Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þeim fjórum tekjuöflunarfrv. til ríkissjóðs, sem legið hafa fyrir hv. d. að undanförnu, ásamt frv. um skemmtanaskatt, sem legið hefur fyrir Nd., hefur nú verið steypt saman í eitt frv., það sem nú liggur hér fyrir til 2. umr. Það var á það minnzt fyrir helgina af einum hv. þm., að það væri varla von, að ljósmóðurstarf hv. d. í þessum efnum gengi vel, þar sem burðirnir væru fimm og ekki að hans áliti kominn réttur tími fyrir þá til þess að skjótast í heiminn. En ég vona nú, að með hjálp þessa hv. þm., og annarra gangi ljósmóðurstarfið betur, þar sem fimmburarnir eru nú orðnir að einbura. Fjhn. hefur innt af hendi sinn þátt ljósmóðurstarfsins gagnvart frv., og liggur álit hennar hér fyrir, þó að því miður hafi ekki allir nm. orðið sammála um afgreiðslu málsins. Við þrír, sem að meirihlutaálitinu stöndum, leggjum til, að það verði samþykkt óbreytt, en tveir hv. nm., 1. og 5. þm. Norðurl. e., óskuðu bókaða þá afstöðu, sem um getur í okkar nál. á þskj. 43. Ég sé ekki ástæðu til þess að fjölyrða um einstaka liði frv. Í 1. gr. frv. er gert ráð fyrir framlengingu á heimild til þess að innheimta með viðauka nokkur gjöld, sem þar eru talin. Samkv. sérstakri ósk, sem fram kom hér í deildinni, gaf ég upplýsingar um það, hve miklu væri áætlað að næmi sú tekjuöflun, sem þar var um að ræða. En við þetta hefur nú verið bætt skemmtanaskattinum, sem var til meðferðar í hv. Nd., þannig að heimilað verði fyrir næsta ár að innheimta hann á sama hátt og nú er. Eins og hv. þdm. mun kunnugt, varð samkomulag í hv. fjhn. Nd. um að mæla með þessari framlengingu skemmtanaskattsins, að vísu með þeirri breytingu, að heimildin yrði aðeins framlengd fyrir árið 1960. 3. gr. þessa frv. fjallar um bifreiðaskatt, og að gefnu tilefni skal ég upplýsa það, að samkvæmt upplýsingum frá fjmrn. hefur benzíngjald árið 1958 numið 10 millj. kr., en álag á bifreiðaskatt nam 6–7 millj. kr. samkvæmt áætlun fjmrn. og innflutningsgjald á hjólbörðum og gúmmíslöngum var áætlað að næmi um 2 millj. kr. Varðandi verðtollsviðaukann, sem 4. gr. frv. í sinni núverandi mynd fjallar um, þá er af fjmrn. áætlað, að álag á vörumagnstoll 1958 hafi numið 28 millj. kr., en 80% álag á verðtoll hafi sama ár numið 112 millj. kr. Varðandi söluskattinn, sem um getur í 5. gr. frv., þá er hann áætláður í fjárlagafrv. því, sem nú hefur verið lagt fyrir, 148 millj. kr., en árið 1958 nam söluskattur af innflutningi samkv. skýrslu fjmrn. 111 millj. kr., en söluskattur af inntendri þjónustu 34 millj. kr. Hér er um að ræða hluta ríkissjóðs af söluskattinum. En eins og kunnugt er, rennur nokkuð af söluskattinum einnig í útflutningssjóð. Það hefur hins vegar komið fram í fyrri umræðum um þessi tekjuöflunarfrv., að deila mætti um söluskattinn sem skattstofn, og er það vitað mál. Söluskatturinn mun fyrst hafa verið lögfestur hér með dýrtíðarráðstöfunum, sem gerðar voru um áramótin 1947 og 1948. Voru þá um söluskattinn allmiklar deilur á Alþingi og næstu ár á eftir. Sósíalistaflokkurinn, sem þá var og hét, háði einkum harða baráttu gegn söluskattinum. En með myndun vinstri stjórnarinnar 1956 hefur orðið á þessu sú breyting, að síðan hefur í rauninni ekki verið neinn ágreiningur meðal hv. þm. um ágæti þessa skattstofns, og söluskatturinn hefur síðan verið afgreiddur í einu hljóði, því að við sjálfstæðismenn fórum ekki að breyta okkar afstöðu til hans, þó að við værum þá komnir í stjórnarandstöðu. Vænti ég þess fastlega, að sú eining, sem hefur verið um ágæti þessa skattstofns, verði ekki rofin nú, því að þrátt fyrir það, þó að okkur greini á um margt hér á þingi, þá er þó ánægjulegt að vita, að um einstöku mál höfum við verið sammála, og undanfarin ár hefur söluskatturinn einmitt verið eitt af þessum fáu málum. Mér er vitanlega ljóst, að söluskatturinn hefur sína ágalla eins og allir aðrir tekjustofnar ríkisins. En þeir ágallar eru auðvitað ekki meiri nú en ávallt hefur verið, og væri að mínu áliti ástæðulaust að fara að blanda almennum umræðum um það inn í þau framlengingarfrv., sem hér liggja fyrir. Ég sé svo ekki ástæðu til að orðlengja þetta meira, en vil aðeins taka það fram varðandi brtt., sem minni hl. fjhn. hefur borið fram, þess efnis, að framlengingin gildi aðeins til febrúarloka 1960, en ekki allt árið, að við, sem erum í meiri hl., sjáum okkur ekki fært að mæla með samþykkt þeirrar tillögu.

Forseti ( SÓÓ ): Þar sem nú er að koma að lokum fundartímans, klukkan er að verða fjögur, og næstur er á mælendaskrá frsm. minni hl. fjhn., og þar sem ég geri ráð fyrir, að hann þurfi meiri tíma en nokkrar mínútur til þess að flytja sína ræðu, þykir mér rétt að fresta fundinum núna. Fundinum er þá frestað til klukkan hálfníu í kvöld. - Fundarhlé.



Herra forseti. Frumvörpin fjögur á þskj. 7, 8, 9 og 10, sem hæstv. ríkisstj. lagði fyrir Ed. og hv. meiri hl. fjhn. mælti með fyrir síðustu helgi, eru nú horfin af dagskrá. Þetta voru frv. með fyrirsögn: gjaldaviðauki 1960, dýrtíðarráðstafanir vegna atvinnuveganna, tollskrá o.fl., bifreiðaskattur o.fl. Það átti að sigla þessum frv. hraðbyri í gegnum þingið, en veðrin reyndust ekki hagstæð, svo að áhöfnina brast kjark og hún yfirgaf fleytur sínar. Á fjörum hæstv. ríkisstj. hefur nú verið klambrað saman upp úr þessum fjórum fleytum einum kuggi og notað til viðbótar í hann brak úr litlu fari, sem var í nauðum statt milli skerja í Nd. með skemmtanaskatt innanborðs. Ekki er þessi kuggur lögulegur eða álitlegt sjóskip. Hann lofar ekki smiði sína sem meistara. „Sér þar fyrir samskeytum, og gapa þar vænar glufur, eins og segir í gamalli þulu. En nota flest í nauðum skal. Eitt frv. er orðið úr 5 frv. Það, sem á undanförnum árum voru 5 lög, er nú stofnað til að verði ein lög, þótt ósamstæð séu. Meiri hl. fjhn. mælti með þessu frv, engu síður en hinum, og sést á því, að honum þykir vænt um ríkisstjórn sína. Við, sem skipum minni hl., getum enn síður mælt með þessu frv. en hinum fjórum, og þess vegna klofnaði nefndin aftur. Við höfum skilað nál. og gerum þar grein fyrir afstöðu okkar. Við teljum samsteypu frv. efnislega og formlega ambögu. Við tókum fram, eins og hv. frsm. meiri hl. sagði frá og stendur víst í nál. meiri hl., að við töldum þessa samsteypu algerlega óþarfa. Og tilgangurinn með samsteypunni er auðvitað eingöngu sá að skerða málfrelsi hv. þm., alls enginn annar. Ef frv. hefðu haldið áfram að vera 5, þá hefðu umræðurnar samtals orðið a.m.k. 30, en um þetta frv. verða þær 6, ef að líkum lætur. Málfrelsið er því orðið 4 sinnum minna en það var í fyrra, að því er þessi frv. snertir. Hér er um bolabrögð gegn lýðræði að ræða og fram komin óprýði á löggjafarstarfi og löggjöf. Og þetta er þess vegna mjög ásökunarvert. Hvar nemur staðar, þegar farið verður að telja þetta til fordæma, að taka eldri lög og negla þau saman með hnoðnöglum hentisemi lítils meiri hl. eins og þess, sem nú er á þingi? Þetta er klambur og sóðaskapur, hvernig sem annars er á það litið. Úr því að stuðningsmenn stjórnarinnar lögðu út í það fyrir sína ástkæru ríkisstj. að hugsa sér að komast með framlengingarfleyturnar strax gegnum Alþingi, áttu þeir, þótt þeir gætu ekki siglt þeim, að sýna þá karlmennsku og úthald að taka til áranna og róa, þótt þeir blotnuðu og sárnaði þá í lófum. Við minnihlutamennirnir í fjhn. erum ekki efnislega á móti framlengingunum, þó að við viljum ekki að þessu sinni samþykkja þær og enn síður samþykkja þær í formi þessa samsteypufrv. heldur en í hinu venjulega formi, sem áður lá fyrir. Og þetta er af því, andstaða okkar eða tregða í þessu máli stafar af því, að samþykkt framlenginganna er nauðsyn fyrir ríkisstj. til þess að geta komið á þeirri þingfrestun, sem boðuð hefur verið í tillöguformi. Og þá þingfrestun teljum við óhæfu, eins og við tökum fram í nál. okkar á þskj. 44 og rökstyðjum. Við flytjum eina brtt. við frv., sem þm. hafa sjálfsagt séð og lá fyrir áður í sambandi við eitt af frv., sem lagt hefur verið til hliðar. Það er brtt. við 4. gr., þar sem er framlenging söluskattsins á ferðinni. Framlenging söluskattsins hefur jafnan heitíð dýrtíðarráðstafanir vegna atvinnuveganna. Nafnið felur í sér, að upphaflega og í raun og veru alltaf hefur þessi lagasetning verið hugsuð til bráðabirgða, þó að búið sé oft að endurnýja hana með framlengingu. Dýrtíðarráðstafanir hljóða sem tímabilsaðgerðir. Efni greinarinnar um söluskattinn