Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill geta þess að reiknað er með atkvæðagreiðslum fyrir matarhlé um þau dagskrármál sem þá verður lokið.

Virðulegi forseti. Töf mín stafaði af því að mér var ekki hleypt í ræðustól af hv. þingmönnum sem væntanlega hafa ekki haft áhuga á því að ég kæmist upp með þetta mál. Svo háttar til að í morgun var fundur í fjárlaganefnd Alþingis og honum er nýlokið. Þar ræddum við ýmis skemmtileg mál. Meðal annars var lagt fram álit Ríkisendurskoðunar, dagsett í gær, varðandi heimild í fjáraukalögum um ráðstöfun á hlutafé ríkisins í Íslandsbanka og Arion banka hf. Klukkan tvær mínútur yfir átta í gærkvöldi samþykkti Alþingi Íslendinga fjáraukalög. Stjórnarandstaðan benti við þá umræðu á að við hefðum haft takmarkaðan tíma til að fara ofan í og rýna öll gögn málsins enda kemur í ljós að það er engin heimild til handa ríkisstjórninni fyrir sölu eða ráðstöfun á því hlutafé sem hér um ræðir. Þetta er staðfest í áliti Ríkisendurskoðunar sem segir afdráttarlaust að gera þurfi grein fyrir þessu í fjáraukalögum því hlutafélögin voru stofnuð með 100% hlut ríkisins á sínum tíma. Í ljósi umræðunnar um einkavæðingu bankanna á sínum tíma spyr maður sig hvernig Vinstri grænir ætla að fara í þetta mál. Geta þeir horft til þess að eignum ríkisins sé ráðstafað með þessum hætti í algeru heimildarleysi? Hvað er þá næst? Verður Landsvirkjun eða Íslandspóstur afhentur einhverjum kunningjum úti í bæ, ógagnsætt og án skilmála, án þess að fyrir liggi lagaheimildir Alþingis? Ég óska eftir því að hv. þm. Björn Valur Gíslason 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni fyrirspurnina. Ég get svarað því neitandi að það stendur ekki til að Vinstri hreyfingin – grænt framboð eða sú ríkisstjórn sem nú er starfandi afhendi vinum og kunningjum eignir ríkisins eins og gert hefur verið mörg undanfarin ár og áratugi. Því tímabili í sögu þjóðarinnar er vonandi lokið og kemur ekki aftur. Hins vegar er það rétt sem kemur fram hjá hv. þingmanni að í morgun var rætt á fundi fjárlaganefndar álitaefni sem uppi er á milli Ríkisendurskoðunar annars vegar og hins vegar fjármálaráðuneytisins um ráðstöfun á þeim bönkum sem féllu fyrir ári síðan. Hv. þingmanni á að vera kunnugt um hvernig þeim málum öllum var háttað. Að mati Ríkisendurskoðunar vantar 6. gr. heimildarákvæði til að ráðstafa þessum eignum eins og hefur verið gert og er verið að gera. Fjármálaráðuneytið hefur hins vegar bent á að heimild til að fjármagna bankana var ekki heimild til að kaupa þá í sjálfu sér heldur til að halda þeim á floti, þoka þeim áfram, halda í þeim lífinu til að koma þeim í starfshæft horf. Í raun og veru hafi ríkið ekki að selt sínar eigur heldur kröfuhafar leyst til sín eigur sínar með því að taka bankana til sín. Þetta hafi því ekki verið eiginleg ráðstöfun ríkiseigna eða sala ríkiseigna eins og hingað til hefur verið túlkað. Fulltrúar fjármálaráðuneytis og Ríkisendurskoðun hafa verið boðaðir á fund fjárlaganefndar strax í fyrramálið til að fara yfir þetta mál og ræða þann ágreining eða álitamun sem þarna er uppi og útskýra þau mál hver frá sínu sjónarhorni.

Virðulegi forseti. Ég ætla að beina fyrirspurn til hv. þm. Róberts Marshalls sem er varaformaður samgöngunefndar. Nú eru vandamál sveitarfélaganna mjög mikil eins og því miður hefur komið fram í fréttum á síðastliðnum dögum og því vil ég fá að velta því upp við hv. þingmann hvort hann hafi ekki sömu áhyggjur og ég af sveitarfélögum í landinu. Ég hef margoft vakið máls á því í ræðustóli Alþingis að ríkið seilist um þessar mundir í tekjur sveitarfélaganna. Það er búið að færa til um 2 milljarða frá sveitarfélögunum beint inn í ríkiskassann með hækkun á tryggingagjaldi. Þegar hæstv. fjármálaráðherra kynnti þetta sagði hann að það yrði leiðrétt gagnvart sveitarfélögunum. Það hefur ekki verið gert og stendur ekki til. Bara til að árétta það þurftu mörg sveitarfélög að taka mjög erfiðar ákvarðanir til að ná saman í rekstri á þessu ári og mörg hver brugðust mjög fljótt við. Sparnaðaraðgerðirnar sem sveitarfélögin fóru í voru hrifsaðar burt með einu pennastriki af hálfu ríkisvaldsins, þ.e. sveitarfélögin voru búin að fara í aðhaldsaðgerðir sem ríkið síðan hirti allt til sín með því að taka 2 milljarða frá sveitarfélögunum. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að ég hef mjög miklar áhyggjur af stöðu sveitarfélaganna í landinu, líka í ljósi þess að nú er ríkið búið að ganga fram með miklu offorsi í hækkun skatta og ætlar að halda þeirri vegferð áfram. Þá er mjög lítið svigrúm fyrir sveitarfélögin til að hækka enn álögur á íbúana í landinu enda hafa sveitarfélögin brugðist þannig við að þau hafa ekki hækkað álögur mjög mikið. Eins vil ég nefna að það er mjög mikilvægt að samskiptum ríkis og sveitarfélaga verði breytt. Þegar ríkisvaldið leggur fram frumvörp á Alþingi sem hafa bein áhrif á tekjustofna sveitarfélaga er það skýlaus krafa að þau frumvörp verði kostnaðarreiknuð þannig að það verði metið hvaða áhrif þau hafa á kostnaðarhlutdeild sveitarfélaganna. Ég vil því beina þeim spurningum til hv. þingmanns hvort ekki þurfi að taka upp ný vinnubrögð í þessum málum 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að beina þessari fyrirspurn til mín. Vissulega er fjöldinn allur af sveitarfélögum í verulegum vanda staddur um þessar mundir. Ég þekki hins vegar til þess að á vegum sveitarstjórnaráðuneytisins hefur farið fram mikil vinna, boðað hefur verið til aukins samstarfs með Sambandi íslenskra sveitarfélaga síðasta eina og hálfa árið enda ekki vanþörf á. Það er líka mjög athyglisvert í þessu ljósi hversu stór hluti sveitarfélaga hefur stóran hluta, ef ekki meiri hluta, tekna sinna úr Jöfnunarsjóði sveitarfélaga. Ég tel fulla þörf á því að fara vel yfir þessa stöðu. Ekki einungis eru sveitarfélög víðs vegar um landið í vanda stödd, hafnir eru víða komnar í verulegan vanda og allt hnígur þetta á endanum að því að í mörgum tilfellum er um að ræða mjög óhagkvæmar rekstrareiningar, svo ég leyfi mér að nota það leiðinlega orð í ræðustóli. Þetta eru einfaldlega það fámenn sveitarfélög að þau ráða ekki við að halda uppi viðunandi þjónustustigi. Ég held að það sé rót vandans í þessum efnum og það þurfi fyrst og fremst að ráðast á hann.

Virðulegi forseti. Ég ætla að beina orðum mínum til hv. formanns allsherjarnefndar, sem var í salnum áðan en ég ætla samt að byrja mál mitt. Í fyrsta lagi vil ég í ljósi orða hv. síðasta ræðumanns koma þeirri skoðun minni á framfæri að það á að byrja að sameina sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu ef við eigum að ná fram hagræðingu. Þau eru of mörg og ættu að vinna meira saman. Sú fyrirspurn sem ég ætlaði að beina til formanns allsherjarnefndar sneri að því að hæstv. heilbrigðisráðherra svaraði fyrirspurn minni út frá grein sem Snorri Magnússon, formaður Landssambands lögreglumanna, skrifaði og varðaði framgang hæstv. heilbrigðisráðherra í þessum mótmælum. Hæstv. heilbrigðisráðherra sagði í viðtali við Ríkisútvarpið að handtaka ungs manns í þessum mótmælum hefði verið hefndarráðstöfun lögreglu. Þetta eru býsna stór orð, ekki síst frá ráðherra. Ég óskaði eftir því að ráðherra bæði lögreglumenn afsökunar á að hafa sagt þetta en við því var ekki orðið. Ætlun mín, frú forseti, var að spyrja formann allsherjarnefndar hvort hún tæki þetta mál hugsanlega upp á vettvangi nefndarinnar. Það eru mjög alvarleg skilaboð frá ráðherra í ríkisstjórn Íslands að hún standi við þessi orð sín sem hún lét falla. Ég velti þá fyrir mér hvort það sé almenn stefna stjórnarflokkanna eða ríkisstjórnarinnar að lögreglan fari fram með þessum hætti. Nú heyra lögreglumál undir allsherjarnefnd. Þetta er spurning um virðingu þingsins og ábyrgð Alþingis, frú forseti, og ég held að það sé mjög mikilvægt að fá fram frá formanni allsherjarnefndar eða allsherjarnefnd hvort málið verði tekið upp í nefndinni og því þá komið skýrt á framfæri að nefndin og þeir er stjórna landinu styðji við bakið á lögreglunni. Ég sé að formaður allsherjarnefndar hefur ekki skilað sér aftur í salinn.

Forseta er kunnugt um að formaður allsherjarnefndar er í húsi og reynir að kalla formann allsherjarnefndar til fundarins.

Virðulegi forseti. Ég kem upp til að ræða álitaefni sem kom upp á fundi fjárlaganefndar í morgun varðandi einkavæðingaráform ríkisstjórnarinnar á bönkunum og hvort þau hafi gengið gegn lögum. Hv. þm. Ögmundur Jónasson, fyrrv. heilbrigðisráðherra, kom upp í ræðupúlt um daginn og sagði að vinnubrögð ríkisstjórnarinnar væru jafnslæm og fyrri ríkisstjórnar. Ég ætla að ganga lengra en hv. þingmaður vegna þess að ég tel að þau vinnubrögð sem núverandi ríkisstjórn viðhefur hafi aldrei í sögu Alþingis verið jafnslæm. Nú hefur komið upp að fjármálaráðuneytið hefur staðið að sölu á ríkisbönkunum, sem voru 100% í eigu ríkisins, án heimildar úr fjáraukalögum Alþingis. Ég held að þetta mál sé grafalvarlegt og það verði að kanna mjög gaumgæfilega. Þess vegna langar mig að beina þeim spurningum til formanns viðskiptanefndar hvort hún sé mér ekki sammála um að þetta mál verði að skoða ofan í kjölinn, hvort viðskiptanefnd hafi fengið fyrirspurnir um hvort verklagið við sölu á ríkisbönkunum núna standist lög og hvort hún muni ekki kalla á aðila til að leysa úr þessu efni. Hv. varaformaður fjárlaganefndar sagði að hér væri um ágreining að ræða. Ég lít ekki þannig á. Fjármálaráðuneytið stóð í þessum gjörningi. Ég lít þannig á að þetta sé skýrt brot á þeim lögum sem Alþingi ber að starfa eftir. Ef fjárlaganefndarmenn hafa vitað þetta við afgreiðslu 

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni fyrir þarfa ábendingu. Það er oft þannig að verkaskiptingin í þinginu milli þingnefnda er óljós og ég leit svo á að þetta væri á hendi fjárlaganefndar að ræða og gefa heimild fyrir einkavæðingu  Ég vil jafnframt geta þess að ástandið í þessari einkavæðingu er náttúrlega fyrst og fremst efnahagsleg nauðsyn. Þegar Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn kom til aðstoðar í nóvember haustið 2008 var gert ráð fyrir að endurreisn bankakerfisins mundi kosta 385 milljarða en þessi gjörningur, að láta kröfuhafana taka yfir tvo af þremur viðskiptabönkunum, þýðir að endurreisnin mun ekki kosta nema rúma 200 milljarða. Ríkið sparar því töluverða peninga í vaxtakostnað en vaxtakostnaður ríkisins á þessu ári stefnir í að verða 100 milljarðar. Frú forseti. Ég mun, eins og ég sagði í upphafi máls míns, skoða og ræða í samráði við fjárlaganefnd hvernig best er að taka á þessum gjörningi sem nú hefur verið framkvæmdur varðandi einkavæðingu Arion banka og Íslandsbanka.

Virðulegi forseti. Við ræðum störf þingsins og ég verð að viðurkenna að eftir að hafa hlustað á ræðu hv. stjórnarþingmanns Björns Vals Gíslasonar, en hann er búinn að halda þessa sömu ræðu held ég í hvert skipti sem hann hefur farið upp í ræðustól Alþingis, var ég ekki bjartsýnn á að menn ætluðu að taka það alvarlega að Alþingi hefur eftirlitshlutverk. Hér kom hv. þm. Kristján Þór Júlíusson og vakti athygli á því að Ríkisendurskoðun gerir mjög alvarlegar athugasemdir. Hvað gerir hv. þingmaður, varaformaður fjárlaganefndar? Hann heldur ræðuna sína sem ég nenni ekki að fara í, jafnvitlaus og hún er, í hvert einasta skipti sem hann kemur upp. Þetta er alvörumál, virðulegi forseti. Þingið verður að taka þetta alvarlega. Ef þingið afgreiddi fjáraukalög og gerði það ekki með réttum hætti - við afgreiðum ekki hluti með réttum hætti, eins og lögmætar eftirlitsstofnanir benda okkur á - er það alvarlegt mál. Ef hv. þingmenn taka það með léttúð er það mjög alvarlegt, alveg á sama hátt og hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson bendir á að það er mjög alvarlegt ef framkvæmdarvaldinu, hæstv. ráðherrum í ríkisstjórn, finnst það sjálfsagt að segja að lögreglan á Íslandi misnoti vald sitt og sé með hefndarráðstafanir, það er mjög alvarlegt mál. En varðandi það mál sem vísað var til fyrst varðandi einkavæðingu bankanna bað undirritaður fyrir hönd okkar sjálfstæðismanna um fund í viðskiptanefnd 3. desember. Ég ítrekaði þá beiðni áðan til að fjallað yrði nákvæmlega um þetta mál 

Virðulegur forseti. Mig langar aðeins að ræða dagskrá þingsins og störf þess. Störf þingsins er málefni sem ég hef oft rætt um úr þessum ræðustól og ekki hefur það mál farið batnandi. Við höfum fengið í hendur málaskrá ríkisstjórnarinnar þar sem eru mál sem hún telur brýnt að afgreiða áður en þingið fer í frí. Ég held að það séu eitthvað á bilinu 60–100 mál sem þarf að afgreiða. Þetta er alveg hrikalegur listi og þar er aragrúi af alls konar málum sem ég átta mig ekki á hvers vegna eru sett á listann. Það er m.a. vegna þessa sem störf þingsins eru í uppnámi flesta daga sem þingið starfar. Það er verið að reyna að keyra í gegn alls konar mál á lágmarkstíma. Það þarf, frú forseti, að setja niður viðunandi dagskrá fyrir þingið, það þarf að gera það í samkomulagi við minni hlutann og það þarf að gera það í sátt í þinginu. Það er engin hemja hvernig vaðið er fram og aftur um þingið með dagskrá sem augljóslega mun aldrei ganga upp. Við sjáum að í dag á að vera búið að skila öllum álitum varðandi Icesave-málið og það er ekki einu sinni byrjað á því vegna þess að einhverjum datt í hug að setja tímamörk við 16. desember, sem engin þörf er á. Það liggur ekkert á að afgreiða þetta mál. Við höfum lent í því, eins og komið hefur fram í morgun, að bankarnir voru seldir í heimildarleysi af því að það lá svo mikið á. Þeir voru líka seldir fólki sem enginn veit hvert er. Meira að segja Sjálfstæðisflokknum tókst ekki einu sinni að gera það þó að hann hafi ýmislegt á samviskunni. Þetta er ótrúlegur vinnustaður, frú forseti, og það er ekki landi og þjóð til sóma að þingið starfi með þessum hætti. Ég skora á þingmenn, forseta þingsins og þingflokksformenn að koma sér saman um að reyna að starfa af einhverju viti.

