Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það er nokkuð umliðið síðan þessi fsp. var borin fram, og tilganginum með henni hefur í raun og veru verið náð. Það var haldinn fundur á Leirá í gær, - fundur sem heimamenn þar um slóðir höfðu lengi beðið eftir. Sá fundur var tvímælalaust sögulegasti fundur sem lengi hefur verið haldinn í Borgarfirði. Það, sem þarna gerðist, var það að formælendur málmblendiverksmiðju, tveir ráðh., seðlabankastjóri, forstjóri Heilbrigðiseftirlits ríkisins og tveir aðrir sérfræðingar fóru hinar herfilegustu hrakfarir fyrir andstæðingum verksmiðjunnar, heimamönnum og einnig þeim mönnum, sem voru komnir nokkuð langt að til þess að segja sina reynslu af fyrirtæki eins og þessu, tveimur ágætum mývetningum. Ég held að það fari ekki á milli mála lengur að borgfirðingar frábiðja sér málmblendiverksmiðju. Það leikur ekki nokkur vafi á því eftir þennan fund. Ég vænti þess, að viðkomandi ráðherra hagi sér í samræmi við það, dragi réttar ályktanir af þessum fundi og hætti við þetta verksmiðjubrölt þar efra.



Herra forseti. Ég tel mér skylt að gera grein fyrir því hvað hv. þm. spyr um, því að hann gerði það ekki sjálfur. Hann spyr: „Hvernig stendur á því, að á sama tíma og ríkisstj. ræðir aftur og aftur við bandarískan auðhring um að reisa málmblendiverksmiðju á Grundartanga í Hvalfirði lætur hún alveg hjá líða að bera mál þetta undir það fólk sem byggir sveitirnar í grennd við Grundartanga?“ Þegar hv. þm. Jónas Árnason leggur fram þessa fsp. er auðvitað hverjum hv. þm. ljóst að henni er ekki fyrst og fremst beint til mín, heldur til fyrrv. iðnrh. sem hefur haft með höndum og undirbúið þessa málmblendiverksmiðju um þriggja ára skeið. Það er ljóst að í þessari fsp. felst ádeila á fyrrv. iðnrh. fyrir það að hann hafi ekki haft samband við fólkið, sem byggir sveitirnar, meðan hann hafi aftur og aftur verið að ræða við bandarískan auðhring. Þó að ég telji ekki sérstaka ástæðu til að blanda mér í innanflokksdeilur þeirra Alþb.- manna né taka sérstaklega upp hanskann fyrir hæstv. fyrrv. iðnrh., sem þessi hv. þm. og sumir forsvarsmenn hans hafa ráðist mjög á að undanförnu og ekki síst á þeim fundi, sem hv. þm. minntist á í Leirár- og Melasveit í gær, tel ég þó rétt að rekja það sem fundist hefur í gögnum málsins um undirbúning og viðræður við fólkið sem byggir sveitirnar. Þess er þá fyrst að geta að 28. sept. 1971 skipaði Magnús Kjartansson iðnrh. nefnd til að hafa á hendi viðræður við erlenda aðila sem áhuga hafa á þátttöku í orkufrekum iðnaði ásamt íslendingum. Verkefni n. var fyrst og fremst að kanna hvaða nýr orkufrekur iðnaður gæti helst komið til greina hér á landi sem gæti nýtt orku frá Sigölduvirkjun og tryggt henni fjárhagslegan grundvöll. Eftir ítarlegar athuganir varð niðurstaðan sú að n. taldi hagkvæmast á þessu stígi að byggð yrði verksmiðja til framleiðslu á járnblendi eða ferrosilicon í samvinnu við og með eignaraðild bandaríska fyrirtækisins Union Carbide Corporation. Með bréfi 18. jan. 1973 lagði fyrirtækið fram ákveðna viljayfirlýsingu um að það vildi standa að byggingu ferrosilicon-bræðslu í samstarfi við íslensku ríkisstj. sem minnihlutaaðili. Gengið var frá viljayfirlýsingu 20. júlí 1973 frá fulltrúum fyrirtækisins og viðræðunefnd. Sú yfirlýsing var að sjálfsögðu háð samþykki ríkisstj. og stjórnar Union Carbide. Á ríkisstjórnarfundi 7. ágúst 1973 samþ. ríkisstj. að heimila n. að halda áfram að undirbúa drög að samningi um stofnun ferrosiliconbræðslu í samræmi við meginatriði viljayfirlýsingarinnar. Var síðan unnið að gerð samningsuppkasts og í lok febr. 1974 skilaði viðræðunefnd um orkufrekan iðnað skýrslu til ríkisstj. um slíka bræðslu í Hvalfirði. Eftir að sérfræðingar höfðu kannað málið og gert till. um að verksmiðjunni yrði valinn staður við Grundartanga í Hvalfirði, var af samgrn., sem hefur með hafnarmál að gera, skipuð nefnd til þess að hafa með höndum lokarannsóknir og skipulag iðnaðarsvæðis á þessum stað. Þessi n. rn. var skipuð 3. sept. 1973. Í n. voru skipaðir Ólafur S. Valdimarsson skrifstofustjóri, form., Daníel Ágústínusson, Akranesi, Gylfi Ísaksson bæjarstjóri, Akranesi, Sigurður Sigurðsson oddviti, Stóra-Lambhaga, Skilmannahr., og Vilhjálmur Lúðvíksson efnafræðingur í Reykjavík. Þessi n. kannaði nokkuð þessi mál og voru í framhaldi af þessu viðræður við bændur á þessu svæði 7. des. Viðræður munu því hafa átt sér stað við hlutaðeigandi bændur í desembermánuði. Þetta er það helsta, sem fyrir liggur að því er þetta mál snertir, að viðbættu því að hæstv. núv. samgrh., Halldór E. Sigurðsson, ræddi um þessar mundir einnig sérstaklega við eigendur Grundartanga. Eftir stjórnarskiptin, þegar tekið var að ræða þetta mál að nýju, stofnun málmblendiverksmiðju, taldi ég fyrir mitt leyti sjálfsagt að við fyrsta tækifæri yrði málið kynnt fyrir íbúum á þessu svæði og hafnar við þá viðræður, sem höfðu verið mjög af skornum skammti þangað til. Niðurstaðan varð sú að hæstv. samgrh., Halldór E. Sigurðsson, og ég, ákváðum að boða til fundar með héraðsbúum og var sá fundur haldinn í gær í félagsheimili Leirár- og Melasveitar. Ég hafði stungið upp á því við oddvita Skilmannahrepps, þar sem umrædd jörð liggur, að fundurinn yrði haldinn þar í sveit, en niðurstaðan varð sú hjá hreppsnefndarmönnum þar að halda hann heldur að Leirá. Þessi fundur var hugsaður þannig að það væru fyrst og fremst fjögur sveitarfélög, þ.e. Skilmannahr., Innri-Akraneshr., Strandarhr. og Leirár- og Melasveit, þ.e.a.s. byggðirnar sunnan heiðar, sem þarna yrði við rætt, ásamt Akraneskaupstað. Við boðuðum þennan fund sem almennan kynningarfund þar sem öllum var heimill aðgangur, og var ákveðið að að loknum þeim fundi mundum við síðan ræða við sveitarstjórnarmenn úr þessum fimm byggðarlögum sem ég nefndi, auk sýslunefndar Borgarfjarðarsýslu, Náttúruverndarnefnd Borgarfjarðarsýslu og hreppsnefndarmenn og sýslunefndarmenn úr Kjós og af Kjalarnesi. Á þessum fundi í gær, sem hófst kl. 14, fluttum við Halldór E. Sigurðsson inngangserindi til að kynna málið. Með okkur voru í ferð þrír menn, sem allir hafa mikinn kunnugleika á þessum málum, til þess að gera grein fyrir málinu og svara fsp. Það var form. stóriðjunefndar, dr. Jóhannes Nordal, það var yfirmaður Heilbrigðiseftirlits ríkisins, Baldur Johnsen, og það var dr. Gunnar Sigurðsson verkfræðingur, sem hafði haft með höndum hönnun og undirbúning hafnargerðar. Á þessum fundi urðu miklar umr. og stóð hann frá kl. 2 í gær til kl. 9.30 í gærkvöldi. Þessi fundur varð með nokkuð öðru sniði en fundarboðendur og heimamenn höfðu gert ráð fyrir og búist við. Það má vafalaust til sanns vegar færa hjá hv. þm. Jónasi Árnasyni að þetta hafi verið sögulegasti fundur sem haldinn hafi verið í Borgarfirði um langt skeið eða kannske svo lengi sem elstu menn muna. Svo er nefnilega mál með vexti að þessi hv. þm. ásamt öðrum þm. sama flokks, Stefáni Jónssyni, 5. þm. Norðurl. e., höfðu haft nokkurn viðbúnað og liðsafnað, en hafa ekki treyst nægilega á stuðning og fylgi og fundarsókn sinna manna úr héraði, höfðu því landið allt undir og buðu gestum bæði úr Mývatnssveit, Reykjavík og víðar að. Ýmsir þessara gesta tóku til máls á þessum fundi og það með þeim hætti að ræðumenn utan þessara byggðarlaga, sem ég nefndi, voru þar í miklum meiri hluta. Vegna þess að fundurinn stóð svo lengi vegna þessara sérkennilegu aðgerða þm. var ekki unnt fyrir sveitarstjórnarmennina úr hinum ýmsu byggðarlögum, sem þarna voru mættir, að vera þar lengur og varð því að fresta þeim fundi sem við ráðh. höfðum ætlað að halda með fulltrúum íbúanna á þessu svæði sérstaklega, hinum kjörnu fulltrúum, og verður hann haldinn síðar. Það er svo ekki ástæða til þess, enda tíminn á þrotum eða búinn, að elta ólar við fullyrðingar hv. þm. um þær herfilegu hrakfarir sem við hæstv. samgrh. og þessir 3 sérfræðingar hafi beðið á þessum fundi. En sem sýnishorn af þeim málflutningi, sem þessir boðsgestir Jónasar Árnasonar og Stefáns Jónssonar höfðu, vil ég nefna það að einn þeirra, sem raunar hefur oft látið til sín heyra í Þjóðviljanum áður, skýrði borgfirðingum frá því, að þingeyingar eða mývetningar hefðu lært það af reynslunni að ráðamenn á Íslandi og embættismenn skildu aðeins eitt mál og það væri mál sprengjunnar.



