Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. minni hl. (Jónas Jónsson) Það urðu nokkuð skyndileg afdrif þessa máls við 2. umr., sökum þess, að fundi varð að fresta. Til þess að tefja ekki tíma háttv. deildar, tók jeg þá aftur vatill. mína, en hefi hugsað mjer, að hún gæti komið til atkv. í dag. Áður en jeg vík að tilefni orðasennunnar milli mín og hæstv.forsrh. (JM) við 2. umr., skal jeg lítillega minnast á þann framslátt hæstv. ráðherra (JM), að Alþingi hafi, með samningnum við Dani 1918, skuldbundið sig til að kosta til náms við erlenda háskóla alla þá stúdenta, sem styrks vildu njóta og hefðu getað fengið Garðstyrk, ef forrjettindi íslenskra stúdenta til þess styrks hefðu ekki fallið niður með sambandslögunum. Jeg gat ekki betur skilið en að hæstv.forsrh. væri þessarar skoðunar.  (Forsrh. JM: Nei, þvert á móti!)  . A. m. k. taldi hann sig bundinn við þennan skilning og tók það fram, að veist hefði verið að stjórninni fyrir að ausa ekki svo miklum styrk til stúdentanna fyrsta árið, en ekki varð það ljóst af orðum hæstv.forsrh., hvers vegna svo miklu fje var síðar varið í þessu skyni umfram fjárlagaupphæðina. Í fjárlögum fyrir árið 1920–'21 er veittur 8 þús. kr. styrkur til íslenskra stúdenta erlendis, og fylgir þessi klausa, með leyfi hæstv. forseta: „.... þó ekki yfir 1200 kr. handa hverjum. Sækja mega þeir hvern viðurkendan háskóla á Norðurlöndum og í helstu menningarlöndum öðrum, en senda verða þeir stjórninni hjer skilríki fyrir því, að þeir stundi nokkurt það háskólanám, sem þeir fá eigi kenslu í við Háskóla Íslands.“ Hjer er greinilega tilgreind ákveðin upphæð og jafnframt, að enginn megi fá meira en 1200 kr. í fjárlögum 1922 er sama aths. að heita má. Þá er því aðeins bætt við, að enginn megi njóta styrksins lengur en 4 ár. M. ö. o. þingið 1921 lítur sömu augum á málið sem þingið 1919. Og enn kemur sama skoðun fram á þingi 1922 í fjárlögum 1923. Nú álít jeg, að hæstv.forsrh. eigi eftir að gera grein fyrir því, hvers vegna hann í sinni fyrri ráðherratíð fór svo langt fram úr þessari upphæð, 8000 kr., í framkvæmdinni, enda þótt svo virðist, sem hann hafi skilið upphæðina sem ákveðna fjárveitingu, en ekki áætlunarupphæð. Að vísu má ef til vill segja, að þingið hafi í raun og veru til þess ætlast, að stúdentarnir fengju meira en þessar 8000 kr., en það kemur hvergi í ljós í allri meðferð þingsins á málinu. En þar sem hæstv.forsrh. veitti svo mikið umfram fjárveitingu fjárlaganna, þá fæ jeg ekki skilið, að það hafi verið af annari ástæðu en að hann hafi verið hlunnfarinn af einhverjum, ef til vill einhverjum, sem fremst stóð í samningunum 1918, og látinn framkvæma það, sem honum var í rauninni á móti skapi. Þegar jeg sá áðurnefnda klausu svo skýlausa í fjárlögunum, þá varð jeg forviða yfir því, að hæstv.forsrh. skyldi segja, að sjer hafi ekki verið stætt með öðru móti en að veita stúdentum svo háan styrk. Honum var sannarlega stætt, þar sem hann hafði skýlausan þingvilja að baki sjer. Umframveitingar hæstv.forsrh. voru hreint brot á ákvæðum fjárlaganna. Þar sem hv. meiri hl. mentmn. ætlast til, að styrknjótandi stúdentum verði fjölgað frá því, sem í frv. segir, þannig, að árlega fái 24 stúdentar 1200 kr. styrk hver, þá fæ jeg ekki skilið aðstöðu sömu hv.þm., er þeir leggjast á móti jafnsanngjarnri kröfu sem felst í till. minni um að veita nokkrum öðrum efnilegum mönnum styrk til náms erlendis. Hæstv. forsrh. hjelt því fram, að sú till. mín væri ekki nógu vel undirbúin, en hann ætti að vera mjer manna þakklátastur fyrir till., því í henni felst þó a. m. k. traust til hæstv. stjórnar, sem hann ætti ekki að vanþakka. Um margra ára skeið hefir í fjárlögum verið veittur ákveðinn styrkur til iðnaðarnáms erlendis, án þess að nánar hafi verið kveðið á um, hverjir skyldu þess styrks njóta. Stjórnin hefir ákveðið það og hefir getað valið þá úr, sem henni hefir þóknast. Hefi jeg ekki heyrt annars getið en þetta hafi gefist sæmilega, og þó munu þrisvar til fjórum sinnum fleiri hafa sótt um þennan styrk en gátu fengið hann. Svo mikil hefir þörfin jafnan verið. Að vísu má segja, að betra sje að ákveða slíkan styrk í fjárlögum í hvert skifti, en við vitum, hvað það kostar að rífast um hvern einstakan umsækjanda hjer á þingi, og enda er erfitt fyrir þm. að dæma um, hverjir sjeu styrksins verðugastir. Oft sækja um slíkan styrk menn, sem eru byrjaðir á námi erlendis, og er þm. erfitt að dæma um, hver skilyrði þeir hafa til að mega verða styrks aðnjótandi. Með stjórnina er öðru máli að gegna. Hún getur heimtað vottorð frá skólum og kunnugum mönnum um umsækjendur, og ef hægt er að treysta landsstjórninni til nokkurs yfirleitt, þá er hægt að treysta henni til að úthluta slíkum styrk til þeirra, sem helst þurfa hans með og helst eiga hann skilið. Jeg get því ekki tekið mótmæli gegn till. minni öðruvísi en sem vott skilningsleysis á þessu máli. Og jeg á bágt með að sætta mig við undirtektir hæstv.forsrh., þegar jeg ber þær saman við meðferð stjórnarinnar á stúdentastyrknum undanfarin ár. Hverjum stúdent, sem hafa vildi, hefir verið veittur 1200 kr. styrkur árlega, en nú er ekki hægt að hjálpa kennurum, iðnaðarmönnum, hjúkrunarkonum o. s. frv. til utanfarar. Jeg óska, að hæstv.forsrh. vildi skýra það fyrir háttv. deild, hvers vegna hann hefir verið svo stimamjúkur, þegar stúdentarnir hafa átt í hlut, en er svo stirður nú. Jeg er á móti því að sýna hlutdrægni í þessum efnum. Og enda þótt jeg játi, að þörf sje að styrkja nokkra efnilega stúdenta til náms erlendis, þá er þörfin þó margföld að því er annað námsfólk snertir. Það hefir verið sagt, að íslenskir stúdentar hafi ekki fengið neitt annað í stað Garðstyrksins en þennan utanfararstyrk. Er þá háskólinn hjer heima einskis virði, þrátt fyrir alla mörgu og dýru kennarana hans? Lengstan tímann, sem við nutum Garðstyrksins handa íslenskum stúdentum, var engin slík kenslustofnun innanlands. Síðan kom fyrst prestaskólinn, þá læknaskólinn og löngu síðar lagaskólinn, og loks háskólinn. Því nær það ekki nokkurri átt, að stúdentum hafi verið gert lágt undir höfði, þar sem þeir hafa bæði fengið háskólann og námsstyrk við hann. Þá kem jeg að öðru. Það kom ekki lítill móður á hæstv.forsrh. út af fyrri ummælum mínum. Honum fanst það svívirða, að jeg skyldi leyfa mjer að tala lítið eitt um þá óreglu, sem fyr og síðar hefir átt sjer stað meðal íslenskra stúdenta erlendis. Get jeg ekki komist hjá að fara nokkuð ítarlegar út í þetta nú, því að aðferð hæstv.forsrh. í svarræðu hans var alveg óviðeigandi. Í fyrsta lagi játaði hann, að töluvert hefði verið um óreglu meðal stúdenta fyr meir, og í öðru lagi kannaðist hann við, að hann viti ekki um háttalag íslenskra námsmanna nú í hinum ýmsu löndum, svo sem Þýskalandi, Noregi og Ameríku. Þó leyfir hann sjer að kalla það ósvinnu af mjer að henda á, hvernig sumir íslenskir stúdentar fyr og síðar hafi varið styrk sínum, þótt hann hafi játað aðal-„teóríunni“, að mikil óregla hafi átt sjer stað hjá þeim. Nú vil jeg taka það fram, sem jeg álít, að hæstv.forsrh. eigi óhægt með að sleppa frá. Í fyrsta lagi: Einmitt það, hvernig sumir íslenskir stúdentar hafa á sínum tíma varið Garðstyrknum, gefur sjerstaka ástæðu til þess, að nú sje farið varlega í að styrkja slíka menn, nema fult eftirlit sje haft með því, hvernig þeir nota styrkinn. Jeg býst við, að hæstv.forsrh. hafi lesið grein eins hins helsta læknis hjer á landi, þar sem hann bendir á, hvernig Danir litu á Íslendinga, að orðin „islandsk Student“ var að almannarómi sama sem drykkjurútur. Ekki svo að skilja, að allir íslenskir stúdentar vru óreglumenn, en hinir saklausu guldu hinna seku. Jeg er viss um, að hæstv.forsrh. þekkir það, að fjölmargir efnilegir menn hafa farið hjeðan og lagst í óreglu þegar út kom, komið síðan heim hálfeyðilagðir og orðið skömm ttar sinnar og vanrækt þau störf, er þeir tóku að sjer. Einn frgur vísindamaður með doktorsnafnbót sagði mjer eitt sinn, að hann hefði fundið fjelaga sinn í Kaupmannahöfn liggjandi í spýju sinni úti á Fælleden. Hafði hann legið úti um nóttina, var á bakinu og uppsalan rann eins og hægur hraunstraumur út um munninn og til beggja hliða niður vangana. Þessi maður kom síðan heim, gekk hjer á embættismannaskóla og var hjer jafnvel í einskonar embætti nokkur ár. Annað dæmi er „muldi vasaklúturinn“. Það er sem sagt svo langt frá, að hæstv.forsrh. geti belgst upp, þótt talað sje um óreglu íslenskra stúdenta erlendis, að við hinir, sem þessi lýður hefir kastað skugga á, höfum fylstu ástæðu til þess að bera okkur upp undan því, að þótt við komum heiðarlega fram í útlöndum, þá verðum við samt að bera hluta af þeirri sekt, sem þessir menn hafa leitt yfir nafn landsins. Hæstv. forsrh. játar, að hann viti ekki um hegðun annara stúdenta en þeirra, sem eru í Kaupmannahöfn, en segist hinsvegar hafa veitt öllum stúdentum styrk, sem um hann hafa sótt. Hvaða rjett hefir hann til þess að halda, að þeir sjeu allir reglumenn? Það, sem hann verður að játa, er það, að hann hefir í þessu efni þverbrotið fjárlögin og ekkert eftirlit haft með, hvernig með styrkinn hefir verið farið. Það er ilt fyrir hæstv.forsrh. að verja þetta, nema hann telji það gott, að menn leggist í slark, eyði fje sínu og þjóðar sinnar, kasti skugga á landið og komi heim óverkfærir flestir. Jeg er satt að segja hissa á frekju hæstv.forsrh., því að jeg verð að álíta, að það beri að gera miklar kröfur eigi síst til þessara manna, sem svo miklu er fórnað til að kosta. Og jeg tel það svívirðing, þegar þessir menn með slarki sínu óvirða bæði sitt eigið nafn og lands síns. Í þessu frv. er engin trygging, ekkert skilyrði sett fyrir því, að þeir, sem styrkinn fá, geti ekki varið honum jafnilla og nokkrir vörðu Garðstyrknum. Þess vegna er jeg glaður yfir að hafa haft færi á að koma fram með þessar athuganir, því að jeg álít, að nú eigi að brjóta nýtt blað í sögu landsins og engum óreglumanni lengur að veitast styrkur af landsfje. Heldur eigi aðeins að styrkja þá menn eina, sem kunnir eru að reglusemi og ætla má, að verði landi sínu til sóma meðan þeir eru erlendis, og síðan til mikilla þarfa, þegar þeir koma heim.