Virðulegi forseti. Ég þakka þá umræðu sem orðið hefur um það mál sem kom upp í fjárlaganefnd í morgun. Það kom fram í máli hv. þm. Björns Vals Gíslasonar áðan að fjármálaráðuneytið líti ekki svo á að ríkið sé að selja hlut sinn í nýju bönkunum. Það liggur fyrir að það var heimild til samninga í fjáraukalögum 2008 fyrir stofnun bankanna, það liggur fyrir að í fjárlögum 2009 var lagt inn fé til að stofna bankana, 385 milljarðar. Ríkið átti 100% hlut í bönkunum. Kröfuhafar yfirtóku 87% í Arion banka, 95% í Íslandsbanka. Hvernig fór þá hlutur ríkisins úr því að vera 100% niður í 5% og niður í 13% í hinum bankanum? Var hann gefinn?

Næstum því.

Hverjir fengu hlut ríkisins gefins? Ef þessi hlutur var ekki keyptur af ríkinu, var hann þá gefinn? Það er engin heimild frá Alþingi til að selja hlut sinn. Er þetta hin nýja einkavæðing Vinstri grænna? Það veit enginn hverjir eru vinir þeirra, það má ekki upplýsa það. Ég skora á hv. þingmann og hv. þingmenn Vinstri grænna að upplýsa hverjir fengu hlutinn gefins ef hann var ekki seldur. Ef hluturinn var seldur skortir heimild frá Alþingi til sölunnar. Á það bentu fulltrúar stjórnarandstöðunnar í vinnu og umræðum um fjáraukalögin, þeir bentu á þessar villur, á þessa yfirferð, sérstaklega að því er laut að meðferð bankanna. Þær ábendingar voru ekki teknar til greina og þá standa menn uppi með að það skortir lagaheimild fyrir þessari gerð. Hvernig ætlar stjórnarliðið að bæta úr því?

Hæstv. forseti. Ég ætla að taka undir þessi alvarlegu áminningar- og aðvörunarorð sem komu fram hjá hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni og varða meðferð ríkiseigna. Ég held að hv. þingmaður hafi gert alveg með skýrum hætti grein fyrir því að hverjar sem orsakirnar voru og hvernig sem atburðarásin var í smáatriðum er alla vega skýrt að á ákveðnu tímabili var um að ræða banka sem voru í 100% eigu ríkisins. Þeir eru ekki lengur í 100% eigu ríkisins. Það hefur orðið eignatilfærsla með einhverjum hætti og til að slík eignatilfærsla sé lögmæt þarf hún að vera gerð með heimild frá Alþingi. Það er alveg klárt. Það sem ég vildi nefna í þessu sambandi er að mér finnst það mál sem hv. þm. Kristján Þór Júlíusson vakti athygli á og verður augljóslega skoðað nánar í fjárlaganefnd, þarf auðvitað að fá nánari skoðun þar. Þetta eru dæmi um vinnubrögð sem við sjáum allt of víða í störfum þingsins þar sem menn göslast áfram í nefndastarfi. Menn göslast áfram með það að markmiði að klára málin bara eftir því sem ráðuneytin segja, einkum þó fjármálaráðuneytið, menn ætla bara að klára að afgreiða þau. Ef athugasemdir koma frá stjórnarandstöðunni er litið á þær sem tafir, vitleysu og málþóf. En svo koma ábendingar eins og í þessu tilviki frá Ríkisendurskoðun sem undirstrikar nákvæmlega það sem stjórnarandstaðan hefur verið að segja í þessu máli og sýnir að stjórnarmeirihlutinn þarf að fara gætilega. Ég ætla ekki að eigna mönnum einhverjar annarlegar hvatir í þessu sambandi. Ég vil segja við hv. þingmenn stjórnarflokkanna: Þið verðið að átta ykkur á því að þau mál sem við fjöllum um, þetta mál og fleiri mál, eru viðkvæm og erfið mál og menn verða að vanda sig. 
            

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst aðeins taka undir þá umræðu sem átt hefur sér stað um að það sé hugsanlega ekki heimilt fyrir framkvæmdarvaldið að selja bankana. En það er gríðarlega mikilvægt að við fáum úr því skorið og það segir kannski allt um það hvernig við vinnum þessi mál í raun og veru á þingi. Þetta er hlutur sem verður að leiðrétta því að það er ekkert grín fyrir framkvæmdarvaldið að hafa slíkt með sér inn í framtíðina. Ef þarna er hugsanlega verið að brjóta lög getum við lent í miklum skaðabótakröfum seinna meir. Þetta verður því að vera á hreinu. Ég ætla hins vegar að ræða það sem ég hóf máls á í upphafi þessa þingfundar, þ.e. grafalvarlega stöðu sveitarfélaganna í landinu. Ég sætti mig ekki við að ríkisvaldið hrifsi til sín 2 milljarða frá sveitarfélögunum í formi tryggingagjalds án þess að borga það til baka. Ég sætti mig ekki við þessi vinnubrögð. Hæstv. fjármálaráðherra upplýsti það á fundi fjárlaganefndar að það verði gert en það á að svíkja það. Það er grafalvarlegur vandi í sveitarfélögunum í landinu,  Síðan vil ég líka árétta að sveitarfélög hafa komið með mjög merkilegar hugmyndir um hvernig bregðast megi við bráðavanda sveitarfélaganna. Það er hugmynd um að fækka hugsanlega kennsludögum og voru viðræður við menntamálaráðuneytið um hvernig hægt væri að útfæra það, hugsanlega í samráði við þá aðila sem að því koma. En því miður hefur menntamálaráðuneytið sagt sig frá þeirri vinnu núna og ég verð að viðurkenna, virðulegi forseti, að mér finnst 

Frú forseti. Aldrei þessu vant er ég yfirleitt sammála flestu því sem hér hefur verið sagt af skyggnu mannviti. Þó verð ég að gera athugasemd við þá yfirlýsingu hv. þm. Þórs Saaris að hér sé í fyrsta skipti hugsanlega verið að selja bankana til óþekktra aðila. Veit hv. þingmaður ekki um forsöluna að sölu Búnaðarbankans? Getur hv. þingmaður sagt mér til hvaða aðila Búnaðarbankinn var fyrst seldur?  
             Mér finnst það líka töluvert viðurhlutamikið þegar hv. þm. Höskuldur Þórhallsson, sem ég vil ekki segja að sé blautur á bak við bæði eyru en hann hefur kannski ekki staðið áratugum saman í ræðustóli, kemur og barmar sér yfir því að þetta mál sem varðar kröfuhafana og bankana sé það allra ljótasta sem menn hafa séð og aldrei í sögu þingsins hafi annað eins gerst. Ég held, góðir hálsar, að það sé vel hugsanlegt að hér sé um álitamál að ræða. En ég er sammála hv. þm. Birgi Ármannssyni, það er ekki nokkur maður sem reynir að fara með ólögum og það er partur af aðhaldshlutverki þingsins að skoða þetta mál. Það er þess vegna sem Ríkisendurskoðun hefur verið boðuð til fundar við fjárlaganefnd í fyrramálið, til að skoða málið. Hins vegar finnst mér skrýtið að heyra hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins koma hér og tala um að verið sé að göslast með mál daginn út og inn í gegnum þingið. Þessir hv. þingmenn þekkja aldeilis göslaraganginn. 

Virðulegi forseti. Það sætir tíðindum að hæstv. utanríkisráðherra heiðri okkur almenna þingmenn með nærveru sinni  En það er eitt grafalvarlegt mál sem ég held að við þurfum að ræða. Ríkisendurskoðun bendir á að bankarnir, ríkisbankarnir af því að þeir heita ríkisbankar, voru í 100% eigu ríkisins. Ég skildi hæstv. utanríkisráðherra þannig að það væri vafamál hvort slíkt væri og þá er það einfaldlega staðreynd að Alþingi Íslendinga er búið að hlutast til um banka sem það hefur væntanlega ekki haft neina heimild til að hlutast til um. Var það ekki Alþingi Íslendinga sem skipaði í stjórn þessara ríkisbanka sem núna voru allt í einu ekki ríkisbankar? Voru það ekki Samfylkingin og Vinstri grænir sem skiptu því bróðurlega á milli sín? Það er enn alvarlegri staða, frú forseti, en sá gjörningur að ríkisstjórnin sé núna búin að selja bankana eitthvað, einkavæða þá væntanlega, án heimildar. Við afgreiddum fjáraukalögin í gærkvöldi. Það er eitthvað verulega bogið við þetta. Og kannski ber það að hæstv. utanríkisráðherra sjái ástæðu 

Frú forseti. Ég get fallist á að nota þetta fundarform til að bera af mér sakir, en ég vil ekki sitja undir því að hv. þm. Höskuldur Þórhallsson haldi því fram úr ræðustóli Alþingis að það sæti tíðindum að ég heiðri þingmenn með nærveru minni.

… í þessu tilviki …

Nei, hv. þingmaður orðaði það ekki með þeim hætti. Ég hef ekki gert athugasemd við fjarveru hv. þingmanns úr mikilvægum umræðum en ég gæti gert það. Hv. þingmaður hefur hins vegar notað ræðustól Alþingis til að fara heldur meiðandi ummælum um ýmsa ráðherra með ásökunum um að þeir séu ekki hér þegar þeir eiga að vera hér. Hv. þingmaður tók svo til orða um hæstv. forsætisráðherra að hún væri ekki hér, heldur að sinna einhverju allt öðru. 
            

Um fundarstjórn forseta, hæstv. ráðherra.

Hæstv. forseti veit að ég er hingað kominn til að ítreka það og segja sem mína skoðun að ég held að að frátöldum hæstv. fjármálaráðherra sem vegna eðlis umræðna síðustu vikna hefur verið hér mjög mikið hafi enginn ráðherra verið hér jafnmikið og ég. Ég er eini ráðherrann sem kem í hvert einasta skipti sem rætt er um störf þingsins, sit hér og hlusta og 

Virðulegi forseti. Því var haldið fram fyrir smástundu að ég hefði fagnað því að bankarnir hefðu verið færðir til kröfuhafanna, gefnir til kröfuhafanna, seldir eða hvernig það var orðað af hæstv. utanríkisráðherra.

Um fundarstjórn forseta.

Nú kemur akkúrat að því. 

Virðulegi forseti. Öðruvísi mér áður brá ef hæstv. utanríkisráðherra er orðinn með viðkvæmustu mönnum á Alþingi. Ég benti á það  Varðandi það að ég hafi haft uppi meiðyrði um einstaka ráðherra vil ég bera af mér sakir hvað það varðar. Það hef ég aldrei gert. Ég hef hins vegar furðað mig á fjarveru ýmissa þingmanna og ráðherra, þá sérstaklega í Icesave-umræðunni. Ef hæstv. utanríkisráðherra á við það að ég hafi talað of lítið  
            

Virðulegi forseti. Ég er að velta fyrir mér hvernig best sé fyrir okkur í þinginu að bregðast við því sem hér hefur komið upp. Hér hefur hæstv. utanríkisráðherra komið fram og af orðum hans má dæma að hann geri afskaplega lítið með þessar athugasemdir Ríkisendurskoðunar. Ég held að það sé spurning hvernig best sé fyrir okkur að taka á þessu máli. Ég held að fundir í fjárlaganefnd og viðskiptanefnd séu ekki nóg. Ég held að við þurfum að ræða þetta því að léttúð hæstv. utanríkisráðherra gagnvart málinu vakti athygli. Nú kom líka fram hjá hæstv. utanríkisráðherra að hann virðist lítið kannast við að hafa verið í ríkisstjórn áður, bæði 2007–2009 og sömuleiðis 1991–1995. Ég tel enga ástæðu til þess, virðulegi forseti, að ræða það sérstaklega á vettvangi þingsins en varðandi léttúð hans gagnvart þessu alvarlega máli hef ég áhyggjur og ég tel að allir ábyrgir þingmenn hljóti að hafa þær þegar menn sjá hæstv. ráðherra bregðast við með þessum hætti.

