Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Seint á liðnum vetri tilkynnti forseti Halldór Blöndal þá ákvörðun sína að setja ekki þingfund nema fullur meiri hluti þingmanna væri mættur. Nú spyr ég hæstv. forseta hvort þessari ákvörðun hafi verið breytt.

Sá forseti sem hér stýrir fundi hefur ekki heyrt þá tilkynningu og minnir hv. þm. á að það er mjög algengt að hér sé settur fundur þó ekki sé meiri hluti þingmanna í þingsalnum enda segir hvergi í þingsköpum að svo skuli gert.

Herra forseti. Víst er það svo að sá forseti sem situr í forsetastól hverju sinni ræður þessu. Ég vildi rifja það upp að sá forseti sem sat á þeim þingfundi sem ég hlýddi á í vetur tilkynnti þessa ákvörðun sína.

Forseti vill geta þess að sú regla hefur verið viðhöfð að undirrita ekki gerðabók síðasta fundar nema meiri hluti þingmanna væri í salnum en það er að sjálfsögðu mjög algengt að setja fund þó að ekki séu allir mættir. Forseti vill líka geta þess að honum láðist að hringja til fundar áður en hann byrjaði en nú eru flestir komnir í salinn sem eru stimplaðir inn í húsið og verður þá gengið til dagskrár.

Virðulegi forseti. Ég hef lagt fyrir hæstv. forsrh. tvær spurningar varðandi Þingvallabæinn. Annars vegar hver fari með eignar- og yfirráð yfir bænum og hins vegar hvaða áform ríkisstjórnin hafi um nýtingu Þingvallabæjar í framtíðinni. Herra forseti. Við höfum ekki oft rætt þjóðgarðinn eða málefni honum tengd á hv. Alþingi og er það athyglisvert miðað við þá stöðu sem þessi þjóðargersemi hefur í hjörtum landsmanna. Segja má að fimm bursta bærinn sé tákn Þingvalla innan lands og utan. Nú hefur það gerst að togstreita hefur birst okkur í fjölmiðlum um Þingvallabæinn. Um það virðist ágreiningur hvernig nýta eigi húsið í framtíðinni. Í gegnum tíðina hefur búið þar prestur sem var jafnframt lengi staðarhaldari og þjóðgarðsvörður en þetta er nú breytt og sett hafa verið ný lög um þau málefni. Bærinn hefur verið prestssetur, bærinn er nýttur af ríkisstjórninni, m.a. til móttöku tiginna gesta og einhvers staðar er svo Þingvallanefnd sem vélar um málefni þjóðgarðsins. Biskup Íslands hefur minnt á að prestshús á Þingvöllum hafi verið rifið þegar Þingvallabærinn var reistur fyrir Alþingishátíðina 1930 og eignir prestssetursins hafi verið teknar til þeirra nota og liggi óbættar og hefur spurt: Hvað með verðmæti sem kirkjunni voru ætluð? Í tilefni af fjölmiðlaumræðunni mundi ég gjarnan vilja heyra hvernig mál standa. Hvernig mun ríkisstjórnin t.d. bregðast við því ef kirkjan óskar að hafa prest áfram á Þingvöllum þar sem prestur hefur haft afnot af húsinu á Þingvöllum í 50 ár og mun nú vanta húsaskjól? Bent hefur verið á 1000 ára sögu kristni í þessu sambandi. Menntmrh., sem er formaður Þingvallanefndarinnar, hefur upplýst að prestur geti þjónað á Þingvöllum án þess að búa í Þingvallabænum og Þingvallanefnd og forsrn. hafi full not fyrir þessa húseign sína. Því er ekki óeðlilegt að spyrja: Hvað með þjóðgarðsvörð? Mun hann búa í húsinu? Hvernig á að nýta húsið? Hver heldur um málin? Er það forsrn., er það Þingvallanefndin o.s.frv.? Ég er mjög áhugasöm um hvert svar hæstv. forsrh. verður um þetta mál.

Herra forseti. Það er ágætt að fá tækifæri til þess af því tilefni sem hv. fyrirspyrjandi veitir að fjalla um þetta mál þar sem það hefur nokkuð verið rætt í fjölmiðlum. Það var að frumkvæði Þingvallanefndar sem unnin var lögfræðileg álitsgerð um eignarhald á Þingvallabænum sl. sumar. Niðurstaða þeirrar álitsgerðar er einkar afgerandi og felst í stuttu máli í því að ríkið hafi fullt eignarhald á húsinu og Þingvallanefnd fari á grundvelli valdheimildar sinnar samkvæmt lögum nr. 59/1928, um friðun Þingvalla, með eignarhald á Þingvallabænum og yfirstjórn þeirra mála er bæinn varða. Til þessarar niðurstöðu liggur greinargóð og ítarleg röksemdafærsla sem byggist, auk áðurnefndra laga um friðun Þingvalla, á könnun ýmissa annarra heimilda, þar á meðal fundargerða Þingvallanefndar. Að því er varðar nýtingu bæjarins er til þess að líta að hann er eins og nú háttar tvískiptur. Annars vegar hefur vestari hluti hússins, sem reistur var undir tveimur burstum fyrir þjóðhátíðarnefnd 1974, ávallt verið nýttur sem opinber bústaður forsrh. Hefur sá hluti bæði nýst til einkaafnota fyrir ráðherrann sjálfan og í takmörkuðum mæli en miklu fremur og oftar til að taka á móti þeim fjölmörgu gestum sem hingað komi í boði forseta, ríkisstjórnar og einstakra ráðherra, einkum þó forsrh., en segja má að heimsókn til Þingvalla teljist fastur liður í dagskrá opinberra gesta hingað til lands. Hins vegar hefur eystri hluti hússins, sem reistur var undir þremur burstum fyrir Alþingishátíðina 1930, lengst af verið nýttur fyrir umsjónarmann þjóðgarðsins á Þingvöllum sem hefur haft þar bæði skrifstofu og dvalarstað. Seint á sjötta áratugnum tók þáverandi þjóðgarðsvörður, séra Jóhann Hannesson, jafnframt við prestsembættinu á staðnum. Af því tilefni er skýrt tekið fram í gerðabók Þingvallanefndar frá þeim tíma að bústaður prestsins væri í Þingvallabænum aðeins þar til önnur skipan yrði gerð á og fengi hann aðstöðu til búsetu þar meðan hann annaðist önnur störf á vegum nefndarinnar. Árið 1970 var þessi skipan mála, þ.e. að sami maður gegndi prestsembætti á staðnum og jafnframt starfi þjóðgarðsvarðar, fest í lög. Þetta ákvæði var aftur numið úr lögum fyrir fáum árum og lá það til grundvallar að ekki væri heppilegt að veitingarvaldshafar væru hvor af öðrum öðrum bundnir við ráðstöfun starfa í þjóðgarðinum. Þingvallabærinn hefur því aldrei verið prestssetur með þeim réttaráhrifum sem því fylgja en búseta prests í Þingvallabænum skýrist af praktískum, sögulegum ástæðum sem eiga ekki lengur við. Ekki þarf að taka fram að allar viðgerðir og allur kostnaður á báðum þessum húsum undir þessum þremur og tveimur burstum hefur jafnan verið greiddur af ríkinu og færður til reiknings hjá forsrn., en ekki af kirkjunni af þessum sökum. Varðandi fyrirhugaða nýtingu er rétt að hafa í huga að þarfir þjóðgarðsins með tilliti til starfsmannahalds eru aðrar en áður og gestagangur þar gerir kröfur til að ríkisstjórnin hafi meiri og betri aðstöðu til að taka þar á móti gestum. Þá eru hugmyndir alls ekki fullmótaðar um það hvernig bærinn verður nýttur. Þar þarf Þingvallanefnd fyrst og fremst að koma að málum í samráði við forsrn. sem Þingvellir heyra undir samkvæmt stjórnarráðslögum. Ég veit ekki annað en að fullt samkomulag sé milli Þingvallanefndar og ráðuneytisins um meðferð málsins en eins og ég segi er það ekki fyllilega afráðið. Þarna þarf sem sagt þjóðgarðsvörður að hafa ákveðna aðstöðu. Þarna þarf Þingvallanefnd að hafa ákveðna aðstöðu. Þarna þurfa prestar að geta haft ákveðna aðstöðu til undirbúnings athafna í kirkjunni en flestar athafnir eru ekki innan sóknar heldur utan sóknar. Menn koma að eins og í mörgum öðrum kirkjum, Árbæjarkirkju, Viðeyjarkirkju og slíkum kirkjum, en ef ég man þetta nákvæmlega eru aðeins 50 manns í þessari sókn. Hún ber því ekki sóknarprest með þessum hætti og ef þjóðgarðsvarðarhlutverkið er farið er lítið eftir af því. Kirkjuþing hefur ályktað að halda beri út prestakalli tengdu Þingvöllum og þar sitji prestur. Það er út af fyrir sig málefni kirkjunnar að ákveða það þrátt fyrir að prestakallið sé orðið afar lítið og sjálfsagt það minnsta í landinu. Reyndar hefur verið gert allt of mikið úr öryggishlutverki þess að hafa prest á staðnum, m.a. vegna þess að viðvera prestanna á staðnum hefur alls ekki verið samfelld og langt í frá og ekki hefur verið talið hægt að leggja sérstakar kvaðir um viðveru í Þingvallabænum eða Þingvöllum utan hefðbundins vinnutíma. Þá er þess að geta að á síðustu 6--10 árum hefur verkefni þjóðgarðsvarðar breyst algerlega frá því að vera aðallega til að segja mönnum sögu staðarins og hins vegar í að reka umfangsmikla starfsemi og þar á meðal verkstjórnarhlutverk yfir tugum manna á sumrin við stígagerð og annað þess háttar sem er ekki beint í hlutverki presta. Forsendur hafa því breyst og ég geri ráð fyrir að sú sé ástæðan fyrir því að Þingvallanefnd og reyndar ráðuneytið vilji skoða aðra möguleika.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. ágæt svör og vil taka það sérstaklega fram að mér finnst mikilvægt að við setjum okkur inn í hvernig þessi mál eru að þróast og ekki síst þegar það gerist, sem gerðist nú á liðnum vikum, að átök eru um málefni Þingvallabæjarins og framtíð hans og framtíð prestssetursins í fjölmiðlum. Ég get alveg tekið undir að umfangsmikil verkefni þjóðgarðsvarðar gera það auðvitað að verkum að það er ekkert sjálfgefið að þjóðgarðsvörður og prestur eigi að vera einn og sami maðurinn. Það er auðvitað sérstök ákvörðun. En það kemur fram í máli hæstv. forsrh. að þjóðgarðsvörður muni þurfa að hafa þarna aðstöðu, Þingvallanefndin og prestar vegna kirkjulegra athafna. Hann nefnir það ekki, hæstv. forsrh., hvort hann telji að forsrh. eigi að hafa þar bæði persónulega aðstöðu eða einkaafnot og halda áfram að vera með aðstöðu fyrir gestakomur af því að það er fastur liður að erlendir gestir komi til Þingvalla. Hins vegar bendir hann á Þingvallanefndina. Tillaga á kirkjuþingi um að sóknarprestur á Þingvöllum mundi sinna að einhverju leyti Suðurlandi var afgreidd þannig, eins og kom fram í máli ráðherra, að áfram verði prestssetur á Þingvöllum. Tillagan er afgreidd þannig að við hljótum að skilja það svo að menn vilji ekki fara nýjar leiðir. Því spyr ég: Ef ríkisstjórnin ætlar að taka Þingvallabæinn til þeirra afnota sem hæstv. ráðherra hefur hér nefnt, hvernig á að leysa mál kirkjunnar? Mun ríkisstjórnin e.t.v. setja upp prestssetur utan þinghelginnar? Er það verkefni Þingvallanefndarinnar að leysa þetta mál og má skilja það svo að það sé Þingvallanefndin sem taki við þeim spurningum sem ég hef borið fram og svari þeim síðar?

