Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Heilbr.- og félmn. hefur haft til athugunar þetta frv. um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit, sem er allmikill lagabálkur. Það er e.t.v. ástæða til að drepa með örfáum orðum á þær breytingar frá núgildandi l., sem þetta frv. hefur inni að halda, bezt að stikla þar mjög á stóru. Þá er þar fyrst að nefna, að samkv. frv. er lagt til, að heilbrigðisnefndir skuli vera í öllum sveitarfélögum á landinu. Samkv. núgildandi lögum er það hins vegar aðeins skylda fyrir kaupstaði eða kauptún með 500 íbúa eða fleiri að hafa heilbrigðisnefndir, og í núgildandi lögum er beinlínis bannað, að sveitarfélög sameinist um heilbrigðisnefndir. Í frv. er hins vegar lagt til, að sveitarfélögum sé heimilt að sameinast um heilbrigðisnefndir, og skal ég koma nokkuð nánar að því atriði síðar, en á því hafa orðið nokkrar breytingar í hv. Nd. Þá eru í öðru lagi breytingar lagðar til með frv. á skipun heilbrigðisnefndanna. Eins og nú er, eru lögreglustjóri og héraðslæknir sjálfkjörnir í heilbrigðisnefnd, og hins vegar er með frv. lagt til, að heilbrigðisnefndir séu kosnar algerlega af sveitarstjórn. Héraðslæknar skulu samkv. því vera faglegir ráðunautar heilbrigðisnefndar, en lögreglustjórar eiga ekki heldur, eins og ég áður sagði, samkv. frv. setu í heilbrigðisnefnd, og það má segja, að það sé eðlileg breyting, vegna þess að það kemur oft til kasta lögreglustjóra að meta og framkvæma ákvarðanir heilbrigðisnefnda. Þá er 6. gr. frv. nýmæli. Þar er héraðsdýralæknum gefinn kostur á að sitja heilbrigðisnefndarfundi, ef svo ber undir. Þá kem ég að 7. gr. frv., sem er um skyldu sveitarfélaga til þess að ráða hjá sér heilbrigðisfulltrúa. Í núgildandi lögum er það skylt, að kaupstaðir ráði hjá sér heilbrigðisfulltrúa, en þeirri skyldu er alls ekki alls staðar fullnægt. Eftir frv. á hverjum kaupstað með 10 þús. íbúum eða fleiri að vera skylt að ráða heilbrigðisfulltrúa, sem sé sérmenntaður í heilbrigðiseftirliti, og séu kaupstaðir mannfleiri en áður segir, skal fjölga heilbrigðisfulltrúum þannig, að til jafnaðar komi 15–16 þús. íbúar á hvern heilbrigðisfulltrúa. Þá er í frv. einnig lagt til, að í hverjum kaupstað með færri en l0 þús. íbúa og í hverju kauptúni eða kauptúnshreppi, þar sem búa 800 manns eða fleiri, eigi að ráða heilbrigðisfulltrúa, en sérmenntunar til starfsins er ekki krafizt á þessum stöðum. Sveitarstjórnir ákveða þá daglegan eða vikulegan vinnutíma heilbrigðisfulltrúa, því að vitanlega mun í fjöldamörgum tilfellum engin þörf vera fyrir mann í fullu starfi til þessa starfs. Þá er sveitarfélögum heimilað að sameinast um heilbrigðisfulltrúa, en nánar tiltekið þó, hvert er hámark þess íbúafjölda, sem koma megi á hvern fulltrúa. Þá er nýmæli í l. að finna í 8. gr., þar sem lagt er til, að ríkið starfræki stofnun, sem heiti Heilbrigðiseftirlit ríkisins. Það á að hafa yfirumsjón með heilbrigðiseftirliti í landinu undir stjórn landlæknis. Í greininni eru nánari ákvæði um, hvaða kröfur skuli gerðar til menntunar forstöðumanns Heilbrigðiseftirlitsins, og að hann skuli hafa sér til aðstoðar tvo heilbrigðisráðunauta, og í því sambandi er rétt að geta þess, að eins og fram kemur í grg. með frv. er jafnframt ráð fyrir því gert, að niður verði lögð störf tveggja manna, þ.e.a.s. mjólkureftirlitsmanns og eftirlitsmanns með veitinga og gististöðum, en þetta eftirlit falli undir Heilbrigðiseftirlit ríkisins. Þá er í 9. gr. ákvæði um það, að ráðh. skuli með ráði landlæknis setja heilbrigðisreglugerð, sem gildi fyrir öll sveitarfélög landsins eftir því, sem við getur átt. og eftir sem áður er þó einstökum sveitarfélögum heimilt að setja sér heilbrigðissamþykktir, sem að sjálfsögðu mega þó ekki ganga í bága við heilbrigðisreglugerð þá, sem fyrir allt landið gildir, nema að því leyti sem hún kann að veita heimildir til að víkja frá ákvæðum. Þá er loks þess að geta. að í frv. eru svo ákvæði um það, hver úrskurða skuli, ef ágreiningur rís upp, en í núgildandi lög vantar tilfinnanlega ákvæði um, hvernig fara skuli að í slíkum tilvikum. Ég hef nú með örfáum orðum rakið þær breytingar frá núgildandi lögum, sem í frv. felast, en í hv. Nd. tók frv. nokkrum breytingum, og heilbr.- og félmn. þessarar hv. þd. kynnti sér þær breytingar og einnig umsagnir. sem borizt höfðu til heilbr.- og félmn. hv. Nd., en sá hins vegar ekki ástæðu til þess að vísa frv. til umsagnar annarra aðila en þeirra, sem höfðu fengið tækifæri til að tjá sig við heilbr.- og félmn. hv. Nd. Ég skal aðeins nefna hér tvær umsagnir af þeim, sem bárust til Nd. Það er þá fyrst umsögn stjórnar Sambands ísl. sveitarfélaga, sem mælir með samþykkt frv. athugasemdalaust. Hins vegar kom frá Læknafélaginu ítarleg umsögn og ábendingar um breytingar ú frv.. og það er rétt að láta það fylgja með, að Læknafélagið telur frv. hið merkasta eða eins og orðrétt segir í umsögninni, með leyfi hæstv. forseta: „Það felur í sér merkt nýmæli og tímabæra samræmingu margra þátta heilbrigðiseftirlitsins.“ Af ábendingum þeim, sem frá Læknafélaginu komu. hefur heilbr.- og félmn. hv. Nd. tekið nokkrar til greina og flutt um þær brtt. við frv. Ég skal hér aðeins nefna tvær eða þrjár af þeim breytingum. Það er þá í fyrsta lagi í sambandi við heimild sveitarfélaga til að sameinast um heilbrigðisnefndir og eftirlit. Í frv. eins og það var lagt fram í hv. Nd. segir, að heimilt skuli vera að sameina umdæmi heilbrigðisnefnda eða m.ö.o. með leyfi ráðh. er sveitarfélögum innan sama læknishéraðs öðrum en kaupstöðum og kauptúnshreppum heimilt að sameina umdæmi heilbrigðisnefnda, þannig að það nái yfir tvo eða fleiri hreppa. Á frv. var gerð sú breyting í hv. Nd., að heimildin var víkkuð þannig, að kaupstaðir og kauptúnshreppar voru ekki þarna undanskildir, heldur er heimildin til samninga almenn án tillits til þess, hvort um er að ræða kaupstaði eða kauptúnshreppa eða önnur sveitarfélög. Þá var ein sú ábending frá Læknafélaginu, að Reykjavíkursvæðið allt verði sett undir eitt og sama heilbrigðiseftirlit. Af þessu tilefni var frv. og þessi ábending send til umsagnar sveitarfélaga hér í nágrenninu, svo og til Reykjavíkurborgar, en umsagnir þeirra aðila voru ekki jákvæðar utan umsögn frá Seltjarnarneshreppi, og í umsögnum sveitarfélaganna hér í nágrenninu kemur það fram, að þau telji eðlilegri þá stefnu, að þessi smærri sveitarfélög, þar sem þéttbýli að vísu er allmikið, sameinist þá um heilbrigðiseftirlit, en hins vegar hefur Reykjavíkurborg það mikla sérstöðu, að það var ekki talið eðlilegt að sameining þessarn nágrannasveitarfélaga og höfuðborgarinnar mundi verða heppileg. Ég skal svo ekki hafa fleiri orð um frv., en eins og fram kemur í nál. á þskj. 303, hefur n. rætt frv. og leggur til, að það verði samþykkt, en einstakir nm. áskildu sér þú rétt til að flytja brtt. við það eða fylgja brtt., sem kynnu fram að koma. Hv. 1. þm. Vesturl. var fjarstaddur, þegar málið var afgreitt í n.



