Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég vil leyfa mér að b jóða hv. þdm. velkomna til starfa og óska þeim góðs árs.



Herra forseti. Frv. til l. um Sinfóníuhljómsveit Íslands var lagt fram á 99. og 100. löggjafarþingi og er enn lagt fram á þessu þingi. Frv. það, sem lagt var fram á 99. löggjafarþingi, hafði mætt mikilli mótspyrnu Starfsmannafélags Sinfóníuhljómsveitar Íslands. Aðallega voru það þrjú atriði, sem starfsmannafélagið taldi þurfa breytinga við, sem sé ákvæði 6. gr., þar sem sagði að ráða mætti allt að 65 hljóðfæraleikara til fastra starfa við hljómsveitina, og enn fremur ákvæði 3. gr., 4. gr. og 10. gr. En þar var gert ráð fyrir að Þjóðleikhúsið skyldi verða rekstrar- og stjórnunaraðili. Þá var fundið að því að tengsl yfirstjórnar og verkefnavalsnefndar; sem gert var ráð fyrir í frv., voru nánast eins og verið hafði undanfarna tvo áratugi, en sú tilhögun þótti ekki hafa gefið góða raun. Skipuð var nefnd 31. ágúst 1978 til að endurskoða frv. og skilaði hún nýju frv. 3. apríl 1979. Frv. það sem nú liggur fyrir, er að mestu óbreytt eins og nefndin skilaði því. Stefnt er að því, að Sinfóníuhljómsveit Íslands verði sjálfstæð stofnun sem njóti fjárstuðnings ríkissjóðs og sveitarfélaga í nágrenni Reykjavíkur svo og Reykjavíkurborgar. Þá er gert ráð fyrir að Sinfóníuhljómsveit Íslands geri viðskiptasamning við Ríkisútvarp, Þjóðleikhús og fleiri aðila um viðskipti, t.d. vegna flutnings söngleikja, við listdanssýningar o.fl. Rekstrarform hljómsveitarinnar þarf að miða við sjálfstæðan og skipulegan rekstur til þess að best verði þjónað því hlutverki sem sinfóníuhljómsveitum er ætlað að gegna. Rétt er að taka fram, að eftirfarandi breytingar voru gerðar á frv. eftir að nefndin skilaði því: Gert er ráð fyrir að formaður stjórnar hljómsveitarinnar hafi tónlistarmenntun, sbr. 4. gr., einnig að heimilt sé að ráða tónskáld til starfa fyrir hljómsveitina, sbr. 4 mgr. 6 gr. Benda má á að hliðstæðu er að finna í lögum um Þjóðleikhús, þ.e. að ráða leikritahöfund í takmarkaðan tíma. Frv. gerir ráð fyrir að stofn- og rekstrarkostnaður Sinfóníuhljómsveitarinnar skiptist með nokkuð öðrum hætti en nú er. Þó er munurinn ekki verulegur. Hlutdeild ríkissjóðs er nú 50.6%, en verður 50%. Hlutdeild Ríkisútvarpsins er nú 28%, en verður 25%. Borgarsjóður Reykjavíkur leggur nú fram 21.4%, en samkv. frv. 25%, og bætast þá nágrannasveitarfélög Reykjavíkur við þá aðila sem að rekstrinum standa. Þegar þetta frv. var lagt fyrir Alþingi s.l. vor af þáv. hæstv. menntmrh., Ragnari Arnalds, tóku margir hv. alþm. til máls og voru allir á einu máli um það, að nauðsynlegt væri að setja lög um starfsemi Sinfóníuhljómsveitar Íslands. Þá kom einnig fram að með þessu frv. hefði tekist að vinna samstöðu þeirra aðila sem áður höfðu lýst nokkurri óánægju. Í grg. fyrrgreindra frv. er forsaga þessa máls rakin ítarlega og mun ég því ekki gera það nánar hér. Það má svo að lokum ítreka, að vitaskuld er að því mikill menningarauki, að með þjóð, sem ekki telur nema rúmlega 220 þús. manns, skuli starfa sjálfstæð sinfóníuhljómsveit, og er það auðvitað öllu menningarlífi hér til hins mesta sóma. Á það má svo minna að lokum, að í febr. n.k. á Sinfóníuhljómsveitin 30 ára afmæli. Ég vil því mælast til þess, ef menn hafa ekki þeim mun meira efnislega við þetta frv. að athuga, að það fái hraða afgreiðslu hér. Ég vil svo að lokum, herra forseti, leyfa mér að leggja til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. menntmn.



Herra forseti. Ég vil fagna því, að hér er fram komið frv. til l. um Sinfóníuhljómsveit Íslands. Frv. um sveitina hefur verið lagt fram tvisvar áður hér á Alþ., en ekki hlotið afgreiðslu. Ég vil jafnframt vekja athygli á og árétta það sem hæstv. menntmrh. sagði, að það er mikil nauðsyn að afgreiða frv. á þessu þingi, þar sem framtíð Sinfóníuhljómsveitarinnar er ella í nokkurri óvissu, e.t.v. meiri óvissu nú en oft áður, eins og ég skal greina nokkru nánar frá. Um Sinfóníuhljómsveitina eru engin lög, en kostnaðarskipting við rekstur sveitarinnar nú byggist á óformlegu samkomulagi sem gert var á sínum tíma á milli ríkis, borgarsjóðs og Ríkisútvarps og greiðir ríkissjóður nú 50.6%, borgarsjóður 21.4% og Ríkisútvarp 28%. Það eru engir samningar um þessa kostnaðarskiptingu, og því er hér nánast um munnlegt samkomulag að ræða, en á sínum tíma þegar hljómsveitin átti í verulegum erfiðleikum, gerðist Reykjavíkurborg aðili að hljómsveitinni og stuðlaði þar með að framtíð hennar. En í borgarstjórn Reykjavíkur hefur undanfarin ár verið vaxandi óánægja með þessa kostnaðarskiptingu. Ég held að enginn ágreiningur hafi verið um það í borgarstjórn, að óeðlilegt væri að eitt sveitarfélag hér á höfuðborgarsvæðinu greiddi jafnríflegan hluta af rekstrarkostnaði hljómsveitarinnar og raun ber vitni um. Það þarf ekki annað en fara á sinfóníutónleika til þess að sjá að íbúar Seltjarnarness, Kópavogs, Garðabæjar og Hafnarfjarðar kunna ekki síður að meta störf hljómsveitarinnar en Reykvíkingar, og því er óeðlilegt að Reykjavík ein sé rekstraraðili. Hitt kann að valda meiri ágreiningi í borgarstjórn, hversu langt skuli ganga til að tryggja eðlilega starfsemi sveitarinnar. Á undanförnum árum hafa verið fluttar ýmsar till. í borgarstjórn, sem ganga mismunandi langt, allt frá því að takmarka mun meir en nú er útgjöld borgarinnar til sveitarinnar og að því marki að fella með öllu niður framlög borgarsjóðs. En hitt get ég fullyrt, að enginn í borgarstjórn mælir þó núverandi fyrirkomulagi bót. Annað, sem valdið hefur verulegri óánægju, eru þeir miklu bakreikningar sem ávallt hafa borist. Fjárframlög í fjárhagsáætlun borgarinnar hafa verið miðuð við fjárlög, en þær tölur hafa ávallt reynst mjög óraunhæfar og í uppgjöri við ríkissjóð hafa því komið fram ári seinna stórir bakreikningar sem borgarsjóður hefur þurft að greiða. Allar þessar umr. í borgarstjórn undanfarin ár leiddu til þess, að á s.l. vetri, eða nánar til tekið 12. jan. 1979, var menntmrn. ritað bréf þar sem fram kemur að Reykjavíkurborg vilji ekki lengur una því, að hún greiði eitt sveitarfélaga til hljómsveitarinnar. „Hefur því verið ákveðið að miða framlög til hljómsveitarinnar á árinu 1979 við þær kostnaðarreglur, sem gilt hefðu, ef áðurnefnt lagafrv. hefði náð fram að ganga,“ eins og segir orðrétt í bréfinu, þ.e. í fjárhagsáætlun Reykjavíkurborgar fyrir árið 1979, og í þeim till., sem nú liggja fyrir fyrir árið 1980, er ekki gert ráð fyrir hærra framlagi til sveitarinnar en verið hefði ef frv., sem lagt var fram á Alþ. í maí s.l. og á Alþ. þar áður, hefði náð fram að ganga. Af þessu má sjá, að núverandi grundvöllur hljómsveitarinnar er mjög farinn að riðlast. Þess vegna ber brýna nauðsyn til að afgreiða málið á þessu þingi þannig að Sinfóníuhljómsveitin fái lög og þar með eðlilegan grundvöll til að standa á. Ég vil gera eina aths. við frv. eins og það liggur fyrir. Í 3. gr. er gert ráð fyrir að Reykjavíkurborg sé greiðsluaðili framlags þeirra sveitarfélaga sem eigi að greiða til hljómsveitarinnar, en framlagið skiptist síðan í hlutfalli við íbúatölu þeirra. Þetta er óeðlilegt ákvæði. Það er óeðlilegt að Reykjavik, þó stærst sé þessara sveitarfélaga, innheimti gjaldið hjá öðrum og skili því í ríkissjóð. Hitt mun eðlilegra, að þessi sveitarfélög greiði hvert fyrir sig sinn hlut beint í ríkissjóð, enda hefur ríkið í sambandi við uppgjör milli sveitarfélaga, t.d. í gegnum Jöfnunarsjóð, öll tök á því að ná þessum greiðslum inn. Ég hef bent á að framtíð Sinfóníuhljómsveitarinnar er í nokkurri hættu, ef frv. eins og þetta verður ekki samþ. hér á hv. Alþ., en það er mín skoðun, að framtíð þessarar sveitar megi ekki stofna í hættu. Sinfóníuhljómsveit Íslands myndar grundvöll að tónlistarlífi í landinu. Hljómsveitin er svo snar þáttur í því, að hér sé lifað tónmenningarlífi, að legðist hún niður, þá hyrfi fleira með sem menn sjá ekki í fljótu bragði. Þess vegna verður að ganga í það af fullri alvöru að setja hljómsveitinni lög og tryggja framtíð hennar.



