Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég get verið ákaflega stuttorður um þetta frv. N. er sammála um að mæla með því, að frv. verði samþ. óbreytt, eins og það liggur fyrir hv. þd. Ég vil aðeins í þessu sambandi árétta það, sem mig minnir, að hæstv. ráðh. hafi nefnt í framsögu við 1. umr. frv., að e.t.v. kynni að vera ástæða til að breyta löggjöfinni um þetta efni þannig, að ekki þurfi að koma til kasta Alþingis í hvert skipti, sem erlendum manni með fullnægjandi próf eru veitt slík réttindi, og vil ég láta í ljós, að ég er því sammála fyrir mitt leyti, að eðlilegast væri, að ráðh. hefði heimild til, að fengnum umsögnum þar til hæfra aðila, svo sem skólastjóra Stýrimannaskólans, að afgreiða mál eins og þetta, án þess að sérstaka löggjöf þurfi til hverju sinni.

Frsm. (Jón Þorsteinsson) : Herra forseti. Frv. það til l. um byggingarsamvinnufélög, sem hér liggur frammi til umr., hefur verið til meðferðar í heilbr.- og félmn., og varð n. sammála um að afgreiða það á þann hátt, sem kemur fram í nál. á þskj. 245, þ.e.a.s., að vísa málinu til ríkisstj. á þeim forsendum, sem þar eru greindar. Ég vil taka fram, af því að það vantar undirskrift eins nm. undir þetta nál., þ.e.a.s. hv. 2. þm. Reykv., að allir nm. voru viðstaddir, þegar þetta frv. var afgr. í n., og allir sammála um þessa niðurstöðu, en þessi hv. þm. var farinn af landi brott þegar gengið var frá nál., og því ekki hægt að ná til hans til undirskriftar undir nál. Eins og kunnugt er, fer nú fram heildarendurskoðun á húsnæðismálalöggjöfinni, og hefur húsnæðismálastjórn þá endurskoðun með höndum. Ég hygg, að það séu nú um það bil 2 ár, síðan húsnæðismálastjórn var falið þetta sérstaka verkefni, og það mætti því vissulega fara að vænta þess, að því fari senn að ljúka. En upphafið að þessari endurskoðun á húsnæðismálalöggjöfinni í heild má að verulegu leyti rekja til yfirlýsingar ríkisstj. um húsnæðismál, sem birt var 9. júlí 1965 og var í raun og veru grundvöllur að samkomulagi við verkalýðshreyfinguna, en í síðasta tölulið þeirrar yfirlýsingar segir, að unnið skuli að því af hálfu ríkis og sveitarfélaga að tryggja láglaunafólki húsnæði, sem kosti það ekki meira en hóflegan hluta árstekna, og í þessu skyni verði nú hafin endurskoðun laga um verkamannabústaði og gildandi lagaákvæði um opinbera aðstoð vegna útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis með það fyrir augum að sameina til frambúðar í einum lagabálki og samræma öll ákvæði um opinbera aðstoð við húsnæðisöflun láglaunafólks, þ. á m. um þær íbúðabyggingar, sem ræðir um í 3. lið hér að framan, og verði samkomulag um nýtt kerfi á þessu sviði, væri rétt, að það tæki til framkvæmda þeirra byggingaráætlana, sem lýst er hér að framan, og ríkisstj. hafi fullt samráð við verkalýðsfélög um þessa endurskoðun laga um húsnæðismál láglaunafólks. En sú endurskoðun, sem húsnæðismálastjórn hefur nú með höndum, eins og ég gat um, er víðtækari en þarna kemur fram, því að hún nær til húsnæðismálalöggjafarinnar í heild, þótt þetta kunni að vera upphafið. Lög um byggingarsamvinnufélög hafa staðið óhögguð í 16 ár og eru sennilega einmitt sá þáttur húsnæðismálalöggjafarinnar, sem lítið eða ekkert hefur verið hróflað við á þessum tíma, og það er því vissulega eðlilegt að menn leiði hugann að því, hvort ekki sé þörf á því að gera þarna á allverulegar breytingar. Í þessu frv., sem hér liggur fyrir um byggingarsamvinnufélög, eru nokkur nýmæli, þó að flm. hafi aðallega lagt áherzlu á tvennt, sem þar kemur fram, þ.e.a.s. í 4. gr. frv., niðurlagi d-liðar, um að skylda Seðlabanka Íslands til að kaupa á nafnverði og árlega, ef þörf krefur, ríkistryggð skuldabréf fyrir eigi lægri fjárhæð en 75 millj. kr., og er þetta grundvallað á því, að byggingarsamvinnufélögum eða félagsmönnum þeirra hefur reynzt örðugt um vik að selja hin ríkistryggðu skuldabréf, sem þeir eiga rétt á að fá. Og í öðru lagi er það svo 8. gr. þessa frv., þar sem segir, að í þeim sveitarfélögum, þar sem byggingarsamvinnufélög starfa, er hlutaðeigandi sveitarstjórnum skylt að láta slík félög sitja fyrir um úthlutun lóða. Þetta eru sennilega stærstu nýmælin í þessu frv. Ég tel, að á þessum tíma, sem byggingarsamvinnufélögin hafa starfað, hafi komið í ljós ýmsir annmarkar á þeirri löggjöf, þó að allir viðurkenni gildi byggingarsamvinnufélaganna og nauðsyn þeirra. Og þar eru tvö atriði, sem ég einkum hef í huga, og það er annars vegar, að menn geta verið aðilar í byggingarsamvinnufélagi með íbúðir sínar, þó að byggingarsamvinnufélagið hafi ekki átt neinn þátt í því að reisa viðkomandi íbúðir, þ.e.a.s. menn geta byggt sínar íbúðir sjálfir og komið svo eftir á og gengið inn í byggingarsamvinnufélag með þessar íbúðir. Þannig gæti í sama byggingarsamvinnufélagi verið ein íbúð á Ísafirði og önnur austur á Hornafirði og þriðja norður í landi o.s.frv., o.s.frv., og þessu tel ég nauðsynlegt að breyta þannig, að byggingarsamvinnufélögin taki eingöngu til íbúða og íbúðaáfanga, sem þau reisa sjálf. Í öðru lagi hafa reglurnar í lögunum um endursölu þessara íbúða og forgangsrétt félagsmanna til að kaupa, ef einhver félagsmaður vill selja, því miður reynzt dauður bókstafur. Á þessum tveimur sviðum er, álit ég, sérstaklega endurskoðunar þörf. Og í þriðja lagi má segja, að sérstaklega 8. gr., þar sem talað er um, að þar sem byggingarsamvinnufélög starfa, sé hlutaðeigandi sveitarfélagi skylt að láta slíkt félag sitja fyrir um úthlutun lóða, - þessi gr. getur orkað mjög tvímælis. Það eru auðvitað ýmsir aðrir byggingaraðilar, sem þurfa á lóðum að halda, við skulum segja lóðum undir verkamannabústaði, lóðum undir íbúðabyggingar fyrir láglaunafólk. Auk þess eru svo einstaklingar eða byggingarmeistarar, sem fá lóðir til að byggja og selja og yrðu auðvitað að eiga rétt til úthlutunar. Bæði álít ég ákaflega vandasamt að skera úr í sumum tilfellum, hver eigi að hafa meiri rétt en annar, og eins, hvernig slíkur forgangsréttur ætti að vera, ef ætti að fara að útfæra hann nánar. Ef ætti að taka það upp að láta einhverja hafa forgangsrétt umfram aðra við lóðaúthlutun, væri sennilega bezt að miða við það, hver treysti sér til að byggja ódýrast, þ.e.a.s. þeir, sem sæktu um lóðirnar til að byggja þar tiltekin hús, og einkum á það náttúrlega við fjölbýlishús, skuldbyndu sig til þess að selja íbúðirnar, sem byggðar eru á þessum lóðum, fyrir eitthvert hámarksverð, t.d. á rúmmetra eða fermetra eða eitthvað þess háttar. Þá er auðvitað ljóst, að það þarf að greiða fyrir byggingarsamvinnufélögum að því er varðar fjáröflun og möguleika til þess að koma ríkisskuldabréfunum í verð, og getur nátúrlega sitt sýnzt hverjum, hvernig þar á að fara að. Ég vil taka það fram í sambandi við þetta ákvæði í þessu frv., að frv. var sent til umsagnar Seðlabanka Íslands, og það kom ekkert svar þaðan, þó að maður hafi nú kannske ekki reiknað með mjög jákvæðum undirtektum, en það kom ekkert svar. En ég vil taka það skýrt fram, að þó ég sé hér að benda á ýmis atriði í sambandi við þessa löggjöf, atriði, sem hafa ekki kannske verið tekin til meðferðar í þessu frv., eða leysa mætti á annan hátt en þetta frv. gerir ráð fyrir, er ég ekki með þessu að segja, að það þurfi endilega að vera svo mikill skoðanaágreiningur milli mín og hv. flm. þessa frv., því að ég geri ráð fyrir því, að þegar þeir fluttu þetta frv., hafi þeir verið fúsir til viðtals um það að gera breytingar, eftir því sem athuganir leiddu í ljós. En ég er fyrst og fremst að benda á þetta til þess að sýna, á hve margt þarf að líta, þegar þessi mál eru leyst. Og þar sem svo stóð nú á, að öll húsnæðismálalöggjöfin var í endurskoðun, sú endurskoðun hefur þegar tekið alllangan tíma og þess var að vænta, að henni færi að ljúka, fannst okkur, sem skipuðum heilbr.- og félmn. d., eðlilegt, að bíða eftir þessari heildarendurskoðun laganna, þar sem margt af því, sem hér kemur til álita, er auðvitað í nánum tengslum við aðra þætti húsnæðismálalöggjafarinnar. Því var það niðurstaða okkar, eins og fram kemur í nál., að leggja það til, að málinu yrði vísað til ríkisstj. í trausti þess, að ríkisstj. hlutist til um það, að heildarendurskoðun verði hraðað og henni lokið á yfirstandandi ári, en við þessa endurskoðun verði m.a. könnuð vandlega sú reynsla, sem fengizt hefur á starfsemi byggingarsamvinnufélaganna og þætti þeirra í lausn húsnæðisvandamálanna með það fyrir augum að skapa byggingarsamvinnufélögum heilbrigðan og eðlilegan starfsvettvang til frambúðar. Þetta frv. var sent til umsagnar Húsnæðismálastofnunar ríkisins, og þaðan barst stutt umsögn, þar sem skýrt er frá því, að húsnæðismálastjórn muni senda umsögn um frv., þegar hún hafi fjallað um þetta mál í sambandi við endurskoðun þá um gildandi lög um húsnæðismál, er nú stendur yfir, en í þessari umsögn var ekkert skýrt nánar frá því, hvenær sú umsögn væri væntanleg eða hvenær húsnæðismálastjórn yrði búin að fjalla endanlega um þennan þátt húsnæðismálalöggjafarinnar.