Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur bréf frá 10. þm. Suðvest., Ólafi Þór Gunnarssyni, um að hann geti ekki gegnt þingmennsku á næstunni. Í dag, 24. janúar, tekur því sæti á Alþingi 1. varamaður á lista Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í kjördæminu, Margrét Pétursdóttir. Hún hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa á ný.

Til svara eru forsætisráðherra, utanríkisráðherra, mennta- og menningarmálaráðherra og velferðarráðherra.

Forseti. Mig langar að bera upp spurningu við hæstv. forsætisráðherra sem snýr að aðildarumsókninni að Evrópusambandinu og þeirri þróun sem við sjáum að á sér stað um þessar mundir innan sambandsins. Í gær kom forsætisráðherra Bretlands fram með nýjar hugmyndir um að endursemja þyrfti fyrir hönd Bretlands við Evrópusambandið. Evrópusambandið þyrfti að láta Bretum aftur í té völd í mikilvægum málaflokkum. Hann kom með þá framtíðarsýn að Evrópusambandið þyrfti að endurhugsa þá leið sem það hefur verið á í átt til frekari samruna endalaust og fara að nýju að færa borgurum í einstökum aðildarríkjum til baka þau völd sem tekin hafa verið til sameiginlegra stofnana. Viðbrögðin létu ekki á sér standa. Franski forsetinn, forseti framkvæmdastjórnarinnar og fleiri komu fram og sögðu: Nei, þetta er misskilningur hjá breska forsætisráðherranum. Evrópusambandið er ekki matseðill þar sem menn geta valið sér einstaka rétti heldur verður ávallt að taka bara rétt dagsins. Það þurfa allir að lúta sömu reglum og það er ekki hægt fyrir Breta að endursemja og fá frekari undanþágur en gilda samkvæmt hinu sameiginlega regluverki. Það getur nú varla aukið bjartsýni íslenska forsætisráðherrans á því að hægt sé að finna sérlausnir eða fá einhverjar meiri háttar undanþágur í einstökum köflum eins og allt aðildarferlið virðist byggja á. Það getur ekki aukið bjartsýni íslenska forsætisráðherrans á því að viðræðum um þá kafla sem enn þá standa út af muni ljúka með þeim hætti að Íslendingar nái öllum sínum kröfum fram. Ekkert af því sem fram kom í umræðunni frá leiðtogum Evrópusambandsins í gær sem viðbrögð við ummælum breska forsætisráðherrans gefur tilefni til að ætla að Íslendingar fái einhverja slíka sérlausn.

Hæstv. forseti. Það var athyglisverð ræða sem Cameron flutti um Evrópusambandið. Mér fannst athyglisvert í þeirri ræðu að Cameron benti á aðild að EES-samningnum sem alverstu stöðuna þar sem ríkið tæki við tilskipunum og sæti ekki við sama borð og aðrir. Það má einmitt sjá á þessari aðvörun Camerons að aðild að EES-samningnum sé verri kostur en núverandi aðild, þ.e. að vera með hálfgerða aðild eins og í EES-samningnum en að vera með fulla aðild. Ég tók eftir því, ég veit ekki hvort hv. þingmaður hefur líka tekið eftir því. Það vakti líka athygli mína að Cameron vill ekki að atkvæðagreiðslan um aðild fari fram nú þegar eða á næstu mánuðum og honum finnst greinilega rétt að fyrst sé reynt að fá fram sérlausnir og breytingar sem hugnast gætu Bretum. Það er auðvitað í góðu samræmi við aðildarferlið hér. Við munum sækja eftir sérlausnum og höfum gert það á ýmsum sviðum. Það er ekkert nýtt, það eru mörg dæmi þar sem samið er um sérlausnir. Finnskur landbúnaður er dæmi þar um og væri ágætt ef hv. þingmaður mundi fletta upp í skýrslu Björns Bjarnasonar sem hann skrifaði á sínum tíma. Þar er að finna tugi dæma um ýmsar sérlausnir sem lönd hafa fengið. Við skulum því skoða málið í heild sinni. Hér er talað um atkvæðagreiðslu 2017 og er greinilegt að Cameron ætlar sér að nýta tímann, ef hann verður við völd, til að fá sérlausnir fyrir Bretland í Evrópusambandinu.

Frú forseti. Fyrst örstutt varðandi EES-samninginn. Hann er byggður á tveggja stoða kerfi og við vitum það sem sitjum á Alþingi að Alþingi á síðasta orðið um innleiðingu tilskipana og reglugerða Evrópusambandsins. Umræðan er því byggð á ákveðnum misskilningi, að Íslendingar og önnur aðildarríki EES-samningsins úr EFTA-hópnum taki einfaldlega við löggjöf í gegnum faxtækið. Það er ekki svo. Forsætisráðherrann er áfram bjartsýnn á að Íslendingar geti fengið meiri háttar undanþágur eins og allt aðildarferlið virðist byggja á. Þá vaknar auðvitað upp sú spurning: Hvers vegna á að fresta þeim köflum fyrst menn eru svona bjartsýnir? Af hverju er ekki haldið áfram með þá? Hvers vegna á að setja þá á ís, stinga þeim inn í kælinn? Ættu menn ekki núna í aðdraganda kosninganna einmitt nota tækifærið og sýna fram á að hægt sé að ná svona stórum áföngum eins og menn eru greinilega vongóðir um og menn eru enn bjartsýnir um að geta náð fram þrátt fyrir allt sem gerst hefur síðustu tvö og hálft ár í aðildarviðræðunum 

Hæstv. forseti. Það er vitaskuld rétt hjá hv. þingmanni að tilskipanir gegnum EES-samninginn koma til kasta þingsins og eru afgreiddar hér. En hv. þingmaður veit líka mætavel að við höfum lítil áhrif á þessar tilskipanir. Við sitjum ekki við borðið þar sem samið er um þessi mál og þar vantar mikið upp á fyrst við getum ekki haft áhrif á tilskipanirnar á hinum ýmsu sviðum. Það er það sem skiptir máli. Ég trúi því ekki að hv. þingmaður sé ekki það bjartsýnn fyrir hönd Íslands að ekki sé hægt að fá sérlausnir. Ég er mjög bjartsýn á að hægt sé að fá þær í landbúnaði og í sjávarútvegi og það á sér ýmsar skýringar að við erum ekki farin að ræða um sjávarútvegskaflann í Evrópuaðildinni, m.a. það sem dregið hefur verið fram að við teljum rétt að sjávarútvegskaflinn verði ekki bitbein í kosningum hér á landi og að menn taki sér tíma til að skoða hann. 

Virðulegur forseti. Það eru fleiri en forsætisráðherra Bretlands sem hafa greint þróun mála í Evrópusambandinu að undanförnu. Forseti Íslands gerði það ágætlega í viðtali við Sky sjónvarpsstöðina sem hefur verið sýnt víða um lönd. Hann bendir þar á að Evrópusambandið sé að breytast mjög hratt í allt annað fyrirbæri en það var á sínum tíma, að það sé að renna hratt saman og stefna í að verða einhvers konar sambandsríki. Auk þess hafi evrusvæðið afhjúpað sig sem allt annað fyrirbæri en menn héldu. Forseti Íslands hélt áfram að benda á staðreyndir varðandi Icesave-málið og málshöfðun ESA gegn Íslendingum í því máli. Þar er grundvallarstaðreyndin sú að EFTA-dómstóllinn mun ekki dæma Íslendinga til að greiða tilteknar skaðabætur. Forsetinn segir að sá misskilningur hafi þó komið upp, ekki hvað síst að því er virðist vegna þess að íslenska fjármálaráðuneytið hafi sent frá sér upplýsingar til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sem bárust einnig til lánshæfismatsfyrirtækja sem gáfu mjög villandi mynd af því í hvað stefndi. En forseti Íslands hefur verið duglegur við að leiðrétta það og benda á hvers eðlis þessi málaferli eru raunverulega. Auk þess sá forsetinn ástæðu til að ítreka hversu óánægðir Íslendingar væru með framgöngu Breta og ekki hvað síst ríkisstjórnar Gordons Browns þegar hún setti hryðjuverkalög á Ísland. Allt er það umræða sem mikilvægt er að fulltrúar Íslands séu duglegir að halda á lofti. Því spyr ég hæstv. forsætisráðherra hvort hún vilji ekki taka undir með mér að það sé fagnaðarefni að forseti Íslands skuli hafa hnykkt á þeim grundvallaratriðum og þakka forsetanum fyrir þá framgöngu og jafnframt að taka undir málflutning forsetans í Davos.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður kom inn á ýmis mál sem varða forseta Íslands og ýmislegt af því sem fram hefur komið hjá forsetanum er ég alls ekki sammála eins og að Evrópusambandið sé að stefna í átt til sambandsríkis. Ég er alls ekki sammála því. Varðandi Icesave sem hv. þingmaður nefndi tel ég að staðið hafi verið vel að því máli og að við höfum undirbúið okkur vel undir þá niðurstöðu sem kemur á mánudaginn. Við erum með mjög sterkt málflutningsteymi í því máli þannig að ég tel góðar vonir um að Ísland vinni það mál. Málstaður okkar þar er mjög góður og að því hefur verið unnið mjög vel undir forustu hæstv. utanríkisráðherra. Varðandi málflutning forsetans almennt á erlendum vettvangi og reyndar hér innan lands líka er forsetinn auðvitað frjáls að því hvað hann segir og hvernig hann leggur út af hinum ýmsu málum. Ég hef stundum sagt að það sé kannski ekki ráðlegt að forsetinn stígi mikið inn á hinn pólitíska vettvang, en hann ræður auðvitað gerðum sínum og máli. Við höfum víða og oft látið óánægju okkar í ljós með framkomu Breta, ekki síst varðandi setningu hryðjuverkalaganna og ég tel að Bretar skuldi okkar afsökunarbeiðni varðandi það framferði sitt sem er algerlega óafsakanlegt, að setja hryðjuverkalögin á Ísland. Ég kom þeim skilaboðum á sínum tíma til Camerons að þeir skulduðu okkur afsökunarbeiðni í því máli og væru þeir menn að meiri ef þeir bæðust afsökunar. En ég get ekki tekið undir málflutning forsetans almennt í fjölmiðlum í gær. Hann ræður auðvitað orðum sínum en mér fannst hann ganga nokkuð langt þar.

Virðulegur forseti. Varðandi samrunann í Evrópusambandinu held ég að forsetinn hafi orðað það þannig að margir hefðu áhyggjur af þróuninni innan ESB. Hvað varðar það að þróunin sé í átt að sambandsríki þá efast hæstv. forsætisráðherra um að sú sé raunin. Hún ætti þá kannski að ræða við forsprakka Evrópusambandsins sem hafa margoft lýst því yfir opinberlega að þeir telji það hina eðlilegu og nauðsynlegu þróun. Hæstv. forsætisráðherra segir að Bretar skuldi okkur afsökunarbeiðni vegna beitingar hryðjuverkalaganna. En er staðan ekki aðeins alvarlegri enn svo? Vill ekki hæstv. forsætisráðherra styðja tillögu sem við framsóknarmenn höfum lagt fram í þinginu og beitt okkur fyrir um að Bretum verði stefnt vegna beitingar hryðjuverkalaganna? Af því að hæstv. forsætisráðherra segir að Bretar skuldi okkur afsökunarbeiðni þá var staðan sú síðast þegar ég vissi að íslensk stjórnvöld höfðu ekki einu sinni gert formlega athugasemd við beitingu hryðjuverkalaganna, þeim hafi ekki einu sinni verið mótmælt formlega. 

Hæstv. forseti. Af því að hv. þingmaður tekur aftur upp þá skoðun sína að Evrópusambandið stefni í átt til sambandsríkis verður hv. þingmaður að hafa í huga að mörg ríki innan Evrópusambandsins hafa tjáð sig um að þau eru í mikilli andstöðu við það að svo verði. Við skulum bara skoða hver þróunin verður og ég hef enga trú á því að það verði niðurstaðan. Tillaga framsóknarmanna um að stefna Bretum vegna hryðjuverkalaganna er væntanleg inn í þingið. Hún fær sína þinglegu meðferð og ég skoða afstöðu mína til hennar þegar þar að kemur. Það var vissulega skoðað af hálfu fyrrverandi ríkisstjórnar hvort hægt væri að kæra Breta vegna hryðjuverkalaganna og það var farið yfir lögfræðilegt álit um það efni og niðurstaðan varð að það væri ekki gerlegt. Þess vegna var það ekki gert. 

Hæstv. forseti. Ég spyr hæstv. forsætisráðherra um sjónarmið hennar og hennar flokks, Samfylkingarinnar, til framhalds stjórnarskrármálsins. Eftir því sem okkur í stjórnarandstöðunni skilst er enn ásetningur ríkisstjórnarflokkanna að ljúka umfjöllun um stjórnarskrárfrumvarpið fyrir vorið og í umræðum bæði í þessum ræðustól og fjölmiðlum hefur sú skoðun komið fram, m.a. af hálfu hæstv. forsætisráðherra, að bera eigi nýja stjórnarskrá undir atkvæði kjósenda samhliða alþingiskosningum í vor. Ég vildi spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort þetta væri enn afstaða hennar.

Virðulegi forseti. Stjórnarskráin er aðalmálið á þessu þingi og mikið um hana rætt í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Uppi eru samtöl milli flokkanna um vinnutilhögun og meðferð málsins í þinginu. Mjög margar athugasemdir við stjórnarskrána hafa komið fram og ég treysti stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd fyllilega til að halda á þeim og taka tillit til þeirra sem eðlilegar eru. Ég vona að það verði gert og á endanum náum við sátt í þessu máli. Varðandi það að stjórnarskráin fari í þjóðaratkvæðagreiðslu finnst mér að hún eigi að gera það þegar hún er tilbúin. Ég efast þó um að við náum því samhliða næstu kosningum. Þurfa ekki þrír mánuðir að líða frá því að það er samþykkt á Alþingi og þar til þjóðaratkvæðagreiðsla fer fram? Það fer því að sneyðast um þann tíma sem er til þess að stjórnarskráin geti farið samhliða kosningum í þjóðaratkvæðagreiðslu, en ef það væri möguleiki hef ég sagt að það hefði verið æskilegt.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir svörin. Hér var auðvitað spurt að gefnu tilefni vegna yfirlýsinga hæstv. forsætisráðherra og fleiri úr stjórnarliðinu í haust um að stefnt yrði að því að efna til ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu um stjórnarskrárfrumvarp samhliða kosningum í vor. Eins og hæstv. forsætisráðherra bendir á er til staðar í landinu löggjöf sem kveður á um þriggja mánaða frest í því sambandi sem er þá farinn að verða nokkuð knýjandi. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir þetta skýra svar. Áform stjórnarflokkanna, ekki síst Samfylkingarinnar, í þessu máli skipta auðvitað máli fyrir okkur þegar við fjöllum um þessi mál í þinginu. Síðan getum við haft mismunandi skoðanir á því hvernig vinnan á sér stað í þeirri nefnd 

Virðulegi forseti. Við höfum væntanlega öll fylgst með, þingmenn ásamt flestum landsmönnum, þeirri umræðu sem hefur orðið um hjúkrunarfræðinga og stöðu þeirra, m.a. á Landspítalanum. Margir hafa miklar áhyggjur af stöðunni, bæði þeir sem þar starfa og eins fólkið sem þarf að nota þjónustu spítala, hvort sem er Landspítalans eða annarra. Við höfum líka séð og heyrt gagnrýni á að hluti af þeim mótmælum sem hjúkrunarfræðingar eru með á lofti sé vegna þess að ekki hefur verið endurnýjaður stofnanasamningur eins og gert er ráð fyrir í kjarasamningum. Mig langar því að spyrja hæstv. ráðherra hvort til standi að veita það fjármagn sem þarf til þess. Mig langar líka að biðja hæstv. ráðherra að upplýsa okkur um stöðuna eins og hún er nákvæmlega á þessum tímapunkti varðandi hjúkrunarfræðingana, hvort verið sé að leita lausna og þá í hvaða farvegi þær eru og hvaða hugmynd ráðherrann hefur uppi um þær. Ég held að það sé mikilvægt að hraða þessu máli gríðarlega mikið áður en við missum fleira af þessu góða fólki okkar í önnur störf eða hreinlega af landi brott. Þess vegna ber ég þessar spurningar núna upp við hæstv. ráðherra. Við hljótum að velta fyrir okkur hvort það sé verið að ýta vandanum á undan sér með því að taka ekki á honum strax. Öllum er kunnugt um að grunndagvinnulaun nýútskrifaðs hjúkrunarfræðings eru undir 300 þús. kr. á mánuði, eitthvað í kringum 280 þús. kr. ef ég veit rétt. Þar af leiðandi er ósköp eðlilegt að það fari að styttast í að þetta ágæta fólk geti ekki beðið lengur eftir lausnum. Þess vegna hljótum við að óska eftir því að hæstv. ráðherra geri grein fyrir þessu og þeim lausnum sem hann sér á málinu.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson spyr um hjúkrunarfræðingadeiluna og hefur áhyggjur af henni. Þeim áhyggjum deili ég og undirstrika að við erum að fást við alvarlegt mál sem þarf að leysa. Það er aftur á móti rétt sem hefur komið fram að þarna er fyrst og fremst um að ræða stofnanasamning sem hefur ákveðið hlutverk af því að kjarasamningur er bundinn til ársins 2014. Ég get upplýst að viðræður hafa verið í gangi síðustu tvo dagana þar sem menn hafa verið að leita að lausnum. Það er fundur aftur í kvöld. Hugmyndirnar sem unnið er út frá byggjast á því jafnlaunaátaki sem kynnt var í ríkisstjórn á þriðjudaginn þar sem búið er að vinna úttekt á stöðu heilbrigðisstétta og raunar annarra stétta þar sem konur eru í miklum meiri hluta samanborið við aðrar stéttir. Þá kemur í ljós, sem menn máttu vita, því miður, að kvennastörfin eru verr launuð. Þess vegna hefur ríkisstjórnin ákveðið að gera átak til að jafna þennan launamun eða stíga þar stór skref. Hjúkrunarfræðingamálið verður vonandi fyrsta skrefið í þeim aðgerðum. Það er kominn aðgerðahópur sem aðilar vinnumarkaðarins eiga aðild að. Það er verið að ráða starfsmenn í fjármálaráðuneytið og þar er ætlunin að taka nánast með valdi á þessu vandamáli. Það er okkur til vansa að það skuli ítrekað og alltaf sýna sig að hér er kynbundinn launamunur sem er fullkomlega óþolandi og óafsakanlegur. Það kemur fram í þeim úttektum sem þegar hafa verið gerðar að heilbrigðisstéttirnar eru á eftir, eins og kom fram hjá hv. þingmanni. Þess vegna liggur fyrir að einhverju verður spilað út til að jafna þessa stöðu. Það er þegar komið inn í viðræðurnar á sjúkrahúsinu hvaða lausnir 

Virðulegi forseti. Ég fagna því að sjálfsögðu að þessar viðræður séu í gangi og að menn séu að reyna að leggja sitt af mörkum til að leysa málið. Það er hins vegar ljóst að ríkisstjórninni hefur mistekist á þessu kjörtímabili að minnka launamun milli karla og kvenna. Það má segja að það sé ágætt ef á að nota tækifærið sem nú er uppi, ef hægt er að tala um tækifæri, til að ráða þar bót á. Við hljótum líka að spyrja hvort ráðherrann meti það þannig að hjúkrunarfræðingar - af því að ég er að spyrja um þá stétt að þessu sinni - hvort hann telji að sú leið sem þarna er boðuð sé til þess fallin að róa hjúkrunarfræðinga, að þeir sjái framtíð sína í vinnu fyrir Íslendinga hjá íslenska ríkinu. Er verið að bæta kjör þeirra með þeim hætti að það muni duga til? Ég er ekki alveg klár á því hvernig hæstv. ráðherra svaraði þessu með stofnanasamningana. Ef hægt væri að skýra það aðeins betur væri ég þakklátur fyrir það því að mér sýnist það eitt aðalmálið í kröfum hjúkrunarfræðinga.

Kannski hefði ég átt að tala skýrar um að það sem var verið að samþykkja með jafnlaunaátakinu er klár viljayfirlýsing um að hér skuli farið í aðgerðir til að jafna launamun. Það skiptir mestu máli og það er mikilvægt að þingið og allir sem hafa fylgst með þessari þróun taki á þessu máli með okkur. Í öðru lagi er það þannig með stofnanasamninga að þeir eru upphaflega hugsaðir til að rétta af í sambandi við röðun innan kerfis og ekki hugsaðir sem jafngildi kjarasamninga að því leyti heldur er viðbótarsamningur um hvað skuli látið ráða í sambandi við röðun og annað slíkt. Að því leyti er þessi deila líka óvenjuleg, þarna er verið að glíma við uppsagnir en ekki formlegar kjarasamningaviðræður. Engu að síður er ljóst að það þarf að leysa þetta mál og það verður ekki leyst öðruvísi en að einhverjir fjármunir komi inn í það. Í augnablikinu er verið að vinna með það hvað það muni hugsanlega kosta og hvað þurfi til að koma til að tryggja að hér verði ekki uppsagnir vegna þess að við þurfum á þessu starfsfólki að halda til þess að halda öflugri heilbrigðisþjónustu 

Virðulegi forseti. Þann 15. desember 2009 var gert samkomulag við kröfuhafa Landsbankans um að gefið yrði út skilyrt skuldabréf í stað þess að íslenska ríkið eignaðist hlut í bankanum. Virði þessa skuldabréfs ræðst af endurheimtum á þeim eignum sem voru færðar yfir á milli nýja og gamla bankans. Nú hefur það komið fram á opinberum vettvangi, að heimildir séu fyrir því að ein af forsendum þess að þetta samkomulag náði fram að ganga hafi verið sú að kröfuhafarnir hafi gert um það kröfu að íslensk stjórnvöld lýstu því yfir í samningnum að þeir yrðu skaðlausir af ákvörðunum íslenskra stjórnvalda sem væru til þess fallnar að rýra eignasafn bankans. Nú vil ég spyrja hæstv. forsætisráðherra: Getur hæstv. forsætisráðherra staðfest að slíkt samkomulag hafi verið gert? Að kröfuhafar gamla Landsbankans yrðu skaðlausir af ákvörðunum íslenskra stjórnvalda sem gætu verið til þess fallnar að rýra eignasafnið sem er undirliggjandi hinu skilyrta skuldabréfi?

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt að þetta hefur komið fram um skaðleysið. Ákvæðið í samningnum um skaðleysið gagnvart sértækum aðgerðum stjórnvalda sem rýrt gætu kröfusafn bankans var ekki einskorðað við til dæmis sjávarútveg, eins og ég tók eftir í blaði í morgun, heldur var þetta almennt ákvæði og ekki óeðlilegt að kröfuhafar gerðu slíka fyrirvara varðandi eignir sínar, enda er umræðan í samfélaginu mikil um til dæmis afskriftir sem voru á þeim tíma miklar. Það er ekki síst þess vegna sem slíkt skaðleysi var sett inn og hafa slíkar afskriftarkröfur komið, eins og ég nefndi varðandi afskriftir, meðal annars frá stjórnarandstöðunni. Það var því ekki óeðlilegt að sett yrði slíkt ákvæði inn í samningana. En allar aðgerðir ríkisvaldsins hingað til hafa verið almennar gagnvart fyrirtækjum og einstaklingum og unnar í samráði við fjármálakerfið og því ekki líklegt að á þetta muni reyna og ekki heldur í tilviki sjávarútvegsins. Þó að þetta ákvæði sé fyrir hendi þá er ekki líklegt að á það muni reyna.

Virðulegi forseti. Ég skildi þó það af svari hæstv. forsætisráðherra að ákvæðið sé inni. Ég vil þá spyrja hæstv. forsætisráðherra: Er það möguleiki fyrir innlenda aðila og aðra að gera sambærilega samninga við stjórnvöld? Að aðrir aðilar en bara kröfuhafar bankanna geti verið varðir fyrir stjórnvaldsstefnu og stjórnvaldsaðgerðum þeirrar ríkisstjórnar sem nú situr?

Virðulegi forseti. Ég skal ekkert um það segja og ætla ekki að fullyrða neitt um það í þessum ræðustól. Þetta var gert að því er þetta atriði varðar. Ekki hefur reynt á það og ég hef ekki trú á að á það reyni vegna þess að allar aðgerðir eru almennar. Og gagnvart innlendum aðilum þá vil ég ekkert um það segja. Ég var fyrst að sjá þetta í morgun og vil því gefa mér tíma til að skoða málið.

