Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á síðustu árum hafa verið gerð veruleg átök í þá átt að koma upp dráttarbrautum og skipasmíðastöðvum í senn til þess að geta veitt skipastól landsmanna þjónustuviðgerðir og þó ekki síður til þess á síðustu árum að koma hér fótum undir skipasmíðaiðnað. Einkum hefur þar verið um að ræða að koma upp aðstöðu hér og þar um landið til þess að byggja stálskip og raunar einnig fiskiskip af öðrum gerðum. Að þessu hefur verið unnið eftir fastri áætlun síðustu árin og ákveðnar fyrirætlanir gerðar um það, hvernig auðið væri að koma þessum fyrirtækjum upp, og ýmiss konar aðstoð verið veitt til fyrirgreiðslu í sambandi við lántökur og ríkisábyrgðir. Á árinu 1965 var leitað heimildar Alþ. til að ábyrgjast 30 millj. kr. lán vegna byggingar dráttarbrauta og skipasmíðastöðva í samræmi við þá áætlun, sem lá fyrir um eflingu þessara mannvirkja, og var sú heimild samþ. hér á Alþ. Var þá miðað við það, að ábyrgzt væri allt að 60% af kostnaðarverði þessara framkvæmda. Síðan þetta gerðist, hefur kostnaður við þessi mannvirki farið verulega fram úr áætlun af ýmsum ástæðum, og það er því þannig ástatt nú, að það vantar verulega á, að hægt sé að veitaríkisábyrgð, þótt byggt sé á grundvelli þeirrar hugsunar, sem í umræddu l. fólst, þ.e. um 60% af kostnaðarverði og hefur því ríkisstj. ákveðið að leggja til við Alþ., að veitt verði viðbótarábyrgðarheimild allt að 40 millj. kr., sem er nokkru hærri fjárhæð en áætlað hefur verið, að kosta muni að koma þessum mannvirkjum upp, þ.e. miðað við þau 60% fjárhæðarinnar, sem lagt er til að veita ábyrgð fyrir. Það er jafnframt rétt að taka það fram, að þessi tala er miðuð við það eitt að ljúka þeim mannvirkjum á sviði dráttarbrauta og skipasmíðastöðva, sem nú er í framkvæmd, og er þar fyrst og fremst um að ræða þær stöðvar, sem eru á vegum einkaaðila og raunar eingöngu, vegna þess að dráttarbautir, sem eru á vegum hafnargerða, sem er allvíða á landinu, njóta aðstoðar samkv. hafnalögum, og þarf þess vegna ekki að koma til nein sérstök heimild til ríkisábyrgðar fyrir þær. Mér þykir hins vegar rétt, að það komi fram hér við þessa 1. umr. málsins, að því var komið á framfæri af samtökum eigenda skipasmíðastöðva og dráttarbrauta - en eigendur þessara mannvirkja hafa nú myndað sameiginlegt félag, sem var mjög æskileg og skynsamleg ráðstöfun, vegna þess að hér er raunverulega um sambærilegar framkvæmdir og samkynja að ræða, - að það væri ekki nægilegt fyrir þessa aðila að fá umrædda 60% ábyrgð, heldur þyrfti meira að koma til, og var þá vitnað til þess, að þær dráttarbrautir, sem væru byggðar á vegum sveitarfélaga sem hafnarmannvirki, fengju miklu meiri aðstoð. Var því í erindi til fjmrn. um þetta mál óskað eftir tvennu, sem má segja, að væri hægt að velja á milli: 1) að þessar stöðvar fengju 20% ríkisstyrk eða 2) að ábyrgðarheimildin yrði hækkuð í 80%. Mér sýnist það augljóst mál, að það væri, eins og til þessara mannvirkja er stofnað, óeðlilegt með öllu og skapaði enda mjög hættulegt fordæmi, ef ætti að fara að veita beinan ríkisstyrk til framkvæmdanna, þannig að það komi ekki til álita. Hins vegar getur það vitanlega verið álitamál, hvort rétt væri að teygja sig lengra, þannig að veitt væri ábyrgð - ríkisábyrgð - fyrir eitthvað hærri fjárhæð en 60%, jafnvel allt að 80%. Fyrir því eru viss fordæmi, t.d. í sambandi við vissar síldarverksmiðjur, þó ekki nema stöku síldarverksmiðjur, þ.e. þær, sem hafa átt við mesta erfiðleika að stríða og hafa verið byggðar á smástöðum á nokkrum stöðum á landinu. En hins vegar er það meginregla, sem gildir um ríkisábyrgðir almennt og er t.d. um ríkisábyrgðir í þágu fiskvinnslustöðva, sláturhúsa og annarra slíkra mannvirkja, að miðað er við 60%. Af þessum sökum þótti ekki rétt á þessu stigi málsins að miða frv. við annað en venjulega prósentutölu - 60% eins og gert er í l. frá 1965 um ríkisábyrgðarheimildina, sem þá var veitt í sambandi við skipasmíðastöðvar og dráttarbrautir. Ég tel hins vegar rétt, að sú hv. n., sem fær mál þetta til athugunar, rannsaki það, hvort það gætu verið rök fyrir því að veita hér eitthvað hærri ábyrgð, og hefði þá um það samráð við fjmrn. og Ríkisábyrgðasjóð eftir atvikum. En ég legg á það ríka áherzlu, að menn geri sér grein fyrir því um leið, að það er ekki auðið - þó að mönnum kunni að þykja sem það væri rétt að ganga þarna lengra til móts við eigendur skipasmíðastöðva til að leysa hinn brýna vanda þeirra, sem tvímælalaust er fyrir hendi hjá ýmsum þeirra a.m.k. - nema því aðeins að menn séu reiðubúnir til þess að taka þetta mál út úr, og tel ég það ekki réttlæta það, að farið verði yfir 60% almennt í ríkisábyrgð, því að það tel ég mjög óvarlegt og ekki hægt að taka slíka áhættu á ríkissjóð almennt. En ég vil sem sé gjarnan beina því til n., að hún taki ábyrgðarprósentuna til sérstakrar athugunar. Ég sé svo ekki ástæðu til þess, herra forseti, að orðlengja frekar um málið. Það er mjög einfalt í sniðum, og vildi ég mega leyfa mér að vænta þess, að hv. d. mundi hraða því eftir föngum, vegna þess að tilmæli um ábyrgðir frá skipasmíðastöðvunum bíða afgreiðslu, og það er ekki hægt að veita þær, vegna þess að fyrri ábyrgðarheimildin er þrotin. Æskilegt væri því að leitast við að afgreiða málið sem fyrst frá deildinni. Ég leyfi mér svo að leggja til, að að umr. þessari lokinni verði frv. vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er flutt til að leita staðfestingar og samþykktar á ríkisreikningnum fyrir árið 1966. Ríkisreikningnum var útbýtt hér á borð hv. þm. í þingbyrjun, en þá án aths. endurskoðenda, því að endurskoðun reikningsins var þá ekki lokið. Hefur verið lagt allt kapp á að hraða þeirri endurskoðun með þeim árangri, að reikningurinn liggur nú hér fyrir endurskoðaður að fullu, og eru birtar með reikningnum í fyrsta lagi aths. yfirskoðunarmanna, í öðru lagi svör rn. við aths. og í þriðja lagi till. yfirskoðunarmanna Alþ. um, hvernig