Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir áliti sjútvn. um frv. til l. um skiptaverðmæti og greiðslumiðlun innan sjávarútvegsins sem liggur fyrir á þskj. 766 og nál. á þskj. 957 og brtt. á þskj. 958. Nefndin hélt alls sex fundi um málið og var sá háttur hafður á að sjútvn. Nd. var einnig á þeim fundum þegar tekin voru viðtöl við hagsmunaaðila. Fengnir voru til viðtals fulltrúar eftirtalinna aðila: Fiskifélags Íslands, Fiskveiðasjóðs, tryggingafélaga og sjútvrn., enn fremur forstjóri Þjóðhagsstofnunar, sem var formaður nefndar þeirrar er undirbjó frv. Einnig bárust skriflegar ábendingar frá Fiskifélagi Íslands, sjútvrn., félögum sjómanna og skipstjóra á Norðurlandi, Sjómannafélagi Reykjavíkur, Sjómannasambandi Íslands, Farmanna og fiskimannasambandi Íslands, Samtökum grásleppuhrognaverkenda og Samvinnutryggingum. Í umfjöllun nefndarinnar var lögð rík áhersla á það að bakgrunnurinn að þessu frv. væri sá að hér væri um samkomulag að ræða um stóru atriðin í frv. milli hagsmunaaðila og þess vegna væri ekki rétt að brjóta upp það samkomulag í meginatriðum, enda var ekki ágreiningur í nefndinni um meginefni frv. sem, eins og fram kom í framsögu, er að meginefni um það að einfalda sjóðakerfi sjávarútvegsins og leggja niður þær millifærslur sem þar er um að ræða. Eigi að síður gerði nefndin tillögur um breytingar á frv., sem að vísu eru ekki stórvægilegar í sniðum en allnokkrar breytingar þó, og þær brtt. liggja fyrir á þskj. 958. Ég vil geta þess að af misgáningi hér í gær féllu niður tvær greinar úr þessum brtt. Þeim verður dreift eftir augnablik og mun ég gera grein fyrir þeim í þessari framsögu. Áður en ég geri grein fyrir þeim brtt. sem nefndin leggur til vil ég geta þess að einstakir nm. áskilja sér rétt til að flytja eða fylgja brtt. 1. brtt. sem nefndin leggur til er við 8. gr. frv., að 1.- 3. tölul. orðist svo: 1. Að 48% sé greitt til lífeyrissjóða sjómanna. 2. Til greiðslu iðgjalda af slysa- og örorkutryggingu skipverja, sams konar þeim sem samið er um í heildarkjarasamningum sjómanna og útvegsmanna, þar á meðal vegna grásleppuveiða, svo og af vátryggingu báts og eiga þessi ákvæði við allar veiðar smábáta, einnig við grásleppuveiðar, samkvæmt reglum sem sjútvrh. setur. 3. Til Landssambands smábátaeigenda, þar með vegna grásleppuveiða. Breytingin sem þarna um ræðir er sú að þarna er getið sérstaklega um að þessar greiðslur séu vegna grásleppuveiða og er það í samræmi við ábendingar og óskir þeirra aðila. Í nefnd þeirri sem vann að frv. áttu sæti allir helstu hagsmunaaðilar innan sjávarútvegsins utan Landssambands smábátaeigenda og Samtaka grásleppuhrognaframleiðenda. Þau samtök töldu að lítið hefði verið haft við sig samráð í þeirri nefnd sem vann frv. Þess vegna ræddi nefndin ítarlega þeirra sjónarmið og kallaði þá fyrir. Landssamband smábátaeigenda var stofnað í desember s.l. og það hefur sýnt sig að víðtæk samstaða er innan samtakanna þó að þau séu ekki komin enn á fullt skrið, m.a. vegna þess að þau hafa ekki enn þá fengið það fjármagn sem þau þurfa til starfsemi sinnar. Það átti að tryggja félaginu þetta fjármagn með útflutningsgjaldi af sjávarafurðum með lagabreytingu sem enn er í meðförum Alþingis. Með þessu frv. er lagt til að þau lög falli úr gildi, eða lögin um útflutningsgjald, og þar sem búast má við því að samkomulag geti orðið með þessum aðilum, þessum samtökum um sameiginlega hagsmuni, félagsmálastarfsemi og fleira, þá þykir rétt að hækka framlag til Landssambands smábátaeigenda úr 3% í 5% og taka það beinlínis fram í greininni að grásleppuveiðar heyri þar undir og taka þar af allan vafa. Nefndin flytur brtt. við 10. gr. frv. sem mun verða dreift hér, en hún féll niður úr þessari prentun í gær og ég vona að ég megi, með leyfi forseta, fara yfir þá till. við þessa framsöguræðu. 10. gr. í frv. hljóðar svo: "Lífeyrissjóður sjómanna skal annast skiptingu þess fjár, sem inn kemur skv. 1. tölul. 8. gr. og 1. tölul. 9. gr. á reikning hvers skips, til hlutaðeigandi lífeyrissjóða í hlutfalli við iðgjaldsskyldan aflahlut skipverja." Það hefur komið fram ótti um það að þetta leiði til þess að þetta fé safnist saman á einum stað í einum stórum sjóði, Lífeyrissjóður sjómanna geymi þetta fé t.d. í banka hér í Reykjavík. Þess vegna þykir rétt að orða greinina þannig að það sé skýrt að þessar greiðslur mega ganga beint í banka á viðkomandi stað, en Lífeyrissjóður sjómanna hafi eftirlitshlutverk með þessum greiðslum, að þær fari fram, og að greinin orðist svo: "Lífeyrissjóður sjómanna skal hafa yfirumsjón með því að fé, sem inn kemur skv. 1. tölul. 