Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Umræðurnar skiptast í þrjár umferðir. Í fyrstu umferð hefur forsrh. til umráða 25 mínútur en fulltrúar annarra þingflokka en Sjálfstfl. átta mínútur hver. Í annarri umferð hefur hver þingflokkur sex mínútur til umráða og í þeirri þriðju hefur forsrh. þrjár mínútur og talsmenn annarra flokka þrjár mínútur hver. Röð flokkanna verður þessi í öllum umferðum: Sjálfstfl., jafnaðarmenn, Alþb. og óháðir, Framsfl. og Samtök um kvennalista. Ræðumenn verða fyrir Sjálfstfl.: Davíð Oddsson forsrh. í fyrstu umferð, Geir H. Haarde, 4. þm. Reykv., í annarri og forsrh. Davíð Oddsson á ný í þriðju umferð. Ræðumenn jafnaðarmanna verða í fyrstu umferð Sighvatur Björgvinsson, 4. þm. Vestf., Rannveig Guðmundsdóttir, 5. þm. Reykn., í annarri og Sighvatur Björgvinsson, 4. þm. Vestf., á ný í þriðju umferð. Ræðumenn Alþb. og óháðra verða í fyrstu umferð Margrét Frímannsdóttir, 5. þm. Suðurl., í annarri Steingrímur J. Sigfússon, 4. þm. Norðurl. e., og í þriðju umferð Svavar Gestsson, 8. þm. Reykv. Fyrir Framsfl. tala Guðmundur Bjarnason landbrh. í 1. umferð, í annarri Finnur Ingólfsson iðn.- og viðskrh. og í þriðju umferð Valgerður Sverrisdóttir, 3. þm. Norðurl. e. Fyrir Samtök um kvennalista tala í fyrstu umferð Kristín Halldórsdóttir, 12. þm. Reykn., í annarri umferð Kristín Ástgeirsdóttir, 14. þm. Reykv., og Guðný Guðbjörnsdóttir, 19. þm. Reykv., í þriðju umferð. Hefst nú umræðan og tekur fyrstur til máls hæstv. forsrh., Davíð Oddsson.

Herra forseti. Góðir áheyrendur. Það er kunnara en frá þurfi að segja að Íslendingar hafa löngum verið uppnæmari fyrir því sem að utan kemur, en úr eigin ranni. Fjölmiðlar vitna gjarnan í svonefnda Íslandsvini og slá dómum þeirra upp sem afgerandi áliti á því sem hér tíðkast. Á svipaðri minnimáttarkennd örlar hjá frændum okkar á Norðurlöndum, sem teljast til smáríkja á heimsvísu, þótt fjölmennari séu en við. Er þetta heldur hvimleiður háttur og lítið betri en heimóttarleg sjálfsvissa um að allt í þessu landi taki öllu fram sem annars staðar þekkist. Meðalhófið er geðfelldast í þessum efnum sem stundum endranær. Hitt er annað mál að hreinskilinn og heiðarlegur samanburður á okkar hag og annarra er einvörðungu til gagns. Þó þarf við slíkan samanburð að huga að ýmsu. Fyrst þarf að gæta þess að fyllast ekki oflæti þótt í einstökum atriðum sé samanburður okkur mjög í hag og ekki síður að verða ekki þrungin vanmetakennd þótt á okkur kunni að halla. Í annan stað getum við aldrei litið fram hjá því að flest verður okkur dýrara hér í fámenninu, en þar sem hagræði stærðarinnar nýtur sín. Það er með öðrum orðum ,,dýrt að vera Íslendingur`` eins og ritsnillingurinn orðaði það fyrir fjörutíu árum. En á móti kemur að það er okkur flestum einnig afar dýrmætt að vera Íslendingur og vegur að fullu upp kostnaðaraukann. Enginn vafi er á því að öldin sem senn kveður verður í okkar sögu þekkt sem árin þegar Ísland reis úr öskustónni. Í upphafi aldarinnar var það eitt fátækasta ríki norðurálfu en er nú án vafa í hópi þeirra sem best hefur séð málum sínum borgið. Sameiginlega ættu íslenskir stjórnmálaflokkar að hugga sig við þessa staðreynd því hér á landi tíðkast að gefa sér að stjórnmálamenn séu lakari, vanhæfari og óábyrgari en annars staðar gerist. Ég hef þannig stundum heyrt þá röksemd frá þeim sem umhugað er um að Ísland gerist aðili að Evrópusambandinu að þar með losnaði atvinnulífið undan áhrifum og valdi íslenskra stjórnmálamanna. Evrópskur samanburður bendir þó ekki til að þar farist mönnum stjórnsýslan betur úr hendi en hér. Þvert á móti sýna þeir kvarðar sem Evrópusambandið sjálft hefur sett að betur hefur gengið hér á síðustu árum en í flestum ríkjum sambandsins. Það er reyndar ekki umdeilanlegt að meira að segja enn víðtækari samanburður en við Evrópusambandið eitt er okkur afar hagstæður um þessar mundir. Þannig segir OECD okkur að Ísland vermi eitt af fimm efstu sætum þess, þegar landsframleiðslan er metin. Alþjóðabankinn segir okkur að við séum í hópi sjö auðugustu þjóða heims samkvæmt sérstökum skilgreiningum hans. Ísland, eitt örfárra ríkja, uppfyllir erfiðislaust öll skilyrðin sem kennd eru við Maastricht. Alþjóðleg fyrirtæki sem fást við mat á lánshæfi segja okkur að Ísland njóti sívaxandi trausts á erlendum mörkuðum og stjórnarandstaðan segir okkur að hér sé allt á afturfótunum. Ég býst við að ykkur, góðir áheyrendur, þyki það athyglisvert sjónarmið. Herra forseti. Ísland er land samsteypustjórna. Við þær aðstæður ræður mestu um hvort vel takist til um stjórn landsmála að samstarf sé gott og trúnaður ríki á milli manna innan ríkisstjórnar og þingmenn stjórnarliðsins séu bærilega sáttir við hvernig mál gangi fram. Þessar forsendur hafa verið fyrir hendi í núverandi stjórnarsamstarfi og hefur það gert gæfumuninn. Auðvitað er togstreita á milli flokkanna um einstök mál, eins og sjálfsagt er. En slíkar glímur eru jafnan háðar undir formerkjum þess að ná niðurstöðu sem báðir flokkar geti unað við, en forðast er að setja samstarfsflokki óbilgjörn eða óaðgengileg skilyrði. Það er ekki síst vegna þessara vinnubragða að þeim áformum sem sett eru fram í stjórnarsáttmála vindur vel fram. Tekist hefur að ná jafnvægi í ríkisfjármálum. Skattar hafa verið lækkaðir, peningastofnunum hefur verið breytt í hlutafélög, vinnulöggjöf hefur verið endurskoðuð, rekstrarskilyrði útflutningsgreina hafa verið tryggð, fjárfesting erlendra aðila hefur verið aukin og stöðugleiki hefur verið í efnahagslífinu, svo aðeins nokkur lykilatriði séu nefnd. Þá er rétt að minna á að þrátt fyrir aðhald í ríkisfjármálum hafa framlög til heilbrigðis- og tryggingamála hækkað umtalsvert undanfarin tvö ár. Þannig hafa stjórnvöld varið hluta af auknum þjóðartekjum til velferðarmála um leið og þau hafa undirstrikað mikilvægi þess að draga úr vaxtabyrði og skuldsetningu ríkisins. Þessi jákvæða þróun heldur áfram á næsta ári. En þó margt hafi áunnist er dagsverkinu hvergi lokið. Kosta verður kapps um að varðveita það sem áunnist hefur og byggja á því. Í þjóðhagsspá sem ég hef lagt fyrir hv. alþingismenn kemur fram að hagvöxtur verði um 4,6% á þessu ári eða töluvert meiri en áður hafði verið talið. Á móti kemur að sennilega verði hann nokkru minni á næsta ári en áður var spáð. Við getum búist við því að hin mikla fjárfesting í atvinnulífinu sem verið hefur að undanförnu fari að skila sér að verulegu leyti á næsta ári og að fullu á árunum þar á eftir. Útflutningstekjur okkar munu því fara vaxandi. Þótt hinn gamli vágestur, verðbólgan, hafi ekki farið mikinn á þessu ári, má lítið út af bera og því þarf að hafa vakandi auga á verðbólgunni. Fái hún of lausan taum er það tilræði við stöðu og hag flestra launþega í landinu. Kaupmáttur á þessu ári mun aukast mun meir en byggt var á í almennum kjarasamningum. Tilraunir einstakra hópa nú í lok kjarasamningsferils til að knýja fram miklu meira í sinn hlut en aðrir samningsaðilar hafa fengið er mikið áhyggjuefni. Það kom fyrir hér á árum fyrr að einstakir hópar sprengdu sig út úr kjarnanum og afleiðingin varð sú að kaupmáttur allra hrapaði fáum missirum síðar. Slíka hringekju má ekki setja í gang. Það yrði öllum til óþurftar. Herra forseti. Alþingi lögfesti síðastliðið vor umtalsverða lækkun tekjuskatts einstaklinga. Tekjuskattur þeirra var lækkaður um 4 prósentustig á tveggja ára tímabili. Fyrsti áfanginn, 1,1 prósentustigs lækkun, kom strax til framkvæmda á þessu ári. Um næstu áramót lækkar skatthlutfallið um 1,9 stig í viðbót og loks um 1 stig í ársbyrjun 1999. Auk þess var lögfest að skattleysismörk skyldu hækka um 2,5% á ári næstu þrjú ár. Á næsta ári verður einnig breyting á barnabótakerfinu þar sem skerðingarhlutföll verða lækkuð með það fyrir augum að draga úr jaðaráhrifum barnabóta. Með þessum ákvörðunum eru stigin veigamikil skref í átt til þess að lækka jaðarskatta hér á landi. Þetta kemur í kjölfar fyrri ákvörðunar um að undanþiggja lífeyrisiðgjöld launþega skattlagningu, sem kom til framkvæmda á árunum 1995 og 1996, en sú ákvörðun jafngilti 1,5--1,7 prósentustiga lækkun tekjuskatts. Fyrsta skref til þess að draga úr jaðaráhrifum barnabótakerfisins var hins vegar stigið þegar á árinu 1996 þegar skerðingarprósentur voru lækkaðar. Til viðbótar þessum ákvörðunum ákvað ríkisstjórnin síðastliðið vor að gera breytingar á bótum almannatrygginga sem draga verulega úr jaðaráhrifum í almannatryggingakerfinu, meðal annars varðandi uppbót á lífeyri vegna lyfjakostnaðar og fyrirkomulags á afnotagjaldi Ríkisútvarpsins. Jafnframt hefur ríkisstjórnin ákveðið umtalsverða hækkun á bótum almannatrygginga sem nemur um 13% frá ársbyrjun 1997 til ársbyrjunar 1998. Með þessari ákvörðun er lífeyrisþegum tryggð einhver mesta kaupmáttaraukning tryggingabóta sem orðið hefur á síðustu áratugum Það er einnig ástæða til að vekja athygli á því að stjórnvöld hafa nýverið ákveðið að draga úr jaðaráhrifum í námslánakerfinu með lagabreytingu sem lækkar endurgreiðsluhlutfall lána úr 7% í 4,75%. Af þessu sést að stjórnvöld hafa ekki setið auðum höndum hvað varðar lækkun jaðarskatta eins og ýmsir hafa gefið í skyn. Um þessar mundir er leitast við að ná víðtæku samkomulagi um að treysta starfsgrundvöll lífeyrissjóðakerfisins og um leið að auka og efla möguleika fólksins í landinu til að treysta framtíðarhag sinn og sinna. Mikilvægt er að allir leggi sig fram í þeirri vinnu. Það eru stórkostlegir hagsmunir í húfi því málið snertir stöðu hvers manns í landinu næstu áratugina. Herra forseti. Hvert sem litið er í alþjóðlegri umræðu sést glöggt að umhverfismál hafa komist æ ofar á dagskrá. Það væri fráleitt af okkur að standa utan við slíka umræðu þótt aðstæður hér séu ólíkar mörgu af því sem helst knýr umræðuna annars staðar. Þess utan er það okkur í hag að þessi þáttur fái aukið vægi. Það styrkir ferðaþjónustu og útflutning og á þátt í því að gera orkufrekan iðnað hér á landi aðlaðandi fyrir erlenda fjárfesta. Við þurfum hins vegar að gæta þess afar vel að taka jafnan ríkt tillit til umhverfissjónarmiða við slíkar ákvarðanir. Vel varðveitt umhverfi getur orðið okkar dýrmætasta fjárfesting þegar fram líða stundir. Fjárfesting í orkufrekum iðnaði á Íslandi hefur aukist jafnt og örugglega á síðustu missirum. Það hafa ekki allir gert sér grein fyrir þeim vexti. Umræðan um Atlantal-verkefnið stóð í mörg ár og samningaviðræðurnar voru langar og strangar. Sú verksmiðja átti að nýta 3.000 gwst. á ári. Með stækkun Ísals um 80 þúsund tonn, með þriðja ofni járnblendiverksmiðjunnar og Norðurálsverkefni stefnir aukin orkunotkun þegar í 2.600 gwst. Ekki er óvarlegt að ætla að á næstu fáeinum árum muni eðlileg stækkunarþörf þessara fyrirtækja leiða til nýtingar á um 3.000 gwst. á ári til viðbótar. Nýtingin nálgaðist þá 5.600 gwst., sem jafngildir 380 þúsund tonna álframleiðslu eða nálægt tvöföldun á Atlantal-verkefninu og svipuðu magni og menn eru nú að skoða í samvinnu við Norsk Hydro. Ýmsar frekari fjárfestingar eru einnig í athugun, svo sem kunnugt er. Möguleikar okkar eru því miklir á þessu sviði sem svo mörgum öðrum um þessar mundir. Á hitt er þó að líta að tæknin ein setur okkur ekki skorður eins og löngum var áður talið. Önnur mikilvæg sjónarmið eru uppi sem ekki má horfa fram hjá. Stóraukin erlend fjárfesting er því aðeins fullkomið fagnaðarefni, ef tekst að gæta eðlilegra umhverfissjónarmiða við framkvæmd hennar. Ríkisstjórnin mun sem fyrr leggja sitt af mörkum við að koma til framkvæmda víðtækri áætlun í umhverfismálum sem samþykkt var fyrr á þessu ári og ber heitið Sjálfbær þróun í íslensku samfélagi. Er þess vænst að um þá framkvæmd takist góð samvinna við sveitarfélög, aðila vinnumarkaðar og frjáls félagasamtök. Ríkisstjórnin mun taka fullan þátt í samningaviðræðum um loftslagsbreytingar sem nú standa yfir og áætlað er að ljúka í Kyoto í Japan í desember nk. Það er mikið í húfi fyrir Íslendinga að niðurstaða náist um aðgerðir til þess að stöðva aukningu á losun gróðurhúsalofttegunda. Íslensk stjórnvöld hafa í samningaviðræðunum lagt áherslu á að miðað væri við að auka nýtingu endurnýjanlegra orkugjafa í stað kola og olíu og að aðgerðir einstakra ríkja yrðu samræmdar í þágu heildarinnar. Herra forseti. Á undanförnum missirum hefur starfsvettvangur nemenda í skólum landsins tekið miklum breytingum. Minni miðstýring og aukið sjálfstæði skóla fela í sér að ákvarðanir um menntun nemenda eru teknar nær þeim sjálfum. Unnið er að því að íslenska skólakerfið veiti nemendum menntun og þjónustu sem stenst samanburð við hið besta sem þekkist. Áhersla er lögð á að upplýsingatæknin sé nýtt til hins ýtrasta á öllum skólastigum. Jafnframt eiga nemendur að njóta sérkenna íslenska skólakerfisins sem felst m.a. í jafnri aðstöðu til náms og fjölbreytilegu námi. Flutningur grunnskóla frá ríki til sveitarfélaga markaði tímamót og um hann náðist gott samkomulag allra aðila. Grunnskólanemendur fá nú fleiri kennslustundir í viku en áður og næstu fjögur árin verður kennslustundum fjölgað enn frekar. Ríkissjóður sendi grunnskólann til sveitarfélaganna með auknum fjárframlögum til að tryggja að þetta gengi eftir. Ný framhaldsskólalög tóku gildi 1. ágúst 1996 og hefur verið unnið markvisst að því að hrinda þeim í framkvæmd. Markmiðið er að skólarnir verði sjálfstæðar stofnanir sem geri áætlanir um eigin starfsemi. Unnið er að því að gera samning um árangursstjórnun milli menntamálaráðuneytisins og framhaldsskóla. Jafnframt hefur verið leitast við að koma til móts við ýmsar sérþarfir nemenda. Nemendum sem ekki hafa fullnægjandi undirbúning úr grunnskóla býðst nú fornám í fleiri skólum en áður. Unnið er að gerð nýrra námskráa fyrir grunn- og framhaldsskóla. Endurskoðun á aðalnámskrám er með viðamestu og mikilvægustu umbótaverkefnum í menntamálum á síðustu árum. Í öllum þessum efnum eru menn að taka ákvarðanir sem varða munu miklu um framtíð hins íslenska menntakerfis. Herra forseti. Á síðustu dögum hafa farið fram umræður um stöðu sjávarútvegsins á þessu ári og horfur á hinu næsta. Í heild er staðan bærileg en þó er æði misskipt. Á hitt er að líta að sú staða undirstrikar þá breytingu sem orðið hefur í sjávarútvegi, sem nú er ekki jafneinsleit atvinnugrein og áður var. Eggin eru nú í fleiri körfum en forðum. Sú þróun er jákvæð og dregur úr hættu á þeim stórfelldu sveiflum sem urðu í sjávarútvegi og reglulega skóku íslenskt samfélag. Meginmarkmið sjávarútvegsstefnunar eru skýr: Við viljum tryggja varanlegan hámarksafrakstur sjávarútvegsins í þágu þjóðarinnar með ábyrgri nýtingu allra auðlinda hafsins. Við viljum tryggja að við allar ákvarðanir sé jafnan gengið út frá bestu líffræðilegu og hagfræðilegu forsendum sem fyrir hendi eru. Við viljum að þeim sem starfa í sjávarútvegi sé með skýrum og almennum leikreglum skapað hagstætt starfsumhverfi er tryggi sterka samkeppnisstöðu á alþjóðavettvangi. Mikil samstaða hefur skapast um þá stefnu að byggja ákvarðanir um heildarafla á ráðgjöf vísindamanna. Árið 1995 samþykkti ríkisstjórnin formlega reglu um hvaða hlutfall skuli árlega veitt af veiðistofni þorsks þannig að nokkuð tryggt sé að stofninn haldi áfram að vaxa. Er reglan niðurstaða umfangsmikillar vinnu líffræðinga og hagfræðinga sem stóð í um tvö ár. Markmiðið er að árleg þorskveiði verði á komandi árum um eða yfir 300 þúsund lestir. Þær friðunaraðgerðir sem gripið var til hafa þegar borið verulegan árangur og niðurstöður seiðatalningar 1997 gefa vonir um að þau markmið náist sem sett hafa verið um uppbyggingu stofnsins. Sjávarútvegurinn hefur á síðustu árum þróast á grundvelli markaðslögmála og rekstrarárangur greinarinnar í heild hefur batnað þrátt fyrir þann mikla niðurskurð sem nauðsynlegur var. Ekki er vafi á að sú jákvæða kaupmáttarþróun sem Íslendingar hafa notið á síðustu missirum hefði ekki átt sér stað án framleiðniaukningar í sjávarútvegi. Bætt afkoma við nýtingu auðlinda sjávar hefur því haft jákvæð áhrif á afkomu fyrirtækja í flestum greinum íslensks atvinnulífs, sérstaklega þeim sem eiga bein viðskipti við hefðbundin sjávarútvegsfyrirtæki. Er athyglisvert hve mörg íslensk iðnfyrirtæki sem framleiða vörur fyrir sjávarútveg eru að ná góðum árangri, bæði heima og erlendis. Ekki er ágreiningur um að framseljanlegar aflaheimildir hafa aukið afrakstur í sjávarútvegi. Engu að síður hlýtur að koma til álita að setja reglur sem setji skorður við því að of miklar aflaheimildir færist á hendur fárra fyrirtækja, hvort sem um er að ræða hlut í heildarafla eða einstaka stofna. Samfara því að sjávarútvegsfyrirtæki hafa orðið færri, stærri og hagkvæmari undanfarin ár, hefur hluthöfum þessara fyrirtækja sem betur fer fjölgað hratt. Mörg þúsund Íslendingar taka nú þátt í útgerð með beinni eignaraðild og tugir þúsunda fólks með óbeinum hætti gegnum lífeyris- og verðbréfasjóði. Að því leyti er nýtingarrétturinn að færast á sífellt fleiri hendur. Hin aukna eignadreifing innan fyrirtækjanna er afar mikilvæg, en það breytir ekki því að rétt er að skoða vel hvort ekki verði að takmarka of mikla samþjöppun kvóta til einstakra fyrirtækja. Slík mál verða til umræðu á næstunni. Herra forseti. Atlantshafsbandalagið steig í sumar fyrsta skref í einu mikilvægasta máli Evrópu eftir kalda stríðið, en það er stækkun bandalagsins austur á bóginn. Á leiðtogafundi þess í Madrid í júlí var ákveðið að bjóða fyrst í stað þremur Mið- og Austur-Evrópuríkjum aðild. Þau eru Pólland, Tékkland og Ungverjaland. Við Íslendingar studdum eindregið frá upphafi stækkun Atlantshafsbandalagsins, en við lögðum jafnframt þunga áherslu á að bandalagið yrði áfram opið nýjum aðildarríkjum. Af okkar hálfu var lagt til að því til áréttingar fengju öll ríkin sem sótt hefðu um aðild kost á henni, en framgangur hverrar umsóknar yrði látinn ráðast í aðildarviðræðum. Með þessari tillögu var einkum verið að halda fram hagsmunum Eystrasaltsríkjanna. Það varð snemma ljóst að Eystrasaltsríkin yrðu ekki með í fyrsta áfanga stækkunar Atlantshafsbandalagsins. Urðum við auðvitað að taka tillit til þess, enda verður það ekki Ísland sem tekur á sig þyngstu byrðarnar af stækkun bandalagsins. Við lögðum höfuðáherslu á að fyrsta lota stækkunar Atlantshafsbandalagsins gengi vel þannig að fyrr gæti komið að næsta áfanga og að skýrt væri að Atlantshafsbandalagið stæði öllum ríkjum álfunnar opið. Jafnframt kæmi fram að bandalagið og ríki þess létu sig miklu skipta hvernig Eystrasaltsríkjunum og öðrum umsækjendum reiddi af á meðan. Á Madrid-fundinum sameinuðust Íslendingar, Danir og Norðmenn, Bandaríkjamönnum og Bretum um að tryggja greiðan framgang fyrsta áfanga stækkunarinnar með því að takmarka hann við þrjú ríki. Annað hefði leitt til vandræða og tafið eða stöðvað frekari stækkun. Með samstöðu fyrrgreindra ríkja náðist einnig að tryggja að Eystrasaltsríkin væru nefnd sérstaklega sem umsækjendur um aðild að bandalaginu. Þetta var því góð niðurstaða og vonum framar, frá sjónarhóli Íslands, og leiðtogar Eystrasaltsríkjanna lýstu yfir mikilli ánægju með hana. Skömmu síðar kom í ljós að Eistland verður með í fyrsta áfanga stækkunar Evrópusambandsins í austurátt. Kostir aðildar að Evrópusambandinu fyrir ríkin í Mið- og Austur-Evrópu eru miklir. Þótt þeir lúti að öðru en aðild að Atlantshafsbandalaginu má ljóst vera að öryggi, lýðræði og stöðugleiki þessara ríkja eru um margt háð því skjóli sem aðild að Evrópusambandinu getur veitt þeim. Því til viðbótar er auðvitað aðgangur að hinum mikilvæga innri markaði sambandsins. Sagan sýnir að ætla má að allt að tíu ár líði þar til full aðild fyrstu Mið- og Austur-Evrópuríkjanna að Evrópusambandinu verður að veruleika. Að auki þarf Evrópusambandið að þessu sinni að leysa ýmis erfið innri mál, en takmarkaður árangur varð á ríkjaráðstefnu þess í sumar. Sakir þess hve afrakstur ráðstefnunnar var almennt rýr varð samstaða í Evrópusambandinu um að bæta þar úr með því að fella Schengen-samninginn um opin landamæri á innri markaðnum inn í regluverk sambandsins. Þar með skapaðist óvissa um þátttöku Íslands og Noregs í Schengen. Þegar útlit var fyrir að ríkjaráðstefnan mundi setja Schengen undir Evrópusambandið, komu íslensk stjórnvöld á framfæri við sambandið fyrirvörum um afstöðu okkar í málinu. Bent var á að þátttaka Íslands í Schengen réðist af því forgangsatriði að viðhalda norræna vegabréfasambandinu, sem gerir Íslendingum kleift að ferðast um Norðurlönd án vegabréfaskyldu. Vakin var athygli á að samstarfssamningur um þátttöku okkar í Schengen væri þegar fyrir hendi og það mundi valda miklum erfiðleikum fyrir Ísland ef forsendur hans breyttust. Það kynni að leiða til vanda sem lyti að stjórnarskrá Íslands og útilokaði þar með þátttöku okkar í Schengen. Evrópusambandið lýsti því svo yfir, eins og kemur fram í lokaskjali ríkjaráðstefnunnar, að séð yrði til þess að hagsmunir Íslands og Noregs yrðu ekki fyrir borð bornir. Á þann yfirlýsta vilja mun reyna í viðræðum sem gert er ráð fyrir að hefjist eftir nokkrar vikur. Niðurstaða þeirra þarf að tryggja að þátttaka Íslands í ákvarðanatöku og dómsmálum varðandi Schengen samræmist íslenskum lögum. Hitt er annað, að ekki er útilokað að breytt staða í norskum stjórnmálum kann að hafa áhrif á framgang alls þessa máls, sem og væntanleg þjóðaratkvæðagreiðsla í Danmörku. Herra forseti. Fram undan eru annasamir dagar hér á Alþingi. Við alþingismenn eigum ekki endilega að telja okkur helst til tekna að fjöldi nýrra laga sé settur eða lengi talað. Það er ekki keppikeflið að þenja út lagasafnið eða gera líf fólksins í landinu flóknara en nauðsyn ber. Lagabætur eru mikilvægari en lagasetning og markviss skoðanaskipti taka löngum ræðum langt fram. Til þess að undirstrika þetta síðasta lýk ég máli mínu og þakka þeim sem hlýddu.

