Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef ásamt hv. þm. Tómasi Árnasyni, Gunnlaugi Finnssyni, Pálma Jónssyni, Sigurlaugu Bjarnadóttur, Páli Péturssyni, Sverri Hermannssyni og Jóni G. Sólnes leyft mér að flytja á þskj. 22 till. til þál. um að flýta uppbyggingu þjóðvega í snjóahéruðum landsins. Þessi till. er samhljóða till. sem sömu flm. fluttu á síðasta þingi og fékk þá ekki afgreiðslu. Það er öllum ljóst, sem þekkja vegakerfi landsins, að mikið verk er óunnið við uppbyggingu vega. Þó er sjálfsagt að segja frá því, að þótt mikið sé óunnið hefur vissulega mikið verið þegar unnið, og ef tillit er tekið til fámennisins í landinu verður það að segjast eins og er, að vegir eru hér langir og raunar sumir furðugóðir, a.m.k. sumarmánuðina. Samt er það svo, að um fá af þeim verkefnum, sem ríkisvaldið hefur með höndum, er jafntíðrætt manna á meðal, a.m.k. í hinum dreifðari byggðum, og einmitt vegagerðina. Og sannast mála er það, að til daglegra nota á vegakerfi landsins hafa menn mjög misjafna aðstöðu. Þar kemur bæði til að þó nokkuð af vegakerfinu er þegar upp byggt með því sem kallað hefur verið varanlegt slitlag, og er þó kannske ekki ákaflega varanlegt, og þeir vegir, sem ekki eru með þessu slitlagi, eru mjög misjafnlega færir, hvort heldur er á vetri eða sumri. Þar er uppbyggingunni misjafnlega langt komið af ýmsum ástæðum, og veðurfar veldur miklu um að þessir vegir eru misgóðir eftir árstíðum. Við flm. þessarar till. teljum að því aðeins sé hægt að tala um að frumþörfum fólksins í landinu í vegasamgöngum sé fullnægt að vegir séu gerðir sæmilega vetrarfærir, þeir vegir a.m.k. sem verulega eru notaðir til aðflutninga og til daglegra samgangna manna á meðal. Auðvitað er það svo, að ýmsir þeir vegir, sem aðeins eru notaðir að sumrinu, hljóta að koma mjög aftarlega þegar talað er um endurbyggingu þjóðvegakerfisins. Ég ætla að leyfa mér að endurtaka hér nokkur atriði úr því máli sem ég flutti hér í fyrra - með leyfi forseta - um ástand vegakerfisins. Í yfirliti, sem Vegagerð ríkisins hefur gert um ástand vega í landinu, er þjóðbrautum og landsbrautum skipt í fjóra flokka eftir ástandi veganna. Vegagerðin kallar þetta gott ástand, nothæft ástand, ófullnægjandi og slæmt. Samtals eru þjóðbrautir og landsbrautir taldar 7838.6 km, þar af í góðu ástandi 2569.6 km, í nothæfu ástandi 1948.9 km, í ófullnægjandi ástandi 1039 km og í slæmu ástandi 2881.1 km. Athygli vekur að lengstir eru vegirnir í lélegasta flokknum, en næstlengstir í þeim besta. Lausn þess verkefnis að gera vegina góða eða nothæfa er komin vel á veg, eins og þessar tölur sýna. Auðvitað eru hinir lélegu vegir mjög misjafnlega snjóþungir. Svo sem kunnugt er eru snjóþyngslin mest um norðanvert landið, frá Vestfjörðum til Austfjarða. Snjóþungir vegarkaflar eru þó í öllum landshlutum og snjóþyngsli eru misjöfn milli landshluta eftir árum. Athyglisvert er að í þeim 4 kjördæmum, sem ná frá Vestfjörðum til Austfjarða, eru rúmlega 62% af þjóðbrautum og landsbrautum alls landsins, en 68.4% af þeim vegum sem taldir eru ófullnægjandi eða slæmir. Þeir vegir, sem í þessa flokka koma, eru auðvitað lítt til þess gerðir að verja sig fyrir snjó. Sú staðreynd, að vegirnir eru lélegri í snjóþyngri héruðum landsins, undirstrikar því þörfina á því að beina í auknum mæli vegagerðarfé til þessara landshluta til að bæta úr brýnni þörf fyrir samgöngur og létta að verulegu leyti af þeim kostnaði, sem ríki og sveitarfélög hafa af snjómokstri í snjóavetrum, og jafna aðstöðu fólksins í landinu til þess að hafa afnot af vegakerfinu. Ég ætla að segja frá nýjum tölum, sem ég hef um kostnað við snjómokstur á undanförnum árum. Samkv. upplýsingum Vegagerðar ríkisins varð heildarkostnaður við snjómokstur eða það, sem þeir kalla vetrarviðhald, á árinu 1975 322.7 millj. Á árinu 1976 var þessi kostnaður 319.2 millj. Og það sem af er árinu 1977 er sami kostnaður 322.8 millj. Þetta eru nokkuð merkilegar tölur. Að vísu má endurtaka það sem ég sagði áðan, að kostnaðurinn er misjafn eftir árferði hvers árs, en það kemur í ljós að þessi kostnaður hefur farið heldur minnkandi undanfarin ár, og það stafar auðvitað að nokkru leyti af því, að það hafa verið byggðir upp ýmsir þeir kaflar vegakerfisins sem erfiðastir eru til vetrarsamgangna. Séu þessar tölur færðar til verðlags ársins 1977, þá kemur í ljós að kostnaðurinn 1975 var 648 millj. á þessa árs verðlagi, 1976 var þessi kostnaður 482 millj. og það sem af er þessu ári 232 millj., en enginn veit hversu mikill kostnaður fellur þarna á það sem eftir er ársins. Það er auðvitað ekki hægt að taka allt of mikið mark á þessum tölum í sambandi við það, hvort við höfum lagt í góða fjárfestingu með þeirri uppbyggingu vegakerfisins sem farið hefur fram. En það er óhætt að segja að tölurnar bendi til þess að nokkuð hafi þegar skilað sér af þeim fjármunum sem lagðir hafa verið í uppbyggingu vegakerfisins. Ég hef hér enn fremur upplýsingar frá vegagerðinni um mismunandi rekstrarkostnað bifreiða eftir því, eftir hvernig vegum bifreiðunum er ekið. Þar kemur í ljós að rekstrarkostnaður fólksbifreiðar á þúsund km samkv. verðlagi í byrjun ágúst 1977 er á þeim vegi, sem er með bundnu slitlagi, að mati Vegagerðarinnar 18775 kr. Þetta er einhvers konar meðaltal af fólksbílum. Ef þessum bíl er ekið á því sem Vegagerðin kallar góðan malarveg, þá hækkar þessi kostnaður upp í 22902 kr. á hverja 1000 km. Sé vegurinn aftur á móti það sem Vegagerðin kallar vondan malarveg, verður sambærilegur kostnaður 26633 kr. Þetta er kostnaðurinn án skatta. Sé hins vegar um það að ræða að búið sé að bæta við þeim sköttum sem hvíla á eldsneyti og bifreiðum, þá verða þessar sömu kostnaðartölur á þá lund, að kostnaður við að aka 1000 km á vegi með bundnu slitlagi er 35 214 kr. Sé vegurinn það sem kallað er góður malarvegur, verður sambærilegur kostnaður 43441 kr. Og sé malarvegurinn vondur malarvegur á máli Vegagerðarinnar, þá er þessi kostnaður 41064 kr. Þetta þýðir m.ö.o. það, að á vondum malarvegi greiðir sá, sem bílnum ekur, 24 431 kr. í skatt, en aki hann á góðum vegi, þ.e.a.s. með bundnu slitlagi, verður þessi skattur 16 439 kr. Mismunurinn er rétt um 8000 kr. sem sá greiðir meira, sem á slæma veginum ekur, heldur en hinn, sem ekur á vegi með bundnu slitlagi. Auðvitað er það svo, að sá, sem verður að aka mikinn hluta ársins í snjó og erfiðri færð, hlýtur að öðru jöfnu að koma meira í flokkinn með lakasta þjóðvegi, kostnaður hans að verða tiltölulega meiri, meiri gjöld sem hann greiðir til hins opinbera. Þessi kostnaðarmunur er auðvitað ein ástæðan til þess, að það er ákaflega mikil nauðsyn ekki einungis að byggja vegina vel upp, svo að við höfum góða malarvegi, heldur einnig að setja slitlag á þessa vegi eftir því sem efni og ástæður leyfa. Nú er það svo, að þeir, sem í snjóþyngri héruðum búa, telja það, eins og ég gat um áður, til frumþarfa að vegir séu svo uppbyggðir um sveitir og á þeim leiðum sem fólk ferðast mest og þarf að flytja sín aðföng og sínar framleiðsluvörur mest, að þessir vegir sé nokkurn veginn færir allan ársins hring. En næst á eftir þessu hlýtur að koma nauðsyn á því að sett verði bundið slitlag á vegina og þeir þannig gerðir stórum hagkvæmari fyrir bíleigendur en nú er. Ég ætla ekki að orðlengja hér miklu meira um þetta efni. Ég vil endurtaka það að við höfum unnið stórátök í vegagerð, það er fyrirhugað á næsta ári að verja verulega auknu fé til vegagerðar á landinu, og okkur hefur þokað svo áfram á þessum árum að verulega munar um. Láta mun nærri að á árinu sem leið, þ.e.a.s. árinu 1978, hafi verið byggðir upp um 200 km af þjóðvegum landsins, og þessir vegir eru auðvitað dreifðir um allt land, en verulegur hluti kemur á þau héruð sem snjóþung eru. Þetta finnst sjálfsagt ýmsum að fari fremur hægt með þessu áframhaldi. En það þokast vissulega í áttina, ekki síst þegar tekið er tillit til þess, að mjög víða eru þeir kaflar, sem erfiðastir eru til vetrarumferðar, teknir og endurbættir. Herra forseti. Ég legg til að þessu máli verði vísað til hv. fjvn. að loknum umr. nú.