8. gr. og 1. tölul. 9. gr., sé skipt og greitt inn á reikning hvers skips til hlutaðeigandi lífeyrissjóða í hlutfalli við iðgjaldsskyldan aflahlut skipverja." Við 15. gr. er brtt. þar sem a-liður hennar orðist svo: "Til fiskvinnslufyrirtækja í hlutfalli við áætlaða uppsöfnun söluskatts til hverrar vinnslugreinar, en í hlutfalli við fob-verðmæti útflutningsframleiðslu til hvers fyrirtækis innan greinar eftir reglum sem sjútvrh. setur í samráði við Samtök fiskvinnslufyrirtækja. Heimilt er að verja hluta af þessu fé til greiðslu árgjalda til Útflutningsráðs Íslands með samþykki hlutaðeigandi fiskvinnslufyrirtækja." Hér er kveðið á um fjármögnun útflutningsráðs en frv. um það lá hér fyrir þessari hv. deild og var nýlega afgreitt til Nd. með þeim fyrirvara að tekjuliðinn af útflutningsgjaldi, sem reiknað er með í frv., verði að endurskoða. Hér er lagt til að um sinn eða á þessu ári verði fjármögnunin leyst á þennan hátt með hluta af endurgreiðslu söluskatts til fiskvinnslufyrirtækja en með samþykki þessara fyrirtækja og í samráði við þau. Við 17. gr. er flutt eftirfarandi brtt., að við 1 mgr. bætist: "Þá er sjútvrh. heimilt að fella niður útflutningsgjald af fóðurlýsi sem framleitt er og/eða flutt út frá ársbyrjun 1986 til 15. maí 1986. Enn fremur skal ekki innheimta útflutningsgjald af þeirri skreið sem flutt er út eftir 1. jan. 1986 en framleidd var fyrir 1. des. 1984." Þessi liður er til kominn vegna þess að hér hefur verið til umfjöllunar frv. til l. um breytingu á lögum nr. 52 28. apríl 1983, um útflutningsgjald af sjávarafurðum. Það liggur hér fyrir samhliða þessu frv. Samþykkt þessa frv. felur í sér að það þarf að huga að þeim heimildum sem eru í fyrra frv. um útflutningsgjald af fóðurlýsi og útflutningsgjald af skreið það sem af er árinu. Það er talið eðlilegt að ákvæði þessa efnis komi inn í þetta frv. en þessi ákvæði eru til komin vegna þeirra erfiðleika sem hafa verið í þessum greinum. Þá er örlítil breyting á lokalið þessarar greinar sem er nú til komin vegna þess að nafn Fiskifélags Íslands féll niður úr prentun. Það er lagt til að lokaliður greinarinnar orðist svo: "Til þess að auðvelda framkvæmd ákvæða þessarar málsgr. skulu allir framleiðendur sjávarafurða skyldir að senda Fiskifélagi Íslands sérstakt yfirlit yfir birgðir sjávarafurða miðað við 14. maí 1986." En nafn Fiskifélags Íslands féll niður úr prentun frv. Þá eru breytingar á ákvæði til bráðabirgða. Þar er lagt til að c-liður orðist svo: "Af eignum Tryggingasjóðs fiskiskipa, sem eftir standa þegar skuldbindingum hans samkvæmt lögum nr. 52/1983, með síðari breytingum, og reglum settum samkvæmt þeim, er lokið, skal verja 12 millj. kr. til öryggismála og björgunaræfinga sjómanna á fiskiskipum í samráði við öryggismálanefnd sjómanna og samtök sjómanna og útvegsmanna." - Þarna kemur inn að þessu fé á að verja í samráði við þá öryggismálanefnd þingmanna sem starfar í þessum málefnum, og í samráði við samtök sjómanna og samtök útvegsmanna. - "12 millj. kr. til undirbúnings byggingar sjávarútvegshúss í Reykjavík samkvæmt tillögum byggingarnefndar hússins er sjútvrh. skipar fyrir árslok 1986," - breytingin frá frv. er sú að lagt er til að sjútvrh. skipi byggingarnefnd hússins og ég vil segja fyrir árslok 1986 þannig að það sé ákveðinn aðili og liggi fyrir ákveðinn samningur og áætlun um byggingu þessa húss og séu ábyrgir aðilar þar í forsvari áður en þetta fé er reitt af hendi. - "og 3 millj. kr. til Landssambands smábátaeigenda, m.a. til að ljúka skuldbindingu Samtaka grásleppuhrognaverkenda við Landsbanka Íslands, sbr. lög nr. 79/1984." Þetta ákvæði er komið inn vegna þess að hluti útflutningsgjalds, sem ganga átti til Fiskveiðasjóðs, gekk til þess að jafna skuld grásleppuhrognaframleiðenda í Landsbankanum, en sú skuld var til komin vegna fjárfestingar í Frakklandi sem skilaði sér ekki og lentu stjórnarmenn í samtökunum í persónulegum ábyrgðum fyrir þessum skuldum. Þetta mál var leyst með sérstökum lögum héðan frá Alþingi og var útflutningsgjald látið ganga til greiðslu á þessari upphæð. Það þykir rétt að ljúka þessu máli í tengslum við þessa lagasetningu þannig að möguleikar skapist til þess að Landssamband grásleppuhrognaframleiðenda geti gengið inn í Landssamband smábátaeigenda á jafnréttisgrundvelli og þessi skuld komi ekki í veg fyrir samstarf þessara aðila. - "Eftirstöðvar eigna Tryggingasjóðs skulu