Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. er komið frá Ed. og fjallar um að fá eignarnámsheimild á lóðum vegna byggingar Menntaskólans í Reykjavík. Þessar lóðir eru ætlaðar til þess að reisa á viðbótarbyggingu við menntaskólann, sem gæti í framtíðinni orðið þáttur í skólabyggingu á þessum stað, ef ákveðið yrði að láta skólann standa áfram þar, sem hann nú er. Hins vegar er líka gert ráð fyrir, að þetta geti orðið hluti af öðrum byggingum, ef skólinn yrði færður af þessum stað. Þetta er gert að mjög athuguðu máli og farið fram á þessa heimild til að leysa málið úr þeirri sjálfheldu, sem það hefur verið í, án þess að tekin sé ákvörðun um það viðkvæma deilumál, hvar skólinn verði látinn standa í framtíðinni. Að sjálfsögðu er hægt að gefa hv. nefnd nánari upplýsingar, ef þess verður óskað.



Herra forseti. Ég vil aðeins segja örfá orð um þetta mál, áður en það fer í nefnd. Það eru tvenns konar rök fyrir því, að þetta mál á að ganga svo skjótt gegnum þingið. Annars vegar er tryggð lóð fyrir skólann, en hins vegar er skorið úr viðkvæmu deilumáli, sem staðið hefur vegna staðsetningar skólans í framtíðinni. Um fyrra atriðið ræði ég ekki sérstaklega, þar sem ég er algerlega samþykkur, að ríkið eignist þær lóðir, sem hér um ræðir. Hitt atriðið vil ég ræða nokkuð og þá einkum með tilliti til Alþingis. Það hafa verið færð fram þau rök fyrir því, að menntaskólinn megi ekki hverfa af þeirri lóð, sem hann er nú, vegna þess að hann hefur staðið þarna meira en 100 ár. Einkum var lögð áherzla á þetta í sambandi við 100 ára afmæli skólaris fyrir stuttu. Nú þykist ég hafa eins hlýjar tilfinningar til skólans eins og hver annar stúdent, sem þaðan hefur útskrifazt, en þó tel ég; að ein stofnun eigi meiri rétt til þessa húss, en allir þeir nemendur, sem þaðan hafa útskrifazt, og þessi stofnun er einmitt Alþingi. Áður en nokkur piltur hóf nám sitt í þessu húsi, var háð þar þing, og allt stjórnmálatímabil Jóns Sigurðssonar, glæsilegasta tímabilið í íslenzkri stjórnmálasögu, er tengt við þetta hús sterkum böndum. Ég álít því, að Alþingi eigi meiri kröfu til þessa húss en við, sem þaðan erum útskrifaðir, og þess vegna tel ég, að húsið og minningarnar, sem það geymir, eigi að tengjast við Alþingi, þegar húsið hæfir ekki lengur, sem menntaskóli. Ég vil því biðja hv. n. að athuga alvarlega þessa hlið málsins og þá sérstaklega með hliðsjón af húsnæðisvandræðunum hér á Alþingi. Ég álít, að mikið mætti bæta úr starfsskilyrðunum á Alþingi, ef það fengi þetta hús til afnota. Þar gæti forseti lýðveldisins fengið húsnæði til umráða, og mætti þá flytja forsetaskrifstofurnar úr alþingishúsinu, en við það mundi rýmkast um Alþingi. Gamli hátíðarsalurinn í menntaskólanum gæti þá verið viðhafnarsalur fyrir forsetann, og teldi ég það vel ráðið, því að varla er hægt að gera annan sal hátíðlegri, þegar sá er vel skreyttur. Sömuleiðis getur gangstígurinn upp að húsinu verið mjög glæsilegur og hátíðlegur, ef vel er til skrauts vandað. Þessu tel ég að beri að stuðla að, og mega þá allir vel við una, ef við gamla skólahúsið verða í framtíðinni tengdar glæstustu minningar úr sögu þjóðarinnar og hátíðarsalurinn notaður sem víðhafnarsalur íslenzka lýðveldisins. Hitt tel ég ekki heppilegt, að þarna verði reistur skóli, því að bæði er landrými of lítið og auk þess óheppilegt að hafa hann í miðbænum. Þetta vildi ég biðja hv. n. að athuga gaumgæfilega, en flaustra þessu máli ekki af. Hinu er ég alveg sammála, að ríkið taki eignarnámi umræddar lóðir, því að vafalaust verður þörf á þeim fyrir opinberar byggingar í náinni framtíð.



Herra forseti. Eins og kunnugt er, getur aðstoð sú, sem veitt er samkvæmt samningi um efnahagslega samvinnu milli Bandaríkjanna og Íslands, verið í þrenns konar formi. Í fyrsta lagi getur verið um lán að ræða, í öðru lagi um framlag án endurgjalds og í þriðja lagi skilorðsbundið framlag. Við höfum nú fengið samkvæmt þessum samningi lán að upphæð 2,3 millj. kr. og skilorðsbundið framlag 5,3 millj. kr. Lánið var tekið í júlí 1948 og eingöngu notað til kaupa á síldarbræðsluskipi, vélum og öðrum framleiðslutækjum. Lánið er með mjög hagstæðum kjörum, þar sem vextir eru aðeins 21/2% og lánstími 35 ár, en lánið er bæði vaxta- og afborganalaust fyrstu árin. Svo hagstætt lán hefði hvergi fengizt á hinum almenna lánamarkaði. - Skilorðsbundna framlagið var veitt þannig, að við fengum dollaragjaldeyri fyrir vörur, sem seldar voru til annarra bandalagsríkja, en Bandaríkjanna. Við seldum t.d. fisk, lýsi og ýmiss konar sjávarafurðir til Mið-Evrópu og fengum þar fyrir dollaragreiðslur, svo að viðskipti, sem við þurftum nauðsynlega að hafa við Bandaríkin, gátu farið fram, enda þótt dollaratekjur okkar af beinum sölum til Bandaríkjanna væru svo litlar, að slík viðskipti hefðu reynzt ógerleg, ef þessi aðstoð hefði ekki komið til. - Nú eigum við kost á að fá 2,5 milljónir dollara sem framlag án endurgjalds, og er þetta frv. flutt til að leita eftir heimild handa ríkisstj. til að taka á móti og ráðstafa þessu framlagi. Meiningin er að láta allt framlagið ganga til þess að kaupa efnivörur og vélar skv. þeirri fjögurra ára áætlun, sem ríkisstj. birti í vetur, en vegna skorts á dollurum verðum við þó að nota nokkurn hluta framlagsins til kaupa á neyzluvörum, sem okkur eru nauðsynlegar. en aðeins fáanlegar í Bandaríkjunum. Því er ætlunin að leggja til hliðar jafnháa upphæð og til þess fer í öðrum gjaldeyri til kaupa á framleiðslutækjum, sem fást utan Bandaríkjanna, svo að raunverulega fer allt framlagið til kaupa á efnivörum og vélum. Í 1. gr. frv. er gert ráð fyrir, að framlaginu verði ekki ráðstafað nema með samþykki Alþingis. Sé ég svo ekki þörf á að hafa þessa framsögu öllu lengri. Ég vil aðeins undirstrika það, að ef við hefðum ekki orðið þessarar aðstoðar aðnjótandi, þá hefðu hin mjög svo nauðsynlegu viðskipti okkar við Bandaríkin torveldazt svo, að líklegt er, að þau hefðu stöðvazt að mestu eða öllu leyti. Ég vil svo vænta þess, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Ég hef áður rætt hér um Marshallaðstoðina svonefndu og látið í ljós afstöðu mína og míns flokks og fer því ekki nú út í það mál almennt. Þegar það mál var reifað hér af hæstv. ríkisstj., þá var lögð á það áherzla, að við Íslendingar værum í samstarfi Vestur-Evrópu sem veitendur, og þá var ekki gengið út frá því, að við þyrftum nokkurn tíma að taka á móti gjöfum. Það er nú komið á daginn, að það hefur verið gert, og er þetta frv. staðfesting á því og felur í sér heimild fyrir ríkisstj. til að taka á móti gjöfum. Í slíku samstarfi, sem við nú erum, þá er nógu slæmt að taka við lánum, en er þó verjandi, ef lánin eru tekin til arðbærra framkvæmda, en gjafir eða framlag án endurgjalds, eins og það er kallað, þýðir í fyrsta lagi niðurlægingu að mínum dómi. Að öðru leyti er ég hræddur um eftir það, sem gerzt hefur, að þetta framlag sé engin gjöf, heldur sé það goldið dýrara verði, en við höfum efni á. Ég er á móti þessu frv., en þar sem það fer til þeirrar n., sem ég á sæti í, segi ég ekki um það fleiri orð að sinni.



