Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill geta þess í upphafi fundar að hann hefur ákveðið að 3. umr. um fjárlög verði frestað um einn sólarhring, þ.e. að hún fari fram á miðvikudag í stað þriðjudags eins og áður hafði verið tilkynnt. Þetta gerir forseti í ljósi þess að þingskjöl verða tæpast tilbúin fyrir lok þessa fundar og forseti telur eðlilegt að þingmenn og þingflokkar fái betra ráðrúm til að búa sig undir umræðuna.



Borist hefur bréf frá Þórunni Sveinbjarnardóttur, 8. þm. Suðvest., um að hún sé á förum til útlanda í opinberum erindagerðum og geti því ekki sótt þingfundi á næstunni. Annar varamaður flokksins í kjördæminu, Tryggvi Harðarson, fyrrverandi bæjarstjóri, tekur sæti hennar á Alþingi í dag en fyrsti varamaður flokksins í Suðvesturkjördæmi, Guðmundur Steingrímsson, hefur boðað forföll. Kjörbréf Tryggva Harðarsonar hefur þegar verið rannsakað og samþykkt en hann hefur ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirrita drengskaparheit að stjórnarskránni samkvæmt 2. gr. þingskapa.

Tryggvi Harðarson hefur undirritað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðinn velkominn til starfa á Alþingi.

Að loknum atkvæðagreiðslum um tíu fyrstu dagskrármálin fer fram umræða utan dagskrár um yfirtöku vatnsréttinda í neðri hluta Þjórsár. Málshefjandi er hv. þm. Álfheiður Ingadóttir. Hæstv. fjármálaráðherra er til andsvara. Umræðan fer fram skv. 1. mgr. 20. gr. og stendur í hálfa klukkustund.

Virðulegur forseti. Eins og fram kom í máli hæstv. forseta er verið að fresta fjárlagaumræðunni. Ég vona að það sé gert til að skapa svigrúm svo að ríkisstjórnin geti komið með fjármagn til Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins og Landspítalans. Það er ljóst, virðulegur forseti, að það fjármagn sem áætlað er í rekstur þessara eininga, sem eru grundvallareiningar í heilbrigðisþjónustu landsmanna, hrekkur ekki til. Fyrirsjáanlegt er að stórlega þarf að skerða þjónustu, bæði hjá Heilsugæslunni í Reykjavík og á Landspítalanum, á næsta ári ef við nýtum ekki tækifærið áður en fjárlög verða afgreidd. Það er mjög ankannalegt að fylgjast með því að hæstv. heilbrigðisráðherra skuli ekki beita sér meira í þessu máli. Þarna fer fram starfsemi sem snýr að öllum fjölskyldum í landinu. Við vitum að fjármagn vantar í þennan geira og nú hefur Heilsugæsla höfuðborgarsvæðisins farið yfir sparnaðartillögur sem eru að mínu mati þess eðlis að við getum ekki búið við þær. Þá bregður svo við að hv. þm. Ásta Möller, formaður heilbrigðisnefndar, skammar stjórnendur Heilsugæslunnar í Reykjavík sem eru að koma til móts við þær kröfur sem stjórnvöld gera, að heilsugæslan leggi fram sparnaðarhugmyndir og ekki eru gefnar vísbendingar um að leggja eigi fram meira fjármagn. Hv. þingmaður staðfestir grun minn um að nú eigi að gera þær breytingar sem ekki var hægt að gera með Framsóknarflokknum. Þetta segi ég í ljósi þess að hæstv. forsætisráðherra Geir H. Haarde hefur sagt opinberlega að gera eigi grundvallarbreytingar á heilbrigðiskerfinu með Samfylkingunni, breytingar sem ekki hafi verið hægt að gera með fyrrum stjórnarflokki, Framsóknarflokknum. Þessi orð hv. þm. Ástu Möller hljóta að renna stoðum undir það að nú eigi að svelta heilbrigðiskerfið svo að hægt sé að fara í einkarekstur. 

Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna að mér þótti þetta afskaplega sérkennileg ræða. Ég vek athygli á því að sú sem hér talaði, hv. þm. Siv Friðleifsdóttir, var heilbrigðisráðherra þar til fyrir sex mánuðum og engar grundvallarbreytingar hafa orðið þegar kemur að fjárlögum hvað varðar þær tvær stofnanir sem hún talaði um, ekki til í dæminu. Það er ótrúlegt að koma sex mánuðum síðar og tala um einhverjar grundvallarbreytingar. Og það er fráleitt að leggja út af einhverjum hugmyndum, um einhvern 550 millj. kr. sparnað, sem ekki stendur til að fara út í. Og það liggur alveg fyrir, þegar vísað er í grundvallarbreytingu, að í stjórnarsáttmálanum segir, ekki ósvipað og var sagt í stjórnarsáttmálanum 1999, að skoða eigi þætti eins og að kostnaðargreina frekar, vera með aukið gegnsæi þegar kemur að fjármögnun og það er í samræmi við það sem er gert í nágrannalöndum okkar eins og t.d. Svíþjóð. Svo einfalt er það mál. Hv. þingmaður lagði út af því í viðtali, hún gerði það ekki í ræðunni, að við værum að fara yfir í eitthvert amerískt kerfi af því að menn væru að nýta kosti einkareksturs. Ég vil benda hv. þingmanni á, vegna þess að þetta hefur hvergi komið fram og ekkert bendir til þess að það verði gert, að það er einkarekstur í kerfinu. Salastöðin er t.d. einkarekin, Læknavaktin, tæknifrjóvgun ART Medica, Orkuhúsið, sjálfstæðir læknar og allt er þetta meira og minna í tíð ráðherra Framsóknarflokksins. Framsóknarmenn þurfa að svara því: Voru þetta mistök? Eru þeir að leggja til að sá sem hér stendur vinni gegn þessum stofnunum sem hafa staðið sig afskaplega vel?

Hæstv. forseti. Hæstv. heilbrigðisráðherra segir að ekkert hafi breyst. Það eru orð að sönnu. Þrengt hefur verið að heilsugæslunni á undanförnum árum. Á undanförnum átta árum hefur verið skorið niður við Landspítala að raungildi. Ríkisendurskoðandi talar um aukna framleiðni þar á bæ sem á mannamáli þýðir aukið álag á starfsfólkið og nú hafa forsvarsmenn Landspítalans sagt: Við getum ekki meir. Við þurfum a.m.k. 800–1.000 millj. kr. til að geta haldið óbreyttri þjónustu. Það er því rétt hjá hæstv. heilbrigðisráðherra að í reynd er þetta framhald af þeirri stefnu sem fylgt hefur verið á undanförnum árum og við hæfi að fyrrv. hæstv. heilbrigðisráðherra, Siv Friðleifsdóttir, hefji umræðuna, eða hitt þó heldur. En, hæstv. forseti, við stöndum engu að síður á tímamótum. Við stöndum nefnilega á pólitískum tímamótum vegna þess að niðurskurðurinn nú er af pólitískum rótum runninn. Það er verið að skerða framlög til heilbrigðisþjónustunnar, til heilsugæslunnar, til sjúkrahúsanna í landinu til að greiða götu einkareksturs. 

Virðulegi forseti. Fjárhagsvandi Heilsugæslunnar í Reykjavík er ekki nýtilkominn. Þetta er halli til nokkurra ára. Heilbrigðisnefnd Alþingis fékk þær upplýsingar frá stjórnendum Heilsugæslunnar í Reykjavík við umfjöllun um fjárlögin að hallinn í árslok væri um 300 millj. kr. Því vekur það athygli að niðurskurðarhugmyndir Heilsugæslunnar í Reykjavík varða yfir 500 millj. kr., sá mismunur sem þarna er þarfnast skýringar. Tillögur stjórnenda um niðurskurð, sem hafa verið kynntar í fjölmiðlum, eru í rauninni fráleitar og lýsa litlum skilningi á gildi heilsuverndar í starfi heilsugæslustöðva. Að skera niður hjúkrunarþáttinn, eins og t.d. skólahjúkrun og heimahjúkrun, er algerlega í andstöðu við stefnu stjórnvalda. Ég hlýt að halda því til haga að á þessu ári og á næstu tveimur árum er fjármagn til heimahjúkrunar aldraðra þrefaldað. Á næsta fjárlagaári eru fjárheimildir til heimahjúkrunar Heilsugæslunnar í Reykjavík auknar um 300 millj. kr. og það er erfitt að skilja tillögur um niðurskurð í heimahjúkrun í ljósi þessa. Hins vegar er alveg ljóst að full þörf er á að endurskoða rekstur Heilsugæslunnar í Reykjavík. Hún er of miðstýrð og yfirbyggingin er of mikil. Ég er þeirrar skoðunar að það hafi verið mistök að sameina Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins undir einn hatt eins og gert var í tíð Framsóknarflokksins í heilbrigðisráðuneytinu. Starfsfólk heilsugæslunnar er vel menntað og vinnur mjög mikilvæg störf. Það þarf að gera því kleift að reka heilsugæslustöðvarnar með sjálfstæðari hætti. Þar má m.a. horfa til rekstrarforms Heilsugæslustöðvarinnar í Salahverfi sem var komið á laggirnar í tíð Framsóknarflokksins og það kemur mér mjög á óvart ef hv. þm. Siv Friðleifsdóttir, fyrrverandi heilbrigðisráðherra Framsóknarflokksins, lítur svo á að það að fara þá leið sem er farin í Salahverfinu sé einhver ávísun á hið ameríska kerfi. Það kemur mér mjög á óvart. Það hittir þá þann fyrir sem lagði það til.

Herra forseti. Um hvað snýst þessi umræða? Um hvað snýst vandi Heilsugæslunnar á höfuðborgarsvæðinu? Hann snýst um uppsafnaðan halla fyrri ára, ára þegar Framsóknarflokkurinn réð yfir heilbrigðismálum í landinu. Hvað hefur ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar gert eftir að hún tók við völdum. Það er verið að verja 500 millj. kr. aukalega til heilsugæslunnar. Það er verið að verja 300 millj. kr. í heimahjúkrun. Það er verið að þrefalda fjármagnið í heimahjúkrun á þremur árum. Það er verið að verja 35 millj. kr. í að ráða klíníska sálfræðinga innan heilsugæslunnar og 18 millj. kr. í að efla geðheilbrigðisþjónustu barna. Ríkisstjórnin sýnir í verki að hún er að styrkja heilsugæsluna. Heilsugæslan er gríðarlega mikilvægur þáttur í heilbrigðiskerfi okkar og við erum að styrkja hana. Við tókum við búi frá Framsóknarflokknum sem er þess eðlis að það tekur tíma að vinna upp hallann. Uppsafnaður halli blasir við. Hann er frá tíð Framsóknarflokksins. Athugasemdir hv. fyrirspyrjanda eiga því ekki heima í þessum sal heldur á þingflokksfundi Framsóknarflokksins.

Herra forseti. Góð heilsugæsla er einn mikilvægasti þáttur okkar velferðarkerfis. Það er sá þáttur sem ég held að við öll viljum í raun standa vörð um, að allir eigi þar jafnan aðgang óháð búsetu, kjörum og efnahag. Það virðist samt ekki stefna í þá átt nú.

… alla fátæka?

Heilsugæslan á höfuðborgarsvæðinu býr við fjársvelti, uppsafnaðan halla frá því bæði í ár og fyrri árum og hefur auk þess bent á að til að halda óbreyttum rekstri á næsta ári þurfi milli 400 og 500 millj. kr. Heilsugæslan víða um land, ekki hvað síst í hinum dreifðu byggðum sem hefur verið þrengt að, býr líka við verulegan fjárskort. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfum flutt tillögur á Alþingi við 2. umr. fjárlaga um að komið yrði til móts við fjárþörf þessarar grunnþjónustu. Við fluttum hér tillögu við afgreiðslu fjáraukalaga um að halli á heilsugæslunni á höfuðborgarsvæðinu og mikilvægum heilbrigðisstofnunum úti um land yrði skorinn af. Þær tillögur voru felldar af stjórnarmeirihlutanum, Samfylkingunni og Sjálfstæðisflokknum. 

Virðulegur forseti. Það er ekki að spyrja að samlyndinu í stjórnarandstöðunni þennan dag frekar en aðra. Það er full ástæða til að hafa áhyggjur af Heilsugæslunni í Reykjavík en það er ótrúlegt að það sé hv. þm. Siv Friðleifsdóttir, fyrrverandi heilbrigðisráðherra, sem taki það mál upp í ræðustólnum, aðeins hálfu ári eftir að hún gengur út úr ráðuneytinu og skilur heilsugæsluna á höfuðborgarsvæðinu eftir í uppnámi og með stóran skuldahala, eins og raunar líka Landspítala – háskólasjúkrahús. Ríkisstjórnin nýja situr með þennan vanda Framsóknarflokksins í fanginu og við erum nú þegar búin að hreinsa upp  
             Það er þannig, virðulegur forseti, að heilbrigðisráðherra hefur fullan stuðning Samfylkingarinnar til þess að tryggja hér 1. flokks þjónustu í heilsugæslu á höfuðborgarsvæðinu og engin ástæða til að hafa áhyggjur af öðru en að ráðherrann vinni að því hörðum höndum. Auðvitað stendur hvorki til að leggja af mæðravernd né ungbarnaeftirlit. Við rekum hér heilbrigðiskerfi að norrænni fyrirmynd og það er ekki á dagskrá að einkavæða það kerfi eða mismuna fólki eftir efnahag þó að menn séu opnir fyrir fjölbreyttum rekstrarformum eins og verið hefur, virðulegur forseti.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki í karp um það hverjum er um að kenna að svo er komið fyrir heilsugæslunni eins og um er að ræða og sem er viðurkennt. Það er uppsafnaður vandi og það vantar meiri peninga til að leysa vandamálin. Þá er viðfangsefnið: Hvernig gerum við það? Það er í fyrsta lagi spurningin um að leysa uppsafnaðan vanda, tryggja heilsugæslunni nægjanlegt fjármagn til að geta sinnt þeirri nauðsynlegu þjónustu sem við viljum hafa, það er fyrsta úrlausnarefnið sem við þurfum að stefna að. Við erum væntanlega öll sammála um að þannig eigi það að vera en þess sjást kannski ekki merki að nægum fjárveitingum sé varið til málsins, þannig að þær dugi til. Hitt er svo annað mál að menn mega ekki hlaupa upp til handa og fóta þegar hagsmunaaðilar taka til máls og gera kröfur í hvert eitt sinn. Spurningin lýtur líka að því að gætt sé að hagræðingu í rekstrinum og þar tel ég að ekki hafi verið nægjanlega fylgst með þannig að hagræðingar og sparnaðar væri gætt í hvívetna og yfirbyggingin sem minnst. Að sjálfsögðu kemur ekki til greina að við sem velferðarþjóðfélag, eitt ríkasta samfélag í heimi, samþykkjum að ekki sé boðið upp á nægjanlega heilsugæslu fyrir almenning í landinu, að sjálfsögðu ekki. Spurningin er hvernig við leysum vandamálið þannig að það sé hagkvæmni, gert með sem ódýrustum hætti en peningar tryggðir til þess að það sé nægjanlegt. Ég tel að á það skorti. Síðan að lokum, hér koma menn upp og ekki síst þingmenn Vinstri grænna sem tala um að nú eigi að nýta kosti einkareksturs og hins frjálsa framtaks og lýsa því yfir að þeir séu andvígir því. Af hverju? Af hverju á ekki að nýta kosti einkareksturs ef um hann er að ræða? Að sjálfsögðu horfir það þá til sparnaðar og hagræðingar í kerfinu.  
            

Herra forseti. Staðan í málum heilsugæslustöðvanna á höfuðborgarsvæðinu er grafalvarleg en hún er ekki ný af nálinni, eins og réttilega hefur komið fram og þegar í þessari umræðu, hér er um að kenna sveltistefnu Sjálfstæðisflokksins, að sjálfsögðu í kompaníi við aðra flokka, áður Framsókn eins og hv. málshefjanda er að sjálfsögðu kunnugt, nú í kompaníi við Samfylkinguna sem raunar hefur bætt um betur og afhent Sjálfstæðisflokknum heilbrigðisráðuneytið og formennsku í heilbrigðisnefnd Alþingis. Heilsugæslustöðvunum á höfuðborgarsvæðinu er ætlað að þjóna um 200 þús. íbúum. Í dag er staðan sú að um 8.500 þeirra eru án heimilislækna. Í stað niðurskurðar á þjónustunni þarf að efla heilsugæsluna en ríkisstjórnarflokkarnir hafa nú þegar fellt tillögu stjórnarandstöðuflokkanna um 400 millj. kr. framlag á fjáraukalögum, og í fjárlagafrumvarpi ríkisstjórnarinnar er sveltistefnunni haldið áfram. Heilsugæslan hefur nú kynnt tillögur um að skera niður mæðravernd, ungbarnaeftirlit, skólaheilsugæslu, Miðstöð heilsuverndar barna o.fl., þ.e. forvarnastarfið. Ég trúi því ekki að þessar tillögur verði að veruleika. Hver var reynslan af því að leggja niður skólatannlækningarnar? Er ekki öllum í fersku minni hver staðan í þeim málum er? Hingað til höfum við lagt kapp á að efla heilsugæsluna og heimahjúkrun en nú blasir við að á þessu getur orðið breyting ef þær hugmyndir sem kynntar hafa verið verða að veruleika. Niðurskurður á þjónustu heilsugæslunnar er einn liður í að neyða kerfið allt til umfangsmikils einkareksturs sem við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði erum andvíg, við erum andvíg því að hér verði til frumskógur einkarekinna heilsugæslustöðva vegna þess að það mun koma niður á hagsmunum alls almennings í landinu. Það þjónar ekki hagsmunum almennings. Stjórnarflokkunum gefst núna hins vegar tækifæri til að ráða bót á vanda heilsugæslunnar með því að samþykkja tillögur okkar vinstri grænna við 3. umr. fjárlaga og ég skora á þingmenn 

Herra forseti. Á föstudaginn felldu ríkisstjórnarflokkarnir hér tillögu stjórnarandstöðunnar um að veita 400 millj. kr. til að hreinsa upp skuldahala heilsugæslunnar á höfuðborgarsvæðinu. Við þá sem hér gapa og bera einhverja aðra sökum, eins og hv. talsmenn ríkisstjórnarflokkanna hafa gert, vil ég segja þetta: Þegar kemur að afgreiðslu fjárlaga hér eftir tvo daga mun verða eftir því tekið hvernig þið, hv. þingmenn stjórnarflokkanna, greiðið atkvæði. Það vakti enga athygli hér á föstudaginn var, allir þessir rauðu punktar á töflunni sem sýndu hvernig þið fellduð, hv. þingmenn, tillögur um að greiða úr vanda heilsugæslunnar á höfuðborgarsvæðinu sem, eins og hér hefur verið bent á, hefur átt í áralöngu fjársvelti. Uppbyggingin hefur ekki haldist í hendur við fólksfjölgun á þessu svæði eða breytingar í aldursskiptingu. Það er dapurlegt en það er staðreynd sem ekki verður undan vikist að viðurkenna, hv. þingmenn Samfylkingarinnar, að engin breyting hefur orðið á þessu með tilkomu Samfylkingarinnar í ríkisstjórn. Það var einmitt það versta við myndun þessarar ríkisstjórnar að hleypa Sjálfstæðisflokknum í heilbrigðisráðuneytið. Það er ljóst að með þessum niðurskurði og því sem hér er í bígerð, m.a. í þeim efnum sem hér hafa verið rædd, mæðravernd og öðru, er verið að teppaleggja fyrir einkavæðingu í heilsugæslunni á höfuðborgarsvæðinu.

Hárrétt.

Það verður ekki látið yfir okkur ganga mótmælalaust og ég minni á að þegar heilsugæslunni var hent út úr heilsuverndarstöðinni kostaði það gríðarlega mikla peninga en það kostaði líka 

Herra forseti. Það er einkennilegt og í raun furðulegt að hlusta á hv. þm. Siv Friðleifsdóttur, sem er nýstigin úr stól heilbrigðisráðherra, fara yfir stöðu heilsugæslunnar. Það er ekki langt síðan Framsóknarflokkurinn stokkaði upp heilsugæsluna á höfuðborgarsvæðinu gegn vilja sveitarfélaganna og kom henni inn í þá mislukkuðu miðstýringu sem hún býr við núna. Þetta er eins og ég segi gert gegn vilja sveitarfélaganna og skýrir að hluta til stöðu Heilsugæslunnar í Reykjavík núna.