Hæstv. forseti. Við búum í landi þar sem oft er talað um jafnrétti, jafnrétti kynjanna og um það að fólk eigi að hafa jöfn tækifæri til að geta aflað sér tekna og lífsviðurværis að eigin frumkvæði. Ég trúi því að einstaklingsfrelsi og atvinnufrelsi séu bestu leiðirnar til þess að skapa aukinn hagvöxt og bæta lífskjörin í landinu. Við höfum í gegnum tíðina í þessum ræðustól oft fjallað um launamun kynjanna og við höfum oft fjallað um að hægt gangi að leiðrétta kynbundinn launamun. Og nú þegar ríkisstjórn vinstri flokkanna hefur setið hér í fjögur ár tel ég rétt að vekja athygli á því að lítið hefur gengið að leiðrétta þennan mun. Ef við skoðum nýjustu könnunina sem SFR hefur gert og rýnum í niðurstöður hennar er ljóst að ekki hafa komið til þær aðgerðir af hálfu hins opinbera sem leiða til þess að veruleg breyting verði í þessum efnum. Menn hafa miklar væntingar til þess að eitthvað breytist í næstu kjarasamningagerð. Það er 10–15% launamunur á milli kynjanna á opinberum vinnumarkaði. Það eru litlar breytingar sem verða og það er alveg ljóst að mínu mati að ekki er nóg að segjast vilja breytingar, menn þurfa líka að láta verkin tala. Það er ekki nóg að segjast vilja breyta þessu, það þarf að sýna það í verki. Þess vegna er það spurning mín til hæstv. ráðherra með hvaða hætti ráðherrann ætlar að beita sér í þessu máli. Og þá er ég ekki bara að tala um að menn vilji breyta þessu heldur sýni fram á að eitthvert plan sé um það að grípa til aðgerða. Það eru til aðilar sem hafa náð árangri í að breyta þessu og bendi ég þar til dæmis á sveitarfélagið Reykjanesbæ en fram kemur á heimasíðu þess að enginn kynbundinn launamunur er þar, unnið hafi verið markvisst að því að útrýma honum og það hafi tekist vel. Ég vil koma því á framfæri að Reykjanesbær og hið ágæta starfsfólk sem þar vinnur er boðið og búið til þess að aðstoða ríkisstjórnina við að grípa til aðgerða og sýna henni hvernig hægt er að fara í það verkefni. Þetta er stórt verkefni, þetta er sameiginlegt verkefni okkar allra og við þurfum að leggja á það áherslu í verki, ekki bara í orðum. Könnunin hjá SFR segir okkur að karlar eru launahærri í starfsgreinum sem kenndar hafa verið við hefðbundin kvennastörf. 39% kvenna í því félagi, stéttarfélagi ríkisstarfsmanna, vinna í heilbrigðis- og félagsþjónustu en þar eru aðeins 25% karla. Þarna erum við að tala um hin hefðbundnu kvennastörf. Ég held að við hljótum öll að vera sammála um það. Heildarlaun karla í heilbrigðisþjónustunni eru 24% hærri en kvenna. Þeir vinna þremur tímum lengur en grunnlaunin eru einnig hærri. Er það eðlilegt? Í félagsþjónustunni hafa konur 13% lægri heildarlaun og grunnlaun karla eru einnig hærri. Þá spyr ég: Ef við erum að tala um að launamunur sé meiri hjá hinum hefðbundnu kvennastéttum, hverjar eru þá skýringarnar á því? Og til hvaða aðgerða hefur núverandi ríkisstjórn gripið til að breyta þessu? Ég ítreka að ég er ekki að tala um að lýsa því yfir á opinberum vettvangi að það eigi að laga þetta, heldur spyr ég til hvaða verka hæstv. ráðherra getur vísað að gripið hafi verið til til að breyta þessu. Hvað mun fylgja í kjölfarið á þessari könnun? Er einhverra aðgerða að vænta af hálfu ríkisstjórnarinnar? Ég sé það í fjölmiðlum að verið er að mynda einhverja starfshópa sem eiga að setjast yfir þetta, skoða og rannsaka en það er ekki nóg. Tölurnar liggja fyrir. Þær hafa legið fyrir í mörg ár. Það dugar ekki þótt ágætt sé að standa hér og spjalla um þetta mál, við verðum líka að segja hvað við ætlum að gera. Mjög athyglisverðar staðreyndir koma fram í könnuninni og ég vona að flestallir þingmenn séu búnir að kynna sér hvað í henni felst. Það kemur meðal annars fram að launamunur vex með starfsaldri, munur á heildarlaunum milli karla og kvenna sé minnstur meðal fólks sem er með skemmstan starfsaldur. Það er vonandi vísbending um að þetta lagist með tímanum. En ætlum við að bíða í 50–60 ár eftir að þetta verði orðið jafnt? Er það það sem á að gera? Er það planið? Ég verð að segja að ég hef ekki þá framtíðarsýn fyrir stúlkur og drengi þessa lands að það eigi að vera sjálfsagt mál að óútskýrður launamunur sé milli kynjanna. Ég vil að bæði kynin, öll börn sem hér alast upp búi við þær aðstæður og hafi þá framtíðarsýn að það skipti máli að leggja sig fram, það skipti ekki máli hvors kyns þú ert þegar kemur að því að ræða um launakjör.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir þessa umræðu og segja að ég er henni hjartanlega sammála í lokaorðum hennar áðan. Ég deili þeirri sýn hennar að við ætlum ekki að láta það líðast þegar litið er til framtíðar að hér verði munur á milli kynjanna þegar kemur að launum í landinu. Frú forseti. Helstu niðurstöður launakönnunar SFR eru þær að kynbundinn launamunur sé til staðar, líka þegar leiðrétt hefur verið fyrir aldri, starfsaldri, vinnutíma, vaktaálagi, starfsgetu og menntun. Munurinn mælist nú 12% og minnkar um 1% á milli ára. En rauntölur úr launavinnslu ríkisins sýna þó að í öllum aldursflokkum félagsmanna BSRB er mældur kynbundinn launamunur nokkru minni en fram kemur í könnunum. Ríkisstarfsmenn eru í meira mæli konur en karlar. Alls eru konur um 65% af heildarstarfsmannafjölda í um 61% stöðugilda hjá ríkinu en karlar eru um 35% af heildarstarfsmannafjölda í um 39% stöðugilda. 55% heildarlaunakostnaður rennur til kvenna en 45% til karla. Þegar horft er sérstaklega til þeirra stéttarfélaga þar sem konur eru fleiri en 2/3 félagsmanna er hlutdeild þess hóps í heildarlaunakostnaði 40%, en þær eru hins vegar í 47% stöðugilda. Þetta snýst við ef horft er á þau stéttarfélög þar sem karlar eru með 2/3 hluta félagsmanna en hlutdeild þeirra í launakostnaði er um 15%, en þeir eru hins vegar í 11% stöðugilda. Hérna er því skökk mynd og ég er sammála hv. þingmanni í því að það þarf að rétta við og leiðrétta. Í blönduðu hópunum eru tölurnar líka þannig að karlar eru með um 45% af launakostnaði í um 39% stöðugilda, þannig að hreinu kvennahóparnir - það hallar svo sannarlega á konur hjá ríkinu og á því verður að taka og á því ætlum að taka. Ef við horfum til þess tíma sem liðinn er frá síðustu kjarasamningum í maí 2011 kemur þó í ljós að grunnlaun kvenna hafa hlutfallslega hækkað meira en karla. Að vísu munar ekki miklu en einhverjum prósentum þó og munurinn er engu að síður konum í hag. Við vonum að þetta sé vísir að þróun í rétta átt og það er þá þróun sem við viljum alls ekki snúa við og viljum heldur ýta undir að haldi áfram, en það gerist ekkert af sjálfu sér í þessum málum. Það sem hefur gerst er, og það er neikvætt, að vegna hagræðingar á stofnunum og vegna breytinga til dæmis á vaktafyrirkomulagi, skipulagi innan stofnana og slíku, þá hafa heildarlaun kvenna hjá ríkinu dregist saman frekar en hjá körlum. Heilbrigðisstéttirnar hafa ekki síst orðið fyrir barðinu á því. Þeirri stöðu verðum við að mæta og þeirri stöðu ætlum við að mæta. Í þessu sambandi er mikilvægt að minna á þrjár nýlegar samþykktir. Á kvennafrídaginn 24. október sl. undirrituðu stjórnvöld ásamt aðilum vinnumarkaðarins viljayfirlýsingu um að eyða kynbundnum launamun. Í henni fólst ákvörðun um að setja á fót aðgerðahóp í tilraunaskyni til tveggja ára með möguleika á framlengingu. Verkefni hópsins verða meðal annarra að samræma rannsóknir á kynbundnum launamun, gera áætlun um kynningu jafnlaunastaðals og annast upplýsingamiðlun og ráðgjöf um launajafnrétti kynjanna til stofnana og fyrirtækja. Þá samþykkti ríkisstjórnin líka í október tillögu velferðarráðherra um aðgerðaáætlun um launajafnrétti kynjanna. Meðal tillagna var stofnun sérfræðiteymis í fjármála- og efnahagsráðuneytinu til að aðstoða við laungreiningar og innleiðingu jafnlaunastaðalsins. Ríkisstjórnin og Alþingi hefur núna með samþykkt fjárlaga í desember samþykkt tillögu um árlega fjárveitingu til ráðningar tveggja sérfræðinga til að halda utan um þetta verkefni og er það ráðningarferli í gangi. En það sem er kannski mest um vert er nýjasta samþykkt ríkisstjórnarinnar frá því síðasta þriðjudag. Á grundvelli hennar verður ráðist í sérstakt jafnlaunaátak þar sem farið verður í endurmat á störfum kvennahópanna með það að augnamiði að jafna launamun á milli karla og kvenna. Vegna þess að okkar fyrstu skoðanir og athuganir á þessu benda til þess að munurinn hafi orðið mestur hjá heilbrigðisstéttunum þá verður byrjað á þeim. Það var jafnframt samþykkt í ríkisstjórn að ef menn telja mikilvægt að ráðast í aðgerðir áður en kjarasamningar renna út á næsta ári þá munum við gera það. Frú forseti. Ég tel að þessi nýjasta samþykkt skipti miklu máli. Hún sýnir að við ætlum í aðgerðir og við erum byrjuð að vinna í þeim málum til að mæta þeim mun sem er á milli kvenna- og karlahópa í störfum hjá ríkinu. Það verður byrjað á heilbrigðisstéttunum vegna þess að þar hefur munurinn kannski orðið mestur.

Virðulegur forseti. Stór ástæða fyrir því að kjör kvenna eru að jafnaði lakari en kjör karla er að í mjög stórum stéttum þar sem konur eru í miklum meiri hluta hefur ríkisvaldið leyft sér að greiða miklu lægri laun en tilefni er til, og því miður komist upp með það. Nú komast menn líklega ekki upp með það lengur, til að mynda hvað varðar heilbrigðisstarfsmenn, vegna þess að við horfum upp á það að heilbrigðisstarfsmenn, að langmestu leyti konur, streyma einfaldlega til annarra landa, ekki síst Noregs, til að ná sér í betri kjör. Það má kannski segja að sem betur fer komast menn ekki lengur upp með að greiða óeðlilega lág laun fyrir þessi undirstöðustörf. Það hefur hins vegar verið mjög sérkennilegt að fylgjast með því hvernig forgangsröðunin hefur verið á þessu kjörtímabili varðandi opinber störf, sérstaklega störf þar sem konur eru í miklum meiri hluta. Niðurskurður í heilbrigðiskerfinu fólst fyrst og fremst í því að fækka kvennastörfum, ekki síst á landsbyggðinni. Nú kemur hæstv. ráðherra fram og segir að samkvæmt nýrri samþykkt í ríkisstjórn, núna þremur mánuðum fyrir kosningar, eigi hlutirnir aldeilis að fara að gerast, ný samþykkt sýni að menn ætli að taka á þessum málum. Reynsla undanfarinna ára sýnir þvert á móti að það hafa menn ekki gert þrátt fyrir yfirlýsingar á borð við þessa nýjustu yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar, yfirlýsingar eins og - hvað hét það, kynjuð fjárlagagerð? - sem fólst ekki hvað síst í því að fækka kvennastörfum, draga úr vinnu hjúkrunarfræðinga eins og hæstv. ráðherra reyndar viðurkenndi í ræðu sinni og þar með lækka ekki hvað síst laun kvennastétta, þ.e. stétta þar sem konur eru í miklum meiri hluta. Þetta kallar á grundvallarstefnubreytingu og menn komast ekki lengur hjá því að ráðast í slíka stefnubreytingu

Frú forseti. Enn ein könnunin hefur nú leitt í ljós að illa gengur að uppræta launamun kynjanna og það á sér stað þrátt fyrir vinsamleg tilmæli, viljayfirlýsingar, verkferla og jafnlaunastaðla. Þó að ýmislegt hafi verið gert til að uppræta launamuninn í gegnum árin ætti þessi munur að vera hættur að koma okkur á óvart. Ekki er nóg með að hér hafi liðist í ótal ár að meta konur og karla misjafnt í sambærilegum störfum, hér hefur líka liðist að meta hefðbundin kvennastörf minna en störf karlmanna. Kynbundinn launamunur sýnir einfaldlega að konur eru metnar minna í samfélaginu. Launamunur kynjanna sýnir mælikvarða kapítalismans á manngildi og mismunandi gildismat í kynjakerfi á konum og körlum. Við getum ekki rætt um launamisrétti sem einangrað fyrirbæri sem hægt er að leiðrétta eitt og sér, kynbundin launamismunun er birtingarmynd af öðru miklu stærra vandamáli sem er misrétti í samfélaginu í heild sinni. Megináherslan hlýtur því að vera á að breyta samfélaginu í heild sinni í þá átt að bæði kyn geti notið sín, verið frjáls og verið metin að verðleikum. Við upprætum kynbundinn launamun með því að styrkja velferðarkerfið, við upprætum kynbundinn launamun með því að brjóta upp staðalmyndir kynjanna, með því að losa konur við ógn af ofbeldi, með því að vinna gegn því að það geti talist eðlilegt að líkamar kvenna og sjálfsvirðing geti verið föl fyrir aura. Og síðast, en alls ekki síst, með því að frelsa karlmenn undan kröfu um að vera skaffarar. Í samfélagi þar sem raunverulegt jafnrétti ríkir verður að sjálfsögðu ekkert launamisrétti.

Forseti. Ég vil byrja á að þakka þessa umræðu sem mér finnst mjög mikilvæg. Samkvæmt tölum er 13,1% kynbundinn launamunur á Íslandi og þá erum við að tala um laun fyrir sömu vinnu. Það er auðvitað óþolandi að hefðbundnar kvennastéttir eru minna metnar í launum og það er óþolandi að sjá að þær sitja eftir þegar laun hækka í samfélaginu, kannski sérstaklega hjá hinu opinbera. Frummælandi hér í dag nefndi dæmi frá Reykjanesbæ þar sem bæjarfélagið hefur útrýmt kynbundnum launamun. Það var gert með því að fara inn í launabókhaldið og skoða bara hvað hver fengi í laun. Þannig verður að gera þetta, menn verða að hafa kjark í að fara bara beint í tölurnar og sjá af hverju karlinn fær hærri laun en konan. Þetta þarf að laga. Það er erfiðara að ráðast á þann vanda sem tengist samfélagslegu gildismati á hefðbundnum kvennastörfum, svo sem umönnunarstörfum og slíku, og svo hefðbundnum karlastörfum sem kannski frekar tengjast framkvæmdum og fjármálum. Það er verkefni okkar allra að breyta því gildismati.

Virðulegur forseti. Vandinn í þessari umræðu er meðal annars sá að þrátt fyrir yfirlýsingar og fyrirheit hefur okkur ekki miðað nægjanlega vel fram veginn. Ég held að allir hér inni séu sammála um, og reyndar held ég að það sé víðtæk sátt um það í samfélaginu og skilningur á því, að það er alvarlegt vandamál að ekki skuli gilda launajafnrétti hér í raun. Það er engin spurning að að lögum er það svo en raunveruleikinn blasir við og er annar. Á því verðum við að taka. Það er óásættanlegt að launamunur virðist vera jafnvel meiri hjá hinu opinbera en á almenna markaðnum. Af því að hér var að því vikið að þetta væri einhvers konar birtingarmynd þess hvernig kapítalisminn mæti fólk þarf auðvitað að spyrja sig hvernig hæstv. ríkisstjórn sem nú situr metur fólk. Á þriðjudaginn kom fram í máli hæstvirts ráðherra að sett hefur verið fram enn ein ný stefna til að bregðast við aðgerðum ríkisstjórnarinnar undanfarin missiri og ár. Aðgerðir í ríkisfjármálum og ríkisrekstri eru bara á ábyrgð eins aðila, virðulegur forseti, núverandi hæstv. ríkisstjórnar. Nú stendur hæstv. ráðherra upp og segir: Það þarf að bregðast við okkar eigin aðgerðum. Virðulegur forseti. Málið er alvarlegt og um það á að ríkja góð sátt, en þær aðgerðir sem gripið er til verða að vera markvissar og ná árangri. Fyrst og síðast er að tryggja 

Frú forseti. Kynbundið ofbeldi og kynbundinn launamunur eru alvarlegustu birtingarmyndir misréttis gegn konum. Hv. þm. Auður Lilja Erlingsdóttir hélt hér frábæra ræðu þar sem hún fór yfir andstyggilegar afleiðingar slíks kerfis og mikilvægi þess að uppræta það. Ég fagna áætlun ríkisstjórnarinnar sem kynnt hefur verið um jafnlaunaátak. Þá er sérstaklega mikilvægt að byrja eigi á stóru kvennastéttunum í heilbrigðiskerfinu sem hafa borið þetta samfélag uppi frá hruni. Hv. þingmaður sem hóf þessa umræðu vildi ræða könnun SFR, og hver er staðan þar? Við vitum að konur sækja frekari menntun en karlar, konum fjölgar innan háskólans í raungreinum en körlum fjölgar ekki hlutfallslega neitt í líkingu við það í menntavísindum og hefðbundnum kvennagreinum innan heilbrigðisvísinda. Þrátt fyrir aukna menntun kvenna vinna karlar lengri vinnutíma en konur og þær eru frekar í hlutastörfum. Kynbundinn launamunur virðist standa í stað og karlar eru miklu líklegri en konur til að fá aukagreiðslur og hlunnindi. Jákvæðu fréttirnar í launakönnun SFR eru að fleiri eru nú ánægðir með laun sín en áður þótt hlutfallið sé of lágt, kynbundinn launamunur er minni hjá yngsta starfsfólkinu og vinnutími karla í fullu starfi styttist og er nú fjórum klukkustundum lengri en kvenna. Þessi könnun er enn ein dapurleg sönnun þess að kynbundinn launamunur er staðföst staðreynd í okkar kynjaða samfélagi. Við þurfum að beita öllum ráðum og sýna mikla festu til að tryggja að vinnuframlag kvenna sé metið til jafns við karla. Nú þurfa sjónir að beinast að þeim sem stjórna ríkisstofnunum 

Virðulegi forseti. Ég fagna þessari umræðu og þakka hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur fyrir að hefja hana. Það er mjög athyglisvert hverju fram vindur í þessari umræðu því að hæstv. ráðherra sem nú fer með fjármál ríkisins, Katrín Júlíusdóttir, telur að hið svokallaða jafnlaunaátak sem verið var að hrinda af stað eigi að breyta öllu. Ég minni á það að hæstv. forsætisráðherra hefur löngum talað fyrir jafnrétti kynjanna, bæði hvað varðar kynbundinn launamun og önnur jafnréttismál. Nú hefur hæstv. ráðherra verið í ríkisstjórn í bráðum fimm ár, farið hér fram með kynjaða hagstjórn, kynjuð fjárlög og fleira má tína til, en árangurinn er enginn. Komið hefur fram í deilum hjúkrunarfræðinga við ríkið að t.d. sambærileg menntun og hjúkrunarfræðingar eru með er metin 20% meira í Stjórnarráðinu sjálfu. Það eru mjög alvarleg tíðindi að starfsmenn Stjórnarráðsins sem hafa sambærilega menntun og hjúkrunarfræðingar fái 20% meira fyrir sambærileg störf. Ég lít það mjög alvarlegum augum því að hver stjórnar Stjórnarráðinu? Það er ríkisstjórnin sjálf. Ég sé ekki að einhver vilji sé til þess að breyta þessu þó að skrifað sé undir samkomulög og yfirlýsingar vegna þess að svo virðist sem láréttur skakki sé innbyggður í kerfið og það stafar kannski af því að flestir yfirmenn ríkisstofnana eru karlmenn. Það skyldi þó ekki vera? Það er slæmt að ástandið sé svona hér á landi en þau átök sem ríkisstjórnin boðar - ég gef ansi lítið 

Frú forseti. Það liggur í grunninn ójafnrétti milli kynja og milli stétta. Þróun launakjara kvenna hvar sem er á vinnumarkaði er ekki eins og hún ætti að vera. Ég tek sérstaklega fram þann stóra hóp láglaunakvenna sem er ófaglærður og vinnur meðal annars við umönnunarstörf. Starfsmati er ábótavant á vinnumarkaði og þar væri hægt að gera bragarbót á. Einnig er enn þá rifist um launamun á milli stétta og umræður þarf að setja í farveg þar að lútandi. Það er ekki þannig að hinn almenni markaður hafi ekki hreyft sig til og þar hafi menn byrjað að einblína á málið, en hann er svo sannarlega ekki að gera neitt skárra en ríkisstjórnin, þ.e. hinn opinberi markaður. Opinberi markaðurinn hefur tekið sig vel á. Við sjáum það meðal annars í góðu máli innanríkisráðuneytisins, þar kom upp kynbundinn launamunur og hann var leiðréttur um leið. Verkalýðsfélögin verða einnig að taka sig á en það liggur löngu slóð ójafnréttis eftir okkur. Það er gott að umræðan sé komin í gang, en ég held hins vegar, ef við tökum bara stutta svarið við því hvernig við eigum að fara að þessu, að við þurfum að taka konur fram fyrir karla í þessum málum. Við þurfum að einblína í kjaramálunum á konur og heyr heyr fyrir - já, segi ekki meir.

Hæstv. forseti. Ég þakka þeim sem hafa blandað sér í umræðuna og ég vonast til þess að hún skili einhverjum árangri. Ég hef verið á þingi í fjögur ár og það er stundum eins og maður sé alltaf að segja sömu hlutina en maður sér kannski ekki neinar breytingar komast í framkvæmd.  Stjórnvöld hafa auðvitað lengi, bæði í tíð þessarar ríkisstjórnar sem og fyrr á tíðum, verið dugleg við að lýsa því yfir að stefna beri að því að útrýma kynbundnum launamun. Það er alveg rétt, en hins vegar hefur skort á og skortir enn á að það komi fram tímasetningar og áætlanir um hvernig eigi að fylgja því eftir að útrýma óútskýrðum kynbundnum launamun. Eins man ég ekki til þess að nokkurt fjármagn hafi verið í þeim fjárlögum sem samþykkt voru í desember í þetta verkefni. Frú forseti. Það er gott að tala um hlutina, það er gott að við erum flestöll sammála um að hér sé verkefni sem þurfi að ráðast í, en ég kalla eftir því að hér komi fram tímasetningar og verklag sem sýna okkur fram á að eitthvað verði gert í hlutunum. Ég bendi aftur á að þeir sem stjórna hjá sveitarfélaginu Reykjanesbæ og eins hjá Akureyrarbæ hafa náð árangri í þessa veru. Þeir þurftu ekki að setja á stofn nefndir sem störfuðu í mörg ár, þeir þurftu ekki að fá jafnlaunastaðal sér til aðstoðar, þeir settust einfaldlega yfir launakjörin, og löguðu það sem þurfti að laga og náðu árangri. Vilji er það sem þarf.