Herra forseti. Frv. það, sem hér er nú á dagskrá hv. þd., á þskj. 23, um Sinfóníuhljómsveit Íslands, er langt frá því að vera gallalaust að mínum dómi. Samþykki hv. Alþ. að frv. verði að lögum, er Alþ. að ráðstafa með lagaboði útsvarstekjum sveitarfélaga hér á höfuðborgarsvæðinu. Í 3. gr. kemur fram hvaða aðilum er samkv. þessu frv. ætlað að greiða bæði stofn- og rekstrarkostnað Sinfóníuhljómsveitarinnar. Segir, með leyfi forseta, í 3. gr.: „Að rekstri Sinfóníuhljómsveitar Íslands standa eftirtaldir aðilar og greiða þeir stofn- og rekstrarkostnað hennar í eftirgreindum hlutföllum: a) Ríkissjóður 50%. b) Ríkisútvarp 25%. c) Borgarsjóður Reykjavíkur, bæjarsjóður Kópavogs, Hafnarfjarðar, Garðabæjar og Seltjarnarness 25%. Reykjavíkurborg er greiðsluaðili framlags þessara sveitarfélaga til hljómsveitarinnar, en framlag skiptist í hlutfalli við íbúatölu þeirra.“ Ég sé ekki ástæðu til að lesa þessa grein frekar. Samkv. henni er Reykjavíkurborg eða borgarsjóði gert að ábyrgjast greiðsluframlag hinna sveitarfélaganna til hljómsveitarinnar í því hlutfalli sem þar segir, og er þá miðað við höfðatölu íbúa hvers sveitarfélags um sig. Ég held að allir réttsýnir menn hljóti að viðurkenna óréttlætið sem felst í þessari till. gagnvart borgarsjóði Reykjavíkur. Frjáls ákvörðun sveitarstjórna við gerð fjárhagsáætlana hverju sinni hlýtur að skoðast eðlileg málsmeðferð. Fjarstýring hv. Alþingis á fjármálum sveitarstjórna hlýtur að teljast hættuleg - ég vil segja: stórhættuleg sjálfstæði þeirra. Það kemur fram í grg. með frv. þessu, að á borgarstjórn Reykjavíkur hafi hingað til legið sú kvöð að greiða 21.4% af rekstrarkostnaði hljómsveitarinnar. Það er rangt. Á milli umr. hef ég leitað upplýsinga hjá borgaryfirvöldum. Ég sit sjálfur í borgarráði. Það hefur komið fram við athugun, að engin slík kvöð hvílir á Reykjavíkurborg um þetta ákveðna framlag. Borgarstjórn Reykjavíkur hefur sjálf ákveðið samkv. samkomulagi við ríkisstj. framlag sitt til Sinfóníuhljómsveitarinnar við gerð fjárhagsáætlana hverju sinni. Á s.l. ári nam framlag borgarsjóðs til Sinfóníuhljómsveitarinnar um 70 millj. kr. Enginn borgarráðsmaður er reiðubúinn til að hækka það framlag, þótt raddir heyrist innan borgarráðs um að greiða verðbætur á þetta framlag fyrir árið 1979, en það er langt frá því að samstaða sé um það. Allir borgarfulltrúar, hvar í flokki stjórnmála sem þeir eru, eru á móti því að Alþ. lögbindi í prósentutölu framlag borgarsjóðs til Sinfóníuhljómsveitarinnar. Ég vil að lokum ítreka að hingað til hefur borgarstjórn Reykjavíkur tekið þátt í að greiða niður rekstrarkostnað. En þetta frv. til l., sem hér liggur nú fyrir, gerir ráð fyrir að lögbinda þá kvöð á þau sveitarfélög, sem þar eru upp talin, að til viðbótar við þátttöku í rekstri hljómsveitarinnar skuli þau einnig standa undir stofnkostnaði við hana, sem þýðir náttúrlega aukin fjárframlög þessara sveitarfélaga frá því sem verið hefur. Ég vil vara við þessu. Það er ómögulegt að segja hver stofnkostnaður getur orðið, hvort þar er um hljóðfærakaup að ræða eða þá byggingu á einhvers konar samkomuhúsi eða söngleikahúsi sem vantar hérna á höfuðborgarsvæðið. Það fer þá einvörðungu eftir ákvörðun stjórnar Sinfóníuhljómsveitarinnar hver stofnkostnaður verður hverju sinni. Ég vil vara við þessu frv. eins og það liggur hér fyrir. Ég tel að við þurfum að viðhalda hér blómlegu menningarlífi á þessu sviði eins og á öðrum, en við verðum að halda því innan þess ramma sem þjóðfélagið og þá sérstaklega sveitarstjórnir hér á höfuðborgarsvæðinu hafa fjárhagslega getu til, úr því að það á að leggja þessa kvöð alfarið á þær sveitarstjórnir sem upp eru taldar í frv., sem sagt að kostnaðinum sé haldið innan þess ramma sem okkar fjárhagslega geta leyfir. Ég veit ekki hver rekstrarkostnaður Sinfóníuhljómsveitarinnar er í ár, þ.e. árið 1979. En mér er óhætt að fullyrða að hann skiptir nokkrum hundruðum millj. og hefur farið ört vaxandi undanfarin tiltölulega fá ár, t.d. síðustu 3–5 árin. Ég vil vara við samþykkt þessa frv. eins og það liggur hér fyrir.



