Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja hér frv. til laga um lækningaferðir. Eins og kunnugt er, þá hefur að undanförnu tíðkazt, að augnlæknar færu út um land á sumrin til þess að auðvelda fólki úti um byggðina að ná til þeirra. Sérfræðingar eru yfirleitt ekki búsettir úti á landsbyggðinni. Þeir ern sem sagt eingöngu hér í Reykjavík og aðeins örfáir á Akureyri. Því var það fyrir nokkrum árum tekið upp, að augnlæknar ferðuðust umhverfis landið einu sinni á ári og gæfu fólki kost á því að ná til þeirra þar. Þetta frv. ætlast til þess, að fleiri sérfræðingar taki upp þann hátt, sem augnlæknar hafa áður gert, þ.e. háls-, nef- og eyrnalæknar og tannlæknar, en slíkir sérfræðingar eru ekki búsettir úti á landi, eins og áður er sagt. Með þessu frv. er ætlazt til, að það sé tekin upp fjárveiting á fjárlögum árlega í þessu skyni, til þess að mæta að nokkru leyti þeim kostnaði, sem þessar ferðir hafa í för með sér. Á núgildandi fjárlögum eru 7200 kr. í því skyni að auðvelda augnlæknunum að komast út á land og hafa samband við fólkið, og ef háls-, nef- og eyrnalæknum og tannlæknum væri bætt þarna við, þá mætti gizka á, að það þyrfti að þrefalda þessa upphæð, til þess að lögin næðu tilgangi sínum. Og það er náttúrlega ekki nein stór upphæð, en gæti haft hins vegar ákaflega mikla þýðingu fyrir fólkið úti í hinum dreifðu byggðum að eiga þess kost að fá þessa sérfræðinga til sín. Það er nú orðið áliðið þingsins, og má segja, að frv. komi nokkuð seint fram. En vegna þess, hvað þetta er lítið frv. í sjálfu sér og einfalt og ber lítinn kostnaðarauka í för með sér, en er þó þýðingarmikið, þá vil ég samt gera mér vonir um, að frv. nái fram að ganga á þessu þingi, þótt það sé seint fram komið. Ég leyfi mér að fela hv. d. frv. til afgreiðslu og leyfi mér að óska þess, að að lokinni þessari umr. verði því vísað til 2. umr. og heilbr: og félmn.