Frú forseti. Lokaorð hv. þingmanns eru einmitt það sem ég vil byrja á. Það er það sem jafnlaunaátakið gengur út á, við erum að fara að setjast yfir og endurmeta störf þessara kvennastétta, þ.e. þar sem konur eru meira en tveir þriðju af félagsmönnum innan stéttarfélaganna. Það erum við að fara að gera. Hv. þingmaður kallar eftir tímasetningum. Þær koma vel fram í þessu jafnlaunaátaki og fyrirætlunum stjórnvalda og því sem við ætlum að ráðast í núna. Við erum að tala um tímabilið þangað til kjarasamningar renna út, það verður með haustinu. Frú forseti. Það er ætlun okkar að vera búin að endurmeta kvennastörf hjá ríkinu og fara í gegnum það ferli áður en næstu kjaraviðræður hefjast. Það eru tímasetningarnar. Við ætlum okkur að fara skarpt í þetta, við ætlum að vinna þetta hratt og vera komin með aðgerðaáætlun um það hvernig við getum útrýmt þessum mun á allra næstu árum. Þetta skiptir máli og tímasetningin er aldeilis komin fram. Við erum búin að setja fjármagn í þetta og það kom inn með samþykkt Alþingis á fjárlögum fyrir árið 2013. Það er kominn mannskapur í þá vinnu, sem kallað hefur verið hér eftir af hv. þm. Margréti Tryggvadóttur, að menn fari beinlínis í bókhaldið og vinni þá handavinnu sem þarf að gera. Það erum við líka að fara að gera. Þetta er stærðarinnar verkefni og stór áskorun sem menn hafa ekki náð að klára á síðustu áratugum. Þetta er meinsemd í okkar samfélagi sem verður að uppræta og það er ætlun þessarar ríkisstjórnar að laga þetta mál. Þess vegna er þetta jafnlaunaátak jafnskýrt og 

Virðulegi forseti. Við erum enn og aftur að fara að samþykkja innleiðingu tilskipunar ESB um fjármálamarkaðinn. Þetta er tilskipun sem meðal annars leyfir erlendum rekstraraðila að stofna og reka verðbréfasjóði hér á landi. Auk þess er verið að bæta lagarammann í kringum samruna annars vegar innlendra verðbréfasjóða og hins vegar innlendra og erlendra verðbréfasjóða. Virðulegi forseti. Ég óska eftir að frumvarpið fari aftur í nefnd milli 2. og 3. umr. og þar verði skoðað á hvern hátt þessi tilskipun ógnar gjaldeyrishöftunum eða gæti verið leið vogunarsjóða til að stofna verðbréfasjóði hér á landi og koma fjármagni sínu út úr hagkerfinu í gegnum greiðslur þessara verðbréfasjóða. 
             Frú forseti. Eftirlitsaðilar telja ekki að vogunarsjóðir séu vandamál á fjármálamarkaði vegna þess að vogunarsjóðir eru ekki til í íslenskum lögum um fjármálamarkaði.

Frú forseti. Ég tek undir viðvaranir hv. þm. Lilju Mósesdóttur og legg einnig til að frumvarpinu verði vísað aftur til nefndarinnar. Í umræðu í nefndinni var spurst fyrir um hvort þetta gæti ógnað snjóhengjunni eða þeim vanda sem við glímum við í snjóhengjunni. Við fengum svör við því en ég tel að það þurfi enn ítarlegri svör við því hvort þetta geti ógnað vegna þess að hagsmunirnir eru svo miklir að erlendir aðilar geta ekki stofnað verðabréfasjóð á Íslandi og flutt þannig út gjaldeyri. Þess vegna þarf að fara aftur í gegnum þetta í nefndinni og ég mun sitja hjá við allar greinar málsins vegna þeirrar óvissu.

Virðulegur forseti. Það er rétt að hér er meðal annars verið að innleiða nokkrar gerðir og það eru auðvitað ákveðnir gallar á fyrirkomulaginu með Evrópska efnahagssvæðið sem breskur stjórnmálaleiðtogi hefur kallað að vera stjórnað með faxtæki frá Brussel. Ég er út af fyrir sig sammála fyrri ræðumönnum um að það hefur ákveðna ágalla og væri miklu betra ef við hefðum fulla aðild að bandalaginu. Það er ekki nema sjálfsagt að taka málið inn til umfjöllunar í nefnd milli 2. og 3. umr. og kanna hvort á því eru einhverjir þeir meinbugir sem ástæða er til að hafa áhyggjur af. Það verður að sjálfsögðu orðið við því eftir að málið hefur verið afgreitt hér í atkvæðagreiðslu við 2. umr.

Virðulegi forseti. Ég tek undir orð hv. þm. Lilju Mósesdóttur og Péturs H. Blöndals. Þótt ekki séu margir dagar eftir af tíð þessarar ríkisstjórnar vil ég að gefnu tilefni minna á að það er ekki þannig, og það vita allir þeir sem hafa skoðað það, að við höfum ekkert um það að segja hver málin eru eða hvernig þau eru framsett sem snúa að Íslandi varðandi ESB-tilskipanirnar. Það er mjög alvarlegt ef hæstv. ríkisstjórn hefur ekki notað þau tæki og hefur ekki kannað hvaða hættur geta falist í tilskipununum sem hingað koma. Ég vona að þetta hafi verið glettni hjá hv. þm. Helga Hjörvar, en ef það var alvara hefur hæstv. ríkisstjórn fullkomlega brugðist hlutverki sínu um að gæta hagsmuna okkar Íslendinga.

Virðulegi forseti. Þetta er eiginlega alveg ómögulegt mál. Hérna er verið að steypa saman rannsóknarnefndum samgönguslysa. Rannsóknarnefnd flugslysa varar við þessu sem og rannsóknarnefnd sjóslysa, rannsóknarnefnd umferðarslysa, samtök aðila í sjávarútvegi og landflutningum, allir sem eiga við að búa vara við þessu. Það er ekki faglegur ávinningur af þessari sameiningu, það kemur skýrt fram þegar við lesum gögn málsins. Það er sannarlega ekki fjárhagslegur ávinningur af henni en engu að síður er málið komið þetta langt. Þessi mál voru rædd ítarlega hér við 2. umr. og bent á alla þá miklu vankanta sem eru á þeim. Formaður nefndarinnar sem hefur þetta mál til umfjöllunar, formaður umhverfis- og samgöngunefndar, hv. þm. Ólafur Þór Gunnarsson, tók vel í að þetta mál kæmi hins vegar til meðhöndlunar milli 2. og 3. umr. Í trausti þess að það muni leiða til þess að menn hverfi frá hugmyndum um sameiningu þessara nefnda munum við þingmenn Sjálfstæðisflokksins sitja hjá, en við sitjum hjá að þessu sinni í trausti þess að frumvarpið muni taka efnislegum breytingum í þá veru sem ég hef þegar gert grein fyrir.

Frú forseti. Það hafa margar athugasemdir verið gerðar við þetta mál og flestum umsögnum ber saman um að það muni ekki auka skilvirkni og dragi úr sjálfstæði rannsóknarnefnda. Það sé sátt um núverandi fyrirkomulag og það sé ekki fjárhagslegur ávinningur af þeirri sameiningu sem hér er gert ráð fyrir. Það er gert ráð fyrir að þetta mál komi til nefndar milli 2. og 3. umr. og í því ljósi og í trausti þess að málið verði skoðað mun Framsóknarflokkurinn sitja hjá við þessa atkvæðagreiðslu.

Hæstv. forseti. Það að geta átt samskipti við annað fólk er eitt það mikilvægasta sem okkur er gefið. Til þess að geta þjónustað þau börn sem eiga við tal- og málþroskaraskanir að etja er nauðsynlegt að umhverfið sem við bjóðum upp á sé skýrt, það sé skýrt hver beri ábyrgð og ljóst að við höldum vel utan um þennan hóp. Það eru 300–700 börn í hverjum árgangi sem þurfa á aðstoð að halda vegna tal- og málþroskaröskunar og sú skýrsla sem menntamálanefnd Alþingis óskaði eftir og fékk frá menntamálaráðherra á sínum tíma segir okkur að við þjónustum þennan hóp ekki nægilega vel. Þessi þingsályktunartillaga hér tryggir að ráðuneytið muni í samvinnu við velferðarráðherra og sveitarfélögin fara í það verkefni að gera þar bragarbót á. Ég fagna þessum degi, þetta er stórsigur fyrir okkur öll sem viljum hag þessara barna sem mestan og ég vonast til að allur þingheimur taki undir það með því að samþykkja þessa frábæru tillögu.

Virðulegi forseti. Það er sérstakt ánægjuefni að vera í dag að afgreiða þennan fjórða lið vinnunnar hér í þinginu í málefnum barna og ungmenna með mál- og talþroskaröskun. Þar hefur verið umfjöllun í nefnd, skýrslubeiðni, fín skýrsla og nú ályktun um aðgerðaáætlun. Ferlið, seiglan og samstaðan eru til mikillar eftirbreytni. Fyrir börn með málþroskaröskun og fjölskyldur þeirra skiptir miklu máli að ferli greiningar og meðferðar sé skýrt og ábyrgðarskipting aðila á hreinu. Málið er okkar mikilvægasta tjáningar- og stýritæki. Það er þess vegna afar mikilvægt að ef í því eru einhverjir brestir sé brugðist snemma við með öllum tiltækum ráðum til að koma í veg fyrir þann vanda sem annars kann að skapast, félagslega og námslega, hjá barni með tilheyrandi erfiðleikum og kostnaði fyrir fjölskyldu og samfélag. Um það fjallar þetta mál, það er afar vandað og gott svo að við getum hreykin greitt því atkvæði okkar. Vinnuferli þess og innihald eru til stakrar fyrirmyndar og ég þakka öllum þeim sem hafa unnið með mér að málinu, ekki síst 1. flutningsmanni málsins, hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur.

Virðulegi forseti. Næstu tvö mál láta kannski ekki mikið yfir sér, þegar menn tala um bókhald og ársreikninga, en eru auðvitað stór og mikil mál. Það hefur verið ágætisumræða um þetta í nefndinni og ég hef ekki orðið var við pólitískan ágreining þar. Ég tel hins vegar að það séu nokkur mál sem við þurfum að fara betur yfir ef við ætlum að ganga þannig frá málinu að full sátt geti verið um það og það verði jafn vel unnið og við viljum. Þá er ég sérstaklega að vísa í hvernig við upplýsum um eigendur hlutafélaga og ýmislegt annað sem er þarna inni. Virðulegi forseti. Við förum fram á að þessi mál fari bæði aftur til nefndar og að við förum betur yfir þau. Við munum sömuleiðis fara fram á að sú tillaga sem hv. þm. Sigríður Á. Andersen flutti hér vegna málsins verði kölluð aftur til 3. umr. Ef það er ekki möguleiki munum við greiða atkvæði með henni. Þetta mál er þess eðlis að við eigum að geta náð góðri sátt um það og þess vegna förum við vinsamlega fram á að við förum betur yfir það en sitjum hjá við atkvæðagreiðsluna núna.

Virðulegur forseti. Skylt er skeggið hökunni og þau tvö mál sem eru næst á dagskránni, bókhald og ársreikningar, eru af sama meiði. Markverðast í þeim hygg ég, fyrir utan tæknilegar breytingar, er aukið gagnsæi í eignarhaldi í íslensku atvinnulífi, auknar upplýsingaskyldur um eigendur hlutafélaga, bæði í frumvarpinu sjálfu og eins gengur nefndin enn lengra í því að skylt verður að upplýsa um alla eigendur hlutafélaga í fylgiskjali með ársreikningum. Metnaður og vilji stendur til þess hjá einstaka nefndarmönnum að ganga jafnvel enn lengra og hagnýta sér nútímatækni til að uppfæra slíkar upplýsingar allan sólarhringinn, allan ársins hring svo að alltaf megi ganga að því hverjir eigi slík fyrirtæki. Það er sjálfsagt að fara yfir þær metnaðarfullu hugmyndir hér á milli umræðna með jákvæðum hætti og sömuleiðis þær athugasemdir sem borist hafa frá Íslenskri málnefnd.

Frú forseti. Ég hef svo sem margnefnt það í þessum ræðustóli að ein af ástæðum hrunsins voru miklir hringferlar sem mynduðust í hlutafélögum, milli hlutafélaga með hlutafélagakaupum og með lánveitingum. Af þeim sökum hefur krafa um aukið gagnsæi um eignarhald vaxið, alveg sérstaklega eignarhald hlutafélaga í hlutafélögum. Þær hugmyndir sem ræddar voru í nefndinni og komu fram í breytingartillögum meiri hlutans eru að mínu mati ekki fullnægjandi. Þær eru á pappír og ekki með kennitölu og í rauninni órekjanlegar þannig að ég legg til að það verði skoðað betur í nefndinni. Ég mun sitja hjá við þetta frumvarp og einstakar greinar þess í trausti þess að það verði skoðað betur þegar það kemur aftur til nefndarinnar.

Virðulegi forseti. Við ræðum meðal annars frumvarp um breytingar á ársreikningum. Breytingartillögur hv. meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar ganga að mínu mati ekki nógu langt í að upplýsa um raunverulega eigendur. Það á að skylda til dæmis 365 til þess að gefa aðeins upp að Moon Capital eigi um 43% í 365 en við munum hins vegar ekki vita hver á á Moon Capital. Það eru ýmsar vísbendingar um víðtækt eignarhald vogunarsjóða hér á landi og eitt af einkennum þeirra er dulið eignarhald í gegnum röð eignarhaldsfélaga sem enda í skattaskjólum. Ein leiðin til þess að hrekja vogunarsjóði út úr hagkerfinu er að skylda lögaðila með takmarkaða ábyrgð til að upplýsa um raunverulega eigendur. Ég tek því undir beiðni um að hv. efnahags- og viðskiptanefnd fjalli betur um málið og skoði hvernig hægt sé að herða á 

Frú forseti. Þetta mál og það síðasta hanga saman og í umræðunni lagði ég til að því yrði vísað til nefndarinnar og ítreka þá ósk hér með.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi um breytingu á lögum um kosningar til sveitarstjórnar, nr. 5/1998, með síðari breytingum. Meginmarkmið frumvarpsins er að auka vægi persónukjörs við kosningar til sveitarstjórna og gefa kjósendum þar með meiri möguleika til að hafa áhrif á hvaða fulltrúar ná kjöri. Á undanförnum árum hafa verið uppi háværar raddir um að auka þurfi lýðræði og áhrif kjósenda við kosningar með því að taka upp persónukjör við kosningar til Alþingis og sveitarstjórna. Hugmyndin um að auka persónukjör tengist almennum sjónarmiðum um aðhald kjósenda með stjórnmálasamtökum og aukinni þátttöku kjósenda í lýðræðislegu starfi. Persónukjör er til þess fallið að styrkja lýðræðislegt umboð kjörinna fulltrúa og endurspegla óskir fleiri kjósenda. Ef stjórnmálasamtök eða önnur framboð heimiluðu persónukjör við framboð sín til sveitarstjórna gætu þau haft áhrif á þróun fulltrúalýðræðis því að kjósendur hefðu þá aukin tækifæri til að velja ákveðna fulltrúa til setu í sveitarstjórnum. Frumvarpið og þær tillögur og útfærslur á persónukjöri sem það felur í sér voru unnar af óformlegum starfshópi á vegum innanríkisráðuneytisins. Við leituðum samstarfs við Samband íslenskra sveitarfélaga og fulltrúi þaðan tók þátt í þeirri vinnu þótt leggja beri áherslu á að Samband íslenskra sveitarfélaga kemur ekki formlega að málinu þrátt fyrir það. Ég tek mjög skýrt fram að sambandið áskilur sér allan rétt til að hafa skoðun á málinu þótt fulltrúi þaðan hafi tekið þátt í þeirri vinnu. Reyndar er frumvarp af þessu tagi þverpólitískt. Innan flokkanna kunna að vera mismunandi áherslur og hið sama kann að gilda um einstaka stjórnmálaflokka, hið sama kann að gilda um einstök sveitarfélög og legg ég áherslu á það. Starfshópurinn skoðaði sérstaklega mismunandi kerfi og aðferðir við persónukjör í öðrum norrænum ríkjum. Í þeim hópi voru meðal annars fulltrúar frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga. Niðurstaða starfshópsins var að sú aðferð persónukjörs sem notuð er við sveitarstjórnar- og fylkiskosningar í Noregi sé þannig úr garði gerð að heppilegt sé að styðjast við hana í lögum um kosningar til sveitarstjórna hér á landi með það fyrir augum að auka vægi persónukjörs í kosningum. Norska persónukjörsaðferðin er bæði einföld að gerð og í framkvæmd. Helsti kostur hennar er að ekki þarf að bylta núverandi kerfi hér á landi sem kjósendur hafa búið við um langan tíma þótt vissulega þurfi að aðlaga kerfið meðal annars vegna fámennis samanborið við Noreg. Þetta kerfi ætti því að vera hægt að innleiða hér á landi í ágætri sátt við hið pólitíska umhverfi og menningu sem hér hefur þróast á umliðnum áratugum en um leið ætti það auka lýðræðislega virkni í kosningakerfinu. Verði frumvarpið að lögum fer kosning til sveitarstjórna fram á eftirfarandi hátt: Í fyrsta lagi greiðir kjósandi áfram atkvæði til ákveðins framboðslista eða stjórnmálaflokks. Kjósandi merkir við þann framboðslista sem hann hyggst kjósa með sama hætti og gert er í dag. Kjósandi velur hvort hann nýtir sér einnig möguleika til persónukjörs eða hvort hann ráðstafi atkvæði sínu eingöngu til ákveðins framboðslista. Með því að merkja aðeins við framboðslista eftirlætur hann öðrum kjósendum að raða á listann. Ef eingöngu er merkt við frambjóðanda eða frambjóðendur á einum lista en ekki við framboðslistann fær listinn sem frambjóðandinn er fulltrúi fyrir engu að síður flokksatkvæðið. Ef frambjóðendum af tveimur mismunandi framboðslistum er veitt persónuatkvæði en ekki er samtímis merkt við framboðslista dæmist seðillinn ógildur þar sem ekki er hægt að greina skýran vilja kjósenda. Flokkur eða listi fær alltaf atkvæði eins og er í dag. Í öðru lagi á kjósandi kost á að greiða einstökum frambjóðendum innan þess framboðslista sem hann kýs persónulegt atkvæði sitt. Það er gert með því að krossa fyrir framan nafn eða nöfn frambjóðendanna. Engin takmörk eru á því hversu mörg persónuatkvæði leyfilegt er að veita innan þess framboðslista sem kosið er. Samanlögð persónuatkvæði hvers og eins frambjóðanda ráða því svo hver endanleg röð hans verður á listanum miðað við aðra frambjóðendur að teknu tilliti til atkvæðaálags. Í þriðja lagi á kjósandi kost á að greiða tilteknum en þó takmörkuðum fjölda frambjóðenda á öðrum framboðslistum en þeim sem hann veitir flokksatkvæði sitt persónuatkvæði. Hvert persónuatkvæði telst viðkomandi frambjóðanda til tekna sem heilt atkvæði og er því jafngilt og þau persónuatkvæði sem hann fær frá eigin flokksmönnum. Það hefur hins þær afleiðingar að atkvæði þess framboðslista sem kosinn er skerðist við hvert persónuatkvæði sem greitt er frambjóðanda af öðrum lista. Skerðingin miðast við fjölda fulltrúa í sveitarstjórn. Ef fulltrúar í sveitarstjórn eru níu skerðist atkvæði listans um 1/9 hluta fyrir hvert persónuatkvæði sem greitt er frambjóðanda af öðrum lista. Atkvæðahlutarnir færast yfir á framboðslista þess frambjóðanda sem hlýtur persónuatkvæðið. Ef kjósandi í sveitarfélagi með níu fulltrúa í sveitarstjórn nýtir sér að fullu rétt sinn til að veita tveimur frambjóðendum af öðrum framboðslistum persónuatkvæði skerðist flokksatkvæðið um 2/9 hluta og færast þeir atkvæðahlutar yfir á lista þeirra frambjóðenda sem hljóta persónuatkvæðin. Ekki er leyfilegt að strika yfir eða breyta röð frambjóðenda að öðru leyti á kjörseðlinum. Í fjórða lagi getur framboðslisti eða stjórnmálasamtök ákveðið að veita tilteknum fjölda efstu manna atkvæðaálag. Með því er veitt ákveðið forskot í persónukjöri til tiltekinna einstaklinga sem framboðslistinn vill tryggja kjör í sveitarstjórn. Sú útfærsla sem lögð er til með frumvarpinu gerir ráð fyrir því að atkvæðaálag verði hið sama fyrir þá sem slíkt álag fá eða 25% af heildaratkvæðum viðkomandi framboðslista og nýtist það þeim sem forskot við uppgjör persónukjörs og við endanlega röðun á listann. Nöfn þeirra sem fá atkvæðaálag frá þeim sem standa að framboði listans skulu standa efst á framboðslista og vera feitletruð. Sú leið veitir flokknum svigrúm til að velja frambjóðendur með tilliti til kynjasjónarmiða, búsetu, aldurs og svo framvegis. Fjöldi þeirra sem heimilt er að veita atkvæðaálag á hverjum lista ræðst af fjölda í sveitarstjórn. Fyrirkomulagið er valkvætt fyrir framboðslista og þeir listar sem ekki velja að veita slíkt atkvæðaálag fela það alfarið í hendur kjósenda að raða frambjóðendum í sæti. Þá er með frumvarpinu lagt til að framboðsfrestur verði lengdur úr þremur vikum í sjö svo tryggja megi að kjósendur sem greiða atkvæði utan kjörfundar hafi upplýsingar um það hverjir eru í framboði. Kjósendur sem greiða atkvæði utan kjörfundar geta ekki nýtt sér rétt sinn til að greiða einstökum frambjóðendum persónuatkvæði nema fyrir liggi hverjir eru í kjöri þegar utankjörfundaratkvæðagreiðsla hefst. Til samræmis við lengdan framboðsfrest er lagt til að tími til atkvæðagreiðslu utan kjörfundar verði styttur úr átta vikum í fimm. Loks er í frumvarpinu ákvæði sem tryggir að kjörseðill verði ekki metinn ógildur vegna þess eins að kjósanda hafi láðst að krossa eða merkja framan við listabókstaf. Jafnframt á ákvæðið að tryggja að atkvæði kjósenda teljist greitt ákveðnum lista enda þótt kjósandanum hafi orðið það á að greiða fleiri frambjóðendum af öðrum listum persónuatkvæði en heimilt er enda séu ekki aðrir gallar á. Kosningar til sveitarstjórna verða áfram annaðhvort bundnar hlutfallskosningar eða óbundnar kosningar. Breytingin yrði fyrst og fremst sú að kjósendum við bundnar hlutfallskosningar gæfist kostur á að veita einstökum frambjóðendur persónuatkvæði. Kjósendur munu því að miklu leyti ákvarða röð efstu manna af því að samanlögð persónuatkvæði hvers frambjóðanda ákvarða endanlega röð hans á listanum. Að mati ráðuneytisins mun frumvarpið ekki hafa í för með sér aukinn kostnað fyrir ríkissjóð. Hins vegar er gert ráð fyrir að kostnaðarauki sveitarfélaganna geti orðið um 32 milljónir króna, samanber sérstakt kostnaðarmat þar að lútandi. Því miður láðist að prenta kostnaðarmat gagnvart sveitarfélögunum með þingskjalinu. Það hefur hins vegar verið birt á heimasíðu ráðuneytisins og því verður jafnframt komið á framfæri við þá nefnd sem fær málið til umfjöllunar. Á því er beðist velvirðingar. Hér er um mikilvægt skref að ræða í þá átt að auka vægi kjósenda við val á frambjóðendum sem treystir enn betur hið lýðræðislega umboð sem kjörnir fulltrúar fá til setu í sveitarstjórnum. Það fyrirkomulag mætti síðan færa yfir á alþingiskosningar ef vilji stendur til, en það yrði þá næsta skref ef við tökum það skref með þessu. Lagt er til að frumvarpinu verði vísað til hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar og 2. umr.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. innanríkisráðherra fyrir ágæta ræðu og ágæta yfirferð yfir mjög athyglisvert mál sem tengist öðru máli sem eru breytingar á stjórnarskrá. Þar er mikið rætt um persónukjör og spurningin er sú, eins og hæstv. ráðherra sagði, hvort það þurfi að breyta frumvarpi til stjórnarskipunarlaga til þess að nálgast það markmið sem hann talaði um, þ.e. að þetta gæti átt líka við um alþingiskosningar. Í 2. gr. stendur: „Stjórnmálasamtök og önnur framboð …“ Samkvæmt minni íslensku heita þetta flokkar, flokkar sem bjóða fram, sem standa að framboðslista. Síðan hvenær eru stjórnmálasamtök, þeir sem bjóða fram, hætt að vera flokkur? Aðalspurningin er þó hvort þetta gæti verið hluti af breytingu á stjórnarskrá.