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst af öllu hæla forseta fyrir röggsama, skelegga og ákveðna fundarstjórn. Það er oft og tíðum illt að eiga við þann söfnuð sem þyrpist inn í sali, hv. þingmenn, og ég tel virðulegan og hæstv. forseta hafa staðið sig með mikilli prýði. Varðandi efnisatriði þeirrar umræðu sem hefur átt sér stað undir liðnum um störf þingsins tel ég hins vegar nauðsynlegt að beina þeim tilmælum til virðulegs forseta að það verði skoðað sérstaklega af forsætisnefnd hvort Alþingi Íslendinga þurfi ekki með einhverjum ákveðnum hætti að taka til þess máls sem hér var rætt. Varðandi síðan þann þátt máls sem lýtur að viðveru ráðherra undir liðnum um störf þingsins fagna ég áhuga hæstvirtra ráðherra, þá sérstaklega hæstv. utanríkisráðherra. Hann hefur sýnt mikinn dugnað í að mæta hér og það ber að virða. Undir þessum lið getur maður komið fram ýmsum upplýsingum í hliðarherbergjum. Ég skal geta þess að ég gaf t.d. hæstv. utanríkisráðherra uppskrift 

Virðulegi forseti. Ég óska eftir því að forseti þingsins sjái til þess þegar þingið hefur einungis örfáa daga til ráðstöfunar til að ljúka þeim fjölmörgu málum sem enn eru á dagskrá, þegar upp kemur það mál í fjárlaganefnd í morgun að Ríkisendurskoðun gerir þetta alvarlegar athugasemdir við söluferli bankanna, að störf þingsins næstu daga og í framhaldinu verði með þeim hætti að svigrúm skapist fyrir nefndina til að vanda yfirferð vegna þessara athugasemda. Það þýðir að við getum ekki haldið fundi langt fram á nætur, frá morgni til kvölds, heldur þurfa nefndirnar að fá sitt svigrúm. Það má hins vegar vel vera að það sé satt og rétt sem hæstv. utanríkisráðherra tók fram áðan, að það hafi heppnast jafn vel með þessa einkavæðingu og þá sem hann vísaði til í tilfelli Búnaðarbankans, en það virðist vera fordæmi 

Frú forseti. Í tengslum við þá umræðu sem hér hefur átt sér stað vil ég lýsa því yfir að ég tel mjög mikilvægt og nauðsynlegt að vera með stofnun eins og Ríkisendurskoðun sem tekur á álitamálum eins og hún hefur gert og hér hefur verið vakin athygli á. Það er sjálfsagt og eðlilegt að gefa þinginu og einstökum þingnefndum ráðrúm til að fjalla um skýrslur Ríkisendurskoðunar. Vil ég sérstaklega benda á nýútkomna skýrslu Ríkisendurskoðunar þar sem fjallað er um hrun Seðlabankans og starfsemi hans á árinu 2008 sem er að sjálfsögðu sérstakt tilefni fyrir okkur til að taka fyrir á vettvangi Alþingis og einstakra þingnefnda eins og aðrar skýrslur sem Ríkisendurskoðun sendir frá sér.

Virðulegi forseti. Ég tek undir flest af því sem hér kom fram hjá hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni, en þegar við tölum um störf þingsins held ég að við séum kannski komin að kjarna málsins. Fjölmörg mál sem tengjast efnahagshruninu eru mjög viðkvæm og þarf að fara vel yfir en því miður hefur stjórnarmeirihlutinn skipulagt þetta með þeim hætti að menn ætla að keyra í gegn með góðu eða illu, aðallega illu, Icesave-samninginn sem gerir það að verkum 

Um fundarstjórn forseta, hv. þingmaður.

Ég er nákvæmlega að ræða fundarstjórn og störf varðandi það hvernig við högum þingstörfum. Varðandi t.d. þetta stóra mál bað ég um fund í hv. viðskiptanefnd 3. desember. Við erum mjög ánægð með hv. formann viðskiptanefndar en við komumst ekki yfir þetta vegna þess að áherslurnar varðandi starfsemi þingsins, virðulegi forseti, eru 

Frú forseti. Ég tek undir með þeim félögum mínum sem hér hafa rætt um mikilvægi þess máls sem var rætt í fjárlaganefnd í morgun. Ég geri það að tillögu minni, frú forseti, að boðað verði til fundar með þingflokksformönnum og hæstv. forseta hið fyrsta þannig að við getum sest yfir það sameiginlega verkefni sem við stöndum frammi fyrir sem er að sinna þeim þingstörfum og ljúka þeim málum sem brýn eru á sem bestan og skynsamlegastan hátt. Ég tek undir með formanni Sjálfstæðisflokksins, hv. þm. Bjarna Benediktssyni, það er lykilatriði í þeim störfum sem fram undan eru að nefndirnar sem eru störfum hlaðnar, þá sérstaklega hv. fjárlaganefnd, fái tíma til að vinna að þeim fjölmörgu verkefnum sem þær standa frammi fyrir. Ég tek eftir því að til að mynda á dagskrá þingsins í dag eru fjölmörg mál en með allri virðingu fyrir þeim málum sem eru þar á dagskrá geta fjölmörg þeirra beðið fram á næsta ár 