Hvar var … þá?

Svo er talað um þjónustu sem ríkið kaupir af einkaaðilum eins og hún sé eitthvað slæm, sé verið að skapa svigrúm fyrir einkarekstur og að það sé óæskileg þróun. Ég hlýt því að spyrja hv. þm. Siv Friðleifsdóttur í ljósi þess að undir ykkar stjórn var stofnað til Heilsugæslunnar Salus sem núna er vinsælasta heilsugæslan á höfuðborgarsvæðinu. Það var stofnað til hennar undir stjórn Sjálfstæðisflokksins. Læknavaktin var stofnuð undir stjórn Framsóknarflokksins, og ART Medica. 

Virðulegur forseti. Ég vil gera athugasemd við fundarstjórnina hér áðan. Ég fór upp undir liðnum um störf þingsins til að ræða um ákveðið málefni og gaf strax til kynna að ég vildi aftur fá orðið. En aðrir þingflokkar fengu hér nánast allan ræðutímann, ég held að fjórir vinstri grænir og eitthvað álíka af sjálfstæðismönnum hafi talað þannig að mér fannst vera mikið óréttlæti í þessari fundarstjórn. Ég vil bara sérstaklega gera athugasemd við hana.

Forseti vill taka fram að samkvæmt þingsköpum eru 20 mínútur til umráða og forseti setur hv. þingmenn á mælendaskrá eftir því sem þeir óska eftir að taka til máls. Og því miður eru 20 mínúturnar ekki lengri en þetta.

Herra forseti. Ég tek undir það að fundarstjórn forseta var fullkomlega eðlileg hér og í samræmi við eðli þessa liðar í þingsköpum. Það er mikill misskilningur ef menn halda að umræður um störf þingsins séu frekar fyrir fram skipulögð en þjófstörtuð utandagskrárumræða, eins og því miður hefur stundum borið á, og menn telji að með því að komast fyrstir á mælendaskrá eigi þeir sjálfkrafa rétt á því að ljúka jafnframt umræðunni. Það á við þegar um skipulagða utandagskrárumræðu er að ræða en þessi liður er eðli málsins samkvæmt þannig að menn biðja um orðið og fá það í þeirri röð sem þeir biðja um það og síðan er tíminn upp í 20 mínútur nýttur til loka. Það þarf þess vegna ekkert frekar en svo ber undir að ræða um eitt og sama viðfangsefnið í þessari umræðu eins og kunnugt er. Ég held að athugasemdir hv. þingmanns falli dauðar niður og að þessu sinni hafi fundarstjórn forseta verið fullkomlega eðlileg miðað við efni máls.

Forseti vill biðja hv. þingmenn, og óskar alveg eindregið eftir því, að hefja ekki umræður um fundarstjórn forseta. Ef eindregnar athugasemdir eru settar fram um fundarstjórn forseta hér á þessum degi neyðist forseti til þess að fresta fundi og kalla saman fund með formönnum þingflokka til að ræða hér framvinduna í dag.

Herra forseti. Tilefni þessarar umræðu er greinargerð ríkisendurskoðanda um yfirtöku Landsvirkjunar á vatnsréttindum ríkisins í Þjórsá neðan Búrfells í kjölfar samnings sem um það var gerður með leynd tveimur dögum fyrir síðustu kosningar. Þessi greinargerð sem okkur barst í hendur á fimmtudaginn er samfelldur áfellisdómur yfir stjórnsýslu þeirra ráðherra fyrrverandi ríkisstjórnar sem undir þennan samning eða samkomulag rituðu, þ.e. hæstv. ráðherrar fjármála, iðnaðar og landbúnaðar. Aðdragandi þessarar greinargerðar er nokkuð sérkennilegur vegna þess að á fundi sem umhverfisnefnd og iðnaðarnefnd áttu með heimamönnum og fulltrúum Landsvirkjunar í Árnesi um miðjan ágúst sl. var upplýst um þetta leynisamkomulag. Það var strax mjög gagnrýnt, einkum og sér í lagi fyrir það að þarna töldum við að verið væri að ráðstafa eignar- og nýtingarrétti ríkisins án lagaheimilda svo sem skylt er skv. 40. gr. stjórnarskrár auk þess sem þetta afsal um yfirtöku Landsvirkjunar á vatnsréttindunum var ekki undirritað með lögboðnum fyrirvara um samþykki Alþingis. Við óskuðum því eftir því, þingflokkur Vinstri grænna, að ríkisendurskoðandi léti í ljósi álit sitt á þessum gjörningi og hvort hann fengi staðist lög. Það verður að viðurkennast að greinargerð ríkisendurskoðanda lét nokkuð á sér standa og við höfum kallað eftir henni hér nokkrum sinnum, bæði úr ræðustól og símleiðis. Það verður að segjast eins og er að þegar maður les innganginn að þessari greinargerð hlýtur sú töf að skrifast einvörðungu á reikning ráðuneytanna þriggja, fjármálaráðuneytis, iðnaðarráðuneytis og landbúnaðarráðuneytis, sem sameiginlega skiluðu áliti til Ríkisendurskoðunar af þessu tilefni, fyrst 24. október sl. og síðan 3. desember sl. Þremur dögum síðar fengu þingmenn loksins þessa ágætu greinargerð ríkisendurskoðanda á sín borð. Ég ætla ekki að fjölyrða um innihald þessa samkomulags en ég ætla að geta þess að um tilganginn segir skýrt í samningnum að hann sé sá að tryggja Landsvirkjun fullnægjandi heimildir til að halda áfram undirbúningi að virkjun í neðri hluta Þjórsár gagnvart öðrum rétthöfum. Þessir aðrir rétthafar eru að sjálfsögðu landeigendur, heimamenn, sveitarstjórnir og þeir sem eiga fasteignir, svo sem sumarbústaði, eða veiðiréttindi á svæðinu. Ráðuneytin hafa ítrekað í greinargerð sinni sem sjá má á blaðsíðu 18 í skýrslu Ríkisendurskoðunar að þetta hafi verið gert í því skyni að auðvelda þá samninga Landsvirkjunar sem í hönd fóru við hagsmunaaðila. Hæstv. fjármálaráðherra staðfesti þetta einmitt hér í umræðum um fjáraukalög, 1. umr. 11. október sl., þar sem hann sagði að á þessum tíma hefði verið afskaplega mikilvægt að gert yrði samkomulag við Landsvirkjun um vatnsréttindin þar eystra. Svo sagði ráðherrann, með leyfi forseta: „Því var þetta nauðsynlegt, málið hefði getað stöðvast.“ Herra forseti. Þessi orð ráðherrans eru athyglisverð í ljósi þess sem hann nú segir, að þessi samningur hafi bara verið í plati, Landsvirkjun hafi oftúlkað hann og þarna hafi engum eiginlegum réttindum verið afsalað. Svo segir hann ofan í kaupið, hæstv. ráðherrann, að hann sé sammála ríkisendurskoðanda um að þessi samningur sé ekki bindandi fyrir ríkið. Þrátt fyrir afneitun ráðherrans á þessum samningi núna og þrátt fyrir mótbárur þriggja ráðuneyta og langar lagaskýringar þeirra í sex köflum þess efnis að samkomulagið hafi ekki falið í sér lögbrot kemst ríkisendurskoðandi að þeirri niðurstöðu að í samkomulaginu felist brot á 40. gr. stjórnarskrárinnar hvað varðar vatnsréttindi jarðarinnar Þjótanda og brot gegn 29. gr. fjárreiðulaga hvað varðar önnur vatnsréttindi. Röksemdir ráðuneytanna um annað dugi ekki, eins og segir á blaðsíðu 19, og af því leiði að þetta samkomulag sé ekki bindandi fyrir ríkið. Það er ljóst, herra forseti, að ráðherrar fyrrverandi ríkisstjórnar fóru offari í þessu máli. Þeir brutu lög í tilraunum sínum til að styrkja samningsstöðu Landsvirkjunar gagnvart heimamönnum. Og ég hlýt að spyrja: Hvernig ætlar nú hæstv. fjármálaráðherra að bregðast við þessum áfellisdómi? Hefur hann kallað eftir samningum og samningstilboðum Landsvirkjunar - hann fer jú með hlutabréf ríkisins í Landsvirkjun - þeim tilboðum sem eru reist á þessum ólögmæta gjörningi?

Herra forseti. Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir og vinstri græn reiða hátt til höggs í þessu máli. Stjórnarskráin er undir en þeim ásökunum er ýtt til hliðar í skýrslunni. Samkeppnislögin eru undir en þeim ásökunum er líka ýtt til hliðar í skýrslunni. Jarðasala án heimilda sem ekki er gerð athugasemd við og síðan er hinn meinti glæpur, afsal vatnsréttinda í Þjórsá, en í skýrslunni kemur fram að hann hafi ekki átt sér stað. Í skýrslunni segir að afsalið hafi ekki átt sér stað vegna þess að samkomulagið hafi ekki verið borið undir Alþingi. Það skyldi þó ekki vera að ástæðan fyrir því að samkomulagið var ekki borið undir Alþingi hafi einmitt verið sú að það stóð aldrei til á þessu stigi málsins að afsala vatnsréttindum í Þjórsá frá ríkinu til Landsvirkjunar. Samkomulagið er skilyrðum háð, þeim skilyrðum að virkjanaleyfi fáist. Samkomulagið fjallar um það hvað gerist ef virkjanaleyfið fæst og er í samræmi við raforkulög þar um. Því skyldu vera gerðar athugasemdir við það? Herra forseti. Þegar þetta samkomulag var gert höfðu sveitarfélög talað um að það væri skilyrði til þess að hægt væri að setja virkjunina inn á skipulag að samningar yrðu gerðir við landeigendur. Í því ljósi var mikilvægt að það lægi greinilega fyrir hver staða Landsvirkjunar yrði fengist virkjanaleyfi. Til þess var þetta samkomulag gert, til þess að enginn vafi væri um það að fengist virkjanaleyfi mundi ríkið ganga til samninga við Landsvirkjun um að vatnsréttindin fengjust. Ég veit ekki til þess að eitthvað annað hafi verið upp á teningnum í þessu. Ég fæ ekki séð að hægt sé að ásaka menn fyrir að hafa ætlað sér að afsala eignum, menn sem augljóslega eiga að vita hvað stendur í fjárreiðulögunum, og láta sér detta í hug að þeir hafi gert það án þess að ætla sér að leggja það fyrir Alþingi. Ég er þess vegna sammála niðurstöðunni. Það er engin skuldbinding um að afsala vatnsréttindunum á þessu stigi máls. Ég ætla hins vegar ekkert að deila við Ríkisendurskoðun um það hvernig Ríkisendurskoðun kemst að niðurstöðu sinni miðað við það hvernig ég kemst að minni. Lögfræðin er þannig málefni að lögspekingar eru ekki einu sinni sammála um hvort við einni og sömu lögfræðilegu spurningunni geti verið eitt, tvö eða fleiri rétt svör. Ég ætla ekki að hafa sérstakar áhyggjur af því að Ríkisendurskoðun skuli komast að sömu niðurstöðu og ég en á annan hátt. Ég verð bara að vera ánægður með það að við séum á einu máli um niðurstöðuna. Ég hef það á tilfinningunni að í bókaflóðinu um jólin þegar alls konar sögur eru kynntar hafi hv. þingmaður einhvern veginn flækst í sínu eigin plotti, svo maður sletti, og mér sýnist einfaldlega sem glæpinn vanti. Það hefur ekkert afsal farið fram og það vantar eiginlega líkið í plottið hjá hv. þm. Álfheiði Ingadóttur til að það geti gengið upp.

… samkomulag um ekki neitt?

Hæstv. forseti. Ég held að hér sé verið að gera úlfalda úr mýflugu.  Ég stóð fyrir því og var sammála því að Landsvirkjun fengi að byggja á Þjótanda upplýsingamiðstöð um þessa miklu á, móður ljósanna sem Þjórsá er. Það væri glæsilegt ef það yrði að veruleika að þar risi 

Herra forseti. Hv. þm. Jón Bjarnason kallar fram í að iðnaðarráðherra muni ræða um stefnu Samfylkingarinnar varðandi virkjun Þjórsár. Ég held að það sé rétt sem hv. þm. Guðni Ágústsson sagði áðan, að það hafa löngum staðið deilur um virkjun Þjórsár. En það vill svo til að ekki eru liðin mörg missiri síðan því var haldið fram af einum sem af þeim sem standa hv. þm. Jóni Bjarnasyni miklu nær en ég geri að virkjanir í neðri Þjórsá væru með álitlegri virkjunarkostum. Meiri voru ekki deilurnar á þeim tíma. En, herra forseti, það skyldi þó ekki vera að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hefði átt kollgátuna, eins og oft áður í þessari umræðu, að hér hefði verið gert samkomulag um ekki neitt. Í þeim skilningi að það er alveg ljóst af niðurstöðu Ríkisendurskoðunar að þetta er ekki bindandi fyrir ríkið. Ég tel hins vegar að þetta sé merkileg niðurstaða og vil segja það alveg skýrt að ég er þessu sammála í öllum meginatriðum. Sérstaklega finnst mér eftirtektarvert að skoða hvaða ályktanir má draga af umfjöllun Ríkisendurskoðunar t.d. um fjárreiðulög og samspil þeirra við lög um raforku. Ríkisendurskoðun kemst að þeirri niðurstöðu að vatnsréttindi í neðri Þjórsá séu veigamikil eign í skilningi fjárreiðulaga og af þeim sökum verði þau ekki framseld nema með samþykki Alþingis. Ég túlka þetta svo að komi til þess að Landsvirkjun fái virkjanaleyfið og gangi í krafti 38. gr. raforkulaga til samninga við ríkið um þau vatnsréttindi sem eru í þess höndum, þá ríki í besta falli óvissa um heimild framkvæmdarvaldsins til að afhenda þau réttindi varanlega án samþykkis Alþingis og í versta falli sé það óheimilt. Ég vil því segja það alveg skýrt að miðað við stöðu málsins tel ég óvarlegt að það sé gert.

Virðulegi forseti. Sá samningur sem hér er til umræðu er um mjög margt sérstakur. Í fyrsta lagi að orðin sem notuð voru eru yfirtekin réttindi og endurgjald. Ekki er getið hvort um sölu eða leigu er að ræða og þessi hugtök bæði tvö halda því alveg opnu um hvort er. Í öðru lagi er tekið fram í samningnum að réttindin séu yfirtekin tímabundið án þess að tilgreina nein tímamörk á því hvað tímabundið þýðir. Svo merkilegt sem það hljóðar virðist það tímabundið í það óendanlega nema eitthvert tiltekið aðgerðaleysi af hálfu Landsvirkjunar stofni ríkinu rétt til að rifta samningnum. Ef Landsvirkjun heldur lágmarksaðgerðum virðist fyrirtækið halda réttindunum svo lengi sem það kýs. Í þriðja lagi fær Landsvirkjun heimild til þess að þræta við ríkið, eiganda sinn, um endurgjald fyrir þessi réttindi og náist ekki samkomulag á milli aðila, Landsvirkjunar fyrir hönd ríkisins og ríkisins fyrir hönd ríkisins, afturkallar ríkið ekki réttindin til sín heldur fer málið fyrir dómstóla og Landsvirkjun heldur réttindunum. Það er mjög sérstakt. Í fjórða lagi, virðulegi forseti, sem mér finnst eiginlega vera það sem stendur upp úr í þessum samningi, má Landsvirkjun selja þessi réttindi með heimild ríkisins. Það stendur í samningnum að Landsvirkjun sé heimilað að framselja réttindin. Orðið framselja hlýtur að þýða það sama í þessum samningi og í lögunum um stjórn fiskveiða þar sem það er eina heimildin sem ríkið hefur veitt handhöfum fiskveiðiréttinda, að selja þau. Það hlýtur að vera hægt að selja þessi réttindi út á sama orðalag í þessum samningi eins og í gildandi lögum, virðulegi forseti.

Herra forseti. Það er sama hvað tautar og raular og það er sama hvað hæstv. fjármálaráðherra fullyrðir, það liggur algjörlega á borðinu að frá því að samningurinn var gerður í maí í vor hefur Landsvirkjun farið með þessi vatnsréttindi samkvæmt Títan-samningnum sem sín, sem full, óskoruð eignarréttindi. Maður spyr þá í framhaldi af því: Er þá allt sem Landsvirkjun hefur gert frá því í vor ógilt? Landsvirkjun hefur borið þennan samning fyrir sig í samningaviðræðum við landeigendur af því sem ég kalla óbilgirni vegna þess að þeir hafa sagt við landeigendur sem eiga um 7% vatnsréttinda: Við erum með meiri hlutann, þið verðið að sætta ykkur við það, og það verður ekkert eignarnám, þess þarf ekki, hér er bara um einhvers konar húsfélag að ræða. Ég vil líka benda hæstv. fjármálaráðherra á það, af því að hann talaði um mismunandi lögfræðiálit, að ganga úr skugga um það í eitt skipti fyrir öll, af því að það er borð fyrir báru núna, hvaða vatnsréttindi og hvaða virkjanaréttindi Títan-samningarnir veita. Þeir voru gerðir 1915 undir því fororði að öll vötn skuli renna sem að fornu hafa runnið. Það stendur til að búa til lón og breyta rennslisvatni í stöðuvatn, það stendur til að taka ána úr sambandi á löngum köflum. Ég skora á hæstv. fjármálaráðherra að fá faglegt, hlutlaust álit um heimildir sem samningurinn veitir. En það er algjörlega deginum ljósara að eignarnám þarf til núna út af þessum virkjunum. Samfylkingin lýsti því skýrt og skorinort yfir á fundi um helgina, og reyndar hefur það komið úr ranni Sjálfstæðisflokksins líka, að ekki verði farið í eignarnám. Því segi ég: Sláið þessa framkvæmd af borðinu. Þyrmum nú náttúruperlunni Þjórsá, sköpum sátt um þetta mál, hættum að sá óeiningu inn í þau hreppsfélög sem hér eiga hlut að máli.

