Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. menntmn. (Valgerður Sverrisdóttir) Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 1205 frá hv. menntmn. um frv. til laga um breytingar á lögum um grunnskóla, nr. 63/1974, með síðari breytingum. Nál. hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Nefndin hefur fjallað um frv. sem er flutt af menntmn. neðri deildar. Lagt er til að frv. verði samþykkt óbreytt. Guðrún Agnarsdóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins.`` Undir nál. rita Jón Helgason, Halldór Blöndal, Salome Þorkelsdóttir, Skúli Alexandersson, Sveinn G. Hálfdánarson og Valgerður Sverrisdóttir.

Danfríður Skarphéðinsdóttir Virðulegur forseti. Eins og fram kom í nál. var fulltrúi Kvennalistans í hv. menntmn. ekki viðstaddur þennan fund. Ég vil bara láta það koma fram hér að við styðjum að sjálfsögðu frv. Við höfum flutt margar tillögur í anda þess sem hér er verið að leggja til á þingi. Vil ég minna á frv. sem við fluttum á síðustu tveimur þingum hér í hv. Ed., um samfelldan skóladag grunnskólabarna. Hér er verið að taka eitt skref í þá áttina. Það er reyndar lítið skref svona í byrjun en það er þess virði að styðja það og munum við því gera það við atkvæðagreiðslu um málið. Það ber auðvitað að fagna hverjum áfanga sem næst þó ekki séu þeir allir stórir.

Frsm. fjh.- og viðskn. (Guðmundur Ágústsson): Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nál. á þskj. 1213 um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 29 29. apríl 1963, um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, með síðari breytingum. Í nál. segir svo: ,,Nefndin hefur fjallað um frv. og fékk á sinn fund Garðar Valdimarsson ríkisskattstjóra og Snorra Olsen og Guðmund Björnsson frá fjmrn. Lagt er til að frv. verði samþykkt óbreytt.`` Undir þetta rita allir nefndarmenn í fjh.- og viðskn. Í þessu frv. er verið að fella ýmsar stéttir manna sem vinna hjá ríkisfyrirtækjum undir Lífeyrissjóð opinberra starfsmanna. Raunar voru þessir starfsmenn í Lífeyrissjóði opinberra starfsmanna, en samkvæmt úrskurði sjóðstjórnarinnar 1987 á grundvelli álits prófessors Arnljóts Björnssonar töldust þeir ekki eiga beina aðild að sjóðnum. Þar á ég við starfsmenn Sinfóníuhljómsveitarinnar, Landsvirkjunar og fleiri aðila. Með lögum í fyrra var ákveðið að starfsmenn Sinfóníuhljómsveitarinnar féllu undir Lífeyrissjóð opinberra starfsmanna en nú er lagt til að starfsmenn allra þessara stofnana fái heimild til að sækja um aðild að Lífeyrissjóði opinberra starfsmanna. Það er lagt til að frv. verði samþykkt óbreytt.

Frsm. fjh.- og viðskn. (Guðmundur Ágústsson): Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nál. á þskj. 1214 frá fjh.- og viðskn., um frv. til laga um ársreikninga og endurskoðun lífeyrissjóða. Í nál. segir svo: ,,Nefndin hefur fjallað um frv. og fékk til viðræðna Guðmund Björnsson frá fjmrn. Einnig barst umsögn frá Sambandi almennra lífeyrissjóða. Nefndin leggur til að tvær breytingar verði gerðar á frv. Í fyrsta lagi er gerð tillaga um tæknilega breytingu á 6. mgr. 3. gr. frv. Í öðru lagi er lagt til að skoðunarmenn reikninga tilkynni ekki einungis stjórn lífeyrissjóðs og bankaeftirliti ef vart verður verulegra ágalla í rekstri sjóðsins heldur einnig fjmrn. Lagt er til að frv. verði samþykkt með þeim breytingum sem gerð er tillaga um á sérstöku þingskjali.`` Undir þetta rita allir nefndarmenn. Þetta frv. lagði hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson fram í deildinni. Umsagnirnar sem bárust um frv. voru mjög jákvæðar og töldu menn mikla nauðsyn á að samþykkja frv. Þær breytingar sem gerðar eru eru, eins og segir í nál., frekar tæknilegar en efnislegar. Þó er gerð tillaga um eina breytingu frá því sem segir í frv. sem skiptir nokkru máli fyrir fjármálastjórn. Það er seinni liður brtt. um það að þar sem segir að verði veruleg vanræksla á bókhaldi hjá lífeyrissjóði skuli tilkynna það stjórn sjóðsins og Seðlabanka. Þar bætist við að einnig skuli tilkynna fjmrn. um það. Þarna er aðeins um tilkynningu að ræða en með þessu er ekki verið að gefa fjmrn. heimildir til þess að sýsla í málefnum lífeyrissjóða. Hins vegar er málum þannig háttað að fjmrn. hefur með þessi mál að gera og gefur út reglugerðir fyrir lífeyrissjóði og því nauðsynlegt að fjmrn. hafi öll gögn í höndum um starfsemi lífeyrissjóða. Ég legg því til, og vísa þar í nál. að mál þetta hljóti afgreiðslu á þessu þingi.

Guðmundur H. Garðarsson Virðulegi forseti. Ég þakka fjh.- og viðskn. fyrir skjóta og góða afgreiðslu á frv. Ég get fallist á og tekið undir þau sjónarmið sem komu fram í sambandi við þær brtt. sem nefndin gerir við frv. Þær eru eðlilegar í ljósi þess sem kom fram í ræðu frsm. og einnig með tilliti til þess hvernig þetta hefur verið framkvæmt. Það er rétt sem hv. þm. sagði að fjmrn. hefur verið sá aðili sem hefur annast útgáfu reglugerða fyrir lífeyrissjóðina þannig að það er auðvitað eðlilegt að fjmrn. komi inn í þessi mál með þeim hætti sem hv. þm. Guðmundur Ágústsson, frsm. nefndarinnar, skýrði hér áðan. Og ég vil endurtaka það sem ég sagði í framsöguræðu með frv. á sínum tíma að þetta er þörf lagasetning. Með þessu kemst meira samræmi og regla á uppfærslu og útgáfu ársreikninga lífeyrissjóða, en eins og hv. þm. vita eru lífeyrissjóðir orðnir mjög stórir aðilar í íslensku peningakerfi fyrir utan það hvað lífeyrissjóðirnir eru veigamikill þáttur í nútímatryggingakerfi. Ég endurtek þakkir mínar til nefndarinnar fyrir skjóta og góða afgreiðslu.

Frsm. fjh.- og viðskn. (Guðmundur Ágústsson): Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nál. frá fjh.- og viðskn. á þskj. 1215 um frv. til laga um breytingar á lögum nr. 75/1981, um tekjuskatt og eignarskatt, með síðari breytingum. Í nál. segir svo: ,,Nefndin hefur fjallað um frv. og fékk á sinn fund Garðar Valdimarsson ríkisskattstjóra og Snorra Olsen, skrifstofustjóra í fjmrn. Einnig barst umsögn um frv. frá Iðnþróunarsjóði. Í nefndinni var mikil umræða um hvort bæta ætti við 3. gr. frv. ákvæði er tæki af allan vafa um hvort m.a. félög, sem eru að meiri hluta í eigu ríkisins eða ríkisfyrirtækja, gætu nýtt sér heimild 3. gr. um að draga frá tekjum tapað hlutafé. Nefndin lítur svo á að túlka megi ákvæðið á þann hátt án breytingar og leggur til að frv. verði samþykkt óbreytt.`` Undir þetta rita allir nefndarmenn. Frv. þetta eða uppistöðu þess má rekja til frv. sem hv. þm. Friðrik Sophusson lagði fram í Nd. Það frv. var síðan endurskoðað af fjmrn., farið yfir allar greinar þess, og þannig samþykkt í Nd. og taldi nefndin að yrðu breytingar á frv. hér gæti verið vafasamt um úrslit málsins. En á fund nefndarinnar og til viðtals við einstaka nefndarmenn kom fulltrúi frá Iðnþróunarsjóði og taldi það ekki nógu skýrt hvort ríkisfyrirtæki eða sjóðir á vegum ríkisins gætu nýtt sér heimild 3. gr. og eins og segir í nál. spunnust nokkrar umræður um það. Nefndin vill þess vegna, án þess að fram komi frekari brtt., taka það fram í nál. að hún líti svo á að 3. gr. uppfylli þá kröfu sem vafi var talinn leika á um. Ég legg því til, og raunar allir nefndarmenn, að mál þetta verði samþykkt og gert að lögum á þessu þingi.

Heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra (Guðmundur Bjarnason): Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um atvinnuleysistryggingar, nr. 64/1981, með síðari breytingum, en mál þetta er þannig unnið að haustið 1988 var skipuð nefnd til þess að fara yfir lögin og gera á þeim ákveðnar breytingar. Það var reyndar að undirlagi stjórnar Atvinnuleysistryggingasjóðs sem þetta var gert. Sæti í þessari nefnd áttu auk fulltrúa frá heilbrrn. fulltrúar frá Alþýðusambandinu, Vinnuveitendasambandinu og Vinnumálasambandi samvinnufélaganna og síðan var starfsmaður Atvinnuleysistryggingasjóðs einn af nefndarmönnum. Um málið varð því miður ekki fullkomin samstaða í þessari nefnd þannig að hún klofnaði. Ágreiningurinn var um 3. gr. laganna sem er hér 1. gr. í frv. þar sem þessi ágreiningsefni koma fram. Hluti nefndarinnar taldi rétt að útvíkka ákvæðin um aðild að Atvinnuleysistryggingasjóði þannig að ekki væri skylda að menn væru í stéttarfélögum til þess að eiga rétt á atvinnuleysistryggingabótum, en hluti nefndarmanna vildi hins vegar að aðild að stéttarfélögum væri áfram höfð að skilyrði. Hins vegar yrði greinin útvíkkuð verulega á þann hátt að öll þau stéttarfélög sem nú við gildistöku laganna eru í samningum við Atvinnuleysistryggingasjóð, svo og önnur stéttarfélög sem síðar kunna að ná samningum við sjóðinn, ættu rétt á bótum, eða aðildarmenn þessara stéttarfélaga. Þannig er þetta frv. lagt fram eins og fulltrúar ráðuneytis, Atvinnuleysistryggingasjóðs og Alþýðusambands Íslands vildu að það hljóðaði. Fulltrúar Vinnuveitendasambands og Vinnumálasambands töldu að hér væri um réttarbót að ræða þar sem frv. gerði þó ráð fyrir möguleikum á aðild miklu fleiri einstaklinga að sjóðnum í gegnum sín stéttarfélög en áður var þannig að það væri þó stigið skref verulega í áttina þó að ekki væri náð þeim tilgangi sem þeir vildu hafa að leiðarljósi, þ.e. að aðild að stéttarfélögum væri felld niður sem lagaskylda. Þetta var meginágreiningsefnið. Málið hefur fengið allítarlega umræðu og umfjöllun í Nd. þannig að ég tel ekki ástæðu til þess, herra forseti, að eyða löngum tíma í þessa framsögu. Þetta kemur fram í nefndarálitum mjög ítarlega þannig að nefndarmenn í hv. heilbr.- og trn. geta kynnt sér málavöxtu þar gaumgæfilega án þess að eytt sé löngum tíma hér frá störfum hv. deildar í framsöguræðuna. Um önnur atriði frv. varð samkomulag í nefndinni sem samdi frv. og einnig í hv. heilbr.- og trn. Nd. Að lokinni þessari umræðu legg ég síðan til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og trn. þessarar deildar.

Frsm. landbn. (Skúli Alexandersson) Herra forseti. Landbn. hefur fjallað um frv. um flokkun og mat á gærum og ull. Nefndin fékk til viðræðu við sig þá Hauk Halldórsson og Gísla Karlsson frá Stéttarsambandi bænda. Frv. er orðið til vegna áhuga frá framleiðsluráði og tilkomið til þess að samræma ullarmat því markmiði að ullin verði verðmætari og stærri hlutur í afurðum sauðfjár. Nefndin mælir öll með samþykkt frv. með breytingu á 3. gr. Lagt er til að kaupanda verði heimilt að meta ullina heima hjá framleiðanda. Karvel Pálmason var fjarverandi við afgreiðslu málsins.

Egill Jónsson Herra forseti. Ég var fjarstaddur við 2. umr. málsins eins og komið hefur fram. Það er náttúrlega augljóst að það standa ekki efni til að flytja hér mikinn boðskap um afgreiðslu þessa máls hér í þinginu. En það voru örfá atriði sem ég vildi þó leggja hér áherslu á. Auðvitað er ég stuðningsmaður þess að betri skipan komist á með flokkun og meðferð á ull og gærum. Og það er alveg ljóst að bændur landsins, a.m.k. margir hverjir, mega huga að meiri og betri hirðusemi á þeim vörum og þá ekki síst ullinni. En auðvitað verður eitthvað að vinnast við það að meta og flokka þessar framleiðsluvörur með skilvirkari hætti en verið hefur og þá auðvitað það að menn verða að fá greitt í samræmi við það. Menn verða að fá þessa afurð greidda. Viðskiptahættir með þessa framleiðslu hafa verið fullkomlega óeðlilegir og eru enn í dag. Og það liggur alveg ljóst fyrir að framlag þeirra sem vinna markvisst í þessum efnum, m.a. á grundvelli þess að hirða þessa framleiðslu og koma henni á markað með eðlilegum hætti, er ekki metið í þessum viðskiptum. Ég held að það sé grundvallaratriði ef menn ætla að ná árangri að teknir verði upp þeir viðskiptahættir að menn fái þessar vörur greiddar um leið og þeir afhenda þær til sölu. Ég get ekki heldur látið hjá líða að minna á það hér, þrátt fyrir að málið sé í eðli sínu gott, að mér finnst á vissan hátt að hér sé um hálfgerð rasshandarvinnubrögð að ræða. Þegar til þess er litið að nú eru uppi ráðagerðir um það að leggja niður tvö lítil tilraunabú --- og er nú gott að þingmönnum Vestf. fjölgar hér í þessari deild --- sem hafa einkum og nær einvörðungu haft þessa ræktun með höndum nú um áratuga skeið saknaði ég þess hjá hæstv. landbrh., sem var að tala um að þeir atburðir hefðu nú gerst að búið væri að flytja á þessu ári tvær ríkisstofnanir út á land fyrir forustu landbrn., að hann orðaði það ekki að hann hefur verið að vinna að því síðan hann kom í ráðuneytið að leggja tvær stofnanir niður sem eru staðsettar úti á landi. Það er svo merkilegt með þessa menn með stóru hjörtun og byggðasjónarmiðin að þeir tala ekkert um það þegar verið er að ráðast að fámennum byggðarlögum með því að leggja niður stofnanir, jafnvel þó að það séu forustustofnanir sem gegna lykilhlutverki í því að skapa fólkinu þar viðfangsefni og trú á starf sitt. Ég er alveg sannfærður um að það er mikill hnekkir fyrir landbúnað á Vestfjörðum og landbúnað á Austurlandi að leggja niður þessar tvær tilraunastofnanir því að auðvitað höfum við aldrei meiri þörf fyrir þróunarstarfsemi en einmitt um þessar mundir í íslenskum landbúnaði. Þess vegna segi ég það að mér finnst svona frumvarpsflutningur vera hálfgerð rasshandarvinnubrögð.

Mér finnst nú að hv. þm. ætti að biðja hv. landbrh. að koma hér í salinn.

Ja, ég vildi ekki vera að gera ráðherranum ónæði en auðvitað hefði mér þótt vænt um það. En kannski kemst tillaga mín og okkar um eflingu tilraunastöðvanna til umræðu í dag. Hún hefur nú verið lengi á dagskrá. Þessi orð mín læt ég nú einkum falla hér vegna þess að ég er engan veginn viss um að hún verði tekin til umræðu. Það er farið að þrengjast um tímann hér í þinginu. Ég á það sameiginlegt með mörgum öðrum að vilja stuðla að því að þinginu ljúki. Þó að hér sé nú grá jörð í morgunsárið þá er hún það ekki austur í Hornafirði og ýmislegt annað að gera áður en þingmenn geta gengið til vorverka.

Þar hugsa menn um að setja niður kartöflur sínar.