Herra forseti. Menntmn. hefur athugað þetta frv. til l. um Þjóðskjalasafn Íslands. Ef frv. þetta verður að lögum, sem reyndar má nú nokkurn veginn víst telja, leysir það af hólmi núgildandi lög, sem eru orðin meira en hálfrar aldar gömul, en gildandi lög eru nr. 39 frá 1915. Þau lög eru ekki mikil að vöxtum. aðeins tvær stuttar lagagr., en hins vegar er allítarlegar reglur um starfsemi Þjóðskjalasafnsins að finna í reglugerð frá 1916. Eins og kemur fram í nál. á þskj. 302, leggur n. til, að frv. verði samþ., en hins vegar er rétt, að það komi hér fram, þegar mælt er fyrir nál., að í menntmn. kom það til athugunar, hvort ástæða væri til að kveða í sjálfum l. nánar á um afhendingarskyldu skjala til Þjóðskjalasafns, skjala opinberra embætta og stofnana, en að slíkri afhendingarskyldu er vikið í 1. tölulið 2. gr. frv. Í reglugerðinni frá 1916 eru ákvæði um það, hvenær slík skjöl séu afhendingarskyld, og jafnframt taldar upp þær stofnanir og embætti, sem undir þetta falla. Aðalreglan er sú, að skjöl séu afhendingarskyld, þegar 20 ár eru liðin frá því, að þau fyrst voru tekin í notkun, en þó ekki á meðan þau enn eru notuð, þ.e.a.s. bækur embætta og stofnana hafa enn ekki verið skrifaðar út til fulls. Þetta ákvæði reglugerðarinnar um afhendingarskyldu er þó túlkað þannig, að rn. geti leyft, að skjöl, sem skylt er orðið að afhenda, séu áfram við embætti eða stofnun, og það mun líka svo vera með ýmsar bækur, m.a. t.d. veðmálabækur o.fl. varðandi réttindi yfir fasteignum o.s.frv. Þjóðskjalasafnið hefur, að ég ætla, ekki gengið mjög ríkt eftir afhendingu skjala nema þá að sjálfsögðu þeirra, sem eru sérlega þýðingarmikil, en ég býst líka við, að safninu muni vera orðinn nokkur vandi á höndum að ganga ríkt eftir afhendingu skjala, því að skortur á geymslurými er vandamál, sem Þjóðskjalasafnið og slík söfn reyndar víða um lönd horfast í augu við og verður erfiðara viðfangs með hverju ári sem líður, vegna þess að stöðugt eykst magn það af skjölum, sem hrúgast upp hjá embættum og stofnunum, sem varðveita þarf. Rétt er að geta þess. enda kemur það fram í aths. við frv., að nýlega hefur verið bætt mjög um í þeim efnum í skjalageymslum Þjóðskjalasafns, en með nýtízkuútbúnaði í skjalageymslum og varðveizlu skjala á míkrófilmum, sem mér er sagt, að muni nú þó vera æðikostnaðarsamt, mun m.a. vera hægt að leysa vandann að vissu marki, en þó ljóst, að því eru takmörk sett, hve langt slíkar aðgerðir hrökkva. Ég skal að lokum geta þess, að í viðtali við núverandi þjóðskjalavörð lét hann í ljós, þegar það var undir hann borið, hvort hann hefði nokkuð við það að athuga eða teldi ekki eðlilegt, að í l. sjálfum yrði ákvæði um tímamörk afhendingarskyldu, að hann áleit, að 20 ára viðmiðun með þeim takmörkunum, sem áður er getið, væri mjög eðlileg. En hins vegar áleit hann þó, að þegar viss árafjöldi, og það ætla ég, að hann hafi nefnt 50 ár, er liðinn frá því, að skjöl fyrst voru tekin í notkun, ættu þau fortakslaust að vera afhendingarskyld, þó að þau séu ekki fullnotuð, þ.e.a.s. embættisbækur, sem ekki hafa verið skrifaðar út til fulls, og nefndi í því sambandi t.d. kirkjubækur í mjög fámennum söfnuðum. Eftir að málið hafði verið rætt eða þessi hugmynd hafði verið rædd í n., var þó niðurstaðan sú, að n. flytti ekki brtt. við frv.. en í framsögu yrði hins vegar getið þessara umr. í n. Ég skal svo ekki fjölyrða frekar um málið nema tilefni gefist til og vísa þá aftur til nál. á þskj. nr. 302, þar sem segir, að n. hafi athugað frv. og leggi til, að það verði samþ.



Herra forseti. Samgmn. hefur fjallað um þetta frv. um Póst- og símamálastofnun Íslands, sem er 46. mál hv. Alþ. Eins og fram kemur á nál. 293 og 306, náði n. ekki samstöðu um afgreiðslu málsins. Við, sem skipum meiri hl., töldum rétt eftir atvikum að vísa frv. til hæstv. ríkisstj. til frekari meðferðar. Við byggðum okkar niðurstöðu m. a. á því, að við höfum fengið frá póst- og símamálastjóra umsögn, en þar í segir, með leyfi forseta: „Þótt ég telji, að þörf sé á að færa lögin frá 1935 í nútímahorf, held ég, að það þarfnist meiri undirbúnings.“ Á hann þá við, að frv., sem fyrir liggur, sé ekki nægilega undirbúið, þó að hann viðurkenni, að vel megi athuga þessi lög, sem þegar eru orðin 34 ára gömul. Einnig kom frá Félagi símamanna umsögn, og í henni segir, með leyfi forseta: „Félagið telur frv. ekki horfa til bóta og getur því ekki mælt með samþykkt þess.“ Hins vegar rekja þeir nánar í sinni umsögn ýmis atriði varðandi þessa stóru stofnun, og það kemur raunar fram, að þeir telja eðlilegt, að þessi lög séu tekin til meðferðar og jafnvel samið nýtt frv. Rétt eftir að við höfðum komið saman í samgmn., barst okkur umsögn frá póstmeistaranum í Reykjavík, og þar segir hann orðrétt, með leyfi forseta: „Ég tel, að frv. þetta hafi ekki fengið þann undirbúning og athugun, sem hæfir svo mikilsverðu máli, er hér um ræðir. Að sjálfsögðu verða uppi skiptar skoðanir um, hvernig beri að skipa stjórnunarmálum þjónustustofnana landsins, ekki sízt þegar í hlut á svo mikið fyrirtæki sem Póstur og sími. Ég tek undir það með flm. þessa frv., að mikilsvert sé að hafa kjörna stjórn til eftirlits með hverju fyrirtæki ríkisins.“ Í þessum umsögnum öllum kemur fram, sem raunar er ekki óeðlilegt, miðað við þann langa tíma, sem lögin um póst og síma hafa gilt á Íslandi, eða í s. l. 34 ár, frá 1935, að þessi lög séu tekin til endurskoðunar. Hins vegar er það mat þessara manna, sem starfa í þessari stofnun, að slík endurskoðun þurfi góðan undirbúning, og meiri hl. samgmn. taldi því réttast að vísa þessu máli til hæstv. ríkisstj. til frekari athugunar, eins og nál. okkar á þskj. 293 ber með sér.



