Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Tekið er fyrir eina dagskrármálið, stefnuræða forsætisráðherra og umræður um hana sem verður útvarpað og sjónvarpað úr Alþingishúsinu. Umræðurnar skiptast í þrjár umferðir. Forsætisráðherra hefur 20 mínútur til framsögu en aðrir þingflokkar en þingflokkur forsætisráðherra hafa 12 mínútur í fyrstu umferð, í annarri umferð hafa þingflokkarnir sex mínútur en í þeirri þriðju fimm mínútur hver þingflokkur. Þingmenn utan flokka hafa fimm mínútur. Röð flokkanna er í öllum umferðum þessi: Samfylkingin, Sjálfstæðisflokkur, Vinstri hreyfingin – grænt framboð, Framsóknarflokkur og Hreyfingin. Ræðumenn Samfylkingarinnar verða í fyrstu umferð Jóhanna Sigurðardóttir forsætisráðherra, Lúðvík Geirsson, 11. þm. Suðvest., í annarri og Mörður Árnason, 11. þm. Reykv. n., í þriðju umferð. Ræðumenn fyrir Sjálfstæðisflokk verða Bjarni Benediktsson, 2. þm. Suðvest., í fyrstu umferð, Ólöf Nordal, 2. þm. Reykv. s., í annarri umferð og Guðlaugur Þór Þórðarson, 5. þm. Reykv. s., í þriðju umferð. Ræðumenn fyrir Vinstri hreyfinguna – grænt framboð verða Steingrímur J. Sigfússon, atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra, í fyrstu umferð, í annarri Lilja Rafney Magnúsdóttir, 6. þm. Norðvest., og í þriðju umferð Árni Þór Sigurðsson, 5. þm. Reykv. n. Fyrir Framsóknarflokk tala Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, 8. þm. Reykv. n., í fyrstu umferð, í annarri Vigdís Hauksdóttir, 8. þm. Reykv. s., og í þriðju umferð Höskuldur Þórhallsson, 6. þm. Norðaust. Fyrir Hreyfinguna tala í fyrstu umferð Margrét Tryggvadóttir, 10. þm. Suðurk., í annarri Þór Saari, 9. þm. Suðvest., og í þriðju umferð Birgitta Jónsdóttir, 9. þm. Reykv. s. Síðastir í fyrstu umferð tala þingmenn utan flokka: Guðmundur Steingrímsson, 8. þm. Norðvest., og Atli Gíslason, 4. þm. Suðurk.

Frú forseti. Góðir landsmenn. Við upphaf þessarar umræðu finnst mér við hæfi að beina hugum okkar til íbúa Norðausturlands sem á undanförnum dögum hafa glímt við margvíslegar raunir vegna veðuráhlaupsins sem gekk yfir svæðið í upphafi vikunnar. Hundruð einstaklinga hafa þar unnið þrekvirki, lagt nótt við nýtan dag til að bjarga búfénaði, margvíslegum verðmætum og til að koma innviðum samfélagsins aftur í samt lag. Og það mikilvæga björgunarstarf er enn í fullum gangi. Ég þakka af heilum hug þeim mikla fjölda einstaklinga sem lagt hefur sitt af mörkum til björgunarstarfanna. Jafnframt vil ég fullvissa þá og heimamenn um að ríkisstjórnin mun fylgjast vel með gangi mála og tryggja að allur nauðsynlegur stuðningur verði veittur. Samstaðan og samhjálpin skiptir öllu máli þegar tekist er á við óblíð öfl náttúrunnar. Einmitt þá sýnum við Íslendingar okkar bestu hliðar og þannig munum við einnig sigrast á þeim áföllum sem veðurhamurinn hefur valdið íbúum Norðausturlands á undanförnum dögum. Góðir landsmenn. Á liðnum mánuðum og missirum hafa Íslendingar í æ ríkari mæli fundið fyrir batnandi hag eftir þrengingar áranna eftir hrun. Aukin þjóðarframleiðsla, fjölgun starfa, vaxandi kaupmáttur launa og jafnari lífskjör hafa gert það að verkum að sífellt fleiri hafa sannfærst um að samfélag okkar sé nú á réttri leið og að bjartari tíð sé í vændum. Þessi jákvæða þróun hlýtur að vera okkur öllum mikið ánægjuefni, hvort sem við tilheyrum stjórn eða stjórnarandstöðu, enda er í bjartsýni og jákvæðum lífsviðhorfum fólginn ómetanlegur auður fyrir sérhvert samfélag. Undanfarin tvö ár, frá botni kreppunnar sem hrunið olli, höfum við Íslendingar búið við stöðugan hagvöxt, umtalsvert meiri en í flestum löndum OECD, og allir helstu hagvísar sýna sömu merki um batnandi hag. Fá lönd innan OECD búa við minna atvinnuleysi en Ísland og ekkert land hefur náð að minnka atvinnuleysið eins hratt og mikið á liðnum árum. Á þessu ári hafa orðið til um 4.600 ný störf og ekkert bendir til annars en að framhald verði á lífskjarasókn Íslendinga á komandi árum ef áfram verður haldið á sömu braut. Í farvatninu er fjöldi spennandi fjárfestingarverkefna innlendra og erlendra aðila, umfangsmiklar framkvæmdir í tengslum við orkufrekan iðnað, auknar fjárfestingar hins opinbera og áframhaldandi sóknarfæri í okkar helstu útflutningsgreinum, ekki síst sjávarútvegi og ferðaþjónustu. Það er því fullt tilefni til bjartsýni og sóknar í íslensku samfélagi. Það segir einnig sína sögu að í samevrópskri könnun sem nýlega var birt kemur fram að hvergi í Evrópu, að Svíþjóð undanskildu, telur jafnstór hluti þjóðarinnar að land sitt sé á réttri leið og á Íslandi. Svona meta Íslendingar sjálfir stöðu mála þegar um fjögur ár eru liðin frá hruninu mikla. Góðir landsmenn. Fjárfesting fyrstu sex mánuði ársins 2012 jókst um 19,3% samanborið við fyrstu sex mánuði ársins 2011. Fjárfesting atvinnuvega jókst um 27,1% og íbúðafjárfesting um 7,7% en fjárfesting hins opinbera dróst saman um 6,2% á sama tímabili. Fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar er mikilvægur leiðarvísir á þeirri vegferð að auka fjárfestingar enn frekar og skapa ný störf en eftirfylgni þeirrar áætlunar verður eitt af mikilvægum samstarfsverkefnum okkar þingmanna á komandi vetri. Með nýsamþykktum stórauknum veiðigjöldum af sameiginlegri fiskveiðiauðlind þjóðarinnar hefur um helmingur af tilskildu fjármagni vegna áætlunarinnar verið tryggður og er áhrifa hennar þegar farið að gæta. Nefni ég sérstaklega undirbúning framkvæmda við Norðfjarðargöng sem hefjast munu á næsta ári en einnig stórefld framlög til rannsókna og tækniþróunar og sóknaráætlana landshluta. Það verður síðan meðal annars í höndum Alþingis að tryggja að arður eða söluhagnaður vegna eigna ríkisins í fjármálastofnunum skili sér einnig í fjárfestingaráætlunina. Þannig hleypum við enn frekari krafti í græna hagkerfið, skapandi greinar og ferðaþjónustuna og bætum samgöngur milli lands og Eyja með kaupum á nýjum Herjólfi og endurbótum á Landeyjahöfn, svo eitthvað sé nefnt. Allt er þetta innan seilingar ef vel verður haldið á málum og gott samstarf næst um þingstörfin og þau mikilvægu mál sem bíða komandi þings. Frú forseti. Komandi þing er lokasprettur þessa kjörtímabils og tækifæri fyrir þann þingheim sem þjóðin veitti umboð sitt í síðustu kosningum til að sýna aðra og betri mynd af störfum þjóðþingsins en birst hefur á liðnum þingum. Sú birtingarmynd hlýtur að vera okkur öllum mikið áhyggjuefni. Hún hefur gengið fram af þjóðinni með þeim afleiðingum að traust hennar til þessarar merku og sögufrægu stofnunar okkar Íslendinga er í sögulegu lágmarki. Það er mat mitt að verði ekki breyting á vinnubrögðum á Alþingi stefni í óefni. Um þetta hljótum við að vera sammála í þessum sal, óháð því hvaða stjórnmálaflokki við tilheyrum. Við eigum því að sameinast um að bæta vinnubrögðin. Ég hef átt samtöl um þessi mál við forustumenn þeirra flokka sem sitja á Alþingi og verður þeim haldið áfram. Vonandi getur það leitt til þess að þinghaldið í vetur verði með öðrum brag en á liðnum þingum. Ríkisstjórnin hefur nú þegar við upphaf þings afgreitt frá sér vel á fjórða tug þingmála ásamt skýrt fram settri þingmálaskrá. Þinginu ætti því ekki að vera neitt að vanbúnaði að taka þegar til hendinni við vinnslu og afgreiðslu þeirra mikilvægu mála sem hér bíða. Æskilegt væri að ná nú þegar í upphafi þings samkomulagi meðal fulltrúa allra flokka um vinnulag og tímaramma við umfjöllun og afgreiðslu stærstu þingmálanna. Fjárlagafrumvarp næsta árs markar tímamót vegna þeirra pólitísku velferðaráherslna sem þar munu birtast. Fjárlagafrumvarpið er einnig óræk sönnun þess að ríkisstjórninni hefur á kjörtímabilinu auðnast að koma ríkisrekstrinum á réttan kjöl. Hallinn á fjárlögum 2008 var um 14% af landsframleiðslu en verður á næsta ári vel innan við 1%. Engin ríkisstjórn í hinum vestræna heimi hefur náð slíkum árangri á liðnum árum, engin. Vegna þessa árangurs höfum við í ár loksins náð því marki að skuldir ríkissjóðs sem hlutfall af landsframleiðslu eru farnar að lækka. Þrátt fyrir þann mikla og góða árangur sem náðst hefur liggur fyrir að efnahagsmálin, og ekki síst gjaldmiðlamálin og gjaldeyrishöftin, verða meðal mikilvægustu viðfangsefna næstu mánaða og missira. Flestir viðurkenna að rétt hafi verið að setja tímabundnar skorður við útflæði erlends gjaldeyris í kjölfar hrunsins og að varasamt sé að viðhalda gjaldeyrishöftum til lengri tíma, enda líklegt að það skjól sem þau veittu í upphafi snúist upp í andhverfu sína þegar til lengdar lætur. Seðlabankinn hefur markað stefnu um losun hafta og fylgt henni með gjaldeyrisútboðum. Alls hafa þessi útboð minnkað snjóhengjuna svonefndu um 75 milljarða kr. og fjárfestingarleiðin hefur skilað erlendri fjárfestingu fyrir alls um 55 milljarða, þ.e. sem nemur um 3,4% af landsframleiðslu. Við erum því á réttri leið. Margir hafa hins vegar gagnrýnt áætlun Seðlabankans um afnám haftanna og telja að hún gangi of hægt. Samráðshópur með aðild Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og Evrópusambandsins fer nú yfir mögulegar leiðir til að flýta þessu ferli. Spurningin um framtíðargjaldmiðil þjóðarinnar og mögulega aðild Íslands að Evrópusambandinu spilar síðan sterkt inn í þessa mikilvægu umræðu. Hér er því um gífurlega stórt verkefni að ræða og miklu varðar að það verði vel af hendi leyst og í sem bestri samstöðu allra flokka hér á þingi. Þar má ekkert annað ráða för en brýnir framtíðarhagsmunir þjóðarinnar og þeir eru miklir í þessum efnum. Góðir landsmenn. Auðlindamálin verða einnig í brennidepli á komandi þingvetri. Þótt ríkisstjórnin hafi með samþykkt stóraukinna veiðigjalda í lok síðasta þings náð í höfn gríðarlega stórum áfanga á þeirri vegferð að endurskoða fiskveiðistjórnarkerfið og tryggja þjóðinni réttlátan arð af auðlind sinni var því miður komið í veg fyrir að hægt væri að ljúka því máli með heildarendurskoðun kerfisins. Róttækar breytingar á fiskveiðikerfinu voru eitt af stóru kosningamálunum fyrir fjórum árum og umboð stjórnarflokkanna til að ná fram þessum mikilvægu breytingum ætti því að vera hafið yfir allan vafa. Hvort sem samkomulag tekst um efnislega niðurstöðu málsins eða ekki verður ekki öðru trúað en að sátt geti náðst um afgreiðslu málsins í samræmi við vilja meiri hluta Alþingis. Allt annað gengi gegn því lýðræðislega skipulagi sem við höfum byggt stjórnskipan okkar á. Rammaáætlun um vernd og nýtingu náttúrusvæða þarf einnig að afgreiða á komandi þingi. Það mál var afar langt komið við þinglok í vor og nauðsynlegt að ljúka því sem fyrst á þessu þingi. Afgreiðsla þess máls mun marka tímamót og tryggja fagleg vinnubrögð við undirbúning virkjanaframkvæmda á Íslandi og sporna gegn því að í framtíðinni verði viðkvæmum og verðmætum náttúrusvæðum fórnað á altari skyndigróða eða sérhagsmuna einstakra stóriðjuvera. Með afgreiðslu rammaáætlunar má segja að stjóriðjueinstefna fyrri áratuga víki loks fyrir atvinnustefnu nýrra tíma, atvinnustefnu sem byggir á forsendum sjálfbærs græns hagkerfis. Á komandi vetri munum við einnig leggja fram skýrslu og frumvörp í samræmi við niðurstöður auðlindastefnunefndar forsætisráðuneytisins sem nýverið skilaði tillögum sínum. Tillögur nefndarinnar byggja á því að tryggja varanlegan eigna- og yfirráðarétt þjóðarinnar yfir sameiginlegum auðlindum og jafnræði og gagnsæi við úthlutun nýtingarréttar og meðferð arðs af auðlindum. Um er að ræða raunhæfar tillögur um stefnu og aðgerðir sem hafa það að markmiði að skapa sem víðtækasta sátt í samfélaginu um auðlindamál þjóðarinnar án þess þó að ganga á rétt komandi kynslóða. Þannig má í senn binda enda á áratugadeilur um auðlindamál og ná ásættanlegum stöðugleika til framtíðar. Góðir Íslendingar. Senn líður að lokaáfanga á merkri vegferð sem hófst þegar víðtæk samstaða flestra stjórnmálaflokka náðist á Alþingi vorið 2010 um endurskoðun stjórnarskrárinnar. Þótt sú ferð hafi ekki reynst áfallalaus hefur árangurinn og uppskeran verið góð og í fullu samræmi við væntingar. Einstigið á milli varðanna sem Alþingi reisti hefur verið fetað. Frá Alþingi til þúsund manna þjóðfundar, frá þjóðfundi til sérfræðinganefndar og frá sérfræðinganefndinni til stjórnlagaráðs sem skipað var í samræmi við niðurstöðu almennra og lýðræðislegra kosninga, niðurstöðu sem ekki hefur verið dregin í efa efnislega, enda þótt annmarkar hafi talist vera á formlegri framkvæmd kosninganna. Sú leið sem Alþingi varðaði vorið 2010 var afar metnaðarfull. Hún var síðast en ekki síst lýðræðisleg og Alþingi Íslendinga til mikils sóma. Með ákvörðun sinni sýndi Alþingi því skilning að heildstæð endurskoðun stjórnarskrárinnar er stærra mál en svo að það verði alfarið til lykta leitt innan veggja Alþingis heldur þarf jafnframt að tryggja ríka aðkomu almennings að endurskoðunarferlinu öllu. Þjóðaratkvæðagreiðslan þann 20. október næstkomandi felur í sér einstakt tækifæri fyrir íslenska þjóð til að hafa bein áhrif á mótun þeirra gunnreglna sem samfélag okkar verður byggt á til framtíðar. Þetta er tækifæri sem enginn kosningarbær Íslendingur ætti að láta fram hjá sér fara því að engin trygging er fyrir því að annað eins tækifæri muni gefast aftur á komandi árum. Jákvæð niðurstaða í þjóðaratkvæðagreiðslunni mun fela í sér skýr skilaboð til Alþingis um að ljúka endurskoðunarferlinu á grundvelli tillögu stjórnlagaráðs. Í komandi þjóðaratkvæðagreiðslu verða ekki einungis greidd atkvæði um tillögur stjórnlagaráðs í heild sinni heldur munu kjósendur einnig fá einstakt tækifæri til að segja álit sitt á nokkrum mikilvægum úrlausnarefnum sem taka þarf afstöðu til í tengslum við nýja stjórnarskrá. Má þar nefna hvort náttúruauðlindir sem ekki eru í einkaeigu skuli lýstar þjóðareign, hvort auka eigi persónukjör í kosningum til Alþingis, hvort jafna eigi atkvæðavægi kjósenda, hvort stjórnarskráin eigi að innihalda ákvæði um þjóðkirkju á Íslandi og hvort tryggja eigi rétt fólks til að knýja fram þjóðaratkvæðagreiðslur um mikilvæg mál. Mikilvægt er að þjóðin gefi Alþingi skýra leiðsögn í þessum efnum enda hefur reynslan sýnt að þessi mál hafa reynst Alþingi erfið úrlausnar. Góðir landsmenn. Vandaðar tillögur stjórnlagaráðs byggja á traustum grunni hins norræna þingræðisskipulags þar sem Alþingi Íslendinga er ótvírætt skipaður sess sem æðstu valdastofnunar samfélagsins. Þá er hlutverk forseta Íslands, ráðherra og ríkisstjórnar skýrt nánar, sem og verkaskipting þeirra á milli. Auk þess er kveðið á um ýmis önnur mikilvæg og markverð nýmæli sem skort hefur á í íslenskri stjórnskipan. Nefni ég þar val forsætisráðherra og stjórnarmyndanir, framsal ríkisvalds vegna alþjóðasamstarfs, ákvæði um náttúru Íslands og náttúruauðlindir, upplýsingarétt almennings og frelsi fjölmiðla, faglega skipun embættismanna, sjálfstæði sveitarfélaga, meðferð utanríkismála og beina aðkomu þjóðarinnar að stjórnarskrárbreytingum svo dæmi séu tekin. Frú forseti. Alþingi Íslendinga hefur þá skyldu gagnvart almenningi að nálgast það úrlausnarefni sem nú liggur fyrir af mikilli virðingu og metnaði. Láta verður af deilum um formsatriði og snúa sér að efni máls. Þar kunnum við að hafa mismunandi sýn á tiltekin atriði en þó er þar fleira sem sameinar okkur en sundrar. Við viljum öll byggja hér réttlátt, heiðarlegt og opið lýðræðislegt samfélag. Við viljum byggja stjórnarfar okkar á traustum grunni hins norræna þingræðisskipulags og við viljum gæta þess að mannréttindi borgaranna séu ávallt tryggð. Fyrirliggjandi tillögur stjórnlagaráðs geta orðið grundvöllur að nýrri og bættri skipan í samfélagi okkar. Við skulum því sameinast um að ljúka verkinu. Skýr leiðsögn í þjóðaratkvæðagreiðslunni 20. október næstkomandi mun hafa mikið að segja um hvernig stjórnarskrá þjóðin muni búa við í framtíðinni. Góðir landsmenn. Ný stjórnarskrá er ekki eina breytingin sem núverandi ríkisstjórn hefur unnið að á stjórnkerfi landsins. Öll þekkjum við breyttar leikreglur við skipan hæstaréttardómara, ný heildarlög um Stjórnarráð Íslands, innleiðingu siðareglna og fækkun ráðuneyta úr tólf í átta sem allt hefur nú þegar tekið gildi. Þetta er án nokkurs vafa umfangsmesta breytingaferlið sem Stjórnarráð Íslands hefur gengið í gegnum frá upphafi og það hefur og mun með varanlegum hætti efla Stjórnarráðið til að takast á við viðfangsefni sín. Breytingarnar eru tímabærar og í takt við alþjóðlega og innlenda þróun. Á það ekki síst við um hið nýja atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti þar sem atvinnugreinar munu njóta meira jafnræðis en áður og vaxandi og þjóðhagslega mikilvægar greinar, svo sem ferðaþjónusta, verslun og þjónusta, fá þann sess sem lengi hefur verið kallað eftir. Nú þegar hefur stofnunum ríkisins fækkað um tæplega 20% og þeim mun fækka um 30% ef frumvörp sem nú liggja fyrir þinginu verða afgreidd í óbreyttri mynd. Árangur okkar í efnahagslegu endurreisninni gerir okkur nú kleift að styrkja stöðu velferðarkerfisins. Á komandi þingi verða lagðar fram tillögur um breytt almannatryggingakerfi og eflingu fæðingarorlofsins, m.a. með hækkun hámarksgreiðslna og lengingu orlofsins í tólf mánuði í áföngum. Einnig verða innleiddar mikilvægar breytingar um húsnæðismál landsmanna sem efla leigumarkaðinn og tryggja fjölbreytta kosti í húsnæðismálum. Í skýrslu um áhrif hrunsins á lífskjör þjóðarinnar, sem kynnt verður strax í næstu viku, kemur fram að megnið af greiðsluvanda heimilanna vegna skulda var til komið fyrir hrun bankanna í október 2008, þ.e. meira en 2/3 hlutar vandans. Skuldavandi heimilanna náði hámarki á árinu 2009 en síðan þá hefur markvert dregið úr honum. Nú árið 2012 lætur nærri að skuldastaða íslenskra heimila sé svipuð og hún var á árunum 2006–2007. Úrræði stjórnvalda og fjármálastofnana hafa því raunverulega skilað árangri þótt vissulega verði haldið áfram. Samkvæmt skýrslunni hafa skuldir heimilanna verið lækkaðar um 15–20% og veruleg hækkun vaxtabóta hefur létt skuldabyrðar heimilanna umtalsvert. Á síðasta ári voru 30% vaxtakostnaðar endurgreidd og í ár tæplega 27%. Væntanleg hækkun barnabóta á næsta ári bætir síðan um betur fyrir ungar barnafjölskyldur sem margar fóru illa út úr hruninu. Frú forseti. Nú á nýju löggjafarþingi mæta þingmenn vonandi til leiks endurnærðir eftir gott sumarhlé og búa sig undir annasaman og áhugaverðan vetur á Alþingi, en öll gegnum við hlutverki í því að endurheimta á nýjan leik traust á þessari mikilvægu stofnun samfélagsins. Það er einlæg von mín og trú að þessa löggjafarþings verði minnst fyrir aga, vönduð vinnubrögð og sanngjarna málsmeðferð á stórum og mikilvægum málum sem skipta munu miklu um framtíð íslensku þjóðarinnar. Ég óska þingmönnum og landsmönnum öllum allra heilla.