Herra forseti. Láta mun nærri að hæstv. iðnrh. Gunnar Thoroddsen hafi kynnt borgfirðingum málefni málmblendiverksmiðjunnar með álíka sannindum í gær eins og hann fullyrti það nú að við Jónas Árnason hefðum smalað slíku fjölmenni á fund þennan úr Reykjavik og víðs vegar af landinu að tæpast hefði verið mögulegt fyrir heimamenn að komast þar að. Það er satt, að við létum mývetninga vita af því að þessi fundur yrði haldinn uppi á Leirá og fjallaði um stóriðju, og það kalla ég fundarsókn að þeir komu að norðan til að segja frá reynslu mývetninga af sambærilegri stóriðju heima hjá þeim. Ég hygg að þótt hæstv. iðnrh. og hæstv. samgrh. hefðu fengið þessa 7 klukkutíma til að skýra málefni málmblendiverksmiðjunnar fyrir heimamönnum þarna efra, hefðu þeir kannske orðið litlu nær. Svörin, sem þeir gáfu við spurningum varðandi þessa málmblendiverksmiðju, voru ýmist loðin, engin eða ósönn. Það kalla ég loðin svör þegar ekki fæst upp úr hæstv. iðnrh. svar við þeirri spurningu, hvaðan hann hefði þær upplýsingar að engin mengun stafaði frá þessari fyrirhuguðu verksmiðju. Það kalla ég ósönn svör þegar sérfræðingur hans svaraði því til að hvorki væri hætta á kvikasilfurs- né blýmengun frá útblæstri þessarar verksmiðju. Að vísu vitnuðu þeir í forstjóra Union Carbide sem hefði fullyrt að frá þessari verksmiðju yrði bókstaflega engin mengun. Ekki fengust heldur svör við þeirri spurningu til hæstv. iðnrh. hvernig framkvæmdum yrði hagað í sambandi við stofnun þessarar verksmiðju. Hann hafði áður gefið í skyn að þá fyrst yrði sótt um leyfi til heilbrigðisyfirvaldanna fyrir þessari verksmiðju þegar búið væri að samþykkja stofnunina á Alþ., búið að gera samninginn við Union Carbide og stofna hið innlenda fyrirtæki um þessa verksmiðju.



Herra forseti. Út af þeim umræðum, sem hér hafa farið fram um fund þann sem haldinn var upp í Borgarfirði í gær, þykir mér rétt að undirstrika það, að ég tel að borgfirðingar muni hér eftir sem hingað til geta ráðið sínum málum sjálfir og þurfi ekki að stefna til þeirra mönnum norðan úr landi til þess að gefa þeim upplýsingar sem svo engar voru nema öfgar. Ég tel það ekki neinar upplýsingar að gagni fyrir borgfirðinga þó að fyrrv. oddviti þeirra mývetninga, sem bauðst til að gefa ráð, skýrði frá því að í hans heimabyggð, sem hann hefur stjórnað síðasta kjörtímabil, væri svo komið að ungmennafélagið væri klofið, karlakórinn hefði lagst niður og hann sjálfur fallið sem oddviti. Ég held að þeim heimamönnum í Borgarfirði hafi ekki fundist þetta stórkostlegar upplýsingar, enda bauðst hann til að svara spurningum, ef menn yrðu til að spyrja. Einn spurði um það atriði hvort kísilgúrverksmiðjan hefði haft þau áhrif sem hann þarna lýsti. Og við því þarf hann ekki svar. Ég hef líka sannanir fyrir því að þessi sami maður hafi á öðrum fundi hælt kísilgúrverksmiðjunni alveg sérstaklega og forustumönnum hennar, en þá var hann norðan heiða. Ég held því að það sé rétt hjá hv. 5. þm. Vesturl. að þessi fundur hafi verið sérkennilegur og sérstæður einmitt vegna þeirrar smalamennsku sem átti sér stað af hans hendi um menn utan héraðs. Til þessa hefur hv. 5. þm. Vesturl. mætt á fundum í héraði án þess að hafa slíka smalamennsku. Hann hefur haft venjulega tilfærslu innan kjördæmisins en ekki seilst svo langt sem hann gerði þarna. Segi ég, að nú er Bleik brugðið fyrst sótt er lið svo langt að.