Herra forseti. Allshn. hefur haft mál þetta til athugunar. Þegar n. tók málið fyrir og afgreiddi það, var einn nm. fjarverandi, form. nefndarinnar, hv. þm. Str. Hinir fjórir, sem mættu á fundinum, urðu ásáttir um að leggja til, að frv. yrði samþ. óbreytt. Í dag hefur svo verið lagt fram hér í d. nál. frá minni hl. nefndarinnar, hv. þm. Str., þar sem hann lýsir því yfir, að hann sé ekki samþykkur frv. eins og það hefur komið frá Nd., og áskilur sér rétt til þess að bera fram brtt. Á síðasta þingi urðu allmiklar umræður nm brunatryggingar í Reykjavík og brunatryggingar utan Reykjavíkur. Þeim umræðum lyktaði með því, að lögunum um brunatryggingar í Reykjavík var breytt nokkuð og sett voru ný, sérstök lög um brunatryggingar utan Reykjavíkur. Í þessum nýju lögum um brunatryggingar utan Reykjavíkur var sú meginbreyting gerð á um brunatryggingar, að bæjar- og sveitarstjórnum var heimilað frá 15. okt. 1955 að semja við eitt vátryggingarfélag eða fleiri um brunatryggingar á þeim húseignum í umdæmi sínu, sem tryggingarskyldar eru,í stað þess að allar brunatryggingar utan Reykjavíkur höfðu áður verið lögbundnar hjá Brunabótafélagi Íslands. Í þessum nýju lögum var bæjar- og sveitarstjórnum jafnframt lögð sú skylda á herðar að ábyrgjast, að vátryggingum í umdæmum þeirra væri haldið við og ný hús metin og vátryggð þegar eftir að byggingu þeirra væri lokið eða þau tekin til notkunar. Um leið og þessi lög voru sett, var jafnframt svo ákveðið, að Alþ. skyldi kjósa hlutfallskosningu fimm manna nefnd til þess að endurskoða lögin um Brunabótafélag Íslands og önnur lagafyrirmæli um brunamál utan Reykjavíkur og gera tillögur um skipan þeirra til Alþ. það snemma, að hægt væri að taka það fyrir á næsta reglulegu Alþingi. Áður en þingi lauk, var svo þessi mþn. kosin, og í henni átti sæti Jónas Rafnar alþm., Jón Sigurðsson alþm., Vilhjálmur Jónsson lögfræðingur, Guðmundur Guðlaugsson forstjóri og ég. Nefndin starfaði að málinu á s.l. sumri og fram á haust, og hún lauk störfum og skilaði niðurstöðum sínum til félmrn. 9. nóv. s.l. Þegar n. hóf störf sín, var fyrsta vandamálið, sem við henni blasti, það, hvort taka ætti lögin, sem samþ. voru á síðasta þingi, um brunatryggingar utan Reykjavíkur, og lögin um Brunabótafélag Íslands og steypa þeim saman í ein heildarlög um brunatryggingar utan Reykjavíkur eða hvort það ætti að endurskoða bæði lögin, hvor í sínu lagi, og láta þau bæði haldast með þeim breytingum, sem nauðsynlegt kynni að vera talið að á þeim yrðu gerðar. Nefndin var á einu máli um, eftir nokkrar umræður og athuganir, að heppilegast væri að láta bæði lögin gilda áfram, en steypa þeim ekki saman í einn lagabálk. Meiri hl. nefndarinnar, Jón Sigurðsson, Jónas Rafnar og ég, taldi ekki nauðsynlegt og ekki rétt að gera neinar breytingar á lögunum um brunatryggingar utan Reykjavíkur eins og þau voru afgreidd á seinasta þingi. Minni hl. vildi hins vegar gera breytingar á þessum lögum. Meiri hl. vildi hins vegar gera nokkrar breytingar á lögunum um Brunabótafélag Íslands. Minni hl. vildi það einnig, en nefndarhlutarnir gátu ekki orðið á einu máli um, hvernig þær breytingar ættu að vera, og varð því niðurstaðan sú, að meiri hl. n. sendi félmrn. brtt. sínar við lögin um Brunabótafélag Íslands, en lagði jafnframt til, að lögin um brunatryggingar utan Reykjavíkur væru látin haldast óbreytt. Minni hl. sendi hins vegar sínar brtt. við bæði lögin. Félmrn. sá sér ekki fært að bera neitt af þessum brtt. fram, og því var það skömmu fyrir jólin, að fimm þm. í Nd. báru fram þær brtt. svo að segja óbreyttar, sem meiri hl. mþn. hafði sent félmrn. Málið hefur fengið afgreiðslu í Nd., og hafa engar breytingar verið gerðar við frv. þar, og liggur það því hér fyrir í þessari hv. d. að segja óbreytt eins og mþn. gekk frá því. Breytingar þær, sem lagt er til að gerðar verði á lögunum um Brunabótafélag Íslands, eru ekki margar. En þær eru, a.m.k. ein eða tvær þeirra, þýðingarmiklar, og ein þeirra er óhjákvæmileg breyting til þess að samræma lögin um Brunabótafélag Íslands lögunum um brunatryggingar utan Reykjavíkur. Fyrsta breytingin, sem ég vil minnast á og frv. gerir ráð fyrir að gerð verði á lögunum um Brunabótafélag Íslands, er í því fólgin, að breyting er gerð á fyrirkomulagi á stjórn fyrirtækisins. Í gildandi lögum er Brunabótafélagi Íslands stjórnað af forstjóra undir yfirumsjón og stjórn viðkomandi ráðherra, þ.e. félmrh. Frumvarpið leggur til, að á þessu verði gerð sú breyting, að félaginu verði skipt í deildir og sé hvert bæjar- og hreppsfélag sérstök deild innan félagsins. Að afstöðnum hverjum reglulegum bæjar- og sýslunefndarkosningum ber sýslunefndum og sveitarstjórnum að velja einn fulltrúa í fulltrúaráð fyrir Brunabótafélagið. Þegar fulltrúar hafa verið kosnir, eiga þeir að koma saman til fundar í Reykjavík. Gert er ráð fyrir, að þetta fulltrúaráð haldi aðalfund fjórða hvert ár, og er ekki gert ráð fyrir, að fundir skuli haldnir oftar, þó að heimild sé til þess að kalla þá saman, ef ástæða þykir til. Verkefni þessa fulltrúaráðs er að ræða um rekstur félagsins, afkomu og framtíðarhorfur og taka til athugunar, hvað unnt er að gera til hagkvæmra brunatrygginga fasteigna og lausafjár, svo og brunavarnir, og einnig um aðrar tryggingar, er félagið kynni að takast á hendur. Enn fremur á fulltrúaráðið að kjósa þrjá menn í framkvæmdarstjórn. Þessi þriggja manna framkvæmdarstjórn á siðan að stjórna Brunabótafélaginu ásamt forstjóra þess, en að sjálfsögðu undir yfirumsjón viðkomandi ráðherra. Þessi breyting verður að teljast í alla staði eðlileg og réttmæt á stjórn félagsins. Brunabótafélagið er í eðli sínu samstarf og að vissu leyti sameign þeirra, sem þar taka tryggingu. Hingað til hafa þeir ekki haft neina aðstöðu til þess að hafa áhrif á rekstur og gang fyrirtækisins og ekki haft aðstöðu til að gæta sinn hagsmuna þar sérstaklega. Með þessu fyrirkomulagi er til þess ætlazt, að hinir tryggðu geti gætt betur sinna hagsmuna, að þeir geti haft áhrif á rekstur fyrirtækisins og ráðið verulega um stjórn þess. Breytingin verður því að teljast til bóta, enda er það staðreynd, að á Norðurlöndum bjá tryggingarfélögum, sem starfa á svipaðan hátt og Brunabótafélag Íslands, hefur skipan nokkuð áþekk þessari verið upp tekin. Næsta breytingin, sem veigamikil verður að teljast, er svo í 20. gr. frv. Í lögunum um brunatryggingar utan Reykjavíkur er gert ráð fyrir því, að bæjar- og sveitarstjórnir geti frá 15. okt. 1955 samið við hvert vátryggingarfélag, sem þeim þóknast, um brunatryggingar í viðkomandi umdæmi. Með þessu ákvæði er felld niður skyldutrygging hjá Brunabótafélagi Íslands. Það leiðir af sjálfu sér og er enda óþekkt fyrirbæri með öllu í tryggingamálum, hvar sem er í heiminum, að hægt sé að hverfa frá tryggingu fyrirvaralaust frá því fyrirtæki, sem menn hafa skipt við áður. Það er föst regla alls staðar í tryggingum, að félagið, sem trygginguna hefur tekið, verður að segja henni upp með fyrirvara, og það á rétt á því að fá fyrirvara, ef frá tryggingunni á að hverfa. Liggja til þessa margar ástæður. Í fyrsta lagi er tryggingarfélögunum nauðsynlegt að geta vitað um það með góðum fyrirvara, hvers þau mega vænta í sambandi við viðskiptavini og tekjur af tryggingunum, til þess að geta áætlað sín iðgjöld. Í öðru lagi er þetta nauðsynlegt vegna endurtrygginganna, og í þriðja lagi er þetta nauðsynlegt vegna undirbúnings á innheimtu tryggingariðgjalda. Hjá Brunabótafélagi Íslands er þessum málum þannig varið, að reikningsár fyrirtækisins er miðað við 15. okt. og gjalddagi iðgjalda er einnig 15. okt. Brunabótafélagið þarf að byrja á því með margra mánaða fyrirvara að skrifa sínar iðgjaldakvittanir, semja sína iðgjaldaskrá og undirbúa sína iðgjaldainnheimtu. Það væri því með öllu óviðunandi fyrir félagið, ef það vissi ekki með góðum fyrirvara, hverjir mundu verða tryggðir hjá því á næsta ári og hverjir ættu að greiða því iðgjald á næsta ári. Af þessari ástæðu er Brunabótafélagi Íslands það með öllu óhjákvæmilegt að vita með nokkuð góðum fyrirvara, hverjir tryggja hjá því á því ári, sem byrjar 15. okt. hverju sinni. Þess vegna taldi milliþn. nauðsynlegt, að sett yrðu inn í lögin einhver ákvæði um það, að segja þyrfti upp tryggingunni hjá Brunabótafélaginu með fyrirvara, ef menn vildu hverfa að uppsögn. Um það var út af fyrir sig enginn ágreiningur í n., að uppsagnarfrests var þörf, og ég á varla von á því, að það hefði orðið ágreiningur um fyrirvarann, eins og endanlega var frá honum gengið, ef aðrar ástæður hefðu ekki skilið leiðir manna í nefndinni. Í frv., eins og það kom frá meiri hluta milliþn., er því lagt til, að ef sveitarstjórn óski ettir að hverfa frá tryggingu hjá Brunabótafélaginu, þá eigi hún að láta Brunabótafélagið vita um það, að hún óski eftir að losna við tryggingana eða semja á ný um hana, og ef ekki verða komnir á samningar innan tveggja mánaða frá slíkri tilkynningu, þá getur sveitarstjórnin sagt upp tryggingunni hjá Brunabótafélaginu með 6 mánaða fyrirvara, miðað við 15. okt. ár hvert. Ég vil taka það fram hér, vegna þess að þetta atriði hefur vakið nokkrar umr., að tímalengd þessa frests, sem hér er á settur, er í fullkomnu samræmi við þær reglur, sem önnur tryggingarfélög hafa fylgt, þegar svipað hefur staðið á. Ég vil t.d. minna á, að það brunatryggingarfélag, sem nú gefur sig hvað mest að brunatryggingum utan Reykjavíkur fyrir utan Brunabótafélag Íslands, Samvinnutryggingar, hefur boðið sveitarfélögum fasta samninga, þar sem gert er ráð fyrir, að sveitarfélögin verði að vera bundin til 5 ára og geti ekki losnað með skemmri uppsagnarfresti en 6 mánuðum. Er þetta aðeins undirstrikun á því, að sú regla, sem tekin er hér upp í 20. gr., er í fullkomnu samræmi við það, sem tryggingarfélög yfirleitt álíta að þau geti komizt af með skemmst í sambandi við uppsögn. Það hafa heyrzt raddir um það, að óþægilegt væri og óheppilegt að láta þennan 6 mánaða fyrirvara koma til framkvæmda nú á þessu ári; vegna þess að það væri erfitt og lítt viðráðanlegt fyrir sveitarfélög að nota sér uppsagnarákvæðin, miðað við þetta ár, ef fresturinn þyrfti að vera svo langur á þessu ári, svo sem liðið er af árinu. Ég vil í því sambandi leyfa mér að benda á, að Brunabótafélag Íslands skrifaði öllum sveitarstjórnum á Íslandi utan Reykjavíkur bréf um s.l. áramót, skýrði sveitarstjórnunum frá því, að frv. það, sem hér liggur fyrir, væri fram komið á Alþ., og gerði ýtarlega grein fyrir því í þessu bréfi, hvað í frv. væri lagt til í sambandi við uppsagnarfrestinn. Benti Brunabótafélagið sveitarstjórnunum á það, að ef þær óskuðu eftir því að vera lausar við Brunabótafélagið eða óskuðu að semja sérstaklega, þá skyldu þær gera það þegar í stað, en ekki láta það dragast með tilliti til þess lagafrv., sem á ferðinni væri og ef til vill yrði samþykkt á þinginu. Það liggur því fyrir, að öllum sveitarstjórnum á Íslandi hefur verið bent á, hvað hér er að gerast, og þeim hefur verið gefið tilefni og beinlínis óskað eftir því af Brunabótafélagi Íslands, að þær byrjuðu að nota sér frestinn strax um áramót, vegna þess að lögin væru yfirvofandi, ef sveitarstjórnirnar vildu semja. Það verður því ekki sagt, að þetta frv. komi í bakið á sveitarstjórnunum eða skapi þeim nein óþægindi þannig, og þess vegna virðist mér, að till. sú, sem hv. þm. S–Þ. (KK) hefur borið hér fram, sé óþörf og eigi ekki rétt á sér. Þá er breyting á lögunum um Brunabótafélag Íslands í 8. gr. frv., ekki stórvægileg breyting, en þar er lagt til, að í stað þess að Brunabótafélagi Íslands er nú ekki leyfilegt að tryggja lausafé nema með nokkurri takmörkun, þar eð félaginu er bannað að tryggja vörubirgðir í geymslu, þá er lagt til í frv., að þessi takmörkun sé felld niður. Í 23. gr. er enn fremur lagt til, að Brunabótafélaginu sé heimilað að nota varasjóð sinn, ef öruggt þykir að áliti framkvæmdarstjórnar og fulltrúaráðs, til stofnunar og rekstrar nýrra tryggingargreina, sem félagið kynni að reka, enda hafi þær aðgreindan fjárhag, bókhald og reikningsfærslu. Þessi rýmkun á starfsemi Brunabótafélagsins er tekin hér upp með tilliti til þess, að brunatryggingarnar utan Reykjavíkur eru með frv. færðar inn á svið frjálsrar samkeppni, og þykir þá ekki óeðlilegt, að Brunabótafélaginu sé jafnframt heimilað að færa út starfsemi sína og taka þátt í samkeppni annarra tryggingarfélaga á viðtækari grundvelli en verið hefur. Allt er þetta þó með því fororði, að framkvæmdarstjórnin og fulltrúaráðið álíti, að þetta sé rétt, og vilji á það fallast. Þá er í 2. gr. frv. gerð nokkur breyting á starfssviði félagsins. Eins og mönnum er kunnugt um, hefur Brunabótafélag Íslands nú um nokkurt skeið rekið allvíða starfsemi í sambandi við brunavarnir og annað slíkt.. Fyrir þessari starfsemi hefur ekki verið nein föst heimild í lögunum um Brunabótafélag Íslands, og er nú lagt til, að þessi heimild sé örugglega tekin upp í lögin. Ákvæði um þetta er að finna í 2. tölul. 2. gr., sem segir, að það sé m.a. hlutverk félagsins að fylgjast með og afla upplýsinga um nýjungar í slökkvitækni, sem komið gætu hér að notum, og útvega eða útbúa hentug slökkvitæki, sem bæjar- eða sveitarfélögum og einslökum heimilum væri gefinn kostur á að eignast með hagkvæmum greiðsluskilmálum. Þessi atriði, sem ég hef minnzt á, eru aðalbreytingarnar, sem frv. gerir á gildandi lögum um Brunabótafélag Íslands. En ég vil taka það skýrt fram, eins og ég sagði í upphafi máls míns, að ef þetta frv. um Brunabótafélagið verður samþykkt, þá halda lögin um brunatryggingar utan Reykjavíkur að vera áfram í gildi eins og þau voru samþykkt á seinasta þingi, þ. á m. ákvæðið um skyldutryggingar gegn eldsvoða. Lögin um Brunabótafélag Íslands eru hins vegar bundin við félagið sjálft, og að svo miklu leyti sem þau snerta lögin um brunatryggingar utan Reykjavíkur, eru lögin um Brunabótafélagið eingöngu skýring og nánari útfærsla á lögunum, sem samþykkt voru á seinasta þingi. - Meira hef ég ekki að segja.