Virðulegi forseti. Við ræddum þetta mál nokkuð hér í skjóli nætur í gærkvöldi. Það var ágætisumræða en það er miður að það sé gert á þeim tíma sólarhringsins vegna þess að einn anginn af þessu máli er mjög stórt mál. Í örstuttu máli gengur þetta mál út á það að verið er að fresta dagsetningum á því hvenær Sjúkratryggingar Íslands eigi að taka yfir samningagerð sem varðar stofnanir á vegum ríkisins, sveitarfélaga og annarra þeirra aðila sem reka hjúkrunarheimili. Kaldhæðnin í málinu er sú að þessu er frestað fram til 1. janúar 2011 og er það gert af praktískum ástæðum vegna þess að þetta er mikið umfang sem sjúkratryggingar eru að taka yfir, en eins og kunnugt er sömdu þrír aðilar um kaup og sömdu um heilbrigðisþjónustu við aðila. Það var heilbrigðisráðuneytið, það var sjúkratryggingadeild Tryggingastofnunar og samninganefnd heilbrigðisráðherra. Þetta var sameinað í Sjúkratryggingar Íslands til að ná heildaryfirsýn og reyna að ná að vinna þessi mál jafn vel og mögulegt er. Samkvæmt fjárlagafrumvarpi - og þetta hefur ekki fengist rætt að neinu marki, hvorki í hv. heilbrigðisnefnd og alls ekki fjárlaganefnd - á að færa heilbrigðisþjónustu sem samsvarar, ef við tökum upphæðirnar í fjárlögum, 20 milljörðum kr. frá heilbrigðisráðuneyti yfir í félags- og tryggingamálaráðuneytið. Engin umsögn hefur komið um þessa gríðarlegu tilfærslu á heilbrigðisþjónustu í alls óskylt ráðuneyti. Engin umsögn, ekki ein. Í því frumvarpi sem við ræðum hér er gert ráð fyrir að sjúkratryggingar taki yfir samningagerð við þá sem reka hjúkrunarheimili 1. janúar 2011 en í fjárlögum er verið að færa, og það er á skjön við þetta frumvarp, samningana við hjúkrunarheimilin yfir í allt annað ráðuneyti. Menn eru að fara algjörlega á skjön við það sem var lagt upp með fyrir tveimur árum í ágætri pólitískri sátt, að setja samningagerðina á einn stað. Þetta eru ekkert annað en pólitísk hrossakaup, virðulegi forseti, á milli ráðherra. Það eru engin fagleg rök sem hafa komið fram, engin. Enginn umsagnaraðili hefur verið fenginn til að koma með umsögn um þennan gríðarlega verkefnatilflutning upp á 20 milljarða kr. Þó hefur borist umsögn frá Félagi íslenskra hjúkrunarfræðinga sem tók upp á því að senda hana inn án þess að vera beðið um það. Hún var mjög skýr. Félag íslenskra hjúkrunarfræðinga lagðist gegn því að þetta yrði gert og nefndi mörg fagleg rök fyrir því. Það sagði að hér væri verið að fara þveröfuga leið við það sem menn hafa verið að reyna að gera, að setja faglega og fjárhagslega ábyrgð á sama stað. Í þessu tilfelli ætla menn að hafa faglega þáttinn á einum stað og fjárhagslega ábyrgð á öðrum. Á sama hátt eru menn að brjóta þá yfirsýn sem hefur verið á einum stað varðandi heimahjúkrun, skammtímavistun og hjúkrunarheimili. Nú á að taka einn þáttinn út. Það hefur komið fram, í stuttri umfjöllun í hv. heilbrigðisnefnd um málið, að þetta er algjörlega óundirbúið og það kemur kannski skýrast fram í frumvarpinu. Það stendur að Sjúkratryggingar Íslands eigi að sjá um samningagerðina frá 1. janúar 2011 en þetta verður ekkert hjá heilbrigðisráðuneytinu þá ef fjárlagafrumvarpið nær fram að ganga eins og það er. Virðulegi forseti. Ég hef svo sem ekkert tekið það neitt sérstaklega alvarlega þegar forustumenn vinstri manna eru að tala um fagleg vinnubrögð, samráð og alla þessa hluti, sem er iðulega gert við öll möguleg og ómöguleg tækifæri. En ef einhverjir velkjast í vafa um að þau vinnubrögð séu virt að vettugi í stórum málum er þetta lifandi sönnun þess. Hér eru bara pólitísk hrossakaup en fagleg sjónarmið í þessum viðkvæma málaflokki eru algjörlega virt að vettugi. Við erum hér með gríðarlega stór mál eins og við ræddum áðan. Hér er um sjálfa heilbrigðisþjónustuna að ræða. Menn eru að vonast til þess að hægt sé að læða þessu í gegn í skjóli nætur og skiptir engu máli þó að ekkert samræmi sé í þessu, t.d. við þau lög sem á að samþykkja hér. Mönnum er nákvæmlega sama þó að ekki sé farin sú hefðbundna leið sem farin er í þingstörfum, við bæði stór og smá mál, að menn fá umsagnir aðila til þess að þingmenn geti áttað sig betur á viðkomandi máli. Almenna reglan er sú, virðulegi forseti, og það þekkja hv. þingmenn, vegna þess að hér ræðum við auðvitað mjög margvísleg mál, að þingmönnum er skipt í nefndir en breiddin er slík í hverri nefnd að mjög nauðsynlegt er að fá sjónarmið þeirra aðila sem starfa á vettvangi, fagaðila og annarra, til að heildarmynd náist á málið. Þannig hafa þingstörfin verið. Þegar mál koma fram, stór og smá, eru þau send til umsagnar. Menn fá síðan umsagnirnar, meta þær, fá gesti eftir því sem við á. Hér erum við með risamál og ekki hefur verið beðið um eina einustu umsögn. Við fórum fram á það, fulltrúar stjórnarandstöðunnar í heilbrigðisnefnd, að umsagnir yrðu veittar um þetta gríðarlega stóra mál. Þetta er að vísu ekki á vettvangi heilbrigðisnefndar. Við áttum að koma með viðhorf okkar hvað þetta varðaði til fjárlaganefndar en fjárlaganefnd var búin að taka málið út áður en sjónarmið heilbrigðisnefndar bárust til fjárlaganefndar. Ekki það að þegar heilbrigðisnefnd kom fram með umsögn sína um fjárlögin kom fram hjá öllum, meiri hluta og einnig 1. og 2. minni hluta, mjög mikil gagnrýni á þetta. Það er algjörlega ljóst að þau fátæklegu rök sem tínd hafa verið til standast enga skoðun. Ein rökin sem nefnd hafa verið eru þau að þetta snúist um það að öldrun sé ekki sjúkdómur. Það er alveg rétt en þetta snýr ekki bara að þeim sem eldri eru, hjúkrunarheimilin eru fyrir fólk á öllum aldri og enginn fer inn á hjúkrunarheimili nema vera veikur. Reyndar hefur það verið gagnrýnt að vistunarmatið, sem metur það hvort fólk hefur rétt til þess að fara inn á hjúkrunarheimili eða ekki, sé stíft, að fólk þurfi með öðrum orðum að vera mjög veikt til að komast þar inn. Þetta er því ekki félagslegt búsetuúrræði eða neitt slíkt. Það velur enginn að fara á hjúkrunarheimili bara vegna þess að viðkomandi hafi áhuga á því að búa þar. Þetta snýst ekki um það. Þetta er partur af heilbrigðisþjónustu okkar og þetta er mjög góður partur. Það hefur einnig verið nefnt að þetta snúist um það að færa eigi þessa þjónustu yfir til sveitarfélaga. Nú er það bara þannig að félags- og tryggingamálaráðuneytið hefur ekkert með sveitarfélögin að gera. Samgönguráðuneytið hefur með sveitarfélögin að gera. Þrátt fyrir það eru engin rök fyrir því að vera með eitthvert millistig, nákvæmlega engin. Enda var það ekki þannig þegar grunnskólarnir voru færðir til sveitarfélaganna að menn hafi fyrst fært grunnskólana til sveitarstjórnarráðuneytisins. Menn færðu þá beint frá ríkinu, frá menntamálaráðuneytinu - og reyndar var það menntamálaráðuneytið sem stýrði þeim samningum fyrir hönd ríkisvaldsins - yfir til sveitarfélaganna. Málefni grunnskólanna eru heldur ekki hjá sveitarstjórnarráðuneytinu, málefni grunnskólanna eru að sjálfsögðu hjá menntamálaráðuneytinu þrátt fyrir að sveitarfélögin sjái um rekstur grunnskólans. Það er líka öllum ljóst, og það hefur komið fram í öllum þeim minnisblöðum sem við höfum fengið frá heilbrigðisráðuneytinu, að það er mjög mikilvægt að yfirsýn sé á einum stað. Þess vegna fóru menn í það að setja sjúkratryggingar á stofn. Það var til þess að yfirsýn yrði á einum stað. Og af hverju skiptir það máli, virðulegi forseti? Það er mjög skýrt dæmi varðandi þessa þjónustu. Það er markmið allra, stjórnmálaafla, fagaðila og þeirra sem hafa hagsmuna að gæta, að gera fólki kleift að búa eins lengi heima hjá sér og mögulegt er. Þegar fólk er orðið veikt er það hins vegar ekki hægt nema með aðstoð. Það er gert með heimahjúkrun og einnig með félagslegri aðstoð sem heitir heimaþjónusta. Það er í flestum tilfellum ekki nóg því skammtímaúrræði þurfa líka að vera til staðar sem styðja við bakið á þessari heimahjúkrun. Er það gert til þess að fólk sem þarf á þessari þjónustu að halda geti komist í endurhæfingu og það er líka ákveðin hvíld fyrir aðstandanda sem vill eðli máls samkvæmt hafa maka sinn, svo að dæmi sé tekið, eins lengi heima og mögulegt er en þarf að leggja mikið á sig til að svo megi verða. Þess vegna erum við með þessi skammtímaúrræði sem eru bæði dagdeildir og sólarhringsvistanir. Það er nú reyndar þannig, virðulegi forseti, að þessi þáttur er ekki bara faglega góður, hann er líka fjárhagslega hagkvæmur. Dýrasta úrræðið er hjúkrunarheimilin. Hvert hjúkrunarrými kostar í rekstri 8 millj. kr. á ári. Bæði af faglegum og fjárhagslegum ástæðum hefur það gengið nokkuð hratt hjá okkur að færa þjónustuna í auknum mæli heim. Ef fjárlögin ná fram að ganga eru fjárhagsleg og fagleg yfirsýn ekki lengur á einum stað. Hvað þýðir það? Það þýðir að yfirfærsla á milli þessara aðila verður erfiðari. Heilbrigðisráðuneyti þarf þá að koma bónleið til félags- og tryggingamálaráðuneytis þegar bæta á þjónustu. Þeir sem hafa komið nálægt stjórnsýslu eða stjórnmálum vita að samskipti milli ráðuneyta er ekki það einfaldasta sem til er. Það er algjörlega ljóst að þetta mun ekki bara verða flækjustig, þetta mun verða til þess að skerða þjónustu við sjúklinga. Hér erum við 16. desember, á síðustu metrunum, að klára þetta gríðarstóra mál sem er þvert gegn hagsmunum sjúklinga. Það er þvert á öll markmið um að auka og bæta þjónustuna fyrir þá sem þurfa á henni að halda. Þetta er algerlega órætt. Ekki hefur ein einasta fagleg umsögn fengist, engin. Það hefur verið upplýst að félags- og tryggingamálaráðuneytið er ekki tilbúið til að taka við þessum málaflokki. Ég er hér að tala til hv. stjórnarþingmanna. Ég er að vonast til þess að í þessu máli og þessum málaflokki sem hefur nú ekki verið mikill pólitískur ófriður um fram til þessa - markmiðin eru skýr og öll stjórnmálaöfl á Íslandi vilja það sama í þessum málaflokki, ég ætla engum annað. Ég hvet hv. stjórnarþingmenn til að gera það rétta í þessu máli og í það minnsta hinkra með þetta mál meðan við fáum að ræða það. Í það minnsta hinkra með það til þess að fagaðilar, þeir sem vinna við þetta, hjúkrunarfræðingar, heilbrigðisstéttir, öldrunarlæknar, þeir sem koma að þessum rekstri, fái að segja skoðun sína. Við ræddum hér annað algjörlega óskylt mál sem er hvorki meira né minna en sala, hugsanlega án heimildar, á verðmætum upp á hundruð milljarða, sem læðist svona í gegn af því við erum ekki að vinna skipulega, við erum ekki að vinna faglega, það er bara staðreynd. Hér er skólabókardæmi um það. Valkosturinn fyrir stjórnarliða er sá að líta á þetta sem pólitísk hrossakaup á milli ráðherra eða vinna þetta faglega. Ef menn vilja vinna þetta faglega tökum við þetta af borðinu og ræðum þetta betur. Ef menn vilja taka þennan viðkvæma stóra málaflokk og láta hann gjalda fyrir pólitísk hrossakaup á milli ráðherra skulu menn halda áfram eins og nú er gert. Það gerir líka að verkum að frumvarpið er í raun strax orðið úrelt, þessi breyting.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti hv. viðskiptanefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum um hlutafélög og lögum um einkahlutafélög. Með frumvarpinu er lagt til að tilskipun Evrópuþingsins og -ráðsins 2007/36/EB um nýtingu tiltekinna réttinda hluthafa í skráðum félögum verði tekin upp í íslensk lög. Með tilskipuninni eru skv. 1. gr. hennar settar reglur um aukin réttindi og áhrif hluthafa í félögum sem hafa hluti skráða á skipulegan markað sem er staðsettur eða starfræktur í aðildarríki. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á lögum um hlutafélög og lögum um einkahlutafélög. Þær breytingar sem felast í 1., 2., 4. og 5. gr. frumvarpsins ná til hlutafélaga og einkahlutafélaga almennt en þar er gert ráð fyrir að umboð geti, auk þess að vera skriflegt, verið rafrænt og að kröfu um að fá mál tekið til meðferðar á hluthafafundi verði sömuleiðis komið rafrænt á framfæri. Í 3. gr. frumvarpsins er lagt til að við lög um hlutafélög bætist fimm nýjar greinar sem snerta eingöngu félög sem hafa fjármálagerninga sína tekna til viðskipta á skipulegum verðbréfamarkaði. Helsta breytingin er að lágmarksfrestur til að boða til hluthafafundar er lengdur úr einni viku í þrjár. Frá þessu eru undantekningar sem eiga við þegar hluthafafundir eru rafrænir og þegar framhaldshluthafafundir eru haldnir. Þá er í 3. gr. fjallað um tilkynningu á fundarboði eða birtingu þess af félagsins hálfu sem skal tryggja skjótan aðgang að fundarboðinu á jafnréttisgrundvelli. Að lokum eru í 3. gr. tilgreindar þær upplýsingar sem er skylt að veita á vef félagsins en í tilskipuninni er gert ráð fyrir að skráð félög hafi þegar vefsetur. Frú forseti. Á fundum nefndarinnar var rætt um gildissvið tilskipunarinnar. Skv. ákvæðum frumvarpsins snertir það félög sem hafa fjármálagerninga sína tekna til viðskipta á skipulegum verðbréfamarkaði. Gildissvið tilskipunarinnar, sbr. 1. gr. hennar, er þrengra þó svo að í fyrirsögn tilskipunarinnar sé vísað í skráð félög. Samkvæmt 1. gr. tilskipunarinnar snertir hún félög sem hafa hlutabréf skráð á skipulegan markað sem er staðsettur í eða starfræktur í aðildarríki. Nefndin telur rétt að gildissvið frumvarpsins samræmist ákvæði 1. gr. tilskipunarinnar og leggur til að það eigi við um félög þar sem hlutir hafa verið teknir til viðskipta á skipulegum verðbréfamarkaði. Því komi orðið „hlutur“ í stað orðsins „fjármálagerningur“ víðs vegar í 3. gr. frumvarpsins. Við umfjöllun málsins í nefndinni kom fram það sjónarmið að æskilegt væri að tilgreina í lögum um hlutafélög með hversu margra daga fyrirvara hluthafi skuli gera kröfu um að fá mál til meðferðar á hluthafafundi til að unnt sé að taka það fyrir á dagskrá fundar. Nefndin leggur ekki til að slíkt ákvæði verði lögfest að þessu sinni enda þarfnast þetta nánari skoðunar. Ef kveðið væri á um það í lögunum með hversu margra daga fyrirvara krafa um að fá mál tekið til meðferðar þarf að hafa borist félagsstjórn mundi það útiloka að mál kæmist á dagskrá eftir það tímamark. Frekar þyrfti að setja reglu með möguleika á frávikum í ákveðnum tilvikum. Nefndin telur rétt að þetta atriði verði skoðað gaumgæfilega, m.a. með hliðsjón af framkvæmdinni. Þá var því hreyft fyrir nefndinni að í lögum um hlutafélög væri ekki kveðið á um rétt hluthafa til að taka þátt í aðalfundi og greiða atkvæði með tilliti til eignarhalds á tilteknum degi fyrir aðalfund. Samkvæmt lögunum væri hins vegar miðað við hlutaskrá. Svo virðist sem um þetta hafi orðið ágreiningur þegar eigendaskipti verða á hlutum í félögum skömmu fyrir aðalfund. Nefndin leggur einnig til að þetta atriði verði athugað frekar. Frú forseti. Nefndin bendir á að í fylgiskjali I með frumvarpinu er tilskipunin sem innleiða á með frumvarpinu. Þar virðist íslensk þýðing á enska orðinu ,,general meeting“ hafa misritast. Er það þýtt sem „aðalfundur“ en á að vera „hluthafafundur“. Með áliti nefndarinnar fylgir leiðrétt útgáfa af tilskipuninni. Við afgreiðslu málsins voru fjarverandi Eygló Harðardóttir, Ragnheiður E. Árnadóttir og Jónína Rós Guðmundsdóttir. Undir nefndarálitið rita sú sem hér stendur, Magnús Orri Schram, Guðlaugur Þór Þórðarson, Arndís Soffía Sigurðardóttir, Valgerður Bjarnadóttir og Margrét Tryggvadóttir. Frú forseti. Ég vil að lokum segja að nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með svofelldri breytingu: Við 3. gr. Í stað orðanna „sem hafa fjármálagerninga sína tekna til viðskipta á skipulegum verðbréfamarkaði“ í 1. mgr. a-liðar og orðanna „sem hefur fjármálagerninga sína tekna til viðskipta á skipulegum verðbréfamarkaði“ í 2. mgr. a-liðar, 1. mgr. b-liðar, c-lið og 1. mgr. d-liðar komi „þar sem hlutir hafa verið teknir til viðskipta á skipulegum verðbréfamarkaði“.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. framsögumanni viðskiptanefndar framsöguna. Hér er tekið á ýmsum ágætum málum en meginmálið ekki snert. Ég vil spyrja hv. þingmann hvernig gangi að byggja upp traust á áhættufé yfirleitt. Í hruninu var það sennilega áhættuféð sem varð fyrir mestu áfalli. Sennilega hafa tapast svona 70, 80, 90% af áhættufé á Íslandi og síðan þá hafa komið í ljós dæmi um að hlutafélög væru að lána til stórra eigenda sinna, að hlutafélög væru að kaupa í stórum eigendum. Gagnkvæmt eignarhald og raðeignarhald hefur komið í ljós í stórum stíl og til að koma þessu í gegn er eignarhaldið falið á Tortóla og víða úti um heim. Á þessu öllu saman er ekki tekið. Ég tel mjög brýnt og ætla að spyrja hv. þingmann hvort hann sé ekki sammála mér í því að ef menn ætla yfirleitt að selja áhættufé til almennings aftur þurfi að byggja upp traust og koma í veg fyrir þá hringi sem menn mynduðu með fjármagn. Ég flutti þingsályktunartillögu í tvígang í vor um að hv. viðskiptanefnd tæki þetta mál sérstaklega upp. Ég tel mjög brýnt - og það þarf að vinnast mjög hratt - að byggja upp traust á verðbréfamörkuðum. Ég vil spyrja hv. formann nefndarinnar hvort nefndin sé ekki að huga að því að koma með breytingar á lögum til að koma í veg fyrir þetta sem ég nefndi og til að byggja upp traust, en án þess verða ekki seld hlutabréf hér á Íslandi.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir að taka til máls undir þessum lið. Ég verð að segja að ég er sammála hv. þingmanni um að mjög brýnt sé að byggja upp traust á íslensku atvinnulífi og þetta frumvarp, sem hv. viðskiptanefnd leggur til að verði samþykkt, er skref í þá átt. Í frumvarpinu er leitast við að styrkja stöðu minni hluthafa með því m.a. að gefa þeim lengra ráðrúm til að komast á hluthafafund. Þeir fá að vita þremur vikum fyrir hluthafafund hvenær hann á að vera í stað þess að fá upplýsingar um það einni viku fyrir fundinn. Auk þess leggur frumvarpið til hvaða upplýsingar fyrirtæki þurfi að setja á vef sinn um þau mál sem ákvarðanir verða teknar um á hluthafafundinum. Frumvarpið er, eins og ég sagði áðan, náttúrlega bara lítið skref í þá átt að byggja upp traust á íslenskum fyrirtækjum. Það gerir hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra sér mjög góða grein fyrir og hefur látið lagastofnun Háskóla Íslands gera úttekt á lögum um hlutafélög og einkahlutafélög með það að markmiði að finna leiðir til að styrkja þessa löggjöf. Þess má vænta á næstunni að hæstv. ráðherrar leggi fram frumvarp sem styrkir enn frekar stöðu hluthafa, sérstaklega minni hluthafa. Það eru allt skref í átt að því að byggja upp traust á íslensku efnahagslífi.

Frú forseti. Ég vil minna hv. þingmann á að Alþingi hefur löggjafarvald en ekki viðskiptaráðherra, það er Alþingi sem setur lög á Íslandi. Hér er reyndar verið að taka skref sem ég viðurkenni að er ágætisskref en það er ósköp lítið og ég hugsa að það geri ekkert til að byggja upp traust vegna þess að þær fréttir sem menn hafa fengið, hluthafar sem aðrir, af lánum stærstu bankanna og hlutafélaganna til eigenda sinna, raðeignarhald, krosseignarhald þar sem Exista átti í Kaupþingi og Kaupþing átti í Exista, sýna að stærstu hluthafarnir komast upp með það að hola fyrirtækin að innan á kostnað minni hluthafa. Minni hluthafarnir hafa tapað miklu, ég er reyndar að láta kanna það en ég hygg að um 70 þúsund hafi tapað að meðaltali þremur til fjórum milljónum króna á hlutabréfaeign í þessum fyrirtækjum vegna þess að stærstu eigendurnir lánuðu sjálfum sér, keyptu í sjálfum sér og holuðu fyrirtækin að innan. Ef menn taka ekki á þessum vanda er um tómt mál að tala að almenningur fjárfesti aftur í hlutabréfum á Íslandi og enginn markaður myndast á Íslandi þannig að ég skora á hv. formann nefndarinnar að taka á honum stóra sínum og láta nefndina nú eftir áramót semja hratt og vel lög og reglur sem koma í veg fyrir þetta því ég held að það verði að byggja upp traust almennings á hlutabréfamarkaði, því að án þess verður ekkert áhættufé í íslenskum fyrirtækjum og án þess skapast ekki ný störf.

Frú forseti. Ég vil bæta við að það er ætlun formanns viðskiptanefndar að taka á víðtækari hátt á stöðu hluthafa eftir áramót. Því miður hefur tími viðskiptanefndar fram til þessa að mestu farið í endurreisn bankakerfisins en við sem þekkjum til áhrifa fjármálakreppu á atvinnulífið vitum að hún bitnar ekki síður á raunhagkerfinu eða fyrirtækjunum í landinu og það þarf að taka á ýmsum álitamálum sem m.a. leiddu til hrunsins og erfiðleikum sem gera endurreisn efnahagslífsins mjög erfiða.