Herra forseti. Þetta mál er, eins og hv. þm. Ingi Tryggvason tók fram í sinni framsögu, endurflutt hér í þinginu. Það var einnig flutt í fyrra og urðu um það nokkrar umr. Það komu fram margar athyglisverðar upplýsingar og staðreyndir í frumræðu frsm. sem ég sé ekki ástæðu til að endurtaka, en hafa verður í huga þegar þessi mál eru rædd. Það er enginn efi á því, að samgöngur á landi og samgöngumál yfirleitt eru einn af þeim málaflokkum sem eru hvað þýðingarmestir í okkar þjóðmálaumr. og þjóðmálastarfi. Það er raunar engin ástæða til að draga fjöður yfir það að á undanförnum áratugum, vildi ég segja, og árum hafa Íslendingar varið stórkostlegu fjármagni til uppbyggingar vegakerfisins í landinu, - stórkostlegu fjármagni ef miðað er við fólksfjöldann í landinu annars vegar og stærð og lögun landsins hins vegar. E.t.v. eru þetta enn þá stærri átök en hjá öðrum þjóðum ef allt er skoðað. Eigi að síður er geysilega margt eftir í þessum efnum og mjög ábótavant um að vegirnir séu í því ástandi að við verði unað til langrar frambúðar. Þessi till. er sérstaklega takmörkuð við það að flýta uppbyggingu þjóðvega í snjóahéruðum landsins, og fjallar fyrri hluti hennar um að gerð verði sérstök áætlun um að ljúka þessu verkefni á vissu árabili. Það er e.t.v. ástæða til þess nú að víkja að því, að á s.l. vetri og sérstaklega s.l. vori voru snjóalög óvenjulega mikil um a.m.k. norðaustanvert landið, geysilega mikil snjóalög langt fram á vor, og t.d. fyrri hluta maímánaðar var ástandið þannig á norðanverðum Austfjörðum, að þar voru fjallvegir tepptir líklega fram undir miðjan maímánuð sumir hverjir. Ég minnist þess, að ég var á ferðalagi yfir Fjarðarheiði, milli Héraðs og Seyðisfjarðar, fyrstu viku maímánaðar og þá voru engin tök á því að komast þar á milli öðruvísi en á snjóbílum. Þá háttaði þannig til að svokallað yfirvinnubann stóð yfir, sem allir hv. þm. muna eftir, og snjóbílaakstur lá niðri á vissum tímum, eins og t.d. á laugardögum og sunnudögum, vegna þess að menn máttu ekki vinna eftirvinnu. Þá var enginn kostur annar til þess að komast yfir Fjarðarheiði fyrri hluta maímánaðar heldur en annaðhvort að fara gangandi eða þá að fara á snjósleða. Ég valdi þann kostinn að fara á snjósleða. Það er út af fyrir sig mjög skemmtilegt ferðalag fyrir þá sem ekki hafa farið á snjósleða að gera það. En eigi að síður getur það verið erfitt og alls ekki hægt að sinna með því þeim þörfum sem samgöngurnar þurfa að sinna þegar um er að ræða t.d. þjónustu við atvinnulífið og mannflutninga og vöruflutninga. En ég minnist á þetta tilvik vegna þess að hér er um að ræða mál sem alveg sérstaklega varðar það að flýta uppbyggingu þjóðvega í snjóahéruðum landsins. Það er ekki því að neita, að það hefur orðið nokkur breyting, að því er mér finnst, í vegamálum almennt nú á allra síðustu árum. Það tíðkaðist á tímabili að gera sérstakar vegáætlanir til þess að ljúka alveg sérstökum uppbyggingarverkefnum. Fyrsta verkefnið af því tagi var vegáætlun Vestfjarða sem gerð var á áratugnum 1960–1970 og var stórátak í vegagerð á þeim tíma og ágætt mál. Síðan var gerð sérstök áætlun um vegamál á Austurlandi sem var hafin árið 1971 og er raunar enn í framkvæmd þótt henni sé senn að ljúka. Þar voru tekin fyrir ákveðin verkefni og reynt að fylgja þeim frá ári til árs, ljúka vissum áföngum, vissum köflum eftir fyrirframgerðri áætlun. Síðan var einnig gerð sérstök vegáætlun fyrir Norðurland, þar sem unnið var á svipaðan hátt, gerð áætlun um tiltekin verkefni. Ég efast ekki um að Vegagerðin sinnir þessum málum og gerir áætlanir um það, hvernig hún skili verkefnum sínum, miðað við það fjármagn sem hún fær til umráða. En eigi að síður held ég að það sé nokkur afturför í því fólgin að hverfa frá þessum vegáætlunum. Vil ég hvetja til þess, að að því máli verði hugað og frekar eflt áætlunarstarf í vegamálum heldur en hitt. Ég veit vel að það er erfitt að deila út vegafé, það er erfitt fyrir alla og seint hægt að ná fullu samkomulagi um það. Hitt er annað mál, að ég held að enginn deili um að vegafé verði betur varið með því móti að taka fyrir stór verkefni eflir fyrirframgerðri áætlun heldur en að dreifa vegafénu út skipulagslítið. Þegar af þeirri ástæðu álít ég að væri æskilegt að efla heldur áætlunarstarf í þessum málum í framhaldi af því, sem gerðist á árunum 1960–1970 og áfram á þessum áratug, heldur en að draga úr slíku starfi. Þessi þáltill. gerir ráð fyrir því, eins og ég gat um áðan, að gerð verði áætlun um kostnað við uppbyggingu þjóðvegakerfisins í hinum snjóþyngri héruðum landsins, með það fyrir augum að þjóðvegir um byggðir verði gerðir vetrarfærir á næstu 4–6 árum. Það er enginn vafi á því, að víða háttar svo til einmitt í snjóahéruðum, að þar eru vissir þröskuldar sem gera mönnum erfitt um vik þegar snjóalög eru mikil. Það er t.d. víða þannig í sveitum, að það kann að vera býsna góður akvegur um sveitina, en síðan erfiðleikar á því að komast út úr sveitinni, vegna þess að það eru vissir kaflar sem alveg sérstaklega eru þröskuldar í þessum efnum. Það mundi hafa verulega þýðingu ef þessir þröskuldar væru afnumdir með því að byggja vegina upp úr snjónum, og það mundi auðvelda mjög allar samgöngur þegar snjóalög eru mikil. Þá er þess að geta, að á seinustu árum hafa orðið býsna miklar breytingar, sérstaklega í sveitunum, að því leyti til að nú þurfa menn á vegunum að halda á hverjum einasta degi, annars vegar til þess að flytja mjólkina til vinnslustöðvanna, en mjólkurframleiðsla hefur vaxið í öllum sveitum stórum skrefum á undanförnum árum, og svo hefur komið til annað nú á allra seinustu árum, og það eru flutningar á börnum til og frá skóla. Ég veit að e er það svo, a.m.k. í mínu kjördæmi, að foreldrar hafa verulegar áhyggjur af þessum flutningum. Þeir fara fram í alla vega veðri og við alla vega skilyrði. Vegir eru í raun og veru hálfófærir oft á tíðum þó að reynt sé að brjótast eftir þeim með börnin í skóla og frá skólum, og sums staðar a.m.k. er þetta þannig að vegirnir verða stórhættulegir. Ég veit um vegarkafla t.d. á Austurlandi - og það er áreiðanlega víðar - sem eru meðfram ám, stórfljótum og verða stórhættulegir þegar snjóalög liggja á vegunum og menn þurfa með öllum mögulegum hætti að komast áfram án þess að geta forðast þær hættur sem liggja í leyni einmitt við fljótin, og það verður ekki aftur tekið ef eitthvað gerist í sambandi við slíka flutninga. Það hafa ekki orðið slys af þessu, en menn hafa miklar áhyggjur af þessum flutningum og það í vaxandi mæli. Sums staðar þarf að flytja börnin á snjósleðum o.s.frv., þannig að þörfin í þessum efnum hefur vaxið tiltölulega mjög mikið einmitt í snjóahéruðum vegna breytts mannlífs, ef svo mætti að orði kveða. Þessi þáltill. gengur ekki lengra en það, að þetta verk verði unnið á næstu 4–6 árum, eins og það er orðað í þáltill., að vegirnir verði byggðir þannig upp, að þeir verði vetrarfærir, á næstu 4–6 árum. Ég held að það verði ekki hægt að saka tillögumenn um að þeir fari með neinu offorsi í þessu efni, heldur geri ráð fyrir því og viðurkenni að það tekur nokkurn tíma og kostar að sjálfsögðu mikið fé að standa að gerð og framkvæmd áætlunar eins og hér er gert ráð fyrir. En ég bendi á það, sem ég minnti raunar á áður, að þýðingarmest er í byrjuð a.m.k. að reyna að lagfæra þá þröskulda sem ég var að minnast á og er allvíða að finna. Það hafa verið gerðar ályktanir víða um landið í þessum efnum. Ég vil leyfa mér að gera að umtalsefni ályktun sem gerð var um sveitavegi á aðalfundi Sambands sveitarfélaga á Austurlandi, en þessi ályktun er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Aðalfundur Sambands sveitarfélaga á Austurlandi 1977 vekur athygli á því, hve sveitavegirnir á Austurlandi eru víða í lélegu ástandi, þar sem þeir eru iðulega ófærir vikum og jafnvel mánuðum saman vegna snjóalaga á vetrum og aurs í vorleysingum. Fundurinn minnir hins vegar á hina miklu þýðingu, sem vel uppbyggt vegakerfi hefur fyrir öll störf og allt mannlíf í sveitum, og vill t.d. aðeins minna á síaukinn akstur vegna skólabarna og reglubundna mjólkurflutninga.“ Þetta er ályktun sem gerð var á þessum aðalfundi, Miklar umr. voru um þessi mál og umr. snerust um þau atriði sem ég hef sérstaklega drepið hér á. Ég vil í þessu sambandi lýsa yfir ánægju yfir áformum hæstv. samgrh. og ríkisstj. um að auka fjármagn til vegamála umfram vegáætlun og víkja að því, hvort ekki væri sanngjarnt og eðlilegt að nokkuð ríflegur hluti af þessu fé renni til uppbyggingar einmitt í þeim tilgangi að reyna að ryðja burt þeim þröskuldum sem verða þegar snjóalög eru sem mest í snjóahéruðunum. Ég vil taka það fram í þessu sambandi, að um leið og ég fagna því að ríkisstj. hefur ákveðið að auka fjárframlög til vegamála, þá ber ekki að skilja það á þann hátt, að mér sé ekki ljóst að það verður að koma til örugg fjáröflun í þessu skyni. Það kann að verða deilt um hana eins og oft áður. Ég vil taka það jafnframt fram, að ég er þeirrar skoðunar að fjárhagur ríkissjóðs og rekstur ríkissjóðs sé engan veginn nándar nærri nógu traustur. Það er annað og miklu meira mál. Ég held að einmitt fjárhagsafkoma ríkissjóðs sé eitt af þeim stóru atriðum sem þarf að taka til rækilegrar athugunar til þess að stuðla að heilbrigðu efnahagslífi í landinu og efnahagsstefnu. Það hefur oft verið rætt um vegamálin og ýmsa fleti þeirra mála. Ég vil á engan hátt, þó að ég sé flm. þessa máls og fylgismaður, draga úr því, hversu það er mikið nauðsynjamál að stefna að því að koma bundnu slitlagi á þjóðvegi landsins. Það er auðvitað mikið nauðsynjamál hvort tveggja; að byggja upp vegina og að koma síðan á þá bundnu slitlagi. Bílafloti landsmanna hefur aukist stórkostlega á undanförnum árum og er orðinn geysilega verðmætur. Í honum liggja milljarðar kr., og enginn vafi er á því, að vegirnir eru engan veginn í því ástandi í landinu að sómasamlegt geti talist, og fara áreiðanlega stórkostlegir fjármunir forgörðum í sliti á bílaflotanum og eyðslu í sambandi við rekstur bílaflotans vegna þess hvað vegirnir eru í slæmu ástandi. Ég er þess vegna þeirrar skoðunar að það sé gífurlegur beinn og óbeinn hagur að því að beina miklu og það geysimiklu fjármagni til vegagerðar. Það er enginn vafi á því, vegna minna slits á bifreiðum, minni eyðslu, tímasparnaðar og lægri afskrifta og vaxta vegna þess að tækin endast miklu lengur ef þau eru notuð á góðum þjóðvegum, að hagurinn af því að bæta vegina, miðað við óbeinan og beinan hagnað, skiptir milljörðum á hverju ári. Þess vegna held ég að hér sé um að ræða eitt af stærstu hagsmunamálum þjóðarinnar fjárhagslega og ástæða til að beina geysimiklu fjármagni til vegagerðar á breiðum grundvelli á næstu árum. Frummælandi kom inn á snjómoksturinn, sem hefur verið gífurlegur á undanförnum árum, á árunum 1975, 1976 og 1977, sennilega um einn milljarður kr., en þó kemur glöggt í ljós, eins og hann minntist á, að hann fer hlutfallslega minnkandi vegna þess að það er verið að byggja upp vegina og þar af leiðandi minnkar snjómoksturinn. Til viðbótar vil ég svo aðeins minna á það að lokum, að hér er auðvitað um að ræða jafnréttismál mikið jafnréttismál, sérstaklega að gera t.d. unglingunum og börnunum fært að sækja skólana. Það er jafnréttismál og þess vegna ekki óeðlilegt að það hafi vissan forgang. Þó að vegirnir séu lélegir víða annars staðar um landið þar sem snjóalög hamla ekki umferð, þá er þó hægt að komast þar á milli staða. Í því og aftur hinu, þar sem menn komast ekki um vegna snjóalaga, er auðvitað fólginn verulegur aðstöðumunur.