Herra forseti. Góðir tilheyrendur. Í ræðu forseta Íslands við setningu Alþingis í gær vakti forseti athygli á því að á sl. áratug hafi okkur Íslendingum tekist að finna lausn á ýmsum vandamálum sem voru viðfangsefni íslenskra stjórnvalda um áratugi. Við unnum bug á verðbólgunni, gerðum krónuna að traustum gjaldmiðli, stöðugleiki í efnahagsmálum kom í stað óvissu og ókyrrðar. Okkur tókst þetta með samstilltu átaki margra, fórnum margra á erfiðum tímum. Alþingismenn minntust í gær eins þeirra sem drjúgan hlut átti að því máli, Guðmundar J. Guðmundssonar verkalýðsleiðtoga. Hann var málsvari láglaunamannanna sem lögðu sitt lóð á vogarskálina. Hans fólk færði fórnir til þess að ná þeim árangri sem hæstv. forsrh. státar sig nú af. En hver er hlutur fólksins hans Guðmundar J. í góðærinu? Hvernig skipta stjórnendur einnar af sjö ríkustu þjóðum heims, að sögn forsrh., uppskerunni sem fékkst með samstilltu átaki fjöldans? Bilið fer nú breikkandi á Íslandi milli ríkra og fátækra. Fátæku fólki fjölgar mitt í góðærinu. Hvers vegna? Vegna þess að hagsmunir hinna fáu mega sín meira hjá landstjórninni en hagur fjöldans. Mitt í öllu góðærinu býr almenningur við kerfi tekjuskatts og tekjutengds bótakerfis sem veldur því að barnafólk með meðaltekjur heldur ekki eftir nema 40 aurum af hverri krónu sem það aflar með aukinni vinnu og eldra fólk og öryrkjar með óverulegar atvinnutekjur búa við enn skertari hlut. Á sama tíma lækka stjórnvöld skatta á eignatekjum og arðgreiðslum til hinna efnuðu. Þannig er almannahag fórnað fyrir sérhagsmuni fárra. Í heilbrigðismálum er allt í uppnámi. Stórir hópar sérfræðinga segja sig úr lögum við tryggingakerfi landsmanna, með því yfirlýsta markmiði að innleiða hér á landi bandaríska kerfið með einkarekin sjúkrahús og aðgerðastofur fyrir hina ríku. Sérhagsmunirnir skulu ríkja, almannahagur víkja. Fyrir 30 árum lagði ríkisstjórn Alþfl. og Sjálfstfl. í samvinnu við samtök vinnumarkaðarins grunn að samtryggingakerfi í lífeyrismálum sem í tímans rás er orðið ein öflugasta undirstaða velferðar á Íslandi og litið er á sem fyrirmynd hjá öðrum þjóðum. Nú vendir Sjálfstfl. því kvæði í kross og ætlar með tilstyrk Framsfl. að ryðja um koll undirstöðu lífeyrissjóðakerfisins, samtryggingunni, til þess að færa peningavíxlurum ráðstöfunarréttinn yfir lífeyrissparnaði fjöldans. Sérhagsmunir hinna fáu eru ríkisstjórnarflokkunum meira virði en samtrygging fjöldans. Stjórnvöld þessarar ríku þjóðar festa með ári hverju í sessi séreign fárra á auðlind fjöldans, fiskimiðunum, þar sem óveiddur fiskurinn í sjónum er bitbein í hjúskaparmálum þeirra sem úthlutað hefur verið ókeypis afnotarétti af sameign okkar allra. Hagsmunir hinna fáu skulu efldir á kostnað fjöldans. Á borði stjórnarflokkanna liggja svo lagafrumvörp um að ganga enn lengra. Afhenda á stjórnsýslu á öllu hálendi Íslands í hendur fulltrúa 4% landsmanna þannig að þorri þjóðarinnar, 96% Íslendinga, fær ekki aðkomu að málinu. Annað frv. gerir ráð fyrir því að stór hluti virkjunarréttar fallvatna landsins, djúphita í jörðu og náma í iðrum jarðar verði einkaeign fárra landeigenda. Ekki bara fiskimiðum heldur líka öðrum auðlindum landsins á að skipta meðal hinna fáu á kostnað fjöldans. Var það til slíkra verka sem fólkið hans Guðmundar J. Guðmundssonar færði fórnir á erfiðleikaárum í okkar þjóðarbúskap? Vilja menn nýta ávexti uppsveiflunnar svona? Í næstum því tvo mannsaldra höfum við Íslendingar búið við óbreytt helmingaskiptakerfi auðs og valda þeirra tveggja stjórnmálaflokka sem skipst hafa á um að hafa forustuna við ríkisstjórnarborðið milli þess sem þeir hafa setið þar saman. Þeir eru hvor um sig málsvarar þröngra sérhagsmuna sem þeir meta meira en almannaheill. Ítrekaðar tilraunir til að breyta þessu pólitíska umhverfi á Íslandi hafa ekki borið árangur. Hvers vegna ekki? Vegna þess að þeir sem hafa viljað verja hag fjöldans hafa ekki staðið saman. Þess vegna hafa þeir ekki geta rofið pólitíska víglínu þessa sérhagsmunagæslukerfis. Hlutverk okkar, skylda okkar jafnaðarmanna hvar í flokki sem við stöndum, er að skapa nýja tíma með nýrri öld. Aðeins með því að standa sameiginlega að framboði vorið 1999 getum við breytt hinu pólitíska umhverfi, rofið vítahring sérhagsmunagæslunnar og tryggt sjónarmiðum okkar þann styrk sem þau verðskulda. Og hver yrði tilgangur slíks framboðs? Að gæta almannahags í stað sérhagsmuna. Að tryggja að auðlindir þjóðarinnar, fiskurinn í sjónum, orkan í fallvötnunum og jarðhita, hálendi landsins, varðveitist í eigu okkar allra og að fjöldinn njóti afraksturs auðlindanna með því að taka sanngjarnt gjald fyrir afnotaréttinn. Auðlinda- og mengunarskatta á að nýta til að lækka tekjuskatta þannig að launþegar njóti í stórauknum mæli launatekna sinna sjálfir. Óréttlátt, óskilvirkt og vinnuletjandi skattkerfi er okkur fjötur um fót. Við viljum stokka upp tekjuöflunarkerfi ríkisins með áherslum á skattstofna eins og afgjöld fyrir nýtingu auðlinda og umhverfisskatta sem ekki hafa neikvæð áhrif á vinnuvilja og sparnað eins og núverandi skattkerfi gerir. Okkar markmið er að styrkja en ekki eyðileggja samtryggingakerfið í lífeyrismálum. Okkar markmið er að byggja upp skilvirkt heilbrigðiskerfi en ekki rífa það niður að bandarískri fyrirmynd. Okkar markmið er að einkavæðing fyrirtækja og stofnana í ríkiseigu verði í þágu almennings en ekki fárra fjármagnseigenda. Okkar markmið er að standa vörð um hagsmuni neytenda en ekki stórfyrirtækja í aukinni samkeppni. Okkar markmið er framsækið og framsýnt skóla-, menntunar- og menningarstarf í stað þeirrar neikvæðni og upplausnar sem nú ríkir. Þessum markmiðum fáum við ekki komið fram nema við stöndum saman. Hér í þinginu, á vettvangi sveitarstjórna, hvarvetna í þjóðfélaginu, ber okkur að nota hvern dag, hverja stund, hvert tækifæri til að færa okkur nær því markmiði að okkur auðnist að skapa nýtt umhverfi í stjórnmálum þessarar þjóðar með nýrri öld. Nú gefst okkur, herra forseti, tækifæri til að ljúka því verki, með samstilltu átaki hér á þingi, með samstarfi í framboðum til sveitarstjórna á komandi vori, með samstöðu í komandi alþingiskosningum. Það verk þurfum við að vinna. Hagsmunir almennings krefjast þess að það verði gert. --- Góðar stundir.