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að segja hér aðeins örfá orð í sambandi við afgreiðslu þess frv., sem hér er til umræðu, en það er um byggingarsamvinnufélög, sem ég hef flutt ásamt hv. 3. þm. Norðurl. v. Þetta er í annað skipti, sem ég flyt frv. um aukna aðstoð við byggingarsamvinnufélögin hér á hv. Alþingi. Í fyrra reiddi þessu frv. þannig af, að því var vísað til n. í hv. Nd., þar sem það sofnaði svefninum langa, og heyrðist ekki meira af því, þótt það væri flutt snemma þings. Heilbr.- og félmn. þessarar hv. d. sýnir hins vegar þann manndóm, sem ber að þakka, að vilja afgreiða frv. á einhvern hátt. Og vitanlega eru það þau vinnubrögð, sem ein eru sæmandi, að afgreiða þau mál, sem fram eru borin, og ef menn hafa ekki vilja til að vera með þeim, þá að fella þau. Hér er nú ekki gengið svo harkalega til verks, heldur lagt til að vísa málinu til hæstv. ríkisstj. Auðvitað hefði ég helzt kosið, að þetta frv. hefði náð samþykki hér á þessu hv. þingi, og satt að segja finnst mér öll rök hníga að því, því að hér er í raun og veru aðeins um tvær eða að meginhluta til aðeins um tvær efnisbreytingar frá gildandi lögum að ræða, eins og hv. frsm. n. tók fram. Annað atriðið er að tryggja sölu á ríkistryggðum skuldabréfum byggingarsamvinnufélaga að upphæð 75 millj. kr. á ári og þar með vil ég nú segja gera byggingarsamvinnufélögin starfhæf, því að allir vitum við, hvernig gengið hefur að koma slíkum ríkistryggðum skuldabréfum í verð, það hefur nánast verið alveg útilokað eftir gildandi lögum, þegar engin skylda er nokkurs staðar til að kaupa þau. Það var dálítil von til að selja þessi ríkistryggðu bréf, á meðan tryggingarfélögin lánuðu kvaðalaust, þau munu hafa keypt nokkuð af slíkum bréfum, en eftir að sú skylda var lögð á tryggingarfélögin að leggja í húsnæðismálastjórn 25% á móti hverju því láni, sem þau afgreiða, hygg ég, að þessi möguleiki hafi einnig alveg lokazt. Afleiðingin hefur þá orðið sú, að þessi bréf hafa ýmist verið óseld og óseljanleg eða gengið kaupum og sölum með gífurlegum afföllum, sem orðið hafa til þess vitanlega að hækka byggingarkostnaðinn. Þessi ómöguleiki að útvega fjármagn til þess að kaupa bréf hefur áreiðanlega háð starfsemi byggingarsamvinnufélaganna alveg gífurlega, eins og hv. frsm. raunar tók fram, og vil ég undirstrika það að sjálfsögðu, sem kemur fram bæði í frv. og hans ræðu, að óhjákvæmilegt verður að leita leiða til þess að finna þetta fjármagn, ef starfsemi byggingarsamvinnufélaganna á að geta skilað þeim árangri, sem annars mundi hægt. Hitt meginatriði frv. er forgangsréttur til handa byggingarsamvinnufélögum um úthlutun lóða. Hv. frsm. taldi vandkvæði á því að lögfesta slíkan forgangsrétt fyrir byggingarsamvinnufélög. Ég skal viðurkenna, að það getur verið nokkuð erfitt í sumum tilfellum, að segja til um, hver eigi mestan rétt til lóða, þar sem lóðaskortur er, og vitanlega væri æskilegast, að hægt væri að koma málum þannig fyrir, að allir gætu fengið lóðir. En þetta ákvæði settum við flm. í frv., vegna þess að okkur er tjáð, að lóðaúthlutun, a.m.k. hér í Reykjavík, hafi a.m.k. til skamms tíma verið þannig hagað, að byggingarfélögin hafi verið nokkuð afskipt í því, og það finnst okkur ranglátt og óþarft, og við teljum byggingarsamvinnufélögin það þýðingarmikinn aðila í byggingarframkvæmdum landsmanna og borgarbúa, að við svo búið eigi ekki að standa. Ég held, að það sé öllum ljóst, og ég hef ekki heyrt því mótmælt, að reynslan af byggingarsamvinnufélögum þeim t.d., sem ég nefndi hér við 1. umr., Byggingarfélagi sjómanna og verkamanna í Reykjavík, Byggingarfélagi atvinnubifreiðarstjóra, Byggingarfélagi alþýðu, Byggingarsamvinnufélaginu Framtak, svo að ég nefni einhver, sýni, að þessi leið sé vel fær til þess að lækka byggingarkostnaðinn, en lækkun byggingarkostnaðarins er og verður eitt stærsta viðfangsefnið, sem við er að glíma í okkar málum. Vitanlega ber að vinna að þessari lækkun byggingarkostnaðar með öllum tiltækum ráðum. Ég er alveg samþykkur þessari tilraun, sem verið er að gera í Breiðholti, sem hv. frsm. kannast vel við, og ég óska þess, að hún takist vel. En ég vil bara minna á það og lýsa því sem minni skoðun, að það verði að gera fleira, það verði að reyna fleiri aðferðir til þess að ná þessu sama marki. Byggingarframkvæmdirnar í Breiðholti eru raunar ekki annað en efndir á því margra ára ákvæði, sem vanrækt hefur verið í húsnæðisstjórnarlögunum, að láta fara fram slíkar tilraunabyggingar. Það er vel, að það er nú loksins farið að framkvæma þennan kafla laganna. En ég undirstrika það, að með fleira móti er hægt að ná árangri í þessari baráttu, og minni á, að byggingarsamvinnufélögunum hefur þegar orðið vel ágengt í henni, og þess vegna er ástæða til þess að stuðla að framgangi þeirra, eftir því sem tök eru á. Samtök byggingarmanna hér í Reykjavík hafa nýverið látið samþykkt frá sér fara, þar sem þeir telja sig geta lækkað byggingarkostnaðinn verulega, ef þeir fái nauðsynlega aðstoð, og sú nauðsynlega aðstoð, sem þeir tala um, er það sama og meginefni þessa frv. fjallar um. Það er aukinn aðgangur að fjármagni og aukin eða bætt aðstaða til úthlutunar lóða, svo að það virðist vera, að lóðaskorturinn hafi komið víðar við en hjá byggingarsamvinnufélögunum, og út af fyrir sig er það rétt, sem hv. frsm. sagði um það efni. Ég skal viðurkenna það, að það er átak að útvega fjármagn til húsnæðismálanna, og okkur er það alveg ljóst, sem flytjum frv., að 75 millj. kr. leysa hér mjög takmarkaðan vanda. Miðað við 300 þús. kr. lán út á hverja íbúð, þá er hér um að tefla einhvers staðar um 200–225 íbúðir á ári, sem gætu notið þessara lána. Og auðvitað er það ekki nóg. En með hliðsjón af því, hversu erfitt er að útvega fjármagn, var boginn ekki spenntur hærra í þessu frv., og allir geta séð, hvílíkur reginmunur væri á því að hafa þó þessa sölu tryggða eða enga, eins og nú standa sakir. Það er þörf á því að útvega meira fjármagn til húsnæðismálanna, eins og glöggt kom fram í umr. hér í sameinuðu þingi ekki alls fyrir löngu. Það er vitanlega aðkallandi að skila byggingarsjóði ríkisins því, sem af honum hefur verið tekið vegna Breiðholtsframkvæmdanna, og það er aðkallandi að tryggja áframhaldandi fjármagn til þeirra framkvæmda. Það er ekki hægt og verður ekki hægt til frambúðar að láta almenna veðlánakerfið standa undir þessum stórframkvæmdum, byggingu 1250 íbúða. Það verður ekki gerlegt, og það var áreiðanlega ekki tilgangur þess samkomulags, sem upphaflega var gert um þær byggingar. Ég endurtek það, að ég hefði helzt kosið, að frv. hefði náð samþykki nú á þessu þingi, þannig að byggingarsamvinnufélögin gætu á ný sýnt, hvers þau eru megnug, ef búið er að þeim eins og lög gera ráð fyrir. En nú er því borið við, að vegna heildarendurskoðunar, sem yfir standi á húsnæðismálalöggjöfinni, sé eðlilegt að taka ekki afstöðu til málsins, heldur að vísa því til hæstv. ríkisstj. Og ég skal gjarnan játa það, að hv. frsm., 3. landsk., og nokkrir aðrir nm., a.m.k. þeir, sem eru úr sama flokki og ég, báru þessa leið undir okkur flm. og við fyrir okkar leyti höfum eftir atvikum fallizt á hana, fyrst og fremst náttúrlega út frá því sjónarmiði, að hún sé betri en að frv. verði fellt eða endalaust lagt við aðgerðarleysisstjórann. En ég geng að þessari till. í því sama trausti og hv. heilbr.- og félmn. lætur í ljós í nál. á þskj. 245, að þessari endurskoðun verði hraðað og henni lokið á yfirstandandi ári og það legg ég áherzlu á. Þessi endurskoðun er búin að standa yfir lengi. Hún var ráðgerð 1965 eða fyrir 2½ ári, og satt að segja finnst mér það sízt ofmælt, sem hv. frsm. sagði, að það væri ástæða til að fara að vænta niðurstöðu af þessari endurskoðun, og það er vel, að hv. heilbr.