Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég á hér brtt. við þetta frv. á þskj. 24, þar sem farið er fram á sams konar frávikningu frá ákvæðum vatnal. að því er snertir hámark fyrir vatnsskatti í Akraneskaupstað eins og gert er ráð fyrir í þessu frv. viðkomandi Bolungavík. Þannig er ástatt á Akranesi, að þar er verið að koma á vatnsveitu nú, og er búið að vinna allmikið að því verki, þó því sé að vísu ekki nærri lokið. En reynsla sú, sem fengin er um kostnaðinn við þá framkvæmd, sýnir, að kostnaðurinn við að koma þeirri vatnsveitu í framkvæmd er svo mikill, að það er ekki hægt að bera hann uppi með vatnsskattinum skv. ákvæðum vatnal. Þess vegna fer ég hér fram á, að Akranesi sé bætt inn í þetta frv., þannig að undantekningarákvæði frv. að því er snertir Bolungavík læt ég í brtt. minni gilda eins um Akraneskaupstað. Í brtt. minni er lagt til að fella niður 2. gr. frv., því að það er óþarft að mínu áliti að taka fram það, sem þar er sett í 2. gr. frv., að ákvæði vatnal. gildi að öðru leyti um vatnsveitu þá, sem um er að ræða, því að það segir sig sjálft, að þau ákvæði vatnal., sem ekki er lagt til, að breytt verði með þessu frv., gilda áfram, þó að frv. verði samþ. Hef ég gert þá brtt. í samráði við hv. 1. flm. frv., 5. þm. Reykv., þannig að fullt samkomulag er um þetta okkar á milli. Sömuleiðis er till. mín um að breyta orðalagi fyrri mgr. 1. gr. frv. gerð í samráði við sama hv. þm., 5. þm. Reykv. Vænti ég þess, að hv. d. geti fallizt á þessa brtt. mína. Fyrir flutningi hennar að því er Akranes snertir er sama nauðsyn eins og fyrir flutningi frv. að því er snertir Bolungavík.



Ég hef fengið ósk um það frá oddvitanum í Borgarnesi að bera fram brtt. við þetta frv. og þær brtt., sem hér liggja fyrir við frv., þess efnis, að þær undanþágur frá vatnal., sem í frv. er farið fram á, að heimilaðar verði að því er snertir Bolungavík, og í brtt. að heimilaðar verði að því er Akranes snertir, nái einnig til Borgarneskauptúns. Borgarnes hefur nú ráðizt í allmikla og dýra vatnsveitu, þar sem vatn til kauptúnsins er tekið sunnan fyrir fjörð. Og þó að það hafi heppnazt að fá setuliðið, sem nú hefur aðsetur í Borgarfirði, til þess að taka verulegan þátt í kostnaðinum við þessa vatnsveitu, þá hefur þetta fyrirtæki samt orðið svo dýrt, að þeir, sem að því standa í Borgarnesi, sjá sér ekki fært að rísa undir kostnaðinum af því með þeim vatnsskatti, sem heimilaður er skv. gildandi vatnal. Skv. þessu leyfi ég mér að bera fram skrifl. brtt. við brtt. á þskj. 24, frá hv. þm. Borgf., sem er þannig –með leyfi hæstv. forseta : 1. Í stað orðanna „og Bolungavík“ í 1. tölul. brtt. komi: í Bolungavík og í Borgarnesi. 2. Við 3. tölul. Liðurinn orðist svo : Fyrirsögn frv. skal orða svo : Frumvarp til laga um vatnsskatt á Akranesi, í Bolungavík og í Borgarnesi. Ég leyfi mér að leggja þessa skrifl. brtt. hér fram og afhendi hana hæstv. forseta.

Forseti (JörB) : Mér hefur borizt skrifl. brtt. frá hv. þm. Mýr., sem hann hefur nú lýst og ég tel óþarft að lýsa frekar. Fyrir þessa brtt. þarf tvenns konar afbrigði; hún er of seint fram komin og þar að auki skrifl.



Þegar þetta frv. var hér til l. umr., þá var skv. ósk hv. 1. flm. þess meðferð málsins hagað þannig, að frv. var ekki vísað til n. Nú er svo komið, að komnar eru fram tvær brtt. við frv., önnur frá hv. þm. Borgf., um að sömu fríðindi verði veitt Akraneskaupstað sem farið er fram á í frv. að veitist Bolungavík, og hin frá hv. þm. Mýr., um að sams konar fríðindi gildi fyrir Borgarnes. Mér virðist því nú vera orðið hér um svo umfangsmikið mál að ræða, að ekki sé forsvaranlegt að láta það ganga svo í gegnum hv. d., að það sé ekki athugað í n. Ég veit, að ef þorpsbúar á Sauðárkróki vissu, hvað hér er á ferð, þá mundu koma tilmæli þaðan um, að þeir fengju einnig að njóta sömu tíðinda, því að þar er verið með undirbúning að vatnsveitu. Mér virðist það ekki geta komið til mála, ef farið er að bera fram brtt. í þá átt, sem hér er gert, viðkomandi svo og svo mörgum kaupstöðum eða kauptúnum, að láta málið þá ganga nefndarlaust gegnum þingið. Geri ég það því að till. minni, að umr. um málið verði frestað og því vísað til n. Á þessu stigi málsins ætla ég svo ekki að tala frekar um þetta.



Það er siður en svo, að ég sé á móti því, að málinu sé vísað til n. til athugunar. Að vísu er það alveg hliðstætt því, sem í frv. felst, sem hér er farið fram á fyrir hönd þessara tveggja staða, sem brtt. eru um, og það er vitanlega alveg nauðsynlegt fyrir bæði Akranes og Borgarnes að fá þessi fríðindi, sem fram á er farið, því að annars er ekki hægt fyrir þessa staði að bera uppi kostnaðinn við þessar vatnsveitur. Það getur líka vel verið, að það væri þá alveg eins rétt, úr því sem komið er og með tilliti til þess, sem kom fram hjá hv. 2. þm. Skagf., að vatnal. væri breytt að því er snertir þessi atriði, sem í frv. og brtt. greinir, því að sýnt er, að þegar reynslan er sú um vatnsveitur og kostnað v ið að koma þeim upp, sem nú er, þá geta slík ákvæði í l. ekki staðizt, sem hér er farið fram á að breyta. Rýmkun þessa ákvæðis mundi alls ekki leiða til neins meiri kostnaðar við framkvæmdir vatnsveitnanna heldur en nauðsyn krefur hvort sem er. Ég tek því undir það, að málinu verði vísað til n., en vil einnig mælast til þess, að n. athugi málið einnig á þessum grundvelli, hvort ekki væri rétt að breyta vatnal. í þessu efni.

Flm. (Sigurður Kristjánsson) : Ég heyrði ekki skrifl. brtt., en tel víst, að hún sé sams konar og brtt. hv. þm. Borgf., og hef ég ekki á móti því, að slík brtt. nái fram að ganga. Þetta er sjálfsagt ekki nema nauðsynjamál fyrir þessi þorp að fá þessu breytt, eins og það er nauðsynjamál fyrir Bolungavík. Um till. hv. 2. þm. Skagf. um það, að n. athugi málið, vil ég taka fram, að ég hef ekkert á móti því í sjálfu sér, ef það tefur ekki málið svo, að það verði ekki samþ. á þessu aukaþingi. En mér datt í hug, hvort ekki mundi vera unnt að láta málið bara ganga til n. á milli 2. og 3. umr. Ef málinu verður vísað til n., sem þá líklega verður allshn., vil ég beina því til hæstv. forseta, hvort hann sér sér ekki fært að hafa þá meðferð á málinu, sem ég nefndi. Að síðustu vil ég, skv. ábendingu eins hv. þm., vekja athygli á því, að það mun vera prentvilla í brtt. á þskj. 24, síðari mgr. 1. gr.; þar stendur „hámark“, en mun eiga að vera lágmark.

Já, það er rétt

.

Forseti (JörB) : Ég ætla, að þar sem brtt. liggja nú fyrir við frv., þá sé í alla staði hyggilegast að fresta umr. og vísa málinu til n., áður en gengið er til atkv. um brtt. Ber ég þá upp til atkvgr. þá uppástungu að vísa málinu til allshn.



Herra forseti! Mér þykir nú orðið heldur þokkalegt ástandið í þjóðstjórnarflokkunum hér á Alþ. Þeir byrjuðu með því, þegar þeir mynduðu sína þjóðstjórn, að strengja þess heit og lofa því að bjarga þjóðinni frá kommúnismanum, og nú þykir mér nokkuð ljótar upplýsingar koma upp um það allt saman. Hv. þm. V.-Húnv. var að lýsa því, hvernig kommúnistarnir stjórnuðu Alþfl. og Alþfl. svo stjórnaði Sjálfstfl.; og er þá engu líkara en að Alþfl, sé eins konar miðill fyrir Sósíalistafl. til að stjórna Sjálfstfl. í gegnum. Og í blaði hv. þm. V.-Húnv. er látið í veðri vaka, að Alþfl. og Sjálfstfl. séu báðir á bandi kommúnista. Eitthvað svipað mun vera sagt í Sjálfstfl. um Framsfl. Mér sýnist ekki betur en að því sé haldið fram, að eftir tveggja og hálfs árs starf, þá hafi uppeldið ekki tekizt betur í þjóðstjórnarflokkunum en svo, að nú stjórni kommúnistar Alþfl. og Sjálfstfl. með annarri hendinni, en Framsfl. með hinni.

