Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Þorsteinn Pálsson) Frú forseti. Stjórnarandstöðuflokkarnir hafa sameiginlega borið fram tillögu um vantraust á ríkisstjórnina, þingrof og nýjar kosningar. Ástæðan er hringlandaháttur ríkisstjórnarinnar sem er að leiða einn allsherjarglundroða yfir íslenskt samfélag. Ríkisstjórnin hefur að sönnu keypt sér öruggan þingmeirihluta en hefur stjórnarfarið batnað við það? Er meiri festa í stjórnarháttum eftir en áður? Eru framfarir í atvinnumálum? Er bjartara fram undan? Er hægt að tala um gróanda í þjóðlífi? Horfum við fram á batnandi kaupmátt og bætt lífskjör? Svarið við þessum spurningum öllum á hverju heimili í landinu er eitt stórt nei. Stjórnarflokkarnir eru svo heillum horfnir að þeir þurfa nú á kostnað skattborgaranna að efna til funda víðs vegar um land til þess að leita að stefnu í atvinnumálum. Allir viðurkenna, ýmist upphátt eða í hljóði, að ríkisstjórnin er bæði vonlaus og áttavillt. Og þeir eru margir þingmenn stjórnarliðsins sem hafa verið að þvo hendur sínar undanfarnar vikur og mánuði. Þeir hafa lýst eftir nýrri efnahagsstefnu. Þeir hafa lýst andstöðu við grundvallaratriði í skattastefnu hæstv. ríkisstjórnar. Þeir hafa sagt forsendur fjárlaga vera einhvers staðar úti í himinblámanum og sumir þeirra hafa jafnvel hafnað því að kaupmáttur eigi að rýrna fimmfalt meir en nemur rýrnun landsframleiðslu eins og hæstv. ríkisstjórn stefnir nú að. Stjórnarandstaðan ein kemur auðvitað ekki fram vantrausti, en það er ástæða til þess að láta þá þingmenn stjórnarliðsins, sem hafa verið að gera sig góða í augum almennings með því að lýsa andstöðu við stefnu ríkisstjórnarinnar, standa nú frammi fyrir þjóðinni og axla ábyrgð hér í þinginu með atkvæði sínu. Þess vegna er þessi vantrauststillaga m.a. flutt. Varnarræður stjórnarliðsins verða auðvitað fólgnar í afsökunum og útúrsnúningum um tíma liðinna og genginna ríkisstjórna. Ég get sagt hlustendum og áheyrendum fyrir fram að hv. talsmenn Framsfl. munu auðvitað hér eftir sem hingað til gera svo lítið úr sjálfum sér að halda því fram að þeir hafi engu ráðið í öllum þeim ríkisstjórnum sem þeir hafa setið í undanfarin 20 ár. Og talsmenn Alþb. munu auðvitað halda því fram að þjóðarsáttin sem gerð var 1986 hafi falið í sér mestu mistök í stjórnmálasögu landsins. En sagan mun dæma þjóðarsáttina sem eitt mesta framfaraspor í samskiptamálum stjórnvalda og launþegahreyfingarinnar í landinu. Og sagan mun sýna að krafa Sjálfstfl. haustið 1988 í fyrrv. ríkisstjórn um raungengisbreytingu var bæði rétt og nauðsynleg og tímabær. Vandi atvinnuveganna nú stafar fyrst og fremst af því að raungengisbreytingin kom heilu ári of seint. Halldór Ásgrímsson sjútvrh. tók haustið 1988 pólitíska hagsmuni Alþfl. fram fyrir hagsmuni sjávarútvegsins í landinu. Núv. ríkisstjórn byrjaði þá að beina erlendum lánum í gegnum millifærslusjóði og gengisfölsunarsjóði með alvarlegum afleiðingum fyrir sjávarútveginn því að þrátt fyrir raungengisbreytinguna að undanförnu er lítil von til þess að sjávarútvegurinn geti staðið undir greiðslubyrði af þessum lánum þegar þau falla í gjalddaga því að ríkisstjórnin hefur ákveðið að þann vanda eigi næsta ríkisstjórn að leysa. Eiginfjárstaða fyrirtækja í sjávarútvegi hefur ekki verið að batna á þessu ári. Ég hef undir höndum greinargerð frá Seðlabankanum sem enn hefur ekki verið birt. Þar kemur fram að raunvextir af lánum sjávarútvegsins miðað við innlent verðlag hafa hækkað frá árinu 1988 úr 10,8% í 13,3% á þessu ári. Og hvernig ætlar svo hæstv. forsrh. að gera grein fyrir öllum fullyrðingum sínum um það að handleiðsla hans hafi leitt til lægri raunvaxta fyrir sjávarútveginn í landinu? Ég vil gjarnan hlýða á þær útskýringar hans í varnarræðunni hér á eftir. Sannleikurinn er auðvitað sá að núv. ríkisstjórn hefur sett Íslandsmet í söfnun erlendra skulda. Þær höfðu farið lækkandi á árunum 1985--1987, en núna verða Íslendingar að taka fimmtu hverja krónu af útflutningstekjunum til þess að endurgreiða erlend lán. Auðvitað hefur hin mikla kaupmáttarrýrnun dregið úr innflutningi og gert vöruskiptajöfnuðinn hagstæðari en áður. En heildarstaða Íslands gagnvart útlöndum kemur fram í viðskiptajöfnuðinum og hann er enn jafnóhagstæður sem fyrr, hefur heldur verið að aukast á síðari hluta ársins og engra marktækra breytinga að vænta í þeim efnum. Efnahagsstefnan hefur leitt til þess að kaupmáttarrýrnunin hefur verið margfalt meiri en rýrnun landsframleiðslu. Og í stað þjóðarsáttar boðar núv. hæstv. forsrh. afskiptaleysi af kjarasamningum. Undanfarna daga hefur svo komið skýrt fram að ríkisstjórnin ræður ekki við að koma til framkvæmda lögum sem Alþingi samþykkti í tíð fyrrv. ríkisstjórnar um virðisaukaskatt. Hver höndin hefur verið upp á móti annarri í ríkisstjórnarliðinu í þessu efni. Það hefur verið ein skoðun í dag og önnur á morgun. Og nú á að flytja Alþingi síðustu útgáfuna af stefnu ríkisstjórnarinnar í þessum efnum. Hún verður fólgin í því í fyrsta lagi að Alþfl. verði beygður til þess að falla í annað skiptið frá kröfu sinni um að fresta virðisaukaskattinum. Í öðru lagi verður hún fólgin í því að hafna kröfu þingmanna Framsfl., gjörvallrar launþegahreyfingarinnar í landinu, kröfu þingflokka stjórnarandstöðunnar um að virðisaukaskatturinn verði í tveimur þrepum. Og í þriðja lagi verður svo gráu bætt ofan á svart með því að stórhækka tekjuskattinn. Þetta er sá boðskapur sem á að flytja þjóðinni um nýjustu útgáfu af stefnu ríkisstjórnarinnar í skattamálum. Eina staðreyndin sem liggur fyrir í þessu efni er sú að í núv. söluskattskerfi er söluskatturinn á brýnustu lífsnauðsynjum eins og mjólk og kjöti að fullu endurgreiddur. En hvernig svo sem endanleg útkoma verður á virðisaukaskatti ríkisstjórnarinnar, þá á aðeins að endurgreiða hann að hálfu á þessar brýnustu lífsnauðsynjar. Það er staðreyndin um stefnu núverandi hæstv. ríkisstjórnar. Gegn þessu ráðleysi hefur Sjálfstfl. markað og kynnt skýra, frjálslynda umbótasinnaða stefnu í efnahags- og atvinnumálum. Hann hefur þegar hafið flutning þingmála til að fylgja þessari stefnu eftir og mun halda því starfi áfram á þessu þingi. Frú forseti. Alvarlegasta málið sem við stöndum frammi fyrir í dag eru vinnubrögð ríkisstjórnarinnar í samningum við Evrópubandalagið. Engum vafa er undirorpið að þessir samningar eru mikilvægustu samningar um alþjóðleg samskipti sem Íslendingar hafa tekið þátt í um áratuga bil. Niðurstaða þeirra mun ráða miklu um framtíðarhagsmuni þjóðarinnar og lífskjör fólksins í landinu. Þrátt fyrir mikilvægi málsins hefur ríkisstjórnin ekki þorað að leggja stefnu sína í samningamálunum fyrir Alþingi Íslendinga. Fyrir þá sök er ekki unnt á þingræðislegan hátt að taka ákvörðun um afstöðu Íslands. Þetta hafa aðrar þjóðir þó gert eins og til að mynda Finnar. Í Finnlandi hefur vel útfærð stefnuyfirlýsing ríkisstjórnarinnar í samningamálunum við Evrópubandalagið verið lögð undir atkvæði í þinginu. En eðlilegri þingræðiskröfu af þessu tagi hefur ríkisstjórn Íslands hafnað. Hvers vegna hafnar ríkisstjórnin þessari kröfu? Vegna þess að hún hefur ekki komið sér saman um marktæka stefnu. Alþb. hefur enn ekki fallist á að Ísland tilkynni um formlega þátttöku í samningaviðræðum Fríverslunarsamtakanna og Evrópubandalagsins. Það hefur aðeins fallist á að halda könnunarviðræðum áfram. Og Alþb. hefur krafist þess hér á Alþingi að utanrrh. geri viðmælendum sínum grein fyrir þessari sérstöðu. Ríkisstjórnin hefur sett fram almenna fyrirvara án þess að gera Alþingi og íslensku þjóðinni grein fyrir því hversu víðtækir þeir eru. Reyndar hefur hæstv. forsrh. sagt að þeir geti nánast þýtt hvað sem er. Og utanrrh. á að fara á sameiginlegan ráðherrafund EFTA og Evrópubandalagsins án þess að hafa formlegt umboð frá Alþingi um stefnu Íslands í þessum efnum. Veganesti hæstv. utanrrh. er bókun sem gerð var í pukri og í skyndi í ríkisstjórn án samráðs við Alþingi og utan á þá bókun eru hengdar yfirlýsingar Alþb. um allsherjarfyrirvara. Þetta á formaður EFTA-ráðsins að tilkynna viðsemjendum sínum. Auðvitað veikja vinnubrögð af þessu tagi stöðu Íslands og draga úr möguleikum á að ná fram hagsmunamálum sínum. Formaður Alþfl., núv. hæstv. utanrrh., metur meira að halda Alþb. í ríkisstjórn en að leita samstöðu ábyrgra afla á Alþingi í þessu mikilvæga máli. Sjálfstfl. var reiðubúinn til slíkra viðræðna og svaraði fyrirspurn hæstv. utanrrh. jákvætt þar um. En hæstv. utanrrh. hafnaði slíku samstarfi. Honum hefur því mistekist að ná fram breiðri samstöðu á Alþingi Íslendinga í þessu mikilvægasta hagsmunamáli þjóðarinnar nú um stundir. Og það er broslegt að hlýða á hæstv. utanrrh. með 37 atkvæða þingmeirihluta reyna að koma ábyrgð af vandræðagangi hæstv. ríkisstjórnar yfir á stjórnarandstöðuna. Alvarlegast er þó að ríkisstjórnin hefur með öllu hafnað að hefja tvíhliða viðræður við Evrópubandalagið um hindrunarlausan útflutning á íslenskum sjávarafurðum inn á markað Evrópubandalagsins. Hæstv. forsrh. hefur lýst því yfir hér í þinginu að ríkisstjórnin hafi undirgengist það með Oslóaryfirlýsingunni í byrjun þessa árs að gera engar slíkar kröfur um tvíhliða viðræður um sérmál Íslands. En íslenskur sjávarútvegur getur ekki beðið eftir því að krafan um að Evrópubandalagið hætti styrkjum til sjávarútvegsins nái fram að ganga. Þá þyrftum við að bíða fram á næstu öld. Það er einfaldlega of mikil áhætta að geyma höfuðkröfu Íslendinga þangað til síðast í almennum viðræðum EFTA og Evrópubandalagsins. Með því móti látum við viðsemjendurna króa okkur af í meginhagsmunamáli Íslendinga. Samtök sjávarútvegsins hafa krafist þess að undanförnu að hafnar verði tvíhliða viðræður. Allir flokkar stjórnarandstöðunnar hér á Alþingi hafa fylgt þessari kröfu eftir. En hæstv. forsrh. segir að við getum ekki borið fram kröfu um tvíhliða viðræður af því að Evrópubandalagið muni einfaldlega neita okkur um slíkar viðræður. En ég spyr: Hvað haldið þið að yrði um formann í verkalýðsfélagi sem byrjaði undirbúning samningaviðræðna með því að segja við félaga sína á fundi: Við skulum ekki bera fram kröfuna um kauphækkun að þessu sinni. Við skulum tala um eitthvað allt annað við vinnuveitendur því að annars vilja þeir ekki tala við okkur? Hvað yrði gert við slíkan verkalýðsleiðtoga? Hann yrði settur af samstundis. Og ég spyr enn: Hvað á að gera við ríkisstjórn sem ber fram sömu rök þegar semja á um mestu hagsmuni Íslendinga í alþjóðlegum samningum sem við höfum staðið í um langt skeið? Frú forseti. Svarið er einfalt: Slíka ríkisstjórn setjum við af. --- Góðar stundir.

Halldór Blöndal Hæstv. forseti. Góðir Íslendingar. Það er ekki að ósekju að vantraust er flutt á ríkisstjórnina. Það er eitt af því fáa sem ríkisstjórnin stendur undir að henni sé ekki treystandi. Við heyrðum hvernig utanrrh. talaði með skætingi um samningana við Evrópubandalagið í kvöldfréttum, ráðherrann sem ekki skeytir um umboð frá Alþingi. Framkoma hans vekur hvorki traust hér á landi né erlendis. Þegar ég horfði á hann í sjónvarpinu fann ég að það er glæfraspil að hafa samningsumboðið í hans höndum. En það eru fleiri en þingmenn stjórnarandstöðunnar sem ekki treysta þessari ríkisstjórn. Árni Gunnarsson er í þeim hópi. Hann skrifaði í Morgunblaðið 20. ágúst: ,,Núverandi ríkisstjórn á þann einan rétt til áframhaldandi setu að henni takist að lækka verð á helstu nauðþurftum almennings, matarverðið, og að henni reynist unnt að lækka verulega fjármagnskostnað frá því sem nú er. Að öðrum kosti geta engir stjórnmálamenn með snefil af samvisku stutt hana.`` Ekki hefur matarverðið lækkað síðan þetta var skrifað, ekki fjármagnskostnaðurinn heldur. Eftir er að sjá hvort þessi þingmaður hefur þann snefil af samvisku sem dugir til þess að hann segi já við þeirri vantrauststillögu sem hér liggur fyrir. Í umræðum í Ed. sl. þriðjudag sagði Karvel Pálmason: ,,Mín afstaða hefur legið fyrir gagnvart þessari hæstv. ríkisstjórn. Ég gerði grein fyrir því á flokksstjórnarfundi Alþfl. að ég mundi taka afstöðu til málefnanna hverju sinni eins og þau lægju fyrir þannig að ef menn vilja geta þeir haldið áfram að telja mig utan eða innan stjórnarliðsins.`` Þingmaðurinn lýsir þannig yfir að hann hafi þvegið hendur sínar á flokksstjórnarfundi Alþfl. En hvað gerir hann í kvöld? Segir hann já eða nei við þeirri vantrauststillögu sem hér liggur fyrir? Í Tímanum í dag eru þessi ummæli höfð eftir Hjörleifi Guttormssyni um könnunarviðræður EFTA og Evrópubandalagsins: ,,Ég vil ekki hleypa utanrrh. til þessara sameiginlegu samningaviðræðna og tel að það sé í andstöðu við íslenska hagsmuni.`` Nú er för utanrrh. ráðin. Skyldi það vera Hjörleifi Guttormssyni nóg til að greiða atkvæði með vantrausti á ríkisstjórn að hann telur að hún vinni í andstöðu við íslenska hagsmuni á erlendum vettvangi? Við bíðum og sjáum og heyrum hvað þingmaðurinn segir þegar vantrauststillagan kemur til atkvæða. ,,Hið rauðgula hnoða sem rennur á undan mér fylgir engri átt.`` Svo glögg er lýsing Steins Steinarrs á þeim sem fer villur vegar. Hið rauðgula hnoða minnir á kratarós sem er farin að fölna og svo mikið getur lánleysið verið að ekki sé lengur hægt að tala um sjálfstæðan vilja. Ég held að engum manni detti lengur í hug að segja að þessi ríkisstjórn hafi markmið, að hún sjái fyrir sér nánustu framtíð eins og hún vill hafa hana, hvað þá að hún sjái svo langt fram fyrir íslenska þjóð að hún geti orðið leiðsögumaður eða leiðtogi annarra. Rifjum upp: Hvernig hefur ganga þessarar ríkisstjórnar verið í virðisaukaskattsmálinu? Hefur hún komið hreint fram, lagt spilin á borðið? Hefur hún gefið fyrirtækjunum í landinu kost á að undirbúa sig fyrir kerfisbreytinguna um áramót? Hvað vill forsrh. og hvað vill Stefán Valgeirsson? Vilja þeir hafa skattþrepin eitt eða tvö, í bili eða til langframa? Hvað vildu þeir í gær? Hvað í fyrra? Hvað á morgun? Númer hvað er samkomulagið sem þeir gerðu í ríkisstjórninni í dag og hvað heldur það lengi? Geng ég og geng, segir forsrh., geng beint, heyrist fjmrh. muldra, geng í boga, Jón Baldvin, geng í hring, bætir Júlíus Sólnes við og eru allir jafnrammvilltir og sauðamaðurinn í kvæði Jóhannesar úr Kötlum sem varð úti. Þess vegna var það að stjórnarandstaðan hlaut að leggja fram þessa vantrauststillögu. Staðreyndirnar eru þessar segi ég eins og formaður Alþfl.: 1. Sumarið 1988 kaus Halldór Ásgrímsson að halla sér að krötum fremur en að standa með okkur sjálfstæðismönnum og leiðrétta rekstrargrundvöll sjávarútvegsins. Síðan hafa lífskjör hrapað, atvinnuleysi farið vaxandi, byggðaröskun blasir við í mörgum héruðum, vegaframkvæmdir eru skornar niður við trog sem tekur milljarð, loðdýrabændur hafðir að leiksoppi, hagsmunir fiskeldis sitja á hakanum. 2. Utanrrh. er nú á förum að taka þátt í samningaviðræðum EFTA og Efnahagsbandalagsins. Þessar viðræður geta orðið okkur Íslendingum örlagaríkar. Okkur ríður á að sjávarútvegshagsmunum okkar verði borgið. Að slíkum samningum verður að ganga svo fljótt sem auðið er. Þess vegna er nauðsynlegt að tvíhliða viðræður verði teknar upp með formlegum hætti þegar í stað milli okkar og Evrópubandalagsins um niðurfellingu á tollum af fiski. Ég efaðist aldrei um að Halldór Ásgrímsson mundi standa með okkur sjálfstæðismönnum í þessu máli. En hann kýs heldur að vera með krötum og forsrh. sem sagði hér í þinginu í gær að ekki gæti orðið af slíkum formlegum tvíhliða viðræðum. Forsrh. gaf sér niðurstöðuna fyrir fram þótt hann vissi að hún skaðaði íslenska hagsmuni. Það er með þessu hugarfari sem utanrrh. heldur nú utan á vit Evrópubandalagsins. 3. Við höfum verið að heyra uggvænleg tíðindi varðandi ástand fiskstofna. Við sjálfstæðismenn erum reiðubúnir að ganga til þess verks að ákveða hvernig stjórn fiskveiða skuli háttað með það að markmiði að nýta fiskstofna til fulls, en forðast ofveiði. Sjútvrh. getur ekki gengið til þessa verks með okkur af því að hann metur það meir að vera í ríkisstjórn með krötum en sjá hagsmunum sjávarútvegsins borgið. Í ríkisstjórninni er hver höndin upp á móti annarri í þessu máli. Það er gengið beint, gengið í boga, gengið í hring en ekki gengið til verks. Skuggi hvílir yfir landinu. Forustumenn í verkalýðsfélögum og sveitarstjórnum hafa þungar áhyggjur af næstu mánuðum. Því er spáð að atvinnuleysi í janúar og febrúar taki til þúsunda. Þótt erlendur gjaldmiðill hafi á síðustu tveimur árum hækkað fimmtungi meir en kaupgjald í landinu hefur sjútvrh. lýst yfir að ekkert svigrúm sé fyrir launahækkanir á næsta ári. Góðir Íslendingar. Framsóknarmenn hittust á miðstjórnarfundi í Reykjavík um helgina og ályktuðu að leita yrði nýrra leiða til hagvaxtar. En þeim varð hugsað til forustu sinnar og héldu vondaufir heim á leið sem von var. Þeim var svipað innanbrjósts eins og þér, hlustandi góður, þú veist af nálægð ríkisstjórnarinnar. ,,Þú horfir út í myrkrið og hvíslar: Hver ert þú? Og holur rómur svarar: Ekkert, ekkert.``