Ja, til dæmis, og ýmislegt fleira. Þess vegna valdi ég þennan kost. Ég vil mjög undirstrika það sem ég sagði áðan, að það eru engar þessara yfirlýsinga marktækar um flutning stofnana, um áherslur í byggðamálum, hjá þeim mönnum sem leggjast þar á sem byggðin er veikust og þörfin er mest eins og er gert í sambandi við þessar tilraunastöðvar. Og það er hárrétt sem kom fram hjá hv. þm. Stefáni Valgeirssyni í gær, að það er ekki vegna þess að sú stofnun sem á að hafa þann rekstur með höndum hafi ekki fjármagn til þess. Það er vegna þess að hún ver því í önnur verkefni og hefði ekki þurft nema litla tilfærslu til þess að gera þetta með bærilegum sóma. Þetta vildi ég láta fylgja þessu máli og þá í trausti þess að menn fari nú að vakna til aðeins betri vitundar í þessum efnum að því er varðar þessa faglegu starfsemi úti á landsbyggðinni þar sem fólkið starfar og þar sem fólkið vill starfa. Kannski gæti það orðið til þess áður en slysin verða með Reykhóla og Skriðuklaustur að menn komist að einhverri vitrænni niðurstöðu.

Frsm. samgn. (Skúli Alexandersson) Herra forseti. Samgn. hefur fjallað um þetta frv. um vegtengingu um utanverðan Hvalfjörð og fékk á sinn fund til viðræðna um málið Ólaf Steinar Valdimarsson, ráðuneytisstjóra í samgrn., og Gunnar Guðmundsson og Jón Rögnvaldsson frá Vegagerð ríkisins. Þá barst nefndinni erindi frá sveitarstjórn Kjalarneshrepps og samtökum sveitarfélaga í Vesturlandskjördæmi. Nefndin mælir öll með samþykkt frv. en gerir tillögu um breytingu á því á þann veg að 5. gr. frv. verði 2. gr. og þar með að röð annarra greina breytist samkvæmt því. Á fundi með fulltrúum samgrn. og Vegagerðarinnar og í umfjöllun nefndarinnar kom m.a. fram: 1. Það er tryggt með væntanlegri 2. gr. frv. að samningur um framkvæmdir öðlist ekki gildi fyrr en hann hefur hlotið samþykki og staðfestingu Alþingis. 2. Í frv. felast engar fjárhagslegar skuldbindingar af hálfu ríkissjóðs og því ekki um það að ræða að almennt vegafé skerðist. 3. Í samningi við framkvæmdaraðila verða allir nauðsynlegir fyrirvarar og m.a. tryggt að ef fyrirtækið hættir framkvæmdum þá komi ríkissjóður skaðlaus frá slíkum málalokum. Í samningum verða nákvæm ákvæði um ábyrgð framkvæmdaraðila.

Sveinn G. Hálfdánarson Hæstv. forseti. Ég fagna þessu máli sem hér er til umræðu og vona að það fái farsæla meðferð hér. Það er okkur Vestlendingum vissulega ánægjuefni að þetta skuli vera komið hér fram á þessu þingi. Þetta er mikið stærra og meira mál en við kemur aðeins okkur Vestlendingum. Þetta eru stórar úrbætur í hringveginum svokallaða og ég vona að það fái afgreiðslu nú.

Frsm. iðnn. (Karl Steinar Guðnason) Herra forseti. Nefndin fjallaði um frv. á nokkrum fundum og sendi það til umsagnar. Umsagnir bárust frá Fjórðungssamböndum Norðlendinga og Vestfirðinga, iðnrn., Orkubúi Vestfjarða, Orkustofnun, Rafmagnsveitum ríkisins, Sambandi ísl. rafveitna, Sambandi sveitarfélaga á Suðurnesjum, Sambandi sveitarfélaga í Austurlandskjördæmi, Samtökum sunnlenskra sveitarfélaga, Samtökum sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu og Samtökum sveitarfélaga í Vesturlandskjördæmi. Landshlutasamtökin lýstu yfir eindregnum stuðningi við tilgang frv. og mæltust til þess að það yrði samþykkt. Í umsögnum frá öðrum komu hins vegar fram ábendingar um að betur hefði þurft að huga að ákvæðum þess. Í því annríki sem nú er á Alþingi og vegna tímaskorts vannst ekki tími til þess að ljúka þessu máli nú fyrir þinglok, en það er tillaga nefndarinnar að málinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar og eru tilmæli um að iðnrh. skipi nú þegar nefnd til að semja frv. um verðjöfnun á raforku og leggi það fyrir Alþingi á næsta þingi. Ég vil geta þess að Guðrún Agnarsdóttir var fjarverandi afgreiðslu málsins. En tillaga nefndarinnar er sú að máli þessu verði vísað til ríkisstjórnarinnar.

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) Virðulegi forseti. Eins og þingmönnum er kunnugt gilda ekki eingöngu sérstök lög um Landsvirkjun heldur starfar hún líka samkvæmt sameignarsamningi milli ríkisstjórnarinnar, Reykjavíkurborgar og Akureyrarbæjar. Í þessum samstarfs- og sameignarsamningi segir að sama gjaldskrá skuli gilda um afhendingu rafmagns til almenningsrafveitna á öllum afhendingarstöðum Landsvirkjunar. Samkvæmt 20. gr. laganna um Landsvirkjun hefur þessi sameignarsamningur lagagildi og því hlyti fyrst að þurfa að reyna á hvort samningar gætu tekist um breytingar á þessum gjaldskrárreglum áður en lagabreytingaleiðin er fær. Ég bendi á að í 13. gr. Landsvirkjunarlaganna eru ákvæði sem eru efnislega samhljóða því sem ég vitnaði til í sameignarsamningnum. Ég hef hug á því að láta vinna að gerð frv. um jöfnun orkuverðs í landinu þar sem m.a. yrði hugað að þessum ákvæðum og öllum aðstæðum í málinu. Það er afar mikilvægt í þessu máli að víðtæk samstaða náist. Ég tek þess vegna undir þá efnislegu niðurstöðu sem finna má í rökstuðningi iðnn. fyrir því að vísa málinu til ríkisstjórnarinnar og lýsi því yfir að unnið verður að gerð frv. um þetta mál og að undirbúningi breytinga sem stefna að jöfnun orkuverðs. Ég vil að lokum, virðulegi forseti, leyfa mér að minna á að á liðnu ári, sérstaklega á árinu 1989, beitti ríkisstjórnin sér fyrir mjög verulegum ráðstöfunum til þess að jafna orkuverð í landinu. Í fyrsta lagi yfirtók ríkissjóður háar fjárhæðir af skuldum Orkubús Vestfjarða og Rafmagnsveitna ríkisins. Í kjölfar þeirrar skuldayfirtöku lækkuðu gjaldskrár almenningsveitnanna á orkuveitusvæði þessara tveggja orkufyrirtækja um 5%. Það er þó ekki rétt lýsing á áhrifunum til jöfnunar orkuverðs því að yfirtakan kom líka í veg fyrir óhjákvæmilega hækkun sem annars hefði orðið á þessum sömu gjaldskrám um 12--15%. Þá er líka rétt að benda á að andstætt því sem var um þéttbýlisrafveiturnar í upphafi ársins 1990 hækkuðu þessi fyrirtæki, Orkubú Vestfjarða og Rafmagnsveitur ríkisins, ekki taxta sína í byrjun ársins 1990. Það hefur því dregið saman með gjaldskránum meira en um langan aldur og bilið á milli þeirra er núna mjórra en það hefur verið allan síðasta áratug. Virðulegi forseti. Það er stefnumál ríkisstjórnarinnar að vinna að jöfnun orkuverðs og í þeim anda lýsi ég mig samþykkan því að unnið verði að gerð frv. um þetta mál fyrir haustið.

Jón Helgason Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. iðnrh. fyrir yfirlýsingu hans hér og taka undir með honum að það er mjög mikilvægt að hægt sé að vinna að framgangi þessa máls með samkomulagi við alla hlutaðeigandi aðila. Vegna ábendingar hans um samstarfssamning við Landsvirkjun, sameignarfélag, þá held ég að einmitt nú sé sérstakt tækifæri til að ná slíku samkomulagi þar sem nú er til afgreiðslu hjá Alþingi frv. um raforkuver sem gerir ráð fyrir því að veita Landsvirkjun gífurleg réttindi í formi vatnsorku og hlýtur að teljast eðlilegt að fyrirtæki sem fær slík réttindi, slík verðmæti, láti eitthvað af hendi á móti og þá það að stuðla að því að íbúar þeirra svæða m.a. þar sem þessi vatnsréttindi eru, þessi auðæfi eru, njóti ekki lakari kjara frá orkuverunum en meginþorri landsmanna. Ég vænti þess því að þetta starf sem ráðherra mun beita sér fyrir á næstu mánuðum beri sem ríkulegastan og skjótastan árangur.

Skúli Alexandersson Herra forseti. Ég hefði að vísu talið æskilegra að frv. sem hér er verið að fjalla um hefði verið samþykkt hér í deildinni en að sá kostur sem hér er lagt til að verði tekinn, að vísa málinu til ríkisstjórnarinnar. En eins og frsm. nefndi er komið svo gott sem að lokastarfsdegi þingsins og ekki tími til þess nú að taka frekar á málinu og fagna ég þeirri lausn að vísa málinu til ríkisstjórnar með þeirri áskorun að málið verði tekið þar til umfjöllunar. Svo fagna ég því að komið hefur yfirlýsing frá hæstv. iðnrh. um að ríkisstjórnin muni vinna að þessu máli og hann hafi nú undirstrikað enn á ný þá stefnu ríkisstjórnarinnar að jafna orkuverð. Það hefur verið beðið eftir því í mörg ár að verulegt átak á þessu sviði kæmi fram. Ekki er svo sem hægt að bera á móti því að staðan hefur heldur skánað frá því hún var verst en þá var hún náttúrlega algerlega óviðunandi og er reyndar í sumum tilfellum enn óviðunandi, t.d. í sambandi við hitunarkostnað. Mjög mikill munur er á því hvar fólk býr á landinu í sambandi við þennan þátt. Reikningar þess fólks sem er í viðskiptum við Rafmagnsveitur ríkisins til upphitunar húsa eru svo mikið, mikið hærri en t.d. reikningar þeir sem fólk hér á Reykjavíkursvæðinu þarf að borga og á mörgum svæðum öðrum. Þarna er gífurlegur mismunur á framfærslukostnaði sem er nauðsynlegt að verði lagfærður. Við hér á hv. Alþingi eigum að beita okkur fyrir því og vitaskuld á verkalýðshreyfingin að beita sér fyrir því að slík mismunun eigi sér ekki stað. Það hefði verið eðlilegt að við undirskrift núllsamninganna í vetur hefði verið tekið tillit til þessa þáttar ekki síður en margra annarra þátta sem verkalýðshreyfingin knúði þar fram. Um þann þátt sem hæstv. forseti okkar nefndi, að nú sé tækifæri til að breyta samkomulagi við Landsvirkjun um sölu orku, vil ég alveg sérstaklega undirstrika samþykki mitt við þeirri tillögu sem þar kom fram, að nota nú tækifærið þegar veita á Landsvirkjun heimild til stórvirkjana og stórframkvæmda og sölu á mikilli orku til álframleiðslu hér á landi og semja um það að orkukostnaður landsmanna allra á þessu sviði verði jafnaður.

Frsm. iðnn. (Karl Steinar Guðnason) Herra forseti. Í tilefni af orðum síðasta ræðumanns vil ég aðeins segja það að í stjórnarsáttmála þessarar ríkisstjórnar eru skýr ákvæði um að orkukostnaður verði jafnaður. Ég býst við að öllum hér sé ljóst að mikill mismunur er um landið en það er líka ljóst að orka til upphitunar er mjög misdýr eftir aðstæðum hverju sinni. Auðvitað þarf að stefna að því að landsmenn allir búi við sama orkuverð líkt og sama olíuverð. En það sem rak mig í ræðustólinn var nokkuð sem mér fannst sneið til verkalýðshreyfingarinnar. Ég vil árétta það, sem mönnum á að vera ljóst, að verkalýðshreyfingin hefur hvað eftir annað lagt á það ofurþunga áherslu að lífskjör verði jöfnuð í landinu, m.a. hvað varðar orkukostnað, og fengið digrar yfirlýsingar frá ríkisstjórnum um slíka hluti og tekist að ná árangri í þessum hlutum. Verkalýðshreyfingin mun ekki í framtíðinni frekar en fyrr vera deig í þessum málum, öðru nær. Ég býst við að öðruvísi væri umhorfs í þjóðfélaginu ef áhrifa hennar hefði ekki gætt í því að jafna lífskjörin í landinu, ekki aðeins hvað varðar krónutölu heldur alla aðstöðu aðra undir þeim merkjum að fleira sé kjör en króna.

Skúli Alexandersson Herra forseti. Ég get tekið undir flest það sem hv. 4. þm. Reykn. Karl Steinar Guðnason sagði hér um verkalýðshreyfinguna og baráttu hennar og hverju verkalýðshreyfingin hefði komið til leiðar. Vitaskuld væri þjóðfélag okkar allt öðruvísi og þá ábyggilega mismunur og staða ýmissa hópa í þjóðfélaginu breytilegri en raun ber vitni um ef ekki hefði komið til að verkalýðshreyfingin hefur barist fyrir jöfnun lífskjara. Þó ég hafi nefnt það hér að þörf væri á því að verkalýðshreyfingin beitti sér öfluglega fyrir samræmingu á orkukostnaði var ég þar ekki með neina sneið til verkalýðshreyfingarinnar nema síður sé. Ég var aðeins að hvetja verkalýðshreyfinguna enn til dáða í þessum sem og öðrum jafnréttisbaráttumálum verkalýðshreyfingarinnar en vitaskuld verða alltaf uppi raddir um að betur hefði mátt gera en gert hefur verið.

Sveinn G. Hálfdánarson Herra forseti. Ég hefði fremur kosið að frv. um breytingar á lögum um Landsvirkjun hefði verið afgreitt hér á þessu þingi en ég skil þá stöðu sem þingið er í nú og lýsi mig samþykkan því að vísa frv. til ríkisstjórnarinnar. Ég tek undir það sem hér hefur fram komið að við eigum að nýta okkur þá stöðu sem fram undan er varðandi samninga við Landsvirkjun og teljum þessi mál ekki komin í viðunandi horf fyrr en búið er að jafna það misrétti sem ríkir í þessum málum í landinu. Ég treysti því að hæstv. iðnrh. sjái til þess að þessu misrétti verði komið í lag og að fljótlega á næsta þingi liggi fyrir frv. í því efni. Ég treysti því að stjórnarsáttmálanum verði framfylgt í þessu mikilvæga máli því að þetta er eitt mesta og stærsta byggðamálið.

Frsm. landbn. (Skúli Alexandersson) Herra forseti. Landbn. hefur fjallað um þetta frv. og fengið til viðtals við sig Jónas Jónsson búnaðarmálastjóra og Brynjólf Sandholt yfirdýralækni. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt óbreytt. Nefndin vill þó benda á að í 4. gr. frv. eru aukaorð, greinilega komin þar af vangá. Það er í næstneðstu línu þar sem sagt er: ,,Skal nefndin gera tillögu um hvaða kyn og tegund ...`` Orðin ,,og tegund`` eru aukaorð þarna inni og tengjast ekki þeirri hugsun sem í greininni er og því eðlilegt að þau verði felld burt við prentun. Nefndin fjallaði aðeins um þann þátt 13. gr. að í stað ,,búfjárræktarnefndar``, til þess að fá staðfesta viðurkenningu svo sem í greininni segir, komi ,,landsráðunautur``. Það varð ofan á að leggja ekki til að þessu yrði breytt, enda er landsráðunautur í þessari nefnd.

Formaður hennar.

Já, og er formaður hennar og verður honum þar af leiðandi skylt að afgreiða þetta mál þó ekki sé nefnt að hans þáttur sé beinn í þessari viðurkenningu.