Herra forseti. Þá reynir á karlmennsku og drengskap manna þegar þeir hafa beðið ósigur. Halldór E. Sigurðsson stendur hér upp til þess að ráðast á Sigurð bónda á Grænavatni Þórisson með dylgjum sem hann leyfði sér ekki að hafa uppi á fundinum á Leirá í gær, þar sem Sigurður Þórisson var sjálfur viðstaddur. Ég tel það líka nokkur tíðindi að þegar Halldór E. Sigurðsson ráðh. leyfði sér að hafa í frammi slíkar dylgjur með vægast sagt ósmekklegum hætti, þá hlær ríkisstjórn Íslands, hlær að manni sem er hvergi nærstaddur og hefur enga möguleika til að svara fyrir sig. Þetta er táknrænt, satt að segja, um ástandið í þessu máli og fjöldamörgum öðrum hjá okkur í dag, hvað valdamenn eru komnir óralangt frá Sigurði bónda á Grænavatni og fleiri slíkum. En það skal Halldór E. Sigurðsson vita að sá hlátur, sem honum tókst að vekja hjá ríkisstj. Íslands hér í dag, á eftir að bitna á honum sjálfum þegar hann kemur upp í Vesturlandskjördæmi. Iðnrh. leyfði sér að halda því fram að annar þessara mývetninga hafi sagt að valdamenn á Íslandi skildu ekkert nema sprengjuna. Báðir þessir menn gerðu rækilega grein fyrir því hvers vegna mývetningar sáu sig tilneydda að ryðja burt því mannvirki sem þeir sprengdu úr Laxá til þess að eðlilegur samgangur yrði þar á milli ár og vatns, eðlileg tengsl yrðu aftur í því lífkerfi sem búið var að rjúfa með þessu mannvirki. Þeir gerðu þetta ekki fyrr en í fulla hnefana, þegar valdamenn höfðu þrjóskast við langa lengi að verða við bón þeirra um að ræða við þá. En hér er ein spurning, sem borin var fram í gær, en hvorugur þessara ráðh. svaraði: Þegar það nú liggur fyrir að afstaða manna þar efra til þessarar verksmiðju er sú sem hún er, þá væri fróðlegt að heyra hvað verður gert ef systkinin á Klafastöðum (en þar á verksmiðjan að rísa, í landi Klafastaða, og eflaust að taka einhverja skika af næstu jörðum líka), ef þetta fólk neitar að fara, ef það situr sem fastast og neitar að fara? Ætlar þá ríkisstj. Íslands að senda á vettvang menn til þess að ryðja því burt svo að jarðýtur Union Carbide geti komist að?



Herra forseti. Út af því, sem hv. 5. þm. Vesturl. sagði í sambandi við jörðina Klafastaði, þá skýrði ég frá því á fundinum í gær, sem ég hafði áður skýrt frá opinberlega, að ég ræddi við systkinin á Klafastöðum 1373 um þetta mál. Svör þeirra voru þá þau sem ég sagði á fundinum í gær; þó að þau hefðu engan sérstakan áhuga á þessu mundu þau ekki koma í veg fyrir að þessi framkvæmd yrði gerð. Þeir bræður voru á fundinum í gær, heyrðu mig segja þetta og var því á engan hátt mótmælt, enda veit ég að þeir hafa enga löngun til þess. Út af öðru, sem hv. 5. þm. Vesturl. sagði hér áðan, þá er það venja hans að halda að hann einn geti látið menn brosa. Er það þar sem hann trúir á sina sterku hlið og er ekki nema gott um það að segja, gott þegar menn eru skemmtilegir. En það var fleira sem gerðist á fundinum í gær, m.a. það að ég varð að taka upp vörn gegn ómaklegum ámælum sem voru borin á fyrrv. iðnrh., því að mér datt ekki í hug, þótt það væru flokksmenn hans sem báru það á hann, að láta því ómótmælt. Þeir báru sakir á hann á fundinum í gær. Þess vegna mótmælti ég því. Út af þessu brosir nú hv. 5. þm. Vesturl. ekki.



Herra forseti. Það er ósatt, að við höfum sérstaklega ráðist á fyrrv. iðnrh, á fundinum í gær. Við höfum hins vegar ekki, Alþb.-menn á Vesturlandi, farið neitt dult með skoðanir okkar á þessari verksmiðju og um það snerist málið. Við höfum alltaf gagnrýnt þetta, staðið gegn því og stóðum gegn því í kosningunum í vor, svo að það þurfti ekki að fara neitt á milli mála um okkar afstöðu. En ég leyfi mér að spyrja hv. þingheim: Hvað segja menn um vinnubrögðin? Ráðh. kemur og lýsir því yfir sem tryggingu fyrir því að það muni vera allt í lagi fyrir auðhringinn Union Carbide að fara af stað, að hann hafi komið við á Klafastöðum 1973 og rætt þar í öllu sínu veldi að sjálfsögðu við systkinin, sem þar búa, og þau hafi sagt að þau hafi að vísu ekki neinn áhuga á málinu, en muni hins vegar ekki koma í veg fyrir að verksmiðjan verði reist. Þetta var 1973. Ég efast um að Halldór E. Sigurðsson hafi eytt miklum tíma í að útskýra málið. Að sjálfsögðu hefur hann komið og sagt: „Það stendur til að reisa verksmiðju“ - allt og sumt. Það hefur ekki veríð útskýrt fyrir þessu fólki hvernig í pottinn er búið, það er alveg áreiðanlegt. En eftir það, sem nú er upp komið í upplýsingum og eftir fundinn í gær, er mér ekki grunlaust um að afstaða þeirra kunni að vera breytt. Sé svo, að hún hafi breyst svo rækilega að þau ætli að sitja sem fastast, þá vil ég svar við því; Hvað ætla stjórnvöld að gera?