hefur oft verið umdeilt, m.a. hafa sveitarfélög haft ágirnd á að fá hlutdeild í þessum skatti. Þau 3%, sem hér um ræðir, eru aðalálag á tiltekin viðskipti til ríkissjóðs, og er gert ráð fyrir því í frv. því, sem liggur fyrir til fjárlaga, að ríkissjóður fái í tekjur af þessu 148 millj. kr. Þess vegna má segja, að framlengingin sé miðuð við þessa upphæð í áætlun. Og ég hygg, að hv. frsm. meiri hl. hafi í dag minnzt á það. En það er ekki úr vegi að minnast þess, um leið og rætt er um þessa framlengingu, að eftir lögum um útflutningssjóð fær þessi sjóður 6% söluskatt, að ýmsu leyti eftir sömu leiðum og ríkið tekur sin 3%. Á þetta minntist ég rækilega og hv. 5. þm. Austf. (PÞ) við umræður s.l. laugardag, umræður um frv., sem þá lá fyrir. Og með tilliti til þess, að framlengingin er, eins og nafnið bendir til, um skatt, sem beinlínis hefur verið á lagður sem dýrtíðarráðstöfun vegna atvinnuveganna, þá finnst okkur minnihlutamönnum fjhn. rétt að breyta gildistíma framlengingarinnar og samræma hann gildistíma framlengingarinnar á heimildum til bráðabirgðagreiðslna úr ríkissjóði eða til loka febrúarmánaðar. En gera má ráð fyrir því, að um heimildina til greiðslna úr ríkissjóði, sem er á þskj. 16 og hefur verið afgreidd úr þessari hv. d., verði sú niðurstaðan. Það er að vísu allt í myrkri um það, hvað hæstv. ríkisstj. hyggst fyrir í efnahagsmálum, a.m.k. fyrir augum alþm. yfirleitt, og það getur verið, að ríkisstj. sjálf hafi ekki fullkomlega gert sér grein fyrir því, að hverju stefnt er. En það hefur heyrzt mikið um það talað úr þeirri átt, að miklar breytingar eigi að gera á efnahagskerfinu. Það hefur komið fram í blöðum stjórnarflokkanna og kom mjög fram á framboðsfundum úti um land fyrir síðustu kosningar, og þar var stundum og eins í blöðunum mælt allhreystilega um algert afnám uppbóta- og niðurfærslukerfisins og fullkomlega staursetningu dýrtíðardraugsins. Ef eitthvað yrði nú af því, að hreystiverkin yrðu unnin, þó að minna yrði en ráð hefur verið fyrir gert, þá er ekki óeðlilegt, að þessi tekjuöflun til dýrtíðarráðstafana vegna atvinnuveganna sé ekki bundin til lengri tíma en brtt. gerir ráð fyrir, hún sé sem sé ekki bundin lengur en greiðslurnar úr ríkissjóði. Ef hæstv. stjórnarflokkar geta ekki fallizt á þetta, þá verð ég að segja, að þeir eru fyrir fram vantrúaðir á sig og stjórn sína. Í þessu sambandi vil ég taka fram, að ég hef sem sveitarstjórnarmaður litið svo á, að æskilegt væri og réttmætt, að sveitarfélögin fengju hluta af söluskattinum, ef því yrði við komið. Þau vantar nýja tekjustofna til þess að þurfa ekki að nota álagningu útsvara í eins stórum stíll og þau hafa þurft að gera. Hæstv. fjmrh. hefur einnig, meðan hann var borgarstjóri Reykjavíkur, hvað eftir annað hreyft því máli hér á Alþingi. Og að gefnu tilefni frá mér á fundi í fjhn. upplýsti hæstv. fjmrh., að hann hefði skipað eða fengið sérstaka menn til að athuga tekjuöflunarþörf sveitarfélaganna og gera till. um nýja tekjustofna fyrir þau. Mér skildist á honum, að hann gerði ráð fyrir því, að þessi nefnd manna mundi fljótlega skila till. Og það þætti mér ekki ólíklegt, að þessir menn bentu á söluskatt sem eitt aðalúrræði vegna sveitarfélaganna. Þetta er viðbótarástæða fyrir því, að ég tel rétt að hafa gildistíma söluskattsákvæðanna vegna ríkissjóðsins ekki lengri en til febrúarloka, eins og gert er ráð fyrir í till. Mér finnst einmitt tilvalið tækifæri, ef gerðar eru breytingar á tekjuöflun til ríkissjóðs og efnahagskerfi landsins, að hafa það opið, að hægt sé að verða við þeim óskum sveitarfélaganna, að þau fái nýja tekjustofna og einmitt hlutdeild í þessum tekjustofni. Útsvarsálagningin, sem að vísu er ekki takmörkuð, er óvinsæll tekjustofn, og komið hefur það fyrir líka, að sannazt hefur, að hún er óréttlát aðferð til þess að gera mönnum gjöld til sveitarfélaga. Fréttir héðan úr Reykjavík hafa a.m.k. hljómað þannig í eyrum okkar úti um land, að eitthvað hafi verið að við álagningu útsvara á þessu ári hér í Reykjavík, enda er álagning eftir efnum og ástæðum, ef á að beita henni þannig samkv. lögum, eiginlega óframkvæmanleg, svo að hún verði ekki óréttlát í fjölmennu sveitarfélagi. Ég vildi þess vegna ætla, að hæstv. fjmrh. væri því ekki mótfallinn að hafa framlengingu söluskattsins ekki lengri að sinni en þangað til afgreiðsla fjárlaga er hugsuð. Það má segja, og ég held, að þeir hafi sagt, meirihlutamennirnir í fjhn., að hægt sé að breyta lögunum, þótt framlengd væru til árs, ef það þætti tiltækilegt að sinna sveitarfélögunum með þessum tekjustofni. Ég viðurkenni, að þetta er rétt. En ég held því fram og tel það óyggjandi, að meiri trygging er fyrir því, að þetta verði fullkomlega athugað, ef framlengingin er ekki nema til tveggja mánaða. Framlenging til tveggja mánaða og ekki lengur er trygging fyrir því, að það verði tekið fullkomlega til athugunar, hvort sveitarfélögin geta þarna fengið einhvern hlut, einhverja réttingu mála sinna. Ég kalla það réttingu, vegna þess að ég sem sveitarstjórnarmaður hef kynnzt því mjög vel, að þau eiga afar erfitt með tekjuöflun sína, eins og nú er komið og eins og ríkisvaldið gerir þeim þungar skyldur og bindur hendur þeirra í ýmsum efnum. Við minnihlutamenn fjhn. segjum það í nál. okkar á þskj. 44, að við styðjum ekki framgang framlenginganna um sinn og leggjum ekki til, að aðrir geri það, af því að þær eru grundvöllur þess, að ríkisstj. geti látið þingið hætta störfum nú þegar í nálega tvo mánuði, en það teljum við óhæfu. Og við nefnum sem dæmi um óhæfuna, að meðan 1. umr. fjárlaga hefur ekki farið fram og frv. til fjárlaga 1960 ekki verið vísað til nefndar, þá sé algerlega ótímabært að fresta Alþingi. Það hefur verið sýnt og sannað með tilvitnunum í þingsöguna, að það er algerlega fordæmalaust, að 1. umr. fjárlaga fari ekki fram snemma þings, eða að þingi hafi verið frestað, áður en hún hefur farið fram. Það er fordæmalaust, að fjmrh. hafi ekki gefið Alþingi, litlu eftir að það hefur komið saman, - oft má segja fyrstu daga þings, en annars eftir stuttan tíma, - skýrslu um fjárhagsafkomuna, eftir því sem hægt er að sjá hana á þeim tíma. Og það er að taka af þm. tækifæri til þess að gera sér grein fyrir efnahagsmálunum og búa sig undir að vinna að afgreiðslu fjárlaga að halda fyrir þeim upplýsingum um ástand fjármálanna hjá ríkinu og afkomu ríkissjóðs á líðandi ári. Það væri kannske hægt að segja, ef hæstv. fjmrh. hefði enga hugmynd um, hvernig afkoman er, að þá gæti hann ekki gefið um það skýrslu. En hins vegar er það, að bæði getur hann aflað sér hugmyndarinnar, þó að hann sé nýkominn til starfs, og svo hefur hitt einnig komið í ljós, eins og oftlega hefur verið bent á í þessum umræðum, að forsrh. hefur getað gefið pólitísku félagi þessar upplýsingar úti í bæ, svo að þær hljóta að vera fyrir hendi. Hæstv. fjmrh. tók ekkert líklega í það í dag í umr. utan dagskrár í Sþ., að hann mundi fylgja þessari gömlu venju og verða við óskum þm. um að flytja fjárlagaræðu, áður en þingi verður frestað. En ég vildi nú óska þess, að hann endurskoðaði fyrri afstöðu sína og stofnaði ekki til þess einsdæmis og endemis að láta þingið fara í frí upplýsingalaust um þessi mál. Hann tók fram, að strax og þing kæmi saman seint í janúar, þá mundi hann gefa þessa skýrslu og þá gæti hún vafalaust orðið fyllri en hann hefði skilyrði til að gefa hana nú. Það er vitanlega rétt, að sú skýrsla gæti orðið fyllri, og maður mundi telja eðlilegt, að hann gæfi þá aðra skýrslu eða viðbótarskýrslu. En að láta þingmenn vaða í villu og svima um það, þegar þinghlé er tekið, hvernig niðurstaðan er, eins og nú er komið, er ekki samboðið hæstv. fjmrh., og ég vona sem sagt, að hann endurskoði afstöðu sína. Ég hygg líka, að þá sé illa farið með tíma fjvn., sem þarf mikinn tíma til starfa sinna, til að kynnast einstökum liðum fjárlaganna eða frv., sem liggur fyrir, og lesa og kynna sér erindi þau, sem jafnan liggja fyrir fjvn., - það er illa farið með tíma hennar að ætla henni ekki að taka til starfa fyrr en í janúarlok. Hæstv. fjmrh. hefur nú gengið út. En mér þykir illt að hafa hann ekki sem áheyranda, þegar ég er einmitt að tala um þau atriði, sem sérstaklega snerta starf hans, og vitna í það, sem hann hefur sagt hér í þingsölunum. Ég þóttist sjá, að hann hefði verið kallaður út, en ég spyr forseta, hvort það væri ekki rétt, að ég gerði aðeins hlé á ræðu minni?