Frsm. félmn. (Margrét Frímannsdóttir) Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. félmn. um frv. til laga um breytingar á sveitarstjórnarlögum. Í frv. er fjallað um breytingu á 29. gr. sveitarstjórnarlaga þar sem sveitarfélagi er heimilt að veita Lánasjóði sveitarfélagi tryggingar í tekjum sínum vegna lána sem það tekur hjá sjóðnum. Þar er þá fyrst og fremst átt við tekjur sveitarfélagsins af staðgreiðslu. Í áliti nefndar sem félmrh. skipaði 25. júlí var lagt til að Lánasjóður sveitarfélaga legði meiri áherslu á að veita sveitarfélögum lán til greiðslu óhagstæðra lána sökum þeirrar erfiðu fjárhagsstöðu sem mörg sveitarfélög fást nú við. 45. fulltrúaráðsfundur Sambands ísl. sveitarfélaga sem haldinn var í Reykjavík í mars beindi tilmælum til stjórnar Lánasjóðs sveitarfélaga um að hún legði aukna áherslu á lánveitingar til skuldbreytinga á skammtímalánum sveitarfélaga. Ljóst er að það er gífurleg þörf fyrir einmitt þess konar lán. 50 sveitarfélög hafa sótt um lán til Lánasjóðsins. Þar af hafa 21 sveitarfélag sótt um lán vegna skuldbreytinga. Úthlutun lána úr sjóðnum fer venjulega fram í maímánuði og þess vegna var lögð áhersla á að þetta frv. kæmi til afgreiðslu nú á þessu þingi. Stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga tók frv. fyrir á fundi núna í apríl og samþykkti einróma að leggja til og styðja þá breytingu sem frv. felur í sér, en hún er að sveitarfélag fær heimild til að veita Lánasjóði sveitarfélaga tryggingar í tekjum sínum vegna lána sem það tekur hjá sjóðnum. Lánasjóður sveitarfélaga hefur til þessa haft sem tryggingu framlög sveitarfélaga úr Jöfnunarsjóði sveitarfélaga en þau teljast til tekna sveitarfélaga. Breytingin felur í sér útvíkkun á heimild þessari sem nú er í gildi og gefur jafnframt möguleika á tryggingu í staðgreiðslu sveitarfélaganna. ,,Er þessi breyting nauðsynleg vegna hagsmuna Lánasjóðs sveitarfélaga og til þess að einstök sveitarfélög eigi þess kost framvegis að fá lán úr sjóðnum, bæði til skuldbreytinga og nýframkvæmda``, segir í athugasemdum við 1. gr. frv. Í niðurlagi 1. mgr. 1. gr. frv. er bætt inn í greinina að félmrh. setji reglugerð um nánari ákvæði um tryggingar Lánasjóðs sveitarfélaga. Nefndin fjallaði á fundi í morgun um frv. og fékk á sinn fund Húnboga Þorsteinsson, skrifstofustjóra í félmrn. Nefndin mælir með samþykkt frv. með þeirri breytingu að gildistökuákvæði þess verði breytt á þann veg að lögin taki gildi 15. júní nk., er nýjar sveitarstjórnir hafa tekið við að afstöðnum sveitarstjórnarkosningum. Nefndin telur eðlilegt að afgreiðsla umsókna samkvæmt ákvæðum frv. fari ekki fram fyrr en eftir 15. júní þannig að ný sveitarstjórn samþykki umsóknina og gangi frá lántökunum. Fyrir liggur að stjórn Lánasjóðs sveitarfélaga fellst á þetta sjónarmið nefndarinnar. Nefndin leggur á það áherslu að æskilegt sé að við samningu reglugerðar samkvæmt ákvæðum 1. gr. verði gengið þannig frá málum að trygging sú sem Lánasjóður sveitarfélaga fái í staðgreiðslutekjum sveitarfélags sé veitt vegna skuldbreytingalána. Guðmundur H. Garðarsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins en undir nál. skrifa Karl Steinar Guðnason, Jóhann Einvarðsson, Valgerður Sverrisdóttir, Danfríður Skarphéðinsdóttir, Salome Þorkelsdóttir og Margrét Frímannsdóttir. Salome Þorkelsdóttir skrifar undir nál. með fyrirvara. Hún er ekki stödd hér í deildinni núna við þessa umræðu en ég hef haft samband við hana og hún samþykkti að það væri talað fyrir nál. Hennar fyrirvarar byggðust fyrst og fremst á því að hún var samþykk þeirri brtt. að afgreiðslan yrði bundin við 15. júní eftir að nýjar sveitarstjórnir tækju við og haft yrði samband við stjórn Lánasjóðs sveitarfélaga og tryggt að úthlutun færi ekki fram fyrr en eftir að ný sveitarstjórn hefði tekið við og lögin tekið gildi frá 15. júní. Það var gert og þar af leiddi að hún féllst á að málið væri rætt án þess að hún hefði tök á að vera viðstödd. Ég vil svo aðeins að síðustu, virðulegi forseti, leggja áherslu á það sjónarmið nefndarinnar að þessi lánafyrirgreiðsla sé bundin og aðeins tekin trygging í staðgreiðslufé sveitarfélags til skuldbreytingalána vegna þess að í athugasemdum við greinar frv. kemur fram að það er álit ráðuneytis að þetta skuli vera bæði til skuldbreytinga og vegna nýframkvæmda. Nefndin leggur hins vegar áherslu á að við samningu reglugerðar verði þetta miðað við skuldbreytingalán og ekki annað.

Frsm. heilbr.- og trn. (Stefán Guðmundsson): Herra forseti. Ég tala hér fyrir nál. heilbr.- og trn. á þskj. 1229 um frv. til laga um breytingar á lögum um atvinnuleysistryggingar, nr. 64/1981, með síðari breytingum. Þar segir: ,,Nefndin hefur fjallað um frv. og mælir með samþykkt þess án breytinga. Guðrún Agnarsdóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins.`` Undir nál. skrifa Stefán Guðmundsson, Valgerður Sverrisdóttir, Margrét Frímannsdóttir, Karl Steinar Guðnason, Guðmundur H. Garðarsson með fyrirvara og Salome Þorkelsdóttir ritar einnig undir nál. með fyrirvara.

Forsætisráðherra (Steingrímur Hermannsson) Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um verkefni umhvrn. sem, eins og allir hv. þm. þekkja, hefur verið sett á fót. Ég skal nú ekki hafa um þetta mörg orð, við höfum rætt málið í þessari hv. deild áður. Hér var að sjálfsögðu fjallað um það frv. sem má segja að hafi verið meginatriði þessa máls, að setja á fót umhvrn. Frv. hefur verið afgreitt frá hinu háa Alþingi og var ítarlega rætt hér og reyndar, sem von er, voru bæði málin þá rædd að meira eða minna leyti. Nú skal ég gera í nokkrum orðum grein fyrir frv. eins og það liggur nú fyrir og ekki síst þeim breytingum sem hafa orðið. Í 1. gr. frv. er fjallað um Landgræðslu ríkisins, gróðurvernd og Skógrækt ríkisins. Mér þykir nauðsynlegt að leggja áherslu á að með þessari grein er að sjálfsögðu alls ekki ætlað að draga úr starfi Landgræðslu ríkisins og Skógræktar ríkisins, heldur er hér ætlast til þess að enn einn aðili til viðbótar komi að þessum sjálfsögðu störfum, að koma í veg fyrir þá gróðureyðingu sem hér hefur átt sér stað og er öllum svo augljós sem hér eru inni að ég þarf ekki að fara um það neinum orðum. Og mér þykir satt að segja afar leitt að þarna virðist hafa komist á nokkur misskilningur. En ég vona að eins og þessi grein er orðuð og með þeim skýringum sem hafa komið fram, þá þurfi það ekki að vera. Hér er um að ræða breytingar á lögum um náttúruvernd. Við 7. gr. laganna bætast þrjár nýjar mgr. 1. mgr. segir: ,,Ráðið skal``, þ.e. Náttúruverndarráð, ,,ásamt Landgræðslu ríkisins vinna að gróðurvernd og hafa eftirlit með ástandi gróðurs.`` Að sjálfsögðu er þetta gert með þeim stofnunum sem að þessu vinna. Má segja að þarna sé fyrst og fremst aðeins um viðbótarhönd á þetta mikilvæga verk að ræða. Öll slík vinna er unnin af Náttúruverndarráði. ,,Umhvrh. getur``, segir í síðustu mgr. þessarar greinar, ,,að fengnum tillögum Náttúruverndarráðs og í samráði við landbrh. ákveðið friðunar- og uppgræðsluaðgerðir á sviði gróður- og skógverndar samkvæmt 5. og 6. mgr. þeirra laga.`` Ég held ég þurfi ekki út af fyrir sig að fara um þetta fleiri orðum. Ég vona að þegar þetta er nú komið á fót og sú endurskoðun á starfsemi Landgræðslunnar og Skógræktarinnar til að samræma þetta er lokið, sem ég hef samkvæmt viðbótarákvæði til bráðabirgða, sem var samþykkt í Nd. núna fyrir nokkrum mínútum, heitið að leggja fyrir Alþingi í haust, þá verði öllum misskilningi, ef einhver er enn þá, fullkomlega eytt. 2. gr. frv. fjallar um breytingu á lögum um náttúruvernd þar sem Náttúruverndarráð er flutt frá menntmrn. til umhvrn. 3. gr. gerir ráð fyrir því að sérstök lög um verndun Mývatns og Laxár í Suður-Þingeyjarsýslu falli undir umhvrn. 4. gr. gerir ráð fyrir að dýravernd, sem nú fellur undir menntmrh., falli undir umhvrn. 5. gr. færir lög um fuglaveiðar og fuglafriðun, sem nú heyrir undir menntmrn., undir umhvrn. 6. gr. flytur lög um eyðingu svartbaks frá Búnaðarfélagi Íslands til umhvrn. 7. gr. breytir 1. gr. laga um eyðingu minka og refa. Þar er gert ráð fyrir að yfirstjórnin flytjist til umhvrn. og umhvrh. skipi veiðistjóra o.s.frv. Í 8. gr. frv. eins og það var lagt fram var gert ráð fyrir því að Hollustuverndin, sem svo er venjulega nefnd og lýst er í lögum um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit, flyttist í heild sinni undir umhvrn. Um þetta hefur verið mjög deilt og verið skiptar skoðanir í öllum flokkum á milli fjölda margra aðila. Sumir hafa talið rétt að flytja þessa stofnun í heild. Aðrir hafa talið að miða eigi við þann þáttinn sem er um hið ytra umhverfi, en aftur eigi, ef ég má kalla það svo, maðurinn sjálfur að vera áfram hjá heilbrrn. Eins og allir þekkja fjallar þessi stofnun bæði um hið ytra umhverfi, þ.e. mengunardeild hennar, en önnur deild, Heilbrigðiseftirlitið, fjallar um eiturefni í matvælum, áhrif þeirra á manninn o.s.frv. Ég skal viðurkenna að þótt ég legði frv. fram þannig að stofnunin flyttist öll þá sagði ég strax í upphafi að ég teldi það orka tvímælis að flytja hana að öllu leyti. Ég læt þess getið að í Danmörku þar sem það var gert hefur nú sá þáttur sem fjallar um eiturefni í matvælum og áhrif þeirra á menn o.s.frv. verið fluttur til baka til heilbrrn. Í þeirri umfjöllun sem hefur orðið um þetta mál milli manna í Nd. varð að lokum að samkomulagi að flytja eingöngu mengunarþáttinn. Þetta veldur að sjálfsögðu því að sá þáttur fellur þá undir umhvrh. en heilbrigðisþátturinn undir heilbrrh. Segja má að þegar ein stofnun fellur undir tvo ráðherra sé nokkur flækja en um þetta eru mörg dæmi. Ég nefni t.d. stofnanir sem starfa á Keflavíkurflugvelli. Þær heyra að því sem því viðvíkur undir utanrrh. en ýmsa aðra ráðherra að öðru leyti. Ég nefni áfengisvarnanefnd sem fellur undir tvo ráðherra og fleira þannig gæti ég nefnt. Þetta varð því niðurstaðan eins og kemur fram í 1. brtt. frá Nd. og sem fjallað er um á sérstöku þingskjali og hlaut þar samþykki. Í 9. gr. er gert ráð fyrir að flytja þann þátt Siglingamálastofnunar sem fjallar um mengun sjávar yfir til umhvrh. og má segja það sama um það og Hollustuverndina. 10. gr. fjallar einnig um Siglingamálastofnun. 11. gr. fjallar um bann við losun hættulegra efna í sjó og fellur undir umhvrh. 12. gr. fjallar sömuleiðis um Siglingamálastofnun ríkisins þar sem þessu er breytt. Talið er nauðsynlegt að hafa þetta í nokkrum greinum þar sem það eru allmörg lög sem þarf að breyta. Hins vegar varð að samkomulagi að flytja ekki, eins og gert var ráð fyrir í upphaflegu frv., 13. gr. þess, eiturefni og hættuleg efni til umhvrh. á þeirri sömu forsendu að það sé fremur mengun sem varðar beint manninn sjálfan en síður hið ytra umhverfi og verður það áfram hjá heilbr.- og trmrh. Í 14. gr. var gert ráð fyrir að flytja Geislavarnir til umhvrh. en eftir samkomulag var ákveðið að láta þær einnig vera áfram hjá heilbrrh. og vísa ég þar til sömu röksemdafærslunnar. Í 15. gr. er gert ráð fyrir að flytja ráðstafanir gegn umhverfismengun af völdum einnota umbúða fyrir drykkjarvörur til umhvrh. frá iðnrh. Í 16. og 17. gr. er síðan gert ráð fyrir að flytja skipulagsmál og byggingarmál yfir til umhvrh. En að samkomulagi varð að þetta tæki ekki gildi fyrr en 1. jan. 1991 eins og kemur fram í 4. brtt. minni sem samþykkt var núna rétt áðan. Ástæðan fyrir þessu er sú að samtök sveitarfélaga hafa talið nauðsynlegt að athuga þetta nánar og gefst þá tækifæri til þess. Kem ég reyndar að því dálítið nánar síðar. Þá er gert ráð fyrir því að Veðurstofan flytjist til umhvrh. Um það hefur verið töluvert rætt en Veðurstofan er með stöðugt vaxandi rannsóknir á mengun andrúmsloftsins og eðlilegt að það tengist allri þeirri umræðu sem um þá mengun er í heiminum. Loks er í 19. gr. gert ráð fyrir að Landmælingar Íslands flytjist til umhvrh. og í 20. gr. að lög um almennar náttúrurannsóknir og Náttúrufræðistofnun Íslands flytjist til umhvrh. Þá var samþykkt frá mér brtt. þess efnis að 13. og 14. gr. félli niður, eins og ég nefndi áðan, og sömuleiðis þess efnis að forsrh. setji með reglugerð nánari ákvæði um yfirstjórn Hollustuverndar ríkisins og Siglingamálastofnunar ríkisins því þar koma tveir ráðherrar að. Að mati lögfræðinga og reyndar samkvæmt hefð er það forsrh. sem sker úr um slíkt og var þetta sett til að tryggja enn betur að þarna þyrftu ekki að vera neinir árekstrar og frá málum gengið. Loks var fallist á og bætt við ákvæði til bráðabirgða. Í fyrsta lagi er umhvrh. þar skuldbundinn til að leggja fram á næsta haustþingi frv. til laga um umhverfisvernd og umhverfisverndarstofnun. Þar skuli ákveða gífurlegar mengunar- og geislavarnir á landi, lofti og sjó svo að þar verða þessi mál þá ef mönnum sýnist sett í fastara form. Gert er ráð fyrir því að aðilar tengdir skulum við segja a.m.k. stjórnmálaflokkunum öllum komi að þessu máli. Sú nefnd hefur þegar hafið starfsemi sína. Loks eru tekin af öll tvímæli um það að þrátt fyrir þau ákvæði sem ég rakti áðan í 1. gr. muni Landgræðsla ríkisins og Skógrækt ríkisins starfa óbreytt áfram. Þetta er kannski óþarfi en er til að taka af öll tvímæli og allan þann misskilning sem ég nefndi áðan og mér hefur þótt afar slæmur í þessu sambandi. Loks er í 3. lið ákvæða til bráðabirgða sú skylda lögð á herðar forsrh. að leggja fyrir Alþingi frv. til laga er feli í sér niðurstöður endurskoðunar á þeim lögum sem þar eru svo upp talin og þarf að endurskoða í kjölfar þess sem hér er verið að gera. Í fyrsta lagi eru það lög um Landgræðslu ríkisins og Skógrækt ríkisins til að marka vel þá verkaskiptingu sem þar er á milli. Ég vil undirstrika og taka af allan vafa um það að þessar stofnanir hafi áfram það mikilvæga verkefni að græða upp landið og rækta skóga. Þá þarf að skoða hvort ekki þarf að breyta lögum um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit, lögum um Siglingamálastofnun og lögum um losun hættulegra efna í sjó af þessum sömu ástæðum, að þarna er um stofnanir að ræða sem að vísu er ætlunin að skýra vel með greinargerð en skoðun manna er þó að nauðsynlegt sé að fara yfir það með tilliti til þeirra breytinga sem stofnun umhvrn. hefur í för með sér. Herra forseti. Eins og ég sagði áðan var þetta mál mikið rætt hér í sambandi við annað frv. um umhvrn. og ég skal ekki lengja umræðuna. Ég fagna því mjög að samkomulag varð um það í Nd. að afgreiða málið. Ég er ekki að segja að það sé samkomulag um hvert atriði þess, svo er ekki. En það varð samkomulag um að afgreiða málið og það var gert í þeirri von að þessi deild treysti sér til að afgreiða málið á mjög skömmum tíma. Mér er fyllilega ljóst að það er raunar ekki boðlegt, en verð að vísa til þess að hér fór fram ítarlegri umræða fyrr í vetur um þetta mál í tengslum við stofnun ráðuneytisins. Ég veit að allir þingmenn vilja að á umhverfismálum sé tekið. Umhvrn. er orðið að staðreynd og þá verða menn, hvort sem þeir eru á móti því eða ekki, að sjálfsögðu að taka þátt í því að fela því eðlileg verkefni. Og má segja að það hafi ráðið því að samkomulag varð að lokum í hv. Nd. um að afgreiða málið og ég vona að þessi hv. deild sjái sér fært að gera það einnig. Herra forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. allshn.