Herra forseti. Till. sú, sem ég boðaði siðast þegar þetta mál var til umr., liggur nú fyrir á þskj. 591. Legg ég þar til, að í upphafi 2. gr. segi: Ekki má setja reglugerð samkv. l. þessum, sem bannar mönnum brottferð úr landi, og hefur mér skilizt á meiri hl. fjhn., að það væri þetta, sem hann legði mesta áherzlu á að fá fram. Hins vegar legg ég til, að heimilt verði eð krefja hvern Íslending, sem fer úr landi, upplýsinga um það, hvaðan hann hefur þann gjaldeyri til ferða- og dvalarkostnaðar erlendis. Eins og nú er ástatt í þessum málum hjá okkur, þá tel ég það nauðsynlegt, að slík ákvæði séu í lögum, þannig að unnt sé fyrir gjaldeyrisyfirvöldin á hverjum tíma að vita, hvernig þeir, sem æskja að fara til útlanda, hafi aflað gjaldeyris og hvort þeir hafi aflað hans með löglegum hætti. Þykir mér ósennilegt, að nokkur sé á móti þessu. 4. gr. l., sem lagt er til, að verði breytt, er að mestu umorðuð, en þó er ein málsgrein eftir, sem segir, að upptaka eigna samkv. lögunum skuli heimil vera. Þetta ákvæði var sett í fyrra, og sé ég ekki ástæðu til að fella það burt nú, og hafi ástæða verið til að setja það þá, ætti sú sama ástæða að öllum líkindum enn að vera fyrir hendi. Mun ég svo ekki fara um þetta fleiri orðum, nema sérstakt tilefni gefist.



Herra forseti. Eins og ég lýsti yfir seinast, er þetta mál var hér til umr., þá var brtt. mín, sem ég þá flutti, tilraun til samkomulags. Eftir að hv. frsm. minni hl. fjhn. hefur nú borið fram þessa till., þá lýsi ég því yfir, að hún stendur mínum huga miklu nær en samkomulagstill., og mun ég fylgja till. hv. frsm. minni hl., en vildi mega vænta, að mín till. yrði varatill. við till. hans, ef hún verður felld. Annars kemur mín till. ekki til greina.



Herra forseti. Ég er ekki búinn að kynna mér svo fram komnar brtt., að ég sé reiðubúinn að taka afstöðu til þeirra, en vildi aðeins segja út af orðum hv. frsm. minni hl., sem sagði, að á það hefði verið lögð megináherzla af okkur í meiri hl. að fá fram setningu eins og í hans brtt. um, að ekki megi banna manni brottför úr landi, þá hef ég aldrei lagt neina megináherzlu á þetta, því að ef lögin eru þannig að efni til, að ekki megi banna mönnum brottför úr landi, þá er setning eins og þessi þýðingarlaus. Að öðru leyti hef ég ekki áttað mig til fulls á till. hv. minni hl. og óska því eftir, að atkvgr. verði frestað, svo að mér gefist tóm til að athuga hana betur.



Herra forseti. Ég man nú að vísu ekki, hvernig orð hafa áður fallið um þetta frá hv. 7. þm. Reykv., en ég held, að ég muni það rétt, að hv. frsm. meiri hl., hv. 3. þm. Reykv., hafi lagt höfuðáherzlu á þetta atriði í upphafi 2. gr., sem og aðrir aðstandendur frv. Nú segir hv. 7. þm. Reykv., að þetta sé lítilsvert, og þykir mér verst, að hv. flm. skuli ekki vera við til að útkljá þetta, en þó hygg ég ljóst, að þeir hafi litið þannig á, að ástæða væri til að setja það í l., að ekki mætti banna mönnum brattför úr landi.



Herra forseti. Hv. þm. V-Húnv. hefur misskilið orð mín. Ég lýsti því yfir, að ég teldi þessa setningu um, að ekki mætti banna mönnum brottför úr landi, óþarfa, þar sem efni laganna gerði það að verkum, að svo mætti ekki. Ég er að efni til sammála hv. flm. þessa frv., en vildi aðeins taka þetta fram, að ég tel setninguna af téðum ástæðum óþarfa og annarlega frá lögfræðilegu sjónarmiði.



Herra forseti. Nefndin hefur athugað þetta frv. og orðið sammála um að leggja til, að það verði samþ. Það, sem farið er fram á, er, að 2 af 3 jörðum á Siglufirði, sem enn eru í einstaklingseign, geti orðið eign bæjarfélagsins, þ.e.a.s. að bænum verði veitt heimild til að taka þessar jarðir eignarnámi. Bærinn telur þessa eignarnámsheimild nauðsynlega, bæði vegna þess, að gert er ráð fyrir að leggja í mikinn kostnað við að bora eftir heitu vatni á annarri jörðinni, en auk þess eru þessar jarðir að vaxa stórkostlega að verðmæti vegna framkvæmda bæjarfélagsins, og þykir eðlilegt, að sú verðmætisaukning komi bæjarfélaginu til góða. Af þessum ástæðum og fleirum hefur n. orðið sammála um að leggja til, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. N. hefur athugað þetta frv. og orðið sammála um að leggja til, að það verði samþ. óbreytt, enda er hér aðeins um leiðréttingu á gildandi l. að ræða, sem enginn ágreiningur er um.

Forseti (BG) : Um mál þetta hafa þegar orðið alllangar umr., og sér forseti því ástæðu til að takmarka ræðutíma manna hér eftir við 15 mínútur.



