Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Í fyrrinótt þegar klukkan var 40 mínútur gengin í tvö var þetta mál tekið á dagskrá og ætlast til þess að ég tæki þá til máls. Eftir að ég hafði látið í ljós mótmæli og krafist þess að umr. yrði frestað vegna fjarvista hæstv. ráðh. féllst hæstv. forseti á að fresta umr. þá um nóttina. Aftur í gærkveldi langt gengin í eitt var þetta mál enn tekið á dagskrá og mér gefið orðið. Þá var hæstv. ráðh. enn fjarverandi og mér hlaust sú ánægja að fá að tala hér yfir auðum stólum í hálfan annan klukkutíma um frv. til l. um getraunir Öryrkjabandalags Íslands. Í þriðja skiptið hefst umr. um þetta frv. síðla kvölds og ætlast til þess væntanlega að það fái hér endanlega afgreiðslu í deildinni einhvern tíma upp úr miðnætti ef að líkum lætur þó að ég lofi engu um það. Ég verð nú að segja það eins og er að mér finnst lítið leggjast fyrir kappana þegar þessu máli er þröngvað í gegn með þeim hætti sem ég hef lýst, þegar helst er ætlast til þess að umr. fari fram að næturlagi þegar hæstv. ráðh., sem flytur þetta mál, hefur ekki fyrir því að vera viðstaddur umr. og á þeim tíma þegar þm. eru lítt við af eðlilegum ástæðum og hafa þess vegna ekki tækifæri til þess að hlýða á rök með og móti þessu máli. Minn málflutningur, herra forseti, þolir dagsbirtu og ég hefði ekki talið óeðlilegt að þetta mál hefði verið tekið til umr. að degi til á venjulegum þingfundartíma og á þeim tíma þegar aðrir þm. hefðu haft tækifæri til að hlýða á mál mitt og taka þátt í þessari umr. Hér fór fram atkvæðagreiðsla áðan við lok 2. umr. Þar greiddu þm. atkvæði og ég leyfi mér að fullyrða að þau atkvæði voru greidd að lítt athuguðu máli, kannske frekar af tilfinningaástæðum en vegna þess að þeir hafi kynnt sér allar hliðar þessa máls. Vegna þess að ég er enn þeirrar skoðunar að þm. vaði í villu um innihald þessa máls og geri sér enga grein fyrir því um hvað það snýst mun ég enn freista þess að fjalla nokkuð um þetta frv. og endurtaka ýmislegt af því sem ég sagði hér í gærnótt ef vera kynni að einhver gæfi sér tíma til að hlýða á mál mitt. Það er frekar hvimleitt til lengdar að tala yfir auðum stólum. Mér skilst að einn annar maður hafi verið í salnum þó að ég hafi lítið séð til hans. Hæstv. forseti hér að baki mér sat þar þolinmóður, blessaður, en öðrum þm., sem hér voru staddir í húsinu, þótti tíma sínum betur varið í öðrum húsakynnum og lái ég þeim það ekki þótt menn þreytist þegar sólarhringurinn verður langur, jafnvel þó að stórmál séu á dagskrá.  Í dag hafa verið harla einkennilegar umr. og harla sérkennileg fundarstjórn svo að ekki sé meira sagt. Í Sþ. hér fyrst í dag voru mál keyrð í gegn af ofurkappi af hæstv. forseta sem stýrði þeim fundi með harðri hendi og endaði eiginlega fundinn með því að taka fyrir allmörg mál og gefa orðið laust með því skilyrði að enginn tæki til máls. Hann tók það jafnan fram þegar mál voru tekin á dagskrá að hann leyfði því aðeins að þau væru tekin til umr. að enginn fjallaði um þau. Mér finnst það vera sérkennileg breyting og nýbreytni á framkvæmd þingræðis og lýðræðis þegar svo er komið að hér eru helst mál á dagskrá sem enginn má tala um. Það þótti mikil goðgá þegar einhver leyfði sér að kveðja sér hljóðs. Hæstv. forseti fyrtist við. - Ég vil taka fram að ég er ekki að tala um forseta Nd., ég er að tala um forseta Sþ. sem er traustur maður og virðulegur forseti eins og allir vita. En auðvitað gengur svona fundarstjórn út í hreinar öfgar og annað er eftir. Nú eru hér haldnir fundir síðla kvölds til þess að reka mál hér í gegn og ekkert tóm gefst til þess að skoða mál eða ræða þau, allt undir því yfirskini að búið sé að gera eitthvert samkomulag milli þingflokka um þinglausnir á morgun. Bræðralag samtryggingarinnar er hér alveg á fulli skriði þar sem hver stingur upp í annan og menn gera samkomulag út og suður með sínum vanalegu pólitísku hrossakaupum um það hvaða mál eigi að fara í gegn og hvaða mál eigi ekki að fara í gegn. Það er alveg greinilegt að þetta mál, sem hér er á dagskrá, er í náðinni. Það er greinilegt að það hefur verið samið um það einhvers staðar hér í bakherbergjum í þinghúsinu að þetta mál eigi að fá afgreiðslu því að slíkt ofurkapp á umr. og afgreiðslu þessa máls er með ólíkindum. Ég hef margspurst fyrir um það hjá ráðamönnum þingflokkanna hvaða ákvarðanir hafi verið teknar um meðferð þessa máls. Þær spurningar hafa ekki komið á óvart því að þessum mönnum er fullljóst að mér stendur ekki á sama um afgreiðslu þessa máls. Ég tel það varða hagsmuni stórrar fjöldahreyfingar í landinu. Ég upplýsti þá um það að ég vildi tjá mig um málið og reyndi að telja þeim trú um að þetta mál þyrfti miklu betri skoðunar við og væri eðlilegt að fresta því fram til haustsins a. m. k. En það er alveg sama hvað ég hef oft spurt. Ég hef alltaf fengið þokukennd svör um það hvaða meðferð þetta mál ætti að fá. Ýmist hafa menn sagt: Það er meiningin að taka það til umr., það er meiningin að hreyfa því máli, það er verið að sjá til hvernig það gengur. Það er alveg útilokað að þetta mál nái endanlegri afgreiðslu í báðum deildum. En samt er alltaf gert ráð fyrir því að ég taki til máls þegar klukkan er orðin eitt, tvö og þrjú að nóttunni og ekki linnt látunum fyrr en þetta mál er afgreitt frá einni umr. til annarrar. Þrátt fyrir það að menn hafi verið að gefa það í skyn undanfarna daga að ekkert samkomulag hafi verið gert um það milli þingflokka hver örlög þessa frv. yrðu þá er auðvitað ljóst hvert stefnir. Það er ljóst að hér á að bola þessu máli í gegn þrátt fyrir mjög eindregin mótmæli og ákveðnar athugasemdir, ekki bara hér í þinginu heldur frá hagsmunaaðilum sem þetta mál varðar miklu. Það hefur ekki farið dult hér undanfarna daga að forsvarsmenn Öryrkjabandalagsins hafa gengið á milli þm. hér í húsinu, sjálfsagt til þess að fylgja eftir sínu máli. Það er ekki verið að lasta það að menn „lobbýeri“ hér eins og annars staðar. Fulltrúar íþróttahreyfingarinnar hafa rætt málin, verið kallaðir á fund hjá allshn. og hafa rætt málin að mér skilst við einstaka þm. En það er eins og að tala við vegginn, það hefur ekki nokkur áhrif. Ég get ekki betur séð en það sé svo komið fyrir hv. þingflokkum og ástsælum stjórnmálaflokkum að þeim sé bara alveg nákvæmlega sama um hvaða sjónarmið og hvaða skoðanir, hvaða þarfir séu uppi í þeirri fjöldahreyfingu sem íþróttasamtökin eru. Það hryggir mig satt að segja að stórir flokkar, sem vilja afla sér vinsælda og trausts meðal fólksins og þykjast vera að vinna fyrir fólkið, skuli ekki hafa minnsta áhuga á því að hlusta á það sem fulltrúar stórra samtaka hafa að segja um þetta mál. Ég hef hér í þessari umr. vakið athygli á því að lög um getraunir Öryrkjabandalags Íslands snerta ekki bara Öryrkjabandalagið. Það snertir hagsmuni og rétt íþróttahreyfingarinnar. Ég hef minnt á það að í gildi eru lög frá 1972 þar sem Íslenskum getraunum er veittur réttur til að reka getraunir sem um ræðir í þessu frv. Það er augljóst mál að þegar öðrum er veittur sambærilegur réttur, nákvæmlega sams konar getraunir, þá rekast hagsmunir á. Það þarf ekki að fara mörgum orðum um það að íþróttahreyfingin hefur af því áhyggjur. Af þeim ástæðum hef ég flutt þau sjónarmið hér inn í þessa umr. inn á hið háa Alþingi og reynt að upplýsa menn um það að það frv., sem hér er til umr., er ekki upplagt eða einfalt, það hafi á sér aðrar og fleiri hliðar, það sé aðför að íþróttahreyfingunni. En allt hefur komið fyrir ekki. Auk þess sem þetta frv. er vissulega atlaga að tekjustofnum íþróttahreyfingarinnar þá hef ég líka bent á að það geti áreiðanlega orðið mikill bjarnargreiði fyrir Öryrkjabandalagið að þessi lög verði samþykkt. Öryrkjabandalagið á allt gott skilið. Innan þess eru fjölmörg samtök þeirra sem búa við margvíslega örorku, elli, vanþroska og ýmiss konar alvarlega sjúkdóma. Vitaskuld þarf bandalag, sem hefur slík félög innan sinna vébanda, að fá dyggan stuðning frá hinu opinbera til að standa undir sínu hlutverki. En ég held að það sé vanvirða og í hæsta máta óeðlilegt að öryrkjar þurfi að búa við þann kost í sínum fjáröflunarmálum að standa í getraunastarfsemi og treysta á lotterí til að starfsemi þeirra gangi með eðlilegum hætti. Mér finnst það nánast móðgun gagnvart Öryrkjabandalaginu að rétta þeim happdrætti, vonarpeninga og segja: Þetta hafið þið, á þessu megið þið lifa. Ég hef þvert á móti haldið því fram að það væri skylda samfélagsins, fyrsta skyldan kannske, að standa við bakið á öryrkjum. Það er það fólk sem þarf helst á hjálp að halda í þessu þjóðfélagi. Ef við þykjumst vera að standa að og standa vörð um velferðarríki á það að vera hornsteinninn í því velferðarríki að ríkið, ríkisvaldið, taki Öryrkjabandalagið upp á sína arma. Borgarar þessa lands greiða skatta, hafa skyldur gagnvart ríkisvaldinu, og greiða þá yfirleitt með glöðu geði og í þeirri trú að því fjármagni sé varið til samhjálpar og til nauðsynlegrar óhjákvæmilegrar þjónustu í landinu, til að standa undir skólakerfinu, standa straum af kostnaði við sjúkrahúsin og til að styrkja og vernda öryrkjana. Ef ríkisvaldið vanrækir þetta hlutverk sitt og lætur Öryrkjabandalagið t. d. vera hornreku í þjóðfélaginu. hornreku sem þarf að treysta á happdrætti til að lifa, þá er það aumt ríkisvald, þá standa menn ekki í stykkinu og gegna ekki skyldum sínum. Ég óttast það mjög að ef þetta frv. verður samþykki og Öryrkjabandalagið fái getraunir í sinn hlut verði það enn þá skálkaskjól fyrir ríkisvaldið. fyrir komandi ríkisstjórnir, að segja við Öryrkjabandalagið: Ja, þarna hafið þið peninga. þarna hafið þið tekjustofn. þið þurfið ekki meira fjármagn á fjárlögum, og áfram verði haldið þeirri stefnu, sem því miður hefur verið í gangi allt of mörg ár, að skerða og skera niður þau fjárframlög sem eiga að ganga til Öryrkjabandalagsins í gengum Erfðafjársjóðinn og Framkvæmdasjóðinn. Ég rakti það hér í gærnótt að þetta frv. vekti upp fjölmargar spurningar sem ástæða væri til að fá svör við í þessari umr. með hliðsjón af þeim afleiðingum sem þetta frv. kann að hafa. Ég geri fastlega ráð fyrir því að flm. þessa frv. hafi hugleitt það mál og gert sér grein fyrir því hvað frv. hefði í för með sér. Það var ekki von að ég fengi svör við þessum spurningum, sem ég varpaði fram hér og nú, þar sem enginn væri til viðtals, þar sem flm. þessa frv. var víðs fjarri góðu gamni og staðgengill hans var horfinn á braut. Í fyrrinótt féllst hæstv. forseti deildarinnar á það að fresta umr. vegna þeirrar ábendingar minnar að hæstv. ráðh. væri ekki viðstaddur. Í gærkvöldi reyndi ég að sýna tillitssemi og tók til máls þrátt fyrir fjarveru hæstv. ráðh. Jóns Helgasonar, lagði fram ýmsar spurningar í ræðu minni og átti satt að segja von á því að þegar þetta mál kæmi á dagskrá aftur á skikkanlegum tíma mætti búast við því að hæstv. ráðh. væri viðstaddur og upplýsti mig og þingheim um ýmislegt sem ég spurði að. En mínum málflutningi er sýnd sú virðing að greinilega þykir ekki taka því að virða þær spurningar viðlits. En þó er þetta mál svo mikilvægt að það er ætlunin að keyra það hér í gegn með offorsi og láta það hafa algeran forgang jafnvel þótt það taki fram á miðjar nætur dag eftir dag eða sólarhring eftir sólarhring. Mér finnst þetta ekki fara beint saman. Mér finnst það vera lítil samkvæmni í því að bera þetta mál svo mjög fyrir brjósti að það skuli hafa forgang hér til afgreiðslu en láta svo ekki svo lítið að vera viðstaddur umr. og svara spurningum sem fram eru bornar. Þetta er hreinn dónaskapur. Ég vil nú enn freista þess að varpa fram þessum spurningum í þeirri von að é fái einhver svör við þeim áður en þessari umr. lýkur. Ég hef spurt um það hvaða áætlanir liggi fyrir um tekjumöguleika Öryrkjabandalagsins ef þetta frv. verður samþykkt. Hvað gera menn ráð fyrir því að mikið fé aflist með þessum hætti? Einhverjar hugmyndir hljóta menn að hafa um það. Varla væri þetta svo stórt og mikið mál og brennandi hagsmunamál fyrir Öryrkjabandalagið nema þeir gerðu sér miklar vonir um það að af þessu hefðust miklir peningar. Hverjar eru þær áætlanir? Þær hljóta að hafa verið lagðar fyrir ráðh. og fyrir ríkisstj. þegar hann og ríkisstj. ákveður að flytja þetta mál og keyra það hér í gegn. Ég hef spurst fyrir um það hvernig Öryrkjabandalagið hefur hugsað sér að ráðstafa þessu fé. Ég geri mér fullljósa grein fyrir því að þar eru ærin verkefni og það vantar áreiðanlega fjármagn til margvíslegrar starfsemi, til húsakaupa og annars aðbúnaðar fyrir Öryrkjabandalagið. Sjálfsagt er því af nógu að taka. En sú spurning er engu að síður áleitin: Hvaða áætlanir eru uppi hjá Öryrkjabandalaginu um ráðstöfun á þessu fé eða skiptingu á þessu fé milli einstakra félaga innan bandalagsins? Í Öryrkjabandalaginu eru fjölmörg félagasamtök sem nú þegar reka getraunastarfsemi og happdrættisstarfsemi - ég held að það sé aðallega happdrættisstarfsemi - og njóta enn fremur margvíslegrar opinberrar aðstoðar og hafa fasta tekjustofna. Ég hefði haldið að það væri áhugamál Alþingis og stjórnvalda að gera sér grein fyrir því hvernig ætlunin er að ráðstafa þessu fé, hvar á að bera niður, hvaða hóp á að hjálpa fyrst o. s. frv. Um þetta hljóta að liggja fyrir einhverjar upplýsingar. Ef ríkisvaldið hefur tekið þá stefnumótandi ákvörðun að heimila líknar- og mannúðarsamtökum af þessu tagi að fara af stað með getraunastarfsemi þá hlýtur það að vera gert með það í huga að breyta öðrum þeim tekjustofnum, öðrum fjárveitingum sem hingað til hafa gengið til þessa bandalags og til þessarar starfsemi. Ég spyr því: Á þá að endurskoða eða breyta t. d. almannatryggingakerfinu að því er varðar bætur til öryrkja? Á að skera niður fjárveitingar til þessa fólks og þessara samtaka? Á að breyta lögum sem lúta að opinberri aðstoð við öryrkja? Það eru fjölmörg lög sem eru í gildi um samskipti ríkis og Öryrkjabandalagsins og mun ég upplýsa þingheim hér um það á eftir með því að lesa þessi lög til frekari fyllingar mínu máli. En ég hlýt að álykta sem svo að gert sé ráð fyrir því að breyta ýmsu vegna þess að hér er um að ræða stefnumótandi ákvörðun. Hér er um stefnumótandi frv. að ræða sem felur það í sér að hæstv. ríkisstj. ætlast til þess að Öryrkjabandalagið njóti framvegis tekna sinna af almennri happdrættis- og getraunastarfsemi. Ég held líka að það hljóti að vera ákvörðun ríkisstj. með