renna til Fiskveiðasjóðs Íslands." Þá er að d-liðurinn orðist svo: "Af eignum Úreldingarsjóðs fiskiskipa, sem eftir standa þegar skuldbindingum hans samkvæmt lögum nr. 52/1983, með síðari breytingum, er lokið, skal verja 8 millj. kr. til varðveislu sjóminja og sjávardýra að fengnum tillögum þjóðminjavarðar og 4 millj. skulu renna til Fiskimálasjóðs til að styrkja rannsóknar- og tilraunastarfsemi í sjávarútvegi á þessu ári. Eftirstöðvar eigna Úreldingarsjóðs fiskiskipa skulu varðveittar á bankareikningum og í skuldabréfum með bestu kjörum þar til sett hafa verið ný lög um starfsemi hans og ákvæði um Aldurslagasjóð fiskiskipa í II. kafla laga nr. 37/1978, um samábyrgð Íslands á fiskiskipum, hafa verið endurskoðuð." Þarna eru tvær breytingar. Framlag til varðveislu sjóminja er hækkað um 2 millj. og bætt inn að þarna sé um varðveislu sjóminja og sjávardýra að ræða, en þar eru höfð í huga sædýrasöfn og þau söfn þar sem sjávardýr, lifandi dýr eru varðveitt eða höfð til sýnis. Í öðru lagi er sú breyting að ákveðið er að 4 millj. skuli renna til Fiskimálasjóðs til þess að Fiskimálasjóður geti haldið áfram starfsemi sinni út þetta ár og staðið við skuldbindingar sínar. Þá er það að e-liður orðist svo: " Sjútvrh. staðfestir lokauppgjör Aflatryggingasjóðs sjávarútvegsins, Tryggingasjóðs fiskiskipa og Úreldingarsjóðs fiskiskipa." Þess má geta að þessum sjóðum hefur nú þegar verið skrifað og þeir beðnir um að staðfesta stöðu sína nú og lokauppgjör þeirra verður síðan staðfest af sjútvrh. ef þessar brtt. ná fram að ganga. Ég hef lokið við að fara yfir og gera grein fyrir þeim brtt. sem nefndin flytur við frv. Hér er um mjög stórt mál að ræða og allflókið vegna þess að hér er verið að leggja niður og breyta verulega viðamiklu kerfi. Nefndinni hafa borist erindi frá Skipstjórafélagi Norðlendinga, Sjómannafélagi Eyjafjarðar, Sjómannafélagi Reykjavíkur, Sjómannafélagi Ólafsfjarðar, Verkalýðsfélaginu Vöku, Verkalýðsfélagi Þórshafnar og Verkalýðsfélagi Skagastrandar vegna launagreiðslna til áhafna á frystitogurum sem eru á bolfiskveiðum. Þær telja sig búa við skarðan hlut samkvæmt frv. en það hefur verið staðfest af fulltrúum sjómannasamtakanna að hér hafi verið um samkomulag að ræða og millifærslu milli þeirra sem eru á frystitogurum sem stunda bolfiskveiðar og til þeirra sem stunda rækjuveiðar og annarra togara. Þetta mál verði síðan að taka upp aftur í tengslum við kjarasamninga þar sem hér sé um ákveðið samkomulag að ræða sem ekki sé rétt að brjóta upp. Þess vegna leggur nefndin ekki til að þarna verði gerðar breytingar á. Ég tel rétt að geta þess að Sjómannasamband Íslands og Farmanna- og fiskimannasamband Íslands hafa skrifað útgerðarmönnum eftirfarandi erindi sem ég vil lesa upp, með leyfi forseta: "Til þess að unnt væri að einfalda núgildandi sjóðakerfi, eins og fram komið frv. um skiptaverðmæti og greiðslumiðlun innan sjávarútvegsins gerir ráð fyrir, var skiptaverðmæti á frystiskipum á botnfiskveiðum ákveðið 70% af fob-verðmæti. Nú er þetta hlutfall 72,25% af fob-verðmæti auk þess sem greiddar eru verðbætur af afla þessara skipa sem koma til skipta. Ljóst er að þar sem verðbætur falla niður og skiptaverð til sjómanna lækkar frá því sem nú er samkvæmt frv. koma tekjur sjómanna á frystiskipum til með að lækka verulega. Þrátt fyrir að samhliða breytingum á sjóðakerfinu falli verðbætur og bætur Aflatryggingasjóðs niður fær útgerðin til sín útflutningsgjaldið sem nú er 5,6% af fob-verðmæti. Við þessa breytingu er því ljóst að útgerðin heldur sínu en sjómenn á þessum skipum bera skarðan hlut frá borði. Mikil óánægja er meðal sjómanna á þessum skipum með þá tekjuskerðingu sem þeir verða fyrir, sem eðlilegt er. Með þetta í huga fara Sjómannasamband Íslands og Farmanna- og fiskimannasamband Íslands fram á það við útgerðir þessara skipa að þær hækki álag á aflahlut sjómanna á þessum skipum samkvæmt grein 5.26 í kjarasamningi í 13,5% á skipum undir 500 brúttólestum og í 12,5% á skipum yfir 500 brúttólestum til þess að þeir haldi óskertu skiptahlutfalli eftir að einföldun sjóðakerfisins hefur átt sér stað. Með því væri komið í veg fyrir megna óánægju á þessum skipum." Ég tel rétt að láta þetta erindi koma fram hér en nefndin leggur ekki til að breytingar verði gerðar hér á. Það voru gerðar skriflegar athugasemdir við tryggingakaflann í frv. þar sem eitt tryggingafélag, Samvinnutryggingar, eins og hefur komið fram í nál., telur það ekki eðlilegan gang mála að tryggingafé renni inn á reikning