Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. 2. umr. þessa máls hefur nú staðið í nærri heilan sólarhring eða samfellt í 23 klukkustundir. Af þessum langa umræðutíma hafa stjórnarandstæðingar notað nærri 201/2 klukkustund. Ég hef furðað mig nokkuð á framkomu þeirra. Það er eins og ræðuflutningur þeirra sé eins konar Maraþonhlaup milli þm. kommúnista og Framsóknar. Til þess að lengja ræðurnar sem mest hafa þessir þm. gripið til þess að lesa langa kafla úr eldri og yngri ræðum og greinum annarra manna, svo að oft og iðulega hefur engu verið líkara en búið væri að taka allt annað mál á dagskrá en hér liggur fyrir og er til umr. Ég held, að hv. 1. þm. Norðurl. v. hafi á vissan hátt metið í upplestrinum, þar sem hann fór mjög samvizkusamlega í gegnum allmörg eintök af blaðinu Ingólfi frá 1908. Hins vegar hefur hv. 4. þm. Austf. glæsilegt met í Maraþonkeppninni með 31/2 stunda ræðu. Svo var það hv. 4. landsk. þm., sem sló öll met, eins og hans var von og vísa, þegar hann í nótt sem leið tók sér varðstöðu hér í ræðustólnum, en neitaði þó að tala og neitaði að öðru leyti að hlýða hæstv. forseta Sþ., með þeim afleiðingum, að Alþingi var ekki lengur starfhæft og varð að slíta fundi.  Þó að hv. stjórnarandstæðingar hafi talið sig þurfa að nota þennan ótrúlega langa ræðutíma, er þó mála sannast, að það er auðvelt í stuttu máli að hrekja þær efnislegu mótbárur, sem gegn þessu máli hafa verið fluttar. Hafa þeir allir endurtekið þær hver á fætur öðrum, stundum með nákvæmlega sama orðalagi, stundum einhver lítils háttar munur. Allt aðfengna efnið og stundum guðsþakkarverð gamansemi hjá einstökum stjórnarandstæðingum er í raun og veru hið eina, sem aðgreint hefur þessar Maraþonræður, og mér er nær að ætla, ef þessar 20 tíma ræður væru spilaðar í belg og biðu af segulbandinu, að menn mundu halda, að þetta væri allt ein ræða, ein og sama langlokan, aðeins eins og gömul grammófónplata, sem er orðin svo skemmd, að hún hjakkar áfram, spilar aftur og aftur sömu orðin og sömu setningarnar. Ég vil leyfa mér fyrst í stað að fara nokkrum almennum orðum um veigamikil atriði þessa máls, sem blandazt hafa inn í umr., án þess nokkuð sérstaklega að víkja að einstökum þm. í því sambandi. Það hefur verið mikið talað í þessum umr. um réttindaafsal og alþjóðalög og alþjóðarétt. Nú vildi ég leyfa mér að spyrja: Getur það verið réttindaafsal að afsala sér því, sem ekki á stoð í lögum eða rétti? Hygg ég tæpast, að það geti verið afsal, en þá afsal einhvers annars en réttinda. T.d. getur hinn sterkari gagnvart hinum veikari afsalað sér möguleikanum og aðstöðunni til valdbeitingar, ólöglegrar valdbeitingar, eins og Bretar gera með því samkomulagi, sem hér er um að ræða. Íslendingar hafa ekki fallið frá rétti sínum um einhliða aðgerðir til breytinga á fiskveiðilandhelgt sinni um aldur og ævi, eins og segir orðrétt í nál. hv. 2. minni hl. utanrmn., en þetta orðalag hefur svo verið tekið upp næstum því orðrétt af flest öllum, ef ekki öllum þeim mörgu ræðumönnum stjórnarandstöðunnar, sem hafa talað. Hv. 3. þm. Reykv. má hafa ánægjuna af því að hafa gefið þarna tóninn. Það er svo fjarri því, að rétti okkar til einhliða útfærslu hafi verið afsalað hér, að rétturinn er þvert á móti áréttaður, sbr. niðurlag orðsendingar hæstv. utanrrh. á þskj. 428, þar sem því er slegið föstu, að Íslendingar muni halda áfram að vinna að framkvæmd ályktunar Alþ. frá 5. maí 1959 varðandi útfærslu fiskveiðilögsögunnar. En hitt er rétt, að við afsölum okkur að færa út fiskveiðilögsöguna með þeim hætti, sem ekki á stoð í lögum og rétti, þ.e. alþjóðarétti og íslenzkum lögum. Það er rétt. Að þessu vék ég í framsöguræðu minni og sagði m.a. um það þá, að það væri aðeins eitt atriði, sem við Íslendingar skuldbyndum okkur til um alla framtíð með því samkomulagi, sem ráðgert er til lausnar fiskveiðideilunni við Breta, að gera ekki ráðstafanir, sem samkvæmt dómi alþjóðadómstólsins brjóti í bága við alþjóðalög og rétt. Og ég spurði þá og ég spyr enn, hvort einhver hv. þm. mundi óska, að slíkar skuldbindingar væru teknar eða gerðar tímabundnar af okkar Íslendinga hálfu. Þetta er hið eina svokallaða hop, eins og það heitir á máli stjórnarandstöðunnar, sem við stuðningsmenn þessa máls viljum leggja á íslenzku þjóðina með þessu máli. Við teljum það ekki aðeins sóma fyrir hina litlu íslenzku þjóð, heldur fordæmi öðrum þjóðum, sem Íslendingar geta verið stoltir af, að vera þess reiðubúnir að leggja ágreining okkar við aðrar þjóðir undir dómsúrskurð alþjóðadómstólsins, þess hlutlausa dómstóls, sem er ein af meginstoðum og aðalstofnunum Sameinuðu þjóðanna. Það hefur verið rætt nokkuð um alþjóðadómstólinn í þessum umr. En mér hefur fundizt á því, sem fram hefur komið, að mörgum hv. þm. veiti ekki af nokkurri fræðslu fram yfir það, sem þeir virðast hafa haft um þennan dámstól. Það er talað um, að dómstóllinn hljóti að vera mjög íhaldssamur, dómstóllinn sé meira og minna undir áhrifavaldi stórveldanna, það sé í raun og veru stórveldadómstóll, sem hér sé um að ræða. Þessu fer alls fjarri. Ég vil leyfa mér - með leyfi hæstv. forseta - að vitna hér í nokkur atriði úr samþykktum alþjóðadómstólsins, til þess að menn geri sér grein fyrir, hvers kyns dómstól hér er verið að tala um að vísað verði til úrskurðar væntanlegu ágreiningsmáli á milli þjóða. Það er sagt svo, að dómstóllinn skuli skipaður óháðum dómendum. Eigi skiptir þjóðerni þeirra máli, enda skulu þeir vera vammlausir menn og búnir þeim kostum, sem heimtað er í landi hvers þeirra um sig til skipunar í æðstu lögfræðiembætti, eða vera viðurkenndir sérfræðingar í þjóðarétti. Í þessum dómi sitja 15 dómendur, enda mega engir tveir þeirra vera þegnar sama ríkis. Það er þing eða allsherjarþing hinna Sameinuðu þjóða og öryggisráðið, sem velur dómendurna úr mönnum, sem dómaranefndir hvers ríkis í fasta gerðardómnum í Haag hafa tilnefnt. Og samkv. 6., gr. er mælzt til þess, að sérhver dómaranefnd ráðfæri sig við æðsta dómstól sinn, lagadeildir sínar og lagaskóla, háskóla sína og deildir alþjóðaháskóla, þar sem laganám er stundað, áður en hún tilnefni dómaraefnin. Allsherjarþing hinna Sameinuðu þjóða og öryggisráðið skulu hvort öðru óháð vinna að kjöri dómendanna, en samkv. 9. gr. segir svo, að þegar velja skal dómendur, skuli kjósendur jafnan bæði gæta þess, að dómaraefnin séu hvert um sig búin þeim kostum, sem krafizt er, og einnig, að tryggt sé, að í dóminum í heild sinni verði málsvarar höfuðmenningartegunda og höfuðlögskipana heimsins. Dómaraefni, sem algeran meiri hluta atkv. hafa hlotið á þingi Sameinuðu þjóðanna og í öryggisráðinu, skal telja kjörin, en um atkvgr. - og því bið ég hv. þm. um að taka eftir - um atkvgr. í öryggisráðinu er svo mælt, að engan mun skal gera á atkv. fastra eða lausra félaga þess, þannig að stórveldin hafa í þessu sambandi enga sérstöðu fram yfir önnur ríki, þegar velja á dómendurna. Þessir dómendur eru valdir til 9 ára, og enginn þeirra má gegna nokkru starfi í þágu framkvæmdavalds eða stjórnmála né heldur taka þátt í nokkurri atvinnusýslun. Þessi dómur skal stöðugt vera starfsskyldur nema í dómleyfum, enda kveður dómurinn á um það, hvenær leyfi skuli vera og hversu löng. Um það, eftir hverju þessi dómur eigi að dæma, segir svo í 38. gr., að þá er leysa skal úr ágreiningsmálunum, er til dómstólsins eru lögð, skuli hann fara eftir í fyrsta lagi milliríkjasamningum, hvort sem þeir eru almenns eða sérstaks eðils, enda geymi þeir fyrirmæli berum orðum viðurkennd af sakaraðilum. Í öðru lagi milliríkjavenjum, sem vegna almennrar og sannaðrar notkunar eru viðurkenndar eins og lög. Í þriðja lagi almennum grundvallarreglum laga, viðurkenndum af siðuðum þjóðum. Í fjórða lagi dómsúrlausnum, enda sé gætt fyrirmæla 59. gr., og kennisetningum beztu sérfræðinga ýmissa þjóða, er veita mega, er annað þrýtur, leiðbeiningar um tilvist og efni réttarreglna. Loks segir, að þessi ákvæði skuli ekki skerða heimild dómstólsins til þess að úrskurða mál ex aequo et bono, með sanngirni og réttsýni, ef aðilar eru því samþykkir. Það er eitt ákvæði enn, sem ég vil vekja athygli á vegna nál. hv. fyrri minni hl. utanrmn., þar sem er nú, eins og oft hefur annars staðar komið fram, mjög mikið talað um það, að dómurinn hljóti að verða mjög afturhaldssamur og fylgjast illa með þróuninni. Má t.d. í þessu sambandi benda á, að Bretar buðu að láta alþjóðadómstólinn dæma um rétt Kýpurbúa til sjálfstæðis, en forvígismenn Kýpurbúa höfnuðu því, þar sem fullvíst var talið, að dómstóllinn teldi sig bundinn af gamalli hefð og reglum, sem hefðu gert dómsúrskurðinn hagstæðan Bretum. Það er ekki lengi verið að slá því föstu, að ef þessi dómur ætti að dæma, þá mundi næstum því verða fyrir fram vitað, hvernig dómsniðurstaðan mundi verða. Í 34. gr. segir, að ríki ein megi vera aðilar mála fyrir dómstólnum, svo að ég veit ekki, hvaða ríki hefði átt að vera gagnaðili í þessu sambandi.  Ég held, að það sé fullljóst og dyljist ekki, að það er þannig um hnútana búið í sambandi við þennan alþjóðadómstól, að í einu og öllu á að mega vænta þess af hverjum aðila sem er, að þar geti fengizt hlutlaus dómsniðurstaða, og það er auðvitað ekki sæmandi á Alþ. Íslendinga að gera ráð fyrir því fyrir fram, að það sé nokkurn veginn gefið, hvernig dómsniðurstöður fari, stórveldin hafi svo og svo mikil áhrif o.s.frv. Mörg ríki hafa áður farið eftir því ákvæði þessarar stofnsamþykktar, þar sem þau fyrir fram í eitt skipti fyrir öll skuldbinda sig til þess að leggja öll sín deilumál, sem upp kunna að koma við aðrar þjóðir, undir úrskurð alþjóðadómstólsins, og auðvitað væri þjóðasamfélagið miklu betur á vegi statt, ef fleiri ríki væru í þeim hópi. En samkv. 36. gr. segir í 2. málslið, að ríki, sem aðilar eru að samþykktum þessum, geti hvenær sem er lýst yfir því, að þau skuldbindi sig in facto og án sérstaks samkomulags gagnvart hverju öðru ríki, er gengst undir sömu skuldbindingar, til þess að hlíta lögsögu dómsins um allan lagalegan ágreining varðandi túlkun samninga, hvert vandamál um milliríkjarétt, hvort staðreynd hafi gerzt, sem, ef sönnuð væri, mundi fela í sér brot á skyldu í skiptum ríkja, hvers konar og hve miklar bætur skuli gjalda fyrir brot á skyldu í skiptum ríkja. Að vera reiðubúinn til þess að leggja ágreining við annað ríki undir úrskurð dóms er kallað hér í sölum hv. Alþ. réttindaafsal um aldur og ævi. Þannig hafa stjórnarandstæðingar tjáð sig hver af öðrum, og hv. 1. þm. Norðurl. e. (KK) komst m.a. svo undarlega að orði í gær, að með samkomulagi við Breta um skuldbindingar af beggja hálfu til þess að leggja ágreining ríkjanna um áframhaldandi útfærslu fiskveiðilögsögu við Ísland undir úrskurð þessa dóms hefðu Bretar náð nýlendutaki á Íslendingum.

Nokkurs konar.

Nokkurs konar nýlendutaki, jæja. - þetta var stórum betra, og ég er þakklátur hv. þm. fyrir að draga úr þessu. Ég skal viðurkenna, að það er stigmunur á því, en að mínu áliti enginn eðlismunur að taka á sig skuldbindingu í eitt skipti fyrir öll að hlíta dómsúrskurði alþjóðadómsins eða taka aðeins ákvörðun um það hverju sinni, þegar ágreiningur er rísinn. Ríkisstj. Íslands undir forsæti Framsfl. hafði frumkvæði um það eða forustu 1953 að vilja leggja ágreining okkar við Breta þá um 4 mílna landhelgina undir úrskurð alþjóðadómsins. Það er enginn eðlismunur á þessari skuldbindingu og þeirri, sem hér er um að ræða samkv. samkomulaginu, aðeins stigmunur, eins og ég vék að áðan. Það var töluvert talað um það í gær, að þau væru lágkúruleg, sjónarmið okkar, sem fylgjum þessu samkomulagi, og því vil ég aðeins segja það, að það þarf meiri trú á málstað Íslands, meiri manndóm og kjark og minni tækifærissinna til þess í eitt skipti fyrir öll að þora og vilja skjóta máli sínu til alþjóðadómsins, en meta það hverju sinni, þegar ágreiningur er risinn. Ég skal nú með nokkrum orðum víkja að ýmsum einstökum atriðum og fullyrðingum, sem fram hafa komið um efni þessa máls í ræðum stjórnarandstæðinga, þó að það geti aldrei tæmandi orðið eftir allar þessar löngu ræður. En það skiptir ekki heldur máli, heldur aðallega að binda sig við það, sem veigamest er. Hv. 1. þm. Norðurl. v. sagði: Ef þetta samkomulag verður staðfest, fá Bretar sama rétt og Íslendingar til landgrunnsins umhverfis Ísland. Eftir staðfestingu þessa samkomulags höfum við ekki meiri rétt til fiskveiða a landgrunninu heldur en Bretar. - En hvað kemur til, að menn segja þetta? Er það vegna þess, að hv. stjórnarandstaða sé algerlega trúlaus á málstað Íslands, á árangur þeirrar þrautseigu baráttu, sem Íslendingar hafa háð á alþjóðavettvangi allt frá setningu landgrunnslaganna frá 1948 á vettvangi Sameinuðu þjóðanna, á tveimur Genfarráðstefnum, í Evrópuráði, innan Efnahagsstofnunar Evrópu (OEEC), í Norðurlandaráði og við margs konar einstök tækifæri á alþjóðavettvangi fyrir því að öðlast og ná viðurkenningu annarra á rétti strandríkis til landgrunnsins og alveg sérstaklega Íslands á sökkilnum, sem landið hvílir á? Hefur alveg farið fram hjá hv. stjórnarandstæðingum hin öra þróun síðari ára á alþjóðavettvangi, sem öll stefnir að því, að þessi réttur strandríkis öðlist viðurkenningu? Sá, sem í dag segir, að með því að vilja skjóta ágreiningi um frekari útfærslu en nú er til alþjóðadómstóls, - sá, sem segir í dag, að með því sé verið að gefa Bretum sama rétt og Íslendingum til landgrunnsins, hann hefur ekki trú á málstað Íslands. En Íslendingar hafa sótt mikið áleiðis á undanförnum áratug til þess að skapa sér viðurkenningu og öðlast rétt á þessu sviði. Það var vitnað í það hér í umr., að alþjóðalaganefndin hefði á sínum tíma viljað gera eða gert tillögur um staðfestingu þeirra alþjóðareglna, að strandríki ætti landgrunnið, botninn og það, sem undir botninum væri, en ekki hafið yfir landgrunninu, og þetta sýndi, hvað við værum skammt á veg komnir, það væri vegna þess, að stórveldin og ýmsir aðrir hefðu olíuturna margar mílur á hafi úti til þess að vinna olíu úr botninum og önnur verðmæti þar, en af því að þau hirtu ekkert um eða hefðu ekki aðstöðu til að hagnast á fiskigöngunum í hafinu yfir landgrunninu. þá ætti að undanskilja það. Á árinu 1953 voru uppi tillögur um þetta í alþjóðalaganefndinni. Íslendingar börðust ásamt öðrum þjóðum mjög hart gegn þessum skilningi, og þessi skilningur alþjóðlegu laganefndarinnar hefur verið lagður til hliðar. En þvert á móti hafa komið alþjóðlegar samþykktir, sem lengra og lengra ganga í því að viðurkenna rétt - sérstakan rétt - strandríkisins yfir landgrunninu og hafinu yfir landgrunninu. Á Gefnarráðstefnunum 1958 og 1959 voru gerðar mjög merkar ályktanir í þessu sambandi. Á báðum þessum ráðstefnum lögðu Íslendingar til, að þar sem þjóð byggi afkomu sína á fiskveiðum meðfram ströndum, bæri strandríkinu sérstaða umfram hin almennu fiskveiðitakmörk, enda skyldi ágreiningur borinn undir gerðardóm. Þessar tillögur hafa fram að þessu verið felldar. Þær hafa hins vegar notið mikils og vaxandi stuðnings og þetta er það, sem koma skal og kemur fyrr en varir, a.m.k. að áliti þeirra manna, sem hafa trú á málstað okkar Íslendinga og okkar fullkomnu sérstöðu í sambandi við fiskveiðarnar. Á Genfarráðstefnu 1958 var samþykktur samningur um verndun fiskimiða úthafsins, og Ísland undirritaði hann. En þar er gert ráð fyrir því, að þegar sérstaklega stendur á og samningaviðræður við hlutaðeigandi ríki hafa ekki borið árangur, geti strandríki ákveðið einhliða verndarráðstafanir. Þetta var samþykkt og hlaut gildi sem alþjóðalagaregla samkv. þeirri samþykkt. Og á þessari ráðstefnu var einnig samþ. ályktun, þar sem mælt var með því, að hlutaðeigandi þjóðir hefðu samvinnu um að tryggja forgangsrétt strandríkis, þegar nauðsynlegt væri að gera ráðstafanir gegn ofveiði. Í báðum þessum tilfellum er gert ráð fyrir því, að gerðardómur fjalli um mál, sem út af þessum samþykktum kynnu að rísa. Það er sjaldan að herforingi, enda þótt hann stýri fræknu liði, hafi sterka vígstöðu, vinni sigur, ef hann skortir sigurvissuna, trúna á málstaðinn fyrir fram. Og það er óþarfi fyrir okkur Íslendinga að skorta trúna á okkar málstað í þessu máli. Hv. 4. þm. Austf. sagði margt í sinni löngu ræðu, sem sannast sagna að mínum dómi væri betur ósagt um málstað Íslands og réttarstöðu í landhelgismálinu, því að ég álít, að hv. þm. beri að varast að hafa uppi hér í þingsölunum skoðanir um réttarstöðu Íslands, sem síðar meir gætu veikt málstað Íslands í baráttu þess við aðrar þjóðir. Þess hefur ekki verið gætt í þeim umr., sem hér hafa farið fram. En ég vil víkja að einu atriði, sem fram kom hjá hv. 4. þm. Austf. Hann sagði í fyrsta lagi, að það væri alveg ótvíræður réttur samkv. alþjóðlegri samþykkt og alþjóðalögum frá Gefnarráðstefnunni fyrir okkur að færa út grunnlínurnar með tilteknum hætti, - alveg ótvíræður lagaréttur. Þessi hæstv. ráðh, setur reglugerð um grunnlínurnar 1958. Það var ótvíræður réttur að lagfæra grunnlínurnar. Sá réttur var ekki notaður. Á hinn bóginn segir hv. þm. og staðhæfir, sem mig furðaði á, að það mundi vera algerlega vonlaust, eins og nú er komið, að fá neinn úrskurð alþjóðadómstólsins til þess að viðurkenna 12 mílur. Þegar slíkar skoðanir eru fyrir hendi hjá hv. þm., hverjar voru þá afleiðingarnar af því? Jú, þá var alveg sjálfsagt að taka ákvörðun um að fara út í 12 mílur, þar sem rétturinn var vafasamur, en þar sem rétturinn var óvefengjanlegur, mátti það liggja á milli hluta. Ég álít, að framkvæmdir af þessu tagi séu ekki vænlegar í máli eins og þessu og gefi því miður grun um, að það sé meira hugsað um annað en öryggi og málstað okkar Íslendinga í máli eins og þessu, og ég skal koma að því síðar. Ég vil leiðrétta eitt, sem fram kom í ræðu hv. 4. þm. Austf. og hv. 6. þm. Sunnl. og kannske fleiri, þar sem þeir sögðu, að Bretar hefðu fallið frá mótmælum gegn 4 mílunum, en tekið mótmælin upp aftur. Þetta var sagt í sambandi við það, að nú væri talað um það að falla frá mótmælum gegn 12 mílum, - auðvitað væri alltaf hægt að taka upp mótmælin aftur, Bretar féllu aldrei frá mótmælum gegn 4 mílunum, og þegar löndunarbanninu var aflétt á sínum tíma, þá voru meira að segja áréttuð mótmælin gegn 4 mílunum. Ég veit ekki, hversu margir af ræðumönnunum viðhöfðu þá sömu staðhæfingu, að hæstv. dómsmrh. hefði viðurkennt í útvarpsumr. að viðurkenning Breta á 12 mílunum hefði alls ekki fengizt. Þeir hafa lesið með mikilli kostgæfni nál. frá 2. minni hl. utanrmn., en þar er þessu sama slegið föstu, og það er einmitt margt af því, sem þar kemur fram, sem gengur eins og rauður þráður í gegnum fullyrðingar í ræðum þingmannanna síðar. Nú hefur dómsmrh. leiðrétt þetta sjálfur. En eftir að hann leiðrétti þetta, kemur hver ræðumaður á fætur öðrum og þylur upp þetta sama, að hæstv. ráðh. hafi viðurkennt og sagt, að það sé rétt, að formleg viðurkenning hafi ekki fengizt fyrir 12 mílunum hjá Bretum. Af hverju stafar þetta? Þetta stafar einfaldlega af því, að þessir ágætu þm. voru búnir að skrifa ræðuna, áður en þessi leiðrétting var gerð, og það var of mikið áfall fyrir Maraþonkappana að strika út úr ræðunum það, sem leiðrétt hafði verið og ósatt var. Þá urðu þessar ræður allt of stuttar. Ég ætla að leyfa mér aðeins að taka upp það, sem hæstv. ráðh. vitnaði til í sinni ræðu, ef vera kynni, að einhver kæmi á eftir mér með sömu staðhæfingar, en þar kemst hæstv. ráðh. þannig að orði, með leyfi hæstv. forseta: „Í fyrsta lið orðsendingar utanrrh. Íslands til utanrrh. Bretlands, sem hér liggur fyrir, segir: „Ríkisstjórn Bretlands falli frá mótmælum sínum gegn 12 mílna fiskveiðilögsögu umhverfis Ísland.“ Með staðfestingu brezku ríkisstj. á þessu frumskilyrði okkar er tryggt, að ofbeldisaðgerðir af hennar hálfu innan fiskveiðilandhelgi okkar hverfa úr sögunni. Mótmæli Alþ. gegn þeim hafa þess vegna borið tilætlaðan árangur, en áður hafði ríkisstjórn Íslands með sakaruppgjöfinni síðastliðið vor og ákvörðuninni um viðræður við Breta á síðastliðnu sumri tekizt að hindra þær að mestu um sinn. Ákvörðun brezku ríkisstj. að falla frá mótmælum gegn 12 mílna fiskveiðilögsögunni tryggir ekki einungis, að hún taki ekki upp ofbeldisaðgerðir að nýju, heldur felur ákvörðunin einnig í sér, að héðan í frá mun brezka stjórnin ekki bera brigður á hinn ótvíræða rétt, sem Alþ. Íslendinga hinn 5. maí 1959 lýsti yfir, að Ísland hefði til 12 mílna fiskveiðilögsögu. Þetta heitorð er helgað með skrásetningu eða þinglýsingu hjá sjálfum Sameinuðu þjóðunum til tryggingar því, að við það verði staðið. Héðan í frá verður ekki um það deilt, að Íslandi einu ber þessi réttur og getur þar af leiðandi án samráðs við aðra ráðstafað honum eins og það telur sér henta. Hv. þm. Lúðvík Jósefsson og Hermann Jónasson héldu því að vísu fram, að með þessu sé ekki fengin viðurkenning Breta á 12 mílna lögsögunni. Þetta segja þeir í sömu andránni og Hermann Jónasson fjölyrðir um þá viðurkenningu í verki, er við höfum hlotið frá ríkjum, sem létu ekki skip sín fiska hér undir herskipavernd og mótmæltu þó stækkuninni 1958 berum orðum. Nú falla Bretar ekki einungis frá valdbeitingu, heldur berum orðum frá mótmælum sínum.“ Þetta er svo skýr viðurkenning, sem á verður kosið, en samt skal það heita, að ráðh. hafi sagt í sinni ræðu, að viðurkenningin hafi ekki verið gefin af hálfu Breta. Ég ætla að minnast hér örfáum orðum á drottningarbréfið. Það var ekki lítill þáttur í ræðunum hér í gær, eftir að hv. alþm. höfðu haldið því fram, að það fælist ekkert í þessu samkomulagi um það, að Bretar mundu ekki strax að 3 árum liðnum heimta endurnýjun á takmörkuðum veiðiréttindum innan 12 mílna landhelginnar, - eftir að þeir höfðu haldið þessu fram og eftir að hæstv. utanrrh. færði sönnur á það með tilvitnunum í bréf brezku ríkisstj. að hún hafi engar ráðagerðir um framlengingu á þessum takmörkuðu réttindum. Þegar þessu er lokið, rjúka menn upp og fjargviðrast yfir því, hvað maðurinn sé að gera, hvað hæstv. utanrrh. sé að gera, þetta sé hneyksli. honum beri skylda til að birta allt bréfið. Þegar birt eru úr bréfi frá brezkri ríkisstjórn til íslenzku ríkisstj. ótviræð ummæli, sem taka af skarið um efnisatriði þessa máls, sem þm. höfðu vefengt og maður skyldi ætla að þeir væru ákaflega fegnir að úr fengist skorið efnislega, þá eru þeir ekki fegnir, þegar úrskurðurinn fæst. Nei, þá fyrst eru þeir óánægðir og tala um. að það sé hneyksli að birta ekki allt bréfið. Hvað eiga svona látalæti að þýða? Hvaða máli kemur það við, hvort bréf frá ríkisstj. til ríkisstj. er birt að meira eða minna leyti, þegar beinlínis er óskað eftir vitneskju um það, hver afstaða brezku ríkisstj. sé til tiltekins atriðis, og sú afstaða hennar er gerð heyrinkunn á Alþ. af hæstv. utanrrh. úr bréfi brezku ríkisstj. til íslenzku ríkisstj.? Þetta eru óskiljanleg barnalæti, allur þessi gauragangur í sambandi við birtingu bréfsins, og það er gert í morgun í blöðunum að stórmáli, og vinur minn, hv. 6. þm. Sunnl., það var einmitt hann, sem var að tala um það í gær, að þetta væri alveg einstæður atburður, að slíkt skyldi hafa komið fyrir. Það er lesið úr bréfi það, sem óskað er eftir að fá úrskurð um, en ekki bréfið allt. Og hvert var svo framhaldið? Auðvitað getsakir um, að það væru einhverjir leynisamningar í þessu bréfi, sem þjóðin mætti ekki sjá. Menn geta fundið sér allt til foráttu í sambandi við mál eins og þetta og hvert annað mál, ef menn vilja gera veður út af hlutum eins og þessum. Ég skal svo fara nokkrum orðum um grunnlínupunktana, sem eru veigamikið atriði og um hefur verið rætt mikið í þessu sambandi, en í nál. hv. 2. minni hl. utanrmn. standa þessi orð: „Eftir að grunnlínupunktarnir eru með þessu samningsuppkasti gerðir að óbreytanlegum samningi við brezku ríkisstj.“ - grunnlínupunktarnir eru gerðir að óbreytanlegum samningi við brezku ríkisstj. Það stendur, með leyfi hæstv. forseta, í niðurlagi orðsendingarinnar til Breta: „Ríkisstjórn Íslands mun halda áfram að vinna að framkvæmd ályktunar Alþ, frá 5. maí 1959 varðandi útfærslu fiskveiðilögsögunnar við Ísland“ - mun halda áfram að vinna að útfærslunni. Þar undir eru grunnlínupunktar. Hvernig er svo hægt að segja, að með slíku samkomulagi sé verið að gera grunnlínupunktana að óbreytanlegum samningi við brezku ríkisstj.? Það er enn fremur sagt, með leyfi hæstv. forseta: „En grunnlínupunktana höfum við enn samkvæmt íslenzkum lögum rétt til að draga að vild, og til þess sama höfum við ótvíræðan rétt bæði að alþjóðalögum og samkvæmt ákvörðunum sjöréttarráðstefnunnar í Genf.“ Þessum réttindum öllum er verið að afsala þjóðinni með því að semja við Breta um nokkra punkta og gera það síðan háð samþykki þeirra eða alþjóðadómstólsins í Haag, hvort breyta megi. Fyrst er sagt: við eigum ótvíræðan rétt samkvæmt alþjóðalögum til tiltekinna punkta, hagnýtingar á þeim, öðrum en hér eru, og svo er sagt, að það sé verið að afsala þessum rétti með því að ætla að láta alþjóðadómstól kveða upp úr um það, hvort þetta séu lög eða ekki lög. Þegar jafngreindir þm. og hér eiga hlut að máli fara út í svona rökvillur eins og að segja: fyrst höfum við réttinn að alþjóðalögum, svo ætlum við að skuldbinda okkur, ef ágreiningur verður um réttinn, til að skjóta ágreiningnum til alþjóðadóms, - með því atriði sé verið að afsala sér réttindum, það er með öðrum orðum, að í hvert skipti sem borgari færi til dómstólanna með mál sitt, þá væri hann með því eftir þessu að afsala sér þeim réttindum, sem hann hyggur sig hafa, bara með því að fara til dómsins. Það er eins og það sé verið að leita með logandi ljósi að einhverjum atriðum í þessu samkomulagi, sem hægt sé að vefengja, skýra á annan hátt en liggur í augum uppi, hæstv. ríkisstj. hefur skýrt og upplýst hefur verið að Bretar skilja. Út af fyrir sig er ekkert við þessu að segja, ef þetta væri gert í þeim tilgangi að taka af öll tvímæli í þessu sambandi. En það er ekki gert til þess. Það er gert til þess að reyna að sjá einhverja veilu í aðstöðu Íslendinga. Það er verið að búa til veilur í réttarstöðu landsins. Það er í þeim skilningi gert. Og þegar hægt er að leggja fram málsgögn frá Háskóla Íslands, sem veigamikla þýðingu hafa, og um afstöðu sjálfra Breta um skilninginn á þessum tilteknu atriðum og þegar það virðist óþarfi lengur að vera um það að þrátta, þá er ævinlega brugðizt verst við. Þetta er vegna þess, að það er því miður einlægur vilji og ásetningur sumra manna hér í þinginu að koma með öllum ráðum í veg fyrir, að samkomulag eða sætt geti tekizt í landhelgisdeilunni við Breta, og það er meira áhugamál fyrir þeim, að sú deila haldi áfram, heldur en hitt, að Íslendingar geti farið út úr þeirri deilu og endað hana með sóma frammi fyrir öllum þjóðum, eins og fram hefur komið, bæði í afstöðu Breta og annarra þjóða, sem tjáð hafa sig um afstöðu Íslendinga í sambandi við það samkomulag, sem hér er til umr. Ég sagði, að það kæmi fram í afstöðu Breta. En þá höfum við skýringar frá hv. frsm. 1. minni hl. utanrmn., hv. 8. þm. Reykv., Þórarni Þórarinssyni. Hann sagði, að Bretar væru bara að gera það að gamni sínu að vera óánægðir, þeir væru nefnilega svo drenglyndir og miklir sportmenn, að þeir vildu ekki vera að sparka í aumingja Íslendingana, sem lægju svona hundflatir. Að þessari skýringu hefur verið brosað, og við skulum ekki eyða tíma í að gera hana frekar að umtalsefni. Það kom önnur miklu alvarlegri skýring að mínum dómi fram hér í umr. í gær. Hv. 1. þm. Norðurl. e. gerði að umtalsefni útvarpsfrétt, sem barst í gær, að togaramenn í Hull mundu taka til löndunarbanns á íslenzkum fiski, ef Bretastjórn tryggði þeim ekki fyrir fram, að Íslendingar færðu ekki frekar út fiskveiðilögsögu sína síðar, og hv. ræðumaður komst efnislega þannig að orði, að þetta væri hið raunverulega mat þeirra, að Íslendingar hefðu afsalað sér rétti til frekari útfærslu. Mér finnst mjög alvarlegt og hryggilegt, þegar íslenzkir alþm. gera sig með slíkum hætti bera að því að telja ótvíræð réttindi eigin þjóðar einskis virði og afsöluð og reyna þannig að smíða vopn í hendur andstæðinga þjóðarinnar, af því að þeir halda, að með því geti þeir komið einhverju klámhöggi á pólitíska andstæðinga. Ég benti í minni framsöguræðu á og vitnaði til ummæla brezkra blaða, þingmanna og forustumanna, að það, sem Bretar óttuðust mest við þetta samkomulag, væri framhaldið, frekari útfærsla Íslendinga á fiskveiðilögsögunni, sem þeir áskilja sér í samkomulaginu að vinna að, og það er augljóslega einmitt þessi sami ótti, sem lýsir sér í afstöðu útvegsmannanna í Hull, sem hv. 1. þm. Norðurl. e. gerði að umtalsefni. Ég skal þá koma að sjálfri orðsendingunni og fara með fáum orðum yfir þær brtt. eða ræða þær brtt., sem fram hafa komið í sambandi við orðsendinguna. Ég kem þar fyrst að 1. liðnum, að ríkisstj. Bretlands falli frá mótmælum sínum gegn 12 mílna fiskveiðilögsögunni umhverfis Ísland. Þetta er ekki talið sama og viðurkenning. Það hefur verið margrætt hérna. Lagadeild háskólans hefur tjáð sig um það, og hæstv. utanrrh. hefur vitnað í ummæli brezkra ráðh. í þinginu um það, að þeir hafi með þessu ótvírætt óafturkallanlega viðurkennt 12 mílna landhelgina. Ég hitti ungan dreng um daginn, sem sagði við mig: Bretar hafa ekki viðurkennt landhelgina, þeir hafa ekki viðurkennt 12 mílurnar, þeir hafa bara fallið frá mótmælum. - Er það ekki sama og viðurkenna? sagði ég. Nei, ekki segja strákarnir það, sagði hann. Segja strákarnir það ekki, sagði ég. Nú, ef þú ert að deila við einhvern af félögum þínum, við skulum segja t.d. um vasahnífinn þinn, sem þú telur þig eiga, en hann segir: Ónei, ég á helminginn í þessum hníf með þér, og ég mótmæli því, að þú eigir hnífinn, - svo rifizt þið um þetta, og félagi þinn mótmælir, að þú eigir hnífinn, en svo segir hann allt í einu: Nei, ég ætla nú að falla frá þessum mótmælum, - finnst þér hann ekki hafa viðurkennt, að þú eigir hnífinn? Ójú, sagði strákurinn, þó að hann væri ekki nema 14 ára gamall. En um þetta er búið að deila hér í marga klukkutíma í þinginu, um atriði eins og þetta. Og eftir að búið er að vitna í, hvernig Bretar líta á þetta, ummæli, sem viðhöfð hafa verið í brezka þinginu og eru alveg ótvíræð og leggja nákvæmlega sama skilning í þetta og hæstv. ríkisstj., þá segja andstæðingar: Því ekki taka af skarið, bera fram brtt.? Við því er að svara: Það þarf ekki að breyta því, sem er ákveðið, hvernig á að vera, og brtt. segir ekkert meira en sjálfur málsliðurinn. Það er óþarfi að breyta því. Orðsendingar á milli ríkja eru yfirleitt þannig gerðar, að í flestum tilfellum verður að velja þær eða hafna, og ef engar efnisbreytingar eru fram bornar, þá þarf auðvitað ekki að vera að deila um það, hvort eigi að breyta til orðalagi á einn eða annan hátt, þegar það er jafnótvírætt og hér um ræðir, að það orðalag, sem lagt er til, segir ekkert nýtt frá því, sem er í sjálfri orðsendingunni eða í 1. lið tillögunnar. Um 2. lið þarf ekki að fjölyrða. Það er enginn vafi á því, að þær eru mjög mikilvægar, þær grunnlínubreytingar, sem þarna hafa átt sér stað. Það hefur verið vikið að því hér og margsinnis um það talað, og hv. stjórnarandstæðingar hafa flutt í efri deild frv. um það að lögfesta gömlu grunnlínurnar án nokkurra lagfæringa, og í síðastliðnum mánuði skiluðu fulltrúar stjórnarandstæðinga í nefndinni, sem fór með málið, till. um það, að svona skyldi þetta vera óbreytt. En þegar hins vegar kemur fram í orðsendingunni hér, að stórkostlegar breytingar geti átt sér stað og sé ætlunin að framkvæma, þá segja auðvitað stjórnarandstæðingar: Þetta er ekki neitt nema það, sem við höfum rétt til. 1958, þegar sjútvmrh. þá, hv. 4. þm. Austf., gaf út reglugerðina, þá voru engar útfærslur á grunnlínunum. Fyrir Alþingi liggja núna till. um staðfestingu eða lögfestingu á gömlu till. Og svo loksins þegar hér koma breytingar fram, þá eru þær taldar einskis virði. Látum það liggja á milli hluta. Þegar búið er að píska þessa menn, sem hafa staðið þannig á rétti okkar í grunnlínuréttingunum hér kvöld eftir kvöld, í útvarpsumr. og framhaldi 2. umr. um þetta mál, þá tóku þeir sig til í gær og fluttu brtt. um nokkrar grunnlínuréttingar. Ég verð að segja, að mér finnst málstaður þessara manna og afstaða í sambandi við þetta mál hafa verið léleg fyrr, en í raun og veru kannske enn þá aumari, eftir að þeir læðast nú fram með þessar brtt. eftir allt það, sem á undan er gengið frá þeirra hálfu, og eftir það, hvað mikið er búið að inna þá eftir því, hvort þeir ætli ekki að hafa manndóm í sér til þess að koma fram með brtt. En hvernig er það, er þá búið að taka aftur frv. í Ed. eða leggja fram brtt. þar? Það er dálítið einstakt, að sömu mennirnir skuli vera með sitt hvora till. í sama máli, aðra í Sþ. og hina í Ed. Í 3. lið orðsendingarinnar er dregið upp, á hvaða svæðum Bretar fái takmörkuð veiðiréttindi til þriggja ára. Um þetta geta auðvitað verið skiptar skoðanir, og sumum finnst þetta veita Bretum of mikil réttindi, að þeir megi veiða inn að 6 mílunum á tilteknum svæðum um tiltekinn tíma á ári um þriggja ára bil. Öðrum finnst ekki mikið látið á móts við það, sem annars vegar er fengið, að geta fengið lausn þessarar deilu. Um 4. tölulið hefur verið gerð töluverð athugasemd, og þar er flutt fram brtt., og því vík ég að henni, að í stað orðanna: „á áðurgreindu þriggja ára tímabili“, eins og það er orðað, megi skip Breta þó ekki veiða á tilteknum svæðum, - það hefur verið flutt brtt. um það, að í stað þess komi: „framvegis“ megi þeir ekki veiða á þessum tilteknu svæðum, sem þarna eru tilgreind. Og orðunin „á áðurgreindu þriggja ára tímabili“ hefur verið túlkuð þannig, að fyrst það sé meiningin, þá hljóti í því að felast, að það sé aðeins um þetta tiltekna tímabil, en algerlega óráðið og óvisst um framtíðina. Nú hefur að vísu hæstv. utanrrh. bent á misskilninginn, sem fram hefur komið í þessu, og eftir að hann benti á það, þá held ég, að ekki hafi komið fram hjá neinum ræðumanni nein athugasemd við þetta. En 3. liðurinn ber að skoðast og skiljast sem takmörkun á 4. lið og skilst mjög auðveldlega, þegar tekin er landhelgin fyrir Norðurlandi, að þar er Bretum heimilað samkv. 3. liðnum réttur til þess að veiða inn að 6 mílna svæðinu frá Horni til Langaness á tilteknum tíma, en í 4. lið segir: þó ekki á vissu tilteknu svæði, sem dregið er frá Grímsey og í 6. og 8. grunnlínupunkt. Þegar þetta liggur þannig fyrir, þá verður að ætla, að mönnum skiljist til fulls, að þessi brtt., sem er c-liður 2. brtt. á þskj. 450, er af misskilningi fram borin. Þá er loksins niðurlag orðsendingarinnar, og um það hafa verið skiptar skoðanir. Stjórnarandstæðingar vilja umfram allt geta lesið út úr þessu eitthvert afsal réttinda okkur til handa og þyngri og aðrar skuldbindingar séu lagðar á herðar okkar með þessu en felst í sjálfu orðalaginu. Ríkisstj. sjálf hefur skýrt og ótvírætt lýst yfir, að enginn ágreiningur hafi verið í samningaviðræðunum og undir meðferð málsins um þetta atriði við samningsfulltrúa Breta. Það er efni þessa máls, að ríkisstj. muni halda áfram að vinna að útfærslu. og samkvæmt orðun þessa niðurlags mun hún tilkynna ríkisstjórn Bretlands þessa útfærslu, sem yrði þá í framkvæmd þannig, að ný reglugerð um útfærslu yrði gefin út og gildistaka hennar miðuð við 6 mánuði,. en það á að tilkynna Bretum útfærsluna með 6 mánaða fyrirvara, miðað við 6 mánuði, frá því að hún yrði kunngerð Bretum. Það olli nokkrum umr. hér í gær. Það er ekki ákvörðunin um útfærsluna, sem hér er um að ræða, heldur að útfærslan sjálf er tilkynnt, og það er þess vegna, sem það er ótvírætt, að sjálf útfærslan kæmi síðan til framkvæmda að 6 mánuðum liðnum, ef Bretar hefðu ekki haft það við hana að athuga, að þeir teldu ástæðu til þess að láta alþjóðadómstólinn um hana fjalla. Þeir hafa því 6 mánuði til þess að vísa ágreiningi um þetta til alþjóðadómstólsins. Ef alþjóðadómstóllinn hefur ekki tjáð sig um málið að 6 mánuðum liðnum, þá tekur útfærslan gildi. Það er að vísu rétt, sem kom fram hjá hv. 1. þm. Norðurl. v., að alþjóðadómstóllinn getur tjáð sig um þetta mál vafalaust án þess að taka endanlegar niðurstöður um málið. Það verður að ætla það. En hitt er jafnvíst og jafnótvírætt eftir hljóðun orðanna í þessu niðurlagi, að hafi alþjóðadómstóllinn ekki tjáð sig um málið að 6 mánuðum liðnum, þá tekur þessi tiltekna útfærsla gildi og gildir áfram, hvort sem Bretum líkar vel eða miður, og verður þá ekki hnekkt úr því gagnvart þeim, nema alþjóðadómstóllinn síðar felli úrskurð um það, að þessi útfærsla hafi ekki stoð í alþjóðalögum og rétti. Og þá er rétt að viðurkenna það, að á þessu niðurlagi orðsendingarinnar er sá efnismunur og brtt. 2, b-lið, á þskj. 450 frá hv. stjórnarandstæðingum, að með þessu taka Íslendingar á herðar sér strax og fyrir fram skuldbindinguna um að leggja ágreininginn undir dóm. Hv. stjórnarandstæðingar vilja aðeins orða það svo, að Íslendingar munt fara í þessum efnum við útfærsluna samkv. íslenzkum lögum og alþjóðarétti. Þeir ætla að vísu að fara að alþjóðarétti, en ég skil það svo, að í því þurfi ekki að felast skuldbinding um það, að þeir ætli að leggja málið fyrir dóm hverju sinni, heldur taka hverju sinni ákvörðun um það, hvort fyrir dómstólinn skuli fara eða ekki. En hæstv. ríkisstj. og stuðningslið hennar,. sem stendur að þessu máli, vill undirgangast þá skuldbindingu og gera það með glöðu geði í eitt skipti fyrir öll að vísa ágreiningi um málið til úrskurðar alþjóðadómstólsins. Það má þess vegna segja, að fyrir utan þessa brtt. og svo hina síðbornu grunnlínupunktabrtt. séu engar efnisbreytingar í þeim brtt., sem fram eru komnar og fluttar eru af stjórnarandstæðingum á þskj. 450. Hv. 4. þm. Reykn. (JSk) flytur brtt. á þskj. 459, af því að hann vill ekki fallast á þann skilning, að málskotið til alþjóðadómstólsins fresti ekki útfærslunni, og vill orða það jákvætt, telur, að um það gæti verið einhver vafi. Frá sjónarmiði okkar og miðað við skilning okkar á niðurlagi orðsendingar ríkisstj. felst engin breyt. í brtt. á þskj. 459. Ég hef nú viljað freista þess við þessa umr. að árétta nokkuð sitthvað af því, sem fram hefur komið við 2. umr. þessa máls. Því miður er það mjög áberandi, eins og ég hef áður vikið að, hversu stjórnarandstæðingar gera sér far um það í einu og öllu að veikja málstað okkar Íslendinga svo sem mest má verða í þessu máli. Ég held hins vegar, að það verði framtíð Íslands ekki að neinu fótakefli. Ég get efnislega haft þau sömu ummæli, sem ég hafði við lok fyrri ræðu mínnar um þetta mál, að ég tel það Íslendingum til sóma að leysa fiskveiðideiluna við Breta á þann hátt, sem hér er lagt til, og ég tel, að það sé lagður öruggur grundvöllur undir framtíðargang þessara mála í viðskiptum við Breta, sem hafa mundi áhrif einnig til góðs í viðskiptum við aðrar þjóðir, með því samkomulagi, sem hér er lagt til að staðfesta. Meginatriðið er það, að við Íslendingar höfum það mikla trú á málstað íslenzku þjóðarinnar, að við erum reiðubúnir til þess að leggja ágreining um réttindi okkar undir úrskurð alþjóðadómstóls.



