Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hv. þm. Barð. talaði hér nokkur orð viðkomandi þessari till. okkar hv. þm. Borgf. Ég verð að segja, að ég varð hálfundrandi á meginatriðunum í ræðu hans. Hv. þm. Barð. lét sem hann væri að svara minni ræðu, en hann talaði um allt annað en ég gerði hér, þegar ég fylgdi þessari till. úr hlaði. Tileinkaði hann mér þær hugmyndir og hugsanir viðvíkjandi þessu máli, sem ég hef aldrei látið í ljós. Hvað sem mínu hugarfari kynni að líða í þessu efni, þá er það áreiðanlega ekki á færi hv. þm. Barð., með allri virðingu fyrir honum, að lesa þær hugsanir, sem í hug mínum kynnu að búa, ef ég hef ekki látið þær í ljós. - Mér þótti þetta leiðinlegt, en ég vil virða það á betri veg fyrir honum, þannig að honum hafi aðeins misheyrzt. Þykir mér honum þá hafa misheyrzt hrapallega. Það, sem hann sagði, að ég hefði haldið fram viðkomandi öðrum atvinnuvegum en landbúnaði, er náttúrlega fjarri öllum sanni. Að því litla leyti, sem ég vék að þeim málum, þóttist ég tala hlutlægt og algerlega áreitnislaust. Þvert á móti, og ekki sízt hvað sjávarútveg snertir, þá tók ég það skýrt fram, að það bæri að meta og vega, hvers virði sá atvinnuvegur hefði verið þjóðinni. Að skipakosti okkar vék ég ekki einu einasta orði. Því síður hefur mér dottið í hug, hvað þá heldur látið orð falla um það, að það ætti að selja skipastólinn úr landi. Þó að við hv. þm. Barð. kunnum að hafa eitthvað mismunandi skoðanir á ýmsum málum, ættum við ekki að vera að blanda því inn í jafnmikilsvert mál og þetta, og því síður að blanda því hér inn í, hvaða hugarfari og hugsunum við kunnum yfir að búa. En skoðanir okkar eru ekki ólíkar um þetta mál, því að hv. þm. Barð. játaði, að hann vildi láta styðja landbúnaðinn, svo að hér ættu þykkjur okkar að fara saman. Ég ætlaði að tala mjög stutt og vil því ekki fara mörgum orðum um þetta. Ég met hv. þm. Barð. mikils, og þykir mér þess vegna leiðinlegt, að nokkuð af þessu tagi skyldi koma fram hjá honum. Mér þykir það enn þá leiðinlegra, að þetta skyldi henda mann, sem ég sé að býr yfir orku og dugnaði, og þá einkum þegar það snertir viðfangsefni, sem hann þarf að sinna. Hv. þm. fannst það sýna skort á ábyrgðartilfinningu, að við skyldum bera fram þessa þáltill., þar sem við værum stjórnarstuðningsmenn. Ég hygg, að hv. þm. sjái, ef hann les till., að það er ekki ætlazt til þess, að stjórnin geri annað en að athuga og undirbúa málið, eftir því sem því verður við komið, og áætli landbúnaðinum þennan hluta af fé sjóðsins. Hv. þm. Barð. kann að líta öðrum augum á þetta atriði, og kom það raunar fram í ræðu hans, og er honum auðvitað frjálst að hafa sínar skoðanir á þessu. Það er einmitt hæstv. ríkisstj., sem hefur valdið í þessum efnum. Þessi till. okkar ætti því ekki að bera vott um neitt ábyrgðarleysi hjá okkur gagnvart hæstv. ríkisstjórn. Í þeim ummælum mínum, sem hv. þm. Barð. fannst eitthvað vera sneitt að sjávarútveginum, vék ég að því, að það liti út fyrir, að nokkur þurrð væri að verða á fiskimiðum landsins. Væri óvarlegt af þjóðinni að treysta um of á þau í framtíðinni, því að óvíst væri, að þau yrðu nægilegt bjargræði fyrir þjóðina. Þess vegna teldi ég hyggilegra að skipta fólkinu meira niður á atvinnuvegina en láta alla hafa sitt lífsframfæri af sjávarútveginum. - Ég vék að því síðar í ræðu minni, að nú þegar væri ekki hægt að segja neitt um það, hve mikill bjargvættur iðnaðurinn ætti eftir að verða þjóðinni, þannig að hann yrði til útflutnings og gjaldeyrisöflunar. Taldi ég, að það kynni að vera óvarlegt að treysta því um of, að þjóðin gæti byggt afkomu sína á sjávarútvegi og iðnaði. Þetta mátti lesa út úr ræðu minni. Taldi ég enn fremur, að þess vegna væri heppilegast og æskilegast að tryggja landbúnaðinn sem bezt og fólkið ynni að honum. Væri það þjóðinni hollast í bráð og lengd. Mér var það fullljóst, að það eru ekki fyrst og fremst íslenzku fiskiskipin, sem hafa eyðilagt fiskimiðin við strendur Íslands, heldur miklu fremur hinn mikli fjöldi erlendra