Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breyting á lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt. Tilgangur þessa frv. er að leggja til breytingar á gildandi lögum í samræmi við þær ákvarðanir sem ríkisstjórnin hefur tekið varðandi framkvæmd virðisaukaskattsins frá og með næstu áramótum. Í þessu sambandi er rétt að rifja það upp að í nefndarálitum fjh.- og viðskn. beggja deilda þingsins um virðisaukaskattsfrv. þegar það var upphaflega samþykkt kom fram að löggjöf um virðisaukaskatt hlyti að vera viðamikil og flókin og nauðsynlegt væri að skoða nánar ýmsa þætti í löggjöfinni og framkvæmd hennar. Af þeim sökum skipaði þáv. ríkisstjórn sérstaka nefnd embættismanna og fulltrúa þáv. stjórnarflokka til að fylgjast með undirbúningi og taka til umfjöllunar þau áhorfsmál sem upp kynnu að koma. Þessi nefnd starfaði undir forustu Kjartans Jóhannssonar og lauk hún störfum í septembermánuði 1988 og skilaði skýrslu sem var á ábyrgð nefndarformannsins, þáv. þm. Kjartans Jóhannssonar. Síðastliðið vor skipaði ég síðan samráðsnefnd með fulltrúum allra þingflokka til að gefa fulltrúum þingflokkanna tækifæri til þess að ræða við embættismenn og aðra um þau álitamál sem nauðsynlegt var að fjalla um sem og taka til skoðunar ýmsa aðra þætti málsins. Í því frv. sem ég mæli fyrir nú hefur í mörgum efnum verið tekið tillit til þess starfs sem fram hefur farið í báðum þessum nefndum og frv. mótast raunar einnig, og kannski ekki síður, af þeirri víðtæku umræðu sem farið hefur fram um virðisaukaskattinn og um skattamál almennt, sérstaklega á síðustu mánuðum en reyndar einnig á undanförnum árum. Þær breytingar sem lagðar eru til í frv. varða sérstaklega skattahlutfall annars vegar og þar með áhrif þess á matvælaverð í landinu og hins vegar rýmri undanþágur, sérstaklega á sviði mennta og menningar, heldur en gert var ráð fyrir í gildandi virðisaukaskattslögum. Auk þess eru í þessu frv. ýmsar aðrar tillögur um breytingar sem fyrst og fremst eru í eðli sínu skattatæknilegar og miða að því að tryggja betur framkvæmd virðisaukaskattsins. Í þessu frv. er gert ráð fyrir að skattahlutfallið verði 24,5% eða 0,5% lægra en er í gildandi lögum um söluskatt og 1,5% lægra en gert var ráð fyrir í fjárlagafrv. og 2,5% hærra en gert er ráð fyrir í gildandi virðisaukaskattslögum. Í frv. er einnig sú breyting að nokkrar helstu tegundir innlendra matvæla, svo sem nýmjólk, dilkakjöt, fiskur og grænmeti, bera ígildi 14% virðisaukaskatts með sérstakri endurgreiðslu sem fest verður inn í virðisaukaskattslögin sjálf og heldur þannig gildi sínu hvað svo sem gerist varðandi niðurgreiðslur eða aðrar aðgerðir stjórnvalda til að hafa áhrif á verð þessara vara. Ég tel að það sé mjög mikilvægt að undirstrika það að þessi breyting, ígildi 14% virðisaukaskattsþreps á þessar helstu tegundir innlendra matvæla, verður hluti af virðisaukaskattslögunum og framkvæmd þeirra og mun halda gildi sínu og hafa varanleg áhrif þar til lögunum verður breytt hér á Alþingi, en er ekki hluti af tímabundnum ákvörðunum stjórnvalda hvað snertir breytingar á niðurgreiðslum eða öðrum slíkum þáttum. Virðulegi forseti. Það hlutfall sem hér er lagt til, 24,5% virðisaukaskattur, er nokkuð sögulegt vegna þess að það er í fyrsta sinn síðan söluskattskerfið var mótað hér á Íslandi að skatthlutfall í almennum neysluskatti er lækkað. Það hefur ekki áður gerst í sögu óbeinna verðlagsskatta á Íslandi að stjórnvöld beiti sér fyrir því hvað framkvæmdina snertir að lækka hlutfallið.

Af hverju hafið þið ekki skattprósentuna bara óbreytta?

Einfaldlega vegna þess, eins og fram hefur komið á öðrum vettvangi, að það hefur verið nokkuð breið samstaða flokka um það að óraunhæft væri að fara með hlutfallið niður í 22%, enda hefur hv. þm. sjálfur, Halldór Blöndal, kynnt á opinberum vettvangi þá hugmynd Sjálfstfl. að efra þrepið verði 25% um leið og Sjálfstfl. beitir sér fyrir því að lægra þrep verði einnig.  Það er ljóst að óbeinir skattar, verðlagsskattar, eru hér miklu hærri miðað við beina skatta en í öllum viðskiptalöndum okkar og hefur margsinnis verið á það bent, sérstaklega af erlendum sérfræðingum á vegum alþjóðlegra efnahagsstofnana eins og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og OECD, að það væri mjög óheppilegt frá sjónarmiði almennrar hagstjórnar og nauðsynjar þess að hafa stöðugleika í efnahagslífinu að hlutfallið milli verðlagsskatta annars vegar og beinna skatta hins vegar væri í jafnríkum mæli bundið við algjöran forgang verðlagsskattanna. Þetta sjónarmið hinna alþjóðlegu sérfræðistofnana fer reyndar saman við almennar hugmyndir jafnaðarmanna um að hlutverk og eiginleiki skattkerfisins eigi að vera í ríkum mæli tæki til tekjujöfnunar. Það fer þess vegna saman bæði það sjónarmið jafnaðar að beita skattkerfinu til aukins jöfnuðar í þjóðfélaginu og ráðleggingar hinna erlendu og innlendu fagmanna að nauðsynlegt sé að draga úr verðlagssköttunum en auka í sama hlutfalli beinu skattana. Í fjárlagafrv. fyrir árið 1990 var áætlað að innheimtar tekjur af virðisaukaskatti yrðu 40,5 milljarðar kr. Þar var gengið út frá eins og áður greinir að skatthlutfallið yrði 26%. Með því að lækka hlutfallið er áætlað að innheimtar tekjur af sölu- og virðisaukaskatti verði 38,6 milljarðar á næsta ári eða tæpum 2 milljörðum kr. lægri en áður var reiknað með. Áhrif þeirra breytinga sem felast í þessu frv. á tekjur ríkissjóðs eru þrenns konar: 1. Áætlaður kostnaður við endurgreiðslur á virðisaukaskatti af matvælum er tæplega 1 milljarður kr. miðað við heilt ár. Á næsta ári er hins vegar áætlað að um 900 millj. kr. komi til greiðslu í þessari framkvæmd. 2. Undanþágur frá virðisaukaskattinum eru rýmkaðar. Þar vega innlendar bækur þyngst en þó er lagt til að sú breyting komi ekki til framkvæmda fyrr en 16. nóv. á næsta ári, á síðasta tímabili virðisaukaskattsins, og hefur breytingin þess vegna ekki áhrif á fjármál ríkisins á komandi ári, en mun gera það á árinu 1991. Samanlagt má segja að rýmkunarákvæðin í heild sinni kosti ríkissjóð um hálfan milljarð kr. á heilu ári. 3. Lækkun skatthlutfallsins felur það í sér að meðalskatthlutfall í virðisaukaskatti samanborið við söluskatt lækkar úr 24,3% í 23,8% þegar tillit hefur verið tekið til endurgreiðslu vegna matvæla. Þær breytingar sem felast í fyrirliggjandi frv. hafa það í för með sér að skattstofn virðisaukaskattsins er orðinn rúmlega 5 milljörðum kr. lægri en söluskattsstofninn. Sama skatthlutfall og í söluskatti mundi því skila minni tekjum en söluskatturinn gerir og til viðbótar kemur sú lækkun meðalskatthlutfallsins sem ég gat um áðan. Að öllu samanlögðu er því niðurstaðan sú að virðisaukaskatturinn mun skila 2 milljörðum kr. minna í ríkissjóð en söluskatturinn gerir í dag eða 37,8 milljörðum kr. Það er nauðsynlegt að vekja sérstaka athygli á þessari breytingu vegna þess að hún felur í sér þá raunverulegu framkvæmd stefnunnar að tekjur ríkissjóðs af verðlagssköttum verða 2 milljörðum kr. minni á næsta ári en í ár eða hefðu orðið að óbreyttu. Hins vegar er rétt að hafa nokkurn fyrirvara á öllum áætlunum um áhrif virðisaukaskattsins þar sem umfang skattkerfisbreytingarinnar skapar óhjákvæmilega talsverða óvissu á flestum sviðum áætlanagerðarinnar. Þetta á bæði við um heildaráhrifin á tekjur ríkissjóðs og ekki síður innheimtuþróunina innan ársins, enda blandast inn í hana mismunandi uppgjörstímabil, áhrif endurgreiðslu og margt annað. Upptaka virðisaukaskatts hér á landi um næstu áramót hefur margvísleg áhrif á almennt verðlag í landinu. Samkvæmt áætlunum fjmrn. mun gildistaka virðisaukaskattsins ein og sér leiða til 0,5--1% lækkunar á vísitölu framfærslukostnaðar. Þessi lækkun ætti að mestu leyti að skila sér í janúarmánuði á næsta ári en eitthvað gæti flust yfir á febrúarmánuð. Samkvæmt fyrirliggjandi verðlagsspám mundi framfærsluvísitalan þá hækka um 1--1,5% í janúar í stað þess að hækka um 2% eins og hún mundi gera að óbreyttu. Þessi verðlækkun stafar bæði af beinni verðlækkun ýmissa matvæla, svo sem nýmjólkur, dilkakjöts og annarra slíkra um allt að 8,5%, en einnig vegur 20% lækkun bílatrygginga þungt í þessu mati. Þá ber einnig að hafa í huga að skatthlutfallið verður lægra en í söluskattinum og á þess vegna að skila sér í verðlækkunum. Matvælaliðurinn í heild gæti þess vegna orðið um 2% lægri en hann yrði ella. Nánar tiltekið eru áhrifin eftirfarandi: Í fyrsta lagi til lækkunar eru áhrif lægra skatthlutfalls í virðisaukaskatti en í söluskatti. Á móti vegur það hins vegar að í einstaka tilvikum hækkar skatthlutfallið úr 12% eða jafnvel 0% upp í 24,5%, sérstaklega á ýmsum þjónustusviðum sérfræðinga. Í öðru lagi er lækkun til áhrifa vegna þess að vörur og þjónusta sem í dag bera fullan söluskatt verða undanþegnar í virðisaukaskattskerfinu. Þar ber auðvitað hæst tryggingagjöldin. Í þriðja lagi er lækkun vegna áhrifa sérstakra endurgreiðslna á virðisaukaskatti af ýmsum nauðsynjavörum sem ég gat um áðan. Í fjórða lagi er lækkun óbein vegna þess að virðisaukaskatturinn er í eðli sínu öðruvísi en söluskatturinn þannig að uppsöfnun söluskattsins í framleiðslukostnaði og þar með í vöruverði verður úr sögunni. Ég tel mjög mikilvægt að gera hv. alþm. grein fyrir þessum þáttum því að það frv. sem hér er mælt fyrir mun þess vegna í sjálfu sér verða verulegt framlag til verðlækkunar á framfærslukostnaði heimilanna á nýju ári. Það felur þess vegna eitt og sér í sér töluverðar kjarabætur fyrir launafólk í landinu, sérstaklega láglaunafólk og barnmargar fjölskyldur þar sem matarkostnaðurinn er hlutfallslega stærsti liðurinn í heimilisútgjöldunum. Auk þess er rétt að minna á það að þegar fram í sækir er metið að hin óbeinu áhrif af auknu hagræði vegna upptöku virðisaukaskattsins skili sér jafnt og þétt í lægra vöruverði og þessi áhrif geti haft í för með sér 1--1,5% lækkun til viðbótar þeirri lækkun sem ég rakti hér á undan. Áhrifin á vísitölu byggingarkostnaðar eru óhagstæðari fyrst í stað þar sem breikkun á skattstofninum mun að öllum líkindum valda um 1,5% hækkun á fyrstu mánuðunum. Í þessu sambandi er rétt að benda á að í þessum áætlunum hefur verið reiknað með sérstakri endurgreiðslu af álögðum virðisaukaskatti á vinnu manna við íbúðarbyggingar. Með þessari endurgreiðslu verður áhrifum skattsins á vinnuþáttinn, sem er aðalhækkunarvaldurinn, mætt að fullu en annars hefði það leitt til 9% breytingar á byggingarvísitölunni. Hins vegar er rétt að árétta það að líkt og í framfærsluvísitölunni munu töluverð óbein áhrif til lækkunar á verði í byggingarstarfsemi hafa áhrif á byggingarvísitöluna á fyrstu einum til tveimur missirunum eftir að skatturinn tekur gildi. Það er mat sérfræðinga að þessi óbeinu áhrif muni fela í sér 1--1,5% lækkun þannig að heildaráhrifin á byggingarvísitöluna yfir t.d. hálfs árs tímabil væru engin, skattbreytingin sem slík hefði ekki áhrif til hækkunar á byggingarvísitöluna. Að öllu samanlögðu má meta áhrif virðisaukaskattsins á verðlag á þann hátt að hann stuðli að töluverðri lækkun á vísitölu framfærslukostnaðar þegar allt er talið með en lítils háttar hækkun fyrst í stað á byggingarvísitölu sem síðan mun jafnast út þegar líður á árið. Á hinn bóginn er rétt að vekja athygli á því að verðlagsáhrifin hljóta einnig að verulegu leyti að ráðast af rekstrar- og samkeppnisstöðu einstakra atvinnugreina. Í sumum tilvikum gætu þau skilað sér út í verðlagið fljótlega hvort sem er til lækkunar eða hækkunar. Í öðrum tilvikum kæmu þau fram í bættri rekstrarstöðu fyrirtækjanna sjálfra. Þetta er óhjákvæmilegur þáttur í eðli þess markaðskerfis sem við búum við þar sem einstaklingar og fyrirtæki í rekstrinum taka sjálf ákvarðanir um það hvernig þau verðleggja sína vöru og hvort þau kjósa að hækka eða lækka verðið eftir mati þeirra á hvort slíkar hækkanir koma til með að veikja eða styrkja rekstrarstöðu fyrirtækjanna. Ljóst er hins vegar að þau verðlagsáhrif sem allur almenningur verður fyrst var við þegar frv. verður samþykkt og tekur gildi um næstu áramót er sú verðlækkun á algengum innlendum matvælum sem felst í frv. sjálfu. Ég tel rétt eins og ég gerði hér áðan að vekja enn á ný athygli á því að það er eðlismunur á þeirri endurgreiðslu varðandi innlendu matvælin sem lagt er til að verði bundin hér í lögunum um virðisaukaskatt og hinum hefðbundnu niðurgreiðslum á búvörum sem hér hafa tíðkast um langan tíma. Ýmsum hefur sést yfir þennan mun í umræðum á undanförnum vikum og er þess vegna nauðsynlegt að árétta hann sérstaklega. Reynslan sýnir að niðurgreiðslur, sem eru ákveðnar af ríkisstjórn frá einum tíma til annars og taka oft breytingum frá einu þriggja mánaða tímabili til annars og stundum frá einum mánuði til annars, geta verið með ýmsum hætti og geta falið í sér margvíslegar breytingar milli hinna einstöku vörutegunda. Endurgreiðslurnar eru hins vegar bundnar í virðisaukaskattslögunum sjálfum og þær halda sínu gildi óbreyttar þar til á Alþingi myndast meirihlutavilji til þess að breyta lögunum um virðisaukaskatt. Hér er þess vegna með þessum tillögum verið að leggja til varanlegan grunn að verðlækkunum á þeim vörum sem um ræðir: nýmjólk, dilkakjöti, neyslufiski og fersku innlendu grænmeti. Með þessu frv. er þess vegna komið til móts við þá miklu almennu kröfu í okkar samfélagi að ná fram verðlækkun nauðsynlegustu matvæla. Í aðdraganda þess að virðisaukaskatturinn taki gildi hafa verið töluverðar umræður um það hvort virðisaukaskatturinn ætti að vera í einu eða tveimur þrepum. Það er niðurstaða ríkisstjórnarinnar að leggja til það frv. sem hér er mælt fyrir og athuga síðan á næsta ári kosti og galla þess að vera með virðisaukaskattskerfi í tveimur þrepum og hins vegar virðisaukaskattskerfi í einu þrepi á víðtækari grunni en lægra hlutfalli. Virðulegi forseti. Þegar núgildandi lög voru samþykkt var ljóst að taka þyrfti til gagngerrar athugunar og gera breytingar á ýmsum þáttum þeirra í samræmi við þróun efnahagsmála og pólitískar aðstæður. Einnig var ljóst að fram að gildistöku laganna yrði að athuga vel fjölmörg atriði sem varða skattskylduna sjálfa. Eins og ég sagði í upphafi ber frv. merki þessarar athugunar og þessarar umræðu sem fram hefur farið, bæði innan þeirra nefnda sem ég rakti í upphafi að hefðu starfað og eins í þjóðfélaginu í heild. Ýmis menningarstarfsemi er í gildandi lögum skattskyld. En samkvæmt frv. verður menningarstarfsemi ýmist undanþegin virðisaukaskatti, með núllskatti skv. 12. gr. eða utan skattkerfisins skv. 2. gr. Gert er ráð fyrir að leikhús hvers konar og tónleikastarfsemi falli undir 2. gr. laganna á sama hátt og t.d. heilbrigðisstarfsemi, söfn og félagslegar stofnanir. Einnig er lagt til að útgáfa tímarita verði undanþegin skv. 12. gr. á sama hátt og dagblöð og héraðsfréttablöð. Það er ljóst að sú ákvörðun þingsins á sínum tíma að setja tímarit í 2. gr. frv. féll ekki vel að þeim tilgangi sem þeirri breytingu var ætlað að þjóna og þess vegna er hér lagt til að flytja útgáfu tímaritanna yfir í 12. gr. Þá er í frv. einnig lagt til að útgáfa íslenskra bóka, hvort heldur frumsaminna íslenskra verka eða bóka þýddra á íslensku, beri ekki virðisaukaskatt frá og með 16. nóv. á næsta ári. Eftir þá ítarlegu umræðu um varðveislu íslenskrar menningar sem fram hefur farið í okkar þjóðfélagi á undanförnum mánuðum og missirum tel ég óþarfa að rekja hér hin ítarlegu menningarlegu og þjóðernislegu rök fyrir því að leggja til þessar breytingar á virðisaukaskattslögunum. Ég vil þó vekja sérstaka athygli á því að verði frv. samþykkt þá yrði lokið þeirri skattalegu mismunun sem lengi hefur tíðkast gagnvart prentuðu máli á Íslandi. Með samþykkt frv. yrði þess vegna lokið því skeiði að skattalög bókaþjóðarinnar geri ráð fyrir fullri skattlagningu á bækur á meðan dagblöð, fréttablöð af ýmsu tagi, vikurit og nær öll tímarit væru sérstaklega undanþegin. Í þessu frv. er hins vegar gert ráð fyrir því að allt prentað mál á íslensku sitji við sama borð. Með því að afnema neysluskatta á bókaútgáfu er verið að styðja við grundvallarþátt íslenskrar þjóðmenningar á tímum þegar fjölbreytt og lifandi útgáfa bóka á íslensku er frumforsenda þess að við getum varðveitt og eflt sjálfstæði okkar og þjóðernisvitund í heimi þeirra miklu breytinga sem við lifum nú. Smáþjóð á ætíð undir högg að sækja þegar alþjóðleg fjölmiðlun geysar yfir með þeim ofurkrafti sem hún hefur gert á undanförnum árum og mun halda áfram að gera. Við þau skilyrði er mikilvægt að styrkja grundvöll þess sem íslensk menning hvílir fyrst og fremst á sem er þjóðtunga okkar, skáldskaparrit, fræðirit og aðrar bókmenntir á íslenska tungu. Virðulegi forseti. Það meginsjónarmið að beinar undanþágur frá virðisaukaskatti eigi að vera sem allra fæstar er vissulega mikið og mikilvægt sjónarmið varðandi virðisaukaskattinn. Það er staðreynd að ýmsar undanþágur, og reyndar aðrar undanþágur en þær sem virðisaukaskattskerfið gerir beinlínis ráð fyrir, geta valdið miklum og auknum erfiðleikum við skattaeftirlit og skattaskil. Þess vegna hefur verið leitast við það varðandi þær breytingar sem hér eru lagðar til að þær hafi ekki í för með sér aukna erfiðleika hvað varðar skattaeftirlit eða skattaskil. Í frv. er einnig lögð fram sú tillaga að undanþága verði frá virðisaukaskatti hvað varðar hitun íbúðarhúsnæðis hvort heldur er með vatni, rafmagni eða olíu, en um þetta eru engin ákvæði í gildandi lögum. Það kom vissulega til greina að endurgreiða virðisaukaskattinn af kostnaði við upphitun íbúðarhúsnæðis á reikningunum sjálfum en talið var einfaldara að undanþiggja hitunarkostnaðinn í heild sinni. Af öðrum breytingartillögum sem skattskylduna varða má nefna undanþágu vegna ökukennslu. Sú undanþága á sér bæði skattatæknilegar forsendur og einnig félagslegar. Þá er undanþágugreinin vegna íþrótta rýmri í frv. en í gildandi lögum og þar með tekið tillit til þess að þær breytingar hafa orðið á íþróttastarfsemi hérlendis að hún hefur í allnokkrum mæli flust til sérstakra íþróttastöðva, heilsuræktarstöðva eða til húsnæðis sem rekið er af öðrum en íþróttafélögum eða sveitarfélögum. Það var þess vegna talið rétt að öll íþróttaiðkun sæti við sama borð hver svo sem rekstraraðilinn væri. Í frv. eru, eins og ég gat um áðan, ákvæði um heimild til að endurgreiða íbúðarbyggjendum virðisaukaskatt af vinnu á byggingarstað. Um þetta hefur verið rætt frá upphafi, enda var ekki ætlun stjórnvalda að íþyngja húsbyggjendum með skattbreytingunni eða stórhækka byggingar- eða lánskjaravísitölu þegar lögin tækju gildi. Í þessu frv. eru tekin af öll tvímæli í þessum efnum og verður sett sérstök reglugerð um endurgreiðsluna þar sem miðað verður við að kostnaðurinn verði endurgreiddur í samræmi við reikninga og eins oft á ári og unnt er, alla vega ekki sjaldnar en ársfjórðungslega. Í þessu sambandi hefur verið haft samráð við fjölmarga aðila, bæði fyrirtæki og rekstraraðila í byggingariðnaði og enn fremur stjórnstofnanir eins og Hagstofu Íslands. Í ljósi þeirra viðræðna er gert ráð fyrir því að endurgreiðslureglurnar verði sem hér segir: 1. Endurgreiða skal húsbyggjendum sem byggja íbúðarhúsnæði á eigin kostnað þann virðisaukaskatt sem þeir greiða vegna vinnu manna á byggingarstað við íbúðarbygginguna. 2. Endurgreiðslan skal ná jafnt til þeirra sem byggja íbúðarhúsnæði til eigin nota og þeirra sem byggja íbúðarhúsnæði til útleigu eða sölu. 3. Endurgreiðslan fari fram a.m.k. ársfjórðungslega. Skýrslu og sundurliðun á vinnureikningum skal skila í hvert sinn. Í árslok komi síðan byggingarskýrsla ásamt afriti af launamiðum. Hækka skal endurgreiðslu með hliðsjón af hækkun byggingarvísitölu miðað við endurgreiðslumánuð og annan mánuð uppgjörstímabilsins.