Herra forseti. Ég nefndi í ræðu minni að ég vildi að ríkisstjórnin hefði frekari afnot af byggingunni. Ég nefndi það í svari mínu. Ég get sagt það sem reynslu mína að þetta er kallaður sumarbústaður forsrh. en það er þannig að forsrh., hver sem hann er, a.m.k. sá sem hér talar, nýtir húsið ekki mikið að sumri til. Það er sjálfsagt hugsað til þess eins og í öðrum löndum að forsrh. hafi þess háttar hús til hvíldar og uppbyggingar en sumarið er ekki mjög vel til þess fallið á þessum stað. Allt fram til slyssins 1970 var sumarbústaður forsrh. annars staðar, ekki við kirkjuna, og þar var girt af og þess háttar. Það er ekki hægt þarna. Það er afskaplega erfitt fyrir hvaða forsrh. sem er að vera þarna til sumardvalar. Það er miklu betra að menn séu í eigin kofum einhvers staðar annars staðar en þarna. Hins vegar nýtist húsið vel til þess að taka á móti gestum því að Þingvellir eru afskaplega fagrir heim að sækja eins og allir þekkja og það er ágæt starfsemi. Ég hef fyrir mitt leyti notað húsið meira sem vetrarbústað eða kannski á vordögum og haustdögum. Þá er meiri friður í kringum það. Ég er ekkert að finna að þessu. Þarna er kirkjan og þarna er opið svæði þannig að það hefur kannski ekki verið mjög vel hugsað í byrjun að tengja þetta saman. Í þessu sambandi hef ég og Þingvallanefnd aðallega viljað kanna möguleika á því að nýta húsið betur fyrir starfsemi ríkisstjórnarinnar og móttökur og þess háttar. Það verður að segja það alveg eins og er að Valhöll á Þingvöllum hefur hreint ekki dugað á síðustu árum eða verið til þess fallin að hægt sé að nýta hana til starfsemi af því tagi.

Virðulegi forseti. Á undanförnum árum hefur einangrunarstöð gæludýra í Hrísey sinnt fjölmörgum dýrum og gæludýraeigendum. Sú þjónusta hefur hins vegar ekki dugað og nær stöðin ekki að sinna eftirspurn. Þrátt fyrir fyrirhugaða stækkun verða biðlistar eftir sem áður til staðar. Þar fyrir utan er óeðlilegt að flestir þeir sem flytja gæludýr til landsins þurfi í raun að fara eins langt frá flugvellinum í Keflavík og mögulegt er. Það er erfitt fyrir dýrin. Sumir telja þessi löngu ferðalög dýranna vera brot á alþjóðasamþykktinni um flutningavegalengd dýra en jafnframt er þetta erfitt og mikið óhagræði fyrir þá eigendur dýranna sem búsettir eru á suðvesturhorninu. Ég ætla mér ekki að efast um að farið er eftir ströngustu kröfum um sóttkví og smithættu þegar dýrin eru flutt norður til Hríseyjar og reynt er að halda einangrun dýranna. Megintilgangur með einangrunarstöð gæludýra eða sóttkví fyrir þau er að draga úr hættu á að innflutt dýr beri með sér sníkjudýr og sjúkdóma. Hrísey getur verið hentugur staður fyrir einangrunarstöð en hún er ekki eini valkosturinn. Yfirdýralæknir hefur sagt að slík stöð gæti verið staðsett t.d. í Krýsuvík þar sem sóttvarnalæknir hefði að sjálfsögðu eftirlit með henni. Í mínum huga er raunhæft að ætla að forsendur séu fyrir slíkri stöð á þessu svæði, ekki bara rekstrarlega heldur umfram allt vegna öryggis sóttvarna og umönnunar dýranna. Landbrn. hefur þegar synjað einkaaðilum í Garðabæ um að reisa einangrunarstöð fyrir gæludýr. Ástæðan var sú að ekki mætti heimila einkaaðilum að reka slíka stöð. Mér finnst þetta hæpinn rökstuðningur þar sem einkaaðilar reka nú þegar einangrunarstöðina í Hrísey. En þetta er kannski ekki meginatriðið heldur það að mikil eftirspurn er eftir plássi í einangrunarstöðinni í Hrísey og að ljóst er að það færi mun betur með dýrin að vera í sóttkví á höfuðborgarsvæðinu þegar eigendur þeirra eru búsettir þar. Það hlýtur að vera æskilegt að einangrunarstöð gæludýra, að uppfylltum öllum öryggiskröfum, sé staðsett sem næst þeim stað þar sem dýrin koma inn í landið og verða síðan staðsett, að flutningsleiðin sé ekki áhættusöm og erfið fyrir dýrin heldur eins stutt og kostur er. Þess vegna vil ég m.a. fá vitneskju um það frá hæstv. landbrh. hversu margir íbúar höfuðborgarsvæðisins og Suðurnesja nýta sér þjónustu einangrunarstöðvar í Hrísey og hvort hann hyggist ekki koma til móts við þarfir þessa fólks og dýra með því að fjölga einangrunarstöðvum.

Hæstv. forseti. Spurt er hversu margir á höfuðborgarsvæðinu og Suðurnesjum hafi nýtt sér þjónustu einangrunarstöðvar gæludýra í Hrísey sl. fimm ár. Frá 1. janúar 1996 og til 1. nóvember 2000 hafa 448 dýr, hundar og kettir, verið vistuð í einangrunarstöðinni í Hrísey. Þar af eru hundar 312 og kettir 136. Af þessum fjölda eru 248 dýr í eigu fólks sem búsett er á höfuðborgarsvæðinu og Suðurnesjum. Ef spurt er um fjölda eigenda þessara dýra, þá eru þeir nokkru færri þar eð í sumum tilfellum eru fleiri en eitt dýr frá sama eiganda vistuð samtímis í stöðinni. Í öðru lagi hafa sömu aðilar nýtt sér þjónustu stöðvarinnar oftar en einu sinni á þessu tímabili. Spurt er: Hvert er hlutfall íbúa þessara svæða af þeim sem hafa nýtt sér þjónustu einangrunarstöðvarinnar sl. fimm ár? Af þeim 448 dýrum sem vistuð hafa verið í einangrunarstöðinni sl. fimm ár eru 55,4% í eigu fólks sem búsett er á höfuðborgarsvæðinu og Suðurnesjum, en 44,6% í eigu fólks í öðrum landshlutum. Spurt er: Hyggst ráðherra koma fleiri einangrunarstöðvum á fót og ef svo er, hvar þá? Ég hef ekki í hyggju að koma á fót fleiri slíkum einangrunarstöðvum. Stöðin í Hrísey hefur starfað í tíu ár og hefur rekstur hennar gengið áfallalaust þannig að ekki hafa borist til landsins smitsjúkdómar með þeim dýrum sem þar hafa verið vistuð. Þetta er mjög mikilvægt fyrir alla gæludýraeigendur í landinu og fyrir þá hreinleikamynd sem Ísland hefur. Hins vegar hefur það valdið erfiðleikum og óþægindum fyrir það fólk sem þarf að nýta sér þjónustu stöðvarinnar að hún hefur verið of lítil til að geta annað þeirri vaxandi eftirspurn sem verið hefur hin síðari ár og myndast hefur langur biðlisti eftir þjónustunni. Til að bæta úr þessu ákvað ríkisstjórnin í júní 1999 að ráðast í stækkun stöðvarinnar. Nú liggur það fyrir að hana er verið að stækka og fjármagn hefur verið veitt í það. Framkvæmdum við stækkunina er nú að ljúka og verður viðbótarhúsnæði tekið í notkun í byrjun desember nk. Um er að ræða tvöföldun á afkastagetu stöðvarinnar og er þess að vænta að biðlistarnir verði úr sögunni fyrir mitt næsta ár. Þess ber þó að geta að ákveðinn undirbúning þarf áður en komið er með hunda og ketti til landsins. Dýrin þarf að sprauta gegn ýmsum sjúkdómum, taka sýni og fleira þannig að óhjákvæmilegur aðdragandi þess að geta flutt dýrin til landsins er um það bil tveir mánuðir. Fyrir um tíu árum var tekin ákvörðun um þetta staðarval. Eyjarskeggjar fórnuðu ákveðnum eigin hagsmunum til þess að þetta væri hægt, að vilji þess ráðherra sem þá fór með þetta starf og þingsins varð í þessa veru. Auðvitað get ég sagt að það er ekki mitt að taka ákvörðun einn í þessu máli. Hér er ég með frv. fyrir þinginu um innflutning dýra og auðvitað fjallar þingið um það mál og tekur sínar ákvarðanir sem ráðherranum ber að fylgja.

