Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (JPálm.): Ég vil, áður en þessi umr. hefst, leggja til, að hún verði eins stutt og þingsköp frekast leyfa og standi eigi lengur en 3 klst. alls, og mun ég bera það undir hv. þm.

Ég mótmæli þessari aðferð, herra forseti, og ég mótmæli þessu ofbeldi. Þetta er siðferðilega fordæmandi.

Hv. þm. skera úr um þetta.

Þm. geta ekki skorið úr um þvílíka hluti sem hér er verið að fremja. Þetta er ekki í samræmi við þingsköp.

Jú.

Hæstv. forseti er ekki að beita þingsköpum.-SigfS: Hvar er þessi gr. í þingsköpunum? Hæstv. forseti er að beita hv. þm. ofbeldi. Það er ekki Alþ., sem er að samþykkja þetta.

Í 37. gr. þingskapa segir svo: „Ef umræður dragast úr hófi fram, getur forseti úrskurðað, að ræðutími hvers þingmanns skuli ekki fara fram úr ákveðinni tímalengd, og einnig getur forseti stungið upp á, að umræðum sé hætt. Svo getur og forseti lagt til, hvort heldur í byrjun umræðu eða síðar, að umræðum um mál skuli lokið að liðnum ákveðnum tíma. Eigi má þó, meðan nokkur þingmaður kveður sér hljóðs, takmarka ræðutíma við nokkra umræðu svo, að hún standi skemur en 3 klukkustundir alls. Tillögur forseta skulu umræðulaust bornar undir atkvæði í þingdeild þeirri, sem hlut á að máli, eða sameinuðu þingi, og ræður afl atkvæða úrslitum.“ 

Við krefjumst forsetaúrskurðar. Ég neita, að þessum aðgerðum sé beitt, og krefst úrskurðar forseta. - EOl: Þetta er enginn fundur. - SigfS: Þetta er lögleysa og vitleysa. - EOl: Ég mun greiða atkv. á móti þessu. - SigfS: Þetta er harðstjórn með amerísku ofbeldi, ólög og vitleysa. - EOl: Hafa menn þá rétt til að greiða atkv.?



Herra forseti. Ég tel mjög hæpið að segja, að umræðurnar hafi dregizt úr hófi fram. Þær stóðu reyndar frá kl. 10 árd. til kl. 10 í gærkvöld, en hér er um að ræða eitt hið mikilverðasta mál er þetta þing hefur haft til meðferðar. Ég tel það ósanngirni, að þessar umræður geti ekki farið fram á sama hátt og í gær. Ég segi því nei.



Það er ekki vegna 37. gr., heldur sökum álitsgerðar hæstv. forseta, að ég tel þetta ofbeldislegt. Ég legg mest upp úr þessum orðum: „Eigi má þó, meðan nokkur þingmaður kveður sér hljóðs, takmarka ræðutíma við nokkra umræðu svo, að hún standi skemur en 3 klukkustundir alls.“ Þetta virðist benda á, að beita megi ákvæði þessu, þegar liðið er á umræðurnar, og segi ég því nei og mótmæli hinum ofbeldiskenndu aðferðum.



Ég segi nei og mótmæli þessum aðförum.



Herra forseti. 37. gr. þingskapa hefst á orðunum: „Ef umræður dragast úr hófi fram, getur forseti úrskurðað, að ræðutími hvers þingmanns skuli ekki fara fram úr ákveðinni tímalengd“ o. s. frv. Nefnilega, aðeins undir þessum kringumstæðum er forseta rétt að skera umræður niður, - að umræður dragist úr hófi fram. Þetta hefur hann ekki gert. Í gær var málið tekið fyrir kl. 10 árd. og rætt til kl. 9–10 síðd. Nú eiga umræðurnar að hefjast á 11. tímanum og standa í 3 klst. En þetta mál verðskuldar sérstaklega að vera rætt dögum saman rækilega. Þetta eru brot á þingsköpum. Ég mótmæli, - mótmæli öllum þessum aðförum sem lögleysum og ofbeldi. Þær eru markleysa og umræðurnar ólöglegar, og segi ég því nei.



Herra forseti. Mikið hefur nú verið rætt um þetta mál í blöðum og mikil háreysti gerð um það, að mótmælendur þessa samnings færu með fleipur eitt. Því var lofað af ráðamönnum okkar og blöðum, að þegar málið kæmi til þingsins, fengi það þinglega meðferð. Ég býst við því, að hver maður hafi lagt þann skilning í þau orð, að því mundi fylgja ýtarleg grg. og skýrsla og þá sérstaklega af hendi þeirra, sem fóru til Ameríku. En framkvæmdin er sú, að höfuðpaurinn í samsærinu, hæstv. utanrrh., talaði í 10 mín., en hinir gæta þess að koma ekki inn í þingsalinn - eða þá að þeim er haldið utan hans - nema hæstv. utanrrh. Þetta er aðferðin. En hin þinglega meðferð er sú, að þegar þetta mál hefur verið rætt um hríð, er ræðutími hvers þm. takmarkaður niður í stundarfjórðung. 1. umr. er lokið eftir 9. klst. og ekkert matarhlé gefið. En auk þess ákvað hæstv. ríkisstj., þegar umr. var lokið um kl. 10 í gærkvöld, að settur skyldi fundur að nýju á miðnætti, og ætlaði að halda áfram í myrkrinu. Þessu var beinlínis lýst yfir. Þetta var nú hin þinglega meðferðin.

Þetta er orðin nokkuð löng grg.

Þetta er ofvaxið skilningi þm. En nauðsynlegt er að lýsa forsögu hennar. Svo þegar búið er að ræða málið á fyrsta degi, þá er staðið upp, og hæstv. forseti lýsir því yfir, að hann ætli að beita ákvæðinu um 3 klst. takmörkun í 37. gr. þingskapa. Hver maður, sem horfir á þetta mál án hræðslu, sér agnúana. En hér eru hræddir menn að verki, sem vita, að þeir verða fordæmdir. Þess vegna vilja þeir hraða málinu.

Þetta er orðin allt of löng ræða.

Þingið hefur enga heimild til þess að svipta minni hl. málfrelsi. Þegar meiri hl. ætlar að svipta hann málfrelsi, þá á minni hl. rétt til þess, að forseti skeri úr um það. 

Ég mótmæli.

Það er hart til þess að vita, að þvílíkt getur gerzt á þingi. Hv. þm. G-K. kemur ekki inn í þingsalinn til annars en að handjárna þm. Sjálfstfl. Þegar alls þessa er gætt, segi ég nei.



Eins og allir hv. þm. vita, er öll þessi málsmeðferð ákveðin í innstu klíku stjórnarflokkanna, þeirri frá Washington, og segi ég nei.



Herra forseti. Ég er kosinn af þinginu í utanrmn. og á að skila áliti þaðan sem minni hl. Í 18. gr. þingskapa segir svo: „Nefndin lætur uppi álit sitt, og skal prenta það og útbýta því meðal þingmanna á fundi. Eigi má taka málið að nýju til umræðu fyrr en að minnsta kosti 2 nóttum síðar, en nefndarálitinu var útbýtt, ef um lagafrumvarp er að ræða, en 1 nóttu síðar, ef um er að ræða þingsályktunartillögur.“ Nú var kallaður saman fundur kl. 10 árd. í dag. En ekki er enn búið að útbýta nál. 

Við mótmælum þessum málalengingum.

Ég ræð sjálfur minni grg. ( Forsrh. grípur fram í.) Þegi þú, hirðstjóri.

Þú ætlar ekki að gera stofnuninni sæmd.

Fyrir 5 árum kom þjóðin saman á Lögbergi til að endurreisa lýðveldið, og þá fagnaði þjóðin, því að þá var verið að vinna gott verk og vinsælt. En hvað er að gerast í dag hér á Alþingi? Jú, með ofbeldi er ríkisstj. að hefja niðurlægingartímabil, og hún vinnur sín illu verk í skjóli vopnaðrar lögreglu, því að hún er hrædd. Og af hverju er hún hrædd? Jú, hún er hrædd við fólkið, hún er hrædd við samþykktir, sem fólkið hefur gert, og hún er hrædd vegna þess, að hún veit, að hún er ekki að vinna gott verk. Það er hafið nýtt niðurlægingartímabil í sögu Íslands í sama anda og þegar erindrekar erlendra ríkja beittu valdi forðum til þess að kúga þjóðina.

Atkvæði. - Forsrh.: Vill ekki forseti láta þm. greiða atkv.

Þegi þú, þú hefur ekki orðið.

Atkvæði.

Já, það er byrjað nýtt niðurlægingartímabil, þar sem forseta Alþingis er þröngvað til að brjóta þingsköp og þingvenjur.

Það ert þú, sem alltaf brýtur þingsköp. - Forseti: Atkvæði.

Ég vil biðja forseta að vera rólegan og láta forsrh. þegja, svo að ég geti lokið minni greinargerð.

Þetta er allt of löng greinargerð.

Ég ræð minni greinargerð sjálfur. Hér er Alþingi Íslendinga, en ekki stofnun Bandaríkjaleppa.

Þú ætlar ekki að gera það að sæmdarstofnun.

Þegi þú, þú hefur ekki orðið. Ég er alþingismaður Íslendinga, kosinn af 7.000 Reykvíkingum og tala hér í umboði þeirra, en þú ert uppbótarþingmannsræfill, sem sveikst þig inn á þing. 

Þetta eru ósannindi. - GJ: Vill ekki forseti halda áfram með atkvgr.? Þm. ætlar sýnilega ekki að greiða atkv. - StgrSt: Ég legg til, að þm. sé bara látinn út, ef hann hlýðir ekki fundarsköpum. - Forsrh.: Út með hann.

Ég óska enn eftir, að ráðh. þegi á meðan ég lýk máli mínu. En með tilliti til þess, sem ég hef sagt, vil ég endurtaka enn einu sinni, að ég mótmæli því ofbeldi, sem hér er haft í frammi, og segi nei.

Menntmrh. (Eysteinn Jónsson) : Það er fjarstæða, að umr. hafi ekki verið ýtarlegar um þetta mál, þar sem fyrst hefur farið fram um það útvarpsumr. og síðan rætt hér í allan gærdag, auk þess sem andstæðingar málsins hafa haft mest allan tímann og eru því sannarlega búnir að segja allt, sem þeir hafa fram að færa gegn málinu. Þess vegna segi ég já.

Það er langt frá því, að öll rök séu komin fram, sem til eru gegn málinu.



Ég mótmæli þeirri svívirðu, sem hér er höfð í frammi af kommúnistum, og ég mótmæli einnig, að meiri hluti þingsins geti ekki tekið sínar ákvarðanir, og segi því já.



Þar sem öll andstaða í þessu máli af hálfu kommúnista hefur verið svívirðingar og blekkingar um utanrrh. og ríkisstjórnina og þeir alls ekki hlýtt þingsköpum, þá tel ég sannarlega tíma til kominn að skera niður umr. og segi því já.



Ég vil benda á, að öll framkoma kommúnista í þessum umr. og hótanir þeirra er ósamboðið Alþingi, sömuleiðis er orðbragð þeirra skrílsháttur. Af þessum ástæðum tel ég rétt að takmarka þessar umr. og segi því já.

Forseti (JPálm): Samkv. þessari atkvgr. er hámark umr. ákveðið 3 klst. Fyrst tala frsm. utanrmn., og hefur hver frsm. ½ klst. til umráða.



