Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það er nú búið að færa fram mörg orð til andmæla þessu frv. Hv. minni hl. landbn. vill líta öðrum og stærri eða meir stórhuga augum á þetta áburðarverksmiðjumál en meiri hl. n. gerir, og vill hv. minni hl. n., að tekin sé til nýtingar í þágu verksmiðjunnar mikil vatnsorka til rafmagnsframleiðslu og á öðrum stað, en átt er við samkv. þessu frv. Að vera að fara mörgum orðum um þessa skoðun hér til viðbótar því, sem áður hefur sagt verið hér, er í raun og veru alveg þýðingarlaust. Það, sem meiri hl. landbn. hefur tekið fram og hefur stuðzt við, það er frv. í meginatriðum eins og það hefur komið frá hv. Nd. Og þar koma frá mínu sjónarmiði þau rök til greina, að þetta mál fremur flýti fyrir því, að Sogið í heild verði virkjað, heldur en ef virkjun þess miðaðist eingöngu við þarfir einstaklinga. Og ef miðað er við tímann 1960–70, þá er það víst, að rafmagnsframleiðslan í Soginu getur ekki orðið svo mikil, að hún fullnægi bæði almannaþörfinni og áburðarverksmiðju líka. Er þetta í samræmi við það, sem þeir fræðimenn segja, sem fengizt hafa við athugun þessara mála, sem og hitt, að þær staðhæfingar fylgja því líka, að allt, sem gert verði til þess að auka rafmagnsorkuna, komi að fullum notum og sé ekki verið að vinna fyrir gíg, þó að þróunin í þessum efnum verði til þess, að það þurfi að færa út kvíarnar til stórorkuvinnslu. Og hvort sem um stóra virkjun væri að ræða við Urriðafoss eða hjá Búrfelli, þá þarf slík framkvæmd ákaflega mikinn og víðtækan undirbúning, og má þar um segja, að ekki sé ráð, nema í tíma sé tekið, því að sá undirbúningur mun að líkindum kosta allverulegan tíma. Ég gef ekki svo mikið fyrir það, hvort þetta mál er nú rætt meira eða minna. Hér er um heimildarlög að ræða, og höfuðatriðin hafa komið fram, sem hægt er að vita í málinu. Og eins hafa þau atriði málsins komið fram, sem hljóta að byggjast á ágizkunum, t.d. um aukningu á almennri rafmagnsþörf fólksins. Ég tók eftir því, þegar þetta mál var rætt hér síðast og bárust í tal þær brtt., sem liggja hér fyrir til umr., að hæstv. fjmrh. hafði orð á því, að nál. okkar í meiri hl. landbn. væri fáort og lítið á því að græða og m.a. létum við ekki annars getið um brtt. hv. 1. þm. Reykv., en að við sæjum okkur ekki fært að fallast á hana - og rétt er það - og að við hefðum ekki gert grein fyrir ástæðunum fyrir því, að við féllumst ekki á hana. Ég vildi, að það hljóð bærist til hæstv. fjmrh., að það að semja langt nál. um frv. um áburðarverksmiðju, það virtist ekkert vera annað, en að gera leik að því að prenta mikið af þingskjölum, sem nóg er til af, og teygja lopann sem mest. Við byggðum á sömu rökum og lágu fyrir í Nd., og hefur enga þýðingu að endurtaka þau, það er bara mærðartugga. Þá gat hæstv. fjmrh. um annað, að við skyldum ekki í nefndinni hafa rætt þær brtt., er þá lágu fyrir. En við ræddum brtt. hv. 1. þm. Reykv., en brtt. hv. þm. Barð. kom ekki fyrr en seinna, svo að það leiddi af sjálfu sér, að hún var ekki rædd. En varðandi brtt. á þskj. 412 vil ég segja þetta: Þetta frv. er eitthvert stórbrotnasta mál þessa þings, og skildist mér á hæstv. ráðh., að honum fyndist fátt um, að við skyldum ekki fallast á þá brtt., er ég nefndi. En við nm. gerðum þetta vísvitandi, af því að ef fara ætti að þessu leyti að breyta grundvelli frv., sem er stjfrv., þá tel ég fyrir mitt leyti tæplega gerlegt, að nefndin raski fjáröflunargrundvellinum nema á þann veg, að það sé gert í beinu samráði við ríkisstj. Þetta er frv. hennar og stærsta málið, sem lengi hefur verið fyrir Alþ., og fjáröflunargrundvöllurinn er ekkert aukaatriði. Það má sjálfsagt margt segja um fjáröflunarleiðir, en ég tel sjálfsagt, að leitað sé samráðs við stjórnina varðandi þau undirstöðuatriði. Ef stjórnin stendur ekki einhuga að frv., tel ég, að ýmislegt hljóti að vera bogið við það. Ég er svo einfaldur, að ég held, að frv. hafi verið lagt fram til að fá framgang, og ég vildi, að stjórnin fyndi samleið í þessu mikilsverða máli, svo að það fengi eðlilegan framgang. Ég geri ráð fyrir, að þau boð hafi borizt til eyrna flm. brtt., hvort ekki mætti láta þær bíða og taka þær aftur til 3. umr. í trausti þess, að allt yrði þetta kannað betur í beinu samráði við ráðherrana alla, en ekki aðeins þann eina, sem nú er hérna megin við þilið. Ég ætla því ekki að svo stöddu að ræða um kosti og galla þessara brtt., sem geta átt rétt á sér, það skal ég láta ósagt, en feður frv., ríkisstj., eiga sannarlega að láta sitt álit í ljós áður en hamarinn fellur. Ég vænti þess nú að hv. form. landbn. stuðli að því, að hæstv. ráðherrar láti í þessum efnum til sín heyra þingmönnum til stuðnings og leiðbeiningar um það, hvað stjórnin vill í þessu máli, sem hún hefur borið fram. Ég vil fyrir mitt leyti vinna að því, að nefndin geti haldið fund með ráðherrunum til að taka afstöðu til þessa mikla máls.



Herra forseti. Ég hafði nú ætlað mér að minnast á efni þessa frv. nánar, en ég hef áður gert, en af sérstökum ástæðum verður ekki af því í þetta sinn. Ég hef sem form. landbn. talað við hæstv. atvmrh. Hans hugur var þá sá, að frv. gengi, eins og það kemur frá n., til 3. umr., og förum við þess á leit, að flm. þeirra brtt., sem fram hafa komið, fresti þeim til 3. umr. Ég er búinn að tala við 1. þm. Reykv. um þetta, og hann lýsti yfir, að hann gæfi samþykki til þessa, að hans till. væri frestað til 3. umr., og geri ég ráð fyrir, að hv. þm. Barð. muni vera líks sinnis, því að milli umræðna verður málið athugað betur af atvmrh., ríkisstj. í heild og n. Virðist mér því, að ástæðulaust muni að teygja lopann lengur að sinni um þetta mál, og skal ég heldur ekki gera það, en skal geta þess aftur, að ég hef umboð hv. 1. þm. Reykv. til að taka brtt. hans aftur til 3. umr.



Herra forseti. Án þess að ég vilji tefja málið nokkuð, þá verð ég nú að segja, að mér þykir þetta ákaflega merkileg meðferð á stórbrotnu máli, að ekki skuli vera hægt að fá nefnd og ráðherra til að gera nánar út um það við 2. umr. Hér er um 40 millj. kr. framkvæmd að ræða, og hér er naumast hafður sæmilegur háttur á stórmáli. Í slíku máli met ég lítils þau rök að vera að spara prentunarkostnað á þingskjölum, eins og hv. frsm. landbn. kom fram með, og mér finnst, að ekki hefði mátt minna vera en n. athugaði brtt. þær, sem fram hafa komið, eins og hæstv. fjmrh. sagði. Ég beindi hér fyrirspurn til hæstv. atvmrh., sem ég vildi fá svarað. Hann lofaði hér í þinginu að svara þessu fyrir löngu síðan, og ég vil fá það svar helzt áður en ég greiði nú atkvæði um málið til 3. umr. Þeir, sem áttu að rannsaka þetta, hafa aldrei verið beðnir að gera það. Ég hef fengið upplýsingar um það hjá manni, sem mikið er við þessi mál riðinn og ætti að vita glöggt um þetta, að ekki muni fást nægilegt rafmagn frá Soginu til verksmiðjunnar, og er skoðun þess manns því mjög í andstöðu við skoðun Steingríms Jónssonar rafmagnsstjóra. Þess vegna hefði ég viljað fá svar frá hæstv. atvmrh. um það, hvort hægt væri að fá samning við Sogsvirkjunina um, að verksmiðjan fái þaðan það rafmagn, sem hún kann að þurfa, hvort sem nóg rafmagn fæst þaðan til annarra þarfa eða ekki. Það þarf að tryggja í sambandi við afgreiðslu þessa frv. Að öðrum kosti er sú hætta fyrir hendi, að verksmiðjan verði að standa óstarfrækt vegna rafmagnsskorts eða þá að kaupa rándýrt rafmagn. Hér er ekki um neitt smáatriði að ræða, og frá því þyrfti að ganga við þessa umr. Ég bendi t.d. á, að ef till. á þskj. 412 verður samþykkt við þessa umr., þá mundi ég milli umræðna bera fram brtt. um, að 7% arði til hluthafa verði breytt.