Virðulegi forseti. Það er rétt sem kom fram í orðaskiptum hv. þm. Lilju Mósesdóttur og Péturs Blöndals að hér er ekki um merkilegt mál að ræða, svo maður segi eins og er. Málið hefur hjá nefndinni fengið vinnuheitið Frumvarp um fundarboð og er það réttnefni. Ég tel þetta vera frekar til bóta og þess vegna erum við fulltrúar minni hlutans á þessu máli en eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal minntist réttilega á þá er það stórt einstakt verkefni að skapa traust á hlutafélögum. Ég er ekki sammála hv. þm. Lilju Mósesdóttur sem segir að mestur tími okkar í hv. viðskiptanefnd hafi farið í hrunið og endurreisnina. Þó að ég gangist við því og þreytist ekki á að hrósa hv. þingmanni og formanni nefndarinnar fyrir margt gott í stýringu hennar þá erum við samt sem áður í dag að ræða frumvarp um fundarboð sem mikill tími hefur farið í innan nefndarinnar. Þrátt fyrir að þetta sé lítið mál þá er það líkt og oft er sagt - ég leyfi mér að sletta, virðulegi forseti, ég skal reyna að þýða það jafnóðum - „the devil is in the details“ eða djöfullinn er í smáatriðunum og á það kannski sérstaklega við um tilskipun Evrópusambandsins. Icesave-málið er t.d. skýr afleiðing þess að við tókum upp tilskipun Evrópusambandsins án þess að hugsa um afleiðingarnar, eins og allir vita, við tókum í rauninni allt regluverk um fjármálamarkaðinn upp frá Evrópusambandinu og augljóslega hefði mátt líta það gagnrýnni augum. Nú sjáum við í fréttunum að búið er að gera samninga í tengslum við Landsbankann. Við fulltrúar stjórnarandstöðunnar höfum kallað eftir því að farið verði yfir þau mál og þau rædd, nú síðast fengum við til okkar forustumenn Landsbankans, en þeir svöruðu ekki þeim spurningum sem til þeirra var beint og ætluðu að senda okkur einhverjar upplýsingar seinna. Þær eru ekki komnar og við erum enn að bíða eftir þeim og afskaplega mikilvægt væri að fá þær núna þegar viðskiptanefnd fjallar um það sem snýr að bönkunum og fjárflæðinu í tengslum við Icesave-samkomulagið. Þar er ekki um eitthvert smámál að ræða heldur gríðarlega mikla hagsmuni og stór mál. Gott samstarf hefur verið í nefndinni og gott að starfa með þeim hv. þingmönnum sem þar eru, hvort sem þeir eru í meiri hluta eða minni hluta, en málin eru af þeirri stærðargráðu að ég tel að þau hefðu átt að taka alla orku nefndarinnar, frumvarp um fundarboð hefði getað beðið fram yfir áramót því það gerir ekkert í því ástandi sem er. Sem betur fer er þó að lokum komin sátt hjá nefndinni um að koma með skýrslu um stöðuna varðandi afskriftir skulda hjá bönkunum. Það er annað stórmál sem er grundvallaratriði til að skapa traust. Á sama hátt er það grundvallaratriði að við vitum hvað við erum að gera og þá er ég að vísa til endurreisnar bankanna. Ríkisendurskoðun segir að við höfum verið að gera hluti sem eru hreinlega ólöglegir, hvorki meira né minna, og við höfum ekki enn farið yfir það í hv. viðskiptanefnd. Ég bað formlega um það 3. desember og hef minnst á það áður að kanna hvað í rauninni var að gerast varðandi einkavæðingu bankanna og á von á að við munum gera það nú á næstu dögum. En það er kominn 16. desember og við erum í miðri fjárlagavinnu þar sem stórslys eru á ferðinni, gríðarlega alvarlegir hlutir og við skulum bara tala um það eins og það er að tími okkar þingmanna fer í að reyna að bjarga því sem bjargað verður. Ég vil trúa því að ýmsir hv. þingmenn stjórnarliðsins sjái þau slys og mistök sem þar eru og ég ætla þeim það að þeir séu að reyna að bjarga því fyrir horn. Ef ekki þá er það ábyrgðarhluti að hafa ekki kynnt sér málið eða að láta málin fara í gegn með þessum hætti og mun það koma illilega niður á þjóðinni. Stærstu málin snúa nú að skattamálunum, hvernig á að skattpína almenning og fyrirtækin og við munum aldrei vinna okkur út úr þessari stöðu með því að leggja á ofurskatta. Síðan eru gríðarlega stór mál sem ég var að vísa til undir allt öðrum lið sem snúa að heilbrigðismálunum og ég ætla ekki að endurtaka þá ræðu hér. En ég efast ekki um að í ýmsum öðrum málaflokkum eru varhugaverðir hlutir í gangi þannig að nú eru, virðulegi forseti, erfiðir tímar og við þurfum að vinna hratt og skipulega til að bjarga því sem bjargað verður. Í örstuttu máli, virðulegi forseti, frumvarp um fundarboð. Eftir að hafa farið í gegnum það á nokkrum fundum nefndarinnar virtist það vera meinleysislegt og við ákváðum að styðja það. Það mun ekki valda neinum straumhvörfum í íslensku samfélagi og ég efast um að margir muni finna fyrir því með einhverjum hætti. Það sem er alvarlegt í þessu er að við skyldum ekki bíða með það og taka fyrir önnur stærri og mikilvægari mál sem virkilega liggur á. Það sem snýr að viðskiptanefndinni núna er fyrst og fremst það að byggja upp traust varðandi það hvernig bankarnir vinna að afskriftum bæði við fyrirtæki og skuldara. Það er gríðarlega mikilvægt, ég tala ekki um ef menn ætla að fara þá óheillabraut sem eftir verður tekið, ekki bara fyrir jólin eða í janúar heldur um alla framtíð, að keyra Icesave eins og það liggur fyrir núna. Þá er eins gott að við förum almennilega yfir það og hverjir eiga bankana og hvernig þau skipti hafa farið fram. Í fyrsta lagi þurfum við að gera þetta lögformlega rétt. Í annan stað verður auðvitað að vera skynsemi í þessu og ég ætla að allir hv. þingmenn nálgist þetta með svipuðum sjónarmiðum en við verðum að hafa tíma til þess og því þurfum við að forgangsraða.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm Guðlaugi Þór Þórðarsyni fyrir stuðninginn við þetta frumvarp. Ég veit að hann er þeirrar skoðunar að önnur mál þurfi frekar skoðunar við hjá nefndinni en lítið boðunarfrumvarp, eins og hann kallaði það í máli sínu áðan. Þetta frumvarp er þó að mínu mati mjög mikilvægt skref þó að það sé lítið, en ég minni á að oft veltir lítil þúfa þungu hlassi þannig að við megum ekki vanmeta þessar litlu breytingar sem geta oft og tíðum orðið til að byggja upp miklar breytingar á því umhverfi sem fyrirtækin búa við. Það að minni hluthafar fái lengri boðunarfrest þýðir auðvitað að líkurnar á því að þeir geti sótt hluthafafundi aukast og það skiptir máli þegar kemur að áhrifum á ákvarðanatökur í fyrirtækjum. Rannsóknir sýna að ein orsök þess að bankakerfi hrynja og þar með mörg fyrirtæki er takmarkaður réttur eða vernd minnihlutaeigenda. Okkur Íslendingum ber að læra af reynslu okkar og annarra þjóða og bæta vernd minnihlutaeigenda.

Virðulegi forseti. Við hv. þm. Lilja Mósesdóttir erum sammála um að þetta frumvarp um fundarboð er lítil þúfa. Ég er ekki jafnsannfærður og hv. þingmaður um að þessi litla þúfa velti þungu hlassi. Ástæðan fyrir því að við erum á málinu og munum greiða atkvæði með því er sú að við teljum að þetta sé til bóta, það skipti ekki máli. Þetta snýst um það hvernig við nýtum þann dýrmæta tíma sem við höfum. Ég tel að við höfum ekki nýtt hann með skynsamlegum hætti, kannski sérstaklega í ljósi frétta gærdagsins og dagsins þar á undan um að Ríkisendurskoðun telji að ríkisstjórnin hafi ekki haft heimild til að ganga frá málum bankanna eins og raun ber vitni, en við höfum ekki enn farið yfir það í hv. viðskiptanefnd. Í stað þess vorum við að ganga frá frumvarpi um fundarboð. Það finnst mér vera skýrt dæmi um ranga forgangsröðun. Tilfinning mín er sú að almenningur vilji fara að halda jól, ef alhæfa má um fólk, og sé orðinn frekar þreyttur. En ef við erum að tala um traust þá vitum við að það er alveg gríðarlegt vantraust hvað varðar það hvernig bankar höndla viðskiptavini sína. Ég ætla ekki að vitna í fréttir þar um en tel algert forgangsmál að viðskiptanefnd hafi forgöngu um þetta og ætla að ágætlega hafi verið tekið í það. Það stendur upp á okkur í stjórnarandstöðunni að skoða þau drög sem liggja fyrir. Ég hef litið svo á að þetta væri algert forgangsmál og ef við hefðum náð að vinna það fyrr þá hefði það haft mjög góð áhrif, en nú erum við komin á þann tímapunkt að ansi hætt er við að það drukkni í jólasálmum og auglýsingum.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti 1. minni hluta hv. viðskiptanefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum um hlutafélög og einkahlutafélög. Markmið frumvarpsins er að auka gagnsæi á eignarhaldi og atkvæðisrétt hluthafa í íslenskum hlutafélögum, svo og vissum einkahlutafélögum og stuðla að jafnari hlutföllum kvenna og karla í áhrifastöðum þessara félaga. Frumvörp sama efnis voru afgreidd frá nefndinni á 136. og 137. löggjafarþingi en urðu ekki útrædd í þinginu. Með frumvarpinu eru lagðar til þrenns konar breytingar á lögum um hlutafélög en ein þeirra tekur einnig til laga um einkahlutafélög. Í fyrsta lagi er lögð til breyting á ákvæðum laga um hlutafélög í þá veru að skylda stjórn hlutafélags til að sjá til þess að hlutaskrá geymi á hverjum tíma réttar upplýsingar um hluthafa, hlutafjáreign þeirra og atkvæðisrétt. Þá skuli stjórn félags leggja fyrir aðalfund samantekt um hlutafjáreign einstakra hluthafa, rétt þeirra til að greiða atkvæði og um breytingar sem orðið hafa á árinu. Sambærilegar upplýsingar skal stjórnin leggja fyrir aðalfund um samstæðutengsl félagsins. Tilgangur þessara ákvæða er að auka gagnsæi hvað varðar eignarhald og atkvæðisrétt í íslenskum hlutafélögum og koma þannig til móts við þá gagnrýni að það hafi skort í íslensku viðskiptalífi. Þá er í öðru lagi lagt til að tekin verði upp í lög um hlutafélög og lög um einkahlutafélög ákvæði um að gæta skuli að kynjahlutföllum í stjórnum og við ráðningu framkvæmdastjóra. Gert er ráð fyrir því að í tilkynningum um stjórnir til hlutafélagaskrár skuli sundurliða upplýsingar um hlutfall kynja í stjórn og jafnframt að í félögum þar sem starfa að jafnaði fleiri en 25 starfsmenn á ársgrundvelli skuli einnig sundurliða upplýsingar um hlutföll kynjanna meðal starfsmanna og stjórnenda félaganna. Upplýsingagjöf af þessu tagi þjónar því hlutverki að gera sýnilegan hlut karla og kvenna í starfsemi félaga til þess að leiðrétta megi halla sem slík upplýsingagjöf kann að leiða í ljós. 1. minni hluti leggur til breytingu á þessum þætti frumvarpsins sem nánar verður gerð grein fyrir síðar. Í þriðja lagi er í 4. gr. frumvarpsins lagt til að við lög um hlutafélög verði bætt ákvæði um starfandi stjórnarformenn. Ákvæðið byggist m.a. á áliti nefndar um íslenskt viðskiptaumhverfi frá september 2004. Fram hefur komið að ákvæðið er byggt á grein í dönskum lögum um hlutafélög en þar á það þó aðeins við um félög sem eru skráð á markað. Um það var rætt í nefndinni að ákvæðið gæti orðið of íþyngjandi fyrir minni hlutafélög. Benda má á að hérlendis starfa mörg stór félög sem ekki eru skráð og má geta þess að yrði gerð breyting um að 4. gr. frumvarpsins næði aðeins til skráðra félaga mundi hún einungis ná til 12 hlutafélaga. 1. minni hluti ítrekar enn fremur að hlutverk stjórnarformanns er að stýra eftirliti stjórnarinnar með félagi. Því verður að telja hættu á hagsmunaárekstrum ef stjórnarformaður er jafnframt starfsmaður félagsins þar sem hann stjórnar þá í raun eftirliti með sjálfum sér. Með ákvæðinu er stefnt að því að minnka líkur á slíkum hagsmunaárekstrum en verði frumvarpið að lögum mun stjórn félags þó geta falið stjórnarformanni að vinna einstök verkefni fyrir hana. Um það var rætt í nefndinni hvort ákvæði frumvarpsins þyrftu ekki að vera afdráttarlausari en svo að mæla fyrir um að gætt skuli að kynjahlutföllum í stjórnum. Sumir gesta nefndarinnar töldu að ganga ætti lengra og var m.a. vísað til norskra laga um það efni en í þeim er tilgreindur lágmarksfjöldi af hvoru kyni í stjórnum hlutafélaga í hlutfalli við fjölda stjórnarmanna. Við setningu norsku laganna var félögum veittur rúmur tími til aðlögunar. Einnig kom fram það sjónarmið í umræðum í nefndinni að nú þegar hvíldu skyldur á félögum samkvæmt jafnréttislögum. Sumum þótti sú viðbót sem kveðið er á um í frumvarpinu óljós en aðrir gerðu ekki athugasemdir við að í lögum um hlutafélög og lögum um einkahlutafélög væri að finna almenn hvatningarorð um að gætt skuli að jafnrétti kynjanna. Um þetta bendir 1. minni hluti á að hlutfall kvenna í stjórnum íslenskra fyrirtækja er nokkuð lægra að meðaltali en annars staðar á Norðurlöndunum og reyndar talsvert lægra en í Noregi og Svíþjóð. Aðeins 15% allra fyrirtækja á Íslandi höfðu á árinu 2009 bæði kynin í stjórn. Þá hafa komið fram vísbendingar um að konum í stjórnum fyrirtækja hér á landi hafi fækkað eftir hrunið þrátt fyrir heitstrengingar um hið gagnstæða. Í Noregi er í gildi kvóti sem mælir fyrir um hlutfall hvors kyns fyrir sig í stjórnum sem hlutfall af heildarfjölda stjórnarmanna og að ef stjórnarmenn eru fleiri en fimm skuli hlutur hvors kyns ekki vera minni en 40%. Kvótinn hefur leitt til þess að Noregur stendur framar öllum öðrum þjóðum er kemur að jafnræði kynjanna í stjórnum fyrirtækja. Þegar kynjakvótinn var innleiddur árið 2004 var hlutfall kvenna 9% í stjórnum fyrirtækja sem skráð voru í Kauphöllinni í Ósló en hækkaði upp í 36% árið 2009. Til stendur að endurskoða lögin þannig að þau nái til meðalstórra og minni fyrirtækja, þar á meðal þeirra sem eru að hluta til í eigu sveitarfélaga. Talið er að kynjakvótinn nái til um 500 hlutafélaga. Þess má geta að mörg hlutafélög í Noregi áttu í erfiðleikum með að ná 40% hlutfalli kvenna á aðlögunartímanum en hann fól í sér að ná þurfti markinu í kosningum á tveimur aðalfundum. Forustufólk Samtaka atvinnulífsins, Félags kvenna í atvinnurekstri og Viðskiptaráðs Íslands og fulltrúar allra stjórnmálaflokka skrifuðu undir samkomulag í maí 2009 þar sem hvatt er til fjölgunar kvenna í forustusveit íslensks atvinnulífs. Markmiðið er að í lok árs 2013 verði hlutfall hvors kyns ekki undir 40%. Samkvæmt niðurstöðum rannsókna í Finnlandi og Danmörku skila félög sem hafa stjórnarmenn af báðum kynjum eða kvenkyns forstjóra meiri arðsemi en þau félög sem hafa einsleitar stjórnir. Fram kemur í nýlegri rannsókn á 101 fyrirtæki hér á landi að jákvætt marktækt samband sé milli þess að hafa bæði kynin í stjórn fyrirtækis og arðsemi eigin fjár og veikt en jákvætt samband sé við arðsemi heildareigna. Virðulegi forseti. Með hliðsjón af framangreindu leggur 1. minni hluti til breytingu á 2. og 8. gr. frumvarpsins sem snertir opinber hlutafélög sem og hlutafélög og einkahlutafélög þar sem starfa að jafnaði fleiri en 50 starfsmenn á ársgrundvelli. Ákvæðin snerta því félög af þessari stærðargráðu og munu ná til um 352 fyrirtækja, þar af 129 hlutafélaga, 5 opinberra hlutafélaga og 218 einkahlutafélaga. Nauðsynlegt þótti að láta ákvæðið ná til einkahlutafélaga í ljósi reynslunnar í Noregi en þar nær ákvæðið ekki til einkahlutafélaga og er talið að slíkt félagaform hafi orðið algengara vegna kynjakvótans. Er lagt til að þegar um hlutafélög ræðir skuli hvort kyn eiga fulltrúa í stjórn þegar stjórnarmenn eru þrír en þegar þeir eru fleiri en þrír skuli hlutfall hvors kyns ekki vera lægra en 40%. Hvað einkahlutafélögin snertir er lagt til að þegar stjórnarmenn eru tveir eða þrír skuli hvort kyn eiga fulltrúa í stjórn en þegar stjórnarmenn eru fleiri en þrír skuli hlutfall hvors kyns ekki vera lægra en 40%. Þá er gert ráð fyrir því í breytingartillögunni að ef niðurstaða stjórnarkjörs samræmist ekki ákvæðum laganna, verði frumvarpið að lögum, megi samþykkja breytingu á því, þ.e. með nýrri ákvörðun hluthafafundar. Ákvæði um hvernig skuli leyst úr slíkum tilvikum skal félag setja í samþykktir sínar. Þessu gæti t.d. verið farið þannig að verði þrjár konur kjörnar í þriggja manna stjórn mundi ein þeirra skipta um sæti við karl í varastjórn, hann færi í félagsstjórn en konan tæki sæti í varastjórn. Áréttað skal að félag setji sér reglur um þetta í samþykktum. Þá er tekið fram að hlutföll kynjanna í stjórn og varastjórn skuli í heild vera sem jöfnust. Í breytingartillögunni er gert ráð fyrir rúmum aðlögunarfresti þannig að ákvæði laganna sem lúta að kynjahlutföllum í stjórnir öðlist gildi 1. september 2013 og fá þau félög sem ákvæðið nær til því rúman tíma til aðlögunar eða fjóra aðalfundi. Þannig gefst atvinnulífinu færi á að leiðrétta sjálft það misræmi sem hefur verið. Einnig miðast gildistakan við framangreindan samning FKA, SA og Viðskiptaráðs. 1. minni hluti leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindri breytingu sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Undir nefndarálit 1. minni hluta hv. viðskiptanefndar ritar sú sem hér stendur, Magnús Orri Schram, Arndís Soffía Sigurðardóttir og Valgerður Bjarnadóttir.