Herra forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrirspurnina og hæstv. ráðherra svörin. Í rauninni hafa komið fram meginatriðin í þessu máli. Annars vegar er um að ræða þá staðreynd að einangrunarstöðin í Hrísey sinnir ekki vaxandi eftirspurn þar sem gæludýraeign landsmanna, ekki síður á suðvesturhorninu þar sem 60% þjóðarinnar býr, fer mjög vaxandi. Hins vegar er um að ræða þessa samfelldu smitleið sem er frá Keflavíkurflugvelli til Reykjavíkurflugvallar og síðan norður og út til Hríseyjar. Þess vegna, út frá dýraverndunarsjónarmiðum og út frá öryggissjónarmiðum, er eðlilegt að færa stöð eða a.m.k. heimila rekstur slíkrar stöðvar sem næst flugvellinum þar sem flest þessara gæludýra koma inn og líka til þess að anna eftirspurn. Þar sem ég veit að hæstv. ráðherra er mikill dýravinur, eins og alþjóð veit, þá trúi ég því að hann muni taka undir þessi sjónarmið eins og hann reyndar hefur ýjað að.

Herra forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda, Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur, fyrir að hafa vakið máls á þessu. Ég er sammála því að það eigi að reisa fleiri slíkar stöðvar og það á að reisa slíka stöð í nágrenni höfuðborgarinnar. Ég vek líka eftirtekt á því að ekki er kunnugt um að nokkur sérstök hætta sé á því að vera með slíkar stöðvar í þéttbýli en vil síðan að lokum taka undir með hv. þm. Guðna Ágústssyni sem skoraði í reynd á Alþingi Íslendinga að taka þetta mál í sínar hendur. Hæstv. ráðherra vekur eftirtekt á því að hér liggur fyrir lagafrv. sem getur að öllum líkindum tekið á þessu máli. Ég held að við þingmenn sem viljum breyta þessu ættum að notfæra okkur áskorun ráðherrans og beita okkur fyrir breytingum á frv. þannig að hægt sé að taka upp fleiri slíkar stöðvar. Það er löngu tímabært. Ég sé heldur ekkert að því að slíkar stöðvar verði starfræktar af einkaaðilum.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. landbrh. svörin og hv. þm. fyrir að hafa tekið þátt í umræðunni og góðar ábendingar. Mér finnst hins vegar nokkuð hryggilegt að hæstv. landbrh. ætlar sér ekki að koma á fót fleiri einangrunarstöðvum en leiðin er þá sú eins og hv. þm. hafa bent á að við á hinu háa Alþingi tökum þetta mál til ítarlegrar umræðu þegar frv. verður tekið til umræðu sem hæstv. landbrh. gat um. Mikil eftirspurn er eftir einangrunarstöð á höfuðborgarsvæðinu og á Suðurnesjunum. Ríflega helmingur þeirra sem notfæra sér einangrunarstöðuna í Hrísey er héðan af þessu svæði og það er sjálfsögð krafa og eðlileg að einangrunarstöð verði komið á fót á þessu svæði. Það er ekki bara vegna þess að við erum að mæta þörfum eigendanna sjálfra og koma í veg fyrir mikið óhagræði sem þeir verða fyrir af þessum miklu flutningum norður í Hrísey heldur líka þess sem ég tel mikilvægast, hagsmuna dýranna sjálfra. Þetta eru miklir flutningar eins og ég sagði áðan. Flutningarnir eru erfiðir fyrir dýrin og við verðum að bæta úr þessu.

Hæstv. forseti. Auðvitað eru hagsmunir dýranna í fyrirrúmi. Ferðalagið byrjar ekki í Keflavík. Smitleiðin hefst ekki í Keflavík. Hún getur legið utan úr Evrópu eða Bandaríkjunum eða hvaðan sem er, en guði sé lof hefur ekki verið um smitleið að ræða hingað til. Hv. þm. Hjálmar Árnason gerði þetta að umræðuefni. Maður sem ekki hefur hlaðið skammbyssu sína er hættulaus þar til hann hleður hana. Það hefur ekki verið um smitleið eða neitt smit að ræða á þessari leið. Þetta hefur heppnast vel en ég tek undir það sem dýravinur að þessi leið er auðvitað löng fyrir dýrið hvaðan sem það kemur úr heiminum og þetta til viðbótar þannig að það snertir mitt viðkvæma hjarta. En ég er þakklátur fyrir hvernig þetta hefur tekist til og heppnast vel. Ég sagði áðan: Þingið tók þá ákvörðun fyrir tíu árum að fela eyjarskeggjum þetta í Hrísey af öryggisástæðum. Þeir hafa farið vel með þetta fjöregg íslenskra dýraeigenda og eiga þakkir skilið. Auðvitað er það þingsins að fjalla um þetta mál áfram og fjallar um frv. í vetur í þeim efnum. Ég vek athygli á því að eins og ég rakti hér áðan er kannski á 4--5 árum um 450 dýr að ræða. Það er ekki mikill rekstur, það er ekki mikil afkoma, það er ekki stór bisness í því. Það eru ekki margir sem geta gert það að atvinnu sinni. Við Íslendingar erum ansi smáir oft og tíðum þegar eitthvað er um að vera. En við vökum yfir Hrísey. Ríkisstjórn, hv. þm. og samstarfsflokkur minn hafa tekið undir það að styðja fjárlagatillögur um að stöðin í Hrísey verði stækkuð og þar með hverfi biðlistar og staða bæði kaupendanna og dýranna batni. Hæstv. forseti. Ég hef lokið máli mínu.

Herra forseti. Í umræðum sem urðu hér á dögunum um frv. nokkurra þingmanna Samfylkingarinnar, um að heimila erlendar fjárfestingar í vinnslufyrirtækjum í sjávarútvegi, bar á góma þá fyrirætlun sem nú er orðin að veruleika, að Verðbréfaþing Íslands hæfi útrás til að hvetja erlenda fjárfesta til að fjárfesta í íslenskum fyrirtækjum á Verðbréfaþingi. Þá kom upp sú spurning: Hvernig virkar það? Hversu mörg fyrirtæki eru skráð á Verðbréfaþingi Íslands og hversu mörg fyrirtæki af þeim sem skráð eru á Verðbréfaþingi Íslands eru lokuð fyrir útlendingum? Til þess að fá þessar upplýsingar varpaði ég fram svofelldri fyrirspurn til hæstv. viðskrh.: ,,1. Hvaða félög og fyrirtæki hafa hlotið skráningu á Verðbréfaþingi Íslands? 2. Í hverjum þeirra er erlendum aðilum ekki heimilt að fjárfesta?`` Ég veit, virðulegi forseti, að takmarkaður tími gefst til þess að svara fsp. minni og e.t.v. hefði verið ákjósanlegra að biðja um skriflegt svar en engu að síður vona ég að hæstv. ráðherra geti svarað þessum tveimur spurningum hér í mæltu máli þannig að fullnægjandi megi teljast.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Sighvatur Björgvinsson bar upp fsp. til viðskrh. á þskj. 141, hún er 141. mál þingsins, um félög og fyrirtæki sem skráð eru á Verðbréfaþingi Íslands. Fsp. er í tveimur liðum og hljóðar fyrri liður hennar svo: ,,Hvaða félög og fyrirtæki hafa hlotið skráningu á Verðbréfaþingi Íslands?`` Á aðallista Verðbréfaþings Íslands eru í dag skráð 74 félög. Ég hef afhent hv. þm. lista yfir þessi félög þar sem ég get ekki lesið þau upp miðað við þennan stutta ræðutíma. Af skráðum félögum eru sjávarútvegsfyrirtæki flest eða 20 talsins, hlutabréfasjóðir eru 14, iðnfyrirtæki 12, fjármála- og tryggingafyrirtæki 7, upplýsingafyrirtæki 5, þjónustufyrirtæki 5, olíudreifingarfyrirtæki 3, lyfjafyrirtæki 3 og 3 flutningafyrirtæki. Síðari spurning hv. þm. hljóðar svo: ,,Í hverjum þeirra er erlendum aðilum ekki heimilt að fjárfesta?`` Um fjárfestingu erlendra aðila í atvinnurekstri gilda lög nr. 34/1991. Í 4. gr. laganna er fjallað um takmarkanir á fjárfestingu erlendra aðila. Í 1. mgr. 4. gr. er að finna takmarkanir á fjárfestingu erlendra aðila í fyrirtækjum sem stunda fiskveiðar í lögsögu Íslands og fyrirtækjum sem eiga og reka fyrirtæki til vinnslu sjávarafurða hér á landi. Bein erlend fjárfesting er óheimil í slíkum félögum. Óbeinni fjárfestingu í félögum sem stunda fiskveiðar og eiga og reka fyrirtæki til vinnslu sjávarafurða eru jafnframt settar nokkrar skorður. Þau geta eingöngu verið í eigu íslenskra lögaðila sem ekki eru í eigu erlendra aðila að meira leyti en 25% sé miðað við hlutafé eða stofnfé. Ef íslenski lögaðilinn á ekki yfir 5% í sjávarútvegsfyrirtækinu má hinn erlendi aðili hins vegar eiga allt að 33% í íslenska lögaðilanum. Enn fremur er rétt að víkja að því að takmarkanir eru á eignaraðild erlendra aðila í flugrekstri hér á landi. Samanlagður eignarhluti erlendra aðila í íslensku atvinnufyrirtæki sem stundar flugrekstur hér á landi má á hverjum tíma ekki vera meiri en 49%. Slík takmörkun tekur þó ekki til einstaklinga sem búsettir eru í öðru aðildarríki Evrópska efnahagssvæðisins og lögaðila sem þar eru heimilisfastir. Af þessu leiðir að fjárfesting erlendra aðila er óheimil í sjávarútvegsfyrirtækjum sem skráð eru á Verðbréfaþingi og takmarkanir eru á eignarhaldi erlendra aðila í Flugleiðum. Einnig eru takmarkanir á erlendri eignaraðild í öllum þeim félögum sem eiga hlut í íslenskum sjávarútvegsfyrirtækjum.

Virðulegi forseti. Þetta varpar ljósi á furðulegt ástand. Flest þeirra fyrirtækja sem skráð eru á Verðbréfaþingi Íslands eru sjávarútvegsfyrirtæki. Íslenskir aðilar eru að hefja útrás til að laða að sér erlenda fjárfesta. Þá kemur í ljós að þeim er bannað að festa fé sitt í stærsta hópi þeirra fyrirtækja sem eru skráð á Verðbréfaþingi. Því til viðbótar eru takmarkanir settar á erlenda fjárfesta til að fjárfesta með óbeinum hætti, þ.e. til þess að eiga hlut í fyrirtækjum sem eiga hlut í sjávarútvegsfyrirtækjum, t.d. olíufélögunum. Það er að æra óstöðugan að elta uppi þær breytingar sem kunna að verða á eignarhaldi á slíkum fyrirtækjum sem eru ekki í sjávarútvegsrekstri en eiga hlut í fyrirtækjum í sjávarútvegi. Hvernig í veröldinni láta menn sér detta í hug að við svona aðstæður sé líklegt að erlendir fjárfestar fáist til þess að taka þátt í uppbyggingu í íslensku atvinnulífi, þegar flest þeirra atvinnufyrirtækja sem eru á markaðnum eru algjörlega lokuð og síðan gilda flóknar reglur um öll önnur fyrirtæki? Á sama tíma og aðrar þjóðir berjast um til að reyna að ná til sín erlendum fjárfestum til uppbyggingar í atvinnulífi þá ætla Íslendingar að fara út á markaðinn við slíkar aðstæður. Ég vona að hæstv. ráðherra sé mér sammála um að þetta nær engri átt. Þetta skilar engum árangri og þessum heimskulegu lagasetningum verður að breyta.