Sú till. er tekin aftur til 3. umr.

Já, en ef hún verður samþ. við 3. umr., eftir að búið er að slíta umræðum, er þess ekki lengur neinn kostur að bera fram brtt. Hér er raunverulega verið að skera niður eina umræðu. Það er að vísu hægt að bera fram brtt. við þessa brtt. á þskj. 412, en ég sá ekki eða sé ekki ástæðu til þess fyrr en ég sé, hvernig henni reiðir af. Það á að gera út um veigamiklar brtt. við 2. umr., og er skemmst að minnast dæmis upp á það frá í dag, þótt ég sé ekki með þessu að ásaka hæstv. forseta. En þannig getur farið um mál eins og í dag, ef ekki er gert út um veigamiklar brtt. við 2. umr. Það er áþolandi að taka stórvægilegar brtt. aftur til 3. umr. Ég hef áður tekið brtt. til baka með þeim fyrirvara eða ósk, að þær væru athugaðar nánar í nefnd milli umræðna eða tekin afstaða til efnis þeirra, og það hefur ekki verið gert, og ég hef nú enga tryggingu fyrir því, að hægt verði að þoka neinu um milli umræðna. Ég vil nú þó taka brtt. mína aftur í því trausti, að ekki sé verið að fleka þingmenn til þess að taka aftur tillögur með því fororði, að þær verði athugaðar í nefnd, eins og þó svo oft hefur verið gert. Ég læt í ljós þá ósk, að n. leyfi mér að ræða efni till. við sig á milli umræðna. Hitt er svo annað mál, að ef það er fyrir fram ákveðið, að ekki skuli verða breytt stafkrók í þessu frv., þá eru allar umræður um málið áþarfar, og væri þá hreinlegra að afgreiða það umræðulaust. En ég hefði nú haldið, að mál þetta ætti að athuga sérstaklega vel frá öllum hliðum og breyta því, svo að til batnaðar mætti verða. Á afgreiðslu þessa máls byggist afkoma ríkisins og bænda að svo verulegu leyti, að það er sannarlega ástæða til að fjalla um það samkvæmt þingsköpum.



Herra forseti. Ég skal reyna að vera stuttorður. - Ég vil segja, að ég fylgi þessu máli af því, að ég sé mjög greinilega, að áburðarþörfin er ákaflega brýn, og í öðru lagi sé ég, að það er mjög hæpið, að henni verði fullnægt í framtíðinni með innfluttum áburði, eins og gjaldeyrismálum okkar er háttað. Hins vegar er mér ljóst, að um þetta frv. getur farið eins og mörg önnur, sem Alþ. hefur verið að samþ. á undanförnum árum og ríkisstjórnir hafa síðan ekkert gert með. Hv. frsm., 2. þm. Árn., ætti t.d. að vera minnisstæður Austurvegur. Þegar Alþ. samþ. lög um hann, var þáverandi ríkisstj. mjög hátt uppi, þannig að manni skildist, að sá vegur væri eiginlega kominn um leið og lögin voru samþykkt, en enginn bili hefur enn í dag ekið eftir þeim vegi og ekkert í þá átt. Sömuleiðis var ákveðið af Alþ., að ríkið legði 5 millj. kr. í hótelbyggingu ásamt tveimur öðrum aðilum, er leggja áttu sínar 5 millj. hvor. Það voru fengnir menn frá Ameríku til að athuga, hvar það hótel ætti að standa, þeir sendu teikningar, sem kostuðu hundruð þúsunda, en hótel það er ókomið enn þá. Svo voru samþ. hér lög um sementsverksmiðju, en ekkert fé er enn fyrir hendi til framkvæmda og engar framkvæmdir eru hafnar. Því get ég vel hugsað mér, að þetta frv. verði einnig dauður bókstafur, en það er þó tilraun, og því er ég því fylgjandi. Með brtt. geri ég ekki svo mikið, því að ríkið hefur heimild til að taka lán og getur komið því fyrir eins og það vill. En þótt ég fylgi nú þessu frv. sökum þess, hve áburðarþörfin er mikil, og þótt ég beri kvíðboga fyrir, að lögin verði ekki annað en pappírsgagn eins og fleiri lög, þá er ég líka hræddur um, að annað verði þessu máli að fjörtjóni, og það er það, að hjá sérfræðingum liggur það eiginlega fyrir, að þótt Sogið verði fullvirkjað og ef verksmiðjan er reist á orkuveitusvæði þess eins og ráðgert er, þá hafi hún ekki rafmagn nema mjög takmarkaðan tíma. Einhvern tíma á árunum 1960–70 verður Sogsrafmagnið fullnotað, þótt allt Sogið hafi verið virkjað, og þá er ég hræddur um, að verksmiðjan verði sett til hliðar og bæjarbúar látnir sitja fyrir. En þá segja þeir bjartsýnu, að búið verði að virkja Þjórsá og tengja þá virkjun við Sogsvirkjunina. Þetta er von manna, og á þeirri von er verksmiðjan eiginlega reist, að hún geti starfað með rafmagni frá Soginu um 10 ára skeið eða svo og þá verði komin ný orkuver til sögunnar, er sjái verksmiðjunni og bænum fyrir rafmagni. Þessi von er hjá mér og öðrum, og því fylgi ég eða get fylgt þessu frv., þó að ég sjái, að verksmiðjan hefur ekki rafmagn frá Soginu nema tiltölulega skamman tíma. Ég vildi óska, að það yrði athugað nánar í sambandi við þetta mál, hvort ekki þarf sérstaka virkjun fyrir verksmiðjuna, hvort það á að geta verið möguleiki á því, að verksmiðjan verði hornreka eftir nokkur ár, eins og getur orðið, ef hún er í sambandi við Sogið, ef önnur virkjun er ekki komin til sögunnar áður en Sogsrafmagnið er fullnotað. Það væri óskandi, að nánar væri athugað um möguleika á eigin virkjun, svo að ekki gæti komið fyrir, að verksmiðjan yrði hornreka fyrir bæjar, þörfunum eða öðrum þörfum fyrir rafmagn. En einnig þetta er mögulegt að gera, þótt þetta frv. verði nú samþ. hér. Í frv. er hvergi komið í veg fyrir slíka athugun, svo að hægt er að samþ. þetta frv. alla vega, bæði með tilliti til fjáröflunar og rafmagnsöflunar. Þess vegna get ég fylgt frv. eins og það er, en mun koma á fundi landbn. og fjalla þar um málið og brtt., sem gerðar hafa verið eða gerðar kunna að verða. Þessa bakþanka varðandi framtíð þessa máls vildi ég láta koma fram strax, því að þeir snerta það meira að mínu áliti, en margir vilja vera láta.

Forseti (BSt): Það er nú sjáanlegt, að ekki er hægt að ljúka þessum umræðum í dag. Ég hafði ætlað mér að halda fundi áfram seinni partinn í dag, en einn þingflokkur þarf að halda fund á þeim tíma, og er búizt við, að sá fundur standi einnig í kvöld. Ég vil ekki hindra þann fund, en mun boða deildarfund á morgun, þótt laugardagur sé, og vona ég, að enginn hafi neitt við það að athuga, því að lög mæla hvergi fyrir um það, að ekki megi halda þingfundi á laugardögum.



