Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Við leggjum til, 3 alþm., að Alþ. samþykki að heimila stj. að kaupa gistihúsið Valhöll á Þingvöllum af núverandi eiganda þess, og jafnframt, að ríkisstj. sé falið að taka til athugunar, á hvern hátt bezt verði komið fyrir framtíðarrekstri gistihúss á Þingvöllum á þessum stað. Við teljum, að mjög mikið velti á, að þessi rekstur á Þingvöllum fari sem bezt úr hendi og verði þjóðinni til sæmdar, en á engan hátt þannig, að minnkun sé að. Sá maður, sem hefur gistihúsið nú, hefur fyllsta vilja á og hefur sýnt viðleitni til að reka það með þeim hætti, sem allir óska. En því er ekki að leyna, að verulegir misbrestir hafa orðið á í þessu efni. Þingvallanefnd hefur athugað þetta mál að mjög verulegu leyti og er yfirleitt þeirrar skoðunar, að ákaflega sé erfitt að sameina það tvennt að reka þar tiltölulega lítinn tíma gistihús með hagnaðarvon fyrir augum og gæta þess, að allt fari þar fram með þeirri reglu og prýði, sem skylt er á slíkum stað. Nægir þar að benda á, hvílíkir feikna örðugleikar eru á að sameina í einu húsi gistihúsastarfsemi og greiðasölu. Margt fólk kýs hvergi heldur að dveljast í sumarleyfi sínu en á Þingvöllum og mundi jafnvel vilja búa þar, ef þar væri sæmileg aðbúð og næði, auk þess sem í sumum tilfellum streyma þar um þúsundir manna, sérstaklega um helgar, til þess eins að njóta þar útivistar einn dag og þeirrar hressingar, sem fylgir því að vera þar. Einhvers staðar þarf þetta fólk að fá fyrirgreiðslu. Veður eru misjöfn og því nauðsynlegt, að þarna sé einhver sá staður, sem þetta fólk getur leitað til. Á sama hátt er kunnugt, að sumir vilja vera þarna og eiga þar rólega og næðisama dvöl. M.ö.o., n. hefur gert sér ljóst, að það er ákaflega erfitt að reka gistihús þar, sem fólk vill hafa næðisama sumardvöl, og greiðasölu fyrir ferðafólk, sem er þarna í skyndiferðum og stendur við aðeins stutta stund. Það er því nauðsynlegt að greiða þarna verulega á milli greiðasölu og gistihúsrekstrar. Sennilega er flestum einstaklingum um megn að sjá um þetta, svo að í lagi sé, nema þá mjög fjársterkum mönnum, og sennilegt, að sá rekstur yrði svo dýr og hagnaðarvonin svo lítil, að menn mundi ekki fýsa að taka slíkan rekstur að sér. Að vísu hafa einstakir menn farið þess á leit við stj. að fá leyfi til gistihúsrekstrar á Þingvöllum. Þetta bréf var sent n. til athugunar og var svarað með bréfi til stj. Var þar bent á hugmynd, sem oft hefur verið rædd í n. og litið eitt athuguð, en ekki að verulegu leyti, en það er, að þeir þrír aðilar, sem í framtíðinni verða þessu nákomnastir, ríkisstj., bæjarstj. og Eimskipafélag Íslands, sem flytur á skipum sínum mikið af þeim ferðamönnum, sem hingað koma, - að þessir þrír aðilar í félagi reisi gistihús á Þingvöllum og sjái um reksturinn, en öflun fjár í þessu skyni fari auðvitað fram með þeim hætti, sem bezt hentar, og auðvitað verða fleiri sjónarmið en hagnaðurinn að koma til greina við reksaur bessa fyrirtækis. Ég sé ekki ástæðu á þessu stigi málsins til að ræða þetta frekar. Að sjálfsögðu er ekki ætlazt til, að þessi heimild verði notuð, nema viðunandi samningar náist við núverandi eiganda gistihússins. Ég legg til, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til síðari umr. og fjvn. til athugunar.