Hvað er ráðherrann að lesa upp?

4. Á reikningum frá byggingarverktökum skal vinnuþáttur tilgreindur sérstaklega.

Hvar er ráðherrann að lesa upp?


             --- Til upplýsingar fyrir þingmanninn skal ég endurtaka það sem ég sagði áðan.  endurgreiðsla á virðisaukaskatti vegna vinnu á byggingarstað mun miðast við. En það er viðfangsefni sem hv. þm. er nokkuð kunnugt vegna starfa hans í tveimur nefndum sem um þetta hafa fjallað. Fyrst nefnd sem sett var upp af ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar og síðan nefnd sem sett var upp af ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar. En hv. þm. hefur starfað dyggilega í báðum nefndunum. Er það ekki skýrt? 
             Til viðbótar skal ég geta þess að það er einnig gert ráð fyrir því, sem er nokkur nýjung, að endurgreiðslan taki til endurbóta á húsnæði eða viðgerða og viðhalds, enda séu slíkar endurbætur viðamiklar í samræmi við ákveðnar meginreglur sem settar verða. Sú verður helst að við slíkar endurbætur og viðhald skal miða við að heildarkostnaður við framkvæmdir á einu almanaksári nemi a.m.k. 7% af fasteignamati húseignarinnar eins og það er í byrjun þess árs sem um ræðir. Með þessu ákvæði er tryggt að ekki verði mismunun milli þeirra sem kjósa að hefjast handa við nýbyggingar og hinna sem kjósa að gera við sitt eigið húsnæði eða annað eldra húsnæði. Gert er ráð fyrir að þessar endurgreiðslur taki einnig til verksmiðjuframleidds íbúðarhúsnæðis þannig að endurgreiddur verði virðisaukaskattur vegna þeirrar verksmiðjuvinnu sem unnin hefur verið á byggingarstað við smíði hússins á hefðbundinn hátt. Í frv. er lagt til að fjmrh. hafi heimild til að ákveða með reglugerð að endurgreiða sveitarfélögum virðisaukaskatt sem þau hafa greitt vegna kaupa á skattskyldri vöru eða þjónustu af atvinnufyrirtækjum. Ljóst er að samkvæmt gildandi lögum um virðisaukaskatt munu sveitarfélögin greiða neysluskatta af mun breiðari stofni en í dag vegna þess m.a. að vinna manna á byggingarstað verður skattskyld eftir áramót. Í nýútgefinni reglugerð, nr. 561 1989, um greiðslu virðisaukaskatts af skattskyldri starfsemi sveitarfélaga og annarra opinberra aðila, eru settar reglur um að sveitarfélög, fyrirtæki þeirra og stofnanir skuli greiða virðisaukaskatt af starfsemi sinni. Eins og kunnugt er gera lögin um virðisaukaskatt ráð fyrir því að skattlagning samkvæmt þeim raski ekki samkeppnisstöðu þeirra fyrirtækja sem eiga viðskipti við sveitarfélög eða aðra óskráða aðila er geta sjálfir veitt sér þessa þjónustu. Þessi ákvæði varðandi sveitarfélögin eru þess vegna mikilvæg í því skyni að tryggja jafnrétti í samkeppnisstöðu bæði milli sveitarfélaga og eins milli ýmissa atvinnufyrirtækja annars vegar og sveitarfélaganna hins vegar. Því er nauðsynlegt að skattleggja eigin not óskráðra aðila og/eða endurgreiða þeim þann skatt sem þeir greiða við kaup af öðrum. Gert er ráð fyrir því að báðar þessar leiðir verði farnar eftir atvikum. Ég tel, virðulegi forseti, að ekki sé ástæða til að rekja hér í mikið lengra máli ýmsar af þeim breytingum sem í þessu frv. felast, m.a. vegna þess að sumar þeirra, eins og ég gat um áðan, stafa fyrst og fremst af skatttæknilegum ástæðum og e.t.v. er skynsamlegra að fara nánar yfir það þegar hv. nefnd deildarinnar hefur haft tækifæri til þess að skoða bæði frumvarpið og eins þær reglugerðir sem hafa verið gefnar út og kynnast þeim reglugerðum sem ætlunin er að gefa út á næstu dögum. Ég tel þó rétt að víkja að því í lokin að undirbúningur skattkerfisbreytingarinnar hefur gengið samkvæmt áætlun og starfsmenn hjá ríkisskattstjóra og á skattstofum allt í kringum landið eiga miklar þakkir skildar fyrir að hafa unnið það stórvirki sem það er í reynd fyrir fámennt starfslið íslenska skattkerfisins að hrinda svo viðamikilli breytingu í framkvæmd. Það er nú ekki aðhlátursefni, hv. þm. Halldór Blöndal, vegna þess m.a. að þegar hv. þm. átti aðild að ríkisstjórnarmeirihluta, þá veigraði hann sér við því að tryggja nægilega starfskrafta í skattkerfinu til þess að það væri fært um að sinna þessu verkefni. Það er einnig ljóst að sú samvinna sem ríkisskattstjóraembættið hefur átt við fjölmörg samtök í atvinnulífinu hefur verið mjög góð og það kynningarstarf sem unnið hefur verið í fyrirtækjunum sjálfum hefur borið mikinn árangur. Gefið hefur verið út vandað kynningarrit í um 40 þús. eintökum og von er á fleiri slíkum kynningarritum sem og að þær reglugerðir um bókhald og annað sem gefnar hafa verið út hafa verið kynntar sérstaklega sem og þau tölvuforrit sem fyrirtækin munu beita við uppgjör sín í hinu nýja kerfi. Um það bil 70--80 kynningarfundir hafa verið haldnir með starfsmönnum fyrirtækja og hafa um það bil 4000 manns sótt þessa kynningarfundi. Auk þess hefur verið efnt til umræðna og kynningar víða úti um land þar sem haldnir hafa verið smærri fundir eða fyrirtæki heimsótt án þess að tölu væri á það komið hverjir hafi beinlínis tekið þátt í því kynningarstarfi. Virðulegi forseti. Efnislegar forsendur þeirrar skattkerfisbreytingar sem hér um ræðir eru á þann veg að ég vænti að um þær eigi að geta tekist, a.m.k. flestar, víðtæk pólitísk samstaða. Þeir kostir sem virðisaukaskattskerfið hefur fram yfir söluskattinn eru verulegir ef vel tekst til, þótt auðvitað beri að vara við því, sem stundum ber kannski nokkuð á, að með því að taka upp virðisaukaskatt séu menn búnir að leysa öll helstu vandamál í íslensku efnahagslífi. Það er hins vegar mikilvægt að árétta hér að við höfum um rúmt ár unnið að því að reyna að styrkja grundvöll atvinnulífsins í landinu og gildistaka virðisaukaskattsins um næstu áramót verður auðvitað mikilvægt framlag til þess að styrkja samkeppnisstöðu íslenskra útflutningsgreina og íslenskra iðnfyrirtækja í samkeppni við erlenda framleiðslu. Skattkerfisbreytingin frá söluskatti til virðisaukaskatts er einhver umfangsmesta breyting sem gerð hefur verið á íslenska skattkerfinu í mjög langan tíma. Á undanförnum árum hafa verið gerðar aðrar breytingar sem í eðli sínu eru þættir í markvissri áætlun sem miðar að því að breyta íslenska skattkerfinu til samræmis við þau skattkerfi sem gilda í helstu viðsiptalöndum okkar. Staðgreiðslan var á sínum tíma mikilvægt skref í þessa átt. Virðisaukaskatturinn er annað slíkt skref og breytingar á skattlagningu fjármagnstekna, á skattlagningu hlutafjár og atvinnufyrirtækja, sem unnið verður að á næsta ári, eru næstu skrefin á þessu sviði. Það er von mín, virðulegi forseti, að þessi breyting muni ásamt þeim sem þegar hafa verið gerðar og öðrum sem væntanlegar eru á næsta ári verða mikilvægt framlag til þess að styrkja samkeppnisstöðu íslensks atvinnulífs og bæta þar með um leið lífskjörin í landinu í heimi harðnandi alþjóðlegrar samkeppni þar sem við þurfum að búa svo um hnútana að íslensk framleiðsla geti skapað þjóðinni vænleg lífskjör til frambúðar. Ég vil svo að lokum, virðulegi forseti, setja fram þá ósk að þetta frv. fái góða og örugga meðferð í hv. nefnd og þingheimur geti sameinast um að afgreiða það fyrir hátíðar. Það er alveg ljóst að á undanförnum árum hafa mjög margir komið að þessu verki. Það eru margar ríkisstjórnir sem hafa tekið þátt í því að móta og undirbúa þessa breytingu þó að það komi í hlut núv. ríkisstjórnar að hrinda henni í framkvæmd. Ég mælist svo til þess að að lokinni 1. umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.

Halldór Blöndal Herra forseti. Ríkissjónvarpið efndi til kynningar á virðisaukaskatti 22. nóv. þar sem hæstv. fjmrh. sat fyrir svörum. Þar sagði hann að sjálfstæðismenn hefðu samþykkt að virðisaukaskattur skyldi vera ein flöt prósenta, 25%. Hæstv. fjmrh. sagði í þingræðu hinn 24. nóv. sl. af þessu tilefni, með leyfi hæstv. forseta: ,,Varðandi afstöðu Sjálfstfl. þá minnist ég þess, en vildi gjarnan fá að fletta því upp og hafa til þess nánari tíma, að í sumar eða haust hafi þingflokkur Sjálfstfl. gert þá samþykkt að hann vildi virðisaukaskatt með 25% efra þrepi og 15% lægra á matvælum. Þetta las ég nú í blöðum hér síðla sumars eða haust. Sé þetta rangminni hjá mér, þá er ég alveg tilbúinn að leiðrétta það, en við skulum bara fletta því upp og skoða það, ef Sjálfstfl. vill ekki nú kannast við þessa afstöðu.`` Ég las þá upp þá samþykkt sem Sjálfstfl. gerði um þessi mál á sl. hausti. Þar kom fram að Sjálfstfl. gerði samþykkt um það að þrepin í virðisaukaskatti skyldu verða tvö. Síðan gerðist það að maður frá Pressunni hringdi í mig og spurði mig um einstök atriði í sambandi við þessi mál og hafði eftir mér ,,þau ummæli`` að Sjálfstfl. hefði samþykkt að þrep í virðisaukaskatti skyldu vera tvö, 25% og 15%. Hæstv. fjmrh. sagði í útvarpsumræðum sl. fimmtudag að hann hefði haft rétt fyrir sér í sjónvarpi og ítrekaði þar að ég hefði sagt í þessu viðtali að Sjálfstfl. hefði samþykkt að virðisaukaskatturinn yrði 25%. Hann lét þess að engu getið að í þessu viðtali var talað um að þrepin væru tvö. Ég hafði samband við fjmrh. eftir að hann sagði þetta í sjónvarpinu og greindi honum frá því að þetta væru ósannindi. Jafnvel þótt rétt væri haft eftir í Pressunni, þá væru ósannindi að segja að Sjálfstfl. hefði samþykkt 25% virðisaukaskatt. Það var talað um tvö þrep í Pressunni. ,,Hálfsannleikur oftast er óhrekjandi lygi.`` Aftur fór hæstv. fjmrh. viljandi rangt með. Ég talaði við þennan blaðamann og spurði hann að því hvort hann hefði tekið þetta viðtal upp á segulband og ef svo væri, þá bað ég hann um að við hlustuðum á það saman. En blaðamaðurinn hafði ekki fyrir því, bað mig hins vegar afsökunar á því að hafa farið rangt með og bauð mér að birta leiðréttingu í Helgarpóstinum á þeim ummælum sem voru rangt höfð eftir.

Helgarpóstinum?

Pressan eða Helgarpósturinn, það er nú sama tóbakið.  Ég sagði fjmrh. frá þessu í einkasamtali þannig að honum var fullkunnugt um það áðan, þegar hann vék enn einu sinni að þessu, að þessi ummæli í Pressunni voru röng. Nú spyr ég hæstv. fjmrh.: Er hann reiðubúinn að taka það opinberlega til baka að Sjálfstfl. hafi samþykkt 25% virðisaukaskatt? Það nægir að segja já, hæstv. fjmrh. ( Fjmrh.: Ég er ekki tilbúinn til þess vegna þess að það var vitnað í þig alveg skýrt í einu helsta blaði þjóðarinnar þar sem þú viðurkennir það að Sjálfstfl. hafi lagt til 25% efra þrep.) Ráðherrann sagði ekki 25% efra þrep í sjónvarpsumræðunum. Hann er svo ofurlítið farinn að hopa? En af hverju vill hæstv. fjmrh. ekki segja satt?

Af því að ég trúi Halldóri Blöndal þegar ég les eftir hann úr Morgunblaðinu ...

Ég er búinn að segja ráðherranum að þetta hafi verið rangt haft eftir. Og af hverju vill ekki ráðherrann trúa því?  (F jmrh.: Þú hefur bara verið skammaður af flokksforustunni og þér hefur verið skipað að terrorísera blaðamanninn.) 

Vegna þess að það kom í ljós að þetta var satt.

Það er sami hringlandinn í sannleiksást þessa hæstv. ráðherra eins og í því hversu hátt þrepið í virðisaukaskattinum á að vera.

Þetta er náttúrlega þjóðhagslegt viðkvæmt mál fyrir Sjálfstfl.


