Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Menntmrh. (Gylfi Þ. Gíslason) Hæstv. forseti. Þetta frv. er samið af nefnd, sem menntmrn. skipaði á sínum tíma og í áttu sæti þeir Brandur Jónsson skólastjóri Málleysingjaskólans, Ásgeir Pétursson deildarstjóri í menntmrn. og Stefán Ólafsson læknir. - Var nefndin sammála um að leggja til við menntmrn., að þetta frv. yrði flutt hér á hinu háa Alþingi í þeirri mynd, sem frv. hefur á þessu þingskjali, sem hér liggur fyrir. Í I. kafla frv. er rætt um skólann og hlutverk hans. Í 1. gr. er gert ráð fyrir því, að sá skóli, sem hér hefur starfað síðan 1922 undir nafninu málleysingjaskóli, skuli hljóta nýtt nafn og nefnast heyrnarleysingjaskóli. - Er gerð grein fyrir því í áliti nefndarinnar, hvers vegna sú nafnbreyting sé eðlileg og raunar mjög æskileg. Þeir nemendur, sem stunda nám í þessum skóla, eru fyrst og fremst heyrnarlausir, en ekki mállausir. Þau vandkvæði, sem þeim eru á höndum og gera sérstaka skólagöngu af þeirra hálfu nauðsynlega, er sú staðreynd, að þeir eru heyrnarlausir. Þykir því eðlilegt; að það komi fram í nafni skólans. Í 2. gr. er kveðið svo á, að læknar skuli tilkynna skrifstofu landlæknis, þegar þeir komast að raun um, að barn innan 7 ára aldurs hafi svo litla heyrn, að lítil líkindi séu til þess, að það læri málið, eða hætta sé á, að það missi málið vegna heyrnarleysis. Þá er og í þessum 1. kafla frv. ákvæði um það, að foreldrum þeirra barna, sem annaðhvort eru fædd með svo litla heyrn eða heyrn þeirra hefur skemmzt svo af sjúkdómum, slysum eða öðrum orsökum, að það læri ekki málið á eðlilegan hátt, sé skylt að senda þau til náms í heyrnarleysingjaskólanum, þegar þau eru fjögurra ára gömul, og er því gert ráð fyrir, að skólaskylda heyrnarlausra eða heyrnarlítilla barna byrji þegar við fjögurra ára aldur. Þegar sérstakar ástæður eru fyrir hendi, getur fræðslumálastjóri þó í samráði við skólastjóra veitt undanþágu frá þessum ákvæðum um, hvenær barnið skuli koma til náms í skólanum. Í II. kafla frv. er gert ráð fyrir því, að menntmrh. setji eða skipi skólastjóra og fasta kennara við skólann. Skulu þeir vera opinberir starfsmenn og taka laun samkvæmt launalögum. Stundakennara má svo ráða eftir því, sem þörf krefur, í samráði við fræðslumálastjóra. Í III. kafla er gert ráð fyrir því, að skólinn sé hreinn ríkisskóli, þ.e. að kostnaður hans greiðist að öllu leyti úr ríkissjóði. Í IV. kafla er kveðið svo á, að menntmrn. skuli hafa á hendi yfirstjórn skólans, en skólastjóri fara með umboð fræðslumálastjórnar gagnvart kennurum skólans og nemendum og forráðamönnum þeirra. Kennsla hefur verið höfð um hönd hér á landi gagnvart heyrnarleysingjum allar götur síðan 1865. En 1922, þegar málleysingjaskólinn var stofnaður, var breytt mjög til um kennsluaðferðir og ný kennsluaðferð tekin upp. Þá var hafið að kenna heyrnarleysingjum talmál, en ekki eingöngu byggt á notkun bendingakerfis, svo sem verið hafði fram til þess tíma. Í frv. hefur verið lögð sérstök áherzla á að kveða sem skýrast á um, hverja heimilt sé að taka í skólann. Í l. frá 1922 um kennslu heyrnarleysingja var líka gert ráð fyrir því, að taka mætti í skólann blind, málhölt og vitsljó börn. En kennsla slíkra barna er í raun og veru algerlega ósamrýmanleg kennslu heyrnarleysingja. Höfuðatriði þeirrar kennslu, sem hefur farið fram við málleysingjaskólann og gert er ráð fyrir að fari fram í heyrnarleysingjaskólanum, er að kenna heyrnarleysingjum mál. Þeir hafa sömu meðfædda hæfileika og aðrir til þess að skapa sér mál, en vegna þess að heyrnina vantar, geta þeir ekki lært málið á sama hátt og þeir, sem heyra. Um blind, málhölt og vitsljó börn gegnir að sjálfsögðu allt, allt öðru máli, og er því eðlilegt að fella úr núgildandi lögum heimild til þess að taka slík börn í þennan skóla, þar sem kennsla þeirra má ekki fara saman. Í gildandi lögum frá 1922 um kennslu heyrnarleysingja eru engin sérstök ákvæði um sérmenntun heyrnarleysingjakennara. Kennarar með kennarapróf frá Kennaraskóla Íslands hljóta ekki tilsögn í kennslu heyrnarleysingja, enda nám þeirra miðað við það að kenna heyrandi nemendum lögboðnar námsgreinar. Í heyrnarleysingjakennslunni eru hins vegar allar hinar lögboðnu bóklegu greinar almennra skóla, aðrar en móðurmálið, meira og minna aukaatriði, en kennslan öll miðast við að skapa mál hjá nemendunum, því að málið er grundvöllurinn, sem öll önnur kennsla verður að byggjast á. Þess vegna er sérmenntun þeirra kennara, sem þessa kennslu annast, nauðsynleg, til þess að réttur og góður árangur náist. Þar sem þess er hins vegar ekki að vænta, að stofnaður verði hér á næstunni sérstakur skóli fyrir heyrnarleysingjakennara, er ekki um annað að gera en að senda þá til náms við erlendar stofnanir. En þó er hins vegar eðlilegt og sjálfsagt, að þeir fengju áður þá fræðslu um þessi efni, sem hægt væri að láta þeim í té hér heima, og væri það eðlilegt verkefni heyrnarleysingjaskólans. Að svo mæltu leyfi ég mér að leggja til, hæstv. forseti, að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. menntmn.

Sjútvmrh. (Emil Jónsson) Hæstv. forseti. Frv það, sem hér liggur fyrir, er flutt til staðfestingar á brbl., sem út voru gefin um sama efni 30, sept. s.l., og fer í aðalatriðum fram á það, að samningur sá, sem í gildi hefur verið á milli læknafélaga og sjúkrasamlaga, verði framlengdur enn um sinn í þrjá mánuði, með nokkrum breytingum þó. Í samningi þeim, sem gilti á milli Sjúkrasamlags Reykjavíkur og Læknafélags Reykjavíkur frá 19. maí 1960, er svo ákveðið, að hvor um sig af aðilunum skuli tilnefna fulltrúa, ekki færri en tvo og ekki fleiri en fimm, í nefnd, er vinni að endurskoðun á öllu skipulagi læknaþjónustu, sem veitt er á vegum Sjúkrasamlags Reykjavíkur, svo og greiðsluháttum fyrir þá þjónustu. Þessi nefnd virðist ekki hafa starfað sem heild fyrr en þá a.m.k. mjög nýlega, en Sjúkrasamlag Reykjavíkur hefur haldið því fram, að það hafi eða stjórn þess gengið eftir því við nefnd Læknafélagsins, að sameiginlegir fundir yrðu haldnir um þetta mál. Í júlílok s.l. sagði Læknafélag Reykjavíkur upp samningnum, sem í gildi var, án þess að nokkuð hefði gerzt í því, að þessi nefnd, sem átti að starfa á vegum Læknafélags Reykjavíkur og sjúkrasamlagsins, hefði komið saman. Hinn 10. ágúst s.l. var aftur á móti lagt fram frv. til breyt. á þessum samningi af formanni samninganefndar Læknafélagsins og lagt til við Sjúkrasamlag Reykjavíkur, að sá háttur yrði tekinn upp eða sú skipun yrði tekin upp á þessum málum, sem þetta samningsfrv. gerði ráð fyrir. Það skal þó tekið fram, að í þessu frv. var ekki getið um eða gert ráð fyrir, hverjar greiðslur skyldu koma fyrir þá þjónustu, sem veitt var af hálfu Læknafélags Reykjavíkur, heldur yrði gerð grein fyrir því síðar, eins og var gert, rétt áður en samningurinn gekk úr gildi. Þegar þetta uppkast að nýjum samningi var athugað af hálfu stjórnar Sjúkrasamlags Reykjavíkur, kom í ljós, að það tók aðeins til læknishjálpar hjá heimilislæknum, hjá háls-, nef- og eyrnalæknum og hjá augnlæknum, sem var aðeins nokkur hluti þess, sem samningurinn, sem gilt hafði, hafði fjallað um. Þegar eftir því var gengið, hvernig á því stæði, að þetta næði ekki til alls samningsins, var því svarað til, að síðar mundu svo koma tillögur um aðra sérgreinaþjónustu og læknisþjónustu á sjúkrahúsum. Í þessum nýju tillögum fólst, að því er talið var, gerbreyting frá því, sem áður var. Samningaviðræður hófust svo á milli aðilanna um miðjan ágúst s.1., en efni málsins var talið svo yfirgripsmikið af hálfu Sjúkrasamlags Reykjavíkur, að það taldi alveg útilokað að ljúka umr. um þetta fyrirkomulag fyrir 1. okt., eins og þyrfti þó að hafa verið, þar sem samningnum hafði verið sagt upp frá þeim degi að telja. Samningamenn Sjúkrasamlags Reykjavíkur kváðu samlagið á þessu stigi hvorki geta samþykkt uppkastið né hafnað því í heild. Í fljótu bragði virtist það hafa að geyma bæði óaðgengilega hluti og mjög athyglisverða hluti. Samlagið liti á þetta uppkast sem fyrsta skrefið í þeirri endurskoðun, sem fram ætti að fara. Samlagið vildi athuga uppkastið gaumgæfilega, þar sem í því fælust mjög veigamiklar breytingar á núverandi skipun, ræða við Læknafélag Reykjavíkur um málið og væntanlega koma fram með gagntillögur til athugunar fyrir Læknafélagið. Til alls þessa þyrfti hins vegar talsverðan tíma og miklu lengri en til 1. okt. Í þessu sambandi var bent á, að aðeins 11/2 mánuður væri til stefnu, en samlagið hefði ekkert færi haft á að kynna sér uppkastið áður, í öðru lagi, að engar tillögur lægju enn fyrir um sérfræðinga og sjúkrahúslækna, og loks, að enn hefðu engar kaupkröfur verið settar fram. Töldu þeir því óhjákvæmilegt, að ef samningar ættu ekki að falla niður frá 1. okt., þá yrði að semja