Herra forseti. Samgmn. varð ekki sammála um afgreiðslu þessa máls. Meiri hl. n. leggur til að vísa því til hæstv. ríkisstj., eins og frsm. meiri hl. hefur þegar gert grein fyrir. En við, sem stöndum að minnihlutaálitinu, leggjum til, að frv. verði samþykkt. Ástæður fyrir þessari afstöðu minni hl. eru einkum þessar: Í fyrsta lagi, að gildandi lög um þetta efni eru orðin 34 ára gömul, og það er alveg ótvírætt, þegar þau lög eru athuguð, að það er orðin full ástæða til að taka þá löggjöf til endurskoðunar og setja ný lagaákvæði um þetta efni. Þetta kemur fram í þeim umsögnum, sem n. aflaði sér, og þetta sjónarmið var greinilega viðurkennt og raunar lögð á það áherzla í ræðu frsm. meiri hl. Það kemur einnig fram í umsögnum, sem n. fékk, að það sé í sjálfu sér eðlilegt að koma á fót stjórn fyrir svo stóra ríkisstofnun sem Póst- og símamálastofnunin er. Hitt getur fremur talizt álitamál, hvernig sú stjórn eigi að vera skipuð eða með hvaða hætti til hennar sé stofnað. En með þessu frv. er gerð alveg ákveðin till. um stjórn fyrir stofnunina, og er það raunar eitt aðalatriði þessa frv., og mun ég því sérstaklega víkja nokkrum orðum að því. Póst- og símamálastofnunin er meðal þeirra ríkisstofnana, sem veita einna víðtækasta þjónustu og í sambandi við það hafa með höndum mjög mikla fjármuni til ráðstöfunar. Nú er aðstöðu póst- og símamálastjóra þannig hagað, að hann á sjálfur beint undir ráðh. að sækja um málefni stofnunarinnar, en hefur ekki þingkjörna stjórn eða stjórn skipaða með öðrum hætti við að styðjast í starfi sínu. Ég vil taka skýrt fram, að samkv. þessu frv. er ekki gert ráð fyrir því að skerða á nokkurn hátt vald ráðh. um yfirstjórn stofnunarinnar. Hann verður vitanlega eftir sem áður og svo sem vera ber sá, sem á að hafa yfirumsjón með stjórn hennar og starfrækslu. En ráðh., hver sem gegnir starfinu á hverjum tíma, hefur marga mikilvæga málaflokka til meðferðar og yfirlits. Því eru af eðlilegum ástæðum mikil takmörk sett, hvað hann getur haft náin afskipti af stjórn og starfsemi svo viðamikillar stofnunar sem Póstur og sími er. Það getur ekki verið hægt að ætlast til þess, að ráðh. kynni sér þau málefni, nema allra stærstu drætti þeirra, og leggi úrskurð á einstök atriði, sem undir hann eru borin. Ríkisstofnanir falla að sjálfsögðu undir valdsvið Alþingis. Alþ. hefur fjárveitingavaldið í sínum höndum, og Alþ. ber því raunar lögfræðilega séð og einnig siðferðilega skoðað ábyrgð á stjórn, starfsemi og fjárreiðum ríkisstofnananna. Nú er það svo, að þetta, sem ég var að segja, á vitanlega stuðning í sjálfri stjórnarskránni. Þar eru þau fyrirmæli, að engan skatt má á leggja né breyta né af taka nema með lögum. Hins vegar er það svo, að póstlögin og lög um fjarskipti marka að þessu leyti mjög rúman lagaramma, þannig að innan þess lagaramma er ráðh. gefið vald til þess að tillögu póst- og símamálastjóra að setja gjaldskrá hverju sinni, án þess að það komi til beinna afskipta Alþ. eða samþykki þess þurfi til um hverja gjaldskrá hverju sinni. Þær fjárhæðir, sem póst- og símamálastjóri hefur til meðferðar, eru mjög háar og hafa farið ört hækkandi nú á síðustu árum. Samkv. fjárl. þessa árs er rekstrarkostnaður Pósts og síma og það, sem stofnuninni er ætlað til fjárfestingar, 700–800 millj. kr. Þetta mun nú vera hvorki meira né minna en 10–12% af heildarupphæð fjárl., hinna geysiháu fjárl., sem nú eru í gildi. Og ef við lítum til baka til liðins tíma og gerum okkur grein fyrir því, hvað heildarupphæð fjárl. var fyrir svo sem einum áratug eða svo, þá er það, sem Póstur og sími hefur nú í veltunni, svipað að krónutölu og heildarupphæð fjárl. var t. d. á árunum 1956–58. En þær tekjur, sem stofnunin fær til ráðstöfunar hverju sinni, eru sóttar í vasa almennings í landinu og fyrirtækja sem þjónustugjöld. Og eins og ég sagði áðan, lítum við, sem stöndum að áliti minni hl., þannig á, að Alþ., sem hefur fjárveitingavaldið, beri í raun og veru ábyrgð á þessari gjaldheimtu, þó að það fái sjálft lítið um hana að fjalla. Við teljum, að þetta mæli með því, sé rök fyrir því, að tengsl þessarar stóru ríkisstofnunar og sjálfs Alþ. séu aukin frá því, sem verið hefur og hin 34 ára gömlu lög um þetta efni kveða á um. Ég endurtek það, að í þessu frv. felst alls ekki nein breyting á aðstöðu ráðh. út af fyrir sig. En það er ekki hið sama, það vald sem hann hefur í þessu efni, eins og tengsl sjálfs Alþ. við stofnunina eru og eiga að vera. Í þessu frv. er borin fram alveg ákveðin till. um breytta skipan í þessu efni, sú till., að Alþ. sjálft kjósi til fjögurra ára í senn stjórn fyrir þessa stofnun. Í þriðja lagi viljum við, sem stöndum að minnihlutaálitinu, benda á það, að Póstur og sími hefur náin samskipti við alla landsmenn, svo að segja hvert einasta mannsbarn í landinu. Og eins og ég tók fram fyrr í þessari ræðu, sækir stofnunin tekjur sínar í vasa hins almenna borgara og fyrirtækja, sem starfa í þjóðfélaginu. Það er augljóst, að stofnun, sem hefur svona víðtæk samskipti við hinn almenna borgara og í raun og veru víðtæk áhrif á aðstöðu hans til viðskipta og nauðsynlegrar þjónustu á þessu sviði, - að þessi stofnun þarf að vera í þeirri aðstöðu, að almenningur eigi greiða leið til þess að kynna sér viðhorf hennar á hverjum tíma og fá skýringar á ýmsum atriðum, sem upp koma í þessum samskiptum og eðlilega geta valdið tortryggni og jafnvel ágreiningi. Það kemur fram