Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Bjarni Ásgeirsson) Ég vil aðeins segja það, að það kom ekkert það fram í ræðu hæstv. forseta þessarar d., sem ekki hafði áður komið fram í ræðu hv.þm. Borgf. við 2. umr. þessa máls. Það er rétt, að málið er nú í undirbúningi hjá búnaðarfélögunum úti um land, fyrir tilstilli Búnaðarfél., en þau atriði, sem hér er farið fram á að lögfesta, eru í samræmi við þær till., sem fyrir liggja í þessum efnum, eins og ég hefi áður sagt. Vil ég því eindregið skora á hv. d. að fella dagskrártill., og ég vil beina þeirri ósk til hæstv. forseta, að hann láti atkvgr. fara fram með nafnakalli.

Jörundur Brynjólfsson Það er rétt, að þau atriði, sem hér er um að ræða, felast í fv. n., sem ég drap á áður og sent hefir verið út um land til umsagnar búnaðarfélaganna, en í því frv. felast og ýms önnur atriði, sem ekki eru í þessu frv., sem hér liggur fyrir; eru það atriði er snerta l. Búnaðarfélagsins, samþykkt á fjárhagsáætlun þess o. s. frv., og má ennfremur geta þess, að skv. þessum till., sem sendar hafa verið út um land, verður stj. Búnaðarfél. ekki einráð um ýms málefni félagsins og framkvæmdir þess, heldur það íhlutun æðri stjórnarvalda. Er hér því allmikill munur á. Ég vil svo ekki fjölyrða frekar um þetta og vænti þess, að hv. d. fari ekki að samþ. frv., því ef svo verður; verður áreiðanlega að taka málið fyrir þegar á næsta þingi og gera á því allverulegar breytingar.

Bjarni Snæbjörnsson Það hlýtur að stafa af misskilningi hjá hv.frsm., er hann sagði við fyrri hl. þessarar umr., að ég væri að hafa á móti því, að vélstjóraskólinn væri til eða starfaði.