Herra forseti. Hér er allstórt mál á ferð, og mig undraði það þess vegna nokkuð, þegar n. sú, sem um það fjallaði fyrir hönd þessarar deildar, skilaði jafnstuttu áliti og hún skilaði, og ekki sízt af því, að mér hafði skilizt, að hæstv. forseti hefði lagt á það nokkra áherzlu við formenn nefnda, að nál. væru sem ýtarlegust. Það er með frv. þessu, sem fyrir liggur, verið að nýskapa 40 ára stofnun, Brunabótafélag Íslands, sem satt að segja virtist nú vera að daga uppi með þau verkefni, sem því höfðu verið falin. Brunabótafélagið hafði að vísu gert allmikið að því að bæta brunavarnir, og fyrir það á það þakkir skilið. En þar var líka um hagsmunamál fyrir það sem stofnun að ræða. En það hafði vanrækt annan þátt og; steinrunnið í því sambandi; það hafði vanrækt að hugsa fyrir því, að þeir, sem tryggðu hjá því, gætu fengið svo góð kjör sem bezt var hægt að gefa, og þetta hafði félagið getað vanrækt, af því að það hafði við engan haft að keppa í þessum efnum, þar sem húseigendur utan Reykjavíkur voru í þeim álögum að verða að skipta við Brunabótafélagið hvað sem aðrir buðu. Að þetta er rétt, sannast með því, að nú getur Brunabótafélagið boðið, eftir að lögin frá því í fyrra um brunatryggingar utan Reykjavíkur voru fram komin, allt að 35–40% lækkun á iðgjöldum. Hv. frsm. n. bætti nokkuð úr því, hvað nál. er stutt og segir lítið, en þó virðist mér, að ekki komi í ljós hjá honum, að n. hafi tekið þetta frv. til svo rækilegrar athugunar sem vert hefði verið. Mér virðast á því nokkrir smíðagallar, sem hann virtist ekki sjá eða telja ástæðu til þess að tala um, og sumir þeirra eru allverulegir. Yfirleitt eru þeir verulegustu á þá leið, að mér virðist ekki að sú endurreisn, sem átti að vera hafin í fyrra með löggjöfinni um brunatryggingar utan Reykjavíkur, komist fullkomlega inn í þetta frv., og má líka segja, að n. sú, sem um málið fjallaði samkvæmt lögunum frá í fyrra, hafi ekki komið þeim anda í frv. Frsm. tók það fram, að það hefði orðið samkomulag um það innan n. að breyta í engu frv., sem Alþ. afgreiddi í fyrra.

Nei.

Er það ekki rétt?

Að fella það ekki inn í l.