Jú, mér finnst það vera allt í lagi. Ég hugsa, að ráðh. verði ekki lengi, hann hafi bara farið í símann.

Ég var að segja það, þegar hæstv. fjmrh. var kallaður út, - en hann er nú kominn í salinn, - að það væri að mínu viti illa farið með tíma fjvn. til að starfa, ef hún á ekki að fá fjárlagafrv. til meðferðar fyrr en í lok janúarmánaðar. Fyrir fjvn, liggja jafnan mörg erindi, sem tekur langan tíma að kynna sér, og mörg eru þess eðlis, að það þarf að leita upplýsinga í sambandi við þau, sem oft tekur líka langan tíma að fá frá ýmsum stofnunum. Og ef hæstv. fjmrh. hugsar sér, að það geti orðið framkvæmt, sem hann sagði í dag í Sþ., að afgreiða fjárlög fyrir febrúarlok, en taka þau ekki til umr. og meðferðar í þinginu og í fjvn. fyrr en í janúarlok, þá finnst mér, að gert sé ráð fyrir meiri hraða á vinnubrögðum t.d. hjá fjvn. en sanngjarnt er að krefjast og hægt er að hafa nema með flausturslegum vinnubrögðum. Það má vera, að hæstv. fjmrh. geri ráð fyrir því, að frv. af hans hendi verði svo vel undirbúið, að það þurfi lítið fyrir því að hafa. Og við skulum segja, að hann hugsi sem svo. En víst er nú það, að þegar margir koma til, þá er enginn vafi á því, að ýmislegt þarf að athuga, og hæstv. fjmrh. þarf a.m.k. nokkurn tíma til þess að sannfæra menn um, að það sé enginn galli á. En vera má einnig, að hann hugsi sér að hafa svo hlýðinn þingmeirihluta, að hægt sé að fá hann til þess að afgreiða með meirihlutavaldi sínu á næturfundum og með þrásetu í þingsölum frv. til fjárlaga á svo stuttum tíma. En þá tel ég, að farið sé að stofna til þess að beita of miklu valdi og gjörráðu meirihlutavaldi og skerða þann sjálfsagða rétt, sem minni hlutinn hefur til þess að hafa áhrif á setningu fjárlaga, og skerða þá líka þann rétt, a.m.k. skerða þá skyldu, sem stjórnarstuðningsmenn hafa gagnvart sínum kjósendum til að vanda vel til setningar fjárlaga. Og ekki sízt kemur þetta til greina, ef á að gerbylta efnahagskerfinu og leggja fram frv., sem er upp byggt allt öðruvísi en það, sem nú liggur fyrir, eins og ráða mátti af orðum hæstv. ráðh. í dag, að hlyti að verða, og gert á allt öðrum grundvelli en gert hefur verið og lagður hefur verið á undanförnum árum og bæði fjvn. og þm. hafa þá getað stuðzt við. Þá tökum við fram í nál. okkar, að við teljum óhæfu að taka tveggja mánaða þinghlé, áður en brbl. um verðlag landbúnaðarvara, sem sett voru á s.l. sumri, hafa verið lögð fyrir Alþingi og hlotið afgreiðslu. Hæstv. fjmrh. sagði á fundi aðfaranótt fullveldisdagsins, að brbl. yrðu lögð fyrir Alþingi, áður en því yrði frestað. Það hefur enn ekki verið gert. En þó að brbl. verði lögð fyrir Alþ., rétt áður en þingi er frestað, og ekki afgr., þá er það ekki fullnægjandi. Það er ekki að fullnægja lögum, það væri að fara í kringum lögin. Það væru að mínu viti af hálfu þeirra manna og þess flokks, sem heitið hefur bændum leiðréttingu mála þeirra og lýst hefur yfir, að hann mundi fella þessi lög, loddarabrögð aðeins til þess að komast frá orðum, sem ekki á að standa við. Ég tel þess vegna, að það sé ástæða til þess að samþykkja ekki framlengingarnar um sinn, einmitt með tilliti til þess að knýja fram afgreiðslu brbl., ekki aðeins að þau séu lögð fram, heldur afgreidd. Þá segjum við í þriðja lagi, að við teljum óhæfu að fresta þinginu, og föllumst ekki á að samþykkja framlengingar handa ríkisstj. og auðvelda henni þannig að fresta því, af því að fjölmörg mikilvæg mál hafi nú þegar verið lögð fyrir þetta þing og ekki fengizt tekin á dagskrá til fyrstu meðferðar og þar að auki hafi þm. ekki gefizt eðlilegt tóm til þess að undirbúa og ganga frá málum til flutnings. Ég tel þetta mjög þýðingarmikið atriði, og ég tel, að ef fresta á þingi, án þess að mikilvæg mál, sem fram hafa komið, verði tekin á dagskrá og þeim komið til nefndar, þá sé verið að stofna til mjög ópraktískra vinnubragða, auk þess sem það er gerræði við þm. að taka þannig á móti till. þeirra. Ég er þess fullviss, að það mundi sparast þingtími seinni hluta vetrar, ef ýmis þau mál, sem nú eru fram komin, en hafa ekki komizt á dagskrá, væru látin ganga gegnum 1. umr. og til nefnda. Þau eru þess eðlis, mörg þeirra, að þau þurfa rannsóknar við. Nefndir, sem við þeim taka, þurfa að fá tóm til þess að meta þau, og þær þurfa líka að leita til nefnda og fyrirtækja og forustumanna í stofnunum ríkisins til þess að fá upplýsingar í sambandi við málin og geta skilað um þau fullkomlega frambærilegum álitum. Mér virðist auðsætt, að ef sá háttur væri viðhafður, að málin fengju að komast til nefnda, þá sparaði það tíma aftur á seinni hluta þingsins. En ég hygg, að það þyrfti ekki að tefja hæstv. ríkisstj. frá því að sinna sínum vandamálum, þó að þessi starfsemi færi fram í þinginu. Einu sinni virtust framámenn stjórnarflokkanna halda, að þingfrestunin mundi verða mikill sparnaður, peningalegur sparnaður fyrir ríkið. Eitt blað stjórnarflokkanna tiltók upphæð í því sambandi, sem mundi sparast, allt að milljón krónum. Nú er vitað mál, að þetta voru bara fljótfærnislegar draumórar. Þingfararkaupstími þm. sparast lítið við frestunina, eins og hún er fyrirhuguð, þar sem lög ákveða, að þm. hafi, þegar þingi er frestað, fullt kaup í 30 daga, og þar að auki er jólaleyfi, og þess vegna eru það aðeins fáir dagar í þingfararkaupi, sem falla niður. En hins vegar er enginn vafi á því, að þingið lengist aftur fram á vorið, ef frestunin verður gerð svona snemma, fyrir það að ekki er hægt að undirbúa mál fyrir þinghléið og fyrir starfsemina á seinni hluta þingsins, eins og hægt væri að gera og heppilegt væri að gert yrði. Ég hef hér fengið mér nokkur þskj. til þess að sanna það mál, að mikilsverð frv. og till. séu fram komin, sem þurfi athugunar við, en þau mál hafa enn ekki verið tekin á dagskrá. T.d. er frv. til laga um bráðabirgðabreytingu á lögum um bifreiðaskatt, þ.e. að til viðbótar við innflutningsgjald á benzíni skuli innheimta á árinu 1959 37 aura af hverjum lítra, þar af skuli 5 aurar renna í brúasjóð, 22 aurar í sérstakan sjóð, sem varið verði til að gera akfæra þjóðvegi milli byggðarlaga, og jafnframt skal benzíngjald það, er um ræðir í 1. mgr. 46. gr. laga nr. 33 1958, um útflutningssjóð o.fl., lækka úr 62 aurum á lítra í 45 aura, og af þeim skulu 6 aurar renna í brúasjóð, en 30 aurar í útflutningssjóð. Hér er till. á ferðinni, sem er mjög þýðingarmikil og nauðsynlegt að sé athuguð. Ég er alveg viss um, að það þarf að leita umsagnar t.d. vegamálaskrifstofunnar í sambandi við þetta mál, fá um það skýrslur, og mikilsvert, að hér sé rétt á tekið af þinginu. Þá er frv. til laga um auknar framkvæmdir við vegagerð á Vestfjörðum og Austurlandi og miðað við það, að á árunum 1960–64, að