Herra forseti. Ég vildi aðeins, áður en frv. er vísað til n., benda á eitt, er þyrfti að leiðrétta. Í 3. gr. eru þeir taldir upp, sem afhenda má bifreiðarnar. Samkvæmt því má afhenda þær bændum eða mönnum, er starfa að búum þeirra og í félagi við þá og eru heimilisfastir í sveitinni og stofnunum landbúnaðarins, og starfsmönnum þeirra, - skógrækt og sandgræðsla meðtalin -, sem verða vegna starfa sinna í sveitunum að ferðast mikið með bifreiðum. Mér þykir þetta nokkuð þröngt og vildi, að héraðslæknar í sveitahéruðum gætu einnig komið til greina. Ég veit, að í sumum héruðum er nauðsynlegt, að þessar bifreiðar séu í eigu þeirra, þar sem þeir þurfa oft fyrirvaralaust að ferðast langar leiðir. Engum er eins mikil nauðsyn á þessu og þeim, ekki einu sinni bændum. Ég vildi benda n. á það að bæta héraðslæknum við. Ef hún getur ekki fallizt á það, mun ég bera fram brtt. í þessa átt



Herra forseti. Ég hefði ekki fundið þörf á því að lengja umr., en þar sem þetta frv. heyrir undir n., sem ég er form. í, vildi ég benda á, að hér er átt við, að þessum bifreiðum sé úthlutað til landbúnaðarþarfa. Eitthvað er flutt inn af jeppum til annars, en landbúnaðarþarfa. Verð ég að segja það, að héraðslæknar og ljósmæður verða nauðsynlega að fá þessar vélar, og verð ég líka að segja, að ef eitthvað er flutt inn til annars, en landbúnaðarþarfa, þá kæmu þeir til greina, sem leggja stund á heilbrigðismálin, og ýmiss konar læknar mundu þá ganga fremst. Það mætti athuga, og lofa ég að tala þá við hæstv. ríkisstj., en vara við, ef fara á að breyta þessu hér í d., þegar liðið er á þingtímann, og minni bara á, hversu erfiðlega gekk í Nd. að koma þessu í gegn. Það væri að brugga málinu banaráð, ef koma á í gegn breyt. þeirri, er hér um ræðir, og sá, sem flytur till., ber ábyrgðina. Og ég held, að við hv. þm. N–Þ. gætum fengið úrlausn fyrir héraðslækni þann, er hann á við, þótt þetta væri ekki sett inn í frv. Ég er tregur til að stofna málinu í vanda með því nuddi, sem verið hefur um, hvernig úthluta eigi vélunum, þegar samkomulag virðist vera að komast á nú, og vil því ekki hætta við hálfgert verk og verða að byrja aftur á næsta þingi.



Herra forseti. Ég vil ekki tefja frv. Ég átti því tal við hæstv. viðskmrh., hvort hann sæi sér fært að veita leyfi fyrir bílum til lækna, en hann kvað nei við og sagði, að yrði frv. þetta samþ., þá væri aðeins um að ræða jeppabifreiðar til bænda. En ég yrði ánægður, ef hv. form. landbn. gæti fengið yfirlýsingu frá stj. þess efnis, að hún teldi héraðslæknum heimilt að fá jeppabíla. Að öðrum kosti sé ég mér ekki annað fært, en flytja brtt. mína.



Herra forseti. Ég hef ekki fjallað um málið í stj., en mér finnst frv. verða þýðingarlítið, ef hægt á að verða að úthluta utan við það. Ég held nánast, að það yrði þýðingarlaust, og tel eðlilegt, að tekið sé fram í því sjálfu um meðferð allra innfluttra jeppa. Það er vitað, að jepparnir munu verða leyfðir sem landbúnaðarvélar. Og ef taka á út úr og segja, að þetta og þetta séu eigi landbúnaðarvélar, þá finnst mér, að grafið sé undan megintilgangi frv. Áður var úthlutunin í höndum nýbyggingarráðs, Búnaðarfélagsins o.fl. aðila. Nú á að koma í veg fyrir þennan tvískinnung. En eigi að tiltaka lítinn hluta jeppanna, sem koma á undir stofnunina, þá verður tilgangurinn með frv. lítill. Ég vil því hvetja hv. þm. N-Þ. til að flytja brtt. sína, því að mér finnst hún vera bæði eðlileg og sanngjörn, og mun greiða henni atkv.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. dómsmrh. fyrir góðan hug hans til málefnisins. En það þýðir ekki að eyða tímanum hér í eintómt mas. Hér er átt við jeppa til landbúnaðarþarfa og ekkert annað,. og þá verður að útvíkka þetta til allra bíla, að þeim skuli vera útbýtt af n. Ég sé ekki annað, ef flytja á inn þessa bíla til landbúnaðarþarfa, en þá megi og flytja inn jeppa til einstakra manna eins og drossíur. Hin háa Þingvallan. hefur þurft jeppabíl, þó að það sé eigi til landbúnaðarþarfa. En þetta er svo, að eigi að fara að breyta þessu, þá á að koma óreiðu á málið, og bera þeir þá ábyrgðina, sem með brtt. fara.



Herra forseti. Ég vil nú bara leiðrétta misskilninginn varðandi jeppann til Þingvallan. Skv. frv., sem flutt var í Nd., átti hann eigi að fara til Þingvallan., heldur umsjónarmannsins á Þingvöllum. Ég held ekki, að neinn úr n. hafi hugsað sér að nota hann til eigin ferðalaga. Eftir ummælum hv. þm. Dal. á að vera tvískinnungur í þessu. Stj. á að hafa þann skilning, að lítið eigi að fara til landbúnaðarþarfa. En ég ætla, að með frv. eigi að forðast þennan tvískinnung. Og ástæða er til að breyta frv. og gera það ótvírætt, fremur en að frv. verði samþ. með slíka tvöfeldni fyrir augum. Ég lít svo á og verð því fylgjandi brtt. hv. þm. N–Þ.



Herra forseti. Ég vil nú fá upplýsingar um ýmis atriði þessu frv. viðvíkjandi. Frv. gerir ráð fyrir innflutningi á jeppum og setur reglur um, hversu þeim eigi að úthluta. Innflutningsáætlunin gerir ráð fyrir 3 millj. kr. til innflutnings á jeppum, og þá nemur útflutningurinn 417–418 millj. kr. alls. En auk þess ætlar hún aðeins 750 þús. kr. til innflutnings á öðrum bifreiðum. Og það þekkjum við, að nokkrir læknar hér í bæ hafa fengið bíl á hverju ári og sumir tvo. Er það andskoti hart, að héraðslæknar hafa eigi fengið einn bíl á sama tíma og sumir læknar í Rvík hafa fengið tvo, en svo eiga héraðslæknar að þurfa að notast við jeppa, er fluttir eru inn í allt öðrum tilgangi. Vil ég biðja hæstv. dómsmrh. o.fl. að athuga þetta. Svo er það annað, sem ég vil fá upplýst. Hér hef ég í vasanum bréf, er gefur upplýsingar um nöfn á 96 mönnum, sem allir hafa í höndum leyfi frá nýbyggingarráði fyrir jeppa, bæði innflutnings- og gjaldeyrisleyfi. 41 þeirra hafa greitt 12 þús. kr. hver upp í jeppaverðið. Nú vil ég spyrja hæstv. dómsmrh., sem er góður lögfræðingur: Hafa eigi þessir menn siðferðislegan og lagalegan rétt til að fá bíl? Geta þeir ekki fengið hann dæmdan sér? Ráðið, sem var skipað með l., lætur í té leyfi fyrir bíl og segir, að hann verði borgaður af þeim 300 millj. kr., sem landsmenn áttu inni erlendis og ætlaðar voru til hinnar svo kölluðu nýsköpunar. Mennirnir hafa leyfin í vösunum, fara til innflytjandans, og hann geymir hinar 12 þús. kr. upp í jeppaverðið. En þeir fá engan bíl. Nú spyr ég: Ef fara á að flytja inn jeppa til bænda, hvað á þá að verða um þá 41, sem eigi eru bændur, stráklingar og aðrir hér í Rvík, sem sumir aka lúxusbílum, þó að þeir vilji líka fá jeppa? Hvað á að gera við þá? Ef þeir hafa rétt, á þá að sniðganga þá með frv.? Þetta vildi ég fá upplýst. Þó hafa einhverjir spurt um þetta í n., og mun hún víst athuga málið. En mér skilst, að hér geti orðið árekstrar. Ég mundi í sporum þessara manna ekki hika við að fara í mál við hæstv. ríkisstj. Ef ég hefði gjaldeyris- og innflutningsleyfi og peninga í sjóði, þá mundi ég fara í mál.