Að fella það ekki inn í og breyta því í engu, það er rétt. En mér virðist, að þetta hafi þó mistekizt, og skal ég koma að því seinna. Hins vegar lagði hann áherzlu á það, að frv. gerði ráð fyrir því, að nú yrði Brunabótafélagið þannig byggt, að þeir, sem tryggja, yrðu þar aðilar í stjórn og gætu þess vegna komið fram eðlilega sínum till. til umbóta og tekið þátt í fyrirsögn um starfsemi félagsins, og í því sambandi vitnar hann til 5. gr., þar sem gert er ráð fyrir því, að að afstöðnum hverjum reglulegum bæjar- og sýslunefndarkosningum kjósi hvert bæjarfélag utan Reykjavíkur og öll sýslufélög landsins einn mann hvert og annan til vara í fulltrúaráð fyrir félagið, og svo er sagt frá því, á hvern hátt þessi kosningarréttur er eða á að vera í framkvæmdinni. En þar sem ætlazt er til, að þetta frv. verði að lögum, sem taki gildi nú þegar á þessu ári, en ekki er nema eitt ár liðið frá því að kosningar fóru fram, þá hefði verið mjög eðlilegt og sjálfsagt að taka fram í lögunum, hvenær skyldi kosið í fyrsta sinn. Nú hlýtur manni að verða spurn, af því að sagt er: „að afstöðnum hverjum reglulegum kosningum“, hvort meiningin sé, að ekki komi til þess, að fulltrúaráð og framkvæmdarstjórn verði skipuð fyrr en næst fara fram reglulegar kosningar, og hvort það er þá gert ráð fyrir því, að hinn ríkisskipaði forstjóri verði einvaldur, eins og hann áður hefur verið, fram að þeim tíma. Þarna finnst mér vanta á, að ákvæðin séu nægilega skýr. Þá segir í 6. gr. frá því, að eftirlitsmenn brunavarna skuli mæta á fulltrúaráðsfundum og gefa skýrslu um störf sín. Það má segja, að fulltrúaráð það, sem gert er ráð fyrir í 5. gr. að starfi í félaginu og 6. gr. ákveður svo hvenær skuli halda fundi, sé ekki svo mikill mannsöfnuður, að ekki sé sambærilegur tilkostnaður hjá öðrum félagssamtökum í landinu með því að halda fulltrúaráðsfundi. En mér er spurn: Hvað er átt við með „eftirlitsmönnum brunavarna“? Nú veit ég ekki betur en að úti um allt land í bæjarfélögunum séu brunamálanefndir og fulltrúar, sem kallaðir eru eftirlitsmenn með brunavörnum. Rétt tel ég þess vegna, að það hefði komið fram í lögunum, hverjir þessir eftirlitsmenn eru, því að hópurinn gæti orðið nokkuð stór, sem mæta skyldi og gefa skýrslur, ef allir þeir, sem bera nafnið eftirlitsmenn brunavarna og vinna munu í þágu þessa félagsskapar vegna brunavarnanna, eiga að halda fund með fulltrúaráðinu. Þá er 7. gr., sem ákveður skyldu til trygginga hjá félaginu og vitnar til 20. gr., sem ég kem að seinna, þar sem ákveðið er um það nánar, hvernig hægt er að losna við þessa skyldu. Hér í 7. gr. segir, að allar húseignir í kaupstöðum og kauptúnum skuli tryggðar. En nú er það ekki tilætlunin, að skylda hvíli á Reykjavík að tryggja í þessu félagi, því að hún hefur sín sérstöku lög. Hins vegar er Reykjavík kaupstaður. Mér virðist því, að þarna sé kvisthlaup hjá þeim, sem smíðuðu, og til frekari sönnunar því vil ég benda á það, að þessi grein, sem er mjög nærri því að vera orðuð eins og greinin í Brunabótafélagslögunum, sem nú gilda, og fjallar um sama efni, tekur það einmitt fram, að ákvæðin um skylduna gildi þó ekki um húseignir í Reykjavíkurkaupstað. Það má segja, að annars staðar í l. megi finna, að ekki sé átt við Reykjavík, vegna þess að þar er talað um, að heimilt sé að hafa viðskipti við Reykjavík, en þetta finnst mér vera ónákvæmni og óþarfa ónákvæmni, af því að fyrirmyndin hafði þessa nákvæmni. Þá er 9. greinin. Þar segir, að vátryggingarupphæð húsa ákveðist með virðingargerð. Þegar talað er um virðingargerð, þá er ekkert frekar út í það farið, en venjan hefur verið hjá Brunabótafélagi Íslands að hafa trúnaðarmenn til þess að framkvæma þessar virðingargerðir. En í lögunum um brunatryggingar utan Reykjavíkur frá í fyrra er svo fyrir mælt í 3. gr., að dómkvaddir menn skuli framkvæma virðingargerðirnar. Nú er það svo, að það kostar nokkuð að fá menn dómkvadda. Það kostar gjald, sem sá, sem dómkveður, innheimtir, 25 kr. fyrir mann. Hér er nm það að ræða vitanlega að dómkveðja 2 menn, en það kostar þann, sem tryggir, 50 kr., auk þess sem menn eru víða þannig settir, að það er nokkur fyrirhöfn að ná til sýslumanns til að fá hann til að dómkveðja. Mér virðist, að úr því að verið var að endurskoða þessi lög svona rækilega, þá hefði það átt um leið að takast til athugunar að gera mönnum þetta einfaldara og ódýrara en þessi löggjöf frá í fyrra ákveður, því að ég hugsa, að við setningu hennar hafi þess ekki verið gætt, hvað þetta er fyrirhafnarsamt og dýrt. Nú má gera ráð fyrir, að stundum semji ekki um mat, og þá getur orðið tvöföld dómkvaðning. Mér finnst, að sú n., sem fjallaði um endurskoðunina samkv. 5. gr. laganna frá í fyrra, hefði átt að taka þetta upp til lagfæringar, og ég teldi nú mjög æskilegt, að n. sú, sem fjallar um málið hér í d., athugaði þetta og annað það, sem ég er nú að benda á. Þá kem ég að 20. greininni, og ég hef leyft mér að flytja við hana óbeint lítils háttar brtt. með því að leggja til, að tekið verði upp bráðabirgðaákvæði, en hún segir um það, hvað til þarf að geta losnað úr viðskiptum við Brunabótafélag Íslands. Lögin um brunatryggingar utan Reykjavíkur frá í fyrra segja í 1. gr., sem hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Bæjar- og sveitarstjórnum utan Reykjavíkur er heimilt frá 15. október 1955 að semja við eitt vátryggingarfélag eða fleiri um brunatryggingar á þeim húseignum í umdæmi sínu, sem tryggingarskyldar eru samkv. 2. gr.“ M.ö.o. er með þessum lögum fólkið utan Reykjavíkur leyst úr þeim álögum að vera skuldbundið til að skipta við Brunabótafélag Íslands eins og áður og getur farið út í frjálsar tryggingar, þ.e.a.s. þó í hópum bæjarfélaga og hreppsfélaga, en engin fyrirvaraskylda lögð á herðar. Nú skal ég viðurkenna það, að það getur verið óhentugt fyrir þau félög, sem starfa að brunatryggingum, að enginn sé fyrirvarinn, og það mun vera alveg rétt, sem hv. frsm. sagði áðan, að brunatryggingarfélög yfirleitt hafa slíkan fyrirvara. En mér finnst það nokkuð langt gengið, ári eftir að þessi lög eru út gefin og á því tímabili, þegar breytingarnar eru að verða og menn eru að ákveða sig um það, hvort þeir halda áfram viðskiptum við Brunabótafélagið eða ganga í viðskipti við önnur félög um þessi efni, og einnig, þegar ekki hefur sýnt verið fram að þessu, hvernig Brunabótafélagið hið nýja muni verða uppbyggt, að upphefja gersamlega möguleikana á því að geta slítið viðskiptunum á næsta hausti, ef ekki er búið að gera það, áður en þetta frv. verður að lögum, sem hér er á ferðinni, því að með ákvæðum 20. gr. frv. er skyldan gerð 6 mánaða fyrirvari, en auk þess 2 mánaða umræðutími, svo að í raun og veru er þarna um að ræða 8 mánaða fyrirvara, sem er útilokaður nú, miðað við árið 1955. Við skulum segja, að 6 mánaða fyrirvari sé eðlilegur, en ég sé ekki, að það sé nokkur ástæða til þess að hafa fyrirvarann tvöfaldan. Ég sé ekki, og ég veit ekki, hvar fyrirmyndir um slíkt er að finna. Jú, einhver hefur sagt, að fyrirmyndin muni vera til í varnarmálasamningnum. Hv. frsm. benti ekki á neina hliðstæðu í því efni; hann minntist aðeins á það, að 6 mánaða fyrirvari mundi tíðkast í frjálsum samningum. Ég sé ekki betur en þegar verið er að gera ráð fyrir 2 mánaða umræðutíma, þá sé verið enn að gera mönnum sem örðugast að geta slitið viðskiptum við Brunabótafélag Íslands og skapa félaginu aðstöðu til þess að halda mönnum í þessum viðskiptum, og það rökstyð ég með því, að úr því að það þarf að ræða við Brunabótafélagið í 2 mánuði, áður en leyfilegt er að segja upp, sem á þó að vera með 6 mánaða fyrirvara, þá er í raun og veru verið að tryggja félaginu það að geta gengið að hvaða boði sem er úr öðrum stað, ef því þóknast, og svona regla mundi leiða það af sér, að aðrir með frjálsum tryggingum mundu gefast upp á því að bjóða á móti því félagi, sem alltaf getur tekið lægsta boði. Með þessu ákvæði virðist mér það alveg ljóst, að n. hefur ekki tekizt að gæða þetta frv. þeim frelsisanda, sem talað var um að ætti að leiða inn í þessi mál hér í fyrra og kom ljóst fram að menn þóttust vilja í sambandi við setningu laganna um brunatryggingar utan Reykjavíkur. Til þess að lagfæra þetta lítils háttar fyrir árið í ár, hef ég leyft mér að flytja brtt. á þskj. 436 um það, að aftan við 27. gr. komi ákvæði til bráðabirgða um það, að þrátt fyrir ákvæðin í 20. gr. skuli þó þær úrsagnir gilda, sem koma fram 3 mánuðum fyrir 15. okt. 1955. Þetta þýðir það eftir þeim skilningi, sem ég legg í mína till., að þau sveitarfélög, sem ætla að ganga úr Brunabótafélagi Íslands, þurfa að hefja um það viðræður fyrir 15. maí, en segja upp fyrir 15. júli. Það álít ég að sé alveg nægilegur fyrirvari fyrir Brunabótafélag Íslands. Ætti það í raun og veru að vera nægilegur fyrirvari ár hvert, en fyrst og fremst nægilegur fyrirvari á því ári, þegar Brunabótafélagið hefur samkv. lögunum frá í fyrra um brunatryggingar getað búizt við því að missa viðskiptin án fyrirvara, annars en að uppsagnir væru komnar fyrir 45. október. Ég vænti þess nú, að hv. þingmenn telji sanngjarnt, þó að þeim sé annt um Brunabótafélagið og viðskipti þess, að vera með þessari brtt., því að hún er áreiðanlega ekki ósanngjörn. Og minna finnst mér ekki vera hægt að gera fyrir þá menn, sem talið var í fyrra að verið væri að leysa úr álögum, þ.e.a.s. skylduviðskiptum við félag, sem ekki hafði sinnt því fullkomlega að gefa þau beztu kjör, sem sýnilegt er nú orðið að það telur sér fært að bjóða. Ýmislegt er það fleira, sem mætti minnast á um galla á þessu frv. T.d. virðist mér það vera líkt sagarfari á smiðinu, að sums staðar er talað um stjórnir bæjar- eða sveitarfélaga og sums staðar um stjórn bæjar- og hreppsfélaga. Það er alveg rétt að tala um stjórn bæjar- og hreppsfélaga, en það er rangt að tala um stjórn bæjarog sveitarfélaga, vegna þess að bæjarfélögin eru líka sveitarfélög. Sveitarfélög er heitið yfir félögin, bæði hreppa og bæi. Mér finnst, að nefnd, sem hefur endurskoðað lög og ratað á að komast rétt að orði sums staðar, hefði gjarnan mátt samræma þetta. En svo er mér enn spurn. Nú er þetta félag tryggjenda: Hver á félagið? Hvers eru eignir þess? Eftir því sem maður getur lesið út úr frv. sums staðar, þá virtist liggja beint fyrir að ætla, að þeir, sem eru í félaginu hverju sinni, séu í raun og veru eigendur þess; þegar þeir ganga úr félaginu, hætta þeir að vera meðeigendur og missa réttinn til eignanna. En hvers vegna ekki að láta þetta koma hreint fram í lögum um sjálfstætt félag? Væri ekki hægt að hugsa sér það, að þetta félag, sem er nú verið að gera á þennan hátt „sjálfstætt og frjálst“ félag sveitarfélaganna, yrði einhvern tíma lagt niður? Það hendir stundum félög. Og gæti þá ekki farið vel á því, ef lögin eiga að vera heilsteypt, að láta vera ákvæði um, hvernig þá skyldi með fara og hverjir yrðu þá erfingjar þess? Ég hygg það vera í lögum félaga yfirleitt. Ég þykist hafa leitt rök að því, að þetta frv. er með mörgum göllum, og þess vegna vildi ég fyrir mitt leyti líka mega óska þess, að sú n., sem hefur málið til meðferðar hér í d., tæki það á ný til athugunar og lagaði það, sem auðveldast er að laga og telja má líklegt að samkomulag verði um, þó að ágreiningur sé um hin stærri atriði.