Frú forseti. Góðir Íslendingar. Við höfum öll fylgst með fréttum af fárviðri á Norðurlandi og afleiðingum þess. Ekki er enn ljóst hversu mikið tjón hefur orðið en einboðið er að Alþingi fylgist náið með þessu máli og bregðist við eftir því sem þörf krefur. Ég sendi bændum fyrir norðan og öllu björgunarfólki baráttukveðjur. Frú forseti. Þess er beðið að Alþingi setji stefnuna á mál sem skipta sköpum fyrir allan þorra almennings, að hér verði blásið lífi í vinnumarkaðinn, fyrirtækjum gert kleift að ráða fleiri í vinnu og að hinn vinnandi maður beri meira úr býtum eftir vinnudag sinn en nú er raunin. Þess er beðið að stjórnvöld láti af skattpíningarstefnu sinni, elti ekki uppi atvinnugreinar sem fela í sér vaxtarbrodd nýs hagvaxtarskeiðs og leggi á þær þungar byrðar í stað þess að sjá möguleikana sem felast í því að efla og hvetja slíkar greinar, okkur öllum til hagsbóta. Þess er beðið að fá að gera upp reikninginn við ríkisstjórnina í kosningunum í vor. Enginn efast um að það hafi verið markmið ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur að skapa störf og vinna vel í þágu þjóðarinnar, finna leiðir út úr vandanum og hefja nýtt endurreisnartímabil. Án vafa hafa þau ætlað að gera sitt besta. Gallinn er bara sá að það dugar ekki til og hvorki leikur að tölum né orðum brauðfæðir nokkurn mann. Við erum svo lánsöm að þrátt fyrir ýmis áföll og atlögu ríkisstjórnarinnar hefur árað vel í ýmsum greinum, í sjávarútvegi, ferðaþjónustu og áliðnaðinum. Rétt viðbrögð stjórnvalda haustið 2008 lögðu einnig grunninn að þeim bata sem þó er merkjanlegur. Neyðarlögin og samstarfið við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn voru rétt spor, gæfuspor sem stigin voru án stuðnings Vinstri grænna. Á það þarf nefnilega að minna þegar fyrrverandi fjármálaráðherra, núverandi atvinnuvegaráðherra, talar um hetjulegt björgunarstarf sitt við að draga landið frá brún gjaldþrots. Það þarf að minna á að það sem hefur haft mest um það að segja að færa Ísland hraðar í átt til efnahagslegs bata en ýmis samanburðarríki eru verk fyrri ríkisstjórnar. Svo verður ekki hjá því komist að nefna þegar talað er um að staðan hér sé betri en í ýmsum samanburðarríkjum að flest eru þau í Evrópusambandinu góða sem forsætisráðherra minntist reyndar ekki á í ræðu sinni áðan og það þrátt fyrir að það sé í orði eitt helsta stefnumál ríkisstjórnarinnar að ganga í Evrópusambandið. Evrópuþingið sendi Íslendingum í dag kaldar kveðjur í makríldeilunni og hótar viðskiptaþvingunum ef ekki verði látið undan kröfum þess. Málflutningur þess er sagður byggja á kröfunni um sjálfbærar veiðar. Það er líklega kominn tími til þess fyrir okkur á þinginu að fordæma með sérstakri ályktun ofveiðar Evrópusambandsins á eigin stofnum og gegndarlaust brottkast. Þessi slæma umgengni sambandsins um eigin fiskimið hefur nefnilega stórskaðað hagsmuni okkar erlendis enda hefur þessi hegðun rýrt mannorð fiskveiðiþjóða og spillt mörkuðum. Það ætti ekki að þurfa að taka það fram í þessum sal að undir engum kringumstæðum verður fiskveiðihagsmunum okkar fórnað vegna hótana eða bolabragða Evrópusambandsins. Í þessum deilum okkar við Evrópusambandið kristallast sú staðreynd að við eigum ekkert erindi í viðræður við Evrópusambandið. Frú forseti. Þessa dagana verður forsætisráðherra tíðrætt um árangur ríkisstjórnarinnar. En hvernig er sá árangur mældur? Með því að færa sífellt til viðmiðin má eflaust komast að þeirri niðurstöðu að árangur hafi náðst á þessu sviðinu eða hinu. Eftir sem áður erum við í dag ekki á þeim stað sem að var stefnt. Við ættum að vera komin miklu lengra í endurreisnarstarfinu. Hvernig væri til dæmis að bera árangurinn saman við þau markmið sem við settum okkur þegar þessi vegferð hófst? Hvernig væri að bera árangurinn saman við áætlunina sem við gerðum með Alþjóðagjaldeyrissjóðnum eða stöðugleikasáttmálann sem ríkisstjórnin gerði við aðila vinnumarkaðarins? Þar var fjallað um hagvöxt, þar var fjallað um jafnvægi í ríkisfjármálum og um atvinnustig. Þar var líka fjallað um fjárfestingu. Ef borið er saman við þessar áætlanir er auðséð að niðurstaðan er vonbrigði. Hér var stefnt að 4,5% hagvexti árið 2011, líka árið 2012. Niðurstaðan er rúmlega 2%. Hér var stefnt að sköpun fjölda starfa. Þau láta á sér standa. Ef við rýnum aðeins í tölur Hagstofunnar sjáum við að nú eru færri starfandi og fleiri utan vinnumarkaðar en á sama tíma í fyrra. Samt segir forsætisráðherra að næstum 5 þús. ný störf hafi orðið til á árinu. Kannski átti hún við að þau nýju störf hefðu orðið til í Noregi. Hér var stefnt að stóraukinni fjárfestingu. Hún skilar sér ekki. Takið eftir þessu, ríkisstjórnin frestaði áformum um hallalaus fjárlög með vísan til þess að áformin hefðu gengið hraðar og betur eftir en að var stefnt. Í framhaldinu var svo farið tugi milljarða fram úr fjárlögum og í fyrra var fjárlagahallinn 90 milljarðar. Það dugar ekki að segja að að hluta til hafi verið um einskiptiskostnað að ræða vegna þess að þann einskiptiskostnað þarf líka að greiða. Vandinn óx um 90 milljarða í fyrra. Þetta var árið 2011, sama ár og Samfylkingin ályktaði á landsfundi sínum að búið væri að loka fjárlagagatinu og nú væri búið að snúa halla yfir í afgang. Það ár var farið 90 milljarða í halla. Forsætisráðherra fagnar auknum jöfnuði. Tölurnar sýna hins vegar að sá tekjujöfnuður sem mælist byggir annars vegar á tekjuhruni og hins vegar á stórauknum sköttum, ekki síst á millistéttina í landinu. Hverjir eiga að gleðjast yfir þessu? Enginn hefur það betra, ekki einu sinni láglaunafólkið, en forsætisráðherrann fagnar. Leiðin, góðir landsmenn, er ekki að jafna launin niður á við heldur að lyfta öllum upp neðan frá. Það er leiðin. Hvernig gengur annars að framkvæma þá vitlausu stefnu að enginn opinber starfsmaður megi hafa hærri laun en forsætisráðherra? Gengur það ekki ágætlega, herra velferðarráðherra? Á þessu kjörtímabili hefur Sjálfstæðisflokkurinn lagt fram fjölda mála til að styðja við fjölskyldurnar og atvinnulífið í landinu. Árlega höfum við lagt fram ítarlegar tillögur um aðgerðir fyrir heimilin og hvernig endurreisa megi íslenskt efnahagslíf, beinar aðgerðir eins og lækkun bensíngjalda sem hefðu átt að vera einfaldari í framkvæmd og skila sér strax, skattalækkanir, flýtimeðferð ágreiningsmála um gengislán, endurskoðun tolla og gjalda til að lækka vöruverð ásamt lægri virðisaukaskatti á barnaföt sem og leiðir til að örva fjárfestingar fyrirtækja, hvata til að ráða nýja starfsmenn auk uppbyggingar í orkuframleiðslu, svo nokkur dæmi séu nefnd. Við höfum lagt áherslu á aðhald í ríkisfjármálum. Við vildum að það yrði aukið með því að innleiða fjármálareglu og koma þannig í veg fyrir skuldasöfnun, skapa skilyrði fyrir lægri vexti í landinu og minnka hagsveiflur. En við sjáum í fjárlagafrumvarpinu hvaða undirtektir slík fyrirhyggja fær. Nú er sagt að það séu tækifæri að nýju til að auka við útgjöld ríkissjóðs og forsætisráðherra listar upp tækifærin, verkefnin, sem á að auka útgjöldin til. Þetta eru röng skilaboð og þetta er hættuleg stefna. Fólkinu í landinu er enginn greiði gerður með því að horfa fram hjá skuldavanda ríkissjóðs. Nú fara 90 milljarðar á ári í vaxtagreiðslur. Við erum ekki að greiða niður neinar skuldir en jafnvel þótt við byrjuðum í dag að verja 50 milljörðum í skuldaniðurgreiðslu á ári og gerðum það í tíu ár í röð mundum við einungis losna við 1/3 skuldanna og við mundum skulda enn meira en við værum sátt við. Þetta stendur allt í fjárlagafrumvarpinu. Við þessar aðstæður er það glapræði að segjast ætla að selja eignir til að ráðstafa í ný verkefni og standa undir hallanum. Eignasala verður að ganga til niðurgreiðslu skulda. Það eru eðlileg, sanngjörn og heiðarleg skilaboð sem eiga að berast frá þinginu. Eignasala til að viðhalda hallarekstri ætti ekki að koma til greina hjá einum einasta stjórnmálaflokki á þingi. Frú forseti. Ef ríkisstjórnin tryði því í raun að fólki án atvinnu væri að fækka og vinnumarkaðurinn að stækka, ætti hún þá ekki að standa við gefin loforð og draga úr álögum á fyrirtæki eins og gert var ráð fyrir í kjarasamningum síðasta árs? Nei, það er ekki gert. Nú eru kynntar til sögunnar fjölmargar nýjar álögur. Tryggingagjaldið stendur í stað þrátt fyrir að því sé haldið fram að atvinnuleysi fari minnkandi. Það er brugðist við vaxtarmöguleikum ferðaþjónustunnar með því að hóta þreföldun virðisaukaskattsins og hækkun vörugjalda á bílaleigufyrirtæki og fyrst ég er farinn að ræða um skattahækkanir get ég nefnt að heimilin í landinu fá 800 milljóna skattbyrði vegna matarinnkaupa. Það kemur fram í formi vörugjalda. Forsætisráðherrann talar um stórkostlegan árangur í efnahagsmálum. Á meðan eykur hann byrðar og álögur á fyrirtæki og fólk fjórða árið í röð. Þessu er svo fylgt eftir með því að tala enn einu sinni um að kollvarpa fiskveiðistjórnarkerfinu. Á hverju einasta ári er talað um að gera gagngera meiri háttar uppstokkun á því kerfi þar sem forsætisráðherra sér ekki að það er stefna ríkisstjórnarinnar sem er í þessu máli orðin að sérstöku efnahagslegu vandamáli. Staða heimilanna er okkur líka mikið áhyggjuefni. Við sjáum að fjöldi nýrra heimila er að lenda í greiðsluvanda. Margir þeirra sem hafa glímt við vandann hafa enn ekki fengið fullnægjandi úrræði og niðurstaðan af allri þessari stöðu er afskaplega skýr. Hér á Alþingi verður að leggja áherslu á mál sem auka ráðstöfunartekjurnar og tryggja atvinnu. Frú forseti. Ég fagna að lokum umræðunni um virðingu þingsins og hlutverk sem bæði forseti Íslands, forseti Alþingis og forsætisráðherra komu inn á í gær og í dag. Upphefðin kemur ekki einungis að utan, þingmenn þurfa að umgangast starf sitt og þessa merku stofnun af virðingu og væntumþykju inn á við jafnt sem út á við. Við eigum að einbeita okkur að því að deila á málefni en ekki menn og við munum svo sannarlega ekki standa í vegi fyrir málum sem horfa til framfara. Það eitt dugar þó ekki að form málanna sé í lagi, að þau séu komin fram á réttum tíma, ef innihald þeirra er ónýtt. Vonandi endurspeglar árangur þessa þings væntingar almennings til þess. Ég get tekið undir það sem forsætisráðherra sagði áðan, það er svo miklu meira sem sameinar okkur sem þjóð en sundrar. Það finnum við þegar bjátar á og við höfum borið gæfu til að standa saman í gegnum ýmiss konar erfiðleika. Þegar rykið hefur fengið að setjast eins og það hefur gert á þessum fjórum árum finnum við á ný þennan streng sem liggur á milli okkar, strenginn sem bindur okkur saman sem eina þjóð.

