Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur svohljóðandi bréf: ,,Þar sem Halldór Ásgrímsson, 1. þm. Austurl., er erlendis í opinberum erindum og getur því ekki sótt þingfundi næstu tvær vikur leyfi ég mér með vísan til 2. mgr. 53. gr. laga um þingsköp Alþingis að óska þess að 1. varaþm. Framsfl. í Austurl., Jónas Hallgrímsson framkvæmdarstjóri á Seyðisfirði, taki sæti á Alþingi í fjarveru hans.`` Undir bréfið ritar formaður þingflokks Framsóknarflokksins, Valgerður Sverrisdóttir. Jónas Hallgrímsson hefur áður tekið sæti á Alþingi og er hann boðinn velkominn til starfa.

Hæstv. forseti. Ég sé ástæðu til að vekja athygli Alþingis á því að í lok síðustu viku var frv. um miðlægan gagnagrunn á heilbrigðissviði afgreitt úr þingnefnd og er fyrirhugað að það komi fljótlega til umræðu og afgreiðslu í þinginu. Um leið og mælt var fyrir gagnagrunnsfrv. var talað fyrir þáltill. um dreifða gagnagrunna á heilbrigðissviði sem þingflokkur óháðra flutti. Þessari þáltill. var einnig vísað til heilbrn. þingsins. Nú kemur á daginn að meiri hluti heilbrn. fellir það í atkvæðagreiðslu að afgreiða þessi þingmál samtímis og frv. frá jafnaðarmönnum sama efnis og gefa þannig Alþingi kost á því að taka afstöðu til þeirra allra. Frv. ríkisstjórnarinnar á að ræða og greiða atkvæði um á næstu dögum. Hin málin á að frysta í nefnd þannig að þau komi ekki til frekari afgreiðslu í þinginu. Þetta er ámælisvert og þetta eru ólýðræðisleg vinnubrögð. Því verra er málið að gegn frv. ríkisstjórnarinnar er mikil og vaxandi andstaða í vísindasamfélaginu og á meðal samtaka sjúklinga þó kappsamlega sé reynt að slá ryki í augun á fólki með fullyrðingum um að sátt sé að skapast í málinu. Þetta er rangt, þetta eru ósannindi. Það er vaxandi andstaða gegn því að erlendir áhættufjárfestar fái sérleyfi fyrir heilbrigðisupplýsingum íslensku þjóðarinnar til að versla með við trygginga- og lyfjafyrirtæki. Hins vegar kemur í ljós að mikill stuðningur er við hugmyndir um dreifða gagnagrunna sem lúti umsjá vísindasiðanefnda. Hæstv. forseti. Það er brotalöm í starfsháttum þingsins ef meiri hlutinn getur á þennan hátt kæft mál og komist hjá því að þingið taki lýðræðislega afstöðu til þeirra. Ég mælist til þess við forseta þingsins að gagnagrunnsfrv. verði ekki rætt í þinginu fyrr en þáltill. um dreifða gagnagrunna og frv. jafnaðarmanna hefur fengist afgreitt frá heilbrn.

Virðulegi forseti. Ég tek heils hugar undir þá gagnrýni sem fram hefur komið hjá hv. þm. Ögmundi Jónassyni. Þessi vinnubrögð eru auðvitað fjarri öllu lagi. Það er ekki einasta að meiri hluti heilbrn. hafi gengið gegn tillögum í þá veru að afgreiða annars vegar frv. jafnaðarmanna og hins vegar þáltill. þingmanna óháðra út úr nefndinni heldur felldi meiri hluti nefndarinnar líka að fjalla um frv. og þáltill. jafnhliða frv. meiri hlutans, þ.e. hæstv. ráðherra. Þetta eru náttúrlega algerlega fráleit vinnubrögð, virðulegi forseti. Það kom mjög skýrt og greinilega fram við 1. umr. þessara mála allra að tilgangur flutningsmanna frv. og þáltill. var einmitt sá að fleiri valkostir væru uppi við vinnslu og meðferð málsins í nefndinni og því er það með fádæmum að meiri hluti nefndarinnar skuli ekki hafa þorað að fara í efnislega umræðu um þessa valkosti í málinu, vakosti sem hægt og bítandi hafa unnið mjög á í hinni almennu þjóðfélagsumræðu í þjóðfélaginu öllu. Þetta vekur undrun, virðulegi forseti. Ég tek undir þær áskoranir hv. þm. Ögmundar Jónassonar á hendur forseta að hann beiti afli sínu til þess að koma skilaboðum til heilbrn. um að hún taki málið upp nú þegar og afgreiði þáltill. og frv. frá sér inn í þingið á nýjan leik.

Forseti vill vegna þessarar umræðu vekja athygli á því að bæði formaður heilbrn. og varaformaður eru fjarri. Hæstv. heilbrrh. er ekki enn komin hingað. 

Herra forseti. Þetta er afskaplega stórt mál. Gagnagrunnsfrv. er umdeilt mál bæði á Alþingi og úti í þjóðfélaginu. Þess vegna er þýðingarmikið að skoða allar hliðar þess og hvernig unnt sé að skipa málum. Og þess vegna hafa þingmenn flutt tillögur og frumvörp um valkosti við þetta mál. Það er óþolandi að það skuli gerast enn einu sinni að þingmannafrumvörp eru sett til hliðar og engin afstaða liggur fyrir hjá nefndinni, í þessu tilfelli heilbr.- og trn., um þau þingmannafrumvörp sem eru valkostir í stöðunni. Forseti bendir á að formaður og varaformaður heilbr.- og trn. eru erlendis. Það þýðir ekkert að draga formann eða varaformann inn í þessa umræðu vegna þess að svo vill til að formaðurinn er frá stjórnarandstöðunni og hefur gert sitt til þess að ná þessari vinnu í gang. Formaðurinn hefur leitt afskaplega faglega vinnu í heilbr.- og trn. en hann hefur ekki bolmagn til þess að ná fram afgreiðslu á þingmannafrumvörpum þegar meiri hluti heilbr.- og trn. leggst gegn því. Það er staðan á Alþingi. Ef meiri hluti heilbr.- og trn. leggst gegn afgreiðslu máls úr nefnd þá kemur það ekki út úr nefnd. Ef stjórnarmeirihlutinn á Alþingi leggst gegn afgreiðslu máls þá nær það ekki fram. Það er staðreyndin. Herra forseti. Það er glapræði af stjórnarmeirihlutanum að ætla að freista þess að afgreiða gagnagrunnsfrv. í miklu ósætti bæði við fagstéttir og þjóðina. Það verður að nást sátt um þetta mál ef lög sem hér verða sett eiga að geta náð markmiði sínu.

Það er svo í lýðræðinu að nefndir eru skipaðar meiri hluta og minni hluta. Meiri hlutinn er með sex menn í þessari nefnd og minni hlutinn á þar þrjá. Þetta er niðurstaða nefndarinnar og fátt meira um það að segja. Þetta þekkja reyndir þingmenn og vita að svona er nú lýðræðið einu sinni.

Herra forseti. Gagnagrunnsfrv. hefur fengið mjög vandaða meðferð í heilbr.- og trn. undir forustu hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar og það á auðvitað ekki að koma neinum á óvart að stjórnarmeirihlutinn áformi að klára þetta mál fyrir jól. Það hefur alltaf legið fyrir. Það er vert að minnast þess að umfjöllun um þetta mál tók langan tíma í vor. Það hefur verið fullyrt hér að það væri brotalöm í starfsháttum þingsins að hv. heilbr.- og trn. velji að vinna málið á þennan hátt, þ.e. að taka ekki til meðferðar önnur þingmál sem fjalla að vissu leyti um skylt málefni. En það eru bara allt önnur þingmál. Það hafa verið kölluð ólýðræðisleg vinnubrögð. Ég vil mótmæla því. Það eru fullkomlega lýðræðisleg vinnubrögð eins og hefur verið staðið að málum í heilbr.- og trn. Það er ekkert óeðlilegt við það að því sé hafnað að fjalla um mál frá stjórnarandstöðu meðan verið er að klára þetta stóra mál sem allir vita að við ætlum okkur að klára fyrir áramót því að ef við hefðum farið að taka hin málin samhliða fyrir þá er alveg ljóst að sú vinna hefði dregist langt fram eftir vetri. Ég ítreka að hér er um fullkomlega lýðræðisleg vinnubrögð að ræða og ekkert annað.

Hæstv. forseti. Ég vil ítreka að það er brotalöm í starfsháttum Alþingis Íslendinga að fótumtroða lýðræðið. Það er alvarleg brotalöm í starfsháttum þingsins. Hæstv. forseti benti á eða staðhæfði að ekki hefði unnist tími til að afgreiða málið í hv. heilbrn. Þetta er rangt, hæstv. forseti. Það var tekin um það yfirveguð afstaða af hálfu meiri hluta heilbrn. að fella það í atkvæðagreiðslu að fjalla um þessi mál samtímis þótt þau séu öll greinar af sama meiði. Hér er um að ræða sama málið og það er eðlilegt að fjallað sé um þau í senn þannig að Alþingi gefist kostur á að taka afstöðu til þeirra í senn. Hér er um að ræða eitt stærsta mál sem komið hefur fyrir Alþingi Íslendinga á síðari tímum. Það er verið að fela heilbrigðisupplýsingar um íslensku þjóðina í hendur á bandarískum áhættufjárfestum til að versla með þessar upplýsingar við erlenda lyfjarisa og erlend tryggingafyrirtæki. Um þetta fjallar þetta mál. Og hv. þm. leyfir sér að koma hér fram og segja: ,,Við ætluðum að afgreiða þetta fyrir jól.`` Þetta eru sömu staðhæfingar og við heyrðum í vor. Þá átti líka að afgreiða málið. En er það ekki ætlan Alþingis Íslendinga að afgreiða lög sem Alþingi Íslendinga getur verið sátt við? Er það ekki markmiðið? Og að þau byggi á lýðræðislegum vilja og helst sátt við þjóðina? Með þessu frv. er verið að efna til ófriðar og ósættis í íslensku samfélagi og svo sannarlega við íslenska vísindasamfélagið og í andstöðu við yfirlýstan vilja samtaka sjúklinga.

Forseti vill vekja athygli á því að auðvitað eru það stór orð að halda því fram, eins og hv. þm. orðaði það, að það sé brotalöm í störfum þingsins, að fótumtroða lýðræðið. Ég vil segja sem þingmaður og forseti á þessari stundu að ég vona að það sé ekki svo. Mál fara til nefndar. Þau eru tekin þar til umfjöllunar. Meiri hlutinn afgreiðir þau út, ef svo skiptir, og svo koma þau aftur til 2. og 3. umr. Þetta er það lýðræði sem við búum við.

Virðulegi forseti. Það er nákvæmlega þetta sem hæstv. forseti nefndi rétt áðan sem umræðan snýst um. Það er hinn lýðræðislegi réttur að mál fari til nefndar og komi hingað aftur til 2. umr. og síðan hinnar 3. Og það er nákvæmlega yfir því sem verið er að kvarta hér, þ.e. að tvö mikilvæg mál fást ekki hingað til 2. umr. og síðan hinnar 3. vegna þess að hinn meinti lýðræðislegi meiri hluti hefur lagst gegn því. Það er nákvæmlega sama hversu oft hv. formaður þingflokks sjálfstæðismanna tönnlast á því að hér sé um eðlilegan, lýðræðislegan rétt að ræða. Hér er farið aftan að hlutunum. Ég vakti athygli á því áðan að svo mikill var óttinn við þetta mál, kannski óttinn við það að missa hjörðina út og suður, að ná ekki að halda henni saman, að nefndin felldi það að fjalla um hin tvö málin, frv. og þáltill., samhliða frv. ráðherrans. Ég vek á því athygli, virðulegi forseti, og rifja það upp að þessi þrjú mál komu á dagskrá á sama deginum og að frv. ríkisstjórnarinnar var gjörbreytt frá síðasta vori og umræðan frá þeim tíma hafði lítið gildi fyrir hið nýja frv. hæstv. heilbrrh. þannig að málin komu jafnný, ef menn vilja orða það svo, til þingsins í síðasta mánuði. Það voru því öll efni til þess, virðulegi forseti, og nægur tími, virðulegi forseti --- og sá tími er enn þá nægur --- til að klára það verk sem nefndinni var falið af hinu háa Alþingi þegar Alþingi samþykkti að vísa þessum þremur málum til umfjöllunar í heilbrn. Ég spyr: Ætlar meiri hluti heilbrn. að hafa samþykkt Alþingis að engu þegar samþykkt var að fela nefndinni að fara yfir þessi mál? Ég bið um svör við þessu, virðulegi forseti. Um þetta snýst málið, nákvæmlega eins og virðulegi forseti sagði réttilega áðan.

Það þekkja allir reyndir þingmenn að mál fara til nefndar og það hefur ekki verið siður Alþingis Íslendinga að afgreiða þau öll út. Stór hluti mála, bæði frá ríkisstjórn og hv. alþingismönnum kemur aldrei til 2. eða 3. umr. Þetta er verklag sem hér hefur viðgengist mjög lengi. Það er umhugsunarvert á margan hátt hvort þetta eigi að vera þannig eða hvort formlega eigi að afgreiða öll mál. Það er sjálfsagður hlutur að taka það upp í forsn. og ræða hvernig það á að vera í framtíðinni. Hitt vil ég svo segja að ég trúi því að heilbrn., sem á eftir að starfa allt þetta þing, hlýtur nú, þegar hún hefur afgreitt þetta mál, að snúa sér að mörgum öðrum málum sem eru til umfjöllunar í nefndinni.

Herra forseti. Mér finnst málflutningur hv. þingmanna sem hér hafa talað hæst dæma sig sjálfur. Og ég verð að segja af því tilefni að það er alveg ljóst að enginn reiðir annað fram úr sínum sjóði en það sem hann á. Varðandi það að því hafi verið hafnað að taka þessi mál til meðferðar í hv. heilbr.- og trn. þá er það rétt að því var hafnað að gera það samhliða stjórnarfrv. Það er alveg ljóst að málin liggja í heilbr.- og trn. og verða þar til meðferðar. Það er því alls ekki hægt að saka meiri hluta nefndarinnar um ólýðræðisleg vinnubrögð. Það er undarleg túlkun, svo ekki sé meira sagt.

Virðulegi forseti. Ég get ekki annað en bætt eilitlu við í kjölfar orða hæstv. forseta áðan í þá veruna að reyndir þingmenn ættu að þekkja það og venjast því að mál færu til nefndar og kæmu ekki þaðan aftur. Með öðrum orðum að hv. þingmenn eiga hér að ganga að því sem vísu að mál stjórnarandstöðu fari inn í nefnd og komi ekki þaðan aftur, en ef um er að ræða stjfrv. þá eigi hv. reyndir þingmenn að venjast því að þau komi þaðan hratt aftur. Þetta er ekki viska sem ég get undirgengist, það er nú bara þannig. Þess vegna vil ég láta það koma skýrt fram að ef hv. heilbrn. afgreiðir ekki það mál sem ég er 1. flm. að fyrir afgreiðslu frv. heilbrrh.  Ég ætla ekki að leggja það í vana minn, virðulegi forseti, að líta þannig á að það sé sjálfsagður og eðlilegur hlutur og fylgi hér reynslunni að mál stjórnarandstöðu fái að daga uppi í nefndinni en mál stjórnarinnar komi þaðan jafnharðan út. Það ætla ég ekki að leggja í vana minn og fæ væntanlega aldrei þá reynslu hér af þingstörfum að það verði sjálfsagður hlutur.

Forseti vill taka fram vegna þessara orða að það voru ekki hans orð áðan að það ætti að vera siður gagnvart stjórnarandstöðu að mál hennar lægju fyrnd. Forseti sagði einungis þetta: Það er þingvenja sem menn þekkja að mál fara til nefndar. Mörg mál, bæði stjórnarinnar og stjórnarandstöðunnar, koma ekki til baka og þeim hefur ekki verið lokið á viðkomandi þingi. En forseti sagðist líka trúa því hér áðan að það yrði vinna heilbrn. að fara ofan í mörg þau mál sem liggja fyrir nefndinni núna á næstu vikum. Forseti sættir sig því illa við útúrsnúning gagnvart þeim orðum sem hann viðhafði áðan.

Hæstv. forseti. Ég held að nauðsynlegt sé að það komi fram í þessum orðaskiptum hvað felst í þeirri yfirlýsingu hv. formanns þingflokks sjálfstæðismanna, Sigríðar Önnu Þórðardóttur, að málin sem hér er verið að gera að ...

Hv. þm. ræðir fundarstjórn forseta.

Ég tel nauðsynlegt, hæstv. forseti, að eftirfarandi upplýsingar komi fram og beini því til hæstv. forseta að hann leyfi mér að gera það. Hv. þm. sagði að í heilbrn. yrði áfram tóm til að fjalla um annars vegar frv. jafnaðarmanna og hins vegar þáltill. frá þingflokki óháðra um dreifða gagnagrunna. Það er hægt að fjalla um þetta eftir að frv. ríkisstjórnarinnar hefur verið afgreitt á þinginu. Hvers konar rugl er þetta, með leyfi forseta? Hér er verið að tala um frv. ríkisstjórnarinnar sem kveður á um miðlægan gagnagrunn sem á að veita sérleyfishafa einkarétt yfir. Hins vegar er um að ræða valkosti við þetta, valkost sem þingflokkur jafnaðarmanna eða þingmenn jafnaðarmanna hafa sett fram um annars konar útfærslu á miðlægum gagnagrunni og hins vegar tillögu sem fram kemur frá þingflokki óháðra um dreifða gagnagrunna. Ég hef bent á það, hæstv. forseti, að sú tillaga nýtur víðtæks stuðnings í vísindasamfélaginu. Og ég er að vekja athygli á því að meiri hluti Alþingis ætlar að reyna að koma í veg fyrir það að Alþingi fái að taka afstöðu til þessara valkosta allra.