Hæstv. forseti. Ég treysti mér ekki til að svara fyrri spurningunni á afgerandi hátt. Við unnum frumvarpið án hliðsjónar af hugsanlegum stjórnarskrárbreytingum. Áherslur hafa verið uppi um að auka vægi persónukjörs við kosningar, sveitarstjórnarkosningar og í alþingiskosningum og ég er hjartanlega sammála því sjálfur en ég geri mér grein fyrir því að það eru mismunandi sjónarmið þar uppi. Varðandi orðalag með skírskotun til stjórnmálaflokka og framboða mun það vera svo að hér er stuðst við það orðalag sem er í núgildandi lögum, en það er nokkuð sem nefndin gæti tekið til skoðunar ef ástæða þætti til. En þarna er fyrst og fremst stuðst við lögin eins og þau eru í dag hvað orðalagið varðar.

Frú forseti. Ég legg til að hv. nefnd skoði það nákvæmlega hvernig þetta fer saman við stjórnarskrána. Í umræðum um stjórnarskrána hef ég nefnt að rétt væri að hafa sameiginlegt prófkjör allra flokka svo sem eins og þremur mánuðum fyrir kosningar og að kosningabaráttan eigi að standa í þrjár vikur, þ.e. að fjórum mánuðum fyrir kosningar mundu flokkar tilkynna um framboð sín og það fólk sem væri á lista og síðan yrði haldið sameiginlegt prófkjör allra flokka. Þá væri kerfið svipað og hér er notað, menn gætu jafnvel kosið tvo flokka eða fleiri og valið menn af þeim flokkum og þá skiptist atkvæðin. Ég vildi gjarnan að hv. nefnd ræddi þetta í sambandi við breytingar á stjórnarskránni því að þetta kemur inn í þær hugmyndir. Á þeim þremur vikum sem kosningabaráttan til prófkjöra stæði yrði hlé á fundum Alþingis því að mér finnst óhæfa að sumir frambjóðendur geti notað ræðustól Alþingis til að kynna sjálfa sig og málstað sinn á meðan aðrir, sem ekki eru þingmenn, sitji við skarðari hlut. Fyrir utan það að Alþingi, eins og verið hefur í allt haust, yrði meira og minna óstarfhæft þar sem þingmenn yrðu að sjálfsögðu uppteknir við að koma sjónarmiðum sínum á framfæri við kjósendur á meðan á prófkjörum stendur. Nú er það þannig að minn flokkur er sennilega í fararbroddi hvað lýðræði af þessu tagi varðar, hjá Sjálfstæðisflokknum eru mjög öflug prófkjör, frambjóðendur þurfa að ná til fleiri þúsund manns. Ég mundi því gjarnan vilja að menn skoðuðu sameiginlegt prófkjör allra flokka og væri gott að heyra afstöðu hæstv. ráðherra til þess.

Hæstv. forseti. Ég á kannski ekki mikið erindi aftur í ræðustól í andsvar en geri það af kurteisi við hv. þingmann. Hann beindi undir lokin spurningu til mín. Ég tel eðlilegt að þau sjónarmið sem hv. þingmaður viðraði komi til umfjöllunar í nefndinni sem fær málið til skoðunar og síðan í þingsal. Að öðru leyti vil ég ekki lýsa mínum eigin skoðunum hvað þetta varðar sérstaklega, en það er mjög mikilvægt að fá sjónarmið af þessu tagi fram. Það sem er að mínum dómi mikilvægt í þessum breytingum er að breyta neikvæðri aðkomu kjósenda að röðun á lista, sem nú er fólgin í því að strika út nöfn, yfir í jákvæða nálgun, að geta raðað fólki á jákvæðan hátt á listann við kosningarnar sjálfar.

Virðulegi forseti. Ég fagna því sérstaklega að fram sé komið frumvarp að breytingum við lög um kosningar til sveitarstjórna þar sem verið er að opna fyrir persónukjör. Eins og hæstv. innanríkisráðherra, Ögmundur Jónasson, fór yfir áðan er hér farið fram með tillögur að norskri fyrirmynd. Sá vinnuhópur fulltrúa úr ráðuneytinu, ásamt fulltrúa frá Sambandi ísl. sveitarfélaga, sem hefur verið að fara yfir þetta mál hefur að mínu mati tekið mjög skynsamlegar ákvarðanir um að horfa til fyrirmyndar sem fellur mjög vel að því kerfi sem við höfum í kosningalöggjöf okkar til sveitarstjórna og þeirrar stöðu sem er í samfélagi okkar sambærileg við hefðir og kosningareglur í Noregi. Af þeim ástæðum er hægt að fara fram með þessar breytingar án þess að gera stórkostlegar uppstokkanir á kosningakerfinu að öðru leyti en því að verið er að mæta sjónarmiðum íbúa og landsmanna sem hafa ítrekað komið fram með skýrum hætti. Kjósendur vilja fá tækifæri til að hafa aukin lýðræðisleg áhrif í kosningum með því að geta valið í persónukjöri. Það kom skýrt fram í þjóðaratkvæðagreiðslunni sem fór fram þann 20. október sl. þar sem meðal annars var spurt sérstaklega út í þennan þátt, þ.e. um persónukjör til Alþingis. Ég hefði gjarnan viljað sjá fleiri þingmenn hér í salnum til að ræða þetta mál vegna þess að í mínum huga snýr þetta ekkert síður að persónukjöri og þeirri umræðu sem við erum með undir varðandi nýja stjórnarskrá, varðandi þá þætti sem lúta að kosningalöggjöf og kosningum til þingsins. Hér er farið fram með útfærslur gagnvart sveitarstjórnum. Maður heyrir stundum þá umræðu í röðum sveitarstjórnarmanna að verið sé að nota sveitarstjórnirnar sem einhvers konar tilraunavettvang fyrir breytingar í kosningalöggjöf hvað þetta snertir. Ég tel ekkert neikvætt við það. Ég tel að það sé af hinu góða. Sveitarstjórnir hafa verið í forustu fyrir því að vilja fara fram með ýmsar stjórnsýslubreytingar í þágu aukins réttar borgaranna. Sveitarstjórnir eiga að vera stoltar af því framtaki sem þær hafa sýnt í þeim efnum og hér er enn á ný verið að stíga frekari framfaraskref í þá átt. Við ræddum í fyrradag tillögur sem hæstv. innanríkisráðherra kynnti um rafrænar kjörskrár og rafrænar íbúakosningar. Þar er sérstaklega horft til sveitarfélaganna í tilraunaverkefni hvað það snertir. Ég tel að horfa eigi á þessi mál í samhengi og menn eigi að þora að stíga enn stærri skref en lagt er upp með, þ.e. að hægt sé að tengja saman rafrænu kosningarnar og þetta persónukjör, sem gerir þá kostnaðaraukann sem ráðherrann nefndi sérstaklega, upp á 30–40 millj. kr., að engu, dregur þvert á móti verulega úr öllum kostnaði samfélagsins og sveitarfélaganna við kosningar. Það liggur ljóst fyrir að mun ódýrara er að standa fyrir rafrænum kosningum en hefðbundnum kosningum með útlögðum gjöldum vegna talningar og því sem tilheyrir. Við höfum reynslu af því, í þeim íbúakosningum sem fram hafa farið í hinum ýmsu sveitarfélögum, að það hefur gengið vel fyrir sig og kostnaður hefur verið í algjöru lágmarki miðað við það sem annars fylgir hefðbundnum kosningum. Af því að hér var vikið að stjórnarskránni, m.a. í máli hv. þm. Péturs H. Blöndals, og þeim áhrifum sem það frumvarp sem hér liggur fyrir hefur í þeim efnum, er rétt að fram komi að í yfirferð stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar þingsins hefur sú áhersla verið uppi að taka undir meginákvæði og upplegg í tillögum stjórnlagaráðs, meðal annars varðandi persónukjör, en fara ekki í djúpar útfærslur í stjórnarskránni sjálfri á því hvernig sú tilhögun eigi að vera, heldur að horfa til þess að í stjórnarskrá komi fram að heimild sé til þess að útfæra persónukjör og horfa eigi til þeirra þátta, en það verði hins vegar fært inn í almenna kosningalöggjöf til Alþingis hvernig það nákvæmlega verður gert. Það er þá Alþingis að ákvarða það ásamt öðrum þáttum sem lúta að kosningafyrirkomulaginu. Tillagan sem hér er lagt upp með er byggð á skýru módeli og vísað er til hinnar norsku leiðar. Hún er líka ákveðinn leiðarvísir í því hvernig menn gætu náð saman um fyrstu skref í þessum efnum. Ég segi fyrstu skref vegna þess að farið er varfærnislega fram með þetta verkefni. Það er samt stórfelld breyting frá því sem verið hefur. Hér er verið að opna fyrir það að kjósendur geti með jákvæðum hætti, eins og hæstv. innanríkisráðherra nefndi réttilega áðan, haft áhrif á röðun á framboðslista með því að merkja, eins og hver fyrir sig kýs, við ákveðinn fjölda, einn eða tvo eða þess vegna allan þann lista sem viðkomandi aðili kýs. Jafnframt er opnað fyrir það, með ákveðnum takmörkunum þó, að hægt sé að kjósa á milli lista, þ.e. að merkja við ákveðna frambjóðendur á öðrum framboðslistum. Fjöldi þeirra merkinga er hins vegar takmarkaður eftir því hversu marga fulltrúa verið er að kjósa. Ef ég man rétt er miðað við það í þessum tillögum að í meðalstórri sveitarstjórn hér, þar sem kjósa þarf níu til ellefu fulltrúa, sé heimild til að kjósa tvo fulltrúa af öðrum listum en þeim lista sem viðkomandi aðili kýs sérstaklega. Þetta er skynsamleg nálgun og hægt væri að ná breiðri samstöðu um þessa útfærslu enda hefur góð reynsla verið af þessu og samstaða um það hjá frændum okkar í Noregi. Það er þá einnig í hendi framboðanna sjálfra að ákveða hvort raðað verður á lista eða ekki. Það er í sjálfu sér ágætt að framboðin hafi það val, ég er hins vegar sannfærður um að kjósendur munu hafa mikið um það að segja hvort framboð til lengri framtíðar vilji raða listunum sjálf eða hafa þá óraðaða. Ég er sannfærður um að krafan verður mjög þung í þá veru að almennir kjósendur vilji hafa þennan rétt hjá þeim flokkum sem þeir styðja hver um sig, að hafa tækifæri til að raða á þeim listum. Flokkarnir hafa þá svigrúm, eins og kemur fram í frumvarpinu, og vakin var hér athygli á, til að setja ákveðið vægi á ákveðna einstaklinga, forustumenn eða aðra þá aðila á framboðslistanum sem þeir vilja að njóti ákveðinnar stöðu í framboðinu og hafi allt að 25% aukið vægi í kosningunni þegar talið verður upp úr persónuatkvæðunum. Ég ítreka enn og aftur að ég tel að það sé bæði mikilvægt og gott að fá þetta mál til umræðu. Hæstv. ráðherra vék að því að málið væri unnið af óformlegum vinnuhópi ráðuneytismanna og Sambands ísl. sveitarfélaga og að Samband ísl. sveitarfélaga væri ekki bundið af þessu þannig lagað, að málið ætti eftir að fara í breiðari umræðu innan sveitarstjórna. Ég tel mjög mikilvægt að fá þá umræðu upp sem allra fyrst og víðtæka yfirferð og umfjöllun um þau efni í sveitarstjórnargeiranum. Ég tel mikilvægt að niðurstaða liggi fyrir í þessu máli sem allra fyrst. Ég geri mér grein fyrir því að stutt er eftir af þessu þingi en eigi síðar en í upphafi næsta þings á komandi hausti þyrfti Alþingi að geta afgreitt þetta mál frá sér til þess að tækifæri og tími gefist til undirbúnings í aðdraganda að sveitarstjórnarkosningum sem verða hér að vori 2014. Ég tel mjög brýnt að búið verði að kynna þessar útfærslur vel fyrir þjóðinni og í sveitarstjórnunum og athugasemdir og ábendingar liggi fyrir um það sem hugsanlega megi betur fara. Ég tel þó að þetta sé orðið mjög skýrt og klárt enda er ekki verið að fara fram með eitthvert verkefni sem ekki hefur verið reynt og prófað annars staðar, við þekkjum þetta frá Noregi. En umræðan þarf að eiga sér stað og fá þarf alla til að setja sig inn í þetta verkefni, ekki bara hina kjörnu fulltrúa og þá sem eru í ábyrgð í sveitarfélögunum í dag og í forustu þar, heldur ekkert síður almenning, að hann geri sér grein fyrir því hvernig þessi útfærsla er hugsuð. Ég tel að þetta sé, eins og ég nefndi áðan, ekki síður áhugavert og gott innlegg inn í þá umræðu sem lýtur að stjórnarskipunarlögum sem við erum að fjalla um hér á þinginu og að menn muni hugsanlega vilja móta og þróa kosningalög til alþingiskosninga í einhverjum sambærilegum dúr og hér er lagt upp með. Ég hvet því til þess að þetta mál fái sem hraðasta afgreiðslu og umfjöllun, eins og kostur er hér í þinginu. Það væri mjög áhugavert ef okkur tækist að ná saman um að afgreiða málið fyrir þinglok, þó að ég telji ákveðna vankanta á því, en að málið fái umfjöllun og yfirferð eins og kostur er á þeim skamma tíma sem er til stefnu. Það skiptir þó mestu að frumvarpið er komið fram. Hér eru heilsteyptar, skýrar og áhugaverðar tillögur sem ég hef fulla trú á að hægt verði að ná breiðri samstöðu um innan Alþingis og ekki síður í sveitarstjórnargeiranum.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Lúðvík Geirssyni fyrir ræðuna og hæstv. ráðherra fyrir framsögu hans. Málið er um margt spennandi, ég tek undir það, og alveg þess virði að ræða það innan sveitarstjórnarstigsins og kanna hvort sveitarstjórnir almennt og þá hugsanlega hvaða sveitarstjórnir eru tilbúnar að reyna slíkt í komandi kosningum 2014. En ég er hugsi yfir einu. Ef við erum almennt að færa meira vald til kjósendanna, sem er af hinu góða, það er gert í prófkjörum Sjálfstæðisflokksins, það er líka gert í prófkjörum ýmissa annarra flokka sem og á þröngum kjördæmisfundum hjá öðrum flokkum, af hverju felum við þá stjórnmálasamtökum að ákveða hverjir eiga að fá atkvæðaálagið? Af hverju er ekki einfaldlega ferningur fyrir framan alla þá sem eru í framboði og það er þá kjósandans að ákveða þann lista sem hann kýs og þá sem hann vill að ráði för? Sömu sögu er að segja um kjósandann sem ætlar sér að veita einhverjum á öðrum lista persónuálag, af hverju ekki hverjum sem er? Ef við erum að færa vald til kjósandans með þessum hætti á annað borð, af hverju eru kjósendur þá ekki færir um að ákveða það sjálfir hverjum þeir vilja veita persónuálagið í stað þess að stjórnmálasamtökin ákveði það fyrir fram hverjir af frambjóðendum fái persónuálag? Mig langar að heyra skoðun hv. þm. Lúðvíks Geirssonar á þessari nálgun minni.

Virðulegi forseti. Eins og heyra mátti á máli mínu áðan er ég mjög mikill áhugamaður um persónukjör og hef verið það lengi. Ég get upplýst hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur um það að persónulega er ég opinn fyrir mjög stórum skrefum varðandi persónukjör. Ég væri sjálfur tilbúinn að fara allra lengstu leiðir í því að hafa þetta eins opið og vítt og nokkur kostur er. Ég er hins vegar raunsær að því leyti, vegna þess að ég hef tekið þessa umræðu margsinnis á sveitarstjórnarstiginu og eins við þingmenn, að það skipti meira máli að ná saman um þann samnefnara sem hægt er að fara af stað með málið og koma því fram. Við höfum í raun og veru beðið allt of lengi eftir því að eitthvað gerðist í þessum málum. Ég tel að tækifæri sé til þess að sameinast um útfærslur í þá veru sem hér er verið að leggja upp með. Við vitum að það eru skiptar skoðanir, ekkert endilega á milli flokka heldur eru ekkert síður skiptar skoðanir um það hvernig eigi að útfæra svona mál innan flokkanna. Norðmenn hafa fundið aðferð sem er að mörgu leyti mjög heppileg og mundi að mínu mati passa mjög vel til að ná breiðri samstöðu hér heima, ekki síst vegna þess að aðstæður okkar eru ekkert ólíkar aðstæðum Norðmanna; við lifum í samfélagi þar sem er mikið dreifbýli og flokkaskipan er ekkert ólík. Svigrúmið er fyrst og fremst það að kjósandi hefur heimild til að raða á þann lista sem hann kýst en einnig eru opnaðir gluggar fyrir aðkomu að öðrum listum. Það er opið fyrir að flokkarnir geti sett ákveðið vægi á þá einstaklinga sem eru í framboði á þeirra vegum og menn vilja að hafi ákveðið vægi. Ég tel að þetta sé fyrsta skrefið til að fara fram með sem verður vonandi þróað enn frekar í framtíðinni.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Já, taka skrefin hægt og bítandi, vissulega, en það er engu að síður forræðishyggja. Við ákveðum að færa kjósandanum meira val en hann hefur nú í kosningalögum en með þessu frumvarpi óttumst við samt sem áður kjósandann, að hann hafi of sterkar persónulegar skoðanir sem eru hugsanlega í andstöðu við það sem stjórnmálasamtök eða flokkar hafa ákveðið fyrir lista sína fyrir tilteknar kosningar. Ég legg nálgun mína inn í umræðuna og til hv. allsherjar- og menntamálanefndar - nei, umhverfis- og samgöngunefndar væntanlega, sem sér um sveitarstjórnarmál.

Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd.

Er það? Þær eru orðnar dálítið flóknar. Er það stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd sem fær þetta til skoðunar? Ég þakka hæstv. ráðherra ábendinguna. Ég legg þá einfaldlega til, virðulegur forseti, að hv. nefnd skoði hvort kjósandinn eigi ekki að hafa það val umfram stjórnmálasamtökin að settur verði ferningur um persónuálag fyrir hvern og einn frambjóðanda og að honum sé því ekki skylt að taka tillit til þess sem stjórnmálasamtökin hafa ákveðið, þ.e. að tilteknir fimm eða sex, eða tveir eða þrír eigi að fá persónuálagið, heldur sé það kjósandans að velja hvort heldur er í þeim flokki eða stjórnmálasamtökum sem hann kýs, sem og þegar hann ákveður hverjum frambjóðenda annarra flokka hann vill veita sérstakan stuðning, valið sé hans en ekki stjórnmálasamtakanna. Ég legg þessa nálgun mína inn til hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar til frekari skoðunar vegna þess að ég hef tröllatrú á því að kjósendur séu fullfærir um að ákveða hvaða frambjóðandi eigi að fá 25% eða 30% persónuálag án aðkomu stjórnmálasamtaka, þeir þurfi ekki leiðbeiningu flokka eða framboða til þess.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir innlegg hennar í þessa umræðu, ég tel það mjög mikilvægt, og eins og ég nefndi áðan sakna ég þess að hér séu ekki fleiri þingmenn til að fjalla um þessi mál og athyglisvert að það eru fyrst og fremst þeir sem hafa verið starfandi í sveitarstjórnum sem hafa brennandi áhuga á þessu máli. Eins og ég nefndi í ræðu minni áðan snýr þetta ekkert síður að þeirri umræðu sem við munum einmitt taka á næstu dögum í þingsal um persónukjör í alþingiskosningum. Við eigum ekki að líta einangrað á málið. Ég fagna því að þetta frumvarp er komið fram gagnvart sveitarstjórnunum vegna þess að ég trúi því og treysti að sveitarstjórnirnar muni hafa burði, getu og vilja til þess að fara fram með þetta verkefni og þróa það áfram eins og við höfum gert með mörg nýmæli á undanförnum árum á stjórnsýslustiginu. Ég er líka þeirrar skoðunar að þetta eigi ekki að vera valkvætt þannig að einhver einstök sveitarfélög ákveði að vera með en önnur ekki. Þetta á að vera bundið í lög þannig að réttur íbúanna sé alls staðar sá sami. Það verður hins vegar undir íbúum og kjósendum komið hvort menn nýti sér þann rétt eða ekki. Staðreyndin er sú að þessi réttur hefur ekki verið fyrir hendi, þ.e. hann hefur verið afar takmarkaður eins og hæstv. ráðherra benti hér á, á neikvæðum forsendum með útstrikunum. Hér er verið að opna fyrir það að kjósandinn fái aukinn rétt til þess að velja. Það er líka verið að opna glugga sem margir hafa verið ósáttir við, að hægt sé að kjósa á milli lista. Það er gert í takmörkuðum mæli og með takmörkuðum rétti. Það er kannski forræðishyggja gagnvart því að flokkar fái einhverju um ráðið. Eins og Norðmenn hafa þróað þessa leið er hægt að setja aukið vægi á tiltekna frambjóðendur. Það er alla vega aðferðafræði sem hefur orðið til sáttar og samkomulags að útfæra leiðina á þann veg að takmarkanir séu annars vegar og hins vegar aukið vægi, þannig hafa menn náð saman. Ég tel mikilvægt að þetta mál nái fram að ganga og þróist frekar í framtíðinni.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa mjög mörg orð um þetta. Ég kem hingað fyrst og fremst til þess að votta þessu máli ákveðna virðingu og taka undir þau sjónarmið sem í því birtast. Það er auðvitað búið að gera nokkuð góða grein fyrir málinu. Það gerðu hæstv. innanríkisráðherra og hv. þm. Lúðvík Geirsson og svo komu athyglisverð sjónarmið frá hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur. Ég tek undir það með henni að kjósendum er að sjálfsögðu treystandi án forræðis stjórnmálaafla til að velja algjörlega eigin lista. Það er löngu orðið tímabært að bregðast við ákalli almennings um meiri áhrif í kosningum og að kjósendur hafi í enn ríkara mæli en áður áhrif á hverjir gegni trúnaðarstörfum fyrir þá. Nýjasta tækni gerir mögulegt að bregðast við jafnvel flóknustu kosningareglum og þeir útreikningar sem af þeim leiða verða sáraeinfaldir. Ég held að auknir möguleikar fólks til beinni áhrifa hljóti að skila sér í aukinni þátttöku og áhuga á stjórnmálum. Það er ekki síst mikilvægt núna þegar margt bendir til þess að áhuginn fari dvínandi, allar niðurstöður kosningaþátttöku í hinum vestræna heimi sýna okkur það. Þess vegna er þetta frumvarp hæstv. innanríkisráðherra ágætisvegur til framtíðar. Hér er gert ráð fyrir persónukjöri til sveitarstjórna. Vissulega hafa verið uppi svipuð áform um persónukjör til alþingiskosninga en ég held að menn verði að horfa raunsætt á það því að það mun taka ögn lengri tíma. Það ætti ekki að vera neitt því til fyrirstöðu að menn hafi hæfilega snarar hendur og sníði hugsanlega agnúa af því máli sem nú er til umræðu og komi því í gegn og samþykki það þannig að hægt verði að kjósa samkvæmt þeim lögum 2014. Mér finnst fara nokkuð vel á því að sveitarstjórnarstigið ryðji þessa braut. Það er rétt að nefna að til skamms tíma og reyndar í langan tíma var kosið með þessum hætti. Ég held að það hafi verið allt til 1994 sem meira en helmingur allra sveitarstjórnarmanna voru kosnir með persónukjöri. Samhliða þessu frumvarpi liggur annað fyrir þinginu, systurmál getum við kallað það, þar sem er verið að greiða fyrir möguleika sveitarstjórna á að kjósa rafrænt. Það er einnig mikið lýðræðismál og mun auka þátttöku almennings í stjórnmálum auk þess að gera mörgum hópum, svo sem mörgum öldruðum og hreyfihömluðum, mögulegt að nýta kosningarrétt sinn. Ég get í því sambandi tekið undir með hv. þm. Lúðvík Geirssyni að skemmtilegast væri ef þessi mál væru tengd saman og hægt væri að kjósa með rafrænum hætti til sveitarstjórna. Það frumvarp sem um ræðir gerir ekki einungis ráð fyrir mögulegri röðun innan þess lista sem kjósandi velur heldur er mönnum einnig veittur réttur til að hafa áhrif á aðra lista, þó með takmörkuðum hætti. Menn fara svokallaða norska leið. Það hefði í sjálfu sér verið hægt að velja margar aðrar leiðir en þessi er skýr og klár og veitir mönnum býsna góð réttindi þannig að ég held að það sé alveg ástæða til að styðja hana. Þessi áform falla vel að hinum íslenska sveitarstjórnarkúltúr því að þar er víða mjög rík hefð fyrir því að kjörnir fulltrúar vinni saman þvert á flokka meiri og minni hluta. Mættu margir alþingismenn taka það til eftirbreytni. Sem sveitarstjórnarmaður fagna ég þeim markmiðum sem koma fram í frumvarpinu og hvet þingið einfaldlega til að ganga nokkuð vasklega til verks svo að almenningi verði færðar þessar lýðræðisumbætur sem fyrst. Svo verðum við að sjá til hvort þessi nýju lög ýti undir uppstokkun á núverandi flokkahugsun og tilheyrandi hjarðhegðun, en það kemur sjálfsagt í ljós. Kannski beinir þetta okkur inn á algjörlega nýjar brautir sem okkur óraði ekki fyrir og ef til vill breytast hlutirnir ekki mikið. Það er hins vegar algjörlega öruggt að með þessu fær almenningur beittari vopn í hendur og þegar honum verður áþreifanlega ljóst hvaða áhrif hann hefur mun hann taka með auknum þunga þátt í stjórnmálum. Þetta frumvarp er sem sagt bæði eftirsóknarvert og bráðnauðsynlegt.

