Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Gefið hefur verið út svohljóðandi bréf: Forseti Íslands gjörir kunnugt: „Ég hefi ákveðið, samkvæmt tillögu forsætisráðherra, að Alþingi skuli koma saman til fundar þriðjudaginn 11. september 2012. Um leið og ég birti þetta er öllum sem setu eiga á Alþingi boðið að koma nefndan dag til Reykjavíkur og verður þá Alþingi sett að lokinni guðsþjónustu í Dómkirkjunni er hefst kl. 13.30. Gjört á Bessastöðum, 6. september 2012. Ólafur Ragnar Grímsson. Jóhanna Sigurðardóttir. Forsetabréf um að Alþingi skuli koma saman þriðjudaginn 11. september 2012.“ Samkvæmt bréfi því sem ég hef nú lesið lýsi ég því yfir að Alþingi Íslendinga er sett. Nú er ýtt úr vör á nýjum tíma, vikum fyrir vetrarbyrjun og breytingin gerð í þágu betri vinnubragða. Alþingi hefur skipað einstæðan sess í íslenskri sögu, er elsta stofnun þjóðarinnar, burðarás í baráttu fyrir fullveldi og höfuðstoð í lýðveldisskipan. En verkefnin hafa tekið stakkaskiptum og straumar tímans jafnan mótað starfshætti. Að hefjast nú handa fyrr en venja var sýnir vilja til að mæta nýjum kröfum, finna form sem reynast farsæl. Samt er vandi Alþingis enn dagskrárefni eins og hæstv. forsætisráðherra áréttaði 17. júní í hátíðarræðu á Austurvelli. Fjöldi þingmanna hefur og lýst áhyggjum af stöðu þess í þjóðarvitund. Löggjafinn er hornsteinn lýðræðis og virðing hans forsenda siðaðra hátta. Átökum eru settar skorður með því að allir lúti niðurstöðum úr umræðum og atkvæðagreiðslum. Með lögum skal land byggja er meitlað kjarnyrði úr fornum sögum en líka í aðdraganda nýrrar aldar inntak þáttaskila í mörgum Evrópulöndum. Hin fleygu orð enduróma sáttmála um gagnkvæmt traust í samskiptum manna. Sú stofnun sem setur lögin þarf að njóta trausts, ella er hætta á að ákvarðanir glati áhrifamætti. Sé virðingin víðtæk og varanleg verður stjórnkerfið farsælt líkt og staða dómstólanna er grundvöllur réttarríkis. Því er mikið í húfi fyrir okkur öll, þjóðina og stofnanir hennar, að á komandi vetri verði tekið á vanda Alþingis, leitað lausna til að efla álit þess meðal almennings. Það er brýnt fyrir Alþingi sjálft, fulltrúa sem kjörnir eru hér til starfa. Það er brýnt fyrir flokka, bæði í stjórn og stjórnarandstöðu, því að enginn veit hvernig næstu kosningar fara og ekki heldur hver verður síðan skipan ríkisstjórnar. Það er líka brýnt fyrir forseta Íslands því að ella munu áfram aukast kröfur um afskipti hans af setningu laga umfram það sem hefur tíðkast. Slíkur var boðskapur margra, kjósenda og einstakra frambjóðenda, í aðdraganda kosninganna á liðnu sumri. En það er þó einkum brýnt fyrir þjóðina sjálfa því að hún verður að geta treyst Alþingi. Á vinnustöðum og í byggðarlögum hljóma raddir á þann veg, það eru einlægar óskir um aukið traust til Alþingis. Í ferðum mínum um landshlutana, í viðræðum nú í vor við tugþúsundir Íslendinga, varð mér æ ljósara að undiraldan fer vaxandi. Á síðustu dögum fyrir forsetakosningar var þunginn slíkur að vandi Alþingis var helsta umræðuefnið. Alls staðar var spurt: Hvað er til ráða? Forseti lýðveldisins getur ekki rækt störf sín á farsælan hátt nema Alþingi njóti virðingar og trausts meðal þjóðarinnar. Því ráða tengsl forsetans við Alþingi í stjórnskipun landsins og það sýnir líka saga hins unga lýðveldis. Þrír forsetanna hafa að auki fyrst axlað lýðræðisábyrgð með daglegum störfum í þessum sal. Í því felst á vissan hátt þakkarskuld þeirra við þessa stofnun. Það er því í senn skylda mín í kjölfar kosninganna og einlægur vilji að bjóða liðsinni við að efla á ný virðingu Alþingis, traust þess meðal þjóðarinnar, liðsinni sem falist getur í samræðum, hugmyndasmíð og miðlun reynslu, samstarfi sem þjónar hagsmunum allra - forseta, þings og þjóðarinnar. Við þurfum, kjörnir fulltrúar og almenningur, að ræða viðfangsefnið með yfirsýn og gagnkvæma virðingu að leiðarljósi, reiðubúin að meta ólík sjónarmið. Lausnin er hvorki bundin við einstaklinga né háð því hvernig sæti skipast í þingsalnum. Þróunin síðustu árin sýnir að ræturnar eru dýpri, samofnar venjum og verklagi, tengdar ákvörðunum um verkefni. Líkt og fjölskyldur og samfélög sníða sér stakk eftir vexti er gagnlegt að meta hve mörg stór átakamál Alþingi getur á hverjum tíma leitt til lykta. Sé því ætlað um of er hætt við að störfin lendi í öngstræti líkt og gerðist á liðnu vori. Upplausn og deilur birtist þjóðinni þá á sérhverjum degi. Vegurinn til aukinnar virðingar Alþingis er því líka varðaður hófsemd við val á verkefnum, að löggjöf sé jafnan á þann veg að hún njóti víðtæks trausts og stuðnings. Það er vissulega erfitt að velja enda málin mörg sem brenna á þingmönnum og þjóðinni, en reynslan sýnir að átökum þarf að stilla í hóf eigi Alþingi að búa við traust sem tryggir varanlegan árangur. Löggjöf byggð á trúnaði fólksins er aðalsmerki siðmenningar sem við Íslendingar viljum varðveita, sáttmálans sem okkur ber að halda í heiðri. Því er skylda okkar allra sem kjörin erum til ábyrgðar að taka höndum saman svo Alþingi hljóti á ný þann sess sem sæmir elstu stofnun þjóðarinnar og lýðræðisskipan samfélagsins. Með það heit í huga bið ég alþingismenn að rísa úr sætum og minnast ættjarðarinnar. 