Herra forseti. Ég tel ekki ástæðu fyrir mig til þess, í þessum stutta ræðutíma, sem nú er til umráða, að víkja neitt sérstaklega að hinni löngu ræðu, sem hv. 2. þm. Reykv. hélt og var að mínu viti að mestu, leyti fyrir utan það efni, sem rætt hefur verið, ræðu, sem ég hef áður heyrt sumt úr og á sjálfsagt eftir að heyra eitthvað úr. Hins vegar út af óeirðunum, sem hann nefndi, 1931, þá man ég ekki til, að þá væri nein grjóthríð hér á alþingishúsið, en ég er heldur ekki eins minnugur eins og hv. þm. Ég man hins vegar, að hann fór rangt með það, sem hann hafði eftir mér í sambandi við umr. um sjálfstæðismálið 1937, og sannfærði ég mig um það með því að lesa yfir umræðupartinn. Það væri rangt, ef ég staðhæfði, að ræða sú, sem Gylfi Þ. Gíslason las hér upp í fyrradag, væri aumari en aðrar ræður hans í þessu máli. Hún var það ekki. Hún var ekki vesalli og heldur ekkert hressilegri en hinar ræðurnar, einfaldlega vegna þess, að þetta var sama ræðan í fjórðu útgáfu, sama efni - sama form. Efnið var eiginlega lítið annað en þetta: „Fína fólkið er gott fólk. Ég er þó beztur, því að ég ber ekki lagalega ábyrgð á Þjóðvörn, Það er ljótt að vera að lýsa okkur á Alþingi. Þess vegna viljum við, að þinghelginni verði aflétt, svo að við getum stefnt. Ég vil að vísu ekki stefna. Ég þori vel í Ólaf Thors. Samt bið ég um leyfi til að stefna. Ég ætla nefnilega að stefna, þó að ég vilji það ekki. Að sönnu þarf ég ekki þingleyfi til að stefna, því að Ólafur er búinn að endurtaka ummæli sín utan þinghelginnar. Samt bið ég um þingleyfið. Ég geri það til þess að fá þingræðu Ólafs dæmda ómerka, en ekki blaðaummæli hans. Að vísu hef ég, og við, skrifað forseta og beðið um rétt til að stefna, ekki út af handriti þingskrifarans á þingræðunni, sem við viljum fá dæmda dauða og ómerka, heldur út af blaðaummælunum, sem við ekki óskum eftir að fá dæmd dauð og ómerk. Þetta kann að sýnast torskilið, það játa ég, en eitthvað hljótum við að meina. Við erum vísindamenn, svo að við finnum þetta út við rannsókn, þegar tími vinnst til. En sjálfur ber ég enga ábyrgð á Þjóðvörn. Því er þá verið að ávíta mig fyrir það, sem þar stendur? Ég er að vísu mikill vinur þeirra, sem ábyrgðina bera, og er sammála þeim. En samt sem áður hef ég aldrei sagt neitt ljótt, og hver getur sannað, hvað ég hugsa? Og hvað hina varðar, sem ábyrðina bera á fúkyrðum og landráðabrigzlum Þjóðvarnar, þá eru þeir ekki á þingi. Hér eiga þeir engan málsvara nema mig. Er það ekki dæmalaus ósvinna að gera svona illa stadda menn að umræðuefni á Alþingi? Er það furða. þótt við krefjumst þess, að þinghelgin sé afnumin.“ Þannig var nú aðalinntakið úr hinni skrifuðu ræðu prófessorsins. Ég er áður búinn að svara þessu öllu og nenni ekki að vera að þreyta deildina á að endurtaka það. Auk þess er ræðumennska prófessorsins þannig, að hann svarar sér bezt sjálfur. Hjá honum rekst allt hvað á annars horn. Ég treysti mér heldur ekki til að draga upp skýrari mynd af prófessornum og sálufélögum hans en hann sjálfur hefur gert með málatilbúnaði sínum og málflutningi öllum. Ég veit ekki, hvað verst er, siðleysið, hinn spillti hugsunarháttur, blygðunarleysið, sem því veldur, að þetta fína fólk, sem mánuðum saman er búið að reyna að reyta æruna af öðrum, skuli rjúka til og heimta þinghelgina afnumda, þegar komið er við kaun þeirra, eða tepruskapurinn, geðleysið og móðursýkin og hin fátæklegu rök, sem einkenna málflutninginn, eða loks auðnuleysi þeirra og glámskyggni á, hvernig þeir eru að leika sjálfa sig með þessu atferli sínu. Mynd prófessorsins er af kjarklitlum og vesölum mönnum, sem eru á flækingi á sviði stjórnmálanna, rakalitlir með rangan málstað; góð mynd, en þó ekki listaverk, heldur aðeins spegilmynd af venjulegum sálum af smærri gerðinni. Ágæt mynd. Prófessorinn bregður mér um drengskaparleysi. Ég viðurkenni, að ég hef tekið hart í hann, þó ekki harðara en málefni stóðu til, en ég get sagt prófessornum það, að ég hef ekki leikið hann grárra en hann hefur leikið sig, og ég hef sýnt honum meira drenglyndi, en hann mér. Þá fór prófessorinn að snúa út úr áramótagrein minni um Atlantshafsbandalagið. Ég hef ekki tíma til að lesa upp þessi ummæli mín, en vil, með leyfi hæstv. forseta, aðeins víkja að nokkrum af þessum ummælum, án þess að slíta þau úr samhengi. Ég er að sýna fram á, að hlutleysið sé það, sem ég kalla ekki annað en fúið fen, að yfir allri Evrópu sé óttinn eins og martröð - óttinn við ásælni Rússa. Allir hinir, allir, sem kjósa lýðræði fremur en einræði, og einnig allir, sem ekki gera upp á milli austurs og vesturs, hljóta samkvæmt réttum rökum og heilbrigðri dómgreind að hafna hlutleysinu; einfaldlega vegna þess, að því fer svo fjarri, að hlutleysið sé líklegasta ráðið til þess að fjarlægja hættuna, að af öllum þeim úrræðum, sem Íslendingar eiga völ á, er ekkert jafnlíklegt og einmitt hlutleysið til þess að færa yfir okkur alla þá hættu, sem á ferðum kann að vera. Þetta er mjög augljóst mál og auðsannað. Þess er engin þörf að gera upp á milli austurs og vesturs. Hér nægir það eitt að setja hagsmuni Íslands ofar öllu öðru. Hins vegar er ástæðulaust að tala tæpitungu. Allur hinn menntaði heimur veit, að það er satt, sem að framan segir, að Vestur-Evrópa óttast ágengni Rússa. Allir vita, að skelfing sú, sem þessi varnarbandalagshugmynd Atlantshafsþjóðanna sprettur af, stafar af því hugboði, að hinir fáu valdhafar Rússlands ákveði öllum að óvörum að hefja styrjöld, styrjöld, sem frá þeirra sjónarmiði kann að vera hafin vegna þess, að þeir telja, að styrjöld verði ekki umflúin, og sé þá betra að hefja hana nú en bíða þess, að aðrir ráðist á þá, en styrjöld, sem vestrænu þjóðirnar telja, að hægt sé að afstýra, ef bandalag þeirra verður svo sterkt, að enginn þori að ráðast á þá. Þetta er það, sem heimurinn hugsar og talar um, svo að segja frá morgni til kvölds, sýknt og heilagt. Þetta er óttinn, sem hefur heltekið þann hluta mannkynsins, sem okkur er skyldastur, og gegnsýrir og eitrar svo að segja hverja stund ævinnar. Sjálfsagt er Íslendingum hentast að setjast ekki í dómarasess í þessum málum. Forustumenn þessara þjóða, sem lifað hafa tvær heimsstyrjaldir, munu nú þykjast okkur dómbærari um það, hvort hætta sé á ferð, hvaðan hún stafl, hversu skuli til varnar snúizt og hvert gildi hlutleysisyfirlýsingar hafi í þeim efnum. Þeirra dómur er, að hætta sé á ferð, hræðileg hætta; að hún stafi frá einræðisríkjunum og að hlutleysið sé óvitahjal; ekkert sé til varnar annað en sterkustu vígvélar og öflugustu morðtæki, svo sterk og öflug tæki til varnar og árásar, að engir þori að ráðast á þá. Við Íslendingar verðum nú að reyna að gera okkur grein fyrir, hvort Ísland hafi sérstöðu í þessum efnum og hvort sú hætta, sem yfir nágrönnunum grúfir, muni örugglega leggja leið sína fram hjá okkur eða sé a. m. k. líkleg til þess, ef við förum rétt að. Og enn er hlutleysinu hampað. Því er haldið fram, að hlutleysið sé a. m. k. okkar einasta vörn. Það er nú að sönnu svo, sem fyrr segir, að Íslendingar hafa vitandi vits glatað hlutleysi sínu. En segjum, að við gleymum fortíðinni, strikum yfir söguna, gleymum óbeinni þátttöku, í síðustu styrjöld, gleymum þeim, sem segja vildu Þjóðverjum og Jöpönum stríð á hendur, líka því, að við vorum herteknir, þrátt fyrir hlutleysið. Segjum, að við snerum baki við fortíðinni, afneitum djöflinum og öllu hans athæfi, íklæðumst hempu einfeldninnar, sakleysisins og tilkynnum öllum heiminum, að héðan af ætlum við að vera hlutlausir, hvað sem á dynur. Er nokkur sá Íslendingur, sem íhugar þetta mál, að hann trúi því, að sú yfirlýsing sé nokkurs virði? Nei, segja menn. Okkar yfirlýsing er að sönnu einskisverð. En við eigum nú þegar að tryggja okkur loforð stórveldanna, a. m. k. Bandaríkjanna, Bretlands og Rússlands, um hlutleysi Íslendinga. Það dugir, það dugir, a. m. k. ef nokkuð dugir. Það liggur nú að sönnu í augum uppi, að slíka yfirlýsingu geta Íslendingar ekki fengið. Úr því Bretland og Bandaríkin telja, að eina vörn heimsins gegn styrjöld liggi í bandalagi Vestur-Evrópu og Norður-Ameríku, sem verði þó ekki nægjanlega sterkt án þátttöku Íslands, gefa þau að sjálfsögðu ekki út slíka yfirlýsingu, til þess með henni að telja Íslendinga af að verða þátttakendur í bandalaginu. En segjum samt, að yfirlýsingin fengist. Segjum, að Rússar, Bretar og Bandaríkin hétu Íslendingum hlutleysi. Setjum svo, að þriðja heimsstyrjöldin brytist út. Allir vita, að sú styrjöld yrði háð af hræðilegri grimmd, en áður eru dæmi til. Allir vita, að þá yrði barizt um líf eða dauða ólíkra stefna og ríkja. Allir vita, að í þeim skelfilega hildarleik telur mannslífið ekki á móti dropa í hafi. Hver vill viðurkenna sjálfan sig svo heilagan einfeldning að játa, að honum svo mikið sem detti í hug, að sá aðili, sem telur sig tilneyddan eða sér sér hag í því að hefja slíkan voðaleik, svo mikið sem muni eftir því, að hér á þessum smáhólma búa 130 þúsund sálir, sem búið er að lofa að láta í friði. Nei, hvor aðilinn sem er, varnaðaraðilinn jafnt sem árásarmaður, mun, ef út í slíkt er komið, eigi aðeins telja sér heimilt, heldur líka skylt að hertaka Ísland, og því fremur sem reynsla síðustu styrjaldar sannaði hina geysimiklu hernaðarþýðingu landsins. Þetta er alveg umbúðalaus sannleikurinn. Og hann segir skýrt og skorinort þetta: 1. Hlutleysisyfirlýsing Íslendinga sjálfra er einskis virði. 2. Trygging stórveldanna á hlutleysi Íslands fæst ekki. 3. Þótt slík yfirlýsing væri gefin, væri hún ekki jafnvirði þess pappírs, sem hún væri skrifuð á. Þetta er ljóst, svo langt sem það nær. Hlutleysið er gagnslaust, vita gagnslaust. Við nánari athugun sést einnig ljóslega, að hlutleysið er ekki aðeins gagnslaust, heldur beinlínis hættulegt. Við skulum hugsa okkur, að Varnarbandalag Atlantshafsríkjanna sé myndað án þátttöku Íslands. Setjum svo, að Vestur-Evrópa sé orðin ein vígvél, Norður-Ameríka önnur helmingi sterkari. Hvar mundi sá, sem slíka styrjöld hefur byrja? Á hvern mundi hann fyrst ráðast? Er ekki a. m. k. ákaflega sennilegt, að hann sneri sér fyrst að þeim, sem hernaðarlega er mikilvægur, en jafnframt óvarinn? Ísland er í sömu hættu sem önnur Evrópuríki, og ekkert minni. Í því duga engar frómar óskir, ekkert hlutleysishjal. Spurningin er eingöngu sú, hvernig helzt er hægt að draga úr þessari hættu. Svarið er: Að óbreyttum kringumstæðum virðist þátttaka Íslands í varnarbandalagi Atlantshafsríkjanna helgast af tveimur sjónarmiðum. 1. Nægilega sterkt varnarbandalag lýðræðisþjóðanna er haldbezta ráðið til þess að komast hjá styrjöld. 2. Brjótist styrjöld út, veltur á öllu fyrir Íslendinga að forðast, að varnarleysi þess hrópi á árásaraðilann: Taktu mig. Það er útlátalaust, hér eru engar varnir, en mikilvæg hernaðarleg aðstaða. Þetta var mín skoðun og er mín skoðun. Það er þessi skoðun, sem er til grundvallar fyrir því, að við börðumst fyrir því, að Ísland væri þátttakandi í varnarbandalaginu. Nú veit allur heimurinn, að það er sama að ráðast á Ísland og að ráðast á 12 þjóðir, og veit, að margar af þessum þjóðum eru nú að búa sig sterkum vígvélum til varnar og árásar, - svo sterkum, að við lifum í þeirri von, að enginn þori að ráðast á annan. Þetta er kjarni ræðu minnar, án útúrsnúninga. Það fer vel á því, að þessi maður, sem umvefur sig vísindamennskunnar og sannleikans blæju, skuli vera staðinn að því svo glöggt að falsa heimildir og snúa út úr öllu. - Ég verð að stytta mál mitt, þar sem ég hef lítinn tíma eftir til umráða. Prófessorinn talaði um, að þessir fínu menn hefðu verið hart leiknir í þinginu, og þá sérstaklega Sigurbjörn Einarsson. Ég held, að það sé mesti misskilningur hjá prófessornum, að séra Sigurbjörn hafi verið verst leikinn, langverst leikinn er prófessorinn sjálfur, og ber margt til. Það fyrst, að hann hefur hlotið nafngiftu eina, er mönnum finnst svo vel sæma, að ég spái, að hún endist honum a. m. k. jafnlengi og líftóran. Heyrist mér þetta allra manna mál. Það annað, að hann hefur hlotið hér hirtingu tveggja foringja sinna, að sönnu verðskuldaða, en svo hlífðarlausa, að ég fullyrði, að þess eru engin dæmi í þingsögu Íslands og ekki þótt víðar væri leitað, svo að ég noti nú orð prófessorsins sjálfs. Það þriðja, að mennirnir, sem hann hefur nú mánuðum saman þjónað undir, kommúnistarnir, sýndu rétt mat á manngildi hans og atgervi öllu, er þeir sendu honum svo hljóðandi kveðju í blaði sinu: „Gylfi Þ. Gíslason virtist staðráðinn í að ljúka þessu kjörtímabili svo, að hann eigi vísa vissa frægð í íslenzku stjórnmálalífi, þótt tímabilin yrðu ekki fleiri. Í gær hafði hann ekki við að afneita, afneita blaðinu Þjóðvörn, afneita Þjóðvarnarfélaginu.“ „Vísa vissa frægð“ - frægur að endemum. Þá eru þó Gylfa goldin launin að lokinni þjónustu. Verst hefur þó Gylfi leikið sjálfan sig í þessum umræðum. Eru um það óteljandi dæmi og öllum kunn. Skal ég aðeins nefna það síðasta. Í síðasta tölublaði Þjóðvarnar, er út kom 25. þ. m., segir Gylfi Þ. Gíslason í grein undir eigin nafni: ,,Það er kunnugt af því, sem ég hef sagt og skrifað, að ég er sammála þeirri stefnu, sem Þjóðvarnarfélagið og Þjóðvörn hafa fylgt.“ Enn fremur: „Í ritnefnd Þjóðvarnar eru menn, sem ég met mjög mikils og þekki mjög vel.“ Ég les illa Þjóðvörn og hef sannast sagt sjaldnast séð hana, þó að ég hafi haft fregnir af, hvað hún hefur sagt. En mér varð nú á, svona eftir að ég hafði lesið þessa yfirlýsingu Gylfa um, að hann sé „sammála“ Þjóðvörn, að líta aðeins á næstu greinina á eftir þessum ummælum Gylfa sjálfs. Þar stendur: „Í íslenzkum stjórnmálum er klíka sú, sem nú stjórnar Alþýðuflokknum, eitthvert allra óhugnanlegasta fyrirbæri í pólitískri sögu okkar.“ O-já, það er þá þetta, sem Gylfi er sammála um. Eða er þetta þá bara sagt til þess að ögra honum, bara til þess að í sjálfri Þjóðvörn sjáist; hversu lítilmótlegur maður Gylfi er? Hann er sjálfur ritari þessa flokks, sem þetta stendur um. Ég hugsaði: Er meira blóð í kúnni, og las áfram. Þar stendur: „Fámennur hópur manna hefur skriðið upp á bök fátæks verkafólks, ginið yfir hverju beini og bitlingi, sem auðið var um að bítast, en svikið við almenning hverja skyldu, flokkslega skyldu, mannlega skyldu. Og til að tryggja sér betur valdaaðstöðuna, ganga þessir óseðjandi beinamenn til undirgefinnar þjónkunar við hatrömmustu fjendur hins vinnandi fólks, svo að slíks eru fá eða engin dæmi. Hagsmunamál fátæks almennings eru fyrirlitin, þau eru brotin niður samtímis og bein hleðst á bein framan við gin hinna gírugu. Fólkið, sem þeir ginntu, er smáð og einskis virt, það er í jafnri stígandi felldar á það þyngri og þyngri byrðar, um leið og embættum klíkunnar fjölgar. Þeir kalla sig flokk - Alþýðuflokk. Þeir eru hlutafélag - veiðiklær í landhelgi íslenzkra almenningshagsmuna. Þetta hefur verið fylgikona Sjálfstæðisflokksins um nokkurra ára bil. Og nú hefur Eysteinn Jónsson fengið girndarauga á gripnum. Hann biðlar til dækjunnar í blaði sínu.“ Og enn fremur: „Um mannorð, spillt, valdasjúkt hugarfar, svik við fólk og málefni, þjóð og land, hverju skiptir það? Þar þarf engin breyting á að verða - að blaðsins dómi.“ Ég verð að segja, að mig rak í rogastanz yfir ógæfu þessa manns. Hann er sjálfur stýrimaður á þessari „dækju“. Um beinin skal ég ekkert segja, ég hef unnið tvö ár með tveim Alþýðuflokksmönnum og ekki orðið var við ásælni þeirra. En prófessorinn var í smánefnd fyrir ríkisstj. á s. l. hausti og ætlaði að taka mörg þúsund krónur fyrir, en gat ekki fengið, af því að aðrir þm., sem sæti áttu í þessari n., þessi n. vann að rannsókn sjávarútvegsmála, vildu ekki taka neitt fyrir þessi nefndarstörf. Ég þakka svo hæstv. forseta fyrir þolinmæðina. Mér finnst prófessorinn eiga að fá að ráða, hvernig um þetta mál fer, hvort málið fer fyrir dómstólana. Hans dómur mun nægja honum. Verði honum að góðu.