í þeim umsögnum, sem n. fékk, að þetta sjónarmið er í sjálfu sér talið eðlilegt. En það þykir aftur vera álitamál, hvernig slíkum samskiptum milli stofnunarinnar og hins almenna borgara skuli fyrir komið. Það er ætlun okkar, sem stöndum að minnihlutaálitinu, og von okkar, ef sú skipun verður upp tekin, sem frv. gerir ráð fyrir, að þá geti hin þingkjörna stjórn orðið mikilvægur tengiliður einnig í þessu efni. Þá gætu bæði þingflokkar og almenningur snúið sér til þeirra, sem í stjórninni sitja, með sínar umkvartanir og með óskir um upplýsingar og komið um þeirra hendur á framfæri við stofnunina ýmsum ábendingum, sem þeim er hugleikið að koma fram. Frv. kveður beinlínis á um það, að í Póst- og símamálastjórninni skuli halda fundi um málefni stofnunarinnar, þar sem ábendingar og umkvartanir almennings, viðskiptamanna, eru einnig teknar til umr. og athugunar. Og frv. leggur póst- og símamálastjórn þá skyldu á herðar að leggja fyrir póst- og símamálaráð við og við til umræðu og afgreiðslu skýrslu um starfsemi stofnunarinnar. Það er álit okkar, sem að minnihlutaálitinu stöndum, að af þessari skipun mundi einnig margt gott leiða. Í fjórða lagi vil ég leyfa mér að benda á, að sú skipan að kjósa 5 manna stjórn fyrir Póst- og símamálastofnunina er í fullu samræmi við það sem nú gildir um margar aðrar ríkisstofnanir, og í fullu samræmi við það, sem að þessu leyti hefur gilt áratugum saman um ýmsar þeirra. Þetta mun öllum hv. þdm. vera kunnugt, og tel ég óþarft að lengja mál mitt með því að rökstyðja þetta með dæmum og upptalningu á þeim stofnunum, sem þetta nær til. En þess vil ég minnast, að það er ekki langt síðan hæstv. núv. ríkisstj. og þeir flokkar, sem hana styðja, áttu frumkvæði að því að taka upp mjög hliðstæða skipan og hér er lögð til gagnvart Skipaútgerð ríkisins. Skipaútgerð ríkisins hafði starfað um tæplega 30 ára skeið þannig, að forstjóri Skipaútgerðarinnar átti að leggja vandamál þeirrar stofnunar beint undir dóm ráðh., en hafði ekki eina sérstaka yfirstjórn stofnunarinnar við að styðjast. Þegar þetta mál var hér til umr. á hv. Alþ., lögðum við til í Framsfl. sams konar skipan gagnvart þeirri stofnun, eins og nú er lögð til í þessu frv. um Póst- og símamálastofnunina. Við beittum okkur fyrir því, að sett yrði þingkjörin stjórnarnefnd, sem hefði umsjá með málefnum Skipaútgerðarinnar í samstarfi við forstjórann og vitanlega undir yfirstjórn ráðh., sem með þau mál fer. Að þessari till. okkar framsóknarmanna var ekki horfið, heldur höfð á þessu önnur skipan, þannig að stjórnarnefndin er skipuð að tilhlutan tveggja ráðuneyta. En eigi að síður var það að frumkvæði núv. ríkisstj., að þarna var gerð breyting á. Ég leyfi mér enn fremur að minna á það, að nú þessa dagana höfum við haft hér til athugunar og afgreiðslu í hv. þd. frv. til l. um Brunamálastofnun ríkisins, og í sambandi við afgreiðslu þess frv. er tekið upp það ákvæði hér í hv. d. að koma þeirri skipan á um þá stofnun, að sérstök stjórnarnefnd sé þar sett til umsjónar og til aðstoðar hinum væntanlega brunamálastjóra, en að sjálfsögðu á þessi stofnun sem aðrar að starfa undir yfirstjórn þess ráðh., sem með þann málaflokk fer. Þetta bendir til þess, að í hugum hv. þdm. sé sú skoðun nokkuð ríkjandi, að það sé eðlileg, réttmæt, jafnvel sjálfsögð skipan, að sem flestar ríkisstofnanir hafi slíka stjórnarnefnd við að styðjast. Þetta frv., sem ég er hér að mæla fyrir, fer mjög í sömu átt. Þá vil ég þessu til viðbótar benda á það, að í umsögn póst- og símamálastjóra, sem samgmn. fékk, er drepið á það, að í öðrum löndum sé unnið að því að koma á hliðstæðri eða sambærilegri skipan um þessi mál eins og er lagt til í þessu frv. Þar segir, að í Svíþjóð sé búið að setja á fót stjórnarnefnd fyrir Póst og síma og að sú stjórnarnefnd haldi fundi, að sönnu ekki oft á ári hverju, en komi þó saman til fundarhalds. Og það kemur enn fremur fram, að í Noregi muni vera í undirbúningi sams konar breyting. Ég er ekki að segja, að það sé út af fyrir sig sjálfsagt að samþykkja þetta frv. af þessum ástæðum, en ég minni á þetta, því að á mörgum sviðum virðist svo sem það þyki miklu skipta, hvað hafzt er að í öðrum löndum og ekki sízt á Norðurlöndunum, til samanburðar við skipan okkar mála hér. Niðurstaðan er því sú, eins og ég gat um í upphafi þessarar ræðu, að minni hl. samgmn, leggur til, að frv. þetta verði samþ. Eftir að þessari umr. lýkur, 2. umr., fer fram atkvgr. efnislega um þá niðurstöðu, sem verður um afgreiðslu þessa máls. Með þeirri atkvgr. verður úr því skorið, hvort farið verður að till. meiri hl. og frv. vísað til ríkisstj. eða hvort frvgr. verða samþykktar. Fari svo, að niðurstaðan við atkvgr. nú verði sú, að frvgr. verði samþ., vil ég taka það fram, að við, sem stöndum að áliti minni hl., erum reiðubúnir til samvinnu um minni háttar eða nokkrar orðalagsbreytingar á frv., ef það þætti við nánari athugun betur fara. Ég vil sérstaklega í því efni minna á eitt ákvæði, sem póst- og símamálastjóri bendir á og mér virðist honum þykja miður, eins og það er sett fram í frv. Það segir svo í 3. gr., frv., að ráðh. veiti embætti póst- og símamálastjóra. En í umsögninni kemur fram, að það sé eðlilegra, að forseti Íslands veiti þetta embætti. Þetta er okkur ekki á nokkurn hátt kappsmál, og við erum reiðubúnir til þess að breyta þessu ákvæði og orðalagi víðar í frv., ef ástæða þætti til við nánari athugun.