Virðulegi forseti. Góðir áheyrendur. ,,Ég sit á herðum manns, þjarma að honum og læt hann bera mig og samt fullvissa ég sjálfan mig og aðra um að ég finni mjög til með honum og vilji með öllum tiltækum ráðum létta honum byrðina, nema með því að fara af baki hans.`` Þessi orð Leos Tolstoj komu upp í huga minn þegar ég hlustaði á ræðu hæstv. forsrh. og heyrði hverjum hann þakkar árangurinn í efnahagsmálum, þar sem verkafólk fær ekki að njóta sannmælis frekar en aðrir. Það er rétt að á síðustu tíu árum hafa orðið verulega jákvæðar breytingar á efnahagslífi þjóðarinnar, aðallega vegna hagstæðra ytri skilyrða sem hafa fært okkur aukinn hagvöxt með öflugra atvinnulífi og vaxandi tekjum ríkissjóðs. Það er því rangt að þakka ríkisstjórninni einni fyrir árangur í efnahagsmálum eins og gert var hér áðan. Grunnurinn að betri efnahag þjóðarinnar var lagður í tíð ríkisstjórnar sem sat á árunum 1988--1991 með samkomulagi við verkalýðshreyfinguna og samtök atvinnurekenda. Hafi einhver ástæðu til að berja sér á brjóst og þakka sér árangurinn er það verkafólkið í landinu. Það var launafólkið í landinu sem tók á sig byrðarnar til að rétta við efnahagslíf þjóðarinnar. En í stað þess að þakka launafólki fórnirnar hefur verkalýðshreyfingin orðið fyrir síendurteknum árásum stjórnvalda á undanförnum árum og nú fyrirhugar ríkisstjórnin árás á lífeyriskerfið sem verkalýðshreyfingin hefur byggt upp í góðu samstarfi við samtök atvinnurekenda, lífeyriskerfi sem til að mynda sérfræðingar Alþjóðabankans hafa sagt að sé eitt það besta í heiminum og lýst því sem sérstakri fyrirmynd. Þetta kerfi samtryggingar og samhjálpar vilja ríkisstjórnin og peningaöflin eyðileggja. Barátta verkalýðshreyfingarinnar í dag fer í að verja undirstöðu velferðarkerfisins sem hún hefur tekið virkan þátt í að skapa á undanförnum áratugum. Barátta hreyfingarinnar snýst um að verja áunnin réttindi og kjör launafólks. En hún er líka barátta fyrir mannréttindum. Baráttumál verkalýðshreyfingarinnar eru um margt þau sömu og Alþb. og annarra félagshyggjuafla eins og komið hefur í ljós í störfum okkar hér á Alþingi þar sem stjórnarandstaðan hefur lagt hreyfingunni lið eftir mætti og staðið gegn tilraunum ríkisstjórnarinnar til að brjóta niður samtakamátt launafólks. Ríkisstjórnin eignar sér árangur verkalýðshreyfingarinnar í kjaramálum, launahækkanir og vaxandi kaupmátt. Ríkisstjórnin eignar sér þann árangur sem aldraðir og öryrkjar hafa náð með samtakamætti sínum þó að enn sé langt í land að þessir hópar búi við viðunandi kjör. Góðærið hefur ekki skilað sér til þessara láglaunahópa. Það hefur heldur ekki skilað sér til ungs fjölskyldufólks sem vinnur mikið, er með húsnæðisskuldir og námslánaskuldir en býr við mjög háa jaðarskatta þrátt fyrir þær breytingar sem gerðar hafa verið og voru kynntar hér áðan. Góðærið, vaxandi hagvöxtur, efnahagsbatinn, hefur heldur ekki skilað sér til um 5.000 einstaklinga sem eru án atvinnu og búa við skertan rétt eftir aðgerðir ríkisstjórnarinnar. Batinn hefur ekki skilað sér til þeirra fjölmörgu bænda sem búa við hreina fátækt og batinn hefur ekki gert vart við sig hjá þeim þúsundum manna sem þurfa að leita á náðir félagsmálastofnana vegna fátæktar. Þessu fólki var lofað að það mundi njóta þess þegar betur færi að ára, en það loforð hefur verið svikið. Batnandi efnahagur hefur skilað sér til annarra en þessara hópa. Auðurinn, arðurinn af góðærinu, safnast á fárra manna hendur. Misskiptingin í þjóðfélaginu hefur stóraukist. Góðir hlustendur. Helmingaskiptaklúbbur ríkisstjórnarinnar hefur boðað aukið sjálfstæði og ákvörðunarrétt ríkisstofnana í orði, minni ríkisafskipti og minni miðstýringu. En hvað gerir hann á borði? Öllu er stýrt frá háborði helmingaskiptaklúbbsins. Vinum klúbbsins eru færð verkefni frá ríkinu í nafni samkeppni, en allt sem heitir samhjálp og samábyrgð er eitur í beinum klúbbfélaga. Harðar kröfur eru settar fram um sparnað og hagræðingu í heilbrigðiskerfinu án þess að skilgreina hlutverk og þjónustustig einstakra stofnana. Óvissan í heilbrigðiskerfinu bitnar þó verst á þeim sem síst skyldi, sjúklingunum sjálfum. Heilsugæslan, sérstaklega á landsbyggðinni, er í algerlega óviðunandi stöðu. Sjúkrahúsin búa enn við óþolandi óvissu hvað varðar starfsemi þeirra í framtíðinni og vaðið er fram með tillögur sem virðast unnar án samráðs við starfsfólk, samanber nýlega samþykkt frá starfsmannaráði Ríkisspítala. Kjaramál ýmissa fagstétta eru í uppnámi og enn og aftur er þjónusta við sjúklinga skert. Nú síðast heyrðum við af skertri þjónustu við geðsjúka. Ráðleysi yfirvalda er látið heita sparnaður og ráðdeild. Við höfum úr takmörkuðum fjármunum að spila, segir hæstv. heilbrrh. og málið er í hreint endalausri skoðun í ráðuneytinu. Góðærið hefur samt skilað sér í ríkiskassann. Umsvif í ríkisrekstri hafa að sama skapi aukist án þess að nokkur forgangsröðun verkefna hafi átt sér stað. Það hefur bitnað á heilbrigðiskerfinu. Hlutverk ríkisins er ekki skilgreint. Hvaða verkefni eiga að hafa forgang? Hvaða verkefni á að greiða fyrir úr sameiginlegum sjóðum landsmanna í breyttu þjóðfélagi? Í ræðu sinni lagði hæstv. forsrh. áherslu á mikilvægi menntunar og afrek ríkisstjórnarinnar í þeim efnum. Ég tek heils hugar undir það að eitt mikilvægasta verkefni okkar er að bæta og jafna aðstöðu fólks til menntunar og að það er nauðsynlegt að auka sjálfstæði menntastofnana. En orð eru eitt og athafnir annað þegar þessi ríkisstjórn á í hlut. Í nýsamþykktum lögum um framhaldsskóla var fagmennskunni ýtt út fyrir pólitíkina með breyttri skipan skólanefnda. Faglegri stefnumörkun var skipt út fyrir pólitíska í frv. um háskóla sem verður lagt fyrir öðru sinni í haust. Þar ætlar hæstv. menntmrh. sér að skipa rektora og fulltrúa í háskólaráð. Ef þetta frv. verður óbreytt að lögum er harkalega vegið að sjálfstæði háskólanna. Hæstv. forsrh. lagði líka áherslu á að upplýsingatæknin sé nýtt til hins ýtrasta á öllum skólastigum. Það má taka undir þessi sjónarmið. En veit hann að í Háskóla Íslands, æðstu menntastofnun þjóðarinnar, er ein tölva á hverja 42 nemendur? Við höfum getað státað af tiltölulega jafnri aðstöðu til náms. En með aukinni áherslu stjórnarflokkanna á gjaldtöku í skólum landsins er vegið mjög harkalega að jafnréttinu. Hvergi í yfirlitsræðunni var minnst á nauðsyn þess að auka símenntun, endurmenntun eða fjarkennslu, sem við í Alþb. teljum vera mjög mikilvæga þætti í menntakerfinu. Möguleikar verkafólks og atvinnulausra til að ná sér í menntun hafa þvert á móti verið stórlega skertir í tíð núverandi ríkisstjórnar. Forsrh. talaði um skattalækkanir. Hverjir nutu þeirra helst? Hefur raunveruleg heildarskattbyrði minnkað? Svarið er nei. Óbeinir skattar hafa til að mynda hækkað svo nemur milljörðum, fyrst og fremst í formi þjónustugjalda, gjalda sem bitna harðast á þeim sem minnst hafa til ráðstöfunar, þeim sem minnst fengu við skattalækkun ríkisstjórnarinnar. Góðir áheyrendur. Hæstv. forsrh. sagði hér áðan að það væri dýrt að búa á Íslandi. Það er rétt. En það fer svolítið eftir því hver í hlut á. Það er dýrt fyrir marga að sækja háskólanám, en helmingaskiptaklúbbnum finnst það ekki nógu dýrt því að heyrst hefur af áformum um að hækka skólagjöld í allt að 100 þús. kr. Það er dýrt að vera ungur með börn á Íslandi og reyna að koma sér upp þaki yfir höfuðið og búa við allt of háa jaðarskatta. Þrátt fyrir þetta allt saman virðist framtíðarsýn forsrh. vera björt. En hann talar þá fyrir hönd þeirra sem hafa notið góðærisins. Ég tel það harla ólíklegt að einstæð móðir sem fær skerðingu á barnabótum við 48 þús. kr. mánaðarlaun skilji köll forsrh. úr turninum sem hrópar eins og Tóbías úr sínum turni í Kardemommubænum forðum að nýr dagur sé hafinn og allt sé í sómanum í Kardimommubæ. Alþb. hefur aðra framtíðarsýn. Okkar framtíðarsýn byggir á frelsi og mannréttindum. En það hefur sjaldan verið eins mikilvægt og nú að allt félagshyggjufólk safni liði og sameinist gegn stefnu núverandi stjórnarflokka, komi í veg fyrir þá umbyltingu þjóðfélagsins sem stjórnarflokkarnir stefna að. --- Góðar stundir.

Hæstv. forseti. Góðir tilheyrendur. Við upphaf núverandi stjórnarsamstarfs reyndi stjórnarandstaðan að veikja tiltrú þjóðarinnar á ríkisstjórninni og störfum hennar með því að tala um að þetta yrði stjórn íhaldsemi, stöðnunar og afturhalds. Enn hlýðum við á þennan söng forustumanna stjórnarandstöðunnar en reynslan hefur sýnt og sannað allt annað. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar segir m.a.: ,,Efnahagslegur stöðugleiki og jafnvægi í ríkisfjármálum eru forsenda framfara, lágra vaxta, öflugs atvinnulífs og atvinnuöryggis.`` Samkvæmt þessum boðskap hefur ríkisstjórnin unnið og árangurinn er að sýna sig. Verðbólga er í lágmarki, kjarasamningar gerðir við þorra launþega til þriggja ára, hagvöxtur meiri en verið hefur um árabil, jafnvægi að nást í ríkisfjármálum sem leiða mun til lægri vaxta og lækkunar erlendra skulda. Öflug uppbygging atvinnulífs hefur fjölgað störfum um sjö þúsund frá 1995 og útlit fyrir tvö þúsund ný störf á ári næstu tvö til þrjú árin og dregið hefur úr atvinnuleysi. Róttækar breytingar eru að eiga sér stað í banka- og sjóðakerfi landsmanna. Unnið er við stórvirkjanir og ný iðnfyrirtæki rísa. Er þetta merki um íhaldssemi, stöðnun eða afturhald? Hér getur hver svarað fyrir sig en verkin tala og það er mikilvægast. Þrátt fyrir allt niðurskurðartal hafa fjárveitingar til ýmissa samfélagslegra verkefna verið auknar og fjölmörg ný viðfangsefni litið dagsins ljós svo sem á sviði menntamála, félagsmála og heilbrigðismála. Samþykkt hafa verið ný lög um Lánasjóð íslenskra námsmanna og þeim fylgt eftir með auknum fjárframlögum. Vissulega er staðan í kjarasamningum kennara áhyggjuefni og við verðum að treysta því að á allra næstu dögum náist þar ásættanleg niðurstaða. Festa og sátt þarf að ríkja í skólastarfinu svo það geti þróast eðlilega. Á sviði tölvu- og fjarskipta er þróunin hraðari en hönd á festir og þar þarf menntakerfið að fylgja með því möguleikarnir virðast nánast óþrjótandi. Þrátt fyrir allar þessar breytingar, framkvæmdir og ný viðfangsefni sem ríkisstjórnin hefur beitt sér fyrir er vissulega margt ógert og eitt og annað sem betur mætti fara. Ég hef t.d. áhyggjur af stöðugum búferlaflutningum til suðvesturhornsins og minnkandi áhuga fólks á búsetu og fjárfestingum úti á landsbyggðinni. En hvað geta stjórnvöld gert til að hafa áhrif á þá þróun? Atvinnuástand á landsbyggðinni er víða mjög gott og sums staðar svo að manna þarf fyrirtækin með erlendu vinnuafli. Tekjumöguleikarnir eru því yfirleitt góðir. Skóla- og heilbrigðisþjónusta er sem betur fer víðast svo að varla verður mikið betur gert. Á því sviði þurfa stjórnvöld þó að gæta sín. Krafan um nauðsynlegt aðhald og eðlilega hagræðingu er sjálfsögð í öllum opinberum rekstri hvort heldur er á höfuðborgarsvæðinu eða á landsbyggðinni. En samfélagslegi þátturinn er oftast miklu viðkvæmari á hinum smærri stöðum og hvert stöðugildi sem setið er af langskólagengnu fólki í framhaldsskólanum, heilsugæslustöðinni eða sjúkrahúsinu getur skipt sköpum um búsetuþróun í litlu byggðarlagi. Þetta verður ríkisvaldið einnig að hafa í huga þegar metið er æskilegt eða nauðsynlegt þjónustustig opinberra stofnana og staðsetning þeirra. Okkur hefur tekist að byggja upp öflugt velferðarþjóðfélag. Það velferðarþjóðfélag ætlum við að varðveita. Hæstv. forseti. Svo sem fram kom í ræðu forsrh. mun ríkisstjórnin leggja mikla áherslu á umhverfismál í störfum sínum. Fyrr á þessu ári samþykkti ríkisstjórnin framkvæmdaáætlun til aldamóta um sjálfbæra þróun í íslensku samfélagi. Vonast ég til að um framkvæmdina geti tekist eins góð samvinna við sveitarfélög, aðila vinnumarkaðarins og frjáls félagasamtök og tókst með þessum aðilum við stefnumótunina sjálfa. Í áætluninni er gert ráð fyrir að iðnrh. í samráði við umhvrh. láti gera rammaáætlun til langs tíma um nýtingu vatnsafls og jarðvarma og skal henni lokið fyrir árið 2000. Áætlunin sé í samræmi við samhæfða stefnu í umhverfis-, orku-, iðnaðar- og efnahagsmálum auk ferðaþjónustunnar. Ég nefni þetta sérstaklega vegna þeirra mörgu verkefna sem í gangi eru og áframhaldandi umræðu um orkunýtingu og stóriðjuuppbyggingu og nauðsyn þess að tekið verði fullt tillit til náttúruverndarsjónarmiða í því sambandi. Þessi stefnumótunarvinna má því ekki dragast. Ríkisstjórnin hefur tekið fullan þátt í því samningsferli sem nú stendur yfir um loftslagsbreytingar og gróðurhúsa\-áhrif og áætlað er að ljúka í Kyoto í Japan í desember. Æ fleiri sérfræðingar telja að loftslagsbreytingar af mannavöldum sé eitt alvarlegasta umhverfisvandamál sem heimsbyggðin stendur frammi fyrir og krafan um raunhæfar aðgerðir til að draga úr þessum breytingum fer vaxandi. Þótt útstreymi gróðurhúsalofttegunda frá Íslandi sé vart mælanlegt í alþjóðlegu samhengi, eða um 0,01% heildarútstreymis frá jörðinni, ber okkur að taka fullan þátt í umræðum og aðgerðum á þessu sviði. Ég mun á næstu dögum leggja fyrir Alþingi skýrslu um loftslagsbreytingarnar og gera þá frekari grein fyrir stöðu þeirra mála. Nýlega samþykkti ríkisstjórnin tillögu mína um umhverfisstefnu í ríkisrekstri. Ég treysti því að starfsmenn ráðuneyta og stofnana fylgi þessum leiðbeiningum og æskilegt er að önnur starfsemi í þjóðfélaginu fylgi þessu fordæmi. Vaxandi áhugi og umræða er nú meðal almennings í landinu um alla þætti umhverfismála en jafnljóst er að nauðsynlegum aðgerðum og umbótum verður ekki komið á nema með víðtækri þátttöku allra. Þar duga skammt boð eða bönn stjórnvalda ein og sér. Almennt er talið að staðan í landbúnaðinum sé nokkru betri nú en hún hefur verið undangengin ár. Jafnvægi er í birgðum sauðfjárafurða og batnandi horfur í útflutningi. Ýmsum aukabúgreinum hefur vaxið fiskur um hrygg svo sem loðdýraræktinni. Lífræn og vistvæn framleiðsla virðist einnig eiga framtíð fyrir sér ef marka má undirtektir neytenda. Rannsóknir og kynbætur á korni eru nú að skila árangri og víða um land hefur um nokkurra ára skeið tekist að rækta korn til fóðuröflunar fyrir búfénað. Verið er að endurskoða búvörusamning um mjólkurframleiðslu. Undirbúningur að gerð samningsins hefur farið fram í svokallaðri sjömannanefnd sem er skipuð fulltrúum bænda, ríkis og aðilum vinnumarkaðarins. Samningagerðinni þarf að ljúka á þessu hausti svo nægur tími verði til umræðna á Alþingi og bændur viti með góðum fyrirvara hvernig rekstrarumhverfið verður í framtíðinni. Stefnt er að því setja ný lög um búnaðarmál þar sem stuðningur við jarðrækt, búfjárrækt, leiðbeiningaþjónustu og nýsköpun í landbúnaði verður einfaldaður og færður í nútímalegra horf. Með nýju frumvarpi til búnaðarlaga er gert ráð fyrir því að samið verði um framlög til þeirra mála með svipuðum hætti og samið hefur verið um stuðning við sauðfjárrækt og mjólkurframleiðslu. Á síðustu ráðstefnu þjóðarleiðtoga hjá Matvæla- og landbúnaðarstofnun Sameinuðu þjóðanna, FAO, var fjallað um matvælabirgðir í heiminum og möguleika á að brauðfæða þjóðir heims. Niðurstaða þessarar miklu ráðstefnu var í stuttu máli sú að ef miðað er við núverandi matvælaframleiðslu og tölur um mannfjölgun þá sjá menn enga leið til lausnar á þessum vanda að 20--30 árum liðnum. Okkur ber því nánast skylda til að stunda á Íslandi landbúnað sem nýtir á skynsamlegan hátt þau náttúrulegu gæði sem hér eru fyrir hendi. Íslenskir bændur framleiða hollar, góðar og ómengaðar landbúnaðarvörur. Með nýrri og aukinni þekkingu og tækni er landbúnaður stundaður í sátt við náttúruna. Þau fáu undantekningartilvik sem þar eru á eru aðeins til þess að takast á við og leysa. Þetta veit ég að bændastéttinni er fullkomlega ljóst og er reiðubúin til samvinnu við stjórnvöld um úrbætur. Hæstv. forseti. Góðir tilheyrendur. Það er kostnaðarsamt að reka íslenskt þjóðfélag. Það er dýrt að búa fá í stóru landi en íslenska þjóðin hefur með dugnaði sínum sýnt og sannað að þetta er hægt. Ríkisstjórnin og stuðningsmenn hennar munu áfram gera það sem í þeirra valdi stendur til að treysta atvinnulífið, efla menntunina og tryggja velferðarkerfið svo við getum með bjartsýni og reisn gengið mót nýrri öld. --- Ég þakka áheyrnina.