Herra forseti. Ég vil byrja mál mitt með því að mótmæla harðlega því, sem hv. frsm. utanrmn. sagði nú hér seinast undir lok ræðu sinnar, að stjórnarandstaðan hagaði málflutningi sínum í þessu máli svo, að til tjóns gæti orðið fyrir íslenzkan málstað í landhelgismálinu. Þessu mótmæli ég sem staðlausum stöfum, og ég held, að hv. frsm. utanrmn. hefði borið skylda til að færa sönnur á þessa fullyrðingu sína.  Það er rétt, sem hv. frsm. utanrmn. sagði hér áðan, að þessar umr. eru orðnar nokkuð langar, þó ekkert úr hófi langar. Því verður alls ekki haldið fram. Hér er um stórmál að ræða, sem ekkert er eðlilegra í þingræðislandi en taki nokkurn tíma að kryfja til mergjar, og það er alveg ástæðulaust af hv. stjórnarsinnum að vera að barma sér yfir því, þó að þessar umr. hafi staðið sem svarar einum sólarhring. Það er tilefnislaust, þegar þeir þá hafa fengið að sofa meiri hlutann af þessum tíma og hafa haldið sig utan þingsalanna og svikizt um sínar þingmannsskyldur undir þessum umr. Nei, þeir hafa ekki ástæðu til þess að barma sér, þeir hafa fengið að lúra í bólunum sínum. En ég skil það vel, að hv. stjórnarsinnum líður ekki vel, og þeir hafa ekki gert mikið að því að taka til máls í þessum umr. Það er frsm., það er hæstv. dómsmrh., og það er hæstv. utanrrh. og svo aftur frsm. nú, sem hafa talað í málinu. Að öðru leyti hafa þeir látið málið, - eins og það væri eitthvert ómerkilegt mál, - látið það lönd og leið. En þetta mál er þýðingarmikið mál á heljarslóð ríkisstjórnarinnar, enda hefur málið fengið það heiti nú í þessum umr., - og það hittir í mark, - að þetta er heljarslóðarorrusta ríkisstj. Það er heljarslóðarorrusta ríkisstj., sem hér hefur verið háð s.l. sólarhring.  Hv. frsm. utanrmn. á rétt á því eins og aðrir frsm. nefnda að grípa inn í umr., þegar honum þykir hlýða samkv. þingsköpum, og það gerði hann nú, og hann hóf mál sitt með því að rifja upp nokkuð þessar umr. um málið, og m.a. minntist hann á atvik, sem gerðist hér s.l. nótt. Þegar ég átti þeirri ánægju að fagna að sjá hér hæstv. forsrh. mættan í dag og hæstv. fjmrh. líka og heilmikið af því 27 manna þingliði stjórnarinnar, sem vantaði hér í nótt, þá hafði ég glaðzt svo, að ég hefði ekki talið ástæðu til að gera það mál að umtalsefni nema af því, að hv. frsm. utanrmn. tókst það á hendur svona í leiðinni að minnast á það atvik. Annars hefði það ekki verið gert að umtalsefni af mér. En úr því að á þetta var minnzt, þá vænti ég þeirrar sanngirni af hæstv, forseta, að mér leyfist að víkja svolítið að þessum atburði. Það er þá einmitt í beinu framhaldi af því, að hv. form. utanrmn. var að rekja gang þessara umr. og hver hefði verið frammistaða stjórnarliðsins og stjórnarandstæðinga, að ég leyfi mér að draga upp svolitla viðbótarmynd af því.  Umr. um þetta mál var haldið áfram í fyrradag allan daginn, og það voru sannast að segja miklar vanheimtur á liði stjórnarinnar, svo var í ráðherrasætum líka. En fundunum var haldið áfram í fyrrinótt þangað til klukkan að ganga fimm, held ég, – hún var fyllilega orðin fjögur í fyrrinótt, mundi það ekki vera rétt? Jú, jú. Fyllilega fjögur.  Hér var hverjum þm. á fætur öðrum boðið upp á það að tala um landhelgismálið yfir mestmegnis auðum stólum þingsalarins. Það er aldrei skemmtilegt að horfa á auða stóla fyrir ræðumann. Það er ekki líklegt, að þeir meðtaki boðskapinn svo auðveldlega. Þetta ætti enginn maður að skilja betur en hæstv. utanrrh., því að mér er sagt, að í draumum sæki að honum óhugnanlegar sýnir auðra stóla úr hátíðarsal háskólans, líkt og augu Gláms sóttu að Gretti lengstum. Þegar að því kom, að ég átti að fara hér í ræðustól, að mér komið á mælendaskrá, þá var klukkan að verða þrjú í nótt, og þá var það, að ég, eins og þingvenja er, lét það í ljós við hæstv. forseta sameinaðs þings, Friðjón Skarphéðinsson, að ég þyrfti að haga máli mínu svo í sambandi við landhelgismálið, að ég þyrfti að beina orðum að hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh. viðvíkjandi orðum og gerðum þeirra í sambandi við landhelgismálið, og ég óskaði þess vegna eftir því, að hann gerði ráðstafanir til þess, að þessir þingbræður mínir kæmu. Undan þessu færðist forseti. En ég gaf kost á því, að ef þeim væri vorkunn að koma hér og gegna sínum þingskyldum, þá værum við hinir, sem hér værum í þingsalnum, einnig leystir frá okkar þingskyldum og fundi væri frestað, en ekki var hlustað á það. Ég skal ekki greina frekar frá orðaskiptum mínum og hæstv. forseta í sambandi við þetta mál, nema hann gaf hlé til umhugsunar og hann gaf hlé til þess að geta ráðgazt við hæstv. utanrrh. og dómsmrh. hér í hliðarherbergjum. Að þeirri ráðstefnu lokinni kom hann hér og beitti því valdboði forsetans, að ég ætti að víkja úr ræðustóli, en gaf mér ekki kost á að halda áfram mínu máli, þegar þá höfðu þó bætzt tveir ráðherrar í þingsalinn, sem ég hefði sennilega gert þá, þó að mig vantaði þá, sem ég ætlaði að tala við, - mér þótti leitt að þurfa að baktala þá virðulegu ráðh., en tilknúinn af forsetavaldinu hefði ég sennilega orðið að gera það, ef aðrir ráðh. hefðu kannske tekið að sér að bera þeim mín orð.  Ég get ýmsu fleira bætt við þessa frásögn, því að það vantar ýmislegt í hana, það er rétt. Ég álít, að það væri hæstv. stj. ekkert til sóma, því að það er hægt að skýra frá þeim hlutum, sem þeir kæra sig ekki um hér. Þeir hafa vafrað þannig um þingsali hér, á meðan á afgreiðslu þessa máls stóð, að það er ekki vert kannske að upplýsa, það á almannavettvangi. Þá læt ég útrætt um þetta, sem er eingöngu sagt í tilefni af því, að hér var hafin umr. um þetta af frsm. utanrmn. Á síðara helming 19. aldar var sífelld afturför hjá Íslendingum að því er snerti landhelgi og vernd hennar. Á síðustu 100 árunum, sem liðin eru frá miðri 19. öldinni og fram á þessa miðja, var þróunin þessi, að Íslendingar bjuggu við 24 mílna fiskveiðilandhelgi, fóru svo niður í 16, svo fór það niður í 4, - mikið hnignunartímabil. Svo um aldamótin, eða nánar tiltekið 1901, semja vinir okkar Danir, sem þá höfðu forræði fyrir okkur, við Breta, eins og kunnugt er, um það, að nú skuli skorin enn ein míla af íslenzkri landhelgi og hún færð niður í 3 mílur og Bretum boðið inn í firði okkar og flóa þar með. Það er a.m.k. í almæli haft, að þetta hafi Danir gert til þess að glæða eitthvað sölu á svínakjöti í Bretlandi. Við þennan danska samning bjuggum við svo í hálfa öld. Og þessi danski samningur hefur verið talinn eitt af hinum ógeðfelldari plöggum Íslandssögunnar, menn hafa ekki viljað bendla neinn Íslending við gerð hans. Nei, menn hafa þótzt góðir að geta sagt: Nei, það var aldanskur ráðherra, sem gerði þann samning. - Það var satt, það var aldanskur ráðherra og dönsk ríkisstjórn, sem bar ábyrgð á honum. En þessi samningur var ekki eins bölvaður að öllu leyti og dæmi eru til um samninga. Það var einn kostur við hann. Hann var uppsegjanlegur, hæstv. utanrrh. Hann var uppsegjanlegur.  Svo er farið að starfa að því að setja reglur um friðun á landgrunninu samkv. þeirri heimild, sem sjútvmrh. hafði samkvæmt þessum lögum, - heimild til þess að gera það með setningu reglugerða. Fyrsta reglugerðin um þetta efni er sett 1950, þar sem aukið er nokkru við fiskveiðilandhelgina norðanlands. Þar með eru íslenzk botnvörpuskip látin færa sig utar, öll erlend skip líka nema Bretar. Þeir fengu að skarka áfram fyrst um sinn inn að gömlu línunni, og það var illur fyrirboði þess, sem síðar kom. Það bólaði þarna strax á undirlægjuhættinum gagnvart Bretum, að taka þá eina þjóða út úr, þjóð, sem hafði sýnt okkur meiri ágengni og drýgt stærri syndir með því að urga upp íslenzk fiskimið og gera þau fisklaus að kalla. Jú, þeir fengu þarna strax við setningu reglugerðarinnar 1950 þau sérréttindi allra erlendra þjóða að mega fara inn fyrir þá nýsettu línu og inn að þeirri gömlu, og notuðu þeir þann rétt rækilega, ekki hvað sízt á Húnaflóa, enda varð það svo, að Húnaflóasvæðið varð mjög hart úti á næstu árum á eftir og hefur verið svo fram undir þetta, að því er fiskleysi snertir. Bretar höfðu með reglugerðinni frá 1950 meiri rétt en Íslendingar. Við samþykkt þess samnings, sem hér er til umr., komast þeir líklega aftur í sömu sporin. Íslendingum, ekki sízt Strandamönnum og íbúunum við Húnaflóa, líkaði þetta stórum illa. Þessi undanlátssemi við Breta varð illa ræmd þar norðanlands. Íslenzk stjórnarvöld þóttu hafa haft lítið bein í nefi gagnvart Bretum viðvíkjandi þessari stjórnanathöfn, og þótti mönnum upp frá þessu ills að vænta af þeim sömu mönnum, enda er það nú komið á daginn. Næsta skrefið, og það má kalla stórskref, er stigið árið 1952, þegar reglugerð er sett um að færa út fiskveiðilandhelgi Íslands í 4 sjömílur og loka fjörðum og flóum eftir sömu reglum og Norðmenn höfðu þá nokkru áður fært sína landhelgi út í 4 sjómílur. En ekki þarf að rifja það upp í löngu máli, að þá hófst raunverulegt stríð við Breta. Bretar sögðu okkur þá stríð á hendur út af því, að við skyldum hafa dirfzt að ætla að helga okkur 4 sjómílur meðfram strandlengju okkar til eigin fiskveiða, sem þeir þó eins og allar aðrar þjóðir vissu að við lifðum á. Hvað varðaði þá um það? Þetta var einhliða aðgerð af hendi Íslands, og enginn gat haggað þeirri aðgerð. Hún var gerð í fullri andstöðu við Breta. Þeir byrjuðu á að hóta og ógna, áður en þetta var gert, og héldu því áfram, eftir að þetta hafði verið framkvæmt, og settu þá á okkur fisklöndunarbannið, sem allir sjá og viðurkenna að var tilraun af hendi stórveldis til þess að sveita hina litlu Íslenzku þjóð. Og þetta gerðu þeir þrátt fyrir það, þó að þeir væru þá orðnir bræður okkar í bandalagi þjóða, þar sem fyrsta boðorðið var, að stórþjóðirnar áttu að vernda þær litlu. Vel fylgdust Íslendingar að í þessu máli. Þetta var ekki ágreiningsmál innanlands. Þetta þótti öllum sjálfsögð ráðstöfun til þess að bæta lífsaðstöðu þjóðarinnar, og hefði mátt vænta þess, að slíkt yrði einnig áframhaldið. Þá kemur að útfærslu fiskveiðilandhelginnar í 12 mílur 1958, stærsta skrefinu, sem var stigið til þess að vinna upp aftur hnignunina á síðari hluta 19. aldarinnar, að komast þá aftur upp í 12 mílur með íslenzka fiskveiðilandhelgi. Það var öllum ljóst, að þetta var enginn lokaáfangi. Það er alrangt, sem hefur verið látið í veðri vaka í þessum umr., að þessir eða hinir hafi litið á þetta sem endanlegt mark, heilaga tölu 12, og þar fram eftir götunum og að lengra skyldi ekki haldið, það mætti ekki neinn vinna að því að víkka landhelgina meina en þetta. Þetta er alrangt. Þetta eru ósæmilegar getsakir. Það var öllum Íslendingum augljóst, að þó að við næðum okkar 12 mílna áfanga, þá yrði sífellt með vaxandi veiðitækni, stækkun skipa og fullkomnari veiðarfærum að stefna að því, að þjóð, sem er eins sett og íslenzka þjóðin er, sem 9 allt sitt undir fiskveiðum og verndun sinnar landhelgi, fengi umráð yfir landgrunninu öllu og gæti lagt það undir sína lögsögu. Það var lengi vel ekki vitað um nokkurn minnsta ágreining í þessu. Það var ekki vitað annað en öll þjóðin fylgdist að sem bræður í því að stefna skref fyrir skref að þessu marki, nota hvert tækifæri, sem gæfist, til þess að stíga nýtt og nýtt skref, þangað til við hefðum náð lögsögu á öllu okkar landgrunni, sem er svo sérstaklega vel aðgreint frá öllum öðrum landgrunnum annarra landa landfræðilega, að ekkert er hægt að deila um þess mörk. Samfylgdin entist svo lengi sem ofur sterk erlend öfl fóru ekki að hafa áhrif á hugi ýmissa Íslendinga, jafnvel í valdaaðstöðu. Það eru eingöngu erlend, framandi, utanaðkomandi öfl, sem hafa gert það að verkum, að íslenzk þjóð stendur í dag - því miður - ekki sameinuð sem skyldi um sitt landhelgis- og landvarnamál. Við höfðum náð 12 mílna áfanganum og unnið það stríð, sem Bretar hófu eftir setningu reglugerðarinnar 1. sept. 1958, og unnið það stríð þannig, að brezku herskipin voru hætt að ónáða íslenzku varðskipin og fara inn fyrir íslenzka landhelgi og höfðu gert það fyrir mörgum mánuðum, - ef það er ekki að nálgast árið, síðan þau gáfust upp, - það var fyrir Genfarráðstefnunni í fyrra, og það fer nú að líða að því, að það sé ár, frá því að þeir létu af þessari styrjöld, af því að þeir sáu, að hún var vonlaus. Það hafði ekki tekizt að fiska undir herskipavernd, og Bretar höfðu fengið slíkt ámæli í augum heimsins, að þeim fannst það ekki reynandi að halda þessu siðleysisstríði áfram. Þá var farið að makka, og það þótti svo ljótur verknaður, að enginn íslenzkur valdamaður vildi játa á sig glæpinn lengi vel, mánuð eftir mánuð. Það eru svívirðileg ósannindi, var sagt, íslenzka ríkisstj. er ekkert að makka við Breta, það er ekki verið að undirbúa neina samninga. Þeir eru bara í kurteisi að tala við Bretana, eins og sjálfsagt mál er. En þegar þing kom saman í haust og umr. hófust hér í þinginu um þetta mál, þá varð öllum mönnum ljóst af ræðum hæstv. utanrrh. og hæstv. dómsmrh., að þeir voru og höfðu verið í samningum við Breta um þetta mál. Dómsmrh. sagði hiklaust, að það yrði að vega það og meta, hvað væri hægt að fá, hverju yrði að sleppa, - aðallega, sagði hann, hvað við yrðum að láta innan okkar 12 mílna fyrir það, sem við kunnum að geta fengið utan 12 mílnanna, - þetta er álitamál, og við verðum að vega það og meta, hvort hægt sé að ná samningum á þessum grundvelli. - Hæstv. utanrrh. hagaði sér allt öðruvísi. Hann reyndi enn á ný að þræta og sverja, að það væri eiginlegs ekkert að gerast, það hefði ekkert gerzt. En samt fór það svo, að Alþ. var heitið því hátíðlega, að ekkert skyldi verða gert í málinu gagnvart Bretum nema láta Alþ. fylgjast með í því og málið skyldi þannig vera í höndum þingsins ásamt stjórninni, eins og sjálfsagt var. Þetta var þá sannleikur. Samtölin höfðu verið í gangi milli íslenzkra stjórnarvalda og Breta, þó að þrætt væri fyrir, og það eru margir mánuðir síðan það varð augljóst mál og játað. Svo kom þar, að nú fyrir nokkrum dögum var tilkynnt, að það yrði lögð þáltill. fyrir Alþ. um það, að deilan við Breta yrði leyst með samningum, og fskj. með þessari þáltill. er orðsending utanrrh. Íslands til utanrrh. Bretlands um það, að ríkisstj. Bretlands falli frá mótmælum sínum, grunnlínur verði færðar svolítið út, í 3 ár frá dagsetningu svars Bretastjórnar mun ríkisstj. Íslands ekki hindra, að skip, sem skrásett eru í Bretlandi, stundi veiðar milli 12 og 6 mílna fiskveiðilögsögu Íslands á nánar tilgreindum svæðum. Í fjórða lagi, að á áðurgreindu þriggja ára tímabili skuli þá skipum, sem skráð eru í Bretlandi, óheimilt að stunda veiðar á tilteknum svæðum milli 6 og 12 mílna innan fiskveiðilögsögunnar, og svo í fimmta lagi, að ríkisstj. Íslands ætli sér að halda afram að vinna skv. ályktun Alþ. frá 5. maí 1959 að útfærslu fiskveiðilögsögunnar við Ísland, en muni tilkynna ríkisstj. Bretlands slíka útfærslu með 6 mánaða fyrirvara, og ef þeir færu að malda eitthvað í móinn gegn slíku, þá væri hægt að skjóta ágreiningnum til alþjóðadómstólsins. Það er þessi till. til þál., einkanlega þessi orðsending, þessi milliríkjasamningur, sem hér er um að ræða, sem hv. Alþ. hefur verið að ræða undanfarna daga og nætur og er enn að ræða. Það sér hver maður, það blasir við augum allra, að frá Horni og austur fyrir land er á einhverjum tímum ársins heimilað, að brezk skip séu að veiðum innan 6 mílna línu allt vestur að Bjargtöngum, austur fyrir og suður fyrir og vestur fyrir land til Bjargtanga með örfáum undantekningum, þar sem veiðiskapurinn skal af þessum erlendu ræningjum ekki stundaður nema inn að 12 mílunum. Þessu er afsalað. Þetta stingur mest í augun. Það er út frá þessu, sem menn taka afstöðu til málsins við fyrstu sýn. En þegar menn athuga málið betur, þá er það miklu stærra atriði, sem upplýst var á utanríkismálanefndarfundi fyrir nokkrum dögum, að þessi samningur sé óuppsegjanlegur og að Ísland sé þannig um aldur og ævi skuldbundið til þess að ákveða ekki nýja grunnlínupunkta, færa ekki út sína fiskveiðilandhelgi nema hafa fyrst sótt um það til Breta og verða síðan að leggja það undir erlendan dómstól. Þetta er raunverulegt innihald samningsins. Þetta er það, sem veldur því, að sum brezk blöð segja, að það hafi verið gert „good job“ fyrir þá, og mætti segja, að Íslendingar hafi gert „bad business“ í staðinn. Það er það stóra í málinu. Og eins og málið stendur núna, þá er ekki annað að sjá en sóknin, sem hófst 1948 í landhelgismálinu og náði hápunkti með útfærslunni í 12 mílur 1958, sé nú að byrja að verða að undanhaldi, sams konar undanhaldi og upphófst hér á síðari hluta 19. aldar, og það verður ömurlegt, ef síðari hluti 20. aldarinnar ætti að verða endurtekning á sögu 19. aldarinnar. Það má segja, að það hafi gengið í þessum umr. eins og jafnan, þegar deilt er um mál, stjórnarsinnar, ríkisstj. og fylgilið hennar á þinginu hefur haldið því fram, að þetta sé einn mesti sigur íslenzkrar stjórnmálasögu, sem hér hafi verið unninn, og sparar hvorki stór orð, miklar gyllingar, risafyrirsagnir í sínum blöðum, endurtekningar á þessum boðskap í ríkisútvarpinu dag eftir dag, að nú hafi verið unninn einn stærsti sigur íslenzkrar stjórnmálasögu. Og það er með þessari orðsendingu, sem við eigum kost á að gera að milliríkjasamningi við Breta. Nú lýgur þú Herlegdáð fyrir kónginum, var eitt sinn sagt, og það má sannarlega segja eins nú: Nú lýgur þú að íslenzkri þjóð. hæstv. ríkisstj. - Hins vegar heldur stjórnarandstaðan því fram, að þetta sé einn hörmulegasti svikasamningur íslenzkrar sögu. Það ber ekkert meira eða minna en þetta á milli. Og í þeim umr., sem hér hafa farið fram af hendi stjórnarandstöðunnar hafa verið færð fram þung rök fyrir því, að þetta sé afsal landsréttinda, þetta stofni lífsaðstöðu íslenzku þjóðarinnar í mikinn háska og þetta sé mikið undanhald undan erlendri ásælni og ofurselji rétt ekki aðeins nútíma Íslendingsins, heldur komandi kynslóða, og það er það versta. Að þessu leyti má segja, að umr. hafi verið, eins og umr. oftast eru, einn segir hvítt það, sem hinn segir svart, og svo hættir mörgum til að láta slíkar umr, sem vind um eyru þjóta. En það hefur ýmislegt merkilegt gerzt í þessum umr., og ég ætla aðallega að staldra við tvennt. Ég tel það fyrsta merkilega atburð þessara umr., sem gerðist hér í gær, þegar hv. 1. þm. Norðurl. e. (KK) sannaði það ótvírætt fyrir þingheimi, svo að ekki verður um villzt eða hrakið, að hæstv. utanrrh. Íslands er staðinn að beinum og berum ósannindum frammi fyrir Alþ. Íslendinga. Hann gaf yfirlýsingu hér þann 6. febr., að þá hefðu engin tilboð borizt frá Bretum og þá hefðu engar till. farið frá Íslendingum í landhelgismálinu, - ekkert að frétta af þeim vígstöðvum. Og svo er hér í gær lesin skýrsla úr flokksblaði þessa hæstv. ráðh., sem er að allri uppbyggingu þannig, að hún getur ekki verið samin af neinum öðrum en þeim, sem annaðhvort hefði beina frásögn ráðh. til þess að rita eftir eða skjöl hans og skilríki til þess að draga upp myndina af því, sem hefði gerzt, atburðaröðina í þessu frá því í október og hversu það hefði verið óskaplega mikið að gera hjá ráðh. í málinu, þegar þetta skeyti hefði borizt, sem hefði verið þýtt með dulmálslyklum, og ráðh. vakað í ofvæni, þangað til menn sáu, hvað í þessu fæilst, og þessi atburður gerðist þarna og þennan dag borðaði hann með Home lávarði, á þessum stað, í hinum veglega sal Buckinghamhallar, og nákvæmlega lýst, hvernig hæstv. utanrrh. mataðist og drakk og starfaði og hverja hann hitti af valdapersónum Bretlands o.s.frv., o.s.frv., og þar mættust tveir seigir, sagði blaðið. Dagsetningarnar voru þarna. Áreiðanlega hefði ritstjóri Alþýðublaðsins ekki farið með þessar dagsetningar í blaðið, nema það hafi verið nákvæmlega og vandlega endurskoðað af ráðh. sjálfum. Og hvað sjáum við svo? Þá sjáum við þarna svart á hvítu, að þessi stórkostlegu afrek þessara tveggja afreksmanna hafa ekki aðeins verið til umr., heldur til afgreiðslu. Þau hafa verið til afgreiðslu, áður en hæstv. ráðh. kom hér hátíðlega í stólinn frammi fyrir Alþ. og sagði: Ekkert að frétta, ekkert gerzt, engin tilboð frá Bretum, engar till. frá Íslendingum. - Hér er því ekkert um að villast. Hér hefur það orðið ljóst í þessum umr., að utanrrh. Íslands, sem fer með allan trúnað íslenzku þjóðarinnar í landhelgismálinu út á við, er staðinn að berum ósannindum frammi fyrir Alþ. Íslendinga. Hvað á slíkur maður að gera? Hann á, undireins og hann getur komizt í þennan ræðustól, að ganga hér fram, það er það allra minnsta, sem hann getur gert, og biðja þingið afsökunar á þessum mistökum.  Annað mjög merkilegt hefur gerzt í þessum umr. Og það er það, að hæstv. utanrrh. lætur þess getið í útvarpsumr. um landhelgismálið frammi fyrir alþjóð, þegar hann á í vök að verjast stjórnarandstæðingum, sem fullyrða, að í milliríkjasamningnum felist ekki ákveðið öryggi, sem þeir telji nauðsynlegt að þar sé til verndar íslenzkum málstað, þá segir hæstv. ráðh.: Það er að vísu rétt, það er ekki í orðsendingunni, en ég hef bréf upp á það, - eins og Jón Hreggviðsson hafði, - bréf frá hennar hátign Elísabetu Bretadrottningu. Og þar er það tryggt, að Ísland hefur þennan rétt, sem er ekki tekinn fram í orðsendingrunni, en í bréfinu er það staðfest, svo að það er ekkert um að villast. - Ég sé það af nál. hv. utanrmn., að þegar nefndarmenn komu þar á nefndarfund, þá fara þeir fram á það, eins og eðlilegt er, að utanrmn. sé sýnt þetta leyniplagg. Engin ósk var eðlilegri. Engin ósk var sjálfsagðari. Og sagði ekki hæstv. ráðh. undireins: Jú, utanrmn. hlýt ég að sýna þetta plagg? - Nei, hann var ekki alveg á þeim buxunum, ekki að tala um að sýna utanrmn. þetta leynibréf. Þá gerist annað, og það er það, að í framhaldsumr. hér á hv. Alþ. tekur hæstv. ráðh. leynibréfið upp og þýðir sjálfur úr því tvær setningar og gengur þannig feti framar en í útvarpsumr., sýnir horn af bréfinu: Hér er það. en að öðru leyti skal það vera í mínum lófum leynt. - Og þá rísa auðvitað upp raddir í þinginu: Við viljum fá að sjá bréfið, við viljum fá að ganga úr skugga um það sjálfir, hvað í þessu bréfi er, hvort það er þetta, sem hæstv. ráðh. segir, hvort það er aðeins það, hvort það er ekkert annað í því. - Og grunsemdirnar vakna við það, að hæstv. ráðh. vill ekki sýna neinum bréfið. Eru einhverjar skuldbindingar í þessu bréfi gagnvart Íslandi? Eru einhverjar tryggingar í því gagnvart Íslandi? Eru einhverjar skýringar í því gagnvart óljósum ákvæðum samningsins? Eru einhver viðbótarákvæði þarna? Er eitthvað, sem hallar rétti Íslands eða bætir aðstöðu Íslands, í þessu viðbótarplaggi? Til einhvers er það sent. Það kemur ekki til mála, að það sé hægt að telja okkur trú um það, að þetta sé einkabréf frá Elísabetu til Guðmundar. Og hvað áttum við að gera með að sjá hornið af því bréfi? Ekkert. Nei, hér er um skjal að ræða, sem varðar þetta mál. Það hefur hæstv. ráðh. sjálfur opinberað með því að geta þessa plaggs í útvarpsumr. og með því að sýna það hér og þýða úr því eina eða tvær setningar á Alþ. Krafa þingsins er því og hlýtur að vera: bréfið fram. Utanrmn. er skyldug til að heimta bréfið í sínar hendur, og ég treysti svo formanni hv. utanrmn., Gísla Jónssyni, að hann heimti bréfið a.m.k. í hendur utanrmn. Þegar utanrmn. hefur gengið sjálf úr skugga um efni bréfsins, þá er það mitt álit, að hún eigi að mynda sér skoðun um, hvort ástæða sé til, að þetta bréf sé prentað sem þskj. í sambandi við landhelgismálið. Ef hún telur þetta einskis virði, þá er það hennar að ákveða, að það skuli ekki birt. En hún verður að fá vitneskju um það, og snerti þetta málið, sé til skýringar á einhverju atriði samningsins, eins og hæstv. ráðh. hefur sagt, eða bæti einhverju við samninginn eða dragi þar eitthvað frá, þá á þingið heimtingu á að fá þetta plagg, og það er botnlaus ósvífni af hæstv. ráðh. að leyfa sér það að reyna til að dylja Alþ. þess plaggs, sem er í snertingu við þetta mál. Slík fyrirlitning hefur Alþ. mér vitanlega aldrei verið sýnd fyrr, og það kemur úr hörðustu átt, að þessi ósvífni skuli sýnd í sambandi við eitt viðkvæmasta og helgasta og stærsta mál þjóðarinnar. Ég veit, að það verður allsherjarkrafa, ekki aðeins allrar utanrmn., heldur og þingheims alls og þjóðarinnar, að ekkert pukur sé haft í þessu máli og að þau plögg, sem játað er að snerti þetta mál, séu lögð fram fyrir þjóð. Það er engin krafa eins eðilleg og þessi. Og eitt langar mig til að spyrja um, spyrja beint um. Hefur þetta Elísabetarbréf verið birt fylgismönnum ríkisstj., eða hafa þeir ekki fengið að sjá það, nema hornið af því? Ef fylgismenn stjórnarinnar hafa fengið að sjá þetta bréf, þá hefur verið gert upp á milli þm. á þann hátt, sem ber ekki að gera í lýðfrjálsu landi. Plögg varðandi hin þýðingarmestu mál þingsins eiga að verða gerð kunn öllum þingheimi, jafnt þm. stjórnarandstöðunnar sem fylgismönnum ríkisstj. Ef hins vegar svo laumulega hefur verið farið með þetta bréf, að stjórnarfulltrúarnir í utanrmn. og þm. stjórnarliðsins hafa ekki fengið að sjá það, hvernig getur þá hæstv. ríkisstj. ætlazt til þess, að þessir menn þóknist henni í því að rétta upp hendurnar með lausn málsins, fáandi ekki að vita um málsefnið í heild, fá meira að segja að vita um það, að einhver atriði málsins séu dulin fyrir þeim, en atkvæði þeirra heimtuð um málið þrátt fyrir það? Nei, þm. stjórnarliðsins gera ekki látið bjóða sér slíkt. Og þar tel ég, að sterkasta kröfuvaldið hafi fulltrúar ríkisstj. í utanrmn. og þá sérstaklega formaður hv. utanrmn. fyrir hönd nefndarinnar og fyrir hönd þingsins alls. Og ef hann með sínum dugnaði og sinni réttlætiskennd kemur þessu ekki fram, þá álít ég, að hann hafi beðið mikinn ósigur og verði ekki með öllu losaður við þá ábyrgð, sem menn hljóta að lýsa á hendur hæstv. ráðh. fyrir tilraun hans til þess að halda leynd yfir vissum atriðum þessa máls. Það er ekki hægt að koma með neina skýringu á því, að slíkt bréf sé sent upp á þau býti, að þing gagnaðilans megi ekki fá að sjá það. Og tilvera bréfsins sýnir, að einhverja þýðingu hefur það. Þýðingarlaust bréf fer ekki Elísabet Bretadrottning að senda Guðmundi Í. Guðmundssyni utanrrh. í sambandi við landhelgismálið. Bréfið verður að birtast. Lágmarkskrafan er sú, að bréfið sé gert kunnugt utanrmn. í heild og hún taki ákvörðun um, hvort það skuli prentað sem þskj. Hv. frsm. utanrmn. gerði sig alveg eins og barn í framan, eins og 19 ára dreng, - hann var nú reyndar að tala um 14 ára dreng líka, - þegar hann segir: Þegar þm. heyra eina eða tvær setningar úr bréfinu, þá verða þeir óánægðir. - Hann er alveg hissa á þessu, hissa á því, að þm. skuli ekki vera svo lítilþægir, að þeir fái bara að vita eitthvert atkvæði, eitthvert orð, einhverja setningu úr bréfinu og þá eigi þeir að vera ánægðir. Við höfum heyrt setningu úr bréfi Elísabetar til Guðmundar. Þá eiga þeir að vera ánægðir, þm. Nei, þá verða þeir óánægðir, segir frsm. Hann sagði, að það væri barnaskapur af þm. að haga sér svona. Nei, það er fjarri sanni. Hér er um svo stórt mál að ræða, að þm. geta ekki unað neinu öðru en því, að utanrmn. fái bréfið og taki ákvörðun um, hvort ástæða sé til að birta það sem þskj. eða hvort efni þess skuli varðveitt í bókum utanrmn. sem minna opinbert mál. En það er ekki ástæða til að hafa vitneskju bréfsins í höndum ráðh. og eiga að trúa því, hvað í þessu bréfi sé, þegar þetta mál er á dagskrá á þeim sama degi sem þessi sami ráðh. er staðinn að ósannindum frammi fyrir Alþ. Íslendinga. Þá á hann sízt heimtingu á því, að honum sé trúað. Er meira í bréfinu? Er annað í bréfinu? Ráðh. verður ekki trúað. Bréfið verður sjálft að tala. Og ég endurtek: Ég vil fá að vita, hvort stjórnarliðar hafa fengið að sjá bréfið og þannig verið gert upp á milli þm. eða hvort þeir eru einnig blekktir á sama hátt og við, og er hvorugur kosturinn góður. Í þessum umr. hefur mjög mikið verið um það rætt, hvort það sé ekki góður kostur að eiga úrskurð í þessu lífshagsmunamáli íslenzku þjóðarinnar, landhelgismálinu, undir alþjóðadómstólnum í Haag, alþjóðlegum dómstóli. Um þetta hafa verið höfð stór orð í þá átt, að hver sá þegn, sem vilji ekki að skorið sé úr íslenzkum málum á þennan hátt, sé eiginlega ofbeldisseggur og slík þjóð, sem vilji ekki láta afgreiða sín mál þannig, geti ekki talizt meðal réttarríkja. Þetta eru stór orð. Ef Ísland yrði ekki talið á bekk með réttarríkjum, ef það neitaði að leggja þetta mál undir Haagdómstólinn, þá er nokkuð eðlilegt, að þessir menn hafi heldur valið það, að Ísland gæti talizt réttarríki. Og þarna er það, sem hæstv. fjmrh. kemur við sögu. Er hann nú farinn? Getur hann ekki einu sinni verið á þingfundi um hádaginn? Mætti biðja hæstv. forseta, að gera ráðstafanir til þess, að fjmrh. sýndi sig hér í salnum? Ég mundi gera hlé á máli mínu á meðan.  
             Ég sé, að hæstv. fjmrh. er kominn í þingsalinn, og mun ég þá halda áfram máli mínu.

Ég er líka kominn.

Það gleður mig nú enn þá meir, því að mér finnst hæstv. forsrh. alltaf hressilegur og skemmtilegur maður, svo að það verkar vel á mig nærvera hans.

Má ég segja eina setningu?

Já.

Ég mundi hvorki taka á móti þingmennsku né ráðherradómi, ef ég væri alltaf skyldugur að hlusta á Hannibal.