Herra forseti. Ég ætlast til þess af hæstv. samgrh. að hann tilgreini þau hrakyrði sem ég eða hv. þm. Jónas Árnason höfum viðhaft um Magnús Kjartansson fyrrum iðnrh. á fundinum að Leirá í gær, að hann tilgreini þau. Það eina, sem ég vék að Magnúsi Kjartanssyni persónulega þarna í andsvari vegna ósannra upplýsinga núv. iðnrh. um afstöðu beggja ráðh. Alþb. í fyrrv. ríkisstj., - það eina, sem ég vék að Magnúsi Kjartanssyni í því sambandi, var að Magnúsi leyfðist innan Alþb. að hafa rangt fyrir sér. Víkjum síðan aðeins að könnun ráðh. tveggja, sem voru efra á Leirá í gær, á afstöðu fólksins þar efra. Það hefur komið fram að Halldór E. Sigurðsson, hæstv. samgrh., kom við á Klafastöðum og hjalaði þar lauslega eina stund við eigendur landsins. Bóndinn á Katanesi, næstu jörð við, sem einnig mun missa land, ef úr verður, undir þessar verksmiðjuframkvæmdir, sagði frá því, að starfsmenn hæstv. iðnrh. hefðu kíkt inn í haughúsið hjá sér, en ekki talað við fólk á bænum. Öll aðferð í sambandi við þetta mál er fyrir neðan allar hellur og að því miðað að blekkja fólk, - fólkið sem býr við Hvalfjörð og allar götur norður í Mývatnssveit.



Herra forseti. Þó að hv. fyrirspyrjandi, Jónas Árnason, hafi nú sjálfur gleymt fsp. sinni og vilji ræða um fundinn í gær, þá skal ég að sjálfsögðu svara fsp., sem hann nú bar fram, hvað gert verði ef eigendur umræddra jarða neiti að leyfa byggingu verksmiðjunnar eða láta land af hendi. Vil ég taka fram að ég hef ástæðu til að ætla að það verði ekki ágreiningsmál, heldur muni þetta nást með góðum samningum við þá sem þarna eiga hlut að máli. Hitt er annað mál, að það kemur dálítið spánskt fyrir að þessi hv. þm. skuli bera eignarrétt einstaklinga ákaflega mikið fyrir brjósti, því að þess hefur ekki orðið sérstaklega vart að undanförnu í málflutningi hans og samflokksmanna hans eða tillögu- og frumvarpaflutningi þeirra þar sem eignarrétturinn virðist harla lítils virði, enda í samræmi við grundvallarskoðanir þeirra. Hins vegar vil ég taka fram út af fsp. frá Stefáni Jónssyni, að það var í rauninni aðalinntakið í ræðu allra þeirra gesta, sem þessir tveir hv. þm. buðu víðs vegar að af landinu til þess að fræða heimamenn um hvað þeir ættu að gera, var að lýsa því sterkum, óhugnanlegum orðum hvílík eiturspúandi verksmiðja það væri sem ætti að fara að reisa þarna, hún mundi eitra andrúmsloftíð, leggja byggðirnar í auðn, eyðileggja alla fiskgegnd í Hvalfjörð, eyðileggja laxveiði í þeim ám, sem þar væru nærri, fyrir utan náttúrlega að menga hugarfarið. Þessi eiturspúandi verksmiðja var ógnvekjandi, og árás þessara þm. og þeirra fólks á þessum fundi var auðvitað fyrst og fremst á fyrrv. iðnrh. sem í 3 ár hefur verið að undirbúa þetta mál og eins og skjalfest liggur fyrir var því eindregið fylgjandi og hvetjandi að þessi verksmiðja yrði reist. Og það er það, sem hæstv. samgrh. átti við með ummælum sínum. Nú er þess í fyrsta lagi að geta, að þó að ýmsar efnaverksmiðjur í heiminum hafi þangað til fyrir nokkrum árum verið þannig úr garði gerðar að þær hafi valdið óþrifnaði og úr reykháfum þeirra hafi komið reykur og ryk, sem vafalaust hefur verið stórlega heilsuspillandi, þá ættu þessir hv. þm. að gera sér grein fyrir því að á hinum síðari árum, eftir að sú alda hófst um allan heim að vernda náttúruna, vinna gegn mengun, rányrkju og hvers konar slíkum eyðingaröflum, hefur orðið gerbreyting í þessum efnum. Ýmis fyrirtæki, þ. á m. Union Carbide, hafa á undanförnum árum varið til þess tugum millj. dollara að finna hreinsitæki og gera aðrar þær ráðstafanir sem gætu komið í veg fyrir slíkt. Einnig er vitanlegt að í Bandaríkjunum gilda nú strangari reglur, strangari kröfur eru gerðar í þessum efnum, um varnir gegn mengun, heldur en í nokkru öðru landi. Hér á Íslandi höfum við einnig strangar reglur, og ljóst er að heilbrigðiseftirlitið og forstöðumaður þess, sem er kunnur að sínum mikla áhuga á að efla heilbrigðiseftirlitið og koma í veg fyrir hvers konar mengun, það hefur gjörsamlega í hendi sér að setja þær reglur sem þarf. Auk þess ber þess að gæta að eftir þeim till., sem fyrir liggja, verður þetta fyrirtæki, járnblendiverksmiðjan, ef af verður, að meiri hluta eign íslendinga og íslendingar í meiri hluta í stjórn, þannig að við getum sett hvaða kröfur til hreinlætis og þrifnaðar sem við teljum þörf á. Sannleikurinn er sá að með þeim nýjustu tækjum, sem fundin hafa verið upp í þessu efni og þegar eru komin í notkun við nokkrar nýrri járnblendiverksmiðjur, er ekki um að ræða neina mengun frá reykháfum. Er talið að í mesta lagi um 1% af þessu fari út í andrúmsloftið og sé ósýnilegt og skaðlaust með öllu. Um afrennslisvatn frá þessari verksmiðju er ekki að ræða. Kælivatnið allt saman er í lokuðu kerfi. Að því er snertir frárennsli, þá er það eins og frá venjulegum íbúðarhúsum, verkstæðum og verksmiðjum, fylgir auðvitað venjulegum heilbrigðisreglum og reglum byggingarsamþykkta, og að því er snertir þann fasta úrgang, þá er það eldfastur steinn og grjót, sem engin mengun stafar af. A.m.k. hafa við ítarlegar rannsóknir á þeim efnum engin efni fundist sem geta valdið hættu eða mengun. Það, sem verið er að mikla fyrir fólki í sambandi við álverksmiðju, er viss flúorhætta, en ekki er um flúor að ræða við þessa framleiðslu. Árásir þessara þm. tveggja og þeirra fylgismanna og þeirra, sem þeir smöluðu á fundinn, eru að meginefni til árás á fyrrv. iðnrh. Meira að segja gekk það svo langt að hv. þm. Jónas Árnason lýsti því yfir í lok fundarins á Leirá í gær, að ef ég gerði nú eitt, ef ég stöðvaði þessa járnblendiverksmiðju, þá skyldi hann lýsa því yfir opinberlega að núv. iðnrh. væri bæði skynsamari og farsælli iðnrh. heldur en sá sem gegndi embættinu á undan.