Herra forseti. Þessi till. á þskj. 22 er nú endurflutt á þessu þingi, fékk ekki afgreiðslu í fyrra. Ég þarf ekki að hafa langt mál um innihald hennar. Tveir af flm., framsögumaður og hv. þm. Tómas Árnason, hafa þegar drepið á mörg meginatriði sem í þessu þingmáli felast. Ekki komu á óvart hinar mjög svo fróðlegu tölur, sem hv. þm. Ingi Tryggvason upplýsti okkur um, um viðhald veganna og um rekstrarkostnað bifreiða eftir því hvort ekið er á bestu tegund vegar eða þeim lakasta. Það, sem mesta athygli vakti í sambandi við flokkun veganna, var einmitt þetta, að í lakasta flokknum skyldu vegalengdirnar vera mestar, 2800 km eða um það bil. Í þessum fjórum flokkum, sem Vegagerðin hefur flokkað vegina í eftir ástandi, þá skulum við hugleiða það, að lakasti flokkurinn, hinir slæmu vegir sem Vegagerð ríkisins kallar svo, það eru í rauninni varla vegir nema að nafninu til. Margir þeirra eru kannske 30 ára gamlir og meira, hafa haft viðhald í lágmarki og eiga það margir hverjir sammerkt að mynda á vetrum þessa örlagaríku þröskulda sem Tómas Árnason talaði um, sem skapa sama fólkinu ár eftir ár og áratug eftir áratug meiri örðugleika og tíðari örðugleika heldur en margir gera sér grein fyrir. Það hefur oft og réttilega verið talað um það, að gerð varanlegra vega þýddi mikinn sparnað. Sá sparnaður á ekki aðeins við um vegi með bundið slitlag, þó að oftast sé áhersla lögð það. Sparnaðurinn kemur engu síður fram í því, eins og hér hefur verið bent á, að snjómokstur og þær stóru fjárfúlgur, sem fara í hann árlega, fara minnkandi eftir því sem fleiri vegir eru byggðir upp úr snjó, eins og við köllum það, jafnvel þó að ekki sé komið bundið slitlag. Ég fyrir mitt leyti tel það eðlilega þróun að við vinnum að því fyrst og fremst að byggja upp vegakerfið og leggja síðan á það bandið slitlag. Með þessu vil ég þó engan veginn hafna þeirri hugmynd, að okkur beri að leggja áherslu á að koma varanlegu slitlagi á þá vegi sem fjölfarnastir eru og umferðarþunginn mestur. Hitt er svo annað mál. þegar við tölum um arðsemi vega, en arðsemi vega er, að því er ég best veit, reiknuð að miklu leyti einmitt eftir umferðarþunganum og það má til sanns vegar færa, að eftir því sem fleiri bílar fara um veginn því meira bensíni er eytt og því meira kemur inn af bensínskatti, sem að nokkru leyti kemur vegunum til góða, þó að of lítið af honum renni til Vegasjóðs. Það er líka óumdeilanlegt að rekstrarkostnaður bílanna er margfalt minnstur þegar ekið er á slitlögðum vegum. Hitt hefur að mínu mati alltaf verið nokkuð hæpið, að reikna þessa arðsemi eftir umferðarþunga yfir sumarmánuðina, en í vegalögum, 3. gr., er greinilega kveðið svo að orði, með leyfi forseta: „Stefnt skal að því að leggja bundið slitlag á þá vegarkafla, þar sem innan 10 ára má búast við 1000 bíla umferð á dag yfir sumarmánuðina.“ Að sjálfsögðu verður umferðin þarna mest yfir sumarmánuðina. Á sumrin taka Íslendingar sig upp og ferðast um landið sitt, og síst skal ég lasta það eða gera lítið úr mikilvægi þess. En vetrarmánuðirnir skipta ákaflega miklu meira máli fyrir fólk sem er búsett í snjóþyngstu héruðunum allan ársins hring. Þá eru það ekki skemmtiferðir, sem um er að ræða, heldur lífsnauðsynlegar ferðir sem ekki verður hjá komist. Hv. 4. þm. Austurl., Tómas Árnason, benti m.a. á akstur skólabarna sem þarna er stórt atriði. Og ég vil bæta þar við ekki síður heilsugæslu í þessum landshlutum. Með nýjum heilbrigðislögum hefur stefna í heilbrigðisþjónustumálum breyst að verulegu leyti. Það eru settar upp heilsugæslustöðvar með tveimur eða fleiri læknum - einum að vísu sums staðar einnig, en staðreyndin er sú, að það er orðið lengra á milli lækna en var eftir gamla kerfinu. Þetta er skiljanlegt. Það er til þess ætlast að betri og fullkomnari þjónusta sé veitt á hinum nýju heilsugæslustöðvum, og það er ekki hægt að hafa þær eins þétt og gömlu héraðslæknarnir voru hér eina tíð. Hins vegar koma þessar heilsugæslustöðvar auðvitað alls ekki að gagni nema fólkið, sem á að njóta þjónustunnar sem þar er veitt, komist þangað nokkurn veginn örugglega bæði vetur og sumur. Það er mjög veigamikið atriði, eins og hv. þm. Tómas Árnason benti á, að við erum nú á síðustu árum að breyta með ýmsum ætti okkar félagslegu uppbyggingu í landinu. Þessi félagslega uppbygging, bæði í almennum félagsmálum, skólamálum og heilbrigðismálum, byggist fyrst og fremst á að fyrir hendi séu þolanlega greiðar samgöngur. Þess vegna er ekkert um það að deila, að samgöngumálin og þá ekki hvað síst vegamálin eru sá málaflokkur sem við hljótum að beita okkur að af alefli eftir því sem fjárráð okkar leyfa. Að sjálfsögðu gerum við ekki allt í einu, en það hefur verið látið að því liggja, að á meðan aðalátakinu væri beint að orkumálunum yrðu vegamálin að bíða. Ég hygg að þeir, sem vegamálin bera hvað mest fyrir brjósti og samgöngumálin, hafi tekið þessa röksemd gilda. En röðin hlýtur að koma og er vonandi um það bil komin að samgöngumálunum. Og ég vil taka undir það, að ég fagna þeirri yfirlýsingu ríkisstj. frá s.l. vori, að vegáætlun yrði endurskoðuð og allverulega auknu fjármagni varið til vegagerðar á næsta ári. Það er ekki séð fyrir endann á því. Ég skal ekki fullyrða hvað úr því verður. Ég vona það besta, að þrátt fyrir róttækar aðhaldsaðgerðir í okkar efnahagsmálum, sem greinilega eru nauðsynlegar á næsta leiti, þurfi ekki að víkja frá þessari yfirlýsingu ríkisstj. Sannleikurinn verður sennilega sá, að verðbólgan verður búin að sjá fyrir þessum krónum sem áttu að koma aukalega, þannig að aukningin verður ekki eins mikil og kannske var ástæða til að ætla við fyrstu sýn. En ég hlýt að láta í ljós það álit mitt, að þegar um þetta tvennt er að ræða, að byggja vegina upp úr snjó og hraða sér við að koma bundnu slitlagi á vegina sem þegar eru uppbyggðir, þá geri ég að sjálfsögðu ráð fyrir að báðar þessar greinar samgöngumálanna fái nokkurn framgang, að önnur verði ekki skilyrðislaust tekin fram yfir hina. Ég vil eindregið vonast til þess að uppbygging veganna í snjóahéruðunum verði ekki látin sitja á hakanum fyrir hinu sjónarmiðinu. Hún ætti að mínu mati að sitja fyrir, því að þarna held ég að ekkert álitamál sé að nauðsynin sé mest aðkallandi.