Herra forseti. Utanrmn. kom saman til fundar um þetta mál strax að aflokinni fyrri umr. málsins. Fundurinn tók stuttan tíma - eins og hv. 2 þm. Reykv. var alveg sannspár um. Aldrei þessu vant stóð allt heima, sem hann sagði, - og það tók stuttan tíma að afgreiða málið frá n. Við í meiri hl. n. bárum fram till. um, að málið yrði samþ. óbreytt. Hv. þm. Str. og hv. 1. þm. N-M. töldu sig ekki vilja samþ. það óbreytt og spurðust fyrir um það, hvort við í meiri hl. n. mundum fallast á breyt. Við töldum það ekki geta orðið, ef þær væru í verulegum efnum. Svo var ekki um það rætt meira. Og hv. 2. þm. Reykv. kvað sig hins vegar algerlega andvígan málinu, sem engum kom á óvart. Þessum nefndarstörfum var lokið á hálfri klukkustund, og fóru þau mjög friðsamlega fram, eins og alltaf er, þegar við höfum enga til að horfa á okkur eða hlusta á okkur aðra en fundarmennina sjálfa. Ég verð því að lýsa undrun minni á óstyrkleik kommúnista, þegar forseti ákvað að takmarka umr. við 3 klst. Eins og menn muna, þá var sami háttur á hafður 1946, þegar Alþingi hafði flugvallarsamninginn til meðferðar, þ. e. a. s., að ákveðið var að hafa um málið 3 klst. útvarpsumr. Nú hafa raunverulega verið útvarpsumr. um þetta mál og það eftir samkomulagi við 2. þm. Reykv., sem þrátt fyrir það hefur sýnt einna mest sjúkdómseinkenni við þessa ákvörðun forseta. En auk þessarar útvarpsumr. var málið svo rætt hér í allan gærdag, og höfðu andstæðingar málsins þá nær allan ræðutímann, svo að þeirra hlutur virðist ekki hafa verið fyrir borð borinn í umr. um þetta mál. Hæstv. forseti hefur ákveðið, að við frsm. utanrmn. skulum hafa ½ klst. til umráða hver. Ef ég mætti ráða, væri mér sönn ánægja að láta þessa taugaóstyrku menn hafa minn tíma, en nota sjálfur aðeins fáar mínútur. Frá mínu sjónarmiði liggur þetta mál glöggt fyrir, þó að 2. þm. Reykv. og aðrir andstæðingar þessa máls séu nú á annarri skoðun. En sannleikurinn er sá um afstöðu þessara manna, að á meðan ekkert lá fyrir í þessu máli, þóttust þeir vita allt um það, en nú, þegar málið liggur ljóst fyrir, þá þykjast þeir ekkert vita og ætla alveg að sleppa sér, þegar umræðutími þeirra er takmarkaður við 3 klst. Slíkan skrípaleik tekur enginn alvarlega. Nei, þetta mál liggur ljóst fyrir, og þarf ekki annað en vísa til ræðu utanrrh. í útvarpsumr. í fyrrakvöld til að sanna það. Ég veit ekki, hvort það hefur nokkra þýðingu, að ég fari að endurtaka þau rök. Meginkjarni þeirra kemur fram á nál. meiri hl. á þskj. 510, en þar segir meðal annars, að sáttmálinn sé gerður „í algeru samræmi við sáttmála Sameinuðu þjóðanna, þar sem einungis sé um það að ræða, að aðilarnir bindist þeim samtökum, sem ráð er fyrir gert í 51. gr. þess sáttmála til þess að verjast árásum meðan öryggisráðið getur ekki gert nauðsynlegar ráðstafanir til þess að hnekkja yfirgangi árásarríkis. Telur nefndin, að Íslandi beri tvímælalaust að skipa sér í flokk með þeim ríkjum, er hefta vilja slíkar árásir, ef ekki fylgja því óeðlilegar skuldbindingar fyrir landið“. Þegar sáttmáli Sameinuðu þjóðanna var gerður, var tilgangur hans sá, að friðelskandi þjóðir byndust samtökum til þess að koma í veg fyrir stríð og skapa nýja veröld, og þetta skyldi gert með vopnavaldi, ef annað dygði ekki. Nú hafa þessar frelsisunnandi þjóðir orðið fyrir vonbrigðum með samtök sín og fyrst og fremst vegna þess, að Rússar hafa brugðizt í samstarfi Sameinuðu þjóðanna. Afleiðing af því er sá samningur, sem hér um ræðir, og hann er eingöngu gerður til að hnekkja yfirgangi árásarríkis, og því er hann aðeins varnarsamningur. Eða hver vill trúa því, að Norðmenn eða Danir hafi í hyggju að ráðast á Sovétríkin eða nokkurt annað ríki, ætli þessar þjóðir séu ekki búnar að fá nóg af hörmungum styrjaldarinnar? Og eins er ég sannfærður um, að það hvarflar ekki að nokkrum Íslendingi að ráðast á Rússa. Ég gat því miður ekki hlustað á erindi þm. Str. um Sameinuðu þjóðirnar, sem hann flutti í útvarpið nú fyrir skömmu, en mér er sagt, að það hafi verið gott. Hann hafði getið þess, að hugsjónir Sameinuðu þjóðanna lifðu enn, þó að vonir manna í sambandi við stofnunina hafi brugðizt. En einmitt vegna þess, að hugsjónin lifir þrátt fyrir vonbrigðin, hafa þær þjóðir, sem unna frelsi og lýðræði og beinlínis vegna friðarþarfar þeirra ákveðið að gera með sér þann samning, sem hér um ræðir. - Ég ætlaði ekki að nota langan ræðutíma, en ég finn, að það er gaman að tala um þetta og tíminn er ekki lengi að líða, enda skil ég nú betur, að sósíalistarnir séu margorðir. Þegar svo okkur Íslendingum, sem gortum af því, að við unnum frelsi og lýðræði, er boðin þátttaka í slíku friðarbandalagi lýðræðisþjóðanna, þá væri skömm fyrir okkur að hafna því boði, þar sem ekki fylgja þátttökunni neinar óeðlilegar skuldbindingar fyrir þjóðina. Það er allt annað mál, þó að við neitum að bera vopn, slíkt kæmi að sjálfsögðu aldrei til greina vegna sérstöðu okkar, og það má ekki á nokkurn hátt leggja út sem bleyðuskap, því að vopnaburð getum við ekki hugsað okkur og alls ekki vegið mann. Þetta er svo rótgróið í meðvitund þjóðarinnar eftir margra alda frið og verður að teljast nægileg afsökun fyrir þeirri sérstöðu okkar að neita algerlega hvers konar herskyldu. Það er líka gott til þess að vita, að þær lýðræðis- og menningarþjóðir skilja þetta og segja, að það sé eðlilegt, að Íslendingar segi: Við höfum ekki her og við viljum ekki hafa her og við ætlum okkur aldrei að hafa her og aldrei að segja nokkurri þjóð stríð á hendur. - Við hefðum farið okkar fram í þessum efnum, hvað sem aðrar þjóðir hefðu sagt. En það er ánægjulegt, að þær skilja afstöðu okkar í þessu efni. Við Íslendingar getum ekki hugsað okkur að gera hundi mein. Við getum því síður hugsað okkur mann að vega. En við kunnum því miður flestum þjóðum betur bolabrögð með penna og munni hverjir gagnvart öðrum. Þessi réttur okkar Íslendinga og þetta hugarfar hefur lýst sér í því, að okkar ríkisstj. hefur skýrt og greinilega tekið það fram, að undir þau skilyrði að hafa her viljum við ekki gangast, og fengið um það örugg svör, að aðrar þjóðir líti svo á, að við þurfum ekki að gera það. M. ö. o., við öðlumst þann öruggleika og þau réttindi, sem sáttmálanum fylgja, án þess að þurfa nokkuð að leggja af mörkum annað en það, sem við sjálfir viljum, þegar þar að kemur, um leið og það er undirskilið af okkar hendi, að við höfum aldrei herstöðvar eða hersetu á friðartímum eða hermenn á friðartímum og að við segjum aldrei nokkurri þjóð stríð á hendur. Að öðru leyti er ætlazt til þess, að við leggjum til, ef til stríðs skyldi koma, það, sem við í góðri trú teljum eðlilegt. Undir öðrum betri skilyrðum geta Íslendingar ekki búizt við að geta orðið þátttakendur í samstarfi frjálsra þjóða. Og ég veit ekki betur en að á stúdentafundinum, sem var fyrsti fundurinn til þess að mótmæla þessu bandalagi, þá hafi verið lýst yfir því, að við Íslendingar ættum að vera í vinsamlegri samvinnu við vestræn veldi, og að því hafi verið þar lýst yfir líka af kommúnistum. Mér er sagt, að hv. 2. þm. Reykv. (EOl) hafi greitt atkv. með því. Ég sé svo ekki ástæðu til að segja hér fleira. Ég vona, að þáltill. þessi verði samþ., og þykist þess viss, að svo muni verða, og vísa að öðru leyti til þeirrar útvarpsræðu, sem ég flutti hér í sambandi við vantrauststill. á dögunum.