Forseti. Ágætu bræður og systur á Alþingi og góðir áheyrendur. Hugur okkar flestra er hjá bændum norðan lands þessa stundina, björgunarsveitarmönnum, línuviðgerðarmönnum og öðrum þeim sem nú glíma við afleiðingar óveðursins mikla sem skall á landinu upp úr helginni. Við stöndum enn og aftur í mikilli þakkarskuld við allt það góða fólk sem skyldan kallar til verka við svona aðstæður, ekki síst þann mikla fjölda sem vinnur ómetanlegt starf í sjálfboðavinnu. Stjórnvöld munu að sjálfsögðu gera það sem í þeirra valdi stendur til að auðvelda úrvinnslu þessara atburða, þar með talið að bæta tjón í gegnum Bjargráðasjóð og eftir atvikum taka á öðrum þeim málum sem að stjórnvöldum snúa. Atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytið hefur í gær og í dag verið í sambandi við aðila á svæðinu, aflað upplýsinga og undirbúið öll möguleg viðbrögð. Fram að þessum hausthvelli sem á okkur skall var sumarið í raun og veru búið að vera okkur Íslendingum hagfellt á flestan hátt eins og ég reyndar vonaðist til og óskaði okkur við eldhúsdagsumræður hér á þingi úr þessum ræðustól síðastliðið vor. Sólríkt og hlýtt sumar yljaði og jafnvel einum um of í þeim skilningi að þurrkar hömluðu víða grasvexti og komu niður á heyfeng. Gæftir til sjávarins voru að sama skapi með ágætum enda gengu makrílveiðar og annar veiðiskapur vel. Strandveiðar hleyptu lífi í þorpin við sjávarsíðuna og erlendir ferðamenn streymdu til landsins í meira mæli en nokkru sinni. Atvinnuástand batnaði jafnt og þétt frá vormánuðum og gegnum sumarið á alla mælikvarða sem til eru til að mæla það og bjartsýni landsmanna hefur vaxið nú hvern mánuðinn fram af öðrum ef marka má mælingar þar á. Allt hefur þetta leitt til þess að bölmóðs- og niðurrifssöngurinn er enn þá meira hjáróma en áður miðað við almenna upplifun. Nú er þessu góða sumri að vísu lokið með harkalegum hvelli en þannig er nú einu sinni blessað landið okkar og því fær enginn mannlegur máttur breytt. Um aðra hluti en um veðrið og náttúruöflin höfum við oftast meira að segja. Það á til dæmis við um glímu okkar Íslendinga við það efnahagslega fárviðri af mannavöldum sem hér skall á haustið 2008. Nú rétt tæpum fjórum árum eftir hrun hefur okkur óumdeilanlega tekist að endurheimta tapað efnahagslegt sjálfstæði. Við stöndum á eigin fótum. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn, sem Sjálfstæðisflokkurinn bað um hjálp, væntanlega ekki að ástæðulausu, er farinn fyrir ári síðan. Ísland hefur aðgang aftur að alþjóðlegum fjármálamörkuðum. Landið sem var að sökkva og komast í greiðsluþrot að mati umheimsins haustið 2008 nýtur nú virðingar og fær athygli út á þann árangur sem hér hefur náðst. Því verða menn að kyngja hvort sem þeim líkar betur eða verr. Það hefur að sönnu ekki tekist án fórna og mikið hefur reynt á þanþolið, til hins ýtrasta á stundum. Staðreyndin er þó að margt af því sem hér hefur tekist, svo sem að koma böndum á hallarekstur ríkissjóðs og koma hagvexti af stað, hefur gengið miklum mun brösulegar í öðrum ríkjum þar sem efnahagserfiðleikar, þótt minni séu en hér, hafa barið að dyrum. Það viðurkenndi formaður Sjálfstæðisflokksins í samanburðarkafla ræðu sinnar áðan. Úr því að ríkisstjórn Íslands er samt ómöguleg, eru þá ríkisstjórnir nánast allra annarra Evrópuríkja enn þá verri og Bandaríkjanna líka? Þær hljóta að vera hörmulega lélegar ef við föllum á prófinu. Hagstofan spáir nú 2,8% hagvexti á yfirstandandi ári, tölur fyrir fyrri hluta ársins liggja fyrir og gefa góðar líkur á að þær spár gangi eftir á árinu 2013 og áfram er spáð 2,5–3% hagvexti. Ef þessar hagvaxtartölur og hagvaxtarspár ættu að fá einhverju ráðið um viðhorf manna til ríkisstjórna í Evrópu og víðar þyrftum við ekki að kvíða því. Ef þetta er svona auðvelt, minn góði vinur, Bjarni Benediktsson, og jafnvel meira, að það sé bara aumingjaskapur að hagvöxturinn sé ekki 5% eða 7%, eins og þið sumir sjálfskipaðir kraftaverkamenn í þjóðmálaumræðunni teljið, af hverju drýpur þá til dæmis ekki smjör af hverju strái í Stóra Bretlandi íhaldsins þar sem þú hefur verið í læri, hv. þm. Bjarni Benediktsson? Þar eru íhaldsúrræðin prufukeyrð þessa mánuðina og þar hefur verið samdráttur í hagkerfinu þrjá ársfjórðunga í röð - ekki bara lítill hagvöxtur, samdráttur. Og þar eru ykkar menn, góðir sjálfstæðismenn, við völd. Veruleikinn er auðvitað sá, og það er tímabært að fara að viðurkenna það að unnist hefur á flestan hátt ótrúlega vel úr hinum grafalvarlega vanda Íslands. Það er ekki sagt til þess að einn frekar en annar berji sér á brjóst. Það er sagt til þess að halda því til haga að við sem þjóð sjáum nú ávöxt af baráttu okkar og fórnum, líkt og ágætur hagfræðingur við Kólumbíuháskóla benti á í blaðagrein um endurreisnina nú á dögunum. Þá er nú ekki farið fram á mikið að menn njóti sannmælis. Einn mesti skuggi sem nú fellur á annars ágætar framtíðarhorfur Íslands eru efnahagserfiðleikar umheimsins og hættan á að þeir smiti í auknum mæli til okkar gegnum versnandi viðskiptakjör og minnkandi kjark til fjárfestinga. Evrópa, einkum evruríkin, á í mjög alvarlegum erfiðleikum og það skiptir Ísland miklu máli hvernig úr vinnst. Það er mikilvægt að jafnt umræða um vanda Evrópu sem og sú umræða sem við Vinstri græn teljum nú brýnt að fari fram um stöðu mála hvað varðar viðræður okkar við Evrópusambandið verði á málefnalegum og uppbyggilegum nótum. Það þýðir að sjálfsögðu ekki að við stöndum ekki fast á rétti okkar gagnvart Evrópusambandinu sem öðrum, til dæmis þegar ríkir fiskveiðihagsmunir eiga í hlut. Það má Evrópuþingið eins og aðrir vita. Eitt mikilvægasta verkefni okkar nú er auðvitað að stuðla að aukinni fjárfestingu, því að það er rétt að heildarfjárfestingarstigið er enn þá lágt í sögulegu samhengi. Við skulum heldur ekki deila um það því að það sýna mælingar. En að mínu mati var það fullkomlega eðlilegt og óumflýjanlegt, það gat ekki farið öðruvísi en að fjárfestingarstigið á Íslandi færi langt niður. Skýringuna er að finna í hruni fjármálakerfisins og mannvirkjageirans, í lítilli íbúðafjárfestingu og takmarkaðri opinberri fjárfestingu. Eins og við var að búast stöðvaðist íbúðafjárfesting nánast eftir hrun enda hafði þar verið ofþensla og óeðlilega mikið byggt mörg ár í röð. Íbúðafjárfesting er enn lítil en er þó farin að aukast á ný og það er aðeins spurning um tíma hvenær aukinn kraftur færist í byggingastarfsemi. Fjárfesting hins opinbera minnkaði einnig mikið eftir hrunið enda gaf staða ríkissjóðs og velflestra sveitarfélaga enga möguleika á öðru, það var óumflýjanleg ráðstöfun að draga úr fjárfestingum hins opinbera strax eftir hrun, en nú hefur halli á rekstri ríkisins og sveitarfélaga sem betur fer minnkað og staðan lagast verulega. Fjárfestingarnar eru á uppleið. Þegar meðaltal atvinnuvegafjárfestingar frá árinu 1990 er skoðað kemur í ljós að það var 12,2% af landsframleiðslu frá árinu 1990 til og með árinu 2012 samkvæmt áætlun. Samkvæmt spá Hagstofunnar verður atvinnuvegafjárfesting tæplega 11% af landsframleiðslu á þessu ári. Atvinnuvegafjárfestingin hefur sem sagt tekið hressilega við sér og er nú komin nálægt meðaltalinu frá 1990. Hún er komin yfir það sem hún var tímabilið 1990–1995. Hverjir voru þá við völd? Hún er meiri núna en hún var árið 2002. Og hverjir voru þá við völd? Þetta eru nú staðreyndirnar. Ég gleðst yfir því að nýverið tók til starfa atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti. Ég tel að með því hafi stjórnvöld og atvinnulífið eignast mjög öflugt tæki til stefnumótunar, framþróunar og nýsköpunar og með þessu eru allir atvinnuvegir landsins komnir undir eitt ráðuneyti á nýjan leik sem er að mínu viti rétt skipan. Auðvitað verða hinar hefðbundnu atvinnugreinar, sjávarútvegur, landbúnaður og almennur iðnaður, áfram burðugar í hinu nýja ráðuneyti en nú fá ferðaþjónusta, mesta vaxtargrein íslensks atvinnulífs um árabil, verslun, fjármálaþjónusta og skapandi greinar einnig sinn sess við hlið hinna og verða jafnsettar. Ríkisstjórnin hefur gert mikið átak í menntunarmálum og í góðu samstarfi við aðila vinnumarkaðarins og sveitarfélögin hefur mikið átak verið gert í því að tryggja nemum pláss í framhaldsskólum og atvinnuleitendum möguleika til að nýta tíma sinn til náms. Lánskjör námsmanna hafa verið bætt verulega þrátt fyrir erfiðar efnahagsaðstæður og þannig mætti áfram telja. Komandi þings bíða krefjandi verkefni, þar á meðal að útkljá áratuga deilumál um vernd, nýtingu og eignarhald auðlinda á Íslandi. Annars vegar eru það deilur um stjórn fiskveiða og eignarhald á sjávarauðlindinni, hins vegar eru það deilur um vernd og nýtingu vatnsfalla og jarðvarma. Bjarminn af nýrri stjórnarskrá, heildstæðri stjórnarskrá fyrir lýðveldið, er einnig í sjónmáli. Góðir áheyrendur. Komandi vetur, kosningavetur fer í hönd. Hann á að mínu mati að geta farið friðsamlega fram, enda er bjart fram undan að uppistöðu til í íslensku samfélagi eftir mjög erfið ár sem nú eru að baki. Það ætti því ekki að þurfa að vera erfitt fyrir okkur að vera á sæmilega uppbyggilegum nótum. Það legg ég að minnsta kosti til að núverandi stjórnarflokkar geri og bendi á þau fjölmörgu tækifæri og miklu möguleika sem við erum nú komin í aðstöðu til og höfum lagt grunninn að að hægt sé að virkja okkur til hagsbóta. Að loknum þessum kosningum væri svo auðvitað óskapleg gæfa ef við sameinuðumst um að umhverfisverndarsinnuð og félagslega þenkjandi umbótaöfl leiddu landið áfram. Ég tel að aðrir stjórnmálaflokkar og framboð í landinu eigi að sameinast um að bjóða Sjálfstæðisflokknum upp á að minnsta kosti fjögur ár í viðbót til endurhæfingar og sjálfskoðunar sem enn virðist, vel að merkja, ekki hafa farið fram. Á þeim tíma mæli ég með því að við verðum góð við Sjálfstæðisflokkinn, við verðum umburðarlynd og skilningsrík og við veitum Sjálfstæðisflokknum skjól til að reyna að finna fjölina sína. Kannski verður hann þá aftur einhvern tíma stjórntækur, sæmilega víðsýnn flokkur með svolitlu félagslegu eða húmanísku ívafi, eins og hann var stundum, og hugsanlega verður hann einhvern tíma aftur fær um að bera ábyrgð á efnahagsmálum án þess að stofna okkur í stórhættu. Hróp að okkur sem tókum við þrotabúinu og digurmæli eru engin manndómsprufa. Ég vona, góðir landsmenn, að veturinn verði okkur ekki of strembinn þó að hann byrji bratt. Megi vonanna birta áfram umlykja Ísland þó að skammdegið fari í hönd og það liggi illa á Sjálfstæðisflokknum. - Góðar stundir.