Forsætisráðherra (Steingrímur Hermannsson) Virðulegur forseti. Góðir Íslendingar. Því verður ekki neitað að vantrauststillaga þessi er lögð fram á mjög viðkvæmum tímum í utanríkismálum íslensku þjóðarinnar. Utanrrh. átti að halda utan í morgun til að ræða við forustumenn EFTA og EB um það gífurlega mikla starf sem hefur verið unnið upp á síðkastið og við höfum haft forustu um. Það er nokkuð einkennilegt að sjálfstæðismenn skuli þá hlaupa til og fá aðra stjórnarandstæðinga með sér. Er það gert til þess að koma í veg fyrir þessa skyldu utanrrh.? hlýtur þjóðin að spyrja. Að öðru leyti fagna ég því að tillagan er komin fram því að hún gefur tækifæri til að ræða um mjög mikilvæg þjóðmál og gera það nú frammi fyrir alþjóð en ekki hér á Alþingi þar sem sjálfstæðismenn hafa, þegar ekki er útvarpað eða sjónvarpað, hagað sér á þann máta að allir hljóta að undrast og sannarlega er þingræðinu til skammar. Ég veit ekki hvers vegna sjálfstæðismenn hafa hagað sér svo, hvort það er til þess að vekja athygli á formanni sínum sem hefur verið þar í forustu. Ég vil ráðleggja þeim að leita annarra leiða til þess. Það er síðan von mín að þegar tillaga þessi er felld, þá muni sjálfstæðismenn og aðrir stjórnarandstæðingar gera sér ljóst að ríkisstjórnin hefur traustan meiri hluta að baki. Ég hlustaði vandlega eftir því hvaða rök hv. þm. Þorsteinn Pálsson hefði fyrir vantrauststillögunni og fann heldur lítið. Hann ræddi umn glundroða sem, ef einhver hefur verið, má rekja til þess hvernig sjálfstæðismenn hafa hagað sér hér á þingi. Hann tók að sér sögulega skýringu og ég vil taka það fram enn einu sinni að við framsóknarmenn höfum svo sannarlega aldrei neitað því að við tókum þátt í ýmsu sem ekki hefur reynst vel. Við tókum þátt í því 1984 að hækka vexti um 2% og töldum að það yrði þar með hámark. Ég viðurkenni að þar með hleyptum við frjálshyggjudraugnum af stað og erum nú að vinna okkur út úr þeim vandræðum. Hann magnaðist um allan helming í stjórnartíð Þorsteins Pálssonar 1987--1988. Ég held að hv. þm. Þorsteinn Pálsson hefði átt að spara sér það að fara að segja þjóðinni hvað við ætlum að segja hér á eftir og hefði satt að segja átt að halda sig að hinu, að rökstyðja þessa furðulegu tillögu. Ekki skildi ég hvað hv. þm. Þorsteinn Pálsson átti við þegar hann hélt því fram að Halldór Ásgrímsson sjútvrh. hefði borið hagsmuni Alþfl. meira fyrir brjósti 1984 en þjóðarhag. Ég vona að þarna hafi verið um einhver mismæli að ræða, en þá var nú ræðan það að mestu leyti. Ég skil það þó svo að þeir hv. sjálfstæðismenn og aðrir sem flytja þessa tillögu séu þar með að gagnrýna ríkisstjórnina fyrir meðferð hennar á málum eins og EFTA-EB málum og virðisaukaskatti. Hann nefndi að vísu lítillega efnahagsmál sem hv. sjálfstæðismenn hafa varla nefnt á þessu þingi. Í málefnum Evrópubandalagsins og EFTA-ríkjanna las ég hér á hinu háa Alþingi bókun 29. nóv. sl. sem ég ætla að endurtaka hér, með leyfi forseta: ,,Utanríkisráðherra hefur gert ríkisstjórn og Alþingi grein fyrir sameiginlegum könnunarviðræðum EFTA-ríkjanna við Evrópubandalagið um víðtækara samstarf ríkjanna 18 sem aðilar eru að EFTA og EB. Utanrrh. mun áfram taka þátt í undirbúnings- og samningaviðræðum þessara aðila sem byggðar verða á sameiginlegum niðurstöðum könnunarviðræðna, þar með talið þeim fyrirvörum sem Íslendingar hafa sett fram. Jafnframt því sem fylgt verður eftir í þessum viðræðum sameiginlegri kröfu EFTA-ríkjanna um fríverslun með fiskafurðir innan hins væntanlega evrópska efnahagssvæðis verður haldið áfram tvíhliða viðræðum Íslendinga við Evrópubandalagið og aðildarríki þess með það að markmiði að tryggja tollfrjálsan aðgang fyrir íslenskar sjávarafurðir að mörkuðum Evrópubandalagsins og stöðu íslensks sjávarútvegs að öðru leyti. Náið samráð verður haft innan ríkisstjórnarinnar og við utanríkismálanefnd Alþingis á öllum stigum málsins.`` Ég hélt að þessi bókun ríkisstjórnarinnar og sú augljósa samstaða sem var um hana, mikill meiri hluti þingsins, mundi róa þá hv. sjálfstæðismenn en hún gerði það alls ekki. Þvert á móti ruku þeir til og fluttu vantrauststillöguna sem nú er hér til umræðu. Í þessu sambandi vil ég leyfa mér jafnframt að lesa hér smávegis úr Stjórnskipun Íslands eftir Ólaf Jóhannesson um samninga við önnur ríki. Þar segir á bls. 373, með leyfi forseta: ,,Aðalreglan er sú að Alþingi veitir samþykki sitt til fulltingis ákveðins samnings sem þegar liggur fyrir. Ekki er þó útilokað að samþykki sé gefið fyrir fram, áður en endanlega hefur verið gengið frá samningi eða jafnvel áður en byrjað er á samningaviðræðum, en þá má samningurinn ekki ganga lengra en ályktun Alþingis. Slíka almenna heimild yrði að skýra þröngt.`` Í þeim tillögum sem hv. sjálfstæðismenn hafa flutt í utanrmn. er samningsheimildin sannarlega ekki skýrð þröngt. Ég vil líka geta þess að þegar ríkisstjórn Bjarna Benediktssonar, sem ég veit að hv. sjálfstæðismenn eins og aðrir meta mjög mikils, ekki síst sem lögfræðing, þá var ekki leitað fyrir fram heimildar Alþingis. Könnunarviðræður við Evrópubandalagið byrjuðu 24. nóv. 1970 án þess að leitað væri heimildar Alþingis og samningurinn var undirskrifaður 22. júlí 1972, að vísu þá með nýrri ríkisstjórn, en án þess að enn hefði verið leitað heimildar Alþingis. Samningurinn er ekki lagður fyrir Alþingi fyrr en í janúar 1973, þá undirritaður og leitað fulltingis Alþingis til að fullgilda samninginn. Svipaður háttur var á í viðræðunum við EFTA þótt þar gegni nokkuð öðru máli því að þar var ákveðið að leita aðildar. Ég trúi nú varla öðru en að við nánari athugun hljóti hv. sjálfstæðismenn að vera samþykkir þeim ágætu mönnum sem þannig hafa lýst meðferð utanríkismála, Bjarna Benediktssyni og Ólafi Jóhannessyni. Ég hef varað mjög við þeirri tillögu sem liggur fyrir utanrmn. og hef gert það af ýmsum ástæðum. Ég þarf ekki að rekja nánar þann þátt tillögunnar sem gerir ráð fyrir því að samþykki Alþingis komi til til þess að þessum viðræðum verði haldið áfram. En ég vara ekki síður við síðari hluta tillögunnar sem gerir ráð fyrir því að leitað verði án tafar formlegra viðræðna við Evrópubandalagið um bókun 6 eða útvíkkun á bókun 6. Ég minni á að á leiðtogafundinum í mars í Osló lögðum við Íslendingar alla áherslu á að fá fríverslun með fisk og sögðum að við tækjum ekki þátt í sameiginlegum viðræðum EFTA-ríkjanna við Evrópubandalagið án þess að hafa fengið fríverslun með fisk innan Evrópubandalagsins. Það mál leystist ekki fyrr en á síðustu 5 mínútum þess fundar og við sögðum að þar með, þar sem EFTA-ríkin væru tilbúin að krefjast fullrar fríverslunar með fisk, ekki síst og raunar eingöngu fyrir okkar hönd, Norðmenn hafa þar nokkurra hagsmuna að gæta, þá mundum við taka þátt í þessum sameiginlegu viðræðum. Þetta eitt út af fyrir sig ætti að útiloka flesta drengskaparmenn frá því að snúa nú við blaðinu og segja: Þótt þeir hafi fallist á þessa kröfu okkar ætlum við samt að krefjast beinna formlegra viðræðna við Evrópubandalagið. Það eru líka fleiri ástæður til þess að þannig er ekki hægt að halda á málum. Evrópubandalagið hefur sjálft sagt, þeirra æðsti maður, Mr. Delors, sagði á fundi 17. jan. í ár að Evrópubandalagið kysi og legði eindregið til að viðræður yrðu sameiginlegar við EFTA-ríkin öll. Í raun hafnaði hann því að hafa viðræður við einstök EFTA-ríki. Hafnað var umsókn Austurríkis um sérstakar viðræður og Austurríki kom aftur inn og ákvað að semja með EFTA-ríkjunum. Þetta hefur einnig komið fram í þeim fjölmörgu viðræðum sem við Íslendingar höfum átt við ráðherra meðlimaríkja Evrópubandalagsins og við stjórnarmenn Evrópubandalagsins í Brussel. Og eigum við nú að segja við þessa menn eins og Mitterand og marga fleiri: Ja, þótt þið hafið ráðlagt okkur eindregið að leita sérsamninga ef við fáum ekki fríverslun með fisk í sameiginlegum samningum, leita þá sérsamninga eftir á, eigum við að segja við þá: Ja, samt sem áður ætlum við nú að krefjast sérstakra, formlegra viðræðna? Hættan er vitanlega sú að við yrðum eftir úti í kuldanum og EFTA-ríkin mundu að sjálfsögðu ekki leggja þá áherslu sem þau hafa nú heitið og hafa gert hingað til á fríverslun með fisk. Ég verð að segja það að mér þykir þessi málflutningur hjá sjálfstæðismönnum allur hinn furðulegasti og veit ég ekki af hvaða rótum hann er sprottinn. Auk þess má vitanlega búast við því að slík framganga yrði til þess að krafa EB-ríkjanna um fiskveiðiheimildir hér kæmi fram formlega og mjög hörð. Ég vil þá vekja athygli á því að svo sannarlega hafa viðræður farið fram um útvíkkun á bókun 6 þótt þær hafi ekki verið formlegar að því leyti til að um þær hafi verið formlega beðið af ríkisstjórninni. Sjútvrh. hefur nokkurn veginn stöðugt átt í viðræðum við fulltrúa Evrópubandalagsins um þessi mál og orðið afar mikið ágengt, eins og m.a. hefur komið fram í yfirlýsingu sjávarútvegsráðherra Vestur-Þjóðverja sem kom hingað til lands. Utanrrh. hefur gert það sama, eins og fram hefur komið í yfirlýsingum, m.a. aðstoðarutanríkisráðherra Vestur-Þjóðverja sem kom hingað til lands. Og ég hef gert það í hvert sinn sem ég hef hitt fulltrúa þessara ríkja. Við höfum hlotið mikinn góðvilja og ég vil leyfa mér að segja að á þessari stundu hefur meira unnist með þessum viðræðum en nokkru sinni fyrr og vonandi skilar það sér. Hv. þm. minntist á virðisaukaskattinn. Hann flutti að vísu einhvern tíma frv. um 24% virðisaukaskatt og ekki með lægra þrepi á matvæli. En honum hefur snúist hugur, það er alveg rétt, og okkur framsóknarmönnum einnig, við nánari athugun. Hins vegar hefur öll vinna miðað við það sem lögin gera nú ráð fyrir. Ríkisstjórnin hefur talið sér skylt að hlusta á þær fjölmörgu áskoranir sem komið hafa frá ýmsum félagasamtökum hér í landinu og þess vegna hafa stjórnarflokkarnir tekið málið mjög ítarlega til meðferðar nú síðustu vikurnar. Ríkisstjórnin afgreiddi málið fyrir sína hönd í morgun og ég vil leyfa mér að fara yfir þá ákvörðun sem ríkisstjórnin tók. Ríkisstjórnin ákvað að virðisaukaskattur komi til framkvæmda um næstu áramót. Þá var ákveðið að skattþrepið verði 24,5% en lægra þrep eða ígildi lægra þreps 14% með endurgreiðslu á mikilvægustu matvælum. Þetta þýðir tekjutap fyrir ríkissjóð frá fjárlagafrv. upp á 1900 millj. kr. Til að mæta þessu var ákveðið að hækka tekjuskattinn um 2%. Það gæfi 2800 millj. kr. En jafnframt var ákveðið að verja helmingi af þeirri upphæð, þ.e. 1400 millj. kr., til að hækka skattleysismörkin og barnabætur og koma þá 1400 millj. kr. til tekna hjá ríkissjóði. Þá var ákveðið að orkufyrirtæki greiði tekjuskatt eins og bankar og fyrirtæki í landinu almennt gera og er áætlað að það þýði 250 millj. kr. tekjur. Loks var ákveðið að sérstakur skattur verði settur á bifreiðar, þ.e. kílóaskattur sem gefi 350 millj. kr. Samtals eru þetta tekjur upp á 2 milljarða sem mæta fyllilega og 100 millj. betur því tekjutapi sem verður. Það er mjög margt sem mælir með þessari lausn. Í fyrsta lagi er 26% skattur of hár. Því verður varla neitað og m.a. mundi verða nauðsynlegt að lækka þann skatt þegar fram í dregur og samræma virðisaukaskatti í Evrópulöndunum. Með þessari breytingu á tekjuskattinum lækkar auk þess skattur þeirra hjóna sem eru með 150 þús. kr. eða minna á mánuði en hækkar hjá þeim sem eru með meira og þetta þýðir jöfnun. Þá er jafnframt ákveðið að á næsta ári verði kannað hvernig beita megi virðisaukaskattinum til þess að lækka enn framfærslukostnað. Annars vegar verður kannað að taka inn tveggja þrepa virðisaukaskatt þar sem matvæli fara í lægra þrepið. Athugað verður hvernig vega megi upp tekjutap ríkissjóðs vegna lægra þreps í virðisaukaskatti m.a. með því að draga úr ríkisútgjöldum. Hins vegar verði kannaður undanþágulaus virðisaukaskattur í einu þrepi þar sem skatthlutfallið verði mun lægra en það sem nú er gert ráð fyrir. Í þessum könnunum verði við það miðað að nýtt skattkerfi bæti samkeppnisstöðu íslenskra atvinnuvega og tryggi bætt skattskil. Jafnframt verði höfð hliðsjón af áformum um samræmingu virðisaukaskatts við helstu viðskiptalönd okkar. Um þetta ríkir að sjálfsögðu full samstaða innan stjórnarflokkanna. Ég hef ekki tíma til að ræða hér ítarlega um efnahagsmálin þó það væri æskilegt. Furðulegt var að heyra hv. þm. lýsa og vísa í skýrslu Seðlabankans um hækkun vaxta. Í skýrslu Seðlabankans, sem liggur að sjálfsögðu á borði ríkisstjórnarinnar og hefur þar verið rædd, kemur fram að lækkun raunvaxta miðað við framfærsluvísitölu er um helmingur frá því sem hún var í stjórnartíð Þorsteins Pálssonar. Um helmingur, um u.þ.b. 6% samtals. Þetta er gífurlega mikil lækkun þó ég viðurkenni að ekki er búið að ná til baka öllu sem frjálshyggjan færði íslenskri þjóð í fjármagnskostnaði. Fjölmörg önnur batamerki eru. Þjóðhagsstofnun upplýsir að nú sé frystingin rekin með hagnaði upp á 5,2% og hefur þá afkoma frystingarinnar batnað um samtals 10,4%. Allt bendir til þess að vöruskiptaafgangur verði hvorki meiri né minni en um sex milljarðar kr. og er það gífurleg umbreyting frá því sem áður var. Það hlýtur öllum að vera ljóst. Ég sagði það áðan að ég hef ekki tíma til að rekja þessa þætti ítarlegar. En allt bendir til þess að við séum að ná botni í þeim erfiðleikum sem við höfum verið í og ný framfarasókn geti hafist á næsta ári. Það eru vissulega erfiðleikar og því miður óvæntir sem komið hafa í ljós t.d. nú þessa dagana. Ef loðnuveiðin bregst þá er það afar mikill biti fyrir íslenska þjóð að kyngja. Því verður vitanlega að mæta. Engu að síður bendir allt til þess að öruggt framfaraskeið geti hafist, ný framfarasókn fyrir þessa þjóð. Það bendir allt til þess að við séum að vinna okkur út úr hörmungum frjálshyggjunnar.

Kristín Einarsdóttir Virðulegur forseti. Það þarf í raun ekki að koma neinum á óvart að nú hefur verið lögð fram tillaga um vantraust á ríkisstjórnina. Atburðir undanfarinna daga hafa sýnt svo ekki verður um villst að ríkisstjórnin ræður ekki við verkefni sitt. Allt er í uppnámi. Nú er öllum orðið ljóst, nema e.t.v. ríkisstjórninni, að fjárlagafrv. er ónothæft pappírsgagn, virðisaukaskatturinn er orðinn að marghöfða þurs, atvinnumálin hafa aldrei verið í meiri ólestri og málefni landsbyggðarinnar eru í ömurlegu horfi. Það eina sem ríkisstjórnin virðist nú vera sammála um er að gefast upp fyrir efnahagsvandanum innan lands og leita skjóls í svokölluðu evrópsku efnahagssvæði. Það er hið evrópska gull sem ríkisstjórnin mænir nú á, ekki síst formaður Alþfl. Í gær veitt ríkisstjórnin utanrrh. fullt og óskorað umboð til að taka upp samningaviðræður með öðrum EFTA-ríkjum við Evrópubandalagið. Í þeim viðræðum er Íslandi ætlað að tala einni röddu með þjóðum eins og Svíþjóð og Austurríki sem hafa allt annarra hagsmuna að gæta. Ríkisstjórnin ætlar því að leysa heimavandamálin sem hún er að gefast upp á að glíma við með því að gefa Ísland á vald stórrar efnahagsheildar þar sem fjármagnið eitt situr í fyrirrúmi. Á máli viðskrh. heitir það ,,að fá aukið aðhald að innlendri hagstjórn``. Ég vona að viðnámsþróttur þjóðarinnar sé ekki alveg þrotinn og hún rísi upp gegn þessum áformum. Ekki þarf að fara mörgum orðum um það hve milliríkjaviðskipti eru okkur Íslendingum mikilvæg. Okkar þýðingarmestu markaðir eru í Evrópu og Bandaríkjunum. En markaðir í Austur-Evrópu, Asíu og e.t.v. víðar geta ekki síður orðið mikilvægir í framtíðinni. Þess vegna er þýðingarmikið fyrir okkur að binda okkur ekki við einn stórmarkað sérstaklega, ég tala nú ekki um ef múrarnir í kringum hann gera viðskipti við önnur svæði illmöguleg. Með aðild að slíkri heild er hætt við að möguleikar okkar til að hafa eðlileg viðskipti við aðrar þjóðir minnki verulega. Samningur Íslands við Evrópubandalagið sem gerður var árið 1972 var báðum aðilum hagstæður. Vegna breyttra aðstæðna, m.a. vegna stækkunar bandalagsins, er þessi samningur orðinn okkur mun óhagstæðari en þegar hann var gerður. Það er því eðlileg krafa af Íslands hálfu að áður en farið verður að ræða önnur atriði verði hagsmunir Íslands tryggðir að því er varðar útflutning á sjávarafurðum. Það er í fyllsta máta furðuleg og óábyrg niðurstaða af hálfu ríkisstjórnarinnar að hafna að teknar verði upp slíkar viðræður. Ríkisstjórnin er í raun svo hrokafull í sinni afstöðu að hún leggur ekki eyru við því sem samtök aðila í sjávarútvegi hafa um málið að segja. Enn furðulegri er þessi afstaða í ljósi þess að EB hefur lýst því yfir að fríverslun með fisk komi ekki til greina sem almenn regla af þeirra hálfu. Því er eðlilegt að fara fram á útvíkkun á viðskiptasamningi okkar við bandalagið að því er varðar fisk og fiskafurðir. Í stað þess að taka á stærsta hagsmunamáli þjóðarinnar hefur ríkisstjórnin markað þá stefnu að fara í flókna samninga með öðrum EFTA-ríkjum um allt aðra hluti og láta okkar mál mæta afgangi. Hverra hagsmuna telur ríkisstjórnin sig vera að gæta? Ef litið er aðeins nánar á fjórfrelsið svonefnda, sem er kjarninn í EFTA-viðræðunum, kemur fljótlega í ljós að málið er ekki eins einfalt og margir vilja vera láta. Hömlulausir fjármagnsflutningar til og frá Íslandi og erlend fjármálaþjónusta munu fljótt leiða til þess að erlendir aðilar nái tökum á íslensku atvinnulífi, einnig sjávarútvegi og fiskvinnslu. Auk þess er hætta á að þeir innlendu aðilar sem ráða yfir mestu fjármagni telji sér hag í því að flytja það úr landi fremur en ávaxta það og leggja í fyrirtæki hér á landi. Reynslan ætti að hafa kennt okkur eitthvað í þessum efnum. Nærtækt er að líta á hvernig straumar peninganna hafa legið hér innan lands þar sem verulegt fjármagn hefur flust frá landsbyggðinni til höfuðborgarsvæðisins. Hvernig halda menn að það gangi að koma í veg fyrir fjárstreymi frá Íslandi til Evrópu-stórríkisins, þar sem fjármagnið er alfa og omega? Á ég að trúa því að allir þingmenn stjórnarflokkanna styðji ríkisstjórnina í að spila þannig með hagsmuni þjóðarinnar? Ef við gerumst þátttakendur í evrópsku efnahagssvæði afhendum við um leið hluta af sjálfstæði okkar til yfirstjórnar úti í hinum stóra heimi. Það kemur raunar greinilega fram í þeirri skýrslu sem utanrrh. hefur lagt fyrir Alþingi. Þar birtist sá grundvöllur sem áframhaldandi viðræður byggja á með örfáum fyrirvörum. Og um leið er tekið fram að grundvallarhagsmunir okkar séu samningsatriði. Hvernig er hægt annað en vantreysta slíkri ríkisstjórn? Hvernig geta talsmenn stjórnarliðsins horft hér framan í myndavélarnar án þess að skammast sín? Þessi vegferð hófst í Osló á útmánuðum þar sem forsætisráðherrar EFTA-ríkjanna samþykktu að hefja undirbúningsviðræður um þátttöku í innri markaði Evrópubandalagsins. Íslenski forsrh. segist hafa gert fyrirvara í ræðu við upphaf fundarins. En utanrrh., sem fer með umboð ríkisstjórnarinnar í viðræðunum, svo og viðskrh. hafa margsinnis sagt að Ísland hafi skrifað undir yfirlýsinguna í Osló án fyrirvara. Það eru líka, sem kunnugt er, alþýðuflokksráðherrarnir sem eru ákafastir í EFTA-EB trúboðinu og erfitt að sjá að þeir eigi sér nokkurt föðurland. Á undanförnum mánuðum höfum við orðið vitni að umbyltingu í Austur-Evrópu þar sem hið miðstýrða kerfi, sem kennt hefur verið við Marx og Lenín, hefur hrunið til grunna. En annað og ekki síður sögulegt hefur verið að gerast í Vestur-Evrópu, en með öðrum formerkjum. Þar á ég við allsherjar uppgjöf sósíaldemokratísins eins og það leggur sig fyrir fjármagninu og veldi fjölþjóðahringa. Þar er í uppsiglingu ekki síður miðstýrt kerfi en það sem mest hefur verið fordæmt í Austur-Evrópu en er nú sem betur fer að falli komið. Krataflokkurinn íslenski er hér að sjálfsögðu kaþólskari en páfinn, með Jónana í broddi fylkingar. Þessa kratastefnu hefur ríkisstjórnin nú skrifað upp á. Það vekur óneitanlega nokkra furðu að ráðherrar Alþb. og framsóknar gera ekkert með samþykktir flokksstofnana sinna að því er varðar samningaviðræðurnar. Hvers vegna telja ráðherrar Alþb. t.d. líklegt að utanrrh. taki nokkurt minnsta mark á fyrirvörum sem ekki standa skýrt og skorinort í því umboði sem ríkisstjórnin hefur gefið honum? Þessi sami utanrrh. hefur farið létt með að horfa fram hjá fyrirvörum forsrh., sem enn einu sinni hefur látið plata sig. Í morgun sendi utanrrh. þau boð til EFTA-fundarins í Genf að stefna hans sjálfs væri stefna ríkisstjórnarinnar hvað sem fyrirvörum samstarfsflokkanna liði. Enda telur hann sig vera kominn með skothelt umboð. Ég vænti þess að þið, áhorfendur góðir, áttið ykkur á hvílíkt glæfraspil það er sem þessi marghöfða ríkisstjórn stendur fyrir í þessu örlagaríka máli. Kvennalistinn telur að leita beri beinna samninga um samskipti okkar við Evrópubandalagið. Nú þegar ætti að óska eftir samningum við bandalagið um útvíkkun á viðskiptasamningi með sjávarafurðir. Um það efni hefur verið lögð fram þáltill. hér á Alþingi í dag og standa að henni Kvennalistinn og Sjálfstfl. Um þennan afmarkaða þátt eru Kvennalistinn og Sjálfstfl. sammála. Að öðru leyti er regindjúp á milli afstöðu okkar og Sjálfstfl. til Evrópubandalagsins. Forusta Sjálfstfl. styður eindregið EFTA-leiðina og fjórfrelsið þó heyra megi efasemdir frá einstökum þingmönnum flokksins. Við kvennalistakonur teljum hins vegar fráleitt að tengjast Evrópubandalaginu á þeim forsendum sem felast í Oslóaryfirlýsingu forsætisráðherra EFTA-ríkjanna. Við viljum að Íslendingar gæti hagsmuna sinna með því að taka upp beinar viðræður við Evrópubandalagið um framtíðarsamskipti okkar og bandalagsins. Þar eigum við að halda fast og ákveðið á okkar málstað með tilliti til sérstöðu okkar sem fámennrar þjóðar. Við hljótum hins vegar að hafa áhyggjur af stöðu mála og spyrja okkur hvort virkilega sé ekkert viðnám að finna í hinu gróna flokkakerfi. Er að koma í ljós það sem margir, m.a. við kvennalistakonur, hafa haldið fram, að rödd almennings nái ekki til þeirra sem með völdin fara? Hlusta þeir hinir sömu bara á fjölmiðla og sjálfa sig? Hver er framtíðarsýn þeirra manna sem halda þannig á málum? Eru þeir búnir að gefa upp á bátinn að á Íslandi geti lifað sjálfstæð þjóð með eigin menningu og tungu? Það er nöturlegt til þess að vita að nú þegar enn er ekki hálf öld liðin frá því að lýðveldi var stofnað á Íslandi skuli valdamiklir menn í þjóðfélaginu mæla með því að Ísland gerist aðili að stórri heild, hinu svokallaða evrópska efnahagssvæði. Sumir, eins og nýbakaður varaformaður Sjálfstfl., ganga jafnvel svo langt að gera ráð fyrir að Ísland gangi í Evrópubandalagið með húð og hári. Góðir hlustendur. Á morgun er 1. desember, dagurinn þegar Íslendingar náðu langþráðu takmarki í sjálfstæðisbaráttu sinni árið 1918. Þá bjó hér bjartsýn en fátæk þjóð sem síðan hefur komist í álnir. Við ættum að vera minnug þess að í frelsi felast gæði sem ekki spretta af efnislegum þáttum einum saman. Við skulum því ekki mæna á hinar stóru heildir þó þar sé veifað nokkrum prósentum í auknum hagvexti, minnug þess að ekki er allt gull sem glóir. Það er sama hvað flokkarnir heita sem standa að baki ríkisstjórnar sem metur gullkálfinn meira en arf og menningu Íslendinga. Slík ríkisstjórn verðskuldar ekki traust Alþingis. Þess vegna á Kvennalistinn hlut að þeirri tillögu sem hér er til umræðu í kvöld. Í raun eruð það þið, hlustendur góðir, sem eigið að kveða upp dóminn. Ef Alþingi ber ekki gæfu til þess að samþykkja tillöguna verður ykkar að fylgja henni eftir við fyrstu hentugleika. --- Góðar stundir.

Danfríður Skarphéðinsdóttir Virðulegi forseti. Ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar var mynduð fyrir rúmu ári í miklum flýti. Svo miklum flýti að menn leyfðu sér að ganga þvert á reglur lýðræðisins og settust í ráðherrastóla án vissu um það hvort stjórnin hefði meirihluta á þingi. Í þá daga teystu menn á álfakónginn. Hann fullvissaði þá um að þegar mikið lægi við myndi huldufólkið ganga úr björgunum. Það gekk eftir. Í verðlaunaskyni fengu tveir þm. Borgfl. sinn ráðherrastólinn hvor nú í haust. Eftir að huldufólkið var allt orðið sýnilegt í mannheimum var engin þörf fyrir álfakónginn lengur og hann settur til hliðar. Markmið ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar voru m.a. þau að leysa bráðan efnahagsvanda, treysta grundvöll atvinnulífsins og stöðu landsbyggðarinnar. Það er þó löngu orðið ljóst að ekki var það getan til að takast á við þessi vandamál, hvað þá hugmyndaauðgi þeirra að leita nýrra lausna sem knúði menn til að taka sæti í ríkisstjórninni. Ekki var það heldur hugsjónaólgan. Ríkisstjórnin hefur frá upphafi staðið ráðvillt á krossgötum og síðustu daga hefur komið æ betur í ljós að nú ætlar hver sína leið --- hvað sem tautar og raular. Því er ærin ástæða að staldra nú við, meta verk hennar, meta hvort henni er yfirleitt treystandi til að takast á við það sem fram undan er. Jón Baldvin Hannibalsson utanrrh. vill til Evrópu til mikilvægra viðræðna. Lætur hann sér í léttu rúmi liggja hver hugur Íslendinga er og ekki kærir hann sig um skýrt umboð frá sinni eigin ríkisstjórn, enda hefur hann það ekki. Undirstrikar þetta í raun hugmyndir hans um lýðræðisleg vinnubrögð og þá ábyrgð sem utanrrh. á hverjum tíma hlýtur að bera gagnvart þjóðinni. Honum er því ekki treystandi. Ólafur Ragnar Grímsson fjmrh. og fyrrv. ,,verkalýðssinni`` vinnur kappsamlega að því að koma matarskattinum endanlega á og vill fá til þess frið. Lætur hann því önnur mikilvæg verk bíða. Nú eru fjórar vikur til áramóta og enn ríkir alger óvissa um það hvernig og hvenær ríkið ætlar að greiða skuldir sínar við sveitarfélögin í landinu. Enga áætlun um uppgjör er að finna í fjárlagafrv., engar reglugerðir liggja fyrir og fjvn. fær ekki nauðsynlegar upplýsingar til að geta sinnt starfi sínu. Fjmrh. hefur engar áhyggjur af stöðu þess starfsfólks sem um áramót fer að vinna sambærileg störf hjá ríki og áður voru unnin hjá sveitarfélagi. Vílar hann ekki fyrir sér að lækka fólk í launum, ,,verkalýðssinninn`` fyrrverandi. Innan ríkisstjórnarinnar er engin samstaða um með hvaða hætti og hvenær virðisaukaskattur á að taka gildi þó yfirlýsingar hafi verið gefnar um það hér í dag. Eitt eiga þeir þó sameiginlegt. Í upphafi voru þeir á móti hugmyndinni um virðisaukaskatt. En nú ætlar fjmrh. að koma fram áformum sínum um virðisaukaskatt og hækkun tekjuskatts eftir því sem okkur hefur verið sagt. Þegar þessu verður lokið verður enginn tími aflögu til að fjalla um málefni ríkis og sveitarfélaga. Hann mun fara sínu fram þar eins og annars staðar. Er ástæða til að treysta honum? Steingrímur Hermannsson er maður skammtímaminnis og teygjanlegra svara. Flokkur hans hefur átt aðild að ríkisstjórn í næstum tvo áratugi. Sjálfur hefur hann setið í stóli forsrh. síðustu sex árin að einu undanskildu. Hverjar eru afleiðingarnar af forræði Framsfl. í öll þessi ár? Ýmis eru verk þeirra en á þessari stundu stendur þó eitt ofar öðru. Þegar Framsfl., með bróðurlegu samkomulagi við Sjálfstfl., gaf vextina frjálsa. Nú fórnar forsrh. höndum yfir háum fjármagnskostnaði og man greinilega ekki fyrri gjörðir sínar. Hvaða framtíðarmynd blasir við fólki til sjávar og sveita? Hverjar eru lausnir þeirra sem líta á sig sem bjargvætti þjóðarinnar? Eftir að fjármunum Atvinnutryggingarsjóðs hafði verið deilt út stóðu mörg útgerðarfyrirtæki sem fyrirgreiðslu höfðu hlotið í sömu sporum, nema hvað skuldahalinn hafði lengst nokkuð vegna björgunaraðgerðanna. Enginn veit enn hversu traustur rekstrargrundvöllur þeirra er þrátt fyrir aðgerðirnar. Í öðrum atvinnugreinum blasir við hnignun, jafnvel hrun. Hundruð kvenna um land allt hafa misst vinnu sína þegar sauma- og prjónastofur hafa orðið að leggja upp laupana ein af annarri. Bygginga- og trésmíðaverkstæði verða gjaldþrota, hrun blasir við í skipasmíðaiðnaði og samdráttur í öðrum atvinnugreinum. Ef svo fer sem horfir verða það ekki einungis einstaklingar og fjölskyldur sem missa lífsviðurværi sitt. Þjóðin öll glatar þeirri verkþekkingu sem er til staðar í landinu. Í landbúnaðarmálum ríkir mikil upplausn og hafa bændur orðið að láta ýmislegt yfir sig ganga hin síðari ár. Tölur sýna að 40% búa eru svo smá að þau bera aðeins eitt ársverk. Hjón reka þó flest búin. Flest hafa börn á framfæri sínu eða jafnvel unglinga sem sækja þurfa nám fjarri heimabyggð með öllum þeim kostnaði sem því fylgir. Þó er það viðurkennd staðreynd að tvo þarf til að framfleyta fjölskyldum. Atvinnuleysi fer vaxandi og bitnar harðast á konum sem eru í miklum meiri hluta atvinnulausra. Þar að auki er alltaf nokkuð um dulið atvinnuleysi kvenna. Hvorki sveitakonur né heldur þær konur sem um þessar mundir eru búnar að koma upp börnum sínum og væru tilbúnar til að fara á vinnumarkaðinn láta skrá sig atvinnulausar. Hvað veldur þeirri hnignun sem hvarvetna má sjá í atvinnulífinu og hvað um batamerki? Það er greinilegt að innan ríkisstjórnarinnar er engin samstaða um atvinnustefnu og úrræði. Því skal hún víkja. Vegna bágrar stöðu kvenna á vinnumarkaðnum verður að grípa til sérstakra aðgerða í þeirra þágu. Ekkert bólar á slíku framtaki hjá ríkisstjórninni þrátt fyrir fögur fyrirheit. Kvennalistakonur hafa frá upphafi verið ötular við að ræða atvinnumál kvenna, ekki síst konurnar í dreifbýlinu. Það vekur athygli hversu hugmyndaríkar konur eru og hvernig þær hugsa sér atvinnuuppbyggingu sem hefur í fyrirrúmi samvinnu og tillit til aðstæðna kvenna. Árangurinn af umræðum okkar hefur m.a. birst í till. um að stofnuð verði sérstök deild við Byggðastofnun sem hafi það hlutverk eingöngu að vinna að uppbyggingu atvinnu fyrir konur. Sjálfsagt er að konur hafi frumkvæði en hvatning, ráðgjöf og bætt skilyrði eru nauðsynleg. Sköpun starfa fyrir konur í dreifbýli er mikilvægur liður í að koma í veg fyrir óæskilega byggðaröskun og að lífvænlegar byggðir fari í eyði. Ríkisstjórnin hefur ekki gert sér grein fyrir nauðsyn þess að hlusta á hugmyndir kvenna og taka tillit til þeirra þegar rætt er um atvinnulíf og búsetuþróun. Það er ein mikilvæg ástæða þess að kvennalistakonur treysta þessari ríkisstjórn ekki. Framvinda mála á landsbyggðinni til sjávar og sveita er stórhættuleg. Nú ganga stjórnvöld fram blinduð af draumum um stóriðju á suðvesturhorni landsins. Þeir draumar koma undarlega fyrir sjónir. Ekki leysir stóriðja atvinnuvanda kvenna í byggðarlögum landsins. Hún mun kosta okkur ómældar erlendar skuldir og hún mengar umhverfið. Stóriðja á suðvesturhorninu mun hafa í för með sér enn frekari byggðaröskun en orðin er. Síðast en ekki síst er erlend stóriðja síst til þess fallin að örva frumkvæði og efla trú okkar á eigin getu og þær auðlindir sem við eigum. Hvað varð um stefnu Alþb. í stóriðjumálum og erlendum fjárfestingum hér á landi? Þegar búvörulög voru sett á síðasta kjörtímabili undir forustu Framsfl. voru bændur óspart hvattir til að draga úr hefðbundnum búskap og snúa sér að nýjum bjargráðum. Lausnarorðin voru loðdýrarækt og fiskeldi og skyldi stærri hluti fjárveitinga til landbúnaðarins renna til þeirra. Allir vita hvernig staða þessara búgreina er í dag og stjórnvöld hljóta með nokkrum hætti að bera ábyrgð á því hvernig komið er. Bæði vegna þess ofurkapps sem stjórnvöld lögðu á uppbyggingu þessara búgreina og skilningsleysis á því hvaða skilyrði þarf að skapa atvinnurekstri í landinu til þess að hann sé samkeppnisfær. Þar komum við enn og aftur að vöxtunum. Þær aðgerðir sem nú eru fyrirhugaðar vegna loðdýraræktar hljóta því að vekja hneykslun og undrun á ábyrgðarleysi ríkisstjórnarinnar. Hreinlegra hefði verið fyrir stjórnarflokkana að segja: Hingað og ekki lengra, í stað þess að láta þm. Alþfl. ákveða langa hengingu. Hvar eru nú sjálfskipaðir málsvarar bænda, Framsfl.? Hvaða stefnu ætla þeir að taka í þessu máli? Eru bændahjörtu þeirra farin að slá í takt við landbúnaðarhjarta Alþfl.? Hér sem í öðrum málum ná stjórnarflokkarnir ekki saman um aðgerðir og útkoman úr þessu dæmi verður óskapnaður. Sagt hefur verið að Steingrímur Hermannsson sé hagleiksmaður við smíðar. Í haust lofaði hann Júlíusi Sólnes að smíða handa honum nýtt ráðuneyti og nýjan stól. Svo virðist sem hann hafi gleymt að hugsa fyrir efniviði í stólinn og teikningin hefur ekki verið samþykkt enn. Það er enn eitt dæmið um óleyst verkefni og má mikið vera ef forsrh. sleppur með óskaddaða fingur frá smíðinni. Vegna skipulagsleysis, fyrirhyggjuleysis og samstöðuleysis ríkisstjórnarinnar eru litlar líkur á því að Júlíus Sólnes fagni nýju ári í mjúku hægindi umhverfisráðuneytis. Slík vinnubrögð sem þau er ég nú hef lýst eru konum ekki eiginleg. Þær skipuleggja verk sín með hliðsjón af framtíð barna sinna, tillitssemi til annarra með samstöðuna að leiðarljósi, vitandi það að án hennar fæst engu framgengt. Verk ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar einkennast af hugmyndafátækt, bráðabirgðalausnum og algerum skorti á samstöðu um framtíðarstefnu. Þetta hefur þegar valdið þjóðinni ófarnaði og því ber stjórninni að víkja. --- Góðar stundir.