Herra forseti. Það skal engan undra að Vinstri grænir efni hér til umræðu sem snýst um það að vera á móti virkjunum á Þjórsár- og Tungnaársvæðinu. Allt frá því að hafist var handa við undirbúning að virkjun á Búrfelli, Búrfellsvirkjun, og um leið byggingu álverksmiðju í Straumsvík í Hafnarfirði, hafa vinstri menn á Íslandi verið á móti virkjunarframkvæmdum, á móti stóriðjuframkvæmdum og það er engin breyting þar á. Það er hlutur sem okkur mun greina á um í hinu pólitíska starfi hér, að þeir munu verða á móti þessum framkvæmdum eins og annars staðar, á Kárahnjúkum, fyrir norðan, á Norðausturlandi, og það mun ekki breytast frekar en fyrri daginn. Sunnlendingar hafa staðið saman hingað til um þær virkjanir sem byggðar hafa verið á Suðurlandi, þar hefur verið full samstaða. Í dag er það krafa sveitarfélaganna að orkan sem fæst úr neðri hluta Þjórsár verði nýtt heima í héraði, að hún verði nýtt til orkufreks iðnaðar við Þorlákshöfn. Þannig er fullkomin samstaða meðal heimaaðila um þessa framkvæmd. Það skiptir miklu máli. Hér er rætt um það, herra forseti, að verið sé að koma á óeiningu meðal fólks á Suðurlandi. Það er fjarri lagi. Það eru hópar vinstri grænna sem koma í uppsveitir Árnessýslu til að skapa þá andstöðu sem er um þessi mál. Það er augljóst og hefur verið allan tímann að rennslisvirkjanir í neðri hluta Þjórsár eru einhverjar þær hagkvæmustu með tilliti til hagkvæmis- og umhverfissjónarmiða og þess vegna eigum við að nýta þann hagkvæma virkjanakost. Hv. formaður Vinstri 

Herra forseti. Hér er rætt um virkjanir í neðri hluta Þjórsár og álitsgerð þá sem Ríkisendurskoðandi hefur nú gefið út. Ég tel raunar að atriðið sem þar er úrskurðað um fjalli um mikið formsatriði sem aldrei muni ráða úrslitum þessa máls og ég vara við þeim skotgrafahernaði sem menn vilja fara í vegna virkjana í neðri hluta Þjórsár. Það er ákveðinn hringlandi í gangi hjá þeim mönnum sem tala hvað harðast á móti þessum virkjunum núna en sögðu fyrir nokkrum vikum að þeir væru tilbúnir til að skoða rennslisvirkjanir. Það hefur hv. þm. Atli Gíslason, þingmaður Vinstri grænna, sagt og þannig hafa menn öðru hvoru í þeim flokki talað með þessum virkjunum eða á móti. Þetta er ekki mjög sannfærandi málflutningur. Við þurfum að fara sáttaleiðina þarna. Ég held að það sé alveg augljóst að ekki eru efnisleg rök fyrir því að ætla að stöðva virkjanir alveg á þessu svæði. Málið er einfaldlega komið það langt. Við hleyptum því í gegnum umhverfismat án þess að gera athugasemdir og margir af þeim sem hér eru inni voru þá þegar í pólitík og gátu beitt sér fyrir því að gera þær athugasemdir á þeim tíma en gerðu ekki. Sjálfur er ég þar meðsekur líka því að ég hef alltaf verið andsnúinn því að fara með virkjanir niður í byggðir landsins. Ég tel að þær eigi að vera á hálendinu og er ekki hrifinn af þessum virkjunum. En ég legg áherslu á að menn fari þá leið að koma í veg fyrir þann umhverfisskaða sem mestur getur orðið þarna, sem á sérstaklega við um svæðið neðan við Haga í Gnúpverjahreppi þar sem til standa stóralvarleg umhverfisspjöll sem vel er hægt að komast hjá með því að þetta verði hreinar rennslisvirkjanir, og notist alfarið við miðlunina á hálendinu en sleppi því að hafa lónið þarna, en auðvitað minnkum við aðeins hagkvæmnina. Ef menn fara í skotgrafahernaðinn, ef menn fara í stríð við Landsvirkjun, þá tel ég engar líkur á að sá árangur náist. Sá árangur næst aðeins með skynsamlegri sáttaleið í þessu máli, með þeirri skynsemi að við náum lendingu og förum 

Virðulegi forseti. Það er full ástæða til þess að menn reyni að sáttum í því máli sem hér er rætt sem er virkjanir í Þjórsá og að menn horfi þar fyrst og fremst til viðhorfa heimamanna auk þess að horfa til þess að hér er um mikla náttúruperlu að ræða. Það sem ég vildi kannski fyrst og fremst ræða, virðulegi forseti, er það sem þessi umræða snýst um. Hún snýst um það að Ríkisendurskoðun hefur farið yfir gjörðir hæstvirtra ráðherra frá síðasta kjörtímabili, fjallað um þær og komist að niðurstöðu. Það er kannski stóra málið í þessu að Ríkisendurskoðun, sem heyrir undir Alþingi, hefur smám saman verið að styrkjast og eflast í starfi sínu og veita framkvæmdarvaldinu aukið aðhald. Það er mjög mikilvægt að skilaboðin sem koma frá þinginu séu þau að þingið standi á bak við Ríkisendurskoðun en ekki þannig, eins og mér hefur á stundum fundist, að séu niðurstöðurnar í takt við það sem menn vilja fá, styðji menn við bakið á Ríkisendurskoðun en séu þær það ekki lýsi þeir hana vanhæfa eða ómögulega í alla staði. Það er afar mikilvægt að þingið standi á bak við Ríkisendurskoðun í þeim málum sem það tekur upp í stað þess að hegða sér á þennan hátt. Hvaða skoðun sem menn kunna að hafa á Ríkisendurskoðun, hvaða skoðun sem menn kunna að hafa haft á henni í fortíðinni þá er það einfaldlega svo að hún hefur verið að eflast og styrkjast og veita aukið aðhald og því er mikilvægt að þingið standi á bak við þessa stofnun sína. Hér er að sjálfsögðu ekki um niðurstöðu dóms að ræða heldur álit frá Ríkisendurskoðun sem er mjög trúverðugt og mjög skynsamlegt og því segi ég, virðulegi forseti, að það er mikilvægt að þessi stofnun fái skýr skilaboð frá Alþingi um að þingið og þingmenn ætli að standa á bak við hana hver sem niðurstaða 

Virðulegi forseti. Við erum að fjalla um þá niðurstöðu Ríkisendurskoðunar þar sem segir að „afla þurfi sérstakrar lagaheimildar til þess að ráðstafa þeim réttindum með þeim hætti, sem gert er í margumræddu samkomulagi. Því hefði verið rétt og eðlilegt að gera samkomulagið með fyrirvara um samþykki Alþingis“. Það er nú það eina sem mál þetta snýst um þannig að hér hafa verið látin orð falla sem eru ekki í nokkru samræmi við það sem þessi niðurstaða kveður á um eða það sem fjallað er um í þessari greinargerð Ríkisendurskoðunar. Niðurstaðan samandregin: Að mati Ríkisendurskoðunar þarf að afla sérstakrar lagaheimildar til þess að ráðstafa þeim réttindum sem samkomulag íslenska ríkisins og Landsvirkjunar frá 9. maí 2007, um yfirtöku vatnsréttinda í neðri hluta Þjórsár, mælir fyrir um. Þetta er ekki flóknara mál en það. Að gera þetta að einhverju meginmáli þar sem spurningin er um það að afla lagaheimilda til þess að tryggja gildi þessa samnings finnst mér ekki bara vera að gera úlfalda úr mýflugu, eins og hv. þm. Guðni Ágústsson sagði áðan, við getum alveg eins kallað þetta storm í vatnsglasi. Það er svo annað mál hvort menn eru inni á því að virkja eigi neðri hluta Þjórsár eða ekki. Við erum að fjalla hér um þessa greinargerð og þessa niðurstöðu og það var sagt í umræðunni áðan, mig minnir að hæstv. fjármálaráðherra hafi talað um að lögfræði væri svo skemmtilegt fyrirbrigði að það væri til margs konar niðurstaða, þær væru ein, tvær eða jafnvel fleiri. Þannig er það nú. Ákveðinn hæstaréttardómari sem kom úr röðum flokks hæstv. fjármálaráðherra sagði að það væri aðeins til ein lögfræðilega rétt niðurstaða og þannig er að sá dómstóll og sá stjórnsýsluaðili sem fjallar um málið kveður upp endanlega niðurstöðu 

Herra forseti. Ég mótmæli því harðlega að hæstv. fjármálaráðherra svaraði ekki í neinu þeim spurningum sem ég lagði fyrir hann. Mér þykir miður að þurfa að nota nú af seinni ræðutíma mínum til að nefna það. Það er líka greinilegt, herra forseti, að hæstv. ráðherra hefur ekki lesið greinargerðina. Ég bið hann um að gjöra svo vel og aðra hv. þingmenn að lesa það sem segir neðst á bls. 16 í greinargerð ríkisendurskoðanda um það að vegna þess að vatnsréttindi jarðarinnar Þjótanda hafa ekki verið aðskilin frá fasteigninni felist í framsali á þeim, eins og er gert með þessum samningi, brot á 40. gr. stjórnarskrárinnar með því að það sé ekki gert með lagaheimild. Að öðru leyti hvað varðar vatnsréttindi annarra jarða felist í því brot á 29. gr. fjárreiðulaganna  Ég spyr hv. þm. Kjartan Ólafsson og þá sem hér hafa talað niður til okkar þingmanna Vinstri grænna: Helgar tilgangurinn meðalið? Er það virkilega svo að vilji menn virkja geta þeir bara gert það með hvaða móti sem er, líka með ólögmætum gerningum eins og hér liggja á borðinu? Ég fagna því hins vegar, herra forseti, að iðnaðarráðherra hefur fullvissað, vil ég segja, þingheim um það að leynisamningar af þessu tagi verði ekki gerðir hér í hans tíð og ef vatnsréttindum í Þjórsá verði nú afsalað 

Herra forseti. Það er óhætt að segja að þessi umræða hefur verið mjög áhugaverð og ágæt sjónarmið komið fram. Ég held reyndar að hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson hafi kannski komist hvað næst því í sinni ræðu að lýsa stöðu þessa máls þar sem hjá honum kom einmitt fram að í þessu samkomulagi kemur ekki fram hvort um væri að ræða sölu eða leigu á réttindunum ef Landsvirkjun fengi virkjanaleyfi. Það lýsir einmitt stöðu málsins sem í besta falli, eða versta falli eftir því hvernig menn horfa á það, er ófrágenginn samningur. Um efnisatriði eins og þetta, hvort það væri sala eða leiga, að ætla sér að leggja það fyrir Alþingi - ég veit ekki hvað hv. þingmaður hefði sagt hefði ég reynt það. Ég geri ráð fyrir því að hv. þm. Álfheiður Ingadóttir, sem er greinilega andstæðingur þessa máls, ætlist ekki til þess að ég leggi málið fram hérna til að fá framsal á þessum grundvelli samþykkt. Ég verð að segja líka að mér finnst að hv. þm. Framsóknarflokksins, Bjarni Harðarson, og auðvitað hv. þm. Guðni Ágústsson, fyrrverandi landbúnaðarráðherra, sem þekkir málið átti sig á því hvað hér er um að ræða.

Áttirðu ekki von á því?

Jú, ég átti von á því. Hv. þm. Jón Magnússon, þingmaður Frjálslynda flokksins, er með tilvísun í hæstaréttardómara en þá er annar eða reyndar fyrrverandi hæstaréttardómari sem segir að það séu til fleiri en ein niðurstaða í hverju lögfræðilegu máli. Varðandi það sem hv. þm. Álfheiður Ingadóttir segir, að ég skuli ekki svara spurningum hennar, er ég hér í utandagskrárumræðu, ég er ekki í fyrirspurnatíma. Það er annar dagskrárliður sem er til þess að svara spurningum. Ég er hér til að taka þátt í umræðunum. Ég held hins vegar að grundvöllur málsins sé, herra forseti, sá sem hv. alþingismaður Kjartan Ólafsson kom inn á, að  
            

