Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Um klukkan hálffjögur í dag, að loknum óundirbúnum fyrirspurnatíma, fer fram utandagskrárumræða um þorskeldi. Málshefjandi er hv. þm. Karl V. Matthíasson. Sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, Einar K. Guðfinnsson, verður til andsvara. Umræðan fer fram skv. 2. mgr. 50. gr þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Herra forseti. Þó að í símskeytastíl verði sé ég mig knúinn til að ræða við hæstv. forsætisráðherra um stöðuna í því sem kalla má meintar yfirstandandi björgunaraðgerðir í efnahagsmálum og ekki síður þó hvernig ríkisstjórnin hyggst standa að upplýsingagjöf til almennings. Við finnum öll reiði- og óánægjuöldurnar rísa æ hærra í þjóðfélaginu. Þær eru skiljanlegar og meira en það, þær eru réttmætar. Íslenska þjóðin á betra skilið en það sem mætir henni nú. Ríkisstjórnin verður að skynja ábyrgð sína við þessar aðstæður og auðvitað Alþingi allt. Almenningur á heimtingu á upplýsingum, almenningur verður að geta treyst því að mál verði rannsökuð og menn axli ábyrgð. Og, hæstv. forsætisráðherra, er eftir nokkru að bíða? Er ekki tímabært að gefa þjóðinni skýrt og bindandi fyrirheit um að um leið og aðstæður leyfa verði boðað til kosninga? Lýðræðið er það tæki sem við höfum, það úrræði sem stjórnskipun okkar byggir á til að leysa úr aðstæðum eins og þeim sem nú eru komnar upp á Íslandi. Hvernig ætlar ríkisstjórnin að verja heimilin og atvinnulífið næstu daga, næstu vikur? Þau mál þola ekki bið. Hæstv. ríkisstjórn verður að átta sig á því að nánast hver einasti dagur sem líður í óvissu og aðgerðaleysi er ákaflega dýrkeyptur. Hann er það gagnvart ástandinu í þjóðfélaginu, hann er það í reynd gagnvart fyrirtækjum sem eru að komast í þrot og gagnvart fólki sem er að missa vinnuna. Við verðum öll að vanda okkur við að glíma við þessar aðstæður til að komast sem klakklausast frá þeim. Þess vegna bið ég hæstv. forsætisráðherra að upplýsa hér hvernig ríkisstjórnin hyggst standa að þessum hlutum hvað varðar upplýsingagjöf til almennings, kynningu á stöðunni og því sem gert verður næstu daga og vikur til að rétta þjóðarbúið af.

Herra forseti. Mér heyrðist þingmaðurinn drepa á þrennt. Í fyrsta lagi vil ég taka fram að það eru engin áform um að flýta kosningum að svo stöddu. Í öðru lagi að því er varðar rannsókn mála, rannsókn á því sem miður kann að hafa farið við aðdraganda þessa máls, þá hafa formenn flokkanna unnið að því upp á síðkastið og munu funda síðar í dag þar sem leitað verður leiða til að hægt verði að flytja sameiginlegt þingmál um það efni og vona ég að það geti orðið sem allra fyrst að hægt verði að setja lög og koma þeim málum öllum í viðunandi farveg. Það hefur staðið til allan tímann og verður ekki unað við annað en að slíkt verði gert og helst af öllu hefði ég viljað að það væri á ábyrgð allra stjórnmálaflokkanna og hef ekki fundið annað en formenn flokka séu inni á því. Í þriðja lagi að því er varðar upplýsingagjöf til almennings, þá þykir mér miður ef það er almenn tilfinning að þar sé pottur brotinn. Við munum gera hvað við getum til að bæta þar úr. Opnað hefur verið sérstakt símaver sem veitir upplýsingar. Öll ráðuneytin veita upplýsingar og eru auðvitað reiðubúin að liðsinna hverjum og einum eftir mætti. Ýmsar stofnanir ríkisins eins og Íbúðalánasjóður og Vinnumálastofnun og fleiri slíkar stofnanir vinna hörðum höndum að því að greiða úr málefnum einstaklinga og einstaka málum. Við munum reyna að bæta þessa þjónustu eins og hægt er og því hefur verið beint til viðskiptabankanna þriggja að þeir, hver á sínum vettvangi, reyni að leiðbeina fólki og liðsinna eftir því sem mögulegt er. Við munum að sjálfsögðu reyna að bæta þá þjónustu sem hið opinbera veitir í þessum efnum. Allar góðar hugmyndir í því efni eru vel þegnar og mun verða unnið úr þeim eftir fremstu getu.

Herra forseti. Ég tel óskynsamlegt af hæstv. forsætisráðherra að taka enn svo til orða eins og hann gerði hér í sambandi við mögulegar kosningar. Þó að hann segði að vísu að að svo stöddu væru engin áform um að flýta kosningum, þá held ég að það sé veruleikafirring að horfast ekki í augu við að þetta mun aldrei ganga án kosninga innan skamms. Í öðru lagi fögnum við því að sjálfsögðu að vilji standi til þess að setja rannsókn á þessum atburðum öllum í farveg en tíminn til gera það er mjög naumur. Við höfum áður tekið það upp hér og ég hef áður lagt á það áherslu og ég vildi helst að í þessari viku sjáist það í verki í formi frumvarpa á borðum þingmanna þannig að þjóðin geti þó a.m.k. treyst því. Í þriðja lagi varðandi upplýsingagjöf. Ferlið er allt of lokað, hæstv. forsætisráðherra. Það sem hefur gerst í skjóli skilanefnda og tímabundinna bankaráða er of lokað. Þaðan leka út fréttir í fjölmiðla, jafnvel frá stjórnvöldum sjálfum. Þetta er ekki nógu gott og þjóðin þolir ekki þetta ástand lengur. Hæstv. forsætisráðherra hlýtur þó a.m.k. að skynja sína þjóðarsál þannig að það stefnir í óefni og ríkisstjórnin verður að horfast í augu við það.

Herra forseti. Ég hygg að við verðum öll að kannast við það að upp hafa komið í þjóðfélaginu aðstæður sem enginn okkar hefur þurft að glíma við áður, enginn þingmaður, enginn ráðherra. Allir sem hafa komið að þessu ferli hafa reynt að vinna sín verk eins vel og þeir hafa mögulega getað. Það er engum blöðum um það að fletta. Það á við um skilanefndirnar í bönkunum, það á við um hin tímabundnu bankaráð og það mun eiga við um nýju bankaráðin sem við gengum frá fyrir helgi í góðu samstarfi allra flokka. Þetta eru nokkrir af þeim aðilum sem eru á vettvangi í þessu máli en auðvitað koma margir fleiri að. Gagnvart almenningi er auðvitað mikilvægast að fólk hafi á tilfinningunni að það sé rétt og eðlilega að hlutum staðið, að það sé hvergi mismunað, að allir sitji við sama borð og allir eigi sama rétt bæði á upplýsingum og á sömu meðferð gagnvart stofnunum hins opinbera. Þannig er það, þannig viljum við hafa það og munum reyna að tryggja að það verði svo.

Herra forseti. Það mál sem mig langar til að ræða um er allt annað en skemmtilegt. Ég var eins og fleiri með fólki á laugardaginn og hlustaði á það sem stendur fólki næst í umræðunni sem nú er og ég heyri hana víðar, í bloggheimum og víðar, og það er spillingin í íslensku samfélagi og þær ásakanir sem hafa komið upp og eru að koma upp þessa dagana. Því er haldið fram - ég ætla ekki að fullyrða neitt um sannleiksgildi þess - að menn hafi tekið úr almenningshlutafélagi heilar 3 þúsund milljónir ófrjálsri hendi. Því er líka haldið fram að við kaupréttarsamninga í gömlu bönkunum hafi ekki allir setið við sama borð. Þar hafi bankamennirnir leikið sér áhættulaust meðan almenningur hætti öllu sínu til og tapaði því. Þetta vekur mikla gremju í samfélaginu. Ég hef verið spurður að því af hverju þingið ræði þetta ekki og ég hef verið spurður að því hver viðbrögð stjórnarinnar verði við þessum málum. Ég hef kosið að beina fyrirspurn minni til hæstv. iðnaðarráðherra vegna þess að það háttar svo til, og frá því verður ekki vikist að hafa orð á í þessum sal, að makar tveggja ráðherra koma við sögu þeirra mála sem ég hef hér drepið á. Það er illt um að tala en það er enn verra um að þegja og þingið verður að taka þessi mál til umfjöllunar og verður að þora að tala um þau. Hæstv. menntamálaráðherra hefur upplýst að hún vilji þar alla hluti upp á borðið. Ég fer fram á svör ríkisstjórnarinnar um hvað hún ætlar að gera til að mæta þeirri kröfu almennings að um þetta sé talað og að ríkisstjórnin geri hreint fyrir sínum dyrum í þessum efnum. Það sem kallað er á í samfélaginu eru viðbrögð ríkisstjórnarinnar við þeim alvarlegu ásökunum sem fram eru komnar og ég kalla eftir svörum hjá oddamanni annars ríkisstjórnarflokksins í þeim efnum.

Herra forseti. Hv. þingmanni er frjálst að taka upp hvaðeina sem hann vill í þingsölum. Ég veit ekki hvort ég er rétti maðurinn til að svara þessu en ég get þó sagt að ég er sammála hæstv. menntamálaráðherra um að setja á allt upp á borðið og það á að skoða allt. Þau málsatvik sem hv. þingmaður rakti hér um að 3 þúsund milljónir hefðu verið teknar, að því er ég skildi hjá hv. þingmanni eins og í fréttum, í heimildarleysi og jafnvel á skjön við lög út úr hlutafélagi og færð til útlanda til þess væntanlega að standa þar í einhvers konar gróðabralli, er auðvitað mál, eins og það ber að mér, með þeim hætti vaxið að það hlýtur að verða skoðað af þar til bærum yfirvöldum og eftir atvikum rannsakað og ef tilefni er til þess að gefa út ákæru verður það gert. Ég er þeirrar skoðunar að lögmál réttarríkisins verða að gilda og ég er þeirrar skoðunar að enginn er sekur fyrr en búið er að rannsaka og fella dóma um hans sök. En það sem hv. þingmaður nefnir hér er auðvitað tilefni til rannsóknar. Ég er honum sammála um það. Að því er varðar það mál sem tengist þeim banka sem hv. þingmaður nefndi og fjallar um það að menn hafi fengið felldar niður ábyrgðir vegna hlutabréfakaupa, þá vill svo til að hæstv. dómsmálaráðherra hefur kynnt það í þessum sölum að hann hyggist flytja frumvarp um sérstakt embætti saksóknara til að skoða mál sem tengjast bönkunum. Það mál hefur verið rætt í ríkisstjórninni, það frumvarp hefur verið samþykkt þar. Það hefur verið samþykkt í þingflokkum beggja stjórnarflokkanna og það er partur af þeirri allsherjarrannsókn sem þingheimur allur er sammála um að verður að fara fram á tildrögum þeirrar skelfilegu atburðarásar sem riðið hefur yfir. Ég er sammála hv. þingmanni um að það á ekkert undan að draga, allt þarf að koma upp á borðið, sama í hvaða stöðu menn eru.

Herra forseti. Ég þakka svör hæstv. iðnaðarráðherra og ég er honum sammála um að við lifum hér í réttarríki og margt af því sem ég drep hér á heyrir undir ákveðnar stofnanir, það er rétt. En við megum ekki gleyma því að það heyrir líka undir hina pólitísku ábyrgð. Henni vörpum við ekki til stofnana, hana þurfa stjórnmálamenn að axla, hana þurfa stjórnmálaflokkarnir að axla, hana þurfa einstaklingar í stjórnmálum að axla. Það er eftir þeirri ábyrgð sem ég kalla og ég held að Alþingi verði - ef það vill ekki æsa til enn meiri átaka og ófriðar en var hér liðinn laugardag - að koma til móts við þá kröfu sem gerð er í samfélaginu, sem er réttmæt. Það hefur komið fram að menn hafi gengið út úr þessu fyrirtæki þar sem blöð segja að hafi verið teknar 3.000 milljónir 

Herra forseti. Það er eðlilegt í því andrúmslofti sem nú ríkir að tortryggni eflist þegar svör fást ekki. Ég er alveg sammála því sem hv. þingmaður segir að það þarf að rannsaka t.d. það mál sem hann gerði hér að umræðuefni. En ég ítreka að við eigum að varast það í þessum sal að fella dóma yfir einstaklingum áður en þeir hafi notið þeirrar verndar sem réttarríkið gefur þeim. Réttarríkið krefst þess að áður en menn fella dóma verði að rannsaka meinta sök þeirra og komast að niðurstöðu.  Ég er að sjálfsögðu þeirrar skoðunar að skoða þurfi öll tildrög þessarar atburðarásar og það er enginn sem hægt er að taka út fyrir sviga fyrir fram, ekki heldur stjórnmálamenn. Það þarf að skoða eftirlitsstofnanir, Seðlabankann, Fjármálaeftirlitið og okkur sem í þessum sölum sitja, ekki síst ráðherra. Það er einfaldlega krafa almennings og krafa þessa þings að ekkert verði 

Hæstv. forseti. Það má auðvitað segja að hæstv. forsætisráðherra er ekki í öfundsverðri stöðu og öll spjót standa eðlilega á honum. Forsætisráðherra heldur nokkuð ró sinni. Auðvitað er mjög mikilvægt að segja satt og ná mjög góðu sambandi við þjóðina við þessar aðstæður. Mér finnst vanta töluvert á í þeim efnum og bið hæstv. forsætisráðherra að skoða betur hvernig það er hægt því að við þurfum að ná þjóðinni saman. Ef við náum þjóðinni ekki saman getur Ísland brotnað. Við eigum í miklu alvarlegi átökum en nokkru sinni fyrr sem stafar af offari nokkurra manna á Íslandi en við verðum að axla þessa ábyrgð. Ég verð þess var að úrræðin eru fá, stefnan er ekki skýr. Ég hef oft talað um það á síðustu vikum að hér þurfi að móta þjóðarsáttarborð. Við þurfum að setjast yfir það stóra verkefni að móta endurreisnaráætlun fyrir Ísland. Það er svo margt hrunið, það er svo margt erfitt. Það væri styrkur fyrir hæstv. forsætisráðherra að koma sér upp slíku sáttaborði. Mér finnst hæstv. forsætisráðherra vera einstæðingur í öllu þessu, í ríkisstjórn sinni, hann þurfi á breiðari sveit að halda á bak við sig, mönnum úr öllum flokkum, mönnum frá atvinnulífinu, verkalýðshreyfingunni, og það er því miður ekki á borðinu. Svo kemur í ljós að margt af því sem gagnrýnt hefur verið harðast virkar ekki. Ég nefni það að við framsóknarmenn gagnrýndum 50% hækkun á stýrivöxtum. Það gerðu einnig aðilar vinnumarkaðarins og sögðu að hún væri nánast glæpsamleg við þessar aðstæður. Nú hefur komið í ljós að þó að þríhliða samkomulag hafi verið við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn hefur þessi vaxtahækkun fellt gengið enn þá meira. Hún hefur sett okkur í enn þá verri stöðu. Það sem við þurfum nú að glíma við er ekki eftirspurnarverðbólga heldur er hrun heimilanna, 

Herra forseti. Ég vil nú taka undir eitt og annað í máli hv. þingmanns og vissulega eru markmið okkar þau sömu. Það sem við viljum gera í stöðunni er ekki svo frábrugðið óháð því í hvaða stjórnmálaflokki menn eru, hvorum megin sem menn eru við ríkisstjórnarlínuna. Við þurfum að kappkosta að milda það högg sem heimilin og fyrirtækin verða fyrir við núverandi aðstæður, reyna að koma í veg fyrir fjöldaatvinnuleysi og snúa bökum saman, eins og hv. þingmaður sagði, og þjappa þjóðinni saman eftir því sem hægt er. Það er ábyrgðarhluti þegar menn reyna að sundra fólki við núverandi aðstæður eða egna fólk til óþurftarverka. Ég tel að þingmenn allir hafi mjög ríkar skyldur og fagna því sem kom fram bæði hjá hv. þm. Guðna Ágústssyni og hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni í umræðunni fyrr í dag að þeir vilji leggja sitt af mörkum til þess að leysa vandamálin, hjálpa til við það frekar en hitt. Við vinnum saman að því að búa til þingmál til þess að setja af stað rannsókn á málunum. Mér finnst ég ekki vera neinn sérstakur einstæðingur í því máli og reyndar ekki almennt séð því að við vinnum öll vel saman í ríkisstjórninni að því að leysa aðsteðjandi vanda. Það þarf breiða fylkingu og það er hárrétt hjá hv. þingmanni að aðilar vinnumarkaðarins skipta hér miklu máli. Við erum í mjög góðu samstarfi við þá sem mun aukast ef eitthvað er, verða enn meira á næstunni. Ég veit að hv. þingmaður fagnar því.

Hæstv. forseti. Haustið er svo ógnarlangt, myrkrið er svo svart um þessar mundir. Þjóðin þarf á því að halda að menn beini kastljósinu í eina átt. Hér eru alls konar hálærðir sérfræðingar sem halda að strax á morgun getum við tekið upp norska krónu, evru eða dollara og svo slæst þjóðin um þessi atriði. Ég spyr hæstv. forsætisráðherra út í það: Telur hann að það sé lausn sem við eigum möguleika á þegar við stöndum í stórstríði við Bretland og Holland, þess vegna sterka aðila innan Evrópusambandsins, sem er kannski stríð upp á líf og dauða um efnahag Íslands? Ég spyr einnig: Af hverju er ekki talað við hagfræðiprófessorana Gylfa Zoëga í Háskóla Íslands og Jón Daníelsson í London sem eru sérfræðingar miklir í að fást við kreppu? Þeir fullyrða að margt sem gert hafi verið hér sé skólabókardæmi um hvernig eigi ekki að fara að. 

Virðulegur forseti. Í þeim áföllum sem dynja yfir íslenskt atvinnulíf er mikilvægara en nokkru sinni fyrr að nýta auðlindirnar og öll þau tækifæri sem eru fyrir hendi til atvinnuuppbyggingar í landinu. Við þurfum að sækja fram á tímum sem þessum. Í dag berast fréttir af því að Landsvirkjun hafi ákveðið að útboðum í Búðarhálsvirkjun, sem opna átti bráðlega, verði frestað í fjóra til fimm mánuði. Sú ákvörðun eru óneitanlega vonbrigði enda hefur sú framkvæmd gefið verktökum von um ný atvinnutækifæri. Ákvörðunin getur hugsanlega einnig haft áhrif á aðra atvinnuuppbyggingu eins og stóriðjuuppbyggingu. Álverið í Straumsvík er til að mynda með í undirbúningi að auka framleiðslugetu fyrirtækisins um 40 þús. tonn innan þeirra bygginga og skipulags sem ríkir á svæði álversins og hefur undirbúið að framkvæmdir geti hafist við fyrsta tækifæri. Sú framleiðsluaukning var ákveðin til að tryggja áframhaldandi rekstur álversins í Straumsvík í kjölfar þess að enn frekari stækkunaráform voru felld með minnisstæðum hætti í Hafnarfirði fyrir einu og hálfu ári þegar ekki þótti þörf á þeim auknu atvinnutækifærum sem álversstækkunin hefði haft í för með sér. Hugsanlega getur töfin á Búðarhálsvirkjun haft áhrif á fyrirhugaða framleiðsluaukningu í Straumsvík. Því vil ég spyrja hæstv. iðnaðarráðherra hvort hann telji að frestunin muni hafa áhrif á áform álversins núna um áætlaða 40 þús. tonna aukningu á framleiðslugetu og hvernig hann sjái þá fyrir sér að álverið í Straumsvík fái næga orku til fyrirhugaðrar framleiðsluaukningar.

Frú forseti. Staðan er einfaldlega þannig að við lifum erfiða tíma. Það er erfitt fyrir Ísland og íslensk fyrirtæki, líka sterk fyrirtæki eins og Landsvirkjun, að fá fjármögnun til bráðnauðsynlegra hluta í dag. Ekki get ég spáð fyrir um það hversu lengi hið harða frost mun ráða ríkjum en ég vænti þess að því muni slota fyrr enn marga grunar. Staðreyndin er einfaldlega sú að Landsvirkjun hefur ákveðið að fresta því að opna útboð í virkjun á Búðarhálsi. Það var framkvæmd sem átti að kosta 23–25 milljarða og skiptir náttúrlega miklu fyrir atvinnulífið á þessum tímum. Sömuleiðis áttu þarna að koma 85 megavött. Það er rétt hjá hv. þingmanni að það hefur verið talin forsenda þess að hægt verði að ráðast í framkvæmdir við álverið í Straumsvík sem nauðsynlegar eru til þess að auka framleiðslu þess um 40 þús. tonn á ári. Hv. þingmaður spyr mig hvort það muni verða til þess að seinka þeim áformum og ég verð bara að vera hreinskilinn og ærlegur við hv. þingmann: Ég tel að það séu miklar líkur á því að svo verði. Hugsanlega er hægt að kreista út úr kerfinu eitthvað upp í þetta en ég tel eigi að síður að eins og málin hafa þróast muni þessi seinkun þýða samsvarandi seinkun á því að álverið komi sér upp þeim búnaði sem nauðsynlegur er til þess að hleypa auknu rafmagni í gegn og þar með að auka framleiðsluna sem því nemur. Það er mín hreinskilnislega niðurstaða á þessari stundu. Eigi að síður er rétt að undirstrika að hér er einungis um seinkun að ræða. Landsvirkjun hefur gefið þeim fimm aðilum sem tóku þátt í forvalinu kost á því að skoða og bæta við tilboð sín, hugsanlega að kanna hvort þeir, tilboðsgjafarnir, gætu lagt hönd á plóginn 

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. iðnaðarráðherra fyrir svör hans. Jú, það er ljóst að lánsfjármagn er ekki fyrir hendi um þessar mundir í landinu, það vitum við svo sannarlega. En forstjóri Landsvirkjunar hefur meðfram þessari ákvörðun sagt að hann telji að skoða mætti þann möguleika að ræða við lífeyrissjóðina um hugsanlega fjármögnun og tók bæjarstjórinn í Kópavogi reyndar í sama streng í grein í Morgunblaðinu í dag. Hann sagði að það gæti verið mjög verðugt verkefni fyrir lífeyrissjóðina að skapa slík skilyrði og koma inn með fjármuni til atvinnuuppbyggingar eins og í því tilfelli sem hér er um ræðir, til virkjanaframkvæmda. Það væri kannski gaman að heyra viðhorf hæstv. iðnaðarráðherra til þess möguleika, hvort það sé ekki athyglisverð leið sem mundi leggja mikilvæg lóð á vogarskálarnar í þessum efnum.

Frú forseti. Þetta er möguleiki sem hefur verið reifaður. Ég hef sjálfur sagt það áður að ég tel æskilegt að lífeyrissjóðirnir komi að uppbyggingu orkuvinnslu í landinu og ég hef reyndar líka sagt það áður en núverandi hrina brast á að ég teldi það vel einnar messu virði að skoða hvort lífeyrissjóðirnir ættu ekki að eiga t.d. hluta í álverum vegna þess að ég er þeirrar skoðunar að álver séu þrátt fyrir allt iðnaður sem muni skila góðum hagnaði í framtíðinni. Sömuleiðis hef ég velt upp þeim möguleika og er allt í lagi að segja frá honum hér að það ágæta fyrirtæki sem rekur álverið í Straumsvík og er skuldlaust og mjög öflugt velti fyrir sér þeim möguleika að koma að því fjármagna Búðarhálsvirkjun. Það fyndist mér vel vera meira en einnar messu virði að skoða. En ef ég á að vera alveg hreinskilinn þá hefur þetta viðhorf hins frjálslynda jafnaðarmanns sums staðar og á óvæntum stöðum fallið í grýttan jarðveg.