Karvel Pálmason Virðulegur forseti. Nú er greinilega lokið löngu stríði hæstv. forsrh. fyrir því að koma á koppinn því ráðuneyti sem lengi hefur verið um rætt hér á Alþingi, en sem mér sýnist núna í raun að engu vera orðið. Í mínum huga er þetta meira og minna hégómamál fyrir tiltekinn einstakling sem þetta embætti hefur hlotið. Það er líka umhugsunarefni að skoða það að þegar forráðamenn stjórnvalda, ríkisstjórn, segir við almenning: Þið skuluð herða sultarólar vegna þrenginga í þjóðfélaginu, þá er báknið blásið út. Þau verkefni sem hefur verið um talað að því er þetta ráðuneyti varðar voru á öðrum stöðum og eru á öðrum stöðum. Hér er í raun og veru verið að koma á fót viðbót við kerfið og það hljómar ekki saman í mínum huga við það sem hæstv. ráðherrar hafa verið að básúna út, að það ætti að spara vegna erfiðleika í þjóðfélaginu. Hér er hreinn hégómaskapur á ferðinni. Hér hefur verið keypt stoð við hæstv. ríkisstjórn til þess að hún gæti lifað um tiltekinn tíma. Þessi kaupskapur hefur gengið lengi. Hann hefur gengið nánast allt frá því í fyrrasumar, en kaupin eru fyrir skattborgara ekki sem skyldi. Það verða menn að hafa í huga, ekki síst ráðamenn þjóðfélagsins. Þegar þeir prédika sparnað og herðingu sultarólar þá dugar ekki að eyða og spenna innan ríkiskerfisins eins og gert hefur verið og verið er að gera. Nú er komið í ljós að verslun hefur átt sér stað við Borgfl. Hann hefur verið keyptur inn í ríkisstjórn með tilteknum loforðum í upphafi sem að vísu hefur ekki verið öllum fullnægt en þeir láta sér nægja að hirða eftirhreyturnar af því sem lofað var. Þetta er auðvitað enn eitt dæmið um vesalmennskuna í stjórnmálum á Íslandi, braskaraháttinn, pólitískt plott þeirra sem vilja halda völdum þó þeir hafi ekki almenningshylli til þess. Það kann vel að vera að núv. hæstv. ráðherrum og ríkisstjórn þyki það gott að geta setið í stólunum í eitt ár til viðbótar, en þá verður skellurinn líka enn meiri. Það hlýtur að fylgja eðlilegri stjórnmálabaráttu í lýðræðislandi að það sé fólkið sem ákvarðar hverjir ráða ríkjum hverju sinni. Það kann að vera hægt að beita kaupskap, plotti, á tilteknum tíma en endanlega verður það kjósandinn sem ræður hverjir fara með völdin þegar kosningar eru afstaðnar. Mér finnst það miður að flokkur eins og Borgfl. sem taldi sig fyrir utan flokkspólitíska tryggingakerfið skuli vera orðinn sá harðasti í því kerfi að selja sig nánast fyrir hvað sem er.

Mest fyrir lítið.

Mest fyrir lítið, það er rétt, menn láta sér nægja líklega sem minnst.  Frá sjónarhorni almennings er það auðvitað alvarlegur hlutur að menn skuli láta hafa sig með þessum hætti til að selja samvisku sína fyrir nánast ekki neitt, til þess að geta talist um stundarsakir með tvo ráðherra, annan gersamlega áhrifalausan og þingmennina í þingflokknum tiltölulega áhrifalausa að öðru leyti en því að vera strengjabrúður fyrir hæstv. forsrh. og aðra þá sem ráða ferðinni í ríkisstjórn. Það er undarlegt að þurfa að upplifa svona, ég tala nú ekki um af ungum þingmönnum með tiltölulega þokkalega menntun að baki að láta hafa sig í svona hluti. Ekki hefði ég á 25 ára aldri viljað ofurselja mig svona og taka slíkum sinnaskiptum eins og þessir hv. þm. hafa gert, selt sig nánast fyrir ekki neitt til að geta framlengt líf einnar ríkisstjórnar í eitt ár, hvort sem hún er vinsæl eða óvinsæl. En hæstv. forsrh. og sjútvrh. hefur tekist að þvæla þessum einstaklingum svo inn í málin að þeir eru í þannig sjálfheldu að þeir þora ekki út í kosningar. Þeir vilja heldur sitja lafandi með hæstv. ríkisstjórn í eitt ár í viðbót. Þetta er ömurlegur endir á flokki sem taldi sig vera að upphefja nýtt tímabil í íslenskum stjórnmálum. Endirinn verður auðvitað sá að með slíku háttalagi eru menn að framkvæma sjálfsdauða í íslenskri pólitík, öðruvísi getur ekki farið. Almenningur í landinu mun ekki líða stjórnmálamönnum að haga sér með þessum hætti nema því aðeins að fólk sé orðið svo blandað þessari pólitík sem Borgfl. hefur innleitt í íslensk stjórnmál að það vilji nánast hafa það svo að menn selji sig hverjum sem er, hvenær sem er og hvar sem er.

Það hafa nú margir gert.

Það er rétt, hv. þm. Margrét Frímannsdóttir. Það hafa margir gert og kannski ekki síst í flokki hv. þm. Margrétar Frímannsdóttur. Kannski hefur hún reynsluna af því og talar þannig. Reynslan kennir fólki auðvitað að hugsa og kannski er reynslan þar mest. Kannski má um það deila en það er enginn vafi á því að svona frammísetningar eru ekki settar fram nema því aðeins að fólk hafi eigin reynslu af því að það sé selt og keypt á hverjum tíma eftir því sem valdhöfunum þóknast í hvert skipti. Það kann að vera afskaplega þægilegt að geta verið undir væng stjórnvalda hverju sinni, skoðanalaus með öllu, strengjabrúða með öllu, gera eins og mönnum er sagt að gera hverju sinni og þannig stutt að því að valdakerfið, hvort sem það er réttlátt eða ranglátt, geti náð fram sínum málum með þessum hætti. En það hljóta að koma þeir tímar í lýðræðisríki að slíkum mönnum verður ýtt til hliðar og auðvitað er það skýringin að hv. þm. Borgfl. hafa ekki þorað annað en að leggjast undir væng stjórnvalda vegna þess að þeir hafa ekki þorað til kosninga. Málið er ósköp einfalt. Þeir hafa ekki þorað að leggja sín mál undir dóm kjósenda. Þeir vilja bíða undir verndarvængnum þangað til kannski að á næsta ári til kosninga gerist eitthvað sem bjargar þeim fyrir horn. Þetta er auðvitað ljóst. Hæstv. umhvrh. hefur svoleiðis gerbreyst á nokkrum mánuðum frá því að vera óbreyttur þingmaður til þess að verða hæstv. hagstofuráðherra og síðan hæstv. umhvrh. með engin verkefni þar til kannski einhvern tíma á þessu ári að hann fær einhver verkefni. En best væri auðvitað að hann hefði engin verkefni. Þau verkefni sem umhvrn. á að fá að því er nú skilst, eru svo hverfandi að þau skipta engu máli. Þau gætu verið innan annarra ráðuneyta eins og þau hafa verið. Þess vegna er þetta algert hégómamál. Það er verið að þjóna hégóma tiltekins einstaklings sem vill vera þetta hvort sem hann gerir gagn eða ekki. Og það er undir þessu merki sem þingmenn Borgfl. ganga. Þetta þóttist ég sjá strax fyrir tæpri viku þegar hv. þm. Borgfl. Guðmundur Ágústsson nánast gerbreytti sinni skoðun í afstöðu til kvótamálsins. Ég þykist vita að allir þeir sem sátu í sjútvn. Ed. muni það að allt fram á síðustu daga talaði þessi hv. þm. í þeim tón að hann væri gersamlega andvígur því frv. sem þá var verið að ræða og þeim brtt. frá hæstv. ráðherrum sem voru komnar inn, tillögum sem gerbreyttu málinu í grundvallaratriðum. Ég veit ekki hvort maður er að uppljóstra neinum leyndarmálum en þegar þessi hv. þm. talaði um það varðandi eftirlitið, að því ætti að koma fyrir hjá Landhelgisgæslunni, þá rakkaði hæstv. sjútvrh. þetta niður á sömu stundu. Hann rakkaði þetta sjónarmið hv. þm. Guðmundar Ágústssonar niður á sömu stundu og maðurinn bakkaði. Hv. þm. bakkaði. Það sýnir sig, það er ekkert nei við því. Á þessum sama fundi lýsti hæstv. sjútvrh. því yfir að hann teldi rétt að lögin um upptöku á ólöglegum sjávarafla yrðu endurskoðuð. En það er ekki í samræmi við það að afhenda Landhelgisgæslunni yfirráðin í þessu, síður en svo. Og að telja að þetta hafi getað valdið straumhvörfum hjá hv. þm. Guðmundi Ágústssyni frá því að vera gersamlega andvígur kvótamálinu til þess að nánast að slitni ekki slefan milli hv. þm. og hæstv. ráðherra í þessu máli. Ég segi enn, það er með ólíkindum að þurfa að upplifa svona, ekki hvað síst þegar ungir og upprennandi menn eiga hlut að máli. Mér finnst það augljóst og kannski þýðir ekkert að vera að tala um það meira, að Borgfl. hefur verið margkeyptur. Ég veit ekki upphæðirnar í þeim efnum en hann hefur verið margkeyptur. Í fyrsta lagi til fylgilags við hæstv. ríkisstjórn með tveimur ráðherrum og til þess að tryggja að hvað sem á dyndi mundu ákvarðanir hæstv. ríkisstjórnar ná fram að ganga þó þær gengju gersamlega á svig við afstöðu þingmanna Borgfl. allt til þessa. Þetta er með eindæmum. Hvernig verður lýðræðið framkvæmt með slíkum fulltrúum hér á hv. Alþingi? Ég sé ekki annað fyrir mér ef þetta ræður ferðinni en menn selji sig hér sitt á hvað burt séð frá sannfæringu og leggist undir verndarvæng stjórnvalda hverju sinni og þjónki þeim með þeim hætti sem ráðherrarnir vilja. Það er ekki það lýðræði sem ég vil upplifa. Ég skal ekki, herra forseti, lengja öllu meira umræðuna nú. Mér sýnist að Sjálfstfl. hafi tekist að gera nánast ekki neitt úr verkefnum umhverfismálaráðuneytis annað en það að ráðherrann situr og það er kannski nóg. Kannski má ég vel við una að öðrum hafi tekist það sem ég hefði gjarnan viljað taka þátt í sjálfur því ég hef aldrei haft trú á því að umhverfismálaráðuneyti með þeim hætti sem hefur verið talað um þjónaði neinum öðrum tilgangi frekar en það sem hefur verið gert í viðkomandi ráðuneytum og umhverfismálin heyra undir mörg ráðuneyti enn sem fyrr. Það er bara kostnaðurinn sem eykst vegna stofnunar ráðuneytis. Vel kann að vera að íslenskir skattborgarar telji ekki ofgert við ríkissjóð í þessum efnum eða hæstv. umhvrh. að því er varðar skattlagningu vegna þessa. Ég hygg þó að miklu af þeim fjármunum sem þarna átti að eyða, ég segi, átti að eyða vegna þess að tekist hefur að koma í veg fyrir að miklu af því sem átti að eyða verði eytt. En íslenskum skattborgurum hefði komið betur að láta þá fjármuni fara til annarra og þarfari hluta en gert var ráð fyrir í upphafi með þetta mál. Mér sýnist á öllu þó enginn hafi tjáð mér það að Sjálfstfl. hafi tekist að koma málunum þannig fyrir að hæstv. umhvrh. sé nánast verkefnalaus fram til hausts. En af hverju taka menn ekki af skarið og leggja þetta niður alveg? Af hverju þennan hégómaskap gagnvart einum einstaklingi? Ég vil láta það koma fram að ég er algerlega andvígur frv., mun greiða atkvæði gegn því hér í þessari hv. deild. Ég tel að peningum skattborgara verði betur fyrir komið með öðrum hætti en hér er gert ráð fyrir þó svo tekist hafi að draga úr því sem átti að gera í þessum efnum og umhverfisráðherrann standi nánast uppi verkefnalaus. Hæstv. forsrh. hefur tekist að láta hæstv. umhvrh. sitja nánast ónýttan, a.m.k. til hausts. Mér finnst það lítilþægni af stjórnmálamanni að taka það í mál bara vegna hégómagirni að setjast að í ráðuneyti og hafa engin verkefni. Ég vænti þess að hæstv. umhvrh. láti nú í sér heyra um þessi mál hér. Í gær fór hér fram umræða um kvótamálin í 14--16 klukkutíma og þessi hæstv. ráðherra sem barðist harðast gegn kvótanum 1987, vildi fella hann niður 1989, flytur núna frv. um að viðhalda honum í verra formi en hann var áður, hann lét ekki í sér heyra. En ég held að ekki þýði að haga sér með þeim hætti við hv. kjósendur. Þar hygg ég að menn verði að segja sínar skoðanir og í þessu tilviki verða borgaraflokksmenn að fara í marga hringi til að koma á framfæri sínum skoðunum í þessum málum því að þær hafa verið svo margar nánast eins og hver dagur hefur leitt í ljós. Trúlega munu verða hér umræður um málið eftir að það er farið til nefndar þó svo að ég geri ráð fyrir að sjálfstæðismenn hafi endanlega fallist á að hleypa málinu í gegn vegna þess að það hefur ekkert upp á sig. Hæstv. ráðherra hefur engin verkefni. Hann situr verkefnalaus. Hann getur keyrt bílinn sem búið er að kaupa fyrir ráðuneytið, en önnur verkefni hefur hann lítil sem engin og í því vilja menn halda honum. Það er með ólíkindum að upplifa slíkt hér á Alþingi, að menn skuli vera svo lítilþægir sem þetta dæmi glögglega lýsir.

Danfríður Skarphéðinsdóttir Virðulegur forseti. Gangur mála hér í þinginu núna allra síðustu dagana hlýtur að verða okkur alvarlegt umhugsunarefni um vinnubrögð og hvetja til þess að þau verði endurskoðuð. Þau tvö mál sem setja mestan svip sinn á þinghaldið núna síðustu dagana eru að mínu mati tvö stærstu mál þessa þings ef litið er fram hjá fjárlögum og öðrum álíka málum sem eru hefðbundin á hverju ári. En þetta hlýtur að vekja upp þörf til þess að endurskoða þau vinnubrögð sem hér eru viðhöfð og ættu að verða okkur lærdómur. Auðvitað ber að harma þau örlög umhverfisráðuneytisins sem við höfum orðið vitni að hér í umræðunni í vetur, hvernig það hefur orðið leiksoppur pólitísks valdatafls innan ríkisstjórnarinnar. Þó er ekki ástæða til á þessu stigi málsins að halda áfram leitinni að sökudólgum í þessu máli. Það hefur engan tilgang í sjálfu sér, en þeir eru auðvitað margir. Kvennalistakonur hafa frá upphafi lagt mikla áherslu á úrbætur í umhverfismálum og við höfum verið þeirrar skoðunar að nauðsyn beri til að hafa sérstakt ráðuneyti umhverfismála. Ég vil í því sambandi minna á ítarlega þáltill. sem við lögðum fram í fyrravetur þar sem við kynntum hvernig við vildum sjá málum fyrir komið í slíku ráðuneyti. Þegar um þetta mál var fjallað við 3. umr. 129. máls, sem fjallar um það eitt að stofna sérstakt umhverfisráðuneyti, en það var 23. febr. sl. ef ég man rétt, þá lýstum við því hvað eftir annað að til lítils væri að stofna ráðuneyti án verkefna. Því var á þeim tíma algerlega hafnað af hæstv. ríkisstjórn og mikil áhersla lögð á að afgreiða málið. Ef til vill má virða hæstv. ríkisstjórn það til vorkunnar að hún hefur nú séð að sér og viðurkennt þau mistök sem fólust í því að afgreiða frv. um umhverfisráðuneyti án þess að það hefði verkefni. Varðandi þær breytingar sem urðu á frv. í hv. Nd. má segja að búið sé að flytja ýmis mikilvæg verkefni frá ráðuneytinu. Við kvennalistakonur hefðum að sjálfsögðu viljað sjá fleiri og mikilvægari verkefni inni í þessu ráðuneyti og hefðum viljað sjá tekið á þessum málum af meiri metnaði en hér er gert. Frv. er enn ófullburða en þó skref í rétta átt að stofna hér raunverulegt umhverfisráðuneyti. Stærsta og alvarlegasta umhverfisvandamálið sem við eigum nú við að glíma er gróðureyðing og uppfok lands. Eins og ég lýsti hér á sínum tíma við umræðu um hitt frv., þ.e. stofnun umhverfisráðuneytis, teljum við óhjákvæmilegt með tilliti til þess, að bæði Landgræðsla ríkisins og Skógrækt ríkisins verði flutt inn í umhverfisráðuneytið og mun ég flytja tillögu þar að lútandi við 2. umr. málsins. Ég ætla ekki að fjölyrða frekar um þetta mál nú en ítreka það sem ég sagði hér í upphafi að umfjöllunin um þessi tvö stóru mál nú á örfáum dögum í lok þings ættu að verða til þess að við tökum alvarlega til umhugsunar og endurskoðunar þau vinnubrögð sem hér hafa verið viðhöfð og reynum af fullri alvöru að koma í veg fyrir að slíkt gerist æ ofan í æ þegar nálgast þinghlé eða þinglok.