Herra forseti. Ég beini máli mínu til hæstv. forsrh. Fyrirspurn mín lýtur að desemberuppbót launþega og ellilífeyrisþega. Ég spyr: Hver er skoðun hæstv. forsrh. á því að skattlögð sé upp í topp desemberuppbót elli- og örorkulífeyrisþega sem hæst geta fengið 14 þús. kr. í desemberuppbót meðan launþegar fá í eingreiðslu nú í desember 26 þús. kr., sem er sama fjárhæð hjá öllum óháð tekjum ef um er að ræða sama vinnutíma á árinu? Elli- og örorkulífeyrisþegar sem fá hæstu desemberuppbót fá aðeins tæpar 14.300 kr. Þeir sem hafa enga heimilisuppbót, sem er mjög stór hópur, fá eingöngu rúmar 8.300 kr. í desemberuppbót sem síðan skerðist með skertri tekjutryggingu. Af hverri krónu af þessari litlu desemberuppbót lífeyrisþega eru síðan tekin 39% í skatt þannig að í skatt eru teknar aftur um 3.300 kr. af um 8.300. Telur hæstv. forsrh. ekki ástæðu til að gera hér breytingu á þannig að í fyrsta lagi fái ellilífeyrisþegar ekki lægri desemberuppbót en gerist á vinnumarkaðnum? Og í öðru lagi hvort ekki sé full ástæða, ekki síst nú í góðærinu, að skoða það að fella niður skattlagningu af þessari litlu desemberuppbót lífeyrisþega?

Herra forseti. Það er sjálfsagt og eðlilegt að menn skoði skattamál öll í víðtæku samhengi um þessar mundir og reyni að fara sér hægt og varlega í skattheimtunni allri. Það hefur ríkisstjórnin verið að leitast við að gera með því að lækka skatta samfellt, lækka skattprósentuna. Því miður lendum við nú í því eins og nýkunnar fréttir eru um að aðilar, til að mynda höfuðborgin sjálf, ræðst á fólk með því að taka þá skattalækkun burtu --- og þarna hlæja nú sumir. Þeir hlæja að því sumir hér í salnum. Ég hef gaman af því ---  Auðvitað er það sjálfsagt og eðlilegt að menn hugi að skattalækkunum. Það stendur til núna um áramótin að skattafslátturinn hækki eins og gert var ráð fyrir samkvæmt samningum og það er sjálfsagt að við það allt saman sé staðið. Að öðru leyti er ekki fært í óundirbúnum fyrirspurnum að fara inn á einstaka þætti skattamála.

Herra forseti. Mér fannst hæstv. forsrh. kasta steinum úr glerhúsi í þessari fyrirspurn þegar hann talar um útsvarshækkun í Reykjavík og sér ekki ástæðu til að lýsa því yfir úr ræðustól að gengið verði í það verk að hætta að skattleggja litla desemberuppbót sem lífeyrisþegar fá sem svo hart hefur verið ráðist á af hálfu ríkisstjórnarinnar á kjörtímabilinu. Það eru einungis um 8--14 þús. sem lífeyrisþegar fá meðan aðilar á vinnumarkaðnum fá 26 þús. kr. Bilið hefur breikkað milli þeirra sem fá lágmarkslaun og lífeyri í tíð þessarar ríkisstjórnar þannig að mér finnst að hæstv. forsrh. ætti að sjá sóma sinn í því að lýsa því yfir. Skýringin á því að Reykjavíkurborg hefur þurft að hækka útsvar sitt er m.a. sá skuldahali sem sjálfstæðismenn skildu eftir sig og líklega má rekja 15 milljarða af 20 milljarða skuld Reykjavíkurborgar til ýmissa álagninga sem ríkið hefur beitt sér fyrir allt frá 1990, m.a. skerðingu á tekjum sveitarfélaga vegna útfærslu ríkisstjórnarinnar á fjármagnsskatti svo dæmi sé tekið.

Herra forseti. Mér finnst afar athyglisvert að hv. þm. skyldi koma hér upp og verja sérstaklega þessa skattahækkun í Reykjavík. Það var afar sérstakt að hv. þm. skyldi verja að komið sé aftan að launþegum eins og þarna er gert. Það sýnir bara að þingmanninum er ekki alveg sjálfrátt. Það skiptir máli hverjir ganga á svig við hagsmuni launþeganna, ekki að það skuli vera gert heldur hverjir gera það.

Herra forseti. Ríkisstjórn Davíðs Oddssonar hefur haft um 100 milljörðum meira úr að spila á þessu kjörtímabili en síðasta ríkisstjórn. Samt hefur ríkisstjórnin ráðist aftur og aftur að kjörum elli- og örorkulífeyrisþega. Hve mikið af þeim 100 milljörðum, sem ríkisstjórnin hefur haft til ráðstöfunar umfram síðustu ríkisstjórn, hefur runnið til elli- og örorkulífeyrisþega? Við erum hér á tímum góðæris. Er til of mikis mælst að um það sé spurt og hæstv. ráðherra svari því án útúrsnúninga hvort hann sé tilbúinn til að beita sér fyrir því að hækka desemberuppbót elli- og örorkulífeyrisþega og að það lítilræði sem lífeyrisþegar fá verði ekki skattlagt? Auðvitað er til skýring á þessu varðandi útsvarshækkunina og hefði ég viljað hafa tíma til þess að fara yfir það. Þegar hæstv. forsrh. og flokkur hans fóru með völdin í borginni áttu þeir ekki síst þátt í mikilli skuldasöfnun og ýmsum álögum sem ríkið hefur staðið að, t.d. þegar þeir fluttu húsaleigubætur yfir til Reykjavíkurborgar --- sem ríkið sá ástæðu til þess að láta miklu minni peninga til en þörf var á. Félagsleg aðstoð er miklu meiri í Reykjavík en víða annars staðar. 

Herra forseti. Skyldi það vera svo að með tveggja daga fyrirvara á sérstökum aukafundi í borgarstjórninni skuli þurfa að bregðast við einhverju sem gerðist hjá Reykjavíkurborg fyrir fimm, sex árum? Skyldi það vera svo?

Hver var tilgangurinn?

Auðvitað er það ekki svo. En það var nauðsynlegt að koma þessu máli ... 

Hljóð í sal.

Hvernig stendur á því að ... 

Svaraðu því sem ég spurði um.

Bara þannig, ef ég svara eftir pöntun þinni, hv. þm. En þannig eru þingsköpin ekki. Þú skammtar mér það ekki. En það er augljóst að það sem gerist með tveggja daga fyrirvara á óreglulegum fundi borgarstjórnar er ekki í neinum tengslum við það sem gerðist fyrir fimm árum í borgarstjórn. Það veit hv. þm. og á ekki að reyna að bregða slíku fyrir sig.

Herra forseti. Ég ætla að spyrja um skattlagningarstefnu ríkisstjórnarinnar. Ég leyfi mér að gera það þrátt fyrir umvandanir hæstv. forsrh. áðan um svip á þingmönnum úti í sal. Ég veit ekki til þess að hann ráði yfir því hvernig menn eru á svipinn í þessu húsi. Ég ætla samt sem áður að leyfa mér að bera fram fyrirspurn til hæstv. fjmrh. sem gengur út á það að hann boðaði á ráðstefnu fyrir nokkrum dögum að það ætti að fara að leggja skatta á sjúklinga í stórauknum mæli. Samkvæmt frétt Stöðvar 2 sagði hæstv. fjmrh.: ,,Hjá því verður ekki komist að treysta í meira mæli á beina fjármögnun frá neytendum heilbrigðisþjónustunnar og einungis að hluta á fjármögnun í formi skattheimtu.`` Hann ætlast til þess að sjúklingar verði látnir borga fyrir heilbrigðisþjónustuna í stórauknum mæli. Sjúklingarnir eru skattstofninn sem íhaldið hefur fundið og er athyglisvert að hugsa um í framhaldi af orðaskiptum hæstv. forsrh. við þingmann áðan. Í öðru lagi segir í fréttinni: ,,Þá talaði Geir um að einkafjármögnun ætti að skoða í auknum mæli.`` Í þriðja lagi sagði hann: ,,Og greiðslur til sjúkrastofnana eiga að byggjast á afköstum í auknum mæli.`` Það á með öðrum orðum að taka upp uppmælingu á heilbrigðisstofnunum til þess að tryggja þeim fjármuni til rekstrar. Í fjórða lagi sagði hæstv. fjmrh.: ,,Þá er áhugavert að færa starfsemi sem er í samkeppni við einkarekstur frá sjúkrahúsum í sérstök fyrirtæki sem yrðu rekin á sömu forsendum og einkafyrirtæki.`` Ég spyr hæstv. fjmrh.: Er þetta stefna ríkisstjórnarinnar? Ég trúi því ekki að þeir framsóknarmenn skrifi upp á stefnu af þessu tagi vegna þess að verið er að boða óvenjuómengaða hægri stefnu og það er sjaldgæft að vatnaskilin á milli hægri og vinstri sjáist eins glöggt í íslenskum stjórnmálum og sáust í viðtalinu við hæstv. fjmrh. og fréttinni af ummælum hæstv. fjmrh. Því spyr ég hann: Er þetta stefna ríkisstjórnarinnar? Hvernig ætlar hann að knýja hana fram og er samstaða um hana með hinum stjórnarflokknum?

Herra forseti. Ég flutti ræðu á aðalfundi hjá hjúkrunarforstjórum í síðustu viku þar sem ummæli þau sem hér er vitnað til voru látin falla. Þar var fjallað um ýmsa möguleika í sambandi við framtíðarfjármögnun í heilbrigðisþjónustunni. Mér kemur ekki á óvart að hv. þm. hristi hausinn og leggist gegn alls kyns nýjum hugmyndum sem koma fram á slíkum fundi um þann vanda sem við er að fást í heilbrigðisþjónustunni en þar er fyrst og fremst um að ræða fjármögnunarvanda. Fyrir mitt leyti tel ég sjálfsagt að menn eins og ég og hann borgum eilítið meira fyrir heilbrigðisþjónustuna. Ég tel ekki að við séum neinir sérstakir sjúklingar eða séum ekki færir um að greiða pínulítið meira fyrir þá þjónustu sem um er að ræða. Það er líka sjálfsagt mál að kanna kosti einkafjármögnunar sem við höfum sparað okkur stórfé á í sambandi við Iðnskólann í Hafnarfirði, hvort það fyrirbæri gæti skilað okkur einhverjum ávinningi í heilbrigðisþjónustunni eins og í skólakerfinu. Menn verða að vera opnir fyrir slíkum möguleikum og ekki má líta þannig á að það þurfi alltaf að vera sami aðilinn sem veitir þjónustuna og sá sem borgar fyrir hana. Að stærstum hluta til mun ríkið eftir sem áður borga fyrir þá þjónustu þó að einkafyrirtæki eða aðilar sem samið er við veiti hana. Það gerum við auðvitað, þekkjum það með prívatpraxís á læknastofum o.s.frv. Aðalatriði málsins er það, og út á það gekk ræða mín á fundinum, að það verður að brjótast út úr fjármögnunarvandanum í heilbrigðisþjónustunni. Einn möguleiki er sá að tengja saman fasta grunnfjármögnun á spítölum og síðan með einhverjum hætti greiðslur fyrir þau verk sem þar eru unnin. Það má kalla það afkastatengingu en kjarni málsins er þó sá og það erum við væntanlega öll sammála um og það tók ég sérstaklega fram í minni ræðu að allir Íslendingar vilja tryggja landsmönnum öllum góða og örugga heilbrigðisþjónustu þegar fólk þarf á því að halda enda er það ein af grunnforsendunum fyrir velferðarkerfinu. Menn mega ekki vera svo þröngsýnir að þeir geti ekki einu sinni rætt nýja möguleika á þessu sviði.

Herra forseti. Svo þröngsýnir mega menn ekki vera og ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir að setja þessa hægri stefnu Sjálfstfl. fram jafnómengaða og hann gerði. Hann á vissulega þakkir skildar fyrir það. Veruleikinn snýst um það hvort menn vilja fjármagna samfélagsþjónustuna með því að leggja skatta á þá sem mikið hafa eins og mig og hann eða hvort menn ætla að leggja skatta á þá sem síst skyldi, þ.e. sjúklingana sem neyðast til þess að leita þjónustunnar. Hér er komið að grundvallaratriðum í pólitík og hæstv. ráðherra svaraði ekki þeirri spurningu minni hér áðan sem var aðalatriðið: Er þetta stefna ríkisstjórnarinnar og hvernig mun hún birtast á næstu dögum af hálfu hæstv. ríkisstjórnar?

Herra forseti. Það liggur auðvitað í augum uppi að ríkisstjórnin hefur ekki tekið upp neina nýja stefnu í þessum málum þó ég hafi leyft mér á málþingi að reifa nokkra möguleika sem ég sé fyrir mér í þessum efnum. Ég tel það skyldu mína í núverandi hlutverki mínu að reifa þá fjármögnunarkosti sem fyrir hendi eru á þessum sviðum og öðrum til þess að reyna að mæta þeim vanda sem þarna er við að fást og allir þekkja. En það er líka hægt að hugsa með sér eins og hv. þm. gerði. Ég og hann erum ekki of góðir til að borga hærri skatta. Það má vel vera að við mundum ráða við það. En við erum heldur ekki of góðir til að borga örlítið meira beint fyrir þá þjónustu sem við fáum þegar við þurfum t.d. að leita til læknis. Við erum engir sérstakir sjúklingar við það eitt að þurfa á því að halda. Kjarni málsins er sá að gera þetta kerfi þannig úr garði að þeir sem eru raunverulegir sjúklingar, þeir sem þurfa á þessari þjónustu að halda, fái hana ókeypis og þurfi ekki að hafa áhyggjur af því að kerfið sé að sligast vegna þess að það hefur ekki tekist að fjármagna hana með þeim hætti sem nauðsynlegt er. Þetta er kjarni málsins. Við sem vinnum t.d. þau störf sem við gerum ættum að hafa fullkomlega efni á því að leggja okkar af mörkum í þessum efnum og greiða örlítið meira.

Herra forseti. Skattastefna vinstri manna hefur alltaf verið sú að það eigi að leggja á skatta eftir efnum og ástæðum. Þeim mun meira sem menn hafa í tekjur, þeim mun meira sem menn hafa umleikis, þeim mun meira geta menn borgað í félagslega þjónustu. Hæstv. ráðherra er að boða stefnu sem er í grundvallaratriðum allt önnur og ég þakka honum sérstaklega fyrir að láta það koma fram að hann telur að þetta sé ekki stefna ríkisstjórnarinnar. Hann lýsir því hér yfir að þetta séu persónulegar hugleiðingar hans og það er mikilvægt að það liggi fyrir að hann vísar ábyrgðinni frá ríkisstjórninni og yfir á sjálfan sig. Vegna þess að hér er um að ræða svo stór tíðindi að ef ríkisstjórnin hefði staðið á bak við þessa stefnu hefði auðvitað verið nauðsynlegt að ræða hana miklu ítarlegar en kostur er í þessari umræðu. En ég boða framhald þessarar umræðu af minni hálfu við 2. umr. fjárlaga í næstu viku.

Virðulegi forseti. Í DV í dag segir af því að hæstv. forsrh. sé reiður vegna þess að ákveðnar tillögur í fjárhagsáætlun Reykjavíkurborgar séu óskammfeilnar, eins og hann orðar það. Raunar endurtók reiði hans sig í þessum sama ræðustól fyrir örfáum mínútum. Auðvitað er um ákaflega sérkennileg afskipti hæstv. forsrh. af borgarmálefnum að ræða eins og þau birtast hinu háa Alþingi og í hinni almennu þjóðmálaumræðu. Í því ljósi vil ég spyrja hæstv. félmrh., sem hefur auðvitað málefni sveitarstjórna á sinni könnu, hvort honum finnist viðeigandi að hæstv. forsrh. fari fram með þessum hætti þegar um er að ræða tillögur lýðræðislega kjörins meiri hluta borgarinnar. Hvort honum finnist það eiga við að hæstv. forsrh. fari inn á málefnasvið hans á þennan hátt. Og í þriðja lagi, hvort hæstv. félmrh. og ráðherra sveitarstjórnarmála sé efnislega sammála þeirri einkunnagjöf sem hæstv. forsrh. hefur látið frá sér fara nú í dag og í fjölmiðlum í morgun. Er hann dús við hæstv. forsrh. í þessum efnum?

Herra forseti. Hæstv. forsrh. hefur tjáð sig mjög skýrt um hugmyndir meiri hlutans í Reykjavík um hækkun útsvars og að sjálfsögðu hefur hæstv. forsrh. málfrelsi og ég geri ekki athugasemdir við það þó að hann hafi skoðun á þessu atriði. Hins vegar fellur sú skoðun ekki saman við mína að öllu leyti því að á fjármálaráðstefnu sveitarfélaga í síðustu viku ræddum við m.a. bága skuldastöðu sveitarfélaganna í landinu. Sveitarfélögin í landinu safna skuldum ár eftir ár og bæta stöðugt á eins og hv. 9. þm. Reykn. þekkir manna best. Ef hallinn á sveitarfélögunum er settur í eina púllíu verður hann í ár að mati Þjóðhagsstofnunar yfir 2 milljarðar, voru 3 milljarðar í fyrra, voru 450 millj. á árinu 1996 og yfir 6 milljarðar á árinu 1995. Það sjá náttúrlega allir að svona getur ekki gengið og við hæstv. fjmrh. vöruðum alvarlega við þessari skuldasöfnun. Ég lét þess getið í ræðu minni að ég teldi eðlilegt að sveitarfélög sem hefðu borð fyrir báru í útsvarshækkunum fullnýttu útsvarið. Nú er það ekki tilfellið í Reykjavík að hugmyndir séu uppi um það að fullnýta útsvarið, 12,04%. Þeir eru með 11,99% eða eitthvað svoleiðis ef ég hef tekið rétt eftir. En ég tel ekkert óeðlilegt við það þó að útsvar sé hið sama í Reykjavík og í Kópavogi, a.m.k. sér landsbyggðarfólk ekki háskann af því að flytja í Kópavog fremur en til Reykjavíkur þó útsvarið hafi þar verið aðeins hærra.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra sveitarstjórnamála svörin. Ég skildi hann á þann veg að hann og hæstv. fjmrh. væru sammála um nauðsyn þess að sveitarfélög reyndu að stemma stigu við þeirri skuldasöfnun sem átt hefur sér stað hjá tilteknum sveitarfélögum og stöðva hallarekstur þeirra. En hæstv. forsrh. virtist ekki vera inni í málum. Ég skildi hann þannig. Hann hafði ekki hlustað á þessar gagnmerku ræður eða þær tölur sem var að finna á fjármálaráðstefnu sveitarfélaga fyrir helgina. Var það rétt skilið að hæstv. forsrh. væri kannski ekki nægjanlega vel inni í málum sveitarfélaga til að geta gefið einkunnagjöf á þann veg sem hann hefur gert hér í dag og í fjölmiðlum í morgun? Ber einnig að skilja það svo að hæstv. fjmrh. viti betur en flokksbróðir hans, hæstv. forsrh.?