báðum árum meðtöldum, skuli verja árlega 6 millj. kr. umfram fjárveitingar á fjárlögum til nýbyggingar þjóðvega á Vestfjörðum og Austurlandi. Og á ríkisstj. að vera heimilt að taka innlend lán til vegagerðar samkv. lögum þessum. Vegafénu skal samkv. þessum lögum varið til þeirra byggðarlaga á Vestfjörðum og Austurlandi, sem lakast vegakerfi hafa að dómi vegamálastjóra. Enginn vafi er á því, að fólk það, sem þarna á hlut að máli, telur hér mjög svo mikilsvert mál á ferðinni. En jafnframt er enginn vafi á því, að sjálfsagt er, að sú stofnun ríkisins, sem hefur framkvæmdir í þessum efnum, - þar á ég við vegamálaskrifstofuna, - þarf að gefa sínar skýrslur og athuga þetta mál. Ég held, að það hefði ekki veitt af því að vísa þessu máli til nefndar fyrir þinghlé, og mundi flýta mjög mikið fyrir, ef búið væri að undirbúa það fyrir seinni hluta þingsins. Þá er hér næst frv. til laga um útsvör. Útsvör eru nú þau málefni, þær álögur í landinu, sem menn taka mjög eftir og margir eru sárir yfir. Ég held, að það væri fullkomin ástæða til þess, að þetta málefni væri afgr. til nefndar og nefnd gæti gert ráðstafanir til þess, að upplýsingar lægju fyrir frá þeim aðilum, sem þetta skiptir mestu máli og bezta yfirsýn hafa í þessum efnum, þegar þing kæmi saman aftur. Þá er till. til þál. um fjáröflun til byggingarsjóða. Hér er einnig um mjög aðkallandi mál að ræða, og mundi sannarlega ekki veita af því að hafa það tilbúið, þegar þing kemur saman aftur, ef það er alvara hæstv. ríkisstj. að gera ráð fyrir því, að þinghald geti orðið í hófi langt. Þá er till. til þál. um kaup á skipi til síldarrannsókna og síldarleitar. Sannarlega má sama segja um þetta og aðrar þær till., sem ég hef nefnt hér: þessi till. þarf athugunar og umsagnar frá þeim aðilum, sem með þessi mál hafa mest að gera. Þá er till. til þál. um skipun nefndar til athugunar á verðtryggingu sparifjár, - ákaflega tímabær till., ekki sízt í sambandi við athuganir á efnahagskerfinu og ef leggja á nýjan fjárhagsgrundvöll. Vafalaust færi vel á því, að þessi till. væri komin til nefndar og komin til þeirra aðila til umsagnar, t.d. til bankanna, sem leitað verður áreiðanlega til í sambandi við hana, þegar þingfrestun verður tekin. Ég tel það afar nauðsynlegt, að þegar þingfrestunin verður tekin, þá verði þessi till. komin þangað, sem leita verður umsagnar, svo að umsagnirnar gætu legið fyrir, þegar þing kemur aftur saman. Þá kemur till. til þál. um ráðstafanir til fjáröflunar fyrir byggingarsjóð ríkisins. Um þessa till. má það sama segja og hinar: vandamál mikið, sem marga snertir og mun þurfa mikillar gaumgæfni við, og að leita úrræða í þeim efnum er svo erfitt mál, að víst er ekki forsvaranlegt, að Alþingi liggi á svona till. um tveggja mánaða tíma og stofni til þess, að hún verði afgr. í flausturslegum önnum seinni hl. þingsins. Þá er till. til þál. um ráðstafanir til að tryggja starfsgrundvöll veðdeildar Búnaðarbankans, - till., sem kom fram í dag. Mér þykja þeir menn, sem bera hana fram, kröfulágir fyrir sig og sína, ef þeir sætta sig við það, að þessi till. verði látin liggja þangað til þing kemur aftur saman. En ég segi þetta um flutningsmennina, því að það eru stuðningsmenn hæstv. ríkisstj., sem bera þessa till. fram. Þá eru hér fram komnar till. um breyt. á vegalögum. Vist mætti segja, að ástæða væri til að vísa þeim til n. og að sú n. fengi tækifæri til þess að biðja um upplýsingar frá vegamálaskrifstofunni í sambandi við þær. Allar þessar till., sem ég hef nefnt, og fleiri eru til, sem líklegt er, að hæstv. ríkisstj. hafi hugsað sér að yrðu látnar liggja, ef hún kemur fram þeim vilja sínum að fresta þinginu einhvern næstu daga, víst eru þær allar þannig, að þær gera það að óhæfu að fresta þinginu nú. Og ég vildi þess vegna fyrir mitt leyti óska þess, að sá hæstv. ráðh., sem hér á sæti, og þessar till. eru nú málefni, margar hverjar, sem heyra beint og óbeint undir hann, að hann tæki það til endurskoðunar, hvort það væru ekki einmitt nauðsynleg vinnubrögð að koma þessum málum til nefndar, koma þeim undir starfshendur, áður en þinginu verður frestað. Þegar okkur, sem fluttum ósk um það skriflega á Alþingi í dag, í Sþ., að sérstakt mál væri tekið til nefndar, var synjað um það, þá bendir það að vísu ekki til þess, að það vaki fyrir hæstv. ríkisstj. að taka nokkurt tillit til þeirra aðkallandi mála, sem hér eru á ferðinni nú á fyrri hl. þingsins. En hvers vegna ætti hún ekki að endurskoða afstöðu sína? Ég býst við því, að yfirleitt muni vera ætlazt til þess, að Alþ. hagi þannig vinnubrögðum sínum, að þau notist sem bezt og geti orðið, eftir því sem við verður komið, sem ódýrust. Ég fullyrðir, að ef á að fresta þinginu nú, þá er stofnað til þess að fara illa með vinnukraft Alþ. og illa með fjármuni ríkisins í því sambandi. Ég vil að lokum færa fram vitni um það, einmitt úr hópi stjórnarstuðningsliðsins, að gert er ráð fyrir því, að hæstv. fjmrh. og ríkisstj. geri vel grein og það sem fyrst fyrir því, hvernig ástandið er og hvað hún hyggst gera. Í Morgunbl. á sunnudaginn stóð þessi málsgr. í Reykjavíkurbréfi. Þess skal getið, að undanfari hennar er það, að verið er þar að fagna því, að kjördæmabreytingin gekk fram og nú sé saman komið starfhæfara Alþingi en áður hefur verið, réttar skipað, og nálgist það, að þeir, sem á Alþ. sitja, komi fram fyrir þjóðarviljann. Og síðan segir svo: „Á meðan Alþingi var þannig skipað, að vilji meiri hl. þjóðarinnar réð þar ekki, var það ekki vanda sínum vaxið. Nú horfir allt öðruvísi við. Nú verður hiklaust að ganga í lausn sjálfra efnahagsvandamálanna. Þar er fyrst fyrir hendi að gera aðilum sjálfum, þjóðinni, grein fyrir, hvernig komið er.“ Það sést á þessu, að hjá þeim blaðamanni, sem skrifar Reykjavíkurbréfið, er sama hugsunin á ferðinni og hjá okkur minnihlutamönnunum, að því leyti, að fram eigi að koma glögg skil, að strax eigi að vera fyrir hendi upplýsingar um, hvernig ástandið er. Ég tel, að þetta sé skýr vottur þess, - alveg skýr vottur þess, - að krafa okkar er í raun og veru krafa alþjóðar, og ef hæstv. fjmrh. gerir ekki þau skil, sem fyrirrennarar hans í allri þingsögunni hafa gert, þá brýtur hann í bága ekki aðeins við hefðbundnar, sjálfsagðar venjur Alþingis, heldur líka vilja þjóðarinnar. Eins og ég vitnaði til úr nál. okkar minnihlutamannanna, þá getum við ekki, eins og sakir standa, greitt atkv. með því frv., sem hér liggur fyrir, og leggjum ekki til, að aðrir geri það. Þvert á móti. En með því erum við ekki heldur að leggja til, að frv. verði fellt, heldur leggjum við aðeins áherzlu á það, að ríkisstj. á ekki að fá það afgreitt til þess, að hún geti framkvæmt þá óhæfu að fresta Alþingi næstu daga.