Forsætisráðherra (JM): Hv. 5. landsk. (JJ) fer hjer enn sem endranær með tóma óra. Hann talar um þessar 8 þús. kr., sem veittar voru í fjárlögum. Fyrsta árið batt jeg mig alveg við þær og veitti ekki stúdentum erlendis meiri styrk en sú upphæð hrökk til. En þegar þingið kom saman næst eftir, var því ótvírætt lýst, að þetta væri aðeins áætlunarupphæð, og það eina, sem fast væri, væri það, að hver stúdent skyldi fá 1200 kr. á ári. Öll fjárhæðin færi alveg eftir því, hve margir stúdentar sæktu um styrk. Þetta fjárlagabrot, sem hv.þm. (JJ) er að tala um, er því sannarlega tómir órar og vaðall, og ekkert annað. Það hefir aldrei verið fundið að því við stjórnina, hvorki mig nje háttv. 1. landsk. (SE), þegar hann sat á ráðherrastóli, að hagað var styrknum þannig. Meira að segja byrjaði háttv. 1. landsk. á sínum tíma á því að borga stúdentunum út í dönskum krónum, og ljet þingið sjer það vel líka. Hv. þm. (JJ) getur því ekki neitað því, hve feginn sem hann vildi, að þingið hefir alveg skorið úr um þetta og talið þetta áætlunarupphæð, þangað til í fyrra. Um styrk til iðnaðarmanna hefi jeg sagt það, sem jeg vildi segja um það mál, og sje enga ástæðu til að taka það upp aftur. Háttv. þm. (JJ) sagði, að þessar styrkveitingar hefðu ekki komið fyrir Garðstyrkinn. Víst ætlaðist Alþingi til, að svo væri. Um það er enginn efi. Hitt er annað mál, að ekki hefir þingið að minni skoðun nokkurn tíma skuldbundið sig til að veita styrkinn ótakmarkað um ókomnar tíðir. Þá ber háttv.þm. það á íslenska stúdenta, er stunda nám erlendis, að þeir sjeu óreglusamir og stundi illa nám sitt. Þetta er mjög rangt, fjarri öllum sanni. Jeg hefi það fyrir satt, og byggi það á eftirgrenslunum mínum, - frásögn trúverðugra, kunnugra manna o. fl., - að stúdentar þessir sjeu bæði reglusamir og ástundunarsamir. Auðvitað er það, að enginn ráðherra getur persónulega vakað yfir framferði þeirra allra úti um öll lönd, Danmörku, Noreg, Þýskaland, Frakkland og jafnvel Vesturheim. En eins og jeg sagði áður, eru svo miklar líkur fyrir því, að stúdentar vorir erlendis sjeu yfirleitt reglusamir og ástundunarsamir, að stappar nærri fullum sönnunum. Í Noregi er að vísu einn, sem var nokkur óreglumaður meðan hann var hjer, en er nú sagður orðinn reglumaður. Bókstaflega talað hefi jeg engan stúdent heyrt nefndan, sem ekki stundaði nám sitt að minsta kosti sæmilega. Og yfir höfuð er siðferði stúdenta bæði hjer og annarsstaðar talið mjög gott. Það er því alrangt hjá háttv.þm. (JJ) að gefa í skyn, að öðruvísi sje ástatt. Hinu neitar enginn, að það geti ekki hafa komið fyrir, að einhver stúdent hafi bragðað vín. Má háttv.þm. telja það stórsynd, ef hann vill. En hitt er honum ekki leyfilegt, að bregða stúdentum nú um syndir stúdenta fyrir 40–50 árum. Þá voru alt aðrir tímar. Var þá sú tíska, að margir ungir menn, fremur en nú, drukku vín, en það mun alveg óvíst, að hv.þm. fari rjett með, að íslenskir stúdentar hafi þá verið yfirleitt vínhneigðari en aðrir stúdentar. En sem sagt, engin ástæða er til að tala um það hjer. Það er ósvinna að bera upp á stúdenta nú, að þeir sjeu slarkarar og landinu til skammar. Það eru ósannindi. Stjórnin hefir fengið þveröfugan vitnisburð um það frá heiðarlegum mönnum. En ef það er tilætlunin að banna stúdentum algerlega að koma á veitingastaði erlendis, þá þarf áreiðanlega að hafa sterka vörðu til að gæta þeirra. Og vænti jeg því, að háttv.þm. (JJ) muni styðja dyggilega að því, að við getum haft sendiherra í öllum þeim löndum, sem stúdentar eru, þó ekki væri til annars en að þeir gætu litið eftir stúdentunum, sem hann telur svo nauðsynlegt. Við vitum það allir, að ekkert óorð fer af stúdentum hjer í Reykjavík, að stúdentalífið er talið mjög heilbrigt, og þó er víst, að þeir eru alveg upp og ofan eins og þeir, sem utan hafa farið. Þess vegna álít jeg, að mjer sje heimilt að krefjast þess, að hv.þm. (JJ) sanni dylgjur sínar um óreglu íslenskra stúdenta, sem nú eru erlendis. Uns hann gerir það, mun jeg trúa umsögnum heiðarlegra manna um reglusemi þeirra og ástundun. Má vera, að hv.þm. (JJ) tíni til þennan eina efnilega mann, sem var máske ekki eins reglusamur meðan hann var hjer heima, sem skyldi. Jeg get svo ekki verið að pexa frekar um þetta við hv.þm. (JJ). Jeg hefi bent á, að íslenskir stúdentar eiga ekki ókvæðisorð hans skilið. Og þótt fundist hafi óreglumenn í þeirra hópi fyrir 40–50 árum, er ekki leyfilegt að fordæma einu sinni þáverandi stúdenta fyrir þær sakir.

Frsm. meiri hl. (Sigurður Eggerz) Mjer virtist hv.þdm. taka nokkuð hart á þeim brtt., sem komu hjer til atkv. áður, þeim, er feldar voru hjer við 2. umr. þessa máls. Jeg hefði vænst þess, að hv.þd. myndi samþykkja, að orðin „hjer á landi“ í 1. gr. frv. fjellu burt, og þá ekki síður að veita sjerstaklega styrkinn þeim mönnum, sem þjóðin þarfnaðist mest. Nefndin bar þessar till. fram samkvæmt óskum háskólaráðsins, og þótti mjer furðu sæta, hve ónáðugar viðtökur þær fengu. Mun jeg ekki um þetta deila, en nefni það aðeins af því, að jeg býst við, að þriðja till., um að fjölga tölu stúdenta þeirra, er árlega megi fá styrk, upp í 6 úr 4, muni ekki mæta neinni hlýju, úr því að hinar tvær sjálfsögðu till. voru feldar. En jeg mun nú láta atkvgr. samt sem áður skera úr um þessa till. sem hinar. Jeg kannast fyllilega við það, sem hæstv.forsrh. (JM) sagði um það, að þó aðeins stæðu 8 þús. kr. í fjárlögum, þá var ætlast til þess, að hver stúdent fengi 1200 kr. Í minni ráðherratíð var þessi fjárlagaupphæð ætíð skoðuð sem áætlunarupphæð, og fastlega minnir mig, að fyrir þeirri skoðun væru ummæli fjvn. eða frsm. hennar. Eins er jeg fús til að játa, að jeg ljet borga styrkinn til stúdentanna í Kaupmannahöfn í dönskum krónum. Stafaði það af því, að samkv. þeim upplýsingum, sem jeg fjekk frá sendiherranum og öðrum, sem kunnugir voru málum stúdenta, þá áttu þeir við mjög erfið kjör að búa og dýrtíð mikla. Því gat jeg ekki annað en orðið við þeim sanngirniskröfum að greiða þeim styrkinn í dönskum krónum. Jeg vil og í þessu sambandi geta þess, og leggja áherslu á það, að jeg hefi sömu söguna að segja og hæstv.forsrh., að fullyrt var, að stúdentar ræktu nám sitt af mikilli ástundun. Jeg kyntist og sjálfur nokkrum stúdentum og komst að raun um, að þeir vörðu styrk sínum vel og lögðu kapp á nám sitt. Hv. 5. landsk. (JJ) talaði mikið um óreglu stúdenta fyr á tímum. Það má vitaskuld gera slíkt, en þess verður að gæta, að víðar mun þá hafa verið pottur brotinn í því efni. Það má segja, að hver maður er meira og minna ávöxtur síns tíma, og ef bera á stúdentum fyrri tíma það á brýn, að þeir hafi verið óreglumenn, þá verður að hafa í huga, að svo mun hafa verið um marga í öðrum stjettum þjóðfjelagsins. En hvort sem litið er til síðustu eða eldri tíma, þá er það augljóst og öllum kunnugt, að við höfum átt ótal stúdenta erlendis, sem gert hafa landi sínu sóma, bæði meðan þeir voru utan og eins eftir að þeir komu heim, og það einmitt af því, að þeir færðu sjer tímann og námið vel í nyt. Hitt er auðvitað, að þegar Garðstyrksins naut við og allir áttu kost á að fara utan, þá var engin furða, þótt í þeim stóra hópi fyndust stöku óreglumenn. En ekki munu íslenskir stúdentar hafa skorið sig neitt út úr í þeim efnum, heldur mun líkt hafa verið bæði um norska og danska stúdenta. Nú er kunnugt, að íslenskir stúdentar rækja vel nám sitt ytra. Og það, sem er aðalatriðið í þessu máli, er það, að á öllum tímum hafa utanfarir stúdenta orðið til blessunar og heilla fyrir þjóðina. Því enginn neitar því, að þeir, sem utan fóru, Öfluðu sjer meiri menningar og stærra víðsýnis, og mótuðu því oft þjóðina manna mest, þegar þeir komu heim. Sakir þessa get jeg fyrir mitt leyti með góðri samvisku orðið við tilmælum háskólaráðsins um að flytja þessa brtt., um að í staðinn fyrir 4 fái 6 stúdentar styrk til utanfarar á ári hverju. Undanfarið hafa allir stúdentar átt rjett á utanfararstyrk, og er því sá rjettur harla mikið takmarkaður, þó að þessi brtt verði samþykt. En sjerstaklega mæli jeg með till. af því, að þeir, sem utan fara og stunda nám sitt vel, margborga landinu styrkinn aftur með því, er þeir koma heim, að leggja drjúgan skerf til þekkingar á ýmsum mestu nauðsynjamálum þjóðarinnar. Jeg skal ekki tala um brtt.hv. 5. landsk. (JJ). Jeg tók fram við 2. umr. málsins, að gott væri, að þessir menn, sem hann talar um, hefðu styrk og gætu aflað sjer þekkingar erlendis, en hinsvegar má ekki bera þetta fram í sambandi við þetta frv., því að það getur orðið því að falli. Þessi brtt. getur komið fram í öðru sambandi, t. d. í fjárlögunum. En það má ekki með nokkru móti fara svo, að umheiminum sje lokað fyrir stúdentum okkar, þannig að þeir fái engan styrk úr ríkissjóði. Slíkt ástand er óhafandi, sökum þess að mörg og mikil störf eru hjer óunnin, sem menn geta ekki aflað sjer nægilegrar þekkingar á hjer, en hinsvegar eru fæstir svo efnum búnir, að þeir geti kostað sig sjálfir til náms. Þó að jeg sje þannig að nokkru leyti samþykkur brtt.hv. 5. landsk. (JJ), mun jeg greiða atkvæði á móti henni í sambandi við þetta frv. Jeg vil að lokum biðja hv.þdm. að taka til athugunar, hvort ekki mundi hægt að auka tölu stúdentanna úr 4 upp í 6, með tilliti til þess, að hvert sem maður lítur, í fortíð og nútíð, sjer maður það, að þeir menn, sem utan hafa farið til að stunda þar háskólanám, hafa yfirleitt unnið þjóð sinni ómetanlegt gagn og orðið henni til sóma í hvívetna. Og þar sem framfarirnar eru nú á öllum sviðum svo hraðfara, er ekki síður ástæða til þess nú en áður að halda þeim dyrum opnum, sem svo margir hafa farið í gegnum og orðið íslensku þjóðinni til sóma.