þeir telja, að fara beri með þær aths., sem þeir hafa gert. Áður hefur Alþ. verið gerð rækileg grein fyrir afkomu ríkissjóðs á árinu 1966, bæði útgjöldum og tekjum, og sé é ekki ástæðu til að fara að endurtaka þá sögu hér. Ég sé heldur ekki ástæðu til þess á þessu stigi málsins að fara að ræða aths. yfirskoðunarmanna né svörin við þeim eða úrskurði þeirra, heldur sé rétt, að málið gangi fyrst til n. og síðan verði það rætt við 2. umr., ef hv. n. þykir ástæða til þess að taka einhverja af þessum aths. sérstaklega til frekari athugunar og umræðu. Ég vil því leyfa mér, herra forseti, að leggja til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Mér þykir hlýða við þessa 1. umr. um ríkisreikninginn fyrir árið 1966 að gera nokkra grein fyrir afstöðu okkar, er að endurskoðun ríkisreikningsins unnum. Vil ég taka fram þegar í upphafi, að við höfum fylgt þeirri stefnu, sem hefur verið venja síðustu ára, að endurskoðunin hefur ekki verið miðuð við pólitíska afstöðu endurskoðendanna til hæstv. ríkisstj. heldur fyrst og fremst við venjulega endurskoðun á reikningum án pólitísks mats. Við höfum talið, að þau vinnubrögð væru í alla staði heppilegri og farsælli fyrir þessi störf. Þær aths., sem við höfum gert við ríkisreikninginn og prentaðar eru, eins og hæstv. fjmrh. benti á, gefa að vísu ekki tilefni til mikillar umr. Þó þykir mér rétt að vekja athygli á nokkrum þeirra. Fyrsta aths. okkar er sú, eins og venja hefur verið, að farið hefur verið nokkrum orðum um eftirstöðvar til næsta árs af óinnheimtum tekjum ársins, sem var að líða. Nokkur vöxtur hefur verið í þessum eftirstöðvum hin síðari ár og verulegur á árinu 1966. Af hálfu ríkisendurskoðunarinnar er að vísu gerð grein fyrir því, hvernig á þessu standi, en þó er sjáanlegt, að innheimta hefur gengið verr á því ári en verið hefur undanfarin ár, og má gera ráð fyrir því, eins og nú horfir, að meira sæki í þetta horf. Hins vegar er það nauðsynlegt fyrir ríkissjóð eins og aðra, er innheimtu stunda, að vel sé fylgt eftir innheimtu á ríkisgjöldunum, og leggjum við áherzlu á það. Annað atriði, sem ég vildi víkja nokkru nánar að, eru skil innheimtumanna ríkissjóðs við ríkissjóð. Eins og kemur fram í því uppgjöri, sem ríkissjóður gerir, og þeim upplýsingum, sem við höfum fengið hjá ríkisbókhaldinu, er nokkuð útistandandi hjá innheimtumönnum af því, sem þeir telja sig vera búna að innheimta. Samkv. lista, sem við fengum frá ríkisbókhaldinu, hafði dregizt nokkuð að skila því á árinu 1967, sem talið var innheimt í árslok 1966. Hér fannst okkur vera um að ræða mál, sem þyrfti athugunar við, og eins og fram kemur í svörum ríkisbókhaldsins við aths. yfirskoðunarmanna um þetta, er ástæðan m.a. sú, að innheimtumenn ríkissjóðs afhenda í sínum skilagreinum reikninga, sem ríkissjóður á að endurgreiða þeim, en þessir reikningar eru ekki færðir þeim til tekna fyrr en ári seinna - eða ef til vill ekki það. Þess vegna lítur þetta þannig út samkv. þeim upplýsingum, sem bókhaldið gefur, að hjá þessum innheimtumönnum séu nokkrar fjárhæðir útistandandi sem þeir áttu að vera búnir að skila og eru að vísu búnir að skila, þó að það sé ekki fært. Við teljum, að það sé mjög óheppilegt að hafa þennan hátt á og það sé óeðlilegt að telja, að innheimtumenn ríkissjóðs liggi með fjárhæðir, sem þeir eru búnir að inna af höndum með því að greiða reikninga, sem embættin eiga að greiða, en ríkissjóður viðurkennir ekki. Meðal þeirra reikninga, sem hafa verið tilgreindir í þessum tilvikum, eru greiðslur þær, sem sýslumenn þurfa að inna af hendi vegna minka- og refaveiða, en ríkissjóður hefur hins vegar ekki endurgreitt þeim, vegna þess að lægri fjárhæð er áætluð í fjárl. til þeirra greiðslna en raun ber vitni um. Okkur finnst, eins og þetta horfir við frá sjónarmiði endurskoðunarinnar, að ekki sé rétt að farið af hálfu ríkissjóðs gagnvart þessum innheimtumönnum og breyta þurfi þar um og viðurkenna þá reikninga, sem þeir hafa heimild til að greiða. Verði það að gerast, jafnvel þó að um umframgreiðslur sé að ræða hjá ríkissjóði. Þá vil ég einnig vekja athygli á því, að samkv. svörum póst- og símamálastjórnarinnar við aths. um reikninga útistandandi hjá þeirri stofnun, telur Póstur og sími sig eiga inni hjá ríkissjóði um 10 millj. kr. vegna kostnaðar við fyrirgreiðslu á orlofsog sparimerkjum. Hins vegar viðurkennir fjmrn. ekki, að Póstur og sími eigi þessa fjárhæð inni, og telur, að greiðslur þessarar stofnunar fyrir þessi störf geti ekki og eigi ekki að vera önnur en þau, sem ætlazt sé til á fjárl. hverju sinni. Hér er um nokkra fjárhæð að ræða eða eign þessarar stofnunar, og það er með öllu óeðlilegt og óæskilegt, að um þetta sé deila. Rn. og þessi stofnun verða að gera út um það, hver hin raunverulega greiðsla eigi að vera, svo að stofnunin sé ekki að telja sér til eigna innistæður hjá ríkissjóði, sem þar fást ekki viðurkenndar. Þá var það á árinu 1966, að halli var á ríkisútvarpinu, þ.e. hljóðvarpsdeildinni - rúmar 10 millj. kr. í svörum stofnunarinnar við þessari aths. er í raun og veru ekki að finna neina skýringu á því, hver er ástæðan fyrir þessum halla, þar sem gert var ráð fyrir því á fjárl., að þau verk, sem þar eru tilgreind, yrðu greidd af rekstrarfé stofnunarinnar, en ekki á annan hátt. Það hefur áður verið gerð aths. við það, hvað það gengi seint hjá ríkisútvarpinu að innheimta afnotagjöld og látið var í ljósi af hálfu endurskoðunarinnar, að sum af þessum gömlu afnotagjöldum hlytu að vera töpuð eða miklar líkur væru til þess, enda hefur það reynzt svo, þar sem á árinu 1966 hafa verið afskrifaðar 11/2 millj. kr. af afnotagjöldum ríkisútvarpsins sem tapað fé. Er ekki hægt að sjá á svörum stofnunarinnar, að til séu nein ráð til þess að bæta úr þessum rekstrarhalla ríkisútvarpsins, sem átti sér stað bæði 1965 og þó sérstaklega 1966. Það getur auðvitað ekki gengið, að sú stofnun sé - fremur en aðrar ríkisstofnanir rekin með halla, án þess að framlög frá