Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Frsm. (Gísli Guðmundsson): Ég vil aðeins skýra frá því, að sjútvn. hefur tekið til meðferðar brtt. þá, sem fyrir liggur á þskj. 109, frá hv. 3. þm. Reykv. og hefir n. ekki getað fallizt á að mæla með henni. Brtt. fjallar um það, að n. skuli skila árangri af störfum sínum á yfirstandandi þingi. En sjútvn. sýnist mjög hæpið að gera ráð fyrir því, að verk n. gætu gengið svo fljótt, þar sem frv. er ekki enn komið í gegnum þingið, að rétt væri að skylda hana til að ljúka störfum á þessu þingi.

*Sigurður Kristjánsson: Ég vil aðeins gera grein fyrir minni afstöðu til þessarar till., og skal ég hafa hana þá sömu og ég gerði í sjútvn. Það var dálítið fljótlega skýrt frá þessu máli af hv. frsm., því atkvgr. fór engin fram í n. um till., en það var álit nm. yfirleitt, að það væri orðið svo áliðið þings, að óhugsandi mætti teljast, að n. gæti skilað áliti að þessu sinni. Ég lýsti því yfir í n., að ég áliti, að það hefði verið hin mesta fjarstæða, að hefja þetta mál með annað fyrir augum en að það yrði afgr. á þessu þingi. Og þetta er skoðun mín enn, þrátt fyrir það þó að málið sé búið að dragast svo lengi, að lítil líkindi eru til, að þetta sé mögulegt. En ég vil, að það komi skýrt fram, að ég er efni brtt. algerlega samþykkur. Það eitt, sem veldur því, að ég geri ekki ráð fyrir því, að n. geti lokið störfum sínum á yfirstandandi þingi, er þetta, að málið hefir verið dregið svona lengi.

*Finnur Jónsson: Þar sem svo er áliðið þings, að ekki er líklegt, að þeirri rannsókn, sem hér er um að ræða, verði lokið nægjanlega snemma til þess, að hægt verði að leggja niðurstöður n. fyrir þetta þing, segi ég nei.

*Sigurður E. Hlíðar: Þar sem ég álít, að svo sé orðið áliðið þings, að till. geti ekki náð tilgangi sínum, segi ég nei.

*Sigurður Kristjánsson: Eins og ég hefi tekið fram í umr., er ég efni þessarar till. samþykkur og get því ekki greitt atkv. á móti henni. En hinsvegar sé ég engar líkur til þess, að hægt yrði að framfylgja henni, þótt hún væri samþ., og greiði ég því ekki atkv.

*Thor Thors: Ég leitaði umsagnar byggingarnefndar Reykjavíkur um þetta mál, sem hér liggur fyrir, og hefir mér nú nýlega borizt svar við þeirri málaleitun. Ég vil, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp það, sem byggingarnefndin hefir samþ. út af þessu máli. En það hljóðar svo: „Byggingarnefndin vili ekki víkja frá fyrri samþykktum sínum um að leyfa ekki timburbyggingar í þéttbyggðustu hverfum bæjarins, enda telur nefndin mjög varhugavert að gefa slík fordæmi, gegn settum ákvæðum byggingarsamþykktar Reykjavíkur. Um lóðina Bankastræti 2 tekur nefndin sérstaklega fram, að ný bygging til bráðabirgða tefur fyrir því, að framtíðarbygging verði reist á lóðinni, og að af nýrri timburbyggingu þar stafar aukin brunahætta. Byggingarnefndin telur óheppilegt, að með sérlögum sé vikið frá settum reglum um byggingar í bænum, þannig að slegið sé af kröfum um öryggi, og telur vafalaust, að slík löggjöf leiði til hækkunar á brunatryggingariðgjöldum í bænum“. Það er svo að sjá sem þessi ályktun sé samþ. einróma á fundi byggingarnefndarinnar, sem tók þetta mál til meðferðar 28. marz síðastl. Þessari umsögn fylgdi svo skýrsla byggingarfulltrúanna um fyrirkomulag á þessari lóð og ályktun hagfræðings Reykavíkurbæjar um það, hvaða áhrif þetta gæti haft á brunatryggingar í bænum, og endar hann svo með því að segja, að vátryggingarfélögin hafi gengið út frá því sem gefnu, að þeim ákvæðum yrði ekki breytt þannig. að almennt öryggi minnkaði - þ. e. a. s. ákvæðum um eld- og brunavarnir, sem gerðar hafa verið af hendi Reykjavíkurbæjar -, þannig að aukin brunahætta gæti stafað af. Ég vil gera þessi ummæli byggingarnefndar að mínum að flestu leyti og álít sérstaklega varhugaverða braut fyrir Alþ. að fara inn á, að taka þetta sérmál sveitarstjórnanna af þeim og skipa því sérstaklega með l. Þeir ræðumenn, sem talað hafa um þetta mál, hafa talið þetta vera lítið mál, en í raun og veru er hér um að ræða stórmál og algert stefnumál, sem sé það, hvort bæjar- og sveitarfélög eigi að vera sjálfráð í málum sem þessu, eða hvort Alþ. ætlar að hrifsa þessi mál í sínar hendur. Hv. þm. N.- Ísf. lét þess getið um daginn, þegar þetta mál var rætt, að þetta frv. væri fram borið vegna þess, að samkvæmt gildandi ákvæðum um byggingar í Reykjavík væri ekki hægt að byggja þarna timburhús, og hann lét þess getið, að ágreiningur væri út af byggingarsamþykktinni. Ef hann telur svo, þá er rétta leiðin fyrir hann að bera fram frv. um breyt. á byggingarsamþykktinni, sem væri þá almenn, en ekki að taka þetta einstaka tilfelli sérstaklega út úr. Ég vil vara við því, að samþ. þetta frv., sem getur haft það í för með sér, að allir íbúar Reykjavíkur þurfi að greiða hærri iðgjöld af húsum sínum, og með tilliti til þess og einnig til hins, að hér er um að ræða sérmál Reykjavíkurbæjar, mun ég greiða atkv. á móti þessu frv., og ég vil skora á hv. þm. að taka það til alvarlegrar yfirvegunar, að hér er um að ræða mjög hættulegt fordæmi.