             Auðvitað má segja að ráðherrann sé orðinn ruglaður í þessu öllu saman því að ég man ekki betur en að hann sé eini maðurinn á Íslandi sem hefur séð til þess að lýsa því yfir opinberlega eftir að Berlínarmúrinn var brotinn niður að hann væri ekki sósíalisti.  kjörtímabili að knýja fyrst formann Alþfl. til þess að vera í sæti fjmrh. þegar virðisaukaskatturinn var lögfestur. Þessi formaður Alþfl. hafði lýst yfir andstöðu sinni við virðisaukaskattinn í prinsippi þegar við sjálfstæðismenn bárum það frv. fram hér fyrr í þinginu. Og nú skuli það koma í hlut formanns Alþb. í sæti fjmrh. að hrinda virðisaukaskattinum í framkvæmd. Auðvitað ferst honum það klaufalega, auðvitað er það illa undirbúið og auðvitað var það rétt hjá ráðherra að taka það fram áðan að virðisaukaskattur yrði mikil bót fyrir efnahagslífið ef framkvæmdin yrði góð. Auðvitað er það rétt hjá hæstv. fjmrh. En við því er ekki að búast. Jafnmikil ósannindi og það voru hjá fjmrh. sem hann viðhafði áðan í sambandi við samþykktir Sjálfstfl. og mín ummæli eru hin ósannindin sem hann sagði hér í þessari ræðu sinni að undirbúningur hefði gengið samkvæmt áætlun í sambandi við virðisaukaskattinn. Í fréttatilkynningu sem við þingmenn fengum í dag stendur að a.m.k. fjórar reglugerðir bíði þess að Alþingi afgreiði stjfrv. um breytingar á lögunum um virðisaukaskatt. A.m.k. fjórar reglugerðir. Þetta er dagsett 4. des. Ráðherranum er enn ekki ljóst hvort það eru fjórar eða fimm eða sex eða sjö. A.m.k. fjórar. Ekki er nú áætlun fjmrh. nákvæmari um þetta atriði og það sem er kannski ömurlegast af þessu öllu er að sú reglugerð sem bíður þess að vera samin er reglugerð um endurgreiðslu vegna virðisaukaskatts af matvöru, en það er vitaskuld óhjákvæmilegt að sú reglugerð liggi fyrir nú vel fyrir afgreiðslu fjárlaga og ætti raunar löngu að vera komin fram vegna þess að það er hreint fjárlagaatriði hversu miklar niðurgreiðslurnar verða á næsta ári eins og ég mun víkja að síðar. Í öðru lagi minni ég á að reglugerð um endurgreiðslu virðisaukaskatts af vinnu manna við íbúðarbyggingar liggur ekki fyrir, er ekki tilbúin. Hæstv. fjmrh. sagði hér í ræðu áðan að þessir menn úti í þjóðlífinu sem ættu að vinna samkvæmt þessum lögum um virðisaukaskatt strax um áramót væru kunnugir því í hverju skattkerfisbreytingin er fólgin og það var svo að heyra á honum að þeir væru bara vel inni í þessu og menn væru bara ánægðir með undirbúning ráðherrans. En það er eins um þetta og sannleikskorn ráðherrans hér áður. Annaðhvort hafa atvinnurekendur, t.d. byggingariðnaðarmenn ekki haft uppburði í sér til að tala við ráðherrann eða þá að þeir vita að það er vitaþýðingarlaust að tala við ráðherrann eða þá hitt að ráðherrann segir enn einu sinni ósatt því að ekki trúi ég því að allir þeir menn sem hafa haft samband við mig, t.d. í morgun, segi ósatt en ráðherrann segi satt. Ég talaði líka við menn í fiskvinnslunni og spurði þá um viss framkvæmdaratriði. Ráðherrann hafði heldur ekki látið þeim í té upplýsingar um hvernig þeim yrði háttað svo að óyggjandi sé. En það má kannski líka vera að þeir hafi sagt mér ósatt og að ráðherrann segi satt. Þetta er svona álíka meðhöndlun á málefnum eins og maður gæti búist við af formanni Alþfl. og má kannski segja að þeir draga dám hvor af öðrum eftir hina dæmalausu hringferð sem þeir áttu um landið sem var auðvitað þess eðlis að traust þessara manna meðal þjóðarinnar hefur farið dagminnkandi æ síðan. Herra forseti. Hér voru í hólfi mínu í morgun tvær fréttatilkynningar. Ég veit ekki hvort fréttatilkynning um virðisaukaskattslög hafði borist okkur þingmönnum fyrr og ég ekki athugað að gá í hólfið, en þessar tvær fréttatilkynningar fjmrn. komu mér fyrir augu nú fyrst dag. Önnur fréttatilkynningin fjallar um frv. um breytingu á virðisaukaskattslögum og kjarninn í þessari breytingu er sá að þar er lagt til að hækka virðisaukaskatt úr 22% í 22,4%. Hin fréttatilkynningin fjallar um breytingar á tekju- og eignarsköttum og hún fjallar um það að hækka tekjuskatt um 4% frá núgildandi lögum. Það sýnir svo aftur siðferði fjmrh. að hann skuli birta hér töflu sem á að sýna þær breytingar sem verða á tekjuskatti einstaklinga 1990 samkvæmt lögunum og samkvæmt þeirri breytingu sem frv. felur í sér. Þar er hins vegar hvergi vikið að því einu orði að hækkun tekjuskattsins á næsta ári verður helmingi meiri en hér segir því að í þeim lögum sem nú gilda um tekjuskatt var það ákveðið að hin sérstaka tekjuskattshækkun sem lögfest var um síðustu áramót skyldi einungis gilda þetta eina ár. Það er kannski dæmigert fyrir þá ringulreið sem var í herbúðum krata sl. fimmtudag að þeir ekki aðeins féllust þá á að hækka tekjuskattinn um 2%, hafa hann óbreyttan á næsta ári frá því sem nú er, með lögum, heldur féllust þeir á að tvöfalda hækkun virðisaukaskattsins frá næstu áramótum. Þó munum við það að formaður fjvn., hv. þm. Sighvatur Björgvinsson, hafði stór orð um það að slík hækkun tekjuskatts kæmi ekki til greina. Ég man að vísu ekki hvort hv. þm. Karvel Pálmason, 3. þm. Vestf., hefur verið sérstakur talsmaður skattahækkana hér á Alþingi, en það vakti á hinn bóginn athygli, þegar vantraustið var til umræðu í Sþ. sl. fimmtudag og þegar ríkisstjórnin hafði þann eina boðskap að flytja þjóð sinni að virðisaukaskattur skyldi vera í einu þrepi og matvæli ekki lækka í verði, að þessi hv. þm. skyldi sjá ástæðu til þess að greiða atkvæði á móti vantrauststillögu á ríkisstjórnina. Gildir auðvitað engu þótt þessi hv. þm. hafi það eins og frægur þingmaður Framsfl. á 7. áratugnum að þykjast alltaf hafa sjálfstæðar skoðanir þegar ekki skiptir máli, þegar um smáatriði er að ræða, en hanga svo aftan í stjórnarmeirihlutanum í hvert skipti sem ríður á hver hans afstaða sé. Ég hygg að það verði alveg augljóst að þegar þetta mál kemur til afgreiðslu hér í deildinni, til atkvæðagreiðslu við 2. umr. fjárlaga, þá mun þessi hv. þm. greiða atkvæði á móti því að virðisaukaskatturinn verði í tveim þrepum og mun standa fullkomlega á bak við þá miklu skattheimtu sem frumvörp ríkisstjórnarinnar fela í sér. Auðvitað er það öldungis ljóst að þau almennu mótmæli sem verkalýðshreyfingin hefur látið í ljós vegna þeirra skattafyrirætlana sem ríkisstjórnin hafði uppi með 26% virðisaukaskatti og tekjuskatti eins og þá var hugsað af fjmrh., hann hækkaði um 2% --- auðvitað mun verkalýðshreyfingin standa jafnfast á móti þessum breytingum nú vegna þess að þær fela ekki í sér neina lagfæringu á þeirri lífskjaraskerðingu sem ákveðin var og boðuð í ræðu fjmrh. við 1. umr. fjárlaga. Það liggur fyrir, það er deginum ljósara, að lífskjör fara mjög versnandi. Það liggur jafnframt fyrir að þungavigtarmaður ríkisstjórnarinnar hefur lýst því yfir að nýjar launahækkanir á næsta ári muni tafarlaust kalla fram gengisfellingu. Það liggur fyrir að ríkisstjórnin er þeirrar skoðunar að kaupgjaldið megi ekki hækka á næsta ári. Í þeirri þjóðhagsáætlun sem liggur fyrir er gert ráð fyrir að kjararýrnunin verði 4,5% á næsta ári borið saman við árið í ár og vita menn þó hvernig lífskjörin eru núna og hversu erfitt er að ná endum saman. Það liggur þess vegna auðvitað alveg á borðinu að frv. sem hér liggja fyrir eru staðfesting á þeirri miklu og ranglátu skattastefnu sem þessi ríkisstjórn hefur beitt sér fyrir. Það er líka eftirtektarvert að í þeim fræga sjónvarpsþætti þar sem hæstv. fjmrh. þóttist vera að kynna virðisaukaskatt upp á 26% hélt hann því fram að þetta væri í raun skattalækkunarskattur. Það væri ekki hægt að tala um að þessi skattur fæli í sér þyngingu borið saman við þann söluskatt sem áður var. Nú er smátt og smátt að koma í ljós, þegar virðisaukaskatturinn er lækkaður í 24,5%, að það sem hann hefur fyrr gefið í skyn en aldrei fengist til að staðfesta með útreikningi er rétt. Fullyrðing okkar sjálfstæðismanna var rétt, að þessi hæstv. fjmrh. ætlaði að misnota skattkerfisbreytinguna til þess að ná í ríkissjóð tveimur milljörðum a.m.k., sumir segja þremur, umfram það sem verið hefði ef söluskattskerfið hefði verið áfram í gildi. Og eins og ég mun færa rök fyrir síðar er ósvífni hæstv. fjmrh. slík að um leið og hann lætur sér ekki duga að hækka virðisaukaskattinn um 2,5% boðar hann eða flytur ýmis frv. önnur sem fela í sér þá skattheimtu sem munar 1 1 / 2 þrepi í virðisaukaskatti. Ég verð að segja, herra forseti, að það er mikil vinna fram undan í fjárhags- og viðskiptanefndum, en það er ekki að sjá að fulltrúar meiri hl. í fjh.- og viðskn. telji sér nauðsynlegt að vera viðstaddir þessa umræðu. Ég vil vekja athygli á því að hæstv. fjmrh. talaði um að það væri í anda jafnaðarstefnunnar að hafa tekjuskatta sem hæsta. Sá maður núlifandi sem með mestri sannfæringu hefur skýrt jafnaðarstefnuna og skrifaði um hana heila bók, Gylfi Þ. Gíslason prófessor, flutti um það þingmál á sínum tíma --- ég hygg að það hafi verið þáltill. --- að tekjuskattur af almennum launatekjum yrði felldur niður. Og hann sýndi það í verki á meðan hann var í samvinnu við okkur sjálfstæðismenn á viðreisnarárum að hann var þessarar sömu skoðunar því að um leið og sú stjórn var mynduð fólst m.a. í þeim efnahagsráðstöfunum sem þá voru gerðar að fella tekjuskatt niður af almennum launatekjum. Hins vegar hafa margir aðrir formenn Alþb. verið þessarar sömu skoðunar, að tekjuskatturinn væri jöfnunarskattur. Við munum eftir því þegar hv. þm. Ragnar Arnalds var fjmrh., og má mikið vera ef hann var ekki formaður Alþb. þá líka, a.m.k. fyrrv. formaður Alþb., sendi hann út frá skattaframtölum láglaunabætur um allt land til þess að þeir sem verst væru settir gætu fengið láglaunabæturnar og varð að athlægi um allt land vegna þess að við vitum að skattskýrslur eru ekki óyggjandi mælikvarði á lífskjör manna. Við getum t.d. bara tekið hæstv. fjmrh. Auðvitað eru það ekki sérstakar launatekjur þegar hann fer til útlanda. Samt sem áður er það svo að hann fær greidda sérstaka dagpeninga og þó allan kostnað líka. Hæstv. fjmrh. hefur t.d. sérstakan bíl sér til ráðstöfunar og einkabílstjóra ef hann vill. Mér er ekki kunnugt um að sú breyting hafi verið gerð á tekjuskattslögunum á síðasta þingi að einkabíll ráðherrans væri talinn honum til tekna og þótt til þess væri ætlast af mönnum í einkarekstri að þeir teldu slík hlunnindi til tekna. Það eru auðvitað margvísleg hlunnindi önnur sem maður eins og ráðherra hefur sem auðvitað drýgja tekjur hans. Og það eru auðvitað ýmsir aðrir menn í þessu þjóðfélagi sem hafa margvíslegar tekjur og geta haft aðstöðu til þess að láta fyrirtæki eða stofnanir greiða fyrir sig margvísleg útgjöld sem falla með fullum þunga á hinn almenna launamann í landinu. Það er þess vegna fullkomlega rangt, fullkomlega út í hött, að halda því fram að tekjuskattur í þjóðfélagi eins og við búum í núna sé einhver sérstakur launajöfnunarskattur, algjörlega út í hött. Enginn maður hefur gert gleggri grein fyrir þessu en Ólafur Björnsson prófessor sem skrifaði um það mjög, ég vil segja skemmtilegar greinar í Morgunblaðið á sínum tíma þar sem hann vakti athygli á þessari litlu spurningu: Eigum við að bera saman þær tekjuskattsgreiðslur sem einstaklingarnir hafa og eigum við svo að athuga hverjir það eru sem fara í sólarlandaferðir? Og skyldi það nú vera svo að algjört samræmi sé að þessu leyti milli þeirra ráðstöfunartekna sem viðkomandi menn hafa og þeirra beinu launa sem talað er um? Auðvitað er það ekki svo. Auðvitað liggur það ljóst fyrir að þessi háa skattheimta, sem ekki síst felst í hækkun tekjuskattsins, kemur mjög illa niður og kannski ekki hvað síst á því unga fólki sem er að berjast við að koma undir sig fótunum vegna þess að það er ekki nóg með að nú eigi að hækka skattprósentuna heldur stendur hugur hæstv. fjmrh. til þess að takmarka vaxtafrádrátt með þeim hætti að þeim sem vilja leggja á sig mikla vinnu til þess að eignast þak yfir höfuðið á að refsa. Venjulegri fjölskyldu hér á landi, þessu millistéttarfólki --- því á að refsa. Í því felst hin nýja skattastefna þessarar ríkisstjórnar. Það er þetta sem við horfum fram á og það er þetta sem við horfum framan í þegar við sitjum andspænis ráðherrastólunum og horfum upp á þá þarna. Í almennum athugasemdum við þetta lagafrv. stendur að síðan lögin voru samþykkt hafi starfað tvær nefndir, skipaðar fulltrúum þingflokkanna, við undirbúning virðisaukaskatts. Fyrri nefndin hafi starfað undir forustu Kjartans Jóhannssonar og hætt störfum í september 1988. Síðari nefndin hefur starfað undir forustu fjmrh., stendur hér. Það ætti með réttu lagi að segja: hætti að starfa undir forustu fjmrh., ef hann vildi vera nákvæmur því að þessi nefnd hefur ekki verið kölluð saman svo vikum skiptir. Það er meira að segja þvílík ósvífni sem þessi hæstv. fjmrh. sýnir að þegar drög að virðisaukaskattsfrv. lágu fyrir hér á dögunum sendi hann upplýsingar m.a. upp í Verslunarráð og gaf fjölmiðlum margvíslegar upplýsingar, birtist í sjónvarpi, en honum datt ekki í hug að senda þeim þingmönnum sem voru í þessari undirbúningsnefnd undir hans forustu upplýsingar af neinu tagi, engu tagi. Og svo var þessi maður hér að tala um það áðan að mark hafi verið tekið á nefndinni. Þessi maður var meira að segja svo ósvífinn í Alþingi á dögunum að segja að ég hefði í einkasamtali óskað eftir því að nefndin hætti störfum. Þetta var auðvitað rangt haft eftir og billegt. Það er mjög billegt, þegar ráðherra er að afsaka sig, að vitna í einkasamtal sem enginn heyrir og það er auðvitað fullkominn útúrsnúningur þó svo að ég hafi fallist á það með ráðherra að það væri til lítils að vera að ónáða okkur á nefndarfundi þegar ríkisstjórnin vissi ekki sitt rjúkandi ráð, hefði ekkert fram að leggja, vissi ekki hvað hún ætlaði að gera. Þá sagði ég auðvitað við ráðherrann: Ég nenni ekki að vera að fara þarna upp eftir bara til að gapa framan í embættismenn. Það sem við áttum að gera í þessari nefnd var það að við áttum að fá upplýsingar um það hvernig undirbúningurinn gengi og við áttum að fá upplýsingar um það á hvaða stigi málið væri á hverjum tíma hjá ríkisstjórninni. Og það átti að gefa okkur kost á því að og koma að okkar athugasemdum. Það er auðvitað eðlilegt að ráðherrann segi núna þegar kominn er 6. des.: Ja, ég er nú loksins kominn með frv. mitt. Það eru a.m.k. fjórar reglugerðir sem þarf að gefa út til viðbótar, ég veit ekki hve margar. En samt sem áður getið þið nú afgreitt þetta fyrir mig fyrir jólin --- kannski án þess að þessar reglugerðir liggi fyrir, kannski án þess að maður fái nokkra hugmynd um það hvernig þetta eigi að vera. En auðvitað lætur hann sér það í léttu rúmi liggja. Hann lýsti því yfir þessi ágæti maður, þegar hann settist fyrst í þessa ríkisstjórn og var spurður um það hvert hlutverk hann teldi sig hafa í ríkisstjórninni, að hann hefði fyrst og fremst það hlutverk að breyta atvinnulífinu hér í landinu, umskapa atvinnulífið, og honum hefur sannarlega tekist það því að meiri samdráttur hefur ekki verið hér um langan tíma en einmitt núna og svo vesælt er ástandið orðið að því er spáð að fjárfesting í atvinnurekstri verði um þriðjungi minni en hún hefur verið að meðaltali undanfarin ár, verði ekki nema 18%, verði orðin svo hættulega lítil að óhjákvæmilegt er að það mun fyrsta kastið valda því að við munum sitja eftir í okkar fyrirtækjum. Vöruþróun mun sitja eftir. Fyrirtækin hafa ekki sömu burði og áður til þess að undirbúa markaðsátök, hvað þá að fyrirtækin hafi burði til þess nú að búa sig undir betri framleiðsluhætti. Má vera að nauðsynlegt sé að víkja að þessum þætti málsins síðar því að eins og kom fram í máli ráðherrans: Skatturinn er búinn að kynna sér þetta mál lengi og þá er undirbúningnum lokið. Hitt skiptir engu máli hvað þeim líður sem eiga að vinna eftir lögunum, sem eiga að innheimta skattinn í gegnum sín viðskipti. Í 2. gr. laga um virðisaukaskatt er fjallað um skattskyldusvið laganna og felur frv. í sér nokkra breytingu á lögunum. Ég er sáttur við sumt af því. Það er auðvitað rétt að hæstv. utanrrh. var of þröngsýnn í þessum efnum á meðan hann var fjmrh. og af þeim sökum urðu þingnefndir að bregða á það ráð að skrifa minnislista um ýmis þau atriði sem yrði að ákveða nánar og taka ákvörðun um áður en virðisaukaskatturinn kæmi til framkvæmda. Þess vegna er ég sammála sumu sem þar kemur fram en annars sakna ég. Sérstaklega hlýt ég þó að vekja athygli á þeirri breytingu sem hér er lagt til að gerð verði við 3. tölul. 3. mgr. Þar er talað um að rekstur skóla og menntastofnana skuli undanþeginn útskatti og bætt við: ,,svo og ökukennsla.`` Ég er alveg sáttur við að ökukennsla sé undanþegin virðisaukaskatti. En á hinn bóginn hlýt ég að spyrja hæstv. fjmrh. hvað valdi því að flugkennsla var ekki tekin með og óska eftir að hann færi fyrir því rök að hann sleppir henni hér í þessari upptalningu. Hæstv. iðnrh. bar einmitt þetta mál mjög fyrir brjósti og ég vil líka skýra frá því að ég spurði sérstaklega um þetta atriði á þeim fundum sem voru haldnir í undirbúningsnefndinni og þá var mér lofað að þetta atriði yrði tekið til sérstakrar athugunar. Ég minnist þess á hinn bóginn ekki að ég hafi fengið neinar upplýsingar um hvernig virðisaukaskatti yrði háttað í sambandi við flugkennslu, hef ekki haft tíma til að lesa allar þær reglugerðir sem ég fékk sendar úr fjmrn. nú skömmu fyrir þennan fund. Má vera að flugkennsla sé annaðhvort samkvæmt 2. eða 12. gr. undanþegin virðisaukaskatti og væri þá mjög gagnlegt að fá um það upplýsingar. Ég vil líka vekja athygli á því að ég talaði í undirbúningsnefndinni um að rétt væri að lögfræðiþjónusta félli undir 2. gr., væri undanþegin útskatti í virðisaukaskatti. Fyrir því eru mjög skýr rök. Ef lögfræðiþjónusta er unnin fyrir fyrirtæki, þá fellur sjálfkrafa á hana virðisaukaskattur þó svo að lögfræðiþjónustan yrði undanþegin skv. 2. gr., það er augljóst mál. En þá er spurningin, af hverju tel ég að ekki eigi að falla útskattur á lögfræðiþjónustu? Hæstv. fjmrh. eru kunnug mín sjónarmið þannig að ég er ekki að segja hér neitt nýtt. Ég er einungis að skýra frá því að hæstv. fjmrh. hefur hafnað þeim sjónarmiðum sem ég lagði þessari skoðun minni til grundvallar. Við Íslendingar búum í réttarríki og þeir sem leita lögfræðiþjónustu, þeir einstaklingar sem ekki hafa atvinnurekstur með höndum en leita lögfræðiþjónustu, gera það í höfuðdráttum af tveim sökum. Annars vegar vegna þess að þeir eru að leita réttar síns eða verja rétt sinn og hins vegar vegna þess að þeir hafa lent í greiðsluerfiðleikum og þurfa af þeim sökum að greiða háan innheimtukostnað sem er auðvitað mjög --- ég veit ekki hvort ég á að segja sársaukafullur eða sem mikið finnst fyrir hjá því fólki sem hvort sem er getur ekki staðið í skilum. Og þá er auðvitað mjög hæpið, finnst mér, að ríkið geti haft erfiðleika þessa fólks af féþúfu. Ef maðurinn er í atvinnurekstri, þá kemur virðisaukaskatturinn af lögfræðiþjónustunni hvort eð er til frádráttar, þannig að sá maður greiðir ekki virðisaukaskatt af lögfræðiþjónustunni. Við getum tekið t.d. fyrirtæki sem er gjaldþrota eða á í greiðsluerfiðleikum eða fyrirtæki sem þarf á ráðgefandi lögfræðingi að halda. Skiptir engu máli hvers eðlis sú lögfræðiþjónusta er. Það fyrirtæki fær endurgreiddan lögfræðikostnaðinn af þessari þjónustu í gegnum sitt uppgjör við ríkissjóð. En hverjir eiga að bera hann, hæstv. fjmrh.? Það er þeir menn sem eru skuldum hlaðnir, geta ekki staðið í skilum og verða af þeim sökum að bera ekki aðeins þessa háu dráttarvexti sem menn verða að bera nú um stundir, heldur líka 24,5% virðisaukaskatt af lögfræðiþjónustunni. Hins vegar maður sem er að leita réttar síns. Hugsum okkur t.d. ekkju, sem ég veit dæmi um, sem á þrjú börn. Ég hef séð hennar skattframtal. Tekjur hennar eru rúm 900 þús. og henni er gert að greiða rúmlega 300 þús. kr. í skatta. Segjum að vegna þeirra miklu skattahækkana sem hæstv. fjmrh. lét koma fram á þessu ári hafi þessi kona ástæðu til að ætla að hún geti vefengt þessa miklu skattheimtu fjmrh. og leitað réttar síns. Á hún þá að borga líka ofan í kaupið virðisaukaskatt af þeirri viðleitni sinni til þess hins sama ráðherra? Ég vil vænta þess að þeir menn sem eiga sæti með mér í fjh.- og viðskn. skilji sanngirni þessa máls. Ég þarf auðvitað ekki að taka það fram að Margaret Thatcher leggur ekki virðisaukaskatt á lögfræðiþjónustu og auðvitað viljum við hafa hana sem víðast til fyrirmyndar og þessi þjónusta sömuleiðis. Af þeim ástæðum að þarna er verið að skattleggja eymdina annars vegar og hins vegar verið að skattleggja það í réttarríkinu að maður geti leitað réttar síns. Það væri fróðlegt að fá upplýsingar um það, hæstv. fjmrh., hversu miklar tekjur hann telur sig muni hafa t.d. af því fólki sem er að missa heimili sín. Það verður fróðlegt að sjá það. Í 11. gr. þessa frv. er ákvæði þess efnis að það eigi að hækka um helming, um 100% svo að maður sé skýr, tvöfalda þá prósentu sem þar um ræðir. Þá vil ég gera 12. gr. laganna að umræðuefni. Ég vil fyrst vekja athygli á því að hér er gert ráð fyrir því í 5. tölul. 12. gr. sem ég hygg að sé best að ég lesi yfir til að skiljist sem best, með leyfi hæstv. forseta: ,,... vistir, eldsneyti, tæki og annar búnaður sem afhentur er til nota um borð í millilandaförum svo og sú þjónusta sem veitt er slíkum förum. Undanþága þessi nær þó ekki til skemmtibáta og einkaloftfara.`` Það sem ég geri hér fyrst að umræðuefni er sú ákvörðun ríkisstjórnarinnar að fullur virðisaukaskattur skuli leggjast á flugsamgöngur hér innan lands, að eldsneyti af flugvélum í innanlandsflugi skuli bera virðisaukaskatt. Ég veit að þetta er réttlætt með því að farþegaflutningar eru undanþegnir virðisaukaskatti skv. 2. gr. sem þýðir að ekki er greiddur útskattur af slíkum atvinnurekstri en á hinn bóginn er greiddur fullvirðisskattur. Ástæðan fyrir því, herra forseti, að ég tel nauðsynlegt að þetta komi til endurskoðunar er sú að eftir því sem vegir hafa batnað hér á landi, ég tala nú ekki um ef skipt yrði um ríkisstjórn, þá mundu frekari framfarir ganga fljótt fyrir sig. Samt sem áður þykjumst við sjá fram á það á næstu árum að t.d. verði komið bundið slitlag og búið að byggja upp leiðina Reykjavík-Akureyri sem er fjölfarnasta leiðin hér innan lands þannig að 40--45% þeirra farþega sem koma á Reykjavíkurflugvöll fljúga til Akureyrar. Auðvitað gefur það auga leið að eftir því sem vegir batna freistast fleiri til þess að fara landleiðina, aka á milli, ef flugfargjöld verða óeðlilega há. Þau eru nú milli Reykjavíkur og Akureyrar milli 10 og 11 þús. kr. Ef við tökum þá sem fjær búa, tökum t.d. fólk á Vopnafirði, Þórshöfn, Raufarhöfn, þá hækkar þessi kostnaður enn um 5--6 þús. kr. ef þetta fólk þarf að bregða sér til Reykjavíkur. Þetta eru auðvitað umtalsverðir fjármunir og veruleg hætta á því, ef við komum ekki til móts við þarfir í innanlandsflugi með því að undanþiggja reksturinn skv. 12. gr., að þessar flugleiðir verði óhagkvæmari vegna þess að fólk reynir að forðast, koma sér hjá því, hliðra sér við því að fara á milli í flugvélum. Í þessu er hættan fólgin. Meðan vegasamgöngur voru mjög erfiðar urðu menn auðvitað að grípa til flugvélarinnar. Nú sjáum við fram á það með bættum vegasamgöngum að hlutfallslega verður flugið dýrara og dýrara, en það dregur á hinn bóginn ekki úr nauðsyn þess að fólk geti farið milli landsfjórðunga í einkaerindum. En það gildir hið sama um þetta og lögfræðikostnaðinn. Auðvitað verða fyrirtækin að greiða virðisaukaskatt af allri sinni veltu þannig að það sem við erum að tala um hér er fyrst og fremst spurningin um það hvort við eigum að koma til móts við einstaklingana sem búa á fjarlægustu stöðunum. Þetta kemur ekki mikið við Reykvíkinga eða Reyknesinga. Þetta varðar þá ekki sérstaklega miklu sem búa á Akranesi eða í Flóanum. En ef við hugsum til Vestmannaeyja, Ísafjarðar, Akureyrar, Raufarhafnar, Egilsstaða, þá fer þetta að skipta verulegu máli fyrir þá einstaklinga sem þar búa. Hæstv. fjmrh. var líka kunnugt um viðhorf mitt í þessu máli og ég sé á frv. eins og það liggur fyrir að hann hefur ekki samúð með þessum sjónarmiðum mínum. Ég hlýt að spyrja hæstv. fjmrh. hvernig farið sé með virðisaukaskatt í sambandi við ferjuloftför, flugvélar sem eru ferjaðar milli landa. Með hvaða kjörum geta þær fengið eldsneyti hér á landi og hversu verður því háttað ef skemmtibátur eða einkaloftfar þarf á þjónustu að halda, viðgerðarþjónustu af einhverju tagi eða ef íslensk skipasmíðastöð t.d. næði samningum um að ráðast í verulegt verkefni á einhverri skemmtisnekkju, má þá búast við því að slík starfsemi verði undanþegin virðisaukaskatti? Ég læt í ljós ánægju yfir því að í þessum brtt. er gert ráð fyrir því að sala tímarita, dagblaða og sambærilegra landsmála- og héraðsfréttablaða svo og afnotagjöld útvarpsstöðva skuli skv. 12. gr. undanþegin virðisaukaskatti. Ég hlýt líka að láta í ljós ánægju yfir því að sala bóka á íslenskri tungu skuli undanþegin virðisaukaskatti eftir 1. nóv. En ég minni á annað. Hvaða bókamarkaður er það sem verið er að hlaupa þarna yfir? Hverjir eru það sem einkum kaupa bækur í byrjun september og byrjun október? Hvaða fólk skyldi það vera?  næsta sumri, ef atvinnuleysið verður ekki orðið þvílíkt. Auðvitað er það siðlaust með öllu að miða niðurfellingu virðisaukaskatts við þann tíma að öruggt sé að börnin séu búin að kosta til öllu því sem þau þurfa í sambandi við skólastarfið. Og auðvitað er það óhjákvæmilegt, ef það er einhver snefill af samvisku í þeirri fjh.- og viðskn. sem var kosin hér í þessari deild á sl. hausti að þessi undantekning verði látin ná til unglinganna, til skólabarnanna. Og við sjálfstæðismenn munum beita okkur fyrir því af alefli í nefndinni að börnin sleppi við virðisaukaskattinn á næsta hausti. 
             Svo þýðir lítið fyrir þennan hæstv. ráðherra að koma hér upp og tala menningarlega. Hvað er menning? Er hún eitthvað sem tekur við eftir tvítugt? Er menning jólagjafir? Ætli menningin sé kannski ekki m.a. fólgin í því að létta sem mest róðurinn fyrir þá sem vilja reyna að mennta sig í skólum landsins? Eigum við þá ekki að reyna að koma til móts við þá og ætli ríkissjóður hafi ekki efni á því að tapa þessum skildingum sem börnin greiða í virðisaukaskattinn á næsta hausti eins og frá frv. er gengið? Ætli ráðherrann verði ekki að finna sér eitthvað annað til að spara? Hann ætti að afnema ríkisskattana á þessum sneplum eins og Þjóðviljanum og láta börnin í friði. Ég held að það væri meiri menning yfir því.