Frú forseti. Ég vil byrja á að senda hugheilar kveðjur til bænda, björgunarsveita og þeirra fjölmörgu sjálfboðaliða sem nú berjast við að bjarga bústofnum og öðrum verðmætum úr klóm náttúruaflanna. Megi starf þeirra takast sem allra best. Góðir landsmenn. „Ekkert fæst fyrir ekkert. Engu verður áorkað með úrtölum og doða … Ekkert ætti að vera Íslendingum jafnfjarri og láta sér fallast hendur. Aldrei má það gerast. Aldrei mun það eiga sér stað.“ Þessi orð frú Vigdísar Finnbogadóttur eiga jafn vel við í dag og fyrir réttum tuttugu árum síðan. Að undanförnu hefur farið fram mikil umræða milli stuðningsmanna hægri og vinstri flokkanna um útfærsluatriði á efnahagsmálum og um það hvort frjálshyggjan eða sósíalisminn sé betur til þess fallinn að bæta hag landsmanna. Því miður gerist það oft í slíkum kappræðum að raunveruleikinn gleymist. Sjálfur hef ég þá trú að engin ein hugmyndafræði til hægri eða vinstri hafi öll svörin. Til að ná raunverulegum árangri verðum við að leita skynsamlegustu lausnarinnar á hverjum vanda en jafnframt að hafa óbilandi trú á framtíðinni og sannfæringu fyrir því að Íslandi séu allir vegir færir. Það er kjarni framsóknarstefnunnar. Hvorki sósíalismi né frjálshyggja hefur lausn á öllum vanda og þeim mun fyrr sem stjórnmálamenn átta sig á þeirri staðreynd þeim mun fyrr mun rökhyggja og skynsemi þoka okkur nokkuð á leið. Hér á eftir mun ég ræða þau verkefni og tækifæri sem bíða Íslendinga á næstu missirum. Vonandi verður hægt að ljúka einhverjum þeirra á þessu kjörtímabili en það er líka orðið tímabært að ræða það sem bíður næstu ríkisstjórnar. Þó verður ekki hjá því komist að nefna stuttlega þann mikla áróður sem settur var af stað nú síðsumars um árangur ríkisstjórnarinnar í efnahagsmálum. Flestum sem búið hafa á Íslandi undanfarin ár kemur sá málflutningur eflaust spánskt, eða grískt, fyrir sjónir og sumir telja eflaust óþarfa að benda á augljósar staðreyndir í þeim efnum. Ég tel þó rétt að sýna forsætisráðherra þá virðingu að svara nokkrum þeirra fullyrðinga sem fram komu í stefnuræðu ráðherrans um hið nýfundna efnahagsundur ríkisstjórnarinnar. Það er margt kúnstugt í tölfræðileikjum ríkisstjórnarinnar. Frægt varð þegar hún státaði sig af því að framlög til velferðarmála hefðu aukist á kjörtímabilinu á þeim forsendum að fleiri voru atvinnulausir og því var greitt meira í atvinnuleysisbætur. Á ótrúlegan hátt hafði aukið atvinnuleysi verið skilgreint sem aukin velferð. Enn er rætt um hagvöxtinn sem sagður er mun meiri en í ríkjum Evrópusambandsins þótt hann sé reyndar minni en hann þyrfti og ætti að vera í kjölfar djúprar niðursveiflu. Það er hins vegar alfarið litið fram hjá því hvernig sá hagvöxtur hefur orðið til. Fólk hefur neyðst til að nota séreignarsparnað sinn í neyslu og þegar hann var uppurinn tók við ótrúleg aukning yfirdráttarlána. Auk þess reyndist makríllinn óvænt búbót og hafði veruleg áhrif á hagvöxtinn. Makríllinn er þó varla hingað kominn í boði ríkisstjórnarinnar. Fall krónunnar hefur líka ýtt undir útflutning og haldið atvinnuleysi mun lægra en í evruríkjunum. Þó hafa þúsundir starfa flust úr landi og atvinnuleysi verið endurskilgreint. Nýju störfin sem lofað hefur verið hvað eftir annað hafa því miður ekki orðið til enda er fjárfesting, þ.e. atvinnusköpun, enn í sögulegu lágmarki á tímabili þegar forsendur eru til að hún nái hámarki. Ríkisstjórnin státar sig af því að geta tekið stór lán á erlendum mörkuðum ólíkt mörgum Evrópuríkjum þar sem skuldastaða ríkisins sé miklu betri en stefndi í. Útflutningurinn hefur styrkt gengi krónunnar sem reyndar er enn í gjaldeyrishöftum. En hafa menn gleymt þeim mikla áróðri sem þessi sama ríkisstjórn viðhafði í á þriðja ár um að ef menn létu sig ekki hafa það um að bæta hundruðum milljarða af skuldum gjaldþrota banka á ríkið yrði hér efnahagslegur kjarnorkuvetur og enginn í heiminum mundi vilja lána Íslendingum peninga? Það væri ánægjulegt ef ríkisstjórnin viðurkenndi nú loks að hafa haft rangt fyrir sér eins og forsætisráðherra gerði í raun með ræðu sinni og atvinnuvegaráðherra svo sannarlega hér áðan. Það mundi líka bera vott um vilja til að skoða hlutina upp á nýtt og vinna að sameiginlegum markmiðum á nýju þingi ef ríkisstjórnin féllist á að við seinni einkavæðingu bankanna hefði þurft að taka miklu meira tillit til skuldsettra heimila. Góðir landsmenn. Umræðan um mismunandi stefnu er mikilvægur hluti lýðræðisins og það er eðlilegt að þar greini stjórnmálamenn á um leiðir. En við verðum að muna að markmiðið er okkur öllum sameiginlegt. Við viljum öll reisa við íslenskt efnahags- og atvinnulíf, við viljum öll byggja upp þjóðfélag þar sem enginn fellur í gegnum öryggisnetið og allir hafa jöfn tækifæri, við viljum öll að Ísland rísi upp á ný sem fullgildur þátttakandi í samfélagi þjóða heims. En ef við eigum að ná þessum sameiginlegu markmiðum verðum við að muna að hagvaxtaraukning vegna séreignarsparnaðar og makrílveiða segir lítið um það hvernig hjúkrunarfræðingi í Kópavogi gengur að ná endum saman. Gengisvísitala veitir einstæðum foreldrum á Akureyri engar lausnir á því þegar útgjöld heimilisins hækka um tugþúsundir í sama mánuðinum því börnin eru að byrja í skóla. Og ný skilgreining á atvinnuleysistölum segir kennaranum á Ísafirði og lögreglumanninum á Þórshöfn ósköp lítið um það hvernig þeir eiga að sinna starfi sínu af fagmennsku þegar starfsumhverfið hefur brotnað niður vegna áralangs niðurskurðar. Þetta eru raunverulegu vandamálin. Til að leysa þau þarf skynsemi og rökhyggju en ekki blinda trú á að ein hugmyndafræði til hægri eða vinstri leysi allan vanda. Vandi okkar hverfur ekki bara við að nokkrir hagfræðingar ríkisstjórnarinnar segi efnahagstölur hafa batnað. Vandi íslensku þjóðarinnar er ekki leystur fyrr en almenningur finnur það í sínu daglega lífi, heimili geta náð endum saman um mánaðamót og aldraðir og öryrkjar geta lifað mannsæmandi og áhyggjulausu lífi. Vandi okkar er ekki leystur fyrr en verðtryggðu húsnæðislánin hætta að éta upp sparifé fólks í hverjum mánuði. Allir eiga jafna möguleika á menntun og heilbrigðisþjónustu og langtímaatvinnuleysi heyrir fortíðinni til. Vandi Íslendinga er ekki leystur fyrr en Íslendingar sjálfir trúa því að á Íslandi sé framtíðin björt og hér verði gott að búa eftir tíu eða tuttugu ár. Sem betur fer er staðreyndin sú að við höfum ríka ástæðu til að líta framtíðina björtum augum. Tækifærin eru óþrjótandi. Við munum nýta þau til að byggja upp þjónustugreinar, iðnað, landbúnað, sjávarútveg og ferðaþjónustu svo að enginn þurfi að hræðast atvinnuleysi. Við munum hefja olíuleit og undirbúa opnun nýrra siglingaleiða um norðurslóðir. Við munum leita skynsamlegustu lausnar á hverjum vanda og styrkjast við hverja raun því að Ísland býr yfir svo gríðarlegum tækifærum og auðlindum til framtíðar að hér á enginn að þurfa að líða skort. Það er full ástæða fyrir Íslendinga að hafa óbilandi trú á möguleika okkar til að nýta sóknarfærin með samvinnu, skynsemi og rökhyggju að leiðarljósi. Í því felst lykillinn að framtíð íslensku þjóðarinnar. Það er blik af þessum draumi sem verður að knýja okkur áfram til góðra verka, bæði stjórnmálamenn og þjóðina alla. Að nokkrum mánuðum liðnum mun íslenska þjóðin ganga til kosninga um það hvaða stefna eigi að móta framtíðina. Næsta ríkisstjórn þarf að koma til móts við skuldsett heimili og skapa jákvæða hvata fyrir fólk til að vinna sig út úr vandanum. Þar má ekki bara horfa á það hvað kostar að taka á vandanum því það er enn dýrara fyrir samfélagið að gera ekkert. Strax á morgun munum við kynna nýjar tillögur til lausnar á skuldavandanum. Taka þarf atvinnumál mun fastari tökum en hingað til. Leggja verður höfuðáherslu á að efla verðmætasköpun og framleiðslu því einungis þannig munu tekjurnar hækka, atvinnuleysi minnka og ríkissjóður njóta ágóðans. Það þarf að einfalda skattkerfið og skapa pólitískan stöðugleika en um leið gæta þess að skattkerfið tryggi tekjujöfnun, meðal annars með hækkun skattleysismarka. Þá þarf að bæta starfsumhverfi opinberra starfsmanna umtalsvert svo þeir sjái sér ekki þann kost vænstan að leita betri kjara annars staðar. Vinna þarf að því alla daga að ýta undir fjölgun starfa, aukna framleiðslu og kaupmátt. Til að Íslendingar eigi von um mannsæmandi framtíð á Íslandi þarf næsta ríkisstjórn að tryggja að fólk hafi atvinnu og geti lifað af þeim launum sem það fær greidd fyrir vinnu sína og fólk fái þjónustu sem það þarf á að halda. Við verðum að fara að reka ríkið meira eins og heimili og þora að fjárfesta í framtíðinni. Góðir Íslendingar. „Ekkert fæst fyrir ekkert. Engu verður áorkað með úrtölum og doða …“ Engum dylst að undanfarin fjögur ár hefur þessi þjóð krýnst þyrnum en ekki rósum. Á slíkum tíma er það grunnhlutverk þeirra sem stýra landinu að blása þjóðinni kjark í brjóst, að veita leiðsögn og skýra framtíðarsýn sem þjóðin geti fylgt sér um í þeirri vissu að hún leiði til betra samfélags fyrir komandi kynslóðir. Stjórnvöld verða að stuðla að samkennd, framtakssemi, heilbrigði og öllu því sem gerir líf okkar og samfélagið betra, því það getur orðið miklu betra. Það er hægt að taka á skuldavandanum, það er hægt að skapa ný störf en til þess þarf að skapa jákvæða hvata til að lítil og meðalstór fyrirtæki geti stækkað, fjölgað fólki og greitt fleirum laun og betri laun. Það er hægt að efla menntun og háskólastarf en það verður líka að styrkja starfsumhverfi og aðstæður þeirra sem vinna mikilvæg störf án langskólamenntunar. Og það er hægt að ná árangri í baráttunni gegn glæpastarfsemi en til þess þarf að styrkja löggæsluna, þá stofnun samfélagsins sem Íslendingar bera mest traust til. Við viljum lifa í samfélagi sem byggir á væntumþykju gagnvart öðru fólki þar sem samhjálp er sjálfsagður hlutur. Við eigum að geta lifað í sátt og samlyndi, laus við yfirgang og ofbeldi og við eigum að vera óhrædd við að sýna hvert öðru kærleika og umburðarlyndi. Við eigum að virða og meta drifkraft og frelsi einstaklingsins til að móta eigið líf en um leið að byggja upp samfélag þar sem enginn er skilinn eftir. Við eigum að berjast fyrir mannréttindum og vera tilbúin að standa fast gegn kúgun og valdníðslu. Þetta eru og verða þau grunngildi sem Framsókn stendur fyrir og samfélag okkar á að hafa að leiðarljósi.

Forseti. Kæru landsmenn. Ég vil byrja á að senda kveðju til þeirra sem nú glíma við erfiðleika í kjölfar veðurofsans fyrr í vikunni. Hugur okkar allra er hjá ykkur. Forseti. Fyrir rétt tæpum fjórum árum fór þjóðfélagið á hliðina. Við gættum ekki að okkur og steyttum á skeri með hörmulegum afleiðingum. Mörg okkar sjá ekki enn fram úr brimsköflunum. Margir hafa misst allt sitt, vinnuna, húsnæðið og jafnvel lífsförunautinn. Og óréttlætið svíður. Öll berum við einhverja ábyrgð. Þó voru það bara örfáir sem áttu beinan þátt í að setja Ísland á hausinn. En gleymum ekki hverjir það voru. Glæpur okkar hinna var að treysta og trúa þegar við hefðum átt að spyrja gagnrýninna spurninga. Við treystum stjórnvöldum. Við treystum bönkunum, fjölmiðlunum og fræðimönnunum. Við trúðum lygunum. Og kannski vildum við bara trúa. Kannski vildum við trúa því að við, örþjóð í úthafi, værum best í heimi. Stæðum öðrum framar. Værum yfirburðafólk. Og þótt eitthvað kæmi ekki heim og saman í þeirri heimsmynd var engin ástæða til að rugga bátnum. Það var fínt að trúa þessu bara. En, ágætu landsmenn, ég ætla ekki að sóa tíma ykkar í að tala um þær hörmungar sem við eigum öll sameiginlegar. Ég veit að þið þekkið þær og þið vitið hvaða toll þær hafa tekið. Þið vitið að fjármálakerfið hefur verið endurreist á kostnað skuldsettra heimila sem gert er að borga af stökkbreyttum lánum. Og þið vitið að þetta er hvorki sanngjarnt né réttlátt og það er óskiljanlegt hvernig ríkisstjórn sem kennir sig við jöfnuð og velferð getur stært sig af því hvernig hér hefur verið haldið á málum. Það sem mig langar að tala um hér í kvöld er það jákvæða sem hrunið hefur haft í för með sér. Hrunið var ekki alslæmt. Hrunið vakti þjóð sem flaut sofandi að feigðarósi. Venjulegt fólk sem hafði ekki tekið þátt í stjórnmálum með öðrum hætti en að mæta á kjörstað á fjögurra ára fresti fór að láta sig málin varða. Við áttuðum okkur mörg á því að það mundi enginn gera þetta fyrir okkur. Við þyrftum að standa upp og gera hlutina sjálf. Ef við ætluðum að búa í bærilegu samfélagi þyrftum við að stíga fram. Hugsa. Lesa. Deila. Skrifa. Benda á kosti og galla. Gagnrýna. Hrópa. Og jafnvel kasta eggi. Og við höfðum engu að tapa. Á síðustu fjórum árum hefur líf flestra okkar gjörbreyst. En ekki bara til hins verra. Það er sárt að hafa verið blekktur. Það er vont að horfast í augu við að stjórnvöld leyndu okkur upplýsingum og lugu til um ástandið. En það er gott að nú vitum við betur. Og við ætlum ekki að láta þetta gerast aftur. Aldrei aftur. Í kjölfar hrunsins spruttu fram ótal hópar og einstaklingar sem létu sig málin varða. Okkur er nefnilega ekki sama í hvernig samfélagi við búum. Við áttuðum okkur á að enginn mundi gera þetta fyrir okkur. Okkar var að breyta ef við ætluðum ekki bara að endurreisa gamla Ísland úr fúnum spýtum. Við sem hingað til höfðum staðið á hliðarlínunni þurftum að taka okkar pláss í samfélaginu, í umræðunni, á netinu, í stjórnmálunum. Og baráttan hefur skilað árangri þótt ég viðurkenni að þegar kemur að sumum málaflokkum verð ég vonsvikin og döpur. En annars staðar er uppskeran rík og okkur ber að fagna hverjum áfangasigri. Ein af kröfunum eftir hrun var að þjóðin skrifaði sína eigin stjórnarskrá. Það var ein af mínum kröfum. Mér fannst mikilvægt að við tækjum grundvöll samfélagsins til rækilegrar endurskoðunar. Ísland var eitt sinn nýlenda. Í hundruð ára höfðu landsmenn lítið um sín mál að segja og biðu eftir boðum að utan. Kannski er ekki óeðlilegt að það taki langan tíma fyrir þjóðina að átta sig á að uppspretta valdsins er raunverulega hjá fólkinu sjálfu í hverju lýðræðisríki. En nú uppskerum við. Eftir þúsund manna þjóðfund, eftir vandað starf stjórnlaganefndar þar sem saman komu bæði sérfræðingar og áhugafólk, eftir stjórnlagaráð, valið af þjóðinni sjálfri, eftir opið ferli sem allir Íslendingar hafa getað átt aðkomu að, lítur dagsins ljós frumvarp sem borið verður undir þjóðina þann 20. október. Nú fáum við að svara því á hvaða grunni við viljum að samfélag okkar hvíli. Viljum við að náttúruauðlindir verði í þjóðareigu? Viljum við jafnt vægi atkvæða? Viljum við geta valið fulltrúa okkar á Alþingi sjálf í persónukjöri þvert á lista? Og það sem kannski er mest um vert: Viljum við öll geta haft eitthvað um málin að segja á milli kosninga? Viljum við geta krafist þjóðaratkvæðagreiðslu um tiltekin mál án þess að það sé háð duttlungum bóndans á Bessastöðum? Og ef frumvarp stjórnlagaráðs verður að lögum getur fólkið í landinu haft beina aðkomu að lagasetningu með því að leggja fram þingmál á Alþingi sem erfitt yrði fyrir þingið að hundsa. Við áttum okkur kannski ekki á því fyrr en einhver útlendingur hefur orð á því með aðdáun í röddu að við erum heppin. Það er ekki sjálfgefið, því miður, að allri þjóðinni sé boðið að segja skoðun sína á fyrirhuguðum breytingum á stjórnarskrá. Og það er ekki sjálfgefið að löggjafarvaldið gangist við vanhæfni sinni til að semja lög um stjórnskipan ríkisins og feli þjóðkjörnu ráði að semja frumvarp. Það sanna dæmin því að þar til nú hefur heildarendurskoðun stjórnarskrárinnar einmitt verið svæfð í nefnd í áratugi. Við vöknuðum af værum blundi og það var gott. Við áttuðum okkur á því að í því að vera borgari fælust ekki einungis réttindi heldur einnig skyldur. Okkur ber skylda til að veita stjórnvöldum aðhald og vísa þeim veginn. Okkur má aldrei aftur vera sama. Við megum aldrei aftur láta stjórnvöld komast upp með að ljúga að okkur. Þess vegna verðum við að mæta í þjóðaratkvæðagreiðsluna þann 20. október og segja okkar skoðun. Framtíð okkar allra er í húfi. Kæra þjóð. Nú fer í hönd kosningavetur. Nú eru flokkarnir að móta sína stefnu. Nú er lag. Hvort sem okkur líkar betur eða verr, þá er tækifærið núna til að taka þátt og hafa áhrif á stefnumótun sem á sér stað hjá nýjum framboðum jafnt og þeim gömlu. Einn nýju flokkanna heitir Dögun – samtök um réttlæti, sanngirni og lýðræði. Þar sameinast Hreyfingin, Borgarahreyfingin, Frjálslyndi flokkurinn og einstaklingar úr ýmsum áttum, m.a. úr stjórnlagaráði, undir sama merki. Starf Dögunar er öllum opið og ég hvet þá sem vilja raunverulegar breytingar og vilja búa í réttlátu samfélagi til að taka þátt og finna hugmyndum sínum farveg innan okkar raða. Sýnum að okkur er ekki sama. Drögum upp skýra mynd af því sem við viljum sjá. Það þarf hugrekki til að takast á við nýtt hlutverk og það þarf kjark til að ráðast í breytingar. Við gætum þurft að stíga út fyrir þægindarammann og laga okkur að nýjum en spennandi aðstæðum. Það er þörf á góðu, skynsömu en umfram allt venjulegu fólki í stjórnmálin, fólki sem veit hvað það er að sjá lánin sín stökkbreytast, þekkir mótbyr og kann til verka. Við getum ekki stólað á að pólitíkusar eða stjórnmálaflokkar sem spruttu upp úr jarðvegi gamla Íslands stuðli að heilbrigðum breytingum. Til að þær nái fram að ganga þurfum við að láta okkur málin varða og taka þátt. Örlög þess fólks sem ekki skiptir sér af stjórnmálum eða nýtir lýðræðislegan rétt sinn til þátttöku eru að fólk sem er verra en það sjálft hefur með mál þess að gera. Látum það ekki henda okkur.