Frú forseti. Ég beini spurningu til hæstv. samgönguráðherra vegna frétta í Ríkisútvarpinu 4. nóvember síðastliðinn þar sem segir svo að samgönguráðuneytið hafi framsent í síðustu viku til Vegagerðarinnar bréf frá fjármálaráðuneytinu þar sem fram komi að ekki skuli efnt til neinna nýrra útgjaldaskuldbindinga þar til áætlanir um ríkisfjármálin hafi verið endurskoðaðar. Í framhaldinu er svo viðtal við Hrein Haraldsson vegamálastjóra. Þar kemur fram að fresta á útboðum á vegaframkvæmdum sem voru inni á samþykktum fjárlögum þessa árs og voru meira að segja að hluta til hluti af flýtiframkvæmdum sem ríkisstjórnin ætlaði að beita sér fyrir í kjölfar síðustu kosninga fyrir rúmu einu og hálfu ári. Ég tel að fjármálaráðherra hafi ekki heimild til að gefa slíka tilskipun út. Ef hann vill breyta einhverju frá gildandi fjárlögum ber honum að koma með slíkt inn í þingið og það fjallar um það og tekur afstöðu til þess. Ég vil því spyrja hæstv. samgönguráðherra hvort það hafi verið gert í samráði við hann að senda út bréf með þessum hætti, að slá á framkvæmdir sem Alþingi samþykkti á síðasta vetri að farið væri í, og eins hvort farið hafi verið ofan í saumana á því á hverju þetta bitnar. Ég bendi á að samkvæmt upplýsingum vegamálastjóra verður t.d. vegur á Barðaströnd skorinn niður nú í stað þess að vera boðinn út en sami vegur var líka skorinn niður vegna þenslu fyrir nokkrum árum. Sumir landshlutar eru því skornir niður bæði í þenslu og líka í kreppu. Er þetta sanngjarnt? Enda þótt huga megi í sjálfu sér að því að draga eitthvað úr framkvæmdum 

Hæstv. forseti. Það er rétt sem kom fram hjá hv. þm. Jóni Bjarnasyni að öll ráðuneytin fengu bréf frá fjármálaráðuneytinu þar sem þess var óskað að engar miklar fjárskuldbindingar væru settar fram á meðan við göngum í gegnum krísuna eftir hrun fjármálakerfisins og förum í gegnum fjárlög og annað slíkt. Þetta barst til allra ráðuneyta og þurfti í raun og veru ekki slíkt bréf til vegna þess að þetta er auðvitað sjálfsögð ráðstöfun hjá öllum ráðuneytunum í framhaldi af þeim miklu breytingum sem dunið hafa yfir íslenska þjóð. Og þannig er það með útboð Vegagerðarinnar. Þau örfáu verk sem voru að verða tilbúin vegna hönnunar og undirbúnings og voru að komast á það stig að geta farið í útboð, stoppuðum við líka öryggisins vegna. Við vildum ekki senda útboðin út, opna tilboðin og þurfa svo ef til vill að hætta við þau vegna þess að skorið verði niður til samgönguframkvæmda, munandi hvernig fór með útboð á Héðinsfjarðargöngum á sínum tíma. Það mál er nú hjá dómstólum vegna þess að hætt var við það. Mér finnst því ekkert óeðlilegt við það, virðulegi forseti, að þetta sé gert en hvaða verkefni það svo verða, ef til þess kemur, er allt annar handleggur. Það er rétt sem hv. þingmaður nefndi sem dæmi um verkefni sem við vorum komin með og vildum helst geta boðið út en var þó ekki alveg tilbúið til útboðs, þ.e. framkvæmdir á Barðaströnd. Þá er ég ekki að tala um framkvæmdir sem líka hafa beðið mjög lengi og eiga ekkert skylt við það ástand sem er í þjóðfélaginu, en við höfum ekki getað boðið út vegna þess að ákveðin verk eins og t.d. á sunnanverðum Vestfjörðum, vegur um Teigsskóg og þverun Gufufjarðar og Djúpafjarðar, þar sem fjármagn hefur verið til í langan tíma eru stopp út af því að kærumál eru í gangi 

Frú forseti. Fyrst vil ég benda á að bréfið sem hér um ræðir og sent var frá fjármálaráðherra til Vegagerðarinnar í gegnum einstök ráðuneyti hefur ekki borist fjárlaganefnd og þótt kallað hafi verið eftir því hefur það ekki borist nefndinni. Þetta er bara dæmi um það hvernig framkvæmdarvaldið telur sig geta hunsað algjörlega samþykktir Alþingis og þingnefndir sem fjalla eiga um mál ef gera á breytingar á samþykktum fjárlögum innan ársins. Þetta vildi ég benda á. Ég hef einnig upplýsingar um að það eru bæði stór og lítil verk sem hefur dregist að kæmust í útboð og til framkvæmda sem verða líka stöðvuð. Það getur ekki verið vilji eða stefna ríkisstjórnarinnar eða Alþingis að ætla að setja hér allt fast. Og af því að hann nefndi Vestfirði og veginn um Barðaströnd, veginn sem var einmitt frestað fyrir þremur árum vegna 

Virðulegi forseti. Ég hef svo sem ekki miklu við þetta að bæta nema því að við skulum hafa í huga þær geysilega miklu fjárskuldbindingar sem eru í gangi og munu koma til greiðslu á öllu næsta ári, hinar miklu framkvæmdir sem eru í gangi nú þegar. Við þurfum að greiða miklar upphæðir á næsta ári og margar framkvæmdir verða í gangi sem þegar eru hafnar. Ég vil bæta aðeins við þetta, virðulegi forseti, vegna þess að ég hygg að hv. þingmaður hafi ekki tekið það með þegar hann spurði um þetta en hefur auðvitað mikil áhrif líka, þ.e. verðbætur og sú verðbólga sem hefur hækkað mjög framkvæmdakostnað við ýmis verk. Meðan við fáum ekki meira fé inn verðum við auðvitað að taka upp áætlanir og skoða málin hvað þetta varðar. Og síðast en ekki síst, virðulegi forseti, skulum við gera okkur grein fyrir því að tilboð sem við höfum verið að fá í verk eru miklu hærri en þær kostnaðaráætlanir sem við unnum með þegar samgönguáætlun var gerð. Þegar öllu er á botninn hvolft, virðulegi forseti, held ég að það sé skynsamleg ákvörðun að  
            

Frú forseti. „Það eru erfiðir tímar, það er atvinnuþref.“ Þessi orð sem eru úr kvæði er Ólafur Kárason skáld yrkir í sögunni Heimsljós eftir Halldór Kiljan Laxness eiga nú vel við. Já, það eru erfiðir tímar og atvinnuþrefið mun aukast. Margir eru nú atvinnulausir og gjaldeyrisskortur er mikill. Eitt þeirra verkefna sem blasa við þjóðinni er að auka gjaldeyristekjur með aukinni framleiðslu. Hvar sem við sjáum möguleika og tækifæri til að framleiða vöru sem gefur tekjur og atvinnu skulum við gera allt sem við getum til eflingar. Ein sú grein sem við ættum að horfa mjög til er þorskeldi, bæði til atvinnusköpunar og verðmætaaukningar. Framleiðsla á eldisþorski er farin að taka nokkrum stakkaskiptum og hefur þróast á nokkuð jákvæðan hátt frá því að brautryðjendur eins og Magnús Guðmundsson frá Tungu í Tálknafirði hófu tilraunir með eldi á þorski. Það eru full rök fyrir því að vel sé í lagt hvað þessa atvinnugrein varðar og ekki skal það vanþakkað sem gert hefur verið bæði af hálfu ríkis og einstakra fyrirtækja sem jafnvel hafa tapað miklum fjárhæðum vegna ófyrirséðra vandræða eða uppákomum í náttúrunni. Frú forseti. Á 128. löggjafarþingi var samþykkt að vísa til ríkisstjórnarinnar þingsályktunartillögu um þorskeldi sem hljóðar svona, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela sjávarútvegsráðherra að hlutast til um að skipulegar rannsóknir á þorskeldi frá klaki til slátrunar verði stórauknar, svo og að fjarða- og kvíaeldi á þorski verði eflt og stutt, með það að markmiði að Íslendingar geti framleitt eldisþorsk til útflutnings innan fárra ára.“ Fyrir fimm árum flutti ég þessa tillögu ásamt nokkrum öðrum þingmönnum Samfylkingarinnar og var það mikið fagnaðarefni að hún skyldi fá afgreiðslu. Með slíka samþykkt Alþingis í höndunum er hæstv. sjávarútvegsráðherra heimilt, skylt og í lófa lagið að hlutast til um að leggja aukið fé í þessa grein. En mikilvægt er að allt regluverkið í kringum greinina verði skýrt sem og að hún þróist ekki í það að vera á einni hendi eða mjög fárra því að reynslan hefur kennt okkur að ekki sé skynsamlegt að hafa öll sín egg í einni og sömu körfunni. Þær tilraunir og sú vinna sem t.d. hefur verið unnin vestur á fjörðum er mjög góð og kemur í ljós að varan sem þorskeldið gefur þar af sér er í hæsta gæðaflokki. Eitt enn sem mælir með auknu þorskeldi er krafa margra kaupenda sem vilja frekar höndla með eldisþorsk frekar en villtan af umhverfissjónarmiðum. Þetta hafa dæmin sannað. Síðan má ekki gleyma því að við eigum tæki og þekkingu til að fullvinna þessa afurð auk þess sem við höfum þekkingu á þessum markaði. Mjög mikilvægt er að við komum á stofn fræðasetri þorskeldis. Ég tel einsýnt að það verði staðsett þar sem þorskeldið er nú hvað öflugast í landinu, vestur á fjörðum. Í tengslum við það er mjög brýnt að auka seiðaframleiðslu, efla þróun í gerð kvía, fóðurs og rannsókna á umhverfisáhrifum sem og að fara í það að semja reglur um allt umhverfi þorskeldisins. Frú forseti. Ef við bætum nú verulega í ættum við að geta framleitt sem samsvarar afla nokkurra skuttogara innan fárra ára og það munar svo sannarlega um minna en það. Mig langar í lok þessara orða minna að þakka hæstv. sjávarútvegsráðherra fyrir að þekkjast ósk mína um þessa umræðu og vil spyrja hann eftirfarandi spurninga: Hvernig sér ráðherrann fyrir sér fræðasetur um þorskeldi í framtíðinni? Hver eru áform ráðuneytis hans um þorskseiðaframleiðslu? Hvað telur ráðherrann að framleiða megi mörg tonn af þorski með þorskeldi á næstu 7–10 árum?

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir að hefja máls á þessu málsefni hér. Það er alltaf nauðsynlegt að brydda upp á umræðu um ný tækifæri í atvinnumálum og ekki síst á tímum eins og þessum. Ég vil hins vegar segja það sem ég hef oft sagt við svona tækifæri að það er ekki svo um þorskeldið að þar sé fugl í hendi en þar eru sannarlega tækifæri. Hins vegar er ljóst að þetta er áhættusamur atvinnurekstur sem krefst mikils fjármagns og mikillar þekkingar. Eins og við vitum hafa þorskafurðir verið stærsta einstaka útflutningsafurð þjóðarinnar í sjávarútvegi undanfarna áratugi og mikil þekking byggst upp innan fyrirtækja í sjávarútvegi, bæði í veiðum, vinnslu og markaðssetningu á þorskafurðum. Ýmsir aðilar og nokkur af stærri sjávarútvegsfyrirtækjum landsins hafa stundað þorskeldi hér við land. Eldisframleiðsla þessara fyrirtækja byggist að langmestu leyti á áframeldi og eldi fangaðra seiða sem hafa verið veidd í Ísafjarðardjúpi. Niðurstöður þessa tilraunaeldis eru í stuttu máli þær að fyrirtækin telja rétt í ljósi þeirrar reynslu sem þau hafa aflað sér að næstu skref verði stigin með það að markmiði að framleiðsla í þorskeldi verði aukin verulega frá því sem nú er. Það er talið ólíklegt að veiðar á smáþorski og/eða seiðum sem verði alin áfram sé raunhæfur möguleiki til þess að auka framleiðslu á eldisþorski. Eini raunhæfi möguleikinn til að hefja stórfellda framleiðslu á þorskseiðum er í sérhæfðri seiðastöð og ég er sammála því áliti. Uppbygging þorskeldis á Íslandi í atvinnuskyni er mjög mikilvægt en um leið áhættusamt langtímaverkefni sem krefst samstillts átaks einkafyrirtækja og opinberra aðila. Ef við setjum fram tilgátu um að framleiðsla eldisþorsks á Íslandi verði um 20 þús. tonn á árinu 2015, sem er að mínu mati raunhæft markmið, má áætla eftirfarandi: Áætlaður kostnaður við að byggja upp lífmassa eldisþorsks vegna framleiðslu á 20 þús. tonnum er um 6 milljarðar kr. en sá kostnaður mun að öllu leyti lenda á eldisfyrirtækjunum sjálfum. Auk þess kemur kostnaður við uppbyggingu seiðastöðvar sem gæti orðið sameiginlegt verkefni eldisfyrirtækja sem hið opinbera styðji. Það er nauðsynlegt að góð samræming verði í uppbyggingu seiðaframleiðslu og matfiskseldis til þess að fjármagnið nýtist sem best. Ég vil í þessu sambandi líka leggja áherslu á að það er eðlilegt að hið opinbera komi svo sérstaklega að því að efla rannsóknir og þróun, einkanlega á þeim sviðum sem leiða til bættrar afkomu og aukins vaxtarhraða í þorskeldi. Það er líka svo að það er eðlilegt að þessi uppbygging eigi sér ekki síst stað á þeim svæðum sem eru í nágrenni við þorskeldi þar sem það hefur verið að eflast. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður benti á að það má segja að á vissan hátt sé vagga þorskeldisins í dag á Vestfjörðum, sérstaklega í Ísafjarðardjúpi, og það er ánægjulegt. Það hefur m.a. orðið til þess að byggst hefur upp sérfræðiþekking, rannsóknar- og vísindaþekking á Ísafirði, í þróunarsetrinu þar, hjá þeim rannsóknastofnunum sem þar starfa sem hefur auðvitað bæði verið til ávinnings fyrir greinina og fyrir það byggðasvæði sérstaklega. Stærri sjávarútvegsfyrirtæki munu örugglega gegna lykilhlutverki í uppbyggingu þorskeldis hér á landi á næstu árum en þó með aðkomu hins opinbera að nokkrum þáttum. Þetta er fjármagnsfrek starfsemi. Hún kostar mikla þolinmæði og mikla þekkingu og það er löngu ljóst að þetta er ekki eins og menn töldu í upphafi, að hægt væri að kasta nokkrum seiðum í kví og ala þau síðan á einhverjum afskurði með litlum tilkostnaði. Það er ekki þannig, þetta krefst mikillar þekkingar á kynbótastarfsemi og mikillar þolinmæði. Ástæða er til að undirstrika að uppbygging í þorskeldi í atvinnuskyni er áhættusamt langtímaverkefni þar sem Norðmenn hafa núna ótvíræða forustu. Þess vegna tel ég að kanna ætti til hlítar hvort norsk fiskeldisfyrirtæki sjái sér hag í því að taka þátt í uppbyggingu þorskeldis hér á landi og færa til okkar þekkingu sem við höfum ekki á að skipa eins og málum er nú háttað. Það er hins vegar afar mikilvægt að árétta eitt og það er sú reynsla sem við höfum fengið úr fortíðinni. Hún er sú að þessi uppbygging þarf auðvitað að vera á forsendum greinarinnar sjálfrar, það getur ekki verið hlutverk ríkisvaldsins að draga þann vagn. Hins vegar hefur ríkisvaldið hlutverki að gegna. Við þurfum að móta grunngerð fyrir þessa uppbyggingu og þar með tel ég vel verjandi að við tökum þátt í þeirri uppbyggingu með hinni nýju atvinnugrein, svo sem með einhvers konar stuðningi við uppbyggingu seiðaeldisstöðvar. Þetta er hins vegar mál sem við þurfum að ræða nokkuð frekar. Ég skipaði nefnd fyrir um ári síðan sem skipuð er fulltrúum mikilla sérfræðinga og þeirra sem einna gleggst þekkja til í þessari atvinnugrein. Hún hefur unnið mjög vel. Ýmislegt hefur orðið til þess að tefja lokafrágang skýrslu nefndarinnar en ég á von á að skýrslan og starf nefndarinnar verði opinbert innan tíðar þegar hún skilar verki sínu af sér til mín. Ég ítreka að hér er um að ræða mjög spennandi tækifæri sem við eigum ekki að láta fram hjá okkur fara. Það væri að mínu mati algjörlega óverjandi. Hins vegar er ljóst að þetta kostar fjármuni og er áhættusamt en 

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Karli V. Matthíassyni fyrir að taka þetta mál upp á þingi í utandagskrárumræðu, þ.e. möguleika í framtíð þorskeldis og hvernig hið opinbera geti stutt við þróun þess atvinnuvegar. Ég tel að við eigum mikla möguleika í að þróa þorskeldi sem atvinnugrein þótt það gerist ekki eins og hendi verði veifað. Þar mun þurfa nokkuð langan og öruggan þróunarferil áður en við getum vænst þess að slík atvinnugrein geti staðið sjálf undir sér. Ég vil því taka undir hvatningarorð hv. þm. Karls V. Matthíassonar um að hið opinbera verður að koma að stoðgreinum sem þessari og að því undirbyggja greinina. Ég kynntist þessu rækilega þegar við vorum að byggja upp bleikjueldið en það var þegar ég var skólastjóri á Hólum. Þá var farið í fjöldamörg vötn á Íslandi og leitað að stofnum sem hentuðu best til eldis og síðan voru þeir þróaðir og kynbættir áfram. Sama hygg ég að þurfi að gera í þorskeldinu og þess vegna held ég að það sé eðlileg krafa að hið opinbera beri ábyrgð á grunngerðinni eins og hæstv. ráðherra sagði en líka á grunnþróunarvinnunni. Atvinnugreinarnar verða að sjálfsögðu þátttakendur í þessu þróunarstarfi en fjárhagsleg ábyrgð verður að vera á ríkinu hvað þennan þátt varðar. Síðan þegar komið er að grunnþróunarstiginu þá geti atvinnufyrirtækin komið að málum og þá þurfi það að vera á sem breiðustum grunni, 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka fyrir þessa umræðu. Þetta er eitt af þeim málum sem ég hef gríðarlega mikinn áhuga á og það er nákvæmlega ár síðan ég lagði fram fyrirspurn á hv. Alþingi til hæstv. ráðherra þar sem ég spurði hvernig hæstv. ráðherra hygðist standa að því að efla þorskeldi hér á landi. Ég spurði ekki hvort heldur hvernig af því að ég taldi það svo sjálfsagt að ráðherrann mundi beita sér fyrir því. Hann tók því allvel þá þegar. Síðan hefur hann bætt svarið, að mínu mati, bæði í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd nú nýlega með því að segja að hann telji að seiðaframleiðslan eigi að vera sameiginlegt verkefni ríkisvaldsins og þeirra útgerðarfyrirtækja sem hafa starfað að þorskeldi og það er gott mál og það var einmitt það svar sem ég vildi heyra. Ég vonast samt til þess, hæstv. forseti, að það verði þó ekki þannig að ef við tölum saman eftir ár þá verði staðan óbreytt. Ég geri kröfu til þess, ég tek svo mikið upp í mig, að hæstv. ráðherra fylgi þessu máli eftir því ekki veitir af að auka verðmætasköpun í landinu og gjaldeyristekjur og ég er þeirrar skoðunar að einmitt þessi atvinnugrein eigi að geta hjálpað okkur á því sviði. Hæstv. ráðherra nefndi að það væri nefnd að störfum sem skipuð var fyrir um það bil ári síðan og mér finnst ansi mikill hægagangur á því að hún skili af sér því það er nokkuð langt síðan við fengum þær upplýsingar að hún hefði lokið störfum. Ég veit ekki hvað veldur því að niðurstaða hefur ekki verið gerð opinber enn þá. En aðalatriðið er að ég tel að þessi umræða ýti á að þessi atvinnugrein verði tekin alvarlega 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka fyrir að þessi umræða er tekin. Það veitir ekkert af því að ræða um þá möguleika sem felast í því að auka arðsemi í íslensku þjóðfélagi og möguleika sem við höfum vegna þess sem fiskstofnarnir geta gefið af sér. Þorskeldi í dag byggist á þrenns konar möguleikum, þ.e. að veiða seiði þriggja til fimm sm löng í september til október á sínum náttúrulegum svæðum. Í öðru lagi er klak og eldi seiða og seiðaframleiðsla sem er reyndar talin forsenda þess að verulegur vöxtur geti orðið í þorskeldinu í framtíðinni og þriðja aðferðin er að veiða þorsk eins til þriggja ára gamlan og setja hann áfram í eldi í sjókvíum. Það er verulegur mismunur á því hvernig að þessu er staðið og hvernig fæðunám fiskanna er eftir því hvort um seiði er að ræða eða hvort um þá fiska er að ræða sem teknir eru úr náttúrunni. Það er í raun og veru ekki hægt að ala þorskinn á þurrfóðri, sem er nauðsynlegt til að efla þessa atvinnugrein verulega, nema því aðeins að um seiði sé að ræða í upphafi því að þorskurinn sem er tekinn frá náttúrunnar ríki tekur ekki endilega við þurrfóðrinu. Þetta eru atriði sem menn verða að skoða mjög vandlega. Það sem ég vildi leggja inn í umræðuna er að ég tel að það þurfi að skoða mjög gaumgæfilega hvernig við stundum veiðar á tveggja til þriggja ára gömlum þorski til framhaldseldis. Það kann að vera varasamt að stunda þær veiðar af miklum krafti á sömu stöðunum ár eftir ár eða innan sömu fjarða og á sömu slóðum því við vitum að þorskstofnarnir eru fleiri en einn og fleiri en tveir við landið og þar með getur sú nýting að veiða ungþorsk í áframeldi haft veruleg áhrif.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. og frummælanda, Karli V. Matthíassyni, fyrir þessa umræðu og ráðherra og öðrum sem hafa tekið þátt í að miðla upplýsingum um þessi mál. Ég vil, með leyfi forseta, vísa til mjög umfangsmikillar umræðu og greinargerðar og efnisskrifa í Fréttablaðinu sl. vor, dagana 6.–10. mars. Þar var fjallað ítarlega um þorskeldi og farið í gríðarlega umfangsmikla úttekt á þorskeldismálum og þá sérstaklega nefnt ýmislegt sem er að gerast í Noregi. Norskir fiskeldismenn stefna á að framleiða gríðarlegt magn af eldisþorski innan áratugar og áætlanir næstu sjö ára hljóða upp á að framleiða meira en Íslendingar veiða af villtum þorski í dag. Veiðar á þorski í Atlantshafi hafa dregist saman um hundruð þúsunda tonna á nokkrum áratugum. Árið 1980 voru veiddar 2 milljónir tonna í Norður-Atlantshafi en veiðin nú er áætluð 750 þúsund tonn. Við þekkjum öll hvað við Íslendingar veiðum mikið af því. Veiðiráðgjafarsvið Hafrannsóknastofnunar segir að ekki sé að vænta neinnar aukningar í þorskveiðum á næstu fimm árum. Það eru hins vegar deilur um slíkt og í ljósi þess tel ég við að verðum að nýta okkur krafta þeirra sem stundað hafa fiskeldi, þ.e. í löndum þar sem þorskveiði hefur tíðkast í stórum stíl. Og það er almennur vilji á þinginu til að gera það. Ég vil taka undir það sem hér hefur verið sagt að eldismálin eru áhættusækin. Við höfum hins vegar Hafrannsóknastofnun og ýmsar aðrar rannsóknastofnanir, einkaaðila, til að taka þátt í því með okkur. Ég tek undir það sem hæstv. ráðherra segir að við eigum að nýta okkur þekkingu norskra fiskeldisfyrirtækja og að þau taki þátt í þessu verkefni með okkur 

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. málshefjanda og hæstv. ráðherra fyrir þessa umræðu. Það er ljóst að við munum horfa til þorskeldis hér á landi sem framtíðaratvinnugreinar. Það er aðeins spurning um hversu hratt við getum þróað hana til að verða arðbær. Töluverðar rannsóknir, þróun og kynbætur eiga eftir að fara fram til að þorskeldi geti orðið samkeppnishæft. Í heimsókn sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar til Vestfjarða nú í haust sem var mjög vel undirbúin af heimamönnum var okkur kynnt staða þorskeldis og rannsókna þar vestra. Vestfirðingar eru svo heppnir að þeir hafa fengið vel menntað fólk til að stunda þessar rannsóknir í samstarfi margra aðila, Matís, Hafró og ekki síst sjávarútvegsfyrirtækjanna og við urðum sannarlega vör við mikinn kraft og áhuga þar. En ég vil einnig nefna þær rannsóknir sem farið hafa fram, m.a. við Háskólann á Akureyri og hjá fyrirtækjum á Norðurlandi og Austurlandi. Ég tel að nú á þessum tímum bjargráðanna eigi að beita rannsóknasjóðum okkar markvisst til praktískra rannsókna, nú þegar mikið liggur við að íslensk þjóð vinni sig sem hraðast út úr kreppunni. Tölur um minnkandi afla úr heimshöfunum eru sláandi en einnig tölur um vaxandi fiskeldi í heiminum. Við verðum að vera með í þeirri þróun og a.m.k. halda okkar hlut á fiskmörkuðum, helst að auka hann. Frændur okkar Norðmenn hafa miklar tekjur af fiskeldi og þar starfa um 4.000 manns við fiskeldi. Þeim hefur tekist vel að sigrast á ýmsum erfiðleikum sem virðast ganga reglulega yfir. Flöskuhálsinn hér á landi er nú, eins og ráðherra nefndi, seiðaframleiðslan. Mín skoðun er að það sé mikið á sig leggjandi til að ná árangri þar og mun því styðja að hið opinbera komi að því að seiðaeldisstöð geti orðið að veruleika eftir að meiri þekkingar og reynslu hefur verið aflað. Ég tek undir það með ráðherra að það þurfi samstillt átak hins opinbera og einkafyrirtækja. 