Það er ekki víst, að þú ynnir það.

Ég held, að þetta hafi verið gert í umboði stj. Ég vildi gjarna fá þetta upplýst, og því fremur sem hér eru nú viðstaddir fyrrv. form. nýbyggingarráðs, hæstv. fjmrh., dómsmrh. og fleiri lögfræðingar.



Herra forseti. Það er vitað mál, að þegar nýbyggingarráð hætti störfum, voru útistandandi allmörg leyfi. Ég veit ekki um tölu þeirra á þessu tímabili. En alloft munu þeir, sem leyfi fengu, hafa verið búnir að borga umboðsmanni fabrikkunnar upp í bílinn, en það kom nýbyggingarráði auðvitað ekkert við. Ráðið hafði ekki með það að gera. En það mælti með við viðskiptan., að leyfin væru gefin út, eins og háttur var á. Ráðið gat sent meðmæli um innflutningsleyfi til hennar, sem alloft voru tekin til greina. En jepparnir voru eitt af því, sem viðskiptan. gekk fram hjá, og lét þá mæta afgangi, án þess að hún gæfi skýringu á því. Ég kvartaði undan þessu við hæstv. viðskmrh. og þótti þetta leitt, því að ég hafði veitt forstöðu þessari stofnun, sem gaf út leyfin, en hann hefur eigi séð sér fært að uppfylla loforðin. Ég hef fengið bréf frá nokkrum bændum, sem tjá mér, að þeir hafi leyfi í höndunum frá nýbyggingarráði, sumir hafa greitt þau, og spyrja um, hver þeirra hlutur muni verða, og ég hef eigi getað veitt þeim nein fullnaðarsvör, en það verður að leysa þetta mál. En úr því að nú hefur verið stigið það spor að flytja inn jeppa, hljóta þeir, a.m.k. bændur í sveit, að hafa forgangsrétt til að fá fullnægju fyrir þeim leyfum, er þeir óréttilega hafa verið dregnir á tálar með. Ég hef verið óánægður með þessa aðferð og finnst fullkomið sanngirnismál, að í fyrsta lagi fái þeir bændur úrlausn, sem þarna eiga hlut að máli, og í öðru lagi er svo hitt, að það er siðferðisleg skylda, ef eigi lagaleg, en af því að jepparnir eru ætlaðir til landbúnaðarþarfa, þá er hærri réttur sveitanna eftir frv. Mér þykir leitt, að hæstv. viðskmrh. er eigi viðstaddur hér í d., því að hann mundi geta svarað þessu og lýst skoðun stj. En ég hef margoft bent á, að þeir, sem haft hafa innflutningsleyfi í höndum og enn eigi fengið þau afgreidd, hefðu forgangsrétt til hins nýja innflutnings, ef til kemur.



Herra forseti. Ég vildi segja nokkur orð vegna spurningar hv. 1. þm. N–M. (PZ), hvort þeir menn, sem hefðu leyfi í höndum og jafnvel hefðu borgað það, ættu eigi siðferðislegan og lagalegan rétt til að fá jeppa afgreiddan. En hér er í rauninni um tvær spurningar að ræða, og vísa ég hinni fyrri heim til föðurhúsanna. Ég veit, að svo vandaður og góður maður, sem ég veit, að hv. 1. þm. N–M. er, hefur eigi síður vit siðferðislega en ég. Minn dómur er því eigi fremur markverður en hans. Svo er nú hæstv. fjmrh. á sömu skoðun og hv. þm., og það má gleðja þennan hv. þm. En ég er ekki málunum kunnugur og læt mér nægja umsagnir þessara tveggja ágætu manna. En eigi væri óeðlilegt, þegar hafður er í huga jeppinn, sem gekk til umsjónarmannsins á Þingvöllum, að úrskurða mætti þá líka um aðra jeppa. Varðandi hinn lagalega rétt þá er eðlilegast það, sem hv. þm. N-M. sagði, að þessir menn höfði mál gegn stj., ef þeir telja sig hafa hann, verði skorið úr þessu með málsókn. En ég verð að telja litlar líkur til, að þeir telji hinn lagalega rétt fullöruggan, þegar ekki einn þeirra hefur enn, þó að svo sé um liðið, höfðað mál gegn ríkisvaldinu, þótt þeir telji sig órétti beitta, því að hv. þm. N-M. er eigi málsjúkari en aðrir, en telur þá hafa rétt til þess, og þeir höfðu tækifæri. En ef þeir vissu, að þeir mundu vinna málið, þá mundu þeir höfða það. Annars er eigi ástæða til að svara þessu frekar, því að þessum aðilum er opin leið til að fá skorið úr þessu hjá dómstólunum. Og sízt er ástæða til þess fyrir mig. Varðandi þau ummæli hv. 1. þm. N-M., að ég leggi kapp á, að héraðslæknar fengju jeppa þá, sem bændunum væru ætlaðir, þá vitna ég til hv. dm., að ég hef ekki sagt neitt svipað í þessa átt, og ég veit, að ég hef enga ástæðu til þess. En eðlilegt er og sjálfsagt, ef á að tryggja læknum jeppa, að taka það fram í frv., því að óvist er að, að öðrum kosti væri það hægt. Þetta voru ummæli mín, en hv. 1. þm. N-M. vill snúa þessu upp í fjandskap minn við málið. En hitt er annað mál, að ég geri ráð fyrir, að meginþorri héraðslækna landsins hafi nú þegar einhvern bílakost og þurfi því eigi bíl. Yrðu, því ekki of margir, sem þyrftu að keppa við bændur í þessu efni, en eðlilegt er, að opin leið yrði fyrir lækna að fá jeppa. Nú eru ætlaðar 3 millj. kr. til jeppainnflutnings, en aðeins 750 þús. kr. til innflutnings annarra bifreiða. Halda menn þá, að það veitti ekki af þessum 750 þús. kr. til ýmissa endurbóta eða nokkuð yrði afgangs til innflutnings á jeppum? Ég held ekki, að hægt sé að skoða till. hv. þm. N-Þ. sem fjandskap við bændur, þótt læknar fengju jeppa, sem hægt væri að kaupa fyrir þessar 3 millj. kr. Og eftir eftirsókninni eftir fólksbílum að dæma held ég, að ekki yrði mikið eftir af þessum 750 þús. kr. til annars innflutnings. Hv. 1. þm. N-M. beindi til mín fsp. varðandi lækna í Rvík. En sé það rétt, að einhverjir þeirra hafi fengið bíl ár eftir ár og sumir marga og síðan selt þá með okurverði, þá verð ég að telja það hneyksli, er eigi megi liggja í þagnargildi. Og ég vil enn skora á hv. 1. þm. N-M. að láta uppi hér í hv. d., hverjir þessir læknar eru og hvenær þeir hafa fengið þessa mörgu bíla á árinu og fyrir hversu mikið þeir hafa selt þá og hve mikið þeir hafa á því grætt. Ef hann hefur fengið þekkingu sína á þessu sem ríkisskattanefndarmaður, þá ætti hann að snúa sér til ríkisstj. til þess að reyna að sjá um, að svona hneyksli verði upprætt.