Já, það gerist nú ekki þannig á Íslandi, að menn taki við þingmennsku úr hendi eins manns, það gerist úr hendi kjósendanna, ef ég man rétt, og hann væri ekki ofsæmdur af því að vera kosinn með einu atkvæði. Ég undrast ekkert, þótt hann mundi hafna þingmennskunni, ef hann hefði bara fengið eitt atkv.  En ég ætlaði nú samt sem áður, þrátt fyrir ánægju mína yfir nærveru hæstv, forsrh., að beina nokkrum orðum til hæstv. fjmrh. að sinni. Hann hélt ræðu í útvarpið nú á dögunum um landhelgismálið. Það var ein af þessum fínu og penu ræðum, sem engan hneyksla, og það var samt ýmislegt í henni, sem mér fannst sérkennilegar kenningar. Hann sagði í þessari ræðu í fyrsta lagi, að orðalagið að falla frá mótmælum jafngilti viðurkenningu með berum orðum. Já, það jafngildir viðurkenningu, sem væri sögð berum orðum. En ég vil segja, að þegar menn vilja segja einhvern ákveðinn, þýðingarmikinn hlut, þannig að hann skiljist og verði áreiðanlega ekki mistúlkaður, hvílík aðferð er þó í milliríkjasamningi að segja hann ekki berum orðum, en það megi skilja það, megi ráða í það. Hæstv. ráðh. játar, að þetta sé ekki sagt berum orðum, en það jafngildi því, að það sé sagt berum orðum. Þm. hafa borið fram brtt. á þann hátt, að þetta verði sagt berum orðum, að Bretar viðurkenni 12 mílna fiskveiðilögsögu við Ísland. Er það nú ekki öllu viðkunnanlegra að segja svona hlut berum orðum? En það má vel vera, að það sé afstaða hæstv. ráðh., að það fari einmitt betur á því að segja þetta undir rós og mátulega óljóst, ekki berum orðum. Þó var það ekki aðallega þetta, sem ég vildi til hans beina, heldur um kenningar hans viðvíkjandi Haagdómstólnum. Nú stöndum við afskaplega ójafnt að vígi, hann er lögfræðingur, hefur verið prófessor í lögum, ég held, að hann sé sérfræðingur í alþjóðalögum eða teljist það, en ég algerlega ólöglærður maður. En hann segir, að málskot til Haagdómstólsins sé eðlileg aðferð í samskiptum siðaðra ríkja. Kannske er það ekkert óeðlilegt, slíkt málskot í samskiptum siðaðra ríkja. En ber að skilja þetta þannig, að þau ríki, sem kjósi ekki málskot til Haagdómstólsins, séu ekki meðal siðaðra ríkja? Eru þau ekki meðal siðaðra ríkja? Þetta skýrist kannske dálítið, þegar lesið er svolítið lengra í hans ræðu í Morgunblaðinu. Þar stendur þá, með leyfi hæstv. forseta: „Nú ætla ég,“ segir ráðh., „að það sé nokkuð samróma álit ábyrgra manna í lýðræðislöndum, að réttarríki geti ekki skorazt undan því að bera ágreining við annað ríki undir alþjóðadómstólinn, ef það vill njóta trausts og virðingar meðal þjóða.“ Þetta finnst mér vera afskaplega skýrt. Þarna er talað berum orðum. Hæstv. ráðh. heldur því fram, að það sé samróma álit ábyrgra manna í lýðræðislöndum, að réttarríki geti ekki skorazt undan því að bera ágreining við annað ríki undir alþjóðadómstóllinn, ef það vilji njóta trausts og virðingar meðal þjóða. Nú er það í fyrsta lagi, að Ísland með Ólaf Thors, núv. hæstv. forsrh., sem þáv. hæstv. forsrh. líka hefur neitað að setja viss atriði landhelgismálsins áður fyrr undir Haagdómstólinn, neitað Bretum um það, eins og ég skal sanna hér á eftir. Olli Ólafur Thors þessu þá, að Ísland væri ekki talið meðal siðaðra þjóða? Fyrirgerði hann allri virðingu Íslands meðal siðaðra þjóða? Það er spurningin. Ég veit ekki betur en að af þeim u.þ.b. 100 þjóðum, sem eru í Sameinuðu þjóðunum, hafi meir en 2/3 þeirra neitað að leggja ágreiningsmál sín við aðrar þjóðir undir alþjóðadómstólinn. Það er innan við 1/3 hluti þeirra þjóða, sem eru í Sameinuðu þjóðunum, sem hefur fallizt á það að leggja sín ágreiningsmál við önnur ríki undir alþjóðadómstólinn. Ég vænti þess, að hæstv. ráðh. geri sér það ómak síðar að leiðrétta þetta, ef hann hefur öruggar heimildir fyrir því, að þetta sé rangt. En eftir hans kenningu ættu þarna meira en 2/3 hlutrar af meðlimaþjóðum Sameinuðu þjóðanna að vera utan við fylkingu siðaðra þjóða, og það stenzt ekki. Þessu hafa þjóðir leyft sér að neita, og þær eru svona margar, milli 60 og 70. Það er því dálítið hart, að hæstv. ráðh., fyrrv. prófessor í lögum, skuli koma með svona trakteringar fram fyrir þjóð sína í ríkisútvarpið í opinberum umr., algerlega staðlausa stafi, andstæðu sannleikans. Það hefur verið bent á það í þessum umr. réttilega, að við íslendingar eigum ekki neinn fulltrúa í þessum alþjóðadómstóli, sem nú er sótt fast á að leggja okkar örlagamál fyrir, en milljónaþjóðirnar, stórveldin eiga þar fulltrúa. Bretar eiga þar fulltrúa, Bandaríkjamenn o.s.frv. Það hefur verið gerð á því athugun, einmitt í sambandi við tilhugsunina um, að við eigum að setja okkar landhelgismál undir þennan alþjóðadómstól, hvernig hann sé saman settur nú, og það er þannig: 9 af 15 dómendum þessa dóms eru nú frá þjóðum, sem hafa verið yfirlýstir andstæðingar Íslands í landhelgismálinu, 9 af 15, og í hendur þessara manna ættum við að senda stærsta mál nútíðar og framtíðar Íslands og þykja máli okkar þar vel borgið. Nú má segja: En dómararnir, þeir eru þó ekki bundnir af afstöðu sinna þjóða, sinna ríkisstj. endilega, dómararnir eru hafnir yfir allt slíkt. - Ég hef fengið upplýsingar um það, og ég held, að það séu öruggar upplýsingar, að það hafi aðeins einu sinni gerzt í sögu dómsins, þegar hann hafði starfað í sjö ár, í stórmáli, þá kom það fyrir aðeins einu sinni og hefur ekki komið fyrir aftur, að dómari greiddi atkvæði í stórmáli á móti ríkisstj. sinnar þjóðar. Í öll önnur skipti hafa atkvæði dómendanna fallið saman við vilja ríkisstj. þess lands, sem þeir voru fyrir. En í eitt skipti í sögu dómsins er það til, að dómari hafi greitt atkv. um málsniðurstöðu gegn vituðum vilja sinnar ríkisstj. Undir þennan dóm ættum við að setja landhelgismálið. Það þykir fangaráð. Stærsti stjórnmálasigur, sem unninn hefur verið á Íslandi, á að vera að búa okkar stærsta máli slík örlög. Nei, ég get ekki fallizt á það. Og þeir eru fleiri, og þeim fjölgar, sem þykir það ekki ráðlegt, eftir því sem þeir fá meira um þetta að heyra og betur að vita. Og hver þarf að undrast það, þó að afstaða dómenda í máli sem þessu beri nokkurn keim af þeim kenningum, sem þeirra eigin ríki hefur viðurkennt um aldur og álitið vera prinsipmál? Það vita allir, að það eru fyrst og fremst Bretar, sem hafa haldið fast við það, að 3 mílna landhelgi væri alþjóðaregla, og þeir standa á því lengur en stætt er á því. Það er ekki til nokkur maður í Bretlandi, sem hefur meðtekið aðra kenningu en þá viðvíkjandi stærð landhelgi, að 3 mílna landhelgi sé alþjóðalög, dómararnir ekki undanskildir. Við þessa lífsskoðun eru þeir mótaðir, hver einasti Breti, og út frá þessari sannfæringu sinni um, að þetta séu alþjóðalög, mundu þeir dæma. En það er einmitt þessi skilningur, sem við Íslendingar viðurkennum ekki, og á meðan við megum nokkru ráða, viljum við ekki leggja okkar helgustu mál undir slíkan dóm. Og við megum vera alveg óhræddir um, að það er enginn möguleiki til þess að segja, að Ísland sé ekki á bekk með siðuðum þjóðum, þó að við verðum 67. eða 68. þjóðin, sem segði nei við því að leggja okkar mál undir Haagdómstólinn. Og mætti ég ólöglærður maður segja hæstv. fjmrh. það, að það er enginn minni maður en Dag Hammarskjöld, framkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna, sem hefur haldið fyrirlestur og látið gefa hann út, um það, að það stofni til voða framtíð Haagdómstólsins, að mikill meiri hluti þjóða í Sameinuðu þjóðunum skuli ekki vilja leggja mál sín undir hann. Þetta hefur framkvæmdastjórinn sagt í fyrirlestri, opinberum fyrirlestri. Hann örvæntir um framtíð Haagdómstólsins, af því að það hefur ekki, enn þá tekizt að fá nema mikinn minni hluta þjóða til þess að leggja sin mál undir hans úrskurð. Menn hafa hér fjölyrt um, að það þurfi ekki mikið vitnanna við lengur um, að það hafi verið góð verzlun, sem íslenzka ríkisstj. hafi gert með þessari nótu sinni, þessum milliríkjasamningi, sem hér er á döfinni. Ég segi: hafi gert, því að það sagði hæstv. sjútvmrh. í útvarpsræðu sinni, hann hafði það í þátíð, og einum af fylgismönnum stjórnarinnar, sem hér talaði í gær, varð á einmitt að hafa það í þátíð, en kippast svo við og breyta því í nútíð - í framtíðarmerkingu sjálfsagt. Nótan er gerð náttúrlega, þeir eru þannig settir, þessir blessaðir menn, að þeir hafa sennilega ekki aðstöðu til að breyta stafkrók eða orði í henni. Hún er í höndum beggja. Svona skal hún vera, og það er formsatriði í okkar lýðræðis- og þingræðislandi, að Alþingi þarf að leggja meirihlutasamþykkt á hana. Hefðist það ekki, þá yrði að kasta henni í ruslakörfuna, þá yrði hún ónýt. En það er náttúrlega gefinn hlutur, að breytt verður henni ekki. En ef þeir eru ekki bundnir í báða skó með allt orðalag þessarar till., þá efast ég ekki um, að þeir vilja heldur hafa orðalagið sem skýrast, til þess að málstaður Íslands sé sem öruggastur, og kjósa þá heldur í fyrsta lið: Bretland viðurkennir óafturkallanlega 12 mílna fiskveiðilandhelgi Íslands, - í staðinn fyrir að þeir falli frá mótmælum gegn henni. Ef þeir eru alfrjálsir að því að breyta orðalagi, án þess að samkomulagsmerkingin breytist, þá veit ég, að þetta verður samþ. einróma. Séu þeir bundnir hins vegar, þá er það eingöngu þess vegna, sem það verður fellt, þetta skýra orðalag, sem nú er lagt til, og þannig er með aðrar sjálfsagðar brtt., sem hér eru fram fluttar. Bretar eru óánægðir með lausn málsins, segja menn. Það á að vera einhver sterkasta sönnun, sem hægt sé að færa fram fyrir því, að málíð sé ágætt fyrir Íslendinga. Bretar eru óánægðir. Hvernig hefði nú málið þurft að leysast, til þess að Bretar hefðu látið í ljós ánægju sína? Er ekki ástæða til þess að hugleiða það? Hæstv. forsrh. hefur talað við foringja Breta fyrr og síðar, hann gerði það 1952 og hann gerði það núna í vetur á Keflavíkurflugvelli. Það var þeirra sameiginlega territoríum, og hann veit manna bezt, hvað þyrfti til þess, að Bretinn væri ánægður. Hann var ekki ánægður með 4 mílna línuna okkar. Hann er ekki ánægður, þegar hann fær að fara upp að 6 mílum. Hann var náttúrlega hundóðnægður með þessar 12 mílur okkar. En hann var eiginlega jafnóánægður 1952 með 4 mílurnar. Af því vitum við það, að hann yrði ekki einu sinni ánægður, þó að við hleyptum honum upp að 4 mílum. Hans afstaða er slík: Það er opið haf, ég á rétt á að fiska upp að 3 mílum við Ísland. - Það er hans afstaða. Er einhver hér, sem vill gera hann ánægðan? Nei, ég vænti ekki. Nei, málið hlaut að leysast á þann veg, að Bretar væru óánægðir, og það eru því engin tíðindi að segja okkur, að brezku blöðin séu óánægð. Sum þeirra eru það, en sum þeirra eru það ekki. Það eru til brezk blöð, sem segja, að þeir hafi bara gert „good job“, þeirra umboðsmenn. Sá möguleiki var ekki til, að þetta mál væri leyst, meðan við Íslendingar værum í sókn í landhelgismálinu, öðruvísi en í fullum fjandskap við Breta, meira að segja undir vopnum þeirra. Það er engin sönnun, það er hin herfilegasta blekking að telja það til sannana, að Bretarnir séu óánægðir með þessa lausn. Þeir hefðu orðið það, þó að við hefðum farið með þá algerlega inn að 6 mílunum okkar. Þeir hefðu orðið óánægðir, þó að við hefðum hleypt þeim inn að 4 mílum, því að þeir settu á okkur löndunarbann. Þeir ætluðu að svelta okkur í hel, þegar við fórum í það að ákveða 4 mílna landhelgi hjá okkur. Þeim tókst það ekki, fóru á rassinn þá, fóru á rassinn með sín herskip, sína herskipaofsókn til Íslands. Það er nefnilega sannleikur, að sameinaða þjóð, vopnlausa, er ekki hægt að sigra. Það er eingöngu, þegar raðirnar riðlast hér heima fyrir, að hægt er að koma einhvers konar Gleipni, einhvers konar svikafjötri á okkar þjóð. Það má vera augljóst hverjum einasta Íslendingi, að óánægjuhljóð í brezkum blöðum er engin sönnun þess, að nú höfum við fengið góða lausn á málinu frá íslenzku sjónarmiði. Sannleikurinn er sá, að það er búið að fá samþykki útgerðarmannanna, sjómanasamtakanna og allra aðila, sem máli skiptir, eftir að vitneskja hefur borizt frá brezku stjórninni um það, hvað sé meginkjarni málsins, og meginkjarni málsins er sá, að nú geti Íslendingar ekki stækkað fiskveiðilögsögu sína einhliða lengur, nema að fengnu samþykki Breta eða úrskurði þess dómstóls, sem ég hef lítillega gert að umræðuefni og margir fleiri og skýrt nokkuð, hvernig er saman settur og hvernig lífsskoðanir þeirra manna eru, sem þar eiga að kveða upp dómsorð. Það var rétt fyrstu dagana, eftir að hæstv. ríkisstj. birti boðskap sinn í stjórnarblöðunum með risastórum fyrirsögnum um stærsta sigur stjórnmálasögunnar, að það tókst í bili að blekkja nokkra Íslendinga. Menn vildu ekki trúa öðru en að þarna hefði einhver góð lausn fengizt, úr því að menn höfðu svona gífurlega stór orð og þessar risafyrirsagnir um stórsigur Íslands. En þegar menn fengu þáltill. út um landið, lásu hana í ró og næði, kynntu sér efni hennar, sáu réttindaafsalið í niðurlagsliðum hennar og hið tvíræða, ófullnægjandi orðalag í 1. gr., þar sem ekki er sagt berum orðum, að Bretar viðurkenni 12 mílna fiskveiðilögsögu við Ísland, þá sáu menn, að málið hafði fengið vonda lausn, háskalega lausn fyrir alla framtíð, enda hefur það nú gerzt, að þeir, sem fyrst létu í ljós ánægju, hafa ýmsir skipað sér ákveðið í lið þeirra manna, sem mæla gegn samþykkt þessarar þáltill. Ég á þess þó von, að enn þá eigi fólk eftir að glöggva afstöðu sína til þessa máls og það fyrst og fremst út frá praktísku hliðinni á málinu. Þetta er mál, sem fellur ekki í gleymsku á viku og ekki á hálfum mánuði. Þetta mál verður vakandi í hugum þjóðarinnar vegna þeirrar ágengni brezkra togara og allra þjóða togara, sem nú steðja inn á fiskisvæðin okkar upp að 6 mílum fyrir Norðurlandi, Austurlandi og Suðurlandi. Og þá, þegar erlenda stóðið - skipastóðið - er komið inn á fiskimið okkar, bátanna okkar m.a., og flykkist þangað um hávertíðina, þá sjá þeir, hvað hefur gerzt. Þá sjá þeir stjórnmálasigur íslenzku ríkisstjórnarinnar í nýju ljósi. Það talar skýrar og betur en nokkur tvíræð orð. Meðan þessi samningur verður í gildi, fyrnist málið ekki, gleymist ekki. Að því leyti er það ólíkt flestum öðrum málum. Þjóðin verður sífellt, óaflátanlega minnt á þennan svikasamning í framkvæmd. Þá sér þjóðin fyrst almennt í gegnum það moldviðri, sem nú hefur verið þyrlað upp um það í sjónhverfingarskyni. Ég lofaði því áðan, að ég skyldi leiða rök að því, að hæstv. forsrh. hafi á fyrri stigum þessa máls, einmitt eftir að hann stóð í ístaðinu fyrir Ísland og íslenzku þjóðina í sambandi við útfærsluna 1952, - þá sagði hann Bretum það hreint og skýrt, að hann neitaði að semja. Þá sagði hæstv. ráðherra samkvæmt því, sem hans málgagn, Morgunblaðið, hefur eftir honum, - hann segir, með leyfi hæstv. forseta: „Um skeið var unnið að því að takmarka veiðar með því að ákveða veiðar með milliríkjasamningum.“ Það var reynt fyrst. Síðan heldur hann áfram: „En ljóst er, að slíkir samningar eru ekki fullnægjandi leið fyrir okkur Íslendinga.“ Hvers vegna er þá farið inn á þá leið nú aftur, þegar hæstv. forsrh. veit, að milliríkjasamningaleiðin er ekki leið fyrir okkur Íslendinga? Hann heldur áfram: „Bæði er það, að með þeim er gert ráð fyrir, að allir aðilar séu jafnréttháir á þeim svæðum, sem þeir taka til,“ - það er t.d. utan 3 mílna frá landi, -„ og svo hitt, að með þeim er ráðgert, að till. séu gerðar til hinna ýmsu ríkisstj. um nauðsynlegar ráðstafanir, sem svo er alveg undir hælinn lagt að fáist samþykktar eða ekki.“ Hann færir fram tvenn meginrök fyrir því, að milliríkjasamningaleiðin henti ekki okkur Íslendingum og þá hefði orðið að grípa til annarra leiða. Og hverra annarra? Hann segir: „Til annarra aðferða varð að grípa. Spurningin er: Hvaða ráðstafanir getum við sjálfir gert einhliða,“ - og orðið einhliða er feitletrað í Mbl. „Spurningin er: Hvaða ráðstafanir getum við sjálfir gert einhliða, þ.e.a.s. án þess að þurfa að semja um það við aðra?“ segir hann, án þess að þurfa að semja um það við aðra. Fann hann nokkra slíka leið? Fór hann nokkra slíka leið. Eða fór hann samningaleiðina, þó að honum þætti hún ófullnægjandi og ill? Nei, hann fór ekki samningaleiðina. Hann neitaði henni alveg. Kannske hann hafi ekki sett okkur í röð siðaðra ríkja með þessu? Hæstv. fjmrh. var þá samt framámaður í þessum flokki, sem naut forustu þess manns, sem neitaði samningaleiðinni. Hæstv. ráðh. rifjar það upp, að upphaf landgrunnskenningarinnar sé eiginlega hjá forseta Bandaríkjanna, hafi komið þar fram um 1945. Upp úr því hafi fjöldi þjóða fallizt á landgrunnskenninguna, og í ræðu sinni, sem er prentuð í Morgunblaðinu, nefnir forsrh. Mexíkó, Argentínu, Chile, Perú, Costa Rica og að þessar þjóðir hafi víkkað út landgrunnskenningu Bandaríkjaforseta og sagt, að landgrunnið og hafið yfir landgrunninu skyldi falla inn fyrir landhelgi viðkomandi landa. Og þá segir orðrétt: „Eftir að málið hafði verið athugað frá öllum hliðum, þótti rétt, að Ísland skipaði sér í flokk með þeim þjóðum, sem töldu, að miða bæri við landgrunnið, enda er landgrunn Íslands ef til vill skýrara afmarkað en landgrunn nokkurs annars lands. Með landgrunnslögunum var mörkuð stefna og skoðanir Íslendinga í þessum málum,“ segir hann. En hvað er nú að gerast? Eru ekki allir sammála um það, verður ekki að viðurkenna það, að nú er verið að eyðileggja landgrunnslögin? Niðurlag þeirra er, ef ég man rétt, á þá leið, að efni þeirra verði á hverjum tíma að vera í samræmi við gerða milliríkjasamninga Íslands. Og þegar þessi milliríkjasamningur væri svo gerður og tæki af okkur sjálfræðið, og þar með sjávarútvegsmálaráðherranum, um að gefa út reglugerð um friðanir á landgrunninu, það væri ekki lengur í okkar höndum, við yrðum að spyrja Breta, leita undir Haagdómstólinn, þá erum við auðvitað búnir að missa okkar eigið sjálfstæði þarna, búnir að eyðileggja landgrunnslögin, horfnir frá þessari stefnu, sem hæstv. forsrh. - góðu heilli - átti drjúgan hlut í að marka á sínum tíma, en hefur nú gefið upp á bátinn. Þessari ræðu, sem ég hef hér verið að vitna til, lauk Ólafur Thors með þessum orðum: „Það er óhætt að slá því tvennu föstu, að engin íslenzk ríkisstj. er í samræmi við íslenzkan þjóðarvilja og þjóðarhagsmuni, nema hún geri ráðstafanir til að vernda íslenzk fiskimið, og í öðru lagi, að þess er enginn kostur, að Íslendingar fái lifað menningarlífi í landi sínu, nema því aðeins að þær verndarráðstafanir komi að tilætluðum notum. Aðgerðir íslenzkra stjórnarvalda í þessu máli eru sjálfsvörn smáþjóðar, sem á líf sitt og frelsi að verja.“ Morgunblaðið ræðir svo þetta mál, - ég held daginn eftir, - og segir, þ.e. 23. marz: „Takmark okkar er að njóta einir fiskimiða landgrunnsins umhverfis landið. Það er skoðun okkar, að þessar auðlindir höfum við einir rétt til þess að hagnýta á svipaðan hátt og aðrar þjóðir hagnýta kolanámur og málma í jörð landa sinna. Réttur okkar stendur á traustum grundvelli, siðferðilega og lagalega.“ Þá stóð hann þó á þeim grundvelli, að það var um einhliða aðgerðir af Íslands hendi að ræða, samningum neitað. Þessu næst vil ég leyfa mér að vitna í orðsendingu Breta til dómsmrh. 17. maí 1953. Bjarni Benediktsson er að skýra frá þessari nótu, sem hann hefur fengið frá Bretum: „Af Breta hálfu var það tekið fram, að það myndi vera sameiginlegt hagsmunamál fyrir bæði ríkin, að gerðir yrðu samningar þeirra á milli um þetta mál.“ Þeir eru sem sé lengi búnir að hafa það í huga, Bretarnir, umfram allt að ná samningum um það og hafa sótt á garðinn og verið reknir frá fram að þessu. Ólafur Thors ráðherra lagði aftur á móti á það áherzlu eftir frásögn Bjarna Benediktssonar, að íslenzka ríkisstj. áliti, að hinar fyrirhuguðu ráðstafanir væru í samræmi við alþjóðalög og að ekki væri með milliríkjasamningum hægt að afsala réttinum til að taka einhliða ákvarðanir um mesta velferðarmál þjóðarinnar. Íslendingar stóðu á lögum og rétti, siðferðilegum og lagalegum, þegar við framkvæmdum útfærsluna 1952 einhliða. Milliríkjasamningaleiðin var okkur Íslendingum ónothæf, og það er ekki hægt, segir ráðherrann, að afsala sér réttinum til að taka einhliða ákvarðanir um mesta velferðarmál þjóðarinnar. Hér er um að ræða hið sama, mesta velferðarmál þjóðarinnar, og nú er til umr. ráðstöfun með milliríkjasamningi og að fallast á samninga. Hér hafa því algerlega verið höfð pólitísk buxnaskipti, og eru þau af hinu alvarlegasta tagi. Í leiðara hinn 18. maí, daginn eftir að Bjarni Benediktsson birti þessa frásögn, sem ég nú vitnaði til, segir og er lögð höfuðáherzla á þetta: „Hvert strandríki hefur rétt til þess innan sanngjarnra takmarka að ákveða víðáttu fiskveiðilögsögu sinnar. Efnahagslegar ástæður Íslands réttlæta einhliða útfærslu.“ Og seinna í leiðaranum segir: „En einnig hinar landfræðilegu aðstæður fela í sér sterk rök fyrir rétti Íslendinga til einhliða ráðstafana til verndar fiskimiðunum. Landgrunnið umhverfis Ísland er mjög greinilega markað. Landgrunnið tilheyrir Íslandi og fiskimið þess sömuleiðis.“ Þetta eru ummælin, sem mér þótti máli skipta að hafa hér yfir og gera hv. þm. kunn. Tvö hin umdeildu atriði eru: Er æskilegt fyrir okkur að fara dómstólaleiðina, milliríkjadómstólaleiðina, fara samningaleiðina, eða er hitt rétt leið, siðferðilega og lagalega, að ákveða stækkun okkar fiskveiðilögsögu einhliða, eins og við höfum gert? Hæstv. forsrh. hefur verið þeirrar skoðunar, að einhliða leiðin sé hin rétta, siðferðilega og lagalega, og hann hefur framkvæmt hana. En er nú ekki hvort tveggja til, að þjóðir hafi stækkað landhelgi sína með samningum við aðrar þjóðir og að þær hafi orðið að gera það einhliða? Er ekki sá hópurinn stærri, sem hefur gert það með samningum? Nei, í þeim hópi er engin þjóð. Það er engin þjóð, sem hefur getað stækkað landhelgi sína með samningum. En þær eru á milli 30 og 40, sem hafa stækkað landhelgi sína í 12 mílur og meira, allt upp í 200 mílur, með einhliða aðgerðum, og því hefur ekki verið hnekkt. Það er hið eina, sem hefur dugað. Það er það, sem hefur staðið. Við allar þjóðir nema Íslendinga hefur það verið látið nægja að mótmæla, þegar þær hafa fært út landhelgi sína. En þegar Íslendingar áttu í hlut, þá var reynt eitt, sem aldrei hafði verið reynt áður í mannkynssögunni, að beita hervaldi. En það voru ekki liðin nema 2 ár tæp, þegar brezka heimsveldið var búið að uppgötva það og læra það af reynslunni, að beiting hervalds í þessum málum gegn hinum smæstu þjóðum, sem höfðu stækkað landhelgi sína, var ónothæf leið, - var að gefast upp. Og þá tókst þeim að gabba íslenzka ríkisstjórn inn á samningaleiðina. Þegar Íslendingar höfðu unnið algeran sigur, höfðu náð sama marki og allar aðrar þjóðir með sömu aðferðum, einhliða útfærslu, þá er látið flæma okkur af þeim grundvelli og yfir á samningaleiðina. Meðan við framkvæmdum sókn okkar í landhelgismálinu eftir einhliða leiðum, sagði hæstv. núv. forsrh. í sjómannadagsræðu 7. júní 1953 þetta m.a.: „Allar frelsisunnandi þjóðir hafa dæmt málstað Íslendinga sterkan og málsmeðferð fram að þessu í fullu samræmi við venjur og hætti siðaðra þjóða.“ Í fullu samræmi við hætti og venjur siðaðra þjóða. Það kemur ekki alveg heim við skoðun hæstv. fjmrh., sem telur slíkt algert siðleysi. „Bretar sögðust ekki geta aflétt löndunarbanninu,“ segir forsrh., „en það sker ekki úr, heldur hitt, að það er stjórn Bretlands og þing, sem ræður löggjöf landsins, en ekki brezkir útgerðarmenn. Og það, sem brezka stjórnin getur ekki gert í dag, vegna þess að hana skortir lagaheimild, getur hún gert á morgun, skorti hana ekki til þess vilja að afla sér slíkrar heimildar.“ Þetta er alveg hárrétt. Þetta er skýrt. Og hvað gerist? Skorti brezku stjórnina vilja? Jú, ég held það. Hún setti engin lög til þess að taka fram fyrir hendurnar á útgerðarmönnunum í löndunarbannsmálinu og afsakaði sig bara: Við ráðum þessu ekki, það eru útgerðarmennirnir í Hull og Grimsby, sem stöðva fiskkaupin. Þegar við höfðum fært út okkar fiskveiðilandhelgi 1952, var það gert svo nákvæmlega eftir hinni norsku fyrirmynd, sem hafði fengið sína staðfestingu á alþjóðavettvangi, að Bretar treystu sér ekki til að mótmæla neinum grunnlínum, sem þá voru dregnar, nema línunni frá Öndverðarnesi til Reykjaness, þ.e.a.s. línunni fyrir Faxaflóann. Þeir héldu því fram, að hún samrýmdist ekki alþjóðalögum, og heimtuðu, að Íslendingar féllust á, að þetta atriði út af fyrir sig væri sett undir Haagdómstólinn. Og um það ræðir núv. hæstv. forsrh. einmitt í ræðu á sjómannadaginn og segir: „Væri það raunhæft að leggja Faxaflóalínuna eina fyrir Haagdómstólinn?“ Það var nú ekki stærra mál en það. Hann var ekki á því. En þó að hún væri dæmd lögleg, mundu þeir samt ekki aflétta löndunarbanninu. Það mundi líka taka langan tíma. Hvað yrði mikið vatn til sjávar runnið, áður en þessir dómar væru gengnir? Hann mælir gegn aðferðinni um að skjóta til alþjóðadómstólsins máli vegna þess, hve það sé seinvirkt. Og hversu margar milljónir hefði sá málarekstur ekki kostað Íslendinga? - líka dýr leið, óæskileg vegna þess. Og að lokum: Er tryggt með þessu samkomulagi, að ekki verði sett löndunarbann á fisk í Bretlandi áfram? Hann komst í þriðja lagi að þeirri niðurstöðu, að líklega væri það tilgangslaust. Bretar mundu ekki beygja sig. Og svo bætir hann við: „Til hvers skyldu Íslendingar líka vera að leita uppi einhverja þá aðila, Haagdómstólinn eða aðra, sem kynnu að einhverju leyti að vefengja gerðir Íslendinga?“ Það væri hjálegt að vera að leita uppi úti í heimi slíka aðila, sem líklegir væru til þess einmitt, Haagdómstólinn eða aðra, til þess að vefengja gerðir Íslendinga. Þetta er alveg hárrétt, þetta er nákvæmlega mín afstaða í dag. Ég álít, að það sé hjákátlegt að vera að slíkri leit, og ég harma það, að þeir skuli hafa farið í þessa leit og fundið Haagdómstóilnn, vera að leita að slíkum aðilum. Af þessu er fullljóst, að þegar Bretar báðu um það lítilræði að skjóta ágreininginum um Faxaflóalínuna til Haag, þá neitaði Ólafur Thors. Orðrétt segir hann: „Ég þvertók þá þegar fyrir að verða við þeirri ósk. Ég benti á, að samkvæmt Haagdómnum væri það einhliða réttur strandríkis að ákveða sjálft og eitt fiskveiðilandhelgi sína.“ Eigum við ekki að nota þann rétt núna? Erum við búnir að glata þeim rétti? Hefur honum verið gloprað úr höndum okkar? „Ég benti á,“ segir ráðh., „að samkvæmt Haagdómnum væri það einhliða réttur hvers strandríkis að ákveða sjálft og eitt fiskveiðilandhelgi sína.“ Eigum við ekki að gera það? „Um slíkan einhliða rétt, sem Íslendingar ættu lífsafkomu sína og jafnvel þjóðfrelsi undir að gernýta, kæmi ekki til mála að semja, hvorki við Breta né neina aðra.“ Þetta er orðrétt úr sjómannadagsræðunni 1953. „Brezkir útgerðarmenn eru menn, sem of lengi hafa notið of mikils réttar á Íslandsmiðum, öllum Íslendingum til mikils tjóns.“ En því þá að fara að framlengja þeirra rétt nú með sérstökum gerningi, sérstökum samningi? Hvaða vit er í því? Of lengi. Of mikið. Það er mál að linni. Nú er ætlunin að auka þann rétt á kostnað Íslendinga, eins og það sé þannig, að réttur Íslendinga hafi verið of mikill og það sé ástæða til þess að farga einhverju af honum. Þau ummæli, sem nú fara á eftir, voru flutt hér úr ræðustóli í gær. Þá var hæstv. forsrh. ekki við, svo að ég sé ekkert á móti því, að þau séu höfð yfir aftur, enda er margt vel sagt hjá hæstv. forsrh., og góð vísa er sjaldan of oft kveðin, en hann er að ljúka ræðu sinni á sjómannadaginn og segir þá frá, hvað hann hafi gert í landhelgismálinu: „Þegar ég lagði málið fyrir Alþingi hinn 6. nóv. s.l., mælti ég m.a. á þessa leið,“ með leyfi hæstv. forseta.  Það eru aðeins tvö atriði úr útvarpsræðu hæstv. forsrh. nú á dögunum, sem fjallar um landhelgismálið, sem mér komu mjög undarlega fyrir sjónir af vörum þessa gamla garps - að vísu samkvæmt eigin ummælum og mati alltaf - í landhelgismálinu. Hann segir: „Við fáum stóra viðauka af úthafinu.“ Það er einkennilegt, ef hæstv. forsrh. telur sneiðina á Húnaflóa og Bakkaflóa og af Selvogsbugtinni vera úthafið og að við fáum þetta. Frá hverjum? Hafa Bretar gefið okkur sneiðar af úthafinu? Hvílíkt örlæti! En þetta er þjóðinni boðið upp á: „Við fáum stórar sneiðar af úthafinu,“ það er ekkert lítið, „gegn því, að Ísland fái sem einkaeign þegar í stað að heita má jafnstóran viðauka af úthafinu utan 12 mílnanna.“ Það er ekki mikill vandi að slaka svolítið til, þegar menn fá svona gjafir, fá gefnar stórar sneiðar af úthafinu til einkaeignar. Hvers konar hugsunarháttur er að baki svona orða, lofsyngja Breta fyrir að hafa gefið okkur stórsneiðar af úthafinu og þess vegna sé sjálfsagt að borga þetta vel? Er þetta íslenzkur hugsunarháttur? Nei, ég held, að hann sé a.m.k. hálfdanskur. Sams konar hugsunarháttur gerir vart við sig síðar í ræðunni, þar sem segir: „Loks er þess ógetið, sem mestu skiptir,“ með leyfi hæstv. forseta, „að á þessum helztu veiðisvæðum okkar fá Bretar aðeins þriggja ára afnot af sem svarar 755 km2, en viðurkenna fyrir sitt leyti að afhenda Íslendingum strax nýja og um alla framtíð óafturkallanlega stækkun friðunarsvæðisins utan 12 mílnanna, sem eru hvorki meira né minna en 3060 km2“. Það er verið að afhenda okkur. Í hvers höndum var þetta? Er það hin gjafmilda hönd Bretans, sem er að rétta okkur þetta, afhenda okkur þetta? Ég kalla það vera ekkert litla viðurkenningu á því, að Bretar eigi ekki aðeins úthafið, heldur sjóinn upp að ströndum Íslands, þegar verið er að viðurkenna, að þeir gefi okkur sneiðar úthafsins og afhendi okkur þessi og hin hafsvæði á flóum okkar, á flóum við íslenzkar strendur. Ég harma það, að íslenzki forsrh. skuli láta svona frá sér sem innlegg í landhelgismálaumræðurnar nú, og það eru einmitt svona ummæli, sem geta veikt málstað Íslands, en ekki málstúlkun stjórnarandstöðunnar, eins og hér var haldið fram í dag. Það er fyrsta krafa stjórnarandstöðunnar, að þessi þáltill., sem hér er til umr., verði felld. En stjórnarandstaðan mundi geta sætt sig við, að komið yrði í veg fyrir gildistöku hennar í bili, ef hún yrði samþ. - ef sá sorglegi atburður gerðist hér á Alþingi, að hún yrði samþ. hér, - meðan fram færi þjóðaratkvæðagreiðsla um málið, svo að þjóðin fengi sjálf að kveða upp sinn dóm um það, hvort hún vill binda sín stærstu og helgustu mál þeim böndum og böggum, sem núv. ríkisstj. vill í landhelgismálinu, binda ófæddar kynslóðir við umsókn um stækkun landhelginnar til Breta og eiga okkar örlög í því máli undir erlendum dómstóli. Alþb. og þingflokkur Framsfl. hafa hvorir tveggja lagt fram yfirlýsingu um það, að komandi ríkisstj. og íslenzka þjóðin sé óbundin af þessum samningi svika og nauðungar. Ég tel, að það væri hamingja Íslands, ef -  Fundarhlé. Herra forseti. Ég er nú með stóran bunka skjala hér með mér í ræðustólinn, en það er ekki ætlun mín að lesa þennan mikla skjalabunka fyrir hv. þingheimi. Þetta eru allt gögn, sem varða mjög það mál, sem hér er til umr. Þar að auki tók ég eftir því, þegar hv. frsm. utanrmn. reifaði þetta mál hér, að þá vék hann að því, sem ekki var óeðlilegt, hvernig undirtektir þetta mál hefði fengið hjá þjóðinni, og þá gaf hann af undirtektum þjóðarinnar nokkuð aðra mynd en ég tel að sé sönn. Hann fór þannig að því að móta þessa mynd eða drættina í henni, að hann gat um þær fimm eða sex umsagnir, sem Alþingi hafa borizt viðvíkjandi þáltill. um landhelgismálið og mæla með samþykkt till. Ég hygg, að hann hafi nefnt m.a. tillögu frá skipstjóra- og stýrimannafélaginu Verðandi í Vestmannaeyjum, þar sem lýst er yfir stuðningi við fram komna till. til þál. um lausn fiskveiðideilunnar við Breta og þar sem skorað er á þm. Sunnl. að styðja till. Þessa till. minntist hv. frsm. utanrmn. á og einnig bréf, þar sem borgarstjórinn í Reykjavík sendir ályktun bæjarstjórnar Reykjavíkur frá 2. marz s.l., þar sem skorað er á Alþ. að samþ. fram komna till. til þál. um lausn fiskveiðidellunnar við Breta. Í þriðja lagi mun frsm. hafa minnt á ályktun fundar skipstjóra- og stýrimannafélagsins Ægis frá 4. marz, þar sem skorað er á Alþingi að samþ. fram komna till. til þál. um lausn fiskveiðideilunnar við Breta. Og enn mun hafa verið minnzt á ályktun frá Sjómannafélagi Reykjavíkur, þar sem skorað er á Alþingi að samþ. fram komna till. til þál. um lausn fiskveiðideilunnar við Breta. Og í sjötta og síðasta lagi mun frsm. hafa minnzt á ályktun stjórnarfundar Landssambands Íslenzkra útvegsmanna frá 28. febr., daginn áður en þál. kom fram, þar sem skorað er á Alþingi að samþykkja fram komna till. til þál. um lausn fiskveiðideilunnar við Breta. - Já, það er hér ein, sem einnig mun hafa verið minnzt á af frsm. Það er ályktun stjórnarfundar Félags ísl. botnvörpuskipaeigenda frá 28. febr., þar sem skorað er á Alþingi að samþ. fram komna till. til lausnar fiskveiðideilunnar. Allt er þetta mjög svo eðlilegt, að geta um það, hvernig þjóðin hefði tekið þessu máli, og skýra frá því, hvaða raddir hefðu borizt hv. Alþingi Íslendinga um afstöðu ýmissa aðila í þjóðfélaginu til málsins. En þegar hv. frsm. hafði þetta gert, að lýsa þessum till., þá sagði hann, að einnig hefðu komið till. eða ályktanir utan af landi til Alþingis um að fella till., og þar tilnefndi hann tvær, en aðeins tvær. Það hefði komið frá afgreiðslustúlkum í brauða- og mjólkursölubúðum, og það hefði komið, að ég held, frá húsgagnasmiðum áskorun um þetta, - við það lét hann sitja, - og ýmsum pólitískum samtökum án þess að nefna þau frekar.  En ég tek eftir því í dag, að leiðari Alþýðublaðsins lítur svoleiðis á, að fólk eins og húsmæður í landinu, kvenfólk, það eigi ekki að vera að skipta sér af landhelgismálinu, því að leiðarinn heitir „Kerlingar Krúsjoffs“, og þær eiga helzt að þegja um svona mál. Það eru húsmæðurnar á Íslandi. Blað alþýðunnar hittir oft naglann á höfuðið, lýsir vinsemdinni til alþýðunnar á smekklegan hátt stundum nú orðið. Það dregur hver dám af sínum sessunaut, segir máltækið. En þó að ekki hafi hér verið nafngreindar orðsendingar eða ályktanir, sem Alþingi hafi borizt, þar sem skorað er á Alþingi að fella þessa þáltill., nema tvær, þá er þó þær fréttir að segja af undirtektum þjóðarinnar um málið, að þessi bunki hér eru ályktanir og orðsendingar til Alþingis frá samtökum, sumum allfjölmennum, um það að fella þessa þáltill., samþ. ekki þetta mál, samninginn við Breta. Eins og ég áðan sagði, tel ég, að það sé ofur eðlilegt, að þingheimi sé gefið yfirlit yfir það, hverjir hafi mælt gegn þáltill. og hverjir mælt með henni. Veit ég þó, að það eru miklu fleiri aðilar, sem búnir eru að ræða um þetta mál og taka afstöðu til þess, gera um það samþykktir, heldur en nú eru þegar búnir að senda Alþingi þetta, en í höndum hef ég aðeins það, sem Alþingi hefur borizt og lagt hefur verið fram á lestrarsal. Og nú ætla ég að skýra hv. þingheimi frá því, eins og ég hef gert um þá, sem hafa mælt með, að nefna aðilann, sem áskorunina sendir, og mundi ég vilja biðja hv. frsm. að lána mér fyrstu eintökin. Við getum bróðurlega skipt þessu á milli okkar. Nei, ég þarf það ekki allt í einu. Það er þá fyrst, - ég skal reyna að hafa þetta eins stutt og ég get, - ályktun almenns kjósendafundar á Reyðarfirði, þar sem mótmælt er fram kominni till. til þál. um lausn fiskveiðideilunnar við Breta og farið fram á þjóðaratkvæðagreiðslu um málið. Almennur kjósendafundur á Seyðisfirði 4. marz sendir ályktun, þar sem mótmælt er fram kominni till., sem hér um ræðir, og jafnframt skorað á Alþingi að láta fara fram þjóðaratkvgr. Þá er hér enn ályktun fundar Menningar- og friðarsamtaka Íslenzkra, kvenna, - það er líklega það, sem Alþýðublaðið kallar „Kerlingar Krúsjoffs“ og fer háðulegum orðum um, en þær leyfa sér nú samt að senda hinu háa Alþingi samþykkt, sem þær hafa gert, þar sem mótmælt er, að samið verði við Breta um fiskveiðilögsögu Íslands á grundvellí fram kominnar till. um lausn fiskveiðideilunnar. Þá er hér ályktun frá aðalfundi sýslunefndar Suður-Múlasýslu, þar sem skorað er á Alþingi að hvika hvergi frá fyrri aðgerðum um 12 mílna fiskveiðilögsögu umhverfis Ísland. Samvinnufélag útgerðarmanna og sjómanna á Húsavík sendir ályktun, þar sem mótmælt er, að 12 mílna fiskveiðilandhelgi Íslands verði skert. Hér er ályktun fundar 196 kjósenda í Hafnarhreppi og 56 aðkomumanna, þar sem mótmælt er fyrirhuguðum samningum við Breta um fiskveiðilandhelgi Íslands, skorað á alþingismenn Austfirðinga að greiða atkv. gegn till. Hér er ályktun almenns kjósendafundar í Ólafsvík 5. marz, þar sem mótmælt er fram kominni þáltill. um lausn fiskveiðldeilunnar við Breta og skorað á þingmenn Vesturlandskjördæmis að greiða atkv. gegn henni. Hér eru undirskriftaskjöl 203 Ólafsvíkinga, þar sem mótmælt er fram kominni till. til þál. um lausn fiskveiðideilunnar við Breta og skorað á Alþingi að láta fara fram þjóðaratkvgr. um málið. Mótmælaskjölin eru hér öll í þessu umslagi. Hér eru undirskriftaskjöl með nöfnum 12 skipstjóra og útgerðarmanna í Ólafsvík, þar sem skorað er á Alþ. að fella fram komna till til þál. um lausn landhelgisdeilunnar við Breta, og jafnframt áskorun um, að fram fari þjóðaratkvgr. um málið. 86 starfsmenn vélsmiðjunnar Héðins, Reykjavík, mótmæla fyrirhuguðum samningi við Breta um fiskveiðilandhelgi Íslands og skora á Alþingi að láta fram fara þjóðaratkvgr. um málið. 86 manns voru það. Hér er ályktun kjósendafundar á Akranesi frá 1. marz, þar sem mótmælt er fram kominni till. til þál. um lausn fiskveiðideilunnar við Breta og skorað á þm. Vesturlandskjördæmis að greiða atkv. gegn till. Þá er hér ályktun stjórnar verkamannafélagsins Dagsbrúnar, þar sem mótmælt er fram kominni till. til þál. um lausn fiskveiðideilunnar við Breta og áskorun um þjóðaratkvgr. Hér er ályktun fundar verkalýðs- og sjómannafélags Álftfirðinga frá 5. marz s.l., þar sem mótmælt er fram kominni till, til þál. um lausn fiskveiðideilunnar við Breta. Þetta er símskeyti, sem var sent forseta sameinaðs Alþingis nú fyrir fáum dögum, og sýnist mér þannig, að þeir séu til á Vestfjörðum, sem mótmæli því, að þáltill. nái fram að ganga, þó að þeir fái ekki skerðingu á sínum 12 mílum þar úti fyrir sinni strönd, en þeir sjá, að málið er stærra.  Þessu næst les ég eða skýri ég frá ályktun almenns kjósendafundar á Eskifirði, þar sem skorað er á Alþ. að fella þáltill. um lausn fiskveiðideilunnar við Breta. Hér sendir hreppsnefnd Eskifjarðar frá sér ályktun, þar sem skorað er á Alþingi að fella till. Ályktun fundar stjórnar og trúnaðarmannaráðs Verkamannafélags Húsavíkur liggur hér fyrir, þar sem mótmælt er fram kominni till. til þál. um lausn fiskveiðideilunnar við Breta og skorað á þingmenn Norðurl. e. að fella till. Samband ungra framsóknarmanna sendir ályktun fundar stjórnar sambandsins, þar sem mótmælt er fyrirhuguðum samningi við Breta um fiskveiðilandhelgi Íslands. Hér er símskeyti, þar sem tilkynnt er, að póstlögð hafi verið áskorun 105 alþingiskjósenda í Breiðdalshreppi, þar sem mótmælt sé fram kominni till. til þál. um lausn fiskveiðideilunnar við Breta, - það er sem sé tilkynning um undirskriftir eða áskorunarskjöl 105 alþingiskjósenda. Þá liggur hér fyrir ályktun kjósendafundar í Vopnafirði, þar sem skorað er á Alþ. að láta fram fara þjóðaratkvgr. um fram komna till. til þál. um lausn fiskveiðideilunnar við Breta. Áskorun er hér frá 12 útgerðarmönnum á Hornafirði, þar sem mótmælt er fram kominni till. til þál. um lausn fiskveiðideilunnar við Breta og skorað á þm. Austfirðinga að greiða atkv. gegn till. Það sýnist svo, að útgerðarmönnunum litist ekki á blikuna, því að þeir eru fjölmennir í þessum hópi að láta til sín heyra um andúð sína og andstöðu við málið. Hér er ályktun almenns borgarafundar í Neskaupstað, þar sem mótmælt er fram kominni till. til þál. um lausn landhelgisdeilunnar við Breta og skorað á Alþingi að láta fram fara þjóðaratkvgr. um málið. Enn er hér ályktun kjósendafundar í Vopnafirði frá 3. marz, þar sem mótmælt er fram kominni till. til þál. um lausn fiskveiðideilunnar við Breta og skorað á þingmenn Austfirðinga að greiða atkv. gegn till. Þá er hér ályktun kjósendafundar í Borgarfirði eystra, þar sem mótmælt er fram kominni till. til þál. um lausn fiskveiðideilunnar við Breta og farið fram á að þjóðaratkvgr. fari fram um málið. Send er ályktun fundar verkakvennafélagsins Öldunnar á Sauðárkróki, þar sem skorað er á Alþingi að fella fram komna till. til þál. um lausn fiskveiðideilunnar við Breta. Skipstjóra- og stýrimannafélagið Kári í Hafnarfirði sendir ályktun fundar félagsins frá 28. jan., þar sem samningum við Breta um fiskveiðilandhelgi Íslands er mótmælt og skorað á ríkisstj. að láta fram fara þjóðaratkvgr. um málið.  Stjórn verkamannafél. Hlífar í Hafnarfirði sendir ályktun, þar sem skorað er á Alþingi að láta fram fara þjóðaratkvgr. um fram komna till. til þál. um lausn fiskveiðideilunnar við Breta. Samþykkt almenns kjósendafundar, sem haldinn var að Bjarmalandi í Skeggjastaðahreppi 1. marz s.l., þar sem mótmælt er fram kominni till. til þál. um lausn fiskveiðideilunnar við Breta og skorað á þingmenn Austfjarðakjördæmis að greiða atkv. gegn till. Hér er tilkynning um það, að póstlögð hafi verið mótmæli 92 alþingiskjósenda í Stöðvarfirði gegn fram kominni till. til þál. um lausn fiskveiðideilunnar við Breta. Þá er hér ályktun bændafundar í Norður-Þingeyjarsýslu, þar sem skorað er á ríkisstj. að semja ekki um fiskveiðiréttindi annarra þjóða innan 72 mílna fiskveiðilandhelgi Íslands. Rauði þráðurinn er - ekki semja - í þeim öllum. Hér er ályktun fundar sjómannafélagsins Jötuns í Vestmannaeyjum um landhelgismálið, og er það áskorun um að fella fram komna till. Þá eru hér undirskriftalistar með nöfnum 750 kjósenda á Siglufirði, þar sem mótmælt er, að samið verði við Breta um fiskveiðiréttindi þeim til handa innan 12 mílna fiskveiðilandhelgi Íslands. Bréfið er fram komið, áður en það komst á þetta stig, en þá vöruðu 750 kjósendur á Siglufirði við því að semja við Breta um málið. Hér er send fundargerð almenns kjósendafundar, sem haldinn var á Þórshöfn 11. des. s.l., um landhelgismálið, og er þar mörkuð ákveðin andstaða við samninga Breta. Hér eru send undirskriftabréf frá 153 Ólafsfirðingum, þar sem skorað er á Alþingi og ríkisstj. að skerða í engu 12 mílna fiskveiðilandhelgi Íslands. Bréfið er dags. 16. des. og er þannig andmæli, áður en þessi till. kom fram, sem nú er til umr., en er um það að skerða ekki 12 mílna landhelgina. Það eru sem sé kröfur um, að enginn undansláttur eigi sér stað í málinu. Hér eru undirskriftaskjöl með nöfnun 44 skipstjóra og stýrimanna á Akranesi, þar sem mótmælt er, að samið verði við Breta um fiskveiðiréttindi þeim til handa innan 12 mílna fiskveiðilögsögu Íslands. Það mál hefur verið á ferðinni, áður en þáltill. kom fram, en þeirra prinsipmál er það, að engum sé hleypt inn fyrir 12 mílna mörkin neins staðar við landið. Þá er hér tilkynning um, að 272 Patreksfirðingar skori á ríkisstj. Íslands að stöðva samningaviðræður við Breta um fiskveiðilandhelgi Íslands. Hér eru send undirskriftabréf frá 580 Húsvíkingum og 40 kjósendum á Tjörnesi, þar sem samningunum við Breta í landhelgismálinu er mótmælt. Bréfið er dags. 12. des. og fjallar um þann undanslátt, sem þá var vitað um, en samningum við Breta fyrst og fremst mótmælt. Hér er ályktun Ungmennafélagsins Baldurs í Hraungerðishreppi, þar sem skorað er á Alþingi að veita engri þjóð undanþágu til fiskveiða innan 12 mílna fiskveiðilandhelgi Íslands. Þá er hér send ályktun fundar verkakvennafélagsins Einingar og Verkamannafélags Akureyrarkaupstaðar frá 27. nóv. s.l. varðandi landhelgismál, og er þar öllum samningum við erlendar þjóðir mótmælt. Þá er hér ályktun frá bændafundi í Innri-Akraneshreppi um landhelgismál. Í niðurlagi hennar segir: „Skorar fundurinn á alla Íslendinga í sveit og við sjó að sameinast í eina órofa fylkingu gegn skerðingu á fiskveiðilögsögu Íslands.“ Kvenfélag sósíalista á Akureyri sendir ályktun félagsins, þar sem skorað er á Alþingi að hvika í engu frá 12 mílna fiskveiðilögsögu Íslands. Oddviti Arneshrepps í Strandasýslu sendir ályktun almenns hreppsfundar í Arneshreppi, þar sem skorað er á Alþingi að hvika hvergi frá 12 mílna fiskveiðilögsögu Íslendinga. Hér er send ályktun fundar Verkamannafélags Akureyrarkaupstaðar, þar sem mótmælt er samningum við Breta um fiskveiðilandhelgi Íslands. Og í þessu umslagi er ályktun aðalfundar Sjómannafélags Akureyrar, þar sem mótmælt er samningum við Breta um fiskveiðilandhelgi Íslands. Þá er hér ályktun miðstjórnar Alþýðusambands Norðurlands frá 7. okt., þar sem mótmælt er fyrirhuguðum samningum við Breta um landhelgi Íslands. Það eru mótmæli gegn málinu, áður en þessi þáltill. kom fram. Þá er hér ályktun aðalfundar Mæðrafélagsins í Reykjavík frá 23. febr., þar sem skorað er á Alþingi, - fyrirgefið, það er plaggið, sem ég tók til hliðar og er um annað mál, um að skora á Alþingi að samþykkja gott mál, hverfa frá tregðu um fæðingarorlof. Það er þess vegna ávarp til hv. 1. þm. Vestf, um það að sjá sig um hönd og verða með því góða máli. Það er ástæða til að biðja menn að vera með góðum málum og standa á verði gegn skaðræðismálum. Þá er hér bréf frá Alþýðusambandi Vestfjarða, þar sem getið er um ýmsar ályktanir, m.a. ályktun um það að hvika í engu frá 12 mílna landhelgi kringum landið allt. Fleiri ályktanir eru þarna í umslaginu snertandi önnur mál. Og þá er hér ályktun Bændafélags Fljótsdalshéraðs, þar sem mótmælt er samningum við Breta um fiskveiðiréttindi þeim til handa innan 12 mílna fiskveiðilandhelgi Íslands. Þessi plögg munu öll hafa verið lögð fram á lestrarsal Alþingis. En fleiri samþykktir hafa þegar verið gerðar, og er mér kunnugt um, að tvær eru á leiðinni til Alþingis, sem ég hef því ekki tilkynningu skrifstofunnar um. Það er í fyrsta lagi ályktun fundar, sem haldinn var í Verkalýðsfélagi Vestmannaeyja þriðjudaginn 1. marz, þar sem lýst er yfir hryggð yfir þeirri stefnu, sem ríkisstj. Íslands hefur tekið í landhelgismálinu þrátt fyrir áður yfirlýstan stuðning við 12 mílna fiskveiðilögsögu og loforð um, að hvergi skuli frá henni hvikað. Jafnframt skorar þessi fundur á Alþingi að fella samning þann milli brezku stjórnarinnar og íslenzku ríkisstj., sem liggur fyrir Alþingi, um sérréttindi til fiskveiða hér við land milli 12 og 6 mílna. Og rétt í þessu var mér að berast samþykkt frá Siglufirði, svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Fundur í stjórnum og trúnaðarmannaráðum verkalýðsfélaganna Þróttar og Brynju á Siglufirði mótmælir harðlega öllum samningum við Breta um fríðindi þeim til handa innan 12 mílna fiskveiðilögsögu Íslands. Fundurinn lítur svo á, að þingmenn hafi ekki umboð til að samþykkja fram komna þáltill. um fiskveiðideiluna við Breta, en telur eðillegast, að þjóðaratkvgr. yrði látin fram fara um málið. Verði ekki orðið við þeirri kröfu, skorar fundurinn á Alþingi að fella tillöguna. F. h. verkalýðsfélaganna á Siglufirði. Óskar Garíbaldason.“ Þá hefur miðstjórn Alþýðusambands Íslands á fundi sínum þann 3. marz gert eftirfarandi ályktun, með leyfi hæstv. forseta: „Alþýðusamband Íslands harmar þá atburði, sem nú hafa gerzt í landhelgismálinu. Ofbeldi Breta er verðlaunað með því að hleypa togurum þeirra inn að 6 mílum við mestan hluta strandlengjunnar. Lofað er að færa fiskveiðilandhelgina ekki út fyrir 12 mílur nema leita fyrst samþykkis Breta og erlends dómstóls. Þetta er ósamboðið sjálfstæðri þjóð, skýlaust brot á margyfirlýstum vilja þjóðarinnar í landhelgismálinu og einróma samþykkt Alþingis um að hvika aldrei frá 12 mílna fiskveiðilandhelgi umhverfis landið allt. Slíkt eru þjóðsvik, sem Alþýðusambandið fordæmir og mótmælir harðlega. Með þessu afsalar ríkisstj. landsréttindum til frambúðar og leggur alla frekari vísindalega friðun landgrunnsins og útfærslu fiskveiðilandhelginnar undir erlenda ákvörðun. Lögin um vísindalega friðun landgrunnsins eru í rauninni afnumin með svikasamningi þessum. Alþýðusambandið telur Alþingi ekki hafa neitt umboð frá þjóðinni til slíkrar samningsgerðar og gerir því kröfuna um þjóðaratkvgr. um þetta mál að sinni kröfu.“ Þannig hef ég nú gert grein fyrir hvoru tveggja, umsögnunum, sem Alþingi hafa borizt, þeim sem mæltu með samþykki þessarar þáltill., og þar voru það 6 aðilar, sem höfðu þá afstöðu til málsins, en allir hinir, - ég hef ekki á þeim tölu, en þeir eru margir, því að það hefur tekið nokkurn tíma að lesa eingöngu fyrirsagnirnar á þessum erindum til Alþingis, - þeir mótmæla, að gerður sé samningur til skerðingar á íslenzkri fiskveiðilögsögu, þeir vara við þeirri afgreiðslu málsins, þeir heita á ríkisstj. og Alþingi að hverfa frá þessu áformi, og þeir óska eindregið eftir, að þjóðin fái að segja sitt álit á málinu, fram verði látin fara þjóðaratkvæðagreiðsla. Og hver getur ímyndað sér það, ef hæstv. ríkisstj. og hennar fylgismenn trúa því sjálfir, að þetta sé vilji þjóðarinnar, sigur hafi verið unninn fyrir þjóðina, - hver getur þá komið með nokkra skynsamlega skýringu á því, ef hæstv. ríkisstj. tekur þeirri ósk þjóðarinnar ekki fagnandi að leggja málið undir hennar dóm? Hver getur ímyndað sér það, að hér á Alþingi verði felld fram komin till. um þjóðaratkvgr., ef hæstv. ríkisstj. telur sig vissa um það, að hún sé með þessum samningi, sem við köllum svikasamning, að framkvæma þjóðarvilja? Ég held, að vilji þjóðarinnar hafi komið þegar mjög skýrt fram, og ég veit, að hann kemur því skýrar fram, sem lengra liður. Alþingi berast mótmæli úr öllum áttum, aðvaranir gegn samþykkt málsins, áskoranir um að fella það. Ef þessi samningur verður keyrður í gegn, þá er það ekki af því, að þjóðin hafi ekki látið til sín heyra, og menn, sem vilja lýðræði í verki, ættu a.m.k. að athuga, hvað þeir gera, áður en þeir reka smiðshöggið á það verk, sem nú virðist vera í miðjum klíðum hjá þeim, - þessi samningur, sem hér er um að ræða við Breta. Ég tel það eins konar hæðni örlaganna, sem varpar þó vissu ljósi á sálarástand manna innan þingsalanna, að tveir sjálfstæðismenn, tveir menn úr þingliði Sjálfstfl., hafa, meðan þetta mál hefur verið á döfinni, komið fram með tillögur á Alþ. snertandi fiskveiðar og landhelgismál. Annar þeirra, sá sem hefur verið trúnaðarmaður ríkisstj. og vissi um allt, sem var að gerast í málinu, Davíð Ólafsson, hefur borið fram á Alþ. þáltill. um það, að við skulum fara að fiska við Afríkustrendur. Það er skoplegt, einmitt þegar er verið að skerða fiskveiðimöguleika okkar við Íslandsstrendur. Jú, þá kemur fram till. um, að við skulum fara að athuga um það, hvort við getum ekki fiskað við Afríku. Og í gær kemur hér fram till. frá þm., sem býr á Akranesi, einum af þm. Vesturl., þáltill. um það að skora nú á ríkisstj. að athuga allt, sem hægt sé, til verndunar fiskimiðunum við Ísland. Ég kalla þessa till. samvizkubitið.