Herra forseti. Góðir áheyrendur. Forsrh. brá ekki þeim vana sínum að sniðganga konur og kvennabaráttu í stefnuræðu sinni. Að hans mati virðist engin ástæða til að hafa áhyggjur af ójafnri stöðu kvenna og karla --- og eiginlega þvert á móti. Það er honum og flokki hans til vansa að flokkssystir hans skuli hafa lagt sig fram um að koma í veg fyrir stofnun jafnréttisnefndar á vegum Evrópuráðsins á dögunum. Það er vægast sagt sérkennileg áhersla og eykur ekki á vonir manna um að Sjálfstfl. taki sig á í þessum efnum áður en 21. öldin gengur í garð. Andvaralausir skynja þeir ekki vaxandi þunga þessarar baráttu víða um heim. Meira að segja framkvæmdastjórn Evrópusambandsins hefur lýst því yfir að hún vilji gefa jafnréttismálunum forgang, sérstakan forgang. Fyrr á þessu ári átti ég þess kost að sitja ráðstefnu þingmanna frá 78 þjóðlöndum þar sem karlar og konur í jöfnum hlutföllum ræddu það eitt í heila fjóra daga hvernig mætti efla og tryggja þátttöku kvenna í stjórnmálum. Ekki hvort eða hvers vegna heldur hvernig. Meginniðurstaðan var sú að ekkert nútímalýðræðisríki gæti sætt sig við neitt minna en jafnræði kvenna og karla í stjórnmálum, þar sem mismunandi reynsla kynjanna nýttist til jafns. Lýðræðið sjálft væri í húfi. Það þarf að koma á kynjaðri hugsun og tengja baráttuna fyrir jafnri stöðu og jöfnum rétti kynjanna við alla aðra þætti stjórnmálanna eins og Kvennalistinn hefur ávallt lagt áherslu á. Þetta mættu menn hafa í huga við undirbúning komandi sveitarstjórnarkosninga. Það var bjartsýnistónn í stefnuræðu forsrh. enda árar nú betur til lands og sjávar en verið hefur um langt skeið. Sterkar vísbendingar eru um framhald þess góðæris og gleðilegasti vottur þess er fólginn í niðurstöðum seiðatalningar á þessu ári, sem gefa til kynna styrkari grunn undir hinni einu sönnu stóriðju okkar Íslendinga, fiskveiðum og fiskvinnslu. Nú ríður á að ganga vel um þá auðlind sem í sjónum býr, skjóta fastari stoðum undir nýtingu hennar á visthæfum forsendum og með heildarhagsmuni umfram sérhagsmuni í huga. Nú væri lag að endurskipuleggja stjórnun á nýtingu þessarar auðlindar á grundvelli hugmynda Kvennalistans um skiptingu fiskimiðanna í grunnsjávarmið og djúpsjávarmið og aukna áherslu á byggðasjónarmið og visthæfa umgengni um fiskislóðir. Það er uppsveifla í íslensku efnahags- og atvinnulífi. Aukinna umsvifa verður mest vart á höfuðborgarsvæðinu en víða um landið má einnig sjá merki þess að bjartari sýn á framtíðina hefur tekið við af svartsýni liðinna ára. Úti um land eru það fyrst og fremst bætt skilyrði í sjónum sem auka mönnum bjartsýni og þor en einnig t.d. sívaxandi fjölbreytni í ferðaþjónustu. Jafnvel loðdýrarækt og fiskeldi gefa góða raun um þessar mundir og lífræn ræktun á mikla framtíð fyrir sér, eins og landbrh. kom að hér áðan. En það eru fleiri greinar í vexti sem þekktust tæpast fyrir fáeinum árum og ber þar hæst hugbúnaðargerð og hvers konar starfsemi sem tengist henni. Þar eru mikil tíðindi að gerast og miklir framtíðarmöguleikar þótt forsrh. hafi ekki séð ástæðu til að víkja orðum að því efni. Hann nefndi heldur ekki gríðarlega aukin umsvif í samgöngum og m.a. fyrirheit Flugleiða um sköpun starfa fyrir 300--400 manns á næstu fjórum árum. Margur hefði séð ástæðu til að fagna slíkri atvinnusköpun sem jafnast á við eitt stykki álver af stærri gerðinni. Þessi umsvif, sem nýlega bárust fréttir af, gefa okkur kjörið tækifæri til endurskoðunar á þeirri starfsemi sem nú er á Keflavíkurflugvelli. Nú er lag til þess að veita bandaríska setuliðinu langþráða lausn frá störfum hér á landi, störfum sem margsinnis hefur verið sagt allt frá upphafi varnarsamningsins að væru óþörf á friðartímum. Það er löngu vitað mál að Bandaríkjamenn hafa engan áhuga á að sitja þarna lengur en íslenskir ráðamenn hafa lotið svo lágt að þrábiðja þá að halda þessari óþörfu starfsemi áfram með hreina og klára gróðahagsmuni að leiðarljósi. Nú eiga Íslendingar að sjá sóma sinn í að hætta þessu relli og verða fyrri til að þakka fyrir sig. Það yrði þeim létt núna í ljósi aukinnar atvinnu á svæðinu. En hvernig hefur góðærið skilað sér til almenns launafólks, til lífeyris- og bótaþega? Þar er því miður ekki hið sama að segja um hann Jón og séra Jón. Forsrh. gumaði af lækkun tekjuskatts, breytingum á barnabótakerfinu og á bótum almannatrygginga. Áheyrendur hljóta að velta því fyrir sér hvort honum sé alvara með slíkan málflutning eftir að tvær ríkisstjórnir undir hans forustu hafa saumað æ ofan í æ að lífeyris- og bótaþegum, klipið jafnt og þétt af kostnaðarþátttöku ríkisins í læknisþjónustu og lyfjakaupum og kórónað allt saman með því að svipta lífeyris- og bótaþega réttinum til að fylgja almennum launabreytingum. Stjórnunarstíllinn hefur verið sá í hverju málinu á fætur öðru að gera ástandið fyrst óbærilegt og laga það svo pínulítið til að geta barið sér á brjóst og sagt: Nú erum við aldeilis góðir! En staðreyndirnar tala sínu máli. Peningahyggjan ræður ofar mannúðlegum viðhorfum og ástandinu í heilbrigðiskerfinu er best lýst með orðum gamalreynds læknis, sem blöskrar svo að hann óskar sér 40 ár aftur í tímann þegar manneskjan var í fyrirrúmi og hvarflaði ekki að nokkrum manni að ýta veiku fólki út af sjúkrahúsi vegna peningaleysis. Ríkisstjórnin verður að snúa af þeirri óheillabraut. Forsrh. minntist í ræðu sinni á umhverfismál sem er út af fyrir sig gleðilegt, og umhvrh. bætti blómum í þann garð í máli sínu áðan, en gleðin sú reyndist galli blandin því ástæðan sem forsrh. gaf fyrir því að okkur væri hagstætt að efla vægi umhverfismála var sú að ,,það ætti þátt í því að gera orkufrekan iðnað hér á landi aðlaðandi fyrir erlenda fjárfesta``. Á eftir þessari gullvægu setningu fylgdi svo fagnaðarrík upptalning framleiddra tonna og nýttra gígavattstunda í bráð og lengd, efalaust allt saman beint upp úr gullakistu iðnrh. og allt á hefðbundnum álnótum. Þar er nú ekki frumleikinn í fyrirrúmi. Hvers vegna í ósköpunum dettur mönnunum ekkert annað í hug til nýtingar raforkunnar en ál og járnblendi eða önnur mengandi framleiðsla úr innfluttum hráefnum? Hvers vegna ekki t.d. framleiðsla vetnis, sem er af mörgum talið líklegt framtíðareldsneyti, eins og Kvennalistinn benti á og talaði fyrst fyrir á Alþingi fyrir átta árum. Um það fluttum við ítrekað þingmál og studdum það bæði hagkvæmnis- og umhverfisrökum. Hvers vegna ekki að nýta rafmagn í stórum stíl til að knýja þjónustubíla af ýmsu tagi eins og vísir er að hjá Rafveitu Akureyrar? Þetta er farið að gera í vaxandi mæli víða erlendis í því skyni að draga úr útblæstri gróðurhúsalofttegunda sem er eitt alvarlegasta umhverfisvandamál í heiminum, vandamál sem við höfum skuldbundið okkur til að vinna gegn af öllum mætti. Fleira mætti nefna því við höfum nóg annað við raforkuna að gera en að nýta hana til mengandi stóriðju. Og enn má nefna að til eru fleiri aðferðir við orkuvinnslu en að bylta farvegum fljóta og fossa og breyta dýrmætum landsvæðum í uppistöðulón. Þar getum við t.d. litið til Dana, sem nýjar fréttir herma að ætli nú að reisa vindmyllur svo hundruðum skiptir, og ætli þeir séu nú ekki fyrst og síðast að hugsa um umhverfið í því sambandi. Ekki skortir okkur vindinn hér á Fróni en því miður skortir ráðamenn framsýni og hugmyndaflug. Hér eru menn með blinkur fyrir báðum augum og sjá þann eina kost vænstan að bjóða landið erlendum fjárfestum undir mengandi stóriðju sem iðnríkin eru að reyna að losa sig við til þriðja heimsins. Ég segi nú bara við hæstv. umhvrh. sem talaði næstur á undan mér: Góða ferð til Kyoto til að semja við þjóðir heims um aðgerðir til að stöðva aukningu á losun gróðurhúsalofttegunda. Herra forseti. Góðir áheyrendur. Stefnuræða forsrh. sætir engum tíðindum. En við þekkjum nægilega vel stefnu hans og verk ríkisstjórnar hans til að vita að verkefni stjórnarandstöðunnar verða ærin á þessu þingi. --- Ég þakka þeim sem hlýddu.

Herra forseti. Góðir tilheyrendur. Það hefur verið ró yfir stjórnmálunum í landinu undanfarna mánuði, jafnvel missiri. Undan því er ekki hægt að kvarta. Pólitískur stöðugleiki er í senn tvífari hins efnahagslega stöðugleika sem landsmenn hafa notið á undanförnum árum en jafnframt til marks um traust stjórnarfar. Hann er því eftirsóknarverður jafnt hér á landi sem alls staðar annars staðar. Raunverulegum pólitískum ágreiningsmálum hefur líka fækkað á Íslandi í seinni tíð. Það er líka jákvætt. Hinn kreddukenndi fjandskapur margra vinstri manna við markaðsbúskap og frjálsa atvinnustarfsemi er t.d. mjög á undanhaldi og sömuleiðis fordómar sömu aðila gagnvart Atlantshafsbandalaginu og friðarstarfi þess á umliðnum árum. Með endalokum kalda stríðsins og gjaldþroti hinna ýmsu forma sósíalismans um allan heim hafa hugmyndafræðilegar forsendur viðhorfa sem þessara hrunið. Þau eiga sér nú fáa ef nokkra talsmenn hér á Alþingi. Engir vilja lengur kalla sig sósíalista á Íslandi, jafnaðarmenn vilja þeir allir heita. Allir hljóta að fagna þeim stöðugleika sem skapast hefur hérlendis í efnahagslífi og pólitík. Eftir erfiðleikatímabil í upphafi áratugarins hefur atvinna aukist á ný og kaupmáttur vaxið. Hagur almennings batnar hægt en örugglega. Æ fleiri gera sér ljóst að sígandi lukka er best í þeim efnum og það er ekki hyggilegt að reyna að fara fram úr sjálfum sér í því efni. Að eyða um efni fram kemur öllum í koll fyrr eða síðar, bæði einstaklingum og þjóðarbúi. Það er víðar en hér sem þróunin hefur verið jákvæð. Bylgja frelsis og lýðræðis hefur farið um allan heiminn, ekki aðeins um Mið- og Austur-Evrópu heldur einnig í fjarlægum löndum. Hefðbundin aðgreining milli innanlandsmálefna og utanríkismála er víðast hvar að mást út með stórauknum samskiptum þjóða og þeirri byltingu sem orðið hefur í upplýsingamálum, fjarskiptum og samgöngum. Sífellt fleiri vandamál eru þannig vaxin að þau verður að leysa með samstarfi milli þjóða. Nægir í því sambandi að nefna umhverfismálin, sem þjóðir heims gefa sívaxandi gaum, en einnig sjávarútvegs- og fiskveiðimál og fjölmargt fleira sem varðar okkur Íslendinga beint. Sjálfstæðum ríkjum í heiminum hefur fjölgað mikið á þessum áratug en veröldin sem við lifum og störfum í hefur minnkað vegna þessara breytinga. Við það verða Íslendingar einnig varir með margvíslegum hætti eins og sjá má af ánægjulegri útrás fjölmargra íslenskra fyrirtækja sem að undanförnu hafa haslað sér völl víða um heim með útflutning eða fjárfestingar. Herra forseti. Í umræðum um stefnuræðu forsrh. eiga menn að horfa fram á veginn. Þá er mikilvægt að gefa annars vegar gaum að stefnumálum til skamms tíma og hins vegar til langs tíma sem og samhenginu þar á milli. Því miður hefur það lengst af verið svo í stjórnmálum á Íslandi að menn hafa verið svo uppteknir af lausn skammtímavandamála og alls kyns amstri líðandi stundar að þeir hafa ekki hugsað langt fram í tímann. Skýr framtíðarsýn er hins vegar forsenda þess að menn villist ekki af leið og hún er að sjálfsögðu ómissandi þeim sem vilja stjórna landinu af viti. Á þessum áratug, í tíð ríkisstjórna Davíðs Oddssonar, hefur orðið sú gerbreyting á íslensku þjóðfélagi að nú geta allir sem vilja með góðu móti gert skynsamlegar áætlanir fram í tímann um sín eigin fjármál. Það er vegna þess að nú byrgir verðbólgan ekki lengur sýn. Aðstæður fyrirtækja til að fjárfesta og byggja upp atvinnurekstur til framtíðar hafa gerbreyst til hins betra. Einstaklingar og heimili hafa betri yfirsýn yfir fjárhagsskuldbindingar sínar og hvað hægt er að ganga langt í neyslu með tilliti til tekna og fyrri sparnaðar. Síðast en ekki síst þarf stjórnkerfið ekki lengur að eyða allri sinni orku í að kljást við aðsteðjandi efnahagsvanda heldur geta stjórnmálamennirnir nú tekist á við verkefni framtíðarinnar. Hér er á ferðinni slík grundvallarbreyting frá því sem var fyrir fáeinum árum að erfitt er fyrir utanaðkomandi að skilja. Jafnframt hefur orðið sú breyting eins og ég gat um að umheimurinn stendur Íslandi mun nær en áður, sérstaklega unga fólkinu. Það stendur ekki endilega frammi fyrir því hvort það eigi að búa og starfa í þéttbýli eða dreifbýli heldur alveg eins hvort það eigi að hasla sér völl á Íslandi frekar en erlendis. Augljóslega er lykilatriðið í þessari samkeppni um unga fólkið að tryggja hér sambærileg og helst betri lífskjör og starfsskilyrði en annars staðar er völ á. Þess vegna þarf þjóðarbúskapur okkar að vera samkeppnisfær og í sátt við náttúru og umhverfi og þannig að hann búi vel að eldri borgurum, sjúkum og þeim sem minna mega sín. Forsenda alls þessa er gott og öflugt menntakerfi þar sem áhersla er lögð á að einstaklingarnir nái sem mestum þroska. En að sjálfsögðu einnig nútímalegt atvinnulíf sem hagnýtir sér til fulls tæknibyltingu upplýsingasamfélagsins og hina fjölbreyttu möguleika sem alþjóðavæðingin býður upp á. Og svo auðvitað skattalegt umhverfi sem ekki er letjandi heldur hvetur fyrirtæki og einstaklinga til dáða. Undanfarin ár hefur verið unnið ötullega að því að gera íslenska samfélagið þannig úr garði, gera þjóðarskútuna hæfari til þátttöku í samkeppni þjóðanna. EES-samningurinn var t.d. mikilvægur liður í því og engum dettur í hug í dag í alvöru að hætta við hann eða hverfa frá þrátt fyrir öll stóryrðin á Alþingi fyrir 4--5 árum. Í stefnuræðu forsrh. voru rakin mörg fleiri atriði sem öll miða að þessari sömu framtíðarsýn og sem ýmist er búið að koma í höfn eða er verið að vinna að. Ég hvet ykkur, góðir áheyrendur, til þess að bera saman stefnuræðu forsrh. og málflutning foringja stjórnarandstöðunnar. Þar fór lítið fyrir framtíðarsýn. Það er vissulega gott, góðir áheyrendur, að vera Íslendingur en við getum öll gert betur. En það er líka hægt að glopra niður góðum tækifærum. Í því efni, eins og í mörgu öðru, veldur hver á heldur. Það skiptir máli hverjir stjórna Íslandi. --- Góðar stundir.

Herra forseti. Þetta var býsna skrýtin ræða. Hv. þm. gumar af góðri stöðu efnahagsmála. Veit þingmaðurinn ekki að Íslendingar vinna 50 klukkutíma á viku á sama tíma og í Evrópu er unnið 35 tíma í viku? Hér vinnur fólk tvo daga aukalega í hverri viku, 15 klukkustundir, til að hafa í sig og á. Þetta er kerfi Sjálfstfl. og á þessu byggjast lífskjörin. Þingmaðurinn sagði að ágreiningsmálum hefði fækkað. Þvílík fjarstæða. Hann nefndi ekki einu orði skiptingu ránsfengsins í bönkum og sjóðum sem nú stendur yfir. Þar hefur ríkisstjórnin raðað vinum sínum í stjórnir og stöður og þar skiptir mestu máli að flokksliturinn sé í lagi. Þeir tryggja uppgjafastjórnmálamönnum sínum góðar stöður. Herra forseti. Þetta er spillt kerfi. Er hv. þm. e.t.v. að verða ráðherra í ríkisstjórn hæstv. forsrh. Davíðs Oddssonar vegna þess að einhver sjálfstæðisráðherrann, t.d. hæstv. fjmrh., er, búinn að útvega sér feita stöðu í kerfinu? Ég er viss um, herra forseti, að þjóðinni þætti gaman að fá svar við spurningunni. Hv. þm. Geir H. Haarde staðfesti í ræðu sinni stöðnunina í hugmyndafræði Sjálfstfl. Eldri borgarar, skattpínt millitekjufólk og sjúklingar geta staðfest þetta. Ég veit hver svör þingmannsins, ráðherrans væntanlega, verða. Þau munu byggjast á lognmollu, leiðindum og hótfyndni. Þessi hv. þm., einn af sterkustu foringjum Sjálfstfl., er að verja ríkisstjórn, ríkisstjórn sem er ekki til framfara fyrir fólkið í landinu. Það leiddi stefnuræðan í ljós og það leiddi málflutningur hv. þm. í ljós.