þessu frv. að breyta að einhverju leyti afstöðu sinni til ýmissa frjálsra samtaka. Ég hef vakið athygli á því að með samþykkt þessa frv. verða hagsmunaárekstrar við önnur frjáls félagasamtök. Er þá kannske ætlunin hjá ríkisstj. að veita íþróttahreyfingunni, fjölmennustu fjöldasamtökunum í landinu, einhverja annars konar aðstoð til þess að bæta þeim upp þann skaða sem hlýst af því að fleirum en íþróttahreyfingunni er heimilað að reka getraunastarfsemi? Ber að líta á þetta frv. sem fordæmi um að aðrir geti komið á eftir? Verður það svo í framtíðinni að öllum verði heimilt að reka happdrætti og getraunastarfsemi? Það er sjónarmið út af fyrir sig. Einn hv. þm. ræddi það hér við mig í fullri alvöru að það væri í sjálfu sér óeðlilegt og bryti jafnvel gegn hinni alkunnu frjálshyggju að verið væri að setja lög þar sem tilteknum samtökum væri heimilað með einhverjum einkarétti að reka starfsemi af þessu tagi. Það er, eins og ég segi, sjónarmið út af fyrir sig. Kannske á ekki að vera að veita neinum sérstökum slíkan rétt, það eigi bara hver sem er að geta farið af stað með happdrætti þegar honum sýnist og svo eigi bara samkeppni og markaðurinn að ráða því hver beri hvað úr býtum. Þetta er kannske fyrsta skrefið til að opna þetta, ég veit það ekki. Það er ljóst að það eru fleiri sem sækja inn á þennan markað og vilja gjarnan nýta sér þann möguleika að geta sett af stað talnahappdrætti og getraunir af þessu tagi. Upplýst er að Háskóli Íslands hefur mikinn áhuga á því og sömuleiðis skátahreyfingin. Það eru fjölmörg líknar- og mannúðarsamtök í landinu sem berjast í bökkum fjárhagslega og mundu svo sannarlega vilja fara þessa leið. Úr því að menn vilja veita Öryrkjabandalaginu aðstoð með þessum hætti, með því að láta það lifa af happdrætti og vonarpeningum, af hverju þá ekki að fallast á það að önnur sambærileg samtök fái sama rétt? Hvað er það sem segir að Öryrkjabandalagið og íþróttahreyfingin eigi ein að fá að sitja að þessu? Það væri út af fyrir sig fróðlegt líka að fá upplýst frá hæstv. dómsmrh. hvaða athuganir hafa verið gerðar á happdrættismarkaðinum hér. Nú getur enginn farið af stað með happdrætti nema fá leyfi hjá hæstv. ráðh. og einhver stýring hlýtur að vera á því, einhverjar upplýsingar hljóta að liggja fyrir um það hvernig þessi happdrætti ganga. Væntanlega gera menn ráð fyrir því að hér séu álitlegar upphæðir í seilingu úr því að svona mikil áhersla er lögð á það að Öryrkjabandalagið fái réttinn til rekstrar getraunastarfsemi. Mér er hins vegar sagt að happdrætti almennt talað sé að dragast saman, það verði sífellt erfiðara að láta þau dæmi ganga upp. Jafnvel stóru happdrættin kvarta undan versnandi afkomu og minni sölu. Fjölmörg smærri samtök, sem efla til minni háttar happdrætta, þykjast jafnvel góð með að sleppa á sléttu. Ég held að það hefði verið fyllilega ástæða til þess þegar mál sem þetta er borið fram af hæstv. ríkisstj. að dómsmrn. hefði látið kanna þennan markað til að gera sér grein fyrir því hvað hann þolir. Í bréfi, sem Öryrkjabandalagið sendi dómsmrh. og ég hef hér einhvers staðar undir höndum, er gerð grein fyrir þeirri ósk Öryrkjabandalagsins að það fái heimild til reksturs getraunastarfsemi. Þetta bréf er upp á tvær síður, skrifað 8. maí s. l. Ef þetta bréf er það eina sem liggur að baki þeirri ákvörðun hæstv. ríkisstj. að fara af stað með þetta frv. þá finnst mér það með eindæmum illa undirbúið. Slík bréf, sem Öryrkjabandalagið hefur sent frá sér til hæstv. ráðh., hefur Öryrkjabandalagið áreiðanlega sent tugum og hundruðum saman áður til fjvn. Alþingis um aðstoð fyrir sig og sína. Þar er gerð grein fyrir því hvaða félög séu innan Öryrkjabandalagsins. Það er upplýst hvernig ástandið var 1964 í húsnæðismálum öryrkja og vitnað til könnunar sem gerð var á þeim tíma, þ. e. fyrir 21 ári síðan. Þar er stiklað á mjög stóru um það hvaða áform Öryrkjabandalagið hafi um byggingu íbúðarhúsnæðis og upplýst hvaða starfsemi er nú á vegum þess. En það er ekki eitt einasta orð í þessu bréfi um það hvað Öryrkjabandalagið hafi gert til undirbúnings þessa máls. En ég efa það ekki að áður en hæstv. ráðh. lagði þetta mál fram hefur hann kynnt sér það. Hann hefur sjálfsagt kynnt sér hvaða vélabúnað, tækjakost og aðstöðu Öryrkjabandalagið hefði til þess að fara af stað með svona starfsemi, hvernig hugmyndir þess eru um sölu, dreifingu og um rekstur þessa fyrirtækis sem óhjákvæmilega hlýtur að verða stofnað í kringum þessa getraunastarfsemi. Ég get ekki ímyndað mér annað en hæstv. ráðh. hafi einnig kynnt sér það getraunastarf sem í gangi hefur verið hér í landinu í 13 ár til þess að átta sig á því hvernig að þeim málum er staðið, hvaða vinnu það kostar og hvaða hagnaður er af því. Skv. lögum frá 1972 var Íslenskum getraunum veittur réttur, eins og ég hef sagt áður, til að reka getraunastarfsemi, þ. e. knattspyrnugetraunir annars vegar og talnahappdrætti hins vegar, svokallað lottó. Því fyrrnefnda var hleypt af stokkunum strax á árinu 1972 en íþróttahreyfingin ákvað að doka við með að hefja rekstur á svokölluðu lottói meðan knattspyrnugetraunin væri að festast í sessi vegna þess að þar töldu menn að til árekstrar gæti komið og það væri nauðsynlegt að byggja upp fyrst knattspyrnugetraunirnar áður en haldið yrði af stað með lottó í beinni samkeppni við hina fyrrnefndu. Knattspyrnugetraunirnar eru í stórum dráttum reknar þannig að það eru íþróttafélögin sem standa fyrir nánast allri sölu og dreifingu á miðum. Það starf er unnið af hundruðum og þúsundum manna í sjálfboðavinnu um allt land. Um hverja helgi 8 eða 9 mánuði ársins koma tugir manna í hverju félagi fyrir sig saman, taka við miðum, selja þá, dreifa þeim og safna þeim saman á nýja leik, stokka þeim upp, raða þeim upp o. s. frv. Það er alveg með ólíkindum hvað menn leggja mikið á sig í slíku sjálfboðaliðastarfi í þágu sinna félaga. Hver söluaðili fær 25% í söluþóknun af hverjum miða og safnast þegar saman kemur. Það má kannske segja að menn geti haft misjafnlega mikið upp úr krafsinu eftir því hvað þeir selja mikið, en sum félögin, sem þannig kalla til starfa sjálfboðaliða helgi eftir helgi, hafa kannske 10–15 þús. kr. upp úr krafsinu eftir vikuna. En samt leggja menn þetta á sig af því að þeir eru að vinna í þágu æskunnar og íþróttastarfsins. Þetta er ósérhlífið starf sem hefur skilað sér í því að betur er búið að æskunni. Íþróttafélögin eru betur í stakk búin til að sinna henni og gegna því þar með mjög mikilvægu uppeldishlutverki í þjóðfélaginu, uppeldisstarfi sem engan veginn er metið að verðleikum. Það er gegn þessu mikla og merkilega starfi sem nú er verið að ráðast til atlögu með því að hleypa öðrum inn á þennan markað. Auðvitað verða íþróttamenn að sætta sig við samkeppni og þeir eru vanir því að keppa. Annars er auðvitað ekkert við því að segja, en ég hef áhyggjur af afleiðingunum. Ég held að í þessu dæmi muni hver kroppa augun úr öðrum. Ég held að það sé ekki skynsamlegt gagnvart Öryrkjabandalaginu og öryrkjunum að ætlast til þess að þeir standi í slíkri samkeppni og þeir hafi mikla peninga út úr því. Ef þeir hafa ekki mikla peninga út úr því er þetta mál ekki þess virði að verið sé að fara af stað með það sem einhvern óskaplegan vonarpening sem eigi að bjarga öllu hjá Öryrkjabandalaginu. Nú fyrir skömmu ákvað stjórn Íslenskra getrauna að knattspyrnugetraunirnar væru búnar að festa sig það vel í sessi að ástæða væri til að hefja starfrækslu á hinu svokallaða lottói, þ. e. talnahappdrætti, sams konar starfsemi og þetta frv. gerir ráð fyrir að falli í skaut Öryrkjabandalagsins. Í því skyni að undirbúa það mál sem allra best hefur verið unnið mikið undirbúningsstarf. Menn á vegum Íslenskra getrauna hafa farið til annarra landa til að kynna sér hliðstæðan rekstur. Það er búið að leggja í allverulegan kostnað, tækjakaup, ráða starfsmenn, koma sér upp húsnæði og leggja sem sagt mikla vinnu í það að hefja lottó. Þetta starf hefur allt verið unnið í þeirri góðu trú að íþróttahreyfingin hefði réttinn á því að reka slíka getraunastarfsemi, slíkt talnahappdrætti, og að hún fengi að vera í friði með hana, a. m. k. fyrst um sinn. Ég hef hér undir höndum skýrslu sem samin er af Jóhanni Gunnarssyni sem er núverandi formaður Siglingasambands Íslands. Jóhann samdi þessa skýrslu eftir ferðalag sem hann tókst á hendur fyrir Íslenskar getraunir til Finnlands, Svíþjóðar og sennilega Noregs líka. Það segir í þessari skýrslu að getraunastarfsemi hafi hafist í Finnlandi 1940. Stofnað var um hana félag sem þróast hefur smátt og smátt yfir í Veikhaus eins og það er nefnt. Það segir að 21 íþróttasamband hafi staðið að fyrsta félaginu sem fór svo að styrkja aðra starfsemi en íþróttir. Jafnframt jók það tekjur sínar með því að taka upp fjölbreyttari happdrættisstarfsemi. Hann telur að lottó hafi hafist í Finnlandi árið 1971 á vegum þessa fyrirtækis, Veikhaus, og lottó er nú 61% af veltu þess fyrirtækis. En hann segir hér í sinni skýrslu, með leyfi forseta: „Með tilkomu þess“ - þ. e. lottósins - „dró nokkuð úr tekjum getrauna.“ Hann rekur síðan í þessari skýrslu fyrirkomulag þessara mála, hvernig miðar eru útbúnir og útfylltir og hvernig þeim sé dreift og hvernig dráttur fer fram. Ég held að það sé forvitnilegt áður en lengra er haldið að ég lesi hér smákafla upp úr skýrslunni þannig að þingheimur sé upplýstur um það hvað lottó er. Þar segir svo, með leyfi forseta: „Svo sem kunnugt er gengur lottó út á það að giska á nokkrar fölur úr tiltekinni röð. T. d. er merkt við sjö tölur á bilinu 1–37 á finnska seðlinum en sex tölur af 49 á þeim franska. Þetta er sem sagt breytilegt eftir stærð markaðarins og því hvernig óskað er að vinningar falli. Á hverjum seðli eru oftast fleiri en einn reitur eða röð, t. d. er sá finnski með 10 röðum auk þess sem hægt er að velja kerfi og eins að láta seðilinn gilda í fleiri en eitt skipti. Talnafjölda og vinningshlutfall þarf að reikna út miðað við áætlaða þátttöku á hverjum stað svo að leikurinn verði hæfilega eftirsóttur. Vinnugangur lottóvikunnar er eiginlega hinn sami og í Getraunum og þarf því ekki að eyða að honum mörgum orðum. Hvort tveggja er rekið samhliða hjá Veikhaus og sömu vélar notaðar við úrvinnslu. Skiladagur er fimmtudagur hjá eigin söluskrifstofum en miðvikudagur hjá umboðum. Hefst þá uppgjör við umboð og ljósmyndun seðla. Er þessu lokið síðdegis á föstudag og myndir af seðlum þá afhentar eftirlitsmönnum hins opinbera sem hafa til umráða rammgerðar öryggisgeymslur í byggingunni. Vinnsla er ekki nema að nokkru leyti vélvædd enn þá en víðtæk endurskipulagning er í undirbúningi. Starfslið er að miklum hluta konur í hlutastarfi. Dráttur fer fram á laugardögum og er sýndur í sjónvarpinu. Er það talið hafa mikið auglýsingagildi enda mikið horft á þennan stutta dagskrárlið. Ég held að hann taki ekki nema 1–2 mínútur.“ Síðan segir Jóhann frá því að hann hafi fylgst með drætti í sjónvarpinu og fjallar síðan um það nánar í þessari greinargerð sem ég hirði ekki um að tíunda. „Á mánudögum hefst síðan leit að vinningsseðlum. Er þá öllum seðlum rennt öðru sinni í gegnum sömu vélar og notaðar voru til að ljósmynda þá frá vikunni áður. Koma seðlar með 6–7 réttum tölum í einn vasa og 4–5 réttum í annan o. s. frv. Alltaf eru einhverjir seðlar ólæsilegir í vélum og eru þeir þá skoðaðir í höndunum. Miklu máli skiptir að finna fljótt hvort einhver hafi réttar tölur því að ef svo er ekki verður stærri pottur í næstu viku. Seðlar með 6 og 7 réttum eru því skoðaðir í höndum strax á mánudagsmorgun. Eru til þessara nota búin til sérstök form til að leggja yfir seðlana. Virðist þetta ganga fljótt og vera furðu öruggt. Þótt mistök verði er það ekki alvarlegt því að í fyrsta lagi eru vinningsseðlar skoðaðir aftur a. m. k. tvisvar auk yfirferðar fulltrúa yfirvalda og í öðru lagi getur vinningshafi sent inn mótmæli og krafist réttar síns. Þegar allir vinningsseðlar eru fundnir, venjulega á þriðjudagskvöldi, eru þeir afhentir eftirlitsmönnum sem bera saman seðla og filmur. Seðlar með háum vinningum eru skoðaðir nákvæmlega hver og einn en lægri vinningur með úrtaki. Veikhaus hefur þann hátt á að senda vinningsupphæðir heim með póstgíró. Er þetta nokkuð dýrt, eða um 2.5 mörk á sendingu, enda er nú verið að athuga möguleika á að greiða lægri vinninga í gegnum umboðið. Hæstu vinningar eru ekki greiddir út fyrr en að 7 vikna kærufresti liðnum enda gæti kæra leitt til breytinga á vinningsupphæðum í þeim flokki. Ekki er skylda að setja nafn og heimilisfang á seðlana svo að erfitt getur reynst að koma öllum vinningum til skila. Allt er samt gert sem unnt er til þess að svo verði. Er það liður í þeirri viðleitni að viðhalda með almenningi trausti á fyrirtækinu, en það er að sjálfsögðu mikilvægt söluatriði.“ Þetta er ég nú að rekja, herra forseti, til að upplýsa hv. alþm. um að þetta mál er ekkert mjög einfalt. Þetta er flókið í sniðum og margbrotið og krefst mikils starfskrafts og verulegs fjármagns til að hleypa af stokkunum. Það þarf mikinn mannafla til að standa fyrir dreifingu. Sannleikurinn er sá að að því er varðar þá getraunastarfsemi sem verið hefur í landinu hér undanfarin 10–12 ár, þá hefði verið útilokað fyrir íþróttahreyfinguna að hafa einn einasta eyri upp úr þessari starfsemi nema vegna þess að hún byggist á sjálfboðaliðastarfi, nema vegna þess að hundruð og þúsundir manna um allt land leggja sig fram um að vinna fyrir sín samtök í þágu æskunnar til þess að bera úr býtum nokkur hundruð, nokkur þúsund, 10–20–30 þús. kr. eftir atvikum. Ég er ansi hræddur um það að ef aðrir ætla að fara af stað með sambærilega getraunastarfsemi, hvort sem það eru knattspyrnugetraunir eða lottó, þá verði það borin von að tekjur hafist upp úr því vegna þess að slíkir seðlar þurfa að komast í hendur viðskiptavinanna og seljast og reynslan sýnir að það þarf að bera þessa seðla til fólksins, það þarf að halda þessum miðum að fólki til þess að það fáist til að kaupa þá. Öðruvísi gengur þetta ekki. Það er jafnvel reynslan þrátt fyrir að Getraunir hf. hafi eflst mjög og þar séu verulegar vinningsupphæðir í húfi og fólk geti hagnast mjög myndarlega á því að hreppa fyrsta vinning. Vinningar hafa farið yfir hálfa millj. á einni viku. En samt eru tekjurnar ekki meiri en þær að lítið yrði eftir ef sjálfboðaliðastarfið væri ekki undirstaða að allri þessari starfsemi.