Guðmundur Ágústsson Virðulegi forseti. Ég kem hér upp til að fagna því að frv. sem hér er til umræðu skuli vera komið hingað til Ed. Frv. hefur legið lengi í Nd. og fengið þar mjög ítarlega umræðu. Núna hefur náðst samkomulag um hvaða verkefni falla undir þetta ráðuneyti til viðbótar þeim sem komu þegar stofnun umhverfisráðuneytis varð að veruleika. Ég fagna því sérstaklega að tveir mikilvægir málaflokkar falli til ráðuneytisins, þ.e. mengunarmálin og síðan skipulagsmálin um áramótin næstu. Ég átti sæti í nefndinni sem samdi þessi tvö frv. og vonaðist eftir því í upphafi að þau mundi fara þannig í gegn, en hef áttað mig á því að mörg ljón eru á veginum og skoðanir skiptari en ég gerði ráð fyrir. En ég held að sú lausn sem nú er komin á sé mjög viðunandi fyrir hæstv. umhvrh. og vil í þessum ræðustóli lýsa yfir ánægju minni með það samkomulag. Ég áttaði mig ekki almennilega á ræðu hv. þm. Karvels Pálmasonar hér áðan eða a.m.k. ekki upphafi ræðunnar en er hún leið áfram komst ég að raun um hvaða hvatir lágu að baki og að afstaða mín í sjávarútvegsmálum hafi skipt sköpum í afstöðu hans til umhverfismála. Mér þykir afar leitt að svona hlutir geti gerst og að málflutningur í sjávarútvegsmálum skuli á þennan hátt hafa áhrif á skoðun manna á umhverfismálum. Ég ætla ekki að hafa orð mín fleiri og tefja þetta mál. Ég tel kominn tíma til að við afgreiðum það héðan úr deildinni.

Salome Þorkelsdóttir Hæstv. forseti. Ég ætla aðeins að segja hér örfá orð við 1. umr. þessa máls. Ég á sæti í allshn. sem fær málið til umfjöllunar og fæ tækifæri til að fjalla efnislega um frv. þegar nefndin tekur til starfa um málið. En ég get ekki annað en sagt að mér finnst það afar dapurlegt að eitt mikilvægasta mál þingsins, umhverfismálin, og jafnframt stærsta mál sem við okkur blasir hér á landi um þessar mundir og reyndar um heimsbyggð alla, skuli hafa fengið þá afgreiðslu sem raun ber vitni hér á hv. Alþingi. Hv. 3. þm. Vestf. talaði hér áðan og lýsti því í ræðu sinni hvernig ríkisstjórnin hefur staðið að þessu máli. Ég vek athygli á því að það var einn af hv. stjórnarþm. sem talaði, sem benti á kaupmennskuna og braskaraháttinn í þessu máli innan stjórnarflokkanna. Kannski er ástæða til að benda á þetta vegna þess að stjórnarliðar og ekki síst þeir sem þetta mál varðar hafa verið iðnir við að halda því á lofti að Sjálfstfl. væri á móti þessu máli, ekki á málefnalegum grunni heldur af persónulegri óvild í garð þess hæstv. ráðherra sem hefur nú fengið þetta ráðuneyti án verkefna eins og okkur er væntanlega öllum minnisstætt og gerðist í febrúar sl. Mér finnst ástæða til að minna á og ítreka það að Sjálfstfl. flutti frv. í upphafi þessa þings, síðastliðið haust, um samræmda stjórn umhverfismála og líka er ástæða til að minna á að það frv. hefur ekki fengið umfjöllun eða afgreiðslu en frv. var einmitt samið með tilliti til þess að hægt væri að ná sátt og breiðri samstöðu um þetta mál, ekki aðeins innan þings heldur, og ekki síður, úti í þjóðfélaginu hjá þeim aðilum sem með þessi mál fara. Okkur ætti öllum einmitt að vera orðið kunnugt að það er hreint ekki sátt meðal þeirra aðila um hvernig að þessu máli er staðið. Við vitum öll að umhverfismálin heyra undir a.m.k. átta ráðuneyti og það hefði verið stórmerkur og góður áfangi að byrja á því að samræma þessi mál undir einni yfirstjórn og síðan hefði mátt bíða og sjá hver reynslan hefði orðið af því. Það kom fram hjá hv. 3. þm. Vestf. hversu mikinn kostnað þetta hefði í för með sér. Það er sorglegt að þurfa að segja það að þetta mikilvæga mál er komið í eitt allsherjarrugl. Sí og æ hafa komið upp nýir fletir í þessu máli. Það er engan veginn ljóst með hvaða hætti fyrirhugaðar tilfærslur leiða til góðs þar sem ekki er ljóst hvernig málið snýr gagnvart mörgum þeim aðilum sem eiga nú að flytja starfsemi sína og verkefni úr hinum ýmsu ráðuneytum yfir í þetta nýja umhverfisráðuneyti. Ég gæti, hæstv. forseti, farið út í það að minna á allar þær athugasemdir sem komu frá hinum ýmsu umsagnaraðilum. Ég minni á að í nál. minni hl. allshn. sem kom fram við 2. umr. í Nd. eru ein 13 atriði talin upp og fleiri hafa bæst við síðan. Ég ætla að sleppa því að fara út í þau a.m.k. hér við 1. umr. Það gefst þá alltaf tækifæri á seinni stigum málsins en mér þótti rétt að koma hér aðeins upp og vekja athygli á því að ýmsir aðrir en Sjálfstfl. hafa efasemdir um þetta mál, efasemdir um að hæstv. ríkisstjórn hafi verið með málefnin í huga þegar ákveðið var að leggja fram þetta frv. og setja á stofn umhverfisráðuneyti. Hv. 3. þm. Vestf. benti á að það hefðu legið aðrar ástæður að baki og notaði orðin ,,kaupmennska`` og ,,brask`` í þeim efnum.

Guðmundur H. Garðarsson Virðulegi forseti. Ég hef ekki upplýsingar um hve lengi þetta mál hefur verið til umfjöllunar í Nd. en mér segir svo hugur að ef allt er tínt saman muni nokkurra vikna verk felast þar að baki. Sú umræða ein mun kosta þjóðina ómældar milljónir fyrir utan það að verði frv. samþykkt mun það að sjálfsögðu, og ég segi því miður, hafa mjög vondar afleiðingar fyrir æskilegan framgang þessara mála, bæði ef maður lítur til þess út frá sjónarmiði æskilegrar heildarframkvæmdar og með tilliti til einstakra atriða við útfærslu þess. Ég ætla ekki, virðulegi forseti, að vera hér með langa ræðu um þetta mál. Bæði er skammur tími til þingslita sem og það atriði að við hér sem myndum minni hl. á hinu háa Alþingi vitum að það er gersamlega vonlaust fyrir okkur að taka málið upp með þeim hætti hér í Ed. sem æskilegt væri til þess að reyna að stöðva framgang þessa frv. Það er kannski orðið þannig í íslenskum stjórnmálum að þótt einstakir þingmenn sem teljast vera heiðarlegir menn, eins og hv. þm. Karvel Pálmason óumdeilt er, það á kannski ekki lengur við í íslenskum stjórnmálum að slíkir menn standi upp á hinu háa Alþingi og segi sínar skoðanir vegna þess að þeir eru orðnir svo margir hinir sem eru ákveðnir í því að hlusta ekki á heiðarlega menn eða heiðarlegan málflutning að út af fyrir sig er tilgangslaust að flytja ræður yfir slíku fólki. En þó er það nú þannig og hefur alltaf verið þar sem lýðræði og þingræði ríkir að dropinn holar steininn og fyrr en síðar sér fólkið hvað skiptir máli og hverjir eru heiðarlegir og æskilegir sem umboðsmenn þjóðarinnar bæði hér á Alþingi og í ríkisstjórn. Óneitanlega var sorglegt að hlusta á þegar hv. þm. Karvel Pálmason, 3. þm. Vestf., sem er flokksmaður í Alþfl., þessi reyndi þingmaður og forustumaður, lýsti vinnubrögðum og málatilbúnaði ríkisstjórnar og stuðningsmanna hennar með þeim hætti sem hann gerði hér áðan. Það er ekki á hverjum degi sem maður heyrir þær lýsingar sem hv. þm. viðhafði þegar hann lýsti því hvernig núv. hv. stjórnarstuðningsmenn hafa staðið að þessu máli. Eitt atriði held ég sé mjög æskilegt að ítreka og væri æskilegt að það kæmist betur til þjóðarinnar þó það hafi að vísu gerst eins og maður sér á skoðanakönnunum þegar spurt er um álit fólks á hinum ýmsu flokkum, það atriði lýtur að hinum svonefnda Borgfl. Hv. þm. Karvel Pálmason vakti athygli á því að talsmenn þess flokks, þar á meðal hæstv. umhvrh., hv. 7. þm. Reykn., ættu að láta af þeim ósið sem m.a. kom fram í ræðu hans í eldhúsdagsumræðunum í gærkvöldi að tala um gamla svonefnda fjórflokkakerfið. Það voru orð að sönnu hjá hv. þm. Karveli Pálmasyni. Hafi verið um hrossakaup og verslun að ræða hjá fjórflokkunum svonefndu þá hefur enginn, hvorki flokkur né einstaklingur, slegið þau met að viðhafa pólitísk hrossakaup á lægsta plani, þá hefur enginn, hvorki flokkur né maður, gengið jafnlangt og Borgfl. og hæstv. umhvrh. Júlíus Sólnes. Það þarf ekki að tíunda það frekar í ræðum á hinu háa Alþingi. Þetta veit íslenska þjóðin. Hún fylgist með því sem sagt er hér á hinu háa Alþingi þó menn haldi að hún sé orðin leið á að hlusta á það. Það kemur fram í fjölmiðlum, það kemur fram mjög skýrt í sjónvarpi og þarf því ekki að hafa um þetta mörg orð. Virðulegi forseti. Ég held að ég bíði á meðan bjallan klingir í Nd. Það er afskaplega erfitt að flytja hér ræður á meðan djöflast er á bjöllum.

Þá hafa dyr lokast.

Já, það er greinilega, virðulegi forseti, mikið um að vera í Nd. og forseti Nd. ætlar greinilega að ná mönnum saman. En ég vil segja það samt, virðulegi forseti, að afskaplega er nú hvimleitt að flytja ræðu undir slíkri hljómlist sem bjalla Nd. er, en þar sem virðulegi forseti veit að við sjálfstæðismenn höfum nægan tíma til þess að fjalla um þessi mál, við getum beðið 2--3 mínútur, þá ætla ég bara að taka það rólega. Virðulegi forseti. Í sambandi við umhverfismálin má segja að allur málatilbúnaður varðandi frv. og framgang þess er háðung fyrir Alþingi Íslendinga. Segja má að þetta frv. sé minnisvarði um spillingu og niðurlægingu íslenskra stjórnmála sem nú um stund eru í heljargreipum, ég vil segja, valdasjúkra manna. Það voru orð að sönnu þegar hv. þm. Karvel Pálmason sagði hér áðan að umhverfismálin í höndum núv. ríkisstjórnar væru fórnarlamb pólitískra hrossakaupa með þeim afleiðingum að þetta frv. er óskapnaður og fullnægir ekki kröfum Íslendinga um vönduð vinnubrögð og vandaða framkvæmd við lausn umhverfismála. Það er kjarni málsins. Subbuskapur í umgengni ríkisstjórnar við menn og málefni birtist mjög vel í afgreiðslu þessa máls. Meiri hl. Alþingis, stjórnarliðar, hafa sameinast um að afgreiða þetta frv. þótt vitað sé að það muni ekki tryggja æskilega umhverfisvernd. Þetta lið, þetta samsafn pólitískra braskara hefur sýnt mátt sinn og megin við afgreiðslu ýmissa mála hér á þingi síðustu daga. Minni hl. hefur reynt að forða slysum og afgreiðslu vondra mála. Allir heiðarlegir þingmenn munu að sjálfsögðu greiða atkvæði gegn þessu frv. til að reyna að koma í veg fyrir að sett verði slæm lög sem spilli fyrir æskilegri framkvæmd umhverfismála á Íslandi jafnframt því sem þeir mótmæla pólitískri spillingu sem felst að baki frv. og framgangi þess hér á þingi. Ég vil síðan að lokum segja það, virðulegi forseti, að full ástæða hefði verið til að halda hér lengri ræðu, en ég held að það sé best úr því sem komið er að undirstrika það að heiðarlegir þingmenn munu greiða atkvæði á móti pólitískri spillingu, á móti óheiðarlegum vinnubrögðum á bak við tjöldin í sambandi við framgang þessa máls.

Forsætisráðherra (Steingrímur Hermannsson) Herra forseti. Með örfáum orðum vil ég láta koma fram vegna þess sem hér hefur verið sagt um pólitíska spillingu, hrossakaup og fleira að á mínum þingmannsferli tel ég þetta mikilvægasta mál sem ég hef flutt fyrir Alþingi og þau eru nú orðin nokkuð mörg. Ég flutti mál á síðasta þingi, 1988--1989. Var þá um hrossakaup að ræða? Var verið að kaupa einhvern til setu í ríkisstjórn þá? Þegar ég var forsrh. 1983--1987, hóf ég, ásamt Sjálfstfl., enn einu sinni undirbúning að stofnun umhverfisráðuneytis, að samningu frv. um það. Var þá um hrossakaup að ræða? Eða þegar þessi mál voru flutt enn fyrr, á árinu 1976, undirbúin af þingmanni eins og Gunnari Thoroddsen. Var þá um hrossakaup að ræða? Flutningur þessa mikilvæga máls á ekki nokkuð skylt við hrossakaup, ekki nokkuð skylt við pólitíska spillingu, því fer svo víðs fjarri. Og að hlusta á það að heiðarlegir menn séu beðnir að greiða atkvæði á móti, við hin sem styðjum þetta mál erum þá óheiðarlegt fólk. Ég met nú þá þingmenn sem hér töluðu áðan það mikils af kynnum mínum að ég trúi vart mínum eyrum. Ég verð að láta það koma fram hér hvað ég tel þetta mál mikilvægt. Ég er þá óheiðarlegur maður og skal standa undir því. Nei, ég held að menn ættu að forðast svona málflutning. Það er rétt að við höfum deilt um það á hvern máta þessu skuli skipað og ég met það. Það er allt annað mál. Sjálfstæðismenn hafa flutt sínar tillögur á þessu þingi og þær eru góðra gjalda verðar. Þær eru ekki fluttar af neinu óheiðarlegu fólki. Þær eru fluttar af fólki eins og ykkur og mér, þingmönnum hér á þinginu sem vilja styrkja umhverfismál. Ég vil láta það koma fram að líklega er ekkert ráðuneyti sem ég hefði frekar viljað fara með en umhverfisráðuneyti, svo mikils met ég þetta ráðuneyti. Það er bara orðið of seint fyrir mig. Þetta vildi ég láta koma fram hér svo að, eins og hv. síðasti ræðumaður sagði, þjóðin viti, því að hún hlustar, að ég er þá einn þessara óheiðarlegu manna sem hafa lagt á það ofurkapp að koma á fót umhverfisráðuneyti og fela því verðug verkefni. Út af ræðu hv. þm. Danfríðar Skarphéðinsdóttur vil ég segja að í raun og veru er það mikilvægasta sem hefur verið dregið frá þessu ráðuneyti hollustuþáttur Hollustuverndarinnar. Að vísu fylgja eiturefnin og geislaefnin þar með, en í tillögum Kvennalistans var gert ráð fyrir því að skipta Hollustuverndinni svo að það er fallist á tillögu Kvennalistans í því sambandi. Ég vil vekja athygli á þessu. Sjálfur tel ég skynsamlegra að binda umhverfisráðuneytið við hið ytra umhverfi en ekki það sem tengist manninum óaðskiljanlega. Þetta vildi ég láta koma hér fram og ég vona svo sannarlega að við getum sameinast um það að taka á umhverfismálum landsins af mikilli reisn.