            

Forseti Íslands. Hv. alþingismenn. Megi störf Alþingis sem nú er að hefjast verða landi og þjóð til heilla. Fyrir hönd okkar alþingismanna heilsa ég starfsfólki Alþingis og vænti þess að við megum eiga góða samvinnu við það nú eins og endranær.

Nú verður minnst látins fyrrverandi alþingismanns. Þórarinn Sigurjónsson, fyrrverandi alþingismaður og bústjóri, lést 20. júlí síðastliðinn, nær 89 ára að aldri. Þórarinn var fæddur í Vestmannaeyjum 26. júlí 1923. Foreldrar hans voru hjónin Sigurjón Árnason, bóndi og trésmiður í Pétursey í Mýrdal, og Sigríður Kristjánsdóttir, húsfreyja þar. Á æskuárum fékkst Þórarinn við bústörf í föðurgarði og var til sjós en lauk um tvítugt búfræðiprófi á Hvanneyri. Hann rak síðar um árabil viðgerðaverkstæði í Pétursey og fékkst við fólks- og vöruflutninga á eigin bifreiðum. Er stofnað var til tilraunabús á Laugardælum árið 1952 var Þórarinn Sigurjónsson ráðinn bústjóri þar og því starfi gegndi hann í aldarfjórðung við góðan orðstír. Hann var samvinnumaður, studdi landvernd og hvers kyns framfarir í landbúnaði og þótti bóngóður svo af bar. Samhliða störfum sínum á tilraunabúinu hafði Þórarinn með höndum trúnaðarstöður í félags- og atvinnulífi sunnan lands, þar á meðal fyrir Hraungerðishrepp og kirkjusókn sína. Hann var meðal annars í stjórn Kaupfélags Árnesinga 1962–1992, formaður frá 1966. Samhliða því sat hann í stjórn Sambands íslenskra samvinnufélaga frá 1968–1992. Þórarinn gekk ungur til liðs við Framsóknarflokkinn og komst snemma í forustusveit hans á Suðurlandi. Þegar efstu menn á lista flokksins í kjördæminu hurfu af þingi 1974 varð góð samstaða um að Þórarinn Sigurjónsson skipaði efsta sæti listans við alþingiskosningarnar það ár, og það gerði hann áfram til 1987 er hann kaus að draga sig í hlé frá þingmennsku. Hann sat á 15 þingum alls. Hann átti sæti í stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins 1980–1983. Lengi mun hans minnst fyrir átta ára formennsku í Þingvallanefnd á níunda áratug síðustu aldar og fyrir farsælt samstarf, skilning og öflugan stuðning við þá vísindamenn sem unnu að merkum rannsóknum á Þingvallavatni. Á vettvangi Alþingis sat Þórarinn allan sinn þingferil í fjárveitinganefnd og sinnti því starfi af mikilli trúmennsku. Hann tók jafnframt þátt í alþjóðasamstarfi þingmanna. Þórarinn Sigurjónsson var rúmlega fimmtugur þegar hann settist á þing 1974, reyndur maður með traust flokksmanna og kjósenda að baki. Hann var hægur í fasi og stofnaði ekki til átaka heldur freistaði þess að ná fram málum sem hann bar fyrir brjósti með prúðmennsku og lagni. Honum varð vel ágengt við það. Hann var ágætur ræðumaður en fór ekki í ræðustólinn nema rík þörf væri á því. Umfram allt var Þórarinn skyldurækinn og samviskusamur maður en líka glaðvær og hlýr í viðmóti. Ég bið þingheim að minnast Þórarins Sigurjónssonar með því að rísa úr sætum. - 
            

Ég býð á ný hv. alþingismenn og gesti Alþingis velkomna til þingsetningar. Þessi dagur markar ákveðin tímamót í störfum Alþingis. Alþingi kemur nú saman í fyrsta sinn samkvæmt nýjum ákvæðum þingskapa um samkomudag þingsins, en hann verður framvegis annar þriðjudagur í september. Eins og jafnan er á síðasta þingi hvers kjörtímabils standa þingfundir í styttri tíma en annars á reglulegu þingi. Þingið skiptist því aðeins í tvær annir en ekki þrjár. Haustþingið verður frá 11. september og fram að jólum og vetrarþingið frá miðjum janúar og fram undir páska í mars. Þrátt fyrir styttra þinghald bíða mörg stór og erfið verkefni úrlausnar og nægir þar að nefna stjórn fiskveiða, nýtingu og