Frsm. minni hl. (Jónas Jónsson) Hæstv. forsrh. (JM) verður að koma með nýja en ranga skýringu á fjárlögunum til þess að verja með hegðun sína í þessu máli. Hann játar, að sumir menn hafi haldið því fram 1918, að allir stúdentar ættu að fá styrk. En afleiðingin er sú, að hann hefði átt að fara eftir fjárlögunum. Nú er ekki einn stafur, sem segir, að 8000 kr. 1920–1922 væri áætlunarupphæð. Og sjerstaklega eftirtektarvert er það, að hæstv. ráðh. (JM) skuli hafa haldið þessu fram, þar sem hann vissi, að hæstv. fjrh. (JÞ) taldi óleyfilegt að fara yfir takmörk fjárlaganna. Það er enginn vafi á því, að hjer er um óforsvaranlega eyðslu að ræða af hálfu hæstv.forsrh., þar sem hann, þvert ofan í fjárlögin, hefir látið þessa upphæð af hendi. Það kemur ekki málinu við, þó að einn þingmaður komi í stjórnarráðið og heimti þetta. Hvaða stjórn er það, sem fer eftir slíku? Jeg vona, að hæstv.forsrh. sýni ekki aftur, að hann sje svo háður einstökum þm., að hann brjóti fjárlögin ár eftir ár. Þess vegna er það alt rangt, sem hann hefir borið fyrir sig í þessu máli. En þrátt fyrir þetta trúir hann ekki á samninginn frá 1918. Hvað er þá annað eftir en að hann hafi verið kúskaður af einhverjum þingmönnum, sem hafa viljað fara þessa leið. Hið eina, sem gæti bjargað hæstv.forsrh. (JM) út úr þessum ógöngum, er, að þingið hafi meint alt annað en í fjárlögunum stendur. Ef svo hefði verið, hefði hæstv. ráðherra haft á rjettu að standa hvað snertir einkaskoðun hans. En svo kemur einhver óheillaandi, sem kúgar hann til að brjóta fjárlögin og sína eigin skoðun. Að hv. 1. landsk. (SE) hafi fylgt í fótspor fyrirrennara síns, þegar hann var ráðherra, kemur mjer ekki við Að vísu má segja, að hann hafi haft nokkuð erfiða aðstöðu, þegar þessi regla hafði gilt í 4 ár. Við fyrri umr. þessa máls játaði hæstv. ráðh. (JM) um þessa stúdenta, sem á lagalausan hátt fengu styrk, að stjórnin vissi ekki annað um þá en að hún fengi vottorð við og við. Styrkurinn væri greiddur í skrifstofunni í Kaupmannahöfn. Jeg verð að játa, að eftir ræðu forsætisráðherra er svo að sjá, sem það sje engin ömun, þó að þeir hafi slarkað svo og svo mikið. En jeg hefi sannað, að algert skipulagsleysi hefir verið á styrknum í mörg ár, þangað til í fyrra, að þingið tók í taumana. En það sýnir ódugnað hæstv. forsætisráðherra, að hann hefir ekki borið frv. fram fyr en núna, þegar fjöldi manna er byrjaður á námi upp á von um styrk og kominn í mestu vandræði. Hefði nokkur forsjá verið í þessu, hefði engum dottið í hug að styrkja þann hóp af verkfræðingum, sem nú eru erlendis. Hvað eigum við að gera við 20 verkfræðinga ? Þeir verða að leita sjer atvinnu erlendis, og þá höfum við kostað fje til þess að ala upp sjerfræðinga handa öðrum þjóðum, en höfum ekkert gagn af þeim sjálfir. Er hægt að hugsa sjer verri meðferð en þetta? Þá er 3. atriðið, sem hæstv. ráðh. reyndi með ósönnu að halda fram. Mjer kemur ekki við, hvað margir stúdentar fara í hundana fyrir fyllirí, en jeg vil ekki, að slíkir menn fái utanfararstyrk. Ef þeir vilja slarka, geta þeir gert það á sinn eiginn kostnað og vandamanna sinna. Hæstv. ráðh. sagði vísvitandi ósatt, til þess að bjarga sjer úr þeirri klípu, sem hann er kominn í. Hann sagði sem sje, að jeg hefði meint, að stúdentar í Reykjavík væru óreglusamir. Það nefndi jeg ekki, enda kemur það ekki þessu máli við. En þegar hæstv.forsrh. gengur svo langt að fara með vísvitandi ósannindi, þá viðurkennir hann, að farið sje að kreppa að honum. Í sambandi við þennan mikla straum af stúdentum, sem fengu að læra alt, sem þeir vildu, þvert ofan í fjárlögin, komst hæstv. ráðherra inn á það að reyna að bera í bætifláka fyrir gamla og nýja óreglu íslenskra stúdenta erlendis. Jeg býst við, að hann sje best fær um að dæma um það. Jeg hefi altaf tekið það fram, að ekki allir, heldur nokkrir af íslenskum stúdentum erlendis hafi verið slarkfengnir. En reglumennirnir hafa goldið hinna. Jeg mæli á móti hinni skipulagslausu aðferð, sem verið hefir höfð hingað til. Hæstv. ráðherra bjóst við, að ef óreglumenn væru erlendis, mundu þeir vera flokksbræður mínir. En jeg geri ráð fyrir, að þegar Morgunblaðið fer að skálda út af þessu, muni þessir drykkjuræflar ekki óska eftir því að vera samherjar mínir, heldur leita sáluhjálpar hjá sínum líkum. Jeg sagði þetta við Þjórsárbrú og bað fylliraftana að muna eftir því, hvar þeir ættu heima, nefnilega kjósa hæstv.forsrh. Fyrir mjer vakir það einfalda mál, að það eigi að vera goðgá hjer á Alþingi að veita öðrum en reglumönnum styrk. Og það fer að verða vandlifað, þegar stjórnin reynir að fá forsrh. til að misbeita valdi sínu til að halda þannig hlífiskildi yfir drykkjugörmum, eins og hæstv. ráðh. veit, að sumir stúdentar erlendis hafa verið. Forsætisráðherra hefir leyft sjer að hleypa þeim anda hjer inn, sem það góða væri hjá þeim, sem mælt hafa óreglunni bót. En það er mikill skaði fyrir þjóðina að fá þessa óreglusömu menn í vandastöður. Þeir verða sýkingarhætta þjóðar sinnar.

Forsætisráðherra (JM): Hv. 5. landsk. (JJ) þykist altaf vera að tala um málið. Mjer datt í hug máltæki, sem haft er eftir Vigfúsi vert: „Undarlegt með tíkina.“ Það er undarlegt, þegar hv.þm. er að ráðast á mig fyrir að reyna að koma lögum á þessa óreglu, sem hann er altaf að tala um. Jeg ber fram frv. um að koma reglu á þetta, og fyrir það ræðst hann á mig. Þetta er alveg eins og í vetur, þegar gerð var gangskör að því að hafa upp á bannlagabrotum. Þá var ráðist á dómsmálaráðuneytið, lögregluna og dómara fyrir hvað mikið kæmist upp. Það er ómögulegt að tala við hv. 5. landsk. um svona mál. Styrkurinn til stúdenta var veittur sem áætlunarupphæð.

Það er hvergi tekið fram

. Hvers vegna er hv.þm. annars stöðugt að deila við mig? Hann var í nefnd þeirri, er málinu var vísað til. Nefndin klofnaði. Hví talar hann ekkert við hinn nefndarhlutann, þann hlutann, er hv.þm. er ekki í? Það væri eðlilegt þó að gera það. Áður fyr í bardögum sáu menn ekki aðra en mestu kappana; hv.þm. sjer venjulega engan nema mig, og er þetta því sómi fyrir mig. Hv. þm. segir, að jeg hafi sagt, að hann teldi stúdenta hjer í Reykjavík óreglusama. Jeg sagði, að hann hefði ekki þorað það, því að sumir þeirra væru hjer viðstaddir.

Lýgi! - Forseti hringir

. Jeg sagði og, að mjer þætti ólíklegt annað en að stúdentar erlendis væru reglusamir, þegar reykvískir stúdentar væru það, þar sem þeir væru frá sömu skólum og hjeruðum upp og ofan. Hv. þm. má gjarnan brúka þau orð, sem hann telur þingleg.