Herra forseti. Ég vil þakka fyrir það, að þessu máli hefur verið frestað, meðan ég hef verið fjarverandi vegna forfalla, og skal reyna að valda ekki drætti á málinu. Ég hef gefið út nál. aðeins þess efnis, að ég er ósamþykkur frv. eins og það kemur frá hv. Nd., og til þess að það liggi ljóst fyrir, að ég tel mig hafa frjálsar hendur um að greiða atkv. með brtt., sem hér kunna að koma fram, og flytja brtt. Munurinn á afstöðu minni og hv. 1. þm. N-M. er að ég hygg sá í. höfuðatriðum, að þetta mál var mjög rætt hér á Alþ. í fyrra, bæði í þessari hv. deild og í hv. Nd., og þá þrautreynt, hve mikill meiri hluti stendur að þessu frv. Og enn fremur hefur málið verið rætt í hv. Nd. Þar komu fram fjöldamargar brtt., sem allar hafa verið felldar, og hann mun telja, að það sé þess vegna þýðingarlaust að reyna að koma fram frekari breytingum en orðið er. Ég ætla ekki að tefja þetta mál við þessa umr. og tel mér það skylt, þar sem málinu hefur verið frestað hvað eftir annað eftir minni beiðni. En ég tel, að það komi fram, m.a. af þeirri brtt., sem hér liggur fyrir frá hv. þm. S-Þ., að það er lengi von, að hægt sé að koma fram nokkrum leiðréttingum, því að ég geri ráð fyrir því, að sú brtt. verði þó samþ., og styð ég það við þær yfirlýsingar, sem voru gefnar hér í umr. í fyrra, að sá réttur, sem landsmönnum væri gefinn samkvæmt frv., sem þá varð að lögum, mundi ekki verða aftur tekinn. En það var eitt af ádeiluatriðum af minni hendi, að ég hélt því fram, að það mundi e.t.v. eiga eftir að koma í ljós, þó að ég vildi ekki fullyrða það, að eitthvað af þeim réttindum, sem samþ. voru í lögunum, eins og gengið var frá þeim í fyrra, yrði tekið aftur af þeirri n., sem ætti að starfa í málinu. En því var þá mjög kröftuglega mótmælt og fullyrt, að slíkt kæmi ekki til mála, enda geri ég ráð fyrir, að þessi till. verði samþ. - Ég ætla ekki að fjölyrða frekar um málið á þessu stigi. En ég mun taka það til athugunar að koma fram með brtt. við 3. umr.