Ég vil mælast til, að málið sé tekið af dagskrá í dag, vegna þess að stj. hefur haft með höndum athugun í sambandi við þetta mál, sem er ekki alveg lokið enn, en ég vænti, að verði hægt innan mjög fárra daga og upplýsingar hafi þá borizt, sem kynnu að vera til þess, að málið fengi aðra meðferð, þegar þær lægju fyrir.



Herra forseti. - Ég er með brtt. á þskj. 554 við þessa till. til þál., og er hún á þá leið, að í stað þess að heimila ríkisstj. að kaupa eða byggja skip fyrir Austfirði, 100 smálestir að stærð, þá heimilast henni að fá tvö strandferðaskip, 300–400 smálestir hvort, annað fyrir Vesturland og hitt fyrir Austurland. Sú hugmynd að byggja eitt 100 smálesta skip fyrir Austurland virðist vera á misskilningi byggð. Það er svipuð stærð og vélskipið Þormóður var, sem fórst nú fyrir skömmu. Ætti það eitt að vera nægilegt til þess að fyrirbyggja, að slíkir farkostir verði gerðir út til strandferða. Þar að auki er það ósk viðkomandi manna, að þetta skip verði útbúið með 20 sætum fyrir farþega og 10 rúmum, en slíkum útbúnaði mun ekki vera hægt að koma fyrir í svona litlu skipi. Ég hygg, að strandferðir við Ísland hafi aldrei verið eins góðar og fyrir 50 árum, en þá voru tvö skip, annað fyrir Austurland og hitt fyrir Vesturland. Enda þótt mikið hafi verið um framfarir á ýmsum sviðum hér á síðari árum, þá er þó frekar spor aftur á bak, hvað þessi mál snertir, og það er sízt spor fram á við að fara að byggja 100 smálesta skip, þegar vitað er, að framtíðin gerir meiri kröfur í þessum málum. Ég vona, að hv. þm. geti fallizt á brtt. mína, því að hún er á sanngirni byggð. Að vísu er ekki hægt að framkvæma þetta strax; það þarf mikinn undirbúning, ekki sízt á þessum tímum, þegar efniviður allur í skip jafnt og annað er lítt fáanlegur. Ég hygg, að hv. þm. geti gert það upp við sig, að sú leið, sem ég legg til, að farin verði, sé skynsamleg.



Herra forseti. - Eins og þessi till. til þál. ber með sér, þá eru það þm. Austfirðinga, sem,skipa sér um hana. Nú kemur einn þm. Vestfirðinga og vill fá líka heimild Vestfjörðum til handa. Nú vil ég benda á það, að eigi er síður þörf fyrir Norðurland, að strandferðir þar komist í viðunanlegt horf. Ég legg til, að Norðurland verði ekki haft út undan, ef samþykkt verður einhver bót á þessum málum til handa Austur- og Vesturlandi.



Það eru aðeins örfá orð út af ræðu hv. þm. Barð. Hann hefur flutt brtt. við þetta frv., sem fer fram á það, að það verði einnig byggt eða keypt sem hann kallar strandferðaskip fyrir Vestfjörðum, og að þessi tvö skip, sem byggð verði eða keypt, verði 300–400 smálestir í staðinn fyrir einn 100 smálesta strandferðabát. Það sæti ekki vel á okkur, sem flytjum þessa þáltill., að vera á móti því, þó að einhverjir væru meira stórhuga og vildu gera meira fyrir þann landshluta, sem við Austfirðingaþm. erum fyrir, heldur en við höfum gert till. um. Og það er ekki meining mín að gera það. En ég vil benda hv. þm. Barð. á það, að mér fannst koma fram hjá honum ofurlítill misskilningur um það, hvernig hugsað væri að nota þennan strandferðabát a.m.k. við Austurland. Við höfum ekki hugsað okkur, að þessi bátur taki að sér ferðir frá Rvík og austur, heldur yrði aðeins notaður innan fjórðungsins í ferðir þar milli fjarða og gæti komið mjög viða við. Það væri reynt að hafa hann ekki stærri en að, að hann gæti komið mjög viða við, en væri þó sæmilegur farkostur. En við höfum hugsað okkur, að jafnt fyrir því yrði að leggja mikið kapp á það eins og áður að fjölga ferðum stærri skipa frá Rvík til Austfjarða eða frá Rvík kringum land austur fyrir til Akureyrar