En bjánaskapurinn

. Hefir ekki hv.þm. sagt meira en það? Hann veit ekki altaf hvað hann segir. Annars er þetta fyrir utan efnið. En hví er hann að ráðast á mig? Hvaða vit er í þessháttar umr. og tímatöf? Hv. þm. skrifar sjálfur sögu. Hann getur komið þessu inn í kenslubækur sínar, stúdentum til sóma. Jeg sje ekki ástæðu til að orðlengja þetta frekar. Jeg hefi ekki orðið var við annað en að flestir sjeu frv. samþykkir. Jeg treysti mjer ekki til að vera með brtt.hv.þm. (JJ). Ef það er það, sem vekur reiði hans, á jeg þar sammerkt með mörgum öðrum.

Frsm. minni hl. (Jónas Jónsson) Hæstv. forsrh. (JM) segir, að jeg fari út fyrir efnið. Hann byrjaði sjálfur á því að draga stúdenta í Reykjavík inn í umr. Jeg hafði ekki minst á þá einu orði, en þá ávítar hann mig fyrir að þora ekki að ávíta þá! Þá dregur hann bannlagabrotin inn í umr. Þarna eru strax 2 atriði, efninu alveg óviðkomandi, sem hann sjálfur hefir talað um. Þá segir hæstv.forsrh. (JM), að ekki hafi verið fundið að því í landsreikning unum fyr en í fyrra, en það er nú nokkuð veik ástæða. En úr því hæstv. ráðherra (JM) minnist á dóm blaðanna um bannlagabrotin, þá man hann líklega eftir því, að þessar greiðslur voru seinast orðnar svo áberandi, að einn af flokksmönnum hæstv. ráðherra (JM) í Nd., mig minnir að það væri hv.þm. Borgf. (PO), hafði orð á því í þinginu 1921, að það væri farið að færast í vöxt, að stjórnin borgaði út án þess að hafa heimild fjárlaganna fyrir því, og upp úr þessu öllu spruttu svo fjáraukalögin miklu, sem við berum skuldasúpuna fyrir og alt, sem við verðum að líða fyrir, að þessir liðir hafa farið fram úr fjárlögunum. Annars get jeg sagt, að það er mikið farið að sljákka í hæstv. ráðherra (JM); hann heldur því t. d. ekki eins fast fram og áður, að það sje svívirðing að segja, að það sje ekki alt reglumenn, sem eigi að fá þennan styrk; og hæstv. ráðherra (JM) játar það, að stúdentar sjeu oft kendir við óreglu utanlands, og það er einmitt það, sem jeg krefst, að verði athugað, og jeg þykist vita, að þegar hæstv. ráðherra (JM) rifjar upp æskuminningar sínar frá Kaupmannahöfn, minnist hann þess, hvernig sumir þeirra eyðilögðu sig. Þetta er orð í tíma talað, því að þótt mikil nauðsyn sje á að styrkja íslenska stúdenta, þá er jafnmikil þörf á að styrkja aðra menn til utanfarar. Mjer skilst, að hv. deild ætli ekki að gera það, því að menn hafa ekki viðurkent, að við þurfum að ala okkur upp menn, sjerfróða á sem flestum sviðum; en þótt jeg standi einn uppi með þá skoðun, þá vona jeg, að hæstv. stjórn væri sig á því að ausa út fje í stúdenta fram yfir það, sem þingið ætlast til. Vona jeg, að ekki líði á löngu áður en það verður viðurkent, að við þurfum að styrkja fleiri menn til utanfarar. Og það skal jeg játa, að skuggi óreglunnar hefir á enga menn lagst eins mikið og á stúdentana, en hvort slíkir menn vinna sjer rúm í sögunni, skal jeg láta ósagt.

Frsm. meiri hl. (Sigurður Eggerz) Jeg er viss um það, að ef farið yrði að rannsaka umr. um þetta atriði, þá myndi það koma fram, að því var slegið föstu í háttv.Nd., að hjer var um áætlunarupphæð að ræða.

Fjárlögin telja þetta sem sjerstaka upphæð

. Já, en það er nú ekki nýtt, að áætlunarupphæðir eru settar þannig, og má finna fleiri fordæmi fyrir því en þetta. Hv. 5. landsk. (JJ) talaði um það, að skuggi óreglunnar hefði fylgt stúdentunum. Já, það getur verið, en jeg verð um leið að halda því fram, að ekki hafi staðið meiri bjarmi af öðrum mönnum en þeim.

Ekki af sömu mönnunum

. Það má vera; en þeir hafa þó haft miklu meiri þýðingu fyrir líf þessarar þjóðar en nokkrir aðrir, og það er jeg sannfærður um, að það er ekki meiri óregla í þeim hóp en hverjum öðrum, því að það er löngum svo, að hver maður er ávöxtur þess tíma, sem hann lifir á. Jeg vildi svo, áður en jeg sest niður, mælast til þess við hv. 5. landsk. (JJ), að hann taki þessa brtt. sína enn aftur, því að það getur vel farið svo, ef tillaga þessi verður samþykt hjer, að hún verði frv. síðar að falli; en það má með engu móti verða svo, því að stúdentarnir tapa á því, og ef hv. 5. landsk. (JJ) trúir á það, að það eigi að hjálpa iðnaðarmönnum um styrk til þess að geta komist til útlanda, þá trúir hv.þm. (JJ) líklega ekki síður á það, að stúdentar geti ekki síður auðgað anda sinn við utanför, og eigi því að fá styrk eins og aðrir, til þess að geta safnað sjer þekkingarauði, sem síðar geti komið þjóðinni að notum. Jeg vil þess vegna styðja að því, að þetta verði veitt, en það en heppilegast fyrir hv.þm. (JJ) að taka till. aftur og láta hana koma fram í öðru sambandi, því að jeg efast um, að það muni verða margir hjer, sem vilja standa á móti því, að ýmislegt, sem í till. stendur, verði tekið til athugunar á annan hátt og í öðru sambandi.

Einar Árnason Við þrír þm. höfum leyft okkur að bera fram brtt. við frv. þetta, og vil jeg í fáum orðum gera grein fyrir þeim. Í 4. gr. frv. er svo ákveðið, að dómkveðja skuli óvilhalla menn til að meta lóðir þær, sem frv. ræðir um, en hinsvegar er eigi ákveðið, hver skuli dómkveðja þá. Okkur finst óeðlilegt, að bæjarfógetinn í Vestmannaeyjum geri það, þar sem honum er málið svo skylt. Við höfum því í brtt. okkar lagt til, að hæstirjettur útnefni þessa menn, og væntum við þess, að ekkert sje því til fyrirstöðu, frá formsins hlið. Þá er í 2. málsgrein 4. gr. frv. tekið fram, að matið skuli fara fram eftir ákvæðum þjóðjarðasölulaganna. Þetta höfum við lagt til, að falli burt, með því að mat þetta fer að ýmsu leyti út fyrir ramma þjóðjarðasölulaganna. Hjer kemur t. d. ekki sýslunefnd til greina, þar sem bæjarfjelag er að kaupa lóðir, sem öðrum eru leigðar. Auk þess er hjer ekki um venjulega jarðasölu að ræða, heldur hluta úr jörð eða jörðum. Því er eigi ástæða til, að í frv. standi, að matið fari fram eftir ákvæðum þjóðjarðasölulaganna. Þá kemur aðalatriðið í brtt. okkar, sem er það, að matsgerðin verði lögð fyrir næsta Alþingi, svo að salan verði eigi ákveðin fyr en þingið, að athuguðu máli, hefir lagt á hana samþykki sitt. Við 2. umr. málsins var ágreiningur nokkur um þetta atriði. Meirihl. fjhn. taldi eigi nægar upplýsingar liggja fyrir, og vildi því láta vísa málinu frá. Eftir brtt. okkar ættu allar nauðsynlegar upplýsingar að geta legið fyrir næsta þingi, svo sem matsgerðin o. fl. Verður þá væntanlega betra að átta sig á málinu. Hvernig sem menn annars líta á sölu þessa - og jeg tel víst, að sumir sje henni alveg mótfallnir - þá ættu allir að geta orðið sammála um þessa brtt. Og fyrir mitt leyti verð jeg að segja það, að jeg treysti mjer ekki til að fylgja þessu máli lengra, ef brtt. okkar verða feldar.

Ingvar Pálmason Jeg skal taka það fram, að jeg get fyrir mitt leyti verið þessari till. fylgjandi. Jeg hefi að vísu eigi borið mig saman við meðnefndarmenn mína, enda geri jeg ráð fyrir, að þeir láti sjálfir skoðun sína í ljós. Jeg býst við því, að með því að samþykkja þessa till. náist það, sem oss andstæðingum frv. hefir þótt á skorta: ítarlegar upplýsingar um alt, er að þessu máli lýtur. Jeg get því vel fylgt till., og það því fremur, þar sem þar er gert ráð fyrir, að matsgerðin verði lögð fyrir næsta þing, áður en sala fer fram. Með því er það trygt, sem fyrir oss hefir vakað.

Sigurður Eggerz Eins og hv. 1. þm. Eyf. (EÁ) sagði, er með till. þessari fengin trygging fyrir því, að máli þessu verði eigi slept úr höndum Alþingis. En hinsvegar er hjer, að mínu áliti, verið að stofna til allmikils kostnaðar, sem komast mætti hjá. Það mun óhætt að gera ráð fyrir, að hæstirjettur velji eigi nema ágæta og samviskusama menn til mats þessa, og sú rannsókn hlyti að taka langan tíma og kosta ærið fje. Úr því að fasteignamatið er fyrir hendi, ætti að vera hægt fyrir Alþingi að taka ákvörðun um málið með hliðsjón af þeim upplýsingum, sem stjórnin ætti að geta látið í tje. En enda þótt mjer virðist hjer um óþarfa tilkostnað að ræða, mun jeg þó fylgja till. þessari, þar sem hún tryggir fullkomlega úrskurðarrjett Alþingis um mál þetta.

Sigurður Jónsson Eins og jeg hefi oft áður látið í ljós, er jeg með öllu mótfallinn allri sölu á opinberum eignum. Jeg verð því af þeirri ástæðu að vera brtt. þessum andvígur, vegna þess, að jeg lít svo á, að í þeim felist vilyrði fyrir því, að salan nái fram að ganga, að lokinni rannsókn. Jeg vil taka þetta fram, til þess, að afstaða mín sje hrein og skýr og nái eigi að valda neinum misskilningi.

