Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Jósef Björnsson Frumv. þetta kom hjer fram vegna þess, að veiði sú, sem nú er stunduð í Drangey, hefur verið skemd með óleyfilegum veiðiaðferðum. En sýslumaður gat ekki komið í veg fyrir þær, því lögfulla heimild vantar fyrir reglugerð og samþykt, þar sem gert er ráð fyrir sektum. - Mál þetta geta þingmenn kynt sjer af skjölum, sem frammi liggja á lestrarsalnum, og útdrætti úr sýslufundargerð. Skemdir þær, sem hjer er um að ræða, eru tvenskonar. Það er sannað orðið, að bæði hefur verið notuð óleyfileg veiðiaðferð við fuglaveiði, og farið hefur fram óleyfileg eggjataka, eftir því, sem núgildandi reglugerð mælir fyrir. En eins og nú er, þá hefir sýslumaður ekki þótzt geta beitt sektunum vegna vöntunar á löggiltri reglugerð um veiðina, sem hafi inni að halda sektarákvæði gegn brotum á henni. Jeg vona, að háttv. deild taki svo vel í þetta mál, að það nái fram að ganga. Samþ., að málið gengi til 2. umr. með öllum atkv. 2. umr. á 16. fundi, 5. ágúst, (109).

Steingrímur Jónsson Jeg leyfi mjer að stinga upp á, að kosin sje 3 manna nefnd til að íhuga málið, að umr. lokinni. Þar eð ekki tóku fleiri til máls, var gengið til atkv. og málinu vísað til 2. umr. með öllum atkv.

Sigurður Stefánsson (flutningsm.): Þetta frumv., sem við flytjum hjer, fer aðallega fram á tvær breytingar á því, sem nú er. Í fyrsta lagi eru fæðispeningar þeirra þingmanna hækkaðir, sem búsettir eru utan Reykjavíkur, og svo er ferðakostnaður þeirra ákveðinn. Um fyrri breytinguna, hækkun fæðispeninganna, munu tæplega vera skiftar skoðanir. Það hefur lengi verið talað um það, að hækka fæðispeningana, sem ákveðnir eru eftir núgildandi lögum,og það er þegar orðin almenn skoðun, að við svo búið megi tæpast standa lengur. Um daginn, þegar frumv. um færslu þingtímans var til umræðu hjer í deildinni, þá leyfði jeg mjer að færa rök fyrir því, að þessi almenna skoðun væri rjett. - Þó mundi jeg ekki hafa komið fram með þetta frv., ef jeg þættist ekki þess full viss, að innan skamms verði afgreitt frá þinginu lög, er færa þingtímann aftur til 1. júlí. Þó fæðispeningarnir sjeu nú mjög lítil borgun, þá hefði jeg þó talið þessa borgun viðunandi enn um nokkur árin, ef þingtíminn hefði haldist óbreyttur. Frá minni hálfu er því þetta frumv. fram komið eingöngu vegna færslu þingtímans til sumarsins. Sumarþingin baka bændum stórkostlegan kostnað, sem þeir geta alveg verið lausir við, ef þingið er háð að vetrinum. Jeg á við þann mikla kostnað fyrir bóndann, að taka sjer mann til þess að stýra búinu um bjargræðistímann. Sá kostnaður nemur um þingtímann 144 kr. eða 72 kr. á mánuði. Eins og jeg tók fram í ræðu minni um daginn, er alt kaup þingmannsins 336 kr. um þingtímann. Ef maður dregur þessar 144 kr. frá, þá á hann eftir 192 kr. Fyrir þær á hann að kaupa sjer allar lífsnauðsynjar hjer í Reykjavík. Fæðið kostar 80 kr., húsnæðið eitthvað um 60 kr., og ekki má reikna honum minna en 40 kr. fyrir þjónustu og önnur nauðsynleg útgjöld. 12 kr. eru þá eftir af kaupinu. Og jeg hygg, að frekar verði fundið það að þessum reikningi, að hann sje of lágur en hitt. En það álitum við flutningsmennirnir alveg ósæmilegt fyrir þjóðfjelagið, að launa starfsmönnum sínum svo illa, að þeir hafi fjárhagstjón af starfi sínu í þarfir þess. Á þessu byggist hækkun sú á þingfararkaupi alþingismanna, sem frumv. fer fram á. Þingmenn búsettir í Reykjavík hafa, samkvæmt frumv., sömu fæðispeninga og hingað til, og teljum við flutningsmenn þá eins vel, eða jafnvel betur haldna af því kaupi, en aðkomna þingmenn af hinu hækkaða kaupi. Hin aðalbreyting frumv. er ákvæðið um ferðakostnaðinn. Þetta atriði hefur oftar en einu sinni komið fram á þing áður, en ekki náð fram að ganga. Það er sjálfsagt vandamál, að meta rjett þann kostnað, en hins er ekki að dyljast, að ferðakostnaðarreikningar þingmanna hafa oft verið mjög misjafnir og það undarlega mjög í samanburði við vegalengdir, og stundum ósanngjarnlega háir. Þetta er leiðinlegt fyrir þingið og hefur líka oft verið notað til að vekja tortrygni gagnvart einstökum þingmönnum og ríra virðingu þeirra í augum almennings, oft að vísu að ástæðulausu, en stundum með nokkrum rökum. Jeg verð því að telja mikið unnið við það, ef takast kynni að fastákveða ferðakostnaðinn þannig, að þingmenn væru fullvel sæmdir. Aðalstefna okkar í frumvarpinu er sú, að miða ferðakostnaðinn við sjóferðir, enda þótt ekki sje hægt að gjöra það alstaðar, þar eð um ýms þau hjeruð getur verið að ræða, þar sem sjóferðir geta ekki komið til greina, svo sem er um sum kjördæmi Suðurlandsundirlendisins. Jeg skal og geta þess, að með tilliti til frumvarpsins um færslu þingtímans er ferðakostnaðurinn miðaður við sumarferðir. Jeg skal ekki að þessu sinni fara út í einstakar upphæðir, sem frv. getur um. Jeg býst við því, að nefnd verði sett í málið, til að athuga það grandgæfilega, því jeg efast ekki um það, að okkur flutningmönnunum geti hafa sjezt yfir að ýmsu leyti. Viðvíkjandi því, að miðað er við sjóferðir, skal jeg geta þess, að hingað til hefur það komið fyrir, að sumir þingmenn hafa farið landveg, enda þótt þeir hefðu getað farið sjóveg, og ferðakostnaður þeirra hefur því orðið miklu hærri. Með því er landinu gerður óþarfa kostnaður. Að lokum vil jeg minnast á það, að við gátum ekki skilið við ferðakostnaðaráætlunina, án þess að slá þann varnagla, að eiga skyldi þingmaður rjett á að fá endurgoldinn þann kostnað, er kynni að hljótast af óviðráðanlegum atvikum (sbr. 3. gr.), svo að hann yrði þá að gera sjerstakan ferðakostnaðar-reikning. Jeg finn svo ekki ástæðu til að fara frekari orðum um málið, við þessa umræðu. En jeg sting upp á því, að 5 manna nefnd verð kosin í málið, að lokinni þessari 1. umr.