Herra forseti. Ég mun nota þennan hálftíma til þess að gera grein fyrir minni afstöðu til þessa máls. Það var af hv. þm. G-K. beint til mín orðum viðkomandi Þjóðabandalaginu, út af því að hann áleit, að ég hefði tekið fram í fyrir sér, sem var reyndar ekki. En þetta rifjaði upp fyrir mér þann óslitna þráð, sem hefur alltaf verið í afstöðu Íslands og afstöðu alþm. hér á Alþ. að meira eða minna leyti viðkomandi alls konar bandalögum af því tagi, sem nú er verið að ræða hér um. Það var þá sett fram af mér og ýmsum öðrum, en fékk ekki þær undirtektir, sem við óskuðum, þó að það fengi nokkrar undirtektir, að við ættum að setja einmitt sams konar skilyrði fyrir því að ganga í þjóðabandalagið eins og við viljum nú hafa ljóst fram tekið, er við göngum inn í Norður-Atlantshafsbandalagið. Og mér koma þessi skilyrði nú ekki á óvart, og þau koma sjálfsagt engum á óvart, því að það lítur út fyrir, að það sé útbreidd skoðun í sambandi við inngöngu okkar í þjóðabandalög. Og ég lét í ljós þá skoðun, er við gengum í Bandalag sameinuðu þjóðanna, að ég byggist frekast við, að það þjóðabandalag mundi mistakast, en mér þótti rétt, að við tækjum þátt í því fyrir því. Og ég gerði þá ráð fyrir, að við mundum áður en langt liði þurfa að taka þátt í umr. á Alþ. um að taka þátt í nýjum þjóðasamtökum. Ég tók þetta fram þá. Og þetta mun hafa verið almennur kvíði, sem ég lýsti í þessum orðum mínum þá. Við vildum þá einnig gera fyrirvara við inngöngu okkar í Bandalag sameinuðu þjóðanna. Og þessi þráður er alveg óslitinn, ekki aðeins í þessu máli, heldur hefur hann verið það um aldir, að við viljum ekki segja neinni þjóð stríð á hendur. Og þegar talað var um það sem skilyrði fyrir inngöngu í Bandalag hinna sameinuðu þjóða, þá gáfum við þá yfirlýsingu, að við vildum ekki segja neinni þjóð stríð á hendur, og vöktum athygli á því jafnframt, að við hefðum tekið allan þann þátt í styrjöldinni, sem við gætum nokkurn tíma tekið, og að öllu öðru leyti heldur en því að beita vopnavaldi. Þannig liggur það fyrir, að þegar okkur var boðið að gerast stofnaðilar að Bandalagi sameinuðu þjóðanna, þá komum við með þessa yfirlýsingu, að við neituðum að segja nokkurri þjóð stríð á hendur. Og þegar við tókum þátt í þessu bandalagi, höfðum við þennan fyrirvara, þó að honum væri ekki komið lengra á veg en raun bar vitni um. Ég geri ráð fyrir, að viðhorf þjóðarinnar viðkomandi Norður-Atlantshafsbandalagi sé talsvert mismunandi. Það eru sumir, sem enga samninga vilja gera í þessu efni, sem er fyrst og fremst Sósfl. svo og ýmsir aðrir. Aðrir eru þannig sinnaðir, að þeir vilja gera þessa samninga, svo að segja hvernig sem þeir væru. En þriðji hópurinn meðal þjóðarinnar er þannig, og í þeim hópi er ég, að þeir munu vilja gera þessa samninga, ef þeir telja, að þannig sé frá þeim gengið, að þeir séu algerlega öruggir, annars enga samninga. Og í því sambandi ætla ég að gera grein fyrir því, hvernig ég álít, að ætti að ganga frá þessum samningum, til þess að þeir séu öruggir. Það er ekki hægt að lá neinum Íslendingi það, þó að hann vilji fara varlega í utanríkissamningum. Þetta er þjóðinni í raun og veru í blóð borið, þjóð, sem hefur í margar aldir barizt til þess að ná sjálfstæði sínu, eftir að hún hafði glatað því vegna þess, að hún hafði gert samning, sem gamli sáttmáli kallast, þó að ýmsir áliti, að hann hafi verið mjög sæmilega gerður, en að það hafi verið samningsrof, sem ollu því, hvernig fór. Það er því ekki óeðlilegt, að þessi þjóð vilji ekki gera aðra samninga en örugga samninga, eftir alda kúgun. Við gerðum herverndarsamninginn við Bandaríkin 1941. Niðurstaða þess er sú, að við, eftir því sem fyrrv. hæstv. ríkisstj. segir, urðum að kaupa okkur frá þeim samningi vegna þess, hvernig hann var túlkaður, með samningnum um Keflavíkurflugvöllinn. Ég er að vísu þeirrar skoðunar - án þess að ég ætli að ræða það sérstaklega hér að Bandaríkjamenn mundu aldrei hafa haldið svo fast við þá túlkun á samningnum, sem þeir kunna að hafa orðað, að það hefði þurft að kaupa sig frá herverndarsamningnum frá 1941. En svo mikið er víst - án þess að rætt sé um túlkun þessa samnings nánar -, að það orðalag á samningnum frá 1941, sem hangið var í, var svo undarlega veikt fyrir þá, sem í því héngu, að fáum mundi hafa komið til hugar, að reynt yrði að túlka samninginn á þann veg, sem gert var, því að það voru í raun og veru kurteisiskveðjur í endi þess símskeytis, sem við fengum frá stjórn Bandaríkjanna, sem var hangið í. Það var rætt um það, að herinn ætlaði að fara héðan strax að stríðinu loknu. Þau skilyrði voru samþykkt í svari Bandaríkjaforsetans, en síðan var tekið fram í svarbréfinu, að herinn mundi fara héðan, þegar núverandi hættuástandi væri lokið. Og í því var hangið, að því er fyrrv. hæstv. ríkisstj. heldur fram. Og þá var gerður svokallaður Keflavíkursamningur. Og án þess að ég ætli að ræða þann samning nú, þá er a. m. k. fullvíst, að þær skýringar, sem gefnar voru á þessum samningi, og þau loforð, sem gefin voru um framkvæmd hans, þessar skýringar hafi ekki staðizt og þessi loforð hafi ekki verið haldin. Það er þess vegna ekki undarlegt, þó að þjóðin muni þetta. Þetta eru staðreyndir, sem eru til í okkar þingsögu, og þetta er skráð í okkar þingtíðindum. Þess vegna er það svo að mínu áliti, að sú raun, sem á þessum málum er orðin, gerir það að verkum, að þjóðin vill ekki gera aðra samninga en þá samninga, sem öruggir eru. Og við þurfum ekki að undrast yfir því, eftir þá reynslu, sem á undan er farin, gamla og nýja, þó að þjóðin geri þessa kröfu til okkar. Og ég segi það fyrir mitt leyti, að ég get ekki vikið frá því. Ég er heldur ekki að efast um það, að aðrir hv. þm. vilji fylgja sömu reglu, að þessa samninga eins og aðra mundu þeir telja, að við verðum að gera í samræmi við það, sem við mundum gera, ef við værum að gera samninga milli einstaklinga, fyrir sjálfa okkur eða í umboði annarra, og ganga svo tryggilega frá öllum atriðum samninganna, að ekki verði um villzt. Okkur er nú sagt - eins og kemur fram í grg. fyrir þessari þáltill., að ef til ófriðar kæmi, mundu bandalagsþjóðir okkar óska eftir svipaðri aðstöðu á Íslandi eins og þessi ríki höfðu í síðasta stríði, og það mundi algerlega verða á valdi Íslendinga sjálfra, hvenær þessa aðstoð ætti að láta í té, að allir aðrir samningsaðilar hefðu fullan skilning á sérstöðu Íslands, og að ekki kæmi til mála að erlendur her eða herstöðvar yrðu á Íslandi á friðartímum. Þetta er okkur sagt af hæstv. ráðherrum, að sé efni samningsins, eins og hann beri að skilja og skýra. Nú skal ég taka það fram, að ég ætla, að það sé mikill hópur Íslendinga - ég ætla meiri hluti þjóðarinnar - sem mundi vilja gera samninga sem þessa, þar sem tryggð væru þessi atriði. En ég hygg, að sá meiri hluti sé naumast til staðar, nema við getum sannfært hann um, og það með eðlilegum og réttum rökum, að sú trygging sé til staðar. Þegar talað er um það í 2. og 3. lið þessarar yfirlýsingar, samkv. orðalagi 2. og 3. liðar á bls. 8 í grg., að aðrar þjóðir hafi fullan skilning á sérstöðu Íslands, að viðurkennt sé, að Ísland hafi engan her og ætli ekki að stofna her, og að ekki komi til mála, að erlendur her eða herstöðvar verði á Íslandi á friðartímum - fyrst allar bandalagsþjóðirnar viðurkenna, að þetta sé einstök sérstaða Íslands, þá fáum við ekki skilið, hvers vegna ekki má taka þetta fram í samningnum við Ísland sem samningsatriði. Sannleikurinn er sá, að þessi samningur er siðferðilegar skuldbindingar. Þegar því er haldið fram, að bandalagsþjóðirnar muni koma Íslandi til varnar, ef á það verði ráðizt, þá er vitanlega ekki hægt að halda fram í sömu andránni, að engar skuldbindingar séu af okkar hendi gerðar með samningi. Sannleikurinn er því sá, að ef þarna er skuldbinding fyrir bandalagsþjóðirnar um að koma Íslandi til aðstoðar, ef á það yrði ráðizt, þá er Ísland vitanlega í sama mæli skuldbundið til þess að láta í té allt það, sem með sama móti verður af því krafizt, til þess að gera varnir sjálfs þess og annarra bandalagsþjóða framkvæmanlegar. Og siðferðilegar skuldbindingar geta vitanlega verið engu síður skuldbindandi, en lagalegar skuldbindingar. Og til þess að gera þessa sérstöðu okkar skýlausa, að við ætlum aldrei að segja nokkurri þjóð stríð á hendur né taka þátt í hernaði gegn nokkurri þjóð, sem meginreglu okkar um aldir, þá álítum við ýmsir, að sú sérstaða okkar eigi að vera viðurkennd. Ef við fengjum viðurkenndan þennan fyrirvara, þá erum við ekki í neinu hernaðarbandalagi. Það er alveg skýlaust. Þvi að þá ætlum við ekki að taka þátt í hernaði gegn nokkurri þjóð, en við viðurkennum hins vegar - eða a. m. k. geri ég það -, að afstaða okkar í styrjöld hlýtur að verða, eins og við höfum áður viðurkennt, svipuð því, sem var í síðustu styrjöld. En ég vil líka hafa það tryggt, að svo verði, en að við göngum ekki með samningum feti framar, þannig að við gerum aðstöðu okkar allt aðra en í síðustu styrjöld. Ég veit, að því er haldið fram, að þetta sé siðferðisskylda og þess vegna sé yfirlýsing þessi sem skuldbinding af Íslands hálfu nægileg við undirskrift samningsins. Ég vildi óska þess, að svo væri. En það verður að afsakast, að ég get ekki fallizt á þau rök. Þau eru vonandi rétt, en ég get ekki fallizt á þau. Og ég veit ekki, hvernig það ætti að vera, að þjóðir, sem gangast undir gagnkvæmar skuldbindingar, geti síðan við undirskrift samnings lýst yfir í ræðu, að þær séu ekki bundnar við ákvæði samningsins. Það er áreiðanlega mjög ríkt í Íslendingum að taka ekki þátt í neinum beinum hernaðaraðgerðum gegn neinni þjóð. Það er einn sterkasti þátturinn í okkar sögu og okkar menningu. Og við þurfum ekkert að blygðast okkar fyrir það að fara fram á það að halda okkur við þetta, vegna þess að við getum sýnt og sannað, að í hvert skipti, sem styrjöld hefur geisað hér á hafinu nálægt okkur, þá höfum við tekið þátt í baráttunni þannig, að við höfum í viðskiptunum við þá hernaðaraðila, sem hafa viljað varna siglingum frá og að landinu, misst tiltölulega meira af mönnum en þær þjóðir, sem þátt hafa tekið í hernaðaraðgerðunum. Og okkar fólk hefur sízt sýnt minna þor í þeirri viðureign, en menn þeirra þjóða, sem tekið hafa þátt í beinum hernaðaraðgerðum. Það er því okkur svo stórt atriði að mínu áliti, sem ég nú hef tekið fram viðkomandi þessari samningsgerð, að það skiptir um afstöðu mína meginmáli, að einmitt þetta sé tekið sérstaklega fram í samningnum, að við Íslendingar tökum ekki þátt í beinum hernaðaraðgerðum, því að þá væri ljóst, ef þetta væri þar fram tekið, að við mundum aldrei vera með í beinum hernaðaraðgerðum gegn neinni þjóð. Annað atriði, sem ég tel, að verulegu máli skipti, er í sambandi við samninginn um flugvöllinn við Keflavík. Það kemur greinilega í ljós, að aðrar þjóðir leggja eðlilega á það megináherzlu, að þær ráði því sjálfar, hvenær þær láta í té þá hernaðaraðstoð, sem gert er ráð fyrir, að látin verði í té, eftir samningnum. Samkvæmt niðurlagi 1. liðar yfirlýsingar Bandaríkjamanna og enn fremur síðari liðum þessarar yfirlýsingar ráða Íslendingar því, að ekki séu neins konar hernaðarstöðvar í landi þeirra á friðartímum. Nú er vitað mál, að Keflavíkurflugvöllurinn er sá staður á Íslandi, þar sem fyrst og fremst yrði her, ef til styrjaldar kæmi hér á Atlantshafi eða nálægt okkur. Það er í samræmi við það, sem hér hefur verið yfir lýst, að aðstaða bandalagsþjóðanna yrði svipuð á Íslandi eins og hún var í síðustu styrjöld. En nú stendur svo á, að við höfum einmitt sérstaka samninga við eina bandalagsþjóðina um þennan flugvöll, og við ráðum ekki alls kostar yfir honum, Íslendingar sjálfir, eins og ljóst liggur fyrir og þarf ekki að ræða hér á Alþ. Þess vegna er það, að við höfum einnig að því leyti aðra aðstöðu, en nokkur önnur bandalagsþjóð, þannig að við höfum ekki tryggingu fyrir því, að við ráðum því, sem samkvæmt niðurlagi 1. liðar yfirlýsingar Bandaríkjamanna er tekið fram. Og það er þess vegna ekki á valdi Íslendinga sjálfra að ákveða, hvenær aðstoð er látin í té hér á landi í styrjöld. Og það er þess vegna heldur ekki á okkar valdi alls kostar, hvenær hér eru herstöðvar í landinu. Þetta er það, sem aðrar þjóðir þó leggja megináherzlu á að ráða og hafa alveg tryggingu fyrir að geta ráðið samkvæmt þessum samningi. Nú hef ég ekki eða við, sem höldum þessu fram, gengið svo langt að krefjast þess, sem ýmsum kynni að hafa þótt eðlilegt, að Íslendingar segi sem svo: Fyrst losnum við, við Keflavíkursamninginn og náum yfirráðum yfir þessu svæði þar, áður en byrjað verður af okkar hálfu að semja að okkar leyti um Atlantshafsbandalag. En samkvæmt þessari stefnu hefur þó komið fram till. um viljayfirlýsingu hér á Alþ. um, að við losum okkur við Keflavíkursamninginn svo fljótt sem verða má. Og þetta finnst mér lágmark þeirra krafna, sem við hljótum að gera, til þess að við getum samþ. hér að undirskrifa þessa samningsgerð. En það kemur mjög greinilega í ljós við umr. þessa máls, - og það þykir mér mjög stór galli á þessari málsmeðferð, - að það er auðséð, að það er engu hægt að hnika til, ekki nokkrum sköpuðum hlut hægt að hnika til, ekki einum stafkrók um fyrirvara eða breytingar viðkomandi þessu, sem ég hef hér rætt um, frá því sem ákveðið hefur verið og óbreytanlegt verður að standa. Og ég er ákaflega hræddur um það, að svo kunni að fara, - þó að ég vilji vona það gagnstæða, - að það endurtaki sig viðkomandi þessum samningi, sem því miður hefur endurtekið sig nú viðkomandi utanríkissamningum okkar undanfarið, og á ég þar við Keflavíkursamninginn. Nú segja menn: Það er sjálfsögð nauðsyn að breyta samningnum um Keflavíkurflugvöllinn, hann er ekki góður. Undir þetta taka margir, sem ekki vildu taka undir þetta áður. Og um skýringarnar, sem gefnar voru á honum, eru menn sammála, að þær hafi ekki staðizt, og að loforð um hann hafi heldur ekki verið haldin. En nú á að gera að nýju samning, og þá eru gefin út ný loforð og nýjar skýringar. Og ég er ákaflega hræddur um, að sumar af þeim skýringum fái álíka staðizt eins og skýringarnar, sem gefnar voru út viðkomandi Keflavíkursamningnum á sinum tíma, þegar hann var gerður. Og ég held, að það hefði verið miklu betra fyrir þetta mál og fyrir þennan málstað allan, fyrir sambúðina við þær bandalagsþjóðir, sem við ætlum að hafa nánasta sambúð við, fyrst þessi atriði fjögur, sem hér eru talin upp, eru viðurkennd, að það væri aðaluppistaðan í samningnum frá okkar hendi, að það væri svo skýlaust fram tekið í samningnum, að ekki væri þar hægt um að villast og að ekki væri hægt að halda því fram af hálfu þeirra manna, sem eiga að vera tortryggnir á alla utanríkissamninga, að hér væri neitt um að villast viðkomandi sérstöðu okkar. Ég held, að þetta væri miklu betra fyrir sambúð þessara. þjóða, því að ég ætla, að ekkert sé verra fyrir sambúð þjóða, sem gera samninga sín á milli„ heldur en það að hafa samningana þannig, að það sé stöðugt verið að hártoga þá og stöðugt verið að ræða um, að þeir séu rofnir. Og ég er ekki í vafa um það, að þegar Bandaríkjamenn fóru héðan af landi burt, fóru þeir ekki síður vinsamlega heldur en Bretar. Og það hefur ekkert reynt meira á vináttu Bandaríkjamanna á. Íslandi heldur en Keflavíkursamningurinn og ekkert unnið þeirri vináttu meira ógagn. Og ég er ekki í efa um það, að með því að gera samninga, sem hægt er að teygja og tortryggja, þá er verið að höggva enn í þennan sama knérunn. Um leið og ég lýk máli mínu, þá vil ég aðeins segja þetta: Öll meðferð þessa máls virðist einkennast talsvert mikið af því, að þeir tveir hópar, sem annars vegar enga samninga vilja gera, og hinir, sem kynnu að vilja gera samninga, sem gengju enn þá lengra, en þessir samningar, þeir séu atkvæðamestir í þessum leik öllum hér, en hinum, sem vilja taka þetta mál með varúð og gætni, sé ætlað lítið rúm í þessum umr. Það er auðséð og vitað, að það er lítið hlustað á hógværar rökræður um þetta mál hér á Alþ. og annars staðar. Og það var einnig þannig, þegar Keflavíkursamningurinn var gerður. En reynslan verður svo að skera úr því, hverjir, hafa raunverulega talað máli þjóðarinnar í þessu máli. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri. En ég vil þó lýsa vanþóknun minni á meðferð þessa máls, því að það á ekki að ræða það með þeim sérstaka hætti eins og gert hefur verið nú hér á Alþ. Það á að ræða það rólega og með yfirvegun. Og við eigum að reyna sameiginlega að finna í málinu þá eðlilegu lausn, að samningar þessir verði gerðir af Íslendinga hálfu nú í þetta sinn þannig, að það verði öruggir samningar. Og það ætti að vera skaðlaust, fyrst aðrir samningsaðilar viðurkenna þetta sérstaka sjónarmið okkar Íslendinga. Annars er ég einn af þeim, sem telja, að nóg sé komið af þessum samningum, og vil þá heldur enga samninga heldur en þá, sem eru ekki öruggir fyrir okkar þjóð.