Herra forseti. Í umræðu um 70. mál sem var rétt áðan reyndi ég að beina sjónum að því sem skiptir kannski mestu máli í endurreisn atvinnulífsins, sem er að koma í veg fyrir það að sé um að ræða lán til eigenda og kaup í eigendum og raðeignarhald og krosseignarhald og allt það sem menn hafa nefnt og komið hefur í ljós undanfarið. Hér er tekið á þessu að litlum hluta í 1. gr. Ég vil spyrja hv. formann viðskiptanefndar hvort rætt hafi verið í nefndinni að ganga lengra en þetta, því að hér er talað um að það eigi að upplýsa í hluthafaskrá um eigendur og um samstæðutengsl þeirra, sem er hugtak sem er mér dálítið framandi en byggist sennilega á því að dótturfélög eigi ekki 20% hvert í öðru því að þá teljast þau vera í samstæðu. Stundum er talað um 50% og vandinn er sá að þeir sem vilja spila á þetta eiga akkúrat 19,9% í hver öðrum og passa upp á það. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort rætt hafi verið að ganga lengra í þessu fyrir utan það að vita að eitthvert erlent fyrirtæki á Tortólu eigi fyrirtækið, en það segir ekkert voðalega mikið til um eignarhaldið. Það sem mér finnst vanta mest í þessu er það sem hinn almenni hluthafi treystir á. Hann treystir á endurskoðendur og endurskoðendur sýndu bara rétt fyrir hrun og skrifuðu upp á mjög góða stöðu bankanna, allt í sómanum, allt í ljómanum. Ég vil spyrja hv. formann nefndarinnar hvort rætt hafi verið um að auka ábyrgð endurskoðenda, þannig að þeir séu að segja satt þegar þeir segja eitt og annað á hluthafafundi.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á það þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir fyrirspurnina. Viðskiptanefnd ræddi ekki sérstaklega hvort það bæri að ganga lengra en segir í tilskipuninni. Reyndar er það almennt viðhorf viðskiptanefndar að það eigi ekki að ganga miklu lengra en tilskipunin gerir ráð fyrir, en eins og ég hef áður lýst yfir í þinginu er ætlunin að fara betur yfir upplýsingagjöf fyrirtækja og minnihlutavernd eftir áramót og eins og ég hef líka sagt áður hefur hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra jafnframt áhuga á að leggja fram frumvarp þess efnis. Ég vil að lokum taka undir áhyggjur hv. þingmanns um að taka þurfi sérstaklega á krosseignatengslum fyrirtækja og að skylda fyrirtæki til að gefa þau upp og skrá niður upplýsingar um leið og einhverjar breytingar verða á þeim.

Herra forseti. Ég hélt að hv. þingmenn hefðu lært dálítið af reynslunni í gegnum Icesave að treysta ekki allt of mikið á tilskipanir Evrópusambandsins. Þær eru meingallaðar margar hverjar. - Herra forseti. Klukkan í borðinu er dálítið undarleg.  Varðandi ábyrgð endurskoðanda, hv. þingmaður kom ekki inn á það, væntanlega vegna tímaleysis, en mér finnst að auka þurfi ábyrgð þeirra sem gefa hluthafafundi og þar með hinum litla hluthafa upplýsingar, því að það var litli hluthafinn sem varð fyrir gífurlegu áfalli og þess vegna er kannski sérstaklega sárt fyrir þann aðila, fjármagnseiganda, að heyra það sagt út um allan bæ, og þá er kannski ágætt að vinstri menn heyrðu þetta, að fjármagnseigendur hefðu allt sitt á þurru, hluthafinn sem tapaði öllu sínu. Honum þykir sennilega sárt að heyra það að fjármagnseigendur hafi allt sitt á þurru því að hann var fjármagnseigandi og hann tapaði mest allra í hruninu og margir hluthafar töpuðu öllu sínu.