Framsögumaðnr (Jón Magnússon) Fyrir hönd nefndarinnar skal eg taka það fram, að hún sem heild, hefir ekki neitt að athuga við br.till. þær sem fram hafa komið, hefir einstakur nefndarmaður þar óbundnar hendur. Eg skal leyfa mér að taka það fram, að br.till. ganga lengra en frumv., og verður að því leyti hægara að framfylgja því. Með br.till. er meira lagt á vald lögreglustjóra en í frv.; eg þorði ekki að fara svo langt. En líklegt er, að það fari vel, lögreglustjórarnir sýni sanngirni. Um br.till. við 3. gr. vil eg taka það fram, að mér þykir hún lakari heldur en frv.gr., þótt eftir atvikum muni ef til vill ekki gera til. Við 4. gr. er br.till. um að ákveða lágmarkið 10 kr. Gerir að vísu ekki til né frá, en það mun vera sjaldgæft að sektir séu lægri.

Guðlaugur Guðmundsson Úr því að nefndin er ekki mótfallin br.till. þeim, sem eg hefi flutt fram, þá þarf eg ekki að mæla fyrir þeim mörg orð. Það hlýtur öllum að vera ljóst, hver nauðsyn er til þess, að ákvæði um efni slíkt sem hér er um að ræða, séu skýr og auðveld í framkvæmd. Eg hygg og að engum, sem les br.till. mínar, geti dulist, að þær gera frv. ljósara og skýrara. Háttv. framsögum. (J. M.) sagði, að br.till. gengju lengra en frv. Um það skal eg ekki dæma, en mér finnast brt. miða að því sama sem frv. Samkv. 1. gr. frv. mega félagsmenn hafa áfengi um hönd alstaðar nema í hinum föstu félagsherbergjum, og geta í því haft það í borðstofu, svefnherbergi í forstöðumanns eða því um líkt, því eg geri ráð fyrir að hann hafi áfasta íbúð við félagsherbergin. Þetta. getur orðið bending um, hvernig fara megi í kringum ákvæði frv. og gerir þau næsta þýðingarlítil. Hér er br.till. skýrari. Það má vera að brt. okkar við 2. gr. fari lengra en frv., en það var með vilja gert. Það vakti fyrir okkur, að banna með sem skýrustum orðum að áfengi sé haft um hönd á veitingastöðum sem hafa ekki veitingaleyfi, og ástæðan til þess er sú, að það mun ekki fátítt eins og eg áður hefi vikið að, að i menn kaupi sér vín í búðum og fari með það inn á veitingahús eða kaffihús og drekki það þar. En í blóra við það getur veitingamaður selt áfengi án þess hægt sé að sanna hann að sök. Háttv. framsögum, (J. M.) hneykslaðist á orðunum „eftir atvikum“ í brt. okkar við 3. gr. Það má vera, að þessi orð séu í lagatexta líkt og hortittur í vísu, en þau hafa samt sína þýðingu, því að það getur verið undir atvikum komið, hvort neytendur eru sekir eða sýknir. Orðin þýða bara: „ef neytendur bera ábyrgð á broti“. Um niðurlagið á 3. brt. skal eg benda á að þar stendur má; það er því ekki skylda lögreglustjóra að banna félögum samkomur, og er ráð fyrir gert að það verði eigi gert við fyrsta brot. Enda mundi það ekki gert nema um veruleg brot sé að ræða. Það er ekkert á móti því að gefa lögreglustjóra þetta vald. Hann mun í flestum tilfellum fara eftir almennings álitinu í þessum efnum. Brt. við 4. og 5. gr. eru smávægilegar. - Eg get endað á því sem eg tók fram áðan, að eigi að setja ítarlegri reglur um þetta mál, en eru í lögunum frá 1899, þá er rétt að taka sporið til fulls og setja ákvæði sem annarsvegar er auðvelt að framkvæma, en hins vegar koma í veg fyrir þá misbrúkun sem menn vilja hnekkja.

Framsögumaður (Jón Magnússon) Eg sagði ekki að orðin „eftir atvikum“ væri hortittur, en að engin bending væri um hvað þau ættu að þýða. Það er mikill misskilningur hjá hv.þm. Ak. (G. G), að brt. hans fari ekki lengra en frv. En hitt er rétt, að það tekur út yfir miklu meira. Dæmi hans um að áfengisnautn geti samkv. frumv. átt sér stað í prívatherbergjum forstöðumanns, var ekki heppilegt, því það er heldur ekki bannað eftir brt. hans. Ef hann væri formaður í slíku félagi, gæti hann vel tekið félaga inn til sín og veitt honum áfengi þar. En það sem tilgangurinn var með frumv., var að hnekkja því, að hægt væri að setja upp reglulegan veitingastað og reka þar veitingar undir félags nafni, en til þess þarf föst herbergi. Það er því ekki rétt að halda því fram að brt. fari ekki lengra en frv. Þær fara miklu, miklu lengra. En hitt má vera satt, að hægra verði að framfylgja lögunum ef frv. verður breytt þannig. Vegna þess að fundið hefir verið að málinu á frv., að það væri ekki nægilega glögt, skal eg geta þess, að eg bar það undir íslenzkukennarann við mentaskólann og bað hann segja mér hvort kann findi nokkuð að því, og sagði hann að eg mætti hafa eftir sér, að hann gæti ekkert að því fundið. Það má vera að einhverjum finnist það stirt, en sennilega er sá galli á fleiri frv. en þessu. - Eg man ekki annað sem eg þyrfti að taka fram. Okkur ber ekki mikið í milli, en flutnm. br.till. hafa bara verið mikið hugaðri en eg, farið talsvert lengra og leggja fullmikið á vald lögreglustjóra.

Framsögum. (Lárus H. Bjarnason) Það var gerð grein fyrir því við 1. umr. af flutningsmönnum þessa máls, hvað fyrir þeim hefði vakað er þeir fluttu þetta mál inn í deildina. Nefndin er öll á þeirri skoðun, að ráðh. eigi ekki að hafa nein lögákveðin eftirlaun. Það sem skilur meiri og minni hluta nefndarinnar er það, hvort breyta skuli ákvæðinu um ráðherraeftirlaun áður en stjórnarskránni er breytt. Minni hlutinn, háttv. form. nefndarinnar, þm. Vestm. (J. M.), ætlar að breytingin megi bíða þangað til stjórnarskr. er breytt, en meiri hlutanum sýnist svo sem brugðið geti til beggja vona hvenær það verði og býst auk þess ekki við að hægara verði að breyta þessu ákvæði þegar ráðherrar eru orðnir þrír, því að þrír menn hafa meiri tök á þinginu en einn maður. Allur er varinn góður og því réttast að samþykkja frv. strax. Á þingunum 1909 og 1911 komu fram frumv., sem gengu í sömu átt og þetta, en náðu ekki fram að ganga vegna ómerkilegs atriðis, sem í milli bar. Það liggur engin brtill. fyrir, svo eg býst ekki við að þurfa að halda langa ræðu. Að eins hefir nefndin sjálf komið með eina viðaukatill., þar sem hún leggur til að beint sé tekið fram, að ákvæðin í 1. gr. eigi ekki við þá, sem kunna að hafa unnið sér rétt til annarar eftirlaunaupphæðar. Áður en andmæli verða hafin gegn frumv. þykist eg ekki þurfa að segja fleira.