til bráðabirgða á grundvelli gildandi samnings, á meðan viðræður um skipulagsbreytinguna stæðu. Töldu þeir, að samlagið mundi fallast á að greiða hækkun, eins og opinberir starfsmenn væntanlega fengju, því að hún hafði ekki þá verið ákveðin, á þann hluta af núverandi greiðslum til lækna, sem talinn yrði til launa. Lögðu þeir jafnframt til, að Hagstofa Íslands yrði beðin að reikna út, hvaða hækkun læknar ættu að fá á kostnaðanhlutanum, þar eð allir kostnaðarliðir munu hafa hækkað, og lögðu til, að samið yrði um þær hækkanir, annaðhvort til óákveðins tíma, t.d. með mánaðar uppsagnarfresti, eða þá til ákveðins tíma, t.d. til 1. apríl 1962. Formaður samninganefndar Læknafélagsins, sem um þetta fjallaði við stjórn sjúkrasamlagsins, tók þessari málaleitun stjórnar sjúkrasamlagsins vel. Nú urðu mannaskipti í nefnd Læknafélagsins vegna brottfarar úr bænum og aðrir komu í staðinn, en þó ekki fyrr en það miklu seinna, að viðræður hófust ekki á ný fyrr en í byrjun septembermánaðar. Þá var enn haldið áfram að ræða þá bráðabirgðalausn, sem þyrfti að fást, á meðan verið væri að semja um aðalatriði og efni málsins, þ.e.a.s. um hina breyttu nýju skipan og um launakröfurnar, sem að vísu voru þá ekki enn, í byrjun septembermánaðar, komnar fram. Sjúkrasamlagsstjórnin gekk inn á, eftir að þessi mál höfðu verið rædd aliýtarlega á milli nefndahlutanna, að greidd yrði uppbót á laun læknanna og þá greiðslu, sem þeim er ætluð fyrir ýmsum kostnaði, sem þeir hafa í sambandi við þjónustu sína, þannig að meðalhækkun á greiðslu sjúkrasamlagsins til læknanna yrði þessu millibilstímabil um 13%, og er þá reiknað með, að kauphluti greiðslnanna hækkaði um 13.8%, eins og hjá opinberum starfsmönnum, en kostnaðarhlutinn um 11.9% eða 12%, þannig að meðaltalshækkun yrði 13%, og þetta yrði látið gilda frá 1. júlí s.l., eins og hjá opinberum starfsmönnum, og til áramóta, en á því tímabili var gert ráð fyrir að samningaviðræðurnar hefðu farið fram og náðst hefði þar einhver niðurstaða. Eins og ég hef margtekið fram hér, voru þessar viðræður, sem þarna fóru fram, einungis um þá hlið málsins, sem sneri að bráðabirgðalausn Fyrir tímabilið á meðan verið væri að semja, svo að tækifæri gæfist báðum aðilum til þess að reyna til þrautar, hvort um samninga gæti orðið að ræða. Á þetta féllst samninganefnd Læknafélagsins, og var því ekki talið, að út af þessu þyrftu að verða nein vandræði. Enn fremur var leitað til stjórnar Læknafélagsins um málið, og hún féllst líka á þetta fyrirkomulag, að það yrði haft, á meðan leitað væri eftir hinum endanlegu samningum. Síðan kemur það fyrir, að á fundi Læknafélagsins, sem haldinn var um málið skömmu síðar, - það mun hafa verið 13. sept., - var þetta fyrirkomulag fellt, þrátt fyrir það að samninganefnd Læknafélagsins hafði samþykkt það og stjórn Læknafélagsins mælt með því. Þegar svo var komið, var ekki annað eftir að gera en að ganga úr skugga um, hvort nokkur leið væri til þess að komast að einhverri niðurstöðu um hina nýju skipun. En meira að segja á þessu stigi höfðu læknarnir ekki enn borið fram kaupkröfur sínar, þær komu fyrst viku áður en samningurinn átti að ganga úr gildi, svo að það var gefið, að þarna gat ekki verið um mikinn tíma að ræða til þess, að samningaviðræður gætu farið fram, Þegar svo var komið og sýnilegt, að engir samningar mundu geta náðst, blasti það við, að öll læknaþjónusta í Reykjavík, og síðar öll læknaþjónusta, þar sem samningar voru í gildi við sjúkrasamlög, félli niður á vegum sjúkrasamlagsins og að greiðsla yrði ákveðin fyrir þá læknaþjónustu, sem veitt yrði, samkvæmt þeim taxta, sem læknarnir þá settu. Þetta var talið mjög óheppilegt í alla staði, því að það hafði komið í ljós, eftir að Sjúkrasamlag Reykjavíkur hafði gert á því nokkra athugun, að greiðslur samkvæmt taxta læknanna, eins og hann var fram settur í kröfum þeirra, mundi þýða um það bil 100% eða rúmlega það kauphækkun til lækna, og mundi þá sjálfsagt ýmsum, sem á læknisþjónustu hefðu þurft að halda, þykja þröngt fyrir dyrum. Það var þess vegna gripið til þess ráðs að gefa út bráðabirgðalög 30. sept. s.l., sem efnislega voru nákvæmlega eins og samninganefndir sjúkrasamlagsins og Læknafélagsins höfðu gengið frá, áður en félagsfundur Læknafélagsins felldi þá samkomalagsleið. Og þetta var eingöngu gert í þeirri veru að vinna tíma til þess, að halda mætti samningaaumleitunum áfram og að læknisþjónustan gæti farið fram á venjulegan hátt á þessu tímabili, á meðan samningaumleitanirnar stæðu yfir. Það er að vísu til í lögum ákvæði, sem hefði heimilað ríkisstj. að leysa þetta mál á allt annan og harkalegri hátt, ef í það hefði verið farið, sbr. lögin um réttindi og skyldur lækna. En út í það var ekki farið, heldur eingöngu við það miðað að reyna að vinna tíma til þess að sjá, hvort ekki væri hægt að ná samkomulagi á milli sjúkrasamlaganna og læknanna. Ég get ekki láð sjúkrasamlögunum, að þau vildu hafa lengri tíma en þarna var til umráða, rúman mánuð til þess að athuga skipulagsbreytingarnar og um það bil viku til þess að athuga kaupkröfurnar. Það var gefið, að þetta var ekki hægt að gera á svo stuttum tíma, og mér fannst óbilgirni af læknunum að veita ekki lengri tíma til þess, enda voru þeir greinilega ekki sammáta um þá kröfu sína, þar sem samninganefndin var með þessu, stjórnin mælti með því, þó að fundurinn felldi það síðar. Ég tel svo ekki ástæðu til að ræða þetta frekar að svo stöddu, en vildi leyfa mér að leggja til, að málinu verði vísað til hv. heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Hér eru nú fyrir Alþingi til staðfestingar ein af þeim mörgu bráðabirgðalögum, sem hæstv. ríkisstj. hefur sett á milli þinga. Formálinn að þessum brbl. flestum er á líka lund, hann er um það, að ástand hafi skapazt, sem af hljóti að leiða mikil vandræði, og þetta margnefnda vandræðaástand, sem sagt er vera í sköpun, er síðan haft sem forsenda fyrir þeirri bráðu nauðsyn, sem á því sé að afstýra vandanum, bæta úr honum með setningu bráðabirgðalaga. Á þennan hátt var forsendan fyrir bráðabirgðalögunum, sem hér voru rædd fyrir nokkrum dögum, þ.e.a.s. lögunum um bann gegn verkfallsaðgerðum í sambandi við flugfélögin eða utanlandsflug þeirra. Þar var sagt, að svo mikið vandræðaástand hefði skapazt, að á þann hnút hefði orðið að höggva með setningu bráðabirgðalaga af hæstv. flugmálaráðherra. - Jú, það var svo mikið vandræðaástand, sem þá hafði skapazt, að fjárhagur flugfélaganna hlaut að fara í kaldakol, var sagt, ef ekki yrði afstýrt vandræðunum með brbl., flugfélögin að stöðvast, verða gjaldþrota, og alveg óskaplegt ástand, sem hefði af því leitt, ef ekki hefðu verið sett brbl., sagði hæstv. ráðherra þá. Og um hvað var að ræða í því tilfelli? Það var um það að ræða, að flugfélögin þurftu að semja við örfáa verkamenn á lægstu launum um það að laga svolítið laun þeirra og áttu þess fullan kost. En í stað þess að beita ríkisvaldinu til þess, að málið yrði leyst með hinni einu eðlilegu og sjálfsögðu og löglegu leið, að leysa kaupgjaldsmál hinna fáu verkamanna, sem voru í þjónustu flugfélaganna, með samningum, þá var beitt valdboði á þá, að þeir mættu ekki nota sinn verkfallsrétt, mættu ekki hafa sinn verkfallsrétt sem bakhjali við sinn samningsrétt, og flugfélögin skyldu fljúga áfram án þess að semja við þessa örfáu verkamenn. Skyldi ekki hafa verið heldur eðlilegri lausn á þessu vandamáli að segja við flugfélögin: Þetta er ykkur ekkert fjárhagsspursmál, þið farið ekki á hausinn fyrir það, þó að þið semjið um 12–15% hækkun við ykkar lægst launuðu menn, sem eru örfáir í ykkar þjónustu? Nei, það var ekki fær leið frá sjónarmiði ríkisstj. Það varð að taka réttinn af verkamönnunum og útskýra það með því, að óskaplegu vandræðaástandi hefði verið afstýrt með löggjöf. Það var gert með því að níðast á rétti verkamannanna, níða rétt verkamannanna af þeim með lagasetningu. Ég verð að játa, að ég er að vísu ekki eins nákunnugur læknamálinu. En þó sýnist mér, að þar hafi verið forðazt að fara þá einu leið, sem sjálfsögð er í launamálum stétta, sem sé að fara samningaleið, samninga og aftur samninga, þrautreyna þá, ætla sér til þess nógu langan tíma og lenda ekki í þeim bobba, sem hæstv. ríkisstj. hefur lent í gagnvart læknastéttinni. Ég tók eftir því, að hæstv. félmrh., Emil Jónsson, talaði um það áðan, að tíminn hefði verið svo ósköp naumur og þess vegna hefði orðið að leysa þetta mikla vandræðaástand, sem svo kirfilega er lýst í forsendum bráðabirgðalaganna, með setningu brbl. Ég lýsi því yfir sem minni skoðun, að svona mál, hvaða stétt sem í hlut á, hvort sem hún er láglaunuð eða hálaunuð, verði ekki leyst með brbl., það sé aðeins ein leið til fyrir hendi: að ná samningum. Ég er hræddur um, að þeirri eðlilegu lausn, samningaleiðinni, sé