Herra forseti. Það er alveg rétt, sem hv. þm. S-Þ. benti á, að greinargerð sú, sem meiri hluti n. lét fylgja með áliti sínu í þessu máli, er mjög stutt og gat ekki styttri verið. En það stafar af því, að þetta mál kemur frá milliþn., sem lætur fylgja frv. mjög ýtarlega og skilmerkilega greinargerð. Hefði átt að fara að skrifa langt og ýtarlegt mál um þetta, þá hefði það raunar ekki getað annað orðið en endurtekning á því, sem sagt er í greinargerð meiri hl. milliþn., en meiri hluti allshn. lýsir því yfir í nál. sínu, að hann sé samþykkur till. meiri hlutans. Því hefði lengra nál. ekki orðið annað en endurtekning á því, sem þegar var fram komið í málinu. Þá ræddi hv. þm. S-Þ. um það, að sú staðreynd, að brunatryggingariðgjöldin hafa verið nokkuð lækkuð nú upp á síðkastið, sýndi, að þau hafi verið of há áður og að illa hafi verið á málunum haldið af hálfu Brunabótafélagsins. Ég held, að þessi hv. þm. hefði átt að hugsa sig um dálítið betur, áður en hann fullyrti, að lækkun iðgjalda hlyti að þýða það, að þau hefðu verið of há áður. Ég veit ekki, hvað hann er kunnugur tryggingamálum og ákvörðun tryggingariðgjalda. En ég er sannfærður um, að et hann hefði spurzt fyrir um þetta hjá tryggingarfélagi, sem ég veit að hann hefur nokkurn aðgang að, þ.e. Samvinnutryggingum, þá hefði það félag getað skýrt honum frá reynslu sinni í þessum efnum, sem er að niðurstöðu til talsvert önnur en það, sem hv. þm. fullyrti um þetta. Það gerðist fyrir nokkru, að Samvinnutryggingar stórlækkuðu iðgjöldin á bílatryggingunum. Það varð til þess, að önnur tryggingarfélög lækkuðu þessi iðgjöld hjá sér líka. Af þessu hefði maður átt að draga þá ályktun, ef maður vill vera í samræmi við það, sem hv. þm. S-Þ. sagði, að bílatryggingariðgjöldin hafi áður verið of há. Máske hann hafi dregið þá ályktun? En hvernig fór? Þegar nokkur tími var umliðinn, neyddist þetta tryggingarfélag, Samvinnutryggingar, til að fara til hinna tryggingarfélaganna, sem bílatryggingarnar tóku, og segja við þau: Ja, því miður, iðgjöldin hafa verið allt of lág, sem við höfum boðið upp á, við ráðum ekki við þetta. Það er allt saman að stranda hjá okkur. Viljið þið nú ekki gera það fyrir okkur að hjálpa okkur út úr vandræðunum með því að vera samtaka um að hækka iðgjöldin á ný? - Og þetta var gert. Félögin urðu sammála um þetta. Það, sem gerðist, þegar Samvinnutryggingar voru að lækka sína bílatryggingu, var ekkert annað en það, að það var verið að bjóða óeðlilega lágt tryggingariðgjald til þess að geta náð tryggingum frá öðrum félögum, sem siðan leiddi til hækkunar á eftir. Og mér er ekki grunlaust um, að það kapphlaup, sem nú er á ferðinni um brunatryggingariðgjöldin, sé e.t.v. eitthvað í þessa átt, en slíkt mun koma í ljós, þótt síðar verði. Þá var hv. þm. S-Þ. að reyna að telja upp ágalla, sem hann taldi að væru á frv. af hálfu milliþn., og það er eftirtektarvert, að atriðin, sem hann nefndi, fyrir utan það, sem hann ber fram brtt. um, voru aðeins 5. Ég ætla aðeins að víkja að þeim til þess að sýna fram á, hvílíkur sparðatíningur er hér á ferðinni. Hv. þm. finnur fyrst að því, að sagt er í 5. gr., að það eigi að kjósa fulltrúaráðið strax að afstöðnum reglulegum bæjar- og sýslunefndarkosningum. Nú segir hann: Þegar lög þessi eru gengin í gildi, þá er ár liðið frá því að þessar reglulegu kosningar fóru fram. Það stendur ekki í frv., hvað á að gera. Á kannske ekki að kjósa neitt, fyrr en reglulegar bæjar- og sýslunefndarkosningar hafa farið fram næst? - En það stendur annað í frv., sem hver einasti maður, sem les það, getur séð og skilið. Í 27. gr. þess stendur: „Lög þessi öðlast þegar gildi.“ Og þetta segir allt, sem segja þarf, þar á meðal það, að framkvæmdarstjórnin og fulltrúaráðið á að taka við stjórn félagsins strax og tími hefur unnizt til að kjósa þau. Lögin taka greinilega fram, að frestur má ekki verða á kosningu fulltrúa af hálfu sveitar- og sýslufélaganna. Það þarf því enginn að vera í neinum vafa um það, og það er hreinn útúrsnúningur hjá þessum hv. þm., þegar hann er að telja sig vera eitthvað að efast um það, hvernig þetta ákvæði verður í framkvæmd. Þá minntist hv. þm. einnig á 7. gr. frv. Hann segir, að í henni sé sagt, að skylt sé að tryggja allar húseignir í kaupstöðum og kauptúnum, og vegna þess að Reykjavík sé kaupstaður, þá geti það vel tekið til Reykjavíkur líka. En hann tæpti þó á því, sem greinilega kemur fram í frv., að í 8. gr. þess er á það bent, að sérreglur gildi um Reykjavík, auk þess sem sérlög eru til um Reykjavík og allir vita, að lögin um Brunabótafélagið í heild gilda ekki um það. Þetta er af hans hálfu ekkert annað en tilraun til þess að vera að hártoga, gera tortryggilegt og jafnvel snúa út úr. Þá minntist hv. þm. líka á ákvæði 9. gr. um virðingar og sagði, að virðing kostaði peninga, það gæti veríð erfitt að ná í þá, sem ætti að útnefna, og annað þess háttar. Taldi hann, að milliþn. hefði illa sézt yfir, að hún skyldi ekki hafa gert sérstakar ráðstafanir út af þessu. Ég vil benda þessum hv. þm. á, að á síðasta þingi tók hann þátt í sjálfur að samþ. l. um brunatryggingar utan Reykjavíkur. Þar er gert ráð fyrir, að virðingar fari fram með nákvæmlega sama hætti og hér er ráðgert. Hann fann enga köllun hjá sér til þess að gera neina athugasemd við þetta, bar enga brtt. fram og minntist ekki á neitt. Núna, þegar farið er að leita í frv. að einhverju til þess að finna að, þá er þarna sparð. Þá minntist hv. þm. á það líka, að sagt er, að eftirlitsmenn brunavarna skuli mæta á fulltrúaráðsfundum hjá Brunabótafélaginu. Og hann talar um það, að það séu eftirlitsmenn í hverju einasta sveitarfélagi og það sé nokkuð mikið að kalla þá menn til þessara funda. Þetta er ekki heldur rétt hjá þessum hv. þm. Eftirlitsmenn brunavarna eru einn eða tveir menn. Það er vegamálastjórinn í Reykjavík og sérstakur starfsmaður hjá Brunabótafélaginu. Þetta eru eftirlitsmenn brunavarna, sem lögin tala um og tilgreindir hafa alla tíð verið í reglugerðum félaganna. Aðrir eftirlitsmenn brunavarna í merkingu laganna eru alls ekki til. Hitt er annað mál, að í sveitarfélögum og sérstaklega kaupstöðum og kauptúnum úti um land hafa sveitarfélögin sérstaka eftirlitsmenn með eldfærum, en það eru ekki eftirlitsmenn brunavarnanna. Hér er því ekki nema um tvo menn að ræða. Þetta voru atriðin, sem þessi hv. þm. hafði út á frv. að setja, önnur en þau, sem hann hefur borið fram brtt. í sambandi við. Í sambandi við brtt. vil ég aðeins undirstrika það, að hér er ekki verið að koma aftan að neinum og hér er ekki verið að taka neinn rétt af neinum, sem hann áður hafði, vegna þess að um síðustu áramót skrifaði Brunabótafélag Íslands öllum sveitarstjórnum á Íslandi ýtarlegt bréf, skýrði frá þessu frv., varaði við því, að til þess mætti koma, að það gæti orðið að lögum, og þess vegna var skorað á sveitarstjórnirnar, ef þær vildu segja upp hjá Brunabótafélaginu eða ef þær vildu semja á ný, að gera það strax og láta það ekki dragast, svo að lögin kæmu þeim í koll síðar. Allar sveitarstjórnir á Íslandi hafa því fengið ekki aðeins viðvörun um þetta, heldur beina hvatningu frá Brunabótafélaginu sjálfu til þess að gæta sín, segja upp strax og semja, et þær vildu vera lausar. - Meira hef ég ekki að segja.



