Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það frv., sem hér liggur fyrir, er til staðfestingar á brbl. um kjaramál sem út voru gefin 8. sept. s.l. Frv. hefur gengið í gegnum hv. Nd. og hefur tekið þar tveimur meginbreytingum, sýnist mér. Koma þær brtt. fram á þskj. 221, ef það þskj. er borið saman við upphaflega frv. Sé ég ekki ástæðu til þess að víkja að þeim brtt. sérstaklega nema þá um leið og að þeim kemur. Það er öllum kunnugt, að þegar núv. ríkisstj. var mynduð um mánaðamótin ágúst–sept., þá blasti við fjölþættur vandi í efnahags- og atvinnumálum sem dregist hafði að leysa þar sem stjórn sat hér við völd sem þegar hafði sagt af sér og aðeins gat sinnt nauðsynlegum afgreiðslustörfum, en ekki markað pólitíska stefnu. Rekstri og afkomu fyrirtækja, einkum í sjávarútvegi, var ógnað og hafa mörg þeirra þegar stöðvað rekstur og sagt upp starfsfólki, en önnur hugðust leggja niður rekstur í lok ágústmánaðar. Þannig blasti við stöðvun atvinnurekstrar og atvinnuleysi hafði þegar gert vart við sig og var þannig vegið að undirstöðum þjóðarbúsins. Samtímis var ókyrrð á vinnumarkaði. Bar því brýna nauðsyn til að ríkisstj. gripi þegar í stað til ráðstafana er tryggt gætu áframhaldandi rekstur atvinnuvega, atvinnuöryggi og frið á vinnumarkaði. Jafnframt var nauðsynlegt að fyrstu aðgerðir stjórnvalda á sviði efnahags- og kjaramála veittu nokkurt svigrúm til að hrinda í framkvæmd nýrri efnahagsstefnu og öðrum langtímamarkmiðum ríkisstj., eins og gert var ráð fyrir í samstarfsyfirlýsingu ríkisstj. Fyrsta skrefið var stigið með útgáfu brbl. 1. sept. um tilhögun verðbótagreiðslna á laun í septembermánuði, til þess að ríkisstj. hefði ráðrúm til þess að undirbúa frekari ráðstafanir í efnahagsmálum. Hefur hv. d. þegar fjallað um það mál. Hinn 5. sept. var síðan tekin ákvörðun um nýja gengisskráningu, ráðstöfun gengishagnaðar o.fl. Hefur hv. d. sömuleiðis afgreitt það mál. Síðasta skrefið í þessum fyrsta áfanga var svo stigið með útgáfu brbl. um kjaramál 8. sept. s.l., en í þeim lögum er að finna flestar þeirra ráðstafana sem getið var um í samstarfsyfirlýsingu flokkanna þriggja og töldust til fyrstu og brýnustu aðgerða ríkisstj. Þessar ráðstafanir, sem ríkisstj. varð að grípa til á fyrstu starfsdögum sínum, verður vitaskuld fyrst og fremst að líta á sem bráðabirgðaráðstafanir til þess ætlaðar að mæta bráðum vanda í atvinnumálum þjóðarinnar. Með þessum aðgerðum hefur skapast tóm til undirbúnings nýrrar stefnu í efnahagsmálum, þar sem horft er til lengri tíma í senn en fárra mánaða. Ríkisstj. hefur frá upphafi lagt á það ríka áherslu að hafa náið samráð við aðila vinnumarkaðarins um skipun launa- og kjaramála, og brbl. um kjaramál voru einmitt sett eftir að slíkt samráð hafði átt sér stað. Í stuttu máli er meginefni þeirra brbl., sem hér er leitað staðfestingar á, eftirfarandi: Í I. kafla laganna eru kaupgjaldsákvæði laga um ráðstafanir í efnahagsmálum frá í febr. og brbl, frá í maí 1978 felld niður, en í lögum þessum var greiðsla verðbóta á laun almennra launþega skert. Brbl. kveða hins vegar á um að greiða skuli fullar verðbætur samkv. kjarasamningum á þau mánaðarlaun sem námu allt að 200 þús. kr. í des. 1978, en það svarar til u.þ.b. 235 þús. kr. í ágúst s.l. Á mánaðarlaun, sem eru hærri, komi síðan sama krónutala og á 235 þús kr. launin. Með þessum ákvæðum taka kjarasamningar að nýju gildi fyrir allan þorra launþega, en það þýðir m.a. að umsamin hlutföll yfirvinnu og dagvinnu, bónusgreiðslna, kauptaxta o.fl. taka yfirleitt aftur gildi. Í I. kafla laganna er loks ákvæði um að grunnkaup og tilhögun verðbóta skuli haldast óbreytt eins og það er nú ákveðið frá 1. sept. þar til um annað verður samið. Ríkisstj. hefur í hyggju að leita eftir samkomulagi við samtök launafólks um skipan launamála fram til 1. des. 1979 á þeim grundvelli að samningarnir frá 1977 verði framlengdir til þess tíma án breytinga á grunnkaupi og í því sambandi verði samningsréttur opinberra starfsmanna tekinn til endurskoðunar. Að þessu hefur verið unnið, en ekki er hægt að segja að nein ákvörðun liggi enn fyrir í þessu efni. Áhrif brbl. á hækkun launa 1. sept. voru þau, að eftir að allri hækkun verðbótavísitölu frá 1. júní hafði verið eytt með niðurgreiðslu vöruverðs og niðurfellingu söluskatts á matvælum hækkuðu laun að meðaltali um 9–9.5%. Þar af stafa 3–3.5% af grunnkaupshækkun, en um 6% stafa af gildistöku nýju samninganna. Þessi hækkun er nokkuð misjöfn og meiri til þeirra, sem höfðu meiri skerðingu verðbóta fyrir. Meðalhækkunin 1. sept. var svipuð í krónum og verið hefði samkv. brbl. sem fyrri ríkisstj. setti í maí, en hér munar því, að auk launahækkunar í krónum hefur verð á nauðsynjum nú verið greitt niður og söluskattur felldur niður af matvörum sem svarar 7.5% í verðbótavísitölu og kemur því launþegum til góða í lækkuðu vöruverði. Í II. kafla laganna er ákveðið að bætur almannatrygginga skuli hækka í sama mæli og um leið og laun verkamanna í sept. og des. Hér er verið að tryggja að lífeyrisþegar njóti tafarlaust sömu hækkana á framfærslueyri og verkamenn hafa þegar samningar þeirra taka gildi að nýju. Í III. kafla eru ákvæði um niðurfærslu og verðlagseftirlit. Ákvæði þessa kafla veita ríkisstj. heimild til aukningar niðurgreiðslna um 4.9% af verðbótavísitölu eins og hún var fyrir gildistöku laganna. Þessi heimild var þegar notuð. Áætlað er að þessi aukning niðurgreiðslna svo og auknar niðurgreiðslur 1. des. s.l. muni kosta ríkissjóð um 3 milljarða og 350 millj. kr. fram að áramótum og að öllu óbreyttu um 12 800 millj. kr. á næsta ári. Hér er, eins og menn vita, fyrst og fremst um að ræða auknar niðurgreiðslur á helstu nauðsynjavörum heimilanna, þ.e. á mjólk, kjöti, smjöri og fleiri landbúnaðarafurðum. Auk þessarar aukningar niðurgreiðslna er fjmrn. veitt heimild til niðurfellingar sölugjalds á matvælum, og var þessi heimild notuð, svo sem kunnugt er, og kom til framkvæmda 15. sept. s.l. Má heita nú að öll matvæli, að undanteknu sælgæti og gosdrykkjum, séu undanþegin sölugjaldi. Niðurfelling sú, sem ákveðin var á sölugjaldi af matvælum, svarar til 2.6% lækkunar verðbótavísitölu og var talið að hún mundi kosta ríkissjóð um 1400 millj. kr. tekjutap til áramóta. Með þeirri niðurfærslu verðlags, sem lögin ákváðu, var verðbótavísitalan lækkuð til sama stigs og hún var í júní s.l. Í þessum kafla laganna eru loks sett ákvæði um verðstöðvun og lagt bann við því, að verð vöru, þjónustu og leigu sé hækkað frá því sem það var 9. sept. s.l. nema samkv. leyfi verðlagsyfirvalda og sérstöku samþykki ríkisstj. Þetta ákvæði tekur jafnt til einkaaðila og opinberra aðila. Þá var og hundraðshluti verslunarálagningar lækkaður frá og með 11. sept. s.l. sem svarar því, að leyfð hefði verið álagning á 30% þeirrar hækkunar álagningarstofns sem leiddi af gengisbreytingunni 5. sept. s.l. Þessari reglu, þ.e. „30% reglunni“, hefur oft verið beitt áður við gengisbreytingar á undanförnum árum, enda þykir óeðlilegt að álagning kaupmanna í krónum aukist sjálfkrafa sem nemur allri gengislækkuninni. Svo er í IV. kafla ákvæði um eignarskattsauka, sérstakan tekjuskatt og sérstakan skatt á tekjur af atvinnurekstri til þess að standa undir kostnaði af niðurfærslu vöruverðs samkv. III. kafla. Þessi ákvæði skýra sig nú nokkuð sjálf og ég sé ekki ástæðu til að fara mjög mörgum orðum um þau, en vil undirstrika að þessi álagning er aðeins gerð til þess að mæta og standa undir kostnaði til næstu áramóta af auknum niðurgreiðslum vöruverðs og tekjumissi vegna niðurfellingar söluskattsins. Skattarnir eru sem sagt í fyrsta lagi eignarskattsauki, sem lagður er á álagðan eignarskatt gjaldársins 1978, og nemur hann 50% af eignarskatti einstaklinga, en 100% af eignarskatti innlendra félaga og erlendra. Við tekjuskattsálagningu er eignarskattsaukinn frádráttarbær frá tekjuskatti félaga eins og eignarskattar, m.a. þess vegna þótti rétt að hafa hann hálfu hærri á félög en einstaklinga. Í öðru lagi er svo sérstakur hátekjuskattur lagður á einstaklinga. Skattur þessi leggst á þær skattgjaldstekjur manna af öðru en atvinnurekstri sem eru umfram ákveðin mörk, en þau eru mismunandi eftir fjölskyldustærð. Skatturinn er 6% af tekjum fyrir ofan þau mörk sem í lögunum greinir. Í þriðja lagi er svo sérstakur skattur lagður á tekjur af atvinnurekstri. Skattur þessi er 6% eins og hátekjuskatturinn og leggst á hreinar tekjur af atvinnurekstri áður en fyrningar eru dregnar frá. Hafi skattaðili orðið fyrir rekstrartapi á liðnum árum, sem heimilt er að draga frá tekjum við álagningu á þessu ári, skal það tap einnig koma til frádráttar þessum tekjustofni. Tekjur af atvinnurekstri eru þannig skilgreindar í reglugerð, að sanngjarnt mat á eigin vinnu atvinnurekenda er fært til gjalda áður en skattur þessi er reiknaður. - Ég hygg að sú breyting hafi verið gerð á þessari grein við meðferð málsins í Nd., að tekjuskattur, sem nær ekki samkv. þessum tölul. laganna 15 þús. kr., fellur niður. Um innheimtu þessara nýju skatta gilda að sjálfsögðu almennar reglur. Um álagningu og innheimtu skattanna, kærur og því um líkt, gilda sömu reglur og annars samkv. lögum um tekju- og eignarskatt. Í V. kafla laganna eru ákvæði um breytingu á lögum um sérstakt tímabundið vörugjald. Allt frá árinu 1975 hefur verið innheimt sérstakt tímabundið vörugjald af ýmsum vörum. Vörugjald þetta hefur verið mismunandi hátt frá einu tímabili til annars, lægst 12%, hæst 18%. Við gildistöku þessara brbl. var það 16%. Sú breyting er gerð með brbl. þessum, að vörugjaldinu er skipt í tvo gjaldflokka, annars vegar 16% eins og verið hefur að undanförnu og hins vegar 30% á nokkrum vörutegundum, og tók sú hækkun gildi þann 9. sept. s.l. Hér er í raun og veru ekki um nýtt gjald að ræða, heldur breytingu á gjaldi sem þegar hefur verið til. Eins og hv. þdm. vita, hefur verið gerð till. um breyt. á lögum um sérstakt tímabundið vörugjald, þar sem gert er ráð fyrir að almenna reglan, ef svo má segja, verði 18% í staðinn fyrir 16%. Mun sú breyting vera til meðferðar hér í deildinni. Þegar lög þessi voru sett voru á kreiki ýmsar sögusagnir um það, á hvaða vörur þetta 30% gjald væri lagt. Þær hafa verið leiðréttar síðan. Ég sé því ekki ástæðu til þess að fara að gera grein fyrir því, að það var byggt á misskilningi að gjaldið legðist á sumar tilteknar vörur. Í VI. kafla er um að ræða að það er lagt 10% gjald á ferðagjaldeyri, en jafnframt því var hámark ferðagjaldeyris hækkað til muna. Gjald þetta er ekki lagt á yfirfærslur námsmanna, sjúklinga eða áhafnagjaldeyri. Þessi skattlagning hefur nokkuð verið gagnrýnd, en ég sé ekki ástæðu til þess að fara að svara þeirri gagnrýni, a.m.k. ekki fyrir fram. Svo er loks í VII. kafla ákvæði um heimild til lækkunar ríkisútgjalda 1978. Er heimilað að lækka þau um allt að 2 milljörðum. Það var fyrir heimild í lögum að lækka þau um 1 milljarð, en í lögum þessum var bætt við 1 milljarði. Hitt er svo annað mál, hvort þessi lækkunarheimild nýtist eða ekki. Ég hygg að ekki muni vera hægt að gera ráð fyrir því, að hún geti komið til framkvæmda á þessu ári, þar sem svo var langt liðið á árið þegar hún kom til greina og búið að ákveða framkvæmdir, gera samninga og annað því um líkt. Ég býst við því, að það verði af þeim sökum erfitt að ná þeirri fjárhæð sem þarna er þó veitt heimild til. En um það skal ég ekki fullyrða á þessu stigi, það mun koma í ljós síðar. Í lokakaflanum, VIII. kaflanum, eru ákvæði um gildistöku o.fl. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um frv. sjálft, enda hafa lög þessi verið allmikið rædd opinberlega manna á milli og flestum mun ljóst efni þeirra. Ég skal ekki hafa þessa framsögu lengri, herra forseti, en mælist til þess, að frv. verði að lokinni þessari 1. umr. vísað til 2, umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Erindi mín hér í ræðustól eru tvö. Hið fyrra er óneitanlega dálítið sérkennilegt og það á ég persónulega við hæstv, forsrh. Mig langar til þess að biðja hann að brýna dálítið raustina úr þessum ræðustól þegar hann útlistar fyrir okkur mál. Ég veit vel að hæstv. forsrh. er skýr í framsetningu, en þó ekki svo skýr að a.m.k. ég skilji mál hans, því að ómögulegt er að heyra hvað hann segir. Hef ég ekki þjáðst af heyrnarleysi, en vera má að það hafi gerst nú þessa dagana.  Ég þykist vita að við í Ed. höfum fengið eitthvað viðlíka útlistun á málinu og hv. Nd. Mig langar sérstaklega að beina spurningu til hæstv. forsrh. í sambandi við þetta mál, sem er hið raunverulega sameiningartákn hæstv. ríkisstj. Það er þetta mál, sem við höfum í höndum, sem er sameiningartákn hæstv. ríkisstj. Þess vegna er tilefni til þess nú að spyrja hvað líði samstöðu hæstv. ríkisstj. Ástæðan fyrir því, að mér finnst ég knúin til að spyrja þessarar spurningar, er sú, að ég uni því afskaplega illa að hér sé 20 manna stjórnarandstöðuflokki haldið við störf frá morgni til kvölds í hv. Alþ. út af málum hæstv. ríkisstj., sem enginn veit þó hvaða lyktir fá, ekki einu sinni hv. stjórnarflokkar sjálfir. Mér sýnist ljóst að það sé alveg á huldu hver verði afdrif sameiningartákns ríkisstj. Okkur hefur verið sagt af þeim stjórnarflokki, sem vill gjarnan láta taka mark á sér sem þeim flokki sem fylgi meginreglum í afstöðu til mála, þ.e.a.s. Alþfl., að við skulum aðeins bíða róleg, um þetta fáum við að vita trúlega á Þorláksmessu. En við skulum vinna að málunum, þótt enginn viti hvert stefnir, á meðan hv. Alþfl. er að hugsa ráð sitt. Það liggur ekkert fyrir um það í dag, hvert ríkisstj. raunverulega stefnir sem heild. Það er sanngjörn lágmarkskrafá stjórnarandstöðu, að við förum að fá að vita þetta. Það hlýtur að verða gert jólahlé á störfum Alþ. um næstu helgi, því að samkv. almanakinu er sjálfur aðfangadagur á sunnudaginn. Ég geri ráð fyrir því, að hæstv. forsrh. kunni að leika eins mikil forvitni á því og mér og öðrum þm. Sjálfstfl. að vita hver verður endanleg niðurstaða Alþfl. Spurning mín er þessi: Vill hæstv. forsrh. skýra okkur frá því, hver hugsunin er, hver verður afstaða ríkisstj. og þeirra flokka allra, sem hana styðja, til þessa sameiningartákns? - Þó að ég bendi með hendinni til hv. þm. Braga Sigurjónssonar, þá á ég ekki við hann, heldur það plagg sem ég hef hér í hendinni. Hver verður afstaða stjórnarflokkanna til þessa frv., sem nú er sameiningartákn ríkisstj., og hvernig verður afstaða ríkisstj. og allra stjórnarflokkanna til sjálfs fjárlagafrv.? Mér finnst það ekki nema réttmætt tillit til stjórnarandstöðuþm. að þetta fái þeir að vita. Málin líta svo út í dag, að allar þessar aðgerðir, er Alþfl. hefur haft í frammi, minna töluvert á eitthvað sem gæti verið allstór loftbóla eða í hæsta máta og besta falli einhvers konar flugeldasýning rétt fyrir áramótin, til þess ætluð að gera hávaða og sjást, en ekki til þess í raun og veru að fylgja fram meginmálum. Um þetta vildi ég gjarnan fá upplýsingar hæstv. forsrh., ef hann gæti látið okkur þær í té. Ef hann getur það ekki, þá þætti mér vænt um að fá það staðfest af hans munni.