Herra forseti. Vera má að ræða mín hafi verið skrýtin. En skrýtnara var þetta svokallaða andsvar sem snerti að mjög litlu leyti það sem ég fjallaði um í ræðu minni. Mest var seinheppni þingmannsins þegar hann fór að tala um nýjar stöður fyrir uppgjafastjórnmálamenn. Ég held að ég þurfi ekki að hafa fleiri orð um það en leyfi mér að líta í áttina að sessunaut hv. þm. Úr hvaða flokki skyldi hann koma, sá fyrrv. formaður Alþfl.? Nei, menn geta misstigið sig og verið misjafnlega heppnir með það sem þeir taka sér í munn og þarna var því miður um að ræða hótfyndni sem snerist í höndunum á hv. þm. Hv. þm. nefnir vinnutíma á Íslandi. Hann er langur, það vitum við öll. Hann hefur alltaf verið langur. Það er ekkert nýtt í seinni tíð eða í tíð þessarar ríkisstjórnar eða heldur þingmaðurinn því fram að það sé verk ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar að fólk vinni langan vinnudag á Íslandi? Við erum hins vegar að reyna að gera þjóðfélagið þannig að fólk geti stytt vinnutímann, að fólk geti notið samvista við fjölskyldu sína og notið tómstunda í ríkari mæli en verið hefur. Það gerum við með því að byggja upp efnahagslífið, tryggja afkomu fyrirtækjanna og tryggja eins og ég sagði í ræðu minni að þjóðarbúskapur okkar sé samkeppnisfær vegna þess að það er partur af þeim lífskjörum sem við viljum búa fólki að það geti verið samvistum við fjölskyldu sína og það geti notið tómstunda sinna. Um ,,ránsfenginn`` í bönkunum er best að hafa sem fæst orð. Hv. þm. þekkir það jafn vel og allir aðrir hér inni með hvaða hætti jafnaðarmenn eða alþýðuflokksmenn hafa á undanförnum árum komið að stjórn bankastofnana á Íslandi. Ég bendi bara á að lögin um að breyta ríkisviðskiptabönkunum í hlutafélög voru samþykkt á síðasta þingi, m.a. með atkvæðum jafnaðarmanna og að mig minnir mótatkvæðalaust. Meira að segja held ég að Alþb. hafi staðið að þeirri lagabreytingu eins og málinu var lokið á Alþingi.

Það er rangt.

Þetta er því miður rangtúlkun og ekki rétt með farið hjá hv. þm. Bankamálin eru í góðum farvegi undir traustri stjórn ríkisstjórnarinnar. Ég geri ráð fyrir því að hv. þm. Ögmundur Jónasson, sem hér kallar fram í, geti fengið að tala þegar aðrir þingmenn á mælendaskrá hafa lokið máli sínu en það má vera að hann hafi greitt atkvæði gegn þessu frv. eins og reyndar svo mörgum öðrum framfaramálum í þinginu. En málið fór fram með sárafáum mótatkvæðum og með atkvæðum jafnaðarmanna og þetta er gott mál og hið besta mál eins og ég veit að andmælandi minn er mér sammála um.

Herra forseti. Góðir áheyrendur. Við jafnaðarmenn leggjum megináherslu á hin mjúku gildi og málefni fjölskyldunnar. Það gerir ríkisstjórn Davíðs Oddssonar ekki. Tvenns konar lífsviðhorf takast á. Annars vegar hin kalda markaðshyggja sem þröngvar fólki til að líta á samfélagið út frá þröngum hagsmunum fyrirtækjanna, helst stóru fyrirtækjanna. Hins vegar er jafnaðarstefna sem tekur fyrst og fremst mið af venjulegu fólki, fjölskyldunni í landinu. Jafnaðarmenn líta á arðsemi fyrirtækja sem leið að bættu samfélagi. Fyrirtækin í landinu græða á tá og fingri enda var rekstrarumhverfi þeirra bætt á liðnum árum. Það var nauðsynlegt til að efla atvinnulífið og stemma stigu við sívaxandi atvinnuleysi. Við stóðum að þessum breytingum á sínum tíma í trausti þess að fjölskyldurnar í landinu fengju að uppskera þegar bati næðist. Nú er löngu tímabært að bæta rekstrarumhverfi fjölskyldunnar. Fólkið er orðið óþreyjufullt að sjá góðærið í sínum eigin kjörum. Ísland er allt eitt láglaunasvæði þar sem báðir foreldrar vinna langan vinnudag sem gengur út yfir samverustundir þeirra og barnanna. Helsta áhyggjuefni barna er langur vinnutími foreldra. Það sýna kannanir. Þrátt fyrir öfluga stöðu fyrirtækjanna hefur ekki enn tekist að hækka kaupið svo mannsæmandi sé. Það var harðsótt fyrir starfsfólk á almennum markaði að sækja kjarabætur til fyrirtækjanna og nú veitist hæstv. forsrh. að launafólki. En hverjum er hann að senda tóninn? Leikskólakennurunum sem loks hafa náð samningum? Grunnskólakennurunum? Eða kannski þroskaþjálfum? Þetta eru allt láglaunastéttir --- þetta eru líka kvennastéttir. Það eru öðrum fremur konur sem starfa í hlutverkum fræðara og uppalenda. Það eru fyrst og fremst konur sem eru í umönnunarstörfum í þjóðfélaginu. Ég spyr: Er þetta fólk með óbilgjarnar kröfur? Virðulegi forseti. Það voru margir sem lögðu mikið á sig við að ná þjóðinni út úr efnahagslægðinni. Ég nefni fyrst þjóðarsáttina. Í henni fólst samkomulag við fólkið í landinu um að vinna sig út úr verðbólgu m.a. með frystingu launa. Í öðru lagi var miklu aðhaldi beitt í ríkisútgjöldum við mjög erfiðar aðstæður í stjórnartíð Alþfl. og Sjálfstfl. Ég tek það fram að þrátt fyrir mikinn samdrátt stóðum við vörð um þýðingarmikla málaflokka og nefni sem dæmi málefni fatlaðra og húsnæðismál. Í þriðja lagi gerðust Íslendingar aðilar að Evrópska efnahagssvæðinu og það var Alþfl. að þakka. Núna eru allir sammála um að EES-samningurinn hefur skapað nýja möguleika fyrir atvinnulífið og aðalvaxtarbroddurinn í fyrirtækjarekstri á landsbyggðinni er einkum ný vinnsluform í fiskiðnaði. Loks kom verulega bætt árferði með aukningu í þorski, rækju, loðnu og síld. Um sama leyti varð uppsveifla í helstu viðskiptalöndum okkar. Svari nú hver fyrir sig hvort efnahagsbatinn sé fyrst og fremst ríkisstjórn Sjálfstfl. og Framsfl. að þakka. Staðreyndin er sú að það er varla hægt að klúðra stjórn landsins við svo góð skilyrði. Virðulegi forseti. Ég fann engin fyrirheit um að skila gróðanum til barnafólks í ræðu forsætisráðherra. Nágrannar okkar á Norðurlöndum verja til barna og fjölskyldna þeirra 72--87 þús. kr. á íbúa meðan Íslendingar verja aðeins liðlega 42 þús. kr. á íbúa til barnafjölskyldna. Þó er barnafjöldi mestur hjá okkur á Norðurlöndunum. Á þessu sést að við erum hálfdrættingar miðað við önnur Norðurlönd í þessum málaflokki. Fjölskyldan er grundvallareining samfélagsins sem búa þarf umhverfi til vaxtar og velfarnaðar allra meðlima sinna en þó sérstaklega barna. Ríkisstjórn Davíðs Oddssonar hefur enga fjölskyldustefnu. Fjölskyldustefna fjallar um að eldra fólki og börnum sé sýnd virðing. Ríkisstjórnin niðurlægir þessa hópa. Fjölskyldustefna tekur á biðlistum. Fjölskyldustefna er líka um menntamál og þar höfum við dregist aftur úr. Þessi ríkisstjórn er óvinveitt fjölskyldunni og því þurfa hugmyndir jafnaðarmanna að ná fram að ganga með sameiginlegu framboði í næstu kosningum. Virðulegi forseti. Það eru mikilvæg verkefni fram undan. Í lok þeirrar aldar sem verður þekkt sem árin er Ísland reis úr öskustónni viljum við sjá öðruvísi þjóðfélag. Við viljum ekki þjóðfélag þar sem stórum hluta þjóðarinnar er skipað á þriðja farrými. Við viljum þjóðfélag sem er tilbúið til að mæta nýju samfélagsformi grundvallað á hugviti og þekkingu einstaklinganna. Við viljum sjá heimilin í landinu blómstra og að góðærið skili sér í heimilisbudduna. Þjóðin þarf á framsæknu stjórnmálaafli að halda sem skilar efnahagsbatanum til þeirra sem sköpuðu hann --- fólksins í landinu. Sterku stjórnmálaafli til mótvægis við staðnaða ríkisstjórn sem skortir samúð með þeim sem minna mega sín. Jafnaðarmenn vilja leggja allt í sölurnar til að ná fram þeirri samvinnu sem kallað er eftir. Jafnaðarmenn vilja ná samstöðu um sterkt stjórnmálaafl þar sem konur og kvenfrelsi er í fyrirrúmi, stjórnmálaafl sem tryggir jafnrétti og sömu laun fyrir sömu vinnu þar sem konur og karlar standa jafnfætis í baráttunni fyrir betra þjóðfélagi. --- Góðar stundir.

Hæstv. forseti. Þýskur málsháttur er á þessa leið: Segðu já við lífið þá mun lífið segja já við þig. Enn ber á bölmóði og neikvæðri umræðu stjórnarandstöðunnar hér í kvöld. Þetta er ekki í takt við það góðæri sem gengið er í garð hér á landi. Ég vil minna á þær staðreyndir að kaupmáttur launafólks mun aukast um 25% til aldamóta. Eru það ekki kjarabætur, hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir? Hjól atvinnulífsins snúast á ný. Við blasir erlend fjárfesting, virkjanir og ný orkuver. 12 þúsund störfin sem Framsfl. lofaði í kosningabaráttunni verða 13 þúsund. Samið hefur verið um miklar skattalækkanir til launafólks og sérstaklega til fjölskyldufólksins. Í pólitík eiga menn að segja satt og vera bjartsýnir. --- ,,Að ljúga að öðrum er ljótur vani en ljúga að sjálfum sér hvers manns bani.`` Hv. þm. sem hér var áðan kemur úr þeim flokki sem í átta ár fór með félmrn. Í tíð núverandi ríkisstjórnar hefur verið hreinsað til í rúmum alþýðuflokksráðherranna sem þar sátu og aðhöfðust lítið. Stofnuð hefur verið Ráðgjafarstofa um fjármál heimilanna og hefur verið náð víðtækri samstöðu margra stofnana um það málefni. Þangað hafa leitað þúsund einstaklingar og fengið góða ráðgjöf og margir hverjir hafa náð tökum á sínum málum. Þannig að þessi ríkisstjórn er í eðli sínu félagslynd og með batnandi þjóðarhag er hún að ná þeirri stöðu í þjóðfélaginu að við getum nú um leið og við mætum nýrri öld skapað nýjar aðstæður fyrir fjölskyldu- og barnafólkið. Þess vegna getum við Íslendingar horft djarfir og bjartsýnir til nýrrar aldar. Við gerum okkur grein fyrir því að þrátt fyrir það er mikilvægt að búa við nöldur stjórnarandstöðunnar.

Virðulegi forseti. Ég mun ekki fara með málshátt en þetta var ræða. Það er alveg merkilegt að þingmaðurinn skuli yfirleitt nefna tólf þúsund störfin sem var kosningaprógramm Framsfl. miðað við að flokkurinn hefur ekkert gert nema að benda á hagvöxt sem hann á sáralítið í. Þingmaðurinn bendir á að hreinsað hafi verið til í félmrn. Já, við þekkjum það. Við vitum hvernig veist hefur verið að ýmsum málum og nægir að nefna Atvinnuleysistryggingasjóðinn og vinnulöggjöfina. En af því að þingmaðurinn nefndi sérstaklega Ráðgjafarstofu um fjármál heimilanna og af því að þingmaðurinn og hans félagar veittust að fyrrverandi ríkisstjórn og Alþfl. eins og hann gerði í stjórnarandstöðu fyrir skuldaaukningu heimilanna, þá verð ég að minna á að í vor var skuldaaukningin frá því að þessi ríkisstjórn tók við orðin 60 milljarðar kr., u.þ.b. 100 millj. kr. á dag í skuldaaukningu. Virðulegi forseti. Til þess að kaupmáttur skili sér til allra, til þess að þjóðin uppskeri eins og henni ber þá verðum við að mennta, mennta og mennta. Við jafnaðarmenn gerum okkur grein fyrir að samfélagsformið er að breytast, ekki bara á Íslandi heldur úti í hinum stóra heimi. Menn eru að hverfa frá samfélagi sem byggir afkomu sína nær eingöngu á náttúruauðlindum, frumframleiðslu eða stóriðnaði yfir í þekkingarsamfélag. Með aukinni tækni á sviði tölvunnar og alþjóðlegri samvinnu hafa landamæri breyst og spennandi möguleikar fyrir ungt fólk opnast. Jafnaðarmenn leggja áherslu á að til að mæta þessu nýja samfélagi þurfi að efla menntun og starfsþjálfun og ég minni á hvernig ríkisstjórnin hegðaði sér með starfsmenntasjóðinn og henti honum inn í Atvinnuleysistryggingasjóð með þeim afleiðingum sem það hefur. Efla menntun og starfsþjálfun til að gera sem flesta þegnana hæfa til að geta orðið virkir í Íslandi morgundagsins. Virðulegi forseti. Ég er bjartsýn á að jafnaðamönnum á Íslandi takist að sameinast í næstu kosningum um að gera þessa sýn að veruleika.