Flm. (Jón Árnason) : Herra forseti. Ég hef ásamt þremur öðrum hv. alþm. leyft mér að flytja frv. til l. um breyt. á l. nr. 40 1960, um takmarkað leyfi til dragnótaveiða í fiskveiðilandhelgi Íslands undir vísindalegu eftirliti. Samkv. 1. gr. frv. segir á eftir orðunum „að dragnótaveiði sé heimil á tilteknu svæði eða svæðum“ í 2. mgr. 1. gr. laganna komi: annars staðar en í Faxaflóa. Fyrir tveimur árum var frv. shlj. þessu frv. flutt á Alþ., en náði þá eigi að verða útrætt eða hljóta fullnaðarafgreiðslu. Við, sem erum flm. að þessu sinni, teljum því rétt, að málið sé nú endurflutt og þá ekki sízt með tilliti til þeirra gerbreytinga, sem Alþ. hefur nú samþykkt um veiðiheimildir til handa togbátum allt að 200 smálestum að stærð á stórum veiðisvæðum innan fiskveiðilandhelginnar og er svo langt gengið í sumum tilfellum, að svo má heita, að togveiðar séu leyfðar allt upp í landsteina. Á undanförnum áratugum hefur það verið íslenzku þjóðinni mikið fagnaðarefni hvað áunnizt hefur með útfærslu fiskveiðilandhelginnar. Sá var og tíminn, að Íslendingar horfðu með ugg á aðfarir erlendra togara, sem skófu fiskimiðin allt upp í landsteina með þeim afleiðingum, að allir töldu, að um algera rányrkju væri að ræða, sem hlyti að leiða til þess, að fiskimiðin eyddust. Engum var það ljósara en Íslendingum sjálfum, að hverju stefndi, ef ekki tækist að hefta þessa óheillaþróun. Það var því notað hvert tækifæri, sem gafst á erlendum fiskveiðiráðatefnum og hvar sem því varð við komið, að gera kröfur um útfærslu fiskveiðilandhelginnar og þá sérstaklega með það fyrir augum, að bannaðar væru allar botnvörpuveiðar. Í þessari baráttu Íslendinga fyrir útfærslu landhelginnar hefur það verið eitt beittasta vopnið, að nauðsynlegt væri að koma í veg fyrir ofveiði og rányrkju á grunnmiðum og þá sérstaklega með þeim veiðarfærum, sem vitað er, að valda mestri skaðsemd á uppfæðingnum. Nú er svo komið samkv. upplýsingum fiskifræðinga, að þeir telja, að alvarlega horfi með fiskstofnana í Norður-Atlantshafi. Er þar m. a. kennt um stóraukinni og vaxandi sókn fiskveiðiþjóðanna með þeim afleiðingum, að meira sé tekið úr íslenzka þorskstofninum en hann virðist þola. Hitt er einnig mikið áhyggjuefni, hve mikið af heildarveiðinni er ókynþroska fiskur. Í því sambandi má benda á veiðar Englendinga hér við land, en samkv. opinberum skýrslum er stór hluti af þorskafla brezku togaranna ókynþroska fiskur. Þar mun aðallega vera um að ræða veiði togaranna fyrir norðan og norðaustan landið. Hér er um veiðisvæði að ræða, sem liggur enn sem komið er utan fiskveiðilandhelginnar og því ekki á okkar valdi einna að koma við nauðsynlegum vörnum. Á meðan svo er, þyrftu Íslendingar að taka upp samninga við aðrar fiskveiðiþjóðir, sem hér eiga mestra hagsmuna að gæta. Til þess að forðast þessa augljósu rányrkju, hafa fiskifræðingar lagt til, að möskvastærð botnvörpunnar væri stækkuð, svo að ungviðið kæmist í gegn. Hefur nokkuð áunnizt í þessum efnum, en þó ekki svo, að viðunandi sé. Hvað Faxaflóa við kemur, sem þessu frv. er ætlað að ná sérstaklega til og koma á algerri friðun fyrir hvers konar dragnót og botnvörpu, þá er hér um að ræða þá uppeldisstöð fyrir ungfisk, sem er ein allra þýðingarmesta uppeldisstöð, sem við eigum við strendur Íslands. Kemur þar til m. a., hve Faxaflói liggur nærri aðalhrygningarstöðvunum við suðurströnd landsins, og vegna legu sinnar er þessi flói einkar hagstæður til þess að veita ungviðinu nauðsynlegt skjól á fyrsta vaxtarstigi ungfisksins. Um Faxaflóa er annars það að segja, að hann er það hafsvæði við strendur Íslands, sem hefur verið hvað mest rannsakað af fiskifræðingum. Því hefur verið lýst yfir, að þar séu hin ákjósanlegustu skilyrði fyrir ungfiskinn og það gegnir því furðu, að þeir skuli ekki hafa lagt á það sérstaka áherzlu, að þessi klakstöð sé með öllu friðuð fyrir þeim veiðarfærum, sem sjómenn viðurkenna að séu ungfiskinum hættulegust. Það hefur jafnan verið svo, þegar Faxaflói hefur verið friðaður fyrir botnvörpu og dragnót, að þá hefur fiskmagnið stóraukizt. Hefur það leitt til þess, að fjöldi smábáta hefur stundað veiðar í flóanum með góðum árangri yfir vor- og sumartímann, en nú er t. d. að mestu tekið fyrir það. Við þurfum ekki að fara langt til baka til þess að gera okkur grein fyrir, hvert stefnir nú í þessum efnum. Ég hef fengið frá Fiskifélagi Íslands yfirlitsskýrslu um afla dragnótabátanna hér á Faxaflóasvæðinu s. l. 3 ár. Sú skýrsla talar sínu máli og sýnir, hvernig getur farið, þegar eyðileggingin á sér stað eftir vísindalegu eftirliti. Árið 1966 stunda 36 bátar dragnótaveiðar hér á Faxaflóasvæðinu. Þá er heildarafli bátanna 7304 tonn. Skiptist aflinn þá þannig, að þorskur er 1902 tonn, ýsa 3537 tonn, steinbítur 85 tonn og skarkoli, þykkvalúra og annar flatfiskur 1711 tonn, og er þá meðalafli á hvern bát, sem stundar þessar veiðar hér á Faxaflóasvæðinu, um 202 lestir. Árið 1967 stunda hins vegar 23 bátar dragnótaveiðar hér á Faxaflóasvæðinu. Þá er heildarmagnið ekki nema 4250 tonn eða um 40% minna en árið áður. Aflinn skiptist þá þannig, að þorskur er nær helmingi minni, 1046 tonn, ýsa sömuleiðis nær helmingi minni eða 1987 tonn, steinbítur og annar fiskur 195 tonn, en skarkoli, þykkvalúra og annar flatfiskur þá aðeins 1003 tonn. Og þá er meðalafli á hvern bát kominn niður í 185 tonn á bát. Þessi lélegi árangur fiskibátanna leiðir svo til þess, að þeir smátt og smátt gefast upp við veiðarnar og á síðasta ári er svo komið, að aðeins 8 bátar stunda dragnótaveiðar hér í Faxaflóa. Maður skyldi halda að vegna þess, að bátarnir voru svo fáir, hefðu þeir betra næði á miðunum og þá um leið betri árangur við veiðarnar. Niðurstaðan er þó í aðra átt. Þessir 8 dragnótabátar öfluðu samtals aðeins 697 tonn, og er þá meðalafli á bát ekki nema 87 smálestir. Um það, hvernig aflinn skiptist á milli hinna einstöku fisktegunda, liggja ekki enn fyrir upplýsingar, enda skiptir það engu máli, þar sem hér er um svo óverulegt og lítið magn að ræða. Ég tel, að þessar tölur ættu að nægja til þess, að hv. alþm. sé nú ljóst, að lítið hald er í vísindalegu eftirliti, þegar slík gereyðing fiskistofna getur átt sér stað og það á þeim veiðisvæðum, sem margir af okkar beztu mönnum hafa lagt þrotlausa baráttu í að fá friðuð fyrir ágangi erlendra fiskiskipa til þess að vernda fiskistofnana, þá skuli sú staðreynd liggja fyrir, að vér Íslendingar sjálfir kunnum okkur ekkert hóf í rányrkjunni. Herra forseti. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að orðlengja frekar um málið að þessu sinni, en legg til, að frv. verði að umr. lokinni vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.