og aftur til baka. Ég verð að láta í ljós nú eins og áður, að ég tel sæmilega séð fyrir samgöngunum við Austurland, ef strandferðaskip, eins og Esja t.d., gæti gengið stöðugt frá Rvík og austur fyrir, t.d. til Akureyrar og til baka aftur, og síðan verið í sambandi við hana bátur til flutninga innan fjórðungsins álíka og hér er gert ráð fyrir. Ef ætti að hafa þann bát stærri, yrði einnig að taka það til greina, að hann yrði ekki miklu dýrari í rekstri og ekki svo þungt skip í vöfum, að það gæti ekki komið við á mjög mörgum stöðum, en að það gæti sem bezt fullnægt þörfinni fyrir flutning á vörum og farþegum innan fjórðungsins. Hv. þm. Barð. sagði, að strandferðirnar hefðu aldrei verið í eins góðu lagi eins og fyrir 50 árum. Og mér skilst, að hann með brtt. sinni ætla að koma þeim í það horf, því að þá hefðu verið í förum hér tvö skip kringum landið, sem gengu annað vestur fyrir og hitt austur fyrir land og ég hygg, að oftast hafi mætzt á Akureyri. Þau voru nokkur hundruð smálestir hvort. En hér er verið að ræða um allt annan þátt strandfereðanna, nefnilega að flytja vörur og farþega aðeins innan fjórðunganna, flóabátaferðirnar. Og ég tel alls ekki séð fyrir þörfum Austurlands og Vesturlands, ef þau landsvæði ættu að búa við þær samgöngur einar að hafa aðeins tvö 300–400 smálesta skip, sem gengju frá Rvík og til annarra landshluta. En mér virðist hv. þm. Barð. hafa blandað saman stærri ferðunum og hinum smærri. Það getur verið, að hann hafi gert það út frá samgöngum Vestfjarða, og getur verið, að hann hugsi sér, að þessi skip haldi uppi samgöngum við Rvík alla leið, og þá þyrfti stærri skip en 100 smálestir. Ég vildi benda hv. fjvn. á að athuga, hvort ekki sé hægt að afgreiða þetta mál á þá lund, að veita ríkisstj. heimildir til þess að kaupa eða láta byggja strandferðabáta fyrir Austurland og Vesturland án þess að tiltaka stærðina að svo stöddu. Og þá yrði gengið úr skugga um það, hvort Alþ. vildi ekki ganga inn á þá braut, sem hér yrði farið inn á í strandferðamálunum. En þá yrði tekin upp ný stefna í þeim málum, eins og ég hef áður rætt hér. Ég hygg hins vegar, að hv. alþm. annarra héraða ættu að gefa því gaum, að þessir tveir landshlutar, Austfirðir og Vestfirðir, hafa mjög mikla sérstöðu að þessu leyti, og gæta þess að blanda ekki inn í þetta mál öðrum málum heldur en þeim, sem við athugun dæmast að vera hliðstæð þessu máli, en leggja ekki stein í götu málsins, ef þeir á annað borð eru hlynntir þessari stefnu, með því að tengja hér allt of margt við á fyrsta stigi, því að það gæti orðið til þess, að málið fengi ekki þá afgreiðslu, sem meiri hl. Alþ. í raun og veru hallaðist að. Og mæli ég þetta sumpart að gefnu tilefni frá hv. þm. Ak. Það er enginn vafi á því, að þessir tveir landshlutar, Austfirðir og Vestfirðir, hafa alveg sérstöðu í þessu efni og eru alverst settir um samgöngur. Og mér virðist fara vel á því, að þar sé byrjað á að framkvæma þessa stefnu, ef hún verður ofan á. Og því fer alls fjarri, að við Austfirðingar viljum ekki stuðla að sams konar úrlausn fyrir Vestfirðinga nú á þessu stigi. Við teljum ekki illa farið, að það tvennt haldist í hendur, en aftur vafasamara, hvort rétt sé að blanda nokkru fleira hér inn í á þessu stigi málsins. Það má vel vera, að heppilegra væri að hafa ekki þá stærð á Austfjarðabátnum, sem hér er til tekin. En ef stærðin er ótiltekin, væri hægt við athugun að ákveða hana nánar síðar. En ég vildi aðeins vekja athygli hv. þm. Barð. á því, til hvers báturinn er ætlaður. Honum eru ekki ætlaðar lengri ferðir en innan fjórðungsins, a.m.k. ekki að staðaldri.