Umhverfisráðherra (Júlíus Sólnes) Hæstv. forseti. Aðeins nokkur orð í tilefni þessarar umræðu sem hér fer fram. Ég vil nú lítt blanda mér í umræðu um pólitísk hrossakaup. Mér finnst hún ekki viðeigandi þegar verið er að ræða þetta mikilvæga mál. Í hvert skipti sem ríkisstjórn er mynduð á Íslandi fara fram samningar. Þetta hefur verið gert síðan við hófum myndun ríkisstjórna á Íslandi eftir að við fengum sjálfstæði okkar. Með sömu rökum má þá segja að í hvert skipti sem ríkisstjórn er mynduð á Íslandi fari fram pólitísk hrossakaup ef menn kjósa að kalla það því nafni. Hér er um fullkomlega eðlilega samninga að ræða sem voru gerðir þegar þessi ríkisstjórn var mynduð 10. sept. sl. Þetta er hluti af þeim stjórnarsáttmála sem þá var kynntur fyrir þjóðinni allri og þarf enginn að fara neitt í grafgötur með hvað fólst í þeim stjórnarsáttmála. Þarf ég ekki að eyða fleiri orðum á það. Ég ætla hins vegar að lýsa ánægju minni yfir því samkomulagi sem hefur náðst um afgreiðslu á þessu verkefnafrv. umhverfisráðuneytisins úr Nd. Alþingis hér rétt áðan og ætla svo sannarlega að vona að hv. Ed. geti fylgt málinu eftir á þeim grundvelli. Ég lýsi ánægju minni yfir samkomulaginu hvað varðar þau verkefni sem nú færast til hins nýja umhverfisráðuneytis verði frv. að lögum eftir afgreiðslu hv. Ed. Þau falla mjög vel að þeirri starfsemi sem nú er í undirbúningi eða þegar hafin á vegum ráðuneytisins. Mig langar t.d. að geta þess að við höfum hafið undirbúning að miklu átaki í sambandi við sorphirðu og endurvinnslumál og sömuleiðis er fyrirhugað að hefja undirbúning, framkvæmdir og aðgerðir á vettvangi holræsamála. Þess vegna fagna ég því mjög að mengunarvarnadeild Hollustuverndar skuli koma inn undir ráðuneytið strax vegna þess að það auðveldar þessa vinnu svo sannarlega. Ég er ekki í nokkrum vafa um að þetta er einn mikilvægasti málaflokkur sem við eigum eftir að glíma við á næstu árum og hef styrkst í þeirri trú þá mánuði sem ég hef sinnt þessum málum innan hæstv. ríkisstjórnar. Verkefnin eru í raun óþrjótandi og það hefur valdið mér miklum vonbrigðum að menn skuli hafa séð ástæðu til þess hér í þinginu að draga þessa umræðu, ég vil ekki segja niður í svaðið en niður á plan pólitískrar lágkúru sem var mikill óþarfi að mínum dómi. Ég held að það hefði verið miklu mannlegra og skemmtilegra fyrir þingið að afgreiða þetta mál með samstöðu þannig að við hefðum öll hjálpast að við að lyfta umræðunni upp á svolítið hærra plan sem umhverfismálunum ber. Ég ætla svo sannarlega að vona og reyndar treysti því að hv. Ed. fjalli um frv. á örlítið málefnalegri hátt en gert var í hv. Nd. Ég ítreka svo bara að lokum að ég lýsi ánægju minni yfir því samkomulagi sem hefur náðst og tel það mjög vel viðunandi fyrir ráðuneytið og þau verkefni sem þar eru að hefjast.

Karl Steinar Guðnason Herra forseti. Ég hlustaði hér á ræðu áðan sem var skrautleg hvað orðaval snerti. Það var talað um valdasjúka menn, hrossakaup, subbuskap, pólitíska spillingu, þetta lið og heiðarlega þingmenn. Það voru aðeins heiðarlegir þingmenn sem greiddu atkvæði á móti því frv. sem hér liggur fyrir um umhverfisvernd. Mér er forvitni á að vita hverjir eru þeir óheiðarlegu? Er það ég eða einhverjir fleiri hér sem eru óheiðarlegir þingmenn? Ég vil spyrja minn ágæta vin, hv. 14. þm. Reykv., hver er skilgreiningin í þessum efnum? Það er alveg ljóst að stofnun umhverfisráðuneytis er mjög mikils virði og á eftir að leiða margt gott af sér. Það er líka eðlilegt að menn deili um hvernig það skuli vera. Þær deilur finnst mér hafa orðið fullillvígar og farið niður á það plan sem vart er hæfandi Alþingi og annað þarf að koma fram, að mér finnst þær líka fullpersónulegar. Ég tel að það hljóti að vera hægt að afgreiða þessi mál, sem mönnum ættu að vera kær í nútímanum, af fullri reisn. Margir hafa talað um nauðsyn þess að sinna umhverfismálum betur og ég tel að þeim málum hljóti að verða sinnt betur ef þau eru undir sérstöku ráðuneyti í sérstakri umsjón ráðherra. Ég tel nauðsyn að þessum málum sé betur sinnt og tel að það sem nú er verið að gera verði gildur þáttur í þeim efnum. En að síðustu, til að verða ekki langorður, vil ég enn spyrja: Hverjir eru hinir óverðugu, hverjir eru hinir óheiðarlegu þingmenn?

Guðmundur H. Garðarsson Virðulegi forseti. Það er dæmigert fyrir íslensk stjórnmál og íslenska stjórnmálamenn hvernig umræðan hefur þróast. Það er greinilegt að ekki má nefna orðið heiðarlegur í tengslum við þá menn sem hafa braskað með völd á Íslandi með þeim hætti sem alþjóð veit. Þá stendur hæstv. forsrh. upp og lætur sér bregða mjög að einn hv. þm. skuli hafa leyft sér að höfða til heiðarleika hjá þingmönnum yfirleitt. Auðvitað verður, hæstv. forsrh., að koma fram í verkum manna hvort þeir eru heiðarlegir eða ekki. En menn verða að þola það þegar verið er að fjalla um íslensk stjórnmál, þegar verið er að fjalla um mál sem alþjóð veit að hefur verið braskað með utan þings sem innan, að orðið og hugtakið ,,heiðarlegur`` komi upp í umræðunni. Og menn verða líka að þora að horfa á sjálfa sig í þeirri stöðu og gera það upp við sjálfa sig hvað þeim finnst sjálfum vera heiðarlegt og leggja það þar með undir dóm annarra. Þess vegna þarf ég ekki að skilgreina orðið og hugtakið ,,heiðarlegur`` umfram það sem birtist í verkum manna. Ég segi fyrir mitt leyti að ef ég ætti að skilgreina verknað sem ég teldi óheiðarlegan þá mundi ég segja að það væri óheiðarlegt að kaupa pólitísk völd fyrir hvaða verð sem er. Ég bakka ekki með það að ég tel óheiðarlegt að kaupa sér stuðning manna eða flokka til þess að tryggja mér eða mínum völd við þær aðstæður þar sem slíkt getur orkað tvímælis. Vitað er að þegar Borgfl. gekk til liðs við stjórnina þá var það gert með þeim hætti að meira að segja var búið út ráðuneyti sem hafði ekki verkefni. Er heiðarlegt að nota fjármuni skattborgaranna til að stofna til ráðuneyta sem hafa ekki verkefni og greiða fyrir vinnu sem ekki er innt af hendi? Það er óheiðarlegt. Hæstv. forsrh. sagði: Þetta er mikilvægasta mál sem ég hef stutt á þingi.

Átt hlut að.

Átt hlut að að styðja á þingi, já. En ég vil minna hæstv. forsrh. á að þetta frv. er ekki þeirrar gerðar sem hann, hæstv. ráðherra, hefur nú helst talað fyrir hér á hinu háa Alþingi. Því fer víðs fjarri. Ég hef fylgst nokkuð með málflutningi hans í þessum málum og forsögu hans í því. Þetta frv. er ekki óskafrv. hæstv. forsrh., Steingríms Hermannssonar. Alla vega ekki eins og hann hefur tjáð sig um þetta efni. Hæstv. forsrh. hefur gert miklu, miklu meiri kröfur varðandi útfærslu og framkvæmd þessara mála en þetta frv. gefur nokkurn tíma tækifæri til að innt verði af hendi. Mér finnst það, hæstv. ráðherra, jaðra við óheiðarleik að hann skuli í jafnmikilvægu máli og hann hefur lýst hér og við þekkjum öll hafa keypt það svo dýru verði að sitja við völd að hann skuli hafa samið við Borgfl. um þetta mál með þeim hætti sem birtist okkur hér. Það jaðrar við, hæstv. ráðherra, að hann sé ekki nægilega heiðarlegur vegna þessara samninga. Við vitum það allir hv. þm. og hæstv. forsrh. veit það einnig sjálfur að þetta frv. fullnægir ekki kröfum manna um framkvæmd þessara mála, vandaða framkvæmd í sambandi við umhverfismál. Og fyrst og fremst vegna þess að það var strax í upphafi illa staðið að þessu máli, vegna þess að það var notað m.a. til þess að tryggja völd og það er ekki heiðarlegt. Ég skal ekki, virðulegi forseti, orðlengja þetta frekar en vísa til þess sem ég hef sagt áður og ég ítreka það að hv. þm. sem og aðrir verða að þola að menn tali um hvort eitthvað sé heiðarlegt eða óheiðarlegt. Ég hef skilgreint það og tjáð mig um það varðandi ákveðin atriði. Að öðru leyti verða hv. þm. að gera það upp við sig sjálfir hvað felst í hugtakinu heiðarlegur.

Egill Jónsson Herra forseti. Ég er einn í hópi þeirra þingmanna sem hefðu gjarnan viljað ræða þetta mál nokkuð ítarlega, enda hef ég að sjálfsögðu verið þátttakandi í umræðu um það í vetur, bæði í mínum þingflokki og svo á búnaðarþingi þar sem fjallað var um frv. til laga um breytingu á lögum um náttúruvernd o.fl. En nú er miðað við það að ljúka hér störfum fyrir helgi og ég ætla a.m.k. ekki að verða til þess að spilla því. Ég tel að við afgreiðslu þessa máls hafi fengist bærileg niðurstaða, og nú vildi ég helst að hæstv. umhvrh. færi ekki í burtu, og vonandi líka bærileg sátt. Hér hafa menn, sem ekki er óeðlilegt, minnst á pólitíkina í kringum þetta, m.a. talað um hrossakaup og annað þar fram eftir götunum og það er ekki óeðlilegur kostur í þessum efnum. En menn mega ekki gleyma á þessum degi að þegar þetta mál var lagt fyrir þingið var það ómögulegt. Málið var ómögulegt eins og það var lagt fyrir þingið. Og engin efni stóðu til þess að það gæti orðið sátt um það hér á Alþingi og þaðan af síður í þjóðfélaginu. Menn hljóta að geta metið þessi orð í ljósi þeirrar staðreyndar að langflestir umsagnaraðilar sem fjölluðu um málið, sem komu á fundi allshn. Nd. Alþingis, lýstu andstöðu við málið. Ég hygg að það sé fátítt, ég minnist ekki nokkurs frv. eða nokkurs máls þann tíma sem ég hef verið á Alþingi sem hefur mætt eins mikilli andstöðu í þjóðfélaginu og þetta frv. Og það eru meginmistökin. Menn greinir ekki á um þörfina á aukinni umhverfisvernd í landinu. Menn greinir ekki á um hana. Vitanlega er hægt að velja ýmsar leiðir til að ná fram bættri umgengni, en það er grundvallaratriði að það geti verið bærileg sátt í kringum slíkar breytingar sem þessar. Og frv. eins og það var lagt fram og eins og átti að knýja það fram hér á Alþingi var stríðsfrv. Hér hefur þess vegna náðst viss árangur. Auðvitað var hér langsamlega harðast gengið fram gegn vilja bændastéttarinnar í landinu. Öll umræða um þau efni var gamaldags og úrelt miðað við það sem gerist í öðrum löndum, miðað við það sem fólk og forustumenn í öðrum löndum sem hafa beitt sér í umhverfismálum leggja til grundvallar þegar slíkar ákvarðanir eru teknar. Og það er að sátt sé á milli fólksins sem nýtir landið og þess sem á að gæta að því. Ég held að óhætt sé að fullyrða að á því sé orðinn alþjóðlegur skilningur að einmitt slík sátt sé forsenda þess að hægt sé að ná árangri í þessum efnum. En eins og þessi mál bar að, og þá er ég ekki neitt að skattyrðast við hæstv. umhvrh. því að þetta mál á lengri aðdraganda, uppruni þess og nefndarstörf sem lágu að baki þessu frv, en að þessu leyti var frv. úrelt. Það boðaði stríð við bændur landsins. Um þetta er að sjálfsögðu hægt að hafa mörg orð. Og ég er sannfærður um að það getur aldrei orðið samkomulag eða sátt um það að færa Landgræðslu ríkisins og Skógrækt ríkisins í einu lagi undir umhverfisráðuneytið. Hins vegar er vel hægt að fallast á það að vissir þættir í starfi þeirra stofnana og í sambandi við þau gríðarlega miklu viðfangsefni sem okkar bíða þar, að þeir verði sameiginlegir eða háðir úttekt og eftirliti umhverfismanna. Það er vel hægt að fallast á það. En það er ekki hægt að fallast á það að almenn búsýsla í þessu landi færist undir umhverfisráðuneytið og hún verður ekkert skilin frá nýtingu landsins. Það er mikill misskilningur ef menn halda að það sé hægt. Það sem ég legg sérstaka áherslu á í þessu sambandi er m.a. að það væri nú góður kostur eftir þennan stormasama vetur í kringum þetta mál og þann árangur sem hefur náðst að menn vandi sig nú með framhaldinu. Hér er talað um lög sem á að endurskoða og leggja fyrir Alþingi og það er ekki fyrr en að þeim samþykktum, samkvæmt þeirri lagagjörð, sem á að marka stöðu þeirra stofnana sem þar er um rætt og auðvitað fer framhaldið eftir því hvað menn fást til að vinna að þeim málum með trúverðugum hætti, hvort menn hafa lært eitthvað af reynslunni, hvort menn meta núna skoðanir annarra manna og ekki síst þeirra sem nýta landið. Þess vegna eru mikil tækifæri fram undan. Og það verður fróðlegt að sjá hvort hæstv. umhvrh. hefur mátt í sér til þess að stýra þessu máli þannig að friður fáist um það hér á Alþingi og í þjóðfélaginu. Menn mega nefnilega ekki blanda því saman sem tengt er pólitískum hrossakaupum og því sem er efnislegt við þetta mál því að þessi pólitísku hrossakaup hefðu ekki orðið með þessum hætti, ef við notum það hugtak almennt um það hvernig umræðan hefur gengið um þetta mál í vetur, ef betra mál hefði verið á ferðinni, betur undirbúið. Og ef menn hefðu borið gæfu til þess að taka mark á þeirri andstöðu sem reis upp gegn þessu frv. þegar það kom fram hér í Alþingi, bæði hér í Alþingi og líka í þjóðfélaginu. Þetta legg ég sérstaka áherslu á hér og nú, að ef menn bera ekki gæfu til að taka mið af þeim lærdómi sem hefur fengist á þessum vetri, ef menn tengja umræðuna eingöngu pólitíkinni og þeim leiðinlega svip sem hún hefur sett á þetta mál, þá gengur framhaldið fram með sama hætti og hér hefur gerst á þessum vetri. Hins vegar eru góðir möguleikar til þess að nýta reynsluna og taka upp eðlileg og heiðarleg vinnubrögð sem taka mið af vilja fólksins í landinu og þá hygg ég að fengist geti niðurstaða sem gæti skilað árangri. En undir öðrum kringumstæðum verður ekki árangur. Það vil ég fullyrða hér og nú.