Hæstv. forseti. Furðuleg ástand, segir hv. þm. Ég skal taka undir að það er erfitt að framfylgja þessum takmörkunum. Ég hef látið koma fram opinberlega, m.a. nýlega í tengslum við opnun Verðbréfaþings okkar út á við með því að gerast aðilar að NOREX, að ég tel að íslenskt samfélag verði að fara í gegnum umræðu um hvernig þjóðarhagsmunum verði best varið og hvernig þeir verði best varðveittir á þessu sviði. Ég tel t.d. að nefnd sem er að störfum núna á vegum sjútvrh. og er að endurskoða fiskveiðilöggjöfina ætti að taka þetta mál fyrir. Ég geri mjög mikið með það sem atvinnugreinin sjálf, sjávarútvegurinn, segir í þessum efnum. Ég tel að það gæti orðið okkur sem vinnum að löggjöfinni til hjálpar að heyra álit sjávarútvegsins. En svona er þetta í dag. Ég held að það sé ágætt að það komi hér fram á hv. Alþingi og þakka hv. þm. fyrir að eiga frumkvæði að því að þessi umræða hefur farið hér fram.

Herra forseti. Á Íslandi búa núna ríflega 7.000 manns af erlendu bergi brotin. 8% kvenna á aldrinum 20--30 ára eru útlendingar. Hlutfall útlendinga í bæjarfélögum er hæst á Vestfjörðum en meiri hluti útlendinga hér á landi eða um 60% er búsettur á höfuðborgarsvæðinu. Við þessa upptalningu má bæta að framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins spáir því að íslenskt atvinnulíf þurfi á 10.000 manns að halda á næstu tíu árum. Ljóst er að sá fjöldi verður ekki allur fundinn meðal innfæddra Íslendinga. Svo er forsjóninni fyrir að þakka að við búum ekki lengur ein á þessari eyju. Á undanförnum árum hefur mátt sjá vísa að fjölmenningarlegu samfélagi spretta víða um land. Fjöldi fólks hefur kosið að setjast hér að og með því auðgað mannlíf og menningu. En eins og stundum áður, herra forseti, virðist ríkisstjórnin ekki vera með á nótunum og í raun ófær um að takast á við hinar miklu breytingar sem samfélagið gengur nú í gegnum. Sveitarfélögin hafa hins vegar mætt þessari þróun eftir bestu getu og er óhætt að fullyrða að Reykjavíkurborg hafi unnið algjört brautryðjendastarf í málefnum útlendinga. Borgin hefur m.a. starfrækt Miðstöð nýbúa sem hefur þjónað öllum þeim sem þangað hafa leitað burt séð frá búsetu, þar hefur m.a. verið veitt túlkaþjónusta. Úr ranni ríkisvaldsins berast þær fréttir að starfshópur sem hæstv. félmrh. skipaði í lok síðasta árs til að kanna grundvöll fyrir stofnun landsmiðstöðvar eða annars samstarfsvettvangs um málefni útlendinga hafi verið leystur frá störfum. Ég leyfi mér að spyrja hæstv. félmrh. hvers vegna það hafi verið gert. Herra forseti. 11. október sl. rituðu borgarstjórinn í Reykjavík og bæjarstjórar Hafnarfjarðar, Garðabæjar, Kópavogs, Mosfellsbæjar, Seltjarnarness og sveitarstjóri Bessastaðahrepps, Davíð Oddssyni forsrh. bréf þar sem óskað var eftir viðræðum við ríkisvaldið um málefni nýbúa og samstarf og skyldur ríkis og sveitarfélaga í þeim efnum. Þótt bréfið sé ekki stílað á hæstv. félmrh. er ljóst að málefnið hefur að mestu verið á hans könnu í ríkisstjórninni. Því leyfi ég mér að spyrja hvort hæstv. félmrh. hyggist tryggja þátttöku ríkis í stofnun landsmiðstöðvar, svokallaðs Alþjóðahúss, á höfuðborgarsvæðinu, sem veiti útlendingum búsettum hér á landi upplýsingar og þjónustu.

Herra forseti. Það er nú nokkur misskilningur í því fólginn að telja að starfshópur sem ég setti varðandi málefni útlendinga hafi beinlínis verið leystur frá störfum. Ég vil hins vegar rekja ástæður fyrir því að starfshópurinn var skipaður og í hverju starf hans var fólgið. Þessi starfshópur var skipaður í desember í fyrra í þeim tilgangi að kanna grundvöll fyrir stofnun landsmiðstöðvar. Starfshópurinn hóf störf í byrjun þessa árs. Forsendur fyrir því verkefni sem starfshópnum var falið á sínum tíma hafa breyst verulega. Í fyrsta lagi samþykkti Alþingi þann 9. maí sl. þál. um nýbúamiðstöð á Vestfjörðum. Í þál. er félmrh. falið að undirbúa stofnun miðstöðvar nýbúa á Vestfjörðum í samvinnu við sveitarstjórnir, Rauða kross Íslands og Svæðisvinnumiðlun Vestfjarða. Hlutverk miðstöðvarinnar verði að greiða fyrir samskiptum Íslendinga og erlendra ríkisborgara, vinna með sveitarstjórnum að eflingu þjónustu fyrir erlenda ríkisborgara, fyrirbyggja vandamál í samskiptum fólks af margvíslegum menningarsvæðum. Í öðru lagi er félmrn. kunnugt um hugmyndir Reykjavíkurborgar og nokkurra nágrannasveitarfélaga um stofnun Alþjóðahúss í Reykjavík sem hafi það meginviðfangsefni að standa fyrir fjölþjóðlegu starfi, forvörnum og bættri og samræmdri þjónustu við nýbúa. Því fagna ég mjög. Í ljósi þessara aðstæðna taldi ég ekki starfsgrundvöll fyrir hópinn að halda áfram verki sínu að svo komnu máli en þeim gögnum og fróðleik sem starfshópurinn hefur aflað sér verður að sjálfsögðu haldið til haga og komið á framfæri þar sem við á. Afstaða félmrn. til þátttöku ríkisins í stofnun Alþjóðahúss er með þeim hætti að mér var falið af Alþingi 9. maí sl. að standa fyrir stofnun nýbúamiðstövar á Vestfjörðum. Í samræmi við fyrrgreinda þál. hyggst ég standa vel að stofnun miðstöðvar fyrir nýbúa á Vestfjörðum og er stefnt að því að undirbúningur hefjist bráðlega. Hann er raunar þegar hafinn að nokkru. Enn fremur er talið æskilegt að kanna sérstaklega hvort miðstöðin á Vestfjörðum geti tekið að sér þjónustu við aðra landshluta. Þau mistök urðu við prentun fjárlagafrv. fyrir árið 2001 að niður féll fjárveiting til þessa verkefnis en hún verður tekin inn við 2. umr. fjárlaga. Ráðuneytið mun því beina kröftum sínum að þessu mikilvæga verkefni í bili. Hins vegar er afstaða ráðuneytisins til stofnunar Alþjóðahúss mjög jákvæð. Ég tel að þau sveitarfélög á höfuðborgarsvæðinu sem standa að stofnun Alþjóðahúss séu vel í stakk búin til að reka Alþjóðahús án atbeina ríkisins. Þar af leiðandi mun ráðuneytið ekki koma að þeim rekstri að svo komnu máli. Ég lít svo á að það sé miklu brýnna að beina kröftunum að landsbyggðinni og efla þjónustu og aðstoð við útlendinga sem búa þar fremur en á höfuðborgarsvæðinu þar sem málefnum nýbúa er þegar býsna vel sinnt.

Herra forseti. Ég held að rétt sé að draga fram það sem hv. fyrirspyrjandi vakti athygli á í ræðu sinni að á höfuðborgarsvæðinu búa 60% útlendinga. Með fullri virðingu fyrir því verkefni sem ríkisstjórnin hyggst leggja áherslu á með miðstöðinni á Vestfjörðum spyr maður að því hvort ríkisstjórnin hyggist þá vísa þessum 60% allra útlendinga annaðhvort til Vestfjarða til að leita eftir þeirri þjónustu sem þeir þurfa á að halda eða hvort þeir hyggist vísa þeim á borgina. Er ekki eðlilegt að byggja upp a.m.k. grundvallarþjónustu þar sem þörfin er fyrir hendi, herra forseti? Ég vil spyrja hæstv. ráðherra að þessu. Mér finnst það í raun og veru mjög merkileg afstaða að vilja líta fram hjá því að hafa þjónustuna þar sem þörfin er. Með fullri virðingu fyrir landsbyggðinni og því mikilvæga verkefni að reyna að halda henni í byggð held ég að við verðum að horfa til þess að þarna er verið að tala um þjónustumiðstöð fyrir tiltekinn hóp fólks sem býr að miklum meiri hluta á höfuðborgarsvæðinu.

Herra forseti. Ég fagna yfirlýsingum hæstv. félmrh. um nýbúamiðstöð á Vestfjörðum sem samþykkt var á Alþingi án mótatkvæða í fyrravetur. Ég vil minna á að það mál kemur til vegna frumkvæðis Vestfirðinga í upphafi. Vestfirðingar hafa haft frumkvæði að því að undirbúa stofnun þessarar nýbúamiðstöðvar og þrátt fyrir að 60% útlendinga séu á höfuðborgarsvæðinu, ég mun ekki gagnrýna þá tölu, þá vil ég upplýsa að einstaklingar frá 46 þjóðum bjuggu í Ísafjarðarbæ einum saman fyrir ári. Þar hafa verið haldnar mjög veglegar þjóðahátíðir eða samkomur þar sem farið hefur verið yfir málefni þessa fólks. Ég tel að þar sem Alþingi hafi samþykkt þetta einróma á síðasta þingi sé það mjög vel komið í höndum félmrh. að fylgja því máli eftir og ég treysti því að hann geri það.