Herra forseti. Ég hef áður mótmælt þeim aðferðum sem hér eru hafðar í frammi um að svipta hv. þm. málfrelsi. Það hefur aldrei verið gert, og sízt af núverandi hæstv. forseta, í neinum málum, sem legið hafa fyrir þessu þingi. Og mér þykir sára, að það skuli vera gert í þessu máli, þar sem meiningin er hjá meiri hluta þingsins að binda þjóðina með samningi til 20 ára, með hinum þýðingarmesta samningi, sem hún hefur nokkurn tíma gert. Það hefði mátt ætla, að það minnsta, sem maður þó hefði fengið að gera, væri að utanrmn., sem þetta mál var sent til, hefði verið gefinn kostur á að fá að kalla til ráðuneytis helztu alþjóðaréttarfræðinga okkar lands, til þess að fá þeirra álit í þessu máli, fá að ræða við nokkra prófessora við háskólann og. þá, sem hafa verið það og hafa áður verið helztu sérfræðingar ríkisstj. á undanförnum áratugum í alþjóðamálum. Nú liggur það í augum uppi, að hver einasta þingnefnd, sem hefði ætlað að taka sitt starf samvizkusamlega, hún hefði gert þetta, kallað sérfræðinga til ráðuneytis um þýðingarmikil mál. Og ef meiri hl. n. af einhverjum ástæðum ekki áliti þörf á að gera það þá hefði minni hlutinn haft sinn rétt til þess að leita til slíkra sérfræðinga og til þess að fá álit þeirra í þessu máli. En það var enginn kostur á neinni slíkri meðferð á þessu máli í utanrmn., sem þetta mál var sent til. Meðan fundur var haldinn í utanrmn., þá meira að segja vofði það yfir, að þá strax um nóttina yrði haldið áfram þingfundum. Það var sem sé vitanlegt, að það ,átti ekki af hálfu neins aðila í utanrmn. afla þeirra upplýsinga, sem hver einasta þingnefnd álítur sér sjálfsagt að afla frá starfsmönnum ríkisins eða sérfræðingum, næstum því um hvaða mál sem er í þinginu til umr. Þetta eru svo ósæmilegar aðferðir, að ég þarf ekki að eyða orðum að þeim. Þær dæma sig sjálfar. Þetta eru aðferðir, sem sýna, að það er með svona samningi verið að rífa niður þessa stofnun, rifa niður hennar rétt og réttarvenjur, rétt íslenzku þjóðarinnar til þess að fá að athuga sín mál. Það er verið að svipta íslenzku þjóðina því að sitja í dómarasessi í sínum eigin málum. E. t. v. er þetta það, sem hv. form. utanrmn., þm. G-K., hefur meint, þegar hann skrifaði í sinni áramótagrein um þetta mál þessa setningu: „Sjálfsagt er Íslendingum hentast að setjast ekki í dómarasess í þessum málum.“ E. .t. v. er það nú meining meiri hl. utanrmn., að það sé ekki lengur okkar Íslendinga að dæma í hinum þýðingarmestu málum okkar eigin lands, að reyna að skapa okkur, eftir því sem þeir beztu menn, sem við getum leitað til um þessi mál, vita réttast, niðurstöðu og athuga málin frá öllum hliðum, til þess að hafa það, sem sannast reynist. Ég verð að segja, að öðruvísi var svarað af höfðingjum Íslands fyrr á tímum, þegar skilaboð bárust til þeirra, eins og nú hafa borizt ríkisstj. frá erlendum valdhöfum. Þá var svarað: „Heyra má ég boðskap erkibiskups, en ráðinn er ég í að hafa hann að engu.“ Nú er hins vegar sagt, að Íslendingum sé hentast að setjast ekki í dómarasess um mál, sem varðar þjóðina mjög miklu, með því að nefnd okkar þings fái ekki að starfa með eðlilegum hætti og með því að alþm. fái ekki að tala að eðlilegum hætti í málinu. Það á að knýja málið fram með offorsi og ofbeldi, á sama tíma og verið er að lýsa yfir, að allt sé þetta gert til þess að vernda lýðræðið. E. t. v. vita þeir, sem þessu ráða, ekki, hvað þeir eru að gera. Og þó höfum við sérstaklega óskað þess í þessum umr. að fá að ræða með fullu frelsi við okkar samþm. um þetta mál, til þess að reyna að koma þeim í skilning um, hvaða mál þeir eru að afgreiða, ef svo væri, að einhverjum þeirra væri það ekki ljóst. Hæstv. forsrh. sagði fyrir tveimur og hálfu ári síðan í ræðu hér í þinginu um Keflavíkursamninginn, sem er prentuð í alþt. á bls. 163: „Ég fyrir mitt leyti vil ekki, að Íslendingar vinni að því vitandi vits að gerast þátttakandi í ákveðinni „blokk“.“ - E. t. v. er hæstv. forsrh. og þeir menn aðrir, sem nú eru að taka þessa ákvörðun, ekki lengur „vitandi vits“, eftir þeirra eigin dómi. En þjóðin og þingið getur þó ekki litið þannig á. Þjóðin hlýtur að líta svo á, að þessir menn viti, hvað þeir eru að gera. Hér er það meira að segja svo, að eins einföld málsatriði eins og það, hvort við séum að brjóta eldri lög, sem við höfum undir gengizt hjá Sameinuðu þjóðunum, fást ekki rædd. Ég vitnaði til þeirrar gr. í lögum Sameinuðu þjóðanna, sem nokkrum sinnum hefur verið vitnað hér í og hv. þm. G-K. var að vitna í áðan, um, að þessi samningur væri í samræmi við þau, þ. e. 52. og 53. gr. Ég hefði viljað slá þessum greinum upp, ef það hefði ekki tekið of langan tíma. En þar er tekið fram, að það eina, sem leyfilegt sé að gera í sambandi við svæðasamtök, þ. e. samtök þjóða innan hinna Sameinuðu þjóða, sé það, sem sé í fullu samræmi við markmið og reglur hinna Sameinuðu þjóða. Við fáum ekki tíma til þess að ræða hér í sambandi við það, sem liggur fyrir í lögum, sem við höfum undir gengizt með fullu frelsi, um það, hvort við séum nú að stefna að því að brjóta þessi lög. Við erum sviptir leyfi til þess að ræða þetta. Sameinuðu þjóðirnar hafa rétt til þess að segja upp samningum sínum með eins árs fyrirvara. Keflavíkursamningnum má segja upp eftir fimm ár, frá því hann var gerður. En þessi samningur á að vera til 20 ára, og þá er farið svona að við að setja hann í gegn. - Vegna þeirrar meðferðar, sem hér hefur verið höfð í þinginu á þessu máli, hef ég ekki fengið tíma til þess að skila slíku nál. um þetta mál sem ég hefði kosið að gera. Ég hefði kosið að ræða þetta mál ýtarlega og færa fram rök með og móti og gagnrýna það. Ég hef verið reiðubúinn til þess að ræða þetta mál frá öllum hliðum. En það er hæstv. ríkisstj. og meiri hl. Alþ., sem hefur bannað, að það sé gert, og tekið á sig ábyrgðina á því. - Ég flyt brtt. við þessa þáltill., þess efnis, að fara skuli fram þjóðaratkvæðagreiðsla um þetta mál, áður en það væri afgreitt. Það liggur fyrir fjöldinn allur af samþykktum frá öllum mögulegum samtökum þessa lands, sem krefjast slíkrar þjóðaratkvæðagreiðslu. Það liggja fyrir í okkar stjórnarskrá alveg sérstök ákvæði, þau aðalákvæði, sem breytt var frá stjórnarskrá konungsríkisins Íslands til stjórnarskrár lýðveldisins Íslands í lýðræðisátt, að möguleikar voru skapaðir til þess að vísa málum til þjóðaratkvæðagreiðslu, þannig að þjóðin hefði endanlegt vald til þess að ákveða um sum mál afgreiðslu þeirra. Þessar till. um þjóðaratkvgr. í þessu máli eru studdar af víðtækustu samtökum þessa lands og nokkrum fjöldafundum, sem hér hafa verið haldnir. Ég hef lagt þessa brtt. fram, og ég vil enn leggja áherzlu á það, að ef svipta á þjóðina þeim rétti að fá að segja sitt orð um þennan samning, þá er verið að fremja ofbeldi af hálfu meiri hlutans á Alþ., ofbeldi, sem þjóðin getur ekki viðurkennt. Það getur enginn þingmeirihluti með þeim aðferðum, sem hér eru við hafðar, með þeim þverbrotum á öllum þingræðisvenjum með réttu gert svona samning - og aldrei í frjálsu þjóðfélagi -, sem bindur þjóðina, og sízt til 20 ára, eins og hér á að gera. Hv. þm. G-K. talaði hér áðan um taugaóstyrk í sambandi við afgreiðslu þessa máls. Hvar er sá taugaóstyrkur? Sá taugaóstyrkur er hjá hæstv. ríkisstj. og hjá þeim meiri hluta á Alþ., sem er að knýja þetta mál í gegn með ofbeldi. Það er taugaóstyrkur í meðvitund manna, sem hafa einhverja hugmynd, eitthvert hugboð a. m. k. um, að þeir séu að gera rangt, og óttast þann dóm, sem þeir fá. Hv. þm. G-K. talaði meira að segja með fjálgleik á þessa leið: Hver trúir því, að nokkurt af þessum ríkjum, sem við með þessum samningi ætlum að ganga í bandalag við, vilji stríð? - Það eru aðrar þjóðir, sem er verið að vígbúast gegn með þessum samningum, þjóðir, sem hafa orðið að þola margfalt ægilegri þjáningar, en þær þjóðir í Vestur-Evrópu, sem meiningin er hér að ganga í bandalag við. Og þjóðirnar í Vestur-Evrópu hafa sýnt, að þær eru í árásarstríði. Og sjálfar Sameinuðu þjóðirnar hafa fordæmt árásarstríð einnar þeirra þjóða, Hollendinga, sem við með þessum samningi, ef við gerumst aðilar að honum, erum að ganga í bandalag við. Ég flutti allar þessar staðreyndir fram í minni fyrstu ræðu. Ekki ein einasta af þeim hefur verið rædd. Hins vegar hefur mátt heyra skammir, níð og aðdróttanir um andmælendur þessa máls. En ekki hefur verið snert við því að ræða þessi málsatriði með rökum. Svo er bara talað um mannhelgi og manngöfgi og öll möguleg falleg orð höfð í sambandi við þessa samninga, meðan við horfum upp á - og fleiri hv. þm. heldur en sósíalistar taka undir það - meðan við horfum upp á það, hvernig efndirnar eru á Keflavíkursamningnum, og svo mannhelgina og manngöfgina þarna suður frá. - Ég hef áður gert ýtarlega grein fyrir því, hvernig ég álit sjálfstæði og öryggi okkar þjóðar stofnað í hættu með þessum samningi, hvernig ég álít, að sú eina veika von væri, sem við gætum haft til þess að halda okkar frelsi og halda okkar þjóð utan við, ef ný styrjaldarátök yrðu háð í veröldinni - sem hamingjan forði okkur frá - , hvernig við erum að glata þeim möguleika með því að draga okkar ríki inn í þetta hernaðarbandalag. Ég ætla ekki nú, í þeim stutta tíma, sem mér er ætlaður hér, að reyna að bæta neinu við það. En hitt vil ég segja: Mér finnst ekki aðeins, að meiri hl. Alþ. sé að gera ráðstafanir, sem stofna frelsi okkar þjóðar í hættu, stofna sjálfu lífi og tilveru hennar í voða. Mér finnst líka, að með samþykkt svona samnings værum við Íslendingar að svíkja það göfugasta í okkar þjóð. Við höfum verið eina þjóðin í þessum heimi, sem hefur byggt sína tilveru á því, að allir aðrir menn virtu frelsi og rétt okkar til þess að lifa sem frjálsir menn. Við erum eina þjóðin í þessum heimi, sem hefur byggt á því, að við getum lifað í friði, án þess að aðrar þjóðir hefðu átyllu til þess að skerast hér í leik og líta á okkur sem ofbeldisþjóð. Við höfum komið fram gagnvart öðrum þjóðum heims sem eina friðarríkið, sem til er á hnettinum. Við höfum byggt grundvöll okkar þjóðfélags á því, að við værum fyrst og fremst andans þjóð, þjóð, sem byggir sína tilveru ekki á vopnum og herstyrk, heldur á bókmenntum og andlegum afrekum. Ef við getum ekki byggt okkar tilveru á þessum grundvelli, þá er viðbúið, - a. m. k. ef við vinnum að því sjálfir, - að það geti komið að því, að okkar þjóð verði ekki lengur til. Ég álít, að í veröld, sem er grá fyrir járnum og þar sem vígbúizt er af öðru eins kappi og nú er gert, þá hefði það verið heiður fyrir okkar þjóð að þora ein allra að halda uppi merki friðarins, þora að segja frammi fyrir öllu mannkyni, að við treystum á þrá mannkynsins eftir friði og virðingu mannanna á frelsi hvers annars og að við séum að halda uppi þessu merki smælingjanna, við, smæsta þjóðin, sem til er í heiminum, við, sem getum sem þjóð talað í nafni allra þeirra smáu í þessum heimi, túlkað þeirra óskir og þeirra þrá eftir friði og sýnt það í verkinu, að við viljum treysta á þennan sterka vilja, sem hjá öllu mannkyni er til þess að geta haldið friði. En ef þessi þáltill., sem hér liggur fyrir, verður samþ., þá erum við Íslendingar að yfirgefa allt þetta, erum að traðka á öllu því, sem hefur gert okkar þjóð siðferðilega stóra; og samtímis að láta falla það merki, sem við af öllum þjóðum hefðum verið færastir og sjálfkjörnastir til að bera. Við erum þá að bregðast því hlutverki, sem hefði getað gert Ísland a. m. k. að bezta ríki í veröldinni, e. t. v. líka eitthvert hið sterkasta, með því að þora að skírskota til þeirrar sterku þrár hjá mönnunum að fá að lifa í friði. Ég álít, að það sé ákaflega illa farið, að Alþ. Íslendinga, með þeirri virðingu, sem það nýtur hjá öðrum þjóðum fyrir sögu sína, skuli nú með því ofbeldi, sem hér er beitt, vera að leggja þetta allt í rústir. Ég álít það ákaflega sárt. Og ég sé á þeim aðferðum, sem hér eru hafðar í frammi, að það er ekki aðeins verið að flytja Ísland inn í samtök ofbeldisríkja heimsins gagnvart þeim öflum, sem vilja frið í heiminum, og nýlenduþjóðum þeim, sem vilja þjóðfrelsi, það er líka verið að fremja hér innanlands ofbeldi. Það er verið að sniðganga okkar þjóð, þegar henni reið meira á, en nokkru sinni fyrr að skapa sér einingu um vandamál, hvernig sem skoðanir manna annars væru í ýmsum málum. Það er bókstaflega verið að hrinda okkar þjóð sem sjálfstæðri þjóð út í þann háska, sem við allir erum sammála um, að yfir henni vofir, ef erlendir menn hópast til landsins. Þess vegna hef ég gert það, sem ég hef getað, til þess að hindra, að þessi mál yrðu sett í gegnum Alþ. Íslendinga á þennan hátt. Alþ. er að leiða varanlega ógæfu yfir þjóðina og gera sjálfu sér smán með því, sem hér á nú að knýja fram, án þess að gefa þinginu né þjóðinni möguleika til þess að átta sig á, hvað hér er verið að gera. Það er þung ábyrgð, sem þeir menn taka á sig, sem knýja þetta fram. Ég vil þess vegna leggja áherzlu á það, að áður en þessu máli sé nú lengra haldið, þá hverfi hv. meiri hl. Alþ. frá þeim aðgerðum, sem nú eru fyrirhugaðar hér. Og ég vil nú spyrja að því: Hvað er það, sem getur valdið því, að Íslandi sé það óhjákvæmilegt, að þetta mál sé afgreitt nú þegar í dag? Hvað er það, sem getur valdið því, að það sé jafnvel endilega nauðsynlegt, að við undirskrifum þennan samning 4. apríl n. k.? Hæstv. ríkisstj. og hv. meiri hluti Alþ. hefur engin rök fært fram, sem gætu sannfært þingið um, að slík aðkallandi nauðsyn sé fyrir hendi. Það hefur einu sinni áður verið beitt svipaðri aðferð, það var 21. júní 1941. Þá var það sameiginlegt hervald Breta og Bandaríkjamanna, sem setti Íslendingum úrslitakosti, hvort þeir vildu innan 24 tíma biðja Bandaríkin um hervernd eða ekki. Bandaríkin, erlent herveldi, beittu þá nauðung við íslendinga. Ríkisstj. gekk inn á það til neydd, og Alþ. var kvatt saman 9. júlí, daginn eftir að bandarískur her gekk hér á land. Mér vitanlega vofir nú ekki slíkt yfir. Yfirlýsing frá utanrrh. Bandaríkjanna, Dean Acheson, segir, að jafnvel þótt Sovétríkin hefðu árás í huga, væri útilokað, að Bandaríkin undirbyggju töku Íslands, á meðan Vestur-Evrópa og Norðurlönd væru frjáls. Þetta er ekkert svipað og 1941. Samt er okkur skipað fyrir. Samt á Alþ. að afgreiða þetta mál á einum sólarhring, eins og þegar engilsaxneska herverndin var úti, og þrátt fyrir það, að ekki á að undirrita samninginn fyrr en 4. apríl, svo að enn er vika til stefnu, og þó að Alþ. geti, ef það vill, gengið í bandalagið í maí eða júní, og þá væri hægt að viðhafa þær lýðræðisaðferðir, sem gert er ráð fyrir í stjórnarskránni, - þá er viðhaft hér ofbeldi. Hví er þetta þá gert? Aðeins það, að erlent herveldi skipar Íslendingum að skrifa undir strax, erlent vald, sem hefur fjárhagsleg tök á Íslendingum. Og vegna þessara taka og vegna þeirrar aðstöðu, sem Bandaríkin hafa þegar tryggt sér hér, þá geta þau knúið fram með ofbeldi, ofríki og lagaleysu mál, sem ekki yrði samþ., ef þjóðin fengi rétt til að dæma. Og hví skjóta þeir ekki málinu til dóms þjóðarinnar, ef þeir eru öruggir um dóm hennar? Það er nú komin hér fram brtt., sem ég flyt á þskj. 514, þó að hæstv. forseti hafi ekki enn leitað afbrigða um hana, og vil ég nú ræða hana nokkuð, þó að ekki hafi enn verið leitað afbrigða. Till. þessi fjallar um, að aftan við tillgr. komi svo hljóðandi málsgr.: „Þó er ráðh. aðeins heimilt að undirskrifa samning þennan með þeim fyrirvara af Íslands hálfu, er sé jafngildur sáttmála þessum, að Íslendingar muni aldrei hafa nokkurs konar herbúnað og að engin bandalagsríki muni fá hér herstöðvar eða önnur ítök, er hafa hernaðarlega þýðingu.“ Ég legg þessa till. fram, svo að úr því fáist skorið, hvort yfirlýsingar þær, sem gefnar hafa verið, hafi við nokkuð að styðjast. En það, sem felst í brtt. minni, er í samræmi við það, sem lýst hefur verið yfir af hæstv. ríkisstj., og ef þeir meina það, sem þeir hafa sagt, þá geta þeir fallizt á till. mína, ef það er þá ekki meiningin að brjóta þennan samning eins og Keflavíkursamninginn. Þá legg ég fram aðra brtt. um Keflavíkursamninginn, og er hún á þá leið að tilkynna Bandaríkjunum, um leið og við undirritum samninginn, að það sé vilji Íslendinga að segja upp Keflavíkursamningnum. En þar sem ekki er enn búið að útbýta þeirri till., vil ég leyfa mér að lesa hana - með leyfi hæstv. forseta: „Aftan við tillgr. komi ný málsgr., svo hljóðandi: Jafnframt felur Alþingi ríkisstj. að tilkynna stjórn Bandaríkjanna, að það sé vilji Alþ. að segja upp samningnum um Keflavíkurflugvöll, strax og ákvæði hans leyfa, og taka að öllu leyti í hendur Íslendinga starfrækslu hans og fá engum erlendum ríkjum né neinu hernaðarbandalagi yfirráð hans né afnot, nema einvörðungu venjuleg samgönguafnot með eðlilegum hætti samkvæmt samningum.“ Þessi brtt. er lögð fram, svo að fram komi, ef hún verður samþ., að Bandaríkjunum sé tilkynnt, að það sé vilji Alþ. að segja upp Keflavíkursamningnum, og einnig, að Íslendingar vilji engu erlendu ríki ljá yfirráð eða afnot af vellinum fram yfir það, sem eðlileg samgönguafnot krefjast, að það komi fram, að Íslendingar vilji ekki, að Keflavík sé notuð sem dulbúin herstöð. Ég vil, að þetta komi fram, ef það er þá meining hv. meiri hl. Alþ. og hæstv. ríkisstj., og að Bandaríkin viti afstöðu okkar í þessu máli. En verði hún felld, þýðir það, að verið er að gefa Bandaríkjunum vissu um það, að þau geti notað Keflavík sem herstöð, og þar sem búið er að leggja 60 millj. í að stækka flugvöllinn, svo að hann verði reiðubúinn fyrir stærstu hernaðarflugvélar, þá er það ljóst, að við verðum að fá svo gengið frá samningnum, að augljóst sé, að við berjumst gegn því, að hér séu herstöðvar. Ef við fellum till., þá gefum við Bandaríkjunum til kynna, að hér eigi að vera herstöð á friðartímum. Ég vil taka það fram, að þessi meðferð málsins er algerlega óviðurkvæmileg og blettur á þingi okkar og byrjun af hálfu erlends valds að rífa niður vald og rétt Alþ. Ég vil mótmæla því, að málið verði afgreitt eins og nú er undirbúið. Ég vil taka fram, eins og ég gerði áður í greinargerðinni, að ég tel, að hæstv. forseti sé ekki sjálfráður gerða sinna, þegar hann beitir aðferðum sem þessum. Ég held, að ég þekki hann það vel, að mér sé óhætt að fullyrða, að hann mundi ekki beita svona aðferðum, ef hann væri sjálfráður, en það að þessari aðferð er beitt og hæstv. forseti lætur beygja sig, sýnir, hve þrýst er á Alþ. og brotið niður vald þingsins. Og eftir 5 ára sjálfstæði hefst aftur nýtt niðurlægingartímabil. Ég vil nota síðustu mínúturnar til að vara hv. þm. við, hvaða skref þeir eru nú að stiga. Það er mesta ógæfuskref, sem Alþ. hefur stigið, að 1262 ekki undanskildu.