Herra forseti. Það er auðvitað langt frá því, að það sé rétt hjá hv. síðasta ræðumanni, að það frv., sem hér er til meðferðar, sé eina sameiningartákn stjórnarflokkanna - þeirra flokka sem standa að núv. ríkisstj. Þeir flokkar eiga sér mörg sameiningartákn og eru tengdir traustum böndum. Þeir hafa skrifað undir mikla samstarfsyfirlýsingu, sem þeir ætla sér að koma í framkvæmd. Þeir hafa raunar þegar komið öllum þeim bráðabirgðaaðgerðum, sem um er talað í þessari samstarfsyfirlýsingu, í framkvæmd. En jafnframt er í þessari ítarlegu samstarfsyfirlýsingu gert ráð fyrir því, að upp verði tekin breytt efnahagsstefna. Það var fullt samkomulag um það í sambandi við afgreiðslu á lögum um tímabundnar ráðstafanir til viðnáms gegn verðbólgu að setja fram og undirstrika aftur þau meginmarkmið sem stefnt yrði að með þeirri breyttu efnahagsstefnu, og það gefur auga leið og er eðlilegt að hver og einn stjórnarflokkanna hafi hugleitt þessi mál að undanförnu. Í sjálfu sér er ekkert óeðlilegt við það og góðra gjalda vert að einn þeirra hafi verið svo duglegur að semja beinlínis frv. um þetta. Það frv. er og verður auðvitað til skoðunar hjá hinum samstarfsflokkunum. Við í Framsfl. höfum hugleitt þessi mál mikið. Við höfum starfandi sérstaka efnahagsnefnd t.d. Auðvitað tekur hún þetta frv., sem hefur komið frá Alþfl., til ítarlegrar skoðunar. Eftir áramótin verða öll þessi mál tekin til úrvinnslu, auðvitað í samræmi við það grundvallaratriði samstarfsyfirlýsingarinnar að haft skuli samráð við aðila vinnumarkaðarins. Það dettur því engum í hug, að ég ætla í stjórnarflokkunum að frv. um efnahagsmál, sem inniheldur kjarnaatriði efnahagsmálanna, verði lagt fyrir hv. Alþ. og afgreitt þar af þessum flokkum án þess að aðilum vinnumarkaðarins hafi gefist kostur á að sjá það, tjá sig um það, lýsa skoðun sinni á því. Hitt höfum við að vísu aldrei sagt, að við mundum ekki gera neitt nema þessir aðilar samþykktu það. En við höfum lofað því að hafa samráð við þá og auðvitað stöndum við við það fyrirheit. Þess vegna er ekki hægt að fresta afgreiðslu fjárl. með tilliti til þess frv. sem flokksstjórn Alþfl. hefur samþykkt, enda hefur það ekki verið lagt þannig fram í ríkisstj. né heldur verið túlkað á neinn hátt í mín eyru að það væri á nokkurn hátt úrslitakostir. En hitt er það, að það er margt - ekki alveg allt kannske - í þessu frv. sem er í samræmi við það sem sagt er í grg. frv. til l. um tímabundnar ráðstafanir gegn verðbólgu. Auðvitað er það svo, að t.d. ég hef lagt fram vissar till. í ríkisstj. varðandi framtíðina, og það er ekki víst að sumar till. í frv. Alþfl. gangi eins langt í sumum efnum og mín hugsun og mín bókun. En ég hef ekki þann sið að segja frá bókunum á ríkisstjórnarfundum vegna þess sem þar fer fram. Það er trúnaðarmál. Ég held að ég geti svalað náttúrlegri kvenlegri forvitni hv. síðasta ræðumanns með því að segja, að mér sýnist núna allt vera í besta lagi með samstöðuna. Ég varð ekki annars var en fjárlagafrv. rynni ljúflega í gegn við 2. umr., og ég á ekki von á því, að því mæti óyfirstíganlegur þröskuldur fyrir 3. umr., enda er skammur tími til stefnu. Ég hef skilið og skil Alþfl. svo, að hann muni fylgja þessu fjárlagafrv. og muni ekki fara að efna til stjórnarslita út af ágreiningi um það, enda væri slíkt heldur óheillavænlegt, því að hvað sem að öðru leyti má segja um þessa stjórn, þá hefur hún haft samráð við aðila vinnumarkaðarins, og það má segja að eftir það samráð hafi hún sett löggjöfina um tímabundið viðnám gegn verðbólgu þar sem verðbótavísitala var færð niður mjög verulega. Það átti ekki að vera bótalaust. Launþegar áttu að fá bætur fyrir það. Þeir hafa fengið þær sumar, en þeir hafa ekki enn fengið þær allar. Það væri bjarnargreiði, vil ég segja, ef einhver af samstarfsflokkunum ætlaði sér að fara frá málinu hálfkláruðu, eftir að hafa þannig fengið launþegasamtökin til þess að þota þá skerðingu sem þau hafa þolað. Ég trúi því ekki fyrr en ég tek á að slíkir menn finnist innan stjórnarflokkanna, því að það vil ég segja, að það jaðraði við blekkingu gagnvart þeim samtökum sem við hefur verið talað. Mér sýnist ekki vera nein ástæða til þess að halda að það sé brotalöm á þessu samstarfi eins og stendur. Hitt veit hv. síðasti ræðumaður mætavel, að mey skal að morgni lofa, en veður að kvöldi, og auðvitað getur alltaf viljað til að veður breytist fljótt. En eins og er siglum við áfram hraðbyri og gerum ráð fyrir því að ljúka þingstörfum fyrir jólin, í síðasta lagi á Þorláksmessu, kannske fyrr ef allt leikur í lyndi, sem ég vona að verði. Ég held þess vegna að hv. síðasti ræðumaður þurfi ekki að hafa sérstakar áhyggjur af því að það komi nein uppstytta í þetta stjórnarsamstarf að svo stöddu.