Ég vil benda hv. 2. þm. S.-M. (EystJ) á það, að það er dálítil reynsla fengin hér á landi um rekstrarafkomu þessara tveggja stærða báta, sem hér hefur verið rætt um, annars vegar Laxfoss, sem er 250–300 smálestir, og hins vegar 100 smálesta flutningaskips. Laxfoss er eina skipið á Íslandi, sem hefur skilað öllu fé aftur til ríkissjóðs, sem það hefur fengið þar að láni, og hefur verið rekið og er rekið enn þann dag í dag styrklaust, og það er eingöngu fyrir það,hve þaulhugsað það fyrirtæki var í upphafi. Það er sama, hvort skipið hefur farið til Breiðafjarðar, Vestmannaeyja, Austurlands eða hvert annað, sem skipið hefur farið, að svo að segja hver einasta ferð, sem það hefur farið, hefur gefið peninga. Aftur á móti er fengin reynsla um Fagranes, sem er 100 smálesta bátur, sem hefur gengið til Vestf jarða. Það þarf stórkostlegan styrk til þess að geta rekið það skip, sem kemur mjög mikið til af því, af hversu óheppilegri stærð skipið er. Ég sé ekki, að okkur hv. 2. þm. S.-M. greini mikið á, því að ef þingið samþykkir mína brtt. og framkvæmdir í þessum málum verða í samráði við viðkomandi héruð, t.d. um það, hve stór skip verði byggð eða keypt, þá mun koma í ljós, þegar farið verður að rannsaka það mál, að það verða stærri skip en 100 smálesta, sem verða valin til þessara samgangna. Hins vegar er það ekki meining mín, að Austurlandi verði séð fyrir samgöngum einungis með svona skipi eins og ég tala um í brtt. minni. En ef á að uppfylla þær kröfur, sem gerðar eru af Austfirðingum um að flytja vörur og farþega með svona skipi, er það þá mögulegt? Það álít ég ekki, að ganga megi út frá miklu betri rekstrarafkomu hjá 300–400 smálesta skipi heldur en 100 smálesta. Ég teldi því mjög misráðið að kaupa eða byggja svona bát fyrir samgöngur á Austfj. Vænti ég þess því, að brtt. mín verði samþ.



Herra forseti. - Ég er nú ekki Austfirðingur. En samt sem áður hygg ég og þykist hafa nokkurn veginn vissu fyrir því, að Austfirðingar eru þeir menn á landi hér, sem búa við verstar samgöngur. Hér liggur fyrir till. um að bæta úr þessu samgönguleysi þeirra, sem verst eru settir með tilliti til samgangnanna um fjórðunga eða milli staða þar. Svo er það eins og venjulega, þegar stungið er upp á einhverju til hagsbóta fyrir einstök héruð, að þá eru fleiri, sem vilja vera með, og hér er komin fram till. um það að bæta við till. eða útvíkka hana, þannig að hún nái, í þó nokkuð breyttri mynd, til Vestfjarða. Ég vil nú í þessu sambandi algerlega taka undir það, sem hv. þm. Ak. (SEH) sagði hér áðan, að ef farið er að útvíkka þessa till. á annað borð, þá álít ég, að það sé fyllsta þörf á því að taka samgöngumál Norðlendinga einnig til athugunar, hvort þingið geti ekki gert einhverjar ráðstafanir til þess að bæta þar úr. Hv. aðalflm. þessarar tillögu tók að nokkru leyti undir till. hv. þm. Barð. og sagði, að