Frú forseti. Þetta er virkilega góð umræða og ég vil þakka hv. þm. Karli V. Matthíassyni fyrir að vekja hana hér. Það er hins vegar miður að hæstv. ráðherra og aðrir stjórnarliðar sem hér hafa talað hafa ekki svarað þeirri spurningu sem hv. þingmaður lagði fram um það hvort menn sæju fyrir sér að fræðasetur yrði sett upp vestur á fjörðum til að sinna þessum rannsóknum. Að mínu viti er á þessu stigi fyrst og fremst um þekkingaröflun að ræða. Þetta er auðvitað atvinnusköpun og þetta er matvælaframleiðsla, þetta er verðmætasköpun og þetta er gjaldeyrisöflun. En á þessu stigi er þetta þekkingaröflun fyrst og fremst. Við þurfum að vita um hvað eldið snýst. Við þurfum að læra meira um klakið. Við þurfum að geta framleitt kvíarnar og rekið þær, við þurfum að framleiða fóður og við þurfum að meta umhverfisáhrif og læra á kynbætur. Ég fagna því sérstaklega að ráðherra skuli lýsa sig reiðubúinn til þess að ríkið komi að þessum málum og hann nefnir seiðaeldisstöð. Ég verð að segja það, frú forseti, að í þeim efnum er mjög mikilvægt að virða náttúrulegan fjölbreytileika. Við verðum að virða, þekkja og styrkja þá þekkingu á þorskstofnunum okkar en ekki þorskstofninum vegna þess að það er sannað að þeir eru fleiri en einn og fleiri en tveir við landið. Þess vegna hljótum við bæði í rannsóknum, veiðum og eldi að taka tillit til þess. Ég er með öðrum orðum, hæstv. ráðherra, að vara eindregið við því að menn stefni á eina stóra seiðaeldisstöð fyrir allt landið. Ég tek undir nauðsyn þess að setja upp fræðasetur á þessu sviði vestur á fjörðum. Þar er vaggan í þessum efnum og ég skora á sveitarstjórnarmenn og ráðherra að snúa sér að því að efla það og hætta við öll áform um olíuhreinsistöð á þessu svæði 

Hæstv. forseti. Ég vil eins og aðrir þakka fyrir þá umræðu sem hér fer fram um þorskeldi og þakka hæstv. ráðherra fyrir ræðu hans en í henni kom ýmislegt fram. Við erum að ræða um mjög mikilvæga nýsköpun í atvinnumálum sem er mjög jákvæð. Það hafa ýmsir frumkvöðlar komið að þessum málum og lagt mikið undir. Sumir hafa upp skorið og aðrir ekki eins og gengur þegar við ræðum nýsköpun og frumkvöðlastarf. Í umræðunni hefur verið farið yfir hversu mikilvægt er að við náum árangri í þorskeldinu. Það hefur orðið samdráttur í þorskveiðum en aukið þorskeldi eykur auðvitað verðmætasköpun og vinnslu. Í dag eru þegar þó nokkuð margir sem hafa fulla atvinnu af því að vinna að afurðum þorskeldisins. Ég tek líka undir það sem fram hefur komið um þróun og annað varðandi seiðaframleiðslu og seiðaeldi. Það er eitt af grundvallaratriðum í þessu máli sem við þurfum að ná tökum á og það er mjög mikilvægt. Nýsköpun er auðvitað langhlaup sem kallar á úthald og það sem við köllum gjarnan þolinmótt fjármagn og þorskeldið er einmitt dæmi um slíka nýsköpun. Það er ljóst að stjórnvöld verða að koma að því að styðja við þetta verkefni. Hæstv. ráðherra kom inn á það og nefndi þar m.a. rannsóknir og þróun. Ég tek undir það og nota tækifærið til að hvetja hæstv. sjávarútvegsráðherra til dáða í þessu máli í heild sinni og veit reyndar að hann hefur mikinn áhuga á því. Ég vil undir lokin, virðulegi forseti, taka undir það sem kom fram hjá framsögumanni um stofnun fræðaseturs þorskeldis á Ísafirði. Ég tek undir það því við þekkjum að Vestfirðirnir eru vagga þorskeldisins. Þar hefur byggst upp mikil þekking og reynsla og ég tel það mjög jákvætt og gott að við vinnum að því í sameiningu að stofna fræðasetur þorskeldis á Ísafirði.

Frú forseti. Það er kannski rétt að minna aðeins á að í því ástandi sem nú er í þjóðfélaginu verða þær raddir sem tala um hluti sem munu kosta verulega mikið fjármagn, þ.e. fjármagn til að byggja upp og þróa alvörufiskeldi eða réttara sagt þorskeldi í þessu tilfelli, dálítið hjáróma. Þess vegna finnst manni það svolítið sérstakt að þurfa að vera að ræða svona mál en auðvitað verðum við að halda áfram þó að við bíðum eftir því að fá alvörumál inn á borð til okkar. Utandagskrárumræða um þorskeldi er auðvitað mjög af því góða. Ég vil minna á að það er fræðasetur í Sandgerði sem hefur staðið að þorskrannsóknum og rannsóknum á seiðum og einnig er seiðaeldisstöð í Grindavík sem hefur náð mjög góðum árangri þannig að það er ekki bara þörf á því að setja fræðasetur á Vestfjörðum um fiskeldi. Það eru ýmsir aðrir staðir til líka, t.d. var botndýrarannsóknastöðin í Sandgerði með tilraunaverkefni með seiði úr írska hafinu annars vegar og svo af Íslandsmiðum og það var mjög athyglisverð tilraun sem gerð var þar. Áframeldi er líka einn möguleiki og partur af þessu fiskeldi, þorskeldi, en þar kemur aftur að því hverjir fá kvóta til þess að stunda það og það er verðugt verkefni að menn skoði það vegna þess að þar er verið að mismuna mönnum að mínu mati. Síðan eru ýmis önnur rannsóknaverkefni í sjávarútvegi sem þörf er á, m.a. það sem útgerðarmenn úr Grindavík vildu fara í til að rannsaka djúpkantinn sunnan við land. Það fengust ekki veiðiheimildir í það en þeir ætluðu að gera það í samstarfi við Háskóla Íslands, m.a. að gera DNA-rannsóknir og athuga stærð og aldur í djúpköntunum. Það hefur hvorki fengist fjármagn né leyfi til þess verkefnis.

Frú forseti. Ég vil þakka þessa umræðu um þorskeldi og ráðherra fyrir góð svör, svo og öðrum sem hafa tekið þátt í henni og lagt gott eitt til málanna. Það er greinilegur einhugur um þetta á Alþingi Íslendinga, bæði vegna þess að menn sjá að þetta er efling á atvinnugrein sem við höfum þekkingu á og kunnum að vinna og við höfum allt þetta fyrir hendi. Við það bætist svo að við þær aðstæður sem nú eru í þjóðfélaginu þá verðum við að leggja áherslu á, þó að það gerist ekki bara einn, tveir og þrír, að byggja upp atvinnugreinar sem gefa okkur tekjur og skapa atvinnu og leiða af sér nýja möguleika. Ég veit t.d. að í þorskeldinu vestur á fjörðum hafa menn verið með rannsóknir á ljósum í tengslum við kynþroska þorsksins og allt í einu er framleiðsla þessara ljósa farin að verða möguleiki til sölu og tækifæra í iðnaði. Slík rannsóknastörf geta því leitt margt af sér og verið til góðs. Ég þakka hæstv. ráðherra aftur og vil gleðjast yfir áliti hans, að hægt sé að framleiða 20 þúsund tonn á ári eftir sjö ár. Hvað þarf marga skuttogara til að veiða þann massa? Ég hugsa t.d. að að á einu ári gætu það verið u.þ.b. fjórir til fimm skuttogarar sem væru þá nær eingöngu í þorskveiðum. Hæstv. ráðherra sagði að þetta mundi kosta 6 milljarða, en hvað kosta fimm til sex skuttogarar? Það eru alveg gríðarlegar fjárhæðir sem þarna eru undir og auðvitað hætta þeir ekki veiðum eftir eitt ár en það er sama með þennan stofnkostnað sem hæstv. ráðherra talar um, 6 milljarða. Auðvitað nýtist þetta til fleiri ára.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka kærlega fyrir þá jákvæðu, uppbyggilegu og málefnalegu umræðu sem hefur farið fram um þetta mál. Það er ánægjulegt að heyra að það er svo mikill samhugur meðal þingmanna um málið sem auðvitað mun skila sér þegar skýrsla nefndarinnar, sem ég gerði að umtalsefni, verður gerð heyrinkunnug en það verður innan tíðar. Það er rétt að það hefur aðeins tafist í lokin að ljúka frágangi hennar. Það eru einfaldlega fleiri flækjustig í málinu en við höfðum almennt áttað okkur á. Hugsunin á bak við hugmyndina um seiðaeldisstöð eða seiðaeldisstöðvar sem vonandi verða í framtíðinni, er einmitt sú að auðvelda aðgang sem flestra að seiðunum. Það er alveg ljóst að einstök eldisfyrirtæki geta ekki farið í að byggja upp slíkar seiðaeldisstöðvar hver fyrir sig og þess vegna er svo mikilvægt að reyna að sameinast um fjárfestingu til þess að tryggja það að menn geti fengið aðgang að seiðunum. Ég vil líka vekja athygli á því sem hv. þm. Karl V. Matthíasson nefndi að nú þegar er þetta orðin umtalsverð atvinnugrein þar sem hún hefur helst náð að festa sig í sessi, t.d. við Ísafjarðardjúp. Mér finnst ekki ótrúlegt að a.m.k. 100 manns og kannski fleiri hafi beinlínis framfæri sitt af vinnu við þorskeldi og í kringum það og þá er ég ekki að tala um hin afleiddu störf. Ef ég tek sem dæmi það fyrirtæki sem hefur verið hvað stórtækast í þorskeldinu þá er það hraðfrystihúsið Gunnvör í Ísafjarðarbæ. Þar er það þannig að fimmta hvern dag, einn dag í viku, er eingöngu unnið úr hráefni úr þorskeldinu, ekki bara af þorskeldiskvíum þessa fyrirtækis heldur líka úr þorskeldiskvíum annarra fyrirtækja þarna á slóðinni og þetta er því farið að hafa heilmikil áhrif á atvinnusköpunina við Ísafjarðardjúp. Varðandi það sem hv. þm. Álfheiður Ingadóttir sagði þá hefur alveg frá upphafi verið mjög vel hugað að umhverfisþáttunum og bæði Matís, Hafrannsóknastofnun og Náttúrustofa Vestfjarða hafa sérstaklega hugað að því og á því sviði hefur byggst upp umtalsverð þekking. Ég hygg, virðulegi forseti, þegar grannt er skoðað að menn hafi staðið afar vel að þessum málum, ekki síst vegna þess að það eru fyrirtæki sem hafa leitt þessa þróun í mjög góðu samstarfi við vísindastofnanirnar í landinu. 

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi á þskj. 123, 114. mál, en þar er um að ræða breytingar á lögum nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða. Breytingarnar snúa annars vegar að því að lagt er til að heimild til flutnings aflamarks í botnfiski frá einu fiskveiðiári til þess næsta á eftir verði aukin úr 20% í 33%. Hins vegar að heimilt verði að veiða 5% umfram aflamark í humri á einu fiskveiðiári sem dregst þá frá heimildum næsta árs á eftir. Í 3. mgr. 11. gr. laga, um stjórn fiskveiða, eru ákvæði um heimildir til þess að fresta nýtingu hluta aflamarks milli ára og í 4. mgr. sömu greinar eru tilgreindar þær heimildir sem eru til þess að veiða umfram aflamark hvers fiskveiðiárs enda dregst umframafli frá við úthlutun á því næsta. Þessar heimildir til flutnings aflamarks milli fiskveiðiára miðast við úthlutað aflamark til hvers fiskiskips. Heimildir til þess að flytja ákveðið hlutfall aflaheimilda milli fiskveiðiára hefur verið í lögum frá upphafi kvótakerfisins. Slík heimild hefur verið talin heppileg til þess að auka sveigjanleika fiskveiðistjórnarkerfisins. Þá er hún fallin til hagkvæmari nýtingar einstakra fiskstofna. Markaðsaðstæður og sveiflur í úthlutun einstakra tegunda geta auk þess gert það æskilegt að hafa þennan möguleika til flutnings milli fiskveiðiára. Heimild til að fresta nýtingu aflaheimilda milli ára hefur verið ríkari en heimild til veiða fyrir fram og styðst það við þá staðreynd að stofn gefur að jafnaði meira af sér þegar veiðum úr honum er frestað. Fiskifræðileg rök hníga því að auknum geymslurétti. Í núgildandi ákvæði er heimilt að geyma þannig milli ára 20% af botnfiskheimildum en í frumvarpinu er lagt til að sú heimild verði aukin í 33% eins og ég nefndi áðan. Beiðni um slíka breytingu hefur borist frá útgerðarmönnum bæði smærri og stærri skipa sem m.a. hafa bent á að heppilegt gæti verið að nýta slíka heimild í ýsu þar sem líklegt megi telja að leyfilegur ýsuafli kunni að dragast saman á næsta ári í ljósi fiskveiðiráðgjafar Hafrannsóknastofnunar. Það gæti þess vegna komið sér vel að geyma meira frá þessu fiskveiðiári til þess næsta. Hið sama gildir um aðrar tegundir og að mínu mati eru því býsna vandfundin rök sem mæla gegn þessari breytingu. Í 3. mgr. 11. gr. laganna er ákvæði um heimild til að fresta nýtingu 20% aflamarks í humri milli ára en hins vegar er ekki ákvæði í 4. mgr. um að veiða megi úr þessum stofni fyrir fram eins og gildir almennt. Ástæðan fyrir þessu er trúlega sú að þegar gildandi ákvæði voru sett var ástand humarstofnsins með þeim hætti að ástæða þótti til að fara mjög gætilega í veiðum á honum. Nú er ástand þessa stofns talið gott og því ástæða til að opna þessa heimild með sama hætti og almennt gildir. Virðulegi forseti. Ég tel mikilvægt að þetta mál fái framgang og legg því til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og umfjöllunar hjá hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd.

Frú forseti. Frumvarpið er að mínu mati ekki gott og verður til þess að halda uppi leiguverði, leiguverð verður hærra en ella, þar sem skip og útgerðir með lítinn kvóta eiga ekki kost á því að veiða upp í heimildir sem ekki nást. Það er nógu slæmt að það sé 20%, hefði þurft að vera 5 eða 10%. Ég er alfarið á móti því að fara þá leið að leggja til að leyfilegt verði að færa á milli ára 1/3 af úthlutuðum veiðiheimildum. Maður getur spurt sig hvort það sé rökrétt ef svo illa gengur að veiða ákveðna fisktegund að leyfa að flytja 33% á milli ára. Ég hefði haldið að það væri ávísun á það að ástand viðkomandi fiskstofns væri mjög lélegt og því ekki gerlegt að bíða með það að veiða ef ekki er hægt að veiða. Þetta hjálpar mönnum að halda uppi leiguverði og eykur enn þjáningar þeirra leiguliða sem fiska á skipum sem eru með litlar veiðiheimildir eða jafnvel engar. Ég er því alfarið á móti því að frumvarpið verði samþykkt. Það er dálítið skondið að þegar menn eru af ýmsum ástæðum að reyna að ná sáttum í þjóðfélaginu skuli þeir kjósa að búa betur í haginn fyrir svokallaða sægreifa sem hingað til hafa fengið að braska með kvótann. Ekki þarf að taka það fram að þegar gjafakvótakerfið var sett á fóru menn að braska með veiðiheimildir. Eftir að frjálsa framsalið komst á árið 1991 fóru menn að braska af alvöru. Þá fóru þeir að leigja veiðiheimildir, selja og veðsetja dýrum dómi. Ekki er hægt að sætta sig við að nú eigi að gera mönnum það auðveldara en áður - takið eftir - að halda uppi leiguverði og pína leiguliðana meira en gert hefur verið. Ég hef stundum sagt að halda mætti að hæstv. sjávarútvegsráðherra væri strengjabrúða hjá LÍÚ-klíkunni. Mér sýnist það vera að sannast í dag eins og oft áður. Frumvarpið gengur alfarið út á að hjálpa stóru fyrirtækjunum sem fengu kvótann gefins í upphafi og hafa nýtt sér það að leigja allt að 50% á ári af veiðiheimildum. Ekki er ástandið betra í svokölluðu smábátakerfi. Þar er sama fyrirkomulag. Ef eitthvað er er það verra en í stóra kerfinu þar sem menn leigja báta á svokallaðri kínaleigu. Þá leigja þeir bátinn og þurfa ekki einu sinni að færa veiðiheimildir á milli. Geta raunverulega leigt 100% ár eftir ár af kvótanum. Í stóra kerfinu er það þó þannig að menn leigja ekki á hverju fiskveiðiári nema 50% af veiðiheimildum. Þetta er partur af þessu brjálaða fiskveiðistjórnarkerfi okkar og ætti í sjálfu sér að vera búið að breyta því. Við höfum fengið tilmæli frá mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna, álit þar sem staðfest er að við séum að brjóta mannréttindi á þegnum okkar með þessu kerfi. Menn ættu að sjá sóma sinn í að leggja þetta kerfi af. Við kynnum einmitt í frumvarpi sem við mælum fyrir á eftir hugmyndir um að innkalla allar veiðiheimildir. Þetta er ekki til þess að ná sátt. Ef eitthvað er eykur þetta óánægjuna með kerfið og hjálpar þeim stóru sem fengu ókeypis veiðiheimildir í upphafi og mun einungis þýða meiri átök í samfélaginu. Mér sýnist að sumir ráðherrar ættu að fara að fá sér lífverði með tilliti til þess sem er að gerast í þjóðfélaginu, ef skapað er meira ósætti um fiskveiðistjórnarkerfið sem og önnur mál erum við komin mjög langt frá veruleikanum. Manni finnst stundum að þingmenn og ráðherrar, sem hafa verið að fjalla um þessi mál, séu nánast veruleikafirrtir þegar þeir halda að þeir geti endalaust haldið áfram að misbjóða fólki í landinu með misskiptingu eins og við búum við í fiskveiðistjórnarkerfinu. Þetta er mjög alvarlegt og ég hvet hæstv. sjávarútvegsráðherra til að draga frumvarpið til baka og vera ekki að leika sér að því að búa til meira ósætti í samfélaginu en raun ber vitni. Þetta er með þeim hætti að ekki er hægt að sætta sig við svona gjörninga. Ég segi því enn og aftur: Dragðu frumvarpið til baka til þess að valda ekki meiri glundroða meðal þjóðarinnar en raun ber vitni. Leggjum af þetta lénsherrakerfi, sægreifakerfi, og tökum upp heilbrigðari skynsemi í fiskveiðistjórnarmálum. Hættum þessu bulli sem við höfum verið með síðustu 20 ár og verum ekki að búa til og viðhalda leiguliðakerfi. Þetta er óréttlátt í alla staði, hefur alltaf verið og verður alltaf. Það verður aldrei hægt að una því að einhverjir fáir útvaldir eigi auðlindina í hafinu og hinir megi éta það sem úti frýs eða jafnvel ekki einu sinni það.

Forseti vill minna hv. þingmann á að virða hefðir þingsins í ræðustóli.