Herra forseti. Ég vil aðeins benda á í sambandi við þetta frv., að það er gert ráð fyrir 3 millj. kr. í leyfisveitingum fyrir jeppabifreiðar. Ég veit ekki fyrir víst, hve margir jeppar fást fyrir það. Þeir eru ekki margir. Auk þess er ekki hægt að vita, hvenær gjaldeyrir verður til fyrir þessum innflutningi á árinu. Og eftirspurnin eftir þessum bifreiðum er óskapleg nú úr svo að segja hverjum hreppi á landinu, og spurt er eftir fleiri, en einum jeppa úr hverjum hreppi og sums staðar mörgum fleirum. Úthlutunin á þessum jeppabifreiðum verður þess vegna mikið vandamál. Og ef það ætti eftir að koma fyrir, að þessum tiltölulega fáu jeppum væri úthlutað af viðskiptanefnd eða einhverri undirnefnd frá ríkisstj. og sú n. sæti hér í Rvík, þá er augljóst, að það yrði algerlega óvinnandi verk nema af fullkomnu handahófi, og í kringum það yrði slíkt írafár og erfiðleikar, að það er eiginlega ómögulegt að hugsa til þess, að þannig ætti þetta að vera. Ég tel þess vegna skynsamlegast að fela búnaðarsamtökunum að úthluta þessum jeppum meðal bændastéttarinnar. Ef hægt væri að koma þessu fyrir svona lagað og að slíkt væri tryggt, þyrfti ekki um þetta atriði neina löggjöf, ef t.d. innflutningsyfirvöldin vildu fela þetta Búnaðarfélagi Íslands. En enn þá hafa ekki verið teknar ákvarðanir um þetta, og ég veit ekki, hvort slík ákvörðun hefði byr hjá innflutningsyfirvöldunum, og þess vegna tel ég, að þótt ekki þyrfti um þetta atriði löggjöf, ef þetta væri tryggt, að innflutningsyfirvöldin vildu hafa þetta svona, - að þetta liggi fyrir á þann veg, að það þyrfti að setja þessa löggjöf, til þess að fyrirbyggja þau ósköp, sem því yrði samfara, að einhver ríkisnefnd færi að úthluta þessum jeppum. Það væri helzt hægt að vonast eftir því, að þetta gæti gengið eftir einhverri allsherjar reglu með því að fela þetta þeim samtökum, sem gert er ráð fyrir í frv. Þess vegna mæli ég með því fyrir mitt leyti, að þetta verði gert að lögum.



Herra forseti. Ég vil bara benda hæstv. dómsmrh. á það, að hér í landinu er til stofnun, sem mun heita bifreiðaeftirlit ríkisins, er skrásetur allar bifreiðar og hæstv. dómsmrh. á ákaflega góðan aðgang að. Þar munu vinna milli 10 og 20 menn, og þeir munu geta gefið þessum hæstv. ráðh. upplýsingar um það; hverjir hafa átt vissa bíla á ýmsum tímum. Skrifstofustjórinn í fjmrn. er í yfirskattanefnd Rvíkur og hefur orðið að bæta við skatta hjá einstökum mönnum vegna bílasölu á svörtum markaði. Svo að það eru hæg heimatökin hjá hæstv. ríkisstj. að vita um þetta, ef hún vildi - ef hún vildi.



Er það þá svo að skilja, að hv. 1. þm. N–M. vilji hvorki segja hv. þd. frá þeirri vitneskju, sem hann hefur um þetta, né heldur vilji hann segja ríkisstj. frá því, ekki í heyranda hljóði? Það er mikilsvert, ef þessi hv. þm. situr inni með vitneskju, sem hann telur fullkomið hneyksli og jafnvel lögbrot, og þá trúi ég því ekki á svo grandvaran mann, að hann vilji gerast yfirhylmingarmaður þess.



Herra forseti. Það stendur hér í 1. gr. frv., að meðan innflutningur og gjaldeyrisviðskipti séu háð ákvörðunum ríkisvaldsins, þá ákveði ríkisstj. eða sá aðili, sem fari með þessi mál fyrir hennar hönd, tölu þeirra jeppabifreiða eða annarra slíkra bifreiða, sem heimilt er að flytja til landsins til landbúnaðarþarfa ár hvert. Mér skilst, að á meðan þessi gr. er höfð svona óákveðin, þá sé hægt að hafa framkvæmdina á þessu slíka, að þó að þetta sé samþ. svona, eins og gr. er, þá fái landbúnaðurinn ekki nema lítinn hluta af þessum bifreiðum, heldur sé það á valdi fjárhagsráðs að ákveða, að af þeim 3 millj., sem flytja á jeppabifreiðar inn fyrir, skuli t.d. aðeins fyrir 500 þús. vera fluttar inn bifreiðar til bænda. Ég hygg, að það sé ekki tryggt, að allar þessar bifreiðar fari til bænda, heldur sé þetta á valdi innflutningsyfirvaldanna. 
             Í 2. gr. frv. þykir mér einkennilegt, hverjir eiga að greiða kostnað við störf n. Kostnaðurinn á að skiptast niður á þessa aðila, sem skipaðir eru í n., og það eru fyrst og fremst aðilar frá Búnaðarfélagi Íslands, sem er ríkisstofnun, síðan frá Stéttarsambandi bænda og loks einn skipaður af landbúnaðarnefndum Alþ. Hvar á að taka það fé, sem á að skipta sem kostnaði niður á fulltrúann frá landbn. Alþ.? Af alþingiskostnaði? Mér þykir þetta ákaflega einkennilega til tekið. Brtt. kom fram í hv. Nd. á þskj. 547 um, að kostnaður við störf n., ef einhver yrði, greiddist af þeim aðilum, sem fengju bifreiðarnar, en sú till. var felld þar. Mér finnst þetta ákaflega einkennileg ráðstöfun. Hvers vegna er ekki sagt beint, að þetta skuli greiðast úr ríkissjóði, því að Búnaðarfélagið sækir peninga sína þangað? Og ég heyri, að hv. þm. Dal. (ÞÞ) segir, að landbn. sæki líka sína peninga þangað. Annars þykir mér einkennilegt, að ekki skuli vera hægt að koma þessu öðru vísi fyrir. Það kostaði 36 þús. kr. að úthluta Renaultbílunum. Ef þeir hefðu verið fluttir inn eftir venjulegum reglum um innflutning, hefði viðskiptanefnd orðið að gera það án sérstakrar þóknunar. Og af þessum 36 þús. kr. fóru 16 þús. kr. til form. úthlutunarn., sem sagt er, að hafi byrjað á því að úthluta sjálfum sér bíl. - Það er ekki séð við öllum meinbugum á þessu máli, þó að þetta frv. verði samþ. Annars mun ég ekki setja fót fyrir þetta frv., þó að það sé gallað.