Austfirðingar og Vestfirðingar hefðu í þessum efnum alveg sérstöðu í landinu. Þetta kann að vera að nokkru leyti rétt á sumrin, því að það er ekki komið slíkt vegasamband til Vestfjarða, að það sé sambærilegt við það vegasamband, sem Norðurland hefur á sumrin. En ég verð alveg hiklaust að halda því fram, að í venjulegum vetri er a.m.k. austurhluti Norðurlands - fyrir austan Öxnadalaheiði - verr settur, að því er samgöngur snertir, heldur en Vestfirðir. Þá er ekki að ræða um samgöngur á landi og yfirleitt ekki um aðrar samgöngur heldur en Esju. Og ég veit ekki betur en Esja komi á Vestfirði alveg eins og á Norðurlandshafnir. Ég tel, - og mér finnst ekki ástæða til að rökstyðja það nánar -, að Austfirðingar búi við verstar samgöngur allra manna á landi hér, kannske að undan teknum Skaftfellingum. Ég er því alveg reiðubúinn til þess að samþykkja þessa þáltill., sem hér liggur fyrir, óbreytta. En ef á annað borð er farið að útvíkka hana þannig, að hún eigi að verða fleirum til hagsbóta en Austfirðingum, þá vil ég mjög eindregið taka undir ummæli hv. þm. Ak. um það, að þarfir fleiri manna séu þá athugaðar. Ég vil að vísu, að þessi þáltill. fari til n., þó að ég hafi ekki heyrt beina till. um að vísa henni þangað, og ég vildi mjög mælast til þess, að hv. þm. Barð. léti ekki sína brtt. koma undir atkv. nú við fyrri umr. málsins, heldur fengi sú n , sem um þetta mál fjallaði, hana til athugunar eins og sjálfa þáltill. Og þá vildi ég jafnframt mælast til þess, að sú n., sem fær þetta mál til athugunar, tæki ekki einasta til athugunar þáltill. og brtt. við hana, sem fram er komin, heldur það atriði einnig alveg sérstaklega, hvort rétt væri, að Alþ. nú í tilefni af þessu máli hefði sérstök afskipti af samgöngumálunum víðar en á Austfjörðum. Ef svo væri, þá reyndi n. að meta þær ástæður, sem yfirleitt eru fyrir hendi um samgöngur í landinu. Ég skal svo til áréttingar aðeins taka fram, að nú um langan tíma hafa ekki verið nokkrar samgöngur milli Akureyrar og Rvíkur aðrar en Esjuferðirnar og þá sjaldan, að fossarnir koma til Akureyrar, en það er nú ekki oft, sem þeir koma, og það eru alveg hrein vandræði á ferðum um samgöngur til Norðurlandshafna. Það var getið um það í blöðum hér fyrir mjög stuttu síðan, að það væri orðinn beinn vöruskortur á Norðurlandi - fyrir utan það, hvað erfitt er fyrir fólk að komast leiðar sinnar, sem þarf að ferðast milli þessara landshluta. Þetta, sem ég segi hér, er ekki á nokkurn hátt til þess að spilla fyrir þeirri þáltill., sem hér liggur fyrir. Ég viðurkenni alveg fyllilega, að Austfirðingar þurfa fremur hjálpar í þessu efni heldur en Norðlendingar, þó að illar séu samgöngur við Norðurland nú. En það er aðeins þetta. Ef farið verður að róta við þessari þáltill. og útvíkka hana, þá vil ég, að fleira sé tekið til greina heldur en enn hafa komið fram prentaðar till. um.