Herra forseti. Ég tel eðlilegt að sett séu lög um Sinfóníuhljómsveit Íslands, ef sú stofnun á að starfa áfram í þjóðfélaginu á annað borð. Þessi stofnun hefur starfað til þessa án þess að um hana væru sérstök lög, og það ástand er í sjálfu sér ekki þess eðlis að rétt sé að mæla með því að svo verði framvegis. Í aths. með frv. er rakin að nokkru forsaga þessa frv., en ekki nema að nokkrum hluta. Þar er þess getið, að frv. sé samið af nefnd sem skipuð hafi verið hinn 31. ágúst 1978, en áður hafi starfað nefnd sem skipuð var af fyrri menntmrh. Í þeirri nefnd átti ég sæti sem fulltrúi fjvn. Alþingis, en nefndin starfaði þá undir forustu Birgis Thorlacius ráðuneytisstjóra í menntmrn. Sú nefnd klofnaði í afstöðu til þessa máls og er þess hvergi getið í aths. með þessu frv. Ég var annar þeirra tveggja nm. sem skipuðu minni hl. í þeirri nefnd. Hinn var þáv. skrifstofustjóri fjárlaga- og hagsýslustofnunar fjmrn., Örn Marinósson. Það, sem ágreiningi olli, var vitaskuld það sem snerti fjármál þessarar stofnunar. Í fjárlagafrv. því, er nú liggur fyrir Alþ., er gert ráð fyrir að ríkissjóður verji til Sinfóníuhljómsveitar Íslands á árinu 1980 216.3 millj. kr. Auk þess eru framlög, sem ætlast er til að komi frá Reykjavíkurborg og Ríkisútvarpi, eftir þeim hlutföllum sem hér hefur verið greint frá. Það, sem við Örn Marinósson gerðum að ágreiningsefni á sínum tíma, var tala fastráðinna hljóðfæraleikara við hljómsveitina, en í þessu frv. er gert ráð fyrir að þeir verði að lágmarki 65. Á þeirri tíð hygg ég að ég muni rétt að hljómfæraleikarar við hljómsveitina hafi verið 59 og áður höfðu þeir verið færri. Nú er það vitaskuld svo, - enda þótt ég sé hvergi nærri neinn sérfræðingur eða hafi mikla þekkingu á tónlistarflutningi, - að tónverk eru þess eðlis, að þau þarfnast misjafnlega margra hljóðfæraleikara í flutningi. Eðlilegt er að þegar lög eru sett um þessa stofnun sé tala starfsmanna, sem lögbundin er, höfð nokkuð í lágmarki, síðan séu veittar heimildir af Alþ. hverju sinni með fjárlagaafgreiðslu til að lausráða starfsmenn í einstökum tilvikum vegna flutnings tónverka sem krefjast fleiri starfsmanna. Ég held að enn séu í fullu gildi þær aths. sem leiddu til þess að við Örn Marinósson klufum nefndina um þetta mál á sinni tíð. Ég vil því láta þessa getið hér við 1. umr. þessa máls og beina því til þeirrar hv. n., menntmn. þessarar hv. d., sem fær þetta mál til meðferðar, að hún athugi einnig fjármálalega og kostnaðarlega hlið þessa máls. Hún gæti þá kynnt sér þau gögn, sem lágu fyrir við starf þeirrar nefndar sem var undir forustu Birgis Thorlacius á sínum tíma, og athugað hvort hún sér ástæðu til að taka eitthvert mið af þeim röksemdum sem fram komu í áliti okkar minnihlutamanna þar. Það er títt að alþm. tali um að spara þurfi í útgjöldum ríkisins. Það er ákaflega vinsælt að segja slíkt á kosningafundum eða öðrum fundum þegar rætt er við fólkið í landinu. En því miður gætir þessa ekki nærri því eins staðfastlega þegar fjallað er um einstök þingmál sem krefjast nýrra og vaxandi útgjalda ríkissjóðs. Þess vegna er einnig skylt og rétt að hafa þennan þátt málsins í huga þegar mál af þessu tagi er afgreitt. Að þessum orðum loknum vil ég aðeins endurtaka það sem ég sagði í upphafi, að eðlilegt er að lög séu sett um þessa stofnun, og það er ekki við hæfi að stofnanir, hvort sem þær sinna listflutningi eða öðrum viðfangsefnum í þjóðfélaginu, starfi árum og jafnvel áratugum saman án þess að hafa til þess lagalegan grundvöll. Þess vegna er tímabært og jafnvel meira en tímabært að lög um þetta efni verði sett.



Herra forseti. Það er ástæðulaust að lengja þessar umr. mjög þar sem þetta mál hefur oft áður verið hér til umræðu. Mátti raunar engu muna á s.l. vori að tækist að afgreiða málið þá. Þá hafði málið fengið fullnaðarafgreiðslu úr Ed. Alþingis og hafði gengið í gegnum 1. umr. og til n. sem skilað hafði áliti hér í Nd. En á lokastigi málsins vannst ekki tími til að afgreiða það, þar sem komið var fram á seinasta þingdag. Mér er nær að halda að málið hefði náð fram að ganga ef við hefðum haft svo sem einn eða tvo tíma til umráða til þingstarfa. En það fór sem fór, og nú er málið komið fram á nýjan leik. Ég ætla að vonast til að málið verði afgreitt fljótlega. Ég tel að það sé búið að vera hér svo lengi í þingsölum að ástæðulaust sé að framgangur þess tefjist meir en orðið er. Það er orðið mjög brýnt að lagagrundvöllur fáist undir starfsemi Sinfóníuhljómsveitarinnar, sem hefur starfað mjög lengi án þess að slíkur grundvöllur væri fyrir hendi. Vissulega hafa ýmis ágreiningsmál verið uppi um starfsemina. Eitt ágreiningsmálið varðar fjölda hljóðfæraleikaranna sem fastráðnir skulu teljast. Annað ágreiningsmálið snertir tengsl og samband hljómsveitarinnar við Þjóðleikhúsið. Varðandi fjölda hljóðfæraleikara er það nú svo, að um það náðist samkomulag við undirbúning málsins milli fulltrúa menntmrn., fulltrúa fjmrn. og fulltrúa Sinfóníuhljómsveitar að rétt væri að miða við töluna 65 stöðuígildi. Ég held að sú tala sé fengin að vandlega yfirlögðu ráði. Ég vil leyfa mér að fullyrða að það séu ákveðin takmörk sett fyrir því um hversu fámennan hóp getur verið að ræða ef hljómsveitin á að starfa sem fullgild sinfóníuhljómsveit. Annaðhvort rekum við hljómsveit sem stendur undir nafni eða ekki. Það hefur verið samstaða um að þessi hljómsveit skyldi starfrækt í þjóðfélagi okkar, að því er mikill menningarauki og þarf ekki frekar að fjölyrða um það. En ég vil sem sagt mjög vara við því, ef þm. hugsa sér að fara að skera niður áður nefnda tölu af skammsýnum sparnaðarástæðum. Eins og ég hef hér sagt: Annaðhvort rekum við hljómsveit, sem stendur undir því nafni, eða ekki. Í þessu frv. eru ýmis nýmæli í sambandi við starfsemi hljómsveitarinnar sem náðist ágæt samstaða um. Vissulega er það rétt, að í aths. við frv. er ekki rakin saga þess langt aftur í tímann eða getið um þær deilur sem hér stóðu áður fyrr. Ég veit ekki hvort það væri út af fyrir sig til mikilla bóta að rifja þær upp þegar samstaða hefur náðst um flest atriði þeirra deilna. En ég vil sem sagt að endingu skora mjög eindregið á menntmn. d. og þm. alla að styðja þetta mál og tryggja framgang frv. óbreytts.



Herra forseti. Ég vil lýsa yfir stuðningi við þetta frv. Þegar þetta mál var til umr. í Ed. á 100. löggjafarþingi lýsti ég yfir stuðningi við frv. og álit mitt, sem þar kom fram, hefur ekkert breyst. Ég tel að það sé ekki annað sæmandi þessari þjóð, fyrst við á annað borð viljum hafa menningarlegt tákn eins og Sinfóníuhljómsveit er, Þjóðleikhús o.s.frv., en að gera það á þann hátt að slíkt standi undir nafni. Mér finnst þess vegna að við getum ekki farið að tala um það hér hvort hljóðfæraleikarar eigi að vera 59 eða 65, heldur eingöngu það sem talið er nauðsynlegt lágmark í þessu tilfelli. Ég vil sem sagt endurtaka, að mér finnst ástæðulaust annað en við afgreiðum þetta mál þannig að það verði til í landinu löggjöf um Sinfóníuhljómsveit Íslands. Ég vil alveg sérstaklega vekja athygli á þeim þætti í starfi Sinfóníuhljómsveitarinnar, sem kemur raunar fram í aths. með frv. og ég tel mikils virði, og það er starfsemi eins og t.d. barnatónleikar, skólatónleikar, fjölskyldutónleikar og tónleikaferðir út um landið. Mér finnst að farið hafi vaxandi áhugi á tónlistarmálum yfirleitt úti um landið, og sérstaklega í sambandi við lög um tónlistarskóla, sem tiltölulega stutt er síðan sett voru, hefur slík starfsemi aukist um landið. Ég þori að fullyrða, að sá þáttur í starfsemi Sinfóníuhljómsveitarinnar, sem hefur farið vaxandi ár frá ári, að fara tónleikaferðir út um landið hefur ákaflega mikið menningarlegt gildi. Ég vil undirstrika það, að ákaflega mikilvægt er að sú starfsemi, sem ég nefndi hér áður umfram það sem er fastur liður í starfsemi hljómsveitarinnar, fari frekar vaxandi en hitt. Ég vil svo að lokum taka undir það sem hér hefur komið fram, að ég tel að sjálfsagt sé að Alþ. afgreiði þetta mál og samþykki lög um Sinfóníuhljómsveitina eins og hér hefur verið lagt til.