Alfreð Gíslason læknir: Herra forseti. Ég varð nokkuð hissa í dag, þegar ég heyrði hv. 11. þm. Reykv., frsm. meiri hl. hv. fjhn., tala um ágæti söluskattsins. Það mun hafa verið á þá leið, að hv. þm. hafi sagt, að almennt væru menn sammála um ágæti söluskattsins. Ég varð hissa á þessu, því að þetta hef ég aldrei heyrt fyrr sagt um söluskattinn. Ég hef aldrei heyrt þennan skatt lofaðan, en oft heyrt hann lastaðan. Raunar tók hv. þm. sig nokkuð á litlu síðar, er hann viðurkenndi, að auðvitað hefði þessi skattur sína ágalla eins og aðrir tekjustofnar ríkisins. Hefði hann að síðustu bætt því við eða orðað það þannig, að söluskatturinn hefði flesta galla allra tekjustofna ríkisins, þá hefðum við fyrst orðið sammála. Við 1. umr. þessa máls ræddi ég örlítið um söluskattinn, sem ég vil telja ekki ágætan, heldur illræmdan. Hann er einn liðurinn í frumvarpsbandormi þeim, sem hæstv. ríkisstj. ungaði út að kvöldi hins 30. nóv. og liggur hér nú fyrir. Þessi skattur var upprunalega samþ. og á lagður í þeim tilgangi að vinna gegn afleiðingum dýrtíðar og tryggja rekstur atvinnutækja. Mun mörgum manninum koma þessi upphaflegi tilgangur spánskt fyrir sjónir nú og telja hið gagnstæða sönnu nær, að söluskatturinn auki á dýrtíð og torveldi rekstur atvinnutækja. Síðan þessi skattur var fyrst á lagður, 1948, hefur á ýmsu oltið í efnahagsmálunum og alls konar ráðstafanir verið gerðar, þ. á m. tvær gengislækkanir. En þrátt fyrir allar þær umbyltingar hefur söluskatturinn staðið og verið framlengdur frá ári til árs, þótt hann hafi alltaf verið og sé öðrum sköttum fremur óvinsæll með þjóðinni. Þó hefur undanfarandi ríkisstjórnum þótt vænt um hann og ekki mátt til þess hugsa að missa hann, ekki einu sinni hluta af honum. Í fjárlagafrv. næsta árs er söluskatturinn áætláður 148 millj. kr. og verður í reynd mun hærri, ef að vanda lætur, líklega um 180 millj. kr. Þessi fjárfúlga er kreist undan nöglum almennings og gerir sitt til að auka á dýrtíðina. Raunar er fúlgan mun hærri, sem af almenningi er tekin, en eitthvað verður eftir hjá milliliðunum og kemst aldrei til skila í ríkissjóð. Er vitundin um það ein af ástæðunum til þess, að þetta form skattpíningar er öðrum fremur illa þokkað meðal fólks. Ég gat þess hér í hv. d. fyrir nokkrum dögum, að fram hafi komið á liðnum árum till. um, að hluti af söluskattinum yrði afhentur sveitarfélögum sem sérstakur tekjustofn þeirra. Sumir flm. slíkra till. hafa ætlazt til, að helmingur söluskattsins rynni þannig til sveitarfélaganna, aðrir hafa gert ráð fyrir þriðjungi og enn aðrir fyrir fjórðungi skattsins í þessar þarfir. Samband íslenzkra sveitarfélaga og einstakar sveitarstjórnir hafa hvað eftir annað og árum saman bent á brýna þörf sveitarfélaganna fyrir nýja tekjustofna. Þessir aðilar hafa einnig þrásinnis látið í ljós ósk um það sérstaklega, að sveitarfélögin fengju hluta af söluskattinum til sinna þarfa. Hér á hinu háa Alþingi hefur það mál átt vísa stuðningsmenn í öllum flokkum, að ég held. Þeir hafa barizt fyrir því hér, en jafnan beðið lægri hlut fyrir þeim mönnum, sem hafa talið það skyldu sína fyrst og fremst að líta á hag ríkissjóðs. Einn þeirra manna, sem borið hafa þetta hagsmunamál sveitarfélaga fyrir brjósti innan þings og utan, er hæstv. fjmrh., enda ekki óeðlilegt, þar sem hann hefur í mörg ár verið forsjármaður stærsta sveitarfélags landsins. Þessi hæstv. ráðh. hefur nokkrum sinnum flutt frv. þess efnis, að fjórðungur söluskattsins yrði látinn renna í jöfnunarsjóð sveitarfélaga, en þeirri upphæð síðan skipt milli allra sveitarfélaga í landinu eftir íbúatölu. Hingað til hefur alltaf verið brugðið fæti fyrir þessa viðleitni fyrrverandi borgarstjóra í Reykjavík, sem og sams konar viðleitni annarra þm. Frv. um þetta efni hafa átt erfitt uppdráttar og að jafnaði verið stöðvuð á miðri leið. Eitt sinn virtist þó sem till. um, að hluti söluskattsins gengi til sveitarfélaganna, ætti að fá jákvæða afgreiðslu á þingi. Það var árið 1951. Till. flutti núverandi hæstv. fjmrh. sem brtt. við frv, til laga um framlengingu á gildi III. kafla laga um dýrtíðarráðstafanir. Brtt. var við 2. umr. í Nd. samþ. með 16 atkv. gegn 14, og þannig breytt fór frv. til Ed. En þar var ákvæðinu um, að fjórðungur söluskattsins skyldi renna til sveitarfélaga, kippt burt úr því. Þáverandi ríkisstj. hafði krafizt þessa, flokksmenn flm. till. snerust gegn honum samkvæmt valdboði ríkisstj., og málið var drepið. Man ég það vel, að mikið var þá talað um þessa illu meðferð á borgarstjóranum, hvernig flokksmenn hans á þingi svínbeygðu hann í þessu máli og keyrðu niður. En nú er þessi illa leikni Sjálfstfl.-maður sjálfur orðinn fjmrh. Nú getur hann áreiðanlega komið þessu hagsmunamáli sveitarfélaganna fram, ef hann vill. Þegar hann var beygður forðum, var það gert vegna þess, að fjmrh. þá hótaði ella að segja af sér. Ef í hart fer, getur hæstv. fjmrh. nú notað sömu aðferð, hótað að segja af sér, ef fjórðungur söluskattsins verði ekki fenginn sveitarfélögunum í hendur. Ég efast ekki um, að nú er málinu borgið, ef hæstv. ráðh. er sama sinnis og hann hefur verið. Það vakti mér raunar nokkra furðu, að hæstv. ráðh. skyldi ekki minnast á brýnar þarfir sveitarfélaganna í framsöguræðu sinni fyrir þessu bandormsfrv., sem hér liggur fyrir. Fyrr meir taldi hann ástæðu til að minnast á sveitarfélögin, þegar framlenging söluskattsins var á dagskrá. Ég vona þó, að þessi breyt. á háttum boði ekki sveitarfélögunum neitt illt, heldur sé hæstv. ráðh. aðeins að sækja í sig veðrið. Hafi ég tekið rétt eftir, var hæstv. fjmrh. falin til umsjár sem sérstakur málaflokkur fjáröflun sveitarfélaga, og er sjálfsagt engin tilviljun, sem réð því. Sveitarfélögin munu vænta sér góðs af þessum hæstv. ráðh. og ætlast til mikils af honum. Ég vona, að áhugi hans sé enn vakandi, og mér þótti fyrir því, að hann skyldi ekki, að gefnu tilefni, fást til að minnast einu orði á sveitarfélögin við 1. umr. söluskattsfrv. Hann þagði, en hefur vafalaust hugsað því dýpra um þetta væntanlega fjárhagsmál sveitarfélaga. Nú er mér forvitni á að vita, hvort hæstv. ráðh. lætur frá sér heyra í dag. Áhugi sveitarstjórna er sýnilega vaknáður á ný. A næsta fundi í bæjarstjórn Reykjavíkur verður þetta mál á dagskrá, en sá fundur verður haldinn á morgun. Verður þar til umræðu till., sem svo hljóðar, sem leyfi hæstv. forseta: „Bæjarstjórn ítrekar fyrri samþykktir sínar um nauðsyn þess, að sveitarfélögunum verði aflað nýrra tekjustofna. Felur bæjarstjórn bæjarráði að hefja viðræður við fjmrh. um þetta mál, þar á meðal um, að sveitarfélögin fái hluta af söluskatti. Þetta dagskrármál bæjarstjórnar Reykjavíkur bendir til þess, sem raunar er vitað, að áhugi sveitarstjórna á þessu máli er enn vakandi. Söluskatturinn er óvinsælastur allra skatta, og er ég meðal þeirra mörgu, sem honum eru andvígir. Hann er löngu orðinn nátttröll í íslenzkri löggjöf, stendur einn eftir sem leifar af lagabálki, sem einu sinni var. Hlutverki hans hefur verið snúið alveg við. Áður var hann ráðstöfun gegn dýrtíð, nú er hann ráðstöfun til dýrtíðar. Áður rann hann í sérstakan dýrtíðarsjóð, nú er hann eyðslueyrir ríkisvaldsins. Hann er óneitanlega leiður draugur frá fyrri tímum. En þótt ég aðhyllist þetta álit á söluskattinum, treysti ég mér þó ekki til að greiða afdráttarlaust atkv. gegn framlengingu hans nú. Það er ekki unnt að fella hann niður, nema sérstakar ráðstafanir verði gerðar samhliða, svo sem aukinn sparnaður í ríkisrekstri eða eitthvað annað. En það mundi mjög bæta um fyrir þessum leiða skatti, að hluti hans rynni til sveitarfélaganna og að hann þannig yrði til þess að létta ögn á þeirra könnu. Því vil ég gera það að till. minni nú, að fjórðungur söluskattsins, meðan hann er á lagður, skuli ganga til sveitarfélaganna. Ég leyfi mér að flytja brtt. við frv. á þskj. 40. Þessi brtt., sem er á þskj. 48, er gamall kunningi og raunar sú sama og ég nú aðallega hef gert að umtalsefni. Till. er sem sé orðrétt eins og fyrri till. hæstv. fjmrh. um sama efni voru. Ég leyfi mér að taka hana upp orðrétta og vona, að hæstv. ráðherra hafi ekkert við það að athuga. Ég þarf ekki að hafa mörg orð um till. sérstaklega. Um þörf sveitarfélaganna fyrir þennan tekjustofn getur enginn hv. þdm. efazt, svo oft og svo mikið hefur verið um hana rætt. Hitt kann að vera álitamál, hvort ríkissjóður geti séð af fjórða hluta söluskattsins. Eins og ég sagði áðan, er áætlað, að hann nemi allur 148 millj. kr. á næsta ári, en sennilega verður hann mun hærri. Árið 1954 fór söluskatturinn 23% fram úr áætlun, og árið 1955 varð hann 18.5% hærri en áætlað var. Samkvæmt þeirri reynslu er ef til vill óhætt að bæta nú 20% við áætlaða upphæð hans fyrir 1960. Mun þá láta nærri, að söluskatturinn allur nemi næsta ár um 180 millj. kr. Sé varlega í farið, má því gera ráð fyrir, að sveitarfélögin fengju í sinn hluta um 40 millj. kr. á næsta ári, ef till. mín yrði samþ. Það er auðvitað ekki mikið til skiptanna milli allra sveitarfélaga landsins, en nokkur hjálp væri það þó. Ég held, að ríkissjóð muni lítið um þessa upphæð, þótt hún yrði 40 millj. Áætlaðar tekjur hans nema, ef ég man rétt, um 1000 millj. kr. á næsta ári, svo að einhver leið ætti að vera til að sjá af þessu litla framlagi til sveitarfélaganna, ef viljinn er góður, og þá með auknum sparnaði, ef ekki er annað fyrir hendi. Ég vænti þess að lokum, að þessi till. fái góðar undirtektir hv. þdm., og sérstaklega vænti ég eindregins stuðnings hæstv. fjmrh., sem sæti á í þessari hv. deild.