Herra forseti. Í ræðu þeirri, sem hæstv. fjmrh. flutti í útvarp við fyrri umr. þessarar till., tók hann m.a. þetta fram: Að landgrunnið sé jarðfræðilega og jarðsögulega óaðskiljanlegur hluti af Íslandi sjálfu, að þetta fiskauðga landgrunn vildum við Íslendingar eiga, að við teldum okkur eiga til þess sögulegan rétt, þjóðlegan rétt og landfræðilegan auk þess helga réttar, sem lífsnauðsyn heillar þjóðar skapar henni. Þetta tel ég vel mælt og skilmerkilega. En gallinn er sá, að niðurstaðan, dómurinn, sem felst í þskj. því, sem hér liggur fyrir til umr., er í fullkominni andstöðu eða ósamræmi við þessar forsendur, sem ég hef nefnt. Sumar þjóðir, - þær eru margar, - eru þannig settar, að þær búa við breytileg eða hreyfanleg landamæri. Það er sorgleg saga sumra slíkra þjóða um áhrif þess, þegar landamærum hefur verið breytt og ríkjum skipt. Má í því efni nefna sögu Póllands og fleiri ríkja. Ísland er þannig sett, að það er ekki undirorpið þessari hættu. Ísland er „ægi girt yzt á Ránarslóðum“, svo að mælt sé máli, sem þjóðin skilur, þó að það sé með öðrum blæ heldur en málið á orðsendingu þeirri, sem hér er til umr. Landgrunnið er jarðfræðilega hluti af Íslandi sjálfu. Lögun þess er að ýmsu leyti svipuð. Það er vogskorið eins og landið sjálft. Við eigum einnig þjóðlegan rétt. Forfeður okkar, frumbyggar þessa lands, komu hingað að óbyggðu landi. Þeir þurftu ekki að taka landið herskildi, heldur helguðu það með eldi, eins og gert var á þeirri tíð, og að öðru leyti með vinnu sinni, með því að yrkja landið og nytja það, og þær 30–40 kynslóðir, sem lifað hafa og starfað í landinu samfleytt síðan, hafa helgað þennan þjóðlega rétt með lífi sínu og starfi, saga landsins er „saga vor, sómi þess vor æra“. Þessi þjóðlegi réttur er helgaður einnig og sérstaklega með því, að þjóðin hefur byggt landið allt, dali þess og strendur, nytjað landið og fiskimiðin í kringum strendurnar. Enn kemur hér til hinn helgi réttur, sem er lífsnauðsyn heillar þjóðar til að lifa, og á þennan rétt hefur ekki sízt verið treyst nú á síðari árum og hann verið túlkaður af forustumönnum þjóðarinnar, m.a. í þeim hvítu bókum, sem gefnar hafa verið út um landhelgismálið og dreift á meðal flestra þjóða heims. Og í þeim hvítu bókum er m.a. lögð sérstök áherzla á það, að engin þjóð - eða til þess að taka ekki of djúpt í árinni skal ég segja - nær engin þjóð í heimi á jafnmikilla hagsmuna að gæta í sambandi við fiskveiðar sínar og íslenzka þjóðin. En sá rétturinn, sem þó hefur ávallt dugað íslenzku þjóðinni best í sjálfstæðisbaráttu hennar og einnig hefur ríkulegt gildi í sambandi við landhelgismálið, er hinn sögulegi réttur þjóðarinnar. Það er því ekki að ófyrirsynju í þeim umr., sem hér fara fram, að með örfáum orðum sé á það drepið, á hvaða grundvelli hinn sögulegi réttur í landhelgismálinu hvílir. Frá upphafi þjóðveldisins og langt fram eftir öldum er ekki um Landhelgi að ræða við Ísland í nútímaskilningi þess orðs. Íslendingar höfðu á þjóðveldistímanum einir aðgang að fiskimiðunum umhverfis landið og gátu notfært sér þau eftir því, sem hin frumstæða tækni þeirra leyfði. Síðan komst Ísland undir yfirráð Noregskonungs og síðar Danakonungs, en þessir þjóðhöfðingjar gerðu tilkall til forræðis yfir norðurhöfum, allt frá Noregi til Grænlands. Það mun ekki hafa verið fyrr en á 16. eða jafnvel 17. öld, með vaxandi þörf þjóðanna á að hagnýta fiskimiðin, að það tóku að skapast reglur um víðáttu landhelgi, og þær reglur voru settar samkvæmt fyrirmælum þjóðhöfðingjanna, sem hlut áttu að máli. Fyrst mun regla um víðáttu fiskveiðilandhelgi gagnvart Íslandi hafa verið miðuð við 48 sjómílur, síðar við 36 sjómílur, en árið 1682 er landhelgin bundið við 16 sjómílur, og þannig stóð þar til árið 1859. En 1859 er gerð breyting á dönsku landhelgisgæzlunni við Ísland af hálfu danskra stjórnarvalda, þannig að þá og eftirleiðis er gæzlan aðeins látin taka til 4 sjómílna þrátt fyrir áskoranir Alþingis um, að landhelgisgæzlan yrði sem fyrr látin ná til 16 sjómílna svæðis. Enn líða 10 ár, til ársins 1869. Þá ber Alþingi Íslendinga fram bænaskrá til konungs út af landhelgismálinu, og í þeirri bænaskrá segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Þingið verður að álíta, að hið eina ráð til að verja landið gegn því tjóni, sem yfir vofir í þessu efnu, sé það, að hinum útlendu fiskimönnum verði haldið til að hegða sér eftir lögum þeim, sem gilda um þetta efni, þannig verði samkvæmt opnu bréfi frá 13. maí 1682 stranglega bannað að fiska nær landi en 4 danskar mílur, þ.e. 16 sjómílur.“ Ég verð að segja, að í orðalagi þessarar bænaskrár og því frumkvæði af hálfu Alþingis að senda hana felst furðumikil reisn, þegar miðað er við alla aðstöðu þess tíma. Þá hafði Alþ. Íslendinga ekki löggjafarvald, heldur var einungis ráðgefandi samkoma. Þá þurftu Íslendingar að stríða við mikla erfiðleika á atvinnusviðinu, m.a. af völdum fjárkláðans, sem geisaði í landinu, og þá áttu þeir við að búa hjá herraþjóðinni, Dönum, það hugarfar, sem leiddi til setningar stöðulaganna, sem alkunnugt er. Ég endurtek það, að þegar á þessa aðstöðu er litið, þá virðist mér, að á þessum tíma hafi Alþ. Íslendinga haft jafnvel ótrúlega opin augu fyrir nauðsyn landhelgismálsins og að í störfum þess hafi komið fram furðumikil reisn fyrir þjóðarinnar hönd. Næsta skrefið er það, að árið 1901, eins og oft hefur verið vitnað til í þessum umr., er gerður samningur, sem undirritaður var í London 24. júní það ár, um fiskveiðilandhelgi Íslands. Fyrirsögn þessa samnings er nokkuð eftirtektarverð. Hún sýnir, að fyrirsagnir samninga, jafnvel fyrr og síðar, segja ekki allt innihald þeirra og ekki alla sögu þeirra. Fyrirsögn þessa fiskveiðisamnings er þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Samningur milli hans hátignar konungsins í Danmörku og hans hátignar konungsins í hinu sameinaða konungsríki Bretlandi hinu mikla um tilhögun á fiskveiðum þegna hvors þeirra um sig fyrir utan landhelgi í hafinu umhverfis Færeyjar og Ísland.“ Allt svæðið utan við 3 mílur, sem þessi samningur hljóðaði um að binda landhelgina við, er beinlínis í fyrirsögn samningsins kallað „hafið fyrir utan landhelgi“. En þessi samningur var uppsegjanlegur, eins og oft hefur verið bent á í þessum umræðum. Og nú mun það álit fróðra manna á sviði laga og réttar, að uppsegjanlegur samningur skapi ekki hefð og að við brottfall hans ætti að skapast sama réttarástand og var fyrir gildistöku samningsins. Samkvæmt því virðist mér, að þegar samningnum var sagt upp, þá hefði það verið eðilleg afstaða af Breta hálfu að fallast á, að um leið og samningurinn félli úr gildi, skapaðist sama réttarástand, þ.e.a.s. að Íslendingar fengju aftur sama rétt og þeir höfðu, þegar samningsgerðin fór fram. En það er nú öllum kunnugt, að skoðanir Breta þá og síðar hafa verið aðrar en þessar, er ég greindi, um réttarstöðu Íslands. Fyrsta hreyfing, að því er mér er kunnugt, meðal stjórnmálaflokkanna, sem nú starfa, um að segja samningnum upp, sem gerður var á milli Dana og Íslendinga, hygg ég að hafi komið fram á flokksþingi framsóknarmanna 1946, en það flokksþing gerði ákveðna samþykkt í málinu og kröfu um það til Framsfl. að beita sér fyrir uppsögn samningsins. Í samræmi við það fluttu tveir þm. Framsfl. þann sama vetur, eða á því Alþ., sem þá sat að störfum, till. til þál., sem er að meginmáli þannig, með leyfi hæstv. forseta: „ Alþ. ályktar að fela ríkisstjórninni að segja upp samningi þeim, er gerður var 24. júní 1901 milli Danmerkur og Stóra-Bretlands um landhelgi Íslands, sbr. auglýsingu frá 28. marz 1903.“ Við þessa till. til þál. kom fram brtt., sem flutt var af frsm. meiri hl. utanrmn. í þessu máli, þ.e. Jóhanni Hafstein alþingismanni. Hann lagði til, að meginmál till. yrði orðað þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að vinna að stækkun landhelgi Íslands.“ Þessi till. til þál. hlaut ekki fullnaðarafgreiðslu hér á Alþingi, hvorki í þeim búningi, eins og hún var flutt af hálfu Framsfl., né í þeim búningi, sem hv. þm. Jóhann Hafstein lagði til. Hygg ég, að sú ríkisstjórn, sem þá sat, hafi ekki talið sig við því búna að mæla með eða beita sér fyrir samþykkt till. í þessu efni. En sú hreyfing, sem komst á landhelgismálið hér á hv. Alþingi í sambandi við flutning þessara tillagna, átti áreiðanlega sinn þátt í því, ásamt ef til vill öðru, sem ég tel líklegt að hafi komið þar til, að undirbúin voru landgrunnslögin, sem mjög hafa verið gerð að umtalsefni í þessum umr. og marka mjög merk tímamót í sögu landhelgismáls þjóðarinnar. Landgrunnslögin voru sett á þingi 1948 og landgrunnslögunum er ótvírætt ætlað að hafa að grundvelli þann ferns konar rétt, sem ég gat um í upphafi máls míns og fylgdi í því efni skilgreiningu hæstv. fjmrh. Landgrunnslögunum er ótvírætt ætlað að hafa að réttargrundvelli þann ferns konar rétt, og um landgrunnslögin varð ekki ágreiningur hér á hv. Alþ. Ég átti sæti hér á þingi, þegar þau voru sett, og man það í megindráttum. En það er aldrei öruggt að treysta á minni sitt, svo að ég hef, síðan umr. hófust um þetta mál, sem hér liggur fyrir, kannað í umræðuparti Alþingis það, sem þá var sagt og þá kom fram hér á hv. Alþingi. Um landgrunnslögin var ekki ágreiningur á milli flokka og aðeins lítilvægar breytingar gerðar á frv. frá því, sem það var lagt fram af hálfu þeirrar ríkisstj., sem þá sat. En þó að mikið hafi verið rætt um landgrunnslögin í þessum umr., sem mjög er að vonum, þá vil ég leyfa mér, af því að það hefur ekki komið fram hjá öðrum ræðumönnum, að minna á kafla í grg., sem fylgdi frv., og sá kafli er mjög góð leiðbeining um það, hvernig Alþingi hugsaði sér framkvæmd landgrunnslaganna á þeim tíma, þegar þau voru sett. Sá hæstv. ráðh., þáverandi sjútvmrh., Jóhann Jósefsson, sem mælti fyrir frv. í Ed. Alþingis af hálfu þeirrar ríkisstjórnar, sem þá sat, byggði mál sitt mjög á ákvæðum þess kafla í grg., sem ég ætla nú að leyfa mér að lesa, með leyfi hæstv. forseta: „Flestum strandríkjum, sem fiskveiðar stunda, hefur um langt skeið verið ljóst, að gera þurfi virkar ráðstafanir til þess að fyrirbyggja gereyðingu fiskimiðanna vegna rányrkju. Ekki hefur þó verið samkomulag um það, með hverjum hætti slíkar ráðstafanir skyldu gerðar. Skiptast ríki þar að meginstefnu til í tvo flokka. Annars vegar eru þær þjóðir, sem meiri hagsmuna hafa að gæta af fiskveiðum sínum við erlendar strendur en sínar eigin. Þau ríki eru því yfirleitt fylgjandi að hefta sem mest hendur strandríkja til einhliða ráðstafana á þessu sviði. Þau ríki hafa þó viðurkennt, að eigi yrði hjá því komizt að gera einhverjar ráðstafanir til að koma í veg fyrir gereyðingu miðanna, en þá jafnframt fylgt fast eftir þeirri stefnu, að slíkar ráðstafanir yrðu einungis gerðar með milliríkjasamningum. Hins vegar eru þjóðir, sem eingöngu eða aðallega stunda veiðar við sínar eigin strendur. Þeim þjóðum hefur í vaxandi mæli skilizt, að strandríkið verður að bera aðalábyrgðina á því, að strandmiðin séu vernduð í ljósi vísindalegra staðreynda. Ýmsar slíkar þjóðir hafa því lögleitt hjá sér mismunandi víðtækar reglur í þessu skyni, enda ljóst, að samningaleiðin hefur hvergi nærri leitt til viðunanlegrar niðurstöðu, nema í tiltölulega fáum tilvikum, þar sem samhentar landamæraþjóðir áttu hlut að máli og sameiginlegra hagsmuna að gæta. Hitt er svo annað mál, að á höfum úti, hinu eiginlega úthafi, verður friðunarráðstöfunum eðlilegast og bezt fyrir komið með alþjóðasamningum. En varðandi hafið næst ströndum gegnir öðru máli.“ Hér lýkur þeim kafla í grg., sem ég ætla mér að lesa. En þegar á þetta er litið, þá sjáum við, að í fyrsta lagi er málið lagt þannig fyrir Alþingi og hugsað þannig, að það er algerlega skipt í tvennt, annars vegar hafinu, hinu eiginlega úthafi, þ.e.a.s. ráðstöfunum á höfum úti, og hins vegar ráðstöfunum varðandi hafið með ströndinni. Varðandi ráðstafanir á úthafinu er talið eðlilegt og miðað við, að þær fari eftir milliríkjasamningum. En um ráðstafanir á hafinu kringum ströndina er bent á, að í því efni séu uppi tvær stefnur. Voldug ríki, sem stundi fiskveiðar meira við strendur annarra ríkja en sínar eigin, vilji koma slíkum ráðstöfunum yfir á samningsgrundvöll, en á móti því sé staðið af þeim ríkjum, sem hafi sínar fiskveiðar aðallega við sínar eigin strendur, eins og Ísland. Lögin eru grundvölluð á því, að Ísland hagaði framkvæmd laganna á þá lund að skipa sér í flokk þeirra ríkja, sem hafa sett hjá sér eigin lög og lögleitt hjá sér mismunandi víðtækar reglur í þessu skyni. Ég ætla enn fremur, að barátta fulltrúa Íslands á alþjóðaráðstefnum hafi verið grundvölluð á sama sjónarmiði og hér kemur fram í grg. fyrir landgrunnslögunum. Ég hygg, að þetta hafi, a.m.k. frá því, að landgrunnslögin voru sett, og jafnvel að það eigi rætur lengra aftur í löggjafarstarfinu, verið sú grundvallarskoðun, sem Íslendingar hafa ætlað sér að fylgja í framkvæmd friðunarráðstafana við strendur landsins. Eftir að landgrunnslögin voru sett, næst samkomulag um það. a.m.k. innan þeirrar ríkisstjórnar og á milli þeirra stjórnarflokka, sem þá fóru með völd, að segja fiskveiðisamningnum frá 1901 upp, og féll hann úr gildi árið 1951. Um það leyti er farið að hefjast handa um útfærslu landhelginnar og fyrstu framkvæmd laganna um vísindalega verndun fiskimiða landgrunnsins með setningu reglugerðar, fyrst 1950 á takmörkuðu svæði og síðar allsherjarreglugerðar eða reglugerðar, sem tók til svæðisins allt í kringum landið, 1952. Og það er fullkomlega ástæða til að gera sér grein fyrir í sambandi við þetta mál, hvernig á því hefur verið haldið, síðan til framkvæmda kom, bæði í kenningu og framkvæmd. Reglugerðin um útfærslu í 4 mílur og mikla breytingu á grunnlínum var sett 19, marz 1952. Þá sat að völdum stjórn, sem studd var af Framsfl. og Sjálfstfl. Ég held, að það sé ótvirætt, að a.m.k. þessir flokkar báðir náðu samkomulagi um þá reglugerð, sem þá var sett, og ég vil ætla, að það samkomulag hafi náð til allra þingflokkanna. Það munu a.m.k. ekki nein pólitísk öfl hér innanlands hafa beitt sér gegn framkvæmd þeirrar reglugerðar. Hér var vissulega unnið gott verk og þarft, sem ekki var ágreiningur um milli stjórnmálaflokkanna, og núv. hæstv. forsrh. mun áreiðanlega hafa átt góðan hlut að því máli, og ég hygg meira að segja, að hann hafi á þeim tíma gegnt embætti sjútvmrh. En með setningu þeirrar reglugerðar var að vissu marki brotinn ísinn í þessu efni um framkvæmd laganna um vísindalega verndun fiskimiða landgrunnsins. Og það var rakið allýtarlega af þeim ræðumanni, sem talaði hér á undan mér, hvernig viðbrögð Breta urðu þá og hver afstaða Íslendinga og þá sérstaklega þeirrar ríkisstjórnar, sem þá sat, var til þess ágreinings, þeirrar deilu, sem reis út af því máli. Ég hef satt að segja enga löngun til þess að vera að teygja hér umr. um skör fram, þó að ég ætli mér að segja hér nokkur orð til viðbótar, og skal því alveg sleppa því að vera að lesa hér upp sömu tilvitnanirnar sem fram komu hjá síðasta ræðumanni, þó að mér væru þær flestar eða allar kunnar, áður en hann flutti þær hér í sínu máli. En þar kom svo glögglega fram sem verið getur, hvernig núv. hæstv. forsrh. markaði stefnuna þá og hvaða aðferðum hann taldi þá eðlilegt og sjálfsagt að beita af hálfu íslenzku þjóðarinnar í sambandi við deiluna við Breta, að ótvíræðara verður naumast frá því greint heldur en sjálfur hæstv. núv. forsrh. gerði á þeim tíma. En til viðbótar því, sem hæstv. forsrh. núverandi sagði þá, bæði á sjómannadaginn 1953 og við fleiri tækifæri, þá leyfi ég mér að benda á það, að hinn 5. maí 1953 er birt í Morgunblaðinu stefnuyfirlýsing landsfundar Sjálfstæðisflokksins, sem þá var nýlega um garð genginn, um landhelgismál, og þar segir m.a. svo, með leyfi hæstv. forseta: „Stefnuyfirlýsing landsfundarins.“ Það er fyrirsögn. „Þá færir landsfundurinn ráðherrum Sjálfstfl. sérstakar þakkir fyrir röggsamlega meðferð landhelgismálsins og treystir á samhug þjóðarinnar í því mikla máli. Heitir landsfundurinn eindregnum stuðningi við ákvörðun ríkisstjórnarinnar um að hvika í engu frá teknum ákvörðunum.“ En þessar ákvarðanir þáv. ríkisstj., sem hér er vitnað til, voru breyting á grunnlínum og einhliða útfærsla í 4 mílur. - Útfærsla, sem var ekki gerð með milliríkjasamningi og deila hlauzt af. Sú deila mun nú raunar hafa staðið yfir eða verið komin upp, þegar þessi samþykkt var gerð. Nú líða tímar fram, og vorið 1956 heldur Sjálfstfl. aftur landsfund, þar sem bæði í landhelgismálinu og fjöldamörgum öðrum þjóðmálum er mörkuð stefna flokksins og hún birt þjóðinni í aðalmálgagni flokksins, Morgunblaðinu. Þá gerði landsfundur Sjálfstfl, samþykkt, sem birt er í Morgunblaðinu 28. apríl 1956, um landhelgismálið, og í þeirri samþykkt segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Landsfundurinn lýsir sig samþykkan þeirri stefnu ríkisstj. og þingflokks sjálfstæðismanna að halda óhagganlega á rétti Íslendinga í landhelgismálinu, hvika, hvergi frá gerðum samþykktum og leita jafnskjótt og fært er lags um frekari friðun fiskimiðanna.“ Það er ekki hægt að skilja þessa stefnuyfirlýsingu Sjálfstfl., sem gerð var 1956, öðruvísi en svo, að stefna flokksins sé óbreytt - ja, raunar frá því að landgrunnslögin voru gett og frá árinu 1952, þegar reis upp deila við Breta, og a.m.k. til þess tíma 1956, og hér er sagt, að það beri að leita lags um frekari útfærslu landhelginnar. En næst kemur að því, að hafinn er undirbúningur að nýjum framkvæmdum í málinu, þ.e. setningu reglugerðarinnar 1958 um útfærslu í 12 mílur. Þá er háttað þannig á stjórnmálasviðinu, að þá situr að völdum stjórn þriggja flokka, en Sjálfstfl. var þá í bili í stjórnarandstöðu. Það hefur verið skoðun Framsfl. frá öndverðu, að hann fór að hafa áhrif á framkvæmdir í landhelgismálinu, að þetta mál væri mál allra Íslendinga. Þetta mál ætti að vera hafið yfir opinber átök eða opinberar deilur milli stjórnmálaflokkanna í landinu, þau mismunandi sjónarmið, sem eðlilega eru til staðar, þurfi að ræða og ná samkomulagi um í samvinnu milli flokkanna, án þess að til átaka komi út af þeim á opinberum vettvangi. Í samræmi við þetta álit Framsfl. beitti hann sér fyrir því, þar sem hann hafði forsæti í ríkisstj. 1958, að nefnd manna, þar sem fulltrúar frá öllum stjórnmálaflokkunum áttu sæti, fylgdist með því, sem í undirbúningi var að gera í landhelgismálinu. En það hefur verið rakið hér af öðrum, sem ég ítreka, en ætla ekki að öðru leyti að endursegja, að því miður gætti þess um of, að erfitt reyndist að ná samstöðu innan þessarar nefndar, fullkominnar samstöðu um aðgerðir í málinu, og að fulltrúi Sjálfstfl., sem þá var í stjórnarandstöðu, eins og ég hef áður sagt, reyndist vera mjög tregur til þess að taka bindandi ákvarðanir fyrir fram, þótt áhugi væri fyrir lausn málsins í einhverri mynd þess. Og eins og aðrir ræðumenn hafa rakið, þá leiddi þetta af sér það, að niðurstaðan varð sú, að grunnlínum var þá ekki breytt, heldur stigið það þýðingarmikla skref að færa út í 12 sjómílur umhverfis landið allt. En svo var ákveðið af hálfu þeirrar ríkisstj., sem þá sat, að gefa reglugerðina út, en láta hana ekki taka gildi fyrr en eftir alllangan biðtíma og nota þann biðtíma til þess að kynna öðrum þjóðum þá ákvörðun, sem íslenzk stjórnarvöld höfðu tekið. Og það er að mínum dómi, sá sorglegi þáttur í þessu máli, að höfuðmálgagn stjórnarandstöðunnar notaði þennan biðtíma til þess ýmist að láta undir höfuð leggjast að draga fram á skýran og skilmerkilegan hátt rök Íslendinga í málinu og á hinn bóginn til þess að gera lítið úr og tortryggilegar þær ráðstafanir, sem ákveðið var að gera og taka skyldu gildi 1. sept. 1958. Þetta hafa ýmsir ræðumenn bent á, en það má segja, að ákveðnar tilvitnanir og ákveðin dæmi skýri mál oft fyllilega eins vel og almenn orð, og ég er við því búinn að nefna dæmi um þetta máli mínu til sönnunar. En ég skal nú stilla því mjög í hóf til þess að lengja ekki mál mitt að óþörfu. Um það leyti sem reglugerðin var gefin út, valt á miklu fyrir íslenzku þjóðina, að allir legðust á eitt um að kynna fyrir útlendingum rök Íslendinga í málinu. En það er ekki hægt að segja, að Morgunblaðið hafi á þeim tíma lagt sig fram um það. Hinn 30. júní 1958 mun reglugerðin hafa verið gefin út, og blöð stjórnarflokkanna, sem þá voru, - það voru blöð þáverandi stjórnarflokka, - kynntu málið á mjög áberandi hátt næsta dag og næstu daga, eftir því sem við varð komið. En daginn eftir að reglugerðin er gefin út nægir Morgunblaðinu veigaminni fyrirsögn undir þessa fregn heldur en frá einum sjálfstæðisfundi austur á Hellu. Reglugerðin var þá ekki birt í heild í Morgunblaðinu, heldur aðeins í lauslegum útdrætti, og í fréttinni ekki laust við hnútur og aðkast til þeirra, sem reglugerðina höfðu gefið út eða báru stjórnarfarslega ábyrgð á útgáfu hennar. Næsta dag, 2. júlí, er vikið að málinu í forustugrein Morgunblaðsins. Og nú skyldu menn þó halda, að málstaður Íslands yrði rösklega varinn. En það er öðru nær. Þar er lögð sérstök áherzla á það, að þessi stækkun fiskveiðilandhelginnar sé „ekkert nýmæli“. Þessi tvö orð standa beinlínis þarna: „ekkert nýmæli“. Þar er sagt, að þetta sé beint framhald af reglugerð frá 1950 og 1952, en eins og menn muna, var gerð á þeim árum viss breyting á landhelginni, eins og áður hefur verið rakið. Og svo þar næstu daga ver þetta áhrifamikla málgagn stærsta stjórnmálaflokks í landinu meira rúmi undri myndir og frásagnir af Rússlandsför íslenzkra alþingismanna heldur en til þess að skýra landhelgismálið bæði fyrir Íslendingum og erlendum aðilum. Það má þó segja, að gagnvart Íslendingum hafi þetta minna gert til, því að heilbrigðir þurfa ekki læknis við, en gagnvart erlendum aðilum var það að mínum dómi mjög miður farið, að svona skyldi vera á málum haldið. Þeir, sem lesa blöðin að staðaldri, vita það, að í sunnudagspistlum blaðanna, sunnudagspistlum, sem bera í Morgunblaðinu fyrirsögnina Reykjavíkurbréf, er að jafnaði á hverjum tíma drepið á þau helztu mál, sem afgreidd hafa verið og efst eru á baugi á hverjum tíma, jafnvel eins konar vikuyfirlit, og í þeim pistlum er oft tekin skörp afstaða og vel haldið á penna. Í Morgunblaðinu 8. júlí, sem var fyrsti sunnudagurinn, eftir að reglugerðin var gefin út, hefði mátt vænta þess, að rösklega hefði verið tekið á málinu í Reykjavíkurbréfi, sem margir munu hafa ætlað, a.m.k. á þeim tíma, að sjálfur hæstv. dómsmrh. núv. hafi skrifað, - þar hefði verið rösklega og vel haldið á penna um stækkun landhelginnar í 12 mílur. En það ber svo við, þótt leitað sé, þá finnast þar engin rök fyrir málstað Íslands og ekkert um landhelgismálið í þessu tölublaði Morgunblaðsins. Ég satt að segja hirði ekki um og vil ekki tefja umr. með því að hafa þennan lista lengri, en svona er hægt að rekja allan þennan biðtíma, sem leið, frá því að reglugerðin var gefin út og þangað til hún átti að taka gildi. En það gat auðvitað ekki hjá því farið, að þessi málsmeðferð hjá stóru og áhrifamiklu íslenzku blaði vekti eftirtekt á erlendum vettvangi og að það mótaði þá skoðun eða a.m.k. styrkti þá skoðun af hálfu brezkra stjórnarvalda, að ekki væri svo mikill einhugur meðal íslenzku þjóðarinnar í landhelgismálinu sem raunverulega var, því að ég vil hiklaust halda því fram, að það hafi verið einhugur meðal þjóðarinnar í landhelgismálinu 1958, og þá dreg ég ekkert undan sjálfstæðismenn yfirleitt, það fólk í landinu, sem styður Sjálfstfl., - enda sáust þess merki í brezkum blöðum á þessum tíma, að þannig var litið á af brezkum aðilum, að Íslendingar væru ekki jafnsamhuga og landhelgismálið væri þeim ekki eins mikið kappsmál og raunverulega var, og þetta jafnvel talið augljóst merki þess, að hér væri samstaða þjóðarinnar ekki órofin. En næst skal ég víkja að því, að þetta viðhorf blaðsins, sem ég hef nú gert að umtalsefni, gerbreyttist um mánaðamótin ágúst og september 1958, þegar ljóst var, að Ísland hafði orðið fyrir ofbeldisaðgerðum af Breta hálfu. Þá reis upp slík alda með þjóðinni um gervallt land, að jafnvel þótt ekki hefði komið annað til, þá hlaut þetta stóra málgagn stærsta stjórnmálaflokksins að knýjast til þess að taka hreina afstöðu með þeirri öldu, sem þá reis upp með þjóðinni. Á þinginu næst á eftir, að þessir atburðir gerðust, var landhelgismálið mjög til athugunar á milli stjórnmálaflokkanna, og þær athuganir og sú vinna, sem lögð var þá fram af hálfu flokkanna og ekki sízt af þeim, sem áttu sæti í utanrmn., leiddi til þess, að samstaða náðist um ályktun Alþ. frá 5. maí 1959. Þessarar ályktunar hefur oft verið getið í þessum umr., og er ástæðulaust, að ég lesi hana upp. En þá stóðu málefni þjóðarinnar þannig, að þá var augljóst, að fyrir dyrum stóðu tvennar kosningar vegna breytinga á stjórnskipunarlögum ríkisins. Skömmu áður en kosningabaráttan við fyrri kosningarnar 1959 hófst, var þessi ályktun gerð hér á hv. Alþ., og þá ber svo við gagnstætt því, sem var sumarið 1958, að það er - og ekki síður af hálfu núv. stjórnarflokka en annarra - haft hátt um þessa ályktun í kosningabaráttunni. Þá var jafnvel gripið til aðgerða eins og þeirra að kalla heim ambassador Íslands í London fyrir kosningar. Þá fór enginn Íslendingur á NATO-fund sumarið 1959. Þá var við því amazt, að meira að segja kennarar, fulltrúar úr íslenzkri kennarastétt, fengju að sitja kennaraþing í Bretlandi. En eftir kosningar fer ambassador Íslands aftur til embættis síns í London. Það slaknaði á, þegar fyrri kosningarnar voru um garð gengnar, slaknaði á framkvæmdinni gagnvart Bretum. Og þau ummæli hæstv. utanrrh., sem lesin voru upp við fyrri umr. þessa máls í útvarp af einum ræðumanni og þjóðinni er vel kunnugt um og hún hefur í minni, þau ummæli, sem eru á þá leið, að við berjumst gegn öllu, sem skerðir rétt Íslendinga innan 12 mílna fiskveiðilögsögu, gegn tímatakmörkunum og öðru, hverju nafni sem það nefnist, - þau voru áreiðanlega til þess fallin að gefa þjóðinni allt aðra hugmynd um afstöðu og framkvæmdir núv. ríkisstj. á sviði landhelgismálsins heldur en það, sem fyrir liggur í því þskj., sem nú er hér til umræðu. Núv. hæstv. ríkisstj. kom til valda í nóvembermánuði 1959. Við það tækifæri, á fyrsta fundi Alþingis þá um haustið, gaf núv. hæstv. ríkisstj. yfirlýsingu um það, að stefna hennar í landhelgismálinu væri óbreytt frá því, sem hún hefði verið mörkuð með ályktun Alþingis frá 5. maí 1959. En það liðu ekki nema 8–9 mánuðir, frá því að núv. hæstv. ríkisstj. settist að völdum, þangað til þjóðin komst að raun um af fregnum í blöðum og í útvarpi, að mig minnir, að ríkisstj. hefði léð máls á því að taka upp viðræður við Breta um landhelgismálið. Þá mun orðalagið hafa verið þannig, að það væru teknar upp viðræður - ekki samningar. Þegar ríkisstj. er spurð um það hér á hv. Alþ. í haust, þann dag, sem við þingfulltrúar hófum störf að því sinni, hvort það stæðu yfir samningar við brezku ríkisstj. eða aðila í umboði hennar út af landhelgismálinu, þá varð hæstv. forsrh. fyrir svörum og skýrði frá því, að það hefði aðeins verið skipzt á skoðunum, þannig að hvor aðili um sig hefði skýrt sjónarmið sín, en um samninga væri ekki að ræða. En hvort sem þetta hefur verið nákvæmlega rétt túlkað eða ekki, - á það legg ég ekki dóm, - þá er það víst, að ekki liðu margir dagar, þangað til hæstv. dómsmrh, hafði einurð og drengskap - vil ég segja - til þess að skýra frá því í ræðu í hv. Ed., að verið sé að kanna, hvort hægt sé að semja um skemmri tíma en áður var búið að gera grein fyrir, með því að tryggja Íslendingum fiskveiðar á samningstímanum jafnvel eða betur en gert er með 12 mílna lögsögunni. Þetta er viðfangsefnið. sagði hæstv. dómsmrh. í hv. Ed. En svo hefur verið vikið að því hér af öðrum, og þann þátt skal ég ekki endurtaka, hvað skrifað stendur í hinni nýju Heljarslóðarorrustu, og í beinu framhaldi af því, hver svör hæstv. utanrrh. gaf hér á hv. Alþ. um þetta mál, á hvaða stigi það væri þá, 6. febrúar nú í vetur, 6. febrúar 1961, þar sem helzt mátti ráða af þeim ummælum, að málið væri ekki þá komið á samningastig, engin tillaga lægi fyrir eða hefði verið gerð af hálfu Íslands né ákveðin tilboð af hálfu Breta, sem yrði að játa eða neita. Ummælin eru svo ótvíræð, að þau verða ekki skilin á annan veg en þann, að þá væri þetta mál ekki komið enn á samningastig, þrátt fyrir það, þó að hæstv. dómsmrh. segði þeim, sem sæti eiga í Ed., í október í haust, að „viðfangsefnið er þetta, að verið er að kanna að semja við Breta um skemmri undanþágutíma“ en hafði verið rætt um og áður er greint í ræðunni. Ég drep á þetta einungis til þess að minna á, að yfirlýsingar hæstv. ráðherra í sambandi við þetta mál eru ekki allar á einn veg, og það m.a. er til þess fallið að skapa öllu meiri tortryggni meðal stjórnarandstöðunnar og meðal þjóðarinnar um þetta mál heldur en ella mundi. Og nú höfum við hér í höndum þetta þskj., sem hefur að geyma þáltill. hæstv. ríkisstj. og þá orðsendingu, sem á að gilda sem milliríkjasamningur um þetta mál, ef þáltill. verður samþykkt. Það hafa ýmsir bent á það í þessum umr., að formið á samningnum sjálfum, þ.e.a.s. orðsendingunni, væri með óvenjulegum hætti og orðalagið ekki ótvírætt. Ég tek eindregið undir þessa skoðun. Allir könnumst við við það, sem sæti eigum hér á Alþ., að í þingsköpum er það beinlínis tekið fram, að lagafrumvörp skuli samin með lagasniði. Þetta er í framkvæmdinni a.m.k. þannig, að efni máls er skipt í afmarkaðar greinar, og ég hygg, að það sé ekki sízt gert í því skyni að afmarka efnisatriðin sem gleggst og hafa formið að öllu leyti sem ótvíræðast á skilríkjum, sem hafa svo mikið gildi, að dómar grundvallast á skýringum á orðalagi þeirra. Nú eru milliríkjasamningar ekki í sjálfu sér lög íslenzka ríkisins. En þeir hafa þó ekki minni þýðingu og að form þeirra og orðalag sé svo ótvírætt í túlkun sem nokkur kostur er á. Og venja er sú, það fullyrði ég, að milliríkjasamningar, sem samþykktir hafa verið hér á hv. Alþ., eru prentaðir með lagasniði, eins og það er kallað í þingsköpum. Þannig er örugglega samningurinn um t.d. aðild Íslands að Atlantshafsbandalaginu, herverndarsamningurinn og yfirleitt þeir samningar og alþjóðasáttmálar, sem lagðir hafa verið hér til fullgildingar fyrir hv. Alþingi. Ég skal ekki fullyrða, hvort það er hægt að finna fordæmi fyrir formi á milliríkjasamningi sambærilegt við það, sem hér er. Ég skal ekki fullyrða það. En sjálfur man ég ekki til þess. að það hafi verið lagt fyrir Alþingi í svona formi, síðan ég kom hér, og ef einhver hv. þm. man það eða er svo fróður, að hann geti bent mér á hliðstætt dæmi að formi til, þá skal ég með ánægju taka það til greina. Það hefur einnig verið mikið rætt um það hér í þessum umr., að orðalagið á samningnum eða orðsendingunni sé alls ekki ótvírætt. Ég skal nú ekki lengja mál mitt með því að endurtaka neitt að ráði það, sem aðrir hafa sagt um þetta. En ég verð að láta í ljós þá skoðun, að mér finnst við að hafa hlýtt á þær athugasemdir, sem fram hafa komið að þessu leyti, að þær séu yfirleitt réttmætar. Og ég vil sérstaklega þó minna á eitt atriði. Það hefur verið frá því skýrt af hálfu stuðningsmanna þessa máls, bæði hæstv. ráðherrum og frsm. meiri hl. utanrmn., að framkvæmdin sé hugsuð þannig, að Íslendingar eigi að tilkynna Bretum reglugerðina, sem sett yrði hverju sinni um meiri útfærslu, en ekki ákvörðunina sjálfa, um leið og hún er tekin af íslenzkum stjórnvöldum, að slík reglugerð skuli sett. En þessi skýring fer alls ekki saman við það, sem sagt er í athugasemdum við þáltill. á 1. bls. þskj., þar sem talað er um ágreining um hugsanlegar aðgerðir og að honum skuli vísað til alþjóðadómstólsins. Það er ekki á því stigi, þegar búið er að gefa út reglugerð og ákveða orðalag hennar. Þá er málið ekki lengur á því stigi, að það sé aðeins um hugsanlegar aðgerðir að ræða, það sé hugmyndin, sem íslenzk stjórnvöld séu að íhuga og vilji gera grein fyrir. En þá kem ég næst að því, að hæstv. utanrrh. dró fram rök í þremur liðum í framsöguræðu sinni við fyrri umr. þessa máls, sem eiga að vera því til sönnunar, að orðalag þessarar orðsendingar sé ótvírætt og á engan hátt þurfi að vefengja það. Og þessi rök hæstv. utanrrh. eru þessi, með leyfi hæstv. forseta, - ráðh. sagði: „Vil ég biðja þjóðina að hafa þrennt í huga, þegar hún hlustar á þessi rök andmælenda samkomulagsins: 1) Að orðalag orðsendingarinnar er ótvírætt. 2) Þeir, sem fylgzt hafa með frásögnum af umræðum í brezkum blöðum undanfarna daga, hafa áreiðanlega veitt því eftirtekt öðru fremur, að Bretar gera sér glögga grein fyrir því, að veiðum þeirra á milli 6 og 12 mílna lýkur að fullu eftir 3 ár. 3) Ríkisstj. Íslands hefur í höndum yfirlýsingu ríkisstjórnar Bretlands um, að ekki verði farið fram á framlengingu heimildarinnar til að veiða innan 12 mílna í lok þriggja ára tímabilsins.“ Þá er að líta á þessi þrenns konar rök. Um fyrsta liðinn, þ.e. að orðalag orðsendingarinnar sé ótvírætt, hefur verið mikið rætt í þessum umr., og hefur verið sýnt fram á það og það enn betur af ýmsum öðrum ræðumönnum heldur en ég hef varið tíma til að endurtaka, að orðalagið er í ýmsum greinum ekki ótvírætt. Um það stendur a.m.k. staðhæfing á móti staðhæfingu, svo að þau almennu orð hæstv. utanrrh., að þetta sé svona, eru naumast úrslitadómur í þessu efni.  
             Þá er að líta á annan lið í röksemdafærslunni. Hann er sá, að þeir, sem lesi brezk blöð, sjái það, að Bretar muni álíta þetta ótvírætt. Dómar, hvort sem þeir eru byggðir á lögum eða milliríkjasamningum, geta aldrei grundvallazt á blaðaskrifum. Þessi röksemd um tilvitnunina í brezku blöðin er því heldur léttvæg. Hún yrði skoðuð léttvæg réttarheimild Íslandi til handa. Og þá er þriðja röksemdin, bréfið, sem hæstv. utanrrh. segist hafa í fórum sínum og þar séu fullgild rök í þessu máli. Það hafa ýmsir ræðumenn hér gert kröfu til þess, að þingmönnum yrði kynnt efni þessa bréfs, sem búið er að skýra þjóðinni frá í ríkisútvarpinu héðan frá þessum stað, að hæstv. utanrrh. hafi í fórum sínum. Ég vil nú í fyrsta lagi taka, undir þessar óskir þingmanna, og meðan bréfið liggur ekki fyrir, treysti ég mér ekki til að gera efni þess neitt sérstaklega að umtalsefni. En ég vil þó leyfa mér að bera fram þá ákveðnu spurningu til hæstv. utanrrh., hvort ég hafi heyrt það eða skilið það rétt við fljótan upplestur bréfsins héðan úr ræðustól, að orðalag á þeirri yfirlýsingu, sem þar er skráð, sé efnislega á þá leið, að stjórn Bretlands hefur ekki í huga að fara fram á framlengingu á veiðiréttinum, eftir að þriggja ára tímabilinu lýkur. Ég leyfi mér að bera fram þessa ákveðnu fyrirspurn nú þegar til hæstv. utanrrh., hvort orðalagið, sem hér var lesið upp, sé efnislega þannig, „að stjórn Bretlands hafi ekki í huga“. Ég fullyrði ekki um það að svo stöddu, að þetta sé rétt, en sé það svo, vil ég þegar vekja eftirtekt á því, að það er a.m.k. ekki sterkt orðalag, þó að núv. ríkisstj. Bretlands, sem gerir úr garði þetta bréf, hafi eitthvað ekki í huga. Það koma nýir tímar og nýjar ríkisstjórnir, og hvað öðrum kann að koma til hugar, er ekki hægt að fullyrða nú í dag. Ég er kominn hér að þáttaskilum, á nokkur orð ósögð og skal gjarnan gera hlé á ræðu minni. - Fundarhlé. Ég vil nú leyfa mér að vekja athygli hæstv. forsetra á því, að það er enn þá mjög fámennt í fundarsalnum, enda klukkan aðeins á mínútunni 8, og ég hefði viljað þessu næst, að hv. frsm. meiri hl. utanrmn. heyrði þau orð, sem ég ætla nú að víkja að, og e.t.v. er hann hér í húsinu.  Hv. frsm. meiri hl. utanrmn. vék að því í ræðu sinni nú í dag, að með því að andstæðingar þessa máls vefengdu það, að orðalag orðsendingarinnar væri skýrt og ótvírætt, þá væru þeir að leggja Bretum vopn í hendur síðar í sambandi við túlkun þessa máls. Út af þessu vil ég taka þetta fram: Það hafa verið færð fyrir því gild rök, bæði af mér og öðrum ræðumönnum, í þessum umr., að orðalag orðsendingarinnar, sem á að gera að milliríkjasamningi, er ekki ótvírætt. M.a. vegna þess, að svo er, hafa komið fram brtt., og ef sú skoðun hv. frsm. utanrmn. er rétt, að með því að benda á þá annmarka, sem í orðalaginu felast, sé verið að leggja Bretum vopn í hendur, hvað má þá segja, ef það á eftir að henda hv. meiri hl. þings að fella þær brtt., sem fyrir liggja? En þeir, sem standa að þessu máli og hafa farið með það sem sitt mál frá öndverðu án þess að kynna það þingmönnum yfirleitt fyrir fram, þeir bera vitanlega ábyrgð á því, að málið er í þeim búningi, að óhjákvæmilegt hefur reynzt að bera fram við það brtt. Það er allmikið talað um það í þessum umr., að nú gegni mjög sama máli og gerði 1958, þegar ráðizt var í að færa fiskveiðilandhelgina, út í 12 mílur, og þá hafi það boð verið gert af hálfu íslenzkra stjórnvalda, að útfærslan tæki ekki gildi öll í einu, heldur yrði fært út í áföngum, ef vissum skilyrðum yrði fullnægt. Ég get ekki látið hjá líða að minna á, þó að það hafi raunar verið fullkomlega skýrt af öðrum ræðumönnum, að hér er ólíku saman að jafna. 1958 var verið að ráðast í að færa landhelgina út í 12 mílur. Þá höfðum við enga reynslu við að styðjast, en áttum undir högg að sækja við allar aðrar þjóðir, hvort þessi útfærsla yrði viðurkennd, og þá var það vitanlega eðlilegt og sjálfsagt að kynna málið fyrir öðrum þjóðum, áður en ákvörðunin var látin taka gildi. Nú er allt öðru máli að gegna. Nú höfum við notið friðunar á fiskimiðunum um tveggja ára skeið, þannig að allar þjóðir hafa viðurkennt hana í verki nema Bretar, og vitað er, að aflabrögð Breta undir herskipavernd voru bæði kostnaðarsöm fyrir þá og gáfu ekki mikinn arð. Nú höfum við reynslu við að styðjast. Nú er einnig um það að ræða að færa inn landhelgina um vissan tíma frá því, sem verið hefur. 1958 var um það eitt að ræða að færa landhelgina út og aðeins talið álitamál, hvort það skref skyldi stíga allt í einu eða í áföngum. Það hefur einnig verið bent á það í þessum umr., að sá árangur, sem náðst hefur til þessa við framkvæmd laganna um verndun fiskimiða landgrunnsins, hefur náðst með því að beita einhliða rétti Íslands til útfærslunnar. Nú er á það bent og það fært fram sem rök af forsvarsmönnum þessa máls, að vegna þess að áður hafi það boð verið gert af hálfu íslenzkra stjórnvalda að leggja visst atriði málsins eða löndunarbann - deilu þá, sem stóð yfir við Breta eftir 1952 - undir alþjóðadómstól, þá séu það rök fyrir því, að sú leið, sem fara, á samkv. þeim samningi, sem hér liggur fyrir, sé eðlileg og réttmæt. En það vill nú svo vel til, að grg. sjálf frá hæstv. ríkisstj., sem fylgir þáltill., tekur af tvímæli í þessu efni, að hér er ekki um sambærilegt atvik að ræða. Í grg. er þetta tekið fram, með leyfi hæstv. forseta: „Þegar hinn 19. marz 1952 gaf ríkisstj. Íslands út reglugerð er náði til alls landsins, þar sem beinar grunnlínur voru dregnar og fiskveiðilögsaga ákveðin 4 sjómílur frá þeim. Brezka ríkisstj. og ríkisstjórnir þriggja annarra landa mótmæltu þessum aðgerðum Íslendinga, en létu þar við sitja. Hins vegar beittu samtök brezkra togaramanna sér fyrir löndunarbanni á íslenzkum ísvörðum fiski í brezkum höfnum. Ítrekaðar viðræður fóru fram milli íslenzkra og brezkra stjórnvalda, þar sem báðir aðilar settu fram sjónarmið sín varðandi stækkun fiskveiðilögsögunnar og löndunarbannið. Fyrri hluta árs 1953 var t.d. rætt um þann möguleika að leggja deiluna um reglugerðina frá 19. marz 1952 fyrir alþjóðadómstólinn, og hinn 24, apríl 1953 tjáði sendiherra Íslands í London brezka utanríkisráðuneytinu, að íslenzka ríkisstj. væri reiðubúin að skjóta þessum ágreiningi til alþjóðadómstólsins og væri reiðubúin að taka upp viðræður við brezku stjórnina um, á hvern hátt það skyldi gert, að því tilskildu, að löndunarbanninu skyldi strax aflétt að fengnu samkomulagi um málsmeðferð.“ Það er augljóst af þessu, sem hér er tekið fram, að reglugerðin var gefin út 19. marz 1952. Þá kom hún til framkvæmda sem ákvörðun, einhliða ákvörðun íslenzkra stjórnvalda. Það er ekki fyrr en löngu síðar, eftir að ágreiningur hafði risið og staðið um meira en eitt ár, að það er tekið að ræða um það innbyrðis hjá íslenzkum stjórnvöldum að skjóta málinu undir alþjóðadómstól. Þá hafði reglugerðin verið framkvæmd, eins og ég tók fram, um marga mánuði, og Bretar höfðu þá enga aðstöðu til þess að eiga frumkvæði að því eða krefjast þess, að Íslendingar skyldu leggja þá deilu fyrir alþjóðadómstól. Frumkvæðið var í höndum íslenzkra stjórnvalda, og tímaákvörðunin, hvenær þetta skyldi gert, var líka algerlega háð samþykki eða ákvörðun íslenzkra stjórnvalda. Nú á á hinn bóginn að búa svo um hnútana samkv. þeim samningi, sem hér liggur fyrir, að Bretar eiga að fá jafnmikinn rétt og Íslendingar til þess að eiga frumkvæði að því, að deila, sem kynni að spretta af frekari útfærslu, verði lögð undir alþjóðadómstól. Hér er réttur Bretum til handa, sem þeir hafa ekki áður haft, og tímaákvörðunin um það, hvenær það skuli gert, á einnig að vera bundin. En áður var það háð einungis frjálsri ákvörðun íslenzkra stjórnvalda eftir því, hvað þeim þótti bezt henta í þessu efni. Þá spyrja formælendur þessa máls, m.a. hæstv. dómsmrh., hvort stjórnarandstæðingar vilji hika við það að leggja deilu, sem sprettur út af stækkun landhelginnar, undir alþjóðadóm. Og rökin, sem færð eru fyrir því, að allt slíkt sé óeðillegt, óeðlileg afstaða, eru bara upphrópanir í spurnarformi á þessa lund: Vill þá stjórnarandstaðan, að íslenzka ríkið beiti ofbeldi? - Þetta eru vægast sagt léttvæg rök. Það hefur verið rakið hér, að alþjóðadómstólnum hefur verið komið á fót á vegum hinna Sameinuðu þjóða og fyrir atbeina þeirra. Hann er stofnun, sem er í raun og vera þáttur af starfsemi hinna Sameinuðu þjóða. Við Íslendingar erum aðilar að hinum Sameinuðu þjóðum, eins og líklega 90–100 önnur ríki í heiminum. En nú er á það að líta, að hér er til umr. milliríkjasamningur, einhliða milliríkjasamningur milli Íslands og Bretlands, en ekki alþjóðalög eða sáttmáli, sem öll ríki hinna Sameinuðu þjóða væru aðilar að og þar með Ísland. Hér er alls ekki um að ræða neinn sáttmála milli ríkjasambands, sem sjálfsagt sé og eðlilegt, að Ísland sé aðill að. Ef svo væri, mætti spyrja: Vilja stjórnarandstæðingar ekki, að íslenzka ríkið hlíti sömu reglum og aðrir aðilar innan alþjóðasamtakanna? Það væri réttmætt að spyrja um það. En hér er því alls ekki til að dreifa, eins og ég hef þegar bent á. Og þá vil ég svara þessum rökum með gagnspurningu og spyrja forsvarsmenn þessa máls um það, hvers vegna þeir vilji, að Ísland hlíti þeim ákvæðum að skuldbinda sig til að gera einhliða milliríkjasamning við Breta og leggja sín landhelgismál undir alþjóðadómstól, jafnframt því að önnur ríki, sem eru aðilar ásamt Íslandi í ríkjasambandi hinna Sameinuðu þjóða, hafi lausar hendur í þessu efni og sjálfsákvörðunarrétt um það, hvort þau leggja sín mál undir alþjóðadómstólinn eða ekki. Það er nú augljóst, að verði þessi samningur samþykktur og í gildi þann tíma a.m.k., sem tilskilinn er, þá leiðir af því mjög alvarlega breytingu um aðstöðu til fiskveiða hér við land. Það hlýtur að verða afleiðing samningsins, þegar hann kemur til framkvæmda, að stórkostlega verði þrengt að fiskimiðum íslenzkra báta og að fiskmagnið dragist saman frá því, sem nú er. Tekjur þjóðarbúsins rýrna af þessum sökum. Öll þjóðin tapar. En það leynir sér þó ekki, þegar lesin er grg. með þáltill. og athugaður sá uppdráttur, sem henni fylgir, að aðstaða landshlutanna verður mjög misjöfn, þegar þessi samningur hefur komið til framkvæmda. Ég vil þó láta þá skoðun koma hér fram, að í lengstu lög hefði ég viljað vona, að svo yrði á málum haldið, að í þessu efni yrði ekki gert upp á milli landshluta, heldur gengið eins skammt bæði fyrir landið í heild og hvern landshluta og nokkur kostur er frá sjónarmiði þeirra, sem að þessu máli standa og hafa reynt að beita sér fyrir því á annað borð. Og það hafði komið fram í umr. um þetta mál í hv. Ed. í haust af hálfu eins ráðherra, að það kæmi ekki til greina að halda þannig á málum í þessu sambandi, þótt til samninga kæmi, að misrétti ætti sér stað milli landshluta. M.a. af þeim ástæðum hafði ég viljað vona í lengstu lög, að þannig yrði á þessu máli haldið. En það er alveg augljóst mál, að Austurland og Suðausturland - einnig hluti af Norðurlandi - verður alveg sérstaklega fyrir barðinu á þeim ráðstöfunum, sem gera á samkv. þessum samningi. Erlendir togarar eiga að fá að veiða úti fyrir Suðaustur- og Austurlandi alla mánuði ársins, en þeir eiga að færa sig um set í viss hólf eða vissa reiti á beltinu á hinum ýmsu tímum hvers árs. Nú er það hverjum þeim, sem til þekkir og lítur á þessa reiti, sem afmarkaðir hafa verið, augljóst, að veiðitíminn fyrir Breta eða hin erlendu skip er valinn nákvæmlega, þegar fiskigöngurnar eru mestar á hverjum stað, þannig að hinum erlendu skipum er ætlað að fleyta rjómann ofan af á hverjum árstíma. Þessu til sönnunar þarf ekki aðeins að minna á skoðanir fræðimanna eða fiskifræðinga, heldur veit þetta hvert mannsbarn, sem þekkir atvinnulífið í þessum landsfjórðungi og þróun þess á undanförnum áratugum. Það var t. d. um langt skeið föst venja, að bátafloti Austfirðinga úr Múlasýslum kom á vetrarvertíð suður til Hornafjarðar og stundaði róðra þaðan á vetrarvertíðinni, frá því í febrúar og fram í maí. Þetta var fastur þáttur í atvinnulífi þessa landsfjórðungs um langt skeið. Hvers vegna var þetta gert? Vitanlega ekki af því, að bátaútvegsmenn í Múlasýslu hefðu sérstakan hug á því að fjarlægjast sín heimamið og sín byggðarlög yfir háveturinn, heldur var þetta gert af ríkri nauðsyn, vegna þess að fiskigöngurnar eru á þeim árstíma við Hornafjörð og Suðausturlandið, en aflabrögð mjög rýr á þeim árstíma fyrir Austfjörðum norðanverðum. En svo þegar vetrarvertíðinni er lokið í maí, tóku Austfjarðarbátarnir til við fiskveiðar úti á sínum heimamiðum. Hvernig á sú aðstaða að vera, sem Bretum er veitt á þessum slóðum samkvæmt þessum samningi? Frá því í marzbyrjun og þangað til í júlí á að vera opið inn að 6 mílum svæðið frá Reyðarfirði og allt vestur í Meðallandsbugt með tveimur örlitlum undantekningum, nákvæmlega á vetrarvertíðinni, þá mánuði, sem bjargræðið er sérstaklega fyrir hendi þarna úti fyrir ströndinni á þessum slóðum. En þegar fiskigöngurnar fara að koma norður með Austfjörðum í júlí og ágúst og þeir fiska þar á sínum heimamiðum, þá á að bjóða erlendu togurunum: Gerið þið svo vel, færið ykkur um set norður fyrir Reyðarfjörð og yrjið upp miðin þar. - Það lítur út fyrir, að þetta sé alveg sérstaklega gerhugsað til þess að veita hinum erlendu skipum forgangsrétt til þess að elta fiskigöngurnar á þessum slóðum. Það er ekki aðeins þekking þeirra, sem stunda atvinnurekstur og heyja sína lífsbaráttu í þessum landsfjórðungi, sem staðfestir, að þetta, sem ég hef sagt, á við full rök að styðjast, heldur kemur fleira til, sem fer alveg í sömu átt. Hér í þessum umr. lagði fram einn hv. þm., hv. 4. þm. Reykn., eða tók upp í ræðu sína álitsgerð frá mjög þekktum skipstjóra, sem nýtur mikils álits í stétt sinni og hefur starfað lengi sem skipstjóri á fiskiskipi hér við land. Ég ætla að leyfa mér að minna á álit þessa skipstjóra aðeins að því er snertir þann landshluta, sem ég var nú að minnast á. Í álitsgerðinni segir svo: „Það er svæðið frá Glettinganesi til Hornafjarðar. Þarna er eins ástatt og á svæðinu, sem áður er rætt um, nr. 2.“ þ.e.a.s. að því er snertir fiskigöngurnar. „Það hefur verið róið frá Austfjörðum á haustin, og hefur verið góður afli á línu, síðan landhelgin var færð út. Þetta svæði er opið á þeim tíma, sem fiskurinn er að ganga. Þá má segja, að þetta svæði hafi sérstöðu vegna þess, að í kringum Hvalbak er uppeldisstöð fyrir smáfisk, og þyrfti því að rétta þarna af grunnlínuna, svo að það svæði, sem smáfiskurinn er á, kæmi inn fyrir 12 mílna línuna, og ætti að vera algerlega lokað fyrir togveiðum. Á þessu svæði gengur fiskur eftir áramót, og sjá allir, hvaða áhrif það hefur á fiskigöngurnar að hleypa fjölda togara inn á þetta svæði. Þarna kemur fiskurinn fyrst upp að landinu og gengur svo vestur með landi allt vestur að Snæfellsnesi, og má því geta nærri, að það hafi mjög mikil áhrif á veiði þeirra báta, sem eru gerðir út á svæðinu frá Hornafirði og allt vestur að Látrabjargi, en þessar verstöðvar eru á þessu svæði: Hornafjörður, Vestmannaeyjar, Þorlákshöfn, Eyrarbakki, Stokkseyri, Grindavík, Sandgerði, Keflavík, Njarðvík, Vogar, Hafnarfjörður, Reykjavík, Akranes, Rif, Ólafsvík, Grundarfjörður, Stykkishólmur.“ Þetta álit er algerlega í samræmi við það, sem fólk á þessum slóðum þekkir og þó sérstaklega fiskimenn. Aflabrögðin glæðast oft fyrr á vetrarvertíð á Hornafjarðarmiðum heldur en á Vestmannaeyjamiðum. En í aprílmánuði er oft mikill uppgripaafli á Vestmannaeyjamiðum, en þá er farið að draga úr afla á Hornafirði, af því að þá er fiskigangan þar að mestu gengin fram hjá. Það er því alveg augljóst, að það er ekki aðeins þessi landshluti, sem hlýtur að tapa, heldur hefur þetta áhrif á fiskigöngurnar og hlýtur að koma fram á miðum annarra verstöðva hér vestur með Suðurlandi. Það hefur verið um það rætt í þessum umr., að þm. Framsfl. og Alþb., sem sæti eiga í hv. Ed., hafi á þessu þingi lagt fram frv. um að lögfesta þá reglugerð, sem gefin var út 1958 og enn er í gildi um fiskveiðilandhelgina. Og í því sambandi hefur verið að því vikið og um það spurt, hvort í því felist það, að við, sem að því frv. stöndum, höfum ekki hugsað okkur að fá breytingar á grunnlínum, út af þessu vil ég láta það koma hér fram, að þetta frv. var flutt á öndverðu þessu þingi fyrst og fremst og raunar einungis í því skyni að lögbinda ákvæðin um fiskveiðilandhelgina, láta þau ákvæði vera bundin í löggjöf og breytingar á þeim háðar samþykki Alþingis, en ekki ríkisstj., sem getur breytt reglugerð. Í þessu frv. fólst engin önnur breyt. frá þeirri skipan, sem gilt hefur, heldur en sú formsbreyting, að ákvörðunin skyldi bundin í lögum, en ekki vera, sett með reglugerð. Nú liggur það í augum uppi, að það væri jafnopin leið til þess að færa út grunnlínur, þótt þessi ákvæði væru sett með lögum. Það þyrfti aðeins að breyta löggjöfinni til þess, og væri það auðvelt verk, ef efnislega væri samkomulag um það eða efnislega væri fyrir því meirihlutafylgi á Alþingi að gera þá breytingu. Nú höfum við nokkrir þm. úr Alþb. og Framsfl. lagt fram sérstaka brtt. við það mál, sem hér liggur fyrir, um að gera grunnlínubreytingar á tilteknum stöðum fyrir Norðurlandi og Suðausturlandi og úti fyrir strönd Vestur-Skaftafellssýslu, sem talið er að eigi eins mikinn rétt á sér og þær grunnlínubreytingar, sem ákveðnar eru samkv. þeim samningi, sem hér liggur fyrir. Það kom fram hjá hæstv. utanrrh. í ræðu hans, að um þetta mál hefði verið ágreiningur milli hæstv. utanrrh., Guðmundar Í. Guðmundssonar, og 4. þm. Austf., Lúðvíks Jósefssonar, á sinni tíð, og utanrrh. spurðist fyrir um það, hvað kæmi til, að Lúðvík Jósefsson beitti sér ekki fyrir grunnlínubreytingum á þessum slóðum. Út af þessu vil ég segja það, að þessir tveir hv. þm., eða hæstv. ráðh. og hv. 4. þm. Austf., gera upp vitanlega sín ágreiningsmál, án þess að ég leggi hönd að þeim reikningsskilum. Það er þeirra mál. En það vil ég segja hæstv. utanrrh., að ef hann lítur þannig á, að grunnlínubreytingar á þessum slóðum séu áhugamál einungis Lúðvíks Jósefssonar, þ.e.a.s. það hafi engir aðrir landsmenn áhuga á þessum breytingum en Lúðvík Jósefsson, þá er það hinn mesti misskilningur, og það ber einungis vott um, að hæstv. ráðh. stendur ekki í svo nánu sambandi við fólkið, sem stundar atvinnulífið á þessum slóðum, sem æskilegt væri og hann ætti að gera. Og nú vil ég sérstaklega beina því til hæstv. utanrrh., hvort hann líti ekki þannig á, að þessar tilteknu grunnlínubreytingar, sem við leggjum til að verði teknar upp, hafi eins mikinn rétt á sér, eða að þau sé eins sterkur grundvöllur fyrir því að koma þeim fram, eins og þær grunnlínubreytingar, sem ákveðið er samkv. þessu þskj. að gerðar verði. Og ef svo er, sem ég vænti að sé álit hæstv. utanrrh., þá vil ég enn fremur bera fram þá fsp. til hans og þeirra manna annarra, sem að þessu máli standa: Hvað veldur því, að þessi svæði við Suðausturlandið hafa verið undanskilin í þeim samningum, sem hafa átt sér stað og staðfesta á með þessu þskj.? Ég óska þess, að í þessum umr. verði af hálfu formælenda þessa máls gerð grein fyrir, hvað veldur því, að látið hefur verið undir höfuð leggjast af hálfu ríkisstj. að gera þær grunnlínubreytingar við Suðausturland og úti fyrir strönd Vestur-Skaftafellssýslu, sem lagt er til að gerðar verði samkv. till. okkar. Það hefur komið fram í sambandi við þetta mál. að hæstv. ríkisstj. býst við því, að ýmsar aðrar þjóðir, sem á undanförnum áratugum hafa fiskað hér uppi við strendur landsins, fari þess á leit að njóta sams konar hlunninda um tiltekinn tíma og veita á Bretum með samningi þeim, sem hér er til umr. Hv. 4. þm. Reykn., Jón Skaftason, beindi í ræðu sinni hér fyrir nokkru ákveðinni spurningu til hæstv. utanrrh. út af þessu. Fsp. Jóns Skaftasonar, hv. 1. þm. Reykn., var um það, ef samningar verða gerðir við aðrar þjóðir en Breta um sams konar hlunnindi tiltekinn tíma, eins og veita á Bretum með þessum samningi, við hvaða tímatakmörk eigi þá að miða samkomulag og gildistíma gagnvart öðrum þjóðum í þessu sambandi. Ég veitti því eftirtekt, að í ræðu, sem hæstv. utanrrh. flutti hér, eftir að þessi fsp. kom fram, svaraði hann henni ekki, annaðhvort vegna þess. að það hafi liðið honum úr minni, eða hann af ásettu ráði hefur sniðgengið að svara þessari fsp. Að gefnu þessu tilefni leyfi ég mér að endurtaka þessa fsp.: Hvernig hugsar ríkisstj. sér að framkvæma þá samninga eða þau ákvæði um tilslökun eða hlunnindi, sem öðrum þjóðum kunna að verða veitt til að veiða í fiskveiðilandhelgi innan 12 mílna markanna, við hvaða tímamörk á að miða slíkar undanþágur? Og í öðru lagi leyfi ég mér að spyrja: Ef til þess kemur, að slík skipti eiga sér stað við aðrar þjóðir en Breta, ber þá að skilja þennan samning þannig, að þá fylgi þar með tilkynningarskylda af Íslands hálfu til þeirra þjóða líka eins og Breta, ef til frekari útfærslu á að koma af Íslands hálfu? Á að fylgja því tilkynningarskylda af Íslands hálfu til fleiri þjóða en Breta, og ef svo er, eiga þá aðrar þjóðir líka, sem svipaðra hlunninda njóta, að fá þann rétt að geta átt frumkvæði að því, að Íslendingar verði að leggja sín deilumál út af landhelginni undir alþjóðadóm? Eiga fleiri þjóðir en Bretar að fá þann rétt að geta átt frumkvæði að því, að Íslendingar verði að leggja sín deilumál um landhelgina undir alþjóðadóm? Ég óska þess, að svör við þessum atriðum verði gefin hér í umr. afdráttarlaust. Ég hef vikið að því, sem augljóst er, að verði þessi samningur samþykktur og komi til framkvæmda, hlýtur afleiðingin að verða minnkandi afli og rýrnandi þjóðartekjur. En þetta stóra mál, sem hér liggur fyrir, snertir þó jafnvel alveg sérstaklega einn þátt þjóðarbúskaparins, eitt hugtak, sem mjög hefur verið á orði haft, bæði hér á hv. Alþ. og í umr. og blöðum. Það er þetta hugtak: „jafnvægi í byggð landsins“. Sjálfstfl., sem beitir sér nú fyrir samþykkt þessarar till., hefur gert um það samþykktir og skrifað um það í blöð sín og látið það uppi hér á hv. Alþ., að hann vildi stuðla að og viðhalda jafnvægi í byggð landsins. Hafi það verið alvara, sem ég taldi mig hafa ástæðu til að ætla, þá er augljóst, að þetta, mál er svo fullkomlega gagnstætt þeirri stefnu sem verið getur. Það er sterkasta vopnið, sem hægt er að finna til þess að auka ójafnvægið í byggð landsins, að skerða eða rýra þau atvinnukjör eða þau skilyrði til atvinnurekstrar, sem fyrir eru úti á landsbyggðinni, bæði til lands og sjávar. Nú leynir það sér ekki, að með þessu máli er alveg sérstaklega harkalega vegið í þennan knérunn. Það væri því mjög æskilegt að fá það fram í þessum umr., einkum af hálfu sjálfstæðismanna, hvernig þeir skoða þetta mál í því ljósi að efla eða stuðla að og viðhalda jafnvægi í byggð landsins. Kynni það þá að geta orðið nýr þáttur til umhugsunar, áður en þessum umr. lýkur. Það hefur verið bent á það, að þjóðin hefur hrokkið við, eftir að þetta mál komst á dagskrá. Til Alþingis hafa borizt áskoranir og ályktanir hvaðanæva. Það hefur af öðrum ræðumanni hér í kvöld verið gerð rækileg grein fyrir þessu, og skal ég ekkert endurtaka af því eða lengja mál mitt með því að lesa upp, hvaða aðilar hafa sent þessi mótmæli. En það eru líka nokkur erindi, sem Alþingi hafa borizt frá ýmsum aðilum, sem eru meðmæli með þessu máli, og af öðrum ræðumönnum, sem talað hafa á undan mér, hefur líka verið rækilega á það bent, og skal ég ekki heldur rifja það upp. En það hefur sérstaklega í öðru stjórnarblaðinu, e.t.v. í málgögnum beggja stjórnarflokkanna, en ég hef sérstaklega veitt því eftirtekt í Alþýðublaðinu, að það hefur sérstaklega verið gert að umræðuefni afstaða í einum hreppi á Austurlandi að þessu leyti. Um afstöðu manna á Austurlandi almennt er það að segja, að listinn, sem hér hefur verið lesinn upp í umr. um mótmæli, sýnir, að annaðhvort fundarályktanir fjölmennra funda eða langir undirskriftalistar með hundruðum kjósenda hafa borizt hingað úr nær öllum byggðarlögum með strandlengjunni frá Langanesi til Hornafjarðar. Og þessar samþykktir allar eru einróma áskoranir til þingmanna Austurlandskjördæmis um að greiða atkv. gegn því máli, sem hér liggur fyrir. Frá þessu er þó ein einasta undantekning, og hennar hefur sérstaklega verið getið í Alþýðublaðinu, og vegna þess kemst ég ekki hjá að skýra frá því, hvernig sú undantekning er. Í Alþýðublaðinu segir: „Landhelgin rædd í hreppsnefnd Eskifjarðar“. Ekki er nú fyrirsögnin sterkari en þetta: Landhelgin rædd í hreppsnefnd Eskifjarðar. Og þetta er þó það innlegg, sem þetta málgagn ríkisstj. telur þörf á og eðlilegt að gera þá undantekningu um að birta. Og þá kemur það í ljós, að í 7 manna hreppsnefnd í kauptúninu hefur orðið skoðanamunur um afstöðu til þessa máls, þannig að 4 nm. greiða atkv. og fá samþykkta svofellda ályktun, með leyfi hæstv. forseta: „Hreppsnefnd Eskifjarðar vísar til fyrri mótmæla sinna gegn undanlátssemi í deilunni við Breta um fiskveiðilögsögu Íslands. Því skorar hreppsnefndin á Alþingi að fella fram komna till. ríkisstj. í málinu eða ella að skjóta því undir dóm þjóðarinnar. Telur hreppsnefndin eigi annað sýnt en heimaútgerð frá Austfjörðum leggist niður, nái till. samþykki.“ Sem fyrr segir, þarna í blaðagreininni var þessi till. samþ. með 4:3 atkv., en fulltrúar Alþfl. og Sjálfstfl. greiddu atkv. gegn till. og gerðu þó svofellda grein fyrir atkv. sínu. Og svo er greinargerð þessara þriggja manna birt. Hún er óþarflega löng að lesa hana alla, en það leynir sér ekki, að jafnvel samviska þessara hinna réttlátu slær þó dálítið órólega, því að í greininni segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Að vísu kann nokkur óþægindi og aflarýrnun að leiða af því, að Bretum verða heimilaðar veiðar að sex sjómílna mörkum á vissum svæðum fyrir Austurlandi og Suðausturlandi í þrjú ár. En þegar litið er til útfærslu landhelginnar sunnan Langaness, hin friðlýstu svæði við Hornafjörð og Ingólfshöfða og að ekki eru nema tæp þrjú ár síðan öllum þjóðum voru heimilaðar fiskveiðar að 4 mílna mörkum, þá ber að fagna þeim áfanga, sem nú hefur náðst, enda treystum við því, að stjórnarvöldin bæti Austfirðingum það tjón, sem fiskveiðar þeirra kunna að bíða af veiðum útlendinga á sex sjómílna beiti landhelginnar, t.d. með því að beina auknu fjármagni í atvinnuvegi Austfirðinga. Við fögnum úrslitum þessa máls sem sigri Íslendinga á réttargrundvelli og greiðum því atkv. gegn till.“ Þessi grg. hinna þriggja heiðursmanna, sem hér standa að, talar sínu máli. Og það má nú segja, að litlu verður Vöggur feginn, þegar málgögn hæstv. ríkisstj. gera sérstaklega þá undantekningu að birta þessa till. sem stuðning við það mál, sem ríkisstj. flytur og þingmeirihlutinn stendur að, að því er virðist, og nú er til umr. Og ég vék að því áðan, að hugtakið um jafnvægi í byggð landsins, þegar það er skoðað í ljósi þessa máls og í samhengi við það, gæti orðið nýr þáttur til nokkurrar athugunar hér í þessum umr. Og það vill nú svo vel til, að jafnvel þessir þrír heiðursmenn, sem er sérstaklega tekið fram að séu sjálfstæðismenn og Alþýðuflokksmenn, gefa fullt tilefni til þess að íhuga málið út frá þessu sjónarmiði. Þar sem þeir blanda hér inn í þetta ósk eða jafnvel kröfu á stjórnvöldin um fjárhagslegar bætur og a.m.k. láta í ljós þá skoðun, að bæta þurfi Austfirðingum það tjón, sem af samþykkt þessarar tillögu leiðir. Það er alveg augljóst mál, að með þessu þskj., sem hér liggur fyrir, undirbúningi þess og afgreiðslu, eru mörkuð tímamót í landhelgismáli Íslendinga. Það eru mörkuð tímamót á þann hátt, að nú í fyrsta sinn, að ég ætla, hefur ekki verið leitað eftir því að ná samstöðu milli allra stjórnmálaflokkanna um aðgerðir í landhelgismálinu. Þvert á móti hefur fram á síðustu stund verið forðazt að láta stjórnarandstöðuna fylgjast með því, sem gera á, og meira að segja gengið svo langt, að sumir hæstv. ráðh. eru berir að því að hafa skýrt rangt frá gangi málsins hér á Alþ. Þetta markar tímamót. En þetta mál markar tímamót að öðru leyti líka. Með þessu er gengið í berhögg við þær yfirlýsingar, sem sjálfir stjórnarflokkarnir hafa gefið, bæði með samþykkt Alþ. 5. maí 1959 og með yfirlýsingum á ýmsum tímum, þar sem þeir hafa markað stefnu sína um framkvæmdir í landhelgismálinu. Það er því full ástæða til þess að samþykkja þá till., sem hér liggur fyrir, að þjóðaratkvgr. verði látin fara fram um þetta mál. Og ef málið er svo gott og svo vinsælt og því fylgir svo mikil sigurvissa sem stjórnarliðar segja og stjórnarblöðin skrifa um, þá ætti ríkisstj. og meiri hl. þings að vera það kærkomið tilefni að fá þann sigur staðfestan með þjóðaratkvgr. En til viðbótar þessu ber að líta á það, að landhelgismálið er ekki mál einstakra flokka. Það hefur verið, er og á að vera mál allra Íslendinga, og ábyrgð þeirra, manna, sem taka málið út af þeim grundvelli og gera það að flokksbaráttumáli, er þung. Það er rétt, að fylgismenn hæstv. ríkisstj. hér á Alþingi eru 33 af 60, en þm. stjórnarandstöðunnar 27. En þess ber að gæta, að í síðustu kosningum fengu stjórnarflokkarnir samanlagt 54.9% allra greiddra atkv. í landinu, en stjórnarandstæðingar fengu samtals 45.1%, svo að hér er ekki svo afar mikill munur á. Þó að hér sé tiltölulega naumur þingmeirihluti, þá má hann gæta þess og á að gæta þess í sambandi við afgreiðslu landhelgismálsins, að áhrif hans eða fylgi meðal þjóðarinnar er ekki svo mikið, að það sé neinn stórkostlegur munur á því annars vegar og fylgi stjórnarandstöðunnar hins vegar. Og þetta m.a. á hæstv. ríkisstj. og liðsmenn hennar hér á þingi að hugleiða, og það er alveg ástæðulaust fyrir þá, hvort heldur er utan þings eða innan, að taka ekki tillit til þessa og láta svo sem þeir eigi allan heiminn skuldlaust. Það hefur verið sagt hér á þingi, bæði fyrr í vetur og nú, að 12 mílurnar séu í raun og veru fengnar, það sé unninn fullur sigur í því máli, en eftir standi einungis deilan við Breta, það sé lausnin á þeirri deilu, sem hér sé um að ræða. En þetta mál er ekki einungis, jafnvel ekki fyrst og fremst um lausn deilunnar við Breta, heldur um framkvæmd laganna um vísindalega verndun landgrunnsins, að því leyti sem ný útfærsla á sér stað héðan í frá. Það er meginefni málsins. Þessi þjóð hefur um langan aldur átt í sjálfstæðisbaráttu, og öll þjóðin lítur upp til hins mikla foringja í sjálfstæðisbaráttunni, Jóns Sigurðssonar. Allir stjórnmálamenn, hvar í flokki sem þeir standa, geta sótt fyrirmyndir þangað, og það mun vera óskipt mál meðal forustumanna þjóðarinnar að líta til hins mikla foringja með virðingu og þökk. En hver var aðferð Jóns Sigurðssonar í sjálfstæðisbaráttu þjóðarinnar? Það var aðferð hans að láta aldrei af hendi rétt, sem Íslendingar áttu, og sækja heldur fram, þar sem hinn sögulegi réttur var sá allra sterkasti grundvöllur, sem hann byggði baráttu sína á. Það er ekki tilviljun, að hjá þessum mikla foringja fór saman stjórnmálamaðurinn og vísindamaðurinn. Vopn hans í stjórnmálabaráttunni voru röksemdir vísindamannsins. Og þessi foringi kostaði kapps um og lagði á það áherzlu, að samræmi væri milli orða og gerða. Dettur nokkrum í hug, að Ísland stæði nú þar, sem það stendur stjórnarfarslega séð, ef Jón Sigurðsson hefði barizt fyrir málstað þjóðar vorrar með ósköpum rökum, ýkjum og öfgum? Dettur nokkrum í hug, að hann hefði orðið sómi Íslands, sverð þess og skjöldur, ef hann hefði ekki sjálfur haft hreinan skjöld? Það var hans mikla lán og það aðalsmerki, sem kannske lyftir minningu hans einna hæst, að hann var tungunni trúr. Þeir menn, sem forustu hafa á sviði stjórnmála, hvar í flokki sem þeir standa, mega gjarnan líta til þessarar fyrirmyndar og gæta þess betur en verið hefur um skeið og hér hafa verið færð rök að, að samræmi sé milli mikilsverðra yfirlýsinga og þeirra framkvæmda, sem teknar eru fyrir þjóðarinnar hönd. Og ég vil að allra síðustu minna á eina forna sögu. Í einum fornsöguþætti okkar segir frá Íslendingi, sem fór um langa vegu og hafði gersemi með höndum, sem hann ætlaði að færa erlendum konungi. Á leið sinni varð hann gestur annars konungs, annars þjóðhöfðingja, en milli þeirra tveggja, þess, sem veitti honum gistingu, og hins, sem átti að njóta gersemarinnar, var ekki vinátta, og það var örðug aðstaða að vera gestur annars, en velgerðamaður hins. En þegar þessi forni Íslendingur stóð á þeirri örlagastund að þurfa að taka ákvörðun um það, hvorum höfðingjanum hann ætti að þjóna, þá sagði hann þessi eftirtektarverðu orð: „Engu játa ég öðru en ég hef áður ætlað.“ Þetta eru íslenzk orð, og í þeim anda hafa margir forustumenn þjóðarinnar á liðnum öldum starfað. Og ég vil segja það að lokum, að það er full ástæða fyrir hv. Alþingi að haga afstöðu sinni nú í samræmi við þessi fornu, íslenzku orð: „Engu játa ég öðru en hef áður ætlað.“ Að allra síðustu leyfi ég mér að endurtaka þá fsp., sem ég bar fram fyrr í ræðu minni til hæstv. utanrrh., og vænti þess, að hann síðar í umr. gefi greinileg svör við henni, en hún var efnislega á þá leið, hvort orðalagið í bréfinu margumtalaða frá Elísabetu drottningu til Guðmundar sé efnislega þannig: „Stjórn Bretlands hefur ekki í huga að fara fram á framlengingu á veiðiréttinum“ o.s.frv.