Herra forseti. Það er ekki margt sem ég ætla að tala um í sambandi við þetta frv., enda hef ég á undanförnum þingum, má segja, eða þegar þetta mál hefur borið á góma lýst afstöðu minni til þess og lýst því, að mikið nauðsynjamál sé að setja lög um Sinfóníuhljómsveit Íslands. Ég er sem sagt stuðningsmaður þess, að þetta frv. nái fram að ganga eða að lög verði sett um Sinfóníuhljómsveit Íslands. Hitt er annað, að áður en þetta mál fer til n., og því mun trúlega verða vísað til þeirrar n. sem ég á sæti í, sé ég ástæðu til að minnast á ákvæði 3. gr. sem hér hafa komið til umr. Sérstaklega minni ég á c-lið 3. gr., þar sem gert er ráð fyrir að borgarsjóður Reykjavíkur og bæjarsjóðir nágrannabæjanna greiði 25% af kostnaðinum við rekstur hljómsveitarinnar. Svo eru e.t.v. fleiri atriði sem þar koma fram, sem mætti gera aths. við, en ég ætla reyndar ekki að gera. En ég vil minnast á í þessu sambandi og spyrja hæstv. ráðh. hvort fyrir liggi samkomulag sem hægt sé að byggja á löggjöf um þetta efni. Það er síður en svo að ég sjái eftir því að bæjarsjóðir Kópavogs, Hafnarfjarðar, Garðabæjar, Seltjarnarness og Reykjavíkur, þessir sveitarsjóðir, greiði til Sinfóníuhljómsveitarinnar. Það er síður en svo að ég sjái eftir því, ég tel mjög æskilegt að þeir geri það. Hins vegar vil ég að ekki sé um að villast að þeir bæjarsjóðir, sem hér um ræðir, og borgarsjóður Reykjavíkur hafi raunverulega gengist undir slíka kvöð þannig að Alþ. eða ráðh., sem fer með þessi mál, eigi ekki einhver eftirmál, já, reyndar að þingið eigi ekki eftirmál í þessu sambandi. Ég spyr um þetta einmitt vegna þess að ég á sæti í þeirri n. sem kemur til með að fjalla um málið, og ég er ákaflega hræddur um að þetta geti orðið til þess e.t.v., - ég er kannske með hrakspár, - en ég óttast að svo gæti farið, að málið tefðist eitthvað í n., ef það er reyndin að ekki sé nægilegt samkomulag við bæjarstjórnir þeirra kaupstaða, sem þarna ræðir um, auk borgarstjórnar Reykjavíkur. Að öðru leyti vil ég endurtaka að ég er stuðningsmaður frv. og þess anda sem þar kemur fram og hef ekkert út á það að setja sérstaklega, en leyfi mér samt að gera þessa aths. því að ég held að þar sé um að tefla mjög mikilvægt atriði um framgang málsins hér í þinginu og um framtíð þess yfirleitt.



Herra forseti. Vegna fsp. hv. 1. þm. Norðurl. e. er því til að svara, að í frv., sem lagt var fyrir 99. löggjafarþingið árið 1977, var með sama hætti gert ráð fyrir 25% þátttöku Reykjavíkur og nágrannabyggðarlaganna þar í kring. Á þeim tíma var samkomulag um þetta, og nefndin, sem skipuð var til að endurskoða frv. í ágúst 1978, leit svo á að þátttaka nefndra sveitarfélaga hefði verið ákveðin. Eins og ljóst varð í sambandi við umr. um þetta mál á síðasta ári, hafa a.m.k. tiltekin sveitarfélög ekki fallist á þá málsmeðferð. Við töldum engu að síður rétt að leggja frv. fram í núverandi mynd og freista þess að lausn fyndist í þn. þegar málið kæmi til hennar. Menntmrn. er fyrir sitt leyti vitaskuld reiðubúið að taka þátt í að kynna slíka lausn ef það má til góðs horfa. En ég vil taka undir það með hv. þm., að hér er um ákaflega viðkvæma hluti að ræða og ég mundi auðvitað harma ef þetta yrði til þess að málið dagaði eina ferðina enn uppi; því að eins og komið hefur fram hjá öllum þeim, sem um málið hafa fjallað, er hér um nauðsynjamál að ræða. Ég treysti því, að hv. menntmn. í samvinnu við sveitarfélög og í samvinnu við rn., ef á þarf að halda, muni finna þá lausn á þessu sem viðunandi er fyrir alla aðila.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð út af þessu máli. Ég skal ekki draga í efa að menningarauki sé að Sinfóníuhljómsveitinni og flutningi verka hennar, þó að ég sé sjálfur enginn sérstakur aðdáandi slíkra verka. En ég vil aðeins minna menn á að ekki er síður menningarauki að ýmissi annarri starfsemi í landinu og henni þarf jafnframt að sinna og ekki síður að mínu viti en því sem hér um ræðir. Það er rétt sem hv. þm. Pálmi Jónsson kom inn á áðan, menn eru alltaf að tala um að spara og það megi spara í ríkisútgjöldum. En hvar ætla menn að byrja? Hvar á að byrja á að spara? Er þetta eitt af því sem alls ekki má spara? Er um tómt mál að tala að gæta megi aðhalds í fjármálum í sambandi við Sinfóníuhljómsveitina? Ef svo er, að þetta sé það nauðsynlegasta sem alls ekki megi taka tillit til í sparnaði, segi ég fyrir mitt leyti: Þá er hvergi hægt að spara ef það s jónarmið á að ráða. Ég er ekki með þessum orðum að mæla á móti því að eðlilegt sé að Sinfóníuhljómsveit sé starfandi í landinu. Það er líka rétt, sem kom fram hjá hv. þm. Pálma Jónssyni, að ekki síðast þegar rætt var um þetta mál, ég þori ekki að segja um það, en þá næstsíðast þegar var rætt um það, þá var ágreiningur um fjölda hljóðfæraleikara, sem var auðvitað ágreiningur um hvað hlutirnir ættu kosta, hvað ætti að borga fyrir þá. Ég sé að í aths. með þessu frv. er sagt einhvers staðar, að „nefndin varð sammála um að ákvæði 6. gr., sem tiltók fjölda hljóðfæraleikara sem ráða mætti til fastra starfa, væri óeðlilegt, auk þess yrði það þess valdandi að ef til stæði einhvern tíma í framtíðinni," segja þeir, „að bæta þó ekki væri nema einum hljóðfæraleikara við hljómsveitina þyrfti til þess lagabreytingu.“ - Mér er sagt að ekki alls fyrir löngu hafi hljóðfæraleikarar í Sinfóníuhljómsveitinni verið 48. Tiltölulega skömmu síðar voru þeir 59, og mér skilst að nú séu þeir 65. Mér er sagt það.  Verði frv. samþykkt svona er augljóst að á hinn veginn þarf einnig lagabreytingu. Ef mönnum dytti einhvern tíma í hug að fara að spara og fækka hljóðfæraleikurunum úr 65 þyrfti líka lagabreytingu til að fara niður á við. Ég sé ekki að það sé neitt eðlilegra að lagabreytingu þurfi til að spara en til þess að auka kostnaðinn. Mér finnst miklu eðlilegra að lagabreytingu þurfi til að auka kostnað við eitthvert tiltekið fyrirtæki en það þurfi að breyta lögum ef mönnum dytti allt í einu í hug að fara að spara. Ég ætla sem sagt ekki að mæla gegn frv., en ég vil lýsa þeirri skoðun minni, að ég sé ekkert sérstakt sem mælir með því og ég veit ekki hvaða vísindalegur útreikningur liggur að baki því, að nákvæmlega 65 hljóðfæraleikara þurfi, og hvaða tónlistarverk sé t.d. lagt að baki þeirri tölu. Hér er kannske spurt af fáfræði, ég veit það ekki, en ég sé ekki að það sé alfarið rétta talan sem menn eru hér að tala um. Fyrrv. menntmrh., Ragnar Arnalds, sagði áðan að um þetta hefði verið alger eining í nefndinni sem útbjó frv. Út af fyrir sig er slíkt ekki óskiljanlegt, því að mér skilst að þá hafi verið búið að útiloka þá aðila sem áttu að sjá um aðhaldið að fjármagninu, þ.e. a. s. hagsýslu- og fjvn.-fulltrúana. Það voru þeir sem fyrst og fremst gerðu aths. í hinni nefndinni, vegna þess að þeir áttu að gæta buddunnar í sambandi við útgjöldin. Ég endurtek sem sagt, að ef þetta er það málefni sem mönnum sýnist alfarið útilokað að spara tilkostnað við þætti mér gaman að fá að heyra hvaða mál það eru sem sömu einstaklingar telja að megi nú allt í einu fara að spara fé til.