Frú forseti. Góðir landsmenn. Í gærmorgun gekk ég yfir Austurvöll í erindagjörðum mínum og við mér blasti nokkuð sorgleg sjón. Hún gerði mig dapran í hjartanu. Það var búið að reisa járngirðingu, eða eigum við að segja járntjald, sem skar Austurvöll miðjan. Núna berjast bændur og björgunarsveitarmenn og íbúar saman við náttúruöflin fyrir norðan. Sá samtakamáttur ætti að vera okkur öllum áminning um það hversu mikilvægt það er að vinna saman, takast saman á við viðfangsefnin. Ég sendi þeim baráttukveðjur. Þessi járngirðing ætti hins vegar að vera okkur minnisvarði og áminning um akkúrat hið gagnstæða, minnisvarði um sundrungina sem ríkir í samfélaginu, vantraustið, og hún ætti að vera okkur áminning um það að eitt mikilvægasta verkefni samtímans í íslenskum stjórnmálum og í íslensku þjóðfélagi er að koma á meira trausti, er að koma á sátt. Mörgum hefur orðið tíðrætt um þetta. Síðast í gær talaði hæstvirtur forseti Íslands um traust. Það var um margt ágætt, en ég vil nota tækifærið hér og fjalla aðeins um þessa ræðu. Það er tvennt í þeirri ræðu sem ég var dálítið ósammála og vil gera athugasemdir við, annars vegar það að menn skuli telja það algjört aðalatriði, nánast meginatriðið eða jafnvel eina atriðið, í því verkefni að endurreisa traust í þjóðfélaginu að koma á betri vinnubrögðum á Alþingi. Ég held að verkefnið sé miklu margslungnara en svo. Ég er alveg sammála því að birtingarmynd Alþingis má oft vera betri. Hér eru oft frekar vandræðalegir fundir og við þurfum að bæta vinnubrögðin. En það er mjög margt annað sem Alþingi gerir gott, eins og í nefndarstörfum til dæmis sem þarf að auglýsa betur. Í öllu falli er verkefnið viðameira. Síðan kom einnig fram sú áhersla í ræðu hæstvirts forseta að sáttin verði á einhvern hátt skilyrt við vissa efnislega niðurstöðu í deilumálum, að sáttin verði að vera bundin við það að hér verði sem minnstar breytingar, ég túlkaði orð hæstvirts forseta þannig. Þetta held ég að sé reginmisskilningur. Ég held að það sé grundvallaratriði þegar við tökumst á við það verkefni að endurreisa sátt og traust í samfélaginu að ganga út frá því og taka það algjörlega sem gefinn hlut að við verðum ósammála. Í samfélaginu verða alltaf ólíkar skoðanir, það er útgangspunkturinn. Við ætlum ekki að útrýma ágreiningi, við ætlum að meðhöndla ágreininginn. Það sem hefur valdið mér áhyggjum þau ár sem ég hef setið á þingi er það hversu erfiðlega það gengur að virða ferlana sem við ákveðum að setja mál í. Stór ágreiningsmál eru í ferli, jafnvel áratugaágreiningsmál, og mér sýnist það einhvern veginn vera bara mjög erfitt, sérstaklega í þessum sal og úti í samfélaginu líka, að reyna að halda þessu í ferli. Við erum að endurskoða stjórnarskrána, við erum að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Það yrði risastór ósigur í því verkefni að reyna að koma á trausti í samfélaginu ef þessi tvö ferli mundu einhvern veginn bara renna út í sandinn. Baráttan snýst um það að reyna að bera virðingu fyrir þessu ferli. Svo segi ég að þetta sé margslungið viðfangsefni. Ég held að það að koma á trausti í samfélaginu snúi líka að því að takast á við mörg erfiðustu og stærstu viðfangsefnin í efnahagsmálum samtímans. Sjáið þið til, efnahagslíf sem er svona eins og okkar, ófyrirsjáanlegt, sem gerir það að verkum að við þurfum að hafa verðtryggð lán, sem gerir það að verkum að hvert einasta ófyrirsjáanlegt verðbólguskot eyðir verðmætum heimilanna, eyðir sparnaði heimilanna ófyrirsjáanlega. Er þetta ekki samfélag sem skapar vantraust? Þurfum við ekki að takast á við þetta til að geta útrýmt járngirðingunni? Tilviljanakenndur árangur út af þessu, þurfum við ekki að takast á við hann? Þurfum við ekki að takast á við óljós mörk stofnana, óljósan tilgang embætta eins og embættis forseta Íslands, ef við ætlum að byggja upp traust? Er það ekki þess vegna sem við erum að endurskoða stjórnarskrána? Þurfum við ekki að búa til sátt um auðlindanýtingu? Hefur ekki margoft verið lítil sátt um hana, er það ekki þess vegna sem við ætlum að taka til umfjöllunar rammaáætlun um nýtingu og vernd? Það er til dæmis þjóðaratkvæðagreiðsla um stjórnarskrána í aðsigi. Okkur öllum verður að takast að sigrast á þessu verkefni í sameiningu líkt og björgunarsveitarmenn og bændur fyrir norðan. Ég held að það sé alveg lífsnauðsynlegt að þetta takist vegna þess að það er að hefjast uppgangur í samfélaginu. Ég held að þessir brestir í samfélaginu, sem stundum eru kallaðir sveigjanleiki, þessi ófyrirsjáanleiki allur sem leiðir til vantrausts, og þetta víðtæka vantraust sem ríkir í samfélaginu geri það að verkum að uppgangurinn gæti orðið okkur miklu erfiðari en kreppan. Ég heiti því á alla landsmenn, okkur alla saman, að takast á við það verkefni að byggja upp traust í samfélaginu. Þá mögulega getum við fjarlægt einhvern daginn varanlega járngirðinguna á Austurvelli, sett hana á safn, kannski notað sem þvottagrind eða mögulega sauðfjárrétt fyrir norðan.

Frú forseti. Kæru landsmenn. Í kjölfar hrunsins haustið 2008 var skipuð sérstök rannsóknarnefnd Alþingis sem falið var að fara í saumana á ástæðum hrunsins. Eftir að skýrsla nefndarinnar var lögð fram í ársbyrjun 2010 var níu manna þingmannanefnd sett á stofn til að fjalla um skýrsluna og móta tillögur að viðbrögðum Alþingis við niðurstöðum hennar. Nefndin skilaði af sér skýrslu í september 2010. Það er ærið tilefni til að rifja upp helstu niðurstöður, sérstaklega í ljósi þess litla trausts sem Alþingi virðist njóta meðal þjóðarinnar. Meginniðurstöður skýrslu þingmannanefndar eru um formið, að það þurfi að endurskoða verklag við framlagningu stjórnarfrumvarpa með það að markmiði að auka sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu, leggja meiri áherslu á eftirlitshlutverkið og auka fagmennsku við undirbúning löggjafar, að marka þurfi skýr skil milli löggjafarvaldsins og framkvæmdarvaldsins og að löggjafarvaldið eigi ekki að vera verkfæri framkvæmdarvalds og oddvitaræðis. Það þarf að efla rökræðusiði á Alþingi. Það var mat þingmannanefndarinnar að skýrsla rannsóknarnefndarinnar væri áfellisdómur yfir stjórnsýslunni og að oddvitaræðið og verklag þess væri óásættanlegt. Alþingi samþykkti einróma þingsályktun í september 2010 á grundvelli niðurstaðna skýrslu þingmannanefndarinnar og var miðað við að úrbótum yrði lokið 1. október 2012, eftir 19 daga. Horfi nú hver á niðurstöðurnar. Frú forseti. Því miður er staðan sú að við eigum býsna langt í land um úrbætur þótt ýmislegt hafi áunnist. Við berum öll ábyrgð á því, en þyngstu ábyrgðina bera oddvitar ríkisstjórnarinnar og ríkisstjórnin. Ríkisstjórnin hefur að mínu mati borið Alþingi ofurliði og sýnt ofríki. Hvert stórmálið af öðru frá ríkisstjórninni hefur verið lagt fyrir Alþingi, illa karað, í andstöðu við hagsmunaaðila og sum á síðustu stundu rétt fyrir þinglok. Um nokkur þeirra hefur jafnframt verið bullandi ágreiningur innan ríkisstjórnarflokkanna. Þar nægir að nefna frumvarp um fiskveiðistjórn. Alþingismenn hafa verið settir í óþolandi stöðu. Við höfum fyrir bragðið setið í skotgröfum, kappræðu átaka og ófaglegra vinnubragða. Því miður er ekki að sjá að það verði breyting á þessu á þessu þingi miðað við þau 177 mál sem ríkisstjórnin hyggst leggja fyrir löggjafarþingið sem fer í hönd. Þrátt fyrir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og þingsályktunartillögu sem Alþingi samþykkti samhljóða hefur staðan um margt versnað ef eitthvað er frá því fyrir hrun. Ekki bætir úr skák að ríkisstjórnin hefur klofið þjóðina með umsókn að ESB þegar svo brýnt var að ná samstöðu um uppbyggingu eftir hrun og eytt milljörðum í þá umsókn og fleira í stað velferðar, skuldavanda heimilanna og annarra forgangsmála. Að lokum þetta, frú forseti: Það er ekki svo að Alþingi hafi ekki leitast við að leggja sitt af mörkum, því fer fjarri. Ég hef rætt um þingsályktunartillögu Alþingis frá september 2010 og eindreginn vilja þingsins til úrbóta. Alþingi hefur einnig staðið að útgáfu Handbókar um undirbúning og frágang lagafrumvarpa ásamt forsætisráðuneytinu og þáverandi dóms- og kirkjumálaráðuneyti. Það var árið 2007. Þar liggja fyrir ítarlegar leiðbeiningar um lagasetningu og undirbúning hennar í ráðuneytum, um hlutverk ráðuneyta. Menn spyrja hvort ný lagasetning sé nauðsynleg um samningu frumvarps, um samráð við undirbúning og gerð frumvarpa, pólitískt samráð, fullt faglegt samráð milli ráðherra, samráð milli hagsmunaaðila og almennings. Menn vilja líka við undirbúninginn að áhrifin séu metin, afleiðingar fyrir hagsmunaaðila, afleiðingar fyrir tiltekna mikilvæga almannahagsmuni og atriði er lúta að framkvæmd. Þetta er ekki að gera sig, það veldur vanda hér á þingi. Því miður heyrir til undantekninga allt frá því að þessi handbók kom út að þessum leiðbeiningum hafi verið fylgt. Fyrir bragðið koma frumvörp oftar en ekki fyrir Alþingi slælega unnin, illa kynnt og í andstöðu við hagsmunaaðila. Frú forseti. Það er mál að linni. Við getum gert mun betur og endurvakið þannig traust til og virðingu fyrir Alþingi. Ég óska landsmönnum öllum gæfu og farsældar og sendi sérstakar stuðnings- og baráttukveðjur norður á land.

Virðulegi forseti. Góðir landsmenn. Það er einkum tvennt sem hefur einkennt umræðu og umfjöllun um þjóðfélagsmál á því sólríka sumri sem nú er að kveðja, annars vegar jákvæðar og ánægjulegar fréttir af endurreisn þjóðfélagsins, atvinnulífs og heimilanna. Hins vegar eru neikvæðar og fúllyndar fréttir af viðbrögðum einstakra fulltrúa stjórnarandstöðunnar. Þeir virðast hvorki hafa náð að sjá til sólar í sumar né þess augljósa viðsnúnings sem hefur orðið í efnahagskerfinu á umliðnum missirum. Virðulegi forseti. Sjónarspil það sem landsmenn voru áhorfendur að í þingsalnum í fyrravetur og fram á sumar var engum til sóma. Hér verður að gera bragarbót á, nú þegar á þessu þingi. Það er mikill misskilningur ef menn gefa sér fyrir fram að þinghald á kosningavetri verði ætíð í hálfgerðri upplausn. Slíkt er ábyrgðarlaust tal. Við höfum mikilvægum verkum að sinna og berum ríkar skyldur og ábyrgð gagnvart þjóðinni. Það á við hvort heldur við erum að takast á við endurreisnina eftir hrunið, framtíðarskipan stjórnsýslu eða að styðja við bakið á þeim sem höllustum fæti standa eða eiga í harðri baráttu við náttúruöflin, líkt og íbúar í Þingeyjarsýslum þessa dagana. Þar eru skyldur okkar og sameiginleg verkefni. Ágætu landsmenn. Nú liggur fyrir með skýrum hætti að þjóðarbúið er að ná góðu jafnvægi á ný. Allar hagtölur vísa í sömu átt og við stöndum flestum öðrum þjóðum framar í skjótri og markvissri endurreisn. Við höfum sýnt dug og þolgæði, erum á réttri leið og getum horft til bjartrar framtíðar og nýsköpunar eftir frjálshyggjuhrunið mikla. Nýbirt fjárlagafrumvarp fyrir komandi ár hlýtur að vera öllum mikið fagnaðarefni því að það staðfestir skýrt þann árangur sem náðst hefur með markvissri stefnu núverandi ríkisstjórnar. Það er búið að snúa við blaðinu. Við getum sótt fram með að efla og styrkja velferðarkerfið á nýjan leik. Þar ber hæst stóraukin framlög til barnafjölskyldna með endurreisn fæðingarorlofs og verulegri hækkun barnabóta. Fyrstu áfangar í nýju húsnæðisbótakerfi verða einnig að veruleika á nýju ári. Hér er um stórfellt hagsmunamál að ræða, ekki síst fyrir okkar unga fólk sem er með þungan húsnæðiskostnað eða er á leið út á húsnæðismarkaðinn. Nýtt húsnæðisbótakerfi mun jafna og styrkja stöðu þeirra sem hafa borið þyngsta kostnaðinn á húsnæðismarkaðnum, ekki síst almennra leigjenda. Samhliða þessum umbótum verður blásið til enn frekari sóknar í atvinnulífinu með stórhækkun framlaga til samgöngumála, nýsköpunar og tækniþróunar með áherslu á að virkja mannauð og hugvit þjóðarinnar. Mikilvægast af öllu er að við horfum nú til nýs samfélags, aukins jöfnuðar og velferðar þar sem tryggð verður sameign og sameiginleg ábyrgð þjóðarinnar á auðlindum okkar. Þessi umbreyting íslensks samfélags er ekki öllum að skapi. Fulltrúar einstakra sérhagsmuna og einkahyggju mega ekki til þess hugsa að mikilvægar breytingar sem þjóðin hefur kallað eftir á umliðnum áratugum nái fram að ganga. Þess vegna er tekist á um auðlindastjórnun til lands og sjávar. Þess vegna er tekist á um aukinn jöfnuð og réttlæti og þess vegna er tekist á um sjálfa stjórnskipan landsins, nýja og breytta stjórnarskrá. Þetta er umræða um framtíðarskipan samfélagsins og í þeirri umræðu verða allir að láta skoðun sína í ljós. Það gerum við meðal annars eftir nokkrar vikur þegar þjóðin mun segja álit sitt á ýmsum lykilákvæðum nýrrar stjórnarskrár. Sú umsögn mun hafa rík áhrif á umfjöllun og afgreiðslu Alþingis. Slíkt samráð er skýrt dæmi um breytta stjórnarhætti og nýtt lýðræði. Því er mikilvægt að við stígum öll saman þau mikilvægu skref til nýrrar framtíðar. Ágætu landsmenn. Víglínurnar í aðdraganda nýrra þingkosninga eru skýrar: Sjálfstæðisflokkurinn og hægri armur Framsóknarflokksins vilja taka höndum saman og sigla á sín fyrri mið. Þjóðin þekkir það af biturri reynslu síðustu ára með hvaða stórstrandi sú sigling endaði. Nú stígur stuttbuxnadeild Sjálfstæðisflokksins fram á vígvöllinn í herferð undir slagorðinu Sókn gegn sósíalisma og ræðst sérstaklega gegn forsætisráðherra Íslands, Jóhönnu Sigurðardóttur, og forseta Bandaríkjanna, Barack Obama. Bæði tvö eru verðugir fulltrúar jafnaðar og velferðar og hafa lagt áherslu á sókn gegn spillingu og sérhagsmunum og ógna þar með framtíðardraumum unga íhaldsins. Þegar árangurinn af markvissri vinnu síðustu ára er að skila sér í hús stígur hin íslenska „tepokahreyfing“ Sjálfstæðisflokksins fram í dagsljósið. Þeir sem hafa haldið sig í felum á bak við „svokallað hrun“ telja sig nú eiga að taka yfir stjórn landsmálanna. Það má aldrei verða. Gleymum því ekki sem á undan er gengið. Sagan er til að draga lærdóm af og það höfum við sannarlega gert á síðustu árum. Virðulegi forseti. Góðir landsmenn. Endurreisninni og uppgjörinu er ekki lokið, langt í frá, en við erum komin á beinu brautina og sjáum til lands. Um það efast enginn. Okkar bíða mörg og stór verkefni í frekari uppbyggingu atvinnulífsins, samgöngubótum, eflingu velferðar, jafnaðar og lýðræðis. Allar forsendur eru til nýrrar framfarasóknar og við höfum náð undraverðum árangri á nánast örskömmum tíma og það sýnir sig hvað býr í sterkri þjóð. Það er því full ástæða fyrir okkur að vera bæði jákvæð og bjartsýn á komandi framtíð. Batamerkin eru allt um kring, við erum að uppskera eftir erfið ár. Sú uppskera á og skal vera þjóðarinnar allrar. Um það snúast stjórnmál dagsins í dag.