Herra forseti. Hér á Alþ. hefur gerzt sá atburður, sem örlagaríkastur getur orðið íslenzku þjóðinni allra stjórnmálaatburða síðan Íslendingar urðu frjáls og fullvalda þjóð. Ég hygg, að fáir Íslendingar hafi búizt við því fyrir fáum mánuðum, að slík till. til lausnar landhelgisdeilunni við Breta og sú, sem hér liggur nú fyrir, yrði lögð fram. Ég segi fyrir mig, að þótt ég hafi vantreyst þessari hæstv. ríkisstj., bæði í þessu máli og ýmsum fleirum, þá vildi ég þó ekki að óreyndu trúa því, að hún semdi á þann hátt, að hendur okkar um frekari útfærslu yrðu bundnar um aldur og ævi. Með þessari till., ef hún verður samþykkt, er Bretum - og hætt er við, að fleiri muni á eftir koma - leyft að fiska í íslenzkri landhelgi gegn loforði um, að þeir, eins og í orðsendingu þessari segir, falli frá mótmælum gegn 12 mílna landhelgi og viðurkenni breytingar á grunnlínum á fjórum stöðum við Ísland. Um leið á að lýsa því yfir, að ef íslenzku þjóðinni skyldi detta í hug frekari útfærsla landhelginnar síðar, þá skal það ekki gert nema tilkynna það Bretum, og ef þeir vilja ekki sætta sig við slíka útfærslu, þá skal henni vísað til alþjóðadómstólsins. Í næstu þrjú ár eiga svo útlend skip að hafa leyfi til þess að veiða inn að 6 mílum á stórum svæðum við strendur landsins. Útfærsla sú, sem vinstri stjórnin framkvæmdi með reglugerðinni 30. júní 1958, var 8 mílur í viðbót við þær 4, sem fyrir voru. 3/4 hluta af því, sem þá náðist, ætlar ríkisstj. nú að afhenda útlendingum aftur á stórum svæðum við strendur landsins til frjálsra afnota í þrjú ár. Hvar eiga bátarnir okkar að halda sig við veiðar á eftir? Að undanförnu hafa Íslendingar unnið að því af mjög miklum hraða að stækka vélbátaflota sinn, bæði auka fjölda skipanna og fá sífellt stærri skip. Að sama skapi hefur magn veiðarfæranna hjá hverju skipi verið aukið. Eftir því sem skipunum fjölgar og veiðarfærin aukast, því meira svæði þarf fiskiskipaflotinn á hafinu til iðju sinnar. Hvar eiga nú þessi okkar skip að koma veiðarfærum sínum í sjóinn, svo að von sé um góðan árangur, þegar búið er að taka 3/4 þeirrar stækkunar, sem gerð var 1958? Ég hygg, að fiskimönnum okkar þyki þrengjast um sig á eftir. Við útfærslu landhelginnar jókst aflamagn okkar Íslendinga, bæði vegna þess, að fiskurinn hafði næði fyrir togvörpum hins mikla fjölda togskipa og nú gátu íslenzku fiskimennirnir haft meira næði og miklu rýmra svæði fyrir veiðarfæri sín. Eins og kunnugt er, eru útflutningsvörur okkar Íslendinga aðallega fiskur og fískafurðir. Við höfum á undanförnum árum veitt mikið og þannig haft mikið til að selja af þessum vörum. En þó hefur það ekki nægt okkur til að kaupa nauðsynjar okkar erlendis frá. Það hefur verið halli á viðskiptum okkar við útlönd. Nú gerir þjóðin auðvitað sífellt stærri og stærri kröfur til lífsins, og þeim kröfum verður auðvitað að mæta með aukinni framleiðslu. Hvernig á þjóðin að fara að því að bæta lífskjör sín nú á næstunni, þegar útlendar stórþjóðir með stærstu fiskiflota heimsins eru boðnar og velkomnar til þess að ausa upp lífsbjörg Íslendinga og flytja hana úr landi? Ég hef heyrt ýmsa menn segja, sem vilja undanhald í málinu, að þrjú ár séu ekki langur tími af eilífðinni. Eftir þrjú ár sé allri ásælni og réttindum útlendinga innan 12 mílna markanna lokið og eftir það sitjum við að þessu einir. Mér finnst þetta vera fáránleg rök. Þjóð, sem jafnmikið á undir fiskveiðum og við eigum, getur bókstaflega eyðilagzt efnahagslega á þremur árum, ef hin dýru atvinnutæki hennar ná ekki þeim framleiðsluafköstum, sem þau þurfa að ná, og þjóðin fær ekki þau verðmæti til sölu, sem henni eru nauðsynleg, svo að lífsþörfum hennar sé fullnægt. Þetta mál um landhelgina og stærð hennar er því orðið miklu stærra mál og þýðingarmeira fyrir líf þjóðarinnar nú en það nokkurn tíma hefur áður verið, og höfum við þó alitaf átt mikið undir landhelginni komið, Íslendingar. Ég þarf ekki að útskýra það nánar. Það vita allir, að pólitískt og efnahagslegt frelsi Íslendinga og sjálfstæði þjóðarinnar yfirleitt byggist öllu öðru fremur á því, að auðlindir landsins okkar séu nýttar af okkur sjálfum, en ekki af öðrum. Nú kunna ýmsir að hugsa sem svo: Þetta verður ekki svo mikið tap, því að það var breytt grunnlínum og þar vinnst talsvert upp af því, sem tapast. - Þessar grunnlínubreytingar auka fiskveiðilögsögu okkar um rúmlega 5 þús. km? á haffletinum. Af þessu gumar ríkisstj. að vísu mjög. En mér sýnist nú satt að segja, að þó að þetta sé miklu betra en ekki neitt, - það skal ég viðurkenna, - þá sé þessi breyting svo lítið flatarmál af landgrunninu, að það skipti ekki öllu máli, og þetta er að mínu viti eins og dálítill plástur á þau sár, sem þjóðinni eru veitt með samningi þessum, ef hann verður samþykktur. Það er hart fyrir íslenzku þjóðina að þurfa að þola það, að ríkisstj. hennar semji við þá, sem hafa beitt okkur ofbeldi á undanförnum árum, vegna þess að við tókum okkur þann rétt, sem við sem þjóð áttum og fjöldi annarra þjóða hefur tekið sér, án þess að Bretar eða aðrir hafi vefengt. En vegna þess að við erum smáþjóð, þá hafa Bretar beitt okkur ofbeldi, rænt fiskimið okkar og sýnt sjómönnum okkar banatilræði hvað eftir annað, þar sem þeir hafa verið við störf sín á hafinu. Ég veit ekki, fyrir hvað ríkisstj. á að víkja úr valdastólum, ef það er ekki fyrir slíkan vesaldóm sem fram kemur í samningi þeim, er hin íslenzka ríkisstj. vill nú fá heimild Alþ. til þess að gera við Breta. Þessi vinnubrögð ríkisstj. koma þvert ofan í samþykkt Alþingis, sem gerð var 5. maí 1959 eða fyrir aðeins tæpum tveimur árum. Hvernig má það verða, að sömu menn og þá samþykkt gerðu fyrir tæpum tveimur árum greiði atkv. með því að taka brezka togaraflotann inn í íslenzka landhelgi í þrjú ár? Getur það skeð, að slíkt geðleysi sé til í nógu mörgum liðsmönnum stjórnarinnar til þess, að hún komi till. sinni fram? Ég vil ekki og ég get ekki trúað því, fyrr en ég sé það með eigin augum. Þegar maður rennir augunum yfir kort það af þeim breytingum, sem samningur ríkisstj. við Breta gerir ráð fyrir á íslenzkri landhelgi, þá sér maður, að brezku skipin eiga að vera fyrir innan 12 mílurnar á flestum fengsælustu fiskimiðum okkar, þegar þeim hentar bezt. Fiskimið okkar verða eins og stöðull, þar sem búsmali hnappar sig og étur upp hvert strá, og hvernig halda menn, að það verði svo fyrir landhelgisgæzluna íslenzku að halda uppi vörzlu á þessum svæðum á eftir? Mér sýnist, að það hljóti að verða svo erfitt á mörgum þessara svæða, að það megi heita ógerlegt, þar sem línan bæði lengist og mörkin verða óglögg vegna þeirra vika eða skarða, sem koma inn í landhelgina. Ég hygg, að það verði ekki gott á ýmsum svæðum fyrir hina útlendu fiskimenn að vera öruggir um takmörkin, og þar sem ásælnin er nú á annað borð hjá þeim fyrir hendi, þá er hætt við, að þeir verji sig með þeim rökum, að takmörkin séu óljós. Mig grunar þess vegna, að átökin milli útlendra veiðiskipa, bæði brezkra og einnig annarra þjóða, við landhelgisgæzluna íslenzku og fiskimenn okkar almennt minnki ekki við þennan samning, heldur muni aukast og meiri hættur skapast lífi og limum íslenzkra manna en nokkurn tíma hafa verið fyrir hendi vegna ofbeldis Breta við okkur á undanförnum missirum. Ég get ekki séð, að samningur sá, sem um er að ræða, tryggi á nokkurn hátt, að átök og ofbeldi af hálfu útlendinga á fiskimiðum okkar hverfi úr sögunni, enda er í honum ekkert tekið fram um það, hvernig með skuli fara, ef slíkt hendir. Þarna ber því allt að sama brunni. Samningurinn er vandræðasamningur, og verði hann samþykktur, er slíkt að mínu áliti mjög mikil brigð við íslenzku þjóðina og brigðmælgi við sjómannastéttina, þar sem ekki er nóg með það, að réttindi hennar til athafna á hafinu við strendur landsins eru stórlega skert, heldur stóraukinn sá lífsháski, sem sjómönnum okkar er búinn af starfi sínu. Þar við bætist svo, að veiðarfæratjón mun margfaldast af völdum hinna erlendu veiðiskipa. Þannig er þessi samningur ekki í einu, heldur í öllu, sá stórkostlegasti ósigur, sem íslenzka þjóðin hefur orðið fyrir, ef hann nær samþykki. Ég sá hins vegar í Morgunblaðinu, að þar var talað um, að þessi samningur mundi vera stærsti stjórnmálasigur, sem þjóðin hefði nokkru sinni unnið. Þannig hefur það blað étið ofan í sig öll fyrri ummæli um lífshagsmunamál íslenzku þjóðarinnar og snýr sannleika þessa máls upp í öfugmæli. og hefur það að vísu hent alloft nú í seinni tíð. Með landgrunnslögunum frá 1948, þar sem stefnt var að vísindalegri verndun fiskimiða okkar, tókum við okkur þann rétt að færa út fiskveiðilögsöguna, þegar við teldum okkur það nauðsynlegt til þess að vernda fiskstofna fyrir ofveiði. En þegar slíkt ástand skapast, er okkur sem fiskveiðiþjóð nauðsynlegt að verja hagsmuni okkar með því að stækka þau svæði á grunnmiðum kringum landið, þar sem fiskarnir fæðast upp og hafa dvalarslóðir sínar. Á grundvelli þessara laga höfum við nú tvisvar fært út landhelgi okkar, í bæði skiptin einhliða án samþykkis annarra þjóða. Hið fyrra sinn var þetta gert árið 1952 og þá fært út um eina mílu, úr 3 í 4. Þá mótmæltu Bretar útfærslunni og fleiri þjóðir, en létu þó að öðru leyti kyrrt liggja. Brezkir togaraeigendur beittu sér fyrir banni gegn sölu íslenzks fisks í Bretlandi, og stóð það bann, löndunarbannið, í fjögur ár, en var aflétt árið 1956. Í því kom fram sami kúgunarandi gegn okkur Íslendingum af hálfu brezkra útgerðarmanna og nú hefur átt sér stað að undanförnu, þótt ekki tækist þeim þá að fá brezk stjórnvöld til að senda herskip til aðgerða hér. 1958 var landhelgin enn færð út frá eldri grunnlínum um 8 mílur á grundvelli landgrunnslaganna. Grunnlínum var þá ekki breytt af þeim ástæðum, að meira þótti um vert að geyma þann ótvíræða rétt til slíkrar útfærslu þar til síðar, þegar slíkt yrði nauðsynlegt. Bretar og fleiri þjóðir mótmæltu útfærslunni. En það voru þó Bretar einir, sem létu ekki sitja við orðin tóm, heldur sendu hingað herskip og virtu ákvörðun okkar að engu. Sú saga er öllum kunn og hefur margoft verið rakin hér í þessum umr., og skal ég ekki frekar fara út í það. En eins og ég sagði, hafa aðgerðir okkar í landhelgismálunum síðan 1948 byggzt á landgrunnslögunum. Þau hafa verið það bjarg, sem byggt hefur verið á um útfærslu. Nú eru með þeim samningi, sem landhelgistillagan fjallar um, landgrunnslögin í raun og veru að engu höfð og beinlínis tekið fram, að detti Íslendingum einhvern tíma í hug að færa fiskveiðilögsöguna út, þá verði þeir að tilkynna Bretum það, og séu þeir málinu mótfallnir, skal vísa því fyrir alþjóðadómstól. Þetta er, eins og margtekið hefur verið fram hér í þessum umr., í raun og veru það hættulegasta. Landgrunnslögin hafa verið okkur álíka gagnleg og bogi Einars þambarskelfis var Ólafi konungi Tryggvasyni á Orminum langa. Þegar boginn brast, mælti konungur: „Hvað brast svo hátt?“ „Noregur úr hendi þér, konungur,“ mælti Einar. Og það er grunur minn, að svo muni einnig fara, ef við Íslendingar sjálfir tröðkum á þeim lagagrundvelli, sem við sjálfir höfum lagt og orðið hefur okkur til svo mikils gagns fram að þessu sem raun ber vitni um. Þess vegna er fjórða atriðið í orðsendingu Breta, sem ríkisstj. Íslands vill nú fallast á, það langhættulegasta samningsákvæði, sem ég hygg að íslenzka þjóðin hafi nokkurn tíma staðið frammi fyrir. Verði það samþykkt, má líta svo á, að landgrunnslögin séu úr gildi fallin, og allan rétt okkar í þessum efnum verðum við þá að sækja í alþjóðadómstólinn. Slík eiga þá að verða örlög okkar Íslendinga einmitt á þeim tíma, þegar hin kúguðu lönd og þjóðir sunnar á hnettinum eru sem óðast að hljóta fullt frelsi og taka umsjá sinna mála í eigin hendur. Hvernig stendur á því, að við Íslendingar verðum að þola slíkt? Það er af því, að við höfum duglausa ríkisstj., sem metur meira að þóknast pólitískum samherjum í nálægu stórveldi heldur en halda uppi skýlausum rétti íslenzku þjóðarinnar. Sigurinn í þessu máli er vís, ef traust forusta er frá stjórn landsins. Ég held, að engin ríkisstj. hafi áður haft slíka möguleika til þess að hafa þjóðina alla og einhuga með sér í nokkru máli, eins og ríkisstj. vor, sem nú situr, hefði getað haft í þessu máli, ef hún hefði í því haft einarða stefnu og forustu. Hún hefur hins vegar tekið þann kost að heykjast og láta undan síga, og þess vegna á hún ekki skilið nokkurs manns traust. Mér finnst, að stjórnin eigi þó eina leið enn til í þessu máli, svo að því verði bjargað, en það er að fá þjóðinni allri í hendur úrslitavaldið um afgreiðslu þess í þjóðaratkvgr. Eins og margsinnis hefur verið bent á í þessum umr., hétu frambjóðendur allra flokka því í síðustu kosningum, að ekki yrði látið undan síga í þessu máli. Það hefur þess vegna enginn þm. rétt til þess að samþykkja þessa svokölluðu lausn landhelgisdeilunnar, því að ég er viss um, að þjóðin ætlast til þess af fulltrúum sínum á Alþingi, að þeir hafi þá sjálfsögðu siðferðis- og sómatilfinningu að halda orð sín og standa við gefin loforð. Aldrei hefur verið ríkari ástæða til þess en nú, að Alþingi fengi þjóðinni allri úrslitavald í máli. Málið er þess eðlis, að það getur ráðið úrslitum um líf og frelsi þjóðarinnar. Það hefur mjög verið af því gumað af hendi hæstv. ríkisstj., hversu mikið öryggi sé í því fólgið að láta alþjóðadómstólinn skera úr þrætum, sem í framtíðinni kunna að skapast milli Íslendinga og Breta út af því, er Íslendingar kynnu að færa fiskveiðilögsöguna lengra út á landgrunnið. Við Íslendingar teljum, að landgrunnið sé okkar eigið land eða hluti þess, og það er því einkennilegt að vilja kalla yfir sig dóm frá framandi mönnum eða stofnun, þótt sú stofnun sé góð og eigi að vera hlutlaus, eins og allir dómstólar eiga auðvitað að vera. En þrátt fyrir þá skyldu dómstóla, að þeir séu hlutlausir, þá hygg ég, að flestir einstaklingar vilji vera í lengstu lög lausir við að eiga líf sitt eða athafnafrelsi undir dómstólum, því að til þess er málflutningur fyrir dómstólum, að eins og hann er til þess að sanna það, sem er satt og rétt, þá er þar einnig oft barizt við að sanna það, sem er ekki það rétta, og gera það svo sennilegt, að dómendur taki það trúanlegra en hitt og felli dóma sína eftir því, sem þeim þykir sennilegt. Við Íslendingar höfum alltaf trúað því, að við ættum landgrunnið allt, enda var landhelgin áður á öldum miklu stærri en nú og tók yfir mikinn hluta landgrunnsins. Á þeim forna rétti ber okkur að standa. Þar erum við að verja frumburðarrétt okkar, en hann er helgastur réttur, og hann skulum við Íslendingar varðveita umfram allt annað.