Herra forseti. Til að fyrirbyggja allan misskilning og útúrsnúninga tíundaði ég hvað ég sagði í ræðu minni á fjármálaráðstefnunni. Ég tók það líka fram að hæstv. fjmrh. hefði varað stranglega við þeirri skuldasöfnun sem er hjá sveitarfélögunum, viðvarandi skuldasöfnun, og hann reifaði hugmyndir um samstarf ríkisvalds og sveitarfélaganna um samráð um fjármálastjórn í landinu. Ég tel að hæstv. forsrh. sé ágætlega inni í sveitarstjórnarmálum og ég dreg ekki í efa að hann fylgist með fjárhagsstöðu sveitarfélaganna. Hitt er svo annað mál að ýmsar leiðir eru til að laga skuldastöðuna. Það er t.d. hægt að draga úr þjónustu. Það gæti vel verið að hæstv. forsrh. hallist fremur að þeirri leið. Ég held að sveitarfélögin í landinu, og það er alvörumálið, verði að gá að sér að eyða ekki um efni fram.

Herra forseti. Þegar talað er um samráð á milli ríkisstjórnarinnar og sveitarstjórnanna í landinu, var þá átt við samráð af því tagi sem birtist þingheimi í dag þegar hæstv. forsrh. orðaði það þannig að borgarstjórnarmeirihlutinn í Reykjavík væri að ráðast á fólkið? Er það slíkt samráð sem hæstv. ráðherra sveitarstjórnarmála sér fyrir sér? Eða hæstv. fjmrh.? Það væri fróðlegt að fá svör við því. Ég þakka hæstv. félmrh. svörin. Ég heyri það á öllu að hann hefur yfirsýn yfir málið. Það er kannski of langt um liðið síðan hæstv. forsrh. hafði málefni sveitarfélaga á sinni könnu hjá Reykjavíkurborg og ég ætla ekki að biðja hæstv. félmrh. að dæma um það hvort erfiðleikar hvað varðar skuldastöðu borgarinnar séu frá hans dögum eða íhaldsins í borginni, en það væri svo sem út af fyrir sig ber ofan á rjómann ef hann færi kannski nokkrum orðum um það líka.

Herra forseti. Ég ætla ekki að rekja það hvernig skuldir Reykjavíkurborgar sérstaklega eru til komnar. Það er nú sjálfsagt lengri saga en gefst tækifæri til að svara hér í óundirbúnum fyrirspurnum. Í gildi er samstarfssáttmáli milli ríkis og sveitarfélaga. Þessi samstarfssáttmáli fjallar m.a. um samráð um fjárhagsmálefni. Það vill nú svo til að þessi samstarfssáttmáli rennur út um næstu áramót, og ég hef hugsað mér á ríkisstjórnarfundi á morgun að gera tillögu um að samstarfssáttmálinn verði endurnýjaður.

Herra forseti. Ég hef áhuga á að leggja fyrir hæstv. fjmrh. spurningar mjög hliðstæðs eðlis og þær sem bornar voru upp við hæstv. félmrh. áðan. Hæstv. fjmrh. er nýkominn af fjármálaráðstefnu sveitarfélaga og þar lýsti hann, og reyndar hæstv. félmrh. einnig, yfir miklum áhyggjum sínum út af fjárhagsafkomu sveitarfélaganna, enda liggja fyrir upplýsingar um umtalsverðan hallarekstur sveitarfélaganna á undanförnum árum og yfirstandandi ári. Hæstv. fjmrh. ræddi þar einnig um nauðsyn þess að koma á samráði ríkisins og sveitarfélaganna í þessum efnum, þ.e. á fjármálasviðinu. Ég vil spyrja hæstv. fjmrh. í hverju hann hugsi sér að þetta samráð sé fólgið. Er þar verið að bjóða upp á eða lýsa eftir samráði t.d. um beitingu tekjustofna? Er hæstv. fjmrh. þeirrar skoðunar að nauðsynlegt sé að ríki og sveitarfélög samstilli málin hvað varðar beitingu tekjustofna? Eins og ljóst er hafa sveitarfélögin tekið við mörgum útgjaldafrekum verkefnum og þau fara nú með um 25% af opinberri þjónustu eða opinberum umsvifum í landinu. Kostir sem sveitarfélögin eiga eru því ekki margir og gamalkunnugir frá glímum t.d. við afgreiðslu fjárlaga. Er hæstv. fjmrh. þeirrar skoðunar að sveitarfélögin eigi að skila einhverju af þessum verkefnum til baka? Er hæstv. fjmrh. þeirrar skoðunar að þau eigi að skera niður þjónustuna eða telur hæstv. fjmrh. að þau eigi að auka tekjurnar? Það er í grófum dráttum þetta sem í boði er. Ég held, herra forseti, ekki síst með hliðsjón af þeim orðaskiptum sem þegar hafa orðið á þessum fundi, að ástæða sé til að hæstv. fjmrh. geri grein fyrir hugmyndum sínum eins og þær snúa að sveitarfélögunum og afkomu þeirra.

Herra forseti. Mér er ljúft að útskýra hugmyndir mínar um þetta efni. Það hafa fleiri en hv. þm. tekið eftir, eins og hæstv. félmrh. vitnaði til, að ég bauð til sérstaks samstarfs um efnahagsmál einmitt vegna þess að sveitarfélögin í landinu sem ein stærð eru orðin mikið númer í þeim efnum því að þau ráðstafa nú u.þ.b. 25% af öllum opinberum útgjöldum. En kjarni málsins í þeirri tillögu sem ég flutti er sá að ríki og sveitarfélög leggi ekki stein í götu hvers annars. Að þau séu ekki að þvælast fyrir markmiðum hvers annars og að þau reyni að samræma sína stefnu, þannig að það sem einn aðilinn gerir gangi ekki þvert á það sem annar aðili er að gera. En því miður hefur það gerst nú um helgina að í Reykjavík er boðuð ráðstöfun sem gengur þvert á þau markmið sem ríkisvaldið, reyndar í tengslum við aðila vinnumarkaðarins, hefur beitt sér fyrir að því er varðar skattalækkanir. Það eru atriði eins og þetta sem hugmynd mín gekk út á að koma í veg fyrir, að einn stór aðili á sveitarstjórnarsviðinu tilkynni um skattahækkanir á þennan hátt þegar ríkisvaldið hefur einmitt gengið fram fyrir skjöldu til að lækka skattana. Ég var að tala um það samráð að menn bregði ekki fæti hver fyrir annars áform í málum sem þessum. Mér sýnist nú eftir þennan atburð, þótt hann virki eins og löðrungur beint á þessa tillögu sem ég var að flytja fyrir helgina, að hann sýni líka í hnotskurn nauðsyn þess að sveitarfélögin og ríkið tali saman um þessa hluti og reyni að samræma sig að því er varðar bæði tekjustofna, eins og hv. þm. spurði um, og aðra þætti sem hafa áhrif á efnahagsmálin og afkomu almennings í landinu. Menn verða stundum að hugsa pínulítið stærra en bara ofan í eigin aski og horfa upp fyrir asklokið sitt þegar kemur að því að taka mikilvægar ákvarðanir sem snerta efnahagsmálin í landinu.

Herra forseti. Hæstv. fjmrh. gengur beint í gildruna verð ég að segja. Það er auðvitað alveg yfirgengileg hræsni, alveg yfirgengilegur tvískinnungur að ekki bara einn heldur tveir ráðherrar í einni ríkisstjórn skuli á ráðstefnu sveitarfélaganna um tekjur vara þau sérstaklega við hallarekstri og lýsa þungum áhyggjum af hallarekstri sveitarfélaganna. Og svo kemur hæstv. forsrh. þvert á þessar áhyggjur og ræðst á sveitarfélag sem ætlar að fara að auka nýtingu tekjustofna sinna en þó innan marka, ekki einu sinni fullnýta þær tekjur. Hæstv. fjmrh. verður þá að svara því hvað sveitarfélög sem eru í vanda og eru rekin með halla eiga að gera, ef þau mega ekki afla sér tekna. Er þá hæstv. fjmrh. að segja: Samráðið sem ég var að bjóða upp á felst í ráðgjöf um að skera niður? Eða hvað? Eða er ríkið tilbúið að taka við verkefnum til baka, ef t.d. grunnskólinn er að reynast sveitarfélögunum þyngri baggi en útreikningar bentu til? Svona framganga getur ekki gengið. Ríkisstjórn getur ekki hegðað sér með þessum hætti og það á sömu sólarhringunum. Annars vegar skammað sveitarfélögin fyrir hallareksturinn og hins vegar ráðast á þau fyrir að ætla að afla sér tekna til að standa straum af útgjöldunum.

Herra forseti. Hv. þm. kýs að ræða ekki kjarnann í þeirri tillögu sem hann var að spyrja um og ég lagði fram á fjármálaráðstefnu sveitarfélaganna fyrir helgina, um þetta samráð. Um að menn horfist í augu við þá staðreynd að sveitarfélögin eru ekki nein hornkerling eða peð þegar kemur að því að ræða efnahagsmál í landinu og að komin er upp full nauðsyn á því að menn samræmi sig milli ríkis og sveitarfélaga um þessar heildarstærðir í þjóðfélaginu og í þjóðarbúskapnum. Það er það sem ég var að tala um en auðvitað virkar sú ákvörðun sem nú er yfirvofandi í borgarstjórn Reykjavíkur seinna á þessum sólarhring þvert á það sem ég er að tala um. Hún gengur þvert á þá kenningu sem ég lagði fram á þessum fundi um að ríki og sveitarfélög ættu að samræma afstöðu sína og gæta þess að leggja ekki stein í götu hvers annars eða þvælast fyrir þeim markmiðum sem menn eru að setja sér í efnahagsmálum.

Herra forseti. Það er auðvitað augljóst mál að hæstv. fjmrh. vill ekki fara nánar út í þessa sálma, þ.e. svara spurningunni: Samráð um hvað? Upp á hvaða samráð var verið að bjóða? Í beinu framhaldi af því að hæstv. ráðherra og hæstv. félmrh. lýstu sérstökum áhyggjum --- af hverju? Af hallarekstri sveitarfélaganna. Einhver hefði látið sér detta í hug að þar með væru skilaboðin: Við verðum að ná betri tökum á þeim rekstri, sveitarfélögin verða að komast út úr þeim hallarekstri --- og það eru bara tilteknar aðferðir til í því sambandi, það er vitað. En um hvað á þá samráðið að vera? Um hvað á samráðið að vera, hæstv. fjmrh., ef það er svona? Er þá bara einn kostur eftir? Að ríkið geti blómstrað með sinn efnahag og sveitarfélögin skeri síðan niður? Það er það sem hæstv. fjmrh. er í raun og veru að segja, að samráðið eigi að felast í því að sveitarfélögin eigi að skera niður þjónustu sína í samræmi við efnahagsmarkmið ríkisstjórnarinnar. Það er enginn annar botn í málflutningi hæstv. fjmrh. hér en sá fyrir utan svo aftur hitt, sem er auðvitað augljóst, að um er að ræða pólitíska hræsni. Þetta er ekkert annað en pólitísk hræsni hjá íhaldinu sem er að reyna að ná sér niðri á meiri hlutanum í Reykjavík.

Samráðið á að snúast um það, hv. þm., að menn komi sér saman um meginmarkmiðin í efnahagsstefnunni þannig að menn séu ekki, eins og ég er margbúinn að segja hér, að þvælast fyrir markmiðum hvers annars. Ríkið mun lækka skatta til ríkisins, samkvæmt lögum sem þegar hafa verið samþykkt, um 1% um næstu áramót. Skatthlutfallið fer þá úr 39,04, minnir mig, niður í 38,04%, eitthvað þar um bil. En það sem gerist núna vegna þessarar skattahækkunar hjá Reykjavíkurborg er að þetta nær ekki fram að ganga og prósentuálagningin verður hærri sem nemur þessum hækkuðu álögum hjá Reykjavíkurborg. Nú vill að vísu svo til að hluti af því mun ekki koma til framkvæmda fyrr en eftir á, í ágústmánuði, vegna þess að tekið er visst meðaltal af útsvarsprósentu sveitarfélaganna sem fer inn í staðgreiðsluhlutfallið þannig að borginni mun takast að fela þetta að hluta til þangað til kemur að skuldadögunum í ágúst. Eigi að síður mun ekki takast, miðað við þessi áform, að lækka skattprósentuna niður í 38% eins og til hefur staðið vegna þessara áforma Reykjavíkurborgar. Það kalla ég að ganga gegn þeim markmiðum sem sett hafa verið og sem maður hélt að góð samstaða væri um í þjóðfélaginu, milli ríkis, sveitarfélaga og aðila vinnumarkaðarins.

Herra forseti. Ég vil spyrja hæstv. félmrh. um ástæður þess að svo fáar af samþykktum Alþjóðavinnumálastofnunarinnar hafa verið staðfestar hér á landi. Í síðustu viku var vakin athygli á því að Íslendingar hafa aðeins fullgilt tvær af þeim 26 samþykktum sem hafa verið gerðar innan Alþjóðavinnumálastofnunarinnar frá 1980. Við erum fullgildir aðilar að ILO. Við tökum þar virkan þátt í starfi en við höfum hins vegar ekki einu sinni fjallað um 16 af þessum samþykktum á réttum vettvangi. Önnur Norðurlönd hafa fullgilt frá 6--16 þessara samþykkta og þótt svo að margar samþykktanna eigi ekki beinlínis við hér á landi er ljóst að hér er um að ræða algerlega óviðunandi niðurstöðu í okkar vinnubrögðum. Ég spyr hæstv. félmrh. hvernig standi á þessu sleifarlagi og hvort hann hyggist bæta úr þessu. Hér hefur sú venja skapast að vinnuveitendur leggi blessun sína yfir samþykktirnar en það er ekki gert ráð fyrir því í hinu alþjóðlega skipulagi. Samþykktirnar hafa heldur ekki verið lagðar fyrir Alþingi og það er, herra forseti, skammarlegt og snýr að þinginu. Brýnt er að bæta úr þeim göllum. Það að fullgilda samþykktir er í mörgum tilvikum stuðningsyfirlýsing við bág kjör og laka stöðu víðs vegar í heiminum. Þetta er ekkert einkamál okkar og hæstv. ráðherra. Ef við tökum þátt í alþjóðlegu samstarfi þá eigum við að gera það af reisn og fara að þeim leikreglum sem þar gilda.

Herra forseti. Hv. þm. spyr um ástæður þess hve fáar ILO-samþykktir hafa verið fullgiltar á Íslandi. Nú er það ekki mitt að svara nema fyrir það kjörtímabil sem ég hef verið ráðherra, sem er að verða eitt kjörtímabil. Fyrir mína tíð hafa tvær samþykktir verið fullgiltar og fyrir þinglok í vor vænti ég þess að tvær til viðbótar verði samþykktar, þ.e. samþykkt 138 sem fjallar um barnavinnu. Undirbúningi undir þá fullgildingu lauk í fyrravetur með lagabreytingu sem fram fór á Alþingi og er ekkert að vanbúnaði að fullgilda samþykkt 138. Ég hef líka marglýst því yfir í þessum ræðustól að ég vilji að samþykkt nr. 156 verði fullgilt áður en þessu kjörtímabili lýkur. Ég hef hins vegar farið fram á það við aðila vinnumarkaðarins að þeir reyndu að koma sér saman um þau atriði sem eru í ágreiningi. Og það er eitt atriði í ágreiningi í samþykkt 156 sem verður þá að leysast með ákvörðun Alþingis. Ég tel að það séu mjög farsæl vinnubrögð að láta aðila vinnumarkaðarins ræða sín í milli og til er samráðsnefnd frá aðilum vinnumarkaðarins og félmrn. þar sem fjallað er ítarlega um þessar samþykktir. Sumar samþykktir ILO eiga ekki við hér og í allnokkrum tilfellum eru íslensk lög betri en þær samþykktir sem ILO hefur gert, þ.e. réttarstaða er betri hér en ILO-samþykktirnar krefjast.

Herra forseti. Ég verð að lýsa yfir furðu minni yfir ummælum hæstv. ráðherra. Að hann skuli ekki nota tilefnið þegar upplýst er um hve bága sögu og slæma við höfum í þessum málum þó svo hann beri einungis lítinn hluta af ábyrgðinni, og gefa þá yfirlýsingu hér úr ræðustól að í framtíðinni skuli unnið öðruvísi. ILO hefur gert 180 samþykktir. Á Norðurlöndunum hafa 66--100 verið staðfestar. Hjá okkur er þær 18. Það er greinilegt, herra forseti, að hér þarf að breyta vinnubrögðum og það er ekki hægt að láta Vinnuveitendasambandið hafa neitunarvald í samþykktum Alþjóðavinnumálastofnunarinnar. Það eru óeðlileg vinnubrögð. Það er augljóst, herra forseti, vegna svara hæstv. ráðherra sem ætlar einungis að staðfesta tvær samþykktir og ekki að boða stefnubreytingu hvað varðar vinnubrögðin við ILO, að það þarf að taka þetta mál upp á öðrum vettvangi.

Herra forseti. Mér þykir þessi saga ekkert bág. Ef við værum hvergi verr staddir en hvað varðar þessar ILO-samþykktir þá held ég að við gætum sofið sæmilega rólega. VSÍ hefur ekkert neitunarvald um það hvaða samþykktir eru fullgiltar hér, bara að það sé skýrt, og ASÍ hefur heldur ekkert sjálfdæmi um það hvaða samþykktir eru fullgiltar hér. En ég hef farið fram á það að þessir tveir aðilar, ásamt félmrn., ræði ítarlega og í þaula þessar samþykktir og undirbúi með okkur í félmrn. þær nauðsynlegu lagabreytingar sem af fullgildingu kunna að hljótast. Það er verið að vinna í þessu einmitt þessa dagana og vegna samþykktar 156 höfum við beðið ASÍ annars vegar og VSÍ hins vegar að koma með hugmyndir að texta sem þeir telja sig geta lifað við. Og þetta tel ég vera nokkuð farsæl vinnubrögð.