ríkissjóði komi þá til. Nú hefur ekki verið stefnt að því með þessa ríkisstofnun, og er það því eðlilegt, að stjórnendur stofnunarinnar geri sér grein fyrir þeim kostnaði, sem þarf til að reka hana, en svo virðist ekki hafa verið gert. Þá kemur það einnig í ljós í svari ríkisútvarpsins við aths., að innheimta afnotagjalda á árinu 1967 hefur ekki gengið svo vel sem skyldi og tekjur ríkisútvarpsins af hækkuðum auglýsingatöxtum hafa heldur ekki gefið góða raun. Hér verður því að horfast í augu við þá staðreynd, að stefna sú, sem fylgt hefur verið síðustu árin um fjárhag þessarar ríkisstofnunar, getur ekki átt neina framtíð fyrir sér, ef vel á að fara. Í sambandi við bókhald bændaskólanna var gerð aths. af hálfu endurskoðunarmanna. M.a. var það, að Bændaskólinn á Hólum hafði ekki skilað ársreikningi sínum fyrir árið 1966, þegar ríkisreikningurinn var prentaður, og er það með öllu óviðunandi, að ríkisstofnanir haldi þannig á, að þær hafi ekki skilað reikningum sínum, áður en ríkisreikningur er að fullu gerður. Í öðru lagi má nefna bókhald Bændaskólans á Hvanneyri, sem er mjög umfangsmikið vegna mikils búrekstrar, skóla með framhaldsmenntun búfræðinga, sem þar er, og nýrrar skólabyggingar. Hér er því um umfangsmikinn rekstur að ræða að dómi endurskoðunarmanna, og er of mikið blandað saman einstökum þáttum, svo að óljós er kostnaður við hvern einn þátt, og teljum við hina mestu nauðsyn, að unnið verði að því að gera þetta bókhald gleggra en það er nú. Nokkur undanfarin ár hefur verið gerð aths. í sambandi við viðskipti vita- og hafnamálaskrifstofunnar. Nú hefur bókhald hennar - og sérstaklega þessar viðskiptaskuldir - verið tekið til sérstakrar meðferðar. Kemur þá í ljós, sem að vísu mátti gera ráð fyrir, að eitthvað af þessum skuldum er tapað, en eins og horfir, er þar ekki um verulegar fjárhæðir að ræða, en að því er unnið að ganga í að búa betur um hnútana í þessu máli en tíðkazt hefur og tryggja innheimtu á eignum þessarar stofnunar. Nokkrar aths. voru gerðar við rekstur Ferðaskrifstofu ríkisins, og ég hef áður hér á hv. Alþ. vikið að rekstri á sumarhótelum þessarar stofnunar. Það er mín skoðun, að rekstur á sumarhótelum Ferðaskrifstofu ríkisins orki að verulegu leyti tvímælis. Það er ljóst, að þessi stofnun heldur uppi hótelum í skólunum með ríkisframlagi í 2–3 beztu mánuði ársins, keppir þannig við venjuleg hótel, sem starfrækt eru í viðkomandi héruðum, og nýtur bezta árstímans til hótelstarfseminnar. Svo bera þessi venjulegu hótel skarðan hlut frá borði, þegar bezt gegnir, en verða að taka á sig hallann af „dauða“ tímanum í hótelrekstrinum. Það er mjög hæpið, að það eigi að nota ríkisfé til þess að keppa við hótel, sem starfrækt eru með venjulegu móti í þeim héruðum, þar sem þau eru fyrir hendi. Aths. var gerð við annan kostnað rn., sem fór á þessu ári, eins og oft hefur átt sér stað áður, nokkuð verulega fram úr áætlun fjárlagafrv., en í svari rn. er gefin skýring á þessum umframgreiðslum, og mun ég ekki gera þær sérstaklega að umtalsefni hér. Um ferðakostnað á vegum utanrrn., sem fór verulega fram úr áætlun fjárl., er fengin sú skýring af hálfu rn. að á þann lið sé færður kostnaður vegna sendiráða, sem raunverulega séu rn. óviðkomandi, og er með öllu óeðlilegt, að þannig sé færslu hagað. Ég tel mig muna það rétt, að það hafi komið fram í ræðu hæstv. fjmrh., þegar hann lagði fyrir fjárlagafrv. fyrir árið 1968, að kostnaður við málflutning væri orðinn verulega hár og þyrfti að gæta hófs í þeim kostnaði sem og öðrum rekstrarútgjöldum. Þessi liður fór um 1 millj. kr. fram úr áætlun fjárlagaárið 1961 og var brúttó rúmar 6 millj. kr. í stað 4.5 millj. kr., en endurgreiðslur urðu heldur meiri heldur en gert hafði verið ráð fyrir. Í sambandi við þetta var gerð fsp. um, hvernig með skyldi farið, þegar rn. ákvæði gagnsókn í máli, og eru svör rn. birt þar. Samkv. mati okkar endurskoðunarmanna virðist nokkurs frjálslyndis gæta í meðferð þess háttar í málskostnaði ríkisins, að gjafsókn sé veitt, án þess að hægt sé að íinna, að þau rök, sem greind eru í svari rn., nægi þar til skýringar. Ég vil undirstrika það, að það er alveg óeðlilegt, að ríkissjóður taki að sér að kosta deilumál manna, þegar fjárhagur þeirra, sem að málunum standa, er þannig, að eðlilegt er, að þeir ættu að geta staðið sjálfir undir kostnaði, og ekki er sjáanlegt heldur, að nauðsyn bæri til málssóknarinnar, ef hlutaðeigandi aðili hefði ekki sjálfur fjárhagslegt bolmagn til þess. Ég vil því undirstrika það, að nauðsyn ber til, að þess sé gætt, að ríkissjóður sé ekki að taka á sig óþarfakostnað vegna málssóknar þeirra aðila, sem honum eru alveg óviðkomandi. Að lokum vil ég svo geta þess, vegna þess að það hefur stundum valdið hér nokkrum deilum á hv. Alþ., að ríkisendurskoðunin hefur ekki að fullu verið búin að ljúka endurskoðun á reikningum, áður en yfirendurskoðun hefur átt sér stað á ríkisreikningi. Það er svo að þessu sinni, svo sem áður hefur verið, að ríkisendurskoðunin hefur ekki lokið að endurskoða alla reikninga ríkisstofnana, sem eru tilfærðir í ríkisreikningnum. Yfirskoðunarmenn hafa samt gengið frá sinni endurskoðun á þessu máli og skrifað undir reikninginn, og hafa þeir lagt áherzlu á það við ríkisendurskoðunina. Mun verða reynt að fylgja því fast eftir framvegis, að endurskoðun ríkisreiknings hvers árs verði lokið næsta ár á eftir, þ.e. að endurskoðun verði lokið þannig, að það safnist ekki fyrir á milli ára. Og komi eitthvað fram í þeim reikningum, sem ríkisendurskoðunin hefur ekki fulllokið endurskoðun á, áskilja yfirskoðunarmenn sér rétt til þess að athuga það mál síðar. Hins vegar hefur það verið regla ríkisendurskoðunarinnar að láta alla hina stærri reikninga, þ.e. reikninga stærri stofnana og ríkisfyrirtækja, ganga fyrir, en þá minni sitja á hakanum, og lagt verður kapp á það, að ekki verði dregið ára á milli að endurskoða þá. Að öðru leyti mun ég ekki gera frekari aths. við ríkisreikninginn.