Vélgæzlunamskeið

. Já, ég áleit þau þýðingarlaus fyrir þá menn, sem hér ræðir um, en ég hefi á engan hátt stuggað við skólanum, enda er ekki gert ráð fyrir, að þessir menn hafi rétt til vélgæzlu á stærri skipum nema sem undirmenn. En ég tók það skýrt fram og stend við það, að fáar stéttir eru eins bundar við verklega æfingu eins og einmitt vélstjórar, og sú æfing er þeim jafnvel meira virði en bókleg þekking, enda veit ég, að annarsstaðar er svo litið á þetta mál. Frv., sem borið var fram á vetrarþinginu í fyrra, kom þessu frv. af stað. Þá var þess getið, að maður fær rétt til vélgæzlu í Noregi an þess að hafa gengið á nokkurn skóla þar. Þetta þótti leyfilegt þar, og úr því að slíkt þótti rétt hjá Norðmönnum, sem þurfa svo mjög á duglegum óum að halda, ætti það ekki síður að duga hjá okkur. Til frekari sönnunar skal ég geta þess, að fram hefir komið við umr. í Nd., að margir vélstjórarnir, sem byrjuðu á íslenzku togurunum, höfðu ekki skólanám. Einn þeirra var t. d. smiður áður en hann hóf vélgæzlu. Þetta sýnir, að „ólærðir“ vélstjórar geta fyllilega staðið á sporði þeim, sem hafa bóklegt nám, en litla praktíska þekkingu. Ég vil því ekki kannast við það, að afskipti mín af þessu máli hafi sýnt, að ég sé á eftir tímanum og móti menntun. Það, sem veldur afstöðu minni, er það, að mér finnst það hastarlegt að leika svo grátt þá menn, sem árum saman hafa gert útgerðinni og vélstjórum sjálfum ómetanlegt gagn, að bægja þeim með öllu frá atvinnu. Þess er að gæta, að hefðu þessir „ólærðu“ vélstjórar ekki verið teknir, hefðu erlendir vélstjórar verið teknir í þeirra stað, sem hætt er við að hefðu síðan ílenzt og haldið atvinnu fyrir skólagengnum vélstjórum síðar. Það liggur í augum uppi, að vátryggingargjöld geta ekki hækkað frá því, sem nú er, þar sem vátryggingarfélögin hafa tekið þessa menn gilda hingað til. Þetta eru sömu mennirnir, og eftir því sem þeir eru lengur við vélstjórn, hlýtur þeim að fara fram. Hv. frsm. gerði lítið úr vottorðum þeim, sem hver undanþágumaður yrði að fá hjá fullgildum vélstjóra til að fá vélgæzluréttindi. En úr því að hann gerir lítið úr vottorðum vélstjóra, sem þó hljóta að bera hag félags síns fyrir brjósti, því leggur hann þá svo mikið upp úr vottorðum skipaskoðunarmannsins og vélaeftirlitsmannsins, sem báðir eru vélstjórar og geta því ekki verið óhlutdrægir. Auðvitað má allt rengja og véfengja, en alveg eins og ég held, að þessir menn hafi gefið vottorð eftir beztu vitund, svo ætla ég, að vélstjórar geri yfirleitt. En þungamiðja málsins er sú, að harkalegt er að reka þessa menn frá starfi sínu an þess að bjóða þeim aðrar bætur en þær, að fara á vélstjóraskóla eða vélgæzlunamskeið, sem miklir meinbugir eru á, einkum fyrir gamla menn. Þetta eru einu launin, sem þeir eiga að fá fyrir gott og mikið starf. Þótt vélstjórastétt vor nú sé vafalaust góð og margir prýðilegir menn innan stéttarinnar, þá er þó misjafn sauður í mörgu fé, og t. d. allmargir drykkfelldir menn innan stéttarinnar. Ég segi fyrir mig, að ég kysi heldur að sigla með gætnum vélstjóra með verklegri þekkingu, en bóklærðum manni, sem væri óstarfhæfur vegna drykkjuskapar. Vátryggingarfélög og eftirlitsmenn hafa ekki gert aths. um þessa menn, sjálfsagt af því að stéttin hefir verið svo fámenn, að alla hefir orðið að nota. En ef óprófuðum vélstjórum með nægilegri praktískri þekkingu væri bætt við hana, mætti a. m. k. ætla, að drykkjumenn í stéttinni ræktu betur starf sitt en áður, er þeir vissu, að úr fleirum væri að velja. Auðvitað má svo þar að auki ganga út frá því, að ábyggilegir og góðir vélstjórar, sem tekið hafa próf, gangi jafnan fyrir þeim, sem próflausir eru. Hv. frsm. sagði, að mismunandi próf væru á stýrimannaskólanum, minna og meira próf. Þetta er rétt, en þeir, sem ganga undir minni próf, hafa engin réttindi áður til skipstjórnar á smáskipum. En hér er um menn að ræða, sem hafa haft réttindi til vélgæzlu til ársins í ár. Þegar lögbundið var, að stýrimenn skyldu hafa próf, fengu gömlu skipstjórarnir á skútunum að halda áfram réttindum sínum. Meðan lítið var um lækna lögðu margir í sveitum, sem læknishæfileikum voru gæddir, stund á lækningar í sveitum, þótt próflausir væru, og gerðu oft mikið gagn. Þessum mönnum hefir ekki verið meinað að halda áfram læknisstörfum, þótt læknir kæmi. Þingið hefir, seinast í þeim fjárl., sem afgr. voru að nokkru leyti hér í hv. d. um daginn, sýnt þetta sama, að ef það reynist erfitt að ná í fólk til að starfa í vissum stéttum, þá sé sjálfsagt að styðja þá menn, sem vilja starfa í þeim stéttum, þó þeir séu í sjálfu sér ómenntaðir til starfsins, ef þeir bara hafa betri menntun til þess en almenningur, - og á ég þar við styrki í fjárl. til dýralækna. Yfirleitt er það það eina, sem vakir fyrir mér, að mér hefði fundizt það réttara, að hv. sjútvn. hefði borið fram brtt. í þá átt að hækka kröfurnar til þessara manna, þannig, að þeir hefðu orðið að vera lengur við starfið en í 5 ár til að geta öðlazt þessi réttindi, því það hefði bæði gert það að verkum, að færri menn hefðu komið til greina, og þó aðallega hitt, að þeir menn, sem um mjög langan tíma hafa verið við vélgæzlu og orðnir eru ómögulegir til að setjast á skólabekkina, að mestu leyti, hefðu ekki þurft að hrökklast frá starfinu. En með þessu móti finnst mér hv. sjútvn. algerlega hafa brugðizt skyldu sinni, þar sem hún vill, að allir þessir menn séu alveg titilokaðir frá því að njóta nokkurra hlunninda, og er þeim þá illa launað með því að svipta þá þannig starfi, því þeir hafa þó óneitanlega gert afarmikið gagn fyrir okkur, einmitt á þeim tímum, þegar vandræðin voru mest í vélgæzlunni. Ég vildi þess vegna mælast til þess við hv.þdm., að þessi till.hv. sjútvn. væri felld og frv. látið ganga til 3. umr., en svo væri hægt við 3. umr. að koma með brtt. í þá átt að fara inn á þrengra svið með undanþágurnar fyrir þessa menn, svo að þeir yrðu færri, sem fengju þessi réttindi. Brtt. gengju þá í þá átt, að það verði aðallega eldri menn, sem orðið er erfitt um að læra, bæði af því, að þeir eru orðnir stirðari til náms en áður, eða þá af því, að þeir eru orðnir stórir fjölskyldumenn, sem eiga erfiðara með að komast að heiman, og yrðu sennilega að fá lán til að halda upp heimilinu á meðan, sem fái þessa linkind, en að hinir yngri verði þá að komast í gegnum skólann til að fá þessi réttindi.