hjá LÍÚ og sé greitt þaðan aftur til þeirra félagsmanna. Nefndin telur það vera mál félagsmanna í LÍÚ hvernig þeir standi að þessum málum og leggur ekki til að það sé gerð breyting þar á. Ég vil að lokum geta þess að nefndinni hefur borist erindi frá Félagi rækju- og hörpudisksframleiðenda. Þar sem mér barst þetta erindi ekki fyrr en málið var komið hér á dagskrá og fundur hafinn legg ég til að sjútvn. Nd. fái það til meðferðar og kanni það mál. Rækju- og hörpudisksframleiðendur gera athugasemdir í þremur liðum. Í fyrsta lagi telja þeir að rækju og hörpudisksframleiðendur hafi undanfarið fengið mun minna fjármagn úr þeim sjóðum sem nú á að leggja niður en fyrirtæki í öðrum greinum fiskvinnslu. Af þeim sökum fögnum við fram komnu frv. í flestum atriðum, segja þeir. Í öðru lagi: "Í bráðabirgðaákvæði í frv. kveður á um að hráefnisverð skuli vera 58% hærra en það verð sem gilt hefði óbreytt í maíbyrjun 1986 að meðtöldum helmingi verðbóta úr verðjöfnunardeild Aflatryggingasjóðs. Þetta er of mikil hækkun á rækju og hörpudiski. Stafar það af því að nú eru greiddar uppbætur á allar tegundir sjávarafla utan rækju og hörpudisks. Þessar uppbætur eru 6%. Miðað við samanburð á hráefniskostnaði vinnslugreina skv. rekstraráætlunum sem fylgja frv. kemur fram að hækkun frá núgildandi lágmarksverði verðlagsráðs er áætluð 58% í rækjuvinnslu, en 63-64% í öðrum greinum. Því ætti bráðabirgðahækkun rækju og hörpudisks að vera 52-53 % . Í frv. er gert ráð fyrir endurgreiðslu söluskatts. Samkvæmt áætlun virðist eiga að viðhalda misrétti sjóðakerfisins og halda hlutfalli á greiðslu til rækjuvinnslu mun lægra en til annarra greina. Við vonum að þér sjáið yður fært að vinna leiðréttingu á þessu misvægi við afgreiðslu frv. Það má að lokum geta þess að útreikningar á afkomu rækjuvinnslu gefa ekki rétta mynd að raunverulegri stöðu vinnslunnar." Ég tel rétt að láta þetta koma fram við umræðu málsins, en að þessi atriði séu tekin til athugunar í framhaldsvinnslu frv. Ég tel að ég hafi nú gert grein fyrir þeim breytingum sem nefndin leggur til, en einstakir nefndarmenn munu gera grein fyrir þeim fyrirvörum sem þeir hafa við einstakar brtt. að gera við umræðu málsins.



Virðulegi forseti. Aðeins örfá orð. Ég mæli þau reyndar fyrir hv. 4. þm. Vesturl. sem hefur fjarvistarleyfi. Hann átti hlut að því, hv. þm. Skúli Alexandersson, að semja þetta frv. og gerði auk þess rækilega grein fyrir sjónarmiðum sínum í heild við 1. umr. þessa máls. Eins og kemur fram í nál. er hann samþykkur þessu frv., meginefni þess, af eðlilegum ástæðum. Við þessa umræðu bað hann mig að koma á framfæri athugasemdum við tvö atriði eða áréttingu við annað og athugasemd við hitt. Annað atriðið varðar 2. brtt. á þskj. 958, síðustu setninguna þar. Þar stendur, með leyfi virðulegs forseta: "Heimilt er að verja hluta af þessu fé til greiðslu árgjalda til Útflutningsráðs Íslands með samþykki hlutaðeigandi fiskvinnslufyrirtækja." Hér þykir honum í raun gengið þvert á megintilgang þessa frv., þarna sé nýr millifærsluangi að skjóta upp kollinum til að bjarga framgangi annars frv. hér að Alþingi, þ.e. frv. um útflutningsráð, þannig að það komist klakklaust hér í gegn. Hv. 4. þm. Vesturl. Skúli Alexandersson vildi koma andstöðu sinni við þetta atriði á framfæri og koma þeim boðum til virðulegs forseta að láta greiða atkvæði sér í lagi um þessa setningu, þ.e. lokasetningu 2. brtt. við 15. gr., "heimilt er að verja hluta af þessu fé til greiðslu árgjalda til Útflutningsráðs Íslands með samþykki hlutaðeigandi fiskvinnslufyrirtækja." Kem ég því hér með á framfæri. Í öðru lagi vill hv. þm. koma öðru að. Það er varðandi 3. lið 7. gr. frv. Það er í sambandi við miðlun á því fé sem haldið er eftir skv. 5. gr. Þar segir í 3. lið, með leyfi forseta: "2% af hráefnisverði greiðist inn á sérstakan greiðslumiðlunarreikning fiskiskipa hjá Stofnfjársjóði fiskiskipa", svo skemmtilegt orðalag sem er nú á þessu. Hann vill láta koma fram að það hafi mjög skýrt verið tekið fram í nefndinni og hann skilji væntanlega framkvæmd þessa svo að Fiskifélag Íslands skuli hér eftir sem hingað til annast um þennan þátt, hafi öll gögn til þess, alla burði til þess, enda hafi Már Elísson forstjóri Fiskveiðasjóðs sérstaklega beðið um það í nefndinni að "bikar þessi yrði frá þeim tekinn", svo orðrétt sé vitnað til þess sem hv. 4. þm. Vesturl. vildi láta kom hér fram. Annað erindi átti ég ekki í þennan ræðustól og vona að skilaboð hafi komist á framfæri með viðunandi hætti.