Herra forseti. Ég hef ekkert. að athuga við það, sem hv. 3. þm. Vestur1. sagði um ríkisreikninginn, en hann er, sem kunnugt er, einn af yfirskoðunarmönnum ríkisreiknings, og ég sé ástæðu til þess að þakka honum og öðrum yfirskoðunarmönnum fyrir sitt starf. Þeir hafa gengið rösklega í það að endurskoða reikninginn og gert það mögulegt að leggja hann fram svo snemma. Ég tel það jafnframt vera rétta stefnu, sem ég hygg, að hafi verið fylgt af öllum yfirskoðunarmönnum alla tíð, að vera ekki að blanda inn í yfirskoðunarstarfið pólitískum sérsjónarmiðum um það, hvernig ríkisbúskapinn hefði átt að reka í meginefnum, heldur halda sér að því að gera aths. við hin einstöku atriði ríkisreiknings miðað við fjárl. og finna að því, ef ekki er þar haldið á sem skyldi varðandi einstaka liði. Ég hef tekið það fram, síðan ég tók við þessu starfi, að mér væri ekki nema þökk í því, að yfirskoðunarmenn kæmu í aths. sínum eða jafnvel persónulega eða bréflega á framfæri við mig aths. og ábendingum, sem þeir teldu einhverju varða og sem endurskoðun þeirra leiddi í ljós, því að vitanlega er það mér mikils virði, að yfirskoðunarmennirnir einmitt leggi sig fram um það að skoða málin ofan í kjölinn hlutdrægnislaust, en efnislega og raunsætt, og hiki ekki við að koma með ábendingar um það, sem þeir telja, að mætti betur fara. Það voru aðeins nokkur orð um þau atriði, sem hv. þm. minntist á, sem ég vildi segja hér til frekari skýringar af minni hálfu. Hann ræddi um það, að það hefðu safnazt saman auknar eftirstöðvar á árinu 1966, og einnig munu þær verða á árinu 1967 allverulegar. Þetta er alveg rétt. Meginástæðan er sú, eins og hv. þm. er öllum kunnugt, að það var tekin upp ný skipan við að loka ríkisreikningnum. Nú er öllu bókhaldi ]okað um áramót. Áður var þessu haldið opnu fram eftir ári - jafnvel í nokkra mánuði - og var þá bókað sem tekjur fyrra árs það, sem var verið að innheimta á þessum mánuðum. Nú er þetta ekki gert að öðru leyti en því, að söluskattur er færður inn á árið á undan, enda þótt ekki sé lokið við að innheimta hann að fullu fyrr en í febrúar næsta ár. Þetta er óumflýjanlegt, vegna þess að ella yrði svo geysileg sveifla á hag ríkissjóðs miðað við það ár, sem þessi breyting ætti sér stað, vegna þess að síðasti ársfjórðungur í söluskatti gefur alltaf langmestar tekjur. T.d. á s.l. ári mun söluskattur á þriðja ársfjórðungi hafa numið allmikið á fjórða hundrað millj. kr., þannig að það hefur ekki verið talið auðið annað en að bókfæra það á það ár, sem hann var á lagður, en ekki miða við innheimtuár. Ég vil aðeins láta það koma fram hér og taka undir það, sem hv. þm. sagði, að það er auðvitað hin brýnasta nauðsyn að hafa innheimtuna í sem beztu lagi, og enda þótt hér sé um skýringu að ræða, sem er eðlileg og þarf að hafa til hliðsjónar, þegar borið er saman við fyrri ár, er ég sammála því, að það er of mikið um eftirstöðvar og þær hafa eðlilega farið vaxandi miðað við það, að þær tekjur, sem inn þarf að heimta á hverju ári, hafa hækkað mjög verulega ár frá ári. Á s.l. ári var lögð á það höfuðáherzla við innheimtumenn að gera nú harða hríð að innheimtunni, og ég hygg, að það sé óhætt að fullyrða, að innheimtumenn hafa lagt sig mjög vel fram um allt land á s.l. ári, enda þótt það kannske hafi ekki skilað þeim árangri sem skyldi, vegna þess að hagur atvinnuveganna á árinu 1967 var, sem öllum þm. er kunnugt, á margan hátt mjög erfiður og við því að búast, að erfitt yrði um innheimtu. Auk þess er því ekki að leyna, að reglurnar, sem gilda um útsvör, og það skilyrði til að fá þau dregin frá við álagningu útsvara næsta árs er, að þau hafi verið að fullu greidd fyrir áramót, veldur því, að menn láta sitja í fyrirrúmi að greiða útsvörin, en ekki skattana, svo að þetta auðvitað kemur niður á ríkissjóði og innheimtumönnum ríkissjóðs, þannig að þeir geta ekki sýnt eins góða útkomu af þessum ástæðum. Ef að þrengir, láta menn auðvitað útsvörin sitja fyrir. En ég tel það rétt, að það komi fram, að lögð hefur verið á það rík áherzla að bæta hér um. Það er alveg rétt hjá hv. þm., að það er auðvitað undirstöðuatriði fyrir afkomu ríkissjóðs, að álagðir skattar séu ekki látnir standa úti. Stærra átak hefur verið gert í þessum efnum í sambandi við tolla og beitt mun harðari aðferð við innheimtu þeirra. Því miður hefur það átt sér stað allvíða út um land, að vörur hafa verið afhentar heimildarlaust, án þess að tollar hafi verið greiddir. En nú hafa verið við hafðar mjög róttækar aðgerðir og hótað öllum þeim viðurlögum, sem hægt er að beita, ef þessu verði ekki kippt í lag. Þetta á sér ekki stað í Reykjavík né á ýmsum öðrum stöðum, og því fjarstæðara er það, að slík mismunun eigi sér stað annars staðar á landinu. En það hefur þokazt mjög í þá átt á s.l. ári, að þetta komist í samt lag, og ég vonast til, að það haldi áfram og þessu verði að verulegu leyti kippt í lag. Það er einnig rétt hjá hv. þm., að það er vandamál við uppgjör við sýslumenn, að þeir eru með ýmiss konar reikninga, sem þeir framvísa og sumir hverjir eru þess eðlis, að það eru ekki fjárveitingar fyrir þeim. Þetta er vandamál, sem veldur því misræmi, sem hann vék að, og ég tel sjálfsagt, að það verði tekið til athugunar. Uppgjör við sýslumenn vegna ýmissa greiðslna, sem þeir hafa innt