Herra forseti. Ég hef nú áður talað í þessu máli og látið álit mitt í ljós, en fengið lítinn byr með mínar sérskoðanir í málinu. Nú er ég með brtt. á þskj. 482 og skal vera stuttorður um þær. 1. brtt. er við 2. gr. frv. Ég hef litið svo á, að svo mikið væri komið undir því, hvernig sá maður reyndist í starfi sínu, sem í þessa stöðu færi, sem hér er um að ræða, að ekki ætti að koma til mála að skipa hann strax í byrjun, er hann tæki við þessu starfi, heldur þyrfti að reyna hann fyrst árlangt, þangað til hægt væri að sjá, hvernig hann reyndist. Enn fremur hef ég orðið var við það annars staðar, m. a. hjá embættismönnum, sem koma til með að heyra undir eftirlitsstarf þessa manns, að þeir óttast, að hann geti orðið að einhverju leyti hlutdrægur, sem þeir kalla, og þá sérstaklega pólitískt. Ég er sjálfur ekki svo mikið hræddur um það. Ef maðurinn væri settur í stöðuna fyrst og hann reyndist svo vel í henni, þá er ég ekki í vafa um, hvernig sem ríkisstj. væri samsett, að hún mundi láta hann fá veitingu fyrir stöðunni, ef hann reyndist vel eitt ár í henni. Þessi 1. brtt. mín miðar að því að slá því föstu, að þessum embættismanni verði ekki veitt starfið í byrjun, heldur verði hann settur í það til að byrja með, og í öðru lagi miðast brtt. við það, að þegar reynsla væri komin á þennan mann og hann reyndist vel þetta ár, þá yrði hann skipaður í stöðuna, ef allir ráðherrar eru sammála um, að svo verði gert. Ég legg mikið upp úr þessari brtt., af því að það er svo með þessa stöðu, frekar heldur en nokkra aðra stöðu, sem ég get munað eftir, að svo mikið er undir manninum komið, sem í stöðunni er, hvernig hann stendur í stöðunni. Og að maður sé skipaður í þessa stöðu, án þess að það sé búið að reyna hann, tel ég ekki varlegt, og það vil ég ekki gera. Þá er 2. brtt. mín, ný 3. gr. Hún miðar að því að gefa ráðsmanninum meira vald en hann hefur eftir frv. og fyrirmæli um það, hvað gera eigi, þegar hann finnur eitthvað athugavert við störf embættismanna eða starfsmanna, sem eftirlit hans tekur til. Og ég ætlast til þess, að þessi ráðsmaður gefi í því tilfelli viðkomandi starfsmanni áminningu og taki um leið fram, hvað að starfi hans er fundið, og gildi þetta jafnt um þá starfsmenn, sem eru skrifstofustjórar, sem um undirmenn eða undirtyllur. Og ef ráðsmaður hefur þrisvar sinnum á tveim mánuðum áminnt þannig annan mann, skal hann, eftir minni brtt., tilkynna það fjmrh. og hvað hann finni að starfi mannsins, og skal þá ráðh. hlutast til um, að málið verði rætt á ráðherrafundi, og má þá segja manninum upp stöðu sinni, og hefur hann þá ekki rétt til eftirlauna. Þetta þykir kannske nokkuð hart. En ég held, að það þurfi að taka þó nokkuð hart á þessum málum, eins og málin liggja nú fyrir, eftir því sem ég hef kynnzt bezt, og að það dugi ekki nein vettlingatök þar við. - Þessi brtt. er mér þó ekki neitt svipað því eins mikið kappsmál eins og 1. brtt. mín, því að afdrif 1. brtt. minnar marka að miklu leyti mína afstöðu gagnvart frv., hvað meðferð 2. brtt. ekki gerir. Þriðja brtt. mín (2. b) er sú, sem ég kem með í frvgr.-formi, og er hún um nýja 4. gr. frv., sem er afleiðing af þeim undirtektum, sem ég hef fengið hjá hæstv. ríkisstj. Þegar byrjað var að tala um þetta í hinni svokölluðu sparnaðarnefnd, - sem gleymdist hjá hæstv. ráðh., þegar hann las upp lista yfir nefndir frá því í ágúst í sumar, - þá var tekið vel í þetta yfirleitt, og okkur var falið að tala við hæstv. ríkisstj. til að reyna að fá fram löggjöf um þetta efni. Við fengum það svar, að frv. um þau lög mundi koma frá ríkisstj., því að Gunnari Thoroddsen hefði verið falið af Ólafi Thors, fyrrv. forsrh., að semja þessi lög. Þegar þetta svar var komið, óskuðum við að fá að sjá það frv. til þess að athuga, hvort við vildum taka eitthvað úr því í frv. til l. um ráðsmanninn. Þessu var lofað. Svo kom það bara ekki. Nokkru fyrir áramót spurði ég um þetta, og hér í þinginu spurði ég hæstv. fjmrh. um þetta. Hann hefur sagt, að málið kæmi sér ekki við, hann hefði ekkert um þetta að segja, það hefði verið forsrh., sem hefði beðið hv. þm. Snæf. á sínum tíma að semja þessi lög, og frv. kæmi til hans. Ég hef beðið um, að þetta frv. kæmi fram núna á þessu þingi, og það er ókomið enn. Þegar ég fékk þessar undirtektir og þegar ég þóttist sjá, að ríkisstj. væri ekkert kappsmál að fá þetta frv. fram, þá spurði ég hæstv. fjmrh., hvort hann vildi breyta reglugerð Péturs Magnússonar og lengja vinnutíma starfsmanna ríkisins, svo að hægt væri að spara þær upphæðir, sem bættust við í launum, þegar sú reglugerð var sett. Ég hef ekkert svar fengið við því, hvort hæstv. ráðh. vildi gera þetta eða ekki. Og ég hef ekkert svar fengið við því, hvort hæstv. ráðh. vilji ýta á borgarstjórann, hv. þm. Snæf., með þetta, sem mun hafa að vísu mikið að gera og sést hér fáa daga í þingsölum. En ég hef ekkert fengið að vita um það, hvort , nokkuð hafi verið ýtt á hann í þessu efni að skila frv. því til ráðh., sem honum var falið að undirbúa. Og þess vegna, af því að þetta allt er eins og ég hef fram tekið, kem ég nú með þessa brtt. um, að hver starfsmaður ríkis og ríkisstofnana sé skyldur að starfa að verki sínu 40 klukkustundir í hverri viku. Ég fór ekki hærra en þetta, því að ég vildi ekki koma með neitt, sem hægt væri að kalla fráleitt. Það er unnið við þá vinnu þannig, að 40 klst. á viku verður að teljast sanngjarnt í alla staði, og er reyndar ekki ágreiningur um það. - Afstaða mín til frv. kemur til með að markast alveg af því tvennu, í fyrsta lagi, hvernig fer um mína fyrstu brtt. og í öðru lagi, hvernig fer um b-lið minnar brtt. undir tölul. 2 á þskj. 482. En ef ég allt í einu fengi að heyra það af munni hæstv. fjmrh., að hann mundi breyta reglugerðinni, sem nú ákveður vinnutíma opinberra starfsmanna, eða af munni hæstv. forsrh., að hann mundi sjá um það, að frv. um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna kæmi nú frá hv. þm. Snæf., Gunnari Thoroddsen, og yrði lagt fyrir þingið næstu daga, - ef annaðhvort af þessu tvennu lægi fyrir, þá væri mér sama um afdrif b-liðar undir tölul. 2. í brtt. minni, því að þá þarf hann ekki að vera hér í þessu frv. Ég skal svo ekki orðlengja frekar um þetta. En mér þykir náttúrlega skrýtið, að það skuli vera búið að vera með þetta mál á döfinni, síðan síðasta umr. um það fór fram, í margar vikur, ef á svo að afgr. það frá hv. d., þegar einn hv. þm., sem á brtt. við málið, hefur fjarvistarleyfi. Þetta þykir mér ekki viðkunnanlegt, þó að ég hafi engar óskir fram að færa frá hans hálfu.

Forseti (BSt): Ég tek það fram, að sá hv. þm., sem hv. 1. þm. N-M. mun eiga við, hefur nú ekki beinlínis fjarvistarleyfi, því að hann var vestur á Ísafirði og sendi símskeyti um að fá fjarvistarleyfi. Svar hef ég ekki sent honum.

En ekki svar um, að hann ætti að koma.

Ekki heldur, en hann fór án fjarvistarleyfis til Ísafjarðar. Og það gæti orðið tafsamt að bíða eftir einstökum þm. með atkvgr. um mál. Og með fjarvist væri þá hægt, ef bíða ætti ávallt eftir þm. með afgreiðslu mála, að koma málum fyrir kattarnef, bara með fjarvistum frá þinginu. Og ég held, að það sé sjaldan, því miður, sem hver einasti þm. er viðstaddur á þingfundi hér.



Herra forseti. Ég vil leiðrétta misskilning, þar sem hv. 1. þm. N-M. virtist álita, að frv. um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna hefði verið hjá fjmrh. Það er rangt. Það mál hefur verið meðhöndlað í dómsmrn. Það hefur verið þar áður en ég kom í rn. Og án þess að ég sé því kunnugur, hver hefur fengið Gunnar Thoroddsen til þess að undirbúa það frv., þá þykir mér líklegast, að það hafi verið Finnur Jónsson, en ekki forsrh. fyrrv.

Bréfið er undirskrifað af Ólafi Thors.