Hvernig var þetta hjá Þorsteini Pálssyni?

Hjá Þorsteini Pálssyni var það þannig, hæstv. ráðherra, að virðisaukaskatturinn er eins og hér liggur fyrir og við náðum fram, 22%, og það liggur fyrir.

Alla skattana?

Eitthvað er nú ráðherrann órólegur, eitthvað finnur nú ráðherrann til. Er ráðherrann að reyna að gefa það í skyn að þetta hafi verið handvömm, að hann hafi ætlað að skrifa 1. sept.?

Nei.

En ég er búinn að heyra það margar ræður frá honum að ég veit að það er alls ekki svo. Ég veit að þetta er af ásetningi, þetta er af vilja sem þessi gjalddagi miðast við 1. nóv. og það var skýrt tekið fram í þeim greinargerðum sem ráðherrann hefur látið frá sér fara í fjölmiðlum og víðar að ríkissjóður hefði ekki efni á því að tapa peningunum.

Hafðu þetta nú rétt.

Ráðherrann er órólegur, ráðherrann finnur að hann gerði rangt. Hann er eins og vél sem er farin að hökta, alltaf það sama. En kannski það sé einhver veikleiki þarna hjá ráðherranum, kannski við getum snúið ofan af honum. Við skulum athuga gangverkið. Hann sagði í sjónvarpsviðtalinu að hann ætlaði að fínstilla eftir áramótin, fínstilla og mér heyrist það þurfa. Það er svolítil truflun í þessu.

Ég var bara að leiðrétta rangfærslur ...

Svolítið farið að lagast, það er mildara svolítið, það er svolítið búið að smyrja ráðherrann. En ég er hræddur um að við verðum að hjálpa honum að fínstilla alveg, ég held að það sé alveg óhjákvæmilegt að við verðum að hjálpa honum að fínstilla alveg.

Þú ferð aldrei rétt með.

Fer ég ekki rétt með? Stendur það ekki hér fullum fetum að það eigi að leggja virðisaukaskattinn á skólabækurnar? Ætlar ráðherrann ekki að ná í það? Hvað skyldi það vera há upphæð, hæstv. fjmrh., sem Mál og menning selur skólabörnunum á ári? Hvað skyldu það vera háar upphæðir? Það væri nú fróðlegt að fá veltuna. Kannski við getum fengið í nefndinni veltuna á skólabókunum þannig að við sjáum hvaða peningar þetta eru. Við getum þá kannski sannfært ráðherrann um að þetta eru smáaurar í allri þessari skattpíningu sem hann er að leggja á okkur núna. Hvað er það mikið í þessum tveim fréttatilkynningum sem er umfram það sem er í gildandi lögum? Hvað er með tekjuskattana? Er það 2% eða 4%? Hvað eru þeir annars staðar?

Við skulum tala um þetta ...

Við skulum tala um þetta, já. Við skulum sjá til, við skulum horfa --- til allrar hamingju hefur ráðherrann ekki atkvæðisrétt í þinginu þannig að það er kannski von til þess að við náum þessu fram með skólabækurnar, að þær verði undanþegnar virðisaukaskattinum. Við sjáum til. Það má vera. Mér þykir vænt um það, herra forseti, að svolítið hef ég hruggað við ráðherranum. En hvernig ætlar ráðherrann að fara með annað sem mér datt í hug, hvernig hugsaði ráðherrann sér t.d. kynningarbæklinga sem gefnir eru út? Þeir verða með virðisaukaskatti ef þeir eru á erlendri tungu þó að það séu íslenskir útgefendur. Er það ekki rétt skilið hjá mér?

Að sjálfsögðu.

Að sjálfsögðu er það þannig já, ekki að spyrja að því. En það standa vonir til þess að ráðherrann hafi í sinni geðshræringu nú áðan áttað sig á því að nauðsynlegt sé að breyta þessu ákvæði og ég bendi honum á það, það er hægt að ná peningunum á móti bara með því að hætta að styrkja Þjóðviljann og Alþýðublaðið og Tímann og Dag og væri ekki vonum seinna.

Og Sjálfstfl. Hvað fær Sjálfstfl. mikið í ríkisstyrk?

Ja, ætli Sjálfstfl. fái hlutfallslega jafnmikið og Alþb. Segðu mér, hæstv. fjmrh., ætli Sjálfstfl. eigi kost á því að láta greiða úr ríkissjóði svona fundaherferðir eins og ríkisstjórnin er nú að kosta um atvinnumálin um allt land, á Akranesi um daginn? Hver kostar þessar ferðir ríkisstjórnarinnar um atvinnumál núna? Fundarhöldin? Er það ríkissjóður?

Sjálfstfl. ...

Er það ríkissjóður sem kostar þetta? Það væri nauðsynlegt að fá upplýsingar um það. En Sjálfstfl., þingflokkur Sjálfstfl. fær peninga, það er rétt, til að standa undir sinni starfsemi en hann fær ekki jafnmikið á hvern þm. og þm. Alþb. eða Alþfl. Og það er alveg rétt að Sjálfstfl. fær til útgáfustarfsemi fé af fjárlögum. Það er líka rétt að ég hef í hvert einasta skipti og margir sjálfstæðismenn, þorri þeirra, greitt atkvæði gegn þessum lið. Á hinn bóginn höfum við ekki gengið svo langt að skila peningunum og teljum að úr því að ríkið með þessum hætti styrkir vinstri flokkana, þá sé ekki óeðlilegt að Sjálfstfl. fái að njóta þess að nokkrum hluta. En ég er hins vegar alveg til viðræðu um að ræða þetta ofan í kjölinn við fjmrh. Við skulum hætta þessum styrkjum. Við skulum láta Alþýðublaðið klára sig sjálft. Við skulum láta Þjóðviljann klára sig sjálfan. Við skulum láta Tímann klára sig sjálfan. Við skulum bara láta þá menn sem styðja stjórnmálaflokkana standa undir svona sneplum. En ef við erum á hinn bóginn að tala um góð blöð eins og Morgunblaðið, þá þarf það enga styrki því að það ber sig og stendur undir sér, er heilbrigt, það er lesið með morgunkaffinu, það vilja allir fá inn á sitt heimili. Ég tala nú svo ekki um þá erfiðleika sem því eru samfara að reyna að fylgjast með því hvort maður fær með skilum þessi eintök af Alþýðublaði og Þjóðvilja sem Alþingi greiðir fyrir mann. Ég held að það sé upp og ofan og maður tekur nú satt að segja lítið eftir því og saknar þess ekki þó að þau berist ekki.

Ég þarf því miður að biðja hv. þm. að gera hlé á ræðu sinni þar sem komið er að þingflokksfundartímum. Er því fundi frestað til kl. 6, en við munum halda áfram milli 6 og 7, en síðan þá aftur að loknu matarhléi.

Herra forseti. Ég spurði hæstv. fjmrh. í ræðu minni hér fyrr í dag hversu mikinn auglýsingakostnað hann hefði greitt fyrir stjórnarflokkana nú upp á síðkastið vegna fundahalda um atvinnumál sem kallast ,,Mótun atvinnustefnu`` af því gefna tilefni að hann hafði orð á því að Sjálfstfl. nyti mikilla ríkisstyrkja. Ég er hér fyrir framan mig með Alþýðublaðið frá 2. des. Hér er mjög skrautleg auglýsing í tveim litum um mótun atvinnustefnu í Alþýðublaðinu og tekur yfir hálfa síðu. Má kannski spyrja hæstv. ráðherra hvað hann haldi að séu margir kaupendur Alþýðublaðsins í Vesturlandskjördæmi því að það er auðvitað mikil spurning hversu margir menn í því ágæta kjördæmi fá nokkurn tíma að sjá þessa auglýsingu? Ég hygg að flestir séu sammála um að þetta sé ,,spandans``-kostnaður og hljóti að verða að líta á þetta sem styrk við Alþfl. og Alþýðublaðið. Það sem vekur athygli er að hér flytja ræður Júlíus Sólnes, ráðherra Hagstofu, Jón Sigurðsson, iðnrh. og viðskrh., Þorsteinn Ólafsson, efnahagsráðgjafi ríkisstjórnarinnar. Auglýsing af þessu tagi var í öllum dagblöðum og eflaust víðar. Ég er ekki það góður auglýsingalesari eða hlustari að ég geri mér grein fyrir því hversu víða auglýst hefur verið en vegna þeirra þungu áhyggja sem hæstv. fjmrh. hefur af þeim peningum sem renna til þingflokks Sjálfstfl. væri ekki úr vegi að hann upplýsti hér við umræðuna hver borgi þessa auglýsingu. Er til í dæminu að ríkissjóður greiði þvílíkar auglýsingar sem þessar? Og ef svo er, eftir hvaða heimild á fjárlögum fara þá slíkar greiðslur fram? Það er auðvitað gjörsamlega út í hött að reyna að halda því fram að þetta sé eitthvað í samræmi við þá skiptingu á opinberum fjármunum sem eru á milli einstakra stjórnmálaflokka. Við erum hér að ræða um frv. til l. um hækkun á virðisaukaskatti um 2,5%. Ég var hér síðast að ræða um 12. gr. laganna og liggur þá beint fyrir að ræða næst um skatthlutfallið eða 14. gr. Hæstv. fjmrh. var svo --- ég vil segja ósmekkvís hér áðan að halda því fram að í því fælust sérstakar kjarabætur að flytja hér frv. um hækkun á virðisaukaskatti um 2,5% sem er skattþynging um 4 milljarða kr. eða eitthvað á því bili. Í því frv. sem hér liggur fyrir er lítil tafla á bls. 6 sem ber yfirskriftina: ,,Skattstofn söluskatts og virðisaukaskatts skv. frumvarpi`` og er látið í veðri vaka að þessi tafla gefi einhverjar upplýsingar um samanburð á því hvað þessir tveir tekjupóstar gefi af sér, annars vegar söluskattur og hins vegar virðisaukaskattur. Nú er fyrst frá því að segja að það eru ósannindi sem hér stendur efst í töflunni að söluskatturinn núgildandi gefi af sér í tekjur fyrir ríkissjóð nettó 39,8 milljarða kr. og er náttúrlega makalaust að þau vinnubrögð skuli viðhöfð af hæstv. fjmrh. að gefa jafnrangar og villandi upplýsingar til þingdeildar og fjölmiðla, auðvitað algert siðleysi. Lágmarksnauðsynlegar leiðréttingar sem verður að gefa eru t.d. endurgreiddur söluskattur af fiski, sjávarútvegi, loðdýrum, fiskeldi o.s.frv. Þar erum við að tala um upphæð sem er einhvers staðar kringum 1,5 milljarðar kr. og við verðum auðvitað líka að taka tillit til þess að söluskatturinn hefur verið niðurgreiddur, skv. því kerfi sem nú er, um 4,1 milljarð kr. Niðurgreiðsla rafhitunar er 0,2 milljarðar kr. og jöfnunargjald nettó er 200 millj. kr. þannig að söluskatturinn skilar nettó um 34,3 milljörðum kr. Þetta er auðvitað sú tala sem ég hef ritað hér upp og fengið upplýsingar um. Ég er ekki að segja að öll kurl séu komin til grafar en hitt gefur auga leið að skekkjan eða þær villandi upplýsingar sem fjmrn. gefur nema um 5 milljörðum kr. og 500 millj. kr., eða hálfum milljarði, betur. Það má auðvitað spyrja sig að því úr því að Alþingi er að leggja verulegt fjármagn til þess að reka nýja deild sem heitir hagdeild fjmrn. hvort einhver ástæða sé til þess á fjárlögum að verja fé til deildarinnar ef hún á að vera einhvers konar svikamylla fjmrh., ætluð til þess að gefa þm. rangar upplýsingar. Það er auðvitað með öllu ólíðandi og getur ekki gengið upp. Ég skil á hinn bóginn að uppsetningin eins og hún er sett hér í þessari töflu, þegar talað er um að söluskatturinn hefði gefið af sér 39,8 milljarða og virðisaukaskatturinn 37,8, er með þeim hætti að sú niðurstaða er gefin fyrir fram að mismunurinn verði 2 milljarðar kr. í nettóinnkomu fyrir ríkissjóð og af þeim sökum þurfi að bæta ríkissjóði upp þessar tekjur. Þetta er formúla sem hæstv. fjmrh. var nauðsynlegt að finna upp af þeim ástæðum að hann hefur nú, með samþykki Alþfl. í óðagotinu sl. fimmtudag þegar Alþfl. var ekki með sjálfum sér, ákveðið og fengið Alþfl. til að skrifa upp á þrenns konar nýja skattlagningu, tekjuskatt upp á 1,4 milljarða, orkuskatt upp á 250 millj. og bílaskatt upp á 350 millj. Það eru einnig 2 milljarðar kr. Þetta er það sem blasir við. Annað sem blasir við er að hæstv. fjmrh. og talsmenn hans höfðu, meðan þeir voru uppi með hugmyndir um að hafa virðisaukaskattinn í einu þrepi, 26%, mjög við orð og létu í veðri vaka að skattkerfisbreytingin mundi ekki gefa af sér auknar tekjur í ríkissjóð. Hæstv. fjmrh. lét í veðri vaka að það væri alls ekki hugmyndin með skattkerfisbreytingunni að ná nýjum tekjum í ríkissjóð. Nú er á hinn bóginn komið í ljós að þetta hefur ekki reynst rétt vegna þess að þegar búið er að taka tillit til hinna ýmsu liða inn og út í sambandi við virðisaukaskatt og í sambandi við söluskatt virðist vera sem virðisaukaskatturinn, jafnvel enn þann dag í dag, gefi eilítið meira af sér en 25% söluskattur hefði gefið. Ég skal ekki fullyrða hvort við séum þar að tala um 200 millj. kr., kannski 700 millj. Þetta fer eftir því hvernig dæmið er reiknað, en það er náttúrlega augljóst mál að fjh.- og viðskn. mun fara rækilega ofan í saumana á því og hagdeild fjmrn. verður krafin sagna um það hvernig hún hafi komist að þeirri niðurstöðu að nettótekjur af óbreyttu söluskattskerfi hefðu verið 39,8 milljarðar fyrir ríkissjóð. Herra forseti. Þessi tafla á að vera til upplýsingar. Hér er látið eins og ekki hafi verið um neinn uppsafnaðan endurgreiddan söluskatt að ræða. Þetta eru fjórar tölur sem eiga að gefa heildarmynd af því hvernig tekjum af þessum tveimur ólíku sköttum sé háttað, engin útfærsla, engar skýringar. Ástæðan fyrir því er auðvitað sú að hæstv. fjmrh. kærir sig ekki um að leggja spilin á borðið. Kannski er mesta falsið í því sem fjmrh. segir sú uppsetning hans að matvæli muni á næsta ári lækka mjög verulega. Hann talaði um 10% einhvern tíma. Ég man ekki hvort hann er kominn niður í 8% núna. Óhjákvæmilegt er að lesa úr fréttatilkynningu dags. 5. des. þar sem vikið er að þessu atriði, með leyfi hæstv. forseta: ,,Skatturinn er í einu þrepi að því er varðar smásölu og allan útreikning. Helstu tegundir innlendra matvæla munu þó vegna endurgreiðslunnar lækka við skattkerfisbreytinguna um áramót um 8--9%. Þess er vænst að almennt vöruverð lækki sem nemur um 1%, bæði vegna þessarar matvælalækkunar, vegna þess að skatthlutfallið lækkar frá söluskattinum, og vegna almennra lækkunaráhrifa nýja kerfisins.`` Ég hef flett því upp í fjárlagafrv. hversu miklar niðurgreiðslur hafi verið á þessu ári og þær eru um 4,1 milljarður kr. Í greinargerð stendur að niðurgreiðslur á þessu ári séu um 4,1 milljarður kr. Sama talan er síðan í fjárlagafrv. fyrir næsta ár til niðurgreiðslu. Niðurgreiðsla á vöruverði: 4 milljarðar 53 millj. Hækkun 0%. Ég hygg að öllum hv. þdm. sé kunnugt að fjmrh. er óheimilt að verja frekari fjárhæðum til niðurgreiðslu en gert er ráð fyrir í fjárlögum. Síðan segir í þessari fréttatilkynningu: ,,Vert er að vekja athygli á því að eðlismunur er á þeirri endurgreiðslu sem hér er lögð til og hefðbundnum niðurgreiðslum á búvörum. Niðurgreiðslur hafa á hverjum tíma verið ákveðnar af ríkisstjórninni, í fjárlögum og með sérstökum hætti, og hafa þær verið mjög breytilegar á milli ára og árstíða. Endurgreiðslurnar yrðu hins vegar bundnar í virðisaukaskattslögunum sjálfum og allar breytingar á þeim eru háðar meirihlutavilja Alþingis.`` Hér lýsir fjmrh. því yfir í yfirlýsingu sem hann sendir fjölmiðlum að kveðið sé skýrt á um það í lagafrv. að niðurgreiðslan sé á hverjum tíma bundin í lögunum um virðisaukaskatt. Ef hins vegar texti lagafrv. er skoðaður kemur í ljós að þetta er uppspuni, hreinn uppspuni, og auðvitað mjög alvarlegur hlutur þegar embættismenn fjmrn., á ábyrgð fjmrh., senda frá sér plögg af þessu tagi. Nú skal ég lesa upp þann texta, með leyfi hæstv. forseta, sem fjallar um þetta atriði, en hann hljóðar svo: ,,Endurgreiða skal hluta virðisaukaskatts af neyslumjólk, dilkakjöti, neyslufiski og fersku innlendu grænmeti þannig að skattgreiðslur samtals af þessari matvöru, að teknu tilliti til endurgreiðslunnar, verði sem næst 14% í stað 24,5%. Fjmrh. ákveður með reglugerð nánar hvaða matvara fellur undir þessa málsgrein, svo og um framkvæmd endurgreiðslunnar.`` Nú vill svo til að Ríkisendurskoðun er ekki lengur undir fjmrh., heldur vinnur Ríkisendurskoðun á ábyrgð Alþingis og ég mun að sjálfsögðu, til þess að tryggja það að sú niðurgreiðsla á þessum matvörum nái fram að ganga sem er vilji ríkisstjórnarinnar, óska eftir því að Ríkisendurskoðun komi á fund fjh.- og viðskn. og svari þessari beinu spurningu: Hvort er ráðandi sú fjárhæð sem Alþingi samþykkir til niðurgreiðslu á búvörum eða óljóst orðalag af þessu tagi: sem verði sem næst 14% í stað 24%? Ég hef margsinnis komið að löggjöf í fjh.- og viðskn. og hef setið í þeirri nefnd um margra ára bil og var um skeið formaður þeirrar nefndar. Ég fullyrði að lagatúlkun af þessu tagi, að almenn viljayfirlýsing í sérlögum sé ráðandi um fjárútlát Alþingis, er röng. Hún er röng. Og það er auðvitað siðlaust af hæstv. fjmrh. að gefa annað í skyn í fréttatilkynningu til fjölmiðla. Á hinn bóginn liggur það alveg ljóst fyrir og við sjálfstæðismenn getum hjálpað honum að orða þá tillögu, og hún er einfaldlega þannig að virðisaukaskatturinn verði tvö þrep. Annað þrepið sé 14% og hitt þrepið sé 25%. Það er sá eini rétti texti sem hægt er að hafa í skattalögum til þess að tryggja að framkvæmdin sé með þeim hætti sem hér hefur verið talað um. Ég vil sérstaklega spyrja hv. 5. þm. Norðurl. e. sem sæti á í fjh.- og viðskn. hvort hann sé ekki opinn fyrir því að við reynum að ná því orðalagi til þess að ná þessum markmiðum sem tryggi tilganginn, að við leitum eftir því við Ríkisendurskoðun hvort þetta sé fullnægjandi orðalag, spyrjum hana ef hún telur að svo sé ekki hvaða breytingar þurfi að gera á lögunum til að ná þessu fram. Ég veit auðvitað svarið hjá þessum hv. þm. Hann kom hingað inn í þingið ungur og óreyndur og tók þátt í umræðum utan dagskrár og var þá að reyna að standa uppi í hárinu á hæstv. fjmrh. og segja: Við í Framsfl. viljum tvö þrep. Ég er búinn að sjá í gegnum þetta og þetta eru allt saman blekkingar. Eins og þetta mál er lagt upp af hæstv. fjmrh. lækka matvörur ekki um eina einustu krónu. Þetta voru ummæli hans hér í Sþ. þegar hann gætti ekki að því að spyrja þá reyndari þingmenn Framsfl. um það hvað hann mætti segja. Síðan hefur mikið vatn runnið til sjávar. Fumið og fátið kom á ríkisstjórnina á fimmtudaginn var, kratar urðu vitlausir, og nú liggur það fyrir að það er búið að setja handjárn á þennan ágæta þingmann að norðan. Og hann mun vitanlega ekki treysta sér til þess að standa með okkur sjálfstæðismönnum og Kvennalista um það að hafa þrepin í virðisaukaskattinum tvö, að tryggja það að verð á þessum matvörum sem hér um ræðir verði í samræmi við þær yfirlýsingar sem ríkisstjórnin hefur gefið og í samræmi við þær yfirlýsingar sem hafa komið frá verkalýðshreyfingunni. Ég get ekki skilið --- að vísu ber að játa það að í þeirri ágætu grg. sem fylgir fjárlagafrv. er svona einhver ógreinilegur orðavaðall um niðurgreiðslur sem enginn maður skilur og allra síst hæstv. fjmrh. En þessum ógreinilega orðavaðli er ætlað að gefa það í skyn að niðurgreiðslurnar á næsta ári verði 5 milljarðar í staðinn fyrir 4 eins og mér er sagt að eigi að skilja hin undarlegu ummæli í reglugerðinni. Eftir sem áður liggur það fyrir vegna þess að það er talað um það í áætlun ríkisstjórnarinnar sjálfrar, þjóðhagsáætlun ríkisstjórnarinnar sem við vitum að auðvitað stenst ekki --- auðvitað verður verðbólgan meiri en þar er talað um --- að verðbólguvöxturinn núna á milli ára sé í kringum 24%, frá 1989--1990. Ég mun að sjálfsögðu biðja um það í fjh.- og viðskn. að fjmrn. stilli nú upp dæmi, láti okkur þingmenn í stjórnarandstöðunni fá upplýsingar um það hvernig þetta er hugsað, hversu mikið af þessari fjárhæð á að falla til á fyrsta ársfjórðungi, hversu mikið á öðrum ársfjórðungi, hversu mikið á þriðja ársfjórðungi, hversu mikið á fjórða. Einmitt þetta atriði stendur hér í þessari ágætu yfirlýsingu sem er mjög merkilegt: ,,Reglugerð um endurgreiðslu vegna virðisaukaskatts á matvöru, en drög að henni verða lögð fyrir þingnefndir samhliða afgreiðslu frv.`` Og nú reynir á þetta hjá hæstv. ráðherra: ætlar hann að standa við þetta?