af höndum hefur verið tekið til rækilegrar athugunar í dómsmrn., þ.e. hvernig mætti koma í veg fyrir það, að þeir inni af höndum greiðslur, sem ekki er talið hægt að viðurkenna, að séu gjaldskyldar fyrir ríkið á því ári, sem um ræðir. Því miður hefur það viljað brenna við, að sýslumenn hafa greitt úr sjóði sínum kostnað, t.d. við embættisbústaði sína, sem ekki hefur verið veitt fé til, og er það vitanlega algerlega heimildarlaust að greiða úr sjóði af ríkistekjum á þennan hátt. Með þessum hætti hefur safnazt fyrir kostnaður upp á nokkrar millj. kr. hjá embættunum að mestu leyti vegna viðgerða og framkvæmda á embættisbústöðum, sem talið hefur verið nauðsynlegt að gera, en fé hefur ekki verið veitt til, og er vitanleg ekki heimilt að greiða með þessum hætti. En ég hygg, að það sé óhætt að fullyrða, að ráðstafanir hafa verið gerðar til að slíkt endurtaki sig ekki. Ég skal ekki fara hér langt út í ágreininginn við Póst og síma um greiðslur vegna skyldusparnaðar. Þeir færa mjög verulega fjárhæð sem eign hjá sér og skuld ríkissjóðs vegna skyldusparnaðarins. Þetta hefur verið deilumál í mörg ár. Það hefur verið litið svo á í félmrn., sem er í rauninni aðili að þessu máli, að það væri óeðlilega há upphæð, sem Póstur og sími krefðist fyrir þessa þjónustu, og það hefur ekki fengizt um þetta úrskurður. Segja má, að það væri eðlilegast, að sá endanlegi úrskurður kæmi þá frá fjvn. Alþ. og að lokum eftir atvikum, þ.e. hvort rétt væri að taka þetta til greina eða ekki, en fjmrn. hefur ekki fyrir sitt leyti viljað fallast á þetta sem skuld, vegna þess að það hefur talið, að það, sem Alþ. veitti á hverjum tíma, bæri að líta á sem fullnaðargreiðslu fyrir þessa þjónustu. En það er alveg hárrétt, að auðvitað þarf að fá botn í þetta mál og sjálfsagt og skylt er að reyna að komast að niðurstöðu í því, svo að það sé þar með úr sögunni. Um útvarpið skal ég ekki langt mál ræða. Það er rétt, að þar hefur orðið halli á s.l. ári, sem útvarpið skýrir í sínu svari - kannske ekki á fullnægjandi hátt, eins og hv. þm. sagði, um það skal ég ekkert segja. En ég skal taka undir það, að í fyrsta lagi er það auðvitað nauðsynlegt, að þessi stofnun sé rekin hallalaust, og í öðru lagi held ég, að það sé ekki of mikið sagt, þó að fullyrt sé, að innheimta hjá stofnuninni hefur ekki verið í nægilega góðu lagi, og það er auðvitað hin brýnasta nauðsyn, að því máli sé komið í viðhlítandi horf. Um Ferðaskrifstofu ríkisins vil ég ekki margt segja. Ég ætla, að það sé ýmislegt, sem er hægt að setja út á hennar starfsemi í heild. Ekki það út af fyrir sig, að þeir menn, sem hana reka, reki hana svo illa, heldur það, hvort hún yfirleitt eigi að vera byggð upp á þeim grundvelli, sem hún starfar á, og ég er hv. þm. sammála um það, að þó að það sé sennilega eitt það bezta í hennar starfsemi að koma upp þessum sumarhótelum, getur það auðvitað verið álitamál, hvort þau eigi að vera á vegum Ferðaskrifstofunnar eða hvort þau eigi að vera starfrækt í sambandi við venjuleg hótel eða frá einhverjum aðilum á þeim stöðum, þar sem þeim hefur verið komið upp. Það var gerð sérstök áætlun um að búa skólana húsgögnum á þann hátt, að þessi húsgögn eru í rauninni í eigu ríkisins og voru lögð til í þeim tilgangi, að skólarnir væru aftur notaðir sem gistiheimili á sumrin, þannig að það hefur í rauninni verið óumflýjanlegt, að það væri einhver opinber aðili, sem hefði þessa starfsemi með höndum, eins og til hennar var stofnað, enda er hér um opinberar stofnanir að ræða, þ.e. skóla, sem er kannske dálítið erfitt að leigja einstaklingum. En ég álít, að þetta allt saman þurfi athugunar við og starfsemi Ferðaskrifstofunnar yfirleitt þurfi að koma til endurskoðunar miðað við þær breytingar, sem orðið hafa í ferðamálum. Um annan kostnað rn. skal ég ekki fjölyrða. Hann hefur farið fram úr áætlun og hefur því miður oft áður gert það, og ég álít, að það beri brýna nauðsyn til þess - sannarlega ekki síður með þennan kostnað en annan - að leggja áherzlu á, að honum verði haldið innan eðlilegra marka. Það hefur verð gerð sú skipulagsbreyting í þessum efnum, að búið er að deila öllum kostnaði rn. niður á einstök rn. Áður var þetta á sameiginlegum kostnaðarliðum, sem kannske hefur dregið nokkuð úr aðhaldi, þannig að hvert rn. er nú algerlega ábyrgt fyrir því, sem það eyðir, og það leynir sér ekki með neinu móti. Það verður ekki bókað annars staðar en á þess reikning, ef einhver sá kostnaðarliður, sem undir það heyrir og ákveðið fé hefur verið veitt til, fer fram úr áætlun. Lögð hefur verið áherzla á nú um áramótin að miða við þessa breyttu skipan, þ.e. að rn. gerðu strax kostnaðaráætlun fyrir allt árið og síðan yrði einhver maður í rn. - væntanlega ráðuneytisstjóri - gerður ábyrgur fyrir því að fylgjast með því, að þessi kostnaður færi ekki fram úr því fé, sem veitt er. Um málskostnað og gjafsókn vil ég alveg taka undir það, sem hv. þm. sagði og vék að í minni fjárlagaræðu í haust. Þessi liður hefur hækkað mjög mikið á undanförnum árum. Gjafsóknarmálum hefur fjölgað mjög verulega. Um það eru engar ákveðnar reglur, heldur er það á valdi dómsmrn. að veita gjafsókn. Það hafa farið fram umr. um það á milli fjmrn. og dómsmrn., hvort ekki væri hægt að koma hér á ákveðnari kröfum og veita meira aðhald í þessum