Herra forseti. Ég skal ekki verða til þess að tefja meðferð þessa frv. við þessa umr., en mig langar þó til þess við 1. umr. að láta koma fram nokkrar aths. Meginmál þessa frv. felst í 1. gr., þar sem felld eru úr gildi lög um efnahagsráðstafanir frá því í febrúar. Til þess að létta störf fjh.- og viðskn., sem fær væntanlega þetta mál til meðferðar og ég á sæti í, vildi ég gjarnan beina þeim tilmælum til hæstv. forsrh., að okkur í fjh.- og viðskn. yrðu útveguð einhver gögn um það, hvernig þessi mál stæðu hjá þjóðinni ef sú stefna hefði fengið að ráða sem sett var í febrúarlögunum og breytt var með brbl. frá því í maí. Ég er nefnilega enn þeirrar skoðunar, að með þeim ráðstöfunum, sem gerðar voru, þeim tvennum lögum sem ég hef minnst á, hafi verið framkvæmdar mildustu aðgerðir gagnvart launþegum landsins, en um leið árangursríkustu, til þess að bæta efnahagsástand þjóðarinnar og þá umfram allt til þess að stemma stigu við hinni ógnlegu verðbólgu. Ég er þeirrar skoðunar, að ef þessum ráðstöfunum, sem gerðar voru af fyrrv. stjórn, hefði verið mætt með jafnmiklum skilningi og jafnmikilli velvild og stjórnir launþegasamtakanna hafa tekið þeim ráðstöfunum sem gerðar voru af núv. hæstv. ríkisstj., þá hefði málið litið allt öðruvísi út. Það er margt sem ástæða er til að gera að umræðuefni, sem vekur tortryggni og vekur efasemdir hjá manni um að verði til góðs í sambandi við þau margvíslegu ákvæði sem felast í þessu frv. Ég vil ekki tefja tíma hv. d. með því að fara nánar út í það. En það eru margir ágætir aðilar, sem eru þess umkomnir, vel umkomnir af fræðilegum ástæðum að láta í ljós álit sitt á þessum málum, sem hafa fundið ákvæðum þessa frv. margt til foráttu. Ég vil í þessu sambandi benda á að einn hæfasti fulltrúi Framsfl. í þessu máli hefur nú t.a.m. farið þeim orðum um eitt ákvæðið í væntanlegum aðgerðum ríkisstj. í skattamálum, að hann kallaði það „sullumall“. Ég held að það sé margt fleira þess háttar sem felist í þessu frv. og komi einnig til með að fljóta með í þeim frv. sem búið er að boða og leggja fram um fjáröflun til að standa undir þeim mismunandi aðgerðum sem þurft hefur að gera af hálfu ríkissjóðs í sambandi við niðurgreiðslurnar, og ég efast ekki um að við hefðum gjarnan þurft að athuga þessi mál betur. Núv. hæstv. ríkisstj. hefur mjög hælt sér af því, hversu náið samráð hafi verið haft við aðila vinnumarkaðarins. Ég vil í tilefni af þeim margendurteknu ummælum og skoðunum, sem komið hafa fram, geta þess, að fyrrv. ríkisstj. hafði vissulega samráð við aðila vinnumarkaðarins. Ég vonast til að hæstv. núv. forsrh., sem átti sæti í fyrrv. ríkisstj., sé mér sammála um að gerð hafi verið mjög einlæg og heiðarleg tilraun af ríkisvaldsins hálfu, fyrrv. ríkisstj., til að hafa samráð við launþegasamtökin. Hitt er svo annað mál, að sú hugsun kemur mjög ofarlega í huga manns, að mismunur á fyrrv. og núv, ríkisstj. sé kannske sá, að núv. ríkisstj. hefur aðgang að þeim öflum sem geta haft í frammi pólitíska misnotkun á launþegasamtökunum. Það er kannske það sem núv. ríkisstj. hefur fram yfir hina fyrri, að það er nærri því sama hvað hún býður launþegasamtökunum, þá þykir þeim það ágætt af því að það fellur einhvern veginn í kramið hjá forustumönnum launþegasamtakanna, af því að þessi stjórn eigi að heita vinveitt launþegasamtökunum, þá megi hún nærri því bjóða fólki hvað sem er. Herra forseti. Eins og ég tók fram í upphafi máls míns mun ég ekki verða til þess að tefja fyrir framgangi eða afgreiðslu þessa máls. En ég vil eindregið mælast til þess að okkur verði útveguð skýrsla eða skilagrein um það, hvernig þessi mál hefðu staðið hjá þjóðinni ef lögin og ráðstafanirnar, sem fólust í febrúar- og maílögunum, hefðu fengið að halda gildi sínu.



Herra forseti. Það er sjálfsagt að verða við tilmælum síðasta ræðumanns, hv. þm. Jóns Sólness, og ég mun reyna að sjá til þess, að embættismenn þeir, sem gerst vita um þessi mál og gætu helst reiknað út þetta dæmi sem hann var með, komi á fund fjh.- og viðskn. þegar hún fjallar um málið. En sjálfsagt getur verið dálítið erfitt að reikna þetta út, m.a. af þeim ástæðum sem hann vék nú nokkuð að, að ráðstöfunum frá í febr. og maí var ekki tekið með sama hætti og þeim sem nú hafa verið gerðar. Þar höfðu sinar afleiðingar truflanir á vinnumarkaði, sem sjálfsagt höfðu í för með sér tjón og var ekki lokið - síður en svo - þegar núv. ríkisstj. tók við. Það verður sjálfsagt að taka það atriði inn í dæmið þegar reynt er að meta þetta. En ég skal reyna að sjá til þess, að allar upplýsingar, sem mögulegt er að veita, verði látnar í té.



Herra forseti. Ástæðan til þess, að ég kvaddi mér hljóðs, er sú, að mér þótti nokkurs misræmis gæta milli orða hæstv. forsrh. og þess skilnings sem ég hef lagt í þá afgreiðslu sem nú er orðin á fjárlagafrv. Eins og allir, sem hér eru inni staddir, muna las hv. þm. Sighvatur Björgvinsson upp fyrirvara okkar Alþfl.manna fyrir samþykkt okkar á frv. til 3. umr. Sá fyrirvari byggist á því, að nú fyrir eigi löngu fór fram í flokksstjórn Alþfl. umr. um þessi mál og svokallað frv. til jafnvægis í kjaramálum og efnahagsmálum, og þar var samþykkt till. sem tekur af allan vafa um það, hvað fyrir flokksstjórninni vakir. Í þessari till. og samþykkt er m.a. sagt svo: „Flokksstjórnin leggur áherslu á að núverandi stjórnarflokkar afgreiði frv. þessa efnis áður en fjárlagafrv. verður afgreitt og að fjárlagafrv. verði síðan sniðið að þessu frv.“ Þessi samþykkt er alveg ótvíræð, eins og hv. þdm. heyra, að það er ósk flokksstjórnar Alþfl. að samstarfsflokkar Alþfl. í ríkisstj. og á Alþ. taki afstöðu til þessara mála og láti Alþfl. vita hver afstaða þeirra er, áður en fjárlagafrv. verði endanlega afgreitt. Við höfum ekki viljað tefja frv. til 2. umr., eins og allir vita og nú er komið á daginn, en afstaða okkar við 3. umr. hlýtur að markast af því sem var áðan lesið. Persónulega finnst mér, en það geta verið deildar skoðanir um það, að ekki sé endilega nauðsynlegt að leggja kapp á það að afgreiða fjárlög fyrir jól. Fjárlög eru í raun og veru ekkert annað en fjárhagsáætlun ríkisins fyrir næsta ár á svipaðan hátt og fjárhagsáætlanir bæjarfélaga eru hjá þeim. Við þekkjum það, sem við bæjarstjórnarmál höfum fengist, að raunar er afar sjaldan að bæjarstjórnir afgreiði fjárhagsáætlun sína fyrr en í janúar. Þess vegna finnst mér persónulega, að það væri skynsamlegt fyrir ríkisstjórnarflokkana að láta nú við svo búið sitja í afgreiðslu fjárlagafrv., fresta henni fram í janúar, þessi mál verði athuguð fram eftir janúar og þá lægi fyrir hvort samkomulag væri um ákveðnari, röggsamari og nákvæmari meðferð á fjármálum ríkisins og fleiri slíkum efnahagsmálum. Þetta þarf ekki að boða, eins og sumir vilja telja, neinn sérstakan ágreining. Það er eðlilegt að þrír flokkar, sem vilja ná sem bestum árangri um samstarf, ræði þessi mál sín í milli og reyni eftir samkomulagsleiðum að ná sem bestum árangri. En allir þekkja það, að ef á að hespa slíkt af í annríki rétt fyrir jól, þá er það ekki auðvelt. Hér var verið að tala um það áðan, að í till. Alþfl. væri ekki gert ráð - eða ég skildi orðin þannig - fyrir samstarfi við verkalýðshreyfinguna um þessi mál. Því vil ég leyfa mér að lesa upp hluta úr frv. því sem ég var áðan að vitna til. III. kafli frv., með leyfi hæstv. forseta, hljóðar svo: Fyrirsögnin er „Kjarasáttmáli.“ 12. gr. í frv. fjallar einmitt um það og segir svo: „ Ríkisstj. skal þegar í stað hefja viðræður við samtök launafólks um kjarasáttmála. M.a. skal leitað eftir samningum um að samkomulag geti tekist um eftirfarandi aðgerðir í launa- og kjaramálum: Að peningalaunahækkanir verði ekki meiri en 5% í lok fyrsta ársfjórðungs 1979 og 4% í lok hvers síðari ársfjórðunga það ár, þó þannig, að ef verðbótavísitala mælir meiri hækkun en sem nemur ofangreindum hundraðshlutum á lægstu laun skal þeim mismun mætt með sérstökum kaupauka á lægstu laun.“ Eins og hv. þd. heyrir, á að leita samkomulags við samtök launafólks um þessi atriði. Og í 13. gr. heldur svo áfram: „ Ríkisstj. er skylt að leita eftir kerfisbundnu samstarfi ríkisvalds og aðila vinnumarkaðarins er tryggi að allar fáanlegar upplýsingar um hagþróun, afkomu þjóðarbús og fyrirtækja og kaupmátt launa liggi fyrir með rúmum fyrirvara við gerð kjarasamninga. Þar að auki skal innan þessarar samstarfsstofnunar fjalla um aðra þætti kjarasáttmála, svo sem aðgerðir í verðlags- og félagsmálum, skattamálum og öðrum réttindamálum. Þessi stofnun beitir sér fyrir samkomulagi um heildarendurskoðun á gerð kjarasamninga í því skyni að einfalda það kerfi og samræma.“ Hér er greinilega lagt til að hafa fullt samstarf við launþegasamtök og aðra aðila vinnumarkaðarins um ýmis þessi mál, svo að ekki er hægt að bera því við að hér sé ekki gengin eða ætlast til að hér sé gengin sú gata. Ég vildi að þetta kæmi fram. Raunar fannst mér að fyrirvari okkar Alþfl.-manna fyrir því að greiða fyrir því, að fjárlagafrv. fengi þinglega meðferð fram til 3. umr., væri svo ótvíræður að ekki þyrfti eftir því að spyrja. En ég vil þó endurtaka þetta og árétta, að samkv. flokksstjórnarsamþykkt, sem ég var að lesa áðan, eru það eindregið tilmæli Alþfl. við samstarfsflokka sína í ríkisstj. að þeir taki sér tíma, áður en gengið er endanlega frá fjárl., til að athuga þessi mál. Það er skoðun okkar, að með því móti væri hægt að gera samstarfið á milli flokkanna traustara og betra.