Herra forseti. Ég er þegar búinn að tala minn ræðutíma, enda þarf ég ekki að ræða meira um efnishlið málsins. En það eru tvö atriði í ræðu hv. þm. G-K. nú síðast, sem mig langar til að andmæla. Fyrst það, að ég hafi nýlega starfað í n. og viljað fá stórfé fyrir, en það hafi ekki verið greitt, af því að aðrir nm. hafi ekki viljað taka neitt fyrir nefndarstörfin. Ég lýsi yfir, að þetta eru alger ósannindi hjá hv. þm., og það eru ekki fyrstu ósannindin, sem hann fer með í sambandi þið þetta mál. Hafi hann þessa heimild frá form. þessarar n., sem er hv. þm. Barð., þá undrar mig mjög, að hann skuli segja jafnrangt frá því máli, sem hér um ræðir, og hann virðist hafa gert, ef hv. þm. G-K. hefur þetta eftir honum. Annar hvor segir ósatt, og ég trúi frekar, að það sé hv. þm. G-K., heldur en hv. þm. Barð. Sannleikurinn er sá, að við sátum 5 menn í þessari n. í haust fyrir ríkisstj. til þess að undirbúa dýrtíðarráðstafanir, sem þá var verið að gera. Við unnum þar allmikið verk, og nokkru eftir að verkinu var lokið, kvaddi hv. þm. Barð. okkur saman til þess að ræða um það, hvort við gerðum einhverja reikninga fyrir nefndarstörfin, og gerði ég engar sérstakar till. um laun til n. frekar en aðrir þm. Þetta getur hv. þm. V-Húnv. borið vitni um og mundi vafalaust gera það, ef ég óskaði þess. Þetta eru því bein ósannindi hjá hv. þm. - Þá vil ég fara um hitt atriðið örfáum orðum. Hv. þm. las upp svívirðingagrein um Alþfl. úr blaðinu Þjóðvörn og reyndi að gera mig ábyrgan fyrir þessari árás, sem vissulega mun falla um sjálft sig, þar sem ég gegni trúnaðarstöðu í Alþfl. Má hv. þm. gjarnan ætla, að menn geri leik að því að ráðast á sjálfa sig, en aðrir menn, sem skynsamari eru, fær hann ekki til að trúa slíku. Hvað því viðvíkur, að ég beri ábyrgð á þessari grein, þá er það sama fjarstæðan og annað, sem hv. þm. hefur sagt, þegar hann hefur verið að reyna að svara ræðum mínum. Öll þessi ummæli eru byggð á skökkum forsendum, þar sem ég er ekki í ritnefnd blaðsins Þjóðvarnar, eins og ég hef oft við hann sagt, þó að hann kjósi enn þá að endurtaka það, m. a. af þessu ómerkilega tilefni. Um þessi tvö atriði vil ég segja það, að þau lýsa framkomu hjá hv. þm., sem ég hef ekki orðið var við áður. Það í framkomu hans og tali, sem ég hef hingað til gert að umtalsefni, er hans alkunna steigurlæti og stráksskapur, sem hefur hér orðið þess valdandi, að hann hefur orðið sér og þinginu til skammar í þessu máli. En með þessari síðustu ræðu sinni hefur hann sýnt á sér nýja hlið, hann hefur sýnt, að hann er líka simpill.