Herra forseti. Það bregður svo við að ég kveð mér hér hljóðs til þess að hrósa fundarstjórn forseta.  Ég tek þetta mál hér upp vegna þess að nákvæmlega sömu aðstæður voru uppi deginum áður eða kvöldinu áður en hefja átti 2. umr. um fjárlög. Þá tókum við það mál hér upp eins og ég geri ráð fyrir að mönnum sé í minni og óskuðum eftir nákvæmlega því sama, að 2. umr. fjárlaga yrði frestað um sólarhring þannig að þingmenn fengju eðlilegan tíma til að undirbúa sig undir umræðuna eftir að gögn málsins lægju fyrir og þeim hefði verið dreift. Þá var að vísu ekki orðið við þeirri beiðni en nú er hins vegar sú afstaða að við þessar aðstæður sé eðlilegt að gera breytingar á starfsáætlun Alþingis að þessu leyti og fresta umræðunni um einn dag. Þó að kannski sé aldrei sérstaklega eftirsóknarvert að gera þar breytingar á eru öll efnisrök til þess að gera það nú og ég fagna þeirri ákvörðun forseta. Frestir sem þingsköpin veita eru m.a. einmitt ætlaðir af þessum ástæðum til að tryggja að gögn liggi fyrir og þingmenn geti gengið til umræðna og atkvæðagreiðslu um mál með eðlilegum fyrirvara og aðdraganda. Þessa fresti, vel að merkja, er reyndar hægt að upphefja með afbrigðum eins og kunnugt er. Nú stendur einmitt þannig á að það er svo sterkur meiri hluti hér á Alþingi að hann getur veitt sjálfum sér afbrigði og við þær aðstæður er sérstaklega mikilvægt að forseti fari af sanngirni og hófsemi með sitt mikla dagskrárvald. Það tel ég að sé gert í þessu tilviki. Ég fagna því og vona að þetta viti á það að almennt sé að vænta meiri vilja til samstöðu og sanngirni hér í sambandi við málefni þingsins á komandi vikum og mánuðum og árum.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um breytingu á lögum um almannatryggingar, lögum um félagslega aðstoð, lögum um sjúklingatryggingu, lögum um heilbrigðisþjónustu, lögum um málefni aldraðra og lögum um eftirlaun til aldraðra frá meiri hluta heilbrigðisnefndar. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund fjölmarga aðila sem gerð er grein fyrir í nefndaráliti. Einnig hafa nefndinni borist umsagnir frá Félagi íslenskra hjúkrunarfræðinga, og félags- og tryggingamálanefnd. Jafnframt hafa borist ýmis gögn sem málinu tengjast. Frumvarp þetta er flutt í samræmi við stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá 23. maí 2007 um breytta verkaskiptingu milli ráðuneyta og tekur sérstaklega til flutnings verkefna frá heilbrigðisráðuneyti til félags- og tryggingamálaráðuneytis á sviði almannatrygginga og öldrunarmála. Frumvarpið hefur sama markmið og frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna tilfærslu verkefna innan Stjórnarráðs Íslands, 130. mál, sem nú er til meðferðar á Alþingi. Tilgangur frumvarpsins er að gera fyrirkomulag heilbrigðis- og tryggingakerfisins auðskiljanlegra og aðgengilegra almenningi. Það verður meðal annars gert með því að samhæfa og gera skilvirkara hlutverk ríkisins sem kaupanda heilbrigðisþjónustu gagnvart þeim sem hana veita og einfalda almannatryggingakerfið. Frumvarpið gerir ráð fyrir að félags- og tryggingamálaráðherra fari með lífeyristryggingar en heilbrigðisráðherra verði áfram með forræði yfir slysa-, sjúkra- og sjúklingatryggingum. Starfsemi Tryggingastofnunar ríkisins verður skipt upp og mun hún færast undir félags- og tryggingamálaráðuneytið og sjá um framkvæmd lífeyristryggingahluta almannatrygginga og laga um félagslega aðstoð. Úrskurðarnefnd almannatrygginga mun áfram starfa undir Tryggingastofnun ríkisins, en ákvarðanir vegna laga um almannatryggingar, hvort sem þær varða lífeyristryggingar eða slysa- og sjúkratryggingar, verða áfram kæranlegar til nefndarinnar. Sett verði á fót ný stofnun undir heilbrigðisráðuneyti sem sjái um sjúkra- og slysatryggingar ásamt kaupum á heilbrigðisþjónustu. Gert er ráð fyrir að Tryggingastofnun ríkisins veiti hinni nýju stofnun þjónustu vegna slysa- og sjúkratrygginga, a.m.k. fyrst um sinn þar til ný stofnun tekur til starfa nema um annað verði samið. Gert er ráð fyrir að nánar verði kveðið á um skipulag og hlutverk þessarar stofnunar í sérstöku frumvarpi sem lagt verði fram á vorþingi 2008. Með frumvarpinu er jafnframt lagt til að yfirstjórn málefna aldraðra og þjónusta við aldraða önnur en heilbrigðisþjónusta ásamt yfirstjórn Framkvæmdasjóðs aldraðra færist til félags- og tryggingamálaráðuneytis frá 1. janúar 2008. Skilið verði milli veitingar heilbrigðisþjónustu við aldraða sem heilbrigðisráðuneytið mun áfram sinna og hins vegar búsetuúrræða og almennrar öldrunarþjónustu, sem verður flutt til félags- og tryggingamálaráðuneytis. Gestir nefndarinnar og umsagnaraðilar lýstu velflestir ánægju með meginatriði frumvarpsins. Nokkrir lýstu þó ákveðnum áhyggjum af flóknari rekstri hjúkrunarheimila sem munu samkvæmt frumvarpinu vera undir yfirstjórn tveggja ráðuneyta, félags- og tryggingamálaráðuneytis hvað varðar yfirstjórn búsetu- og almennrar öldrunarþjónustu og heilbrigðisráðherra varðandi heilbrigðisþjónustu við aldraða á hjúkrunarheimilum. Meiri hlutinn tekur undir með umsagnaraðilum og gestum nefndarinnar sem lýstu ánægju með að málefni aldraðra væru flutt frá heilbrigðisráðuneytinu til félags- og tryggingamálaráðuneytis. Sú tilhögun er meðal annars líkleg til að auðvelda flutning á málaflokki aldraðra til sveitarfélaga, eins og stefnuyfirlýsing ríkisstjórnarinnar segir til um. Meiri hlutinn tekur undir það viðhorf sem kemur fram í greinargerð frumvarpsins að öldrun sé ekki sjúkdómur og leggur áherslu á nauðsyn þess að skilja annars vegar á milli almennrar öldrunarþjónustu og hins vegar heilbrigðisþjónustu fyrir aldraða. Meiri hlutinn telur þó rétt að benda á þá staðreynd að öldrun fylgja oft veikindi og aldraðir einstaklingar glíma oft við fjölþætta sjúkdóma. Þeir einstaklingar þurfa ekki aðeins öldrunar- og umönnunarþjónustu, heldur faglega heilbrigðisþjónustu. Meiri hlutinn vekur athygli á athugasemdum í greinargerð við frumvarpið en þar kemur meðal annars fram að nokkurn tíma muni taka að skilja á milli almennrar öldrunarþjónustu og heilbrigðisþjónustu við aldraða og að gert sé ráð fyrir að ráðuneytin skilgreini þessa þætti nánar og móti hvernig samskiptum við öldrunarstofnanir og greiðslum til þeirra verði háttað í framtíðinni. Boðað er frumvarp um frekari breytingar á lögum um málefni aldraðra á vorþingi 2008 og að stefnt sé að því að þessari vinnu verði lokið fyrir 1. september 2008. Meiri hlutinn telur að mikilvægt skref sé tekið með því að greina milli heilbrigðisþjónustu annars vegar og lífeyris- og bótaréttar hins vegar. Með flutningi lífeyristrygginga til félags- og tryggingamálaráðherra gefst möguleiki á einföldun á bótarétti lífeyrisþega og að einfalda almannatryggingakerfið, sem er til hagsbóta fyrir lífeyrisþega. Jafnframt fagnar meiri hlutinn því að sett verði á fót stofnun sem taki við hlutverki Tryggingastofnunar ríkisins að annast kaup, greiðslur og samninga um heilbrigðisþjónustu og sinna slysa- og sjúkratryggingum. Í kostnaðarmati fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins sem er fylgiskjal með frumvarpinu kemur fram að frumvarpið feli fyrst og fremst í sér orðalagsbreytingar sem tengdar eru flutningi málaflokka á milli ráðuneyta og því sé ekki gert ráð fyrir auknum kostnaði við framkvæmd verkefna heldur aðeins færslu fjárheimilda á milli ráðuneyta. Meiri hlutanum þykir rétt að benda á að ætíð megi reikna með auknum kostnaði þegar breytingar, eins og um er að ræða, eru gerðar. Í 11. gr. frumvarpsins eru lagðar til breytingar á lögum um félagslega aðstoð, þar sem lagt er til að í stað orðanna heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra komi ráðherra. Meiri hlutinn vill benda á að með þeirri breytingu kæmi hvergi fram undir hvaða ráðherra málaflokkurinn heyrir. Því telur meiri hlutinn nauðsynlegt að fram komi að lögin falli undir yfirstjórn félags- og tryggingamálaráðherra. Í 27. gr. frumvarpsins er kveðið á um að vistunarmat nái einungis til hjúkrunarrýma og hjúkrunarheimila enda er fyrst og fremst um að ræða mat á hjúkrunarþörf. Meiri hlutinn leggur til að jafnframt verði gert mat á þjónustuþörf vegna annarra stofnana fyrir aldraða, sem tilgreindar eru í 1. tölul. 1. mgr. 14. gr. laga um málefni aldraðra, en það eru dvalarheimili, sambýli og íbúðir sem sérhannaðar eru fyrir þarfir aldraðra, sem eru ekki færir um að annast heimilishald. Félags- og tryggingamálaráðherra setji reglugerð um framkvæmd mats á þjónustuþörf. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Undir nefndarálitið rita Ásta Möller, formaður og framsögumaður, Ágúst Ólafur Ágústsson, Pétur H. Blöndal, Ragnheiður Ríkharðsdóttir, Árni Páll Árnason og Ellert B. Schram. Virðulegi forseti. Eins og kom fram í nefndarálitinu hjá meiri hluta heilbrigðisnefndar lýstu gestir og umsagnaraðilar velflestir ánægju sinni með meginatriði frumvarpsins. En þar sem ég varð vör við ákveðinn misskilning varðandi heilbrigðisþátt öldrunarþjónustu í umsögn eins umsagnaraðila, sem rataði m.a. í álit minni hluta heilbrigðisnefndar, vil ég hafa nokkur orð um þetta efni. Eitt af markmiðum frumvarpsins er að flytja yfirstjórn öldrunarmála annarra en heilbrigðisþjónustu frá heilbrigðisráðherra til félags- og tryggingamálaráðherra. Þetta er hluti af samkomulagi ríkisstjórnarflokkanna við myndun ríkisstjórnarinnar og með hliðsjón af breyttum hugmyndum í öldrunarþjónustu. Málefni aldraðra hafa verið skilgreind undir heilbrigðisráðuneyti um árabil og hefur það verið gagnrýnt, m.a. á það bent að með því væri hætta á að öldrun væri meðhöndluð sem heilbrigðismál. Á hinn bóginn verður að benda á að um 7% þeirra sem eru 67 ára og eldri eru það lasburða að þeir eru inniliggjandi á hjúkrunarrýmum heilbrigðisstofnana. Það þýðir að 93% þeirra sem eru 67 ára og eldri búa á eigin heimilum eða í félagslegum búsetuúrræðum með stuðningi og búa sjálfstæðri búsetu. Lausnir þessara 93% aldraðra eru fyrst og fremst félagslegar þótt vissulega njóti margir þeirra heimahjúkrunar og annars stuðnings heilsugæslunnar eða annarra úrræða heilbrigðisþjónustunnar. Ég hef skoðað álit minni hluta heilbrigðisnefndar sem gerir nokkur atriði frumvarpsins að umfjöllunarefni og ég hlýt að staldra sérstaklega við það atriði sem ég nefndi hér á undan sem ég tel að sé ákveðinn misskilningur. Minni hluti heilbrigðisnefndar hefur misskilið þá breytingu sem lögð er til í frumvarpinu, að færa yfirstjórn öldrunarmála annarra en heilbrigðisþjónustu frá heilbrigðisráðherra til félagsmálaráðherra, og ég legg áherslu á orðin „önnur en heilbrigðisþjónusta“. Þannig segir m.a. í áliti minni hlutans, með leyfi forseta: „Minni hlutinn telur hætt við því að slegið verði af faglegum kröfum um læknis- og hjúkrunarþjónustu á öldrunarstofnunum gangi ákvæði 20. gr. frumvarpsins fram.“ 20. gr. fjallar um flutning málefna aldraðra frá heilbrigðisráðuneyti til félagsmálaráðuneytis. Þá segir einnig í nefndaráliti minni hlutans eftirfarandi, með leyfi forseta: „Vandséð er hvernig fjárveitingar til að tryggja nauðsynlega mönnun fagmenntaðs fólks eigi að fást þegar fagleg yfirstjórn og fjármögnun er á höndum annars ráðuneytis. Því telur minni hlutinn að umræddur flutningur á faglegri yfirstjórn og fjármögnun geti leitt til þess að áherslur á hjúkrunarþjónustu á hjúkrunarheimilum breytist yfir í áherslur á almenna öldrunar- og umönnunarþjónustu. Það yrði mikil þjónustuskerðing og afturför. Minni hlutinn hvetur því til endurskoðunar á þeim hugmyndum sem fram koma í frumvarpi þessu um að færa faglega yfirstjórn og fjármögnun hjúkrunarheimila frá heilbrigðisráðuneyti til félags- og tryggingamálaráðuneytis.“ Ef þetta væri rétt lýsing á tilgangi frumvarpsins, á greinum og ákvæðum frumvarpsins, deildi ég þessum áhyggjum með hv. þingmönnum minni hlutans. En það er ekki svo, það er misskilningur hjá minni hlutanum að fagleg yfirstjórn og fjármögnun hjúkrunarheimila verði á höndum félagsmálaráðuneytis. Hún er áfram á höndum heilbrigðisráðuneytis hér eftir sem hingað til og finnst mér það í rauninni alvarlegt að minni hlutinn skuli ekki hafa kynnt sér málið betur og beri svona misskilning á borð. Við skulum skoða frumvarpið nánar. Í 20. gr. frumvarpsins segir að félags- og tryggingamálaráðherra fari með yfirstjórn öldrunarmála samkvæmt lögum þessum og er þá vísað til laga um málefni aldraðra. Í 19. gr. frumvarpsins er breyting á 2. gr. laga um málefni aldraðra þar sem öldrunarmál eru skilgreind og þau verða nú skilgreind þannig: Þau mál sem varða aldraða og eru undir yfirstjórn félags- og tryggingamálaráðherra. Til þeirra teljast þeir þjónustuþættir, aðrir en heilbrigðisþjónusta, sem aldraðir eiga rétt á samkvæmt lögum þessum og Framkvæmdasjóður aldraðra. Ég legg áherslu á að með þessari breytingu eru öldrunarmál skilgreind sem þeir þjónustuþættir aðrir en heilbrigðisþjónusta sem aldraðir eiga rétt á samkvæmt lögum um málefni aldraðra. Jafnframt segir í 20. gr. frumvarpsins eftirfarandi, með leyfi forseta: „Heilbrigðisráðherra fer með yfirstjórn heilbrigðisþjónustu við aldraða.“ Það er því óumdeilt að heilbrigðisþjónusta við aldraða er á hendi heilbrigðisráðherra og yfirstjórn heilbrigðisþjónustu á öldrunarheimilum er undir yfirstjórn heilbrigðisráðherra. Húsnæðisþátturinn og félagslegi þátturinn fara yfir til félagsmálaráðherra og uppbygging hjúkrunarheimila en allur rekstur, fjármögnun og fagleg yfirstjórn eru á hendi heilbrigðisráðherra. Það er því óskiljanlegt hvernig minni hluti heilbrigðisnefndar kemst að þeirri niðurstöðu að fagleg yfirstjórn og fjármögnun á hjúkrunarrýmum hjúkrunarheimila færist með frumvarpinu yfir til félags- og tryggingamálaráðherra. Ég ætla að geta þess að ég fór yfir þetta atriði sérstaklega á lokafundi heilbrigðisnefndar þannig að þetta átti ekki að fara á milli mála. Það segir berum orðum að heilbrigðisþjónusta og hjúkrunarrými, þar með talið á hjúkrunarheimilum, verði undir yfirstjórn heilbrigðisráðherra og á ábyrgð hans, þar með talin fjármögnun. Faglegt eftirlit með starfseminni verður eftir sem áður í höndum landlæknis og það er mikilvægt. Það má auðvitað segja að það sé ekki rökrétt að heilbrigðisþjónusta við aldraða lúti einhverjum öðrum reglum en heilbrigðisþjónusta við aðra aldurshópa. Varðandi fjármögnun þjónustunnar þá liggur í augum uppi að hin nýja stofnun sem mun sjá um kaup, greiðslur og samninga um heilbrigðisþjónustu gerir þjónustusamninga við hjúkrunarheimili um starfsemi sem snýr að heilbrigðisþjónustu og inni í því er m.a. mönnun starfsmanna við þjónustuna. Ef ég man rétt hafa hv. þingmenn Vinstri grænna sérstaklega kallað eftir að slíkir þjónustusamningar verði gerðir og það er nú ljóst að með þeim breytingum sem verða með þessu frumvarpi á lögum verður þeim að ósk sinni og minni hlutinn getur því andað rólegar og samþykkt þessa grein frumvarpsins án þess að vera nokkuð að tvínóna við það. Virðulegi forseti. Í nefndinni var mikið rætt um atriði sem varða það sett verði á laggirnar stofnun sem sér um kaupsamninga og greiðslur vegna heilbrigðisþjónustu. Í ræðu minni við 1. umr. þessa frumvarps sem nú er komið til 2. umr. fór ég ítarlega yfir kosti þess og ókosti að aðgreina kaup og sölu á heilbrigðisþjónustu sem ég ætla ekki að endurtaka hér. Ég hlýt hins vegar að benda á að þessi breyting felur í sér nýja hugsun hér á landi og nýja nálgun í fjármögnun heilbrigðisþjónustu og samskiptum ríkisins sem kaupanda þjónustunnar annars vegar og hins vegar þeirra sem veita þjónustuna, og þeir sem veita þjónustuna geta jafnt verið ríkisfyrirtæki, sjálfseignarstofnanir, félagasamtök, sveitarfélög eða einkaaðilar. Það er stefna núverandi ríkisstjórnar að auka samstarf við einkaaðila og aðra aðila um rekstur heilbrigðisþjónustu. Að setja á laggirnar nýja stofnun sem hefur það hlutverk að sjá um kaup, samninga og greiðslur fyrir heilbrigðisþjónustu er rökrétt framhald af slíkri stefnu þótt vissulega sé stofnuninni einnig ætlað að gera samninga við stofnanir á vegum ríkisins um heilbrigðisþjónustu, m.a. þá þjónustusamninga sem hefur verið rætt í gegnum tíðina að gera þyrfti við öldrunarstofnanir. Tryggingastofnun ríkisins hefur um árabil gert samninga um heilbrigðisþjónustu við sjálfstætt starfandi heilbrigðisstarfsmenn. Nú er hins vegar gengið skrefinu lengra og gert ráð fyrir að sett verði á laggirnar ríkisstofnun sem sjái um kaup á heilbrigðisþjónustu fyrir almenning í umboði heilbrigðisráðherra. Þess má geta að í velflestum löndum heims hefur rekstur heilbrigðisþjónustu annars vegar og hins vegar lífeyristryggingakerfi, sem erlendis hefur verið kallað Social Security, verið aðgreint og sitt hvor aðilinn með umsjón á hvorum þætti um sig eins og gert er ráð fyrir í því frumvarpi sem er nú til umfjöllunar. Fjármögnun heilbrigðiskerfisins hefur um árabil verið í gegnum föst fjárlög og hefur það lengi verið talin úrelt aðferð. Horft er til starfsemi stofnunar á fyrra ári og lögð til breyting á fjármagni í grófum dráttum að teknu tilliti til þróunar verðlags frá fyrra ári. Þetta fjármögnunarkerfi gefur lítið svigrúm til breytinga með tilliti til tækniþróunar og framfara í heilbrigðisvísindum þó að það hafi dugað furðu vel hjá okkur en það hefur verið gagnrýnt um árabil. Slíkt fjármögnunarkerfi hefur verið aflagt í nágrannalöndum okkar fyrir löngu. Nýtt fjármögnunarkerfi sem byggir á kostnaðargreiningu meðferða og aðgerða sem byggir m.a. á að DRG-kerfi sem Landspítalinn hefur verið að þróa í alþjóðlegu samstarfi á undanförnum árum verður m.a. lagt til grundvallar þessari nýju fjármögnunarleið. Hið sama má segja um REI-matið sem hefur verið notað á öldrunarstofnunum um nokkurt skeið sem grundvöllur fjármögnunar öldrunarstofnana. Margar þjóðir hafa á undanförnum árum kosið að fara þá leið sem hér er lögð til, þ.e. að aðgreina kaupendur og seljendur, og tengja það umbótum í heilbrigðisþjónustu. Slíkt skipulag hefur í mörgum tilvikum reynst áhrifarík leið til að koma til móts við heilbrigðisþarfir fólks með markvissari forgangsröðun og aukinni skilvirkni í þjónustu og það hlýtur að vera keppikefli allra sem er annt um þróun heilbrigðisþjónustu. Því vekur andstaða stjórnarandstöðunnar við að styðja að slíkt kerfi verði tekið upp mikla furðu. Ég nefndi það við 1. umr. um frumvarpið að Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin hefur lagt sérstaka áherslu á að nota kerfisbundin kaup á heilbrigðisþjónustu til að bæta virkni þeirra og árangur, enda hefur þessi aðferð verið notuð til að bæta frammistöðu heilbrigðiskerfa og bæta nýtingu fjármagns til heilbrigðisþjónustu. Reynsla annarra þjóða bendir til margvíslegs árangurs við að taka upp markviss kaup á heilbrigðisþjónustu. Þessar aðferðir hafa leitt til þess að fyrir liggur nákvæmari skilgreining á því hvernig verk eru framkvæmd og til aukins eftirlits stjórnvalda um hvernig staðið er að framkvæmd þeirra, þar með talið gæðum þjónustunnar. Reynslan, t.d. í Bretlandi, Nýja-Sjálandi og Svíþjóð, hefur sýnt að aðskilnaður kaupanda og seljanda heilbrigðisþjónustu hafi leitt til þess að þjónusta hefur verið færð frá sjúkrahúslegu til dag- og göngudeilda í meira mæli sem hefur farið saman við tækniþróun og framfarir í heilbrigðisvísindum. Jafnframt hefur það aukið vægi neðri stiga heilbrigðisþjónustu sem er ekki eins sérhæfð, t.d. heilsugæslu og félagslegrar þjónustu, á kostnað sjúkrahúsa- og stofnanaþjónustu. Ekki má skilja orð mín þannig að þar með hafi þjónusta orðið verri heldur hafi þjónustan miklu frekar verið færð á rétt þjónustustig og mætt þörfum skjólstæðinga á réttan hátt. Almennt má segja að reynsla annarra þjóða, nágrannaþjóða okkar, sýni okkur að breyttar áherslur í fjármögnun heilbrigðisþjónustu frá beinum fjárveitingum til fjárveitinga sem bundnar eru meðferð skjólstæðinga hafi leitt til aukinnar samþættingar þjónustu við skjólstæðinga á öllum stigum heilbrigðisþjónustu og annarrar samfélagslegrar þjónustu. Þá hefur áhersla á árangur meðferða leitt til markvissari vinnubragða í þjónustu og bætt frammistöðu þeirra sem veita þjónustuna og þar með gæði hennar jafnframt því sem hún hefur minnkað stjórnunarkostnað. Virðulegi forseti. Að lokum vil ég nefna að þessi aðferðafræði gefur aukna möguleika á að koma á samkeppni milli seljenda um verð og gæði þjónustunnar óháð því hvaða rekstrarform liggur þar að baki. Í ljósi þeirrar umræðu fyrr í dag er ástæða til að taka fram að breytingarnar munu hvorki draga úr ábyrgð stjórnvalda á að standa undir fjármögnun heilbrigðisþjónustunnar né fela þær í sér auknar álögur á skjólstæðinga eða sjúklinga, öðru nær, eftirlit með framkvæmd hennar verður ekki skert heldur þvert á móti aukið.

Herra forseti. Ég hefði talið æskilegra að hv. þingmaður, formaður heilbrigðisnefndar, hefði notað meira af ræðutíma sínum í að útlista fyrir okkur í einstökum atriðum hvernig þessar breytingar eigi að fara fram og minni tíma í að bera misskilning upp á minni hlutann. Það var ekkert óskaplega upplýsandi hluti af ræðu hv. þingmanns. Stjórnarráðslagafrumvarpið og breytingarnar sem þetta er hluti af eru í heild sinni mjög vanbúnar og ætti að fresta því öllu saman. En það vekur sérstaka athygli hvernig hér á að standa að verki af því að það er viðurkennt í forsendum málsins að þessi tilfærsla sé alls ekki tilbúin. Það á ekki einu sinni að reyna að gera tilraun til að láta þetta gilda frá áramótum. Ég hljóp í skarðið, sat fundi í félagsmálanefnd og reyndi að fá botn í það þar hvernig menn hugsuðu sér að þetta gerðist og hvernig ætti að sortera þetta sundur, sérstaklega í blönduðu stofnununum. Svörin voru: Ja, það verður vonandi komið í ljós hvernig það gerist 1. september næstkomandi. Þá skildist mér að ætti að reyna að prufukeyra hið nýja fyrirkomulag. Ég vil þar af leiðandi spyrja hv. þingmann, formann heilbrigðisnefndar: Hverju sætir að gildistaka málsins í heild sinni, a.m.k. að þessu leyti, sé ekki einfaldlega látin vera frá einhverjum tíma í framtíðinni sem einhver von er til að geti staðist og málið sé tilbúið til framkvæmda? Í öðru lagi vil ég segja, herra forseti, af því að hv. þingmaður skildi ekki að menn gætu verið á móti því að kostnaðargreina þjónustuna og líta á þetta sem kaup og sölu. Ég ætla bara að svara fyrir mig. Ástæðan hvað mig varðar og ég hygg fleiri er fyrst og fremst sú að heilbrigðisþjónusta, velferð og heilsa fólks, er ekki markaðsvara. Þess vegna geta menn ekki talað eins og það sé einfalt mál að gera þetta að markaði og fara að ástunda kaup og sölu 

Virðulegi forseti. Þetta frumvarp er tvíþætt. Annars vegar er um flutning málefna aldraðra yfir til félagsmálaráðuneytisins, annarra en heilbrigðisþjónustu. Það breytist því lítið gagnvart heilbrigðisþjónustunni. Það var ljóst í umræðunni í nefndinni og ekki síst hjá gestum nefndarinnar og umsagnaraðilum að þeir voru mjög ánægðir með þessa breytingu. Við sáum ekkert því til fyrirstöðu að gera slíka breytingu um áramótin enda lægju fjárlög fyrir og til þess gæfist tími á næsta ári að skoða hvernig þessum málum yrði háttað fyrir næstu fjárlagagerð, skoða skiptingu fjármagns og slíkt, aðgreiningu á heilbrigðisþjónustunni annars vegar og öðrum þáttum innan öldrunarþjónustu hins vegar. Hinn þátturinn varðar það að setja á laggirnar stofnun sem sjái um kaup, samninga og greiðslur vegna heilbrigðisþjónustu. Eins og hv. þingmanni er kunnugt mun slík stofnun taka til starfa 1. september á næsta ári. Þegar við ræddum við fulltrúa Tryggingastofnunar ríkisins var ljóst að þeir eru þegar farnir að undirbúa þá skiptingu, uppskiptingu á starfsemi Tryggingastofnunar ríkisins. Þeir sáu fá grá svæði þar á milli þótt það geti orðið flókið í framkvæmd vegna þess að nota á sama tölvukerfi og ekki alveg niðurstaða í því hvernig þau mál verði leyst. Það er hins vegar vel hægt að standa við þetta. Þegar hefur farið fram mikil vinna gegnum árin innan Tryggingastofnunar um kaup á heilbrigðisþjónustu þannig að þetta er útfærsla, ákveðin útvíkkun, á því hlutverki stofnunarinnar sem verður fært til nýrrar stofnunar og ákveðnir starfsmenn fylgja með starfseminni. Þannig er ekkert því til fyrirstöðu.

Herra forseti. Mér finnst ákaflega sorglegt að þessi þáttur málsins skuli þurfa að lenda í þessari stöðu. Ég hef ástæðu til að ætla að þessi hluti verkaskiptingarinnar, hinnar breyttu verkaskiptingar innan Stjórnarráðsins sem slíkrar, hefði almennt mætt góðum hug enda væri málið sómasamlega undirbúið og tilbúið til að ganga í gildi. En það dregst inn í þennan pakka hrossakaupanna frá því á Þingvöllum, um að færa verkefni til innan Stjórnarráðsins og búa til ný ráðuneyti handa Samfylkingunni þannig að hún fái sex stóla. Málið geldur þess að vera tekið með í spyrðunni og það er að mínu mati algerlega ástæðulaust að standa svona að verki. Hér viðurkenndi hv. þingmaður að vonandi mundi þetta ganga vel en það væru ýmis óljós mál í sambandi við tölvukerfi o.fl. Ég hef sérstaklega spurt: Hvernig ætla menn að gera þetta í blönduðu stofnununum, litlu og meðalstóru hjúkrunar- og dvalarheimilunum sem lenda þá sitt í hvora áttina í þessu tilviki? Það er ekki einfalt mál fyrir utan allar aðrar flækjur sem þarna eru. 