gjafsóknarmálum. Ætlunin er, að gjafsókn sé veitt, ef um er að ræða aðila, sem efnahags vegna eiga annars erfitt með að reka réttar síns, eða um er að ræða mál, þar sem menn eru að fá úrskurð um einhverjar stjórnvaldsathafnir, sem geta orkað tvímælis. Þá hefur það þótt sanngjarnt í ýmsum tilfellum að veita slíka gjafsókn. Og það er fullur vilji fyrir því hjá dómsmrn. að spyrna hér við fótum og fækka þessum gjafsóknarleiðum. Það er annar þáttur í þessu máli, sem einnig hefur verið vaxandi áhyggjuefni hjá okkur, og það er málskostnaður. Það er alltaf á hverju ári mikill fjöldi mála, sem ríkið stendur í. Sjaldnast er það nú sóknaraðili, heldur varnaraðili, og ræður því litlu um það, hvað það stendur í mörgum málum. Það er vegna skaðabóta og ótal margs, sem hinir og aðrir aðilar fara í mál við ríkið. Skal ég ekkert um það segja, hvað rétt eða rangt er í því að taka mjög vægilega á málskostnaði í þessum málum, jafnvel þó að sá, sem fer í mál við ríkið, tapi sínu máli, þá virðist vera mikil tilhneiging til þess að láta skellinn heldur falla á ríkið. Það er kannske sjónarmið út af fyrir sig, að sá eigi að bera kostnað, sem bakið hefur breiðara, og það virðist nú æðioft svo, að það þyki ekki nema eðlilegt sjónarmið, að ríkið sé látið borga brúsann, þar sem hægt er að koma því við. Um þetta hafa rn. náttúrlega ekkert að segja. Þetta eru úrskurðir dómstóla og ekki okkar að leyfa okkur að gagnrýna þær niðurstöður. En í sambandi við þetta má nefna annað vandamál, og það er málskostnaðarkrafa þeirra lögmanna, sem flytja mál fyrir ríkið. Það er mikið vandamál, vegna þess að þarna er oft um að ræða greiðslur, sem geta hlaupið á hundruðum þús. kr. Sama er að segja um matsgerðir, sem ríkið lætur framkvæma. Þar er oft um að ræða mjög hæfilegar kröfur og sannleikurinn er sá, að það vill oft verða svo bæði með þetta og ýmislegt annað. Við skulum taka t.d. vinnu ýmissa sérfræðinga, arkitekta og eitt og annað slíkt. Þegar ríkið á í hlut eru venjulega reikningar hafðir í hámarki, þó að af þeim sé slegið, þegar einkaaðilar eiga hlut að máli. Þetta hefur valdið því, að við höfum ærið mikið íhugað, hvort hægt er að finna einhverja úrlausn á þessu máli. Ég minntist á það - ég hygg í fjárlagaræðu minni - að mér fyndist vel geta komið til álita að ráða sérstakan ríkislögmann, sem annaðist málflutning fyrir ríkið og hefði þá fyrir það ákveðna þóknun. Þetta er svipað fyrirkomulag og Reykjavíkurborg hefur. Hún hefur sérstakan borgarlögmann, sem ég hygg, að hafi reynzt vel. Úr þessu hefur ekki orðið enn þá. Hins vegar hefur verið ákveðin sú skipan á þessum málum - og á það einnig við um greiðslu nefndakostnaðar, sem er töluvert vandamál á hverjum tíma, þegar nefndir eru skipaðar og reikningar koma síðan eftir á, sem eru æðimisjafnlega háir stundum eftir því, hverjir í n. sitja - til bráðabirgða, að allir, sem taka að sér málflutning fyrir ríkið, matsstörf eða nefndarstörf, verði háðir því, að þeir beygi sig undir úrskurð, sem gefinn verði að starfi loknu af sérstökum trúnaðarmönnum, sem valdir hafa verið til þess að fara yfir slíkar kröfur og leitast við að samræma þær. Hvort það tekst að lagfæra þetta mál með þessum hætti, skal ég ekki um segja, en það er þó a.m.k. viðleitni í þá átt að reyna að hafa samræmi í þessum greiðslum og sjá til þess, að ekki séu settir upp alveg óhæfilegir reikningar og menn standi bara andspænis því eftir á að verða að gera svo vel að borga það, sem upp er sett. Ég held svo ekki, herra forseti, að það hafi verið fleira, sem gaf tilefni til hugleiðinga í sambandi við orð hv. 3. þm. Vesturl. Eins og ég sagði í upphafi míns máls, er ég ekki á neinn hátt að gagnrýna það, sem hann sagði hér, heldur get ég tekið undir það allt og tel aðeins, að það hafi verið rétt, að þetta kæmi fram til frekari skýringar á ýmsum þeim atriðum, sem hann minntist á.



Herra forseti. Ég ætla ekki að blanda mér í þær umr., sem hér hafa farið fram, en aðeins beina einni fsp. til hæstv. fjmrh. Ég sé hér á rekstrarreikningi, að tekjur hafa orðið verulega hærri á árinu heldur en áætlað var í fjárl. Mér sýnist, að tekjurnar hafi farið nær 900 millj. kr. fram úr áætlun. Það staðfestir það, sem oft hefur verið haldið fram hér, að það er veruleg tilhneiging til þess að áætla tekjurnar lægri heldur en þær verða í raun og veru, en um það atriði ætla ég ekki að ræða nánar að þessu sinni. Þá leiðir rekstrarreikningurinn það einnig í ljós, að það hefur orðið verulegur rekstrarhagnaður á árinu, sem stafar af því, hve miklar umframtekjurnar urðu eða nálægt 800 millj. kr. Það, sem mig langar til að fá upplýst hjá hæstv. ráðh., er það, hvort hann gæti gefið upplýsingar um það nú, hvernig þessum rekstrarhagnaði hefði verið ráðstafað, hvort það sé búið að ráðstafa honum að mestu eða öllu leyti eða hvort eitthvað af honum sé geymslufé og einnig samkv. hvaða lögum eða heimildum honum hefði verið ráðstafað, ef búið væri að því. Ég veit það að vísu, að verulegum hluta af þessum afgangi hefur verið ráðstafað til niðurborgana á síðasta ári, en ég reikna þó ekki með því, að allur afgangurinn hafi runnið þangað. En mér þætti sem sé æskilegt, ef hæstv. ráðh. gæti upplýst það nú, hvernig þessum rekstrarafgangi hafi verið ráðstafað og hvort búið sé að gera það að fullu og öllu.