fiskiskipa, sem hér stundar veiðar. En þetta minntist ég að vísu ekki á. Og ekki datt mér í hug að leggja stein í götu sjávarútvegsins viðkomandi þeim tækjum, sem hann hefur nú fengið. Hygg ég, að ég sé ekki einn um þessa skoðun á fiskimiðunum og öryggi manna um atvinnu við sjávarútveg þá um leið. - Vil ég í þessu sambandi vitna til ummæla hæstv. atvmrh., sem hann viðhafði hér fyrir nokkru, þá er rætt var um lántökur handa Búnaðarbankanum, sem gengju í þarfir landbúnaðarins. Þá sagði hæstv. atvmrh., að brýna nauðsyn bæri til þess að auka landbúnaðinn og auka alla starfsemi í sambandi við hann, þar sem tekið væri að hrikta í öðrum stoðum íslenzks atvinnulífs. Þessi ummæli eru birt í Morgunblaðinu 19. okt. þessa árs. Og ég sá í Alþýðublaðinu í gær ályktun útvegsmanna um þessi mál. Ég ætla, að það sé á fiskimiðunum í grennd við Faxaflóa, sem þeir telja, að aflinn hafi nú þrjú ár í röð minnkað um 20% frá ári til árs. Held ég, að það sé rétt skilið hjá mér, að það beri ekki að skilja svo, að aflinn hafi minnkað um 60% alls, heldur séu það 20%, þegar miðað er við aflann frá ári til árs. Þá ætti aflinn nú, eftir þessi 3 ár, að vera um 51% af því, sem áður var. Einmitt þetta er alvarlegt mál og verulegt áhyggjuefni. Þó kann að vera, og það verðum við að vona, að þetta sé aðeins stundarfyrirbrigði og lagist eitthvað aftur. En allur er varinn góður, og tel ég því heppilegast, að við sinnum höfuðatvinnuvegi þjóðarinnar, sem hefur verið landbúnaður. Ef aðrar atvinnugreinar bregðast og okkur ber upp á sker, er landbúnaðurinn þess megnugur að taka við fólkinu og sjá því farborða. Enn fremur finnst mér vera ástæða til þess, að þetta sé gert, þar sem það hefur komið í ljós á nokkrum útgerðarstöðum í landinu, að afkoma fólksins þar er ákaflega erfið. Stafar þetta af því, hve fiskveiðar eru lítilfjörlegar á þeim fiskimiðum, sem fólkið á þessum stöðum hefur áður byggt afkomu sína á og hafa verið bjargræði fyrir það og oft tryggt því góða afkomu. Það, sem hv. þm. Barð. lét í ljós viðvíkjandi sjávarútveginum og annað þess konar, ætla ég alls ekki að gera að umræðuefni. Sé ég ekki neina ástæðu til þess, að við förum að deila um þetta. Hv. þm. Barð. vék einnig að iðnaðinum. Kunni ég ekki við það, en mér skildist af orðum hv. þm., að hann vildi gefa til kynna, að ég hefði sýnt iðnaðinum óvild. Vildi hann meira að segja telja, að Framsfl. hefði sýnt iðnaðinum fullan fjandskap. Ég ætla, að hv. þm. Barð. hafi sagt þarna meira en hann meinti. Ég álít, að við höfum annað þarfara að vinna en að fara út í uppgjör um slíka hluti, en ég efast um, að hægt sé að gera upp á milli flokkanna hlutdrægnislaust í þessu efni. Ég er ekki viss um, að málefnum iðnaðarins, og meira að segja málefnum, sem iðnaðurinn í landinu byggist á, hafi verið meira sinnt af hálfu annarra flokka en af hálfu Framsfl. Ég minnist þess, að þegar við áttum við ákaflega mikla gjaldeyriserfiðleika að stríða og höfðum litlu úr að spila, þá voru þessi mál í höndum Framsfl.-ráðherra. Ég ætla að það hafi verið fundið að því við hann, hve mikið hann lagði fram af hinum litlu fjármunum ríkisins til kaupa á vélum til iðnaðarins. Hygg ég, að þetta hafi hann gert hyggilega, þar sem hann greiddi með þessu fyrir þeirri atvinnugrein. - Þess vegna kann ég ekki við það, að vanþakkað sé það, sem vel er gert. Hvað snertir þessi málefni nú, þá held ég, að við hv. þm. Barð. stöndum nú hlið við hlið. Nú er verið að lyfta þeim Grettistökum, sem menn hafa sjálfsagt ekki látið sig dreyma um nú til skamms tíma og ég hygg að muni styðja verulega að iðnaðinum í landinu, en það eru rafmagnsveiturnar við Sogið og Laxá, áburðarverksmiðjan og sementsverksmiðjan, sem er í uppsiglingu. Þetta held ég, að flokkarnir standi saman um og muni ágreiningslaust reyna að koma giftusamlega í höfn. Þetta eru framkvæmdir, sem eru einstakar í okkar sögu, og vil ég því ekki, að við séum með ónot hver í annars garð út af þessum málum. Ég vildi heldur, að við gætum í fullri vinsemd rætt um það, sem við erum sammála um.