Herra forseti. Góðir áheyrendur. Ég hygg að það sé ekki ofsagt, ekki oflof, að segja að ræða hæstv. forsrh. áðan hafi verið athyglisverð. Þetta var og er að vísu ekki átakamikil ræða. Það eru ekki boðaðar í henni miklar stefnubreytingar, ekki nein stórtíðindi. Það var meira að segja ekki mikið talað um framtíðina í ræðunni og er það þó mjög í tísku í ræðum stórmenna um þessar mundir að minna okkur hin, sem ekki höfum tekið eftir því, á það að aldamótin nálgist. Nei, þetta var tiltölulega upphafin sjálfumglöð góðærisræða. Það var sem sagt allt í fínu lagi. Hæstv. forsrh. var eins og leikskólabarn sem komist hefur í sólskinsmálninguna og dregið ótæpilega með penslinum förin á pappírinn. Það er af sem áður var þegar hæstv. forsrh. talaði eingöngu um fortíðarvandann. Hélt hér linnulausar ræður á fyrri hluta síðasta kjörtímabils um fortíðarvandann og sá allt svart. Hæstv. forsrh. spáði því líka að stjórnarandstaðan mundi verða hjáróma og það yrði allt ómögulegt eða á afturfótunum eins og ég held að það sé orðað í ræðunni. Þjóðin mundi nú ekki látast blekkjast af því. Það er að vísu góðæri, það er alveg rétt, og ég verð að hryggja hæstv. forsrh. með því að taka undir með honum að vissu leyti í því efni en ekki andmæla honum. En hvers konar góðæri er það og hverjir njóta þess? Hvernig stendur á því að mitt í góðæri forsætisráðherrans skuli fjórða hver einstæð móðir í Reykjavík, sem einu sinni var kölluð borg Davíðs --- nú borg Ingibjargar --- þurfa að leita til Félagsmálastofnunar og fá aðstoð? Hvernig stendur á því að þúsund fjölskyldur skuli vera á biðlistum eftir íbúð hjá borginni? Hefur hæstv. forsrh. haft tíðindi af góðærinu á heimilum hinna atvinnulausu? Það eru þó þrátt fyrir allt fimm þúsund Íslendingar atvinnulausir, ekki síst konur, í kjördæmi forsætisráðherrans. Er góðærið einnig þar, hæstv. forsrh.? Hvernig stendur á því að það skuli vera landflótti? Að læknar, hjúkrunarfræðingar, verkfræðingar, tæknifræðingar, vélstjórar og fiskvinnslufólk skuli flýja land í stórum stíl í góðærinu? Hvernig stendur á þessu, hæstv. forsrh.? Engar útskýringar eru á því í ræðunni. Góðærið, að svo miklu leyti sem það er góðæri, er ytra efnahagslegt góðæri. Af utanaðkomandi ástæðum að miklu leyti. Vissulega einnig af innri ástæðum eins og góðum aflabrögðum, góðum gangi í veiðum uppsjávarfiska og góðum markaðsaðstæðum. Jafnvel svo fjarlægir atburðir eins og kúariða í Bretlandi og ,,el niño`` hitasveiflurnar í Kyrrahafinu geta lagst með okkur. En það hefur ekkert með ríkisstjórnina að gera. Það er ekki henni að þakka. Þeir hafa ekki hugmynd um það, held ég, sem eru að glíma við kúariðuna í Bretlandi eða standa frammi fyrir hitasveiflunum á Kyrrahafinu, að þeir sitja í ríkisstjórn uppi á Íslandi Davíð Oddsson og Halldór Ásgrímsson og að þeim komi ágætlega saman. Hæstv. forsrh. leggur mikla áherslu á það í ræðu sinni að hér sitji samsteypustjórn og það sé einstaklega gott samkomulag í samsteypustjórninni. Og hvað er hæstv. forsrh. í raun og veru að segja á mannamáli með þessu? Að helmingaskiptin gangi vel. Og það er líka rétt. Þau hafa að langmestu leyti gengið snurðulaust hjá ríkisstjórninni. Þeim hefur gengið nokkuð vel að skipta þessum stólum og bitlingum bróðurlega á milli sín sem þarna eiga í hlut. En er það eitthvað til að hælast af? Farsinn sem þjóðin mátti horfa upp á t.d. í bankamálinu þegar bankarnir voru flokksvinavæddir og það átti aldeilis að nývæða þar. Það átti að ráða einn bankastjóra. Það sagði viðskrh., það sagði meiri hlutinn í efh.- og viðskn., en hvað gerðist svo? Í krafti gömlu helmingaskiptanna eða kannski þriðjungaskiptanna var allt gamla flokksgránasettið ráðið aftur. Svo eru menn að tala um að eitthvað hafi breyst. Það hefur ekki mikið breyst og einn og einn bankastjórastóll og einn og einn sendiherrastóll fer til kratanna svona til að halda þessu í gamalkunnugum ballans. Það er helst að það komi pínulitlar krumpur í stjórnarsamstarfið og Framsókn gömlu þegar einelti Sjálfstfl. gegn Ríkisútvarpinu gengur alveg úr hófi fram, að þá fari um Framsókn. Og þegar menntmrh. Björn Bjarnason beitir sér sem aldrei fyrr í þeim efnum. En það má líka laga með því að taka fleira inn í samningana. Hitt er svo annað mál að þetta langvinna einelti Sjálfstfl. gagnvart Ríkisútvarpinu er grafalvarlegt mál því þar er mikilvæg menningarstofnun, eða ætti að vera mikilvæg menningarstofnun í þjóðfélaginu, og líka vegna þess að samþjöppun í fjölmiðlaheiminum gerir hlutverk Ríkisútvarpsins enn mikilvægara. Svona mætti halda áfram og spyrja betur út í þetta góðæri eða þetta óskaplega jákvæða samstarf á stjórnarheimilinu. Hvar er góðærið í skólamálunum? Er það góðærið sem er að leysa kennaradeiluna? Hvar er góðærið í heilbrigðismálunum þar sem allt er í upplausn? Heill málaflokkur í algjörri upplausn. Staðreyndin er sú að eini staðurinn sem ég tel að sé virkilegt góðæri ríkjandi á miðað við fréttir er í utanrrn. Þar er sko ekki kotungsbragurinn á. Þar eru stofnuð ný sendiráð og farið í stórkostleg ferðalög með fullar flugvélar í fjarlægar heimsálfur, ég held að það sé engin eftir nema Suðurheimskautslandið. Þar er virkilega góðæri. En á íslenskum alþýðuheimilum gengur mönnum illa að finna það, sérstaklega þar sem einstæðar mæður ná ekki endum saman, atvinnulausir ná ekki endum saman, gamalt fólk með lélegan lífeyri nær ekki endum saman. Þar er ekkert góðæri vegna þess að þetta góðæri er aðeins góðæri sumra eins og öll góðæri frjálshyggjunnar og hægri stefnunnar, nýkapítalismans. Það sem þarf að gera á Íslandi er að breyta algjörlega um stjórnarstefnu, innleiða róttæka vinstri stefnu sem hafnar þessum nýkapítalisma, sem leiðréttir þessa óréttlátu tekjuskiptingu. Það er verkefnið sem fram undan er.

Virðulegi forseti. Ég held að flestir hafi beðið með nokkurri óþreyju eftir þessari umræðu hér í kvöld, einfaldlega vegna þess að stjórnarandstaðan hefur haft það á orði upp á síðkastið að hún hafi staðið sig fremur illa á síðustu tveimur árum og ég held að flestir geti verið sammála um það, og nú sé runninn upp sá vetur þar sem menn ætli að taka sig virkilega á og flytja meitlaðar ræður, ræður sem eftir verður tekið, og velgja nú þessari ríkisstjórn rækilega undir uggum. Ég, eins og fleiri, hef nú verið að hlusta eftir þessari nýbreytni í ræðuhöldum í kvöld en ég verð að játa það að hún lætur á sér standa og ræða hv. þm. var því miður ósköp svipuð og maður hefur hlýtt á að undanförnu. Þetta var svona gamaldags heimsósómasöngur sem hv. þm. hefur kyrjað yfir okkur undanfarin ár og engin nýbreytni í því. Eitt verð ég að játa, virðulegi forseti, að var þó ákaflega frumlegt. Það var hin nýja hagfræðikenning hv. þm. um það að lífskjörin hér á Íslandi hefðu batnað vegna kúariðu í Bretlandi. Og af því að hv. þm. situr nú í efh.- og viðskn. þá held ég að það væri mjög fróðlegt að hann beitti sér fyrir því að þessi nýja kenning hans um efnahagsbatann á Íslandi yrði tekin til alveg sérstakrar athugunar. Ég held þess vegna, virðulegi forseti, að það sé mjög sérkennilegt þegar hv. þm. litast um í okkar þjóðfélagi og hann tekur ekki eftir því að kaupmáttur hefur verið vaxandi undanfarin ár. Hann verður ekki var við að skattarnir hafa verið lækkaðir og fyrirheit eru um að þessi skattalækkun verði á næstu árum. Hann tekur ekki eftir því að það er afgangur hjá ríkissjóði og það stefnir í afgang hjá ríkissjóði á næsta ári miðað við framlagt fjárlagafrv. Hann tekur ekki eftir því að hér er lítil verðbólga. Hann veitir því ekki eftirtekt að skuldir hins opinbera fara lækkandi og hann tekur ekki eftir því, þrátt fyrir tal hans hér áðan um atvinnuleysi, að atvinnuleysi hefur sem betur fer minnkað og að störfum sem í boði eru er að fjölga. Virðulegi forseti. Stjórnarandstaðan og hv. þm. hafa gengið undir eins konar próf þar sem maður hefur fylgst með hvort þeim hefur tekist að standa við heitstrengingarnar á undanförnum dögum. Ég verð að játa það, virðulegi forseti, að falleinkunninn er því miður 0,0.

Herra forseti. Fyrst til að skýra þetta með kúariðuna í Bretlandi og hvernig hún hefur áhrif á lífskjör eða efnahagsmál uppi á Íslandi, þá er það einfaldlega þannig að hún og t.d. atburðirnir í Kyrrahafinu hafa átt sinn þátt í því að valda einhverju hæsta heimsmarkaðsverði á mjöli og lýsi sem sögur fara af. Hv. þm. þyrfti að vita þetta af því að hann er úr sjávarútvegskjördæmi, en hér með er því komið á framfæri til þingmanns Vestfjarða að svona er þetta. Og það leggst með okkur og það er það sem ég sagði. En ég sagði líka að það kæmi þeim ekkert við, Halldóri Ásgrímssyni og Davíð Oddssyni, og þeir ættu ekki að vera að þakka sér fyrir atburði sem eru víðs fjarri þeim og eru af allt öðrum enda náttúrufræðinnar heldur en þeim sem lýtur að þeirra samkomulagi. Varðandi það að kaupmáttur fari nú vaxandi, þá segi ég auðvitað: Skárra væri það nú. En vaxandi frá hverju? Frá einhverri lengstu og dýpstu niðursveiflu sem hann hefur tekið á síðari hluta aldarinnar. Man hv. þm. ekki eftir því? Og það er hagvöxtur vegna góðra ytri skilyrða og skárra væri það nú þó að kaupmátturinn færi eitthvað upp. Þegar talað er um góða stöðu ríkisfjármála og að nú sé hægt að lækka skatta, þá skulum við ekki gleyma sköttunum sem hafa verið lagðir á, þjónustugjöldunum, komugjöldunum, skólagjöldunum, þannig að við skulum tala um þá pólitík sem að baki við liggur. Staðreyndin er sú að það eru þúsundir heimila í landinu sem hafa ekki fundið hjá sjálfum sér þetta góðæri. Það má hins vegar ekki segja. Þá erum við í stjórnarandstöðunni leiðinlegir nöldurseggir ef við rispum glansmyndina sem hæstv. ríkisstjórn er að reyna að búa til. Og hæstv. forsrh. hefur greinilega sett sér það markmið að halda fólki í þeirri trú alveg fram að kosningum 1999 að hér sé bullandi góðæri hvað sem tautar og raular. Það er vissulega margt jákvætt í ytri efnahagslegum aðstæðum, en ég verð því miður að segja að mitt mat á þeim forsendum sem byggt er á t.d. í þjóðhagsspá og fleiri slíkum er annað en þeirra sem hafa ákveðið að nota eingöngu sólskinsmálninguna fram að næstu kosningum.

Herra forseti. Góðir tilheyrendur. Við Íslendingar erum í fremstu röð á mörgum sviðum. Það staðfestir nýútkomin skýrsla Sameinuðu þjóðanna þar sem 175 ríkustu þjóðum veraldar er raðað eftir því hvaða lífsgæðum þær koma til þegna sinna. Við Íslendingar lendum þarna í 5. sæti. Þær þjóðir sem á undan okkur eru eru Kanada, Frakkland, Noregur og Bandaríkin. En við Íslendingar eru metnaðarfullir og við viljum komast ofar á þessum lista og það getum við og það eigum við að hafa að markmiði að gera. Við setjum okkur það sem markmið að vera hér með hæstu laun, að vera hér með lægstu skatta, að vera hér með traustasta velferðarkerfi og vera hér með besta menntakerfi í heimi. En til þess að við náum þessum markmiðum þurfum við að skapa fólki og fyrirtækjum í landinu sambærileg samkeppnisskilyrði og fólkið og fyrirtækin í löndunum í kringum okkur býr við. Það er það sem þessi ríkisstjórn hefur verið að gera. Og á ótrúlega skömmum tíma, í góðri samvinnu við aðila vinnumarkaðarins en oftast í fullri andstöðu við stjórnarandstöðuna á Alþingi, hefur þessari ríkisstjórn tekist að tryggja hér efnahagslegan stöðugleika, bæta samkeppnisskilyrði atvinnulífsins, hætta skuldasöfnun komandi kynslóða og treysta stoðir velferðarkerfisins. Ég vil fá að nefna nokkur dæmi þessum fullyrðingum mínum til stuðnings. Þó að það hafi algjörlega farið fram hjá hv. þm. Steingrími Sigfússyni, þá er hér efnahagsleg uppsveifla. Verðbólga er lág, hagvöxtur með því hæsta sem gerist í Evrópu. Af hverju er hann með því hæsta? Erlend fjárfesting hefur tífaldast. Atvinnuleysi þegar þessi ríkisstjórn tók við var 5%, í dag er atvinnuleysið komið niður fyrir 4% og fer lækkandi. 12 þúsund störfin sem framsóknarmenn töluðu um að þyrftu að verða til á kjörtímabilinu verða ekki 12 þúsund, þau verða miklu nær því að verða 13 þúsund eða milli 13 og 14 þúsund. Annað dæmi: Á árunum 1991--1994 var atvinnulífið hér rekið með miklu tapi. Það gat ekki greitt hærri laun þá, enda féll kaupmáttur á þessum tíma um 10%. Nú er öldin önnur. Það gengur vel í atvinnulífinu. Það hefur tekist kjarasátt milli ríkisstjórnarinnar og aðila vinnumarkaðarins um verulegar launahækkanir og um umtalsverðar skattalækkanir. Þessar sameiginlegu aðgerðir þessara aðila munu skila íslensku launafólki 25% kaupmáttaraukningu á ráðstöfunartekjum. Og hvaða leið er betri en þessi til þess að ná að greiða niður skuldir heimilanna? Þriðja dæmið: Þegar ríkisstjórnin tók við var ríkissjóður rekinn með 15 milljarða kr. halla. Núna hefur verið lagt fram á Alþingi frv. til fjárlaga sem gerir ráð fyrir því að ríkissjóður sé rekinn með tekjuafgangi. Skuldasöfnuninni er hætt. Skuldirnar fara lækkandi. En á sama tíma treystir ríkisstjórnin sér til þess að lækka skatta um 4% á árinu 1997 til ársins 2000, úr tæpum 42% í tæp 38%. Þetta þýðir fyrir fimm manna fjölskyldu með þrjú börn sem hefur 225 þús. kr. í ráðstöfunartekjur að ráðstöfunartekjur heimilisins munu aukast um 11.700 kr. á mánuði eða 140 þús. kr. á ári. Hvar er betri kjarabót? Hvaða leið er betri til þess að ná að greiða niður skuldir heimilisins? Formaður Alþfl. gat þess í upphafsræðu sinni að nú væri ófremdarástand í heilbrigðiskerfinu. Sé ófremdarástand í heilbrigðiskerfinu núna, þá hefur ríkt þar stríðsástand þegar sá ágæti hv. þm. yfirgaf sitt ráðuneyti árið 1995. Núv. heilbrrh. tók við hátt á annan milljarð kr. í skuldahala hjá þeim stofnunum sem þar voru í rekstri. Niðurskurðurinn var að sliga sjúkrastofnanirnar og þjónustugjöldin lögðu klafa á sjúklingana. Þessu hefur hv. þm. öllu gleymt. Í tíð þessarar ríkisstjórnar hefur verið ákveðið að auka að raunvirði bein útgjöld til heilbrigðismála um 4,5 milljarða frá árinu 1995 til ársins 1998, bein aukning um 4,5 milljarða. Bætur almannatrygginganna til lífeyrisþega munu hækka um 13% árið 1997. Það er meiri kaupmáttaraukning til þessa hóps en hefur sést hér í áratugi. Herra forseti. Þær hafa að mestu hljóðnað, raddirnar sem töluðu um þessa ríkisstjórn sem ríkisstjórn stöðnunar og afturhalds, enda hefur hún með verkum sínum sannað að þetta er ríkisstjórn athafna og framfara. Ég vil ég nefna nokkur dæmi. Í áratug töluðu fyrri ríkisstjórnir um að breyta rekstrarformi ríkisviðskiptabankanna. Það var ekkert gert, það var bara talað. Þessi ríkisstjórn er búin að breyta rekstrarformi ríkisviðskiptabankanna, jafna samkeppnisaðstæður á markaði og draga úr rekstrarkostnaði sem leiðir til þess að vextir munu lækka, samkeppni mun aukast og fólkið mun fá betri þjónustu. Annað dæmi: Í 15 ár töluðu fyrri ríkisstjórnir um að það þyrfti að stokka upp sjóðakerfi atvinnulífsins og skapa nýsköpunarsjóð fyrir atvinnulífið. Það var ekkert gert nema að tala. Þessi ríkisstjórn hefur gert þetta allt. Það er búið að sameina fjárfestingarlánasjóði atvinnulífsins flesta. Það er búið að draga úr rekstrarkostnaðinum. Það er búið að skapa fyrirtækjunum í landinu aðgang að lánsfé á sambærilegum kjörum og fyrirtæki í löndunum í kringum okkur hafa. Það er búið að útbúa nýsköpunar- og áhættulánasjóð fyrir atvinnulífið í landinu. Í tvo áratugi töluðu ríkisstjórnir um að það þyrfti að auka stórlega erlenda fjárfestingu í orkufrekum iðnaði. Lengst komust þessi áform þegar þau urðu til í villtustu draumum einstakra ráðherra Alþfl. Ekki komust þau neitt lengra. Þessi ríkisstjórn er búin að gera þrjá samninga um stóriðju á Íslandi á þeim tíma sem hún hefur starfað. Þrír þeirra samninga af þeim 15 samningum sem eru í Evrópu hafa lent hér á Íslandi. Með þessu munu útflutningstekjur þjóðarinnar aukast um 16 milljarða kr., fjárfesting um 50 milljarða og það munu verða til 2.350 störf á framkvæmdatímanum. Við getum með þessu líka náð að lækka orkuverð í landinu. Nei, þessi stjórnarandstaða á að tala minna en láta verkin tala.

Herra forseti. Atvinnustefna ríkisstjórnarinnar sem kenna má við stóriðju og hráefnisvinnslu og hæstv. iðnrh. boðar stíft, skapar aðallega störf fyrir ófaglærða karla. Flestar iðnaðarþjóðir heims vilja losa sig við skítuga stóriðju en hér er henni boðið heim þrátt fyrir umhverfisspjöll og mengun. Boðið er upp á ódýra orku og ódýrt vinnuafl að hætti þróunarlanda. Á meðan eykst atvinnuleysi kvenna og unga menntafólkið okkar sér framtíðina fyrir sér í útlöndum. Hvers konar atvinnutækifæri er þessi ríkisstjórn að skapa unga fólkinu sem nú er að útskrifast úr háskólum landsins? Þá vil ég spyrja hvað framsóknarmenn eiga við með að ekki verði ráðist í frekari stóriðju fyrr en eftir fundinn í Kyoto um loftslagsbreytingar. Er ætlunin að fá það alþjóðlega samþykkt að Ísland megi blása út umframmagni af gróðurhúsalofttegundum ef nágrannalöndin draga úr útblæstri, þ.e. að miðað verði við stærri svæði en einstök lönd? Ef svo er, sættir Framsfl. sig við að Ísland taki í enn meira mæli að sér mengunarhlutverkið þrátt fyrir þá gífurlegu þjóðarhagsmuni sem felast í því að varðveita hreina ímynd lands og sjávar? Að lokum vegna tilvísana hæstv. iðnrh. og reyndar hæstv. forsrh. í samanburð við önnur lönd, þá vil ég spyrja hvort ráðherrar og þingflokkur Framsfl. hafa áttað sig á því hvar við stöndum nú í samanburði við önnur OECD-lönd hvað snertir framlög til menntamála.