En hvað finnst hv. þm. sjálfum?

Ég kem að því síðar, hvað aflleysið er orðið mikið í þessum flokkum. En þegar fer að nálgast kosningar, þá þykir þessum flokkum betra að vera nokkuð róttækir. Verkamenn og bændur eru um fjórir fimmtu hlutar þjóðarinnar, og þegar fer að nálgast kosningar, þykir þjóðstjórnarflokkunum betra að fara að sýna á sér rauðu hliðina. Í blaði Framsfl. kom fram, út af grein Bjarna Benediktssonar, þar sem hann sýndi fram á, að Framsfl. væri flokkur þeirra ríku, að Tíminn heldur því fram, að ekki reyndi mikið á þá ríku með lögfestingarfrv., heldur með skattafrv. Það var eins og Framsfl. hefði það á samvizkunni, að með lögfestingarfrv. væri hann að níðast á þeim fátæku. Það virðist vera svo, að þegar þessir flokkar búast við kosningum, þá þyki þeim betra að vera með verkamanna- og bændastéttinni. Hv. þm. V.-Húnv. var að furða sig á því og taldi það einkennilegt, að það skyldi drífa að mótmæli frá verklýðsfélögum úti á landi gegn þessu frv.

Ég sagði ekki, að það væri einkennilegt, heldur, að það hefði verið pantað að fá þessi mótmæli.