Herra forseti. Hæstv. forsrh. hefur tamið sér í seinni tíð að tala í orðskviðum. Hann gat þess að vísu ekki, að á skammri stund skipast veður í lofti, en það er a.m.k. mjög ljóst, ef rétt er það sem hæstv. forsrh. sagði sem ég hef vitaskuld ekki ástæðu til að efa, að stjórnarflokkarnir hafi mörg sameiningartákn og séu tengdir traustum böndum. Að vísu er ekki þar með sagt að sambúðin sé mjög góð eða þessi bönd veiti mikla hamingju, því að - svo að ég tali í stíl hæstv. forsrh.: „Sá bindur hlekkur harðast, er höndin frjáls sér bjó.“ Hæstv. forsrh. gekk ekki tilneyddur til þessa leiks, en samt finnst mér nú af ræðu hv. 3. þm. Norðurl. e. að það muni líka vera rétt sem segir, að „guð mun ráða hvar við dönsum næstu jól“. Ég mun nú láta þessum orðskviðum og tilvitnunum lokið í bili, en hins vegar vitna til nokkurra atriða sem hæstv. forsrh. gat um í ræðu sinni. Hæstv. forsrh. gat þess, að þessi ríkisstj. boðaði breytta efnahagsstefnu, í till. Alþfl. væri boðuð breytt efnahagsstefna, Framsfl. hefði efnahagsnefnd og þar mundi frv. Alþfl.-manna verða athugað. Ég verð að segja það, að mér finnst umfjöllun þessa frv. vera einstaklega furðuleg. Um frv. er að ræða sem hefur verið gert opinbert fyrir landslýð, en þó ekki lagt fram á Alþ. Það hefur verið lagt fram í Alþýðublaðinu og síðan er því vísað til nefndar í Framsfl. Og svo kemur hv. 3. þm. Norðurl. e. og segist bíða eftir að stjórnarflokkarnir skýri frá því, hver afstaða þeirra sé. Ég hélt að það þyrfti ekki að kenna selnum að synda - mig langar svo mikið til að nota einhver „orðsprok“ í ræðu minni. Ég hélt ekki að það þyrfti að segja hv. Alþfl.-þm. að einfaldasta leiðin til að komast að raun um þetta allt saman er einungis að leggja frv. fram á Alþ. Þeir hljóta að geta komið frv. fram sem mikilvægur flokkur í stjórnarstuðningi - í stjórnarandstöðu reyndar líka ef svo heldur sem horfir. Þeir hljóta að geta komið því fram, að frv. verði rætt og því vísað til n. Þingnefnd verður þá að taka afstöðu og stjórnarflokkarnir komast ekki hjá því að gera afstöðu sína opinbera. Þetta er hin einfalda og þinglega meðferð. En miklu seinlegra er að leggja frv. fram í Alþýðublaðinu, vísa því til nefndar í Framsfl. og sitja svo hér og bíða fram yfir jól eftir að einhver afstaða kunni að koma fram frá hinum flokkunum. Það er að vísu önnur ástæða fyrir þessu, fólgin í því sem allir stjórnarflokkarnir eiga greinilega sammerkt. Það gekk fram af ræðu hæstv. forsrh., að stjórnarflokkunum finnst ekki aðeins óeðlileg aðferð, heldur algerlega óviðeigandi að leggja sum lagafrv. fram á Alþ. áður en aðrir fjalla um þau. Þannig er nú stjórnarfarinu komið í landi okkar. Hæstv. forsrh. sagði, þegar hann fór orðum um samráð ríkisstjórnarflokkanna um aðild vinnumarkaðarins, að enginn skyldi láta sér detta í hug að þessir flokkar færu að leggja frv. um kjarnaatriði efnahagsmálanna fyrir Alþingi, án þess að það yrði lagt fyrir aðila vinnumarkaðarins fyrst. Það er ágætt að hafa samráð við aðila vinnumarkaðarins, sjálfsagt og gott, en þegar hæstv. forsrh. landsins talar um það eins og hverja aðra fjarstæðu að láta sér detta í hug að leggja fyrir Alþ. fyrst allra aðila frv. um kjarnaatriði efnahagsmálanna, þá finnst mér að við verðum að staldra dálítið við og hugsa um stöðu Alþingis í ríkinu, hvaða hlutverk er Alþingi ætlað. Hitt er svo annað mál, að það, sem hæstv. forsrh. sagði um samráð við aðila vinnumarkaðarins, er þess eðlis að ekki munu allir þeir, sem teljast til aðila vinnumarkaðarins eða eru forvígismenn launþega, geta á það fallist að við þá hafi verið haft samráð. Ég man ekki betur en það hafi komið fram, að mikilvægur aðili vinnumarkaðarins hafi aðeins einu sinni setið fund samstarfsnefndar ríkisstj. Sá fundur fjallaði eingöngu um það, hvernig þessu margnefnda samráði skyldi hagað. Þessi aðili var Vinnuveitendasamband Íslands. Nú nýlega má segja að þetta samráð hafi verið með nokkrum hætti framkvæmt, því að þá voru fulltrúar Vinnuveitendasambands Íslands og Vinnumálasambands samvinnufélaganna boðaðir á fund hæstv. félmrh. Þar voru þeim afhent sex frv. um félagslegar umbætur sem búið var að kynna í ríkisstj. Ég veit ekki hvort þetta er almennt í samræmi við þær hugmyndir sem hv. stjórnarflokkar hafa um samráð við aðila vinnumarkaðarins, en ég efast um að sá sé skilningurinn í þeim hópum. Ég hlýt að segja það annars um mál hæstv. forsrh., að það var ágætt að heyra það skýrt og skorinort af hans munni, að það væri mikil eindrægni og ákveðin stefna innan hæstv. ríkisstj. og ákveðið alveg hvernig yrði að málum staðið nú á næstunni. Enn fremur var gott að heyra að þingi yrði ekki frestað seinna en á Þorláksmessu. Má þó segja að síðast talda atriðið sé í samræmi við það sem við bjuggumst við. Alla vega er ljóst að hæstv. forsrh. hefur náð saman hópnum sínum, svo sundurleitur sem hann er, og það má teljast afrek út af fyrir sig. Og það er ágætt fyrir okkur í stjórnarandstöðunni a.m.k. að vita um það. Þá vitum við nokkurn veginn hvað Alþ. er að fara með störfum sínum þessa dagana, en það var ekki ljóst í upphafi fundar og þess vegna spurði ég. Hins vegar virðist dálítið annað uppi á teningnum eftir ræðu hv. 3. þm. Norðurl. e. Hann hafði skilið það, sem fram hafði komið hjá Alþfl., með sama hætti og ég og ýmsir fleiri, hafði nánar tiltekið skilið þessa afstöðu þeirra gagnvart fjárlagafrv. núna annars vegar og spurningar þeirra um afstöðu samstarfsflokka þeirra til tillagna - ég kann ekki við að kalla það frv., - tillagna Alþfl. um efnahagsmál. Hann hafði í raun skilið þessar tillögur sem úrslitakosti að því er varðaði fylgi við fjárlagafrv. Ljóst er því, að það var mjög mikil þörf á skýringu hæstv. forsrh., og það er í raun og veru þörf enn frekari skýringar, virðist mér, eftir mál hv. 3. þm. Norðurl. e. En það kann að vera misskilningur. Um það segja auðvitað Alþfl.-menn sjálfir fremur en ég. Hitt er svo annað mál, að ég get ekki annað en tekið undir visst sjónarmið sem hv. 3. þm. Norðurl. e. setti fram, og ég tek fram eins og hann, að þar er vissulega um persónulegt sjónarmið að ræða og kann vel að vera að aðrir séu á allt annarri skoðun. En ég tel eins og hann að það væri miklu skikkanlegri máti á þingstörfum að reyna að ná betur saman þeim endum, sem menn virðast vera ráðnir í að hafa lausa fram yfir jól, og koma sér saman um ákveðnari og röggsamari afgreiðslu mála, þótt ekki yrði fyrr en í janúar. Mér sýnist af orðum hv. 3. þm. Norðurl. e., að það sé í raun svo að ógert sé ýmislegt sem er alveg nauðsynlegt til þess að geta með sæmilegu móti staðið að afgreiðslu fjárl. hér á Alþ. og annarra mikilvægra efnahagsmála eins og nú stendur. Fyrir mitt leyti tel ég ekki ámælisvert, eins og á stendur, þótt afgreiðslan dragist fram yfir áramót. Við eðlilegar aðstæður er það ámælisvert, en ég tel það skiljanlegt nú og þó heldur skárra en það sem við horfum fram á.