að mestu leyti lokað, þegar búið er að setja brbl. og skapa þann hita, sem þá skapast á milli þeirra, sem eiga að semja friðsamlega um þessi mál. Ég held, að það sé búið að stórspilla öllum möguleikum til samninga, þegar slíkt hefur gerzt í millitíðinni, þegar hnefi ríkisvaldsins hefur verið rekinn í borðið á milli samningsaðilanna. Þetta mál læknanna er í eðli sínu sprottið af því, að læknastéttin telur sig búa við ósæmileg launakjör og óviðunandi vinnutíma og vinnuskilyrði. Og mér skilst, að þetta mál hafi staðið opið á annað ár og ríkisvaldinu a.m.k. fyrir meira en ári verið fullkunnugt um það, að læknar mundu ekki una hag sínum án þess að fá þar leiðréttingu á. Þess vegna held ég, að það sé gengið nokkuð á snið við sannleikann, þegar það er gert að höfuðafsökun, að tíminn hafi verið naumur til að leysa þessi mál með eðlilegum hætti. Læknarnir hafa um s.l. aldarfjórðung orðið að leysa sín stéttarmál með samningum við sjúkrasamlögin, og það hefur jafnan tekizt þangað til nú. Nú vildu læknarnir gera tilraun til að fá leiðréttingu á ekki aðeins sínum launakjörum, heldur einnig sínum vinnutíma, og vildu í leiðinni ná samningum um ýmiss konar breytingar á vinnutilhögun sinni, að því er þeir töldu til bóta. Læknarnir gera grein fyrir því, að heimilislæknar sem samningsaðilar við Sjúkrasamlag Reykjavíkur verði að annast margvísleg störf, þeir verði að starfa sem almennir heimilislæknar, þeir verði að starfa sem heimilissérfræðingar, einkanlega eru það augnlæknar og hálslæknar, og í þriðja lagi sem sérfræðingar í hinum ýmsu greinum. Læknar segja mér, að þessir síðasttöldu, þ.e.a.s. sérfræðingar í hinum ýmsu sérgreinum læknisfræðinnar, stundi aðallega rannsóknir sjúklinga eftir tilvísun heimilislækna, en megi hins vegar ekki fást við meðferð sjúklinga á kostnað Sjúkrasamlags Reykjavíkur. Þó kváðu vera nokkrar undantekningar frá þessu að því er snertir húðlækningar. Þá eiga hinir almennu heimilislæknar í Reykjavík einnig að skipta með sér að vera á læknisverði, þ.e.a.s. á kvöldum, nóttum og helgidögum, og annast þá læknaþjónustu, sem kallar að hinum almennu heimilislæknum. Þetta eru þeir skyldugir að gera, allt þangað til þeir eru fimmtugir. Svona margþætt hafa verið störf heimilislæknanna í Reykjavík, og telja þeir, að þetta eigi ýmsar orsakir, en þó einkum og sér í lagi það, að þeir verði tilneyddir að sinna svona margvíslegum störfum vegna launakjara sinna. Það mun ekki vera óalgengt, að sami læknirinn hér í Reykjavík starfi á vegum Sjúkrasamlags Reykjavíkur sem heimilislæknir, sem sérfræðingur að einhverju leyti og jafnvel einnig sem spítalalæknir. Og þetta hrúgast á hinn sama mann, af því að hann verður að vera á snöpum eftir þessum þáttum starfsins til þess að geta framfleytt sér og sínum að mati læknanna. Mér er tjáð, að þeir hafi nú í meira en ár lagt mikla áherzlu á að fá breytingar á þessari starfstilhögun læknanna í Reykjavík með samningum, en orðið lítið ágengt í því efni. Þá halda læknarnir því fram, að þeir hafi dregizt aftur úr í launum. Fyrir stríð er mér tjáð, að sjúkrasamlagslæknir, heimilislæknir, hafi haft 12 kr. á ári fyrir hvern fullorðinu samlagsmann, sem hann átti að sinna, en nú í haust, áður en 13% álagið kom á laun þeirra, hafi þeir haft kr. 139.90 fyrir sjúkrasamlagsmeðlim fullorðinn. M.ö.o.: það er viðurkennt af þeim, að laun þeirra hafi frá því fyrir stríð tólffaldazt að því er þennan þáttinn snertir. Hins vegar benda þeir á, að læknir hér í Reykjavík komist ekki hjá því að hafa geysilega mikinn tilkostnað í sambandi við að framkvæma sín læknisstörf, og þá kemur það fyrst og fremst til, að þeir verða að hafa góða og örugga bifreið til þess að geta innt læknisstarfið af hendi, og ég hygg, að menn verði að viðurkenna, að hjá því verði ekki komizt. Þeir segja, að fyrir stríð hafi þeir getað keypt góða bifreið fyrir 5000 kr., en það þýðir, að þeir þurftu ekki að vinna nema örfáa mánuði, til þess að hún væri fullgreidd með nokkurra mánaða launum. En nú segja þeir, - og það fer ekki fjarri réttu, að til þess að fá jafngóðan bíl þurfi þeir að borga 300–350 þús. kr., og það þýðir, að í flestum tilfeltum er það meira en brúttóárstekjur læknis í Reykjavík. Læknarnir segja því, - þetta er ein af þeirra röksemdafærslum um, að laun þeirra hafi rýrnað, - að þessi útgjaldaliður þeirra, sem þeir meta nokkuð stóran, hafi sjötugfaldazt frá því fyrir stríð, en laun þeirra um það bil tólffaldazt. Annar útgjaldaliður, sem læknarnir telja að hvíli allþungt á þeim hér í Reykjavík, er kostnaður í sambandi við lækningastofur. Sé þarna um að ræða lækni, sem nú er að fá lækningastofu, ungan lækni eða lækni nýkominn í bæinn, eða lækni, sem hefur orðið að skipta um læknisstofu, fær hann varla slíka aðstöðu, gott herbergi með biðstofu á tiltölulega góðum stað í bænum, fyrir meira en 2500–3000 kr. á mánuði, fyrir húsnæðið sjálft án ljóss og hita og ræstingar. Það er því sýnt, að þessi liður í sambandi við rekstur læknis í Reykjavík kostar nokkuð marga tugi þúsunda á ári. Læknarnir telja, að þessi stóri útgjaldaliður við sitt starf hafi a.m.k. þrítugfaldazt frá því fyrir stríð. Við sjáum því, að vegna þeirrar verðlagsþróunar, sem hefur verið í landinu, verða allstórir mínusar, sem dragast frá launum læknanna, þó að mörgum finnist brúttótekjur þeirra vera allháar. Í þriðja lagi segja læknarnir, að fyrir þær tekjur, sem þeir hafi, verði þeir að vinna óhóflega langan vinnudag. Sumir læknarnir kalla þetta bókstaflega þjökun, vinnuþunginn, sem á þeim hvílir nálgist það að vera réttnefnd þjökun. Til stuðnings þessari fullyrðingu sinni segja þeir, að heimilislæknir hjá Sjúkrasamlagi Reykjavíkur sé skyldugur til þess að vinna 10 tíma á dag fimm daga vikunnar, en 4 stundir á dag á laugardögum. Þessi skyldustarfstími þeirra gerir 54 stundir á viku. Látum það nú vera, ef þeir gætu látið sér þetta nægja. En þeir segjast ekki komast af með þennan vinnutíma, ef afkomu þeirra og fjölskyldu þeirra eigi að vera sómasamlega borgið. Læknarnir hika því ekki við, ef þeir eiga þess kost, að taka að sér önnur störf, meiri störf, leggja á sig lengri vinnudag, og telja, að nú sé svo komið, að það sé áreiðanlega ekki hollt heilsu læknanna sjálfra, og það sem verra sé, ofþreyttur læknir veiti ekki næga tryggingu fyrir því að veita örugga og góða læknisþjónustu sjúklingum, sem til hans leita. Og það mundu þó flestir verða að viðurkenna, að sé um það að ræða, að læknar séu ofþjakaðir með of löngum vinnutíma, þá er það alvarlegasta hliðin á því máli, það er það, sem snýr að sjúklingunum, sem þeir eiga að lækna. Ég hygg, að það yrði að viðurkennast, að æskilegast væri, að svo væri búið að læknum, að þeir kæmust sómasamlega af fjárhagslega með ekki miklu meira en 8 stunda vinnudegi. Á miðju sumri núna hafði Læknafélag Reykjavíkur, eftir því sem mér er sagt, tilbúnar tillögur sínar til breytinga á skipulagi læknaþjónustunnar hér í Reykjavík, og í ágúst voru þessar tillögur lagðar fyrir Sjúkrasamlag Reykjavíkur, en það taldi sig þá ekki við því búið að athuga þessar tillögur þá þegar, heldur bað um nokkurra mánaða frest til þess að athuga þær. Þetta mun hafa strax hleypt heldur illu blóði í forsvarsmenn læknanna, því að þeir töldu, að það væri öruggt, að Sjúkrasamlag Reykjavíkur og forsvarsmenn þess hefðu átt að vera vel kunnugir því, í hverju aðalóskir læknanna til breytinga á starfstilhögun voru fólgnar. Til sönnunar því benda þeir á, að í maímánuði 1960 hafi verið tilnefndir menn í nefnd, sameiginlega nefnd Læknafélags Reykjavíkur og Sjúkrasamlags Reykjavíkur, til þess að endurskoða skipulag læknaþjónustunnar. En það er hins vegar upplýst, að lítið hafi orðið úr störfum þessarar sameiginlegu nefndar, sem átti að taka til starfa í maí 1960, og mér er tjáð, að fulltrúar Sjúkrasamlags Reykjavíkur hafi lítt eða ekki tekið þátt í þessu nefndarstarfi og fulltrúar Læknafélags Reykjavíkur því unnið verkið einir, það að breyta læknaskipuninni og þannig vinnuaðstöðu læknanna, sem þeir hafa lagt mjög mikla áherzlu á, hafi ekki fengið neinar undirtektir. Þegar nú leið fram í byrjun septembermánaðar í haust, þótti auðsætt, að ekki mundi takast að ná samningum um breytingar á læknaþjónustunni fyrir 1. okt., og þá gerðist það, sem hæstv. ráðh. vék að í sinni framsöguræðu, að stjórn Læknafélags Reykjavíkur og samninganefnd félagsins boðuðu til fundar þann 13. sept., og þar var flutt tillaga af stjórn og samninganefnd, sem sögð var að fæli í sér eiginlega úrslitakosti Sjúkrasamlags Reykjavíkur, þ.e.a.s., að ekki yrði lengra komizt samningaleið við sjúkrasamlagið. Í þessari tillögu fólst, að því væri lýst yfir, að samkomulag hefði náðst milli Læknafélags Reykjavíkur og Sjúkrasamlags Reykjavíkur til bráðabirgða um, að samningar