Alfreð Gíslason læknir: Herra forseti. Till., sem hér er til umr., flutningur hennar og málatilbúnaður allur ber með sér ákveðin, sterk einkenni. Öll mannanna verk bera með sér meira eða minna ákveðið handbragð, og handbragðið vitnar um höfundinn. Oft má rekja listaverk af kunnugum mönnum til meistara síns á handbragðinu einu saman. Reyndir lögreglumenn geta oft fetað sig áfram beint til afbrotamannsins á handbragðinu einu. Þetta verk hæstv. ríkisstj., sem hér er til meðferðar, ber með sér mjög ákveðið og einkennandi handbragð. Það er hennar handbragð, ekki aðeins á þessu verki, heldur yfirleitt á öllum verkum, sem hún vinnur. Einkenni handbragðsins, eins og þau koma fram í þessu verki hæstv. ríkisstj., eru aðallega tvö. Í fyrsta lagi ber verkið vott um nærri takmarkalausa tillitssemi við útlent vald. Í öðru lagi ber handbragðið vott um nærri takmarkalaust tillitsleysi við íslenzku þjóðina og umfram allt takmarkalausa lítilsvirðingu fyrir henni. Þetta mál og þessi meðferð er ekki til orðin í dag hjá þeim mönnum, sem að þessari till. standa, sem við ræðum nú. Þetta er þeirra einkenni, þeirra stefna, og þetta er stimpillinn, sem þeir setja á flest sín opinberu störf. Ég vil aðeins stuttlega benda á atriði í sambandi við það, sem ég nú hef sagt. Hér er nú í öllum aðalatriðum leikinn sami leikur og áður hefur verið leikinn. Ég skal nefna dæmi. Á NATO-fundi í Kaupmannahöfn vorið 1958 komst hæstv. utanrrh., Guðmundur Í. Guðmundsson, svo að orði, að því er hann sjálfur sagði síðar: „Ekki kemur til mála af Íslands hálfu neitt minna en 12 mílna fiskveiðilögsaga, og ekki er heldur hægt að fallast á það sjónarmið, að ráðstafanir í þessu máli skuli háðar samþykki þjóða, sem í grundvallaratriðum eru algerlega andvígar skoðunum Íslendinga á málinu.“ Frá þessum ummælum sínum sagði hæstv. ráðh. í eldhúsdagsumr. á Alþ. 2. júní 1958. Hvað gerir svo þessi hæstv. ráðh. nú? Hann slakar til á 12 mílna fiskveiðilögsögunni og gerir þá ráðstöfun og aðrar í landhelgismálum okkar háðar samþykki þjóðar, sem í grundvallaratriðum er algerlega andvíg skoðunum okkar í þessu máli. Hér fara sem sagt orð og gerðir í þveröfuga átt. Hér stangast á orð og gerðir. Hæstv. fjmrh. sagði í útvarpsræðu hér á Alþ. 2. þ. m.. er hann ræddi um landgrunnið: „Þetta fiskauðga landgrunn kringum landsins vogskornu strendur viljum við Íslendingar einir eiga. Við teljum okkur eiga til þess sögulegan rétt, þjóðlegan rétt og landfræðilegan auk þess helga réttar, sem lífsnauðsyn heillar þjóðar skapar henni.“ En hvað gerir hæstv. fjmrh., um sömu mundir og hann talar þessi orð? Hann afhendir ráðstöfunarréttinn yfir þessu landgrunni erlendri þjóð í hendur. Hann afsalar íslenzku þjóðinni réttinum til landgrunnsins. Þessi dæmi nægja til þess að sýna það, sem ég sagði í upphafi máls míns. Annars vegar er nærri takmarkalaus undirgefni undir vilja erlends valds, hins vegar tillitsleysi til þarfa íslenzku þjóðarinnar. Við þetta bætist eitt aukaeinkenni. Það er það, að þessir háu herrar tala digurbarkalega í fyrstu og gefa síðan eftir. En það er ekki nóg með það. Þeir láta aldrei málið á sig ganga, að þeir hafi gefið eftir. Um leið og þeir afhenda Bretum rétt til íslenzku landhelginnar, auglýsa þeir það út um allar jarðir, að þeir hafi sigrað Breta í deilunni. Það mætti sannarlega ætla, að þessir menn gerðust gneypir nú. En svo er ekki. Þvert á móti, þeir stælast í hrokanum að sama skapi og þeir heykjast í siðferðinu. Þeir kalla undanhald sitt stórsigur og geipa um 12 mílur og baráttu sína fyrir 12 mílum og jafnvel landgrunninu öllu, um leið og þeir afsala þjóðinni réttinum um aldur og ævi. Það er óhætt að segja, að þessi hæstv. ríkisstj. steytir hnefann framan í allar staðreyndir og hikar ekki við. Um leið og hún hopar, segist hún vera að sækja á. Um leið og hún færir Bretum rétt okkar, segist hún vera að afla okkur réttar. Þetta má nú kalla að forstokkast og að forherðast í synd og spillingu, eins og mundi sagt vera á biblíumáli. Þetta gerist um þessar mundir hér. En könnumst við ekki eitthvað við þessi vinnubrögð, þessa óskammfeilni, þessa afneitun allra staðreynda? Hefur ekki áður verið leikinn svipaður skollaleikur og nú er leikinn og það meira að segja mikið til af sömu mönnum og nú leika hann? Ég vil minna á, að árið 1949 og 1951 gerðist hráskinnaleikur í alvarlegu máli svipaður þeim, sem nú er verið að leika. Árið 1949 vorum við Íslendingar vélaðir inn í stríðsbandalagið NATO. Þá þreyttust forsprakkar Sjálfstfl. og Alþfl. aldrei á því að fullvissa þjóðina um, að hér yrði aldrei her né herstöðvar á friðartímum. Þá sagði núv. hæstv. forsrh., Ólafur Thors, er hann talaði um friðarbandalag lýðræðisþjóðanna í NATO - hann sagði orðrétt 1949: „Við höfum ekki her, og við viljum ekki hafa her, og við ætlum okkur aldrei að hafa her.“ Og hann bætti við: „Og það er undirskilið, að við höfum aldrei herstöðvar eða hersetu á friðartímum eða hermenn á friðartímum.“ Þetta sagði þá núv. hæstv. forsrh. Og það voru fleiri ráðherrar árið 1949, sem sögðu svipað, lofuðu þjóðinni svipuðu. Í sérstakri skýrslu tóku ráðherrarnir þá fram, að ekki kæmi til mála, að útlendur her fengi að hafa aðsetur á Íslandi á friðartímum né yrðu þar leyfðar erlendar herstöðvar. Þetta sögðust þeir þá nýlega hafa sagt utanrrh. Bandaríkjanna og hann tjáð sig samþykkan. Ég vil líkja þessum yfirlýsingum ráðherranna 1949 að reisn og skörungsskap við ályktun Alþingis 5. maí 1949 í landhelgismálinu. En hvað skeði? Hvað varð úr þessum skörulegu yfirlýsingum? Staðreynd er það, að tæpum tveim árum eftir að þessar yfirlýsingar voru gefnar var hér kominn her og herstöðvar. Hvort tveggja hefur staðið hér á landi síðan þrátt fyrir friðartíma. Þessir háu herrar glúpnuðu þá fyrir erlendu valdi. En játuðu þeir það fyrir þjóðinni? Komu þeir gneypir og skömmustulegir fram fyrir þjóðina og sögðu: Því miður, við neyddumst til að láta undan stórveldunum? - Nei, ekki aldeilis. Þeir gerðu það ekki þá, og þeir hafa ekki viðurkennt það enn. Ég skal aðeins þessu til sönnunar minna á, að árið 1956 rifjaði núv. hæstv. dómsmrh. það upp hér á þingi, í þessum sal, hverju hann og fleiri hefðu lýst yfir 1949, orðrétt, að á friðartímum vildum við íslendingar frekar taka á okkur áhættuna af því að hafa landið óvarið heldur en að hafa hér erlent herlið og erlendar herstöðvar. „Þetta endurtek ég enn í dag,“ sagði hæstv. ráðh. „Þetta er óhagganleg sannfæring mín.“ Þetta sagði þessi hæstv. ráðh. þjóðinni fimm árum eftir að her og herstöðvar voru komin hér á landi. Þetta kalla ég forstokkað. Þetta er máske heppilegt pólitískt herbragð, enda mikið notað í stórum málum og smáum af Sjálfstfl., - herbragð, sem hann vafalaust lærði af nazistum Þýzkalands á sínum tíma. Ég get þessa og geri þennan samanburð til að sýna fram á haldleysi fullyrðinga og loforða þeirra manna, sem standa að till., sem við erum að ræða nú, og til þess að sýna fram á óskammfeilnina, hvernig þeir standa uppi í hárinu á þjóðinni, þegar þeir eru að tilkynna henni svikin. Það er athyglisvert að hugleiða sögu landhelgismálsins á Íslandi. Ég ætla ekki að gera það að umtalsefni nú. En það er athyglisvert, að fyrr á öldum, meðan Íslendingar voru landbúnaðarþjóð fyrst og fremst, höfðu þeir mjög víðáttumikla landhelgi. Á 17. öld var landhelgin 24 sjómílur, og hún var aldrei minni á fyrri öldum en 16 sjómílur. Á þessum tímum lifði þjóðin mestmegnis á landbúnaði, og á þessum tímum var hún kúguð og arðrænd af erlendu valdi og átti einskis úrkosti gagnvart útlendu ofbeldi. Samt hafði hún aldrei minni en 16 sjómílna landhelgi. Á þeim árum var rányrkja fiskimiðanna ekki til í þeim skilningi, er síðar varð og nú er. Því ollu að sjálfsögðu ófullkomin skip og frumstæð veiðitæki. Þó var landhelgin þetta stór. Á síðari hluta seinustu aldar tók að syrta í álinn hvað snerti íslenzka landhelgi. Dönsk yfirvöld tóku að vanrækja eftirlitið með landhelginni, og mátti heita, að það eftirlit legðist alveg niður. Um síðustu aldamót kom svo að því, að við misstum formlega þessa víðáttumiklu landhelgi okkar. Árið 1901 gerði Danakonungur samning við Breta um íslenzka landhelgi og afhenti þeim hana svo til alla gegn því, að Bretar keyptu svínakjöt af Dönum í auknum mæli. Ef aldrei hefði verið samið við Breta um síðustu aldamót, ættum við enn í dag fiskveiðilandhelgi, sem væri mun stærri en 12 sjómílur. Þessi er nú okkar reynsla, af samningagerðum við Breta. Sú reynsla ætti frekar að fæla menn frá að semja á nýjan leik við Breta um þessi mál, en ekki hvetja til þess. Ástæðan til þess, að við misstum meginhlutann af okkar landhelgi árið 1901, var sú sama og nú er upp á teningnum. Annars vegar var ágengni Breta, völd þeirra og hyggindi, en hins vegar hirðuleysi og skammsýni danskra yfirvalda á Íslandi. Þetta eru þannig sömu öflin, sem áttust við 1901 og eigast við í dag um íslenzka landhelgi. Bæði leggjast þessi öfl á sömu sveiflna, íslenzkri þjóð til tjóns. Enn er ágengni Breta sýnilega í fullu fjöri, og enn eru yfirvöld Íslendinga sýnilega hirðulaus og skammsýn, þótt ekki eigi þau lengur að heita dönsk. Af samningnum við Breta árið 1901 leiddi rányrkju fiskimiðanna, og gengu útlendingar þar að sjálfsögðu rösklega fram. Það var auðsætt þegar á árunum fyrir 1914, að til vandræða horfði. Milli heimsstyrjaldanna fór fiskstofnunum stöðugt hnignandi, og upp úr 1950 var algert hrun í þessu efni talið yfirvofandi. Nokkur friðun fékkst á árum beggja heimsstyrjalda, þegar erlend fiskiskip gátu lítt haft sig í frammi við strendur Íslands, og var árangur þeirrar friðunar mjög greinilegur. Samningur Danakonungs við Breta um íslenzka landhelgi var slæmur og þjóðinni hættulegur, en hann hafði þó þann kost, að það mátti segja honum upp. Að því leyti var sá samningur betri en þessi, sem nú á að fara að gera, því að hann er óuppsegjanlegur, hann er ævarandi. Þegar að því kom, að danski samningurinn um landhelgina íslenzku skyldi falla úr gildi, sagði íslenzka ríkisstj. honum upp með hæfilegum fyrirvara, og úr gildi féll hann 1951. Árið eftir færðu íslenzk stjórnarvöld landhelgina út í 4 mílur. Hvað gerðu Bretar þá? Samningstíminn var útrunninn og samningnum löglega sagt upp. Þeir mótmæltu, þeir neituðu að viðurkenna rétt okkar til útfærslunnar. Þeir heimtuðu að fá að veiða áfram upp að þrem mílum, og þeir reyndu að svelta okkur til hlýðni við þessa kröfu. Samningurinn var útrunninn, við vildum ekki framlengja hann, og því höfðu Bretar þessa aðferð. Það er til nokkurs að gera samning við slíka þjóð. Hættan á ofveiði í íslenzku landhelginni varð, eins og ég tók fram áðan, öllum ljós, löngu áður en ákvæði gamla samningsins gátu gengið úr gildi. Þess vegna höfðu íslenzk stjórnarvöld uppi ráðagerðir um að bæta úr, jafnskjótt og fært væri. Íslenzk stjórnarvöld gerðu ráðstafanir fyrir fram, áður en samningurinn rann út, og meðal þeirra ráðstafana var, að samþykkt voru sérstök lög á Alþ. 1948 um landgrunnið. Skyldu nauðsynlegar ráðstafanir til verndar fiskstofnunum byggðar á ákvæðum þeirra laga og framkvæmd þeirra ráðstafana hefjast strax og samningur Dana og Breta frá 1901 rynni út. Lög um vísindalega verndun fiskimiða eða landgrunnslögin öðru nafni voru sett með samþykki allra flokka árið 1948, og á þessum lögum byggjast aðgerðir okkar Íslendinga í landhelgismálunum síðan, útfærslurnar 1952 og 1958. En með væntanlegum samningivið Breta nú eru þessi lög raunverulega úr gildi numin. Samkvæmt landgrunnslögunum ákveða Íslendingar einir takmörk fiskverndarsvæða innan endimarka landgrunnsins alls. Skal sjútvmrn. ákveða allar þær reglur, sem nauðsynlegar eru til verndar fiskimiðunum á þessu svæði. Þegar við færðum út landhelgina 1952, urðu fjögur Evrópuríki til að mótmæla þeirri reglugerð, en aðeins eitt þeirra, Bretland, gerði sérstakar hefndar- og refslaðgerðir í sambandi við þessa útfærslu. Þeir settu löndunarbann á íslenzkan fisk. Útfærslan 1952 var vafalaust af öllum stjórnmálaflokkum skoðuð sem byrjun af hálfu íslenzkra stjórnarvalda, sem fyrsta skrefið í ráðstöfununum til verndar fiskstofnunum á grunnsævinu umhverfis landið. Og fram að þeim tíma hafði ríkt fullkomin eining meðal stjórnmálaflokkanna og meðal landsmanna um þessi mál. Sjálfstfl. átti hlut að setningu landgrunnslaganna 1948 og útgáfu reglugerðarinnar um 4 mílna landhelgi 1952. Fram á það ár, árið 1952, var ekki annað að sjá en þessi flokkur, Sjálfstfl., hefði sama áhuga á fiskivernd og aðrir flokkar. En upp úr 1952 verður hér snögglega breyting á. Eftir að Bretar höfðu í mótmæla- og hefndarskyni sett löndunarbann á íslenzkan fisk, var sem allan mátt drægi úr Sjálfstfl. í þessu máli, engu líkara en nú væri Sjálfstfl. öllum lokið, og frá þeim tíma að telja hafa leiðtogar Sjálfstfl. vægast sagt gerzt býsna staðir í öllum málum, sem verndun fiskimiðanna við Ísland varða. Það var þó ekki af því, að ekki heyrðust fljótlega eftir 1952 raddir meðal landsins barna um það, að bráðlega þyrfti að auka útfærsluna á ný, stækka landhelgina. Það bar mikið á þessum kröfum víðs vegar í landinu 1954 og eftirleiðis. En forusta Sjálfstfl. lét allar slíkar kröfur sem vind um eyrun þjóta. Leiðtogarnir virtust einhverra hluta vegna hafa misst móðinn, einna helzt vegna mótmæla og refsiaðgerða Breta. Það má vera, að íslenzkir togaraeigendur, sem eru drjúgir hluthafar í Sjálfstfl., hafi átt hér hlut að máli. Þeir munu hafa talið sig missa spón úr askinum sínum við löndunarbannið, enda þótt þetta bann annars yrði til þess að auka á verðmæti íslenzkra útflutningsafurða, svo sem öllum er nú löngu kunnugt orðið. Löndunarbannið varð Íslendingum til góðs, þótt Bretar ætluðust til hins gagnstæða. Íslenzka þjóðin græddi beinlínis á refsiaðgerðum Breta. En það kunna að hafa verið nokkrir íslenzkir togaraeigendur, sem töldu sig tapa á því, og það mun hafa orðið með öðru þess valdandi, að Sjálfstfl. gerðist í meira lagi tómlátur um verndun fiskimiðanna við Íslandsstrendur. Mér er það minnisstætt, að fyrir kosningarnar 1956 voru mjög háværar raddir uppi um það meðal kjósenda úti um land, að nauðsyn bæri til að stækka landhelgina. Það voru kröfur fjölmargra manna úr öllum flokkum. Og mér er það minnisstætt, að þó nokkrir Sjálfstæðisflokksmenn úti um landið lýstu þessu yfir á kosningafundum, að landhelgina yrði að færa út, og þeir gagnrýndu sinn flokk fyrir tómlæti í því efni. Þegar vinstri stjórnin tók við völdum á árinu 1956, var það eitt í stefnuyfirlýsingu hennar, að hún vildi leggja áherzlu á stækkun landhelginnar og stækkun friðunarsvæðisins kringum landið og taldi brýna nauðsyn á þessu vegna atvinnuöryggis landsmanna. Lofaði ríkisstj. því þegar í upphafi að beita sér fyrir framgangi þessa mikilvæga máls. Aldrei hafði Sjálfstfl. uppi neinar yfirlýsingar í þessa átt. Reglugerðin um 12 mílna landhelgina var gefin út, eins og menn muna, 30. júní 1958. Þá var Sjálfstfl. í stjórnarandstöðu, og hann beitti sér af alefli gegn útfærslunni og naut þar verulegs stuðnings Alþfl., eins og kunnugt er. Það má með réttu segja, að Sjálfstfl. ásamt hjáleigunni hafi frá fyrstu tíð barizt bæði leynt og ljóst gegn 12 mílna landhelginni og þannig skipað sér við hlið Breta gegn íslenzku þjóðinni í þessu mikla hagsmunamáli hennar. Það skal ég viðurkenna, að Sjálfstfl. hefur oft átt bágt í þessu efni. Aðstaða hans hefur oft verið erfið. Hann hefur alla tíð haft þjóðarviljann á móti sér í þessu máli, og þess vegna hefur hann orðið að fara krókavegu í baráttu sinni fyrir málstað Breta. En hann hefur verið þrautseigur og aldrei látið af andstöðu sinni við 12 mílurnar, þótt hann stundum hafi barizt úr launsátri og stundum, eins og t.d. fyrir kosningarnar 1959, jafnvel látizt vera hlynntur 12 mílunum. En nú telur þessi flokkur ásamt Alþfl. stund sigursins upp runna. Nú skal reglugerðin um 12 mílna landhelgi ógilt. Nú ætla þessir flokkar að ná sér niðri, þeir hafa barizt lengi og beðið lengi, en nú er þeirra tími kominn. Með þessari aðgerð, sem hér er um að ræða, hefur Sjálfstfl. vissulega unnið stórsigur. Þetta mál er mjög stórt og víðtækt. Hér er um að ræða baráttuna fyrir landgrunninu, baráttuna fyrir að fá að halda 12 mílna landhelgi, og hér er um að ræða þessa svokölluðu deilu við Breta í sambandi við landhelgismál íslendinga. Flestum, ef ekki öllum Íslendingum ber saman um, að Íslendingar hafi þegar sigrað í landhelgismálinu, 12 mílna landhelgi sé staðreynd og að þar hafi Bretar beðið ósigur. Eftir stendur deilan við Breta, eftir er það að gera Breta ánægða, láta þá sætta sig við hlutskipti sitt, ósigurinn. Fyrr í vetur voru þessi mál mikið rædd í hv. Ed. Þar gengu þá fram fyrir skjöldu tveir hæstv. ráðh. og vörðu af kappi málstað Breta. Hæstv. dómsmrh. viðurkenndi fúslega og aftur og aftur, að við Íslendingar værum búnir að sigra í landhelgismálinu. En hann ræddi um deiluna við Breta og þörfina á að leysa þá deilu. Um það efni snerust umr. í hv. Ed. í vetur að verulegu leyti. Það var margt athyglisvert, sem fram kom í þessum umr. Sérstaklega var það áberandi, að brezka ríkisstj. átti tvo dugmikla málsvara á hinu háa Alþingi Íslendinga. Þessir málflutningsmenn fluttu málstað Breta af fullri einurð og miklum dugnaði. Áreiðanlega máttu Bretar þá vel við una túlkunina, sem þeirra sjónarmið hlaut í þessari hv. d. í byrjun vetrarins. Ég vil meina, að þar hafi þeirra málstaður, Bretanna, hlotið meira en hann verðskuldaði. Mér flaug það oft í hug undir ræðulestri hæstv, ráðherra þá dagana, að mikilsvert hefði það verið okkur Íslendingum að eiga ámóta talsmenn í brezka þinginu árið 1958. Ef við þá hefðum haft brezka íhaldsráðherra jafneindregið á okkar bandi og Bretar höfðu og hafa enn íslenzka á sínu, þá hefðum við vissulega orðið minna varir hrottaskapar Bretanna og minna varir ágengni þeirra í íslenzkri landhelgi. En þessu var ekki að heilsa, hvorki árið 1958 né síðar. Brezkir ráðherrar virðast kunna skil á hlutverki sínu. Þeir virðast hafa vit á að gæta hagsmuna sinnar þjóðar, þótt slíkt vefjist fyrir íslenzkum ráðh. öðru hvoru. En hver voru svo rök þessara hæstv. ráðh. í vetur, rökin, sem þeir færðu fram fyrir málstað Breta? Við höfðum sigrað í landhelgismálinu, um það var ekki deilt. En það var einmitt þess vegna, vegna þess að við höfðum sigrað í landhelgismálinu, að viðeigandi var að áliti hæstv. ráðh. að hefja samningamakk við Breta um landhelgina. Í þessu sambandi minntist annar ráðh. á samlíkingu, sem hann hafði áður gert, hann líkti íslenzku fiskveiðilandhelginni við nýsmíðað hús með herbergjum, sem leigja þyrfti út í ábataskyni. Þetta var falleg samlíking og smekkleg - eða hitt þó heldur. Einhverjir mundu hafa talið, að þetta hús, fiskveiðilandhelgin, væri ekki nema rétt handa íslenzku þjóðarfjölskyldunni og illa það og því ætti ekki að koma til mála að leigja þar neitt út, hvorki brezkum ofbeldismönnum né öðrum. Flestir mundu telja, að vísindaleg friðun fiskimiðanna umhverfis landið væri gerð í allt öðrum tilgangi en þeim að selja friðunarsvæðin útlendingum á leigu. Ég hefði haldið, að tilgangurinn með stækkun landhelginnar væri allt annar en sá. En samlíkingin um húsið og leiguherbergin gæti bent til þess, að uppi séu fleiri skoðanir en ein á friðunartilganginum. Þegar hæstv. ráðh. voru að gera grein fyrir málstað Breta í þessari svokölluðu landhelgisdeilu, nefndu þeir öðru hvoru Rússa sem fyrirmynd. Það var minnt á það æ ofan í æ, að Rússar hefðu leyft Bretum fiskveiðar á svæðum innan 12 mílna landhelgi sinnar og virtist ekki meira, þótt við Íslendingar gerðum það. Það væri óneitanlega og er óneitanlega Bretum hagkvæmt, að við tökum Rússa okkur til fyrirmyndar í þessu efni. En það mætti athuga, áður en að því yrði flanað, hvort ekki væri ástæða til að athuga þarfir Rússa í þessu efni og þarfir Íslendinga, hvort þar er um sambærilega hluti að ræða. Við byggjum tilveru okkar á fiskveiðunum einum, svo að segja, en það gera Rússar ekki og ekki nærri því. Ég skal ekki fjölyrða frekar um þann reginmun, sem á þessu er. Hitt er líka athugandi, sú spurning, hvort Rússar hefðu leyft Bretum veiðar innan sinnar 12 mílna landhelgi, ef Bretar hefðu hafið málaleitan sína um það með vopnaðri árás inn í rússneska landhelgi. Ég tel það ekki vera að hallmæla Rússum, þótt ég láti í ljós efa um samningslipurð þeirra við Breta eftir slíkar aðfarir. Þá var það eitt, sem átti að mæla með því, að við slökuðum til við Breta og leyfðum þeim veiðar innan 12 mílna landhelgi okkar, og það var dæmi Norðmanna. Norðmenn voru einmitt um þær mundir að semja um stærð sinnar landhelgi við Breta. Hvers vegna skyldum við ekki fara eins að? Það voru ekki höfð um það orð þá, að aðferðir Norðmanna í þessu efni eru engri þjóð til fyrirmyndar. Við stækkuðum okkar landhelgi af brýnni nauðsyn árið 1958. Við gerðum það óumdeilanlega af brýnni nauðsyn og nutum þó til þess einskis stuðnings frænda okkar Norðmanna, frekar var um að ræða það gagnstæða. Síðan komu þeir í kjölfarið og nutu góðs af frumkvæði Íslendinganna og þeirra sigri. Það var heldur enginn vegsauki Norðmönnum, að samningaviðræður þeirra við Breta voru látnar fara fram einmitt á þessum tíma í þeim tilgangi að veikja siðferðisþrótt Íslendinga í landhelgismáli þeirra. Það er ekki til fyrirmyndar að láta hafa sig til slíks. Bretar væntu sér mikils af þessu vopni, samningunum við Norðmenn í viðureigninni við okkur, enda hafa íslenzku ráðh. notað það vopn gegn íslenzka málstaðnum. Hæstv. dómsmrh. viðurkenndi það skýrt og skilmerkilega í ræðum sínum í Ed. í vetur, að Bretar hefðu haft rangt fyrir sér og að þeir hefðu beitt okkur ofbeldi. Þann sannleika reyndi hæstv. ráðh. sannarlega ekki að draga í efa. En hann dró af þessu ákveðna ályktun, og sú ályktun er athyglisverð. Hún er á þessa leið: Þrátt fyrir ranglæti Breta og þrátt fyrir sigur okkar ber okkur að slaka til og semja, því að hér stendur smáþjóð andspænis stórþjóð, og þegar þannig vill til, er það smáþjóðarinnar að gleyma réttlætinu og ofbeldinu. - Á þessa leið virtist mér æðsti vörður réttar og laga á Íslandi álykta í vetur, og hann hafði fordæmið á takteinum. Hann sagði: Finnar hafa orðið að semja við Rússa, meira eða mínna nauðugir. Vegna nábýlisins varð smáþjóðin að beygja sig fyrir stórþjóðinni. Þarna höfum við eina fyrirmyndina enn. Við eigum ekki að standa upp í hárinu á Bretum frekar en Finnar Rússum. Það má segja, að allt sé hey í harðindum, þegar rökin þrýtur, og flest þá til tínt. Þetta voru aðalröksemdirnar fyrir því, að við ættum að semja við Breta, að við ættum að slaka til fyrir Bretum. Það var ein röksemd í viðbót, og hún var mikil og nýtilkomin umhyggja þessara hæstv. ráðh. fyrir íslenzku sjómannastéttinni. Sú umhyggja var ekki fyrr til orðin í hjörtum þessara ágætu manna en hún var hagnýtt og notuð til framdráttar hagsmunum Breta. Vegna hættunnar, sem landhelgisdeilan skapar íslenzkum sjómönnum, vegna ofstopa Breta vildu þessir málflutningsmenn í hv. Ed. láta slaka til og fórna unnum sigri í þessu lífshagsmunamáli þjóðarinnar. Í tvö ár samfleytt höfðu íslenzkir sjómenn lagt sig í hættu vegna þessa máls, og þeir höfðu ekki æðrazt. Þetta framlag sjómanna er að sjálfsögðu mikilsvert. En nú skal það að engu gert í samningamakkinu við Breta. Til lítils hafa sjómenn lagt líf sitt í hættu fyrir þetta mál, ef þannig skal að farið. Þetta er mín skoðun. Ég geri ekki lítið úr þeirri hættu, sem sjómenn lögðu sig í vegna ofbeldisaðgerða brezkra skipa í landhelgi, en mér finnst það vera sjómannanna sjálfra að meta þá hættu og a.m.k. alveg fráleitt, að ráðh. séu að hagnýta hana málstað Breta til framdráttar. Það finnst mér vægast sagt ósmekklegt, í tveim styrjöldum höfðu íslenzkir sjómenn lagt líf sitt í hættu við þann starfa að færa Íslendingum og Bretum lífsbjörg í bú, og þráfaldlega hafa þeir lagt sig í hættu við björgun brezkra skipshafna hér við land. Hvort mundi nú þeim vera óljúfara að gæta lífshagsmuna þjóðar sinnar í landhelginni, og mundu þeir frekar í því starfi vila hættuna fyrir sér? Ég held ekki, og ég er viss um, að sjómenn frábiðja sér þau krókódílstár, sem felld voru í hv. Ed. í vetrarbyrjun af hæstv. ráðh. Nú á að slaka til við Breta. Það á að hleypa þeim inn fyrir 12 mílna mörkin, allt inn að 6 mílna mörkum umhverfis landið. Þetta er talið nauðsynlegt til þess að fullnægja óskum brezku stjórnarinnar. Þetta ræðst hæstv. ríkisstjórn í og hyggst koma fram með aðstoð þingliðsins hér. Það er ekkert spurt um þarfir þjóðarinnar í þessu sambandi. Það er ekkert spurt um, hvernig fer með fiskveiðar við strendur Íslands á næstu árum. Hver verður afleiðing þeirra ráðstafana, sem nú skulu gerðar? Það er ekki leitað til sjómanna, fiskimanna, um þeirra álit. Er það forsvaranlegt að leyfa erlendum togurum, svo að hundruðum skiptir, að veiða upp að 6 mílna mörkum næstu 2 árin, jafnvel þótt ekki verði lengri tími? Tækni í fiskveiðum fleygir fram með ári hverju, skipin verða stærri og betur búin en áður, og þróunin er ör. Hefur þetta atriði verið rannsakað? Hefur hæstv. ríkisstj. látið athuga, afleiðingarnar, sem af þessum ráðstöfunum hljótast? Ég les það í nál. 2. minni hl. utanrmn., að farið hafi verið fram á það í hv. n., að sérfróðir menn yrðu látnir gefa álitsgerð um afleiðingarnar af þessu verki, en að það hafi ekki fengizt. Ég verð að lýsa undrun minni á því, að hæstv. ríkisstj. fæst ekki til að birta álitsgerð sérfróðra manna um afleiðingar þessara tilslakana, sem fyrirhugaðar eru, afleiðingarnar að því er snertir fiskimiðin og fiskstofnana. Þetta er þó mikilsvert, ég vil segja mikilsverðast af öllu í þessu máli. Hv. 4. þm. Vesturl., Jón Árnason, hefur lagt fram till. til þál. um verndun fiskstofna við strendur Íslands nú nýlega. Í grg., sem þessari till. fylgir, segir hann sitt álit, og fer þar ekki á milli mála, að hann ber kvíðboga fyrir framtíðinni, hann ber kvíðboga fyrir framtíð fiskstofnanna við strendur Íslands. Ég vil leyfa mér, með leyfi hæstv. forseta, að lesa örstutta klausu úr þessari grg. þessa hv. þm. Sjálfstæðisflokksins: „Öllum fiskveiðiþjóðum er nú orðið ljóst, að gæta þarf varhuga við þeirri tækni, sem nú er í sívaxandi mæli farið að beita á sviði fiskveiðanna. Sérstaklega er það hér í norðurhöfum, þar sem menn eru lengst komnir með beitingu fiskveiðitækninnar, að þessi þróun er farin að vekja nokkurn ugg, því að ýmis fyrirbæri á þessu sviði gefa nú orðið nokkra bendingu um, að svo sé nú komið, að frjósemi fiskstofnanna fái eigi lengur rönd við reist veiðitækninni. Þá er það augljóst orðið, að þessi nýja tækni getur auðveldlega valdið miklum truflunum á fiskgöngum og á margan hátt haft hin skaðlegustu áhrif á eðlishætti fisksins.“ Enn fremur segir þessi hv. þm. í grg.: „Það er því í alla staði óhyggilegt, eins og nú hagar til, að ganga að fiskveiðunum hér við land eins og sá brunnur verði aldrei tæmdur, hvaða rányrkju og bolabrögðum sem beitt er, slíkur hugsunarháttur er hættulegur. Og að því leyti sem rányrkja af þessu tagi ber skynsamleg og raunhæf viðhorf til málsins ofurliði, verður með opinberum ráðstöfunum að banna slíkan verknað og fylgja því banni svo eftir, að raunhæft reynist.“ Ég get tekið undir þessi orð hv. þm. Jóns Árnasonar. Mér er ekki grunlaust um, að hann vildi gjarnan standa hér nú og mæla nokkur varnaðarorð, en sennilega telur hann sig bundinn flokksviðjum. En hann hefur haft aðra leið. Hann hefur komið þessu á framfæri á annan hátt, og það er vel. Vill nú ekki hæstv. ríkisstj. manna sig upp í það að gefa hinu háa Alþ. tækifæri til að kynnast því, sem sérfræðilegir ráðunautar hæstv. stjórnar hafa að segja um þetta efni, hvaða afleiðingar það muni hafa fyrir fiskstofninn á miðunum, að Bretum og öðrum þjóðum sé hleypt inn að 6 mílna mörkum? Ég skal nú fara að stytta mál mitt. Till., sem hér liggur fyrir til umr., er í raun og veru mjög merkilegt plagg. Till. sjálf er mjög stutt, aðeins ein setning: „ Alþ. ályktar að heimila ríkisstj. að leysa fiskveiðideiluna við Breta í samræmi við orðsendingu þá, sem prentuð er með ályktun þessari.“ Fyrirsögn till. er um lausn fiskveiðideilunnar við Breta. Ég hef það við þessa fyrirsögn að athuga, að ég tel hana rangnefni. Hér er ekki um að ræða lausn fiskveiðideilunnar við Breta. Við eigum ekki í neinni fiskveiðideilu við Breta. Það er ekki rétt. Maður, sem verður fyrir ofbeldisárás í þeim tilgangi að ná af honum fé, á ekki í deilu, hvorki á undan né eftir, við árásarmanninn. Mistakist árásarmanninum að ná fénu, þá verður það ekkert samningsatriði á eftir, hvernig leysa skuli það vandamál, að árásarmaðurinn náði því ekki. Hér er því ekki um neina deilu í orðsins eiginlegu merkingu að ræða. Við færðum út landhelgina og nutum til þess réttar. Bretar mótmæltu og beittu okkur valdi. Þeir biðu ósigur, við sigruðum og héldum okkar hlut. Að þessu öllu loknu er ekki um deilu að ræða. Við deilum ekki við Breta um landhelgina. Við eigum landhelgina og höfum ekkert við þá að deila um. Þeir eru óánægðir að hafa ekki fengið sínu ofbeldi framgengt. Þannig er það ekki rétt að tala um lausn fiskveiðideilunnar við Breta. Ég hefði heldur kosið, að fyrirsögn till. hefði verið: Till. til þál. um að blíðka brezk stjórnarvöld. - Það nægði. Annars er það einna athyglisverðast við þetta plagg, sem till. er prentuð á, að þar er langur kafli um athugasemdir við till. og tekur meginmál þskj., kemur næst á eftir tillgr., en orðsendingin, sem allt byggist á og allt snýst um, kemur síðast á þessu þskj. og er aðeins ein blaðsíða. Það er áberandi, að aths. og orðsendingin stangast á í flestum atriðum og raunar í öllum veigamiklum atriðum. Túlkunin er m.ö.o. allt önnur en efni orðsendingarinnar, væntanlega samkomulagið, gefur tilefni til. Þessar athugasemdir, þannig úr garði gerðar, voru birtar þjóðinni að kvöldi 27. febr. í útvarpinu, ekki einu sinni, heldur mörgum sinnum. Þessum athugasemdum var stungið að þjóðinni fyrirvaralaust og án þess að hún hefði haft nokkra möguleika til að kynna sér orðalag og efni sjálfrar orðsendingarinnar, sem athugasemdirnar eiga við. Þetta er mjög vítavert, þegar þess er gætt, að athugasemdirnar eru í öllum veigamestu atriðum röng túlkun á orðsendingrunni, sýnilega gerð til þess að blekkja, sýnilega gerð í þeim tilgangi að villa um fyrir þjóðinni. Það var ekki fyrr en næsta dag og síðan, að þjóðin átti þess kost að heyra, hvernig í málinu lá. Hæstv. ríkisstj. misbeitti þar valdi sínu, tók í þjónustu sína hið hlutlausa ríkisútvarp til einhliða, málflutnings í mjög mikilsverðu máli. Í þessum athugasemdakafla eru margar gleiðletraðar undirfyrirsagnir, og nokkrar þeirra hljóða svo: Bretar viðurkenna 12 mílur og nýjar grunnlínur. Takmörkuð veiðiheimild til Breta í 3 ár. Frambúðaraukning fiskveiðilögsögunnar um 5085 ferkílómetra. Frekari útfærsla fiskveiðilögsögunnar. Hagkvæm lausn. Það var um efni þessara fyrirsagna og í þessum dúr, sem fréttir og frásagnir íslenzka útvarpsins snerust kvöldið 27. febr. Það var fagnaðarboðskapur, sem hæstv. ríkisstj. flutti þjóðinni þetta kvöld á öldum ljósvakans, ekki einu sinni, heldur aftur og aftur. Þessi fagnaðarboðskapur var um það, að deilan við Breta væri úr sögunni og henni hefði lokið með glæstum sigri íslenzku ríkisstj. Þessi gleðifregn hinnar fagnandi ríkisstj. dundi í eyrum landslýðsins allt kvöldið, og þetta var það fyrsta, sem hann heyrði um úrslit þessarar deilu. Fréttin flaug um landið fyrsta kvöldið eins og söngur himneskra hersveita. Síðan var haldið áfram í málgögnum Sjálfstfl. og Alþfl. næsta dag og næstu daga, og það var básúnað fyrir þjóðinni, að nú væri unninn stórsigur í landhelgismálinu. Til þess að árétta þennan framburð og til þess að styrkja landsmenn í trúnni á þennan mikla sigur var fljótlega farið að birta blaðagreinar frá Bretlandi, þar sem talað var um ósigur Breta, fórn Breta og annað því um líkt. Ég las þessar blaðafréttir Morgunblaðsins 1. marz. Þá vitnaði þetta blað Sjálfstfl. í brezka blaðið Daily Mail, og átti allur sá fréttaflutningur að sannfæra okkur Íslendinga um, að Bretar viðurkenndu ósigur sinn. En þegar betur var að gáð og farið var að lesa fréttirnar, sem Morgunblaðið hafði eftir Daily Mail, þá kom strax 1. marz í ljós, að sitt hvað var kyndugt við þessar fréttir Morgunblaðsins um viðurkenningu Breta á eigin ósigri. Forustumenn brezka fiskiðnaðarins urðu hvumsa við, þegar fyrstu fréttirnar bárust um væntanlegt samkomulag í þessari deilu, og þeir skunduðu þegar í stað á fund Soames ráðherra til þess að skýra honum frá vonbrigðum sínum vegna þessa samkomulags. Þannig skýrir Morgunblaðið frá. En eftir hálfa aðra klst. á fundi í ráðuneytinu samþ. þessir forustumenn brezka fiskiðnaðarins einum rómi að fallast á samkomulagið, þar sem í því fælist, að það mundi gilda um alllangt skeið. Þetta segir orðrétt í Morgunblaðinu 1. marz, og kveðst blaðið hafa þetta eftir Daily Mail. Bretar leggja áherzlu á nauðsyn þess, að komið verði í veg fyrir frekari útfærslu fiskveiðilögsögunnar, enda verða Íslendingar að skýra frá öllum frekari aðgerðum til útvíkkunar með 6 mánaða fyrirvara. Frá þessu segir Morgunblaðið og hefur eftir Daily Mail. Bretar leggja áherzlu á að koma í veg fyrir frekari útfærslu fiskveiðilögsögunnar og telja í því efni mikilsvert, að Íslendingar hafi skuldbundið sig til að skýra frá öllum frekari aðgerðum til útvíkkunar með 6 mánaða fyrirvara. Einhvern veginn telja þeir þetta mikilsvert atriði í þeirri viðleitni að koma í veg fyrir frekari útfærslu landhelgi okkar. Í ummælum brezkra blaða er lagt mikið upp úr tilkynningarskyldu Íslendinga og mikið öryggi í henni talið. Áður en farið var á fund Soames ráðh., var óánægjan mikil, að því er Morgunblaðið segir 1. marz. Cobley, varaformaður samtaka togaraeigenda, talaði um það, áður en hann fór á fundinn, að nú mætti brezka fiskiðnaðinum það, sem hann vildi nefna nærri fyrirvaralausan brottrekstur. Hvað átti hann við þá? Hann átti við 3 ár. En þegar hann og samherjar hans í fiskiðnaðinum brezka koma af fundi Soames ráðh. 28. febr., að ég hygg, þá koma þeir ánægðir, hafa gengizt inn á samkomulagið og tala um, að í því felist, að það muni gilda um alllangt skeið. Hvað felst í þessu? Hvað sagði ráðh. þessum fulltrúum fiskiðnaðarins brezka? Hvíslaði hann einhverjum leyndarmálum í eyru þeirra? Eru einhverjir leynisamningar á ferðinni? Einhvern veginn tókst Soames og veittist raunar ekki erfitt að sannfæra fulltrúa fiskiðnaðarins brezka. Það tók hann ekki nema hálfa aðra klst. að fá þá til að fallast á samkomulagið. Þetta hef ég allt frá Morgunblaðinu 1. marz 1961. Ég skal ekki fara mörgum orðum um efni orðsendingarinnar, en vil þó aðeins minnast á örfá atriði. Eins og ég tók fram, kemur það í ljós við lestur þskj., sem till. er á, að áberandi ósamræmi er á milli þess, sem segir í orðsendingu utanrrh. annars vegar og í athugasemdum ríkisstj. við þáltill. hins vegar. Orðsendingin er hinn væntanlegi bindandi samningur milli Íslendinga og Bretar, en aths. eru ætlaðar til notkunar innanlands og eiga að þjóna ríkisstj. í viðskiptum hennar við þjóðina. Þetta ósamræmi er djúptækt og snertir öll meginatriði samningsins. Í aths. er fullyrt, að Bretar viðurkenni nú þegar 12 mílna fiskveiðilandhelgi Íslands. Í orðsendingunni er hins vegar ekki eitt orð um þessa viðurkenningu Breta, ekki á hana minnzt þar. Það, sem þar segir, er aðeins, eins og er flestum kunnugt nú orðið, að ríkisstj. Bretlands falli frá mótmælum sínum gegn 12 mílna fiskveiðilögsögu umhverfis Ísland, en það er allt annað en viðurkenning, hvað sem lagadeild háskólans segir. Bretastjórn fellur aðeins frá mótmælum, á meðan brezk fiskiskip fá að veiða innan þessarar 12 mílna landhelgi. Mótmælin getur hún hafið aftur, hvenær sem henni mislíkar við okkur, rétt eins og hún gerði í tilefni af útfærslu í 4 mílur. Þá mótmælti hún, lét síðan mótmælin niður falla að nokkrum árum liðnum, en tók þau upp aftur 1958. Bretar mótmæla ekki 12 mílna landhelgi Rússa, enda fá þeir að veiða þar á vissum svæðum fyrir innan, en þeir hafa marglýst því yfir á síðustu missirum, að þeir þrátt fyrir það viðurkenni ekki landhelgi Rússa. Það er þannig bert, að Bretar gera reginmun á því að viðurkenna og því að falla frá mótmælum, og þannig munu þeir sjálfir túlka þetta, hvenær sem þeim býður við að horfa og þeir telja sig sjálfir hafa hag af. Fullyrðing hæstv. ríkisstj. um viðurkenningu Breta er gripin algjörlega úr lausu lofti og aðeins ætluð til að friða íslenzku þjóðina. Ef brottfall frá mótmælum jafngilti viðurkenningu, ætti að vera auðvelt að fá Bretastjórn til þess að gangast inn á þá orðalagsbreytingu, að í stað orðanna „falla frá“ o.s.frv. komi: viðurkenna. En það er nokkurn veginn öruggt, að Bretar muni ekki fallast á slíka breytingu, og það veit hæstv. ríkisstj. Sú breyt. er nefnilega meira en orðalagsbreyt., hún er mjög róttæk efnisbreyt. okkur í hag. Þetta vita Bretar, og því mundu þeir aldrei ganga inn á þessa breyt. Þetta veit líka hæstv. ríkisstj., og þess vegna getur hún ekki fallizt á að styðja framkomna till. um slíka breytingu. Í aths. segir enn fremur, að Bretar viðurkenni þýðingarmiklar breyt. á grunnlínum á fjórum stöðum umhverfis landið. Þetta er þar talið eitt af meginatriðum samningsins Íslendingum í vil. Sannleikurinn er þó sá, að þetta er aukaatriði, vegna þess að við þurftum ekki á þessari viðurkenningu Breta að halda. Alþjóðasamþykkt er til um það, hvernig draga megi grunnlínur, og samkvæmt ákvæðum þeirrar samþykktar gátum við því hvenær sem var framkvæmt lengingu þeirra grunnlína, sem í gildi hafa verið, og þurftum ekki að leita viðurkenningar Breta á því. Þetta atriði er því sýndarmennskan eintóm, til þess gerð að gylla fyrir landsmönnum lélegan samning. Það þurfti ekki og átti raunar ekki að semja við Breta um breyt. Þeir eru engir samningsaðilar í því efni, og þess vegna var það til bölvunar að blanda þeim inn í það mál. Enn eigum við eftir og eigum rétt til að leiðrétta grunnlínur, og það var unnt að gera og er unnt að gera að alþjóðalögum. En hamingjan má vita, hvort nú er ekki skapað fordæmi handa Bretum til að skipta sér af grunnlínuákvörðunum Íslendinga í framtíðinni. Þá segir í aths., að brezkum skipum verði heimilað að stunda veiðar á takmörkuðum svæðum á milli 6 og 12 mílna takmarkaðan tíma á ári í næstu 3 ár. Í orðsendingunni er þetta þannig orðað, að ríkisstj. Íslands muni ekki hindra, að brezk skip stundi veiðar á svæði á milli 6 og 12 mílna næstu 3 ár, og eru staðar- og tímatakmarkanir nánar tilgreindar. Þá beisku staðreynd, að horfið er frá 12 mílna landhelgi, er reynt að bragðbæta með ýmsu móti. „Leyfið til handa Bretum á aðeins að gilda í 3 ár,“ segir í aths. Hvað á þá að taka við? Endurnýjun samkomulagsins eða nýtt ofbeldi Breta? Um það er ekkert í orðsendingunni, aðeins að íslenzka ríkisstj. ætli ekki að hindra Breta í fiskveiðum innan 12 mílna næstu 3 ár. Hún nærri því lofar að gera það ekki framar. Á móti þeirri skuldbindingu kemur engin skuldbinding af Breta hálfu, ekkert loforð um það t.d., að þeir skuli að 3 árum liðnum víkja út fyrir 12 mílna mörkin. Á slíkt er ekki minnzt í orðsendingunni. Gyllingarnar í aths. um takmörkun veiðisvæða og veiðitíma fara sennilega fljótt af. Eftirlit með bannsvæðunum milli 12 og 6 mílna mun viðast hvar reynast óframkvæmanlegt, en sjálfur veiðitíminn, sem leyfður er á hverju ári, er miðaður við þarfir Breta, miðaður við þeirra vertíðir, svo að þar er ekki af miklu af státa. Það má líklega segja með sanni, að Bretum séu með þessari orðsendingu leyfðar veiðar upp að 6 mílna mörkum á þeim árstímum, sem þeir óska, og að sú tilhögun muni standa eins lengi og Bretar hafa úthald til að þybbast við, annaðhvort með áframhaldandi nauðungarsamningum eða með hreinu ofbeldi. Ekki er á það minnzt einu orði í aths., sem lesnar voru yfir þjóðinni að kvöldi 27. febr., að með þessari samningsgerð við Breta eru landgrunnslögin frá 1948 raunverulega numin úr gildi ásamt reglugerðinni frá 1958 um 12 mílna landhelgi og ásamt ályktun Alþ. 5. maí 1959, þar sem m.a. er ákveðið, að ekki komi til mála minni fiskveiðilandhelgi en 12 mílur frá grunnlínum umhverfis landið. Þetta má hins vegar greinilega lesa út úr orðsendingunni. Rétti landsmanna til landgrunnsins er afsalað og frekari útfærsla landhelginnar ekki á valdi Íslendinga, heldur Breta og alþjóðadómstólsins í Haag. En af þessu er ekki verið að guma í aths. ríkisstj., sem þjóðin fékk fyrst að kynnast, heldur er það sniðgengið. Ef Bretum líka ekki framtíðarráðstafanir okkar í landhelgismálum, þá geta þeir mótmælt, og þeir geta áfrýjað deilumálinu til alþjóðadómstólsins í Haag. Ég hlustaði á útvarpsræðu hæstv. fjmrh. fyrir nokkrum dögum, þar sem hann ræddi um alþjóðadómstólinn í Haag. Hann talaði um þennan dómstól lotningarfullt og næstum með helgislepju, taldi hann nánast ofar öllu mannlegu að fullkomleika og hreinleika. Það hefur áður í dag verið á það bent, að slíkur er þessi alþjóðadómstóil ekki, því miður. Það var á það bent, að dómarar í þessum dómstóli hafa aldrei utan einu sinni dæmt öðruvísi en í samræmi við óskir og vilja sinna ríkisstj. Í dóminum eiga sæti 15 menn, og þannig stendur á nú, að 9 eða 10 af þessum mönnum eru tilnefndir af ríkisstj., sem eru andstæðingar okkar í landhelgismálum. Þannig er sannleikurinn um þennan dómstól, og það er engin ástæða til að falla í stafi af hrifningu yfir því að þurfa í framtíðinni að leita á náðir þessa dómstóls með lífshagsmunamál okkar. Það þarf ekki að athuga orðsendingu þessa lengi til að sjá, að íslenzka ríkisstj. hefur beðið herfilegan ósigur fyrir þeirri brezku. Hér hefur brezki refurinn svo sannarlega leikið á íslenzka lambið. Ívilnanir Íslendinga eru markaðar skýrt og ótvírætt, en það, sem á móti kemur frá Bretum, er loðið og tvírætt. Þetta er ekki óeðlilegt. Við áttum réttinn allan, gefum nokkuð af honum. Bretar áttu réttinn engan og geta því ekkert gefið. En þessi ósigur íslenzku ráðh. magnar þá nú til að leita sér uppreisnar á öðrum vettvangi. Nú reyna þeir eftir ósigurinn við brezku ríkisstj. að sigra íslenzku þjóðina, vinna hana til liðs við sig og allan sinn hrakfallabálk. Þeir leitast við að snúa ósigri sínum fyrir Bretum í sigur yfir íslenzku þjóðinni með því að fá hana til að gerast samseka sér um afglöpin. Þetta er skýringin á öllu skrumi hæstv. ríkisstj., öllum áróðurshamförum hennar síðustu dagana og þeim skefjalausa umsnúningi staðreynda, sem hún hefur gert sig seka um í þessu máli öllu.



Herra forseti. Það er ekkert óeðlilegt, þó að þetta mál sé ýtarlega rætt hér á Alþ. Það mætti miklu fremur telja það furðulegt og það mætti telja það vanrækslu af hálfu þm., ef mál eins og þetta, eitt stærsta hagsmunamál þjóðarinnar, væri ekki ýtarlega rætt hér í sölum Alþ., og ég er ekki í neinum vafa um það, að hvar annars staðar í þingræðislandi, þar sem mál eins og þetta væri rætt, mundi það taka marga dag. Þing flestra þjóða mundu telja sér skylt að ræða málið ýtarlega og kynna sér það. Það er þess vegna fullkomin fjarstæða, þegar talað er um málþóf í þessu máli. Það er ekki nema eðlilegt, að menn ræði málið alhliða og líti á þá sögu, sem hefur verið að gerast á undanförnum mánuðum og undanförnum árum, og rifji upp. Ég mun samt sem áður vegna þess, hvað þetta mál hefur af ýmsum verið ýtarlega rætt, takmarka ræðu mína við nokkur atriði, sem ég tel að máli skipti að séu tekin til nánari athugunar. Ég vil þá fyrst vekja athygli á hinni merku aths., sem kom fram frá hv. 5. þm. Austf. (PÞ), þar sem hann spurðist fyrir um það hjá utanrrh., hvort tilkynningarskyldan, sem er lögð á herðar íslenzku ríkisstj. - herðar okkur íslendingum í framtíðinni, - tilkynningarskyldan til Breta um það, að við ætlum okkur að færa út, ef við tökum slíka ákvörðun, færist af sjálfu sér yfir til annarra þjóða, sem kynnu að ganga inn í þetta samkomulag. Ef þetta er tilfellið, erum við bundnir við það að tilkynna öllum þjóðum, sem gengju inn í samkomulagið, að við ætluðum okkur að færa út landhelgina, og e.t.v. þá að fylgi tilkynningarskyldunni að ráðfæra okkur við þær um málið. Og enn fremur það, hvort það á þá að vera þannig, að allar þjóðir geti heimtað, að við förum með málið til Haag. Ég þykist vita, að hæstv. utanrrh. láti ekki dragast að svara þessu. Það hefur komið að vísu miklu fleira fram, sem spurt hefur verið um. Nú skulum við segja, að þessi þáltill verði samþ. og samningurinn samkvæmt henni gerður. Þá gengur samkomulagið í gildi milli íslenzku ríkisstj. og brezku ríkisstj. frá ákveðnum, tilsettum degi. En frá hvaða tíma eiga samningarnir að taka gildi við aðrar þjóðir? Það getur tekið talsverðan tíma að semja við þessar þjóðir, sem á að semja við og yfirlýst er að semja við, og þess vegna ekki ósennilegt, að tíminn byrji seinna hjá þeim, samningarnir verði síðbúnari hjá þeim og samkomulagið nái þess vegna fram yfir þann tíma, sem Bretar megi fiska hér. Þetta er alveg óupplýst mál, og væri nauðsynlegt að upplýsa það. En það voru ekki þessi atriði, sem ég ætlaði fyrst og fremst að ræða um. Ég tek hér nokkur atriði, sem hafa komið fram í ræðum andstæðinganna og ég tel mig þurfa að gera aths. við. Það er þá fyrsta atriðið, sem oft hefur komið fram í þessum umr, og ég get ekki látið ómótmælt, ágreiningurinn í vinstri stjórninni um útfærslu landhelginnar í 12 mílur. Ágreiningurinn var um það, sagði hæstv. utanrrh., lengi vel, hve lengi ætti að halda áfram samningum í NATO. Ég er nú sannast að segja undrandi yfir því, að annarri eins fullyrðingu og þessari skuli slegið fram hér á Alþ. Ég ætla ekki að fara að ræða og hef aldrei rætt um einstök atvik frá þeim stjórnum, sem ég hef átt sæti í eða veitt forustu. En ég hef að gefnu tilefni margsagt það, að ágreiningur var í vinstri stjórninni um útfærsluna, hvort ætti að færa út í 12 mílur eða ekki, og það veit hver einasti alþm., að þegar risið er gegn vinsælu máli, þá er það ekki háttur manna í ríkisstj. eða hér á Alþ. að rísa beint gegn því, heldur er risið gegn því, að það sé farin þessi eða hin leiðin til að framkvæma það, til þess að stöðva það, látast vera með því, en stöðva það án þess að verða ber að andstöðu við það. En ég ætla ekki að segja meira um þetta en það, að það eru svo margir menn úr þingflokkunum öllum, sem vita um ágreininginn, sem var í vinstri stjórninni um það, hvort ætti að taka þá áhættu að færa út í 12 mílur, og að Alþfl. var hikandi í málinu og stóð gegn því þangað til á seinustu stundu, að það væri hægt að leiða þau vitni, ef á þyrfti að halda, og þarf ekki að fjölyrða um það. Um þetta var ágreiningurinn, og það er alveg rétt, að Alþfl. lét ekki undan, fyrr en dag eftir dag lá við, að stjórnin klofnaði, og var tilkynnt hvað eftir annað í blöðum andstæðinganna, að stjórnin væri klofnuð út af þessu máli, sem Alþfl. var á móti. En það, sem gerði gæfumuninn, var það, að allir vissu, að þjóðin stóð að því einhuga að vilja færa út í 12 mílur, og það þorði enginn flokkur og Alþfl. sízt af öllu, eins og hann stóð - að rísa gegn því, að þetta væri framkvæmt, og það réð úrsiltum. Í umr. hefur því verið haldið fram, m.a. af hæstv. utanrrh., að það hafi verið hliðstætt, það sem boðið var 1952 af stjórn Steingríms Steinþórssonar og það sem boðið er nú. Svona fullyrðingar er alveg furðulegt að skuli koma fram í málfærslu frá nokkrum hæstv. ráðh. Þannig stóð á 1952, að þegar við drógum landhelgislínurnar, þá höfðum við fyrir okkur dóminn, sem hafði verið kveðinn upp í máli Norðmanna og Breta, og við fengum tvo málfærslumenn úr sjálfu málinu til þess að draga línurnar þannig, að það væri öruggt, að það væri í samræmi við dóminn, sem nýlega var búið að kveða upp. Við vissum þess vegna alveg með vissu nema e.t.v. um eina línuna, að það var búið að staðfesta þær með dómi. Og það var sagt við Bretann þá: Afnemið þið fiskveiðibannið fyrst, síðan skulum við fara með málið til Haag. - En þeir fylgdust vitanlega svo vel með og vissu það, að aðgerðir okkar voru í samræmi við dóminn, sem nýlega hafði verið kveðinn upp, og var þýðingarlaust fyrir þá að fara með málið fyrir Haag-dómstólinn, enda má geta þess í þessu sambandi, að það verður vitanlega því erfiðara að fara fyrir dóm með mál eins og þessi, því lengra sem fært er út. Það er þess vegna ekkert sambærilegt að binda sig um aldur og ævi við Haag-dómstólinn og að bjóðast til þess 1952 að farsa með mál fyrir dóminn, þar sem við höfðum breytt landhelgi okkar í samræmi við dóm, sem nýlega var kveðinn upp í Haag. Annað er að sigla, eins og ég kem að síðar, stefna í algera óvissu, hitt var alveg vissa um það, hvernig málalokin mundu verða. Því hefur verið haldið fram oft og einatt og hvað eftir annað komið fram í þessum umr., meira að segja oftar en einu sinni, síðan ég bað um orðið fyrir tveim sólarhringum, að þetta sé sama boðið og vinstri stjórnin hafi boðið 1958, ætla ekki að fara mörgum orðum um þetta, en ég ætla þó að draga fram, hvílík fjarstæða þetta er og hve furðulegur þessi málflutningur er, og ég verð að segja það, að þegar svona málflutningi er beitt, eins og ég skal nú sýna fram á, þá hlýtur að vakna sá grunur, að málið sé meira en lítið óhreint, - þegar þarf að beita slíkri málfærslu eins og þeirri að bera þetta saman við það, sem gerðist 1958. Ég veit, að hver einasti ykkar, sem hér er, viðurkennir það, að lélegum rökum og fölskum rökum þarf ekki að beita fyrir góðan málstað, en þeim rökum er oft beitt, þegar málstaðurinn er veikur eða rangur. Þess er þá fyrst að geta, sem oft hefur verið dregið fram og ég skal ekki fara mörgum orðum um, að samningarnir í NATO voru lögboðnir. Við vorum skyldugir til að taka þá upp. Við höfðum gengizt undir þær skyldur samkvæmt lögum Atlantshafsbandalagsins. Og þegar við leituðum eftir því að fá tilboð frá því 1958, var það um útfærslu, eins og oft hefur verið sagt frá. Í áföngum gegn því, að þeir fengju að veiða hér á vissum svæðum upp að 6 mílum. Við leituðum eftir því hjá öllum NATO-ríkjunum að fá slíkt tilboð, enda væri þá viðurkennd 12 mílna landhelgi og viðurkennt, að við hefðum haft rétt til að færa út einhliða, og það var ekki um neitt það að falla frá mótmælum, það var hrein viðurkenning. Að þessu var leitað, áður en við vorum beittir ofbeldi, áður en reglugerðin kom í gildi, og það var lögboðin sáttatilraun, sem við höfðum gengizt undir að leitað yrði eftir. Það sjá allir, hvílíkur reginmunur er hér á, þegar af þessum ástæðum, sem ég hef nú rakið. En það, sem gerir þetta að andstæðum, beinum andstæðum, þetta, sem hér er verið að gera, og það, sem var boðið 1958, gerir það að andstæðum, en ekki hliðstæðum, er réttindaafsalið, sem engum lifandi manni kom til hugar að minnast á 1958. Ég veit ekki, hvað hefði verið sagt, ef nokkrum manni hefði dottið það í hug að afsala rétti okkar til einhliða útfærslu 1958, eins og gert er í sambandi við þetta tilboð, og þetta er borið saman, þetta tvennt. Ég fullyrði, að það þorði enginn að nefna á nafn 1958, ekki einu sinni Sjálfstfl., að við afhentum það vopn, sem við höfðum unnið alla okkar sigra með, réttinn til einhliða útfærslu án þess að spyrja aðra. Og ekki aðeins við höfðum unnið sigrana með því vopni, heldur hafa allar þjóðir, sem komizt hafa í 12 mílur og lengra, unnið sína sigra með þessu vopni, að færa út einhliða, þegar þær hafa talið það eðlilegt og þegar þær hafa talið, að þær kæmust áfram með það - ekki samkvæmt alþjóðalögum, heldur samkvæmt siðferðilegum rétti og venjum, sem þær eru að mynda með því að færa út. Þetta hefur engum manni dottið í hug að afhenda, þetta hefur verið okkar fjöregg, sem Bretar hafa alltaf verið að sækjast eftir, sótt eftir því í 13 ár að fá að fara inn fyrir 12 mílur og fá Íslendinga til að fallast á að færa ekki út nema að ganga undir dóm eða tilkynna það fyrir fram. Loksins höfum við náð því, segir í Fishing News frá 3. þ.m. Það, sem við höfum sagt um það, að við vildum fara fyrir alþjóðadómstólinn, er þetta: Við höfum sagt það ákveðið hverju sinni, en það var svo fast, svo ákveðið af öllum flokkum, að annað kæmi ekki til mála en að við hefðum þennan einhliða rétt og afsöluðum honum ekki, að það var orðað, og ég sá þá tilkynningu, sá þá frétt m.a. úti í löndum, þar sem Emil Jónsson, núv. hæstv. sjútvmrh., þá forsrh., tilkynnti það, að við værum reiðubúnir til þess að gangast undir alþjóðadómstól með okkar mál, ef þær þjóðir, sem eru nú um 30, sem væru búnar að færa út í 12 mílur og meira, vildu gangast undir það að hlíta þeim dómi eins og við. En að við einir gengjum undir þennan dóm, sem þurfum mest á fiskveiðilandhelgi að halda allra þjóða, það hefur engri stjórn dottið í hug og datt engum flokki í hug 1958. Þessi hugsun er alveg ný, að afsala sér þessum rétti. Við vissum vitanlega, að það var óhætt að gefa slíka yfirlýsingu, og Emil Jónsson, hæstv. sjútvmrh., vissi, að honum var óhætt að gefa slíka yfirlýsingu, vegna þess að þeim þjóðum, um 30, sem hafa þessi réttindi, dettur þetta ekki í hug. Við höfum orðið varir við það, - án þess að fara langt út í það mál, - hvað Bretar hafa sótt eftir þessu, eins og þeir líka segja. Þeir, sem skrifa um málið og vita, hvað samningurinn gildir, segja, eins og t.d. Manchester Guardian: „Hið raunverulega innihald samningsins er það, að Íslendingar hætta við að færa út einhliða og beygja sig fyrir alþjóðadómstól í málinu.“ Það er aðalinntak samningsins. Eftir tilkynningarskyldunni hafa þeir sótt, sóttust þeir meira að segja þannig, eftir að við færðum út 1952, að það var sendur maður eftir mann til flokkanna og til ríkisstj., með skilaboð frá Bretum, að þeir skyldu aflétta löndunarbanninu, bara ef við vildum gangast inn á það að tilkynna fyrir fram, með ákveðnum fyrirvara, ef við ætluðum að færa út aftur. Í þessu: að tilkynna með ákveðnum fyrirvara - liggur e.t.v. meira, án þess að ég vilji fara að túlka það hér, liggur e.t.v. meira en menn gera sér grein fyrir. Það er kannske viss viðurkenning í því að tilkynna slíkt fyrir fram. Það kynni að vera, að alþjóðadómstóll liti svo á, að ef ein þjóð gengur inn á það að tilkynna annarri, í þessu tilfelli að hún ætli að færa út landhelgina, þá sé búið að gefa meira í skyn, að sú þjóð, sem á að tilkynna það, hafi eitthvað svipaðan rétt á þessum slóðum að sögulegum rétti eða einhverju öðru, heldur en menn gera sér grein fyrir. Það liggur kannske dálítið meira í tilkynningunni heldur en menn halda. Hvers vegna á að tilkynna Bretum þetta, og hvers vegna göngum við inn á að tilkynna þeim einum þetta? Ég ætla ekki að fara lengra inn á það. En svo mikið er víst, að þeir sóttu eftir þessu eftir 1952. Og ég ætla ekki heldur að eyða tímanum í að rekja þá sögu, án þess að tilefni gefist til. En okkur hefur verið það vel ljóst, hvað þetta hefur átt að þýða. Utanrrh. hæstv. sagði, að Bretar vissu vel sjálfir, hvað það að falla frá mótmælum, sem ég kem síðar að, þýddi. Ég efast ekkert um, að þeir viti það. Og hann sagði, að þeir segðu, að þetta þýddi, að þeir ætluðu ekki að hreyfa andmælum. En þeir hafa hvergi sagt það, svo að ég viti, brezka ríkisstj. eða talsmenn brezku ríkisstj., að þetta gilti sama og að viðurkenna endanlega íslenzku landhelgina, þessar 12 mílur. Það kemur mjög fram í þessum umr. og er gerður að verulegu atriði einn þáttur, sem skiptir ekki litlu máli að menn geri sér nokkra grein fyrir. Þeir, sem vilja ekki gangast undir alþjóðadómstól í þessu máli, vilja sýna ofbeldi, og hver getur það síður en Ísland? er viðkvæðið. Og hér spyr hv. frsm. meiri hl.: Getur það verið réttarafsal að afsala sér því, sem maður hefur ekki samkvæmt lögum? Við afsölum okkur rétti til að færa út án þess að það sé í samræmi við alþjóðalög. - Þetta sýnist allt saman ákaflega sakleysislegt. Og það er líka sagt oft hér í þessum umr., að þeir, sem vilji ekki lúta alþjóðadómstólnum, ætli sér ekkert annað en ofbeldi, því að alþjóðadómstóllinn fari eftir þeim lögum - og eftir alþjóðarétti. Nú skulum við athuga þetta. Þá er fyrsta spurningin: Eru til lög um landhelgina? Nei, þau eru ekki til. Þetta mun enginn vefengja. Þess vegna var haldin ráðstefna tvívegis um það að reyna að koma sér niður á, hvað alþjóðalög skyldu vera. Og hvað segir laganefnd Sameinuðu þjóðanna? Hún segir: Ég hafði ekkert umboð til þess frá Sameinuðu þjóðunum að kveða upp neinn úrskurð um það, hvað væru alþjóðalög. Það, sem við sögðum, sögðu þeir, var ekkert annað en að endursegja staðreyndir, að landhelgi virtist vera milli þrjár og tólf mílur. Það er ekki vafi á því, að menn hafi haft tilhneigingu til þess að halda því fram, að 12 mílna landhelgi væri hin löglega landhelgi, og hún getur verið lögleg fyrir því, þó að ekki séu lög til að byggja hana á. Það hefur núna 31 þjóð, að ég held, 12 mílur og meira. Og hvernig hafa þær öðlazt það? Með einhliða útfærslu. Er dómur fyrir landhelgi þeirra? Ekki veit ég til þess, að til sé dómur fyrir landhelgi einnar einustu. Hafa þær beygt sig undir alþjóðadóm? Nei. Eru þetta ofbeldisþjóðir allt saman? Við skulum athuga það. Það er nefnilega ekki hægt að brjóta lög, sem eru ekki til. Tilfærslan er ekki andstæð lögum, og þess vegna er hún ekkert ofbeldi, en hún er ekki byggð á lögum eða lagafyrirmælum, af því að þau eru ekki til. Við höfum fært út í bæði skiptin vegna þess, að þó að ekki séu alþjóðalög fyrir því, sem við höfum gert, þá vissum við, að reglurnar voru að skapast fyrir því, að við gætum tekið okkur fyrst 4 og síðan 12 mílna landhelgi. Og við urðum að halda áfram að færa út landhelgina samkv. íslenzkum lögum og alþjóðarétti, ekki kannske alltaf samkv. lagarétti, heldur landfræðilegum rétti. Siðferðilegum rétti og fleira, sem byggir smátt og smátt upp réttinn meðal þjóðanna. Með því að fallast á það að leggja málið undir alþjóðadóm, skipum við okkur aftast í röðina í staðinn fyrir fremst í röðina. Við höfum verið meðal þeirra þjóða, sem með útfærslu okkar á landhelginni höfum verið - kannske ekki nema að litlu leyti - að skapa venjur, skapa rétt. Nú getum við ekki, eins og hefur verið sýnt hér fram á mjög greinilega af öðrum, annað en siglt í kjölfar hinna, komið ef til vill nokkuð langt eða mjög langt á eftir. Það er vitað mál, að alþjóðadómstóllinn er íhaldssamur, - dómstólar hafa alltaf tilhneigingu til að vera íhaldssamir, og alþjóðadómstóllinn dæmir ekki eftir venju og reglum, fyrr en þær eru orðnar viðurkenndar. Hann dæmir eftir gömlum lögum, þangað til reglurnar eru orðnar viðurkenndar í verki. Þess vegna er það, að við getum orðið langt á eftir í landhelgismálinu samanborið við það, sem við hefðum orðið, hefðum við haft réttinn til einhliða útfærslu, eins og við höfðum áður. Afsalið á réttinum til einhliða útfærslu er langstærsta atriðið í þessu máli, svo að öll hin atriðin eru ósambærileg við það. Ég ætla að athuga brtt. lítils háttar og mun ekki heldur þar verða langorður. Það er þá fyrst, að við ættum nú sannast að segja að geta orðið sammála um það að hafa skiljanlegt orðalag á þeirri orðsendingu, sem hæstv. utanrrh. sendir. Það er nú raunverulega það minnsta, sem hægt er að gera kröfu til. Og kem ég þá fyrst að orðunum „falla frá mótmælum“. Þessi orð eru túlkuð á þann veg, að það sé sama sem að viðurkenna endanlega og óafturkallanlega, eins og hæstv. utanrrh. hefur orðað það. Um þetta atriði hefur lagadeild háskólans gefið út álitsgerð, sem ég tel eina furðulegustu álitsgerð, sem ég hef séð, og hefur sumt af því verið rakið í þessum umr. Ég efast ekkert um það, að í lagadeild háskólans eru góðir lögfræðingar, betri og viðlíka og margir aðrir lögfræðingar í þessu landi. En ég hef sannast að segja ekki séð og ekki búizt við, að deildin léti frá sér álitsgerð eins og þá, sem hún hefur látið sér sæma að láta frá sér í þessu máli. Ég hygg, að það sé það venjulega, þegar stofnun eins og háskólinn lætur frá sér álitsgerð í máli svipuðu og þessu, þá sé það sýnt og sannað, að orðatiltækið „að falla frá“ hafi verið notað í milliríkjasamningum, hafi þýtt það, sem þeir tilgreina, og hafi staðizt þann skilning, sem þeir tilgreina. Öðruvísi er það ekki sá rökstuðningur, sem lagadeild sæmir að láta frá sér. En hitt vita allir menn, bæði utan þings og innan, að það „að falla frá mótmælum“ þýðir ekki, að viðurkenna, frekar en „að þegja og veita ekki andmæli“ þýðir: samþykkja. Og það er alveg furðulegt, að við skulum þurfa að deila um það hér á Alþ., að notað sé orðalag í þessum samningum eða þessari orðsendingu, sem er skiljanlegt og afdráttarlaust. Ef þetta orðalag: „falla frá mótmælum“ - þýðir sama sem viðurkenna endanlega og óafturkallanlega, hvers vegna má ekki nota þessi orð? Og ef hver og einn okkar þm. spyr sig aðeins að þeirri samviskuspurningu, dettur nokkrum okkar í hug, að brezka stjórnin noti orðatiltækið „falla frá mótmælum“, án þess að það liggi ásetningur á bak við? Haldið þið, að þeir séu að leika sér að því að nota einhver önnur orð yfir sama hugtak, það sé eitthvert aðalatriði fyrir þá? Það getur haft þýðingu, að gengið sé rétt frá orðalagi í samningum. Og ég er ekki í neinum vafa um, að það á eftir að koma á daginn, að þetta orðalag er sett í ákveðnum tilgangi, annars væri það ekki gert. Ég veit, að okkar menn, sem reyndu samninga í London, hafa reynt að fá hitt orðalagið, því að það var ekkert leyndarmál, að ýmsir sögðu það við hvern sem hafa vildi, að það yrði aldrei fallizt á þessa samninga, nema hreinlega yrði viðurkennd endanlega og óafturkallanlega 12 mílna landhelgi, og þetta orðalag er eingöngu komið inn frá brezku stjórninni, vegna þess að okkar menn hafa ekki fengið annað. Þetta orðalag hefur engum Íslendingi dottið í hug að taka upp í staðinn fyrir það, sem þeir höfðu sett sér að ná fram. Þetta orðalag er frá brezku stjórninni og sett fram í ákveðnum tilgangi. Ég ætla hér að minnast á annan samning, sem var gerður 1941 og þar sem orðalag var þannig, að það virtist vera ákveðið. Þessi samningur er herverndarsamningurinn við Bandaríkin. Það var fenginn lærðasti diplómat Íslands til þess að orða samninginn ásamt manni, sem hafði þá nýlega látið af starfi sem prófessor við Háskóla Íslands. Ein grein í þessum samningi var, með leyfi hæstv. forseta: „Bandaríkin skuldbinda sig til að hverfa burt af Íslandi með allan herafla sinn á landi, í lofti og á sjó, undireins og núverandi ófriði er lokið.“ Það var tekið fram í orðsendingunni, að það yrði að svara henni alveg nákvæmlega játandi, og væri óskað eftir, að svarið yrði ekki birt, fyrr en íslenzka ríkisstj. væri búinn að rannsaka svarið. Svarið kom, og það er tekið upp: „Bandaríkin skuldbinda sig til að hverfa burt af Íslandi með allan herafla sinn á landi, í lofti og á sjó, undireins og núverandi ófriði er lokið.“ Svo var hnýtt aftan í orðsendinguna ákaflega kurteisum orðum um, að þeir virtu okkar sjálfsákvörðunarrétt o.s.frv., en skotið inn í, að þeir mundu fara héðan, strax og núverandi hættuástandi í milliríkjaviðskiptum er lokið. Það var talið af þeim, sem rannsökuðu þetta, að það væri að vísu svolítið öðruvísi orðað, en þetta væri almenn kurteisi þarna í lokin, sem væri eðlilegt að fylgdi svarinu. En svo mikið er víst, að þegar átti að fara að ganga eftir því, að herinn færi, þá sagði Bandaríkjastj.: Ófriðnum er ekki lokið, hættuástandinu er ekki lokið. Það þarf fyrst að gera samninga við styrjaldaraðila o.s.frv. -- Og á þessu var samningurinn byggður 1946 um lið á Keflavíkurflugvelli, sem heitir: „Samningur um niðurfellingu herverndarsamningsins við Bandaríkin.“ Þetta er aðeins ónákvæmt orðalag, sem enginn tók eftir. Bæði maður, sem var fyrrv. prófessor, og reyndur diplómat rannsökuðu orðalagið, og það þýddi þetta. Stórveldið segir: Við skiljum það svona, og við höldum okkur að því. - En á því ættu allir alþm. og allir að geta séð, hvað það þýðir að hafa óákveðið orðalag, eins og það að „falla frá“, hvort það muni standa á þjóð, sem telur sér fært að nota slíkt, að nota það, ef hún getur. Þó að ég ætli ekki að hafa í frammi neina illmælgi um brezka heimsveldið, síður en svo, þá dettur mér ekki í hug að halda því fram, að Bandaríkin séu ekki a.m.k. eins orðheldin sem þjóð eins og Bretar. En þetta orðalag notuðu þeir til þess að hanga í því og sögðu: „Okkur er ekki skylt að fara burt af landinu með herinn.“ Þess vegna er það alveg furðulegt, ef menn ganga að því með opin augun að taka við orðalagi, sem okkur er skammtað af Bretum í þessu sambandi og þeir hafa áreiðanlega ákveðinn tilgang með. Ég ætla ekki að fara mörgum orðum um hinar brtt. Ég get ekki séð, að það sé neins staðar tekið fram í samningnum, nema þá óbeint, eins og hæstv. ríkisstj. heldur fram, að Bretar fari héðan úr landhelginni eftir 3 ár. Og hæstv. utanrrh. getur sagt okkur það, að hann hafi útvegað sér þetta bréf vegna hinnar vondu stjórnarandstöðu, vegna þess að hún mundi tortryggja sig. Þetta kemur alls ekki heim, eins og fæst í þessu máli, það rekur sig hvað á annað, því að hæstv. ráðh. sagði frá bréfinu í útvarpi, áður en nokkur var farinn að tortryggja hann. Og hvers vegna telur hann sig þurfa bréf upp á það, að Bretar fari héðan, ef það er svo ákveðið í samningnum, að það sé alveg öruggt? Hvers vegna þarf að fá aukabréf upp á það, að Bretarnir fari, ef það er alveg öruggt samkv. samningnum, að þeir fari? Hvers konar samningur er þetta eiginlega að verða, þegar þarf að lappa upp á hann með skýringum frá háskólanum, að þeir skilji hann svona og svona, vegna þess að Bretarnir muni hugsa svona og svona, og lappa upp á þetta atriði, að þeir muni fara héðan? Það sýnir, að samningurinn er ekki í augum ríkisstj. allt of öruggur, og það er heldur engin furða. Þess vegna er það, að það stendur í bréfinu, sem hæstv. utanrrh. hefur með höndum frá brezku ríkisstj., að ríkisstj. Bretlands hafi skuldbundið sig til að fara héðan eftir 3 ár. Hvað er þá á móti því að samþykkja þetta inn í sjálfan samninginn? Hvað er þá á móti því að samþykkja þetta, fyrst það stendur í aukabréfi, sem er í höndum ráðh.? Hvað er á móti því? Hvernig geta Bretar haft nokkurn skapaðan hlut á móti því?  Enn fremur er sagt í 4. tölulið orðsendingarinnar, að næstu 3 ár megi þeir ekki veiða á tilteknum svæðum. Ég er nú hræddur um, að lögfræðingar eins og þeir, sem sitja í ríkisstj., hefðu kannske brugðið því fyrir sig, ef þeir hefðu verið að ræða samning, sem einhver önnur ríkisstj. gerði en þeir sjálfir, þá hefði kannske komið eitthvað um það, að það mætti álykta ex contrario. Það mætti segja, fyrst þeir mega ekki veiða í næstu 3 ár, að þeir megi veiða á eftir. Ég vil ekki skýra málið þannig og ekki halda því fram, að það þýði það, en stundum eru lög skýrð þannig og samningar. Ég vil halda því fram, að það sé ekki í þessu tilfelli. En hvers vegna má ekki standa „framvegis er“, frá því að samningurinn tekur gildi, er þeim óheimilt að veiða á þessum stöðum, bæði í næstu þrjú ár og árin þar á eftir? Hvers vegna má þetta ekki standa, ef það er ætlunin, að þeir fari þarna út eftir þrjú ár? - Þetta er alveg furðulegt. Það má ekki nota rétta orðið yfir, að þeir viðurkenni íslenzka landhelgi. Það má ekki nota orðin um það, að þeir lofi því að fara, sem þó er sagt að standi í bréfi, sem hæstv. ráðherra hefur. Og það má ekki heldur segja, að framvegis skuli þeir ekki fiska á tilteknum svæðum, heldur þarf að segja: næstu þrjú ár mega þeir ekki fiska, en ekki tekið fram um það, hvað sé eftir þrjú ár. Það er sagt, að við gerum allt til þess að tortryggja þennan samning. Við gerum ekkert annað en að koma með brtt., skýra orðun á því, sem þeir segja að samningurinn þýði. Og hvers vegna má ekki orða hann skýrt? Þeir halda því ekki fram, að þessar brtt. þýði ekki það sama og samningurinn, eins og hann liggur fyrir. Nei, síður en svo. En það má bara ekki orða það skýrt. Svo komum við að síðustu brtt., sem er um alþjóðadóminn. Það er nú búið að halda fram furðulegustu staðhæfingum um alþjóðadóminn og vinnubrögð hans. Það er sagt, að við getum fært út, látið liggja að því strax í utanrmn., að við getum fært út landhelgina og þær breyt. standi, þangað til alþjóðadómstóllinn sé búinn að kveða upp dóm í málinu. Mér varð að orði satt að segja: Nú, þetta er ekki amalegt. Ef þetta er svona, þá verðum við alltaf að færa út, færum bara út á allt landgrunnið. Og svo tekur það langan tíma að útkljá þetta fyrir alþjóðadómi, og á meðan höldum við þessu og Bretarnir fiska ekki ugga hér. Svo næsta skipti, þegar við erum búnir að tapa þessu, þá færum við okkur eitthvað lengra inn kannske, og svo koll af kolli. Vitanlega er þetta ekki svona. Og það gerir umr. hér að þeim furðulegustu umr. að ræða um svona hlut á þennan hátt. Ég viðurkenni það, að hæstv. utanrrh. hefur aldrei sagt um þetta annað en það, sem má til sanns vegar færa, þó að hann talaði þannig, að það hlaut að verða misskilið, og ég vil ekki halda því fram, að hann ætlist til að láta misskilja sig. Sannleikurinn er sá, að það er líka sagt allt annað, áður en þessar sögur eru fundnar upp. Þeir finna það, að mönnum er viðkvæmast af öllu, sem er ekki furða, að afsala sér réttinum til einhliða útfærslu. sem hefur verið vopn okkar og allra þjóða, sem hafa fært út landhelgina, eins og við höfum sýnt fram á. Og þá er þetta fundið upp. En í aths. við þáltill. stendur það, sem hefur nú verið áréttað af einum hv. þm., sem hér hefur talað, það er í fjórða lið, að ágreiningi um hugsanlegar aðgerðir skuli vísað til alþjóðadómsins. Um hugsanlegar aðgerðir, ekki aðgerðir, sem búið er að gera. „Um hugsanlegar aðgerðir,“ stendur í sjálfri grg. Og við vitum það, þó að maður sé farinn að ryðga í lögum, þá þekkir maður þá lagareglu, sem er sú almennasta, að þegar deila er um eitthvert atriði, þá er a.m.k. ekki sá, sem kann að verða dæmdur, settur inn í tugthús og látinn taka út refsinguna, áður en dómur gengur. Og það er reynt að halda status quo í hverju máli, þangað til dómur er genginn, - því ástandi, sem var, þegar deilan reis, er reynt að halda, en láta hvorugan aðila ná þeim rétti, sem hann er að sækjast eftir. Þegar við erum í þessu tilfelli að deila um landgrunnið, þar sem Bretar fiska og þar sem við fiskum, þá er vitanlega reynt að láta haldast það ástand, sem verið hefur, þangað til dómur er kveðinn upp. Og samkv. lögum dómsins er gert ráð fyrir þessu, því að í 41. gr. segir: „Dómstóllinn hefur vald til þess að ákveða, ef hann telur atvik heimta það, hverja þá bráðabirgðaráðstöfun, er hann telur þurfa að gera til hagsmunagæzlu hvors aðila.“ Og þetta getur hann tilkynnt aðilum og öryggisráði. Það, sem hæstv. utanrrh. á við, þegar hann talar um úrskurð, en ekki dóm, - hann talaði um úrskurð réttilega, - er það, að fyrsta verk dómsins yrði sennilega það að ákveða, áður en 6 mánaða fresturinn er útrunninn, að það ástand, sem verið hefur, skuli haldast óbreytt, þangað til dómurinn hefur verið kveðinn upp, samkv. þessari lagagr. Þó að það sé orðað þannig, að menn hlutu að misskilja hann, þá er það þetta, sem hann á við með þeim úrskurði, sem gengur innan sex mánaða. Ég ætla ekki að fara frekari orðum um alþjóðadómstólinn. Það hefur verið talað um hann hér af öðrum og sýnt fram á, að það er áhyggjuefni framkvæmdastjóra Sameinuðu þjóðanna, hvað dómstóllinn hefur lítið álit og miklu minna álit en gamli Haag-dómstóllinn hafði. En það er staðreynd, að þessum dómi hafi ekki viljað lúta nema um einn þriðji af Sameinuðu þjóðunum. Mér dettur ekki í hug að halda því fram, að í þessum dómi séu ekki góðir og gegnir menn, - síður en svo, - þeir eru það áreiðanlega. En það er alveg tvímælalaust, eins og rakið hefur verið hér, og það er sú stóra hætta, að dómari, hvað samviskusamur sem hann er, fer ekki eftir öðru en sínum skoðunum, skoðunum og lögum og venjum, sem hann á að dæma eftir, og þær mótast alltaf af því þjóðerni, sem hann tilheyrir, af þeirri menningu, sem hann lifir í og er alinn upp í. Og það er staðreynd, að þær þjóðir, sem eru á móti okkur í landhelgismálinu, eiga nú meiri hluta í dómnum. Við getum þess vegna ekki búizt við því, eins og ég líka sagði áðan, þegar ég minntist á hættuna af því að afsala hinum einhliða rétti til útfærslu, að þegar dómurinn dæmir, þá verði það mat, sem hann leggur á okkar mál, okkur hagkvæmt, því að við skulum gera okkur það ljóst, eins og margsinnis hefur verið tekið fram, að hér er ekki verið að dæma eftir lögum, hér er verið að dæma eftir því, hvað dómurinn álítur rétt í þessu tilfelli, til þess hefur hann vald, og það er eins konar mat á aðstæðum. Við getum ekki búizt við því, að það verði okkur hagstætt, þvert á móti. Það er því eitt af því allra hættulegasta, sem nokkurn tíma hefur verið gert, það réttindaafsal, sem hér er verið að gera í þessu máli. Það er í mínum augum svo alvarlegt atriði, að ég tel það langsamlega stærsta málið, sem hefur komið fyrir á Alþ., síðan ég kom í þessa sali, og samanborið við miklu lengri tíma. Það getur ekki verið, að þessu máli, sem hefur verið svo lengi í deiglunni, liggi svo mikið á, að ekki sé hægt að láta það ganga undir þjóðaratkvæði. Ég skil ekki í því, að nokkur þm. neiti því í hjarta sínu, að hann hefur ekki umboð til að gera þennan samning. Allir flokkar og allir frambjóðendur við síðustu kosningar, núv. þm., lofuðu þjóðinni því hátíðlega, að þeir skyldu ekki slá undan í því máli, og það sem er undansláttur og stærsti undanslátturinn er afsalið á einhliða réttinum, - afsalið á einhliða réttinum, sem hefur verið vopn okkar til þessa í málinu og vopn allra þjóða, sem komizt hafa í 12 og yfir 12 mílur í landhelgismálinu. Þeir hafa ekkert umboð til þess. Og hvers vegna ekki, ef stjórnarflokkarnir eru svo sannfærðir eins og þeir segja um það, að þjóðin jafnvel fagni þessum samningi, mikill meiri hluti hennar sé honum samþykkur, - hvers vegna ekki að láta þetta ganga undir þjóðaratkvæði? Ég vil nú enn skora á ríkisstj. að taka þetta atriði til athugunar. Hér er verið að gera stórfelldara afsal á réttindum en gert hefur verið, - kannske erum við að afsala sjálfstæði okkar, og ég get undir engum kringumstæðum skilið, hvers vegna þarf að þvinga þennan samning í gegn með þessum hraða og ekki hægt að láta þjóðaratkvæði ganga í málinu. Ég vil blátt áfram óska eftir því, að ríkisstj. geri grein fyrir því, hvers vegna sú leið er ekki farin. Það hafa engin rök komið fram fyrir því enn, að það sé ekki hægt. Ég get ekki séð, að Bretum liggi svo mikið á að gera þessa samninga, eða ég veit ekki til þess. Það kann að vera, að fyrir liggi loforð, að þeir mættu koma hingað einhvern ákveðinn tíma. En ég vil enn einu sinni skora á ríkisstj. að taka það til athugunar að fallast á, að þjóðaratkvæðagreiðsla fari fram um þetta stórmál.