*Jakob Möller: Ég vil vekja sérstaka athygli á, að meðferð þessa máls er alveg einstök og að mínu áliti fullkomin óhæfa. Hér er um það að ræða að gera í einstöku tilfelli, vegna misskilinna hagsmuna eins aðilja, breyt. á almennu skipulagi. Slík breyt. er gersamlega óheimil og siðferðislega alveg óverjandi, nema því aðeins, að almenningsnauðsyn krefji, en hér er alls ekki um það að ræða. Það er engin almenningsnauðsyn, sem liggur hér á bak við, og ekki einu sinni nauðsyn þess aðilja, sem hér á hlut að máli; og svo kemur ekki heldur til greina, að hans nauðsyn sé sama og almenningsnauðsyn, því að nauðsyn þessa aðilja er hægt að bjarga á annan hátt, og að mínum dómi og fleiri manna, jafnvel þeirra, sem láta sig hagsmuni þessa aðilja verulega skipta, er það honum tvímælalaust óhagkvæmara og óhyggilegra að leysa þessa þörf á þennan hátt. Annars álít ég þýðingarlaust að lengja umr. um þetta mál. Ég taldi aðeins rétt að lýsa þessari skoðun minni, sem ég veit, að er jafnframt einróma skoðun þeirra stjórnarvalda bæjarins, sem um þetta mál eiga sérstaklega að fjalla.