Ráðherrann (H. H.); Eg vildi aðeins segja örfá orð um formatriði. Mér finst það óljóst í þessu frv. eins og í samskonar frv. áður hér í deildinni, hvort ráðherraeftirlaunin eiga að hlýta sömu reglum og almenn eftirlaun. Eg get t. d. ekki séð á frv. hvort ráðherra á að fá þessar 1.000 kr. sem aukagetu, eða viðbót við laun sín ef hann tekur við öðru embætti eftir að hann hefir verið ráðherra. Þetta finst mér þurfa að koma skýrara fram, því að það gæti ella valdið vafa.

Jón Magnússon Það er rétt, sem háttv. framsm. (L. H. B.) sagði, að eg vildi ekki vera með að samþykkja þetta frv., og eins hitt, að eg er ekki mótfallinn því að fella burt úr lögum ákvæðið um að ráðherra hafi ákveðin eftirlaun. Eg vil hafa það á þingsins valdi í hverju einstöku tilfelli, hvort ráðherra fái eftirlaun og hve há. En ef lág eftirlaun væru ákveðin í lögum býst eg við að erfiðara yrði að fá viðbót af þinginu. En svo er það annað, sem mér gengur til að eg get ekki felt mig við þetta frv. Ef embættislaus maður verður ráðherra, getur hann aldrei fengið hærri eftirlaun en 1.000 kr., en ef embættismaður verður ráðherra, geta eftirlaun hans aldrei orðið minni 2.000 kr. Það er af þessum ástæðum, sem eg get ekki felt mig við frv. og álít ekki rétt að samþykkja það eins og það liggur fyrir. Annars geri eg þetta ekki að neinu kappsmáli, en vildi aðeins lýsa því hvers vegna eg eg er ekki frumv. fylgjandi. Eg álít nóg að breyta þessu þegar stjórnarskránni verður breytt og ráðherrar verða þrír.

Framsögum. (Lárus H. Bjarnason) Út af því, sem hæstv. ráðherra (H. H.) sagði, skal eg getá þess, að samkvæmt gildandi lögum getur það ekki komið fyrir að maður, sem nýtur embættislauna hafi samtímis eftirlaun. Eg veit eitt dæmi til að maður, sem hafði embættiseftirlaun, var látinn gegna starfi - ekki embættisstarfi - með fullum launum. Hitt getur ekki komið til mála að maður njóti samtímis embættislauna og embættiseftirlauna. Það er rétt, sem háttv.þm. Vestm. (J. M.) sagði, að eftir þessu frv. fengi embættislaus maður lægri eftirlaun eftir að hafa gengt ráðherrastöðu heldur en embættismaður. Það leiðir af því að embættismaðurinn hefir rétt, sem ekki verður af honum tekinn, til eftirlauna eftir fyrra embætti sitt. Hann býst ekki við að óttast þyrfti hættu af þremur ráðherrum fyrir framgang þessa frv., en það er augljós oftrú. Frv. mundi leiða til mikils sparnaðar fyrir landssjóð, jafnvel meðan ráðherrann er einn. Annars má athuga þessar athugasemdir hæstv. ráðherra (H. H.) og hv.þm. Vestm. (J. M.) til 3. umr. Nú liggur að eins fyrir eitt af tvennu, að vísa frv. til 3. umr. eða fella það.

Ráðherrann (H. H.) Hv. frsm. (L. H. B.) sagði áðan að það væri ómögulegt að maður, sem tæki aftur við embætti, eftir að hafa verið ráðherra, héldi jafnframt ráðherraeftirlaunum. En eftir því sem þetta nýja frv. er orðað, sýnist það einmitt liggja beint við, að skilja svo. Og það væri enganvegin óhugsanlegt, að það væri tilgangur hv. flutningsmanns. Það geta verið ýmsar ástæður til þess að maður sem verið hefir í ráðherrastöðu fengi sérstaka ívilnun í þessu efni. Það eykur honum kostnað eftir á að hafa gegnt ráðherraembættinu. Í Ameríku veit eg að til tals hefir komið að veita fyrverandi ráðherrum og forsetum há eftirlaun, einmitt af því fólk ætlast til alls annars og meira af þeim eftir að þeir hafa gegnt þeim embættum, og mætti láta sér detta í hug, að líkt kynni að hafa vakað fyrir formælendum þessa frumvarps. Í öllu falli er það víst, að eftir því sem orðin liggja til í 2. lið 1. greinar frv., verða menn, sem flytjast úr eftirlaunaembætti yfir í ráðherraembætti, og gegna því stutta stund, miklu betur settir til eftirlauna eftir þessu nýja frv., er læst þó vera sparnaðarfrumvarp, heldur en þeir mundu vera í mörgum tilfellum eftir núgildandi lögum, því að þeir eiga að fá eftirlaun eftir tvö embætti, fyrst eftir sitt fyrra embætti og síðan í aukagetu 1.000 kr. eftir ráðherraembættið. Það er ekki nokkur vegur til að skilja orð frumv. öðruvísi. Það er ekki til neins að neita því, að frágangurinn á frumvarpinu er afleitur, og frv. yfir höfuð óþarft.

Framsögum.(Lárus H. Bjarnason): Út af því sem hæstv. ráðherra sagði, að maður þyrfti að hafa meiri tekjur eftir að hafa verið ráðh., þá er það undir því komið, hvort hann álítur sig fínni eftir en áður. Eg verð að álíta að maður sé ekki finni, eða þurfi að halda uppi nokkurri risnu eftir að hafa verið ráðh., og svo mun víðar vera á litið. Það þarf ekki annað en benda til Noregs og minna á Lövland. Ekki þóttist hann fínni en það, eftir að hann hafði verið ráðh, að hann tók að sér Toldskriver-embætti, og þykir það ekki neitt sérlega fín staða. En ef einhver maður hefir staðið sig svo vel í stöðu sinni sem ráðherra og unnið landinu svo mikið gagn að hann sé sérstakrar viðurkenningar verður, þá getur þingið veitt honum nokkurskonar gratiale eins og þegar það veitti Jóni Sigurðssyni 3.200 kr. heiðurslaun, 1.875 að mig minnir. Skilningur hæstv. ráðh. (H. H.) á 2. málsgr. 1. gr. er gersamlega rangur, svo sem sýnt hefir verið, enda vona eg að hann verði nefndinni sammála við nánari athugun og hjálpi til að fleyta frv. til 3. umr.