Herra forseti. Því miður kom ég aðeins of seint á þennan fund og heyrði ekki upphaf þeirra umr. sem hér hafa faríð fram, en ég verð að segja, að mér finnst þessar umr. vera býsna einkennilegar. Ég heyri ekki annað en að hér séu tveir hæstv. ráðh. að kvarta undan fundi sem haldinn hafi verið uppí í Borgarfirði í gær, hann hafi verið fjölmennur, það hafi verið safnað liði á fundinn. Mér finnst allt benda til þess að þessir ráðh. hafi farið halloka á þessum fundi, og þeir eru að kvarta yfir fundarsókn. En sitt hvað kemur inn í þessar umr., m.a. það sem hæstv. iðnrh. var að enda við að segja. Hann hélt því fram að það, sem fram hefði komið í þessum umr., hefði aðallega verið ádeila eða a.m.k. dulbúin ádeila á fyrrv. iðnrh. fyrir störf hans í þessu máli. Svo heyrði ég að á það var minnst hver hefði verið afstaða ráðh. Alþb. í fyrrv. ríkisstj. til þessa máls. Það hefur legið mjög skýrt fyrir hver hefur verið afstaða mín. Ég hef allan tímann verið á móti byggingu þessarar verksmiðju. Það vita allir þeir ráðh. sem voru með-mér í fyrrv. ríkisstj., því að þar var aldrei svo minnst á þetta mál að ég lýsti ekki yfir andstöðu minni við málið. Ég mætti einnig á fundum með þeirri stóriðjunefnd eða hvað hún heitir, sem vann að þessu máli, og lét skoðun mína greinilega uppi í hennar áheyrn og einnig reyndar með ýmsum öðrum fulltrúum í þessu þinghúsi, þar sem málið var síðast rætt og ég átti fundarsetu. Ég lét í eitt skipti bóka það á ríkisstjórnarfundi að ég væri mótfallinn þessari verksmiðjubyggingu. Er því ekki um annað að ræða í sambandi við það, sem fram kann að hafa komið hjá þeim tveimur hv. þm. Alþb. sem töluðu á þessum fundi, en að þeir hafi verið nokkuð svipaðrar skoðunar og ég hafði verið og margir aðrir í mínum flokki allan tímann, þó að hitt væri líka alveg ljóst, að hinn ráðh. okkar, Magnús Kjartansson, taldi að rétt væri að fara í þessa framkvæmd, þó að hann hafi alltaf haft vissan fyrirvara þar á og hafi nú sagt að hann telji önnur verkefni brýnni og þarfari en að fara í þessa framkvæmd. Ég vildi aðeins að þetta kæmi hér fram varðandi afstöðu mína, því að ég kann betur við að skýra frá henni sjálfur heldur en að láta hæstv. núv. iðnrh. skýra frá afstöðu minni. Ég vildi mjög gjarnan að ríkisstj. yrði við því að taka þetta mál til umr. á Alþ. fljótlega, þannig að mér og öðrum þm. gefist kostur á að skýra fyrir þingheimi og fyrir þjóðinni allri afstöðuna til málsins. Mín afstaða til málsins byggist ekki á mengunarhættu þó að hún geti eflaust verið mikil. Ég tel að fjárhagslega séð sé hér um einstaklega vitlaust fyrirtæki að ræða og hér sé verið að ráðstafa fjármunum okkar á mjög óheppilegan hátt, og gæti ég fært fyrir því rök ef tími væri nægur, en hann er ekki nægur hér.



Herra forseti. Ég ætla ekki að blanda mér í umr. um þann fræga fund í Borgarfirði. Hins vegar sýnist mér að ég geti varla setið hér sem þátttakandi í þessari n., viðræðunefnd um orkufrekan iðnað, án þess að segja örfá orð. Ég vil fyrst geta þess að viðræðunefnd um orkufrekan iðnað hafði ákaflega gott samstarf við fyrrv. hæstv. iðnrh. og hvert einasta atriði, sem tekið var þar til meðferðar og ákvörðunar var gert í fullu samráði við hann. M.a. lagði hæstv. iðnrh. á það ríka áherslu að gætt yrði þess að þarna væru notuð hin fullkomnustu tæki til hreinsunar, og það var gert. Það var ekki eingöngu ráðgast við Union Carbide, það var ráðgast við sérfræðinga sem sérstaklega voru til þess fengnir, og málið lá allt ljóst fyrir. Frá slíkum verksmiðjum, ef engin tæki eru, kemur ákaflega mikið ryk, kísilryk. Ég hef skoðað verksmiðjur bæði með og án slíkra hreinsunartækja. Í þessari verksmiðju verða, ef verksmiðjan verður byggð, fullkomnustu tæki sem þekkjast og taka allt að því 99% af því ryki sem myndast. Það getur lækkað, ef gat kemur á poka sem er í þessum tækjum. Ég hef ekki tíma til þess að fara út í það hér, en skv. mælingum í Bandaríkjunum, sem eru þær ströngustu sem þekkjast, hreinsast u.þ.b. 96% að meðaltali af ryki frá verksmiðjunni 



Herra forseti. Það er fróðlegt fyrir nýja þm. að sitja hér og hlýða á umr. sem þessar. Sérstaklega er það athyglisvert þegar maður heyrir að þm. eru þátttakendur í fundum þar sem máttur sprengjunnar er boðaður með þeim hætti sem okkur var skýrt frá áðan. En það sem er e.t.v. fróðlegast að kynnast er þegar menn eru að nudda sér utan í alþýðuna utan þingsala og tala um að aðrir sýni hroka. Það vill svo til á Íslandi að menn skiptast ekki í alþýðu eftir því hvar þeir skiptast í flokka. Þetta ættu báðir hv. þm. að vita sem töluðu áðan um að valdamenn og stjórnendur landsins færu að þessu máli með hroka. Það var mjög athyglisvert að hlýða á ræðu hv. 5. þm. Vesturl. Satt að segja fannst mér framsögn hang og háttalag hér vera hálfgert sambland af minnimáttarkennd og hroka. Það er hörmulegt ef ekki er hægt að ræða mál sem þessi á Alþingi íslendinga án þess að menn þurfi að koma þannig fram. Og það er hörmulegt að þurfa að hlusta á það hér, að menn séu með dylgjur um að það standi til að reka fólk af jörðum sínum með valdi. Ég spyr hv. þm.: Hefur það tíðkast hingað til eða stóð þetta e.t.v. til í tíð fyrrv. iðnrh. þegar hann var að vinna að rannsókn þessa máls? Er það e.t.v. skýringin á því hversu erfiðlega honum gekk að koma þessu máli áleiðis innan Alþb.? Ég held að enginn af þm., sem styðja núv. ríkisstj. og núv. iðnrh. hafi stutt þær aðgerðir að menn væru hraktir frá eignum sínum, hvort sem það væru jarðir eða húseignir í þéttbýli. En hv. þm. Jónas Árnason og Stefán Jónsson verða að þola það að rætt sé um nýjan iðnað á Íslandi og frumkvöðlar í stóriðju geti jafnvel verið þeirra flokksmenn. Ég vil aðeins segja það að alþýðan á Íslandi - ég nota það orð - vill framfarir, en ekki úrtölur. Fólkið í landinu vill ekki tóma barnalega rómantík. Lífsbaráttan á Íslandi er raunverulega hörð, en ekki rómantískt hjal nokkurra þm. á Alþingi íslendinga.