* Frsm. (Gísli Guðmundsson): Mér finnst afstaða hv. andstæðinga málsins hafa breytzt talsvert síðan við 2. umr., og vantar mig skýringu á því. Við 2. umr. bárum við flm. frv. fram brtt. við 1. gr. þess, þar sem það er skýrt ákveðið, að grunnflötur þess húss, sem farið er fram á, að leyft verði að byggja, megi ekki stærri vera heldur en þess timburhúss, sem þar er nú, og var þessi brtt. fram borin til þess, að það gæti ekki komið upp neinn misskilningur, hvorki hér né annarsstaðar, í sambandi við það, að verið væri að auka eldhættuna í bænum með þessu frv. Mér skilst þó á andstæðingum málsins, a. m. k. hv. 2. þm. Reykv., að hann hafi litið svo á, að þegar gr. væri orðin svona breytt, þá teldi hann töluverðar líkur fyrir því, að byggingarnefnd mundi veita þetta leyfi, og þess vegna væri réttara að fresta afgreiðslu málsins við þá umr., en það var ekki gert, heldur var málið látið ganga áfram, og nú kemur það í ljós hjá hv. þm. Snæf., að byggingarnefnd muni halda fast við að veita leyfið ekki, enda mun nokkuð vera til í því, að það væri erfitt vegna vissra forma, sem um þetta gilda, að veita leyfið í þessu tilfelli. Nú virðast þessir hv. þm., og sérstaklega hv. 2. þm. Reykv., líta allt öðruvísi á málið en við 2. umr., því að nú segir hann, að hér sé um fullkomna óhæfu að ræða, og get ég ekki skilið það, þegar það er borið saman við ummæli hans áður. Hv. þm. Snæf. las hér upp samþykkt byggingarnefndarinnar í Reykjavík, þar sem það var fært sem rök fyrir afstöðu n. og rök í þessu máli, að það mætti ekki víkja út frá þeirri reglu, að veita ekki leyfi til þess að byggja timburhús í þéttbyggðasta hluta bæjarins. Ég veit ekki, hvenær byggingarnefndin í Reykjavík hefir tekið upp þessa reglu. Það hlýtur að vera mjög nýlega, ef hún hefir gert það. Fyrir nokkrum mánuðum var unnið að því að byggja upp steinhúðað timburhús, eins og farið er fram á hér, í miðbænum, við Aðalstræti og Hafnarstræti, og þar er þéttbýlið sízt minna en á þeim stað, sem farið er fram á að reisa þetta hús. Einnig minnist ég þess, að fyrir nokkrum árum var að verulegu leyti endurbyggt timburhús við Austurstræti, Hressingarskálinn. Og í svipinn man ég eftir enn einu húsi í miðbænum, sem var endurbyggt að verulegu leyti úr timbri fyrir örfáum árum. Svo að það er ekki rétt, sem stendur í þessu plaggi frá byggingarnefndinni í Reykjavík, að það sé yfirleitt hennar regla að leyfa ekki timburbyggingar í þéttbýlasta hluta bæjarins. Ég er sammála þeim, sem hafa falað um, að það megi ekki gera ráðstafanir til þess að auka eldhættuna í bænum, hvorki þar sem þéttbýlt er eða strjálbýlt, en þetta frv. miðar áreiðanlega ekki að því, allra sízt eftir að sú breyt. hefir verið gerð, sem samþ. var við 2. umr.

*Jakob Möller: Það er fullkominn misskilningur hjá hv. þm. N.- Þ., að mín afstaða sé að nokkru leyti breytt frá 2. umr. Ég gat þess aðeins, að það, sem farið væri fram á í brtt. hv. flm. till., væri annað og minna heldur en farið var fram á við byggingarnefndina, og þess vegna væri líklegra, að hún féllist á það. Þetta er ekki að breyta um afstöðu. En hinsvegar eru það hv. flm., sem breytt hafa um afstöðu með brtt. sinni, því að þar játa þeir í raun og veru, að þeir hafi farið of langt í fyrra skiptið. Ég sagði við þetta tækifæri ekki neitt um það og kom ekki til hugar að gefa neitt fyrirheit um, að ég mundi ljá málinu fylgi mitt, ef byggingarnefnd gæti ekki fallizt á það, sem farið er fram á í síðari till. hv. flm., en hinsvegar, ef byggingarnefnd féllist á það, þá væri náttúrlega öðru máli að gegna, en því er ekki til að dreifa. Óhæfan, sem hér er framin, liggur í því, að taka ráðin af réttum stjórnarvöldum, sem um þessi mál hafa fjallað. Um það atriði, að leyft hafi verið að byggja úr timbri í þéttbýlustu hverfum bæjarins, eins og hv. þm. vék að, vil ég segja það, að ég hygg, að það sé nokkuð byggt á misskilningi. Það var leyft að gera breytingar innan húss aðallega. og t. d. að því er snertir aðra bygginguna, sem hv. þm. nefndi sem dæmi. Hressingarskálann, þá veit ég ekki til þess, að sú bygging hafi verið stækkuð um einn mm. eða hennar útliti í aðalatriðum breytt nokkurn hlut, hvað þá heldur að hún hafi í nokkrum verulegum atriðum verið aukin eða byggð upp. Formsatriðið var það eina, sem breyting var gerð á, en um það atriði er allt öðru máli að gegna. - Það væri of langt að fara út í það að elta uppi einstök dæmi. Hv. þm. nefndi sem annað dæmi bygginguna við Hafnarstræti, en þar kemur það líka til greina, að jafnframt því sem þar var ekki um nýbyggingu að ræða, heldur gamla byggingu, sem að vísu var byggt ofan á, voru samtímis rifin burt mörg timburmannvirki, sem þar voru í kring, og þannig var tvímælalaust mjög dregið úr brunahættu á þeim stað. Svo að þetta dæmi er heldur ekki á neinn hátt sambærilegt. En jafnvel þótt svo væri, þá breytti það engu um það, hvaða óhæfu er verið að framkvæma í þessu tilfelli, því að í þeim tilfellum. sem hv. þm. nefndi sem dæmi, eru það hin réttu stjórnarvöld, sem fara með þessi mál, en hér er hinsvegar um það að ræða að taka fram fyrir hendurnar á þeim. Það gerir allan muninn.