Herra forseti. Till. sú, sem hér er til umr., er um að flýta uppbyggingu þjóðvega í snjóahéruðum landsins. Um þetta er vitanlega ekkert nema gott að segja. Gert er ráð fyrir því að gera kostnaðaráætlun um uppbyggingu þjóðvegakerfisins í hinum snjóþyngri héruðum landsins. Slík áætlun hefur að vísu verið gerð áður og hún er til, en vegna mikilla verðbreytinga er mikil þörf á að endurskoða hana og kannske færa hana eitthvað víðara út heldur en áður hefur verið gert. Það er ekki nema gott um það að segja að eiga slíka áætlun til. Hitt er svo annað mál, hvort tekst að gera alla vegi akfæra á snjóþungum vetrum að 4–6 árum liðnum. Úr því verður reynslan að skera og einnig því, hvernig tekst að afla fjár til vegagerðar í auknum mæli. Enda þótt menn kvarti um slæma vegi, þá verður þó að viðurkenna að á undanförnum árum hefur verið gert mikið í vegamálum og er undrunarvert hversu vegir eru góðir í okkar stóra landi og fámenna. En það er alveg sjálfsagt að bera fram óskir um auknar framkvæmdir, en gera sér grein fyrir því, hvernig að þeim megi standa, og þá einnig, hversu er hægt að afla fjár án þess að of mikið verði tekið frá öðrum framkvæmdum sem líka teljast nauðsynlegar. Það er ekki því að neita, að snjómokstur er dýr í snjóþungum héruðum þar sem vegir eru illa gerðir og kannske niðurgrafnir, og eitthvert fjármagn mun vitanlega snarast í snjómokstri eftir að búið er að hækka vegina. Er ekki nema sanngjarnt að taka tillit til þess. Hitt er svo augljóst mál, að framkvæmdir við fjölförnustu vegina með bundnu slitlagi gefa mestan raunverulegan arð. Það verður aldrei svo, að það verði lagt aðeins í fjölförnustu vegi og unnið að því að gera bundið slitlag á þeim, en láta hitt sitja á hakanum. Ég geri ráð fyrir að samkomulag verði um að vinna að hvoru tveggja eftir því sem hagkvæmt þykir og ástæður eru til. En það er með fjármagnið sem okkur vantar alltaf, hvernig á að afla þess. Hér hefur verið minnst á fjáröflun sem kemur fram í fjárlagafrv. Ætlast er til að hækka bensínið allverulega í þessu skyni. Það er gert ráð fyrir því í fjárlagafrv. að bensínið verði hækkað um 15 kr. lítrinn, sem gerir í raun hækkun á útsöluverði um 19–20 kr., því að við þessar 15 kr. bætist söluskattur og við þessar 15 kr. bætast hækkuð sölulaun o.fl. vegna hækkaðs verðs á bensíni. Mig minnir að það séu 14 eða 15 liðir, alls konar liðir í útreikningum á bensínverðinu sem koma til greina, það er leki eða rýrnun, sem er í prósentum, og það eru ýmsir aðrir liðir, þannig að þessar 15 kr. verða 19–20 kr, í útsöluverði. Nú er lítrinn 93 kr. og við skulum segja að hækkunin verði 19 kr., þá er bensinverðið komið í 112 kr. Þess ber einnig að geta, að í des. 1975 var lögfest að ríkisstj. væri heimilt að hækka bensíngjald á hverjum tíma í samræmi við hækkun byggingarvísitölu, og þessi heimild hefur verið notuð. Ég geri ráð fyrir að ríkisstj. noti þessa heimild áfram, því að ef það verður ekki gert rýrnar fjárhagur Vegasjóðs með hækkuðu verðlagi, en bensínið er, eins og kunnugt er, alldrjúgur tekjustofn sem rennur í Vegasjóð. Ef við gerum ráð fyrir að á næsta ári verði hækkun byggingarvísitölu 35%, en bensingjaldið er nú 23 kr., þá væri hækkun á bensínlítranum af þessum ástæðum á næsta ári 8.05 kr. + söluskattur 2.40 + annað sem fylgir í kjölfarið. Ef hækkun byggingarvísitölu yrði á næsta ári 35%, þá yrði hækkun á bensíni á næsta ári af þeim ástæðum, með því að heimildin verði notuð, 11 eða 12 kr. Þá er hækkun á bensínlítranum af þessum tveim ástæðum komin upp í 30–31 kr. Nú er bensínverð, eins og ég áðan sagði, 93 kr., segjum að hækkun sé 30 kr., þá er bensínverð 123 kr. lítrinn. Ef geri er ráð fyrir að á næsta ári verði einnig eitthvert gengissig, sem vel getur átt sér stað, og auk þess einhver hækkun erlendis á bensíni, sem einnig gæti átt sér stað, þá er engin fjarstæða samkvæmt þessum útreikningum að bensínlítrinn yrði kominn seinni hluta næsta árs upp í 130 kr., ef það yrði gert sem er fyrirhugað í sambandi við bensínverðið. Nú er ætlunin að auka tekjur Vegasjóðs á þennan hátt, gert í góðri meiningu. En þá kemur spurning, hvort tekjur Vegasjóðs muni aukast í samræmi við þessa hækkun. Er ekki hugsanlegt að ýmsir minnki bensínnotkunina eftir að bensínlítrinn er kominn upp í 120–130 kr.? Er það ekki mjög líklegt? Ég er hræddur um að þeir, sem hafa takmörkuð eða lítil fjárráð, en þeir eru ábyggilega mjög margir, spari fyrr bensínið en t.d. mat og aðrar nauðsynjar sem heimilið þarf á að halda. Ég held þess vegna að það sé vafasamt að tekjur Vegasjóðs hækki í samræmi við þessa hækkun á bensíninu, enda þótt hækkuninni sé ætlað að ganga beint til Vegasjóðs. Ég held að það sé nauðsynlegt að íhuga þetta, gera sér fulla grein fyrir þessu áður en ákvörðun verður tekin um tekjuöflun Vegasjóðs til handa með þessum hætti, a.m.k. í svo ríkum mæli sem hér hefur verið lýst. Nú er ég alveg á sama máli og síðasti hv. ræðumaður, að það sé eðlilegt að ríkisstj. standi við þær yfirlýsingar sem gefnar voru á s.l. vori um endurskoðun á vegáætluninni. Það ber hverri ríkisstjórn að gera, og það veit ég að núv. ríkisstj. ætlar sér að gera. En þess er þá að geta, að þegar hæstv. samgrh. gaf nefnda yfirlýsingu minntist hann ekkert á hversu mikil sú hækkun skyldi verða á fjármagni Vegasjóðs sem fyrirhugað væri að gera, heldur að vegáætlunin skyldi verða endurskoðuð með það í huga að auka það fjármagn sem Vegagerðin hefði yfir að ráða á næsta ári eða næstu árum. Það er þess vegna eðlilegt að menn hugleiði hvaða leið sé heppilegust til að standa við þetta loforð og hversu mikið þurfi að gera til þess að staðið sé við það loforð sem hæstv. samgrh. gaf. Ég held einnig að það sé óhjákvæmilegt að gera sér grein fyrir því, ef sú leið verður farin sem hér hefur verið rætt um, að hækka bensínið í jafnríkum mæli og sumir vilja gera, að það hlýtur að hafa mikil áhrif á verðbólguna. Ég hef ekki fengið reiknað út hversu mikið verðlagsvísitalan hækkar af þessum ástæðum, en keðjuverkanir munu eiga sér stað allverulegar. Er nauðsynlegt að gera sér grein fyrir því. Allir eru sammála um að ríkisstj. og Alþ. beri að vinna gegn dýrtíð og verðbólgu, en ekki kynda undir með einum eða öðrum hætti. Um leið og ég lýsi því yfir, að ég tel sjálfsagt að gera það sem unnt er til þess að bæta vegina og vinna að framkvæmdum í vegagerð, um leið og ég tel sjálfsagt að staðið verði við það loforð sem ríkisstj. gaf á s.l. vori um endurskoðun vegáætlunar, þá vil ég benda á að áður en sú leið verður farin að hækka bensínið með þeim afleiðingum að bensínlítrinn geti komist upp í 130 kr. á næsta ári, þá sé nauðsynlegt að íhuga hvort ekki séu aðrar og heppilegri leiðir sem mætti finna til þess að standa við gefin loforð af ríkisstjórnarinnar hálfu.



Herra forseti. Ég þarf að sjálfsögðu ekki að taka það fram, að ég styð þá till. sem hér er flutt. Hér er vissulega um nauðsynjamál að ræða og virðingarverða tilraun hv. flm. þessarar þáltill. a.m.k. til að lenda á hvað hér er um að ræða. En það, sem ég vildi aðallega vekja athygli á í sambandi við flutning þessarar þáltill., er í fyrsta lagi, að allir hv. flm. eru stuðningsmenn núv. hæstv. ríkisstj. og þar af leiðandi í meirihlutaaðstöðu hér á hv. Alþ. til ákvarðanatöku um framkvæmdir og það sem gera skal. Í því sambandi er rétt að benda á, eins og fram kemur í grg. með þessari till., að á síðasta Alþ. var flutt sams konar þáltill. og líklega - ég hef ekki athugað það - allir sömu flm. nú eins og þá voru. Og þá var mikið um þetta rætt og engin dul á það dregin að hér þyrfti að ráða bót á frá því sem verið hefur. Síðan þetta gerðist er búið að afgreiða vegaáætlun fyrir næstu 4 ár af þessum sömu hv. þm. sem að þessari þáltill. standa og stóðu þá að því að skera niður framkvæmdir í vegamálum a.m.k. um 25% varðandi framkvæmdagetu. Og þessir sömu hv. þm, hafa staðið að því þrjú undanfarin ár að skerða framkvæmdir í vegamálum um helming að því er varðar magn frá því sem var 1974, þegar núv. hæstv. ríkisstj. tók við og þessir hv. þm. komust í valdaaðstöðu á Alþingi. Mér finnst því ekki að vel fari saman annars vegar tillöguflutningur af þessu tagi hjá þessum hv. þm. og hins vegar að bera saman í reynd þær ákvarðanatökur sem þeir hafa staðið að með atkvæði sínu hér á Alþ. á undanförnum árum. Það, sem auðvitað skiptir meginmáli, er að verkin tali, og þau hafa sannarlega talað hér á undanförnum árum. Verk þessara hv. þm. hafa vissulega talað skýru máli varðandi vegaframkvæmdir á undanförnum þrem árum. Þó að hér sé vissulega um mjög gott mál að ræða, þá er tillöguflutningur þessara hv. þm. að mínu áliti algjör sýndarmennska miðað við það sem þeir standa að sjálfir varðandi ákvarðanatöku í vegaframkvæmdum - algjör sýndarmennska. Hér er verið að reyna að slá ryki í augu kjósenda í trausti þess að verkunum, sem þeir hafa staðið að hér á Alþ. í sambandi við vegaframkvæmdir, sé gleymt, en þetta standi upp úr. Það er að mínu viti full ástæða til að benda á þetta, því að þetta eru staðreyndir, þessu getur engin mælt í mót. Mér finnst ekki fara saman tillöguflutningur þessara hv. þm. annars vegar og hins vegar þær ákvarðanatökur sem þeir hafa léð máls á hér á Alþ. í sambandi við vegamál undanfarandi ár. En vel má vera að þeir bæti ráð sitt við endurskoðun vegáætlunar nú á þessu hausti. Engin sinnaskipti urðu við afgreiðslu vegáætlunar á s.l. vori, en vonandi verður það svo sem hv. þm. Lárus Jónsson segir, að þeir séu alltaf að hressast.  Ég skal svo ekki, herra forseti, lengja þessar umr, meira. En það er nauðsynlegt að benda á og vekja athygli á tillöguflutningi af því tagi, sem hér er um að ræða, og hins vegar verkum þessara sömu hv. þm. þegar þeir hafa aðstöðu til þess að hafa áhrif á gang og framkvæmdir mála hér á Alþ. þegar þeir skipa meiri hl. Það hefur sannarlega ekki farið saman í þessu tilfelli.