Herra forseti. Ég þakka fyrir að hæstv. félmrh. er ekki utanrrh. íslenska lýðveldisins. Ef hann telur það vera í farsælum farvegi að standa ekki við alþjóðlegar skuldbindingar þá er hann að mínu mati á villigötum. Það er alveg ljóst að þegar ILO gerir sínar samþykktir þá er gert ráð fyrir því að þær fari í ákveðinn farveg í þjóðlöndunum. Það hefur alls staðar gerst í nágrannalöndunum. Hér hefur ríkisstjórnin kosið að leita allsherjarsamráðs --- og það kalla ég neitunarvald VSÍ, eða ef menn vilja, neitunarvald ASÍ í þeim efnum --- en láta ekki samþykktirnar koma til eðlilegrar þinglegrar afgreiðslu á Alþingi. Þetta er ámælisvert, herra forseti, og það tekur varla nokkru tali að ræða málin á þeim grundvelli að segja að þetta sé í nokkuð góðu lagi. Það er miklu betra, herra forseti, að við hættum þátttöku í Alþjóðavinnumálastofnuninni ef við ætlum ekki að gera neitt með samþykktir hennar.

Herra forseti. Það er enginn að hugsa sér það að gera ekki neitt með samþykktir ILO og vafalaust verða fleiri samþykktir fullgiltar á næsta kjörtímabili, eða ég tel það víst. Samþykktir ILO eru í eðli sínu tvenns konar. Sumar eru flokkaðar þannig að þær eru kallaðar grundvallarsamþykktir. Þær eru um meginlínurnar og meginmálin. Síðan eru aðrar sem eru léttvægari. Og eins og hér hefur komið fram koma margar þeirra okkur Íslendingum ekkert við þannig að ekki er hægt að setja þetta undir einn hatt.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breyting á lögum um tekjuskatt og eignarskatt, nr. 72/1981, með síðari breytingum. Í frv. er tekið á nokkrum þáttum sem varða einkum skattlagningu fyrirtækja en snerta þó einstaklinga í nokkrum tilvikum. Helstu atriði frv. eru afnám skattlagningar á jöfnunarhlutabréfum. Lagt er til að öll útgáfa jöfnunarhlutabréfa verði skattfrjáls ef úthlutunin hefur ekki í för með sér breytta eignarhlutdeild hlutareigenda eða hluthafa. Annað atriðið er um samsköttun móður- og dótturfélaga sem hér hefur ítrekað verið til umræðu á umliðnum árum. Þriðja atriðið er samræming á skattlagningarreglum vegna ávöxtunar á langtímasparnaðarformi. Hér er og gert ráð fyrir að heimild ráðherra til að undanþiggja vinninga í tilteknum happdrættum skattlagningu verði lögfest. Þá er gert ráð fyrir að farið verði með úthlutun á hlutabréfum við slit félaga eins og arðgreiðslur en ekki sem söluhagnað. Lagt er til að lögfesta að reglur um frádrátt frá tekjum vegna fjárfestingar manna í atvinnurekstri verði framlengdar um þrjú ár eða til ársins 2002. Jafnframt er gert ráð fyrir að reglurnar verði einfaldaðar og gerðar markvissari. Í síðasta lagi vildi ég geta þess að hér er lagt til, eins og áður hefur verið boðað og ýmsir þingmenn nefnt í máli sínu, að persónuafsláttur með tilliti til fjármagnstekjuskatts verði jafn og í tekjuskattinum. Þetta eru meginefnisatriði frv., herra forseti, en í því eru einnig nokkur önnur smærri atriði. Kannski má segja að stærstu atriðin sem hér er um að tefla að því er varðar skattlagningu á lögaðila séu reglurnar sem snerta skattlagningu jöfnunarhlutabréfa og hin nýju ákvæði sem heimila samsköttun móður- og dótturfélaga innan ákveðinna marka. Skattlagning jöfnunarhlutabréfa á sér nokkra sögu sem rakin er í greinargerð með frv. Nú er hins vegar talið tímabært að afnema með öllu skattlagningu á jöfnunarhlutabréf með tilliti til þeirra breytinga sem gerðar hafa verið á skattkerfinu og hlutafélagalögum að öðru leyti. Að því er varðar samsköttun móður- og dótturfélaga er lagt til að slík samsköttun verði heimiluð að uppfylltum vissum skilyrðum. Markmiðið er að gera móður- og dótturfélögum kleift að vera ein skattaleg eining þannig að heildartekjuskattur allra félaganna verði ekki hærri en hann hefði orðið ef öll starfsemi félaganna hefði verið rekin í einu félagi. Þannig mun við samsköttun unnt að nýta hagnað á rekstrarárinu hjá einu félaganna til að jafna tap hjá öðru innan samsteypunnar á sama rekstrarári. Þær reglur sem lagðar eru til grundvallar eru að mestu leyti sniðnar eftir dönskum reglum um þetta efni. Lagt er til að móðurfélagið verði að eiga a.m.k. 90% af dótturfélaginu til þess að geta hagnýtt sér þessar reglur. Að því er varðar önnur atriði sem ég hef nefnt vildi ég láta þess getið að lagt er til að kveðið verði á um það í lögum hvenær vinningar í happdrættum eru undanþegnir skattskyldu, þ.e. þegar allur ágóði af happdrættinu rennur til menningarmála eða kirkjulegrar starfsemi. Til þessa hefur fjmrh. haft heimildir til þess að ákveða þessa hluti en hér er lagt til að það verði afdráttarlaust lögfest í samræmi við þær venjur og reglur sem hér hafa skapast á undanförnum árum um lögfestingu allra slíkra heimilda og nýleg ákvæði í stjórnarskrá. Varðandi breytingar sem snerta frádrátt manna frá tekjum vegna fjárfestingar í hlutabréfum þá var á árinu 1996, eins og margir minnast, ákveðið að fella niður í áföngum sérstakan afslátt frá skattskyldum tekjum vegna hlutabréfakaupa einstaklinga. Með óbreyttum reglum mundi frádrátturinn heyra sögunni til eftir árið 2000. Hlutabréfaafslátturinn var frá upphafi hugsaður sem tímabundin ívilnun til að efla íslenska hlutabréfamarkaðinn og áhuga almennings á hlutabréfaeign. Talið er að sem tímabundin aðgerð geti hlutabréfaafsláttur orðið til að efla tengsl almennings og atvinnulífs og stuðlað að auknum sparnaði. Því er lagt til að afslátturinn verði framlengdur til ársins 2002. Helstu breytingar sem gerðar eru frá núgildandi reglum eru að samkvæmt þessu frv. þarf eignarhald keyptra hlutabréfa að vara í fimm ár í stað þriggja. Jafnframt er heimilt að draga frá 60% af verðmæti keyptra hlutabréfa í stað 40% eins og núgildandi lög gera ráð fyrir á þessu ári. Fallið er frá því að lækka frádráttinn í áföngum eins og ákveðið var með lögum nr. 137/1996. Meginástæðan fyrir því er sú að í tillögum sparnaðarnefndar á vegum fjmrh. var þetta ein af megintillögunum. Eins og kunnugt er hefur þetta verkað býsna vel gagnvart almenningi og atvinnulífi og því talið eðlilegt að gefa fólki kost á þessum möguleika áfram meðan verið er að hvetja til aukins þjóðhagslegs sparnaðar. Ástæðan fyrir því að lagt er til að eignarhaldstíminn verði lengdur er sú að rétt þykir að hvetja menn til að eiga þennan sparnað til lengri tíma en áður þó jafnframt sé gert ráð fyrir að menn geti selt bréf sín ef þeir kaupa önnur jafnverðmæt í staðinn, þ.e. að hlutabréfin þurfi ekki að vera hin sömu ef heildarverðmæti þeirra er hið sama. Lögð er til breyting sem snertir skattlagningu við slit félaga og lækkun hlutafjár. Gert er ráð fyrir að færa það ákvæði í sama horf og fyrir gildistöku laga um fjármagnstekjuskatt, þ.e. að líta á útborgun sem arðgreiðslu en ekki söluhagnað. Þó er gert ráð fyrir sömu skattlagningarreglum og gilda um söluhagnað. Breytingin hefur því ekki áhrif á skattskyldu innlendra aðila en leiðir til þess að erlendur aðili yrði við félagsslit og lækkun hlutafjár, skattskyldur hér á landi á sama hátt og hann hefði orðið vegna arðgreiðslu. Tillagan um að breyta skattfrelsismörkum fjármagnstekjuskatts byggir á að meðferð ónýtts persónuafsláttar er breytt að því er snertir ráðstöfun hans til greiðslu fjármagnstekjuskatts. Það hefur þau áhrif að skattleysismörk verða hin sömu hvort sem um er að ræða fjármagnstekjur eða aðrar tekjur. Lagt er til að bráðabirgðaákvæði sem sett voru með lögunum um fjármagnstekjuskatt verði færð inn í lögin svo þau ákvæði verði varanleg og finni eðlilegan samastað í lögunum. Ég sé ekki ástæðu til þess að orðlengja um þetta mál, herra forseti. Hér er að hluta til um að ræða tæknilegar breytingar og ekki efnismiklar. Þó eru hér nokkrar veigamiklar breytingar sem ég hef rakið. Þær hljóta allar að teljast til umbóta á skattkerfinu, hljóta annaðhvort að auka það svigrúm sem eðlilegt er talið að lögaðilar hafi til að skipa rekstri sínum nútímalega eða koma í veg fyrir að skattalögin þvælist fyrir mönnum. Þannig hlýtur skattkerfið í heild sinni frekar að vera samkeppnisfært við það skattumhverfi sem tíðkast í nálægum löndum. Ég nefni þetta sérstaklega með tilliti til þeirra breytinga sem hér er lagt til að lögfest verði, þ.e. skattlagningu á móður- og dótturfélög en það á reyndar við um fleiri þætti í þessu máli. Annað mikilvægt atriði er að sjálfsögðu hlutabréfaákvæðið um frádrátt manna vegna fjárfestingar í atvinnurekstri sem vonandi mun skila miklu að því er varðar aukinn sparnað. Síðan er það hreint sanngirnismál að skattleysismörk séu söm hvort sem um er að ræða fjármagnstekjuskatt eða almennan tekjuskatt. Ég legg til, herra forseti, að máli þessu verði að umræðu lokinni vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

Herra forseti. Ég hef kosið að koma og veita andsvar við ræðu hæstv. fjmrh. Frv. sjálft er gamall kunningi að verulegu leyti, það hefur verið fjallað um það áður í efh.- og viðskn. Margt af þessu er til samræmingar við önnur lög og annað er til bóta, en ekki eru stór efni í þessu frv. En það sem ég vildi sérstaklega spyrja um eru áhrif á tekjur ríkissjóðs. Í fylgiskjali með frv. kemur fram að það snýr að breytingum á tekjuhlið og hefur ekki áhrif á gjaldahliðina. Þannig fylgir ekki kostnaðarmat á þessu en ég vildi spyrja hæstv. fjmrh. um áhrif þess á tekjuhliðina. Munu tekjur ríkissjóðs hækka við þessa lagasetningu eða munu þær lækka? Í frv. er verið að færa ákvæði um skattlagningu jöfnunarhlutabréfa að því sem hefur verið reyndar með öðrum hætti í lögum. Eins er með samsköttun félaga eins og hæstv. ráðherra nefndi. Hér er verið að færa löggjöfina að dönskum lögum. Með önnur atriði eins og happdrættisvinningana er fest í lög venja hér á landi. Hlutabréfaafsláttur er framlengdur. Það er kannski það ákveðna pólitíska stefnumál sem hefur verið rætt um. Menn hafa verið sammála um að láta þau ákvæði standa núna um þessi áramót til að reyna að örva sparnað, en það má færa rök fyrir því að þessi afsláttur hafi nú þegar gert það gagn sem hann getur en ég sé í sjálfu sér ekki ástæðu til að gera athugasemdir við það. En spurning mín til hæstv. ráðherra er um áhrifin á tekjuhliðina.

Herra forseti. Við höfum ekki séð ástæðu til að gera ráð fyrir miklum breytingum á tekjuhlið í þessu máli. Það er erfitt að segja fyrir um það á hvern veg þessar breytingar verða. Það er alveg hugsanlegt að hlutabréfaafsláttur í rýmkuðu formi eins og hér er gert ráð fyrir kosti ríkissjóð einhverja peninga, en það má líka gera ráð fyrir að til að mynda breytingin á skattfrelsismörkum fjármagnstekjuskatts skili tekjum í ríkissjóð. Niðurstaða okkar í þessu efni er sú að gera eiginlega ekki ráð fyrir neinum breytingum. En við munum að sjálfsögðu meta það betur þegar sýnt verður hver afdrif þessa frv. verða. Ég á reyndar ekki von á öðru en að það verði samþykkt fyrir áramót og þá mundi það koma inn í tekjumat okkar fyrir 3. umr. fjárlaga. Að öðru leyti þakka ég þingmanninum fyrir undirtektir við málið.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir. Hann segist ekki gera ráð fyrir breytingum á tekjum, hvorki til hækkunar né lækkunar, en útilokar það þó ekki. Ég geri fastlega ráð fyrir að hv. efh.- og viðskn. muni fara vel yfir þessi mál eins og hún gerir að öllu jöfnu varðandi skattamál og skoða þá sérstaklega í samvinnu við fjármálaráðuneytismenn hin fjármálalegu áhrif þessarar lagasetningar. Ég er að mörgu leyti sammála hæstv. ráðherra um að ekki sé tilefni til að ætla að miklar breytingar verði. Það er sjálfsagt að skoða það, því að breytingarnar eru þó nokkrar, en í nefndinni yrði þá farið betur yfir þann lið málsins.

Herra forseti. Ég dreg ekki í efa og reyndar vænti þess að hv. efh.- og viðskn. muni fara vel yfir þennan þátt því auðvitað skiptir hann heilmiklu máli. En ég vildi gjarnan bæta við það sem ég sagði áðan um þessi áhrif, að til að mynda þegar um er að ræða samsköttun móður- og dótturfélaga þá er ekki víst þó að menn geti hagnýtt sér þessa möguleika að þar verði neitt raunverulegt tekjutap því menn hafa þá áður hagað sinni skipan öðruvísi. Þá hafa menn af skattalegum ástæðum neyðst til að reka starfsemi í einu félagi sem þeir af öðrum ástæðum vildu frekar reka í tvennu lagi eða þrennu lagi. Núna munu menn geta rekið sem samsteypu í mismunandi félögum það sem þeir vilja gera með þeim hætti en notið ávinnings af því skattalega séð að um sé að ræða sömu áhrif og ef þetta væri í einu félagi. Þannig munu menn kannski ekkert endilega njóta sérstaks skattalegs ávinnings af þessu vegna þessa, þar sem þeir hafa skipað sínum málum öðruvísi í dag, en njóti þá annars ávinnings af því að hafa félögin sín í því formi sem þeir telja sjálfir henta best án tillits til skattalaganna.