Herra forseti. Brtt. á þskj. 48 frá hv. 9. þm. Reykv., sem hann mælti nú fyrir, hafa í sér fólgið gott mál og gagnlegt. Þær eru um það, að fjórðungur söluskattsins skuli renna til jöfnunarsjóðs sveitarfélaga og skuli úr honum aftur ganga til sveitarfélaganna. Þetta mál hefur oft verið flutt hér á hv. Alþingi. Fyrst var það árið 1951, sem ég flutti það mál, en eins og hv. 9. þm. Reykv, gat um, þá stöðvaðist það vegna þess, að ráðherrar Framsfl., sem áttu sæti í þáverandi ríkisstj., hótuðu því að rjúfa stjórnarsamvinnuna, ef þetta mál ætti fram að ganga. Síðan hefur þetta mál verið flutt a.m.k. tvisvar sinnum, m.a. í tíð þeirrar stjórnar, sem hv. 9. þm. Reykv. studdi af alhug, vinstri stjórnarinnar. Málið fékkst ekki fram þá og naut ekki stuðnings þessa hv. þm. á þeim árum. Hins vegar fékkst í annað skiptið, sem málið var flutt í tíð þeirrar stjórnar, í staðinn samþ. einróma ályktun Ed. um að skora á ríkisstj. að undirbúa fyrir næsta þing löggjöf um tekjustofna sveitarfélaganna. Sú till. var flutt af fjhn. þessarar hv. d. einróma og samþ. hér með samhlj. atkv. Áhugi þeirrar stjórnar og félmrh. þáverandi, Hannibals Valdimarssonar, var ekki meiri en svo, að ekkert var að þessu máli unnið og ríkisstj. lagði ekki fram, eins og hv. Ed. hafði fyrir hana lagt, neinar till. um þetta mál, hvorki á næsta þingi né síðar. Þar sem hv. flm. till. vildi rekja nokkuð gang þessara mála, þá tel ég rétt að bæta þessu inn í sagnaritun hans, svo að nokkru réttari mynd fáist en stundum vill verða, þegar Alþb. og samherjar þess innan lands og utan eru að skýra söguna. Varðandi þessa till., þá er hún sem sagt gott mál og gagnlegt og brýn þörf á því, að sveitarfélögin fái nýja tekjustofna. Hins vegar er þessari till. stórspillt með annarri till., sem flokksbróðir hv. þm. flytur um það, að framlengingin og þar með hluti sveitarfélaganna af söluskatti skuli aðeins gilda í tvo mánuði næsta árs, þ.e.a.s. janúar og febrúar. Í lok febrúar á þetta að falla úr gildi. Ég tel brýna nauðsyn bera til að fá umbætur á tekjumálum sveitarfélaganna, ekki til tveggja mánaða, heldur verulegar og varanlegar úrbætur. Eins og hv. þm. tók fram, segir svo í forsetaúrskurði um verkaskiptingu ráðherranna, að fjmrh. hafi einnig með höndum tekjustofna sveitarfélaganna og gjaldskrár þeirra. Ég býst ekki við, að neinn geti til þess ætlazt, að á þeim 11 dögum, sem síðan eru liðnir, að ég hafi samið eða látið semja fullbúið frv. um tekjustofna sveitarfélaganna, og því ekki hægt að ætlast til þess, að slíkt liggi fyrir nú. Hins vegar vil ég taka það fram, að á þessum fáu dögum, síðan núverandi ríkisstj. tók til starfa, er þegar hafinn undirbúningur að löggjöf um nýja tekjustofna, og verður þannig að því máli unnið, að frv. til slíkrar löggjafar megi leggja fyrir Alþ., þegar það kemur saman eftir þingfrestunina. Af þessum ástæðum og eins og málið liggur fyrir er að sjálfsögðu ekki hægt og ekki heppilegt að samþ. till. hins hv. þm. á þskj. 48.



Herra forseti. Það eru nokkuð einkennileg vinnubrögð, sem hafa komið fram á hv. Alþingi í sambandi við það frv., sem hér liggur fyrir. Fyrst er það lagt fyrir þingið sem mörg mál, en síðan er það sameinað í eitt. Ég hefði búizt við, um leið og rædd eru fjármál og framlengingar á frv., sem fela í sér skatta á þjóðina, að þá hefði verið gerð einhver grein af hálfu þeirra, sem með stjórnina í landinu fara, fyrir fjármálum almennt í landinu og ekki sízt með tilliti til þess, hver var áróðurinn og hver var lýsingin á þessum málefnum fyrir kosningarnar í haust og raunar kosningarnar í vor. Því var haldið fram fyrir kosningarnar í vor, að þær snerust ekki um kjördæmamálið, það réttlætismál, heldur snerust þær að meira eða minna leyti um starfsferil vinstri stjórnarinnar. Þetta var aðaltónninn í kosningaáróðri sjálfstæðismanna. En að þeim kosningum loknum höfðu þær farið fram bara um kjördæmabreytinguna. Þá hafði verið kosið um kjördæmabreytinguna. Svo kom hér saman þing í sumar og fjallaði náttúrlega áfram um kjördæmamálið, og á síðasta degi þingsins og þegar Morgunblaðið er að lýsa úrslitum þess eina máls, sem afgr. var á því þingi, þá stendur þar, með leyfi hæstv. forseta: „Nýr og traustari grundvöllur lagður að íslenzku þingræði og lýðræði.“ Maður skyldi nú ætla út frá þessu, að þessir hv. flokkar, sem stóðu að þessu trausta þingræði og lýðræði, beittu sér fyrir því að nota þingræðið og lýðræðið, en ekki þegar á því fyrsta þingi, sem saman kemur eftir kjördæmabreytinguna, að sýna einhverja þá mestu einræðiskennd, sem nokkru sinni hefur verið sýnd á Alþingi Íslendinga. Þetta er grunntónninn, sem var fyrir kosningarnar. En svo kunna þessir hv. þm. og sú hæstv. ríkisstj., sem að þessu stendur, ekki að meta þetta góða fyrirkomulag, sem þessir hv. frambjóðendur þeirra héldu fram í kosningunum síðustu og kosningunum í vor. „Kjördæmabreytingin sem lög frá Alþ. var afgr. í gær. Óskir þm. um, að hún tryggi þjóðinni heilbrigt og gott stjórnarfar.“ Heilbrigt og gott stjórnarfar. Það má segja, að vel sé af stað farið, eða hitt þó heldur. „ Ed. Alþ. lauk í gær umræðum um frv. um breyt. á stjórnarskrá lýðveldisins og hina nýju kjördæmaskipan. Var frv. síðan samþ. við 3. umr, í deildinni og afgr. sem lög frá Alþingi. Með frv. greiddu atkv. allir viðstaddir þm. Ed. aðrir en þm. Framsfl. Tveir þm., þeir Friðjón Skarphéðinsson dómsmrh. og Vilhjálmur Hjálmarsson, voru fjarstaddir. Var frv. samþ. að viðhöfðu nafnakalli um kl. 7 í gærkvöld með 10 atkv. gegn 5.“ Þetta var síðasta málsmeðferðin á þessu frv. í hv. Alþingi. Svo var kosið eftir þessa breytingu í haust, og ýmsu var fram haldið í þeim umræðum, sem fram fóru á milli stjórnmálaflokkanna fyrir kosningarnar á síðastliðnu hausti. Og það var ekki minna rætt um fjármál þá en gerist og gengur fyrir kosningar yfirleitt. Því var t.d. haldið fram mjög skýrt af Alþfl.-mönnum, að það væri allt í lagi með fjármálin, að ríkissjóður hefði aldrei staðið sig betur, útflutningssjóður stæði sig með ágætum og dýrtíðin hefði algerlega verið stöðvuð í landinu. Og það má merkilegt heita, að það skuli vera fyrsta áhugamál þeirra manna, sem héldu þessu fram, að leggja frv. fyrir þingið og afgreiða þau í flýti án þess að gera frekari grein fyrir fjármálum þjóðarinnar, og alls ekki vitað, hvort það þarf einu sinni á þessu fjármagni að halda fyrir ríkissjóð. Það getur vel verið, að það megi afnema þær tekjur, sem þetta frv. felur í sér, því að svo vel lýstu Alþfl.-menn hag ríkissjóðs fyrir kosningarnar. En það hefur ekki komið fram í þessum umræðum, hvort þörf muni þessara tekna fyrir ríkissjóðinn í framtiðinni eða ekki, en að fornum venjum þykir sjálfsagt að framlengja þessar tekjulindir ríkissjóðs, og er slíkt einsdæmi, þegar litið er á málflutninginn, sem var um fjármálin almennt fyrir síðustu kosningar. Og mér hefði fundizt, að það hefði gjarnan mátt skýra betur þessi mál og unna þjóðinni þess trausta þingræðis og lýðræðis, sem komið var á á s.l. sumri, en ekki vanmeta það, eins og stjórnarflokkarnir gera nú með því að senda Alþingi heim, án þess að fjárlagafrv. hafi verið vísað til n. og frumvörpum yfirleitt vísað til n. og gerð þá frekari grein fyrir þeim og þau send til umsagnar þeirra aðila, sem nauðsynlegt er að fjalli um þau, áður en málin eru afgreidd frá Alþingi. Það hefur verið venja, þegar um mikilsvarðandi mál er að ræða, að senda þau til umsagnar ýmiss konar aðila, sem hafa sérþekkingu í þeim efnum og geta verið nokkurs konar ráðunautar þingsins og ríkisstj. í þeim málum. Það gætir því mjög mikils einræðis hjá hæstv. ríkisstj. nú, og er það undarlegt, þegar litið er á hennar málflutning og þeirra flokka, sem að henni standa, á s.l. sumri, þegar við átti að hafa meira þingræði og meira lýðræði en nokkru sinni hefur þekkzt á landi voru til þessa. Það var líka látið í það skína fyrir kosningarnar í haust af bæði sjálfstæðismönnum og Alþfl.