Frú forseti. Frumvarp til laga um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða, sem hæstv. sjávarútvegsráðherra hefur mælt fyrir, um heimildir til að auka hlut fiskveiðiheimilda sem má geyma milli ára, sýnir hversu kerfið er orðið gatslitið og ófært um að ná þeim markmiðum sem því var sett í byrjun, þ.e. að við stjórn fiskveiða skyldi miðað að því að vernda fiskstofna, stuðla að hagkvæmri nýtingu þeirra, treysta atvinnu og efla byggð í landinu. Ekkert af því hefur gengið upp við núverandi fiskveiðistjórnarkerfi. Hér er lagt til að auka hlut sem útgerðir mega geyma af fiskveiðiheimildum á milli ára úr 20% í 33%. Maður veltir því fyrir sér hver rökin séu fyrir þessu. Var ekki ætlunin að fiskveiðiheimildir á viðkomandi fiskveiðiár væru undir öllum venjulegum kringumstæðum veiddar og kæmu til vinnslu í sjávarbyggðunum í landinu á því ári? Á það að vera á valdi útgerðanna að ákveða hvort hún frestar þessu til næsta árs? Það er bara einn punkturinn. Gerum okkur grein fyrir því hvað verið er að tala um. Við erum kannski með 130 þús. tonna þorskkvóta. Ef allar útgerðir færu í þær heimildir sem þar eru gefnar, því að ekki er sett neitt þak á það, mætti geyma um 50 þús. tonn á milli ára. Viljum við opna á það? Vafalaust má finna einstök tilvik hjá einstaklingi í útgerð sem þetta geti komið upp hjá innan þess kerfis sem nú er. En ég verð að segja að mér finnst þessi aðferð, þessi nálgun, ótrúverðug. Reyndar er verið að misnota fiskveiðistjórnarkerfið, svo gallað sem það er, með því að opna á þessar auknu heimildir. Það á ekki að vera á valdi útgerðarinnar einnar að ákveða atvinnustigið í fiskvinnslu í landinu. Það er afar óábyrgt að gefa útgerðunum einhliða heimild til þess að færa á milli ára og stýra atvinnunni með þessum hætti og sýnir hversu gallað eignarhaldsfiskveiðistjórnarkerfið er. Ég vil taka undir það sem hv. þm. Grétar Mar Jónsson sagði: Þetta leiðir enn á ný til hækkunar á leigukvóta hjá þeim sem ekki eiga kvóta og eru að reyna að halda uppi veiði og vinnslustigi sínu. Örfáir einstaklingar eða útgerðir sem eru með mikinn kvóta geta þannig raskað grundvelli fiskvinnslu og fiskveiða hjá öðrum innan kerfis sem gengið er sér til húðar. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs lögðum fram á síðasta þingi frumvarp til laga um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða. Þar lögðum við til að nú yrði kerfið allt endurskoðað, það hefði brugðist. Ef einhvern tíma var þörf á að gera það er það nú þegar við sjáum að fiskveiðarnar, auðlindin í sjónum, eru von okkar og traust í atvinnu og tekjuöflun þjóðarinnar. Þeir voru nokkrir spámennirnir, foustumennirnir í íslensku atvinnulífi, sem sögðu að sjávarútvegurinn og landbúnaðurinn heyrðu í sjálfu sér fortíðinni til. Nú væri allt annað uppi og ánægjulegt að sjávarútvegurinn spilaði ekki eins stórt hlutverk og áður í atvinnulífi þjóðarinnar. Vissulega þurfa að vera sem fjölþættastar stoðir undir íslensku atvinnulífi en nú sjáum við að sjávarauðlindin okkar er sú dýrmætasta. Ég velti því fyrir mér, og vildi gjarnan heyra það frá hv. þm. Karli V. Matthíassyni, talsmanni Samfylkingarinnar í sjávarútvegsmálum og varaformanni sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar: Hefur þetta frumvarp gengið í gegnum þingflokk Samfylkingarinnar og verið samþykkt þar? Í öðru lagi: Hvað líður því ákvæði stjórnarsáttmálans sem var þó veiklega og aumingjalega kveðið á um, að fiskveiðistjórnarkerfið skyldi endurskoðað á kjörtímabilinu? Ég hef heyrt persónulegar skoðanir hv. þingmanns á fiskveiðistjórnarkerfinu. Ég veit ekki alltaf hvort það er flokksins eða hans þar sem hann, hv. þm. Karl V. Matthíasson, hefur ítrekað að endurskoða beri kerfið. Þessi breyting er, að mér sýnist, eingöngu til þess að treysta enn betur í sessi varanlegt eignarhald eða yfirráð örfárra á fiskveiðiheimildinni svo að þeir geti síðan valsað með hana á milli ára. Ef stórar útgerðir hafa heimild til að fara með 33% af úthlutuðum aflaheimildum á milli ára er það ekkert smáræði sem þær hafa áhrif á bæði veiði og atvinnustigið. Hvernig er síðan með ráðgjöf Hafrannsóknastofnunar hvað varðar meðferð og nýtingu á auðlindinni í sjónum? Ef það er í lagi að taka 30% frá þessu ári og vera þá búinn að lofa því upp í ermina á sér að veiða megi það á næsta ári, óháð því hvernig fiskstofnarnir eru settir? Mér finnst, frú forseti, að frumvarpið sé einungis árétting á hinu gallaða fiskveiðistjórnarkerfi. Við veiðum á hverjum tíma innan hvers árs þær heimildir og það sem við teljum að fiskveiðistofnar okkar þoli eftir þeim aðferðum sem við metum það. Á næsta ári úthlutum við aftur aflaheimildum á þeim grundvelli sem þá er talið, af hinum vísustu mönnum og stofnunum, að megi taka. Mér finnst, eins og þarna er verið að gera, að hægt sé að rokka svo gríðarlega til með að geyma aflaheimildir á milli ára - mér finnst í raun verið að gefa allri fiskveiðiráðgjöf, sem við höfum þó stuðst við á undanförnum árum, langt nef. Vel má vera að það megi gera en þá á ekki að gera það á þessum forsendum. Ég ætla ekki fyrir fram að gera svo lítið úr fiskveiðiráðgjöfinni á undanförnum árum, sem við nú treystum á, að á þessum grunni sé hægt að segja að hún skipti engu máli. Það finnst mér ekki réttlátt. Að það sé í lagi að heimila að menn geymi 33% af aflaheimildum og færi á milli ára að eigin geðþótta sýnir, svo að ég ljúki máli mínu, ítrekað hvernig fiskveiðistjórnarkerfið er. Þegar það passar er því handstýrt á þennan hátt, þegar það passar á hinn veginn er því handstýrt á þann veginn. Hver er það sem líður fyrir þessi vinnubrögð og þessar aðgerðir? Jú, það er aumingja fiskurinn í sjónum sem veit aldrei á hverju hann á von á hverjum tíma frá stjórnvöldum.  Frú forseti. Þetta mál kemur svo til hv. sjávarútvegsnefndar en ég ítreka að mér virðist sem frumvarpið sýni það enn og einu sinni að fyllilega sé þörf á að taka allt fiskveiðistjórnarkerfið til endurskoðunar. Ég spyr: Var það ekki eitt af ákvæðum stjórnarsáttmálans?

Frú forseti. Já, það er hægt að sjá hlutina misjöfnum augum. Þegar ég sá þetta frumvarp eins og það var lagt fyrir mig er það þannig að við getum hugsað okkur lítinn línubát sem er að róa á ýsu. Það er alveg að koma að lokum fiskveiðiársins og hann á eftir að veiða, við skulum segja 15 tonn af ýsu. Af því að tíminn er þannig verður hann annaðhvort að veiða það eða hann fær ekki að veiða það. Með þessu er verið að rýmka möguleika þessa litla báts til að veiða ýsuna nema hann fari að veiða og veiða. Þá kemur kannski of mikill meðafli, t.d. þorskur, sem getur orðið til þess að menn fari að henda þorski af því þeir hafa ekki heimild fyrir honum. Ég vil hins vegar taka undir það sem sagt hefur verið um fiskveiðistjórnarkerfið. Ég tel að það eigi að endurskoða það og í stjórnarsáttmálanum kemur fram að skipa eigi nefnd til að skoða það. Úrskurður mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna gefur okkur líka tilefni til þess. Ég vona að sú vinna fari sem fyrst í gang og tek undir með þeim þingmönnum sem vilja að það verði gert. Það er náttúrlega oft erfitt að komast í málin eins snemma og maður vill. Við erum í ríkisstjórnarsamstarfi og það hefur verið gerður ákveðinn samningur um hlutina. Sumt fékk Samfylkingin í gegn og annað ekki og það sama má segja um Sjálfstæðisflokkinn. Ég hef margoft tjáð mig um þetta og skoðanir mínar á kvótakerfinu hafa ekkert breyst.

Það stefnir í ríkisstjórnarslit.

Frú forseti. Auðvitað er hægt að vorkenna hv. þm. Karli V. Matthíassyni þegar hann ber sig upp um þetta lélega stjórnarsamstarf og lélegan samstjórnarflokk. En í frumvarpinu er enginn greinarmunur gerður á þessum litla bát, sem hv. þingmaður vitnaði til og ætti erfitt með að ná í síðustu 100 tonnin af þorski,  Ég verð að ítreka spurningu mína til hv. þingmanns. Telur hann að sú leið sem þarna er farin sé liður í endurskoðun á fiskveiðistjórnarkerfinu í þá átt sem hann vill að það þróist?

Þveröfuga átt.

Þetta er einmitt í þveröfuga átt eins og hv. þm. Grétar Mar Jónsson segir. Ætlar varaformaður sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar og Samfylkingin að láta þetta yfir sig ganga og segja bara æ, æ, æ? Það stóð til að endurskoða kerfið og skipa nefnd. Kjörtímabilið er að verða hálfnað. Þetta er ekkert smámál og ekki er bara hægt að segja að flokkar hafi mismunandi skoðun á því. Þar er bara annar flokkurinn sem nær greinilega öllu sínu fram, hafi hinn flokkurinn einhverja raunverulega skoðun. Þetta er ekkert smámál, stjórn fiskveiði og meðferð á sjávarauðlindinni. Þannig að ég ítreka spurningu mína til hv. þingmanns. Er það virkilega svo að Samfylkingin 

Frú forseti. Samfylkingin mun samþykkja þetta frumvarp. Það er alveg á kristaltæru og ég er búinn að koma með rökin fyrir því. Það er einfaldlega vegna þess að við viljum ekki horfa upp á litlar útgerðir, eins og ég var að segja frá  Ég er hins vegar alveg til í viðræður og umræðu í sjávarútvegsnefnd um hvort setja eigi einhverjar klásúlur um að ef menn færi svona fisk á milli ára fái þeir ekki að leigja hann. Það sé þá bara ljóst. Það skulum við taka til umfjöllunar í nefndinni, ég er algjörlega opinn fyrir þeirri umræðu og að skoða þau mál. Því þetta er ekki hugsað til þess að farið verði að flytja fisk á milli ára til þess að leigja hann og til þess að braskað verði með hann. Þetta er hugsað til þess að hagræða fyrir þeim sem hefur kannski ekki tekist að ná þeim afla  Ég hef tilhneigingu til að sjá þetta frumvarp, sem sett er hér fram í tveimur greinum, að það sé til hagræðingar í því kerfi sem við búum við og ég vildi hins vegar gjarnan að væri breytt. Ég legg alltaf mín orð í það, hvort sem er í mínum flokki eða annars staðar.

Frú forseti. Þetta er nú svo einkennandi fyrir margt samfylkingarfólk í ríkisstjórn - þótt innan um sé reyndar líka ágætis fólk - að leggja orð í belg  Ég leyfi mér að ítreka og spyrja, ef hv. þingmaður kemur upp í ræðu síðar: Á fólkið í sjávarbyggðunum sem treystir á að fá fiskinn í land og fá atvinnu við að vinna hann, á það engan rétt? Samkvæmt þessu er rétturinn allur hjá útgerðaraðilanum. Hvað með fiskverndar- og fiskráðgjafarsjónarmiðin? Hér er ekki verið að flytja frumvarp nema það eigi bara að taka eina og eina trillu og hún fái heimild til þess að geyma 33% af aflaheimildum sínum milli ára. Þetta er bara flöt heimild á allan flotann eða þannig skil ég frumvarpið. Þá er þetta miklu meira og stærra mál en hv. þingmaður gerir skóna. Þess vegna ítreka ég, frú forseti, að þetta er enn eitt dæmið um fiskveiðistjórnarkerfi sem komið er gjörsamlega að fótum fram gagnvart almenningsheill í landinu. Það er dapurlegt að Samfylkingin skuli ekki koma með neitt frumvarp inn sem styður þeirra skoðun á málinu 

Hæstv. forseti. Ég vil aðeins blanda mér í þessa umræðu. Ég fagna þessu frumvarpi sem hæstv. sjávarútvegsráðherra leggur fram um breytingar á lögum um stjórn fiskveiða frá árinu 2006. Já, ég segi heils hugar við vinstri græna og hv. þingmann Jón Bjarnason að ég fagna þessu innilega. Ég tel að þessar breytingar komi bæði stærri og smærri útgerðum til góða, sérstaklega varðandi geymslurétt á ýsu. Eins og fram kemur í frumvarpinu er talið líklegt að leyfilegur ýsuafli dragist saman á næsta ári. Þá kemur sér vel fyrir útgerðina að geta fært meiri afla á milli fiskveiðiára. Frá upphafi kvótaársins hefur þessi heimild verið inni og ég tel að það gefi kvótakerfinu sveigjanleika. Eins hefur þetta komið í veg fyrir brottkast. Sókn í ýsu hefur verið meiri undanfarin ár eftir að niðurskurður varð á þorski, sérstaklega á síðastliðnu ári þegar skerðingin varð svo mikil sem raun bar vitni. Útgerðir hafa þurft að hagræða og gera breytingar á hverju einasta fiskveiðiári og ekki hefur verið öfundsvert að standa í þeirra sporum, hvað þá eins og ástandið er í þjóðfélaginu í dag. Hvaða atvinnugrein í landinu hefur þurft að búa við að þurfa að breyta sínu rekstrarformi og öðru til að laga sig að breyttum aðstæðum á hverju einasta ári? Mörg fyrirtæki hafa orðið fyrir áföllum og stríða núna við gjaldeyrisinnstreymið, hvað það er erfitt inn til landsins. Þá tel ég að það sé gott fyrir útgerðina að hún geti hagrætt eins og hún telur best vera. Ég fagna þessu frumvarpi. Ég ætla ekki að ræða um ósætti um kvótakerfið en tel jafnframt að þetta komi útgerðinni mjög til góða í framtíðinni.

Frú forseti. Hagræðing útgerðarinnar, það er einmitt stóra málið sem við ræðum. Þær hafa möguleika á að halda hærra verði á leigukvóta en þyrfti að vera. Þess vegna ætti frekar að lækka þetta hlutfall en hækka. Ýsukvótinn er að mati margra sjómanna núna allt of hár. Ef hann er of hár og næst ekki að veiða hann á þessu fiskveiðiári væri sennilega miklu viturlegra að skera niður kvótann næsta ár vegna þess að ef ekki næst að veiða hann, þegar öll sóknin liggur í ýsu, er verið að veiða of mikið. Ef við berum saman ýsukvóta og þorskkvóta er tilfellið að hægt er að veiða þrisvar, fjórum sinnum útgefinn þorskkvóta á þessu fiskveiðiári en við megum þakka fyrir ef við náum 80–90% af ýsukvótanum, þrátt fyrir að búið sé að opna veiðisvæði gagngert fyrir ýsu, svæði þar sem smáýsa hefur verið. Við í þessu þjóðfélagi erum núna í miklum vandræðum. Enn og aftur tek ég fram að þetta þýðir að sjómenn á kvótalitlum bátum og kvótalitlar útgerðir þurfa að borga hærra leiguverð en ella fyrir sínar leiguheimildir. Það sem er arðbærast í dag í íslenskum sjávarútvegi er að leigja frá sér leiguheimildir. Það er arðbærara heldur en að veiða. Arðbærast er þegar þorskkvóti er leigður á 250 kr. ef fást fyrir hann 300–350 kr. og ef hann er stór og góður. Þegar 

Hæstv. forseti. Ég er ekki sammála hv. þm. Grétari Mar Jónssyni. Það er svo langt frá því að þetta muni sliga útgerðina á komandi ári. Ég veit að meiri sókn hefur verið í ýsu undanfarin ár. Af hverju? Var það ekki vegna skerðingar á þorskinum? Ég tel að útgerðin sé best til þess fallin að ákveða hvort hún veiði ýsu eða þorsk. Ég er ekki á þessu eins og hv. þingmaður vill láta. Mér finnst ekki samboðið að leggja þetta að jöfnu. Við erum að hagræða fyrir útgerðina til að hún geti stjórnað betur hvaða tegundir hún ætlar að veiða.

Frú forseti. Við erum að hagræða fyrir ákveðinn hluta fólks í sjávarútvegi, þ.e. sægreifana og útgerðarmennina sem fengu kvótann gefins og hafa haft þá sérstöðu að geta leigt, selt og veðsett hann. Þetta þýðir að sjómenn á kvótalitlum bátum þurfa að taka og fá lægra fiskverð en ella. Útgerðirnar gera út báta með litlar veiðiheimildir og geta þurft, jafnvel þótt þær eigi miklar veiðiheimildir, að leigja ákveðnar tegundir til sín. Þá þurfa þær útgerðir að borga hærra verð en ella fyrir veiðiheimildir og það er ekkert mikið þó að útgerðir þurfi að leigja á tiltölulega lægra verði frá sér ef þær geta ekki klárað að veiða kvótann á einhverjum tímapunkti. Ef menn sjá fram á að kvóti brenni inni losa þeir sig við hann, sérstaklega í þorski. Það arðbærasta sem útgerðarmaður hefur getað gert í gegnum tíðina er að leigja veiðiheimildir sínar til leiguliða. Upp á síðkastið hefur verið 250 kr. leiguverð á þorski en hægt að selja hann á 300–350 kr. eftir því hversu stór og góður hann er. Auðvitað er sorglegt að þegar þjóðfélagið er allt að fara á hausinn og til helvítis stöndum við frammi fyrir því að sjálfstæðismenn, með Samfylkinguna í bandi eins og hund á eftir sér, séu tilbúnir til að taka þátt í því að skapa meira ósætti í samfélaginu heldur en þyrfti að vera. Ég segi enn og aftur: Þetta frumvarp á að draga til baka og ekki sýna fólki slíka óvirðingu. 

Hæstv. forseti. Ég er hjartanlega ósammála hv. þingmanni. Ég tel að þeir sem reka útgerð hér á landi séu fullfærir um að ákveða það og ég tel þetta enga kjaraskerðingu fyrir sjómenn. Langt frá því. Þú mátt hlæja að því, hv. þingmaður, en ég tel að þetta verði til bóta þegar fram í sækir. Hvers væntum við? Við væntum náttúrlega að þorskkvótinn vaxi á komandi árum. Atvinnugreinin sætir einelti af þeim sem eru á móti kvótakerfinu. Útgerðin verður fyrir stanslausum árásum.

En mannréttindanefnd?

Mér finnst mönnum ekki vera viðbjargandi að gagnrýna kvótakerfið svona eins og þeir gera. Mér finnst það ekki viðeigandi. Við höfum komist áfram síðan kvótakerfið var sett á og þurft að standa í ströngu. Við höfum þurft að skera niður kvótann ár eftir ár. En hafa útgerðirnar ekki þurft að aðlaga sig breyttum aðstæðum? Ég veit ekki betur. Þess vegna finnst mér frumvarpið sem hæstv. sjávarútvegsráðherra leggur fram mjög gott og að það muni koma útgerðinni til góða í framtíðinni.

Hæstv. forseti. Örfá orð um frumvarpið sem er til umfjöllunar og gengur út á að heimila flutning aflamarks botnfisks frá einu fiskveiðiári til þess næsta og að aukning verði í þeim efnum úr 20% upp í 33% og enn fremur verði heimilt að veiða 5% umfram aflamark í humri á einu fiskveiðiári sem dregst þá frá heimildum næsta árs á eftir. Þarna er gefið ákveðið svigrúm í útgerðinni og ég get vel sætt mig við það og tel það í raun vera jákvætt. Ég hef að sjálfsögðu ákveðinn fyrirvara um að þetta mál verði skoðað betur í nefndinni og þá verði farið yfir þau álitaefni sem hér hafa komið fram, t.d. í máli hv. þm. Grétars Mars Jónssonar, en hann á sæti í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd og mun eflaust leita eftir svörum og rökstuðningi í sambandi við atriðin sem hann fellir sig ekki við í frumvarpinu. Ég tel eins og síðasti hv. ræðumaður að mikilvægt sé að horfa á útgerðina og fiskveiðar eins og hvern annan atvinnuveg sem þurfi að geta borið sig. Nú drögum við, eins og allir þekkja, mikið saman í þorskveiðum og að mati okkar framsóknarmanna kannski óþarflega mikið miðað við ástandið. En engu að síður erum við komin þetta langt niður og ekki endilega útlit fyrir auknar þorskveiðar þó að hæstv. sjávarútvegsráðherra hafi ekki alveg útilokað það. Nýlega fengum við í nefndinni upplýsingar um að ekki eru líkur á að haustrallið gefi vísbendingar um að mælt verði með auknum veiðum. Þá er spurning um hvað gerist í næsta ralli sem verður í mars og kannski einhver örlítil von um að það komi betur út, en við verðum að sjá til með það. Sjávarútvegsfyrirtæki sem starfa fyrst og fremst á landinu eru í raun miklu frekar matvælaframleiðslufyrirtæki en hefðbundin fiskveiði- eða sjávarútvegsfyrirtæki. Mörg þeirra eru með alla keðjuna frá veiðum og til markaðssetningar á fiski í útlöndum. Að sjálfsögðu verða þau að geta haft ákveðið svigrúm í veiðum til að geta staðist kröfur og samninga sem þau hafa undirritað, til að skaffa og sjá ákveðnum fyrirtækjum fyrir hráefni eða réttara sagt vöru, þar sem í mörgum tilfellum er nú um mjög unna vöru að ræða. Fljótt á litið finnst mér ástæða til að styðja málið og tel að það verði niðurstaða okkar framsóknarmanna.

Frú forseti. Mér kom ekki á óvart að hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir styddi frumvarpið. Foringi og formaður Framsóknarflokksins var nú guðfaðir þessa bölvaða kvótakerfis og framsóknarmenn hafa hingað til stutt það. Reyndar þó með þeirri undantekningu að þegar niðurstöður frá mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna birtust, töldu þeir að breytingar þyrfti að gera á fiskveiðistjórnarkerfinu til að mannréttindi yrðu ekki brotin. Að atvinnuvegurinn þurfi sams konar fyrirgreiðslu og aðrir atvinnuvegir og búi við óstöðugleika. Fáum útvöldum hefur verið afhentur fiskurinn í sjónum. Hingað til hafa þeir getað leigt hann, selt og veðsett, eins og komið hefur fram, eftir að frjálsa framsalið var sett á 1991. Þetta er mesti ríkisstyrkur sem ein atvinnugrein hefur fengið, sennilega í heimssögunni. Að fá fiskinn ókeypis. Þeir geta leigt hann og braskað með hann á alla kanta. Nú er þeim hjálpað að búa til meiri og hærri leigutekjur af veiðiheimildunum með því að leyfa að færa svona mikið magn af fiski á milli ára. Þetta er það sorglega við framsóknarkerfið - fiskveiðistjórnarkerfið sem Framsóknarflokkurinn átti stærstan hlut í að búa til á sínum tíma. Því reiknar maður ekki með öðru en að þeir haldi áfram 

Hæstv. forseti. Mér er kunnugt um skoðun hv. þingmanns. Hún hefur komið fram í nefndinni, svo vægt sé til orða tekið, og reyndar hér á hv. Alþingi líka. Rétt er að við framsóknarmenn komum mjög að því að koma sjávarútveginum af brauðfótunum sem hann var á þegar kerfið var lögfest. Það má segja að á þeim tíma hafi útgerðirnar í landinu allar verið á hausnum og ekki var áfram haldið með það fyrirkomulag sem áður var. Þá varð þetta niðurstaðan og síðan hafa verið gerðar ýmsar breytingar á kerfinu. Þó svo að Framsóknarflokkurinn hafi átt upptökin og átt sjávarútvegsráðherrann þegar lögin voru fyrst sett hafa æðimargir stjórnmálaflokkar setið í ríkisstjórnum síðan og ekki alltaf Framsóknarflokkurinn. En einhverra hluta vegna hafa menn ekki breytt fyrirkomulaginu. Mér dettur ekki í hug að það verði frekar gert núna þó svo að hv. samfylkingarmenn séu með einhverjar dylgjur um að þeir ætli að vinna að breytingum á kvótakerfinu. Auðvitað verður því ekki breytt. Ég trúi því að á næsta ári þegar þrýstingurinn eykst á þann flokk - og ég veit að ég fer ekki alveg að þingsköpum núna með að beina orðum mínum til einhvers sem ekki hefur tækifæri til þess að svara mér. En ég tel ekki miklar líkur á að fiskveiðistjórnarkerfinu verði gjörbreytt á þessu kjörtímabili.