Herra forseti. Frv. það um lögfræðiaðstoð, sem hér liggur fyrir, er þannig til komið að í samstarfsyfirlýsingu þeirra flokka, sem stóðu að ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar 1978–1979, var lýst yfir að ríkisstj. mundi beita sér fyrir greiðari aðgangi almennings að dómstólum, svo sem lögfræðilegri aðstoð, án endurgjalds. Hinn 24. okt. 1978 var skipaður starfshópur til þess að huga að lagareglum um ókeypis lögfræðiþjónustu fyrir efnalítið fólk. Starfshópurinn skilaði niðurstöðum með bréfi dags. 27. apríl 1979, og var lagafrv. það, sem fylgdi, lagt fyrir Alþ. í þinglok á s.l. vori, en kom þá ekki til umr. Þáltill. höfðu alþm. Svava Jakobsdóttir og Ragnar Arnalds komið fram með á löggjafarþinginu 1974–1975 um þetta sama efni og var þeirri till. vísað til ríkisstj. Fór fram gagnaöflun í framhaldi af till. þeirra. Í grg. þessa frv. er skýrt frá fyrirkomulagi lögfræðiaðstoðar í ýmsum löndum og vil ég vísa til þeirra upplýsinga. Engar lagareglur hafa verið hér á landi til þessa um lögfræðiaðstoð fyrir efnalitla. Hefur starfshópurinn fyrst og fremst mótað tillögur sínar eftir lagareglum í Danmörku og Noregi um þetta efni, en þó með séraðstæður hér á landi í huga. Það er lauslegt mat starfshópsins að reglur frv. um efnahagslega viðmiðun og rétt til að njóta aðstoðar samkv. því muni veita þann rétt u.þ.b. 4/5 hlutum einstaklinga, en liðlega helmingi giftra aðila eða í sambúð. Reglur frv. um þá málaflokka, sem aðstoðin nær yfir, eru raktar í 1. gr. frv. Svo sem upptalning greinarinnar ber með sér nær aðstoðin til allra þeirra sviða þar sem helst koma til ágreiningsefni og til greina kemur að leggja þurfi fyrir dómstóla. Hafa verður í huga að hér er um að ræða algera nýjung í íslenskum rétti, sem brýn þörf er að vísu á, en óhjákvæmilegt er að láta reynsluna skera úr um hvort reglur, sem hér er gerð till. um, leysi nægilega úr þeirri þörf sem þeim er ætlað að leysa. Að öðru leyti vil ég vísa til frv. Ég vil svo, herra forseti, leyfa mér að leggja til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um Skattadóm og rannsókn skattsvikamála. Í 1. gr. þessa frv. segir að setja skuli á stofn sérstakan sakadóm fyrir landið allt og nefnist hann Skattadómur. Aðsetur dómsins skal vera í Reykjavík eða næsta nágrenni. Í 2. gr. þessa frv. segir: „Hlutverk Skattadóms er að rannsaka fyrir dómi og dæma í málum sem höfðuð eru af ríkissaksóknara til refsingar vegna brota á skattalögum og brota, sem tengjast skattsvikum, svo sem brotum gegn bókhaldslögum og gjaldeyrislögum. Leiki vafi á hvort aðalþáttur brots teljist skattsvik eða annars konar brot ákveður ríkissaksóknari hvort mál skuli höfðað fyrir Skattadómi eða öðrum dómstólum.“ Í 6. gr. frv. segir: „Hjá Rannsóknarlögreglu ríkisins skal setja á stofn sérstaka deild, er annist hvarvetna á landinu rannsókn á brotum þeim, sem getið er í 2. gr. laga þessara. Fela skal forstöðu deildarinnar sérstökum deildarstjóra, sem lokið hefur lögfræðiprófi og aflað sér sérþekkingar á sviði skatta- og bókhaldsmála. Rannsóknarlögreglustjóra ríkisins er heimilt að fela deild þessari rannsókn annarra mála á skyldum sviðum eftir því sem aðstæður leyfa.“ Í þessum greinum er rakið meginefni þessa frv. En í aths. við lagafrv. þetta segir: „Frv. þetta er samið í dómsmrn. Með frv. er ætlunin að ná þeim markmiðum að gera alla meðferð skattsvikamála fljótvirkari og skilvirkari, svo og að kveða skýrt á um það hver skuli fara með rannsókn slíkra mála. Sú leið hefur verið valin að láta óbreytt standa það hlutverk skattrannsóknastjóra að annast almennt skatteftirlit og rannsókn á skattkröfuþætti mála. Komið verði hins vegar á sérstakri deild hjá Rannsóknarlögreglu ríkisins, sem annist rannsókn skattsvika og brota, sem þeim tengjast. Embætti ríkissaksóknara fari sem áður með ákæruvald í slíkum málum. Setja skal á stofn sérstakan sakadóm í skattamálum - skattadóm - sem dæmi í þeim refsimálum, sem ríkissaksóknari höfðar vegna brota á skattalögum og brota, sem þeim tengjast, svo sem brotum gegn bókhaldslögum og lögum um meðferð erlends gjaldeyris. Umdæmi skattadóms skal vera allt landið samkv. frv.“ Þá er það rakið, að meðal ókosta sérstaks sakadóms á sviði skattamála megi telja að valdmörk geti orðið óskýr ef sami maður er grunaður um mörg mismunandi brot, bæði skyld og óskyld skattsvikabrotum. Reynt er að ráða bót á þessu með því að fela Skattadómi dómsmeðferð þeirra brota sem telja má afleidd, svo sem skjalafals, brot gegn bókhaldslögum og gjaldeyrislögum. Aðaláhersla verði lögð á skattalagabrotið, enda geta viðurlög við broti gegn lögum nr. 40/1978, um tekjuskatt og eignarskatt, varðað allt að 6 ára fangelsi samkv. 107. gr. laganna. Telji ríkissaksóknari aðalþátt brotastarfsemi vera annan en skattlagabrot, getur hann höfðað mál fyrir hinum almenna sakadómi. Þá segir í aths. með lagafrv. þessu: „Óhjákvæmilegt er að leggja sem allra fyrst fram frv. til l. um breyt. á lögum um tekjuskatt og eignarskatt til samræmingar við ákvæði þessa frv.“ Þá eru á þskj. raktar aths. við einstakar greinar frv. og vísa ég til þeirra. Þá vil ég segja að lokum að umræður um þennan málaflokk hafa verið allverulegar að undanförnu. Það er sennilega óþarfi að tíunda eða rek ja þær, en þó er vert að undirstrika enn einu sinni að á þessum áratug, þegar verðbólga hefur verið svo mikil sem raun ber vitni og allir auðvitað þekkja, er það talið í öðrum samfélögum, og á þá væntanlega einnig við hér, að brot af því tagi, sem þessu frv. er ætlað að ná til, hafi eflaust aukist mjög verulega og sett mark sitt á samfélagið. Ég hygg að löngu sé orðið tímabært að snúast gegn slíku þannig, að með þau brot sé eins farið og önnur brot og að hér séu verulega lagfærðar veigamiklar skekkjur í samfélagi okkar. Það skal svo sagt að lokum, að sumarið 1978 urðu allverulegar umr. um þessi mál og hvort rétt væri að fara svo að setja upp slíka sérdómstóla. Um það eru skiptar skoðanir meðal löglærðra manna. Á síðasta þingi var flutt frv. um sérstakan skattadómstól, sem sniðið var eftir lögum um fíkniefnadómstól, sem er sá sérdómstóll hér sem afkastamikill hefur verið. Það frv. náði ekki fram að ganga, en hins vegar var á vegum fjmrn. og dómsmrn. settur upp starfshópur sem vann mjög vel að grundvallartillögugerð um þessi efni. Við stjórnarskiptin s.l. haust var því verki haldið áfram og það frv., sem hér liggur fyrir, er niðurstaðan af þeirri þróun. Ég vil svo að lokum, herra forseti, leyfa mér að leggja til að málinu verði vísað til 2. umr. og allshn.