Herra forseti. Ég skal ekki vera allt of langorður, það er búið að ræða mikið um þetta mál. Skal ég reyna að taka aðeins aðalatriðin, sem ég álít að séu í þessum samningi. Hv. frsm., 5. þm. Reykv. (JóhH), fórust orð í ræðu, sem hann hélt, á þessa leið: Við höfum þá trú á málstað þjóðar okkar, að við þorum að vísa til alþjóðadómstóls. - Ég vil bara spyrja: Hvers vegna vísuðu þeir ekki ágreiningsatriðinu við Breta um landhelgismálið til alþjóðadómstóls nú? Hvers vegna gerðu þeir það ekki? Það var einfaldlega af því, að þeir vissu, að þeir mundu tapa fyrir þeim alþjóðadómstóli, vegna þess að hann hafði engin lög til þess að dæma eftir. Þora þeir það þá frekar síðar, ef á að færa landhelgina frekar út? Ég vil bara biðja ykkur að athuga það. Er aðstaðan þá betri? Hvaða tryggingu hafa Íslendingar fyrir því, að það verði sett einhver lög viðvíkjandi útfærslu landhelgi? Alls enga. Ég gæti trúað, að þeir glottu, Bretarnir, þegar þeir eru að athuga þetta og þegar þeir eru að fá þýðingar á íslenzku blöðunum, þar sem þau tala um þann mikla sigur, sem við höfum unnið í samningunum við þá. Það er nefnilega dálítið barnalegt að lofa því að vísa ágreiningi um útfærslu landhelginnar til alþjóðadómstóls, þegar vitað er, að hann hefur engar lagasetningar til að dæma eftir viðvíkjandi útfærslu landhelgi. Þetta er ofur lítið barnalegt, að ætla að lofa þessu fyrir alla framtíð. Það væri fyrir sig, ef ríkisstj. hefði gert þann fyrirvara, að yrðu gerðar alþjóðasamþykktir um útfærslu landhelgi, þá skuldbyndi ríkisstj. sig til að hlýða þeim samþykktum, og ef ágreiningur yrði um framkvæmd þeirra, þá yrði honum vísað til alþjóðadómstóls, því að þá var tryggt, að alþjóðadómstóllinn hafði einhverjar samþykktir til að fara eftir. En það er fráleitt að lofa að vísa ágreiningsmálinu um útfærslu landhelginnar til alþjóðadómstóls, þegar vitað er, að hann getur ekki dæmt eftir neinum reglum eða samþykktum. Af hverju var Gefnarráðstefnan haldin? Til að reyna að koma sér niður á einhverjar reglur. Og það náðist ekki samkomulag. Hvaða tryggingu höfum við fyrir því, að það náist nokkurn tíma samkomulag? Það þurfti tvo þriðju atkvæða til þess að fá löglegt samkomulag á Genfarráðstefnunni, - það náðist ekki, - en það þurfti ekki nema einn þriðja til að stöðva málið. M.ö.o.: Bretar og aðrar fiskveiðiþjóðir, sem vilja ekki, að við stækkum landhelgina, þurfa á ráðstefnum með sömu reglum ekki nema einn þriðja af atkv. til að hindra, að nokkrar reglur verði settar, og þar með að hindra það um alla framtíð, að við getum nokkurn tíma fært frekar út landhelgina en orðið er. Þetta er alvarlegur hlutur. Þetta er þungi málsins. Ég geri ekki mikið úr 1. liðnum. Það má vel vera, að Bretar geri þetta af klókskap. Ég gæti vel fallizt á það. En ég hef ekki trú á því, að þeir veiði með herskipavernd innan við 12 mílur framar, af því að þeir eru búnir að reyna til þrautar, að það er ekki gerlegt, það er ekki framkvæmanlegt. Það var verið að birta mynd af hv. 4. þm. Austf. í Morgunblaðinu og reyna að gera hann hlægilegan fyrir það, að hann hélt því fram, að þetta hefði bara verið til bóta fyrir okkur, að Bretar héldu sínum skipum í hópum. En þetta var bara dagsatt hjá 4. þm. Austf., - ég vil nú ekki segja: aldrei þessu vant, - en hann sagði satt þarna. Þetta var bara dagsatt. Þetta er alveg hliðstætt því t.d., ef nágranni okkar ætlaði að beita kúm í túnið okkar. Haldið þið það væri ekki betra fyrir okkur, að hann passaði kýrnar á einhverjum bletti á túninu, en hann léti þær valsa um allt túnið? Það er bara það, að áður en Bretar tóku upp á þessu, þá urðum við t.d. fyrir línutapi fyrir norðan. Eftir að þeir voru farnir að hópa saman skipunum, urðum við aldrei fyrir neinu veiðarfæratjóni. Hv. 4. þm. Austf. sagði alveg satt þarna, þó að Morgunblaðsmennirnir skili það ekki, því að þeir hafa aldrei verið neinir sjómenn og ekki lagt neina línu og hafa ekkert vit á þessu. Það sér hver einasti maður, að það er hreinn fíflaháttur að ætla að lofa því skilyrðislaust að vísa máli til alþjóðadómstóls, þegar engar samþykktir og engin lög eru til fyrir því, hvernig á að dæma. Það er eins og einhverjir krakkar hefðu gert þetta. Ég get lýst því yfir, að ég reyndi að gera mér grein fyrir þessu máli algerlega hlutlaust og hef ekki nokkra löngun til þess að halla á ríkisstj., ekki þá minnstu, og hefði feginn viljað vera með þessu, ef ég hefði getað. Ég hugsaði málið algerlega hlutlaust, því að það er sannarlega nóg, að þessir ráðh. vinni hér um bil kauplaust, þótt ekki þurfi að skamma þá fyrir alla skapaða hluti, sem þeir gera. Ég hef enga löngun til þess að deila á ríkisstj. En ég vildi benda þeim á þetta, ef nokkur leið væri að laga Þetta, að koma a.m.k. því skilyrði inn, að ágreiningi sé ekki vísað til alþjóðadómstóls, án þess að búið sé að gera samþykkt um fiskveiðilandhelgina. Það er sjálfsagt fyrir Íslendinga að hlýða lögum og reglum. En það þurfa bara að vera einhver lög og einhverjar reglur, einhverjar samþykktir til að fara eftir. En hitt er eins og hver önnur glópska, að lofa því að vísa ágreiningsatriði til dómstóls, þegar hann hefur enga möguleika til að dæma málið. Ef þeir treysta því, að þetta sé rétt og framkvæmanlegt, þegar á að færa landhelgina út fyrir 12 mílur, því gera þeir það þá ekki nú að fara í 72 mílur, þar sem um 30 þjóðir hafa gert það, og þar er þó hægt að styðjast við fordæmin, þó að það sé ekki annað? Hvaða ástæðu höfum við til þess einir allra þjóða að lofa svona löguðu? Hvaða þjóð hefur lofað þessu? Hvaða þjóð hefur lofað því, er hún ætlar að stækka landhelgi sína, að leggja það undir alþjóðadómstól? Engin. Þetta er auðmýking á frelsi okkar og sjálfstæði. Það er búið að samþ. hér landgrunnslög frá 1948. Hvað voru mennirnir að gera, ef þeir héldu ekki, að þeir réðu yfir landgrunninu? Hvað átti það að þýða að samþ. lög um þetta? Það er vitað, að þegar um málma og olíur og slíkt er að ræða, þá vilja þjóðirnar hafa rétt yfir landgrunninu, en það hafa ekki náðst enn samþykktir um veiðina. Má vera, að það verði, má vera að það verði ekki, en það er bara óviturlegt að lofa þessu alveg ótímabundið. Það væri fyrir sig, ef það væri í 10–20 ár. Þetta er ótímabundið. Hvað munu næstu kynslóðir segja um þetta? Hvernig munu þær dæma það, ef þær verða algerlega færðar í fjötra, ef afkomendur okkar óska eftir því eftir 30–60 úr, að breyta landhelgislínunni? Bretar segja: Jæja, við leggjum það fyrir alþjóðadómstól. - Þeir hafa séð um það, að engar reglur eða samþykktir eru til, sem gera okkur mögulegt að færa út landhelgina. Hvernig munu þær dæma þessa menn? Ég vil segja: Það á engin ríkisstj. að gera svona hlut, svona endileysu. Með einföldum orðsendingum milli ríkja ætla þeir að gera þetta: hlut, sem skerðir í raun og veru frelsi og sjálfstæði okkar. Það er alveg sjálfsagt fyrir okkur að hlýða lögum og reglum, en þær verða bara að vera til. Og ef þær eru til, þá þarf ekki neitt að vera að lofa því að vísa til alþjóðadómstóls, þá hafa allar þjóðir rétt til þess. En viðvíkjandi því ofbeldi, sem Englendingar hafa verið að sýna okkur, þá er allt of mikið gert úr því, hvað okkur stafi mikil hætta af því. Þeir vita það ósköp vel sjálfir, að það er ekki hægt að láta skipin veiða sér til hagsbóta með herskipavernd. Það er ekki hægt. Þeir gerðu þetta aðeins af stífni og neyddu skipin til þess, þeim var miklu betra að vera frí og frjáls utan við 12 mílurnar en vera að þvinga þau að veiða á vissum svæðum innan við þær. Þetta, vissu Bretar sjálfir og voru komnir í algert öngþveiti. Við áttum bara að halda þetta út. Og ég get sagt ykkur það, að það var miklu betra fyrir okkur að ganga að því, sem um var talað á Genfar-ráðstefnunni, að lofa þeim að veiða hvar sem var í 5 eða 6 ár, heldur en ganga að þessu fyrir ótakmarkaðan tíma. Það var miklu hagkvæmara fyrir okkur, því að það skulum við gera okkur ljóst, að þeir fá að vera þar sem þeir vilja fyrir norðan á sumrin, fyrir sunnan að vetrinum, þeir fá nokkurn veginn að haga sér eins og þeir vilja. Og það, sem Bretar veiða ríkisstj. á, er útfærsla grunnlínanna. Ég skal játa, að í bili er okkur þetta hagræði. Það má vel vera, að við hefðum getað náð þessu, en það hefði getað kostað okkur einhverja fyrirhöfn og deilur. Agnið, sem ríkisstj. Íslands er veidd á, er útfærsla grunnlínanna, en í því er falinn sá öngull, að bundnar eru hendur okkar um alla framtíð viðvíkjandi því, að við getum fært frekar út fiskveiðilandhelgina. Hverju skiptir Breta línan á milli 6 og 12 mílna, miðað við hinn hluta landgrunnsins? Hún er einskis virði fyrir þá. Það er það, sem þeir hafa alltaf óttazt, að við færum lengra en í 12 mílur. Það er það, sem þeir hafa alltaf verið að reyna að tryggja, að við gerðum það ekki. Við vitum það í stjórnarandstöðunni, að það er sama, hvaða till. við komum með, þær eru allar drepnar. En ég vildi nú benda ríkisstj. á, hvort það væri ekki hægt að koma að þeim fyrirvara, að málinu væri ekki vísað til alþjóðadómstólsins, nema alþjóðadómstóllinn hefði einhverjar samþykktir til að dæma eftir. Ef það er ekki hægt, þá er betra fyrir okkur að semja ekki heldur en semja um þetta. Það er barnalegt að semja svona og furðulegt, að fullþroska menn skuli láta sér detta það í hug. Hvernig í ósköpunum stendur á því, að þeir vísa ekki núna deilunni til alþjóðadómstóls? Það er af því, að það er ekki hægt. Þeir hafa ekkert til að dæma eftír. Svo þegar búið er að færa landhelgislínuna út í 12 mílur, þá á að vísa ágreiningsatriðinu fyrir alþjóðadómstólinn. Þetta er eins og hver önnur endileysa. Ef menn athuga þetta skynsamlega og rólega, þá sjá menn, að þarna er verið að teyma menn á asnaeyrunum. Aðstaða Breta gagnvart okkur eftir þetta er ámóta og mannsins, sem er búinn að láta laxinn gleypa agnið, og það er ekki í munninum á honum, það er komið í magann á honum og hann getur alls ekki losað sig. Ef þetta agn væri ná aðeins í munninum á hæstv. ráðh., þá væri víst enginn fúsari en ég að losa þá við það.



Herra forseti. Það eru mjög furðulegar kenningar, sem hér er haldið fram, að það sé afsal á einhliða rétti Íslendinga til þess að færa út landhelgina, ef við föllumst á það, að ágreiningur af þeim sökum skuli lagður undir alþjóðadómstól. Því er haldið fram, að þetta sé mikið réttindaafsal, vegna þess að alþjóðadómstóllinn hafi ekki eftir neinum reglum að fara. Og það er sagt einnig, að dómstóll hljóti ætíð að verða íhaldssamur og verða á eftir þróuninni í þessum málum. En hver er nú sannleikurinn í þessu, ef við skoðum þetta mál? Hvaða stofnun er það, sem varð þess valdandi, að mjög breyttust viðhorf í öllum landhelgismálunum, og meira að segja kom af stað þýðingarmestu breytingunni, sem enn hefur orðið á landhelgi Íslendinga, og það var friðun flóa og fjarða við Ísland? Voru það alþjóðasamþykktir eða samningar eða fordæmi 20–30 ríkja, eins og hér er vitnað til, eða var það kannske alþjóðadómstóllinn, sem hafði í því forustuna og var skapandi þess réttar, sem reynzt hefur okkur mikilsverðastur í þessu máli? Það var vitnað hér áðan af hv. 2. þm. Vestf. í dóminn í máli Norðmanna og Breta, sem var undirstaða aðgerða okkar 1952. Sá dómur var einmitt brautryðjandi í þessum efnum. Hann kvað á um það, þó að engin sett alþjóðasamþykkt væri til, að þá væri það m.a. vegna lífshagsmuna fólksins, sem Norðmenn höfðu rétt fyrir sér, en ekki Englendingar. Það var þessi alþjóðadómstóil, sem nú er sagt að ætið sé á eftir, - það var hann, sem setti fram í skýru og stuttu máli þær helztu röksemdir, sem við höfum fram á þennan dag byggt á, ekki aðeins það, sem við gerðum 1952, heldur einnig réttarlega túlkun á því, að aðgerðirnar 1958 hafi haft við lög að styðjast. Það er þess vegna algert öfugmæli og lýsir fullkominni vanþekkingu á sögu þessa máls og alls, sem í því hefur gerzt, þegar sagt er, að alþjóðadómstóllinn sé þarna á eftir þróuninni, 20–30 árum, þegar það liggur fyrir, að í því eina máli þessarar tegundar, sem lagt hefur verið undir hann, vann hann brautryðjendastarf - og okkur Íslendingum alveg sérstaklega ómetanlegt brautryðjendastarf. Ég játa, að það kann að verða löng bið, þangað til við fáum alþjóðasamþykkt eða viðurkenningu einstakra ríkja fyrir rétti okkar yfir landgrunninu að öllu eða einhverju leyti. Alþingi Íslendinga gerði sér hins vegar grein fyrir því 5. maí 1959, að þennan rétt gætum við ekki tekið okkur nema að fá á honum viðurkenningu annarra. Og nú höfum við, í stað þess að afsala rétti til Breta, fengið þá til þess fyrir fram að skuldbinda sig til þess varðandi þá stofnun, sem þarna hefur verið brautryðjandinn og hefur sett og skýrt réttarreglurnar, sem okkur mega bezt að haldi koma, ekki aðeins varðandi það, sem við höfum gert, heldur einnig í framtíðinni, - til þess að beygja sig fyrir úrskurði þess aðila, hvað sem alþjóðasamþykktum, sem erfitt verður að ná, eða viðurkenningu einstakra ríkja líður. Ég segi hiklaust, að þetta er mesti sigur, sem við höfum unnið í landhelgismálinu fyrr og síðar: að fá Breta til þess að viðurkenna, að það sé þessi forustuaðili um réttarsköpun í þessum efnum, sem þarna eigi að veita viðurkenningu, og við þurfum ekki að bíða eftir viðurkenningu einstakra ríkja né alþjóðasamþykktum, sem við höfum séð, hversu erfiðlega gengur að ná. Jafnframt vil ég mótmæla því sem algerlega tilhæfulausu og ósæmilegu, þegar því er haldið fram á Alþ. Íslendinga, að við höfum ekki stuðzt við alþjóðalög við útfærsluna 1958. Og ég segi, að það er harðasti fordæmingardómurinn, sem þessir menn kveða yfir athæfi sínu, mennirnir, sem alltaf hingað til hafa sagt, að þeir hafi einungis farið eftir alþjóðalögum, þegar þeir nú koma og segja: Nei, við megum ekki bera það undir dóm, af því að það voru engin alþjóðalög. - Ég segi: Það er betra, að við vorum búnir að fá viðurkenningu Breta fyrir 12 mílunum, áður en þessir herrar opnuðu sinn munn á þennan veg. Allt þangað til þessi till. kom fram, hélt jafnvei 2. þm. Vestf., hv. þm. Hermann Jónasson, því fram, að þetta hefði verið í samræmi við alþjóðalög. Það er svo eftir öðru, þegar þeir nú leggja sig alla fram til þess að túlka allt í því samkomulagi, sem hér er ráðgert að gera, Íslandi til óhags. Sem betur fer, geri ég ráð fyrir, að alþjóðastofnun eins og alþjóðadómstóllinn taki ekki meira mark á þessum herrum en almenningur á Íslandi, ómerk þyki ómagaorðin þar jafnt og hér. Enn er svo sá hugsunarháttur, þegar þessir menn leyfa sér að segja: Við berum undir alþjóðadómstól það, sem við vitum sjálfir fyrir fram að er rétt, en við neitum að lúta alþjóðadómstóli, ef við sjálfir trúum ekki á það. - Er það ekki einmitt þessi hugsunarháttur, þessi skinhelgi, þessi ofbeldisandi. sem er nærri búinn að tortíma öllu mannkyninu? Það er hart, að jafnvel í því friðsama Íslandi skuli menn hver eftir annan koma til þess að prédika þennan hugsunarhátt á Alþ. Íslendinga, einni elztu réttarstofnun þjóðarinnar, - stofnun, sem hefur getið okkur frægð fyrir það að vera eldra tákn laga og réttar en nokkur hliðstæð stofnun í heiminum. Svo leyfa menn sér í þessari stofnun að tala á þann veg: Jú, vitanlega beygjum við okkur undir lög og rétt, undir dómstóla, bara ef við erum sjálfir sannfærðir um, að við höfum gagn af því. En ef við höfum ekki gagn af því, nei, þá er eitthvað annað, þá á að beita öðrum aðferðum. Þá halda þessir herrar sennilega, að þeir geti att stórveldum saman okkur til bjargar. Hv. 2. þm. Vestf., sem nú talar um það, að við höfum verið búnir að sigra í deilunni við Breta og engin hætta hafi verið á ferðum, hann hreyfði því í utanrmn. í sumar, að málið væri svo alvarlegt og ástandið svo ískyggilegt, að við yrðum að fá bandarísku ríkisstj. til þess að skerast í leikinn gagnvart Bretum með sínum herstyrk, þannig að hann beinlínis lagði til, að það yrði komið af stað stórstyrjöld á Íslandsmiðum okkur til verndar. Það er gott, ef hann þykist hafa ameríska sjóliðið í sínum vasa. En hann kom ekki með það, meðan hann var forsrh., svo mikið er víst. Það getur vel verið, að hann treysti nú á aðstoð Rússa okkur til bjargar. En skyldi það ekki geta farið svo héðan í frá, eins og svo oft hingað til, að sá, sem ekkert á undir sér, er máttlaus sjálfur, nema að því leyti sem hann hefur styrk og skjól í lögum og rétti, að hann verði fyrsta fórnarlambið á altari hinna stóru, ef hann ætlar að gera sér leik að því að etja þeim saman? Það er ekki nema vika síðan, ef það er svo langt, að Stevenson, fulltrúi Bandaríkjanna hjá Sameinuðu þjóðunum, hélt ræðu, þar sem hann beindi þeirri aðvörun, ekki til Íslendinga, heldur til annarra þjóða, sem eru kallaðar smáþjóðir, en telja þó tugi milljóna, að þær skyldu fara varlega í því að etja stórveldunum saman, vegna þess að yfirleitt hefur sá leikur endað í því, að þau smáveldi, sem þannig færu að, misstu sjálfstæði sitt og hættu tilveru sem sjálfstæð ríki. Nei, hér er vissulega miklu meira á ferðum en jafnvel sjálft landhelgismálið. Ef Ísland ætlar að hætta að vera réttarríki, ef það ætlar að taka upp þann hátt að vilja einungis lúta lögum og rétti, þegar því hentar, en að öðru leyti taka sér það, sem því lízt sjálfu, þá er sjálfstæði og tilveru íslenzku þjóðarinnar stefnt í vísan voða. Hitt er svo annað, að það er einkennilegt að heyra hv. 2. þm. Vestf. tala nú svo sem hér sé um ógurlegt réttindaafsal að ræða, að vilja lúta dómi alþjóðadómstólsins um aðgerðir utan hinnar eiginlegu fiskveiðilögsögu. Ísland hefur ekki borið fram á alþjóðavettvangi eða stutt aðra till. um það heldur en að hin almenna fiskveiðilögsaga skyldi vera 12 mílur. Einmitt ríkisstj. hv. 2. þm. Vestf., hin svokallaða vinstri stjórn, bar á Genfarráðstefnunni 1958 fram till. um, að aðgerðir strandríkis utan hinnar eiginlegu fiskveiðilögsögu skyldu háðar úrskurði gerðardóms, - það var ekki svo vandlega um búið, að það væri sjálfur alþjóðadómstóllinn, sem hefði vald og aðstöðu til þess að skapa réttinn. því að það var einfaldur gerðardómstóll, sem átti þar með að fá aðstöðu til allrar ákvörðunar um allar okkar aðgerðir utan hinnar eiginlegu 12 mílna fiskveiðilögsögu. Þessi till., sem eftir atvikum var æskileg, miðað við núverandi réttarástand, var að efni til tekin upp af núverandi ríkisstj. á Genfar-ráðstefnunni síðari, með samþykki hv. 2. þm. Vestf.. Hermanns Jónassonar, og hv. 4. þm. Austf., Lúðvíks Jósefssonar. Þá var enn tekið upp 1960, að aðgerðir strandríkis utan 12 mílna fiskveiðilögsögunnar skyldu háðar úrskurði gerðardóms. Í hvorugt skiptið var þarna - og ég legg áherzlu á það, - í hvorugt skiptið var um að ræða tímabundna skuldbindingu eða tilboð af hálfu Íslendinga um að lúta úrskurði gerðardóms. Nei, það var um að ræða að fella þessa íslenzku till. inn í samning, sem á að gilda um aldur og ævi og Ísland hafði ekki einhliða rétt til þess að segja sig frá. Svo leyfa þessir menn sér að koma hingað og tala um það sem einstakt réttindaafsal, að okkur tekst í stað tillagna, sem eru ekki líkt því eins heppilegar frá íslenzku sjónarmiði og náðu ekki fram að ganga og voru við samþykkt, sem í náinni framtíð hefur litlar líkur til að verða samþykkt, - í stað þessara tillagna fáum við Breta til þess að fallast á það í eitt skipti fyrir öll að lúta úrskurði forustustofnunar í heiminum um réttarsköpun í þessum efnum, - stofnunar, sem þegar hefur sýnt, að hún hefur meira viðsýni og meira vald til þess að komast að okkur hagkvæmari niðurstöðu í þessum efnum en nokkur önnur stofnun, sem til er. Það tekur svo út yfir, þegar þessir menn eftir allt, sem þeir eru búnir að segja um framferði Breta hér að undanförnu og m.a. ráðagerðir hv. 2. þm. Vestf. um að hleypa af stað nýrri heimsstyrjöld milli Breta og Bandaríkjamanna, svo trúleg sem sú ráðagerð var okkur til bjargar í landhelgismálinu, - þegar þeir segja nú: Bara að við fáum nú brezku herskipin aftur til þess að passa Breta innan landhelginnar okkar. –Og þá ekki með þeim hætti, sem hér um ræðir, nei, heldur á svæðinu milli 4 og 6 mílna umhverfis allt land hvenær og hvar sem Bretar teldu sér bezt henta og bezt eiga við. Ef maður hlustaði ekki á aðrar eins fjarstæður með eigin eyrum, þá héldi maður, að það væri grínsögumaður eins og vinur minn, sá sem síðast talaði, sem hefði samið allar ræðurnar handa öllum þessum herrum, en - því miður, - þó að hann tali í gamni, þá tala allir hinir í blárri alvöru. Við vitum, að Björn Pálsson talar í gamni, og við fyrirgefum það og skiljum og vitum það, sem rétt er, að hann er sannfærður um það, að hann segi einn orð af viti í málinu, það er hans trú, blessaðs mannsins. En yfirgengilegt er, að menn eins og hv. 4. þm. Austf. skuli leyfa sér að koma á Alþ. Íslendinga og vilja gera Bretum tilboð um það, að í næstu fjögur ár skuli þeir fiska innan íslenzku fiskveiðilögsögunnar milli 4 og 12 mílna, eins og þeir hafa gert, sem sagt, hvar og hvenær sem þeim sýnist. Hann telur óskaplega hörmulegt, að það skuli nú vera tryggt, að þessi „dægilegheit“, eins og hann kallaði, skuli ekki halda áfram.

Hvað fiskuðu þeir mikið?

Hvað fiskuðu þeir mikið? Hv. þm. getur gert okkur nánari grein fyrir því í næstu ræðu. Við vitum það, að hann hefur verið í nánu samningamakki við brezka fiskkaupmenn, eins og myndir hafa verið birtar af, og það getur vel verið, að þeir hafi trúað honum fyrir því, þó að þeir hafi ekki trúað mér fyrir því. Þá vil ég einnig minna á það, að það er engin ný skuldbinding að efni til, sem hér er verið að taka á sig. Ég vil minna t.d. á 33. gr. stofnskrár Sameinuðu þjóðanna, þar sem segir: „Aðilar að sérhverju deilumáli, sem með áfram haldi gæti stofnað í hættu heimsfriði og öryggi, skulu fyrst leita lausnar á deilumálinu með samningaumleitunum, rannsókn, miðlun, sættargerð, gerðardómi, dómsúrskurði, afnotum svæðisstofnana eða samninga eða með öðrum friðsamlegum aðferðum, samkv. eigin vali.“ Þarna eru talin upp öll þau úrræði, sem andstæðingar þessa máls mega ekki heyra nefnd. Það er einmitt vegna þess að ríkisstj. Íslands hefur varðandi þetta deilumál fylgt þessu ákvæði stofnskrár Sameinuðu þjóðanna, sem árásirnar á stjórnina út af þessu máli hafa staðið með hörku í allan vetur. Þessi skuldbinding, sem á okkur hvílir eins og óteljandi margar aðrar skuldbindingar í stofnskrá Sameinuðu þjóðanna, hefur verið samþykkt af Alþingi Íslendinga, og við höfum ekki einhliða rétt til þess að skjóta okkur undan þessum skuldbindingum. Ísland getur ekki einhliða neitað að fylgja þeim skuldbindingum, sem það hefur tekið á sig í Sameinuðu þjóðunum, og það getur jafnvel ekki gert það með því að segja sig úr Sameinuðu þjóðunum, vegna þess að Ísland hefur m.a. tekið þá skuldbindingu á sig, þegar það gekk í Sameinuðu þjóðirnar, að ganga ekki úr þeim, nema einhver sæmileg ástæða, eins og prófessor Ólafur Jóhannesson orðar það í fræðibók um þessi efni, væri fyrir hendi, brostnar forsendur eða eitthvað annað slíkt, sem mundi leiða til þess, að venjulegir milliríkjasamningar féllu úr gildi og skuldbindingin samkvæmt þeim. Við höfum tekið á okkur margfaldar skuldbindingar samkv. stofnskrá Sameinuðu þjóðanna, sem við getum ekki losnað undan nema eftir sams konar reglum og við getum losnað undan þeirri skuldbindingu, sem felst í því að bera ágreining út af nýrri landhelgisdeilu við Breta undir alþjóðadómstólinn. Brostnar forsendur mundu gera það að verkum, að sá samningur félli úr gildi, alveg eins og brostnar forsendur geta leitt til þess, að við losnum undan skuldbindingum okkar samkv. stofnskrá Sameinuðu þjóðanna og getum gengið úr þeim. Þarna er dæmi um það, að Alþingi, án þess að bera það undir þjóðaratkv., tekur á sig ævarandi skuldbindingu í miklu ríkara mæli en sú skuldbinding er, sem við höfum gengizt undir með þessu samkomulagi, ef samþykkt verður. Það er svo enn annað, að með þessari skuldbindingu frá okkar hálfu og skuldbindingu af hálfu Breta, að þetta mál skuli borið undir alþjóðadómstólinn, þá er, eins og margoft hefur verið sýnt fram á, verið að framkvæma ályktun Alþingis frá 5. maí 1959 á Íslandi hagkvæmastan hátt. Það er ekki hægt með nokkru móti að afla viðurkenningar á rétti okkar til landgrunnsins öruggar eða betur en með því að fá skuldbindingu frá Bretum um það, að þeir lúti úrskurði alþjóðadómstóls um það og þar með skuldbindi sig fyrir fram um að hverfa frá þeim aðferðum, sem þeir hafa hingað til beitt okkur í þessu máli. Það er rétt, sem sagt hefur verið, að það eru ekki nema menn, sem í alþjóðadómstólnum eru. Þeir eru sjálfsagt misjafnir, misvitrir og annað slíkt, eins og við allir hinir, en það eru þó þrátt fyrir allt fremstu lögfræðingar í heimi í sinni grein. Ég get m.a. sagt frá því, að sá fulltrúi, sem Bandaríkin nú nýlega hafa valið í alþjóðadómstólinn, prófessor Jessup, var okkur Íslendingum til ómetanlegrar stoðar í landhelgisdeilunni eftir 1952 og sýndi þá, að hann hafði mikinn og ríkan skilning á okkar þörf fyrir stækkaða landhelgi. Slíkur maður og hans félagar lúta ekki fyrirmælum sinnar stjórnar, þeirra lögfræðiæra og dómaraæra er þeim miklu meira virði en svo, að þeir láti einn eða annan segja sér fyrir verkum. Þarna eru yfirleitt saman komnir fremstu menn í sinni grein, afburðamenn, sem setja stolt sitt í það að vera skjól hins smáa, ekki síður en hins sterka og stóra. Þetta sannaði dómurinn, eins og ég sagði, í málaferlunum milli Norðmanna og Breta, þegar hann kvað upp sinn brautryðjandi og söguríka dóm í þeirra deilumáli, og þeir, sem trúa minna á fulltrúa stórveldanna en smáveiðanna, vita það, að smáveldin eru þó nú orðin miklu voldugri varðandi skipun alþjóðadómstólsins en áður var. Við vitum, að það er ekkert stórveldi, sem einhliða ræður meiri hl. á þingi Sameinuðu þjóðanna, það er ekkert stórveldi og enginn hópur stórvelda heldur, sem ræður þar úrslitum nú. Það eru miðlungsríkin og máttarminni ríkin, sem þar eru í algerum meiri hluta. Þau eru það ekki einungis á sjálfu þingi Sameinuðu þjóðanna, heldur einnig í öryggisráðinu, þar sem stórveldin geta ekki beitt sínu neitunarvaldi varðandi val dómara, heldur er það hreinn meiri hluti, sem úrslitum ræður um kosningar dómaranna í báðum þessum stofnunum. Það er þess vegna ein af þeim furðulegu blekkingum, sem hér hefur verið haldið fram, þegar látið er í það skína, að allsherjardómurinn sé einungis verkfæri stórveldanna. Ég ítreka það, sem ég sagði áðan, að það má ekki líta á dómara stórveldanna, þá sem frá þeim koma, sem þeirra verkfæri, sem þeirra fulltrúa. Þeir eru þar sem sjálfstæðir dómendur, sem eiga að fara eftir sinni eigin samvizku. En jafnvel sú hætta er nú fyrir löngu undir lok liðin, að það séu stórveldin, sem ráði skipun þessa dómstóls. Það eru einmitt þau ríki, sem hv. 2. þm. Vestf. vitnaði í, áður en hann trylltist alveg í þessu máli, og sagði þá að mundu með sinni tilkomu í Sameinuðu þjóðirnar skapa okkur réttargrundvöll til þess að gera nýjar útfærslur. Það eru einmitt þessi nýju ríki, sem nú orðið ráða úrslitum að verulegu leyti í Sameinuðu þjóðunum og hvergi geta fyrr komið áhrifum sínum fram en einmitt varðandi skipun slíkrar stofnunar eins og alþjóðadómstólsins. Ég segi þetta enn, með þeim fyrirvara að þessa menn má ekki skoða sem fulltrúa sinna ríkisstjórna, heldur einungis meta sem hlutlausa og réttláta dómara. Um þetta mál mætti margt segja. Það er þó í raun og veru óþarft að fjölyrða um það. Þau rök, sem hér hafa komið fram af hálfu andstæðinga málsins, hafa öll þegar verið hrakin lið fyrir lið, og ég skal ekki tefja þingheim á þeirri upptalningu. En ég vil segja, að að lokum snýst þetta mál fyrst og fremst um það, hvort Íslendingar vilja, að íslenzka lýðveldið, okkar sjálfstæða, litla þjóð, eigi að vera réttarríki héðan í frá eins og hingað til. Við byggðum ætíð kröfur okkar til sjálfstæðis á réttargrundvelli. Því var oft haldið fram, að þetta tal um rétt og tilvitnun í gamlar heimildir væri hégóminn einber, það væri annað, sem úrslitum réði. En Íslendingar byggðu ætíð mál sitt á réttargrundvelli. Það er vegna þess, að öllum Íslendingum er það í blóð borið, að rétturinn, lögin séu okkar einasta skjól. Og ég vil að lokum segja það til lofs andstæðingum stjórnarinnar í þessu máli, að þrátt fyrir allt þeirra tal nú síðustu dagana um, hvað það sé hættulegt, ef við ætlum að fylgja réttinum í þessum efnum, alþjóðalögum, þá bera þeir þó sjálfir fram till. um það, að við eigum framvegis eins og hingað til að fara eftir „íslenzkum lögum og alþjóðarétti“. Það sýnir, hversu hugmyndirnar um löghlýðni og skyldu til þess að hlíta réttinum eru þó þrátt fyrir allt ríkar í okkur, að þegar andstæðingar okkar hafa það harðast á móti okkur og bregða okkur um allar vammir og skammir, af því að við viljum láta æðstu réttarstofnun í heiminum, alþjóðadómstólinn, skera úr um ágreining, sem kynni að verða af síðari útfærslum okkar á landhelginni, þá játa þeir jafnvel enn í dag, að við verðum að fara eftir íslenzkum lögum og alþjóðarétti. Mennirnir, sem svo segja: Það var ekki farið eftir alþjóðarétti og alþjóðalögum 1958, - og segja, að það sé hættulegt, ef við ætlum héðan í frá að fara eftir alþjóðarétti og alþjóðalögum, þeir bera sjálfir fram till. um að setja þetta berum orðum inn í fskj. þáltill. Það sannar, að þrátt fyrir allt moldviðrið, þrátt fyrir allar blekkingarnar vita þessir menn, að íslenzka þjóðin telur það hina mestu smán og óvirðingu við sig, ef á að fara að halda því fram, að hún sé ekki réttarríki, að hún vilji fara að alþjóðalögum og sækja mál sitt með festu og eindrægni, en ætíð á þann veg, að lög og réttur ráði okkar gerðum. Enda er það svo, að hvenær sem við tækjum upp aðra meðferð á okkar málum, ég vil segja, hvort sem þau eru þýðingarlítil eða þýðingarmikil, en hvað þá í svo þýðingarmiklu máli sem þessu, ef við ætlum að hverfa af réttargrundvellinum, hverfa frá alþjóðalögum, hverfa frá því að láta fremstu stofnun til túlkunar gildandi alþjóðarétti bera úrskurðarvald í stað kúgunar og vopnavalds, þá er gæfu Íslands illa komið. En hún mun sannarlega endast til þess, að þjóðin styðji og styrki réttlætis- og réttarhugsjónina, sem kemur fram í því samkomulagi, sem hér er lagt til, að gert verði.