Herra forseti. Ég vildi láta það koma hér fram, að mér finnast þessi mál alls ekki vera jafnflókin og hv. 5. þm. Reykv., Ragnhildi Helgadóttur, virtist. Eins og kom fram í svari hæstv. forsrh., liggja þessi mál mjög ljóst og skýrt fyrir. Þess vegna er ekki nauðsynlegt að fara um þau mörgum orðum. En vegna þess að það er sjálfsagt að hjálpa til að skýra þessa stöðu, ef hún er óljós fyrir hv. þm., vil ég segja hér örfá orð. Hvað það snertir, hvernig mál blasa við gagnvart Alþb., hefur komið fram í störfum okkar hér á Alþ. og sjálfsagt einnig í ríkisstj. og í þingflokknum, að full samstaða er í ríkisstj. um afgreiðslu þeirra mála sem ríkisstj. stendur að hér á Alþ., bæði afgreiðslu fjárl. og eins þeirra tekjuöflunarfrv. sem unnið hefur verið að. Mér er ekki kunnugt um að það hafi neins staðar komið fram á þeim vettvangi þar sem ákvarðanir eru teknar um aðgerðir ríkisstj., að neinir fyrirvarar hafi verið hafðir á um afgreiðslu þeirra mála. A.m.k. er okkur þm. Alþb. ekki kunnugt um það. Ég held að það hljóti að liggja alveg ljóst fyrir, að ríkisstj. stendur jafneinhuga og hæstv. forsrh. lýsti að þeim málatilbúnaði sem hún hefur lagt grundvöllinn að hér á þingi með flutningi þessara frv. Ég held að það sé einnig rétt, sem kom fram hjá hæstv. forsrh., að aðildarflokkar þessarar ríkisstj., bæði hér á Alþ. og eins eftir þeirri vinnuaðferð sem þeir hafa tamið sér, þ.e.a.s. samráði við samtök launafólks, hafi gefið þessum samtökum fyrirheit um afgreiðslu ákveðinna mála, bæði í formi frv. og eins í formi breytinga á fjárlagafrv. sem við munum standa við. Ég hef ekki trú á því að nokkur aðildarflokkur þessarar ríkisstj. muni hlaupast undan merkjum þessa loforðs við samtök launafólks á grundvelli skilyrða sem alls ekki voru sett fram þegar þau loforð voru gefin. Í því samkomulagi, sem ríkisstjórnarflokkarnir gerðu á víðtækan hátt við samtök launafólks og samtök launafólks hafa síðan stutt með yfirlýsingum, eins og komið hafa fram frá Verkamannasambandi Íslands, þá er ljóst að ríkisstjórnarmeirihlutinn hér á Alþ. mun standa að samþykkt tekjuöflunarfrv. og mun standa að afgreiðslu fjárl. á þeim grundvelli sem lá fyrir þegar þetta samkomulag við samtök launafólks var gert. Ég sé ekki að í þeim efnum hafi neitt það gerst sem kunni að draga í efa að svo verði. Við þm. Alþb. höfum a.m.k. ekki haft neinar þær fréttir af vettvangi ríkisstj., og mér er ekki kunnugt um að þær hafi birst neins staðar, hvorki hér á Alþ. né neins staðar annars staðar, sem gefa tilefni til að draga það í efa. Síðast í dag voru að birtast í blöðum viðtöl við forráðamenn ríkisstjórnarflokkanna þar sem þessi skilningur minn er staðfestur, svo að af því tilefni held ég að það sé ástæðulaust að bera þennan ótta í brjósti. Það er alveg rétt, sem kom fram hjá hæstv. forsrh., að innan ríkisstj. er samstaða um öll þessi frv. Innan ríkisstj. er staðfest fyrirheit um að afgreiða þessi mál, og við, sem styðjum þessa ríkisstj., fögnum því, að svo sé, og því, að hún ætli sér að standa við þau fyrirheit sem hún gaf samtökum launafólks. Hitt er svo alveg rétt, sem komið hefur fram hér, að í fjölmiðlum hefur birst skjal frá Alþfl. sem ber heitið frv., en er á þessu stigi frekar hugverk heldur en formlegt frv. Þeir Alþfl.-menn hafa lýst því sjálfir með almennum orðum á þingi, að þeir hafi lagt mikla vinnu í þetta hugverk sitt og þetta sé harla gott. Hv. þm. Vilmundur Gylfason lýsti því yfir í Nd. í morgun að þetta væri eina heilsteypta tilraunin til þess að koma einhverju viti í efnahagsstefnu þjóðarinnar, og það ber ekki að lasta að aðildarflokkur ríkisstj. leggi slíka vinnu í hugverk af þessu tagi. Hitt held ég að hljóti líka að liggja alveg ljóst fyrir, að ef þetta hugverk er svo mikið að vöxtum sem þeir hafa sagt sem að því standa, þá þurfa samstarfsflokkarnir í ríkisstj. eðlilega tíma til þess að skoða það. Ég sagði við einn af þm. Alþfl. á laugardag, nefndan Vilmund Gylfason, að mér hefði ekki borist þetta svokallaða frv. enn þá. Hann vísaði mér í Alþýðublaðið þar sem ég gæti kynnt mér það. Ég hef síðan orðið mér úti um Alþýðublaðið og mun kynna mér þetta vel. En það segir sig sjálft að flokkur eins og Alþb., sem hefur í þessari ríkisstj. grundvallað allt sitt starf á mjög ítarlegum umr. innan flokks um þá stefnumótun, sem er gerð á vettvangi ríkisstj., og með ítarlegu samstarfi við þá fulltrúa í hreyfingum launafólks, sem Alþb. styðja og fylgja að málum, - slíkur flokkur og slík hreyfing þarf mikinn tíma til þess að skoða jafnumfangsmikið hugverk og hér virðist vera um að ræða. Stofnanir flokksins, m.a. miðstjórn, sem er skipuð fulltrúum af öllu landinu, verkalýðsmálaráð og aðrar slíkar stofnanir þurfa eðlilega sinn tíma til þess að kynna sér þetta mál. Ef höfundar þessara hugmynda Alþfl. vilja að þær fái jafnvandaða flokkslega og málefnalega meðferð sem mér virðist full ástæða til að gefa þeim, þá er alveg ljóst að okkur tekur það verk a.m.k. nokkrar vikur. Ég held þess vegna að það sé alveg réttur skilningur hjá hæstv. forsrh., að þess er ekki að vænta fyrr en einhvern tíma í janúarmánuði að þetta mál hafi fengið eðlilega flokkslega meðferð og nægilega ítarlega málefnalega meðferð, a.m.k. hjá okkur. Enn fremur held ég að það sé rétt sem kom fram hjá hæstv. forsrh., að áður en ríkisstjórnarflokkarnir kæmust að þessari niðurstöðu þyrftu þeir, ef þeir ætluðu ekki að fara að brjóta þær vinnureglur sem þeir hafa sett sér, hvað svo sem hv. þm. Ragnhildi Helgadóttur finnst um þær vinnureglur, - en ég vænti þess varla að Alþfl. né aðrir stuðningsflokkar þessarar ríkisstj. vilji eingöngu fylgja þeim vinnureglum sem Ragnhildur Helgadóttir var að lýsa hér áðan, en vilji halda áfram þeim vinnureglum sem við höfum haft í þessari ríkisstj., - að taka þessi mál einnig ítarlega til umræðu í samráðsnefndum ríkisstj. við samtök launafólks. Þær samráðsnefndir þurfa síðan að bera upp þessi málefni í samtökum sínum og ræða þau á félagslegum vettvangi. Það er alveg ljóst að á síðustu dögum nú fyrir jól eða milli jóla og nýárs verður, ef að líkum lætur, ekki tími eða aðstaða til þess að þær félagslegu hreyfingar, sem þessi ríkisstj. byggir tilvist sína á, hafi tíma eða aðstöðu til þess að fjalla ítarlega um þetta mál, þannig að ef á að taka þessa tillögugerð alvarlega, sem ég reikna með að höfundar þessa hugverks vilji láta gera, þá er alveg ljóst að sú félagslega og málefnalega meðferð, sem það þarf að fá, bæði í stuðningsflokkum ríkisstj. og eins í verkalýðshreyfingunni og öðrum samtökum launafólks, tekur a.m.k. nokkrar vikur. Það er að vísu rétt, að í þessari prentun eða útgáfu á þessu hugverki, sem ég las í Alþýðublaðinu, var að sjá ýmsar hugmyndir sem eru sjálfsagðir hlutir og enginn getur út af fyrir sig gert aths. við og kannske ekki er mikil ástæða til þess að blása í lúðra út af. Ýmis atriði í efnahagsmálum, sem við erum allir sammála um, er út af fyrir sig ágætt að Alþfl. festi á blað. En hitt er svo annað mál, að í þessu frv., sem svo er kallað þó ekki hafi það fengið þann formlega stimpil, eru ýmis atriði sem mér er fyllilega kunnugt um að hreyfingar launafólks munu gera aths. við ef það ætti að verða stefna þessarar ríkisstj. Ég held að hreyfingar launafólks séu t.d. ekki í stakk búnar í dag að samþykkja bindingu á kaupi fyrir allt næsta ár, sem virðist þó vera nokkuð veigamikill þáttur í þessu frv., og þannig mætti fleira telja. En ég ber engan ótta í brjósti um þessi efni. Ég tel að þetta sé virðingarvert framtak, sem þarna hafi átt sér stað, og það muni koma að góðum notum. Þar eru, eins og ég segi, ýmsar sjálfsagðar hugmyndir, en aðrar sem þurfa nánari skoðunar við. Þetta þarf allt að taka til umr. hjá okkur hinum á jafnítarlegan hátt og Alþfl. hefur rætt það í sínum flokki, í þingflokki Alþb., framkvæmdastjórn þess, miðstjórn þess, verkalýðsmálaráði og svo í landstjórnum þeirra hreyfinga launafólks sem ríkisstj. vill hafa samstöðu með. Og ef við viljum taka þau orð gild, sem hv. þm. Vilmundur Gylfason lét sér um munn fara í Nd. í morgun, að hér sé a.m.k. gerð tilraun til einhverrar ítarlegustu stefnumótunar í efnahagsmálum sem gerð hafi verið hér á síðari árum, þá finnst mér sjálfsagt að sýna þeirri tilraun a.m.k. þá virðingu að við tökum okkur góðan tíma til þess að skoða hana og gerum þá ítarlega grein fyrir afstöðu okkar. Ég verð hins vegar að segja það, að ég hef upp á síðkastið gerst æ bjartsýnni um framtíð þessarar ríkisstj. Ég er alls ekki í hópi þeirra manna sem telja að atburðir síðustu daga, sem svo hafa verið kallaðir, séu tilefni til þess að varpa fram hugmyndum um að þetta ríkisstjórnarsamstarf sé að bresta. Þvert á móti held ég að atburðir síðustu vikna, bæði aðdragandinn að 1. des. og það sem hefur verið að gerast núna undanfarið, geri ríkisstjórnarflokkana að mörgu leyti miklu betur í stakk búna til þess að fylgja fram raunhæfri, skynsamlegri stefnu í efnahagsmálum á næsta ári. Sá öldugangur, sem hér hefur verið gerður af ýmsum og sjálfstæðismenn m.a. sérstaklega kynt undir, ef svo mætti orða um öldugang, a.m.k. blásið á hafið til þess að reyna að sjá hvort einhverjar öldur mynduðust, er ekki tilefni til þess að hafa af miklar áhyggjur. Ég er sannfærður um að í kjölfar þeirrar umr., sem mun fara fram innan ríkisstjórnarflokkanna, mun okkur þoka áfram skref fyrir skref, mánuð eftir mánuð á næsta ári til þess að færa þjóðina niður úr þeirri miklu verðbólguhæð sem síðasta ríkisstj. skildi eftir sig. Við höfum unnið að þessum málum eftir tvenns konar brautum. Annars vegar höfum við gripið til aðgerða sem hafa miðað að því að ryðja verstu hindrununum úr vegi á allra fyrstu mánuðunum. Hins vegar hefur verið unnið eftir hernaðaráætlun, sem felur í sér ýmsar hugmyndir um varanlegri aðgerðir í efnahagsmálum. Ég kynnti ýmsar af þeim hugmyndum Alþb. í útvarpsumr. sem fram fóru í þessari d. fyrir nokkrum vikum. Í samþykkt flokksstjórnar Alþb., sem gerð var í lok síðasta mánaðar, voru þessar hugmyndir enn fremur reifaðar. Þó að við séum ekki með sérstaka nefnd eins og Framsfl. til þess að velta þessum málum fyrir sér, þá eru allar stofnanir Alþb. að fjalla um þessi mál. Ég held þess vegna að við, sem styðjum þessa ríkisstj. og viljum að tilvera hennar verði sem lengst, getum verið fullvissir um það, að á næstu vikum og mánuðum muni afburðarásin ganga þannig fyrir sig að við munum afgreiða þessi frv. hér á Alþ. fyrir jól, í síðasta lagi milli jóla og nýárs, og upp úr áramótum verði tekin afstaða til ýmissa þeirra hugmynda um stefnuna í efnahagsmálum á næsta ári sem allir ríkisstjórnarflokkarnir eru með uppi. Það verður gert í samráði við hreyfingar launafólks sem er hornsteinninn að þessu stjórnarsamstarfi. Það mun verða löng bið á því, að Sjálfstfl. þurfi að hafa nokkrar áhyggjur af því, að landið sé að verða stjórnlaust. Hitt er kannske skiljanlegt, að ýmsir af þeim, sem hafa vanist þeim vinnuaðferðum sem Sjálfstfl. hefur tíðkað hér og barist fyrir um áratugaraðir, eigi erfitt með að átta sig á þeirri opnu umr. og þeim aðferðum sem ýmsir aðildarflokkar þessarar ríkisstj. og einstakir þm. beita í þessu ríkisstjórnarsamstarfi. En það er alveg ljóst, að hæstv. forsrh. hefur áttað sig á þessum vinnuaðferðum og ber engan kvíðboga í brjósti frekar en við hinir.