Ég brá mér yfir í Ed. til form. þeirrar n., sem hv. þm. starfaði í, og spurði hann, hvort það væri ekki rétt eftir honum haft, sem hann hafði áður sagt á flokksfundi, að prófessorinn hafi viljað fá a. m. k. 5.000 kr. fyrir nefndarstörfin. Játaði þm. Barð., að þetta væri rétt eftir haft, en hins vegar hefði prófessorinn fallið frá því, þegar þm. V-Húnv. og þm. Barð. vildu ekki taka neina borgun fyrir sína vinnu, og ég trúi miklu betur þm. Barð. heldur en hinum báðum til samans. Að öðru leyti er ekkert í þessu seinasta hjali prófessorsins, sem hann er ekki áður búinn að segja. En ef menn vilja segja sjálfan kjarna málsins, þá er hann sá, eins og hæstv. forsrh. og hv. þm. Ísaf. tóku fram, að menn, sem sjálfir hefðu haslað sér völl í íslenzku stjórnmálalífi og ráðizt með fúkyrðum og brigzlum að þjóðþekktum mönnum, sem eru að sínu eðlilega starfi í þjóðmálum, teldu sér nú misboðið, þegar athæfi þeirra er gert að umræðuefni á Alþ. Hvaða móðursýki er þetta? Hvernig getur maður, sem hefur forustu í slíkum málflutningi, búizt við öðru, en að Íslendingar með sínu skapferli hlæi að honum? Hvernig getur maður með þessu skapferli búizt við öðru en að nafngiftin, sem hann ávann sér, endist honum lengur en líftóran?