Herra forseti. Þar sem mér er kunnugt um, að forseti vill koma þessu máli fljótt til nefndar og hv. flm. vill það líka, skal ég verða við þeirri ósk, og mun ég því ekki eyða miklum tíma við þessar umr. Ætla ég að geyma að ræða þetta, þar til við síðari umr. málsins.



Herra forseti. Mig langar til þess að fá upplýsingar viðkomandi þessari þáltill. og raunverulegu gildi hennar. Þessi þáltill. er um að skora á hæstv. ríkisstj., að hún geri vissar ráðstafanir varðandi ráðstöfun á mótvirðissjóði, þegar Marshallaðstoðinni er lokið. - Það er tvennt, sem ég vildi spyrja um og hvað hv. flm. hugsi sér í sambandi við það. Í fyrsta lagi: Hvaða bindandi gildi mundi þessi þáltill. hafa, ef hún væri samþ. hér á Alþ.? Samkv. l. nr. 47 frá 25. maí 1949 segir í 3. gr., með leyfi forseta: „Jafnvirði framlags án endurgjalds í íslenzkum gjaldeyri, að frádregnum 5%, má ekki ráðstafa nema með samþykki Alþingis.“ Nú hefur það verið vani hingað til, að ráðstafanir úr mótvirðissjóði hafa eingöngu verið gerðar samkvæmt lögum, þ. e., að til þess að ráðstafa einhverju úr mótvirðissjóði hefur þurft lagalegt samþykki Alþ., samþykki Alþingis með lögum. Þannig var á síðasta þingi ráðstafað fé úr mótvirðissjóði viðkomandi framlagi til Sogs- og Laxárvirkjananna og áburðarverksmiðjunnar og viðkomandi því, sem átti að nota til að borga skuld ríkissjóðs við Landsbankann. - Ég þykist muna það rétt, að þetta var allt gert með lögum. - Nú liggur hér fyrir þáltill. um að skora á hæstv. ríkisstj. að ráðstafa fé úr þessum sjóði. Það væri hægt að skilja þessa till. á þann veg, að hér væri verið að skora á hæstv. ríkisstj. að gera þann vissa undirbúning, sem vafalaust er gerður af hálfu ríkisstj. í hvert sinn, sem einhverju fé er ráðstafað úr mótvirðissjóði, - sem sé að hún reyni að semja við viðkomandi stofnanir erlendis um, að slíkt fáist í gegn og það verði samþykkt hjá efnahagsstofnuninni, þannig að ekki verði nein vandræði, eftir að Alþ. hefur samþ. l. um, að þetta verði notað eins og lög mæla fyrir. Það mætti vel skilja þáltill. á þá leið, að hæstv. ríkisstj. ætli einmitt að gera slíkan undirbúning og athuganir. Fyrir mitt leyti vil ég aðeins ganga úr skugga um, að hv. flm. skoði ekki þessa ályktun sem neina fyrir fram samþykkt Alþ., heldur gangi þeir út frá því, að það þurfi lagasamþykkt á eftir. Slík lagasamþykkt yrði þá eitthvað meira en orðin tám. Það gæti kannske dregizt fram yfir næstu kosningar að gera slíkar ráðstafanir og næsta Alþ. væri ekki bundið af yfirlýsingum í ályktunarformi frá fyrra þingi. Það þarf að setja lög, til þess að hægt sé að ráðstafa þessu. Ef þetta er nú rétt skilið hjá mér, að þessi þáltill. sé aðeins ósk og hafi ekkert bindandi gildi samkv. l. frá 25. maí 1949, þá er auðvitað rétt, a. m. k. fyrir hv. flm. og þá, sem þessu eru samþykkir, að athuga annað atriði í þessu sambandi. Í till. segir, að æskilegt sé, að Alþ. láti þegar í ljós vilja sinn varðandi þetta mál, svo að ekki verði gerðar aðrar ráðstafanir, sem kæmu í bága við það, sem í till. felst. M. ö. o., allar þær ráðstafanir, sem gerðar yrðu með samþykkt laga frá Alþ. um ráðstöfun á fé úr mótvirðissjóði, gilda jafnóðum og slík lög eru samþ. Þannig hefðu slík lög auðvitað gildi, áður en þessi þáltill. fengi lagagildi, þrátt fyrir þessa þál. Sem sé yrði e. t. v. búið að ráðstafa öllum mótvirðissjóði með lögum frá Alþ. þrátt fyrir þessa þál. og þó að till. þessi yrði samþykkt. Ég hef ekki hlustað á allar umr., og má vel vera, að þetta hafi komið fram í þeim, hver skilningur hv. flm. er á þessu atriði. En ef svo er ekki, finnst