Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Tekið er fyrir eina dagskrármálið, almennar stjórnmálaumræður, sem útvarpað er og sjónvarpað hér úr Alþingishúsinu. Umræðurnar skiptast í tvær umferðir og hefur hver þingflokkur átta mínútur í fyrri umferð og fimm mínútur í seinni umferð. Röð flokkanna verður þessi í báðum umferðum: Samfylkingin, Flokkur fólksins, Sjálfstæðisflokkur, Píratar, Framsóknarflokkur, Viðreisn, Vinstrihreyfingin – grænt framboð, Miðflokkurinn. Ræðumenn flokkanna verða: Fyrir Samfylkinguna tala í fyrri umferð Kristrún Frostadóttir, 3. þm. Reykv. s., í þeirri seinni Oddný G. Harðardóttir, 8. þm. Suðurk. Ræðumenn Flokks fólksins eru: Inga Sæland, 7. þm. Reykv. s., í fyrri umferð og Guðmundur Ingi Kristinsson, 9. þm. Suðvest., í seinni umferð. Fyrir Sjálfstæðisflokkinn tala Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir, háskóla-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra, í fyrri umferð og Bryndís Haraldsdóttir, 6. þm. Suðvest., í seinni umferð. Ræðumenn Pírata eru í fyrri umferð Andrés Ingi Jónsson, 10. þm. Reykv. n., og í seinni umferð Gunnhildur Fríða Hallgrímsdóttir, 6. þm. Reykv. s. Fyrir Framsóknarflokkinn tala Ingibjörg Isaksen, 1. þm. Norðaust., í fyrri umferð og Jóhann Friðrik Friðriksson, 5. þm. Suðurk., í þeirri seinni. Ræðumenn Viðreisnar eru Hanna Katrín Friðriksson, 8. þm. Reykv. s., í fyrri umferð og í þeirri seinni Sigmar Guðmundsson, 12. þm. Suðvest. Fyrir Vinstrihreyfinguna – grænt framboð tala Orri Páll Jóhannsson, 10. þm. Reykv. s., í fyrri umferð og Jódís Skúladóttir, 10. þm. Norðaust., í seinni umferð. Fyrir Miðflokkinn tala Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, 7. þm. Norðaust., í fyrri umferð og í þeirri síðari Bergþór Ólason, 8. þm. Norðvest.

Forseti. Góðir landsmenn. Hvað stendur upp úr að liðnum þingvetri? Hjá okkur í Samfylkingunni er svarið þetta: Ákall eftir aðgerðum fyrir fólkið í landinu. Aðgerðum til að vinna gegn verðbólgu og til að verja heimilisbókhaldið hjá fólki. Í september settum við fram samstöðuaðgerðir fyrir heimilin, við kynntum kjarapakka fyrir jólin og nú fyrir þinglok höfum við stillt upp stuttum verkefnalista. Þrjú einföld verkefni sem er hægt að fara í strax: Vaxtabótaauki, leigubremsa og ívilnun til uppbyggingar. Allt fjármagnað að fullu með því að loka ehf.-gatinu. Fleira þarf að gera og auðvitað myndi Samfylkingin stjórna landinu með öðrum hætti ef við værum í ríkisstjórn. En þetta eru allt aðgerðir sem sitjandi hæstv. ríkisstjórn ætti að geta fallist á, miðað við hvernig þau tala að minnsta kosti. Í allan vetur höfum við stundað jákvæða pólitík, sett fram lausnir og lagt ofuráherslu á efnahags- og velferðarmálin. Samfylkingin hefur reynt að stappa stálinu í hæstv. ríkisstjórn, sem ber sig illa, lætur raunar eins og hún stýri engu og geti þess vegna enga ábyrgð tekið á aðstæðum, á meðan við höfum talað kjark og von í þjóðina. Við höfum veitt ábyrga stjórnarandstöðu sem sést kannski best á því að við höfum haft það sem viðmið að gera ekki tillögu um eina krónu í útgjöld án þess að tvær krónur komi á móti til að vinna gegn verðbólgu. Svona hefur Samfylkingin unnið hér á Alþingi. Við höfum verið lausnamiðuð og beinlínis reynt að hjálpa þessari hæstv. ríkisstjórn að átta sig og gefast ekki upp heldur grípa til aðgerða. En, góðir landsmenn, við í Samfylkingunni vitum að það er líf fyrir utan sali Alþingis og það er framtíð eftir þetta kjörtímabil. Þess vegna höfum við nýtt tímann í fleira en að halda hæstv. ráðherrum við efnið. Síðustu vikur hefur Samfylkingin haldið hátt í 40 opna fundi með almenningi um heilbrigðismál um land allt og samhliða því fjölda vinnufunda með fólki af gólfinu og öðrum sérfræðingum. Í Eyjum var rætt um álag á heilbrigðisstarfsfólk. Í Garðabæ vill fólk fastan tengilið í heilbrigðiskerfinu. Fólk vill bara öryggi og það vill þjóðarsamstöðu í þessu grundvallarvelferðarmáli, eins og ágætur maður á Hvammstanga hafði orð á. Fólkið í landinu er nefnilega með raunhæfar væntingar um framfarir í heilbrigðisþjónustu. Þessi samtöl eru grunnur aðgerða okkar í Samfylkingunni. Þetta verklag er lykillinn að því að endurvekja von og trú fólks á að við getum gert hlutina betur hérna sem velferðarsamfélag. Við þurfum nefnilega að tala meira um hvað felst í velferðarþjóðfélagi. Gjarnan er talað um stöðugleika á vinnumarkaði á hinum Norðurlöndum en þar er tekjuöflunin meiri, tilfærslukerfin sterkari, almannaþjónustan umfangsmeiri og hlutverk hins opinbera á húsnæðismarkaði veigameira. Lítil og meðalstór fyrirtæki standa mun betur að vígi í slíku umhverfi auk þess sem launafólk getur sætt sig við minni prósentuhækkanir þar sem hið opinbera hefur bolmagn til að standa vörð um húsnæðisöryggi fólks. Við verjum stöðugleikann best með því að verja velferðina. Á þessu grundvallast stefna sósíaldemókrata sem hafa byggt upp farsælustu samfélög heims á Norðurlöndunum. Fólkið í landinu vill alvöruumræðu um alvörumál. Þess vegna leggjum við ofuráherslu á kjör, velferð og efnahag venjulegs fólks; þess vegna mætum við til fólksins, hlustum og tölum hreint út. Og við munum leggja öll spilin á borðið á þessu kjörtímabili um hvað við ætlum okkur að gera í ríkisstjórn á næsta kjörtímabili, fáum við til þess umboð. Með þessum hætti byggjum við upp traust, ekki aðeins á Samfylkingunni, heldur á stjórnmálunum í heild. Traust sem hefur rofnað. Og talandi um traust, virðulegi forseti. Það er alvarlegt mál hvernig hæstv. ríkisstjórn skapar aftur og aftur falskar væntingar hjá fólkinu í landinu með uppblásnum fyrirsögnum sem reynist svo engin innstæða fyrir. Síðast í fyrradag var trommað upp með svokallaðan aðgerðapakka upp á 36 milljarða sem reyndist síðan ekki neitt nema endurtekið efni úr gamalli fjármálaáætlun, áætlun sem hafði fengið falleinkunn hvað varðar viðureignina við verðbólguna. Eitt er að stunda pólitík og vera ósammála um hugmyndafræði og áherslur. En annað að geta ekki staðið með pólitíkinni sem maður stundar heldur villa þess í stað um fyrir fjölmiðlum og almenningi. Þetta grefur undan trausti. Þetta alvarlegt því að sterkt velferðarsamfélag byggir á trausti, getu fólks til að sjá sig í öðru fólki og stoltu framlagi til sameiginlegra sjóða sem fólk treystir að sé varið með skynsamlegum hætti og í þágu velferðar. Vilja til að standa með velferðarsamfélaginu. Fyrir mér, kæru landsmenn, er það stóra verkefnið í stjórnmálunum á næstu árum því það kemur sá tími í lífi þjóðar að hún stendur á krossgötum. Og við þurfum að ákveða hvers konar þjóð við viljum vera. Velferðarþjóð? Stolt þjóð með sterkt velferðarkerfi? Eða lausbundið samansafn einstaklinga þar sem keyrt er á þeirri mýtu að það sem helst skilgreini velsæld fólks sé skattprósentan sem er greidd, ekki gæði velferðarþjónustunnar í landinu. Hvað er það sem skiptir fólk mestu máli í þess daglega lífi? Bætir það velsæld fólks að auka ráðstöfunartekjur þess eftir skatta í krónum talið ef það býr ekki við húsnæðisöryggi eða fær ekki tíma hjá lækni, ef kynslóðin sem byggði landið nýtur ekki mannvirðingar á efri árum? Þetta eru grundvallarspurningar sem við stöndum frammi fyrir. Svar Samfylkingarinnar verður skýrt: Styrkjum velferðina - fyrir landið allt. Sterk velferð, stolt þjóð. Þetta er sá valkostur sem Samfylkingin mun bjóða upp á. Góðir landsmenn. Við ættum að geta sameinast núna á Alþingi um aðgerðir til að vinna gegn verðbólgu og verja heimilisbókhaldið hjá fólki. Það er hægt, en það sem er ekki í boði hins vegar er að gefast upp en sitja samt sem fastast í ríkisstjórn, stefnulaus og verklaus, þegar lausatökin bitna á fólkinu í landinu. Samfylkingin mun halda áfram að stunda jákvæða pólitík og leggja til lausnir. Við munum halda áfram að hvetja hæstv. ríkisstjórn til dáða, og undirbúa okkur undir komandi verkefni; að koma hér á velferðarstjórn undir forystu jafnaðarfólks.

Forseti. Kæra þjóð. Hjálparópin hafa aldrei verið jafn skerandi og nú frá því að ég var kjörin á Alþingi fyrir tæpum sex árum síðan. Hjálpaðu mér upp, mér finnst ég vera að drukkna. Hjálpið mér upp, mér finnst ég vera drukkna. Aldrei hef ég upplifað eins mikið vonleysi og sorg í samfélaginu okkar og aldrei hefði ég trúað því að óreyndu að ríkisstjórnin, að ráðherraherinn sem á að vera brjóstvörn allra landsmanna, skuli einungis vera skjöldur og hlíf fyrir þau sem allt eiga; fyrir þau sem raunverulega þurfa á engri hjálp að halda, fyrir þau sem standa fjárhagslega það vel að þau taka varla eftir því að okurvextir og óðaverðbólga æði hér um samfélagið sem eldur um akur. Nei, þessi ríkisstjórn hefur stungið fingrunum í eyrun og kosið að túlka neyðarópin sem gleðióp þeirra sem hafa það að meðaltali alveg rosalega gott. Hver þekkir ekki möntruna um að hér drjúpi smjör af hverju strái og OECD segir: Já, að meðaltali hafa Íslendingar það algjörlega frábært, þar sem kaupmáttur hefur aldrei verið meiri og laun aldrei hærri? Ráðamenn keppast hver í kapp við annan að reyna að telja fátæku fólki trú um að víst hafi þau það verulega gott. Þetta er jú land tækifæranna. Þvílík hræsni. Ég kvíði því að skoða pósthólfið mitt hvern einasta dag þar sem tugir bréfa bíða mín frá fátæku fólki í neyð. Póstur eins og: Nú er 1. júní og ég á bara 2.000 kr. til að lifa af út mánuðinn og ég er einungis búinn að greiða húsaleiguna mína. Eða: Ég get ekki meir, ég er bugaður maður. Eða: Ég á ekki fyrir mat handa börnunum mínum. Ef það væri ekki fyrir hjálparstofnanir og ölmusu sem ég þigg annars staðar frá þá myndum við svelta hér heilu hungri í landi tækifæranna. Svona er Ísland í dag. Svona er lífið í landi tækifæranna þar sem ráðamenn sitja í fílabeinsturni og strá af og til örlítilli mylsnu niður af allsnægtaborði sínu yfir hópinn sem drukknandi hrópar á hjálp, mylsnu þeim til handa sem mest og langmest þurfa á aðstoð þeirra að halda. En það bólar ekki á raunverulegum aðgerðum til að vinna gegn verðbólgunni í baráttunni gegn örbirgð, í baráttunni gegn vaxandi fátækt. Á síðastliðnum sex árum hefur fátækt íslenskra barna vaxið úr 9,1% í 13,1%. Hvorki meira né minna en á síðastliðnum sex árum í landi tækifæranna hefur fátækt íslenskra barna vaxið um 44%. Ég þori varla að ímynda mér hvernig staða þeirra væri ef þau ættu ekki barnamálaráðherra sem vill að allir viti að hann er besti vinur barnanna. Við í Flokki fólksins höfum ítrekað boðað raunverulegar aðgerðir. Trekk í trekk höfum við lagt fram frumvörp hér sem öll eru meira og minna að takast á við þá erfiðleika sem eru í samfélaginu í dag, takast á við verðbólguna og örbirgðina og hækka lágmarksframfærslu. Og hæstv. ríkisstjórn: Hættið að skattleggja fátækt. Við höfum viljað húsnæðisliðinn út úr vísitölunni, það hefði gjörbreytt stöðunni strax. Í febrúar 2020, þegar við hv. þm. Guðmundur Ingi Kristinsson vorum tvö ein að berjast hér í Flokki fólksins, þá byrjuðum við strax að ræða um hvaða aðgerðir ríkisstjórnin ætlaði að grípa til núna þegar það væri greinilegt að verðbólga væri handan við hornið. En nei, ráðamenn hér í þessu ágæta húsi, á hæstv. Alþingi Íslendinga, höfðu engar áhyggjur af því. Þeir sáu engin teikn á lofti um að hér væri verðbólga handan við hornið vegna þess að hér erum við alltaf í landi tækifæranna þar sem meðaltalið segir að allir hafi það alltaf svo rosalega gott. Húsnæðisliðurinn út úr vísitölunni hefði gjörbreytt stöðunni strax núna. Við höfum líka, svo merkilegt sem það er, lagt til - ég ætla nú að vísa í ágætan ræðumann á undan mér, hv. þm. Kristrúnu Frostadóttur, sem talar ítrekað um leigubremsuaðgerðir Samfylkingarinnar, okkar góða jafnaðarmannaflokks - að setja á leigubremsu, aðgerðir sem meira að segja Samfylkingin gat ekki greitt atkvæði með þegar við mæltum fyrir breytingartillögunni okkar um leigubremsu í desember. Nú liggur einmitt inni í þinginu frumvarp frá Flokki fólksins um leiguþak og leigubremsu og frumvarp um hækkun bankaskatts og hækkun á auðlindagjöldum. Við erum búin að tala um það líka að afnema verðtryggingu og til þrautavara að afnema verðtryggingu tímabundið á meðan við erum að ganga í gegnum þann brimskafl sem allir vita að við erum að gera í dag. Ég veit ekki, virðulegi forseti, í hvers lags er leikriti ég er að taka þátt í en það er eins og allir leikararnir séu enn þá inni í sminkherbergi að sminka sig áður en þeir ganga á sviðið því að það er ekkert að frétta, ekki neitt. Á að byggja íbúðir fyrir fólkið á viðráðanlegu verði? Nei, ríkisstjórnin klúðraði gjörsamlega gullnu tækifæri og samdi frá sér Keldnalandið með þeim afleiðingum að lóðaverð hefur rokið upp úr öllu valdi og Reykjavík ætlar nú ekkert að ráðast í neina uppbyggingu fyrr en hægt verður að tengja hana við borgarlínu. Á að tryggja þjóðinni sanngjarnt endurgjald af afnotum af sjávarauðlindinni? Nei, það á alls ekki að gera það. Þess í stað á að þrengja enn frekar að t.d. strandveiðisjómönnum og koma fleiri tegundum sjávarafla í gjafakvótakerfið. Á að stemma stigu við og ráðast í aðgerðir gegn vaxandi fíknivanda sem hefur valdið ótímabærum dauða tuga ungmenna frá síðustu áramótum? Ég hef ekki heyrt um það. Ég hef ekkert heyrt nema að verið sé að skoða hlutina. Það er alveg ótrúlegt hvað hlutirnir geta verið lengi í nefnd. Það er alveg ótrúlegt hvað við þurfum að bíða lengi eftir því að hlutirnir taki á sig eðlilega mynd og eitthvað sé að frétta. Til gamans og ekki gamans þá hringdi í mig ungur maður um daginn sem er alkóhólisti og er búinn að vera edrú núna í allnokkuð marga mánuði, en hann átti inniliggjandi umsókn á sjúkrahúsið Vog til að biðja um hjálp. Þeir hringdu í hann núna og gleðifréttirnar voru þær að þá var hann reyndar búinn að vera edrú í 11 mánuði, sem segir okkur það að biðlistinn er alltaf til staðar. Það bíða um 700 einstaklingar eftir hjálp til að komast í læknismeðferð inn á sjúkrahúsið Vog. Ríkisstjórnin talar um að verja framúrskarandi lífskjör og kaupmátt á meðan að gjáin á milli þeirra ríku og fátæku heldur áfram að breikka og dýpka. Að lokum segi ég þetta: Ágæta ríkisstjórn. Að gefnu tilefni þá skora ég á ykkur að hætta að skattleggja fátækt og taka tillit til þeirrar 400.000 kr. lágmarksframfærslu sem Flokkur fólksins hefur mælt fyrir, skatta- og skerðingarlaust. Og ágæta ríkisstjórn: Í guðanna bænum farið að vakna og farið að hjálpa þeim raunverulega sem eru að kalla á hjálp og eru að drukkna.