- og félmn. hefur notað þetta tækifæri til þess að undirstrika þann vilja sinn, að ekki yrði lengur beðið eftir niðurstöðum þessarar athugunar. Ég geri þetta enn fremur í trausti þess, eins og segir í nál., að vandlega verði könnuð sú reynsla, sem fengizt hefur af starfsemi byggingarsamvinnufélaganna og þætti þeirra í lausn húsnæðisvandamálanna, með það fyrir augum að skapa byggingarsamvinnufélögunum heilbrigðan og eðlilegan starfsvettvang til frambúðar. Ég er sannfærður um, að þegar reynslan af byggingarsamvinnufélögunum verður, eins og hér er lagt til, nákvæmlega skoðuð og borin saman við aðrar aðferðir til byggingar íbúðarhúsa og þáttur byggingarsamvinnufélaganna í lausn húsnæðisvandamálanna sérstaklega dreginn fram, verði niðurstaðan sú, að það muni þykja sjálfsagt, alveg sjálfsagt, að skapa þeim heilbrigðan og eðlilegan starfsvettvang til frambúðar, eins og n. gerir ráð fyrir, og að gallinn þyki þá sá helztur, að það skyldi ekki hafa verið gert miklu fyrr. Auðvitað er skylt að geta þess, að ekki hafa öll byggingarsamvinnufélög skilað jafngóðum árangri. Það er mér alveg ljóst, að þessi aðferð til þess að byggja tryggir það ekki, að alls konar mistök geti ekki átt sér stað. Þau hafa vissulega gerzt. En ég hygg og byggi það á þeirri reynslu, að vísu takmarkaðri, sem ég hef af þessum félagsskap, að hin séu þó fleiri, þar sem vel hefur til tekizt. Ég er enn þá sáttari við þessa málsmeðferð vegna þess, að hæstv. félmrh. lofaði því í niðurlagi ræðu sinnar við 1. umr. málsins, að frv. skyldi fá, eins og hann sagði, vinsamlega athugun og byggingarsamvinnufélögin mundu koma til greina á sama hátt og aðrir aðilar og aðrar leiðir, þegar kannað væri, hvernig heppilegast yrði að koma byggingarmálunum fyrir til frambúðar. Út af þeim aths., sem hv. 3. landsk. gerði við frv., skal ég nú ekki eyða löngu máli að tala um þær. Hann tók það fram, að byggingasamvinnufélagalögin væru 16 ára gömul og breytinga þörf. Það er vissulega rétt, og það voru aðallega tvö atriði, sem hann hafði við þessi lög að athuga, og taldi, að mér skildist, að frv. kvæði ekki nægilega skýrt á um lagfæringar í þeim efnum. Fyrra atriðið var um endursölu þessara íbúða, sem byggðar eru á vegum byggingarsamvinnufélaganna. Það er alveg rétt og það vita allir, að lagaákvæðin um forkaupsréttinn og endursöluna hafa lítið verið virt að undanförnu og íbúðir, sem byggingarsamvinnufélögin hafa byggt, hafa gengið kaupum og sölum á svipuðu verði og aðrar íbúðir, sem öðruvísi eru byggðar. En eins og ég minntist á við fyrri umr., er þetta kannske nokkurt vorkunnarmál, meðan aðstoð byggingarsamvinnufélaganna hefur ekki getað verið meiri til fjárútvegunar heldur en raun ber vitni að undanförnu. Og ég tel sjálfsagt, að ef eitthvað svipuð ákvæði verða lögfest eins og hér er gert ráð fyrir, verði þetta eftirlit hert. En ég bendi á það, að bæði í lögunum eins og þau eru nú og því frv., sem hér er til umr., er gert ráð fyrir því, að þar séu ákvæði um þessa sölu og endursölu, og það, sem fyrst og fremst skortir á, er að framfylgja þeim ákvæðum. Ákvæðin eru fyrir hendi, en framkvæmdin hefur verið eins og hv. þm. lýsti. Hitt atriðið, sem ég vildi aðeins minnast á, er sá ágalli, sem hann telur vera á lögunum, að félagar geti verið víðar en á einum stað, þannig að íbúðir í byggingarsamvinnufélagi geti verið í mörgum eða jafnvel öllum kaupstöðum landsins laganna vegna. Einnig þetta hygg ég, að sé framkvæmdaatriði. Ég tel, að túlka beri t.d. 13. gr. l. nr. 36 frá 1952, um opinbera aðstoð við byggingar íbúðarhúsa í kaupstöðum og kauptúnum, á þann veg, að allar íbúðir í sama byggingarfélagi séu a.m.k. á sama tiltekna svæðinu, því að í gr. segir: „Nú vilja menn stofna byggingarsamvinnufélag, og skulu þeir þá kveðja til fundar á því svæði, sem félaginu er ætlað að ná yfir, og bera málið upp til umræðu og atkv.“ Þarna er hiklaust gert ráð fyrir því, að hvert byggingarfélag nái aðeins yfir tiltekið svæði. Það er að vísu ekki tekið fram, að það skuli vera kaupstaður eða sýslufélag, en eitthvert tiltekið svæði. Og þetta er enn þá betur undirstrikað í 18. gr. laganna. Þar er ákvæði um það, að menn fái því aðeins lán hjá félaginu, að þeir uppfylli eftirfarandi skilyrði, eins og þar segir, og b-skilyrðið er svona: „að húsin séu reist á þeim stöðum, sem félagsstjórnin ákveður og samþykktir eru af félmrh., enda útvegi félagsstjórnin leigulóðir“, svo að ég hygg, að einnig þetta atriði sé nokkuð glöggt markað í lögunum. Hitt er vafalaust rétt hjá hv. flm., að framkvæmdin hefur ekki verið sem allra skýlausust og ákveðnust í þessu efni. Ég vil svo ekki, herra forseti, vera að tefja tímann með lengri ræðu um þetta mál. Ég tel, eins og ég hef sagt, að þetta frv. hafi eftir atvikum fengið viðunandi afgreiðslu, og segi það í trausti þess, að hæstv. ríkisstj. og sá aðili, sem þessi endurskoðun hefur verið falin, láti nú verða af því að gera hana og að hlutur byggingarsamvinnufélaganna í þeirri endurskoðun verði ekki fyrir borð borinn. Ég þakka svo að endingu hv. heilbr.- og félmn. fyrir þessa afgreiðslu.

Frsm. (Jón Þorsteinsson) : Herra forseti. Það eru aðeins örfáar aths. Ég held, að þessi lög um byggingarsamvinnufélög hafi verið skilin á þann veg, að jafnvel allt landið gæti verið svæði eins byggingarsamvinnufélags, og það, sem ég var sérstaklega að gagnrýna, var það, að menn geta byggt íbúðirnar sjálfir, hvar sem er á landinu eða jafnvel í sama sveitarfélagi og byggingarfélagið hefur byggt íbúðir, þeir geta byggt þær sjálfir og gengið inn í byggingarsamvinnufélag með þær á eftir, þannig að það er hægt að ganga inn í byggingarsamvinnufélag aðeins til þess að öðlast ríkisábyrgðina, þó að byggingarsamvinnufélagið hafi ekki haft að öðru leyti neinn veg eða vanda af íbúðinni. Og svo virðist það líka, að þegar íbúðirnar eru seldar, kemur seljandinn og krefst, að íbúðin sé borguð út að fullu eða að öðru leyti en því, sem veð hvíla á henni, og þá er það venjulega þannig, að enginn félagsmaður getur gengið að þessu og hann hefur í raun og veru frjálsa sölumöguleika. Það má kannske deila um það, hvort þessir annmarkar, sem við höfum gert hér að umræðuefni, séu vegna þess, að löggjöfin sé ekki nægjanlega fullkomin, eða vegna þess, að framkvæmdinni sé eitthvað ábótavant. Það má sjálfsagt heimfæra hvort tveggja. En aðalatriðið hlýtur að vera að sníða þessa agnúa af og bæta úr þessu. Ég er alveg sammála hv. fyrra flm. þessa frv., hv. 11. þm. Reykv., um það, að þegar á að reyna að lækka byggingarkostnaðinn, er ekki hægt að treysta þar algerlega á einn aðila, eins og t.d. Breiðholtsáætlunina, sem núna er verið að gera, sem er kannske stærsta átakið í þeim efnum, sem verið er að vinna í dag, heldur verða í raun og veru allir að leggjast á eitt. Það er nú sem betur fer þannig, að ef einhverjum tekst að lækka byggingarkostnaðinn, hvort sem það er byggingarsamvinnufélög eða einhver annar aðili, verður það alltaf hvatning til annarra um það að standa sig og reyna að ná sambærilegum árangri, og auðvitað er ekki hægt að lækka byggingarkostnaðinn með einhverri alveg fyrir fram ákveðinni byggingaraðferð, heldur verður að reyna margt og þreifa sig áfram, og þar verða allir aðilar að leggjast á eitt. En það er einn kosturinn, álít ég, við byggingarsamvinnufélögin, að það er öruggt, að þau selja íbúðirnar á kostnaðarverði. Þegar byggingarmeistari byggir og selur, getur verið, að hann byggi alveg jafnódýrt og byggingarsamvinnufélagið. En ef það er mikil eftirspurn eftir íbúðum, fær hann kannske tækifæri til þess að selja þær fyrir allmiklu hærra verð en kostnaðarverði nemur, en með kostnaðarverðinu á ég auðvitað við, að þar sé innifalinn eðlilegur hagnaður til byggingarmeistara sem verktaka. Hjá byggingarsamvinnufélögunum er þessi hlið málsins tryggð, og það er einnig ljóst, að með samvinnu og samhjálp við byggingar, eins og byggingarsamvinnufélögin eiga hægt með að koma við, er hægt að ná verulegum árangri. En það er auðvitað, - þar er ég líka alveg sammála hv. 11. þm. Reykv., - að til þess að lækka byggingarkostnaðinn, hvaða byggingaraðili sem þar er á ferðinni, er alveg nauðsynlegt, að nægilegt fjármagn sé fyrir hendi og byggingaráfangarnir séu tiltölulega stórir. Hv. 11. þm. Reykv. kom hérna örlítið inn á Breiðholtsáætlunina og talaði um það, eins og mig minnir, að hann orðaði það, að það þyrfti að skila aftur því fé, sem hún hefði fengið, eða a.m.k. einhverjum hluta þess, sem hún hefði fengið úr byggingarsjóði. Ég get nú ekki alveg sætt mig við þetta orðalag, því að auðvitað eiga þeir, sem fá íbúðir í Breiðholtinu, rétt á lánum frá byggingarsjóði, hinum almennu lánum og þessum sérlánum, sem veitt eru til meðlima verkalýðsfélaganna, og það væri eiginlega þá fyrst, þegar fjárveiting byggingarsjóðs til þessara framkvæmda, væri orðin - sem hún er alls ekki í dag - meiri en svo, að hún næði því, sem ætti að lána út á hverja íbúð, sem væri hægt að tala um, að það ætti að skila einhverju. En ég vil taka það fram, að þó að ég eigi sæti í þessari framkvæmdanefnd, er ég ekki kunnugur þeim samningum, sem voru undanfari þessara framkvæmda, og hvernig fyrirhugað var að fjármagna þessar framkvæmdir. En ég held samt, að þegar um þetta var samið milli ríkisstj. og verkalýðsfélaganna, hafi þessir aðilar gert sér meiri vonir um fé úr atvinnuleysistryggingasjóði en raun hefur á orðið.