Jónas Jónsson Eins og getið hefir verið, hefir nefndin eigi borið sig saman um brtt. þessar, en hinsvegar get jeg þegar lýst yfir því, að jeg get mjög vel fallist á till., vegna þess, sem þegar hefir verið tekið fram, að með þeim er ákveðið, að Alþingi skuli hafa úrskurðalvaldið í máli þessu, og jafnframt sleginn varnagli, ef ríkisstjórnin skyldi vera of fús á að selja þessa eign landsins undir verði. Jeg vildi víkja nokkrum orðum að frammistöðu hæstv. atvrh. (MG) í máli þessu. Það hefir nefnilega komið fram, að hann hefir tjáð sig fúsan til að selja allar Vestmannaeyjar fyrir 250 þús. kr. Að vísu hefir hann eigi viljað standa við þessi orð sín síðar, en segist aðeins hafa sagt, að renna myndu á sig „tvær grímur“, ef ríkissjóður ætti kost á slíkri fjefúlgu fyrir Eyjarnar. Þetta orðalag hans er eigi hægt að skilja öðruvísi en sem persónulega játningu hæstv. atvrh. (MG) um það, að honum finnist þetta næsta viðunanlegt. Hjer er því aðeins um tvent að gera. Annaðhvort er hjer um frámunalega ljelega rannsókn og þekkingarleysi að ræða, eða þá hitt - sem jeg vil þó síður trúa - að þetta sje ekki annað en dálaglegur bitlingur, sem stinga eigi að hv.þm. Vestm. (JJós). Önnurhvor þessara ástæðna hlýtur að liggja til grundvallar fyrir slíkri framkomu. Hæstv. atvrh. (MG) hefir engu svarað fyrri ummælum mínum um þetta efni, enda hefir hann eigi getað það. Annars finst mjer, að hann mætti vel við una, ef árangurinn af þessum umræðum yrði sá, að ríkissjóður græddi meira á sölu þessarar ríkiseignar en hann ætlaði að gera sig ánægðan með. Ef svo færi, að Vestmanneyingum fyndist verðið sett svo hátt, að þeir myndu tapa á kaupum, býst jeg við, að þeir ímyndi eigi leggja út í þau. Hinsvegar þurfa þeir alls eigi að búast við, að fá þessa ríkiseign að gjöf. Jeg vil að endingu lýsa yfir því, að jeg mun fylgja brtt. þessum, en tel mig hinsvegar eigi bundinn við væntanlegt mat, nema jeg telji hag ríkissjóðs fullkomlega borgið.

Atvinnumálaráðherra (MG): Jeg skal ekkert sjerstakt athuga við brtt. á þskj. 324, nema að jeg vildi spyrja, hvernig háttv. flutnm. hafi hugsað sjer að leggja þetta mál fyrir Alþingi. Annaðhvort verður að leggja það fyrir þingið sem frv. eða þáltill. Ef það verður borið fram í lagaformi, kemur það alleinkennilega fyrir sjónir, þar sem svo er ákveðið í 1. gr. þessa frv., að stjórninni veitist heimild til að selja eign þessa. En auðvitað má fara hina leiðina, að bera málið fram sem þáltill. Hv. 2. landsk. (SJ) er hreinskilinn og sjálfum sjer samkvæmur. Hann er andstæður frv. vegna þess, að hann vill ekki selja neinar þjóðeignir. Er það sú sama skoðun, sem hann hefir haldið fram áður um sölu þjóðjarða. Aftur verð jeg að skilja svo aðstöðu þeirra, sem fylgja brtt., að þeir vilji í raun og veru selja, ef þeir geti gert sig ánægða með verðið. Annars myndu þeir ekki vilja leggja í neinn kostnað út af þessu máli. Hv. 5. landsk. (JJ) hjelt enn áfram vitnaleiðslu sinni frá því við 2. umr. Hefir hann auðheyrilega þóst fara halloka í viðskiftum sínum, og lái jeg honum það ekki. Honum hefir ekki tekist ennþá að fá samhljóða vitnisburð frá neinum sinna manna, enda er alt rangt, sem hann sagði um miljónarfjórðunginn, sem hann gerir raunar að 200 þús. í Tímanum síðast, líklega til að gera málið eitthvað sögulegra í frásögninni. Jeg neita því enn, að jeg hafi komið með nokkur tilboð viðvíkjandi sölunni, enda veit jeg ekki, hvaðan mjer hefði átt að koma heimild til slíks. Hins gat jeg, að renna myndu á mig tvær grímur, ef boðnar væru 250 þús. kr. fyrir þessa eign. En nú heldur hv.þm. (JJ), að upphæðin sje aðalatriðið í þessu, en ekki ummælin, sem fylgdu. Hvað annars snertir leiguna á þessum lóðum, þá get jeg gefið upplýsingar um það, að 600 ferálna lóðir eru leigðar til 80 ára á 6 kr. á ári. Ef gengið er út frá 5% rentu, þá samsvarar þetta 125 kr. verði á lóðinni eða 150 kr., ef reiknað er með 4% rentum. Í fasteignamatinu er slík lóð virt á 400 kr., eða þrisvar til fjórum sinnum meira en hún rentar sig fyrir ríkissjóðinn 80 árin næstu. En er þá ekki eins gott að fá peningana fyrir lóðina útborgaða strax og leggja þá á vöxtu? Mismunurinn á söluverðinu, 250 þús. kr., og því, sem lóðirnar nú gefa af sjer, mundi með vöxtum eftir 80 ár nema 800.000–1000.000 kr. í þessu efni hefir það ekkert að segja, þó lóðirnar hækki í verði, ef þær eru leigðar til svo langs tíma með umsaminni leigu. Jörð, sem er leigð til lífstíðar, selst ekki meira verði en hún rentar sig fyrir. Þetta hefir hv. meirihl. nefndarinnar ekki athugað nægilega, þó það raunar kæmi fram hjá hv. 2. þm. S.-M. (IP), að matið í Vestmannaeyjum sje ekki eins ábyggilegt og annarsstaðar. Það liggur í hlutarins eðli, að lóðirnar hafa verið metnar eftir því, sem þær ganga manna á milli, en það er annað en það, sem ríkissjóður fær af þeim, þar sem hann er bundinn óriftanlegum leigusamningum til langs tíma. En það segir sig sjálft, að þegar lóðir eru leigðar út til 80 ára, þá er þar með veitt heimild til þess fyrir leigutaka að mega selja og veðsetja leigurjettindin. - Þessi fáviska, sem hv.þm. (JJ) er að tala um, er því öll hans megin. Hann hefir ekkert athugað málið, brestur þar af leiðandi skilyrði til að geta sagt nokkuð skynsamlegt um það, og meðan svo er, ætti hann líka að láta hina „mórölsku“ hlið málsins liggja milli hluta.

Einar Árnason Jeg stend aðeins upp að þessu sinni til að svara fyrirspurn frá hæstv. atvrh. (MG) um það, hvernig við hugsum okkur að láta þetta mál koma aftur fyrir þingið. Við flm. athuguðum þetta atriði, en sáum ekki ástæðu til að setja neitt um það í brtt. okkar. Við viljum ekki binda hendur hæstv. stjórnar í þessu efni, en gerðum ráð fyrir, að málið yrði aftur borið fyrir þingið í þingsályktunartillöguformi. Vænti jeg, að hæstv. atvrh. (MG) láti sjer þessa skýringu nægja.

Sigurður Eggerz Út af orðum hæstvirts atvrh. (MG) um þessa till., get jeg vísað til þess, sem jeg hefi áður tekið fram. Eins og hv.þm. er kunnugt, leggur meirihl. það til, að málinu sje vísað til hæstv. stjórnar, til rannsóknar, og verði svo þingið seinna látið ákveða um söluna. Þar sem nefnil. bæði fasteignamat er fyrir hendi, og þar sem hæstv. stjórn myndi auk þess geta gefið nokkrar upplýsingar, þá ætti þinginu ekki að verða skotaskuld úr því, að mynda sjer skoðun á málinu. En þegar nefndin leggur þetta til, þá er auðvitað, að hún gengur út frá því, að sala geti komið til mála. Að kasta málinu úr höndum þingsins er auðvitað óhugsandi. Hinsvegar sje jeg ekki, að annað mat á verðmæti Eyjanna reynist ábyggilegri grundvöllur undir söluverðið en fasteignamatið er, nema hvað það er af flestum viðurkent að vera helst til lágt. En jeg er svo mikill sparnaðarmaður, að jeg vil ekki leggja, allsendis að óþörfu, stór útgjöld á ríkissjóðinn, sem nýtt mat og rannsókn hlyti óumflýjanlega að hafa í för með sjer. Jeg myndi gjarnan vilja fara nokkuð út í útreikning hæstv. atvrh. (MG), þó jeg sleppi því að mestu nú. Hann var að tala um, hvað 250 þús. kr. yrðu eftir 60 ár. Jafnt það fje, sem ríkið fær, sem hvað annað fje, kemst auðvitað undir hið almenna lögmál vaxtanna.

Guðmundur Ólafsson Jeg skal ekki lengja umræðurnar mikið. - Það var aðeins vegna þess, að mjer skildist á hæstv. atvrh. (MG), að maður gæti orðið síðar bundinn við þessa atkvgr., að jeg vildi segja nokkur orð. Jeg get sagt svipað og hv. 2. landsk. (SJ), að jeg hefi jafnan verið eindregið móti sölu þjóðjarða. Hinsvegar geri jeg stóran mun á því, hvort kaupandinn er einstaklingur eða sjerstakt bæjarfjelag, sveitarfjelag eða opinber stofnun. Finst mjer það hafa mikið meira til síns máls, að selja þeim síðarnefndu jarðeignir ríkisins. Hv. atvrh. (MG) heldur því fram, að salan geti orðið mjög hagkvæm fyrir ríkið, þegar tekið sje tillit til þess, hve lóðir sjeu þar alt of lágt leigðar. Sýnir þetta vel, hvernig farið hefir verið með þjóðjarðirnar á undangengnum tímum. þær hafa verið leigðar út fyrir alt of lágt gjald, en hinsvegar hefir verið miðað við leiguna af þeim, þegar þær hafa verið seldar. Á þennan hátt hefir ríkissjóður gefið nokkrum einstaklingum stórar upphæðir. Jeg get tekið undir það með hv. meirihl., að ekki sje álitlegt að selja Vestmannaeyjar fyrir 250 þús. kr., þegar þær eru metnar yfir 600 þús. kr. Og þó að fasteignamatið þarna kunni að vera nokkru hærra en gerist á jörðum í sveit, þá má víst segja, að það sje alstaðar á landinu í raun og veru of lágt. En mesti agnúinn á þessu öllu er þó sá, að engin skynsemi er í því, hvernig lóðirnar þarna hafa verið leigðar út, en svo hefir það einnig verið með þjóðjarðirnar, þó varla hafi það verið annarsstaðar eins ilt og í Vestm.eyjum. Ef hv. deild hefir skilið mig, þá er það þetta, sem jeg hefi viljað gera henni ljóst, að það, sem skilur mig og hv. 2. landsk. (SJ) er, að hann er í öllum tilfellum á móti sölu þjóðjarða, en jeg get látið mjer lynda, að þær sjeu, þegar svo ber undir, seldar til bæjarfjelaga eða sveitafjelaga, en vil, að ríkissjóður bíði jafnan sem minstan eða helst engan halla af sölunni. En hjer er því ekki til að dreifa.