Það hefur ekki þurft að panta þessi mótmæli frá þessum félögum, þegar hagsmunir þeirra hafa verið í veði. Eða hvað heldur þessi hv. þm., að kaupfélögin hér á landi, sem vinna að því að hafa sem lægst verð á vörum til sinna viðskiptamanna, hefðu gert, ef hér á hæstv. Alþ. lægi fyrir frv. um að banna þessum félögum að lækka verð á sínum vörum? Því að það að lækka vöruverð hefur sömu útkomu eins og að hækka kaup. Heldur þessi hv. þm., að það hefði þurft að „panta“ mótmæli frá kaupfélögunum gegn slíku? Ég held, að kaupfélögin hefðu mótmælt því án þess að Samband íslenzkra samvinnufélaga hefði þurft að panta slík mótmæli. Við slíku hefðu komið mótmæli frá kaupfélögunum; þau hefðu sagt: Nei takk! Við erum að bæta kjör okkar með því að lækka vöruverðið og með því rétta hlut þeirra manna, sem í kaupfélögunum eru. Og alveg eins eru verklýðsfélögin að rétta hlut þeirra manna, sem í þeim eru, með því að hækka kaupið. Það hefur nú í sambandi við þetta mál verið rætt mikið um þá lögfestingu kaupgjalds, sem gerð var 1939, til samanburðar við það, sem nú er lagt til um slíkt. Árið 1939 var verið að lögfesta kaupið til þess að skuldakóngarnir gætu orðið ríkir, en það var kallað að „koma atvinnuvegunum á réttan kjöl“. Nú, árið 1941, á að lögfesta kaupið til þess að milljónamæringarnir geti haldið áfram að græða; það er auðsjáanlega tilgangurinn með því, sem hér kemur fram. Hæstv. viðskmrh. sagði, að það væru engar fórnir lagðar á herðar verkamanna með þessu frv., en það er verið að hindra þá í því að bæta sinn hlut,- að geta fengið meiri arð af vinnu sinni en þeir hafa notið fram að þessu. Hins vegar eru engar kvaðir lagðar á hina nýju milljónamæringa, sem hafa grætt fé sitt á síðustu tveimur árum. Árið 1939 var hægt að koma við þeirri lögfestingu kaupgjaldsins, sem þá var gerð, vegna þess, að verkamannastéttin var beygð og brotin vegna langvarandi atvinnuleysis og hungurs og treysti sér því ekki til þess að rísa gegn lögfestingunni. Núna er það raunverulega staðfest hér í þinginu, að ekki sé hægt að framkvæma þetta frv., þótt það yrði að 1., nema jafnframt sé fullnægt öðru skilyrði, þ. e. að samkomulag náist við setuliðið, sem dvelur í landinu, um að það taki ekki íslenzka verkamenn í vinnu nema að litlu leyti, til þess að íslenzkir atvinnurekendur geti haldið kaupinu niðri. Núna eru verkamenn ekki beygðir af atvinnuleysi, og þess vegna er ekki hægt að þvinga þá undir sömu kjör og árið 1939. Árið 1939 gátu þeir, sem beittu sér fyrir kaupbindingunni, treyst á það, að atvinnuveitendur mundu nota aðstöðu sína til þess að hindra, að verkamenn fengju hærra kaup en 1. ákváðu. Þetta var hægt vegna þess að vinna var takmörkuð og verkamenn urðu öllu fegnir. Nú er þetta á annan veg. Nú er ekki lengur hægt að treysta því, að atvinnurekendurnir fari að vilja Alþ. og bjóði ekki hærra kaup en lögákveðið er. Þess vegna vill viðskmrh. hafa samvinnu við herina, sem hér eru, til þess að hægt sé að framfylgja þessum 1., og ráðh. hefur beinlínis lýst yfir því, að 1. séu óframkvæmanleg án samvinnu við setuliðið. Þetta frv., sem við erum að ræða hér, ætti því í raun og veru alls ekki að liggja hér fyrir, Þar sem því er lýst yfir af flm. þess og fleirum, að ómögulegt sé að framkvæma l. Þau yrðu því þýðingarlaust pappírsblað, sem ekkert gildi hefði. Það er undarlegt að flytja hér mál, sem menn jafnframt lýsa yfir, að hafi enga þýðingu að samþykkja. Til þess að 1. yrðu framkvæmd, þyrfti að ná samkomulagi við hið erlenda setulið um að taka ekki fleiri menn í vinnu en svo, að atvinnurekendurnir íslenzku gætu ráðið við hinn hlutann og skapað honum það knöpp kjör, að kaupgjaldið hækkaði ekki upp úr öllu valdi. Mér finnst eðlilegra, að hæstv. viðskmrh. flytti hér till. um, að Alþ. heimilaði honum að gera einhvers konar samkomulag við erlenda setuliðið í landinu, ef hann ætlar endilega að þrælbinda verkamenn með þess aðstoð, heldur en að flytja þetta frv. Ekkert liggur fyrir um það, að þeir erlendu herir, sem í landinu dvelja, muni ganga að þess háttar samningum, sem ráðh. hefur minnzt á, og það er ekki heldur farið að leita samþykkis eða álits alþm. um það, hvort þeir óski eftir slíkum aðförum gagnvart verkalýð landsins. Það er vafalaust margt, sem kemur til greina í þessu sambandi. Við skulum gera okkur alveg ljóst, að 1 vetur verður að vinna að hernaðaraðgerðum hér á landi, - eftir því sem maður heyrir útundan sér, t. d. um horfurnar á því, að orrustan um Atlantshafið muni verða miklu alvarlegri næsta sumar en nú, og meiri líkur þá en nokkru sinni fyrir innrás af hendi hvors stríðsaðila um sig í land hins. Það er því líklegt, að Ísland færist enn nær hernaðarvettvanginum en áður. Þess vegna er ekki sennilegt, að setuliðsmenn verði fúsir til þess að fella niður svo og svo mikið af vinnu sinni hér, þótt íslenzka ríkisstj. óski eftir því, að þeir hafi ekki nema takmarkaða tölu Íslendinga í vinnu, - nema þá að gripið verði til þess að flytja inn erlenda verkamenn, og má þó telja vafasamt, að því verði við komið. Við sjáum, að Ameríkumönnum gengur mjög seint að flytja hingað sitt lið. Eru þá líkur fyrir því, að betur gangi að koma hingað verkamönnum, sem ekki hafa einu sinni þak yfir höfuðið, þegar hingað kemur? En ég kem þá að öðru atriði í þessu máli, sem er afstaða verkamannastéttarinnar til þess, að ríkisstj. hérna á Íslandi fari að semja við erlenda heri um það, hvar verkamenn megi ráða sig til vinnu, til þess að geta fengið aðstöðu til að knýja niður kaupgjald þeirra. Verkamannastéttin er um helmingur þjóðarinnar, og ef lýðræðið á að ríkja, er ekki nema eðlilegt, að þessi helmingur þjóðarinnar krefjist þess, að fullt tillit sé tekið til hagsmuna hans, og meira tillit en til hagsmuna 200 manna hérna í Reykjavík, sem grætt hafa milljónir á tveimur síðustu árum. Það er ekki hægt að framkvæma þetta frv., þótt það verði samþ. hér, nema með aðstoð erlends hers, m. ö. o. ekki nema með því að koma á þrælahaldi verkalýðsins á Íslandi. Það á ekki einungis að svipta þá réttinum til þess að ráða kaupgjaldinu, heldur einnig réttinum til þess að ráða sig í vinnu. Það væri freistandi að athuga ýmsar fullyrðingar, sem fram hafa komið hér í sambandi við þetta mál. Því hefur ver ið haldið fram, að verkamenn hafi bætt svo kjör sín, að raunverulega geti þeir vel við unað og látið við svo búið standa. Ég vil leyfa mér að upplýsa hér um eitt atriði í sambandi við grunnkaup verkalýðsins í Reykjavík, og það er kaup verkakvenna. - Ég hef áður upplýst um kjör t. d. kennara og fleiri stétta, og hafa ekki komið fram nein mótmæli gegn því, að raunverulega bæri fremur að hækka grunnkaup þessara manna en lækka. - Ef ég man rétt, er kaupgjald margra verkakvenna innan við 200 kr. á mánuði, að meðtalinni verðlagsuppbót. Þetta ástand hefur skapazt vegna þess, að á atvinnuleysis- og erfiðleikatímunum unnu stúlkur og verkamenn reyndar líka fyrir kaupgjald, sem naumast var hægt að draga fram lífið af. Það, sem menn vilja nú með þessu frv., er að festa kaupgjaldið í þessum skorðum, sem það komst í vegna langvarandi erfiðleikaástands. Þegar verkamenn og verkakonur hafa nú loksins tækifæri til þess að gera kjör sín lífvænleg, þá á að meina þeim það með lögum. Allan þann tíma, sem atvinnuleysi þjáir verkalýðinn, situr Alþ. aðgerðalaust, en loksins þegar atvinnuleysið er úr sögunni, þá hefst það handa og vill láta að óskum milljónamæringanna um það, að verkalýðurinn fái engar kjarabætur. Það á að banna alla kauphækkun til vinnandi fólksins, og ekki láta það nægja, heldur leita í því skyni til erlendra herja, sem dvelja í landinu, til þess að unnt verði að framfylgja þessu ákvæði. Það er eftirtektarvert í þessu sambandi, að mjög er kýtt hér um verðlag á landbúnaðarafurðum, og Framsfl. leggur megináherzlu á að sýna fram á, að í raun og veru sé verkamannakaupið allt of hátt, En það er eins og alveg sé gengið fram hjá því að athuga, hvort hagur verkamannastéttarinnar og hagur bændastéttarinnar hefur batnað í hlutfalli við batnandi hag þjóðarinnar sem heildar. Þetta er þó aðalatriðið. En þrátt fyrir það er eins og menn geti ómögulega áttað sig á þessu grundvallaratriði í málinu. Er aðstaða verkamannastéttarinnar orðin svo góð innan þjóðfélagsins, að hún megi ekki batna? Er aðstaða bænda orðin það góð, að hún megi ekki batna? Það hafa ekki verið bornar brigður á þær tölur, sem ég hef sett hér fram um heildartekjur þjóðarinnar, en þær tölur sýna, að verkamannastéttin, sem er um helmingur þjóðarinnar, og bændastéttin, sem er um 1/3 til 1/4 hluti þjóðarinnar, bera báðar skarðan hlut frá borði. Þessar stéttir eiga heimtingu á því að fá hlut sinn réttan, - ekki á kostnað hvorrar annarrar, heldur á kostnað stríðsgróðamannanna, - þessara 200–300 manna í Reykjavík, sem hafa rakað saman um 100 milljónum króna á tveimur s. l. árum. En á þetta má ekki minnast. Það má ekki minnast á það, að verkamannastéttin eigi að hækka sitt kaupgjald eins og hún hefur kraftana til, til þess að hafa í fullu tré við dýrtíðinni, og að bændastéttin eigi að gera slíkt hið sama. Það er bezt að segja það hérna, að úr því verður ekkert nema glundroðavitleysa, ef þær stéttir í þjóðfélaginu, verkamenn og bændur, sem eru meginstoðir þess, færu að slást. Verkamenn, bændur og millistéttin í bæjunum, þessir menn verða að vinna saman. - Við skulum taka eitt sjónarmið. - Það er viðurkennt hér í þinginu, að ekki sé unnt að framkvæma leigfestingu kaupgjaldsins nema gripið sé til alveg sérstakra þvingunarráðstafana í samráði við erlenda setuliðið. En það má líka benda á það, að ekkert þýðir að setja lágmarksverð á landbúnaðarafurðir. Eftirspurnin eftir mjólkurafurðum og fleiru slíku er það mikil, að ef