Herra forseti. Frv. þetta, sem er um breytingu á lausaskuldum bænda í föst lán, er flutt af framsóknarmönnum í þessari hv. þd. Ég tel, að það séu fjórar höfuðorsakir, sem valda lausaskuldasöfnun í landbúnaðinum. Það er í fyrsta lagi, að fjárfesting öll í landbúnaði kostar geysimikla fjármuni. Á það bæði við vélvæðingu og byggingar allar. Í öðru lagi, að stofnlán til landbúnaðarins eru óhagstæð, lánstíminn er stuttur, vextirnir háir og þar ofan í kaupið eru bændur skattlagðir, til þess að hægt sé að veita þeim úrlausn í lánastarfsemi. Í þriðja lagi, að verðlag búsafurðanna er ekki miðað við þarfir landbúnaðarins né farið eftir neinum lögum við úrskurð þess verðlags, sem gildir fyrir yfirstandandi verðlagsár. Í fjórða lagi hefur árferði nú undanfarið verið fremur óhagstætt bændum. Það hefur verið kal í túnum og grasleysi, sem hefur orðið þess valdandi, að kaup á fóðurbæti hafa orðið mun meiri heldur en þau annars hefðu orðið. Ég ætla til að byrja með að líta á nokkra þætti úr landbúnaðinum, sem birtir hafa verið í margs konar skýrslum frá undanförnum árum. Ég vil minna á það þegar í upphafi, að bændastéttin hefur verið stórhuga, afkastamikil og unnið sleitulaust að framfaramálum landbúnaðarins nú í áratugi. Þar hafa bændurnir notið þekkingar og vel skipulagðrar leiðbeiningarstarfsemi ráðunauta Búnaðarfélags Íslands og héraðsráðunauta búnaðarsambandanna. Og einnig hafa þeir notið mikillar og skeleggrar baráttu Stéttarsambands bænda svo langt, sem sú barátta hefur náð. Í skýrslu Búnaðarbanka Íslands fyrir árið 1965 er gerð grein fyrir fjármunamyndun í landbúnaði frá stofnun Búnaðarbankans árið 1930 og allt til ársins 1965. Þar er fjárfestingin miðuð við það verðlag, sem gilti árið 1965, og þar kemur fram, að fjárfesting í landbúnaði árið 1930 var 123 millj. kr., en árið 1935 er fjárfestingin komin niður í 106 millj. og 1940 í 72 millj. En aftur 1945 hefur fjárfesting hækkað nokkuð, farið upp í 140 millj. kr., 1950 í 160 millj. kr., 1955 í 361 mill., 1960 í 317 millj. og 1965 í 527 millj. kr. Það lætur nærri, að fjárfesting í landbúnaði hafi rúmlega fjórfaldazt á 35 árum. En ef maður athugar þessar tölur nánar, kemur í ljós, að fjárfestingin flest árin er um það bil 1/4 hluti af heildarframleiðsluverðmæti landbúnaðarins. T.d. árið 1930 er fjárfesting í landbúnaði 123 millj., en verðmæti landbúnaðarframleiðslunnar sama ár 438 millj. kr. Þetta er með verðlagi ársins 1965. Fjárfesting er því 28% af framleiðsluverðmæti landbúnaðarins fyrir það ár. Ef við tökum aftur á móti árið 1965, eru hliðstæðar tölur 527 millj. fjárfesting, en verðmæti landbúnaðarframleiðslunnar 2 milljarðar, 39 þús. kr. eða 26% fjárfesting af verðmæti landbúnaðarframleiðslunnar fyrir það ár eða heldur minni en hún var 1930. Minnst er fjárfestingin á þessu tímabili 1940 eða um það bil 9% af verðmæti landbúnaðarframleiðslunnar. En mest er fjárfesting í landbúnaði árið 1955 og er þá rúmlega 28% af verðmæti landbúnaðarframleiðslunnar fyrir það ár. Enn fremur segir í skýrslu Búnaðarbankans, að árið 1964 hafi fjármunamyndun í landbúnaði verið 439.5 millj. kr. Til þessara framkvæmda voru framlög frá ríkinu veitt á því ári 80.1 millj. kr. eða 18% af fjármunamynduninni. Stofnlán Búnaðarbankans það sama ár voru 77.8 millj. kr. eða tæp 18% af fjármunamynduninni eða m.ö.o., að stofnlánin og framlög ríkisins voru 36% Eigin vinna bænda og önnur lán, sem þeir gátu fengið, voru því 64% af heildarfjármunamynduninni árið 1964 eða samtals 282 millj. kr. Ef við tökum til samanburðar hliðstæðar tölur fyrir árið 1958, var fjármunamyndunin 172 millj. kr. og ríkisframlög til þeirra framkvæmda 33.4 millj. kr. eða 19%. Stofnlán Búnaðarbankans það sama ár voru 44 millj. kr. eða 25.5%. Eigin vinna og önnur lán það ár var því 56.5%. Það kemur fram í skýrslu Búnaðarbankans, að bæði ríkisframlög og stofnlán eru minni árið 1964 en árið 1958. Stofulánin hafa lækkað um 7.5% á þessu 7 ára tímabili og ríkisframlög lækka um 1%, þegar lögð er til grundvallar fjármunamyndunin í landbúnaðinum. Það er því ofur eðlilegt, að lausaskuldir hafi hækkað á þessum tíma, enda hefur dýrtíðin farið jafnt og þétt vaxandi allt þetta tímabil. Ræktunin hefur verið nokkuð mismunandi mikil hin einstöku ár og sömuleiðis þátttaka þeirra bænda, sem hafa ræktað árlega. Árið 1954 eru það 4453 bændur, sem taka þátt í ræktun, og jarðabætur það ár eru 3600 ha. En árið 1959 er þessi tala komin niður í 3906 með jarðabótamenn, en aftur á móti hefur verið meira ræktað eða 4500 ha. Árið 1962 eru jarðabótamenn 3210 og ræktaðir 3900 ha. lands. Árið 1964 eru jarðabótamenn 3711 og rækta þá 6300 ha., og er það mesta, sem ræktað hefur verið á einu ári. En aftur á móti árið 1965 eru jarðabótamenn ekki nema 2729 og rækta þá 1000 ha. minna en ræktað var árið 1964, og sama er þróunin árið 1966, að þá hefur enn þá minnkað ræktunin um 1000 ha. og fer niður í 4377 eða m.ö.o., að ræktaða landið hefur náð hámarki 1964 en lækkað um 2000 ha. síðan, en ég vil geta þess, að ég hef ekki tölur fyrir árið 1967, en eftir því sem fram kom í skýrslu búnaðarmálastjóra rétt eftir áramótin, telur hann, að í meginatriðum hafi jarðræktin verið svipuð og árið 1966, að því undanskildu, að framræsla lands hafi verið þá nokkru meiri en árið áður. Og framræslan hefur um mörg ár ekki verið meiri en hún var árið 1958, því að þá voru vélgrafnir skurðir 4 millj. 92 þús. 703 rúmmetrar. Og fór hún lækkandi allt til ársins 1962, en þá voru ekki grafnir nema 2 millj. 475 þús. 262 rúmmetrar, en hefur aftur á móti hækkað nokkuð hin siðari ár. Með aðrar framkvæmdir, sem tilheyra jarðræktarlögum, þá hafa þær verið mjög svipaðar frá ári til árs, þ.e. hlöðubyggingar og girðingar og annað, sem þar tilheyrir. Fyrir nokkru síðan hefur verið birt skýrsla frá Landnámi ríkisins um stöðu landbúnaðarins á árunum 1955-1965. Þar kemur í ljós, að ræktað land alls hefur verið árið 1965 um 100 þús. ha. og töðufengur af hverjum ha. 33 kaplar eða 3300 kg. Aftur á móti, ef við lítum á árið 1960, gaf hver ha. af sér samkv. skýrslu 45 kapla eða 4500 kg, og hefur þó bætzt við ræktunina á þessu tímabili 23.000 ha. lands eða m.ö.o., að þrátt fyrir 25 þús. ha. ræktun á þessu 5 ára tímabili, hefur töðufengurinn ekki neitt vaxið. Hér eru ýmis vandamál á ferðinni, sem þurfa athugunar við, ef það reynist svo, að afrakstur ræktaða landsins minnkar eftir því, sem ræktunin eykst. Aðalástæðan fyrir minnkandi uppskeru á ha. liggur að nokkru leyti í kali á túnum og enn fremur í of mikilli beit bæði haust og vor og e.t.v. of litlum áburði og ekki nógu réttu hlutfalli í áburðartegundum, sem völ er á hér á landi. Þessi mál þurfa því rannsóknar við, og úr verður að bæta, ef aukin ræktun á að koma að tilætluðum notum Það þykir e.t.v. ótrúlegt, en það er nú samt svo, að sumir bændur hafa ekki efni á að kaupa nógu mikinn áburð, og þetta fer versnandi með hverju ári, sem líður. Ef ræktaða landið gæfi eðlilega uppskeru, væri ekki skortur á heyi fyrir þá búfjáreign, sem til er í landinu. Landnámsstjóri segir í sömu skýrslu, að meðalbú lögbýlis sé 16.6 kúgildi. En það hefur verið talið nægjanlegt fóður fyrir eitt kúgildi 1 ha. lands. En meðal túnstærð á býli er um 18 ha. Í sömu skýrslu segir landnámsstjóri, að 262 jarðir hafi farið í eyði á árunum 1955-1965, þar af 94 á árunum 1955-1960 og 168 frá 1960-1965. Enn fremur segir hann, að það fólk, sem vinni eða hafi framfæri sitt af landbúnaði sé aðeins 10–11% af fólksfjölda landsins. Þessi þróun er ískyggileg, ef áfram heldur sem nú horfir. Ég hef minnzt hér á nokkra þætti úr sögu landbúnaðarins, tekið nokkur atriði hjá þremur stofnunum, Búnaðarbanka Íslands, Búnaðarfélagi Íslands og Landnámi ríkisins. Samkv. skýrslu Búnaðarbankans eru ríkisframlög til framkvæmda í landbúnaði árið 1964 18% af fjármunamynduninni. Og stofnlán Búnaðarbankans til sömu framkvæmda 18% af fjármunamynduninni. Önnur lán og eigin vinna bænda í þessari fjármunamyndun er langsamlega stærsti hlutinn eða 64%. Samkv jarðræktarskýrslum hefur ræktun lands dregizt saman síðan 1964 um 1000 ha. hvort árið, 1965 og 1966, og jarðabótamönnum fækkað allmikið. Og þurrkun lands hefur einnig minnkað frá því 1958. Í skýrslu landnámsstjóra segir, að 168 jarðir hafi farið í eyði á árunum 1960-1965 og heyfengur landsmanna staðið í stað þrátt fyrir það, að ræktun hefur aukizt um rúma 20000 ha. á því 5 ára tímabili. Því miður er þessi þróun óæskileg, og þarna þurfa að sjálfsögðu margir að leggjast á eitt með að bæta úr, svo að betur horfi fyrir bændum í þessum efnum en nú er. Í byrjun árs 1960 eru heildarskuldir bænda taldar vera 513 millj. 