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa umræðu og sakna þess í rauninni að sjá ekki fleiri þingmenn í salnum til að ræða þetta mál. Ég er mikill áhugamaður um lýðræðisumbætur og persónukjör. Ég held að það sé frábært tækifæri að nýta sveitarstjórnarkosningar til þess að ryðja brautina eins og áður hefur komið fram. Ég held að menn ættu jafnvel að ganga enn lengra. Ég held að menn ættu að veita lagaheimildir fyrir því að kjósa þvert á lista. Þetta gæti orðið fordæmisgefandi fyrir það sem koma skal. Ég held að framtíðin hljóti að bera það í skauti sér að aukin þátttaka almennings í stjórnmálum verði miklu víðtækari en hún er og með öðrum hætti. Samskiptatæknin hefur ýtt undir þetta og einfaldað framkvæmd slíkra hluta, eins og atkvæðagreiðslna o.fl. Ég tel mikilvægt að auka vægi kjósenda, að kjósandinn hafi raunverulegt val um það hverjir gegna trúnaðarstörfum fyrir almenning bæði í sveitarstjórnum og á Alþingi. Ég held að það sé mjög mikilvægt. Það er lýðræðisvakning um allan heim. Ég held að það hljóti í fyllingu tímans að verða þannig að við munum geta haft áhrif og tekið þátt í stjórnmálum í gegnum þau samskiptatæki sem eru í boði og eiga eftir að verða í boði í framtíðinni. Þetta mun allt hjálpa okkur til aukinnar velsældar. Þetta tækifæri mun auðvitað gera það, hvert hænuskref er skref fram á við þó að það sé ekki annað. Ég mundi vilja sjá fleiri taka þátt og heyra í fleirum í þessari umræðu. Allt sem eykur val kjósandans og dregur úr vægi þess að stjórnmálasamtök geti tekið frá sæti fyrir sig og ráðstafa eins og þeir vilja held ég að sé af hinu góða. Eins og kom fram í máli hv. þm. Ragnheiðar Ríkharðsdóttur er ég algjörlega sammála því að kjósandinn er fullfær um að velja sér fólk til trúnaðarstarfa.

Hæstv. forseti. Ég kveð mér fyrst og fremst hljóðs til að þakka fyrir þessa jákvæðu umræðu. Þeir sem tekið hafa til máls eru allir á því máli að við séum að stíga rétt skref fram á við með því að auka vægi persónukjörs við kosningar. Það kom fram í máli hv. þingmanna Valgeirs Skagfjörðs og Loga Más Einarssonar og þeir eiga það sammerkt með öðrum sem hafa tekið til máls, eins og hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur, að vilja jafnvel stíga róttækari skref í þessum efnum en gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Það sama á við um hv. þm. Pétur Blöndal. Ég tek undir það sem fram kom í máli hv. þm. Lúðvíks Geirssonar að þótt við séum ekki að ganga eins langt og margir vildu þá er þetta tilraun til málamiðlunar. Við erum alla vega komin með grunn til að ræða málið út frá. Í mínum huga væri að sjálfsögðu æskilegast að málið fengi sem skjótasta afgreiðslu, en höfuðmáli skiptir þó að afgreiðslan og umfjöllunin sé vönduð og byggi á sem víðtækastri sátt. Það þarf náttúrlega að stýra för í meðferð þessa mikilvæga máls að þeir sem koma að sveitarstjórnarmálum séu líka sáttir við það sem við erum að gera. Við skulum líka gæta okkur á því að fulltrúum á fulltrúasamkomum hættir til að vera íhaldssamari en gerist úti í þjóðfélaginu. Ég hef grun um að þeir sem tóku til máls um þetta frumvarp núna endurspegli ekki endilega allan þingviljann heldur er það til marks um áhuga þessara þingmanna á því að auka vægi persónukjörs. Ég velkist ekki í nokkrum vafa um það að í samfélaginu er góður hljómgrunnur fyrir þessi viðhorf og ég er ekki í nokkrum vafa um það heldur að þetta er framtíðin.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um stimpilgjald, nr. 36/1978, með síðari breytingum, afnám stimpilgjalda vegna kaupa á íbúðarhúsnæði einstaklings. Þetta frumvarp var lagt fram á haustþingi í október 2012 og er að koma til 1. umr. í lok janúar. Flutningsmenn ásamt mér að þessu frumvarpi eru þingflokkur Sjálfstæðisflokksins eins og hann var þegar frumvarpið var lagt fram, en þá sat Arnbjörg Sveinsdóttir á þingi fyrir Tryggva Þór Herbertsson og Eyrún Ingibjörg Sigþórsdóttir fyrir Einar K. Guðfinnsson. 1. gr. þessa frumvarps hljóðar svo: „Eftirfarandi breytingar verða á 35. gr. a laganna: a. Orðið „fyrstu“ í 1. mgr. fellur brott. b. 2. mgr. orðast svo: Skilyrði niðurfellingar skv. 1. mgr. eru að kaupandi íbúðarhúsnæðis, og skuldari samkvæmt hinu stimpilfrjálsa skjali, sé þinglýstur eigandi að a.m.k. helmingi eignarhluta í þeirri fasteign sem keypt er og að lánsfjárhæð sú sem fram kemur í hinu stimpilfrjálsa skjali skuli einvörðungu ætluð til fjármögnunar kaupa á viðkomandi fasteign. c. 4. og 5. mgr. falla brott. d. Í stað orðanna „séu uppfyllt“ í 1. málsl. 6. mgr. kemur: sé uppfyllt. e. Í stað orðanna „skulu eftirfarandi gögn liggja fyrir“ í 2. málsl. 6. mgr. kemur: skal liggja fyrir afrit af þinglýstum kaupsamningi, afsali eða annarri eignarheimild vegna fasteignar sem hið stimpilfrjálsa skjal er gefið út til fjármögnunar kaupa á. f. A–c-liðir 6. mgr. falla brott. g. Á eftir 6. mgr. kemur ný málsgrein, svohljóðandi: Þrátt fyrir ákvæði 24. og 26. gr. skal, þegar fasteignaveðskuldabréf einstaklings er endurnýjað með nýju fasteignaveðskuldabréfi sem kemur í stað þess eldra, að hluta eða öllu leyti, ekki greiða stimpilgjald af þeim hluta nýja fasteignaveðskuldabréfsins sem svarar til uppreiknaðs virðis eldra fasteignaveðskuldabréfsins ásamt vanskilum.“ 2. gr.: „Ákvæði til bráðabirgða III í lögunum fellur brott.“ 3. gr.: „Lög þessi öðlast gildi 1. janúar 2013 og taka til skjala sem eru gefin út frá þeim tíma.“ Virðulegur forseti. Þess ber að geta að þetta frumvarp er lagt fram í október 2012 þannig að 3. gr. um að lögin öðlist gildi 1. janúar 2013 stenst ekki og verður því hv. efnahags- og viðskiptanefnd að íhuga að breyta gildistöku laganna afgreiði hún málið úr nefnd. Ég vil þó geta þess að í gildandi lögum nr. 36/1978 er kveðið á um tímabundið gildissvið þeirrar reglu að stimpilgjald vegna kaupa á fyrstu íbúð verði undanþegin stimpilgjaldi. Sú regla féll úr gildi þann 31. desember 2012 og þá er það væntanlega þannig að þeir sem hafa keypt íbúðir í janúar 2013 hafa þurft að greiða fullt stimpilgjald hvort sem um var að ræða kaup á fyrstu íbúð eða ekki vegna þess að engin breyting hefur komið fram á gildandi lögum fram til þessa. Frumvarpið var áður lagt fram á 140. löggjafarþingi. Það var þá á þskj. 654, mál. nr. 415 og nú er það lagt fram að nýju lítið breytt. Með frumvarpinu eru tekin fyrstu skref í afnámi stimpilgjalda, þessa óverjandi skatts sem lagður er á fólk og fyrirtæki sem taka lán í formi veðskuldabréfa. Í október árið 2012 var þess getið í blöðum, m.a. í Fréttablaðinu , að ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur hygðist afnema stimpilgjöld vegna athugasemdar ESA sem telur þau neytendum í óhag. Þá var boðað frumvarp sem átti að koma fram um miðjan október en við erum nú stödd hér 24. janúar og enn bólar ekkert á frumvarpi ríkisstjórnarinnar um afnám stimpilgjalda, hvorki í skrefum né að fullu eins og athugasemdir ESA segja til um. Þetta er til marks því að í þessum sal hefur margoft verið talað um að í raun sé ríkisstjórnin sjálf lítið sem ekkert að gera fyrir skuldug heimili í landinu, en eigni sér ýmislegt sem falli til vegna dómsmála einstaklinga eða fyrirtækja vegna gengistryggða lána sem dæmd voru ólögleg í Hæstarétti. Ég vil taka þetta sérstaklega fram því að ég fór hér í umræðu um störf þingsins í október þegar lá fyrir að ríkisstjórnin hygðist koma fram með frumvarp í þá veru að afnema eða breyta frumvarpi til laga um stimpilgjöld, en nú í janúar höfum við ekkert séð í þeim efnum. Ljóst var þegar fjárlagafrumvarpið var afgreitt frá Alþingi í desember að ekki stóð til að breyta þessum óverjandi skatti á nokkurn hátt því meiri hlutinn telur sig geta innheimt allt að 4 milljarða í stimpilgjöldum árið 2013 samkvæmt fjárlagafrumvarpinu. Ég sé að formaður efnahags- og viðskiptanefndar er kominn í salinn og ég fagna því. Eins og ég sagði þá eru fyrstu skrefin í afnámi stimipilgjalda tekin með þessu frumvarpi. Lagt er til að stimpilgjöld vegna kaupa einstaklinga á íbúðarhúsnæði til eigin nota verði afnumin, ekki bara á fyrstu íbúð heldur almennt afnumin. Að mati flutningsmanna hníga augljós rök að því að auðvelda einstaklingum að koma sér þaki yfir höfuðið og við teljum að ekki eigi að nýta slík viðskipti til tekjuöflunar fyrir ríkissjóð. Nú munu sjálfsagt ýmsir ræða það að sá flokkur sem ég sit á þingi fyrir hafi ráðið hér ríkjum frá 1991–2007 og lítið beitt sér í þessum málum. Það er svo, en það breytir því ekki að sú sem hér stendur telur að þessi breyting þurfi að eiga sér stað og meðflutningsmenn að þessu frumvarpi einnig. Í 35. gr. a í lögunum um stimpilgjald, nr. 36/1978, er nú kveðið á um að kaupandi íbúðarhúsnæðis til eigin nota skuli undanþeginn stimpilgjaldi við fyrstu kaup. Ég held að þessi undanþága hafi runnið út 31. desember 2012. Við teljum rétt að víkka út það ákvæði þannig að það taki til allra almennra kaupa einstaklinga á íbúðarhúsnæði til eigin nota, ég ítreka, íbúðarhúsnæði til eigin nota. Ég tel að þetta sé einfaldlega einstaklingum til hagsbóta og að þetta auðveldi mörgum að breyta þeim lánum sem þeir eru með í dag, þurfi þeir ekki að greiða það stimpilgjald sem við erum að ræða og kem að því síðar. Þó er lagt til að áfram þurfi það skilyrði að vera uppfyllt að kaupandi íbúðarhúsnæðis og skuldari samkvæmt hinu stimpilfrjálsa skjali sé þinglýstur eigandi a.m.k. helmingi eignarhluta í þeirri fasteign sem keypt er. Jafnframt, og það er ekki síður mikilvægt, er lagt til að endurfjármögnun lána vegna íbúðarhúsnæðis til eigin nota verði varanlega undanþegin stimpilgjaldi, en í gildandi lögum er kveðið á um tímabundið gildissvið þessarar reglu, þ.e. að hún gildi til 31. desember 2012. Að endurfjármögnun lána verði varanlega undanþegin stimpilgjaldi telja flutningsmenn afar mikilvægt á þeim tímum sem við erum nú á, bæði þegar bjóðast óverðtryggð lán og einnig þegar mismunandi fjármálastofnanir bjóða ólík tilboð, ef við megum segja svo, fyrir einstaklinga til að skuldbreyta lánum sínum. Þegar eru margir sem leita leiða til skuldbreytinga og íhuga að breyta úr verðtryggðu í óverðtryggt. Eðlilegt er að fólk hafi tækifæri til að skoða tilboð frá fjármálafyrirtækjum og beina viðskiptum sínum þangað sem þeir telja að kjörin bjóðist best, en í dag stendur stimpilgjaldið í vegi fyrir því. Þess vegna eru lagðar til breytingar á 35. gr. a þessu til samræmis. Af veðskuldabréfum og tryggingabréfum, þegar skuld ber vexti, ber að greiða 1,5% stimpilgjald af fjárhæð bréfs. Af afsölum, kaupsamningum og öðrum yfirfærslugjörningum um fasteign greiðist 0,4% stimpilgjald af fasteignamati eignar að lóðaréttindum eignar meðtöldum. Það er því ljóst að afnám þessara gjalda, sem geta muni umtalsverðum fjárhæðum, er til augljósra hagsbóta fyrir einstaklinga og fjölskyldur. Ég treysti því að hv. efnahags- og viðskiptanefnd líti þetta mál jákvæðum augum og til hagsbóta fyrir neytendur, fólkið í landinu og skuldara í eigin húsnæði sem hugsanlega vilja skuldbreyta lánum sínum með einum eða öðrum hætti. Ég ítreka að í frumvarpinu er lagt til að gildistakan verði 1. janúar 2013 og gildi um skjöl sem gefin eru út á þeim tíma. Það er ljóst að hv. efnahags- og viðskiptanefnd þarf að sjálfsögðu að breyta dagsetningu gildistöku þessara laga. Ég segi þegar þau verða að lögum því ég trúi ekki að hv. efnahags- og viðskiptanefnd sé ekki reiðubúin í þessar breytingar til hagsbóta fyrir fólkið í landinu. Hún gæti hugsanlega horft til þess að gildistakan verði 1. apríl 2013. Það er þá hæfilegur tími fyrir hv. efnahags- og viðskiptanefnd til að kanna málið, kalla inn umsóknir, ræða málið og bera það síðan undir Alþingi. Samhliða er lagt til að ákvæði til bráðabirgða III í lögunum falli brott, þar sem kveðið er á um tímabundið gildissvið sambærilegs ákvæðis um að endurfjármögnun lána verði undanþegið stimpilgjaldi. Ég ítreka að þetta er mikilvægt og að þetta bráðabirgðaákvæði gilti til 31. desember 2012, því hefur mér vitanlega ekki verið breytt. Flutningsmenn telja mikilvægt að þessi regla verði varanleg og gildi um fasteignaveðbréf sem koma í stað eldra bréfs að hluta eða öllu leyti. Ég held að það sé nokkuð skýrt hvað fyrir flutningsmönnum vakir með þessum breytingum á lögum um stimpilgjald, nr. 36/1978. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði frumvarpinu vísað til efnahags- og skattanefndar til umfjöllunar og ég treysti því að í hv. efnahags- og viðskiptanefnd sitji einstaklingar sem eru tilbúnir að breyta lögunum frá 1978 eins og hér er lagt til. Það er til hagsbóta fyrir neytendur og til þess að koma í hægum skrefum til móts við athugasemdir ESA um að stimpilgjald eins og það er innheimt hér á landi sé í andstöðu við það sem ESA hefur kveðið upp um.

Herra forseti. Hv. þingmaður þarf ekkert að afsaka þátt Sjálfstæðisflokksins í þessu máli því hann stóð fyrir fjöldamörgum skattalækkunum á þeim 18 árum sem Sjálfstæðisflokkurinn veitti ríkisstjórn forgöngu og ég ætla ekki einu sinni að byrja að telja allar þær skattalækkanir upp. Eignarskatturinn hvarf, tekjuskattur einstaklinga var lækkaður o.s.frv. sem leiddi til þess að atvinnulífið blómstraði og ég tel að þessi skattur hafi orðið út undan þegar menn voru að slátra sköttum. Að sjálfsögðu hefði hann átt að fara því hann er ekki bara skattur á kaup einstaklinga á íbúðum, sem er alveg furðulegur ef menn þurfa að byrja á því að borga ríkinu ef þeir ætla að kaupa sér þak yfir höfuðið, heldur hamlar þetta líka mjög samkeppni á milli fjármálafyrirtækja og gerir það eiginlega ómögulegt að skipta um. Þótt búið sé að liðka dálítið til er það engu að síður mjög samkeppnishamlandi að borga skatta af skuldabréfum. Nafnið sjálft gefur til kynna hvað þetta er fornfálegur skattur. Þetta heitir stimpilgjald, þ.e. skjöl voru stimpluð með raunverulegum stimpli og ég meira að segja upplifði það á sínum tíma að vera að stimpla 100–300 skjöl og það var gífurleg vinna. Síðan hefur stimplunin sem betur fer horfið en nafnið situr eftir til merkis um það hversu fornfálegur skatturinn er.

Virðulegur forseti. Ég var ekki að afsaka Sjálfstæðisflokkinn á nokkurn hátt. Ég var einfaldlega að benda á að þrátt fyrir allar þær skattbreytingar sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur staðið fyrir í gegnum tíðina hefur hann ekki staðið fyrir afnámi stimpilgjalda og gjöldin hafa verið við lýði frá 1978. Það segir okkur einfaldlega að við endurskoðun skattkerfisins í heild sinni af hálfu Sjálfstæðisflokksins hefði mátt taka stimpilgjöldin með. Ég sagði þetta einfaldlega vegna þess að það er stundum sagt að flytji maður frumvarp eða þingsályktunartillögu hafandi verið þingmaður í stuttan tíma beri maður ábyrgð á því sem flokkurinn sem maður situr á þingi fyrir gerði sl. 80 ár eða svo og talað um að flokkurinn hafi ekki beitt sér fyrir þessu eða hinu. Með nýju fólki koma ný viðhorf og samfélagið breytist einnig og ég held að það sé tímabært akkúrat nú að við skoðum hvort ekki sé hægt að taka þessi skref. Ég geri mér grein fyrir því að þau þurfi að taka hægt og bítandi. Það er væntanlega ekki hægt að afnema stimpilgjöld einn, tveir og þrír nema maður komi með tillögu á móti um hvernig ríkissjóður eigi að geta aflað 4 milljarða kr. samkvæmt fjárlögum, en ég held að þetta sé skref í þá átt að fella niður stimpilgjöld eins og okkur ber í raun og veru að gera samkvæmt niðurstöðu ESA.

Herra forseti. Að sjálfsögðu eru flokkar alltaf háðir þeim tíma sem þeir lifa á og eins hv. þingmenn þannig að menn taka afstöðu til mála á grundvelli þess tíma sem þau eru lögð fram. Nú eru erfiðleikar hjá ríkissjóði og hart í ári en það má færa rök fyrir því að afnám stimpilgjalda muni auka umsvif á þessu sviði og jafnvel auka umsvif á byggingarmarkaði sem gefur ríkissjóði svo aftur tekjur í gegnum vörugjöld, tolla, tekjur iðnaðarmanna og annað slíkt. Þegar upp er staðið kynni að vera að þær tekjur, aukin umsvif vegna lækkunar eða þessa afnám hemils - þetta er hemill á viðskipti með fasteignir - kunni að greiða það tap sem ríkissjóður verður fyrir út af þessari breytingu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni þetta innlegg. Það er ein röksemdin fyrir því að það ætti að vera auðveldara að afnema þessi stimpilgjöld og þá í skrefum hvað varðar kaup á húsnæði til eigin nota. Ég vænti þess að hv. þingmaður, sem er meðflutningsmaður að þessu frumvarpi, beiti sér fyrir því í hv. efnahags- og viðskiptanefnd að þetta mál nái fram að ganga á þessu þingi.

Virðulegur forseti. Vegna orða hv. þm. Péturs H. Blöndals er rétt að taka fram að sjaldan eða aldrei í sögu Íslands hafa skattar verið hærri en í tíð Sjálfstæðisflokksins hvort sem mælt er í dollurum, evrum, sambærilegu verðlagi eða sem hlutfall af landsframleiðslu. Þó að einstaka skattstofnar hafi verið afnumdir var öðrum bara haldið þess hærri í staðinn. Ég vil hins vegar þakka hv. þingmanni, 1. flutningsmanni þess máls sem hér er til umræðu, kærlega fyrir flutning þess. Það er nú þannig að jörðin snýst og frá því að málið var flutt 24. október sl. hafa orðið nokkrar breytingar í þessu umhverfi í tengslum við samþykkt á ráðstöfunum í ríkisfjármálum úr efnahags- og viðskiptanefnd í desembermánuði sl. Þá var tekið á tveimur þáttum sem nefndir eru í þessu frumvarpi, annars vegar því að endurfjármögnun að hluta er jafnframt undanþegin stimpilgjaldi en ekki aðeins endurfjármögnun í heild og hins vegar á öðru atriði sem laut að því að það ákvæði var, eins og hv. þingmaður nefndi réttilega, tímabundið til 31. desember 2012. Það var tillaga Stjórnarráðsins að framlengja það sem tímabundið ákvæði en niðurstaða efnahags- og viðskiptanefndar var að gera ákvæðið varanlegt og það er nú varanlegt þannig að þeim áföngum er náð og góð samstaða um það í nefndinni. Ég þakka hv. þingmanni og öðrum flutningsmönnum fyrir að hafa vakið athygli á þeim atriðum. Þriðja atriðið er að þegar ég kann að kaupa mér aðra íbúð einhvern tíma seinna á lífsleiðinni verð ég undanþeginn stimpilgjöldum. Ég held að það sé út af fyrir sig eftirsóknarvert að afnema þá skattlagningu í framtíðinni en meðan ríkissjóður er rekinn með tapi og við söfnum skuldum á komandi kynslóðir held ég að það sé ekki svigrúm til að taka það skref núna þótt ég styðji það efnislega.

Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að deila við hv. þm. Helga Hjörvar um hvort skattar hafi verið hærri eða lægri á tímum ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur eða á tímum Sjálfstæðisflokksins. Það er hins vegar alveg ljóst að skattstofnar á tímum Sjálfstæðisflokksins stækkuðu hér til muna. Það hafa þeir ekki gert í tíð núverandi ríkisstjórnar en málið snýst ekki um það. Ég þakka hv. þingmanni þær upplýsingar sem hann veitir hér, það hefur þá einfaldlega farið fram hjá mér í þeim stjórnarráðstillögum sem voru lagðar fram og ég fagna því að það sé komið fram. Mig langar samt að spyrja hv. þingmann um þau skref sem stigin voru með fjárlagafrumvarpinu og sem engu að síður gera ráð fyrir 4 milljörðum í ríkissjóð með stimpilgjaldinu eða vegna stimpilgjaldanna. Telur hann að þær greinar sem hann nefnir og komið hafa fram - þetta er að hluta til endurfjármögnunin, hún er frí stimpilgjalds - hafa þau skref sem þar voru stigin í raun komið til móts við athugasemdir ESA og það sem ríkisstjórnin sagði, að hún mundi í október leggja fram frumvarp sem tæki á stimpilgjöldum samkvæmt athugasemd ESA? Er það virkilega svo að núna þegar við erum alltaf að fjalla um skuldavanda heimilanna, og þetta er einn þáttur sem gæti auðveldað heimilunum í landinu í sínum skuldavanda, ætlum við enn að segja að það sé vegna þess að ríkissjóður er svo illa staddur að við getum ekki gert þetta á sama hátt og við ætlum okkur að taka inn arð af fyrirtækjum til að leggja í rekstur og setja 500 milljónir í að hjálpa Reykjavíkurborg að kaupa Perluna? Við getum eytt í slíkan óþarfa en ekki afnumið stimpilgjöld fjölskyldum og einstaklingum í landinu til hagsbóta. Ég trúi því ekki, virðulegi forseti, að ég hafi skilið hv. þingmann rétt.