Frú forseti. Sjávarútvegur á brauðfótum árið 1984. Á hausnum. Hvar er sjávarútvegurinn í dag? Gaman væri að sjá muninn á skuldum sjávarútvegsins 1984 þegar kvótakerfið var tekið upp og skuldum sjávarútvegsins í dag. Þar er töluverður munur á og allt í óveiddum fiski, sem er reyndar orðinn verðlaus í dag. Fyrir einu og hálfu ári var þorskkílóið metið á 4.200 kr. Það var bróðurparturinn af veðum. Í bankakerfinu var óveiddur fiskur. Óveiddur fiskur með sporð sem gat synt í burtu og gert hvað sem er. Hann var tekinn að veði. Í dag er hann nánast verðlaus. Veðin sem eru á bak við skuldir sjávarútvegsfyrirtækjanna í dag eru ekki til staðar. Þau eru ekki til staðar. Þau eru verðlaus. Veðköll þarf nánast á öll sjávarútvegsfyrirtæki í landinu. Ætli það séu ekki á milli 90 og 95% af sjávarútvegsfyrirtækjum sem þurfa að skaffa veð til að eiga fyrir skuldum í nýju bönkunum. Svo talar þú um að sjávarútvegur hafi staðið  Frú forseti. Ég biðst afsökunar á að hafa sagt þú en ég ætlaði að segja hv. þingmaður. Mér varð á í messunni. Hv. þingmaður segir að sjávarútvegurinn hafi staðið svo illa 1984. Það getur vel verið að sjávarútvegurinn hafi staðið illa 1984. En síðustu 100 ár hefur sjávarútvegurinn byggt upp Ísland. Það er staðreynd. Þess vegna er sorglegt að hlusta á svona rök. Sjávarútvegurinn er á hausnum í dag - í alvörunni - og hefur tekið þjóðina með.

Á hausnum?

Virðulegi forseti. Í frumvarpinu, sem er nú ekki stórt í sniðum, er lagt til að í stað hlutfallstölunnar 20% komi 33% í þeirri grein sem þar er miðað við, þ.e. heimild til að fresta nýtingu hluta aflamarks þannig að þriðjungi af úthlutuðu aflamarki eins árs megi fresta til næsta árs. Kerfið sem við búum við og köllum kvótakerfi byggir á því að miðað sé við vísindalegar veiðar og fram fari nákvæmir útreikningar Hafrannsóknastofnunar um hver sé eðlilegur hámarksafli af tegund á því umrædda fiskveiðiári. Þá er talað um viðmiðun á hámarksafla á tegund á því fiskveiðiári en ekki því næsta. Í frumvarpinu er talað um að hægt sé að fresta hámarksaflanum til næsta árs, sem þýðir að miðað við úthlutaðan kvóta núna, þ.e. 130 þús. tonna af þorski, megi fresta veiði á um 40 þús. tonnum og flytja til næsta árs. Sem þýðir að 90 þús. tonn væru veidd samkvæmt þessu. - Ég bið hv. þm. Karl V. Matthíasson að trufla ekki sjávarútvegsráðherra, hann þarf að hlusta á þetta. Við frjálslynd höfum lagt til að í því árferði sem við búum nú við þurfi ekki að draga úr fiskveiðum heldur auka þær. Þau rök hafa verið notuð gegn sjónarmiðum okkar og tillögum að þar sé farið á svig við útreikninga og sjónarmið sem lögð eru til grundvallar kvótakerfinu og því að byggja upp þorskstofnana í sjónum. Þá spyr ég að breyttu breytanda miðað við þetta frumvarp: Hvers konar glóra er lögð til? Talað er um að megi flytja það sem Hafrannsóknastofnun leggur til um hámarksafla til á milli ára. Af hverju er það og má gera það í þessu tilviki? Getur það þjónað hagsmunum um vísindalegar veiðar, vísindalega verndun fiskimiðanna og þess að byggja upp fiskstofnana í kringum landið? Ég sé satt að segja enga heila brú í svona stjórnsýslu. Eðlilegt er að þegar miðað er við 130 þús. tonna hámarksafla af þorski á þessu fiskveiðiári sé miðað við að 130 þús. tonn af þorski komi á land á því ári en ekki sé hægt að fara með þetta eins og stjórnvöldum hentar hverju sinni, veiða pínulítið á þessu ári og breyta því og flytja á milli ára. Það er þá ekkert vit í ráðgjöfinni sem um ræðir heldur er farið á svig við grunnatriðin sem sjálft kvótakerfið byggir á. Frumvarp um að heimila að fresta um þriðjungi aflamarks, alveg óháð tegundum, fer rækilega gegn þeim hugmyndum sem sjónarmið, útreikningar og ráðleggingar Hafrannsóknarstofnunar byggja á. Burt séð frá réttlæti eða óréttlæti kvótakerfisins og hugmyndum um hvort verið sé að leggja sjávarútveginn í einelti eða halda uppi réttmætri gagnrýni á kvótakerfið, gengur ekki rökfræðilega upp að við höfum vísindalega verndun fiskimiðanna á sama tíma og við förum ekkert eftir því sem vísindin segja. Í sumum tilvikum virðist það henta ákveðnum aðilum og stefnum að hanna rökin í samræmi við það sem þeim hentar hverju sinni og þá er breytt til eftir atvikum. Það virðist einmitt vera helsta atriðið í þessu sambandi að breyta og hanna rökin fram og til baka eftir atvikum. Talað var um að verið væri að gagnrýna kvótakerfið og útgerðarmenn hefðu þurft að sæta því að skera niður afla ár eftir ár. Þetta sagði hv. þm. Herdís Þórðardóttir í ræðu sinni áðan. Það sem er rétt í því máli er að þeir sem stunda veiðar, þ.e. þeir sem eiga kvótann, hafa þurft að sæta því að skera niður ár eftir ár. Þegar svo háttar til að við höfum um áratugaskeið haft kvótakerfi þar sem er miðað við að aflinn fari ekki umfram ákveðið hámark sem reiknað er út af Hafrannsóknastofnun, þó miðað við endanlega ákvörðun sjávarútvegsráðherra hverju sinni. Fylgismenn kerfisins hafa ítrekað talað um að við höfum fullkomnasta og besta kerfi í heimi til að stunda sjálfbærar veiðar og auka afrakstur á fiskimiðunum og hafa sem hagkvæmasta hluti hvað varðar veiðar og vinnslu. Fyrst kerfið er svona fullkomið hvernig stendur þá á því að skera þarf niður afla ár eftir ár? Hvernig stendur á því að áratugum saman skuli kerfið virka með þeim hætti að í stað þess að fiskstofnarnir séu byggðir upp og afraksturinn á fiskimiðunum aukist minnkar afraksturinn aftur og aftur, ár eftir ár, áratug eftir áratug? Geta náttúrulegar sveiflur í hafinu valdið þessu? Vísindamenn hafa ekki bent á að um slíkt geti verið að ræða. Er þá ráðgjöfin frá Hafrannsóknastofnun svona röng eða hvað er verið að gera sem brýtur niður alla hugmyndafræði og aflatakmörkun sem kvótakerfið byggir á? Hefur nokkurs staðar í veröldinni tekist að byggja upp fiskstofna með sambærilegu kerfi og okkar? Svarið er nei, það hefur hvergi tekist og það er akkúrat staðreyndin í málinu, hin döpru sannindi. Eins og ég gat um áðan höfum við frjálslynd lagt til að auka fiskveiðar nú þegar kreppir að í þjóðfélaginu til að auka verðmætasköpun og möguleika fólks á að hafa atvinnu og leggja fyrir sig arðbæra vinnu. Þetta hefur verið gagnrýnt harðlega og einmitt vikið að því að við förum á svig við þau sjónarmið sem lögð eru til um vísindalegar veiðar. Ég mótmæli því og tel að sjónarmið okkar eigi mun frekar rétt á sér en sjónarmiðin sem eru í raun forsenda lagafrumvarpsins sem hæstv. sjávarútvegsráðherra leggur fram. Ég tek undir með hv. þm. Grétari Mar Jónssyni að manni virðist það helsta sem þetta frumvarp hafi sér til ágætis fyrir þá sem fengu kvótann, sem eiga kvótann, sé að þeir geti hækkað verð á leigukvóta, en það er þá til bölvunar fyrir þá sem eiga ekki kvótann að þurfa að borga hærra verð en ella fyrir hann og það er óviðunandi. Að sjálfsögðu er ekki hægt að sætta sig við slíkt. Hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir sagði að auðvitað verði fiskveiðistjórnarkerfinu sem við búum við í dag ekki breytt og sagði síðan eftir nokkrar sekúndur að hún teldi ekki miklar líkur á að fiskveiðistjórnarkerfinu yrði breytt á þessu kjörtímabili. Engin mannanna verk eru eilíf og við teljum að kerfið sem við búum við í dag hafi ekki skilað árangri heldur dregið úr afla og takmarkað möguleika fólks til að stunda veiðar, þ.e. án þess að hafa til þess sérstakt bréf frá yfirvaldinu. Í dag mega menn hvorki róa til fiskjar né hlaupa fyrir fé nema hafa sérstakt leyfisbréf frá yfirvaldinu og það er óásættanlegt að þannig skuli það vera á því herrans ári 2008. Hugmyndin með kvótakerfinu þegar því var komið á var ekki sú að það ætti að standa 2008 heldur var um bráðabirgðaráðstöfun að ræða til að leysa úr ákveðnum vanda þess tíma. Í sjálfu sér var hægt að sætta sig við að þannig væri farið að til skamms tíma en gjörsamlega útilokað að hægt sé að sætta sig við að bráðabirgðakerfið hafi verið framlengt og orðið að þessum óskapnaði. Vegna hvers eru þær miklu þrengingar sem við búum við? M.a. vegna þess að verðmæti hafa verið búin til sem engin innstæða var fyrir. Edda Rós Karlsdóttir, aðalhagfræðingur Landsbankans, benti á að byrjunin á öllu þessu endemis skuldsetningarrugli sem við súpum nú seyðið af hafi verið kvótakerfið í sjávarútveginum. Með því að taka það upp hafi verið búin til verðmæti sem ekki voru til áður. Hvaða verðmæti voru það? Verðmætin voru þau að allt í einu voru búin til takmörkuð gæði. Áður fyrr voru þetta gæði sem voru öllum frjáls og ekkert sérstakt verð á þeim á meðan svo var. En þegar gæðin voru takmörkuð fengu þau, eins og öll takmörkuð gæði, ákveðið verð. Ákveðin verðmæti voru búin til sem ekki höfðu verið til áður. Afleiðingar þess, eins og hv. þm. Grétar Mar Jónsson gerði grein fyrir áðan, hafa verið þær að heildarskuldir útgerðarinnar hafa vaxið og vaxið og aldrei verið meiri en núna. Hvað svo sem fylgjendur kvótakerfisins segja liggur fyrir að í fyrsta lagi er aflinn sem má veiða minni en hann hefur nokkru sinni verið og minnkað með ári hverju, í öðru lagi er afrakstur útgerðarinnar í föstu gengi talið minni og í þriðja lagi hefur verið búið til ójafnræði og staðið fyrir mannréttindabrotum eins og niðurstaða mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna segir til um. Þegar við höfum allt þetta fyrir augunum af hverju eigum við þá að halda áfram með kerfi sem er þar að auki svo snargalið - ég biðst afsökunar á að nota þetta orð en því miður er svo lítil vitræn glóra í kerfinu - að hér er lagt til að flytja megi á milli ára, þrátt fyrir öll vísindi, þriðjung af aflaheimildum? Ég get ómögulega séð að hægt sé að fallast á það, 20% hámarkið er á ýtrustu mörkum þess sem hægt er að sætta sig við. Að hækka það enn frekar sýnir að engin vísindi eru á bak við kvótakerfið. Það eru bara geðþóttaákvarðanir til og frá sem eiga að ráða því með hvaða hætti þessum málum er skipað. Þess vegna sé ég ekki að nokkur forsenda sé fyrir því að ætla að samþykkja frumvarpið sem hér liggur fyrir. Það er í fyrsta lagi andstætt þeim „vísindalegu sjónarmiðum“ sem sögð eru liggja til grundvallar og í öðru lagi er það eingöngu til þess fallið að heimila þeim sem eiga sérstaklega mikið af aflaheimildum að nota þær eftir hentugleikum, eftir geðþótta. Það er óviðunandi og ekki hagsmunir þjóðarinnar að þannig skuli farið með. Eins og nú háttar til skiptir máli að sá afli sem heimilaður er verði veiddur.

Virðulegi forseti. Það mætti svo sem segja margt um ræðu hv. þingmanns en ég ætla aðeins að vekja athygli á einu sem hv. þingmaður gerði hér að umræðuefni og er auðvitað alveg út í hött. Hv. þingmaður sagði að frumvarpið væri í rauninni í andstöðu við þann vísindalega tilgang sem við höfum lagt áherslu á þegar við höfum reynt að byggja upp fiskstofna. Frumvarpið gefur þann möguleika, ef háttar til eins og það gerir ráð fyrir, að það hentar ekki eða ekki er mögulegt fyrir einstakar útgerðir að ná öllum aflanum, geti menn geymt þann afla fram yfir fiskveiðiáramót. Ef það er eins og hv. þingmaður vísar til, að forsendan fyrir fiskveiðiráðgjöfinni og fiskveiðiuppbyggingarstefnunni sé sú að geyma aflann í sjónum og veiða hann ekki strax leiði það til þess að stofnarnir stækki, er frumvarpið algjörlega í samræmi við það. Ég hélt satt að segja, virðulegi forseti, að það væri ein ástæðan fyrir því að þeir þingmenn Frjálslyndra sem hér hafa talað væru svo mikið á móti því. Þeir hafa alltaf verið á móti þessari hugsun. Það var ekki rétt hjá hv. þingmanni að þingmenn Frjálslynda flokksins hefðu lagt til að auka þorskaflann vegna sérstakra aðstæðna í þjóðfélaginu núna. Þeir hafa einfaldlega sagt það - og það er ekkert nýtt - að Hafrannsóknastofnun hafi mælt rangt. Það sé meiri þorskur í sjónum og betur hafi tekist til við uppbyggingu þorskstofnsins en vísindamenn og ýmsir aðrir hafa sagt. Þeir hafa með öðrum orðum verið þeirrar skoðunar að fiskveiðikerfið hafi leitt til þess að meiri þorskur sé í sjónum en vísindamenn vilja vera láta og þess vegna sé óhætt að veiða meira. Þess vegna stangast það allt saman á hjá hv. þingmanni þegar kemur að samspili frumvarpsins og fiskveiðiráðgjafarinnar og -stefnunnar að þessu leyti. Það er nauðsynlegt að vinda ofan af þessari algjöru rökleysu hjá hv. þingmanni áður en umræðan heldur áfram.

Virðulegi forseti. Það er nú þannig með rökin og rökleysurnar að ég spyr: Ef Hafrannsóknastofnun segir að hámarksafli megi vera 130 þús. tonn má hámarksafli það fiskveiðiár vera 130 þús. tonn? Það er hin vísindalega viðmiðun ef um það er að ræða. Ef frestað hefur verið veiðum á 40 þús. tonnum og veidd eru þau 130 tonn sem má veiða samkvæmt ráðstöfun og ráðleggingu Hafrannsóknastofnunar, má þá líka veiða þau 40 þús. tonn sem frestað er á þessu fiskveiðiári? Miðað við þá röksemd og sjónarmið sem fram koma í frumvarpinu má það. Hver er þá hámarksaflinn? Einföld samlagning: 170 þús. tonn eða 40 þús. tonn umfram það hámark sem Hafrannsóknastofnun telur óhætt að veiða. Það er það sem ég meina þegar ég segi að engin vitræn glóra sé í þessu miðað við þá hugmynd sem þeir tala um, að það eigi að vera vísindaleg verndun fiskimiðanna til þess að byggja upp fiskstofnana í sjónum svo sem hugmyndafræðin að baki þessu á að byggja á. Ég spyr: Er það skoðun hæstv. sjávarútvegsráðherra að með því að geyma þau 40 þús. tonn, sem við skulum segja að verði geymd af þorskafla á þessu ári, geymist þau í sjónum og hægt sé að ganga að þeim ári síðar þannig að ef við veiðum ekkert á næsta ári megi hugsanlega veiða 260 þús. tonn af þorski á árinu 2010? Ímyndar einhver sér að lífkerfið virki með þeim hætti? Ég geri það ekki og ég get ómögulega lesið það út frá þeim skýringum og rökum sem koma fram hjá Hafrannsóknastofnun að einhver vitræn glóra sé í því sjónarmiði sem hæstv. sjávarútvegsráðherra setti fram.

Virðulegi forseti. Gallinn við það þegar menn stunda svona hugarleikfimi eins og hv. þingmaður gerði án þess að hafa fimi til þess er hættan sú að menn lendi á hausnum. Það er það sem hv. þingmaður lenti í núna. Þegar verið er að tala um að byggja upp þorskstofna með því að draga úr veiðinni er grundvallaratriðið að reyna að draga úr sóknarmættinum þannig að færi gefist til þess að þorskstofnar eða aðrir fiskstofnar geti stækkað, þeim fjölgað og þeir aukið þyngd sína þannig að hægt sé að ná meiri afrakstri á komandi árum. Það er grundvallaratriðið sem er á bak við það „prinsipp“ sem Hafrannsóknastofnun fylgir. Ef hv. þingmaður hefði hlustað á ræðu mína áðan og læsi t.d. þær athugasemdir sem fylgja frumvarpinu er alveg ljóst mál að á bak við frumvarpið liggja ekki í grundvallaratriðum fiskifræðileg rök. Það er ekki þannig að það sé liður í því að byggja fiskstofnana upp hraðar. Það eru allt önnur rök, fyrst og fremst hagkvæmnisrök sem þar liggja að baki. Ef við skoðum frumvarpið t.d. út frá sjónarhóli fiskifræðilegrar ráðgjafar sem komið hefur frá Hafrannsóknastofnun mun það fremur stuðla að því að efla fiskstofnana. Það er ekki þungamiðjan í því sem liggur að baki frumvarpinu eins og kemur fram í athugasemdunum og í ræðu minni. Ekkert af því sem ég hef sagt eða af því sem kemur í frumvarpinu gefur neitt tilefni til útúrsnúninga á borð við þá sem hv. þingmaður kom með, að ef ekkert veiðist eitt árið megi tvöfalda veiðina næsta ár á eftir. Það sem liggur einfaldlega að baki er að verið er að reyna að búa til aukinn sveigjanleika í fiskveiðistjórnarkerfi sem legið hefur undir gagnrýni fyrir að það sé ekki nægjanlega sveigjanlegt. Frumvarpið hvetur til aukinnar hagræðingar sem á og mun auðvitað skila sér bæði til útgerða og sjómanna og annarra þeirra sem starfa í sjávarútvegi.

Virðulegi forseti. Menn geta verið í hugarleikfimi en ég gat nú ekki áttað mig á því að með þeirri hugarleikfimi sem ég hafði, að sögn hæstv. sjávarútvegsráðherra, í frammi áðan - sem var nú ekki hugarleikfimi heldur einfaldlega almenn, einföld rök - hefði ég lent á hausnum.  Sá þingmaður sem hér stendur hefur lesið greinargerðina með frumvarpinu. Hann áttar sig nákvæmlega á því hvað þar er lagt upp með og hlustaði meðal annars á framsöguræðu hæstv. sjávarútvegsráðherra í málinu. Það leiðir hins vegar til þeirra hugleiðinga sem ég var með hér og þeirra sjónarmiða sem komu fram í máli mínu hér áðan. Ég hef sett fram rök og sjónarmið sem hæstv. sjávarútvegsráðherra hefur ekki getað mótmælt í andsvar, ekki fundið einn einasta höggstað á. Ég verð því að telja, miðað við það sem hæstv. sjávarútvegsráðherra hafði fram að leggja, séu þær ályktanir sem ég dró og þau sjónarmið sem ég hef haft uppi einfaldlega hárrétt. Verið er fara á svig við sjónarmið um vísindalega verndun fiskstofnanna og uppbyggingu þeirra. Verið er að fara að geðþótta einhverra og þjóna hagsmunum sem hafa ekkert með það að gera að koma á stöðugri atvinnu og uppbyggingu fiskstofnanna.

Frú forseti. Það er sjálfsagt mál að rifja aðeins upp upphaf kvótakerfisins og svörtu skýrsluna 1983 um slæma stöðu þorskstofnsins, um það togararall sem þá var búið til af Hafrannsóknastofnun sem mikið hefur verið rifist um í gegnum tíðina. Sjómenn, starfandi menn í sjávarútvegi, hafa ekki verið hrifnir af því og metið það lítils. Þeir hafa ekki talið það hæft til að mæla hversu mikið er af fiski í sjónum. Hæstv. ráðherra sagði í kosningabaráttu ekki fyrir mörgum kosningum síðan að hann styddi ekki ríkisstjórn sem ætlaði að hafa óbreytt aflamarkskerfi eða óbreytt kvótakerfi áfram og lýsti því þá yfir ásamt öðrum þingmanni í sínu kjördæmi, hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni, að hann styddi ekki óbreytta fiskveiðistefnu. En þegar þáv. hv. þingmaður, Einar K. Guðfinnsson, fékk boð um að verða sjávarútvegsráðherra breyttist ýmislegt í fari hans og hann tók ekki bara 90° beygju, hann tók u-beygju. Hv. þingmaður, nú hæstv. sjávarútvegsráðherra, fór allt í einu að fylgja núverandi fiskveiðistjórnarkerfi út í eitt. Hv. þm. Karl V. Matthíasson fer með útúrsnúninga í öllu í málflutningi sínum varðandi umræðu um frumvarpið og ber saman svo ólíka hluti sem er alveg út í hróa hött. Breyting á lögunum úr 20% í 33% mun hafa aukið brottkast í för með sér, það verður minna af veiðiheimildum til leigu. Að það sé sátt við fólkið í landinu er af og frá. Það er einmitt þetta sem fólkið í landinu mun ekki sætta sig við en nú stefnir í, að mönnum sé gefið tækifæri til þess að geyma meira á milli ára. Það mun í sumum tilfellum þýða minni atvinnu hjá fólkinu í landinu. Það er líka ágætt að rifja það upp að hlutabréfamarkaður kom á sínum tíma að miklu leyti út af gjafakvótakerfinu. Þegar kvótinn var afhentur og menn fóru að geta braskað með veiðiheimildir fóru þeir með mikla peninga út úr sjávarútveginum sumir hverjir. Það er kannski að hluta til skýringin á því að sjávarútvegur er nánast á hausnum í dag. Þegar verið er að tala um skuldir sjávarútvegsins hef ég spurt hæstv. sjávarútvegsráðherra að því endurtekið hverjar skuldir sjávarútvegsins eru í dag, sem er mjög þarft að fá fram. Það er líka mjög þarft að vita hverjar tekjur ársins í sjávarútvegi verða og síðast en ekki síst að fá að vita hver framleiðni er í íslenskum sjávarútvegi í dag. Það útskýrir stöðuna í íslenskum sjávarútvegi fyrir almenningi í landinu. Segja má um kvótakerfið að það sé tilraun sem ekki tókst. Þó að kerfið sé búið að vera eins og það er frá því að frjálsa framsalið var sett á 1991 er það ekki ósvipað tilrauninni með flotkrónuna sem var sett á í peningamálum 2001. Hún hefur ekki gengið upp. Við í Frjálslynda flokknum höfum lagt til að auka veiðar á þorski og teljum það mjög raunhæft. Auðvitað hlýtur Hafrannsóknastofnun að hafa skoðun á því hvort það er til bóta eða ekki. Það verður fróðlegt að heyra þegar búið verður að leggja fram frumvarpið og leita álits hjá Hafrannsóknastofnun um það.