Að sjálfsögðu.

Ætlar hann að gera okkur grein fyrir þessu?

Að sjálfsögðu.

Og þá reynir á það hjá t.d. þingmanni Norðlendinga sem álpast að styðja Framsfl. hvort hann muni ekki standa að þessu með mér að við fáum fullnægjandi skýringu á þessu máli.

Því miður, Halldór, sit ég ekki í þeirri nefnd með þér sem þú ert margbúinn að brýna mig á.

Nú, ég bið afsökunar á því, en Valgerður sat þar. Já, það er þingmaður Suðurnesja. Ég vona að hv. þm. geti haft áhrif á Suðurnesjamanninn þó að það sé rétt að því hafi fæstir spáð síðan hann frelsaðist þar. En ég vil um leið, af því að við erum hér að ræða sérstaklega um þessar a.m.k. fjórar reglugerðir sem bíða þess að Alþingi afgreiði stjórnarfrv., geta þess við fjmrh. að ég tek hann alvarlega þegar hann segir að þetta hafi allt saman gengið eftir áætlun, allur undirbúningurinn, og ég tek hæstv. fjmrh. alvarlega þegar hann segir að það hafi verið í áætlunum hans í maímánuði sl. að hann mundi ekki vita 6. sept. hvort hann væri alveg búinn að gera upp við sig hversu margar reglugerðir yrði að gefa út fyrir áramót. Auðvitað veit ég að ráðherra ætlaði í vor að geyma svo afdrifaríkar ákvarðanir til aðfangadags. Duglegur á aðfangadag, hæstv. ráðherra, þó að ég segi nú kannski ekki að jólaljósið sé í kringum hann. En ég held að nauðsynlegt sé að þessi hæstv. ráðherra láti okkur fá, bara núna fyrir helgina --- það væri ágætt, það verður að vísu fundur í fjh.- og viðskn. bæði í fyrramálið og sennilega á föstudagsmorgun og ég kvarta ekkert undan því þó að við fáum ekki þær reglugerðir sem eru óútkomnar fyrr en á föstudaginn, en það er nauðsynlegt að við fáum allar þessar reglugerðir í nefndina og það er nauðsynlegt að við fáum nákvæman útreikning á því hvað virðisaukaskatturinn gefur af sér, hvernig þetta er hugsað og líka að við förum alveg yfir það hvort þetta sé rétt mat sem fjmrn. hefur þarna sett fram um nettótekjur söluskattsins því að ef það skyldi nú vera svo að söluskatturinn gefi minna af sér en sagt er hér í þessari áætlun fjmrn. þykist ég vita að hæstv. fjmrh. muni reiðubúinn til þess að lækka virðisaukaskattinn sem því nemur og þá gæti þar orðið um 1--2 þrep að ræða. Það er auðvitað alveg ljóst að útgjöld úr ríkissjóði, niðurgreiðsluútgjöld úr ríkissjóði, eru óheimil nema Alþingi samþykki í fjárlögum. Það eiga menn að vita þó að þeir séu ekki prófessorar í stjórnmálafræði. Í 26. gr. laganna, í þeim kafla sem fjallar um uppgjörstímabil gjalda o.fl., er í frv. gerð tillaga um að umorða 3. mgr. Þar er gert ráð fyrir að hin nýja grein hljóði svo: ,,Kröfu um vangoldin opinber gjöld og skatta til ríkissjóðs ásamt verðbótum, álagi og dráttarvöxtum skal skuldajafna á móti endurgreiðslu.`` Það er náttúrlega slíkt ofríki sem felst í þessari mgr. að mér dettur ekki eitt andartak í hug að þetta fái meirihlutafylgi þingmanna. Ég held raunar að þingmenn stjórnarinnar hafi ekki áttað sig á því hvað hér er um að ræða og heldur ekki því sem stendur í 11. gr. frv. þar sem gert er ráð fyrir því að sú breyting verði gerð á 27. gr. að álag skuli vera 2% af þeirri fjárhæð sem vangreidd er fyrir hvern byrjaðan dag eftir gjalddaga og þó ekki hærri en 20%. Mér dettur ekki í hug eitt andartak að hæstv. fjmrh. hafi sýnt stjórnarþingmönnum þessi ströngu ákvæði sem ganga svo nærri atvinnurekstrinum að engu tali tekur og þá allra síst af fjmrh. sem hefur svo mismunað fyrirtækjum að sum fyrirtæki hafa fengið víkjandi lán hjá þessum sama fjmrh. til þess að greiða sínar skuldbindingar.  Hann var að tala um mikilvægi markaðarins í Evrópubandalaginu hér áðan í lok ræðu sinnar, og hann var að tala um að virðisaukaskatturinn væri mikilsvert þrep til þess að jafna samkeppnisstöðu íslenskra fyrirtækja ef framkvæmdin gengi vel.

Þeir töluðu ekki svona á sínum tíma þegar þeir voru á móti virðisaukaskattinum.

Ég var búinn að minna hann á það. Ég er búinn að minna formann Alþb. á að það sé ánægjulegt fyrir okkur sjálfstæðismenn að sjá að þeir verða að framkvæma það sem við réðum að var lögfest þó að við á hinn bóginn höfum lýst því yfir að við berum kvíðboga fyrir framkvæmdinni vegna þess að hann skattleggur of mikið og vegna þess að undirbúningurinn er í molum. Og þetta er einmitt eitt dæmið um það lögregluríki sem þennan mann fýsir að stofna hér á Íslandi og ágætir menn eins og Bolvíkingar eru að reyna að standa á bak við. En alltaf er nú Bolvíkingurinn órólegur þegar maður minnir hann á það, ekki getur hann orða bundist og tautar með sjálfum sér: Hvernig í ósköpunum stendur á þessu? Þessi refsiákvæði eru fráleit og út úr öllum hlutföllum og geta auðvitað ekki gengið upp. Í X. kafla laganna er fjallað sérstaklega um landbúnað. Mér er ókunnugt um hvort einhver reglugerð hefur komið út um það atriði. Ég vil hins vegar spyrja hæstv. fjmrh. að því tilefni hvenær hann hugsi sér að virðisaukaskatturinn falli í gjalddaga. Nú er það svo að bændur leggja dilka sína inn í septembermánuði, inn í sláturhúsið til sláturleyfishafa. Það þýðir að endurgreiðsla ríkissjóðs á virðisaukaskatti á sláturafurðum fellur í gjalddaga 5. des. vegna þess að virðisaukaskatturinn fellur allur í gjalddaga af sauðfjárafurðum um leið og dilkarnir eru leiddir í sláturhúsið. Og ég vil spyrja hann að því hvort það sé ekki rétt skilið hjá mér að endurgreiðslan á virðisaukanum til sláturleyfishafanna fari fram þennan dag. Ég vil jafnframt spyrja hann að því hvenær hann ætlist til þess að bændur skili þeim virðisaukaskatti sem þeir fá í hendur. Nú vitum við að t.d. á þessu ári hefur dregist að bændur fái sömu skil og vant er vegna þess að hæstv. fjmrh. stóð ekki í skilum með niðurgreiðslur eins og honum bar að gera og spurningin hlýtur þá að vera sú: Hvenær ætlast hann til að sauðfjárbændur skili ríkissjóði þessum virðisaukaskatti? Sláturleyfishafar eru mjög misjafnlega settir. Sumir eru fjárhagslega sterkir, aðrir ekki. Ætlar hann að halda uppi virðisaukaskattskröfunni á sauðfjárbóndann þó svo að fyrir liggi að hann hafi ekki fengið nema lítinn hluta dilkverðsins greiddan? Ég óska eftir því að hæstv. fjmrh. geri þessu máli rækileg skil hér á eftir. Það mundi mjög flýta fyrir vinnu í fjh.- og viðskn. en það hittist svo á að við höfum einmitt beðið Stéttarsamband bænda um að hitta okkur í fyrramálið og þá væri gagnlegt ef hæstv. ráðherra sýndi nú lit og kæmi til móts við nefndina og gæfi skýringu á þessu. Í sambandi við 34. gr. vil ég aðeins segja að þar er gert ráð fyrir að fjmrh. geti gefið greiðslufrest á virðisaukaskatti á innflutning. Nú hef ég ástæðu til að ætla að hæstv. fjmrh. hafi ekki í hyggju að gefa þennan greiðslufrest og vil ég nú spyrja hann þeirrar spurningar hvort það sé rétt. Er það virkilega svo að hæstv. fjmrh. ætli ekki að gefa greiðslufrestinn? Ef hann gefur ekki greiðslufrestinn þá þýðir það að fjárbinding verslunarinnar mun leiða til hækkunar á vöruverði sem nemur 1--2% og auðvitað liggur það ljóst fyrir ef innkaupsverð á smávöru, til að mynda, hækkar á einum degi um 26%, þá mun það valda samsvarandi hækkunum á þessari smávöru og gerðist þegar vinstri stjórn Gunnars Thoroddsens afnumdi núllin tvö og þessi hv. þm. barðist sem mest fyrir. Þá munum við eftir því að í janúarmánuði 1982 reið mikil hækkunaralda yfir þjóðfélagið og það sama mun auðvitað gerast núna ef það á að leggja 24,5% virðisaukaskatt á allan innflutning. Það mun verða mikil tilhneiging til að leggja prósentuhækkun á, sömu prósentuhækkun og núna, og auðvitað þarf meiri álagningu til að standa undir fjárbindingu sem hefur kostnað upp á 1--2% í för með sér. Spurningin er hins vegar, var það svo þegar fjmrn. var að reikna út lækkunina á framfærsluvísitölunni að þeir gleymdu að reikna með því að þetta þýddi útgjöld fyrir verslunina? Þess hefur oft orðið vart hjá ráðherranum að hann skilur ekki að ef ríkissjóður tekur peninga frá atvinnurekstrinum, þá þýðir það að atvinnureksturinn tapar því sama fé. Um þetta þurfum við að fá skýr svör, bæði vegna verslunarinnar og ekki síður vegna iðnaðarins. Þá vil ég aðeins minnast á reglugerð sem ég hef að vísu ekki kynnt mér nægilega til að ég þori að fara um hana mörgum orðum. Mér sýnist reglugerðarsmíðin út af fyrir sig vera í lagi, það er reglugerð um hversu farið skuli með sjávarafla. Í því kynningarviðtali sem hæstv. fjmrh. átti í sjónvarpinu fyrir viku kom fram að hann væri, þrátt fyrir sínar áætlanir, ekki undir það búinn og ríkissjóður væri ekki undir það búinn að endurgreiða fiskvinnslunni eftir þeim reglum sem hér er gert ráð fyrir, að þeir geti fengið endurgreiðslu á þeim virðisaukaskatti sem þeir greiða útgerðinni. Eftir viku, stendur í reglugerðinni, en ráðherra talaði um það í þessum sjónvarpsþætti að það mundi taka ríkissjóð hálft ár að aðlagast þessu nýja kerfi. Hann rökstuddi það með því að ríkissjóður hefði ekki ráð á því að taka þessar byrðar á sig. Nú spyr ég hann: Ef ríkissjóður sem hefur skattlagningarvaldið og beitir því ótæpilega hefur ekki ráð á því að taka byrðarnar á sig, heldur hann virkilega að fiskvinnslan í landinu hafi ráð á því? Ég óska eftir því að hæstv. ráðherra gefi skýr svör um það hvort endurgreiðslufyrirkomulagið varðandi fiskvinnsluna muni ganga í gildi strax um áramótin eða hvort hann gerir ráð fyrir því að það eigi að dankast svona eitthvað fram eftir ári. Ég skal ekki hafa fleiri orð um þetta, mín spurning er mjög skýr. Ég vil í sambandi við endurgreiðslur á virðisaukaskatti í byggingariðnaði taka tvennt fram: Annars vegar nær það náttúrlega engri átt að jafnflókið kerfi og þetta skuli ekki þegar liggja fyrir, að reglugerð skuli ekki komin út. Það er nauðsynlegt að þetta kerfi sé skýrt og einfalt í framkvæmd, ekki aðeins vegna þeirra iðnaðarmanna sem vinna við byggingariðnaðinn heldur líka vegna þeirra einstaklinga sem eru með framkvæmdir og þurfa að greiða jafnharðan þann kostnað sem þeir leggja í. Hér er talað um að reglugerð um endurgreiðslu virðisaukaskatts af vinnu manna við íbúðarbyggingar þurfi að bíða þess að Alþingi afgreiði stjfrv. Ég skil ekki alveg í hvaða samhengi það er. Er hæstv. ráðherra ekki búinn að jafna liðið? Stendur eitthvað til að einhverjir stjórnarsinnar fari að prjóna upp? Er ekki ráðherrann búinn að ákveða hvernig lögin eiga að líta út og hefur hann þá ekki allar forsendur til þess að senda frá sér reglugerðina undir eins? Eða dettur honum í hug að við í fjh.- og viðskn. sættum okkur við að okkur sé synjað um að fá fyllstu upplýsingar um þetta atriði? Það liggur þegar fyrir og það er viðurkennt í þessu frv. hér að breytingin mun hafa í för með sér 1% hækkun á byggingarkostnaði, sem er verulegt, að mati fjmrn. En hvað haldið þið að verði svo þegar til stykkisins kemur? Hitt er kannski enn þá verra, en þar var áður við formann Alþfl. að etja, þegar lögin voru sett, nú er það formaður Alþb., að hér er gert ráð fyrir því að til þess að virðisaukaskattur verði endurgreiddur við viðhald og endurbætur þurfi heildarkostnaður á einu almanaksári að vera a.m.k. 7% af fasteignamati. Það er verulegur kostnaður, mjög verulegur kostnaður. Af sæmilegri íbúð, góðri íbúð, sem kostar 10 millj., erum við að tala um 700 þús. Ef íbúðin kostar 5 millj. erum við að tala um 350 þús. Til þess að fá virðisaukaskattinn endurgreiddan þarf að leggja í 350 þús. kr. fjárfestingu, sem skatturinn viðurkennir sem endurbætur. Það er alls ekki allt, öll viðgerðin er ekki viðurkennd sem endurbætur af skattinum þannig að heildarkostnaður yrði talsvert meiri. Við sjáum að þetta er í algjörum undantekningartilvikum sem um slíkt yrði að ræða. Auðvitað þýðir þetta ekki annað en það að svartur markaður í sambandi við viðhald og endurbætur á húsum mun aukast, auðvitað þýðir það það, ef núna á fara að láta fólkið, sem ekki fær viðhaldskostnaðinn frádráttarbæran við álagningu tekjuskatts ofan á aðra skattheimtu í landinu, borga 24,5% refsigjald af þeirri vinnu sem á að fara fram við það að halda húsunum sæmilega við, þegar einmitt ríður á að halda utan um þær eignir sem til eru í landinu og hið opinbera ætti frekar að reyna að stuðla að því að fólk héldi húsum sínum sæmilega við. Þetta atriði verður líka rætt rækilega í nefndinni og ég trúi ekki öðru en því að menn muni almennt fordæma svo fáránlegt ákvæði sem þetta. Og að reyna að halda því fram að þetta stuðli að betri skattheimtu en ella er náttúrlega út í hött. Þetta þýðir einfaldlega að ríkið verður ekki aðeins af virðisaukaskattinum af vinnu þessa fólks sem vinnur við endurbæturnar, heldur líka tekjuskattinum. Það er óhjákvæmilegt. Menn borga ekki svona þegjandi og hljóðalaust. Þetta er rangt. Það er auðvitað alveg rétt hjá ráðherranum að það hefur nokkra lækkun í för með sér að tryggingariðgjöld bera ekki virðisaukaskatt og kom heldur aldrei til greina. Fáránlegt hins vegar að leggja söluskatt á tryggingariðgjöld. En þetta er nú ekki neinn nettósparnaður fyrir fólkið í landinu vegna þess að ráðherrann ætlar um leið og hann gefur þarna --- ég ætla nú ekki að segja drottinn gaf og drottinn tók, því ég auðvitað líki þeim ekki saman --- en ráðherrann tekur og ráðherrann tekur og hann ætlar að gefa pínulítið eftir í sambandi við tryggingarnar en hann ætlar í staðinn að leggja 350 millj. á umferðina. Nú þýðir ekki fyrir hann að vísa til þeirra talna sem eru í fjárlagafrv. í sambandi við það sem tekjustofnar umferðarinnar gefa af sér, þeir renna í Vegasjóð, vegna þess að samgrh. er búinn að skýra frá því eða láta sína menn skýra frá því í fjvn. að það hafi aldrei staðið til að skera vegalögin niður um milljarð. Það hefur bara staðið til að skera vegalögin niður um 450 millj. Þannig að þar er ráðherrann með nýjan skatt í vasanum, 550 millj., sem hann ætlar að leggja á samkvæmt þeim heimildum sem hann hefur í þeim lögum en er að reyna að draga úr skattheimtunni núna með því að segja: Af því að ég ætla ekki að gera þetta þá verðið þið núna að borga 350 millj. í ríkissjóð af umferðinni, svo kemur hitt á eftir, í sambandi við vegáætlun. Þarna er því um hreina þyngingu að ræða ef eitthvað er að marka það sem varaformaður Alþb. segir að formaður Alþb. ætli að gera. Að vísu var það nú svo á fundinum að samkomulagið og trúnaðurinn var ekki allt of mikill milli þessara tveggja manna. Hæstv. fjmrh. er í svona pínulítilli fýlu yfir því að samgrh. skyldi verða varaformaður Alþb., pínulítilli fýlu. Og það getur vel verið að hann reyni þess vegna pínulítið að standa á móti því að samgrh. fái eðlilegar fjárveitingar. Það er búið að dusta og bursta landbrh., hann þorir nú varla að fara einsamall um sveitir landsins upp á síðkastið. En það getur vel verið að hann reyni að koma til móts við hann eitthvað í þessu. Þarna liggur sem sagt fyrir ákveðin skattheimta til viðbótar við það sem við höfum núna, upp á hálfan milljarð, 500--550 millj., þannig að ráðherra kemur ekki beint fram í þessu máli. Ef ég fer með rangt mál þá lýsir fjmrh. því náttúrlega yfir á eftir að það standi að vegalögin verða skorin niður um milljarð. En þá vorkenni ég nú samgrh. að fara út á land, ég held hann þori þá ekki að fara út á land sem samgrh. Ég held hann verði þá bara að vera í Reykjavík. Ég held það sé þá best fyrir hann að vera þar. Ég veit ekki, herra forseti, hvort ástæða er til að fara frekar í þessi mál. Ég hef gert hér grein fyrir því í stuttu máli að í þessu frv. er gert ráð fyrir að hækka virðisaukaskatt um 2,5%, það er fjárhæð sem leikur á fjórum milljörðum króna. Það liggur ekki fyrir og hefur ekki verið gerð nein grein fyrir því hvaða peninga eigi að nota til þess að lækka matarverðið en fjmrh. er alltaf að reyna að vera snjallari en hann sjálfur og er alltaf jafnhissa eftir á þegar hann er það ekki. Hann er að reyna að lækka almennt vöruverð í landinu og almenna þjónustu með skatti sem í krónutölu gefur ívið meira af sér til ríkisins en sá skattur sem fyrir var. Auðvitað er ekki hægt að lækka almennt vöruverð í landinu og þjónustu í landinu ef það sem ríkið hefur út úr skattinum er það sama. Hver er það sem ber skattheimtuna? Er það ekki fólkið í landinu? Ef ráðherrann kemur hér með skatt og hann gefur ríkissjóði sömu tekjur og söluskatturinn, hvernig í veröldinni getur hann þá lækkað vöruverð í landinu? Það stendur sem við höfum sagt, þessi breyting hefur í för með sér að heildarskattheimtan í landinu hækkar um tvo milljarða. Þegar öll kurl eru komin til grafar, tekið tillit til jöfnunargjaldsins sem er upp á 1 / 2 milljarð og alls þess sem vantar á vegna söluskattsins, þá þýðir þessi breyting að tekjurnar verða þær sömu, þýðir að byrðar þjóðarinnar af þessu verða þær sömu og þýðir að það sem hæstv. ráðherra hefur sagt um annað eru blekkingar.