Herra forseti. Við ræðum við 2. umr. frumvarp til laga um breytingu á lögum um hlutafélög og lögum um einkahlutafélög (eignarhald, kynjahlutföll og starfandi stjórnarformenn). Áður en ég fer yfir það minnihlutaálit sem ég er framsögumaður fyrir, 2. minni hluta viðskiptanefndar - það er athyglisvert að það eru enginn meiri hluti í þessu máli heldur tveir minni hlutar en það er önnur saga - en áður en ég fer yfir okkar minnihlutaálit vil ég taka fram að það er ýmislegt í þessu máli sem við í 2. minni hluta gerum ekki ágreining um. Það að ég fari ekki ítarlega í þau efnisatriði skýrist af því að við erum nokkuð sammála um þau. Ég ætla því að renna aðeins yfir minnihlutaálit 1. minni hluta, sem sagt stjórnarliða, og lýsa stuðningi okkar sjálfstæðismanna í viðskiptanefnd við þau atriði sem við tiltökum ekki sérstaklega í okkar umsögn. Þar á ég við til að mynda það sem lagt er til í 1. og 5. gr. frumvarpsins um skyldu hlutafélaga til að sjá til þess að upplýsingar séu alltaf réttar á hverjum tíma. Okkur þykir eðlilegt að gera slíka kröfu og gerum ekki athugasemd við það. Við gerum heldur ekki athugasemd við það að inn í lög um hlutafélög verði bætt við ákvæði um starfandi stjórnarformenn. Við tökum undir þau markmið sem þar er stefnt að eins og segir í áliti 1. minni hluta, með leyfi forseta, að minnka líkur á slíkum hagsmunaárekstrum, þ.e. milli eftirlits- og framkvæmdahlutverks í félögum, við styðjum þessi sjónarmið. Það sem við gerum fyrst og síðast ágreining við stjórnarliða í viðskiptanefnd eru þau efnisatriði er varða setningu kynjakvóta í framkvæmdastjórnir félaga. Vík ég þá að nefndarálitinu en undir það skrifar auk mín sem hér stend hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson. Eins og segir í álitinu styður 2. minni hluti það markmið frumvarpsins sem felst í því að hafa sem jafnast hlutfall kynja í stjórnum og í æðstu stöðum í viðskiptalífinu. Við erum svo sannarlega stuðningsmenn jafnréttis í viðskiptalífinu sem og annars staðar. Ágreiningurinn snýst fyrst og síðast um þá aðferð sem menn vilja nota til að koma þessu jafnrétti á. Við bendum einnig á að í ákvæði upprunalega frumvarpsins kemur fram setningin, að gætt skuli að kynjahlutföllum í stjórnum hlutafélaga, og að í því orðalagi, þetta frumvarp er búið að vera til umfjöllunar á nokkrum þingum, er ákveðin málamiðlun milli ólíkra sjónarmiða þeirra sem vilja ganga sem lengst í boðvaldinu og lagasetningunni og okkar hinna sem viljum gefa viðskiptalífinu, atvinnulífinu og þeim sem þar eru ákveðið svigrúm til að leiðrétta þessi mál sjálf og teljum að hvatning í þessum efnum sé betri aðferð en boðvald. Þá viljum við einnig benda á að fyrir rúmu ári síðan öðluðust gildi lög nr. 10/2008, um jafna stöðu og jafnan rétt karla og kvenna, og þar eru lagðar ríkar skyldur á fyrirtæki, m.a. um að skila skýrslum og setja sér jafnréttisáætlun. Við teljum að það sé alls ekki komin nægileg reynsla á þá lagasetningu til að fara að taka þetta skref núna. Þau lög voru mikil breyting frá því sem áður var en auk þess að leggja ríkar skyldur á fyrirtæki eru einnig í þeim lögum lögð á ákveðin sektarákvæði, þannig að ríkisvaldið hefur tæki núna til að beita fyrirtæki sem ekki uppfylla jafnréttislög dagsektum ef þeim þykir þurfa. Við teljum því algerlega ónauðsynlegt á þessu stigi málsins að fara fram með þessum hætti. Auk þess kom það mjög skýrt fram í umfjöllun nefndarinnar og hjá þeim gestum sem kallaðir voru til eftir að breytingartillaga meiri hluta nefndarinnar lá fyrir, gestum sem kallaðir voru til bæði frá Samtökum atvinnulífsins, Félagi kvenna í atvinnurekstri og Viðskiptaráði Íslands, ósk til löggjafans um að halda þeim samstarfssamningi sem skrifað var undir fyrir nokkrum mánuðum af þessum samtökum, og ég tek fram að allir stjórnmálaflokkar lýstu stuðningi sínum við þann samning með undirskrift sinni. Óskuðu þessi samtök, sem öll starfa á vinnumarkaði og öll eru einbeitt í því að bæta úr þeim halla sem sannarlega hefur verið, og ég er ekki að mæla bót, á annað kynið í stjórnum og við rekstur fyrirtækja hér á landi, eftir því að fá ráðrúm frá löggjafanum til að sjá árangur af þessu átaki sem rétt er nýhafið. Breytingartillaga minni hlutans, meiri hlutans - þetta er orðið mjög ruglingslegt að breytingartillaga 1. minni hluta er breytingartillaga stjórnarmeirihlutans, ég vona að þingheimur átti sig á því þegar ég tala um alla þessa minni hluta, en breytingartillaga 1. minni hluta er rökstudd með því að gildistökuákvæðið sé ekki fyrr en 2013 og þess vegna sé verið að gefa fyrirtækjunum og þessum samtökum tíma til að bregðast við þessu. En ég er ósammála þessari aðferðafræði, ég tel að það sé vont verklag að fara í svona breytingar, koma þeim sem eiga að starfa eftir þessu að óvörum með að fara í slíkar breytingar. Jafnvel þó að þessi frestur sé hafður á er óbeint verið að hóta en atvinnulífið er að fara í átak og á það þá yfir höfði sér sem hálfgerða svipu eða refsingu að þurfa að undirgangast lagasetningu að þessu leyti. Mér finnst það draga úr gildi þessa samstarfssamnings vegna þess að fyrirtækin geti alltaf sagt: Fínt, við þurfum ekki að leggja okkur fram við þetta - þau sem eru andstæð þessum sjónarmiðum - það verður skellt á okkur lögum, við þurfum að gera þetta hvort sem er. Þetta dregur úr þeirri hvatningu sem ég held að sé nauðsynleg til að svona atriði nái fram að ganga, ekki bara sem einhver lagakvöð heldur að við finnum þetta hjá okkur sjálf. Það að við séum með einhverja lagasetningu hangandi yfir okkur rýrir gildi þess að við setjum okkur sameiginleg markmið og leggjumst öll á eitt við að gera þetta. Það fannst mér koma fram í máli þeirra gesta sem komu fyrir nefndina og ég vil nefna þar sérstaklega Höllu Tómasdóttur. Hún var mjög ákveðin í því sem hún sagði, hún var ekkert hrifin af þeim árangri sem við erum að ná núna, alls ekki. Hún er mjög óánægð með stöðuna eins og hún er í dag og ég get alveg tekið undir það með henni, en á sama tíma vildi hún ekki sjá kynjakvóta fyrr en þetta átak væri búið að fá það tækifæri og þann tíma sem því er ætlað. Það er miklu betra að árangur í þessum málum náist með jákvæðri hvatningu heldur en undir boðvaldi. Ég tek undir orð Höllu Tómasdóttur í þeim efnum. Einnig var bent á það, og við tölum um það í nefndaráliti okkar, af hálfu umsagnaraðila, aðallega frá Samtökum atvinnulífsins, að þetta gangi gegn og passi illa við ákvæði íslenskra laga um stjórnarkjör sem eru mjög sérstök í íslenskum rétti og flækir allt stjórnarkjör vegna þess að 1. minni hluti gerir ráð fyrir að kosið verði endalaust þangað til kynjahlutföllum er náð. Það gengur gegn ákvæðum og anda laga um stjórnarkjör sem leggur mikla áherslu á minnihlutavernd. Fulltrúi Samtaka atvinnulífsins fór rækilega yfir þessi sjónarmið og ég verð að lýsa okkur í 2. minni hluta mótfallin því sjónarmiði 1. minni hluta um að hægt sé að kjósa endalaust um þessi mál. Ég ítreka að við erum mjög hlynnt því að hlutfall milli karla og kvenna í atvinnulífinu verði sem jafnast í stjórnum og við rekstur fyrirtækja, ekki bara atvinnuþátttakan, vegna þess að við teljum það vera svo augljóst, það liggur beint við og allar kannanir sýna það, og við getum tekið undir það að auðvitað næst betri árangur ef bæði karlar og konur koma að stofnun og rekstri fyrirtækja og sjónarmið beggja kynja ná fram að ganga í atvinnulífinu. Þetta liggur í augum uppi en það er eins og ég hef áður sagt, spurningin um hvernig við ætlum að koma þessu að. Við leggjum áherslu á að í stað þess að koma á jafnrétti með boðum og bönnum ætti jákvæð hvatning til fyrirtækja að vera ríkari og áhersla á samstarf við atvinnulífið. Og núna sérstaklega þegar þetta átak og þessi samstarfssamningur er í gildi er algerlega óásættanlegt að verið sé að demba svona lagasetningu fram og þeir gestir sem gerðu hvað mestar athugasemdir við þetta nefndu einmitt að þetta kæmi í rauninni algerlega að óvörum. Þeir bentu á að bæði hefði ráðherra jafnréttismála, félagsmálaráðherra, talað þannig að ekki væri von á þessu og viðskiptaráðherra hefði verið með yfirlýsingar sem bentu ekki til að þetta stæði til. Ég skal ekki gera lítið úr því að vilji löggjafans komi fram og löggjafinn setji lögin en ekki framkvæmdarvaldið, en við þurfum samt að vanda okkur og hafa samráð við þá sem eiga að vinna í þessu. Ég vek líka athygli á því að Skúli Jónsson frá fyrirtækjaskrá sem kom líka fyrir nefndina taldi þetta algerlega óþarft vegna þess að þessar upplýsingar og allt sem verið væri að biðja um væri fyrir hendi. Þá var bent á að það vantaði viðurlagaákvæði í þetta. Hvað á að gera ef þessu ákvæði verður ekki fylgt? Ég vil segja um það að ef þvinga á fram eitthvert svona ákvæði verða menn að vera tilbúnir að vera með viðurlög ef ekki er farið eftir því. Svona er þetta ómarkvisst og nær engum árangri. Samanburður við norsku lögin var mikið ræddur í nefndinni og þar er helst að nefna að samanburðurinn við það þegar Noregur tók upp þessi lög, við samráðið, er ekki góður fyrir Ísland vegna þess að þar var þetta undirbúið vel og í samráði við aðila vinnumarkaðarins og atvinnulífið til að þetta gengi sem best fyrir sig. Þar var látið reyna á einhvers konar samkomulag og það er kannski frústrerandi að þurfa að viðurkenna það að 2013 stöndum við frammi fyrir því að þessi samstarfssáttmáli hafi ekki virkað. Ég skal standa hér 2013 og viðurkenna að sú leið sem ég lagði til hafi ekki virkað, ef svo verður. En ég trúi því ekki og ég neita að gefast upp í þessu máli, og jafnóþolinmóð að eðlisfari og ég er tel ég samt að við séum að ná árangri og við náum árangri með því að breyta hugarfari og því verður ekki breytt með svona þvingunaraðgerð. Þetta snýst ekki um að þvinga fram jafnrétti heldur að koma því á með jákvæðum hætti. Að lokum bendum við í 2. minni hluta á, og það kom líka fram á fundum nefndarinnar, að ef löggjafinn og ríkisvaldið ætlar sér að setja svona lög þar sem þetta er þvingað fram á hinum almenna vinnumarkaði ætti hið opinbera kannski að ganga á undan með góðu fordæmi. Við höfum fjölmörg dæmi þess að þrátt fyrir öll lög er ekki eftir þeim farið og þeim ekki fylgt og það er ekkert gert í því. Við bendum á það í okkar áliti að það hafi vakið athygli okkar að við skipun í skilanefndir og slitastjórnir bankanna hefur ekki verið farið eftir þessum sjónarmiðum að gæta að jafnrétti. Svo hafa sömu skilanefndir og slitastjórnir líka virt þessi sjónarmið að vettugi. Eigum við ekki að byrja á að taka til heima hjá okkur áður en við förum að þrífa einhvers staðar úti í bæ? Eigum við ekki að klára jafnréttið hjá ríkinu þannig að við getum staðið hér og messað yfir fólki með allt í lagi heima hjá okkur? Það er ekki þannig núna. Ég held að það séu sterk rök til þess að við ættum að hugsa þetta fyrst heima hjá okkur. Ég vek athygli á því, og það er kannski tilviljun, ef við erum svo upptekin af kynjahlutföllum að 1. minni hluti samanstendur af þremur konum og einum karli en 2. minni hluti samanstendur af einni konu og einum karli. Kynjahlutföllin eru því betri hjá 2. minni hluta en hjá 1. minni hluta, en það skiptir kannski ekki mestu máli í þessu máli. Aðalatriði málsins er að ég er algerlega tilbúin til að koma með öllum sem það vilja í mikinn jafnréttisleiðangur en gerum það saman, gerum það með jákvæðum hætti, hvetjum til þess, styðjum þennan samstarfssamning, höldum fólki við efnið en ekki með því að hafa einhverja þvingaða lagasetningu hangandi yfir höfði þess. Förum frekar hvatningarleið sem bara eins og í barnauppeldinu virkar yfirleitt betur. Hótanirnar koma þegar allt hitt hefur verið reynt. Við þekkjum það sem eigum ung börn að stundum grípur maður til neyðarúrræða þegar uppeldið er alveg að fara úr böndum en ég vil ekki meina að þetta sé farið úr böndum. Við eigum enn þá eftir að leyfa þessum merka samstarfssamningi, vil ég segja, að virka. Þetta er merkur sáttmáli sem þarna var gerður á milli aðila og ég óttast að menn hrökkvi í baklás og vinni ekki af sama metnaði og sama krafti og ef menn fengju til þess ráðrúm frá löggjafanum. Ég óska eftir því að þetta mál verði kallað aftur til nefndar á milli umræðna til þess að við getum tekið einn snúning á því enn. Ég trúi ekki öðru en að við getum komist að þeirri sameiginlegu niðurstöðu að vinna þetta með þeim hætti sem við leggjum til í minni hlutanum. Ég ítreka að það orðalag sem var að finna í frumvarpinu var ákveðin málamiðlun á sínum tíma sem ég held að í svona málum sé farsælt. Þar sem sú sem hér stendur er sannarlega kona vil ég, og ég get aðeins talað fyrir sjálfa mig í þeim efnum, en þrátt fyrir að vera mikill jafnréttissinni vil ég ekki sjá það að ég fái sæti í stjórn eða þingsæti eða hvað það sem ég er að sækjast eftir eingöngu á grundvelli þess að ég er kona. Mér finnst það vera það sem við í Keflavík kölluðum að vera súkkulaðikleina. Það er ef þú færð eitthvað vegna þess að þú átt bágt eða þú ert ekki jafngóður og hinir. Ég neita því alfarið að það að vera kona geri mig eitthvað verri og ég ætla bara að fá að berjast fyrir því sem ég vil og sækist eftir og ég krefst þess að fá jöfn tækifæri til þess. Jafnréttisbaráttan á að snúast um það, hún á ekki að snúast um að annar fái meira en hinn bara vegna kynferðis og það er sjónarmið sem ég mun berjast fyrir fram í rauðan dauðann.

Virðulegi forseti. Ég vil beina þeirri fyrirspurn til hv. þm. Ragnheiðar E. Árnadóttur hvort hún hafi ekki áhyggjur af því að hlutfall kvenna í nýskráðum hlutafélögum fer lækkandi. Bendir það ekki til þess að konur og karlar hafi ekki sömu tækifæri til að setjast í stjórnir félaga á hinum almenna markaði? Síðan vil ég árétta það að ákvæðið um kynjakvóta sem 1. minni hluti leggur til er mjög veikt ákvæði. Þarna er verið að gefa hlutafélögum og einkahlutafélögum tækifæri fram til 1. september 2013 til að verða við ósk um að hlutfall hvors kyns sé ekki minna en 40%. Ákvæðið tekur ekki gildi fyrr en eftir tæp fjögur ár. Það er auðvitað ósk okkar í 1. minni hluta að þetta ákvæði þurfi aldrei að taka gildi, að fyrirtækin taki það bara upp hjá sér að uppfylla þetta áður en ákvæðið kemur til framkvæmda. Ég vil líka geta þess að þegar ákvæði um kynjakvóta hjá opinberum fyrirtækjum var tekið upp í jafnréttislögunum varð ákveðið misræmi milli opinbera geirans og einkageirans hvað það varðaði að hafa jöfn hlutföll kynjanna í stjórnum fyrirtækja. Það sem við erum að sjá eftir að þetta ákvæði kom inn í jafnréttislögin er að konur í stjórnum opinberra hlutafélaga þurfa að víkja fyrir jafnrétti. Það er að mínu viti ekkert réttlæti í því að konur víki til að auka jafnrétti 

Herra forseti. Ég held að þetta síðasta atriði lýsi nákvæmlega því sem er vandinn í þessu máli. Ég er alveg sammála því að konur eiga ekki að víkja vegna jafnréttis alveg eins og ég er ósammála því að konum sé troðið inn einhvers staðar sökum jafnréttis. Hugarfarið sem við erum að reyna að sækjast eftir á að vera þannig að ég horfi á ykkur tvö og vil að þið komið bæði að rekstri míns fyrirtækis.  Ég náði ekki að svara spurningum hv. þingmanns en ég geri það í síðara andsvari mínu.

Virðulegi forseti. Ég vil mótmæla því sem fullyrt var hér áðan að svona ákvæði breyti litlu eða engu. Eins og ég gat um í máli mínu hækkaði hlutfall kvenna í stjórnum hlutafélaga úr 9% í 36% eftir að Norðmenn settu þetta ákvæði inn í lögin. Það er því ekki hægt að halda því fram að lagasetning sambærileg við það sem við erum að leggja til í 1. minni hluta viðskiptanefndar sé gagnslaus.

Herra forseti. Ég hélt því ekki fram að það væri gagnslaust ef þú ætlar að fara í þessar hausatalningar. Það er fínt, þessar tölur segja allt um það. Ég benti á að það sem hefur gerst í Noregi er líka það, hv. þingmaður hlýtur að hafa lesið sig til um það, að gagnrýnt hefur verið að stjórnarfundirnir hafa færst annað, þ.e. þessi 36% stjórnarfundur er ekki sá sem tekur hinar raunverulegu ákvarðanir og það finnst mér enginn árangur, ekki sá árangur sem ég held að við deilum og viljum fá. Varðandi það sem hv. þingmaður sagði að þetta væri veikt ákvæði, það tekur ekki gildi fyrr en 5. september, þá fór ég yfir það í ræðu minni að jafnvel þó þetta sé það sem þingmaðurinn kallar veikt ákvæði þá dregur það úr metnaði þeirra sem starfa eftir þessum samstarfssamningi vegna þess að þeir vita að þeir verða skikkaðir til þess hvort sem er. Ég held að það væri miklu farsælla að leyfa fólki að segja: Við getum þetta sjálf. Það er þannig. Við vitum þá að löggjafinn hefur hugsað sér einhvern tíma í framtíðinni að gera þetta en á meðan þetta er ekki komið inn hefur atvinnulífið þennan metnað til að sanna að hv. þingmaður hafi rangt fyrir sér. Ég held að það sé miklu farsælli leið. Óskin um að þetta taki aldrei gildi, já, já, fínt. Það er ósk hv. þingmanns. Ég óska þess að við tökum þetta út, sameinumst um að ná þessum tölum upp og bæta þetta umhverfi sannarlega, okkur öllum til hagsbóta. Á endanum á þetta að snúast um að fólk á að sjá að þetta virkar miklu betur svona. Þá erum við búin eins og ég segi að ná jafnréttinu þó það séu bara 25% karlar í einhverri stjórn.

Virðulegi forseti. Ég ætla að fá að nota þetta andsvar til að lýsa því yfir að ég er stoltur meðlimur 1. minni hluta viðskiptanefndar og að bera þetta frumvarp fram og óska eftir því að það fái greiða leið í gegnum þingið því að þetta er mjög mikilvægt mál. Í sjálfu sér virðumst við öll vera sammála um þann anda, það markmið sem við viljum ná með þessum lögum. Þetta er þá aðeins spurning um leiðirnar. Fyrst vil ég segja í sambandi við þau orð sem féllu áðan að ég tel að við séum að vinna þetta í góðu samstarfi við íslenskt atvinnulíf og þá fyrst og fremst vegna þess að við erum að gefa rúman tíma til þess. Hér erum við ekki að koma neinum að óvörum. Hér er um að ræða fjóra aðalfundi sem menn hafa til að koma skikki á sín mál. Ég tel að hv. framsögumaður hafi farið ágætlega yfir málið áðan en ég vil ítreka einn punkt sem kom fram í ræðu hennar. Það er að ástandið í dag, árið 2009, er þannig að 11% þeirra sem eru skipaðir í stjórnir íslenskra fyrirtækja eru konur. Við erum að tapa baráttunni og við þurfum að grípa til aðgerða sökum þessa. Hér fáum við gott tæki til þess að grípa til alvarlegra aðgerða vegna þess að þróunin er ekki góð. Ég vil líka segja að ég held að það sé ekki rétt af þingmönnum að vitna til gesta nefnda sem komu fyrir okkur og skiluðu ekki inn skriflegri umsögn vegna þess að hér var vitnað til eins gests. Ég segi fyrir mitt leyti að ég túlkaði orð hennar sem hvatningu til löggjafans til að stíga alvarlegt skref í þessu máli, raunhæft og gott skref, sem við erum að gera í þessu áliti, vegna þess að hún sagði, eins og ég skildi hana, að lagasetningin væri í raun og veru eina leiðin til að vekja fólk til vitundar. Átakið er gott og vonandi fær það framgang af því að við erum öll sammála um það markmið sem við viljum ná. Ljósið við enda ganganna er hreint og klárt og það er ekki rétt að - ég ætla að fá að halda áfram í seinna andsvari mínu því það er margt sem ég vil segja um þetta mál. 
            