Virðulegi forseti. Ég hygg að það séu ekki nægilega margir sem gera sér grein fyrir því hversu mikil breyting er hér á ferðinni. hreinsun á því sjóðakerfi sem hefur viðgengist í sjávarútveginum og mér sýnist að fjölmiðlar gefi því allt of lítinn gaum í raun og veru og jafnvel þm. sem eru ekki margir hérna. Þegar ég ræði um hreinsun á ég við að sjávarútvegurinn hefur myndað hvers konar sjóði, reyndar oft og tíðum þannig að ríkið hefur þvingað þessum sjóðum upp á sjávarútveginn. Ástandið hefur loks orðið þannig að þetta sjóðakerfi hefur orðið eins konar frumskógur sem bæði sjómönnum og útvegsmönnum hefur gengið mjög illa að rata í gegnum. Ég tel að sú breyting, sem nú er gerð, verði til að einfalda alla hluti. Ég hygg að það hafi oft verið þannig með útvegsmenn og reyndar sjómenn líka að þeir hafi átt erfitt með að reikna út sinn hlut, ekki áttað sig á hvað kæmi í sinn hlut vegna þess að þetta kerfi hefur verið svo andstyggilega flókið. Hitt er annað, sem ég vildi minnast á, sem er mjög útbreiddur misskilningur í þjóðfélaginu, misskilningur sem er í því fólginn að það eru margir sem ætla að þessir sjóðir séu eign ríkisins, þeir séu eign einhvers annars en sjávarútvegsins, sem er allsherjar misskilningur. Allir þessir sjóðir eru eign sjávarútvegsins sjálfs, sjómanna og útvegsmanna, og ríkissjóður á ekkert þar í. Ef svo væri væri íslenska þjóðfélagið reyndar afar illa statt. Þá lifði það ekki því lífi sem það lifir í dag. Staðreyndin er sú að Ísland er eina ríkið sem heldur uppi velferðarþjóðfélagi án þess að ríkisstyrkja sjávarútveg. Ástæðan er sú að við lifum á sjávarútvegi. Sjávarútvegur er undirstaða okkar lífskjara og ef hann er ekki í lagi er allt í ólagi í þjóðfélaginu. Svo má deila um það lengi og oft hvort grundvöllur sjávarútvegsins hafi verið slíkur að sæmandi hafi verið. Ég tek það fram, sem allir vita hér, að þetta frv. er samið af nefnd sem í áttu sæti menn tilnefndir af þingflokkunum og hagsmunasamtökum eins og Farmanna- og fiskimannasambandinu, Sjómannasambandinu, Landssambandi ísl. útvegsmanna, Sambandi fiskvinnslustöðvanna og Félagi sambandsfiskframleiðenda og sá er ritaði texta frv., Jón Sigurðsson forstjóri Þjóðhagsstofnunar, var fulltrúi sjútvrh. Ég tel að það hafi tekist merkilega vel til í starfi þessarar nefndar og satt að segja hélt ég um tíma að það væri óvinnandi vegur að komast út úr þessum frumskógi, en það ætlar að takast. A.m.k. verður gerð alvarleg tilraun til þess. Auðvitað hafa bæði ég og aðrir ýmislegt að þessu að finna, en ég hef fallist á frv. í meginatriðum og þeim brtt. sem nefndin gerir á ég hlut að og minn flokkur. Ég vil nota þetta tækifæri til að þakka samnefndarmönnum mínum og þá sérstaklega formanninum fyrir lipra og góða forustu í nefndinni sem hefur miðað að því að ná samkomulagi. Ég mun því ekki gera sérstakar brtt. við þetta frv. Ég er samþykkur því í meginatriðum. Þó eru nokkur atriði sem ég vildi svona tæpa á. Það er t.d. varðandi hlut Fiskifélagsins. Ég óttast um að hann verði ekki sem ætti að vera. Þá á ég víð 3. lið 7. gr. frv. Það er spurning, ef svokallaður greiðslumiðlunarreikningur fiskiskipa verður hjá Stofnfjársjóði fiskiskipa, hvort komið verði á nýju kerfi, en það kerfi er allt til hjá Fiskifélaginu. Það þarf að huga að því að ekki verði neitt nýtt apparat sett á fót. Tilgangur þessa frv. er að leggja niður þessi "apparöt" eða kerfi sem í kringum þetta eru og ég vænti þess að svo verði gert einnig varðandi þetta. Ég tel ástæðu líka til að minnast á að í 2. lið 7. gr. er sagt að 6% af hráefnisverði greiðist inn á vátryggingarreikning skipsins hjá Landssambandi ísl. útvegsmanna. Það er spurning hvort þetta á að vera svona. Mér er sagt að í reikningum Landssambands ísl. útvegsmanna komi í ljós að vaxtahagnaður einn af þessari millifærslu geti hafa numið 7-8 millj. á síðasta ári. Þá er spurning hvers vegna þessi millifærsla á sér stað. Varðandi 10. gr. ber nefndin fram brtt. Sú brtt. er nokkurs konar skýringartillaga, eins og formaður nefndarinnar skýrði áðan, og skýrir að það er ekki meiningin að það fé sem safnast í lífeyrissjóði sjómanna verði geymt í Reykjavík og forvaltað þar með tilheyrandi kostnaði heldur renni það beint til viðkomandi sjóða. Ég geri líkt og síðasti ræðumaður fyrirvara varðandi tekjustofn til útflutningsráðs. Ég tel að það sé vont mál að samþykkja í þessum lögum að útflutningsráð eigi að þiggja tekjur af þessum vettvangi heldur eigi fyrirtækin sjálf að ákveða það þegar til kemur. En það virðist vera um heimilisvandamál hjá stjórnarliðinu að ræða hvað varðar þetta útflutningsráð og þess vegna mun þetta vera inn tekið. Ég vil og minnast á að í brtt. við 17. gr. er rætt um skreiðina. Það segir í niðurlagi greinarinnar: "Enn