Herra forseti. Þáltill. sem samþykkt var hér á vorþingi var flutt af öllum þingmönnum Vestfirðinga að gefnu tilefni og brýnni þörf. Hún var flutt öðru sinni og hlaut hér brautargengi og félmrh. vinnur að framgangi þeirrar ályktunar sem samþykkt var. Mér finnst mjög einkennilegt að þegar svo kemur að því að efna eigi ályktunina rísi upp þingmenn af höfuðborgarsvæðinu og agnúist út í málið og finni því sitthvað til foráttu. Það er eins og ekki megi gera nokkurn skapaðan hlut á landsbyggðinni öðruvísi en að þá rísi menn upp á höfuðborgarsvæðinu og hafi það helst sem markmið að koma í veg fyrir að eitthvað verði af þeim framkvæmdum sem Alþingi hefur ályktað um. Ég ætla ekki að gera lítið úr því að það eru líka útlendingar á höfuðborgarsvæðinu og menn geta velt fyrir sér hvernig eigi að grípa á því máli en ekki að tengja það saman við það sem þegar hefur verið samþykkt og reyna að spilla fyrir því.

Herra forseti. Hvers konar málflutningur er þetta af hálfu hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar? Hver hefur komið hér og agnúast út í nýbúamiðstöð á Vestfjörðum? Enginn. Ég veit ekki betur en þeir hv. þm. sem hér hafa talað hafi nefnilega ekki lagst gegn nýbúamiðstöð á Vestfjörðum og það er hið besta mál að slík miðstöð skuli koma upp enda hefur komið fram í umræðunni og í fjölmiðlum að það eru 46 þjóðir sem þar eiga fulltrúa. Það sem við erum að ræða hins vegar er þessi spurning: Hyggst hæstv. félmrh. beita sér fyrir því að ríkisstjórnin komi að stofnun Alþjóðahúss í Reykjavík? Við sem höfum verið að vinna að málefnum innflytjenda í Reykjavík vitum alveg hvaða nauður rekur þetta fólk á náðir yfirvalda. Við vitum stöðu þess og þekkjum. Þetta fólk býr við skort á upplýsingum, skort á réttindum, skort á stöðu, og málefni innflytjenda eru hæstv. ríkisstjórn til hneisu. Það er hv. þm. til hneisu að taka með þessum hætti á málinu, reyna að skrumskæla það og halda því fram að þeir ágætu þingmenn sem hafa tekið upp málefni innflytjenda séu með einhverjum hætti að agnúast út í Vestfirðinga. Heyr á endemi.

Herra forseti. Það liggur alveg ljóst fyrir að þessi umræða fjallar ekki um hvort eigi að reisa miðstöð fyrir nýbúa á Vestfjörðum. Um það hefur Alþingi ályktað og samþykkt og eftir þeirri þál. starfar hæstv. félmrh. að sjálfsögðu. Spurningunni er hins vegar ósvarað, hvort hæstv. félmrh. ætlar hreinlega að afhenda sveitarfélögunum á höfuðborgarsvæðinu þennan málaflokk og hvort ríkisvaldið hafi engum skyldum að gegna við útlendinga á höfuðborgarsvæðinu af því að þeir búa á höfuðborgarsvæðinu, hæstv. félmrh. Það er sú spurning sem hér er uppi. Hún útilokar að sjálfsögðu ekki að byggðar séu miðstöðvar fyrir útlendinga í öðrum landsfjórðungum. Það sem er einkennilegt í þessum málflutningi er að hann endurspeglar enn og aftur óvild ríkisstjórnarinnar í garð sumra sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu sem birtist m.a. í því að þessi sveitarfélög eru nógu góð til að sinna útlendingum á svæðinu og að ríkisvaldið hefur þar engum skyldum að gegna. Hverjir líða fyrir það? Fyrir það líður það fólk sem er búsett á höfuðborgarsvæðinu, útlendingarnir sem hafa ákveðið að búa hér og það er eins og það komi hæstv. félmrh. hreinlega ekki við.

Herra forseti. Ég held að það sé alveg fjarri lagi að kenna mér um einhverja óvild gagnvart Reykjavík, höfuðborginni, eða stjórnendum hennar. Það er síður en svo. En sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu sinna málefnum útlendinga vel og af metnaði en það gera sveitarfélög á landsbyggðinni miklu síður. Þar er þörfin að mínu mati miklu brýnni að beina ríkispeningunum í bili a.m.k., að koma þar upp forsvaranlegri aðstöðu. Vitnað var til þess að 60% útlendinga væru búsettir á höfuðborgarsvæðinu. Ég er ekki tilbúinn að staðfesta þá tölu en ég er svo sem ekkert að rengja hana. Ég get sagt hv. þm. frá því að 17% íbúa á Tálknafirði eru útlendingar. 8% þeirra sem búa á Vestfjörðum eru útlendingar, eða milli 7 og 8%. Þetta fólk nýtur sáralítillar þjónustu frá sveitarfélögum sem eru veikburða og eiga í miklum erfiðleikum og ég tel að okkur beri skylda til að reyna að sinna þessum hópi og láta hann hafa forgang.

Herra forseti. Þetta er nátengt síðustu fyrirspurn og lýtur að málefnum aðflutts fólks en með vaxandi alþjóðavæðingu færist það í vöxt að fólk flytjist landa á milli til búsetu eða í atvinnuleit til lengri eða skemmri tíma. Íslendingar hafa ekki farið varhluta af þessari þróun. Bæði hefur fjöldi Íslendinga leitað út fyrir landsteinana og er það reyndar engin nýlunda. Á hinn bóginn hefur sú breyting orðið hér á landi á undanförnum árum að straumur fólks af erlendu bergi brotið hefur vaxið jafnt og þétt. Það hefur enn hraðað þessari þróun að þensla hefur orðið í ýmsum greinum atvinnulífsins með tilheyrandi skorti á vinnuafli og hefur beinlínis verið hvatt til þess að fá erlent vinnuafl hingað til lands. Víða á landsbyggðinni eru nær allir starfsmenn í sumum fiskvinnslufyrirtækjum aðfluttir og hér á þéttbýlissvæðinu á suðvesturhorninu er það einkum í byggingariðnaði, stærri iðnfyrirtækjum og á sjúkrastofnunum sem sóst hefur verið eftir erlendu vinnuafli. Mjög mikilvægt er að vel sé búið að fólki sem flyst hingað og er það skylda okkar að tryggja öllu fólki sem hér býr réttindi á vinnustað og í samfélaginu að öðru leyti sambærileg þeim sem aðrir njóta og kveðið er á um í lögum og kjarasamningum. Reynsla þeirra þjóða sem hafa ekki búið nægilega vel um hnúta hvað þetta varðar er sú að til hafa orðið illleysanleg félagsleg vandamál. Margir Íslendingar sem hafa sest að á erlendri grundu þekkja af eigin raun hvers virði það er þegar vel er tekið á móti fólki og réttindi þess tryggð í hvívetna. Þannig hefur verið sérlega vel hlúð að börnum Íslendinga sem fylgt hafa foreldrum sínum til Norðurlanda til náms eða starfs. Þar hefur bæði skólakerfið og félagsþjónusta tekið þeim opnum örmum. Án efa verður ekki alhæft um hvernig atvinnurekendur sem sóst hafa eftir vinnuafli erlendis frá taka á móti aðfluttu fólki og eftir þeim upplýsingum sem ég hef aflað mér er víðast hvar vel að verki staðið. Á þessu hefur þó verið misbrestur og hafa komið fram í fjölmiðlum upplýsingar um alvarleg tilvik þar sem hvorki kjarasamningar né önnur réttindi eru virt. Til þess að fólk geti staðið vörð um rétt sinn og sótt hann, ef því er að skipta eða hreinlega notið þeirrar þjónustu sem velferðarkerfið hefur upp á að bjóða á sjúkrastofnunum, í skólum eða innan félagsþjónustunnar, verður fólk að geta gert sig skiljanlegt og skilið aðra. Það er staðreynd að leitað hefur verið eftir því að fá til landsins erlent vinnuafl. Íslendingar verða að átta sig á því að þeim ber lagaleg og siðferðileg skylda til að tryggja aðkomufólki grundvallarréttindi og því er spurt: 1. Hvað líður stefnumótun ríkisstjórnarinnar í málefnum innflytjenda? 2. Hvaða kvaðir eru lagðar á atvinnurekendur til að tryggja réttindi innflytjenda sem þeir ráða til starfa og á hvern hátt er fylgst með því að þeir fari að lögum og settum reglum? 3. Er innflytjendum sem ekki hafa vald á íslensku tryggð túlkaþjónusta til að leita réttar síns og nýta þjónustu sem þeim ber innan velferðarþjónustunnar og réttarkerfisins eða annars staðar þar sem á þarf að halda?