mér rétt, að þetta komi þegar greinilega fram, áður en málið fer til hv. fjvn. Það þarf að vera alveg skýrt, að hér sé ekki verið að breyta allt í einu um form á því, sem lagafyrirmæli eru um, né reiknað með því sem alveg fastri ráðstöfun, þó að þessi þáltill. yrði samþ. Ég held það sé óhjákvæmilegt, að upplýstur sé algerlega skilningur á þessu atriði, því að það er gefið, ef flm. hafa hugsað þetta þannig, að með þessari samþykkt sé settur fastur helmingurinn af mótvirðissjóði, að gera má ráð fyrir, að þeir vildu þá heldur fara þá leið, að sett yrðu lög viðvíkjandi því. Með þessu móti tek ég ekki neina afstöðu gagnvart þessari till., en geng út frá því, að við umr. um ráðstöfun á fé mótvirðissjóðs komi fram allmargar uppástungur, sem rétt sé að athuga mjög rækilega, áður en ákvörðun er tekin. Ég vildi þá út af því, sem hv. 1. þm. Árn. (JörB) sagði, vara við einu, sem ég held sé misskilningur hjá honum, þar sem hann talaði um, að lánsfjárþörf landbúnaðarins væri svo sérstaklega mikil vegna þess, að ef t. d. íslenzkir bankar fengjust ekki til þess að lána sjávarútveginum, væri heppilegt að veita leyfi til að taka lán erlendis til þess á þann hátt að skapa vinnu hér innanlands. - Ég vil aðeins benda á, að þrátt fyrir þá erfiðleika, sem útlendir togarar valda landi okkar með rányrkju sinni, er engin ástæða til að láta koma upp víl um það, að sjávarútvegurinn geti ekki staðið undir þeim mannfjölda, sem vinnur við hann nú. Hitt er svo annað mál, hvernig eigi að mæta fjölguninni í landinu á næstu árum hvað þetta snertir. Ég hef áður látið í ljós, að í sambandi við ráðstöfun mótvirðissjóðs, þegar þar að kæmi, mætti taka til athugunar, hvort við gætum ekki ráðizt í meiri stóriðju í krafti fossa okkar, beinlínis miðað við útflutning, en við höfum gert, þar eð hið gífurlega afl, sem við eigum í fossum okkar, er stærsta auðlindin, sem ónotuð er. Ég held þess vegna, að þegar að því kemur að ráðstafa fé mótvirðissjóðs, beri að hafa það mjög í huga, hvort ekki eigi að ráðast í miklu stærri virkjanir en gert hefur verið fram að þessu. Þess ber að gæta, að Sogsvirkjunin núna er minna fyrirtæki en Sogsvirkjunin var 1936, miðað við okkar getu. Það er engin ástæða til að básúna sem einhver ósköp, að lagt hefur verið út í þessa Sogsvirkjun núna, áður unnu við hana um 200 verkamenn, en núna eru þeir líklega á annað hundrað, því að við höfum núna svo miklu stærri tæki til þess að vinna með, svo að það yrði fjárhagslegur ávinningur að því, beinlínis hvað vinnuaflið snertir, að hafa fyrirtækin miklu stærri. Ef við því viljum skapa því fólki, sem bætist við í landinu á næstu áratugum, jafnmikla og jafngóða möguleika og þessu fólki, sem nú lifir á landbúnaði og sjávarútvegi, eigum við að stíla upp á stóriðju, eins og t. d. í sambandi við Þjórsá, og það er mál, sem ég álít, að við eigum að ræða mjög ýtarlega í sambandi við endanlega ráðstöfun mótvirðissjóðs. Ég álít, að slík stóriðja gæti verið meiri gjaldeyrisöflun en sjávarútvegurinn er nú eða hefur verið á sínum beztu árum, og samt án þess að draga nokkurt afl frá landbúnaðinum og sjávarútveginum. Ég ætla hins vegar ekki að fara neitt frekar út í þetta nú, en fannst aðeins rétt, úr því að hv. 2. flm. þessa máls kom inn á þetta, að láta þessar aths. í ljós, áður en málið fer til fjvn. En viðvíkjandi því, sem ég minntist á í upphafi máls míns, hvað flm. álita um gildi þessarar samþykktar, þætti mér ákaflega vænt um að fá að heyra skoðun þeirra á því, því að raunverulega er ekki hægt að taka afstöðu til málsins, fyrr en það hefur komið fram.