Hæstv. forseti. Kæru landsmenn. Mig langar að byrja á því að fara með ykkur á fjarlægar slóðir, aftur í tímann þegar Indland var enn hluti af breska heimsveldinu. Þá kom upp krísa í borginni Delí þegar kóbraslöngur urðu að plágu. Bresk stjórnvöld gripu fljótt til aðgerða og ákveðið var að hver sá sem fangaði slöngu og skilaði skinninu til yfirvalda fengi fyrir það verðlaunafé. Markmiðið var einfalt: Slöngunum yrði útrýmt. Sumir sáu sér hins vegar strax leik á borði og fóru að rækta kóbraslöngur, drápu þær fyrir skinnið og innheimtu verðlaunaféð. Bretar áttuðu sig á þessu og greiðslurnar voru lagðar af. Þeir sem gerst höfðu kóbraslöngubændur losuðu sig við kvikindin með því að sleppa þeim lausum og götur Delí fylltust aftur af slöngum. Afleiðingar afskipta stjórnvalda urðu þær að ástandið varð í raun miklu verra en áður. Af hverju stend ég hér árið 2023 og segi ykkur sögu af kóbraslöngum á Indlandi? Jú, vegna þess að af henni er hægt draga mikinn lærdóm. Við stöndum nú frammi fyrir áskorunum sem ber að taka alvarlega. Verðbólgan hefur hækkað meira en um langt árabil og það versta við stöðuna er að greiðslubyrði margra heimila hefur hækkað mikið, svo mikið að sumir eiga í erfiðleikum með að ná endum saman. Við getum ekki og megum aldrei sætta okkur við slíka stöðu. Ríkisstjórnin er að huga sérstaklega að þeim heimilum sem lakast standa, samhliða öðrum aðgerðum til að koma í veg fyrir að við festumst í vítahring verðbólgu og vaxtahækkana. En það er kallað eftir frekari aðgerðum. Það er eðlilegt og við erum að og munum grípa til þeirra. Það er samt vert að hafa í huga að svörin leynast ekki í skammtímahugsun og örvæntingarfullum afskiptum hins opinbera. Ég ætla að fá að taka tvö dæmi: Skattahækkanir. Þau eru til sem trúa því að stjórnvöld geti valið sér feita og stóra bita af hlaðborði skattahækkana. Þetta er mantra stjórnmálamanna sem telja sig geta mætt erfiðum áskorunum í efnahagsmálum með annarra manna peningum í landi þar sem skattar eru nú þegar mjög háir. Kallað er eftir því að við skattleggjum breiðu bökin. En við höfum séð afleiðingar þess þegar t.d. eignaskatturinn lagðist þungt á herðar eldra fólks sem neyddist til að selja heimili sín. Skattahækkanir bitna líka alltaf á dugnaði og frumkvæði fjölskyldufólks. Við í Sjálfstæðisflokknum viljum ekki hækka skatta. Þess í stað á ríkið að fara betur með fjármuni, sýna meira aðhald í ríkisrekstri en nú er gert. Við eigum og erum að nýta kosti nýsköpunar sem er skilvirkasta leiðin til betri og hagkvæmari ríkisrekstrar og heilbrigðisþjónustu því að við erum stolt þjóð með sterkt velferðarkerfi sem getur orðið miklu betra án skattahækkana. Eitt stærsta verkefni stjórnvalda er jafnframt að fjölga stoðum efnahagslífsins. Ekki halda áfram í rússíbana sveiflukennds hagkerfis og stóla á að ein, tvær eða þrjár atvinnugreinar reddi okkur út úr vandanum hverju sinni. Annað dæmi um vanhugsaða skammtímaaðgerð er Evrópusambandið. Það er alveg sama hversu flókin staðan er eða hversu alvarlegt vandamálið er, svar sumra er alltaf Evrópusambandið. Staðreyndin er þó sú að hér eru lífskjör almennt betri. Atvinnuleysi þar er helmingi meira en hér, atvinnuleysi ungs fólks 15%. Sem hlutfall af landsframleiðslu eru skuldir hins opinbera hér á landi um 40% en 83% í löndum Evrópusambandsins. Því er spáð að hagvöxtur innan sambandsins verði 1% í ár, en tæp 5% hér. Það að ganga í Evrópusambandið eða að taka upp nýjan gjaldmiðil er engin töfralausn í núverandi stöðu. Ég átta mig á því að upptalning á hagtölum hefur ein og sér ekki mikla þýðingu fyrir þá sem hafa áhyggjur af hækkandi íbúðalánum eða matarverði. Það er þó gott að hafa í huga að staðan núna er tímabundin ef við höldum rétt á spilunum og við sjáum verðbólguna nú þegar fara lækkandi. Ég sagðist ætla að nefna tvö dæmi en ég freistast til að bæta einu við. Það tengist alvarlegu húsnæðisástandi. Reykjavíkurborg lagði nefnilega upp með þá hugmyndafræði að skipuleggja nýja íbúðabyggð nánast eingöngu á þéttingarreitum. Lóðaverð margfaldaðist og verktakar neyddust til að byggja mun dýrara húsnæði en annars hefði risið. Afleiðingarnar af þessari einstrengingslegu miðstýringu borgarinnar eru skelfilegar þegar húsnæðisverð rýkur upp, sjaldan hefur verið erfiðara fyrir ungt fólk að komast inn á markaðinn og líklega hefur staðan aldrei verið þannig að það sé meiri þörf fyrir húsnæði. Frá því þessi ríkisstjórn tók við hafa 39.000 manns flutt til landsins, en það jafngildir öllum íbúum Kópavogs. Ef fer sem horfir bætast 20.000 manns við á næstu fjórum árum, sem svarar til allra íbúa Akureyrar. Við þurfum fleiri Íslendinga. Íslenskt samfélag og ríkisstjórnin hefur unnið þrekvirki með því að taka á móti þeim mikla fjölda sem hingað er kominn sem er aðeins að hluta til kominn vegna hörmulegrar innrásar Rússlands í Úkraínu. En þegar við bætist heill Kópavogur og Akureyri á örfáum árum verðum við að líka aðeins að staldra við. Aukningin í fjölda þeirra sem hingað koma er svo hröð að það reynir verulega á alla innviði. Erfitt er að finna húsnæði og álag í skólum og heilbrigðisþjónustu er orðið svo mikið að þjónustan líður fyrir. Til að koma í veg fyrir það þarf að forgangsraða fjármunum en byggja ekki upp kostnaðarsamt kerfi fyrir þá sem ekki fá ekki hér vernd. Á þetta höfum við í Sjálfstæðisflokknum bent í mörg ár. Við þurfum að horfast í augu við að innviðir okkar eru komnir að þolmörkum. Erfiðlega gengur að finna húsnæði, það er bið eftir því að börn fái viðeigandi aðstoð í skóla, læri íslensku og sveitarfélög eiga erfitt með að sinna lögbundnum verkefnum. Málefni útlendinga eru viðkvæm og svo snúin að það getur jafnvel verið best að segja sem minnst til að ekki sé snúið út úr orðum manns. Í ljósi stöðunnar get ég þó ekki tekið þátt í umræðum hér á Alþingi í kvöld án þess að minnast á hana. Staðan er sú að fjölgunin getur ekki verið í þeim veldisvexti sem við höfum séð síðustu mánuði og misseri. Ef við ráðum ekki við verkefnið er voðinn vís. Það sem við gerum eigum við einfaldlega að gera vel. Við viljum taka vel á móti fólki sem fær hér alþjóðlega vernd, en ef við ráðum ekki við verkefnið skapast hætta á andúð og í þessu litla landi myndast togstreita sem við viljum síst af öllu. Eitt af mikilvægustu verkefnum stjórnmálanna er að finna leið til að koma í veg fyrir það, finna leið sem sýnir að íslenskt samfélag muni finna jafnvægið sem felst í því að taka vel á móti fólki en ráða við verkefnið á sama tíma. Ágætu landsmenn. Ég trúi á Ísland, ég trúi á fólkið sem hér býr og framtíðina sem hér er. En á krossgötum verðum við líka að staldra við og vanda okkur. Svo margt af því sem við stjórnmálamenn gerum er gert af góðum hug, jafnvel rausnarskap. En rétt eins og þegar Bretar lofuðu verðlaunafé fyrir kóbraslöngurnar þurfum við að gæta þess að viðbrögð okkar skapi ekki annan vanda síðar. Ég hef meiri trú á íslensku samfélagi en svo að við eigum að láta glepjast af skammtímareddingum, Evrópusambandinu eða skattahækkunum. Ég trúi því að með langtímahugsun og yfirvegun munum við fara í gegnum þær áskoranir sem við okkur blasa og það er okkar sameiginlega verkefni.