Virðulegi forseti. Það er nokkuð ljóst hvað fellur undir heilbrigðisþjónustu á hjúkrunarheimilunum og yfirleitt hefur verið talað um að í kringum 80% af kostnaði við þá þjónustu sé vegna heilbrigðisþjónustu. Þeir þættir sem snúa að rekstri heimilanna, búsetunni, ræstingum, mat, það sem sem snýr að búhaldi og félagslegir þættir, fara til félagsmálaráðuneytisins. Ég heyri ekki betur en að fullur vilji og ákveðin eftirvænting sé hjá báðum ráðuneytum, bæði heilbrigðis- og félagsmálaráðuneyti, að greiða úr þessum málum, að þetta gangi eftir. Segja má að ráðuneytin hafi svigrúm næsta ár til að greiða úr þessu. Það kemur fram í greinargerð með frumvarpinu að það taki ákveðinn tíma að komast að niðurstöðu um aðgreiningu á þessu og ákveða daggjöld varðandi heilbrigðisþáttinn annars vegar og hins vegar varðandi félagslega þáttinn. 

Herra forseti. Ég get ekki hjá því komist að taka hér til máls vegna ræðu hv. formanns heilbrigðisnefndar vegna þess mikla tíma sem hún eyddi í afstöðu minni hlutans í heilbrigðisnefnd. Ég hef vanist því að það sé hlutverk þess hins sama minni hluta gera grein fyrir áliti sínu og nú háttar svo til, herra forseti, að að þeim lið er ekki komið á dagskránni. Ég hlýt að mótmæla því harðlega að nefndarálit minni hlutans, sem gerð verður grein fyrir á eftir, byggist á einhverjum misskilningi. Með þeim orðum er hv. formaður heilbrigðisnefndar að segja að umsagnir frá Landssambandi eldri borgara byggist á misskilningi, að umsögn frá Félagi íslenskra hjúkrunarfræðinga byggist á misskilningi og varnaðarorð í umsögnum bæði frá Öryrkjabandalaginu og Alþýðusambandinu líka. Reyndar má líka lesa ákveðin varnaðarorð út úr umsögn frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga, varðandi flækjustig málsins. Allir þessir aðilar hafi bara misskilið það sem meiri hlutinn er að gera. Ég vil fullvissa þingheim um að við munum, þegar við fáum til þess hér tíma á dagskrá þingsins, gera grein fyrir afstöðu minni hlutans en hann byggir ekki á misskilningi, hæstv. forseti.

Virðulegi forseti. Vissulega fær minni hluti nefndarinnar svigrúm til að gera grein fyrir nefndaráliti sínu en það liggur fyrir, hefur verið lagt fram og því er mjög eðlilegt að framsögumaður meiri hluta fjalli um það málefni, um það álit og tala nú ekki um eins og ég gerði. Ekki síst þar sem það tengdist umsögnum ýmissa umsagnaraðila. Ég greindi frá því á síðasta fundi nefndarinnar að ég teldi ákveðinn misskilning í ákveðinni umsögn gesta, þ.e. frá hjúkrunarfræðingum, og hef svarað formanni félagsins í þá veru. Það er skýrt í frumvarpinu að yfirstjórn heilbrigðismála á hjúkrunarheimilum og fagleg yfirstjórn er í höndum heilbrigðisráðherra, á því er enginn vafi. Það er engin hætta á því að dregið verði úr faglegri þjónustu af þeim sökum. Það verður óbreytt fyrirkomulag miðað við það sem nú er, eftirlit landlæknis með faglegri þjónustu og hin nýja stofnun mun gera þjónustusamninga við stofnanir um framkvæmd þjónustunnar, markmið þjónustu og ákveðin fagleg viðmið. Ég endurtek að það er ástæðulaust að halda að fagleg þjónusta muni verða minni eftir þessar breytingar.

Herra forseti. Við sem skipum stjórnarandstöðuna á þinginu erum ýmsu vön úr herbúðum ríkisstjórnarflokkanna. Það er varla svo að við megum hér opna munninn í ræðustól öðruvísi en vera sökuð um - ja, nú síðast misskilning á öllum málum. Ég vara hv. formann heilbrigðisnefndar við að tala niður til þeirra sem koma á fundi nefnda þingsins og hvað þá til þeirra aðila sem hafa setið yfir því að semja umsagnir um frumvörp og leggja allt sitt í slíkar umsagnir og óska eftir því að þingheimur lesi þær, taki tillit til þeirra og meti það sem menn leggja fram til starfa á þinginu, fyrir löggjafarsamkunduna. Við erum a.m.k. að reyna það, þingmenn stjórnarandstöðunnar.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður þarf ekki að velkjast í neinum vafa um að við metum þær umsagnir sem koma fram og margar þeirra hafa einmitt sýnt fram á feila, atriði sem okkur hefur yfirsést, þannig að það má alls ekki setja orð mín í þetta samhengi. Hins vegar varð hv. þingmaður vör við það eins og ég að ákveðinn misskilningur var í gangi, ekki bara varðandi þetta atriði sem ég hef gert að umtalsefni, heldur ýmis önnur. Þetta var ný nálgun sem margir þurftu að fá skýringar á og ýmsir gestir nefndarinnar þurftu virkilega að spyrja og fengu ákveðin svör frá okkur þótt það væri í sjálfu sér ekki verkefni nefndarinnar að svara spurningum gesta heldur öfugt. Það þarf að gefa ákveðnar skýringar og það er mjög mikilvægt þegar einhver misskilningur er í gangi, eins og sá sem ég hef rætt um, að hann sé leiðréttur því að sá misskilningur getur líka farið út í samfélagið, 

Hæstv. forseti. Eins og fram hefur komið í málflutningi þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sjáum við margt ágætt í þeim hugmyndum sem teflt er fram í þessu frumvarpi. En við vörum við óðagoti og hvetjum til að menn gefi sér góðan tíma til undirbúnings. Þótt tilteknir málaflokkar heyri undir ákveðin ráðuneyti er ekki þar með sagt að stofnanir geti annast vinnslu á verkefnum fyrir fleiri en eitt ráðuneyti. Hæstv. forseti. Við leggjum áherslu á að þessari lagasmíð verði frestað eða samþykkt hennar og ef ekki næst samstaða um frestun verði reynt að tína út úr frumvarpinu það sem mest ósamkomulag er um. Þar staðnæmist ég sérstaklega við 18. gr. frumvarpsins þar sem fjallað er um hina nýju sölumiðstöð sjúklinga sem ég vék að áðan. Í henni er kveðið á um sérstaka stofnun sem komið verði á laggirnar sem hafi það hlutverk að annast kaup, greiðslur og samninga um heilbrigðisþjónustu og framkvæmd þeirra málaflokka almannatrygginga sem heyra undir heilbrigðisráðherra, eins og hér segir. Síðan er vísað í að ráðherrar ráði framkvæmdastjóra, skipi stjórn og þar fram eftir götunum. Í greinargerð með þessari grein segir eitthvað á þá leið að gert sé ráð fyrir að nánar verði kveðið á um skipulag og hlutverk þessarar stofnunar í sérstöku frumvarpi sem lagt verður fram á vorþingi árið 2008. Hæstv. forseti. Er ekki eðlilegt að Alþingi fái þessar hugmyndir til umfjöllunar? Þegar allt kemur til alls 

Virðulegi forseti. Eins og hv. þingmaður hefur bent á og ýmsir aðrir flokksmenn hans hér á undan tekur það ákveðinn tíma að undirbúa ákveðna þætti eins og t.d. þessa stofnun. Ég tel það mjög skynsamlegt að kveða á um það í bráðabirgðaákvæði í þessu frumvarpi að slík stofnun verði sett á laggirnar, það sé búið að taka ákvörðun um það að hún verði sett á laggirnar og hafinn undirbúningur að því að hún taki til starfa 1. september nk., þannig að mér finnst það mjög eðlilegt að gera þetta með þessum hætti. Ég geri mér grein fyrir því að hv. þingmaður er af ýmsum ástæðum mótfallinn slíkri stofnun. Það segir hins vegar í greinargerð með frumvarpinu að eitt af markmiðum ríkisstjórnarinnar sé að kostnaðargreina eigi heilbrigðisþjónustuna og taka upp blandaða fjármögnun. Þá segir einnig að þannig fái heilbrigðisstofnanir fjármagn í samræmi við þörf og fjölda verka. Er þetta ekki nákvæmlega það sem hv. þingmaður hefur verið að tala fyrir í gegnum árin, að heilbrigðisþjónustan sé fjármögnuð í samræmi við þörf og fjölda verka, þörf fyrir heilbrigðisþjónustu á hverjum tíma? Með slíkri stofnun er verið að setja á laggirnar apparat til þess að takast á við að kostnaðargreina heilbrigðisþjónustuna þannig að hún sé rekin fyrir sanngjarnt fé í samræmi við umfang og í samræmi við eðli þjónustunnar. Því hlýt ég að spyrja hv. þingmann: Er hann mótfallinn því að fé fylgi sjúklingi? Er hann mótfallinn því að heilbrigðisstofnunin fái fjármagn í samræmi við þörf og fjölda verka?

Hæstv. forseti. Við höfum fylgst með fréttum undanfarna daga og við höfum heyrt forsvarsmenn heilsugæslustöðva og sjúkrahúsa tala um þarfir sínar. Það velkist enginn í vafa um hverjar þær eru og það velkist enginn í vafa um að það er þörf á meira fjármagni, það eru pólitískar deilur um hvert eigi að beina þessu fjármagni. Ríkisstjórnin og fjárveitingavaldið, með stuðningi Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar, neita að láta nægilegt fé af hendi rakna til þessara stofnana svo að þær séu reknar með sómasamlegum hætti. Á hinn bóginn sjáum við fjármagni og undirbúningi beint í þá átt að greiða götu einkareksturs. Vandinn hér er ekki skipulag, vandinn er pólitískur vilji og vandinn er fjármagn. Fyrst þurfum við að komast að niðurstöðu um að hyggilegt sé yfirleitt að koma á laggirnar stofnun af þessu tagi. 

Virðulegi forseti. Eitt af því sem hv. þingmaður og fleiri flokksmenn hans hafa tekið sem fyrirmyndarheilbrigðisþjónustu er þjónustusamningurinn við sveitarfélagið Akureyri um rekstur heilsugæslu, öldrunarstofnanir og félagslega þjónustu. Þar til grundvallar liggur þjónustusamningur sem heilbrigðisráðuneytið hefur gert við sveitarfélagið Akureyri. Þar er samþætting á þjónustu og það er borgað ákveðið verð fyrir þá þjónustu sem er innan samningsins. Þar er allt saman skilgreint til hlítar ásamt fjármagni sem liggur þar að baki. Er þetta ekki það sem hv. þingmaður mundi óska hverri einustu heilbrigðisstofnun, að hún hafi ákveðið fjármagn til umráða sem byggir á kostnaðargreiningu á þeim störfum sem fara þar fram? Ég átta mig ekki á hvað það er sem hv. þingmaður er mótfallinn þegar hér er verið að setja upp kerfi til þess að meta þjónustuna og 

Herra forseti. Þá er loksins komið að því að mæla fyrir nefndaráliti minni hlutans um frumvarp til laga um breytingar á lögum um almannatryggingar, lögum um félagslega aðstoð, lögum um sjúklingatryggingu, lögum um heilbrigðisþjónustu, lögum um málefni aldraðra og lögum um eftirlaun til aldraðra. Minni hluti heilbrigðisnefndar telur afar mikilvægt þegar gerðar eru umfangsmiklar breytingar á heilbrigðisþjónustu og almannatryggingum að þess sé gætt að allir njóti jafns aðgangs að heilbrigðisþjónustu óháð efnahag og félagslegri stöðu. Einnig telur minni hlutinn að undir engum kringumstæðum megi setja heilbrigðisþjónustu undir skilmála markaðskerfisins þar sem hagnaðar- og viðskiptasjónarmið eru grundvöllur starfseminnar og vísar til umsagnar ASÍ við frumvarp þetta. Frumvarpinu er í meginatriðum ætlað tvíþætt hlutverk, annars vegar að breyta lögum vegna tilfærslu málaflokka frá heilbrigðisráðuneyti til félags- og tryggingamálaráðuneytis í samræmi við stefnuyfirlýsingar ríkisstjórnarinnar og hins vegar að koma á fót nýrri stofnun sem heyri undir heilbrigðisráðuneyti sem sjái um sjúkra- og slysatryggingar ásamt kaupum á heilbrigðisþjónustu. Í 18. gr. frumvarpsins er fjallað um nýja stofnun sem heyra mun undir heilbrigðisráðherra og ætlað er að annast kaup, greiðslur og samninga um heilbrigðisþjónustu og framkvæmd þeirra málaflokka almannatrygginga sem heyra undir títtnefndan heilbrigðisráðherra. Gert er ráð fyrir að nánar verði kveðið á um skipulag og hlutverk þessarar stofnunar í sérstöku frumvarpi sem lagt verði fram á vorþingi árið 2008. Hlutverk og starfsemi þessarar stofnunar er því algerlega óskilgreint og því teljum við eðlilegast að fella þessa grein niður. Minni hlutinn telur hætt við að slegið verði af faglegum kröfum um læknis- og hjúkrunarþjónustu á öldrunarstofnunum gangi ákvæði 20. gr. frumvarpsins fram. Minni hlutinn ítrekar að öldrun er ekki sjúkdómur en henni fylgja gjarnan veikindi og oftar en ekki fjölþættir sjúkdómar. Slíkir einstaklingar þurfa ekki einungis öldrunar- og umönnunarþjónustu, heldur líka faglega læknis- og hjúkrunarþjónustu. Vandséð er hvernig fjárveitingar til að tryggja nauðsynlega mönnun fagmenntaðs fólks eigi að fást þegar fagleg yfirstjórn og fjármögnun er í höndum annars ráðuneytis. Því telur minni hlutinn að umræddur flutningur á faglegri yfirstjórn og fjármögnun geti leitt til þess að áherslur á hjúkrunarþjónustu á hjúkrunarheimilum breytist yfir í áherslur á almenna öldrunar- og umönnunarþjónustu. Það yrði mikil afturför og skerðing. Minni hlutinn hvetur því til endurskoðunar á þeim hugmyndum sem fram koma í frumvarpi þessu um að færa faglega yfirstjórn og fjármögnun hjúkrunarheimila frá heilbrigðisráðuneyti til félags- og tryggingamálaráðuneytis. Í 36. gr. frumvarpsins er fjallað um gildistöku nýrra laga en lögin eiga að öðlast gildi 1. janúar 2008. Minni hlutinn telur þá dagsetningu óraunhæfa í ljósi ónógs undirbúnings og þess að hvorki er gert ráð fyrir framlögum í fjárlögum til hinnar nýju stofnunar né viðbótarframlagi til Tryggingastofnunar vegna þess kostnaðar sem hlýtur að lenda á þeim, á borð við aukið vinnuframlag starfsmanna við uppstokkun stofnunarinnar. Það gefur alveg augaleið að það þarf að breyta miklu í starfsemi Tryggingastofnunar og að byggja upp aðra stofnun frá grunni enda er gert ráð fyrir því í frumvarpi þessu að breytingin hafi komið að fullu til framkvæmda frá og með 1. september 2008. Minni hlutinn tekur undir og vísar til álits minni hluta allsherjarnefndar þar sem lagt er til að svonefndum bandormi um tilflutning verkefna milli ráðuneyta verði vísað frá. Ljóst er að frumvarp þetta um breytingu á lögum um almannatryggingar, lögum um félagslega aðstoð, lögum um sjúklingatryggingu, lögum um heilbrigðisþjónustu, lögum um málefni aldraðra og lögum um eftirlaun til aldraðra hefði með réttu átt heima í áðurnefndum bandormi. Leggur minni hlutinn til að frumvarpinu verði vísað frá með svofelldri rökstuddri dagskrá: „Þar sem frumvarp þetta er afar illa undirbúið og einungis tilkomið vegna ágreinings milli heilbrigðisráðuneytis og félagsmálaráðuneytis leggur minni hlutinn til að málinu verði vísað frá og tekið fyrir næsta mál á dagskrá.“ Þegar ég var að fletta þessum blöðum fram og til baka og skoða 18. gr. vel og vendilega komu mér í hug orð Axels Halls sem kom á fund nefndarinnar. Axel Hall hefur unnið stórt verkefni um svona stofnun eins og fyrirætlað er að koma á fót. Þar tók hann skýrt fram að þeir sem færu með þessa stofnun yrðu að vita hvað þeir væru að kaupa. Það væri ekki nóg að ætla að kaupa eitthvað af einhverjum sem vissi hvað hann væri að selja ef maður vissi ekki hvað maður væri að kaupa. Í áðurnefndri 18. gr. segir svo, með leyfi forseta: „Ráðherra skipar forstjóra stofnunarinnar til fimm ára í senn. Forstjóri skal hafa lokið námi á háskólastigi.“ Ég verð að segja að í ljósi orða Axels finnst mér þetta afar skrýtið. Er verið að segja að það sé nóg að hafa háskólapróf í hverju sem er? Mér þótti það ekki vera svo í máli Axels, hann tók það mjög skýrt fram að menn yrðu að vita hvað þeir væru að gera. Það er ljóst að 18. gr. þarfnast endurskoðunar við. Ég tek því undir orð hv. þm. Ögmundar Jónassonar og legg til að að minnsta þessari grein verði vísað frá eða frumvarpinu öllu.

Virðulegi forseti. Nú hefur hv. þingmaður lesið nefndarálit minni hluta heilbrigðisnefndar þar sem m.a. kemur fram sú skoðun að minni hlutinn telur að umræddur flutningur á faglegri yfirstjórn á fjármagni geti leitt til þess að að áherslur á hjúkrunarþjónustu á hjúkrunarheimilum breytist yfir í áherslur á almenna öldrunar- og umönnunarþjónustu. Hv. þingmaður hvetur því til endurskoðunar á þeim hugmyndum sem fram koma í frumvarpinu, að færa faglega yfirstjórn og fjármögnun hjúkrunarheimila frá heilbrigðisráðuneyti til félags- og tryggingamálaráðuneytisins. Ég gerði þetta að umtalsefni í ræðu minni áðan og því langar mig til þess að spyrja hv. þingmann: Hvernig kemst hún að þeirri niðurstöðu að fagleg yfirstjórn og fjármögnun hjúkrunarheimila verði flutt frá heilbrigðisráðuneyti til félagsmálaráðuneytisins?

Hæstv. forseti. Ástæðan fyrir því að við höfum miklar áhyggjur af því að þessi fjármögnun muni ekki verða á höndum rétts ráðuneytis er sú að mikill hluti þessara stofnana er nú þegar í lögum skilgreindur sem dvalar- og hjúkrunarheimili. Þegar eldra fólk sem kemur inn á stofnun - þó að þeim fari vissulega fækkandi, ég tek undir það, sem koma inn sem eingöngu aldraðir á slíkar stofnanir, þar sem ekki eru nægar stofnanir til til að taka á móti þeim og fólk er orðið miklir sjúklingar þegar það loksins kemst þangað - þá er afar stutt þetta bil á milli þess þegar maður hættir að vera bara gamall og fer að verða sjúklingur að auki. Ég hef unnið töluvert inni á stofnunum með aldrað fólk, og ég set mikla fyrirvara á, tökum sem dæmi föndur, sem hlýtur að flokkast undir félagslega færni fólks, og ég spyr mig hvenær er föndur orðið sjúkraþjálfun? Ef þetta á að vera á milli tveggja ráðuneyta, annars vegar félagsmálaráðuneytis og hins vegar heilbrigðisráðuneytis þá er svona mál dæmigert til að lenda í því að falla á milli skips og bryggju. Hvorugur vill eiga það. Hvaðan á fjármagnið að koma? Þetta er alveg nauðsynlegur hluti þó að þetta sé lítilvægt atriði. 