Herra forseti. Árið 1973 voru samþ. lög um verðjöfnun á sementi með það fyrir augum að sementsverð um land allt yrði líkt á þeim höfnum sem skip sigldu til. Í 1. gr. frv. er einnig heimildarákvæði um að láta verðjöfnunina ná til annarra staða, sem engar hafnir hafa, og verslunarstaða upp í landi. 1. apríl s. 1. var gefin út reglugerð þar sem ákveðið var að láta verðjöfnunina ná til 40 staða auk þeirra hafna sem hún hafði áður náð til. Vegna þess að lögin eru fyrir hendi og reglugerðin hafa margir spurt hvenær þetta komi til framkvæmda því að enn er verðjöfnunin ekki komin til framkvæmda varðandi þessa 40 staði sem reglugerðin nær til. Það er enn fremur spurt hvort það verði ekki fleiri staðir en þessir 40 sem ætlað er að láta verkjöfnunina ná til. Enn er ekki búið að ákveða hversu mikið verður greitt í flutningskostnað, en þeir, sem versla með sement, halda því réttilega fram að ekki sé unnt að selja sementið úti á landi eftir að hafa flutt það með bifreiðum langar leiðir á sama verði og á hafnarbakkanum, nema flutningskostnaður sé að fullu greiddur. Flutningskostnaður er mjög dýr á landi, og það dugir ekki að segja að verðið eigi að vera svipað um allt land nema þessi kostnaður sé greiddur. Á Suðurlandi er það þannig, að Selfoss er einn þessara staða sem verðjöfnun nær til, Hella, Hvolsvöllur og Vík í Mýrdal. Þeir, sem kaupa sement fyrir austan Mýrdalssand, fá enga verðjöfnun. Það liggur í augum uppi að sement austur á Kirkjubæjarklaustri hlýtur að vera miklu dýrara en í Vík. Það liggur einnig í augum uppi að eyfellingar, sem kaupa sement á Hvolsvelli eða Hellu, verða að fá sementið miklu dýrara en ákveðið er á fyrrnefndum verslunarstöðum. Einnig má minna á uppsveitir Árnessýslu, það kostar stórfé að flytja sementið frá Selfossi og nægir því ekki, þó að flutningskostnaður væri greiddur frá Reykjavík að Selfossi, til þess að árnesingar gætu fengið sement á lægsta verði. Menn geta deilt um hvort réttmætt sé að hafa jöfnunarverð á sementi um allt land. Það er staðreynd að samþ. hafa verið lög um það og ríkisstj. hefur gefið út reglugerð í þeim tilgangi að láta þessa verðjöfnun koma til framkvæmda. En eins og háttað er enn í dag, þá er ekki um að ræða að unnt sé þrátt fyrir lögin, þrátt fyrir reglugerðina að hafa líkt verð á sementi um land allt.



Herra forseti. Fsp. er svo hljóðandi: „Er ætlun ríkisstj. að nota heimild í l. til þess að jafna flutningskostnað á sementi á þann hátt, að líkt verð geti verið á þeirri vöru um land allt? Ef svo er, hvenær má vænta þess að það verði gert?“ Svarið er: Lög um jöfnun flutningskostnaðar á sementi hafa verið framkvæmd frá 1. apríl s.l., en þá var sett reglugerð um framkvæmd l. svo og ákveðið flutningsjöfnunargjald, 700 kr. á hvert tonn, bæði innlent og innflutt. Jafnframt voru ákveðnir flutningsgjaldataxtar, bæði á sjó og landi. Á næstunni mun stjórn sjóðsins, en í henni eiga sæti þrír menn: Valgeir Ársælsson, Svavar Pálsson og Örn Guðmundsson, athuga þau ágreiningsatriði um flutningsgjöld á landi, sem komið hafa upp, og önnur framkvæmdaatriði, þ. á m. um þá verslunarstaði sem við er miðað í reglugerðinni. Að því er snertir verðlag á sementi, þá heyrir það ekki undir viðskrn., heldur iðnrn. Skv. upplýsingum þeim, sem ég hef fengið frá framkvæmdastjóra Sementsverksmiðju ríkisins, er verð á sementi úr vöruskemmu nú hið sama á öllum þeim rúmlega 50 stöðum á landinu sem jöfnun flutningskostnaðar nær til. Í þessari reglugerð, sem er reglugerð nr. 78 frá 1974, þá eru taldir upp verslunarstaðir sem við er miðað. Þeir eru, telst mér til, alls 55, fyrst 13 verslunarstaðir sem jafnframt eru aðaltollhafnir, auk þess 42 aðrir sem jöfnunin á að ná til. Í 1. gr. þessarar reglugerðar segir: „Framkvæma skal jöfnun á flutningskostnaði sements þannig að kostnaður í vöruskemmu á hverri sementstegund frá hverjum innlendum framleiðanda eða innflutningsaðila verði hið sama á þeim verslunarstöðum sem jöfnunin nær til.“ Ég skal játa að ég hef ekki flett upp á lögunum, en ég vil ganga úr frá því að þessi gr. sé í samræmi við lögin. Þar af leiðandi er miðað við það að verðið sé hið sama á verslunarstað. Hitt getur auðvitað verið og er sjálfsagt, eins og hv. fyrirspyrjandi sagði, að þar með er ekki tryggt að raunverulegt verð til hvers notanda verði hið sama, því að það liggur í augum uppi, að flutningskostnaður frá verslunarstað til heimills og til notkunarstaðar er mismunandi, og fljótt á litið sýnist mér að það muni vera erfitt að koma í veg fyrir slíkt. Hins vegar er hitt atriðið, sem hann benti á og sjálfsagt er að athuga og er í athugun, hvort ekki þurfi að koma fleiri verslunarstaðir þarna til greina. Hann nefndi Kirkjubæjarklaustur, það er ekki með í þessari upptalningu. Á Suðurlandi eru Vík, Hvolsvöllur, Hella, Selfoss, Þorlákshöfn. Það eru aðrir staðir þar sem gætu sjálfsagt komið til álita, eins og Hveragerði, Kirkjubæjarklaustur. Þetta eru atriði sem þessi n. er að athuga. Sömuleiðis er auðvitað álitamál og getur orðið ágreiningsatriði, hvort þeir flutningsgjaldataxtar, t.d. á landi, sem hann minntist á og ákveðnir hafa verið af n., eru réttilega metnir. Ég hef enga aðstöðu til að kveða upp neinn dóm um það, en það er eitt af þeim atriðum sem n. er að athuga.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. viðskrh. fyrir svörin. Ég geri mér grein fyrir að erfitt er að framkvæma þessi lög þannig að það verði líkt verð á sementi um allt land. En það vantar mikið á að það hafi verið gert enn sem komið er og er gott að heyra það af munni hæstv. ráðh. að ætlunin er að vinna að þessu, þannig að lögin verði framkvæmd eins viðtækt og mögulegt er. Ég ræddi við forstjóra Sementsverksmiðjunnar fyrir stuttu. Ég ræddi við tvo kaupfélagsstjóra á Suðurlandi. Þeir sögðu mér að það væri enn óákveðið hvað yrði greitt í flutningskostnað á sementi austur á Selfoss og austur í Rangárvallasýslu og forstjóri Sementsverksmiðjunnar staðfesti það. Í rauninni vita kaupfélagsstjórarnir eða verslunarstjórar ekki hvaða verð þeir geti haft á sementinu á meðan ekki er vitað hvað verður greitt úr þessum svokallaða sjóði í flutningskostnað. Forstjóri Sementsverksmiðjunnar bjóst við því að 700 kr. af hverju framleiddu tonni væri nú orðið allt of lágt gjald í þennan sjóð til þess að unnt væri að greiða raunverur legan flutningskostnað. Það er örugglega fleiri staðir en Kirkjubæjarklaustur sem vantar inn í þá upptalningu, sem fylgir reglugerðinni, til þess að hægt sé að jafna þetta. Ég geri ráð fyrir að það sé nauðsynlegt að taka tillit til þess að frá hinum ýmsu verslunarstöðvum þarf að dreifa sementinu til notenda og flutningsgjaldið þurfi að vera riflegra einmitt vegna þess. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir svörin og sérstaklega að hann vildi beita sér fyrir því að lagfæra það sem enn er ógert í þessu efni.