Herra forseti. Þetta frv. telst kannski ekki til stórtíðinda í tekjuskattslöggjöfinni eða í skattamálum almennt. Þó eru hér nokkur atriði sem út af fyrir sig er ástæða til að staldra aðeins við og vert er að nefna. Ég vil þar í fyrsta lagi nefna framlengingu á skattfrádrætti vegna hlutafjárkaupa sem ætlunin var að hyrfi út í áföngum á nokkurra ára tímabili og yrði, ef ég man rétt, að fullu horfinn um aldamótin eða á aldamótaárinu. Nú er lögð til, að vísu tímabundin, framlenging á tilteknum frádrætti, þ.e. til ársins 2002 ef ég man rétt, í stað þess að þetta yrði að fullu horfið á öðru ári héðan í frá. Þetta er sjálfsagt hugsað af hálfu hæstv. ríkisstjórnar sem einhver viðleitni í sambandi við að auka sparnað eða viðhalda sparnaði og ég ætla ekki að mæla gegn því að einhver viðleitni af þessu tagi sé höfð uppi, þó að auðvitað sé ljóst að hlutafjárkaup eru bara eitt form af því tagi sem tekur fé úr umferð og ekki endilega við allra hæfi að leggja fyrir með þeim hætti og taka áhættu sem því er samfara o.s.frv. Ég tel þó skynsamlegt að ef slík hvatning er fyrir hendi á annað borð sé það gert að áskilnaði að menn eigi bréfin í alllangan tíma. Hér er einmitt lagt til að þetta verði bundið við að menn eigi bréfin í fimm ár ella falli skattfrádrátturinn niður. Gagnvart kennitölusöfnunum og öðrum slíkum hlutum sem maður sér í gangi þessa dagana sýnist mér skynsamlegt að ef um skattalegt hagræði er að ræða til að hvetja til þátttöku almennings í þessum efnum, þá sé það skilyrt með þessu móti og kæmi reyndar vel til álita að mínu mati að sambærilegum takmörkunum yrði beitt í víðara samhengi, t.d. þegar um er að ræða forkaupsrétt og menn eru bersýnilega að nýta sér hagstæð kjör, jafnvel niðursett verð á hlutafé í opinberum fyrirtækjum, þá sé það gert með einhverjum kvöðum af því tagi að það sé ekki helber sýndarmennska að almenningi eða starfsmönnum sé gefinn kostur á slíkum kjörum. Hversu mikil áhrif þetta hefur í ljósi þess að hér eru ekki háar upphæðir á ferð, skal ég ósagt látið um, en í öllu falli er ástæða til að ætla að neikvæðu áhrifin af því að þessir frádrættir féllu niður komi þá síður fram. Í öðru lagi er hér á ferðinni breyting sem ég átta mig ekki í fljótu bragði á hvort skiptir miklu máli, þ.e. þau ákvæði sem varða samsköttun móður- og dótturfélaga. Það er fyrst og fremst eitt atriði í því sambandi sem ég vil nefna og spyrja um, eða sem ég tel að þurfi a.m.k. að skoða því ég veit svo sem ekki hvort ég hef beina spurningu í því sambandi, en það er ósköp einfaldlega þetta: Er rækilega frá því gengið að með þessum ákvæðum sé ekki verið að opna fyrir neinar smugur sem nýtist fyrirtækjum, gróðafyrirtækjum, til að ná sér í uppsafnað tap annarra aðila sem ella væru lokaðar? Ég tel að reglur um það hafi að mörgu leyti verið til skammar hér, þ.e. hversu lengi mönnum leiðst að kaupa sér töp úr óskyldum eða lítt skyldum rekstri og enn er það svo því miður að gróðafyrirtæki eru að gera upp með hundruð millj. kr. hagnað ár eftir ár án þess að borga nokkurn skapaðan hlut í sameiginlegan rekstur samfélagsins af því þau búa enn að gömlum uppsöfnuðum töpum eða reglum sem voru á sinni tíð svo rúmar að menn gátu nánast gert hvað sem er. Iðnfyrirtæki gátu keypt gjaldþrota útgáfustarfsemi af stjórnmálaflokkum o.s.frv. Ég átta mig ekki í fljótu bragði á því, en kannski eru reglurnar um skilgreiningu á dótturfyrirtækjum í þessu sambandi algjörlega heldar hvað það varðar að gróðafyrirtæki geti ekki náð sér í töp í gegnum það að samskatta eitthvað sem þau skilgreina sem dótturfyrirtæki. Fyrir mitt leyti a.m.k. vil ég að rækilega sé frá því gengið að hér sé ekki enn verið að opna smugur sem þefvísir menn komi til með að þefa uppi og halda áfram að sleppa við að greiða eðlilega skatta af hagnaði sínum til samfélagsins. Ég minni í því sambandi á það örlæti sem ríkti hér fyrir einu eða tveimur árum síðan þegar menn framlengdu heimildir til frádráttar á ævagömlum töpum frá því á síðasta áratug og þess sér nú stað m.a. í því að fyrirtæki eru að nota sér töp sem ella hefðu verið felld niður, felld á tíma, og losna við að borga skatta. Það á m.a. við um nokkur af stærstu sjávarútvegsfyrirtækjum landsins. Um þetta, herra forseti, spyr ég eða lýsi eftir að verði rækilega skoðað. Síðan er hér eitt atriði enn sem kannski er smátt í sniðum. Ef ég hef skilið hæstv. ráðherra og frv. rétt er nánast ekki um neina efnisbreytingu að ræða, þ.e. um reglur um útgáfu jöfnunarhlutabréfa, að skattaleg ákvæði um það atriði verði einfaldlega felld niður og útgáfa jöfnunarhlutabréfa verði alltaf skattfrjáls. Þetta tengist líka því sem gert var í fyrra, þ.e. að breyta skattalegri meðferð arðs á þann hátt sem ég tel að hafi verið mistök. Ég tel að í því hafi verið fólgin afturför að leyfa ekki frekar frádrátt vegna útgreiðslna arðs úr fyrirtækjum en heimila í staðinn að samsteypurnar megi færa arðinn til innan sinna vébanda án þess að bera af því nokkurn tekjuskatt. Ég er alveg sannfærður um að þetta var misráðið. Þetta kemur niður á litlu fyrirtækjunum og einyrkjum í atvinnurekstri eða þar sem hluthafar eru fáir en hagnast stóru samsteypunum. Ef menn eru að breyta þessum ákvæðum á annað borð, og það er kannski út frá þeirri hugsun að ekki sé lengur um neinn frádráttarstofn að ræða þar sem er nafnverð hlutabréfa, þá skipti ekki máli lengur í skattalegu tilliti að halda utan um heimildir til útgáfu jöfnunarhlutabréfa. En mér fyndist að þarna ætti að skoða grundvallarregluna sjálfa og ég er ekki tilbúinn að skrifa upp á það að þessi breyting hafi verið til bóta eða til framfara. Síðan er það spurningin um sjálfa skattlagninguna þegar kemur að fjármagnstekjuskattinum sem óhjákvæmilega vaknar upp og þessa óveru sem við lýði er sem á að heita fjármagnstekjuskattur í landinu. Það er aðeins komið inn á það hér, eða það ákvæði sem varðar reglur um vaxtareikninga af bundnum reikningum tengist t.d. þessu, að með því að reikningarnir séu bundnir í þrjú ár eða lengur koma vaxtatekjur af þeim ekki til skattlagningar fyrr en í lok tímans og það kann vel að vera eðlileg regla. En mergurinn málsins er sá að fjármagnstekjuskatturinn er hreinasta hörmung, er óvera og ætti auðvitað að endurskoðast með það að markmiði að um raunskattlagningu á eiginlegum fjármagnstekjum væri að ræða og eðlilega skattlagningu eins og þegar aðrar tekjur eru skattlagðar. Að ógleymdri svo stóru jólagjöfinni sem stórhlutafjáreigendur fengu þegar skattur af söluhagnaði hlutafjár var færður niður í 10% sem var auðvitað stærsta gjöfin sem hér hefur verið gefin í háa herrans tíð og verður þeim mun stærri sem sterkríkir hlutafjáreigendur verða fleiri í landinu. Þessa sér m.a. stað í því að nú heyrir til undantekninga að arður sé tekinn út úr fyrirtækjum öðruvísi en að þau séu fyrst sameinuð öðrum og menn taki eignirnar út í formi hlutafjár sem síðan er selt og skattlagningin þar með komin niður í 10%. Þetta eru auðvitað stóru málin, herra forseti, sem tengjast öll því að ef farið er yfir það hvað fyrirtækin eða atvinnulífið annars vegar og launamenn hins vegar hafa verið að skila til samneyslunnar á undanförnum árum kemur sú alvarlega staðreynd í ljós að vöxtur tekna hins opinbera, ríkis og sveitarfélaga er nær allur til kominn vegna skattlagningar á einstaklinga. Í góðærinu sjálfu, innan gæsalappa, eru fyrirtækin, gróðafyrirtækin í landinu nánast ekki að skila neinum viðbótartekjuauka í ríkissjóð. Það er t.d. mikið umhugsunarefni hvað tekjuskattur lögaðila hefur hækkað lítið milli ára, borið saman við það hversu geysilegur tekjuauki hefur orðið annars vegar af veltusköttunum, sem kemur ríkissjóði að mestu leyti til góða. Þeir á þeim bæ mættu hafa í huga þegar þeir eru að skamma sveitarfélögin að auðvitað kemur það fyrirkomulag betur út fyrir ríkissjóð en sveitarfélögin. Þó að sveitarfélögin séu með hlutdeild af útsvari eða tekjuskattsstofninum og Jöfnunarsjóður sveitarfélaga njóti einnig góðs af aukinni veltu er það samt þannig að hjá ríkinu mælist þetta á öllum vígstöðvum og ekki síst í vörugjöldunum og auknum innflutningi. Að mínu mati þyrfti að endurskoða þessi skattalegu samskipti ofan í kjölinn. Reyndar má koma fram að við höfum beðið fjmrn. í efh.- og viðskn. um úttekt á þessum tekjusamskiptum ríkis og sveitarfélaga eins og þau hafa þróast núna síðustu missirin, einnig með tilliti til verkefnatilfærslunnar yfir á sveitarfélögin. En ég tel, herra forseti, stórkostlegt alvörumál hve litlu fyrirtækin og gróðafyrirtækin eru að skila í miðju góðærinu. Þar koma til ýmsar breytingar sem gerðar hafa verið á skattkerfinu á undanförnum árum og flestar ef ekki allar hafa hlíft fyrirtækjunum á sama tíma og skattbyrðin hefur þyngst á hinum almenna launamanni eða þyngdist gífurlega á ákveðnu árabili á hinum almenna launamanni. Herra forseti. Mér er ljóst að þetta voru að hluta til almennar hugleiðingar um skattamál en ekki bara þröngt talað út frá efni þessa frv. en það er ekki verra tækifæri eða tilefni en hvað annað þegar við ræðum þetta frv. um breytingu á lögum um tekjuskatt og eignarskatt sem er aðalfrv. ríkisstjórnarinnar á því sviði nú á þessu haustmissiri.

Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að gera miklar athugasemdir við síðustu ræðu. Ég vil bara nefna eitt atriði af þeim sem hv. þm. nefndi, ekki vegna þess að ég sé sammála öllu hinu, heldur vegna þess að þar er um að ræða atriði sem ég vil taka undir. Það varðar samsköttunina og hugsanlega hagnýtingu á gömlu tapi og þess háttar. Ég deili áhyggjum þingmannsins af því atriði. Hins vegar tel ég séð fyrir því í þessu frv. að þeir möguleikar sem eru hugsaðir til hagsbóta fyrir fyrirtækin í landinu verði ekki misnotaðir. Hugmyndin með þessu er sú að skattalögin komi ekki í veg fyrir að menn geti rekið starfsemi sína í mörgum félögum ef þeir telja það henta sér af öðrum ástæðum. Við vitum um ýmis dæmi um þess háttar í þjóðfélaginu og þess vegna er þetta lagt til og þetta tíðkast í mörgum löndum eins og kunnugt er. Sú hætta kynni að vera fyrir hendi að menn væru að reyna að komast yfir félög vegna þess að þar lægi gamalt tap o.s.frv. en reynt er að sjá við því í frv. eins og útskýrt er á bls. 8 og 9. Það er t.d. lagt til að samsköttun verði ekki heimiluð að nýju eftir að búið er að slíta henni einu sinni og að menn verði að uppfylla ákveðin skilyrði til þess að geta hagnýtt sér þá möguleika sem hér felast og allt er þetta nánar útskýrt í greinargerðinni á þessari síðu. Hins vegar tel ég fullkomlega réttmætt af hálfu þingmannsins að vekja athygli á þessu og ágætt að nota tækifærið og benda mönnum á að fyrir þessu hefur verið hugsað og það er mikilvægt að framkvæmdin í því efni takist vel.