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. fyrirspyrjenda fyrir að vekja máls á þessu mikilvæga málefni. Málefni útlendinga varða mörg svið þjóðfélagsins en þau falla undir verksvið margra ráðuneyta og það eru þó einkum félmrn., dómsmrn., heilbr.- og trmrn. og menntmrn. Ég held að mjög mikilvægt sé að öll stjórnsýsluframkvæmd ríkisins í málefnum útlendinga sé skýr. Því þykir mér afar brýnt að kanna möguleika á því að málaflokkurinn verði undir yfirstjórn eins ráðuneytis og rökin fyrir því eru einkum þau að með því náist betri heildaryfirsýn yfir málaflokkinn og samræming í aðgerðum verði einfaldari og árangursríkari. Útlendingum hefur fjölgað mjög undanfarin ár og ekkert bendir til þess að svo verði ekki á næstu árum. Við höfum kannað það í ráðuneytinu hvað hafi orðið um það fólk sem fékk hér atvinnuleyfi fyrir fjórum árum og í ljós kemur að 40% af því er hér enn. Það segir okkur það að þetta fólk ætlar að setjast hér að og okkur ber skylda til að sinna því. Þegar litið er til þeirrar þróunar hvernig samsetning útlendinga hérlendis er með tilliti til aldurs og kynferðis má búast við að umfang mála að því er varðar útlendinga hér á landi aukist enn að mun. Í ljósi þessa hef ég skipað nefnd sem falið hefur verið að kanna aðstæður erlends vinnuafls og útlendinga með dvalarleyfi hér á landi. Nefndinni er jafnframt falið að skila tillögum um úrbætur. Ég bind vonir við það, m.a. á grundvelli niðurstaðna nefndarinnar, að mótuð verði stefna varðandi aðbúnað og þjónustu við útlendinga hér á landi. Vinnumálastofnun fylgist með þeim sem eru með atvinnuleyfi og reynir að gæta réttar þeirra. Það er afar mikilvægt að vinna að framtíðarstefnu í málefnum útlendinga þar sem verkefninu yrði myndaður fastur rammi hvað varðar skipulag og lagaumhverfi. Hvaða kvaðir eru lagðir á atvinnurekendur? Þeir verða í fyrsta lagi að sækja um leyfi fyrir tilgreindar persónur, þ.e. nafngreindar persónur. Það skal liggja fyrir undirritaður ráðningarsamningur um tiltekinn tíma eða til verkefnis sem tryggi erlendum starfsmanni laun og önnur starfskjör til jafns við heimamenn, samanber lög um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda. Atvinnurekandinn verður að undirgangast það að kosta ferðir útlendingsins og þar með heimferð. Vinnumálaskrifstofan veitir ekki atvinnuleyfi nema ráðningarsamningur uppfylli ofangreind skilyrði. Áður en atvinnuleyfi er veitt hefur viðkomandi stéttarfélag einnig umsögn og umsagnarrétt um ráðningarsamninginn. Í langflestum tilfellum lætur stéttarfélagið annaðhvort átölulaust að viðkomandi atvinnuleyfi sé veitt eða það samþykkir að leyfið sé veitt. Ef ákvæði ráðningarsamninga eru ekki haldin ber stéttarfélögunum náttúrlega að reyna að leysa slík ágreiningsefni og innheimta t.d. vangoldin laun en það hefur komið fyrir að Vinnumálastofnun hefur orðið að grípa inn í og afturkalla veitt atvinnuleyfi. Vinnumálastofnun hefur líka látið Heilbrigðiseftirlitið gera könnun á aðbúnaði erlends vinnufólks þegar við höfum fengið rökstuddan grun um að misfarið sé með það fólk. Enn fremur höfum við óskað eftir lögreglurannsókn þar sem upp hefur komið grunur um að milligöngumenn hafi verið að reyna að græða á því að selja útlendingum atvinnuleyfi með okurverði eða útvega útlendinga til vinnu gegn óhæfilegri þóknun. Varðandi túlkaþjónustuna er réttur til túlkaþjónustu lögfestur í nokkrum tilvikum, þ.e. varðandi rétt sakbornings, vitnis eða annars sem gefur skýrslu fyrir dómi í opinberu máli og er ekki nægilega fær í íslensku. Í 5. gr. laga um réttindi sjúklinga er kveðið á um rétt sjúklinga til upplýsinga um heilsufar og meðferð í heilbrigðisþjónustunni. Þegar sjúklingar eiga í hlut sem tala ekki íslensku skal tryggja þeim túlkun. Íslendingar hafa einnig skuldbundið sig á margvíslegan hátt með milliríkjasamningum á félagslegu sviði þar sem hægt er að veita útlendingum sambærilega þjónustu og Íslendingum.

Herra forseti. Ég tek undir orð hæstv. félmrh. Páls Péturssonar um að málefni útlendinga heyra undir ein fimm ráðuneyti og gallana við það. En síðast í umræðunni um Schengen á sl. þingi var bent á að brýn nauðsyn væri á því að fram fari heildstæð endurskoðun á íslenskri löggjöf sem snýr að útlendingum en lögin sem við búum við núna eru frá 1965, um eftirlit með útlendingum, og svo höfum við löggjöf um atvinnuréttindi útlendinga. Hvorttveggja tel ég að sé ófullnægjandi bæði hvað varðar meðferð mála, sem snýr fyrst og fremst að verksviði Útlendingaeftirlitsins, svo og hvað varðar réttarstöðu útlendinga almennt, sérstaklega með tilliti til heilbrigðis- og tryggingakerfisins, félags- og skólaþjónustu. Í því tilliti er öll sýnin ávallt á útlendinga sem þiggjendur og ríki og sveitarfélög sem veitendur. Ég tel að við þurfum líka að horfa til hinnar áttarinnar og líta á hagsmuni íslensks samfélags af nýjum íbúum bæði í menningarlegum og efnahagslegum hagsmunum. Við þurfum að skoða þörf íslensks atvinnumarkaðar vegna fyrirsjáanlegrar umframeftirspurnar eftir vinnuafli tengt þeim aukna hagvexti sem spáð er og reiknað er með. Því finnst mér óhjákvæmilegt annað en að fram fari heildarendurskoðun eða heildarmótun innflytjendastefnu líkt og nágrannalöndin hafa gert.

Herra forseti. Það er ákaflega brýnt að taka á málefnum innflytjenda og þess vegna hefur minn flokkur, Samfylkingin, lagt mikla vinnu í stefnumótun á því sviði. Segja má að þörfin kristallist í þeim orðum og upplýsingum hæstv. félmrh. að könnun, sem gerð var á högum útlendinga sem fluttust fyrir fjórum árum til Vestfjarða, leiðir í ljós að 40% af þeim er hér enn þá. Með öðrum orðum dregur hæstv. félmrh. þá rökréttu ályktun að þetta fólk vilji ílendast hér og verða íslenskir ríkisborgarar. Það þýðir að við þurfum að sinna ákveðnum skyldum gagnvart þeim. Það sem mér rennur mest til rifja er að heyra sögur af afdrifum barna þessa fólks í skólakerfinu sem hingað kemur og vill dvelja hér á landinu, verða íslenskir borgarar þegar til langs tíma er litið. Mér segir svo hugur um ef við grípum ekki í taumana þar kunni svo að fara að innan skamms verði til hópur barna af útlendu bergi brotin sem nær ekki að fóta sig í íslenska skólakerfinu og getur orðið að jaðarfólki í íslensku samfélagi. Það brýnir fyrir okkur nauðsyn þess að móta stefnu í málefnum útlendinga, ekki síst barna af erlendu bergi brotin og hvernig hægt er að hjálpa þeim til að fóta sig í skólakerfinu. Það skiptir ákaflega miklu máli.

Herra forseti. Ég vil halda beint áfram þar sem hv. síðasti ræðumaður sleppti orðinu. Það er mjög þýðingarmikið að þessu fólki verði sinnt í skólakerfinu. Þar sem ég þekki best til, á Vestfjörðum, hefur fyrst og fremst verið verkafólk af erlendu bergi brotið við ýmsar atvinnugreinar, síðan er það farið að átta sig á því að velferðarkerfið, skólakerfið okkar er að mörgu leyti gott og það er því farið að flytja með sér fjölskyldur hingað. Börnin koma inn í skólana við afar erfiðar aðstæður, bæði fyrir þau sjálf, þá sem vinna í skólunum og heimili barnanna. Í íslensku grunnskólalögunum eru engin skýr ákvæði um hvernig fara skuli með mál af þessu tagi og afgreiðsla skólanna, þó þeir séu allir af vilja gerðir, er afar mismunandi. Þessi atriði, hæstv. félmrh., er mjög nauðsynlegt að verði tekin þegar þessi mál verða skoðuð og fundin viðunandi lausn svo að ekki fari þannig að við fáum nemendur sem verða annars flokks í íslensku þjóðfélagi vegna þess að þeim hefur ekki verið hægt að sinna nægilega.

Herra forseti. Ég vil taka undir með þeim þingmönnum sem hafa talað hér á undan um mikilvægi þessa málaflokks og um leið geta þess og minna á að hæstv. dómsmrh. boðaði nýja heildarlöggjöf um málefni útlendinga sem koma til með að leysa lögin frá 1965 af hólmi og er líklegt að það frv. verði flutt á hinu háa Alþingi innan tíðar. Ég ítreka að það er óskandi að þingheimur nái sátt um jafnmikilvæg málefni og málefni útlendinga eru.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. félmrh. fyrir mjög greinargóð svör miðað við þann tíma sem hann hafði til svara. Í máli hans kom fram að unnið væri að frekari stefnumótun á þessu sviði af hálfu ríkisstjórnarinnar. Staðreyndin er sú að sveitarfélögin vinna einnig að stefnumótun en þau skortir lagastoð að ýmsu leyti. Ríkið hefur ekki mótað skýra stefnu enda þótt ákveðnar kröfur séu gerðar, t.d. í aðalnámskrá gagnvart skólakerfinu. Hæstv. félmrh. reifaði þá hugmynd að málefni innflytjenda færu öll undir sama ráðuneytið. Þetta kann að hafa ákveðna hagræðingu í för með sér, þótt ég velti einnig fyrir mér hvort einhverjir ókostir kunni að fylgja þessu. Ég geri mér grein fyrir því að þá er skammt í mótsagnakenndan málflutning þegar maður annars vegar vill að tekið sé heildstætt á málunum. Hins vegar vill maður forðast að tekið sé á málefnum innflytjenda sem aðgreindum hópi, hópi sem maður vill í reynd að renni inn í íslenskt samfélag eins og kostur er. Ég tel mjög mikilvægt að vel sé staðið að túlkaþjónustunni og þá er það ekki aðeins spurningin um að veita slíka þjónustu. Tryggja þarf að hún sé ókeypis, að hún sé án endurgjalds, og mig langar til að spyrja hæstv. félmrh. hvort þetta sé tryggt. Ég hef grun um að þar sé víða pottur brotinn, að við veitum ekki þá þjónustu alls staðar þar sem þörf er á. Ég hef sett fram spurningar gagnvart öðrum ráðherrum, gagnvart hæstv. menntmrh. sem bíður væntanlega næstu viku, sem snerta einnig málefni innflytjenda. En tek undir með öðrum hv. þm. sem hafa tjáð sig um þetta mál að mjög mikilvægt er að um það skapist breið pólitísk samstaða að standa hér myndarlega að verki.