Jónas Jónsson Jeg skil vel, að hv. atvrh. (MG) óskar ekki eftir að haldið sje áfram vitnaleiðslunni út af frammistöðu hans, þeirri, sem svo tíðrætt hefir orðið um. Hún kom honum að sjálfsögðu mjög óþægilega við 2. umr., og hefir lítið breyst til batnaðar fyrir honum síðan. Aðalatriði þess, sem upplýst hefir orðið í málinu, er það, að frv. frá hv.þm. Vestm. (JJós), sem fer fram á, að ríkið selji Vestmannaeyjar fyrir 200 þús. kr., það er nú orðið stefnumál hæstv. stjórnar. Hinsvegar segir hæstv. ráðh. (MG), að ef meginpartur Eyjanna verði seldur, þá sjái hann ekki neina ástæðu til að halda útskæklunum eftir, og bætir, með tilliti til þessa, 50 þús. kr. við söluverðið. Eftir að það er þannig komið í ljós, að hæstv. atvrh. (MG) vill láta selja Eyjarnar fyrir 250 þús. kr., þá upplýsist það, að þær eru rúmlega 600 þús. kr. virði að fasteignamati, sem flestum ber saman um, að sje 1/3 – 1/2 of lágt metið. Mjer finst mjög eðlilegt, að hæstv. ráðh. (MG) vilji nú sem fæst um þetta tala, því að sjálfsagt er svona frammistaða eitthvert mesta axarskaftið, sem gert hefir verið í opinberum fjármálum. En jeg er hæstv. ráðh. (MG) að vissu leyti þakklátur, hve hann hefir fært orð sín í skemtilegan búning. Hann játar nefnilega, að runnið hafi á sig „tvær grímur“, þegar um það var að ræða, að kasta burt eign landsins fyrir minna en helming verðs. Það eru þessar tvær grímur, sem mönnum virðist hæstv. ráðh. (MG) bera svo oft. Snýr önnur að kaupmönnum, en hin að bændum. Hvað bak við þennan búning liggur, geri jeg ráð fyrir, að hæstv. ráðh. (MG) segi, að sje einkamál eigandans. Þá hefir hæstv. atvrh. (MG) misskilið frásögn um þetta í blaði einu hjer í Reykjavík, þar sem talað er um 200 þús. kr. sem söluverð á Vestmannaeyjum. Var þar vitanlega talað um tilboð hv.þm. Vestm. (JJós), eins og skýrt er tekið fram í greininni. Vill hæstv. ráðh. (MG) sjálfsagt gera ennþá mun á því, hvort Eyjarnar eru seldar allar eða aðeins hluti af þeim. Að lokum skal jeg taka það fram, að jeg er hæstv. ráðh. (MG) alveg samdóma, þegar hann mótmælir því, að mál þetta sje sjerstaklega „móralskt“. Frv. sjálft er ekki „móralskt“ og þá ekki fremur sá þátturinn, sem hæstv. atvrh. (MG) hefir spunnið. Ber þetta vott um vaxandi skilning á málinu hjá hæstv. atvrh. (MG)

Frsm. minnihl. (Jóhann Jósefsson) Jeg tók það þegar fram, í lok 2. umr., að þrátt fyrir málalengingar og alt mas, sem út af frv. hefir spunnist, þá liggur ágreiningurinn í raun og veru ekki í öðru en því, hvort Vestmanneyingum skuli gefinn kostur á að eignast umrætt land eða ekki. Hefir þetta sannast enn við þessa umræðu. Vitaskuld er það, að afstaða sumra hv.þm., þeirra, sem andmæltu frv., er hrein, svo sem er um hv. 2. landsk. (SJ), sem alla tíð hefir verið mótfallinn sölu þjóðjarða og vill af sömu „principiellum“ ástæðum ekki selja Vestmannaeyjar. Get jeg virt þá skoðun hans, þó að það sje mjer persónulega fjarlægt, að aðhyllast hana. - Þá undrar það mig ekki, þó að hv. 2. þm. S.-M. (IP) telji sig geta fylgt frv. með þeirri brtt., sem nú er fram komin. Tók jeg það líka fram við 2. umr. málsins, að jeg gæti vænst þess af honum, að bera fram brtt. í þessa átt. Jeg átti satt að segja ekki gott með að fylgjast með röksemdafærslu hv. 1. landsk. (SE) fyrir því, af hverju hann mundi greiða þessari till.atkv. sitt. Jeg verð að segja, að jeg stend hálfundrandi yfir þeim ræðum, sem þessi hv.þm. hefir flutt í þessu máli, bæði nú og við 2. umr. Annars er jeg alveg viss um það, að hv.þm. er prýðilega að sjer í rentureikningi, og honum getur ekki dulist, hvaða árangur yrði af því, að leggja á vöxtu leiguna nú, hvaða upphæð mundi verða útkoman eftir 60–80 ár. Það hefir verið mikið talað um fasteignamat. Jeg held það hafi verið hv. 1. landsk. (SE), sem aðallega hefir haldið því fram, að ekki væri að tala um, að svona þjóðeign yrði seld undir fasteignamati. Má vera, að þetta láti vel í eyrum. Hvort heldur eru hús, lóðir eða annað, sem metið er svo og svo mikið, ef það er sýnt, að eignin um fyrirsjáanlega framtíð getur ekki svarað rentum af neina 1/4 af þeirri upphæð, þá er það einnig augljóst, að fasteignamatið er ekki rjett mat. Jeg þykist nokkurnvegin viss um það, ef hv. 1. landsk. (SE) ætti eign, sem svaraði honum í rentum 10 þús. árl., og þrátt fyrir það, þó að hún væri metin fjórfalt við þetta verð, þá myndi hann, ef hann væri þess fullviss, að hann gæti ekki gert sjer í nánustu framtíð neitt meira úr eigninni, ekki hika við að selja hana fyrir eitthvað svipað verð og hún rentaði sig. Þó segja megi að vísu, að þessi eign sje svo og svo mikils virði, eða metin, þá finst mjer ekki mega ganga fram hjá því, að líta á þá sanngirniskröfu frá bæjarfjelaginu, sem fer fram á það við ríkið að selja eignina, að verðið sje miðað við það, sem ríkið hefir upp úr eigninni. Maður getur nú eiginlega tæplega búist við því, að þegar bæjarfjelag fer fram á við ríkissjóð að fá að eiga landið, sem bærinn stendur á, að forsvarar ríkissjóðs taki þá afstöðu til málsins, að líta á það frá meðal-prangarasjónarmiði. En maður getur ekki varist þess, að láta sjer detta í hug, að frá hálfu þeirra manna, sem lagst hafa á móti málinu, hafi verið talað um þessa sölu rjett eins og hjer þyrfti að sjá við einhverjum afleitum pröngurum.  Hv. 1. landsk. (SE) lagði mikla áherslu á, að málið gengi ekki undan þinginu. Þessu er jeg alveg sammála, enda hefi jeg ekki óskað eftir, að úrslit málsins yrðu háð öðrum völdum en þingsins. Og það hefir ekki verið tilætlun neins, að málið gengi undan þinginu; því aðeins hefir það verið í þinginu fram borið, að úrslit þess yrðu undir þingsins vilja komin.  Hv. 5. landsk. (JJ) var eitthvað að tala um bitlinga í sambandi við þetta mál. Jeg held nú, að hv.þm. hljóti að vita, að það getur ekki skoðast sem bitlingur til mín, þótt það yrði, að ríkið seldi Vestmannaeyjabæ landið, sem hann er bygður á. En vitaskuld er það eðlilegt, að þessi hv.þm. reyni að færa til verri vegar afskifti hæstv. stjórnar af þessu máli og nota þau til árása á hana, úr því að hann hefir nú einu sinni valið sjer það hlutskifti að láta ekkert tækifæri til þess ónotað. Hv. 5. landsk. (JJ) var að tala um það, að það hefði ruglast fyrir mjer, það sem fram hefði farið á fjhn.fundi. Þetta er staðleysa hjá hv.þm. Jeg hefi altaf sagt, að hæstv. atvrh. (MG) hafi aldrei komið með þetta tilboð, sem hv.þm. talar um. En á hinn bóginn man jeg eftir því, að hv.þm. (JJ) var að inna eftir því við mig, hvað jeg vildi bjóða. Hv. þm. hefir skoðað það svo, að við værum á uppboði, og hann sjálfur uppboðshaldarinn, en mitt að bjóða; þessvegna er þessi tilboðshugmynd orðin svo föst í honum. Eins og jeg tók fram við þennan hv.þm., er það ekki mitt hlutverk að standa og bjóða neitt fram. Jeg flutti málið í byrjun á þeim grundvelli, sem bæjarstjórn Vestmannaeyja hefir falið mjer. Og jeg verð að neita því afdráttarlaust, að Vestmanneyingar hafi með frv., eins og það lá fyrir í byrjun, farið fram á nokkra gjöf af ríkisins hálfu. Ef menn fengjust til þess að koma niður úr skýjunum og líta rólega á málið, eins og það virkilega liggur fyrir, þá þarf ekki að eyða mörgum orðum um það, að þessi þjóðareign gefur ekki meira af sjer en sem svarar því „kapitali“, sem nefnt er í frv.; og þessvegna er aðeins farið fram á, að ríkið selji eignina sjer skaðlaust. Öðru atriði verð jeg líka að neita afdráttarlaust, að Vestmanneyingar hafi haft nokkur undirmál við stjórnina um málið. Jeg veit, að hæstv. stjórn hefir tekið sína afstöðu frá sjónarmiði þeirra manna, sem lita á hlutina eins og þeir eru í raun og veru, en setur sig ekki á neinn annan sjónarhól, til þess að gera sjer allskonar „illusionir“ um málið, eins og bæði hv. 5. landsk. (JJ) og hv. 1. landsk. (SE) hafa gert. Jeg er sammála því hjá hv.þm. A.- Húnv. (GÓ) - enda hefi jeg altaf haldið því fram - að það er sitt hvað fyrir ríkið, að selja þjóðeignir Pjetri eða Páli, eða bæjarfjelögum. En þrátt fyrir það, þótt þjóðjarðir hafi verið seldar þannig, að í einstöku tilfellum hafi menn grætt á að selja þær aftur, þá hafa margir góðir og gegnir bændur uppi í sveit sagt mjer það, að yfir höfuð væri það besta fyrirkomulagið, að bændur ættu sjálfir jarðirnar, sem þeir sætu á. Og þótt þjóðjarðasalan hafi í einstöku tilfellum komið þannig út, að viðkomandi menn hafi grætt á jörðunum með því að selja aftur, þá eru þau tilfelli ekki mjög mörg; og í öðru lagi sje jeg ekki, hvaða stórskaði er skeður, þótt einstöku maður græði. Þjóðfjelagið á borgara sína með húð og hári, og það hefir ótal leiðir til að ná sköttum af þeim. Það er vitnað í fasteignamatið og talað óspart um það, hvað ríkið hafi látið lönd og lóðir í Vestmannaeyjum afaródýrt. En ríkið hefir í raun og veru ekki látið neitt til annars en sjálfs sin, því að ríkið á íbúana og hefir öll ráð til að ná sjer niðri á þeim í sköttum. Annars skal jeg geta þess, að við hv. 2. þm. G.-K. (BK) höfum borið okkur saman um þá brtt, sem er fram komin, og munum geta aðhylst hana. Hún gerir ekki svo mikinn mun frá því, sem við höfum lagt til. Fyrir mitt leyti get jeg sjerstaklega aðhylst hana vegna þess, að jeg álít, að hana samþ. þeir einir, sem vilja gefa kost á, að Vestmannaeyjar kaupi landið; en hinir vitanlega gera það ekki. En eins og jeg tók fram við 2. umr., þá er það aðalatriðið, sem ber á milli. Þó að hv. andmælendur hafi gripið í þessar háu tölur, fasteignamatið, til þess að láta kaupin sýnast ómögulegan hlut á grundvelli frv., þá hefir í raun og veru undiraldan verið sú hjá hv.þm., að þeir hafa viljað málið feigt.