Herra forseti. Ég get nú varla annað en sagt hér nokkur orð. Hér bryddaði á þessari gömlu skoðun, sem mönnum er svo mikið í mun að tjá, að menn treysta ekki þekkingu vísindamanna okkar, en sem nauðsynlegt er að treysta hér á Íslandi. Ég held, að ég hafi tekið rétt eftir á tveimur stöðum í framsögu, að hv. frsm. fyrir frv. sagði á þá leið: Hvernig getur farið, þegar eyðilegging eftir vísindalegu eftirliti heldur svona áfram? Ég held, að þetta hljóti að vera aðeins skökk hugsun. Auðvitað er eyðileggingin ekki eftir vísindalegu eftirliti. Það, sem hann á við, er, að vísindamenn okkar hafa ekki verið nógu árvakrir, nógu kappsmiklir að hefta þetta. Hann sagði hér seinast í ræðu sinni: lítið hald í vísindalegu eftirliti. Ég er ekki á sömu skoðun og hv. ræðumaður og hv. Alþ. mun, þegar til kastanna kemur, taka ákvarðanir í sambandi við landhelgismálið. Það má alvarlega gá að sér, ef sú skoðun er svo rótgróin enn þá hér í sölum Alþ., að við treystum ekki okkar vísindamönnum við þá aðstöðu, sem við erum að skapa þeim og með það mikla fjármagn, sem við erum að láta í hendur þessara manna. Ég get ekki tekið undir svona skoðun, engan veginn. Hitt er augljóst mál, að það á við um rannsóknir á hafsvæðinu og nýtingu okkar fisks þar og allar þær miklu breytingar, sem þar eiga sér stað, að það tekur sinn tíma að afla þekkingarinnar. Og það geta liðið fjölda mörg ár, þangað til við erum orðnir það vitrir, að við vitum algerlega, hvað er réttast. En ég vil taka undir þá skoðun, að það er rétt að fara varlega, bæði varðandi aukningu á togveiði og aukningu á dragnót. En ég vil aðeins undirstrika það, að þótt það hafi komið fram hér, að dragnótin hafi sýnt minni afla 1968 og færri bátar nú í Faxaflóa en 1966, þá er það ekki einhlít viðmiðun um minna fiskimagn. Það hefur oft verið deilt hér í sölum Alþ. um skiptakjör, og það fer ekki á milli mála, að skiptakjör á dragnótinni eru útveginum mjög áhagstæð. Það þekkir hv. ræðumaður mjög vel. Það er einn þátturinn í minnkandi afla. Ég vil líka upplýsa það, að staðreynd er, að aðeins 10–15% af veiðisvæði Faxaflóa er hæft til dragnóta. Hitt er friðað af náttúrunnar völdum, um 85–90%. Þetta segir manni hver einasti fiskimaður, sem hér þekkir vel til og vil ég í því sambandi, að hv. þm. kynni sér jólablað Víkings, þar sem ágætur skipstjóri skrifar þar mjög góða grein um veiðar í Faxaflóa með botnvörpu. Við skulum ekki láta neinar öfgar hlaupa með okkur í gönur, þó að Faxaflói hafi í öllu okkar mikla baráttumáli fyrir aukinni friðun landhelginnar átt sérstakan þátt. Ef ég man rétt, var það fyrst 1937, að Sveinn Björnsson heitinn lagði fram till. um það, að gert yrði sérstakt átak í að friða Faxaflóa, auðvitað til þess að bægja útlendingum burtu. Þjóðin öll tók á sig miklar kvaðir til þess að bægja útlendingum burtu út úr sinni landhelgi. En til hvers? Í fyrsta lagi til þess að við nytum árangursins af okkar eigin landhelgi fyrir okkur sjálfa. Það er auðvitað höfuðtilgangurinn. Og við þurftum að beita vissum rökum. Við þurftum að hafa vissan áróður uppi. Við þurftum að fórna sjálfir til þess að sækja fram. Það var eðlilegt og bráðnauðsynlegt á þeim árum. En Faxaflói hefur verið það svæði, sem var mjög sterkt að benda á, til þess að taka upp vísindalegar rannsóknir á. Við munum ekki vantreysta okkar vísindamönnum í því efni. Það geri ég a. m. k. ekki. Hitt er augljóst mál, að við mikla erfiðleika er að etja við rannsóknir á fiskigöngum. Þá geta komið fram mismunandi skoðanir á mismunandi tíma, byggðar á þeirri þekkingu, sem fyrir liggur. Það er ekkert athugavert við það hjá vísindamanni í sambandi við rannsókn á fiskigöngu við Ísland, þó að hann verði að endurskoða sína niðurstöðu og sína þekkingu, að fenginni aukinni reynslu. Hér í grg. er farið mjög sterkum orðum um drápið í Faxaflóa. Sé svo, að aðeins 8 bátar skili á land um 700 tonnum af fiski, þá er það nú ekki ægileg goðgá að leyfa þessum 8 bátum að drepa um 1000 tonn af fiski. Ég sé það ekki, á þessu takmarkaða svæði. Hitt er svo annað mál, að ef á að banna botnvörpuna algerlega á öllum tímum árs við Faxaflóa, þá er það sérsjónarmið. Ég vil hér ekki blanda saman botnvörpunni og dragnótinni, þó að hvor tveggja sé botnskafa í eðli sínu. Það kemur vonandi í þessum mánuði frv. eða a. m. k. till. til hv. Alþ. um hugsanlega aukningu á togveiðum við Ísland, og þá kemur Faxaflói inn í þá mynd eins og önnur svæði fiskveiðilögsögunnar. Hver niðurstaða í því máli verður, veit auðvitað enginn á þessu stigi, en hitt er augljóst mál, að á vissum árstíma er um allt land áhugi fyrir því, að um einhverja aukningu í togveiðum sé að ræða. Það var deilt á okkur hér, sem stóðum að því að samþykkja frv. til bráðabirgðalausna. Ræðumaður deildi á okkur fyrir það að hleypa mönnum jafnvel inn fyrir þriggja mílna landhelgina. Þeir taka á sig sök, sem eiga. Ég stóð að því frv. hér og margir fleiri hv. þm. Ég sé ekkert athugavert við það að drepa góðan fisk nær, landi en 3 mílur, ef það er okkur til hagsældar og ákveðinn tíma árs. Það, sem skiptir máli, og það er megintilgangur þessa frv., er að drepa ekki of mikið af ungviði. Þó er okkar fiskveiðum svo háttað um allt land, að við komumst ekki hjá því að drepa eitthvað af því. Vandamálið er hversu mikið við megum taka af því. Megum við taka 5000 tonn eða megum við taka 50 þús. tonn? Það er hin stóra spurning, og það er enginn í dag svo vitur, að hann geti svarað þessu algerlega. En hitt megum við hafa í huga, að við tökum aðeins 18 fiska af hverjum 100, sem teknir eru ókynþroska við Ísland hér á ákveðnu hafsvæði samkv. þeim skýrslum, sem fyrir liggja. Þá spyr maður: Höfum við efni á því að hætta að taka 18 fiska og taka aðeins 10, en leyfa útlendingum að taka hina? Meðan ekki liggur fyrir sú algera staðreynd, að við getum haft meiri árangur í friðunarátt, tel ég, að við þurfum að fara mjög gætilega og ekki vera með neinar öfgar á neinn hátt. Ég vil undirstrika það sem mína persónulegu skoðun, að við eigum að efla fiskifriðun við Ísland og treysta okkar fiskifræðingum í hvívetna. Svo segir hérna í grg.: „Hættan af dragnótaveiðum í jafnþýðingarmikilli uppeldisstöð og Faxaflóinn er felst ekki fyrst og fremst í veiði nytjafiska, heldur hinu gegndarlausa ungviðisdrápi, sem þessum veiðum fylgir.