Utanríkisráðherra (Jón Baldvin Hannibalsson) Virðulegi forseti. Ég átti satt að segja von á því að vera annars staðar á þessari stundu til þess að tala máli ykkar, þings og þjóðar, sem talsmaður EFTA-ríkjanna, til þess að tala þeirra máli í viðræðum við talsmenn Evrópubandalagsins. Á dauða mínum átti ég von en ekki því að ég stæði hér til þess að verja íslenska hagsmuni fyrir forustu Sjálfstfl. Af þessu tilefni langar mig til þess að nota þær fáu mínútur sem ég hef hér til þess að beina máli mínu til þess ágæta fólks sem stutt hefur Sjálfstfl. í trausti þess að það sé trausts verður flokkur undir núverandi forustu. Við vorum hér þessa daga að ræða skýrslu utanrrh. um mikilvægasta og vandmeðfarnasta utanríkishagsmunamál íslensku þjóðarinnar. Fyrir því er áratuga hefð, reyndar allan lýðveldistímann, að þegar býður þjóðarsómi, þegar þjóðarhagsmunir eru í veði, þá snúum við bökum saman og látum þagna dægurþras og ríg um minni háttar mál. Aðrar þjóðir, bandalagsþjóðir okkar og vinaþjóðir, höfðu treyst Íslendingum til þess að hafa á hendi verkstjórn og forustu í þessum vandasömu málum og það er ekkert launungarmál, meira að segja viðurkennt af formanni Sjálfstfl., að Íslendingum hefði farist það verk nokkuð vel úr hendi þótt við séum fáliðaðir. Þá bregður svo við að hin unga og reynslulausa forusta Sjálfstfl. velur sér stað og tíma til þess að flytja vantrauststillögu í miðjum klíðum þessarar umræðu. Þeir sem hafa fylgst með fréttum hafa séð hver viðbrögðin hafa orðið hjá viðsemjendum okkar og hjá bandalagsþjóðum okkar eða forustumönnum þeirra, að sendiherra Íslands í Brussel hefur orðið að standa upp á þessum fundi til þess að biðjast nánast velvirðingar en eyða ótta manna og óróa um það að þetta upphlaup sjálfstæðisforustunnar tákni að Íslendingar séu horfnir frá þeirri stefnu sem mótuð hefur verið undir þeirra verkstjórn. Þeir sjálfstæðismenn, þeirra á meðal hinn ungi formaður, spyrja mikið um umboð. Ég spyr mikið um umboð. Ég spyr ykkur, sjálfstæðisfólk, sem mál mitt heyrið: Hafið þið gefið Þorsteini Pálssyni umboð til þessara verka? Hafið þið gefið Þorsteini Pálssyni umboð til þess að breyta sjálfri Snorrabúð Sjálfstfl. frá gullaldarskeiði í þennan stekk þar sem ofstækið og barnaskapurinn eru í sandkassaleik með það sem einu sinni var kallað fjöregg þjóðarinnar? Sjálfstæðismenn hafa gefið hinum unga formanni sínum hvert tækifærið öðru betra. Hann var kvaddur til stjórnarforustu á erfiðleika- og samdráttarskeiði og bauðst þar gullið tækifæri til þess að sýna hvað er spunnið í hina ungu kynslóð sem komin var til valda. Allir vita hvernig fór um sjóferð þá. Landsfundur Sjálfstfl. gaf hinum unga formanni annað tækifæri en ég spyr: Til hvers? Til þess að breyta Sjálfstfl. í ábyrgðarlausan upphlaupsflokk eins og þeir kölluðu Alþb. forðum daga? Hver eru skilaboð þessarar sjálfstæðisforustu til unga Íslands sem nú virðir fyrir sér agndofa og í aðdáun þau tækifæri sem eru að skapast í hinni nýju Evrópu? Eru það hugmyndir Sjálfstfl. að breyta Íslandi í einhvers konar Árbæjarsafn á meðal þjóða á sama tíma og múrar ófrelsisins eru að hrynja um þvera og endilanga Evrópu? Eru það hugmyndir sjálfstæðismanna að breyta Íslandi í einhvers konar Albaníu norðursins? Er þetta framtíðarsýn þessara manna? Hver hefur gefið Þorsteini Pálssyni umboð til þess að gera Sjálfstfl. að málsvara einangrunar og kotungssjónarmiða? Ætla sjálfstæðismenn að fylgja Þorsteini Pálssyni á kúskinnsskóm Kvennalistans út í þessa vitleysu? Ég biðst ekki vægðar undan hörðum árásum sjálfstæðismanna á mig og ég erfi það ekki við þá satt að segja, þessa ungu forustukynslóð, þó að hún fari með málefnabaráttu íslenskra stjórnmála niður í göturæsin í skipulögðum herferðum til þess að níða æru af einstökum andstæðingum sínum. Við skulum ekki erfa það. Það kann að henda og það hljóta að hafa verið mistök. En þegar þeir svífast einskis í þessu ofstæki sínu og láta það ekki hindra sig í því að gera mikilvægustu utanríkishagsmunamál íslensku þjóðarinnar að hráskinnaleik í taugaveiklunarkasti, þá spyr ég ykkur, sjálfstæðisfólk: Ætlið þið að fyrirgefa þeim þetta? Því að þessir dagar eru svartir dagar í sögu Sjálfstfl. Ég er sannfærður um að hinir stóru leiðtogar liðinnar sögu, þeir Bjarni Benediktsson og Ólafur Thors, mundu snúa sér við í gröfinni ef þeir mættu nú horfa á tiltektir þessara angurgapa. Það eru merkileg söguleg þáttaskil þegar það gerist á einum og sama deginum að Sjálfstfl. rýfur áratuga hefð í utanríkismálum um samstöðu lýðræðisafla í slíkum málum, en á sama tíma verður maður að játa að það er eins og Alþb. sé að vaxa og þroskast, komast af pólitísku gelgjuskeiði á sama tíma og Sjálfstfl. er genginn í pólitískan barndóm undir barnungri forustu sinni. Ég spyr: Hver hefur gefið Þorsteini Pálssyni umboð til þess að leggja nafn flokks Ólafs Thors og Bjarna Benediktssonar við þvílíkan pólitískan hégóma? Aldrei hefur nokkur formaður Sjálfstfl. í gervallri sögu hans verið svo umboðslaus og viðskila við lífsviðhorf, sannfæringu og sjónarmið meginþorra þess fólks sem stutt hefur Sjálfstfl. til valda. Og svo þykist hann vera þess umkominn að bera vantraust á aðra. Það er kominn köttur í ból Bjarna, Halldór Blöndal. Þeir segja að utanrrh. skorti umboð. Og þeir flytja tillögu um að taka þegar í stað upp formlega samninga við Evrópubandalagið og afhjúpa þar með svo ótrúlega vanþekkingu sína á því sem er að gerast í þessum málum, vitandi t.d. ekki eða látandi eins og þeir viti ekki að við höfum á sl. tveimur árum kappsamlega stundað tvíhliða viðræður við Evrópubandalagið á tveimur stigum, við pólitíska leiðtoga þess og við sjálft Evrópubandalagið og fiskimáladeild þess. Halldór Ásgrímsson sjútvrh. hefur gert það. En þeir segja: Umboðslausir. Lögfræðisveitin í forustu Sjálfstfl. kann nú ekki lengur fræði Bjarna, þekkir ekki stjórnarskrána, veit ekki að utanrrh. hefur skv. stjórnarskrá og lögum stöðuumboð til þessara mála, þekkja ekki skýringar Ólafs Jóhannessonar sem forsrh. vitnaði til áðan, þekkja ekki fordæmi um að það hefur aldrei verið gert í sögu lýðveldisins að leita slíks umboðs fyrir fram, neita skýringunum á því vegna þess að það kynni að skaða hagsmuni Íslands að skrá þar upp á punkt og prik hvert einasta skilyrði áður en við göngum til mikilvægra hagsmuna, blekkja fólk með því að í öðrum löndum sé þetta gert. Ekki í einu einasta EFTA-landi hefur þetta verið gert með einni undantekningu, Finnlandi. Og svo láta þeir eins og það sé hið stóra fordæmi, en allir Norðurlandabúar vita hver er skýringin á því þó við segjum ekki um það mörg orð. Þannig vildum við kannski skapa fordæmi í framtíðinni. Ég held að þeir viti ekki hvað þeir eru að gera. Og þetta gerist á sama tíma og Alþb. í ríkisstjórn kveður upp úr um að það er fullkomin samstaða innan ríkisstjórnarinnar um að halda áfram, ekki bara þessum viðræðum, heldur halda áfram undirbúnings- og samningaviðræðum, talað í nafni meiri hluta stjórnar. Síðan tala þeir um þessa sértillögu sína sem ég hef satt að segja beðið flm. í einlægni og vinsemd að draga til baka því það eitt að birta hana er skaðlegt fyrir íslenska hagsmuni. Forsrh. vék að því hvernig við settum það að skilyrði áður en við gengum til þessa samstarfs með EFTA-löndunum að EFTA-löndin viðurkenndu grundvallarregluna um fríverslun með fisk. Og hún var viðurkennd og það var mikill ávinningur. Við sækjum fram á tvennum vígstöðvum í þeim málum að gæta hagsmuna Íslands að því er varðar málefni sjávarútvegsins. Við róum á bæði borð eins og vönum sjómönnum er tamt. En ef núna væri farið eftir þessari tillögu, að taka upp formlegar samningaviðræður við Evrópubandalagið sjálft, kommissjónina sjálfa, þá værum við á þessari stundu --- og þetta vita mennirnir --- að framkalla óhjákvæmilega formlega kröfu Evrópubandalagsins um fiskveiðiréttindi en um leið og það yrði nefnt á nafn, þá mundu þeir hrópa: Landráð, landráð! Að þetta skuli vera flokkur Bjarna að fjalla um utanríkismál með þessum hætti. Þeir ættu að spyrja sjálfa sig þegar þeir bera okkur á brýn að hafa vanrækt hagsmuni sjávarútvegsins, geri þeir samanburð við Norðmenn: Hvor okkar hefur betri fríverslunarsamning og betri viðskiptakjör í viðskiptum við Evrópubandalagið án þess að við höfum orðið að opna landhelgina og selja okkar frumburðarrétt? Þessu verður svarað betur, en ég bið alla þjóðina að fylgjast með þessum málum. Þeir sem segja á hinn bóginn að við höfum vanrækt að setja fyrirvara, gæta fyrirvara og sérstöðu íslensku þjóðarinnar hljóta að tala gegn betri vitund því að hver einasti af þeim fyrirvörum og þeirri skilgreiningu og sérstöðu íslensku þjóðarinnar sem forsrh. skilgreindi á Oslóarfundinum er nákvæmlega tíundaður í samningsstöðu Íslands í þessum samningum. Virðulegi forseti. Því miður gefst mér ekki tími til þess að fjalla hér um önnur mikilvæg mál eins og t.d. virðisaukaskattsmálið. Ég vona og treysti því að talsmenn Alþfl. hér aðrir víki að því. Ég ætla aðeins að lokum að segja eitt. Það mun henda stundum innbyggja Ástralíu þegar þeir beita vopni sínu sem heitir ,,boomerang`` að það hittir þá fyrir sjálfa. Þannig er með þessa vantraustsumræðu. Hún er okkur kærkomið tækifæri til þess að flytja vantraust á reynslulitla forustu Sjálfstfl. sem kann sér ekki hóf í pólitík og varla mannasiði heldur og það vantraust verður samþykkt.

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) Virðulegi forseti. Góðir áheyrendur. Hlutverk stjórnarandstöðu í lýðræðisríki er að veita ríkisstjórninni aðhald og koma með ábendingar um önnur úrræði en ríkisstjórnin leggur til eða framkvæmir í mikilvægum málum. Núverandi stjórnarandstaða hefur gersamlega brugðist þessu hlutverki. Hún flytur ekki rökstuddar tillögur um framfaramál heldur stundar hún helst ómerkileg upphlaup hér í þinginu og loddarabrögð til að ná athygli fjölmiðla og slá ryki í augu fólks. Hún virðist í alvöru álíta að hlutverk stjórnarandstöðu sé að mótmæla öllu en mæla ekki fyrir neinu. Þetta á við um alla stjórnarandstöðuna en þó sérstaklega forustumenn Sjálfstfl. Það hefur verið dapurlegt að hlýða á mál þeirra hér í kvöld við þessa umræðu um vantrauststillögu á ríkisstjórnina. Lítum aðeins á rökstuðning þeirra fyrir vantraustinu. Í fyrsta lagi hafa þeir haldið því fram að ríkisstjórnin og sérstaklega utanrrh. hafi vanrækt mikilvægustu hagsmuni Íslendinga í viðræðum við Evrópubandalagið undanfarna mánuði og að ekki sé samstaða innan ríkisstjórnarinnar um framhaldsaðild Íslendinga að Evrópuviðræðunum sem fyrir dyrum standa. Í öðru lagi hafa þeir haldið því fram að engin samstaða sé um það í ríkisstjórninni hvernig standa eigi að framkvæmd virðisaukaskatts nú um áramótin. Í þriðja lagi hafa þeir haldið því fram að ríkisstjórninni hafi mistekist stjórn efnahagsmála. Þetta er allt saman fjarstæða. Lítum aðeins á þessi þrjú atriði í öfugri röð. Hefur ríkisstjórninni mistekist hagstjórnin? Svarið er nei. Sannleikurinn er sá að tekist hefur óvenjulega vel að bregðast við þeim vanda sem steðjað hefur að þjóðarbúinu. Tekist hefur að bæta afkomu atvinnuvega og þar á meðal treysta atvinnuöryggi um allt land þrátt fyrir versnandi árferði. Einnig hefur tekist á þessu ári að draga úr erlendri skuldasöfnun og halda aftur af verðbólgu. Þá hafa raunvextir að jafnaði lækkað verulega frá því sem þeir voru í fyrra. Þetta er túlkun Seðlabankans sjálfs hvað sem líður fullyrðingum hv. 1. þm. Suðurl. Allt þetta hefði einhvern tíma þótt tíðindum sæta við slíkar aðstæður. Og það er mikilvægt að menn átti sig á því að þessi árangur hefur náðst einmitt af því að ríkisstjórnin hafnaði strax þeirri gengisfellingarkollsteypu sem Sjálfstfl. hefur boðað. Markviss stefna stjórnarinnar hefur skilað þeim árangri að taprekstri fiskvinnslunnar hefur verið snúið í afgang og auk þess hefur verið lagður grundvöllur að nýrri framfarasókn, m.a. með eflingu iðnaðar á grundvelli orkulindanna við hlið sjávarútvegsins. Þá er hafið sérstakt átak á vegum iðnaðarráðuneytisins til þess að rétta við hag skipaiðnaðarins. Samkeppnisiðnaður hefur fengið bættan hag. Ullariðnaðurinn hefur verið endurskipulagður. En auðvitað hefur kaupmátturinn rýrnað að undanförnu. Því hefur ekki verið mótmælt. Það er hins vegar fullkomið ábyrgðarleysi og lýðskrum að halda því fram að kaupmátturinn gæti verið eitthvað meiri einungis ef önnur ríkisstjórn sæti hér að völdum. Ég bið áheyrendur að hugleiða hver kaupmáttur þeirra væri ef kollsteypuleið Sjálfstfl. hefði verið farin. Svarið liggur í augum uppi. Hann væri mun minni. Þá kem ég að því hvort óeining sé í ríkisstjórninni um framkvæmd virðisaukaskattsins. Svarið er aftur nei. Eins og forsrh. greindi hér frá fyrr við þessa umræðu er samstaða um það meðal stjórnarflokkanna að virðisaukaskattur verði tekinn upp um áramótin. Hann verður í einu þrepi með 24,5% skatthlutfalli, en til þess að ná fram verðlækkun á helstu matvælum, sem er mikilvægt markmið stjórnarinnar, verður tæpur helmingur hans endurgreiddur af nokkrum tegundum matvara sem þýðir lækkun matarverðs í byrjun næsta árs. Þá kem ég að þriðju spurningunni. Hefur ríkisstjórnin með utanrrh. í fyrirsvari vanrækt að gæta hagsmuna sjávarútvegs í viðræðum við Evrópubandalagið eða er ríkisstjórnin sundruð í Evrópumálinu? Svarið er enn og aftur nei. Utanrrh. hefur fyrir hönd Íslands veitt EFTA-ríkjunum öfluga forustu í viðræðum við Evrópubandalagið undanfarna mánuði. Áður hafði hann ásamt forsrh. knúið það fram að ákveðin væri fríverslun með fisk og fiskafurðir á öllu EFTA-svæðinu frá og með miðju næsta ári og, sem mikilvægt er, að fríverslun með þessar helstu útflutningsvörur Íslendinga yrði meginkrafa EFTA-ríkjanna í sameiginlegum viðræðum þeirra við Evrópubandalagið. Samruni Vestur-Evrópu í eitt markaðs- og efnahagssvæði varðar lífshagsmuni okkar allra. Þetta er líka menningarmál því Ísland er hluti af hinni evrópsku menningarhefð. Sameiginlegar viðræður EFTA-ríkjanna og Evrópubandalagsins eru nú og verða á næstunni helsti vettvangur samninga milli Íslands og Evrópubandalagsins. Við þurfum og eigum að taka þátt í þessum viðræðum. Sjálfstfl. hefur haldið því fram að þessar sameiginlegu viðræður skipti litlu máli og að við ættum heldur að leita eftir formlegum tvíhliða viðræðum við Evrópubandalagið til að tryggja sjávarútveginum aðgang að mikilvægustu mörkuðum hans. Utanrrh. hefur rækilega um þetta fjallað. Hér eru sannarlega höfð endaskipti á staðreyndum, endaskipti á hlutunum, hjá stjórnarandstöðunni. Í fyrsta lagi er ólíklegt að Evrópubandalagið ljái að svo stöddu máls á tvíhliða samningaviðræðum af þessu tagi. Í öðru lagi er um fleira að tefla í þessu máli en hagsmuni sjávarútvegsins sem auðvitað eru ríkir. Það er í raun umhugsunarefni fyrir forustumenn fyrirtækja í öðrum atvinnugreinum og allan almenning hverra erinda Sjálfstfl. gengur í þessu máli. Sú langa leiksýning sem Sjálfstfl. hefur sett á svið um þetta mál getur ekki orðið til neins annars en að spilla málstað okkar meðal samstarfsríkjanna í EFTA og Evrópubandalaginu. Þeir skyldu hugleiða það. Tvíhliða samskipti við Evrópubandalagið og málefni sjávarútvegsins sérstaklega hafa hins vegar alls ekki verið vanrækt. Mikið hefur verið unnið að því að skapa skilning meðal forustumanna í Evrópubandalaginu á sérstöðu Íslendinga. Ég nefni að utanrrh. hefur að undanförnu hitt að máli flesta forustumenn Evrópubandalagsins. Forsrh. hefur verið óþreytandi að kynna málstað Íslendinga erlendis og sjútvrh. hefur náð mjög góðu sambandi við starfsbræður sína í ýmsum Evrópubandalagsríkjum. Sú leið sem ríkisstjórnin hefur orðið sammála um að fara í þessu máli á eftir að gagnast íslenskum hagsmunum vel í framtíðinni, enda er mikið í húfi. Málatilbúnaður sjálfstæðismanna í stjórnarandstöðu skiptir hins vegar í besta falli engu máli en í versta falli hefur hann skaðlegar afleiðingar fyrir okkar hagsmuni. Virðulegi forseti. Allt ber þetta að sama brunni. Vantrauststillaga stjórnarandstöðunnar er fálm í myrkri og málflutningur hennar er í öfugmælastíl. Vantrauststillaga sjálfstæðismanna minnir svo sannarlega, eins og utanrrh. komst hér að orði áðan, á kastvopn frumbyggja Ástralíu, ,,boomerang``, í höndum kunnáttulausra kastara. Þegar vopnið hæfir ekki það sem því er að skotið snýr það við og getur lemstrað þann sem skaut því. Sjálfstæðismenn hafa hér flutt tillögu sem hittir engan nema þá sjálfa. Hér á eftir verður samþykkt traustsyfirlýsing á ríkisstjórnina en aftur á móti vantraust á Sjálfstfl. og allan hans málatilbúnað. Aldrei hefur nokkur forusta Sjálfstfl. átt vantraustið fremur skilið en þessi. Góðir áheyrendur. Ég heiti á ykkur að hafna hinum neikvæða málflutningi stjórnarandstöðunnar. Ríkisstjórnin vinnur nú að mikilvægum framfaramálum sem varða framtíð allra Íslendinga. Hún veit að hún á ykkar stuðning vísan til þeirra verka.