aðilanna frá 19. maí 1960, sem höfðu að vísu þá um skeið legið uppsagðir miðað við 1. okt. í haust, skyldu framlengjast til 1. des. 1961, með þeim breytingum, að allar greiðslur til meðlima Læknafélags Reykjavíkur samkv. þeim samningi skyldu greiðast frá 1. okt. í haust til 1. des. með 13% álagi, en samningurinn síðan að falla úr gildi 31. des. 1961 án uppsagnar. Ég tók eftir því áðan, að þegar hæstv. ráðh. skýrði frá þessu, minntist hann ekki á, að í þessari till., sem var felld - kolfelld, hafi verið boðið aðeins, að kauphækkunin næði til 1. okt. Hann sagði, að það hefði verið boðið, að hún næði til 1. júli. Ég hygg, að þetta sé rétt, að í þessari tillögu, sem felld var, hafi staðið, að kaupið skyldi hækka um 13% frá 1. okt. að telja, en ekki frá 1. júlí, eins og algengast var um launaendurskoðun á þessu ári hjá flestum stéttum og þar á meðal opinberum starfsmönnum. Þetta mun heldur hafa spillt samkomulagsmöguleikum, að þeim var boðið upp á það, að launahækkunin ætti að koma miklu seinna en hjá öðrum, og er því verulegt atriði í þessu deilumáli, sem hefur orðið illvígara stig af stigi. Þá mun hafa verið fallizt á það, að í stað 1. okt. kæmi 1. júlí, en það er fyrst eftir að það hefur valdið leiðindum, ef ekki vonzku, að fyrsta boðið var það, að þeir fengju ekki neina kaupbreytingu fyrr en 1. okt. Læknarnir halda því einnig fram, að þeir hafi oft fengið að heyra það hjá gagnaðilum sínum, samningstímum Sjúkrasamlags Reykjavíkur, að það væri óhætt að þjarma nokkuð að þeim í samningum, því að læknarnir í Reykjavík, sérstaklega eldri læknarnir, þyrðu ekki að búa við það að vera samningslausir, þeir teldu það mikið öryggi í að fá hinar ákveðnu tekjur frá sjúkrasamlaginu, þó að þær væru lágar, að án þess mundu þeir ekki vilja vera og mundu þess vegna sætta sig við flest. Læknarnir telja, að það hafi verið beitt við þá í raun og veru nauðungaraðstöðu út frá þessu og það hafi gert þá enn ákveðnari og harðari í því að sækja fastar sitt mál og láta það sýnast og sjást, að þetta væri á misskilningi byggt. En svo mikið er vist, að meðan á þessum umræðum stóð, var neitað öllum viðræðum við læknana um að fallast á breytingar á læknatilhögun, en á það lögðu þeir ekki siður áherzlu en sín launamál. Nú heyrðist mér þó hæstv. ráðh. segja það hér áðan, að sumt í þessum tillögum læknanna hefði verið óaðgengilegt, en annað í þeim tillögum hefði verið mjög athyglisvert, og er því merkilegt, að engar viðræður skyldu fást um þau atriðin, sem hæstv. ráðh. segir að hafi verið athyglisverð í þessum tillögum. Eftir að tillagan hafði verið felld á fundi Læknafélagsins 13. sept., komu þessi mál næst á fund í félaginu 22. sept., og þar var borin fram ósk um það, að læknarnir veittu enn frest til 1. des. Þessi fundur mun hafa verið mjög fjölmennur, en þá var sú stífni komin í málið, að þeirri tillögu um að veita frest til 1. des. var vísað frá með miklum atkvæðamun. Frá því hefur verið skýrt opinberlega, - ég held bæði í útvarpi og blöðum, - að launakröfur læknanna væru ofsalegar, þær væru um yfir 100% hækkun. Læknarnir játa, að þeirra kröfur séu allháar. En þeir gefa þá skýringu á sinni kröfugerð, að um 70-80% krafnanna leiði af þeim breytingum, sem Læknafélag Reykjavíkur vilji gera á fyrirkomulagi við læknisþjónustuna, en aðeins 20-30% af kröfum þeirra beri að skoða sem beina kauphækkun þeim til handa. Og þeir fullyrða, að þeir hafi a. m. k, dregizt aftur úr, miðað við margar aðrar stéttir, á síðustu 25 árum, sem nemi 20-30%. Það er líka kunnugt, að opinberir starfsmenn hafa látið sérfræðinga í tölvísi reikna það út, að þeir hafi yfirleitt dregizt aftur úr og þurfi að gera launakröfur um 30-34%. Eitt af því, sem læknarnir benda sérstaklega á að hafi valdið launaskerðingu hjá þeim, er lagabreyting, sem gerð var 1955. Þá var það tekið inn í tryggingalögin, að lækni skyldu greiddar 5 kr. fyrir viðtalið og 10 kr. fyrir sjúkravitjun, en læknarnir halda því fram, og ég hygg, að það muni vera rétt, að bein laun þeirra hafi samtímis verið lækkuð um 14%. Nú skulum við segja, að þegar þetta var gert, hafi 5 og 10 kr. gjaldið bætt upp þessa lækkun á launum þeirra, það hafi staðizt á, En hitt mun vera staðreynd, að 5 kr. gjaldið og 10 kr. gjaldið hafa staðið óbreytt nú í 6 ár, og það hlýtur að viðurkennast, að það verður launalækkun. Hafi 5 og 10 kr. bætt upp 14% af föstu laununum þeirra fyrir 6 árum, þá gera 5 og 10 kr. það ekki nú, úr því að það gjald hefur ekki hækkað. Þess vegna er það, og sjálfsagt af mörgum fleiri ástæðum, sem læknarnir halda því fram, að þeir þurfi að fá a.m.k. 30% hækkun á sín beinu laun. Óefað halda samningamenn Sjúkrasamlags Reykjavíkur því fram, að launakröfur læknanna, eins og þær séu fram settar, séu ekki aðgengilegar. Það er oftast nær venja í upphafi samninga, að kröfurnar séu mun hærri en menn að síðustu sætta sig við, oft er það a.m.k. svo, og vafalaust hefði því verið, ef menn hefðu gefið sér góðan tíma til ýtarlegra samninga, hægt að komast að eitthvað betri kjörum við læknana en hinum upphaflegu kröfum nam. Hins vegar munu samningamenn sjúkrasamlagsins vitanlega halda því fram, að efnahagur sjúkrasamlagsins leyfi ekki, að þeir slaki til við læknana og hækki laun þeirra eða breyti þeirra vinnutilhögun á þann hátt, að til aukinna útgjalda verði. En þá segja læknarnir m.a., að ef Sjúkrasamlag Reykjavíkur fylgdi fram sinni lagalegu aðstöðu til að innheimta samlagsiðgjöld, en á því sé mikill misbrestur, telja þeir, þá mundi Sjúkrasamlag Reykjavíkur fara langt með það að ná inn tekjum upp í þann kostnað, sem af meginþunga af kröfum læknanna leiddi. En fyrst og síðast undirstrika læknarnir það, að Sjúkrasamlagi Reykjavíkur hafi um langan tíma verið vel kunnugt um óánægju læknanna með laun sín og önnur starfsskilyrði, og benda því til sönnunar á, að sagt hafi verið upp samningum á miðju ári 1960, sú samningsuppsögn hafi að vísu verið dæmd ógild af gerðardómi, en allt frá þessum tíma hafi Sjúkrasamlag Reykjavíkur samt vitað það vel, að læknarnir mundu ekki una óbreyttum kjörum samkv. þessum samningum, heldur nota fyrsta tækifæri til þess að segja þeim upp. Þetta hefði því engum þurft að koma á óvart og sé því alls ekki um það að ræða, að Sjúkrasamlag Rvíkur hafi þurft að vera í neinum tímaskorti um það að þrautreyna samninga við læknana. En auk þess hafi ekki fengizt af stað viðræður um ýmsa þætti þeirra mála, sem þeir hafi viljað láta samningana snúast um, engu síður en um launakjörin, nefnilega um læknisþjónustuna og fyrirkomulag hennar, og þar hafi þeim verið mætt af stirðbusaskap, - það er þeirra skoðun. En sé það aðalafsökunin fyrir hæstv. ráðh., að hann greip til þess óyndisúrræðis að setja brbl. til þess að fresta vandræðum þessa máls, að ekki hafi gefizt nógur tími til samninga, þá er það óafsakanlegt - alveg óafsakanlegt, allra helzt þegar vitað var um það frá miðju ári 1960, að þarna væri risið vandamál, sem yrði að leysa. Nú sagði hæstv. ráðh. í lok ræðu sinnar, að þessi brbl. hefðu verið sett og skuli gilda til næstu áramóta, ef ekki takist nýir samningar milli þessara aðila innan þess tíma. Nú spyr ég að því: Eru þessir samningar í gangi, - það líður fljótt tíminn til áramótanna, - eða er komið svo, eins og ég gæti frekast búizt við, að vegna setningar brbl. sé búið að eyðileggja alla möguleika til samninga og að þeir komist alls ekki í gang? Það mundi gleðja mig alveg sérstaklega, ef hæstv. ráðh. gæti sagt: Samningarnir eru í fullum gangi og einhverjar vonir til þess, að þeim verði lokið, áður en ævi þessara brbl. lýkur, þ.e.a.s. fyrir áramót. Nei, það, sem hér hefur gerzt, er sannarlega þess efnis, að þess er ekki að vænta, að læknarnir séu fúsari til samninga og verði samningaliprari eftir það, sem gerzt hefur. Þeir hafa verið úrskurðaðir til þess að inna sína læknisþjónustu af hendi, og þeim hefur verið skömmtuð þóknunin fyrir það. Þeir orða það sjálfir þannig, að þeir hafi verið dæmdir í galeiðuþrældóm hjá hæstv. félmrh., Emil Jónssyni, og það er mikið satt í því. Og það finnst mér eðlilegast af öllu, að læknar vilji ekki una neinum galeiðuþrældómi hjá þessum ágæta galeiðustjóra. Ég lýk svo máli mínu um þetta mál með því að endurtaka, að ég tel í slíkum málum, launamálum stétta, enga lausn til nema samninga og aftur samninga, og að slík mál verði að leysa í okkar þjóðfélagi með samningum, frjálsum samningum. Setning brbl. í svona málum er engin lausn. Það er aðeins frestun á þeim vanda, sem skapazt hefur, og sennilega er vandinn þó alltaf gerður verri með slíku tiltæki. Ég held, að það eigi eftir að sýna sig, að hæstv. ríkisstj, leysi hvorki mál læknanna né verkfræðinganna né láglaunastéttanna með löggjöf. Sú löggjöf skapar aukin vandræði og verður alltaf endanlega brotin niður.