Herra forseti. Í upphafi vil ég víkja að spurningu hv. þm. Ragnhildar Helgadóttur um kjaramálafrv. það sem liggur hér fyrir. Hún spurði beinnar spurningar, hvaða afstöðu Alþfl. hefði til þess, og nefndi þetta eitt af sameiningartáknum þessarar ríkisstj. Þessi ríkisstj. hefur, eins og hæstv. forsrh. benti á, mörg sameiningartákn og Alþfl. mun s já til þess, að þetta frv. fái eins fljóta afgreiðslu og unnt er. Hins vegar kvartaði hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir yfir því, að frv. Alþfl. til l. um jafnvægisstefnu hefði ekki verið lagt fram á Alþ., og furðaði sig á því. Það er óþarfi að furða sig á því. Við erum aðilar að ríkisstj. og það eru sjálfsögð vinnubrögð og sjálfsögð kurteisi við samstarfsflokka okkar að gefa þeim tækifæri til að kynna sér hugmyndir okkar í efnahagsmálum. Við stöndum með þessari ríkisstj. og styðjum hana. Það frv., sem hér hefur orðið tíðrætt um, er lagt fram innan ríkisstj. til að hinir flokkarnir geti tekið afstöðu til þess og út úr því komi sameiginleg heildarstefna. Hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson nefndi áðan að hann tryði því ekki, að flokkarnir mundu ekki standa við gefin loforð gagnvart verkalýðsforustunni. Ég get fullvissað hv. þm. um að Alþfl. stendur við sín loforð. Einnig má geta þess, að ekki er ágreiningur um tekjuöflunarfrv., eins og hann réttilega benti á. Hins vegar, og það er aðalatriðið í þessu máli, liggja ekki fyrir nein loforð frá hæstv. ríkisstj. um að afgreiða fjárl. fyrir jól. Hæstv. forsrh. Ólafur Jóhannesson tók vel í þetta frv. okkar Alþfl.-manna, drap á nokkur atriði, en sagði, eins og við vissum fyrir, að þetta þyrfti að kanna ítarlega af hinum flokkunum áður en af yrði. Fjárl. eru ekki aðalatriðið hjá okkur í þessu máli. Það hefur verið drepið á það hér í þingsölum, að unnt væri að aðlaga fjárl. þessum svokallaða „pakka“ okkar og með því mundi Alþfl. gera sig ánægðan með þetta og samþykkja fjárl. fyrir jól. Það eru hins vegar ekki fjárl. sem skipta höfuðmáli. Það, sem við erum að fara fram á, er að það verði mótuð heildarstefna í fleiri málum. Þar eru mörg atriði, sem skipta máli, eins og fjárfestingar, peningamál og kjaramál. Þessi ríkisstj. hefur tvívegis áður í efnahagsaðgerðum sínum verið í miklu tímahraki. 1. sept. vofði atvinnuleysi yfir og það varð að taka mjög skjótar ákvarðanir. 1. des. voru stórfelldar verðlagshækkanir fram undan og þá þurfti líka að taka skjótar ákvarðanir, svo að ekki vannst þá tími til að leggja þá grundvallarstefnu sem við höfum reyndar verið að tala um frá því í sumar. Það, sem við höfum gert, er að við unnum upp úr grg. með frv. frá 1. des. og leggjum niðurstöðurnar fram innan ríkisstj. í þeirri von og í þeirri fullvissu, að það komi heilsteypt stefna út úr þessu, því að við setjum ekki fram þetta frv. sem neina úrslitakosti. Efni frv. þarf að fara, eins og hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson benti á, gegnum margar stofnanir innan flokks hans. Hæstv. forsrh. Ólafur Jóhannesson gat þess, að sérstök nefnd væri að fjalla um þetta mál innan Framsfl., og það er vel. Við vonum að það verði hafin strax viðræða við Alþfl. og þessir þrír flokkar komi saman og ræði um þessi mál á grundvelli þessa frv. Það er mat okkar, að þetta frv. okkar sé góður grundvöllur fyrir þessa ríkisstj. Ég vil benda á það, og sagði það reyndar áðan, að það er ekki heilagt boðorð, að fjárlög verði afgreidd fyrir jól, enda hefur enginn úr hæstv. ríkisstj., að ég held, sagt berum orðum á Alþ. að fjárlög ætti að afgreiða fyrir jól. Hæstv. forsrh. nefndi áðan að við mundum ljúka þingstörfum fyrir jól, en hann sagði ekki að fjárlög ætti að afgreiða fyrir jól, enda eru mörg dæmi þess að fjárlög séu afgreidd eftir jól. Í sambandi við fjárl. má einnig nefna það, að lánsfjáráætlunin er ekki tilbúin og stendur hvort sem er ekki til að afgreiða hana fyrr en eftir jól, þannig að það eru nokkuð margir endar enn þá lausir í því efni. Það, sem við erum að fara fram á, er að þessi ríkisstj. taki sér tíma í þrjár vikur, - það er ekki mikið sem við erum að fara fram á, - taki sér tíma í 3–4 vikur til að ræða efnahagsmálin á breiðum grundvelli með því markmiði að geta komið fram með stefnumörkun þegar þing kemur samari að loknu jólaleyfi. Alþfl. stendur heils hugar í þessu samstarfi og það er hann að sýna með þessum aðgerðum. Þó svo að sjálfstæðismenn telji, að við séum kannske að hlaupa út undan okkur, og langi til að koma til hinna, þá fer því víðs fjarri. Við teljum að við séum að styrkja þessa ríkisstj. með þessum aðgerðum okkar, þær séu liður í því, að þessi ríkisstj. verði við völd vonandi nokkuð mörg ár í viðbót. Það, sem við förum fram á með þessu frv., er að leggja góðan grundvöll að samstarfi um þessa stefnu. Það er ósk okkar að jólaleyfið verði notað til þess. Það tekur 3–4 vikur að fjalla um þetta í öllum stofnunum innan flokkanna. Eins og hæstv. forsrh. hefur bent á, eru fjölmörg atriði sem framsóknarmenn hafa við þetta frv. að athuga, finnst í einhverjum atriðum ekki gengið nógu langt. Þetta eru atriði sem sjálfsagt þarf að ræða milli allra flokkanna. En það er skoðun okkar, að að loknu jólaleyfi gefist tækifæri til að afgreiða fjárlög við 3. umr. samhliða stefnumótun fyrir árið 1979 og lengur. Við vonum að sú leið verði farin nú síðustu dagana fyrir jól. Þessi ríkisstj. er ekki undir sömu tímapressunni og hún var 1. sept. og 1. des. Það er skoðun okkar, að við getum tekið okkur eilítið meiri tíma en áður til ráðagerða. Það hefur komið fyrir, að fjárlög hafi ekki verið afgreidd fyrir jól. Við mundum telja það æskilegt í þessari stöðu.



Herra forseti. Það kemur mjög á óvart þegar Alþb.-menn koma hér upp og þykjast ekkert vita um þær till. er við Alþfl.-menn höfum lagt fram til úrlausnar á þeim efnahagsvandamálum sem steðja að þjóðinni, - till. sem lúta að því að leysa vandann til langs tíma. Við töldum að við hefðum kynnt málið rækilega, bæði fyrir ráðh. í ríkisstj. og einnig í fjölmiðlum. Það má segja að þetta frv. hafi verið lagt fram í Alþýðublaðinu eftir að hafa gengið í gegnum umr. í flokksstjórn Alþfl. En síðan hefur það verið rætt í nefnd og sú nefnd er ríkisstj. sjálf. Annað eru vissulega undirnefndir sem vonandi geta fjallað um það á þann hátt að þær geti samþykkt málið. En því er ekki að leyna, að þetta frv. hlýtur að vera afskaplega tengt samþykkt fjárlagafrv., og því er það að við höfum ákveðið að svo verði að svo miklu leyti sem unnt er. Í I kafla frv. segir, með leyfi forseta: „ Ríkisstj. skal skylt að skera niður rekstrargjöld allra ríkisstofnana sem svarar 3% frá því sem þau verða ákveðin í fjárl. 1979. Fjárlaga- og hagsýslustofnun skal að höfðu samráði við stofnanir og rn. skila till. um, hvernig lækkun þessari skuli hagað. Ákvörðun liggi fyrir eigi síðar en 15. febr. 1979.“ Og í 2. gr. segir: „Fjárveitingar á fjárl. á árinu 1979 til opinberra framkvæmda og önnur fjárfestingarframlög, þar með talin þau sem ákveðin eru með sérstökum lögum svo og útlánaáætlanir opinberra sjóða og lántökuheimildir til opinberra framkvæmda í lánsfjáráætlun fyrir árið 1979, skulu miða að því að dregið verði úr opinberri fjárfestingu sem svarar 10% frá því sem gilti í fjárfestingarheimildum ríkisins og ríkisstofnana á árinu 1978.“ Menn sjá á þessum upplestri, að frv. er vissulega tengt afgreiðslu fjárl. og því ekki óeðlilegt að við teljum að svo þurfi að vera. Tilefni þess, að Alþfl. - eða flokksstjórn hans - hefur gert þessa samþykkt, ákveðið að kynna þetta frv. í ríkisstj., er ótti Alþfl. við verðbólguna. Því er ekki að leyna, að við stöndum frammi fyrir óðaverðbólgu. Við viljum berjast gegn þeim vágesti. Við teljum að ef ekki verði brugðist hart við sé hætta á enn meiri verðbólgu en nokkru sinni fyrr. Það er ljóst, að 1. sept. og 1. des. gerðum við bráðabirgðaráðstafanir - ráðstafanir sem voru gerðar í skyndingu til þess að leysa bráðasta vandann. En við ákváðum jafnframt, er við mynduðum þessa ríkisstj., að vinna tíma til þess að gera skynsamlegar ráðstafanir. Þær hafa því miður ekki enn verið gerðar, og við viljum leggja okkar lóð á vogarskálina. Það er vissulega vilji okkar að „félagsmálapakkinn“ svokallaður og annað, er við höfum heitið verkalýðssamtökunum, nái fram að ganga, og við munum beita okkur fyrir því. En við teljum að það sé hægt að afgreiða þá hluti jafnframt því sem tekin verður afstaða til þessa frv. Ég vil minna á að þegar við ákváðum að gera þessar till., þá fóru fram víðtækar viðræður við forustumenn verkalýðssamtakanna um ýmsa þætti þessa frv. Mér er kunnugt um að það er mikill vilji til þess innan verkalýðssamtakanna að mótuð verði stefna er dugi til lengri tíma. Í lok samþykktar Alþfl. um þessi mál segir, með leyfi forseta: „Flokksstjórnin hafnar alfarið eilífum skammtímaráðstöfunum í efnahagsmálum og ítrekar þá skoðun sína, að nauðsynlegt er að marka stefnu í efnahagsmálum til tveggja ára þar sem fullt tillit er tekið til allra meginþátta efnahagsmála. Ríkisvaldið verður að hafa frumkvæði til þess að ná árangri í verðbólgumálum. Þess vegna verði ekki gengið frá fjárl. fyrr en þessi stefna hefur verið mörkuð.“ Ef litið er á það frv., sem við höfum hér kynnt, sem hugsmíð er Alþb. komi ekkert við, þá boðar það ekkert gott, kannske það sem einlægir stjórnarsinnar síst vildu.