Ingi Björn Albertsson Hæstv. forseti. Góðir áheyrendur. Þessi ríkisstjórn er sú óvinsælasta sem hér hefur verið sem er eðlilegt því að hún hefur gengið fram með þeim hætti að hún hefur gjörsamlega ofboðið þjóðinni. Ástæða þess að mikill meiri hluti þjóðarinnar vantreystir ríkisstjórninni er engin ein heldur nánast öll verk hennar. Hæstv. fjmrh., sá málglaði og yfirlýsingaglaði maður, kallar efnahagsstjórn næstsíðustu ríkisstjórnar ga-ga-stjórn. Það er rétt hjá honum en hæstv. fjmrh. ferst ekki. Hvernig getur nokkur maður, sem er með allt jafnrækilega niður um sig í fjármálastjórn íslenska ríkisins, leyft sér að nota svona orðbragð, maður sem er að keyra allt atvinnulíf landsins í strand með síauknum skattbyrðum og miðstýringu, maður sem hefur leitt slíka skattpíningu yfir heimilin í landinu að stór hluti þjóðarinnar lifir við hin verstu kjör? Nánast ekki nokkur maður getur framfleytt fjölskyldu sinni á dagvinnu, heldur þarf til tvö störf og allvíða verða bæði hjónin að vinna úti og það sem meira er, bæði tvöfalda vinnu. Þessi maður leyfir sér að tala um ga-ga-efnahagsstjórn. Það er alveg ljóst að það er ekki heilt gler í húsi hæstv. fjmrh. eftir allt hans steinakast. Og ég spyr ykkur sem á mig hlýðið: Munið þið eftir því að fyrir réttum tveimur árum skoraði hæstv. fjmrh. Ólafur Grímsson á þáv. fjmrh. að mæta sér í kappræðum í versluninni Miklagarði til þess að takast á við hann um matarskattinn? Munið þið það? Ef ekki skal ég rifja það upp fyrir ykkur. Í stuttu máli mætti þáv. fjmrh. ekki til fundarins þannig að núv. fjmrh. hélt sinn einkafund með viðskiptavinum Miklagarðs. Hann stóð þar uppi á kassa og gagnrýndi álagningu matarskattsins harðlega, svo harðlega að hann sagði síðar að Jón Baldvin Hannibalsson yrði brennimerktur maður svo lengi sem matarskatturinn stæði. Nú er þessi sami maður fjármálaráðherra og hvað hefur hann gert, þessi fulltrúi alþýðunnar í landinu? Hefur hann aflétt matarskattinum? Nei, það hefur hann ekki gert, heldur hefur hann brennimerkt sjálfan sig. En kom þá ekki fulltrúi Alþb. til móts við þjóðina á annan hátt? Lækkaði hann ekki aðra skatta til að lina þjáningar þess fólks sem hann skildi svo vel árinu áður? Nei, þvert á móti. Hér höfum við einhvern mesta skattakóng allra tíma. Aldrei í sögu lýðveldisins hefur íslensk alþýða og íslenskur atvinnurekstur verið eins skattpínd og nú. En það er ekki nóg með það. Þessi ríkisstjórn lætur sig hafa það að svíkja fé út úr fólki, að skattleggja þegnana á fölskum forsendum og það á margan hátt. Tökum eitt dæmi, þjóðarbókhlöðuskattinn. Menn voru reiðubúnir að greiða sérstakan skatt til þess að þjóðin gæti eignast þjóðarbókhlöðu og voru þeir peningar sérstaklega eyrnamerktir þessari framkvæmd og skyldu ekki samkvæmt lögum notast í annað. Þessum peningum hefur þessi og reyndar aðrar ríkisstjórnir hreinlega stolið af þjóðinni. Fyrir árin 1987, 1988 og 1989 voru teknar af okkur 445 millj. kr. í þennan skatt en aðeins 206 millj. var skilað í verkefnið þannig að 239 millj. kr. var stungið undan í hítina, í bruðlið og óráðsíuna. Á þessu ári hefur innheimtur þjóðarbókhlöðuskattur verið upp á 166 millj. kr. Af þeirri skattheimtu hafa aðeins 82 millj. kr. skilað sér í verkefnið eða ekki helmingur. Afgangurinn fór í sukkið. Þetta er hreinn þjófnaður og verður til þess að þessi skattur verður á okkur lagður lengur en nauðsyn krefur. Þessi ríkisstjórn stórjók líka skattheimtuna af íbúðarhúsnæði. Hún kom á sérstökum eignarskattsauka sem hefur nú þegar orðið til þess og mun áfram valda því að fjöldinn allur af ekkjum og ekklum verður að selja húsnæði sitt. Á þennan hátt sýnir ríkisstjórnin öldruðum þakklæti sitt. Þetta eru þakkirnar fyrir vel unnið dagsverk til handa hinum eldri. Búum öldruðum áhyggjulaust ævikvöld eru einkunnarorð sem okkur ber að fara eftir. Við eigum að heiðra og þakka þeirri kynslóð sem rutt hefur veginn fyrir okkur en ekki skattpína hana og reyta af henni eignirnar. Hér er um ekkert annað að ræða en eignaupptöku og mannvonsku af áður óþekktri stærðargráðu. Fjárlög ársins 1990 liggja nú frammi. Þau gera ráð fyrir um þriggja milljarða halla á ríkissjóði á því ári. Gott og vel. Segjum nú að þetta sé óhjákvæmilegt sem ég tel reyndar ekki vera, en segjum svo. Hvaða heilvita maður getur treyst fjmrh. sem fyrir aðeins einu ári kom fram fyrir alþjóð og kynnti fjárlög sín fyrir árið 1989 sem fjárlög sem væru í fyrsta sinn raunhæf og mundu standast? Niðurstöðutala þess fjárlagafrv. var tekjuafgangur upp á rúmar 600 millj. kr. Hver er svo hin raunverulega niðurstaða? Hún liggur reyndar ekki fyrir enn. Þó er ljóst að hallinn á hallalausum fjárlögum Ólafs Grímssonar verður ekki minni en 5 milljarðar, sennilega þó nær 10 milljörðum en 5. Þetta er niðurstaðan þrátt fyrir stórauknar skattaálögur svo milljörðum skiptir. Svo eru þessir menn hissa þegar talað er um óstjórn í ríkisrekstrinum. Og nú, eins og ég sagði hér fyrr í ræðu minni, leggur þessi sami stolti ráðherra fram fjárlög með þriggja milljarða halla. Samkvæmt hans eigin verklagi má því ætla að hallinn á ríkissjóði næsta árs verði einhvers staðar á bilinu 10--20 milljarðar kr. Það er skoðun Frjálslynda hægriflokksins að íslenska þjóðin, sjálfstæði okkar, þolir ekki þennan fjmrh. lengur. Hann verður að víkja sem og ríkisstjórnin öll. Þjóðin þolir ekki lengur þessa óstjórn í peningamálum. Þjóðin þolir alls ekki verkstýringu Framsfl. og formanns þess flokks sem hefur setið í ríkisstjórn á annan tug ára og ber því öllum stjórnmálamönnum fremur ábyrgð á því ástandi mála sem hér ríkir. Verkstjórn hans hefur verið með eindæmum. Hefur þó þjóðin ýmsu kynnst í þeim efnum. Ágreiningurinn innan ríkisstjórnarinnar við að koma fram virðisaukaskattinum er dæmi um óviðunandi hringlandahátt og slappleika. Það eru slappir stjórnmálamenn sem láta hrekja sig til breytinga nokkru fyrir gildistöku laganna og er nú svo komið að þeir hefðu frekar átt að fresta gildistökunni og skoða málið upp á nýtt. Þessi hringlandaháttur hefur þegar stórskaðað atvinnulífið í landinu sem ætti að kalla ríkisstjórnina til ábyrgðar. Þetta er orðið nokkurs konar langavitleysa, ein stefna í dag, önnur á morgun. Og nú er svo komið að færustu menn segja að ekki sé hægt að koma virðisaukaskattinum í framkvæmd fyrr en í fyrsta lagi á miðju næsta ári. Þrátt fyrir það hefur nú náðst samstaða um gildistöku laganna um áramót og ber í sjálfu sér að fagna því. Af þessu hefur hæstv. forsrh. engar áhyggjur haft. Hann hefur ósköp einfaldlega sagt að það sé hans álit að það eigi að stökkva í þetta. Haldið þið, hlustendur góðir, að svona eigi að koma frá ábyrgum aðila? Bara stökkva í þetta. Þarna er nákvæmlega komin fram stefna hæstv. forsrh. og Framsfl., ,,bara að stökkva í,,-stefnan. Svo má laga málin eftir því sem vandkvæðin koma í ljós. Þetta er talandi dæmi um algerlega óábyrga stjórnun. Þessi stefna Framsfl. kemur hins vegar ekkert á óvart þegar litið er til atvinnustefnu þeirra því að hún er nákvæmlega eins, stökkvum út í þetta eða stökkvum út í hitt. Svo reddast þetta einhvern veginn. Við köfum bara dýpra í vasa skattborgaranna. Þurfa menn nokkur dæmi? Ég held ekki en við getum samt nefnt loðdýrarækt og laxeldi. Það er einmitt þessi stjórnun sem hefur leitt þær hörmungar yfir þjóðfélagið sem raun ber vitni. Lífskjör hafa stórversnað og atvinnuleysi hefur stóraukist og hefur ekki verið meira í langan tíma. Kaupmáttur hefur verið stórskertur og rekstrarlegur grundvöllur fyrirtækja hefur verið nánast lagður í rúst. Það besta sem hæstv. forsrh. gæti gert fyrir þessa þjóð ef hann í raun ber hag hennar fyrir brjósti væri að hvetja til samstöðu um þessa þáltill. þannig að hún fengist samþykkt og þar með fengi þjóðin að kveða upp sinn dóm. Vilji þjóðin áfram slappa forustu kýs hún hana en vilji hún breytingar kýs hún þær. Frjálslyndi hægriflokkurinn er tilbúinn til að leggja sín verk og stefnu undir dóm kjósenda. Öðru máli gegnir um þessa háu herra hér og ástæðan er einföld. Þeir meta eigin hag meir en þjóðarhag. Þeir meta stöðuna svo að þeirra flokkar mundu tapa miklu fylgi ef kosið yrði fljótlega. Og því er það sameiginleg niðurstaða þeirra allra að betra sé að þjóðin þjáist en að þeir missi fylgi, að ég tali nú ekki um stólana. Ég spyr ykkur, áheyrendur góðir: Eru það menn með slíkt hugarfar sem þið viljið að stjórni landinu? Svo mjög þykir þeim vænt um stólana sína að þeir keyptu leifarnar af Borgfl. til liðs við sig. Og þó að margir kunni að álíta að Borgfl. hafi ekki kostað mikið er það alrangt. Hann kostaði að vísu ekkert málefnalega, enda skipta málefnin þann flokk nákvæmlega engu. Nei, hann kemur til með að kosta okkur, mig og þig, stórauknar skattaálögur og það segi ég vegna þess að í þeim kaupsamningi sem gerður var við Borgfl. var ein greiðslan stofnun nýs sjálfstæðs ráðuneytis fyrir formann Borgfl. Þetta ráðuneyti á eftir að verða okkur þungt í skauti eins og reynsla annarra þjóða af slíku ráðuneyti er víðast hvar. Innan fárra ára verður hér komið hið mesta bákn og sennilega eitt af dýrustu ráðuneytum þjóðarinnar. Rekstur þessa ráðuneytis kemur úr vösum okkar, skattborgaranna, og þá skulið þið muna hverjir stofnuðu til þeirra útgjalda. það voru framsóknarmenn, alþýðuflokksmenn, alþýðubandalagsmenn og dánarbú Borgfl. Í upphafi tryggði Steingrímur Hermannsson stjórn sinni starfsgrundvöll með því að kaupa Stefán Valgeirsson til liðs við sig. Þau kaup kosta okkur skattgreiðendur einnig mikla peninga. En Steingrímur þurfti að kaupa og það var keypt. Fyrst Stefán Valgeirsson, þá Borgaraflokkurinn og hvað skyldi hann kaupa næst til að halda völdum? En gleymum því ekki að það er ekki hæstv. forsrh. Steingrímur Hermannsson sem greiðir reikninginn. Það er ekki hæstv. utanrrh. Jón Baldvin Hannibalsson sem greiðir reikninginn. Og það er ekki hæstv. fjmrh. Ólafur Ragnar Grímsson sem greiðir reikninginn. Nei, það erum við skattborgararnir sem megum greiða. Við eigum að gjöra svo vel að axla kostnaðinn af valdafíkn þessara manna. Á síðustu dögum hefur mikið verið rætt um komandi viðræður EFTA-ríkjanna og EB-ríkjanna og þátttöku okkar Íslendinga í þeim viðræðum. Þetta mikilvægasta mál okkar Íslendinga í langan tíma hefur verið í einum allsherjar graut hjá stjórnarliðum undanfarið og alls ekki eining innan stjórnarflokkanna hvernig staðið skuli að þessum málum. Stjórnarandstaðan hefur krafist þess að jafnhliða þessum viðræðum eigi Ísland að taka upp viðræður við EB um þann þátt mála sem snýr að sjávarútvegi til þess að ryðja úr vegi þeim hindrunum sem eru á vegi okkar í viðskiptum við þessar þjóðir. Á þetta má ríkisstjórnin ekki heyra minnst og vill miklu fremur halda sér við einhliða viðræður í gegnum EFTA-samstarfið þó að þeim sé fyllilega ljóst að þetta mesta hagsmunamál okkar Íslendinga verði þar mjög aftarlega á merinni. Þetta höfum við gagnrýnt og krafist þess að utanrrh. færi út í viðræður með skýran vilja Alþingis í málinu sem ekki hefur verið skýr fram að þessu. Þessari kröfu hefur verið hafnað. Það er ekki síst vegna slíkra óábyrgra vinnubragða sem vantrauststillaga þessi er fram borin. Ýmsir stjórnarliðar hafa verið að berja sér á brjóst innan þings sem utan. Þeir hafa ítrekað sagt fólki að þeir séu nú ekki par hrifnir af þessari ríkisstjórn og gagnrýnt hana á marga vegu. Það verður afar fróðlegt að fylgjast með þeim í atkvæðagreiðslunni hér á eftir að lokinni umræðu og ég hvet ykkur sem fylgist með þessari útsendingu til að taka nú vel eftir hvað þeir gera. Hvað gerir til að mynda hv. þm. Skúli Alexandersson? Hvað gerir hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson? Hvað gerir hv. þm. Karvel Pálmason? Hvað gerir hv. þm. Hjörleifur Guttormsson? Takið vel eftir því. Siðferði íslenskra stjórnmálamanna hefur nokkuð verið í umræðunni að undanförnu. Þar eru ráðherrarnir ekki barnanna bestir og hafa þeir verið staðnir að ýmsu sem betur hefði mátt fara. Þó tók nú út yfir allan þjófabálk þegar það uppgötvaðist að einn tiltekinn ráðherra í ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar hefur tekið upp þann miður góða sið að undirrita bréf sín til erlendra aðila með hvaða starfsheiti sem honum sýnist muni helst ganga í augu þess sem bréfinu er ætlað. Þetta er mikill háskaleikur og þarf ekki að fjölyrða um hvaða áhrif það getur haft á okkar annars góða orðstír ef það kemst í hámæli erlendis að varhugavert sé að taka mark á hinum ýmsu bréfum sem undirrituð eru af íslenskum ráðherrum því það sé í fyrsta lagi ekkert gefið að viðkomandi sé ráðherra þess málaflokks sem hann þó undirritar fyrir og einnig vegna þess að það er ekkert víst að ráðuneytið sé yfir höfuð til á Íslandi. Margir hafa siðferðisbrestir íslenskra ráðamanna verið í gegnum tíðina, en ég hygg að þarna séu öll fyrri met slegin. Góðir áheyrendur. Eins og ég sagði hér fyrr í ræðu minni eiga heimilin og atvinnulífið í landinu nú afar erfitt uppdráttar. Það þarf ekki annað en fletta upp í dagblöðum til þess að sjá stöðuna. Langir listar yfir nauðungaruppboð og gjaldþrot bæði heimila og fyrirtækja orðið daglegt brauð. Fyrir þessu eru ýmsar ástæður. Kjaraskerðing með tilheyrandi kaupmáttarrýrnun ásamt vaxtastefnunni er að yfirkeyra heimilin í landinu að ógleymdri skattpíningunni sem ríkisstjórnin skellir yfir okkur með bros á vör. Atvinnureksturinn fær ekki að búa við eðlileg rekstrarskilyrði, vaxta- og fjármagnskostnaður er að drepa allt frumkvæði manna. Eigið fé fyrirtækja er nú víðast að verða upp urið og ekki nokkrum heilvita manni dettur í hug að leggja fé sitt í hlutabréf þegar í fyrsta lagi er arðbærara að vista fé í næsta banka og í öðru lagi þarf að greiða skatt af arði. Þannig er ljóst að hvatinn til þess að leggja fé í fyrirtæki í formi hlutabréfakaupa, og þar með að stuðla að uppbyggingu atvinnulífsins, er ekki til staðar. Enda er stefnt að því leynt og ljóst af ríkisstjórninni að knésetja atvinnureksturinn í landinu, gera hann allan meira eða minna háðan ríkisvaldinu þannig að þeir geti síðan deilt og drottnað eins og í fyrirheitna ríkinu, Sovétríkjunum. Öllu skal miðstýrt og allt frumkvæði skal drepið. Frjálslyndi hægriflokkurinn vill sjá nýjan hugsanagang í íslenskum stjórnmálum. Íslenska þjóðin hlýtur að vera búin að átta sig á því að það þarf ferska vinda inn í íslensk stjórnmál. Þessir herrar hér og þeirra flokkar eru gjörsamlega úr takt við tímann. Þeir hafa fengið að prófa sig, hafa sjálfsagt átt sína góðu tíma, en mínir ágætu herrar: Ykkar tími er liðinn. Hann er löngu liðinn og það er kominn tími til þess að þið áttið ykkur á því. Frjálslyndi hægriflokkurinn hafnar því að fjárlög skuli afgreidd með halla. Við mótmælum því að yfirfæra vanda dagsins í dag yfir á börnin okkar. Við viljum vera menn til þess að takast á við vandann en ýta honum ekki á undan okkur eins og núverandi valdhafar gera. Hæstv. fjmrh. segir þetta einmitt mjög oft, að hann vilji ekki að börnin okkar þurfi að standa undir greiðslum af gjörðum okkar. Mér liggur nú við að spyrja ráðherrann að því hverjir hann haldi að komi til með að greiða óráðsíu hans í fjármálastjórn landsins. Það verða börnin okkar. Við skulum hins vegar vona að börnin okkar hugsi betur til okkar í ellinni heldur en þessir háu herrar hugsa til aldraðra í dag. Hér líður mörgum illa, sligaðir af fjármagnsáhyggjum, sligaðir af vinnu, eðlilegt heimilislíf nánast úr sögunni og fólk flýr land í meira mæli en um langan tíma. Þessu er hægt að breyta en það kostar átak. Við erum tilbúnir í það og við hvetjum ykkur sem á þessa umræðu hlýðið að leggja ykkar lóð á vogarskálarnar. Verðum samferða inn í nýja tíma. Fyrsta skrefið í þá átt er að losna við þessa ríkisstjórn. Hæstv. forseti. Það er krafa meginþorra landsmanna að þessi ríkisstjórn víki. Undir þá kröfu tek ég heils hugar. Meginástæðan er sú að allur almenningur í landinu vantreystir þessari ríkisstjórn og það geri ég einnig.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegur forseti. Þegar Þorsteinn Pálsson og Sjálfstfl., sem skildu eftir sig mesta efnahagslega stórslys á þjóðbraut okkar Íslendinga, flytja nú vantraust á þessa ríkisstjórn, sem staðið hefur með miklum árangri í björgunarstarfinu miðju, þá er einna helst hægt að líkja því við það þegar brennuvargarnir sjálfir kjósa að flytja vantraust á slökkviliðið. Sjálfstfl. lét eld hinnar hörðu peningahyggju fara um íslenskt efnahagslíf. Hann skapaði hér brennu vaxta í íslenskum atvinnufyrirtækjum. Hann skapaði hér bál hugsanlegs atvinnuleysis og slíka byggðaröskun að íbúar landsbyggðarinnar líktu því helst við það að landið væri að sporðreisast. Fyrir rösku ári síðan voru allir forustumenn atvinnulífsins á Íslandi sammála um þann dóm að atvinnulíf Íslendinga væri að stöðvast, að fjöldaatvinnuleysi 10--20 þúsund landsmanna blasti við, að gjaldþrot væri það sem fram undan væri í flestum atvinnugreinum okkar Íslendinga. Þetta var dómur forustumanna atvinnulífsins, þess kjarna sem Sjálfstfl. hefur helst byggt tilveru sína á. Og nú, rösku ári síðar, koma þessir sömu menn hingað í þennan sal og flytja vantraust á ríkisstjórnina, sem hefur snúið þessari þróun við, og segja við þjóðina: Er ekki tími til kominn að við fáum á nýjan leik að fara eldi um efnahagslíf Íslendinga? Brennuvargarnir vilja fá að taka við af slökkviliðinu þegar okkur hefur tekist að slökkva þeirra elda, hreinsa til í rústunum og flytja nýtt timbur á brunastaðinn til að reisa þar annað og traustara hús. Við skulum aðeins víkja að því fáeinum orðum hver er munurinn á því sem við blasti og því sem blasir við í dag. Í stað þess fjöldagjaldþrots sem blasti við sjávarútvegi og fiskvinnslu á Íslandi eru nú allir forsvarsmenn sjávarútvegsins í landinu sammála um að það hafi tekist að snúa þróuninni við. Í fyrsta skipti í langan tíma sýnir fiskvinnslan hagnað og atvinnurekendur í sjávarútvegi, fólkið í sjávarplássunum getur treyst því að fyrirtækin gangi á næstu mánuðum og árum. Vaxtabálið sem geisaði með 15--20% raunvöxtum á gráa markaðnum hefur verið slökkt. Vextirnir á gráa markaðnum hafa hrunið, raunvextirnir í bankakerfinu eru 4--5% lægri en þeir voru þegar stjórnin tók við. Þensluæðið í hagkerfinu öllu hefur verið slökkt og í staðinn er kominn nýr stöðugleiki sem birtist í jafnvægi á peningamarkaðnum, betri stöðu í bankakerfinu en um langan tíma og þeirri umtalsverðu staðreynd að vöruskiptajöfnuður okkar Íslendinga verður í ár í fyrsta skipti síðan 1986 hagstæður, jákvæður um hvorki meira né minna en 5--8 milljarða kr. Við flytjum nú í fyrsta skipti í þrjú ár meira út en við flytjum inn. Í stað eyðslustefnunnar er komin sóknarstefna í atvinnulífi og útflutningi. Það mætti lengi fara yfir þetta svið. Það mætti lengi telja fram þær umtalsverðu breytingar sem nú eru að skapa þau þáttaskil að í reynd stöndum við Íslendingar í dag í þeim sporum að í fyrsta skipti á þessum áratug getum við sagt með sanni að það hafi tekist að skapa hér raungengisstöðu sem gæti staðist á næsta ári með óbreyttu raungengi, stöðugleika í verðlagi, lítilli verðbólgu, 5--6% verðbólgu, jákvæðum viðskiptum við útlönd, lágum vöxtum í samræmi við það sem tíðkast í viðskiptalöndum okkar, jafnvægi í hagkerfinu í heild. Þann möguleika höfum við nú, rösku ári eftir að við tókum við mesta efnahagslega stórslysi í hagstjórn Íslendinga í langan tíma. Verk þessarar ríkisstjórnar tala því sínu máli. Hún getur óhrædd lagt þau undir dóm hverra sem er, hvar sem er. En verkin eru rétt byrjuð. Nú blasir við okkur það að hefja víðtæka endurreisn í íslensku efnahagslífi á hinum nýja grunni sem ríkisstjórnin hefur lagt. Og það er mjög mikilvægt að við þau þáttaskil skuli við næstu áramót verða framkvæmd hér víðtækasta skattkerfisbreyting sem Íslendingar hafa upplifað um langan tíma þegar virðisaukaskatturinn leysir söluskattinn af hólmi. Virðisaukaskatturinn mun styrkja útflutningsgreinar Íslendinga, sjávarútveginn sérstaklega og samkeppnisiðnaðinn allan. Hann mun hafa í för með sér lækkun á verðlagi vegna þess að skatturinn hefur þann innbyggða eðliseiginleika að leiða jafnt og þétt til lækkandi vöruverðs. Ríkisstjórnin hefur í dag tekið þá mikilvægu ákvörðun að virðisaukaskatturinn mun taka gildi um næstu áramót og verða 24,5% eða lægri en sá söluskattur sem hér hefur verið við lýði um langan tíma. Þessi ákvörðun ein og sér mun hafa það í för með sér að frá og með næstu áramótum lækkar allt matvöruverð í landinu um rúmlega 2% en verð á algengum innlendum matvælum lækkar sérstaklega, um 8--9% vegna þess að ígildi 14% lægra þreps verður á hinum algengu matvælum okkar Íslendinga. Þessi breyting verður þess vegna mikilvægt framlag til þess að stíga það skref að um leið og hinn efnahagslegi stöðugleiki heldur innreið sína, þá verði lækkandi vöruverð á öllum matvælum í landinu. En ríkisstjórnin hefur um leið ákveðið mikilvægt skref til tekjujöfnunar í okkar landi vegna þess að hún hefur ákveðið í dag að fjármagna þessa breytingu með því að breyta tekjuskattinum á þann hátt að hækka prósentuna en breyta um leið barnabótum og skattfrelsismörkum og persónufrádrætti á þann veg að skattbyrði lágtekju- og miðlungstekjufólks mun ýmist léttast eða standa óbreytt, en skattbyrði hátekjufólks mun aukast. Eða með öðrum orðum: Það eru fyrst og fremst þeir sem betur eru settir í þjóðfélaginu sem munu bera þessar byrðar, en barnmargar fjölskyldur, lágtekjufólk, þeir sem búa við heimili þar sem maturinn er ríkur þáttur í heimilisútgjöldunum, munu styrkja sína efnahagslegu stöðu. Þannig sýnir þessi ríkisstjórn í verki að hún er tekjujöfnunarstjórn, hún er stjórn sem beitir skattkerfinu til þess að styrkja hag almennings í landinu á sama tíma og hún stígur fyrstu skrefin í að flytja áherslurnar frá hinu allt of háa hlutfalli óbeinna verðlagsskatta hér á Íslandi yfir í sanngjarnara og skynsamlegra hlutfall beinna skatta, en það er breyting sem allir helstu efnahagsráðgjafar, sem um eðli íslenska hagkerfisins hafa fjallað, hafa eindregið ráðlagt íslenskum stjórnvöldum í langan tíma að framkvæma. Sjálfstfl. hefur á undanförnum vikum leikið mikinn skollaleik í kringum þennan virðisaukaskatt. Sjálfstfl. stóð hér í þingsalnum fyrir nokkrum dögum síðan og sagði það rangt hjá mér að Sjálfstfl. hefði gert tillögu um 25% virðisaukaskatt. Og Halldór Blöndal, sem hér fór upp fyrr í kvöld, krafðist þess utan dagskrár á Alþingi að ég bæðist opinberlega afsökunar á því að leyfa mér að fara með þá rangfærslu, sem hann kallaði svo og formaður Sjálfstfl. kom síðan í kjölfarið, að Sjálfstfl. hefði gert tillögu um 25% virðisaukaskatt. En viti menn, í dagblaðinu Pressunni í dag viðurkennir þessi sami Halldór Blöndal að það hafi verið rétt hjá mér að Sjálfstfl. flutti á haustdögum tillögu um 25% virðisaukaskatt eða með öðrum orðum: Sjálfstfl. hefur flutt þá stefnu að hafa hér hærri virðisaukaskatt en ríkisstjórnin mun leggja til í því frv. sem ég flyt hér á Alþingi eftir helgina. Það er því stefna Sjálfstfl. að hafa hér á Íslandi það sem þeir hafa kallað sjálfir hæsta virðisaukaskatt í veröldinni. Það er okkar hlutverk hins vegar að lækka söluskattinn með lægri virðisaukaskatti, stuðla að lækkun vöruverðs með skattkerfisbreytingu og flytja skattbyrðarnar yfir á herðar þeirra sem hæstar hafa tekjurnar og meira bera úr býtum í okkar þjóðfélagi. Þannig sýnir þessi stjórn í verki að hún er jöfnunarstjórn. Þannig sýnir hún í verki að hún er félagshyggjustjórn. Þannig sýnir hún í verki að henni er treystandi fyrir efnahagslegum stöðugleika. Þannig sýnir hún í verki að hún getur ráðið við eitthvert mesta erfiðleikatímabil í efnahags- og atvinnusögu Íslendinga. Og þannig sýnir hún í verki að hún ein getur endurreist atvinnulíf Íslendinga á nýjan veg og skapað grundvöll fyrir bættum lífskjörum í okkar landi. Það á ekki að hleypa brennivörgunum aftur að. Það á ekki að lofa þeim að fara á ný með eldfærin um íslenskt efnahagslíf. Þess vegna er þessi ríkisstjórn aðeins rétt að byrja sitt verk. Hún á lengi eftir að halda áfram að bæta kjör fólksins í landinu og treysta stoðir okkar efnahagslega sjálfstæðis. --- Góða nótt.