Herra forseti. Því miður hef ég ekki fyrir mér allar tölur til þess að geta skýrt þetta mál og bjó mig ekki undir það. Eins og ég sagði í upphafi, hefur verið gerð áður nákvæm grein fyrir því, hver varð heildarniðurstaða í útkomu ársins 1966– bæði tekjuhlið og gjaldahlið, þ.e. hvaða ástæður voru fyrir því, að bæði tekjur og gjöld fóru fram úr áætlun. Fyrir þessu gerði ég rækilega grein í fjárlagaræðunni í haust og gæti vitanlega, ef mér ynnist tími til, sótt hana og gert hv. þm. grein fyrir því máli, eins og það er. En það er eitt, sem ég vildi vekja athygli á, sem var misskilningur hjá hv. þm. Það var alveg rétt, að tekjur fóru á 9. hundrað millj. kr. fram úr áætlun á rekstrarreikningi. En þá þarf náttúrlega að draga þar frá ótalmarga liði, m.a. alla fjárfestingarliði, þannig að muni ég rétt, var rekstrarhagnaður ríkissjóðs talinn vera eitthvað á 5. hundrað millj. kr. Þegar það mál var gert upp, var gengið út frá því, að greiddur yrði halli áranna 1964 og 1965. Halli ársins 1964 var um 250 millj. kr., og halli ársins 1965 var um 90 millj. kr., þannig að það var ekki ýkjamikið, sem var til ráðstöfunar að öðru leyti. En því miður komu einnig, eins og hv. þm. sagði, til viðbótarniðurgreiðslur, og þegar dæmið að lokum var gert upp, sem ég hygg, að hv. þm. reki minni til, var ég í rauninni gagnrýndur fyrir það - og kannske á nokkurn hátt með réttu, að það væri gat á fjárl. fyrir árið 1967, þar sem ekki væri gert ráð fyrir niðurgreiðslunum nema 10 mánuði ársins. Ástæðan var sú, að dæmið gekk ekki upp eins og það stóð miðað við tekjuafgang ársins 1966 og miðað við það, sem vitað var, að var halli fyrri ára. Það, sem þá var eftir til ráðstöfunar, nægði ekki til að brúa bilið til áramóta, þannig að það vantaði um 50 millj. kr. Og þetta er alveg rétt. Án þess að ég geti, eins og ég hef sagt, farið nákvæmlega út í það, nema skoða það betur, svo að ég sé ekki að fara með villandi tölur. Það veit ég, að hv. þm. vill ekki knýja mig til að fara að gera hér. Ég vil ekki treysta svo á minni mitt. En ég held, að með því einu að minna á þetta, sem fram kom í umr. um málið, komi glöggt í ljós, að þarna hafi ekki verið um að ræða neinn afgang, sem standi upp á okkur að ráðstafa, og því miður er gallinn sá, að þessi tekjuafgangur var í rauninni aldrei fyrir hendi, þannig að hann væri inni á reikningi okkar í Seðlabankanum. Um áramótin var ekki nema um 90 millj. kr. innistæða á viðskiptareikningi ríkissjóðs í Seðlabankanum. Og í Seðlabankanum hefur þessi rekstrarafgangur ríkissjóðs alltaf verið gerður upp á annan hátt heldur en gert hefur verið í ríkisreikningi. Í Seðlabankanum hefur þetta verið gert með þeim hætti að segja, að það væri ekki raunverulegur afgangur hjá ríkissjóði, nema hann væri handbær um áramót. Og ég vil jafnframt til viðbótar geta þess, að til þess að gera upp þessa gömlu skuld við Seðlabankann frá árunum 1964 og 1965 var reiknað með, að við yrðum að nota einnig 100 millj. kr., sem höfðu verið lagðar til hliðar af greiðsluafgangi ársins 1963. Öðruvísi var ekki hægt að gera þetta dæmi upp, og engu að síður vantaði þó, að því er talið var, þegar við vorum að lokum að gera upp fjárlagadæmið fyrir 1967 og höfðum þennan greiðsluafgang í huga, um 50 millj. kr., til þess að endar næðu saman. En ég vil sem sé, hvað sem þessum 800 millj. kr. viðvíkur, biðja hv. þm. að athuga það, að þar eru ekki öll kurl komin til grafar, þannig að þar er aðeins rekstrarafgangur, en ekki greiðsluafgangur.



Herra forseti. Með frv. því til 1. á þskj. 279 um breyt. á l. um atvinnuleysistryggingar fylgir samþykkt Verkamannasambands Íslands um málið, og í grg. fyrir þeirri samþykkt segir m.a. á þessa leið: „Atvinnuleysistryggingasjóðurinn, sem stofnaður var með samningum í vinnudeilunum miklu 1955, er nú orðinn öflugasti sjóður í landinu. Við stofnun hans sló verkafólkið af kaupkröfum sínum til að afla honum fjár. Það er því hluti af kaupi verkafólksins, sem geymdur er á þennan hátt sem tryggingasjóður þess gegn vágestinum mikla, atvinnuleysinu. Fyrsta skylda sjóðsins er að aðstoða hina tryggðu, og enginn á ríkari kröfu til hans en þeir.“ Jafnhliða stofnun atvinnuleysistryggingasjóðsins sömdu iðnsveinafélögin um 1% framlag í styrktarsjóð til félaga sinna og slógu einnig af kaupkröfum sínum, sem því nam. Ætti þess vegna að vera ljóst, að þær tryggingar, sem samið var um til lausnar vinnudeilunum 1955, voru af verkalýðshreyfingunni metnar og teknar í stað beinna grunnkaupshækkana og eru því hennar eign. Þegar sjóðurinn varð til, var verkalýðshreyfingunni í fersku minni böl atvinnuleysisins frá árunum eftir 1950. Stofnun sjóðs til að draga úr sárustu neyð atvinnuleysingjans var því almennt fagnað af verkafólki og talið eitt mesta réttindamál, sem hreyfingin hefði lengi náð fram. Hitt er svo annað mál, að frá stofnun sjóðsins hefur það verið hans helzta hlutverk að veita fé til atvinnuuppbyggingar víðs vegar um landið og á þann hátt víða komið í veg fyrir atvinnuleysi, þar sem það annars hefði orðið, og er það vissulega vel. Því fer þó fjarri, að ekkert atvinnuleysi hafi verið á undanförnum árum. Því miður er staðreyndin ekki sú. Sjóðurinn hefur því einnig gegnt þeirri frumskyldu, en lög hans og reglur, eins og þær eru nú, leyfa ekki, að hann veiti þá lágmarkstryggingu, sem honum í upphafi mun hafa verið ætluð, og hann hefur fjárhagsgetu til að veita. Samkv. núgildandi l. sjóðsins um atvinnuleysisbætur ern atvinnuleysisbætur fyrir einhleypan mann 923 kr. á viku, en það eru 39.7% af lágmarkskaupi Dagsbrúnar. Fyrir kvæntan mann eru bæturnar 931 kr. á viku eða 45% af kaupi miðað við lágmarkstímakaup Dagsbrúnar. Hámark bóta getur numið 1256 kr. á viku eða 60.5% af sömu viðmiðun. Hámarkið er fyrir kvæntan mann með 3 börn. En hvað þýða þessar tölur? Hverjir skyldu nú vera afkomumöguleikar atvinnuleysingjans, sem hefur þær einar til að lifa af? Ef við tökum dæmi um kvæntan mann en barnlausan, fær hann 931 kr. á viku eða 60.5% af sömu viðmiðun. Hámarkið er kr. getur fjölskyldan keypt sér 3 1 af mjólk, 1 kg af kjöti og á þá tæpar 30 kr. eftir til greiðslu á öllum öðrum lífsnauðsynjum. Við skulum taka annað dæmi. Kvæntur maður með 3 börn fær á mánuði sem næst 5380 kr. Gerum ráð fyrir, að hann búi mjög þröngt og þurfi ekki að greiða í húsaleigu nema 4000 kr. á mánuði, sem er ákaflega varlega áætlað. Hann á þá eftir 1390 kr., þegar hann hefur greitt húsaleiguna, til allra annarra þarfa fjölskyldunnar, en það eru 46 kr. á dag eða m.