Guðrún Agnarsdóttir Hæstv. forseti. Ég ætla að segja nokkur orð í þessari 1. umr. um frv. til l. um breytingu á lögum um virðisaukaskatt, en þó verð ég að hafa hér fyrst af öllu nokkur orð um vinnubrögð. Það er undarlegt lögmál --- ég vil ekki segja náttúrulögmál --- sem ríkir hér á Alþingi fyrir hvert þinghlé, fyrir jól og eins á vorin, að það skuli þurfa að viðhafa þetta vinnulag, að veigamiklar breytingar á lögum eins og hér er um að ræða eða þá yfirgripsmiklar kerfisbreytingar skuli ekki vera reiðubúnar fyrr en svo stutt lifir eftir af þinghaldi. Mér skilst að við eigum í vændum fjöldann allan af málum sem beðið er um að afgreiða fyrir jólaleyfi þingmanna. Í þau sex ár sem ég hef starfað hér hefur þetta orðið raunin á hverju einasta ári. Auðvitað hlýtur skipulag vinnunnar að ráða því hvenær tekin eru fyrir svona veigamikil mál, hvenær þessi stóru mál eru tekin fyrir. Þrásinnis höfum við lent í því að þurfa að kasta höndum til verka af því að allt of lítill tími gefst til þess að sinna þessum málum og bæði ráðherrar og þm. vita að þeir eru að afgreiða mál sem hafa marga lausa enda og síðan þarf að senda t.d. í milliþinganefnd þar sem þarf að lagfæra þau áður en þau verða nothæf sem lög til framkvæmda. Þetta er náttúrlega óviðunandi. Ég hlýt að lýsa yfir furðu á því að jafnvel þegar ríkisstjórnirnar yngjast og í þær koma menn sem ættu að hafa lært annað vinnulag, þá virðast þeir viðhafa sömu vinnubrögð. Það væri áhugavert að heyra bollaleggingar hæstv. ráðherra um það hvers vegna þetta þurfi að vera. Það er skiljanlegt að sumu leyti því þarna er um stóran vinnuhóp að ræða. Ríkisstjórnin er ekki lítill hópur og eflaust misjafnlega auðveldur viðfangs. Það þarf að koma sér saman um hluti og þá vík ég að því sem hæstv. ráðherra minntist á í upphafi máls síns að nefnd hefði verið skipuð þar sem stjórnarandstöðu hefði gefist kostur á að ræða þær breytingar sem fyrirhugaðar voru á virðisaukaskatti. En ég vil gagnrýna að á síðari stigum þess máls, þegar einmitt var um mjög viðkvæm ágreiningsatriði að ræða eins og t.d. ákvörðun um það hvort skattur yrði á matvælum og þá, ef hann yrði, hversu hár hann yrði, hvort skatturinn yrði yfirleitt í tveim þrepum og hversu há prósenttala skattsins yrði. Þetta eru auðvitað mjög veigamikil mál en stjórnarandstaðan var ekki með í ráðum þegar þessi atriði voru til umfjöllunar og ég vil leyfa mér að gagnrýna það. Hæstv. ráðherra minntist á að það hefði ekki áður gerst að skatthlutfall lækkaði þegar gerðar væru breytingar á skatti eins og þessum. En þá vil ég minna hæstv. ráðherra á að enn er þessi virðisaukaskattur með þeim hæstu sem gerast meðal Evrópulanda þannig að þó að hann hafi lækkað ívið frá því sem honum var upphaflega ætlað að vera, þá er hann samt enn mjög hár. Það vil ég minna bæði hæstv. ráðherra á og vekja athygli hv. þm. á. Þetta er mjög hár virðisaukaskattur. ( Gripið fram í: Það var ekki verið að lækka hann, það var verið að hækka hann frá lögunum.) Já, það er verið að hækka hann frá þeim lögum sem samþykkt voru á Alþingi og áttu að taka gildi nú um áramótin. Í þeim er honum ætlað að vera 22% þannig að hér er í raun og veru um hækkun að ræða upp í 24,5%. En núverandi söluskattur er 25%.  Það kom fram í máli hæstv. ráðherra að hér væri um að ræða, ef ég man rétt, ,,umfangsmiklar skattkerfisbreytingar sem sköpuðu óvissu á mörgum sviðum`` og það er víst alveg rétt. Í raun og veru má ráða það bæði af máli hans, af frv. sjálfu og af því sem sagt hefur verið um þessar breytingar að menn vita í raun ákaflega lítið hver áhrif þessar breytingar munu hafa í þjóðlífinu. Það hefur t.d. verið reiknað út að lækkanir verði á ákveðnum atriðum og hækkanir e.t.v. á öðrum. En þetta eru í raun og veru allt saman ágiskanir. Þetta eru allt saman spár sem enginn veit hvernig munu rætast. Í þessu eru margar breytur og mjög margir óvissir þættir. Ég lýsi yfir mikilli óánægju okkar kvennalistakvenna með að enn skuli hér í þessum virðisaukaskatti vera skattur á matvæli. Okkur finnst þetta eftir sem áður vera afar óréttlátur og heimskulegur skattur. Hann er óréttlátur gagnvart heimilunum þrátt fyrir þær endurgreiðslur sem fyrirhugaðar eru. Og ég vek athygli á því að hæstv. ráðherra hefur enn ekki í raun upplýst okkur um hvernig þessar endurgreiðslur munu fara fram. Við höfum enn ekki fengið í hendur reglugerð. Að vísu stendur í athugasemdum um 13. gr. að frádrátturinn verði á söluverði matvörunnar á heildsölustigi hvað mjólk og dilkakjöt varðar, en að mestu á smásölustigi þegar fiskur og innlent grænmeti á í hlut. En ég vil vekja athygli hæstv. ráðherra og hv. þm. á því að einungis er um að ræða ákveðnar, tilteknar tegundir matvæla. Skatturinn er í raun tekinn af öllum öðrum tegundum matvöru og af öllum öðrum tegundum vöru nema þar sem tekið er fram um undanþágur og þær eru ekki margar. Þess vegna er miklu líklegra að skatturinn leiði í raun til almennra hækkana og verði íþyngjandi fyrir heimilin vegna þess að einungis er um takmarkaðan fjölda matvara að ræða. En í 13. gr. stendur, með leyfi hæstv. forseta: ,,Fjmrh. ákveður með reglugerð nánar hvaða matvara fellur undir þessa mgr. svo og um framkvæmd endurgreiðslunnar.`` Þá vil ég spyrja hæstv. ráðherra, er von á einhverjum fleiri tegundum matvöru? því einungis eru tilteknar neyslumjólk, dilkakjöt, neyslufiskur og ferskt innlent grænmeti. Hvað er átt við með því að fjmrh. ákveði með reglugerð nánar hvaða matvara fellur undir þessa mgr.? Eru það ekki allar tegundir þessarar matvöru sem taldar eru upp þarna? Er verið að veita hér heimild til takmörkunar eða er von á einhverjum fleiri? Síðan vil ég benda hæstv. ráðherra á það að ferskt innlent grænmeti er yfirleitt ekki á boðstólum nema takmarkaðan tíma ársins, því miður. Það þýðir að það grænmeti sem fólk neytir á vetrarmánuðum, utan einstaka tegunda suma vetrarmánuðina, er yfirleitt erlent og það þýðir í raun að nær helming ársins greiðir fólk fullan virðisaukaskatt af grænmeti sem er bæði holl og veigamikil matvara. Ég tel í raun að það sé mikil óskhyggja í máli hæstv. ráðherra. Ég tel að hann viti í raun ekki fyllilega né samstarfsmenn hans hvernig þessi veigamikla skattkerfisbreyting muni verka þegar til kastanna kemur. Hann er búinn að kynna fyrir okkur spár sínar um það að matvara muni að öllum líkindum lækka eitthvað, væntanlega í janúar og jafnvel e.t.v. í febrúar. En hann hefur hins vegar ekkert sagt okkur um hvað verður í mars, apríl, maí, júní og það sem eftir lifir ársins. Það er nefnilega mjög líklegt að eins fari hjá okkur og öðrum þjóðum sem tekið hafa upp virðisaukaskatt að hækkun verði á vísitölu, hækkun verði á verðlagi. Það er ýmsum spurningum enn ósvarað í sambandi við upptöku á virðisaukaskatti sem hefur orðið til þess að margir aðilar í þjóðfélaginu hafa farið fram á frestun hans um að minnsta sex mánuði eða jafnvel eitt ár. Það er enn óljóst hver áhrif þetta muni hafa á fyrirtæki, t.d. í framleiðslu og iðnaði. Það er t.d. spurning hvort hægt sé að greiða þessum fyrirtækjum uppsafnaðan söluskatt með sama hætti í núverandi kerfi og í virðisaukaskatti. Ekki hefur verið svarað spurningum um þá galla sem eru á þessu kerfi, sem varða skattsvikin t.d. Hvort ekki verði í raun jafnmiklir möguleikar á að svíkja undan skatti í virðisaukanum eins og í núverandi kerfi. Því hefur heldur ekki verið svarað hvort allt eftirlit verði ekki flóknara vegna innskattsins og fjölgunar fyrirtækja þannig að það verði í raun miklu dýrara og erfiðara að koma í veg fyrir skattsvik en ætlað er. Það má vænta þess að um mikla aukavinnu verði að ræða hjá fyrirtækjum í byrjun, það verði erfitt fyrir þau og valdi auknum kostnaði að sinna almennu eftirliti í virðisaukaskatti. Þessi kostnaður gæti haft þau áhrif á fyrirtækin að þau ýttu honum út í verðlagið. Það gæti hækkað rekstrarkostnað þeirra og þar með e.t.v. lækkað laun. Og hvaða áhrif hefði það t.d. á ráðstöfunartekjur heimilanna? Ekki síst þegar litið er til vafasamrar stöðu þjóðarbúsins nú. Hvaða áhrif hefur það t.d. á fyrirtækin og innheimtuna, álagninguna á virðisaukaskatti fyrir ríkissjóð ef kaupgeta launafólks í landinu heldur áfram að lækka eins og hún hefur gert á undanförnum mánuðum og lækkar enn við upptöku skattsins? Hvaða áhrif hefur það t.d. á byggðir landsins, vegna hinna smáu rekstrareininga sem þar eru og eiga í vandkvæðum með að koma þessum skatti til skila þrátt fyrir þá 70--80 fundi sem hæstv. ráðherra segir að haldnir hafi verið auk annarra funda úti á landi? Og hvaða áframhaldandi stuðning hyggst ríkisstjórnin gefa fyrirtækjum og einstaklingum sem ber að skila þessum skatti? Hvernig ætlar hæstv. ríkisstjórn og þá hæstv. fjmrh. að styðja fyrirtæki og einstaklinga til þess að standa að skilum í sambandi við þennan skatt? Ef þessi aðgerð reynist í raun mjög illa, því hæstv. ráðherra veit auðvitað ekkert frekar en aðrir hæstv. fjmrh. á undan honum hvernig til muni takast. Þetta er tilraun. Ef hún reynist illa og á eftir að valda miklum mistökum víða vegna óvissu og erfiðleika í framkvæmd, hækkandi vöruverðs, lækkandi launa og verri skilum á skatti, hvað mun hæstv. ráðherra þá taka til bragðs? Hefur hann hugleitt það, eins og maður verður yfirleitt að gera þegar maður gerir tilraunir? Hefur hann hugleitt hvernig hann muni mæta þeim vanda og hvenær hann muni ákveða að gera upp reynsluna af skattinum til þess að meta hver áhrif hann hefur og hvenær honum og ríkisstjórninni beri að grípa inn í til þess að reyna að hafa áhrif til leiðréttingar eða bóta? Hver er hans ábyrgð og annarra stjórnmálamanna í raun sem hafa komið skattinum á? Og það má líka spyrja: Hve miklu eru stjórnvöld tilbúin að fórna vegna þessa skatts? Hvaða ávinningur er það mikill fyrir svona fámennt þjóðfélag sem við Íslendingar byggjum að réttlæti allar þær umbyltingar sem verða vegna hans í þjóðfélaginu? Ég vil leyfa mér að setja spurningarmerki og koma með miklar efasemdir enn í sambandi við þessa skattkerfisbreytingu og tel að þó að meira sé talað um kosti kerfisins þá hafi alls ekki verið sýnt fram á hvernig eigi að mæta stærstu göllum þess sem engan veginn er ljóst hver áhrif muni hafa í framkvæmdinni. Ég vil þó víkja lítillega að því sem kemur hér strax fram í 1. gr. frv. og ég tel að sé mjög jákvætt. Þar er tilgreind undanþága frá skattskyldu í eftirtalinni vinnu og þjónustu: Rekstri skóla og menntastofnana og ökukennslu, starfsemi safna, bókasafna, listasafna, náttúrugripasafna og hliðstæðrar menningarstarfsemi, aðgangseyri að tónleikum, leiksýningum og leikhúsum. Ég tel að þetta sé til mikilla bóta. Þegar söluskatturinn var ræddur hér á þingi og matarskatturinn var settur á og einnig þegar virðisaukaskatturinn var ræddur og síðan samþykktur þá báru kvennalistakonur fram brtt. sem vörðuðu það sem við álitum vera nauðþurftir, eins og mat og menningu. Við álitum þetta vera atriði sem bæri að taka tillit til við undanþágu. Þarna hefur menningunni verið skotið inn og er það vel. Síðan hefur verið bætt við hér í 2. gr., breytingar á 4. gr., skólamötuneytum. Ég tel einnig að það sé vel. Sömuleiðis sala tímarita, dagblaða, landsmála- og héraðsfréttablaða, afnotagjöld útvarpsstöðva og ekki síst sala bóka á íslenskri tungu, jafnt frumsaminna sem þýddra. Svo og sala á heitu vatni, rafmagni og olíu til hitunar íbúðarhúsnæðis. En ég hlýt að spyrja, eins og hér hefur áður verið spurt: Hvernig stendur á því að þessi gjalddagi, 16. nóv. árið 1990, er valinn til undanþágu fyrir bækur? Í fyrsta lagi er þarna um að ræða frestun um eitt ár, til þess að reyna að ná meira fé inn í ríkissjóð væntanlega. En þetta er atriði sem vekur strax upp hugsanir hjá öllum þeim sem láta sig skólafólk einhverju varða. Það er svo augljóst mál fyrir alla þá sem þekkja skólafólk að bókakaup þeirra fara fram í það minnsta mánuði eða tveim mánuðum áður og ég hlýt að benda hæstv. ráðherra á það að bókakaup unglinga í skólum eru verulega fjárfrekur liður þegar tekið er tillit til þeirra peninga sem þau geta aflað sér yfir sumartímann. Og ég hlýt að spyrja eins og hér hefur verið spurt áður: Hvers vegna í ósköpunum er þetta ekki fært fram a.m.k. um mánuð eða tvo og tekið sérstaklega tillit til þeirra? Þarna er um mjög veigamikið atriði að ræða, einkum vegna þess að bækur hafa verið mjög dýrar og þau hafa yfirleitt þurft að kaupa nýjar bækur á hverju hausti vegna þess að oft er skipt um kennslubækur, í framhaldsskólum sérstaklega. Ég vil vekja athygli á því að einmitt þegar þessi mál voru til umræðu, þ.e. söluskatturinn, fluttu kvennalistakonur frv. til laga hér á þinginu um að söluskattur yrði sérstaklega felldur af námsbókum til þess að koma til móts við þessar þarfir nemenda og draga úr þeim kostnaði sem þeir þurfa að mæta við bókakaup. Þetta hlýtur að vera eitthvað sem hægt er að breyta, þetta hefur trúlega verið aðgæsluleysi hjá hæstv. ráðherra og embættismönnum hans og ég trúi ekki öðru en því fáist breytt í nefndinni svo sjálfsagt mál sem það er. Hér í þessari 1. umr. tel ég ekki ástæðu til að orðlengja mjög um einstakar greinar frv. annað en það sem er meginefni þess og ég hef þegar minnst á. En ég hlýt samt að lýsa yfir megnustu óbeit á og mikilli andstöðu við þá aðgerð að skattleggja matvæli þrátt fyrir þær endurgreiðslur sem hér er boðið upp á. Þær eru einungis af mjög fáum tegundum matvæla, þær eru ekki af þorra þeirrar neyslu sem er stærsti kostnaðarliður efnalítilla fjölskyldna og þeirra sem eru barnmargar. Ég veit að ríkissjóður á bágt um þessar mundir, það þarf að draga til hans meira fé, en það eru aðrar aðferðir til þess. Þetta er ekki skattheimtuleið sem við kvennalistakonur mælum með eða kjósum að fara. Það er eitt sem hæstv. ráðherra sagði í sínu máli og kemur reyndar fram á bls. 6 í frv. Hann talar um að hækkunin verði mun minni á verðlagi t.d. í janúar. Hann talar um að hún verði 1--1,5% í stað 2%. Hann talar um að matvörur muni lækka í janúar. En þá langar mig til að spyrja hann: Lækka miðað við hvað? Lækka þær miðað við það sem þær eru nú eða lækka þær miðað við það sem þær hefðu hækkað ef skatturinn hefði verið 26% og lagst á matvæli í einu þrepi?  fyrir rekstrarkostnað heimilanna. Þetta er að vísu viðleitni, ég hlýt að segja það. Þetta er viðleitni hæstv. ráðherra. En auðvitað leggur hann megináhersluna á að fegra þessa viðleitni sína og gera meira úr henni en e.t.v. efni standa til. Ég leyfi mér að efast stórlega um að þetta breyti eins miklu og hann vonar. Ég vil ítreka spurningu mína: Lækka miðað við hvað? Er það núverandi verð eða er það miðað við 26% sem áttu að leggjast á? Er það miðað við 25% söluskatt sem hefði haldið áfram að vera? Ég vil gjarnan fá svör við þessu. Síðan vænti ég þess að okkur gefist meiri tími til að fara í gegnum þetta mál og athuga ýmis atriði þess en okkur hefur gefist hér áður en málið er tekið í umræðu. Annríki þingmanna fer vaxandi nú þó að þingið hafi verið rólegt framan af í haust. Nú eru nefndafundir á hverjum morgni og flest þessi plögg sem við eigum að ræða í málinu berast okkur afar seint. T.d. þær fréttatilkynningar til dagblaða og fjölmiðla sem hæstv. ráðherra var svo vinsamlegur að láta okkur þingmönnum í té hér um miðjan dag. Það var fjarskalega fallega hugsað af honum að við fengjum nú að sjá þetta eins og fjölmiðlarnir. Mér finnst það sjálfsögð kurteisi af honum. En það hefði kannski mátt vera aðeins fyrr. Og það hefði jafnvel mátt vera sérstök tilkynning til þingmanna, starfsfélaga hans á þinginu sem eiga að fjalla um þessi mál, alveg eins og honum er auðvitað skylt og rétt að senda þetta til fjölmiðla og fréttamanna. Ég vona að hæstv. ráðherra svari þessum spurningum. Þær eru fremur einfaldar og ætti ekki að vera erfitt fyrir hann að svara þeim. Ég mun ekki hafa fleiri orð um málið í 1. umr., en áskil mér rétt til þess að hafa lengra mál og gera breytingar við málið eftir umfjöllun nefndarinnar.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi þakka þær góðu undirtektir sem fjölmargt í þessu frv. hefur hlotið við þessa umræðu.