Virðulegur forseti. Það er ekkert eðlilegra en að þetta hafi farið fram hjá hv. þingmanni því að frumvörpin um ráðstafanir í ríkisfjármálum eru auðvitað mjög margþætt, snerta á margri löggjöfinni og í raun og veru aðeins á færi nefndarmanna sem fjalla um það mál að hafa yfirsýn yfir á hvaða atriðum er tæpt þar. Auk þess koma frumvörpin um ráðstafanir í ríkisfjármálum sem kunnugt er oft og einatt til afgreiðslu í þingsölum seint á kvöldin eða jafnvel á næturnar í önnum fyrir jól og ýmislegt sem þar fer fyrir ofan garð og neðan. Það er bara gott að þessum áföngum er náð og þeir snúa að endurfjármögnuninni og þeim vandkvæðum sem hv. þingmaður benti á, m.a. fyrir skuldsett heimili. Ég held hins vegar að það sé ekki röksemdin fyrir því að við sem höfum keypt okkar fyrstu íbúð og erum síðan einhvern tíma síðar á ævinni að skipta um íbúð og taka til þess ný lán en ekki að endurfjármagna, þurfum ekki við slík viðskipti að greiða sömu gjöld og menn hafa þurft að gera í áratugi. Ég held að enn þurfi sá háttur að vera á um sinn, því miður, vegna hinnar slæmu stöðu sem ríkissjóður er í. Ég tek undir það með hv. þingmanni að um leið og hagur strympu vænkast, ég er bjartsýnn maður og tel fulla ástæðu til að ætla að það verði á allra næstu missirum, eigi að nota tækifærið og hverfa alfarið frá þessari skattlagningu en ekki bara af endurfjármögnuninni og af kaupum á fyrstu íbúð.

Virðulegur forseti. Ég vil leyfa mér að fagna síðustu orðum hv. þingmanns þar sem hann sagði að það ætti að falla alfarið frá þessari skattheimtu því að auðvitað er þetta ekkert annað en skattur og hann er ósanngjarn. Ég tek því undir orð hv. þm. Helga Hjörvars og fagna þeim þegar hann segir að til lengri tíma litið eigi að fella skattinn niður. Ég held hins vegar, og það er mín bjargfasta skoðun, að við eigum að leita leiða til að afnema þá skatta sem við fáum líka athugasemdir við frá ESA, hvernig við getum afnumið þá og af hverju. Hv. þingmaður svaraði reyndar ekki spurningu minni sem var þess eðlis hvort hann teldi að þau skref sem stigin voru hér í desember hafi komið til móts við ESA. Ég tel að svo sé ekki og við þurfum að leita leiða til þess að fella brott stimpilgjöldin. Mér finnst við hljóta að geta skoðað forgangsröðun okkar í því hvernig við förum með fjármuni. Ef við viljum fara með fjármuni ríkisins þannig að við viljum koma til móts við heimilin þurfum við einhvern veginn að draga úr útgjöldum ríkisins um 4 milljarða til að geta afnumið stimpilgjöldin. Mér finnst það vera leið sem við eigum að íhuga og huga að. Miðað við margt annað sem við höfum gert á undanförnum árum er það alveg jafnbrýnt og til hagsbóta fyrir fólkið í landinu eins og margt annað sem telst brýnt fyrir fólkið í landinu. Við þurfum ekkert að takast á um það hverjir sitja í ríkisstjórn hverju sinni, þetta er óverjandi skattur að áliti flestra og við þurfum að sameinast um að afnema hann, því fyrr því betra.

Herra forseti. Þessi stutta en snarpa umræða um framsöguræðu fyrsta flutningsmanns þessa máls, hv. þm. Ragnheiðar Ríkharðsdóttur, kom inn á mörg mál. Ég vildi gjarnan ræða það sem hv. þm. Helgi Hjörvar, formaður efnahags- og viðskiptanefndar, sagði, að skattar hefðu verið miklu hærri þegar Sjálfstæðisflokkurinn veitti ríkisstjórn forgöngu. Það er rétt, skatttekjurnar voru miklu hærri en skattarnir voru lægri. Skatttekjurnar uxu svona mikið vegna þess að skattstofnarnir stækkuðu þegar skattarnir lækkuðu. Það er það sem alltaf er verið að halda fram. Hækkun skatta getur lækkað tekjur ríkissjóðs og öfugt, lækkun skatta getur aukið tekjur ríkissjóðs. Hér ræðum við skatt, stimpilgjald, sem er hemill, hann er verulegur hemill á viðskipti með fasteignir vegna þess að menn borga 150 þús. kr. fyrir hverjar 10 millj. kr. sem þeir taka að láni til að kaupa íbúð þannig að fólk borgar 450 þúsund fyrir 30 millj. kr. lán, þeir sem kaupa sína aðra íbúð, fyrri eignin gæti verið pínulítil eign sem þeir keyptu einhvern tíma fyrir langalöngu og seldu. Þetta er því hemill og ég er viss um að ef hemillinn er tekinn af og ef markaðurinn færi í gang mundi hann enda hjá byggingaraðilum þar sem atvinna skapast við að byggja íbúðir. Hver einasti maður sem er á atvinnuleysisbótum kostar ríkissjóð 4 millj. kr. miðað við það að hann væri vinnandi og borgaði skatta. Annars vegar kostar það að borga honum bætur og hins vegar borgar hann skatta. Það eru 4 millj. kr. á hvern einasta atvinnuleitandi mann. Það þyrftu ekki nema þúsund manns að fá vinnu á hverju ári í byggingariðnaðinum, þá er búið að borga skattinn, þá koma meiri skatttekjur þar inn og minni upphæðir í atvinnuleysisbætur og eitt þúsund manns fær vinnu og verður hamingjusamara, því að það er ömurlegt, herra forseti, að vera atvinnulaus, ömurlegt. Það má vel vera að frumvarpið borgi sig, og ég held að nefndin ætti að skoða það þegar þar að kemur, í því að tekjur ríkissjóðs vaxa - ekki útgjöldin, það þarf ekki að lækka þau, tekjurnar vaxa í öðrum sköttum, virðisaukaskatti, tekjuskatti o.s.frv., tollum og vörugjöldum. Smáblóð í líkamann gefur ríkissjóði tekjur, ef blóðið í atvinnulífinu fer að hreyfast pínulítið. Þetta er því hemill og hann er mjög skaðlegur, hann er mjög ónáttúrulegur, þetta er ónáttúrulegur hemill á íbúðarkaup og á verðbréfaviðskipti yfirleitt. Menn hafa fundið upp alls konar aðferðir til að komast fram hjá því en engu að síður er þetta mjög sterkur hemill og kemur í veg fyrir samkeppni þó að menn hafi gripið til ýmissa ráða til þess að minnka það, sérstaklega núna fyrir áramót, þá voru gerðar nokkrar góðar ráðstafanir. En þetta er engu að síður hemill á samkeppni milli banka vegna þess að ef maður ætlar að taka lán hjá öðrum banka og skipta yfir og ekki er beint samhengi þar á milli þannig að maður geti notað þær heimildir sem voru veittar fyrir áramót, er það mjög erfitt. Ég ætla að nefna dæmi sem ég rakst um daginn. Sett voru lög árið 2009, að mig minnir, um að þeir sem kaupa sína fyrstu íbúð eigi að vera stimpilgjaldsfrjálsir. Ég þekki dæmi um sambýlisfólk þar sem annað tekur lán eða þau taka bæði lán. Annað hefur aldrei keypt áður, hitt á íbúð fyrir. Þá er vinnureglan sú með vísan í lögin, sem sýnir það að lögin eru ekki rökrétt, að sá aðili sem ekki hafði keypt íbúð áður fær helminginn af stimpilgjaldinu frádregið vegna þess að gert er ráð fyrir því að makinn, sem átti íbúð áður, borgi. Allt í lagi, það er sanngjarnt. En sá sem átti íbúð áður og tekur lán þarf að borga fullt gjald. Þannig eru lögin túlkuð og þannig lesa menn lögin þannig að það er galli í lögunum. Auðvitað ætti líka að vera skipt til helminga þar vegna þess að sá sem ekki átti íbúð fyrir borgar af því láni. Þarna er ekki jafnræði á milli sambýlisfólksins. Auðvitað þyrfti nefndin að skoða það í leiðinni þegar hún fær það gullna tækifæri að ræða um stimpilgjald af íbúðarkaupum þegar frumvarpið kemur til nefndarinnar.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir umræðuna og þakka fyrir fram komið frumvarp hv. þm. Ragnheiðar Ríkharðsdóttur um afnám stimpilgjalds, ég held að það sé hið besta mál. Ýmis gjöld og skattar eru til komnir oft og tíðum af góðum og gildum ástæðum, vegna aðstæðna í samfélaginu og í viðskiptaumhverfi og annars slíks. Stundum virðast mannanna verk, hvort sem það eru ákvarðanir um gjöld eða eitthvað annað, verða að einhvers konar náttúrulögmáli. Stimpilgjald er mannanna verk og fyrst hægt var að taka ákvörðun um að afnema stimpilgjald af fyrstu íbúð sé ég ekki annað en að jafneinfalt sé að taka ákvörðun um að afnema stimpilgjald með öllu. Það er óréttlátur skattur, eins og fram hefur komið, ég er sammála því. Ég vona það að frumvarpið nái fram að ganga og verði að lögum og að þessi óréttláti skattur verði hreinlega aflagður. Við vitum að við erum með dýrustu lán í heimi og byrðar heimilanna eru nægar fyrir. Afnám stimpilgjalds yrði mikil búbót fyrir heimilin. Besta kjarabótin yrði auðvitað sú að afnema verðtryggingu þessara sömu lána.

Virðulegi forseti. Ég hefði kosið að segja tvær, þrjár setningar varðandi það mál sem var til umræðu hér fyrr varðandi afnám stimpilgjalda. Það mál sem ég ætla að ræða hér, um skattafslátt vegna aksturs til og frá vinnu, og stimpilgjöldin heyra bæði undir þann málaflokk að vera jákvæð í garð almennings og neytenda, eru ívilnanir, alla vega er skattafslátturinn ívilnun. Það má halda því fram varðandi stimpilgjöldin að þau séu frá upphafi ósanngjarn skattur og hafi mjög neikvæð áhrif bæði á lánamarkaðinn og séu íþyngjandi fyrir neytendur. Við ættum auðvitað að stefna að því að afnema þann skatt, svo það komi hér fram. Það mál sem ég ætla að mæla fyrir, um skattafslátt vegna kostnaðar við ferðir til og frá vinnu, er þingsályktunartillaga sem hljóðar þannig, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela fjármála- og efnahagsráðherra að undirbúa og leggja fram á Alþingi frumvarp til laga um breytingu á lögum um tekjuskatt, nr. 90/2003, með síðari breytingum, sem feli í sér heimild ráðherra til að útfæra og setja reglur um að þeim skattskyldu mönnum sem greiða þurfa háan kostnað vegna ferða til og frá vinnu innan tiltekinna og skilgreindra atvinnusvæða innan lands verði veittur afsláttur af tekjuskatti. Í framhaldinu útfæri ráðherra og setji slíkar reglur.“ Flutningsmenn auk mín eru hv. þingmenn Höskuldur Þórhallsson, Ásmundur Einar Daðason, Eygló Harðardóttir og Lilja Mósesdóttir. Hér er um ívilnun að ræða sem kosta mun ríkissjóð einhverja fjármuni. Þetta er tillaga sem ég hef talað mjög lengi fyrir og tel sé nauðsynleg en ég kaus að leggja hana ekki fram fyrr en á síðari hluta þessa kjörtímabils þegar við værum komin í gegnum erfiðasta skaflinn. Ég taldi að á þeim tíma ætti ástandið í efnahagsmálunum hér að vera orðið þannig að við gætum farið að byggja upp samfélagið að nýju. Það verður að vísu að segjast eins og er, og ég hef nú haft um það nokkur orð, að síðastliðin tvö, þrjú ár hafa vonbrigðin verið mikil hvað varðar atvinnuuppbyggingu og styrkingu efnahagslífsins hjá ríkisstjórninni og hefur verið nokkur biðstaða í þeim málaflokki. Staðan er því ekki eins góð og hún gæti verið. Tillagan var áður lögð fram á 140. löggjafarþingi, þá sem mál nr. 639, og er hún nú endurflutt lítillega breytt. Síðustu ár og áratugi hafa þéttbýliskjarnar verið að stækka auk þess sem samgöngur hafa víða batnað og samfélagslegar breytingar hafa orðið verulegar. Orðið hafa breytingar á þróun byggða- og atvinnusvæða. Fólk, jafnt í skilgreindu þéttbýli sem og í dreifbýli, hefur í síauknum mæli leitað í störf í nágrannabæjar- og sveitarfélögum þannig að skilgreiningar og hugmyndir um atvinnusvæði hafa breyst. Sú þróun hefur leitt af sér sífellt stækkandi atvinnusvæði og lengri akstur og ferðir vegna vinnu. Það er yfirlýst stefna ríkisstjórnarinnar að stækka og styrkja atvinnusvæði í öllum landshlutum og styrkja þannig meginþéttbýliskjarna hvers svæðis. Það samræmist einnig hinni áætlun ríkisstjórnarinnar, 20/20 Sóknaráætlun Íslands, sem er áætlun til eflingar atvinnulífs og lífsgæða til framtíðar á mismunandi landsvæðum. Sú þróun er jákvæð og styrkir byggðir landsins en stækkandi atvinnusvæðum og ferðum fólks langar leiðir í og úr vinnu fylgja einnig vandamál. Eldsneytisverð hefur aldrei verið hærra en nú og sér ekki fyrir endann á hækkunum þar. Og ofan á allt hafa ríkisstjórnarflokkarnir aukið enn álögur á eldsneytisverð, sem haft hefur þær afleiðingar að kostnaðurinn hækkar enn. Nauðsynlegt er að unnið sé að því að auka vægi almenningssamgangna og hefur það verið gert hér síðustu missiri á hverju atvinnusvæði fyrir sig, en það verður að segja að þar er víða pottur brotinn. Það er líka ljóst að á sumum atvinnusvæðum er engum almenningssamgöngum til að dreifa og það verður þannig áfram. Um langan veg er að fara í og úr vinnu. Það er því tillaga flutningsmanna að ráðherra verði falið að undirbúa og leggja fram frumvarp til laga á Alþingi um breytingu á tekjuskattslögunum sem feli í sér heimild ráðherra til að setja reglur sem hafi það markmið að hægt sé að fá endurgreiðslu eða frádrátt til þeirra sem hafa af því háan kostnað að koma sér til og frá vinnu og að það verði sem sagt tilgreind atvinnusvæði og skilgreint um hvað um sé að ræða. Fái frumvarpið lagagildi útfærir ráðherrann það og setur slíkar reglur. Sú leið er vel þekkt í þeim löndum sem við berum okkur helst saman við. Í þessari tillögu eru rakin nokkur dæmi um útfærslu á ívilnunarkerfi af þessu tagi, til að mynda í Danmörku, Svíþjóð og Noregi, og ætla ég að hafa nokkur orð um þau hér. Samkvæmt dönskum skattareglum geta launþegar fengið sérstakan skattafslátt ef ákveðin skilyrði eru til staðar. Er þar vísað í danskar skattareglur og má sjá það í skjalinu ef menn vilja leita að upprunatexta. Ef vinnustaður launþega er í meira en 12 km fjarlægð frá heimili hans á hann rétt á skattafslætti vegna aksturs í og úr vinnu. Launþegar á jaðarsvæðum fá 2,1 danska krónu (DKR) í skattafslátt fyrir hvern ekinn kílómetra sem ekið er umfram 24 km á hverjum vinnudegi. Taxtinn er sá sami fyrir hvern kílómetra umfram 120 km. Á heimasíðu ríkisskattstjórans í Danmörku má sjá hvaða svæði eru skilgreind sem jaðarsvæði, en mörg þeirra eru í útjaðri Danmerkur. Jaðarsvæðin eru skilgreind út frá ákveðnum þáttum, t.d. lágum tekjum þar sem tekjur á hvern íbúa fara ekki yfir 90% af landsmeðaltali, en einnig er litið á íbúaþróun við mat á jaðarsvæðum. Auðvitað er hægt að gera það á Íslandi og við þekkjum það að gríðarlegur munur er á tekjum eftir landshlutum. Í Svíþjóð er skattafsláttur veittur samkvæmt eftirfarandi skilyrðum: Þar þurfa að vera minnst 5 km á milli heimilis og vinnustaðar, og launþegi þarf að spara samanlagt tvær klukkustundir í ferðatíma við það að nota bíl fremur en opinber samgöngutæki. Það er sem sagt verið að hvetja til þess að nota almenningssamgöngur ef það er hægt, ef svo er ekki grípur kerfið inn í. Síðan eru nánari útfærslur á því eftir mismunandi dagafjölda og heildarakstri. Skattafslátturinn er til að mynda einungis veittur fyrir útgjöld umfram 10.000 sænskar krónur. Ef almenningssamgöngur eru ekki mögulegar í minnst 2 km af leiðinni á milli heimilis og vinnu er veittur skattafsláttur fyrir alla leiðina í bíl. Taxtinn er þar 18,50 sænskar krónur (SEK) fyrir hverja mílu sem ekin er. Augljóst er að bæði í Danmörku og Svíþjóð eru fjarlægðirnar mjög stuttar og býst ég við að hér á landi mundu menn miða við lengri fjarlægðir til að byrja með. Í Noregi er svipað fyrirkomulag og í Danmörku og Svíþjóð þegar kemur að skattafslætti vegna aksturs í og úr vinnu. Greitt er fyrir unna vinnudaga, þ.e. veikindadagar og aðrir koma til frádráttar. Taxtinn til að mynda fyrir árið 2011 er 0,7 norskar krónur (NKR) fyrir hvern kílómetra að frádregnum ákveðnum neðri mörkum, sem eru 13.950 NKR. Síðan er sett upp dæmi sem sýnir þann afslátt sem viðkomandi sem ekur tiltekna vegalengd getur fengið. Hér er um að ræða allverulegar fjárhæðir, 3.000–4.000 NKR eða 70.000–80.000 kr. Launþegar búsettir í Noregi sem sækja vinnu í öðru landi eiga reyndar líka rétt á afslætti vegna aukaútgjalda, þ.e. vegna matar, húsnæðis og heimsóknarferða. Lögheimili skal vera skráð í Noregi og launþegar skulu greiða skatt til viðkomandi sveitar- eða bæjarfélags. Einnig þurfa þeir að þiggja laun samkvæmt launasamningi. Gerðar eru kröfur um ákveðinn fjölda ferða á milli vinnustaðar og heimilis. Reglurnar eru því ólíkar eftir því hvort viðkomandi er fjölskyldumaður eða ekki. Hér er reyndar einungis talað um að styrkja ferðir í og úr vinnu á skilgreindum atvinnusvæðum hér innan lands, við mundum byrja á því. Eðlilegt væri að hitt yrði tekið með ef sú þróun heldur áfram sem við höfum fylgst með á síðustu árum að allnokkur hópur Íslendinga þarf að vinna hluta úr ári, jafnvel stóran hluta af árinu í öðru landi til þess að framfleyta fjölskyldu sinni. Hefur Noregur verið nefndur oftast í því sambandi. Ég ætla ekki að lengja umræðuna frekar, frú forseti. Hugmyndafræðin er sem sagt sú að ríkið komi að því að jafna búsetuskilyrði á landinu, að veita mönnum þann möguleika að viðhalda búsetu sinni, að geta valið sér búsetu og haft vinnu á því atvinnusvæði þar sem þeir búa, sem við höfum verið sammála um að eigi að fara sístækkandi. Þarna er í raun og veru verið að jafna kjörin og þá þjónustu sem hið opinbera býður upp á með því að niðurgreiða almenningssamgöngur á sumum svæðum, en þar sem það er ekki hægt verði þessi valkostur nýttur. Ísland er eitt dreifbýlasta land í heimi og þrátt fyrir að almenningssamgöngur séu góðar og fari vaxandi eins og á liðnum missirum, megum við aldrei gleyma því að bíllinn mun um ókomna tíð verða okkar helsta samgöngutæki, ekki síst þeirra sem búa úti í dreifbýlinu, á landsbyggðinni. Þeir eiga eiga þann rétt eins og aðrir Íslendingar að geta búið í heimasveitarfélagi sínu og stundað vinnu þó að vinnan sé í nágrannasveitarfélaginu, enda hafa menn stefnt að því að stækka atvinnusvæðið. Frú forseti. Að lokum legg ég til að þingsályktunartillögunni verði vísað til efnahags- og viðskiptanefndar og til 2. umr. og vona að málið fái þar faglega og góða umfjöllun og komi til afgreiðslu áður en þingi lýkur í vor.

Frú forseti. Við höldum áfram með skattamál og hér er eitt mjög athyglisvert mál á dagskrá sem felst í því að menn geti dregið frá kostnað við að afla tekna. Þetta er mjög víða mikið tíðkað. Ég þekkti það í Þýskalandi og kostnaðurinn var mjög skrautlegur. Menn gátu meira að segja dregið frá batterí í heyrnartæki - af þeim hluta sem þeir notuðu það í vinnutímanum. Ég hef oft nefnt það en þetta gerir það að verkum að skattalögin verða mjög flókin og eingöngu þeir sem hafa góða endurskoðendur nýta skattalögin að fullu. Hinir sem eru félagslega veikari og ekki eins ríkir njóta ekki allra þeirra gæða sem skattalögunum er ætlað að veita þeim. Þetta er ókostur við það að flækja skattkerfið og gera það réttlátara. En það er margt fleira en ferðir í bíl. Ég vil minna á að eitthvað af læknum starfa í Skandinavíu og þeir fljúga þá á milli. Ekki veit ég hvernig farið er með kostnaðinn. Sennilega borga sjúkrahúsin farmiðann, ég geri ráð fyrir því. Með nákvæmlega sömu rökum ættu þeir að geta dregið farmiðann frá skatti. Mjög margir vinna heima hjá sér og það í vaxandi mæli, eru í hlutastörfum og mæta kannski öðru hverju í vinnuna á fundi og slíkt. Þá er það spurning um aðstöðuna heima hjá fólki, hvort menn eigi að geta dregið hana frá skatti, leigu fyrir herbergi, ræstingu, hita, rafmagn o.s.frv. Það getur nefnilega vaxið út í hið endalausa. Hvenær kemur svona umræða upp? Það er þegar skattprósentan er orðin svo há að það er farið að hamla fólki í því að sækja vinnu. Þegar skattprósentan er farin að drepa niður viljann til að vinna þarf að taka upp svona reglur og lækka byrðina. Þegar skattarnir voru lækkaðir á tekjur einstaklinga, minnkuðu kröfur um svona undantekningar mikið en núna þegar skattheimtan er orðin svona mikil vaxa kröfurnar og þannig byrjar skattkerfið að hola sjálft sig að innan. Ég tala nú ekki um fjármagnstekjuskattinn sem var tvöfaldaður og hann er með þeim órökréttustu sköttum sem til er enda var hann settur þannig á, til að vera órökréttur en lágur, 10%. Menn geta ekki dregið frá vaxtagjöld og tap á hlutabréfum, menn geta ekki dregið frá alls konar gjöld og tap og mínus vaxtatekjur og fjármagnstekjur sem þeir hafa. Núna þegar skatturinn er orðinn svona hár eiga menn að sjálfsögðu að geta dregið frá allt tap sem þeir verða fyrir af fjármagnstekjum, kostnað vegna leigu, tap á leiguhúsnæði, tap af sölu fasteigna, hlutabréfa og slíku, það ætti allt að vera frádráttarbært með nákvæmlega sama hætti og hér. Svo ætti náttúrlega verðbótaþáttur vaxta líka að vera frádráttarbær. Í rauninni yrðu bara raunvextir skattaðir og þá mætti mín vegna skatta þá með sömu skattprósentu og tekjur en ég er ansi hræddur um að ríkið mundi ekki hafa neinar tekjur af því vegna þess að stærsti hluti fjármagnstekna er neikvæður, raunvextirnir. Hér kemur tillaga til þingsályktunar sem væntanlega fer til hv. efnahags- og viðskiptanefndar þar sem ég sit. Hana verður skemmtilegt að ræða og fá umsagnir um hvernig mönnum líst á þegar skattprósentan er orðin svona há að alls konar frádrættir vegna kostnaðar við að afla vinnu, t.d. fatnaður, jakkaföt jafnvel en menn þurfa að vera sæmilega klæddir í vinnunni o.s.frv., fara að koma fram. Menn ættu þá að geta dregið þetta frá skatti af því að þeir þurfa það til að afla teknanna. Umræðan verður mjög athyglisverð og það verða fengnar umsagnir um þetta. Spurningin er hvort það sé ekki miklu betra að lækka skattana þannig að menn hætti þessu.