Valtýr Guðmundsson Eg verð að vera samdóma hæstv. ráðh. (H. H.) um að þetta frv. sé dálítið tvírætt og að það þyrfti lagfæringar. Annars held eg að heppilegast sé að láta það ekki fara lengra Þetta frv. er auðsjáanlega gert fyrir háttv. kjósendur. Þessi jarmur um að afnema öll eftirlaun gerður til að þóknast kjósendum. Það „princip“ er nú sem óðast að ryðja sér til rúms í heiminum, að setja alla á eftirlaun, ekki einungis embættismenn, heldur alla, hverrar stéttar sem eru. Það er því gersamlega öfug stefna þessi jarmur um afnám eftirlauna, sprottin af vanþekkingu og öfund þeirra manna, sem ekki geta gert sér von um að njóta eftirlauna. Ef afnema ætti eftirlaun embættismanna, þá þyrfti um leið að hækka embættislaun þeirra að mun. Menn standa alment í þeirri trú, að embættismenn séu svo hátt launaðir, að þeir geti lagt upp til elliáranna. Þetta er algerlega röng skoðun. Embættismenn hér á landi eru þvert á móti svo lágt launaðir, að naumast er við unandi. Eg býst við að það verði ekki vel metið að segja þetta, en það er satt engu að síður. Ráðherraeftirlaunin, sem þetta frv. fer fram á, eru líka altof lág. En það er, eins og háttv.þm. Vestm. (J. M.) tók fram, ekki svo hættulegt fyrir embættismann að taka að sér ráðherrastöðuna, af því að hann fær full eftirlaun fyrir fyrri embættisstöðu sína líka, eftir að hann hættir að vera ráðherra. En það er stórhættulegt fyrir embættislausan mann að komast í ráðherrastöðuna. Hugsum okkur t. d. ákaflega duglegan Forretningsmand, sem yðri að yfirgefa stóra verzlun eða iðnfyrirtæki til að taka að sér ráðherraembættið. Það er alls óvíst, að hann ætti aðgang að fyrri stöðu sinni, eftir að hann hætti að vera ráðherra, og yrði því að gera sér að góðu að lifa af þessum 1.000 kr. eftirlaunum. Svo er eitt annað, sem af þessu mundi leiða og vert er að taka til greina. Ráðherra mundi streitast við að hanga sem lengst í ráðherraembættinu, og það gæti orðið þjóðfélaginu til mikils óhagnaðar og kostað þjóðina miklu meira fé heldur en ráðherraeftirlaununum nemur. Það er verið að tala um hvað ráðherraeftirlaunin séu há, þau hafi nú þegar kostað landssjóð um 21.000 kr. Mér blöskrar það nú hreint ekki. Við viljum vera sjálfstæðir og verðum þá að kosta einhverju til og taka afleiðingunum. En gætum að hinu, ef við höfum óheppilegan mann í ráðherrasætinu, þá getur hann á einum degi sóað miklu meira fé heldur en þessum samlögðu ráðherraeftirlaunum nemur. Það er ekki langt að minnast að maður í ráðherraembætti hafi bakað þjóðinni stórtjón á einni klukkustund með undirskrift sinni.  (Bjarni Jónsson og Benedikt Sveinsson: Hver var það?)  . Það eru ekki svo margir sem hafa verið ráðherrar, að ekki megi geta sér til við hvern er átt. Það þarf ekki annað en minna á silfurbergsmálið og fleira mætti eflaust tína til. Eg held að það væri réttast að láta þetta frv. ekki fara lengra. Það er nægur tími að hugsa til að breyta þessu ef stjórnarskránni verður breytt. Hv. þm. Vestm. (J. M.) vildi láta þingið ráða hvað há eftirlaun hver ráðherra fengi. Það mundi að eins verða til þess, að eftirlaunin yrðu miklu hærri, því það er vanalegt þegar svo hefir verið, að menn hafa verið látnir halda sínum fullu launum. Eg leyfi mér að ráða hv. deild til að fella þetta frv. nú þegar.

Jón Magnússon Það var ekki nema örlítið, sem eg vildi segja. Mér heyrðist hv. framsm. (L. H. B.) segja eitthvað í þá átt, að við, sem erum á móti þessu frv., séum eitthvað að líta á okkar hag í þessu.  (Lárus H. Bjarnason: Það hefi eg aldrei sagt)  . - Jæja, það hefir þá verið misskilningur, en það ætti að vera ljóst, að við tveir t. d., hv. framsm. og eg, fengjum einmitt hærri eftirlaun samkv. þessu frv., ef við yrðum ráðherrar, en svo margir aðrir, því ef það yrði að lögum, þá fengi þeir menn, sem í embættum hafa setið, miklu hrri ráðherraeftirlaun en aðrir, og það þótt þeir hefðu ekki setið nema eitt ár í ráðherrasæti. Þetta frv. hefir því aðallega þýðingu fyrir embættislaus ráðherraefni. Eg bið sem sagt afsökunar á því, ef eg hefi skilið skakt orð eða anda hins hv.þm., en þar fyrir þori eg vel að vera á móti frv., og það nú þegar við 2. umr.

Bjarni Jónsson Það er mælt að þetta frv. sé ilt vegna þess, að ef það nái fram að ganga megi ekki veita ráðherrum hærri eftirlaun framvegis, en þar eru til tekin, þótt þeir væru þess maklegir. Þetta er ástæðulaust, því að þingið gæti gert slíka undantekningu, hvenær sem það vildi, eins fyrir því, þótt þótt það hafi samþykt þessi lög. Aðrar mótbárur gegn þessu frv., sem vit er í, eru allar um formatriði, eins og t. d. sú, sem líka kom fram 1909, að þetta væri of nærgöngult stjórnarskránni. Eg skal nú ekki blanda mér í deilur lögfræðinganna um það efni, en verð þó að vera á þeirri skoðun, að rétt sé að minka ráðherraeftirlaunin nú - því að það er þó að minsta kosti leyfilegt, - þangað til unt verður að afnema þau, alveg, því að það álít eg rétt. Og það sem þó ekki var brot á stj.skr. 1909, það getur ekki heldur verið það nú, því að hún hefir ekki breyzt síðan. Svo skal eg drepa lítið eitt á þær aðfinslurnar, sem ekkert vit er í, og komið hafa frá hv.þm. Sfjk. (V. G.) Hann vill nú skera þetta frv. niður af því að annars staðar vilji menn setja alla á eftirlaun. Það viljum við reyndar líka hérna, en hitt viljum við ekki, að nokkur sérstakur flokkur manna sé betur settur að þessu leyti, en allir aðrir. Réttlætistilfinning Íslendinga heimtar það, að þeir séu allir jafnt settir í því, að njóta ellistyrks, því að alþjóð manna er enn ekki farin að kannast við það, að hér séu til neinir tveir mismunandi flokkar manna. Hér eru annaðhvort allir höfðingjar, eða enginn, og þessu fylgja þeir, sem á þingi berjast fyrir afnámi eftirlauna. Þá var talað um að þetta mundi verða til þess, að ráðherrar mundu stritast við að sitja, og vinna þá tjón, ef þeir fengi eigi eftirlaunin, af því að einn ráðherra á að hafa gert mikið slíkt af sér á einni klukkustund. Til þessa liggur það svar, að það er ekki gott að vita hvar þessar dýru klukkustundir lenda á ráðherraæfinni, þær gætu eins vel orðið í byrjun hennar og endi. Hins er líka að geta, að vér eigum þess engi dæmi enn þá, að ráðherra hafi eigi hlýtt þingviljanum í því, að víkja úr völdum þegar þingið vildi, og eg vona að þess verði langt að bíða, að nokkur ráðherra þori það. Hina hliðina hefir hv.þm. ekki litið á, að meðan þessi eftirlaun haldast, þá gæti það verið ágætt gróðabragð að vera ráðherra, vera það svo sem hálfan mánuð og taka sér svo „frí“, og hafa þá dálítið til að bíta og brenna, og þessu er eg ekki meðmæltur. Ef t. d. háttv.þm. Sfjk. (V. Gr.) eða einhver annar færi á hausinn með stóra verzlun, þá gæti þetta verið notalegt fyrir hann. Annars má vel vera að það hafi vakað fyrir honum, að það væri leiðinlegt, ef jarlinn yrði eftirlaunalaus, þegar hann kemur.