fremur skal ekki innheimta útflutningsgjald af þeirri skreið sem flutt er út. eftir 1. jan. 1986 en framleidd var fyrir 31. des. 1984." Ég tel að þetta ætti að ná til þeirra sem hafa þegar flutt út skreið og ekki fengið hana greidda. Ég veit að hagur þeirra sem hafa orðið fyrir því, ef ég mætti segja svo, að flytja út skreið og ekki fengið hana greidda er mjög slæmur og menn vita ekki hvenær þeir fá þessa peninga. Horfur eru allar lakari núna í Nígeríu en áður. Mér er sagt að það sé verið að semja um það nú að menn fái ekki nema 25% af söluverðmæti greitt þegar allt kemur til alls. Af þessu ættar ríkissjóður að taka gengismun og líka útflutningsgjald sem er með ólíkindum og mikið óréttlæti. Ég átta mig eiginlega ekki á því hvaða hugarfar liggur að baki því að vilja ekki láta þetta ákvæði ná aftur í tímann. Ég tel ekki ástæðu á þessu stigi málsins, í framhaldi af viðræðum við sjútvrh. sem hefur reyndar sagt að það væru uppi tilraunir til að laga þetta, að flytja brtt., en mér finnst að það hefði átt að vera alveg skýrt að þetta yrði ekki gert. Annað atriði er það sem mér finnst afar mikilsvert og óska eftir að við 3. umr. gefi sjútvrh. ótvíræða yfirlýsingu um hvernig með skuli fara. Það er varðandi aflabrest. Ef aflabrestur verður í verstöð, ef aflabrestur verður í ákveðnu sjávarplássi skapast mikil vandræði. Menn geta að vísu selt sinn kvóta til annarra byggðarlaga sem betur gengur, en eftir situr fólkið atvinnulaust og atvinnulífið í rúst ef svo kemur upp. En við vitum það, Íslendingar, að aflabrestur kemur alltaf annað slagið og getur bitnað verr á einu byggðarlagi en öðru. Ég vænti þess og vil óska eftir því að sjútvrh. skýri hvernig hann hyggst með fara ef slíkt tilvik kemur upp að eitt byggðarlag lendir í aflabresti, neyðarástandi, hvað fyrir honum vakir í þeim efnum. Það er afar mikilsvert að vita hvernig með skuli fara. Ég er út af fyrir sig samþykkur því að leggja niður Aflatryggingasjóð í því formi sem hann hefur verið og tel hann hafa verið skrípamynd af því sem ætlað hafði verið, en eftir stendur það að menn geta lent í mjög erfiðum málum ef aflabrestur einstakra byggðarlaga á sér stað. Ég tel ástæðulaust að fjalla frekar um einstök atriði þessa frv., en ég tel, eins og ég hef áður sagt, frv. vera mikla hreinsum og til mikilla bóta og þeim til sóma sem hafa að því unnið. Ég leyfi mér að horfa fram til betri tíma, bjartari framtíðar, ef það verður að lögum á þessu þingi. Mér er sagt reyndar að í Nd. séu uppi ráðagerðir um að hafa uppi hinar ýmsu ýfingar varðandi frv., jafnvel ráðherrar, aðrir en sjútvrh. reyndar, en ég vona sjómanna vegna og útvegsmanna líka að þetta frv. nái fram að ganga. Ég ítreka að lokum þetta síðasta atriði sem ég nefndi. Hvað er fyrirhugað að gera ef byggðarlag lendir í alvarlegum aflabresti og atvinnulífið er í hættu? Hvað er fyrirhugað að gera af hendi hins opinbera?



Virðulegi forseti. Aðeins örfá orð. Þetta mál er, eins og síðasti hv. ræðumaður lýsti, mjög þýðingarmikið fyrir sjávarútveginn og það er raunar merkilegt hversu víðtæk samstaða náðist um það í vinnu þeirrar nefndar sem undirbjó málið. Ég lýsti því yfir í 1. umr. að ég vildi fá að skoða þetta mál vel og ég tel mig hafa gert það á sex nefndarfundum. Þó er eflaust eitthvað enn sem hugsanlega mætti betur fara. Ég hef reyndar fengið um það ábendingar nú. Það verður þó að álykta að þeir hv. þm. sem voru í undirbúningsnefndinni hafi verið vel á verði um það hvað þinglegt væri og talið allt með felldu að því leyti. Ég get ekki dæmt um það. Ég efast ekki um að þetta mál eins og svo mörg önnur þurfi endurskoðunar við og þegar til framkvæmdanna kemur þá kemur ýmislegt í ljós sem menn hafa kannske ekki gert sér grein fyrir um framkvæmdaatriði. Auðvitað er ekkert mál öllum að skapi. Menn hafa gert athugasemdir við það og séð eftir því að hin almenna deild Aflatryggingasjóðs skuli vera lögð niður. Menn komu fram með athugasemdir við okkur nefndarmenn um miðstýringu vátryggingarfjár í gegnum Landssamband ísl. útvegsmanna. Það hafa komið fram ábendingar um að Úreldingarsjóður og Aldurslagasjóður væru vissulega skildir eftir í nokkru tómarúmi. Reyndar hefur verið bent á að Aldurslagasjóður eigi ekki heima í þessum lögum þó ekki sé nema aðeins minnst á að sett skuli ný lög um starfsemi hans, og ákvæði Aldurslagasjóðs í II. kafla laga nr. 37/1978, um samábyrgð á fiskiskipum, þurfi endurskoðunar við. Ég ætla ekki að orðlengja þetta, en ég vil aðeins segja að í nefndinni var samstaða um að frv. næði fram að ganga og að greiða fyrir því á þeim stutta tíma sem eftir er. Ég skildi það svo að þeirri brtt. sem nefndin varð sammála um að flytja við 10. gr. hefði verið dreift. Hún kemur þá eflaust til atkvæða með öðrum brtt.



Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að þakka sjútvn. fyrir góð störf í sambandi við þetta stóra mál. Hér er um viðamikið mál að ræða og liggur alveg ljóst fyrir að það hefði verið betra að hafa lengri tíma til að vinna að því, en nefndin hefur unnið mjög vel að málinu og er ástæða til að þakka henni sérstaklega fyrir það. Vegna spurningar Karls Steinars Guðnasonar, hv. 7. landsk. þm. , vil ég benda á að ég sagði í minni framsögu að ég sæi ástæðu til þess að athugað yrði hvort og með hvaða hætti aflatrygging ætti sér stað í framtíðinni í samvinnu við hagsmunaaðila í sjávarútveginum. Jafnvel þótt við höfum haft Aflatryggingasjóð og hann hafi getað leyst oft áður fyrr ýmis mál vegna aflabrests er að mínu mati aldrei hægt að tryggja sig algerlega fyrir slíkum skakkaföllum sem fylgja aflabresti. Aðalatriðið er að sjálfsögðu að ganga skynsamlega um þá auðlind sem hafið er og þeir fiskistofnar sem þar eru. Það er mikilvægasta aflatryggingin að veiðunum sé stjórnað með þeim hætti að menn geti bærilega treyst því að ekki þurfi að verða verulegur aflabrestur þó að náttúran stjórni mestu í því sambandi að sjálfsögðu. Ég vildi aðeins vitna til þessara ummæla í minni framsögu, en eins og málum er komið þegar frv. þetta hefur verið samþykkt, ef að lögum verður, sem ég vænti að muni gerast næstu daga og sé enga ástæðu til að ætla annað, fellur þessi trygging niður og í reynd hefur hún ekki verið nú s.l. tvö ár. Mér er ekki kunnugt um að það hafi orðið nein sérstök vandamál vegna þess. Það er engin launung á því að margir treystu á það hér áður fyrr að fá bætur úr Aflatryggingasjóði og hugsuðu þar af leiðandi ekki nógu vel um sína útgerðarhætti. Það er gallinn við allar tryggingar og samhjálp, sem er að sjálfsögðu nauðsynleg, að það eru alltaf einhverjir sem verða til þess að misnota hana og verður sjálfsagt aldrei komið í veg fyrir það. Ég get ekki svarað þessari spurningu betur en ég hef nú gert, en vildi aðallega vitna til ummæla minna í framsögu með málinu.

Frsm. (Eyjólfur Konráð Jónsson) Hæstv. forseti. Frv. þetta hefur legið fyrir hv. fjh.- og viðskn. og verið þar rætt allítarlega og niðurstaðan hefur orðið sú að nefndin flytur við það brtt., en mælir síðan með samþykkt frv. Brtt. er í því fólgin að fella burt 1. og 2. gr. frv. Þar er um atriði að ræða sem komin voru inn í frv. um sjóði í fyrra og sem eru sameiginleg varðandi sjóðina alla sem frv. nú fjallar um, sjóðafrv. sem menn þekkja en ekki fær afgreiðslu á þessu þingi. Það var talið eðlilegt að þessi tvö atriði biðu þess hvað yrði um sjóðina í heild og þess vegna leggjum við til að þær greinar falli niður og frv. fjalli þá í rauninni einungis um hina svokölluðu tryggingadeild útflutningslána. En það atriði var einnig komið inn í sjóðafrv. í fyrra og er í núverandi frv. Síðan hefur hv. þm. Ragnar Arnalds flutt brtt. þar sem vikið er að ríkisábyrgð á þessum útflutningslánum og mæli ég með samþykkt þeirrar brtt. og þeir nefndarmenn aðrir sem ég hef náð til. Flestir eru mér a.m.k. sammála um það. Ég get getið þess að bæði hæstv. fjmrh. og eins forráðamenn Iðnlánasjóðs eru samþykkir því að orðalagið verði eins og hv. þm. Ragnar Arnalds leggur til. Þá vil ég geta þess að Stefán Benediktsson sat fund nefndarinnar og er samþykkur nál. þar sem mælt er með samþykkt þessa frv. með áorðnum breytingum.