Góðir Íslendingar. Ég vil senda hlýjar kveðjur norður yfir heiðar þar sem veðráttan hefur leikið íbúa og búfénað grátt. Hæstv. forseti. Evrópumenn standa enn frammi fyrir efnahagsvanda. Þær þjóðir sem eru í Evrópusambandinu og ekki síst þær sem eru hluti af evrusvæðinu eru uggandi. Norður-Evrópa hefur í vaxandi mæli á sínum herðum vanda ríkja í sunnanverðri álfunni. Fyrir utan umfangsmikinn vanda í Grikklandi bætast við Spánn, Portúgal og Ítalía. Ríkissjóðir þessara landa eru að sligast undan skuldum, atvinnuleysi er mikið, fjárfesting í lágmarki og hættumerkin veruleg. Stjórnlagadómstóll Þýskalands samþykkti í dag björgunaraðgerðir Angelu Merkel en setti þó mikilvæg skilyrði um frekari skuldbindingar. Við Íslendingar þurfum á því að halda að Evrópusambandið nái tökum á vandanum. Við þurfum á því að halda að hagvöxtur verði í ríkjum Evrópusambandsins og ekki bara þar, heldur að sá vandi sem búið hefur um sig í efnahagskerfi Vesturlanda á undanförnum árum verði beislaður. Ástæðan er einföld. Við byggjum verulegan hluta okkar tekna á útflutningsgreinum, ekki síst fiskútflutningi og þar eru markaðir víða í Evrópu mjög mikilvægir. Fjárlagafrumvarpið sem nú liggur fyrir byggir á því að þær tekjur verði óraskaðar á komandi árum og ekki bara það, heldur að þessar greinar geti bætt við sig endalausum álögum. Ég nefni stórhækkað veðigjald á sjávarútveginn og dæmalausa fyrirhugaða skattheimtu á ferðaþjónustuna. Hvarflar ekki að fjármálaráðherra að líta á ástandið fyrir utan landsteinana? Heldur þessi ríkisstjórn að stöðugur straumur ferðamanna til Íslands sé eins og straumþung á sem aldrei hvikar? Auðvitað er það ekki svo. Slíkar álögur geta ekki aðeins haft áhrif á komu ferðamanna heldur á fjárfestingu í greininni. Góðir Íslendingar. Það er vægast sagt einkennilegt að í ræðu forsætisráðherra er ekkert vikið að ástandinu á erlendum mörkuðum. Það er ekkert minnst á þann vanda sem blasir við ríkjum Evrópusambandsins. Þar er alveg horft fram hjá þeim deilum sem við eigum nú í við Evrópusambandið og fleiri þjóðir vegna makrílstofnsins. Öllu er því sleppt. Það var ágætt hjá Steingrími J. Sigfússyni að impra á þessu í lestri sínum yfir Sjálfstæðisflokknum og tilraunum til að breiða yfir sundurlyndi í eigin flokki. Það er óhjákvæmilegt, frú forseti, að á Alþingi fari fram umræða um þær heimildir til refsiaðgerða sem Evrópuþingið samþykkti gegn okkur í dag. Það er nauðsynlegt að utanríkisnefnd fari rækilega yfir þetta og hvaða áhrif þetta hefur á samskipti okkar við Evrópusambandið, svo ekki sé talað um hvort standa eigi í aðildarviðræðum þegar svona er komið fram. Ég tel að það þurfi strax í þessari viku að skýra fyrir þinginu hverjar afleiðingar eru og hvernig við ætlum að bregðast við. Það fyrsta er að sjálfsögðu að stöðva þessar aðildarviðræður nú þegar. Ég skil ekki hvernig á því stendur að hæstv. forsætisráðherra geti haldið langa ræðu um stefnu sína og varla nefnt þetta mál og þær fréttir sem bárust í dag. Virðulegi forseti. Það er langt í frá að þjóðarskútan sé komin á lygnan sjó. Við verðum að breyta um kúrs ef við ætlum að ná tökum á skuldum ríkissjóðs. Við verðum að efla atvinnuvegafjárfestingu, auka atvinnustigið og gera allt sem við getum til að auka ráðstöfunartekjur fjölskyldna í landinu. Við eigum að líta langt fram á veg og gera okkur grein fyrir þeim tækifærum sem blasa við íslenskri þjóð. Það verður þröngt í búi hjá okkur enn um sinn en með því að setja stefnuna á vöxt atvinnulífsins höfum við mikla möguleika, með því að auka sláttinn í hagkerfinu en ekki með stöðugum álögum á almenning. Ríkissjóður skuldar í dag rúma 1.500 milljarða króna. Sá reikningur lendir á okkur öllum. Það er ekki hægt að seilast látlaust ofan í tóma buddu skattgreiðenda og það er ekkert svigrúm til nýrra útgjalda af neinu tagi án þess að menn viti hvernig eigi að borga. Það er ekki hægt að fara í framkvæmdir upp á krít og það er ekkert undanskilið í því. Við stöndum frammi fyrir einfaldri spurningu: Ætlum við að leggja áherslu á að auka umsvifin í hagkerfinu og auka þar með tekjur þjóðarbúsins? Ætlum við að skapa skilyrði fyrir lægri álögur á heimili eða fyrirtæki? Eða ætlum við að halda áfram að drepa atvinnulífið í dróma og senda almenningi reikninginn? Það er þversögn í þeirri einkaneyslu sem hér er meðan yfirdráttarskuldir landsmanna hrannast upp. Það er ótækt að útgjöld heimila séu byggð á lántökum, hvað þá jafndýrum lánum og yfirdráttur og greiðslukort eru. Við þessu verður að bregðast og það verður að ráðast að rót vandans en ekki fresta og lengja í. Það má gera í góðu samstarfi í vetur ef allir leggjast á eitt. Ágætu landsmenn. Við þurfum að horfast í augu við vandamálin til að sigra þau. Það getum við gert og það ætlum við að gera. Þótt við deilum á Alþingi er okkar sameiginlegi vilji sá að á Íslandi verði ávallt blómlegt og gott samfélag. - Góðar stundir.

Virðulegi forseti. Góðir landsmenn. Hvaða eiginleikar eru helst taldir einkenna íslenska þjóðarsál þegar í harðbakkann slær? Það er dugnaður, áræði, þrjóska, að halda bjartsýni sinni og gefast aldrei upp fyrr en í fulla hnefana. Þessa eiginleika tel ég hafa komið skýrt fram á þeim tíma sem liðinn er frá hruni. Þjóðin öll hefur þurft að vinna hörðum höndum að endurreisninni, hver og einn á sínum forsendum og mörgum fjölskyldum hefur reynst mjög erfitt að ná endum saman og tryggja fjárhagslega afkomu sína. Það verður að vera eitt af okkar fyrstu verkum þegar við sjáum fyrir endann á halla ríkissjóðs að bæta kjör þeirra sem minnst mega sín í hópi aldraðra, öryrkja, einstæðra foreldra og barnafjölskyldna enda bera ný fjárlög þess merki þar sem m.a. er lagður til stóraukinn stuðningur við barnafjölskyldur í landinu. Ég segi það hiklaust að allur sá mikli árangur sem náðst hefur á svo skömmum tíma sýnir í raun samtakamátt þjóðarinnar í hnotskurn og er dæmi um það hvað lítil þjóð fær áorkað ef vilji er fyrir hendi og við trúum á okkur sjálf og þau tækifæri sem búa í okkar góða landi og þann mannauð sem það býr yfir. En þetta tímabil hefur heldur ekki verið sársaukalaust fyrir þjóðina. Það hefur oft verið þyrnum stráð en þegar uppskeran er að skila sér jafn vel og nú og allar hagtölur og vísbendingar gefa til kynna að okkur er að takast að vinna okkur hraðar út úr kreppunni en aðrar Evrópuþjóðir, er auðvelt að gleyma og ýta til hliðar neikvæðum hugsunum um þau ljón sem hafa verið í vegi uppbyggingar í landinu. Kröfur til vinstri stjórnar eru miklar og þær eiga líka að vera það. Þjóðin vildi ekki hægri stjórn eftir hrun. Hún treysti betur vinstra félagshyggjufólki til að glíma við afleiðingar kreppunnar. En vinstri stjórnir eiga ekki að vera vinnukonur í tiltektum fyrir hægri öflin á einhverju árabili. Þær verða líka að fá svigrúm við eðlilegar aðstæður til að koma á þjóðfélagsbreytingum sem stuðla að jöfnuði og réttlæti til lengri tíma. Það er umhugsunarvert að sá hagvöxtur sem náðst hefur í landinu eftir hrun hefur ekki verið drifinn áfram af stóriðjuframkvæmdum á kostnað náttúrunnar. Sem landsbyggðarmanneskju er mér málefni hennar ofarlega í huga. Það hafa margar byggðir glímt lengi við neikvæða byggðaþróun og er það mikið áhyggjuefni. Ég tel að meðal annars megi rekja það til langvarandi stefnuleysis í atvinnu- og byggðamálum og hægagangs í uppbyggingu samgöngumála þegar vel áraði. Það eru því bundnar miklar vonir við eflingu sóknaráætlunar landshlutanna og aukið fjármagn til samgöngubóta sem gerir okkur kleift að flýta jarðgangaframkvæmdum á Vestfjörðum og á Austfjörðum og er það mikið fagnaðarefni. Sama má segja um flutningsjöfnunarkerfið sem loksins er komið á sem jafnar samkeppnisstöðu fjarlægari byggða. Nú loks í september verða strandsiglingar boðnar út sem einnig eiga eftir að draga mikið úr flutningskostnaði og létta á vegakerfinu. Uppbygging fjölda hjúkrunarrýma er í gangi víða um landsbyggðina svo að mörgum góðum verkefnum hefur verið hrint í framkvæmd við þessar fordæmalausu aðstæður. Landsbyggðin á að mínu mati mikla möguleika og bjarta framtíð ef rétt er á málum haldið. Ferðaþjónustan, fjölbreyttur landbúnaður, aukin úrvinnsla sjávarafla, vinnsla afurða heima á búum og í héraði, handiðnir, skapandi hugvit og framleiðsla sem byggir á menningu, aðföngum og hefðum kynslóðanna. Alls staðar eru tækifærin ef landsbyggðin fær að njóta sín og ef öflugir menntunarmöguleikar eru til staðar, hefur landsbyggðin mikil sóknarfæri til að styrkja sig í sessi. Trúverðugleiki ríkisstjórnarflokkanna er í veði þegar kemur að jafnveigamiklum grundvallarmálum og breytingu á fiskveiðistjórnarkerfinu, rammaáætlun og stjórnarskránni. Þar verðum við að rísa undir þeim væntingum sem gerðar voru til þessara flokka og klára málin. Annað er ekki í boði. Það hefur ekki farið fram hjá neinum sú gífurlega hagsmunagæsla og skjaldborg sem reist hefur verið um núverandi fiskveiðistjórnarkerfi. Það tókst þó að ná fram í vor sanngjarnri auðlindarentu af þeim sem nýta sameiginlega sjávarauðlind þjóðarinnar. Þeim fjármunum mun verða vel varið í fjölbreytta uppbyggingu víðs vegar um landið strax á næsta ári í samgöngum, menntun og alhliðauppbyggingu sóknaráætlunar. En óréttlætið í kvótakerfinu verður ekki bara leyst með greiðslum útgerða á veiðigjaldi. Það þarf að rista dýpra í kerfið sem þróast hefur í tært markaðskerfi gegnum árin. Mikil samþjöppun aflaheimilda hefur orðið hjá fáum stórum fyrirtækjum og afkoma íbúa sjávarbyggða verið ótrygg. Viðskiptalegar ákvarðanir eru teknar hjá fyrirtækjum sem leiða til þess að óöryggi eykst og þetta höfum við rækilega verið minnt á, nú síðast í Vestmannaeyjum. Það eru ekki bara litlu sjávarþorpin sem kvótakerfið bítur heldur getur það rifið lífsbjörgina af fólki hvenær sem er ef engar raunverulegar skorður eru settar á framsal aflaheimilda. Það á ekki að ákvarðast í fjármálastofnunum hvernig framtíðarskipulag fiskveiðistjórnarkerfisins á að vera. Það eru lýðræðislega kjörin stjórnvöld sem eiga að setja lagaumgjörð um fiskveiðistjórnarkerfið. Það á að þjóna heildarhagsmunum þjóðarinnar og mæta réttmætum kröfum um jafnræði og atvinnufrelsi í greininni. Nú er tækifæri til breytinga. Það tækifæri verður ef til vill ekki aftur í boði. Góðir landsmenn. Það er full ástæða til að fara inn í veturinn fullur af bjartsýni eftir gott sumar því tækifærin eru óteljandi fyrir íslenska þjóð. - Góðar stundir.

Virðulegi forseti. Kæru landsmenn. „Í þúsund ár bjó þjóð við nyrstu voga, mót þrautum sínum gekk hún djörf og sterk“, kvað Davíð Stefánsson skáld forðum fyrir alþingishátíðina 1930. Nú rúmum 80 árum síðar eiga þessi orð vel við. Íslenska þjóðin sem býr á eldfjallaeyju í norðurhöfum er djörf og sterk. Með samtakamætti getum við gengið gegn þeim þrautum sem náttúran býður okkar. Nú síðastliðna daga gekk yfir hamfaraveður á Norðurlandi með miklum búsifjum sem minnir okkur á þá miklu samhjálp og samhug sem íslenska þjóðin býr yfir. Fátt er jafngóður vitnisburður um það og barátta íslensks björgunarsveitarfólks síðustu daga. Hugur okkar er fyrir norðan. Íslenskir bændur eru okkur eyjaskeggjum jafnnauðsynlegir og vatnsauðlindir okkar, jafnmikilvægir okkur og fiskurinn í sjónum, fallvötnin okkar og hitinn í jörðinni. Í bankahruninu voru þeir gjaldeyrisvaraforði þjóðarinnar, matarkista, því að hvar værum við stödd í miðjum gjaldeyrishöftum ef við værum háð öðrum þjóðum um matvæli? Við megum aldrei gleyma aðstæðum okkar í náttúruvá, við þurfum að tryggja öryggi allra landsmanna, hvort sem er á landsbyggðinni eða á höfuðborgarsvæðinu. Í gegnum árin hefur náttúran verið dugleg að minna þjóðina á vald sitt með jarðskjálftum, eldgosum, flóðum og óútreiknanlegu veðurfari. Þjóðin hefur þó ávallt borið sigur úr býtum með samvinnu og samhug í fyrirrúmi. Rýmingaráætlun fyrir höfuðborgarsvæðið hefur enn ekki verið unnin, sem leiðir hugann að því að staldra verður við með byggingu nýs Landspítala á meðan unnið er að úrbótum í samgöngumálum út af höfuðborgarsvæðinu. Því verðum við að tryggja öryggi þjóðarinnar hvort heldur er úti á landi eða innan höfuðborgarsvæðisins. Það er sannfæring mín að fjármunum væri betur varið í samgönguúrbætur en nýjan Landspítala, sérstaklega í ljósi þess að efla þarf spítalana í hinum landsfjórðungunum til að anna sjúkrahússinnlögnum, skapist vá á höfuðborgarsvæðinu. Málið þarf að skoða heildstætt á landsvísu en ekki einblína á eina uppbyggingu á einum stað. Færa má rök fyrir þessum hugmyndum út frá varaflugvöllunum sem við höfum í millilandafluginu. Þeir sönnuðu sig í nýafstöðnum eldgosum, þegar flugið lagðist af í Evrópu um stund var hægt að fljúga til og frá landinu. Að þessu sögðu er einkar mikilvægt að við sem þjóð göngum fram sem ein heild en ekki sem sundraður hópur, aldrei er mikilvægara en nú að standa saman að stórum hagsmunamálum þjóðarinnar. Ég hafna sundrungu landsbyggðar og höfuðborgar, dreifbýlis og þéttbýlis, samvinna Stór-Reykjavíkursvæðisins og landsbyggðarinnar er lífsnauðsynleg því að hvort um sig styður hitt. Á landsmóti hestamanna sem haldið var innan borgarmarkanna í sumar sást það og sannaðist að landsbyggðin og Stór-Reykjavíkursvæðið vinna vel saman þegar svo ber undir. Í því tilfelli var sameinast um íslenska hestinn en þess má geta að hann skapar okkur rúma tvo milljarða í gjaldeyristekjur á hverju ári. Okkur ber að standa vörð um hagsmuni landsins, lögsögunnar, og að verjast sameiginlega ásókn erlendra þjóða í auðlindir okkar eins og við höfum gert í áratugi. Við þurfum stöðugleika en ekki sundrungu, við megum ekki láta þau niðurrifsöfl sem sækja á okkar góða íslenska samfélag ná undirtökunum. Eftir þær hörmungar sem gengu yfir þjóðina á haustdögum 2008 skipta samvinna og stöðugleiki mestu skiptir á komandi árum. Framsóknarflokkurinn hefur ætíð staðið vörð um hornsteina samfélagsins, fjölskylduna, heimilin, atvinnuna, menntakerfið, heilbrigðiskerfið, lögregluna, Landhelgisgæsluna og dómstólana. Virðulegi forseti. Sjá dagar koma. Það styttist í alþingiskosningar. Það er annar meiri hluti utan Alþingis en innan þess, mikil andstaða er við ríkisstjórnina meðal landsmanna. Margar ástæður liggja að baki en skemmst er að minnast almenns skeytingar- og kæruleysis gagnvart íslenskri lagasetningu og gildandi lögum. Réttarríkið sjálft er í raunverulegri hættu. Gefið er í skyn að lögreglan verji ekki þjóðþingið og sundrung hefur orðið milli þingmanna þegar kemur að þátttöku í óralöngum hefðum við þingsetningu. Búið er að veikja svo innviði lögreglunnar síðustu fjögur ár að hún getur vart sinnt lögbundnu hlutverki sínu, þökk sé ríkisstjórninni. Við Íslendingar eigum gnótt tækifæra, við erum rík af náttúruauðlindum, við eigum legu landsins í breyttri heimsmynd og þrátt fyrir að náttúruöflin sjálf séu okkur stundum grimm færir náttúran okkur líka nýjan auð, nýjar náttúruauðlindir, hér nefni ég makrílinn og hugsanlega olíu. Virðulegi forseti. Tungumálið sjálft og þjóðtrúin eru einnig sterkur hluti af íslenskri menningu og hornsteinn íslensks samfélags. Við verðum að standa vörð um það í kvikum heimi. Því er við hæfi að vísa á ný í ljóð Davíðs Stefánssonar, með leyfi forseta: Í þúsund ár bjó þjóð við nyrstu voga. Mót þrautum sínum gekk hún djörf og sterk, í hennar kirkjum helgar stjörnur loga, og hennar líf er eilíft kraftaverk. Virðulegi forseti. Ég óska Íslendingum farsældar á komandi árum.