Herra forseti. Ég hef ekki tekið þátt í þessum umr. og ætlaði ekki að gera það, en mér finnst ástæða til að segja nokkur orð út af síðustu ræðu hv. þm. G-K., þar sem hann hefur leitt inn í umr. störf n., sem var við athugun á hag bátaútvegsins af hálfu ríkisstj. og eftir hennar beiðni á s. l. hausti og fyrri part vetrar, eftir að þing kom saman. Í þessari n. vorum við hv. 4. þm. Reykv. og hv. þm. Barð., sem var form. n., og þar að auki tveir utanþingsmenn. Við eyddum allmiklum tíma í þetta starf og áttum oft samtöl við fulltrúa frá L.Í.Ú. og fleiri um hag vélbátaútvegsins. Eftir að þessum nefndarstörfum lauk, kvaddi form. n., hv. þm. Barð., okkur eitt sinn saman á fund, m. a. til að ræða um það, hvort við ætluðum að senda reikninga til ríkisstj. fyrir þessi störf, og var nokkuð um þetta rætt fram og aftur. Mér er óhætt að fullyrða, að á þeim fundi var ekki rætt af neinum okkar um neina ákveðna upphæð í þessu sambandi, og niðurstaðan af þessu varð sú, að við komum okkur saman um það allir, og ágreiningslaust, að gera engar kröfur á ríkissjóð fyrir þessi störf og leggja það á vald ríkisstj., hvort hún borgaði okkur fyrir þetta. Engar kröfur, engir reikningar og engin upphæð var nefnd. Um þetta var enginn ágreiningur milli okkar þriggja þm. Ég sé ástæðu til að taka þetta fram, úr því þetta var gert að umtalsefni af hv. þm. G-K.



Það er bara út af þessari yfirlýsingu hv. þm. V-Húnv. Þetta rekst ekkert á það, sem ég hef sagt. Form. sagði, að þeir hefðu allir verið sammála um, að annaðhvort yrði þetta 5.000 kr. eða ekki neitt. Hv. þm. V-Húnv. segir, að þeir hafi að lokum orðið sammála um að gera engar kröfur, og það sama segir form. En form. segir, að hv. 4. þm. Reykv. hafi viljað fá borgun, en hætt við, þegar þm. V-Húnv. og þm. Barð. vildu ekki taka borgun.



Það kemur fram, að hv. þm. G-K. hefur ekki getað flutt orð þingbróður síns rétt milli þd., því að hv. þm. Barð. hefur sagt hér hinum megin í d., að hann hafi sagt þessum þm., að það eina, sem hafi komið til orða í n., væri að taka annaðhvort 5.000 kr. eða ekki neitt. enda væri tilhæfulaust að bera mig fyrir því, að ég hafi stungið upp á 5.000 kr. þóknun, eins og hv. þm. V-Húnv. hefur þegar lýst yfir og skýrt rækilega. Þannig er ekki um að villast, að hér hefur hv. þm. G-K. einu sinni enn farið með simpil ósannindi.



Herra forseti. Ég vildi aðeins segja nokkur orð út af því, sem hv. þm. A-Húnv. hafði sagt um þetta mál. Ég tók eftir því bæði í ræðu hans og hv. 3. þm. Reykv., að þeir gerðu sér ekki ljóst, hvaða áhrif þetta frv. mundi hafa. Mér heyrðist á þeim, að með þessu væri verið að koma á sem næst því frjálsri verzlun. Ég vil nú biðja þessa hv. þm. að rifja upp, hvernig málum var háttað, þegar hér var frjáls verzlun. Það er að vísu alllangt síðan eða síðan fyrir 1914 og því von, að menn séu farnir að gleyma því. Þá var það þannig, að sá maður, sem átti peninga, gat pantað hvaða hlut sem var hjá einhverjum kaupmanni og gat borgað þetta með íslenzkum peningum. Þá voru íslenzkir peningar sem sé ávísun á útlenzka vöru. En hvað hefur breytzt? Það, að okkar íslenzku peningar gilda ekki lengur sem slík ávísun. Þeir hafa ekki sama gildi gegn erlendri og innlendri vöru. En hvernig getum við komizt sem næst frjálsri verzlun? Með því að fá hverjum manni í landinu ákveðinn seðlaskammt, sem sé ávísun á þá erlendu vöru, sem ríkið getur látið hvern einstakling hafa. Þetta er það skipulag, sem kemst næst því að vera frjáls verzlun. Ég er hræddur um, að þessir hv. þm. hafi gleymt, hvernig frjáls verzlun er, enda kemur það í ljós, að þeir óttast frjálsa verzlun, og hv. 3. þm. Reykv. vill láta úthluta leyfunum til S. Í. S. og heildsalanna. Hv. þm. A-Húnv. vill hins vegar útvíkka sérréttindahópinn þannig, að hann nái einnig til smásalanna. Það má segja, að það sé að vísu skárra, en það eru þó sérréttindi gagnvart neytendum. Með þessu er fólki því veitt leyfi til að nota peningana eins og fyrir 1914. Af þessu leiðir svo, að um leið og fólkið fær þessa miða í hendur, leitast kaupsýslufélög og kaupmenn við að fá þessa seðla og þannig skapast samkeppni, og það er einmitt það, sem við viljum fá. Hv. þm. A-Húnv. sagði, að afleiðing af þessu yrði mjög hörð samkeppni milli verzlana og svartur markaður. Við viljum einmitt fá harða samkeppni, þannig að verzlanir keppi um viðskipti fólksins. Það má vera, að einhver svartur markaður skapist um þessa seðla, en ég vil þó heldur, að hver fjölskylda njóti ágóðans af því heldur en fáeinir kaupmenn og kaupfélög. En hvaða þýðingu hefur það, ef kaupmenn og kaupfélög keppast um að ná í viðskipti fólksins? Það þýðir það, að kaupmenn og kaupfélög keppast um að lækka dýrtíðina. Við viljum, að kaupmenn séu þjónar fólksins, og frv. stefnir því í hárrétta átt. Hv. 3. þm. Reykv. sagði, að þetta mundi leiða til harðvítugrar samkeppni innbyrðis milli verzlana. Við viljum fá harðvítuga samkeppni. Þetta þýðir því það, að í staðinn fyrir, að kaupmenn hafi samráð sín á milli um hátt vöruverð, og í staðinn fyrir einokun, svartan markað og bakdyraverzlun, þá munu verzlanirnar keppa um fólkið. Ummæli þessara hv. þm. eru beztu meðmælin með þessu frv. Ég álít, að þar sem ekki hefur verið gert mikið af hálfu Alþingis til að minnka dýrtíðina, þá ættu hv. þm. að sjá sóma sinn í því að tefja ekki fyrir málum, sem miða í þá átt, og vona ég því, að þetta mál fái skjóta og góða afgreiðslu.