ö.o., þegar hann hefur greitt tiltölulega mjög lága húsaleigu, á hann eftir fyrir rúmlega hálfu kg af súpukjöti á dag. Fleiri slík dæmi er að sjálfsögðu hægt að taka, og hv. alþm. kannast við dæmið, sem hér var tekið fyrr í vetur, um einhleypa manninn og styrk hans, sem dygði honum rétt fyrir 1 1/2 máltíð á dag. En ég hygg þó, að þessar tölur og þau dæmi, sem ég hef hér tekið, sýni svo að ekki verði um villzt, hversu fjarri fer því, að sjóðurinn fullnægi nú þeirri frumskyldu, sem honum var í upphafi ætlað að gera. Þær breytingar, sem frv. okkar á þskj. 279 felur í sér frá núgildandi l. um atvinnuleysistryggingasjóð, eru samkv. 1. gr. frv., að úr 15. gr. l. verði fellt niður það ákvæði, að þeir, sem orðnir eru 67 ára og njóta ellilífeyris, eigi ekki rétt á bótum úr sjóðnum. Þetta skerðingarákvæði í núgildandi l. er að mínu viti óréttlátt. Sá, sem missir atvinnutekjur vegna atvinnuleysis, á að eiga fullan rétt til atvinnuleysisbóta, hvort sem hann nýtur ellilífeyris eða ekki. Á sama hátt og hann heldur lífeyrisrétti, þó að hann hafi atvinnutekjur. Hafi hann hins vegar misst atvinnutekjur af öðrum ástæðum en atvinnuleysi, heyrir það undir önnur ákvæði l. T.d. vil ég minna í því sambandi á það ákvæði í l., að bótaþegi verður á síðustu 12 mánuðum að hafa stundað vinnu samkv. kaup- og kjarasamningi í a.m.k. 6 mánuði. Ákvæði 2. gr. í frv. um, að síðari mgr. 15. gr. l. falli niður, leiðir af þeirri breytingu, sem 1. gr. felur í sér. Í 3. gr. felst sú breyting frá núgildandi l., að fellt verði niður ákvæðið um, að ekki eigi rétt til bóta þeir, sem hafa á síðustu 6 mánuðum haft tekjur, sem fara fram úr 75% af meðalárstekjum almennra verkamanna eða verkakvenna, ef um konu er að ræða. Margar ástæður liggja til þess, að þetta skerðingarákvæði núgildandi l. er óréttlátt. Í fyrsta lagi sú staðreynd, að tekjumarkið, sem í l. er nú, er allt of lágt. Sveiflur á tekjum manna geta verið mjög miklar frá einni árstíð til annarrar og sá, sem verður atvinnulaus, kann að vera með mjög takmarkaðar tekjur yfir lengra tímabil, þótt hann hafi á síðustu 6 mánuðum haft tekjur, sem fara yfir það hámark, sem sett er, og það skerðir því rétt hans til bóta. Þess utan marka tekjumöguleikar manna mjög lífshætti þeirra, svo að sá, sem hefur haft, við getum sagt góðar tekjur, getur verið jafn óbær að mæta skyndilegu atvinnuleysi og oft og tíðum verr undir það búinn, ekki sízt ef hann stendur í húsbyggingum og dragandi á eftir sér alla þá skuldabagga, sem því fylgir. Það skerðingarákvæði, sem nú er, á því ekki rétt á sér, enda eru hliðstæð ákvæði ekki skilyrði fyrir öðrum tryggingarbótum. 4. gr. frv. er um þá breytingu á 18. gr. l., að bætur verði hækkaðar frá því, sem nú er, að þær verði fyrir einhleypan mann 248 kr. á dag, fyrir kvæntan mann 284 kr. á dag og fyrir hvert barn yngra en 16 ára 24 kr. á dag og hámark bóta megi nema 356 kr. á dag. Þessar tölur allar eru grunntölur og skulu þær fylgja breytingum, sem kunna að verða á öðrum taxta verkamannafélagsins Dagsbrúnar. Þótt hér sé síður en svo um neina ofrausn að ræða um styrkveitingar, ætti sú breyting, sem hér er lagt til, að gerð verði á upphæð bótanna, að verða nokkur bót fyrir atvinnuleysingjann frá því, sem nú er. En að sjálfsögðu kann sú spurning að vakna, hvort sjóðurinn hafi möguleika til að standast þær kröfur, sem slík breyting kynni að gera til hans, ef um verulegt atvinnuleysi yrði að ræða. Í þessu sambandi vil ég vísa til ítrekaðra yfirlýsingu verkalýðshreyfingarinnar um, að atvinnuleysi sé böl, sem hún ætlar sér ekki að una, og allt verði að gera til að koma í veg fyrir áframhald slíks ástands. Undir það hefur reyndar einnig verið tekið hér innan veggja Alþ., og því til viðbótar er rétt að staldra við nokkrar kunnar staðreyndir. Í árslok 1966 nam höfuðstóll atvinnuleysistryggingasjóðsins 940 millj. kr. Vaxtatekjur hans það ár námu 61.6 millj. kr. Ef við miðum við bótagreiðslur frv. til kvæntra manna, dygðu vaxtatekjurnar einar til að greiða 1450 mönnum bætur í 25 vikur á ári. Á þessu má glögglega sjá, að sjóðurinn er vel fær um að standast þær kröfur, sem samþykkt þessa frv. mundi gera til hans. Eins og áður er fram komið, hefur hlutverk sjóðsins raunar verið tvíþætt. Það er að veita lán til atvinnuuppbygginga og með því að koma í veg fyrir atvinnuleysi, sem annars hefði skapazt, og það, sem er að sjálfsögðu hans fyrsta skylda, að styrkja félaga verkalýðshreyfingarinnar til lífsframfæris í atvinnuleysi. Hvoru tveggja er mikilvægt, en æskilegt væri, að hann þyrfti aldrei að sinna því síðara. En staðreyndin er hins vegar sú, að bætur úr sjóðnum eru nú eina von allt of margra launþega, og fyrst þjóðfélagið stendur ekki við þá frumskyldu, að allt vinnufært fólk búi við atvinnuöryggi, getur hið háa Alþ. ekki skotið sér undan að breyta l. um atvinnuleysistryggingasjóð á þann veg, að hann sé fær um að greiða bætur, sem þjóni a.m.k. þeirri lágmarkskröfu atvinnuleysingjans að hafa fæði og klæði. Herra forseti. Ég vil að lokum aðeins segja þetta. Á þingi Verkamannasambands Íslands og alls staðar annars staðar innan verkalýðshreyfingarinnar, þar sem þessi mál hafa verið til umr. og ályktunar, hafa allir verið á einu máli um nauðsyn þess, að bætur atvinnuleysistrygginga verði hækkaðar og að óréttlát og óþörf skerðingarákvæði verði felld niður úr lögum. Um málið hefur í verkalýðshreyfingunni fjallað fólk frá ólíkum starfsgreinum víðs vegar að af landinu og með ólíkar pólitískar skoðanir. Og óskir þess um breytingar hníga allar í sömu átt. Það er von okkar flm. þessa frv., að svo verði einnig hér á hinu hv. Alþ., að alþm., þrátt fyrir ólíkar pólitískar skoðanir, verði einnig sammála um nauðsyn þess að breyta l. um atvinnuleysistryggingasjóð í þá átt, sem frv. okkar gerir ráð fyrir, og að þeim breytingum verði hraðað svo sem frekast eru föng á. Herra forseti. Ég leyfi mér svo að leggja til, að málinu verði vísað til hv. heilbr.- og félmn. d. að lokinni þessari umr.