Herra forseti. Það gerist stundum að mikill reykur stigur upp af litlum eldi - ég veit ekki hvort það er ímyndun eða hvort fleiri hv. þm. hafa fundið dularfulla lykt hér inni í salnum. Hún var einna líkust lykt af sprunginni hvellhettu eða púðurkerlingu. En mér er sagt að einhver hv, þm. úr Nd. hafi púað pípu af svona miklum móð inni í hliðarherbergi. Ekki veit ég hvort er réttara. En svo mikið er víst, að niðurstaða þessara umr. virðist vera sú, að öll sú fyrirhöfn, sem Alþfl. hafði af smíði hugverksins umrædda, virðist eiginlega vera unnin fyrir gýg eða a.m.k. ekki ná þeim tilgangi sem fram gengur af ræðum Alþfl.-manna sumum að fyrir þeim hafi vakað, og þá hlýtur manni að detta í hug að Alþfl.-mönnum sé farið eins og fjöllunum sem tóku jóðsótt með alkunnum árangri. Hv. 3. þm. Norðurl. e. sagði í ræðu sinni áðan, að afgreiðsla frv. þessa efnis hlyti að vera krafa Alþfl. og Alþfl. biði eftir því, að stjórnarflokkarnir tækju afstöðu og létu vita áður en fjárlagafrv. væri afgreitt. M.ö.o.: ef afstaða til þessa frv. eða hugverks Alþfl.-manna liggur ekki fyrir, þá verður engin fjárlagafrumvarpsafgreiðsla. Mér sýnist þetta liggja í augum uppi af orðum þess hv. þm. Ég verð nú, þótt það sé einkennilegt hlutskipti, að taka að mér að bera sáttarorð á milli hv. 3. landsk. þm., Ólafs Ragnars Grímssonar, og hv. 5. þm. Reykn., Karls Steinars Guðnasonar, því að ég skildi orð hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar alls ekki svo, að hann teldi þetta hugverk ekki koma sér neitt við eða kæmi það alveg í opna skjöldu, heldur þvert á móti sagði hann, eins og góðum, grandvörum og íhaldssömum borgara sæmdi: Við verðum auðvitað að sýna þessu hugverki þá virðingu að það fái ítarlega, grandgæfilega skoðun. Það gæti tekið margar vikur. - Og það gæti vel verið að athugun á því liggi fyrir einhvern tíma á árinu 1980, ég veit það ekki.

Skilningur hv, þm. er réttur, en forsendurnar rangar.

En niðurstaðan og inntakið í ræðu hv. 3. landsk. þm. var hið sama og í orðum frægs bónda hér á fyrri tíð sem sagði: Allt orkar tvímælis þá gert er. - Og það var fyrst og fremst þetta sem hv. þm. þótti um hugverk þeirra Alþfl.-manna. Hann vildi láta það fá grandgæfilega skoðun og öllu grandgæfilegri en þau frv. sem hann vill sem óðast afgreiða frá Alþ. fyrir jól. Hefur e.t.v. gefist skemmri tími til að athuga þau sum hver en hann ætlar til athugunar á frv. Alþfl.-manna. Ég get því miður ekki fjallað um það mál, enda hef ég ekki þskj. í höndum, það fer svo mikið fyrir Alþýðublaðsmöppunni, svo að um það tel ég ekki fært að fjalla málefnalega. Hins vegar tel ég að það hefði fyllilega verið viðeigandi þegar rætt er um stjfrv. um þessi mál, - frv. sem snertir allan efnahagspakkann - að ræða líka um þessar till. Alþfl. Ég er þeirrar skoðunar, að margt sé í þeim mjög nýtilegt og skynsamlegt. Ég hef hins vegar ekki haft forsendur til þess fremur en stjórnarstuðningsmenn að skoða þetta nægilega gaumgæfileg til þess að geta tekið afstöðu alfarið með því eða alfarið móti því. En vissulega er þetta svo samanslungið allt saman, að mér þykir ekki ósanngjarnt að þetta geti fengið skoðun samtímis. Fyrst eindrægnin er svona mikil í stjórnarliðinu, þá skil ég ekki hvers vegna einn stjórnarflokkurinn er settur í þessa erfiðu aðstöðu. Þeir hafa með skringilegum hætti og ærinni fyrirhöfn birt þetta frv. alþjóð, en að þurfa svo að klingja því öllu saman í heilu lagi svona rétt fyrir jólin - það finnst mér ill meðferð á samstarfsflokki. Að öllu samanlögðu er þó a.m.k. ljóst, að nú veit stjórnarandstaðan hve fast stjórnarflokkarnir standa saman og að á þeim er greinilega enginn bilbugur og næstum enginn skoðanamismunur í liði þeirra.



Herra forseti. Úr því að hér hafa orðið nokkrar umr. um drög Alþfl.-manna að frv. til l. um jafnvægisstefnu og í þær umr. hafa blandast vangaveltur manna um það, hvort fjárlagafrv. verði afgreitt fyrir jól eða ekki, þá langar mig til að leggja örfá orð til viðbótar í þann belg. Ég vil segja það um frv. Alþfl., sem ég hef ekki haft langan tíma til að skoða, að ég tel þar vera nokkrar tvímælalaust jákvæðar hugmyndir frá sjónarmiði okkar Alþb.-manna og að það megi tvímælalaust segja um sumar þær hugmyndir, sem þar koma fram, að um þær ætti að geta orðið samstaða milli þessara tveggja flokka. Ég nefni sem dæmi hugmyndina um eignakönnun. Það er ein af mörgum hugmyndum, sem þarna koma fram, sem á fyllsta rétt á sér. Aftur á móti er það alveg ljóst, og þarf ekki að telja það til neinna tíðinda, að ákveðnar hugmyndir, sem fram koma í þessu frv. Alþfl., eru í andstöðu við yfirlýsta stefnu okkar Alþb.-manna. Ef ég á að nefna dæmi, þá er það sú yfirlýsta lögboðna hávaxtastefna sem þar kemur skýrt fram. Við erum margbúnir að neita að fallast á slíka stefnu. Við erum að sjálfsögðu ekkert líklegri til þess að fallast á hana þó að haft sé í hótunum um að líf stjórnarinnar liggi við að menn beygi sig fyrir slíkum kröfum. Í þriðja lagi má segja að sumt sé hvorki jákvætt né neikvætt í þessu frv. frá okkar sjónarmiði. Sumt er gersamlega óskiljanlegt og verður þar af leiðandi að skoða vandlega. Dæmi um þetta er 2. gr. frv., sem er gersamlega óskiljanleg öllum þeim sem reyna að átta sig á hvað í henni stendur. Ég skal lesa hana fyrir þá sem hafa kannske ekki haft tækifæri til þess að leggjast djúpt og átta sig á henni, en hún er svona: „Fjárveitingar í fjárl. á árinu 1979 til opinberra framkvæmda og önnur fjárfestingarframlög, þar með talin þau sem ákveðin eru með sérstökum lögum, svo og útlánaáætlanir opinberra sjóða og lántökuheimildir til opinberra framkvæmda í lánsfjáráætlun fyrir árið 1979, skulu miða að því að dregið verði úr opinberri fjárfestingu sem svarar 10% frá því sem gilti í fjárfestingarheimildum ríkisins og ríkisstofnana á árinu 1979.“ Ég vona að menn átti sig á því, að þetta er gersamlega óskiljanlegt. Hér hlýtur að vera einhver prentvilla á ferðinni. Ég hef verið að geta mér til að það sé ákveðin prentvilla sem raski meiningunni allverulega, hef spurt marga að því, sem lesið hafa þessa grein, hvort þarna sé prentvilla eða ekki prentvilla. Sumir hafa sagt að þarna sé prentvilla, aðrir segja að svo sé ekki. Og þannig er greinin birt í Alþýðublaðinu s.l. föstudag. Ég held að það sé óhjákvæmilegt að fá nánari skýringar á þessu atriði og fleiri atriðum sem mér eru algerlega óskiljanleg í þessu frv. áður en hægt er að leggjast djúpt og reyna að átta sig á því, hvort menn eru sammála því eða ekki. Eins og menn vita, eru ekki í gildi neinar fjárfestingarheimildir fyrir ríki eða ríkisstofnanir á árinu 1979. Þess vegna er ekki hægt að tala um þá hluti í þátíð. Þetta er hins vegar grundvallaratriði, því að þegar ég sá þetta frv. fyrst sýndist mér að við Alþb.-menn hlytum að hafa einmitt mjög sterka andstöðu við þetta ákvæði, ef um það væri að ræða að skera niður um 10% þau fjárfestingaráform sem uppi hafa verið um árið 1979. Þannig skildi ég greinina fyrst og hef.svo sem ekki fengið neina opinbera leiðréttingu á því. Ég veit ekki til þess, að þessi setning hafi verið opinberlega leiðrétt neins staðar. En ef aftur á móti á að snúa þessu upp í það, að um sé að ræða að verið sé að skera niður um 10% frá því sem gilti í fjárfestingarheimildum ríkis og ríkisstofnana árið 1978, sem er í raun og veru sá skilningur sem beinast liggur við, og mér er næst að halda að þarna hljóti að vera prentvilla á ferðinni, þá er ég ekki viss um að þetta sé neitt annað en það, sem við erum nú að framkvæma, og þetta sé í raun ekki nokkur minnsta breyting frá því sem er. Hins vegar þarf að reikna þetta betur út og átta sig á því. Hætt er við að það verði ekki gert á örstuttum tíma að átta sig á því, hvernig þetta kemur út. Ég hef sagt hér, að sumir þættir þessa frv. séu bersýnilega jákvæðir meðan aðrir eru bersýnilega mjög neikvæðir frá sjónarmiði okkar Alþb.-manna og enn aðrir óskiljanlegir. En ég verð að bæta því við, að meginhluti þessa frv. fjallar um sjálfsagða hluti, sem ég er viss um að allir þm. eru í sjálfu sér innilega sammála um og hefði þar af leiðandi ekki endilega þurft að klæða í frv.búning. Ég tel að í þessu sambandi sé það ekki efni frv. sem mestu máli skiptir, heldur séu það vinnubrögðin sem fram koma í sambandi við framlagningu þess. Frv. þetta er sem sé sent samstarfsflokkum á seinustu dögum þings fyrir jól og ætlast til þess, þó að ekki sé það að vísu gert að skilyrði, en ætlast til þess berum orðum að tekin sé afstaða til þess á örfáum dögum. Þar að auki er tilraun gerð til þess að stöðva afgreiðslu fjárl. fyrir jól. Ég held að öllum eigi að vera það ljóst, að fleiri aðilar en Alþfl. geta komið fram með hugmyndir sínar og sett þær að skilyrði fyrir afgreiðslu fjárl. Slíkt geta fleiri gert en Alþfl.-menn, ef mönnum sýnist að slík vinnubrögð séu við hæfi. Við Alþb.-menn höfum nýverið lagt fram till. okkar í 14 liðum. Auðvitað væri afskaplega handhægt fyrir okkur Alþb.-menn að leggja þessar till. okkar fyrir samstarfsflokkana og segja: Við ætlumst til þess, að þessar till. séu afgreiddar og frv. samþ. fyrir jól, annars látum við afgreiðslu fjárl. bíða. - Nei, auðvitað eru þetta vinnubrögð sem ég reikna með að öllum sé ljóst að geta aldrei gengið. Þannig verður ekki á málum tekið milli samstarfsaðila. Ég held að það geti ekki neinum dulist, að till. Alþfl. eru ekki síður settar fram fyrir fjölmiðla en samstarfsflokkana og að þarna er á ferðinni fjölmiðlapólitík sem getið hefur sér góðan orðstír og vissulega skilað nokkrum árangri. Menn eru að velta því fyrir sér, hvort fjárlög verði afgreidd fyrir jól eða ekki. Ég verð að segja það, að ég tel ekki nokkurn minnsta vafa á því, hvert svarið verður við þessari spurningu. Auðvitað verða fjárlög afgreidd fyrir jól. Auðvitað er leitun að þeim þm. sem eru reiðubúnir að standa að því ábyrgðarleysi að draga afgreiðslu fjárl. fram á fjárlagaárið. Fjárlög fjalla um fjárhag allra helstu ríkisstofnana á næsta ári, og þessar stofnanir þurfa að vita hvaða stöður eru heimilar og hvernig þær eiga að haga fjármálum sínum þegar í ársbyrjun, því er ekki hægt að fresta, og þess vegna held ég að það sé alveg ljóst, að við komumst ekki undan því að afgreiða fjárlög nú fyrir jól. Allt annað væri algert ábyrgðarleysi, sem við gætum ekki verið þekktir fyrir, hvort heldur við erum aðilar að þessari ríkisstj. eða í stjórnarandstöðu. Hitt er allt annað mál, að fjárl. fjalla ekki um alla þætti ríkisfjármálanna. Veigamiklir þættir ríkisfjármálanna eru fólgnir í lánsfjáráætlun ríkisstj. Þar er heildarframkvæmdaramminn settur upp, enda er lánsfjáráætlunin nokkurs konar viðbótarfjárlög. Öll hin meiri háttar verk, sem ríkið stendur að, eru sett inn á lánsfjáráætlun vegna þess að ekki er talið að auðvelt sé að koma þeim fram án lánsfjár. Og ég tel að það liggi nokkuð beint við og eðlilegt sé undir ríkjandi kringumstæðum að lánsfjáráætlunin bíði, enda þótt vissulega hefði verið æskilegt og eðlilegt að hún yrði afgreidd fyrir jól, þá séu ekki aðstæður til þess og fullkomlega rökrétt og eðlilegt við ríkjandi kringumstæður að hún bíði eitthvað fram yfir áramótin, jafnvel eitthvað fram í janúarmánuð. Það er lánsfjáráætlunin sem endanlega sker úr um það, hvert er hlutfall framkvæmda miðað við þjóðartekjur, en það er eitt af því sem Alþfl. hefur lagt mjög þunga áherslu á, að þar verði skorður reistar og menn bindi sig við ákveðin hámarkshlutföll. Í því sambandi hefur verið talað um að hlutföll framkvæmda miðað við þjóðartekjur fari ekki upp fyrir 25%. Það hefur verið talað um heildarsamdrátt, eins og ýjað er að í 2. gr. frv. sem Alþfl. hefur sent samstarfsflokkum sínum, heildarframkvæmdir ríkis og ríkisstofnana ásamt útlánaáætlunum opinberra sjóða og lántökuheimildum til opinberra framkvæmda, verði skornar niður um 10% miðað við framkvæmdastigið á s.l. ári. Ég tel að mál standi nú þannig, að þetta sé mjög nærri lagi. Vissulega gefst tækifæri til þess í sambandi við afgreiðslu lánsfjáráætlunar að stemma þetta þannig af, að allir samstarfsflokkar að þessu ríkisstjórnarsamstarfi megi vel við una og telji það fullnægjandi miðað við viðhorf sín og stefnu. Ég tel að það eigi ekki að vera neinn verulegur vandi á ferðum hvað þetta snertir, þetta eigi að geta tekist. Þannig ætti Alþfl. að geta vel unað við það, að þessar mikilvægu ákvarðanir, sem hann hefur lagt þunga áherslu á, bíði fram yfir áramót. En fjárl. verður að sjálfsögðu að afgreiða fyrir jól. Ekkert annað kemur til greina. Við munum síðan gefa okkur góðan tíma til þess að skoða þær hugmyndir sem Alþfl. hefur lagt fram. Við þurfum að fá þar ýmislegt betur skýrt. Við þurfum að fá tækifæri til þess að ræða þær í flokki okkar, við þurfum að fá tækifæri til að ræða þær við aðila vinnumarkaðarins og þá alveg sérstaklega við verkalýðshreyfinguna, og þá mun fyrst koma í ljós hvort ekki skapast góð samstaða um það, sem gera verður, nú eins og fram að þessu.