Málið hefur verið meðhöndlað í dómsmrn. og hefur verið talið eiga heima þar. En það getur verið, að þessi hv. þm. hafi þetta bréf með höndum, eins og þau leyniskjöl, sem hann óbeint gaf til kynna áðan, að hann hefði um annað mál. Ég skal annars ekki vefengja, að fyrrv. forsrh. hafi fengið Gunnar Thoroddsen til þess að vinna þetta starf. En málið hefur verið meðhöndlað í dómsmrn. - Ástæðan til þess, að þetta frv. hefur ekki verið lagt fram, - en það er þegar í meginatriðum samið af þeim, sem það var falið, - er, að þarna eru ákaflega vandasöm og viðkvæm atriði, sem þarf að gera sér grein fyrir, áður en málið er lagt fyrir þingið. Það er vitað mál, að Samband starfsmanna ríkis og bæja hefur ákveðnar óskir fram að bera í þessu. Þeir hafa verið í sambandi við Gunnar Thoroddsen, sem þegar er búinn að vinna mjög mikið og gott starf í þessu máli. En þar hefur enn borið nokkuð á milli. Og ég hef sannast sagt talið, að það væri meira um vert að reyna til þrautar, hvort samkomulag gæti orðið um þessi meginatriði til frambúðar, heldur en að drífa frv. inn í þingið nokkrum mánuðum fyrr en ella hefði orðið. - Ég efast ekki um, að hv. 1. þm. N-M. hefði getað samið frv. um þetta efni á einni kvöldstund, sem hefði verið álíka vandað og annað, sem frá honum kemur. En hitt er annað mál, hvort almenningi í landinu hefði verið mikill vinningur að slíku. Þessi mál eru ekki þannig, að hægt sé að kasta til þeirra höndunum, og allra sízt þegar þetta snertir heilar starfsstéttir, sem telja, að á sinn hlut hafi verið gengið, og vilja ekki sætta sig við, að frv. hafi í sér fólgnar réttarskerðingar, sem hv. 1. þm. N-M. virðist vilja. Um þetta skal ég ekki dæma efnislega á þessu stigi. En ég er viss um, að málið hefði ekki grætt á því að vera þvingað fram á þeim tíma, er það var í höfuðatriðum tilbúið, heldur tel ég til góðs að velta þessu fyrir sér þangað til gott samkomulag næst. Ef samkomulag næst ekki um þetta, þá verður að hafa það, þá kemur frv. þannig fram væntanlega fyrir næsta þing. En ég hef talið rétt að gera tilraunir til hins ýtrasta til þess að ná samkomulagi um þessi mál, og má lá mér það hver, sem vill. En það er ekki vegna þess, að ekki sé búið að leggja þá grundvallarvinnu í frv., sem í sjálfu sér tekur mestan tíma í sambandi við samningu þess, að málið hefur ekki komið fram enn í þinginu. Það er því ástæðulaust að vera með hnútur í garð borgarstjórans í Reykjavík út af undirbúningi þessa máls, né heldur þá það dagatal, hversu oft hv. þm. Snæf. sitji þingfundi. Það var einkennilegt að heyra þetta frá hv. 1. þm. N-M. og svo á hinn bóginn afsakanir þessa sama hv. þm. fyrir einn þingbróður okkar hér í d., sem hlaupizt hefur burt úr bænum nýlega. Ég tel óviðeigandi, að hv. 1. þm. N-M. sé með hnútur í garð fjarstadds þm., og ástæðulaust að blanda því í þetta mál. - Hitt finnst mér eðlilegt, að hv. 1. þm. N-M. beri fram brtt. um aukinn starfstíma opinberra starfsmanna. Það er þess háttar atriði, að mér finnst eðlilegt, að Alþ. taki afstöðu til þess, svo að mér finnst það vera mjög að vonum, og vil ég þakka hv. 1. þm. N-M. fyrir, að hann vill gefa hv. þm. kost á að taka afstöðu til þess máls. Það er ástæðulaust að kasta hnútum að ríkisstj. í þessu efni. Þetta mál hefur Alþ. í hendi sinni, hvenær sem það vill taka afstöðu til þess. Og það er gott, að hv. 1. þm. N-M. hefur gefið þinginu tækifæri til þess að gera það.



Herra forseti. Út af ræðu hv. 1. þm. N-M. skal ég segja það, að þó að það geti vel farið svo, ef þetta nær fram að ganga og þessi tilraun verður gerð, að það yrði að setja í þetta mann til bráðabirgða, þá er ekki gott að vera lagalega skyldugur til þess að setja manninn í þetta starf, því að ef einhver verulega fær maður og duglegur vildi gefa sig í það, þá virðist mér, að honum mundi þykja það óaðgengilegra að vera settur í starfið heldur en að vera skipaður, og engin trygging er fyrir því, þó að hann yrði settur í starfið til að byrja með, að hann yrði svo skipaður á eftir. Það er ekki gott að vita, hvort sá fjmrh., sem setti hann í þetta starf, kannske fyrir part af ári, hefði vald á því að skipa hann í starfið að þeim tíma liðnum. Þess vegna finnst mér þetta fyrirkomulag á þessu, sem hv. 1. þm. N-M. leggur til, óviðkunnanlegt og legg á móti því, að það verði samþ., enda hefur það ekki verið venja um svo veglegar stöður og þessa stöðu, sem hér er um að ræða, að það sé gert að lagalegri skyldu, að maðurinn, sem í þær fer, sé settur fyrst, en ekki skipaður strax. Um brtt. 2, undir ,a- og b-lið, sem hér eru, er það að segja, að það, sem þar er tekið fram, er frekar reglugerðaratriði heldur en efni í lagaákvæði. Hins vegar get ég sagt, eins og hæstv. dómsmrh., að mér er það ekki á móti skapi, þótt till. undir b-lið sé lögfest. Menn vita, að það eru talsverð átök um þetta, og það er ekki nema gott, að Alþ. segi sitt álit um þetta, þegar það er spurt um það. En ég álít það samt frekar reglugerðaratriði heldur en efni í lagaákvæði, en skal samt ekki leggjast á móti samþykkt þeirrar till., því að það má svo oft deila um það, hvað á að standa í lögum og hvað á að vera reglugerðarákvæði. Vil ég þess vegna ekki gera þetta að frekara umtalsefni, en láta hv. d. ákveða um þetta. Að öðru leyti álít ég ekki ástæðu til að tala mikið um þetta mál. Það var mikið rætt hér við fyrri umr. þess. Og það er nú orðið svo langt liðið á þingið, að það er bezt að fara að skera úr um það, hvort þetta mál á að fá að lifa eða ekki. Hv. 1. þm. N-M. sagði, að ég hefði ekki talið sparnaðarnefndina með, þegar ég hefði talið upp nefndir, sem starfandi hefðu verið. Það getur verið rétt, en það var vegna þess, að hún var aldrei skipuð sem nefnd. Það voru kvaddir menn til þess að vinna saman að þessu, sem sparnaðarn. átti að gera, þó að þetta sé í daglegu tali kölluð nefnd. En það hefur engin greiðsla farið til þessarar n., og þess vegna hefur hún fallið út af þessari skrá yfir n., sem hér er um að ræða.