* Frsm. (Gísli Guðmundsson): Ég þarf ekki að hafa um þetta mörg orð. Hv. 2. þm. Reykv. viðurkenndi, að það hefði áður verið leyft að byggja úr timbri hér í bæ, en sagði viðvíkjandi byggingunni við Austurstræti, að þar hefði aðeins verið um að ræða breytingar innan húss, sem leyfðar hefðu verið. Ég veit ekki, hvað þessi hv. þm. skilur við breytingar innan húss, en ég get a. m. k. ekki fallizt á það með honum, að þær breytingar, sem gerðar voru á Hressingarskálanum, geti allar talizt innan húss. - Viðvíkjandi bílastöð Steindórs er það að segja, að það stendur ákaflega svipað á með hana eins og þetta hús, sem hér um ræðir, og ég sé ekki, að þar sé um neinn eðlismun að ræða, og hvað byggingarnefnd hefir fyrir sér í því, að leyfa aðra bygginguna, en hina ekki, fæ ég ekki séð, nema að það sé viðvíkjandi stærðinni, og þá er komið inn á það, sem hv. þm. N.- Ísf. var að tala um, að byggingarnefnd muni öðrum þræði ekki hafa talið sér heimilt að veita leyfi til þess að byggja þessa stærð samkvæmt þeim reglum, sem um það gilda, og til þess að það mætti, þyrfti að setja lagaákvæði, sem breyttu þeim ákvæðum. Hitt er vissulega aðalatriðið í þessu máli, enda mest um það talað, hvort hér er um að ræða aukna eldhættu eða ekki, og ég hygg, að eftir þær umræður, sem fram hafa farið um þetta, hafi hv. þdm. sannfærzt um, að svo er alls ekki og getur ekki verið, allra sízt eftir að þessi breyt. var gerð.



Í þessu máli hefir verið bent á það sem þýðingarmikið atriði, að það gæti ekki stafað aukin eldhætta af því að byggja timburhús, sem væri ekki stærra en það timburhús, sem fyrir er. Og í öðru lagi hefir verið gert mjög mikið úr því, að byggingu þessa húss eigi að fylgja þau skilyrði, að það skuli verða tekið burt, þegar sá krefur, sem leyfið veitir. Ég vil leyfa mér að andmæla þessu hvorutveggja sem firru. Það er vitað, að til þess að eyða eldhættunni í bænum er það ákveðið, að útrýma sem mest timburbyggingum, láta þær hverfa úr sögunni, sérstaklega þar, sem þéttbýlt er, jafnóðum og þær ganga úr sér, og vitanlega er það til þess að hefta það, að eldhættan minnki, ef byggð eru ný timburhús og vönduð á þessum sömu stöðum, þar sem nú eru að hverfa timburhús fyrir elli sakir. Hér er a. m. k. óbeint verið að stórauka eldhættuna í bænum, auk þess sem því er að sjálfsögðu ekki hægt að neita, að af nýju efnismiklu húsi mundi út af fyrir sig stafa meiri eldhætta en af gamla húsinu, sem fyrir er. En hitt er aðalatriðið, að hér er verið að halda við þessari eldhættu um ófyrirsjáanlega langan tíma, í staðinn fyrir, að þessi hætta er nú að hverfa á þessum stað, með því að hús það, sem þar stendur, er að falli komið. Hitt atriðið er einnig mesta firra, af þeirri ástæðu, að mál þetta snýr fyrst og fremst að Reykjavíkurbæ, og það er hans réttur, sem verið er að ganga á með frv., en það er allt annar aðili, sem ræður yfir því, hvenær hús þetta yrði flutt. Þegar af þessari ástæðu er það alveg gagnslaust, þó að þetta ákvæði væri sett inn í l. Ég vil taka undir það, sem hv. 2. þm. Reykv. sagði. og leggja á það mikla áherzlu. að alls ekki er um almenningsþarfir að ræða í því, sem frv. fer fram á, og af þeirri ástæðu er það, eins og hann sagði, fullkomin óhæfa, að ganga svo freklega ofan í alveg sameiginlegan vilja bæjarvaldanna í þessu máli og loka algerlega augunum fyrir þeirri hættu, sem bænum stafar af slíkum ráðstöfunum, bæði beinlínis af þessari sérstöku ráðstöfun og einnig af því fordæmi, sem þetta mundi skapa. Það þarf ekki að gefa á því neina skýringu eða koma með yfirlýsingu um það; það er vitað, að hér á hlut að máli verzlunarfélag, sem hagsmunir almennings eru ekkert við bundnir, heldur aðeins hagsmunir þessa félags eins, og það kemur að sönnu ekki málinu við, að þetta virðist vera félagsskapur kommúnista hér í bænum, eftir því sem síðustu fulltrúakosningarnar þar benda til, og mér kemur það hálfundarlega fyrir sjónir, að hv. þm. N.- Þ., sem er þm. Framsfl:, skuli skera svo opinberlega upp úr með það, að sá flokkur sé orðinn skuldbundinn til þess að láta beita sér fyrir hagsmunavagn kommúnista hér á Alþ. Ég hélt, að það væri öllu mildara að láta slíkt gerast á bak við tjöldin. Ég skal svo ekki lengja þessar umr.; ég geri ráð fyrir, að það sé þýðingarlaust. Mér sýnist allur tónninn í flutningi þessa máls vera sá, að hér um séu komnir samningar og það muni ekki þykja heppilegt fyrir Framsfl., sem stendur nú völtum fótum, svo sem kunnugt er, að brigða þá samninga, sem útlit er fyrir, að hann sé búinn að gera í þessu hagsmunamáli kommúnista.