Herra forseti. Hér er fluttur bandormur svokallaður sem lýtur í fyrsta lagi að vörugjaldi, í öðru lagi lögunum um fjáröflun til vegagerðar og í þriðja lagi bifreiðagjaldi. Hérna er um að ræða helstu gjöld sem lögð eru á bifreiðar og ökutæki í landinu. I. kafli málsins lýtur að bifreiðagjaldinu, II. kaflinn lýtur að lögunum um fjáröflun til vegagerðar, þ.e. þungskattinum, en III. kaflinn og sá síðasti varðar vörugjöld af ökutækjum og breytingu á lögunum um það efni. Ég skal rekja þetta mál, virðulegi forseti, en reyna þó að stikla á stóru og fara fljótt yfir sögu. I. kafli málsins, sem er reyndar aðeins ein grein, gerir ráð fyrir því að breyta þeim ákvæðum sem sett voru í þinginu í vor um bifreiðagjaldið. Þá var afnumið sérstakt þak sem verið hafði á þessu gjaldi. Það hafði þær afleiðingar að ýmis ökutæki, sem eru þung en kannski er ekki mikið ekið, t.d. kranar og ýmis önnur slík vinnutæki og vinnuvélar, fengu á sig mjög miklar hækkanir á þessu gjaldi vegna þess að það miðast við þyngd bifreiðarinnar, þyngd tækisins. Nú höfum við farið ofan í þetta mál að nýju í sumar og leggjum til að sett verði nýtt þak sem miðist við 36.200 kr. á hverju gjaldtímabili og skalanum í þessari álagningu að öðru leyti hnikað lítillega til þannig að ekki verði umtalsvert tekjutap af þessu, miðað við það mikla fjármagn sem þarna er innheimt. Segja má að tekjutapið af þessu sé óverulegt eða jafnvel innan skekkjumarka. Ég hygg að flestir sem komu að þessu máli í vor, þar á meðal nefndarmenn í efh.- og viðskn., hafi gert sér grein fyrir því að sú ákvörðun sem þá var tekin um þetta efni kynni að þurfa að koma til endurskoðunar. Það leyndi sér ekki á síðasta sumri að upp kom mikil gremja og óánægja hjá þeim sem urðu helst fyrir barðinu á þessum breytingum. Nú er lagt til að lágmarksgjald verði hækkað upp að næsta heila þúsundi, það þýðir innan við 1% hækkun. Lægra gjaldið, sem var 5,86 kr. á kíló hækkar í 6 kr. eða um 2,39%, en hærra gjaldið lækkar úr 9,66 kr. í 8,10 kr. eða um 16,15%. Áfram er gert ráð fyrir því að greiddar verði 2.000 kr. fyrir hvert byrjað tonn bifreiðar umfram 3 tonn. Það er sem sagt lagt til að sett verði þarna nýtt hámark, 36.200 kr. Þeir sem komu að þessu máli á síðasta þingi þekkja hvað er á ferðinni og tel ég ekki ástæðu til þess að hafa um þetta efni fleiri orð. Að því er varðar II. kafla frv. eru þar lagðar til nokkrar breytingar á lögunum um fjáröflun til vegagerðar, sem eru frá 1987, með síðari breytingum. Meginbreytingin í þessu er sú að gert er ráð fyrir því að þungaskatturinn hækki í samræmi við það sem Alþingi hefur þegar ákveðið að því er varðar vegáætlun. Í vegáætlun sem samþykkt var á síðasta vori var gert ráð fyrir því að þungaskattur hækkaði um 3,5% á miðju ári og sömuleiðis bensíngjald og að þungaskatturinn hækkaði síðan að nýju um 2% 1. júlí 1999. Þetta eru forsendurnar í vegáætluninni. Eins og kunnugt er þá er gert ráð fyrir því í fjárlögum að vegáætlun fái fulla fjármögnun að þessu sinni, engin skerðing verði á framlögum til hennar. Það er reyndar nokkurt nýmæli. Hins vegar urðu þau mistök við afgreiðslu þessa máls í vor að það láðist að lögbinda hækkunina frá 1. júlí sl. Þar af leiðandi varð ekkert af henni. En það er lagt til núna að hún komi þess í stað til framkvæmda um áramót og að sú hækkun á miðju næsta ári, sem var gert ráð fyrir í vegáætlun, komi sömuleiðis til framkvæmda og verði bundin í þessum lögum. Ríkissjóður varð sem sagt af hækkuninni og segja má að allir sem eiga hlut að máli hafi þar með fengið sex mánaða afslátt á þessari hækkun. Hins vegar skilaði skatturinn sér það vel að það kom má segja ekki að sök því að unnt var að standa við allar forsendur að því er varðar vegagerð á þessu ári þrátt fyrir þetta tekjutap. Hins vegar hækkaði bensíngjaldið í júnímánuði með þeim hætti sem forsendur vegáætlunar gerðu ráð fyrir. Jafnframt er lögð til breyting er lýtur að þungaskatti á erlendum skráðum ökutækjum. Breytingin er sú að þessi þungaskattur verði lækkaður til samræmis við þungskatt af innlendum skráðum ökutækjum ásamt því að ákvæðinu verði breytt til að jafna frekar samkeppnisstöðu innlendra og erlendra aðila sem nýta sér þungaskattsskyld ökutæki í rekstri hér á landi. Þá er lagt til, og það er mikilvægt, að lágmarkstími sem gefi rétt til lækkunar eða endurálagningar á föstu gjaldi þungaskatts verði styttur úr 30 dögum í 15 daga. Þetta er mikilvæg breyting fyrir alla sem hér eiga hlut að máli. Til þessa hefur þurft að leggja bílum og afskrá í a.m.k. mánuð til þess að menn fengju einhvern afslátt af þungaskattinum. Nú leggjum við til að það verði lágmarkstími 15 dagar og menn fái síðan eftir það afslátt sem verður hlutfallslegur miðað við þann dagafjölda sem um er að ræða að því er varðar afskráningu bílanna. Jafnframt er gert ráð fyrir því að sama regla gildi að því er varðar bifreiðagjöldin. Það hefur verið fundið að því lengi að mönnum væri gert erfitt fyrir með að þurfa að borga þessi gjöld jafnvel þó að ökutækin væru ekki í notkun, bæði bifreiðagjald og þungaskatt, og er hér komið til móts við þessa gagnrýni. Mönnum er gert auðveldara fyrir að afskrá bifreiðar tímabundið gegn því að njóta afsláttar af þessum gjöldum. Á móti hefur verið sagt að það væri svo miklum erfiðleikum bundið að afskrá bíla, að það væri svo flókið mál og þyrfti kannski að fara um langan veg til þess að koma því í verk vegna þess hvernig skráningarstofum væri háttað og hvar embætti væru sem gætu tekið við slíkum tilkynningum. Þá vildi ég gjarnan segja frá því í því sambandi að nú er í burðarliðnum sérstakur samningur milli Skráningarstofunnar og Íslandspósts um að Íslandspóstur taki að sér að veita móttöku nauðsynlegum tilkynningum og jafnvel númerum ef menn vilja afskrá bíla sína. Póstþjónustan nær auðvitað um allt land og það er hvergi mjög langt á næsta pósthús þannig að þessi aukna þjónusta mundi væntanlega koma til móts við þá gagnrýni sem ég nefndi að því er varðar erfiðleika við að afskrá bíla tímabundið. Þarna er einfaldlega um það að ræða að gera samning milli tveggja opinberra fyrirtækja, Íslandspósts og Skráningarstofunnar, með það fyrir augum að koma þessu í nútímalegra horf en verið hefur þannig að menn geti hagnýtt sér þá möguleika sem felast í afskráningu þessara tækja sem hefur það aftur í för með sér að menn fá afslátt af þeim gjöldum sem um er að ræða. Þetta er hagsmunamál víða á landsbyggðinni t.d. í sveitum þar sem menn nota viss tæki eingöngu á sumrin. Þetta er hagsmunamál víða í flutningum þar sem menn hafa tæki tímabundið í rekstri, ekki upp á hvern einasta dag ársins. Okkur hefur fundist það vera sanngirnismál að veita afslátt gegn því að menn afskrái tæki sín með þessum hætti. Að öðru leyti eru ekki gerðar breytingar á þungaskattinum frá því sem ákveðið var á síðasta vori. Frá fjmrn. er væntanleg sérstök skýrsla um það mál eins og gert var ráð fyrir þegar þungaskattsbreytingarnar voru ákveðnar. Eins og menn muna kannski var talið nauðsynlegt að breyta þungaskattskerfinu í nokkrum grundvallaratriðum á síðasta vori. Þær breytingar voru unnar í efh.- og viðskn. í kjölfar þess að Samkeppnisstofnun gaf út það álit að sá afsláttur sem veittur var í gamla kerfinu fengi ekki staðist eðlilegar samkeppnisreglur. Talið var að með þeim afsláttarreglum sem í gildi voru og gögnuðust fyrst og fremst þeim sem keyrðu mjög mikið, væri brotinn réttur samkeppnislaganna á þeim sem keyrðu minna. Til þess að mæta þessu voru sett inn ný ákvæði, fast 100 þús. kr. gjald fyrir öll ökutæki sem eru 14 tonn eða þyngri en á móti var kílómetragjaldið lækkað mjög verulega. Þetta þekkja þeir þingmenn sem að málinu komu á síðasta vori. Ýmsar athugasemdir hafa komið við framkvæmdina á þeim tíma sem síðan er liðinn. Í skýrslu fjmrn. um þetta mál munu ýmsar upplýsingar koma fram sem að þessu lúta. Það hefur verið reiknað út hvaða áhrif þetta hefur á flutningskostnað og væntanleg áhrif á vöruverð, t.d. úti á landi og margt fleira hefur verið tínt til og dregið saman í skýrslu sem væntanleg er von bráðar. Reyndar er 1. desember á morgun. Þessi skýrsla átti að koma fram þá. Það mun eflaust dragast í örfáa daga fram yfir þann tíma en ég hygg að hún hafi að geyma ýmsar upplýsingar sem skipta máli í sambandi við þetta. Við höfum ekki gert ráð fyrir því að breyta þessu kerfi í grundvallaratriðum í þessu frv. og kaflinn um þungaskattinn lýtur fyrst og fremst að þeim hækkunum sem nauðsynlegar eru vegna vegáætlunar og rýmkuðum reglum um tímabundna afskráningu ökutækja auk þess sem hann lýtur að erlendum ökutækjum. Ég sé ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um II. kafla frv. en í III. kaflanum er vikið að lögum um vörugjald af ökutækjum, eldsneyti o.fl. Þar er lögð til breyting á vörugjöldum af leigubifreiðum. Aðdragandi þess er að í þeim breytingum sem gerðar voru á þinginu í vor var ákveðið að koma til móts við þá sem reka hópferðabíla með því að lækka vörugjaldið á þeim. Það var talin rýmkun til að mæta hækkuninni í þungaskattinum og hækkuðu bifreiðagjaldi. Menn geta hins vegar ekki hagnýtt sér þessa vörugjaldslækkun nema þeir séu að endurnýja tæki sín þannig að áhrifin af henni munu koma fram smám saman. Væntanlega verður sú breyting til þess að greiða fyrir því að þeir sem reka hópferðabíla geti auðveldar endurnýjað tæki sín. Það er auðvitað mjög til góðs vegna þess að allir vita að umræddur bílafloti er orðinn býsna gamall og lítið um að menn kaupi nýja vagna til hópferðaflutnings frá útlöndum. Þróunin hefur gjarnan verið sú að menn hafa frekar flutt inn notaða hópferðabíla og sú þróun er ekki endilega mjög jákvæð, hvorki fyrir ferðamennskuna í landinu né það öryggi í samgöngumálum sem við viljum búa við á þessu sviði. Það var því skynsamlegt að lækka gjöldin á þessum tækjum ofan í 10%. Breytingin frá í vor þýddi lækkun gjalda á þessum tækjum úr 30% vörugjaldi í 10%. Nú er lagt til að sambærileg breyting verði að því er varðar leigubílana. Það var að vísu ákveðin smálækkun í vor, úr 30% í 25% en nú er lagt til að gengið verði lengra og tekið mið af því 10% gjaldi sem lögfest var á hópferðabílana. Þetta er m.a. vegna þess að þessi tæki eru skilgreind þannig að hópferðabílar eru taldir vera vagnar sem taka a.m.k. tíu farþega en leigubílar eru hins vegar þar fyrir neðan, allt að níu farþegar með ökumanni. Vitað er að þarna er um vissa samkeppni að ræða á köflum og óeðlilegt annað en að þar séu sambærileg gjöld. Það var hægt að nefna dæmi um, og er hægt í dag á grundvelli gildandi reglna, að það geti borgað sig að kaupa frekar stærri bíltegund, t.d. 10 manna sem er í eðli sínu dýrari, en minni bíl sömu tegundar vegna þess að gjaldaálagningin er þannig að stærri bíllinn verður ódýrari þó hann sé dýrari í innflutningi. Þetta er náttúrlega ekkert vit og þessu verður að breyta og hafa þarna eðlilegt samræmi á milli svo menn fjárfesti í þessum tækjum á grundvelli annarra forsendna en þeirra með hvaða hætti ríkið ákveður að leggja á vörugjald. Breytingin fyrir leigubílana er að gengið er út frá þeirri reglu að vörugjald á hópferðabíla sé 10%. Síðan höfum við gengið út frá þeirri viðmiðun að 80% af notkun leigubíls sé vegna atvinnustarfseminnar en 20% vegna einkanota eigandans eða bílstjórans. Ef það er gert og sú ákvörðun síðan heimfærð upp á þá gjaldflokka sem almennt tíðkast fyrir bíla og miðast við sprengirými aflvélar, þá koma út þessu þrenns konar gjöld: Í fyrsta flokki 14% vörugjald, í öðrum flokki 16% og í þriðja flokknum, þar sem sprengirýmið er mest, 21% vörugjald. Þetta held ég að sé alveg rökrétt skipting ef menn á annað borð ganga út frá því að heppilegt sé að miða vörugjöld á bíla við sprengirými aflvélar. Annað álitamál sem menn verða þá að taka á við annað tækifæri er hvort það eigi að gera og þá hvernig en það er eðlilegt að leigubílarnir flokkist eins og almennir einkabílar að því er þetta varðar. Af þessum sökum er lagt til að gera gjaldbreytingar þær sem hér um ræðir. Það er þá ekki ástæða til þess að hafa fleiri orð um þennan kafla. Ég hygg að þeir sem fylgst hafa með þessum málaflokki kannist við það sem hér er á ferðinni. Lækkun á vörugjöldum úr 25% eins og þau eru núna, voru 30% í vor, og niður í 14, 16 og 21% ætti að verða til þess að öllu óbreyttu að hagkvæmara og auðveldara verði fyrir menn í þessum atvinnurekstri að endurnýja tæki sín. Um hópferðabílana gildir hið sama. Það er auðvitað til hagsbóta fyrir þá sem nota slíka þjónustu að tækin séu nýrri og betri. Það er líka meira öryggi í því fólgið og er heppilegra með tilliti t.d. til ferðaþjónustu en jafnframt gefur það væntanlega mönnum í þessari atvinnugrein betra rekstraröryggi. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta frv. Hér er um að ræða, herra forseti, nokkuð flókin mál og snúin á köflum, sérstaklega hvað þungaskattinn varðar og fjáröflun til vegagerðar. Þar er um að ræða býsna mikla flækju eins og þingmenn í hv. efh.- og viðskn. fengu að kynnast í vor. Ég vænti þess að framsaga mín hafi verið nægilega skýr til að gera grein fyrir því máli sem hér er verið að tala um þannig að þingmenn geti áttað sig á því um hvað þetta frv. snýst. Skýrslan um þungaskattinn kemur svo væntanlega næstu daga en að öðru leyti leyfi ég mér, herra forseti, að leggja til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn. að lokinni þessari umræðu.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra hefur reyndar þegar svarað því að hluta í ræðu sinni sem ég ætlaði að spyrja um. Það varðar þá stöðu sem upp kom í kjölfar breytinga á þungaskattsinnheimtu síðasta vor. Ég held reyndar að flestir séu sammála um það að sú niðurstaða sem þar varð, þegar ákveðið var að hverfa frá því að taka skattinn í gegnum olíu og gera breytingar á þungaskattsinnheimtukerfinu og gjaldskrá í þungaskatti, hafi ekki orðið nógu góð. Breytingarnar voru að nokkru gerðar vegna athugasemda Samkeppnisstofnunar en mönnum yfirsást æðimargt bæði vegna tímaskorts og vegna þess að málin eru nokkuð flókin svo að ekki sé meira sagt, eins hæstv. ráðherra margnefndi hér. Þetta kom ákaflega mismunandi út fyrir ákveðna hópa. Annars vegar eru þeir sem keyra mjög lítið og hreyfa tæki sín sjaldan, þeir fá í gegnum fastagjaldið óheyrilega hækkun. Þeir njóta ekki lækkunar á hinni almennu gjaldskrá í sama mæli og þeir sem keyra meira. Þeir sem aka hins vegar á allra lengstu leiðunum, aka hundruð þúsunda kílómetra á ári og fengu áður langmest út úr afsláttarkerfinu sem við lýði var, verða einnig fyrir gífurlegri hækkun vegna þess að á þeim leiðum er gjarnan um notkun aftanívagna að ræða og útkoman mörg hundruð þúsund króna hækkun fyrir þá sem aka á lengstu leiðunum. Það rúllar auðvitað beint út í vöruverðið og er niðurstaða sem ég held að engan veginn sé hægt að búa við. Hér er um hækkaðan flutningskostnað að ræða og hærra vöruverð í afskekktustu byggðarlögum landsins þar sem það er hæst fyrir. Þess vegna verður að takast að finna þarna aðrar útfærslur. Ég vona svo að í beinu framhaldi af því að hæstv. ráðherra fái í hendur skýrslu um þetta mál, sem átti reyndar að liggja fyrir á morgun þó það verði einhverjum dögum seinna, komi frv. til lagfæringa á þessu máli. Ég vil láta það í ljós að mér finnst ekki koma til greina að lögfesta flatar hækkanir á þungaskattinum eins og hann leggur sig fyrr en botn er kominn í þetta mál, þ.e. útfærslu á þessum atriðum. Einhverja lagfæringu verður að finna á málefnum þeirra sem urðu fyrir hvað mestri íþyngingu með breytingunum síðasta vor.

Herra forseti. Vissulega er þetta allt saman heilmikið álitamál. Ég held að stærsta vandamálið sem upp kom í kjölfar breytinganna í vor hafi verið varðandi bifreiðagjaldið. Það fór í hreint óefni með gríðarlegum hækkunum á tækjum sem bókstaflega aldrei eru hreyfð nema milli vinnustaða þar sem þau geta staðið vikum og mánuðum saman meðan verið er að nota þau. Þetta byggðist allt á því að hætt var við að taka upp olíugjald. Það þýðir ekki að fárast yfir því núna. Nú er bara að vinna úr því sem fyrir hendi er. Ég hef ekki útilokað að skynsamlegt kunni að vera að gera breytingar á þungaskattskerfinu frá því sem ákveðið var í vor og hér er lagt til. Það er ekki lagt til að hverfa frá þeirri skipan sem gerð var í vor í grundvallaratriðum, m.a. vegna þess að skýrslan er ekki komin fram. Ég útiloka því ekki breytingar ef menn finna hyggilega leið í því efni og ég skil mætavel áhyggjur hv. þm. af flutningum á lengstu leiðum. Allir þeir sem þar eiga hlut að máli hafa komið á minn fund. Við höfum rætt um þetta opinskátt og að gagni. Hins vegar má ekki gera of mikið úr þessu. Sárafá tæki aka meira en 100 þúsund kílómetra á ári. Við höfum allar þær upplýsingar. Þau eru mjög fá og reyndar örfá ef nokkur sem keyra fleiri hundruð þúsund kílómetra. Það má ekki gera of mikið úr þessu máli. Það munu koma fram útreikningar á því hvaða áhrif þetta hefur á rekstrarkostnað fyrirtækja og hvaða áhrifa megi vænta í vöruverði vegna þessara breytinga. Vandinn er sá að afsláttarkerfið var ekki talið standast og ef menn t.d. vilja setja fast þak á greiðslurnar eins og ein tillaga liggur fyrir um, þá eru menn komnir í 100% afslátt. Það gengur hins vegar ekki samkvæmt tilmælum Samkeppnisstofnunar.

Herra forseti. Ég viðurkenni alveg að afsláttarfyrirkomulagið eða öllu heldur sú framsetning sem var á afslættinum í gömlu þungaskattsinnheimtulögunum var óheppileg. Ég held að varla hafi verið við öðru að búast en Samkeppnisstofnun ræki hornin í það. Hins vegar finnst mér að menn megi heldur ekki verða of hræddir við að útfæra gjaldskrá sem hafi tiltekin markmið um dreifingu af þessu tagi og ég vek t.d. athygli á því að hér eru sett þök í innheimtu sem er mjög sambærilegs eðlis og t.d. um vörugjöld af bifreiðum þannig að ekki virðist vera alveg alltaf sama um hvað er að ræða. Það er sagt hér að þó skuli það aldrei vera lægra en 3.000 kr. og aldrei hærra en hvað það nú var, 36 þús. eða eitthvað því um líkt. Það úir og grúir af því í reglum um gjaldtöku af þessu tagi að sett eru þök og það er ekki talið ólöglegt. Ég nefni bara sem dæmi rúmmetragjald á skip í greiðslum til Þróunarsjóðs. Þar er sett þak til þess að stærstu skipin borgi ekki óendanlega mikið í gegnum rúmmetratölu heldur er visst á rúmmetra upp í viss stærðarmörk en svo er þak þar fyrir ofan. Í raun og veru er spurningin um að finna einhverja sambærilega útfærslu sem hlífir lengstu akstursleiðunum við því að taka á sig óheyrilega skattheimtu. Það er alveg rétt hjá hæstv. ráðherra að það er ekki mjög algengt. Mikill minni hluti þessara tækja er nýttur þannig en í vissum tilvikum þegar verið er að reyna að nýta til fullnustu dýra fjárfestingu í langferðabifreiðum og tengivögnum með því t.d. að keyra kannski á vöktum með mannskap allan sólarhringinn, 2--3 ferðir í viku á Norðausturlandi eða vestur á firði og til höfuðborgarinnar, verður útkoman mikill akstur og alveg gífurlegur skattur miðað við að engir afslættir eða engin stiglækkandi gjaldskrá sé við lýði. Það er einhver útfærsla af því tagi sem menn verða að reyna að finna og það þýðir ekki að segja mér að það sé ekki lengur hægt að beita einhverjum stigum af þessu tagi. Ég veit ekki hvar menn væru þá staddir ef Samkeppnisstofnun kæmist upp með að dæma allt slíkt ólöglegt, þá verður væntanlega frekar skiptur tekjuskattur ólöglegur o.s.frv.