Frú forseti. Góðir landsmenn. Hér höfum við hlýtt á fimmtu stefnuræðu hæstv. forsætisráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur frá kosningunum vorið 2009. Eins og venjulega er þar á ferðinni mikil lofrulla um hversu vel hefur gengið frá hruninu og fram eru settar af mikilli færni upplýsingar sem eru í besta falli til heimabrúks og alls ekki til þess fallnar að leggja mat á raunverulega stöðu samfélagsins. Þó að sumt hafi færst til betri vegar er það eins og alltaf gerist eftir allar miklar efnahagsþrengingar að leiðin liggur upp á við, burt séð frá því hvaða ríkisstjórn er við völd. Sitjandi ríkisstjórn, sem svo miklar vonir voru bundnar við, hefur nú lagt fram þingmálalistann fyrir sitt síðasta þing á kjörtímabilinu og staðfestir þar með slæman grun margra um að ekki verði staðið við þau loforð eða stefnumál sem lögð voru fram í aðdraganda síðustu kosninga. Utan stjórnarskrármálsins sér stefnufestu ríkisstjórnarinnar einungis stað í einu atriði á öllum hennar líftíma, það er að halda til streitu yfirlýsingu hæstv. forsætisráðherra frá 3. desember 2010 er hún sagði orðrétt, með leyfi forseta: „Ég held að í þessu skelfilega hruni sem þjóðin varð fyrir þá sé aldrei hægt að tala um neinn jöfnuð eða réttlæti. Ég held bara að við stöndum frammi fyrir því.“ Við það hefur ríkisstjórnin svo sannarlega staðið. Tugþúsundum íbúðareigenda sem urðu fyrir gríðarlegu tjóni vegna hruns krónunnar og verðbólguskotsins sem fylgdi í kjölfarið hefur ekki verið rétt sáttahönd heldur hafa menn fengið blauta tusku í andlitið hvað eftir annað. Mesta réttlætismál lýðveldissögunnar liggur óbætt hjá garði og ekki nóg með það heldur gaf ríkisstjórnin bönkunum óheft skotleyfi á skuldara þrátt fyrir mikla niðurfærslu lána sem fluttust milli gömlu og nýju bankanna. Gríðarlegur hagnaður bankanna nú ber þess glöggt merki. Og nú þegar sjálfur Hæstiréttur þjóðarinnar hefur dæmt stóran hluta þessara lána ólögleg hafa stjórnvöld tekið undir með þeim sem töpuðu málinu, bönkunum, og lagst á eitt við að aðstoða þá við að finna eitthvað sem kallast ásættanleg lausn. Skiptir þá engu að um dóm Hæstaréttar sé að ræða. Hefur framkvæmdarvaldið þess í stað skaffað bönkunum aðstoð ýmissa stofnana sinna til að hægt sé að draga málið enn frekar á langinn með að minnsta kosti 11 dómsmálum til viðbótar. Horfir Alþingi sjálft þögult á með sína efnahags- og skattanefnd og formann hennar, hv. þm. Helga Hjörvar í broddi fylkingar. Af nógu er að taka en ég læt hér staðar numið um afstöðu stjórnarmeirihlutans til jöfnuðar og réttlætis. Aðdragandi hrunsins og þau stjórnmál sem rekin voru hér á landi á áratugunum þar á undan báru skýr merki um spillt samfélag. Óheft samspil athafnamanna, fjármagns og stjórnmála þar sem vildarvinir stjórnmálaflokka sölsuðu undir sig almannaeigur og auðlindir var reglan og þeir voru á góðri leið með að hirða stóru orkufyrirtækin líka þegar spilaborgin hrundi. Ítarleg skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis varpaði skýru ljósi á atburðarásina og ekki þurfti mikla hugsun til að skilja að svo illa var komið fyrir íslensku samfélagi að það var á mörkum þess að geta talist til siðmenningar. Því miður hefur núverandi ríkisstjórn ekki náð að snúa samfélaginu af þeirri braut. Það er því fyllilega við hæfi að hafa uppi varnaðarorð af þyngra taginu hvað framtíðina varðar. Fram undan eru þrír mikilvægir vegvísar sem Alþingi og allir landsmenn verða að tryggja að varði þann veg sem fram undan er fyrir samfélag okkar, þrjár vörður sem við verðum að nota til að byggja hér nýtt og betra samfélag. Sú fyrsta er þjóðaratkvæðagreiðsla um nýja stjórnarskrá, stjórnarskrá sem sannarlega hefur verið skrifuð af þjóðinni, um þjóðina og fyrir þjóðina. Ítarlegt, vel yfirfarið og vandað plagg sem Alþingi hefur svo glæsilega beðið þjóðina um og hún svo glæsilega afhent. Það er mikilvægt, sennilega mikilvægara en nokkuð annað í lýðveldissögunni, að landsmenn allir átti sig á nauðsyn þess að hún verði samþykkt. Önnur varðan á ferðinni fram undan er meðferð Alþingis á frumvarpinu að nýrri stjórnarskrá, verði það samþykkt í þjóðaratkvæðagreiðslu. Þar er mikilvægt að úrtölumenn gamla, spillta Íslands nái ekki að stöðva málið og að blásið verði á þá kröfu að almenn samstaða verði að ríkja á þingi um stjórnarskrárbreytingarnar. Þetta er nefnilega ekki stjórnarskrá þingsins heldur stjórnarskrá þjóðarinnar og þegar meiri hluti hennar hefur talað ber þinginu að fara eftir því. Það mun því reyna á kjark þingmanna hér inni að láta ekki undan oki og málþófi minni hluta þingsins, undan oki gamla, spillta Íslands. Þriðja varðan á leiðinni eru svo komandi alþingiskosningar í apríl. Þar skiptir miklu máli að þjóðin losi sig í eitt skipti fyrir öll við hrunverjana sem enn sitja á þingi og/eða lúra í bakherbergjum flokkanna. Það skiptir einnig máli að kjósendur losi sig við þá þingmenn núverandi meiri hluta sem brugðist hafa í eftirmála hrunsins, þá þingmenn sem meðal annars hafa staðið í vegi fyrir leiðréttingum á skuldum heimilanna, hafa stöðvað frumvörp um persónukjör, hafa stöðvað frumvörp um þjóðaratkvæðagreiðslur, vilja færa útgerðinni kvótann til tuttugu ára og hafa tryggt að fjármagnseigendum séu greiddir milli 80 og 90 milljarðar á ári í vexti úr ríkissjóði á sama tíma og varla eru til peningar fyrir límbandi til að líma saman lækningatækin á Landspítalanum. Það skiptir máli hvernig næstu kosningar fara. Þessar þrjár vörður marka framtíð þjóðarinnar og ef þeim verður ekki fylgt lýsi ég eftir framtíðarsýn þess fólks sem hafnar þeim. Á þessu ári og snemma á því næsta, frá og með 20. október og til loka apríl stöndum við á krossgötum sem skipta munu sköpum um framtíð Íslands. Þar verðum við að velja rétta leið. Samfélag okkar eins og það leggur sig hefur orðið fyrir miklum skakkaföllum, áfalli sem enn er ekki yfirstaðið. Því skiptir miklu máli að rétt leið sé valin. Þar getur sagan verið okkur mikilvægur leiðarvísir ef við kjósum að rýna í hana. Sagan sýnir okkur nefnilega að þjóðir og þjóðríki koma og fara og að það eru tvær meginástæður fyrir því að þjóðir fara, líða undir lok. Önnur er sú að þær eru yfirteknar í styrjöld og innlimaðar í aðrar stærri eða brotnar upp í smærri þjóðarbrot. Um það höfum við ótal dæmi og nýleg. Hin ástæðan er að þjóðir spillast, úrkynjast innan frá, liðast í sundur undan eigin vanmætti til að bregðast við spillingu og siðferðishruni, hætta bara að vera til, fyrst sem siðmenntað samfélag og síðar sem þjóð. Um það höfum við einnig dæmi og það nýleg. Frú forseti. Ef við berum gæfu til að fylgja þeim vörðum sem við þegar sjáum og vitum hvert leiða, þeim þremur vörðum sem upp voru taldar áðan þá hef ég ekki áhyggjur, þá mun þetta bjargast og þá er framtíðin björt. Ef ekki þá sitjum við uppi með gamla Ísland, það Ísland sem ekki var alvont en bar illilega af leið, gjörspilltist og hrundi. Fyrir slíkt Ísland er ekki til nein framtíðarsýn. Tökum því höndum saman hér inni á þingi sem utan þess og tryggjum með samvinnu og langtímahugsun heill og framtíð þjóðarinnar og látum skammtímahugsun um gróða og völd lönd og leið. Það er að hluta til okkar alþingismanna að vísa veginn inn í þessa framtíð og við megum ekki bregðast í því verkefni. Börnin okkar og börn framtíðarinnar eiga það skilið, þau eiga það svo sannarlega skilið því að hrunið gerðist á okkar vakt hvort sem við vorum við völd eða ekki. Ég vil segja við þá hér inni sem ekki vilja fara þessa leið, þá sem vermt hafa þessa stóla svo lengi og til svo lítils gagns: Ykkar tími er liðinn, standið ekki í vegi fyrir framtíðinni. - Góðar stundir.

Forseti. Leikur að tölum, leikur að orðum, sagði hv. þm. Bjarni Benediktsson. Það er vissulega gott að leika sér en grundvöllur umræðu er að viðurkenna staðreyndir. Staðreyndirnar um stöðu efnahagsmála, um lífskjör þjóðarinnar, eru þær að núna erum við að ná okkur upp úr kreppunni. Allar vísbendingar eru í sömu áttina um þetta: Hagvöxtur, kaupmáttur launa, atvinnuþátttaka, skuldastaða og svo má lengi telja. Staðreyndirnar tala. Staðreyndirnar segja okkur ekki að kreppan sé búin og að nú megi byrja upp á nýtt á næsta fylliríi, en þær segja okkur að það sé orðinn verulegur árangur við að endurreisa samfélag og hagkerfi eftir hrunið. Á alþjóðavettvangi er horft til Íslands sem fordæmis vegna þess að við, ríkisstjórnin og allir landsmenn, gerðum þetta í stórum dráttum eins vel og hægt er. Efnahagslífið komst aftur í gang án þess að niðurskurður, sem var nauðsynlegur, og kaupmáttarrýrnun bitnaði fyrst og fremst á lág- og meðaltekjufólki eins og víðast hvar í löndunum í kringum okkur. Með því að bjarga flestum alvörufyrirtækjum frá því að fara á hausinn tókst að koma böndum á atvinnuleysið. Þetta hefur gerst undir forustu jafnaðarmanna. Við höfum gert þetta á forsendum jöfnuðar og við höfum varið velferðarþjónustuna sem var bæði sanngjarnt og skynsamlegt Þetta vekur athygli sérfræðinga innlendis og erlendis. Við fáum fyrir þetta hrós frá erlendum forustumönnum en nokkrir eru samt óánægðir, eru í fýlu yfir batanum, forustumenn Sjálfstæðisflokksins og framkvæmdastjóri SA eru í nýrri fýlu sem mætti kalla bata-fýlu. Það er sorglegt en við hin skulum virða þetta við þá og halda áfram. Forseti. Það er auðvitað algerlega eðlilegt að tala hér í kvöld um árangurinn við endurreisnina. Við jafnaðarmenn ætlum okkur að halda áfram á þessari braut í verkum vetrarins og í kosningunum að vori er eðlilegt að Íslendingar geti valið að byggja framtíðina næstu ár á þeim árangri sem nú hefur náðst. Jafnaðarmenn boða til nýrrar sóknar með áherslu á menntun og græna hagkerfið til að tryggja atvinnu og lífskjör í framtíðinni. Við viljum halda uppi jöfnuði með bættri þjónustu við fjölskyldurnar, taka fulla ábyrgð í umhverfis- og náttúruverndarmálum og hagnýta tækifærin sem þar liggja, stíga enn djarfari skref við að efla lýðræðið með beinni þátttöku borgaranna og vera með í samvinnu Evrópuþjóða. Sem betur fer virðist staðan vera þannig að annar skýr kostur verður líka í boði. Hann býður fram flokkurinn sem ber ábyrgð á hruninu og hörmungum þess umfram öll önnur stjórnmálaöfl. Í Sjálfstæðisflokknum hafa menn setið og spekúlerað þessi fjögur ár, það er gott, og núna í sumar og haust er þar líka að koma í ljós svolítill árangur. Hv. þingmenn Bjarni Benediktsson og Illugi Gunnarsson lýstu því yfir í sumar að nú væri fram undan mikil tiltekt í samfélaginu, leiftursókn, ný leiftursókn sem fælist í því að lækka skatta og skera miklu meira niður en ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur hefði tekist. Næsti kafli var að Bjarni Benediktsson og hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir fóru á flokksþing repúblikana í Bandaríkjunum í haust. Þriðji þátturinn er svo sérstakt málefnaþing á Akureyri hjá Sambandi ungra sjálfstæðismanna undir vígorðunum „Sókn gegn sósíalisma.“ Eins og frægt er orðið á þar ekki bara að sækja gegn sósíalistunum Jóhönnu Sigurðardóttur og Steingrími J. Sigfússyni heldur líka á móti sósíalistanum François Hollande, forseta Frakklands, og sósíalistanum Barack Obama, forseta Bandaríkjanna. Flokkurinn stefnir á hugmyndafræðilega kosningabaráttu í vor, þar á að tefla repúblikanisma Sjálfstæðisflokksins fram gegn sósíalisma stjórnarflokkanna á Íslandi og gegn sósíalisma Baracks Obamas. 
             Það kemur svolítið á óvart að þetta séu lærdómar hrunsins í Valhöll, að gera Sjálfstæðisflokkinn að íslenskri teboðshreyfingu, en það er sjálfsagt líka að fagna þessu því að núna í vetur og vor þurfum við ekki bara að ræða um hin mikilvægu praktísku verkefni sem fram undan eru heldur líka hvaða samfélag við viljum. Viljum við samfélag þar sem markaðurinn ræður lögum og lofum og frumskógarlögmálin skapa mönnum örlög, eins og nú boða Mitt Romney, Paul Ryan og Bjarni Benediktsson í baráttu sinni gegn sósíalistunum Jóhönnu Sigurðardóttur og Barack Obama? Eða viljum við samfélag mótað af jafnaðarstefnu, samfélag þar sem menn taka ábyrgð hver á öðrum, þar sem markaðurinn er góður þjónn en ekki húsbóndi, þar sem jafnrétti, frelsi og bræðralag eru æðstu boðorð eins og frönsku sósíalistarnir á 18. öld vildu, samfélag þar sem þjóðin á auðlindirnar og þar sem menntun, heilsa og lágmarksafkoma er ekki byggð á náð og miskunn heldur á lögfestum rétti, samfélag „þar sem þú hugsar ekki bara um það sem landið þitt getur gert fyrir þig, heldur ekki síður um það sem þú getur gert fyrir landið þitt“ - eins og sagði í frægri ræðu fyrir rúmri hálfri öld sósíalistinn John F. Kennedy. 
            

Virðulegi forseti. Kæru landsmenn. Það er ekki innstæða fyrir sjálfshóli forustumanna ríkisstjórnarinnar enda er atvinnumálaráðherrann í litlu jafnvægi að týnast í umræðu um Sjálfstæðisflokkinn og hv. þingmenn Samfylkingarinnar eru búnir að finna sér nýjan leiðtoga, Barack Obama. Guð láti gott á vita. Forsætisráðherrann talar um árangur í atvinnumálum. Ekkert er fjær lagi. Hver sem hefur aðgang að alnetinu getur farið á vef Hagstofunnar og séð að störfum hefur fækkað milli mánaða á þessu ári og fækkað frá sama tíma í fyrra. Skýringin á minna atvinnuleysi liggur í því að fólk hefur farið af vinnumarkaði og hefur til dæmis leitað fyrir sér í útlöndum. Beinn kostnaður vegna atvinnuleysis er gríðarlegur og samsvarar í það minnsta 95 milljörðum á kjörtímabilinu. Og hvað er hægt að gera við þá fjármuni, virðulegi forseti? Við gætum til dæmis byggt nýjan spítala, við gætum keypt í hann ný tæki, við gætum greitt árlegan kostnað við ellilífeyri, örorkulífeyri, aldurstengda örorkuuppbót, barnalífeyri og brýna sjúkrameðferð erlendis. Á einu ári eru framlög í Atvinnuleysistryggingasjóð, tapaðar skatttekjur vegna brottfluttra og atvinnulausra nær 50 milljarðar kr., þ.e. yfir 40% af tekjuskatti einstaklinga. Forsætisráðherra hreykir sér af árangri í skuldamálum heimilanna á sama tíma og yfirdráttarlán heimilanna eru hærri en nokkru sinni fyrr í sögu íslenskrar þjóðar. Forsætisráðherra bætir um betur og segir að skuldir heimilanna hafi orðið til fyrir bankahrun. Þrátt fyrir að forsætisráðherra sé ekki alltaf nákvæmur er það rétt að fólk sem tók til sín lán á árinu 2008 er í langmestum erfiðleikum. Hver lánaði nú til húsnæðiskaupa árið 2008? Það var einn aðili sem lánaði það ár og setti met í útlánum. Hvaða banki skyldi það nú hafa verið? Jú, það var Íbúðalánasjóður. Ráðherrann sem fór með þann sjóð, þáverandi félagsmálaráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, hreykti sér af því í fjölmiðlum að hafa náð að auka lán úr sjóðnum. Það fólk sem tók Jóhönnulánin í góðri trú árið 2008 er ekki í góðri stöðu í dag. Um leið talar forsætisráðherrann um að þjóðin sé bjartsýn. Það er alveg rétt, þjóðinni er að aukast bjartsýni vegna þess að það eru kosningar í vor. En hvað er til ráða, hvernig getum við aukið verðmætin hér á landi? Það er gert með því að treysta fólki, gefa Íslendingum tækifæri til að nýta þau tækifæri sem þetta land hefur upp á að bjóða. Það viðhorf núverandi valdhafa að atvinnulífið sé óvinur kemur beint niður á fólkinu í landinu. Þvert á það sem margir halda eru yfir 90% fyrirtækja í landinu lítil og meðalstór og öll fyrirtæki hafa einhvern tímann verið lítil. Skattpíning einstaklinga og fyrirtækja kemur beint niður á vaxtarbroddum í þjóðfélaginu. Við þekkjum viðhorf vinstri manna til sjávarútvegs, óvissan og skattgleðin í þeim málaflokki kemur langverst niður á smærri fyrirtækjum í greininni og þeim sem þjónusta hana sem og sjómönnum og landverkafólki. Stöðvun framkvæmda í umhverfisvænum orkuiðnaði kemur niður á fjölda fyrirtækja, t.d. í bygginga- og tæknigeiranum, og hefur ýtt undir landflótta tækni- og iðnaðarmanna. Og nú skal stíga á þann vaxtarbrodd sem hefur séð fjölda Íslendinga farborða um allt land, sjálfa ferðaþjónustuna. Án nokkurs fyrirvara á að hækka skatta á þá grein með slíkri hörku að Hagfræðistofnun Háskóla Íslands telur að það gæti þýtt fækkun ferðamanna um 48 þús. manns. Slík fækkun þýddi tekjuskerðingu um 11 milljarða kr. Fækkun ferðamanna þýðir að færri Íslendingar geta starfað við þessa grein, fækkun ferðamanna þýðir gjaldþrot lítilla fyrirtækja. Flóknara er málið ekki. Góðir Íslendingar. Við verðum að hlúa að fólkinu í landinu, við verðum að hlúa að atvinnulífinu. Við gerum það með því að einfalda skattkerfið, lækka skatta og taka af alvöru á skuldavanda heimilanna. Við verðum að gefa fólki frelsið til athafna. Það mun skila sér í bættum lífskjörum fyrir alla. - Góðar stundir.