Herra forseti. Á þskj. 41 er fsp. í þrem liðum frá Þór Vigfússyni, sem tók sæti sem varamaður minn í byrjun þessa þings. Spurningarnar eru um smíði brúar yfir Ölfusá við Óseyrarnes. Þetta er orðið býsna gamalt mál hér á hv. Alþ. Það var á árunum 1952 og 1953 sem lagðar voru fram till. um smiði þessarar brúar með mjög ákveðnum rökstuðningi um nauðsyn brúargerðarinnar fyrir þorpin austan ár, útgerð og fiskvinnslu þar og afnot báta þorpsbúa af höfninni sem þá var ný í Þorlákshöfn. 1953 var samþ. á Alþ. að reisa brú hjá Óseyrarnesi, „enda leiði rannsókn í ljós að brúarstæði sé öruggt og brúarsmíðin sé mikill þáttur í að tryggja afkomu íbúanna í sjávarþorpum austan fjalls,“ eins og segir í samþykktinni. Síðan eru liðnir tveir áratugir og engin brú á leiðinni svo að vitað sé, en hins vegar kunnugt að brúarstæði er öruggt og hafi brúargerð þá verið stór þáttur í að tryggja afkomu íbúanna, sem er vafalaust, þá er miklu meiri ástæða til þess nú. Til þess að röksemdir komi beint frá þeim, sem vandinn brennur mest á, ætla ég - með leyfi forseta - að lesa grg. sem stokkseyringar sendu með áskorun á Alþ. og ríkisstj. nú í vetur um byggingu þessarar brúar. Grg. er svo hljóðandi: „Stórframkvæmdir eru nú að hefjast við landshöfnina í Þorlákshöfn. Framkvæmdir þessar nýtast ekki næstu grannþorpum Þorlákshafnar, kauptúnunum austan Ölfusár, án brúar á Ölfusárósa. Mikil uppbygging hefur átt sér stað í útgerð og fiskvinnslu á Stokkseyri síðustu ár. Fjárfesting í fiskiðjuveri staðarins nemur 110 millj. kr. á s.l. 5 árum og framleiðsluverðmæti afurða þess var á síðasta ári 180 millj. kr. og mun að líkindum nema á yfirstandandi ári 230 millj. kr. Frá Stokkseyri eru nú gerðir út 11 bátar. Allir eru þeir meira og minna háðir Þorlákshöfn vegna brimlendingar á Stokkseyri, og hinir stærstu eru þar alveg því að stærri bátar en 60 tonn geta ekki lent á Stokkseyri. Uppbygging Hraðfrystihúss Stokkseyrar og aukin afköst þess kalla á enn stærri skip til að tryggja því öruggt hráefni allt árið, sem er forsenda fyrir starfrækslu þess og viðunandi afkomu þeirra sem þar vinna. Flutningskostnaður á fiski frá Þorlákshöfn til Stokkseyrar er nú þegar gífurlegur og mun enn aukast er skipin stækka og verða fleiri bundin Þorlákshöfn. Er þá ótalið óhagræði sjómanna að þurfa að fara svo langan veg til báta sinna. Að framansögðu má ráða hve brýnt hagsmunamál stokkseyringa er að tengjast hinni nýju landshöfn í Þorlákshöfn, en brúin á Ölfusárósa mundi stytta leiðina fram og til baka milli Þorlákshafnar og Stokkseyrar úr 100 km í 34.“ Þetta var grg. stokkseyringa, en augljóslega gildir sama um íbúa Eyrarbakka. Af eigin orðum þessa fólks má vera ljóst hvílíkt nauðsynjamál er hér á ferðinni og þjóðhagslega hagkvæmt. Af þessum rökstuðningi sést einnig að fyllsta ástæða var til að varpa fram þeim spurningum sem fram koma í fsp:, sem er á þessa leið: „Hvað líður undirbúningi að smíði brúar yfir Ölfusá hjá Óseyrarnesi? Hver er nú talinn kostnaður við smíði þeirrar brúar? Hefur hæstv. samgrh. í hyggju að beita sér fyrir því, að Óseyrarnesbrúin verði tekin inn á vegáætlun næst þegar hún verður afgreidd á Alþingi?“