Menntamálaráðherra (Svavar Gestsson) Virðulegi forseti. Góðir Íslendingar. Það er nokkuð sérkennilegt að hlusta hér á talsmenn stjórnarandstöðunnar tala í kvöld. Þeir tala um það að lífskjör hafi versnað. Já, kaupmáttur hefur minnkað. Þeir tala um að það sé vandi víða í byggðarlögunum og í fyrirtækjunum. Já, það er víða um að ræða vandamál af ýmsu tagi þrátt fyrir það að margt hafi vel tekist í tíð núv. ríkisstjórnar. En þegar þessir talsmenn stjórnarandstöðunnar eru að ráðast á ríkisstjórnina, þá er engu líkara en að þeir hafi í raun og veru lausn á öllum þessum vandamálum. Þeir belgja sig út með þeim hætti að maður gæti haldið að þeir gætu á svipstundu hækkað kaupið, á svipstundu leyst vanda ríkissjóðs, á svipstundu lækkað skuldir þjóðarbúsins, á svipstundu aukið samneysluna í landinu, á augnabliki leyst úr vanda bænda, byggðarlaga, loðdýraræktar og laxeldis. En hvað kemur svo í ljós í þessari umræðu hér í kvöld þar sem þrír stjórnmálaflokkar, Sjálfstfl., Kvennalisti og Frjálslyndi hægriflokkurinn, flytja vantrauststillögu á ríkisstjórnina? Hvað er það sem kemur í ljós? Það eru engar tillögur af neinu tagi, engar hugmyndir af neinu tagi um það hvernig eigi að takast á við þann vanda sem um er að ræða í íslensku efnahagslífi, enda kemur það út af fyrir sig ekki á óvart. Ég fór vandlega yfir málalista Sjálfstfl. frá yfirstandandi þingi. Þar eru engar tillögur um lausn á þeim erfiðleikum sem núv. ríkisstjórn er að takast á við. Engar tillögur. Þar er moð af fyrirspurnum um allt á milli himins og jarðar, en engar raunverulegar tillögur til að takast á við vanda af neinu tagi. Einu tillögurnar sem Sjálfstfl. hefur flutt hér í vetur og í fyrra eru þær að það eigi að fella gengið enn frekar en þó hefur verið gert. Eina tillagan er í raun og veru sú að það þurfi að skerða lífskjörin enn frekar og ég spyr: Er það þannig að stjórnarandstaðan sameinist um þessa stefnu enn frekari lífskjaraskerðingar í þessu landi? Telja menn ekki að staðan sé þegar orðin nógu erfið víða? Nei, auðvitað er það ekki svo að þessi tillöguflutningur sem hér liggur fyrir sé trúverðugur að neinu leyti, þvert á móti. En meðan þessu moldviðri er þyrlað hér upp liggur það fyrir að ríkisstjórnin hefur á ýmsum sviðum á síðustu missirum verið að ná margvíslegum árangri. Fjmrh. rakti þar nokkra þætti áðan. Ég get í þeim efnum bent á atriði eins og ákvarðanir um álagningu skatta á fjármagnstekjur, eins og ákvarðanir um lægri skatta af algengustu matvælum heimilanna, lægri skatta af menningu. Ég get nefnt í því sambandi frá undanförnum mánuðum átak sem gert var til að stórherða og bæta innheimtu söluskatts. Ég get nefnt átak í samgöngumálum, jarðgangagerð. Ég get nefnt þær ákvarðanir sem teknar hafa verið í landbúnaðarmálum til að stuðla að samstöðu neytenda og bænda í þessu landi. Ég get nefnt ákvarðanir um stofnun umhverfisráðuneytis og ég get nefnt hér líka þætti eins og þá staðreynd að fyrir liggur nú í meginatriðum ný íslensk skólastefna sem hefur verið að myndast með stuðningi kennara og uppeldisstétta í öllu landinu. Skólastefna sem tekur til allra skólastiganna: leikskóla, grunnskóla, framhaldsskóla, háskólastigs. Ég get í þessu sambandi líka bent á átak í uppbyggingu menningarstofnana sem er auðvitað líka hluti af stefnu þessarar ríkisstjórnar. Í því sambandi get ég bent á að á þessu ári og því næsta verður varið meira fjármagni til uppbyggingar Þjóðarbókhlöðunnar þrátt fyrir erfiðleikana en nokkru sinni hefur verið gert. Með þessum áherslum í menningarmálum og í menntamálum er verið að leggja grunninn að því að treysta stolt íslensku þjóðarinnar þannig að hún geti betur sem menningarþjóð, sjálfstæð íslensk menningarþjóð, ráðið við þau verkefni sem fram undan eru. Þess er hollt að minnast einmitt nú þegar 1. des. fer í hönd. Þess er hollt að minnast einmitt nú þegar ný heimsmynd blasir við, þegar múrarnir eru að hrynja. Það er hollt að fara yfir stöðuna einmitt við þessar aðstæður og minna á þá staðreynd sem fram kemur í stefnu okkar alþýðubandalagsmanna að við hljótum við núverandi aðstæður að leggja á það megináherslu að treysta og tryggja á öllum sviðum sjálfsforræði íslensku þjóðarinnar. Við þessar aðstæður, sem nú eru í heimsmyndinni sem blasir við, væri fráleitt að reyra Íslendinga fasta inn í erlend efnahagsbandalög af hvaða tagi sem þau eru. Við þurfum þvert á móti að leggja á það áherslu að nýta það svigrúm sem hin nýja heimsmynd skapar til þess að Íslendingar geti nýtt sérstöðu þessarar þjóðar. Og ég vil af þessu tilefni, virðulegi forseti, góðir landsmenn, fagna því auðvitað alveg sérstaklega að svo virðist sem Alþfl. sé í þessum málum að mörgu leyti að vitkast. Hann er að losa sig við eilífðarsamfylgdina með íhaldinu sem hefur staðið um nokkurra áratuga skeið. Það er auðvitað sérstakt fagnaðarefni. Ég held að miðað við þær aðstæður sem nú liggja fyrir þá sé brýnast af öllu fyrir þjóðina að hún eigi ríkisstjórn og hún eigi forustu sem er tilbúin til þess að vinna sig út úr þeim vanda sem blasir við, eigi forustu sem gerir sér grein fyrir því að vandinn er í meginatriðum tvíþættur: Annars vegar er um að ræða utanaðkomandi vanda, hins vegar er um að ræða þann vanda sem blasir við vegna stjórnarstefnu ríkisstjórnar Þorsteins Pálssonar og vegna ákvörðunarinnar um alfrjálsa vexti 1984. Þetta eru meginvandamálin sem við er að glíma í íslenskum efnahags- og atvinnumálum. Til þess hins vegar að ríkisstjórnin ráði við þennan vanda til frambúðar, sem hún verður að gera, verður að vera unnt að skapa samstöðu, víðtæka samstöðu, ekki aðeins þeirra stjórnmálaafla sem að ríkisstjórninni standa, heldur líka launamannahreyfingarinnar í þessu landi. Þá mun okkur takast að leysa úr þessum vandamálum. Þá mun okkur takast ekki einasta að kolfella þessa vantrauststillögu heldur að þessi stjórn starfi með farsælum hætti út þetta kjörtímabil og líka það næsta. Ég þakka þeim sem hlýddu.

Hagstofuráðherra (Júlíus Sólnes) Virðulegi forseti. Þessi vantrauststillaga sem hér er til umræðu er furðuleg. Að stærsti stjórnmálaflokkur þjóðarinnar skuli sýna slíkt ábyrgðarleysi að flytja till. um vantraust á ríkisstjórnina vegna ímyndaðs ágreinings innan hennar um afstöðu til viðræðna EFTA-ríkjanna og Evrópubandalagsins er alveg ótrúlegt. Þetta upphlaup hefur valdið samstarfsaðilum okkar bæði í Brussel og í Genf hugarangri og gert þátttöku okkar Íslendinga í hinum sameiginlegu viðræðum tortryggilega. Það getur orðið erfitt fyrir Íslendinga að endurheimta það traust sem við höfðum áunnið okkur. Hér er verið að vinna gegn hagsmunum Íslands vegna þess eins að Sjálfstfl. unir hag sínum illa utan ríkisstjórnar. Flokkurinn kann ekki að vera í stjórnarandstöðu þar sem málefnaleg gagnrýni skal höfð í fyrirrúmi. Flokkurinn er því í raun að flytja vantraust á sjálfan sig. Fyrir hönd Borgfl. vil ég lýsa yfir fyllsta trausti á hæstv. utanrrh. og hvernig hann hefur haldið á málum í þeim flóknu og erfiðu viðræðum milli EFTA- og Evrópubandalagsríkjanna sem hann hefur leitt sem formaður ráðherranefndar EFTA-landanna. Við erum ánægð með þann farveg sem þessar viðræður hafa verið í og hvernig fyrirhugað er að halda þeim áfram. Þær hafa þegar skilað miklum árangri og eru sögulegur viðburður í langri sögu Evrópuríkja. Á það má minna að sl. vor heyrðust efasemdarraddir frá Svíum en einhverjir þar töldu að Íslendingar mundu ekki valda þessu forustuhlutverki. Nú heyrist að Svíar hafi af því nokkrar áhyggjur að þegar þeir taka við formennsku í ráðherranefnd EFTA um næstu áramót muni þeim veitast það erfitt að fylgja fordæmi okkar. Ein höfuðkrafa sjálfstæðismanna á þingi þessa dagana er að heimta tvíhliða viðræður við Evrópubandalagið um fisk. Hafa þeir á þennan hátt reynt að halda því fram að hagsmunir Íslands hafi ekki verið nægilega vel tryggðir. Ég get kannski rifjað það upp að sl. vetur sat ég við hliðina á háttsettum embættismanni úr utanríkismáladeild Evrópubandalagsins í hádegisverðarveislu sem Henning Christophersen, einn af varaforsetum framkvæmdastjórnar Evrópubandalagsins í Brussel, hélt nokkrum íslenskum þingmönnum sem þar voru á ferð. Talið barst að útflutningi á íslenskum fiskafurðum til Evrópubandalagsins og þeim tollamúrum sem t.d. saltfiskverkendur eiga við að stríða. Embættismaðurinn hljómaði eins og slitin grammófónplata sem hjakkaði í sama farinu: Fyrir frjálsan innflutning á fiskafurðum verða Íslendingar að láta Evrópubandalagsríkjunum í té fiskveiðiheimildir í íslenskri fiskveiðilögsögu. Þannig hljómaði grammófónplatan. Tillaga sjálfstæðismanna gengur því væntanlega út á það að þeir vilja eiga tvíhliða viðræður við slitnar grammófónplötur. Að undanförnu hafa nefnilega farið fram slíkar tvíhliða viðræður við æðstu ráðamenn Evrópubandalagsins. Nægir að minna á að fyrir þremur vikum síðan kom sjálfur Mitterrand Frakklandsforseti í stutta heimsókn hingað til lands. Var honum gerð grein fyrir sérstöðu Íslendinga í sambandi við verslun með fisk og þeirri lífsnauðsyn sem það er þjóð okkar að halda óskertum yfirráðarétti yfir helstu auðlind okkar. Sömuleiðis hefur hæstv. sjútvrh. átt í tvíhliða viðræðum við sjávarútvegsráðherra Evrópubandalagsríkjanna um kröfur Íslendinga um frjálsan aðgang að mörkuðum þeirra fyrir fiskafurðir okkar. Hafa þeir sýnt málum okkar mikinn skilning og þar þokast í rétta átt. Síðast en ekki síst má minnast á það samkomulag meðal EFTA-ríkjanna að frjáls verslun með fisk væri sameiginleg krafa þeirra í viðræðum við Evrópubandalagið. Ætli hagsmunum Íslands sé ekki betur borgið með þessum viðræðum en viðræðum við slitnar grammófónplötur. Eftir er svo að sjá hvernig þessar viðræður þróast næstu mánuðina. Það er full samstaða um það í ríkisstjórninni að halda þeim áfram enda hefur öllum fyrirvörum sem við Íslendingar viljum gera verið komið rækilega til skila. Ekkert skref verður stigið í þessum viðræðum án samráðs bæði við ríkisstjórn og Alþingi. Þannig er hvenær sem er hægt að grípa til ráðstafana ef mál þróast þannig að okkur mislíki. Borgfl. vill leggja áherslu á eitt atriði í sambandi við þessar viðræður. Við viljum ekki undir neinum kringumstæðum lokast inni í einhverju tollavarnarbyrgi í Evrópu sem komi til með að hindra eðlileg viðskipti okkar við aðra heimshluta. Við viljum þvert á móti rækta þau viðskiptasambönd sem við höfum þegar náð í Japan og öðrum Austurlöndum fjær. Viðskipti okkar við Bandaríkin og Kanada, Rússland og önnur Austur-Evrópulönd, eru okkur afar mikilvæg og mega ekki undir neinum kringumstæðum líða fyrir hugsanlega samninga við Evrópubandalagið. Við erum hins vegar ekki í neinum vafa um að við erum á réttri leið, eins og Sjálfstfl. orðar það stundum, í þessum viðræðum og treystum því að þær muni skila miklum árangri fyrir land og þjóð um langa framtíð. Á fundi ríkisstjórnarinnar í dag náðist samkomulag um endanlega útfærslu á virðisaukaskattskerfinu sem mun taka gildi um næstu áramót. Það er okkur borgaraflokksmönnum mikið gleðiefni að þar með er fyrsta skrefið stigið til að lækka skatt á matvælum. Enn fremur er því lýst yfir að unnið verði að því að kanna tveggja þrepa virðisaukaskattskerfi sem gæti tekið gildi um áramótin 1990--1991 þar sem matvæli verði í lægra skattþrepi. Borgfl. vakti fyrstur máls á tveggja þrepa virðisaukaskattskerfi á þingi sem leið til að koma matvælum undan allt of mikilli skattlagningu. Nú er árangur þessarar baráttu að koma í ljós. Fimm þingmenn Borgfl. hafa þannig fengið meiru áorkað í þessu efni en átján þingmenn Sjálfstfl. sem gátu ekki hreyft við matarskattinum og urðu að hrökklast úr ríkisstjórn. Nú er lag. Allar aðstæður í efnahagslífinu eru þannig að hægt er að ná verðbólgunni niður fyrir 10% á næstu mánuðum ef friður fæst um þær aðgerðir í efnahagsmálum og atvinnumálum sem verið er að vinna að til ómældra hagsbóta fyrir atvinnulífið og fólkið í landinu. Við megum ekki missa af þessu tækifæri. Við skulum því vona að stjórnarflokkarnir beri gæfu til að standa fast saman svo þetta takist. Ef tækist að knýja fram kosningar á næstu mánuðum mundi allt fara úr böndum og verðbólgan rjúka upp á nýjan leik. Það gæti liðið langur tími, mörg ár, þangað til annað eins tækifæri sem þetta kemur aftur. Því þótti mér það afar athyglisvert þegar ég heyrði mektugan sjálfstæðismann segja við mig á dögunum: Þið verðið að komast fram úr þessu. Mér þykir nefnilega vænna um kassann í fyrirtækinu mínu en kjörkassa Sjálfstfl. Frú forseti. Þessi þáltill. um vantraust á ríkisstjórnina er hreint rugl. Hún hefur við engin rök að styðjast. Hún er beinlínis skaðleg hagsmunum Íslendinga. Hana ber að fella. Ég þakka áheyrnina.

Aðalheiður Bjarnfreðsdóttir Virðulegi forseti. Góðir áheyrendur. Sú vantrauststillaga sem hér liggur fyrir verður varla tekin alvarlega af þeim sem þekkja til vinnubragða hv. stjórnarandstöðu á þessu þingi. En áður en ég ræði það hverf ég til sumarsins 1987 þegar ríkisstjórn var mynduð undir forsæti formanns Sjálfstfl., hv. 1. þm. Suðurl. Þorsteins Pálssonar. Sú stjórn tók við völdum eftir mikið góðæri. Góðæri, sem gekk þó fram hjá mörgu vinnandi fólki en blómstraði á borðum braskaranna eftir að fjármálaráðherrar Sjálfstæðisflokksins gáfu vextina frjálsa. Þetta vaxtafrelsi frjálshyggjunnar leiddi af sér hrun atvinnuveganna og ómældar þjáningar einstaklinga og fjölskyldna sem misstu eigur og æru. Þó allir ættu að sjá hvert stefndi ýtti Þorsteinn Pálsson vandanum frá og þegar allt var komið í strand sigldi hann líka í strand og gaf allt frá sér. Við þessar erfiðu aðstæður var fyrri ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar mynduð, án þess að hafa meiri hluta í báðum deildum. Hún byrjaði, eins og kunnugt er, með að reyna að rétta við undirstöðuatvinnugreinarnar og forða með því alvarlegri byggðaröskun og stórfelldu atvinnuleysi. Þetta tókst með aðstoð Borgfl. Seinni ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar, sem mynduð var í haust með þátttöku Borgfl. byggir á svipuðum grunni en með auknum liðstyrk. En hvað hefur stjórnarandstaðan lagt fram í atvinnu- og efnahagsmálunum? Ekkert. Hreint út sagt ekkert. Stærsti stjórnmálaflokkurinn á þingi leggur ekkert fram. Sá flokkur, sem hefur hælt sér af því að vera í nánustu sambandi við atvinnuvegina, hefur eiginlega ekkert að segja nú í efnahags- og atvinnumálum. Að þvælast fyrir málum með endalausum uppákomum, utandagskrárumræðum um allt og ekkert, og ef það tekst ekki nógu vel er eins og hálfur þingheimur sé á puttaferðalagi, talandi um þingsköp í tíma og ótíma, að því er virðist oftast í þeim tilgangi að tefja afgreiðslu mála. Þetta er þeirra tillegg til þjóðfélagsmála. Er þetta nú til að auka virðingu Alþingis? Voru þingmenn kosnir til þessara verka? Og um hvað vilja þeir kjósa? Má maður spyrja um úrræðin? Ef leggja á í kosningar nú glatast sá árangur sem orðið hefur. Öryggisleysið eykst og verðbólgan leikur lausum hala. Ef svo fer eftir þann slag á frjálshyggjan leikinn. Þá verður þröngt fyrir dyrum hjá alþýðu manna. Nú fara í hönd erfiðir kjarasamningar. Það veltur mikið á hvernig þeir eru leiddir á báðar hliðar. Launabilið í landinu er orðið að þjóðarböli. Það er rétt sem haft er eftir Þórarni í Vinnuveitendasambandinu: Vinnuveitendur hafa aldrei litið á það sem hlutverk sitt að jafna launamisréttið. Það er hlutverk launþegasamtakanna. Enn hefur þó mikið vantað á að þau væru nógu samstillt og það hefur orðið æ meira áberandi að hver vill skara eld að sinni köku. Verkalýðshreyfingin virðist nú vera að ná betur saman. Nú þarf að halda dampinum: Vinna að lækkandi kostnaði heimilanna, auknum félagslegum umbótum og lækkun vaxta sem eru að sliga heimili unga fólksins ekki síður en atvinnuvegina. Sú stjórn sem nú situr er líklegri til að taka þeim málum vel en sú sem e.t.v. tæki við undir forsæti Þorsteins Pálssonar. Berum við ekki gæfu til þess að vinna saman nú getur verið langt í annað tækifæri. Íslenska þjóðin er þrautseig og vinnufús. Hún hefur unnið sig út úr verri erfiðleikum en nú blasa við. Ég hlýt því að trúa að það takist einnig nú. Með þeim orðum kveð ég ykkur, góðir hlustendur, og býð góða nótt.

Dómsmálaráðherra (Óli Þ. Guðbjartsson) Hæstv. forseti. Góðir Íslendingar. Rösklega ár er síðan 1. flm. þeirrar vantrauststillögu sem hér er til umræðu baðst lausnar sem forsrh. fyrir sig og ráðuneyti sitt. Öllum þingheimi og raunar þjóðinni allri er í fersku minni hvernig sá viðskilnaður var. Sjaldan eða aldrei hefur ríkisstjórn hvellsprungið með jafnhrikalega stöðu atvinnulífsins um gjörvalla landsbyggðina. Rekstrarstöðvun blasti hvarvetna við og ástæðan var öllum sem vita vildu fullkomlega ljós. Hún lá í augum uppi. Mistök í ríkisstjórn, mistök í verkstjórn, mistök við það sem mestu skipti: Að búa atvinnulífinu lífvænleg skilyrði. Flutningur þessarar þáltill. sem hér er til umræðu er álíka stjórnviska. Eftir þrotlaust viðreisnarstarf allt sl. ár er árangurinn greinilegastur í rekstrarstöðu margra sjávarútvegsfyrirtækja. Sem dæmi má nefna að sjö fyrirtæki í útvegsbæ á landsbyggðinni, sem voru með nálega 460 millj. kr. tap 1988, skila tæplega 200 millj. kr. hagnaði miðað við milliuppgjör nú síðsumars. Breyting til batnaðar um 660 millj. kr. Hver maður getur sagt sér sjálfur hvaða áhrif til batnaðar slík breyting hefur í þeim bæ. Annað dæmi: Um 32 fyrirtæki sem voru með 1260 millj. kr. tap árið 1988 en skila nú 160 millj. í hagnað í milliuppgjöri. Batinn er 1 milljarður og 460 millj. kr. Vitaskuld eru hér margar samverkandi ástæður en ein þó sýnu þýðingarmest: Breytt stjórnarstefna. Og þegar svo tekst til um undirstöðuatvinnuveginn lætur árangurinn á öðrum vígstöðvum ekki á sér standa. Vöruskiptajöfnuður við útlönd hefur snarbatnað. Við flytjum nú meira út en inn í landið sem nemur 6800 millj. kr. fyrstu níu mánuði þessa árs. Staðan í þessu efni í fyrra var aðeins 100 millj. kr. Batinn er því 6 milljarðar og 700 millj. kr. Samkvæmt upplýsingum frá Þjóðhagsstofnun er botnfiskvinnslan nú rekin með 2,4% hagnaði en var með 4,8% tapi árið 1988. Flest bendir til þess að við séum að ná því jafnvægi í efnahagsmálum sem öllu skiptir fyrir atvinnulíf þjóðarinnar á næstu missirum. Sá árangur, sem þegar hefur náðst, er nánast undraverður og mjög óvenjulegur þegar tillit er tekið til þess óhjákvæmilega samdráttar sem hefur orðið í þjóðartekjum vegna minnkandi afla. Álíka árangur hefur líklega aldrei fyrr náðst hér á samdráttarskeiði og það án þess að verðbólga hafi aukist meira en raun ber vitni. Fulltrúar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins voru hér nýlega á ferð og luku lofsorði á þann árangur sem hér hefur náðst. En þýðingarmest er þó í þessu sambandi að þessi árangur, ásamt miklu betri stöðu atvinnumála almennt en spáð var, hefur náðst fyrst og fremst vegna samstöðu stjórnvalda um meginmarkmið. Og einmitt þess vegna geta menn á ýmsum sviðum horft til bjartari framtíðar og umfram allt betri vígstöðu til þess að takast á við margháttuð vandamál sem auðvitað eru í sjónmáli eins og oftast áður. Samstaða um meginmark þar sem hagsmunir hinna fáu þoka fyrir hagsmunum heildarinnar er það leiðarljós sem áfram þarf eftir að sigla. Og þegar það svo við bætist að flm. þessarar till. til þál. sem hér er til umræðu eiga ekkert eða a.m.k. fátt annað sameiginlegt en niðurrifs- og sundrungaráhugann, þá er augljóst hvaða tilgangi flutningur hennar þjónar. Hvergi örlar á samstöðu um úrræði meðal stjórnarandstöðunnar í þeim þýðingarmiklu málum sem nú brenna á þingi og þjóð. Engan grunar á þessari stundu hvílíkt óhappaverk það yrði atvinnulífinu og þar með þjóðarheildinni ef þessi þáltill. um þingrof yrði samþykkt. Hér er um svo mikið alvörumál að ræða að jafnvel flm. sjálfir hefðu trúlega aldrei borið hana fram ef nokkur von til samþykkis hefði verið fyrir hendi. Trúa mín er því sú að þá hefði á annan veg verið á málum haldið. Hæstv. forseti. Ég hef lokið máli mínu og býð góða nótt.

Stefán Valgeirsson Virðulegi forseti. Góðir Íslendingar. Þessi tillaga sem hér er til umræðu um vantraust á ríkisstjórnina er auðvitað ekkert annað en frumhlaup og getur ekki gert neitt annað en að skaða okkur út í frá. Þetta hlutu flm. að vita fyrir fram. Þeim hefur ekki dottið í hug að hún yrði samþykkt. Það getur ekki verið. Flm. tillögunnar virðast sammála um eitt, að ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar sé sú lakasta ríkisstjórn sem hefur setið að völdum. Þeir eru sammála um þetta. En við hverju tók þessi ríkisstjórn? Hún tók við strönduðu skipi. Áhöfnin hljóp í land. Fjármagnskostnaðurinn tvöfaldaðist eða meira en tvöfaldaðist á fyrstu mánuðum ríkisstjórnar Þorsteins Pálssonar og það segir enn til sín. Það er dálítið undarlegt að hlusta á þennan málflutning sem hér er. Hvar eru tillögurnar til úrbóta? Það er ekki það að allt sé í lagi, það er langt í frá. En það er rétt að sjávarútvegurinn, a.m.k. þeir sem verst eru settir þurfa ekki að borga í fjármagnskostnað nema sennilega, ja, ekki helming á við það sem áður var, þeir sem hafa fengið aðstoð í Atvinnutryggingarsjóði útflutningsgreina. En aðrir vextir eru nú nefndir lægri í þjóðfélaginu heldur en þeir eru í raun og veru. Það er eitt sem þarf að taka á og það er leyfi Seðlabankans við bankana að leggja 2% til viðbótar þegar skuldbreytt er. Þarna verður ríkisstjórnin að taka á. Menn verða líka að athuga að það er víða verið að gefast upp. Það eru víða gjaldþrot. Það er afleiðingin af þeirri vaxtastefnu sem var í tíð ríkisstjórnar Þorsteins Pálssonar og hefur því ekki enn tekist að lækka þessa vexti eins og þarf. Og það eru líka minni tekjur sem fólk hefur því að yfirvinnan hefur brostið þannig að þeir sem gerðu áætlanir fyrir tveimur til þremur árum um sína greiðslugetu sjá að þær hafa ekki staðist. En það þarf enginn að halda það að þingmenn muni samþykkja þessa tillögu. Það má minna á það að á landsfundi Sjálfstfl. fyrir skömmu var lögð fram skýrsla frá svokallaðri aldamótanefnd Sjálfstfl. Þar var lagt til að stefnt yrði að fullri aðild Íslands að Efnahagsbandalagi Evrópu. Á þessum sama fundi var varaformaður flokksins kosinn einmitt sá sem stjórnaði þessu verki, stjórnaði þessari skýrslu, þessum tillögum. Ég held að það sé ekki vilji meiri hluta þjóðarinnar að gerast aðili að Efanahagsbandalagi Evrópu og ég sakna þess mjög í þeim fyrirvörum sem eru á minnismiða frá hæstv. utanrrh. að það er enginn fyrirvari um einn liðinn, þ.e. vöruinnflutninginn. Það er ekki hægt að sjá á þessum fyrirvörum að það eigi að hindra innflutning t.d. á landbúnaðarvörum og þeir sem þekkja til í þessu þjóðfélagi vita hvað það þýðir fyrir landsbyggðina í heild ef svo fer. Hins vegar er það líka vitað að þetta eru viðræður EFTA við Efnahagsbandalagið, þetta eru könnunarviðræður. Og það verður ekki fyrr en 1992 sem gengið verður formlega frá þeim samningi þannig að það verður búið að kjósa til Alþingis áður en slíkur samningur verður gerður. Það er því nægur tími til þess að fylgjast með hæstv. utanrrh. ef það er svo að stjórnarandstaðan treystir honum ekki til þess að standa fyrir þeim samningum og halda áfram þar sínu verki. Það var í viðtali við Stefán Jón Hafstein, einn af okkar bestu útvarpsmönnum, að þegar talið barst að fjölmiðlafárinu sem beint er að stjórnmálaflokkum og einstaklingum og minnst á gróusögurnar, níðið og skáldskapargerðina, sem æðioft fela í sér ærumeiðingar, þá spurði Stefán Jón viðmælanda sinn: ,,Er þetta ekki bara pólitík?`` Er það tilfellið að fjölmiðlafólk og e.t.v. einhver hluti almennings sé farinn að trúa því að slík skrif, slíkur málflutningur sé bara pólitík? Gerir fólk sér ekki grein fyrir því hvað er átt við með orðinu pólitík? Ég hef skilið það orð svo að þeir sem eru pólitískir hafi mótaðar skoðanir á því hvernig eigi að breyta og bæta þjóðlífið, leggja grunninn að atvinnuuppbyggingu, minnka launamun, jafna lífsaðstöðu. Við sem viljum styrkja einstaklinginn og fjölskylduna með öllum tiltækum ráðum vitum hvað pólitík er. Það sem hér hefur verið upp talið eru áhersluatriði þeirra samtaka sem ég er fulltrúi fyrir. Margir hafa aðrar skoðanir og sumir hafa gagnstæðar skoðanir og auðvitað er það líka pólitík. Í mínu ungdæmi var misferli kallað misferli en ekki hrossakaup eins og nú er. Þá var líka talið að skattsvik væru ekki undanskot eins og nú er. Þá var líka talað um okur en ekki markaðsvexti. Þessar áherslubreytingar verða til þess viljandi eða óviljandi að menn gera sér ekki grein fyrir hvað er verið að tala um í raun og veru. Í þá daga var það talið drengskaparbrot ef það ekki stóð sem menn lofuðu enda var þá sagt: Orð skulu standa. Nú er víst þetta liðin tíð. Það sem hefur verið að gerast á milli austurs og vesturs er að það er verið að brjóta niður múrana. Á sama hátt verður okkar þjóð að brjóta múrana í sambandi við það að fjármagnið deili og drottni eins og nú er. Í grein í Morgunblaðinu sem Ólafur M. Jóhannesson skrifaði fyrir skömmu segir m.a.: ,,Maður, líttu þér nær, stendur skrifað og er nú komið að því að Íslendingar geri upp við flokksvaldið sem hefur ráðskast hér með flesta hluti í skjóli þeirrar kenningar að öll þjóðin sé innan vébanda flokkanna sem er svipuð lygi og að þjóðir Austur-Evrópu hafi gengið af fúsum vilja undir kommúnismann.`` Þetta stendur í Morgunblaðinu eftir Ólaf M. Jóhannesson. Ég vil vekja athygli á þessum orðum vegna þess að í okkar þjóðlífi, okkar gamla flokkakerfi er það þannig að flokkarnir þykjast eiga fólkið og stjórna samkvæmt því. En fólkið finnur yfirleitt ekki til þess að það eigi flokkana. Þess vegna er ekki um neitt að ræða fyrir fólkið annað en láta hlusta á sig og ef það ekki gengur, þá verða þeir að velja aðra forustu en hefur verið valin fram að þessu. Það eru mörg mál sem þyrfti að ræða í svona umræðu. Ég er á þeirri skoðun að það sé ekki hægt að komast út úr verðbólgunni nema með því móti að fella niður lánskjaravísitöluna. Það sé blátt áfram ekki hægt. Þess vegna verða stjórnarflokkarnir að skoða það mál niður í kjölinn. Ég stend líka í þeirri trú að kvótafyrirkomulagið í sjávarútvegi standist ekki öðruvísi en að byggðirnar fái einhvern hluta af þessum kvóta og þetta verður að skoða. Það verður líka að íhuga það vel og nákvæmlega hvernig á að fara að því að breyta grundvellinum í þjóðfélaginu á þann veg að þeir geti greitt eðlilega vexti. Það er ekki í dag. Vextirnir mega aldrei vera hærri en það sem atvinnureksturinn þolir á hverjum tíma og ef til þess er ætlast að þessir vextir séu greiddir, þá verður að breyta öllum grundvellinum. Það er alveg rétt sem hér hefur komið fram að launamunurinn er ógnvekjandi og það verður að taka á þeim málum á annan veg en hefur verið gert fram að þessu. Það er ekki hægt að líða það að hátekjustéttirnar geti komið í kjölfar kjarasamninga og fengið prósentvís í sumum tilvikum það sama og lágtekjustéttirnar. Það verður að fara að stjórna þessu þjóðfélagi. Það verður að líta á það að stjórna meira af réttlæti en gert hefur verið. Ég fagna þessari breytingu með tekjuskattinn. Þeir sem eru með hærri tekjur eru ekkert of góðir til þess að borga hærri skatt. En mér líst ekkert á þetta eina þrep í virðisaukaskattinum. Ég vantreysti því að sumir af þeim sem styðja þessa ríkisstjórn verði tilbúnir að lækka hann. Sannleikurinn er sá að það ætti ekki að vera neinn virðisaukaskattur eða skattur á brýnustu nauðþurftum þegnanna. Lágtekjufólkið þolir það ekki og það verður að taka tillit til þess. --- Góða nótt.