Hæstv. forseti. Þetta hefur verið ágætisumræða. Að mínu viti hafa komið fram ýmsar mjög merkilegar yfirlýsingar. Ég hygg t.d. að yfirlýsing hæstv. sjávarútvegsráðherra hér í pontu, í andsvari við hv. þm. Jón Magnússon, hljóti að teljast með þeim merkilegri. Hæstv. sjávarútvegsráðherra sagði eitthvað á þá leið að af því að þingmenn Frjálslynda flokksins séu á þeirri skoðun að meiri þorskur sé í sjónum en Hafrannsóknastofnun mæli með sé það að sjálfsögðu vegna þess að kvótakerfið sé við lýði. Merkilegt að hæstv. sjávarútvegsráðherra skuli hafa komið sér upp þessari trú, hún var ekki til staðar fyrir nokkrum árum. Ég held að við getum ekki hengt afkomu fiskstofna í lífríki Íslands, hafinu, á það að hér sé kvótakerfi. Ég ætla að nefna nokkur dæmi til að menn átti sig á því hvað ég er að fara. Ég vænti þess að menn - alla vega þeir sem fylgst hafa með sjávarútvegsmálum og örugglega hæstv. sjávarútvegsráðherra - muni þá tíma þegar ýsustofninn var að stækka sem mest hér við land. Var það vegna þess að verið væri að veiða eftir kvótakerfinu? Nei, menn voru að veiða verulega umfram það sem ráðlagt var í aflaheimildum. Það var m.a. vegna þess að smábátarnir höfðu þá frelsi til að veiða ýsu. Ég hef stundum sagt að ýsustofninn hafi eiginlega stækkað mest undir mjög auknu veiðiálagi smábátanna. Að vísu fór sú veiði fram með krókum eingöngu og egna þurfti fyrir viðkomandi fisktegund með beitu. Það fór saman við það að fiskurinn þurfti að afla sér ætis, það fór líka saman við það að þróun varð í því að stýra veiðum í eina tegund eins og t.d. með pokabeitu, sára og sandsíli o.s.frv. Allt að einu er það staðreynd, hæstv. forseti, að kvótakerfið gerði alls ekki ráð fyrir þeirri uppbyggingu sem varð í ýsustofninum á þessum árum. Ýsustofninn stækkaði þrátt fyrir kvótakerfið, að mínu viti vegna þess að sjór var að hlýna hér við land. Sjávarhita er alveg örugglega ekki stýrt af sjávarútvegsráðuneytinu eða Hafrannsóknastofnun. Þar eru náttúruleg skilyrði á ferðinni og þau geta breytt verulega stækkun og útbreiðslusvæði botnfiska eins og gerðist með ýsuna þegar útbreiðslusvæði hennar, sem var hér sunnan og vestan lands, færðist einnig norður fyrir land og allan hringinn, þegar ýsustofninn dreifðist miðað við hlýrri sjó allt í kringum land og fór að alast upp í fjörðum og flóum, m.a. norðan lands þar sem ekki hafði sést ýsa áratugum saman. Í því sambandi má minna á trillukarlinn á Drangsnesi sem sagði einhvern tíma þegar ýsan var farin að veiðast í Steingrímsfirði sem aldrei fyrr: Ja, það bregður við frá því sem áður var. Ef við fengum ýsu settum við hana í svartan plastpoka svo að enginn sæi þegar við færum með hana í soðið heim - þegar ekki fiskaðist nein ýsa í Húnaflóa. Það er staðreynd að fiskstofnar byggja sig upp á allt öðrum forsendum en þeim hvernig kvótakerfi hefur verið við lýði. Við höfum ekki endilega náð einhverri sérstakri uppbyggingu á þorskstofninn í gegnum kvótakerfið og það gerðist ekki heldur þegar ýsustofninn stækkaði. Hægt er að sjá í gömlum tölum aflaheimildir af ýsu sem eru í námunda við það sem við veiðum nú, það gerðist upp úr 1952 eða 1953 og á árunum þar á eftir. Þá var ekkert kvótakerfi við lýði og mikil ásókn veiðiflota hér við land, m.a. breskra skipa sem voru á grunnslóðinni. Ég vil því leiðrétta hæstv. sjávarútvegsráðherra, vara hann við þeirri trú að aðeins kvótakerfið geti stækkað botnfiskaflann.  Ef við ætluðum að nota sömu reglu og ráðherra leggur hér til varðandi það að auka færslu á milli fiskveiðiára úr 20 í 33% má spyrja: Hvers vegna gerðum við það ekki árin 1992–1995 þegar við náðum ekki þorskaflanum okkar, að fara með veiðifærsluna á milli ára og tryggja að við næðum öllum þorskaflanum? Á þeim árum tókst mönnum ekki einu sinni að færa allan fiskinn, allan þorskkvótann, á milli fiskveiðiára. Það var vegna þess að ákaflega illa gekk að veiða hann. Það varð síðan til þess að forveri hæstv. sjávarútvegsráðherra, Þorsteinn Pálsson, ákvað að fara með þorskveiðiaflann niður í 155 þús. tonn, ef minni mitt þrýtur ekki. Ekki var farin sú leið að auka geymsluna á milli ára. Almennt vil ég segja það um geymslu á milli ára að ég tel að kannski hafi verið talsverð sátt um það á undanförnum árum að hafa hana í 20% reglunni. Ég hef hins vegar sjálfur almennt verið hlynntur því að veiðiskyldan væri sem hæst. Ég hef margoft talað fyrir því að þannig ætti það að vera. Þetta væri nýtingarréttur sem útgerðarmenn fengju og þeir ættu að hafa þann hvata að reyna að veiða sem mest. Við getum spurt okkur, hæstv. forseti: Hver eru hin raunverulegu áhrif í dag af því að leggja til að hækka færslu á milli ára úr 20% í 33%? Samkvæmt mínum upplýsingum, og ég beini því til hæstv. ráðherra að hann kanni það sjálfur, hefur leiguverð á ýsu verið um 40 kr. undanfarna daga. Nú liggur þetta frumvarp hér fyrir og menn verða þess áskynja að þar sem ríkisstjórnin leggur það fram með 43 manna þingmeirihluta muni málið fara í gegn. Hvað skeður þá? Þeir sem fyrir nokkrum dögum voru að leigja ýsu á 40 kr., buðu í hana 40 kr. og fengu ekki, hækkuðu boðið í 42, 43, 44 og 45 og fengu ekki - leiguverðið í dag er 57 kr. samkvæmt heimildum mínum. Þetta hefur gerst við það eitt að leggja þetta frumvarp fram. Ég skora á hæstv. ráðherra að kynna sér það hvort ég fer með rétt mál. Hann getur skoðað það með því að tala við menn sem stunda svokallaða kvótaleigu eða einstaka útgerðarmenn. Þeir eru nú í verri stöðu en áður sem hefur vantað ýsu til að geta haldið áfram veiðum og fá henni ekki úthlutað um hver fiskveiðiáramót. Þeir sem eiga aðgang að miklum aflaheimildum og hafa fengið þeim úthlutað eru í betri stöðu. Búið er að hækka leiguverðið til kvótahafa um tæplega 50%. Þetta eru áhrifin, hæstv. forseti, og menn skyldu skoða það vandlega hvað verið er að gera. Ég tel líka að menn þurfi að vega og meta hvort rétt sé að verki staðið upp á það að tryggja að veiðin eigi sér stað innan fiskveiðiársins. Ég byggi þá á því að ég hef verið talsmaður þess að veiðiskyldan væri sem hæst og það væri eiginlega kvöð á útgerðarmönnum að reyna að ná aflaheimildum sínum sem mest. Ég hef svo sem ekki sett fram tillögu um að lækka þessa millifærslu, þessi 20% sem hafa verið í mörg ár í kerfinu. Ég leyfi mér að efast um að við séum að stíga rétt skref núna að þessu leyti. Mig langar að gera að umræðuefni aðra fullyrðingu í greinargerðinni með frumvarpinu, hæstv. forseti. Hér stendur að stofn gefi að jafnaði meira af sér þegar veiðum á honum er frestað. Hvar geta menn sýnt fram á að það sé gegnumgangandi regla í líffræði sjávar að ef menn geyma aflann í sjónum sé alveg öruggt að menn gangi að honum á næsta ári og það sé víst að stofninn stækki alltaf þegar veiðum er frestað? Við höfum nú ekki náð svo miklum árangri hingað til með kvótakerfinu sem við höfum verið að byggja á þó að talsverð breyting hafi orðið vegna breytinga á hitafari sjávar og auknu fæðuframboði á Íslandsmiðum, m.a. á þessu ári. Náttúrulegar aðstæður eiga mikinn þátt í því, að ég tel, að fiskstofn eins og þorskurinn hefur vaxið meira en gert hafði verið ráð fyrir. Ég tel að útbreiðslusvæði hans til norðurs sé jafnvel enn meira en verið hefur undanfarin ár vegna hlýsjávar, samanber þá veiði sem hefur verið 35–40 sjómílur norður af Kolbeinsey á þessu ári þar sem mikið hefur veiðst af góðum þorski. Það er því að ýmsu að hyggja í þessu sambandi, hæstv. forseti, og ekki sjálfgefið að það sem verið er að aðhafast hér og á að lögfesta þegar þetta hefur verið samþykkt, þ.e. lög sem taka þegar gildi - auðvitað er verið að hafa áhrif innan fiskveiðiársins, eins og ég nefndi áður, varðandi leiguverðið. Það kann að verða til þess að staða þeirra sem hafa haft minni veiðiheimildir - og hafa m.a. verið að sækjast eftir því að leigja til sín ýsu á því verði sem var í boði, 40 kr. - versnar verulega en staða þeirra sem hafa aflaheimildirnar lagast verulega. Þeir fá sem sagt nýjar tekjur, sem ekki voru áður í hendi, með þessu frumvarpi. Það er því alltaf viðkvæmt þegar verið er að breyta innan fiskveiðiársins. Ég skora á hæstv. ráðherra að kynna sér það hvernig leiguverðið hefur verið að breytast síðustu daga og í hvaða hæðum það er í dag og ræða um það við sjómenn sem gera út á þessar heimildir. Ég geri hins vegar engar athugasemdir við það að menn megi veiða 5% fram fyrir sig af humri á milli fiskveiðiára. Ég tel að eins og árað hefur í humarveiðinni og miðað við dreifingu humarstofnsins séum við ekki að taka mikla áhættu með því að menn hafi þar sömu heimildir og við aðrar veiðar, að veiða fram fyrir sig, ef því er að skipta, sem nemur þessum 5%. Hæstv. forseti. Ég sé að ég er að verða búinn með tíma minn. Ég get þar af leiðandi ekki farið í frekari söguskoðun á því hvernig fiskstofnar byggja sig upp og hvernig þeir þróast miðað við breytilegar forsendur í lífríki sjávar. Ég vil að endingu leyfa mér að mótmæla þeirri fullyrðingu hæstv. sjávarútvegsráðherra að það sé aðeins kvótakerfið sem byggir upp fiskstofna. Ég held að það sé mikil oftúlkun og vænti þess að hæstv. ráðherra hafi einhverjar efasemdir um það að þetta sé rétt framsetning. Hafi ég misskilið hann vænti ég þess að hann dragi þessa fullyrðingu til baka, að aðeins kvótakerfið byggi upp fiskstofna.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að draga neitt til baka vegna þess að það sem ég var að vekja athygli á var að hv. þingmenn Frjálslynda flokksins hafa á undanförnum missirum lagt fram tillögur sem fela í sér að auka beri þorskveiðar. Þeir hafa gert það á þeim forsendum að staða þorskstofnsins sé betri en fiskifræðingar hafa metið. Ég vek athygli á því að ef Frjálslyndi flokkurinn hefur á réttu að standa í þessum efnum getur það varla talist mikill áfellisdómur yfir þeirri fiskveiðistjórn og fiskveiðiráðgjöf sem reynt hefur verið að fylgja á undanförnum árum. Ég er hins vegar alveg sammála hv. þingmanni um að auðvitað koma margir hlutir inn í myndina þegar við reynum að átta okkur á hvað veldur því að fiskstofnar stækka eða minnka. Það eru fjölmargir þættir eins og hv. þingmaður rakti réttilega í mjög málefnalegri ræðu sinni hérna áðan. Hv. þingmaður sagði hins vegar í öðru orðinu að við hefðum ekki náð svo miklum árangri með kvótakerfinu í uppbyggingu fiskstofna þó að hann hafi sjálfur margoft sagt að staða þorskstofnsins sé betri en fiskifræðingar hafi talið. Þess vegna held ég að við séum út af fyrir sig ekki mjög ósammála um þetta. Ég dreg hins vegar mjög í efa að það sé rétt hjá hv. þingmanni að það að þetta frumvarp sé komið fram hafi skyndilega hækkað leiguverð á ýsu. Margir aðrir þættir hafa örugglega spilað inn í þetta og við vitum auðvitað ekki hvort þetta er varanleg þróun eður ei. Hv. þingmaður sagði líka eitt nokkuð athyglisvert, að hann teldi að veiðiskyldan í kvótakerfinu ætti að vera sem mest. Þessu sjónarmiði er oft haldið á lofti, ég veit að þetta er t.d. sjónarmið Landssambands íslenskra útvegsmanna og sjómannasamtakanna sem vilja fara með veiðiskylduna úr 50% í 75%. Ég vilja spyrja hv. þingmann hver sé skoðun hans á því og jafnframt hver hann telji að áhrifin af því yrðu á leiguverðið og leiguframsalið og þar með á leigukvótaverðið í landinu.

Hæstv. forseti. Það er einfaldlega þannig að ef mönnum tekst ekki að veiða heimildir sínar og eru ekki með galopnar heimildir til að fara með þær á milli fiskveiðiára þá lækkar leiguverðið. Það bara gerist. Þar af leiðandi held ég að þeir sem vantar heimildir eigi auðveldari aðgang að þeim í núverandi kerfi. Það er náttúrlega líka vegna þess að allar heimildirnar eru á höndum útgerða, það er enginn markaður sem slíkur. Við tökum ekkert sérstakt frá af magni sem við bjóðum til leigu eða gefum byggðum eða sjávarútvegsfyrirtækjum, sem hafa minni heimildir, einhvern forgang að því að leigja til sín heimildir. Við höfum heldur ekki viðurkennt að leiguliðarnir, sem hafa leigt heimildir á undanförnum árum, og fiskvinnslur sem hafa þurft að afla sér heimilda með því að leigja til sín og leigja útgerðum, fái neina viðurkenningu á því á milli fiskveiðiára að það eru þeir sem veiða stóran hluta af fiskinum. Þetta sést vel ef hæstv. sjávarútvegsráðherra skoðar hefti Fiskistofu um hvað mikið fer á milli útgerða á hverju fiskveiðiári. Það eru svo til alltaf sömu útgerðirnar sem leigja frá sér, oft og tíðum sömu útgerðirnar sem leigja langmest frá sér og yfirleitt sömu aðilarnir sem leigja til sín en þeir öðlast ekki neinn rétt við það. Þetta er náttúrlega staðnað fyrirkomulag, að nýtt fólk geti ekki komið inn í atvinnugreinina og átt einhvern rétt. Að það myndist enginn réttur hjá þeim sem eru að koma inn heldur eingöngu sá réttur að þeir sem eru þar fyrir eigi fiskinn í sjónum.

Virðulegi forseti. Þessa ræðu hv. þingmanns hef ég oft heyrt, bæði styttri og lengri útgáfuna af henni, en ég var eiginlega ekki að fiska eftir því. Ég var að fiska eftir því hvort hv. þingmaður vildi segja okkur hvaða skoðun hann hefði á því hvað ætti að fara hátt með veiðiskylduna af því að ýmis sjónarmið hafa verið uppi í þeim efnum. Alþingi hefur breytt lögum um veiðiskyldu þannig að hún hefur aukist og reynt hefur verið að gera breytingar í þá átt að auka skyldu manna til þess að veiða úthlutaðar aflaheimildir. 

Hæstv. forseti. Í dag er veiðiskyldan 50% annað hvert ár, er það ekki svo?

Jú.

Það er ekki há veiðiskylda fyrir utan að menn hafa fundið ýmsar leiðir til að fara fram hjá veiðiskyldunni, eins og hæstv. sjávarútvegsráðherra veit. Ég hef talið, hæstv. forseti, og hef aldrei farið dult með það, að það ætti að vera veiðiskylda á hverju ári og eðlilegt væri að veiðiskyldan um 50% væri á hverju fiskveiðiári en ekki annað hvert ár. Ég hef einnig talað fyrir því, og gerði það iðulega meðan ég var í forustu fyrir sjómannasamtök, að veiðiskyldan færi upp. Ég held að ég muni það rétt að sjómannasamtökin reistu þá kröfu um að veiðiskyldan færi í 75%.  (Sjútv.- og landbrh.: LÍÚ er sammála.)  Ég tel að sá réttur sem menn fá til þess að veiða afla úr sjó eigi að miðast við að menn afli tekna með því að veiða fiskinn og geri út á hann. Það á að vera megininntakið. Þegar menn hafa búið til þann feril sem raun ber vitni - og ég vek athygli á að það eru útgerðarmenn sjálfir sem hafa búið þennan leigukvótaferil til. Það eru þeir sem hafa verðlagt óveiddan þorsk í sjó á 240 kr. hvernig sem mennirnir fara nú að því að gera út á það án þess að lenda í verulega skrýtnum málum. Hafi því einhver búið til þetta kerfi er það fyrst og fremst LÍÚ með leigukröfunni. Ég tel að það eigi að auka veiðiskylduna og hef bent á það mörgum sinnum. Ég gæti vel hugsað mér að veiðiskyldan færi yfir 70%, svo það sé alveg ljóst. Hins vegar höfum við í Frjálslynda flokknum verið talsmenn þess að breyta þessu kerfi, innkalla þessar veiðiheimildir og setja hluta af 

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi á þskj. 130, 120. mál, en þar er um að ræða breytingar á lögum nr. 57/1996, um umgengni um nytjastofna sjávar. Breytingar þessar snúa fyrst og fremst að því að auka aðgengi fiskkaupenda hér á landi að afla sem fyrirhugað er að flytja á markað erlendis án þess að hafa verið endanlega veginn og skráður til kaupa. Í upphafi síðasta árs tók ég þá ákvörðun að afnema svokallað útflutningsálag á óunnum botnfiskafla sem er fluttur úr landi. Samhliða þessari ákvörðun var skipuð þriggja manna nefnd sem hafði það hlutverk að skila tillögu um hvernig fiskkaupendum hér á landi væri best tryggður möguleiki á að bjóða í fisk sem er fluttur á fiskmarkað erlendis án þess að hafa verið endanlega veginn og skráður hér á landi. Nefndin hefur skilað tillögum sínum og þetta frumvarp er að mestu í samræmi við tillögur nefndarinnar. Með frumvarpinu eru lagðar til eftirfarandi breytingar: „Útgerðarmönnum sem fyrirhuga að flytja afla úr landi án þess að hann hafi verið endanlega veginn verður gert skylt að senda upplýsingar um afla til Fiskistofu sem sendir upplýsingarnar áfram til birtingar á opnum uppboðsvef uppboðsmarkaðar með sjávarafla.“ Með þessum hætti er stuðlað að því að fiskkaupendur hafi tækifæri til að kaupa aflann áður en hann fer úr landi. „Mikilvægt er að hafa í huga að regla þessi á einungis við um afla sem fluttur er úr landi án þess að hafa verið endanlega veginn og skráður í aflaskráningarkerfi Fiskistofu. Útgerðir eiga þess kost að vigta aflann hér á landi og þá er þeim frjálst að ráðstafa aflanum að vild.“ Önnur meginbreyting sem lögð er til er að Fiskistofa innheimti kostnað sem hlýst af eftirliti erlendis. Verður það að teljast eðlilegt að kostnaður sem hlýst af sérstöku eftirliti erlendis sé borinn af þeim aðilum sem eftirlitið beinist að. Þá er lagt til að breyting verði gerð á viðurlagakafla laganna og kveðið verði á um afturköllun leyfis erlends markaðar til að taka á móti íslenskum afla hafi ekki verið farið að ákvæðum III. kafla laganna sem fjallar um vigtun sjávarafla og er það til samræmis við kröfur sem eru gerðar til vigtunarleyfishafa hér á landi. Auk þess er gert ráð fyrir að Fiskistofa afturkalli leyfi erlends markaðar til að taka á móti íslenskum afla sem hefur ekki verið vigtaður í þeim tilvikum sem markaður stendur ekki í skilum með greiðslu kostnaðar vegna eftirlits. Virðulegi forseti. Ég tel mikilvægt að mál þetta fái framgang og legg því til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og umfjöllunar hjá hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd.

Frú forseti. Þetta frumvarp um breytingar á lögum nr. 57, um umgengni um nytjastofna sjávar, með síðari breytingum, lítur ágætlega út við fyrstu sýn. Það er að öllum afla sem íslensk skip veiða úr stofnum sem að hluta eða öllu leyti halda sig í efnahagslögsögu Íslands skuli landað innan lands og hann veginn í innlendri höfn. Svo kemur dálítið sem ég bið þingmenn um að skoða og fara yfir: „Ráðherra getur með reglugerð heimilað að ísfiski sé landað í erlendum höfnum eða hann fluttur úr landi án þess að hafa verið endanlega veginn, enda sé fiskurinn seldur á opinberum fiskmarkaði sem hlotið hefur leyfi Fiskistofu.“ Þarna staldra ég við. Ég tel að ef gera á breytingar á þessum lögum megi ekki vera undanþága í þeim um að vinir eða frændur fái hugsanlega að flytja fisk óunninn út en aðrir ekki, það verði mismunað milli kjördæma, milli landshluta og kannski flokksskírteina hverjir mega flytja út fisk í gámum ef þeir vilja. Ég tel að þetta sé stórhættulegt atriði. Ég hefði lagt til að þessu yrði breytt algjörlega í grundvallaratriðum og það yrði merkt við að þeir sem t.d. lentu í vélarbilun eða einhverju þess háttar, einhverju sérstöku, sem reyndar kemur fram þarna í frumvarpinu, gætu fengið sérstaka undanþágu. Þetta er að mínu mati allt of loðið og þýðir að hæstv. sjávarútvegsráðherra er kominn í þá stöðu að geta ákveðið hverjir fá að flytja út og hverjir ekki. Það eru að mínu mati ekki nein eðlileg vinnubrögð. Það væri einfaldara að hafa prósent af afla eða eitthvað þess háttar. Þetta gerir það að verkum að mínu mati að ekki er hægt að samþykkja þetta frumvarp óbreytt. Við sjáum þetta kannski í fleiri atriðum. Á síðasta ári voru samþykktar breytingar á landhelgislögum, eða réttara sagt undanþágur til þess að opna hólf til handa sjávarútvegsráðherra, og ýmislegt fleira hefur verið gert sem styrkir reglugerðarvald hæstv. sjávarútvegsráðherra á hverjum tíma í nánast öllum hlutum. Við þekkjum að í kvótakerfinu getur hæstv. sjávarútvegsráðherra ákveðið hvort ákveðin tegund sé kvótabundin eða ekki, það þarf ekki að fara með það í sérstakt frumvarp. Þess vegna óttast ég þessi vinnubrögð og hugsanlega framkvæmd á þessum lögum og legg til að þessu frumvarpi verði breytt verulega. Eins og ég sagði í upphafi máls míns er svo sem gott fyrir sitt leyti að fá hugsanlega allan fisk inn í íslenskar fiskvinnslur og tryggja að þær geti boðið í fiskinn. Okkur veitir ekkert af því núna þegar atvinnuástandið er með þeim hætti sem það er. Við þurfum að auka atvinnu innan lands og reyna að auka verðmæti. Það er reyndar ekki víst að það verði vegna þess að oft kemur fyrir að fiskur með haus og hala, eins og maður segir, er dýrari en flök. Þetta á sérstaklega við um ufsa og karfa og þarf að skoða mjög vandlega. Ég legg til að þessi þáttur í frumvarpinu verði ekki þannig að hæstv. ráðherra hafi tækifæri til að leyfa ákveðnum aðilum að flytja út og öðrum ekki, að það sé í hans valdi að ákveða hver fái að flytja út og hver ekki. Það er að mínu mati gjörsamlega ótækt og gengur ekki upp.