Bjarni Snæbjörnsson Mér þykir mjög leiðinlegt, að hv.þm. skuli ekki hafa tekið rétt eftir því, sem ég sagði í minni ræðu. Hún sagði, að ég hefði sagt, að vélstjórastéttin væri yfirleitt óreglusöm stétt. Þetta hefi ég aldrei sagt. Ég hafði um þetta nákvæmlega sömu orð og hv.þm. Ég sagði, að þó í þessari stétt væru margir prýðilegir menn, þá væri það vitaskuld, að innan svo fjölmennrar stéttar væri misjafn sauður í mörgu fé. Þetta er nákvæmlega það sama og hv.þm. sagði og ég skrifaði hér niður eftir henni. Hún sagði, að það væri ekki að undra, þó að í svo fjölmennri stétt fyndust drykkfelldir menn innan um. Þetta er nákvæmlega það sama. Það má nú segja það, að hv.þm. hafi aflað sér mikils fróðleiks um vélstjórana, þó ég verði hinsvegar að segja, að sá fróðleikur er ekki allur sannleikanum samkvæmur, t. d. ekki það, sem hún sagði, að í vetur hefði ekki verið nema 1 undanþágumaður, því t. d. bara í Hafnarfirði voru þeir nú 2.

Ég sagði 3 eða 4

. Já 3 eða 4 í fyrra, en 2 í vetur.

Nei, 3 eða 4 í vetur, en 1 í vor. Ég vona að skrifararnir hafi farið rétt með tölurnar