“ Á Faxaflóasvæðinu er hægt að vera með línu og handfæri, og lína og handfæri taka smáfisk. Ég hef það ekki hér við höndina, hvor hefði verið drýgri að drepa, lína og handfæri á móti dragnótinni. En það er grunur minn, hafi línuveiðar eitthvað verið stundaðar hér við Faxaflóa, að þær hafi drepið nokkur hundruð tonn og af þeim hundruðum tonna er alveg gefið, að stór hluti hefur verið ókynþroska fiskur. Ég spyr því aðeins: Erum við að berjast svona heiftarlegri baráttu til að friða þarna 400, 500 eða 600 tonn eða er um eitthvað mun meira magn að ræða? Ef menn hafa ekki áhuga á dragnót vegna einhverra ástæðna, - annaðhvort minnkandi fiskafla eða óhagstæðna skipta - og menn telja sér hag í því að gera út á línu eða handfæri, þá séu menn frjálsir að því. Hinu skal ég vekja athygli á og það snertir raunverulega mitt kjördæmi, að dragnótarsvæðið liggur næst því, raunverulega meðfram Reykjanesinu á stórum kafla, inn með því þannig, að það þarf að athugast mjög gaumgæfilega, hversu nærri landi mætti fara. En ef við hugsum okkur línu dregna frá Garðskaga í Malarrif, þá eru að fróðra manna sögn um 80–90% Faxaflóa friðuð fyrir botnsköfu af völdum náttúrunnar sjálfrar, þ. e. a. s. það er þar svo mikið hraun eða staksteinótt. Ég vil biðja hv. dm. að athuga það, að okkar vísindamenn eiga við ýmsa erfiðleika að etja í því að gefa okkur sem beztar upplýsingar um áhrif á smáfiskveiði við Ísland. En ég er alveg viss um það, að þeir geta ekki lagt til svo algera friðun, sem hér er farið fram á, jafnvel þó að sterk rök séu fyrir því, að við verndum Faxaflóa áfram. Það eru sterk rök fyrir því, en ég er ekki viss um, að þeir vilji undirskrifa þau algerlega eins og sagt er hér í grg. Hér er meira að segja staðhæft, að um gegndarlaust dráp sé að ræða og þar fram eftir götunum, en það liggur ekki fyrir algerlega, hversu mikil hætta er hér á ferðum. Það eru víða stórir fláar á Íslandi. Það er fyrir Norðurlandi og við getum nefnt Breiðafjörð. Það er talið eðlilegt, að þar séu friðuð stór svæði inni á flóum fyrir smáfisk. Fiskurinn gengur vestur og norður með ströndinni og elzt upp að vissu ársskeiði þar. Það má undirstrika, eins og fram hefur komið, hversu þýðingarmikinn þátt Faxaflói hefur átt í okkar rökum að þeim áfanga, sem við höfum náð í dag í friðuninni, og hann verður aldrei vanmetinn og það ber að þakka. Það var einmitt líka vegna baráttu vísindamanna fyrir nauðsyn þess að hefja hér rannsóknir á ákveðnu og takmörkuðu svæði. Þessu frv. verður auðvitað vísað til n., en ég vildi aðeins láta mína skoðun koma hér fram vegna þess, að ég held, að ég hafi tekið rétt eftir því og verð þá leiðréttur með það, að mér fannst hv. frsm. of neikvæður í garð fiskifræðinga - og ég held, að það sé ekki hans hjartans sannfæring. En honum er mikið í mun að fá Faxaflóa algerlega friðaðan, og það er gott og blessað út af fyrir sig. En ég vil ekki láta hjá líða að undirstrika það, að við eigum að bera traust til okkar fiskifræðinga, og ef þeir hafa ekki nægilega góða aðstöðu til rannsókna, þá á það að vera keppikefli Alþingis að veita þeim aukna möguleika á slíkum rannsóknum, þannig að við fáum það bezta út fyrir okkur alla.



Herra forseti. Ég er nú að vísu ekki meðflm. að þessu frv. og þarf því ekki að taka að mér hlutverk frsm. og ætla ekki að gera. En ég á ekki sæti í þeirri n., sem þetta mál mun fá til meðferðar, og þess vegna langar mig til þess að láta í ljós skoðun á þessu máli, sem hér er um að ræða, með örfáum orðum. Ég vil segja það í fyrsta lagi, að undanþága frá veiðum með dragnót í Faxaflóa hefur þráfaldlega komið til meðferðar í borgarstjórn Reykjavíkur, þar sem ég hef átt sæti undanfarin ár, vegna þess ákvæðis í 3. mgr. 1. gr. l. nr. 40 1960, að áður en gerðar eru till. um opnun einstakra veiðisvæða, skal Fiskifélag Íslands leita álits sveitarstjórna og annarra aðila, sem hagsmuna eiga að gæta á viðkomandi veiðisvæðum. Berist álitsgerðir, skal ráðh. óheimilt að opna veiðisvæði eða hluta þess, nema álitsgerðirnar styðji almennt þá framkvæmd. Skv. þessu lagaákvæði hefur það, eins og ég áður sagði, margsinnis komið til kasta borgarstjórnar Reykjavíkur að gefa þetta leyfi eða taka afstöðu til þess, hvort það skuli veitt. Þetta leyfi hefur ávallt verið veitt, en ég hef ávallt verið því andvígur, og mér sýnist, að það sé full nauðsyn á því að taka þetta vald af sveitarstjórnunum í þessu tilfelli, og þess vegna er ég algerlega sammála því, að þetta frv. nái fram að ganga. Síðast þegar þetta mál var rætt, svo að ég muni eftir, það var 1967, færði ég m. a. fram sem rök fyrir minni afstöðu þau ummæli, sem höfð eru eftir Jóni Jónssyni fiskifræðingi og prentuð eru í grg. með þessu frv. og voru prentuð með sams konar frv., sem lagt var hér fyrir hv. Alþ. fyrir tveimur árum síðan. Þessa grein í Ægi, sem ummælin eru tekin úr, var ekki hægt að lesa öðruvísi en svo, að fiskifræðingurinn væri eindregið mótfallinn því, að dragnótaveiði yrði hér leyfð og hún hefði þau óheppilegu áhrif, sem hv. flm. skýra í grg. Þessu til andsvara var þá tekið fram bréf frá sama fiskifræðingi. Ég man nú ekki nákvæmlega hvað stóð í því bréfi, en einhvern veginn dugði sú umsögn hans þó til þess, að meiri hl. hv. borgarstjórnar Reykjavíkur gat fótað sig á því með skírskotun til þess, að dragnótaveiðin væri saklaus og þess vegna væri sjálfsagt að nota sér af því að þarna væru verðmæti, sem Íslendingar gætu aflað sér að meinbugalausu. Ég vil náttúrlega mjög taka undir það, sem hv. síðasti ræðumaður, Jón Árm. Héðinsson 5. landsk. þm., sagði um það, að við verðum að treysta okkar sérfræðingum. Það vil ég undirstrika, að mikil nauðsyn er á. En ég bara verð að segja það sem mína skoðun, að á meðan hægt er að draga tvær gagnstæðar ályktanir af umsögnum sama sérfræðingsins, þá