*Þorbergur Þorleifsson: Þetta frv., sem hér liggur fyrir frá hv. 1. þm. Rang., álít ég svo mikilsvert, að ég verð að telja það lítt sæmandi, að það sæti eingöngu andmælum við þessa 1. umr. Menn úr þremur stjórnmálaflokkum hafa þegar andmælt því, hv. 5. þm. Reykv., hv. 6. þm. Reykv. og hv. 7. landsk. þm. Hv. 9. landsk. hefir talað um málið á víð og dreif, en mér var ekki ljóst af hans ræðu, hvort hann mundi greiða atkv. með eða móti. Eins og kunnugt er, hefir ríkið mörg undanfarin ár styrkt ræktun landsins víðsvegar úti um hinar dreifðu byggðir. En til þess að þessi ræktun geti komið að fullum notum, verður að vera tryggt, að hægt sé að framleiða eitthvað á þessu landi. Nú hagar yfirleitt þannig til, að á ræktuðu landi er hagkvæmast að framleiða mjólkurafurðir með því að koma upp kúabúum. En markaður fyrir þessa vöru er yfirleitt mjög þröngur og er aðallega bundinn við Reykjavík og ýmsa af hinum stærri bæjum. Þess vegna verður að vinna allmikið úr mjólk af öðrum vörum, þar sem svo hagar til, að ekki er hægt að koma henni á markað óunninni. Það er vitanlega mjög erfitt fyrir hvern einstakan bónda að vinna úr mjólkinni á þennan hátt. En þetta er hægt að gera með félagsskap. Og slíkur félagsskapur um vinnslu mjólkur hefir komizt á fyrir löngu síðan í ýmsum héruðum landsins, þar sem eru rjómabúin. En það þyrfti að koma slíkum rjómahúsum á stofn miklu víðar, og það er yfirleitt ekki hægt, nema með allríflegum styrk frá hinu opinbera. Þetta hefir ríkið ekki séð sér fært að gera eins og þörf er á. Þetta frv. mun, ef það verður að l., geta hjálpað bændum á þessu sviði og fullnægt þeirri þörf, sem er fyrir það, að komið verði á fót rjómabúum víðsvegar um landið. Það mun stuðla að bættum hag framleiðendanna og verða til þess, að fleira fólk geti lifað í sveitunum en nú. Það mun líka stuðla að bættum hag alþýðunnar í kaupstöðunum, því það mun hjálpa til þess að hefta aðstreymið til kaupstaðanna og þar með draga úr atvinnuleysinu. Þetta mál hefir fleiri hliðar. Smjör er holl og bætiefnarík fæða. En framboðið á þessari vöru hefir verið það lítið undanfarið, að ekki hefir verið hægt að fullnægja ákvæðum l. um smjörblöndun smjörlíkis. Þetta sýnir m. a., hversu þörfin er rík fyrir það, að komið verði upp rjómabúum. Og verði þetta frv. samþ., þá er nokkurn veginn víst, að á næsta ári geta risið upp rjómabú víðsvegar um landið, sem fullnægja þeirri eftirspurn, sem er eftir þessari vöru. Ég mun þess vegna skora á þá n., sem fær þetta frv. til meðferðar, að flýta fyrir afgreiðslu þess. Ég legg ekki svo mikið upp úr því, hvort frv. fer til landbn. eða fjhn., en það væri e. t. v. bezt fyrir framgang málsins, að það færi til þeirrar n., sem hv. flm. á sæti í, fjhn., og mun ég þess vegna greiða atkv. með því.