Framsögum. (Lárus H. Bjarnason) Eg tek mér það ekki nærri, þótt háttv.þm. Sfjk. (V. G.) segi, að þetta sé fyrir kjósendur, það er mér blátt áfram sama um. Þetta frv. er ekki í þeim tilgangi gert, og - enda þótt svo væri, þá væri slíkt þó ekki dæmalaust. Það mætti meira að segja benda á dæmi úr lífssögu hins háttv.þm. sjálfs því til sönnunar. Enda er oft ekki verra að fylgja fram skoðunum umbjóðenda sinna, en öðru, sem fylgt er. Hann var að tala um að það væri rangt að afnema eftirlaun. Eg hefi aldrei sagt það rétt vera, en það er sitt hvað, að vilja afnema öll eftirlaun, eða vilja lækka óþarflega há eftirlaun bráðabyrgðaþjónustumanns eins og ráðherra er í þingfrjálsu landi. Svo hélt hann að embættislausir menn, sem verða ráðherrar, mundu verða eitthvað óútgengilegir, þegar þeir kæmu úr þeirri stöðu. Já, ef þeir hefðu reynst ónytjungar, en annars ættu það heldur að vera meðmæli með þeim, til hvers sem væri, að hafa haft þá stöðu, enda mætti vafalaust oft halda stöðunni opinni, meðan maðurinn væri ráðherra. Enn var hann hræddur við að ráðherra mundi streitast við að hanga sem lengst í embættinu, ef það væri eftirlaunalaust. Eg held að sumir ráðherrar mundu streitast við að hanga, hvort sem þeir eiga von á háum eftirlaunum eða ekki. En annars er eg ekkert hræddur við þetta, því að ráðherra skortir hér til þess það áhald, þann bakhjall, sem sem til slíks þarf, sem sé vopnað vald. Og mér er sem eg sjái þann ráðherra, sem þorir að sitja hér eftir, þvert ofan í vilja meiri hluta þings.  (Jón Ólafsson: Og svo ábyrgðarlögin)  . Ojá, til eru þau, þótt betur mundu þau hafa bitið ef landsdómslögin hefðu ekki verð- ið skemd frá því sem hið upprunalega frv. var. Önnur eins hneixli og silfurbergsmálið geta hent hátteftirlaunaðan ráðherra ekki síður en lágteftirlaunaðan eða óeftirlaunaðan, svo sem dæmin hafa sannað. Þm. sagði, að ef vér vildum vera sjálfstæðir, þá yrðum vér líka að taka afleiðingunum af því. Já, rétt er það, en aðeins þeim nauðsynlegu, en afleiðingarnar, sem hér er um að ræða, fara fram yfir það. Ráðherraeftirlaunin eru nú þegar orðin um 21 þús. kr. á rúmum 3 árum. Lang mest af þeirri upp- hæð hefði mátt og átt að spara, og eftlaun hins ráðh. eru 960 kr. hærri árlega heldur en þau hefðu þurft að vera. Hann átti tilkall til 2.040 kr., en skamtaði sér sjálfur 3.000 kr. Háttv. þm. Vestm. (J. M.) vildi gefa í skyn að frv. færi að óþörfu betur með þá ráðherra, er hefðu verið embættismenn, heldur en með þá, er orðið hefðu ráðherrar upp úr embættisleysi. Þetta er að nokkru leyti rétt, en að sumu leyti rangt og villandi. Báðir fá eftirlaun samkvæmt frv. fyrir að hafa verið ráðherrar, en fyrverandi embættismaður fær meir, af þeirri sára einföldu ástæðu, að lögin gtu ekki tekið af honum þann eftirlaunarétt sem hann kynni að hafa unnið sér áður, þó að svo væri beint áskilið í lögunum. Dómstólarnir mundu dæma honum þann rétt þrátt fyrir lögin. Hér er því ekki um misrétti að ræða, heldur um lagalega nauðsyn.

Ráðherrann (H. H.) Það er engum blöðum um það að fletta, að í þessu frv. er þolanlega séð fyrir hagsmunum þeirra ráðherraefna, sem í eftirlaunaembættum sitja, og sparnaðurinn kemur aðallega niður á þeim, sem ekki hafa eftirlaunarétt, þegar þeir verða ráðherrar. Það kveður svo ramt að þessu, að eiginlega ætti frv. að heita: „Frv. til laga um einkarétt eftirlaunamanna til ráðherraembættis“. Eins og þetta frv. er orðað, er það eiginlega einokunarfrv. ekki síður en frv. um einkasölu á kolum og steinolíu, sem háttv. flytjendur frv. þó ekki tjá sig mjög fylgjandi, einokun á ráðgjafastöðum embættismönnum til handa þó að slíkt muni síst vera tilgangurinn með frv. En það gæti þó hugsast, að slík einokun gæti einhvern tíma þótt koma heldur óheppilega niður, og gæfi litlar tekjur fyrir landssjóðinn.