Herra forseti. Ég verð að segja það, að ég undrast stórlega ræðu hv. 2. þm. Reykv Hann lét svo um mælt, að samþingsmenn sínir væru búnir að gleyma, hvað væri frjáls verzlun. Ég efast um, að þessi hv. þm. viti, hvað er frjáls verzlun. Hann sagði, að hér hefði ekki verið um neina frjálsa verzlun að ræða eftir 1914. Ég held, að þar sé nú fullmikið sagt, en megingallinn á ræðu þessa hv. þm. var sá, að hann vill reka verzlunina á annan hátt en nokkur önnur menningarþjóð gerir. Hann vill algerlega þurrka út alla innflutningsverzlun, hvort sem um er að ræða S. Í. S. eða heildsalana. Innflutningsverzlun okkar Íslendinga hófst eiginlega 1913–14, en komst svo meira til framkvæmda eftir fyrra stríðið. Samvinnufélögin höfðu t. d. skrifstofu í Kaupmannahöfn fyrir stríð, en þá varð allt að ganga gegnum danska kaupmenn. Íslendingar vildu ekki una því, og þess vegna var það, að við fórum að beina viðskiptum okkar til Englands og Ameríku. Áður en síðasta stríð skall á, hafði því verzlun okkar flutzt vestur á bóginn, og það hefur svo þróazt síðan. Á þessu sést bezt, hvernig Íslendingar hafa alltaf gripið tækifærin, þegar þau hafa gefizt, og hvernig þeir hafa ætíð reynt að fá vöruna frá fyrstu hendi. - Þetta er svo sem ekki nýr hugsunarháttur hjá hv. 2. þm. Reykv. Hann vill fyrst ráðast á hina ungu verzlunarstétt okkar og leggja hana hreinlega að velli. Ég vil nú spyrja: Í hvaða menningarlandi er verzlunarstéttin, og þá fyrst og fremst innflutningsverzlunin, jafnhundelt og hér á landi af hálfu sumra stjórnmálaflokka? Það hlýtur að vera augljóst, að eftir að við höfum náð slíkum samböndum, sem við nú höfum, bæði í austri og vestri, að þá eru það allmargir landar, sem nú bjóða vöruna frá fyrstu hendi. Þetta er heildsalan okkar, en það er það orð, sem hv. 2. þm. Reykv. vill algerlega þurrka burt úr íslenzku máli, bæði í orði og á borði. Í öðrum löndum er innflutningurinn studdur með ráðum og dáð af því opinbera, og þegar síðasta stríð skall á, var fyrst leitað til innflytjendanna, því að alltaf verður að flytja vörur til landanna, hvað sem á gengur. Hv. 2. þm. Reykv. heldur því svo fram, að það skapi frjálsa verzlun að úthluta 100–200 kr. leyfum á mann. Fjöldi þessara leyfa mundi liggja ónotaður af þeirri ástæðu, að fjöldi fólks ætlast til þess, að aðrir sjái um innflutning varanna, og þetta fólk gefur sér ekki tíma til þess að standa í slíku stússi sem þetta hlýtur óhjákvæmilega að hafa í för með sér. Hlutverk frjálsrar verzlunar er að skapa jafnvægi í verzlunarmálunum, en það getur slíkt uppboð aldrei gert. - Hv. 2. þm. Reykv. vitnaði í orð mín á allt öðrum grundvelli, er hann var að tala um, að þetta mundi leiða til harðvítugrar samkeppni milli verzlananna. Ég álít, að það sé ekki heppilegt að stofna til harðvítugrar samkeppni um að ná innflutnings- og gjaldeyrisleyfunum frá einstaklingunum og að við eigum alls ekki að bjóða í þessi leyfi út af fyrir sig, enda held ég, að það verði aldrei til þess að lækka dýrtíðina og vöruverðið, ef leyfi fyrir vörunum eru fyrst keypt háu verði, og um það efni mun framkvæmdastjóri S. Í. S. ábyggilega vera mér sammála. Ég vil benda á, að þegar er fengin reynsla í þessum efnum, nefnilega um jólin 1947, og þá fór það svo, eins og allir vita, að kaupmenn og kaupfélög slógust út af stofnaukunum fyrir eplum. Á árunum 1931–32 voru gefin út svona leyfi og útkoman varð sú, að fjöldi þessara leyfa dagaði uppi. Neytendurnir gleymdu leyfunum eða þá að þeir sögðu, að þetta hefði verið svo lítið, að sér hefði ekki fundizt taka því að panta út á þau. Ég vildi óska þess, að hv. 2. þm. Reykv. gæti sannað mér, að í einhverju öðru landi en hér á Íslandi sé ráðizt svo heiftarlega á innflytjendur eins og gert er hér á landi. Ég veit, að það þekkist hvergi að ráðast þannig á þá menn, sem leita upptaka varanna, enda er það glæpur gagnvart neytendunum. Það hefur verið rætt um það, að bændur og einstakir menn gætu fengið innflutningsleyfi fyrir þær vörur, sem þeir þyrftu að nota, en ég skil ekki annað en að háttv. 2. þm. Reykv., jafnglöggur og greinargóður maður og hann er, sjái hvílíkt öryggisleysi yrði þá í þessu um allar vörubirgðir og vöruinnflutning til landsins, ef þessi háttur yrði upp tekinn. Svo er það að hinu leytinu ekkert nema eðlilegt, að maður, sem fær t. d. 200 kr. innflutningsleyfi, kemur til Péturs eða Páls og getur sagt við hann: Heyrðu, vinur, ég skal láta þig hafa þetta leyfi, þú lætur mig hafa aura fyrir. - Ég tel þess vegna, að þetta sé bæði vitlaust og hættulegt. En ég held því hins vegar fram, að það sé auðvelt að komast að samkomulagi um innflutninginn á milli heildsala og kaupfélaga. Hingað til hafa kaupfélögin álitið það bezt að hafa ekki vörur, sem heildsalarnir hafa flutt inn, og öfugt. Ég get t. d. sagt hv. þm. það, að mörg undanfarin ár hef ég flutt inn vörur til landsins, sem eru að magni til hliðstæðar þeim, sem kaupfélögin flytja inn. Þessar vörur hafa farið til 19–20 hafna úti um land, og ég hef alltaf lagt áherzlu á að skipa vörunum fyrst út um land, áður en þeim er afskipað hér í Reykjavík. Þetta hefur náttúrlega gengið allmisjafnlega, en ég get sýnt hv. þm., að þetta hefur verið gert. Við vitum um verðlagseftirlitíð, og með hverri sendingu verða innflytjendurnir að leggja fram reikninga, sem eru gagnrýndir af verðlagseftirlitinu. Það eru athugaðir reikningarnir frá verksmiðjunum, og það er hægt að komast að því, hvort það sé hagkvæmast að verzla við þau fyrirtæki, sem verzlað er við. Fraktin er reiknuð, og það er athugað, hvort leigð hafi verið ódýrustu skipin til flutninganna. En þetta yrði allt saman með öðrum hætti, ef þessi háttur yrði upp tekinn, að láta hvern einstakan hafa sitt smáleyfi. Það yrði aldrei hægt að flytja inn í eins stórum slöttum, fyrr en búið væri að safna saman öllum smáleyfunum, þá fyrst væri hægt að bjóða þau kjör, sem boðleg eru. Mig sannast að segja furðar á því, að hv. 2. þm. Reykv. skuli ekki sjá þetta. Hann má ekki láta persónulega óvild gagnvart vissri stétt leiða sig afvega, því að hann á að vita það, að hann vegur mest gagnvart neytendunum með því að gera það. En við skulum nú vona, að hann átti sig á þessu. því að hann getur ekki mótmælt, að þessu er þannig varið. Ég vitnaði til tímans fyrir 1914, og ég er reiðubúinn til að sanna það, hve hörð sú orrusta var, sem kaupmenn áttu í til þess að leysa frá umboðslaun, sem fóru til Danmerkur. Mörg dönsk firmu, sem höfðu umboð fyrir Danmörku, héldu því fram, að þau hefðu einnig umboð fyrir Ísland. Þessi firmu höfðu umboð á vörum frá Englandi t. d., og þeir kröfðust einnig umboðslauna fyrir vörur, sem fóru hingað. Við neituðum þá, að þeir tækju þessi laun. Við vildum kaupa vöruna beint frá viðkomandi firma, og við gátum það. Ég veit það, er alveg viss um, að hv. 2. þm. Reykv. sér, hve hættulegur háttur það er að dreifa smáleyfum út um allt land til einstaklinga. Við verðum að bjóða í svo mikið magn í einu, að við getum komizt að sem allra beztum kjörum, og kemur þá margt til greina. Þeir, sem bjóða ódýra vöru, gætu ekki gert það, ef þetta fyrirkomulag yrði ofan á. Ég vil ekki fara inn á það nú, sem orð féllu um hjá hv. þm., að kaupfélögin og heildsalarnir væru að togast á um innflutninginn. En sannleikurinn er sá, að þau geta það ekki að öðru leyti en því, sem leiðir af hlutarins eðli. Það er „kvótasystemið“, sem deilt er um. En ég vil þá bara spyrja hv. þm.: Er það þá nokkuð meiri trygging fyrir betri verzlun, að öll verzlunin fari til kaupfélaganna? Þeir, sem mest hafa vit á þessu, hafa lagt áherzlu á það, að þetta jafnvægi milli kaupmanna og samvinnufélaga héldist, því að þá væri mest trygging fyrir beztum kjörum. En hitt er svo annað mál, að það er hvergi hægar að misbeita þessu en einmitt hér hjá okkur. Það er svo fjarri mér að vilja samvinnufélögin úr sögunni, en ég er hins vegar algerlega andvígur því, að þau tímabil, sem við þurfum mest að herða að okkur, séu notuð til þess að gera eina stofnun miklu sterkari en hinar, því að það kemur harðast niður á neytendunum. Ég vitnaði áður í samvinnufrömuð, sem var í Danmörku. Það var lögð fyrir hann sú spurning, hvort hann vildi útiloka kaupmenn. Hann sagði þá, að það versta áfall, sem samvinnufélögin gætu fengið, væri að útiloka kaupmenn, því að bezt væri, að þessir tveir aðilar ættust við á grundvelli frjálsrar samkeppni. Ég hef nú dvalið nokkuð lengi við þetta, vegna þess að hv. 2. þm. Reykv. var hér að ræða um grundvallaratriði, sem ég held, að hann hafi misskilið, því að ég ætla hann ekki vera þann mann, að hann geti ekki viðurkennt þessa stétt manna, af því að honum er persónulega í nöp við hana. Það hafa orðið miklar og stórkostlegar breytingar á þessu sviði hjá okkur frá því fyrir 1914 og til þessa dags. Það er mikill munur á því, hvað við kaupum nú betri vörur og bjóðum betri vörur núna en þá handa neytendum í landinu. Það eru stórkostlegar framfarir. Mér skilst það á hv. 2. þm. Reykv., að hann áliti, að hér sé um hreina auðvaldsstétt að ræða, en sannleikurinn er sá, að marga af þessum mönnum vantar jafnvel nauðsynlegasta rekstrarfé, þó að margir séu sæmilega vel stæðir, sem betur fer. En hvernig hefur þetta svo gengið fyrir sig? Bæði kaupmenn og kaupfélög hafa orðið að taka lán til þess að geta rekið þessa verzlun, og báðir þessir aðilar hafa orðið fyrir miklum áföllum. En hvernig færi svo, ef gengið væri að þessari stétt dauðri? Þá stæðum við ábyggilega langt að baki því, sem við vorum í upphafi. Ef farið yrði eftir stefnu hv. 2. þm. Reykv. og neytendur fari til umboðsmanna sinna, helzt fram hjá öllum heildsölum, bæði hérlendum og erlendum, þá yrði það mjög hættuleg leið. En hins vegar er bezta tryggingin fyrir hagkvæmustu kjörum og beztri vöru að fá hana hjá þeim, sem hafa bein sambönd við stærstu fyrirtæki úti í heimi, hvort sem það er nú S. Í. S. eða heildsali, sem hefur þessi sambönd. Ég ætla ekki að fara að ræða þetta nánar, en fór út í þetta af því, að það kom fram í ræðu hv. 2. þm. Reykv., að hann álítur, að bezta tryggingin fyrir neytendurna sé, að þeim sé úthlutað smáleyfum. En það er ekki nema hálfur sannleikur, því að innflytjandinn fær leyfi - það er alveg rétt, en það er hins vegar engin trygging fyrir því, að neytendurnir fái vöruna eða fái hana með eins góðum kjörum og annars væri hægt. Hins vegar er það alveg rétt, að frjáls verzlun er eiginlega engin til núna, því að alls staðar þarf að fara í gegnum verðlagseftirlit, en það er alls ekki farið eftir beztu kjara kaupum, en það tel ég meginatriði í frjálsri verzlun, að lægsta framboð á sambærilegri vöru ætti að koma til neytenda. Þess vegna er það þjónustustarf á verzluninni gagnvart neytendunum að komast að sem beztum kjörum og hagkvæmustum fyrir þá, og mun ég gera það áfram eins og hingað til og veit, að aðrir munu gera það líka. Ég ætla svo ekki að teygja umræðurnar meira, þó að margt mætti um þetta segja, en ég held, að þetta hjá hv. 2. þm. Reykv. sé nú reyndar ekki annað en málamyndaraðstoð við sálufélaga sinn, hv. þm. V-Húnv., en ég verð að segja það, að mig hryggir það mjög, að svo mætir menn sem þeir eru skuli vera jafnstagneraðir og raun ber vitni.