Herra forseti. Eins og kom fram í ræðu hæstv. ráðh., en kemur ekki fram í aths. við frv. þetta, var skipaður starfshópur á s.l. sumri til að kanna þetta mikilvæga mál. Það gerði ég ásamt þáv. fjmrh. Sá starfshópur skilaði áliti. Það kom ekki fram í ræðu hæstv. ráðh. Í áliti starfshópsins koma fram ýmsar leiðir til þess að styrkja meðferð skattamála í dómkerfinu, en niðurstaða starfshópsins varð sú að ekki bæri að setja á fót einn sérstakan dómstól. Að vísu var einn maður í starfshópnum heldur á þeirri skoðun að það bæri að gera, en meiri hl. hans taldi það ekki rétt og mælti með því að sérstök deild við Sakadóm Reykjavíkur yrði sett á fót, sérhæfð í meðferð skattamála. Í framhaldi af ábendingum starfshópsins skipuðum við menn til viðbótar til að undirbúa málið og fyrir lá tilbúið frv. um sérstaka deild við Sakadóm Reykjavíkur. Í því frv., sem nú er flutt, er sú breyting gerð að sérstakur dómstóll er settur á fót, en öðru sýnist mér haldið, eins og t.d. að Rannsóknarlögregla ríkisins hafi meðferð rannsóknar skattsvikamála með höndum. Þarna er að sjálfsögðu um tvær leiðir að ræða, sem ber að skoða, og þær hafa sína kosti og sína ókosti báðar. Í aths. við þetta frv. kemur m.a. fram sá ókostur við sérstakan dómstól, að iðulega er erfitt að greina á milli skattsvikamála og tengdra mála sem ekki heyra undir skattsvik, eins og t.d. bókhaldsmála og fleira þess háttar. Hér er farin sú leið að fela skattadómstóli að fara með þau mál einnig þegar þau, eins og þar segir, eru talin afleidd mál. Var ein meginástæðan fyrir því, að lagst var gegn sérstökum dómstól. Menn töldu ekki fært að skilja þetta í sundur. Oft er ákaflega erfitt að greina á milli. Ef menn kvarta undan því nú að skattamál fái ekki þá meðferð í dómkerfinu sem vera ber, hlýtur sú spurning að vakna hvort slík mál, eins og bókhaldsmál, sem eru ákaflega viðamikil og oft erfið í meðferð, fái þá meðferð hjá skattadómi sem vera ber. Því var það niðurstaðan að halda þessu saman, en hafa sérhæfða deild við Sakadóm sem færi með skattsvikamál. Einnig réð nokkru að það er að sjálfsögðu dýrara að setja á fót sérstakan dómstól með öllu því sem er í kringum slíka stofnun. Menn töldu því hagkvæmara til að ná þeim markmiðum, sem að er stefnt, að hafa sérstaka deild. Ég vil að þetta komi fram hér nú, því að ég tel sjálfsagt að n., sem fær þetta mál, skoði báðar leiðirnar. Reyndar teldi ég eðlilegt - og má vel vera að það verði gert - að flytja hitt málið svo að það fái einnig meðferð á þingi. Ég vil segja að lokum að iðulega hefur verið að því fundið að skattamál hafi fengið slaka eða hæga meðferð í hinu venjulega dómkerfi. Undir það get ég tekið að ýmsu leyti. Staðreyndin er sú, að aðeins hefur verið vísað til dómstólanna 10 málum á allmörgum árum, ég held á einum 7–8 árum ef ég man rétt. Það hefur að vísu verið sagt að sum þeirra hafi týnst þar, en það er misskilningur, það hafa þau ekki. Sættir hafa náðst í sumum þessara mála. En staðreyndin er vitanlega sú, að yfirgnæfandi hluti skattsvikamála er afgreiddur í skattsektanefnd og fer ekki áfram til dómkerfisins. Skattgreiðenda er vitanlega frjálst að vísa málinu áfram, en menn hafa ekki kosið að gera það, heldur hafa sæst á það sem skattsektanefnd og ríkisskattanefnd hafa ákveðið. Það er yfirleitt skattgreiðendanna að ákveða hvort slíkum úrskurði er vísað áfram eða ekki, og það hafa menn yfirleitt ekki gert. Spurningin er sú, hvort meira verði um að menn vísi málinu til dómstólanna þótt sérstakur dómstóll sé á fót settur. Því verður varla svarað í þessum umr. Vitanlega mundi málið fá skjótari meðferð. En verða þá nægilega mörg mál til að réttlæta sérstakan dómstól? Með sérstakri deild við sakadóm getur sá dómari, sem með skattsvikamál fer, að sjálfsögðu farið með önnur mál, sem fyrir sakadóm koma, og nýtist því betur, en þar er mikil þörf á viðbótarstarfskröftum. Ég vil láta þetta koma hér fram, eins og ég sagði áðan, og tel nauðsynlegt að þetta mikilvæga mál verði skoðað frá þessum sjónarhornum öllum í þeirri n. sem fær málið til meðferðar.



Herra forseti. Ég missti því miður af framsögu hæstv. dómsrh. í þessu máli, en ég vil þó vekja athygli á því, að í því skattalagafrv., sem lagt hefur verið fyrir Alþ. og er hér til meðferðar, vantar tengingu við þennan þátt mála. Í því skattalagafrv., sem hafði verið samið af fyrrv. fjmrh., var í 38. gr. gerð brtt. við 108. gr. skattalaga nr. 40 frá 1978, en það er grein sem fjallar um málsmeðferð og fyrningu. Þar kemur fram að ríkisskattanefnd skuli úrskurða sektir samkv. 107. gr., en sú grein fjallar um refsingar, en skattsektanefnd hefur áður fjallað um slík mál. Nú er í reynd búið að leggja skattsektanefnd niður og hin nýja ríkisskattanefnd, hvenær sem hún verður skipuð, skal taka við starfi skattsektanefndar, og ríkisskattanefnd er náttúrlega að vissu leyti sérdómstóll í skattamálum. En sú grein, sem hafði verið samin á grundvelli þess starfs sem hér hefur verið vitnað til, hljóðar þannig: „Ríkisskattanefnd úrskurðar sektir samkv. 107. gr. nema máli sé vísað til opinberrar rannsóknar og dómsmeðferðar samkv. 2. mgr. Við meðferð mála hjá nefndinni skal gæta ákvæða 100. gr. eftir því sem við á, og veita sakborningi færi á að taka til varna. Skattrannsóknarstjóri kemur fram af hálfu hins opinbera fyrir nefndina þegar hún úrskurðar sektir. Úrskurðir nefndarinnar eru fullnaðarúrskurðir.“ Síðan kemur, sem er breyting á gildandi lögum: „Rannsóknarlögregla ríkisins fer með frumrannsókn opinberra mála út af brotum á lögum þessum. Skattrannsóknastjóri getur vísað máli til opinberrar rannsóknar af sjálfsdáðum, svo og eftir ósk sökunauts, ef hann vill eigi hlíta því að mál verði afgreidd af ríkisskattanefnd samkv. 1. mgr. Mál út af brotum þessum gegn skattalöggjöf skulu sæta meðferð opinberra mála og skulu rekin fyrir sakadómi. Skattkröfu má hafa uppi, rannsaka og dæma í slíkum málum, sbr. XVII. kafla laga um meðferð opinberra mála, eftir því sem við á.