Herra forseti. Nei, við erum sannarlega ekki sammála um leiðir. Við erum sannarlega sammála um hvert skal stefna. Við erum ekki sammála um leiðir og við erum greinilega að heyra hlutina með ólíkum hætti vegna þess að ég heyrði þá gesti sem komu og ég vitnaði til aldrei segja að lagasetningin væri leiðin heldur voru þeir þvert á móti allt að því að  Vegna þess að hv. þm. Magnús Orri Schram segir að þetta sé í góðu samstarfi þá vil ég, með leyfi forseta, lesa upp úr umsögn Viðskiptaráðs Íslands. Ég gríp hér niður: „Í ljósi þessarar almennu samstöðu atvinnulífs og þingflokka um nauðsyn þess að fjölga konum í forustusveit atvinnulífsins með þeim hætti sem lýst var að ofan“ - ég vek athygli á að verið var að tala um samstarfssamninginn - „kemur þessi breytingartillaga á óvart.“ Síðar segir: „Undanfari þessarar tillögu er eflaust að hluta umræða um að áðurnefnt samkomulag hafi ekki borið árangur. Í þeim réttum er rétt að vekja athygli nefndarmanna á að samkomulagið var undirritað fyrir aðeins nokkrum mánuðum …“ Síðan segir hér og það getur ekki verið skýrara, ef þetta góða samstarf er eitthvað í huga hv. þingmanns: „Það er ekki heppilegt að löggjafinn grípi af fljótfærni fram fyrir hendurnar á íslensku atvinnulífi með þessum hætti. Ofangreind samtök eru sammála um að það sé bæði nauðsynlegt og skynsamlegt að fjölga konum í forustusveit atvinnulífsins - sú leið sem breytingartillagan felur í sér er hins vegar ekki heppileg.“ Ég heyri kannski aðra hluti en hv. þingmaður. En þetta getur ekki verið skýrara en það sem ég var að lesa, þ.e. vilji Viðskiptaráðs, og ég get farið í fleiri umsagnir ef þingmaðurinn kýs svo. Vilji Viðskiptaráðs er sá að þessi leið verði ekki farin og þetta sem ég las lýsir ekki góðu samstarfi að mínu viti.

Virðulegi forseti. Við erum kannski komin í orðastagl og ættum ekki að eyða dýrmætum tíma til þess. Það sem ég vildi sagt hafa er að ég skildi orð hv. gests með þeim hætti, og þegar ég segi í samvinnu við atvinnulífið, þá erum við og atvinnulífið sammála um það markmið sem við viljum ná.  Hv. þingmaður sagði: Það dregur úr metnaði átaksins að við förum inn með lagasetningarvald en markmiðið með átakinu hlýtur að vera, alveg eins og markmið okkar er, að ná verulegum árangri í þessum jafnréttismálum og löggjafinn stígur fram eða a.m.k. minni hluti viðskiptanefndar leggur til að löggjafinn stígi fram og kveði á um það skýrt að markmiðinu skuli ná árið 2013. Þar erum við að rækta okkar hlutverk.

Herra forseti. Ég er ekki í neinu orðastagli við hv. þingmann. Hv. þingmaður hélt því fram að þetta væri unnið í góðu samstarfi. Ég las umsögn sem sýnir fram á að atvinnulífið upplifir þetta ekki sem gott samstarf. Þetta er álíka og ef drep kemur í fótinn á þér og læknirinn segir: Ég þarf að taka af þér fótinn. Hvort viltu að ég höggvi eða skeri? Það er kannski af læknisins hálfu mjög mikið samstarf en niðurstaðan er kunn. Það þarf að taka af þér fótinn. Mér finnst þetta ekki lýsa einu eða neinu samstarfi. Það er verið að setja þarna inn ákvæði sem gestir er komu á fund nefndarinnar báðust undan að yrði sett og ég er algerlega sammála því. En að sama skapi voru þessir gestir allir með tölu algerlega sammála því að við þurfum að ná þessu markmiði. Ákallið var um að leyfa þeim að gera þetta í friði. Ég tek undir það ákall og ég segi það aftur hér. Það var t.d. einn gestur sem fór yfir það af hverju við erum í þessum vandræðum. Það er vegna þess hvernig skipað er í stjórnir, og hvernig er það? Maður sem þekkir mann sem þekkir mann sem þekkir mann sem þekkir engar konur. Þannig orðaði gesturinn það. Eigum við þá ekki að fjölga konunum í vinahópi þessara karla vegna þess að þannig 

Herra forseti. Við framsóknarmenn höfum lengi barist fyrir jöfnum hlut kynjanna í samfélaginu og má nefna fjölmörg dæmi um það, m.a. í stjórnmálum. Við börðumst fyrir fæðingarorlofssjóðnum, við lögðum til ákvæði varðandi sem jafnastan hlut kynjanna í opinberum hlutafélögum. Þetta er hluti af því. Við erum eini stjórnmálaflokkurinn sem hefur það í lögum sínum að það eigi að vera að lágmarki 40% af öðru kyninu í öllu starfi flokksins, hvort sem það eru kjörnir fulltrúar eða aðrir. Þessi tillaga er fullkomlega í samræmi við stefnu Framsóknarflokksins og við teljum að með því að sett séu inn bráðabirgðaákvæði gefum við atvinnulífinu nægt ráðrúm til að bregðast við þessu. Vilji stjórnvalda, vilji Alþingis er mjög skýr, það er til hagsbóta fyrir atvinnulífið að bæði kynin komi að stjórnun fyrirtækja í landinu. Ég segi já.

Herra forseti. Í vor steig ég í fyrsta skipti í þennan ræðustól til að tjá mig um þetta frumvarp sem lá í fyrsta sinn fyrir þinginu. Þá lagði ég til að viðskiptanefnd tæki af skarið og setti í lög kynjakvóta í stað þess að mælast til þess að gætt væri að kynjahlutföllum. Það er í samræmi við stefnu Samfylkingarinnar, það er í samræmi við sannfæringu mína sem femínista. Ég fagna því mjög að hafa tækifæri í dag til að greiða atkvæði með þessari tillögu sem ég tel að verði til hagsbóta fyrir íslenskt atvinnulíf, fyrir íslenskar konur, karla og komandi kynslóðir.

Herra forseti. Ég vil taka það skýrt fram hér að ég er mikill jafnréttissinni. Þetta mál snýst ekki um það hvort maður er með eða á móti jafnrétti. Þetta snýst um aðferðafræði. Þetta snýst um leiðir að markmiði sem við deilum öll sem sitjum hér í þessum sal, nefnilega það að hlutfall karla og kvenna verði sem jafnast í viðskiptalífinu sem og annars staðar í samfélaginu. Aðferðin sem verið er að færa hér í lög, það er hún sem ég geri athugasemdir við með því að greiða atkvæði gegn þessari tillögu. Við studdum fyrir nokkrum mánuðum, fulltrúar allra stjórnmálaflokka, samstarfssáttmála sem Samtök atvinnulífsins og félög innan atvinnulífsins hafa sett af stað þar sem þau einsetja sér að þessu markmiði verði náð með hvatningu og með markvissum aðgerðum fyrir árið 2013. Ég legg til, herra forseti, að þeim samstarfssamningi verði 

Virðulegi forseti. Konur skipa nú 15% stjórna íslenskra fyrirtækja en í þeim fyrirtækjum sem stofnuð voru árið 2009 eru konur aðeins 11% stjórnarmeðlima. Þetta er óheillaþróun sem við verðum að bregðast við. Löggjafinn er með þessu að rækta hlutverk sitt og beita áhrifum sínum en gefur atvinnulífinu nægt ráðrúm til þess að taka til í sínum ranni eða til ársins 2013.

Herra forseti. Eins fylgjandi og ég er því að bæði kynin komi að stjórnun allra fyrirtækja og stofnana og vinni sem fjölbreyttust störf finnst mér ekki að það eigi að gerast með lagasetningu. Mér finnst að hvatinn eigi að koma frá fólkinu sjálfu. Ef ég væri fjárfestir mundi ég t.d. vilja eiga það frelsi að geta fjárfest í fyrirtækjum sem væri eingöngu stýrt af konum. Því segi ég nei.

Virðulegi forseti. Fyrsti minni hluti viðskiptanefndar leggur það til í 2. gr. að í stjórnum opinberra hlutafélaga og hlutafélaga þar sem starfa fleiri en 50 starfsmenn skuli að jafnaði um 40% stjórnarmanna vera af hvoru kyni. Þetta ákvæði á ekki að taka gildi fyrr en 1. september 2013 þannig að fyrirtækjum er gefinn kostur á því að ná þessu hlutfalli áður en ákvæðið kemur til framkvæmda. Það er von okkar í viðskiptanefnd að þetta ákvæði þurfi aldrei að koma til framkvæmda, að atvinnulífið sjái fram á það að ekki verði sátt um endurreisnina nema fleiri konur komi að henni. Ég segi já.

Virðulegi forseti. Ég er eindreginn stuðningsmaður einstaklingsfrelsis. Það frumvarp sem hér er væntanlega verið að samþykkja er íhlutun í málefni sem Alþingi kemur einfaldlega ekki við. Alþingi getur hvatt til jafnréttis og annað slíkt en það getur ekki þvingað því upp á fyrirtækin að standa svona að málum. Stýring með lögum er ekki af hinu góða. Lögð er sú kvöð á öll fyrirtæki með yfir 25 starfsmenn að gefa upplýsingar um hvernig samsetningu stjórna er háttað. Ef við segjum sem svo að hvert fyrirtæki eyði 10 mínútum í að gefa þessar upplýsingar, og það eru 2.000 fyrirtæki í landinu, leggur slíkt vanhugsað ákvæði kostnað á fyrirtækin sem samsvarar 20.000 mínútna vinnu. Ég er 

Virðulegi forseti. Hér er á ferðinni mál sem hefur verið á stefnuskrá Framsóknarflokksins í töluverðan tíma. Ég tel þetta afar jákvætt skref og hóflegt vegna þess að atvinnulífinu er gefið ráðrúm til að bregðast við. Og ég hef fulla trú á að atvinnulífið muni grípa strax til þessara úrræða. Ég segi já.

Hér er verið að greiða atkvæði um nokkrar greinar í einu. Það ákvæði sem kemur að einhverju leyti inn á hlutfall kynjanna er 3. gr. þar sem talað er um að gætt skuli að kynjahlutföllum við ráðningu framkvæmdastjóra og skulu hlutafélagaskrá gefnar upplýsingar í tilkynningum til skrárinnar um hlutföll kynjanna meðal framkvæmdastjóra. Enn á ný endurspeglar þetta skýrt vilja Alþingis varðandi það að gætt sé að kynjahlutföllum við ráðningu framkvæmdastjóra. Konur hafa verið í miklum minni hluta sem stjórnendur fyrirtækja og það er mjög mikilvægt að það sé skýrt frá hendi stjórnvalda að þessu viljum við breyta. Varðandi 4., 5., 6. og 7. gr. vil ég sérstaklega ræða aðeins 4. gr. þar sem ég tel að hún sé mjög mikilvæg. Þar kemur fram að formaður félagsstjórnar skuli ekki taka að sér önnur störf fyrir félagið en þau sem teljast eðlilegur hluti starfa hans sem stjórnarformanns að undanskildum einstökum verkefnum sem félagsstjórn felur honum að vinna fyrir sig. Þetta er ákvæði sem var löngu tímabært að koma inn í íslensk lög, að það sé í hæsta máta óeðlilegt að formaður félagsstjórnar sé að taka að sér umfangsmikil verkefni, jafnvel fullt starf, fyrir félög og hefur svo sem komið í ljós að upp hafa komið hagsmunaárekstrar 

Herra forseti. Hér er um nánast samhljóða grein og breytingartillagan varðandi 2. gr. málsins nema að hér er tekið á málum varðandi stjórnir einkahlutafélaga. Það sem ég tel vera lykilatriði í þessari grein er ákvæði varðandi kynjahlutföllin, að í stjórnum opinberra hlutafélaga og hlutafélaga þar sem starfa fleiri en 50 starfsmenn að jafnaði á ársgrundvelli skuli hvort kyn eiga fulltrúa í stjórn þegar stjórn er skipuð þremur mönnum og þegar stjórnarmenn eru fleiri en þrír í slíkum félögum skal tryggt að hlutfall hvors kyns sé ekki lægra en 40% Með þessari tillögu er verið að gæta að því að þetta verði ekki íþyngjandi fyrir einkahlutafélög og ég taldi það lykilatriði hvað það varðar að setja þetta ákvæði um einkahlutafélög að sett yrði ákveðið stærðarákvæði. Þess vegna segi ég já við þessu á sömu forsendum og ég tilgreindi varðandi 2. gr. málsins. Það skiptir máli að það sé alveg skýrt að það sé til 

Forseti biður hv. þingmenn að virða tímamörk í atkvæðaskýringum.

Virðulegi forseti. Þessi grein kveður á um að því verði beint til einkahlutafélaga að þau hugi að sem jafnastri kynjasamsetningu bæði í stjórnum og framkvæmdastjórnum félaga, þessar greinar. Nú er það svo, eins og ég lýsti hér í fyrri atkvæðaskýringu minni, að ég er stuðningsmaður einstaklingsfrelsis. Ég get ekki með nokkru móti séð af hverju Alþingi ætti að hlutast til um það ef konur taka sig saman og stofna fyrirtæki, af hverju Alþingi ætti að reyna að brjóta það upp. Við sjáum fyrirmyndarfyrirtæki sem sett var á stofn fyrir einum tveim árum, Auður Capital, sem hefur kvenleg gildi að leiðarljósi, og ég skil ekki með nokkru móti af hverju þær konur sem þar tóku sig saman ættu ekki að mega reka slíkt fyrirtæki. 

Frú forseti eða herra forseti - það er við hæfi að í umræðum um kynjakvóta skuli ég endurtekið kalla herra forseta frú forseta. Nú greiðum við atkvæði um gildistökuákvæði þar sem 1. minni hluti nefndarinnar leggur til að gildistökuákvæðið frestist um fjögur ár til 2013 í samræmi við samstarfssamninginn. Þetta er vissulega jákvætt skref en þetta er samt þannig að það er verið að lögleiða kynjakvóta sem ég er alfarið á móti og þess vegna greiði ég atkvæði gegn tillögunni.