Herra forseti. Mál það, sem hér liggur fyrir, er till. til þál. um lausn fiskveiðideilunnar við Breta. Þessi ályktun heimilar ríkisstj. að leysa fiskveiðideiluna við Breta í samræmi við orðsendingu, sem með fylgir. Orðsendingin sjálf efnislega leyfir Bretum veiði innan 12 mílna landhelgi Íslands næstu 3 árin á svæðinu milli 6 og 12 mílna kringum allt landið nema við Vestfirði. Víðast hvar og að mestu leyti er þessi heimild árið um kring eða allt að átta mánuðum, þó með friðuðum blettum, sem koma munu að óverulegu gagni. M.ö.o.: Það á að semja um það að hleypa Bretum og öðrum fiskveiðiþjóðum inn í 12 mílna landhelgi Íslendinga, í landhelgi, sem nær allar þjóðir voru búnar að viðurkenna, ýmist viðurkenna alveg eða þá viðurkenna í verki, og þar á meðal jafnvel Bretar sjálfir nú síðustu mánuðina. En nú er tekið eitt heljarstökk aftur á bak og það í þjónustu við þá þjóð, sem ein allra þjóða hefur beitt Íslendinga ofbeldi og ekki virt lög okkar og rétt, enda hafa þessir gömlu kúgarar ágæta æfingu í öllum slíkum þrælatökum, því að eftir að hafa öldum saman kúgað og féflett nýlendur sínar, sem þeir svo urðu að hörfa frá á síðustu áratugum, vegna þess að þeim var ekki stætt lengur vegna álits síns í heiminum, þá snúa þeir sér að minnstu grannþjóð sinni og beita hana yfirgangi í skjóli vopnavalds, á sama tíma og þeir sitja við hlið hennar í fjölmennu þjóðabandalagi, bandalagi, sem á að tryggja viðkomandi þjóðum öryggi, og nú á að veita þessum herrum samning og að nokkru leyti viðurkenna rétt þeirra til þess að ráða útfærslu landhelgi Íslendinga á komandi árum. Í fyrsta lið orðsendingarinnar er sagt, að Bretar falli frá mótmælum sínum gegn 12 mílna fiskveiðilögsögu Íslands. En samningurinn er til þriggja ára, og fellur því þessi yfirlýsing vitanlega úr gildi þá líka. Þetta er því allt á sömu bókina lært. Í fjórða og fimmta lið orðsendingarinnar er ákvæði um undanþágu til handa Bretum um veiðar í landhelgi íslendinga í næstu þrjú ár. Í umr. hefur þetta atriði verið vefengt, enda óþekkt um slíka samninga, að ekki sé hægt að fá þá framlengda, sé vilji hlutaðeigandi aðila fyrir hendi. En hver verða svo áhrifin á okkar sjávarútveg í skjóli þessa samnings næstu árin? Á síldveiðitímanum norðanlands og austan er síldarflotum allra þjóða sleppt inn fyrir sex mílna mörkin, og þar sem vitað er, að ýmsar þjáðir stunda nú þennan veiðiskap með móðurskipum og mjög nýtískulegum veiðiaðferðum, má nærri geta, að þetta verði hið mesta áfall fyrir þennan atvinnuveg Íslendinga. Þá er eitt, sem vekur strax athygli, en það er, hvernig eftirgjöf landhelginnar er skipt á milli landshluta. Leynir sér ekki, að langharðast verður norðaustur- og suðausturhorn landsins úti, enda drífa að mótmæli frá því fólki, sem byggir þessi byggðarlög. En hvað er þá að gerast? Hvað er það, sem við Íslendingar vorum búnir að vinna. Við vorum búnir að vinna deiluna við Breta. Rétturinn til útfærslunnar var fyrir hendi á grunnlínunum og hefur alltaf verið það. Það viðurkenndu fjölmargar þjóðir útfærslu okkar 1958 og aðrar gerðu það óbeinlínis með því að þegja, nema Bretar. Þeir einir hafa traðkað á rétti okkar og beitt okkur ofbeldi, og svo er þessari þjóð einni allra þjóða hleypt inn í landhelgina með samningum. Alveg sérstaklega hefur þetta alvarlegar afleiðingar fyrir síldveiði við Norður- og Norðausturland og sömuleiðis bátaútgerð austan- og suðaustanlands. En í þessum landshlutum er lífsafkoma fólksins í þorpum og kaupstöðum að langmestu leyti undir þessum atvinnuvegi komin. Þegar litið er á það, sem hefur gerzt síðustu árin í landhelgismálum Íslendinga, vekur það mikla undrun, að hæstv. ríkisstj. skuli senda frá sér slíka orðsendingu. Allt frá árinu 1948, er landsgrunnslögin voru sett, hefur verið um sókn og þróun að ræða í landhelgismálunum, og raunar höfum við einlægt verið að vinna sigur, sem náði hámarki með útfærslunni 1958, sem þjóðin hefur staðið einhuga um. Hvað er það þá í þessum samningi, sem stjórnarliðið hér á Alþingi telur stórsigur? Það er að vísu rétt, að það verða grunnlínubreytingar á 4 stöðum, en að mestu leyti hverfa þær í innfærslu á landhelginni, meðan þessi samningur er í gildi. Þá er aðeins eitt, sem eftir er, og það er, að samið er við Breta til 3 ára, en það er skammgóður vermir og mun reynast þyngri þrautin að koma þeim út fyrir mörkin aftur heldur en er að hleypa þeim inn fyrir. Þegar þessa er gætt, verður manni að spyrja: Hver er ástæðan fyrir því, að hæstv. ríkisstj. semur á þennan hátt, sem lýst er í orðsendingu þeirri, sem um er rætt hér á þessum fundi? Manni verður fyrst fyrir að líta aftur í tímann á sögulegar staðreyndir, hverjir og hvaða menn hafa áður reynt að selja og selt frelsi okkar og réttindi, því að vafalaust getur að því komið, að bæði efnalegu sjálfstæði okkar og jafnvel stjórnarfarslegu líka sé hætta búin út frá þessum samningum. Fyrir um 700 árum hefur sennilega verið skráður þáttur, sem á að hafa gerzt fyrir 900 árum eða eitthvað þar um bil. Fyrir 700 árum voru hér miklar viðsjár og enduðu með því, að Íslendingar glötuðu frelsi sínu, svo að það er ekki ólíklegt, að höfundur þessa þáttar hafi haft ástandið, eins og það var þá, í huga, þegar hann samdi þennan þátt. En þá kemur fyrir Alþingi Íslendinga mál, sem er ekki óskylt því máli, sem nú er hér til umræðu. Maður er nefndur Þórarinn Nefjólfsson, og var hann íslenzkur að ætt, eftir því sem greint er. Maðurinn var hraustur og víðförull, og sjá má það og, að hann hefur verið höfðingjakær og þótt konungsveizlur góðar, því að hann hafði þjónað hjá mörgum konungum og verið hirðmaður að minnsta kosti til skiptis hjá tveimur. Hann tekur að sér það konungserindi í Noregi að fara til Alþingis Íslendinga og leita eftir því, að Íslendingar gefi Noregskonungi Grímsey. Hann kemur til Alþingis, heldur þar snjalla ræðu og sneri einkum máli sínu til ríkasta höfðingja Norðurlands, Guðmundar ríka Eyjólfssonar, um erindið. Guðmundur tók því vel og svaraði: Fús er ég til þess að vingast við Ólaf konung, og ætla ég mér það miklu meira gagn en útsker það, sem hann beiðist. - En Norðlendingar áttu fleiri menn þar stadda og m.a. bróður Guðmundar, er Einar hét. Og þegar umræður hófust um þetta atriði, sneru þeir sér einmitt til þessa manns og segjast víkja málinu til hans, því að hann muni gerla sjá, hvað rétt sé. En Einar svaraði með ræðu, sem lifa mun, meðan land byggist, og hluti af ræðunni er eitthvað nálægt þessu: Því er mér fátalaðra um þetta mál, að ég var ekki til kvaddur. En ef ég skal segja mína ætlan, þá gangið til og hyggið að, landsmenn, að ganga undir skattgjafir Ólafs konungs og allar álögur, og munu menn það ófrelsi eigi aðeins gera sér til handa, heldur og sonum sínum og þeirra sonum og allri ætt vorri og öllum, er þetta land byggja. Í þetta sinn var frelsi og sjálfstæði Íslands borgið. En um 200 árum síðar, sennilega um svipað leyti og þátturinn er skráður, 1260, voru hinir höfðingjakæru auðmenn og valdhafar menn fyrir því að glata frelsinu. Og er hér ekki eitthvað svipað á ferðinni enn, það sjónarmið, að mikið sé tilvinnandi að ná hylli hinna voldugustu, hvort sem það eru einstaklingar eða heil ríki? Og enn mun það vera svo, að ekki mun vera lakara að sitja drottningarveizlur nútímans en konungsveizlur fyrir 100 árum. Og ef til vill kann það að vera eitthvað kitlandi og dálítið dularfullt að eiga einhvers staðar í fórum sínum drottningarbréf, sem eigandinn kærir sig ekki um að sýni öllum. Ég mun nú ekki tefja tímann öllu lengur og vil aðeins bæta því við, að mitt álit er það, að engir alþm. hafi umboð til þess að gera þær aðgerðir, sem hér eru fyrirhugaðar. Þess vegna skora ég á hæstv. ríkisstj. og reyndar fylgdarlið hennar að skjóta þessu máli til þjóðaratkvgr.



Herra forseti. Það hafa nú orðið um þetta mál allmiklar umræður, og er það ekki að undra, því að hér er mikið mál á ferð. Við þessar umr. hafa málin líka skýrzt æði mikið. Hv. þm. stjórnarflokkanna hafa þó ekki verið mjög langorðir, og það er raunar ýmsum skiljanlegt. Hæstv. ráðh., utanrrh. og dómsmrh., hafa þó, að því er mér virðist, verið öllu langorðari á stundum en málstað þeirra er hollt. Sá hóflausi áróður og dæmalausa blekkingamoldviðri, sem þyrlað hefur verið upp af talsmönnum þessa máls, hefur vakið mikla tortryggni hjá mörgum. Ég ætla ekki að lengja þessar umr. mikið, þær hafa þegar staðið í einar 35 klst., enda hafa flest efnisatriði málsins verið rakin og rædd svo ýtarlega, að ég geri mér litlar vonir um að geta þar miklu við bætt. Hv. 5. þm. Reykv. hefur líka kvartað yfir því, að hér væru þau vinnubrögð um hönd höfð, sem á öðrum vettvöngum eru kennd við grískan bæ fornan, og ég sé ekki ástæðu til þess að gefa honum tilefni til þess að ætla mér þátttöku í þeim leik. En hins vegar þykir mér rétt að leggja hér enn frekari áherzlu en gert hefur verið á nokkur atriði úr máli þeirra hæstv. ráðherra, sem hér hafa talað, sem mér virðist að sýni það svo, að ekki verður um villzt, hvers konar plagg hér er um að ræða, þó að það hafi kannske ekki verið tilgangur ráðh. að látra það koma svo glögglega í ljós. Það hefur verið talað hér mikið um hið einkennilega orðalag, sem er í 1. málsl. orðsendingarinnar, um „að falla frá mótmælum“. Í útvarpsumræðu við 1. umr. þessa máls beitti hæstv. fjmrh. lærðum lagaskýringum til þess að sýna fram á það, að þetta þýddi í raun og veru viðurkenningu Breta á 12 mílna fiskveiðilögsögu okkar. Hæstv. dómsmrh. sótti umsögn lagaprófessora og taldi sig með því og í ræðu sinni að öðru leyti hafa sannað það að í þessu orðalagi væri fólgin ótvíræð, full og óvefengjanleg viðurkenning. En svo kom fram í bréfi háskólaprófessoranna þetta ólánsatriði með textamismuninn. Þeir vöktu athygli á því, að það mundi verða nokkur mismunur á íslenzka og enska textanum. Hæstv. dómsmrh. viðurkenndi þetta í ræðu sinni, en upplýsti um leið, að ríkisstjórninni hefði verið það áhugamál að þýða þetta orðalag varlega. Það vakti athygli, að ráðh. orðaði það þannig, að ríkisstj. hefði verið áhugamál, að þetta væri varlega þýtt. Ýmsir hefðu haldið, að ríkisstj. mundi nú láta löggilta skjalaþýðendur og aðra góða sérfræðinga um það að þýða þetta plagg, en svo virðist ekki hafa verið. En ríkisstj. var áhugamál að þýða það varlega, og þá hlýtur sú spurning að vakna, hvort henni hafi ekki verið fyrst og fremst áhugamál að þýða það rétt. En nú var það þýtt varlega, og þess vegna varð niðurstaðan sú, að samkvæmt upplýsingum hæstv. dómsmrh. eigum við samkvæmt enska textanum meiri rétt en skv. þeim íslenzka. Sama kom fram í ræðu hæstv. utanrrh. Nú gaf íslenzka orðalagið ótvíræða, fulla og óvefengjanlega viðurkenningu, og mér er þess vegna nokkur spurn: Hvað er í þessu sambandi meiri réttur en það? En auk þess fór hæstv. utanrrh. öðruvísi að í sambandi við þetta orðalag. Þegar hann hafði skýrt frá því, að enski textinn væri nokkuð á aðra lund og notaði ekki orðalag, sem nákvæmlega svaraði til „að falla frá mótmælum“, heldur annað, sem væri okkur öllu hagstæðara, þá notaði hann samt þessa ónákvæmu þýðingu til þess að segja okkur sögurnar af öllum þeim rökstuðningi, sem Bretar hefðu sett fram í sínum mótmælaorðsendingum, og sagði okkur frá því, að frá öllu þessu væri nú verið að falla. Í enska textanum er hvergi talað um fyrri mótmæli Breta eða annað orðalag, sem vísi á nokkurn hátt til mótmælaorðsendinga þeirra, sem þeir hafa sent. Skyldi nú Home lávarður hafa varað sig á því, að íslenzka ríkisstj. skyldi þýða enska textann, sem ég geri ráð fyrir að lávarðurinn hafi fyrst og fremst haft fyrir framan sig, svo varlega, að með því einu að leggja meiri áherzlu á að þýða varlega en nákvæmlega gætu þeir látið hann éta ofan í sig allar þær röksemdafærslur, sem Bretar hafa borið fram fram að þessu. En Home lávarður er nýr af nálinni í sínu embætti. Hann hefur ekki verið þar nærri eins lengi og starfsbróðir hans á Íslandi, og hann er ekki búinn að átta sig, hann er ekki búinn að umþótta sig nægilega til þess að kunna að meta snilli hinna varfærinslegu þýðinga. En hvernig stendur þá á því, að íslenzka ríkisstj. telur sér það fært að þýða svona varlega? Oft eru milliríkjasamningar á tveimur málum, og þá eru báðir textar jafnréttháir. Það vaknar í þessu sambandi sú spurning, hvort orðsendingin verði send á íslenzku eða hvort hún verði send á ensku eða hvort hún verður send á báðum málunum. Og þessi spurning er ekki þýðingarlaus, þegar það er viðurkennt af tveimur hæstv. ráðh., að það sé munur á þessum textum, a.m.k. blæmunur, eins og annar þeirra mun hafa orðað það, en ýmsir þykjast nú renna grun í, að það sé kannske meiri munur á þessum tveim textum en blærinn einn. Nú er það í raun og veru ljóst, þegar um málið er hugsað, að á alþjóðavettvangi og fyrir alþjóðadómstóli hefur enski textinn einn þýðingu. Alþjóðadómarar og aðrir menn erlendis, sem um þessa hluti fjalla eða kynna sér þá eða skipta sér af þeim, munu ekki vera mjög leiknir í íslenzkri tungu. Og það skyldi nú ekki vera, að hér væri komin skýringin á því, hversu varfærinslega og kannske ónákvæmlega er þýtt? Það var nefnilega öllu óhætt. Enskir lögðu ekkert upp úr því, hvað stóð í íslenzka textanum, en hins vegar mátti nota þetta orðalag til þess að segja okkur Gróusögur af öllum þeim mótmælum, sem Home lávarður væri að kyngja ofan í sig. Þýðingin var þess vegna eingöngu gerð til innanlandsbrúks, og henni var þess vegna hagað í samræmi við það, sem hentugast væri fyrir það áróðursmoldveður, sem ákveðið var að þyrla upp. Auk þess hafði hún þann kost, að prófessorar við Háskóla Íslands gátu notað einmitt þetta orðalag til þess að taka samanburð úr lagamáli, sem tíðkast hér við innlendar réttarstofnanir. En hvað sem nú er rétt eða rangt í lagaskýringum ráðherra og prófessora á þessu orðalagi, þá er þó eitt alveg ljóst af þessu, og það er það, að þetta hefði getað verið skýrara. Og samningur með óskýrum ákvæðum um það, sem við erum að leitast eftir að fá fram, er slæmur samningur fyrir okkur. Það er mikið rætt um alþjóðalög, einkum af hálfu hæstv. ráðherra, í sambandi við þetta mál. Nú rétt áðan ítrekaði hæstv. dómsmrh. það, sem áður hefur verið sagt af honum sjálfum eða öðrum ráðherra, að þeir, sem vildu ekki sætta sig við alþjóðadóm, þau ríki væru ekki réttarríki. Hann minnti á það, að við höfum hér á Íslandi verið réttarríki hingað til og vildum vera það áfram. Hann taldi enn fremur, að alla sjálfstæðisbaráttu okkar hefðum við byggt á alþjóðarétti. Þetta gefur tilefni til þess að spyrja hæstv. dómsmrh. að því, hvort hann hefði talið það farsælt fyrir okkur Íslendinga, ef við hefðum átt úrslit sjálfstæðisbaráttu okkar undir alþjóðlegum dómstóli, - eða álítur hæstv. dómsmrh., að þau nýlenduríki, sem nú eru að fá sjálfstæði sitt í öðrum heimsálfum, mundu gleypa við því að eiga úrslit sinna mála undir alþjóðadómstólum? Mér er nær að halda, að svo sé ekki. Það mun víst hafa verið hæstv. fjmrh., sem sló föstu þessu, sem hæstv. dómsmrh. var að endurtaka, að það ríki, sem gæti ekki sætt sig við alþjóðadómstól, væri ekki réttarríki. Og það er auðvitrað afleitt að vera ekki réttarríki. Slík ríki, sem eru það ekki, geta lítillar virðingar notið, og það má t.d. gera ráð fyrir því, að hæstv. fjmrh. teldi, að slíkum ríkjum væri í engu hægt að treysta og til lítils að gera við þau samninga. Samt er nú verið að gera samning um eitt þýðingarmesta mál Íslenzku þjóðarinnar við ríki, sem fyrir 7–8 árum neitaði að leggja deilu við okkur Íslendinga í alþjóðadóm og er því samkvæmt skilgreiningu hæstv. fjmrh. ekki réttarríki. Það urðu hér í umr. nokkur orðaskipti milli manna í sambandi við þessi alþjóðalög. Hæstv. dómsmrh. varpaði þeirri spurningu að einum hv. þm., hvort hann teldi, að 12 mílna reglugerðin frá 1958 hefði ekki verið í samræmi við alþjóðalög. Hann fékk að vísu til baka aðra spurningu um það, hvort ráðh. teldi ekki, að landgrunnsreglan væri í samræmi við alþjóðalög. Svörin við þessum spurningum eru miklu einfaldari en menn vilja vera láta, enda hafa ýmsir á það bent. Þetta er ekki samkvæmt neinum lögum, og þetta er ekki brot á neinum lögum, því að það eru engin alþjóðalög til um viðáttu landhelgi, eins og tvær Genfarráðstefnur á undanförnum árum hafa tekið af öll tvímæli um. Hæstv. fjmrh. greip líka fram í fyrir einum ræðumanni og spurði hann að því, hvort reglugerðin frá 1958 hefði verið lögleysa. Svarið var auðvitað neitandi. En það var ekki svarið, sem var athyglisvert í þessu sambandi, heldur spurningin. Með lögleysu getur væntanlega aðeins verið átt við tvennt: annaðhvort lögbrot hreinlega eða verknað, sem styðst ekki við heimild í lögum. Í hvorugu tillitinu var reglugerðin frá 1958 lögleysa. Það var ekki brot á neinum lögum, hvorki alþjóðlegum né íslenzkum, að færa landhelgina út, því að það voru engin lög til, sem bönnuðu það. Og það var vissulega heimild fyrir því að færa landhelgina út. Þá heimild var að finna í lögum nr. 44 frá 5. apríl 1948, um vísindalega verndun fiskimiða landgrunnsins. Og hér er auðvitað mergurinn málsins. Með því að ekki eru til alþjóðalög um víðáttu fiskveiðilögsögu eða landhelgi yfirleitt, þá bætum við sjálfir úr þeim skorti, að því er lýtur að svæðinu við strendur okkar lands, með setningu friðunarlaganna. Auðvitað verðum við að sætta okkur við alþjóðalög og gerum það með gleði, en meðan þau eru ekki til, gilda okkar lög við Íslandsstrendur, og við beitum öllu afli okkar og manndómi til þess að gæta þeirra laga. Svona hefur það að minnsta kosti verið. En nú skal sú stefna yfirgefin og í staðinn fyrir þau lög skal nú á þessu svæði gilda sanngirni dómaranna í Haag. Hæstv. dómsmrh. sagði, að þeir dómarar dæmdu af sanngirnisástæðum, þegar lagagrundvöll þryti, og nú kemur sú sanngirni væntanlega í stað laga nr. 44/1948, um vísindalega verndun fiskimiða landgrunnsins. En allt þetta tal um réttarríki og alþjóðalög er aðeins áframhald af þeirri starfsemi að þyrla upp moldviðri í sambandi við þetta mál, flækja það eins og frekast er mögulegt. Það þarf enginn að segja mér, að hæstv. ráðh. viti ekki betur um þessi atriði en þeir láta. Því hefur yfirleitt ekki verið haldið fram af íslenzkum aðilum, að við höfum haft í frammi lögleysur í þessum málum, hvorki fyrr né síðar, og ég minnist ekki nema einnar undantekningar frá þessari reglu, þeirrar, að stjórnarblöðin hafa nú haldið því fram, að Íslendingar og Bretar hafi með þessum samningi komið sér saman um grunnlínur, sem liggi utar en alþjóðasamþykkt frá 1958 leyfir, og þar með hafi Íslendingar og Bretar gerzt sekir um lögleysu og brotið þær alþjóðasamþykktir, sem þeir báðir eru aðilar að. Auðvitað er þetta rangt. En þetta sýnir, hversu langt er gengið í áróðursmoldviðrinu, og þetta sýnir, að kapp er, jafnvel í áróðri, bezt með forsjá. Versta ákvæðið í þessum samningi er þó, eins og svo margir ræðumenn hér hafa undirstrikað, ákvæðið um alþjóðadómstólinn. Þetta ákvæði er auðvitað algerlega óhafandi, meðan þessi dómstóll hefur ekki nein alþjóðalög til að fara eftir nema um einstök fáein atriði þessu viðvíkjandi og t.d. engin um víðáttu fiskveiðilögsögunnar. Það komu hér fram í umr. þær sorglegu fréttir, hafðar eftir engum lakari manni en sjálfum Hammarskjöld, að hlutar þjóðanna innan vébanda Sameinuðu þjóðanna hefðu ekki viljað sætta sig við að vísa deilumálum sínum til Haag-dómstólsins. Þó var þarna um að ræða almenn deilumál af ýmsu tagi, sem í flestum tilfellum falla undir einhver gildandi alþjóðalög. Hvað halda menn, að það væru margar þjóðir og þá sérstaklega hvað margar af þeim framsæknu þjóðum, sem eru í sókn, - það er skiljanlegt með þær gömlu og íhaldssömu, - en hvað halda menn, að það séu margar þjóðir, sem hefðu viljað skuldbinda sig til þess að vísa málum, sem engin alþjóðalög eru til um, til dómstólsins í Haag, þegar svona illa gengur að fá þær til þess að fallast á að láta hann dæma í milliríkjamálum almennt? Það mætti hugsanlega sætta sig við atriði af þessu tagi, ef þau næðu t.d. aðeins til spursmála eða ágreiningsatriða í sambandi við grunnlínur eða slíka hluti, sem alþjóðareglur eru til um. En að vera fyrir fram bundinn við að sætta sig við alþjóðadóm um alla eilífð, einnig í þeim atriðum. þar sem dómstóllinn hefur, eins og það er orðað, sanngirni sína eina til að dæma eftir, er alveg ótækt. Og hvernig er sanngirni slíkra dómstóla? Sanngirni þeirra er, eins og hér hefur oft verið bent á, fyrst og fremst íhaldssöm. Dómstólar eru íhaldssamir, og í mörgum tilfellum eru þeir mörgum árum, kannske áratug, á eftir þeim praksís, sem einhliða aðgerðir þjóðanna eru að skapa á hverjum tíma. Þess vegna er umskiptunum, sem nú eru að verða eða eiga að verða, bezt lýst með orðum hv. 2. þm. Vestf. hér áðan, þegar hann sagði, að við værum að flytja okkur úr fararbroddi og aftast í röðina. Hæstv. ráðh. hafa verið mjög margorðir um það, að við gætum farið öllu okkar fram í málinu, á meðan við biðum úrskurðar eða dóms. Um þetta hafa komið langar lagaskýringar, þó ekki frá háskólanum í þessu atriði. Og hér var ekki hægt að nota neinar varfærnislegar þýðingar, vegna þess að um þetta stóð ekki neitt. Um þetta atriði er samningurinn þögull eins og gröfin sjálf. Það er að vísu, eins og bent var á hér áðan, ákvæði í reglum alþjóðadómstólsins, sem heimila honum að úrskurða strax, hvernig haga skuli hinum umdeildu málum, meðan dóms er beðið, og það er enginn vafi á því, það liggur í hlutarins eðli, að dómstóllinn mundi nota sér slíkt ákvæði og úrskurða, að status quo skuli gilda. En þetta setja hæstv. ráðh. ekki fyrir sig, heldur beita þeir lagaskýringum sínum til þess að fá fram þann skilning á þessu atriði, sem þeir helzt vilja fá hv. þm. til þess að trúa. Ég hef bent hér á fáein atriði af mörgum, þar sem það hefur komið skýrt fram í ræðum hæstv. ráðh. sjálfra, að samningurinn er mjög óljós og ógreinilegur, einkum í þeim atriðum, sem eru okkur hagsmunamál. Hann er ekki svo mjög óljós að því er snertir réttindi Breta. En af hverju er það nú ekki sagt skýrt, sem hæstv. ráðh. segja að sé meint? Þannig hafa margir hv. þm. spurt, og það er kannske von, að þannig sé spurt. En það er samt alveg óþarfi að spyrja svo, því að það getur hver maður sagt sér sjálfur. Halda menn kannske, að þetta sé af fljótfærni íslenzku aðilanna eða slóðaskap þeirra eða greindar- eða þekkingarskorti? Auðvitað ekki. Það var lesið upp úr hinni nýju Heljarslóðarorrustu Alþýðublaðsins í gær, að hæstv. utanrrh. væri einn bezti samningamaður þessarar þjóðar, og það hefur oft verið logið meira en því í Heljarslóðarorrustu. Ég þykist þekkja hæstv. ráðh. nógu vel til þess að trúa engri af fyrrgreindum ástæðum fyrir því, að samningurinn er svo illa úr garði gerður. Það er augljóst, að ástæðan til þess, að samningurinn er ekki betri, er sú, að það var ekki hægt að fá samkomulag við Breta um betri samning. Það var ekki hægt að fá samkomulag um skýrari ákvæði yfirleitt. Og góðir samningamenn gera það ekki að gamni sínu að gera samning, sem hefur inni að halda teygjuákvæði þeim í óhag um þýðingarmestu mál. En af hverju er þá verið að gera nokkurn samning yfirleitt? Á því gaf hæstv. utanrrh. skýringu í ræðu sinni hér í umr. Hann sagði, að fyrir Íslendinga væri nú um tvennt að velja, að gera þennan samning eða fá á ný það ástand, sem hér var áður, þegar brezkir bryndrekar brunuðu um íslenzka landhelgi. Það hefur verið sýnt fram á það í þessum umr., að þetta er sennilega rangt. En það er þó rétt að spyrja hreinskilnislega: Hafa Bretar sett fram þessa kosti í þeim samningum, sem hér hafa farið fram? Hafa þeir sett þessa kosti fram? Er þá kannske að finna í margumtöluðu bréfi, sem talið er að byrji á orðunum „kæri Guðmundur“? Eða er þetta bara mat ráðh. sjálfs á aðstæðunum? Allt um það hver svörin verða við þessum spurningum, þá liggur það fyrir, að þetta er það val, sem ráðh. töldu sig hafa. Þeir töldu sig til neydda að gera samning til þess að forða lífi og limum íslenzkra sjómanna undan vígvélum brezkra. Þetta mat getur verið rétt eða rangt, en þetta er skv. því, sem fram hefur komið, það, sem þeir álitu vera valið, og þeir völdu að láta undan ofbeldinu. Þess vegna er þessi samningur nauðungarsamningur, og hann mun í framtíðinni verða skoðaður sem slíkur.



Herra forseti. Í þeirri baráttu, sem íslenzka þjóðin hefur háð fyrir verndun fiskimiðanna umhverfis landið, hefur hún átt við tvo höfuðfjendur að etja: annars vegar brezka heimsveldið og hins vegar á stundum þá aðila, sem annazt hafa samninga fyrir hönd Íslendinga, fyrst danska ríkisstjórn, sem mat meir verzlunarhagsmuni Dana en lífsafkomu íslenzku þjóðarinnar, og síðan núna innlent ríkisvald, þegar alþýða manna hefur látið vélast til þess að kjósa yfir sig fulltrúa, sem afsala réttindum Íslendinga, til þess að hernaðarbandalagi NATO-ríkjanna stafi ekki hætta af andspyrnu Íslendinga gegn ásókn Breta í íslenzkri fiskveiðilögsögu. 1952 svöruðu Bretar útfærslu fiskveiðilögsögu við Ísland og breytingum á grunnlínum með því að setja löndunarbann á íslenzkan fisk í brezkum höfnum. Þá átti að svelta Íslendinga til hlýðni. Ýmsir, sem til þess tíma höfðu ekki trúað þeim staðhæfingum, að landanir á óunnum fiski í brezkum höfnum væru þjóðinni ekki eftirsóknarverðar og beinlínis óhagkvæmar, þar sem það gæfi meira í aðra hönd að fullvinna fiskinn hér heima, en menn höfðu þá af pólitískum fordómum hafnað möguleikunum á að selja fullunninn fisk á erlendum mörkuðum, og höfðu með því haft af þjóðinni ómældar fjárhæðir, - þessir menn voru nú á sama hátt og Bretar fullvissir um, að löndunarbannið væri okkur háskasamlegt og það væri öruggt vopn í hendi Breta og meira þyrfti ekki til að kúska Íslendinga til hlýðni. En reynslan sýndi, að það vopn snerist í höndum þeirra, sem beittu því. Og innan skamms var öllum ljóst, að löndunarbannið var okkur til hagsbóta. Þjóðartekjurnar jukust, ekki aðeins vegna aukinnar fiskigengdar, sem af útfærslu landhelginnar í 4 mílur stafaði, heldur einnig vegna betri nýtingar aflans, þegar þjóðin hófst að þessu leyti af nýlendustigi. Verðmæti fisksins jókst stórlega vegna tilkomu nýrra fiskvinnslustöðva, sem voru svar okkar við bardagaaðferðum Breta, og fleiri veiðiferða togaranna en áður, þegar þeir stunduðu siglingar til Englands. Þannig töpuðu Bretar fullkomlega þeirri einstöku orrustu, sem þá var háð í langvinnu stríði þjóðarinnar fyrir því að fá viðurkennd yfirráð Íslands yfir landgrunninu öllu, orrustunni um einn áfanga þeirrar baráttu, sem var útfærsla fiskveiðilögsögunnar í 4 mílur. En það er sagt, að þótt Bretar tapi orrustum, þá vinni þeir stríðið, og nú horfir svo í landhelgismálinu, að það ætli að ásannast. Þegar við Íslendingar lögðum til næstu atlögu til verndar fiskimiðunum umhverfis landið með stækkun fiskveiðilögsögunnar í 12 mílur, gripu erfðafjendur okkar í því lífshagsmunamáli, Bretar, til þess að beita Íslendinga hernaðarlegu ofbeldi, reynslunni ríkari, að þeir gátu ekki svelt þjóðina. En Bretar eru hernaði vanir, og þeir vissu, að það er ekki alltaf nægilegt að berjast á einum vígstöðvum. Þeir þekkja það úr sinni sögu, að það er stundum heppilegra að hafa mörg járn í eldinum. Þess vegna háðu þeir aðra orrustu, um leið og til hernaðarofbeldis var gripið á hafinu. Þeir þjörmuðu að veiklunduðustu fulltrúum Íslands, sem einhvers máttu sín í því hernaðarbandalagi NATO-ríkjanna, sem vernda á rétt smælingjanna, eins og við fengum að sjá og kynnast í aðförunum í Egyptalandi og á fiskimiðunum við Ísland. Og jafnhetjulega og íslenzka þjóðin brást við vopnuðu ofbeldi, jafnaumleg var afstaða þeirra Íslendinga, sem Bretar höfðu nánast samstarf við í NATO. Bretar töpuðu margir orrustunni í hinni vopnuðu baráttu sinni við íslenzku þjóðina. Í stað þess að glúpna fyrir vopnum og hótunum hertust Íslendingar í baráttunni og árangurinn af fiskveiðum Breta undir herskipavernd var ekki meiri en svo, að miðin út að 12 mílunum voru friðuð, svo að nam meira en 90%, og veiðisvæðin næst utan við 12 mílurnar lausari við ágang brezkra togara en nokkru sinni fyrr. Barátta Íslendinga við ofureflið, hið vopnaða brezka heimsveldi, vakti samúð þjóða heimsins með Íslendingum, og Bretar fundu anda að sér fyrirlitningu og andúð. Þessi barátta efldi þjóðlegan metnað Íslendinga og einingu og var samstilltri þjóð aflgjafi til sameiginlegra átaka. Svo mikil andleg heilsubót voru þessi átök samstilltrar þjóðar, að ýmsir, sem höfðu svæft svo sinn heilbrigða þjóðarmetnað, að þeir létu sér áður í léttu rúmi liggja, að Ísland var hersetið land, herstöð erlends stórveldis, örfáum árum eftir að þjóðin hafði öðlazt fullt sjálfstæði eftir aldalanga baráttu, gerðu sér nú ljóst, að her sá, sem búið hafði um sig á Keflavíkurflugvelli, var í rauninni ekki annað en deild úr sama liði og því, sem ógnaði íslenzkum löggæzlumönnum með fallbyssukjöftum og hótunum um dauða og ætlaði með ofbeldi að hindra þjóðina í að ná fram lífshagsmunamáli sínu. Þjóðin var að vakna til vitundar um, að tími væri kominn til þess að hreinsa af Íslandi blett hersetunnar og samsektina af því að vera í hernaðarbandalagi með þjóð, sem beitti sjálfa okkur ofbeldi, og Ísland væri fyrir Íslendinga, en ekki ameríska hermenn, sem þóttust vera hér til að vernda okkur, en létu sem ekkert væri og hreyfðu ekki hönd eða fót, þegar að því rak, að Íslendingar voru beittir hernaðarofbeldi. Hernaðarárás Breta á Íslendinga kom því fyrir ekki, enda er það margstaðfest reynsla hernaðardýrkenda fyrr og síðar, að Íslendingar láta ekki skipast við byssur. Hernaðarofbeldið eitt hefði því ekki dugað Bretum og óvíst, til hvers það hefði leitt í ósigrinum, - óvíst nema þjóðlegur metnaður og heilbrigt íslenzkt þjóðarstolt þyldi þá eigi lengur smán erlendrar hersetu og létti henni af. Bretar hefðu því beðið algeran ósigur í þessu stríði, ef höfuðfjandi Íslendinga í þessu baráttumáli hefði aðeins verið einn, þ.e. Bretinn sjálfur. En eins og ég tók fram áður, hafa þeir jafnan verið tveir, Bretinn og þeir, sem háðastir eru Bretum, þeir aðilar, sem málum hafa ráðið á Íslandi. Og svo sem ég áður sagði, háðu Bretar orrustur á fleiri vígstöðvum en á hafinu einu. Þeir þoldu því að tapa öllum orrustum, sem á hafinu voru háðar í baráttunni um fiskveiðilögsögu Íslands. Þeir töpuðu að vísu einstaka orrustu líka á þessum vígstöðvum, um þrek þeirra manna, sem þjóðin hafði glæpzt á að treysta í baráttunni fyrir einu mesta lífshagsmunamáli hennar. Vinir Breta urðu nefnilega að láta undan siga á stundum. Þegar sú alþýða manna, sem bezt stóð sig gegn hinu brezka ofbeldi, átti að velja menn til að standa þar á vígvellinum, þar sem þeir síðar stóðu, þessir herrar, þá urðu þeir að látast taka þátt í baráttunni með þjóðinni, svo að þeir gætu með því komið í veg fyrir, að í þeirra staði og þá mikilvægu staði yrðu settir menn, sem meir hugsuðu um hag Íslendinga en Breta og hernaðarbandalag NATO-ríkjanna. Þess vegna urðu þessir vinir Breta í upphafi að sætta sig við útfærslu fiskveiðilögsögunnar í 12 mílur 1958, og þess vegna urðu þeir að sverja íslenzku þjóðinni hollustueiða fyrir kosningar 1959. En í þessum stundar- og sýndarósigrum þessara manna fólst þó mesti sigurinn fyrir Bretana, því að hefði þjóðinni í upphafi verið ljós hinn raunverulegi hugur þeirra til útvíkkunar fiskveiðilögsögunnar í 12 mílur, væru þeir þess ekki umkomnir í dag að færa Bretum sigurlaunin í baráttu þeirra gegn réttindum Íslendinga, þar sem Íslendingar afsala sér um aldur og ævi þeim stærsta rétti, sem þeir hafa til þessa verið að sækja og verja, réttinum til að ákveða einir um yfirráð þjóðarinnar yfir landgrunninu öllu. Það hefur komið berlega í ljós, að barátta Breta á öðrum vígstöðvum en hafinu ætlar að tryggja þeim, að þeir vinni stríðið, þótt þeir tapi einstökum orrustum. Þeir töpuðu að vísu einstöku orrustum á þessum vígvelli líka, orrustum, sem miðuðu að því að beygja til hlýðni ístöðulausa valdamenn, sem voru þeim háðir. En sigurinn yfir þeim nú að lokum er að færa þeim heildarsigurinn í stríðinu gegn yfirráðum íslenzku þjóðarinnar yfir landgrunninu við Ísland, jafnvel þótt allar orrustur á hafinu hafi tapazt. Bretar hafa því reynt það sem fyrr, að það er vænlegt til árangurs að berjast á fleiri vígstöðvum en einum. Þennan sigur hafa Bretar ekki fengið vegna þess, að íslenzkur almenningur hafi glúpnað fyrir ofbeldisaðgerðum og morðhótunum heimsveldisins. Þennan sigur hafa Bretar fengið fram vegna þess, að þeir hafa alla tíð átt á Íslandi menn, sem hafa séð sér hag í því á einn eða annan hátt að meta meir hagsmuni Breta en íslenzku þjóðarinnar. Bretar hafa alltaf átt sína vini á Íslandi, jafnvel áður en Bretar komust svo langt með tök sín á Íslandi, að þeir drægju þessa litlu og friðsömu þjóð inn í hernaðarbandalag stórvelda. Á meðan Bretar skömmtuðu okkur 3 mílna fiskveiðilandhelgi og sáu hana ekki einu sinni í friði, áttu þeir stuðningsmenn á Íslandi, menn, sem lögðu sig fram um að aðstoða þá við ólöglegar veiðar innan 3 mílna landhelginnar. Við könnumst öll við ömmuskeytin frægu, sem brezku togurunum voru send, svo að þeir gætu stundað veiðar í landhelginni, þegar íslenzku varðskipin voru fjarri. Þessir stuðningsmenn Breta hafa lagt þeim sitt lið í baráttu þeirra gegn 12 mílna fiskveiðilögsögu við Ísland. Hér leggja þeir fyrir til samþykktar eitt stórt ömmuskeyti, sem gerir ekki aðeins Bretum fært að ræna og eyðileggja innan íslenzkrar fiskveiðilögsögu, meðan íslenzk varðskip eru fjarri, heldur gefur þeim tryggingu fyrir því, að það verði ekki komið að þeim óvörum. Þeir geta a.m.k. 3 næstu árin verið rólegir inni í miðri fiskveiðilögsögu Íslands. Íslenzku varðskipin skulu ekki hafa heimild til þess svo mikið sem stugga við þeim. Þannig sigrar brezka heimsveldið í stríðinu, þótt orrustur tapist. Bretar töpuðu orrustunum með byssunum á hafinu, en sigruðu í baráttunni, sem íslenzka þjóðin háði við þá um reisn og dug þeirra forustumanna, sem höfðu fyrir kosningar villt á sér sýn. Íslenzka þjóðin háði baráttu við Breta um afstöðu þessara manna. Á stundum urðu þeir í orði að láta undan siga fyrir kröfum þjóðarinnar um, að eigi yrði hvikað. Er þess skemmst að minnast, að hæstv. utanrrh., Guðmundur Í. Guðmundsson, varð að gefa alþjóð svo hljóðandi yfirlýsingu í ríkisútvarpinu: „Við munum berjast gegn öllum frádrætti, hverju nafni sem nefnist, tímatakmörkunum og öðru, gegn öllu, sem veitir öðrum þjóðum fiskveiðiréttindi innan 12 mílna við Ísland.“ Þessi yfirlýsing dugði skammt til þess að tryggja hagsmuni Íslands, og hún verður ævarandi minnisvarði um reisn þeirra manna, sem hafa illu heilli um sinn haft aðstöðu til þess að ráða gangi landhelgismálsins, - manna, sem hafa, allt frá því er Íslendingar hófu undirbúning að stækkun fiskveiðilögsögunnar í 12 mílur, verið teygðir og togaðir milli íslenzku þjóðarinnar, sem hefur gert til þeirra kröfu um, að þeir væru Íslendingar og berðust fyrir Íslendinga eina, og brezka heimsveldisins, sem hefur togað þá og ginnt til þess að meta aðra hagsmuni meir. Í þessum sviptingum hafa Bretar haft betur, og það hefur ráðið úrslitum í landhelgismálinu. Sjálfstæðiskennd þeirra sem Íslendinga gagnvart Bretum er ekki orðin á marga fiska. Þó hefur einn þeirra lýst því yfir opinberlega, að það sé sjálfstætt á honum hárið, og hann unir glaður við sitt. Brezka heimsveldið tapaði öllum orrustum, sem það háði með vopnavaldi, og var búið að gefast upp á þeim vígstöðvum, þegar Bretar unnu endanlegan sigur í togstreitunni við þjóðina um afstöðu íslenzkra stjórnarvalda til eins brýnasta lífshagsmunamáls íslenzku þjóðarinnar, réttinda hennar til þess að ráða verndun sinna eigin fiskimiða. Bretar höfðu algerlega gefizt upp á því að veiða innan fiskveiðilögsögunnar undir herskipavernd. Þessar aðfarir þeirra, sem áttu að vekja ógn og áttu að kúska Íslendinga til hlýðni, urðu að skrípaleik í augum alheimsins. Veiði togaranna varð engin, og undir lokin voru veiðiferðir brezkra togara innan lögsögunnar orðnar að skyldu og kvöð á togurum þeirra og áhöfnum og Bretum öllum til stórtjóns. Ógerlegt var að halda þeim skrípaleik áfram, m.a. vegna þess, að brezkir togarasjómenn stunda ekki fremur en stéttarbræður þeirra annars staðar fiskveiðar á togurum sem sport. Þeir ráða sig á togarana einfaldlega til þess að hafa þar hlut. Brezkir togarasjómenn hafa engin efni á því að fórna hlut sínum við sýndarveiðar. Það var því öllum ljóst, að Bretar gátu aldrei sigrað í þessu stríði með því að beita gegn Íslendingum sjóliðum og togarasjómönnum. En þegar ósigur Breta á þessum vígstöðvum var augljósastur, brast sá varnargarður Íslendinga, sem veikastur var. Þá sannaðist enn einu sinni, að höfuðfjendur íslenzkrar alþýðu í baráttunni fyrir verndun fiskimiðanna, sem þjóðin byggir afkomu sína á, hafa jafnan verið tveir, Bretar og þeir menn, sem hafa samið við þá um mikilsverðustu réttindi hennar, þ.e.a.s. Danir og NATO-sinnar, sem meta meir hernaðarbandalagið við verndara smælingjanna, Breta, en hagsmuni íslenzku þjóðarinnar, menn, sem hafa metið meir einingu í NATO, einingu, sem fengin er með því, að minnsta þjóðin gefi upp réttindi sín, heldur en þjóðareiningu Íslendinga í landhelgismálinu. Þess vegna er sýnt, að þótt Bretar hafi tapað öllum orrustum á hafinu í fiskveiðideilunni og nokkrum sinnum orrustu um staðfestu Bretavinanna á Íslandi, þá horfir svo, að þeim takist að vinna stríðið sjálft, ef þjóðin lætur ekki sjálf svo til sín taka, að um muni, svo að ekki verði af þeim samningum, sem nú eru fyrirhugaðir, um að hleypa Bretum inn að 6 mílna línunni og afsala rétti Íslendinga til einhliða aðgerða til verndunar fiskimiðanna umhverfis landið. Með stórfelldum áróðri stjórnarliðsins hefur verið unnið að því um langt skeið að fá þjóðina til þess að sætta sig við afslátt í landhelgismálinu, fá hana til að fórna þeim árangri, sem þegar hefur náðst í friðun fiskimiðanna fyrir togveiðum innan 12 mílna, láta hana fyrst sætta sig við afsláttinn, og síðan er gengið svo langt, að reynt er að láta hana telja sér trú um, að um engan afslátt sé að ræða. Einn hv. þm. sagði 1 umr. um daginn, að samningur sá, sem lagt er til að gerður verði við Breta, sé um margt líkur nauðungarsamningnum í Kópavogi fyrir 300 árum, og er það að nokkru leyti rétt. Í bæði skiptin er um að ræða nauðungarsamning, sem knúinn er fram með hótunum um ofbeldi. En sá er munurinn, að þegar nauðungarsamningurinn var gerður í Kópavogi, var ekki reynt að telja neinum trú um, að þjóðin væri að vinna sigur. Þá beittu forustumenn Íslendinga ekki sína eigin þjóð blekkingum. Þá var öllum ljóst, að verið var að láta undan ofbeldi og að um nauðung var að ræða, og viðbrögð þeirra, sem henni voru beittir, sýndu öllum, að samþykkt þeirra á samningunum var ekki gerð af frjálsum vilja. Þá varð ofbeldið, sem yfirráðaþjóðin beitti, Íslendingum aflgjafi til nýrra átaka um að berjast gegn óréttinum. Þá var ekki reynt að stinga þjóðinni svefnþorn. Saga þjóðarinnar sýnir, að hún stendur af sér ofbeldið. Það er ekki til neins að beita hana því. Við beitingu kúgunar og nauðungar gegn þjóðinni hefur henni skilizt, hvers hún þurfi að krefjast af sjálfri sér í áframhaldandi baráttu til þess að vinna réttinn að nýju. En nú er reynt vísvitandi að ljúga að þjóðinni, til þess að hún haldi ekki baráttunni áfram, svo að hún jafnvel telji sér trú um, um skeið a.m.k., að hún hafi unnið sigur, þurfi ekkert að endurheimta og geti verið sem lengst ánægð með óbreytt ástand. Ofbeldið og nauðungina þolir þjóðin. En henni er ekkert hættulegra en sú lygi, sem er ætluð til þess að slæva samvizkuna og baráttuviljann og kveða niður samvizkubitið af því að hafa afsalað rétti þjóðarinnar. Þess vegna er það háskasamlegt, þegar þjóðinni er á niðurlægingarstundu talin trú um, að hún hafi engan rétt af hendi látið. Það er gert til þess eins, að hún afsali sér þeim rétti til frambúðar, en hefji ekki jafnskjótt baráttuna til þess að endurheimtra hann. Á undanförnum árum hefur of oft verið logið að þjóðinni á örlagastundum og síðan verið reynt að láta hana lifa í sjálfsblekkingu og lífslygi. Þegar þjóðin var véluð til þess að heimila hersetu í landinu, var samvizka hennar svæfð með því að telja henni trú um, að hún væri að bjarga sjálfu lýðræðinu í heiminum, - með því að styðja lýðræðishetjuna og mannvininn Syngman Rhee í Kóreu. Þessi vopnlausa smáþjóð, sem lýst hafði yfir ævarandi hlutleysi, þegar hún varð sjálfstæð, í samræmi við alla sína sögu og lífsgrundvöll, var véluð frá því hlutleysi með yfirlýsingum um, að því hlutleysi fórnaði hún vegna þátttöku í varnarbandalagi friðelskandi þjóða, sem hefði það hlutverk að vernda smælingjana í heiminum. Þannig var samvizkan svæfð í það skiptið og þannig svaf samvizka mikils hluta þjóðarinnar, þar til lygin varð öllum ljós og eðli bandalagsins sýndi sig í Egyptalandi og á fiskimiðunum umhverfis Ísland. Við hvern þann samning, sem vélað var inn á þjóðina, smækkaði hún meir andlega en hún hefði gert, þó að þessum samningum hefði opinberlega verið þröngvað inn á hana með ofbeldi, því að ofbeldið hefur þjóðin þolað, en lygin, sem ætluð er til að slæva samvizkuna og réttlæta ranglætið, er hættulegri öllu öðru. Og enn á að leika sama leikinn, nú með þeim samningi, sem hér er lagt til að gerður verði. Nú er reynt að finna afsakanir fyrir uppgjöfinni, og nú er jafnvel gengið svo langt og svo hátt reitt til höggs, að reynt er að telja þjóðinni trú um, að hún sé að vinna sigur í því sjálfstæðismáli, sem landhelgismálið er. Sök sér væri að láta undan fyrir ofbeldinu og gera sér það ljóst og reyna ekki að blekkja sig eða telja sér trú um, að ósigurinn geti verið nokkuð annað en ósigur og undanhaldið undanhald. Þess vegna er lygaskammturinn, sem ríkisstj. ætlar þjóðinni nú, svo gífurlegur, að ósigurinn er nefndur sigur og niðurlægingin upphefð, að óttinn er allur við það, að kyngi þjóðin ekki þessum bita, þá verði því ekki forðað lengur, að vegna baráttu þjóðarinnar um landhelgina við Breta verði henni ljóst, hvílíkar ógnarblekkingar henni hafa verið boðnar áður, þegar hún var niðurlægð fyrst til þess að veita erlendum her hluta af landinu og síðan til þess að ganga í hernaðarbandalag með Bretum. Það er nefnilega ekki örgrannt um, að baráttan við Breta, sem árið 1952 gerði Íslendingum í ógáti ljóst, að það var ekki í samræmi við hagsmuni þjóðarinnar að selja óunnin hráefni úr landi sem nýlendu, - það er ekki örgrannt um, að sú barátta hafi síðan 1958 opnað augu manna fyrir því, að það samrýmist ekki hagsmunum eða sóma Íslendinga að sætta sig við erlenda hersetu eða vera í hernaðarbandalagi við þá, sem með vopnuðu ofbeldi hafa barizt gegn lífshagsmunum íslenzku þjóðarinnar. Þess vegna er nú gripið til þess ráðs að halda því fram, að sú árásarþjóð sé að beygja sig. þegar hún er nú að ráðast inn að 6 mílna mörkunum og er að láta Íslendinga afsala sér þeim réttindum, sem lýst var yfir 1948, réttinum til lögsögu Íslendinga innan endimarka landgrunnsins. Ríkisstjórnin er án efa búin að tryggja sér svo rækilega atfylgi þingmanna sinna fyrir samningi við Breta, að þær löngu umr., sem fram hafa farið hér á hv. Alþ., verða því miður ekki til þess að koma í veg fyrir samþykkt hans, svo staðráðnir eru hv. þm. stjórnarliðsins, að þeir telja sig ekki einu sinni þurfa að hlusta á þær umr., sem hér hafa farið fram. En þótt ríkisstj. hafi valdið til þess að knýja fram þessa nauðungarsamninga, þá getur hún þó ekki komið í veg fyrir þann árangur af umr., að augu þjóðarinnar opnast fyrir blekkingum stjórnarinnar, að þjóðinni verður ljóst eðli samningsins, hún gerir sér ljóst, að hann er spor aftur á bak í sjálfstæðismálum þjóðarinnar, að hann er réttindaafsal og ósigur. Og það er ekki einskis virði, að sá árangur náist, að þjóðin geri sér þetta allt að fullu ljóst og lifi í engum sjálfsblekkingum. Þá er full von og vissa um, að þjóðin mun ekki sætta sig við óbreytt ástand, að hún mun eflast til nýrra átaka í landhelgismálinu, hún mun sækja að nýju þann rétt, sem nú er verið að láta af hendi.