Atvinnumálaráðherra(MG): Jeg fjekk greinilegt svar hjá hv. 1. þm. Eyf. (EÁ), að það sje meiningin, áð bera málið fram seinna í þáltill.formi. En þáltill. þessa efnis skilst mjer, að stjórnin geti varla borið fram, þar sem að líkindum verður um áskorun á stjórnina að ræða, eins og venja er til um þáltill. Úr þessu mætti auðvitað bæta með því, að hv.þm. Vestm. (JJós) flytti till. eða einhver annar, sem vill selja, eins og t. d. hv. 5. landsk. (JJ); því að nú er það upplýst, að hann vill selja, ef nóg verð fæst, að hans dómi. Hv. 1. landsk. (SE) þarf jeg litlu að svara. En jeg gekk ekki út frá, að það væri bæjarfógetinn í Vestmannaeyjum, sem ætti að útnefna matsmennina, af því að þeir eiga að vera búsettir utan Vestmannaeyja.  Það varð misskilningur milli okkar hv. 1. landsk. (SE) út af reikningi mínum. En við höfum nú leiðrjett hann undir fjögur augu. En hafi aðrir misskilið, er rjett að taka það fram, að jeg hugsaði mjer að leggja á vöxtu með 6% vöxtum aðeins það, sem borgað yrði umfram það, sem Eyjamar renta sig nú, og láta standa í 60 ár; þá er kaupverðið orðið alls um 1 milj., því þessi 50 þús. verða eftir 60 ár orðin 800 þús. Hefi jeg altaf gengið út frá 6%, en ekki 5%, eins og í brtt. Einnig hefi jeg sagt það, að jeg vil heldur selja allar Eyjarnar, ef þær verða seldar, heldur en part. Hv. þm. A.-Húnv. (GÓ) kvaðst vera á móti allri þjóðjarðasölu, en fanst þó frekar ástæða til að selja, þar sem bæjarfjelag ætti í hlut. Þó skildist mjer hann vera óráðinn um, hvort hann vill selja eða ekki. En það er meiningarlaust fyrir þá, sem eru ráðnir í því að selja ekki, að greiða atkv. með að kosta til virðingar á Eyjunum. Þá kem jeg að hv. 5. landsk. (JJ). Hann er altaf að vitna í fasteignamatið. Jeg sýndi þessum hv.þm. fram á, að lóð, sem er metin á 400 kr. í fasteignamati, rentar sig næstu 80 ár ekki meira en fyrir 100–150 kr. Þessa vill hann ekki taka tillit til, en segir, að sama ráði um þessar eignir og jarðeignir uppi í sveit. Þetta er ekki rjett, af þeirri einföldu ástæðu, að þær síðarnefndu eru ekki leigðar til svo langs tíma. Væri þær leigðar til svo langs tíma, hefði það stórkostleg lækkandi áhrif. Lóðirnar í Vestmannaeyjum hafa verið leigðar svo óheppilega, að það hefir rýrt verðgildi þeirra fyrir ríkissjóð. Nú hefir langmest af þeim verið leigt á síðustu 10 árum, svo yfirleitt eru 70–80 ár þangað til þær losna. Þrátt fyrir alt þetta leyfir hv. 5. landsk. (JJ) sjer að halda því fram, að fasteignamatið eigi að leggjast til grundvallar, þótt upplýst sje, að það geti ekki verið miðað við afgjaldið, heldur söluverð leigurjettindanna. Jeg hefi sýnt fram á það, að 70–80 ár hjer eftir gefa lóðir þessar ekki meira af sjer en þriðjung til fjórðung matsverðsvaxta, og að því væri eins hagstætt fyrir ríkissjóð að selja nú fyrir 250.000 eins og fyrir 1 milj. kr. eftir 60–70 ár. Þetta skilur hv. 5. landsk. (JJ) ekki, heldur tekur það ráð að bera mig brigslum og bregða mjer um hlutdrægni, heimsku eða tvöfeldni í málinu. En jeg læt mig það engu skifta. Fjarstæður hans snerta mig ekki. Hv. þm. (JJ) var að tala um tvær grímur, sem jeg notaði venjulega. Minst veit hann um það, en jeg held hann hafi sjálfur tvær grímur í þessu máli. Mig grunar sterklega, að hann vilji ekki selja, en hann vill ekki segja það. Hv. þm. (JJ) hugsar sjer, að hann geti altaf bjargað sjer á því, að ekki komi nógu hátt boð. Út af þingfrjettunum í Tímanum skal jeg viðurkenna, að jeg hjelt, að hv. 5. landsk. (JJ) hefði skrifað þær; en jeg get vel gengið inn á, að hann hafi ekki gert það; enda voru þetta rjettari þingfrjettir og betri en hann hefir venjulega skrifað. Þó má enganvegin misskilja mig svo, að þær væri rjettar, enda væri alt of mikið að búast við því. Hv. þm. sneri alveg frá þeirri heimsku sinni, að nokkuð væri „ómóralskt“ í því að selja sinn leigurjett, en sagði, að aðferð mín í málinu væri „ómórölsk“; því hefir hann ekki fundið upp á fyr. Næst verður það líklega „ómóralskt“ hjá hv.þm. Vestm. (JJós) að bera þetta frv. fram. Annars vil jeg benda hv. 5. landsk. (JJ) á, að maður eins og hann getur ekki greint í sundur, hvað er „móralskt“ og hvað „ómóralskt“.

Forsætisráðherra (JM): Út af því, sem sagt hefir verið um útnefningu matsmanna, vil jeg láta þess getið, að þar sem matsmenn eiga að vera búsettir utan Vestmannaeyja, þá er þar með sagt, að bæjarfógetinn í Vestmannaeyjum á ekki að nefna þá. Hann hefir ekki heimild til að kveðja menn, nema í sínu eigin lögsagnarumdæmi. Þegar Hafnarfjörður keypti nokkurt land af ríkinu, er metið var, voru matsmenn teknir úr Reykjavík og nefndir til af bæjarfógetanum hjer. Jeg vil þó ekki beinlínis segja, að þetta sje ómögulegt fyrir bæjarfógetann í Vestmannaeyjum, ef mennirnir samþykkja það fyrirfram. Það er tæplega gert, að minsta kosti ekki, er ríkið á í hlut. Ekki get jeg sagt, að jeg sje beint á móti því, að ákveða, að hæstirjettur kveðji matsmenn; en jeg verð að segja, að dálítið þykir mjer það óviðkunnanlegt, nema hæstirjettur hafi sjálfur samþykt það.

Einar Árnason Það eru örfá orð út af því, sem hæstv. atvrh. (MG) tók fram, að stjórnin gæti naumast borið fram þáltill. Jeg get ekki fallist á, að það sje rjett. Hann tók það fram, að þáltill. væri venjulega áskorun á stjórnina; en það þarf ekki nærri því æfinlega að vera og er heldur ekki svo. Þál. getur verið og er oft heimild fyrir stjórnina, og meira að segja eru dæmi til, að þingið hafi samþ.þáltill., sem var hvorki áskorun nje heimild, heldur bein ákvörðun. Formið getur verið margvíslegt. Jeg lít svo á, að stjórnin geti alveg eins borið fram þáltill. í heimildarformi, eins og t. d. frv., sem heimila stjórninni hinar og þessar framkvæmdir. Hvað það snertir, að þeir greiði atkv. með þessari till., sem vilja selja, en hinir ekki, þá verð jeg að segja það, að það er ekki hægt að slá neinu föstu um það nú, hvernig þeir menn muni haga sjer í framtíðinni, sem greiða atkv. með till. Enda óþarfi að vera með bollaleggingar um það. Viðvíkjandi því, sem hæstv.forsrh. (JM) tók fram um hæstarjett, þá skildi jeg hann svo að lokum, að hann sæi ekki ástæðu til að vera á móti þessu formi, að hæstirjettur útnefndi matsmenn. Okkur flm.till. var þetta nokkurnvegin ljóst, sem hæstv.forsrh. tók fram viðvíkjandi forminu, en fundum ekki frambærilegar ástæður gegn því, að hæstirjettur kæmi þarna í stað bæjarfógeta.

Guðmundur Ólafsson Það var út af orðum hæstv. atvrh. (MG). Honum fanst jeg vera óráðinn um atkv. mitt, og vildi ráðleggja mjer að greiða ekki atkv. með auknum kostnaði í málinu. Þegar jeg talaði, var búið að heyrast til svo margra hv.þm. með brtt., að jeg þóttist viss um, að hún yrði samþ. En með samþykt hennar er ekki hætta á því, að greiða þurfi fullnaðaratkv. með málinu á þessu þingi. Því að það er beinlínis tekið fram í till., að matsgerðina eigi stjórnin að leggja fyrir þingið, ásamt till. sínum. Og það er ómögulegt að gera ráð fyrir því, að það verði hægt á þessu þingi. Brtt. gerir í þessu tilliti engan mun frá því, sem er í 4. gr. frv.; aðeins er það þessi þriggja manna nefnd, sem brtt. ákveður. Brtt. hefir það fram yfir, að með henni er því slegið föstu, að málið verður ekki afgreitt að fullu af því þingi, sem nú situr. Verði jeg hjer heill á húfi á næsta þingi, vona jeg, að jeg hafi athugað málið það vel, og sje reyndar búinn að því nú, að mjer verði ekki skotaskuld úr því að greiða atkv. um málið.

Sigurður Eggerz Hæstv. atvrh. (MG) hefir nú skýrt frá því, að það sje munurinn á 200 þús. og 250 þús., eða 50 þús. krónur, sem hann vill ávaxta í 60 ár. Telur hann, að sá munur græðist á sölunni, en það er nú allathugaverð staðhæfing. Því þó leigurnar sjeu nú aðeins 10 þúsund, hvað verða þær eftir 10 ár, ef þær verða smátt og smátt fimmfaldaðar eða tífaldaðar. Og svo ennfremur, hvers virði eru Vestmannaeyjar orðnar eftir 60 ár? Annars þykir mjer framkoma hv.þm. Vestm. (JJós) harla einkennileg. Hann ræðst á mig með stóryrðum fyrir stefnubreytingu í málum þessum. Hvar er sú stefnubreyting?

Hvar eru stóryrðin?

Það þýðir ekkert að vitna í Hvanneyrarsöluna í þessu sambandi, því þar er aðstaðan alt önnur. En hvað hefi jeg annars lagt til nú? Það eitt, að ekki verði hrapað að sölu Eyjanna undirbúningslaust, heldur verði málið rannsakað gaumgæfilega og síðan lagt fyrir þingið aftur. Alt hjal um stefnubreytingu hjá mjer er því ekkert annað en bull.  (Forseti, HSteins: Þetta er ekki þinglegt orð.)  Þá verð jeg að reyna að finna eitthvert annað orð.