Herra forseti. Ég verð að byrja með því að mótmæla því vantrausti, sem hv. 3. þm. Reykv. lýsir á stétt sína og sína sálufélaga, því að hann virðist álíta, að með þessu skipulagi yrði heildsalastéttin þurrkuð út, ef hún ætti að leggja í baráttu um neytendur, og svo mundi þetta allt lenda á neytendunum, því að varan yrði þá dýrari en ella. Þetta er ekki rétt hjá hv. þm., því að þetta yrði þvert á móti til þess, að innflytjendurnir kepptu um að bjóða sem bezt kjör, svo að varan yrði því ódýrari. Þetta mundi þar að auki vinna á móti dýrtíðinni í landinu. Ég verð að lýsa því yfir, að það er alveg ástæðulaust fyrir hv. þm. að vera að vantreysta svona stéttarbræðrum sínum, og ég mótmæli harðlega því vantrausti. Nú er ástandið svo komið, að báðir aðilar eru að „stagnerast“. Þeir þurfa ekki að keppa um markaðina, hvorki kaupmenn né kaupfélög. Með því að úthluta þeim þessum vörum, þá er verzlunin að „stagnerast“, því að það er engin keppni á milli þeirra. En ef hins vegar þetta fyrirkomulag verður tekið upp, þá eru þeir settir í harða keppni, og ég er viss um, að kaupfélögin standa sig vel í þeirri keppni og kaupmennirnir líka. En sem sé, það er þetta sem við þurfum að fá, og þess vegna er rétt að taka upp þetta fyrirkomulag. Hv. 3. þm. Reykv. er hræddur um, að menn muni gleyma leyfunum heima og týna þeim. Hefur hann þá orðið var við það t. d., að menn hafi gleymt skömmtunarseðlunum eða gert sér það að leik að týna þeim? - Þá sagði hann, að það yrðu vandræði með birgðir, ef þetta fyrirkomulag yrði tekið upp. Það hefur alltaf verið talað um það, en það er hægt að skapa þær fljótlega, en aðalatriðið er, að þetta fyrirkomulag komi sem fyrst. Þá sagði hv. 3. þm. Reykv., að það yrði enginn vandi að úthluta birgðum til S. Í. S. og heildsala, það yrði bara að vera hliðstæð úthlutun, og það væri hægt að komast að samkomulagi um, hvor flytti hvað inn. Má ég þá spyrja hv. þm.: Hvers vegna í ósköpunum eru þessir aðilar þá ekki búnir að komast að samkomulagi fyrir löngu? Það hefur enginn getað komið á þessu samkomulagi. Ríkisstj. getur það ekki, stjórnarflokkarnir geta það ekki. En ef hv. 3. þm. Reykv. hefur lykilinn að þessu, því í ósköpunum leysir hann þá ekki þessi vandræði, sem eru alveg að eyðileggja allt stjórnarsamstarfið? Nei, eina leiðin til þess að leysa þessi vandræði er að láta fólkið gera það sjálft. Fólkið þarf að hafa frelsi til þess að geta gert þetta, það þarf að hafa leyfin til að flytja inn. Svo kemur hv. þm. með þau rök, að þetta sé hvergi gert í öllum heiminum, en ef við getum tekið upp betra fyrirkomulag en annars staðar þekkist, því í ósköpunum skyldum við þá ekki gera það? Það voru hér einu sinni menn, sem byrjuðu að skrifa á íslenzka tungu, þegar allar aðrar menntaðar þjóðir skrifuðu á latínu. Núna erum við stoltir af því, að þeir skyldu gera það. Hvers vegna skyldum við þá ekki taka upp þetta fyrirkomulag, ef við sjáum að það er heppilegra? Svo sannarlega eru það ekki nein rök, að enginn annar geri það. Ég held líka, að það sé ekki rétt af hv. þm. að hafa svona mikið vantraust á sinni eigin stétt, og þess vegna vil ég endurtaka það, að röksemdir þeirra, sem á móti þessu máli mæla, mæla með því.