Herra forseti. Nokkrar örstuttar aths. út af ræðu hæstv. menntmrh. Það er prentvilla í 2. gr. Þar á að standa „1978“ og er eiginlega augljóst, þannig að við þurfum ekki að ræða mikið um það. Það er talað um í þeirri grein að skera framkvæmdafé niður um 10% miðað við árið á undan. Eins og dæmið lítur út núna þyrftum við að strekkja aðeins á lánsfjáráætluninni til að ná þessu markmiði. Hins vegar er það ekki alveg rétt, sem kom fram í máli hæstv. ráðh., að Alþfl. heimti af samstarfsflokkum sínum að þeir taki afstöðu til þessa veigamikla pakka okkar á örfáum dögum fyrir jól. Það hefur ekki verið hugsað þannig, heldur að við gefum samstarfsflokkum okkar auðvitað eins langan tíma og þeir vilja. Það kom fram í umr. áðan, að hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson áætlaði að þetta færi í gegnum stofnanir í flokki hans á 4–5 vikum. Það er alveg eftir okkar hugmyndum líka. Það tekur þessa málsmeðferð svo langan tíma að fara í gegnum marga flokka. Sjálfsagt kæmu þessir 14 punktar Alþb., sem hæstv. ráðh. drap á, inn í þá mynd, þegar rætt er um heildarstefnuna. En ég vil benda á í sambandi við fjárl. og lánsfjáráætlun, að á fjárl. eru ákveðnar framkvæmdir upp á 17 milljarða, en í lánsfjáráætlun eru ákveðnar framkvæmdir upp á 25 milljarða. Enn þá hafa þm. ekki fengið að kanna lánsfjáráætlunina almennilega. Þannig er full ástæða til þess að þessi tvö atriði, lánsfjáráætlun og fjárlagafrv., fari saman og þá í víðara samhengi. Þetta er það sem við leggjum til með því að afgreiða fjárlög ekki í hasti rétt fyrir jólin. Hæstv. menntmrh. er það skynsamur maður, að hann er ekki að bíta í sig heilög boðorð eins og að fjárl. verði að afgreiða fyrir jól. Þau hafa, eins og ég benti áðan á, oft verið afgreidd seinna. Það segja mér þingreyndari menn hér, að komið hafi fyrir að slíkt hafi dregist fram í apríl í eitt skipti.

Hvenær var það?

Ég hef ekki ártalið, en mér var sagt í hliðarherbergjum hússins að svo hafi verið eitt árið. En ég sel það ekki dýrara en ég keypti það, úr því að það koma fram mótmæli. Hins vegar breytir það ekki því, að það er ekkert höfuðatriði hvort fjárl. eru afgreidd núna síðustu vikurnar fyrir jól, þótt okkur langi öll í jólafrí, eða hvort það dragist fram yfir áramót, á meðan við erum að ná samstæðri stefnu, sem ég efast ekki um eftir undirtektum við einstök atriði, bæði hjá hæstv. forsrh. og einnig hæstv. menntmrh., þó að við vitanlega gerum okkur ljóst að þarna eru fjölmörg atriði sem við þurfum að ræða nánar um og við erum reiðubúnir til þess hvenær sem er.



Herra forseti. Ég kemst ekki hjá því að lýsa furðu minni yfir þeim umr. sem hér hafa farið fram í dag. Hvernig er hægt að ræða í þessari hv. d. um mál sem þm. hafa ekki fengið í hendur á hv. Alþ.? Ég skil ekki svona vinnubrögð. Við sitjum í dag í þessari d. til að koma til afgreiðslu þýðingarmiklum málum sem búið er að ákveða og lofa í sambandi við ráðstafanir sem gerðar voru 1. des. s.l. Ég kann ekki að meta svona vinnubrögð. Ég tel mig sitja á Alþ. til að vinna að afgreiðslu mála, og eins og ástatt er nú í þjóðmálum hef ég þá skoðun, að þýðingarmeira sé fyrir okkur þm. að snúa okkur í alvöru að afgreiðslu mála í stað þess að karpa um mál sem ekki eru hér á borðum. Ég tel svo sjálfsagt mál að ekki þurfi raunar að ræða það hér, að samstarfsflokkar þessarar ríkisstj. móti þá framtíðarstefnu sem þeir hafa tekið að sér að gera og staðfest hefur verið í stjórnarsamningi og í ráðstöfunum 1. des. Ég get ekki komið auga á neina röksemd gegn því, að slík vinna sé hafin og verði mótuð áður en þing kemur saman 1979. Við framsóknarmenn erum þegar með þessi mál í skoðun og við erum tilbúnir í þessa stefnumótun. En ég endurtek, að ég tel að við hv. þm. þurfum að vinna öðruvísi að þessum málum sem við erum með hér á borðunum. Tíminn líður hratt, en öll þessi mál eru á því stigi að þau þurfa afgreiðslu við. Ég gat ekki stillt mig um að láta þessa aths. koma fram. Karl Steinar Guðnason: Herra forseti. Ég vil taka undir það sem hv. þm. Alexander Stefánsson sagði, að menn ættu að snúa sér í alvöru að því að afgreiða málin. Það er þess vegna sem við Alþfl.-menn höfum lagt fram till. okkar. Við viljum í alvöru taka á efnahagsmálum. Frv. okkar eða drög að frv. eru þáttur í því. Ég og félagar mínir teljum að frestur til þess að taka afstöðu til þessara till., sem ráðh. hafa nú þegar fengið í hendur og allir geta átt aðgang að sem vilja, sá frestur, sem menn hafa fengið, sé nægur. Reyndar eru till. aðeins útfærsla á þeirri grg. er fylgdi því er samþ. var í sambandi við aðgerðirnar 1. des. Það, að menntmrh. skuli standa upp og setja nokkurs konar úrslitakosti um það, að fjárlög verði afgreidd hvað sem hver segir, skoða ég sem hótun og það verður að meta sem slíkt.