Sjútvmrh. (Emil Jónsson) Hæstv. forseti ég vissi það fyrir fram, að hv. 4. landsk. þm. var skoðanalipur maður og fljótur að skipta um skoðun. En að hann gerði það svona fljótt, eins og í þessari ræðu, það hefur ekki verið venjulegt hjá honum, það hefur orðið að líða nokkru lengra á milli, þótt maður hafi orðið að horfa upp á, að það blési úr einni átt í dag og annarri á morgun. Hann byrjaði ræðu sína með því, hv. þm., að tala um verkamennina, sem hefðu verið órétti beittir með brbl. um flugið, og að þeir hefðu átt að fá fyrst og fremst tíma til að semja. Þessum fátæku mönnum hefði ekki verið það of gott, þótt þeir fengju þarna 17–20% í launabót, og virtist mér hann bera það tvennt fyrir brjósti, að láglaunamenn í þeim hópi fengju nokkra hækkun og að þessi hækkun færi fram á þann hátt, að það yrðu gerðir um hana samningar á milli aðila, en hún ekki ákveðin öðruvísi. Svo vendir hann sér í einu kasti yfir í læknana. Öll ræða hans var í þá átt að víta það harðlega, að þessi brbl. voru sett, til þess að það gæfist tóm til samningsumleitana, og þá var ekki verið að hugsa um hag þeirra fátæku verkamanna, sem þyrftu að greiða fyrir læknishjálp kannske 100% hærra verð en áður. Hann sem sagt var fljótur að skipta um skoðun eftir því, hvor brbl. voru, brbl. um flugið eða brbl. um læknana, og fór þá mjög sitt í hvora áttina. Annars lagði hv. þm. mesta áherzlu á það í öllum sínum málflutningi, að það væri það einasta rétta að semja sig áfram að niðurstöðu, en ekki að ná henni með valdboði. Hann vildi líka reyna að láta líta svo út, að það væri Sjúkrasamlagi Reykjavíkur að kenna, að það hefði ekki verið unnið ötullega að því að reyna að fara samningaleiðina. En ég held nú, að hann geti ekki komið þeirri sök yfir á sjúkrasamlagið, vegna þess að sjúkrasamlagsstjórnin heldur því fram og ég ætla með réttu, að nefndarhluti læknanna í þessari endurskoðunarnefnd hafi hliðrað sér hjá því að eiga nokkurt samstarf við fulltrúa samlagsins þrátt fyrir nokkra eftirgangsmuni af hálfu framkvæmdastjóra samlagsins við formann nefndarhluta Læknafélagsins og ábendingu um það, að nú væri unnið að endurskoðun almannatrygginganna og væri því kjörið tækifæri, ef samstaða yrði í samninganefndinni um skipulagsbreytingar, sem útheimtu lagabreytingu. M.ö.o.: því er slegið föstu, að það var ákveðið í samningum á milli Læknafélags Reykjavíkur og Sjúkrasamlags Reykjavíkur í maímánuði 1960, að skipulag þessarar læknaþjónustu skyldi endurskoða og að það skyldu kosnir menn af beggja hálfu til þess að ganga til endurskoðunar á þessu máli. Sjúkrasamlag Reykjavíkur gengur eftir því æ ofan í æ við stjórn Læknafélags Reykjavíkur og þá menn, sem Læknafélagið hafði kosið til þessara starfa, að þeir gengju nú saman til athugunar á málinu og reyndu að koma sér niður á því, hvað ætti að gera. Nei, þeir fengu þetta ekki fram. Læknafélag Reykjavíkur og samninganefnd þess hliðraði sér hjá því að vinna með stjórn Sjúkrasamlags Reykjavíkur og samninganefnd þess að lausn málsins. Og það er fyrst um miðjan ágústmánuð, sem nefndin afhendir Sjúkrasamlagi Reykjavíkur uppkast, sem er einhliða samið af endurskoðunarnefnd Læknafélagsins. Þetta er það, sem gerðist, og þetta er það, sem hefur tafið framgang málsins svo, að það er ekki komið nema á byrjunarstig, þegar samningurinn á milli sjúkrasamlags og læknafélags er að falla úr gildi. Það er þetta, sem mér finnst vera aðalatriði málsins, að Sjúkrasamlag Reykjavíkur óskar eftir því, að það verði gengið til endurskoðunar á fyrirkomulagi læknaþjónustunnar, en fær það ekki, en fær svo framan í sig, þegar samningurinn er að renna út, uppkast um þetta, sem er einhliða unnið af Læknafélaginu. Hv. þm. sagði, að þetta mál og umr. um það hefðu verið opnar í heilt ár og meira til, og það er rétt. En af hverju var ekki unnið að samningi um málið? Það var af því, að það var eingöngu annar aðilinn, sem var viljugur til þess að ganga til samkomulags. Hann sagði, hv. þm., að. það væri að ganga á snið við sannleikann, þegar væri talað um nauman tíma. Það má sjálfsagt lengi deila um það. En þessi tími, sem hann segir að hafi verið til stefnu, var alls ekki fyrir hendi. Tíminn, sem er til stefnu til þess að ræða um skipulagsbreytinguna, er hálfur annar mánuður, því að þá er fyrst lagt fram af hálfu Læknafélagsins þetta uppkast. Og tíminn, sem er fyrir hendi til þess að ganga frá launum fyrir þessa læknaþjónustu, er ekki nema ein vika, því að það er fyrst einni viku áður en samningurinn fellur úr gildi, sem kröfur læknanna eru lagðar fram. Og það vildi ég telja að hv. þm. væri ljóst, sem eigandi aðild að ýmsum kjaradeilum launþega í einu og öðru formi, að ein vika til svo mikilla samninga eins og hér áttu sér stað er hvergi talin hæfileg. Ég tel mig svo ekki þurfa að ræða þetta meira. Málið lá einfaldlega þannig fyrir, að við blasti, að allir samningar á milli læknafélags og sjúkrasamlags gengju úr gildi. Það hafði ekki gefizt tími eða tóm til þess að ræða þá nema mjög skamman tíma, og það var ekki unnt að komast hjá því að gefa út þessi brbl., ef ekki átti, eins og ég tók fram áðan, að grípa til annarra og harðhentari ráða, því að í lögum um réttindi og skyldur lækna er heimild fyrir ríkisstj. til þess beinlínis að setja taxta. Úr því að ekki var gripið til þess ráðs og þótti ekkí eðlilegt að grípa til þess ráðs og þarf vonandi aldrei að grípa til þess, þá var ekki um aðra leið en þessa að ræða, ef ekki átti að láta brjóta niður þá þjónustu, sem sjúkrasamlögin í landinu hafa veitt og ég tel æskilegt að þau veiti. Og það þykir mér koma úr hörðustu átt, ef hv. 4. landsk. telur sig nú þess umkominn að beita sér fyrir málstað þeirra, sem vilja ekki una við það, að sjúkrasamlögin starfi áfram í landinu.

Þórarinn Þórarinsson Hæstv. forseti. Mér finnst það ekki úr vegi að byrja mál mitt um þetta frv. með því að varpa fram þeirri spurningu, hvers vegna það er í fyrsta sinn í þingsögunni, sem slíkt deilumál liggur fyrir eins og þetta, - hvers vegna það er í fyrsta sinn í þingsögunni, að reynt er að útkljá deilumál milli sjúkrasamlaganna og læknanna um kjör læknanna með brbl. eins og þeim, sem hér liggja fyrir. Hvers vegna hefur þetta aldrei áður komið fyrir á undanförnum árum, á þeim tíma, sem sjúkrasamlögin hafa starfað? Hvað er það, sem veldur því, að slíkt mál liggur nú fyrir Alþ. í fyrsta sinn? Svarið við þeirri spurningu er ákaflega einfalt. Það liggur í efnahagsmálastefnu hæstv. ríkisstj. og liggur í vinnubrögðum hæstv. ríkisstj. í sambandi við kjarasamninga. Efnahagsmálastefnan, sem hæstv. ríkisstj. tók upp fyrir tæpum tveimur árum, hefur haft það í för með sér, að stórfelld skerðing hefur orðið á kjörum allra launastétta í landinu, jafnt þeirra, sem eru vel launaðar, og hinna, sem eru lakar launaðar. Og það á að sjálfsögðu sinn mikla þátt í því, að læknarnir hafa nú farið af stað með kröfur sínar og sett fram meiri kröfur en þeir hafa áður gert og mundu ella hafa gert. Þessar efnahagsaðgerðir hæstv. ríkisstj. hafa jafnframt leitt til þess, að launabilið á milli sambærilegra launastétta hér á landi og í öðrum löndum hefur aukizt alveg stórkostlega, þannig að t.d. verkamenn hér á landi hafa nú miklu lakari kjör en áður, miðað við stéttarbræður þeirra í öðrum löndum. Og þetta gildir um íslenzka lækna einnig. Vegna efnahagsaðgerðanna, sem hæstv. ríkisstj. hefur framkvæmt, hefur aukizt mjög bilið á launum lækna hér á landi og lækna annars staðar. Þar sem hins þegar svo háttar til, að víða erlendis er skortur á læknum, þá hlýtur þetta að leiða til þess, að ef kjör íslenzkra lækna fást ekki bætt, þá sækja þeir til starfa í öðrum löndum og ráða sig þangað. Og það er ein hin alvarlegasta hætta í sambandi við þessar efnahagsaðgerðir hæstv. ríkisstj., að stórkostlega hefur aukizt bilið milli launa sérmenntaðra manna á Íslandi og í öðrum löndum, og það veldur því, að sérmenntaðir menn íslenzkir stunda nú í vaxandi mæli störf í öðrum löndum. Þetta gildir ekki sízt um lækna og verkfræðinga, sem nú eru mest eftirsóttu sérmenntuðu stéttirnar. Á þennan hátt hefur stefna hæstv. ríkisstj. skapað hér mjög mikið og alvarlegt vandamál, sem er ein af meginorsökum þeirrar deilu, sem hér er háð, því að það er ekki hægt að vænta þess til lengdar, að Íslendingum takist að haldast á sérmenntuðum mönnum í landinu, ef ekki er hægt að bjóða þeim sambærileg kjör við það, sem annars staðar er hægt að fá. Það verður að vera ein af okkar meginstefnum, og þeirri stefnu er hægt að fullnægja, ef rétt er stjórnað í landinu, að ekki aðeins sérmenntuðum mönnum, heldur líka hinu vinnandi fólki séu tryggð jafngóð kjör og annars staðar. Þetta bil hefur hins vegar stórkostlega aukizt að undanförnu vegna þeirrar efnahagsstefnu, sem ríkisstj. hefur fylgt. Og það er ein af meginorsökum þeirrar deilu, sem hér liggur fyrir. Önnur aðalorsök deilunnar liggur í því, hvernig hæstv. ríkisstj. tekur venjulega á kröfum um kjarabætur eins og þeim, sem hér liggja fyrir. Menn munu áreiðanlega minnast þess, hvernig hæstv. ríkisstj. tók á kröfum verkamanna fyrr á árinu. Fyrstu viðbrögð hennar voru þau, þegar verkamennirnir, láglaunamennirnir í landinu, báru fram kröfur sínar, að segja: Það er alls enga kauphækkun hægt að veita og það verður engin kauphækkun veitt, það verður engin kjarabót veitt, og þannig var