Herra forseti. Hv. þm. spurði hvort einu störfin sem menn mundu horfa á væru störf í stóriðjunni sem væru fyrst og fremst láglaunastörf. Þetta er algerlega rangt, enda hefur það margoft komið hér fram að þeir sem starfa í stóriðjufyrirtækjunum á Íslandi eru með 40--45% hærri laun en iðnaðarmennirnir sem starfa úti á almenna vinnumarkaðnum. Reynsla annarra landa á þessu sviði er líka sú að alþjóðleg fyrirtæki, þar sem þau setja sig niður, greiða heldur hærri laun en heimamarkaðurinn. Hins vegar er í iðnrn. verið að huga að mörgum öðrum verkum og nýjum atvinnutækifærum heldur en bara stóriðjunni. Ég vil nefna dæmi. Í góðri samvinnu við tónlistarmenn höfum við verið að undirbúa aðgerðir til þess að auka útflutning á íslenskri tónlist. Í góðu samstarfi við kvikmyndagerðarmenn erum við líka með í undirbúningi aðgerðir til þess að skapa atvinnutækifæri og sölu erlendis á íslenskum kvikmyndum. Við erum með aðgerðir í undirbúningi til þess að takast á við þau vandamál sem voru á sínum tíma í textíliðnaðinum, nákvæmlega kvennastörfin, þar sem prjónastofurnar lögðust af víða um land. Nú erum við með aðgerðir beinlínis í því að byggja þá iðngrein aftur upp. Við settum af stað verkefni sem við kölluðum ,,Átak til atvinnusköpunar`` þar sem við höfum verið beinlínis að styrkja lítil og meðalstór fyrirtæki, m.a. með þeirri aðstoð sem kom af arðinum sem við fengum frá Landsvirkjun af eignarhlut okkar þar. Þetta eru allt saman fjármunir sem við höfum notað til þess að standa við bakið á litlum og meðalstórum fyrirtækjum. Sérstök nefnd er í gangi á vegum iðnrn. til þess að kanna hvernig við getum náð að skapa sem flest kvennastörf. Ég vænti þess að sú nefnd muni skila af sér innan tíðar. Það er enginn ágreiningur, hvorki innan Framsfl. né innan ríkisstjórnarinnar, um þau vandamál sem menn horfa á að séu hérna að skapast út af útblæstri gróðurhúsalofttegunda. Það mun hins vegar koma í ljós hver niðurstaðan verður af því samningaferli sem núna er í gangi. Ég er þeirrar skoðunar um þetta samkomulag, sem menn eru að binda vonir við að verði undirritað í Kyoto, að þjóðir heims hafi ekki rætt nógu mikið sín á milli um hver heildarniðurstaðan eigi að vera og þess vegna verði ekki gengið frá neinum samningum þar.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra dró hér upp hroðalega mynd af framgöngu fyrrv. heilbrrh. og öllum þeim óskaplegu gjöldum og niðurskurði sem hann hefði beitt sér fyrir. Þetta var nú ekki mikill stuðningur við núv. heilbrrh. því ég veit ekki til þess að í neinu tilviki hafi einu einasta gjaldi sem komið var á af fyrrv. heilbrrh. verið aflétt. Þetta var því í raun og veru bein árás á núv. hæstv. heilbrrh. og má þó hæstv. heilbrrh. ekki við því. Það er að vísu rétt að fyrrv. heilbrigðisráðherrar bera líka heilmikla ábyrgð þó mesta ábyrgð beri nú sennilega hæstv. yfirheilbrigðismálaráðherra, hæstv. niðurskurðarþumalskrúfumálaráðherra, Friðrik Sophusson, í þessum málaflokki. Ég kalla í öðru lagi hæstv. viðskrh. kjarkmikinn að hæla sér af breytingunni á bönkunum eftir niðurstöðuna sem varð með bankastjóraráðninguna. Og ég nota tækifærið, herra forseti, og óska viðskrh. til hamingju með formann bankaráðs Landsbankans. En í þriðja og síðasta lagi var það auðvitað mestur skaðinn, herra forseti, að umræðan skyldi ekki vera skipulögð þannig að þeir gætu verið báðir í ræðustólnum í einu, hæstv. umhvrh. og hæstv. iðnrh. Þá hefði annar getað talað um allar verksmiðjurnar, fabrikkurnar og virkjanirnar og uppistöðulónin sem hann ætlar að byggja hérna og hinn hefði getað talað um umhverfismálin. Annar hefði getað talað í þessa átt og hinn hefði getað talað í hina áttina um hinar alþjóðlegu skuldbindingar okkar sem valda því að við þurfum að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda og draga verulega mikið úr þeim ef sú niðurstaða verður í Kyoto sem allir hugsandi menn vona að verði, þ.e. að það verði gerður þjóðréttarlega bindandi samningur um að draga úr þessari mengun, þessari stórhættulegu röskun lofthjúpsins sem er að hita upp jörðina með skelfilegum afleiðingum. Svo kemur hæstv. ráðherra hér og vonast til þess að það verði engin niðurstaða. Það er þá pólitík. En út frá hagsmunum ríkisstjórnarinnar og þeirrar skelfilegu niðurlægingar sem þessi mál eru í hér, þar sem menn láta eins og þeiri viti ekki af hinum alþjóðlegu skuldbindingum, og tala, annar í suður og hinn í norður, þá er það skiljanlegt að menn vonist til þess að engin niðurstaða verði. Þetta er hörmuleg niðurlæging, herra forseti, sem við stöndum hér frammi fyrir, auðvitað mest fyrir umhvrh. og ég legg til að næst verði þeim leyft að fara samtímis í ræðustólinn, hæstv. iðnrh. og hæstv. umhvrh.

Herra forseti. Hv. þm. gerði kúariðuna að umtalsefni í fyrri ræðu sinni. Ég held að það sé ekki nokkur vafi, eftir að hafa hlýtt bæði á ræðu hv. þm. og nú þetta andsvar, að hv. þm. hefur að einhverju leyti orðið fyrir þeim hræðilega sjúkdómi sem kúariðan veldur. Ég hélt reyndar að það væri svo að þeir sem fá þennan hroðalega sjúkdóm þyldu bjartsýni, en hv. þm. þolir alls ekki að talað sé um bjartsýnina. Það er bara bölmóðurinn og svartsýnin sem hv. þm. vill tala um. Hv. þm. gerði mikið úr því hvernig ástandið væri í heilbrigðis- og tryggingamálunum. Ég vil ítreka við hv. þm. að það eru 4,5 milljarðar kr. sem menn munu setja í heilbrigðis- og tryggingamálin á föstu verði frá 1995--1998. Og það er ekki rétt hjá hv. þm. að ég hafi fagnað því hér áðan ef ekki tækjust samningar í Kyoto. Ég sagði að ég væri hræddur um að þjóðir heims væru ekki búnar að koma sér saman um hin lagabindandi ákvæði til þess að samningar gætu tekist. Varðandi bankamálin, þá veit ég ekki hvort hv. þm. hefur fylgst með því sem þar gerðist frekar en öðru, að mér finnst, sem hefur verið að gerast í íslensku samfélagi á undanförnum vikum. Það var ráðinn einn aðalbankastjóri að ríkisviðskiptabönkunum, þ.e. þegar þeir verða gerðir að hlutafélögum frá og með áramótum. Það voru settar skýrar reglur og vel afmarkað verksvið yfirstjórnar bankanna með erindisbréfi sem bankastjórarnir fá og aðalbankastjórinn.

Eru þeir ...?

Það er líka gert ráð fyrir því að það séu settar skýrar reglur um starfskjör yfirstjórnar bankanna og að ákveðin verði heildarlaun í ráðningarsamningi hennar. Ég hef ekki betur heyrt en hv. Alþingi hafi gengið eftir því að slíkt væri gert.

Hæstv. forseti. Góðir áheyrendur. Á undanförnum árum hafa Íslendingar gengið í gegnum miklar þjóðfélagsbreytingar án þess að stjórnmálamenn eða aðrir hafi almennt gefið þeim nægilegan gaum, hvað þá að reynt hafi verið að greina orsakir og afleiðingar og móta stefnu í framhaldi af því. Fiskveiðistjórnunarkerfið og samdráttur í veiðum hafa gjörbreytt vinnutíma og tekjuöflun fólks í fiskiðnaði. Kvótinn hefur verið að færast á æ færri hendur. Fyrirtækjum í sjávarútvegi fækkar og þau stækka sem skapar óvissu um framtíð litlu þorpanna. Fólk hefur alla þessa öld flutt úr sveitum til bæja og síðan í auknum mæli á suðvesturhornið. Þeir sem eftir verða horfa á stöðuga fækkun fólks og starfa. Höfuðborgin er að taka á sig æ meiri stórborgarmynd með kostum hennar og göllum en hún breytir ekki síst fjölskyldulífi og aðstæðum barna. Margt það sem aldrei var minnst á hér áður fyrr hefur verið dregið fram í dagsljósið, svo sem heimilisofbeldi og misnotkun á börnum. Allt breytir þetta sjálfsmynd okkar og hugmyndum um lífið í landinu og stöðu Íslands í heimi þjóðanna. Því er spáð að andstæður framtíðarinnar verði á milli þeirra sem ráða yfir þekkingu og hafa vinnu og hinna sem skortir menntun og verða án atvinnu verði ekki eitthvað að gert. Því öflugra menntakerfi, því vel megandi þjóð. Ég hef áhyggjur af framtíð Íslendinga í þessum breytta heimi, ekki síst vegna þeirrar neikvæðu afstöðu sem hér ríkir til menntunar og lýsir sér best í slæmum kjörum menntamanna. Herra forseti. Í sumar hitti ég kunningjakonu mína á förnum vegi en hún er búsett í Bandaríkjunum. Hún ásamt manni sínum er í hópi þeirra fjölmörgu Íslendinga sem treysta sér ekki til að búa við þá miklu vinnu og lágu laun sem boðið er upp á hér á landi. Hún sagði mér að fyrir nokkrum árum hefðu tíu fjölskyldur ungra íslenskra námsmanna verið við framhaldsnám í háskólabænum hennar, aðallega í raunvísindum. Aðeins ein fjölskylda af þessum tíu hefur snúið aftur til Íslands og þar ráða kjörin mestu um. Herra forseti. Það er skuggahlið á þeirri glansmynd sem hæstv. forsrh. lýsti hér í kvöld. Það neitar því enginn að efnahagur þjóðarinnar hefur batnað til muna á undanförnum árum og að kaupmáttur hefur aukist að meðaltali. En meðaltalið segir svo lítið. Fólk ber kjör sín saman við það sem gerist í öðrum löndum. Við erum orðinn hluti af alþjóðlegum vinnumarkaði og munurinn sem við sjáum er mikill. Hann liggur einkum í þeirri miklu vinnu sem Íslendingar verða að leggja á sig til að ná sambærilegum tekjum á við aðrar þjóðir, takist það yfir höfuð. Konum hefur fjölgað mjög á vinnumarkaði og margar þeirra hafa aflað sér dýrmætrar menntunar. Þær eru ekki eins tilbúnar og karlar til að taka á sig endalausa yfirvinnu og aukavaktir, t.d. á sjúkrahúsunum. Þær vilja hafa tíma til að sinna fjölskyldu sinni og það gildir sem betur fer líka um æ fleiri karla. Ég hygg að við séum að sjá árangur margra ára umræðu og jafnréttisbaráttu í hugarfarsbyltingu karla sem vilja hafa tíma til að sinna börnum sínum, enda á allra vitorði hvaða afleiðingar vanræksla á börnum hefur fyrir einstaklingana, fjölskyldurnar og þjóðfélagið. Því verður að koma vinnutíma og launakerfi Íslendinga í svipað horf og tíðkast á meginlandi Evrópu. En þar er langt í land. Ég hygg að aðgerðir ungra lækna sem ætla að vinna í samræmi við vinnutímatilskipun ESB tengist ekki aðeins kröfum þeirra um hærri grunnlaun heldur líka mannsæmandi vinnutíma og breyttu hugarfari. Ég fullyrði, herra forseti, að verði ekki grundvallarbreyting hér á allra næstu árum hvað varðar launakjör og vinnutíma, þá snýr varla nokkur einasta íslensk fjölskylda til baka úr námi og aðrar leita sér að vinnu í öðrum löndum þar sem aðbúnaður fjölskyldna er allur annar en hér. Og hvert er þá orðið okkar starf í 600 sumur? Eins og staðan er nú er íslenskt atvinnulíf ekki samkeppnishæft um vel menntað vinnuafl og það er mikið áhyggjuefni. Það er kallað á betri menntun og betri skóla en hvað eru íslensk stjórnvöld eiginlega að hugsa? Einn af prófessorum Háskóla Íslands sagði mér fyrir skömmu að það væru nánast allir yngri kennarar í hans deild að leita sér að annarri vinnu. Tölvudeild háskólans er illa stödd vegna skorts á kennurum. Meðan markaðurinn hrópar á tölvufræðinga og allir dásama upplýsingasamfélagið var ekki hægt að útvega 5 millj. kr. til að koma á framhaldsnámi í tölvunarfræði. Þegar sú niðurstaða lá fyrir tók prófessorinn sem byggt hefur upp námið pokann sinn og fór. Nýlegar tölur sýna að íslensk hugbúnaðarfyrirtæki hafa margfaldað veltu sína og útflutning að undanförnu. Það er verið að kippa undan þeim og öðrum fyrirtækjum fótunum með því að halda skólakerfinu í svelti. Hér þarf gjörbreytta stefnu sem setur menntun þjóðarinnar í öndvegi, m.a. með því að stórbæta kjör kennara á öllum skólastigum. Hér er hvorki meira né minna í húfi en framtíð íslensku þjóðarinnar og samkeppnishæfni hennar sem ríkisstjórnin þykist jú bera fyrir brjósti. Atvinnusköpun þjóðarinnar á að byggjast á menntun en ekki einhverri örvæntingarfullri leit að láglaunastörfum. Hæstv. forseti. Á meðan hagur margra hefur batnað verulega sitja aðrir óbættir hjá garði. Góðærið skilar sér ærið misjafnlega til fólksins í landinu. Gamla fólkið er óánægt með sinn hlut og hér er til orðið langtímaatvinnuleysi og fullvinnandi fólk sem þarf aðstoð til að ná endum saman. Við eigum mikið verk að vinna við að bæta velferðarkerfið þannig að það þjóni þeim sem þurfa á aðstoð að halda. Við eigum mikið verk að vinna við að jafna kjörin, ekki síst til að gera Ísland eftirsóknarvert land að lifa í þannig að við missum ekki unga fólkið úr landinu. Við eigum mikið verk að vinna við að bæta stöðu kvenna og fjölskyldnanna í landinu. Við skulum gleðjast yfir því sem vel er gert en gleymum ekki þeim sem höllum standa fæti. Við megum ekki einblína á meðaltöl og búa til glansmyndir. Það er hlutverk stjórnmálamanna að gæta almannahags og takast á við vanda samfélagsins. Okkar bíður að marka stefnu til framtíðar í anda jafnréttis, jöfnuðar og jafnvægis manns og náttúru. Það mun ekki hvíla pólitísk ró yfir þeirri vinnu ef ný sjónarmið fá að komast að og þeirra er svo sannarlega þörf. --- Góðar stundir.

Herra forseti. Góðir áheyrendur. Ég vil þakka hv. 14. þm. Reykv., Kristínu Ástgeirsdóttur, fyrir skelegga og góða ræðu. Það var ekki sami bölmóðurinn í þessari ræðu og hjá mörgum hv. þm. stjórnarandstöðunnar. Þingmaðurinn kom víða við. Meginefni ræðunnar voru örar breytingar í þjóðfélaginu sem eru auðvitað staðreynd. Þingmaðurinn ræddi m.a. um neikvæða afstöðu Íslendinga til menntunar. Hér er ekki um rétta fullyrðingu að ræða. Íslendingar kappkosta að koma börnum sínum til mennta. Það hefur orðið mikil bylting í menntakerfi þjóðarinnar á síðustu 20 árum á framhalds- og sérskólasviðinu og einnig í æðri menntun. Sífellt fleiri skólar útskrifa vel menntað háskólafólk og hafa hæft og vel menntað starfsfólk í þjónustu sinni. Það er því staðreynd að Íslendingar hafa áhuga á menntun. Misrétti er nokkurt í menntamálum þessarar þjóðar. Það veldur m.a. þeirri byggðaröskun sem hv. þm. vék að í ræðu sinni. Það er kostnaðarsamt fyrir dreifbýlisfólk að koma börnum sínum til mennta. Það misrétti þurfum við að brúa hvar í flokki sem við stöndum. En við verðum einnig að huga alvarlega að því hvernig menntun nýtist einstaklingum og þjóðinni í heild. Herra forseti. Við verðum auðvitað að gera það sem í okkar valdi stendur til að bæta kjör, ekki einungis menntafólks, heldur alls fólks í landinu. Jafnvægi og stöðugleiki í efnahagslífinu eru lyklar að bættum kjörum Íslendinga. Herra forseti. Í stórum dráttum er ég sammála hv. þm., ekki einungis í kvöld heldur oft áður. Kvennalistinn hefur unnið gott starf í íslenskum stjórnmálum. Kvennalistinn stendur á krossgötum. Íhugið, hv. kvennalistamenn, það eru meiri líkur á því að þið getið unnið málefnum Kvennalistans brautargengi með því að sameina Kvennalistann flokki okkar, Framsfl. Við höfum þegar samþykkt metnaðarfulla jafnréttisstefnu. Þetta er spurning um hvort þið viljið hafa áhrif eða hvort þið viljið vera áfram áhrifalausir, gáfaðir, vel hugsandi hugmyndafræðingar á Alþingi.

Hæstv. forseti. Ég þakka gott tilboð.

Mín var ánægjan.