Góða landsfólk. Nú er sólin farin að skína og ilmar af sumri, en fram undan sjáum við óveðursský sem þarf að koma okkur saman í gegnum. Óveðrið er grafalvarlegur aðsteðjandi vandi í efnahagsmálum, vandi sem ríkisstjórnin hefur ekki bara velt á undan sér að leysa heldur beinlínis gert enn verri með misráðnum efnahagsaðgerðum á síðustu misserum. Þegar stór hluti þjóðarinnar á erfitt með að ná endum saman og ótal fjölskyldur hafa áhyggjur af því hvort þær geti haldið þaki yfir höfuðið á sér hafa stjórnarflokkarnir setið rólegir og leyft seðlabankastjóra að hækka stýrivexti 13 sinnum frekar en að stíga inn á sviðið með aðgerðir í þágu almennings. Loksins í fyrradag birti aðeins til og ríkisstjórnin boðaði til blaðamannafundar þar sem hún sagðist ætla að gera eitthvað. Flestar voru tillögurnar reyndar ansi kunnuglegar, en við biðum spennt eftir því að sjá útfærsluna í breytingum við fjármálaáætlun, af því að það vitum við að er plaggið sem rammar inn allar stærstu og smæstu aðgerðir hins opinbera. Hversu ótrúlega lýsandi en samt fullkomlega dæmigert var þá að sjá þingmenn sömu ríkisstjórnar afgreiða áætlunina frá sér án þess að leggja til eina einustu breytingu? Þessu fylgdi kunnuglegt stef. Alltaf kemur nefnilega sama gaslýsingin frá ríkisstjórninni þegar hún er að fela hvað hún er léleg. Engar áhyggjur, þið þurfið engar aðgerðir, segir stjórnin, því að áætlunin var svo góð. Almenningur er bara að misskilja. Nærðu ekki endum saman um mánaðamótin? Hvaða, hvaða, þú hefur það að meðaltali gott. Því miður erum við orðin allt of vön því hér í þingsal að efndir eru töluvert minni en mætti reikna með miðað við tilstandið á blaðamannafundum ríkisstjórnarinnar og í uppblásnum fréttatilkynningum hennar. Þetta einskorðast ekki við aðgerðir í efnahagsmálum og húsnæðismálum heldur er rauður þráður í flestum málaflokkum. Skoðum bara loftslagsmálin. Hversu oft höfum við fengið að heyra að ríkisstjórnin hafi tekið upp aukinn metnað í loftslagsmálum þegar hún var mynduð fyrir 18 mánuðum? Ekkert af þeim meinta aukna metnaði hefur samt skilað sér í aðgerðum eða aukinni fjárveitingu. Í staðinn fyrir að vera land sem sýnir forystu á heimsvísu þá stefnir í að 2023 verði þriðja árið í röð þar sem losun gróðurhúsalofttegunda eykst á Íslandi. Það er ekki endalaust hægt að gaslýsa fólk með fullyrðingum um aukinn metnað í loftslagsmálum þegar tölurnar sýna allt annað. Eigum við að tala um Lindarhvol? Á vetrinum sem er að ljúka hefur forseti Alþingis, fulltrúi ríkisstjórnarinnar í þingstörfunum, gert það mál að farsa. Það er deginum ljósara að almenningur á heimtingu á því að fá aðgang að greinargerð setts ríkisendurskoðanda sem fjallar um sölu Bjarna Benediktssonar á tugmilljarða eignum ríkisins. En skjalinu hefur verið haldið ofan í læstri skúffu í fimm ár. Svo langt gengur meiri hlutinn í því að slá skjaldborg um fjármálaráðherra að hann bannaði þingmanni í vetur að leggja fram fyrirspurn um málið. Og hvað með söluna á Íslandsbanka? Stjórnarliðar sögðust vilja velta við öllum steinum í því máli - þangað til kom í ljós að rannsóknarnefnd væri í raun eina leiðin til að svara því hvort fjármálaráðherra hefði mátt selja pabba sínum hlut í banka. Þá snerust stjórnarliðar öll sem eitt gegn því; það mátti við velta öllum steinum, bara ekki akkúrat þessum. Svo eigum við dæmi þess að þingfólk stjórnarflokkanna hafi ekki einu sinni verið til í að fá álit sérfræðinga á því hvort lög standist stjórnarskrá. Þetta er eiginlega svo ótrúlegt að það þarf að segja það tvisvar: Stjórnarliðar neituðu að fá sérfræðinga í stjórnskipunarrétti til að skera úr um það hvort útlendingafrumvarp Jóns Gunnarssonar stæðist stjórnarskrá. Það væri í rauninni efni í sérstaka ræðu að fjalla um það hversu hart stjórnarliðar börðust gegn fólki á flótta með því að troða útlendingafrumvarpinu í gegn í vetur. Kannski er ágætt að hnýta bara aftan við það sem hæstv. ráðherra sagði hér rétt á undan mér. Þau segjast vilja taka vel á móti fólki og gera vel við það fólk sem hér fær að vera en gleyma þó alltaf nígeríska mansalsfórnarlambinu sem á að sparka úr landi eða palestínsku ungmennunum sem var hent á götunum án allrar þjónustu. Þessi meðferð er það sem fylgir frumvarpi Jóns Gunnarssonar sem stjórnarliðar samþykktu hér öll sem eitt. Hver hefði trúað því fyrir örfáum árum að þar færu fremst í flokki fulltrúar Vinstri grænna, sem einu sinni töluðu fyrir aukinni mannúð í þessum málum? Hérna birtist nefnilega afleiðing þess að byggja brú á milli þessara andstæðu póla í stjórnmálunum, það sem var kynnt sem einhvers konar nýsköpunarverkefni í stjórnarmyndun á sínum tíma, auglýst sem leið til að vinna gegna öfgum: Oftar og oftar virðist brúin helst til þess brúkleg að Vinstri græn geti trítlað sér yfir á hinn pólinn og tekið undir sumar öfgakenndustu skoðanir Sjálfstæðisflokksins. Já, það skiptir greinilega máli hver stjórnar. Þangað til í þessari viku ætlaði ríkisstjórnin svo að klára veturinn með því að lögfesta draum Sjálfstæðisflokksins, forvirkar rannsóknarheimildir lögreglu, með fullum stuðningi allra stjórnarflokka. Það mál náðum við Píratar sem betur fer að semja út af borðinu.  
             Það er ekki góð staða í stjórnmálum. Við skulum nota sumarið til að hugsa hvernig hún gæti verið svo miklu betri, hvernig hér gæti verið ríkisstjórn sem þorir að taka ákvarðanir sem spegla hagsmuni og vilja almennings, ríkisstjórn sem felur sig ekki á bak við lögfræðinga heldur tekur mark á dýravelferð og stöðvar hvalveiðar bara strax frekar en að leyfa að lífið sé murkað úr nærri 200 langreyðum næstu mánuði, ríkisstjórn sem afglæpavæðir neysluskammta vímuefna frekar en að jarma fullkomlega án innstæðu um einhverja skaðaminnkun sem hún er svo ekkert að gera í og á meðan deyr fólk. Við þurfum ríkisstjórn sem hlustar á almenning og vinnur í þágu almennings, ríkisstjórn sem hlustar og gerir frekar en að gaslýsa.

Virðulegi forseti. Kæra þjóð. Ég vil nýta tækifærið hér á eldhúsdegi til að ræða viðkvæmt og eldfimt málefni, málefni sem nauðsynlegt er að við horfumst í augu við. Fyrir nokkrum árum átti sér stað mikilvæg og þörf bylting undir formerkinu #metoo. Tímabær umræða opnaðist um kynferðislegt ofbeldi, kynferðislega áreitni og kynjasamskipti og vakti athygli á því sem allt of margir hafa upplifað og borið skaða af. Metoo-byltingin hefur hjálpað okkur að berjast gegn fordómum, ójafnrétti og ofbeldi, skýra og virða mörk auk þess að ítreka mikilvægi þess að skýrt samþykki liggi fyrir. Metoo boðaði breytingar til hins betra. Í henni fólust róttækar og nauðsynlegar umbætur hvað varðar viðhorf og menningu og opnaði augu okkar fyrir því hversu algengt vandamálið er í öllum lögum samfélagsins. Samkvæmt Alþjóðaheilbrigðismálastofnuninni er ein af hverjum þremur konum beitt kynferðisofbeldi einhvern tímann á lífsleiðinni. Of lengi höfðu konur fundið fyrir máttleysi samfélagsins og löggæslu- og ákæruvaldsins í þeirra málum ef þeim yfir höfuð var trúað. Reiði yfir óásættanlegum aðstæðum og eldmóður samstöðunnar kyntu undir byltingu sem átti eftir að breyta heiminum. Pendúllinn fór af stað og þolendur kynferðisofbeldis og kynferðislegrar áreitni skiluðu skömminni þangað sem hún átti heima. Hvert málið á fætur öðru var gripið á samfélagsmiðlum sem og í fjölmiðlum. Stjórnvöld fóru af stað með margvíslegar aðgerðir á forvarnastigi, innan löggæslu- og dómskerfisins og jafnvel í utanríkismálum. Tölfræðin sýnir okkur að enn er langt í land að endurheimta traustið á löggæslu- og ákæruvaldinu, en talið er að einungis um 10–15% þeirra sem eru beitt ofbeldi kæri það. Rannsóknar- og ákærutími er rúmt ár að meðaltali, ef kæran lifir það lengi. Það er því vel skiljanlegt hvers vegna þolendur leita annarra leiða. Í dag er því algengt að umræða myndist í netheimum um meint brot, þar sem ekki er hikað við að nafngreina einstaklinga og tilgreina meinta atburðarás, lýsa kynferðisofbeldi eða kynferðislegu áreiti. Þetta er gert til að flagga óæskilegri hegðun þar sem farið var yfir mörk og svipta hulunni af henni í þeim tilgangi að meintur gerandi axli ábyrgð. En sú atburðarás sem gjarnan fer af stað tekur aftur á móti á sig mjög neikvæða og skaðlega birtingarmynd. Þannig getur einstaklingur sem sakaður er um ofbeldi á netinu orðið fyrir því að missa atvinnu, mannorð og álit samfélagsins, allt jafnvel án ákæru, án dóms og án laga. Afleiðingarnar geta verið fjárhagslegar og félagslegar en þó aðallega andlegar því dómstóll götunnar hefur mikil völd og fer fram með óformlegum hætti. Umræðan er óvægin og hún er grimm. Samfélagið hafnar þeim, vinnustaðir hafna þeim, skólar hafna þeim og jafnvel vinir og vandamenn hafna þeim. Grimmd umræðunnar er slík að bæði stjórnendur vinnustaða og -skóla veigra sér við að beita faglegum vinnubrögðum jafnvel þótt eingöngu sé um orðróm að ræða þar sem atvik eru umdeild og óljós. Dómur samfélagsins er almennt sá sami þrátt fyrir að brotin séu mismunandi: Útskúfun úr samfélaginu og fá sem engin tækifæri til endurkomu inn í samfélagið. Slaufun beinist ekki eingöngu gagnvart þekktum einstaklingum, hún er því miður í öllum lögum samfélagsins. Það sem sárast er er að börnin og ungmennin okkar fylgja fordæmi sinna fyrirmynda, taka í síauknum mæli upp þetta vopn í samskiptum og beita útskúfun og jafnvel líkamlegu eða stafrænu ofbeldi. Við heyrum jafnvel að ásökunum í garð ungs fólks á grunnskólaaldri, sem hefur varla hafið líf sitt, fari fjölgandi. Slík mál valda bæði meintum gerendum og þolendum miklum skaða. Slaufun getur haft alvarlegar andlegar afleiðingar fyrir þá einstaklinga sem fyrir henni verða og sumir lenda á hættulegum stað. Notkun vímuefna til að deyfa vanlíðan, þunglyndi og sjálfsvígshugsanir verða sífellt líklegri í því hugarástandi. Einstaklingurinn missir samfélagið. Samfélagið missir einstaklinginn. Þarna hafa allir tapað. Við höfum margrætt það hér í þessu ræðustól hversu dýrt það er samfélaginu að missa einstaklinga frá sér, jafnvel einstaklinga sem gerðust ekki sekir um það brot sem þeir eru ásakaðir um en einnig einstaklinga sem brjóta af sér og vilja bæta sig. Þolandinn sem tjáði sig á netinu til að koma umræðunni af stað missir atburðarásina úr höndunum því samfélagið hefur tekið að sér dómarahlutverkið. Það gerist æ oftar að einstaklingar beri aðra sökum nafnlaust og ábyrgðarlaust. Jafnvel getur verið um þriðja eða fjórða aðila að ræða sem tekur málin í sínar hendur, aðilar sem þekkja jafnvel ekki vel til málsins né tengjast því á nokkurn hátt. Atvikalýsingar geta breyst hratt þegar sögur berast á milli fólks og viðkomandi aðili hefur litla burði til að bera hönd yfir höfuð sér eða mögulega segja frá sinni hlið máls. Önnur taka þátt af hræðslu við að vera talin gerendameðvirk eða vera með því að hliðsetja raunverulega þolendur. Við erum komin á hættulegan stað ef slík þöggun er í gangi og þegar frásagnir eignast eigið líf þvert á vilja þeirra sem raunverulega eiga aðild að máli. Við þurfum að axla ábyrgð á því sem við segjum. Okkar svæði á samfélagsmiðlum er opið öllum og fjölmiðlar grípa gjarnan efnið, afrita og líma á sínar síður án ábyrgðar. Margir hafa tileinkað sér róttæka afstöðu á báða bóga og við finnum óróleikann í samfélaginu þegar einhver opnar umræðuna. Fólk veigrar sér því við að tjá sig af ótta við afleiðingarnar. Sem kjörnum fulltrúa finnst mér ég skuldbundin þjóðinni, sérstaklega æsku landsins, að taka þessa erfiðu umræðu. Við stöndum í auga stormsins og okkur vantar handrit og leiðarljós til framtíðar. Hlutverk samfélagsins hlýtur að vera að finna raunverulegar leiðir til að útrýma ofbeldi og skapa öryggi. Þar til við höfum náð því markmiði viljum við að finna jafnvægi pendúlsins þar sem skilningur, ábyrgð og skýrar leiðir til betrunar og sátta eru leiðandi sjónarmið fyrir alla aðila. Og ég tek það skýrt fram að þótt þessi umræða sé tekin er ekki verið að gera lítið úr brotaþolum hvers kyns ofbeldis, hvort sem það er kynferðisofbeldi eða annars konar líkamlegt eða andlegt ofbeldi. Það ber að taka alvarlega og koma lögum yfir allt það fólk sem gerist sekt um slíkt. En slaufunarmenning er vopn sem hefur snúist í höndunum á okkur og grafið undan trausti og samkennd í samfélaginu með því að skapa ógn og ala á ótta. Staða sem er hvorki lausn né sigur fyrir neinn. Ég hef átt samtöl við fjölda aðila bæði innan og utan stjórnmála og við ráðherra ólíkra málaflokka. Við ætlum að taka höndum saman, kalla alla aðila til fundar næstkomandi haust um breytta nálgun í þessum málum og semja handrit til framtíðar þar sem raddir allra fá að heyrast. Með skýrri umgjörð getum við stuðlað að því mikilvægasta sem er mannvænt samfélag þar sem öryggi fólks er í fyrirrúmi.