Góðir landsmenn. Höfum við gengið til góðs götuna fram eftir veg? Hvernig var umhorfs í íslensku þjóðlífi fyrir fjórum árum? Jú, þjóðarbúið rambaði á barmi gjaldþrots. Það var erfðagóssið sem núverandi ríkisstjórn fékk í fangið eftir nær tveggja áratuga óslitna ríkisstjórnarforustu Sjálfstæðisflokksins. Verkefnið var stærra og flóknara en nokkur stjórn hér á landi hefur glímt við um langt skeið. Erum við betur stödd í dag en þá, hvert og eitt okkar og þjóðarbúið í heild? Þótt hér hafi löngum stundum verið kyrjaður söngur um árangursleysi ríkisstjórnarinnar mæla því nú fæstir í móti að uppbygging íslensks samfélags hafi tekist vonum framar. Einhverjar teboðshreyfingar sitja þó fastar við sinn keip í bölmóðnum en hver tekur þær í raun alvarlega? Þeim er jafnvel andæft úr hófsemdarranni Sjálfstæðisflokksins. Já, við erum betur stödd í dag en við höfum verið frá hruni. Margvísleg verkefni bíða þó enn úrlausnar en vegna þess hversu góður grunnur hefur verið lagður erum við vel búin undir nýjar áskoranir og verkefni, nýjar áherslur og nýja sýn á samfélagið. Af nógu er að taka en ég vil sérstaklega nefna rammaáætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða en hún er mikilvægt tæki til að stuðla að sjálfbærri auðlindanýtingu, marka ramma um atvinnuuppbyggingu í bráð en tryggir um leið hagsmuni og rétt komandi kynslóða. Mikilvægi fjárfestingar í menntun, rannsóknum og vísindum verður vart undirstrikuð nógsamlega en nú eru fyrirhuguð stóraukin framlög til þessara mála, t.d. um 70% aukning til rannsóknasjóðs. Enn fremur þarf áfram að vinna að úrlausn á brýnasta greiðsluvanda heimila og fyrirtækja. Í fjárlagafrumvarpinu eru einmitt boðuð aukin framlög til barnafjölskyldna og atvinnusköpunar. Staða Íslands í alþjóðasamfélaginu er þýðingarmikið málefni sem verður til umfjöllunar á næstu missirum. Það á við um tengsl okkar við önnur Evrópulönd, nágrannaríkin í vestri, fjarlægari lönd eins og Rússland og Kína, stefnu okkar og hagsmuni á norðurslóðum og almennt um þátttöku okkar í alþjóðasamfélaginu og baráttunni gegn fátækt, kúgun og hungri sem er daglegt líf milljóna manna. Í þeirri baráttu getum við og eigum að leggja okkar af mörkum, okkar skerfur á þátt í að draga úr misskiptingu og átökum en um leið bæta lífskjör í þróunarríkjum og stuðla að friðsamlegri sambúð þjóða. Hvað tengsl okkar við Evrópusambandið sérstaklega áhrærir skulum við hafa það hugfast að úrslitum í því máli á þjóðin sjálf að ráða í þjóðaratkvæðagreiðslu þar sem skýrir og ljósir valkostir verða í boði, byggðir á þekkingu og upplýsingum en ekki einhverri skemmri skírn. Þann rétt á þjóðin og niðurstaða hennar þegar þar að kemur verður að vera varanleg. Þróun efnahagsmála í Evrópu vekur hins vegar upp margvíslegar spurningar og er áhyggjuefni. Hið sama má segja um milliríkjadeilur er tengjast makrílveiðum. Þess vegna er bæði rétt og skylt að meta stöðu mála á næstunni og hvernig framgangi aðildarviðræðna verður best háttað. Þar verður leiðarljósið að vera langtímahagsmunir Íslands í samfélagi þjóðanna en ekki skammtímahagsmunir einstakra stjórnmálamanna eða flokka. Góðir landsmenn. Eftir óvenjuþurrt og -hlýtt sumar erum við enn einu sinni minnt á að náttúruöflin geta leikið okkur grátt. Á slíkum stundum er þjóðarsálin ein og hugur okkar er með bændum og búaliði og öllum þeim sem nú glíma við að bjarga búpeningi og öðrum verðmætum á Norður- og Norðausturlandi. Samstaðan og samfélagsleg þátttaka er dýrmæt, einnig í stjórnmálum, en í lýðræðissamfélagi er líka brýnt að tekist sé á um skoðanir, hugmyndir og hugsjónir. Það er ekki síst verkefni kjörinna fulltrúa á Alþingi og þar getum við sannarlega gert betur. Það hlutverk verður hins vegar ekki af þinginu tekið og útvistað á aðra bæi. Forseti. Já, við höfum gengið til góðs götuna fram eftir veg og erum á réttri braut. Já, við erum betur sett nú en við höfum verið allar götur frá hruni. Núverandi ríkisstjórn hefur tryggt lífskjarajöfnuð eftir langt misskiptingarskeið frjálshyggjunnar, hún hefur beitt sér fyrir fjölbreytni í atvinnulífi með áherslu á nýsköpun, þekkingu og skapandi greinar í stað einhæfrar stóriðjusýki. Og takið eftir því að batinn í efnahags- og atvinnulífinu sem þegar er orðinn er tilkominn án þess að náttúrunni sé fórnað. Góðir landsmenn. Við skulum bjartsýn og keik halda áfram á þeirri réttu braut en veðja ekki á forarpytti frjálshyggjunnar sem við höfum verið að krafla okkur út úr. Kostirnir sem þjóðin stendur frammi fyrir við næstu kosningar verða óvenjuskýrir, þá getur þjóðin valið áfram ríkisstjórn réttlætis, félagshyggju, jöfnuðar og samvinnu og gengið áfram til góðs götuna fram eftir veg.

Virðulegi forseti. Góðir landsmenn. Ég vil byrja á því að senda bændum og björgunarfólki á norðanverðu landinu baráttukveðjur í því stríði að heimta fé af fjalli og bjarga lömbum undan snjófargi. Ég mun leggja til og taka undir tillögu þess efnis að lagðir verði auknir fjármunir í Bjargráðasjóð til að mæta því tjóni sem verður. Óvissu um afkomu fólks er nauðsynlegt að eyða sem allra fyrst. Ég veit að allir landsmenn hugsa til ykkar og standa með ykkur. Þjóðin er, þegar allt kemur til alls, samstiga og þrautseig. Það er gott að búa á Íslandi, það hefur verið gott að búa á Íslandi og það mun áfram verða gott að búa á Íslandi. Þjóðir heims eru einnig í síauknum mæli farnar að horfa á landið og norðurheimskautssvæðið og þá fjölmörgu möguleika sem þar kunna að skapast. Norðuríshafssiglingar munu hefjast innan fárra ára hvað sem okkur finnst. Þá verðum við að vera vel á verði og nýta okkur það forskot sem lega landsins skapar okkur. Akureyri, sem fagnaði fyrir skömmu 150 ára afmæli sínu, hefur líka fest sig í sessi sem vettvangur umræðu um réttindi norðurslóða og það er með ánægju sem ég segi að þingsályktunartillaga sem ég mælti fyrir og samþykkt var á Alþingi á stóran þátt í því. Það eru því ótal fleiri möguleikar í boði fyrir Ísland ef vel er haldið á málum. Það vissum við þegar hrunið skall á okkur. Allar forsendur voru fyrir því að landið mundi rísa úr sæ fyrr en seinna. Þó að fá af þeim markmiðum sem ríkisstjórnin sjálf setti sér í upphafi kjörtímabilsins hafi náðst, hagvöxtur sé undir væntingum og verðbólgan ógnarhá, er samt ekki þar með sagt að okkur hafi ekki fleygt fram. Það höfum við svo sannarlega gert þrátt fyrir dómsdagsspár núverandi ríkisstjórnar um slæmar afleiðingar fyrir þjóðarbúskapinn ef við mundum ekki samþykkja Icesave-reikningana. Það vorum ekki bara við framsóknarmenn sem höfðum rétt fyrir okkur í þeim efnum, þjóðin hafði rétt fyrir sér. Nú velkist enginn í vafa um að það hafi verið rétt að láta skera úr um Icesave-deiluna fyrir dómstólum. Tjónið sem Icesave-klyfjarnar hefðu valdið þjóðarbúinu hefði verið óbætanlegt. Meiri skaði hefði einnig verið unninn ef við framsóknarmenn hefðum ekki staðið vaktina og barist gegn því að boðaður 30–40% niðurskurður á heilbrigðisstofnunum í Þingeyjarsýslum, á Austurlandi, Skagafirði og norðanverðum Tröllaskaga næði fram að ganga. Nú er boðið upp á læknalausa daga í Vopnafirði á vakt þessarar ríkisstjórnar og er þá ekki um bæjarhátíð að ræða. Í mínu kjördæmi, sem nær frá Siglufirði í norðri að Djúpavogi í austri, voru allir möguleikar á uppbyggingu og í raun hefði svæðið getað verið í stórsókn á þessu kjörtímabili. Þess í stað hefur ítrekað borið nauðsyn til að boða til borgarafunda út af fyrirhuguðum áætlunum ríkisstjórnarinnar, svo oft að ég hef ekki tölu á þeim fundum sem ég hef sótt af því tilefni. Það voru ekki bara heilbrigðismálin sem brunnu á fólki heldur einnig boðaðar aðgerðir gegn sjávarútvegi, brestur á loforðum um jarðgöng sem og um stórframkvæmdir. Meira að segja Háskólinn á Akureyri hefur þurft að berjast fyrir sínu, allt í boði núverandi stjórnvalda.. Það sem hins vegar hefur einkennt baráttu fólks á Norðausturlandi er samvinna og samstaða. Það er til að mynda til fyrirmyndar hvernig margar bæjar- og sveitarstjórnir hafa unnið saman í minni og meiri hluta, þvert á flokka og stjórnmálaskoðanir. Ég trúi á samvinnu fólksins í landinu, samvinnuhugsjónina sem gengur út á framþróun og framsækni öllum landsmönnum til heilla, að allir geti notið gæða landsins, náð sér í menntun og haft aðgang að bestu heilbrigðisþjónustu sem völ er á, hvar sem þeir búa á landinu. Því miður hefur ríkisstjórn átakanna, ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur og Steingríms J. Sigfússonar, unnið í þveröfuga átt við þessi markmið. Ísland þarfnast forustu. Sú forusta má ekki vera byggð á hatri, sérhagsmunagæslu eða átökum. Forustan þarf að byggja á viljanum til samvinnu, umburðarlyndi fyrir skoðunum annarra, auðmýkt í samskiptum, virðingu og síðast en ekki síst efnislegu mati á þeim leiðum sem standa til boða hverju sinni. Kæru landsmenn. Framtíðin er björt á Íslandi ef okkur tekst að snúa vörn í sókn, framsókn fyrir komandi kynslóðir með samvinnu og sanngirni að leiðarljósi. - Góðar stundir.

Kæra þjóð. Ég renndi yfir fjárlögin í dag og þó svo að þau séu ekki eins hræðileg fyrir innviði samfélagsins sem við byggjum saman og fyrri fjárlög þessarar ríkisstjórnar á eftirhrunstímum, þá sé ég ekki neitt til að tala um sem tryggir bætt kjör þeirra hópa sem sjaldan er um rætt nema á tyllidögum, sem svo sannarlega hafa þurft að bíða af sér storminn, oft við afar kröpp kjör. Ég hitti nokkra úr þessum samfélagshópum fyrir utan þing við þingsetninguna í gær. Við í Hreyfingunni höfum það yfirleitt fyrir sið að fara út á meðal fólksins sem kemur þegar þing er sett til að heyra af hverju það drífur sig niður á Austurvöll við þetta tilefni. Flestir sem voru á Austurvelli í gær voru öryrkjar eða ellilífeyrisþegar. Þessir hópar eru yfirleitt alltaf hunsaðir: Hverju geta þeir svo sem hótað ef kjör þeirra eru skert? Að hætta að vera gömul, að hætta að vera veik? Þessir hópar voru fyrstir til að þurfa að þola skerðingar sem voru forleikurinn að Alþjóðagjaldeyrissjóðsins þrönga stakki. Þessir hópar verða að fá kjör sín bætt. Ég skora á hæstv. ríkisstjórn að sýna að efniviður og grunnur hennar sé þeirra sem meina í sínu vinstra hjarta að þessir hópar megi ekki lengur verða út undan í samfélagi okkar. Horfumst í augu við það að það er viðvarandi fátækt á Íslandi sem er smánarblettur á samfélagi okkar. Gerum samkomulag um að gera allt sem við getum til að uppræta þessa smán. Forseti. Það er margt sem þetta þing hefur gert vel og hefur ekki farið hátt enda ekki fréttnæmt ef fólk getur unnið vel saman sem kosið er til þess að gera einmitt það. Við höfum upprætt margar óþarfar hefðir. Leyndarhyggja er á undanhaldi, verið er að vinna að leiðum til að greiða leiðina á milli þings og þjóðar og vonandi tekst okkur að byggja hvata fyrir almenning til að fylgjast betur með og hafa bein áhrif á störf okkar. Það hefur vakið traust og jafnvel smáaðdáun að þingið samþykkti einróma að fela ríkisstjórninni það verkefni að smíða löggjöf sem lýtur að því að móta landinu sérstöðu er varðar upplýsinga-, tjáninga- og málfrelsi. Á komandi þingi verða lögð fram mörg frumvörp til laga sem eru samin með þetta að leiðarljósi frá ráðuneytunum sem var falið að smíða lögin byggð á ályktuninni. Ég hef fulla trú á að það séu ekki orðin tóm enda er verið að undirbúa og smíða lög í stýrihóp með fulltrúum úr öllum ráðuneytum sem tiltekin voru í þingsályktunartillögunni. Forseti. Þingið hefur í auknum mæli tekið sér þau völd sem því ber sem löggjafarsamkundu, að smíða lög og fela framkvæmdarvaldinu verkefni sem eru stefnumótandi. Þannig virkar alvörulýðræði. Í Sviss er alvöruþrískipting valds, þar er þingið alvörulöggjafarsamkunda en ekki eins og víðast annars staðar tíðkast, þar á meðal hérlendis, stimpilstofa fyrir framkvæmdarvaldið. Ég vona að okkur takist að rjúfa vítahring gamalla hefða án þess þó að glata menningarlegum arfi okkar. Ég vona að það geti myndast sátt hér innan veggja og siðvæddari umræðuhefð verði ekki aðeins draumsýn. Það er eitt sem mig langar til að minnast á í tengslum við umræðuhefðina hér inni á Alþingi. Verkefni okkar er að smíða lög sem eru ekki með holum í og fyrirbyggja að í þeim sé að finna grá svæði. Því er það til háborinnar skammar að við notum andsvör, sem eru glufa til misnotkunar í þingsköpum, á þann hátt sem við gerum. Við eigum að vera fyrirmynd og misnota ekki lög þó svo að það séu gallar í þeim. Góðu landsmenn Núna er svokallað kosningaár. Þá verður mörgu fögru lofað og jafnvel verður það svo að ýmis kosningaloforð verða efnd. Þetta þing mun hafa tækifæri til að leggja grunn að því að endurheimta traust á þessari stofnun og vil ég leggja mitt af mörkum til að gera það að veruleika. Ég hef alltaf verið mjög veik fyrir nánast ómögulegum verkefnum og jafnvel sótt í slík verkefni. Ég hef nefnilega fulla trú á að okkur takist að reisa sanngjarnt samfélag byggt á nýjum grunni. Til þess þarf þing og þjóð að nýta þann efnivið sem við höfum til að byggja úr. Við höfum fengið góðan grunn út frá því ferli sem hefur nú þegar átt sér stað við undirbúning og afhendingu á nýrri stjórnarskrá. Ég vona að fólk átti sig á hve mikil forréttindi það eru að fá tækifæri á að taka þátt í þessu ferli hins þroskaða lýðræðissamfélags. Það er nefnilega alls ekki sjálfgefið að fá slíkt tækifæri til að ræða um framtíðarskipan og efnivið samfélags síns. Þeir eru margir utan Íslands sem öfunda okkur fyrir að hafa skapað okkur þetta tækifæri. Það hefði ekki skapast ef krafan hefði ekki verið svo skýr fyrir síðustu kosningar um að við yrðum að huga að alvöruþrískiptingu valds, að tryggja alvöruupplýsingafrelsi, að tryggja að auðlindir þjóðar væru undir forsjá þjóðar, að kanna hvort tími væri kominn til aðskilnaðar ríkis og kirkju, fá betra kerfi til að kjósa eftir, beint lýðræði og betri leiðir til að tryggja aðhald og þátttöku almennings í samfélaginu. Lýðræði þýðir nefnilega að lýðurinn ræður. Það er ekki hægt ef fólk ræður aðeins á fjögurra ára fresti. Það hefur skapast gjá á milli þings og þjóðar sem var svo æpandi með víggirðingunni fyrir utan þingið í gær. Byggjum brú yfir þessa gjá með því að treysta almenningi til að gefa okkur skýra leiðsögn um hvert skal halda með nýja stjórnarskrá. Kæra þjóð. Ykkar er að færa okkur skýra leiðsögn með því að mæta á kjörstað þann 20. október og kjósa um tillögu um nýja stjórnarskrá. Okkur þingmönnum ber að hlíta vilja ykkar. Ég skora því á þing og þjóð að taka höndum saman til að tryggja að ferlið verði ferli sem við getum seinna litið á sem eitthvað sem við fyllumst stolti yfir að hafa fengið að taka þátt í. Við munum aldrei fá annað eins tækifæri. Nýtum það!