Friðrik Sophusson Virðulegur forseti. Ágætu áheyrendur. Sá maður sem var að víkja hér úr pontu, Stefán Valgeirsson, vitnaði þannig til framtíðarstefnu Sjálfstfl. að maður gæti haldið að hann hefði ekki lengur mann á launum til að lesa fyrir sig skjöl, svo ranglega fór hann með tilvitnun í það plagg sem hann kallar aldamótaplagg. Á síðustu dögum hefur sífellt betur komið í ljós að ríkisstjórnin veldur ekki verkefnum sínum. Sundurþykkja stjórnarflokkanna og hringlandaháttur ríkisstjórnarinnar hafa leitt til óvissu og upplausnar í þjóðfélaginu. Aðeins einum mánuði áður en lögin um virðisaukaskattinn eiga að taka gildi hafa stjórnarflokkarnir ekki komið sér saman um framkvæmd málsins. Forsrh. og aðrir ráðherrar hafa að vísu gefið það út nú að þeir hafi komið sér saman um 24,5% í virðisaukaskatt, það eigi að hækka tekjuskattinn en enginn veit um framkvæmdina enn. Og nú á að kanna málin frá ýmsum hliðum. Misvísandi samþykktir stjórnarflokkanna valda því að enginn getur treyst því að ákvarðanir stjórnvalda standi nema stundarbil. Eitt er þó alveg víst: Skattkerfisbreytingin sem nú kemur til með að eiga sér stað um áramótin verður notuð til þess að hækka skattana. Glundroðinn á stjórnarheimilinu að undanförnu hefur einnig leitt til þess að ríkisstjórnin þorir ekki að afla umboðs Alþingis til að geta tekið af fullri alvöru þátt í viðræðum við Evrópubandalagið. Í stað þess að leita víðtæks samstarfs á Alþingi og virða þannig þingræðið kaus ríkisstjórnin að þrengja umboð utanrrh. með fyrirvarabókun Alþb. í ríkisstjórninni. Þessi deila snýst um eðlilegt samráð. Hún snýst ekki um lögfræði eins og forsrh. hélt fram í sinni ræðu hér áðan. Það var nokkuð dapurlegt að horfa á utanrrh. setja sig í hlutverk hálfgrátandi píslarvotts og kenna Sjálfstfl. um það að hann hefði ekki komist til útlanda til að sinna skyldustörfum sínum. Nú vita allir, ekki einungis þingmenn, heldur fjölmargir aðrir, að ástæðan fyrir því og eina ástæðan fyrir því að Jón Baldvin Hannibalsson er staddur hér á landi í dag er sú að hann og ríkisstjórnin höfðu ekki komið sér saman um það hvernig þeir ætluðu að leggja á virðisaukaskattinn um áramótin. Það voru fundir í gær í ríkisstjórn og þingflokkum, það voru aftur fundir í dag, það voru fundir í nótt og a.m.k. tveir ríkisstjórnarfundir í dag. Það er af þessum ástæðum og þessum ástæðum einum sem hann er hér staddur í dag en ekki af þeim sem hann sjálfur hefur verið að reyna að halda fram. Þessu til staðfestingar má líta hér á DV í dag. Þar er mynd af tveimur herrum sem hafa verið að funda, síðast í morgun, til þess að reyna að ná saman um virðisaukaskattinn. Þessi með hattinn er Jón Baldvin Hannibalsson, þessi með skattinn er fjmrh., Ólafur Ragnar Grímsson. Svo kemur þessi maður hér upp og heldur því fram hálfgrátandi að það sé Sjálfstfl. að kenna að hann komist ekki úr landi. Nú gæti einhver sagt: Já, en aumingja maðurinn verður að vera hérna til að verja sig. Hann verður að koma hingað til að greiða atkvæði. Er það svo? Nei, það er ekki einu sinni svo vegna þess að fyrir tveimur dögum síðan tók hann inn varamann hér á Alþingi, Jón Braga Bjarnason, sem hefur atkvæðisréttinn og þið komið til með að sjá það, áheyrendur góðir, þegar þið sjáið atkvæðagreiðsluna hér á eftir, að það verður ekki Jón Baldvin Hannibalsson sem verður spurður álits á tillögunni heldur Jón Bragi Bjarnason. Það hlýtur að vera alvarlegt, virðulegur forseti, þegar menn seilast til skröksins til að bjarga eigin skinni frá því sem þeir hafa sjálfir kallað yfir sig. Það er fróðlegt að skoða loforðalista ríkisstjórnarinnar og bera loforð saman við efndirnar. Þegar ríkisstjórnin tók við völdum lofaði hún að treysta atvinnuöryggi í landinu. Hver er niðurstaðan? Hún er mesta atvinnuleysi í tvo áratugi. Ríkisstjórnin sagðist mundu verja kjör hinna lægst launuðu. Niðurstaðan er mesta kjaraskerðing sem hér hefur orðið um árabil. Ríkisstjórnin ætlaði að stuðla að stöðugleika í gengismálum. Niðurstaðan er stöðugt gengissig og sífelldar gengislækkanir. Ríkisstjórnin setti sér það mark að afgreiða fjárlög yfirstandandi árs með tekjuafgangi. Hvernig gekk það eftir? Jú, niðurstaðan er 5 milljarða kr. halli. Og nú á að afgreiða fjárlög næsta árs með meiri halla en áður hefur þekkst. Svo kemur fjmrh. hér í ræðustól, ber sér á brjóst og talar um árangur. Hver trúir þessum manni eftir að hafa fylgst með því hvernig hann hefur staðið sig í fjármálum ríkisins? Ríkisstjórnin sagðist mundu lækka vexti verulega. Niðurstaðan er sú að vextir fara hækkandi miðað við lánskjaravísitölu vegna ríkissjóðshallans sem hefur myndast, þrátt fyrir stóraukna skatta. Þetta er afleiðing handstýringar í vaxtamálum. Ríkisstjórnin boðaði jafnvægi í viðskiptum við útlönd. Niðurstaðan er sú að erlendar skuldir hafa aldrei verið meiri og fara enn vaxandi. Ríkisstjórnin sagðist ætla að fækka ráðuneytum til að gera stjórnkerfið einfaldara. Niðurstaðan er sú að nú á að stofna nýtt ráðuneyti fyrir Borgfl. sem var keyptur til fylgilags við ríkisstjórnina. Þannig hefur ríkisstjórnin svikið flest þau loforð sem hún gaf í upphafi. Hún hefur nú setið í 14 mánuði og getur ekki lengur kennt neinum öðrum um. Sannleikurinn er sá að ríkisstjórnin hefur gefist upp. Í lok þessarar umræðu fer fram atkvæðagreiðsla um þá tillögu hvort rjúfa skuli þing og efna til kosninga sem fyrst. Það verður athygli vert fyrir ykkur, áheyrendur góðir, að fylgjast með atkvæðagreiðslunni í ljósi yfirlýsinga þeirra stjórnarþingmanna sem hafa lýst yfir andstöðu við stefnu ríkisstjórnarinnar í ýmsum málum. Árni Gunnarsson sagði í haust að stjórnin væri ekki á vetur setjandi ef matarverð og fjármagnskostnaður lækkaði ekki. Nú stefnir í hærra matarverð og aukinn fjármagnskostnað. Það verður því fróðlegt að sjá hvernig þingmaðurinn greiðir atkvæði hér á eftir. Karvel Pálmason hefur marglýst yfir andstöðu sinni við ýmsar aðgerðir ríkisstjórnarinnar. Hvað skyldi hann gera? Hjörleifur Guttormsson hefur talað digurbarkalega um alla þá fyrirvara sem hann hefur í stjórnarsamstarfinu. Þorir hann að segja álit sitt í atkvæðagreiðslunni? Skúli Alexandersson var á móti núverandi stjórnarsamstarfi í upphafi. Ætlar hann að standa við það álit sitt þegar hann fær tækifæri til þess með atkvæði sínu? Ólafur Þ. Þórðarson hefur í skeleggri ræðu staðhæft að ríkisstjórnin fótum troði mannréttindi. Styður hann ríkisstjórnina þrátt fyrir það? Guðmundur G. Þórarinsson, Alexander Stefánsson og Stefán Guðmundsson hafa allir lýst óánægju með aðgerðir ríkisstjórnarinnar í efnahags- og atvinnumálum og lagt fram frjálslyndar tillögur sem ganga þvert á stjórnarstefnuna. Það verður fróðlegt að sjá hvorum megin hryggjar þeir liggja hér á eftir. Það er auðvitað ósköp auðvelt að firra sig ábyrgð á óvinsælum verkum ríkisstjórnarinnar í ræðu og riti. Það þarf hins vegar kjark og þor til að standa við orð sín þegar það skiptir máli. Þess vegna hljótum við að fylgjast vel með því hvernig þessir þingmenn greiða atkvæði í lok umræðunnar. Þeir hafa nú tækifæri til að fylgja sannfæringu sinni. Kjósi þeir hins vegar að verja stjórnina og koma í veg fyrir kosningar er ljóst að þeir bera fulla ábyrgð á ríkisstjórninni og geta ekki þvegið hendur sínar af gerðum hennar. Góðir áheyrendur. Á hverjum einasta degi erum við minnt á það í fréttum hvernig aðrar þjóðir auka einstaklingsfrelsi, athafnafrelsi og viðskiptafrelsi til að öðlast betri lífskjör, meiri farsæld og lífshamingju. Á meðan þessir atburðir eiga sér stað situr hér á landi ríkisstjórn sem skilur ekki kall tímans. Ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar er óvinsælasta ríkisstjórn sem hefur verið við völd frá því að mælingar hófust. Ríkisstjórnin situr í óþökk þorra þjóðarinnar og getur ekki veitt þá forustu sem nauðsynleg er ef við viljum njóta vinda frjálsræðisins sem nú leika um norðurálfu. Það sem heldur stjórninni saman er óttinn við frelsið og óttinn við kosningar. Það eina sem sameinar ríkisstjórnina er því óttinn við þjóðina sem vill kosningar og frjálslyndari ríkisstjórn. Forsenda þess að hægt sé að takast á við þau mikilvægu verkefni sem við blasa er að losa þjóðina við ríkisstjórnina. Það er kominn tími til að efla með þjóðinni þá bjartsýni og þann framtaksþrótt sem í henni býr. Til þess að svo geti orðið verður stjórnin víkja og kosningar að verða sem allra fyrst. --- Góðar stundir.

Páll Pétursson Frú forseti. Það eru að flestu leyti góð tíðindi, frá mínu sjónarmiði, að sjálfstæðismenn skyldu bera fram vantrauststillögu á ríkisstjórnina og velja til þess einmitt þessa daga. Það er ríkisstjórn og stjórnarflokkum kærkomið tækifæri til þess að gera þjóðinni grein fyrir málefnum sínum og stefnu og það eflir samstöðu og samhug stjórnarliðsins innbyrðis. Samstaða okkar stjórnarliða er að vísu góð og hefur verið allt síðan sjálfstæðismenn hurfu úr Stjórnarráðinu, en það var fallega gert hjá sjálfstæðismönnum að efla hana enn frekar svo að það verði lýðum ljóst að núv. ríkisstjórn hefur öflugan meiri hluta og mun stjórna út a.m.k. þetta kjörtímabil. Miðað við hagsmuni Sjálfstfl. held ég hins vegar að þessi tími fyrir flutning vantrauststillögu hafi verið klaufalega valinn. Það kemur kannski ekki á óvart því að það er nú frekar orðin regla að forusta Sjálfstfl. beri sig klaufalega að fremur en það sé undantekning. Það er ámátlegt þegar Þorsteinn Pálsson, Friðrik Sophusson og Halldór Blöndal, hv. þm., koma hér upp í ræðustól og sperra sig upp út af meintum vandræðagangi hjá núv. ríkisstjórn. Sjálfstæðismenn hér í þinginu eru vænsta fólk en þeir ættu ekki að koma mikið að landsstjórninni. Ég man þá tíð þegar Þorsteinn Pálsson var forsrh. Ég var einn af stuðningsmönnum ríkisstjórnar hans og ber mína ábyrgð á því sem sú ríkisstjórn gerði. Ég ber hins vegar tamarkaða ábyrgð á því sem sú ríkisstjórn lét ógert en ég átti hlut að að ráðleggja henni að gera. Þorsteinn Pálsson átti sem forsrh. að hafa verkstjórn á hendi fyrir ríkisstjórn sinni og forustu um úrræði í efnahagsmálum. Það lét hann hins vegar hvort tveggja ógert. Hann gat ekki tekið leiðbeiningum samstarfsflokka sinna. Hann gat ekki komið með haldbær úrræði og þessir 14 mánuðir sem Sjálfstfl. bar höfuðábyrgð á stjórn landsins liðu í eintómum vandræðagangi. Þegar loksins sjálfstæðismenn hurfu úr Stjórnarráðinu var atvinnulífið í rjúkandi rúst og fjárhagur ríkisins og framleiðslufyrirtækjanna sömuleiðis. Síðan hefur verið unnið markvisst endurreisnarstarf. Núv. ríkisstjórn hefur tekist að koma í verk mörgu af því sem hún hefur þurft að gera og henni hefur tekist að halda flestum útflutningsgreinum gangandi og standa margar þeirra nú orðið traustum fótum aftur og í allt annarri stöðu en fyrir rúmu ári síðan. Og svo koma þessir herrar sem settu hér allt í strand og þykjast hafa efni á því að gagnrýna núv. ríkisstjórn og bera fyrir sig orð eins og Þorsteinn Pálsson gerði hér áðan þar sem hann talaði um glundroða, hringlandahátt og vandræðagang hjá núv. ríkisstjórn. Heyr á endemi. Það er einkum tvennt sem gagnrýni sjálfstæðismanna hefur beinst að hér í kvöld. Í fyrsta lagi meðferð Evrópumálefna og í öðru lagi tekjuöflun ríkisins. Evrópumálin eru langmikilvægustu viðfangsefni íslenskra stjórnmála í dag og verða það um næstu framtíð. Þar ber að hafa tvennt í huga. Ísland getur ekki og má ekki ganga í Evrópubandalagið um fyrirsjáanlega framtíð. Á hinn bóginn er tilvist Evrópubandalagsins staðreynd sem við fáum ekkert að gert. Við Íslendingar erum Evrópuþjóð og ætlum að halda áfram að vera það. Við höfum og viljum hafa mikil viðskipti við Evrópubandalagið og þess vegna er okkur mjög brýnt að koma á góðum samskiptaháttum við það. Ég sagði áðan að það kæmi ekki til greina fyrir okkur Íslendinga að ganga í bandalagið. Við megum með engu móti játast undir forræði þess eða hið yfirþjóðlega vald sem það hefur tekið sér yfir bandalagsþjóðunum. Ef við fórnum sjálfstæði okkar og sjálfræði í hendur þess setjum við einnig í hættu tungu okkar, þjóðmenningu og þjóðerni. Við getum heldur ekki deilt með bandalaginu fiskimiðum okkar eða auðlindum. Við þurfum sjálfir á að halda öllu því sjávarfangi sem hafið innan fiskveiðilögsögu okkar getur gefið af sér með skynsamlegri nýtingu. Við þörfnumst allra okkar auðlinda fyrir okkur sjálfa og um þessa stefnu hafa allir ábyrgir stjórnmálaflokkar á Íslandi verið sammála fram undir þetta. Nú hefur því miður hluti Sjálfstfl. söðlað um. Aldamótanefnd flokksins lagði til á síðasta landsfundi að Ísland sækti um aðild að bandalaginu til þess að síðan yrði samningurinn metinn þegar hann hefði verið gerður. Þetta er röng og þjóðhættuleg stefna sem mundi leiða til mikils ófarnaðar. Við þurfum að finna bærilega viðskipta- og samskiptahætti við bandalagið. Það eru tvær leiðir sem hafa einkum verið hér til umræðu. Önnur er sú að taka þátt í viðræðum EFTA og Evrópubandalagsins. Hin er sú að Íslendingar óski eftir tvíhliða viðræðum við Evrópubandalagið. Á fundi forsætisráðherra EFTA-ríkjanna í Osló sl. vor var ákveðið að taka boði Evrópubandalagsins um könnunarviðræður um framtíðarsamskipti þessara bandalaga. Ísland gerðist aðili að þessum viðræðum með ákveðnum fyrirvörum. Ísland vill verslunarfrelsi og þar með fríverslun með fisk og fiskafurðir sem er reyndar grundvallaratriði. Ísland hefur hins vegar fyrirvara um óhefta flutninga fjármagns, ótakmarkað streymi vinnuafls og óhindruð þjónustuviðskipti. Fámenni okkar og þjóðfélagsgerð gefur ekki skynsamlegt svigrúm til þess að opna landið og þjóðfélagið upp á gátt. Þessum fyrirvörum verðum við að standa fast á. Þá er okkur rétt að gerast þátttakendur með öðrum EFTA-ríkjum í viðræðum við Evrópubandalagið. Að sjálfsögðu verður Alþingi að fylgjast vel með framvindu viðræðnanna og Íslendingar geta dregið sig út úr þeim hvenær sem ríkisstjórn eða Alþingi þykir sem frekari samningaviðræður leiði ekki til ásættanlegrar niðurstöðu eða þjóni hagsmunum Íslands. Sjálfstæðismenn hamra þessa dagana á því að Íslendingar eigi að draga sig út úr EFTA-viðræðunum og óska eftir tvíhliða viðræðum, beinum viðræðum Íslendinga við Evrópubandalagið. Þetta er ekki hægt eins og stendur jafnvel þótt okkur þætti það skynsamlegt sem það reyndar ekki er. Evrópubandalagið hefur ekki viljað taka upp tvíhliða viðræður við Austurríki og það er barnaskapur að vonast til þess að Evrópubandalagið vilji frekar eyða tíma í tvíhliða viðræður við Íslendinga nú á þessum tíma. Það er spaugilegt þegar Þorsteinn Pálsson, vinnuveitandinn sjálfur, er allt í einu farinn að bregða sér í gervi verkalýðsforingjans og kenna fólkinu hvernig verkalýðsforingjar eigi að haga sér. Bandalagið er ekki til viðtals um tvíhliða viðræður eins og stendur fyrr en EFTA-sporið hefur verið rakið til þrautar. Þetta hefur margkomið í ljós. Sú stund getur hins vegar runnið upp að aðstæður skapist til þess að taka upp tvíhliða viðræður milli Íslands og Evrópubandalagsins. Sú leið er hins vegar lokuð nú. EFTA-leiðin er ein fær sem stendur og hana ber okkur að kanna. Þetta er stefna ríkisstjórnarinnar og með því að fella vantrauststillögu sjálfstæðismanna er það lýðum ljóst að sú stefna nýtur meirihlutafylgis á Alþingi. Kröfur sjálfstæðismanna um sérstaka ályktun frá Alþingi eru náttúrlega algjörlega óþarfar, sérstaka ályktun um umboð frá Alþingi til samningaviðræðna, óþarfar fyrir utan það að vera óþinglegar. Það tók ekki betra við þegar Þorsteinn Pálsson og Friðrik Sophusson fóru að gagnrýna skattastefnu ríkisstjórnarinnar. Við stjórnarliðar höfum komið okkur saman um skynsamlega aðferð við það að koma á virðisaukaskatti. Við höfum á prjónunum fleiri mikilvægar endurbætur á skattakerfinu eins og komið hefur fram hér í kvöld. En hver var skattastefna sjálfstæðismanna þegar Þorsteinn Pálsson hafði tækifæri til að móta hana? Skattastefna Þorsteins Pálssonar var sú að berjast á móti flestallri tekjuöflun ríkisins í því skyni að kaupa sér vinsældir kjósenda, en Þorsteinn Pálsson hafði ekki þrek til að reyna að draga úr ríkisumsvifum heldur þöndust þau náttúrlega út undir hans stjórn. En það verður auðvitað að draga úr umsvifum ef menn afsala sér tekjunum. Þess vegna yfirgaf hann ríkissjóð með stórfelldari halla en við þekkjum fyrr eða síðar og í lok hins mesta góðæris. Ég ætla ekkert að fara að rifja þá raunasögu upp hér. Ég finn sem samstarfsmaður Sjálfstfl. þá til ábyrgðar og fyrirverð mig fyrir að hafa sýnt allt of mikið langlundargeð í því stjórnarsamstarfi. Við framsóknarmenn áttum auðvitað að slíta samstarfi við sjálfstæðismenn þegar við komumst að raun um það að sjálfstæðismenn voru gagnslausir og ráðlausir. Sjálfstfl. hefur haft alla forustu um flutning þessarar vantrauststillögu og ber höfuðábyrgð á henni, en það er furðulegt að horfa upp á Kvennalistann. Þingmenn Kvennalistans líma sig upp að Sjálfstfl. Ég átti ekki von á því að þingmenn Kvennalistans mundu velja þann kost að setjast í kjöltu sjálfstæðismanna og taka þannig ábyrgð á Evrópubandalagsstefnu þeirra, m.a., og gera hana að sinni. Eins og ég sagði í upphafi er ég að sumu leyti ánægður með að sjálfstæðismenn skyldu velja þessa daga til þess að flytja vantrauststillögu á ríkisstjórnina. Við höfum fengið tækifæri hér í þessum umræðum til þess að gera alþjóð grein fyrir stefnumálum ríkisstjórnarinnar og okkur hefur verið gefið tækifæri til þess að koma fram sem órofa heild. Yfir þessu er ég ánægður. Hins vegar er þessi tillöguflutningur að einu leyti til verulegs tjóns. Sjálfstæðismönnum hefur tekist að veikja álit Íslands í Brussel og þeim hefur tekist að kasta rýrð á verk utanrrh. og veikja stöðu hans og álit sem foringja EFTA-ríkjanna í viðræðum við Evrópubandalagið. Þetta kann að vera þeim sjálfstæðismönnum til einhverrar svölunar á þessum haustdögum en það er þjóðinni til tjóns og því er slæmt að þeir skyldu grípa til þessa ráðs. Við munum hér á eftir fella þessa vantrauststillögu og endurnýja þar með umboð ríkisstjórnarinnar og utanrrh. Síðan væri það ágætt, síðar í vetur, ef stjórnarandstaðan vildi bera fram vantrauststillögu eins og einu sinni í mánuði til að þjappa okkur saman stjórnarliðum og gefa okkur tækifæri til þess að greina frá afrekum okkar og fyrirætlunum. --- Góðar stundir.