Herra forseti. Góðir áheyrendur. Þetta hefur verið sérkennilegur vetur. Efnahagsástandið er grafalvarlegt. Staða heimilanna er grafalvarleg. Ástandið kallar á hnitmiðaðar aðgerðir af hálfu stjórnvalda fyrir heimilin í landinu, en þess í stað hefur tilvera ríkisstjórnarinnar einkennst af yfirgripsmiklu verkleysi. Það eru engar ýkjur þegar ég segi að Seðlabanki Íslands hefur verið skilinn einn eftir með verðbólguverkefnið í fanginu og þess vegna hefur hann hækkað stýrivexti þrettán sinnum í röð. Á þessum tíma hefur ríkisstjórnin breytt orðræðu sinni nokkuð. Það tók einhver skipti fyrir stjórnvöld að viðurkenna að draumsýnin um að efnahagsstjórnsnilld þeirra hefði skapað lágvaxtalandið Ísland væri ekkert annað en nákvæmlega það, draumsýn, á meðan ekki er ráðist að rótum vaxtavandans; hinum ofursveiflukennda örgjaldmiðli okkar sem vinnur með örlitlum hluta þjóðarinnar og gegn almenningi. Hversu galið er það, að á sama tíma og íslensk stórfyrirtæki fá eðlilega að gera upp í erlendri mynt þurfi íslenskur almenningur að búa við vaxtaokrið sem er fylgifiskur íslensku þjóðarinnar? Hversu galið, í alvöru? Þessu vill Viðreisn breyta. Eftir fyrstu vaxtahækkanirnar fóru einstaka ráðherrar og stjórnarþingmenn að skammast í almenningi fyrir að kunna ekki að fara með peninga, fyrir að sinna ekki verkefnum stjórnvalda. Næst átti að mála verkalýðshreyfinguna upp sem vonda kallinn. En hvernig getur vinnumarkaðsmódelið okkar orðið líkara því sem þekkist í löndunum í kringum okkur? Til þess þarf stöðugan gjaldmiðil og sterka efnahagsstjórn. Þetta er ekki síst ástæða þess að Viðreisn veit að upptaka evru veitir bestu lífskjarabótina og að þjóðaratkvæðagreiðsla um Evrópusambandið er besta leiðin til þess. Og nei, það er engin ástæða til að óttast að við verðum eitthvert meðaltal þar inni. Við verðum áfram góða Ísland, bara betra góða Ísland. Loksins fór svo síast inn hjá stjórnvöldum að það væri samdóma álit allra annarra en stjórnarflokkanna að boltinn væri hjá þeim. En hvað gerðist? Ríkisstjórnin kynnti til sögunnar tillögur sem augljóst er að duga ekki til að kæla niður verðbólguna, duga ekki til að ýta undir lækkun vaxta og duga ekki til að hjálpa heimilum og þeim fyrirtækjum sem hafa tekið á sig séríslenskar vaxtahækkanir. Á meðan svo er, er mestu byrðunum áfram velt yfir á ungt fólk og barnafjölskyldur. Viðreisn hefur verið óþreytandi við að hvetja til og leggja fram leiðir til að hemja ríkisútgjöld, benda á leiðir fyrir ríkisstjórnina til að taka í alvöru þátt í baráttunni gegn verðbólgu í stað þess að kasta heitu kartöflunni beint í fangið á heimilum landsins. Við erum sannarlega ekki ein um að leggja þetta til. Hverjir aðrir hafa gert það? Flestir hagfræðingar þessa lands, Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn, Samtök atvinnulífsins, Bandalag háskólamenntaðra og listinn er töluvert lengri. Það nálgast fullkomnun í valkvæðri hlustun hjá ríkisstjórninni hvernig hún bregst við. Ráðherrar sperra eyrun þegar einhverjir draumórar eru viðraðir um að við getum skattlagt okkur út úr vandanum en afneita á sama tíma tillögum Viðreisnar sem vill hemja ómarkvissan vöxt ríkisútgjalda, hemja stjórnlausan vöxt ríkisútgjalda. Á morgun stendur til að afgreiða fjármálaáætlun ríkisstjórnarinnar. Meðferð fjárlaganefndar hefur tekið margar vikur. Fjöldi umsagnaraðila hefur mætt á fundi og kallað eftir þátttöku ríkisstjórnarinnar í baráttunni. Hvað gerir meiri hluti fjárlaganefndar? Hann skilar auðu. Engar breytingar og ekkert aukið aðhald, nokkuð sem allir sem komu fyrir nefndina sögðu nauðsynlegt fyrir heimilin og fyrirtækin í landinu. En meiri hlutinn skilar auðu. Hér er hagvöxtur, þökk sé öflugu atvinnulífi og fólksfjölgun. Verðbólgan er hins vegar mun meiri en í löndunum í kringum okkur og hin séríslensku vaxtakjör þreföld á við það sem fólk þar býr við. Þessar aðstæður valda stórum hluta þjóðarinnar miklum vanda, ekki síst barnafjölskyldum og ungu fólki með viðkvæman fjárhag. Það er á ábyrgð stjórnvalda að leggja nótt við dag til að koma með lausnir og það hefur ekki staðið á okkur í Viðreisn að vinna með stjórnvöldum að góðum verkum þar. Mig langar hér undir lokin að nefna að því miður hafa mörg brýn úrlausnarefni fallið í skuggann af efnahagsástandinu. Sum eru auðvitað nátengd því, t.d. staðan í heilbrigðismálum og húsnæðismálum. Markvissar aðgerðir sem tryggja arð þjóðarinnar af nýtingu náttúruauðlinda eru líka löngu tímabærar. Síðan eru órædd stór mál eins og loftslagsvandinn, Lindarhvolsmálið, nýfallinn dómur um úthlutun makrílkvóta, snjóhengjan sem mun falla yfir okkur vegna ÍL-sjóðsins og fleira til. Ég verð líka að nefna hér ýmis smærri frelsismál sem skipta miklu máli í daglegu lífi fólks sem of oft þarf að verja allt of miklum tíma í slagsmál við úr sér gengin kerfi. Þar virðist ríkisstjórnin stundum misskilja hlutverk sitt og passa frekar upp á kerfin en fólkið. Síðast en ekki síst kemur þetta: Um nýliðin mánaðamót féll úr gildi sérstök niðurfelling tolla á vörum frá Úkraínu, nokkuð sem stjórnvöld þar í landi óskuðu eftir í viðleitni sinni við að viðhalda atvinnulífi landsins gangandi þrátt fyrir stríðsátök. Evrópusambandið og Bretland, sem svöruðu kalli Úkraínu líkt og Ísland fyrir ári síðan, hafa framlengt tollaundanþáguna. Það hefur Ísland ekki gert og ég neita að trúa því að gæslumenn þröngra sérhagsmuna fái að ráða hér för. Ég neita að trúa því að stjórnvöld ætli að gera okkur svo lítil. Ég ætla frekar að trúa því að áður en hlé verður gert á störfum þingsins fyrir sumarið verðum við búin að tryggja áframhaldandi stuðning við stríðshrjáða Úkraínu sem berst fyrir okkar vestrænu gildi, svo ég vitni í síendurtekið orðalag íslenskra ráðherra. Herra forseti. Kæru landsmenn. Vonandi verður næsti þingvetur gjöfulli þegar kemur að góðum verkum stjórnvalda og samstöðu stjórnmálanna í þágu heimilanna í landinu. Það er, þegar upp er staðið, okkar langstærsta verkefni núna. - Gleðilegt sumar.

Virðulegi forseti. Góðir landsmenn. Það felst mikil ábyrgð í því að vera þingmaður. Ábyrgð sem einskorðast ekki við þingstörfin, starfið í stjórnmálaflokkum eða strauma í stjórnmálum. Ábyrgð okkar liggur ekki síst í því að hlusta eftir sjónarmiðum, afla gagna, kynna okkur staðreyndir og nálgast málin lausnamiðuð. Við flóknum áskorunum samtímans eru engin einföld svör. Hvort sem um ræðir loftslagsbreytingar af mannavöldum eða aðrar tækniframfarir líkt og gervigreind skiptir sköpum að við tökumst á við þær áskoranir af áræðni og tryggjum af fremsta megni að þessar samfélagsbreytingar byggi undir réttlátt samfélag fyrir okkur öll. Dæmi um það er hvernig við þurfum að nýta tækniþróun, gervigreind og gagnavinnslu til framþróunar í jafnréttismálum og horfa til þess hvaða áhrif stafræn umbreyting hafi á vinnumarkaðinn og viðkvæma hópa eins og fatlað fólk og eldra fólk. Einnig þarf að huga að réttindum og mannhelgi fólks nú þegar gervigreindin ryður sér til rúms á flestum sviðum samfélagsins. Virðulegi forseti. Þegar ég horfi yfir þennan sal sé ég ekki þverskurð þjóðarinnar, því miður. Fólk af erlendum uppruna og fólk sem leitar hér skjóls auðgar samfélagið með nýjum áherslum og fjölbreyttri menningu. Hefur þessi hópur greiðan aðgang að umræðunni, ákvarðanatöku og þátttöku í stjórnmálum, jafnvel samfélaginu sjálfu? Svarið blasir við. Við þurfum öll að gera betur því við getum og verðum að stuðla að inngildingu þeirra sem vilja búa hér. Byrjum núna í okkar nærumhverfi, í foreldrastarfi, kórum, félagasamtökum og innan okkar eigin stjórnmálahreyfinga. Fjölbreytt samfélag er betra samfélag. Virðulegi forseti. Efnahagsmálin hafa sett mark sitt á þingveturinn. Hagstjórnin og húsnæðismálin hafa verið í brennidepli. Það er alveg ljóst að verðbólgan kemur illa við öll en allra verst við þau efnaminnstu í samfélaginu. Væntingastjórnun í óvissuástandi er auðvitað erfið, það þekkjum við og lærðum af í heimsfaraldri. Hagstjórn má líkja við samvinnu ólíkra stjórnmálaflokka sem vinna saman þvert á hið pólitíska litróf. Það skiptir sköpum að ná jafnvægi við ákvarðanatöku allra aðila með góðu samtali fólks með ólíkar skoðanir og ólíka sýn Í árferði eins og núna þegar verðbólgan er sameiginlegur óvinur okkar allra verða öll að leggjast á eitt til að ná henni niður; ríkisstjórn, Seðlabanki, aðilar vinnumarkaðarins og bankarnir með sveigjanlegum kjörum. Ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur hefur sýnt það í verki að við tökumst á við áskoranir, við náum árangri og það gerum við líka núna. Verðbólgan mun fara niður. Ríkissjóður mun hér eftir sem hingað til verða notaður til þess að verja þau sem höllum fæti standa. Á þessum þingvetri hefur verið gripið til markvissra aðgerða til að verja kjör hópa sem eiga erfiðast með að mæta verðbólgunni. Mun fleiri fjölskyldur fá barnabætur, bætur almannatrygginga hækkuðu um 7,4% í upphafi árs og frítekjumark atvinnutekna örorku- og endurhæfingarlífeyrisþega var hækkað sem og húsaleigubætur. Til þess að verja kaupmátt elli- og örorkulífeyrisþega verða bætur almannatrygginga hækkaðar þann 1. júlí nk. sem og frítekjumark húsnæðisbóta, hvort tveggja til viðbótar við 7,4% hækkun í upphafi árs. Í aðgerðapakka ríkisstjórnarinnar gegn verðbólgu sem kynntur var síðastliðinn mánudag koma fram skýrar aðgerðir í húsnæðismálum. Tvöfalt fleiri leiguíbúðir verða byggðar fyrir tekjuminni fjölskyldur og einstaklinga heldur en áður var gert ráð fyrir, 2.000 á næstu tveimur árum í stað 1.000. Þá er að vænta tillagna frá stýrihópi um bætta réttarstöðu og húsnæðisöryggi leigjenda sem mun verða grundvöllurinn að breytingum á því sviði en verið er að vinna að útfærslu á leigubremsu. Þá stöndum við vörð um grunnþjónustu og látum ekki aðhald bitna á almannatryggingum, atvinnuleysistryggingum, sjúkratryggingum og heilbrigðis- og öldrunarstofnunum eða viðkvæmri velferðarþjónustu. Þetta er pólitísk varðstaða í fullu samræmi við stefnu Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs. Stóra verkefnið er að auka velsæld og stuðla að réttlátu samfélagi til að mynda með því að gera almannatryggingakerfið sanngjarnara þar sem uppi eru áform um mikilvægar breytingar og umbætur. Undir forystu hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra er unnið að sanngjarnara og gagnsærra kerfi, en fyrst og fremst réttlátara kerfi. Í tengslum við þá vinnu hefur ráðuneyti hans einnig ráðist í ýmis verkefni sem gera vinnumarkaðinn aðgengilegri fólki sem annars myndi að líkindum enda á örorku. Það gerum við bæði með því að vinna að jákvæðu viðhorfi til fjölbreytileikans, skapa tækifæri bæði í námi og starfi fyrir fólk með mismikla starfsgetu. Virðulegi forseti. Velsæld landsmanna til framtíðar byggist á sjálfbærri nýtingu auðlinda. Sjálfbærni og umhverfisvernd eru leiðarstef úr stefnu Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs sem m.a. er nú unnið eftir ímatvælaráðuneytinu en þar er unnið að grundvallarstefnumótun í sjávarútvegi með víðtæku samráði um Auðlindina okkar. Þá sameinuðumst við hér nýlega um tvær stefnur á málefnasviði matvælaráðherra; matvælastefnu og landbúnaðarstefnu, sem munu nú koma til framkvæmda með aðgerðaáætlunum. Þá hafa verið stigin mikilvæg skref til að efla kornrækt hérlendis sem rennir styrkari og fjölbreyttari stoðum undir landbúnað, fæðuöryggi og matvælaframleiðslu til framtíðar. Ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur hefur frá upphafi haft það skýra markmið að efla mannréttindi og undirbýr nú stofnun sérstakrar mannréttindastofnunar. Þrotlaus og áratugalöng mannréttindabarátta hagsmunasamtaka hinsegin fólks hefur skilað okkur bættri stöðu og réttindum þessa hóps. Á þetta skýra ákall höfum við í Vinstrihreyfingunni – grænu framboði hlustað, unnið stefnu og lagt okkar af mörkum til þess að koma mikilvægum lagabreytingum til framkvæmda. Nýverið var tilkynnt á ráðstefnu Evrópusamtaka hinsegin fólks að Ísland væri komið í fyrsta sæti á réttindakorti trans fólks í Evrópu og upp í fimmta sæti á regnbogakortinu - upp um ellefu sæti á tveimur árum. Við gleðjumst yfir því sem hefur áunnist en á sama tíma megum við aldrei taka áunnum sigrum í mannréttindabaráttu sem gefnum hlut. Við verðum að halda vöku okkar og standa saman. Í ljósi bakslags í umræðunni, hatursfullra umræðna og óásættanlegrar hegðunar í garð hinsegin fólks er vert að minna á lögin um kynrænt sjálfræði sem Katrín Jakobsdóttir forsætisráðherra fékk samþykkt hér á þingi fyrir tæpum fjórum árum síðan. Lögin mörkuðu tímamót og tryggja sjálfsákvörðunarrétt fólks þegar kemur að því að skilgreina sitt eigið kyn og setur þá skyldu á herðar okkar allra að virða það. Þá tryggja lögin einnig réttindi barna sem fæðast með ódæmigerð kyneinkenni. Loks má nefna mál forsætisráðherra um hatursorðræðu sem mikilvægt er að ljúka afgreiðslu á. Mannréttindabarátta er barátta fyrir betra, fallegra og frjálsara samfélagi. Tryggari mannréttindi eins skerða ekki mannréttindi annars. Virðulegi forseti. Góðir landsmenn. Það er gefandi fyrir bakland stjórnmálahreyfinga að sjá stefnumálin sín endurspeglast í aðgerðum stjórnvalda og árangri. Um þetta snúast stjórnmál, að koma málum á dagskrá og taka þátt í að móta samfélagið okkar. Við eigum öll að hafa möguleikann á að kraftar okkar njóti sín, það er gefandi og hefur keðjuverkandi jákvæð áhrif á samfélagið allt. Höldum þeirri áherslu vakandi áfram. - Góðar stundir.