þetta mál látið dragast á langinn mánuðum saman. Þegar ríkisstj. svo fór að sjá fram á, að það mundi ekki vera hægt að stöðva þessar eðlilegu kröfur verkamanna og láglaunastétta í landinu, þá var boðin 3% kjarabót eða 3% launahækkun. Þannig var svo látinn líða alllangur tími. Þegar sýnt var, að þetta mundi ekki heldur ná fram að ganga, þá var boðin 6% kauphækkun. Og svo endaði þetta að sjálfsögðu með því, að það kom til stórfelldra verkfalla, vegna þess að stjórnin vildi aldrei taka skynsamlega á þessum málum, heldur flæktist á undan með tilboð, sem hún vissi að ekki mundi verða gengið að. Endalokin urðu svo þau, að það var samið um kauphækkanir, sérstaklega hjá þeim stéttum, sem eru betur settar, um vafalaust verulega meiri kauphækkanir en sennilega mundu hafa fengizt fram, ef ríkisstj. hefði í upphafi samið, án þess að til verkfalla hefði komið, Og það eru ákaflega svipuð vinnubrögð, sem hæstv. ríkisstj. hefur valið í því máli, sem hér liggur fyrir. Eins og hér hefur verið rakið á undan og bæði hefur komið fram í ræðu hæstv. ráðh, og sérstaklega í ræðu hv. 4. landsk. þm., er það ekki aðalkrafa læknanna í þessu máli að fá bætt launakjör. Það er ekki aðalkrafan, þó að það sé ein af þeirra kröfum. Aðalkrafa þeirra er að fá bætt starfskjör, og það er sú krafa, sem þeir hafa sett fram á undan kröfunni um bætt launakjör. Það var viðurkennt af þeim ræðumönnum báðum, sem hér töluðu á undan mér, að þessar meginkröfur læknanna um bætt starfskjör hefðu legið fyrir strax 12. ágúst í sumar, og þá var hægt að byrja samninga um þessa aðalkröfu læknanna. En það mál var lagt í salt. Það var alls ekki gefinn kostur á því að ræða við læknana um þessa aðalkröfu þeirra. Það var látið liggja í salti, í stað þess að sjúkrasamlagið hefði strax átt að hefja viðræður við læknana á þessum grundvelli, því að það lá fyrir, að ef samkomulag næðist við læknana um bætt starfskjör þeirra, þá mundi verða miklu auðveldara að jafna sjálft launaspursmálið á eftir eða kröfur þeirra um launahækkun, því að meginatriðið hjá þeim var að fá bætt starfskjör. En í stað þess að hefja samninga við læknana um þetta af hálfu sjúkrasamlagsins er það dregið á langinn og ríkisstj., sem að sjálfsögðu á að hafa milligöngu um þetta mál, skiptir sér ekki neitt af því. Þannig leið allur ágústmánuður og þannig leið fram í september. Og svo þegar átti að fara að vinna að málinu þá og eðlilegast var, að ríkisstj, hefði haft milligöngu um að reyna að leysa það, þá var þannig ástatt vikum saman, að hæstv, ríkisstj. var ekki starfhæf. Meiri hluti hennar var alltaf utanlands og jafnvel stundum 3/4 ríkisstj., og hún gat þess vegna ekkert sinnt þessum málum. Þessu fylgdi að vísu sá kostur, eins og hefur komið fram í einu stjórnarblaðinu, Alþýðublaðinu, að landið var veizlulaust á meðan, vegna þess að það var enginn ráðherrann heima til að standa fyrir veizlufagnaði, - en af þessu leiddi jafnframt það, að stjórnin var óstarfhæf til þess að vinna að samningamálum eins og þessu, þ.e. að leysa deilu læknanna og sjúkrasamlaga. Og það átti sinn þátt í því, að þetta mál dróst á langinn og komst í eindaga um mánaðamótin september–október, eins og hér hefur verið lýst. Ég hygg, að þegar nánar er litið á þessi mál, þá hljóti það ekki aðeins að vera óskir læknanna sjálfra, heldur óskir fólksins í landinu, að starfskjör læknanna séu þannig, að þeir geti veitt góða og örugga þjónustu. Við vitum það mjög vel, sem fylgjumst með störfum læknanna, að margir þeirra og sennilega flestir þeirra hafa lengri vinnudag en flestir eða allir aðrir menn í landinu og þeir verða að vera tilbúnir til starfa sinna jafnt á nótt sem á degi. Okkar er líka kunnugt um, að það eru margir hinna efnilegustu lækna þessa lands, sem hafa fallið í valinn fyrir aldur fram, vegna þess að þeir lögðu of hart að sér. Þess vegna er ég alveg sannfærður um, að það mundi ekki hafa mætt neinni andstöðu fólksins í landinu, - neinni andstöðu almennings hér í Reykjavík eða í Kópavogi, - þó að það hefði verið gengið til móts við læknana um það að bæta starfskjör þeirra. En það er meginatriðið í kröfum þeirra, þeir leggja megináherzluna á starfsskilyrðin. Sjálft launamálið hafa þeir látið koma í annarri röð. Og ég er ekki viss um það, þó að hæstv. ríkisstj. álíti sig geta aflað kjörfylgis á því að tala um, hve læknarnir hafi há laun, og reyni að æsa á móti þeim á þeim grundvelli, að þá sé það vilji almennings í landinu, að læknum sé ofþrælkað og þeir geti þess vegna ekki veitt þá öruggu þjónustu, sem nauðsynlegt er. Ég held, að ríkisstj. græði ekki á því að standa á móti óskum læknanna um bætt starfskjör, hvað sem svo kann að líða launaspursmálinu sjálfu á eftir. Jú, það kom að vísu út úr þessu hjá sjúkrasamlaginu, áður en endanlega slitnaði upp úr, - það er rétt að geta þess, - að læknum var boðin 13% kauphækkun, en engin breyting á starfskjörum, sem var þó aðalkrafa þeirra. En hvað var að gerast í landinu á sama tíma? Hvers konar samningar áttu sér stað á sama tíma? Á sama tíma og þetta gerðist, að læknum var boðið upp á 13% kauphækkun, sem átti ekki aðeins að vera bein kauphækkun þeirra, heldur standa undir stórauknum kostnaði við ýmsan rekstur, sem starfi þeirra er samfara, eins og bílum og ýmsum tækjum, - á sama tíma og læknum er boðið upp á þessi 13% er yfirmaður sjúkrasamlaganna í landinu, hæstv. félmrh., að ganga frá samningum um það við yfirmenn á strandferðaskipunum og yfirmenn á varðskipunum, að þeir fái 27% kauphækkun. En þessir menn þurfa þó ekki að hafa neinn rekstrarkostnað samfara sínu starfi, eins og t.d. læknar þurfa að hafa. Og það gerðist meira. Á þessum sama tíma og læknunum var boðið 13%, bæði til launabóta og til að mæta auknum rekstrarkostnaði við starf sitt, þá er verið að semja við flugmenn um það, að þeir fái raunverulega 33 % kauphækkun. Í báðum þessum tilfellum, hjá flugmönnum, sem fá um 33% kauphækkun, og hjá yfirmönnum á varðskipum og strandferðaskipum, sem fá 27% kauphækkun, er miðað við það kaupgjald, sem þeir höfðu, þegar viðreisnarlöggjöfin gekk í gildi fyrir tæplega tveimur árum. Hins vegar er sá taxti, sem kjör læknanna eru miðuð við, miklu eldri en þetta og að því er ég man bezt frá 1952, og hafa, eins og alkunnugt er, stórkostlegar breytingar á verðlagi átt sér stað síðan. Það, sem ríkisstj. gerir svo, þegar þannig er komið út í óefni, vegna þess að ekki er reynt neitt til þess á alvarlegan hátt að ná samkomulagi við læknana, - það, sem hún gerir þá, er að gefa út þau brbl., sem hér liggja fyrir. Í þessum brbl. felst engin lausn, aðeins þriggja mánaða frestur. Og það er áreiðanlegt, eins og hefur komið fram hér í ræðu hv. 4. landsk. þm., að slíkar aðferðir verða ekki til þess að greiða fyrir samkomulagi í þessu máli, þó að það vonandi náist á sínum tíma. Ég held, að það hefði verið miklu hyggilegra af hæstv. ríkisstj, og það hefðu náðst miklu hagkvæmari samningar fyrir alla aðila, ef strax hefði verið gengið til móts við læknana, þegar þeir settu fram sínar meginkröfur 12. ágúst s.l. þá setzt að samningaborðinu með milligöngu ríkisstj. Ég er sannfærður um það, að ef sú vinnuaðferð hefði verið viðhöfð, þá hefði náðst miklu hagkvæmara samkomulag en það, sem kemur til með að nást endanlega, eftir að búið er að setja þá stífni og þrjózku í þetta mál, sem eðlilega leiðir af þeim vinnubrögðum, sem sjúkrasamlagið og hæstv. ríkisstj. hefur í frammi haft við læknana. Sú vinnuaðferð verður ekki til að greiða fyrir lausn þessa máls frekar en sú vinnuaðferð, sem hæstv. ríkisstj. beitti við verkamenn fyrr á árinu, þar sem fyrst var sagt, að þeir fengju ekki neinar uppbætur, þar næst 3%, svo 6%, svo var látið koma til stórkostlegra verkfalla, og þá var samið vafalaust um meiri hækkun a.m.k. til þeirra, sem eru betur settir, heldur en mundi hafa verið samið um án verkfalla, ef fyrr hefði verið gengið í það að ná samkomulagi um lausn þessara mála. En í sambandi við þessa deilu er ekki ófróðlegt að reyna að gera sér nokkra grein fyrir því, hvernig horfur eru með læknahald í landinu á komandi árum og hvaða áhrif hún getur haft á það, ef hún leysist ekki sómasamlega. Nú mun þannig hátta til að áliti fróðra manna, að það mun vera nauðsynlegt, að 12–15 nýir læknar bætist við á ári hverju, bæði til þess að mæta auknum fólksfjölda, auknu spítalahaldi og svo til að koma í stað þeirra lækna, sem hætta störfum. Ástandið mun vera þannig í landinu, að það mun ekki vera meira en svo, að þeir læknar, sem fyrir eru, fullnægi þeim þörfum, sem nú eru, og víða er það ekki, eins og kunnugt er í sambandi við læknaskort víða úti um land. Það munu vera horfur á því á næsta ári, að það útskrifist nægilega margir nýir læknar til þess að fullnægja þörfinni á því ári, ef þeir setjast hér að. Hins vegar þegar kemur til næstu áranna þar á eftir og ef miðað er við þá læknanema, sem nú eru á miðstigi og seinasta stigi, þá mun sú aukning, sem þá verður, ekki nægja fullkomlega til þess að mæta þeirri þörf fyrir fjölgun lækna, sem verður á þessum árum, þannig að þótt jafnvel allir þeir læknanemar, sem ljúka námi á næsta ári, setjist hér að, má búast við því, að heldur vaxi læknaskortur í landinu. Ef það bætist svo við, að margir þessara manna leiti sér atvinnu í öðrum löndum og jafnvel þeir læknar, sem nú eru hér starfandi, sem mikil hætta er á að