Það eru engar góðar undirtektir.

Það er rangt, hv. þm.

Ég mótmæli því, það eru undantekningar að það séu einhverjar góðar undirtektir.

Mér þykir nú afar leitt ef hv. þm. hefur ekki skilið þetta á sama veg og ég, en ég hlustaði mjög grannt á ræðu hv. þm. Halldórs Blöndals hér áðan þar sem hann tók undir og lýsti yfir stuðningi við ýmislegt í þessu frv. Fagnaði m.a. sérstaklega þeirri ákvörðun að ekki yrði virðisaukaskattur á bókum og að ekki yrði virðisaukaskattur á tímaritum, svo ég nefni nú bara eitt atriði.

Það er ekki tryggt með bækurnar.

Það er auðvitað alveg tryggt með bækurnar. Mér þykir leitt ef hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson kann ekki að meta það að ég sýni þá sjálfsögðu kurteisi að þakka fyrir þær góðu undirtektir sem margt í þessu frv. hefur fengið. Það er ekkert óeðlilegt að ýmislegt í því fái góðar undirtektir vegna þess að margt af því er auðvitað byggt á viðhorfum sem komið hafa fram, ekki aðeins hjá þeim flokkum sem nú eru í ríkisstjórn, heldur hjá ýmsum öðrum flokkum og samtökum í landinu. Sem betur fer er það nú þannig að þó við deilum um ýmislegt hér á Alþingi getum við orðið sammála um annað. Það er einnig ljóst að margt af því sem menn hafa nefnt hér í umræðunni er betur fallið til þess að taka til nánari umræðu við 2. umr. þegar nefndarmenn í fjh.- og viðskn. og aðrir þingmenn hafa haft aðgang að þeim gögnum sem nauðsynlegt er að menn hafi við höndina þegar þau atriði eru metin. Ég tel þess vegna skynsamlegt að við geymum okkur ítarlega umræðu um þau efnisatriði þar til hv. alþm. hafa haft sambærilegan aðgang að þeim gögnum og frsm. með frumvarpinu, annað fyndist mér ekki sanngjarnt hér við þessa umræðu. Ég ætla þess vegna aðeins að víkja hér að fáeinum atriðum og stikla kannski á þeim stærstu í þeim efnum. Ég vil fyrst ítreka það sem kom fram í framsöguræðu að endurgreiðslukerfið á þessum tegundum innlendra matvæla er bundið í virðisaukaskattslögunum og virðisaukaskattskerfinu og niðurgreiðslustigið hefur á engan hátt áhrif á þetta endurgreiðslukerfi. Fjármagn til endurgreiðslunnar kemur af tekjum virðisaukaskattsins sjálfs og endurgreiðslurnar eru framkvæmdar af innheimtumönnum ríkisins, gjaldheimtum og sýslumönnum, sem bæði taka við virðisaukaskattinum og endurgreiða hann, bæði í formi þess innskatts sem endurgreiddur er rekstraraðilum og eins þessara sérstöku endurgreiðslna. Það endurgreiðslukerfi til lækkunar á verðlagi matvæla sem jafngildir 14% virðisaukaskatti á þessar tegundir stendur alveg sjálfstætt og óháð öllum öðrum þáttum í verðlagningu þessara vörutegunda í landinu. Það er mikilvægt að menn átti sig á þessu vegna þess að með samþykkt frv. hér á Alþingi verður komið á föstu, varanlegu verðlækkunarkerfi á þessum vörutegundum sem eingöngu meiri hluti Alþingis getur breytt með því að breyta lögunum um virðisaukaskatt. Aftur á móti hvað niðurgreiðslurnar snertir geta stjórnvöld breytt þeim allverulega frá einni vörutegund til annarrar, eins og hv. alþm. er kunnugt, og frá einum mánuði til annars ef stjórnvöld kjósa að gera svo. Þetta skýrist væntanlega betur í meðferð málsins í nefnd og ég vil árétta að í þeirri nefnd sem starfaði í sumar og haust voru lögð fram fyrir allnokkru síðan drög að reglugerð um þetta efni. Því miður mun fulltrúi Kvennalistans ekki hafa verið á þeim fundi, en fulltrúar annarra þingflokka hafa haft þau drög undir höndum um nokkuð langan tíma. Eins og kom fram hjá hv. þm. Halldóri Blöndal voru mörg þessara mála sem hann vék að rædd í nefndinni og eins og kom fram hjá honum var mér, vegna þeirra ágætu umræðna sem þar fóru fram, kunnugt um flest af þeim sjónarmiðum sem komu fram hjá hv. þm., bæði hvað snertir virðisaukaskatt á lögfræðiþjónustu, á eldsneyti til flugvéla og margt annað sem hann nefndi. Eins og fram kom á fundum nefndarinnar var talið að verðáhrifin af virðisaukaskattinum á eldsneyti flugvéla væru það lítil að á þeim grundvelli væri ekki réttlætanlegt að fella hann niður. Mig minnir að áhrifin hafi verið á flugmiða til Akureyrar í kringum 50 kr. Hvað lögfræðiþjónustuna snertir þá réði það sjónarmið að öll þjónusta sérfræðinga, hvort sem það væru lögfræðingar, endurskoðendur eða aðrir sérfræðingar, væri skattlögð með sambærilegum hætti. Þar er auðvitað hægt að reiða fram þau sjónarmið sem hv. þm. Halldór Blöndal gerði og færa fyrir þeim ýmis rök, þau eru athyglisverð. Á móti kemur það samræmingarsjónarmið sem er höfuðeinkenni virðisaukaskattsins að hann eigi ekki að vera mismunandi skattur á sambærilega starfsemi. Hér hefur einnig nokkuð verið spurt um það hvers vegna dagsetningin 16. nóv. sé valin hvað snerti afnám skattlagningar á íslenskum bókum. Svarið við þeirri spurningu er mjög einfalt. Mér var ljóst að sú tillaga sem ég flutti í ríkisstjórninni, að virðisaukaskattur yrði ekki á íslenskum bókum, fól í sér mestu tekjurýrnun fyrir ríkissjóð sem nokkur ein breyting á skattlagningu einnar vöru hefur haft í för með sér um langt árabil. Tekjutap ríkissjóðs af þessari ákvörðun einni saman nemur a.m.k. um 400 millj. kr. Ég taldi mér ekki kleift sem ábyrgðarmaður ríkisfjármála að leggja til slíkar breytingar á forsendum fjárlagafrv. fyrir næsta ár, að með einni ákvörðun yrði tekin út úr tekjudæmi fjárlagafrv. svo há upphæð. Það hefði að mínum dómi verið ábyrgðarleysi af mér sem fjmrh. að gera það miðað við núverandi aðstæður. Þess vegna kaus ég að sameina þetta tvennt, leggja til að með lögum yrði skattlagning af bókaútgáfu íslenskra bóka afnumin, en þó þannig að það hefði ekki áhrif á það fjárlagafrv. sem ég hafði þegar lagt fram á Alþingi, en kæmi til framkvæmda og hefði áhrif á fjárlagafrv. fyrir árið 1991. Dagsetningin 16. nóv. er valin vegna þess að það er upphafsdagur síðasta uppgjörstímabils virðisaukaskatts á komandi ári sem hefur ekki áhrif á ríkisfjármálin á því ári heldur á árinu 1991. Þeir sem vilja leggja til aðra dagsetningu eru þess vegna um leið að leggja til breytingar á tekjuforsendum fjárlagafrv. fyrir næsta ár. Menn geta auðvitað haft á því skoðanir að allt í lagi og eðlilegt sé að breyta þeim tekjuforsendum, en ég tel ekki, miðað við erfiðleikana í okkar þjóðfélagi og það efnahagsástand sem við búum við, að ég eða ríkisstjórnin geti haft forgöngu um slíkar breytingar. Ég vek athygli á því að þetta er mjög há upphæð. Þetta er stærsta upphæðin sem ákveðin hefur verið hvað snertir fjárframlög til menningarstarfsemi á Íslandi. Það hefur engin ein slík veigamikil breyting verið gerð hér sem þessi og það tel ég mikilvægasta þátt málsins þótt dagsetningin kunni hins vegar að vera með þeim hætti að sumum finnist hún eiga að vera fyrr. Ég vek þó athygli á því að allur þorri bókaútgáfunnar á næsta ári sem er bókaútgáfan á síðustu sex vikum ársins mun njóta þessarar breytingar. Ég vil einnig vekja athygli hv. þm. Halldórs Blöndals á því að í þeirri reglugerð um framkvæmd virðisaukaskatts hjá fiskvinnslu og sjávarútvegsfyrirtækjum sem gefin hefur verið út kemur skýrt fram að það uppgjörskerfi sem þar er lagt til tekur gildi frá og með 1. jan. nk. Það er auðvitað rétt sem hv. þm. Guðrún Agnarsdóttir sagði að við hér á Alþingi og í Stjórnarráði Íslands gætum margt lært hvað snertir breytingar á vinnubrögðum. Ég hef hins vegar sannfærst um það að vilji menn koma sér hjá þessari miklu örtröð mála fyrir jól, þá sé óhjákvæmilegt að gera annað tveggja: hefja þingstörfin fyrr, í septembermánuði t.d. líkt og margar þjóðir gera eða lok ágústmánaðar, eða þá að flytja fjárlagaárið eins og ég hef lagt til þannig að fjárlagaárið verði ekki almanaksárið heldur t.d. frá miðju ári til miðs árs þannig að Alþingi þurfi ekki á sömu tæpum tveimur mánuðum að afgreiða fjárlög, afgreiða fjáraukalög, afgreiða tekjuöflunarfrv. auk fjölmargra annarra frv. Meðan þingið kýs að koma saman 10. okt. og starfa fram að jólum en heldur allri annarri skipan óbreyttri held ég að það sé því miður óhjákvæmilegt að mikil örtröð verði í afgreiðslu mála á síðustu vikum fyrir jól. Hvað snertir þær lækkanir á verðlagi á nokkrum algengum innlendum matvælum sem ég hef gert hér að umtalsefni eru það að sjálfsögðu lækkanir frá því verði vörunnar sem það er við lok ársins. Með nýju ári tekur þessi breyting á verðlagningunni, sem felst í þessum ákvæðum virðisaukaskattslaganna, gildi.  verslunin hækkar álagningu sína. Það getur verið vegna þess að innkaupsverðið hækkar. 

Er þetta formaður Alþb. sem talar?

Já, já, það er formaður Alþb. sem talar og menn þurfa ekkert að verða neitt hissa á því vegna þess að Alþb. hefur um langa hríð talið eðliskosti markaðarins og frjálsrar samkeppni vera einmitt þá að geta tryggt með heilbrigðri samkeppni lágt vöruverð ef stjórnvöld haga hagstjórninni þannig að þensla er ekki svo að eðliskostir samkeppninnar fái að njóta sín til hins ýtrasta. Ég verð þess vegna að minna á að það er fyrst og fremst markaðurinn sem ræður hinu endanlega verði á vörunum en hvorki stjórnvöld eða einstakir aðrir valdhafar. Ég vænti þess að ég hafi svarað flestum þeim spurningum sem hér hafa komið fram. Ég geri mér grein fyrir því að ég hef ekki svarað þeim öllum, en ég held að ýmsar þeirra, sérstaklega þær sem snerta meiri tæknilega útfærslu og krefjast ítarlegri svara og æskilegt væri fyrir alla viðstadda að hafa þá við höndina viðkomandi gögn, væri betra að fjalla um í viðkomandi nefnd og taka þá síðan til umræðu hér síðar.

Halldór Blöndal Hæstv. forseti. Ég hjó eftir því að hæstv. fjmrh. talaði um að það mundi valda 400 millj. kr. tekjutapi fyrir ríkissjóð á næsta ári ef sú ákvörðun yrði tekin nú að virðisaukaskattur af bókum felli niður frá og með 1. jan. nk. Og hann talaði um að ástand í þjóðmálum væri svo erfitt nú um stundir að hann gæti ekki sem ábyrgðarmaður ríkissjóðs lagt til slíka skerðingu á tekjustofni ríkisins af þeim sökum. Nú liggur fyrir þjóðhagsáætlun ríkisstjórnarinnar og þar kemur raunar fram að næsta ár mun verða þriðja árið í röð sem landsframleiðsla fer minnkandi og því er síður en svo spáð að atvinnuhorfur verði betri hér á landi að einu ári liðnu en það er nú. Á hinn bóginn vekur athygli að hæstv. ráðherra grunar e.t.v. að feigsmerki séu á ríkisstjórninni og það muni koma í annars hlut en hans að bera ábyrgð á þeirri tekjurýrnun á árinu 1991 sem niðurfelling á virðisaukaskatti af bókum hefur í för með sér. En það var annað sem hæstv. ráðherra sagði í þessu sambandi sem nauðsynlegt er að fá hans hugmyndir um nú og það er hvernig hann hugsar sér þessi skil. Nú verður það þannig á næsta ári að öll aðföng til bóka verða virðisaukaskattsskyld. Þær bækur sem unnið verður að á næsta ári, sú vinna öll og aðföng til þeirrar vinnu verður virðisaukaskattsskyld, það liggur í augum uppi. Og þá er spurning sem nauðsynlegt er að fá svör hæstv. ráðherra við: Hugsar hann sér að sú breyting verði gerð 1. nóv. á næsta ári að sá virðisaukaskattur sem fallið hefur til á árinu, frá 15. jan. til 15. nóv., komi til endurgreiðslu eftir að virðisaukaskattur verður felldur niður á bókum? Með öðrum orðum, verða þær bækur sem prentaðar eru fyrir 15. nóv. og efnt hefur verið til fyrir 15. nóv. látnar sitja við sama borð að þessu leyti og þær bækur sem unnið verður að og prentaðar verða eftir 15. nóv.? Ég held að við fjmrh. hljótum að verða sammála um að þannig verður að ganga frá þessum málum að sú vinna við bókagerð sem til fellur fyrir þennan tíma komi til endurgreiðslu, sá virðisaukaskattur sem bókaútgefendur hafa greitt til 15. nóv. komi til endurgreiðslu um leið og sú ákvörðun er tekin að bækur verði undanþegnar virðisaukaskatti. Annars verður slík örtröð á þessum skamma tíma sem þá er til jóla að erfitt er að sjá hvernig það endar og efnt til ringulreiðar í þessari atvinnugrein. Ég þykist vita að fjmrh. og fulltrúar hans í fjmrn. muni vinna að því með nefndinni að taka af öll tvímæli um það að við meinum það að eftir 15. nóv. verði þær bækur sem seldar eru í landinu undanþegnar virðisaukaskatti hvenær sem vinnan við þær hefur verið innt af hendi, hvort sem pappírinn í bækurnar hefur verið keyptur í september, janúar eða nóvember, þannig að virðisaukaskatturinn komi til endurgreiðslu á þeim tíma. Ég vildi gjarnan fá svar hæstv. ráðherra um það hvernig hann hugsar sér þessa hluti. Með öðrum orðum, er þess að vænta að sá virðisaukaskattur sem bókaútgefendur hafa innt af hendi á greiðslutímabilunum fram til loka októbermánaðar verði endurgreiddur í desembermánuði, eða er hugmynd ráðherrans sú að bókaútgáfa eigi að standa skil á virðisaukaskatti af öllum kostnaði til 15. nóv. og að sá skattur verði ekki endurgreiddur? Orð ráðherra gáfu mér tilefni til að spyrja mjög beint um þetta atriði vegna þess að mér er kunnugt um að rithöfundar og aðrir þessir menningarmenn sem hafa fagnað þessari ákvörðun hafa allir skilið það svo að virðisaukaskatturinn sem fellur á framleiðslu bókanna muni koma til endurgreiðslu í desembermánuði. Ef málið er ekki þannig vaxið, þá er náttúrlega um undanbrögð að ræða því þá á ráðherrann við það að jólabækurnar á næsta ári eigi að bera fullan virðisaukaskatt af öllu nema einungis álagningu bóksalans. Ég held að það sé alveg nauðsynlegt að þetta mál verði skýrt og helst hér í deildinni. Í annan stað vil ég aðeins lýsa vonbrigðum mínum yfir því að hæstv. ráðherra skuli ekki hafa skilning á nauðsyn þess að hætta skattheimtunni á skólabækur. Ég ber auðvitað mikla virðingu fyrir því að hægt sé að lækka verð á ljóðabókum og yrði allra manna kátastur og glaðastur ef verð á ljóðabókum lækkaði um 20% sem nemur skattinum. En ég held þó að hitt sé þýðingarmeira að við getum lækkað námsbækurnar um 20% og þess vegna vil ég nú endilega biðja hæstv. ráðherra að hugsa það nú með sjálfum sér, íhuga það með sjálfum sér, hvort hann geti ekki fallist á það með okkur þm. hér í deildinni. Ég þekki satt að segja engan óbreyttan þm. hér í deildinni sem getur hugsað sér virðisaukaskatt á námsbækur á næsta hausti úr því að það á að afnema virðisaukaskatt á bókum 15. nóv. Út af því sem hæstv. ráðherra sagði um hið fasta, varanlega endurgreiðslukerfi sem hann segir innbyggt í frv. í sambandi við 14% virðisaukaskatt af matvörum held ég raunar að nauðsynlegt sé að fjh.- og viðskn. gefi ráðherranum leiðbeiningu um hvað nefndin hugsar í þessu sambandi, til hvaða vöruflokka þessi niðurgreiðsla eigi að ná því að ég treysti ráðherranum ekki alveg í þeim efnum. En eftir hinu tók ég að ráðherrann er ákveðið þeirrar skoðunar og vilji hans stendur til þess að þannig sé frá lögunum gengið að í útsölu falli ekki nema 14% virðisaukaskattur á þær vörutegundir sem við erum hér að ræða. Ef ég fer út í kjörbúðina og kaupi mér kjötbita, kaupi mér lundir, kaupi mér súpukjöt, kaupi mér hrygg, þá sé það tryggt að ríkið taki ekki nema 14% virðisaukaskatt af þessari matvöru. Um þetta erum við tveir sammála. Nú segi ég við ráðherrann eins og ég sagði áðan, ég tel að ekki sé nógu tryggilega frá þessu gengið í lögunum. Og ég vil endilega leggja mig fram um það, af því að nú er ég sammála ríkisstjórninni, að reyna nú að tryggja að þetta litla gott sem ríkisstjórnin vill gera fyrir okkur gangi fram. Ég er alls ekki svo illa þenkjandi að ég vilji að ríkisstjórninni mistakist alltaf. Og nú vil ég endilega frétta að hæstv. fjmrh. takist þetta nú, að þegar við förum út í kjötbúðina, þegar við förum út í grænmetisbúðina, þá sé þetta alveg tryggt að Ólafur Ragnar taki ekki nema 14%. Hann vilji ekki meira. Þá skulum við bara tryggja að hann fái ekki meira. Og ef það skyldi nú koma í ljós að þeir útreikningar sem gerðir hafa verið í fjmrn. um að vöruverðið lækki kannski ekki um 8%, það vanti pínulítið upp á niðurgreiðslurnar, þá skulum við fara yfir þetta allt saman með fulltrúum hans í fjmrn. Við skulum kalla til okkar verðlagsstjóra í nefndinni og við skulum fara yfir þetta með fulltrúum Alþýðusambandsins og fulltrúum vinnuveitenda í verðlagsnefndinni lið fyrir lið, sjá áætlun ráðherrans um hvenær hver niðurgreiðsla falli til, á hvaða stigi vörunnar hún falli til, þannig að við vitum það alveg fullkomlega að allar matvörur sem hér eru upp taldar lækki um 8% 1. jan., súpukjötið, hryggurinn, lundirnar, allt um 8%. Það verður fróðlegt að sjá þetta og ég skal gera allt sem ég get í þessari nefnd til þess að tryggja að þessi vilji ráðherrans nái fram að ganga. Það er rétt hjá hæstv. ráðherra að ég fékk einhvern tíma í hendur reglugerð um endurgreiðslu á matvörur. Hins vegar benti ég nefndarmönnum á að þær tölur sem þar var miðað við voru tilbúnar. Og þegar ég spurði embættismenn fjmrn. við hvaða rök þær tölur sem þar voru teknar styddust svaraði fulltrúi fjmrh. að þetta væru bara tölur sem væru tilbúnar. Þær væru ekki byggðar á athugunum á verði landbúnaðarvara né neinu öðru heldur giskuðu þeir á að þetta væri kannski svona. Þá bað ég fulltrúa fjmrh. um nánari útskýringu á þessum reikningsfræðilegu atriðum sem þarna voru lögð fyrir mig. Ég hef ekki fengið neina skýringu síðan, hæstv. fjmrh., á þessum útreikningum. Ég hef beðið rólegur eftir upplýsingunum en þær upplýsingar sem ég bað um í nefndinni hafa ekki borist mér. Nú má vera að þær hafi misfarist í pósti. Nú má vera að ég hafi týnt bréfinu frá hæstv. fjmrh. Þá bið ég afsökunar á því og bið um að fá kópíu af bréfinu því ég veit að bréf fjmrn. eru í góðri hirðu. Mér þótti líka vænt um að heyra að innanlandsflugið félli undir 12. gr., kostaði ekki nema 50 kr. á farþega. Nú vil ég bjóða hæstv. fjmrh. að innanlandsflugið verði undanþegið virðisaukaskattinum, það má þá kannski bara hækka flugvallagjaldið um 50 kr. í staðinn. Þá fær ríkissjóður sitt, þá standa flugfélögin betur að vígi, enginn tapar, allir ánægðir, en þá sjá menn það svart á hvítu að ráðherrann segir satt að þetta er ekki nema 50 kr. tap fyrir ríkissjóð á hverjum þeim manni sem flýgur milli Akureyrar og Reykjavíkur. Ég veit líka að ráðherrann vill koma til móts við okkur þarna, vill sýna með því að hann segir satt og skilur að þessi breyting hefur ekki í för með sér tekjutap fyrir ríkissjóð. Mér þótti vænt um að heyra að hæstv. fjmrh. hefur staðið sig betur en hann gaf í skyn í sambandi við útgerð og fiskvinnslu. Við munum auðvitað fara í gegnum það mál eins vel og við getum í nefndinni og mér þykir vænt um ef það mál er komið í viðunandi horf. Að síðustu, hæstv. forseti, út af örtröðinni. Ég veit það nú satt að segja ekki hvort það hefði munað miklu fyrir okkur nú fyrir þessi jól hvort við hefðum komið saman í janúarmánuði á sl. ári og setið æ síðan, í febrúarmánuði, maímánuði, septembermánuði eða hvenær sem var. Málið liggur einfaldlega þannig fyrir að þessi tekjuöflunarfrumvörp eru lögð fram í dag og í gær. Það liggur þannig fyrir í sambandi við frv. til lánsfjárlaga að það var gert hlé á fundum í fjh.- og viðskn. einmitt um það frv. af því það liggur ekki fyrir hvernig ríkisstjórnin vill standa að því máli. Það er búið að fresta 2. umr. fjárlaga, hún átti að fara fram 6. des. samkvæmt þeirri áætlun sem lögð var fyrir. Nú er talað um að hún fari fram á mánudaginn. Fjáraukalögin sem hæstv. ráðherra hrósaði sér svo mjög af og lagði fram --- ég man ekki hvort það var í byrjun nóvember eða í október --- þau eru enn einhvers staðar að dúlla í einhverjum nefndum og það var fyrst í dag sem talað var fyrir frv. til breytinga á lánsfjárlögum fyrir þetta ár í Nd. Þó afgreiddum við það frá Ed. fyrir hálfum mánuði. Það lá nú ekki meira á. Það er verið að búa til örtröð. Það skiptir engu máli hversu lengi við höfum setið hér á þingfundum í október og nóvember. Við hefðum getað verið hér með kvöldfundi á hverjum degi. Það hefði ekki flýtt um einn einasta dag því að þessi tekjuöflunarfrv. voru lögð fram. Það var fyrst eftir að ruglið kom á kratana og þeir gættu ekki að sér og féllust á það að hækka tekjuskattinn og hvað sem var sem það gekk hjá ráðherranum að ná skattpíningunni fram og formaður Alþfl. flýtti sér til útlanda nóttina eftir og hefur boðað að hann láti ekki sjá sig hér næstu þrjár vikur. Ég held þess vegna að þetta sé svona eins og draumur vetrarrjúpunnar þegar ráðherrann er að ímynda sér að hann hefði orðið eitthvað fyrr með frv. þó við hefðum byrjað í septembermánuði, það tekur enginn maður mark á slíku. Ég skal ekki, hæstv. forseti, svo telja upp þau frv. öll sem ríkisstjórnin sendi stjórnarandstöðunni í dag og sagði að hún þyrfti að fá afgreidd fyrir áramótin. Eitt frv. var um nýtt ráðuneyti, það er ný eyðsla, umhverfisráðuneyti. Það var ekki hægt að taka það fyrir í Nd. í fyrradag, þá var forsrh., sem á að tala fyrir málinu, erlendis. Í dag var umhverfisráðherrann, sem svo titlar sig erlendis þó hann heiti hagstofuráðherra á Íslandi, floginn út í lönd þannig að þetta gengur nú ekki vel. En annars sakna ég þess pínulítið að hæstv. menntmrh. skuli ekki taka til máls við þessa umræðu. Það hefði verið mjög skemmtilegt að heyra hvað hann hefur um þetta mál að segja. Skal ég svo ekki hafa fleiri orð um þetta að sinni.