ætti að fara að þvinga verðið niður, þá leiddi það til þess, að vörurnar fengjust ekki. Menn yrðu að bjóða meira en hið lögskipaða verð til þess að ná í vörurnar. En það er önnur leið í málinu. Hún er sú, að verkamenn semji við bændur um að tryggja matvælaframleiðsluna á Íslandi, semji við bændastéttina um að hún taki þetta að sér, og gefi henni svo góð kjör, að hún uni við þau, og sjái um, að hún fái þann vinnukraft, sem til þarf. Það er ekki verkamanna og millistéttanna í bæjunum að ákveða eitthvert hámarksverð á þessum vörum, sem svo hefur það e. t. v. í för með sér, að þessar vörur fást bara ekki á eftir. Það er ekki hægt nema með samvinnu þessara stétta að komast út úr ógöngunum í þessu máli. Grundvöllurinn að samvinnu þessara stétta hlýtur að verða sá, að nota þann stríðsgróða, sem safnazt hefur í landinu, til þess að bæta aðstöðu vinnandi stéttanna sjálfra. Þetta frv. fer fram á að rýra aðstöðu þessara stétta. Það fer fram á, að í fyrsta skipti í sögu Íslands, sem verkamenn hafa haft aðstöðu til að bæta kjör sín verulega, skuli þeir sviptir möguleikanum til þess. Það, sem verkamenn, millistéttir bæjanna og bændur geta gert til þess að vinna gegn dýrtíðinni, er í fyrsta lagi að hagnýta stríðsgróðann fyrir sjálfa sig og þar með þjóðina í heild, en taka hann af stríðsgróðamönnunum. Það er stríðsgróðinn, sem skapar allt öngþveitið í landinu. Hér er veitt inn nýrri kaupgetu einhvers staðar á milli 100–150 millj. kr. á tveimur árum, sem ekkert verðmæti er um leið skapað fyrir, þannig að þetta fé fer í brask. Gamlar eignir eru keyptar uppsprengdu verði, og þar af leiðandi vaxa kröfurnar um arð af þeim o. s. frv. Stríðsgróðann á að nota til þess að vinna gegn dýrtíðinni, móti verðhækkun og því, að peningarnir falli í verði. Stríðsgróðann má nota til þess að bæta hag ríkissjóðs og þó lækka tolla á nauðsynjavörum. Allt þetta er hægt að gera á kostnað milljónamæringanna í landinu. Það er þetta, sem raunverulega skiptir máli, að gert verði. Ég held, að hin fámenna auðmannastétt hér í Reykjavík hafi fengið meira í sinn hlut af þjóðarauðinum þessi síðustu tvö ár heldur en verkamanna- og bændastéttin. Og ef enginn treystir sér til þess að mótmæla þessari staðhæfingu, þá finnst mér næsta fáránlegt að sitja hér og deila um það, hvort verkamenn og bændur hafi of mikið eða lítið í sinn hlut. Það er hægt að deila um hækkun á landbúnaðarafurðum og hækkun verkalauna, en það er bezt að gera það með það fyrir augum, að þessar stéttir vinni saman og snúi sínum geiri þangað, sem þær eiga að gera gegn milljónamæringunum hér í Reykjavík, en láti ekki æsa sig upp hvora gegn annarri. Ég vil því minnast á það, sem ég hef sagt hérna áður, að það er undarlegt, þegar koma fram till. frá viðskmrh., sem eiga að sporna við dýrtíðinni, og lýst er yfir, að ekki verði gert á annan hátt en þann að lögfesta kaupgjaldið og hafa samvinnu við erlent setulið til að halda kaupgjaldinu niðri, Það er undarlegt, að engum skuli hafa dottið í hug, að unnt væri að fara aðrar leiðir. Hvers vegna samninga við erlenda setuliðið? Hvers vegna ekki samninga við verkamenn um að tryggja framleiðsluna? Hvers konar hugsunarháttur er það hjá þessum ráðh., sem málið flytur, að honum skuli fyrst af öllu detta í hug að hafa samvinnu við erlendan her í landinu til þess að beygja verkamenn? Hitt ætti þó ekki að vera útilokað, að hafa samvinnu við verkamennina sjálfa um að tryggja framleiðslu nauðsynlegra hluta. Ég held, að það sé engin ástæða til að efast um, að verkamenn mundu tilleiðanlegir til slíkrar samvinnu. Ég veit ekki betur en að frá okkar flokki, sem talinn er allra flokka ábyrgðarlausastur, hafi komið fram till., áður en nokkur hinna flokkanna rumskaði, um að fara þessa leið. Það hafa komið frá okkar hendi till. um að tryggja matvælaframleiðsluna. og það mundi ekki standa á verkamönnum í því sambandi. En verkalýðssamtökin láta ekki kúga sig til þess að láta vera að bæta aðstöðu sína, á sama tíma sem verið er að henda tugum milljóna í fáeina menn hér í Reykjavík,- og það er þetta, sem menn verða að skilja. - Það er ekki rétt að draga úr þeirri hættu, sem er framundan. Mér finnst fremur of lítið en of mikið úr henni gert. Það er verið að taka vinnuaflið frá framleiðslustörfunum til hergagnasmíði. Í Ameríku er það nú framundan, að mestur hluti vinnuaflsins verði í þjónustu hergagnaframleiðslunnar. Það er nú þegar hungur á meginlandi Evrópu og yfirvofandi hungur á Englandi. Getum við verið viss um að fá nægan mat, þegar fram líða stundir? Vofir ekki hungrið yfir flestum löndum hnattarins? Það er rétt fyrir okkur að gera ráðstafanir til þess strax, að við getum framleitt nógan mat. Það er sjálfsagt að horfast í augu. við þetta. Ég býst við, að bæði verkamenn og bændur sjái þessa alvöru framundan, þótt þeir neiti því að láta nota sig til þess að gera milljónamæringana í Reykjavík enn ríkari en þeir eru þegar orðnir. Það er í sjálfu sér þýðingarlítið að koma hér með hugleiðingar um það, hvað frv. eins og þetta táknar í sjálfu sér. Það skipulag, sem við búum við, lætur reka framleiðsluna með það eitt fyrir augum, að af henni sé gróði. Þessi gróði fæst ekki til atvinnurekendanna undir öðrum kringumstæðum en þeim, að þeir geti tekið af verkamönnunum svo og svo mikið af andvirði vinnuafls þeirra. Það er aðeins eftir tveimur leiðum hægt að halda þessu áfram fyrir atvinnurekendurna : Annaðhvort eftir hinum frjálsu samningaleiðum, sem svo eru nefndar, - sem nota bene byggjast á því, að alltaf sé það mikið atvinnuleysi í þjóðfélaginu, að verkamenn séu nauðbeygðir til þess að semja þannig, að atvinnurekendurnir græði á því að kaupa vinnuaflið, - eða þá, - eins og yfirlýsing hæstv. ráðh. sannar, - að það verður að svipta verkamennina réttinum til þess að ráða sjálfir nokkru um kaup sitt og kjör, - gera þá að þrælum. Og eftir ummælum ráðh. er það ekki einu sinni hægt nema með aðstoð erlends hervalds. Það er sama skipulagið og Hitler kom á í Þýzkalandi, - sama skipulagið og auðmannastéttin verður að koma á hjá sér hvarvetna, ef hún hefur ekki atvinnuleysið til að styðjast við. Ef hún hefur ekki atvinnuleysissvipuna til þess að pína verkamenn, þá þarf að koma á reglulegum þrældómi. - Samvinna bænda, verkamanna og millistétta bæjanna yrði aftur á móti á kostnað auðmannanna. Leiðirnar út úr öngþveitinu eru aðeins tvær: Þrælalög, sem leiða til fasisma, og svo hið raunverulega lýðræði vinnandi stéttanna gegn auðvaldi þjóðfélaganna. Það hefur verið talað hér mikið um alls konar þokur, villugötur, villuráfandi menn o. s. frv. í sambandi við þetta frv., sem hér er til umr. Menn hafa látið eins og þetta væri einhver náttúrleg þoka, sem menn væru að villast í, eins og þoka uppi á heiðum. Mín skoðun er nú sú, að þetta sé nokkurs konar gerningaþoka, sem menn hér eru að villast í, gerð af milljónamæringunum í Reykjavík, þeim mönnum, sem hefur tekizt að galdra til sín allverulegan hluta þjóðarteknanna, og þeim tekst merkilega vel að seiða hv. þm. til sín, þegar á því þarf að halda. Ég veit að vísu ekki, hvort alþm. hafa verið að villast viljandi eða óviljandi í þessari þoku en ég vil samt ráðleggja þeim að reyna að hætta þessu ráfi og komast út úr þokunni. Þeir viðurkenna alveg, að frv. sé ekki til neins, heldur sé það allt annað skilyrði, sem þurfi að koma hér fram: Samvinna við hina erlendu heri. Svo vil ég segja að lokum viðvíkjandi afgreiðslu þessa máls, að ég álít, að afstaðan til dýrtíðarmálanna komi fram hér á hæstv. Alþ. aðeins að litlu leyti í sambandi við þetta mál, sem hér er um að ræða. En það er komið fram frv. um breyt. á skattal., og ég álít, að það frv., með hugsanlegum breyt. á því að því er snertir dýrtíðarmálin o. fl., sé að sínu takmarkaða leyti þó miklu meiri lausn á dýrtíðarmálinu heldur en frv., sem hér liggur fyrir til umr. Hins vegar er það ekki fullnægjandi. Það er margt, sem þyrfti að tengja þarna saman. En það er til lítils að ræða þau mál; þau liggja ljóst fyrir. Spursmálið er bara það, hvort á að framkvæma lausn dýrtíðarmálsins. Það er spursmál pólitískra hagsmuna. Það er spursmál stéttabaráttu. Brtt. á þskj. 20 eru frá hv. 3. landsk. Það er í raun og veru gaman að því, þegar einhver kemur með eitthvað krasst fram. Þar stendur m. a.: „ Ríkisstj. er heimilt að banna verkföll, verkbönn eða önnur samtök, sem miða að því að stöðva eða leggja niður vinnu.“ Það er ekkert smáræði, sem hér er farið fram á, að gefa ríkisstj. heimild til að brjóta stjórnarskrána eins og henni þóknast. Það lítur út fyrir, að þessum hv. þm. hafi verið svo mikið niðri fyrir, að honum hafi verið af þeim sökum varnað að geta hugsað rétta hugsun, því að hér stendur í hans till.: „að banna verkföll, verkbönn eða önnur samtök“. Verkföll og verkbönn eru ekki samtök, heldur afleiðingar samtakanna. Ég minntist á það í sambandi við 1. umr. þessa máls, að það, sem fyrst og fremst hefði átt að liggja fyrir hv. þm., þegar rætt er svona mál, væru fullkomnar skýrslur um þjóðartekjurnar. Ekkert af þessum skýrslum liggur fyrir enn. Enn þá verða þm. að gizka á, hvað miklar séu tekjur hinna einstöku stétta þjóðfélagsins, t. d. hvað verkamenn eða bændur hafa í tekjur. Enginn hv. þm. hefur minnzt á skoðun sína um það. hvernig tekjurnar skiptist milli stétta. Ég vil skora á hv. þm., og sérstaklega á hæstv. ríkisstj., sem ég veit, að hefur þessar tölur handbærar, að koma fram með þær, ef á að ræða þetta mál eins og eitthvert mál, sem á að leita lausnar á; annars er sýnt, að hér er aðeins eitt mál á ferð, að svipta verkamenn réttinum til þess að bæta sín kjör, á sama tíma sem hinir ríku í þjóðfélaginu hafa orðið svo margfalt ríkari, að slíkt hefur aldrei þekkzt hér á landi.