Benedikt Sveinsson Eg vildi að eins segja örfá orð útaf ræðu háttv.þm. Sfjk. (V. G.). Hann talaði mörg orð og þung um siðspillingu og „jarm“ út af eftirlaunum embættismanna og sagði, að þeir, sem vilja lækka eða afnema eftirlaun ráðherra eða embættismanna, geri það til þess að koma sér vel við kjósendur. - „Jarmur“ er ilt orð og ómaklegt í þessu sambandi, því að eg veit ekki betur, en að þessi gremja almennings yfir því, hvernig farið er með landsfé, sé á fylstu rökum bygð. Þegar þessi fátæka þjóð fleygir árlega til þessara úgjalda, alt að 100 þús. kr., þá er það sannarlega ekki lítið fé og von að mönnum vaxi slíkt í augum. - Það verður að miða kjör embættismannanna nokkuð við kjör alþýðunnar, og ef það er gert, þá hygg eg að svo vel sé séð fyrir embættismönnum meðan þeir starfa, að þeim sé sannarlega ekki síður en öðrum kleift að tryggja sér eitthvað til að bíta og brenna í elli sinni. - Eða hvað á þá að segja um það, sem þrásækilega vill til, að menn hröklast úr embættum á miðjum aldri, rétt eins og þeir hefðu í þau farið bara til þess að komast á eftirlaun, fara síðan hingað til Reykjavíkur eða annara staða, og lifa þar á eftirlaununum heilir og hraustir að sjá, ef til vill heilan manns- aldur! Og eg vil segja að það, að bregða mönnum um óheiðarlegar hvatir þótt þeir vilji hrinda þessu eftirlaunaoki af þjóðinni, situr sízt á hv.þm. Sfjk. (V. Gk). Þeir, sem lesa hans góða tímarit, Eimreiðina, þykjast stundum finna þar sitt hvað, sem mundi horfa til þess, að afla sér lýðhylli. Þá mótbáru gegn frumv. þessu, að afnám ráðherraeftirlauna geti orðið til þess að ráðherra reyni að hanga við völd von úr viti, hygg eg hina mestu fjarstæða. Miklu fremur mætti segja hið gagnstæða, að eftirlaunin sjálf geti verið notuð sem ástæða til þess, að láta hann hanga. Þetta er ekki gripið úr lausu lofti, því að við hvorttveggju ráðherraskiftin á undanförnum þingum (1909 og 1911) var lögð mikil áherzla á það af ýmsum, að það gengi hneyxli næst, að taka mennina, svo að segja á bezta aldri og demba þeim á eftirlaun. Og úr því að nú þegar er farið að veifa þessu, hvað mun þá verða síðar þegar ráðherrar eru orðnir þrír, sem komið geta á eftirlaun í einu. Mörgum mundi sem vonlegt væri standa stuggur af því, ekki sízt ef svo sem einn tugur væri þá fyrir á eftirlaunum. Í þessu liggur mikil hætta, því að ef vér kveinkum oss við að velta stjórn, kostnaðarins vegna, þá getur það orðið oss þröskuldur í vegi fyrir framgangi mála vorra, þegar vér eigum í höggi við útlent vald; það getur gert oss deigari og latt oss í baráttunni, í stað þess að vér yrðum harðvítugri, ef engan slíkan kostnað væri að óttast, þótt málunum væri haldið til streitu. - Enga ástæðu sé eg til þess að óttast, að þetta frv. bægi embættislausum mönnum frá ráðherrastöðu, ef það eru (eða þótt það sé) dugandi menn. Launin eru fullsæmileg, og skrítið væri að hugsa sér það, að duglegur atvinnurekandi t. d., sem nú vinnur fyrir svo sem 10 þús. kr. á ári, og síðan verður ráðherra, yrði að því starfi loknu orðinn svo aumur og aflóa, að hann gæti ekki annað aðhafst, en taka við eftir- launum! Það virðist liggja í augum uppi, að þótt einhver hafi verið starfsmaður hins opinbera í 3-4 ár, þá þarf hann ekki að hætta að vera starfsmaður í þjófélaginu fyrir því, heldur er hann að jafnaði eins vel hæfur eftir sem áður til þess að gegna hvaða starfi sem er. - Annars ættu slíkar umræður sem þessar frekar heima við 1. eða 3. umr., en við 2. umr., en úr því að aðrir hafa farið að ræða málið alment, þá hefi eg leyft mér hið sama.

Valtýr Guðmundsson Eg skal ekki segja mikið, en eg verð að taka undir það með hæstv. ráðh. (H. H.), að þetta er að útiloka aðra en embættismenn frá því að verða ráðh. Þeir fá eftir þessu sæmilega góð kjör, sem í embættum hafa setið, en aðrir fá litið. Og þótt hv.þm.N.-Þing. (B. Sv.) segi að duglegir menn geti komist úr ráðherrastöðunni að samskonar störfum og þeir hafa haft áður, þá nær þetta engri átt, þegar rosknir menn setjast í ráðherraembætti. Segjum t. d. að kaupmaður, sem hefir stóra verzlun, eigi í hlut. Hann verður þá að selja öðrum verzlunina, og á þá líklega alls ekki kost á að kaupa hana aftur, og mjög vafasamt hvort hann hefði hag af því, að byrja aftur á annari samskonar.  (Bjarni Jónsson: Hann á þá andvirði þeirrar seldu)  . Mér skilst að menn álíti að embættismenn geti alment safnað fé, en þeir hafa ekki athugað hvað þeir segja. Mér er þvert á móti óskiljanlegt hvemig t. d. lægst launaði kennarinn við latínuskólann fer að lifa af 2 þús. kr. launum. Hitt er annað mál, þótt alþýðu kunni að vaxa í augum eftirlaunakostnaðurinn, þegar hann er allur talinn saman. Hv. þm.N.-Þing. (B. Sv.) nefndi 100 þús. kr., en það er of hátt. Hann er ekki nema rúm 60 þús. kr. á ári.  (Benedikt Sveinsson: Hann er mikið meira, að minsta kosti 160 þús. kr. á fjárhagstímabili)  . Eg man að þegar eg skrifaði í Eimreiðina fyrir nokkrum árum og taldi hann 60 þús., þá fékk eg bylmingsgrein á móti, þar sem sagt var að þetta næði ekki nokkurri átt, hann væri mikið lægri. En hitt er annað mál og því er eg samdóma, að það er ergilegt þegar menn á bezta aldri eru settir á eftirlaun, sem vel gætu gengt embætti áfram, eða menn sem hafa gert sig ómögulega fyrir eitthvert sjálfskaparvíti, eins og drykkjuskap. En á því eiga stjórnirnar sök en ekki lögin. Ekki skil eg hvernig hv.þm. Dal. (B. J.) gat komið jarlinum að eða því, að eg mundi hafa áhyggjur út af eftirlaunum hans. Eg geri ráð fyrir að Danir mundu launa hann, eins og t. d. á sér stað hjá Bretum - en það mál liggur víst ekki við borð nú, enda liggur engin tillaga fyrir um það. En hitt er satt, að tillögur um jarlsfyrirkomulag hafa hér áður verið uppi með þjóðinni og verið samþyktar á mörgum löggjafarþingum. En svo eg víki aftur að því máli sem hér liggur fyrir, þá er eg sannfærður um að auk þess sem ráðherra - ef hann á eigi vissu fyrir eftirlaunum - mundi reyna til að sitja sem lengst, þá mundi líka þingið af brjóstgæðum hika við að kasta honum úr embættinu á kaldan klaka. Hv. 1. þm. Rvk. (L. H. B.) sagði að þingræði væri komið á hér nú, og að enginn ráðherra mundi vilja né geta setið í trássi við það. Hann sagði að hér væri ekkert hervald; það er satt að nú er enginn her hér, en ekki er ómögulegt að sá tími komi, að til hervalds verði stofnað. Eg vil minna menn á það, að byggja ekki alt of mikið á þingræðinu. Ráðherra getur lengi setið í trássi við þingræði, ef hann hefir konungsvaldið með sér. Enda er þingræðið svo ungt hér, að engin trygging er enn fengin fyrir því að það haldist, einkum ef þingið fer að ráði sínu eins og raun varð á á síðasta þingi, þar sem það t. d. braut stjórnarskrána með því að hrifsa til sin umboðsvaldið og veita manni embætti á fjárlögunum. Í öðru lagi gerði þingið sig sekt í því að setja inn í stjórnarskr. það ákvæði, að bera skyldi sambandsmálið undir alþjóðaratkvæði; það liggur ekki undir þinginu að ákveða það, því vald þess nær eigi nema til sérmálanna. Eg gæti nefnt mörg fleiri dæmi til að sýna, að óvarlega var farið með þingræðið á síðasta þingi. Hefði stjórnin verið sterk, eða hefði sá maður er hana hafði á hendi viljað beita sér, þá gat stórhætta af því stafað fyrir þingræðið. Menn mega ekki halda að okkar unga þingræði þoli slík áföll jafnvel og þingræði sem er mörg hundruð ára. Eg vildi óska að frv. félli.