Svo eru sérstakir peningar sem hjálpa manni að krossa við.

Það er þegar viðskiptamaðurinn og sá sem spilaði í happdrættinu er búinn að fá seðilinn í hendurnar. Þá geta menn auðvitað haft ýmsar aðferðir til þess að finna réttu tölurnar og hreppa hnossið. Menn hafa notað teninga og ýmsar aðrar aðferðir til að komast að þeirri tölu sem veitir þeim stóra vinninginn.

Eru ekki áttstrendingar notaðir?

Það má nota átthyrninga og það má nota ferhyrninga og það má nota teninga og það eru fjölbreyttar aðferðir, eins og ég segi, sem menn brúka í þeim efnum. En það notar enginn átthyrning eða teninga eða neinar slíkar kúnstir ef þeir fá ekki seðlana í hendurnar, ef ekki er komið með happdrættisseðlana, lottóseðlana, inn fyrir dyr hjá hverjum og einum. Ég er þess vegna þeirrar skoðunar og ítreka það enn einu sinni að hér er verið að gera Öryrkjabandalaginu mikinn bjarnargreiða með því að veita því þennan rétt sem flm. og aðstandendur þessa frv. halda greinilega að sé einhver fjársjóður.

Aðalatriðið er sem sagt að koma seðlunum heim til þeirra.

Það skiptir náttúrlega miklu máli, hv. þm., að maður fái happdrættismiðann í hendurnar ef maður ætlar sér að hljóta vinning. Ég held að við hljótum að vera sammála um það þó við séum kannske ekki eins miklir lukkunnar pamfílar þegar við spilum. 

Forseti er nú ekki á sama máli og hv. ræðumaður.

Nei, mér datt það nú í hug, þess vegna vildi ég vekja athygli á því og vekja hann kannske.

Og það var komið að því að forseti gripi inn í. Hér með er hv. skrifari deildarinnar áminntur um að vera ekki með frammíköll um of.

Má biðja um betri skýringar á því sem um var verið að fjalla?

Ég er alveg sammála hv. 2. þm. Norðurl. e. um það að það veitir ekki af að skýra þetta mál og ég er fús til þess að skýra hvert eitt smáatriði í þessum málum þegar um það er spurt og er tilbúinn til þess að svara þeim fsp. hér í alla nótt ef því er að skipta. Að öllu gamni slepptu þá er mér enginn hlátur í hug þegar ég er að fjalla um það frv. sem er á dagskrá. Ég hef rakið hér lauslega hvernig slík starfsemi er rekin erlendis og hvaða tækjabúnað og aðstöðu þarf að hafa til að skapa skilyrði til þess að menn geti farið af stað með getraunastarfsemi. Þetta hef ég gert vegna þess að ég hef margsinnis innt eftir því hjá hæstv. ríkisstj., hjá hæstv. ráðh., hvort ekki sé alveg öruggt að Öryrkjabandalagið hafi lagt fram upplýsingar um sinn undirbúning að þessu máli og hvernig að starfseminni skuli staðið vegna þess að ég tel það vera forsendu fyrir því hvernig þetta frv. komst á koppinn. Mér finnst útilokað að slík frumvörp séu flutt og borin fram nema slíkar upplýsingar liggi fyrir. Hér gengur nú staðgengill hæstv. dómsmrh. í salinn.

Hann er búinn að vera í salnum svo að segja í allt kvöld.

Jú, ég hef tekið eftir því, jafn myndarlegur maður og hann er. Þá er kannske tækifæri mitt til að beina orðum mínum til hans og spyrjast fyrir um það hvort hann hafi svar við því sem ég er að fjalla hér um í kvöld.

Ég verð að komast í ræðustólinn til þess að svara.

Já, en spurningin er þá sú áður en lengra er haldið hvort herra forseti mundi gera hlé á ræðu minni meðan ráðh. svarar ýmsu því sem ég hef verið að varpa hér fram. Ég er margsinnis búinn að varpa þessari spurningu fram, ég er búinn að gera það við 2. umr., ég er búinn að gera það við 3. umr. og menn hafa ekki virt mig svars og varla verið við. Nú held ég að það sé kominn tími til að ég fái svör við spurningunum áður en ég held áfram þessari ræðu því að það má vel vera að ýmislegt, sem ég hef hugsað mér að segja á næstu stundarfjórðungum, þurfi ekki að koma fram í mínu máli ef svörin eru fullnægjandi. Það gæti þá kannske sparað tíma að ég geri hlé á máli mínu meðan ráðh. talar, enda mundi það þá vera á þeirri forsendu að það væri ein og sama ræðan þegar ég tæki aftur til máls. Ég væri þá ekki búinn að nýta seinni ræðutíma minn í það að fylgja eftir þeim upplýsingum sem hæstv. ráðh. mundi þá láta mér í té.

Út af þessum ummælum hv. ræðumanns úrskurðar forseti ekki að hann skuli hætta ræðu sinni. Það verður hv. þm. að ákveða sjálfur. Forseti ákvarðar heldur ekki hvort hæstv. dómsmrh. tekur til máls eða ekki, það verður hann að ákveða sjálfur hvort hann gerir eða ekki.