Ég hafði ekki ætlað mér að taka þátt í þessum umr., sem hér fara fram. En það er bara vegna upphrópana hv. þm. Seyðf., sem ég vildi segja nokkur orð. þegar málið var hér síðast til umr., bað ég um orðið. En nú finn ég, að þessar upphrópanir hafa ekki verið haldbetri heldur en svo, að ég er búinn að gleyma sumum af þeim. Og ég veit, að svipaðar verkanir hafa þær haft á suma aðra hv. þm., svo að það er kannske þýðingarlítið að benda á veilur þær, sem í þessum upphrópunum voru. Tel ég þó rétt, að benda á örlítið af þessu, sem mig rámar þó í enn þá, eftir þennan tíma, af því, sem hv. þm. Seyðf. hefur haldið hér fram, vegna þess að mér fannst, þegar hann hélt þessa ræðu, að það vekja hjá mér talsvert einkennilegar kenndir. Það var ekki ósvipað því, að einhver starblindur frambjóðandi einhvers kosningaflokks væri á framboðsfundi, þar sem öllu væri snúið öfugt við það, sem rétt er, og því haldið fram blákalt. Og hv. þm. Seyðf., sem annars er skýr í ræðum sínum, sló upp svo miklu moldviðri fullyrðinga eins og hann treysti því, að hv. þm. og aðrir áheyrendur vissu alls ekki, hvað um væri að ræða, þar sem þó staðreyndin er viðvíkjandi þessu frv., sem fyrir liggur, að það segir skýrt til um það, hvernig þessu máli er háttað, sem hv. þm. Seyðf. kastaði hér fram fullyrðingum um. Það má svipað segja um það, sem hv. 4. þm. Reykv. hefur reynt að snúa hlutunum öfugt í þessu máli. En þessi málflutningur þess hv. þm. var þó það skárri, að hann gerði þó tilraun til að koma með röksemdir fyrir sínu máli, og auk þess var sums staðar í hans ræðu farið nálægt frv., þar sem hvergi var farið nálægt frv. í fullyrðingum hv. þm. Seyðf. Allar fullyrðingar hv. þm. Seyðf. hnigu að þessu tvennu, fyrst og fremst að því, að veizt væri að launastéttunum með þessu frv., og í öðru lagi, að stéttarhagsmunum bænda væri verið að halda fram og reyna að hlúa að þeim sem mest með þessu frv. Fullyrðingar hv. þm. Seyðf. beindust allar að þessu. Nú er það vitað, að ef þessi 1. koma til framkvæmda, þá er afurðaverð bænda sett fast eins og það er nú, en hins vegar er eftirspurnin eftir afurðum þeirra engu minni heldur en eftir vinnuafli verkafólksins. Það væri leikur einn að selja sumar landbúnaðarafurðir í frjálsri sölu miklu hærra verði en því, sem þær eru nú seldar fyrir. Og það er í frv. lagt til að setja fast þetta núverandi verð landbúnaðarafurðanna. Og það er alveg gefið, að sú lögbinding heldur, vegna þess að þar er hægt að koma við fullkomnu eftirliti. Þetta er viðurkennt af öllum.