Herra forseti. Ég hef skrifað undir nefndarálit og ég mun samþ. frv., eins og það liggur hér fyrir, enda þótt ég sé ekki ánægður með það. Það kemur af því, að þær umr., sem fram hafa farið um þessi brunamál, bæði hér í deildinni og í Nd. á síðasta þingi og í Nd. á þessu þingi, hafa sannfært mig um það, að það er líkt ástatt um fylgjendur þessa frv., eins og það liggur hér fyrir, og var með einn bónda, sem núna er dáinn, en bjó uppi í Borgarfirði. Hann hugsaði mikið og hafði ákveðnar skoðanir. Einu sinni eftir messu var hann að deila við prestinn sinn, sem þá var prófastur í Borgarfjarðarsýslu, um trúmál, og færði þá prestur honum biblíuna og sýndi honum, hvað stæði þar. Jú, hann sá það nú. En þá sagði hann: „Ja, svona stendur nú ekki í minni biblíu.“ Þá var hann kominn í alger rökþrot, og heldur en að sannfærast og gefa sig við það, sem um var að ræða, þá stóð það ekki svona í hans biblíu.

Það eru margar þýðingar til af biblíunni.

Já, þetta var nú sama útgáfa og hann átti og allt í lagi með það, en hann gaf sig ekki. Eins er hér. Þeir menn, sem hafa fylgt þessu frv. í þinginu hér og rætt um það og eins um brunamálin í fyrra, eru eins og þessi karl. Þeir taka ekki röksemdum. Það stendur svona í þeirra biblíu, í þeirra heila. Það á að vera svona, og þeir taka ekki röksemdum. Þess vegna sá ég enga ástæðu til þess að fara að lengja þingið með því að fara á ný að taka upp deilur og brtt., sem ég fyrir fram vissi að höfðu enga þýðingu eða yrði neitt gert með. Þetta varð svo til þess, að ég skrifaði undir nál. fyrirvaralaust. Annars hreyfði ég einstaka breytingum, sem ég vildi gjarnan fá fram, og þegar nm. sáu ekki ástæðu til þess, þá var ég ekkert að tefja þingið og umr. þar, heldur skrifaði fyrirvaralaust undir.



Herra forseti. Hv. 10. landsk. þm., frsm. hv. allshn. þessarar deildar og nefndarmaður við að semja það frv., sem hér liggur fyrir, vildi gera lítið úr því, að þær athugasemdir, sem ég gerði, hefðu við veruleg rök að styðjast, og taldi auðskilin þau atriði, sem ég taldi að hefðu þurft að vera skýrari. Ég hafði ekki viljað tefja málið með langri ræðu um þann höfuðágreining, sem er í þessu máli og var víst allmikið tekizt á í sambandi við í Nd. En ég hef hins vegar bent á nokkur atriði frv., sem ég taldi að ætti að geta orðið samkomulag um að laga og vil gera tilraun til að fá löguð, og mér þykir nú reyndar undarlegt, að hv. 10. landsk. skuli ekki, af því að hér er um hans smíðisgrip að ræða, vilja fallast á þessar lagfæringar. Mér finnst það óþarfa stórlæti af hans hendi. Hann taldi fyrst, að lítið væri leggjandi upp úr því, þó að komið hefðu fram tilboð um bætt kjör í brunatryggingarmálum, og vildi með því fullyrða, að Brunabótafélagið hefði verið vel á verði um að gefa mönnum, sem skyldugir voru til að skipta við það, svo góð kjör sem hægt var, þó að þeir ættu ekki í annað hús að venda. Og hann vitnaði til þess, að orðið hefði nú að hækka vátryggingar bifreiða. Og víst er þetta rétt hjá honum, að tryggingarfélögin hafa komið sér saman um að hækka iðgjöld frá því, sem þau voru lægst. En kannske hv. þm. geti líka sagt, - hann sagði það ekki, - að gjöldin vegna bilanna séu komin í þá hæð, sem þau voru áður en þau voru lækkuð. Ég get hugsað mér, að það geti alltaf orðið svo og muni sennilega verða svo, þegar unnið er að þessum málum á frjálsum vettvangi, að það kunni að þurfa að leiðrétta eitthvað. Og þarna er aðeins um leiðréttingu að ræða, en ekki að horfið sé frá þeirri stefnu að hafa kjörin sem bezt eða fallið sé í sama farið aftur. Þá minntist hv. þm. á þær athugasemdir, sem ég hef gert við frv., og þó ekki allar. Hann taldi, að það lægi ljóst fyrir, hvenær ætti að kjósa í fulltrúaráð og framkvæmdarstjórn. Frv. gerir ráð fyrir, að kosið sé strax að afstöðnum reglulegum kosningum, en þær eru afstaðnar fyrir ári og þrjú ár þangað til þær fara fram að nýju. Hann taldi, að með því að 27. gr. gerði ráð fyrir, að lögin gangi strax í gildi, þá lægi ljóst fyrir, að þessa menn ætti strax að kjósa. En hví þá ekki að gera grein fyrir þessu í lögunum eða þá a.m.k. í greinargerð, sem fylgdi frv., til þess að taka af allan vafa? En það er náttúrlega vegna þess, að það hefur ekki legið ljóst fyrir þeim, sem sömdu frv., eins og kemur í ljós hjá hv. 10. landsk., hvenær hægt er að kjósa þessa nefnd. Í greininni, sem ég því miður hef ekki í höndum, er tekið fram, hverjir hafi kosningarrétt. En um leið og lögin ganga í gildi, er það ekki í ljós komið, hverjir hafa kosningarrétt. Þess vegna hygg ég, að hv. þm. verði að kannast við, að það er ekki hægt að kjósa strax og lögin ganga í gildi. Það er ekki hægt að kjósa fyrr en það er í ljós komið, hverjir verða í Brunabótafélagi Íslands á þessu kjörtímabili eða hverjir ráðast þangað fyrir byrjun næsta starfsárs. 