Virðulegi forseti. Ég hef ekki enn fengið botn í hvernig hv. þingmaður komst að þeirri niðurstöðu í nefndaráliti sínu að fagleg yfirstjórn á fjármögnun hjúkrunarheimila verði flutt frá heilbrigðisráðuneyti til félags- og tryggingamálaráðuneytis. Í frumvarpinu segir að fagleg yfirstjórn og fjármögnun séu eftir sem áður í höndum heilbrigðisráðuneytis. Þangað til önnur svör berast hlýt ég að skoða það sem misskilning eins og ég benti á í ræðu minni áðan. Hins vegar er alveg rétt hjá hv. þingmanni varðandi skiptingu á dvalarrýmum og hjúkrunarrýmum. Stofnanirnar hafa fram til þessa dags verið reknar tvískiptar, annars vegar dvalarrými og hins vegar hjúkrunarrými. Hins vegar höfum við heyrt frá ýmsum innan kerfisins að aðsókn í dvalarrými sé á undanhaldi, ekki síst á þeim stöðum þar sem þjónustuíbúðir fyrir aldraða standa þeim til boða. Á þeim stofnunum þar sem hvorttveggja er fyrir hendi og verið er að breyta fjölbýlum í einbýli mun það sennilega ganga yfir dvalarrýmin. Stærsti hluti þjónustunnar verður þá eðlilega undir stjórn heilbrigðisráðuneytisins. Á hinn bóginn felur breytingin í sér að ákveðin samfella verður í búsetuúrræðum aldraðra. Félagsmálaráðuneytið mun halda utan um byggingu hjúkrunarheimila þótt þjónustan verði að stærstum hluta hjá heilbrigðisráðuneytinu. Það er af hinu góða að búsetuúrræðin og búseta aldraðra inni á hjúkrunarheimilum verði á einni hendi.

Herra forseti. Eins og ég benti á er margt athugavert við frumvarpið. Margt þarf að skoða betur, m.a. fjárskiptingu á milli ráðuneyta. Hvað fer á hvorn stað? Þeir sem komu á fundinn höfðu einmitt mestar áhyggjur af því að ekki væri búið að skilgreina nægilega hvað félli á hvorn stað og hvorum megin. Vissulega má vera að allt sé á misskilningi byggt hjá okkur. Við hljótum þá að þurfa að taka okkur meiri tíma í að leiðrétta hann. Það er allt sem við förum fram á. Við höfum sérstaklega áhyggjur af blönduðum stofnunum og þótt þjónustan á Akureyri sé góð þá sé ég ekki annað en að menn þar væli yfir því peningarnir sem lofað var komi ekki. Þeir segja að uppbyggingin í öldrunarþjónustunni hafi að mestu leyti farið fram vegna þess að Akureyrarbær lánaði ríkinu fé til að komast af stað.

Hæstv. forseti. Eins og fram kom mælti hv. þm. Dýrleif Skjóldal fyrir nefndaráliti minni hluta heilbrigðisnefndar og ég ætla ekki að fara lengra út í þá misskilningsumræðu. Um leið og ég tek undir nefndarálit minni hlutans vil ég þó sérstaklega vekja athygli á 18. gr. Ég tek undir með hv. þingmönnum sem komið hafa upp í dag og vakið á henni athygli. Mér finnst að málið sé afskaplega stutt á veg komið í 18. gr. Mér finnst ekki við hæfi að menn samþykki grein um nýja stofnun sem ekki er búið að ræða með nokkrum hætti eða setja um lög og boðað að það verði gert á vorþingi árið 2008. Heilbrigðisþjónusta á að vera, eins og kemur fram í minnihlutaáliti okkar, óháð efnahag og félagslegri stöðu fólks. Það er einn af grundvallarþáttum í velferðarkerfi okkar. Mér finnst hart að því vegið þegar teknar eru ákvarðanir um að setja á fót stofnun sem þessa án þess að farið hafi fram umræður um hlutverk hennar og skilgreiningu. Eins og fram kemur í áliti okkar tengist málið allt bandorminum sem hér er til umræðu. Við framsóknarmenn í minni hluta allsherjarnefndar höfum tekið þátt í að leggja til að honum verði vísað frá. Verið er að vinna verk sem ekki lá fyrir hvernig vinna ætti og gerir ekki enn. Það er gert á handahlaupum til að útbúa og uppfylla stjórnarsáttmálann. Mér finnst alls ekki við hæfi, herra forseti, að farið sé með þetta fjöregg þjóðarinnar, heilbrigðisþjónustuna, með þessum hætti. Mér finnst að það megi bíða. Ræða þarf málið, skilgreina þarf stofnunina og hlutverk hennar, ræða það á Alþingi og síðan geta menn gengið frá málinu. Það finnst mér vera grundvallaratriði. Fram kemur í 18. gr. frumvarpsins, með leyfi forseta: „Starfrækja skal stofnun undir yfirstjórn heilbrigðisráðherra sem hefur m.a. það hlutverk að annast kaup, greiðslur og samninga um heilbrigðisþjónustu og framkvæmd þeirra málaflokka almannatrygginga sem heyra undir heilbrigðisráðherra.“ Það er nú allt og sumt og eðlilega hafa hv. þingmenn sem talað hafa í dag áhyggjur í ljósi ummæla sem komið hafa úr ranni ríkisstjórnarinnar sem ekki er hægt að skilja öðruvísi en að á döfinni sé einkavæðing. Auðvitað vilja menn taka hana upp. Stundum getur vel átt við að nýta sér kosti markaðarins. Ef menn vilja að sú umræða fari fram verða ýmsir þættir að vera ljósir áður. Verði bandorminum og því máli ekki vísað frá, sem ég hef þungar áhyggjur af að verði raunin í ljósi mikils meiri hluta ríkisstjórnarflokkanna, vona ég að gildistöku 18 gr. verði frestað til 1. september og að umræðan verði þá hafin að nýju. Ekki getur legið svo á að það sé ekki mögulegt.

Virðulegi forseti. Ég er frekar efins um að hv. síðasta ræðumanni verði að ósk sinni um að bandorminum verði vísað frá. Mér þykir líklegt að honum gangi álíka illa að ná því fram og að losna við Lagarfljótsorminn úr Lagarfljótinu. Ég hygg að hann sitji uppi með hvorttveggja, alla vega enn um sinn. Það er svo önnur saga hvort það er gott eða slæmt og kannski ættum við að fara yfir það í umræðunni. Þannig háttar til að Frjálslyndi flokkurinn á ekki nefndarmann í heilbrigðisnefnd. Þess vegna er hann ekki með í nefndarálitinu, í hvorki meirihlutaáliti né minnihlutaáliti, þannig að rétt er að fara nokkrum orðum um afstöðu okkar til málsins. Ég tek undir það sem fram kemur í upphafi álits minni hlutans, að þess sé gætt við breytingar á heilbrigðisþjónustu að ekki verði raskað jöfnum aðgangi að henni, hann sé óháður efnahag og félagslegri stöðu. Það er markmið sem við stöndum á bak við og styðjum. Ég vil einnig minna á, í ljósi þess hversu mikilvægt er að verja það markmið, að núverandi heilbrigðiskerfi hefur nýlega fengið mjög góðan dóm Sameinuðu þjóðanna í skýrslu þeirra um lífskjör. Þar kom fram að Ísland væri í efsta sæti á lista yfir fjölmargar þjóðir sem teknar voru til athugunar. Einn af þáttunum sem tekinn var til samanburðar milli einstakra ríkja var heilbrigðiskerfið og kannski er það sá þáttur sem lagði mest af mörkum til þess að við náðum svo góðum árangri sem raun ber vitni í samanburðarkönnuninni. Við búum við ákaflega gott heilbrigðiskerfi sem er í fremstu röð í heiminum. Ég held að við getum kinnroðalaust haldið því fram. Það skilar okkur bestu lífslíkum í heimi, sérstaklega meðal karla. Dánartíðni er ákaflega lág, sérstaklega dánartíðni ungbarna. Færni þeirra sem starfa í kerfinu til að glíma við ýmsa sjúkdóma er mjög mikil þannig að við búum við feiknalega gott heilbrigðiskerfi. Við búum líka við þá stöðu að það er ekki eins dýrt og ætla mætti miðað við árangur þess ef við berum það saman við bandarísku útgáfuna sem reynist Bandaríkjamönnum mjög dýr og skilar ekki eins góðum árangri og íslenska kerfið. Meira að segja hefur kostnaður við heilbrigðiskerfið hér á landi farið lækkandi sem hlutfall af landsframleiðslu á síðustu árum. Það finnst mér líka ákaflega merkileg niðurstaða í ljósi umræðunnar sem verið hefur í þingsölum mörg undanfarin ár þar sem lögð hefur verið mikil áhersla á að takmarka útgjaldaaukningu í heilbrigðiskerfinu. Lækkunin á kostnaði mælt í landsframleiðslu er auðvitað ekki tilkomin vegna þess að kostnaðurinn hefur lækkað í beinum fjárhæðum heldur vegna þess að þjóðarframleiðslan hefur aukist mun hraðar en kostnaður í heilbrigðiskerfinu. Engu að síður er gott að hafa náð þeim árangri án þess að missa gæði heilbrigðisþjónustunnar niður eins og getur gerst þegar menn ganga of langt í aðhaldi. Frekar er það svo um þessar mundir að menn hafi áhyggjur af því að fjármagn til heilbrigðiskerfisins sé of lítið á miðað við það sem við ætlumst til af því og um það hefur verið rætt á síðustu dögum, eins og menn þekkja. Ég held að rétt sé að vekja athygli á því hversu vel við stöndum í heilbrigðiskerfinu og þar eigum við mikinn og góðan árangur að verja. Í frumvarpinu er að finna ýmsar breytingar sem eru að mínu mati flestar til þess fallnar að stuðla að endurbótum sem eðlilegt er að reyna að ná fram. Í fyrsta lagi er breyting sem felst í því að flytja almannatryggingar frá heilbrigðisráðuneyti til félagsmálaráðuneytis. Það er breyting sem ég og þingflokkur minn styðjum. Við teljum það eðlilega tilfærslu og það gerir stjórnvöldum betur kleift að endurbæta almannatryggingakerfið sem er ákaflega flókið eins og menn þekkja. Á því var vakin athygli í skýrslum frá Tryggingastofnun ríkisins fyrir rúmu ári. Í tímans rás hefur almannatryggingakerfið tekið breytingum sem ekki hefur verið innra samræmi í. Ósamræmi er í útfærslu á kostnaðarþátttöku ríkissjóðs eftir sjúkdómum, aldri og meðferð. Auðvitað er ekki eðlilegt að sjúklingar verði fyrir misþungum kostnaði eftir því hvað að þeim amar. Eðlilegt er að menn taki það allt til endurskoðunar og til þess þarf að vera unnt að fjalla um að minnsta kosti sambærilega þætti undir sama ráðuneyti. Að flytja almannatryggingarnar til félagsmálaráðuneytisins er í sjálfu sér ágæt breyting sem ætti að geta hjálpað stjórnvöldum til þess að ná fram betra og einfaldara almannatryggingakerfi. Gert er ráð fyrir í frumvarpinu að taka hluta af starfsemi Tryggingastofnunar ríkisins, sjúkra- og slysatryggingaþáttinn og færa undir nýja stofnun. Ég set spurningarmerki við þessa breytingu. Á það hefur verið bent að búið er, með mjög miklum kostnaði, að leggja út í nýtt tölvukerfi sem sér um þessa þjónustu fyrir hönd ríkisins. Það er alveg morgunljóst, og athygli heilbrigðisnefndar hefur verið vakin á því, að ef færa ætti þessa úrvinnslu út úr Tryggingastofnun og því kerfi sem þar er yfir í nýja stofnun, sem er í sjálfu sér ekkert athugavert við, mun það kosta það að hanna þurfi ný tölvukerfi. Kostnaðurinn er feiknalega mikill og okkur var sagt að hann mundi ekki byrja á lægri tölu en milljarði króna. Mér finnst að stjórnvöld eigi að fara sér hægt í að stofna til slíkra útgjalda, feiknalega mikilla útgjalda, fyrir tiltölulega litla verkefnatilfærslu. Þessi þáttur í starfsemi Tryggingastofnunar er ekki það stór að hann standi undir svo miklum stofnkostnaði. Ég mundi fara hægt í að kljúfa þennan þátt út úr Tryggingastofnun, láta hann jafnvel vera þar áfram varanlega þótt yfirstjórn þeirrar starfsemi mundi heyra undir heilbrigðisráðherra en stofnunin að öðru leyti undir félagsmálaráðherra. Ég sé í sjálfu sér engin sérstök tormerki á að það geti ekki gengið eftir. Ég hvet hæstv. ráðherra til að fara gætilega í þá breytingu sem boðuð er í frumvarpinu út frá kostnaðarsjónarmiði. Viðhorf mitt til þess mundi breytast ef hægt væri að gera þessa breytingu fyrir tiltölulega lágar fjárhæðir. Þá horfði málið öðruvísi við. Í öðru lagi, virðulegi forseti, er lagt til að flytja málefni aldraðra frá heilbrigðisráðuneyti til félagsmálaráðuneytis með þeim rökum að öldrun sé ekki sjúkdómur í eðli sínu. Því geti málefni aldraðra heyrt undir sama ráðherra og fer með almannatryggingar, sem í sjálfu sér getur vel farið saman að mínu viti. Í þriðja lagi er lagt til að flytja hjúkrunarheimilin, með málefnum aldraðra, frá heilbrigðisráðherra til félagsmálaráðherra. Um það hef ég töluverðar efasemdir að skynsamlegt sé að gera. Ég sé ekki að sú útfærsla sem frumvarpið gerir ráð fyrir geri hlutina einfaldari heldur sýnist mér hún gera málin flóknari, sérstaklega fyrir þá sem reka hjúkrunarheimili. Þótt öldrun sé ekki í sjálfu sér sjúkdómur þá verða aldraðir frekar sjúkir en aðrir og þeir sem eru á hjúkrunarheimilum eru sjúkir. Þeir eru ekki þar vegna þess að þeir séu heilbrigðir. Það að reka og stjórna hjúkrunarheimili er fyrst og fremst heilbrigðismál. Stjórnvöld hafa þá stefnu og fleiri reyndar, sem ég hygg að sé almennur stuðningur við, að draga út stofnanaþjónustu, að aldraðir geti verið sem lengst inni á heimilum sínum og fækka þeim sem dvelja á dvalarheimilum eða á hjúkrunarheimilum. Það þýðir einfaldlega að nái stjórnvöld árangri í þessari stefnumótun munu þeir sem í framtíðinni dvelja á hjúkrunarheimilum enn frekar vera sjúklingar en er í dag. Hjúkrunin sjálf verður því enn frekar heilbrigðismál en félagsmál frá því sem er í dag. Þessi breyting er þess eðlis að ég set mikla fyrirvara við hana og treysti mér ekki til að styðja tilfærsluna að því leyti. Loks er í frumvarpinu lagt til að setja á fót nýja ríkisstofnun sem tengist ákveðinni kerfisbreytingu sem leitast er við að koma á í ríkiskerfinu, að sérstök stofnun annist samninga um heilbrigðisþjónustu, samningagerð við þá sem reka stofnanir eða fyrirtæki á þessu sviði og annast greiðslu, hvort sem það eru ríkisaðilar eða ekki. Ég er almennt fylgjandi þeirri breytingu. Ég held að það geti verið a.m.k. þess virði að gera tilraun á þessu sviði. Ég held að það sé mikil þörf á að aðskilja hagsmuni í þessu þannig að sami aðili sé ekki í samningaviðræðum við sjálfan sig í of miklum mæli. Jafnvel þótt viðkomandi sé fulltrúi ríkisins þá blandast alltaf aðrir hagsmunir inn í það sem þarf að skilja í sundur. Ég held að það geti verið til bóta að það sé ekki á sömu hendi, að gera samninginn, semja um fjárhæðir, þjónustustig og svo aftur að veita þjónustuna sjálfa, jafnvel þótt báðir aðilar séu á vettvangi ríkisins. Almennt styð ég þá breytingu sem felst í 18. gr. frumvarpsins um nýja stofnun. Það má nú kannski einu gilda hvort það er ríkisstofnun eða ekki. Ég held að það sé jafnvel betra að það sé ríkisstofnun. Ég sé ekki ástæðu til að leggjast gegn breytingum af þessum toga eins og heyra hefur mátt í þessari umræðu. Í ljósi þessa stöndum við ekki að því að leggja til að málinu verði vísað frá. Við teljum það ekki rétta málsmeðferð. Við styðjum málið í öllum aðalatriðum og munum ekki styðja frávísunartillögu, jafnvel þótt nokkuð sé til í því að undirbúningi málsins hafi að sumu leyti verið áfátt og ekki sé alltaf ljóst hvað gera eigi varðandi skipulag hinnar nýju stofnunar. Reyndar er líka dálítið óljóst um skilin á milli heilbrigðisþjónustu og umönnunarþjónustu. Það er tekið fram í greinargerð með frumvarpinu og það eru vissulega annmarkar á málinu. En þeir eru ekki slíkir, að okkar mati, að ástæða sé til þess að leggjast gegn málinu í heild sinni. Við gerum einna helst athugasemdir við þessa tilteknu breytingu sem varðar hjúkrunarheimilin. Ég get tekið undir álit minni hluta heilbrigðisnefndar sem lýtur að þeim þætti málsins og vísa til umsagnar frá Félagi íslenskra hjúkrunarfræðinga, sem að mér sýnist undirstaðan í áliti minni hlutans, um hvaða vandkvæði geta leitt af því að færa hjúkrunarheimilin yfir til félagsmálaráðuneytisins. Það er dálítið sérstakt að ætla heilbrigðisráðherra að hafa forræði á heilbrigðisþjónustunni og hvernig hún verði veitt en allt frumkvæði um byggingu nýrra hjúkrunarheimila verði ekki á hans hendi heldur á hendi félagsmálaráðherra. Framkvæmdasjóður aldraðra er fluttur yfir til félagsmálaráðherra og verður þar á forræði þess ráðherra þannig að nýjungar og breytingar eru utan við valdsvið heilbrigðisráðherra, sem þó fyrst og fremst á að bregðast við breytingum og þörfum á þessu sviði. Mér finnst úrræðin of mikið dregin úr hendi heilbrigðisráðherra þegar kemur að því að veita heilbrigðisþjónustu, eins og gengið er frá því í frumvarpinu. Ég held að ýmis vandamál muni leiða af því. Það eru líka vandamál sem leiða af því að sum hjúkrunarheimili munu áfram heyra undir heilbrigðisráðuneytið en önnur hjúkrunarheimili heyra undir félagsmálaráðuneytið. Það er ekki til að einfalda málið að tveir ráðherrar reki hvor um sig sambærilegar stofnanir. Á fund heilbrigðisnefndar komu fulltrúar þeirra sem reka fyrirtæki í heilbrigðisþjónustu og þeir kvörtuðu einmitt undan því að þeir sæju fyrir sér að málin yrðu flóknari en ekki einfaldari. Þeir mundu þurfa að gera þjónustusamninga við tvo aðila, annars vegar við heilbrigðisráðherra um heilbrigðisþjónustuna, hins vegar við félagsmálaráðherra um aðra þjónustu, aðra starfsemi og fasteignina. Það er óvíst að endurgjaldið eða daggjöldin fyrir hvorn þátt um sig spili saman. Allir sem stjórna opinberum rekstri eða veita þjónustu fyrir hið opinbera sjá í hendi sér að það er ekki til að einfalda málið að þurfa að leita til tveggja aðila sem eru hvor um sig sjálfstæður á sínu sviði og þurfa ekki að vera sammála um hvernig málin skuli leyst eða hvaða daggjöld skuli ákvörðuð á hvoru sviði fyrir sig. Út úr þessu geta komið vandkvæði sem engin leið er að greiða fram úr og engin ástæða til að flækja málin frá því sem er. Hins vegar er mikil ástæða til að gera þjónustusamninga við þá sem veita þjónustu á þessu sviði. Ríkisendurskoðun hefur vakið athygli á því að það vanti algjörlega þjónustusamninga við þá sem reka hjúkrunarheimili. Þá vantar meira og minna. Það er því ekki skilgreint hvaða þjónustu ríkið borgar fyrir og eðlilega er lakara eftirlit með því að sú þjónusta sé veitt sem ríkið ætlast til að veitt sé. Þetta eru margir milljarðar. Mig minnir að það séu um 15 milljarðar á ári sem ríkið borgar til rekstraraðila án þess að neinir samningar séu um það. Það er fráleit staða. Ég styð það markmið sem felst í 18. gr., að koma á fót þessari nýju stofnun, koma einmitt þessum samningum á að svo miklu leyti sem það á við um heilbrigðisráðuneytið. Það þarf auðvitað að gera bragarbót á að þessu leyti. Virðulegi forseti. Ég held að ég fari að segja þetta gott um afstöðu okkar til frumvarpsins og breytingarinnar í því. Ég gerði grein fyrir afstöðu minni í félagsmálanefnd en þar var málið sent til umsagnar. Ég sendi umsögn þaðan til heilbrigðisnefndar sem því miður er ekki gerð grein fyrir, hvorki í meirihluta- né minnihlutaáliti en ég hef farið efnislega yfir sjónarmið mín og menn geta nálgast umsögnina í skjalasafninu til að samlesa þá umsögn við þetta mál. Þar er rakið það sem ég hef farið yfir í málinu.