Varan bara fæst ekki.

En um lögfestingu grunnkaups verkamanna er það að segja, að í mörgum tilfellum yrði það lekt, því að það er ekki aðeins grunnkaup í dagvinnu, sem verkamenn hafa, heldur einnig í mörgum tilfellum eftirvinna og sunnudagavinna; og menn fá suma þessa vinnu auk þess greidda, í sumum tilfellum, án þess að vinna hana. Hvor er þá í meiri hættu, ef kaup og afurðaverð er lögfest, eins og gert er ráð fyrir í þessu frv., bóndinn eða verkamaðurinn? Hver dirfist að halda því fram við menn með fullu viti, að það sé verið með þessu frv, að halda fram hagsmunum þeirra, sem ekki geta bætt hag sinn, bændanna, þar sem verkamenn hafa aðferðir til þess að bæta sín kjör, í sumum tilfellum, utan við ákvæði þessara 1., þó að frv. væri samþ. Ég hef aldrei heyrt öðrum eins rakalausum fullyrðingum haldið fram fyrr af nokkrum heilvita manni hér á hæstv. Alþ. og þeim, sem hv. þm. Seyðf. hélt hér fram viðkomandi afurðaverði bændastéttarinnar í landinu, þar sem hann hélt því fram, að þetta frv. væri flutt til þess að bæta þeirra hag. Þá sagði hv. 4. þm. Reykv., að það, sem hér væri verið að gera með þessu frv., ef að 1. verður - því að „allaf er söngurinn sami“ (en ég get ekki bætt við áframhaldinu í því kvæði), - sé allt gert vegna vissra manna, hér eigi að sleppa alveg stríðsgróðamönnunum. Hefur hv. 4. þm. Reykv. ekki lesið það í frv.; að það á að ganga svo langt sem hægt er í því að taka stríðsgróðann til þess að halda niðri verði útlendra vara og styrkja framleiðendur til að framleiða í landinu? Það getur vel verið, að það sé ekki gengið nógu langt í þessu efni með frv. En það má þá koma með brtt. við það, og það skal ekki standa á okkur að fylgja öllum slíkum brtt., ef hægt er að koma þeim fram í þinginu. - Það er verið að þyrla upp rakaleysum til þess að reyna að stöðva þær ráðstafanir í dýrtíðarmálunum, sem þarf að gera. Menn eru að toga, í viss atriði málsins til þess að reyna að afflytja það sem mest. Ég get fullvissað þá hv. þm., sem þetta gera, um það, að almenningur í landinu er ekki svo skyni skroppinn, að hann sjái ekki í gegnum þessa „gerningaþoku“, sem Sjálfstfl. sérstaklega hefur þyrlað hér upp. Það er nógu gott að tala og skrifa um það, að það sé nauðsynlegt að stöðva dýrtíðina og að það sé höfuðnauðsyn, en vilja svo ekkert til þess gera. Ef slíkt tal og slík skrif væru í alvöru fram sett, hvers vegna koma menn þá ekki með brtt. við frv., sem hægt er að fallast á? Í fjhn. kom ekki fram viðleitni hjá nokkrum flokki til þess svo mikið sem að fara yfir frv. til. þess að gera brtt. við það, nema hjá hv. 3. landsk. Þetta sýnir vilja flokkanna á að leysa málið. Hann er ekki til. Menn eru margir ánægðir með að láta það ganga áfram eins og það nú er; menn vilja hafa heimild til þess að tala um málið, en vilja svo ekki gera neitt. Þetta er sannleikurinn í málinu. Hv. þm. Seyðf. hafði það held ég í einni af upphrópunum sínum hér á síðasta þingfundi, að um leið og verkakaup hefði hækkað um 66%, þá hefði afurðaverð bænda hækkað um 124%, minnir mig að hann segði. Þetta eiga vitanlega að vera sambærilegar tölur, að áliti hv. þm. Seyðf. Á þessu eiga menn svo að sjá, hve miklu meira bóndinn fær nú heldur en verkamaðurinn, miðað við það hlutfall, sem áður var þar á milli, a. m. k. voru engar skýringar látnar fylgja þessum tölum hjá hv. þm. Seyðf. Hvers konar málflutningur er þetta? verð ég að segja. Veit hv. þm. ekki, að það fer ekki allt í vasa bóndans, sem hann fær fyrir afurðir sínar? Veit hann ekki, að framleiðslukostnaður bóndans hefur hækkað á öllum sviðum, og að bóndinn verður að greiða, ekki aðeins 66% kauphækkun, heldur yfir 100% og líklega nú orðið yfir 200% hækkun á kaupi fyrir sitt aðkeypta vinnuafl? Ef koma á fram með sambærilegar tölur í þessu efni, þarf að draga það fram, hve mikið kostnaðurinn við framleiðsluna hefur aukizt, og reikna út, hve mikið fjölskyldan þarf til að lifa af. Ég veit ekki, hvað slíkar blekkingar eiga að þýða, sem hv. þm. Seyðf. er með hér. Þeim skjátlast, sem halda, að alþýða manna sé svo skyni skroppin að sjá ekki í gegnum slíkar blekkingar. Það getur verið, að það sé búið að ala upp hjá vissum hópi manna, sem hefur lifað á snöpum í Alþf1. og víðar, þann hugsunarhátt, sem samsvarar þeirri dómgreind, sem þarf til þess að taka sem góð og gild rök það, sem hv. þm. Seyðf. hefur haldið fram í þessu máli. En það er háski fyrir þjóðfélagið, ef slíkur hópur á að fá að ráða aðgerðum þjóðarinnar í jafnmiklu vandamáli og því, sem hér er um að ræða. En ég þori að treysta á það, að dómgreind almennings er enn svo mikil í landinu, að almenningur veit fullvel, hvað hér er að gerast, og veit, að það verður ekki við dýrtíðina ráðið með öðru móti en því, eða svipuðu því, sem farið er fram á í frv., sem fyrir liggur, að gert verði. Við getum verið með því að breyta frv. í ýmsum atrið- um. T. d. ef hv. 4. þm. Reykv. þykir ekki nógu langt gengið í því að taka stríðsgróðann með sköttum, skal ekki standa á mér að taka svo mikið af honum sem mögulegt er og þingið veitir frekast heimildir til. Og komið gæti til mála að breyta frv. í fleiri atriðum. Hér hefur verið talað um þrælahald. Það er náttúrlega þægilegt að nota slíkt orð. Einu sinni þótti það þrælahald, þegar menn voru teknir í herþjónustu. Nú er talað um, að það sé þrælahald, ef banna á íslenzkum þegnum að ganga í þjónustu erlendra herja, til þess að þjóðin geti þrifizt með tilliti til framleiðslu sinnar. Ég sé ekki, hvað það er meira t. d. að banna mönnum að taka vissa vinnu hjá erlendu setuliði sem er hreinasta neyð og smán, að það skuli þurfa og vilja vinna jafnmargir Íslendingar hjá erlendu setuliði eins og nú vinna þar -, ég sé ekki, hvað meira er að vilja banna mönnum slíka vinnu heldur en að menn vilja sumir heimta það af bændum, að þeir banni að selja afurðir sínar til setuliðsins. Hvað er verkkaup bændanna annað en afurðirnar? Og vitanlega er undir vissum kringumstæðum, með því að selja þessar afurðir til erlendra manna, hægt að fá hærra verð fyrir landbúnaðarafurðirnar. En ég sé ekki svo mikinn mun á því að selja íslenzkar afurðir til setuliðsins og hinu, að selja því íslenzkan vinnukraft. Það er það sama í báðum tilfellum, að öðru leyti en því, að hættan er meiri fyrir okkur í sambandi við það að selja þessum erlendu mönnum vinnukraftinn, þar sem stærri og stærri straumar vinnandi manna fara til þess að vinna hjá þessu erlenda setuliði, sem í upphafi kom hingað í okkar óþökk, og liggur hættan í því, þjóðfélagslega séð, að með því dregst of mikill vinnukraftur frá okkar framleiðslu. Það er hreinasta furða, að það skuli heyrast, að þeir sömu menn, sem í blöðum sínum hafa skrifað um það og bæði hér á hæstv. Alþ. og annars staðar í allt haust hafa talað um það, að það ætti ekki að selja neinar afurðir, sem framleiddar eru hér, til setuliðsins, og jafnvel telja næstum föðurlandssvik að gera það, skuli nú leyfa sér að nota orðið þrælahald um það, þó að talað sé um, að nauðsynlegt sé að losa eitthvað af íslenzku vinnuafli frá því að vera notað af erlendu setuliði, sem með erlendu valdi hefur tekið okkar land hernámi. Það kom greinilega fram í ræðu hv. þm. Seyðf., sem stendur hér skjalfest í frv, þeirra Alþfl.-manna um breyt. á og viðauka við l. nr. 98 9. júlí 1941, um heimild fyrir ríkisstj. til ráðstafana og tekjuöflunar vegna dýrtíðar og erfiðleika atvinnuveganna, að þeim er alvara, þegar þeir tala um afurðaverð bændanna, þar sem segir svo í grg. frv. - með leyfi hæstv. forseta: „Það er því hætta á, að enginn vilji byrja á nauðsynlegu aðhaldi og verðlagseftirlitið snúist upp í það að tryggja ákveðnum stéttum ekki lakari kjör en öðrum tilteknum stéttum“, ... Þetta er aðalhættan í augum hv. þm., sem tala um, að verð afurða landbúnaðarins sé hátt, að frv. geti orðið til þess, ef að 1. verður, að tryggja það, að ákveðin stétt manna, bændastéttin, fái að hafa ekki lakari kjör en önnur stétt manna í þessu þjóðfélagi, nefnilega verkamenn. Það hefur komið svo greinilega fram í upphrópunum hv. þm. Seyðf., að þetta er hjartanleg alvara þeirra, að þetta sé aðalhættan. Hv. þm. Seyðf. talaði allmikið um það að lokum í ræðu sinni, að hann hefði tapað einhverjum kompás eða áttavita, heyrðist mér. En það þurfti náttúrlega engar sérstakar upplýsingar að gefa hæstv. Alþ. um það, að einhver ruglingur var í útreikningunum hjá honum, þannig að þingheimur veit, að hann hefur misst sinn áttavita. Og hann vill einnig stuðla að því, að sem flestir aðrir missi líka sína áttavita, þ. e. a, s. dómgreindina til þess að líta rétt og óhlutdrægt á málið. En þessi hv. þm. má vita, að fjöldi hv. þm. og kjósenda í landinu gerir ekki annað en að brosa í kampinn að því, sem þessi hv. þm. heldur fram í þessu máli, líkt og brosað er stundum að áttavilltum mönnum, sem eru orðnir svo villtir, - sem við, sem höfum verið í fjallleitum, þekkjum, að getur komið fyrir, - að þeir halda því fram í fullri alvöru, að árnar hljóti að renna upp í móti. Þetta hefur nú hent hv. þm. Seyðf., að því er virðist, að verða svona rammáttavilltur í þessu máli, og sumir aðrir virðast vera komnir inn á svipaðar leiðir. En þessi öfugmæli þessa hv. þm. og annarra gera bara ekkert annað en að hjálpa hinum, sem vita, hvað hér er að gerast, að halda rétta leið þangað, sem þeir ætla sér . Þegar búið er að þyrla upp svo miklum rökvillum og vitleysum, sem hv. þm. Seyðf. hefur gert hér, þá er ég sannfærður um, að fleiri og fleiri sjá, hver er hin rétta stefna, sem fara þarf í þessu máli.