Herra forseti. Góðir landsmenn. Við förum hér yfir afrakstur þingstarfanna á tímum stjórnleysis undir forystuleysi óstöðugleikastjórnarinnar. Ríkisfjármálin eru algerlega stjórnlaus. Frá árinu 2015 hafa ríkisútgjöld meira en tvöfaldast í krónum talið. Þessi eina ríkisstjórn hefur aukið útgjöldin um 70% og í rauntölum, verðbólguleiðrétt, um þriðjung. Þetta á ekki vera hægt. Ein ríkisstjórn á ekki að geta aukið útgjöld þetta mikið, hvað þá miðað við að þau hafa ekkert til að sýna fyrir það, engan afrakstur sem heitið getur. Jú, þau nefna að heilbrigðismálin séu dýr, en hver er afraksturinn? Hafa biðlistarnir styst? Er kerfið betra? Það er ekki að sjá. En nú telur ríkisstjórnin sig tilneydda til að kynna nýja aðgerðaáætlun gegn verðbólgu. Nýja segi ég, en þegar betur var að gáð reyndist þetta fyrst og fremst vera endurvinnsla mála sem lágu fyrir fyrir löngu síðan, jafnvel ári síðan í sumum tilvikum. Svo var bætt inn í uppfyllingarefni eða skemmtiefni, eftir því hvernig á það er litið, t.d. það að til standi að leggja aftur fram frumvarp um þjóðarsjóð, nú væri gott að geta safnað í sjóð. En það vill bara svo til að þegar þessi ríkisstjórn lýkur sér af verður hún búin að reka ríkið með samanlögðum halla upp á yfir 1.000 milljarða kr., yfir milljón milljónir, sem þýðir að næstu ríkisstjórnir til framtíðar, jafnvel þótt þær reki allar ríkið með afgangi, munu þurfa að skila, segjum 50 milljarða hagnaði, 50 milljarða afgangi, sem þótti nú býsna gott, með vöxtum í 30 ár. 30 ár til að borga niður hallarekstur einnar ríkisstjórnar. Með öðrum orðum: Þessi aðgerðaáætlun er auðvitað bara plat, hún er sýndarmennska. Munið þið eftir þjóðarhöllinni, kosningahöllinni sem var kynnt hérna rétt fyrir borgarstjórnarkosningarnar í Reykjavík ásamt borgarstjóranum og einhverjum ráðherrum? Svo var sýningin endurtekin og sagt að hún ætti að klárast akkúrat rétt fyrir kosningarnar, næstu alþingiskosningar. Það hefur ekkert til þessara þjóðarhallar spurst eftir að fjármálaáætlun kom fram, enda var þetta bara sýning. Sýndarmennskan er þó líklega hvergi eins ráðandi og í húsnæðismálum. Hvað ætli hafi verið haldnar margar kynningar um tugþúsundir nýrra íbúða? Þar er auðvitað verðbólga eins og í öðru og þeim fjölgar alltaf og fjölgar nema í raunveruleikanum. Samkvæmt raunveruleikanum fækkar nýbyggingum íbúða um 69%. Það hjálpar ekki til að borgin vilji bara byggja á einhverjum þéttingarreitum með það að markmiði að fækka bílum og grænum svæðum í borginni, en ríkisstjórnin er hjálpa til við þetta, heldur betur. Hún tók að sér að fjármagna helsta kosningaloforð Samfylkingarinnar í Reykjavík um borgarlínuþéttinguna og heldur áfram að vinna með borginni að þessu markmiði um færri bíla og þéttari reiti, t.d. með því að leggja auknar álögur á fólk á ferð, vegfarendur, en einnig með því að leggja nýjar álögur á þá sem gætu hugsað sér að ferðast með flugi. Ríkisstjórninni er nefnilega ekki bara illa við að fólk sé mikið að þvælast á bílum, henni er meinilla við að fólk sé að fljúga of mikið og ætlar þess vegna að taka þátt í því með Evrópusambandinu að leggja nýja ofurskatta á flug, en státar sig af því að hafa fengið afslátt í tvö ár þannig að þetta sé allt í lagi. Þau verða löngu farin í önnur störf þegar afslátturinn gildir ekki lengur og bara þeir efnameiri geta ferðast með flugi. Í heilbrigðismálum ruglar ríkisstjórnin saman, eins og í mörgu öðru, útgjöldum og árangri. Kerfið hefur ekkert lagast. Enn er verið að senda sjúklinga til útlanda þótt það sé miklu dýrara af því að það tekst ekki að laga kerfið hér eða er ekki vilji til þess. Þau reyndar minna okkur á að Landspítalinn, nýr Landspítali, sé mjög dýr, sem hann vissulega er, það vissum við en við vissum líka að hann yrði margfalt dýrari en þau héldu fram og nú er það komið á daginn, vegna þess að menn horfa ekki til framtíðar. Ef menn hefðu tekið ákvörðun um það að reisa nýjan spítala, fullbúinn, glæsilegan, hagkvæman spítala á nýjum stað hefði þetta allt gengið svo miklu betur. Talandi um byggingarframkvæmdir: Stjórnmálamenn hafa áratugum saman lagt áherslu á mikilvægi þess að fjölga iðnnemum og iðnmenntuðu fólki á Íslandi og allt í einu var unga fólkið tilbúið og kom og sóttist eftir því að komast í iðnnám. En hvaða svör fékk þetta unga fólk? Við höfum ekki peninga, það er búið að eyða þeim í annað eða stendur til að eyða þeim í annað. Mörghundruð ungmennum vísað frá iðnnámi vegna þess að þessi ríkisstjórnin flytur út sjúklinga og borgar með þeim og segir: Við verðum bara að flytja inn iðnaðarmenn. Af því að hún hefur ekki efni á því að mennta þá hér, búin að eyða peningunum í allt annað. Það vantar alla framtíðarsýn og hvergi er það eins áberandi og í hinu fullkomna stjórnleysi sem ríkir hér á sviði hælisleitenda. 20 sinnum meiri aðsókn er í að koma til Íslands sem hælisleitandi en til Danmerkur hlutfallslega og á þessu ári verða líklega fleiri einstaklingar sem koma hingað heldur en til Danmerkur. Viðbrögðin eru engin, hvað sem líður stöku áhyggjuröddum innan stjórnarliðsins, önnur en þau að ýta frekar undir þetta og jú, bregðast við með því að leyfa notkun iðnaðarhúsnæðis og skrifstofuhúsnæðis undir flóttamenn, hælisleitendur. En það mun ekki duga til. Fyrir vikið er búið að kynna áform um að byggja flóttamannabúðir á Íslandi en eitthvað er það viðkvæmt þannig að við eigum víst að kalla þetta, hvað var það, skjólgarða til að fela innihaldið. Svona er stjórnleysið ríkjandi alls staðar. Ríkisstjórnin hefur sig ekki einu sinni í að útskýra hlutverk ríkissáttasemjara. Það er ekki nema von að það sé erfitt að fá menn til að gegna því starfi. Í byggðamálum, í landbúnaði, ég tala nú ekki um í orkumálum. Það eina sem við vitum um framhaldið þar er að öll sú nýja orka sem kann að verða til eigi að fara í orkuskipti, engin orka um fyrirsjáanlega framtíð í nýja verðmætasköpun, ný verkefni. Það má ekki einu sinni nefna olíu og gas, betra að láta Sádi- Araba og Rússa sjá um það frekar en að byggja upp atvinnulíf á Norður- og Austurlandi. Og ríkisstjórnin nýbúin að samþykkja það að 20 manna nefnd í Brussel eigi að leggja línurnar um það hvað teljist góð fjárfesting á Íslandi og hvað ekki. Þetta er allt eftir þessu, en kannski má ég ekki segja það, enda stendur til að setja landsmenn alla í endurmenntun, á námskeið um hvernig þeir eigi að hugsa og tjá sig. Skiljanlegt við þessar aðstæður, það er ekki gott að fá gagnrýni við þessar aðstæður en við þessar aðstæður þarf gagnrýni vegna þess að það er hægt að gera þetta allt svo miklu betur. En til þess þarf breytt stjórnarfar á Íslandi.

Góðir landsmenn. Á hægri fæti innskeifur en útskeifur á vinstri eftir þekktu mynstri. Hlaut að ganga í hringi, hafnaði á þingi. Svona yrkir Þórarinn Eldjárn og gerir létt grín að meintum hringlandahætti þingmanna þar sem efndir fylgja ekki alltaf orðum. Mér finnst vísan að minnsta kosti eiga vel við ríkisstjórnina sem kemst hvorki áfram né afturábak. Og það er kannski skiljanlegt. Þegar búið er að taka ágreiningsmál á milli stjórnarflokkanna út af borðinu er fátt eftir nema vellíðan sem valdastólar gefa. Þá fer pólitíkina að vanta í pólitíkina. Sannleikurinn er sá, kæru landsmenn, að það ríkir megn óánægja með sitjandi ríkisstjórn: Heilbrigðisþjónustan líður fyrir úrræðaleysi stjórnvalda og mönnunarvandinn þar er óleystur. Samningar við sérgreinalækna hafa verið lausir í fjögur og hálft ár og fólkið sem þarf á þjónustu þeirra að halda greiðir háar upphæðir úr eigin vasa og þau efnaminni fresta því að fara til læknis. Almannatryggingar eldra fólks og öryrkja hafa dregist enn frekar aftur úr lágmarkslaunum og lífeyrisréttindi rýrna. Ríkisstjórnin dregur lappirnar við uppbyggingu félagslegra íbúða og lætur eins og vöxtur ferðaþjónustunnar valdi ekki álagi á innviði og húsnæðismarkað. Það er aðkallandi að bæta kjör og styrkja stöðu barnafólks og ungs fólks yfir höfuð. Ójöfnuð, sem birtist í óréttlátri skattastefnu og aukinni gjaldtöku í heilbrigðiskerfinu, þarf að stöðva strax. Það verður að jafna leikinn. En ríkisstjórnin færir eignir og auðlindir þjóðarinnar á silfurfati á afslætti til fámenns hóps auðmanna. Sjálfvirknivæðing færist stöðugt í aukana og mun leiða til mikilla breytinga á vinnumarkaði en ríkisstjórnin grípur ekki til aðgerða til að undirbyggja þær stórfelldu þjóðfélagsbreytingar. Ógnin sem stafar að loftslagsbreytingum af mannavöldum er raunveruleg og nánast áþreifanleg en ríkisstjórnin grípur ekki til aðgerða þar sem skipta máli. Í þessum brýnu úrlausnarmálum er ríkisstjórnin aðgerðalaus. Ég kalla eftir stefnu í þessum efnum og aðgerðaáætlunum þar sem velferð almennings er höfð að leiðarljósi og tryggt að kostnaður falli ekki á herðar tekjulægri hópa eða íbúa í dreifðum byggðum umfram aðra. Endurskoðun laga um stjórn fiskveiða og laganna um eftirlit og heimildir Fiskistofu stendur yfir. Betri lög verða að vinna gegn samþjöppun í sjávarútvegi, gera nýliðun í greininni mögulega og hámarka arð þjóðarinnar af auðlindinni. Samfylkingin vill réttlátari skiptingu arðsins sem auðlindir okkar gefa. Við viljum líka að þjóðin fái að kjósa um áframhald viðræðna við Evrópusambandið og, ef jákvæð niðurstaða fæst, taka upp stöðugri og ódýrari gjaldmiðil en íslensku krónuna. Það er stundum sagt að það að breyta kerfum sé eins og að flytja kirkjugarð; að ekki megi búast við hjálp frá þeim sem þar eru fyrir. En við þurfum ekki og eigum ekki að gera allt á forsendum þeirra fáu sem hagnast á að viðhalda óbreyttum kerfum. Ágætu landsmenn. Víða í Evrópu líkt og hér heima er kynt undir tortryggni í garð innflytjenda og flóttamanna og búinn til andstæðingur úr öllum þeim sem þykja skera sig úr, hvort sem er á grundvelli trúarbragða, uppruna eða litarháttar. Andrúmsloftið er að þessu leyti farið að minna á öfga fasismans sem kynti ófriðarbálið á fjórða áratug 20. aldar. Friðelskandi þjóð á alltaf að beita sér gegn slíkri þróun. Umburðarlyndi, samkennd og jöfnuður er afl friðar. Ef við sem erum á þingi göngum bara í hringi breytist ekkert. Baráttan fyrir mannréttindum og gegn misskiptingu auðs og misbeitingu valds, baráttan fyrir bættum kjörum lágtekjufólks ásamt menntun og velferð fyrir alla íbúa þessa lands, er í mínum huga ein og sama baráttan. Barátta jafnaðarmanna fyrir betra samfélagi. - Góðar stundir