Herra forseti. Ég kem ekki hingað upp til að gera athugasemdir við málflutning hv. þm. Kristins Gunnarssonar heldur þakka ég honum öllu fremur fyrir málefnalega umfjöllun um málið. Við erum ekki sammála um framgang þess en í kjarna frumvarpsins eru þau sjónarmið og markmið að skilja á milli félagsmála og heilbrigðismála, að færa mál sem snúa að félagslegu hliðinni yfir til félagsmálaráðherra. Ég hef ekki heyrt annað í umræðunni eða frá þeim sem gerði umsögnina en að frumvarpið hafi fengið jákvæð viðbrögð, það sé rétt stefna og í raun réttlætismál, ekki síst gagnvart öldruðu fólki því að ekki á að flokka það sem sjúklinga þótt það sé komið á efri ár. Inn í umræðuna hafa svo blandast viðhorf sem snúa að nýrri stofnun eða stofu á vegum heilbrigðisráðuneytisins sem á að hafa það hlutverk að kaupa, selja og ganga frá samningum að því er varðar heilbrigðisþjónustu sem þegar er veruleiki og hefur hún verið starfrækt af einkaaðilum eftir atvikum. Þar er gerð tilraun til að kostnaðargreina þjónustuna og ég vil sérstaklega taka fram að ekki er um einkavæðingu að ræða heldur er reynt að nýta þá þjónustu og þekkingu sem einkaaðilar geta lagt inn í almenna heilbrigðisþjónustu sem við rekum af miklum myndarskap á landinu. Ég get því ekki séð neitt hættulegt við það. Auðvitað eru margvísleg vandamál sem koma upp við breytingu af þessu tagi í Stjórnarráðinu og á verkefnum ráðuneyta en við tökum á því þegar þar að kemur. 

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni og ég er sammála honum um að með því að koma á fót sérstakri innkaupastofnun felist ekki nein einkavæðing, því fer víðs fjarri. Það yrði allt önnur ákvörðun sem menn yrðu að taka ef stíga ætti skref í þá veruna. Þetta er fyrst og fremst ákvörðun og kerfisbreyting frá ríkinu til að koma hlutunum þannig fyrir að líklegra sé en áður að ríkið borgi fyrir þjónustu sem það kaupir af þeim sem veita hana, hvort sem þeir aðilar eru stofnanir ríkisins eða sjálfseignarstofnanir, sem margar hverjar veita heilbrigðisþjónustu, eða hlutafélög, sem einnig eru dæmi um. Við sjáum víða í heilbrigðiskerfinu að breyting hefur orðið á síðustu árum þannig að ýmsir sem veita þjónustuna eru eiginlega einkaaðilar. Samningar eru við aðila sem reka heilsugæslustöðvar. Ríkið ræður hins vegar algerlega hvernig þjónustan er veitt, á hvaða verði hún er seld, þannig að það heldur öllum þráðum í sinni hendi og ekki er er hægt að kalla það einkavæðingu. Ég kalla það ekki heldur einkavæðingu þó að einkaaðilar reki öldrunarheimili eða öldrunarþjónustu svo fremi sem þjónustuþegar fá þjónustuna óháð efnahag og annarri aðstöðu. Ríkið tryggir að þjónustan sé í boði og ég tel ekki að menn fari inn á neinar brautir sem kalla má einkavæðingu, a.m.k. ekki að bandarískri fyrirmynd sem ekki er allt of góð reynsla af.

Herra forseti. Ég beindi orðum mínum ekki að hv. þingmanni því að ég var að gera athugasemd eða skilgreina hlutina áðan vegna þess að fyrr í umræðunni hefur borið á því að fólk „óttist“ að verið sé að stíga skref til einkavæðingar í heilbrigðisþjónustunni. Ég lít ekki svo á. Kerfið reynir að nýta sér þá þjónustu og þekkingu sem til staðar er í þjóðfélaginu og á áreiðanlega eftir að koma heilbrigðismálum til góða ef við stígum skrefin rétt og skynsamlega inn í framtíðina. Ég minni á að fyrr í dag fóru fram umræður að því er varðar heilsugæslu á höfuðborgarsvæðinu og talað var um mikinn kostnað sem væri henni samfara, að 500 millj. kr. vantaði upp á að heilsugæslan gæti verið rekin með sómasamlegum hætti. Það er glöggt dæmi um að við höfum ekki nægilega yfirsýn yfir þarfirnar og kostnaðinn sem lúta að starfsemi eins og heilsugæslunni. Ég held þess vegna að til bóta sé ef menn geta skilgreint kostnaðinn, greint hann og áttað sig á hve mikið fé þarf raunverulega til þjónustunnar án þess að rifist sé um það á Alþingi, án þess að fjárveitingavaldið takist á við þjónustuaðila. Ég tel því að það spor sem nú er verið að stíga um að sameina samninga, kaup og sölu í stofnun af þessu tagi sem á að vera rekin á vegum heilbrigðisráðuneytisins sé afar skynsamlegt og nauðsynleg tilraun til að ná utan um þá miklu fjármuni sem eru til staðar.

Virðulegi forseti. Rétt er að mikil nauðsyn er á að skilgreina þjónustuna, kostnaðargreina hana og gera um hana skýra samninga. Við sjáum hvað á sér stað í öldrunarþjónustu á höfuðborgarsvæðinu, vinsælasti staðurinn er Eir þar sem fyrir liggur skýr samningur um hvaða þjónustu á að veita, hvernig á að veita hana og annað sem því tengist. Eftirsóttast er að komast þar inn og á Sóltún vegna þess að þar þykir greinilega best að vera. Annars staðar eru hlutirnir ekki eins afmarkaðir eða skýrir af hálfu ríkisins og við sjáum að mjög margir sækjast frekar eftir því að komast inn á Sóltún en á aðrar stofnanir. Það er jafnframt umhugsunarefni að hér eru aðilar sem veita hjúkrunarþjónustu eða öldrunarþjónustu án nokkurs samnings við ríkið, fá greitt samkvæmt daggjöldum eða einhverjum slíkum ákvörðunum. Þeir geta stundum safnað í sjóði og þegar ráðist er í nýbyggingar eiga þessar stofnanir eða fyrirtæki mikla peninga í sjóði. Það hlýtur að vekja upp spurningar um hvort það séu þá ekki peningar sem áttu að fara í þjónustu við vistmennina og hvort vistmenn hafi fengið alla þá þjónustu sem ríkið borgaði fyrir? Þær spurningar eru auðvitað áleitnar, virðulegi forseti, og ég held að stofnunin í 18. gr. sem hefur það hlutverk að annast samningana, hljóti að vera framfaraspor.

Herra forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á lögum um almannatryggingar, lögum um félagslega aðstoð, lögum um sjúkratryggingu, lögum um heilbrigðisþjónustu, lögum um málefni aldraðra og lögum um eftirlaun til aldraðra. Rétt eins og heiti frumvarpsins ber með sér kallar umfjöllun um frumvarpið á mjög víðtæka umræðu um heilbrigðismál almennt, heilbrigðisþjónustuna við aldraða og fatlaða og við bætist að í dag eru málefni heilsugæslunnar mönnum á höfuðborgarsvæðinu sérstaklega ofarlega í huga. Ljóst er að frumvarpið sem við ræðum átti að vera hluti af bandorminum svokallaða. Það er í eðli sínu hluti af afgreiðslu og frágangi á stjórnarsáttmálanum sem undirritaður var milli Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar í vor og miðaðist við skiptingu ráðuneyta þar sem flokkarnir tveir fengu jafnmarga stóla þótt verkefnunum væri ekki endilega jafnskipt. Bent hefur verið á að bandormurinn sé í mörgu tilliti illa undirbúinn. Allt það sem um það mál hefur verið sagt held ég að sé rétt og eigi við um þetta mál líka. Sem dæmi um slæman undirbúning þess má nefna að þegar leggja átti málin fyrir þingið tókst ekki að koma frumvarpinu um breytingu á þeim viðamiklu lögum, sem ég taldi upp áðan, inn í bandorminn. Það ætti að segja manni nokkuð og gefa skýringar á því sem hv. þm. Ásta Möller formaður heilbrigðisnefndar nefndi áðan að kannski eru ekki margir sem átta sig á því um hvað frumvarpið fjallar. Menn hafi þurft að spyrja spurninga, jafnvel þeir sem gerst ættu að þekkja og vinna á þessum stofnunum. Þeir eru kallaðir til á fund heilbrigðisnefndar til að ræða sjónarmið sín og koma með ábendingar og upplýsingar. Undirbúningur málsins er í skötulíki og til þess eins er málið fallið, að uppfylla ákvæði stjórnarsáttmálans um stólaskiptinguna og verkefnaflutninginn að þessu leyti milli félagsmálaráðherra og heilbrigðisráðherra. Ég kem kannski að þeirri togstreitu síðar sem ríkt hefur á milli ráðuneytanna tveggja, sem því miður er bæði gömul saga og ný, um verkefnaflutning frá ríki til sveitarfélaga á því sviði þjónustu sem við fjöllum um, öldrunarþjónustu og félagsþjónustu við fatlaða. Lélegur og ónógur undirbúningur hefur verið gagnrýndur og jafnframt að ekki skuli vera gert ráð fyrir að setning laganna kosti svo sem eina krónu á næsta ári, 2008, þótt lögin sem slík eigi að taka gildi 1. janúar nk. Í umsögn frá fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytis segir að í meginatriðum feli frumvarpið í sér orðalagsbreytingar tengdar flutningnum á milli ráðuneyta og því sé ekki nauðsynlegt að gera ráð fyrir auknum kostnaði heldur færslum fjárheimilda á milli ráðuneyta. Fjárlagaskrifstofa fjármálaráðuneytis bendir á að elstu efnisbreytingar séu þær að sett verði á fót ný stofnun undir heilbrigðisráðuneyti sem sjá muni um sjúkra- og slysatryggingar ásamt kaupum á heilbrigðisþjónustu. Verið er að fjalla um 18. gr. sem aðrir hv. þingmenn hafa talað um á undan mér í dag. - Kveðjum við nú hæstv. iðnaðarráðherra úr salnum. Fram kemur að hlutverk stofnunarinnar eigi að skilgreina nánar í sérstöku frumvarpi á vorþingi og að kostnaðarmeta eigi það þá. Í 18. gr. er lýst yfir að koma eigi með frumvarp um hina nýju stofnun og að hún eigi að taka til starfa 1. september nk. Mun hún vera komin í fullan rekstur 1. september 2008 eða fyrr, eins og segir í athugasemdum við frumvarpið. Af þessu leiðir að algerlega er ónauðsynlegt, óháð öðrum greinum og efni frumvarpsins, að hafa 18. gr. inni en fyrsta mgr. til bráðabirgða hljóðar svo, með leyfi forseta: „Við lögin bætist ákvæði til bráðabirgða sem orðast svo: Starfrækja skal stofnun undir yfirstjórn heilbrigðisráðherra sem hefur m.a. það hlutverk að annast kaup, greiðslur og samninga um heilbrigðisþjónustu og framkvæmd þeirra málaflokka almannatrygginga sem heyra undir heilbrigðisráðherra. Ráðherra skipar forstjóra stofnunarinnar til fimm ára í senn. Forstjóri skal hafa lokið námi á háskólastigi. Forstjóri ræður aðra starfsmenn stofnunarinnar og annast daglegan rekstur hennar. Ráðherra skipar fimm menn í stjórn stofnunarinnar og skal einn skipaður formaður stjórnar og annar varaformaður. Ráðherra setur stjórninni erindisbréf.“ Ég hlýt að spyrja hæstv. ráðherra sem mælti fyrir frumvarpinu hvenær til standi að skipa þessa fimm menn í stjórn stofnunarinnar og hvenær til standi að skipa forstjóra stofnunarinnar til fimm ára, þann sem á að hafa lokið námi á háskólastigi, eins og bent var á fyrr í dag. Stendur ef til vill til að láta gildistöku laganna verða til þess að eftir áramót verði auglýst eftir forstjóra í stofnunina sem ekki verður búið að setja frumvarp um og ekki á að taka til starfa fyrr en 1. september eða fyrr, og á kannski að skipa fimm menn í stjórn stofnunarinnar? Er það þess vegna sem svo mikið liggur á að gildistaka ákvæðisins verði 1. janúar nk., vegna þess að í rauninni er ekkert annað sem kallað gæti á það? Greinin er algerlega óháð efni frumvarpsins. Hún er sett inn til bráðabirgða, eins og þar segir, en hún á að taka gildi 1. janúar eins og aðrar greinar frumvarpsins. Síðan á að búa til frumvarp um stofnunina. Við skulum vona að það verði verði á hv. Alþingi. Ég vil taka undir orð hv. þm. Jóns Björns Hákonarsonar fyrr í dag um að ekki sé gott að samþykkja lög um nýja stofnun sem ekki hefur verið rædd hér og ekki stendur til að ræða fyrr en á vorþingi. Ég legg áherslu á að vegna ágreinings um 18. gr. og vegna þess að hún er algerlega ónauðsynleg í ljósi annarra ákvæða frumvarpsins og vegna þess að henni er ekki ætlað að koma til framkvæmda fyrr en næsta haust, er eðlilegt að taka hana út nema ráðherra ætli að drífa í að auglýsa eftir forstjóra stofnunar sem ekki er orðin til eða ráða stjórn í stofnun sem er ekki orðin til. Ég trúi varla að svo sé en nefni það hér til að benda á fáránleika þess að taka málið inn. Í rauninni er það alls ekki tilbúið til gildistöku og þess vegna gerum við tillögu um að málinu verði í heild vísað frá en erum, eins og komið hefur fram í umræðunni í dag, aðallega að tala um 18. gr. en reyndar 20. gr. líka og það sem fjallar um hjúkrunarheimilin. Þetta er það sem ég vildi nefna í upphafi máls míns um frumvarpið en ég hlýt að koma nánar inn á umfjöllunina sem hefur orðið minnihlutaálit úr hv. heilbrigðisnefnd og formaður nefndarinnar, hv. þm. Ásta Möller, var svo vingjarnleg að kalla misskilning. Við leggjum mikla áherslu á það í áliti okkar að þegar gerðar eru miklar breytingar á heilbrigðisþjónustu og almannatryggingum verði að gæta þess að allir njóti jafns aðgangs að heilbrigðisþjónustunni, óháð efnahag og félagslegri stöðu. Við teljum að ekki megi með nokkru móti setja heilbrigðisþjónustu undir skilmála markaðskerfis þar sem hagnaðar- og viðskiptasjónarmið eru grundvöllur starfseminnar. Að því leyti vísum við í umsögn Alþýðusambands Íslands og sá varnagli er frá Alþýðusambandinu kominn í tilefni 18. gr. sem ég nefndi áðan um sérstaka innkaupastofnun fyrir heilbrigðisþjónustu. Misskilningurinn sem hv. formaður heilbrigðisnefndar gerði að umfjöllunarefni - ef hann er misskilningur þá er hann ekki einungis misskilningur nefndarmanna í minni hluta í hv. heilbrigðisnefnd heldur hafa nokkrir umsagnaraðilar gert athugasemdir við frumvarpið með nákvæmlega sama hætti og við gerum. Í raun vísum við eingöngu til þeirra umsagna í áliti okkar. Landssamband eldri borgara lýsir yfir ánægju með frumvarpið og telur að það geti haft í för með sér algera umbyltingu á kjörum aldraðra í landinu. Það fagnar frumvarpinu og gerir engar athugasemdir við fyrstu 17 greinar frumvarpsins en þegar kemur að 18. gr. bendir Landssamband eldri borgara á að meðan ekki er nánar útfært hvernig stofnunin eigi að starfa sé erfitt að tjá sig um hana eðlilega. Það má í rauninni lesa út úr fleiri álitum eða umsögnum sem nefndinni bárust. Þegar kemur hins vegar að 20. gr., þ.e. tvískiptingu milli ráðuneyta sem hér hefur nokkuð verið fjallað um, yfirstjórn öldrunarmála sem fara á undir félags- og tryggingamálaráðherra en heilbrigðisráðherra fari með yfirstjórn heilbrigðisþjónustu við aldraða, bendir Landssamband eldri borgara á að tvískiptingin sé mikill galli á lögunum að þeirra mati og varar eindregið við henni. Í umsögninni segir, með leyfi forseta: „Undanfarin ár hefur verið gerð tilraun til samþættingar heimaþjónustunnar og það kemur framkvæmdastjórn Landssambands eldri borgara á óvart að heimahjúkrunin skuli lögfest með þessu frumvarpi hjá heilbrigðisráðuneytinu. Landssamband eldri borgara bendir líka á varðandi 27. gr. um mat á vistunarþörf að þar hljóti að skapast togstreita á milli ábyrgðar félagsmálaráðherra og heilbrigðisráðherra sem rýrir gildi laganna.“ Landssamband eldri borgara segir jafnframt varðandi 28. gr., um nánara fyrirkomulags vistunarmatsins, að framkvæmdin sem sé í höndum tveggja ráðuneyta virðist geta kollvarpað fyrri atriðum frumvarpsins bæði samkvæmt lagagreinum og greinargerðinni með frumvarpinu. Í lok umsagnarinnar er bent á að Landssamband eldri borgara hafi ítrekað gert kröfu um að yfirstjórn málefna eldri borgara verði hjá einni stofnun þ.e. félagsmálaráðuneyti og flytjist innan tíðar til sveitarfélaga sem eiga, eins og við vitum, að fara úr félagsmálaráðuneyti í samgönguráðuneyti. Landssamband eldri borgara leggur áherslu á að Alþingi taki mið af athugasemdum þess. Félag íslenskra hjúkrunarfræðinga fagnar því að unnið skuli að því að einfalda almannatryggingakerfið og fagnar því reyndar líka að koma eigi á fót sérstakri stofnun sem annist kaupgreiðslur og samninga um heilbrigðisþjónustu. Félagið gerir hins vegar mikla fyrirvara við 20. gr. Hér segir, með leyfi forseta, að félagið efist: „… um ávinninginn af þeim breytingum sem boðaðar eru í 20. gr. frumvarpsins þ.e. að færa frá heilbrigðisráðherra til félagsmálaráðherra faglega yfirstjórn, fjármögnun, ákvörðun daggjalda og samskipti við stofnanir vegna annarrar þjónustu en heilbrigðisþjónustu, eins og segir í frumvarpinu. Í athugasemdum við frumvarpið er sett fram það viðhorf að öldrun sé ekki sjúkdómur sem kalli á heilbrigðisþjónustu, heldur almenna öldrunar- og umönnunarþjónustu. Félag íslenskra hjúkrunarfræðinga tekur undir það viðhorf að öldrun sé ekki sjúkdómur. Hins vegar er rétt að ítreka að öldrun fylgja oft sjúkdómar og aldraðir einstaklingar glíma oft við fjölþætta sjúkdóma. Þeir einstaklingar þurfa ekki aðeins öldrunar- og umönnunarþjónustu heldur faglega hjúkrunarþjónustu.“ Eins og glöggir þingmenn heyra tökum við þessi rök upp í okkar minnihlutaálit. Félag íslenskra hjúkrunarfræðinga bendir á að launakostnaður er stærsti útgjaldaliðurinn í rekstri hjúkrunarheimila. Því hefur samsetning mannaflans sem starfar á hjúkrunarheimilunum veruleg áhrif á útgjöldin og félagið óttast og varar við því að slegið verði af faglegum kröfum um hjúkrunarþjónustu á öldrunarstofnunum gangi ákvæði 20. gr. frumvarpsins eftir. Félag íslenskra hjúkrunarfræðinga bendir á að vandséð sé hvernig fjárveitingar til að tryggja nauðsynlega mönnun fagmenntaðs starfsfólks eigi að fást þegar fagleg yfirstjórn og fjármögnun er ekki í höndum heilbrigðisráðuneytis heldur í höndum félagsmálaráðuneytis. Í áliti þeirra kemur fram að flutningur á faglegri yfirstjórn og fjármögnun geti leitt til að áherslur breytist, sem yrði mikil þjónustuskerðing og afturför að mati félagsins. Félagið hvetur heilbrigðisnefnd og þar með Alþingi að endurskoða þessar hugmyndir um að færa faglega yfirstjórn og fjármögnun frá heilbrigðisráðuneyti til félagsmálaráðuneytis. Ég get ekki séð, herra forseti, að mikill misskilningur sé fólginn í þessu áliti Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga. Vegna þeirra orða hv. formanns heilbrigðisnefndar hef ég talið nauðsynlegt að fara vandlega yfir þessar umsagnir. Þeirri yfirferð er ekki lokið því að sömu sjónarmið má lesa út úr varnaðarorðum í áliti Öryrkjabandalags Íslands og Alþýðusambands Íslands. Ég vil líka vekja athygli á að Öryrkjabandalag Íslands bendir á að ekki sé gert ráð fyrir að fatlaðir og sjúkir eða aldraðir sitji við sama borð og aðrir. Það er ekki gert ráð fyrir því að fjármagn fylgi fötluðum heldur stofnunum og búsetuformi þegar Tryggingastofnun verður færð yfir til félagsmálaráðuneytisins. Vegna þessa leggur Öryrkjabandalagið til að gildistöku þessara laga verði frestað til 1. september 2008 og að málið verði vandlega undirbúið á næstu mánuðum. Það kann að vera, herra forseti, að í tillögu Öryrkjabandalags Íslands sé kominn grunnur að samkomulagi. Eins og ég nefndi áðan væri jafnvel hægt að hugsa sér að 18. gr. sem slíkri yrði frestað. Bæði Öryrkjabandalagið og Alþýðusambandið nefna að ekki sé gert ráð fyrir kostnaði við þessa nýju stofnun en Alþýðusambandið bendir einnig á að á vegum forsætisráðherra er að störfum framkvæmdanefnd sem falið hefur verið það verkefni að endurskoða frá grunni ákvæði laga, reglugerða og stjórnvaldsfyrirmæla varðandi nýtt örorkumat og eflingu endurhæfingar. Það sem kann að koma út úr þeirri nefnd mun kalla á frekari uppstokkun verkefna á milli þeirra tveggja ráðuneyta sem við erum að tala um, félagsmálaráðuneytis og heilbrigðisráðuneytis. Í áliti Sambands íslenskra sveitarfélaga er lögð áhersla á að það eru ekki aðeins félagsmálaráðuneyti og heilbrigðisráðuneyti sem fara með yfirstjórn og fjármögnun þjónustu við aldraða heldur eru sveitarfélögin mjög stór þátttakandi á því sviði. Samband íslenskra sveitarfélaga bendir á að það sé mikilvægt að allir aðilar sem koma að skatta- og velferðarmálum starfi saman að því að tryggja að skatta- og þjónustukerfin virki vel saman. Sambandið leggur til að ráðuneytið beiti sér fyrir stofnun samráðsvettvangs um þessi mál, þ.e. um skatta- og velferðarmálin, og lýsir sig reiðubúið til þess að taka þátt í því starfi. Sambandið er í meginatriðum sammála, og það er rétt að það komi fram, þeim áherslum sem koma fram í frumvarpinu þess efnis að þjónusta við aldraða sé að stærstum hluta velferðarmál en ekki heilbrigðismál og mun ég kannski aðeins koma að þeim þætti og kostnaðinum við hann hér síðar. Samband íslenskra sveitarfélaga telur að að líkindum muni sá aðskilnaður verkefna á milli ráðuneyta sem hér er lagður til auðvelda yfirfærslu þjónustu við aldraða frá ríki til sveitarfélaga. Þetta er það sem sveitarfélögin hafa kallað eftir og vonandi verður nú hægt að framkvæma. Herra forseti. Það er ljóst að ef það er misskilningur hjá okkur, minni hlutanum í heilbrigðisnefnd, að það auki flækjustigið, eins og það var orðað í heilbrigðisnefnd, og að það geti orðið erfitt að leita eftir fjármunum til nýrra verkefna og bættrar þjónustu við aldraða þegar búið verður að skilja í raun á milli fjárveitingavalds og faglegs valds, þegar verið er að skilja á milli umönnunarþjónustu og heilbrigðisþjónustu eins og hér hefur verið nefnt, er ljóst að það er ekki einungis minni hlutinn sem er haldinn þessum mikla misskilningi, mjög margir aðrir aðilar og þeir sem gerst þekkja eru okkur sammála um það. Ég held að dæmið sem nefnt var fyrr í dag og Dýrleif Skjóldal tók hér upp, um föndrið, hvenær föndrið sem hinn aldraði sinnir verður að iðjuþjálfun, og hvenær fjármunirnir eigi að koma frá félagsmálaráðuneyti og hvenær þeir eigi að koma frá heilbrigðisráðuneyti, séu stóru spurningarnar sem þessir umsagnaraðilar eru að spyrja. Það á örugglega eftir að kalla á verulega erfiðleika hjá þessum stofnunum að þurfa að leita eftir samkomulagi við bæði ráðuneytin. Ég vil vekja athygli á að í umsögn Landssambands eldri borgara er bent á að mörg dæmi eru um að eitt ráðuneyti fari með yfirstjórn málaflokks þó að annað ráðuneyti sjái um einstaka þætti og það mætti kannski hafa til athugunar hér. Ég nefndi áðan úr áliti Alþýðusambands Íslands og margir hafa nefnt það hér í dag að þjónusta við aldraða sé fyrst og fremst félagsleg þjónusta. Upplýst hefur verið í umræðunni í dag, og reyndar einnig í hv. heilbrigðisnefnd, að félagsleg úrræði, félagsleg þjónusta við íbúa eða fólk sem dvelur á hjúkrunarheimilum, er um 20% af kostnaðinum við rekstur slíkra heimila, 80% af kostnaðinum er vegna hjúkrunar. Maður hlýtur að spyrja sig hvort það sé virkilega þannig að aldraðir, sem sumir hverjir borga háar fjárhæðir til að komast inn á hjúkrunarheimili og borga jafnvel með sér á þessum hjúkrunarheimilum, séu jafnsettir öðrum í landinu þegar kemur að aðgangi að ókeypis eða ódýrri heilbrigðisþjónustu. Þetta er atriði sem ég tel að verði að skoða miklum mun betur. Ég hef reynt undanfarna daga, eftir að þetta var upplýst í heilbrigðisnefnd, að fá upplýsingar um kostnað aldraðra við dvöl á hjúkrunarheimilum en það er greinilegt að það er allflókið verkefni. Mér tókst ekki að fá þær í hendur fyrir þessa umræðu en reikna með að við getum kannski skoðað það betur eftir áramótin. Það er mjög erfitt þegar komið er inn í sjúkrarúmið og inn á þessi hjúkrunarheimili, rétt eins og þegar menn eru komnir ofan í baðkarið, að gera sér grein fyrir því hvaða vatn kom úr heita krananum og hvað kom úr hinum kalda. Þetta verður að vera samþætt þjónusta á einni hendi og það á ekki að þurfa að slá af faglegum kröfum þó að svo sé. Ég legg áherslu á það að lokum, herra forseti, að við leggjum sannarlega til hér að þessu máli verði vísað frá með rökstuddri dagskrá og er það í samræmi við álit minni hluta allsherjarnefndar hvað varðar bandorminn sem slíkan. Ég hef hins vegar nefnt það sem millilendingu, og það kann vel að vera að við 3. umr. geti myndast samstaða um slíkt, að 18. gr. verði frestað eða gildistöku laganna til 1. september eða þangað til nýtt frumvarp um nýja öldrunarstofnun verður lagt fyrir þingið.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður og formaður heilbrigðis- og tryggingamálanefndar, Ásta Möller, fór yfir þann misskilning sem kom fram í minnihlutaáliti um þetta frumvarp, hvar ábyrgðin liggur á hjúkrunarþættinum í þessu frumvarpi og þar með talið hjúkrunarrýmum, og ég sé enga ástæðu til að fara meira yfir það nema til þess sé sérstaklega ætlast, en það liggur alveg skýrt fyrir og kemur fram bæði í lagafrumvarpinu og í skýringum við það. Varðandi spurningarnar sem beint var til mín um 18. gr., hvenær á að skipa stjórn og ráða forstjóra o.s.frv., er rétt að hafa í huga að gert er ráð fyrir að ný stofnun taki til starfa í síðasta lagi 1. september á næsta ári og því þarf að flytja lagafrumvarp, ekki bara um þessa stofnun heldur líka um þá stofnun sem byggð verður á grunni Tryggingastofnunar og snýr að félags- og tryggingamálaráðuneytinu. Það liggur fyrir að þetta á við um báðar stofnanirnar. Þess vegna er æskilegt að ný stofnun eða forstjóri og stjórn taki til starfa sem fyrst og komi að þeim undirbúningi. Ég verð að viðurkenna að þetta rekst svolítið hvað á annars horn þar sem alla jafna er verið að tala um, og hefur ríkisvaldið eða framkvæmdarvaldið verið gagnrýnt fyrir það, að ekki sé vandað nóg til undirbúnings og ekki tekinn nógu góður tími í hann. Í þessu tilviki eru menn svo sannarlega að taka góðan tíma í grunninn að þessari stofnun, enda skiptir það miklu máli. Þó svo að fyrirmyndirnar liggi fyrir og þetta sé vel þekkt annars staðar þá skiptir máli að 