Herra forseti. Ég vil þakka þær umr., sem orðið hafa um þessa þáltill., og sérstaklega lýsa ánægju minni yfir því, að Karvel Pálmason, hv. 5. þm. Vestf., skyldi lýsa yfir stuðningi við till. enda þótt hann virtist hálfargur í skapi yfir henni. Það er alveg rétt að uppbygging vegakerfisins hefur ekki farið svo hratt fram sem menn gjarnan vildu. Hins vegar er allmiklu fé varið til vegagerðar, og það er auðvitað ekki síst tilgangur þessarar till. að vekja athygli á því, hvaða verkefni við teljum nauðsynlegast að leysa í vegagerð. Og það er trú mín, eins langt og þessu verkefni er komið, að það sé ekki óyfirstíganlegt á nokkurn hátt að byggja upp helstu samgönguleiðir um byggðir landsins á tiltölulega skömmum tíma í snjóahéruðunum svo þeir vegir verði sæmilega vetrarfærir. Það hefur komið í ljós að mjög víða í þeim sveitum, sem taldar hafa verið snjóþungar, hefur orðið algjör bylting í samgöngum eftir að vegir voru byggðir upp úr snjónum, eins og við köllum það. Þar sem áður var ótrúlegum erfiðleikum bundið að koma frá sér vörum og að sér vörum yfir vetrarmánuði í venjulegu árferði er svo komið, eftir að vegakaflar hafa verið byggðir upp, að þeir standa auðir þó eldri kaflar séu á kafi í snjó. Reynslan af því að byggja vegina upp á þennan hátt er örugglega langt umfram það sem bjartsýnustu menn þorðu að vona, þegar þessi nýja uppbygging veganna hófst. Þetta er vissulega ánægjuefni, og þrátt fyrir það að hv. þm. Karvel Pálmason geri lítið úr vegaframkvæmdum, þá er það þó staðreynd að á síðustu árum hefur talsvert breyst röðun verkefna. Ég er því miður ekki með nógar skriflegar upplýsingar hjá mér, en ég man eftir því, að fyrir nokkrum árum - ég held fyrir 1960 - var það eitt árið svo, að helmingur nýbyggingarfjár til vegagerðar kom í aðeins eitt kjördæmi landsins, og auðvitað sést í því kjördæmi að þar eru vegir greiðari yfirferðar en annars staðar. Það er alveg rétt, að það gefur mestan arð ef lagt er bundið slitlag á fjölförnustu vegina. En það gefur þó aðeins þeim arð sem um þá vegi fara og hafa af þeim bein not. Eins og þér hefur áður komið fram er einmitt vegagerðin eitt af helstu jafnréttismálunum. Eins og nú er hefur ríkissjóður meira upp úr þeim ökumönnum, sem aka um vonda vegi, heldur en hinum, sem aka um góða vegi. Það er svolítið gaman að velta fyrir sér þeim tölum sem ég raunar nefndi hér áðan, að ef eigandi fólksbíls ekur 10 þús. kílómetra á ári, sem ekki er neitt tiltakanlega mikill akstur, þá greiðir þessi maður í skatta til ríkisins eftir því hvernig vegirnir eru. Nú veit ég auðvitað að það er enginn einn sem ekur alltaf á góðum vegi og einhver annar sem ekur alltaf á vondum. Það hreyfist að vísu. En sá, sem ekur á vegi með bundnu slitlagi, greiðir til ríkissjóðs samkvæmt þessum útreikningi Vegagerðar ríkisins, sem ég nefndi áðan, 164 890 kr. á ári. Það er hans árlegur skattur til ríkissjóðs ef hann ekur bílnum sínum 10 þús. km. Aki þessi maður á góðum malarvegi, eins og Vegagerðin kallar það, greiðir hann ekki um 165 þús. kr., heldur greiðir hann 215 þús. kr. til ríkissjóðs. Og aki hann á vondum malarvegi greiðir hann 244 bús, eða um 80 þús. kr. meira til ríkissjóðs heldur en ef hann ekur á bundnu slitlagi. Þetta eru vissulega athyglisverðar tölur. Ef við athugum muninn á skattinum, þá greiðir sá, sem ekur á góðum malarvegi, rúmum 50 þús. kr. meiri skatt til ríkisins heldur en sá sem ekur á malbikinu, og sá sem ekur á vondum malarvegi 79 þús, kr. meira en sá sem ekur á malbikinu. Þetta gæti leitt hugann að því sem kom fram í ræðu hv. þm. Ingólfs Jónssonar, að e.t.v. væri rétt að hyggja að fleiri leiðum til þess að fjármagna vegagerð í þeim byggðum sem lakar eru settar heldur en viðbótargjald af bensíni. Mig langar aðeins í þessu sambandi að nefna það, að sú aðferð, sem við höfum við öflun tekna í Vegasjóð, er auðvitað tvíeggjuð. Þeir, sem þegar eru búnir að fá góðan veg undir hjólin á bílnum sínum, standa auðvitað allt öðruvísi að vígi að greiða hátt gjald til Vegasjóðs heldur en hinir, sem ekki njóta þeirra hlunninda sem góður vegur veitir. Þess vegna er það vissulega fullrar athygli vert, hvort ekki er hægt að koma á ný á veggjaldi á þeim köflum þjóðveganna sem best eru úr garði gerðir. Ég veit að þetta er ýmsum vandkvæðum bundið og til þess að það megi verða þarf að nást samstaða. Þetta gjald mætti að vísu leggja á með mismunandi hætti. En ég vil benda á það, að hugsanleg leið út úr þeim vanda, sem við erum í í vegamálum, er að leggja hærra gjald á þá, sem bestra veganna njóta, heldur en hina, sem aka lakari vegi. Það er líka hugsanlegt að taka erlend lán til vegagerðar. Ég veit mjög vel að við höfum þegar tekið svo mikið af erlendum lánum að þessi leið er mjög erfið. En þar komum við aftur að hinu sama, að það er erfitt, eins og nú er, að láta sömu mennina gjalda þess hvors tveggja, að hafa versta vegi og greiða þó mest fyrir notkun þeirra. Þarna þarf að komast á aukið jafnrétti, og það kemst því aðeins á að aukinn verði hraði vegaframkvæmda frá því sem nú er. Ég minntist á vetrarviðhaldið og að það hefði hlutfallslega minnkað. Það er rétt að geta þess, að þó hefur það verið aukið að því leyti, að snjómokstur hefur verið tíðari og er það vissulega réttarbót þeim sem búa við mikil snjóþyngsli. En þarna er einn mismunurinn sem menn búa víð, að snjómokstur á vegum ríkisins er mjög mismunandi, oft eftir umferð á vegunum og öðrum aðstæðum, og þegnarnir búa vissulega við misjafnan hlut að þessu leyti. Enda væri ekki eins mikil þörf á að ýta eftir uppbyggingu vega í snjóahéruðum ef öllum þegnum væri séð fyrir því að vegir þeirra væru mokaðir svo að þeir væru þrátt fyrir alla erfiðleika yfirleit, opnir. Herra forseti. Ég ætla ekki að orðlengja þetta frekar að sinni. Það hlýtur að verða áfram margra manna áhugamál að hægt verði að örva framkvæmdir í vegagerð og við hljótum að þurfa þá fremur að halda að okkur höndum einhvers staðar annars staðar ef við getum þokað þessum þætti betur áfram en hefur verið. Vil ég þó á engan hátt gera lítið úr því sem áunnist hefur, síður en svo.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. - Það er mesti misskilningur hjá hv. þm. Inga Tryggvasyni að ég sé argur út af þessari till. Ég lýsti eindregnum stuðningi við hana. Sé ástæða til þess að vera argur út af einhverju í sambandi við þetta mál, þá er ástæða til þess að vera argur út af þeim ákvarðanatökum sem m.a. þessi hv. þm, sem stjórnarsinni og öll halarófan á þáltill. af stjórnarsinnum hefur tekið þvert ofan í það sem þessi till. fjallar um, þvert á það sem hún vill að gert verði. Það er ástæða til að vera argur út í það, en ekki út í þessa till., það er mesti misskilningur, og ég get enn ítrekað samþykki mitt við hana. Það er sem sagt þetta: Mér finnst að það fari ekki saman boðskapur þessara hv. þm. með þáltill: flutningnum, sem hér er til umr., og síðan þær ákvarðanir sem þeir taka í sambandi við afgreiðslu vegamála hér á Alþ. Það er eins og hér sé um að ræða allt aðrar persónur, sem flytja þessa þáltill., en þær sem taka ákvörðun varðandi afgreiðslu vegáætlunar t.d. með stórkostlegum niðurskurði árlega til framkvæmda. Varðandi veggjaldið hygg ég að hv. þm. viti hug minn til þess. Ég veit ekki hvort hv. 1. þm. Suðurl. verður eins jákvæður í því og ég og hv. þm. Ingi Tryggvason. En ég tel það sannarlega réttlætismál að þeir, sem hafa slíka vegi með bundnu slitlagi, borgi hluta af því sem þeir annars mundu þurfa að borga, ef þeir ekki hefðu þessa vegi. Það er fullkomlega réttlætismál og það tek ég undir. En aðalerindi mitt var að vekja athygli á þessu, sem ég vildi kannske kalla tvískinnungshátt hv. flm., annars vegar varðandi flutning till. og hins vegar afstöðu þeirra til afgreiðslu vegáætlunar hér á Alþ. á undanförnum árum.



Herra forseti. Ég vil aðeins út af orðum síðasta hv. ræðumanns minna á yfirlýsingu ríkisstj. á s.l. vori við samþykkt vegáætlunar um aukningu vegafjár á næsta ári. Ég vil minna á að samkv. fjárlagafrv. er staðið við þau loforð sem þá voru gefin. Og ég vil í þriðja lagi minna á að á þessu ári, sem nú er að líða, - þó að ég hafi ekki nákvæmar tölur um það, þá hygg ég að það gildi líka um s.l. ár, þá hefur hlutfallslega meira af því fé, sem varið er til nýbygginga, farið til þess að byggja upp vegi heldur en að setja slitlag á þá, þannig að ég er þeirrar skoðunar að hlutfallslega hafi uppbyggingu þjóðveganna miðað hraðar og miklu hraðar en þessi ummæli hv. þm. gáfu tilefni til. Ég veit eins vel og hann að vegagerð hefur að nokkru goldið almenns samdráttar á framkvæmdafé með þjóðinni að undanförnu, en einmitt þessi þáttur hefur dregist hlutfallslega minnst saman í vegagerðinni.



Herra forseti. Það voru mjög fróðlegar tölur sem hv. 6. þm. Norðurl. e. las hér upp áðan um muninn á greiðslum til ríkissjóðs eftir því hvort menn ækju á bundnu slitlagi eða vondum vegum. Það, sem hann sagði, var að sjálfsögðu hárrétt, að því einu undanskildu, að hann hefði mátt bæta því við að þetta er að sjálfsögðu á ekinn km. En þarfir fólks ti1 aksturs eru mjög misjafnar. Það er t.d. vitað mál að hér á þéttbýlissvæðunum eru þúsundir manna sem verða að aka frá 5–15 km daglega til vinnu sinnar og heim til sín aftur. Og þeir, sem vinna 15 km frá sinni heimabyggð eða frá sinni íbúð, verða að gera svo vel að aka um 10 þús. km á ári að og frá vinnu. En bóndinn, sem býr á sínum vinnustað, hefur ekki neina slíka þörf. Og fólkið, sem býr í þúsund manna byggðarlögum úti á landi, þar sem í mesta lagi eru kannske 200–300 m frá vinnustað og í íbúðarhúsið, getur ekki haft mikla þörf fyrir langan akstur. Þetta ber að hafa í huga þegar metin er þörfin fyrir vegabætur, og þetta ber líka að hafa í huga þegar metið er hver borgi mest til ríkissjóðs. Það fer ekkert á milli mála að það eru þéttbýlissvæðin hér sem greiða mest af fénu í Vegasjóð. Meðan vegaféð er að mestu af bensíngjaldinu greiða þessi svæði mest því að hér eru eknir flestir km.



Herra forseti. Ég vildi aðeins vekja athygli á því að þeir, sem búa fjarri verslunarstöðum, þurfa að borga mikla fjármuni vegna aðdrátta og flutnings á framleiðsluvörum og borga með því mjög háar upphæðir í Vegasjóð. Þetta gildir líka um þeirra persónulega aðdrætti. Og enn fremur, þó að það sé rétt að t.d. bóndi þurfi ekki að aka langar leiðir til atvinnu sinnar dag hvern, þá leiðir af strjálbýlinu að ýmsar aðrar vegalengdir verða mjög miklar, eins og t.d. það að fara í verslun og kaupa nauðsynjar sínar. Það er víða mjög langur vegur sem til þess þarf að fara. Ég veit ekki hvort gerð hefur verið nokkur könnun á þessum samanburði, en ég veit að þetta er mjög algengt, bæði í kaupstöðum og í sveitum, að eigendur bifreiða aka milli 10 og 20 þús. km á ári, auðvitað sumir meira, sumir eitthvað minna. Mér er ekki kunnugt um og ég efast um að það sé stórkostlegur munur á þessu eftir því hvar menn búa, þó að hitt sé rétt, að sjálfur aksturinn til og frá vinnunni sem slíkri er mismunandi.



Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt hv. þm. Sverri Hermannssyni að flytja á þskj. 17 till. til þál. um samræmingu og eflingu útflutningsstarfsemi. Till, er svo hljóðandi, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj, að gera úttekt á skipulagi og aðstöðu útflutningsverslunar landsmanna og leita leiða til þess að efla og samræma útflutningsstarfsemi fyrir íslenskar framleiðsluvörur og þjónustu. Um úttekt þessa, samræmingu og eflingu útflutningsstarfsemi, skal hafa samráð við þá aðila sem nú annast útflutning og markaðsstarfsemi. Í þessu sambandi skal áhersla lögð á eftirfarandi: 1. að kanna hvort rétt sé og hagkvæmt að koma á fót samstarfi allra aðila, sem vinna að útflutningsstarfsemi, m.a. í því skyni að stuðla að á skipulegan hátt almennri kynningu á íslenskum vörum og þjónustu erlendis og þjálfun starfsfólks, sem vinna mun að hvers konar útflutningsstarfsemi. 2. að marka enn frekar þá stefnu í skatta- og tollamálum, svo og annarri opinberri fyrirgreiðslu, sem auðveldar íslenskum útflytjendum samkeppni á erlendum mörkuðum; 3. að kanna hvort rétt sé og hagkvæmt að samræma eð, sameina starf utanr.- og viðskrn. á sviði útflutningsstarfsemi og efla starf utanríkisþjónustunnar í markaðsmálum.“ Till. þessi er endurflutt frá síðasta þingi og gerði ég allýtarlega grein fyrir henni í framsögu þá, auk þess sem mjög yfirgripsmikil grg. fylgir till. Framsöguræða mín birtist í 12. hefti þingtíðinda. Ég þyrfti því ekki að hafa miklu fleiri orð um þetta nú, en vil þó aðeins drepa á nokkur meginatriði í sambandi við þetta mál. Ég vil geta þess, að till. fékk ekki afgreiðslu á síðasta þingi. Hún lá fyrir utanrmn. um nokkurt skeið, en samkv. því sem nm. hafa tjáð mér fékk n. ekki allar umsagnir sem hún taldi nauðsynlegar til þess að afgreiða málið á síðasta þingi, en ég vænti þess að n. taki till. til endurathugunar nú. Í sambandi við þessa þáltill. er eitt höfuðatriðið að minnast þess, að við Íslendingar erum mjög háðir utanríkisviðskiptum. Við eyðum milli 35 og 40% af þjóðartekjum okkar til þess að kaupa nauðsynlegar vörur erlendis frá, flytjum þessar vörur inn og verðum síðan að sjálfsögðu að flytja út jafnmikið af vörum og þjónustu helst til þess að jafna viðskipti okkar við útlönd. Okkar útflutningsstarfsemi hefur verið alleinhæf framan af, en hún hefur þó nokkuð breyst á síðustu árum. Fyrir allnokkru var einungis tíundi hluti af útflutningnum iðnaðarvara, en nú mun hlutur iðnaðarvöru vera komin upp í 1/5 af útflutningnum. Þetta er mjög gleðileg og æskileg þróun vegna þess að menn hafa gert sér æ betur ljóst að iðnaðurinn hlýtur að vera sú atvinnugrein sem þarf að veita nýju vinnuafli verkefni. Iðnaðurinn hlýtur að verða mesta vaxtargrein í íslensku atvinnulífi á næstu árum, og alveg sérstaklega verður þá að hyggja að útflutningsiðnaði, vegna þess að markaður okkar hér innanlands er auðvitað það þröngur að á honum byggjum við ekki neinn verulegan vöxt þessarar atvinnugreinar, sem þó þarf að gegna svo veigamiklu hlutverki sem allir hafa viðurkennt. Nágrannaþjóðir okkar verja nú milljörðum kr. í margvíslega útflutningshvetjandi aðgerðir. Þessi starfsemi þeirra hefur margfaldast á síðustu árum og þær hafa, jafnframt því að verja stórauknu fé til útflutningshvetjandi aðgerða, endurskipulagt og samræmt þessa starfsemi hjá sér, þannig að heita má að gerbylting hafi orðið á þessu sviði á síðustu árum. Í fskj. með grg. þessarar till. er stiklað á nokkrum atriðum varðandi þetta hjá nágrannaþjóðum okkar, þ.e.a.s. hjá Norðurlandaþjóðunum, og þar kemur greinilega fram hversu gífurlegar framfarir hafa orðið á þessum svíðum á undanförnum árum. Það fer heldur ekki á milli mála, ef menn skoða vörusýningar erlendis, hvað þessar þjóðir hafa lagt á þetta ríka áherslu og verja til þessa miklu fé. Ég skoðaði nú fyrir nokkru matvælasýningu í Evrópu, sem er með stærri matvælasýningum í heiminum, og þar voru okkar nágrannaþjóðir, sérstaklega Danir, með afar stóra sýningarbása, og þeir báru raunar af Norðurlandaþjóðunum, en Norðmenn voru þó þar mjög fyrirferðarmiklir og sýndu gífurlega mikið af vörum sem þeir flytja út. Allt þetta sýnir hvað er að gerast meðal þessara þjóða í þessum efnum. Ekki þarf að fara mörgum orðum um það, hvernig núverandi skipan útflutningsmála er hjá okkur. Á því sviði starfa fjölmargir aðilar, sumir samkv. lögum. Þar má t.d. nefna Fiskimálasjóð, Framleiðsluráð landbúnaðarins, Sölustofnun lagmetis, Útflutningslánasjóð, Iðnrekstrarsjóð, Tryggingadeild útflutningslána, Útflutningsmiðstöð iðnaðarins o.s.frv. Þá starfar á vegum viðskrn. sérstök vörusýningarnefnd og á vegum utanrrn. er líka nokkur starfsemi í útflutnings- og markaðsmálum. Jafnframt starfa auðvitað að beinum útflutningi og markaðsstarfsemi kunn útflutningsfyrirtæki eins og Sölustofnun hraðfrystihúsanna, Samband ísl. samvinnufélaga, Sölusamband ísl. fiskframleiðenda, Skreiðarsamlagið, Síldarútvegsnefnd o.s.frv. Einn megingallinn við skipulag útflutningsmálanna hér er að minni hyggju sá, að þessir aðilar hafa ekki nægileg samráð og samstarf. Það er engin einn aðili sem getur komið fram fyrir hönd Íslendinga erlendis og sýnt þar íslenska vöru og komið þar fram fyrir alla þessa aðila, nema þeir komi sér saman um að það verði gert. Ég lít svo á að úr þessu þurfi að bæta og það eigi að gera með samstarfi þessara aðila í einhverju formi. Ég vil taka það mjög skýrt fram, að ég álít að við getum ekki farið þarna í för annarra þjóða fyllilega, t.d. Norðmanna, sem hafa gífurlega mikla starfsemi á þessu sviði. Við höfum ekki möguleika á því að koma hér upp einhverju stórkostlegu bákni sem e.t.v. yrði nefnt Útflutningsráð Íslendinga eða eitthvað slíkt, heldur þurfum við að koma hér á samstarfi á milli þessara aðila, a.m.k. til að byrja með, og þróa þannig þessa starfsemi e.t.v. til einhvers meira síðar, en aðalatriðið er að auka og endurbæta samvinnu þessara aðila. Um 2. tölul. þessarar till.: að marka enn frekar þá stefnu í skatta- og tollamálum, svo og annarri opinberri fyrirgreiðslu, sem auðveldar íslenskum útflytjendum samkeppni á erlendum mörkuðum, - það þarf ekki margt um hann að segja. Það eru þar mörg augljós atriði sem þarf að lagfæra frá því sem nú er. T.d. er það svo, að uppsöfnunaráhrif söluskatts eru þessum aðilum mjög mikill fjötur um fót. Nágrannalönd okkar og aðalkeppnislönd búa við virðisaukaskatt sem leggst ekki á útfluttar vörur, en aftur á móti er það svo með söluskatt hjá okkur að hann felst að nokkrum hluta í verði útflutningsvöru og gerir íslenska útflytjendur ósamkeppnishæfari en ella. Þetta mál er nú í athugun og ég legg áherslu á að á því finnist nokkur lausn. Besta lausnin er sú auðvitað að koma hér á svipuðu skattkerfi og gildir hjá þjóðum sem keppa við okkur að þessu leyti, þ.e.a.s. með virðisaukasniði. Margt annað væri auðvitað ástæða til að minnast á í þessu efni, en ég geri það ekki frekar að umræðuefni nú. Um 3. liðinn er það að segja, að utanrrn. og viðskrn. starfa bæði að útflutningsstarfsemi. Þetta hefur mörgum fundist óæskilegt og óhagkvæmt, að útflutningsstarfsemin heyrði ekki undir eitt rn. Þetta mál er margrætt og um það hafa komið fram ýmsar skýrslur. Það eru vissir vankantar á því að sameina þessa starfsemi undir öðru hvoru þessu rn., en ég hygg að það sé mjög æskilegt að reyna að finna lausn á því, að samstarf milli þessara rn. verði í ákveðnu formi á. þessu mikilvæga sviði, Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þessa till., herra forseti, þar sem ég hef áður, eins og ég sagði áðan, gert mjög ítarlega grein fyrir henni. Ég legg til, að umr. um till. verði að loknum umr, hér frestað og till. verði vísað til hv. utanrmn.