. Það er hart að láta þessa menn, sem unnið hafa útgerðarmönnum og þjóðinni stórmikið gagn, og vélstjórum líka, þegar ekki fengust neinir lærðir vélstjórar á skipin, engra hlunninda njóta, heldur henda þeim burt frá atvinnu sinni. Því það er það, sem gert er, þegar þeir verða annaðhvort að hætta eða ganga á skóla, sem margir þeirra eru orðnir alófærir til, ýmist sakir aldurs eða ómegðar, eða hvorstveggja. Hitt, að fara að setja upp sérstakt vélanámsskeið fyrir þessa menn og láta þá vera þar og taka málamyndapróf, það álit ég einskis virði fyrir þá. Það, sem hv. 6. landsk. skyrði hér frá um námsgreinar vélstjóraskólans. sýnir, að með öllum þeim reikningi, sem þar er kenndur, eru þessir menn ekkert bættari, hvort sent þeir fá 6 mánaða reikningskennslu eða ekki, eða a. m. k. sáralítið betur settir fyrir þá stærðfræði, sem þeir læra á 6 mánuðum, sérstaklega þó sá maður, sem er orðinn stirður til náms af því, hvað hann er orðinn gamall. Og sama er að segja um málakennsluna og gagnið af henni. Það eina, sem er gagn að fyrir þessa menn og ég hefði viljað, að hv. sjútvn. hefði lagt til og ég fer nú fram á, er að samþ. þetta frv. En þó sú breyt. yrði gerð á frv. við 3. umr. að takmarka það meira, þannig að þetta 5 ára skilyrði yrði hækkað, t. d. í 10 ár, og þannig fækkað þeim mönnum, sem lögin tækju til, þá álít ég, að það væri þó mjög mikil bót að þeim lögum, því að undir þau kæmu þá þeir menn, sem versta aðstöðuna hafa til þess að geta lært, en hafa bezta þekkingu til að bera af undanþágumönnunum. Hvað viðvíkur því, sem hv.þm. sagði um læknana, þá er það nákvæmlega sami misskilningurinn, sem þar kom fram hjá hv.þm., eins og kom fram í ræðu hennar áður, eins og t. d. það, að það mætti ætlast til, að ég leyfði að demba, eins og hún orðaði það, ómenntuðum læknum inn í spítala og láta þá fara að lækna sjúklingana. Þetta er ekki sambærilegt við þetta frv., af því að þessir undanþágumenn eru ekki ómenntaðir menn í sínu starfi, heldur hafa einmitt mjög mikla þekkingu á því. og í læknafrv. vonast ég til, að ekki sé hægt að benda á annað en að öllum, sem höfðu fengið réttindi til einhvers, hafi verið leyft að halda þeim; t. d. allir menn með takmörkuðu lækningaleyfi, svo sem nuddarar og hómopatar, fengu að starfa að slíkum hlutum áfram jafnt og þeir höfðu áður réttindi til. Og í þessu frv. er ekki verið að fara fram á annað en það, að hv.Alþ. vilji leyfa það, að þeir, sem hafa haft ákveðin réttindi, fái að halda þeim rétti, sem þeir hafa haft. þess vegna finnst mér þetta allt annað en hitt, sem alltaf er verið að tala um, að þessir menn, sem séu alveg ómenntaðir, komi þarna í stórum hóp inn í vélstjórastéttina, alveg eins og þessir undanþágumenn hefðu aldrei starfað að vélgæzlu og aldrei haft réttindi til þess að neinu leyti. Annars býst ég ekki við, að það komi nú framar neitt sérstakt eða nýtt fram í þessu máli í þessari hv. d., og skal ég því ekki vera að lengja umr. meira. En mér finnst það harkalegt að fara svona með þessa menn, sem við stöndum í svo mikilli þakklætisskuld við.

3567Frsm. (Jakob Möller) [óyfirl.]: Út af þeim særingarorðum hv.þm. Hafnf., sem hann nú síðast og oft áður let falla, að við stöndum í svo takmarkalausri þakklætisskuld við þessa menn, þá má nú á það benda, að frá nokkuð öðru sjónarmiði er nú þakklætisskuldin aðallega sú, að þessir menn hafa án nokkurs tilkostnaðar komizt í þá aðstöðu að fá atvinnu, sem er borguð með tiltölulega háu kaupi, an þess að uppfylla þau skilyrði, sem annars eru gerð til þeirra manna, sem þessa atvinnu stunda. Þakklætisskuldin er því ef til vill nokkur á báðar hliðar. Það er þess vegna mjög hæpið, að það sé viðeigandi að hafa þau ummæli í þessa sambandi, sem hv.þm. hefir gert. Hinsvegar, þar sem hv.þm. hefir lagt svo mikið upp úr, að þessa undanþágumenn, sem margir hafa nú siglt með undanþágu aðeins frá 2 upp í 12 mánuði og ekki stundað þá atvinnu lengur, þá eigi nú að svipta þessari atvinnu, sem þeir aldrei hafa haft neinn rétt til, þá vil ég til samanburðar benda á þá menn, sem ganga á vélstjóraskólann og eru búnir að verja til síns undirbúnings undir þetta starf 6–7 árum, og svo eiga þeir undir högg að sækja að fá nokkra atvinnu, þegar þeir eru búnir, af því að í stöðunum sitja fyrir menn, sem ekkert hafa á sig lagt til þess, að komast í þær.