Virðulegi forseti. Ég tel nauðsynlegt að koma aðeins inn í þessa umræðu til að leiðrétta misskilning. Hv. þingmaður vísar til 5. gr. frumvarpsins. Í 5. gr., eins og lögin eru í dag, er þessi heimild til ráðherrans. Almenna reglan er sú að vigta eigi allan fisk sem íslensk skip veiða innan lands og vigta hann í innlendri höfn en síðan er heimild til að víkja frá því í einstökum tilvikum eins og nánar er kveðið á um. Það frumvarp sem við fjöllum um setur frekari skorður við þessu, hvernig hægt er að heimila mönnum að flytja fiskinn óvigtaðan úr landi. Ástæðan er sú, sem hv. þingmaður veit, að það getur verið mjög erfitt að koma því þannig fyrir að allur fiskur sé vigtaður innan lands þegar menn eru t.d. að flytja fisk út í gámum eða sigla með hann á erlendan markað. Í frumvarpinu sem við ræðum hér er verið að setja inn nýjar kvaðir sem fela það í sér að með þann fisk skuli fara eins og kveðið er á um í frumvarpinu til þess að auðvelda aðgengi íslenskrar fiskvinnslu að þessum fiski. Frumvarpið felur því ekki í sér að verið sé að opna nýjar heimildir fyrir ráðherrann, öðru nær. Verið er að þrengja þær heimildir og setja í lögin með hvaða hætti skuli farið með þennan fisk. Markmiðið er ósköp einfaldlega að auka aðgengi íslenskrar fiskvinnslu að fiskinum.

Frú forseti. Þetta vafðist ekkert fyrir mér. Ég er tiltölulega vel læs, gæti verið betur læs. En þetta hljóðar svo: „Ráðherra getur með reglugerð heimilað að ísfiski sé landað í erlendum höfnum eða hann fluttur úr landi án þess að hafa verið endanlega veginn, enda sé fiskurinn seldur á opinberum fiskmarkaði sem hlotið hefur leyfi Fiskistofu.“ Ég fagnaði 1. gr., ég tel að hún sé af því góða. En ég harma þá breytingu að ráðherra geti með reglugerð heimilað þetta. Mér finnst þetta ekki vera nógu gott hjá hæstv. sjávarútvegsráðherra. Þessi þáttur og þessi nefnd sem hefur væntanlega samið frumvarpið, eða lagt til efnisatriðin í það - þetta er eins og það var. En setningin sem ég var að lesa fyrir þingheim þýðir að hæstv. sjávarútvegsráðherra getur mismunað mönnum í því hver fær að flytja út og hver ekki. Hún getur falið í sér verulega mismunun og tryggja þarf að allir standi jafnir í þessu eins og öðru. Það er tilfellið að sumir ráðherrar gangast upp í því að reyna að hafa eitt fyrir Jón og annað fyrir séra Jón. Það er það sem maður óttast við frumvarpið að þetta verði með þeim hætti að munur verði á Jóni og séra Jóni.

Virðulegi forseti. Ég get eins og allur þingheimur vottað að hv. þingmaður er mjög vel læs, það hefur maður oft heyrt úr ræðustólnum. Það er hins vegar þannig að með frumvarpinu er ekki verið að breyta neinu hvað varðar heimildir ráðherrans til að beita einhverju duttlungavaldi í þessum efnum. Það er einfaldlega verið að segja: Almenna reglan er sú að fisk sem er fiskaður á Íslandsmiðum á að vigta í íslenskum höfnum samkvæmt íslenskum lögum. Við sérstakar aðstæður, sem ég var að gera grein fyrir, er hins vegar hægt að víkja frá þeirri reglu enda sé þá þessi fiskur seldur á opinberum fiskmörkuðum erlendis þar sem vigtunaraðferðir eru viðurkenndar. Til viðbótar, og það er kjarni frumvarpsins, er verið að leggja meiri kvaðir á þann sem ætlar að flytja fiskinn óunninn úr landi. Sá aðili þarf að gefa íslenskum fiskkaupendum færi á að bjóða í fiskinn og kaupa hann áður en hann er seldur úr landi. Mér finnst hv. þingmaður misskilja þetta á þann veg að með frumvarpinu sé verið að opna einhverjar nýjar reglugerðarheimildir. Öðru nær, verið er að þrengja þá möguleika sem menn hafa til að flytja fiskinn úr landi. Sú heimild sem vísað er til gefur ekki færi á neinni pólitískri eða landshlutalegri misnotkun eins og hv. þingmaður ýjaði að í málflutningi sínum áðan. Öðru nær, alls ekki. Þvert á móti er sagt að reglugerðarheimildin lúti að því að menn geti selt þennan fisk úr landi ef hann er seldur á viðurkenndum fiskmörkuðum erlendis sem búið er að viðurkenna af íslenskum stjórnvöldum. Til viðbótar, og það er aðalatriði frumvarpsins, er verið að setja nýjar kvaðir til að tryggja betra aðgengi íslenskrar fiskvinnslu að fiskinum. Ég vona að hv. þingmaður sé sammála því meginprinsippi og væri a.m.k. gott að heyra sjónarmið hans og afstöðu til þess máls sem er kjarni frumvarpsins.

Frú forseti. Það er ljóst að ég er hlynntur þeim lið að gefa íslenskri fiskvinnslu tækifæri til að bjóða í fisk áður en hann er fluttur út. Ég óttast það hins vegar þegar hæstv. sjávarútvegsráðherra hefur leyfi til að veita undanþágu frá þeirri reglu að fiskur verði fluttur út. Ég óttast það einfaldlega. Við sem höfum verið að fjalla um og hugsa um þessi sjávarútvegsmál í langan tíma höfum orðið varir við misnotkun á valdi sjávarútvegsráðherra. Veiðiheimildum er úthlutað til fárra útvalinna og þeim gefið tækifæri á meðan öðrum er leyft að éta það sem úti frýs. Þetta er kerfi sem við höfum búið við, mönnum hefur verið allsvakalega mismunað. Þegar þetta frumvarp er lagt fram óttast maður slíkar sérundanþágur sem hæstv. sjávarútvegsráðherra getur veitt mönnum. Ég óttast að ákveðin grúppa manna í íslenskri útgerð fái oftar að flytja út fisk en aðrir. Ég óttast að sumir fái ekki að flytja út fisk en aðrir fái að gera það ef markaðsaðstæður eru þannig. Þetta verður með þeim hætti að takmarkaður útflutningur á markað í Grimsby og Hull verður til þess að verðið verður hærra þar en ella með takmörkun. Þeir sem fá að flytja út geta grætt verulega á því af því að tiltölulega lítið magn fer frá Íslandi á þessa markaði. Ég óttast þetta og tel að þessu eigi að breyta í frumvarpinu. Ég fagna því hins vegar að öllum skuli vera gert kleift að bjóða í þennan fisk, að íslensk fiskvinnsla eigi möguleika á þeim 50 þús. tonnum á ári sem fara út og íslenskt fólk hafi atvinnu af því að vinna þann fisk.

Frú forseti. Þetta frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 57 3. júní 1996, um umgengni um nytjastofna sjávar, með síðari breytingum, felur í sér ákveðna viðleitni til að takmarka útflutning á óunnum gámafiski, ísfiski, og reyna, þó í litlu sé, að stuðla að því að innlendar fiskvinnslur geti boðið í fiskinn. Í 1. gr. frumvarpsins, sem er eiginlega besta greinin í frumvarpinu, hinar eru allar miklu síðri, stendur, með leyfi forseta: „Öllum afla, sem íslensk skip veiða úr stofnum sem að hluta eða öllu leyti halda sig í efnahagslögsögu Íslands, skal landað innan lands og hann veginn í innlendri höfn.“ Í sjálfu sér væri gott ef frumvarpið stoppaði þarna og þetta væri alveg skýrt. Ég held að hafi einhvern tíma verið þörf á að innlendar fiskvinnslur, vinnufúsar hendur hér á landi, njóti forgangs við að vinna úr fiski sem veiddur er í íslenskri efnahagslögsögu sé það einmitt nú. Lagasetning á þessu sviði á því að vera skýr og klár. Að öllum fiski skuli landað hér og fiskvinnslur geti boðið í fiskinn hér, þá landaðan, á jafnréttisgrunni og hann sé vigtaður hér. Ef menn telja sig þurfa að standa við samninga um að erlendar fiskvinnslur eigi að geta boðið í fisk þá geta þær boðið í hann á jafnréttisgrunni við íslenska fiskvinnslu, og fiskurinn sé þá vigtaður hér og afgreiddur héðan. Þannig er þetta bara klippt og skorið. Mér sýnist frumvarpið ekki taka á því meginatriði, sem er þó yfirlýstur tilgangur þess, að tryggja ótvíræðan forgang innlendrar fiskvinnslu á þeim fiski sem veiddur er í íslenskri efnahagslögsögu. Það var mjög misráðið þegar hæstv. sjávarútvegsráðherra, fyrir einum tveimur árum, felldi af kvótaálagið á útflutning á gámafiski, enda fögnuðu fiskmarkaðseigendur í Grimsby og Hull. Þeir fögnuðu ekki sem áttu fiskvinnslurnar á Íslandi yfir þeirri aðgerð, enda var hún afar heimskuleg og gekk gegn íslenskum hagsmunum. Ég tel að stefnumörkun hvað þetta varðar eigi að vera skýr og á þá sem vilja flytja fisk ísaðan út ber að leggja sérstakan skatt, annaðhvort í formi kvótaálags meðan það er ellegar með öðrum hætti þannig að innlendar fiskvinnslur njóti ótvíræðs forgangs að þessari auðlind. Ekki, eins og hefur verið rakið, að ráðherra geti með reglugerð heimilað að ísfiski sé landað úr erlendum höfnum eða hann fluttur úr landi án þess að hafa verið endanlega veginn, enda sé fiskurinn seldur á opinberum fiskmarkaði sem hlotið hefur leyfi Fiskistofu og gildir þá einu hvort hann er erlendis. Þarna er verið að fara í kringum hlutina og veldur það í sjálfu sér miklum vonbrigðum. Ég veit ekki nákvæmlega, og fróðlegt hefði verið að heyra það, hve mikið hefur verið flutt út af ísuðum gámafiski á þessu ári. Ég hef þó heyrt að ekki hafi dregið úr þeim útflutningi á þessu ári. Ég veit að á síðustu árum hafa komið til vinnslu innan lands - um 60% af öllum bolfiski voru almennt unnin innan lands. Á síðustu árum hefur þetta aftur vaxið og ef ég man rétt minnir mig að um 50 þús. tonn, milli 50 og 60 þús. tonn, af botnfiski hafi verið flutt út á árinu 2007 eða 2006. Er þar ekki talinn með flugfiskurinn sem að sjálfsögðu er unninn fiskur og allt gott um það, heldur fiskur sem er fluttur út ísaður í gámum án þess að hafa komið hér í gegnum íslenska fiskmarkaði eða íslenskar hafnir. Í Morgunblaðinu er ágæt grein í dag. Fyrirsögnin er, með leyfi forseta: „Nýta mætti verðmætin mun betur.“ Þar fjallar Gunnar Hallgrímsson, framkvæmdastjóri Flúðafisks, um nýtingu og hvernig auka megi verðmæti úr sjávarafla landsmanna. Hann telur t.d. að skylda eigi frystitogarana til að koma með allt í land og bendir á verðmæti hausanna. Segir hér að sér vitanlega hirði aðeins tvær útgerðir fiskiskipa hausana að hluta, Ögurvík og Fish Seafood á Sauðárkróki. Hann rekur í grein sinni hvernig fiskhlutum, sem mætti skapa úr verðmæti, er hent um borð í frystitogurunum. Ég held að krafan eigi að vera harðari í því að allir komi með allt að landi, fisk með haus og sporð og öllu því sem honum fylgir þannig að hægt sé að vinna það hér. Það á að vera frumskilyrði. Allur sá fiskur sem veiðist í íslenskri efnahagslögsögu á að koma inn til Íslands. Það ætti að vera forgangskrafa að það skuli þá skattlagt með einum eða öðrum hætti til að torvelda að það sé flutt út eins og hér er verið að gera. Mér kæmi ekki á óvart að milli 50 og 60 þús. tonn af óunnum fiski hafi verið flutt út á þessu ári. Það er óhæft að á meðan niðurskurður er á aflaheimildum og fiskvinnslur víða um land verða að loka vegna hráefnisskorts - fólki er sagt upp, fólk missir vinnuna - skuli það enn leyfast að óunninn ísaður fiskur sé fluttur úr landi án þess að gefa Íslendingum tækifæri til að vinna úr þeim fiski. Nei, frú forseti. Ég tel að hér þurfi að setja þannig skorður að nánast útilokað sé að flytja óunninn fisk með þessum hætti út eins og hér er verið að heimila með undanþágum, hann á allur að koma til vinnslu hér. Hvers á fólkið í sjávarbyggðunum að gjalda? Er það eingöngu einhliða geðþóttaákvörðun hverrar útgerðar hvort fiskurinn sem er veiddur úti fyrir ströndum fólksins í sjávarbyggðunum sé fluttur út á markaði og unninn þar en því ekki gefinn kostur á að ná þessum fiski? Þetta á ekki að vera þannig og þetta er dæmigert fyrir það hvernig þeir sem telja sig fara með ímyndað eignarhald á fiskveiðiheimildunum halda að þeir geti ráðstafað þeim að vild, flutt fiskinn óunninn úr landi ef því er að skipta, en fólkið, þjóðin, íbúarnir í sjávarbyggðunum, hafi ekkert um það að segja. Nú er horft til sjávarauðlindarinnar í efnahagslegu og atvinnulegu tilliti. Hvað ætla þingmenn Sjálfstæðisflokksins og Samfylkingarinnar að segja við fólkið í sjávarbyggðunum, í fiskvinnslunum, fólkið sem er að missa vinnuna, eða fólkið sem vill komast í fiskvinnu? Að horfa á tugi þúsunda tonna af sjávarafla fluttan úr landi óunninn og ísaðan - mér finnst það vera hneyksli. Við eigum að hafa dugnað, þor og réttlætiskennd og bera þjóðarhag fyrir brjósti. Við eigum að tryggja að sjávarafla, sem veiddur er á Íslandsmiðum, sé skilyrðislaust og án undanþágu landað í íslenskum höfnum og unninn þar og gerður að verðmæti og fluttur út sem slíkur.

Virðulegi forseti. Ég fagna framkomnu frumvarpi hæstv. sjávarútvegsráðherra. Ég tel að það muni verða til bóta fyrir sjávarútveginn sem heild og sem atvinnugrein. Sá sem hér stendur fékk það verkefni að leiða þriggja manna vinnuhóp til að undirbúa tillögugerð vegna þessa lagafrumvarps, sem m.a. var í kjölfar þeirrar ákvörðunar hæstv. ráðherra að afnema svokallað kvótaálag vegna útflutnings á ísuðum fiski á erlenda markaði. Það er rétt að hafa það í huga, m.a. vegna þess sem kom fram hér hjá hv. þm. Jóni Bjarnasyni, að sú staða sem sjávarútvegsráðherra var í þegar kom að þeirri ákvörðun að afnema kvótaálagið helgaðist m.a. af niðurstöðu samkeppnisráðs sem hafði gefið út úrskurð þann 29. mars 1999 þar sem fram kom eftirfarandi, með leyfi forseta: „Með vísan til alls framanritaðs er það álit samkeppnisráðs að ákvæði laga og reglugerða um stjórn fiskveiða sem gera ráð fyrir sérstöku kvótaálagi á afla sem seldur er ferskur á erlendum markaði, feli í sér mismunun milli innlendra útgerðarfyrirtækja og raski samkeppnisstöðu þeirra innbyrðis, að svo miklu leyti sem fyrirkomulagið styðst ekki við hlutlæg sjónarmið á borð við rýrnun afla. Þá er fyrirkomulag þetta til þess fallið að skekkja verðmyndun á þeim afurðum sem um ræðir, það hamlar gegn eðlilegri markaðssókn útgerðarfyrirtækja erlendis og er til þess fallið að draga úr hagkvæmri nýtingu þeirra framleiðsluþátta sem um ræðir. Kvótaálagið fer því gegn markmiði samkeppnislaga, sbr. 1. gr. þeirra.“ Þetta var bakgrunnur þeirrar ákvörðunar sem hæstv. sjávarútvegsráðherra tók þegar ákveðið var að afnema þetta kvótaálag. Það er alveg rétt að það er áhyggjuefni fyrir íslenska fiskvinnslu ef stór hluti af þeim afla sem veiddur er á Íslandsmiðum er fluttur út óunninn, sérstaklega þannig að ekki gefist tækifæri fyrir íslenska fiskvinnslu að bjóða í þann afla. Verkefni nefndarinnar var því fyrst og fremst að ná að leiða saman hagsmuni útgerðarinnar annars vegar og þar með sjómanna og hagsmuni fiskvinnslunnar og fiskvinnslufólks hins vegar. Það voru mörg álitamál sem litið var til og eins og þingmenn, margir, þekkja sem fylgjast með umræðum um sjávarútvegsmál hafði verið umtalsverð umræða um það hvort mál og vog væru rétt þegar kæmi að útflutningi á óvigtuðum fiski á fiskmarkaðina m.a. í Grimsby og Hull en einnig á fiskmarkaðinn í Bremerhaven. Nefndin átti því fundi með fjölmörgum aðilum sem höfðu tjáð sig um þessi mál og höfðu þekkingu á þeim. Það verður að segjast eins og er að fram komu margar sögur um áhyggjur manna af misferli en það var minna um sannanir. Þó kom það fram hjá allflestum að menn töldu að dregið hefði úr slíku hátterni að menn væru með einhverjum hætti að fara fram hjá vog með slík viðskipti á fiskmarkaðina erlendis. Nefndin fór í febrúarmánuði síðastliðnum og heimsótti sérstaklega fiskmarkaðina bæði í Hull og Grimsby og kannaði þá vel, fylgdist með öllu verklagi og hvernig eftirliti á þeim mörkuðum var háttað. Það var skoðun þess sem hér stendur að mjög vel væri haldið á málum á fiskmarkaðnum í Hull, hann væri mjög tæknivæddur og það þyrfti mikinn og einbeittan brotavilja og aðkomu mjög margra aðila til að ná því að hafa rangt við. Jafnframt verður sá sem hér stendur að segja að hann hafði meiri áhyggjur af fiskmarkaðnum í Grimsby, að hann væri ekki eins vel úr garði gerður og fiskmarkaðurinn í Hull til að tryggja þetta öryggi. Þar með er ekki sagt að ég sé þeirrar skoðunar að þar hafi farið fram eitthvert svindl heldur hitt að maður hafði ekki sömu öryggistilfinningu og maður hafði gagnvart fiskmarkaðnum í Hull. Meginatriðið var þetta: Hvernig á að tryggja aðgengi íslenskrar fiskvinnslu að þeim afla sem fluttur er út? Og enn og aftur: Hér þurfa að fara saman hagsmunir sjómannanna og útgerðanna og hins vegar fiskvinnslunnar og fiskverkafólksins. Þeir hagsmunir liggja saman í þeim punkti að útgerðir fái sem hæst verð fyrir sinn afla og um leið að fiskvinnslan hafi tækifæri til þess að bjóða í hann svo hún geti nýtt framleiðslugetu sína og keppt við aðrar fiskvinnslur hvort heldur er innlendar eða erlendar. Þetta hefur verið rekið þannig fram til þessa að útgerðarmenn þurfa að tilkynna Fiskistofu með 24 tíma fyrirvara ef þeir hyggjast setja fiskinn í gám til útflutnings óvigtaðan og það hefur svo gengið fram með þeim hætti að menn geta séð það á vef Fiskistofu að um slíkan útflutning sé að ræða og þeir geta síðan hringt hver í annan o.s.frv., reynt að ná kaupum saman í gegnum síma eða með einhverjum slíkum hætti. Augljóslega er þetta ekki góður markaður, þetta er ekki markaður sem kallar fram hæsta mögulega verð hjá íslenskri fiskvinnslu. Niðurstaða nefndarinnar var því sú að búa þyrfti til uppboðsmarkað sem reyndar var kominn vísir að á vegum fiskmarkaðanna hér á landi, sá vísir er kallaður Fjölnetið, en skapa þyrfti styrkara lagaumhverfi utan um þann markað og gera það þannig að ef útgerðarmaður hygðist flytja afla á erlenda markaði, óvigtaðan á Íslandi, yrði það að vera tryggt að sá fiskur yrði boðinn til kaups fyrir innlenda fiskvinnslu, að hún gæti með öðrum orðum sýnt á spilin, sýnt hver kaupgetan væri. Það er ekki bara hagur íslensku fiskvinnslunnar, það er líka hagur íslensku útgerðarinnar af því að það segir mér enginn neitt annað en að íslenskir útgerðarmenn vilji bara fá sem hæst verð fyrir sinn fisk, það eru hagsmunir þeirra og sjómanna þeirra. Þá skiptir auðvitað máli að samkeppnisgrundvöllurinn sé jafn, þ.e. að menn geti treyst því kerfi sem heldur utan um þetta, þ.e. fiskmarkaðirnir erlendis og eftirlitið á Íslandi, að menn geti treyst þessum þáttum. Það er lykilatriði og um það er töluvert fjallað í þeirri skýrslu sem nefndin skilaði frá sér. Þetta er grunnhugmyndin í því frumvarpi sem hér er til umræðu, þ.e. möguleiki fiskvinnslunnar til að bjóða í afla sem menn hyggjast flytja á erlenda fiskmarkaði. Einnig var rætt um rýrnun í nefndinni vegna þess að eins og kom fram í áliti samkeppnisráðs sem ég vitnaði til, þá geta verið málefnaleg rök fyrir kvótaálagi á grundvelli rýrnunar. Nefndin fékk á sinn fund fulltrúa frá MATÍS sem áður var Rannsóknarstofa fiskiðnaðarins. Sú stofnun skilaði okkur að mínu mati mjög ágætri vinnu og ágætri skýrslu yfir þær rannsóknir sem hafa farið fram á rýrnun og hvaða þættir það eru sem þar skipta mestu máli og niðurstöður þeirra rannsókna eru birtar í skýrslunni sem nefndin skilaði og dreift var til þingmanna síðastliðið vor. Þetta eru þeir þættir sem ég tel að skipti máli hvað varðar þetta frumvarp. Ég get tekið undir það sjónarmið með hv. þm. Grétari Mar Jónssyni að það skiptir miklu máli að hafa jafnan aðgang fyrir útgerðir á fiskmarkaðina vegna þess að heilmikil verðmæti geta verið fólgin í því fyrir íslenskan sjávarútveg að geta flutt fisk út á erlenda fiskmarkaði. Það er löng saga og löng hefð á bak við slíkan útflutning, bæði með beinum siglingum og eins með gámafiskinn. Þegar menn horfa á þetta horfa þeir fyrst og fremst á heildarhagsmuni sjávarútvegsins. Ég hef ekki nokkrar áhyggjur af því og ég held að það sé algjörlega útilokað, þó að hæstv. sjávarútvegsráðherra gæti tekið upp á ýmsu, að ráðherra fari að grípa til reglugerðarákvæða til að mismuna mönnum hvað þetta varðar. Regluverkið er mjög einfalt, allir geta flutt út þegar þeir vilja að gefnum ákveðnum skilyrðum. Það er bara ekki hægt, jafnvel þó að hæstv. ráðherra vildi - sem ég hef ekki nokkra ástæðu til að ætla - að beita slíkri mismunun, menn reka sig þá ýmist á stjórnarskrána, samkeppnisákvæði eða bara almenna skynsemi. Hvað varðar ummæli hv. þm. Jóns Bjarnasonar um að menn verði að horfa á þjóðarhag, þá get ég líka tekið undir þau því að ég tel einmitt að frumvarpið varði þjóðarhag, þ.e. að verið sé að ná saman þessum mikilvægu hagsmunum, þ.e. hagsmunum fiskvinnslunnar og útgerðarinnar, leiða þessar tvær atvinnugreinar saman á þeim punkti þar sem fiskvinnslan getur sýnt á spilin, getur sýnt hversu mikið hún er tilbúin til að greiða og að útgerðin fái sem hæst verð fyrir sinn fisk. Það er þjóðarhagur. Ég er ekki viss um að menn nái að hámarka afraksturinn af fiskveiðiauðlindinni með þeim hugmyndum sem hv. þm. Jón Bjarnason reifaði, þ.e. að sett verði einhver regla sem gerði það að verkum að fullvinna ætti allan fisk vegna þess að það getur bara komið upp sú staða sem hv. þm. Grétar Mar Jónsson benti réttilega á, að menn geti fengið meira fyrir fisk með sporði og haus en þegar búið er að vinna hann fyrir ákveðnar vinnsluaðferðir. Sú staða gæti komið upp og því skyldum við ekki einmitt reyna að hámarka verðmæti auðlindarinnar? Það eru hagsbætur fyrir íslenska þjóð sem mestu skipta. Í sjálfu sér er ekki fleira um þetta mál að segja að sinni annað en að í tillögum nefndarinnar er getið um fleiri atriði, þar eru fleiri efnisatriði reifuð sem gætu komið að einhverju gagni og ég vænti þess að nefndarmenn í sjávarútvegsnefnd geti kynnt sér þær tillögur þegar kemur að því að málið fari til nefndar.