geti orðið, ef þetta mál leysist ekki sómasamlega, þá má búast við því á næstu árum, að hér verði verulegur læknaskortur. Ég hygg, að hæstv. ríkisstj. og stuðningsmenn hennar hefðu gott af því að gera sér grein fyrir þessari staðreynd, að vel getur svo farið, að ef ekki er haldið með fullri sanngirni og eðlilegri sanngirni á þessum málum læknanna, þá komi þjóðin til með að búa við verulegan læknaskort á komandi árum. Þetta verður að hafa mjög vel í huga í sambandi við það, þegar þessi deila verður leyst. Ég held, að það væri svo heppilegt í sambandi við þetta mál, fyrst það hefur komið hér til þingsins kasta, að það verði látin fara fram athugun á öllu tryggingakerfinu í landinu, á sjúkratryggingakerfinu og öðru tryggingakerfi. Það gengur orðrómur um það, - ég skal ekki fullyrða neitt um það og hef ekki aðstöðu til að fullyrða um það, hve réttur hann er, - að það sé óþarflega mikið starfsmannahald, sem eigi sér stað í sambandi við rekstur sjúkrasamlagsins hér í Reykjavík og í sambandi við rekstur Tryggingastofnunarinnar, og að með bættum starfsháttum hjá þessum stofnunum megi koma fram verulegum sparnaði. En þetta er þingmönnum alveg ókunnugt um, því að störfum þessara stofnana, t.d. Tryggingastofnunarinnar, hefur verið þanni,g háttað, að ríkisendurskoðunarmenn og Alþingi hefur enga aðstöðu haft til að fylgjast með því, hvernig rekstri þessara stofnana er fyrir komið. Ég skal ekki fullyrða neitt um það, hvort þessi rekstur er aðfinnsluverður, en þrátt fyrir það er hann að mínum dómi rannsóknarverður, vegna þess að Alþingi ber að fylgjast vel með því á hverjum tíma, hvernig starfsháttum slíkra stórra ríkisstafnana er háttað. Ég held, að við hefðum einnig gott af því, að það væri gerður nokkur samanburður á því, hvernig rekstri þessara mála er háttað hér á landi og t.d. á Norðurlöndum, þar sem sennilega er helzt að leita fyrirmynda um framkvæmd þessara mála. Mér er sagt, að í mörgum efnum sé verulegur munur á því, hvernig rekstri slíkra stofnana sé háttað hér á landi og annars staðar á Norðurlöndum, og t.d. sé mikill munur á því, hvernig rekstri sjúkratrygginganna er háttað í Svíþjóð og er svo háttað hér á landi. Ég held, að það væri ærið rannsóknarefni fyrir okkur að kynnast því, hvernig t.d. fyrirkomulag sænsku sjúkratrygginganna er. Ég held, að það sé þess vegna mál til komið, fyrst þetta mál hefur komið hér inn í þingið, að t.d. Alþ. skipaði sérstaka mþn. til þess að athuga allt tryggingakerfið í landinu, hvernig því er fyrir komið, leita eftir fyrirmyndum annars staðar frá, þar sem þær eru beztar fáanlegar, eins og á Norðurlöndum, og athuga síðan, hvaða æskilegar breytingar væri rétt og nauðsynlegt að gera á þessum málum. Það, sem ég vildi svo seinast gera að umtalsefni, er sú fullyrðing, sem nokkuð ber á og mér virtist koma fram í orðum hæstv. félmrh. hér áðan, þegar hann hóf mál sitt. Þessi fullyrðing er sú, að það sé ekki hægt að veita sérmenntuðum mönnum, eins og læknum og verkfræðingum, sæmileg kjör hér á landi eða sambærileg við það, sem annars staðar þekkist, vegna þess að það verði þá að ganga út yfir láglaunafólkið og skammta því minni skammt. Ég mótmæli fullkomlega þessari afturhaldskenningu. Ég hef þá trú á þessu landi og þessari þjóð, að ef rétt sé stjórnað, þá sé fullkomlega hægt að gera það hvort tveggja í senn, að láta sérmenntaða menn, sem við höfum mikla og vaxandi þörf fyrir í framtíðinni, búa við sambærileg kjör við það, sem annars staðar þekkist, og láta jafnframt verkafólk og bændur og annað vinnandi fólk í landinu búa við sambærileg kjör og annars staðar þekkist. Það á að vera takmark okkar Íslendinga að stefna að því, að við getum boðið okkar sérmenntuðu mönnum og okkar vinnandi fólki sambærileg kjör við það, sem annars staðar þekkist. Og það skulum við líka gera okkur ljóst, að ef okkur tekst ekki að búa þessu fólki, bæði því sérmenntaða og því, sem hefur ekki eins mikla menntun, hliðstæð kjör á við það, sem annars staðar þekkist, þá erum við illa komnir og þá getur orðið hætta á því í komandi framtíð, að það verði ekki aðeins sérmenntaða fólkið, sem kemur til með að leita héðan, en örugglega komum við þá til með að missa það, Nei, það er alveg óhætt fyrir okkur að kasta öllum átrúnaði á þessa afturhalds- og barlómsstefnu, sem nú er haldið uppi af hæstv. ríkisstj. og stuðningsflokkum hennar. Ísland er svo gott land, Íslendingar eru svo dugmikil þjóð, að það er hægt að tryggja sérmenntuðum mönnum hér á landi jafngóð kjör og annars staðar, hægt að tryggja vinnandi fólki jafngóð kjör og annars staðar, ef hér er rétt stjórnað og horfið er frá þeirri kreppu- og afturhaldsstefnu, sem nú ríkir í landinu, og aftur tekin upp sú framkvæmda- og framleiðslustefna, sem áður var.

Hannibal Valdimarsson Hæstv. forseti. Hæstv. félmrh. taldi, að ég hefði komizt í mótsögn við sjálfan mig í ræðu minni, þegar ég hefði haldið því fram, að hálaunaðir menn eins og læknar ættu að fá lagfæringu á sínum launakjörum að samningaleiðum, - og því hélt ég sannarlega fram, - en ályktun hæstv. ráðh. af þessu var sú, að það yrðu að vera þeir fátæku, sem borguðu, það væri þess vegna mín kenning, að læknarnir ættu að fá hækkuð laun, samkv. mínum vilja, á kostnað hinna fátæku. Það er eins og hv. 7. þm. Reykv. var að enda við að segja hér áðan, þetta er sú barlómskenning, sem hæstv. ríkisstj. heldur fram í hvívetna. Hún þarf ekki aðeins að traðka á eðlilegum samningsrétti hálaunastéttanna, heldur líka að fótumtroða samningsrétt láglaunafólksins, og það hefur einmitt þessi hæstv. ráðh. gert, bæði með lagasetningunni 1959 og svo aftur með allri stjórnarstefnunni og gengislækkun á gengislækkun ofan nú að undanförnu. Ég er alveg sannfærður um, að hinir fátæku í landinu vilja, að læknarnir fái lífvænleg kjör, þannig að þeir geti gengið óþreyttir menn eða óþjakaðir menn að sínum störfum og framfleytt sér og sínum. Og það mun vafalaust ekki hneyksla verkalýðsstéttina, þó að kjör lækna væru nokkrum sínnum hærri að krónutölu en verkamannanna. Það hefur alla tíð verið svo, og út frá því hefur verið gengið, að menn, sem hafa kostað sig til langskólanáms, gætu ekki að náminu loknu gengið að vinnu með sömu kaupkjörum og óbreyttir verkamenn. Það er sannarlega mín skoðun, að það beri að leysa launamál, jafnt hinna lægst launuðu stétta sem hinna hæst launuðu - eða öfugt, með samningum og ekki með valdboði eða lagasetningu. Og sá eilífi útsynningur hæstv. ríkisstj., að vera með brbl. á lofti í hvert skipti, sem þeir komast í árekstur við þessa eða hina stéttina, það er útsynningur, sem á eftir að gusta um þá sjálfa. Enn dvaldi hæstv. ráðh. mjög við það, að það hefði verið um mikinn tímaskort að ræða til að ráða fram út þessum málum. En þó varð hann að viðurkenna, að á miðju ári 1960 hefði verið tilnefnd sameiginleg nefnd af Læknafélagi Reykjavíkur og Sjúkrasamlagi Reykjavíkur til þess að fjalla um samningaviðfangsefnið, starfsskilyrði læknastéttarinnar og launakjör þeirra. Ég benti á það, að ekkert sameiginlegt starf hefði fengizt út úr þessari nefnd og að síðustu hefðu fulltrúar Læknafélags Reykjavíkur lagt fram sínar tillögur, og það staðfesti hæstv. ráðh, líka, en ekkert kom frá hinum. Samt vildi hæstv. ráðh. halda því fram, að þetta hefði allt verið fulltrúum Læknafélags Reykjavíkur að kenna. Ef þessi nefnd hefði starfað eins og hún átti að starfa og þeir náðu ekki samkomulagi, þá hefði átt að koma sitt álitið frá hvorum, en það kom ekkert frá Sjúkrasamlagi Reykjavíkur eða þess mönnum. Staðreyndin, sem ég styðst því við, er þessi, að nefndarhluti læknanna vann verkið, skilaði tillögum um breytingar á læknaþjónustunni, en nefndarhluti Sjúkrasamlags Reykjavíkur skilaði engu áliti og hefur þannig vanrækt að vinna sitt verk. Auðvitað átti hann að koma með sína sérafstöðu í nál. líka, ef þeir hefðu unnið, en það kom ekkert frá þeim. Ég fæ ekki betur séð en að þarna hafi nefndarhluti Læknafélagsins rækt betur skyldu sína. En hæstv. ráðh. áréttaði þessa skoðun sína um tímaskortinn enn þá einu sinni með því að segja: Það var ekki nema vika, það var ekki nema vika til samninga, til þess að leysa þetta yfirgripsmikla og vandasama mál. - Og einmitt þetta gefur mér tækifæri til þess að endurtaka enn: Það að ætla sér ekki nema viku til þess að leysa þessi mál, það var að gripa í rassinn á tímanum, og þess vegna fór sem fór. Það var mörgum tugum vikna glatað í starfsleysi, eftir að menn vissu, að þetta vandasama mál blasti við, og það blasti við ekki síðar en á miðju ári 1960, þegar samningunum var sagt upp, og það sköpuðust strax sárindi í málinu, þegar gerðardómur úrskurðaði þá samningsuppsögn ógilda, og þess vegna máttu menn vita, að þegar málið yrði tekið upp aftur, þá yrði að taka á því af sérstakri varfærni. En það var ekki gert. Það er svo alveg rétt, sem hér var sagt áðan af hv. 7. þm. Reykv., að þumalfingratök hæstv. ríkisstj. á kaupgjaldsmálum eru alveg einstæð, ef það hefur vakað fyrir hæstv. ríkisstj. að halda öltum launabreytingum í skefjum, því að það að neita hinum lægst launuðu um lagfæringu var á móti gervöllum þjóðarviljanum. Það var viðurkennt af öllum, að lægst launuðu stéttirnar yrðu að fá launabætur vegna þeirrar dýrtíðar, sem stjórnarstefnan hafði hvolft yfir þjóðina. En það var sagt: Nei, skal ekki gert. - Og svo þegar búið er að