Ég tek þetta sem svo að hæstv. forseti fallist ekki á það að ég geri hlé á ræðu minni svo að ég mun þá halda áfram og láta skeika að sköpuðu um það hvort ég fjalli hér um ýmis málefni sem ella væri óþarfi. Hv. allshn. sendi þetta frv. ekki til skriflegra umsagna hjá einum eða neinum. En hún kallaði á sinn fund fulltrúa Öryrkjabandalagsins sem eðlilegt er, svo og fulltrúa Íþróttasambands Íslands og getrauna íþróttahreyfingarinnar og þar að auki fulltrúa Háskóla Íslands. Það er athyglisvert að allir þeir fulltrúar, sem nefndin kallaði til sín, mæltu eindregið gegn samþykkt þessa frv. Nú hefði maður haldið að hv. allshn. hefði kallað á sinn fund menn sem hún teldi málsmetandi og hún hefur varla farið að kalla í fulltrúa þessara samtaka og stofnana nema af því að hún vildi hlýða á mál þeirra og taka mið af þeim sjónarmiðum sem þar kæmu fram. Annars hefði alls ekki tekið því að vera að kalla þessa menn á fund nú. En hún gerir mönnunum boð og býður þeim að koma til fundar við nefndina. Þeir ganga á fund nefndarinnar í þeirri trú að það skipti einhverju máli hvað þeir segja og undirbúa sína komu eins og kostur er miðað við stuttan fyrirvara og lýsa því út frá sjónarhóli sinna samtaka og sinna stofnana að það sé mjög vafasamt allra hluta vegna að þetta frv. fái samþykki. Engu að síður ákveður meiri hl. n. að leggja til að frv. verði samþykkt. M. ö. o. féllst meiri hl. n. ekki á þær röksemdir og þau sjónarmið sem fram komu gegn þessu máli. Til upplýsinga fyrir þá þm. sem hlýða á mál mitt vildi ég leyfa mér, með leyfi forseta, enn og aftur að lesa þær skriflegu umsagnir sem síðar hafa komið, annars vegar frá íþróttahreyfingunni og hins vegar Happdrætti Háskóla Ístands. Í umsögn Íþróttasambands Íslands segir, með leyfi forseta: „Í tilefni frv. til laga sem nú liggur fyrir Alþingi um getraunastarfsemi á vegum Öryrkjabandalags Íslands óska stjórnir Íþróttasambands Íslands, Ungmennafélags Íslands og Íþróttanefnd ríkisins að vekja athygli yðar á eftirfarandi: Skv. lögum nr. 59/1972 hafa Íslenskar getraunir einkaleyfi til starfrækslu getrauna, bæði íþróttagetrauna og talnagetrauna. Enda þótt hið nýja lagafrv. geri ráð fyrir notkun bókstafa í stað talna má öllum vera ljóst að með samþykkt þess væri spillt svo þeirri hugsun og grundvelli sem liggur að baki starfsemi Íslenskra getrauna að jaðrar við afnám þess réttar sem íþróttahreyfingunni var veittur með lögunum frá 1972. Fram að þessu hafa Íslenskar getraunir afmarkað starfsemi sína við íþróttagetraunir, þ. e. úrslit kappleikja, en undanfarin ár hefur verið í undirbúningi að koma jafnframt á fót talnagetraunum eins og lög heimila. Hefur í þeim tilgangi verið aflað víðtækrar vitneskju um reynslu íþróttahreyfinga annarra landa á þessu sviði. Undirbúningurinn er nú á því stigi að síðla sumars er áformað að talnagetraunir hefji starfsemi sína. Framkvæmdastjóri hefur verið ráðinn og unnið er að því að undirbúa starfsaðstöðu og daglegan rekstur. Öllum er ljós erfið fjárhagsstaða íþróttahreyfingarinnar og á það jafnt við um einstök félög sem heildarsamtök. En með lögunum um Íslenskar getraunir var skapaður ákveðinn réttur til að afla fjár til stuðnings íþróttastarfseminni í landinu. Tilkoma annarrar getraunastarfsemi þótt bókstafakerfi væri notað verður því nánast að skoða sem aðför að þeirri starfsemi sem fyrir er og verið er að undirbúa. Við viljum því eindregið vara við samþykkt þessa nýja frv. og förum þess eindregið á leit við hv. alþm. að ekki verði rasað um ráð fram í þessu máli. Allir viðurkenna vandamál öryrkja og þarfir þeirra fyrir bætta aðstöðu. Eitt vandamál er þó ekki farsælt að leysa með því að spilla svo fyrir öðru að ekki sjái fyrir afleiðingar þess. Það eru því ákveðin og samhljóða tilmæli okkar að margnefnt frv. verði lagt til hliðar í núverandi mynd og lausnir fundnar á vandamáli öryrkja án þess að valda þeirri röskun og ófyrirsjáanlegu tjóni sem hér hefur verið gert að umtalsefni.“ Undir þetta skrifa Sveinn Björnsson fyrir hönd Íþróttasambands Íslands, Pálmi Gíslason fyrir hönd Ungmennafélags Íslands, Valdimar Örnólfsson fyrir hönd Íþróttanefndar ríkisins og Jón Ármann Héðinsson fyrir hönd Íslenskra getrauna. Þarna kemur fram það sjónarmið, sem ég hef nú hér fyrr í ræðu minni gert að umtalsefni og skiptir kannske meginmáli, að íþróttaforustan óttast að til árekstra komi milli Öryrkjabandalagsins annars vegar og íþróttahreyfingarinnar hins vegar ef báðir aðilar eru að starfrækja sambærilega happdrættisstarfsemi. Þeir segja og taka fram að þeir viðurkenni vandamál öryrkja og þarfir þeirra fyrir bætta aðstöðu en bæta því hins vegar við að eitt vandamál eigi ekki að leysa með því að spilla svo fyrir öðru að ekki sjái fyrir afleiðingar þess. Ég held að allir taki undir það að Öryrkjabandalagið á allt gott skilið og þar eru miklar knýjandi þarfir og þar þarf vissulega að bæta úr. Ég held að allir góðviljaðir og sanngjarnir menn séu tilbúnir til þess að hlaupa undir bagga og gera átak til að tryggja fjárhagsstöðu Öryrkjabandalagsins þannig að það geti a. m. k. sinnt þeim lágmarkskröfum sem til þess eru gerðar og ráðist í þær byggingar sem gerð er grein fyrir í bréfi bandalagsins frá 8. maí s. l. til hæstv. dómsmrh. Þessi málflutningur minn beinist ekki að því að eyðileggja fyrir Öryrkjabandalaginu. Hann beinist ekki að því að draga fjöður úr þess hatti eða spilla fyrir framgangi góðra málefna. Ég er fyrst og fremst að rekja fleiri hliðar þessa máls og vara við því að etja þessum ágætu samtökum saman vegna þess að ég held að það spilli fyrir báðum. Ef menn af ímyndaðri góðvild vilja hleypa frv. um getraunir Öryrkjabandalagsins í gegn þá er það bjarnargreiði gagnvart Öryrkjabandalaginu og leiðir til tjóns fyrir íþróttahreyfinguna. Þetta veldur mönnum áhyggjum vegna þess að þeir hafa engan áhuga á því að standa í samkeppni við jafn ágæt samtök og Öryrkjabandalagið. Íþróttahreyfingin vill gjarnan standa sem mest á eigin fótum með sjálfstæðan fjárhag og hefur alla burði til þess að virkja sína fjölmörgu félagsmenn til margvíslegra átaka, ekki aðeins inni á íþróttaleikvöngunum heldur líka í félagsstarfi m. a. með fjáröflun. Ég hef rakið það hvernig sá kraftur félagsmanna hefur verið virkjaður í getraunastarfseminni til góðs fyrir íþróttafélagið. En íþróttahreyfingin hefur áhyggjur af því, ekki aðeins að spónn verði tekinn úr aski hennar þegar fleiri komast inn á þennan sama markað, heldur líka að það þurfi að etja kappi við Öryrkjabandalagið og kannske sitja undir ásökunum um að spilla fyrir Öryrkjabandalaginu, draga úr tekjumöguleikum þess af væntanlegri getraunastarfsemi, og hefur þess vegna bent á að farsælla væri að veita Öryrkjabandalaginu aðstoð með öðrum og myndarlegri hætti en vonarpeningi sem þessum. Í greinargerð, sem Happdrætti Háskóla Íslands hefur sent frá sér dags. 23. maí, segir með leyfi forseta: „Vegna frv. til laga um getraunir Öryrkjabandalags Íslands, sem lagt hefur verið fram á Alþingi, vill stjórn Happdrættis Háskóla Íslands gera svofelldar athugasemdir: 1. Happdrætti Háskóla Íslands hefur nú einkarétt á rekstri peningahappdrættis hér á landi skv. lögum nr. 13/1973. Hefur svo verið í 51 ár. Einkarétturinn hefur verið mjög þýðingarmikill í rekstri happdrættisins og væri það mikill hnekkir ef hann yrði skertur. 2. Byggingar Háskóla Íslands og tækjakaup hafa í öllu verulegu verið greiddar af happdrættisfé. Hins vegar hrekkur það hvergi nærri til nauðsynlegra framkvæmda í fyrirsjáanlegri framtíð. Stjórn Happdrættis Háskóla Íslands hefur í undirbúningi till. um aukna starfsemi happdrættisins og hefur þegar verið gerð grein fyrir sumum þeirra. Nánari tillagna er að vænta áður en langt um líður. 3. Skv. lögum nr. 59/1972 hafa Íslenskar getraunir heimild til að reka talnagetraunir, lottó, og mun þeim verða hleypt af stokkunum á næstunni. Kemur þar til sögunnar nýr samkeppnisaðili á happdrættismarkaðnum. 4. Markaðurinn fyrir happdrætti er auðvitað ekki ótakmarkaður. Í athugunum sínum á nýjungum í rekstri hefur Happdrætti Háskóla Íslands gert ráð fyrir að nýjungar yrðu að hluta á kostnað núverandi reksturs og yrðu að réttlætast af því að með þeim næðist einnig til viðskiptavina sem ekki eru þar nú þannig að heildartekjur ykjust. 5. Stjórn Happdrættis Háskóla Íslands telur sem fyrr segir - og styðst þar við reynslu erlendis - að stofnun nýs happdrættis af þeirri stærð sem ætlunin virðist vera muni leiða til samdráttar og þar með tekjutaps þeirra sem fyrir eru. Eigi ekki að skerða fé til uppbyggingar Háskóla Íslands og rannsóknastofnana atvinnuveganna yrði að bæta tekjutapið með einhverjum hætti og þá væntanlega með auknu framlagi ríkissjóðs. Stjórn Happdrættis Háskóla Íslands hefur fullan skilning á starfsemi Öryrkjabandalags Íslands og tekjuþörf þess. Stjórnin telur hins vegar að upphaflegar forsendur fyrir veitingu einkaleyfis til Háskóla Íslands til reksturs peningahappdrættis séu óbreyttar og eigi ekki að skerða rétt þennan.“ Í þessari umsögn kemur aftur fram velvilji gagnvart Öryrkjabandalaginu en lýst er áhyggjum af nýjum samkeppnisaðila og tekið fram að markaðurinn fyrir happdrætti af þessu tagi sé að sjálfsögðu ekki ótakmarkaður. Ég geri ráð fyrir því að sömu sögu hefðu fleiri stjórnir happdrætta að segja ef spurst hefði verið fyrir um það, ef hv. allshn. hefði haft eða gefið sér tíma til að skoða þetta mál betur og gefið fleiri aðilum kost á því að tjá sig um þetta frv. Mér dettur í hug SÍBS sem rekur mjög umfangsmikið happdrætti, DAS sem rekur mjög umfangsmikið happdrætti, jafnvel Sjálfsbjörg sem er þó innan Öryrkjabandalagsins. Ég er viss um að umsagnir flestra forsvarsmanna þessara happdrætta mundu vera á sömu lund og frá Happdrætti Háskóla Íslands, það yrði varað við því að hleypa enn einum aðilanum inn á þennan markað vegna þess að það eru takmörk fyrir því hvað hægt er að selja marga happdrættismiða í landinu. Áður en varir er kannske sú staða komin upp að menn geri ekki meira en að standa undir kostnaði. Það eru jafnvel dæmi um það að myndarlegustu happdrætti með stórum vinningum hafi mátt þakka fyrir að sleppa án taps. Fjölmörg félagasamtök lifa jafnvel í þeirri von þegar þau fara af stað með happdrættið að vinningurinn gangi ekki út, að helsta vonin til þess að hægt sé að hafa eitthvað upp úr krafsinu sé að vinningurinn gangi alls ekki út því að það sé kannske það sem happdrættið skili af sér. Ég hef verið hér að vitna til umsagna sem komið hafa frá þeim tveimur aðilum sem fengu tækifæri til að tjá sig um þetta mál, aðilum sem hafa skv. lögum rétt til að reka happdrættis- og getraunastarfsemi. Ég hef verið að gera því skóna að fleiri, sem reka happdrætti skv. lögum, væru sama sinnis. Löggjöfin hefur ávallt litið svo á að happdrætti væri starfsemi sem þyrfti að vernda með lögum og löggjafinn hefur ávallt gætt þess að enginn geti farið af stað með slík happdrætti nema með fullu samþykki yfirvalda og helst beinlínis skv. lögum. Af hverju skyldi það vera gert? Það er vegna þess að löggjafinn er sammála því sjónarmiði, sem kemur fram í grg. Happdrættis Háskóla Íslands, að markaðurinn sé ekki ótæmandi og það sé ekki hægt allra aðila vegna að hafa þetta frjálst og óheft. Í þessu sambandi þykir mér rétt að kynna fyrir hv. alþm. þau lög sem um þetta gilda til þess að rekja í stuttu máli sögu þessa máls, sögu happdrætta á Íslandi, hina lagalegu sögu, svo að mönnum sé ljóst að það sem ég er að segja hér er sannleikanum samkvæmt. Ég veit, herra forseti, að það er ekki skemmtilegur lestur ef menn taka upp á því eða neyðast til þess að lesa hellu lagabálkana og lagaákvæði sem þeir hafa að geyma. En ég tel mér það óhjákvæmilegt með hliðsjón af þeirri stöðu sem upp er komin í þessu máli vegna þess að mér finnst að hv. deild sé á villigötum í þessu máli eins og atkvæðagreiðsla hér fyrr í kvöld leiddi í ljós. Ég held að það sé ekki vanþörf á því að þingheimur sé upplýstur um forsögu málsins og allavega að ég sinni þeirri skyldu minni svo ekki verði borið á mig síðar að ég hafi ekki gert mitt til að reyna að telja mönnum hughvarf með því að rekja þessa sögu og skírskota til þeirra laga sem í gildi eru. Vegna þess að lögin eru besta sönnunin, tala skýrustu máli um þá staðhæfingu mína að hér skuli ganga hægt, ekki um gleðinnar dyr heldur vonarinnar dyr og gera sér ekki grillur eða ímynda sér að hér séu faldir fjársjóðir. Löggjafinn hefur verið íhaldssamur og tregur til að hleypa samtökum og félögum inn á þennan markað vegna þess að alþm. fyrri tíma hafa gert sér grein fyrir því að hér þyrfti að hafa gát á. Ef um væri að ræða að veita einhverjum rétt til slíkrar starfsemi þá ætti að vernda þann rétt. Það er athyglisvert í sambandi við þessa löggjöf alla að þar hefur löggjafinn einskorðað sig við fjöldasamtök og góð líknarmál, heilbrigðismál, og hefur með því lyst þeim vilja sínum að tekjurnar af happdrættismarkaði rynnu til góðra málefna. Þessi löggjöf bannar hvers konar starfsemi án lagaheimildar vegna þess að löggjafinn hefur viljað vernda þá og standa við bakið á þeim sem réttinn hafa fengið. Nú á að vísu að víkja frá þessari meginreglu, þessari áragömlu stefnu sem ríkt hefur hér á Alþingi og hjá ríkisstjórnum fyrri ára. Það var af þeim ástæðum sem ég vil kynna fyrir þm. einstök ákvæði þessara laga. Þá er þar fyrst til að taka að 1926 voru sett lög um happdrætti, svokölluð lotterí og hlutaveltur eða tombólur. Þetta eru lög nr. 6 frá 15. júní 1926. Þau eru ekki löng þessi lög, en þar segir, með leyfi forseta, í 1. gr.: „Happdrætti hverrar tegundar sem er má ekki hafa nema með leyfi dómsmrn. og ekki hlutaveltu nema með leyfi lögreglustjóra. Peningahappdrætti eða önnur þvílík happaspil má ekki setja á stofn án lagaheimildar.“ Í 2. gr.: „Það er bannað mönnum á Íslandi að versla þar með eða selja hluti fyrir erlend happdrætti eða önnur þvílík happaspil eða að hafa þar á hendi nokkur störf er að þessu lúta.“ Í 3. gr. segir: „Brot gegn lögum þessum varða sektum og skal fara með mál af þeim að hætti opinberra mála.“ Þarna er sem sagt sett sú meginregla að happdrætti hverrar tegundar sem er megi ekki hafa nema með leyfi dómsmrn. og að peningahappdrætti eru skilyrðislaust bönnuð án lagaheimildar. Þetta er sú meginregla sem Alþingi Íslendinga hefur fylgt allar götur síðan 1926 en ætlar núna að breyta út af að því leyti til að nú er gert ráð fyrir því að fleiri en einn og fleiri en tveir og fleiri en þrír fái að reka slíka starfsemi sem hefur verið mjög takmörkuð hingað til. Hv. frsm. allshn. fjallaði nokkuð um það í ágætri ræðu sem hann flutti fyrir hönd n. þegar hann gerði grein fyrir nál. að hingað til lands hefðu borist og verið í sölu miðar að mig minnir af sænsku lottói. Hann nefndi þetta til rökstuðnings fyrir því að nú þyrfti Öryrkjabandalagið að fá heimild til þess að fara af stað með getraunastarfsemi að erlendir happdrættis- eða lottómiðar væru farnir að berast inn í landið, það ætti að stemma stigu við því og það væri best gert með því að hleypa Öryrkjabandalaginu af stað með svipaða starfsemi. Hv. frsm. allshn. er prófessor í lögum og lögfróður maður og ég hefði ekki þurft að minna hann á það að í þessum lögum frá 1926 er það skýrt tekið fram að það er bannað mönnum á Íslandi að versla þar með eða selja hluti fyrir erlend happdrætti eða önnur þvílík happaspil eða hafa þar á hendi nokkur störf er að þessu lúta. Nú er ég ekki að tíunda þetta eða rifja upp þessi ummæli hv. frsm. allshn. til þess að gera lítið úr þeim eða efast um að það hafi verið í góðri meiningu gert að minnast á þetta sænska lottó. En það voru engu að síður vafasöm rök fyrir máti meiri hl. nefndarinnar að geta um þessa sænsku lottómiða af þeirri einföldu ástæðu að slík starfsemi mundi aldrei verða liðin hér og mundi aldrei ná neinni útbreiðslu þar sem hún er bönnuð með öllu. Það er auðvitað aldrei hægt að útiloka að einhverjir einstaklingar kaupi slíka miða, fái þá senda í prívat pósti. En að af því stafi einhver hætta eða ógn gagnvart öðrum samtökum sem kunna að reka happdrætti eða hlutaveltur eða getraunir er algerlega út í hött. Hins vegar sjáið þið af þessu dæmi að það er full ástæða til að varast ásókn erlendis frá inn á okkar íslenska markað. Að því leyti var sjónarmið hv. frsm. allshn. rétt að hann varar við samkeppni, hann varar við því að of margir séu á markaðnum. Það er einmitt nákvæmlega sú röksemd sem ég hef fram að færa gegn þessu frv., að ég held að það sé ekki markaður, það sé ekki rúm fyrir svo marga á þessum vettvangi eins og nú er stefnt að. Í samræmi við þá meginstefnu, sem mörkuð er 1926 með lögum um lotterí og tombólur, hefur Alþingi samþykkt nokkur lög þar sem ýmsum stofnunum og samtökum er veitt lagaheimild, lagaréttur, lögverndaður réttur til að hleypa af stokkunum happdrættum. Lög um Happdrætti Háskóla Íslands eru nú nr. 13/1973 en eiga sér eldri sögu. Lög um Happdrætti Dvalarheimilis aldraðra sjómanna eru nú nr. 16/1973 en eiga sér einnig eldri sögu. Lög um vöruhappdrætti fyrir Samband ísl. berklasjúklinga eru nr. 18/1959 og lög um heimild fyrir dómsmrh. til að veita leyfi til veðmálastarfsemi í sambandi við kappreiðar og kappróður eru nr. 23/1945. Síðan eru til lög um heimild til að leyfa héraðssamböndum íþrótta- og ungmennafélaga að stofna til sérstakra tegunda happdrættis, en þau lög eru nr. 15/1952. Síðast en ekki síst eru til lög um getraunir nr. 59/1972. Á þessum lögum öllum er allnokkur munur. Ég held þess vegna að það sé rétt að ég lesi þessi lög svo að menn átti sig á þeim mismun sem á þeim er. Það geri ég til þess að hafa aðdraganda að því að lýsa fyrir mönnum lögunum um getraunir sem ég nefndi síðast í minni upptalningu áðan er hafa að geyma hinn lögverndaða rétt til handa íþróttahreyfingunni til að reka getraunastarfsemi og lottó. Í lögum um Happdrætti Háskóla Íslands er í 1. gr.: „ Dómsmrh. er heimilt að veita Háskóla Íslands einkaleyfi til rekstrar happdrættis með þeim skilyrðum er nú skal greina: a. Hlutatalan má ekki fara fram úr 60 þús. en skiptist í tólf flokka á ári hverju og skal dráttur fara fram fyrir einn flokk í mánuði hverjum, dráttur 1. flokks í janúarmánuði og 12. flokks í desembermánuði. Heimilt er að gefa út fjögurra flokka hlutamiða sem greinist með bókstöfunum e, f, g og h, en auk þess er heimilt að gefa út sérstakan flokk, b-flokk, sem hafa skal fimmfalt gildi á við hvern hinna flokkanna, bæði að því er varðar endurnýjunariðgjald og fjárhæð vinninga. b. Iðgjald fyrir hvern hlut ákveður dómsmrh. að fengnum tillögum happdrættisráðs og happdrættisstjórnar háskólans. c. Vinningar skulu eigi vera færri en svo að a. m. k. fjórði hver miði hljóti vinning árlega að meðaltali og skal vinningsfjárhæð nema a. m. k. 70% af iðgjöldum samantöldum í öllum 12 flokkum. d. Dráttur skal fara fram í Reykjavík undir eftirliti nefndar sem dómsmrh. skipar til þess. Nefndin leggur fullnaðarúrskurð á allan ágreining um lögmæti eða gildi dráttar bæði meðan dráttur fer fram og eftir að honum er lokið. Kostnað af þessu ber happdrættið. e. Einkaleyfi til að reka happdrættið má veita til 1. jan. 1989. Ágóðanum skal varið til að reisa byggingar á vegum Háskóla Íslands. Enn fremur er heimilt að verja honum til greiðslu kostnaðar af viðhaldi háskólabygginganna, til fegrunar á háskólalóðinni, til þess að koma á fót og efla rannsóknastofur við hinar ýmsu deildir háskólans og til að greiða andvirði rannsóknar- og kennslutækja sem háskólinn telur sér nauðsynlegt að eignast. Leyfishafi greiði í ríkissjóð 20% af nettóársarði í einkaleyfisgjald.“ Í 2. gr. segir: „Á meðan happdrættið starfar er bannað að setja á stofn nokkurt annað peningahappdrætti hér á landi svo og að versla með eða hafa á boðstólum miða erlendra happdrætta, auglýsa þá í innlendum blöðum eða hvetja menn til að kaupa þá. Þó getur ráðh. veitt undanþágu að því er kemur til happdrættis sem stofnað er til í góðgerðarskyni einungis og þó með skýrum takmörkum, t. d. fyrir eitt sveitarfélag og aldrei nema um ákveðinn tíma, lengst eitt ár.“ Í 3. gr. segir: „Enginn má selja hlutamiða happdrættisins nema löggiltir útsölumenn þess er fá miðana frá aðalskrifstofu happdrættisins og öll önnur verslun með miðana er bönnuð. Ráðh. er heimilt að leyfa happdrættinu að taka í sínar hendur útsölu hlutamiða.“ Í 4. gr. segir: „Vinningar í happdrættinu eru undanþegnir hvers konar opinberum gjöldum öðrum en eignarskatti á því ári sem þeir falla.“ 5. og síðasta gr.: „ Dómsmrh. setur með reglugerð nánari ákvæði um starfsemi happdrættisins." Eins og heyra má af upptalningu og lestri ákvæða þessara laga er þetta happdrætti stofnað til stuðnings háskólanum og rekstri háskólans. Gert er ráð fyrir því að ágóðanum sé varið til að reisa byggingar á vegum háskólans, verja honum til greiðslu kostnaðar af viðhaldi háskólabygginga, til að koma á fót og efla rannsóknarstofur og greiða andvirði rannsóknar- og kennslutækja sem háskólinn telur sér nauðsynlegt að eignast. Það fer reyndar ekki milli mála að þeir sem staðið hafa að þessari löggjöf hafa gert það með það efst í huga að hér væri gott málefni á ferðinni. Í þeim efnum og í því skyni var skýrt tekið fram í þessum lögum að ekki mætti á meðan happdrættið starfaði setja á stofn nokkurt annað peningahappdrætti hér á landi. Þannig var réttur háskólans á þessu happdrætti mjög kyrfilega verndaður og það er engin tilviljun. Sú hugsun á sér stoð í þeim meginlögum sem sett voru 1926 og hún á sér rætur í þeim vilja löggjafans að takmarka sem mest happdrættisspil af þessu tagi og gefa háskólanum raunverulegan möguleika á því að afla tekna með því að sitja eitt að markaðinum. Lög um vöruhappdrætti Sambands ísl. berklasjúklinga er, eins og nafnið bendir til, ekki peningahappdrætti og að því leyti ekki í beinni samkeppni við Happdrætti háskólans þó að vitaskuld sé það samkeppni engu að síður. En vinningarnir eru annars eðlis og annarrar tegundar. Í 1. gr. þeirra laga segir: „Heimilt skal sambandi ísl. berklasjúklinga að reka vöruhappdrætti með eftirfarandi skilyrðum: a. Hlutatalan má ekki fara fram úr 75 þús. Draga skal í tólf flokkum á ári hverju og skal dráttur fara fram fyrir 1. flokk 10. jan. ár hvert og síðan fimmta dag hvers mánaðar. b. Hlutina má selja í heilu og hálfu lagi. Iðgjöld fyrir hvern hlut ákveður dómsmrh. að fengnum tillögum frá stjórn Sambands ísl. berklasjúklinga. Vinningar skulu vera að verðmæti samtals a. m. k. 50% af iðgjöldunum samantöldum í öllum tólf flokkum. c. Dráttur skal fara fram í Reykjavík undir eftirliti nefndar sem dómsmrh. skipar til þess. Nefndin leggur fullnaðarúrskurð á allan ágreining um lögmæti eða gildi dráttar bæði meðan dráttur fer fram og eftir að honum er lokið. Kostnað af þessu ber happdrættið.“ Í 2. gr. segir: „Vinningar í vöruhappdrætti fyrir Samband ísl. berklasjúklinga skulu undanþegnir hvers konar opinberum gjöldum öðrum en eignarskatti á því ári sem þeir falla til útborgunar.“ Í 3. gr. segir: „Heimild þessi gildir til ársloka árið 1989. Ágóða af happdrættinu skal varið til að greiða stofnkostnað við byggingarframkvæmdir vinnuheimilisins að Reykjalundi, til byggingar og reksturs vinnustofu fyrir öryrkja og til annarrar félagsmálastarfsemi Sambands ísl. berklasjúklinga sem viðurkennd er af ríkisstj. „Ráðh. setur með reglugerð,“ segir í 4. gr., „nánari ákvæði um starfsemi happdrættisins að fengnum till. frá stjórn Sambands ísl. berklasjúklinga.“ Við lestur þessara laga er athyglisvert að gert er ráð fyrir því að ágóði af Happdrætti SÍBS renni til að greiða stofnkostnað við byggingarframkvæmdir vinnuheimilisins að Reykjalundi og til byggingar og rekstrar vinnustofu fyrir öryrkja og til annarrar félagsmálastarfsemi Sambands ísl. berklasjúklinga. Nú er það þannig að SÍBS er eitt af félagasamtökum Öryrkjabandalagsins. Nú má enginn skilja orð mín svo að ég sé hér að hallmæla eða gera lítið úr merkri starfsemi SÍBS og Öryrkjabandalagsins. Ég er ekki að gera lítið úr mikilli þörf þessara sambanda til þess að fá fé til sinnar starfsemi. En það er einkennilegt og visst ósamræmi í því að samtök innan Öryrkjabandalagsins hafa hér einkarétt á ákveðinni tegund happdrættis, happdrættis sem hefur verið rekið í mörg ár af miklum dugnaði og vonandi með allgóðum tekjum. Síðan er núna gert ráð fyrir því að bandalag, sem þessi samtök eiga aðild að, fái líka rétt til að reka getraunastarfsemi og happdrættisstarfsemi við hliðina á því happdrætti sem SÍBS hefur. Þannig gæti ég haldið áfram að rekja þessi lög, herra forseti, góða stund enn. Ég er u. þ. b. hálfnaður með þá ræðu sem ég hef hugsað mér að flytja hér í kvöld. Ég hef tekið eftir því að hæstv. forsrh., staðgengill hæstv. dómsmrh., hefur kvatt sér hljóðs, gerði það í framhaldi af þeim fsp. sem ég var að vekja máls á og hafði óskað eftir að fá einhver svör við. Ég geri mér því nokkrar vonir um að ef þessi umr. heldur áfram upplýsi hæstv. ráðh. mig um ýmis atriði sem ég hef verið að spyrjast fyrir um. Það kynni að leiða til þess að ég gæti stytt mál mitt og sparað mér að fara út í ítarlegar útleggingar á ýmsum þáttum þessa máls. Þess vegna mun ég nú senn ljúka máli mínu í bili og sjá þá til hvert framhaldið verður. En ég vil áður en ég lýk þessum kafla ræðu minnar enn einu sinni ítreka að allur minn málflutningur er borinn fram af fullum velvilja til þeirra samtaka og hreyfinga sem hér eiga hlut að máli. Ég vil ekki láta neinn skilja það svo að ég sé að leggja stein í götu Öryrkjabandalags Íslands, síður en svo. Ég vil gjarnan á næstu vikum og mánuðum ef eftir því er leitað taka þátt í umr. og athugun á því hvernig betur megi standa að málefnum Öryrkjabandalagsins. Mér finnst vel koma til greina og sjálfsagt mál reyndar ef menn eru einhuga um að frv. af þessu tagi eigi rétt á sér og þetta sé skynsamlegt í þágu Öryrkjabandalagsins að þetta frv. verði lagt hér aftur fram í haust og fái þá góða umfjöllun og góðan stuðning. Ég geri mér fulla grein fyrir því að hér í þingsal ríkir velvilji í garð Öryrkjabandalagsins og auðvitað get ég einn ekki stöðvað eitt eða neitt frv. En ég hef viljað nota tímann til þess að útskýra fyrir þingheimi þann ágreining sem uppi er, þá árekstra sem kunna að leiða af samþykkt þessa frv., af fullri einlægni og með fullri vinsemd gagnvart Öryrkjabandalaginu. Íþróttahreyfingin hefur haft áhyggjur af þessu máli og talið að hér væri verið að taka spón úr sínum aski og að gera aðför að sínum hagsmunum. Þess vegna þarf enginn að vera hissa á því þó að ég gerist talsmaður þeirra sjónarmiða hér á þingi þar sem ég er starfandi í íþróttahreyfingunni. Það er kannske aðallega vegna þess að íþróttahreyfingin, eins og ég hef sagt hér fyrr í máli mínu, hefur áhyggjur af því að þurfa að standa í samkeppni við jafn ágæt samtök og Öryrkjabandalagið er. Það vill íþróttafólk fyrir alla muni forðast. Það vill helst geta starfað hönd í hönd með öryrkjum vegna þess að kannske fara hugsjónir þessara samtaka saman þegar allt kemur til alls, að efla heilbrigði og heilsu manna og hjálpa þeim sem standa höllum fæti á hverjum tíma að heilsufari og heilbrigði. Eins og ég segi, herra forseti, mun ég nú láta lokið máli mínu að þessu sinni og sjá til um það hvert framhaldið verður. Ég þakka þingheimi þolinmæðina fram að þessu og forseta.