Það má hækka siglingartíma þeirra

. Ég held, að það megi nú færa fram frá báðum hliðum slíkar sanngirnisástæður. Ég hjó eftir því hjá hv.þm., að hann vildi ganga svo frá frv., að þeir af undanþágumönnunum, sem bezta hefðu þekkinguna, fengju aðgang að vélstjórastöðum framvegis. En hvernig á að tryggja það nema með prófi, að beztu mennirnir verði teknir? Þarna er um 40 menn að ræða, sem hafa fengið nokkra þekkingu á starfinu. Hvernig er hægt að ganga svo frá frv., að það sé gert? það er engin leið að gera það nema með prófi, og það er það, sem sjútvn. leggur til, að verði gert. Ég játa, að það er hart gagnvart mönnum, sem búnir eru að starfa við vélstjórn kannske upp undir 12 ár, að meina þeim það framvegis, og ég get líka játað það, að í byrjun minna afskipta af þessu máli var mín afstaða svipuð og hv.þm. Hafnf., en ég hefi ekki séð mér fært að halda við þá afstöðu. Ég hefi orðið að láta mér segjast um það, að þetta er viðsjárverðara en mér virtist í upphafi, og þess vegna hefi ég orðið að falla frá þeirri afstöðu, og halda mér að þessu, sem n. hefir lagt til, að komið verði upp námskeiðum og menn látnir ganga undir próf. Ég játa, að það er hart aðgöngu með menn, sem vanir eru ákveðnu starfi, að banna þeim að vinna að því framvegis eftir að þeir eru kannske orðnir svo og svo óhæfir til að byrja á öðru starfi. En ég bið menn að athuga það, að það er fjarri því, að svo sé ástatt um þessa menn. Það eru tiltölulega fáir, sem þannig er um, því ýmsir af þessum mönnum, sem hafa stundað vélgæzlu með undanþágu, eru ungir menn, sem áreiðanlega eru færir um að fara að hverju starfi, sem vera skal. - Annars sé ég ekki ástæðu til að lengja umr. um þetta. Það, sem hefir ráðið afstöðu n., eru hinar eindregnu áskoranir kunnáttumanna í þessum efnum, og þeir bera ábyrgð á úrlausn málsins.