Ég get ekki alveg látið vera að víkja nokkrum orðum að hv. síðasta ræðumanni, hv. 1. þm. Rang., þó að það sé óþarft með tilliti til þess, að hann kom ekki nærri kjarna málsins, sem hér liggur fyrir, og að ákaflega litlu leyti nálægt nokkrum atriðum í minni ræðu. Hv. 1. þm. Rang. sakaði mig um að hafa flutt hér upphrópanir eins og ég væri á þingmálafundi. Ég get ekki neitað því, að ég tala hér í hv. d. oft eins og á þingmálafundi, því að ég álít, að það eigi að tala við fólk flest eins og hv. þm., þó að hv. 1. þm. Rang. móðgaðist af því, að ég talaði við hv. þm. eins og fólk úti um land. Þá sagði þessi hv. þm., að sumt í minni ræðu hefði vakið hjá sér mjög einkennilegar kenndir. Ég verð þá að segja það, að mín ræða hefur haft áhrifjafnvel á þeim stöðum, sem ég bjóst sízt við. Ég hélt, að þessi hv. þm. væri svo forstokkaður, að ekki væri hægt að hafa áhrif á hann. En þó held ég, að það sé of mikil bjartsýni að gera sér von um afturhvarf hjá honum. Um það, að hv. 4. þm. Reykv. hafi beitt meiri röksemdum í sinni ræðu og komið nær frv, en ég, skal ég ekki deila. Hv. þm. verður að meta það eins og honum sýnist. Annars furðar mig ekki á þessar í skoðun hv. þm. Ég býst við, að hann og hv. 4. þm. Reykv. eigi margt sameiginlegt, og er ekki nema þakkarverð sú einlægni hv. þm. að viðurkenna það. Það er rétt hjá hv. þm., að ég tel, að með samþykkt frv. sé unnið gegn hagsmunum verkamanna, en hins vegar sýnd viðleitni til að draga taum bænda. En hv. þm. segir, að hér sé mikill kross lagður á bændur. Ég vil ekki fullyrða, að það sé ekki rétt, að bændur gætu sett vörur sínar í enn hærra verð, ef engin ákvæði væru í 1. gegn slíku, en hitt er annað mál, hvort skynsamlegt væri að gera það. En hitt er líka víst, að verklýðsfélögin hefðu getað hækkað sitt kaupgjald, ef þau hefðu talið rétt gagnvart þjóðfélagsheildinni að gera það. Skilningur stéttanna á nauðsyn þjóðfélagsins er misjafn. Verkalýðurinn hefur ekki knúið fram hækkun á sínu kaupi, en miklar hækkanir hafa orðið á afurðum bænda, án þess að sýnt væri, að til þess lægju eðlilegar orsakir. Hv. 1. þm. Rang. segir, að ekki sé rétt að bera saman vísitöluhækkunina og afurðaverðshækkunina. Það er rétt, enda barnabókarlærdómur, og það hef ég ekki gert. Hv. þm. á sæti í mjólkurverðlagsn. Í hvert sinn, sem kaup verkalýðsins breytist, eru færðar fram fullnægjandi skýringar á því, hvers vegna það er nauðsynlegt. En það er ekki gert, þegar mjólkurverðið breytist. Hækkun mjólkurinnar er þó nær sanni en hækkunin á kjötinu. Ég fullyrði, að það nær engri átt, að hækkun tilkostnaðar við kjötframleiðslu hafi neitt nálgazt verðhækkunina. Ég hika ekki við að fullyrða, að með verðlækkun á kjöti mætti tryggja sömu sölu innanlands, og verðbætur fást úr Bretasjóði fyrir það kjöt, sem flutt er til Englands. Ég verð því að halda því fram, að það er fjarri því, að með frv. sé gengið á hlut bænda. Frv. ber einmitt vott um einhliða hagmunastreitu af hálfu fulltrúa bænda og fullkominn skort á skilningi á aðstöðu annarra stétta. Ég skil það, að eins og ástandið er nú, skuli koma fram tilhneiging til að selja afurðirnar sem hæstu verði, en ég ámæli aðallega því, að sömu mennirnir, sem hafa knúið fram þessar hækkanir, skuli gerast til þess að vilja láta lögbanna tekjuaukningu annarra stétta. Það er óverjandi. Þegar þeir eru búnir að hækka afurðaverð bænda um upp undir 130%, þá á að leggja blátt bann við meiru en 70% dýrtíðaruppbót, jafnvel þó að dýrtíðin kynni að aukast. Hér er ójafnt skipt sól og vindi. Hv. þm. sagði, að í frv. væri ákvæði um að skattleggja stríðsgróðann, og að ekki stæði á sér og sínum mönnum, en þetta er ekki rétt. Frv. um það kom fram síðar, eftir að umr. byrjuðu um þetta mál. Það er vissulega í rétta átt, en kemur ekki þessu frv. við, nema það sé ætlun framsóknarmanna að falla frá þessu frv. og taka hitt upp. Hv. þm. sagði, að vissir menn vildu tala sem mest, en gera ekkert. Þeir eiga ekki að kasta grjóti, sem búa í glerhúsi, því að fæstir hafa talað meira, en gert minna en einmitt þessi hv. þm. Það þýðir ekki að beina slíku að Alþfl., því að hann hefur gert sínar till. Ég vil þá víkja að ræðu hæstv. viðskmrh. Hann byrjaði á að fordæma aðferð Alþfl., sem hefði „pantað“ mótmæli gegn frv. og framið trúnaðarbrot, því að hann hefði haft skjal til umráða, sem ekki hefði mátt birta. Ég vil vísa því á bug, því að í 2–3 blöðum Tímans var skýrt frá öllu aðalefni frv., áður en það kom fram á Alþ., svo að allur þorri manna vissi, hvert var aðalefni þess. Ég mótmæli því, að framið hafi verið nokkurt trúnaðarbrot, en að sjálfsögðu var skylt, að félögin fengju að vita sem gleggst um málið, áður en þau tóku afstöðu sína. Hæstv. ráðh. sagði, að þeir, sem væru á móti frv., væru það af pólitískri hræðslu, og að andstæðingar þess vildu nota tækifærið til að afla sér kjósendafylgis. Ég fæ ekki séð, að það sé neitt ljótt í því, þó að þm. vilji vera í samræmi við óskir kjósenda sinna. Ég tel mér skylt að fylgja fram þeirri stefnu, sem er yfirlýst meginstefna Alþfl. Vitanlega geta komið fyrir þær aðstæður, að þm. flokks greini á, en í öllum meginatriðum eiga þeir auðvitað að fylgja stefnu síns flokks á meðan þeir sitja á þingi. En ummæli hæstv. viðskmrh, bera vott um, að honum finnst, að um leið og landsmenn fá að vita, hvernig frv. er, hljóti þeir að vera á móti því. Hæstv. ráðh. spurði mig, hvar væri rangsleitnin í garð verkalýðsins, og hvar væri áhætta hans. Það er tvímælalaus réttur verklýðsfélaganna að semja um verkakaupið. Það er yfirlýst af öllum, að svo eigi það að vera, að atvinnurekendur og verkamenn geri sjálfir út um sín deilumál. En í frv. er þetta allt á annan veg. Svo fylgja fögur orð stjórnarinnar og yfirlýstur vilji, en það hefur þekkzt fyrr, að slíkt hefur ekki verið efnt. Ráðh. spurði, hvernig stæði á því úr því að bændur fengju svona hátt verð fyrir vörur sínar, að fólkið flytti ekki í sveitirnar. En allir vita, að miklir örðugleikar eru á að fá jarðnæði, og ekki gerir það aðgengilegra að fá jarðnæði, að stórgróðamenn kaupa upp jarðir í stórum stíl. Ráðh. sagði, að ég væri að ala á meting á milli bænda og verkamanna, en sökin á því, hvernig umr. hér hafa orðið, liggur hjá aðstandendum frv. Ég vil spyrja hæstv. ráðh., hvernig hann mundi líta á það, ef hér væri opinber n., sem ákvæði kaupgjald og verðlag og væri skipuð fulltrúum verkamanna. Nú ákvæði hún, að kaup hér skyldi vera kr. 3.40 á tímann, en kjöt mætti ekki kosta nema kr. 2.40 kílóið. Hvað mundi hæstv. ráðh. svo hafa sagt, ef við þetta hefði bætzt, að sömu menn hefðu lagt lögbann við nokkurri frekari hækkun á kjöti? Ég er ekki í vafa um, að hæstv. viðskmrh. mundi hafa talið það mestu ósanngirni í garð hinna stéttanna, og ég er sammála honum um, að svo hefði verið. Þá sagði hæstv. ráðh., og það hefur reyndar komið fram undir umr. hjá fleiri hv. þm., að Alþfl. vilji binda verð landbúnaðarafurðanna, en hafa kaupgjaldið óbundið. Ég verð að víkja hér nokkrum orðum að þessari fullyrðingu hæstv. ráðh. um þetta, þótt hún hafi margsinnis komið hér fram. Ég vil þá fyrst taka fram, að Alþfl. hefur ekki borið fram neinar till. um að taka upp bindingu á afurðaverði. Í lögunum um kjöt- og mjólkursölu eru ákvæði, sem leggja það á vald sérstakra nefnda að ákveða verð þessara vara. Þessi löggjöf var sett að ósk bænda sjálfra og þeim til hagsbóta, fyrir tilstilli Alþfl., sem studdi Framsfl. í þessu. Í till. Alþfl, er ekki gert ráð fyrir neinni nýrri bindingu á þessu vöruverði. Þar er aðeins gert ráð fyrir því, að störfum nefndanna sé öðruvísi háttað, en bindingin er sú sama og áður. Þó að ekki sé á þetta litið, er hverjum manni ljóst, að samanburður á milli kaupgjalds og afurðaverðs í þessu efni er varla gerlegur. Kaupgjaldið er ekki ákveðið af verkalýðsfélögunum einum, heldur er það atriði, sem venjulega er útkljáð með samningum milli atvinnurekenda og þeirra. Það er ekki annar aðilinn, sem segir, að svona eigi þetta að vera. Heldur er um þetta deilt, og venjulega takast um þetta samningar hjá þessum 2 aðilum, sem hvor hefur sinna hagsmuna að gæta. Það er ekkert sambærilegt til hvað snertir verðlag innlendra afurða. Þó segja megi, að til sé félagsskapur framleiðenda, þá eru engin neytendafélög til. Til viðbótar þessu er svo það, að kaupgjald er venjulega bundið ekki skemur en eitt ár, og þeim samningum er ekki hægt að segja upp nema með ákveðnum fresti. Og fyrir fáum árum var sett löggjöf um stéttarfélög og vinnudeilur einmitt til þess að reyna að koma í veg fyrir, að nokkur þjóðarhætta stafaði af þessum deilum. Það er því mesta fásinna að leyfa sér að halda því fram, að sambærilegt sé, hvernig verkakaup er ákveðið, við það sem væri, ef hver bóndi réði, hvað hann seldi sínar vörur fyrir. Ég sagði áðan í minni ræðu, að ég skyldi viðurkenna, að því er snertir einstakar íslenzkar afurðir, að það væri hugsanlegt að fá hærra verð fyrir þær en ákveðið er af þessum nefndum. En ég hygg, að það, sem því veldur, sé, að með afurðasölul. er bændum veitt trygging, sem er þeim ómetanleg. En hver maður skilur, að ef á að nota þá sölumöguleika, sem nú eru, út í yztu æsar á einstöku framleiðsluvörum landbúnaðarins, þá nær engri átt, að samtímis sé bætt upp verð á öðrum afurðum, sem í raun og veru eru lággengisvörur. Það, sem er meiningin með þessu, er, að ef menn telja rétt að nota út í yztu æsar möguleikana á að selja kjöt og smjör fyrir hæsta verð, sem mögulegt er á hverjum tíma, þá geti menn ekki ætlazt til, að aðrar afurðir séu bættar upp af ríkissjóði, heldur verði hágengisvörurnar sjálfar að jafna upp verðið á lággengisvörunum. En einmitt með afurðasölul. er það tryggt, að verðlaginu sé hagað svo, að hægt sé að bæta upp þann hluta afurðanna, sem fluttar eru út og seljast lágu verði. Ef heimtað er hæsta fáanlegt verð innanlands, finnst mér rökrétt afleiðing af því vera sú, að ekki komi til mála að bæta upp útflutningsvörurnar. Þá ætti og að fella niður uppbót á aðrar afurðir bænda en afurðasölul. ná til, og einnig að fella þau úr gildi. Ef menn ætla sér að nota há-„konjunktur“ á einu sviði, verða þeir að geta mætt lág-„konjunktur“ á öðru sviði. En ég vil fullyrða, að ef breyt. verður þar á, yrði það ómetanlegt tjón fyrir bændur. Ég veit það vel, að það má færa ýmsar ástæður fram, sem gera það skiljanlegt. að þessar nefndir hafa ákveðið verðið svona hátt. Fyrst og fremst þær, sem ég vék að áðan, að tilhneiging er hjá fulltrúum bænda í þessum verðlagsnefndum til að miða tekjur bænda, sem þeir vinna sjálfir fyrir, við tekjur gróðastéttanna í landinu. Og þeir segja sem svo : Verkamannastéttin hefur grætt stórfé, - hví mætti bændastéttin ekki græða líka? Þetta er bara of mikil skammsýni, of þröngt sjónarmið. Ég get líka skilið, að það sjónarmið komi hér fram, að brezka setuliðið kaupi hér mikið af afurðum og það sé um að gera að láta þá borga sem hæst fyrir þær. Eins gætu verkamenn líka hugsað. Í þriðja lagi gerir aukin kaupgeta innanlands það mögulegt að fá hærra verð fyrir afurðirnar hér. En af þessu leiðir, að meginorsök dýrtíðarinnar er sú mikla hækkun á landbúnaðar afurðum umfram það, sem tilkostnaðurinn hefur aukizt. Ég vil að lokum aðeins benda á eitt atriði í þessu sambandi, og það er það, að ég sé ekki betur, ef þetta frv. yrði samþ. og gert yrði ráð fyrir, að kaup héldi áfram að breytast eftir vísitölunni, en að afleiðingin af því yrði sú, að festa hlutfallið milli afurðaverðs og kaupgjalds, en af því leiddi, að kaupgjaldið yrði hærra en ella. Þegar svo straumurinn snerist við og útflutningsafurðirnar lækkuðu í verði, þá kæmi, af þeim sökum, fyrr að því marki, sem hæstv. atvmrh. gerði grein fyrir í frumræðu sinni, að taprekstur byrjaði hjá atvinnuvegunum við sjóinn. Þá mundu atvinnurekendur verða að draga saman seglin, eða jafnvel stöðva atvinnurekstur sinn, með þeim afleiðingum, að verkamenn yrðu hópum saman atvinnulausir. Það er bersýnilegt, að hátt verð á innanlandsafurðum hlýtur að skapa hærra kaupgjald hjá verkamönnum við sjóinn. Ég skal að lokum, í sambandi við það, sem hæstv. ráðh. og hv. fyrri þm. Rang. sögðu, geta þess, að þau frv., sem hér hafa komið fram frá Framsfl. undir umr. um þetta mál, - um breyt. á skattal. og stofnun sérstaks dýrtíðarsjóðs -, eru réttilega sett í samband við þetta frv., sem hér liggur fyrir, og í þeim eru ýmis atriði, sem Alþfl. líkar vel. En mest væri þó um það vert, ef Framsfl. vildi fella niður þetta frv., sem nú er til umr., og snúa sér að því að afla tekna eftir þeim leiðum, sem bent er á í frv. okkar, og láta þannig þær stéttir þjóðfélagsins, sem mestan gróða hafa fengið af þessu ástandi, bera kostnaðinn af því, sem nú þarf að gera til að stemma stigu fyrir sívaxandi dýrtíð.