Herra forseti. Í fjarveru hæstv. dómsmrh. gegni ég störfum fyrir hann og ég tel mér því skylt að stíga í ræðustól og leitast við að svara spurningum hv. síðasta ræðumanns. Ég hef að vísu ekki þær upplýsingar allar sem hann bað um en get þó sagt honum að það mun ekki hafa verið gerð nein könnun í dómsmrn. á þessum markaði út af fyrir sig eða hvaða tekna megi vænta af lotteríi sem þessu. Þetta er mér kunnugt um. Dómsmrn. mun líta svo á að það sé ekki þess hlutverk að gera slíka könnun heldur að fylgjast með því að þeim lögum sé framfylgt sem sett eru um einstakar getraunir. Af því að ég er staðinn upp vil ég segja það að mér þykir það ákaflega leitt að þessir árekstrar hafa orðið milli þessara ágætu hreyfinga, íþróttahreyfingarinnar og Öryrkjabandalagsins, og harma það mjög. Ég þóttist fullviss þegar ég léði máls á því að þetta mál færi fram að svo þyrfti ekki að verða og það m. a. vegna þess að hér er um að ræða bókstafalotterí en hins vegar hefur íþróttahreyfingin áfram réttinn á talnaröð. Ég lít svo á að íþróttahreyfingin með sínum mörgu meðlimum og sjálfboðaliðum og sterka kerfi eigi ekki að þurfa að vera áhyggjufull út af því þótt Öryrkjabandalagið reki svona bókstafaröð. Hins vegar verð ég að segja að ég hefði kosið að það gæti orðið samkomulag milli þessara ágætu hreyfinga tveggja, e. t. v. að þetta verði rekið sameiginlega, slíkar raðir talna og bókstafa, og Öryrkjabandalagið geti þá fengið einhverjar tekjur í sinn hlut. Ég varpa því fram hér hvort ekki er unnt að leita eftir slíku samkomulagi. Ég held að það væri mjög verðugt að gera það. Af því að ég minnist þess að hv. þm. spurði hvort ríkisstj. væri með það í huga að draga úr aðstoð við Öryrkjabandalagið ef slíkt bókstafalotterí eða getraun verður rekin á þess vegum vil ég upplýsa hann um það að það eru engar áætlanir um það, alls ekki. Hér yrði um hreina viðbótartekjuöflun að ræða. En sem sagt, ég vildi mjög gjarnan sjá og stuðla að því á þann máta sem ég get að það gæti orðið samkomulag milli þessara tveggja öflugu og ágætu hreyfinga og báðar orðið ánægðar með það. Vitanlega væri það miklu betra fyrir báðar hreyfingarnar.