Danfríður Skarphéðinsdóttir Virðulegur forseti. Hæstv. forsrh. beindi til mín orðum áðan og nú sé ég ekki hvort hann er hér.

Ég mun láta leita hans.

Ég mun þá hinkra eftir því. Ég ætlaði aðeins að segja örfá orð til viðbótar. Virðulegur forseti. Vegna orða hæstv. forsrh. hér áðan vildi ég bara láta koma fram að hafi mér orðið á í messunni í því sem ég sagði varðandi Hollustuvernd og Geislavarnir er það auðvitað ekki til annars en að staðfesta þann flýti sem hér er á þar sem við erum nú að fjalla um þetta mál án þess einu sinni að hafa fengið þingskjölin úr hv. Nd. En ég hef þau nú og ég fagna því að tillit skyldi vera tekið til tillagna Kvennalistans. Það sem ég lagði áherslu á í máli mínu áðan og vil ítreka hér aftur er sú skoðun okkar kvennalistakvenna að nauðsynlegt sé að koma á fót raunverulegu umhverfisráðuneyti málefnisins vegna og því höfum við frá upphafi talið nauðsynlegt að slíkt ráðuneyti hafi ákveðin verkefni og þann sess í stjórnkerfinu sem því ber. Við munum því að sjálfsögðu taka málefnalega afstöðu, eins og ævinlega í öllum málum, til þeirra breytinga sem nú hafa verið gerðar og styðja þá viðleitni sem hér er gerð til þess að koma á fót raunverulegu eða burðugra umhverfisráðuneyti en fyrirhugað var. Ég endurtek þó það sem ég sagði áðan, að við hefðum kosið að sjá stærri og fleiri skref tekin og mun ég af því tilefni bera fram brtt. um bæði Landgræðslu ríkisins og Skógrækt ríkisins, að þær falli einnig undir umhvrn.

Karvel Pálmason Virðulegi forseti. Hæstv. forsrh. sagði hér áðan að þetta væri eitt mikilvægasta mál sem hann hefði flutt hér á Alþingi.

Tekið þátt í að flytja.

Eða tekið þátt í að flytja. Efnislega held ég að þetta sé nú rétt eftir haft. Svo kann vel að vera að hafi verið í upphafi. En hvað stendur eftir af þessu nú?

Svo að segja allt.

Nær því allt? Ég hef að vísu ekki frekar en aðrir fengið þingskjölin. Það er búið að fella í burtu svo og svo margar greinar úr því frv. sem hæstv. forsrh. bar fram.

Tvær greinar.

Fresta.

Fresta líka.

Til 1. jan.

Ja, til 1. jan. Mér þykir nú hæstv. forsrh. orðinn gamansamur í tali. Staðreyndin er auðvitað þessi. Ég skal ekkert dæma um það hversu gott frv. var þegar hæstv. forsrh. lagði það fram. En það er allt annað frv. sem menn eru núna að tala um en þá. Það er allt annað. Af hverju hefur þessi umræða staðið í allan vetur? Út af engu? Ekki neinu? 

Það er betra núna.

Það er auðvitað ekkert sama mál sem hér er verið að ræða um og þó að hæstv. forsrh. sé góður í blekkingaleiknum nær þetta mál ekki fram að ganga, a.m.k. ekki eins og það var hugsað. Þetta er allt annað mál en var flutt í vetur, allt annað. Hæstv. ráðherra sagði: Ég hefði helst viljað fara með þetta ráðuneyti. --- Ég efast mjög um, hæstv. forsrh., að þú vildir fara með þetta ráðuneyti í þeim umbúnaði sem það er núna fyrir Alþingi. Svo kann að vera að í framtíðinni sé hægt að gera þetta þannig úr garði að það sé mönnum sæmandi með það að fara. Svo kann að vera, að öðru leyti en að hégómagirnd snýr. En í þessu formi, eins og málið er núna, held ég að ekki sé til hróss fyrir einn eða neinn að fara með þetta mál. Og svo koma hér upp menn sem nánast halda því fram að ekkert hafi verið verslað með þetta mál. Ég sé að hæstv. umhvrh. er heldur upplitsdjarfari nú en hann var hér í gær undir umræðunum um kvótann, og það má kannski segja í þessu efni, eins og oft áður, að litlu verður Vöggur feginn ef þetta nægir. Það er auðvitað ekkert vafamál fyrir alla þá sem vilja sjá að hér hefur verið verslað annars vegar með kvótann og hins vegar með umhvrn., verksvið þess. Borgfl. hefur verið keyptur upp með húð og hári að því er varðaði kvótann vegna þess að hann þurfti að fá eitthvað, eitthvað lítið, vegna umhverfismálanna þannig að þeir stæðu ekki uppi gjörsamlega slyppir og snauðir frammi fyrir þjóðinni sem þeir að verulegu leyti gera nú. Og svo kemur hæstv. umhvrh. hér upp í stólinn og segir að menn séu hér að gera að umræðuefni, og í háðstón, hrossakaup í stjórnmálum. Hvað ætli það hafi verið oft, hæstv. umhvrh., sem af þinni hálfu var rokið upp, trekk í trekk, þegar fyrri ríkisstjórnir sátu, og gerð að umræðuefni hrossakaup, hrossakaup milli þessara og hinna aðilanna? Ætli hæstv. ráðherra sé búinn að gleyma þessu eða á það að vera svo í íslenskum stjórnmálum að menn tali bara eins og þeim hentar hverju sinni hvað sem sannleikanum líður? Ég held að hv. þingmenn, a.m.k. úr Borgfl., ættu að fara sér varlega í þeim efnum, að tala með þessum hætti, eftir þá útreið sem þeir hafa sjálfir fengið og skapað sér þann stutta tíma sem þeir hafa setið hér á Alþingi og verið í stjórnmálum. Það hefur enginn flokkur, það ég best veit, stundað jafnmikla kaupmennsku, hrossakaup, og borgaraflokksþingmenn hafa gert frá upphafi. Og það er ekki einu sinni svo að þessir hv. þm. fáist til þess að ræða þetta. Þeir sitja bara og lúta höfði í anda. Ekki er nú reisnin mikil. Hv. þm. Karl Steinar sagði hér áðan að vissulega væri mikils virði að geta skapað hér umhverfismálaráðuneyti sem gerði gagn. Ég tek alveg undir það. En þetta sem hér er verið að tala um skapar lítið sem ekkert gagn, ekkert nema hégómann, ef menn vilja hafa hann að leiðarljósi. En ég vil minna hv. þm. Karl Steinar Guðnason á það að bætt lífskjarabarátta er líka mikils virði, að bæta lífskjörin, jafna þau milli þegnanna. Hún er ekki síður mikils virði en það að skapa umhverfismálaráðuneyti, ég tala nú ekki um það sem hér er verið að ræða um, sem er nánast ekki neitt. Og ég er alveg viss um að hæstv. umhvrh. segir núna eftir þessar umræður: Er til starfa fótinn fer fjandi er þjóðin heppin. Af valdsviðinu ekkert er eftir nema jeppinn.

Forsætisráðherra (Steingrímur Hermannsson) Herra forseti. Ég vil virða hv. 3. þm. Vestf. það til afsökunar að ég held að hann hafi ekki haft tækifæri til að hlusta á framsöguræðu mína hér áðan. Mér sýndist hann 

Það eru orðalagsbreytingar.

Jú, orðalagsbreytingar, það er hárrétt og sumum þeirra beitti ég mér satt að segja fyrir eða studdi. Ég studdi sumar þeirra svo að ég vil bara láta koma greinilega fram að það er á miklum misskilningi byggt að hér sé ekki um mörg málefni og mikil að ræða.

Karl Steinar Guðnason Herra forseti. Mál ber svo hratt að að ég hef ekki haft tíma til að koma á framfæri brtt. sem við, þingmenn Reykn., ætlum að flytja við þetta frv., við 23. gr., og er svohljóðandi: ,,a. Á eftir orðinu ,,Reykjavíkurborgar`` í fyrri málsl. efnismgr. a-liðar (30.2) komi: og Hafnarfjarðarbæjar. b. Í stað orðanna ,,Borgarstjórn Reykjavíkurborgar`` í síðari málsl. efnismgr. a-liðar (30.2) komi: Sveitarstjórn.`` Þetta á við það að Hafnarfjarðarbær lúti sömu reglum og lögum og Reykjavíkurborg hvað snertir stjórn sjúkrahúsa. Ég legg þetta hér fyrir.

Heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra (Guðmundur Bjarnason): Herra forseti. Ég verð því miður að láta það koma fram hér eins og í Nd. við umræðu um brtt. sams konar og þá sem hér er flutt nú að ég verð að mæla alfarið gegn samþykkt á þessari brtt. Við náðum ákveðnu samkomulagi við umræðu um þetta mál hér fyrir áramótin um að því yrði frestað á þeirri forsendu að athugaður yrði nánar stjórnunarþáttur heilbrigðisstofnana og kannað hvaða stofnanir það væru þar sem heilbrigðisþjónustan væri rekin í húsnæði sem sveitarfélögin ættu alfarið, hefðu reist og kostað eða keypt fyrir eigin reikning. Samkvæmt upplýsingum í heilbrrn. er töluverður hluti af starfsemi Borgarspítalans rekinn í húsnæði sem Reykjavíkurborg á og hefur sjálf byggt fyrir eigin reikning og ríkið ekki tekið þátt í. Það var því talið eðlilegt að fallast á það sjónarmið borgaryfirvalda og átti ég um það viðræður bæði við borgarstjóra og aðra borgarfulltrúa að stjórnunarhættir á Borgarspítalanum yrðu um sinn með óbreyttu sniði á meðan nánar yrði skoðað hvernig farið yrði með þessar tilteknu eignir og þá hugsanlega í kjölfar þess að taka aftur upp umræður um hvernig farið yrði með stjórnunarþáttinn þar. Varðandi sjúkrahús annarra sveitarfélaga og heilbrigðisstofnanir, heilsugæslustöðvar og hjúkrunarheimili, þá er það svo að þau hafa öll verið kostuð og byggð samkvæmt ákvæðum gildandi laga á hverjum tíma. Og auðvitað á það eins við í Hafnarfirði og í öðrum sveitarfélögum. Það er ekkert öðruvísi háttað með uppbyggingu heilbrigðisstofnana þar en t.d. bara í Keflavík ef við erum að tala um heilbrigðisstofnanir í Reykjaneskjördæmi sérstaklega. Og auðvitað gætum við þá líka spurt um enn þá eldra húsnæði en það sem t.d. Sólvangur starfar í, ef við værum t.d. að tala um húsnæði sjúkrahússins á Ísafirði, hið gamla húsnæði, eða húsnæði ýmissa annarra heilbrigðisstofnana sem reistar hafa verið fyrir áratugum síðan. Hvað Sólvang varðar sérstaklega er það svo að það sjúkrahús var byggt á árunum 1947--1953 og ekki liggur annað fyrir í gögnum heilbr.- og trmrn. en að Sólvangur hafi fengið byggingarframlög og styrki til byggingarinnar á byggingartíma eins og tíðkaðist um sjúkrahús sveitarfélaga á þeim tíma og samkvæmt þágildandi lögum. Varðandi St. Jósefsspítalann í Hafnarfirði er það svo að árið 1983 óskuðu St. Jósefssystur, sem ráku þá stofnun og sú regla sem hafði kostað byggingu þess sjúkrahúss, að hætta rekstri spítalans. Teknar voru upp samningaviðræður við fulltrúa Hafnarfjarðarbæjar, fjmrn. og heilbr.- og trmrn. um það hvernig yfirtaka ríkis og sveitarfélags yrði á þeim eignum og þeim rekstri og samkomulag var gert um að það skyldi kostað á sama hátt og önnur sjúkrahús, þ.e. Hafnarfjarðarbær greiddi 15% kaupverðsins en ríkið 85%, nákvæmlega eins og gildandi lög kveða á um. Ef nú á að taka út úr á þennan hátt stjórnun heilbrigðisstofnana í einu sveitarfélagi finnst mér vera mjög brotið upp það form sem að öðru leyti gildir um stjórn og rekstur allra annarra heilbrigðisstofnana í landinu og tel að með því móti væri verulega spillt fyrir því samkomulagi sem annars vegar náðist um afgreiðslu málsins hér í fyrri deild áður og einnig þeirri hugsun um stjórnun og fjárhagslega ábyrgð sem er að baki verkaskiptalögunum sem Alþingi samþykkti á síðasta ári. Þar voru ákvæði um hvernig staðið skyldi að stjórnun sjálfstætt starfandi heilsugæslustöðva og hið sama hlýtur að eiga að gilda um aðrar heilbrigðisstofnanir í landinu eins og frv. bar með sér og eins og hv. þingdeild samþykkti hér á dögunum og nú þegar hefur verið samþykkt í Nd. þingsins. Ég legg því eindregið til, herra forseti, að þessi brtt. sem var lögð fram hér áðan verði felld.

Salome Þorkelsdóttir Hæstv. forseti. Málin ber svo brátt að hér í þinginu þessa dagana, og þarf nú ekki að gefa nánari skýringu á ástæðunum fyrir því, að ég hef ekki haft tíma eða tækifæri til þess að ná í gögn sem tilheyra þessari brtt. En við fengum, þingmenn Reykjaneskjördæmis, bréf frá bæjarstjórn Hafnarfjarðar þar sem þess var eindregið farið á leit að Hafnfirðingar sætu við sama borð og Reykvíkingar hvað varðar þetta ákvæði í frv. um heilbrigðisþjónustu. En frv. hafði verið afgreitt frá hv. Ed. til Nd. þegar okkur barst þetta bréf og því höfðum við sem flytjum þessa brtt. ekki tækifæri til þess að flytja hana meðan málið var hér til afgreiðslu í deildinni og þess vegna er hún flutt nú. Ég vildi aðeins láta þetta koma fram. Mér þykir mjög miður að heyra afstöðu hæstv. heilbrrh. til þessa máls en ég vænti þess jafnframt að hv. þingdeildarmenn vilji taka þessa ósk Hafnfirðinga til greina.

Karvel Pálmason Virðulegur forseti. Hér er komið aftur til deildarinnar mál sem var búið að afgreiða en gerð var á lítilfjörleg breyting í Nd. Breytingin er svohljóðandi: ,,Á undan 1. gr. komi ný grein er orðist svo: 1. málsl. 1. mgr. 74. gr. orðist svo: Yfirsjónir þær, sem ræðir um í 1. mgr. 80. gr., skulu eigi sæta opinberri málssókn nema skipstjóri eða útgerðarmaður krefjist þess.`` Þetta eru breyting sem hv. Nd. gerði á frv. og samgn. er sammála um að mæla með því að hún verði samþykkt.

Heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra (Guðmundur Bjarnason): Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á læknalögum nr. 53/1988, en eins og fram kom hjá hæstv. forseta voru gerðar allnokkrar breytingar á frv. þessu í meðförum Nd. Um nokkurt skeið hefur verið ágreiningur milli heilbr.- og trmrn. annars vegar og læknadeildar Háskóla Íslands hins vegar um túlkun á norrænum samningi um viðurkenningu starfsréttinda innan heilbrigðisþjónustunnar. Ágreiningur þessi er nú á því stigi að þess er að vænta að íslensk heilbrigðisyfirvöld verði síðar á árinu kærð fyrir samningsbrot til norrænu ráðherranefndarinnar. Tilraunir heilbr.- og trmrn. til þess að leysa úr þessu ágreiningsmáli hafa strandað á því að ákvæði læknalaganna gefa læknadeild Háskóla Íslands alræðisvald um allt sem tengist veitingu læknaleyfa og sérfræðileyfa. Með frv. því til breytinga á læknalögum sem ég lagði fram í Nd. fyrir nokkrum vikum síðan vildi ég freista þess að draga nokkuð úr þessu alræðisvaldi læknadeildarinnar þannig að heilbrrh. fengi nokkurt svigrúm í þessu efni. Þá var og að finna í frv. brtt. sem tæplega tveggja ára framkvæmd hinna nýju læknalaga hafði leitt í ljós að nauðsynlegar voru. Ber þar hæst hvernig túlka skuli ákvæði læknalaga um afhendingu sjúkraskráa, þ.e. hvort ákvæðið skuli vera afturvirkt eða ekki. Í frv. var gert ráð fyrir því að ákvæðið skyldi vera afturvirkt og þar m.a. stuðst við álit umboðsmanns Alþingis. Heilbr.- og trn. Nd. aflaði umsagna allmargra aðila og taldi með vísan til þeirra að of skammur tími væri til að fjalla um þá þætti frv. sem vörðuðu samskipti heilbrrh. og læknadeildar. Um aðra þætti frv. varð nefndin sammála að öðru leyti en því að nefndin taldi að afhending sjúkraskráa skyldi ekki vera afturvirk. Þá lagði nefndin til tvær nýjar brtt. og mun ég nú víkja aðeins að þeim breytingum sem orðið hafa á frv. eftir meðferð í Nd. 1. Þrjár fyrstu greinar frv. sem fjölluðu m.a. um samskipti ráðuneytisins og læknadeildarinnar hafa verið felldar niður. 2. Ákvæði læknalaga frá 1988 um afhendingu sjúkraskráa skal ekki túlka afturvirkt. Það þýðir að ákvæði læknalaganna um afhendingu sjúkraskráa ná einungis til skráa eða þess hluta sjúkraskráa sem færður er eftir 1. júlí 1988, en þá tóku ný læknalög gildi, þ.e. lög nr. 53/1988 sem hér er verið að mæla fyrir breytingum á. 3. Lengdur er sá tími úr fjórum vikum í átta sem landlæknir hefur til að taka ákvörðun í vafatilvikum um afhendingu sjúkraskráa. 4. Áður en heilbrrh. setur reglur um gerð og útgáfu læknisvottorða að fengnum tillögum landlæknis og Læknafélags Íslands skal hann leita umsagnar heildarsamtaka launafólks og vinnuveitenda. 5. Gerðar eru breytingar á 18. gr. læknalaganna sem fjallar um eftirlitsskyldu landlæknis. Gerður er greinarmunur á tilkynningum vegna mistaka eða vanrækslu og tilkynningum vegna skaða af læknisverki. Hvort tveggja skal tilkynna til landlæknis og skal ráðherra setja reglur um meðferð landlæknis á málum af þessu tagi. Þó skammur tími sé nú til þingslita vona ég að í Ed. geti náðst samstaða um afgreiðslu frv. til laga um breytingu á læknalögum með þeim breytingum sem náðst hefur samkomulag um í Nd. Ég ítreka að það varð samkomulag allra fulltrúa í heilbr.- og trn. þeirrar hv. deildar og samkomulag um afgreiðslu þess í deildinni. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og trn.

Landbúnaðarráðherra (Steingrímur J. Sigfússon) Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um Búnaðarmálasjóð. Frv. byggir á tillögum sérstakrar nefndar sem skipuð var snemma á síðasta ári til að endurskoða fyrirkomulag sjóðagjalda í landbúnaði. Nefndin skilaði tillögum nú á þessum vetri sem m.a. var fjallað um á búnaðarþingi. Fyrir liggur allgóð samstaða meðal helstu hagsmunaaðila í landbúnaði um þá breytingu á fyrirkomulagi sjóðagjalda sem frv. gerir ráð fyrir. Sú breyting er í meginatriðum á þá leið að svonefnt framleiðendagjald sem áður var tekjustofn Stofnlánadeildar landbúnaðarins renni nú til Búnaðarmálasjóðs og úr Búnaðarmálasjóði til nokkurra aðila, sérstaklega þó búnaðarsambandanna, til að styrkja starfsemi þeirra og bæta þeim upp tekjumissi sem þau hafa orðið að þola á undanförnum árum vegna m.a. samdráttar í framkvæmdum í landbúnaði en þau hafa sem kunnugt er haft nokkrar tekjur af slíkum hlutum. Hv. landbn. Nd. gerði lítils háttar breytingar á frv. sem samstaða tókst um og vonast ég til þess að svo geti einnig orðið hér í hv. Ed., að um þetta mál megi takast samstaða. Það er mjög mikilvægt og þarf ekki að fjölyrða um það við hv. þingmenn, sem ég hygg að þekki það, a.m.k. flestir hverjir, að styrkja starfsgrundvöll búnaðarsambandanna sem eru mikilvægar grunneiningar í félagskerfi bænda og landbúnaðarins. En búnaðarsamböndin hafa búið við mjög erfiðan fjárhag á síðustu árum. Þetta frv. er einnig mikilvægt, ekki bara í þessu skyni, heldur er þetta einnig mikilvægur liður í þeirri heildarendurskipulagningu og endurskoðun á gjaldakerfi í landbúnaðinum sem vonandi fylgir í kjölfarið. Má þar nefna endurskoðun á fyrirkomulagi Bjargráðasjóðs, tryggingarmálum í landbúnaði og fleira sem til stendur að athuga í framhaldi af þessari breytingu. Það verður samtímis létt af verkefnum sem hvílt hafa á Stofnlánadeild landbúnaðarins, þannig að fyrir hag deildarinnar á eftir sem áður að vera allvel séð þó hún missi þarna af nokkrum tekjustofni. Að lokinni þessari umræðu, virðulegur forseti, legg ég svo til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. landbn.

Egill Jónsson Herra forseti. Hér kemur eitt málið enn með miklum hraða til afgreiðslu á þessum allra síðustu dögum á Alþingi, frv. til laga um breytingar á Búnaðarmálasjóði. Þetta er eitt þeirra mála sem er óþarfi að hafa í tímaþröng á Alþingi. Þannig vill til að landbrh. fékk afhentar tillögur um breytingar á búnaðarmálasjóðsgjaldi fyrir meira en ári síðan frá nefnd sem starfaði undir forustu varaformanns fjvn. Alþingis og starfaði að tilhlutan tveggja ríkisstjórna og var tilkomin vegna óska búnaðarþings árið 1987 um tekjustofna til handa búnaðarsamböndunum og Búnaðarfélagi Íslands. Það vakti hins vegar athygli að landbrh. setti á fót aðra nefnd til endurskoðunar á þessum lögum, þriggja manna, og í henni var bara einn einasti bóndi. En eins og ekki þarf að fara mörgum orðum um fyrir þá sem til þekkja er hér um að ræða sjóð sem bændur landsins eiga, Búnaðarmálasjóð, og stór hluti af þeim sjóði og þeim útgjöldum sem til hans fara úr landbúnaðinum kemur ekki til frádráttar við kostnað í búrekstri, þannig að hér er um að ræða gjaldheimtu sem er tekin af launum bændanna í landinu að langstærstum hluta. Og það er fullkomlega óeðlilegt að valdir séu að meiri hluta embættismenn til þess að fjalla um fjármál sem eru nánast einkafjármál bændanna í þessu landi. Eins og ég gat um áðan var það meginmarkmið þessarar endurskoðunar að styrkja hag búnaðarsambandanna í landinu og Búnaðarfélags Íslands. Og eins og frv. er núna komið hér til deildarinnar eftir breytingar í Nd., þá samrýmist afgreiðsla þess þeim sjónarmiðum. Um er að ræða umtalsverða breytingu til hins betra á kjörum búnaðarsambandanna eftir þessa breytingu. Þó að ekki sé út af fyrir sig stórfé sem samkvæmt þessu rennur til Búnaðarfélags Íslands er ekki fjarri lagi að það valdi kostnaðinum við það sem menn kalla félagslegan þátt í starfsemi Búnaðarfélagsins, en á því var gerð sérstök úttekt, hvað væri eðlilegt að færa til reiknings hjá bændunum sjálfum og hins vegar hjá ríkisvaldinu af kostnaði við Búnaðarfélag Íslands. Hér hefur þess vegna náðst fram þetta meginmarkmið. Það er þó ýmislegt sem hefði mátt fara betur og ég er sannfærður um að hefði verið breytt til betri vegar ef tími hefði unnist til þess, sumt mikilvæg atriði. Ég nefni í því sambandi sérstaklega innheimtufyrirkomulagið á Búnaðarmálasjóði sem er algjörlega úrelt. Eins og lögin gefa til kynna og eins og sú framkvæmd er þá er búnaðarmálasjóðsgjald innheimt í sérstakan sjóð, Búnaðarmálasjóð, sem Framleiðsluráð landbúnaðarins hefur í vörslu, og þaðan er það aftur greitt til búnaðarsambandanna og þeirra aðila sem Búnaðarmálasjóðurinn dreifist til. Það er reynsla fyrir því að þessi innheimta er lengi á leiðinni. Bændurnir eru t.d. búnir að borga búnaðarmálasjóðsgjöld jafnvel mörgum mánuðum áður en peningarnir koma aftur til baka til búnaðarsambandanna. Hér hefði skipt miklu máli að koma á skilvirkari greiðslu þannig að þessir fjármunir færu alls ekkert úr héraði. Sá hluti sem á að ganga til búnaðarsambandanna á auðvitað ekkert að fara úr héraði heldur að greiðast beint til þeirra og ganga svo inn í eðlilegan uppgjörsmáta eftir sem áður. Ekki er heldur nógu skýrlega tekið fram í frv. að auðvitað er ekki hægt að innheimta gjald til einhverra sérstakra sambanda eða aðila af öðrum en þeim sem eru þátttakendur í þeim. Það stenst auðvitað ekki. Ég vek athygli á því að það eru u.þ.b. 2 / 3 , kannski meira því að það er svo miklu betri innheimtan hjá hefðbundnum búgreinum að vel má vera að það séu um 3 / 4 af öllum þessum tekjum sem koma þá frá hinum hefðbundnu greinum, sauðfjárrækt og mjólkurframleiðslu. Auðvitað er það mikið fé. Í fyrsta lagi er óeðlilegt að dreifa því til annarra greina vegna þess hvernig féð er tilkomið, vegna þess að þetta er, eins og ég sagði áðan, hluti af laununum. Og það gengur heldur ekki að innheimta af öðrum en þeim sem eru þátttakendur í þeim félagsskap sem greiðslu kann að fá. Ég geri ráð fyrir því að framkvæmdin verði með þessum hætti, annað væri ósæmilegt, og að við reglugerðarákvörðun verði þetta tekið fram með skilvirkum hætti, svo fremi ekki verði gengið frá því við afgreiðslu málsins nú við 2. umr. Ég tek hins vegar skýrt fram að þetta frv. er til bóta. Þar nást fram þau meginmarkmið sem búnaðarsamböndin settu sér og Búnaðarfélag Íslands með breytingunum í Nd. og með þeim breytingum var líka svipt í burtu ákvæðum sem undir engum kringumstæðum hefðu verið ásættanleg við afgreiðslu á þessu máli. Ég vil svo að lokum, herra forseti, vonast til þess að með mál sem þessi sem eru út af fyrir sig nokkuð viðkvæm, og þetta er ekki svo lítið mál, hafi hæstv. landbrh. fengið þann lærdóm að þau verði unnin í samvinnu við bændasamtökin, Stéttarsamband bænda og Búnaðarfélag Íslands. Búnaðarþing árið 1989 óskaði eftir því með formlegum hætti að verða aðili að þessari endurskoðun og búnaðarþing árið 1990, það sem haldið var á sl. vetri, þurfti að ganga hart eftir að fá drög að því frv. sem hér hefur síðar verið gengið frá. Frv. í þessu horfi var ekki lagt fyrir búnaðarþing og mér er vel kunnugt um það og ber þar fyrir mig orð þess manns sem var í fyrirsvari fyrir þessu máli á búnaðarþingi að umfjöllunin fékkst með sérstökum eftirgangsmunum. Og það dugir ekki að vinna með þeim hætti. Ég er hins vegar þakklátur fyrir það hvernig landbúnaðarnefndir Alþingis, bæði Nd. og Ed., hafa brugðist við þessu máli. Eins og ég sagði áðan er það til verulegra bóta. Það felur í sér þá stefnu sem eftir var leitað, að styrkja faglega starfsemi, þróunarstarfsemi, í íslenskum landbúnaði sem er okkur alveg bráðnauðsynleg. Þess vegna er það spor í rétta átt að frv. verði samþykkt í því horfi sem það er eftir að Nd. Alþingis hefur gert á því mjög mikilvægar breytingar.

Landbúnaðarráðherra (Steingrímur J. Sigfússon) Herra forseti. Það er ekki nema örstutt varðandi það efni hvernig að þessu máli var unnið af hálfu landbrn. Rétt til upplýsingar og skýringar þá lagði ég einmitt mikið kapp á að sú nefnd sem starfaði að undirbúningi málsins lyki störfum fyrir búnaðarþing nú á þessum vetri. Reyndar var það svo að ég lét senda þau drög sem nefndin hafði þá gengið frá á síðasta sólarhring, liggur mér við að segja, áður en búnaðarþing kom saman, til búnaðarþingsins áður en nefndinni hafði unnist tími til að skila formlega af sér til mín. Það var ekki fyrr en síðla í þeirri viku sem búnaðarþing var haldið að nefndin hafði í raun lokið störfum og skilaði til mín endanlega tillögum og skýrslum. En ég lét eftir sem áður senda þau drög sem fyrir lágu þegar búnaðarþing kom saman til þingsins. Það eru því nýjar upplýsingar fyrir mig að búnaðarþing hafi þurft að ganga sérstaklega eftir því. En það má svo sem einu gilda. Aðalatriðið er að málið kom til umfjöllunar á búnaðarþingi og þar sem Stéttarsamband bænda átti fulltrúa í undirbúningsnefndinni og ég gekk sérstaklega úr skugga um að forráðamenn Stéttarsambandsins voru samþykkir efni tillagnanna og þar sem enn fremur fulltrúi Stofnlánadeildarinnar, sem hér á mikilla hagsmuna að gæta, var í nefndinni taldi ég eftir atvikum sæmilega fyrir samráði við helstu hagsmunaaðila séð. Um hitt get ég verið hv. þm. óskaplega sammála, og skal nú vona að ég fari að verða reynslunni ríkari, að æskilegt væri að við hefðum meiri tíma til að fjalla um þetta mál. En ég vona, og tek undir það með hv. síðasta ræðumanni að það er svo mikið hagsmunamál að koma þessu máli fram, að við getum sameinast um að gera það.

Egill Jónsson Herra forseti. Mér þykir vert að taka fram að varðandi það sem ég sagði, að búnaðarþing hefði þurft að leita eftir því að fá frv. til umfjöllunar, þá átti ég þar ekki við landbrh. Ég hef ekki heyrt það að hann hafi haft neitt á móti því og hann hefur reyndar lýst öðru yfir. Ég vil ekki að menn standi í þeim misskilningi að ég hafi haldið því fram hér að hæstv. landbrh. hafi ekki viljað að umfjöllun færi fram um málið á búnaðarþingi. En það haggar ekki því að þær ábendingar sem komu fram á búnaðarþingi, svo óvenjulegt sem það kann að virðast því að við höfum mikla og góða reynslu af því að setja fram vel rökstuddar tillögur og sjálfur hef ég fengið reynslu fyrir því að þær hafa mikil áhrif í Alþingi, en þær tillögur sem búnaðarþing setti fram og aðvaraði sérstaklega um komust ekki inn fyrr en við afgreiðsluna í Nd. Alþingis. Eins og málið var lagt hér fram var því ekki tekið neitt mið af því hvað búnaðarþing vildi í þessum efnum og ég endurtek það sem ég sagði áðan, að ég er þakklátur þeim mönnum sem gengust fyrir því að þær breytingar komust á og að málið er með þeim hætti vel ásættanlegt.

Sjávarútvegsráðherra (Halldór Ásgrímsson) Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins. Forsaga þessa máls er sú að hér á síðasta Alþingi var síðasta mál á dagskrá till. til þál. um sérstaka nefndarskipan til að semja frv. til laga um Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins. Hv. 1. þm. Vestf. hafði flutt frv. um þetta mál sem var m.a. grundvöllur þess nefndarstarfs. Nefndin hefur skilað áliti í málinu og leggur til að gera miklar breytingar á Verðjöfnunarsjóði sjávarútvegsins. Aðalbreytingin er sú að nú er gert ráð fyrir því að hvert fyrirtæki myndi reikning í Verðjöfnunarsjóðnum ef greitt verður inn í hann og aðeins þau fyrirtæki sem greiða inn í sjóðinn geti fengið greiðslur úr honum. Þetta frv. er í samræmi við þann vilja sem kom fram í þessari þáltill. Að nefndinni stóðu hagsmunaaðilar og fulltrúar þingflokka og frv. var flutt samhljóða því nál. en síðan hefur hv. Nd. gert nokkrar breytingar á frv. Ég legg til að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. sjútvn. og vænti þess að hægt sé að ljúka málinu en full samstaða var um það við afgreiðslu í hv. Nd.