Herra forseti. Það er rétt að það er mjög mikilvægt að fylgjast með einmitt unglingunum eða börnunum og hvernig þeim tekst að aðlagast íslensku samfélagi. Ég get sagt góðar fréttir af því og ég get sagt af því slæmar fréttir. Góðu fréttirnar eru t.d. þær að fyrir fjórum árum komu flóttamannafjölskyldur til Ísafjarðar. Ein stelpa úr þessum flóttamannafjölskyldum lauk prófi frá menntaskólanum á Ísafirði í fyrravor og starfar nú sem túlkur á Siglufirði. Hún talar svo góða íslensku að maður áttar sig ekki á því að þar sé um útlending að ræða. Í Laugabakkaskóla í Miðfirði voru 10% nemendanna í fyrravetur tvítyngd. Í grunnskólum Reykjavíkur eru líklega upp undir 700 nemendur tvítyngdir, þ.e. annaðhvort með annað foreldrið erlent eða eru fæddir erlendis af íslenskum foreldrum en hafa búið mestan sinn aldur í útlöndum og þurfa stuðningskennslu. Jöfnunarsjóður sveitarfélaga greiðir 75 þús. kr. á hvern tvítyngdan nemanda í sveitarfélögum sem eru ekki svo núllstillt eins og Reykjavík er, en ég tel að jöfnunarsjóður ætti líka að snúa sér að aðstoða Reykjavík í þessu efni. Norðurlandsamningur um félagslega aðstoð tryggir t.d. Norðurlandabúum að þeir megi tala á eigin tungu og tryggir þeim túlkun. Miðstöð nýbúa rekur túlkaþjónustu gegn gjaldi en þær stofnanir sem óska eftir túlkaþjónustu greiða yfirleitt fyrir þjónustuna. Félmrn. hefur gengist fyrir námskeiðum og er með eitt námskeið í gangi núna fyrir hjúkrunarfólk og það lofar mjög góðu. Við höfum verið að gefa út ritlinga eða hefti til stuðnings útlendingum á ýmsum tungum, ásamt með verulega vandaðri handbók fyrir þá sem vinna með útlendinga.

Hæstv. forseti. Nú liggja fyrir áform hæstv. umhvrh. um aðgerðir vegna mengunar frá olíuskipinu El Grillo sem liggur á botni Seyðisfjarðar og ber að fagna því að þeirri mengunarhættu sem vofir yfir þar verði afstýrt og vonandi munu þær aðgerðir ganga vel. Auðvitað hafa fjölmörg skip sokkið við Ísland og á miðunum í kringum landið í gegnum tíðina. Það hlýtur að vera verkefni stjórnvalda að afla upplýsinga um þá mengunarhættu sem getur skapast af slíkum flökum. Lægju þeir skipsskrokkar á þurru landi, sem eru á hafsbotni í kringum Ísland, er ekki vafi á því að stjórnvöld mundu bregðast við vegna mengunarhættu. Slík flök yrðu fjarlægð og mengunarefni a.m.k. fjarlægð úr þeim. Nú kann að vera að langflest þessara skipsflaka valdi ekki hættulegri mengun en þó hlýtur að vera nauðsynlegt að fylgjast með og skrá hugsanlega mengunarhættu frá þeim. Tilgangur minn með því að vekja upp umræðu um þessi mál er að ég vil ganga úr skugga um að þessari mengun, sem er örugglega til staðar í kringum landið, sé fylgt eftir að skoða þannig að mögulegt sé að taka ákvarðanir ef þörf er á aðgerðum. Þess vegna ber ég fram eftirfarandi spurningar til hæstv. umhvrh.: 1. Frá hve mörgum skipsflökum sem vitað er um í sjó umhverfis landið er talið að stafi hætta á mengun? 2. Eru að mati umhverfisráðherra nægilega nákvæmar upplýsingar fyrir hendi um mengunarhættu frá skipsflökum eða öðrum mengunarvöldum í sjó í kringum landið og ef svo er ekki, hvað hyggst ráðherra þá fyrir til úrbóta? 3. Er þörf bráðra aðgerða vegna mengunarvalda í sjó og ef svo er, hver eru þá brýnustu verkefnin? Ég vil bæta við örfáum orðum. Við vitum um flök þar sem skip hafa sokkið með mengunarefnum um borð. Þekkt dæmi eru um það. Menn hafa lagt hendur í skaut gagnvart þeim málum og talið að lengi tæki sjórinn við en ég hef grun um að vísindaleg umfjöllun um einstök slys sem hafa orðið á miðunum kringum landið og við ströndina hafi kannski ekki verið afskaplega mikil. Ég tel að fjalla þurfi um hvert einstakt tilfelli þegar það kemur upp, skrá það og fylgjast síðan með þeim flökum og mengunarvöldum sem menn telja ástæðu til að fylgjast með og grípa til aðgerða ef þörf er á. Þess vegna er þetta mál vakið upp til umræðu á hv. Alþingi og ég vonast eftir skýrum svörum frá hæstv. ráðherra um hvað hann hyggist fyrir í þessum efnum.

Virðulegi forseti. Fyrsta spurningin er: Frá hve mörgum skipsflökum sem vitað er um í sjó umhverfis landið er talið að stafi hætta á mengun? Því er til að svara að samkvæmt upplýsingum nefndar sem starfaði á vegum umhvrn. og falið var að fjalla um álitamál er snúa að úreldingu, niðurrifi og förgun skipa og skilaði niðurstöðum í mars í fyrra, liggja 87 skip víða í fjörum, í hafnalegum eða eru naustuð. Flök sem liggja í fjörum eða annars staðar og enginn vill kannast við ábyrgð eða eignarrétt á eru alls 66 og skip sem liggja í höfnum eða slippum og eignarréttur og ábyrgð liggur óumdeilt fyrir eru alls 21. Samkvæmt svokallaðri flakaskrá sem unnin var á vegum Siglingamálastofnunar á árunum 1994--1996 og geymir upplýsingar um öll skipsflök, sokkin sem ósokkin, frá 1926--1996 eru flökin um þúsund í íslensku efnahagslögsögunni. Fjöldi erlendra skipa sem sökkt var á stríðsárunum er rúmlega 100. Ljóst er að veruleg mengunarhætta stafar af einu skipi, El Grillo, sem liggur á botni Seyðisfjarðarhafnar og hefur verið ákveðið að grípa til viðeigandi ráðstafana á næsta ári til að koma í veg fyrir mengun eins og kunnugt er. Annað skip, lítill olíuflutningaprammi, Haskel, 130 tonn að stærð sökk út af Hvammsfirði í Hvalfirði í júlí 1962. Samkvæmt fyrirliggjandi upplýsingum var prammi þessi fullur af þykkri svartolíu sem viðbúið er að sé orðinn einn köggull og því hættulaus. Það mál er til sérstakrar athugunar hjá Hollustuvernd ríkisins sem stendur og verður gripið til viðeigandi ráðstafana í framhaldi af því. Í örfáum tilvikum hafa olíutunnur úr skipum sem sökkt var á stríðsárunum komið í veiðarfæri. Að öðru leyti er ekki hægt að segja að bein mengunarhætta stafi af skipum sem liggja í fjörum, hafnarlegum eða eru naustuð en óneitanlega eru af því lýti og þeim fylgir sóðaskapur og slysahætta. Í öðru lagi er spurt hvort fyrir liggi nægar upplýsingar varðandi mengunarhættu frá skipsflökum eða öðrum mengunarvöldum í sjó í kringum landið og sé svo ekki, hvað ráðherra hyggist þá gera til úrbóta. Því er til að svara að ég tel að nægar upplýsingar séu til staðar. Í áðurnefndri flakaskrá, sem reyndar þarf að uppfæra, og í áliti nefndar sem ég gat um hér á undan er málinu gerð góð skil. Sem stendur er á vegum stjórnskipaðrar nefndar unnið að gerð frv. til nýrra laga um varnir gegn mengun hafsins undir heitinu Verndun umhverfis hafsins og stranda. Þessi vinna er vel á veg komin og vænti ég þess að geta lagt frv. fram fljótlega eftir áramót. Nefndinni var sérstaklega falið að vinna úr skýrslu þeirrar nefndar sem ég gat um hér á undan, m.a. hvernig skuli taka á skipsflökum sem liggja á víð og dreif umhverfis landið. Samkvæmt upplýsingum frá formanni nefndarinnar er gert ráð fyrir ákvæði í frv. þar sem reiknað er með að gert verði átak í því á næstu árum að fjarlægja þessi flök og koma þeim í endurvinnslu, enda þekking og tæki til þess í landinu hvort sem um er að ræða tréskip, stálskip eða plastbáta. Ég vænti þess að Alþingi fái fljótlega tækifæri til að taka afstöðu til þessa máls. Varðandi þriðju spurninguna: Er þörf bráðra aðgerða vegna mengunarvalda í sjó og ef svo er, hver eru þá brýnustu verkefnin? Ekki er þörf á bráðum aðgerðum en á vegum ráðuneytisins starfar sérstök bráðamengunarnefnd sjávar sem fengið er það hlutverk að standa fyrir rannsóknum á þeim þáttum sem vantar í gagnagrunn sem þegar hefur verið unninn, endurskoða og fara yfir áætlanir um viðbrögð við mengunaróhöppum, annast áhættugreiningu í ljósi upplýsinga í núverandi gagnagrunni auk annarra upplýsinga, veita ráðuneytinu ráðgjöf um þau atriði sem upp kunna að koma þegar meiri háttar óhöpp verða og fara yfir atburðarás að aðgerðum loknum og meta árangur þeirra aðgerða sem gripið var til. Að mati bráðamengunarnefndarinnar er brýnasta verkefnið sem stendur að kortleggja þau verðmæti sem eru í húfi þegar óhapp verður sem getur valdið mengun sjávar og stranda, hvort sem er frá starfsemi í sjó eða landi. Í þessu skyni hefur nefndin í samráði við umhvrn. hafið kortlagningu á ströndinni frá Dyrhólaey, vestur fyrir Reykjanes og norður á Snæfellsnes þar sem fram koma nauðsynlegar upplýsingar um þau verðmæti sem væru í hættu ef mengunaróhapp yrði. Þetta kort, svokallað vákort af suður- og suðvesturströnd landsins, yrði notað sem stjórntæki og enn fremur til að veita sjófarendum og öðrum upplýsingar um þau verðmæti sem eru í húfi.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Af þeim virðist mér eðlilega unnið að upplýsingasöfnun og skráningu mengunaróhappa sem verða og orðið hafa síðustu árin. Ég er hins vegar á þeirri skoðun að einhvers konar yfirferð þar sem skoðað verði hvort alvarleg mengunarhætta geti verið frá skipum sem hafa sokkið við ströndina í gegnum árin sé nauðsynleg. Eins og hæstv. ráðherra sagði eru eitthvað á annað þúsund skipsflaka sem menn vita að liggja á víð og dreif í kringum landið, skip sem hafa sokkið á síðustu áratugum. Vitað er um staðsetningu ýmissa þessara flaka. Menn vita líka hvað var um borð. Menn vita t.d. að þegar flutningaskipið Haukur sökk á Borgarfirði þá var það fullt af áburði. Ég veit ekki hvort hætta stafar af áburði eins og var í því skipi. Ég geri ráð fyrir því að nefndin hafi farið yfir það mál. Ég býst við því að upplýsingar séu til um mörg af þeim skipum sem hafa sokkið og hugsanlega líka um farm þeirra. Ég tel ástæðu til að fara nánar yfir þessi mál. Því spyr ég hæstv. ráðherra hvort hún telji fullnægjandi að koma þeim málum í gott horf sem snúa að mengun sem verða kann á næstunni en aðhafast ekki varðandi aðra mengunarhættu sem hugsanlega kann að verða vegna skipa sem farist hafa á undanförnum árum. Getum við látið aðgerðir miðast eingöngu við þau skip sem liggja í fjörum en ekki þau sem liggja sokkin í kringum landið?