Virðulegur forseti. Kæru landsmenn. Í boði ríkisstjórnarinnar er heilbrigðiskerfið okkar á yfirsnúningi, mannekla enn viðvarandi vandamál og álag á hverjum og einum starfsmanni allt of mikið. Í dag eru allt of mörg börn á biðlista eftir að komast á biðlista, til að komast á lokabiðlistann til að fá lífsnauðsynlega þjónustu í heilbrigðiskerfinu. Eitt barn á bið er einu barni of mikið því að börn eiga aldrei að bíða eftir lífsnauðsynlegri þjónustu. Yfir 10.000 börn búa við fátækt á Íslandi árið 2023 og það er ríkisstjórninni til háborinnar skammar að láta fátækt barna viðgangast ár eftir ár. Að við sem búum hér í þessu auðuga og gjöfula landi skulum leyfa okkur að láta þúsundir barna lifa í fátækt og allt of stóran hóp þeirra í sárafátækt, er ekkert annað en fjárhagslegt ofbeldi af verstu gerð og það í boði ríkisstjórnarinnar. Verðbólgan sem nú er 10% étur upp allar hækkanir þeirra verst settu með hækkunum á leigu, matvælum, útvarpsgjaldi, sorphirðugjöldum og ýmsum öðrum gjöldum úr öllum áttum sem rignir yfir fátækt fólk. Þetta eru gjöld sem ekki bara éta upp þann litla ávinning af 2,5% hækkun almannatrygginga sem boðuð er í aðgerðum ríkisstjórnarinnar núna, heldur valda þau því að þeir verst stöddu verða bara að herða sultarólina enn fastar. Hvaða afleiðingar hefur það fyrir fólk að lifa í ævarandi fátækt? Könnun sýndi að fólk sem þarf að lifa við viðvarandi fátækt getur tapað nokkrum árum og allt upp í áratug af ævi sinni. Það er okkur til háborinnar skammar að vera með þannig kerfi, sem ekki bara skaðar fátækt fólk andlega og líkamlega heldur styttir einnig verulega ævi þeirra. Virðulegi forseti. Kæru landsmenn. Við í Flokki fólksins erum með frumvörp og tillögur til að koma í veg fyrir fátækt og þá einnig lausnir sem taka á vanda heimilanna. Ríkisstjórnin sér ekki vandamál þeirra verst settu, heyrir ekki í þeim sem verst hafa það og talar bara tungum sem enginn skilur, hvað þá hún sjálf. Því eru vandamál aldraðra að stóraukast og veikt og fatlað fólk býr í hennar boði við sárafátækt. En nú er ríkisstjórnin að rumska af löngum svefni og virðist vera hálf„hvalin“ og langreið og í tómu rusli með sín mál og kennir stjórnarandstöðunni um allt; hennar eigið klúður. Virðulegur forseti og kæru landsmenn. Í skýrslu forsætisráðherra um fátækt og áætlaðan samfélagslegan kostnað, sem sérfræðingar unnu fyrir forsætisráðuneytið nýlega, er sagt að staðan á Íslandi sé með því besta sem þekkist meðal samanburðarlanda. Á hinn bóginn kemur einnig fram í skýrslunni að svo virðist sem staða eldri borgara hafi í heildina lítið batnað og benda höfundar á að aldrað fólk á lífeyrislaunum almannatrygginga og er fátækt búi nú við sárafátækt. Þetta er alfarið í boði ríkisstjórnarinnar af því að þeir sem reyna að tóra á lífeyrislaunum, sem eru 10% lægri en ellilífeyrislaun, verða einnig fyrir krónu á móti krónu skerðingu og eru pikkfastir í sárafátæktargildru hennar. Að öllu þessu sögðu og vegna undrunar minnar á þeim vinnubrögðum ríkisstjórnarinnar að hækka lífeyrislaun almannatrygginga bara um aum 2,5%, laust eftirfarandi vísu niður í huga mér, með leyfi forseta: Öryrkinn með íþyngjandi skattinn er alveg staur. Borgar ekki skerðingarskattinn því hann á engan aur. Svangur í sinni fátækt á hann ekkert brauð því hækkun þessarar ríkisstjórnar er allt of, allt of snauð. Af þessu tilefni og mörgum öðrum: Ríkisstjórn, hættið að skatta og skerða lífeyri til sárafátæktar.

Virðulegur forseti og góðir áheyrendur. Á þessum degi fyrir 23 árum, á aldamótaárinu 2000, öskurgrenjaði ég uppi á Landspítala og rembdist til að koma í heiminn framburðinum mínum. Þrátt fyrir að geta ekki ímyndað mér það þá á þeirri stundu gerði ég það aftur og í dag er ég lánsöm þriggja barna móðir. En af hverju er ég að segja ykkur þetta, segja frá gullunum í lífinu mínu? Vegna þess að börnin mín eru líka gullin ykkar, okkar allra. Börnin í þessu landi, unga fólkið, það er framtíðin okkar. Þeirra er auðvitað framtíðin en við þurfum líka á þeim að halda fyrir okkar framtíð. Við munum vonandi flest verða svo lánsöm að lifa lengur en forfeður okkar og við þurfum á unga fólkinu að halda til að skapa verðmæti til að halda hjólum atvinnulífsins gangandi, greiða skatta í ríkissjóð og greiða í lífeyrissjóðina okkar. Í gríni er auðvitað hægt að segja að sú sem hér talar sé sannur kapítalisti sem setji verðmiða á börn. En tökum þetta aðeins lengra. Árið 2000, þegar ég fæddi dóttur mína, var frjósemin, þ.e. börn sem hver kona fæðir, 2. Árið 1976, þegar sú sem hér stendur fæddist, var þessi tala um 2,5 börn á konu. En höfum í huga að fæðingartíðni þarf að vera 2,1 barn á konu til að viðhalda mannfjöldanum. En hver er staðan í dag? Í fyrra var fæðingartíðni komin niður í 1,6 barn á hverja konu. Þetta er sögulegt lágmark og aldrei hefur fæðingum fækkað svo mikið á milli ára. Trendið er skýrt niður á við: Konur eignast færri og færri börn og frjósemi hefur ekki farið yfir tvö börn á konu í um tíu ár. Þetta eru svakalegar breytingar og til þess fallnar að draga þrótt úr íslensku samfélagi. Ég ætla ekki að segja að þetta sé ríkisstjórninni að kenna eða þinginu, en kannski þurfum við þjóðarátak í barnsfæðingum. Einstaka þingmenn hafa reyndar tekið þetta til sín en við þurfum enn meira til. En góðu fréttirnar eru þær að þrátt fyrir færri barneignir heldur okkur áfram að fjölga, sem betur fer því að annars gætum við ekki byggt upp þá velsæld sem við svo sannarlega búum við hér á landi. Frá aldamótum hefur okkur fjölgað um ríflega 100.000 manns, eða 39%, í samanburði við 2,1% fjölgun í Evrópu. Og í fyrra, þegar við vorum í þessu sögulegu lágmarki varðandi frjósemina, var mannfjölgun hér mest frá upphafi mælinga. Það eru nefnilega svo margir sem vilja búa á Íslandi. Það er ekki furða, hér er gott að búa og lífsgæði með því allra besta í heiminum, þó að í þessum sal hljómi gjarnan kór sem málar raunveruleikann allt öðrum litum, dökkum og svörtum litum, sem er í engum takti við raunveruleikann. Þessi fjölgun skýrist auðvitað af útlendingum sem hingað leita, fólki sem sækist eftir því að búa í okkar góða samfélagi. Málefni útlendinga hafa verið fyrirferðarmikil umræðuefni hér í þingsal en því miður aðeins afmörkuð hlið þess. Loksins - loksins tókst okkur á þessu þingi að klára frumvarp dómsmálaráðherra um breytingar á útlendingalögum. Þær breytingar voru skynsamlegar og góðar. Þær eru straumlínulaga og betrumbæta löggjöf okkar í kringum þá sem hingað leita eftir alþjóðlegri vernd. Aldrei hafa fleiri verið á flótta og faraldsfæti í heiminum en einmitt í dag. Flóttamannasamningur Sameinuðu þjóðanna er mikilvægur, fallegur og góður samningur og Ísland stendur að sjálfsögðu við sínar skuldbindingar og gerir það vel. Alla umræðu um umsækjendur um alþjóðlega vernd þarf að taka af mannúð en líka af raunsæi. Sú umræða sem við tókum hér á löngum næturfundum í vetur bar þess ekki endilega merki. En nú erum við komin lengra og afgreiðum, að því er virðist, í mikilli sátt frumvarp sem rýmkar möguleika fólks utan EES til að koma hér, setjast að, dvelja og starfa. Fólki finnst nefnilega gott að búa á Íslandi. Alls staðar sem borið er niður í alþjóðlegum samanburði vegnar okkur vel. Við erum í fjórða sæti þegar kemur að ráðstöfunartekjum, fyrsta sæti þegar kemur að tekjum, atvinnuöryggi og atvinnuleysi, í fyrsta sæti hvað varðar samfélag og tilfærslukerfi, fjórða sæti þegar kemur að umhverfismálum, sjöunda sæti þegar kemur að heilsu, öðru sæti þegar kemur að lífsánægju og svo mætti lengi telja. Okkur vegnar reyndar ekki alveg jafn vel þegar kemur að menntuninni og það er áhyggjuefni. Gríðarlega mikilvægt er að við bregðumst við og tryggjum að börnin okkar fái framúrskarandi menntun. Í stóra samhengi hlutanna er Ísland í góðum málum en við glímum við áskoranir og það er verðbólgan. Hún er okkar stærsta verkefni núna. Þessi ríkisstjórn og við Sjálfstæðismenn tökum það verkefni alvarlega. Við þurfum að hagræða og við þurfum að draga úr umsvifum ríkisins, en við þurfum líka að standa vörð um þá sem höllustum fæti standa. Svarið er ekki upptaka evru eða hækkun skatta. En núna þegar við göngum út í sumarið, fögnum börnunum okkar sem útskrifuðust úr skólunum sínum skulum við muna eftir börnunum í Úkraínu, börnunum sem hafa stundað nám í neðanjarðarbyrgjum, börnunum sem dansa útskriftardansinn sinn á skólalóð með niðursprengdan skóla í bakgrunni. Þau eru framtíð frjálsrar og friðsamlegrar Úkraínu og með þeim eigum við ávallt að standa.  
            