knýja fram 10–13%, kauphækkun, þá gerist hæstv. ríkisstj. beint aðili að samningum um 27% hækkun til hálaunaðra manna, því að laun yfirmanna á varðskipunum og vélstjóra og slikra, sem samið var um síðar, geta ekki hafa farið fram hjá hæstv. ríkisstj. Og svo er látið gott heita að semja við aðrar hálaunaðar stéttir um 33%, en haldið áfram að berja hausnum við steininn gagnvart læknunum um lagfæringu á þeirra kaupi. Í þessu er ekkert samhengi, enginn rökréttur þráður. Ég er þeirrar sömu skoðunar og hv. 7. þm. Reykv., að það væri ekkert óeðlilegt, þó að þessi óleysta samningaþræta læknastéttarinnar við Sjúkrasamlag Reykjavíkur yrði til þess, að fram kæmu rökstuddar óskir og kröfur á Alþingi um það að rannsaka, hvort ekki sé hægt að beita bættum vinnubrögðum, sparnaðaraðgerðum í sambandi við rekstur almannatrygginga og sjúkrasamlagsins. Ég minnist þess, að þegar um það var talað, - og um það var talað árum saman - að sameina rekstur áfengisverzlunar og tóbakseinkasölu, var því lengstum haldið fram, að það mundi ekki spara neitt. Nú hefur þetta hins vegar verið gert, og af því er a.m.k. látið mikið, að það hafi sparað laun margra manna, og minna húsnæði er nú komizt af með. Og það ætti a.m.k. að liggja í augum uppi, að tvö stór bákn ríkisstofnana, eins og Tryggingastofnunin og Sjúkrasamlag Reykjavíkur, sem er orðin mjög fjölmenn stofnun líka, ættu eftir þessari reynslu, og fyrir henni hefur hæstv. fjmrh. nýlega gert grein, að spara verulegt fé. Og ef því fé væri svo varið til þess að bæta starfsaðstöðu læknastéttarinnar og lagfæra laun þeirra nokkuð, þá væri því vel varið og þyrfti þá ekki að bitna á þeim fátæku. En e.t.v. er þetta nú allt saman í athugun hjá hæstv. ríkisstj., því að hún hefur rasjónaliseringu mjög í huga, og einhverja útlenda sérfræðinga hefur hún meira að segja í viðbót við þá innlendu í þjónustu sinni til þess að athuga hagkvæmni í rekstri og framleiðni í fyrirtækjum og sparnað á öllum sviðum. Það er áreiðanlegt, að þær ógöngur, sem hæstv. ríkisstj. er komin í í launamálum, launamálum allra stétta, ekki bara láglaunastéttanna, heldur líka hæst launuðu stéttanna, er afleiðing af samdráttar- og dýrtíðarstefnunni. Laun eru komin í algert ósamræmi hjá öllum launastéttum við það, sem er í nágrannalöndum okkar, og það þýðir jafnt hjá þeim hæst launuðu sem hinum lægst launuðu samdrátt, þannig að menn geta ekki leyft sér að lifa á þann hátt, sem menn gátu leyft sér fyrir t.d. 2–21/2 ári. Það er orðinn samdráttur, kjaraskerðing hjá öllum launastéttum, og engar þeirra vilja una því, ekki einu sinni þær hæst launuðu. En aðferðin, sem hæstv. ríkisstj. hefur, þegar hún lendir svona í stríði við allar launastéttir, að setja bara lög, brbl., það er haldlaus aðgerð. Verkfallið heldur áfram hjá verkfræðingunum, og nú vill einmitt svo vel til, að hæstv. félmrh. er verkfræðingur sjálfur og ætti þannig að hafa öðrum betri skilyrði til þess að styðja þeirra mál. Þeir fara úr landi, þeir flýja land tugum saman. Og þeir gera annað, þeir eru áfram í verkfalli við hið opinbera. En þeir, sem fara ekki úr landi, setja upp eigin fyrirtæki eða ráða sig í þjónustu einkafyrirtækja, og afleiðingin af verkfallinu virðist vera eingöngu sú, að hið opinbera situr uppi verkfræðingalaust, hvernig sem menn eiga nú að hugsa sér byggðar hafnir, vegi og brýr án verkfræðinga, - ég á a.m.k. erfitt með að ímynda mér, að það sé fært, - og að því rekur, ef ekki er ætlunin að stöðva allar þessar opinberu framkvæmdir, að ríkið verður að kaupa verkfræðiþjónustuna af verkfræðingum í þjónustu annarra fyrirtækja eða hjá fyrirtækjum, sem þeir hafa sett upp, eftir töxtum, og það þættu mér tíðindi, ef það yrði ódýrara ríkinu. Ég held, að hæstv. ríkisstj. ætti, ef hún hefur afskipti af kaupgjaldsmáli þeirrar stéttar, verkfræðinganna, að stuðla heldur að því, að það mál væri fyrr en seinna leyst með samningum, því að hlutur ríkisvaldsins í því máli verður því verri sem þeir eru látnir standa lengur í verkfalli, og þá verður ríkið og þess fyrirtæki, sem má ekki án verkfræðinga vera, verkfræðingalaust. Læknavandamálið er á engan hátt leyst, enginn þáttur hess er leystur með brbl. Málið er að öllu leyti jafnóleyst og þann 30. sept., nema að því leyti, hvað aðstaða stjórnarvaldanna er verri, það að samningaviljinn er auðvitað stórum minni eftir þessi harðræði en áður var. Þetta er jafntónýt aðferð og hjá Münchhausen barón, þegar hann ætlaði að draga sjálfan sig upp úr feninu á hárinu, en það er íþrótt, sem ég held að hæstv, ríkisstj. takist ekki eins og baróninum.



Herra forseti. Ég skal nú ekki lengja þessar umr. mikið. En mig langaði til þess í tilefni af því, sem hér hefur nú komið fram í þessum umr., að leggja fyrir hæstv. félmrh, eina fyrirspurn. Ég veitti því athygli, um það leyti sem brbl. voru sett, þau sem hér liggja nú fyrir til umr., að þá gaf Læknafélag Reykjavíkur út nokkra grg. um þetta mál, þar sem kom fram rökstuðningur læknanna á sjónarmiðum þeirra í þessari deilu. Þá tók ég eftir því, að fyrsta atriðið, sem læknarnir færðu fram gegn setningu þessara brbl., var það, að félmrh, hefði aldrei rætt við forsvarsmenn læknanna um þetta mál, en hins vegar hefði hann samt sem áður sett þessi brbl., sem læknarnir teldu að tvímælalaust yrðu til þess að torvelda lausn þess máls síðar. Nú vil ég spyrja hæstv. félmrh.: Er þetta rétt? Er hér réttilega frá skýrt? Er það svo í jafnalvarlegu máli eins og þessu og eins og kaupgjaldsmál eru allajafna, að hann sem ráðh. og ríkisstj. grípi til þess að setja brbl, á þann hátt, sem hér hefur verið gert, án þess að ræða við báða deiluaðila og kynna sér málið ofan í kjölinn? Læknarnir halda því líka fram í sinni skýrslu um málið, að það sé augljóst, að ríkisstj. styðjist einvörðungu við málstúlkun annars aðilans í deilunni, forstöðumanna Sjúkrasamlags Reykjavíkur og Tryggingastofnunar ríkisins, og því fari ríkisstj. í stórum atriðum með rangt mál, þegar hún flytur fram rök sín fyrir þessum brbl. Ég veitti því líka athygli í þessum umr., að hæstv. félmrh, sagði mjög oft: stjórn sjúkrasamlagsins heldur því fram, stjórn sjúkrasamlagsins túlkar þetta svona. En ég heyrði hann aldrei vitna í það, hver hefðu svo aftur verið andsvör læknanna í sambandi við þessar fullyrðingar hins aðilans. Ég er á þeirri skoðun, að það sé ekki hægt að setja brbl. um slík mál sem þetta eða kjaramál almennt nema þá í algerum úrtökutilfellum. Ég get ekki séð, að neitt það hafi legið fyrir í þessu tilfelli, að það hafi gefið ástæðu til þess að grípa inn í málið á þann hátt, sem gert var. Mér finnst hins vegar mjög margt benda til þess, þó að ég skuli ekki gerast hér neinn dómari á milli þessara tveggja aðila, sjúkrasamlagsstjórnarinnar annars vegar og forustumanna læknanna hins vegar, að forustumenn sjúkrasamlagsins hafi verið verulega tregir til þess að ganga til samninga við læknana um það atriði þessarar deilu, sem þeir lögðu mesta áherzlu á, því að það hefur verið viðurkennt af hæstv. félmrh. í þessum umr., að læknarnir hafi lagt fram sínar tillögur og kröfur um breytingar á starfsskipulagi með 11/2 mánaðar fyrirvara. Og ég trúi því ekki, að það hafi ekki mátt nota 11/2 mánuð til samninga um slík atriði, og það því fremur sem allir aðilar áttu að vita það af langri reynslu, að þessi mál voru orðin þannig, að aðilar vildu ekki við þau una að öllu óbreyttu. Við höfum nokkrum sínnum heyrt það hér á Alþ., og við vitum það mætavel, að kjör lækna og starfsskilyrði þeirra hafa verið að færast í það horf, að stórkostlegt vandamál er í þjóðarbúinu sem heild, og það mál er því á margan hátt sérstaklega viðkvæmt. Læknarnir hafa mjög greiða aðstöðu til þess að fara úr landi og leita sér vinnu annars staðar. Það virðist víða vera möguleiki fyrir þá að fá sér störf erlendis, þar sem þeim er launað miklu betur en hér, og þeir, eins og við vitum, hafa slíka alþjóðalega menntun, að það er á margan hátt greiðara fyrir þá að komast t störf annars staðar, en við mjög knapplega settir með lækna hér innanlands. Ég álít því, að allar stjórnarráðstafanir, sem eru í þá átt að torvelda, að samkomulag geti orðið á milli læknanna og sjúkrasamlagsstjórnanna eða Tryggingastofnunarinnar, með því að gripa inn í að þarfiausu með setningu brbl., slíkar ráðstafanir séu stórvítaverðar. Ég hef líka veitt því athygli í þessum umr., að það stendur hér ómótmælt, að af hálfu forustumanna sjúkrasamlagsins og Tryggingastofnunar ríkisins hafi ekki komið fram neinar formlegar tillögur, eins og læknarnir hafa haldið fram, - það hafi ekki komið fram neinar formlegar tillögur eða tilboð um launakjör og breytingar á starfsskilyrðum þeirra. Þetta sýnist mér að bendi tvímælalaust til þess, að þessir opinberu aðilar, sem þarna eiga hlut að máli, hafi staðið mjög illa í stöðu sinni, og ríkisstj. hefði átt að ýta á þá að sinna sinni sjálfsögðu skyldu um að ganga til samninga í tæka tíð. Ég skal ekki hafa þessi orð mín fleiri, því að það er langt liðið á fundartímann, en ég vænti þess fastlega, að hæstv. ráðh. svari þessari fsp. minni, því að mér finnst, að svar hans við þessari spurningu segi allmikið um það, hvernig líta ber á þessi brbl. frá hans hálfu. Er það rétt, sem læknarnir halda fram, að hann hafi sett þessi brbl. án þess að ræða við forustumenn læknanna um þetta vandamál, sem þarna lá fyrir?