Herra forseti. Það hagaði þannig til í fyrra, þegar rætt var um þessa till. sem endurflutt er nú á þskj. 17, að ég gat vegna anna ekki verið viðstaddur umr. og átti þess vegna ekki kost á því að lýsa viðhorfum til hennar. Ég vil þess vegna leyfa mér að fara um till. örfáum orðum nú, þó að þau verði ekki mörg og allra síst til þess að mótmæla neinu, sem í till. eða grg. segir, eða til þess að leggja nokkurn stein í götu þess að hún fái meðferð þingsins og samþykki. Þessi till. er, eins og hv. fyrri flm. tók fram, þríþætt og allir liðir hennar fjalla um samræmingu og eflingu útflutningsstarfseminnar hér á landi. Um 1. liðinn skal ég vera fáorður. Það er vissulega alveg rétt, sem hv. síðasti ræðumaður sagði, að megingallar þess kerfis, sem við búum við, eru auðvitað þeir, að ekki er nægilegt samstarf milli þeirra aðila sem fást við útflutning og eru margir hverjir mjög öflugir. Ég hygg það væri mjög til bóta og lýsi áhuga á því, að a.m.k. sé kannað og helst framkvæmt að koma við auknu samstarfi í þessum efnum. Mér er hins vegar ljóst, að hér er drepið á nokkuð erfitt úrlausnarefni, og ætla ég ekki að leiða nein sérstök rök að því. Ég tel að þess þurfi ekki. Ég hygg að menn viti nokkuð hvað við er átt í því efni. Ég er sammála því, sem hér er gert að markmiði, að slík efling fari fram með auknu samstarfi. Ég hef ekki trú á því, að það verði til framdráttar íslenskri markaðsöflun og útflutningsframleiðslu að ríkið taki að sér að fjalla um þau mál, eins og þó tíðkast annars staðar, eða hafi algera forgöngu í því efni. Ég hygg að það sé rétt stefna sem fylgt hefur verið nokkuð lengi, að sölusamtök útflutningsgreinanna sjálf hafi þessa starfsemi með höndum, en auðvitað með öllum þeim stuðningi, sem ríkisvaldið getur veitt, og öllum þeim atbeina, sem þá kannske einkum utanrrn. og viðskrn. geta í té látið. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða meira um 1. lið till. Ég tel að hreyft sé mikilsverðu máli þar, og það mundi verða mér mikið fagnaðarefni ef Alþ. tækist að finna því grundvöll að auka þetta samstarf sem hér hefur verið gert að umtalsefni. Um 2. tölul. skal ég einnig vera fáorður. Hann fjallar um það að marka enn frekar stefnu í skatta- og tollamálum, svo og annarri opinberri fyrirgreiðslu, sem auðveldar íslenskum útflytjendum samkeppni á erlendum mörkuðum. Hér er við nokkuð ramman reip að draga að því er snertir tollamálin a.m.k., þar sem samningar okkar annars vegar við erlend ríki og ríkjaheildir og hins vegar aðild okkar að slíkum samtökum, sbr. Fríverslunarbandalag Evrópu, leggja okkur þær kvaðir á herðar að lækka eða fella alveg niður aðflutningsgjöld af vörum frá þessum aðilum. Nú stendur til samkv. samningi að framkvæma síðasta áfanga tollalækkunar gagnvart innfluttum vörum frá EFTA, og samkv. samningnum ber að gera það nú um áramót. Það hafa komið fram allháværar raddir um að þetta yrði mikil blóðtaka fyrir íslenskan iðnað, heimaiðnað. Till. fjallar auðvitað ekki um þetta, en hún snertir þetta mál mjög mikið. Að vísu fáum við í staðinn fyrir tollalækkun hér sams konar niðurfellingu í fríverslunarbandalagslöndunum. En þá er spurningin, sem hér er raunar vikið að, með hverjum hætti mætti gera íslenskum útflutningsiðnaði kleift eða kleifara en nú er að standast þá samkeppni sem við er að fást á erlendum mörkuðum. Hér hefur verið gerður að umtalsefni uppsafnaður söluskattur þessa iðnaðar, og ég vil segja það, að ég er því algerlega sammála að óeðlilegt er að innheimta hann og rýra þannig samkeppnisaðstöðuna. Ég vona að lausn finnist á því máli nú mjög fljótlega, þannig að sá söluskattur verði endurgreiddur. Að vísu er þar ekki um verulega háar fjárhæðir að ræða, en er þó eitt skref í þá átt sem þessi till. stefnir að. Enn fremur hygg ég að nú verði innan tíðar gerð alvara úr því að reyna að taka hér upp virðisaukaskattinn, og ætti þá að sumu leyti a.m.k. að greiðast úr fyrir útflutningsiðnaði okkar að þessu leyti. Mér er ljóst, að lengi hefur staðið til að taka upp virðisaukaskatt. Það er nokkurt hik á mönnum við að stiga það skref, en ég held þó að menn komist ekki miklu lengra í athugun þess, og ég a.m.k. fyrir mitt leyti er þeirrar skoðunar að skrefið beri að stíga og freista þess að hafa hér sama hátt á og tíðkast í næstu nágrannalöndum okkar. Að síðustu langar mig svo til að fara örfáum orðum um 3. lið till., sem fjallar um það að kanna hvort rétt sé og hagkvæmt að samræma eða sameina störf utanrrn. og viðskrn. á sviði útflutningsstarfsemi og efla störf utanríkisþjónustunnar í markaðsmálum. Ég vil geta þess hér í fyrsta lagi, að undanfarin ár hef ég nokkuð beitt mér fyrir því að láta fara fram athugun á starfsemi og endurskipulagningu utanríkisþjónustunnar, enda hefur það verið eitt af stefnuskráratriðum þeirra ríkisstjórna sem ég hef starfað í. Veigamikill þáttur í því sambandi er einmitt á hvern hátt megi efla starfsemi utanríkisþjónustunnar í þágu útflutningsatvinnuveganna. Talsverðra gagna hefur verið aflað á þessu sviði og úr þeim unnið af utanrrn., að nokkru í samvinnu við utanrmn. Sumu af því, sem þessi athugun hefur beinst að, hefur verið komið í framkvæmd, en annað er enn þá á athugunar og framkvæmdastigi. Vissulega er hér mikið verk óunnið og róðurinn hefur sóst seint, það skal ég fyrstur manna viðurkenna. Í sambandi við till. vil ég þó enn fremur geta þess, að í reglugerð um Stjórnarráð Íslands, sem gefin var út í árslok 1969 á grundvelli laga um Stjórnarráð Íslands, er ákveðið að viðskrn. fari m.a. með þessi mál, verslun og viðskipti, þ. á m. útflutningsverslun og innflutningsverslun, undirbúning og framkvæmd viðskiptasamninga og vörusýningar erlendis. Reglugerðin staðfestir m.ö.o. það fyrirkomulag sem komið hafði verið á einum og hálfum áratug áður, að yfirstjórn utanríkisviðskipta hefur verið flutt frá utanrrn. til viðskrn. að öðru leyti en því, að utanrrn. fer áfram með samningsgerð við önnur ríki um utanríkisviðskipti sem önnur utanríkismál. Það er svo annað mál, að af hálfu embættismanna utanrrn. hefur verið bent á að æskilegt væri að flytja utanríkisviðskipti aftur til utanrrn., t.d. með því að sameina þessi tvö rn. að því er varðar meðferð eða stjórn utanríkisviðskipta og skipti við alþjóðleg viðskipta- og efnahagssamtök. Og ég tel ekki óeðlilegt að að þessu máli verði unnið. Þetta var svo hér áður. Þessu var breytt af ástæðum sem ég hirði ekki að greina frá. Breytingin var staðfest með þeirri reglugerð sem ég drap á, en þar með er því ekki endilega slegið föstu, að hér sé um þá einu réttu leið að ræða. En ég vil taka það skýrt fram, að samstarf utanríkisþjónustunnar og viðskrn. hefur a.m.k. alla mína tíð í þessum efnum verið hið ágætasta. En hvað sem liður fyrirkomulagi á yfirstjórn utanríkisvíðskiptamála innan Stjórnarráðsins er það staðreynd, að það er mikilvægur þáttur í starfi sendiráða okkar í öðrum löndum að greiða fyrir útflutningi íslenskra afurða svo sem öðrum utanríkisviðskiptamálum, og hefur utanríkisþjónustan unnið og vinnur mikið starf á þessu sviði, sem ég hygg að metið sé af þeim sem gerst þekkja til þessara mála. Sendiráðin inna af hendi margvíslega þjónustu fyrir íslenskan útflutning, svara fsp. um viðskiptamál, gefa upplýsingar um íslenska útflytjendur, aðstoða við vörusýningar og þar fram eftir götunum. Af hálfu utanrrn. hefur undanfarin ár verið unnið að því að auka þekkingu og kynni starfsmanna utanríkisþjónustunnar á útflutningsmálum Íslands og starfsemi viðskrn. M.a. hefur rn. tekið upp þá reglu að nýir starfsmenn vinni um tíma í viðskrn, til þess að kynnast því sem þar fer fram. Til þess að störf utanrrn. og viðskrn. á sviði útflutningsstarfsemi og efling á starfi utanríkisþjónustunnar í þessum málum yfirleitt geti borið sem bestan árangur er æskilegt og reyndar nauðsynlegt að sem víðtækast samstarf sé hér heima milli hlutaðeigandi rn. annars vegar og fyrirtækja eða samtaka útflytjenda hins vegar. Það er ljóst að mismikil þörf er hjá hinum ýmsu útflutningsgreinum fyrir aðstoð utanríkisþjónustunnar á sviði markaðsleitar. Hjá stóru sölusamtökunum í fiskiðnaði hefur komið berlega fram, að þörfin á aðstoð utanríkisþjónustunnar t.d. við beina markaðsleit er lítil. Þessir aðilar hafa komið sér upp umfangsmiklu sölukerfi í mörgum löndum þar sem sendiráð Íslands eru. Þó er það svo, að jafnvel þessir aðilar sumir hafa á stundum þurft að leita aðstoðar hjá utanrrn. og að sjálfsögðu fengið hana. Það hefur mjög oft komið fyrir. Ég nefni bara eitt dæmi: Til þess að greiða fyrir saltfiskssölu, skulum við segja, til Portúgals og Spánar hefur sendiherra Íslands í þeim löndum farið þangað og ég fullyrði að honum hafi oft orðið ágengt í því að greiða fyrir þeim sölusamningum sem nokkur tregða hefur verið á að koma í gegn. Nú er einmitt slík tregða í Portúgal og sendiherra Íslands þar er nýbúinn að fara þangað, en því miður get ég ekki fullyrt neitt um árangur ferðar hans að svo stöddu. Þetta sýnir að jafnvel með því skipulagi sem nú er á þessum málum, hefur utanríkisþjónustan hlutverki að gegna, - hlutverki sem hún hefur reynt að inna af hendi eftir bestu getu. Aðstoð utanríkisþjónustunnar við sölusamtökin kemur einnig fram í margvíslegri fyrirgreiðslu í þeim ríkjum þar sem frelsi ríkir ekki í viðskiptum og þörf er opinberra afskipta. Á hinn bóginn hafa útflytjendur iðnaðarvara leitað í ríkum mæli til utanríkisþjónustunnar um aðstoð varðandi markaðsleit og kynningu á iðnaðarvarningi, og sama má segja um landbúnaðinn. Það sakar ekki að geta þess í þessu sambandi enn fremur, að utanrrn. hefur á mörgum undanförnum árum óskað ríflegrar fjárveitingar til þess að efla starfsemi utanríkisþjónustunnar í þágu markaðsmála, en býsna erfiðlega hefur gengið að fá slíkar till. samþykktar. Í fjárl. yfirstandandi árs er til þessara hluta varið 11/2 millj. kr. og geta allir hv. þm. gert sér í hugarlund hversu mikið er hægt að vinna að þessum málum fyrir þá fjárhæð. Nú hefur fjmrn„ eða ríkisstj. kannske öllu heldur, lagt til í fjárlagafrv. næsta árs að þessi fjárveiting verði hækkuð í 6 millj. kr. Ef sú fjárveiting fær byr hjá hv. Alþ. má gera sér vonir um að eitthvað raunhæft verði hægt að gera til frekari markaðsöflunar, frekar en unnt hefur verið til þessa. Ég er ekki að svo stöddu tilbúin að greina frá því í neinum smáatriðum hvernig þessi fjárveiting yrði notuð ef til kæmi, en vel má hugsa sér að hún yrði notuð í því skyni að setja t.a.m. upp embætti verslunarfulltrúa við eitthvert sendiráða okkar í Vestur-Evrópu. Það virðist vera þannig, að viðskiptin við Bandaríkin séu í nokkuð föstu formi og a.m.k. þeir aðilar, sem selja frystan fisk, hafi komið sér upp öflugu sölukerfi og þurfi á lítilli aðstoð að halda. Aftur á móti er þessu ekki alveg á sama hátt farið í Vestur-Evrópu, eins og við vitum. Þar mundi slíkur maður, ef vel tekst til um val hans og annað sem til greina kemur, geta komið að verulegu liði. Ég vona að þessi fjárveiting, þessi tilraun, fái góðar undirtektir hv. alþm. þegar að afgreiðslu fjárl. fyrir næsta ár kemur. Ég ætla mér ekki, herra forseti, að hafa þessi orð miklu fleiri. En eins og ég vona að marka megi af því, sem ég hef þegar sagt, er ég mjög fylgjandi því að málefni þau, sem þessi þáltill. fjallar um, fái rækilega athugun. Og ég mun vissulega fagna því ef unnt verður að efla starfsemi utanríkisþjónustunnar á sviði utanríkisviðskipta til muna frá því sem nú er. Ég vildi aðeins láta þessar fáu aths. koma fram við 1. umr., um leið og ég endurtek að ég tel þetta merka till. og vænti þess að hún fái greiðan gang í gegnum hv. Alþingi.