Eins og við kvennalistakonur gerum ávallt þá skoðum við allar tillögur og tökum málefnalega afstöðu. Ég vil jafnframt óska þingmanninum og félögum hans í Framsfl. til hamingju með þá jafnréttisáætlun sem þeir hafa samþykkt. Það sýnir auðvitað að þar er ákveðinn vilji innan dyra til þess að taka á jafnrétti kynjanna. En það þarf auðvitað miklu meira til. Við kvennalistakonur höfum átt fulltrúa hér á Alþingi í 15 ár og eins og þingmaðurinn nefndi réttilega höfum við haft þar margvísleg áhrif. Við teljum okkur m.a. til tekna hve konum hefur fjölgað hér á þingi og að nokkur hreyfing hefur komist á umræðu um stöðu kvenna innan stjórnmálaflokkanna. En það er auðvitað rétt að við stöndum á ákveðnum krossgötum og erum að skoða framtíð okkar eins og við höfum svo sem ávallt gert. Þingmaðurinn var ekki sammála því sem var megininntak ræðu minnar, sem er hin neikvæða afstaða til menntunar, og ég rökstuddi fyrst og fremst með því að vísa til kjara menntafólks hér á landi og þar er nánast sama hvaða stétt maður nefnir. Það er ekki þar með sagt að þessar stéttir hafi lægri laun en ýmsar aðrar hér innan lands en það er þessi samanburður við önnur lönd sem er að verða okkur svo hættulegur og það er þessi mikla óánægja hvort sem við lítum til heilbrigðiskerfisins eða menntakerfisins og reyndar víða annars staðar. Þessi óánægja grefur undan vinnusiðferði og vinnugleði og leiðir til þess að fólk er alltaf að leita annað. Ég ítreka að mér finnst vera neikvæð afstaða hér til menntunar og þar vil ég m.a. vísa til þeirra umræðna sem átt hafa sér stað í kringum deilu grunnskólakennara þar sem mér finnst vanþekking og fordómar gagnvart störfum kennara hafa verið himinhrópandi. Því held ég að við verðum að taka höndum saman til þess að breyta hugarfarinu og til þess að efla menntakerfi okkar ef við ætlum einfaldlega að standa okkur, ef við ætlum að standa okkur í samkeppni þjóðanna, ef við ætlum að viðhalda hér góðum lífskjörum og bæta þau hjá þeim sem verst standa að vígi.

Herra forseti. Góðir áheyrendur. Fyrir umræðuna vék sér að mér fjölmiðlungur og sagði að nú væri sagt í fjölmiðlum að stjórnarandstaðan teldi að þingið sem nú væri að hefjast ætti að verða hasarþing og spurði mig hvaða vopnum stjórnarandstaðan mundi aðallega beita. Því gat ég ekki svarað. Ég var að fara hér til þess að hlýða á umræður og reyna kannski að meta í framhaldinu hvers konar vopnaburður það verður. Þegar hv. þm. Sighvatur Björgvinsson hóf ræðu sína og fordæmdi tekjutengingu í bótakerfi öryrkja og aldraðra þá býst ég við að fleiri áhreyrendum hafi farið eins og mér að halda að þeir hafi verið um stund stilltir á vitlausa stöð, því öðruvísi mér áður brá í samstarfi við þennan ágæta þingmann sem stóð sig ágætlega sem heilbrrh. Þá vafðist nú ekki fyrir honum tekjutengingin varðandi öryrkja og aldraða. Svo það hafa a.m.k. orðið veruleg spóluskipti einhvers staðar í líkama þessa hv. þm. síðan ég þekkti hann í þingstörfum. Hv. þm. Margrét Frímannsdóttir telur að ríkisstjórnin ætli sér að eyðileggja lífeyriskerfið vegna þess að það er verið að reyna að setja skaplega ramma og reglur um þátt í tilveru fólksins í landinu sem hefur ekki verið búinn skaplegum löggjafarrammareglum og tryggja stöðu lífeyriskerfisins og auka svigrúm þess um leið. Svo kom hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon og hann segir okkur að kaupmátturinn ráðist af kúariðunni. Þetta voru þær ræður sem ég fór að velta fyrir mér hvort ég gæti dæmt af hvaða vopn yrði notað af stjórnarandstöðunni á þessu þingi. Og ef það á að ráða af vopnaburðinum er það sennilega ástralska vopnið búmerang sem verður aðallega notað af hálfu stjórnarandstöðunnar í vetur. Það er líka reynt að halda því fram að þá staðreynd að ríkissjóður sé rekinn hallalaus eigi að rekja til afreka ríkisstjórnar fyrir allt að átta árum. Því er líka haldið fram að það að skuldir ríkisins fari minnkandi og vaxtakostnaður minnkandi eigi að rekja til afreka ríkisstjórnar fyrir allt að átta árum. Þetta er ekki málatilbúnaður sem fólkið tekur mikið mark á, hygg ég. Menn taka mark á því að kaupmáttur fer vaxandi af öryggi. Ekki bara þetta árið heldur næsta árið. Fólkið tekur mark á því að atvinnuþátttakan í landinu er núna miklu meiri en hún hefur verið nokkru sinni í sögunni. Það er það sem skiptir máli fyrir fólkið í landinu. Gjaldmiðillinn er traustur, kjarasamningar eru tryggðir, vextir fara lækkandi og skatta eru menn að lækka og stöðugleiki er í landinu. Og hvað þýða orð eins og stöðugleiki sem er í landinu? Það þýðir það að fólk og fyrirtæki geta gert áætlanir fram í tímann, geta reynt að sjá hag sínum borgið fram í tímann. Og við sjáum dæmi þess. Við sjáum það hér í nýjustu Hagtölum mánaðarins. Þar kemur fram að útflutningstekjur hugbúnaðarfyrirtækja, nýgræðingsins í atvinnulífinu, árið 1990 eru 25 millj. kr. en 1.200 millj. kr. nú. Þetta er vegna þess að skilyrðin sem þessum fyrirtækjum eru búin eru hagstæð. Þau þurfa ekki að velkjast í vafa verðbólgu og óöryggis í stjórnmálum eins og þau þurftu áður. Það hefur engin ríkisstjórn, hygg ég, setið að völdum í 2 1 / 2 ár í landinu fyrr án þess að setja bráðabirgðalög eða án þess að hafa rætt það að setja bráðabirgðalög. Það er enn eitt dæmið um það hvers virði stöðugleikinn er fyrir almenning í landinu.

Herra forseti. Það vafðist ekki fyrir mér tekjutengingin, sagði hæstv. forsrh., í síðustu ríkisstjórn. Það var nú einmitt það sem gerðist. Því eins og hann veit mætavel sjálfur þá margfór ég þess á leit í þeirri ríkisstjórn að fá samvinnu við fjmrh. um að endurskoða tekjutenginguna í tryggingakerfinu. Og ég leitaði til hæstv. forsrh. um aðstoð í því efni að fá það fram og ég fékk hana en ekki fyrr en örfáum mánuðum áður en ríkisstjórnin lét af völdum svo það hefði komið í annarra hlut að framkvæma málið. Hæstv. forsrh. er gamansamur maður. Hann segir hér á einum stað í texta sínum sem hann flutti áðan: ,,Við alþingismenn eigum ekki endilega að telja okkur helst til tekna að fjöldi nýrra laga sé settur. Það er ekki keppikefli að þenja út lagasafnið.`` Síðan sendir hann okkur alþingismönnum fylgirit með þessari ræðu sinni þar sem hann telur upp lagafrumvörpin sem ríkisstjórnin ætlar að setja á komandi þingi --- þau eru 150 talsins. Það samsvarar því að Alþingi setji ný lög á hverjum einasta starfsdegi. Þannig rekur sig nú eitt á annars horn í málflutningi þessa gamansama ráðherra. Það var sagt hér áðan af hv. þm. Guðna Ágústssyni að hann sótti til Þýskalands eftir máltæki sem hann þurfti að nota: ,,Ef þú segir já við lífið þá segir lífið já við þig.`` Hv. þm. þarf ekkert að sækja út fyrir landsteinana. Hér á Íslandi segir Megas: ,,Smælaðu framan í heiminn og þá mun heimurinn smæla framan í þig``. Í mjög merkilegu viðtali við Dag -- Tímann taldi hv. þm. það helstan löst á forustumönnum Framsfl. að þeir væru svo leiðinlegir, þeir kynnu ekki að brosa. Hv. þm. þarf þá að kenna þeim að smæla svolítið framan í heiminn áður en heimurinn fer að smæla framan í þá. Síðan ræddi hæstv. viðskrh. um góða afkomu ríkissjóðs. Ríkissjóður ætlar að selja eignir upp á 6,5 milljarða kr. til að fá fram jákvæðan rekstrarafgang upp á 500 milljónir. Mér finnst það nú ekki merkilegur búskapur satt að segja, hæstv. forseti. Þetta er svona svipað og menn fjármagni hjá sér efri hæðina með því selja kjallarann og það er nú ekki mjög skynsamleg aðferð í ríkisrekstri, hæstv. viðskrh. Framtíðarsýn --- talar formaður þingflokks Sjálfstfl. um. Það er enga framtíðarsýn að finna í ræðu hæstv. forsrh. Framtíðin er þar sett í biðstöðu. Hún er ekki á dagskrá fremur en t.d. Evrópusambandið. Það er ekki eitt aukatekið orð um framtíðina í stefnuræðu hæstv. forsrh. Hann minnist ekki einu sinni á að hún sé á leiðinni. Hvað er framtíðarsýn? Framtíðarsýn er það að sjá fyrir sér breytingu á því pólitíska landslagi sem tvær kynslóðir Íslendinga hafa búið við, að vinna bug á því helmingaskiptakerfi auðs og valda sem einkennt hefur stjórnmálin hjá þessari þjóð í yfir 70 ár. Það er framtíðarsýn. Að þeirri framtíðarsýn vinna nú jafnaðarmenn í sveitarfélögum hringinn í kringum landið. Það er okkar verk, virðulegi forseti, að láta þá framtíðarsýn rætast.

Herra forseti. Góðir tilheyrendur. Það er fróðlegt að velta umræðunni fyrir sér eins og hún hefur verið í kvöld vegna þess að hún staðfestir mismunandi grundvallarsjónarmið í mjög þýðingarmiklum atriðum. Hæstv. forsrh. hælir sér af því að hér ríki stöðugleiki á öllum sviðum. Við teljum að hér ríki ekki stöðugleiki á öllum sviðum sem hægt sé að hæla sér af. Við teljum að ganga eigi út frá hagsmunum fólksins en ekki út frá hagsmunum fjármagnsins. Við fögnum ekki þeim stöðugleika sem ríkir á heimilum atvinnulausra í landinu sem eru 5 þúsund talsins. Við fögnum ekki þeim stöðugleika sem ríkir á heilsugæslustöðvunum á Austurlandi þar sem ekki hefur verið hægt að fá lækni um margra mánaða skeið. Við fögnum ekki þeim stöðugleika sem birtist í niðurskurðinum til Háskóla Íslands og er nú orðinn svo mikill frá því að Sjálfstfl. tók við menntmrn. að háskólinn hefur verið skorinn niður um sem samsvarar einum kennaraháskóla. Við fögnum ekki þeim stöðugleika sem birtist í fleiri fátækum einstaklingum sem þurfa að leita til félagsmálastofnana en nokkru sinni fyrr. En þeir fagna þeim stöðugleika. Þeir fagna stöðugleika fjármagnsins, þeir sem sitja við háborð helmingaskiptaklúbbsins og deila og drottna, deila út bitlingum, einn fyrir mig og annan fyrir þig, eitt í dag og annað á morgun. Stjórnarflokkarnir eru hamingjusamir og ánægðir í sinni stöðu. Formaður Sjálfstfl. þakkar Framsfl. sérstaklega fyrir að hafa ekki gert eina einustu kröfu sem Sjálfstfl. hefur ekki getað fallist á á þessu kjörtímabili. Til hamingju með það, framsóknarmenn. Umræðan staðfestir að stjórnarherrarnir og leiðtogar ríkisstjórnarinnar sjá ekki það sem er að gerast. Umræðan staðfestir að þeir átta sig ekki á þeirri pólitík sem á sér stað í landinu. Formaður þingflokks Sjálfstfl. er þó lokaðastur af þeim öllum því hann lýsti því yfir í kvöld að búið væri að leggja niður pólitíkina. Formaður hans sér ekki atvinnulausa, hann sér ekki ástandið í heilbrigðismálum, hann sér ekki ástandið í menntamálum og formaður þingflokks Sjálfstfl. heldur að búið sé að leggja niður pólitíkina. Ég segi alveg eins og er, herra forseti, og góðir tilheyrendur að ekki er von á því að menn nálgist hlutina skikkanlega þegar þeir eru settir svona upp. Ég fullyrði, herra forseti, að í vetur á þessu þingi munu þeir báðir og fleiri komast að því að það er til pólitík í landinu. Þó að markaðsfjölmiðlarnir hafi brugðist í sumar þýðir það ekki að þeir sem hér sitja muni draga af sér við að gera þessum mönnum grein fyrir því og þjóðinni allri að það er til róttæk pólitík á Íslandi. Héðan verður hún flutt í vetur.

Hæstv. forseti. Ísland er að styrkja stöðu sína á marga vegu, bæði inn á við og út á við. Þetta blasir við nánast hvert sem litið er og mætti nefna mörg dæmi því til staðfestingar en ég hirði ekki um að endurtaka það sem hefur komið fram í umræðunni hjá mörgum stjórnarsinnum. Það er ekki síst mikilvægt að gjöfulasti nytjafiskurinn, þorskurinn, er í vexti. Sjávarútvegurinn er nú sem fyrr styrkasta stoð atvinnulífsins og velferðar í landinu. Kvótakerfið hefur ráðið mestu um að við höfum náð stjórn á veiðum og að fiskveiðarnar eru reknar með hagnaði. Í sjálfu sér er stórmerkilegt að það skuli vera hægt að tala um sjálfbærar veiðar. Þetta segi ég vegna þess að ljóst er að Íslendingar eru almennt lítið fyrir að gera langtímaáætlanir en í þessu mikla hagsmunamáli höfum við unnið af skynsemi með langtímahagsmuni í huga. Fiskveiðistjórnunarkerfið hefur verið gagnrýnt í kvöld eins og endranær og enginn heldur því fram að þar hafi verið fundið upp fyrirkomulag til allrar framtíðar. Hér hefur ýmislegt verið nefnt og komið fram í umræðunni og margt af því er ekki svaravert. En við einu ætla ég þó að bregðast. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon gerði lítið úr því mikilvæga verkefni utanríkisþjónustunnar að styrkja utanríkisviðskiptin og markaðssókn íslenskra fyrirtækja erlendis. Almennt er viðurkennt mikilvægi þessarar stefnubreytingar í utanríkisþjónustunni. Fulltrúar atvinnulífsins hafa lýst ánægju með þetta framtak, en það er eins og endranær, Alþb. hefur ekki mikinn skilning á atvinnumálum. Hæstv. forseti. Að sjálfsögðu verða áfram næg verkefni að takast á við í þjóðfélagi okkar. Sérstaklega nefni ég vaxandi þjóðfélagsvandamál síðari áratuga 20. aldarinnar sem er ofbeldi og neysla fíkniefna. Okkur ber að sameinast um það markmið að þetta vandamál fylgi okkur ekki inn í 21. öldina. --- Ég þakka þeim sem hlýddu.

Herra forseti. Góðir áheyrendur. Nú hefur þjóðin heyrt boðskap kvöldsins. Stjórnarflokkarnir lofsyngja góðærið en við stjórnarandstæðingar bendum á að ábatinn fer ekki jafnt til allra. Fjármunum almennings er sóað í einkavinavæðingu á meðan þjóðþrifamál eru vanrækt. Ég vil nota tíma minn til að tæpa á þremur meginatriðum íslenskra stjórnmála. Núverandi ríkisstjórn stefnir að því að gera auðlindir þjóðarinnar að einkaeign fárra. Tímabært er að þjóðin rísi upp og mótmæli því að sameign þjóðarinnar, aflaheimildir að andvirði 200 milljarðar, er afhent fáum útvöldum endurgjaldslaust. Þjóðin hefur aldrei fengið að kjósa um það kerfi og hlýtur að krefjast þess í næstu kosningum. Launakerfið í landinu sem hefur einkennst af lágum grunnlaunum, mikilli yfirvinnu og sporslum er handónýtt eins og vel sést nú af kjaraviðræðum kennara og lækna. Í nýrri úttekt OECD á Íslandi er stjórnvöldum ráðlagt að leggja mun meira fé í menntakerfið og laun kennara. Samanburðurinn við útlönd er hreint hneyksli. Ef við erum borin saman við lönd með sambærilega landsframleiðslu á mann erum við með langlægst framlög á mann til allra skólastiga og árlega vantar billjónir til að ná meðaltali samanburðarlandanna. Því vil ég skora á ríki og sveitarfélög að sameinast um átak í þessum efnum þannig að kennarar á öllum skólastigum geti haldið áfram störfum sínum með faglegan metnað í fyrirrúmi. Forseti þjóðarinnar skynjar alvöru þessa máls og það er kominn tími til að þeir sem stýra fjármálum almennings geri það líka. Síðast en ekki síst er það kvenfrelsisbaráttan og framtíð hennar. Konur eru margbreytilegir einstaklingar en þær eiga það sameiginlegt að búa í kynjuðu þjóðfélagi. Það birtist m.a. í formi kynbundins valda- og launamismunar. En karlar búa einnig við kynbundið misrétti sem birtist t.d. í mismunandi rétti til fæðingarorlofs. Til að tryggja jafna möguleika kynjanna til frelsis þarf að skoða öll lög og stjórnarathafnir með kynferðisgleruaugum eins og við kvennalistakonur höfum margoft bent á. Þetta er nú viðurkennd stefna Evrópusambandsins og kallast samþætting eða main-streaming. Til að slík stefna komist í framkvæmd þarf pólitískan vilja, fjármagn og eftirfylgni, t.d. í formi stofnunar sem er sambærileg við Samkeppnisstofnun. Þetta skortir allt hjá núverandi ríkisstjórn og því eru jafnréttislögin haldlítil sýndarmennska. Herra forseti. Góðir áheyrendur. Ég bind miklar vonir við að sú gerjun sem er nú í íslenskum stjórnmálum leiði til þess að til verði kröftugt stjórnmálaafl --- með eða án Framsfl.! --- sem setur konur, samábyrgð og menntun þjóðarinnar í fyrirrúm þannig að jafnrétti til frelsis verði ekki aðeins í orði heldur einnig á borði. Kostnaðinum má mæta með því að þjóðin sjálf njóti afrakstursins af auðlindum sínum í stað einkavina núverandi ríkisstjórnar. --- Ég þakka áheyrnina. Góðar stundir.