Guðrún Agnarsdóttir Hæstv. forseti. Góðir áheyrendur. Hlutverk stjórnarandstöðu er mikilvægur þáttur þess þingræðis sem við búum við. Það felur í sér lýðræðislegan rétt stjórnarandstöðunnar til að koma sjónarmiðum sínum á framfæri í því skyni að hafa áhrif á stefnumótun og ákvarðanatöku ríkisstjórnar. Því miður reynist slík viðleitni oft árangurslítil og yfirgangur og óvirðing ríkisstjórna við Alþingi í krafti meiri hluta með endemum, þannig að fremur líkist valdbeitingu en lýðræði. Hlutverk stjórnarandstöðu er jafnframt ábyrgðarhlutverk sem krefst þess að hún sé vakandi á verði, veiti ríkisstjórninni aðhald, krefjist þess að hún standi við loforð sín og vinni þjóðinni gagn. Það kemur því oft í hlut stjórnarandstöðu að gagnrýna það sem er gagnrýni vert. Hlutverk gagnrýnandans getur hins vegar verið erfitt og leiðigjarnt og getur verið þjakandi þegar vondar stjórnir ríkja. Mikilvægt er þó að gagnrýnin sé málefnaleg, en ekki notuð til að koma höggi á pólitíska andstæðinga. Hér í kvöld er rætt vantraust á ríkisstjórnina og er óhætt að segja að það sé ýtrasta form gagnrýni af hálfu stjórnarandstöðu. En á slík gagnrýni rétt á sér? Er þessi ríkisstjórn þá alvond, hefur hún ekkert gott gert? Víst er hún ekki alvond og vissulega hefur hún eitthvað gott gert. Enda höfum við kvennalistakonur stutt hana til þeirra mála sem okkur hafa fundist góð og hefur ekki staðið á málefnalegum stuðningi okkar við hana fremur en aðrar ríkisstjórnir þegar stefnumál fara saman. En þrátt fyrir aukna og, að mati hæstv. forsrh., endurbætta útgáfu þessarar ríkisstjórnar í september sl. hafa mál samt þróast á þann veg á stuttu æviskeiði hennar að sundurþykkja og skoðanaágreiningur meðal stjórnarflokkanna beinlínis tefja eða koma í veg fyrir ákvarðanatöku í veigamiklum málum eins og virðisaukaskatti og hvernig skuli staðið að viðræðum við Evrópubandalagið. Þetta eru raunar aðeins dæmi um þá dropa sem fyllt hafa mæli umburðarlyndis Kvennalistans gagnvart þessari stjórn en hún hefur á rúmlega árslöngum ferli sínum ekki beinlínis náð að festa rætur í hjörtum fólksins ef marka má skoðanakannanir. Ágreiningur ríkir um fleiri mikilvæg mál eins og umhverfisráðuneyti, aðgerðir vegna loðdýraræktar, gerð varaflugvallar og fleira mætti telja. Ekki verður heldur séð hvernig þessi ríkisstjórn ætlar að koma sér saman um að afgreiða fjárlögin en forsendur þeirra eru löngu brostnar. Það liggur í hlutarins eðli að sýna nýliðum umburðarlyndi, gefa þeim tíma og tækifæri til þess að spjara sig í stað þess að skera viðleitni þeirra niður við trog. Þá skulum við gæta að því að flestir ráðherrar ríkisstjórnarinnar eru vanir menn, menn með fortíð. Og hæstv. forsrh. hefur skipað sex ráðherraembætti á sl. ellefu árum, en flokkur hans verið í ríkisstjórnum nær samfellt síðustu tvo áratugi. Hans ábyrgð er því talsverð á forsögu mála. Þó segist hæstv. forsrh. glaður og feginn að fá vantraust á sig og sína menn. Það minnir á annan formann stjórnmálaflokks sem varð æ glaðari á landsfundi hér á dögunum því harðar sem var að honum gengið og meira að honum þrengt. Það er þó sannarlega ekki öllum gefinn sá eiginleiki að geta séð ljósið í myrkrinu. En ekki er nóg að eygja ljósið ef menn hafa ekki rænu á því að fylgja því og láta það leiða sig til góðs. Það kemur ekki á óvart að ríkisstjórnin hafi átt í miklum vandræðum með að koma sér saman um þá umdeildu og miklu kerfisbreytingu sem virðisaukaskattur er. Mörg samtök hafa kvartað yfir hiki þeirra og óvissan valdið vandræðum enda leggja margir til að skattinum verði frestað. Þessi vantrauststillaga hefur væntanlega knúið stjórnarliða nú til að komast að niðurstöðu í málinu. En þvílík niðurstaða. Enn er um að ræða eina hæstu skattprósentu í Evrópu. Hér leggst hún ofan á matvælaverð sem þegar er hærra en gerist meðal nágrannaþjóða okkar. Og hvernig á að framkvæma þessar endurgreiðslur sem talað er um? Hvernig á í raun að tryggja að þær skili sér þangað sem þeirra er mest þörf? Það fylgdi nefnilega ekki sögunni. Síðan má ekki gleyma því að skatturinn leggst á allar vörur og þjónustu en endurgreiðslurnar fara aðeins fram af fáeinum tegundum matvæla. Ekki veitir nú af að minna ríkisstjórnina á að kjör fjölskyldnanna í landinu hafa rýrnað um allt að 13--14% á sl. ári, skv. rannsóknum kjararannsóknarnefndar. Og allt útlit er fyrir að verðhækkunaráhrif virðisaukaskatts og samdráttar í sjávarútvegi muni, ásamt öðru, enn auka þar á. Ég trúi ekki á þessi loforð. Reynsla annarra þjóða hefur sýnt að virðisaukaskattur hækkar framfærslukostnað og breytir tekjuskiptingunni hinum efnaminni í óhag, þrátt fyrir allar uppbætur, en þeir eyða meiri hluta tekna sinna til matvælakaupa. Virðisaukaskattur heyrir undir fjmrn. og það er undrunarefni hve fúslega ráðherrar Alþb. hafa kyngt öllum stóru orðunum og andstöðunni við þann skatt eftir að þeir settust í ráðherrastóla. Þó börðust þeir ákaflega hart í stjórnarandstöðu eins og við kvennalistakonur og á svipuðum forsendum gegn þessum illræmda skatti á nauðþurftir, eins og matvæli og menningu. Töluðu hér langt mál og mikið og fjmrh. stóð meira að segja einn á kassa eins og trúboði inni í Miklagarði. Þar með hélt ég að þeir viðurkenndu að það væri grundvallaratriði í stjórnmálum hvort skattlagðar væru nauðþurftir eins og matvæli eða ekki. Ég hélt líka að þeir væru þar með á móti því. Ætla þeir nú að kyngja 24,5% virðisaukaskatti með einu þrepi jafnt á matvæli sem annað og óljós loforð um endurgreiðslu sem ekki er víst að skili sér? Þegar hv. þm. Þorsteinn Pálsson mælti fyrir nær sömu skattprósentu á virðisaukaskatti í desember 1986 sagði hv. þm. Páll Pétursson að gæta þyrfti þess að skattkerfisbreytingarnar rýrðu ekki hag þeirra sem minna mega sín, því tekjujöfnuður væri það sem á þyrfti að halda. Alþb. var þá á móti þessum skatti á þeim forsendum að frv. fæli í sér meiri skattheimtu hjá lágtekjufólki, hliðarráðstafanir væru óákveðnar og óljósar, innheimta og endurgreiðslukerfi dýrara en nú er og engin trygging fyrir því að virðisaukaskattur skili sér betur en söluskattur. Hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson sagði sinn þingflokk ekki styðja frv. vegna þess að álagningarprósentan væri of há. Tekjuauki ríkissjóðs vegna virðisaukaskatts væri vanmetin, verðhækkunaráhrif af svo hárri prósentu yrðu of mikil og loks mundi Alþfl. ekki sætta sig við þær niðurgreiðslur á landbúnaðarvörum sem hliðarráðstafanir gera ráð fyrir. En hvað hefur breyst hv. þingmenn? Röksemdir ykkar eru nefnilega enn í fullu gildi. Hvers vegna hefur ykkur orðið hughvarf? Hvaða epli hafið þið bitið í? Einu stjórnmálasamtökin sem ekki hafa breytt um skoðun á virðisaukaskatti og standa enn gegn matarskattinum eru Kvennalistinn. Réttmæti þeirra forsendna sem við leggjum og lögðum til grundvallar, og nokkrar þeirra hef ég þegar nefnt, hefur ekki verið hrakið. Matarskatturinn og hátt verð á matvælum íþyngir nú þegar verulega heimilum fólks í landinu. Það eru þau skilaboð sem við kvennalistakonur höfum af ferðum okkar í sumar og haust um landið. Kvennalistakonur eru mótfallnar þeirri óréttlátu hugmynd að leggja skatt á nauðþurftir eins og matvæli. Hún er aðför að þeim sem hafa minnstar tekjurnar og fjölmennastar fjölskyldurnar. Við treystum því ekki og það er full ástæða til að efast um að endurgreiðslur skili sér þangað sem þeirra er mest þörf, eða þá að þær verði nægilegar. Það er einnig full ástæða til að benda hæstv. ríkisstjórn á það að afnám matarskattsins mundi ekki þýða minnkun tekna um nákvæmlega þá upphæð sem hann er nú talinn skila í ríkissjóð. Stór hluti hans mundi skila sér á annan hátt, í annarri neyslu. Afnám matarskattsins hefði bætt áhrif á afkomu heimilanna og þau áhrif mundu skila sér út í þjóðfélagið allt, bæta t.d. afkomu í vænlegri atvinnugrein eins og ferðaþjónustu og draga úr verðbólguhraða svo nokkuð sé nefnt. Því segi ég: Burt með matarskattinn. Það er full ástæða til að vantreysta ríkisstjórn sem ber ekki betra skynbragð á þarfir þegnanna, en gerir sig seka, eins og aðrar ríkisstjórnir á undan henni, um stjórnvaldsaðgerðir sem í sífellu raska áformum almennings og fyrirtækja. Þá duga ekki áætlanir sem gerðar eru innan ramma efnahagslegrar getu með viðmiðunum við reglur og lög hins opinbera. Reglum og lögum er sífellt breytt og óstöðugleiki og óvissa gera menn ráðvillta og kippa grundvellinum undan framkvæmdum þeirra. Þeir sem áður voru ábyrgir um sín mál eru gerðir að óskilamönnum og heilu fjölskyldurnar bíða félagslegt og fjárhagslegt tjón. Í raun eru reiknimeistarar og stjórnmálamenn að gera stórfelldar tilraunir þar sem manneskjur, fjölskyldur, eru tilraunadýrin. Það versta er að þeir virðast ekki læra af reynslunni og eru óragir við að vaða út í næstu kerfisbreytingu þótt undirbúningur sé takmarkaður og áhrif ófyrirséð. Slík vinnubrögð eru að verða regla hér á þinginu fremur en undantekning þegar um stórmál er að ræða. Eitt stærsta tilefni þess vantrausts sem hér er til umræðu er meðferð ríkisstjórnarinnar á því mikilvæga máli sem viðræður okkar við Evrópubandalagið er. Margir hafa haft orð á því að hér sé á ferðinni eitt veigamesta mál sem rætt hefur verið á Alþingi á lýðveldistímanum. Mál sem varðar í raun sjálfstæði Íslands og afkomu í framtíðinni. Mönnum hefur orðið starsýnt á næstu skrefin í ferlinu og margir virðast eygja draumaland í túngarði Evrópubandalagsins. Minna hefur verið rætt um annað samhengi, hugmyndafræðina sem liggur til grundvallar Evrópubandalaginu, stórveldisdraumana, hagvaxtarkröfur þessa markaðar, þar sem frelsi stórfyrirtækja ríkir og fjármagnið streymir frjálst en félagslegar og menningarlegar þarfir þjóðanna sitja á hakanum. Þessar kröfur hafa þegar gengið svo nærri náttúru Evrópu að trén fella lauf sín og vötnin deyja og við neyðumst til að breyta lífsháttum okkar og áherslum í efnahagsstefnum þjóðanna. Þjóðum Austur-Evrópu verður því boðið að borði neysluveislunnar um það leyti sem veislunni er að ljúka. Fjöregg okkar Íslendinga og grundvöllur lífs okkar í landinu eru fiskimið okkar, verndun þeirra og hófleg nýting. Þeir sem fara með okkar mál mega ekki gleyma þessu eitt andartak og mega aldrei framselja það fjöregg, hversu hrifnir sem þeir sjálfir kunna að vera af Evrópubandalaginu. Við óskum flest fjölbreyttra samskipta við aðrar þjóðir og ekkert okkar getur óskað Íslandi þess að verða áhrifalaust jaðarsvæði þangað sem allir Evrópubúar sækja til að veiða sinn fisk eftir þörfum, í krafti yfirþjóðlegra ákvarðana. Verstöð á hjara veraldar, fámennisþjóð sem líður fyrir atgervisflótta en heldur dauðahaldi í tungu sína og menningu í baráttu sem getur brugðið til beggja vona. Svo mikið getur verið í húfi og svo stórt mál getur aldrei verið fyrst og fremst í höndum einnar ríkisstjórnar sem á takmarkaða lífdaga. Þetta er mál þjóðarinnar allrar, þetta er mál sem allir fulltrúar hennar á Alþingi þurfa að ná sáttum um, vera einhuga, og hæstv. utanrrh. verður því að hafa vel skilgreint umboð frá Alþingi til viðræðna sinna. Ef ríkisstjórn sem ekki getur komið sér saman tekur sér hrokafullt sjálfdæmi í slíku stórmáli sýnir hún ekki einungis Alþingi óvirðingu, heldur býður hættunni heim. Slíkri ríkisstjórn ber að vantreysta. En ég vil skila því til hæstv. utanrrh. að ef sjálfstæðismenn ganga í kúskinnsskóm frá Kvennalistanum þá væri það ekki í fyrsta skipti sem konur hefðu léð lúnum mönnum skó og er sómi að því að ganga í kúskinnsskóm ef það megi breyta þeirri stefnu og því sem hann er að teyma okkur út í. Þótt þessi ríkisstjórn hafi ekki orðið vinsæl meðal fólksins kann þó margur að spyrja: Er boðið upp á eitthvað skárra? Kvennalistinn lofar hvorki gulli né grænum skógum, en við bjóðum hins vegar fram stefnu okkar og vinnubrögð sem við höfum stundað staðfastar. Við erum, eins og áður, reiðubúnar að leggja okkar til málanna. Það er ekki rétt sem komið hefur hér fram, því Kvennalistinn hefur lagt fram margvíslegar tillögur á þingi, bæði í atvinnumálum og öðrum málum. Hvítur kjóll reynsluleysis er ekki versta flíkin við stjórnvölinn, dökkur kufl gamalla synda og hagsmunatengsla er verri. En dýrmæt reynsla kvenna er eftir sem áður nær ónýtt við stjórn þessa þjóðfélags og umræðurnar hér í kvöld hafa fært mér heim sanninn um það að án hennar má þjóðin ekki lengur vera. Ég þakka áheyrnina. Góðar stundir.

Eiður Guðnason Virðulegur forseti. Góðir áheyrendur. Hvaða rökum er sú till. um vantraust studd sem hér er nú til umræðu? Þau virðast mér einkum vera þrenn. Stjórnarandstaðan segir: Það er upplausn og órói í þinginu. Sé það mat manna þá er sannarlega ekki við ríkisstjórn eða stjórnarflokkana að sakast. Staðreyndin er sú að fulltrúar stjórnarandstöðunnar láta ekkert tækifæri ónotað til að spilla vinnufriði þingsins, tefja og trufla þingstörfin. Hafi einhver órói verið í þingstörfunum um sinn þá er það fyrst og fremst vegna þess ásetnings þeirra sjálfstæðismanna að skapa glundroða og ringulreið með einhvers konar stuttbuxnastríði og það er ekki uppbyggilegt stjórnmálastarf. Sjálfstfl. reyndist ónothæfur í ríkisstjórn. Á hann var ekki að treysta. Nú er komið í ljós að hann er líka ónothæfur í stjórnarandstöðu. Svo segir mér hugur um að ef þeir mörgu sem gjalda nú Sjálfstfl. jáyrði í skoðanakönnunum hefðu haft tækifæri til að fylgjast í nærmynd með forustuliði flokksins í þingsölum þá væri útkoman úr skoðanakönnununum ærið mikið önnur. Hlutverk stjórnarandstöðu er að veita aðhald, setja fram málefnalega gagnrýni, benda á önnur úrræði. Það er ekki hlutverk stjórnarandstöðunnar að eyðileggja vinnufriðinn á Alþingi. Það eru skemmdarverk. Ef Sjálfstfl. lítur á þetta sem meginhlutverk sitt í íslenskum stjónrmálum þá er það auðvitað hans mál en ekki er hlutverkið stórmannlegt. Stjórnarandstaðan segir: Stjórnarflokkarnir koma sér ekki saman um framkvæmd virðisaukaskatts. Stjórnarflokkarnir hafa komið sér saman um þessa viðamiklu skattkerfisbreytingu sem til framkvæmda kemur um áramótin. Sú ákvörðun er vissulega með seinni skipunum, það ber að viðurkenna, en hún liggur fyrir og um hana er samstaða. Virðisaukaskatturinn á að standa undir næstum 2 / 3 hlutum af heildartekjum ríkissjóðs og varðar verð á nær allri vöru og þjónustu í landinu. Upptaka virðisaukaskatts er mikil breyting sem ég hygg að allir flokkar styðji í grundvallaratriðum nema kannski Kvennalistinn sem er á móti sköttum, eins og kom mjög greinilega fram í ræðu hv. þm. Guðrúnar Agnarsdóttur hér rétt áðan. Þær eru hins vegar býsna flinkar við að búa til útgjaldatillögur og ef mönnum finnst það sannferðug pólitík þá er það umhugsunarefni út af fyrir sig. Niðurstaða er fengin í þessu máli þannig að það eru ekki rök fyrir því að flytja vantraust á ríkisstjórnina. Grundvallarsjónarmið okkar alþýðuflokksmanna í þessu máli eru þrenn: Í fyrsta lagi að skattkerfisbreytingin leiði ekki til hækkana á verði matvæla, heldur fylgi henni lækkun matvælaverðs. Í öðru lagi að skattkerfisbreytingin leiði til betri skattskila og minni undandráttar. Í þriðja lagi eru nú fram undan kjarasamningar og skattkerfisbreytingin má ekki með neinum hætti torvelda að þar fáist skynsamleg niðurstaða. Sjálfstfl. stóð að samþykkt laga um virðisaukaskatt í einu þrepi vorið 1988 en talar nú fyrir virðisaukaskatti í tveimur þrepum sem töfralausn til að lækka matvælaverð sem allir vita nú að er ekki rétt, eftir að Alþfl. knúði fram réttar upplýsingar um málið og fékk því ráðið um leið að skatthlutfallið var lækkað úr 26% í 24,5%. Þriðja og aðalröksemd sjálfstæðismanna, Kvennalista og þeirra félaga Inga Björns Albertssonar og Hreggviðs Jónssonar, hv. þingmanna, er sú í þessu vantraustsmáli að svo illa sé haldið á málum af Íslendinga hálfu í samtölum EFTA og Evrópubandalagsins að ríkisstjórninni beri að víkja. Stjórnarandstaðan segir: Hagsmuna Íslands er illa gætt í þessu mikla máli. Þetta er mikið mál. Þetta, ásamt nýrri sókn í orkufrekum iðnaði og virkjun vatnsfalla, mun ráða úrslitum um lífskjör íslensku þjóðarinnar, atvinnumál og afkomu á þeim árum sem nú fara í hönd. Af mörgu frumhlaupi þeirra sjálfstæðismanna í stjórnarandstöðu er það óskiljanlegast að þeir skuli hafa flutt tillögu í utanrmn. um að við eigum nú að óska eftir formlegum, tvíhliða viðræðum við Evrópubandalagið. Þessi tillaga er ekki aðeins einstaklega óskynsamleg, heldur er hún líka byggð á ótrúlegri vanþekkingu og er beinlínis óhagstæð hagsmunum Íslendinga. Hvers vegna? Fyrir því eru þessi rök: Við erum aðilar að EFTA. EFTA-ríkin hafa komið sér saman um að ræða sameiginlega við Evrópubandalagið. Af hálfu Íslendinga var það gert að algjöru skilyrði fyrir þátttöku okkar í þeim viðræðum að þar yrði upp tekin krafan um fríverslun með fisk. Á það féllust hin EFTA-ríkin en það kostaði harðan slag eins og fram hefur komið í þessum umræðum. Á þetta var fallist og það er meginatriði. Þess vegna erum við EFTA-ríkjunum samferða og formaður Alþfl., Jón Baldvin Hannibalsson utanrrh., stýrir nú þeim viðræðum sem fram fara á þessum vettvangi. Evrópubandalagið undirbýr nú innri markað þar sem veggir og múrar falla brott. Ný aðildarríki hafa bæst í hópinn, aðlögun þeirra að reglum og starfi bandalagsins er mikið og tímafrekt verkefni. Eitt EFTA-ríki, Austurríki, hefur sem kunnugt er sótt um aðild að Evrópubandalaginu og fengið afsvar í bili. Málið geti komið til umræðu eftir einhver ár. Staðreyndin er sú að Evrópubandalagið er ekki tilbúið til formlegra tvíhliða viðræðna við einstök ríki nú næstu árin. Það liggur fyrir ljóst og skýrt, enda þótt Sjálfstfl. sjái það ekki eða skilji það ekki. Auðvitað getum við óskað formlega eftir slíkum tvíhliða viðræðum. En svarið sem við fáum verður nei, það er deginum ljósara og öllum ljóst sem hafa kynnt sér þessi mál. Er það það sem við viljum? Bætir það stöðu okkar? Svar mitt er nei. Það gerir stöðu okkar verri. Sem þátttakendur í viðræðum EFTA-ríkjanna getum við ekki samtímis óskað eftir formlegum tvíhliða viðræðum. Því yrði hafnað og þá væri verr farið en heima setið. Óformlegar tvíhliða viðræður standa yfir. Ráðherrar og embættismenn hafa kynnt málstað okkar í samtölum við forustumenn Evrópubandalagsins. Það hefur skilað árangri og vaxandi skilningi á sérstöðu okkar og mikilvægi sjávarútvegs og því verki verður haldið áfram. Aðild að Evrópubandalaginu er ekki á dagskrá, um það er samstaða. Fiskimiðin eru ekki föl og það sem ekki er til skiptanna fyrir okkur, því er ekki hægt að deila með öðrum. Þessi mál eru í réttum farvegi. Það hefur verið skynsamlega og vel haldið á málum af Íslands hálfu. Hagsmuna okkar hefur verið gætt og gætt vel. Við erum á réttri leið en ferðin er rétt að hefjast. Það er ekki aðeins rétt að hafa samflot með hinum EFTA-ríkjunum, það er einfaldlega eina færa leiðin nú um stundir í þessu máli sem varðar íslensku þjóðina svo miklu. Ég fullyrði að hér hefur verið vel að verki staðið, mjög vel og ég er ekki einn um þá skoðun. Í Morgunblaðinu í gær skrifar Víkverji og ég vitna hér til orða hans, með leyfi forseta: ,,Víkverji varð þess áþreifanlega var í samtölum við menn í höfuðstöðvum Evrópubandalagsins fyrir nokkru að forusta Íslendinga þykir hafa tekist frábærlega vel. Sagt var að Svíar hefðu efasemdir um hæfni Íslendinga til að takast á við þetta verkefni. Nú hafa sumir sænskir embættismenn áhyggjur af því að það sé ekki auðvelt að feta í fótspor Íslendinga.`` Þetta, góðir áheyrendur, eru orð að sönnu. Í öllu þessu máli hefur verið haft náið og ítarlegt samráð við Alþingi, Evrópustefnunefnd þingsins og utanrmn. Alþingis. Það er svo sem vera ber. Það eru nákvæmlega engin rök til þess að flytja vantraust á ríkisstjórnina vegna þessa máls. Þvert á móti hefur hér verið vel unnið að hagsmunagæslu fyrir hönd lands og þjóðar. Rökin fyrir þessari vantrauststillögu fyrirfinnast ekki. Þau eru ekki til. Ríkisstjórnin er á réttri leið. Það er að greiðast úr vanda atvinnulífsins. Víst er þó enn við vanda að etja, t.d. í skipasmíðaiðnaði þar sem við bættist í dag að þorra starfsmanna Þorgeirs og Ellerts á Akranesi var sagt upp störfum. Við þessu verður að bregðast með viðunandi hætti og það verk hefur Jón Sigurðsson iðnrh. þegar hafið. Nú þurfum við að vinna að lækkun matvælaverðs og frekari lækkun vaxta í takt við minnkandi verðbólgu. Fyrir þessari vantrauststillögu eru engin rök. Hún er enn eitt vanhugsað upphlaup vanstilltrar stjórnarandstöðu sem ekki veit sitt rjúkandi ráð og hefur engin úrræði og engar tillögur fram að færa. Vantrauststillöguna ber því að fella. --- Góðar stundir.

Hreggviður Jónsson Hæstv. forseti. Góðir Íslendingar. Við þingmenn Frjálslynda hægriflokksins viljum með vantrausti freista þess að koma þessari alræmdu nýfélagshyggjustjórn frá völdum, getuleysisbandalaginu eins og hún er nefnd. Hver einasti maður sem hittir mig að máli segir: Er þessi ríkisstjórn ekki að fara frá? Eða: Hvenær fer þessi ríkisstjórn frá völdum? Þetta er vilji þjóðarinnar, þetta er vilji almennings. Fólk þráir frjálslynda hægristjórn. Í Austur-Evrópu fellur hver ríkisstjórnin á fætur annarri. Þar skilja menn nú að vilji almennings verður ekki sniðgenginn til lengdar. Jafnvel ofbeldið dugar ekki. Hér hímir hnípin ríkisstjórn, getu- og ráðalaus. Aðeins óttinn við kosningar heldur henni saman. Ágreiningur er um öll helstu mál. Meðferð virðisaukaskattsins er dæmigerð fyrir þessa ríkisstjórn. Framsfl. og Alþfl. slitu stjórnarsamstarfi við Sjálfstfl. þegar þeir lögðu fram tillögu um tvö söluskattsþrep og kölluðu það að stinga rýtingi í bakið á sér. En hvað gerist nú? Framsfl. segir: Ekki ég. Alþfl. segir: Ekki ég. Borgaraflokkurinn segist ánægður með grófa brauðið góða. Alþb. segist vilja eitt þrep, enda hafi það lagt til tvö þrep í stjórnarandstöðu. Formaður þess flokks, hv. varaþm. og nú hæstv. fjmrh., sagðist vilja konu sem varaformann í flokki sínum nýlega en fékk hæstv. landbrh. í staðinn. Og þegar hæstv. fjmrh. lék karlinn á kassanum í Miklagarði forðum og taldi núv. hæstv. utanrrh. óalandi og óferjandi fékk hann embættið í staðinn. Nú biður þjóðin hæstv. fjmrh. um að óska ekki eftir meiru því að hún er búin að fá meira en nóg. Hæstv. forseti. Ég rakst á athyglisverða grein í Morgunblaðinu föstudaginn 24. nóv. sl. sem skrifuð er af Ólafi M. Jóhannessyni og fjallar hún m.a. um atvinnuleysisvofuna. En í greininni segir, með leyfi forseta: ,,Atvinnuleysisvofan er komin á stjá. Guðni Jónsson er rekur samnefnda ráðningarstofu lýsir vofunni í athyglisverðu viðtali er birtist í nýjasta Viðskipta- og atvinnulífsblaði Mbl. en þar segir Guðni m.a.: ,,... í þessum sameiningum og endurskipulagningu fyrirtækja þá er það gjarnan fólk með mikla og langa starfsreynslu sem missir atvinnuna og það fólk lendir iðulega í vandræðum. Oft er þetta fólk með 20--25 ára starfsreynslu, t.d. í bókhalds-, sölu- og skrifstofustörfum og það er auðvitað mikið áfall fyrir sjálfstraust þess þegar það verður þess skyndilega áskynja að vinnuveitandinn metur ekki langa reynslu og ræður fremur yngra fólk með minni starfsreynslu en e.t.v. meiri menntun.`` Hvernig stendur annars á því að ekki er efnt til samverustunda í sjónvarpssal þar sem menn ræða um atvinnuleysisvofuna? Það hafa verið smíðaðir þættir um ýmsa óværu samfélagsins en það er eins og atvinnuleysið sé feimnismál. Fullfrískt fólk sem hefur unnið hörðum höndum fær skyndilega uppsagnarbréf. Þetta fólk á bágt því það er fórnarlamb pólitísks afturhalds er þumbast gegn því að opna landið fyrir ferskum straumum erlends hugvits og fjármagns. Eins og það sé eitthvað verra að vinna í frystihúsi sem er í eigu alþjóðlegrar fiskvinnslukeðju en fiskvinnslustöð sem er rekin af jólasveini sem setur allt á hausinn? Sumir menn líta á land okkar sem óspillta jómfrú er skal varðveita meyjarblómann hvað sem það kostar. Þessir menn ganga ekki atvinnulausir um götur. Það á enginn maður að þurfa að skammast sín fyrir að vera atvinnulaus svo fremi sem hann leitar sér að vinnu.`` Þetta greinarkorn Ólafs M. Jóhannessonar á erindi til þeirra sem stjórna landinu. Það á erindi til allra landsmanna. Atvinnuleysi hvers og eins einstaklings er alvarlegur hlutur og það er jafnalvarlegt hvar sem hann býr á landinu. Í síðasta mánuði voru um 1900 menn taldir vera atvinnulausir og líkur eru á að sú tala sé þegar mun hærri. Þetta þýðir að 1,4% af vinnufærum mönnum eru atvinnulaus og svo gæti farið að sú tala hækkaði upp í 2% áður en þessi vetur er allur sem væri þá álíka mikið vandamál og Norðmenn hafa verið að glíma við á undanförnum mánuðum. Jafnframt atvinnuleysi hefur kaupmáttur farið dvínandi í vaxandi dýrtíð. Samkvæmt frétt í Politiken 19. nóv. sl. þar sem kvartað er undan lágu tímakaupi danskra iðnaðarmanna í samanburði við margar aðrar þjóðir kemur fram að tímakaup hér á landi er miklu lægra eða 65% lægra en í Vestur-Þýskalandi, 63% lægra en í Noregi, 46% lægra en í Svíþjóð og 36% lægra en í Danmörku og samt bera fyrirtækin sig ekki. Það skyldi þó ekki vera svo að jólasveinninn sé í stjórn í allt of mörgum fyrirtækjum hér á landi? Almenningi eru kynntar tölur um gjaldþrot eins og um væri að ræða einn pott af mjólk. Einn milljarður hér og annar milljarður þar. Og jólasveinninn heimtar bara meiri opinbera styrki úr nýfélagshyggjusjóðum þessarar ríkisstjórnar. Hvað á þetta að ganga lengi? Er enginn þessara manna ábyrgur? Hvað skyldi til að mynda efnahagsráðgjafi hæstv. forsrh. segja honum og ráðleggja? Á þeim bæ ætti ekki að vanta ráð. Jólasveinarnir eru nefnilega víða á ferðinni og alltaf skulu þeir fá fullar hendur fjár úr nýfélagshyggjusjóðunum. Svo eru vandaðir, starfsamir og glöggir menn með áralangan glæsilegan starfsferil látnir róa sinn sjó. Það er m.a. þetta sem er að fara með atvinnulífið í mestu góðærum Íslandssögunnar. Þá verður að minna á gífurlega skattheimtu þessarar ríkisstjórnar sem hefur dregið fjármagnið til ríkisins í allt of miklum mæli. Eignarskattar á íbúðarhúsnæði eru þeir hæstu sem sögur fara af og sérstaklega þegar um einhleyping er að ræða. Á Norðurlöndunum mundi líða jafnvel yfir jafnaðarmenn ef þeir vissu um eignaupptöku þá sem fer fram undir handleiðslu þessarar ríkisstjórnar. Í svari við fyrirspurnum mínum um þessi mál hér á þinginu kemur þetta glöggt fram. Eftir því sem ég kemst næst mundi þorri þeirra sem nú greiða eignarskatta vera skattfrjálsir á Norðurlöndunum. Í Danmörku byrja menn að greiða eignarskatta af eignum umfram 11 millj. 781 þús. Í Finnlandi greiða menn 7396 kr. af fyrstu 14 millj. 781 þús. kr., með ýmsum frádráttarliðum. Í Noregi og Svíþjóð er eignarskatturinn nokkuð hærri en of flókið að skýra það hér. Þá er á það að líta að fasteignaskrár eru ekki endurmetnar jafnhratt og með sama hætti og hér og í byrjun hvíla allt að 80--90% lána til langs tíma á eignunum. Það er því meginniðurstaðan að skattar af íbúðarhúsnæði á Norðurlöndunum eru nær engir. Og nú ætlar þessi ríkisstjórn að þyngja tekjuskattinn. Það er eins og ríkisstjórnin sé nú með 40 stiga hita og óráð. Frjálslyndir hægrimenn taka undir kröfu fólksins um að þessi ríkisstjórn fari strax frá völdum. Hún fari og komi aldrei aftur. Góðir áheyrendur. Við þingmenn Frjálslynda hægriflokksins þökkum áheyrnina. Guð geymi ykkur öll. Ég óska ykkur góðrar nætur.