Jóhannes Geir Sigurgeirsson Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að halda hér langa ræðu og það er fyrst og fremst fyrir það að hv. 2. þm. Norðurl. e. var búinn að brýna mig hér í ræðustólnum að ég tel mér skylt að segja hér nokkur orð. Nú er sá hv. þm. ekki í þingsalnum en ég vona að hann geti þá lesið það í þingtíðindum. Fyrir það fyrsta ræddi hann mikið um það hvort ég mundi ekki aðstoða hann í meðferð málsins í fjh.- og viðskn. Nú er það svo að ég fékk ekki að sitja í þeirri nefnd og það urðu mér mjög mikil vonbrigði því ég var satt að segja búinn að hlakka mikið til þess alveg frá því að ég vissi að ég mundi sitja hér inni á þingi í vetur að fá að sitja í fjh.- og viðskn. með hv. þm. Halldóri Blöndal og hafði reyndar heyrt mikið af því látið hversu skemmtilegt það væri. Í öðru lagi þá ræddi hann mikið um mitt reynsluleysi. Það er alveg rétt, ég hef ekki langa þingreynslu sem sýnir sig m.a. í því að ég hef ekki enn þá lært að flokka póstinn minn með tilliti til þess að nota hann til þess að lesa úr ræðustól en ég vona að það standi nú til bóta. Ef ég kem að því efnisatriði sem hv. þm. Halldór Blöndal spurði hér um, þ.e. afstöðu mína til eins eða tveggja þrepa í virðisaukaskatti, þá er því til að svara að ef við förum í forsögu málsins þá hafa þeir flokkar sem hér eru núna og taka þátt í þessari umræðu, aðrir en Kvennalistinn, tekið þátt í mótun þeirrar skattastefnu þar sem lokastigið átti að vera að koma á virðisaukaskattinum um þessi áramót. Það hefur ekkert farið á milli mála þegar þessi mál eru skoðuð núna að til þess að setja á tvö þrep í virðisaukaskattinum þurfum við, hv. þm. Halldór Blöndal, að vinda ofan af heilmörgu sem okkar flokkar ásamt Alþfl. hafa unnið að að koma á í skattamálum. Ég sagði hér í utandagskrárumræðu í Sþ. fyrir hálfum mánuði síðan að ég hefði á sínum tíma varið þá ákvörðun að söluskattur yrði settur á öll matvæli. Ég sagði líka að reynslan hefði kennt mér að það væri röng ákvörðun. Ég segi til viðbótar að við sem bárum ábyrgð á þessari ákvörðun á sínum tíma þurfum kannski eilítinn tíma til að vinda ofan af þessu aftur. Og ég ber fullt traust til þeirrar bókunar sem gerð var í ríkisstjórninni í síðustu viku um að að þessu yrði unnið á næsta ári. Ég ber fullt traust til þess vegna þess að ég trúi því að sá sameiginlegi málstaður okkar hv. þm. Halldórs Blöndals, að það eigi að vera tvö þrep á virðisaukaskattinum, sé það góður að hann muni sigra í þeirri endurskoðun. Kannski fell ég hér aftur á mínu reynsluleysi og þetta séu bara klókindi í þeim sem vilja hafa eitt þrep í skattinum, hvað sem raular og tautar og þessu verði aldrei breytt. En ég segi aftur: Ég trúi því að þessi málstaður, sameiginlegi málstaður okkar hv. þm. Halldórs Blöndals, sé það góður að hann muni sigra í þeirri endurskoðun sem hefur verið boðað að fari fram á næsta ári. En þá vænti ég þess líka að hv. þm. Halldór Blöndal aðstoði mig og aðra sem viljum vinna að þessu máli við að færa þá skattlagningu af matvælum og yfir á aðra þætti. Það er nú einu sinni svo þrátt fyrir góð orð og stór orð sjálfstæðismanna hér á hv. Alþingi um skattpíningu og að þeir vilji lægri skatta, þá hef ég ekki orðið var við það, hvorki í störfum fjvn. né málatilbúnaði þingmanna hér á hinu háa Alþingi, að sjálfstæðismenn væru eftirbátar annarra við að búa til útgjaldaliði sem ríkissjóður verður að standa við. Hv. þm. Halldór Blöndal sagði líka að eflaust mundi fara svo að sá hinn reynslulitli þingmaður sem hér talar yrði handjárnaður þegar kæmi að afgreiðslu málsins. Það getur vel verið að hv. þm. Halldór Blöndal vilji hafa þessi orð um það að í okkar þingræði sem byggist á stjórnmálaflokkum er það einu sinni svo að það kemur að þeirri stundu að menn verða að gera upp hug sinn hvort menn vilja fylgja sínum flokki eða fara út í það stórræði að láta á sér brjóta.  Ég gæti haft um þetta langt mál en ég ítreka aftur það sem ég sagði áðan að ég trúi því þá að hv. þm. Halldór Blöndal vilji með starfi sínu hér í deild og í fjh.- og viðskn. aðstoða okkur við að færa skattheimtuna aftur af matvælunum yfir á hærri tekjur og yfir á þá liði sem skattheimtan var flutt í burtu af, af aðflutningsgjöldum, af vörum sem við erum væntanlega sammála um að flokkist undir lúxusvarning. Þetta var allt saman unnið í þeirri ríkisstjórn sem við hv. þm. Halldór Blöndal bárum báðir ábyrgð á. Þetta eru nú þau efnisatriði málsins sem ég vildi koma á framfæri á þessu stigi. Ef til vill til viðbótar að ég er alveg sannfærður um að það endurgreiðslukerfi sem hér er boðað heldur ekki til lengdar. En ég er líka sannfærður um að það er ekki svo bráðónýtt að það dugi okkur ekki í eitt ár, það dugi okkur ekki það ár sem stjórnarflokkarnir eru sammála um að nota til að endurskoða þessa skattlagningu. Þar eru miklu fleiri þættir sem þarf að endurskoða en bara álagningin á matvæli. Ég held við þurfum að fara ofan í málið, lið fyrir lið, á næsta ári og að fenginni reynslu sjá hverju við viljum breyta og hverju ekki.

Halldór Blöndal Herra forseti. Það er vegna þess að hér er ekki farið rétt með. Þegar tekin var sú ákvörðun að söluskattur skyldi útsölulagður á öll matvæli þá var söluskatturinn að fullu endurgreiddur af sumum matvælum eins og kindakjöti og mjólk. 

Guðrún Agnarsdóttir Hæstv. forseti, aðeins örstutta athugasemd í lokin. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svör hans. Hann svaraði ekki öllum mínum spurningum enda held ég að hann eigi ekki svör við þeim enn þá. Reynslan verður að skera úr um það. Hins vegar væri fróðlegt að leggja fyrir hann afskaplega einfalda spurningu og vita hvort hann kann svör við henni. Hæstv. fjmrh. segir að það muni engu máli skipta þótt virðisaukaskattur verði ekki lagður á matvæli vegna þess að þau muni ekki lækka.

Sagði ég?

Nei, fyrirgefið, sagði ég hæstv. fjmrh., nei, hæstv. núv. utanrrh. og fyrrv. fjmrh., hann hefur haldið þessu fram lengi og vel  Þessi hæstv. utanrrh., í hvaða landi sem hann er nú staddur, hefur haldið því þrásinnis fram hér í ræðustól að matvæli muni ekki lækka þó að þau væru virðisaukaskattslaus. Nú ætlar hæstv. fjmrh. að leggja á þau sem svarar 14% virðisaukaskatt og segir að þau muni samt lækka. Hvernig fara þessar tvær staðhæfingar saman? Er hæstv. utanrrh. bara að bulla, skilur hann ekki málið, eða liggur þarna einhver leyndardómur að baki? Hvernig geta virðisaukaskattslaus matvæli ekki lækkað en þau sem hafa 14% þau lækka? Hver er galdurinn?

Jóhannes Geir Sigurgeirsson Virðulegi forseti. Það er bara örstutt athugasemd. Fyrir það fyrsta, varðandi athugasemd hv. 2. þm. Norðurl. e. hér áðan þegar hann sagði að hér væri ekki um sambærilega hluti að ræða varðandi virðisaukaskattinn núna og álagningu söluskatts á öll matvæli þegar það var gert. Þetta er nákvæmlega það sama. Þær endurgreiðslur sem þá voru ákveðnar eru nákvæmlega í sama formi og nú er verið að tala um. Í öðru lagi varðandi að handjárnin falli vel að úlnliðunum, ég vil nú ekki taka undir það. En hann nefndi vantrauststillöguna í síðustu viku og víst er það rétt að sá glundroði sem var þá í herbúðum Sjálfstfl. og endaði með þeirri vantrauststillögu var það sem við þurftum á að halda, stjórnarliðar, til þess að ná samkomulagi í þessu máli og ber að þakka hv. þm. Halldóri Blöndal og öðrum þeim sem stóðu að þessari till. að hafa lagt stjórninni lið á þann hátt.

Guðmundur H. Garðarsson (um þingsköp) : Virðulegi forseti. Ég tel að rétt sé, með tilliti til þess að allt sem hér er sagt og gert er skrásett, að það komi fram að áhugi stjórnarliða fyrir þessu frv. er ekki meiri en svo að þeir eru ekki viðstaddir, hvorki til þess að hlusta á umræður né greiða atkvæði um framgang frv. Það lýsir nokkuð áhuga og einnig því hvernig stjórnarliðar standa að frv. Það er vitað og alþjóð veit að þessi ríkisstjórn hefur ekki öruggan stuðning á bak við frv. og það sem hér er að gerast í kvöld undirstrikar það enn frekar. Ég held að það sé rétt að fjölmiðlarnir skýri þjóðinni frá því að áhugi stjórnarliða fyrir framgangi frv. er raunverulega enginn. Þeir geta ekki einu sinni mætt til að gegna þeim skyldustörfum sínum að fjalla um frv. né greiða því atkvæði.

Menntamálaráðherra (Svavar Gestsson) (um þingsköp) : Herra forseti. Ég tel ástæðu til að flytja hv. 14. þm. Reykv. sérstakar þakkir fyrir þann áhuga sem hann sýnir framgangi þessa máls sem hér er á dagskrá og tel einnig ástæðu til að þakka honum fyrir að hann skuli setja ofan í við stjórnarliðið og þannig geti þeir, hann og hæstv. fjmrh., sameinast um að knýja þetta mál í gegn og ná þar eðlilegri niðurstöðu því að nauðsynlegt er að hafa góða stjórn en það er líka mjög nauðsynlegt að hafa árvökula og öfluga stjórnarandstöðu.

Guðmundur H. Garðarsson (um þingsköp): Virðulegi forseti. Vegna orða hæstv. menntmrh. vek ég athygli hans á því að hvorki hann né sá sem hér talar hafa verið sérstakir stuðningsmenn þess að virðisaukaskattskerfi væri tekið upp á Íslandi. Ég vísa til þeirra ræðna sem hæstv. ráðherra flutti á sínum tíma þegar hann var þingmaður. Þá lagðist hann hart gegn því að frv. til laga um virðisaukaskatt væri flutt hér á þessu þingi. Ég, virðulegi forseti, greiddi því þá ekki atkvæði eins og hæstv. menntmrh. man.

Eyjólfur Konráð Jónsson (um þingsköp): Herra forseti. Það er líka til að nota tímann að ég kveð mér hljóðs um þingsköp. Það er athyglisvert og verður ekki á móti mælt að í þessari hv. deild hafa stjórnarsinnar aldrei mætt eins illa og nú í vetur og samt er liðsauki, tveggja manna liðsauki. Hvar er liðsaukinn? Hvar er ráðherrann, hæstv. ráðherrann? 

Eiður Guðnason (um þingsköp): Herra forseti. Samkvæmt viðverutöflu þingsins hérna frammi á gangi eru núna í húsi 8 stjórnarliðar og 6 stjórnarandstæðingar, þannig að ég held að menn hljóti að koma í leitirnar áður en langt um líður og verði hægt að láta atkvæðagreiðsluna fara fram. Ég hygg hins vegar að skýringin á því að nokkur vanhöld eru hér í deildinni núna sé kannski fyrst og fremst sú að menn hafa átt von á því að þessar umræður stæðu verulega miklu lengur fram á kvöldið en raunin er og það er ágætt að þeim skuli hafa lokið með svo ágætum hætti sem raun ber vitni. Það var spurt um hæstv. hagstofuráðherra. Ég hygg að hann hafi farið til útlanda í morgun í embættiserindum.

Sem umhverfisráðherra?

Mér er ekki kunnugt um það, hv. þm. Það var spurt um formann fjh.- og viðskn., hv. þm. Guðmund Ágústsson. Hann er á leiðinni hingað í húsið og svo hygg ég að muni vera um fleiri þingmenn. En fyrst stjórnarandstaðan var svo elskuleg að stytta sínar umræður, eins og hér hefur komið fram, og greiða fyrir framgangi málsins vona ég að menn hafi biðlund svolitla stund þangað til verður hægt að láta þessa atkvæðagreiðslu fara fram og koma málinu til nefndar.

Halldór Blöndal (um þingsköp): Herra forseti. Það er hálfspaugilegt að sjá hvernig smalamenn ríkisstjórnarinnar hafa hlaupið til eftir að hv. 14. þm. Reykv. bað um nafnakall til að vekja athygli á því hversu fáir stjórnarsinnar væru mættir. Þeir hafa verið að týnast. Það er verið að leita að einum hv. þm., 5. þm. Reykv. sem er formaður fjh.- og viðskn., í bílasíma um allar trissur. Þeir eru ekki alveg klárir á því hvar bíllinn muni vera. Þetta minnir mig á það þegar hæstv. forseti Sþ., frú Guðrún Helgadóttir, týndist einu sinni og lögreglunni var gert aðvart og hún látin leita að þingmanninum um alla Reykjavíkurborg til að hann gæti greitt atkvæði hér í þinginu. Þetta rifjar upp góðar og gamlar endurminningar. Hitt þykir mér líka skemmtilegt að nú skuli komin játning frá fulltrúa Alþfl. í fjh.- og viðskn. hvernig á því standi að hann skuli ekki hafa tekið þátt í þessum umræðum. Hann hélt að við hin mundum tala lengur, og það er eflaust skýringin á því að hann mætti ekki fyrr hér í kvöld til að útskýra hvernig stóð á því að Alþfl. ruglaðist í síðustu viku og hefur nú greitt mjög fyrir því að hvers konar skattaálögur séu þyngdar á þjóðinni með hvers kyns hætti. Það á að hækka tekjuskattinn um 4% um áramótin, síðan á að hækka virðisaukaskatt um 2,5%. Það á að leggja sérstakan skatt á bifreiðar. Það á að skattleggja orkufyrirtækin í landinu. Er ekki einhver hugmyndanefnd á vegum forsrh. sem skrapp út til að hitta hann núna í síðustu utanferð? Er hún búsett í Englandi eða hvar er hún aftur búsett, hugmyndanefndin sem er að finna upp skatta fyrir ríkisstjórnina? Kannski ég veki athygli á því, herra forseti, að ef maður kemur til Hollands tekur maður eftir því að þar er óvenjulítið um gluggatjöld fyrir gluggum húsa. Ástæðan er sú að á 19. öldinni var ríkisstjórn sem var komin í sérstök vandræði með skattheimtuna og lagði sérstakan skatt á gluggatjöld í því landi sem veldur því að þau hafa síðan selst lítið og menn vilja losa sig við slíkan lúxus. Kannski við upplifum gluggatjaldaskattinn þegar umhverfisráðherrann kemur næst, það verði nýjasta uppfinningin.

Eyjólfur Konráð Jónsson (um þingsköp): Herra forseti. Það var eingöngu til að spyrjast fyrir um það hvort einhver gæti upplýst hvort hæstv. ráðherra Hagstofu mundi ætla sér að vera lengi í útlöndum eða hvort það sé búið að jarða umhverfisfrv. sem átti að gera hann að alvöruráðherra --- það hlýtur að mega fjalla um það í nokkra daga áður en það er samþykkt úr því að það átti að taka gildi fyrir áramót, ég get ekki séð að það geti orðið ef ráðherrann er fjarstaddur --- eða hvaða erindagerðum hann er í yfirleitt. Það kemur flatt upp á mann að nýr ráðherra sem vantar raunar ráðuneyti skuli ekki vera á landinu þegar um það er verið að ræða. Að vísu er það mál víst lagt fram í Nd., skilst mér, og eitthvað hefur verið rætt um það þar. Breyting á stjórnskipunarlögum ætti að fá gaumgæfilega athugun a.m.k. í þessari deild sem lætur nú ekki bjóða sér það að stjórnskipunarlögum landsins sé breytt í einhverju fljótræði og athugunarlaust. E.t.v. gæti einhver upplýst um þetta.

Halldór Blöndal (um þingsköp): Herra forseti. Hér áðan var beðið um að það yrði nafnakall. Ég tók svo eftir að hv. 14. þm. Reykv. hefði beðið um nafnakall áðan.

Nei, ég bað ekki um það. Það er misskilningur.

Þá hygg ég að ég biðji um nafnakall.