Herra forseti. Ég skrifaði undir nál. meiri hl. í þessu máli með fyrirvara og mér þykir rétt að gera grein fyrir því hvers vegna ég gerði það. Á fundum nefndarinnar kom í ljós að skv. þeim upplýsingum sem við höfðum frá öðrum löndum er það undantekningarlítil regla að ekki sé starfrækt nema eitt lottó og af rekstrarfræðilegum ástæðum mælir allt með því að það sé ekki starfrækt nema eitt lottó. Ég leit svo á að með því að samþykkja þetta frv. hefði dómsmrn. fengið heimild til að veita Öryrkjabandalagi Íslands leyfi til að starfrækja getraunir, en hann gæti - og þann kost vona ég að hann velji - staðið þannig að máli að hann kalli bæði íþróttahreyfinguna og Öryrkjabandalagið fyrir sig, leggi það til að þau standi saman að rekstri á einu lottói. Jafnframt vænti ég þess að ef slíkt samstarf tækist yrði þingheimur sammála um að leyfa ekki fleiri aðilum að fara inn á þennan markað. Því að það sem ég óttast mest með því að velja þá aðferð að fjölga lottóunum er að það komi enn aðrir aðilar og segi: Við viljum fara inn á þennan markað. Þar má nefna Háskóla Íslands, skátana og e. t. v. fleiri. Eftir að það var upplýst af fulltrúum frá Öryrkjabandalagi Íslands að þeir vildu gjarnan samvinnu leit ég svo á að þessi jarðvegur væri til staðar. Ég vil taka það sérstaklega fram að ég tel að íþróttahreyfingin hafi í sínu samstarfi við Öryrkjabandalagið með því að styrkja íþróttastarfsemi fatlaðra rétt fram hendi til samstarfs við þessa aðila. Ég er sannfærður um að þessi leið er fær og ég vænti þess að bæði íþróttahreyfingin og Öryrkjabandalagið sameinist um þetta vitandi það að með því að gera þetta er hægt að loka þeirri leið að fleiri aðilar komi inn á þennan markað. Rekstrarfræðilega séð mundi þetta skila mun meiri fjármunum í hagnað því að minna færi í kostnað við að reka starfsemina. Mér þótti rétt að gera grein fyrir þessari afstöðu minni. Þar sem ég tók ekki til máls við 2. umr. málsins geri ég það nú og kem þessu hér með á framfæri.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsrh., staðgengli hæstv. dómsmrh., fyrir að hafa nú í fyrsta skipti tekið hér til máls og leitast við að svara broti af þeim spurningum sem ég hef borið hér fram. Þau svör voru ekki innihaldsmikil sem ekki er nema von því að hæstv. forsrh. hefur auðvitað haft lítil afskipti og takmarkaða vitneskju um aðdraganda þessa máls og það sem að baki því býr. Þær upplýsingar liggja væntanlega allar hjá hæstv. dómsmrh. Jóni Helgasyni sem hefur ekki verið viðstaddur umr., hvorki nú í kvöld né undanfarnar nætur. Ég hef nú lýst furðu minni á hans fjarveru, ekki síst vegna þess að mér sýnist vera lagt mjög hart að Alþingi og alþm. að ljúka afgreiðslu þessa máls. En hæstv. forsrh. vék hér nokkrum orðum að því að honum þætti leitt að til þessara árekstra skyldi hafa komið milli íþróttahreyfingarinnar annars vegar og Öryrkjabandalagsins hins vegar. Að því leyti hefur hann tekið undir meginkjarnann í mínu máli vegna þess að það er rauði þráðurinn í öllum mínum málflutningi að reyna að forða þessum árekstrum og ræður mínar hafa allar gengið út á það að reyna að sannfæra þingheim og upplýsa þm. um að það sé alvarlegt mál ef kemur til beinna árekstra jafn ágætra samtaka og þessara og við eigum að reyna að forðast það. Ég vil þakka hæstv. forsrh. skilning á þessu sjónarmiði. Hann bætti því síðan við að hann teldi miklu eðlilegra að þessi samtök gætu unnið saman og minntist á það m. a. að það kæmi vel til greina að þau gætu unnið saman að starfsemi eins og þessari. Ég hef náttúrlega ekkert umboð fyrir hönd eins eða neins til að lýsa yfir einu eða neinu í því sambandi. En persónulega finnst mér vel koma til greina, hvort sem það er í skemmri eða lengri framtíð, að samtök eins og þessi standi sameiginlega að fjáröflunarstarfsemi sem rekin er, talnahappdrætti eða getraunastarfsemi. Þess eru dæmi erlendis að slíkt samstarf eigi sér stað og það hefur tekist með ágætum. Ég vil alls ekki útiloka að það geti átt sér stað. En við stuðlum ekki að því að það samkomulag geti orðið ef það á að ganga frá frv. því sem hér er til umr. og samþykkja það sem lög. Þá sitja báðir aðilar með sinn rétt og hefja væntanlega harða samkeppni. Það er enginn annars bróðir í leik og þá verður miklu erfiðara að leiða saman hestana og tengjast samstarfsböndum. Þess vegna hef ég haldið að það væri miklu viturlegra og skynsamlegra á þessari stundu að vísa þessu máli til ríkisstj. til frekari athugunar og doka við með afgreiðslu þess. Það þarf ekki að vera lengra en til haustsins. Ef menn vilja fylgja þessu fast eftir, ef menn telja sig hafa sannfæringu fyrir því að hér sé nauðsynlegt mál á ferðinni, þá er ekkert eðlilegra en leggja það fram aftur í haust. En í millitíðinni er þá hægt að kanna þetta mál betur eins og ég hef sagt hér fyrr í kvöld. Ég held að það sem eigi að gerast í þessum málum sé það að það á að leyfa íþróttahreyfingunni að fara af stað með sitt lottó eins og lög gera ráð fyrir og sjá hvernig þeim gengur, sjá hvort þetta sé jafn arðvænlegt og menn halda í augnablikinu, leyfa Íslenskum getraunum að spreyta sig, leyfa þeim að kynna markaðinn og plægja akurinn. Ef tekjurnar eru það miklar að hér sé eitthvert stórgróðafyrirtæki á ferðinni og tekjur verði svo miklar að íþróttahreyfingin hafi jafnvel fé aflögu geta menn að sjálfsögðu í framhaldi af því þegar reynsla hefur fengist unnið að samstarfi í líkingu við það sem hæstv. forsrh. var að tala um. Ég missti því miður að mestu af ræðu hv. þm. Ólafs Þ. Þórðarsonar því að ég þurfti að bregða mér frá í því hléi sem varð á ræðu minni hér áðan. En ég held að ég hafi tekið rétt eftir að hann hafi sömuleiðis verið að mælast til þess að einhvers konar samstarf gæti átt sér stað í framtíðinni og menn gætu sameinað kraftana. Að því leyti er það í sama anda og hæstv. forsrh. talaði. En einmitt ef menn hugsa á þeim nótunum er miklu skynsamlegra að doka við með þetta mál og finna lausnir á þessum árekstrum sem í uppsiglingu eru og nota tímann til að fá reynslu af því hvort lottó gefur eitthvað í aðra hönd hér á Íslandi eða ekki. Mér finnst það vera fráleitt úr því sem komið er að knýja á um afgreiðslu á þessu máli á síðustu stundum þessa þings. Klukkan er núna korter yfir miðnætti. Það er í rauninni runninn upp nýr dagur og í fyrramálið kl. 11 á að slíta þingi. Þetta mál er enn í Nd., í fyrri deild, á eftir að fara í gegnum þrjár umr. í Ed. Ef menn hafa hugsað sér að afgreiða það í gegnum þrjár umr. og í gegnum nefnd í Ed. í nótt mundu það vera flaustursleg vinnubrögð. Þá mundi það bera þess vott að hér væri kastað til höndum og ég held að mönnum sé alveg fullkomlega ljóst að það eru ekki vinnubrögð til fyrirmyndar. Hér er deila, viðkvæm deila, vonandi í bróðerni og í góðu. Hér eru andstæð sjónarmið og ég held að það sé skynsamlegt og viturlegast að fresta afgreiðslu þessa máls fram til haustsins í staðinn fyrir að hrapa að óvandaðri afgreiðslu. Þann 21. okt. 1983 skrifaði stjórn Íslenskra getrauna bréf til dómsmrn. svohljóðandi, með leyfi forseta: „Stjórn Íslenskra getrauna hefur á fundi þann 18. okt. 1983 samþykkt að hefja starfrækslu talnagetrauna skv. ákvæði í 2. gr. laga um getraunir, lögum nr. 59 frá 29. maí 1972. Um er að ræða þá starfrækslu sem greint er frá á bls. 7 í frv. til laga um getraunir, 251. mál 92. löggjafarþings 1971 í aths. við 2. gr. lagafrv., tvær síðustu mgr. Meðal nágrannaþjóða okkar, sem hafa starfrækt getraunir um langt skeið, eru talnagetraunir (lottó) að verða ríkjandi háttur. Vegna þessarar þróunar og að Íslenskar getraunir ráða yfir vélabúnaði þeim sem beita þarf við nefnda starfrækslu hefur stjórn Íslenskra getrauna samþykkt að tilkynna hv. dómsmrn. þessa ákvörðun. Þegar ljóst verður hvenær undirbúningi verður lokið og þessi viðaukastarfsemi getur hafist mun rn. verða skýrt frá þeirri ákvörðun. Fljótlega mun ljóst verða í hverju breytingar á reglugerð nr. 472/1981 eru fólgnar og munu þá tillögur að breyttri reglugerð sendar rn.“ Þetta bréf les ég hér upp til þess að upplýsa að þegar í okt. 1983 var tekin ákvörðun um það að hefja starfrækslu á talnagetraunum og nú er, eins og fyrr hefur verið greint frá, búið að ráða starfsfólk, kaupa vélaútbúnað og koma sér upp aðstöðu til að hefjast handa á komandi hausti þannig að lottó er hér á næsta leiti. Skynsemin mælir með því að það fái að fara af stað á þessu hausti og reynsla fáist af árangrinum af þeirri starfsemi. Einmitt þá dagana og þær vikurnar sem þetta lottó er vonandi að hefja göngu sína mun Alþingi koma saman að nýju. Þá munu menn átta sig á því hvernig þetta gengur, fá upplýsingar um það, skýrslur, greinargerðir og tölur um sölu og hagnað. Þá geta menn endurskoðað afstöðu sína eða haldið fyrri sjónarmiðum til streitu. Þá er þeim í lófa lagið annaðhvort að flytja frv. um getraunir fyrir Öryrkjabandalagið aftur inn á þingið og þá fengi það sjálfsagt fljóta afgreiðslu ellegar þá að kanna grundvöllinn fyrir því að menn sameinuðust með einhverjum öðrum hætti. Þessar vangaveltur mínar eru algerlega á mína ábyrgð og ég tala ekki fyrir hönd íþróttahreyfingarinnar þegar ég er að ljá máls á viðræðum og athugunum á þessu samstarfi. Ég veit satt að segja ekkert um það hver viðhorf íþróttahreyfingarinnar eru til þeirra hugmynda. Ég á von á því að hún vilji standa vörð um sinn lögverndaða rétt. En ef hér verður um ábatasamt fyrirtæki að ræða, eins og fyrr segir, sem gefur svo mikið í aðra hönd að íþróttahreyfingin stendur langtum betur að vígi en áður fjárhagslega séð finnst mér í framtíðinni koma til greina að eitthvert samstarf geti verið þar á ferðinni. Ef það hins vegar kemur í ljós í haust á fyrstu vikum og mánuðum lottósins að það reynist ekki sú tekjulind sem menn gera sér vonir um núna þá er það líka góð aðvörun fyrir Öryrkjabandalagið um það að þetta sé ekki endilega eins góður kostur og menn halda í augnablikinu. Þá er það líka ábending til alþm. og ríkisstj. um það að ráðlegast sé að fara aðrar leiðir til að veita Öryrkjabandalaginu aðstoð í sínum fjárhagsörðugleikum. Til þess að upplýsa þm. betur um fjárhagsstöðu íþróttahreyfingarinnar hef ég tekið með mér nokkrar upplýsingar um þau mál til þess að menn átti sig á því að hér er ekki verið að gera óþarflega mikið úr fjármálaerfiðleikum íþróttahreyfingarinnar og þeim vanda sem við blasir hjá henni. Íþróttahreyfingin er mjög stór hreyfing og innan hennar eru hundruð íþróttafélaga um land allt, stór og smá eftir atvikum. Öll þessi litlu félög afla sér einhverra tekna. Þau njóta mjög takmarkaðrar opinberrar aðstoðar. Það sama gildir um héraðssambönd, íþróttabandalög í héruðum, sérsambönd hinna ýmsu íþróttagreina og Íþróttasambandið sem eru heildarsamtök allra þessara mörgu félaga. Aðeins lítill hluti af því fjármagni sem þessi samtök þurfa á að halda kemur frá hinu opinbera. Árið 1979 var styrkur á fjárlögum til Íþróttasambands Íslands 900 þús. kr. á núverandi verðlagi. Árið 1980 var þessi upphæð komin upp í 1.4 millj., árið 1981 upp í 2.4 millj., árið 1982 4 millj., árið 1983 í 6 millj., árið 1984 10.8 millj. og 1985 upp í 17.4 millj. Af þessu má sjá að -  En það er fróðlegt að skoða þessa tölu, 17.4 millj., sem er fjárveiting á fjárlögunum árið 1985, í samanburði við heildarútgjöld íþróttahreyfingarinnar. Skv. heildarskýrslum fyrir árið 1983 var heildarrekstrarkostnaður hreyfingarinnar allrar 151 millj. svo að framlag ríkisvaldsins á því herrans ári 1985 er aðeins rúmlega 10% og það þrátt fyrir umtalsverðar hækkanir á þessu sama ári á fjárveitingu fjárlaganna. Af 151 millj. fær íþróttahreyfingin 17 millj. frá ríkinu. Afganginn, 134 millj., þarf íþróttahreyfingin að taka eftir öðrum leiðum. Hún þarf að afla 134 millj. kr. árið 1983 með ýmsum sjálfstæðum fjáröflunarleiðum án atbeina og án tilstyrks hins opinbera. Þessar tölur hafa margfalt hækkað á árunum 1984–1985 þó að ég hafi þær tölur fyrir árið 1986 ekki tiltækar að sinni, þessar tölur eiga við um árið 1985. Þá er eftir enn þá ótalinn kostnaður sem aldrei er til peninga mældur og ekki kemur til útborgunar vegna þess að hann er unninn af sjálfboðaliðastarfi sem ekki er tíundað og talið fram í skýrslum og reikningum íþróttahreyfingarinnar. En ég get ímyndað mér að það starf, sem þannig er lagt fram af þúsundum sjálfboðaliða um allt land, margfaldi þær upphæðir sem ég var að nefna hér áðan. Það skiptir tugum millj. ef það væri metið til vinnulauna per stund. Þá er enn ótalið allt það fé sem rennur til rekstrar á mannvirkjum, sem rennur til byggingar mannvirkja og einnig er gefið og látið af hendi rakna án endurgjalds. Þessar tölur sýna betur en langar ræður hver vandi íþróttahreyfingarinnar er. Á hverju ári þarf hún að standa undir margvíslegu íþróttalífi hjá æskunni, bæði hér innanlands og eins í samskiptum við útlönd, og nýtur ekki meiri aðstoðar hins opinbera en svo að fjárveitingin á fjárlögunum er langt innan við 10%. Ég þekki það af eigin raun sem forustumaður í einu sérsambandanna innan Íþróttasambandsins hvílíkt starf það getur verið, bæði vanþakklátt og erfitt, að afla tekna til að standa undir allra nauðsynlegustu starfsemi. Eitt lítið sérsamband á borð við Knattspyrnusambandið hefur kannske reikninga upp á 30–40 millj. Af þeim 17 millj., sem ganga til íþróttahreyfingarinnar frá hinu opinbera á árinu 1983, hefur Knattspyrnusambandið fengið innan við 500 þús. kr. sem eru ca. 5% af lágmarksútgjöldum sem slíkt samband þarf á að halda. Ég vona að menn geri sér ljóst að hér er unnið innan íþróttahreyfingarinnar ákaflega mikið og gott starf, ekki bara fyrir einhverja toppíþróttamenn sem eru í sviðsljósinu heldur fyrir æsku landsins. Út um hinar dreifðu byggðir og í þéttbýli og hvar sem er stunda unglingarnir íþróttir og sækja inn í íþróttafélögin. Ég held að allir geti tekið undir það að það sé heilbrigður og góður vettvangur, gott uppeldi og hollt veganesti fyrir lífið. Þeim peningum er vel varið sem þar eru látnir af hendi rakna og það starf sem þar er unnið skilar sér vel í þjóðfélaginu. Í þeirri skýrslu, sem ég hef hér undir höndum og er skýrsla framkvæmdastjórnar Íþróttasambands Íslands sem lögð var fram 4. maí 1985, er þess getið að íþróttasamtökin séu fjöldahreyfing rúmlega 80 þús. iðkenda. Þar er þakkað það hækkaða framlag sem frá ríkinu hefur komið á undanförnum tveimur árum en er nú ekki hærra samt sem áður en ég hef rakið í máli mínu. Í þessari skýrslu er enn fremur að finna nokkrar upplýsingar um Íslenskar getraunir. Þar segir, með leyfi forseta, eftir að rakið hefur verið hverjir sitja í stjórn Íslenskra getrauna: „Í upphafi starfsársins var lagt til við dómsmrn. að einingaverð raðanna yrði hækkað úr 1,50 í kr. 2,50 fyrir röðina og var það samþykkt. Seðlagerðir voru óbreyttar frá fyrra ári, 10 raða einfaldir seðlar, kerfisseðlar með 16 raða og 36 raða kerfum, svo og 10 vikna seðlar með 10 einföldum röðum og 16 raða kerfi.“ Hlutdeild þessara seðlagerða í sölunni hefur verið þannig síðustu starfstímabilin. Síðan eru þessi hlutföll rakin frá árunum 1979–1980 og aftur til 1983–1984. Þá eru hér fróðlegar upplýsingar um þá veltuaukningu sem orðið hefur hjá Íslenskum getraunum síðustu árin. Með leyfi forseta ætla ég aðeins að geta þar helstu talna sem eru fróðlegar eins og fyrr segir. 1975–1976 var heildarsalan 273 þús. kr. og hafði þá hrapað nokkuð, um 20%, frá árinu áður. En ári síðar, tímabilið 1976–1977, jókst heildarsala upp í 342 þús. kr., eða um 25.3%. Á tímabilinu 1977–1978 jókst hún enn um 593 þús. eða um 73.5%. Árið 1978–1979 var heildarsalan orðin 977 þús. kr. og hafði þá hækkað um 64% milli ára. Starfsárið 1979–1980 var heildarsalan 1975 þús. kr. og hafði þá hækkað um hvorki meira né minna en 102% milli ára. Enn jókst salan að miklum mun, tók stórt stökk upp á við, á tímabilinu 1980–1981, var þá 6395 þús. kr. og hafði þá hækkað um 223% milli ára. Eftir það fór aftur að draga nokkuð úr sölu þessara getrauna. Á árunum 1981–1982 seldist fyrir 13.1 millj. og hafði þá aukningin orðið 105% á milli ára. 19821983 var selt fyrir 25 663 þús. kr. og hafði þá aukningin orðið 94.6% milli ára. 1983–1984 var salan komin upp í 39 millj. 432 þús. kr. og hafði þá hækkað um 53.6% milli ára. Það línurit sem dregið er upp í þessum tölum sýnir að þó að krónutalan aukist ár frá ári hefur aukningin farið niður á við og er ekki orðin nándar nærri eins mikil og var á árunum 1978–1981. Menn hafa vissar áhyggjur af því að getraunir séu komnar í vissa stöðnun, það sé farið að gæta þreytu í þeirri starfsemi og vissar efasemdir um að miklu meira sé hægt að hafa upp úr þessari getraunastarfsemi en nú er raunin. Einhverjum kann að þykja þessar tölur nokkuð háar. Það er talað um heildarsölu upp á tæpar 40 millj. Er þá þess að geta að þessi upphæð þarf ekki aðeins að standa undir rekstrarkostnaði í prentun og dreifingu og öllum rekstrarkostnaði hjá Íslenskum getraunum heldur þarf líka að greiða af þessari upphæð vinninga og borga söluþóknun til þeirra sem standa að sölunni og bera hita og þunga dagsins. Þegar upp er staðið er því ekki svo ýkja mikið eftir til skiptanna fyrir þá sem eiga þetta fyrirtæki. Það er kannske kjarni málsins og er fróðlegt að heyra fyrir þá sem nú vilja framgang nýrrar getraunastarfsemi á vegum Öryrkjabandalagsins að uppgötva það og fá það upplýst að hér eru ekki hærri upphæðir til skiptanna en ég hef rakið. Ég er ansi hræddur um að þær upphæðir mundu duga skammt til að standa undir húsbyggingarsjóði eða hússjóði Öryrkjabandalagsins, til að fjármagna húsbyggingar fyrir öryrkja, aldrað fólk og alla þá sem leita aðstoðar hjá Öryrkjabandalaginu. Það þarf margfalt hærri upphæðir til þess og getraunir og tekjur af þeim yrðu nánast eins og krækiber í helvíti og mundu ekki skipta neinum sköpum. Þó er það athyglisvert að vinningar Getrauna hafa komist allt upp í 513 þús. kr. Það er því eftir nokkru að sækjast þegar menn spila í þessu happdrætti. Samt er heildarsalan ekki stærri upphæð en þetta og þó eru, eins og ég segi, hundruð, þúsundir manna í starfi fyrir Íslenskar getraunir í hverri einustu viku 8 eða 9 mánuði á ári, vinna þar endurgjaldslaust en í þágu sinna félaga sem fá 25% af hverjum seldum miða, 25% af brúttóverði miðanna. Það er hvatinn að því að menn leggja það á sig að vinna þessa sjálfboðavinnu og það er forsenda fyrir því að Íslenskar getraunir geta gengið, sjálfboðaliðastarfið. Ef alla þá vinnu þyrfti að greiða með lágmarkstaxta Dagsbrúnar - ég tala nú ekki um ef það væru hærri laun - mundi sá litli hagnaður, sem af þessari starfsemi hlýst, fjúka úf í veður og vind. Þá gætu menn lagt niður þessa starfsemi strax á morgun.

Þessi laun eru nú ekki til skiptanna.