Eggert Pálsson Það hefir blandast inn í umræður þessa máls umtal um eftirlaun alment, og hlýt eg því að telja mér leyfilegt að minnast lítið eitt á skoðun mína á því máli. Eg er sannfærður um það, að sú krafa er orðin svo sterk hjá þjóðinni, að eftirlaun embættismanna yfirleitt verði afnumin, að ekki verði til langframa á móti henni staðið. Eins og nú stendur heimilar stjórnarskráin ekki afnám eftirlauna, svo að henni þarf að breyta í þessu efni, ef þessari kröfu á að verða sint. Það hefir verið sagt, að stjórnarskrárbreyting standi ekki svo fast fyrir dyrum að vænta megi að henni verði hrundið fram á nálægum tíma. Eg skil nú ekki að það geti átt sér stað. Því þótt henni verði ekki komið fram á þessu þingi, þá getur aldrei farið svo, að hennar verði mjög langt að bíða úr þessu. Og þegar stjórnarskránni verður breytt, þá verður áreiðanlega sett inn í hana ákvæði er heimilar afnám eftirlaunanna. En hins vegar þykist eg vita að þjóðin muni þá fús á að hækka eitthvað laun embættismanna sinna, svo að þeir geti frekar lagt upp fé og séð sér þannig farborða í ellinni. En verði nú stjórnarskránni breytt innan skamms, þá sé eg ekki að þetta frv. hafi svo stórvægilega þýðingu, að það ekki geti beðið þangað til eftirlaunamálið í heildinni yrði tekið fyrir. Það er ekki sennilegt að margir ráðherrar komist á eftirlaun þangað til breyting í þeim efnum yrði um garð gengin. Og þó þeir yrðu einn eða tveir, þá græddi þjóðin ekkert stórvægilegt fé þótt frv. næði nú fram að ganga, því til þess ráðherra sem nú er, nær frv. vitanlega ekki. Og auk þessa er þannig frá frumv. gengið, að lækkunin nær að eins til eða kemur að eins niður á þeim, sem ekki hafa verið embættismenn áður og af slíkum mönnum verða varla margir ráðherrar á þessu tímabili þangað til stjórnarskránni yrði breytt. Eg sé því eigi að það hafi verulega þýðingu að samþykkja þetta frv. En það vil eg taka fram, og ætti annars að vera öllum sýnilegt, að afstaða þingmanna til þessa frv. þarf ekki að standa í neinu sambandi við það, hvort þeir eru með eða móti afnámi eftirlauna embættismanna yfir höfuð. Eg fyrir mitt leyti er hiklaust meðmæltur afnámi eftirlauna yfirleitt, en er hinsvegar á móti þessu frv. Því auk þess, sem samþykt þess verður að teljast þýðingarlítið atriði fyrir landssjóðinn, þá hlýtur það að verða til að skapa misrétti. Þeir sem ekki eru embættismenn og kynnu að verða ráðherrar verða misrétti beittir gagnvart hinum sem væru embættismenn áður. Verði frv. samþ., er loku fyrir það skotið að efnilegur embættislaus maður geti tekið að sér ráðherrastöðuna, en fyrir embættismennina verður ráðherrastaðan jafn eftirsóknarvert hnoss eins og hún hefir verið að undanförnu.

Framsögum. (Lárus H. Bjarnason) Menn eru nú farnir að yrkja sig upp, eins og von er til eftir svo langa stælu. Af öllum þeim andmælum sem upprunalega komu fram, er að eins eitt orðið eftir: að lækkun eftirlaunanna muni fæla aðra en embættismenn frá því að taka að sér ráðherra- stöðuna, vegna þess að hún  Sumir menn sækja róðurinn til að koma fram hugsjónum sínum, aðrir vegna valdanna eða vegsins, en fæstir vegna eftirlaunanna. Eg þykist vita að hv.þm. Seyðf. (V. G.) hefði tekið við ráðherradómi til að koma ritsímahugmynd sinni á hér um árið eða eimreiðinni á nú, jafnvel þó að engin eftirlaun hefðu fylgt ráðherraembættinu, og svo myndi um fleiri. Það er of mikið vantraust á mönnum að ætla að embættislausir menn muni ekki gefa kost á sér, þótt lækkuð verði eftirlaunin. Þeir sem annars eiga nokkuð erindi í ráðherrasætið, mundu taka það hvort sem nokkur eftirlaun fylgdu því eða engin. Enda skiftir það ekki miklu máli þótt eftirlaunin séu lækkuð um þetta lítilræði, úr 1/5 launa + 20 kr. fyrir hvert embættisár, niður í 1.000 kr. Dugandi menn eru jafn lifandi eða dauðir fyrir það. Þetta er að eins borið í vænginn af vandræðum. Hv. þm. Sfjk. (V. G.) sagði að þingræðið væri ekki traust hér ennþá. Þó hafa nú þrír ráðherrar fylgt því. Og það dæmi sem hann nefndi, að síðasti ráðherra gerði það ekki að „Kabinets“- spursmáli, er þingið þvert ofan í vilja hans veitti viðskiftaráðunautsstöðuna á fjárlögunum, sýnir einmitt það gagnstæða! Hann gat sagt og átti að segja: Eg læt mér ekki lynda að tekið sé fram fyrir hendurnar á mér; hafið þið þá heldur ráðherrastöðunni. En hann gerði það ekki, heldur beygði sig fyrir þinginu. Hv. 2. þm. Rang. (E. P.) bar það sama fram, að frv. gengi út yfir þá sem ekki væru embættismenn, en því er þegar svarað. Þá sagði hann að ekki lægi á þessu frv. því þó að stjórnarskrárbreyting verði ekki samþykt nú, þá yrði þess varla langt að bíða. En hvorki hann né nokkur annar getur spáð í þær eyður. Því að ef ekki á að samþykkja frv. frá 1911 nú, þá þarf að fitja upp á nýjan leik 1913, og enginn veit hvernig fer um breytinguna þá. Mér virðist alt mæla í móti því að fresta samþykt frv. Ef það hefði verið samþykt 1909, þá hefðum við ekki þurft að borga Birni Jónssyni nema 1.000 kr. eftirlaun í stað 3.000 kr. Hv. þm. getur ekkert sagt um það hvernig kann að fara þangað til stjórnarskrárbreyting verður samþ., enda allur varinn góður.