Herra forseti. Út af fyrirspurninni á þskj. 41 vil ég gefa eftirfarandi svar. Í fyrsta lagi: „Hvað líður undirbúningi að smíði brúar yfir Ölfusá hjá Óseyrarnesi?“ Fyrstu athuganir á brúarstæði á Ölfusá hjá Óseyrarnesi voru gerðar sumarið og haustið 1952. Þessi frumathugun leiddi í ljós að brúin þyrfti að vera um 440 m löng. Leiðin milli Eyrarbakka og Þorlákshafnar með brú á Ölfusá hjá Óseyrarnesi var síðan tekin í þjóðvegatölu árið 1955 undir nafninu Hafnarskeiðsvegur og er hann enn í tölu þjóðvega samkvæmt gildandi vegáætlun. Mun Jörundur Brynjólfsson, þáv. þm. árnesinga, hafa beitt sér fyrir því. Á árunum 1960–1963 voru gerðar frekari athuganir á brúarstæði þessu. Var þá m.a. komið upp sjálfritandi vatnshæðarmæli austan við ósinn árið 1962. Var það gert til þess að kanna hvort jakastíflur trufluðu mjög vatnsrennsli í ósnum. Vatnshæðarmæling var haldið áfram í 8 ár og reyndust truflanir af völdum íss mjög óverulegar. Í vegáætlun 1971 var veitt fé til jarðvegskönnunar á brúarstæðinu. Kom þá fram að Þjórsárhraunið nær vestur fyrir ósinn og á því að fást trygg undirstaða undir brú á þessum stað. Þá kemur annar þáttur: „Hver er nú talinn kostnaður við smíði þeirrar brúar?“ Á grundvelli þeirra upplýsinga, sem að framan greinir, hefur verið gerð lausleg ágiskun um kostnað við vega- og brúargerð um Ölfusárós. Er kostnaður við brúna ágiskaður 280 millj. kr., en við veginn, sem yrði um 11 km langur, um 170 millj. kr. Er þá miðað við bundið slitlag. Yrði því ágiskaður heildarkostnaður 450 millj. kr. miðað við verðlag í ágúst þessa árs. Ef bundnu slitlagi yrði sleppt lækkar vegagerðarkostnaðurinn um 50 millj. kr. Í þriðja lagi er spurning um það hvort vegamálaráðh. vilji beita sér fyrir fjárveitingu til þessarar brúar á næstu vegáætlun. Er hún svo hljóðandi: „Hefur hæstv. samgrh. í hyggju að beita sér fyrir því að Óseyrarnesbrúin verði tekin inn á vegáætlun næst þegar hún verður afgr. á Alþ.?“ Varðandi síðustu spurninguna, um það hvort samgrh. muni beita sér fyrir því að Óseyrarnesbrúin verði tekin inn á þá vegáætlun, sem lögð verður fram á yfirstandandi þingi, skal það tekið fram að mörg verkefni biða úrlausnar þeirrar vegáætlunar. Þó að ekki verði að þessu sinni gefið fyrirheit um að þetta verkefni verði meðal þeirra, tel ég að það væri ánægjulegt verkefni og a.m.k.verði að koma til fjármagn til þess að ljúka fullnaðarrannsóknum um gerð brúarinnar. Æskilegt hefði verið að verkið hefði a.m.k. getað hafist á umræddu áætlunartímabili, þótt það verði ekki séð fyrr en við afgreiðslu vegáætlunar fyrir tímabilið 1975–1979, enda mun fjármagn það sem verður til ráðstöfunar ráða mestu um framkvæmdir á því tímabili. Rétt er í sambandi við þessa ákvörðun, þegar hún verður tekin, að taka tillit til þess við hafnarframkvæmdir þeirra staða sem mundu njóta brúarinnar. Þetta svar vona ég að nægi hv. fyrirspyrjanda.



Herra forseti. Það hefur áður verið rætt um brú á Ölfusá í Óseyrarnesi af eðlilegum ástæðum og allir hafa haft áhuga á að koma þessu mannvirki á sem um það hafa rætt undanfarna tvo áratugi. En að brúin er ekki enn komin stafar eingöngu af því að fjármagn hefur vantað til þessara framkvæmda. Athuganir hafa leitt í ljós að þarna er unnt að gera brú, en lengi vel héldu menn að það væri tæknilega ómögulegt. Vegagerðin hefur haft rannsóknina með höndum og komist að raun um að brúin og vegurinn muni kosta 450 millj. kr. miðað við verðlag eins og það var í ágúst, en miðað við verðlag eins og það er í dag mundu það vera um 500 millj. kr. Því hefur oft verið lýst hvaða hagræði gæti orðið að þessari brú. Hún mundi tengja saman kauptúnin á suðurströndinni og sveitarfélögin á Suðurlandi. Sérstaklega fær brúin gildi eftir að höfnin í Þorlákshöfn hefur verið lagfærð og gerð að raunverulegri höfn. Þessu þarf ekki að lýsa vegna þess að þetta þekkja flestir. Ég vil aðeins við þetta tækifæri taka fram að ég tel að þetta sé eitt af þýðingarmestu verkefnum sem þm. Sunnl. þurfa að beita sér fyrir. Það verður svo að vera ákvörðun sunnlendinga í hvaða röð þeir vilja taka þau verkefni sem helst kalla að. Er það brúin í Óseyrarnesi, sem á að vera næsta verkefnið, eða er það eitthvað annað, sem liggur enn meira á? Á þeim tveimur mínútum, sem ég nú hef til umráða, er ekki tækifæri til að ræða frekar um það.



Herra forseti. Þó að hæstv. ráðh. hafi nú gengið burtu vil ég samt ekki láta hjá líða að þakka honum fyrir greinargóð svör og þær upplýsingar sem hann hefur gefið um undirbúning þessarar brúargerðar. Ég vissi það fyrir, enda kom það fram í því sem ég sagði áðan, að undirstaða brúarinnar er trygg. Þjórsárhraunið er þarna 12–15 m þykkt yfir allt svæðið þar sem brúin kemur til að standa. Varðandi þá verðágiskun, sem hæstv. ráðh. kom hér með, blöskrar mér það ekki að svo löng og mikil brú sem kemur til með að gera svona mikið gagn kosti 280 millj. kr. Vegarspottana tel ég ekki með. Að sjálfsögðu þarf að leggja í vegi í þessu kjördæmi eins og annars staðar á landinn. Því miður kom það í lokasvari hæstv. ráðh. að hann gæti ekki gefið fyrirheit um að þetta yrði tekið inn í vegáætlun næst komandi. Hins vegar fagna ég því og þakka honum fyrir að hafa þó sagt að hann vildi a.m.k. stuðla að því að fjármagn fengist til fullnaðarrannsókna. Oft hefur verið nauðsynlegt að koma brú yfir Ölfusá við Öseyrarnes, en nauðsynin hefur sennilega aldrei verið eins mikil og nú með þeim breyt. sem hafa orðið í útgerð í landinu og þessi þorp hafa nú í huga að tileinka sér til þess að hafa jafnt hráefni til vinnslu allt árið. Nú er Þorlákshöfn loksins að verða örugg höfn, sem hún hefur ekki verið, og Suðurland hefur ekki hingað til haft neinni öruggri höfn á að skipa. Þess vegna er nauðsyn brúarinnar aldrei meiri en nú. Vissulega eru mörg verkefni í vegamálum og brúamálum á Suðurlandi og ekki skal ég draga úr því að mörg þeirra eru nauðsynleg. En ég vil leyfa mér að halda því fram að það liggi varla meira á nokkurri framkvæmd í þessum efnum en einmitt gerð þessarar brúar við Óseyrarnes.