Nei, þau eru ekki til skiptanna, þess vegna nefni ég þau vegna þess að þau eru það lág að mínu mati að það er ekki hægt að hrósa sér af því að borga þau laun. En jafnvel þó að þessir lægstu taxtar væru borgaðir þeim sem vinna fyrir Íslenskar getraunir og fyrir íþróttafélögin sem reyna að njóta góðs af þessum getraunum, jafnvel þó að það yrðu borgaðir lágmarkstaxtar Dagsbrúnar fyrir þá vinnu sem lögð er þar af mörkum, þá mundi það þýða endalok þessarar starfsemi vegna þess að sá kostnaður af greiðslu vinnulauna yrði það hár að ekkert yrði eftir. Í þessari skýrslu Íþróttasambands Íslands sem er dags. 4. maí s. l. er jafnframt vikið örfáum orðum að lottói og segir í þessari skýrslu, svo að ég geti þess hér skilmerkilega, með leyfi forseta: „Við endurskoðun laga um getraunastarfsemi árið 1982 var komið inn í 2. gr. laganna viðbótarákvæði um talnagetraunir. Á þar til gerða miða, getraunaseðla, sem félagið eitt hefur rétt til þess að gefa út og selja, eru merkt úrslit kappleikja, íþróttagetraunir, eða skráð niðurröðun ákveðins fjölda talna, talnagetraunir. Þarna er átt við getraunaform sem í nágrannalöndunum hefur hlotið nafnið lottó og tekið hefur verið upp m. a. í Vestur-Þýskalandi, Finnlandi og í Svíþjóð. Í Noregi er í undirbúningi að taka upp lottó á vegum norsku getraunanna en ákvörðun hefur enn ekki verið tekin. Þetta hefur mikið verið rætt í stjórn Getrauna og vorið 1984 tók Jóhann Gunnarsson, forstöðumaður Reiknistofnunar Háskóla Íslands og formaður Siglingasambands Íslands, að sér að heimsækja sænsku og finnsku getraunirnar í því augnamiði að kynnast rekstri og fyrirkomulagi þessa þáttar í starfsemi fyrirtækjanna. Þá för fór hann í tengslum við ráðstefnu sem hann átti erindi á í Helsinki. Eftir heimkomuna lagði Jóhann fram mjög ítarlega og greinargóða skýrslu um ferðina, viðræður við ráðamenn þessara stofnana í Stokkhólmi og Helsinki svo og upplýsingar um starfsháttu og fyrirkomulag við rekstur á lottóum. Í framhaldi af þessu hefur Þorsteinn Einarsson fyrrv. íþróttafulltrúi hitt að máli forráðamenn getraunafyrirtækisins í Rheinwald-Westfalen í Köln í júlí 1984 og leitaði upplýsinga um fyrirkomulag á lottói þar. Síðar hefur hann einnig þýtt reglur Svía og Finna um framkvæmd lottós.“ Enn einu sinni er ég hér að upplýsa Alþingi um það starf og þann undirbúning sem unninn hefur verið af hálfu Íþróttasambands Íslands varðandi lottó og starfsemi þess. Enn einu sinni er ég að segja frá því að það er ákvörðun Íþróttasambandsins að fara af stað með þetta talnahappdrætti núna í haust og ég held að allir sanngjarnir menn viðurkenni að þar er um að ræða bæði lögverndaðan rétt og líka móralskan rétt á því að ekki sé höggvið í þennan knérunn nú einmitt á þeim tíma þegar þessu talnahappdrætti á að hleypa af stokkunum. Herra forseti. Ég hef hér rakið lítillega fjármál íþróttahreyfingarinnar og stiklað á því allra stærsta. En ég vildi aðeins víkja nokkrum orðum að fjármálasamskiptum hins opinbera annars vegar og Öryrkjabandalagsins og samtaka innan þess hins vegar. Í lögum má finna ýmis ákvæði þar sem kveðið er á um skyldur hins opinbera til þess að láta fé af hendi rakna til þeirra málefna sem Öryrkjabandalagið hefur með höndum. Í því sambandi vil ég í fyrsta lagi vísa til laga um ráðstöfun erfðafjárskatts og erfðafjár ríkissjóðs til vinnuheimila. En þar segir í lögum nr. 12/1952. með leyfi forseta: „1. gr. Frá 1. janúar 1953 skal erfðafjárskattur skv. lögum nr. 30 frá 1921 og arfur skv. 33. gr. erfðalaganna frá 1949 - 

Þau eru nr. 84 frá 1. janúar.

Já, þá mundi ég óska eftir því að forsetinn gerði ráðstafanir til þess að skrifstofan gæti útvegað mér hin nýju lög sem gilda um erfðafjárskatt og erfðafé.

Þau heita lög um málefni fatlaðra, hv. þm.

Lög um málefni fatlaðra eru væntanlega í þessu lagasafni og þau eru nr. 41 frá 1983. En hæstv. félmrh. upplýsti mig um það að lög um erfðafjárskattinn séu enn yngri, eða frá 1984. Allavega er þau ekki að finna hér í þessu lagasafni vegna þess að hér er sem sagt að finna lög frá 1952. Ég vonast til þess að hægt sé að gera ráðstafanir til þess að ég fái þessi lög í hendurnar en það er svo sem af nógu að taka í þeim efnum. Lög um málefni aldraðra eru ný af nálinni, nr. 91/1982. Í 1. gr. þeirra kemur fram það markmið laganna að aldraðir fái þá heilbrigðis- og félagslegu þjónustu sem þeir þurfa á að halda og hún sé veitt á því þjónustustigi sem er eðlilegast og hagkvæmast miðað við þörf og ástand þess aldraða. Lögin miða að því að aldraðir geti svo lengi sem verða má búið við eðlilegt heimilislíf en jafnframt sé séð fyrir nauðsynlegri stofnanaþjónustu þegar hennar er þörf. Síðan er gert ráð fyrir því að yfirstjórn öldrunarmálanna sé í heilbrrn. og það skuli stofna sérstaka samstarfsnefnd um málefni aldraðra. Þá er rakið hver verkefni þessarar samstarfsnefndar séu. Nánar er kveðið á um það í lögunum að í hverju heilsugæsluumdæmi skuli vera ráð sem annist málefni á sviði öldrunarmála o. s. frv. Í II kafla þessara laga er fjallað um Framkvæmdasjóð aldraðra og þar segir, með leyfi forseta, í 9. gr.: „Stofna skal sérstakan sjóð til að stuðla að byggingu húsnæðis og dvalarstofnana fyrir aldraða. Sjóðurinn skal bera heitið Framkvæmdasjóður aldraðra. Tekjur sjóðsins eru: 1. Beint framlag ríkissjóðs skv. fjárlögum hverju sinni. 2. Tekjur af sérstöku gjaldi sem skattstjórar skulu leggja á menn sem skattskyldir eru skv. 1. gr. laga um tekjuskatt og eignarskatt. Skal gjaldið nema kr. 300 á hvern mann á árinu 1983. Þó skulu börn innan 16 ára aldurs á tekjuárinu og þeir sem eru 75 ára og eldri undanþegnir gjaldinu svo og þeir menn sem hafa tekjuskattsstofn undir 60 þús. kr. Þá skal skattstjóri og fella gjald þetta niður af þeim elli- og örorkulífeyrisþegum sem dveljast á dvalar- og hjúkrunarheimilum. Framangreindar upphæðir skulu hækka árlega í samræmi við skattgjaldsvísitölu. Um álagningu og innheimtu þessa gjalds skulu gilda sömu reglur og gilda um tekjuskatt og eignarskatt. Gjald þetta skal lagt á í fimm ár, í fyrsta sinn árið 1983. 3. Frjáls framlög og aðrar tekjur er til kunna að falla. 4. Vaxtatekjur. Fjmrn. skal skila Framkvæmdasjóði aldraðra ársfjórðungslega, á innheimtuárinu, 1/4 af áætluðum tekjum sjóðsins skv. þessari grein.“ Þá er í 11. gr. fjallað um það hvar sjóðurinn skuli varðveittur. En hlutverk Framkvæmdasjóðs aldraðra er skv. 12. gr.: „1. Að fjármagna byggingar ríkisins vegna stofnana fyrir aldraða. 2. Að veita sveitarfélögum framlög til að kaupa eða byggja húsnæði fyrir aldraða. 3. Að greiða hlutdeild ríkissjóðs, sbr. 34. gr. laga um heilbrigðisþjónustu, í byggingum sveitarfélaga á stofnunum fyrir aldraða, enda verði jafnhátt framlag til Framkvæmdasjóðs aldraðra á fjárlögum hvers árs á móti. 4. Að veita framlög til samtaka eða einstaklinga vegna bygginga fyrir aldraða. 5. Að veita framlög til að standa straum af þeim breytingum og endurbótum á dvalarstofnunum aldraðra, sem nauðsynlegar eru og leiðir af ákvæðum þessara laga. 6. Önnur verkefni sem sjóðsstjórn telur brýn og ráðh. samþykkir.“ Hér er óþarfi að taka fram að samtök aldraðra eru þátttakendur í Öryrkjabandalaginu og hér er sem sagt gert ráð fyrir því í lögum að -  „Stofna skal sjóð er nefnist Framkvæmdasjóður fatlaðra og skal hann vera í vörslu félmrn. Sjóðurinn yfirtekur Framkvæmdasjóð þroskaheftra og öryrkja sbr. lög nr. 47/1979, og skuldbindingar hans. Hlutverk sjóðsins er að fjármagna þær framkvæmdir sem taldar eru í 1. mgr. 26. og 27. gr. og aðrar framkvæmdir ríkisins vegna sérkennslu. Um framkvæmdir gilda ákvæði laga nr. 63/1970 um opinberar framkvæmdir að undanskildum framkvæmdum skv. 1. mgr. 27. gr. Heimilt er jafnframt að verja allt að 10% af ráðstöfunarfé sjóðsins til annarra sameiginlegra verkefna varðandi sérkennslu og endurhæfingu svo og annarra verkefna sem ríki eða sveitarfélögum ber sannanlega ekki að greiða, þ. á m. fyrirgreiðslu vegna framleiðslustarfsemi fatlaðra í heimahúsum, sbr. 2. lið 19. gr. Heimilt er að veita lán og styrk úr Framkvæmdasjóði sbr. 27. gr. Tekjur sjóðsins: 1. Ríkissjóður skal árlega næstu fimm árin leggja sjóðnum til a. m. k. andvirði 55 millj. kr. miðað við 1. jan. 1983. Skal sú fjárhæð hækka í hlutfalli við byggingarvísitölu miðað við gildistöku laganna. Að þeim tíma liðnum skal endurskoða framlag ríkisins. 2. Tekjur erfðafjársjóðs. 3. Frjáls framlög og aðrar tekjur er til kunna að falla. 4. Vaxtatekjur.“ Hér er enn og aftur sú stefna undirstrikuð og áréttuð að það sé eitt af verkefnum hins opinbera, ríkissjóðs og ríkisvaldsins, að standa undir þeim kostnaði sem hlýst af byggingum í þágu öryrkja. Hér er enn einu sinni staðfest sú meginregla, sem ég held að hljóti að vera ríkjandi og eigi að vera ríkjandi á Íslandi, að ríkisvaldið, hið opinbera, í gegnum almannatryggingakerfið, í gegnum fjárlög og með löggjöf, standi þannig við bakið á því fólki sem við bágindi á að stríða í þjóðfélaginu og þarf á hjálp að halda, að það þurfi ekki að kvíða morgundeginum, að það geti lifað bærilegu lífi og í sátt við tilveruna þó að það búi við skerta heilsu eða skerta krafta andlega eða líkamlega. Um leið og ég segi að þessi stefna eigi að vera ríkjandi - og ég er henni fylgjandi einfaldlega vegna þess að hún er hluti af okkar velferðarkerfi og hún er einn af hornsteinum hinnar félagslegu samhjálpar sem við öll erum sammála um að hið opinbera eigi að hafa forustu um - er ég að andmæla þeirri stefnu sem virðist nú eiga að taka upp, að leiða Öryrkjabandalagið út í getraunastarfsemi sem er hreinir vonarpeningar. Það er satt að segja til vanvirðu fyrir ríkisvaldið og fyrir okkur öll að bjóða öryrkjum upp á þennan kost. Við eigum að sjá sóma okkar í því og við eigum að sinna þeirri skyldu okkar að láta það ríflegt fé af hendi rakna í gegnum fjárlög og í gegnum þessa sjóði að þetta fólk geti byggt yfir sig húsnæði og heimili eins og Öryrkjabandalagið er nú að gera sér vonir um að það geti gert ef það fái peninga út úr þessari getraunastarfsemi. Slík heimili eiga ekki að byggjast á lotteríum og afkoma og framtíð öryrkja á ekki að byggjast á tombólum. Öryrkjar eiga að hafa skjól í löggjöfinni og í fjárlögunum og á Alþingi en ekki að fá einhverjar gjafir og greiða með samþykkt á frv. eins og þessu sem hér er til umr. Þeim er enginn greiði gerður með því að samþykkja heimild eða rétt til bandalagsins um að fá að reka getraunir, hvort sem það eru talnagetraunir eða eitthvað annað, vegna þess að það er ekki fundið fé og það er allsendis óvíst um það hvernig árangur verður af þeirri starfsemi. Hættan er sú að með því að Alþingi telur sjálfu sér trú um að það sé örlátt og almennilegt við Öryrkjabandalagið með því að samþykkja getraunastarfsemi í þess þágu verði á sama tíma eða í framtíðinni sagt við Öryrkjabandalagið: Þið hafið getraunastarfsemina, þið þurfið ekki meira. Því miður hefur þróunin verið sú að þrátt fyrir þessi lög og þrátt fyrir það að hér sé verið að tala um það að ákveðnar milljónir kr. eigi að ganga í þessa framkvæmdasjóði er hvað eftir annað skorið á þessi framlög. Það er kannske ekki alltaf með heilum hug sem menn standa upp og þykjast vilja öryrkjum eða öðrum líknar- og mannúðarsamtökum vel. Nú efast ég ekki um að góður vilji standi til þess. Þetta er bara ekki hugsað ofan í botninn. Þetta er vanhugsað frv. og það er röng stefna sem í því felst. Það er ekki vegna þess að ég sjái eftir einhverjum krónum sem renna kannske til Öryrkjabandalagsins í gegnum þessa getraunastarfsemi heldur hitt að ég held að þeim góðu mönnum sé vansæmd sýnd sem standa í forustu Öryrkjabandalagsins með því að láta þá ganga hér með betlistaf eins og bónbjargamenn hingað niður á Alþingi og biðja menn um að greiða fyrir þessu frv. þannig að þeir geti fengið nokkrar krónur í viðbót til að byggja fyrir öryrkja. Auðvitað ættu móttökurnar á Alþingi að vera þær að við þessa menn yrði sagt: Hvað ætlið þið að byggja? Hverjar eru áætlanir? Við skulum sjá um að þessir peningar komi af skattpeningum, af því fé sem ríkið hefur til úthlutunar á fjárlögum. Við erum ekkert of góð til þess vegna þess að það á að ganga fyrir. Það er hin félagslega samhjálp sem við viljum öll stuðla að. Það er til hreinnar vansæmdar að Öryrkjabandalag Íslands sé á hrakhólum með fjármagn og það sé ófært um að byggja fyrir sína skjólstæðinga nauðsynlegt húsnæði, kannske sérhæft húsnæði, til þess að fólk geti lifað við sæmilegar aðstæður. Það er til skammar að þetta bandalag skuli ekki hafa alla möguleika til þess eftir hefðbundnum leiðum og með beinni aðstoð ríkisins að byggja þessi húsakynni. Eins og ég hef margsagt hér í kvöld og rakið ítarlega hef ég ekki nokkra minnstu trú á því að þó að þetta frv. verði samþykkt gefi það mikla peninga. Það verður ekki einu sinni upp í nös á ketti. Það verður langt frá því sem þarf til þess að standa undir þeirri ágætu starfsemi sem Öryrkjabandalagið er að tala um í erindi sínu og er forsendan fyrir því að ráðh. kemur með þetta frv. Það er bara dropi í hafið, örfáar krónur sem út úr þessu fást. Ég hef bent hér á að heildarsala knattspyrnugetrauna, sem hefur verið í þó nokkuð miklum vexti og stendur vel, er núna eitthvað um 40 millj. og það fé er ekki til skiptanna.

Það er nú allnokkuð.

Ekki þegar um er að ræða brúttósölu og greiða þarf af þessum 40 millj. allan kostnað af rekstri fyrirtækisins, borga vinninga, borga sölulaun, þá er ekki mikið eftir í hagnað. Það er a. m. k. harla lítið sem eftir er í hagnað fyrir Öryrkjabandalagið til þess að byggja tugi íbúða fyrir sína skjólstæðinga.

Menn kaupa ekki getraunaseðla nema til þess að fá vinninga.