352 þús. kr. Þar af er í stofnlánum 58% en í lausaskuldum 42%. Meðalskuld á bónda fyrir það ár eru 90 þús. kr. Samkv. grg. þessa frv., sem hér liggur fyrir, er birt skýrsla frá Stéttarsambandi bænda, og er sú skýrsla samin af Hagstofu Íslands, og verð ég að ætla, að þar sé farið með réttar tölur. Og þar segir, að í árslok 1966 hafi skuldir bænda þrefaldazt frá því 1960-1966, og það, sem vekur þó meiri athygli, er það, að aðeins 40% af þessum skuldum eru í stofnlánadeild og veðdeild Búnaðarbankans, en 60% skuldanna eru annars staðar. Það eru víxlar í bönkum og sparisjóðum, skuldir í verzlunum og e.t.v. skuldir manna á milli og annars staðar, þar sem skuldasöfnun hefur orðið. Þessi breyting hefur einkum átt sér stað síðustu 3–4 árin. Þá hækka lausaskuldir hraðar en föst lán til framkvæmda. Nú er það svo, að bændur skulda mjög misjafnlega. 66% bændanna skulda undir meðaltali, þ.e.a.s. undir 266 þús. kr. En 34% bænda eru með skuldir ofan við meðaltal. En 15% bænda eru með skuldir ofan við 1/2 millj. kr. og allt yfir 1 millj. kr. Sýnilegt er, að þeir bændur, sem verst eru settir, geta ekki leyst fjármál sín nema með lagalegum stuðningi. Að breyta lausaskuldum í föst lán til langs tíma með lægri vöxtum en annars er um að ræða, mun koma mörgum að notum, en þó mun vera nokkur hópur bænda, sem þarf meira til þess að leysa sín fjármál, og þurfa þau mál sérstakrar athugunar við. Það þarf að rannsaka orsakir skuldanna og haga ráðstöfun eftir eðli þeirra. Í sumum tilfellum dugar ekki neitt nema eftirgjöf skulda eða lánastofnanir falli frá innheimtu, þar til grundvöllur er fenginn fyrir búrekstri hjá hlutaðeigandi bændum. Ég get þessa hér, því að ljóst er, að nokkrir bændur eru mjög illa settir og miklu verr en almennt gerist. Orsakir lausaskuldanna eru mjög margar. Vélvæðingin og byggingar hafa kostað mikið og orðið þeim mun dýrari, sem lengur hefur verið beðið með að kaupa vélar eða að hefja byggingar. Það er t.d. talið, að íbúðarhús kosti vart undir 1 millj. kr. nú til dags. Framlag ríkis og lán stofnlánadeildar til þessa húss er 320 þús. kr. eða um það bil 1/3 hluti af byggingarkostnaði. Nær 700 þús. kr. þarf bóndinn að afla sér með öðrum hætti, og hann má þykjast góður, ef hann fær nú til dags smávíxla hér og þar, en mestur hluti skuldarinnar verður jafnan í verzlunum eða hjá þeim mönnum, sem vinna að hlutaðeigandi byggingum. Aðeins 5 ára lán eru veitt til aflvélakaupa og þá aðeins 30% af kaupverðinu. Þarna er líka erfitt að fylla í skarðið án lausaskuldasöfnunar. Bygging peningshúsa kemur betur út í fyrstu en vélvæðing og bygging íbúðarhúsa, en þó leikur sá grunur a, að mat framkvæmdanna sé ekki í samræmi við raunverulegan kostnað, og lán þessi eru til allt of skamms tíma og með of háum vöxtum. Kaupi bóndi jörð fær hann kannske eftir dúk og disk lán úr veðdeild Búnaðarbankans, 100 þús. kr. eða kannske 200 þús., ef jörðin kostar mikið og lítið hvílir á af öðrum skuldum. Þarna safnast því einnig lausaskuldir í stórum stíl. En hvernig er með bústofnskaup hjá bændum? Þar er yfirleitt engin föst lán að fá og varla víxla. Nei, það væri synd að segja, að það sé vel búið að þeim bændum, sem eru að hefja ævistarfið og standa samtímis í miklum umbótum. Það er ekki undarlegt, þótt jarðir fari í eyði eða þótt lausaskuldir safnist, þegar athugaðar eru allar þessar aðstæður. Þess má líka geta, að árferði hefur sums staðar valdið því, að lausaskuldir hafa hlaðizt upp, og það bætir ekki úr hjá þeim, sem hafa staðið í umbótum. Verðlag á framleiðsluvörum bænda er of lágt, og er margt, sem veldur því. Þeirra kaup er ekki reiknað út samkv. neinum lögum, og nú er þeim skammtað af gerðardómi, sem sumpart hefur starfað eftir skilaboðum frá hæstv. ríkisstj., svo að það er ekki á góðu von. Verðlagið getur ekki borið uppi búrekstur þeirra, sem lítið skulda, hvað þá hinna, sem mikið skulda. Og vert er að geta þess, að í verðlagsgrundvelli er aðeins lítið brot af skuldavöxtum, sem þar eru teknir inn, og því ekki von til þess, að verðlagið beri þessar skuldir uppi. Það er yfirleitt svo, að þar er gizkað á upphæðir, en hvorki stuðzt við þau úrtök, sem hafa sýnt raunverulegar skuldir bænda, né farið eftir öðrum þeim skýrslum, sem gefið hafa nákvæmari tölur. Ofan á þetta bætist það, að hvort sem bændur eiga nokkra krónu eða ekki, verða þeir að borga 1% af framleiðsluverðmætum sínum til stofnlánadeildar landbúnaðarins og síðan er þeim skammtað, hvað þeir mega framkvæma. Ég held, að bændur séu eina stéttin í þjóðfélaginu, sem býr við fjárfestingareftirlit. Þetta er þeirra frelsi. Síðan skammtar ríkisstj. svo naumt í framkvæmdaáætlun ríkisins, að það fá ekki allir stofnlán til framkvæmda, sem hafa fengið loforð um lán, eins og t.d. sumar vinnslustöðvar landbúnaðarins nú á þessu ári. Ég skal taka það fram, að ég er ekki á móti því, að haft sé eftirlit með fjárfestingu og framkvæmdir skipulagðar. En ég er á móti óréttlæti því, sem felst í því að skammta naumt bæði fjármagn og framkvæmdir, að því er bændastéttina varðar, á sama tíma og ekkert eftirlit er haft innan annarra stétta þessa þjóðfélags. Eða hvernig er það með verzlunarstéttina? Er eitthvert fjárfestingareftirlit þar? Og hverjir ákveða tekjur þeirra, sem fást við þá þjónustustarfsemi? Og er það ekki þjóðin í heild, sem borgar yfirleitt alla þá þjónustustarfsemi, og þeim mun verri, sem skipulagning er á þeim málum, þeim mun dýrara verður allt, sem hlutaðeigandi aðilar þurfa að veita sér í landinu, því að það er þjóðin, sem þorgar þær framkvæmdir og allt, sem þar er gert. Frv. þetta fjallar eingöngu um það, að lausaskuldum bænda og lausaskuldum hjá fyrirtækjum þeirra sé breytt í föst lán til langs tíma á vöxtum, sem séu í hæsta lagi jafnháir stofnlánadeildarvöxtum og því nokkru lægri en almennir viðskiptavextir í landinu. Eins og frv. þetta ber með sér, felst í því heimild fyrir veðdeild Búnaðarbanka Íslands að gefa út nýjan flokk bankavaxtabréfa. Bréf þessi eru takmörkuð við lausaskuldir bænda og fyrirtækja þeirra og ná til skulda, sem safnazt hafa á árunum 1960-1967. Veð er tekið í bújörðum bænda, mannvirkjum, vélum og vinnslustöðvum landbúnaðarins. Að lækka vexti frá því, sem almennt er á lausaskuldum, er nauðsynlegt, samhliða því að tryggja lánin til margra ára. Það hlýtur líka að hafa sina þýðingu og valda því, að skuldirnar séu viðráðanlegri hlutaðeigandi aðilum en þær ella mundu verða. 