Kæra þjóð. Nú hef ég gert eins og margir Íslendingar í aldanna rás og farið út til þess að mennta mig. En eins og við gerum flest þegar við förum til útlanda þá sakna ég Íslands mikið og hef alltaf hugann við að koma heim, koma mér upp íbúð og byrja mitt líf hér. En í þessum hugleiðingum sem ég er núna komin í er komin upp spurning sem ég veit að mörg í minni stöðu eru að velta fyrir sér: Er þetta yfir höfuð raunhæfur kostur í dag? Tökum sem dæmi venjulega manneskju: Það er hún Gerður sem er í svipaðri stöðu og ég. Gerður ákvað að fjárfesta í menntun sinni og á því ekki mikinn uppsafnaðan pening þegar hún flytur heim. Hún byrjar á leigumarkaði því að foreldrar hennar búa úti á landi. Laun hennar verða kannski 600.000 kr., sem er í kringum 450.000 kr. útborgað. Hún borgar 200.000 kr. í leigu og samkvæmt neyslureiknivél félagsmálaráðuneytisins borgar hún 198.000 kr. í mat, bíl, síma og uppihald. Þá á hún 52.000 kr. eftir, sem iðjusama Gerður leggur allt til hliðar í sparnað. Meira að segja þótt hún sé að gera allt rétt mun það taka hana átta ár að safna sér fyrir útborgun í íbúð og það miðað við að fasteignaverð standi í stað í átta ár, sem er auðvitað afar ólíklegt. En allt í lagi, gefum okkur að henni takist það. Gerður finnur stúdíóíbúð í úthverfi Reykjavíkur á 40 millj. kr. og er fyrsta afborgun 140.000 kr., því að hún hefur ekki efni á því að taka óverðtryggt lán með 312.000 kr. afborgun. Miðað við þetta mun Gerður borga lánið sitt fjórtán sinnum til baka, eða samtals um 572 milljónir. Þetta er að vísu miðað við svartsýnni spár og miðað við núverandi vexti en það er einhvern veginn eins og það þurfi alltaf að gera ráð fyrir því versta hérlendis. En ef við miðum jafnvel við góðæristíma er hún að fara að borga íbúðina aftur fjórfalt til fimmfalt á meðan nágrannar okkar á Norðurlöndunum með sambærileg lán greiða íbúðina til baka kannski tvöfalt. Dæmið gengur ekki alveg upp, enda er efnahagskerfið hérlendis ekki hugsað út frá fólki heldur út frá fjármagnseigendum og bönkum. Fjármagnseigendur þurfa ekki að hafa áhyggjur af sveiflukenndu hagkerfi því að bankarnir pína okkur í verðtryggð lán sem tryggja þeim góða ávöxtun. Á meðan tekur ungt par óverðtryggt íbúðalán í boðuðu lágvaxtaumhverfi árið 2020 og situr svo í súpunni með sveiflukennda vexti sem hafa nú náð 10%. Hátt vaxtaumhverfi er algjörlega á ábyrgð ríkisstjórnarinnar. Það er ekki út af neinum sérstökum aðstæðum hérlendis, út af því að Ísland er eyja með frjálsan gjaldmiðil, því að t.d. fara Færeyjar létt með að bjóða upp á helmingi lægri vexti fyrir fólk. Hver er munurinn? Vextir þeirra eru tengdir Evrópu og því er meiri samkeppni á lánamarkaði. Það leiðir af sér að bankar í Færeyjum hagnast hlutfallslega aðeins minna, en það sem skiptir máli er að fólki þar bjóðast samkeppnishæf lán. Hérlendis, í fákeppnisumhverfi, hafa bankarnir alveg sloppið við þessa verðbólgu enda sýna þeir methagnað og velta kostnaði yfir á almenning. Hvernig væri að við hugsuðum samkeppni aðeins meira út frá notendum banka, út frá lánakjörum fólks en ekki bara hagsmunum fjármagnseigenda? En það eru ekki bara einstaklingar sem þurfa að kljást við afleiðingar þessarar hagstjórnar heldur líka fyrirtæki sem þurfa að fjármagna sig með þrefalt hærri vöxtum en í Evrópu. Sum fyrirtæki eru nógu stór til þess að gera upp í erlendri mynt og fá þá evrópsk lán en ekki minni fyrirtæki, sem við erum alltaf að segja að sé bakbein samfélagsins. Því eru það bara þeir sem hafa minna fjármagn milli handa, minni fyrirtæki og fólk í íbúðarkaupum, sem þurfa að súpa seyðið af 13 stýrivaxtahækkunum. Það er svo margt sem ríkisstjórnin gæti gert en skilaboðin finnast mér liggja í þögninni: Að við eigum bara að hysja upp um okkur buxurnar, spara meira, taka hærri námslán, fá okkur enn aðra vinnu, bíða í klukkutíma úti eftir strætó sem kemur ekki og borða túnfisk úr dós. Forseti. Þetta er ein mesta gaslýsing sem ég hef séð, að efnahagsástandið sé á ábyrgð almennings en ekki þeirra sem hafa farið með stjórn efnahagsmála í fleiri ár. Samfélagið er hér á fleygiferð. Við unga kynslóðin erum tilbúin til þess að leggja okkar af mörkum í þágu þeirrar framþróunar sem samfélagið okkar þarf virkilega á að halda en þessi óábyrga og sveiflukennda hagstjórn er að gera okkur það afskaplega erfitt. Við getum gert svo miklu betur. Við getum breytt efnahagskerfinu í þágu fólks, tekið framtíðinni opnum örmum og stutt við hugmyndir, líf og velsæld næstu kynslóðar.  
            

Virðulegi forseti. Kæru Íslendingar. Verkefnið nú er að ná niður verðbólgunni og það verður aðeins gert með samvinnu. Við verðum að ganga í takt til þess að tryggja kaupmátt og lækka verðbólguna saman. Seðlabankinn, ríkisstjórnin, alþingi, aðilar vinnumarkaðarins, sveitarfélög, bankar og fyrirtæki verða að leggja sín lóð á vogarskálarnar. Við stöndum mjög sterk að vígi. Mikill þróttur er í hagkerfinu, atvinnuleysi er lágt og tekjur ríkissjóðs hafa vaxið verulega. Áherslur okkar á aukið aðhald í ríkisrekstri og aukið framboð á húsnæði mun vinna gegn verðbólgunni. Árangurinn mun byggja á samvinnu okkar allra og þar ætla kjörnir fulltrúar að leiða með góðu fordæmi. Það er gott að búa á Íslandi. Grunnurinn byggist á dugnaði þjóðarinnar og það er óskhyggja að halda því fram að við þurfum ekki að hafa fyrir hlutunum. Ég er stoltur af því hvernig við höfum staðið vörð um lýðræði og frelsi hér á landi. Innrás Rússa í Úkraínu minnir okkur á mikilvægi öryggis, frelsis og sjálfsákvörðunarréttar þjóða til að ráða örlögum sínum. Já, verkefni okkar eru fjölmörg bæði til skemmri og lengri tíma. Það er ætlun okkar að gera gott samfélag enn betra, sem útheimtir dugnað, áræðni og kjark. Þjóðin er að eldast, fjórða iðnbyltingin heldur innreið sína, fjölmenning og breyttar áherslur nýrra kynslóða móta ný og spennandi tækifæri hér á landi. Okkur hefur tekist að fjölga stoðunum undir íslenskt atvinnulíf, en fjölbreytt störf kalla á breytingar á menntakerfinu í takt við nýjar þarfir. Sjá má nýsköpun hvert sem litið er. Skapandi greinar, fjölbreytt ferðaþjónusta, fiskeldi, lyfjaþróun og alþjóðlegt vísindastarf skapar enn sterkari grundvöll fyrir betri lífsgæðum. Gervigreindin mun færa okkur gríðarlega getu á mörgum sviðum og breyta eðli starfa og verkefna í tíma og rúmi. Samfara svo stórstígum tækniframförum eykst um leið hættan á notkun slíkrar tækni í annarlegum tilgangi. Því verða stjórnvöld hér á landi að setja ramma sem tryggir að tæknin nýtist eins og best verður á kosið. Það á að vera gott að eldast hér á landi og þar skipar góð heilsa veigamikinn sess. Ísland hefur alla burði til þess að setja lýðheilsu þjóðarinnar í fyrsta sæti. Það á að vera okkar markmið að innleiða heilsueflingu eldra fólks um allt land. Þannig má rjúfa einangrun og styrkja andlega, líkamlega og ekki síst félagslega heilsu þeirra sem komnir eru á efri ár. Eldra fólk er nefnilega auðlind og óþrjótandi þekkingarbrunnur. Því verðum við að láta af aldursfordómum og gefa eldra fólki kost á því að vera áfram virkir þátttakendur á vinnumarkaði. Nýsamþykkt aðgerðaáætlun um þjónustu við eldra fólk endurspeglar þessa skýru framtíðarsýn stjórnvalda. Frá því að farsældarlögin voru samþykkt höfum við unnið markvisst að því að auka velferð barnanna okkar. Heilbrigðiskerfið, velferðarkerfið og menntakerfið þurfa að vinna þétt saman til þess að veita stuðning og tækifæri til þroska og framfara. Við erum að fjárfesta í fólki. Við eigum einnig að styðja mun betur við íþrótta-og tómstundastarf hér á landi. Unga fólkið okkar sem kemur fram fyrir hönd þjóðarinnar og tekur þátt í landsliðsverkefnum á ekki að þurfa að hafa áhyggjur af því hvort foreldrar geti staðið undir kostnaðinum. Virðulegi forseti. Aldrei höfum við varið hærri upphæðum til heilbrigðismála. Við vinnum hörðum höndum að því að bæta starfsaðstæður og efla heilsugæsluna. Í því samhengi er fagnaðarefni að nefna nýja einkarekna heilsugæslu í Reykjanesbæ sem senn tekur til starfa. Við höldum svo áfram veginn í átt að stórbættu samgöngukerfi. Virðulegi forseti. Ágætu landsmenn. Framsókn leggur áherslu á landið allt og mun halda á lofti gildum félagshyggju, samvinnu og lýðræðis, hér eftir sem hingað til. Við erum á ykkar vakt - í ríkisstjórn, á alþingi, í borgarstjórn og í sveitarstjórnum hringinn í kringum landið. - Góðar stundir.

Frú forseti. Góðir landsmenn. Vextir og verðbólga, vextir og verðbólga og vextir og verðbólga. Þetta glymur í eyrunum á okkur daginn út og inn. Það er engin þjóð sem þarf að vita meira um vexti og verðbólgu á norðurhjara veraldar heldur en Íslendingar. Við þurfum að kunna skil á þessu öllu. Við þurfum að vera sérfræðingar í fyrirbærunum. Við þurfum að kunna skil á verðtryggingu, verðbótum, verðtryggðum og óverðtryggðum lánum með föstum og breytilegum vöxtum og jöfnum afborgunum eða jöfnum greiðslum, sem er auðvitað ekki sami hluturinn. Við þurfum að vita allt um viðbótarlán. Við þurfum að þekkja uppgreiðslulán. Við þurftum einu sinni að vera sérfræðingar í myntkörfulánum og þurftum að vita allt um gengi gjaldmiðla. Við þurfum líka að vera sérfræðingar í neysluvísitölu. Við þurfum að kunna skil á húsnæðisliðnum í vísitölunni og helst hvað eigi að vera inni í þeirri vísitölu og hvað ekki. Við þurfum að vera sérfræðingar í þessu öllu til að lifa af í krónuhagkerfinu. Þetta er veruleiki okkar. Það er innbyggð skekkja í hagkerfinu okkar sem gerir það að verkum að reikningurinn - feitur, stór, verðtryggður, með uppgreiðslugjaldi - er alltaf sendur til landsmanna. Alltaf. Þetta gerist aftur og aftur. Það er alltaf verið að halda því að okkur að það sé hægt að halda stöðugleika hér með íslenskri krónu. Samt hefur engri ríkisstjórn tekist það. Hvers vegna ekki? Það er vegna þess að það er skekkja, skekkja sem við viljum einhverra hluta vegna ekki leiðrétta. Og umfram allt þurfa heimilin í landinu að eiga róandi töflur þegar líður að vaxtaákvörðunardegi Seðlabankans og við þurfum helst að kunna æðruleysisbænina til að geta farið með úti í búð og þegar við tökum bensín á bílinn. Nýjasta fjármálaafurðin var svo kynnt til sögunnar á dögunum. Það eru óverðtryggð lán þar sem vextir eru að hluta til settir aftast á lánstímann. Þá erum við komin með enn eina fjármálaafurðina, einhvers konar verðtryggð/óverðtryggð lán eða óverðtryggð/verðtryggð lán. Velkomin til Íslands. Þetta er krónuhagkerfið. Þið, kæru landsmenn, borgið reikninginn. Þið gerið það alltaf. Innbyggð skekkja sem kostar heimilin, fyrirtækin, ríkið og sveitarfélögin óheyrilega fjármuni á ári hverju. Ríkið borgar í aukavaxtagjöld vegna þessa 60 milljarða á ári. Þetta er vaxtamunurinn á milli krónu og evru, 60 milljarðar á ári, ekki 60 milljónir, 60 milljarðar. Ætlar einhver að halda því fram að það sé ekki stórt velferðarmál að losa okkur undan þessum klafa? Ætlar einhver að halda því fram? Auðvitað er það þannig. Þessu verðum við að komast undan. Ég talaði á dögunum við einstæða móður sem á þrjú börn. Hún keypti sér íbúð í fyrra, hún fær vaxtahækkanirnar í hausinn, hún borgar 100.000 kr. meira á mánuði núna heldur en þegar hún keypti íbúðina. Hún á þrjú börn, börnin okkar, gullin okkar, eins og var sagt hérna áðan. Við erum ekki bara að ræna þessa konu og aðra landsmenn fjárhagslegu öryggi, við erum líka að ræna börnin samvistum við foreldra sína vegna þess að þessu er mætt með því að vinna meira, vinna meira eins og Íslendingar hafa alltaf gert til að þola vaxtaokrið og verðbólgubrjálæðið sem hér geisar. Svona er þetta bara. En við getum breytt þessu. Við Íslendingar búum í húsi og þakið míglekur. Það lekur allan daginn. Eina ráðið sem íslenskir stjórnmálaflokkar hafa haft eru skammtímalausnir. Það er alltaf verið að skottast út í Húsasmiðju til að kaupa fötu til að setja undir lekann. Við eigum óheyrilegt magn af fötum. Það dettur engum í hug að laga þakið. Það dettur engum í hug að til lengri tíma geti það verið leið að laga þakið, laga kerfisvandann, koma í veg fyrir vandamálið. Þetta er Viðreisn að tala um alla daga en aðrir flokkar hafa aldrei komið með neinar lausnir á þessu, bara einhverjum skammtímavanda. Ríkisstjórnarflokkarnir þrír og núna Samfylkingin, allur gamli fjórflokkurinn, eru sammála því að það eigi ekki að fara upp á þak og laga. Ekki strax. Sumir eru bara hreinlega á móti. Þeir vilja senda reikninginn til ykkar. En öðrum finnst þetta svo mikið vesen. Þetta er svo erfitt og flókið. Það er ekki hægt að klára þetta á kjörtímabilinu. Hugsið ykkur ef íslensk ungmenni hugsuðu svona og hefðu þetta sem leiðarstefið í sínu lífi. Myndi einhver fara í langskólanám með þessa hugsun? Færi einhver í læknisfræði, verkfræði eða lögfræði? Það er svo mikið vesen, það er svo mikið flókið. Við getum ekki klárað það á kjörtímabilinu. Þetta er hugsun sem við verðum að komast út úr, landsmönnum til heilla. Flóknara er það ekki. Þetta snýst nefnilega um stöðugleika. Verstir eru þeir, og þeir eru margir, sem halda því fram að hér sé enginn óstöðugleiki. Við Íslendingar erum svo gæfusamir að hér búum við við sveigjanleika, krónuhagkerfið er svo sveigjanlegt. Þið finnið, góðir landsmenn, fyrir þessum sveigjanleika á hverjum einasta degi þegar þið farið út í búð. Þið finnið fyrir sveigjanleikanum í hvert einasta skipti sem þið greiðið af húsnæðisláninu ykkar. Og hér var talað um börnin í Úkraínu af stjórnarþingmanni. Eitt síðasta verk þessarar ríkisstjórnar er að vilja ekki selja úkraínskar kjúklingabringur á Íslandi tollfrjálst af því að það kostar of mikið. Þegar hæstv. ráðherrar, hæstv. forsætisráðherra og utanríkisráðherra, eru að taka í höndina á Selenskí og faðma hann fyrir framan myndavélarnar, ætli það hafi fylgt samtalinu að við séum svo sannarlega til í að styðja við frelsið, styðja við lýðræðið, styðja við Úkraínu en bara ekki ef það kostar okkur pening? Þetta er hugsunarhátturinn. Þetta er nákvæmlega sama sérhagsmunagæslan og vill ekki koma okkur út úr krónuhagkerfinu af því að mönnum líður svo vel í fákeppnisumhverfi. 