Herra forseti. því miður gat ég ekki verið viðstaddur þegar hv. þm. Lárus Jónsson flutti framsöguræðu fyrir þessu máli. Ég var tepptur annars staðar. En ég get ekki stillt mig um að lýsa yfir ánægju með flutning þessa máls. Ég álít, að hér sé hreyft mjög merkilegu máli sem sé fyllsta ástæða til að rannsaka rækilega og gera úttekt á stöðu málsins í heild. Það var ekki meining mín að flytja hér langa ræðu. Það eru örfá atriði sem mig langar þó til að drepa á. Málið fjallar um að gera úttekt á skipulagi og aðstöðu útflutningsverslunar landsmanna og leita leiða til að efla og samræma útflutningsstarfsemi fyrir íslenskar framleiðsluvörur og þjónustu. Síðan er í þáltill. í þessu sambandi og við þessa úttekt lögð áhersla á þrjú atriði sem sérstaklega eru tekin fram í till., þ. á m. að kanna hvort rétt sé og hagkvæmt að koma á samstarfi allra aðila sem vinna að útflutningsstarfsemi, m.a. í því skyni að stuðla á skipulegan hátt að almennri kynningu á íslenskum vörum og þjónustu erlendis og þjálfun starfsfólks sem vinni að hvers konar útflutningsstarfsemi. Grg. með þessari till. er mjög ítarleg og mjög fróðleg. Þar er í stuttu máli sagt frá því, hvernig nágrannaþjóðir okkar hér á Norðurlöndum haga þessum málum, og kemur í ljós að hjá öllum þessum þjóðum, þ.e. í Noregi, Svíþjóð, Danmörk og Finnlandi, er verulega miklu meira skipulag í þessum efnum en er hjá okkur. Það þarf ekki að þýða að það sé betra í sjálfu sér. Ég hygg þó að ástæðan fyrir því, að þessar þjóðir allar hafa talið nauðsyn á að skipuleggja þessi mál á þann veg að margir aðilar, þ. á. m. ríkisvaldið og aðilar í framleiðslustarfsemi, sneru bökum saman í þessum efnum, sé fyrst og fremst sú, að allar þessar þjóðir eru tiltölulega fámennar. Þó að þær séu á sinn hátt sterkar á ýmsum sviðum, þá eru þær samt tiltölulega fámennar miðað við ýmsar þær þjóðir, sem þær þurfa að keppa við á heimsmarkaði, - þjóðir sem hafa fyrirtæki sem eru margfalt öflugri og margfalt stærri og sterkari en þau fyrirtæki hjá þessum tiltölulega fámennu þjóðum sem standa í samkeppni við stór og öflug fyrirtæki stórþjóðanna sem hafa möguleika á því og fjármagn til þess að eyða gífurlegum fjárhæðum og mikilli starfsorku til að greiða fyrir og efla markaði sína og sölumöguleika á heimsmarkaði. Ef þetta er rétt ályktað hjá mér, að þetta sé ein af ástæðunum, þá ætti frekar að vera ástæða til þess fyrir okkur Íslendinga, sem erum afar fámennir og veikir, að sem flestir aðilar sneru bökum saman í því efni að vinna að útflutningsstarfseminni og sölu á íslenskum afurðum erlendis. Nú er það svo, að svipuðu máli og hér um ræðir hefur áður verið hreyft á Alþ. Ég vil t.d. geta þess, að á Alþ. 1969–1970 fluttum við, ég og hæstv. núv. viðskrh., þáltill. sem var svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „ Alþ. ályktar að fela ríkisstj. að láta undirbúa og leggja fyrir næsta þing frv. til l. um Útflutningsráð, er hafi það hlutverk að efla Íslenska útflutningsstarfsemi og annast um útflutnings- og markaðsmál í samvinnu við utanrrn. og viðskrn. Útflutningsráð verði sjálfstæð stofnun, skipuð fulltrúum helstu samtaka íslenskra útflytjenda og atvinnuvega. Viðskiptafulltrúar utanríkisþjónustunnar verði að hluta starfsmenn Útflutningsráðs.“ Þó að þessi þáltill., sem við fluttum á sínum tíma, sé ekki nákvæmlega eins að efni til og sú þáltill. sem hér er flutt, þá er hér um að ræða að mörgu leyti sama málið, og það er svipuð hugsun sem liggur til grundvallar báðum þessum tillögum. Að sjálfsögðu eru ýmsir aðilar sem hafa unnið stórkostlega merkilegt starf í sambandi við markaðsleit og markaðsöflun fyrir okkur Íslendinga. Það langsamlega merkasta að mínum dómi, þó að margt fleira merkilegt mætti upp telja, er hvaða árangri við höfum náð á Bandaríkjamarkaði með okkar frystu fiskafurðir. Þess ber að geta að við höfum átt að mæta skilningi Bandaríkjamanna í þessum efnum. En það hefur einnig verið unnið að þessum málum þar vestra af miklum dugnaði og ég vil segja mikilli framsýni og við, svona litlir og veikir, höfum náð ótrúlega sterkri stöðu á þessum verðmæta markaði, þessum geysilega verðmæta markaði, sem auðvitað á stóran þátt í því, að okkar lífskjör eru eins góð og raun ber vitni. Þau væru mun lakari ef við hefðum ekki einmitt fengið þá fótfestu á Bandaríkjamarkaði fyrir frystar sjávarafurðir sem raun ber vitni. Að þessu hafa unnið sérstakir aðilar einstakra greina, eins og t.d. Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna og Samband ísl. samvinnufélaga. Auk þess eru ýmsir fleiri aðilar, eins og Sölusamband ísl. fiskframleiðenda og síldarútvegsnefnd og margir einkaaðilar sem hafa unnið merkt starf á þessu sviði og engin ástæða er til að draga fjöður yfir. Eigi að síður hygg ég að það væri skynsamlegt fyrir okkur að reyna að snúa meira bökum saman í þessum efnum en við höfum gert fram að þessu, hafa meiri heildarsamvinnu um það hvernig menn vilja vinna þessum málum framgang. Ég er ekki í nokkrum vafa um það, þó að margt hafi verið vel gert í þessum efnum hjá okkur, að hægt er að vinna miklu meira starf í þessum málum en gert hefur verið fram að þessu, ég held m.a. með því að hafa víðtækari samvinnu en verið hefur milli fleiri aðila. Það mætti kannske segja, að það væru tvær stefnur sem væri um að ræða í þessum málum. Önnur stefnan er að láta hverja atvinnugrein fyrir sig setja upp sérstaka stofnun sem fjallaði um útflutnings- og markaðsmál. Hin stefnan er hins vegar sú að reyna að samræma og skipuleggja starfsemi allra útflutningsgreina, m.ö.o. að veita kröftunum í einn og sama farveg í þessum efnum, þ. á m. með stuðningi ríkisvaldsins. Þegar við, ég og hæstv. viðskrh. fluttum till. okkar á sínum tíma um útflutningsráð, flutti ég langa framsöguræðu um það mál. og hún var að talsvert verulegu leyti byggð á því að gera grein fyrir hvernig Norðmenn höguðu þessum málum hjá sér. En það er engin ástæða til að endurtaka það, vegna þess að grg. með þáltill. fylgir stutt, en mjög glögg og greinileg lýsing á því, hvernig m.a. Norðmenn hafa hagað þessum málum hjá sér. Ég geri mér grein fyrir því, að það er engin tilviljun að Norðmenn settu á stofn útflutningsráð árið 1945, einmitt í stríðslokin, og það er engin ástæða til að leyna því, að það gæti orðið talsverð tregða á því að fá menn til að koma upp hér á Íslandi svipuðu fyrirkomulagi og Norðmenn hafa gert. En það er kannske ekki óvinnandi vegur með góðvilja þeirra sem hlut eiga að máli. Atvinnugreinarnar ættu t.d. að sjá sér hag í því, ef hægt væri að fá ríkisvaldið til þess að gera sérstakt átak með þeim til þess að stuðla að sterkari starfsemi á þessum vettvangi en hægt hefur verið að koma við með því að dreifa kröftunum. Þó að ekki sé beint lagt til í till. að stofna t.d. útflutningsráð eða eitthvað slíkt, koma á svipuðu fyrirkomulagi og er á hinum Norðurlöndunum, þá er samt lagt til að gerð sé úttekt á hvort mögulegt sé að koma á fót slíku samstarfi. Ég held að það sé alveg rétt að nálgast málið á þennan hátt. Það hefur e.t.v. ekki verið tímabært og verið ein af ástæðunum fyrir því, að sú till., sem ég hef verið að minnast á og við fluttum á sínum tíma, var ekki samþ. að það var of fljótt að bera fram slíka till. og skynsamlegra að nálgast málið á þann hátt sem hér er gert ráð fyrir: að það sé rækilega kannað hvort möguleikar séu á því að setja á fót stofnun sem gæti verið hliðstæða við norska útflutningsráðið t.d., þar sem atvinnuvegirnir og hinar einstöku framleiðslugreinar og fyrirtæki ráða algjörlega ferðinni. Ég kynnti mér það á sínum tíma, hverjar skoðanir væru uppi í Noregi um árangurinn af þessari skipulagningu og þessari starfsemi, og ég fékk þau svör að árangurinn af þessu hefði verið mjög jákvæður, reynslan hefði sýnt að þetta fyrirkomulag hefði gefist vel þar í landi. Ég skal ekki lengja þessa umr. frekar, aðeins endurtaka það, að ég álít að hér sé hreyft mikilsverðu máli, og ég vil lýsa stuðningi við þennan tillöguflutning.



Herra forseti. Aðeins nokkur orð. - Ég vil ekki láta hjá líða að þakka góðar undirtektir undir þennan tillöguflutning. Sérstaklega vil ég lýsa ánægju minni yfir því, að mér virtist hæstv. utanrrh. vera á nákvæmlega sömu skoðun og ég um meginatriðið þessa máls í sambandi við aukið samstarf útflutningsaðila, aukið skipulagt samstarf frjálsra og óháðra útflytjenda, eins og þeir eru núna, og sjálfstæðra aðila, sem annast útflutningsstarfsemi hver á sínu sviði. Ég held að það sé leiðin til þess að nálgast það markmið sem við öll stefnum að í þessu máli. Slíkt samstarf, slík samvinna milli þessara aðila gæti haft það í för með sér að það væri auðveldara að koma við þjálfun sérmenntaðs fólks í utanríkisverslun. Við vitum að það er mjög sérhæft starf og skortir mjög að það sé nægjanlegt framboð af slíku fólki. Í samvinnu milli þessara aðila gæti þetta verkefni orðið leyst. Við skulum kalla þessa starfsemi samvinnunefnd útflytjenda eða eitthvað slíkt, og hún gæti líka haft það á sinni könnu að auglýsa Ísland erlendis sem framleiðsluland gæðavöru á hvaða sviði sem væri og staðið að sameiginlegum vörusýningum fyrir útflutningsvörur okkar á öllum sviðum og þar fram eftir götunum. Ég fagna því sérstaklega að mér heyrist að hæstv. utanrrh. og raunar Tómas Ingason einnig, við séum mjög á sömu skoðun í þessum efnum, að það sé a.m.k. rétta leiðin að hefja þetta starf með slíkum hætti, að auka skipulagt samstarf þessara aðila. Ég vil þakka hv, þm. og hæstv. utanrrh, góðar undirtektir.