Frú forseti. Þetta var áhugaverð ræða hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal og kannski rétt að minnast þess þar sem hann rifjaði upp skattkerfi Þýskalands að það er öflugasta hagkerfi Evrópu. Hvort það er vegna allra þessara sérkennilegu frádrátta veit ég ekki. Þar er hins vegar klárlega hvati til að leggja mikið á sig og til að skila góðum vinnudegi og góðum tekjum, bæði til fjölskyldunnar og þjóðarbúsins. Það er alveg rétt sem kom fram hjá hv. þingmanni að þar sem skattprósentan, bæði í þessu og ýmsu öðru, er orðin svona há eykst hvatinn fyrir því að nauðsynlegt sé að gefa skattafslætti. Almennt gæti ég tekið undir margt af því sem hv. þingmaður nefndi að væri lógískt og rökrétt að gefa skattafslátt fyrir. Ástæðan fyrir því, og í þessari þingsályktunartillögu er auðvitað bara valinn einn afmarkaður þáttur, að hann er valinn er annars vegar síhækkandi álögur, skattar og annað í þeim dúr sem ríkisstjórnin hefur staðið fyrir á bensín og olíur, olíuverð, en líka sú staðreynd að olíuverð fer hækkandi í heiminum. Við erum að reyna að ná til nokkuð stórs hluta landsins með almenningssamgöngum og veita þann möguleika að fólk geti nýtt sér þær en það eru ansi margir sem geta það ekki. Á liðnum árum hafa ýmsir einfaldlega annaðhvort flutt búferlum nær vinnunni, flutt sig frá dreifðari byggðum landsins, eða hætt í vinnunni og orðið atvinnulausir. Það er einfaldlega þannig af því að þeir geta hugsanlega ekki selt íbúðarhúsnæði sitt eða vilja það ekki. Hér er einn afmarkaður þáttur. Ég er með eina spurningu til þingmannsins: Telur hann það ekki sanngjarnt og réttlátt jöfnunartæki, vegna þessara afmörkuðu þátta sem ég var að nefna, að ríkið, hið opinbera kemur að almenningssamgöngunum 

Frú forseti. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni að þetta er bæði sanngjarnt og réttlátt, að ef menn kosta mjög miklu til ferðalaga vegna þess að bensín er orðið mjög dýrt út um heim eigi það ekki að skattleggjast sem tekjur heldur megi draga það frá tekjuskatti. Það getur vel verið, og það verður væntanlega skoðað í nefnd, að það jafnvel borgi sig fyrir alla aðila að fara þessa leið í stað þess að menn verði atvinnulausir á einum stað og svo vanti fólk á öðrum stað eða þá að menn eru bundnir við fasteignir. Það getur vel verið að það sé þjóðhagslega hagkvæmt og það borgi sig fyrir ríkissjóð að veita afslátt. Þetta verður væntanlega skoðað fyrir utan það hvað er sanngjarnt og réttlátt fyrir viðkomandi launþega. Ég gleymdi dagpeningum og sjómannaafslætti í ræðunni áðan en ég held kannski aðra ræðu um það á eftir.

Frú forseti. Við ræðum tillögu til þingsályktunar um skattafslátt vegna kostnaðar við ferðir til og frá vinnu. Hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson sem talaði áðan er 1. flutningsmaður þessa máls. Sá sem hér stendur er meðflutningsmaður málsins og telur mjög mikilvægt að það nái fram að ganga. Eins og rakið er í greinargerð með málinu hefur það gerst síðustu ár og áratugi að þéttbýliskjarnar hafa stækkað og samgöngukerfi milli þéttbýliskjarna og atvinnusvæða eru að verða miklu stærri en við þekktum fyrir nokkrum áratugum síðan. Þetta hefur líka gerst í nágrannalöndunum og þar hafa menn gripið til ráðstafana eins og þetta mál gerir ráð fyrir og er það rakið ágætlega í greinargerðinni, m.a. hvernig kerfinu er háttað í Danmörku, Svíþjóð og Noregi þar sem menn fá ákveðna skattafslætti ef þeir eiga um langan veg að fara til vinnu. Á mörgum þeirra svæða er ekki sá möguleiki fyrir hendi að notast við almenningssamgöngur vegna þess að þær eru ekki það skipulegar. Heilt yfir, af því að umræðan áðan var komin út í þjóðhagslegt gildi af slíku, held ég að það séu þjóðhagsleg jákvæð áhrif af aðgerð sem þessari. Við sjáum það til að mynda í þessum nágrannalöndum okkar að aðgerðir sem þessar hafa skilað mjög jákvæðri niðurstöðu og það á ekki síst við úti á landsbyggðinni þar sem ekki er um reglulegar almenningssamgöngur að ræða. Þarna er bara eitt atriði tekið fyrir sem er skattafsláttur vegna aksturs til og frá vinnu. Í Noregi til að mynda eru menn með fleiri þætti þar sem skattkerfið er notað til jöfnunar, ekki ósvipað og er gert hér til dæmis þegar kemur að rafmagnskostnaði á dreifbýlum svæðum. Fyrirtæki á dreifbýlum svæðum greiða oft og tíðum lægra tryggingagjald eftir því sem komið er lengra út í dreifbýlið og nýleg skýrsla í Noregi sýndi fram á mjög jákvæð áhrif af slíkum aðgerðum, bæði fyrir byggðir landsins og eins sem þjóðhagslega jákvætt fyrir Noreg sem land. Það eru sambærileg kerfi bæði í Svíþjóð og Finnlandi þó framkvæmdin sé ekki komin eins langt. Það er nefnilega þannig að með svona aðgerðum, þótt ekki fari háar fjárhæðir í þetta, er hægt að liðkað mjög fyrir og það getur oft og tíðum gert það að verkum að atvinnutækifærin nýtast betur á ákveðnum svæðum. Það verða til tekjur sem ellegar hefðu ekki orðið til hjá fyrirtækjum og síðan mynda tekjur fyrir þjóðarbúið. Það hefur verið kallað mjög mikið eftir tillögum sem þessum. Maður hefur orðið var við það meðal annars hjá Samtökum sveitarfélaga vítt og breitt um landið að kallað hefur verið eftir því að Alþingi kæmi og mótaði tillögur sem sneru að skattafslætti vegna kostnaðar til og frá vinnu og fleiri atriða sem Framsóknarflokkurinn hefur reyndar lagt til að Alþingi taki upp og hefji vinnu við. Því miður hefur það ekki orðið raunin. Svo ég blandi mér aðeins inn í umræðu sem var hér áðan milli hv. þm. Péturs H. Blöndals og hv. þm. Sigurðar Inga Jóhannssonar sneri hún að því að þegar skattarnir væru orðnir mjög háir yrði kallað eftir undanþágum eins og þessum eða svona útfærslum á einhverju ívilnunarkerfi. Vissulega getum við tekið undir það að skattarnir hafa hækkað mjög mikið en ég vil meina að þessi aðgerð snúist ekki um það. Hún snýst fremur almennt um umgjörðina í kringum þetta og í kringum þá sem búa á svæðum sem eru dreifbýlli þar sem er um langan veg að fara til vinnu. Þetta snýr ekki eingöngu að því að eldsneytisverð fari hækkandi heldur er þetta stefnumótandi aðgerð, að ráðast í þetta inn í framtíðina. Við höfum séð, og það hefur verið pólitískur vilji til þess hér á Alþingi, skattkerfið notað til einhvers konar jöfnunar. Það hefur verið pólitískur vilji til þess að nota skattkerfið til að færa hinum tekjuminni þjónustu sem þeir hefðu ellegar ekki möguleika á með því að nota skatttekjur. Þarna er verið að leggja til að stigið sé nýtt skref í þessa átt, að nota skattkerfið til jöfnunar með þessum hætti gagnvart þeim sem eiga um langan veg að fara til vinnu. Ég tek það fram að þetta er eitt af fjölmörgum verkefnum sem við í þinginu þurfum að ráðast í. Við þurfum að horfa til nágrannalanda okkar í því samhengi því að við Íslendingar erum þarna mjög langt á eftir samanborið við nágrannaríki okkar. Ég tek undir með hv. þm. Sigurði Inga Jóhannssyni, ég vona svo sannarlega að þessi þingsályktunartillaga fái góða meðferð og verði afgreidd þannig úr efnahags- og viðskiptanefnd að hún nái fram að ganga fyrir þinglok. Þá má gera ráð fyrir því að ráðherra leggi fram lagafrumvarp á næsta þingi að afloknum kosningum þar sem tekið verði mið af því hvernig þessum þáttum er háttað í Danmörku, Svíþjóð, Noregi og öðrum nágrannalöndum okkar.

Frú forseti. Ég gleymdi áðan að geta þess að við erum með dagpeninga vegna kostnaðar við ferðir, sérstaklega til útlanda, og þeir eru frádráttarbærir frá skatti upp að vissu marki, eftir ákveðnum reglum og með ákveðnu flækjustigi. Þannig að frádráttur vegna kostnaðar er til. Svo vorum við að afnema sjómannaafsláttinn og ég hef aldrei skilið af hverju menn leysa það ekki með nákvæmlega sama hætti. Af hverju hækka útgerðarmenn ekki kostnað sjómanna og hækka hann upp í það sem maturinn og kosturinn um borð kosta raunverulega. Hann kostar óskaplega mikið vegna þess að kokkurinn er á hlut. Það má láta sjómennina borga þann kost að fullu og herbergið sitt um borð, sturtuna og allt það, aðstöðuna eða hótelaðstöðuna eða hvað menn vilja kalla það, á nákvæmlega sama hátt og starfsmenn sem fara til útlanda. Sjómenn fengju svo dagpeninga á móti. Á móti fengju þeir hækkun launa sem er nákvæmlega jafnmikil þannig að kostnaður útgerðar mundi ekki vaxa neitt. Menn mundu borga stærsta hlutann af kostinum og húsnæðinu og launin yrðu hækkuð jafnmikið og þá mundi það ekki breyta neinu fyrir útgerðina, en menn gætu notið dagpeninga sem eru frádráttarbærir frá skatti eins og hjá til dæmis opinberum starfsmönnum. Þetta er eiginlega allt til og ég skil ekkert af hverju menn gera þetta ekki. Ég get ekki séð að neitt banni það. En það sem er mikilvægt í þessu öllu saman er að vinnumarkaðurinn þarf að vera sveigjanlegur. Ef maður býr í Hveragerði og konan hans vinnur á Selfossi og hann fær vinnu í Reykjavík þá á hann að vinna í Reykjavík og keyra á milli. Þetta gerir fjöldi manns, en nú hefur mjög hátt bensínverð og olíuverð, dísilverð, gert þetta mjög óhagkvæmt. Svona frumvarp gæti því hugsanlega skapað aukinn sveigjanleika á vinnumarkaði. Ég vara hins vegar við flækjustiginu og ég vara við kostnaðinum við flækjustigið. Eins og er sagt í greinargerð með tillögunni er orkukostnaður að vaxa en á móti kemur að nú eru að koma bílar sem eyða miklu minna og þá hverfur þessi mikli kostnaður aftur. Ef bíll eyðir 5 eða 6 lítrum á hundraðið er ekki lengur um að ræða sama kostnað og ef hann eyðir 10. Þannig að þróunin mun væntanlega á fimm eða tíu árum taka þennan kostnað aftur til baka, en þá minnka tekjur ríkissjóðs og Vegagerðarinnar. Þar komum við að öðrum vanda, frú forseti.

Forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 100/2007, um almannatryggingar, með síðari breytingum, frítekjumark lífeyris. Flutningsmenn auk mín eru Birgitta Jónsdóttir, Þór Saari og Lilja Mósesdóttir. Frumvarp þetta miðar að því að snúa við þeim breytingum sem gerðar voru á lögum nr. 100/2007, um almannatryggingar, með lögum nr. 70/2009 - það er svokallaður bandormur eða ráðstafanir í ríkisfjármálum - á þann hátt að réttarstaða hlutaðeigandi aðila verði sú sama og hún var fyrir þær breytingar. Með lögum nr. 70/2009, sem samþykkt voru 29. júní 2009 voru gerðar margvíslegar breytingar á elli- og örorkubótum sem skerða bætur lífeyrisþega. Lögin tóku gildi aðeins nokkrum dögum síðar eða 1. júlí sama ár og því höfðu þeir sem urðu fyrir skerðingunum afar lítinn tíma til þess að aðlaga sig breytingunum. Þáverandi félagsmálaráðherra sagði af þessu tilefni að um tímabundna ráðstöfun væri að ræða og væri ráðstöfuninni ætlað að gilda í þrjú ár. Sá tími er liðinn. Í greinargerð með frumvarpinu eru einnig vísbendingar um ætlun stjórnvalda. Þar segir, með leyfi forseta: „Á árinu 2008 náðust fram miklar réttarbætur til handa öldruðum og öryrkjum í formi afnáms makatenginga, hækkunar bóta, hækkaðs frítekjumarks vegna atvinnutekna, sérstaks frítekjumarks á lífeyrissjóðstekjur öryrkja, sérstaks frítekjumarks á fjármagnstekjur og lækkunar skerðingarhlutfalls ellilífeyrisþega. Óhjákvæmilegt er að stíga skref til baka við núverandi aðstæður. Lögð er áhersla á að litið sé svo á að um tímabundnar ráðstafanir sé að ræða sem taki mið af því efnahagsástandi sem nú ríki í þjóðfélaginu. Jafnframt er mikilvægt að áfram verði unnið að endurskoðun almannatryggingakerfisins í því skyni að gera það einfaldara og gagnsærra en þó fyrst og fremst með bættan hag aldraðra og öryrkja í huga.“ Svo mörg voru þau orð. Nú rúmum þremur árum síðar hefur ráðstöfunin ekki gengið til baka og ljóst er að ef færa á þetta til baka á þessu kjörtímabili verður að ráðast í það strax. Um mikið réttlætismál fyrir bæði aldraða og öryrkja er að ræða og teljum við flutningsmenn frumvarpsins brýnt að málið fái framgöngu á þessu þingi. Ég lagði þetta mál fram síðasta haust og auðvitað hefði verið æskilegt ef þessu hefði verið breytt áður en fjárlög tóku gildi og þetta hefði farið inn í þá vinnu, en ég fékk ekki tækifæri til þess að mæla fyrir málinu á síðasta ári. Ég ítreka að þetta er síðasta tækifæri fyrir þá flokka sem stóðu að skerðingunni að vinda ofan af henni. Í 1. gr. eru í fyrsta lagi lagðar til þær breytingar að ekki er gert ráð fyrir að aldurstengdar örorkubætur skerðist vegna tekna lífeyrisþega. Í annan stað er gert ráð fyrir að frítekjumark ellilífeyrisþega verði fært úr 480 þús. krónum í 1.315.200 krónur. Verður frítekjumark vegna atvinnutekna þá hið sama hjá elli- og örorkulífeyrisþegum. Í þriðja lagi er lagt til að heimild lífeyrisþega til þess að velja milli frítekjumarks og þess að telja 60% af atvinnutekjum til tekna við útreikning tekjutryggingar verði komið á aftur. Gert er ráð fyrir að þessi heimild nái jafnt til ellilífeyrisþega sem og örorkulífeyrisþega. Í fjórða lagi er lagt til að lífeyrissjóðstekjur teljist ekki til tekna við útreikning grunnlífeyris. Eftir breytingar á lögunum árið 2009 var farið að láta lífeyrissjóðstekjur hafa áhrif á útreikning elli- og örorkulífeyris. Hér er lagt til að það verði fært aftur í fyrra horf. Í 2. gr., þar sem lagt er til í þessu frumvarpi að aldurstengd örorkuuppbót verði ekki tekjutengd, er gerð sú breyting að ekki er vísað í 5. mgr. 18. gr. þar sem vikið er að skerðingu örorkulífeyris vegna tekna og í núgildandi lögum gert ráð fyrir að aldurstengd örorkuuppbót skerðist með sama hætti. Greininni er ætlað að koma í veg fyrir að aldurstengd örorkuuppbót skerðist á þennan hátt. Ef ég fjalla aðeins um 3. gr. þá er í henni lagt til að 11. töluliður í ákvæði til bráðabirgða í lögunum verði felldur brott. Umræddum 11. tölulið var breytt, samanber breytingartillögur meiri hluta efnahags- og skattanefndar við frumvarp til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum, nr. 70/2009, samhliða því að heimild lífeyrisþega til að velja milli ákveðins frítekjumarks eða að telja 60% af atvinnutekjum til tekna við útreikning tekjutryggingar var felld brott. Þar sem lagt er til með frumvarpi þessu að valrétti ellilífeyrisþega verði aftur komið á telja flutningsmenn rétt að fella umrætt ákvæði brott. Einnig er lagt til að skerðingarhlutfall tekjutryggingar verði lækkað aftur í 38,35% eins og mælt er fyrir um í 22. gr. en 13. töluliður ákvæðis til bráðabirgða tiltekur 45% skerðingarhlutfall tímabundið. Það er því lagt til að umrætt ákvæði verði fellt brott. Frumvarp þetta er samið í samvinnu við Félag eldri borgara, vil ég þakka sérstaklega góða samvinnu, og með vitund Öryrkjabandalags Íslands.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á barnalögum, nr. 76/2003, með síðari breytingum. Meðflutningsmenn mínir eru hv. þingmenn Guðmundur Steingrímsson, Sigmundur Ernir Rúnarsson og Skúli Helgason. Með frumvarpi þessu er lögð til breyting á barnalögum, nr. 76/2003, með síðari breytingum, þess efnis að takmörkun sú sem nú er í 1. mgr. 10. gr. laganna varðandi heimild karlmanns til höfðunar á faðernismáli er felld brott. Frumvarp um breytingu á þessari grein barnalaga hefur verið flutt tvisvar áður af Dögg Pálsdóttur (á 135. og 136. löggjafarþingi) en náði ekki fram að ganga. Í núgildandi 1. málslið 1. mgr. 10. gr. kemur fram að maður sem telur sig vera föður barns getur þá aðeins höfðað faðernismál að barn hafi ekki verið feðrað. Í þessu felst veruleg takmörkun á rétti manns til að leita úrskurðar dómstóla um réttindi sín og skyldur, samanber 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar, sem og takmörkun á rétti barns til að þekkja foreldra sína, samanber 1. gr. barnalaga, í þeim tilvikum sem barn hefur ekki verið rétt feðrað. Af þeim sökum er lagt til að karlmaður sem telur sig vera föður barns geti óhindrað höfðað faðernismál því til staðfestingar. Málshöfðunarreglur í faðernismálum hafa löngum takmarkað rétt karlmanna, sem telja sig föður barns, til að höfða dómsmál til staðfestingar á faðerni barnsins. Í barnalögum, nr. 20/1992, var takmörkun á þá leið að aðeins barn og móðir barns gátu höfðað faðernismál. Hæstiréttur hefur talið þá takmörkun ósamrýmanlega 70. gr. stjórnarskrárinnar, samanber 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, og 65. gr. stjórnarskrárinnar, þar sem í 70. gr. fælist sjálfstæð regla um að menn skuli almennt eiga rétt á að bera mál sín undir dómstóla og að allar takmarkanir á þeirri meginreglu yrði að skýra með hliðsjón af því. Við umfjöllun um þá mismunun á réttindi kynjanna sem reglan fæli í sér, samanber 65. gr. stjórnarskrárinnar, var ekki talið að hún byggðist á málefnalegum sjónarmiðum og vísað til hagsmuna þjóðfélagsins í heild og ekki síst hagsmuna barns af því að faðerni þess sé réttilega leitt í ljós og ákvarðað. Í frumvarpi því sem varð að barnalögum nr. 76/2003 lagði sifjalaganefnd til að 1. málsliður 1. mgr. 10. gr. yrði samhljóða þeirri tillögu sem felst í frumvarpi þessu. Í greinargerð með frumvarpinu kom meðal annars eftirfarandi fram: „Á undanförnum árum hafa verulegar breytingar orðið á viðhorfum í barnarétti eins og vikið hefur verið að. Kastljósinu hefur m.a. í auknum mæli verið beint að rétti barns til að þekkja báða foreldra sína og rétti þess til að njóta samvista við þá. Viðurkenning á rétti manns sem telur sig föður barns til að höfða faðernismál er fallin til að styrkja þessi réttindi barns. Í ljósi þessara breyttu viðhorfa, sem m.a. endurspeglast í dómi Hæstaréttar í máli nr. 419/2000, eru fyrrgreindar breytingar á málsaðild lagðar til.“ Við meðferð frumvarpsins á Alþingi lagði allsherjarnefnd til þá breytingu, sem var samþykkt, að málsaðild karlmanns sem telur sig föður barns skyldi takmörkuð við þau tilvik sem barn er ófeðrað. Í nefndaráliti allsherjarnefndar á þskj. 1338 á 128. löggjafarþingi kom fram að megintilgangur breytingartillögunnar væri að koma í veg fyrir tilhæfulausar málsóknir. Telja verður að þau sjónarmið sem sifjalaganefnd lagði til grundvallar í frumvarpi sínu, og byggjast að miklu leyti á áðurnefndum dómi Hæstaréttar, eigi enn við í dag og að sú takmörkun sem felst í 1. málslið 1. mgr. 10. gr. barnalaga kunni að brjóta gegn 65. og 70. gr. stjórnarskrárinnar sem og 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Er því með frumvarpi þessu lögð til sú breyting á 10. gr. barnalaga að karlmanni, sem telur sig föður barns, verði tryggð heimild til að höfða barnsfaðernismál án nokkurra takmarkana. Telja verður að sú þrenging á rétti karlmanns til höfðunar barnsfaðernismáls sem nú er í greininni sé óeðlileg og ekki barni fyrir bestu. Ætla verður að ótti við tilhæfulausar málshöfðanir sé ástæðulaus og að dómstólum ætti að vera fullkomlega treystandi til að stöðva tilhæfulaus barnsfaðernismál. Í nóvember 2007 skipaði félagsmálaráðherra nefnd til að fjalla um stöðu einstæðra foreldra og barna þeirra. Verkefni nefndarinnar var að skoða réttarreglur og gera tillögur að hugsanlegum úrbótum á málefnum þessara hópa. Árið 2009 kom út skýrsla nefndarinnar þar sem fram kemur að nefndin telji rök standa fyrir því að maður sem telur sig vera föður barns geti höfðað vefengingar- og ógildingarmál þegar um feðrað barn er að ræða. Nefndin vænti þess síðan að sérstakri nefnd yrði falið að skoða þetta álitaefni frekar. Í skýrslunni var fjallað um sóknaraðild í faðernismálum og þær breytingar sem gerðar voru á barnalögunum árið 2003. Fram kemur í skýrslunni að rökin fyrir óbreyttri sóknaraðild við breytingu á barnalögum hafi verið þau að munur sé á réttarstöðu barns eftir því hvort það hafi verið feðrað eða ekki. Ófeðrað barn hafi ríka hagsmuni af því að njóta stuðnings tveggja foreldra. Hafi barn hins vegar þegar verið feðrað verði að gæta að rétti barnsins til stöðugleikatengsla og öryggis. Í ljósi þess dóms Hæstaréttar sem þegar hefur verið reifaður og fjallaði bæði um hagsmuni mannsins af því að fá úrlausn mála sinna fyrir dómi og ríka hagsmuni barnsins af því að vera rétt feðrað taldi nefndin, sem félagsmálaráðherra skipaði og gaf út skýrslu um stöðu barna í mismunandi fjölskyldugerðum, sömu rök eiga við um réttarstöðu manns og barns þó að barnið hafi ekki verið feðrað. Þann 31. október 2007 var lagt fram á Alþingi frumvarp til breytinga á barnalögum. Ein umræða fór fram um frumvarpið. Henni lauk 2. nóvember 2007. Frumvarpið var aftur lagt fram á Alþingi óbreytt þann 1. apríl 2009. Í 1. gr. frumvarpsins er lagt til að orðin „enda hafi barnið ekki verið feðrað“ í 1. mgr. 10. gr. verði felld út og þannig yrði manni sem telur sig vera föður barns veitt heimild án takmarkana til þess að höfða mál til staðfestingar á faðerni sínu. Fram kom í athugasemdum með frumvarpinu að þær takmarkanir sem gerðar eru á sóknaraðild manns er telur sig föður sé óeðlileg og hugsanlegt sé að hún brjóti í bága við rétt barnsins til að þekkja báða foreldra sína sem tryggður er bæði í barnalögum og barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna. Þá kom fram í athugasemdum að ótti við tilhæfulausar málshöfðanir sem urðu til þess að takmörkun varð síðan á sóknaraðildinni við breytingu á barnalögum sé ástæðulaus, því að reynslan hafi sýnt að dómstólar gera strangar sönnunarkröfur í faðernismálum. Þá eigi dómstólum að vera treystandi til að stöðva hugsanleg tilhæfulaus faðernismál. Vorið 2009 var í tengslum við BA-ritgerð í lagadeild Háskólans í Reykjavík, um sóknaraðild í faðernismálum, gerð rannsókn á hversu mörg faðernismál höfðu verið höfðuð frá gildistöku núgildandi barnalaga frá árinu 2003. Niðurstöður rannsóknar sýndu að í Héraðsdómi Reykjavíkur hafði alls 91 faðernismál verið höfðað frá gildistöku laganna. Í aðeins tveimur tilvikum var sóknaraðili maður er taldi sig vera föður barns. Af því verður ekki dregin sú ályktun að ekki sé um að ræða fleiri tilvik. Líklegra þykir að tálmanir sem fram koma í barnalögunum komi í veg fyrir að maður í þeirri stöðu geti krafist viðurkenningar á faðerni sínu. Telja verður að besta niðurstaðan sé því að breyta ákvæðum barnalaga í samræmi við tillögur þær sem nú eru til umfjöllunar. Eins og þegar hefur komið fram var ástæða takmörkunar við ófeðruð börn að sporna við tilefnislausri málshöfðun, en reynslan er sú að slíkt á ekki við. Í lögum er að finna úrræði sem verjast slíku. Því verður að telja óþarft að hafa þessa takmörkun í ákvæði barnalaga, bæði vegna þess hve fátíð faðernismál eru og vegna þess að næg úrræði eru til staðar í lögum til að sporna við tilefnislausri málshöfðun. Á árunum 2003–2009 féllu 39 dómar í faðernismálum. Þar af var eitt mál sem höfðað var af manni er taldi sig föður. Af þeim 52 málum sem ekki voru leidd til lykta með dómi er jafnframt aðeins eitt höfðað af manni sem taldi sig föður en því máli lauk með sátt milli aðila. Af þeim niðurstöðum áðurnefndrar rannsóknar í tengslum við BA-ritgerð þessa, um sóknaraðild í faðernismálum, má draga þær ályktanir að áætlun allsherjarnefndar um tilhæfulausa málshöfðun hafi ekki reynst á rökum reistar og að mat sifjalaganefndar hafi verið réttara, þ.e. ekki væri tilefni til að hafa takmarkanir á sóknaraðild manns er telur sig vera föður barns. Breytingar þær sem lagðar eru til í frumvarpi þessu eru í samræmi við réttindi barnsins til að þekkja báða foreldra sína sem er einnig í samræmi við 7. gr. barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna. Ætla má að það sé barni fyrir bestu að vita hver sé réttur faðir þess og að faðir geti farið í mál til að fá faðerni sitt staðfest. Barn undir lögaldri getur nú ekki höfðað mál án þess að lögráða maður sé í fyrirsvari fyrir það, samanber reglur einkamálaréttarfars. Í raun tekur það því fyrir að barn geti fengið viðurkenningu á faðerni sínu fyrr en það er orðið lögráða nema móðir sé tilbúin til að höfða slíkt mál fyrir hönd barnsins. Þær breytingar sem gerðar hafa verið á aðildarreglum í faðernismálum eru skref í rétta átt, en telja verður þó að rétt sé að stíga skrefið til fulls og afnema alveg þá takmörkun að barn þurfi að vera ófeðrað til að málshöfðun geti átt sér stað hjá manni er telur sig föður. Maður sem telur sig föður hefur aðeins möguleika á að fá úrlausn um ágreining sinn fyrir dómi ef barn er ekki feðrað. Barn getur verið feðrað sjálfkrafa við fæðingu, jafnvel þó vitað sé að sá maður sem er skráður sem faðir er ekki réttur faðir barnsins. Takmarkanir á sóknaraðild í faðernismálum brjóta gegn stjórnarskrá og mannréttindasáttmála Evrópu, bæði hvað varðar rétt til úrlausnar um réttindi og skyldur fyrir dómstólum og rétt um að allir skuli vera jafnir að lögum. Áréttuð er þörfin á þeim breytingum sem nú hafa verið lagðar til, að tryggður sé annars vegar réttur barns til að þekkja báða foreldra sína og hins vegar réttur manns er telur sig föður til að bera mál sitt undir dómstóla. Hagsmunir barns af því að vera rétt feðrað eru jafnríkir, hvort heldur sem barnið er feðrað eða ófeðrað. Ég legg til að að lokinni umræðu um málið verði því vísað til hv. velferðarnefndar og 2. umr. Ég vona að nefndin taki málið til góðrar og rösklegrar umfjöllunar svo ljúka megi því á þessu þingi.