Herra forseti. Mér kom það nokkuð á óvart, að þetta mál, sem er næst síðasta málið á dagskránni fyrir þennan fund af tíu málum, yrði nú tekið fyrir. Ég skal játa, að þetta mál hefur verið á dagskrá síðustu funda hér í hv. d., en ekki hefur að því komið, þannig að það væri tekið fyrir á þeim fundum. Og m. a. af því var ég óviðbúinn með brtt., sem bæði ég og hv. 7. landsk. (GÍG) höfðum hugsað að leggja hér fram við þetta frv. Mér er náttúrlega ljóst, að það verður að skera úr um þetta mál eins og önnur með atkvgr., svo að fram komi, hvaða fylgi það á. Og þó að þessi dráttur hafi orðið hjá okkur nú með þessar brtt., sem ég vil ekki segja, af hverju stafar að öllu leyti, en er m. a. af því, að önnur mál hafa verið til meðferðar á þinginu, sem hafa verið metin að ýmsu leyti meira. En úr því sem komið er, ef það er ætlun hæstv. forseta að hespa málið hér af á þessum fundi, þá þykir mér það miður, ef að því er stefnt, því að ég tel mig hafa rétt til þess að leggja fram brtt., þó að þær fengju ekki náð hjá hv. þd. Má segja, að engan sé um þetta að saka, að brtt. eru ekki enn komnar fram, nema mig og hv. 7. landsk. þm., sem hefur hugsað sér að standa að brtt. ásamt mér. Ég mundi vilja lofa því, að þær brtt., sem við höfum hugsað okkur að gera, skyldu vera komnar fram á morgun. Ég veit ekki, hvenær hæstv. forseti hugsar sér að halda hér næsta fund. En ég hygg, að það skipti ekki miklu máli, hvort þetta mál er afgr. hér í dag eða síðar. Ég get hugsað, að það væri ávinningur fyrir málið sjálft og því færri orð kannske um það sögð, ef við gætum flutt okkar brtt. Ég hef ekki formað brtt., og vil ekki leggja hana fram nema í samráði við meðflm. minn, sem er hér ekki nú. Ég býst nú við, að ég geti sætt mig við þá brtt., sem á þskj. 482 er komin fram við 2. gr. frv. Þó er það eftir atvikum, hvort hv. meðflm. minn að væntanlegum brtt. vildi hafa þar einhvern annan hátt á. Í frv. er gert ráð fyrir því, að þessi ráðsmaður sé skipaður, þannig að stofnað sé fast embætti þarna af forseta Íslands og skipað í það eins og hvert annað embætti, sem ekki er hægt að leggja niður. En ég er þeirrar skoðunar, að hér sé fulllangt gengið í þessu efni, að hafa þetta embætti þannig skipað, eins og hér er ætlazt til. Og ég hef áður bent á, að það mundi koma að sömu notum fyrir sjónarmið þeirra manna, sem telja nokkuð unnið við þessa ráðstöfun, þó að maðurinn væri settur fyrst, og þá fengist nokkur raun af honum og þessu starfi, t. d. í eitt til tvö ár til að byrja með. Og mætti þá svo verða, ef það þætti gefa góða raun að hafa þetta starf, að þá yrði þetta gert að föstu embætti, en ef það þætti ekki ná þeim tilgangi, sem til var ætlazt, þá yrði þetta starf lagt niður. Þess vegna er ég enn á þeirri hugsun, að rétt sé að haga þessu þannig, að hér sé ekki slegið því föstu, að stofnað sé fast embætti, sem forseti Íslands skipi embættismann í. - En ég hef hugsað, og hv. væntanlegur meðflm. minn að brtt. líka, að leggja til nokkra orðabreyt. á 5. gr. frv. Ég mun hafa bent á það fyrr við umr. um þetta mál, að torvelt mundi verða fyrir þennan mann, svokallaðan ráðsmann ríkisins, að fylgjast með öllu, sem lýtur að iðnaði, iðju, og því, sem lýtur að afgreiðslustörfum hjá ríkisstofnunum og starfsmönnum ríkisins, eins og í frv. hermir og eins og skilja mætti, að meint væri með þessari 5. gr. þess. Og þá gæti það einnig gengið svo langt, að hann yrði að hafa áhrif á ráðningu manna, sem ynnu tímavinnustörf. Þetta hygg ég, að mætti laga í frv. En í sambandi við iðnað og iðju er ekki í þessu sambandi um fastráðið fólk að ræða, heldur fólk, sem vinnur í tímavinnu. Ef hæstv. forseti verður við því að fresta umr. um þetta mál nú á þessum fundi, skal ég ekki fara fram á frekari frestanir á málinu, þó að ég hins vegar játi, að það er eins og það sé verið að laumast til þess að afgreiða þetta mál, þegar svo og svo margir þdm. eru hér ekki til staðar, sem andstöðu hafa sýnt þessu máli, þ. á m. tveir hv. nm., sem báðir hafa lýst í nál., að þeir hafi ekki tekið afstöðu til málsins. Þess vegna hefði ég óskað þess, að málinu yrði frestað, þó að ekki væri nema til næsta fundar.



Herra forseti. Hv. 1. landsk. virðist nú hafa einkennilega afstöðu í þessu máli, því að hann hefur frá upphafi lýst sig algerlega móti öllum tilgangi frv., og er vikanlegt, að hans tilgangur með því að biðja um, að málinu sé frestað, er enginn annar en sá að eyðileggja það. Að því er snertir brtt., sem hann talaði um, þá hefur hann ekki boðað hana, heldur hv. 7. landsk. þm., og það er mjög langt síðan. Og ég hef margsinnis gengið eftir því við þann hv. þm., að sú till. verði lögð fram. Og ég hef nú í seinni tíð beðið um frestun á málinu, af því að þessi viðkomandi hv. þm. var ekki búinn að leggja þessa brtt. fram. Ég bað um frestun á þessu máli, meðan hæstv. dómsmrh. var í utanför. En síðar bað ég um frestun einmitt af því að hv. 7. landsk. þm. var ekki búinn að leggja fram brtt., sem hann hafði boðað. Hann lofaði mér í hvort tveggja skiptið, sem ég gerði þetta fyrir hann, að hann skyldi koma með þessa brtt. Hún er ekki komin fram enn. Ég skal ekki segja það, hve mikils virði það er, að ríkisstj. leggur áherzlu á, að málið sé ekki tafið að nauðsynjalausu. En ég sé ekki annað en að það mætti vel ganga frá þessu máli nú. Ég get gefið þá yfirlýsingu gagnvart 5. gr., að það er alls ekki til þess hugsað, að þessi ráðsmaður ríkisins skipti sér af daglaunafólki, heldur fastlaunuðu fólki hjá ríkisstofnunum. Ég harma það, að hv. 7. landsk. þm., sem vikum saman er búið að bíða eftir brtt. frá við þetta mál, skuli hvorki hafa komið með þessa brtt. fram né er heldur mættur hér á þessum fundi. Menn geta haft misjafnar skoðanir um mál þetta sem önnur. En ég vil, að úr því sé skorið, hvort menn vilja þetta mál fram eða ekki. Ég legg svo afgreiðslu þessa máls nú á vald hæstv. forseta. Hann hefur heyrt mínar óskir, og hann hefur heyrt það, sem komið hefur fram frá hv. 1. landsk. þm. og hv. 7. landsk. þm.

Forseti (BSt) : Ef þetta mál væri hér til 3. umr. í fyrsta sinn, þá hefði ég að sjálfsögðu orðið við þeim óskum, sem fram hafa komið um að fresta því. En það er nú síður en svo, að það sé á dagskrá hér í fyrsta sinn til 3. umr. 5. apríl var það á dagskrá hér í hv. d. og sömuleiðis 7. apríl og 19. apríl, og í öll skiptin hefur þetta mál verið tekið af dagskrá. Ég verð því að líta þannig á, að það hafi gefizt nægilegur tími til þess fyrir þá menn, sem áhuga hafa á að bera fram brtt., að gera það, og að það sé ekki rétt að hafa slíkan tíma sem hér hefur verið fyrir hendi til þess að bera fram brtt. og biðja svo um frestun málsins, þegar málið er tekið til umr. Töluvert öðru máli gegnir um dagskrártill. hv. 3. landsk. þm., þar sem hann er hér ekki viðstaddur af allt öðrum ástæðum en aðrir hv. þm. En í því skeyti, sem hv. 3. landsk. sendi mér nú, þar sem hann tilkynnti þessa fjarveru sína til helgarinnar, var ekkert nefnt um það, að hann óskaði, að afgreiðsla þessa máls biði. - Nú hef ég yfirleitt haft þá reglu um stjfrv. að fara mjög eftir því, sem hæstv. ráðherrar óska um, að þau séu tekin fyrir, og mér finnst það réttmætt, einkum þegar mjög liður á þingtímann. Og að ég tek þetta mál nú fyrir, er sumpart vegna þess, að hæstv. fjmrh. óskaði eftir því, að þriðja málið biði. Hæstv. atvmrh. sé ég ekki hér, þó hér sé á dagskránni mál sem heyrir undir hann. - Þó mun ég gera miðlun á þessu, sem mér finnst, að ætti að geta nægt hv. 1. landsk. þm., og hún er sú að fresta þessu máli um stund, en ég geri ráð fyrir, að fundur verði þá áfram seinna í dag. Hugsanlegt er þó, að framhaldsfundur geti ekki orðið fyrr en eftir kvöldmat.



Herra forseti. Heilbr.- og félmn. Nd. flutti þetta mál samkvæmt beiðni stj. Það þarf ekki að halda langa framsöguræðu um það, því að málið liggur ljóst fyrir og gangur þess síðan 1932 er rakinn í grg. Samkvæmt 69. gr., eins og hún er nú, koma þau sveitarfélög til greina, sem eru með meðaltal fátækraútgjalda, þar sem frá því skal draga 10%. Með þessu frv. er markið sett hærra og þau ein koma til greina, sem eru ofan við meðaltalsframfærsluna. Þessi breyt. er nauðsynleg vegna þeirrar þróunar, sem orðið hefur í landinu og heldur áfram enn. Fleiri orð þarf ég ekki að hafa um þetta, enginn ágreiningur er um frv. í hvorugri d.