Frú forseti. Hv. þm. Illugi Gunnarsson kom inn á álit samkeppnisráðs varðandi ferskfiskútflutning. Samkeppnisráð hefur ekki staðið sig sem skyldi gagnvart sjávarútvegsfyrirtækjum almennt. Samkeppnisstaða fiskvinnslu án útgerðar er töluvert önnur en fiskvinnslu með kvóta eða með veiðiheimildir. Og varðandi verðlagningu á fiski, verðlagsstofuverð, þá hefur samkeppnisráð heldur ekki staðið sig sem skyldi. Það eru hagsmunir útgerðarmanna að borga sem lægst fiskverð. Þess vegna er svokallað verðlagsstofuverð til sem útgerðarmenn komast upp með að nota þegar þeir eru að kaupa aflann af sjálfum sér. En það eru innan við 20% af veiddum fiski á Íslandsmiðum sem fara í gegnum fiskmarkaði. Það er líka mismunun í úthlutun og hv. þm. Illugi Gunnarsson hefur örugglega áttað sig á því að það að úthluta einum en meina öðrum er í rauninni brot á samkeppnislögum, þ.e. þegar einn fær eitthvað gefins en annar ekki. En það eru sérstakar aðstæður í þjóðfélaginu núna og þó svo að ég hefði kannski ekki samþykkt þetta fyrir tveimur árum, að fara í þá vegferð að skylda þá sem eru í gámaútflutningi til að flytja fisk, þá eru breyttar aðstæður núna og um tíma verðum við að horfa fram á það að við verðum að reyna að skaffa meiri atvinnu í landinu heldur en hefur verið hægt að gera.

Virðulegi forseti. Hvað varðar athugasemdir hv. þingmanns um samkeppnisráð þá er í sjálfu sér ekki neinu við þær að bæta nema því að ég treysti ágætlega þeirri stofnun til að vega og meta þau mál sem þangað eru send. Þó að ég þurfi ekki sjálfur alltaf að vera sammála þeim þá er þetta það vald sem hægt er að skjóta málum til og fá úrskurð um og það komu úrskurðir í einmitt þessu máli svo að ég ítreki tilvitnun hér, með leyfi forseta: „Samkeppnisráð beinir því þeim tilmælum til sjávarútvegsráðherra að taka fyrirkomulag um kvótaálag á ferskan fisk sem seldur er óunninn á erlendan markað til endurskoðunar þar sem gætt yrði þeirra sjónarmiða sem að framan eru rakin.“ Þetta var grundvallaratriði og skiptir miklu um þá niðurstöðu sem hæstv. sjávarútvegsráðherra komst að. Ég er þeirrar skoðunar að það frumvarp sem hér liggur fyrir tryggi eins vel og hægt er aðgengi íslenskrar fiskvinnslu að þeim afla án þess að skerða möguleika íslenskrar útgerðar til þess að fá sem mest fyrir afla sinn og um leið líka, rétt eins og hv. þm. Grétar Mar Jónsson benti sjálfur réttilega á, að sú staða kann að vera uppi að menn geti fengið og gert meiri verðmæti með því að senda fisk óunninn ísaðan á erlenda markaði en t.d. ákveðin vinnsluleið gæti leitt til hér. Hvað varðar fiskmarkaðina er augljóst að þetta frumvarp er til þess fallið að auka magn á fiskmörkuðum á Íslandi. Það eykur möguleika fiskvinnslunnar til að kaupa í gegnum fiskmarkaði fisk sem annars hefði farið beina leið á fiskmarkaði erlendis. Annað gildir auðvitað um fisk sem hefur verið vigtaður hér á landi og hefur verið vigtaður samkvæmt meginreglu þess frumvarps sem hér er verið að fjalla um. Um hann gilda önnur lögmál, þ.e. að útgerðarmaðurinn og sjómennirnir hafa þá allt aðra stöðu hvað varðar möguleika þeirra til að annaðhvort ákveða að vinna þetta í sínu eigin fyrirtæki eða selja það á aðra markaði vegna þess að þá hefur aflinn verið vigtaður hérlendis.

Frú forseti. Hv. þm. Illugi Gunnarsson telur að þetta muni auka fisk á fiskmarkaði. Það er reyndar ekki alveg útilokað að það muni gera það en það er samt ekki víst að fiskvinnslufyrirtæki, sem eru með fiskvinnslu og útgerð, muni auka framboð sitt með þessum hætti inn á fiskmarkaði og jafnvel ólíklegt. En þær útgerðir sem eru ekki með fiskvinnslu munu væntanlega setja meira af fiski inn á íslensku fiskmarkaðina og það er auðvitað jákvætt. Það eru sérstakar aðstæður núna í landinu og þó svo að kannski megi benda á að í sumum tilfellum væri hægt að fá meira fyrir heilan fisk en jafnvel unnin flök þá erum við í þeirri stöðu núna að við horfum fram á hluti sem við höfum aldrei séð áður. Við horfum fram á alvörukreppu og þess vegna verðum við að reyna allar leiðir sem eru færar til að auka bæði aflaverðmæti og útflutningstekjur af sjávarafurðum. Ég vil benda á að það er til apparat í íslenskum sjávarútvegi sem heitir verðlagsstofa og þar eru ákveðin fiskverð fyrir útgerðir sem eru í fiskvinnslu og útgerð saman. Ég kem kannski inn á það í ræðu minni á eftir hvaða sjón ég vildi hafa í íslenskum sjávarútvegi varðandi þessi mál.

Virðulegi forseti. Hér er að sjálfsögðu einungis verið að fjalla um þann fisk sem seldur hefur verið út óvigtaður á erlenda fiskmarkaðinn þannig að þegar hv. þingmenn velta fyrir sér hversu mikill fiskur muni bætast við á fiskmarkaðinn þá er það einungis sem eitthvert hlutfall af þeim fiski. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að við stöndum nú frammi fyrir gríðarlegum vanda í þjóðarbúi okkar og alvörukreppu. Við höfum auðvitað áður upplifað kreppur á Íslandi og sumar ansi djúpar og þarf ekki að fara mjög langt aftur í söguna til að rekast á slíkar. Þess vegna skiptir máli að sú umgjörð sem við höfum í sjávarútveginum - sem er ein mikilvægasta atvinnugrein þjóðarinnar og mikilvægi hennar hefur aukist mjög mikið á undanförnum vikum og mánuðum og var ærið fyrir - að við sníðum henni og búum til þann stakk utan um þá atvinnugrein að við getum búið til sem mest verðmæti úr þeirri takmörkuðu auðlind sem fiskstofnarnir við Íslandsstrendur eru. Það er á grundvelli þeirrar hugsunar sem þetta frumvarp er lagt fram. Ég vil líka taka það fram að sá útflutningur sem hefur verið á markaðina í Hull og Grimsby hefur t.d. verið að stórum hluta í smáýsu. Þar hafa menn fengið mjög gott verð fyrir smáýsuna og ekki sjálfgefið að menn fengju t.d. miklu hærra verð fyrir hana unna á Íslandi. Það er einmitt í samhengi við það sem hv. þm. Grétar Mar Jónsson nefndi, þ.e. þau sjónarmið sem skipta máli að menn fái sem mest fyrir vöruna. Ég er mjög sammála þingmanninum hvað það varðar. En af því að hv. þingmaður hefur nefnt að það séu sérástæður uppi núna þá held ég einmitt að það sé í þá áttina, að við verðum að hámarka verðmætið sem við höfum úr greinum með þessum hætti en um leið líta til þeirra sjónarmiða að tryggja að íslenska fiskvinnslan geti boðið í þennan fisk þannig að atvinna geti verið hér áfram. Það var megintilefnið með þessari lagasetningu, að tryggja þetta aðgengi og ég tel að það hafi tekist ágætlega með því frumvarpi sem hér er lagt fram.

Hæstv. forseti. Ég held að meginefni frumvarpsins sé til bóta og ætti að tryggja að fiskur sé frekar seldur hér innan lands, alla vega að aðgengi sé opnað að fiski sem fyrirhugað er að fari úr landi á uppboðsmarkaði. En ég lýsi áhyggjum mínum út af undanþáguákvæðinu í 2. mgr. eins og hv. þm. Grétar Mar Jónsson fór yfir. Þar er auðvitað veitt sérstök undanþága, eins og sjá má í athugsemd við 1. gr. þar sem segir, með leyfi forseta: „Jafnframt er í ákvæðinu fjallað um undanþágur frá þessari meginreglu og þau skilyrði sem uppfylla þarf til að heimilt sé að landa og vigta afla erlendis.“ Ég held að allir hljóti í núverandi ástandi að reyna að tryggja sem mesta atvinnu í landinu, eigi mun nú af veita, og í ljósi þess ræða menn þetta mál. Það nýmæli er tekið upp að Fiskistofu ber að senda upplýsingar um afla til birtingar á opnum uppboðsvef uppboðsmarkaðar með sjávarafla og útgerðarmenn skulu gefa upp lágmarksverð fyrir afla og auðveldar það kaupendum að bjóða í hann, eins og hér er sagt. Hugmyndin er sú að reyna að veita fiskkaupendum betri aðgang að afla sem fyrirhugað er að flytja úr landi svo þeir hafi möguleika á að bjóða í hann og viti hvaða lágmarksverð seljandinn setur. Breytingarnar snúa að því að reyna að auðvelda aðgengi fiskkaupenda að afla og reyndar er einnig talað um kostnað vegna eftirlits með vigtun og skráningu afla erlendis. Hæstv. forseti. Ekki er djúpstæður ágreiningur um efni málsins en fyrst og fremst efasemdir um heimildir ráðherra til að leyfa með reglugerð að afla sé landað í erlendum höfnum og hann fluttur úr landi án þess að vera hér veginn og seldur á opinberum fiskmarkaði. Auðvitað er alltaf vandfarið með reglugerðarheimildir og framkvæmd á þeim og þess vegna hefur umræðan snúist að nokkru leyti um þetta ákvæði. Almennt er leitast við að reyna að tryggja fiskkaupendum þann forgang að þeir geti boðið í afla áður en hann fer úr landi og sú hugsun held ég að sé til bóta og gæti orðið til þess að afli væri unninn hér á landi. Eins og komið hefur fram í máli hv. þingmanna, geta markaðsaðstæður fyrir ákveðnar fisktegundir verið betri á erlendum mörkuðum, þó að um heilan fisk sé að ræða, t.d. smá ýsa, sem nefnd var í umræðunni og hefur fengist gott verð fyrir á Bretlandsmarkaði, og einnig karfi og ufsi á Þýskalandsmarkaði, sem oft og tíðum hefur gefið það hátt verð að vafasamt væri að slík verðmæti næðust við ákveðnar aðstæður hér innan lands. En auðvitað er það ekki algilt vegna þess að markaðir í Þýskalandi fyrir karfa og ufsa eru breytilegir, ekki bara á milli mánaða heldur árstíða og einnig hvernig stendur á rótgrónum hefðum þar um neyslu á fiski. Markmið okkar allra er, vænti ég, að reyna að ná sem mestum verðmætum fyrir aflann úr sjónum og ég held að hv. þingmenn sem hér hafa talað hafi allir sameiginlegt markmið um það. Sérstaklega við núverandi aðstæður til að reyna að tryggja aðgengi fiskvinnslu sem ekki hefur aðgang að útgerð, sem oft var kallað fiskvinnsla án útgerðar. Þessar fiskvinnslur hafa á undanförnum árum oft fundið markaði og rutt brautir til að ná frekari verðmætum, annað en stærri og öflugri útgerðarfyrirtæki sem oft hafa tryggt sér föst viðskipti en ekki leitað að markaðsholum þar sem e.t.v. væri hægt að fá miklu hærra verð. Oft hefur maður heyrt þá athugasemd frá minni fiskvinnslum, sem kaupa allan afla sinn á fiskmarkaði og greiða því miklu hærra verð en fyrir afla í föstum viðskiptum, að þær finni markaði og byggi upp sölutengsl o.s.frv. og fái að njóta þess í nokkurn tíma. Síðan komi stærri fyrirtæki sem eru bæði með veiðar og vinnslu og bjóði fiskkaupandanum að kaupa sams konar vöru eða svipaða á lægra verði en sá fékk sem markaðinn vann eða fann þá holu sem varð til þess að hægt var að selja jafnvel dýrasta fisk keyptan hér á Íslandi með góðum hagnaði. Ég held að fiskvinnslurnar sem starfað hafa hér á landi undanfarin ár og haft takmarkaðan aðgang að aflaheimildum frá eigin skipum en keypt mest af sínum afla á fiskmarkaði, hafi oft aukið verðmæti sjávarfangs verulega miðað við það sem ella hefði verið. Ég tel það því af hinu góða að reyna að auka aðgengi slíkra fiskvinnsla að afla og tel að við sækjumst bæði eftir sem mestum verðmætisauka úr íslenskum sjávarútvegi og einnig því að auka atvinnu í landinu og eigi mun af veita eins og nú árar á Íslandi. Ég vænti þess að málið verði rætt í viðkomandi nefnd og þar farið yfir vafaatriðin sem hér hafa verið nefnd og skoðað ofan í kjölinn hvað megi betur fara eða menn sannfærðir um að ekki þurfi að hafa sérstakar áhyggjur af ákvæðinu. En undanþáguákvæðið er þarna inni og það er algjörlega rétt ábending hjá hv. þm. Grétari Mar Jónssyni að það þarf að taka til sérstakrar athugunar.

Virðulegi forseti. Ég tel að hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson hafi hreyft mjög mikilvægu máli hvað varðar fiskvinnslur, margar án útgerðar, sem hafa verið mjög framsæknar í því að finna nýja markaði og nýjar afurðir og þess vegna tel ég einmitt þetta frumvarp skipta máli til að auka aðgengi þeirra að hráefni. Lykilatriði er að það yrði gert á markaðsforsendum, því það að þurfa að keppa um hráefnið og tryggja sér um leið hátt afurðaverð á móti drífur áfram nýjungar og sókn í það að koma með nýjar vörur og finna nýjar leiðir til að auka verðmætið. Ég tel að þarna hafi verið hreyft við einum af lykilþáttum þessa máls alls. Hvað varðar reglugerðina sýnist mér nú - ég er auðvitað ekki lögfræðingur en ég sé ekki betur en að orðalagið sé nákvæmlega eins í lögunum sem við fjöllum nú að um og í upphaflegu lögunum frá 1996, þ.e. lögum nr. 57, hvað varðar reglugerðarheimildir hæstv. sjávarútvegsráðherra til að fara með þessa þætti. Við höfum því tólf ára sögu á beitingu reglugerðarheimildarinnar og ég hef ekki orðið var við að menn hafi haft áhyggjur af beitingu þeirrar heimildar í líkingu við þær sem hafa komið fram hjá hv. þingmönnum.

Þegar þetta var frjálst var engin hætta.

Engin breyting hefur orðið með þessum þætti, þ.e. að menn bjóði upp fiskinn á uppboðsmarkaði, vegna þess að áður þurftu menn að gera grein fyrir útflutningnum til Fiskistofu og gátu þess vegna haft samband við útgerðarmennina símleiðis, eða hvernig það nú var, eða ef þeir hittust á bryggjunni. Eini munurinn er sá að nú verða menn að tilkynna þetta inn á uppboðsvef og setja þar fram lágmarksverð og geta þá tekið eða hafnað tilboðinu 

Hæstv. forseti. Eiginlega er ekki hægt að svara þessu andsvari öðruvísi en að lýsa því yfir að við erum sennilega nokkuð sammála um að þeir sem á undanförnum árum hafa iðulega keypt fisk hér á landi á dýrasta verðinu hafa einnig fundið dýrustu markaðina fyrir afurð sína og búið til mestan verðmætisauka. Ég tel því að góður hvati sé í því að reyna að auka aðgengi þeirra að afla sem er til sölu eða stendur til að flytja úr landi. Ég held líka, hæstv. forseti, úr því að hv. þm. Illuga Gunnarssyni sagði þetta, að skoða megi hvort fyrirkomulagið sem við höfum á fiskverðsákvörðunum með sérstakri Verðlagsstofu skiptaverðs tryggi að menn borgi sem hæst verð fyrir aflann, sem verði þá væntanlega hvati til að menn leiti jafnan að dýrustu mörkuðum o.s.frv. Ég skildi hv. þingmann þannig að hann væri sammála mér um að iðulega hefðu einmitt kaup á afla á hæsta verði tryggt að menn leituðu eftir framleiðslu sem gæfi hæsta verðið fyrir afurðina og þar af leiðandi hefði slíkur hvati og pressa, ef maður getur sagt svo, orðið til þess að við hefðum náð meiri verðmætum með sölu á afurðum frá Íslandi á erlendum markaði en ella.

Virðulegi forseti. Hér skiptir máli að horfa á sjávarútveginn í heild. Nútímasjávarútvegur er matvælaiðnaður sem byggir á óbrotinni keðju frá veiðum, í gegnum vinnslu og markaðssetningu og til endanlegs kaupanda, þannig að verðmæti stórs hluta markaðarins er fólgið í því að geta tryggt afhendingu á umtalsverðu magni með reglubundnum hætti. Það er sú trygging, sem gerir að verkum að ekki er, tel ég, heppilegt að setja allan fisk á markað. Gott er að hafa hluta aflans á markaði og getur verð þar verið til hliðsjónar og sett ákveðna pressu á verð sem myndast utan fiskmarkaðanna, í beinum viðskiptum eða viðskiptum útgerðarmanna sem selja eigin fiskvinnslu. Ég tel óskynsamlegt að rjúfa keðjuna sem ég lýsti áðan en um leið eru líka mikil verðmæti fólgin í því að hér starfi fiskmarkaðir og að töluverður hluti þess fisks sem landað er á Íslandi fari í gegnum þá. Mikilvægt er að efla það og ég tel að það höfum við gert með frumvarpinu. Með þeirri leið, sem ég veit að hv. þingmenn Frjálslynda flokksins hafa ítrekað talað fyrir, að allur fiskur sé settur á markað væri skaða valdið í sjávarútvegi, fiskvinnslu og útgerð. Það væri ekki til happa eða bóta fyrir íslenskan sjávarútveg og mundi draga úr möguleikum til að fá sem hæst verð fyrir auðlindina á erlendum mörkuðum vegna þess að þá væri mikilvæga keðjan, sem getur verið grundvallaratriði fyrir öruggum viðskiptum í matvælaiðnaði, rofin, þ.e. afhendingaröryggið sem getur verið lykilatriðið þegar kemur að miklum og langvarandi viðskiptum.

Frú forseti. Hvernig náum við fram hámarksarði af íslenskum sjávarútvegi? Ég hef átt mér draum um íslenskan sjávarútveg - ég segi eins og Martin Luther King sagði: „I have a dream“ - ég á mér þann draum að allur fiskur fari á fiskmarkað og ég á mér þann draum að aðskilja veiðar og vinnslu. Ég á mér þann draum að bjóða upp allar veiðiheimildir á Íslandsmiðum, þ.e. helst hefði ég viljað bjóða þær upp í dögum í stað kílóa og tonna til að koma í veg fyrir brottkast. Fiskvinnsla án útgerðar er arðbærasta eining íslensks sjávarútvegs. Fiskvinnslufyrirtæki sem þurfa að borga hæsta verð á markaðnum fyrir allt hráefni sitt og eiga hvorki kvóta né útgerðir eru arðbærustu einingarnar í íslenskum sjávarútvegi. Þó að fyrirtækin hafi stundum ekki verið rekin með hagnaði, heldur jafnvel í tapi eru þau arðbærust fyrir þjóðarbúið. Auðvitað er rétt, eins og Gunnar hjá Flúðafiski segir, að menn og frystiskip eiga að hirða hausa og hryggi. Auðvitað er gott að hirða lifur, hrogn og svil á vetrarvertíðinni. Allt of lítið er lagt upp úr því að reyna að nýta allt sjávarfang sem best. Þegar Samkeppnisstofnun hefur skoðað eða unnið í sjávarútvegi, verðlagningu á fiski og annað þess háttar, hefur hún vísað frá málum. Verðlagsstofa borgar helmingi lægra fiskverð en markaðirnir og ekki er skrýtið þó að útgerðarmenn vilji fá fiskinn á helmingi lægra verði en fiskmarkaðirnir borga. En það er ekki arðbærast fyrir sveitarfélögin eða skatttekjur ríkisins af launum sjómanna, það er ekki arðbærast fyrir hafnirnar að hafnargjöld séu borguð af 150 kr. en ekki 300 kr. og svo mætti lengi telja hvaða áhrif þetta hefur á sveitarfélög og fólk með einum eða öðrum hætti. Nú eru sérstakar aðstæður, þetta kreppuástand sem við erum í, og þess vegna þurfum við að reyna að búa til og nýta okkur alla þá möguleika sem við höfum til að ná sem mestum verðmætum úr hafinu og þess vegna m.a. að bæta við þorskkvóta og síldarkvóta og fleiri tegundum, löngu, keilu, skötusel og ýmsu sem getur hjálpað okkur verulega að laga stöðuna. Skuldir sjávarútvegs eru náttúrlega með þeim hætti að á næstu dögum og vikum verður farið ofan í kjölinn á þeim og við stöndum kannski frammi fyrir því að þurfa að játa að 90% fyrirtækja í sjávarútvegi eigi ekki fyrir skuldum og það verður einhvers konar kennitöluflakk hjá mörgum fyrirtækjum í sjávarútvegi. Ég hef stundum sagt að fiskveiðistjórnarkerfið sé mesta mismunun og rán Íslandssögunnar og sjávarútvegurinn er ríkisstyrktur. Það er ríkisstyrkur að leyfa mönnum að veðsetja, leigja og selja veiðiheimildir af óveiddum fiski í sjónum. Við höfum horft upp á að fyrirtæki í sjávarútvegi sem eiga kvóta og geta verðlagt hann upp úr sjó á því verði sem þeir vilja borga og treysta sér til samkvæmt Verðlagsstofu, hafa í sumum tilfellum rænt útflutningsmörkuðum af fiskvinnslufyrirtækjum sem hafa búið til markaði. Mér er sérstaklega hugsað til markaðarins í Belgíu á karfaflökum, en þar lék fyrirtæki, sem borgaði sjómönnum sínum 50 kr. verð fyrir fyrir karfann upp úr sjó á sama tíma og hann var á 80–100 kr. á markaðnum og jafnvel upp í 110 kr., sér að því að bjóða 200 kr. lægra verð fyrir hverja einingu af flökum en fyrirtækið sem hafði byggt upp markaðinn. Ég endurtek það aftur, sjómenn á Íslandi sem eru verðlagðir í gegnum Verðlagsstofu fá helmingi