Hæstv. forseti. Þetta hljómar allt mjög vel og mér líst að mörgu leyti ágætlega á þetta. Málið er eflaust réttarbót en það vöknuðu nokkrar spurningar og mig langar að varpa fram a.m.k. einni. Nú er það svo að lífið er alltaf að verða flóknara og flóknara og menn verða ekki foreldrar einungis með hinum hefðbundna hætti. Við þekkjum gjafasæði, gjafaegg og á síðasta þingi var rætt frumvarp til laga um staðgöngumæðrun og annað slíkt. En kjarninn í þessum barnarétti er auðvitað réttur barnsins til að þekkja foreldra sína, þá væntanlega bæði uppeldisforeldra og líffræðilega foreldra. Málið getur því orðið býsna flókið. Ég velti því fyrir mér hvort menn eru búnir að fara ítarlega í saumana á þessu og afleiðingum þessa, ef menn greiða síðan, við skulum segja fyrir lögum um staðgöngumæðrun í framtíðinni, hvort afleiðing til dæmis þessa sé mönnum ljós.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessar vangaveltur sem svo sannarlega eru gildar. Ég er ekki viss um að þær eigi beinlínis heima í þeim málflutningi sem hér er sem tengist rétti föður til að fá að sækja mál - í raun snýst málið kannski ekki hvað síst um það að allir borgarar landsins eigi rétt á því að fara með mál sitt fyrir dómstóla. Það er kannski það sem er stærst í þessu máli, auk þess sem það er í barnalögum. Við verðum náttúrlega að gera okkur grein fyrir hvað við erum að gera þegar við setjum markmið með barnalögunum. Markmið barnalaga er í raun og veru það að hagsmunir barns séu ávallt hafðir að leiðarljósi. Talið er þar að það séu hagsmunir barns að þekkja báða foreldra sína. Í þeim veruleika sem við búum við í dag eru notuð gjafaegg og gjafasæði og jafnvel er það til að kona gangi með barn fyrir foreldra þar sem jafnvel hugsanlega báðar, hvað á ég að segja kynfrumurnar koma frá þeim foreldrum. Þetta er flókinn veruleiki. En ég held að við verðum að horfast í augu við það að barn þarf eftir sem áður að vita um tilurð sína, það þarf kannski ekki að vita nákvæmlega hverjir foreldrarnir eru. Ég held að það skipti öllu máli fyrir líðan barns að þegar það hefur þroska til þá viti það í raun og veru hvernig það er til komið og því sé sagt það á afar faglegan og góðan hátt. Ég skal viðurkenna að í þessu máli hef ég ekki hugsað það út frá slíkum flækjum, heldur er ég nú með gamaldagsaðferðafræði í huga þar sem líffræðilegur faðir er til staðar.

Hæstv. forseti. Ég vil taka fram að mér finnst þetta jákvætt skref og legg til að menn taki þetta til alvarlegrar athugunar, en skoði jafnframt þá hluti sem ég hef bent á. Ég er ekki viss um að barni, sem verður svo fullorðið á endanum, nægi að vita með hvaða hætti það kom í heiminn eða hvernig það barst til foreldra sinna, heldur leiti það - á það hefur verið bent að börn muni alltaf reyna að leita uppi sitt líffræðilega foreldri. Ég vek bara athygli á þessu til að menn hafi það í huga til að vanda lagasetninguna sem best.

Virðulegi forseti. Ég vil enn og aftur ítreka þakkir mínar fyrir þessa ábendingu. Þar sem staðan er þannig að við sitjum bæði, ég og hv. þingmaður, í velferðarnefnd þá held ég að við munum bara kalla eftir því þegar við sendum málið út til umsagnar að það verði sent til dæmis til Siðfræðistofnunar og hugsanlega til fleiri aðila sem mundu koma og velta þessum vinkli upp fyrir okkur. Við þurfum að hugsa um þetta, það er bara þannig. Við þekkjum það, við sem erum orðin það fullorðin að þekkja jafnvel fólk sem hefur verið leynt því að það væri ættleitt og hefur síðan uppgötvað það jafnvel eftir að það var orðið fullorðið, að það getur haft ákveðnar afleiðingar. Við þurfum því að velta öllum hliðum þessara mála upp. Ég er svo sannarlega tilbúin til að gera það í vinnunni við málið í nefndinni.

Forseti. Ég mæli hér fyrir tillögu til þingsályktunar um skipun rannsóknarnefndar um starfsemi lífeyrissjóða. Þessi tillaga kemur frá meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, sem mynda í þetta sinn Valgerður Bjarnadóttir formaður, Álfheiður Ingadóttir, Róbert Marshall, Lúðvík Geirsson, Magnús Norðdahl, Vigdís Hauksdóttir og sú sem hér stendur. Tillagan hljóðar svo: „Alþingi ályktar, í samræmi við lög um rannsóknarnefndir, nr. 68/2011, að skipa þriggja manna rannsóknarnefnd er rannsaki starfsemi lífeyrissjóðanna frá gildistöku laga um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, nr. 129/1997, til ársloka 2011. Rannsóknarnefndin varpi sem skýrustu ljósi á starfsemi lífeyrissjóðanna á þessu tímabili, þar með talið fjárfestingarstefnu, stjórnun, stefnumótun, ákvarðanatöku, áhættumat, endurskoðun, eftirlit, markaðsáhrif, tryggingafræðilega stöðu og ábyrgð launagreiðenda á lífeyrisskuldbindingum, þar sem það á við, og loks tengsl við atvinnurekendur, verkalýðshreyfinguna og stjórnmálamenn. Lagt verði mat á ábyrgð og aðkomu stjórnsýsluaðila og ábyrgð og aðkomu einstakra ráðherra að einstökum ákvörðunum og/eða eftirliti með lífeyrissjóðunum. Nefndin fari yfir skýrslu úttektarnefndar Landssamtaka lífeyrissjóða um fjárfestingarstefnu, ákvarðanatöku og lagalegt umhverfi lífeyrissjóðanna, staðfesti gagnaöflun og úrvinnslu. Nefndin kanni sérstaklega: a. hvert var nettótap af þeim fjárfestingum sjóðanna sem töpuðust í hruninu, b. hver var raunávöxtun og geta sjóðanna til greiðslu lífeyris á árunum 1997–2010, c. hver voru áhrif setningar „neyðarlaganna“, þ.e. laga um heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði o.fl., nr. 125/2008, á fjárhagslega afkomu lífeyrissjóðanna, d. samskipti stjórnar og stjórnenda lífeyrissjóðanna við fjármálastofnanir og fyrirtæki sem sjóðirnir áttu viðskipti við, gjafir, boðsferðir o.fl. á árunum 1997–2011, e. hugsanlegar samhliðafjárfestingar stjórnenda og starfsmanna, eignarhluti þeirra og lánafyrirgreiðslur. Rannsóknarnefndin skili forseta Alþingis skýrslu um rannsóknina eigi síðar en 1. nóvember 2013 ásamt þeim samantektum og úttektum sem nefndin ákveður að láta vinna í þágu rannsóknarinnar.“ Meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar flutti þingsályktunartillögu þessa í fyrsta sinn á síðasta löggjafarþingi en hún varð ekki útrædd á því þingi. Nefndinni hefur verið falið af forsætisnefnd að hafa eftirlit með framkvæmd ályktunar Alþingis frá 28. september 2010 um viðbrögð Alþingis við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Með þingsályktuninni var m.a. samþykkt að ráðist yrði í sjálfstæða og óháða rannsókn á vegum Alþingis á starfsemi lífeyrissjóða á Íslandi frá setningu laga um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, nr. 129/1997, og síðar, samanber þskj. 1537 á 138. löggjafarþingi. Í kjölfar þess skyldi fara fram heildarendurskoðun á stefnu og starfsemi lífeyrissjóðanna. Við afgreiðslu þingsályktunarinnar lá fyrir að Landssamtök lífeyrissjóða hygðust gera sjálfstæða úttekt á starfsemi lífeyrissjóðanna. Engu að síður ályktaði Alþingi, á grunni þeirra upplýsinga sem fram komu í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, að sjálfstæð og óháð rannsókn skyldi fara fram á starfseminni frá setningu laga um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, nr. 129/1997. Síðar var ákveðið að bíða niðurstöðu úr skýrslu Landssamtaka lífeyrissjóða áður en frekar yrði aðhafst. Landssamtök lífeyrissjóða samþykktu 24. júní 2010 að fara af stað með úttekt á fjárfestingarstefnu, ákvarðanatöku og lagalegu umhverfi lífeyrissjóðanna í aðdraganda bankahrunsins 2008. Nefndin sem landssamtökin skipuðu skilaði af sér skýrslu 3. febrúar 2012. Í henni sátu Hrafn Bragason, lögfræðingur og fyrrverandi hæstaréttardómari, sem var formaður nefndarinnar, Guðmundur Heiðar Frímannsson, siðfræðingur og prófessor við Háskólann á Akureyri, og Héðinn Eyjólfsson viðskiptafræðingur. Nefndinni var einkum falið að fjalla um hvernig staðið var að stefnumótun, ákvarðanatöku og áhættumati við fjárfestingar í aðdraganda bankahrunsins. Sérstaklega skyldi skoða hvernig gildandi fjárfestingarstefnu sjóðanna var fylgt síðustu tvö árin fyrir hrun. Nefndin skyldi einnig taka til umfjöllunar þau atriði sem beinast sérstaklega að lífeyrissjóðum í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og sérstaks vinnuhóps um starfshætti og siðferði, um aðdraganda og orsakir falls bankanna 2008. Í skýrslu nefndar Landssamtaka lífeyrissjóða kom fram að rannsóknarheimildir nefndarinnar hefðu byggst á samþykkt stjórnar og varastjórnar Landssamtaka lífeyrissjóða frá 24. júní 2010. Störf nefndarinnar voru þannig háð því að einstakir sjóðir, stjórnir þeirra og starfsmenn ynnu með nefndinni á þann hátt að þeir afhentu henni gögn og gæfu henni skýringar. Jafnframt aflaði nefndin sér gagna og upplýsinga frá opinberum stofnunum, fjármálafyrirtækjum og einkafyrirtækjum. Nefndin hafði þannig ekki valdheimildir til að krefjast þess að gögn, upplýsingar eða skýringar kæmu fram, líkt og rannsóknarnefndir Alþingis hafa samkvæmt lögum um rannsóknarnefndir, nr. 68/2011. Eftirlitsstofnanir með lífeyrissjóðunum gátu borið fyrir sig þagnarskyldu í ríkum mæli, ekki var hægt að kveðja fólk til skýrslutöku vildi það ekki gefa skýrslu né heldur gat nefndin gert rannsóknir á starfsstað. Nefndin telur að niðurstöður nefndar Landssamtaka lífeyrissjóðanna staðfesti að tilefni er til að ráðist verði í sjálfstæða og óháða rannsókn á vegum Alþingis og, gefi niðurstöður hennar tilefni til, að farið verði í heildarendurskoðun á stefnu og starfsemi sjóðanna og uppbyggingu lífeyrisréttinda á almennum og opinberum vinnumarkaði. Nefndin telur að skýrsla Landssamtaka lífeyrissjóðanna muni nýtast vel í þeirri vinnu þótt hér sé lögð til umfangsmeiri rannsókn og að hún nái yfir lengra tímabil. Því er lagt til að Alþingi álykti að rannsókn fari fram í samræmi við lög um rannsóknarnefndir og ályktun Alþingis um viðbrögð Alþingis við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis 2010 og að skipuð verði þriggja manna rannsóknarnefnd til þess að rannsaka starfsemi lífeyrissjóða allt frá gildistöku laga nr. 129/1997, þ.e. 1. júlí 1998, til ársloka 2011. Tillagan er að verulegu leyti samhljóða tillögu til þingsályktunar sem lögð var fram á 140. löggjafarþingi, 522. mál á þskj. 802, en fyrsti flutningsmaður hennar er Eygló Harðardóttir. Verkefni rannsóknarnefndarinnar eru talin upp í þingsályktunartillögunni en þau eru að varpa sem skýrustu ljósi á starfsemi lífeyrissjóðanna á því tímabili sem tiltekið er, þar með talið fjárfestingarstefnu, stjórnun, stefnumótun, ákvarðanatöku, áhættumat, endurskoðun, eftirlit, markaðsáhrif, tryggingafræðilega stöðu og ábyrgð launagreiðenda á lífeyrisskuldbindingum, þar sem það á við, og loks tengsl við atvinnurekendur, verkalýðshreyfinguna og stjórnmálamenn. Í þessu felst m.a. að nefndin leggi mat á árangur þess fyrirkomulags sem hér á landi hefur verið byggt upp með aðkomu verkalýðsfélaga og samtaka atvinnurekenda á grundvelli kjarasamninga og án ábyrgðar launagreiðenda annars vegar og hins vegar á grundvelli laga að meginstefnu til með ábyrgð launagreiðenda. Lagt verði mat á ábyrgð og aðkomu stjórnsýsluaðila og ábyrgð og aðkomu einstakra ráðherra að einstökum ákvörðunum og/eða eftirliti með lífeyrissjóðunum. Í þessu felst m.a. að kannað verði sérstaklega hvort þeir aðilar og þær stofnanir sem hafa eftirlit með lífeyriskerfinu hafi sinnt skyldum sínum með fullnægjandi hætti frá setningu laganna. Einnig hvort merkja megi óeðlileg áhrif æðstu stjórnar ríkisins og sveitarfélaganna á einstakar ákvarðanir, fjárfestingar eða stefnu sjóðanna m.a. í krafti stöðu sinnar sem launagreiðendur og aðilar að stjórnum, eftir því sem við á. Nefndin fari yfir skýrslu úttektarnefndar Landssamtaka lífeyrissjóða um fjárfestingarstefnu, ákvarðanatöku og lagalegt umhverfi lífeyrissjóðanna, staðfesti gagnaöflun og úrvinnslu. Nefndin kanni sérstaklega hvert var nettótap af fjárfestingum sjóðanna í hruninu. Með því er átt við tap af einstökum fjárfestingum í ljósi upphaflegs kaupverðs og raunverðs við sölu, niðurfærslu eða afskrift. Einnig komi sérstaklega fram hve stóran hluta af tapi sjóðanna megi beint rekja til setningar neyðarlaganna á árinu 2008 en fyrir liggur hvert tap sjóðanna varð í hruninu miðað við bókfært verð. Sérstaklega verði einnig kannað hver hafi verið raunávöxtun og geta sjóðanna til greiðslu lífeyris á árunum 1997–2010, en það getur varpað skýru ljósi á hvort ætla megi að kerfið nái þeim árangri sem því er ætlað að ná á komandi árum. Meðal annars komi fram hver sé munur á áföllnum skuldbindingum sjóðanna og getu til greiðslu þeirra og hver ætla megi að sé ógreidd skuldbinding launagreiðenda í þeim sjóðum sem njóta ábyrgðar launagreiðenda. Til þess að niðurstöður rannsóknarinnar leiði til uppbyggilegrar umræðu um hlutverk, uppbyggingu og framtíð lífeyriskerfisins er nauðsynlegt að vel verði farið yfir samskipti stjórnar og stjórnenda lífeyrissjóðanna við fjármálastofnanir og fyrirtæki sem sjóðirnir áttu viðskipti við, gjafir, boðsferðir o.fl. á árunum 1997–2011. Það sama á við um hugsanlegar samhliðafjárfestingar stjórnenda og starfsmanna, eignarhluti þeirra og lánafyrirgreiðslur.

Virðulegi forseti. Ég ætla örstutt að koma því hér á framfæri að alveg sjálfsagt er og í raun mikilvægt að fara yfir starfsemi lífeyrissjóðanna og að sjálfsögðu held ég að það sé gott að nýta til þess þau gögn sem þegar liggja fyrir. Ég kem aðallega hingað upp til þess að gagnrýna að þessi tillaga kemur hér inn í þingið og á henni eru fimm fulltrúar stjórnarmeirihlutans. Það liggur fyrir að a.m.k. tvær ef ekki þrjár aðrar rannsóknir bíða eftir því að fara í gang. En það eru engir fjármunir til í þær og þið hljótið að spyrja: Hvernig stendur á því að þessir sömu ágætu þingmenn og leggja hér til skipun rannsóknarnefndar um starfsemi lífeyrissjóðanna tryggja ekki í hinu herberginu fjármuni í þessar rannsóknir? Það er mjög undarlegt að fara fram - og það kemur málinu ekkert við hvort það sé gott eða slæmt - og leggja fram svona tillögu. Ég gæti trúað að þessi rannsókn kostaði 100–150 milljónir, miðað við reynsluna sem við höfum af rannsóknarnefndum fram að þessu. Þeir peningar koma bara ekkert af himnum ofan. Mér finnst það orka tvímælis að setja fram svona tillögur - af því að þetta er ekki eina rannsóknarnefndin sem er verið að fjalla um - án þess að búið sé að tryggja fjármuni í fjárlögum til þess að fara í slíka rannsókn. Ég vil því leyfa mér að gera athugasemd við þessi vinnubrögð, þótt ég sé sammála því að það þurfi að skoða þessi mál. Þetta er hálfgerð sýndarmennska í sjálfu sér vegna þess að það fylgja ekki fjármunir til þess að hægt sé að gera þessa rannsókn. Af hverju er þá verið að leggja þetta mál fram? Það er þetta sem mér finnst mjög sérstakt, ekki síst vegna þess að við vitum að fyrir liggur að það þurfi að fara í a.m.k. tvær eða þrjár aðrar rannsóknir sem við erum búin að ræða hér eða samþykkja. Fjárlaganefnd ákvað að veita ekki þá fjármuni sem forsætisnefnd eða Alþingi, yfirstjórn þingsins, bað um til að fjármagna þessar rannsóknir. Því neitaði fjárlaganefnd. Þetta er ótrúlegt.

Forseti. Ég er kannski að misnota andsvarsformið því þetta er eiginlega meðsvar. Þessu er ég hjartanlega sammála. Ég skil ekki hvernig á þessu stendur. Eins og þingmaðurinn veit tilheyri ég ekki þessum stjórnarmeirihluta, ég stóð ekki að þessum fjárlögum og greiddi þeim ekki atkvæði mitt fremur en hann, en það er sjálfstætt rannsóknarefni hvers vegna þingið fær ekki fé til að gera það sem þingið ákveður að gera.

Virðulegi forseti. Það eru sjö þingmenn á þessari tillögu. Ég sagði að það væru fimm stjórnarþingmenn á henni og svo það sé alveg skýrt þá taldi ég hv. þingmann ekki með stjórnarliðum á þessari tillögu. Það er hins vegar alveg rétt og við erum sammála um að það er mjög undarlegt að setja þetta fram með þessum hætti. Ég segi bara fyrir mitt leyti og velti því aftur upp: Hver er meiningin í raun á bak við þetta? Það kann að vera að það verði mjög gott að geta bent á það á næstu mánuðum að búið sé að samþykkja þetta og fleira, en þá skulum við hafa í huga að það er ekki búið að tryggja fé í þetta.