Herra forseti. Ég hygg að við hv. þm. skiljum þetta mál til hlítar, báðir tveir. Þarna er um að ræða ákveðið vandamál sem lýtur að hinum fjarlægustu svæðum frá Reykjavík. Eins og ég sagði áðan er ég tilbúinn til þess að leggja mig fram um að finna leiðir til þess að koma til móts við þessi sjónarmið ef í ljós kemur að þarna sé um að ræða óheyrilega kostnaðaraukningu og nýjan vanda sem hafi verið búinn til í vor í tengslum við breytingarnar þá. En bifreiðagjaldið er auðvitað annars eðlis en þungaskatturinn. Það miðast við þyngd á ökutæki og hefur ekki miðast neitt við notkun þess, gjald sem á rætur að rekja til stjórnarmyndunar á árinu 1987 ef ég man rétt en þungaskatturinn er hins vegar hluti af fjáröflun til vegagerðar eins og lögin um hann heita. Þau heita lög um fjáröflun til vegagerðar. Hann er nátengdur bensíngjaldinu sem menn greiða í bensínverði og miðast við það að menn borgi eftir því hvað þeir nota vegina mikið, þ.e. hvað þeir keyra marga kílómetra á hverju gjaldtímabili. Þess vegna er þetta í eðli sínu öðruvísi en þegar um er að ræða bifreiðagjaldið og náttúrlega er það sjónarmið ríkjandi í þessu að þeir sem nota vegina mest eigi að greiða mest til þeirra. Þetta er það sjónarmið sem fyrrv. samgrh., síðasti ræðumaður, þekkir náttúrlega mjög vel og óþarft að hafa fleiri orð um það. En ég held ég að aðalatriðið sé að komast að einhverri skynsamlegri niðurstöðu í þessu og málið fer þá núna til nefndarinnar. Hún mun fá öll gögn sem við höfum í fórum okkar til þess að fara yfir þetta og ég vænti þess að eiga gott samstarf við nefndarmenn, bæði stjórn og stjórnarandstöðu um að koma málinu í viðhlítandi form fyrir jólin því að það er nauðsynlegt að gera það og ganga frá því áður en þingið fer í jólafrí.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um tekjuskatt og eignarskatt sem ég flyt ásamt hv. þm. Kristínu Ástgeirsdóttur, Bryndísi Hlöðversdóttur og Rannveigu Guðmundsdóttur. Efni þessa frv. er að það er lagt til að einstæðum foreldrum sem hafa á framfæri sínu barn á aldrinum 16--19 ára sé heimilt að nýta 80% óráðstafaðs persónuafsláttar barnsins. Í núgildandi lögum um tekjuskatt og eignarskatt eru ákvæði sem heimila hjónum eða sambýlisfólki að nýta 80% af óráðstöfuðum persónuafslætti þess sem hefur lægri tekjur en engar slíkar heimildir eru fyrir hendi um nýtingu óráðstafaðs persónuafsláttar barna. Verður að telja að í því felist mikið óréttlæti þegar í hlut eiga einstæðir foreldrar. Við þekkjum að þjóðfélagsaðstæður eru um margt breyttar sem felst m.a. í auknum menntunarkröfum og það leiðir til þess að börn dveljast lengur í foreldrahúsum en áður og þurfa lengur á framfærslu foreldra sinna að halda. Þegar ég athugaði þetta síðast sem var fyrir tveimur árum þegar þetta frv. var þá flutt þá kom í ljós að 80--90% ungmenna á aldrinum 16--18 ára eru í foreldrahúsum. Framfærslukostnaður vegna barna er mjög mikill en Félag einstæðra foreldra gerði fyrir nokkrum árum könnun á framfærslukostnaði barna 16 ára og eldri og þá kom í ljós að framfærslukostnaður barna á aldrinum 13--15 ára var áætlaður um 500 þús. kr. árlega. Þó að einstæðir foreldrar búi við mismunandi aðstæður og kjör eins og aðrir þjóðfélagshópar hygg ég að það sé ekkert ofsagt að stærstur hluti einstæðra foreldra tilheyrir hópi láglaunafólks og þurfi að framfleyta sér á lágmarkslaunum á meðan t.d. hjá hjónum og sambýlisfólki er yfirleitt um að ræða framfærslutekjur beggja til heimilisins. Það hefur líka verið skoðað af Félagi einstæðra foreldra að meðlagsgreiðslur duga fyrir fjórðungi þess sem það kostar að framfæra yngstu börnin og um 1 / 8 af framfærslu elstu barnanna. Ég átti þess kost, herra forseti, að sitja ráðstefnu Félags einstæðra foreldra núna á liðinni helgi og þar kom mjög margt í ljós sem skýrði hve bág staða einstæðra foreldra er og barna þeirra og tel ég ástæðu til þess í umræðu um þetta frv. að fara nokkuð yfir það. Á ráðstefnunni kom í ljós að fjárhagslegt umhverfi einstæðra foreldra er mjög erfitt, vinnutíminn mjög langur, aðbúnaður barna þeirra oft miklu erfiðari en hjá öðrum þar sem tveir sjá um framfærsluna og einstæðir foreldrar geta ekki veitt börnum sínum það sem er oft hægt á öðrum heimilum þegar fleiri sjá um framfærsluna. Má þar nefna ýmsar tómstundir, íþróttaiðkanir sem kosta peninga o.s.frv. Það var líka athyglisvert að hlusta á það í sjónvarpi í gær, herra forseti, sem þar kom fram hjá aðstoðarlandlækni að marktækur munur er á heilsu íslenskra barna eftir stétt foreldra og hið sama á við annars staðar á Norðurlöndum. Því lægri sem stétt foreldra er, því verra er heilsufar barna þeirra, kom fram í sjónvarpinu í gær. Ég held að það sé því mjög mikilvægt að við lítum á heildstæðan hátt á kjör og aðbúnað einstæðra foreldra. Það frv. sem ég mæli fyrir, herra forseti, er liður í því að gæta jafnræðis milli þeirra þjóðfélagshópa sem eru einstæðir foreldrar og milli hjóna og sambúðarfólks sem hafa þess kost að millifæra persónuafslátt sem einstæðir foreldrar hafa ekki en ég held að það sé alveg ljóst, herra forseti, að verði fallist á þá leið sem ég mæli fyrir mun það bæta verulega stöðu einstæðra foreldra. Einstæðir foreldrar eru á landinu í dag um 8.665. Þar af eru konur 8.092 með 11.779 börn og karlar 573 með 700 börn eða samtals eru á framfæri einstæðra foreldra um 12.500 börn. Þegar við lítum á stöðu einstæðra foreldra og förum t.d. í eigna- og skuldastöðu þeirra og skoðaðar eru skattskýrslur einstæðra foreldra þeirra eins og þær koma fram á þessu ári vegna tekna síðasta árs, þá eru þar 7.856 einstæðir foreldrar sem töldu fram til skatts og þar kom fram að neikvæður eignarskattsstofn eða skuldir einstæðra foreldra umfram eignir eru gífurlegar og það eru 4.200 af þessum 7.856 sem eru með skuldir umfram eignir eða 53,5% einstæðra foreldra sem telja fram til skatts. Meðalskuldir þeirra eru um 3,2 millj., þ.e. allra einstæðra foreldra og meðalskuldir þeirra einstæðu foreldra sem telja fram húsnæðisskuldir eru um 4,5 millj. kr. Þegar litið er á húsnæðisaðstöðu er náttúrlega ljóst að húsnæðiskostnaður vegur mjög þungt í framfærslu einstæðra foreldra. Einungis um 53% af einstæðum foreldrum eiga eigið húsnæði meðan tölur hjá landsmönnum öllum eru þær að um 85% eiga eigin íbúð eða fasteign. Þetta segir okkur að nærri því helmingur einstæðra foreldra er ofurseldur leigumarkaðnum sem við þekkjum hvernig er þessa dagana og ég held að það sé alveg ljóst og varla um það deilt að það er miklu meiri eftirspurn eftir leiguhúsnæði núna en nokkurn tíma framboð sem hefur haft þau áhrif að hækka húsaleigu á almennum markaði. Mér finnst líka athyglisvert að meðalatvinnutekjur einstæðra foreldra eru ekki nema þriðjungur af atvinnutekjum hjóna. Í fyrra voru meðalatvinnutekjur einstæðra foreldra 93.600 kr. en hjóna um 281 þús. kr. þannig að einstæðir foreldrar hafa sér til framfærslu og barna sinna, sem eru oft ekki færri í umsjá þeirra en hjá hjónum, um þriðjung af tekjum hjóna. Að vísu er það svo að ég er að tala um atvinnutekjur en ekki ráðstöfunartekjur þannig að myndin breytist vissulega þegar litið er til ýmissa bótagreiðslna svo það sé nefnt en við erum að tala um tekjur á vinnumarkaði. Mér finnst líka athyglisvert, herra forseti, að góðærið virðist hafa farið fram hjá einstæðum foreldrum vegna þess að þegar litið er til hækkunar á atvinnutekjum á milli áranna 1996 og 1997 hefur hækkun á atvinnutekjum einstæðra foreldra verið 5,66% en hjá hjónum 7,05% þannig að hækkun milli ára 1996--1997 hefur skilað sér í miklu minna mæli til einstæðra foreldra. Ég er líka með frekari tölur, herra forseti, sem staðfesta það að góðærið virðist hafa farið fram hjá einstæðum foreldrum. Mér finnst reyndar að sú mynd sem var dregin þarna upp á ráðstefnu Félags einstæðra foreldra kalli á miklu meiri umfjöllun í þinginu en hægt er að hafa hér við framsögu um þetta frv., en það kemur í ljós þegar skoðuð er fjárhagsaðstoð hjá Reykjavíkurborg til einstæðra foreldra, að á árinu 1996 voru í heildina 3.677 sem fengu fjárhagsaðstoð og af þeim hópi voru einstæðir foreldrar 23% eða nálægt fjórðungur, 854 einstæðir foreldrar. Árin 1997 og 1998 stækkar hópur einstæðra foreldra sem þarf að leita sér fjárhagsaðstoðar þar sem tekjur duga ekki fyrir framfærslu og hópurinn stækkar úr 23% á árinu 1996 í 28,5% á árinu 1997. Enn stækkar þessi hópur það sem af er árinu 1998, þ.e. fram til 1. október á þessu ári, og er hópur einstæðra foreldra kominn upp í 30%. Á sama tíma á þessum árum, 1996 og fram í október 1998, fækkar í hópi annarra eins og t.d. hjá hjónum, bæði barnlausum hjónum og hjónum með börn. Árið 1996 voru tæplega 6% hjón sem þurftu að leita sér fjárhagsaðstoðar hjá Reykjavíkurborg en sá hópur er kominn niður í 4,7% 1998. Sama gildir um barnlaus hjón. Sá hópur telur um 5,5% af heildinni sem er 3.500--3.600, en í þeim hópi fækkar úr 5,5% niður í 4,2%. Sama gildir um einhleypa karla og einhleypar konur sem eru stærsti hópur þeirra sem leitar sér fjárhagsaðstoðar. Einhleypir karlar voru 43% þeirra sem leituðu fjárhagsaðstoðar hjá Reykjavíkurborg en í þeim hópi fækkar um 1%. Sama gildir um einhleypar konur, í þeim hópi fækkar úr 21,7% í 19,4% milli áranna 1996 og 1997. Eini hópurinn sem fjölgar í sem þarf að leita sér fjárhagsaðstoðar er hópur einstæðra foreldra. Ef við skoðum t.d. árið 1998, þá eru þetta um 800 foreldrar og þessir einstæðu foreldrar voru með allt upp í sex börn á framfæri sínu. Ég held að ljóst sé, herra forseti, af þeim tölum sem ég hef sýnt fram á að því er varðar fjárhagsaðstoðina og eigna- og skuldastöðu þessa hóps, og að því er varðar tekjur samanborið við hjón og hækkanir milli ára, að einhverra hluta vegna erum við að ræða um hóp einstæðra foreldra sem hefur orðið út undan í þessu góðæri sem menn eru að tala um. Þetta er hópur sem virðist ekki hafa fengið mikið af þeim 100 milljarða tekjuauka sem ríkisstjórnin hefur haft á þessu kjörtímabili umfram það sem síðasta ríkisstjórn hafði. Og þó að hjá þeirri ríkisstjórn væri minna úr að spila þurftu færri einstæðir foreldrar að leita sér fjárhagsaðstoðar þá. Ég held því að nauðsynlegt sé, og ég er reyndar með það í undirbúningi, að leggja fram skýrslubeiðni til ríkisstjórnarinnar, forsrh. eða félmrh., um að gerð verði heildstæð úttekt á kjörum einstæðra foreldra þar sem allt verði tekið með í myndina. Það er auðvitað hægt að taka fleiri dæmi, t.d. varðandi húsnæðismálin og biðlistana. Við þekkjum það, eins og ég nefndi í máli mínu áðan að liðlega helmingur einstæðra foreldra á sitt eigið húsnæði eða yfir 4.000 einstæðir foreldrar eru á leigumarkaðnum, og að þessir einstaklingar hafa auðvitað notið mjög góðs af því félagslega kerfi sem nú hefur verið lagt niður. Samkvæmt upplýsingum sem ég hef t.d. frá Reykjavíkurborg eru einstaklingar og fjölskyldur á biðlista eftir leiguíbúðum um 700 og það er álitið að um 100 manns skipti um leiguíbúðir á vegum Reykjavíkurborgar á hverju ári. Ef leiguíbúðir bætast ekki við þýðir það að sjö ár tekur að leysa þennan vanda og útrýma þessum biðlistum, þ.e. ef ekki bætast við fleiri leiguíbúðir. Mér finnst þessi ríkisstjórn ekki sýna umtalsverðan lit í því, ekki síst þegar við tökum tillit til mikilla tekna hjá ríkisstjórninni og því góðæri sem hún er að státa sig af. Við erum að tala um 120 leiguíbúðir sem á að leggja fé til á næsta ári samkvæmt fjárlagafrv. en einungis í Reykjavík eru 700 manns sem bíða, þar af um 470 manns sem eru í mjög brýnni þörf. Það sem er mjög athyglisvert af þeim upplýsingum sem ég hef, herra forseti, er að það er álitið að um 210 manns bætist í þennan hóp vegna áhrifa af nýja íbúðalánakerfinu, þ.e. að nýi Íbúðalánasjóðurinn og niðurlagning á félagslega kerfinu lengi þann hóp sem bíður eftir leiguíbúðum, að hann stækki um 210. Við erum sjálfsagt ekkert fjarri þeirri tölu sem við í stjórnarandstöðunni nefndum sl. vor þegar við fjölluðum ítarlega um niðurlagningu á félagslega kerfinu. Framkvæmdastjóri Félagsbústaða í Reykjavík segir að það sé húsnæðisneyð í borginni. Þar er hann sérstaklega að vitna til láglaunahópanna og leiguíbúða. Þeir sem hafa helst fengið félagslegar íbúðir --- við skulum aðeins fara yfir það --- eru ekki síst einstæðir foreldrar en þeir voru um 42% af þeim hópi sem naut góðs af félagslega íbúðakerfinu. Þetta fólk er meira og minna komið í biðröðina eftir leiguhúsnæði. Þetta er auðvitað nauðsynlegt, herra forseti, að draga fram þegar verið er að sýna fram á leið eins og gert er með þessu frv. til að bæta stöðu, kjör og aðbúnað einstæðra foreldra. Ég vil þá víkja að frv., herra forseti, og áhrifum þess vegna þess að þetta kostar allt peninga. Ég fagna því mjög að hæstv. fjmrh. er viðstaddur umræðuna og vonandi tekur hann þátt í henni vegna þess að ég held að það væri mjög gott að fá fram núna við 1. umr. málsins skoðanir hæstv. ráðherra á þeirri leið sem hér er nefnd til að bæta stöðu þessa hóps. Í frv. kemur fram að þegar álagningargögn fyrir árið 1996 voru skoðuð vegna tekna á árinu 1995 var ónýttur skattafsláttur þeirra sem fæddir voru á árunum 1976--1979 að báðum árum meðtöldum um 2,3 milljarðar kr. og fjöldi þeirra sem nýttu ekki persónuafsláttinn, þ.e. þeirra sem voru í þessum aldurshópi, voru tæplega 14 þúsund. Ef reynt er að nálgast það hvað þetta mundi kosta ríkissjóð ef farið væri út í þessa breytingu þá hef ég nálgast það á þann veg að samkvæmt þeim upplýsingum sem ég nú hef erum við að tala um að ónýttur persónuafsláttur sé um 2,5 milljarðar kr. og fjöldi þeirra sem eru á þessu aldursbili sé 16.700. Þeir sem eru 16 og 17 ára á vegum einstæðra foreldra eru um 2.433. Ef við tökum fjóra árganga og gefum okkur að það sé tiltölulega jafnt í hverjum árgangi sem gæti auðvitað skeikað einhverju fram og til baka, þá erum við að ræða um 5.000 börn af þessum 16.700 sem eru með ónýttan persónuafslátt upp á 2,5 milljarða. Nú yrði það sjálfsagt að einhverju leyti tekjutap sveitarfélaganna ef farið væri út í þetta ásamt ríkinu. Mér telst svo til að miðað við þennan barnafjölda gætum við verið að tala um kostnað upp á 800--900 millj. og töluverður hluti af því væri sveitarfélaganna. Mér finnst ekki ósennilegt að við séum að tala um tekjutap ríkissjóðs vegna þessa upp á 500 millj. kr. Ég held, herra forseti, að það væri alveg hægt að stíga þetta skref sem hér er lagt til í áföngum. Hér er að vísu lagt til að 80% séu millifæranleg en ég get vel hugsað mér þá leið, ef um það mætti nást samkomulag, að þetta yrði stigið í tveim skrefum. Fyrst væru það 40% sem væru millifæranleg og í síðari áfanganum 80%. Nú veit ég það, herra forseti, að 500 millj. eru ekki teknar af himnum ofan og vissulega þarf þarna að benda á fjármagn. Ég hef rætt nokkuð um fjármagnstekjuskatt, herra forseti. Ég tel mig hafa sýnt fram á að með annarri útfærslu á fjármagnstekjuskattinum væri hægt að hafa miklu meiri tekjur í ríkissjóð en skilaði sér vegna fjármagnstekna á sl. ári og tekna þessa árs. Ég þori að fullyrða að við séum ekki að tala um lægri upphæð en hér er verið að nefna, 500 millj., og finnst mér líklegt að hún sé nær einum milljarði sem hægt væri að fá inn í ríkissjóð með annarri útfærslu á fjármagnstekjuskattinum svo að ég nefni eina leið til að fjármagna það frv. sem við erum að tala um. Við erum annars vegar að tala um að hægt sé að hafa meiri tekjur af þeim sem eru raunverulegir stóreignamenn, þeim sem eru fjársterkir aðilar og hafa fjármagnið í þjóðfélaginu þar sem væri hægt að ná peningum af þeim og flytja yfir í þennan hóp sem sannarlega er verst staddur í þjóðfélaginu eða með verst stöddu hópunum, þ.e. einstæðir foreldrar. Ef við höfum þarna 500 millj. til skipta, þá er auðvitað ekki spurning í mínum huga og okkar jafnaðarmanna að færa á þessa peninga yfir til einstæðra foreldra frá fjármagnseigendum. Ég held, herra forseti, að öll sanngirni mæli með því að þetta mál sé skoðað af fullri alvöru á hv. Alþingi og í þeirri nefnd sem fær málið til umsagnar, sem væntanlega verður efh.- og viðskn., og að einstæðum foreldrum verði heimilt að nýta ónýttan persónuafslátt barna með sama hætti og nú er mögulegt milli hjóna og sambýlisfólks sem ekki síst mundi leiða til lækkunar á skattbyrði einstæðra foreldra. Herra forseti. Ég hef fært fram rök mín fyrir flutningi þessa frv. sem ég tel að séu í alla staði réttmæt. Við búum við góðæri eins og þessi ríkisstjórn bendir iðulega á. Því hefur verið misskipt. Ég held að það fari ekki á milli mála og með tilliti til þess sem ég hef sagt um þennan hóp og sýnt fram á með tölum og rökum að góðærið hefur ekki skilað sér til einstæðra foreldra, þá held ég að við hljótum öll að geta verið sammála um að kominn er tími til að horfa til þessa hóps og rétta hlut hans og fyrir því hef ég mælt með því frv. sem ég hef talað fyrir nú við 1. umr. málsins. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

Herra forseti. Í því þskj. sem fylgir þessu máli, frv. til laga um breytingu á tekjuskattslögum, eru margar gagnlegar upplýsingar um stöðu og hagi einstæðra foreldra. Ég tel að hér hafi margt forvitnilegt verið dregið saman í grg. með þessu máli, athyglisverðar staðreyndir ýmsar sem þó hafa að sjálfsögðu legið fyrir. En hugmyndin sem frv. snýst um er reyndar ekki ný. Ég minnist þess að María Ingvadóttir, sem þá var varaþingmaður fyrir Sjálfstfl., lagði hér fram þingmál fyrir nokkrum árum um þetta efni, að foreldrar eða foreldri gæti hagnýtt ónýttan persónuafslátt unglinga. Þetta er sem sagt ekki ný hugmynd en henni hefur ekki verið hrint í framkvæmd vegna þess að hún er dýr og það er margt sem kemur til greina ef menn hafa einhverja peninga umleikis og geta kostað til í sambandi við skattkerfið. Nýlega var sú leið farin að lækka skatta. Tekin var ákvörðun um að verja heilmiklum fjármunum í að lækka hinn almenna tekjuskatt og á það að koma til framkvæmda um áramótin þótt að vísu sé nú annar aðili hér í nágrenninu að spilla fyrir því að hluta til. Það liggja líka ýmsar aðrar hugmyndir fyrir um útgjöld á þessu sviði eins og að hækka 80% mörkin upp í 100%, hækka skattfrelsismörkin almennt eða lækka skatthlutfallið enn frekar. Það væri margt hægt að gera ef fjármagnið væri fyrir hendi. Ég tel að þetta sé mjög dýr tillaga. Ég held að hún kosti meira en hv. þm. gaf í skyn þótt það liggi nú ekki svo ljóst fyrir kannski. Ég tel þess vegna ekki að hún sé raunhæf, svo ég tali hreint út um það. Ef okkur tekst að skjóta styrkari stoðum undir efnahags- og atvinnulífið hér og búa þannig um hnútana að ríkissjóður verði aflögufær á næstu árum verður eitt og annað hægt að gera í skattamálum. Þá er þetta ein af þeim hugmyndum sem liggja fyrir þegar þar að kemur.