Frsm. 1. minni hl. (Skúli Guðmundsson) : Ég vil byrja á að svara fyrirspurn, sem hv. 4. þm. Reykv, beindi til mín áðan. Hann spurði um það, hvað forráðamenn kaupfélaganna segðu um það, ef bannað væri að lækka vöruverð. Þessi spurning er svo barnaleg, að það er óþarft að ómaka sig að svara henni. Alþ. hefur sett lög um verðlagseftirlit, sem miðar að því að koma í veg fyrir óeðlilega hátt vöruverð. Það væri því spor í öfuga átt, ef Alþ. bannaði að selja vörur fyrir lágt verð. Til viðbótar vil ég segja það, að ég geri ekki ráð fyrir, að forráðamenn kaupfélaganna hefðu ástæðu til að mótmæla. Eins og rekstri kaupfélaganna er háttað, mundi það verða til þess, að kaupfélagsmenn fengju þeim mun meiri tekjuafgang, þegar reikningar þeirra væru að fullu gerðir upp. - Ég sé svo ekki ástæðu til að hafa fleiri orð út af ræðu þessa hv. þm. Hann er haldinn af þeirri sömu villu, sem margir aðrir hv. þdm., að frv. þetta sé árás á vissa stétt þjóðfélagsins. En fyrst ég kvaddi mér hljóðs, vil ég ekki láta hjá líða að gera nokkrar aths. við það, sem fram kom hjá hv. þm. Seyðf., og er það fyrir það, að hann virðist hafa trú á því, að það komi að gagni að endurtaka nógu oft í ræðum sínum hér á Alþ. sömu vitleysurnar, sem margsinnis er búið að reka ofan í hann. Í ræðu sinni hér í gær sagði hv. þm. Seyðf., - og hann endurtók það einnig í ræðu, sem hann var að enda við að flytja, - að með samþykkt þessa frv. væri megináhættan lögð á verkamenn og launastéttirnar í landinu. Um þetta er það í fyrsta lagi að segja, að sú áhætta, sem lögð er á landsmenn með þessu, er hverfandi lítil, þegar allt er bundið með 1. nema verð á aðfluttum vörum, og þegar gert er ráð fyrir að verja allmikilli fjárhæð til að koma í veg fyrir hækkun á útsöluverði þeirra. Að öðru leyti er þessi fullyrðing hans alröng, eins og ég nú mun sýna. Ef menn gera ráð fyrir, að þeir, sem kaupa aðfluttar vörur, muni þurfa að taka á sig verðhækkun á þeim, án þess að fá tilsvarandi hækkun á tekjum sínum, þá er það rangt, að hættan sé meiri fyrir launastéttirnar heldur en fyrir framleiðendurna. Framleiðendur við sjó og í sveitum þurfa ekki síður að kaupa inn vörur til neyzlu fyrir sín heimili. Auk þess kaupa þeir mikið til sinnar framleiðslu, svo að áhættan, sem á þá er lögð, er vitanlega meiri heldur en á þá, sem aðeins eru neytendur. Þetta ættu allir að sjá, þó hv. þm. Seyðf. sjái það ekki eða vilji ekki sjá það. Þá sagði hv. þm. Seyðf. að hækkun á verði landbúnaðarafurða væri tvöfalt meiri en hækkun kaupgjalds. Hann heldur því einnig fram, og margendurtekur það, að verkamenn hafi ekki knúið fram hækkanir á sínu kaupi. Hvort tveggja er rangt. Ég veit að vísu, að 2 stór verkalýðsfélög hafa ekki, enn sem komið er, heimtað hækkanir. En hitt veit ég og hann líka, að fjölmörg félög fengu hækkanir á kaupi um s. 1. áramót. Þessi fullyrðing hans er því alveg út í loftið. - Um hitt atriðið vil ég segja það, að tímakaupið eitt og hækkun á því segir ekkert til um tekjur verkamanna. Og það er vitað, að tekjur þeirra hafa, vegna aukinnar atvinnu, aukizt hlutfallslega miklu meira en svarar hækkun tímakaups. Til þess að hægt sé að gera samanburð á afkomu verkamanna og bænda, vantar skýrslur um tekjur verkamanna, sem sýna, hvað meðaltekjur þeirra eru nú samanborið við það, sem þær áður voru, og ef til vill fullkomnari skýrslur um búrekstur hjá bændum. Ég hef áður bent á, að þær skýrslur væru til í búreikningum, þó það sé minni þátttaka í því en skyldi. Hv. þm. Seyðf. talaði um það af þjósti miklum, hver óhæfa það sé, að ekki skuli liggja fyrir skýrslur um framleiðslukostnað hjá landbúnaðinum. Í sambandi við það vil ég endurtaka þessa spurningu : Hvar eru skýrslur um tekjur verkamanna, og vill hv. þm. Seyðf. enn þá leyfa sér að halda því fram, að tekjur verkamanna hafi ekki hækkað meira en sem nemur tímakaupshækkuninni frá því fyrir styrjöldina? Þá heldur hv. þm. Seyðf. því fram, að með þessu frv., ef að l. yrði, væri bændum tryggðar sömu tekjur næstu 12 mánuði eins og þeir höfðu á síðasta ári. Þetta er alrangt og sýnir, að annaðhvort hefur hann ekki lesið frv. eða hann fer með vísvitandi ósannindi. Í frv. er gert ráð fyrir því, að úr dýrtíðarsjóði verði bætt upp verð á útfluttum landbúnaðarafurðum, ef þörf en á, til þess að bændur fái sama verð fyrir þær sauðfjárafurðir, sem fluttar verða út af framleiðslu ársins 1941, eins og þeir fengu fyrir þær 1940. En það er ekkert um það í frv. að tryggja bændum ákveðið verð fyrir afurðir af sauðfjárbúum fyrir ár ið 1942. Allt skraf hans um það, að verið sér að tryggja bændum ákveðnar tekjur að því er snertir verð fyrir sauðfjárafurðir næstu 12 mán., er blekking. Hv. þm. Seyðf. talaði um það, að hæstv. viðskmrh. mundi óttast, ef landsmenn kynntust þessu frv., að þeir mundu snúast gegn því. Ekki mun þetta réttara vera en margt annað, sem þessi hv. þm. hefur haldið hér fram. En af rökvillum hans og málsmeðferð geta menn gert sér hugmynd um, hversu heppilegur hann er til þess að skýra þetta mál óhlutdrægt fyrir kjósendum landsins. Ég vildi nú vænta þess, að hann gerði tilraun til þess, áður en langt um liður, að fá einhverjar upplýsingar um meðaltekjur verkamanna og reyna að gera samanburð á tekjum þeirra nú og fyrir stríðið, til þess að hann þurfi ekki að hafa brjóstvitið eitt við að styðjast í kröfum sínum fyrir hönd þeirrar stéttar, þar sem hann hefur um það stór orð, hvað óviðeigandi sé að hafa ekki hagfræðilegar upplýsingar í þessu máli. Það má segja, að hann sé þrautseigur maður, hv. þm. Seyðf., því að hann heldur fram sömu staðleysunum, þó að margbúið sé að reka þær ofan í hann. Ég get vel búizt við, ef hann tekur til máls aftur, að hann haldi því enn fram, að meiri áhætta sé lögð á launastéttirnar heldur en bændastéttina og að engir verkamenn hafi fengið meiri hækkun á sínum tekjum en þau 66 eða 72%, sem uppbótin nemur á tímakaupið, og að búið sé að tryggja bændum sömu tekjur 1942 eins og þeir hafa 1941. Svo þykist þessi hv. þm. vera fær um að tala um skilningsleysi annarra á þessum málum, og telur sig geta borið öðrum á brýn, að þeir hafi hér þröngt sjónarmið.