Tilkynning frá forsætisráðherra: Síðastl. föstudag, þá er verðtollsfrumvarpið, önnur nauðsynleg skattafrumvörp og sparnaðarfrumvarpið voru á dag skrá efri deildar, var því yfir lýst afdráttarlaust af formanni Sjálfstæðisflokksins, að þingmenn flokksins í deildinni mundu greiða atkv. móti þessum frumvörpum, nema því aðeins, að fyrir lægi sú lausn á kjördæmamálinu, sem Sjálfstæðisflokkurinn teldi við unandi. Hann lýsti því ennfremur yfir, að aðstaða flokksins yrði hin sama gagnvart fjárlagafrv. fyrir komandi ár. Þingmaður Alýðuflokksins í efri deild lýsti því og yfir afdráttarlaust, að hann mundi greiða atkv. gegn nefndum frumvörpum og fjárlögunum. Þar eð sjálfstæðismenn og jafnaðarmenn til samans ráða yfir réttum helmingi atkv. í efri deild, lá það þannig fyrir að þessu sinni, að skattafrumvörpin og sparnaðarfrumvarpið yrðu felld, ef til atkvgr. kæmi. Frestaði þá forseti atkvgr. samkvæmt ósk minni. Síðan hafa verið gerðar mjög ýtarlegar tilraunir til að fá þá lausn á kjördæmamálinu, sem flokkarnir gætu orðið ásáttir um. Af hálfu beggja aðilja hefir komið fram vilji um að leysa málið. Eigi að síður hafa samningatilraunir ekki borið fullnægjandi árangur og ég tel fullreynt, að lausn málsins fáist ekki við mína forystu. Liggur það því fyrir, að núv. stjórn er þess ómáttug að fá þá afgreiðslu mála á Alþingi, sem gerir henni mögulegt að reka þjóðarbúið eins og þörfin krefur nú. Eru nú tveir kostir fyrir hendi: Annar er sá, að láta hart mæta hörðu. Láta fram koma í verki það, sem nú liggja fyrir yfirlýsingar um. Skattafrumvörpin, sem nauðsynleg eru til rekstrar þóðarbúsins, sparnaðarfrumvarpið og fjárlögin yrðu þá felld með atkvæðum þingmanna sjálfstæðismanna og jafnaðarmanna. Í efri deild. Því næst yrði borin fram till. um þingrof og stofnað til nýrra kosninga þegar. Þennan kostinn mun ég ekki taka. Ber til þess margt, en einkum það þrennt, sem nú verður talið: 1. Ég tel, að íslenzku þjóðinni stafaði af því mikil hætta út á við, einkum nú, ef frá henni bærust nú þær fregnir, að felld hefðu verið í þinglokin nauðsynleg skattafrumvörp, sparnaðarráðstafanir og fjárlög. Ég hygg, að slík auglýsing um sundrung meðal Íslendinga á hinum allra alvarlegustu tímum mundi hafa í för með sér mikinn álitshnekki fyrir þjóð vora. Um viðskipti ríkissjóðs í öðrum löndum, peningastofnananna og fyrirtækja einstaklinga og félaga hygg ég, að slík tíðindi af Íslandi gætu, eins og nú á stendur, haft mjög alvarleg áhrif. 2. Þá er annars meiri þörf nú en að kasta þjóðinni út í harðsnúna baráttu inn á við um hið allra viðkvæmasta mál - væri þess nokkur kostur að fá hinu heldur til vegar komið að sameina þjóðina til varnar gegn hinni ægilegu kreppu. 3. Loks má geta þess, að ég tel það með öllu fyrirfram vitað, að eftir nýjar kosningar væri aðstaðan á Alþingi öldungis hin sama og nú er um aðalatriðið. Framsóknarflokkurinn getur ekki unnið svo mikið á við kosningarnar, að hann geti náð meiri hluta í efri deild, eins og háttað er kosningu til hennar. Jafnvíst er hitt, að Sjálfstæðisflokkurinn og jafnaðarmannaflokkurinn geta ekki unnið svo mikið á við kosningar nú, að þeir geti komið fram vilja sínum í kjördæmaskipunarmálinu gegn vilja Framsóknarflokksins. Nýjar kosningar nú mundu því engan veginn nálægja lausn vandamálanna. Eftir að þjóðin hefði beðið mikið tjón og álitshnekki út á við og hörð og íllvíg barátta farið fram innanlands, stæðum við alþingismenn fyrirsjáanlega aftur í hinum sömu sporum um að leysa mál alþjóðar. Ég verð því að telja það gagnstætt þörf þjóðarheildarinnar að láta nú hart mæta hörðu og ganga til nýrra kosninga án lausnar á kjördæmamálinu. Þar sem ég hinsvegar tel, að líkur geti verið til, að fengizt gæti til annar, sem gæti náð samkomulagi um einhverja þá lausn málanna, sem gerði mögulegt það samstarf á Alþingi, sem nauðsynlegt er, til þess að geta rekið þjóðarbúið á þessum erfiðu tímum og varið og stutt atvinnulífið í landinu, eftir því sem föng eru frekast til, þá tel ég mér skylt að víkja sæti úr því embætti, sem ég nú hefi gegnt um hríð, til þess að til þrautar yrði reynt, undir forustu annars, að fá þá lausn fjármálanna, sem alþjóðarheill krefst. Þess vegna hefi ég tekið upp hinn kostinn, með einróma samþykki Framsóknarflokksins. Ég hefi símað konungi lausnarbeiðni fyrir mig og ráðuneytið og vænti svars um hæl við þeirri beiðni. Um leið og ég tilkynni þingheimi þetta, vil ég beina þeirri áskorun til okkar allra þingmanna, að við berum nú gæfu til, hvað sem líður því, sem virðast hagsmunir einstakra flokka í bili, að snúast til eins samþykkis um þær ráðstafanir, sem þjóðarheildin nú getur ekki án verið. Til þess vil ég leggja fram mína krafta, eftir því sem þeir hrökkva til. Tryggvi Þórhallsson“ (sign.). Á 92. fundi í Nd., 3. júní, utan dagskrár, mælti