-mönnum, að auka bæri alla styrki samkv. almannatryggingalögum, og það var líka látið í það skína, að þeir mundu beita sér fyrir því, að tekjuskattur yrði afnuminn í þeirri mynd, sem hann er nú, - tekjuskattur til einstaklinga. Og það er þeim mun undarlegra, þegar þetta var sagt fyrir kosningarnar, að það skuli ekki vera gerð grein fyrir því nú, hvort nauðsyn er að framlengja þessi lög, - þetta frv., sem hér liggur fyrir Alþ., og þær tekjulindir, sem því fylgja. Hagur ríkissjóðs var svo góður fyrir nokkrum mánuðum, að maður skyldi ætla, að það hefði kannske mátt afnema eitthvað af tekjulindum ríkisins, eins og honum var þá lýst. En hið gagnstæða virðist hafa komið í ljós síðan og kannske erfitt að standa við sum gefnu fyrirheitin fyrir kosningarnar. Það er talið, að endurskoða þurfi efnahagsmálin í heild, og það er nokkuð undarlegt, þegar Alþfl.-menn héldu því sleitulaust fram fyrir kosningarnar, að þeir hefðu algerlega stöðvað dýrtíðina í landinu, - gersamlega stöðvað hana. Er hægt að gera betur en stöðva dýrtíðina algerlega? Getur nokkur komizt lengra? Ég hygg, að það sé mjög erfitt. Og hvað er það þá, sem hæstv. ríkisstj. ætlar að endurskoða í efnahagsmálum þjóðarinnar, úr því að dýrtíðarmálin hafa verið stöðvuð og nógir peningar eru í ríkissjóði, nógir í útflutningssjóði og hægt er að auka verulega styrki samkv. almannatryggingalögum og jafnvel að afnema tekjuskatt? Hvaða þörf er þá á því að vera að fresta þinginu nú og athuga efnahagsmálin, úr því að allt var í svona góðu lagi fyrir kosningar, því að ekki hefur það getað komið fyrir, að allt hafi þetta forgörðum farið nú síðan kosningabaráttan var háð? Það hlýtur því eitt af tvennu að hafa hent Alþfl. á s.l. hausti, annað tveggja það að hafa sagt ósatt um efnahagsmálin almennt eða hitt, að hæstv. ríkisstj. segi ekki sannleikann. Hafi Alþfl. sagt satt fyrir kosningarnar, þá er það ekki satt hjá hæstv. ríkisstj. nú, að það þurfi að eyða löngum tíma í að endurskoða efnahagsmálin, - hafi allt verið í ágætu lagi fyrir kosningarnar. Eitt af tvennu hlýtur að hafa skeð. Því hefur líka verið haldið fram, að það hafi ekkert hækkað í landinu á þessu ári, síðan fyrrverandi stjórn kom til valda fyrir tæpu ári. Þetta er náttúrlega algerlega rangt, vegna þess að eitthvert fyrsta verk hæstv. ríkisstj. Emils Jónssonar var að hækka allar útflutningsuppbætur. En það einkennilega í sambandi við þær hækkanir var það, að það átti ekki að þurfa að hækka neitt skatta eða álögur á þjóðinni vegna þeirra hækkana. Og vera má, að núv. ríkisstj. og hennar flokkar búi yfir það góðum ráðum, að það sé enn þá hægt að hækka eitthvað útgjöld án þess að hækka nokkuð tekjur á móti og jafnvel að lækka tekjur. Vera má, að það sé þeirra hluta vegna, sem hæstv. ríkisstj. þarf svo mikinn tíma til að athuga efnahagsmál þjóðarinnar. En á sama tíma og Alþfl.-menn og sjálfstæðismenn halda því fram, að það hafi ekkert hækkað á s.l. ári, og í sama blaði og birt er stefnuyfirlýsing Sjálfstfl. nú á s.l. hausti, 2.okt., þá er smátilkynning um eina verðhækkun, þ.e. á síldarmjöli, og þar stendur, með leyfi forseta: „Síldarmjölið kostar kr.426.50. Ríkisstjórnin hefur ákveðið verðið á síldarmjöli á innanlandsmarkaði samkv. till. stjórnar síldarverksmiðja ríkisins, og er verðið kr.426.50 pr. 100 kg fob. í verksmiðjuhöfn.“ Í fyrra var verðið 393 kr. Stafar hækkunin af hækkandi útflutningsuppbótum á bræðslusíldarafurðir frá fyrra ári. Hvernig stendur nú á því, að á sama tíma og bændurnir eru sviptir verðhækkun á þeim afurðum, sem þeim bar á s.l. hausti og þeim hafði verið lofað á s.l. vetri, að um svipaðar mundir er eina hækkunin, sem á sér stað í landinu, á síldarmjöli, sem mjög hefur verið notað af bændastétt landsins til fóðurs búpenings? Hvernig stendur á því, að þetta er gert? Hvernig stendur á því, að Sjálfstfl. hefur ekki staðið betur á verði fyrir bændur landsins en á þennan hátt, að láta hækkun koma á rekstrarkostnaði landbúnaðarins, í staðinn fyrir það, að hann hafði lofað hækkandi tekjum fyrir bændur landsins? Hvernig stendur á þessu? Þetta talar sínu máli til bændastéttarinnar frá Sjálfstæðisflokknum, að í sama mund og sjálfstæðismenn voru búnir að lofa bændum landsins leiðréttingu á sínum verðlagsmálum, þá hækkar síldarmjölið. Það er svarið, sem bændur landsins fá frá Sjálfstfl. Og í sama mund er því haldið fram á öllum fundum á öllu landinu af Alþfl.-mönnum, að það hafi hvergi neitt hækkað. Mér er það minnisstætt á einum fundi, sem haldinn var í Vesturlandskjördæmi, að þar var þm. sjálfstæðismanna og frambjóðandi, sem hélt því fram, að það væri ekki hægt fyrir bændur landsins að nota erlendan fóðurbæti sakir þess, hversu dýr hann væri og hversu mikið hann hefði hækkað í tíð vinstri stjórnarinnar. Einn fundarmanna greip þá fram í og spurði, hvernig stæði á því, að ríkisstj. hefði nú hækkað síldarmjöl og hvort það væri frekar hægt áð gefa það. Ræðumaður varð hálfhvumsa við, en sagði: Gefið þeim bara rúgmjöl og maís. - Og þá var enn fremur spurt, hvort það væri þá ekki bezt að gefa hveiti líka. Það getur vel verið, sagði ræðumaður, og með því endaði hans ræða. Vera má, ef þessir flokkar stjórna lengi, sem nú eru við völdin, að það fari svo, að erlendur fóðurbætir verði betri og ódýrari fyrir bændastétt landsins að nota en innlend framleiðsla, sem þó ætti undir flestum kringumstæðum að vera frekar hægt að nota en það, sem kostar þjóðina að einhverju leyti gjaldeyri. En hækkun síldarmjölsins var svarið frá Sjálfstfl. til bændastéttar landsins, í þann mund sem sjálfstæðismenn höfðu heitíð því, að þeir skyldu leiðrétta verðlagsgrundvöll landbúnaðarafurða. Á meðan hæstv. fjmrh. er hér inni, vildi ég gjarnan minna hann á það, að hann sagði hér nóttina 1. des., að brbl. frá 19. sept. mundu verða lögð fyrir Alþingi. En nú lýkur Alþingi fljótlega, og hvenær verða þessi lög þá lögð fyrir þingið? Sagði hann satt, eða sagði hann ekki satt? Hvenær verða lögin lögð fyrir þingið? Það væri fróðlegt að vita það. Annars er það undarlegt, að Alþfl.