Það eru aðeins nokkur orð út af ræðu hv. 2. þm. Reykv., um það, hvaða skilning við flm. legðum í þessa till. eins og hún er flutt hér á Alþ. og við leggjum til að fá hana afgreidda. - Við leggjum þann skilning í þessa till., að hún sé viljayfirlýsing Alþ. um þetta efni og það sterk viljayfirlýsing Alþ. í þessu efni, - að þegar farið verður að ákveða með l., eins og sjálfsagt verður gert. ráðstöfun mótvirðissjóðs, þá verði ekki með þeirri ráðstöfun gengið í berhögg við þessa viljayfirlýsingu. Þetta er sá skilningur, sem við leggjum í till. Ég gerði grein fyrir því í gær, hvaða þýðingu við álitum, að þetta hefði í sambandi við þau straumhvörf, sem orðið hafa með þjóð okkar, þ. e., að unga fólkið, sem áður stefndi úr sveitinni til sjávarins, hefur nú breytt um stefnu og stefnir nú frá sjónum upp til sveitanna. Þess vegna gæti yfirlýsing í þessa átt haft verulega þýðingu í því skyni að ýta undir þennan straum, sem við teljum að sé heppilegur og æskilegur og hafi þjóðhagslega þýðingu fyrir okkur. Ég vil svo aftur láta það koma hér fram, að ég er mjög á andstæðri skoðun við það, sem fram kom hjá hv. 2. þm. Reykv., að það væri ekki starfsgrundvöllur fyrir öllu fleira fólk í sveitum þessa lands en nú er. Þetta er reginmisskilningur, sem ástæða er til að vekja athygli á, úr því að hann kemur hér fram. Landið er að mjög miklu leyti ónumið, - ég gerði nokkra grein fyrir því í gær, ég veit ekki, hvort hv. þm. hefur hlustað á það, - landið er ekki nema að örlitlu leyti numið, og við það að nema það land, sem enn er ónumið, skapast starfsgrundvöllur, ekki aðeins fyrir alla þá íbúa, sem byggja þetta land, heldur fyrir miklu fleira fólk. Vil ég í þessu sambandi benda á það, að einmitt hin nýja tækni í ræktun og búskap stefnir að því að byggja búpeningsframleiðsluna miklu meira en nú er á ræktuðu landi. Í stað þess, að nú er ræktunin aðeins notuð til vetrarfóðurs fyrir búpeninginn, þá verður það svo í framtíðinni, að búpeningnum verður einnig að sumarlagi beitt á rækta land. Við eigum mikil og góð heiðalönd, sem að sjálfsögðu ber að nota til hlítar til sumar beitar, en þar, sem þau skilyrði eru ekki fyrir hendi, kemur beit á ræktuðu landi í stað þess að láta gripina og féð ganga á lélegu beitilandi og í örtröð eins og víða á sér nú stað. Framtíðin ber það áreiðanlega í skauti sínu, að mikill hluti búpeningsins verður mikinn part af árinu í kring fóðraður á ræktuðu landi, við höfum það mikið landrými, og með þessum hætti og þessu fyrirkomulagi er hægt að skapa grundvöll undir starf og góða afkomu fyrir mikinn fjölda manna í sveitum þessa lands. Ég skal svo ekki fara fleiri orðum um þetta mál, en vil alveg sérstaklega þakka hæstv. forseta fyrir það, að hann hefur tekið þetta mál út úr mörgum till., sem bíða afgreiðslu, og tekið það fyrir á þessum fundi til þess að greiða götu þess. Og fyrir mér stendur það þannig, að það spái góðu um afgreiðslu þessarar till., og við flm. efumst ekki um, að með samþykkt hennar sé stefnt að stórum auknu öryggi í afkomuháttum landsmanna.