Herra forseti. Ég tók ekki til máls við fyrri umr., þar sem ég hafði lýst afstöðu minni í útvarpsumr. um vantraustið á ríkisstj., og lýsti ég þar hinum almennu rökum fyrir málinu. Það var því aðeins út af brtt., að ég vildi segja nokkrar setningar. Miðstjórn og þingflokkur Framsfl. töldu rétt að gerast stofnaðili að Atlantshafsbandalaginu. Ég tel þjóðaratkvæðagreiðslu óheppilega og óþarfa og skora á hv. þm. að fella þá till. Í sambandi við till. um fyrirvara við undirskrift sáttmálans eða viðaukann um, að við séum vopnlausir og viljum engan her, þá tel ég það óþarfa, þar sem engin slík ákvæði eru í samningnum og því algerlega á valdi Íslendinga sjálfra. Því hefur einnig verið lýst yfir í viðræðum, að slíkt kæmi ekki til greina, og í nál. meiri hl. utanrmn. er gerð grein fyrir sérstöðu Íslands. Til viðbótar við þetta hefur hæstv. utanrrh. lýst því yfir, að ef við gerumst þátttakendur í bandalaginu, muni hann geta þessarar sérstöðu Íslendinga í ræðu í sambandi við undirskrift sáttmálans -, og er þá þessi fyrirvari fullnægjandi og þetta því óþarft. - Í sambandi við till. um Keflavíkurflugvöllinn vil ég aðeins segja eins og áður, að um það, hvernig eigi að fara með hann, eru alveg ákveðnar skoðanir og óþarfi að setja hann í samband við þetta mál og aðeins sett þarna í því skyni að hindra, að við gerumst stofnaðilar, og vil ég því, að hún sé felld. Ég er því á móti till. hv. 2. þm. Reykv., en mun greiða atkv. þáltill., sem fram er komin um að gerast stofnaðili að Atlantshafsbandalaginu, og vil endurtaka áskorun mína frá útvarpsumr., að till. verði samþ. óbreytt eins og hún kom frá ríkisstj.



Herra forseti. Út af framkomnum brtt. vil ég gera hið sama og hæstv. menntmrh., að vísa til samþykktar miðstjórnar og þingfl. Alþfl. og til ummæla minna í útvarpsumr. í fyrrakvöld. En ég skal geta þess út af till. um þjóðaratkv., að ég tel slíkt hvorki eðlilegt né heppilegt, enda hvergi viðhaft. Auk þess hefur aldrei komið fram till. um slíkt í miðstjórn eða þingflokki Alþfl. Ég tel því, að Alþfl. telji það óheppilegt. - Ég vil þá minnast á till. á þskj. 506. Hv. 4. þm. Reykv. gerði í langri og ýtarlegri ræðu grein fyrir henni. Meginatriði brtt. sagði hann að væri í samræmi við yfirlýsingu Alþfl. um samvinnu við hinar vestrænu lýðræðisþjóðir. Hins vegar tel ég bæði óeðlilegt og óþarft að samþ. þessar brtt. og vil geta þess, að þegar sams konar till. voru fluttar í miðstjórn og þingfl. Alþfl., var þeim vísað frá með miklum meiri hluta, eins og hv. 4. þm. Reykv. tók fram. Till. eru því ekki fluttar eftir markaðri stefnu flokksins, heldur einkaskoðun hv. þm. Hins vegar vil ég geta þess - og vitna til hæstv. utanrrh. og hæstv. menntmrh., að Alþfl. er þeirrar skoðunar, eftir þær upplýsingar, sem fyrir lágu og komu fram hjá hæstv. viðskmrh., að lýst verði fyrir stofnaðilum Atlantshafsbandalagsins þeirri sérstöðu, sem Ísland hefur sem óhervædd þjóð, og hún viðurkennd. Sá liður till. er því óþarfur að mínu áliti, þar sem þátttaka leiðir ekki til þess, að Ísland þurfi að fara í styrjöld, þó að aðrar bandalagsþjóðir geri það. Þá vil ég taka það fram, að við undirritun sáttmálans mun því verða lýst yfir, að Ísland sé vopnlaust og mun það tvímælalaust leiða til þess, að Íslandi mun hvorki verða lögð á herðar lagaleg né siðferðileg skylda til stríðsyfirlýsingar. Ég vona því, að þm. sjái, að slíkar brtt. eru þarflausar og tryggt verður á annan hátt það, sem þeir vilja láta koma fram. - Út af till. í sambandi við Keflavíkurflugvöllinn vil ég benda á, að þátttaka Íslands í bandalaginu er líkleg til að greiða fyrir auðfenginni endurskoðun á Keflavíkursamningnum fyrr en ella. Ég tel till. þessar óheppilegar og óþarfar og vil mælast til, að þær verði felldar. Ég mun ekki fjölyrða frekar um málið og læt nægja að vísa til umr. í fyrrakvöld.



Herra forseti. Hæstv. ríkisstj., hæstv. forseti og meiri hluti Alþ. hefur framið geipileg glöp í meðferð þessa máls. Það eru örlagarík mistök, að þetta mál skuli vera knúið í gegnum þingið með ósæmilegum hætti. Það er á þennan hátt, sem þingræði og lýðræði er tortímt. Alþ. bar að sýna í rauninni, að þessu máli vildi það sýna sóma og láta málfrelsi njóta sín og athuga það sem bezt. Ef það hefði verið gert, hefði ríkt ró og stilling í þingsölunum og hjá almenningi, en vegna þess, að það var ekki gert, skortir mikið á, að sú ró hafi verið, sem hæfir slíku máli og svo virðulegri stofnun. En hér hafa verið framin örlagarík glöp. Íslendingar höfðu ástæðu til að ætla, að þjóðfélagið væri svo þroskað, að lög og réttur giltu í samræmi við vilja þjóðarinnar, og það kynni að mæta rödd þjóðarinnar. En aðferðir þær, sem hér hefur verið beitt, benda til þess, að nokkuð skorti á þennan þroska, sem með þarf. En þeir, sem kosið hafa ofbeldið, verða síðar dregnir til ábyrgðar. En Alþ. á því miður eftir að fremja enn meiri glöp í dag, því að einsætt er, að Ísland verður gert að aðila í Atlantshafsbandalaginu, og verða því hv. þm. að gera sér ljóst, inn í hvað þeir eru að leiða þjóðina. Ég byggi á þeirri staðreynd, að Bandaríkin hafa fyrir löngu fest þá skoðun með sér í ræðu og riti, að Ísland sé æskileg og jafnvel nauðsynleg herstöð í hernaðarkerfi þeirra. Það er ákveðið af þessum aðila að halda hér herstöð, með góðu eða illu, og er ekkert til sparað, og má þar til nefna Keflavíkursamninginn. Marshallaðstoðina svokölluðu, og loks er það krafan um þátttöku Íslands í Atlantshafsbandalaginu. Bandaríkin hafa ákveðið að hafa hér herstöð, og hún er hér nú þegar, það er auðsætt. Hér ráða þau einum stærsta flugvelli heims, sem merktur er á öllum kortum þeirra sem stórkostlegasta árásarstöðin og herstöðin, sem Bandaríkin ráða yfir, því að það eru ekki Íslendingar, sem ráða Keflavíkurflugvellinum. Það eru Bandaríkjamenn. Það er rétt hjá hv. þm. Str., að þau loforð og skuldbindingar, sem Bandaríkjamenn gáfu okkur með Keflavíkursamningnum, hafa ekki staðizt. Olíustöðin í Hvalfirði er betur dulbúin herstöð, og hæstv. utanrrh., eða sá helmingur ríkisstj., sem vestur flaug, varð að heita því, að þar yrði allt til taks undir herstöð, ef til stríðs kæmi hér. Ísland hlýtur að verða stríðsaðili samkvæmt samningnum, ef til stríðs kemur, ella væri hann meiningarleysa, og það er hann auðvitað ekki. Við réðum engu, er við vorum hernumin 1940, og ekki réðum við neinu um herverndarsamninginn 1941 nema að forminu til, og hverjum dettur í hug í fullri alvöru, ef Bandaríkin þykjast þurfa að fara í stríð, að við verðum spurðir, hvort við viljum vera með? Hvert verður svo framlag Íslendinga? Þeir leggja fram land sitt sem herstöð fyrir erlendan her, sem e. t. v. á í árásarstríði, við verðum að láta vinna í þjónustu hernaðar og e. t. v. nokkra menn í herinn, og fjármunir okkar verða látnir ganga til hernaðarrekstrar, og svo getur farið, að helmingur þjóðarinnar týni lífinu og eignir þjóðarinnar verði að engu. Það hefur verið upplýst fyrir íslenzku ráðherrunum í Bandaríkjunum, að Ísland verði ekki notað sem árásarstöð í fyrstu stríðslotu, en tapist stöðvar fjær Bandaríkjunum, þá verði Ísland árásarstöð. Þetta er staðreynd, sem ráðherrarnir hafa ekki dirfzt að mótmæla. Ég hef aldrei hér á Alþ. heyrt lágkúrulegri ræðu en hæstv. menntmrh. hefur nú flutt hér. Það var eymdin, sem einkenndi ræðu og ræðumann. Hann er lítill maður á stórri stundu. Hann sagði, að við fengjum fyrirvara, að aðrir samningsaðilar lofuðu að virða sérstöðu okkar sem vopnlausrar þjóðar. Og þetta segir hann, eftir að hafa heyrt formann síns eigin flokks lýsa því hér yfir, að engin loforð hafi verið haldin, sem okkur voru gefin í Keflavíkursamningnum. Hvers virði eru þá loforð þessara manna, sem enn á að fara að semja við? Hver gerir nokkuð með slík rök? Og hann sagði, að við ættum að gerast stofnaðili að bandalaginu. En hverjum liggur á? Okkur eða heiminum? Það getur engum legið á, og það er sjálfsagt og skyldugt í máli, þar sem um er að ræða líf eða dauða þjóðarinnar, að spyrja hana sjálfa. Engum hér liggur á. Við þurfum ekki að gerast stofnaðili, það liggur ekkert á. Þess vegna á að spyrja þjóðina fyrst. Það getur ekki verið bindandi fyrir þjóðina að binda hana þannig með ofbeldi eins og hér á sýnilega að gera.