Virðulegi forseti. Kæra þjóð. Ég trúi þolendum. Senn líður að lokum þessa þings sem hefur verið viðburðaríkt og um margt árangursríkt. Mörg mikilvæg mál hafa klárast í vetur og önnur halda áfram í vinnslu og klárast vonandi á næsta þingi. Glögglega má sjá áherslur VG í málum sem byggja á grunnstoðum hreyfingarinnar um umhverfisvernd, kvenfrelsi, alþjóðlega friðarhyggju og félagslegt réttlæti. Staðan á vinnumarkaði hefur verið þung í vetur og orðræðan í samfélaginu hefur ekki verið til þess að dýpka samkennd. VG hefur í áranna rás barist fyrir mörgum sömu málum og verkalýðshreyfingin. Mörg þau framfaraskref sem tekin hafa verið á undanförnum árum og eiga rætur að rekja til þessara sameiginlegu áherslna eru t.d. réttlátara þrepaskipt skattkerfi, stytting vinnuvikunnar, hærri barnabætur sem nýtast fleirum, lengra fæðingarorlof, hærri húsaleigubætur, minni kostnaðarþátttaka í heilbrigðiskerfinu, og ég má til með að nefna til viðbótar yfirstandandi breytingar á örorkulífeyriskerfinu, yfirstandandi breytingar á atvinnuleyfum útlendinga og yfirstandandi breytingar á þjónustu við eldra fólk. Umræðan hefur hins vegar líka endurspeglað þrýsting atvinnurekenda í þá veru að gæta hagsmuna fjármagnseigenda og einkamarkaðarins. Kröfur um einkavæðingu hafa orðið hærri með hverju árinu og hafa ekki skilað sér í þeirri innviðauppbyggingu og tryggu almannaþjónustu sem samfélagið um allt land þarf á að halda. Hvort sem litið er til heilbrigðiskerfis, samgöngukerfis, ferðaþjónustu, menningar og lista, sjávarútvegs eða fiskeldis þá er krafa einkageirans hávær. Margar atvinnugreinar mala gull en á sama tíma og ekki síst þegar skórinn kreppir eru kröfur frá sömu atvinnugreinum um opinn krana úr ríkissjóði. Gróðinn er þeirra einkamál, hagnaðurinn kemur engum við en tapið skal varið af ríkissjóði og þar með almenningi. Ágangur og ásælni erlends stórkapítals á náttúru landsins, móðurbrjóst íslenskrar þjóðar, hefur sjaldan verið meiri. Á altari arðsemiskröfunnar skal miklu fórnað. Orkunýting, fiskeldi, stóriðja, rafmyntagröftur o.fl. verður að vera stundað í sátt við þjóðina, samfélagið og náttúruna því að það eru svo ekki hinir almennu launamenn sem njóta góðs af innkomunni eða arði af nýtingu okkar sameiginlegu auðlinda. Með aukinni miðstýringu, sameiningu stofnana og annarra innviða er hætta á að þjónusta við almenning verði verri ef ekki er vandað til verka. Mikilvægt er að gæta að samfélagssáttmálanum og því að samfélagið sjálft sé alltaf í forgrunni, almannaþjónustan og velferð okkar allra. Arðsemiskrafa og einkavæðing, þótt dulbúin sé sem hagræðing, má aldrei skyggja á þann megintilgang. Almenningssamgöngur, póst- og bankaþjónusta, verslun og hluti heilbrigðis- og velferðarþjónustu eru einungis brot af þeim málaflokkum sem almenningur hefur horft upp á kulna á útbrunnu báli hagræðingar og/eða einkavæðingar. Algengi örorku hér á landi er ívið meira en á Norðurlöndunum. Er það sökum þess að við sem samfélag séum með óraunhæfar væntingar og kröfur til okkar sjálfra? Í samfélagi sem er drifið áfram af kröfu um hraða og arðsemi eru einfaldlega kjöraðstæður til að byggja undir streitu sem svo margir upplifa í nútímanum með tilheyrandi afleiðingum, svo sem kulnun, kvíða og uppgjöf. Í nútímasamfélagi skiptir miklu máli að samfélagsumræðan einkennist af opinni og lýðræðislegri umræðu. Við þurfum stöðugt að nota gagnrýna hugsun og megum ekki freistast til þess að taka þátt í vaxandi skautun í stjórnmála og samfélagsumræðu. Það leiðir óumdeilanlega til harðari átaka í stað þess að byggja upp samfélag sem stendur saman. VG hefur alltaf og mun áfram leggja áherslu á samráð og samtal. Virðulegi forseti. Nú þegar þetta kjörtímabil er hálfnað eru næg verkefni fram undan þó að róðurinn sé þungur í skugga verðbólgu og vaxtahækkana. Við látum ekki bilbug á okkur finna. Mikilvægar aðgerðir voru kynntar á dögunum þar sem ríkisstjórnin ver velferðina. Aðgerðirnar endurspegla trú á íslenskt hagkerfi og stjórn opinberra fjármála. Áhersla er á að koma til móts við þá hópa sem verðbólgan bitnar helst á, m.a. leigjendur og barnafjölskyldur, auk örorku- og ellilífeyrisþega. Ráðherrar VG hafa bæði á síðasta og yfirstandandi kjörtímabili sýnt þor og festu og komið mikilvægum málum í höfn og margt mikilvægt er í farvatninu. Við sem sitjum hér á þingi erum langflest í stjórnmálum málefnanna vegna og með samtali þokumst við þannig í átt að réttlátara og sanngjarnara samfélagi. - Gleðilegt sumar.

Virðulegur forseti. Góðir landsmenn. Ríkisstjórn á flótta undan sjálfri sér er ekki líkleg til að leiða þjóðina og íslenskt efnahagslíf út úr þeirri stöðu sem nú er uppi. Ég verð þó að hrósa ríkisstjórninni fyrir þinglokin sem nú hefur verið samið um, fyrir það að gefast upp á sjálfri sér. Það var virðingarvert og til bóta fyrir land og þjóð. Þingflokkur Miðflokksins hefur lagt ríka áherslu á andstöðu við nokkur mál á þessu þingi. Fyrst ber að nefna bókun 35 og svo þingsályktunartillögu forsætisráðherra um hatursorðræðu. Þessu til viðbótar lögðumst við gegn því að ný heildarlöggjöf varðandi sóttvarnir yrði afgreidd án þess að greining hefði farið fram á áhrifum þeirra aðgerða sem gripið var til í gegnum Covid-faraldurinn. Tvö mál til viðbótar sem við í þingflokki Miðflokksins töldum ekki tæk til afgreiðslu voru annars vegar sameining allra héraðsdóma landsins í einn og svo frumvarp innviðaráðherra um undanþágu frá skipulagslögum til að auðvelda að breyta atvinnuhúsnæði í íbúðarhúsnæði fyrir umsækjendur um alþjóðlega vernd, sem sagt að auðvelda uppsetningu flóttamannabúða í stað þess að takast á við vandann, takast á við að laga kerfið. Sennilega er sú ríkisstjórn sem nú situr ekki fær um það og á meðan springur kostnaðurinn út og verður beinn kostnaður ríkissjóðs á þessu ári um 15 milljarðar og raunkostnaður örugglega tvisvar eða þrisvar sinnum sú upphæð. Við eigum að taka vel á móti þeim sem við bjóðum hingað og styðja við aðlögun þeirra að íslensku samfélagi en við eigum ekki að reyna að gera allt fyrir alla. Slíkt mun alltaf enda með ósköpum. Hvað þessir fimm þingmál varðar, sem ég hef nú nefnt og Miðflokkurinn lagðist sérstaklega gegn, er skemmst frá því að segja að þau daga öll uppi. Því ber að fagna. Virðulegur forseti. Í ljósi þess þunnildis sem ríkisstjórnin kynnti sem framlag sitt í baráttunni við verðbólguna í byrjun vikunnar og forsætisráðherra lýsti sem svo í viðtali að það væri bara meira en að segja það að auka sparnaðinn um 20 milljarða, nýbúin að auka ríkisútgjöld um hartnær 200 milljarða, er ekki sanngjarnt annað en að benda á nokkur atriði sem gætu orðið að gagni. Í því sambandi vil ég nefna í fyrsta lagi borgarlínu, frestun og endurmat framkvæmda 20 milljarðar í heildina, þar af 4 á næsta ári. Í öðru lagi ná stjórn á landamærum landsins, 10 milljarðar á ári. Í þriðja lagi loftslagskirkjan, 2 milljarðar á ári og vaxandi. Í fjórða lagi Ríkissjónvarpið, 2 milljarðar á ári. Í fimmta lagi óskilgreind atkvæðakaup ráðherra, 2 milljarðar á ári. Ágæta ríkisstjórn. Hér eru komnar tillögur að 20 milljarða niðurskurði útgjalda á næsta ári, ofan á þá tæpu 18 milljarða sem ríkisstjórnin náði saman um. Verst er að af þessum 18 milljörðum ríkisstjórnarinnar eru 14,5 óútfærð framtíðarmúsík, fuglar í skógi. Það var kúnstugt að í kynningu ríkisstjórnarinnar á efnahagstillögum sínum sagði að nú ráðist ríkisstjórnin í enn frekari aðgerðir til að vinna gegn verðbólgu. Enn frekari aðgerðir var sagt og í framhaldinu er eðlilega spurt: Þá enn frekari aðgerðir en að auka ríkisútgjöld um 193 milljarða á milli ára? Hefði ekki verið ágætt að byrja á að hemja útgjaldavöxtinn, svona í því ljósi að 9. júní 2022, fyrir sléttu ári síðan, birtist frétt á vef Stjórnarráðsins undir fyrirsögninni „Aðgerðir gegn þenslu og verðbólgu“? Ríkisstjórninni var því ljóst á þeim tíma að hér væri allt á leið í bál og brand. En hvað var gert? Jú, 193 milljörðum var kastað í arininn. Er nema furða að verðbólgubálið logi? Virðulegur forseti. Á stundum sem þessum er það beinlínis skylda okkar stjórnmálamanna, og þá sérstaklega þeirra sem stýra för, að fara vel með skattfé, draga úr útgjöldum þar sem hægt er að endurskipuleggja verkefni, fækka verkefnum hins opinbera þar sem það er hægt og tryggja að aðhaldsþörf hvers tíma sé mætt með minna bákni, minni ríkisumsvifum, en ekki alltaf með aukinni skattheimtu. Í hverju málinu á fætur öðru kemur fram með hvaða hætti kerfið er á sjálfstýringu og báknið þenst út. Virðulegur forseti. Á meðan staðan er sú að stjórnvöld hafa undirgengist regluverk í loftslagsmálum sem gæti orsakað að milljarðatugir renni úr ríkissjóði Íslands í ríkissjóði landa sem standa sig verr í loftslagsmálum en við gerum, á meðan skilaboðin inn á húsnæðismarkaðinn valda því að það dregur úr byggingu íbúðarhúsnæðis en bætir ekki í, á meðan staðan er sú að áform um 4.000 nýjar íbúðir á ári hljóma eins og súr brandari, á meðan lífeyrisþegar og eldri borgarar fá skilaboð um 10% skerðingu réttinda á sama tíma og stjórnvöld treysta sér ekki til að nýta auðlindir landsins til að standa undir þeim stoðkerfum sem við viljum halda úti og aukinni velsæld í landinu, á meðan þetta er staðan þá gæti þrautagangan fram á haustið 2025, þegar límið í ráðherrastólunum losnar, orðið okkur löng og ströng. Góðir landsmenn. Ég vona að þið njóti sumarsins og lofa því að Miðflokkurinn mun hér eftir sem hingað til spyrna við fótum þegar þörf er á og koma fram með hugmyndir og lausnir á þeim vandamálum sem að steðja. - Góðir landsmenn. Njótið sumarsins.