“ Mismunurinn milli þess, sem lagt er til annars vegar í því frv., sem hér liggur fyrir, og hins vegar þess, sem lagt var til í brtt. sem hafði verið samin á grundvelli álits þessa starfshóps, er fyrst og fremst sá, að settur skal á stofn sérstakur dómari og sérstakur dómstóll í skattamálum. Það getur að vísu verið réttlætanlegt í mörgum tilfellum að gera svo, en okkur verður að vera ljóst hvort fyrst og fremst hefur skort að til væru menn til að dæma í viðkomandi málum. Ég efast um að svo hafi verið. Það hefur verið skattadómari fyrr á Íslandi. Ég skal ekki fullyrða hvenær hann starfaði, en það er eins og mig minni að það hafi verið á árunum 1945–1952. Sá skattadómari fékk tvö mál til meðferðar. Það er ekki mikið gagn að því að setja upp dómstól sem fær 2–3 mál til meðferðar. Aðalatriðið er að sjálfsögðu að málin gangi eðlilegan gang, hljóti rannsókn og í þeim sé ákært eftir því sem tilefni gefst til. Slík mál geta vissulega verið flókin og erfið vegna þess að farið er með þau að hætti opinberra mála, þar sem sönnunarbyrðin er mjög rík í löggjöf okkar. Hins vegar eru flest mál samkv. skattalögum leyst í sambandi við sektir og alls konar viðurlög, og það er nú svo, að viðurlög og sektarheimildir eru mjög ríkar í skattalöggjöf okkar. Það er t.d. 25% álag ef menn telja ekki fram tekjur af vangá, og það eru heimildir til þess að tífalda skatt. Síðan segir í 107. gr.: „Sé brot ítrekað eða sakir miklar að öðru leyti varðar brot auk sektar varðhaldi eða fangelsi allt að 6 árum.“ - Út af fyrir sig vantar því ekki lagagreinar um refsingar að þessu leyti. En það, sem skiptir mestu máli í skattalögum okkar, er að þar sé ríkt og lifandi aðhald og þar sé starfandi mannafli sem hafi slíkt aðhald með höndum, því að aðalatriðið er að koma í veg fyrir að skattsvik geti átt sér stað. Það verður alltaf mesta vandamál í skattalöggjöf okkar og skattamálum okkar að koma á það miklu aðhaldi að skattsvik geti helst ekki átt sér stað. Að sjálfsögðu verða menn að meta hvað hægt er að leggja mikla fjármuni til slíks. Ég er þeirrar skoðunar að slíkt aðhald eigi að vera mjög sterkt og það eigi að vera mikið aðhald og skattalögreglan hafi það aðhaldshlutverk, en að mínu mati á ekki að flytja þangað dómsvald á neinn hátt, og það er ekki heldur gert ráð fyrir því í þessu frv. Ég vildi aðeins vekja athygli á þessu vegna þess að fyrir n. liggur frv. til l. um breyt. á lögum um tekjuskatt og eignarskatt sem liggur mjög mikið á og er rekið mjög hart á eftir. Það verður að koma einhver tenging í sambandi við þessi mál, þannig að það geti legið fyrir í okkar n. og þar verði tekin afstaða til þess, hvort n. flytji brtt. svipaða því, sem ég hef hér gert grein fyrir og hefur verið samin, eða hvort skuli bíða eftir því að þessi mál verði leyst með þeim hætti sem hæstv. dómsmrh. leggur hér til, sem er að vísu mjög svipað, en aðeins sá munur að þar er gert ráð fyrir sérstökum dómstól sem kostar töluvert fé. Allt kostar þetta peninga, hvort sem það er gert þannig eða með öðrum hætti. En þar kemur upp ný stofnun sem hlýtur þó að verða dýrari en að hafa sérstakan mann t.d. við sakadóm sem gæti einnig sinnt einhverjum öðrum málum, þannig að hann væri ekki eingöngu bundinn við þessi mál, heldur gæti sinnt þeim fyrst og fremst, en sinnt einnig öðrum málum.



Herra forseti. Það er runnið upp nýtt ár og blessaðir starfshóparnir láta ljós sitt skína og skila af sér störfum á ýmsum sviðum. Það má ekki lengur minnast á nefndir. Varla ætla ég að starfshópar þeir, sem minnst er á í hinum ýmsu málaflokkum, vinni án endurgjalds, því allt kostar þetta peninga eins og hv. síðasti ræðumaður drap á.  Hér er fjallað um frv. til l. um Skattadóm og rannsókn skattsvikamála. Það er sannarlega fullt tilefni til þess að hugleiða þessi mál af alvöru, og það er margt sem getur farið úrskeiðis í þessum efnum. Vitanlega fer þetta frv. til n. og rækilegrar athugunar eins og önnur þingmál og er ekki ástæða til að fjölyrða mikið um það á þessu stigi. Það var þó aðallega ein aths. sem ég ætlaði að gera. Hv. síðasti ræðumaður gat þess, að í raun og veru væri til sérdómstóll í skattamálum þar sem væri um að ræða ríkisskattanefnd, og má þetta til sanns vegar færa. Á hinn bóginn verður það að segjast eins og er, að því miður hefur aldrei tekist að gera ríkisskattanefndina nógu hraðvirka í störfum, - því miður, segi ég, því að þetta er að mörgu leyti mjög eðlileg málsmeðferð svo langt sem hún nær. En hér er rætt um sérstakan skattadóm, og það er sú viðleitni sem ég vil vekja athygli á. Menn hafa mismunandi mikinn áhuga á hinum ýmsu málaflokkum, og þá kemur sú hugmynd fram að vilja setja á stofn sérdómstóla um alla skapaða hluti. Ég vil alveg ákveðið láta þá skoðun í ljós, að slíkt er röng stefna. Venjulega gerist það, þegar settur er á stofn sérdómstóll, að það er á kostnað annarra verka sem vinna þarf. Það er sú eina aths. sem ég vil gera á þessu stigi mála, - sú almenna aths. að ég álít það algerlega tanga stefnu að setja á stofn sérdómstóla um eitt og annað. Það á fyrst og fremst að hlynna að hinum almennu dómstólum. Það er oft kvartað undan því, að málsmeðferð sé hæg og það gangi ekkert hjá embættum landsins og héraðsdómurum. Það er venjulega vegna þess að þeir eru of liðfáir og ekki nógu vel að þeim búið. Þess vegna á að hlynna að hinu almenna dómstólakerfi þannig að þeir aðilar, sem þar starfa, séu vandanum vaxnir, geti tekist á við málin og afgreitt þau á hæfilega löngum tíma. Það var einnig verið að tala hér rétt áðan um að veita fólki aðstoð til þess að leita til dómstóla, og þá á náttúrlega ríkissjóður að greiða 3/4 af þeim kostnaði sem þar af leiðir. Það eru ýmsar hugleiðingar um sparnað á nýju ári líka! En ég vil benda á að dómstólarnar, héraðsdómararnir, hafa á ýmsum sviðum því hlutverki að gegna að leiðbeina fólki endurgjaldslaust, nema hvað þeir þiggja auðvitað sín ákveðnu laun fyrir starf sitt. Ég tel a.m.k. þar sem ég þekki til úti um land, að hver sem þarf á slíkum upplýsingum að halda geti komist æðilangt með því einu að ræða við héraðsdómara sinn og starfsmenn hans um það sem gera þarf. Og meira að segja getur hann flutt mál sitt sjálfur. Þá er héraðsdómari skyldur til að leiðbeina honum, eins og nánar segir í lögum. Þessa aths. vildi ég láta koma fram nú þegar við 1. umr. málsins.