Herra forseti. Hv. 6. þm. Reykv. spurði að því í lok ræðu sinnar, hvort heiminum lægi nokkuð á þessu bandalagi. Því er fljótsvarað, að heiminum liggur á. Það var sagt frá því í útvarpinu í gærkvöld, að allt norska þingið, að kommúnistum einum undanskildum, hefði samþykkt aðild Noregs að Atlantshafsbandalaginu. Málinu var vísað til utanríkismálanefndar norska þingsins, og hefur verið séð svo um, að kommúnistar ættu engan fulltrúa í þeirri nefnd. Norðmenn eru einhver mesta lýðræðisþjóð heimsins, en þeir líta bara svo á, að kommúnistar séu ekki þjóðin, heldur deild, sem lætur stjórnast í blindni af Rússum, og þeir láta þá ekki vera í utanríkismálanefnd, af því að þeir vita, að kommúnistar eru ekki af aðli þjóðarinnar. Sama reynslan er hér, kommúnistar eru alls staðar óhæfir til að vera með í félagsmálum, af því að þeir brúka ofbeldi. Nú vill svo til, að kommúnistar hafa hér alveg nýlega ætlað að springa af vandlætingu af því að Lúðvík Jósefsson, hv. 2. þm. S-M., er særður, af því að hann sagði ekki til nafns, þekktist ekki og varð að bíða eina mínútu eftir því að komast hér inn í alþingishúsíð. En að hugsa sér, að kommúnistar skuli hafa brjóst í sér til að hrópa upp um ranglæti og ofbeldi, þó að einn þeirra þurfi að bíða eina mínútu við dyr, að þeir skuli dirfast, þessir skósveinar Rússa og ofbeldisins. Hve lengi hafa Pólverjar, Finnar og Eystrasaltsþjóðirnar orðið að bíða réttlætisins við dyr Rússa? Það var níðingslegt, að þegar Hitler var búinn að svíkjast að Pólverjum, þá kom Stalín að austan og beið aðeins eftir því, að Þjóðverjar þjörmuðu fyrst að Pólverjum í Varsjá. Það er ekki til meiri glæpsemi, meiri svívirðing en þessar 5 þjóðir hafa orðið að þola, það er skilyrðislaus glæpur, og því verri, sem hann er framinn í skjóli griðasáttmála. Alþ. vill ekki neina hálfvelgju lengur, heldur ganga með þjóðum, sem eru á móti slíkum aðförum. Það, sem okkur ber því skylda til að gera, fáum og vopnlausum, og fyrr en nú, var að tryggja landinu varnir. Það var skylda okkar, ef hyggindin hefðu ráðið, að sjá um, að hér væru varnir eins og með öðrum þjóðum, a. m. k. 100 flugvélar til varnar og taks í Keflavík. Að varnarleysi okkar og sofandahætti er brosað um allan heim og litið á varnarleysið sem tákn um vanmátt okkar. Við erum nú algerlega varnarlausir. Hvaða dag sem Rússum þóknast geta þeir komið hingað og sett hér 30 þúsund manna lið og vopn, eða það sem þeim þóknast, á tvo flugvelli, þannig að það er ósköp skiljanlegt, að aðrar þjóðir segi, að úr því að Íslendingar vilji vera óvarðir, þá sé ekki rétt að neyða varnir upp á þá. En það, sem hér yrði að gerast, ef Rússar kæmu hingað, er hins vegar það, að aðrar þjóðir yrðu að hafa fyrir því að hreinsa Rússa aftur af Reykjanesinu, eins og eyjarnar í Kyrrahafi voru hreinsaðar af Japönum, og e. t. v. neyddust þessar þjóðir til að hreinsa okkur með, og hefðum við þá lagt okkur það til með því að bjóða Rússum heim. Gæti þá svo farið, að helmingur þjóðarinnar tapaðist, eins og séra Sigurbjörn sagði, og væri það allt kommúnistum að kenna. Danir þykja friðsamir menn og leggja lítt stund á vopnaburð. Þó sækja þeir nú fast að fá vopn frá Bandaríkjunum, vopn gegn Rússum, ekki til að ráðast á Rússa, heldur til að vera viðbúnir til varnar, ef Rússar ráðast á Danmörk. Þeir hafa lært af reynslunni og vita sem er, að Rússar hafa innlimað fimm lönd þegjandi og hljóðalaust, af því að þau gátu ekki veitt neina mótspyrnu. Kommúnistum þarf að verða ljóst, að ofbeldistilraunir þeirra 1946, skrílslætin hér fyrir utan í gærkvöld, hótanir Brynjólfs Bjarnasonar með 800 milljónum og allt slíkt er bjánalegt og viðbjóðslegt í augum allra góðra Íslendinga og allra heiðarlegra manna. Allt þetta ber þess glöggan vott, að þeir eigi ekki að ráða, og þeir geta ekki og mega ekki ráða, af því að það er skaðlegt þjóðinni. Við verðum að láta þeim skiljast, að ef Lúðvík Jósefsson var særður í metnaði sínum vegna þess, að hann þurfti að bíða hér eina mínútu við dyr þinghússins, þá erum við Íslendingar særðir, ef okkar hlutskipti yrði hið sama og Eystrasaltsþjóðanna. Af því að við kjósum umfram allt ekki það hlutskipti, þá gerum við þennan samning og gerum ráðstafanir til þess, að kommúnistar hafi ekki aðstöðu til að misbjóða Alþingi eins og þeir hafa gert í dag.



Á þskj. 508 eigum við hv. þm. Str. brtt. við þessa till., er hér liggur fyrir, og er efni brtt. okkar á þá leið, að þetta mál sé lagt undir þjóðaratkvæði strax í næsta mánuði. Er nánar fram tekið í brtt., hvernig atkvæðagreiðslu þeirri skuli haga, þ. e. a. s. að því leyti, að kjörmiðar utan kaupstaða og kauptúna skuli afgreiddir til heimila eftir settum reglum. Með þessari tilhögun teljum við að komið verði í veg fyrir, að málið verði langvarandi deilumál. Það hefur nokkuð verið rætt um þjóðaratkvæðagreiðslu um þetta mál að undanförnu, og virðast þeir yfirleitt andvígir Atlantshafsbandalaginu, sem vilja þjóðaratkv. En þar gegnir öðru máli með mig. Ég tel rétt, að við stöndum að bandalaginu, ef svo tryggilega er um hnútana búið, að sérstaða Íslands sem vopnlausrar þjóðar sé viðurkennd. Ég er ekki að draga í efa fullan rétt Alþingis til að ráða málinu til lykta, og vitanlega hefur þjóðaratkvgr. fyrirhöfn nokkra í för með sér. En málið er þannig vaxið, að ég tel eðlilegt, að þjóðaratkvgr. fari fram um það, og má m. a. benda á, að með því móti er unnt að koma í veg fyrir, að það verði gert að æsinga- og áróðursmáli, eins og þegar hefur verið gert á Alþingi og utan þess. Af brtt. okkar þm. Str. leiðir, ef hún verður samþykkt, að Ísland getur ekki gerzt stofnaðili að bandalaginu eins og gert er ráð fyrir í till. ríkisstj., og að því leyti er brtt. okkar ekki í samræmi við fyrri ályktun miðstjórnar flokks okkar og þingflokks. En nú er yfirlýst, að þjóðinni standi til boða að gerast síðar aðili að bandalagi þessu, og sé ég þá ekki, að neinn skaði sé skeður, þó að þátttökunni verði frestað um mánaðartíma, því að mér þykir líklegt, að við þjóðaratkvgr. verði meiri hlutinn með þessari samningsgerð og Ísland gerist þá aðili að bandalaginu án þess, að Alþingi þurfi frekar um málið að fjalla. Vegna þess, hve fundartíminn er stuttur, læt ég máli mínu svo lokið.



Herra forseti. Ég ætlaði að beina fyrirspurn til hv. þm. G-K., en hann er ekki viðstaddur, og vil ég leyfa mér að beina því til hæstv. forseta, að þingmanninum sé gert aðvart. Hæstv. forsrh. og hæstv. menntmrh. lögðu áherzlu á það ákvæði samningsins, að stríðsaðildar yrði aldrei krafizt af neinum aðila. Þetta töldu þeir alveg ótvírætt. En mér fannst ekki fullur sannfæringarkraftur fylgja orðum þessara hæstv. ráðherra, því að það fylgdi með, að tilætlunin væri að hæstv. utanrrh. gerði síðar munnlega grein fyrir því, að Ísland gerðist aldrei hernaðaraðili. En væru ótvíræð ákvæði um það í samningnum, að stríðsþátttaka eða stríðsaðild væri hverjum aðila í sjálfsvald sett, þá væri líka allur munnlegur fyrirvari í þessu efni óþarfur. Samt ætlar ríkisstj. að láta þann fyrirvara fylgja. Ég tel, að gera verði ugglausan fyrirvara um það, að Ísland gerist aldrei stríðsaðili, annað er óverjandi, og sá fyrirvari þarf að vera skriflegur. Hæstv. menntmrh. lýsti því hins vegar yfir, að munnlegur fyrirvari væri jafngóður skriflegum, en það eru skiptar skoðanir um það. Ég bendi á, að glöggur lögfræðingur og gagnkunnugur utanríkismálum hefur tjáð mér, að hann sé einnig þeirrar skoðunar, að slíkur munnlegur fyrirvari nægi ekki. Um þetta mál hefur ekki verið rætt við aðra af Íslands hálfu, en utanríkisráðherra Bandaríkjanna, það hefur ekki verið rætt við ráðherra hinna þátttökuríkjanna. Nú má vera, að hin ríkin láti gott heita það, sem sagt hefur verið við utanríkisráðherra Bandaríkjanna, en hér má ekkert á milli fara, sérstaða okkar þarf að vera glöggt og ótvírætt mörkuð og koma skýrt fram og óumdeilanlega. Íslendingar hafa fyllstu ástæðu til að gæta mestu varúðar við slíka samningagerð, ekki sízt með hliðsjón af reynslunni af tveimur loðnum samningum, sem einmitt hafa verið gerðir við Bandaríkin, herverndarsamningnum og Keflavíkursamningnum. En reynslan af báðum þessum samningum er slík, að við höfum fyllstu ástæðu til að gæta mestu varúðar. Ég veit að vísu, að utanríkisráðherra Bandaríkjanna óskaði þess, að engin þjóð gerði skriflegan fyrirvara, en ég hygg þó, að ósk um það yrði ekki neitað, og ég skil satt að segja ekki, hví ekki má hafa hann skriflegan, úr því að það er skoðun ráðamanna, að slíkan fyrirvara þurfi að hafa. Ég vil leyfa mér að bera fram þá fyrirspurn til utanrrh., hvort hann vilji lofa Alþingi að heyra þennan munnlega fyrirvara. Ég æski þess eindregið. Þá vil ég víkja svolítið að yfirlýsingu menntmrh. í sambandi við Keflavíkurflugvöllinn. Ég tel það mjög mikilvægt, að þessi flokkur er reiðubúinn til að beita sér fyrir endurskoðun Keflavíkursamningsins. En í beinu framhaldi af þessu vil ég beina þeirri fyrirspurn til hv. þm. G-K. og formanns utanrmn., hvort hann og flokkur hans vilji einnig beita sér fyrir endurskoðun Keflavíkursamningsins. Utanrrh. sagði, að vissulega væri æskilegt, að flugvöllurinn kæmist algerlega undir íslenzk yfirráð, en ég vil benda á, að þm. áttu þess kost að láta í ljós þá skoðun sína með því að samþykkja þá tillögu, sem við þá bárum fram en náði ekki fram að ganga, m. a. vegna andstöðu Ólafs Thors. Ef það nú kæmi í ljós, að það væri vilji Sjálfstfl., að endurskoða skuli Keflavíkursamninginn, þá sé ég ekki annað en það sé orðinn vilji allra flokka þingsins og skil þá ekki, hvað er því til fyrirstöðu að samþykkja nú tillögu okkar á þskj. 506. Menntmrh. sagði, að tillaga okkar væri ósamrýmanleg sáttmála Sameinuðu þjóðanna. Það er alger misskilningur. Fyrri liðurinn er varðandi skriflegan fyrirvara, en síðari liðurinn er viljayfirlýsing frá Alþingi um, að óskað sé eftir samkomulagi við Bandaríkin um endurskoðun á Keflavíkurflugvallarsamningnum.



Síðasti ræðumaður beindi til mín þeirri fyrirspurn, hvort ég vildi lesa upp hinn munnlega fyrirvara. Hann er að efni til eins og ég lýsti hér á gær og eins og kemur fram í nál. meiri hl. utanrmn. Varðandi Keflavíkursamninginn er það að segja, að ég tel mun meiri líkur til, að hægt sé að komast að samkomulagi um það efni, þegar þessi samningur hefur verið gerður. En raunar þarf til þess samning milli ríkjanna, eins og kom fram hjá hv. þm., og við erum því ekki einir um það mál.