Herra forseti. Þá hefur það verið upplýst hér að meiningin er að skipa fimm manna stjórn og auglýsa eftir forstjóra og ráða hann til fimm ára áður en lagt verður fram frumvarp um innviði þessarar stofnunar sem fyrirhugað er að setja á laggirnar og áður en Alþingi hefur fengið að fjalla um hvernig þessi stofnun á að starfa og um hvað hún á nákvæmlega að fjalla. Ég verð að segja, herra forseti, að ég átti í rauninni ekki von á að þetta yrði svarið. Það þarf ekki að kosta óvandaðan undirbúning að byrja ekki á því að ráða stjórn og forstjóra áður en búið er að koma stofnuninni á fót með lögum. Menn ráða einfaldlega ráðgjafa eða kaupa sér þjónustu og nýta til þess þá starfsmenn sem fyrir eru í báðum ráðuneytum og í Tryggingastofnun ríkisins. Ég sé þess vegna ekki að nauðsyn þess að vanda málið vel eða undirbúning þess kalli á gildistöku 18. gr. og heldur ekki að byrja þurfi á því að ráða forstjóra og stjórn áður en frumvarp um starfsemi stofnunarinnar er fætt.

Virðulegi forseti. Það er ekki eins og menn séu að koma á fót stofnun sem enginn veit hvað á að gera. Það kemur fram í lagatextanum hvað hún á að gera og það kemur fram í stjórnarsáttmálanum líka hvaða leið menn vilja fara í þessu, þannig að það er algjörlega skýrt. Ef menn lesa 18. gr. kemur skýrt fram hvað þessi stofnun á að gera. Ég verð að viðurkenna að ég átta mig ekki á þessum málflutningi. Það getur vel verið að menn takist á þegar fram kemur lagafrumvarp um þessa stofnun eða hina stofnunina og menn séu ekki sammála um einstaka þætti. Það er bara allt í lagi. Kannski eru menn algjörlega ósammála því að stofna þessa stofnun. Það er líka allt í lagi. En það er ekki rétt að halda því fram að menn viti ekki hvað verið er að fara út í, því að það liggur fyrir og kom fram þegar sá sem hér stendur flutti málið, það hefur komið fram í ræðum hv. formanns heilbrigðisnefndar, Ástu Möller, og hefur komið fram hvað eftir annað. Það er ekki neitt leyndarmál og kemur hér fram í textanum. Hins vegar er alveg ljóst, og nú geta menn gagnrýnt það og sagt að það eigi að gera þetta einhvern veginn allt öðruvísi, kaupa ráðgjafa eins og það sé eitthvert markmið í sjálfu sér hve margir muni koma að undirbúningi, menn geta gagnrýnt ýmislegt en það liggur alveg hreint og klárt fyrir að menn vilja vanda til undirbúningsins. Hann er reyndar hafinn á vettvangi ráðuneytisins en menn vilja vanda eins vel til verka og mögulegt er og ég mundi nú ætla að þingmenn fögnuðu því.

Virðulegi forseti. Í þeirri umræðu sem hefur farið fram í dag hefur okkur verið tíðrætt um hver fari með yfirstjórn á heilbrigðisþætti öldrunarstofnana. Eins og kom fram í framsöguræðu minni um nefndarálit meiri hluta heilbrigðisnefndar þá benti ég á það sem segir í nefndaráliti minni hluta heilbrigðisnefndar um þann þátt, en þar segir: „Minni hlutinn hvetur því til endurskoðunar á þeim hugmyndum sem fram koma í frumvarpi þessu um að færa faglega yfirstjórn og fjármögnun hjúkrunarheimila frá heilbrigðisráðuneyti til félags- og tryggingamálaráðuneytis.“ Nú kom fram í ræðu hv. þingmanns rétt áðan að með þessu hefði minni hlutinn eingöngu - eins og ég skrifaði niður eftir hv. þingmanni - verið að vísa til þeirra umsagna sem komu fram og lýstu þessum áhyggjum. Þess vegna þykir mér forvitnilegt að vita í framhaldi af því hver sé skoðun þingmannsins á þessu. Er það skoðun hv. þingmanns að í frumvarpinu felist að verið sé að færa faglega yfirstjórn og fjármögnun hjúkrunarheimila frá heilbrigðisráðuneyti til félags- og tryggingamálaráðuneytisins? Er þetta kannski bara misskilningur minn eða hvernig er þessu varið?

Herra forseti. Það kann vel að vera að ég hafi notað orðið „eingöngu“, að álit okkar væri eingöngu birt á þeim umsögnum sem fyrir nefndinni lágu. Er það þá ónákvæmni af minni hálfu og biðst ég velvirðingar á því. Mín skoðun á þessu er sú að taka beri tillit til og hlusta á varnaðarorð þeirra sem gerst þekkja til og það eru þeir aðilar sem hafa gefið hv. heilbrigðisnefnd umsagnir um þennan þátt og bent á að með því að láta öldrunarstofnanir heyra til félagsmálaráðuneytisins en hafa síðan faglega yfirstjórn einhvers staðar annars staðar muni skapast togstreita um fjármuni. Þetta litla dæmi sem hér var nefnt í dag um föndrið, hvenær það breytist frá því að vera tómstundir yfir í það að vera iðjuþjálfun og hvenær það hættir að vera félagslegt úrræði og verður heilbrigðismál með því að vera þjálfun segir í rauninni allt sem segja þarf. Mín skoðun er sú að það sé verið að stefna starfsemi þessara stofnana í nokkra tvísýnu með þessari tvískiptingu og það er það sem þeir aðilar sem ég hef sagt frá á undanförnum mínútum hafa varað við, að draga skil milli umönnunarþjónustu og heilbrigðisþjónustu. Menn hafa aðallega kvartað undan því að þjónusta við aldraða væri ekki öll á einni hendi. Það er þetta sem ég var að nefna hér áðan með heita vatnið og kalda, þegar maður er kominn ofan í baðið skiptir í rauninni ekki máli hvaðan vatnið kemur. Það er hitastigið sem þarf að vera rétt.

Virðulegi forseti. Ég skil alveg þessar hugleiðingar en ég var ekki að spyrja um það. Ég var að spyrja hvernig hv. þingmaður læsi frumvarpið. Les hún það úr því að fagleg yfirstjórn á fjármögnun hjúkrunarheimila verði á höndum félagsmálaráðuneytisins eða á höndum heilbrigðisráðuneytisins? Þetta er mjög einföld spurning. Ég leita staðfestingar á því sem hv. þingmaður vék að, að hún væri eingöngu að vísa til þeirra umsagna sem kæmu frá þessum aðilum sem ég tel að hafi misskilið þetta. Hver er skoðun hennar á því? Er það skoðun hv. þingmanns að yfirstjórn fjármögnunar hjúkrunarheimila verði á höndum félagsmálaráðuneytisins? Eða heilbrigðisráðuneytisins? Þetta er einföld spurning. Ef hún lítur svo á að þetta sé á höndum félagsmálaráðuneytisins, hvernig skilur hún þá 19. gr. frumvarpsins? Þar er breyting á 2. gr. laga um málefni aldraðra þar sem segir um öldrunarmál: „Þau mál sem varða aldraða og eru undir yfirstjórn heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra. Til þeirra teljast þeir þjónustuþættir sem aldraðir eiga rétt á samkvæmt lögum þessum …“ Hvernig skilur hún þá 20. gr. frumvarpsins þar sem segir, með leyfi forseta: „Heilbrigðisráðherra fer með yfirstjórn heilbrigðisþjónustu við aldraða.“? Er þetta ekki bara nokkuð skýrt? Getur ekki hv. þingmaður viðurkennt að þetta hafi verið misskilningur hjá henni? Ég get líka tekið mark á því sem hún sagði að þarna hefði hún eingöngu vísað í umsagnir annarra, þ.e. þeirra sem komu á fund nefndarinnar. Það er allt í lagi en þá þarf það líka að koma fram í nefndarálitinu. Ég er mjög rugluð yfir því. Er þetta álit minni hluta nefndarinnar eða er þetta álit þeirra sem komu á fund nefndarinnar? Hvernig víkur þessu við?

Herra forseti. Það er alveg ljóst að nefndarálitið lýsir afstöðu minni hluta nefndarmanna í hv. heilbrigðisnefnd. Þar kemur skýrt fram sú afstaða að minni hlutinn telji hætt við því að slegið verði af faglegum kröfum um læknis- og hjúkrunarþjónustu á öldrunarstofnunum gangi ákvæði 20. gr. frumvarpsins eftir. Það stendur þarna alveg skýrum stöfum. Og hver er ástæðan? Ég get ekki eytt þessum misskilningi hv. formanns heilbrigðisnefndar með frekari svörum. Ég er búin að lýsa því, hv. þingmaður, að þau skil hvenær öldrun hættir að vera öldrun og verður sjúkdómur er hægt að teygja ef menn vilja. Það getur valdið togstreitu í fjárveitingum. Þegar hjúkrunarheimilin eiga að heyra undir eitt ráðuneyti og kostnaður og yfirstjórn heilbrigðisþjónustunnar á síðan að vera á hendi annars ráðuneytisins mun það kalla á togstreitu og auka flækjustigið eins og það var kallað í nefndinni. Okkur þótti reyndar, sumum nefndarmönnum, sérkennilegt að það þyrfti að taka sérstaklega fram í lagatexta að heilbrigðisráðherra færi með yfirstjórn heilbrigðisþjónustu við aldraða. Af hverju ekki örvhenta eða í grænum skóm? Heilbrigðisráðherra á að fara með yfirstjórn heilbrigðisþjónustu í landinu, er það ekki?