Menn kaupa ekki happdrættismiða nema til þess að fá vinninga. Nei, það er alveg hárrétt. En ég er hér að rekja fyrir þeim þm., sem hlýða á mál mitt og vilja reyna að taka sönsum í þessu máli, að það er ekki mjög ábatasamt nú til dags að ganga á torgum úti og selja happdrættismiða jafnvel þó að fólk vilji gjarnan fá vinninga vegna þess að happdrættin ganga sífellt verr á Íslandi. Stóru happdrættin kvarta hvort sem það eru peningahappdrætti eða vöruhappdrætti og litlu happdrættin hjá smáu félögunum, sem eru kannske að selja sínu byggðarlagi happdrættismiða eða í sínu hverfi eða til sinna félagsmanna, gera ekki meira en að sleppa slétt út úr því. É held þess vegna að þetta sé sýnd veiði en ekki gefin. Ég vil alvarlega vara alþm. við því að gera Öryrkjabandalaginu þann grikk að vera að samþykkja þetta frv. og gera það að lögum. Skv. lögum um getraunir nr. 59/1972 er búið að veita Íslenskum getraunum rétt og leyfi til þess að reka talnagetraunir. Nú er það rétt að sá munur er á þessum lögum frá 1972 og frv. sem hér er til umr. að annars vegar er talað um talnagetraunir og hins vegar um bókstafagetraunir. En í eðli sínu er þetta sama spilið, happaspilið eins og segir í lögum frá 1926, og sömu lögmál sem gilda. Þar er í raun enginn sjáanlegur munur. Í eðli sínu er þetta eitt og sama málið. Og þessi réttur, sem við erum nú að fjalla um hér í kvöld að eigi að veita Öryrkjabandalaginu, er skv. lögum frá 1972 í höndum félags sem heitir Íslenskar getraunir og er í eigu íþróttahreyfingarinnar. Í 1. gr. þessara laga frá 1972 segir: „1. gr. Ríkisstj. veitist heimild til þess að stofna félag, Íslenskar getraunir, sem afli fjár til stuðnings íþróttaiðkunum á vegum áhugamanna um íþróttir í landinu í félögum innan Ungmennafélags Íslands eða Íþróttasambands Íslands.“ 2. gr. Félagið starfrækir getraunir, en með getraunum er átt við að á þar til gerða miða, getraunaseðla, sem félagið eitt hefur rétt til þess að gefa út og selja, eru merkt úrslit kappleikja (íþróttagetraunir) eða skráð niðurröðun ákveðins fjölda talna (talnagetraunir). Verð eininga, raða eða miða skal ákveðið í reglugerð að fengnum tillögum frá stjórn Íslenskra getrauna. 3. gr. Helmingi af heildarsöluverði raða eða miða skal varið til vinninga. Vinningar getrauna eru undanþegnir hvers konar opinberum gjöldum öðrum en eignarskatti á því ári sem þeir falla til útborgunar. 4. gr. Menntmrn. fer með málefni Íslenskra getrauna, sbr. þó 5. gr. Íslenskum getraunum skal stjórnað af fimm manna stjórn sem sé skipuð einum fulltrúa frá hverjum eftirtalinna aðila: Íþróttanefnd ríkisins, stjórn Ungmennafélags Íslands, framkvæmdastjórn Íþróttasambands Íslands, stjórn Knattspyrnusambands Íslands, framkvæmdastjórn Íþróttabandalags Reykjavíkur. Varamenn skulu skipaðir á sama hátt. Stjórnin skiptir sjálf með sér verkum. Starfstími stjórnarinnar eru þrjú ár. Þóknun til stjórnarinnar ákveður menntmrn. og greiðist hún af Íslenskum getraunum. 5. gr. Dómsmrn. setur reglugerð um starfrækslu getrauna, að fengnum tillögum stjórnar Íslenskra getrauna, og hefur eftirlit með starfrækslu getrauna. Kostnaður við eftirlitið greiðist af Íslenskum getraunum skv. ákvörðun rn. 6. gr. Stjórn Íslenskra getrauna ræður félaginu starfsfólk og setur því erindisbréf. Reikningsár félagsins er frá 1. júlí til 30. júní. Reikningar þess skulu endurskoðaðir af ríkisendurskoðuninni. Ársreikning skv. ársskýrslu skal senda dómsmrn. og menntmrn. 7. gr. Stjórn Íslenskra getrauna ákveður hverjum veitist söluumboð og kveður á um sölulaun. Ungmenna- og íþróttafélög eða samtök þeirra gangi fyrir um veitingu söluumboða innan íþróttahéraðs síns. Gerður skal samningur við handhafa söluumboðs. Greiða skal stjórn héraðssambands 3% af heildarsölu í viðkomandi íþróttahéraði, enda staðfesti hún félagslega aðild umboðsaðila að samtökum sínum í íþróttahéraðinu. 8. gr. Til kostnaðar við íþróttagetraunir telst greiðsla til Knattspyrnusambands Íslands, að lágmarki 250 þús. kr., en 15 þús. kr. af hverri milljón heildartekna yfir 20 millj. kr. allt að því, að greiðslan nemur 475 þús. kr. á ári, og eftir að þeirri fjárhæð er náð greiðist til KSÍ 7500 kr. af hverri milljón. Einnig teljist til kostnaðar 0.5% greiðsla af heildarsölu í varasjóð sem Íslenskar getraunir eiga og nota til þess að mæta áföllum sem félagið kann að verða fyrir. 9. gr. Þegar vinningar, sölulaun og kostnaður hafa verið greidd skal ágóði skiptast þannig: Til íþróttasjóðs 10%, til Ungmennafélags Íslands 20% , til íþróttasambands Íslands 70%. 10. gr. Öllum öðrum en Íslenskum getraunum skal óheimilt að starfrækja getraunir sem um ræðir í 2. gr. þessara laga. Enn fremur er óheimilt án sérstakrar lagaheimildar að starfrækja veðmálastarfsemi í sambandi við íþróttakeppni. Brot á þessum ákvæðum varða sektum sem greiðast í íþróttasjóð. 11. gr. Með mál út af brotum á lögum þessum fer að hætti opinberra mála. 12. gr. Leggist starfræksla getrauna niður skulu eignir félagsins varðveitast hjá íþróttanefnd ríkisins.“ Svo mörg eru þau orð. Þannig hljóða þessi lög um getraunir frá 1972. Þessi lög hafa verið framkvæmd að því er varðar knattspyrnugetraunirnar en ekki að því er varðar talnagetraunir. Það á sér þær skýringar, sem ég er búinn að gefa hér fyrr í kvöld, að stjórn fyrirtækisins taldi rétt að hleypa knattspyrnugetraununum af stað, enda voru þær þá kunnari og áhugaverðari fyrir 13–14 árum síðan. Það varð því að ráði að hleypa þeim af stað og láta lottóið bíða þar til nokkur reynsla fengist af getraunum og þær hefðu fest sig í sessi. Að þessum reynslutíma loknum, sem hefur verið alllangur og samt nauðsynlegur eins og fram kemur í þeim tölum sem ég nefndi áðan, hefur nú verið ákveðið að fara af stað með lottóið, enda virðist líka vera komin nokkur þreyta í starfsemi Íslenskra getrauna. Það er ljóst að svo umfangsmikil starfsemi, sem byggist á sjálfboðaliðastarfi árum saman viku eftir viku, hlýtur einhvern tíma að lýjast. Það er kannske komið að því. Þess vegna vill íþróttahreyfingin núna notfæra sér þann rétt sem hún hefur skv. þessum lögum og ráðast til atlögu við þetta spennandi verkefni og þess vegna kemur það flatt upp á hana, nánast aftan að henni, að á sama tíma og hún ætlar að fara að neyta síns réttar er lagt fram frv. um það að aðrir gangi einnig til þessa leiks. Ég held að verri stund hafi ekki verið hægt að kjósa sér en einmitt núna á þessu vori og n. k. hausti ef hvorar tveggja þessar getraunir fara þá af stað. Herra forseti. Ég veit ekki hvort hæstv. forsrh. er enn í húsinu. En hann tók hér til máls áðan og hafði nokkur orð uppi um það að hann treysti því að hægt væri að leysa þessi mál með viðræðum og samstarfi, hvort sem það væri fyrr eða seinna. Mér finnst ástæða til þess að eiga við hann orðastað um þessar hugmyndir hans. Það gæti kannske stytt biðina hjá hv. dm. hér ef eitthvert samkomulag gæti tekist þar að lútandi. Þó að ég gæti auðvitað ekki gert neitt samkomulag hér úr ræðustól held ég að það væri kannske nokkurs virði ef forsrh. mundi vilja beita sér í einhverjum slíkum málum og það leiddi til þess að þessu máli væri slegið á frest á meðan. Það er ástæðulaust fyrir mig að flytja hér langt mál ef sú leið yrði valin að þessu máli yrði frestað og menn skoðuðu af fúsum vilja aðra möguleika. Já, hæstv. forsrh. Ég er nú búinn að standa í ræðustól frá því klukkan 10 sjálfsagt og rekja ýmislegt sem snertir þetta mál og ég hef tíundað margvísleg rök sem mæla gegn því að þetta frv. nái fram að ganga. Mér er satt að segja hulin ráðgáta hvernig á því stendur að slíkt ofurkapp er lagt á afgreiðslu þessa máls að þdm. sé haldið hér fram á miðja nótt til að bíða eftir afgreiðslu þess með hliðsjón af málavöxtum öllum. Við ætlum að slíta þinginu í fyrramálið kl. 11. Ég hafði ekki vitneskju um það og hef ekki enn að þetta mál hafi verið á forgangslista ríkisstj. Það mundi stytta vöku þm. hér í deildinni ef eitthvað væri hægt að þreifa sig áfram eftir þeim nótum sem hæstv. forsrh. vakti máls á áðan. Hann sagði í sinni stuttu ræðu, þó að ég muni það nú ekki orðrétt, að hann tryði ekki öðru en því að þessi ágætu samtök, sem hér eru að takast á með óbeinum hætti, gætu starfað saman í framtíðinni. Ef hæstv. ráðh. meinar þetta, sem ég efast ekki um, er óráð að fara að samþykkja þetta frv. núna. En yrði því frestað væri það gert í þeim tilgangi að menn gætu notað tímann fram til haustsins til að tala saman og átta sig á því hvernig þessum málum væri fyrirkomið og hvort samstarf kæmi til greina eða ekki. Ríkisstj. gæti beitt sér fyrir því að þeir sem málið varðar ræddu saman. Hún hefur ráðin í sínum höndum. Hún getur auðvitað lagt fram frv. til breytingar á lögum í skjóli síns meiri hluta. Ef kæmi í ljós að athuguðu máli og að viðræðum loknum að enginn flötur væri á því að tengja þetta saman með einum eða öðrum hætti er einfaldast af öllu að leggja fram þetta frv. að nýju í þingbyrjun næsta haust. Ég get ekki séð, þó að ég sé vaskur maður í ræðustól, að ég mundi ráða við að hefta framgöngu þess eina einustu dagstund, hvað þá að næturlagi, ef ríkisstj. mundi á annað borð leggja það fram og hafa áhuga á að það mál fengi afgreiðslu. Til þess að þreifa fyrir mér um hvort hér gæti orðið einhver málamiðlun, hvort hér væri hægt að finna einhverja lausn, þannig að menn gætu farið að stytta þennan fund og ég gæti farið að stytta mína ræðu, þá spyrst ég fyrir um hvort forsrh. mundi vilja beita sér fyrir því, og þá á þeirri forsendu að málið færi í bið á þessu þingi, að það kæmi ekki til lokaafgreiðslu í Ed. Ég hefði haldið að þetta væri lausn sem allir gætu sætt sig við, líka þeir sem hafa barist fyrir framgangi málsins og viljað Öryrkjabandalaginu vel með því að styðja þetta frv. Ég held að forsrh. mundi gera vel með því að beita sér fyrir einhverjum lausnum á þessu máli sem er nú komið í nokkurt óefni vegna þessara árekstra. Ég heyrði að forsrh. gerir sér fulla grein fyrir því, sbr. ræðu hans hér áðan, hvernig komið er. Ég hef, eins og ég fyrr sagði, enga minnstu löngun til að reka horn í síðu Öryrkjabandalagsins eða spilla fyrir því góða félagi, en það kemur þannig út þegar menn þurfa að standa hér og rekja garnirnar úr frv. sem meint er sem hagsmunamál fyrir öryrkja þó að ég haldi að það verði allt annað. Það má vel vera að ekki sé áhugi á því að finna neina lausn á þessu máli, en ég skýt þessu fram af fullum velvilja og einlægni því að ég hef út af fyrir sig engan áhuga á því að standa endalaust í ræðustól og tefja fyrir öðrum þingmálum og halda vöku fyrir hálfum þingheimi ef annarra kosta er völ. Er sem sagt hægt að flytja mér nokkrar fréttir hingað upp í ræðustól af hvernig menn hafa hugsað sér framhaldið á þessu? - Það er sem sagt ekki neitt að frétta?

Ég get staðfest það sem ég sagði áðan í þessu máli.

Væri ekki heppilegt að hæstv. forsrh. kveddi sér hljóðs?

Ja, ég er nú í annarri ræðu minni þannig að ég veit ekki hvort forseti mundi gefa mér kost á að taka til máls í þriðja skipti. Ég er því kannske ekki tilbúinn að fara úr ræðustól.

Ég vil taka það skýrt fram að forseti er alls ekki að tala um að hv. þm. geti ekki lokið ræðu sinni.

Væri kannske hægt að gera hlé á fundinum í fimm eða tíu mínútur? (Forseti: Þess er kostur að gert verði fundarhlé í fimm mínútur. Við byrjum aftur þegar klukkuna vantar 25 mínútur í tvö. Fundinum er frestað í fimm mínútur. - Fundarhlé. Herra forseti. Ég þakka fyrir það hlé sem gert var á fundinum í framhaldi af tilmælum mínum áðan um að menn töluðu saman og áttuðu sig á því hver staða málsins væri. Ég ítreka það, sem ég sagði hér áðan, að ég teldi heppilegt að menn notuðu tímann á næstunni til að hefja viðræður um samstarf með einum eða öðrum hætti. Þá yfirlýsingu gef ég í eigin nafni og ekki fyrir hönd eins eða neins. Ég tel það vera skynsamlegustu niðurstöðuna að við dokum við með framgang þessa máls og áttum okkur á því hvað hægt er að gera á næstu vikum og mánuðum. Með vísan til þess að hæstv. forsrh. hefur kvatt sér hljóðs mun ég þar með ljúka máli mínu.



Herra forseti. Í stuttri ræðu minni áðan lagði ég áherslu á að farsælast væri að samkomulag gæti orðið með þessum tveimur mikilvægu hreyfingum, íþróttahreyfingunni og Öryrkjabandalaginu, um sameiginlegan rekstur getrauna. Hv. þm. Ellert Schram fjallaði nokkuð um þessi orð mín og lýsti einnig vilja til þess að stuðla að slíku samkomulagi og óskaði eftir því að ég kæmi nánar inn á þetta mál. Ég er reiðubúinn að lýsa því yfir að ég mun beita mér fyrir því að strax í sumar, strax þegar þessu þingi lýkur, verði rætt við hreyfingarnar báðar og leitað eftir samkomulagi um rekstur getrauna. Ég vil jafnframt lýsa því yfir að takist ekki slíkt samkomulag mun ríkisstj. leggja fram frv. eins og það sem hér hefur verið til umr. strax og þing kemur saman í haust.



Það er ljóst að þetta verður síðasti fundur þessarar hv. þd. og komið að því að ljúka fundinum, en áður en það verður vil ég leyfa mér að þakka hv. þdm. fyrir ágætt samstarf við mig á þessu þingi sem nú er að ljúka. Þetta hefur vissulega verið langt þing, óvenjulega langt þing, lengra en kannske öll önnur, og einnig hefur þetta verið mjög strangt þing, en eigi að síður vona ég að hv. þdm. eigi ýmsar góðar minningar um þetta þing eins og ég á persónulega þó að oft hafi hvesst á köflum, og reyndar er ekki við öðru að búast en svo geti orðið á stað þar sem við störfum, þar sem við vinnum. Ég þakka varaforsetum fyrir þá ómetanlegu aðstoð sem þeir hafa veitt mér í störfum og einnig skrifurum sem hér gegna mjög mikilvægu starfi, trúnaðarstarfi hér í hv. þd., og er mjög mikilvægt að þeirra störf séu vel af hendi leyst, og ég vil þakka þeim góða aðstoð við mig um að halda góðri reglu í sambandi við fundarstjórn, alla fundarreglu. Ég leyfi mér einnig að þakka skrifstofustjóra þingsins og öllu starfsliði fyrir þá ágætu samvinnu og það góða samstarf sem verið hefur við skrifstofustjóra og starfslið og þau góðu störf sem starfsliðið allt hefur innt af hendi fyrir þessa þingdeild og loks óska ég hv. þdm. og fjölskyldum þeirra allra heilla og velfarnaðar og þakka þeim samstarf og ágæta samvinnu á þessu þingi.



Herra forseti. Ég vil fyrir hönd þdm. þakka hæstv. forseta hans hlýju orð og góðu óskir í garð okkar og fjölskyldna okkar. Nú er komið að lokum langs og óvenjulegs þinghalds. Ég þakka hæstv. forseta ágæta fundarstjórn í vetur á erfiðu þingi. Hann hefur stýrt fundum af sanngirni og réttsýni. Síðustu dægrin hefur verið erfitt að stjórna fundum hér í deild, en hæstv. forseta og varaforsetum hefur tekist það af prýði. Ég vona að þetta hlýja og fallega sumar, sem við höfum öll hlakkað til að njóta, verði hæstv. forseta og fjölskyldu hans hamingjuríkt og heilladrjúgt og ég vona einnig að við munum hitta hann heilan og hressan í haust. Ég vil biðja hv. þdm. að taka undir og árétta þessar óskir mínar með því að rísa úr sætum. - 



Ég þakka hv. 4. landsk. þm. fyrir þau hlýju orð sem hann hafði í minn garð og okkar forseta og einnig til fjölskyldu minnar sérstaklega og mín og ég endurtek árnaðaróskir mínar til þdm. og segi þessum fundi slitið.