Herra forseti. Svör hæstv. ráðherra valda mér vonbrigðum. Hæstv. ráðherra segir hér í ræðustól að þessi tillaga sé ekki raunhæf og að margt annað sé hægt að gera við peningana ef þeir væru á annað borð til staðar. Ég held að í þessu máli eins og svo mörgum öðrum sé þetta fyrst og fremst spurning um forgang. Það er bara einu sinni svo, hvernig sem við lítum á sviðið á þessu kjörtímabili, að fjársterkir aðilar og þeir sem eiga peningana hafa verið í forgangi hjá ríkisstjórninni en ekki láglaunafólk, öryrkjar, aldraðir og einstæðir foreldrar. Ég benti á það, herra forseti, að þessi ríkisstjórn hefur haft 100 milljörðum meira úr að spila en síðasta ríkisstjórn. Ég er að tala um að það liggur fyrir í tölum sem ég upplýsi hér að góðærið hefur algerlega farið fram hjá þessum hópi, einstæðum foreldrum, eins og það hefur líka gert gagnvart öryrkjum sem hafa séð ástæðu til að standa hér fyrir utan á Austurvelli til að vekja athygli á bágum kjörum sínum. Mér finnst þetta því ekki vera spurning um peninga heldur hvernig við skiptum þeim peningum sem við höfum yfir að ráða. Þetta er spurning um forgang, hverjir eigi að hafa forgang. Ég verð að segja það, herra forseti, að um það er ekki spurning í mínum huga að þetta er einn af þeim láglaunahópum sem eiga að hafa forgang. Aðbúnaður barna einstæðra foreldra er oft og tíðum mjög slæmur og þessir foreldrar geta ekki veitt sínum börnum ýmislegt sem aðrir geta. Við upplifðum það í síðustu viku að ríkisstjórnin var að gefa fjármagnseigendum Fjárfestingarbankann og náttúrlega hefur komið fram að hann er miklu meira virði en sett var á hann. Þar er um að ræða tugi milljóna króna. Ég hef ekki heyrt hæstv. fjmrh. andmæla því þótt fjármagnseigendur hafi verið að græða hér á tá og fingri á eignum ríkissjóðs sem hægt var að selja á hærra verði, m.a. til að eiga upp í það að einstæðir foreldrar gætu nýtt ónýttan persónuafslátt barna sinna. Mér finnst þetta því vera spurning um forgang. Svör ráðherra valda mér miklum vonbrigðum og munu ugglaust valda miklum vonbrigðum í hópi einstæðra foreldra. Það er ég alveg viss um.

Herra forseti. Eflaust veldur þetta þingmanninum vonbrigðum en ég tel enga ástæðu til annars en segja hreint út það sem ég tel. Ég tel ekki að þessi tillaga sé raunhæf eins og sakir standa. En ég sagði líka að hún kemur til skoðunar ásamt öðrum hugmyndum ef svigrúm skapast á næstu árum. Ástæða er til að gera athugasemdir við eitt og annað í máli þingmannsins. Veit hún nákvæmlega hverjir keyptu Fjárfestingarbankann? Getur ekki vel verið að einhverjir einstæðir foreldrar eða tekjulágt fólk hafi gert það, námsmenn og aðrir? Mér býður í grun að ef þetta yrði kannað til hlítar þá hafi margur getað séð sér leik á borði sem á annað borð vill taka þátt í að fjárfesta á þennan hátt.  Það var talað um forgangsröð. Vissulega eru ýmsir hópar í þjóðfélaginu ekki of sælir af sínu hlutskipti. Ég efast ekki um að víða er þröngt í búi hjá einstæðum foreldrum. Það er líka víða þröngt í búi hjá öryrkjum og eldri borgurum. Það þarf að taka tillit til alls þessa. Ég tel að ef hv. þm. yrði beðinn um að segja hvort hún vildi frekar gera eitthvað fyrir öryrkja eða aldraða eða þennan hóp, þá kynni hún að lenda í vandræðum ef hún hefði ákveðna upphæð til ráðstöfunar. Ég tel að þessi tillaga sé skoðunar virði eins og fjöldamargar aðrar tillögur sem lúta að breytingum á skattkerfinu. Ég tel hins vegar hvorki að hún sé raunhæf við þær aðstæður sem nú eru uppi né að hægt sé að fjármagna hana. Ég andmæli reyndar því sem þingmaðurinn sagði um fjármagnstekjuskatt. Ég skal ekki endurtaka það sem ég hef áður sagt um það efni. Þar fer hún vill vegar. Málið er sem sagt svona: Ég tel að ekki sé grundvöllur fyrir því að gera ráð fyrir því að svona tillaga geti náð fram að ganga á næstunni en það má skoða það í framhaldinu þegar ljóst er hvort hér verður áfram fylgt ábyrgri efnahagsstefnu sem skapar svigrúm í ríkisfjármálum eða ekki. Ef hugmyndir þingmannsins og hennar samherja um ríkisfjármál ná hér fram að ganga á næstu árum er hvorki líklegt að hægt verði að fjármagna þetta né aðrar umbætur í skattamálum.

Herra forseti. Þegar búið er að ræða stóru málin sem fjmrh. flutti í dag, m.a. um það hvernig skattameðferð skuli vera af vöxtum, verðbótum og ávöxtunarsparnaði og hvenær eða hvort jöfnunarhlutabréf teljast til arðs, þá kemur lítið mál á dagskrá, eins og oftast aftarlega á dagskránni og fáir eru viðstaddir. Ég verð þó að taka fram að mér líkar það að fjmrh. skuli sjá sér fært að vera viðstaddur umræðuna þrátt fyrir það reyndar að hann sparki svolítið frá sér í umræðunni. Það kemur mér á óvart. Það er athyglisvert að hlusta á viðbrögð fjmrh., að upplýsingarnar í ræðu framsögumanns séu athyglisverðar og áhugavert væri að skoða þær ef peningar væru til. Við þrjú sem reynumst vera að taka þátt í þessari umræðu hér í lok dagskrár vitum að til eru peningar fyrir því sem ríkisstjórn telur mikilvægt. Við vitum að skattalögum er breytt og að hagrætt er eftir því hver eru forgangsmál viðkomandi ríkisstjórnar. Við höfum rætt hér um skattalagabreytingar. Framsögumaðurinn Jóhanna Sigurðardóttir nefndi fjármagnstekjuskattinn. Okkur greindi á um það hvernig honum var breytt. Okkur greindi á um það að lækka skatt af arði úr yfir 40% og niður í 10%. Okkur greindi á um það og það hefur gífurleg áhrif á það fjármagn sem ríkisstjórn á hverjum tíma hefur til umráða. Það að létta sköttum af arði tekur til upphæða upp á nokkur hundruð milljónir og við vitum þetta. Við þurfum ekkert að rífast um það. Við vitum að þannig er það. Mér finnst líka frekar slæmt að fjmrh. sem ég met mikils skuli falla í sömu gryfju og forsrh. og fara að atyrða Reykjavíkurborg vegna breytinga á útsvarsprósentu. Mér finnst að sú umræða eigi í raun ekki heima hér. Sú umræða hefði getað átt heima undir skattafrumvörpunum sem fjmrh. var með fyrr í dag og ég sá eiginlega ekki ástæðu til þess þá að fara upp og gera athugasemdir við málflutning hans. Það hefur komið í ljós, herra forseti, að í skýrslu sveitarfélaganna sem lögð var fram á fjármálaráðstefnu sveitarfélaga hafa verið færð fyrir því gild rök að á stjórnartíma ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar hafa miklir tilflutningar verið á fjármagni, eða réttara sagt þá hafa tekjur sveitarfélaganna verið skertar um sem nemur nærri því 15 milljörðum króna á þessu tímabili. Hvernig og hvers vegna? Jú, vegna einhliða ákvarðana ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar, ríkisstjórnar sem ég og framsögumaður áttum hlut að þótt við reyndar ættum aldrei nokkurn tíma á þessum fjórum árum fjármálaráðherrann í ríkisstjórn og greindi eflaust á um ýmis útfærsluatriði gagnvart sveitarfélögunum. En ég ætla ekki að ræða það. Það er ljóst að sveitarfélögin hafa orðið af umtalsverðum tekjum á sama tíma og við höfum flutt til þeirra verkefni, ætlað þeim mjög mikilvæg verkefni á sviði velferðarmála, án þess að hafa fært þeim tekjur. Við höfum skert tekjur þeirra. Þetta eru staðreyndir. Reykjavíkurborg er núna að hækka útsvarið hjá sér upp í það sem Kópavogur hefur haft á öllum stjórnartíma Sjálfstfl. --- Sjálfstfl. sem komst til valda fyrir átta árum út á það að tala um skuldasöfnun þáverandi meiri hluta sem er bara brot og krækiber í --- ég ætla ekki að ljúka þeirri setningu --- miðað við þá skuldasöfnun sem Sjálfstfl. í því ágæta sveitarfélagi hefur safnað á liðnum átta árum við framkvæmdir. Þetta er nú það sem mér finnst um viðbrögð fjmrh. og ég er hissa. Hvað erum við að tala um? Við erum að tala um kjör og við erum að tala um rétt. Við erum að tala um kjör og réttindi þess þjóðfélagshóps sem býr við skertust kjör í okkar samfélagi. Auðvitað finnast einstæðir foreldrar, með miklar tekjur. Auðvitað finnast þeir. Auðvitað getur fundist t.d. einstæður fjármálastjóri, eðlilega. En langstærsti hópur einstæðra foreldra býr við bág kjör. Það er svo einfalt. Jóhanna Sigurðardóttir, frsm. þessa máls, nefndi að fram hefði komið í skýrslu landlæknis að marktækur munur er á heilsu barna eftir því hverjar tekjur foreldranna væru. Þetta er athyglisvert og þetta er mjög alvarlegt. Þetta er áhyggjuefni og við ættum öll, hvort sem við erum í stjórn eða stjórnarandstöðu, að kalla eftir því að fá frekari úttekt á þessu máli vegna þess að það er til skammar hversu fjölskyldustefnan sem við höfum verið að reyna að framkvæma á liðnum árum er veik og í raun og veru hvað þeir hlutir eru margir sem ættu að kalla á athygli okkar en gera það ekki. Það er líka umhugsunarefni hvaða upplýsingar komu í ljós í haust þegar okkur var birt skýrsla um fátækt. Sú skýrsla leiddi í ljós að 7,8% bjuggu við fátækt árið 1907 og okkur finnst það ekkert skrýtið vegna þess að við þekkjum þjóðfélagsgerð þess tíma. En þegar okkur er sagt að 7,3% séu fátæk í Reykjavík í dag, í lok aldarinnar í þessu velferðarþjóðfélagi, þá hrökkvum við í kút, sérstaklega vegna þess að skýrslan sem ég vísa til sýnir úttekt á fátækt frá fleiri en einum sjónarhóli. Ekki þetta afstæða hlutfall þar sem tekjur eru miðaðar við meðaltekjur og fátækt reiknuð út frá því. Nei, heldur líka út frá kvarða sem miðaður er við útreikninga félagsmálastofnana, miðaður við hlutfall þeirra sem hafa fengið fjárhagsaðstoð um margra ára skeið og á ólíkum skeiðum á þessari öld. Þetta er alvarlegt og við ættum að hrökkva í kút. Ef við skoðum eignir og skuldir --- það er talað um að skuldir heimilanna hafi aukist svo og svo mikið á ákveðnu árabili og þær aukast stöðugt --- þá sjáum við að hjón sem eru með engan eða neikvæðan eignarskattsstofn eru 10 þúsund, 10 þúsund af 55 þúsund hjónum. Um 18% skulda meira en þeir eiga. Þegar við svo skoðum einstæða foreldra þá kunna að finnast efnaðir einstæðir foreldrar innan þess hóps, eins og fjmrh. sagði. En þegar við skoðum einstæða foreldra í slíkri skýrslu þá kemur í ljós að fjöldi þeirra sem eru með núll eða neikvæðan eignarskattsstofn er 4.201 af 7.856. Þessar tölur eru svo ólíkar hjá hjónunum og hjá einstæðu foreldrunum að þær segja eiginlega allt sem þarf. Þetta reynast líka vera nærri 54% af heildinni. Þetta eru rosalegar tölur, herra forseti. Þetta eru rosalegar tölur og þær segja okkur að miklir gallar eru á velferðarkerfi okkar og við vitum að mjög erfitt er fyrir marga að ná endum saman. Það er erfitt fyrir marga foreldra að ná endum saman og vinnudagur foreldra ungra barna er gífurlega langur. Það hefur komið fram í skýrslum og við vitum það. Samt er það þannig með fjölskyldur að ef einn vinnur fyrir fjölskyldunni þá getur hann notað skattkort og persónuafslátt maka síns. Og þegar um þannig heimilishald er að ræða þá er alveg ljóst að makinn er heima og sér um umönnunina, um börnin og heimilið. Það þýðir að langur vinnudagur annars foreldrisins getur verið erfiður. En gagnvart börnunum er annað foreldranna heima og sér um umönnun, uppeldi, veganestið og allt það sem þarf að vera í lagi til þess að ungviðið vaxi upp, til þess að æskan fái rétt skilaboð í uppvextinum og börnin geti orðið öflugir og sterkir einstaklingar þegar þau vaxa úr grasi. Þegar einn framfærandi er og erfitt er að ná saman endum í útgjöldum heimilisins þá er þessi eini framfærandi fyrirvinnan og öll umönnun verður að eiga sér stað að vinnudegi loknum. Þess vegna skiptir svo miklu máli, herra forseti, að fá að nýta óráðstafaðan persónuafslátt þegar um það er að ræða að unglingar á heimilinu eiga skattkort og ónýttan persónuafslátt. Það eru fleiri þættir sem ættu að vera í lagi hjá okkur en eru ekki í lagi, ekki af því að mörg okkar hafi ekki viljað það og jafnvel setið á pólitískum valdastóli til þess að reyna að ná því fram heldur hefur ekki náðst samstaða um það. Eitt af því eru húsaleigubæturnar. Í skýrslu sem var lögð fram 1995 kom fram að 1.400 einstæðir foreldrar hefðu fengið húsaleigubætur. Af þeim eru 97% konur og aðeins 3% karlar. Einstaklingar eru stærsti hópurinn sem fær húsaleigubætur og næststærsti hópurinn eru einstæðir foreldrar. Ef maður skoðar hvað það skiptir miklu máli að fá húsaleigubætur þá eru þær um 10.295 kr. af meðalleigunni sem 1995, nota bene, var liðlega 34 þús. kr., en þá hefur verið reiknaður skattur af húsaleigubótunum. En það er ekki reiknaður skattur af vaxtabótum. Félagsmálastofnanir, félagsráðgjafar og aðrir eru alltaf að koma því á framfæri að misræmi sé í því að húsaleigubætur eru skattlagðar en vaxtabætur ekki. Í skýrslunni sem var lögð fram 1995 kom fram að þetta væri brot á jafnræðis- og grundvallarrétti skattalaga. Það er þetta sem öllum finnst vera ósanngjarnt vegna þess að húsaleigubætur bætast við tekjuskattsstofninn eins og fjárhagsaðstoðin, á meðan vaxtabæturnar skerða hvorki barnabætur né námslán af því þær leggjast ekki við stofninn. Húsaleigubætur skerða barnabætur og húsaleigubætur skerða námslán. Og það eru þessir hlutir, herra forseti, sem samanlagt gera það að verkum að hópur sem þarf á mikilli samfélagshjálp að halda fær hana ekki. Við erum tilbúin að greiða 4 milljarða í vaxtabætur. Húsaleigubæturnar eru eitthvað um 400 millj. Þær mundu hækka, eins og hér hefur komið fram, ef þær væru ekki skattlagðar. En þetta er ekki há upphæð. Þetta er um tíundi hluti af því sem við erum tilbúin að greiða í vaxtabætur. En við erum ekki að ræða húsaleigubætur hér. Við erum að ræða það að fá að nýta persónuafslátt barna þegar einstæðir foreldrar eiga í hlut. Hvers vegna er ég þá að tala um húsaleigubætur? Jú, vegna þess að svo margir hlutir snúa að kjörum einstæðra foreldra og skerða kjör þeirra á meðan við ættum að vera að lagfæra þau. Herra forseti. Í fyrravetur var nokkrum lögum breytt til að reyna að lagfæra það sem hefði verið hægt að taka á með lögum um greiðsluaðlögun. Ein lagabreytingin var sú að heimila Innheimtustofnun sveitarfélaga að fella niður meðlagsskuldir að hluta eða öllu leyti við tilteknar aðstæður. Ég bar fram fyrirspurn í lok vetrar um það hversu margir hefðu nýtt sér þessa heimild. Þá kom í ljós að 560 einstaklingar leituðu eftir því að fá meðlagsskuldir niðurfelldar og 355 fengu umsókn sína samþykkta. 355 fengu samþykkta beiðni um að fella niður meðlagsskuldir. Og þegar greint er frá ástæðu samþykktar þá er í langflestum tilfellum um að ræða lágar tekjur. Því getum við hugsað sem svo: Afskaplega er það réttlátt að sá sem skuldar meðlag vegna þess að hann á að inna af hendi ákveðinn þátt uppeldismála barna sinna, fái felldar niður meðlagsskuldir sökum lágra tekna, skertrar starfsorku, barnamergðar eða mikillar greiðslubyrði. En þá spyr ég: Hvað með þann sem er með barnið á framfæri? Hvað með þann sem kaupir eða leigir íbúð og sér um framfærslu barnsins ef hann nær ekki endum saman, þ.e. sá sem skuldar allt að 54% meira en hann á? Hvað getum við gert til að rétta hlut hans? Mér sýnist að það sé alveg sama hvaða tillögur við komum með til úrbóta, þeim er alltaf hafnað. Það er þetta, herra forseti, sem er alvarlegt og umhugsunarefni. Ákveðinn hópur þarf á samfélagsaðgerðum að halda og þegar að því kemur að skoða það þá er svarið þetta: ,,Það væri ýmislegt hægt að gera ef til væru peningar.``