T. d. „bjánaskapur“.

Hv. þm. skilja annars vel, hvað jeg meina. Jeg hefi sýnt fram á, að framkoma mín er enganvegin í ósamræmi við framkomu mína áður í svipuðum málum, og þarf ekki að fjölyrða frekar um það atriði. En jeg er ekki viss um, að þessi nýi „mórall“, sem hv.þm. Vestm. (JJós) vill innleiða um sölu á fasteignum ríkisins, þyki til fyrirmyndar. Það er alviðurkent, að fasteignamatið er yfirleitt svo lágt, að ef „prívat“-maður er spurður að því, hvort hann vilji selja fasteign sína fyrir fasteignamatsverð, þá hlær hann að slíkri firru. En hjer á að gera menn tortryggilega, ef þeir vilja ekki gleypa við því, að selja Vestmannaeyjar langt undir fasteignamatsverði. Jeg verð að segja, að í þessu máli er rekin ósæmileg hreppapólitík, og það er enganvegin heppilegt að koma því inn hjá fulltrúum þjóðarinnar, að þeir eigi að vera ólmir með sölu fasteigna ríkisins fyrir svo sem 1/2–2/3 fasteignamatsverðs, aðeins ef háttv. kjósendur æskja kaupanna. Og ekki mun jeg blikna nje blána, þó að mjer sjeu sendar hnútur fyrir að vilja ekki kasta einum auðsælasta bletti landsins fyrir verð, sem er langt fyrir neðan fasteignamat. Og það mun sannast, þegar til þjóðarinnar kasta kemur, þá verður ekki talinn neinn fyrirmyndarbúskapur að vilja selja Eyjarnar svo vægu verði. Ef mönnum, sem hafa til að bera agnarögn fjármálavits, verður tíðrætt um þetta frv. hv.þm. Vestm. (JJós), þá verður þeim það eitt á að brosa, brosa að fífldirfsku hv.þm. (JJós), þegar hann hjelt, að hann fengi meirihl. þingmanna til fylgis við þau firn, að selja Eyjarnar fyrir svo hlægilega lágt verð. Af því hæstv. atvrh. (MG) vildi slá því föstu, að við í meirihl. fjhn. hefðum bundið atkv. okkar með endanlegri sölu Eyjanna, þá skal jeg fyrir mitt leyti lýsa yfir því, að mitt atkvæði mun fara eftir því, hvort jeg verð ánægður með matsverðið, hvort jeg tel það, eftir atvikum, hæfilegt söluverð. Ef matsverðið verður þannig, að um tjón sje að ræða fyrir ríkissjóðinn, þá get jeg ekki með atkvæði mínu heimilað söluna. Ef verðið yrði annars svo hátt, að jeg teldi athugavert fyrir Vestmannaeyjar að hleypa sjer í kaupin, þá gæti jeg heldur ekki heimilað söluna. Margs er að gæta. Jeg skal enda mál mitt með því að undirstrika, að þá er hreppapólitíkin farin að færast í aukana hjer á þingi, ef að það þykir rjett, að ráðist sje á menn með gífuryrðum, þó að þeir segi nei við annari eins óhæfu og þeirri, að selja Vestmannaeyjar meira en helmingi lægra verði en fasteignamat þeirra segir til.

Jónas Jónsson Hv. þm. Vestm. (JJós) hjelt nú, að hann myndi eitthvað viðvíkjandi umtöluðu verði í fjhn.; en þegar til kom, mundi hann ekki einu sinni fyrir víst eftir þessum 300 þús., sem áður höfðu vafist fyrir honum. Hinsvegar taldi hann sig muna, að jeg hefði í nefndinni eggjað hann á að bjóða hærra verð fyrir Eyjarnar en hann gerði í frv. Þetta síðarnefnda er rjett. Í nefndinni vildi jeg sýna honum það vinarbragð, að benda honum á, til þess að forða honum frá þeirri vanvirðu að hafa boðið 200 þús. kr., að rjettast væri fyrir hann að nefna hærri tölu. Það er líka augljóst, að hann stæði betur að vígi nú, ef hann hefði a. m. k. stungið upp á fasteignamatsverði þegar í upphafi. Þá gæti engum manni dottið í hug, að hann hefði ætlað að nota atkvæði sitt til þess að ríkissjóður seldi Eyjarnar fyrir ósæmilega lágt verð. Hv. þm. (JJós) segist ekki hafa beðið um Eyjarnar að gjöf. Það er að vísu rjett, en þó álíta ýmsir, þar á meðal merkir íhaldsmenn, að verðið, sem hann nefnir í frv., sje svo lágt, að það nálgist gjöf. Enda mun alment talið hneyksli, að láta sjer detta í hug, að Vestmannaeyjar verði seldar fyrir þriðjung af verði húss Nathan & Olsens hjer í Reykjavík. Hv. þm. (JJós) segir, að engin undirmál við hæstv. stjórn hafi átt sjer stað í sambandi við þetta mál. Því hefir enginn haldið fram. En hitt hefi jeg sagt, að ef afstaða hæstv. stjórnar væri ekki hreint og beint sprottin af vitleysu, þá væru einhver undirmál eina hugsanlega skýringin. Jeg skal jafnframt taka það fram, að jeg vil halda mjer að fyrri skýringunni, að framkoma hæstv. stjórnar stafi af tómri fávisku, og má hæstv. stjórn vel una þeirri skýringu, eftir atvikum. Höfuðgallinn á útreikningum hæstv. atvrh. (MG) um, hversu mikið ríkissjóður hafi upp úr því, að selja Eyjarnar fyrir 250 þús., sem síðan skuli ávaxta um 60 ára skeið, er sá, að hann gleymir að taka með í reikninginn, hversu mikils virði Eyjarnar geta verið orðnar að 60 árum liðnum. Hversu mikið hafa lóðir hjer í Reykjavík ekki hækkað í verði síðastliðin 60 ár? Og hvað hafa Vestmannaeyjalóðirnar ekki hækkað í verði á 60 árum? Jeg þykist vita, að hv.þm. Vestm. (JJós) sje kunnugt um, að það verð, sem talað var um, fyrir nokkru, að selja Eyjarnar einni selstöðuversluninni fyrir, þolir ekki einu sinni nokkurn samanburð við 200 þús. krónurnar, sem hv.þm. (JJós) nefnir í frv. sínu. Þegar nú fasteignamat Eyjanna, 600 þús. kr., er langt fyrir neðan sannvirði þeirra, og þar sem ennfremur má gera ráð fyrir því, að á næstu 60 árum stækki kaupstaðurinn allmikið og nýir grunnar og nýir fiskreitir verði teknir til notkunar, þá má öllum verða ljóst, hvílíkur geysilegur munur verður á verðmæti Eyjanna nú og að 60 árum liðnum, þegar þær að miklu leyti verða lausar úr ábúð. T. d. veit jeg um eina lóð, sem hv.þm. (JJós) mun þekkja vel og er tuga þúsunda virði, en sem nú eru goldnar eftir 150 kr. árlega. Hvað verður eftirgjald þessarar lóðar að 60 árum liðnum? Svona mætti lengi telja. Þessvegna er það hreinasta vitleysa, að ætla sjer að „kapitalísera“ svo lága upphæð sem hæstv. atvrh. nefnir, því allir vita, að slíkur höfuðstóll vex mun hægar en verðmæti lóðanna sjálfra. Hæstv. atvrh. (MG) gerði ráð fyrir því, að jeg væri í hjarta mínu á móti sölu Eyjanna. Það kemur málinu, á þessu stigi, í rauninni ekkert við. Um söluna sjálfa kemur atkvgr. ekki til greina fyr en mat hefir farið fram, sem e. t. v. verður um þetta leyti að ári.

Frsm. minnihl. (Jóhann Jósefsson) Ef það er rjett, sem hv. 5. landsk. (JJ) sagði, að Vestmannaeyjar hafi á fáum árum hækkað mjög í verði og eigi eftir að hækka enn í verði í framtíðinni, sem er vitaskuld undir því komið, að atvinnuvegir Eyjaskeggja blómgist áfram og atorka einstaklinganna verði söm hjer eftir sem hingað til, þá sýnist ekki ósanngjarnt, að sjálft bæjarfjelagið njóti að einhverju leyti þess hagnaðar, sem á þennan hátt verður af hækkandi verði landsins. Annars hefir mál þetta verið rætt nægilega frá öllum hliðum. Það hefir sýnt sig, að þeir tveir hv.þm. (SE og JJ), sem mest hafa hamast á móti frv., eru því sárgramir, að hafa ekki getað kæft það þegar í upphafi. Þessvegna hafa þeir gripið til þess óyndisúrræðis, að veitast að mjer persónulega. Þetta gerir mjer auðvitað ekkert til, en sýnir aðeins úrræðaleysi þessara hv.þm. Jeg kippi mjer ekkert upp við það, þó hv. 1. landsk. (SE) velji mjer óviðurkvæmileg orð.  Hv. þm. (SE) er landsk.þm., enda fer hann sjaldnast í felur með þá vegtyllu sína. Hann víkur óþarflega oft að því, að tala um hreppapólitík annara þm. Það er alls ekki rjett af hv.þm. (SE), að láta gremju sína bitna á einstökum þm., þó að hann þykist þurfa að leggjast á móti sanngirnismálum einstakra hjeraða eða kaupstaða landsins. Þetta er leitt, en háttv.þm. (SE) má sjálfum sjer, en ekki mjer, um kenna. Það er rangt, að jeg hafi ráðist sjerstaklega að hv.þm. (SE); en sumir menn, og þar á meðal hv. 1. landsk. (SE) eru svo viðkvæmir, að varla má anda á móti þeim, án þess alt sjeu kölluð stóryrði. En þessum mönnum er einmitt sjálfum hættast við að verða „stóru orðunum“ að bráð, eins og hv. 1. landsk. (SE) henti nýlega. Hv. þm. (SE) varaði hv. deild alvarlega við einhverjum nýjum „móral“, sem jeg á að vera að innleiða hjer. Jeg veit satt að segja ekki, hvort nokkur annar hv.þm. hefir orðið var við þennan nýja „móral“, sem hv. 1. landsk. (SE) talar um. Það er að vísu tilefnislaust hjer, að vara menn við nýjum „móral“, en tilgangur hv.þm. (SE) er eflaust góður. Hann vill hvergi hafa annað en góðan „móral“ í hinu pólitíska lífi, hvorki utan þings nje innan, og telur sig geta frómt úr flokki talað. Þetta, að hv.þm. (SE) sjer hjer grýlu, sem engir aðrir sjá, er því einungis sprottið af ákafa hans og einlægni í því, að hleypa hvergi að hinu opinbera lífi neinum misjöfnum „móral“. En það er alveg ástæðulaust að vara hv. deild við till. mínum í máli þessu, því bak við þær liggur fullkomin sanngirnis- og rjettlætiskrafa.