Virðulegi forseti. Ég hef skrifað undir nál. með fyrirvara sem skýrist einfaldlega af því að ég ákvað á seinustu stundu að flytja brtt., gera svolitla bragarbót á frv. Ég þekki þetta mál frá gamalli tíð. Það var stundum til umræðu í þeirri ríkisstjórn sem ég átti seinast sæti í. Auðvitað er eitt ákvæði þessa frv. hæpnara en önnur. Það er það ákvæði að verði tjónadeildin við Iðnlánasjóð fyrir verulegum skakkaföllum þannig að greiðslur tjónabóta fari langt umfram efni deildarinnar, varasjóður dugi ekki til, beri að greiða það sem á vantar úr Ríkisábyrgðasjóði skv. b-lið 3. gr. Ríkisábyrgðasjóður er auðvitað ekkert annað en ríkissjóður. Það er því ljóst að ef þarna yrði um stóráföll að ræða, sem alltaf getur orðið, er einfaldlega verið að vísa beint í ríkissjóð að jafna tapið ef svo skyldi fara. Þetta er kannske óhjákvæmilegt og hefur raunar alltaf verið gert ráð fyrir því að ríkissjóður væri baktryggjandi deildarinnar, en það er þó tvímælalaust sérkenni við þetta frv. umfram þau frumvörp sem áður hafa verið í gangi varðandi þetta mál að fjmrh. hefur ekki úrslitaáhrif á hvaða áhætta er tekin eða hverjar iðgjaldagreiðslurnar eru. Er því ljóst að ríkissjóður yrði látinn taka þarna verulega mikla áhættu án þess að fjmrh. hafi þar úrslitaáhrif á. Þetta mál er búið að vera að velkjast lengur en svo í kerfinu að hægt sé að una því að það verði ekki afgreitt. Ég er því eindregið hlynntur að málið verði afgreitt og styð frv. þrátt fyrir þessa vankanta, en ákvað á seinustu stundu að flytja brtt. sem dregur svolítið úr þeirri áhættu sem ríkissjóður tekur í þessu sambandi vegna þess að þar er gert ráð fyrir því að það eigi að mynda varasjóð um leið og starfsemi deildarinnar fer af stað og stefna að því að varasjóðurinn nemi 10% af ábyrgðum deildarinnar á hverjum tíma. Þetta er viðbótin í fyrri brtt. og hlýtur að sjálfsögðu að draga eitthvað úr áhættunni sem í þessu felst fyrir ríkissjóð. Í síðari till. minni er gert ráð fyrir að deildin eigi ekki aðeins að endurgreiða Ríkisábyrgðasjóði það sem sjóðurinn hefur innt af hendi, eins og segir í frv., heldur skuli það gert á næstu tveimur árum, Ríkisábyrgðasjóður og ríkissjóður hafi einhverja tryggingu fyrir því að skuld sem myndast verði ekki látin standa árum saman heldur sé stefnt að því að gera hana upp á hæfilegum tíma. Hér er sem sagt lagt til að það dragist ekki lengur en tvö ár. Til að gera hins vegar mögulegt að jafna endurgreiðslu til Ríkisábyrgðasjóðs út á fleiri ár, sem kynni kannske að þykja eðlilegt ef deildin yrði fyrir óvæntum skakkaföllum, hef ég lagt til að Iðnlánasjóður gæti þá hlaupið í skarðið og veitt deildinni lán, geri henni kleift að standa við skuldbindingar sínar gagnvart Ríkisábyrgðasjóði ef á það reyndi. Ég held að það sé nauðsynlegt að deildin búi yfir heimild af því tagi að hún geti tekið lán ef illa fer þannig að hægt sé að halda deildinni í skilum við alla aðila. Ég fagna því að það kom fram í máli formanns nefndarinnar að aðrir nefndarmenn styddu þessar tillögur og er þá ekki neitt frekar um það að segja nema að þakka fyrir góðar undirtektir.



Virðulegi forseti. Þegar frv. var lagt fyrir voru þau ákvæði sem kveða á um tryggingadeild útflutningslána og getið er um í 3. gr. frv. samhljóða 27.-29. gr. frv. um sjóði atvinnuveganna sem liggur fyrir þessu löggjafarþingi. Ég verð að segja að brtt. hv. 3. þm. Norðurl. v. tel ég vera til bóta, í fyrsta lagi miðað við að myndaður verði varasjóður sem nemi a.m.k. 10% af ábyrgðum tryggingadeildarinnar. Ég held að þetta sé nauðsynlegt, tvímælalaust til bóta og styð þetta eindregið og jafnframt að það sé skýrar kveðið á um með hvaða hætti skuli endurgreiða tjón ef ábyrgðir falla á Ríkisábyrgðasjóð. Miðað við hvernig frv. var lagt fyrir hygg ég að þessar tillögur séu tvímælalaust til bóta. Mér þykir hins vegar miður að það skyldi ekki hafa fundið náð fyrir augum nefndarinnar að samþykkja frv. að öðru leyti svo sem það var lagt fram í upphafi, en við það verður víst að una úr því sem komið er.



Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir áliti allshn. um frv. til l. um Happdrætti Háskóla Íslands. Nefndin hefur rætt frv. og leggur til að það verði samþykkt óbreytt. Eiður Guðnason skrifar undir nál. með fyrirvara.



Virðulegi forseti. Svo sem fram kom í máli hv. 4. þm. Austurl. skrifaði ég undir þetta nál. með fyrirvara. Minn fyrirvari er fólginn í því að ég tel að þetta mál sé ekki mjög vel undirbúið. Þetta er frv. sem er nánast kastað inn í þingíð þegar ljóst er að Happdrætti Háskólans og forráðamenn þess bera mikinn ugg í brjósti vegna þess frv. sem hér var samþykkt og varð að lögum í gær um talnagetraunir og hafa þess vegna óskað eftir heimild til að fá að reka víðtækari happdrættisstarfsemi en happdrættið rekur nú. Ég tel að allt þetta mál hefði þurft að íhuga miklu betur og hefði mönnum verið sæmra og skynsamlegra hefði það verið að athuga þetta mál betur og í samfellu en afgreiða þessi frv. eins og hér hefur verið gert og auðvitað umhugsunarefni hvernig af hálfu ríkisstj. er hér staðið að verki. Ég tel hins vegar ekki stætt á því að neita Happdrætti Háskólans um þessa heimild fyrst óskað er eftir. Ég bendi hv. þingdeildarmönnum á að áreiðanlega líður ekki á löngu þar til t.d. Happdrætti Dvalarheimilis aldraðra sjómanna óskar eftir sams konar heimild til happdrættisreksturs. Það er heldur ekki stætt á því að neita því um slíka heimild. En ég mun greiða atkvæði með þessu máli af þeim ástæðum sem ég hef nú rakið. Ég tel að það væri ósanngjarnt að neita Happdrætti Háskólans um heimild til að færa út starfsemi sína. En allt þetta mál er Alþingi til heldur lítils sóma og skal ég ekki rekja það frekar en ég gerði hér í gær í minni ræðu um svokallaðar talnagetraunir.