4. gr. þessa frv. mælir svo fyrir, að Seðlabankinn kaupi bankavaxtabréfin. Það er erfitt að segja að svo stöddu fyrir um það, hvað frv. þetta kann að ná til margra aðila eða hvað upphæðin kann að verða há, sem um verður að ræða. Árið 1962, þegar lausaskuldir bænda voru settar í föst lán, nam sú upphæð 60-70 millj. kr. og hefur að því er mér skilst, verið nálægt 1/3 hluti af lausaskuldum bænda á þeim tíma. Ekki er ólíklegt, að samkv. þessu frv. verði um tiltölulega hærri upphæð að ræða, þar sem fyrirtæki bænda eiga einnig að falla undir þessa löggjöf. Á það vil ég minna, að Seðlabanki Íslands er með innifryst sparifé víðs vegar að af landinu, hátt á 2. milljarð kr. Það er því engan veginn fráleitt að hugsa sér þann möguleika, að bankinn kaupi þessi bankavaxtabréf, enda mun sú hafa orðið raunin á með lausaskuldabréfin frá 1961. Það hlýtur að samrýmast hugsun og stefnu Seðlabankans, að atvinnulíf landsmanna standi traustum fótum. Einn liður í því að styrkja stöðu landbúnaðarins nú er að koma lausaskuldunum í föst lán, en þar þarf að sjálfsögðu margt fleira að gerast jafnframt, ef landbúnaðurinn á að vera jafnstyrk stoð þjóðarbúinu og hann hefur verið um aldaraðir. Herra forseti. Ég hef hér gert grein fyrir frv. því, sem hér um ræðir, og vænti ég þess, að ráðandi öfl í landinu, bæði hv. alþm. og aðrir, sjái sóma sinn í því að styðja að framgangi þessa máls. Ég legg til, að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Herra forseti. Ég hef nú hlustað á ræðu hv. 1. flm., 1. þm. Vesturl., og ég var að hugsa með mér: Skyldu nú bændur, ef þeir mættu hlýða á ræðu hv. þm., vera að mestu eða öllu leyti sammála honum? Og slæmt væri nú ástandið í landbúnaðinum, ef það væri nú alveg eins og hv. þm. lýsti því. Hv. þm. skoraði á alla og þá ekki sízt ráðamenn þjóðfélagsins að stuðla að því, að þetta frv. mætti verða að lögum. Út af fyrir sig er það mál, sem er sjálfsagt að taka til gaumgæfilegrar athugunar, hvort möguleiki er á því að breyta lausaskuldum bænda í föst lán. Þetta var gert fyrir atbeina ríkisstj. 1962, og þá voru gefin út sérstök bankavaxtabréf að upphæð 66 millj. kr., sem Seðlabankinn keypti. En því miður notuðu bændur ekki þá tækifærið eins og skyldi m.a. vegna þess, að sums staðar var þeim talin trú um það, að þessi bréf gengju ekki út, af því að í frv. var ekki kveðið svo á, að Seðlabankinn væri skyldur til þess að kaupa bréfin, heldur að ríkisstj. beitti sér fyrir því, að hann tæki bréfin. Og það reyndist ekkert erfitt. Í þessu frv. er kveðið svo á, að Seðlabankinn skuli kaupa bréfin. Út af fyrir sig má deila um það, hvort ráðalagið sé heppilegra. Það er rétt, að Seðlabankinn liggur með mikið fjármagn, en það eru fleiri, sem hafa horft í áttina til þessa fjármagns en bændur. Stjórn Stéttarsambands bænda hefur rætt um það við mig, hvort ég vildi beita mér fyrir því að breyta lausaskuldum hænda í föst íán. Ég hef sagt þeim, að ég vildi kynna mér möguleikana á því, og vitanlega mundi ég ekki flytja frv., fyrr en ég sæi möguleika á því að fá það fram. Þetta mál er þess vegna ekkert nýtt, og það er rétt, sem oft hefur verið sagt, að hluti bændastéttarinnar er með of mikið af lausaskuldum. Og í því frv., sem hér er til umr. og hefur verið útbýtt, kemur það fram, þar sem vitnað er í opinberar skýrslur, að hluti bændastéttarinnar, 7%, skuldar yfir 1 millj., 13% skulda frá 500 þús. og upp að 1 millj., og 85% skulda innan við 1/2 millj. Og það má segja, að þetta sé talsvert, 85% af bændum skulda kannske frá 200 þús. og allt upp að 1/2 millj., og 13% skulda meira en 1/2 millj., 2% yfir millj., og hv. þm. segir, að skuldirnar hafi vaxið mikið síðan 1960. Þetta er áreiðanlega rétt. En hvort ástæðurnar eru alveg eins og hv. þm. sagði, að stofnlánin hafi verið tiltölulega minni á seinni árum en meðan hans flokkur réð, er svo annað mál. Enda passaði hv. þm. það að lesa ekki upp skýrslu frá Búnaðarbankanum um lánveitingar, og ég held, að við ættum að hafa samkomulag um það, að hv. þm. fengi að kynna sér þá skýrslu. Með leyfi hæstv. forseta vil ég lesa hér upp tölur frá árinu 1958, þegar ekki var skammtað til útlána í lánasjóði landbúnaðarins. Hv. þm. sagði áðan, að hann vildi ekkert óréttlæti í úthlutun fjárins. Hann vildi ekki skapa það. En hvað var lánað 1958? Það voru 917 lán, sem voru veitt úr byggingarsjóði og ræktunarsjóði. Það voru 42 millj. 765 þús. og úr B-deild 9 millj. 323 þús. og úr veðdeild, það var nú ekki skammtað, það voru 646 þús. Samtals urðu þetta 1084 lán, er námu 52 millj. 734 þús. Þetta var það, sem bændum var lánað úr Búnaðarbankanum 1958. En 1965 eru veitt 1578 lán, 1966 1565 lán, 1967 1452 lán eða aðeins færri en árin áður. En 1958 urðu lánin 1084. Eins og ég sagði áðan, var heildarupphæðin 1958 52 millj. 734 þús. 1965 134 millj., 1966 145 millj. og 1967 146.7 millj. kr. Nú vita allir, að þetta er ekki sama krónan, verðlagið hefur hækkað og að því leyti mætti náttúrlega segja, að þetta væri engin skýring. Að vísu hefðu lánin þrefaldazt, þau væru þrefalt meiri 1967 en 1958. Það væri engin skýring, gæti maður sagt. En byggingarvísitalan er mælikvarðinn. Hún segir til um það, hvað fékkst fyrir krónuna 1958 og aftur 1967. Og ég hringdi í Hagstofuna, sem gefur upp réttar tölur í þessu efni. Vísitalan frá því í október 1958 og þar til í október 1967 hefur hækkað um 122%, ekki 300%. Ef vísitalan hefði hækkað um 300% væru lánin sambærileg, 1967 og 1958. En hún hækkaði um 122%. Af þessu sést, að lánveitingar frá Búnaðarbankanum 1967 eru svo miklu meiri að verðgildi en 1958, og mig undrar það, að hv. þm. skuli nú tala eins og hann gerði áðan og segja, að skuldasöfnun hjá bændum sé tilkomin vegna þess, að það hafi ekki verið lánað tiltölulega eins mikið af stofnlánum 1967 og 1958. Það segir sig náttúrlega alveg sjálft, að þessar tölur vitna alveg gegn því, sem hv. þm. sagði. Og vegna þess að hv. þm. vill gefa það í skyn, að staða landbúnaðarins sé nú miklu lélegri en áður, hefur oft verið talað um það, að bændur gætu ekki staðið í skilum við Búnaðarbankann. Hv. þm. nefndi það ekki núna, sem er eðlilegt, því að hann er í bankaráði Búnaðarbankans, og hann náttúrlega veit, að það var minna ógreitt af árgjöldum við síðustu áramót en áður, og satt að segja var ég hræddur um, að svo væri ekki. En samkv. upplýsingum bankans er það þannig, og gefur það til kynna, að bændur standa í skilum við Búnaðarbankann, eins og víðast annars staðar, því að það er það, sem þeir venja sig yfirleitt á að gera, sem betur fer. Ástæðan til þess, að skuldir hafa hækkað að krónutölu hjá bændum, er vitanlega sú, að þeir hafa framkvæmt svo miklu meira en nokkru sinni fyrr. Fjármunamyndun í landbúnaði hefur verið ánægjulega mikil á undanförnum árum, og ég hef hér skýrslur um það, og það er rétt að taka enn til samanburðar árið 1958. Það hlýtur að hafa verið vel farið með bændur þá. Þá voru framsóknarmenn með þessi mál, og það getur ekki verið, að hv. 1. þm. Vesturl. telji, að þá hafi ekki verið vel búið að þessum málum. Það er því ekkert óeðlilegt, þegar rætt er um þessi mál núna og talað um, að illa hafi verið staðið í ístaðinu fyrir bændur nú síðustu árin, að það sé borið saman við árið 1958. En stundum hafa hv. framsóknarmenn kvartað undan því og talið það óeðlilegt. En ég held, að flestir aðrir séu sammála um, að það hljóti að vera eðlilegt, úr því að framsóknarmenn eru að finna að framkvæmdum þessara mála, að við, sem teljum, að landbúnaðurinn hafi ekki farið aftur á bak, heldur miðað nokkuð á leið síðustu árin, berum þessi ár saman. Ef við nefnum hér tölur um fjármunamyndun í landbúnaði og miðum við verðlag ársins 1960, þá var fjármunamyndunin í landbúnaði árið 1958 288.5 millj. kr. En 1966, 1967 hef ég ekki, var fjármunamyndunin á sama verðlagi 377.1 millj. Þetta sýnir, að enda þótt bændunum hafi fækkað nokkuð, sem er alveg rétt, er fjármunamyndunin svo miklu meiri en hún var, og satt að segja veit ég ekki, hvort það er sérstök ástæða til þess að hryggjast yfir því, þó að bændunum hafi fækkað nokkuð, á meðan þeim fækkar ekki of mikið, því að þeir bændur, sem hafa hætt, hafa yfirleitt verið á jörðum, sem ekki gáfu lífvænlega afkomu, og þessar litlu jarðir hafa verið lagðar undir aðrar og kotin sameinuð og þannig hefur orðið til góð bújörð. Ég held, að við ættum að vera ánægðir með það að sjá, að þróunin stefnir í rétta átt. Fjármunamyndunin hefur stóraukizt á síðari árum, enda viðurkennt, að það hafa aldrei verið eins miklar framkvæmdir og framfarir í landbúnaði eins og í tíð núv. stjórnar. Og þegar opinberar skýrslur, sem ekki verða véfengdar, tala, ætti vitanlega ekki að þurfa mörg orð til þess að deila um það, hvað er rétt. Það held ég ekki. Hv. þm. talaði hér dálítið um ræktunina, og sagði, að hún hefði dregizt hér saman 1966 frá því, sem hún var 1964 og 1965. Það er rétt. Ræktunin er nokkru minni 1966 en hún var 1964 og 1965. 