verða menn að fyrirgefa það, þó að ekki sé hægt að taka það allt sem góða og gilda vöru, sem frá þeim kemur. Nú kann vel að vera, að hér verði sagt og það er út af fyrir sig rétt, að sú umsögn, sem borgarstjórnarmeirihlutinn hér í Reykjavík byggði afstöðu sína á í umræddu tilfelli, kom síðar fram heldur en greinin í Ægi. Og það kann vel að vera, að mönnum detti það í hug, að á tímabilinu milli þessara tveggja umsagna hafi mikil sannindi upp lokizt fyrir fiskifræðingum almennt. En mér þykja þessi skoðanaskipti fullsnögg til þess, að ég geti almennilega lagt trúnað á, að það hafi vísindalega sannazt á þessu stutta tímabili, sem þarna líður á milli, að dragnótin sé skaðlaus. Þetta er nú það, sem mér finnst um þetta. Og ég álít, að það sé hin mesta nauðsyn að samþykkja þetta frv., sem hér er borið fram. Hún lítur vissulega vel út, þessi kenning um það, að við verðum að hagnýta landhelgina eins og kostur er og við verðum að treysta á vísindalegt eftirlit með því, að ekki verði þar um ofveiði að ræða. En ég segi það alveg eins og er fyrir mína parta, að ég er alltaf logandi hræddur, þegar farið er að fikta í þessum veiðiheimildum, alveg eins og ég lýsti hér úr þessum ræðustóli fyrir jólin, þegar undanþágurnar voru þá samþ., sem hér hafa verið gerðar lítillega að umtalsefni. Ég treysti út af fyrir sig hv. landhelgisnefnd vel til þess að koma með skynsamlegar till. um þessi mál, og ég tel víst, að þær séu nú bráðum að koma, þar sem sá tími, sem tiltekinn var hér fyrir jólin, er nú nær liðinn. En engu að síður vil ég undirstrika, að það er mín skoðun, að Faxaflóanum beri að loka fyrir þessari veiðiaðferð. Hv. 5. landsk. sagði hér áðan, að þannig væri ástatt, að útlendingar tækju 82 unga fiska af hverjum 100, sem veiddust, og Íslendingar þá aðeins 18 og spurði eitthvað á þá leið, hvort við ættum að sætta okkur við 18 eða fara kannske niður í 10. En mér finnst, að við ættum frekar að beina kröftum okkar að því að koma í veg fyrir, að útlendir fiskiskipstjórar taki 82 ungfiska af hverjum 100 heldur en halda þessum hlutföllum óbreyttum. Og ég tel, að leiðin til þess sé að sækja á með aukna friðun og að okkar eigin friðun sé sterkasta röksemd, sem við getum beitt á því málþingi. Ég ætla ekki að fara að halda langa ræðu um þetta eða endurtaka neitt af því sem ég sagði síðast, þegar þessi mál voru hér til umr. Ég reyndi þá að leiða rök að því, að friðunin hefði verið sterkasta forsendan, sem við beittum í málflutningi okkar, þegar landhelgin var stækkuð í 12 mílur, og ég trúi því, að svo hafi verið, og ég er sannfærður um, að í áframhaldandi sókn til aukinnar landhelgi og nýtingar hennar fyrir Íslendinga verður þetta sjónarmið það, sem okkur verður affarasælast að hafa í huga.



Herra forseti. Það voru aðeins nokkur orð út af ræðu hv. 5. landsk. þm. Ég vil fyrst taka það fram, að það ástand, sem skapazt hefur, þrátt fyrir þetta vísindalega eftirlit, sýnir okkur, að við getum ekki látið þetta standa óbreytt. Það er mín skoðun. Og ég hygg, að það ætti að vera gleggsta dæmið um, hvernig komið er í þessum efnum, þegar hægt er að sýna fram á það, að aflamagnið á þessu svæði hefur minnkað á aðeins þremur árum úr rúmlega 7300 tonnum niður í aðeins 697 tonn. Og þetta er bara afleiðingin af því, hvernig komið er með fiskistofnana hér í Faxaflóa. Og ég vil þá spyrja í þessu sambandi: Hvað á aflamagnið að verða lítið til þess að þeir vitru menn, þessir vísindalegu sérfræðingar, sjái ástæðu til þess að ætla, að það sé hætta á ferðum? Það er rétt, að l. gera ráð fyrir því, að leitað sé umsagnar sveitarfélaganna, sem eiga hér hlut að máli kringum Faxaflóa. En mér er kunnugt um það, að þrátt fyrir það, að meiri hl. hafi verið á móti því, að veiðarnar væru leyfðar, þá hafa þær samt sem áður stundum verið leyfðar og þá eftir till. fiskifræðinganna. Og afleiðingarnar af þessum veiðum liggja á borðinu í dag. Eins og hv. 5. landsk. sagði, má deila um, hvort það skipti miklu máli, hvort haldið verði áfram að veiða þessi 697 tonn eða ekki. Það má á sama hátt segja það eins og með 18 fiskana. Ég vil í því sambandi vísa til þess, sem ég sagði í minni framsöguræðu. Hér er í aðalatriðum um að ræða veiðisvæði, sem eru utan fiskveiðilandhelginnar. Þess vegna er það brýn nauðsyn, að við Íslendingar tökum upp viðræður og samvinnu við aðrar þær fiskveiðiþjóðir, sem hér eiga hagsmuna að gæta, og reynum að koma á aukinni friðun og stemma stigu við þessari ofveiði á ókynþroska fiski. Það skiptir ekki máli, hvort við eigum 18 eða 50 af 100 fiskum ókynþroska, sem veiddir eru í botnvörpuna. Það skiptir aðalmáli, að það verði komið í veg fyrir, að sú rányrkja haldi áfram og eigi sér stað. Og ég er einmitt þeirrar skoðunar, að það verði í framtíðinni okkar sterkasta vopn í þessum efnum eins og það hefur verið til þessa, að við sýnum sjálfir gott fordæmi. Og þar sem svo er nú komið hér í Faxaflóa. að fiskistofnarnir eru sýnilega að ganga til þurrðar á öðrum tíma ársins heldur en yfir háhrygningartímann, þegar fiskurinn, sem eftir er, gengur hér að ströndinni til að hrygna, þá eigum við að veita þá vörn í þeim efnum, sem við höfum ráð yfir. Og það mun vafalaust verða tekið tillit til þess og horft með athygli á það, hvað Íslendingar aðhafast sjálfir í þessum efnum.



Herra forseti. Sú hv. þd., sem þér veitið forstöðu, hefur með réttu orð fyrir það meðal landsfólksins að vera fáorð og gagnorð um afgreiðslu mála. Ég álít, að hér við þessa umr, séum við að bregða út frá okkar venjulegu reglu. Hér er flutt frv., sem vissulega á rétt á sér, en við 1. umr. er farið að deila um þau atriði, sem eiga heima samkv. þingsköpum í nefndarmeðferð málsins. Að sjálfsögðu er það hv. d. og hv. Alþ. í heild, sem afgreiðir deilumálin, tekur ákvarðanirnar, en sá undirbúningur að málsmeðferð, sem hér er verið að hefja, álít ég, að eigi heima í n., en ekki við 1. umr. Þess vegna vil ég leggja til við mína kæru deildarbræður, að við styttum umr., vísum málinu til n. og skorum á hana að afgreiða það sem réttast og bezt.