Herra forseti. - Ég skal ekki lengja þessar umr. mikið. En ég get tekið undir það með hv. 1. þm. Eyf. (BSt), að ég fyrir mitt leyti tel eðlilegt að hlaupa undir bagga með Austfirðingum um að bæta úr samgöngum fyrir þá á þennan hátt. Og þá skilst mér, að þessi bátur ætti að taka við vörum, sem fluttar væru með Esju eða Fossunum frá Rvík á eina eða tvær hafnir á Austfjörðum, og dreifa þeim til annarra hafna í fjórðungnum, þannig að það þyrfti ekki að binda stærri skip við að fara á margar hafnir þarna á Austfjörðum. Þessi breyt. yrði því ekki aðeins til góðs fyrir Austfirðinga eina, heldur einnig fyrir aðra landshluta, með því að stærri skipin tefðust þá minna á ferðum sínum fyrir Austurlandi. Ég er þess vegna þeirrar skoðunar, að þetta sé nauðsynjamál fyrir alla landsmenn. Því hefur verið haldið fram, að það væri rétt að hafa aðra stærð á þessu skipi, sem annaðist samgöngur fyrir Austurlandi. En ég held hins vegar, að ekki sé ástæða til að hafa þann bát miklu stærri. Það hefur verið minnzt á Þormóðsslysið. Ég tel, að það hafi ekki verið fyrst og fremst fyrir stærð bátsins, að það slys skeði. Orsakirnar eru ókunnar. Það eru svo mörg dæmi til þess, að 100 smálesta skip hafa lent í stórsjóum, án þess að til slyss kæmi, svo að ekki eru líkur til þess, að smæð skipsins hafi verið orsök þess, hvernig fór. Á dagskrá þingsins í dag er till. til þál. um skipun n. til rannsóknar á Þormóðsslysinu, og nái sú till. fram að ganga, tekst ef til vill að finna orsakir slyssins. Ég er fylgjandi þeirri þáltill., er hér liggur fyrir. En ég hygg, að það sé ekki til þess að stuðla að framgangi hennar að koma með slíka brtt. eins og hv. þm. Barð. gerir. Ég vil benda á, að ef farið verður að hnýta aftan í hana fyrirmæli um samgöngumál annarra landshluta en Austurlands, þá sé ekki síður ástæða að taka til Norðurland, að bæta samgöngur þangað, heldur en Vestfirði, því að nýlega hafa verið hafnar ferðir þar á milli smáhafna, sem hafa fengið háan styrk úr ríkissjóði. Félag hefur verið stofnað til þess að sjá um samgöngur milli Akureyrar, Siglufjarðar og Sauðárkróks. Vænti ég þess þá, að það félag fái ekki síður stuðning heldur en önnur slík félög. Hins vegar tel ég mikla nauðsyn á því fyrir Austfirðinga að fá mjög fljótt bættar samgöngur sínar, og er þörf þeirra meiri heldur en Vestfirðinga og Norðlendinga. Þess vegna álít ég, að þetta mál eigi að afgreiða út af fyrir sig. Og ég vil beina því til þeirrar hv. n., sem fær málið til athugunar, að þetta mál er alveg sérstaks eðlis og á að afgreiða alveg út af fyrir sig.



Ég flyt hér till. þess efnis, að skipuð sé sérstök rannsóknarn. til að rannsaka eftir því sem auðið er orsakirnar til Þormóðsslyssins, sem öllum er í fersku minni, og yrði þessi n. skipuð með þeim sérstaka hætti, að sjómönnum gæfist tækifæri til að rannsaka tildrög slyssins, þannig að Sjómannafélag Rvíkur skipi tvo menn, en Fiskifélag Íslands þriðja manninn. Hugmyndin er sú, að gefa þeim samtökum, sem sérstaklega starfa í sambandi við flota okkar, tækifæri til að rannsaka eitt hræðilegasta slys, sem hér hefur orðið, ef það mætti verða til þess, að slík rannsókn leiddi nokkuð í ljós, hvernig væri í framtíðinni hægt að koma í veg fyrir slík slys. Þetta slys verður auðvitað rannsakað af sjódómi, en hér á að vera um sérstaka rannsókn að ræða, ýtarlegri en venjulega. Ég tel sjálfsagt, að sjómannasamtökunum sjálfum sé gefið tækifæri til að rannsaka þetta frá sínu sjónarmiði. Ég tel eðlilegt, að tillaga eins og þessi fari til n. milli umr. og þá helzt allshn., og mun ég ekki, af því að langt er liðið á fundartímann, orðlengja frekar um till., þar sem ég geng út frá því, að allir hv. þm. séu því fylgjandi, að orsakir þessa slyss séu rannsakaðar sem bezt auðið er, ef hægt yrði með því móti af hálfu þess opinbera að finna, hvers konar ráðstafanir þyrfti að gera til þess að draga úr slíkum slysum í framtiðinni og sem mest að koma í veg fyrir þau. Ég óska því, að till. verði að umr. lokinni vísað til síðari umr. og allshn.