1964 mun ræktunin hafa komizt upp í 6 þús. ha. Hún var nokkru minni 1965 og minnkaði enn 1966, og skýringar, sem ráðunautarnir gáfu á því, voru þær, að vorið 1966 var mjög óhagstætt og erfitt að byrja á ræktun, fyrr en komið var langt fram í júní. Þetta dró úr framkvæmdum. En nú minnist hv. 1. þm. Vesturl. þess, að á áratugnum 1950-1960 var ræktunin að meðaltali 2500 ha. En á þeim árum, sem liðin eru af áratugnum 1960-1970, mun ræktunin vera hátt í 5 þús. ha. að meðaltali, talsvert á 5. þús. Enda sjáum við það, þegar fjármunamyndunin í ræktun er athuguð, hversu mikið hún hefur aukizt á þessum árum. Og enda þótt ræktunin hafi orðið nokkru minni 1966 en 1964 og 1965, þegar hún var mest, er hún þó miklu meiri en hún var 1958. Og þegar hv. þm. talar um, að uppþurrkun lands sé minni nú en 1958, skal ég viðurkenna, að ég hef ekki tölur um það hér, ég hef bara ræktunina í einu lagi, en mér þykir ósennilegt, að hv. þm. taki þá með í reikninginn holræsin, kílræsin, sem eru gerð til þess að þurrka landið, og ég held, að ef við förum í búnaðarskýrslurnar komumst við að raun um, að uppþurrkunin hafi aldrei verið meiri en á árinu 1966 og sennilega 1967. Ég held þetta, en vil ekki fullyrða það, vegna þess að ég hef ekki tölurnar fyrir framan mig um það. Ég held, að útlánin úr Búnaðarbankanum og tölurnar um fjármunamyndunina segi talsverða sögu. Og þá er það framleiðslan, sem stöðugt hefur aukizt í krafti aukinnar ræktunar, vélvæðingar og tækni. Að vísu sagði hv. þm. hér áðan, að töðufengurinn væri lítið meiri 1965 en 1958, enda þótt ræktaða landið hafi stækkað um 23 þús. ha. Það mun vera rétt, að töðufengurinn hefur ekki aukizt í hlutfalli við aukna ræktun. Hv. þm. nefndi eina skýringu, það er árferðið. Það er ekki aðeins það, hvort jörðina kelur, það verður misjafnlega mikið gras eftir því, hvernig árferðið er, hvort það er sprettuvor eða hvort það er kalt vor, enda þótt jörðina kali ekki. Og það hafa komið verri ár að þessu leyti nú á þessum áratug heldur en var fyrir 1960. Að bændur hafi ekki efni á að kaupa áburð, það má vel vera, að einstakir menn hafi það ekki. En í heildinni eru áburðarnotkunin og áburðarkaupin vaxandi frá ári til árs. Ég hef því miður ekki tölur hér við höndina, en þær eru til, og ég man það, að ég hef lesið það, að þetta er stöðug aukning frá ári til árs og að mig minnir allt að 5% árleg aukning í áburðarmagni, sem bændur kaupa. En það er rétt, sem hv. þm. minnti hér á áðan líka, að ein ástæðan fyrir því, að ekki fæst eins mikill töðufengur og eðlilegt væri miðað við ræktunina og miðað við áburðarkaupin, kann að vera sú, að ræktunin sé ekki nægilega vel gerð alls staðar og ekki sé borið á eins og bezt ætti að vera, ef þekkingin væri að öllu leyti látin ráða. Og þar er mikið verkefni áreiðanlega fyrir höndum. Það er upplýsingastarfsemi, hvað þetta snertir. En á meðan kaup á áburði fara vaxandi ár frá ári, held ég, að ástæðan fyrir minnkandi töðufeng sé ekki sú, að bændur geti ekki keypt áburðinn. Hv. þm. talaði hér um áðan, að bændum hafi fækkað um 158 síðan 1958, en um 90 á árunum 1955-1960 og 158 frá 1960-1966. Ég var áður búinn að nefna aðalástæðuna fyrir því, hvers vegna svo hefur verið. Reyndar segir ekki í skýrslunni, sem hv. þm. las hérna upp áðan, að bændunum hafi fækkað, heldur að þetta margar jarðir hafi farið í eyði, og það er kannske dálítið annað, vegna þess að á þessum árum hafa verið stofnuð nýbýli á hverju ári, og landnámsstjóri hefur sagt mér, að nýbýlin ynnu það nokkurn veginn upp. Nú er náttúrlega mikil spurning með þessi nýbýli, hvort það er rétt að vera að halda þeim við eða að stofna til þeirra. Og það er áreiðanlega ekki rétt, ef þeim er skammtað knappt lán, eins og oft hefur verið. Og ég býst við því, að það sé miklu eðlilegra að búa vel að þeim jörðum, sem fyrir eru, en vera að búta landið niður, og þá ekki sízt vegna þess, að framleiðslan er mikil og vaxandi þrátt fyrir það, þótt fólkið, sem vinnur við þessa framleiðslu, sé færra en áður. Hv. þm. harmar það, það má gera það á víssan hátt, að það eru ekki nema 10-11% af þjóðinni, sem vinnur við landbúnað. En þessi þróun er ekki aðeins hér. Alls staðar í menningarlöndum, þar sem tæknin er tekin í þjónustu manna, vex framleiðslan, og Íslendingar hafa sýnt það, að þeir eru ekki eftirbátar annarra að þessu leyti. Og ég spyr nú hv. þm.: Heldur hann, að það væri hollt fyrir íslenzku þjóðina, ef 20-25% hennar þyrftu að vera í sveitum til þess að framleiða það vörumagn, sem er framleitt nú? Ég held ekki. Ég held, að við getum því aðeins haldið áfram framkvæmdum og uppbyggingu um allt land, að við notum tæknina í landbúnaðinum eins og annars staðar og að það verði stöðugt aukin framleiðsla á mann, hvar sem hann vinnur, hvort sem hann vinnur á sjó eða í landi. Hitt er svo annað mál, að það má ekki koma fyrir, að fólkið flýi úr sveitunum, vegna þess að það sé verra að lifa þar, það sé verra að bjarga sér þar en annars staðar. Ég veit, að hv. þm. meinar það, sem hann var að segja, en þjóðhagslega séð og efnahagslega séð hlýtur það að vera rétt að stuðla að því, að það þurfi sem fæsta menn til þess að framleiða ákveðið magn, og landbúnaðurinn á vitanlega að framleiða meira en til innanlandsnotkunar. Afkomu sína byggir landbúnaðurinn aðallega á innanlandsmarkaðinum, og útlendur markaður fyrir landbúnaðarvörur er ekki góður eins og við vitum. Þegar það var lögfest 1960 að veita útflutningsuppbætur á útfluttar landbúnaðarafurðir, var vitanlega hlutur bænda mikið bættur frá því, sem áður var. Og bændur hafa búið að því og fengið verðlagsgrundvallarverðið síðan, en það fengu þeir ekki, á meðan þessi hv. þm. studdi ríkisstj. Þá vantaði bændur mikið á að fá fullt verð fyrir afurðirnar, af því að það, sem þeir fengu til uppbóta á útflutninginn, var sáralítið. Að vísu er þetta miðað við 10% af heildarverðmætinu, og það getur vel faríð svo, að þetta hrökkvi ekki alltaf til, en sem betur fer hefur þetta nokkurn veginn náð saman, síðan þessi lög tóku gildi. Ég veit, að hv. þm. minnist þess, að ýmsir bændafulltrúar á Búnaðarþingi vildu fá útflutningsbætur úr ríkissjóði á meðan framsóknarmenn voru við völd. Og það er sagt frá því, að formaður Búnaðarfélags Íslands o. fl. hafi gert sér ferð upp í fjmrn. þessara erinda, en þá fékkst þetta ekki. Það var ekki fyrr en sjálfstæðismenn tóku þessi mál að sér, að hlutur bænda var réttur við að þessu leyti. Og þegar hv. þm. talar um verðlag búvöru, getur það verið alveg rétt frá hans sjónarmiði, að verðlagið mætti vera hærra, - væri æskilegt, að það væri hærra. En takmörk eru þá líka fyrir því vegna þess, eins og ég sagði áðan, að bændur byggja mest á innlenda markaðinum, og hagur þeirra er undir því kominn, að vörurnar seljist. Nú er það alveg vitað, og hv. þm. þarf ekki annað en fletta upp í Árbók landbúnaðarins til þess að sjá það, hvernig verðlagningin hefur farið fram, bæði meðan hann studdi ríkisstj. og eins síðan. Og það er nærtækt dæmi að fletta upp í skýrslu, sem er stutt. Við getum miðað við árið 1959. Þá var verðlagið eiginlega alveg eins og haustið 1958, og við skulum bara miða við töluna 100 og segja, að verðið hafi verið 100 1958, og við skulum segja, að kaup verkamannsins hafi verið 100 bað ár líka og einnig kaup iðnaðarmannsins. Þá er