Virðulegur forseti. Eins og hér kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda, Jóhanni Ársælssyni, eru þessi mál í eðlilegum farvegi. Það eru til verulegar upplýsingar og út frá þeim er unnið í aðdraganda þess að hér verður lagt fram frv. til nýrra laga um varnir gegn mengun hafsins. Það er því alveg ljóst að núna stendur yfir vinna við þessi mál. Langbrýnasta vandamálið hefur verið sú mengunarhætta sem stafar af El Grillo. Það skip hefur verið á botni Seyðisfjarðar síðan 1944 og líklega hefur lekið úr því meira eða minna síðan. Ég hef skoðað gögn í ráðuneytinu sem sýna að send hafa verið gögn frá bæjaryfirvöldum á Seyðisfirði um lengri tíma til umhvrn. og beðið um að tekið yrði á því máli. Nú á að gera það. Þetta verður væntanlega umfangsmikil aðgerð og nokkuð vandasöm en ég tel að við séum að gera afar vel með því að drífa í því að hreinsa upp El Grillo. Eins og hér kom fram áðan er Hollustuvernd ríkisins að skoða annað skipsflak, þ.e. pramma í Hvalfirði og mun grípa til aðgerða verði það talið nauðsynlegt. Varðandi öll hin skipsflökin þá teljum við að engin bráðahætta stafi af þeim en menn munu núna við frumvarpssmíðina og þegar við tökum frv. til meðferðar hér á Alþingi skoða þau mál enn betur.

Herra forseti. Eftir hina skelfilegu jarðskjálfta sem riðu yfir Suðurland 17. og 21. júní sl. hafa verið gerðar mjög merkilegar rannsóknir af starfsmönnum jarðskjálftamiðstöðvar Háskóla Íslands á Selfossi undir forustu Ragnars Sigurbjörnssonar og starfsmanna hans sem kynntar voru 10. október sl. Þá hefur Veðurstofa Íslands gefið út merkilega skýrslu um jarðskjálfta sem unnin er af Ragnari Stefánssyni og starfsmönnum hans á jarðskjálftadeild Veðurstofunnar. Tækni fleygir fram í vísindasamfélaginu eins og reyndar í samfélaginu öllu. Vísindamenn eru í raun komnir fram úr stjórnvöldum. Þess vegna er brýnt að nýta þær upplýsingar sem fram koma í þessum skýrslum sem allra fyrst því þær eru afar mikilvægar. Jarðskjálftasérfræðingar geta kortlagt sprungur sem ekki sjást á yfirborði jarðar og þess eru dæmi að fólk hefur ætlað að endurbyggja eða byggja hús sín á sprungum sem ekki sjást á yfirborðinu. Því er mjög brýnt að flýta aðgerðum. Við getum gert betur með þessum vísindarannsóknum og með þeim hætti eigum við að geta skapað meira öryggi íbúa á svæðinu. Því spyr ég hæstv. umhvrh.: 1. Hvernig hyggst ráðherra nýta skýrslu Rannsóknarmiðstöðvar Háskóla Íslands í jarðskjálftaverkfræði á Selfossi, um áhrif jarðskjálftanna á Suðurlandi 17. og 21. júní sl., sem kynnt var 10. október? 2. Mun ráðherra láta gera áhættugreiningu sem nær til allra jarðskjálftasvæða landsins?

Virðulegur forseti. Spurt er: Hvernig hyggst ráðherra nýta skýrslu Rannsóknarmiðstöðvar Háskóla Íslands í jarðskjálftaverkfræði á Selfossi um áhrif jarðskjálftanna á Suðurlandi 17. og 21. júní sem kynnt var 10. október sl.? Því er til að svara að umrædd skýrsla Rannsóknarmiðstöðvar Háskóla Íslands í jarðskjálftaverkfræði á Selfossi hefur hvorki verið send né kynnt umhvrn. Því þekki ég ekki efni hennar að öðru leyti en því sem komið hefur fram í fjölmiðlum. Þessi jarðskjálftarannsóknarmiðstöð er ekki undir umhvrn. Ráðuneytið hefur óskað eftir eintaki af skýrslunni. Í öðru lagi er spurt: Mun ráðherra láta gera áhættugreiningu sem nær til allra jarðskjálftasvæða landsins? Í framhaldi af tillögum stjórnskipaðrar nefndar frá því í mars sl. er m.a. til athugunar hvernig unnið skuli að áhættugreiningu sem ég tel að nauðsynlegt sé að verði gerð. Ljóst er að verkefni er lýtur að áhættugreiningu í tengslum við jarðskjálfta þarf að vinna í samráði við ýmsa aðila. Málið tengist t.d. almannavörnum og viðbrögðum á vegum þeirra þannig að hér yrði um að ræða verkefni nokkurra ráðuneyta og stofnana. Það er hins vegar lögbundið hlutverk Veðurstofu Íslands að afla upplýsinga um jarðskjálftamál og meta hættu á jarðskjálftum, sbr. 4. gr. reglugerðar nr. 367/1996, um Veðurstofu Íslands. Það er því hlutverk Veðurstofunnar að annast hættugreiningu jarðskjálftasvæða en með henni eru metnar líkur á harðskjálftahreyfingu eða jarðskjálftavá sem er grundvöllur áhættugreiningar. Áhættugreiningin er síðan samstarfsverkefni Veðurstofunnar og annarra aðila eins og Almannavarna ríkisins, Aflfræðistofu Verkfræðistofnunar Háskóla Íslands, Raunvísindastofnunar háskólans, Rannsóknastofnunar byggingariðnaðarins, verkfræðistofa o.fl. Til frekari upplýsinga vil ég geta þess að á næsta ári er ætlunin að leggja aukið fé til bráðaviðvörunarkerfis fyrir náttúruhamfarir en til þess verður samkvæmt fjárlagafrv. varið 16 millj. kr. Einnig er nauðsynlegt að unnir verði séríslenskir staðlar um hönnunarþol bygginga, m.a. með hliðsjón af jarðskjálftum. Það mál er í sérstökum farvegi í ráðuneytinu en reiknað er með að það verk taki a.m.k. eitt ár.

Virðulegi forseti. Ég verð að segja að það kemur mér mjög á óvart að hæstv. umhvrh. hafi ekki kynnt sér innihald skýrslu sem unnin hefur verið á vegum Rannsóknarmiðstöðvar Háskóla Íslands í jarðskjálftaverkfræði á Selfossi. Þar er afar vel og ítarlega farið yfir þá áhættuþætti sem þarf að greina og hvaða vinnubrögð þarf að viðhafa á næstu árum til að gera úttekt á öllum þeim virku jarðskjálftasvæðum sem til eru á landinu. Við höfum, nokkrir þingmenn, lagt fram á þskj., 116. mál þessa þings, tillögu um hvernig staðið verði að þessum málum. Sem fskj. þar með er samantekt frá rannsóknarmiðstöðinni á Selfossi. Þannig hefðu verið hæg heimatökin fyrir hæstv. ráðherra a.m.k. að lesa þá samantekt í stað þess að láta taka sig svo í bólinu eftir þá alvarlegu atburði sem urðu á Suðurlandi að hún hefur ekki einu sinni kynnt sér fyrirliggjandi gögn.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Það kemur mér mjög á óvart og veldur mér reyndar vonbrigðum að þessi gögn hafi ekki borist virðulegu umhvrn. Ég mun gera allt sem í mínu valdi stendur til að það þau berist fljótt og vel, enda er það í verkahring jarðskjálftamiðstöðvarinnar að koma þessum gögnum til ráðuneytisins. Ég geri mér líka grein fyrir því að þetta snertir fjölmörg ráðuneyti. Umrædd háskólastofnun á Selfossi sem sér um jarðskjálftarannsóknir tilheyrir auðvitað menntmrn. Eins og fram hefur komið eru þetta mjög merkilegar upplýsingar og í framsögu minni kom fram að segja mætti að vísindasamfélagið sé á undan okkur. Oft er talað um vísindamenn með ákveðinni lítilsvirðingu, eins og þeir séu grúskarar að dunda sér úti í hornum, en í þessum tilfellum eru þeir komnir langt á undan okkur. Það er skylda okkar hér á Alþingi að nýta þessar upplýsingar sem allra best til að búa fólkið sem býr á þessum svæðum undir vá sem þessa. Rannsóknir vísindamanna bjóða upp á þann möguleika. Ég fagna því sem fram kom í svari ráðherra að hún hyggist láta gera áhættugreiningu í samvinnu jafnmargra stofnana og fram kom. Það er mjög mikilvægt og ég undirstrika að það er skylda okkar á Alþingi að styrkja þetta vísindaumhverfi til að vera betur búin undir atburði eins og þá sem gerðust 17. og 21. júní sl.

Virðulegur forseti. Það er alveg ljóst, eins og hér kom fram, að það er hægt að nýta skýrsluna sem miðstöðin á Selfossi hefur tekið saman en hún var ekki send í umhvrn. Við höfum hins vegar kallað eftir henni og munum síðan fara yfir hana og sjá hvað við getum nýtt okkur varðandi þessi mál. Það verður hins vegar að viðurkennast að jarðskjálftamálin hafa að mínu mati ekki verið í eðlilegum farvegi. Þar hefur verið núningur á milli stofnana og aðila og ríkt ákveðin samkeppni um þessi mál. Ég tel að það sé ekki málaflokknum til framdráttar að hafa málin áfram í slíkum farvegi. Um þessar mundir hafa ráðuneytisstjórar viðkomandi ráðuneyta sem koma að þessum málum fundað og haft með sér samráð, m.a. vegna þess að menn vildu fá góðar tillögur um hvernig ætti að nýta það fjármagn sem ríkisstjórnin ákvað að láta renna til fórnarlamba jarðskjálftanna á Suðurlandi. Ráðuneytisstjórahópurinn hefur einnig skoðað hvort hægt sé að koma þessum málum í betri farveg, þannig að ekki verði sá núningur á milli stofnana og hópa sem við höfum séð hingað til. Ég bind miklar vonir við að við getum lært af jarðskjálftunum á Suðurlandi og þannig komið málunum í enn betri farveg en þau hafa verið í hingað til.