Frsm. meiri hl. (Ólafur Thors) Hv. 4. þm. Reykv. beindi til mín fyrirspurn, sem hæstv. utanrrh. svaraði, og ég vil aðeins bæta því við, að þetta mál hefur ekki enn þá verið tekið fyrir innan flokksins til endanlegrar ákvörðunar. Hv. þm. Str. sagði strax, að það væri auðséð, að ekki væri hægt að koma með neina brtt. Þó gerir hann sjálfur brtt. Hann spyr, hvers vegna við viljum ekki gera skriflegan fyrirvara, en það er óþarfi, því að samkv. samningnum tökum við ekki á okkur aðrar skuldbindingar en við sjálfir viljum og aðrir viðurkenna réttmætt. Hv. 2. þm. Reykv. vék að því, að sér þættu umræðurnar stuttar, en þær hafa raunar staðið yfir í 3 daga, fyrir utan allt, sem talað hefur verið um þetta og skrifað að undanförnu. Hann sagði, að ég hefði sagt í áramótagrein minni, að við ættum ekki að setjast í dómarasætið í þessu máli. Þetta er fullkominn útúrsnúningur. Ég sagði, að þeir leiðtogar í Evrópu, hverra þjóðir urðu fyrir barðinu á stríðinu, mundu dæma þetta sjálfir, en ekki við. Þá hefur verið rætt hér um þjóðaratkv., og skal ég viðurkenna, að það var mikil freisting fyrir mig að fallast á það, bæði til þess að sýna andstæðingunum, hversu mikill meiri hluti þjóðarinnar er samningnum fylgjandi, og svo til þess að þjappa stjórnarliðinu saman, en svo sá ég, að það var svo óvenjuleg málsmeðferð, að ég taldi mér ekki fært að fylgja því. Hv. 2. þm. Reykv. talaði skynsamlega að mörgu leyti og mjög hjartnæmt. Kvað okkur vilja neita öllu vopnavaldi og vilja treysta á hlutleysi og forna frægð sem bókmenntaþjóð og því um líkt. Hver vildi ekki afneita vopnavaldi? Eins og allir vita hef ég verið einn hinna einföldustu í þessum efnum, en eftir að hafa setið á þingi Sameinuðu þjóðanna leyfi ég mér ekki lengur að halda í slíka von. Þess er heldur engin von, þegar það getur ef til vill ráðið úrslitum, hvorum megin við erum. Slíku væri hreinn barnaskapur að trúa. Menn eru að spyrja, af hverju þessu sé hraðað svona, en er ekki alltaf verið að tala um, að ekkert gangi og mörg mál bíði, og auk þess er ekki lengur tími til stefnu og þjóðin græðir ekkert á frekari umræðum, þar sem stefnurnar hafa þegar verið skýrt mótaðar.



Í umræðunum í gær kom fram ýmislegt varðandi stríðsaðild. Utanrrh. talaði þrisvar, en vék sér frá því að minnast á það, en staglaðist á því, að Íslendingar réðu öllu slíku sjálfir. Nú viðurkenna allir, að Ísland verður stríðsaðili, og það er einmitt þetta, sem leggja verður áherzlu á. Tilgangurinn með þessum samningi er að fá Ísland, því að það vita allir, að ekki geta Íslendingar komið með her. Ráðherrunum hefur verið stefnt utan, og eftir þeim skýrslum, sem komið hafa frá þeim, þá er hvergi minnzt á, að Íslendingar gerist ekki stríðsaðilar. Haldið þið, að þeir hefðu ekki talið það fram, ef þeir hefðu getað? Af hverju er þessu þá sleppt? Það er af því, að Bandaríkin vilja fá okkur sem stríðsaðila, og þá tökum við á okkur allar skyldur stríðsaðila um leið. Nú hefur það lið, sem að samsærinu stendur, tekið upp nýja tóntegund, sem kemur fram í nál. meiri hl., þar sem segir, að sérstaða Íslands sé samkv. samningnum á þá leið, að Íslendingar séu vopnlaus þjóð og muni eigi stofna her og því ekki segja nokkurri þjóð stríð á hendur og vilji engan her í landinu. Það var talað um að verja Ísland gegn Rússum og sagt, að við sósíalistar berðumst fyrir varnarleysi landsins, en svo er breytt um tóntegund, og nú er sagt, að hér eigi enginn her að vera, engin hergögn og ekki neitt. Þannig er breytt um eftir því, sem passar í kramið. Aðra stundina er sagt, að vitanlega gerumst við stríðsaðilar, enda sé hlutleysið engin vörn, en eftir svolitla stund er svo sagt, að engin hætta sé á ferðum. Þannig er öll rökfærsla þessara manna. „Enda vel ég, að hlutleysi sé okkur engin vernd,“ sagði Ólafur Thors, en nú er aftur stagazt á því, að við gerumst ekki stríðsaðilar. Það var dálítið kostulegt að hlusta á þá menntmrh. og forsrh., er þeir stóðu upp til þess að lýsa yfir, hvað utanrrh. sagði. Ég var hér á öllum fundum og veit því, að þeir voru ekki hér í salnum, þegar hann talaði, og hann sagði aldrei, að Ísland yrði aldrei stríðsaðili. Það hefur breytzt í nótt. Þannig er samspilið milli þessara manna, sem eru að reyna að draga Ísland út í stríð. Þeim er sagt erlendis, hvað þeir skuli gera, og svo er hent í þá nokkrum dollurum. Þetta er nákvæmlega sama sagan og um Keflavíkurflugvöllinn. Það er ekki verið að semja, heldur er verið að hlýða fyrirskipunum. Öll ákvæðin miðast við það eitt að blekkja þjóðina, og allar röksemdir þessara manna eru hjóm eitt. Eins var þetta með Keflavíkursamninginn. Þar miðaðist allt við Bandaríkin, og í samræmi við það fara Bandaríkin með völlinn eins og þeim sýnist og brjóta öll íslenzk lög. Og eins yrði það með þennan samning. Ég vil biðja þá menn, sem eru fylgjandi þessum samningi, að hugsa sig vel um, áður en þeir stíga þessi afdrifaríku spor, sem geta leitt til dauða þúsunda Íslendinga. Ég vil biðja þá að hugsa fram í tímann, því að það skulu þeir vita, að þeir verða kallaðir til ábyrgðar, ef til stríðs kemur og við lendum í þeim hildarleik.



Ég hef ekki tekið mikinn þátt í þessum umræðum og ætla mér ekki að halda langa ræðu. Ég hef setið hér á Alþingi undanfarin ár, og þetta er þriðji samningurinn, sem gerður er með stuttu millibili, og alltaf eru sömu rökin, nefnilega hættan frá kommúnistum, sem ekki séu sjálfráðir gerða sinna. Eitt er þó alltaf þungamiðjan, og það er, að við fáum allt, en þurfum ekkert að láta á móti. Þetta hefur verið sameiginlegt með öllum þessum samningum, fyrst Keflavíkursamningnum, svo Marshallsamningnum og nú síðast þessum samningi. Það væri því hugsanlegt eftir þessu, að afkoma þjóðarinnar væri góð, en það er nú eitthvað annað, því að þar er allt í eins miklu öngþveiti og hugsazt getur. En þó er sagt, að allt sé gert fyrir okkur og við látum ekkert í staðinn og þessi samningur verndi okkur. En hvað er það, sem þeir vilja fá í staðinn? Á því er enginn vafi, að þeir vilja fá stöð fyrir stærstu morðtól heimsins. Og þetta er verið að veita þeim. Fyrir þetta hafa þessir háu herrar, sem hér sitja, fengið peningana. Það er verið að gera Ísland hluta af þessari morðvél. Morðvél Hitlers var fóðruð með gyðingum, en þessi á að vera fóðruð með kommúnistum. Og það get ég sagt ykkur, að síðastl. 30 ár hefur öll tækni og allir peningar verið notaðir í þessa morðvél. En samt eru þeir menn, sem þessu stjórna, skjálfandi af hræðslu nú í dag, því að þeir vita, að þótt alþýðan hafi ekki annað, en berar hendurnar, þá mun hún samt sigra að lokum. Með leyfi hæstv. forseta les ég ályktun þessa upp: „Almennur útifundur, haldinn í Reykjavík miðvikudaginn 30. marz 1949 að tilhlutan fulltrúaráðs verkalýðsfélaganna, mótmælir harðlega þátttöku Íslands í Atlantshafsbandalaginu og vill á úrslitastundu málsins enn einu sinni undirstrika mótmæli og kröfur 70–80 félagssamtaka þjóðarinnar um, að þessu örlagaríka stórmáli verði ekki ráðið til lykta án þess, að leitað sé álits þjóðarinnar sjálfrar. Fundurinn skorar því mjög alvarlega á Alþingi að taka ekki lokaákvörðun um málið án þess að leitað sé álits þjóðarinnar, og krefst þess því, að afgreiðslu málsins sé skotið undir almenna þjóðaratkvæðagreiðslu. Fundurinn samþykkir að fela fundarboðendum að færa Alþingi og þingflokkunum þessa kröfu og óskar skýrra svara formanna þingflokkanna um afstöðu þeirra til þessarar kröfu fundarins.“ Ég vil svo skora á formenn þingflokkanna að gefa skýr svör við þessari ályktun fundarins.

Frsm. 2. minni hl. (Einar Olgeirsson) : Herra forseti. Það er nú heldur lítið samræmi í því að fara hér að ræða þetta mál sem frsm., eins víðtækt og það er, og fá aðeins einar 5 mínútur til þess. Hv. þm. G-K. lét hér falla orð, sem ég býst við, að eigi eftir að verða söguleg, og eru satt að segja mjög táknræn um það, sem hér er að gerast í dag. Við hvað ætli þessi hv. þm. eigi, þegar hann segir, að umr. um málið hafi enga þýðingu? Þessi yfirlýsing um skerðingu málfrelsis þm. er annars óþörf, því að þeir menn, sem ráða málum hér í dag, vita, hver vilji auðmannastéttarinnar er. Sú stétt veit mæta vel, hvað hún vill. Þess vegna notar hún meiri hl. Alþingis til þess að koma ár sinni fyrir borð, en vitað er, að meiri hl. þjóðarinnar er á móti þessu máli. Hvað er að gerast? Hér eru sömu atburðir að endurtaka sig og á 13. öldinni, þegar höfðingjastéttin glataði frelsi landsins. Það er hún, sem nú ætlar að leggja landið okkar af mörkum, til þess að auðvaldið komi áformum sínum í framkvæmd. Allt frá upphafi sögu vorrar hefur þjóðin verið vöruð við bölvun þeirri, sem gullið veldur, auðurinn, sem safnast saman á fáar hendur, allt frá sögu Völsungasögu um Fáfnisauðinn hefur þessi viðvörun gengið sem rauður þráður gegnum bókmenntir þjóðar vorrar. Nú ætlar þessi bölvun gullsins að verða yfirsterkari. Það er sú bölvun, þegar auðurinn, gullið, safnast á fárra manna hendur. Ef menn eru fátækir, þá hugsa þeir öðruvísi. Þá hafa menn djörfung og heiðarleik og einurð til þess að hugsa hátt, en mikil fjáreign og verðmæta breytir þeim hugsunarhætti svo, að menn veigra sér ekki við að gera slíka hluti sem hér á að framkvæma í dag. Það er auðmannastétt lands vors, sem leggur þetta mál hér fram, en vissulega eru það hryggileg örlög fyrir þjóð vora, hvað hér er að gerast. Ég hef reynt að afstýra þessum örlögum. Ég hef áður reynt að skapa samstarf á milli alþýðunnar og hinna framsæknari afla auðmannastéttarinnar, til að koma í veg fyrir ógæfuna. Það hefur eitt sinn áður tekizt, er mikið lá við. Ég harma, að þjóðareining gegn þessu verki skuli ei hafa skapazt nú. Það eru mér vonbrigði, að alþm. skuli ekki vera gefin kostur á að ræða þetta mál rækilega frá öllum hliðum, að ég tali nú ekki um meðferð málsins í utanrmn. Það hefði verið hægt að finna einhver önnur ráð, en að afgr. þetta mál eins og sýnilega á að gera. Ég ætla ekki að þrjózkast við, en ég hef reynt að skýra sem bezt þann voða, sem felst í þessari till. til þál. Ég mótmæli enn þá einu sinni. Mér hefur oft verið álasað fyrir bjartsýni, en ég er nú svartsýnn er ég horfi til þess, sem hér er verið að framkvæma með ofbeldi. Af hálfu hæstv. ríkisstj. er hér úti launað hervald. Hæstv. ríkisstj. liggur undir þessari ákæru. Sú ríkisstj., sem rekur mál sín áfram með ofbeldi, mun sundrast. Hún mun sundrast strax eftir að hún hefur framkvæmt ofbeldisaðgerðir sínar. Ég mótmæli enn á ný þessum aðferðum, herra forseti.



Herra forseti. Ég hef ekki margar mínútur til umráða, þar sem hæstv. forseti hefur eftir skipun ríkisstj. skammtað tímann. Ég þykist þess fullviss, hvernig þessu máli muni lykta hér í dag. Það er búið að járna stjórnarliðið svo, að um framgang málsins þýðir ekki að ræða. Það hefur verið mönnum nokkuð lengi kunnugt, að hv. þm. S-Þ. hefur nú um nokkurt skeið sagt hluti upphátt og ódulbúið, sem aðrir þm. hafa ekki þorað að segja umbúðalaust. Ég skal ekki vera að draga þennan hv. þm. inn í umr., en hann vill, að stríð brjótist út og það helzt sem allra fyrst. Fyrir hans augum er þetta hernaðarsamningur, en ekki friðarsamningur. Hann þorir að segja þetta hispurslaust og án nokkurra umbúða, þó að hv. þm. G-K. segi annað. Hv. þm. G-K. virðist vera svo á móti Rússum, að honum finnst ekki nema sjálfsagt að svipta þm. sósíalista öllum rétti þeirra sem þm. og helzt mannréttindum. Honum finnst ekki nema eðlilegt, að þverbrotnar séu allar þingvenjur og þingsköp, bara ef það er stundarhagnaður fyrir einhverja sérstaka flokka. Að öðru leyti talar þessi hv. þm. á allt annan veg en þm. S-Þ. Hann reynir að dulbúa sig og dulbúa málið. „Engar herstöðvar á friðartímum.“ Slíkar eru yfirlýsingar stjórnarliðsins. Menn minnast þess, að Ameríkumenn lofuðu að hverfa héðan að ófriðnum loknum, en hvernig fór? Þeir töldu, að ófriðnum væri ekki lokið, eins lengi og frekast var unnt. Ætli það verði ekki svipað, þegar þeir fara að úrskurða, hvenær séu friðartímar í heiminum eða ekki? Það mun víst ekki standa á mönnum í stjórnarflokkunum að réttlæta þann úrskurð.

Forseti (JPálm) : Umræðutímanum er nú lokið, en enn eru 6 menn á mælendaskrá. Enn þá mun ég samt leyfa þessum mönnum að tala og takmarka ræðutíma hvers við 3 mínútur. Að þeim ræðum loknum er umr. um málið lokið.