Jón Ólafsson Herra forseti! Aldrei þessu vanur stend eg upp til að gera grein fyrir atkvæði mínu. En það kemur til af því, að afstaða mín í þessu máli er nokkuð einkennileg. Eg er á þeirri skoðun að rétt sé að embættismenn hafi eftirlaun, og álít óhyggilegt að svifta þá þeim. Það hefir verið sagt, að það megi launa þeim svo hátt, að þeir geti lagt upp, það er nú hvorttveggja, að þetta er ekki alment gert, heldur er embættismönnum vorum flestum launað miklu frekar of lágt, og þótt þeim væri launað hærra, þá væri það engin trygging fyrir því að þeir legðu upp, og þá er altaf hætt við að bænir um eftirlaun kæmu til þingsins, en þá mundu menn reka sig á að gróðinn færi að verða lítill. Við verðum að líta á hvernig ástandið er annarstaðar í þessu efni. í Bandaríkjunum eru engir embættismenn eða starfsmenn ríkisins með eftirlaunarétti, nema þeir hermenn, sem barist hafa í stríði fyrir ættjörð sína, en það er orðin svo sterk alda með því að taka upp eftirlaun, að það er að eins tímspursmál hvenær það verður gert. Þjóðin þar hefir nefnilega komist að þeirri niðurstöðu, að það muni verða miklu ódýrara að eftirlauna embættismönnum sínum. Menn hafa þar komist að raun um, að það, að embættismönnum sem eru skammlífir í embætti, hættir við, eins og sagt er, „að gera sér vin af þeim rangláta mammon“, að gera sér embættið að féþúfu. En eins og menn vita, þá eru flestir embættismenn í Bandaríkjunum kosnir til ákveðins árafjölda í senn og sumir hinna æðri fara frá við hver stjórnarskifti. Það er freisting fyrir menn, þó að ráðvandir séu að upplagi, að nota sér stöðu sína sér til hagsmuna, er þeir geta átt á hættu að verða fleygt úr henni allslausum, eftir að búið er að nota starfskrafta þeirra í henni um nokkurn tíma. Af þessari ástæðu er eg nú með eftirlaunum embættismanna, þó eg hafi áður verið á móti þeim. Það er engin ástæða á móti eftirlaunum yfir höfuð, þó það hafi komið fyrir að ungir menn hafi verið settir á eftirlaun sakir þess að þeir hafa ekki getað staðið í stöðu sinni fyrir eitthvert sjálfskaparvíti. Það er ekki laganna galli. - En þó eg sé nú meðmæltur eftirlaunum embættismanna yfirleitt, þá er eg þó algerlega mótfallinn eftirlaunum ráðherra. Ef embættismaður verður ráðherra, þá getur hann haldið embætti sínu opnu fyrir sig. Og ef embættislaus maður tekur ráðherrastöðu, þá fæ eg eigi séð að hann sé ver settur en áður, þá er hann sleppir henni; ef hann hefir gegnt embættinu vel, þá er hann þvert á móti betur settur til allrar atvinnu eftir en áður. En einmitt af því að eg er á móti eftirlaunum ráðherra, þá álít eg þetta frv. tómt kák, sem tjaldar að eins til einnar nætur og get eg því eigi verið með því. Það er hvorki heilt né hálft. Hafi sá andi átt að koma fram í frv., að ráðherra eigi að vera eftirlaunalaus, þá hefði flutningsm. átt að ákveða eftirlaunin t. d. 50 aura en ekki 1.000 kr. því hefði eg getað greitt atkvæði.

Flutn.m. (Jón Ólafsson): Herra forseti! Frv. þetta hefir gengið þegjandi og hljóðalaust hér í þingdeildinni við tvær umr. og vona eg að því verði nú steinþegjandi og hljóðalaust ungað út hér í dag.

Flutn.m. (Jón Ólafsson): Herra forseti! Eg hefi flutt þetta frv. inn á þingið, eftir ósk ýmsra manna á Norðfirði, sérstaklega kaupmannanna þar á staðnum. Norðfjarðarkaupstaður er í uppgangi og stækkar ár frá ári. Það sem um er beðið með þessu frumv. er ekki annað en það, að fá verzlunarlóðina stækkaða að Norðfjarðará, 60 faðma breiða spildu frá fjöruborði. Öllum slíkum frv. hefir venjulegast verið vel tekið á þingi, þegar ekkert sérstakt hefir mælt á móti, og vænti eg að svo verði og um þetta frv.

Ráðherrann (H. H.) Eg þurfti ekki þessa skýringu á hinum almennu eftirlaunalögum, að sami maður geti ekki samtímis notið embættislauna og eftirlauna samkvæmt þeim. Það vissi eg vel. Í núgildandi fyrirmælum um eftirlaun ráðherra, nefnilega lögum nr. 17, 3. okt. 1903, er ákveðið að um ráðherraeftirlaun skuli fara eftir hinum almennu eftirlaunalögum. En hér er verið að setja alveg nýjar og sérstæðar undantekningarreglur, sem ekki miðast að neinu leyti við gildandi eftirlaunalög Það verður að hafa nýmælin skýr. Eg vil skjóta því til nefndarinnar, hvort hún vildi ekki athuga meðal annars 2. lið 1. gr. frv., sem er mjög ógreinilega orðaður: „Hafi ráðherra fluzt í ráðherraembættið úr öðru eftirlaunaembætti, þá nýtur hann og eftirlauna eftir hið fyrra embætti sitt.“ Það er eins og hann eigi að hafa eftirlaun eftir fyrra embætti sitt í viðbót við ráðherralaunin, og mun það þó væntanlega ekki vera tilætlunin. Að minsta kosti væri það mjög fráleitt anda þeirra eftirlaunalaga, er hingað til hafa gilt.

Framsögum.(Lárus H. Bjarnason): Eg hygg að hæstv. ráðherra geti við nánari athugun orðið mér sammála um það, að þetta eigi ekki og megi ekki taka svo sem ráðherra eigi að hafa eftirlaun eftir fyrra embætti sitt sem viðbót við ráðherralaunin. Það liggur í orðinu „eftirlaun“. Það getur ekki náð neinni átt að vísa til gildandi eftirlaunalaga, þegar hér er farið fram á nýtt princip. Þar er farið eftir embættistímalengd og launahæð 5 síðustu árin, tilsk. frá 1855 eða eftir tilteknu lágmarki, tiltekinni upphæð fyrir hvert embættisár, eftirl. frá 1904, en hér er farið fram á ákveðna eftirlaunahæð, hvort sem ráðherra hefir gegnt embættinu lengur eða skemur. Það er því algerlega rangt, að vísa til þeirra laga, sem á að útiloka. Satt að segja gat eg ekki búist við þessari athugasemd frá hæstv. ráðherra. Annars held eg að það sé óþarfi að stæla meira um þetta. Ef menn vilja breyta einhverju í frv, þá er að koma fram með br.till. og mun nefndin gjarnan taka þær til athugunar.