útkoman þessi samkv. opinberum skýrslum, sem hv. þm. á aðgang að, að kaup verkamanna hefur hækkað siðan 1958 úr 100 upp í 227, iðnaðarmanna úr 100 upp í 217, en bænda úr 100 upp í 286. Og þetta verður ekki rengt, og tölur af þessu tagi hefur formaður Stéttarsambands bænda notað, þegar hann hefur viljað það viðhafa, til rökstuðnings fyrir því, að fulltrúar bænda í 6 manna n. hafi ekki staðið sig illa. Og ef það er rétt, að hlutur bænda sé nú verri en nauðsyn ber til, er það aðeins vegna þess, að þær leiðréttingar, sem þeir hafa fengið síðan 1958, eru ekki nægilega miklar. Og ég ætla ekkert að fullyrða um það, það má vel vera, að það vanti eitthvað á, til þess að hlutur bænda verði í samræmi við hlut annarra stétta. En hitt er rétt, að hlutur bænda hefur verið lagfærður eins og þessar tölur vitna um. Hlutfallið hefur lagazt. Hafi verið stórt bil á milli bænda og viðmiðunarstéttanna, áður en núv. stjórn kom til valda, hefur það bil örugglega minnkað, og ýmsir bændur halda því fram, að þeirra hlutur sé nú sambærilegur við hlut annarra stétta. En ég ætla engan dóm á það að leggja, en ég veit, að hv. þm. er mér sammála um það, þegar hann les þessar tölur, að hlutur bænda hefur verið lagfærður mikið, eins og þessar tölur vitna um, auk þess að þeir hafa fengið grundvallarverðið, eftir að útflutningsuppbæturnar komu til, en það fengu þeir ekki áður. Og þegar þetta er allt saman tekið með í reikninginn, held ég, að það verði nú fleiri en ég, sem undrast þann tón, sem þm. talaði í hér áðan. Hv. þm. getur eðlilega óskað eftir betri kjörum bændastéttinni til handa. Hann getur bent á lausaskuldir, sem hafi aukizt, og það væri æskilegt að breyta þeim öllum í föst lán, löng lán með lágum vöxtum. Þetta er gott og blessað, og þetta er æskilegt. En um leið og hann fullyrðir, að hlutur bænda hafi versnað og að bændastéttin sé raunverulega komin á vonarvöl, er hann ekki að gera bændum greiða, og ég held, að hann vinni bændastéttinni á engan hátt gagn með því. Hann geri ekki hægara að ná málum þeirra fram með því að draga upp svona dökkar myndir af ástandinu í landbúnaðinum, auk þess sem til þess hlyti að leiða, ef einhver maður tryði því, sem hv. þm. segir, að ungir menn myndu alls ekki láta sér detta í hug að hefja búskap í sveit, því að samkv. kenningu hv. þm. er það algerlega ómögulegt, elns og sakir standa. Og það hefur nú ekki verið það, sem okkur Íslendinga hefur vantað á umliðnum árum eða öldum, að dregið væri úr framtaki eða kjarki manna, hvorki ungra né gamalla. Ég held, að forfeður okkar hafi komizt áfram í þessu kalda landi, sem oft hefur farið hörðum höndum um fólkið, þeir hafi komizt áfram, af því að þeir trúðu því, að það væri hægt að ryðja erfiðleikunum úr vegi, og það hefur sem betur fer oftast tekizt. Og ég held, að unga fólkið í dag þurfi að tileinka sér þessa sömu skoðun og þann sama kjark, sem eldra fólkið hafði, og ég er alveg sannfærður um það, að með þeim skilyrðum, sem nú eru fyrir hendi, eru möguleikarnir miklu betri og meiri fyrir unga fólkið í dag til þess að komast áfram en var, jafnvel þegar ég og hv. 1. þm. Vesturl. vorum á æskuskeiði. Við skulum ekki draga kjarkinn úr fólki með því að draga upp dökkar myndir og segja, að það sé helzt enginn möguleiki til sjálfsbjargar, en við skulum vera raunhæfir og tala eðlilega um þá erfiðleika, sem steðja að, ekki aðeins hjá bændum, heldur einnig hjá öðrum stéttum, og hafa steðjað að okkar þjóðfélagi nú með því að komið hefur mikil aflatregða og stórkostlegt verðfall á okkar útflutningsafurðum. Og það er enginn vafi á því, að atvinnustéttirnar í landinu geta búizt við verri kjörum og verri dögum á næstunni, ef ekki breytir um frá því, sem verið hefur nú síðustu mánuðina með aflabrögð og verðlag. Við skulum vona, að úr þessu rætist. Ég sagði hér áðan, að stjórn Stéttarsambands bænda hafi talað við mig um möguleika á því að breyta lausaskuldum landbúnaðarins í föst lán. Ég hef sagt stjórn Stéttarsambandsins, að ég væri reiðubúinn til athugunar á þessu og hef gert það talsvert, en ég hef ekki flutt frv. og geri það ekki, nema ég hafi von um að koma því fram. Og það skulu menn vita, að það er ekki hægara að koma slíku frv. fram nú, vegna þess að aðrar stéttir eru með svipaðar óskir, eins og t.d. útgerðarmenn, iðnaðarmenn og fleiri, og það er ekki meira fjármagn laust í bönkunum og Seðlabankanum til slíkra ráðstafana nú, vegna þess að okkur vantaði 1/3 partinn af útflutningsverðmætinu á s.l. ári, 2000 millj. kr., og er það skýringin á því, að nú er minna fé til ráðstöfunar í viðskiptabönkunum en áður hefur verið. Ég er reiðubúinn að leggja því máli lið að breyta lausaskuldum bænda í föst lán. En út af fyrir sig, miðað við þær framkvæmdir, sem gerðar hafa verið á síðustu árum, blöskra mér ekki skuldirnar hjá bændum. Einn hv. þm. Framsfl. lýsti því í stuttri blaðagrein um daginn, hvers búið þyrfti við. Bóndinn þarf að eiga bíl, og það er náttúrlega alveg sjálfsagt nú, en það var ekki nauðsynlegt eða sjálfsagt, þegar hv. 1. þm. Vesturl. studdi ríkisstj. Þá varð að skammta jeppa, og þeir fengust ekki nema frá Rússlandi. Og sá þótti mikið heppinn, sem fékk úthlutað jeppa þá. Og þegar jeppanefndin var lögð niður, minnir mig, að þessi hv. þm. segði sem svo : Ja, það er verið að ráðast á bændur. En með því að jeppanefndin var lögð niður, eins og hún var nefnd virðulegu nafni, var bændum gert mögulegt að eignast jeppa, ekki aðeins þessum, sem bjó þarna, heldur öllum í sveitinni. Og þannig er þetta komið nú, sem betur fer. Þessi sami bóndi sagði, að bændur þyrftu að eiga 2-3 traktora og allar aðrar vélar. Þeir eiga vitanlega að búa í góðum íbúðum, eins og aðrir menn, byggja útihús og rækta og annað þess konar, og einhvern tíma var það reiknað út, að fjármagnið, sem þyrfti að vera í svona búi, væri 1 1/2-2 millj. kr. Nú er það upplýst, að 85% bænda skulda undir 1/2 millj. og eignaaukningin hjá þeim síðustu árin hefur orðið svo miklu meiri heldur en skuldaaukningin, miklu meiri. Ég þekki hér í Reykjavik fjöldann af fólki, verkamenn, iðnaðarmenn og embættismenn, og þeir þykjast nú mikið lánssamir, ef þeir eiga íbúð og skulda ekki yfir 500 þús. kr. Ég get ekki að því gert, að þessar hugleiðingar koma hér upp í huga minn, þegar við erum að ræða þessi mál, vegna þess að þó að við viljum hlut bændanna góðan og við vitum, að þeirra starf er nauðsynlegt og að landbúnaðurinn hefur verið einn af traustustu hornsteinum þjóðarbúsins og verður áfram, verðum við, þegar við eigum setu á Afþingi, að muna einnig eftir því, að það eru aðrar stéttir í landinu og að hagur bændanna er alveg samtvinnaður gengi og getu þessa fólks, sem býr í Reykjavík og kaupstöðunum. Ef sjómennirnir fá ekki kaup, verkamennirnir hafa ekki vinnu og iðnaðarmennirnir, geta bændur ekki selt sínar afurðir, og hagur þeirra hlýtur að versna. Þetta er allt samtvinnað, og við verðum að hafa yfirsýn yfir þetta. Ég sé, að fundartíminn er búinn, en vitanlega væri ástæða til þess að rabba meira um þessi mál, en til þess gefst vitanlega tími seinna, og þar sem ég hef nú í stuttu máli vitnað í skýrslur um það, sem hefur gerzt í landbúnaðinum síðustu árin, skýrslur, sem sanna það sem betur fer, að bændastéttin er ekki á vonarvöl, tel ég, að það sé ekki nauðsynlegt að segja meira nú og sízt þegar fundartímanum er lokið. Ég endurtek það, að ég mun vilja beita mér fyrir því, að lausaskuldum bænda verði breytt í föst lán, ef möguleikar verða til þess, og það verður vitanlega kannað, og ég viðurkenni erfiðleika hjá a.m.k. hluta bændastéttarinnar, sem hefur búið við kal og harðindi, en það að gera myndina það dökka og halda því jafnvel fram, að stéttin sé í úlfakreppu, verður ekki málefnum bændanna til neins gagns, og það held ég, að hv. 1. þm. Vesturl. ætti að gera sér grein fyrir.