Herra forseti. Það hefur komið skýrt fram í þessum umr., að ef Bandaríkin fari í styrjöld, þá verði hinir aðilar þessa samnings að fara í stríð líka. Með öðrum orðum: Eitt skal yfir alla ganga í friði og þó sérstaklega stríði. Ef þessi túlkun hæstv. dómsmrh. er rétt, þá er hlutleysisyfirlýsing Íslendinga kvödd fyrir fullt og allt á þeirri stund, sem þessi samningur verður samþ. Mjög vafasamt er, hvort íslenzka þjóðin mundi fallast á slíkt, ef hún væri að því spurð. Hún mundi varla samþ. þessa yfirlýsingu hæstv. ráðh., ef hún yrði um það spurð. Ég hefði talið það mikils virði, ef hægt hefði verið að finna leiðir til úrbóta og lausnar á þessum vanda. Ég hef áður bent á, að eðlilegt hefði verið að semja um niðurfellingu Keflavíkursamningsins í sambandi við þetta mál, enda tæki ríkisstj. þá við rekstri hans, en þetta fæst ekki lagfært nú. Það ætti að vera þjóðinni keppikefli að koma öruggara fyrirkomulagi á utanríkismál sín, ,t. d. með endurskoðun Keflavíkursamningsins, sem ég og hv. 4. þm. Reykv. höfum lagt til í till. okkar. Að lokum vil ég skjóta því að hæstv. ríkisstj., hvort ekki hafi eitthvað mistekizt í þýðingu á fyrirsögn till. Fyrirsögnin hljóðar svo: „ Till. til þál. um þátttöku Íslands í Norður-Atlantshafssamningi.“ Væri ekki betra: Till. til þál. um aðild Íslands að Norður-Atlantshafssamningi, eða Norður-Atlantshafsbandalagi. Ég bendi á þetta með tilliti til lögmála íslenzks máls. Þær till., sem við hv. 4. þm. Reykv. berum fram, miða að því að skýra skjallega sérstöðu Íslendinga við undirritun samningsins. Ef þær ná ekki samþykki, mun ég ekki treysta mér til að taka ábyrgð á afleiðingum þessa máls, ef samþ. verður, og mun segja nei við þessari till.



Herra forseti. Í framsöguræðu minni hélt ég því fram, að Alþingi hefði ekki nokkurn rétt til að ráða til lykta máli sem þessu. Öll meðferð málsins hér í þinginu hefur enn á ný sannfært mig um það, að ég hafi haft á réttu að standa. Það vald, sem meiri hl. þingsins er hér að beita, er ofbeldið eitt. Ég mótmæli enn á ný þessum samningi og lýsi samþykkt hans ólög og markleysu eina, og ég lýsi um leið sök á hendur þeim, sem hann samþykkja.



Herra forseti. Það eru 3 mínútur. Mér hafa komið í hug 3 atburðir. Árið 1262 er sjálfstæði landsins glatað. Árið 1662 er einræðið viðurkennt. Árið 1949 er hlutleysi landsins glatað. Þá er þjóð vor gerð að stríðsaðila. Þjóð vor glatar sjálfstæði sínu á hörmulegri hátt, en nokkurn tíma áður. Ég mótmæli. Ég undirstrika, að hér er í dag framin lögleysa. Því er öll sú gerð, sem nú er gerð, markleysa. Þetta er lögleysa. Ég mótmæli enn.



Herra farseti. Ég spurði áðan hv. þm. G-K., hvort hann vildi gefa yfirlýsingu fyrir hönd flokksmanna sinna um, að þeir mundu vilja stuðla að því, að fram færi endurskoðun á samningnum um Keflavíkurflugvöll. Ég stend nú upp til þess að óska beins svars. Flokksformaðurinn hefur ekki, né neinn af þm. flokks hans, gefið neinar upplýsingar varðandi þetta, og verð ég að skoða þessa afstöðu sem neitandi svar, þangað til ég heyri spurningunni tvímælalaust játað. Afstaða hv. þm. G-K. er ekki í samræmi við yfirlýsingar hinna flokkanna, og ég tel því, að ekkert hafi hér fram komið, sem bendi til þess, að meiri hl. sé í þinginu fyrir þeim till., sem felast í till. okkar 3. landsk. á þskj. 506. Mun ég því segja nei við þessari till. til þál.



Herra forseti. Það hefur verið reynt að hraða afgreiðslu þessa máls eins og frekast hefur verið unnt. Nú eru hér fram komnar till. um, að látin verði fara fram þjóðaratkvæðagreiðsla um málið og þjóðin látin skera úr þessum vanda. Nú segir hv. þm. V-Húnv., að gildi þessa samnings fari ekki eftir því, hvort hann sé borinn undir þjóðina eða ekki. Ég vil benda á, að hér er ekki um venjulega lagasetningu að ræða, heldur er verið að draga þjóðina inn í hernaðarblökk til 20 ára. Þetta er meiri skuldbinding en Íslendingar hafa gert í áratugi. Því var einu sinni lýst yfir af hæstv. ríkisstj., að þetta mál yrði þaulrætt, þegar það kæmi fyrir þingið, en nú er það afgreitt á röskum sólarhring. Ég tel þetta vera lögleysu og þjóðinni stafa mikil hætta af þessum samningi. Hér er um að ræða óttaslegna menn, en þjóðin ætti að verða sammála um það að gera þennan samning að markleysu. Sá hópur, sem samþ. þessa þál., ber alla sök á þeim skaða, sem Íslendingar kunna að verða fyrir af afleiðingum þeim, sem aðild Íslands að þessu hernaðarbandalagi kann að leiða af sér. Þeir menn verða síðar kallaðir svikarar, prettarar og ósannindamenn.



Ég lagði hér fram áðan ályktun frá útifundi, sem haldinn var í dag, og ég óskaði þess að fá skýr svör frá formönnum flokkanna við henni. Það svar vil ég fá nú úr forsetastóli eða beint frá formönnum flokkanna. Ég hef fullan rétt til þess að krefjast þess. Þessi ályktun var frá afar fjölmennum fundi. Ég óska þess að fá skýr og greið svör. Vilja ekki hv. formenn flokkanna svara forseta. Ég krefst þess að fá svör þeirra.

Forseti (JPálm): Út af þeirri fyrirspurn, sem fram er komin frá hv. 8. þm. Reykv., vil ég taka það fram, að ég hef sýnt öllum formönnum þingflokka þeirra, er að ríkisstj. standa, þessa fyrirspurn, og segja þeir, að þeir hafi þegar svarað og svarið sé neitandi.



Enda þótt ég sé andvígur samningnum, þá tel ég þó, að ef illt á að ske, þá sé tryggara fyrir Ísland, að þessi breyt. sé gerð, og segi því já.



Ég tel, að ef þessi viðbótartill. yrði samþ., þá mundi það koma í ljós, hvort skýringin hefur við rök að styðjast, og þó að ég sé samningnum andvígur, þá segi ég já. Brtt. 506, síðari málsgr., felld með 36:16 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: KTh, LJós, PZ, PÞ, SigfS, SG, SkG, StgrA, ÁkJ, ÁS, BrB, EOl, GÞG, HV, HermG, HermJ. nei: JJós, JG, JS, JJ, JörB, LJóh, ÓTh, PO, SB, SEH, SK, SÁÓ, StJSt, StSt, StgrSt, ÞÞ, ÁÁ, BG, BSt, BÁ, BBen, BK, BÓ, EE, EmJ, EystJ, FJ, GJ, GÍG, GTh, HÁ, HB, HelgJ, IngJ, JóhH, JPálm. 2 þm. gerðu svofellda grein fyrir atkv.:



Fyrir þinginu liggur önnur till. sams konar, og geri ég ráð fyrir, að ég verði henni fylgjandi. Sé ég því ekki ástæðu til að greiða atkv. með þessari till. og segi nei.



Með tilvísun til grg. hv. þm. V-Sk. segi ég nei. Brtt. 512 felld með 37:15 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: KTh, LJós, PZ, PÞ, SigfS, SG, StgrA, ÁkJ, ÁS, BrB, EOl, GÞG, HV, HermG, HermJ. nei: IngJ, JóhH, JJós, JG, JS, JJ, JörB, LJóh, ÓTh, PO, SB, SEH, SK, SÁÓ, SkG, StJSt, StSt, StgrSt, ÞÞ, ÁÁ, BG, BSt, BÁ, BBen, BK, BÓ, EE, EmJ, EystJ, FJ, GJ, GÍG, GTh, HÁ, HB, HelgJ, JPálm. 1 þm. gerði svofellda grein fyrir atkv.:



Herra forseti. Ég fæ ekki séð, að till. geti staðizt, því að í fyrstu línu þáltill. er gert ráð fyrir því, að Ísland gerist stofnaðili bandalagsins, en nú er ekki lagt til að breyta þessu, heldur er farið fram á, að þjóðaratkvgr. fari fram um það, hvort við eigum að gerast aðilar. Þar sem stofndagur bandalagsins er 4. apríl n. k., þá er það sýnt, að ekki er hægt að fá þjóðaratkvæði fyrir þann tíma. Þess vegna er ég till. andvígur og segi nei. Brtt. 514 felld með 38:11 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: HermG, KTh, LJós, PZ, SigfS, SG, StgrA, ÁkJ, ÁS, BrB, EOl. nei: HB, HelgJ, IngJ, JóhH, JJós, JG, JS, JJ, JörB, LJóh, ÓTh, PÞ, PO, SB, SEH, SK, SÁÓ, SkG, StJSt, StSt, StgrSt, ÞÞ, ÁÁ, BG, BSt, BÁ, BBen, BK, BÓ, EE, EmJ, EystJ, FJ, GJ, GÍG, GTh, HÁ, JPálm. HV, HermJ, GÞG greiddu ekki atkv. 1 þm. gerði grein fyrir atkv.:



Enda þótt áður sé búið að fella till. um sama efni, þá segi ég samt já. Brtt. 513 felld með 33:12 atkv. Till. samþ. með 37:13 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: JJ, JörB, LJóh, ÓTh, PÞ, PO, SB, SEH, SK, SÁÓ, StJSt, StSt, StgrSt, ÞÞ, ÁÁ, BG, BSt, BÁ, BBen, BK, BÓ, EE, EmJ, EystJ, FJ, GJ, GÍG, GTh, HÁ, HB, HelgJ, IngJ, JóhH, JJós, JG, JS, JPálm. nei: KTh, LJós, PZ, SigfS, SG, StgrA, ÁkJ, ÁS, BrB, EOl, GÞG, HV, HermG. SkG, HermJ greiddu ekki atkv. 4 þm. gerðu grein fyrir atkv., svolátandi:



Herra forseti. Með því að búið er að fella till. á þskj. 508 og þar með neita að lofa þjóðinni að segja álit sitt á samningi þessum, svo og að neita að gera við hann viðauka, er tryggi rétt okkar Íslendinga, þá get ég ekki verið með samþykkt þessarar till. Það er margt, sem veldur því, að ég er á móti samningnum, en þó sérstaklega það, að ég óttast, að þjóðin verði ekki spurð, hvað leyft verði eftir honum. - Það er sagt, að einn einvaldur sögunnar hafi sagt: „Þjóðin, það er ég.“ Við höfum hér á landi átt tvær ríkisstjórnir, þá, er nú situr, og þá, er sat næst áður, er hafa sýnt það, að þær hafa hvorki spurt utanrmn., Alþingi né þjóðina um, hvað þær skyldu gera, og ég óttast, að næsta aldarfimmtung getum við átt margar stjórnir, sem segi: „Þjóðin, það er ég“, og spyrji þjóðina því ekki um, við hvaða óskum og kröfum frá þjóðasamsteypu þeirri, er að samningnum stendur, hún verður. Hún segir: „Þjóðin, það er ég“, og spyr þjóðina ekki. - Því segi ég nei.



Ég greiði atkv. um þessa till. með tilvísun til þeirrar ræðu, sem ég flutti við fyrri umr. málsins. Ég tel þá bandalagsstofnun, sem hér er um að ræða, eðlilega frá sjónarmiði þeirra hervelda, sem liggja við norðanvert Atlantshaf, eins og nú háttar í alþjóðamálum. En sökum algerrar sérstöðu Íslands meðal Atlantshafsþjóða sem vopnlausrar smáþjóðar í stóru og hernaðarlega mikilvægu landi tel ég Íslendingum nauðsynlegt að gæta fyllstu varúðar í sambandi við aðild að slíku bandalagi. Þess vegna hef ég viljað gera tvennt að skilyrði fyrir fylgi mínu við aðild Íslendinga að Norður-Atlantshafsbandalaginu: 1. Að það verði algerlega ótvírætt, að sú sérstaða Íslands sé viðurkennd, að Íslendingar geti aldrei sagt öðrum þjóðum stríð á hendur og aldrei háð styrjöld gegn nokkurri þjóð. 2. Að Keflavíkursamningurinn verði endurskoðaður, þannig að Íslendingar taki rekstur flugvallarins við Keflavík algerlega í eigin hendur, svo að þeir öðlist óskoruð yfirráð yfir öllu íslenzku landi, en ella geta Íslendingar ekki talizt jafnréttháir öðrum samningsaðilum. Þar eð tillögur um þessi atriði hafa verið felldar, segi ég nei.



Þar sem hæstv. Alþingi hefur synjað um þjóðaratkvæði og felld hefur verið till. um að reyna að tryggja öryggi Íslands með skjallegri greinargerð, viðurkenndri af öllum samningsaðilum, um sérstöðu Íslands, segi ég nei við samningnum.



Vegna þeirrar afstöðu, sem flokkur minn hefur tekið, - og vegna þess jafnframt, að það væri til þess fallið að túlka ranglega afstöðu mína til þess máls fyrr og nú, ef ég greiddi atkv. gegn þessum samningi - eða á sama hátt og þeir, sem engan samning vilja gera, hvernig sem hann væri, mun atkvæði mitt ekki falla á þann veg. En með því að neita að taka þátt í atkvæðagreiðslu get ég neitað og neita að taka ábyrgð á samningi þessum, eins og frá honum verður gengið, og í annan stað mótmæli ég á þennan hátt meðferð þessa máls, þar sem auðsætt var frá upphafi, að engu yrði þokað og neitað með öllu að þoka nokkru um til þess að nálgast það sjónarmið okkar, sem óánægðir erum með samninginn eins og hann er og teljum rasað í málinu.

Forseti (JPálm): Vegna þeirrar ókyrrðar og ærsla, sem eru hér úti fyrir, vil ég óska eftir því, að allir, sem hér eru staddir í húsinu, geri það í samráði við lögreglustjóra, að þeir verði kyrrir í húsinu, þangað til hann leyfir. - Fundi er slitið.