Landbúnaðarráðherra (Steingrímur J. Sigfússon) Hæstv. forseti. Góðir áheyrendur. Þið hafið nú heyrt hér í kvöld sýnishorn af málflutningi Sjálfstfl. og stjórnarandstöðunnar og ég verð að segja það að þó að ekki kæmi annað til held ég að þessar vantraustsumræður hafi þjónað tilgangi sínum með því að sýna í gegnum málflutning Sjálfstfl. og stjórnarandstöðunnar það einstaka hugmynda- og úrræðaleysi þeirra sem fyrir þeirra hönd hafa talað hér í kvöld. Það hefur ekki farið mikið fyrir tillögum Sjálfstfl. hér í kvöld og það er rétt að menn hafi það í huga að hér hafa talað fyrir Sjálfstfl. þeir hinir sömu menn og stóðu svo gott sem á rústum íslensks atvinnulífs í fyrrahaust fyrir rétt rúmu ári. Hér talaði sá hinn sami formaður Sjálfstfl. og þá sprengdi sína eigin ríkisstjórn í tætlur. Nú þykjast þessir menn hins vegar hafa ráð undir rifi hverju. Reyndar vil ég taka það fram að ég tel að það hafi verið ein mjög sérstök undantekning á málflutningi Sjálfstfl. hér í kvöld. Tvímælalaust besta ræðan sem af þeirra hálfu var flutt var ræða Halldórs Blöndals af þeim sökum að hann fór með talsvert af kveðskap eftir aðra en sjálfan sig og tókst sá flutningur nokkuð vel. Það er nefnilega þannig að þeir standa fyrir sínu, Steinn Steinarr og Jóhannes úr Kötlum, og það er enginn vafi á því og kom glöggt fram hér í kvöld að ekki geta þeir sjálfstæðismenn varið ræðutíma sínum betur en að fara með verk þeirra. Því meira, því betra. En hitt verð ég að segja að málflutningur Sjálfstfl. í Evrópumálinu bæði hér í kvöld og undanfarna daga er auðvitað forkastanlegur og hneyksli. Vissulega er hér á ferðinni vandasamt mál og vissulega er öll meðferð þessa máls ábyrgðarhlutverk. Á hverju stigi og dag frá degi verður að vaka hér yfir íslenskum hagsmunum og það er einmitt grundvöllur afstöðu þingflokks Alþb. hvað næstu skref málsins varðar. En að kjósa að meðhöndla þetta viðkvæma hagsmunamál íslensku þjóðarinnar af því ábyrgðarleysi og með þeim loddaraskap sem forusta Sjálfstfl. hefur gert er til skammar. Ég held að það væri skynsamlegt fyrir þá talsmenn Sjálfstfl., einkum og sér í lagi formanninn, að leyfa gleymskunni að hylja betur hans eigin spor í forustu fyrir stjórn landsins áður en hann upphefur sig með slíkum málflutningi og gorgeir sem gert var hér í kvöld. Nú býður formaður Sjálfstfl. á báðar hendur launafólki hærra kaup en sjávarútveginum samtímis lægra gengi. Og maður spyr sig að því: Skyldi þetta nýtilkomna örlæti Sjálfstfl. vera í einhverjum tengslum við þá staðreynd að flokkurinn er kominn í stjórnarandstöðu, gæti það rétt hugsast? Sú ríkisstjórn sem tók við völdum haustið 1988 tók sannarlega við erfiðu búi og fékk í hendur snúið verkefni. Um það er óþarft að fjölyrða og segja má að framhaldið hafi mjög markast af því erfiða endurreisnarstarfi og þeim björgunaraðgerðum sem fóru í hönd og hafa meira og minna varðað framhaldið fram til þessa dags. Til viðbótar því hafa áframhaldandi erfiðleikar bjátað á í formi versnandi ytri skilyrða og hefur það gert starfið að mörgu leyti harðsóttara en ella. Einmitt í þessu ljósi er rétt að skoða aðstæður nú á haustmánuðum og í byrjun vetrar. Og það er ástæða til að gleyma ekki þeirri ánægjulegu staðreynd sem stjórnarandstöðunni af einhverjum ástæðum yfirsást hér í kvöld að nú loksins eru fyrstu jákvæðu afkomutölur, til að mynda í okkar höfuðútflutningsatvinnuvegi, sjávarútveginum, að líta dagsins ljós. Fiskvinnslan er í fyrsta sinn um margra missira skeið rekin með hagnaði og horfur allsæmilegar hvað framhaldið snertir. Ýmsar aðrar stærðir í okkar efnahagsmálum og ýmis önnur hlutföll hafa og breyst til hins betra og ber þar hæst þann árangur sem náðst hefur í glímunni við viðskiptahallann en það sem af er þessu ári hefur vöruútflutningur landsmanna verið 6--7 milljörðum kr. meiri en vöruinnflutningurinn og er það mikil breyting til hins betra frá því sem áður var. Við erum sem sagt enn þá, góðir áheyrendur, að róa okkur út úr erfiðleikunum. Sá róður hefur kostað fórnir. Fyrst og fremst hefur almennt launafólk í landinu orðið að sætta sig við lakari kjör þótt reynt hafi verið að verja kaupmátt hinna lægst launuðu. Fjölmargar breytingar í skattakerfinu sem ýmist eru fram komnar eða í undirbúningi ganga til réttrar áttar með því að lækka óbeina skatta á brýnustu lífsnauðsynjar, matvæli og menningu. Ég er þeirrar skoðunar að verði þeim breytingum síðan fylgt eftir og þær festar í sessi með upptöku lægra þreps í virðisaukaskatti á öll mikilvægustu matvæli sé stór sigur unninn í baráttunni fyrir því að hlífa mikilvægustu nauðsynjum almennings við háum óbeinum sköttum. Í landbúnaði er við ýmis vandamál að etja. Þar hefur borið hæst í umræðum að undanförnu erfiðleika nýrra búgreina, loðdýraræktar og fiskeldis. Og þrátt fyrir margvíslegar ráðstafanir og mikla vinnu að vandamálum þeirra á undanförnum mánuðum sér ekki enn fyrir endann á þeirri glímu. Í hinum hefðbundnu greinum er það fyrst og fremst staða sauðfjárræktarinnar sem er alvarlegust og áhrifa hins mikla samdráttar sem þar hefur orðið á undanförnum árum og nálgast 35--40% gætir víða í byggðum landsins. Fram undan eru og mikilvæg verkefni í íslenskum landbúnaði, skipulagsmálum og rekstri öllum. Þar ber hæst að leita verður allra tiltækra ráða til að lækka á öllum stigum framleiðslu-, vinnslu- og dreifingarkostnað búvara með það að markmiði að lækka þær í verði og auka þannig samkeppnishæfni þeirra við aðrar vörur og gera þær aðgengilegri og ódýrari fyrir neytendur. Ég held að stór hluti af þeirri vinnu hljóti óumdeilanlega að vera gagnger endurskoðun á öllu verðmyndunar- og verðlagningarkerfi búvaranna og tenging þeirra hluta við aðra þætti í stjórnun búvöruframleiðslunnar. Þá er og mikilvægt að ekki verði lengur látið sitja við orðin tóm hvað snertir ýmis skipulagsbundin atriði landbúnaðarins og mér er þar efst í huga svæðaskipting framleiðslunnar, þar sem meira tillit verði tekið til landkosta og aðstæðna en áður hefur verið gert. Það gefur auga leið að svigrúm til framkvæmda í samgöngumálum markast nokkuð af þeim ytri aðstæðum í efnahags- og atvinnulífi sem hér ríkja og hafa margoft komið til umræðu í kvöld og er því þrengra en ákjósanlegt væri. Engu að síður eru á sviði samgöngumála á ferðinni ýmis stórátök og önnur í undirbúningi. Nægir að nefna þar að fljótlega upp úr áramótum verða þau tímamót að jarðgangamenn í Ólafsfjarðarmúla ná endum saman og opnast þá lengstu veggöng á Íslandi. Sú framkvæmd hefur gengið vel og lofar góðu um þær framkvæmdir sem vonandi hefjast í framhaldinu við stórátök á sviði jarðgangagerðar á Vestfjörðum og Austurlandi. Sú hugmynd hefur komið fram að gera tíunda áratuginn að áratugi samgangna og fjarskipta á Íslandi með það að markmiði að um aldamót búi Íslendingar hvar sem er á landinu við þær allra bestu samgöngur og fjarskipti sem efnahagslega er framast kostur. Góðir áheyrendur. Tíminn leyfir ekki ítarlegri umfjöllun um málefni þessara greina, en ég hef leyft mér að fara um þessi verkefni nokkrum orðum til að það gleymist ekki með öllu í því hanaati og því moldviðri sem hér er þyrlað upp um ekki neitt af hálfu stjórnarandstöðunnar að samtímis er unnið að ýmsum mikilvægum verkefnum og eins þótt ýmsir erfiðleikar gangi yfir er verið að þoka áfram brýnum hagsmunamálum vinnandi fólks til sjávar og sveita. Góðir áheyrendur. Þessi vantrauststillaga sem hér er borin fram undir forustu Sjálfstfl. og með fylgispekt Samtaka um kvennalista og hins tvíeina þingflokks Frjálslyndra hægrimanna er vindhögg. Hér er á ferðinni enn eitt máttvana upphlaup af hálfu forustu Sjálfstfl. sem er jafnófær um það nú, þrátt fyrir allar sínar aldamótanefndir, og hún var í fyrrahaust að leiða landsstjórnina þegar ríkisstjórn undir forustu Þorsteins Pálssonar hrökklaðist frá, leystist upp í beinni útsendingu og beið hörmulegri dauðdaga en flestar aðrar ríkisstjórnir Íslandssögunnar hafa gert. Sú ríkisstjórn sem tók við völdum þá um haustið 1988 tók, eins og ég sagði, við erfiðu búi. Það lætur nærri að segja megi að skipið hafi verið hálffullt af sjó og það má enn fremur til sanns vegar færa að enn sé róið á móti nokkrum straumi. En það er róið samt. Það er mín trú að nú dragi senn að fallaskiptum í efnahags- og atvinnulífi okkar Íslendinga og þegar kemur fram á útmánuði og daginn tekur að lengja muni birta til. Þá muni mestu erfiðleikarnir að baki og senn ljúka því langvinna samdráttarskeiði sem við höfum búið við. Þá eru til þess allar forsendur, og raunar betri forsendur en oft áður vegna þess jafnvægis sem hægt og bítandi hefur verið að skapast í okkar efnahagsmálum og vegna bættra rekstrarskilyrða okkar höfuðatvinnugreina, að við getum sótt fram á við til traustara atvinnulífs og betri lífskjara en við höfum mátt búa við um skeið. Ég þakka þeim sem hlýddu.

Ásgeir Hannes Eiríksson Gott kvöld, góðir áheyrendur. Það ætti að varða við lög að taka hefðbundna sjónvarpsdagskrá úr umferð á þennan hátt á fallegu fimmtudagskvöldi til þess að koma með pólitíska umræðu inn í stofurnar hjá fólki sem á sér einskis ills von. Það er búið að rjúfa kvöldfriðinn og heimilisfriðnum er stefnt í voða. Það má aldeilis vera brýnt tilefni sem knýr menn til þess að fara fram á umræður af þessu tagi á fallegu fimmtudagskvöldi og kalla fólk að skjánum langt fram á nótt. Það má aldeilis vera brýnt tilefni. En hvert var tilefnið? Tilefnið var að ræða vantraust á ríkisstjórnina. Og hvar er málshefjandinn? Hvar er málshefjandinn?  Þetta er eins og að kalla landsliðið í knattspyrnu út um miðja nótt bara til þess að láta það staðfesta að það sé enn þá í liðinu.  Í skóla var Þorsteinn tvímælalaust ábyrgðarfullur ungur maður og það datt hvorki af honum né draup. Þegar við hinir áttum það til að hanga aftan í bílum og vorum að stelast til þess að reykja vindla og vorum stundum þreyttir á nánudagsmorgnum var Þorsteinn þessi vatnsgreiddi fyrirmyndarunglingur, fullur af ábyrgð. En í dag hefur dæmið snúist við. Nú kemur Þorsteinn fram af fullkomnu ábyrgðarleysi þegar hann byrjar þessa umræðu, þessa vantraustsumræðu á viðkvæmu stigi fyrir íslenska þjóð sem stendur í stórfelldum samningum við aðrar þjóðir. Núna tekur Þorsteinn minn út sitt gelgjuskeið á miðjum aldri í stað þess að gera það með okkur hinum þegar við vorum að hanga aftan í bílunum í Þingholtunum. En úr því að Þorsteinn vildi ná athygli og trufla með því hefðbundin þingstörf, raska með því fjárlagagerð og halda þjóðinni við skjáinn, af hverju sagði hann þá ekki fólkinu eitthvað sem það hefði frekar viljað heyra en að hlusta á tal um vantraust? Af hverju sagði hann ekki fólkinu hvernig það gæti losnað undan matarskattinum sem hann lagði á það, hann og sautján sjálfstæðismenn? Átján sjálfstæðishendur voru á lofti þegar matarskatturinn var samþykktur. 
             Af hverju hjálpaði Þorsteinn ekki fólkinu að losna?  Ólafur Thors sagði einhvern tímann fyrir langalöngu að það væri tvennt sem formaður Sjálfstfl. mætti aldrei vera. Hann mætti ekki vera þingmaður úr landbúnaðarkjördæmi og hann mætti ekki vera fjármálaráðherra.  Góðir áheyrendur. Ég held fast við þá skoðun mína að þjóðin eigi annað skilið en að fá stjórnmálamenn inn á sig á fallegu fimmtudagskvöldi. Það ætti að varða við lög. Ég býð ykkur góða nótt.

Guðmundur Ágústsson Virðulegi forseti. Góðir áheyrendur. Við samstjórn ólíkra flokka er það höfuðatriði að þeir samningar sem gerðir eru haldi. Því mun Borgfl. standa að því að tekið verði upp virðisaukaskattskerfi í stað söluskatts um áramótin, í einu þrepi. Við myndun núv. ríkisstjórnar hinn 10. sept. sl. náðum við því miður ekki fram kröfunni um tvö þrep í virðisaukaskatti þrátt fyrir tilraunir í þá veru. Höfnuðu þáv. ríkisstjórnarflokkar slíku fyrirkomulagi en samkomulag varð um að matarverð skyldi lækka með endurgreiðslu virðisaukaskatts af frumframleiðslu þannig að um ígildi tveggja þrepa væri að ræða á helstu matvælategundir. Féllst Borgfl. á að ganga til samstarfs á þessum grunni, gegn því að ríkisstjórnin lýsti jafnframt yfir að það yrði meginmarkmið hennar að lækka verð á helstu lífsnauðsynjum og tekið yrði á hinum óheyrilega fjármagnskostnaði sem sligar heimilin og fyrirtækin í landinu. Ég vil að þetta komi fram í upphafi ræðu minnar svo að ekki verði um villst hverjar áherslur Borgfl. eru í þessu stjórnarsamstarfi. Till. sem hér hefur verið lögð fram og er nú til umræðu um vantraust á ríkisstjórnina kemur í sjálfu sér ekki á óvart en vekur furðu engu að síður. Hún endurspeglar málflutning stjórnarandstöðunnar hér á Alþingi síðustu daga og hvað þessir þrír flokkar sem stjórnarandstöðuna mynda eru orðnir órólegir vegna góðs gengis ríkisstjórnarinnar í hinum ýmsu málaflokkum og þá sérstaklega í efnahagsmálum. Hvenær hefur það gerst í sögunni að verðbólgan hafi minnkað þrátt fyrir samdrátt? Hvenær hefur það gerst að undirstöðuatvinnuvegirnir hafi verið reknir með hagnaði þrátt fyrir samdrátt? Ég minnist þess ekki að sú hafi orðið raunin, a.m.k. ekki síðustu áratugi. Það er rétt að almennur kaupmáttur hefur rýrnað og aukning hefur orðið í gjaldþrotum. Af hverju skyldi það annars stafa? Er það vegna stjórnarstefnu núv. ríkisstjórnar eða stjórnarstefnu ríkisstjórnar Þorsteins Pálssonar sem skildi við atvinnulífið í rjúkandi rúst? Afleiðingar Þorsteinsstjórnarinnar hafa verið að koma í ljós á þessu ári. Það gerist ekki á einni nóttu hér á landi að verða gjaldþrota, heldur hefur það sinn aðdraganda. Sú pólitík, að benda á þann sem næst stendur og kenna honum um ófarirnar, er bæði röng og blekkjandi og sæmir ekki mönnum sem vilja láta taka sig alvarlega í stjórnmálum. Að kenna þessari ríkisstjórn um ógæfu þeirra sem lent hafa í gjaldþroti er gert gegn betri vitund því upplýst hefur verið að stóraukinn fjármagnskostnaður og stórfelldur taprekstur árin 1987 og 1988 eru meginskýringar gjaldþrotanna. Sjálfstfl., sem innleiddi vaxtaokrið og kom þannig vaxtapúkanum upp á fjósbitann, þvær nú hendur sínar gagnvart þessu fólki og almenningi í landinu. Stjórnarandstaðan er nú ekki merkilegri en það að hún skilur ekki muninn á orsök og afleiðingu. Auðvitað hefði margt mátt betur fara í þessari ríkisstjórn og samstaðan innan þingflokka hefði mátt vera meiri um ýmis grundvallaratriði í stjórnarstefnunni. Það verður hins vegar ekki fram hjá því litið að árangur hefur náðst og meiri en bjartsýnustu menn þorðu að vona. Það er aðalatriðið. Það sem hefur verið tínt til af stjórnarandstöðunni í þessari umræðu um einstök mál eða málaflokka eru reyksprengjur og hrein aukaatriði í samanburði við árangurinn. Í samsteypustjórnum, hvort sem flokkarnir eru tveir eða fleiri, er eðlilegt að flokka greini á um mikilsverð málefni eins og þau sem rætt hefur verið um hér í kvöld. Hver flokkur vill marka sína sérstöðu og ekki henda orðalaust frá sér einkennum sínum. Það er ekki þar með sagt að ekki náist samstaða og málamiðlun er taki tillit til hinna ólíku sjónarmiða. Byggist það á verkstjórninni og vilja manna til að starfa saman. Þessi ríkisstjórn hefur borið gæfu til að virða og taka tillit til skoðana og lagt sig í líma við að ná saman eins og vitnast hefur hér í kvöld. Þar skilur á milli þessarar ríkisstjórnar og ríkisstjórnar Þorsteins Pálssonar sem einmitt féll á slælegri verkstjórn og viljaleysi til að ná saman um að vinna að lausn aðkallandi vandamála. Hvað hefur stjórnarandstaðan annars að bjóða þjóðinni komi til kosninga? Ef loforðin eru tekin saman í eina setningu eru þau þessi: Lækka skatta og lækka útgjöld til velferðarmála. Göfug markmið en ekki samræmanleg og ekki trúverðug. Í það eina ár sem ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar var við völd hækkuðu skattar um 50%, úr 44 milljörðum í 66 milljarða, og bitnuðu harðast á alþýðu manna með matarskattinn illræmda í broddi fylkingar. Með kosningum nú er hætta á að við köllum yfir okkur mestu ógæfu í íslenskum stjórnmálum, Sjálfstfl. sem sýnt hefur og sannað að hann er alls óhæfur til þess að stjórna og er miskunnarlaus þegar hagur almennings er annars vegar. Góðir áheyrendur. Nú er komið að lokum þessarar umræðu og tími minn senn á þrotum. Ég vil þakka ykkur sem sýnduð mér þá kurteisi að vaka eftir ræðu minni og vona að hún hafi verið þess virði. Ég vil minna á að flokkur minn, Borgfl., gekk ekki til stjórnarsamstarfs til að koma í veg fyrir kosningar, heldur hafði hann þá trú að þátttaka hans mætti verða til þess að auðvelda þeim sem minna mega sín og þeim öðrum sem eiga undir högg að sækja betri lífdaga, efla atvinnulífið með markvissri uppbyggingu og nýsköpun og undirbúa þjóðina undir breytta tíma í heiminum. Ég býð ykkur góða nótt.

Hjörleifur Guttormsson Ég átti þátt í því að ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar settist á stóla 1988. Ég varð fyrir vonbrigðum með störf þeirrar stjórnar, einkum í byggðamálum. Ég greiddi atkvæði gegn því að breytt yrði um ráðuneyti á sl. hausti og því olli staða mála í þeirri stjórn sem áður sat. Samkennd mín með núverandi ríkisstjórn hefur farið minnkandi síðan vegna þess hvernig hún heldur á stórum málum og hvernig einstakir ráðherrar haga störfum sínum. Það er ekki ríkisstjórn að mínu skapi þar sem utanrrh. vill láta hefja framkvæmdir við nýjan hernaðarflugvöll þegar öll heimsbyggðin talar um afvopnun. Ég finn ekki til samkenndar með ríkisstjórn þar sem helsta nýbreytnin í atvinnumálum er að koma upp erlendu risaálveri við bæjardyr Reykjavíkur. Á afdrifaríkustum villigötum er hins vegar ríkisstjórnin í svonefndum Evrópumálum þar sem verið er að strekkja inn í evrópskt efnahagssvæði, inn í fordyri Evrópubandalagsins. Um það stóra mál er rætt hér af einstökum ráðherrum með lítilli virðingu fyrir staðreyndum og þess utan af stráksskap eins og heyra mátti í málflutningi utanríkisráðherrans. Ég hlýt að nefna það hér að sjálfur lýsti hann því yfir opinberlega í september sl. að hann teldi nauðsynlegt að leita umboðs Alþingis áður en gengið yrði til formlegra samningaviðræðna. Ég er andvígur þeirri stefnu sem ríkisstjórnin markaði í gær í þessu stóra máli og tel hana ekki aðeins varhugaverða heldur hættulega. Hér í þingsalnum sitja þingmenn Sjálfstfl. Ætli þeir vilji ganga skemur en utanrrh. í að nálgast Evrópubandalagið? Nei. Ætli löngunin sé ekki álíka eða kannski meiri að komast inn úr fordyrinu á Evrópubandalaginu. Virðulegur forseti. Málstaður sá sem Alþb. hefur lengst af staðið fyrir á í vök að verjast í þessari ríkisstjórn. Það hefur hallað undan í vaxandi mæli. Aðild þess flokksins að þessari ríkisstjórn hlýtur að mínu mati að ráðast af því hvernig tiltekst á næstu mánuðum í þeim stóru málum sem stuðningsfólk Alþb. ber mest fyrir brjósti. Ég tel ekki rétt nú af tilefni þessarar tillögu sem Sjálfstfl. hefur hér frumkvæði að að lýsa mig frá ábyrgð á þessari ríkisstjórn. Ég mun enn um sinn leitast við að styðja ráðherra flokksins í erfiðri stöðu þeirra í ríkisstjórninni. Verði breyting á þessari afstöðu minni mun það ekki fara fram hjá neinum hér á hv. Alþingi. Ég segi nei.

Karvel Pálmason Virðulegur forseti. Þegar núv. hæstv. ríkisstjórn var mynduð gerði ég þá grein fyrir afstöðu minni að ég væri á engan hátt skuldbundinn við hana en mundi láta málefni ráða í afstöðunni til hennar og greiða atkvæði hér á Alþingi samkvæmt sannfæringu minni eins og stjórnarskrá íslenska lýðveldisins gerir ráð fyrir að hv. þingmenn virði og því mun ég halda áfram. Mér er ljóst að ýmislegt hefur farið úrskeiðis nú og ekki síður áður í stjórn landsins og valdið mörgum vonbrigðum, þar á meðal mér, en sú tillaga sem hér er til afgreiðslu frá oddvitum Sjálfstfl., Kvennalista og frjálslyndum hægrimönnum um að demba þjóðinni nú, á þessum árstíma og í ljósi aðstæðna í þjóðfélaginu, út í kosningar er ekki bara dómgreindarleysi heldur líka algjört ábyrgðarleysi og nánast tilræði við þjóðfélagið. Slíkt er gert í tilfinningalegu uppnámi og eigin vanmati. Það er öllum ljóst að þessir aðilar hafa á engan hátt, nema síður sé, vitkast í baráttunni gegn þeim vanda sem sumir af þeim sjálfum hafa skapað og þjóðin á við að glíma. Í ljósi þessara staðreynda segi ég nei.

Skúli Alexandersson Virðulegi forseti. Ég er ekki ánægður með það hvernig tekist hefur til síðustu 14 mánuði með málefni okkar aðalatvinnuvega og landsbyggðarinnar hjá núv. og fyrrv. ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar. Óánægja mín er þó ekki svo mikil að ég taki undir með þeim sem telja góða lausn að fara nú út í kosningar að ósamþykktum fjárlögum fyrir árið 1990, ófrágengnu nýju en þó löngu ráðgerðu og samþykktu skattakerfi, virðisaukaskattinum og í miðjum mjög mikilsverðum viðræðum um framtíðarviðskiptahagsmuni okkar hjá EFTA og Efnahagsbandalaginu. Ég segi nei við því ráðleysi sem uppi kæmi ef þessi vantrauststillaga Sjálfstfl., Kvennalistans og Frjálslynda hægriflokksins yrði samþykkt. Ég segi nei.

Stefán Valgeirsson Virðulegi forseti. Í trausti þess að allar upplýsingar um viðræður á milli EFTA og Efnahagsbandalags Evrópu er Ísland varða verði látnar í té jafnóðum og eitthvað gerist og að tekið verði á málefnum landbúnaðarins og landsbyggðar í samræmi við gefin heit, þá segi ég nei.