Það stendur: Fyrsta aðalfund félagsins skal halda þegar eftir að lög þessi koma til framkvæmda.

En það stendur enn óhaggað, að lögin koma til framkvæmda áður en hægt er að kjósa fulltrúana, áður en fullkomin skipun er komin á félagið. Þá vildi hv. þm. gera lítið úr því, að felld hefði verið úr 7. gr. undantekningin fyrir Reykjavík, og vildi láta líta svo út, að ég hefði ekki gert ráð fyrir því, að það væri hægt að sjá annars staðar í lögunum, að Reykjavík gæti haft skipti við félagið, en ég benti einmitt á það um leið. En jafnvel þó að þessi heimildarákvæði séu, þá er þetta ónákvæmni í byggingu, sem var óþörf, eins og ég benti á, af því að fyrirmyndin, grein í núverandi lögum Brunabótafélagsins, tók skýrt fram, að Reykjavík væri undanþegin. Nú vil ég benda hv. þm. á 27. gr., sem gerir ráð fyrir því, að öll eldri ákvæði, sem komi í bága við þau lög, sem verið er að setja með þessu frv., séu úr gildi numin, og þá gripur það í raun og veru til laganna um brunatryggingar fyrir Reykjavík, ef strangt yrði eftir faríð, og slík ósamkvæmni sem þessi og ónákvæmni sýna hroðvirkni. En aðalatriðið í athugasemdum mínum snerti 20. gr., og þess vegna vil ég aðeins minnast á það meira, af því að hv. 10. landsk. hélt því fram, að hér væri ekki verið að breyta neinu til óþæginda fyrir þá, sem málið snertir mest, eða sveitarfélögin í landinu. Hann sagði, að Brunabótafélag Íslands hefði skrifað snemma árs öllum sveitarfélögum til þess að hafa samband við þau um viðskiptin áfram, og þá varað við því að segja til í tíma, af því að þessi lög vofðu yfir. Þau bréf, sem Brunabótafélagið skrifaði, voru aðallega tilboð um framtíðarviðskipti. Sveitarfélögin bjuggust við því, að leiðum yrði ekki lokað fyrir þeim, en leiðirnar stæðu a.m.k. opnar til 15. okt. Það er ekkert þægilegt að semja um svona hluti bréflega eða í gegnum síma og ekki sízt fyrir það, að mörg sveitarfélög hafa hugsað sér - og það að gefnu tilefni - að leita samninga um lán í sambandi við nýja tryggingarsamninga og hafa hugsað sér, að þau gætu notað árið fram að 15. okt. til þessa. Menn úr fjarlægum héruðum eiga örðugt með ferðalög að vetrinum. Þess vegna er það svo í raun og veru, að ef frv. þetta er samþykkt óbreytt, þá er upphafinn sá fyrirvari, sem brunatryggingalögin frá í fyrra utan Reykjavíkur gáfu mönnum. Og ef hann er upphafinn, þá er sama sem að komið sé aftan að mönnum og þeir lokaðir inni með samninga sína hjá Brunabótafélaginu. Það hefur aldrei verið tilætlunin, a.m.k. var það ekki tilætlun þeirra manna, sem voru í fyrra að flytja mál um það að gera brunatryggingar frjálsar fyrir sveitarfélög. Hv. 10. landsk. minntist ekkert á það, sem ekki kemur fram í þessu frv. til l. um Brunabótafélag Íslands, hver væri hinn eðlilegi eigandi þess og hvernig hægt væri að gera ráðstafanir, ef það kæmi fyrir, sem rökrétt er að hugsa sér að geti komið fyrir, að félagið hætti að starfa. Slíkt er um allan félagsskap. Og yfirleitt hygg ég, að það sé í öllum venjulegum félagslögum gert ráð fyrir einhverju slíku. Ég vil svo að lokum vænta þess, að brtt. mín verði samþykkt, þyki sanngjörn og eðlileg, og ég hygg, að með henni sé, ef samþ. verður, staðið við nokkurn hluta af því, sem lofað var með frv. frá í fyrra, en þó nægilega staðið við hann til þess, að engum sé misboðið að því er fyrirvarann á þessu ári snertir.



Herra forseti. Ég ætla aðeins að segja nokkur orð, af því að ég tel, að málið sé mér nokkuð skylt, því að á síðasta þingi fluttum við hv. þm. Vestm. frv. á þskj. 622 um brunatryggingar utan Reykjavíkur. Frv. þetta var flutt til þess að losa kaupstaði og sveitarfélög undan þeirri skyldu að þurfa að tryggja hjá Brunabótafélagi Íslands, en eiga ekki kost á því að velja frjálst, hjá hverjum tryggt væri. Frv. þetta var samþykkt, og í 5. gr. þess er ákveðið, að sameinað Alþingi kjósi fimm manna nefnd til þess að endurskoða lög félagsins. Eins og frv. á þskj. 290 ber með sér, er það fram komið lítið breytt frá því, sem mþn. gekk frá því. Við flm. frv. frá síðasta þingi getum verið ánægðir með starf nefndarinnar, a.m.k. mæli ég svo fyrir mig. Það nýmæli er, að fulltrúar þeirra sýslufélaga og kaupstaða, sem tryggja hjá félaginu, mynda fulltrúaráð, sem aftur kýs þriggja manna framkvæmdarstjórn. Þessi háttur er að sjálfsögðu til öryggis fyrir þá, sem tryggja, en áður höfðu þeir enga íhlutun um stjórn félagsins, en slíkt var megingalli. Styrkur Brunabótafélags Íslands er mjög í því fólginn, að félagið á nú gilda sjóði, svo að það stendur nú ólikt betur að vígi en byrjendur í þessari grein. Iðgjöld miðast við hag og samkeppni tryggingarfélaganna á hverjum tíma. Þau geta lækkað þau beint eða með bónusgreiðslum, og einnig getur verið nauðsynlegt að hækka í bili, ef illa árar fyrir þessari starfsemi. En fjársterkt félag þolir meira en ungt og óreynt, bæði vegna efnahags og reynslu. Hvað sem öðru líður, þá er valfrelsið fyrir mestu, en það var höfuðtilgangur okkar flytjenda frv. frá í fyrra.