Herra forseti. Að því er varðar það, hvort settir skuli upp sérdómstólar eða stuðst við hið almenna dómstólakerfi, þá er auðvitað vitað að um þetta allt eru mjög skiptar skoðanir. Þó hygg ég að rétt sé að leggja áherslu á og undirstrika að einn sérdómstóll hér, sem settur var upp vegna sérstakra aðstæðna og breyttra þ jóðfélagshátta, þá á ég við fíkniefnadómstólinn, hafi skilað bæði góðu verki og að sá dómstóll út af fyrir sig sé nokkur undirstrikun þess, að við vissar kringumstæður geti verið rétt að fara þá leið, þó svo það skuli jafnframt sagt og viðurkennt að hér á auðvitað að vera um undantekningarmál að ræða. En ég endurtek, að ég hygg að fíkniefnadómstóllinn og hvernig við þann dómstól hefur verið unnið sé nokkur sönnun þess að sérdómstólar geti átt rétt á sér. Í annan stað, að því er varðar skattbrotamál, sem hér hafa verið allnokkur, er eftirtektarvert að það gengur fram af munni hvers einasta ræðumanns hér að þeir viðurkenna að þau séu mikið vandamál í samfélaginu: Ég er hins vegar þeirrar skoðunar, að einhvern veginn hafi það verið svo á undanförnum árum, að þegar á hafi reynt hafi ekki verið pólitískur vilji fyrir því að snúast gegn skattsvikum. Menn hafa farið um það almennum orðum, ég hygg að margar ríkisstj. hafi haft það í stjórnarsáttmálum sínum, að nú skuli snúist gegn skattalagabrotum og eitthvað gert í því skyni. En samt hefur ekkert gerst. Þetta ástand hefur verið óbreytt árum saman. Það er rétt að skattsektamál hafa farið til skattsektanefndar, en hún á vitanlega ekkert skylt við dómstól m.a. af þeim ástæðum að hún starfar alfarið fyrir luktum dyrum. Þar erum við kannske komnir að einum viðkvæmasta þætti þessa máls. Það eru ákaflega lítil tengsl á milli þeirrar starfsemi og borgaranna. Mér er ljóst að það er viðkvæmt mál, hversu opið þetta á að vera, en engu að síður er vert að vekja athygli á þessu. Hér var á það minnst af hv. þm. Steingrími Hermannssyni, að á 10 árum hefðu ekki nema tæplega 10 mál af þessu tagi gengið til dómstólakerfisins. Og samkv. skýrslu, sem skattrannsóknastjóri tók saman í ágúst, upplýsti hann að nokkur þessara mála, þ. á m. mál frá 1972, fundust ekki, mál frá 1973 fannst ekki, annað mál frá 1973 fannst ekki. Auðvitað er hér ekki um nein stórmál að ræða, það skal undirstrikað og því bætt við, að í þessari sömu skýrslu kemur fram að af þessum tæplega 10 málum á 10 árum hefur dómur gengið aðeins í einu einasta þeirra. Þetta hygg ég að gefi nokkra lýsingu á því, hverjum vettlingatökum hefur verið á þessum málum tekið hér og hversu veikgeðja afstaða hefur verið tekin til mála af þessu tagi. Ég held að það sé meiri háttar réttlætismál að afstöðubreyting verði í þessum efnum og menn komist ekki upp með að skammta sér tekjur, að ráða tekjum sínum án þess að með því sé haft eftirlit. Ég vil eindregið taka undir það með hv. þm. Halldóri Ásgrímssyni að það er auðvitað fyrst og fremst spurning um vilja og með hvaða hætti við viljum koma þessum málum fyrir. Ég held að í reynd sé ekkert ósamkomulag um að það á að ganga eðlilega frá þessum málum. Þau eiga að ganga eðlilega fram. Fyrir brot á að koma refsing. Það gildir um þennan málaflokk eins og alla aðra. Ég veit og viðurkenni að það geta verið skiptar skoðanir um aðferðina, þó að það sé orðið löngu tímabært að raunverulega sé tekið af skarið í þessum efnum og fyrir því skapist raunverulegur pólitískur vilji, því að skattbrot eru röng, þau á ekki að líða og fyrir þau á að refsa eins og ákveðið er ef þau eiga sér stað. Ég undirstrika að lokum, að ég tel að það sé sjálfur kjarni málsins að slíkan vilja hafi raunverulega skort. Ég held að það eigi að breytast. Því frv., sem hér er til umr., er ætlað að stuðla að slíkri breytingu.



Herra forseti. Ég vil aðeins vekja athygli á því, að ég tel að í núgildandi lögum séu mjög víðtækar heimildir og mjög víðtæk ákvæði um refsingar gegn skattalagabrotum. Á hv. Alþ. hefur því verið tekið á þeim málum af mikilli alvöru. Við búum við skattalög sem eru tiltölulega ný, nr. 40 frá 1978, og um refsingar er fjallað í 107. gr. þeirra laga. Það er út af fyrir sig, held ég, nokkuð upplýsandi fyrir alla að ég lesi þá grein en hún hljóðar þannig: „Skýri skattaðili af ásetningi eða stórkostlegu hirðuleysi rangt eða villandi frá einhverju því sem máli skiptir um tekjuskatt hans eða eignarskatt skal hann greiða sekt allt að tífaldri þeirri skattfjárhæð sem undan var dregin. Einnig má, að fullnægðum sömu saknæmisskilyrðum, sekta skattaðila, sem ekki hefur talið fram til skatts, um allt að tífaldri þeirri skattfjárhæð sem áætluð reyndist of lág, ef skattur er reiknaður að nýju samkv. 2. mgr. 96. gr. Álag samkv. 106. gr.“ - sem er allt að 25% -„ dregst frá sektarfjárhæð“ - enda hefur það þá verið komið til áður. „Skýri framteljandi rangt eða villandi frá einhverjum atriðum er varða framtal hans, má gera honum sekt allt að 1 millj. kr., enda þótt upplýsingarnar hafi ekki áhrif á skattskyldu hans eða skattgreiðslur“ - sem sagt aðeins hafi verið um villandi upplýsingar að ræða. „Verði brot samkv. 1. mgr. uppvíst við skipti dánarbús skal úr búinu greiða sekt allt að fjórfaldri þeirri skattfjárhæð sem undan var dregin. Sé svo ástatt sem í 2. mgr. segir má gera búinu sekt allt að 500 þús. kr. Hver sá, sem af ásetningi eða stórkostlegu hirðuleysi lætur skattyfirvöldum í té rangar eða villandi upplýsingar eða gögn um atriði varðandi skattframtöl annarra aðila“ - ég tek það fram: annarra aðila „eða gegnir ekki skyldu sinni samkv. 92. gr., skal greiða sekt allt að jafnhárri þeirri fjárhæð er undan skyldi dregin með upplýsingunum eða vanrækt var að gefa upplýsingar um.“ Sem sagt ef aðili fullnægir ekki upplýsingaskyldu í sambandi við lög þessi, t.d. gefur ekki upp laun eða á annan hátt. „Sömu sekt skal sá sæta sem aðstoðar við ranga eða villandi skýrslugjöf til skattyfirvalda. Að öðru leyti skal hver sá sem vísvitandi vanrækir skyldu sína samkv. ákvæðum 91. og 94. gr. greiða sekt allt að 1 millj. kr.“ Síðan kemur: „Sektir samkv. lögum þessum geta eigi orðið hærri en 20 millj. kr. Sektir má jafnt gera lögaðila sem einstaklingi.“ Þetta er meginhluti þessarar greinar. Út af fyrir sig held ég því að menn geti verið sammála um að ekki hefur á það skort að löggjafinn hafi sett reglur um sektir og refsingar sem skipta gífurlegu máli. Um allt þetta mál skal hin nýja ríkisskattanefnd fjalla. Ríkisskattanefnd, sem er með nýju formi og átti að taka til starfa um s.l. áramót, hefur ekki enn verið skipuð, vegna þess, eftir því sem mér skilst, að í frv. til l. um tekjuskatt og eignarskatt er lögð til lítils háttar breyting á þeirri skipan mála, en ríkisskattanefndin skal um þetta fjalla. Og ég vil leggja á það áherslu, að þetta þarf að athuga í réttu samhengi, þ.e.a.s. hvort ljóst sé að ríkisskattanefnd skuli hafa sama hlutverk áfram, því að gert var ráð fyrir því að mál út af brotum, sem koma til meðferðar dómstóla, skyldu rekin að hætti opinberra mála. En hitt er svo annað mál, að oft og tíðum hefur skort á að við hefðum nægilegan mannafla til að gegna þessum málum í eftirliti okkar. Ég held að það skorti ekki löggjöf um þessi mál, en framkvæmd þeirra hefur oft og tíðum ekki verið nægilega sterk. Menn skyldu vara sig nokkuð á því að leggja of mikla áherslu á löggjafaratriði, en minni á framkvæmd þeirra laga sem fyrir eru. Ég held að menn hafi oft brennt sig á því í þessu landi að það vantar peninga á ýmsum sviðum til að framkvæma þau lög sem Alþ. hefur sett. Ég tel að það ætti að vera almennt sjónarmið að réttara væri að leggja það fjármagn í að gera það, sem menn ákváðu með þeim lögum, heldur en setja ný lög sem menn hafa ekki heldur peninga til að framfylgja, þannig að ekki verði svigrúm til að framkvæma neitt af þeim annars góðu verkum sem menn ætla sér.