vernd auðlinda og breytingar á stjórnarskrá, að ótöldum mörgum verkefnum sem tengjast áföllunum sem skóku samfélag okkar fyrir fjórum árum og setja enn mark sitt á þjóðfélagsumræðuna. Störf þingsins verða því annasöm og er mikilvægt að okkur auðnist að eiga gott samstarf um lausn þeirra mála sem fram undan eru. Á þessu kjörtímabili höfum við gert ýmsar veigamiklar breytingar á þingsköpum og verður haldið áfram að vinna á þeirri braut á þessu þingi. Þingskapanefnd hyggst leggja fram í haust frumvarp þar sem tekið verði á þáttum eins og ræðutíma og starfsháttum og skipulagi fastanefnda. Ef þessar og aðrar breytingar ná fram að ganga fyrir þinglok er stefnt að því að þær taki gildi við upphaf nýs kjörtímabils. Er það von mín að þá geti farið að skapast nauðsynleg festa í störfum Alþingis eftir breytingar undanfarinna ára. Nú eru starfandi tvær rannsóknarnefndir samkvæmt ályktun Alþingis, um málefni Íbúðalánasjóðs og sparisjóðanna. Þess er að vænta að þær ljúki störfum fyrir eða um næstkomandi áramót. Þó að lögin sem Alþingi setti fyrir rúmu ári um rannsóknarnefndir hafi verið mjög mikilvægur þáttur í því að efla enn frekar eftirlitsvald Alþingis tel ég engu að síður að við alþingismenn verðum að sýna varkárni og ábyrgð við beitingu þessa valds. Við þurfum ekki aðeins að horfa til þess að störf rannsóknarnefnda eru kostnaðarsöm og fyrirhafnarmikil heldur er einnig mikilvægt að spyrja sig hvort starf þeirra standi undir væntingum og skili raunverulegum árangri fyrir samfélagið. Við megum ekki vera svo uppnumin af rannsóknarnefndum að við förum að líta á þær sem bót allra meina. Skipun nefndanna verður þá aðalmálið en ekki niðurstöðurnar. Förum því varlega í þessum efnum og gætum þess sem er lykilatriðið að fylgja eftir niðurstöðum slíkra nefnda svo þær rykfalli ekki á borðum okkar. Niðurstöður sem ekkert er gert með eru lítils virði. Síðar í haust fer fram ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðsla sem Alþingi hefur ályktað um að efnt skuli til um tillögur stjórnlagaráðs að nýrri stjórnarskrá og atriði þeim tengd. Það eru liðin nær 80 ár síðan síðast var efnt til ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu að ákvörðun Alþingis. Alþingi mun standa að víðtækri kynningu á því málefni sem borið er undir þjóðaratkvæði. Lagastofnun Háskóla Íslands og ýmsir sérfræðingar á hennar vegum hafa unnið að hlutlausu kynningarefni. Það verður tvenns konar, annars vegar bæklingur sem dreift verður á hvert heimili í landinu og hins vegar upplýsingar á vefsetrinu þjóðaratkvæði.is. Í síðustu viku þessa mánaðar verður vefsetrið opnað formlega og í framhaldi af því verður kynningarbæklingurinn settur í póstdreifingu. Á þessu sumri hefur verið unnið að því að ljúka fornleifarannsóknum á Alþingisreit. Óhætt er að segja að þær rannsóknir hafi verið hverrar krónu virði. Margar minjar frá fyrstu öldum Íslandsbyggðar hafa fundist á svæðinu og ljóst er að hér vestan við Alþingishúsið hefur verið mikilvægt atvinnusvæði í upphafi landnáms. Þar hefur meðal annars fundist heillegt járnvinnslusvæði. Það dylst engum að á Alþingi verður ekki sátt um öll þau mál sem verða rædd og afgreidd á þessum vetri. Óhjákvæmilegt er því að tekist verði á í þingsal. En ég ber upp eina ósk til alþingismanna: Látum umræður í þessum sal mótast af virðingu fyrir skoðunum hvers annars. Þessum þingfundi verður brátt frestað og vil ég biðja þingmenn og gesti að þiggja veitingar í tilefni dagsins í Skála Alþingis. Ég bið hæstv. forsætisráðherra að ganga fremstan með mér úr salnum til Skála. Þessum fundi er nú frestað til kl. 16.