-menn skyldu vera svo mjög á móti því að greiða niður þegar á s.l. hausti verðlag landbúnaðarafurða, þar sem hagur ríkissjóðs og útflutningssjóðs var með ágætum, eins og þeir lýstu á öllum fundum, og undrar mig meira þeirra óvinátta í garð bændastéttarinnar fyrir þetta heldur en annars hefði verið. Það hefur verið látið í það skína, ekki sízt af sjálfstæðismönnum, að í raun og veru hafi verið aflað of mikilla tekna fyrir útflutningssjóð og ríkissjóð í tíð vinstri stjórnarinnar, að þjóðin hafi verið skattlögð of mikið. Og því hefur verið mjög haldið að bændastétt landsins, að 55% yfirfærslugjaldið hafi komið mjög þungt niður á bændum og það hafi verið óþarft að leggja það á rekstrarvörur landbúnaðarins. En það er eftirtektarvert, að sjálfstæðismenn komu ekki fram með eina einustu brtt. við frv., þegar það var til umræðu vorið 1953, varðandi þessi atriði. Það er enn fremur eftirtektarvert, að sjálfstæðismenn hafa ráðið verulegu um stjórn landsins nú næstum því í heilt ár og hafa forustuna í ríkisstj. nú, og þeir hafa ekki nokkurn hlut látið bóla á því að leiðrétta þetta rangláta gjald á rekstrarvörum landbúnaðarins, eins og þeir hafa viljað vera láta að væri. En þeir hafa gert annað. Þeir hafa svikið það, að bændur landsins fengju inn í verðlagsgrundvöllinn allt það, sem þeim bar út af þessum rekstrarkostnaði. Þeir hafa svikið það. Hið eina, sem þeir hafa fengið í staðinn frá Sjálfstfl., er hækkunin á síldarmjölinu. Það er hið eina, sem þeir hafa fengið. Og sennilega fá þeir ekkert annað frá þeim flokki en hliðstæðar ráðstafanir. Ég hefði búizt við, að sjálfstæðismenn mundu leggja fram frv. um að leiðrétta þetta nú þegar, svo að þeir gætu efnt eitthvað af þeim kosningaloforðum, sem þeir hafa staglast svo mjög á í þeim tvennum kosningum, sem fram hafa farið nú á þessu ári. En sennilega gleyma þeir þessum loforðum eins og fleirum. Það er alveg merkilegt, hvað þessum mönnum, sjálfstæðismönnum yfirleitt, tekst að lofa fyrir kosningar og blekkja með, en minnast síðan aldrei meira á. Mun einsdæmi, að nokkur stjórnmálaflokkur í landinu viðhafi jafnmikið auglýsingaskrum um alla þessa hluti eins og sjálfstæðismenn hafa yfirleitt, og sýna það bezt þeir smápésar, sem flokkurinn hefur verið að gefa út fyrir kosningar, eins og t.d. fyrir kosningarnar 1956, þegar hann gaf út smárit með mynd af öllum sínum frambjóðendum og kallaði þann pésa „Dóm reynslunnar“. En ég hygg, að þegar næst verður gengið til kosninga, þá verði dómur reynslunnar og dómur þjóðarinnar ekki svo sérstaklega góður fyrir Sjálfstfl. Og á s.l. vori gaf hann út mörg slík rit, og m.a. kallaði hann eitt „Víti til varnaðar“ og „Aldrei framar vinstri stjórn“. En ég hygg, að augu þjóðarinnar séu að opnast fyrir því, að það er ekki allt með felldu, það sem Sjálfstfl. segir og það sem Sjálfstfl. framkvæmir, þegar hann hefur ráð á að efna eitthvað af sínum loforðum. Ég hygg, að þá muni flest falla í öfuga átt við það, sem sagt var fyrir kosningarnar. Ég verð að játa, að það er dálítið erfitt að taka afstöðu til þessa máls, sem hér er til umræðu. út frá því, sem haldið var fram fyrir kosningarnar, og út frá því, sem haldið er fram nú, að það þurfi langan tíma til að endurskoða efnahagskerfið og efnahagsmál þjóðarinnar. Það getur ekki verið, að hagur ríkisins hafi versnað svo mjög á örfáum vikum eða nokkrum mánuðum. Það hlýtur eitt af tvennu að hafa skeð: annaðhvort hafa þeir flokkar, sem með stjórnina fara nú, sagt ósatt fyrir kosningarnar eða þeir segja ósatt nú. Og þeim mun erfiðara er að vera að framlengja skatta á þjóðina, þegar því hefur verið haldið fram við tvennar kosningar, að þjóðin hafi verið skattlögð að óþörfu að undanförnu, eins og sagt hefur verið við bændastétt landsins. Það er alltaf sagt fyrir kosningarnar af þessum flokkum, Sjálfstfl. ekki sízt, að fái hann völdin, þá verði batnandi hagur hjá þjóðinni. En eftir kosningarnar er þetta svo erfitt viðfangs, að það þarf langan tíma til þess að reyna að finna leiðir, að þeir telja, út úr þeim ógöngum, sem þeir í raun og veru sjálfir hafa stofnað til. Hjá þessari ríkisstjórn, sem stöðvaði algerlega dýrtíðina og fjárhagur var með ágætum fyrir nokkrum vikum, hafa þó verið afgreidd fjárlög, sem hafa verið hærri en nokkru sinni fyrr hefur þekkzt í sögu íslenzku þjóðarinnar, vegna þess að í fyrsta skipti á þessu herrans ári fóru fjárlögin nokkuð á annan milljarð, og það hefur verið algerlega óþekkt fyrirbrigði hér á landi til þessa. Það mun hafa verið sagt á Alþingi í fyrsta sinn, sem fjárlögin fóru yfir 1 milljón, að íslenzka þjóðin mætti sannarlega fara að athuga sinn gang í fjárhagsmálum. Og ég hygg, að nú, þegar fjárlögin eru komin á annan milljarð, sé ekki minni ástæða fyrir íslenzku þjóðina að athuga gang sinn í fjármálum almennt. Skattar hafa að sjálfsögðu verið lengi hér á landi og þjóðin verið skattlögð mjög lengi. Fyrstu skattar, sem munu hafa þekkzt hér á landi í fornöld, voru þingfararkaup og hoftollur. En fyrsti maður, sem lagði tíundir á fólkið, var Gissur Ísleifsson biskup, og það var árið 1096. Síðan hafa skattarnir vaxið ár frá ári. Og það er dálítið fróðlegt að rifja upp, til hvers skattarnir eru notaðir núna og til hvers þeir voru notaðir upphaflega. Fyrstu sköttunum mun aðeins hafa verið skipt í fjóra hluta, eða þeim tekjum, sem öfluðust þá, og þeir voru eingöngu teknir af skuldlausum eignum manna. En nú mun eignarskattur hjá okkur vera mjög lítill hluti af öllum skatttekjum ríkissjóðs. Þessar tíundir skiptust í fyrsta lagi í 1/4 hluta til kirkna, annar hlutinn rann til biskups, þriðji til presta og 1/4 til fátækra. En þarfir ríkissjóðs fyrir tekjur og skipting þeirra tekna, sem ríkið fær, það hefur tekið býsna miklum stakkaskiptum frá því á tímum Gissurar biskups. En vera má, að hæstv. ríkisstj. þurfi nokkurn tíma nú, ef hún ætlar að ganga eitthvað til baka í þessum efnum og kannske fara að tíunda líkt og Gissur biskup gerði upphaflega. Um þetta mál hefur ekkert verið upplýst. Það er ekkert upplýst um það, hvað það er raunverulega í skatta- og efnahagsmálum þjóðarinnar, sem hæstv. ríkisstj. hugsar sér að endurskoða. Það er furðulegt, að ríkisstj. skuli nú vilja skerða það mikla og góða þingræði, sem átti að eiga sér stað undir þessu nýja kosningafyrirkomulagi. Það er merkilegt, að það skuli vera sagt nú við þjóðina: Við höfum ekkert með þessa réttlátlega kosnu fulltrúa að gera. Þeir geta farið heim, svo að við höfum tíma til að hugsa. - En ég hygg, þó að þetta réttlátlega kosna þing fengi að starfa, að hæstv. ríkisstj. gæti jafnt eftir sem áður haft tíma til að hugsa um sín fjármál og málefni, hvernig hún aflar tekna og hvort yfirleitt sé þörf á að afla meiri tekna fyrir ríkið en verið hefur og hvort það er þörf að afla yfirleitt allra þeirra tekna, sem ríkið hefur haft til þessa, eins og t.d. þeirra, sem hér um ræðir, og láta það þegar koma. Í ljós, en ekki vera að eyða til þess fjármagni og tíma í marga mánuði. Eitt af tvennu hefur gerzt í síðustu kosningum, að Alþfl.-menn hafa sagt ósatt fyrir kosningarnar eða hæstv. ríkisstj. segir öll ósatt um fjármál þjóðarinnar nú. Og ég vil vænta þess, að hæstv. fjmrh., sem hér er viðstaddur nú, reyni að upplýsa það, hver hefur satt að mæla og hver ekki. Hæstv. forsrh. mun hafa látið þau orð falla á Varðarfundi, að í ríkissjóð og útflutningssjóð vanti 250 millj. kr. Ekki geri ég ráð fyrir, að hann ætli sérstaklega að fara að skattleggja Varðarmenn um 250 millj. kr., ég geri ráð fyrir, að það komi jafnt niður á alla Íslendinga, ef það vantar. Og það skýtur nokkuð skökku við, að því skuli vera haldið fram nú, að það skuli vanta 250 millj., til þess að hægt sé að rísa undir útgjöldum ríkisins, en vera nógir peningar og allt í bezta lagi fyrir nokkrum mánuðum. Ég vænti þess, að hæstv. fjmrh. gefi okkur skýrar upplýsingar um þessi mál nú, áður en þetta frv., sem hér um ræðir, þessi bandormur, fer héðan úr deildinni.



Herra forseti. Í þingsköpum er svo fyrir mælt, að við 1. umr. máls skuli ræða málið í heild, en við 2. umr. skuli fremur ræða einstakar greinar þess, og gefin heimild til að skipta umræðunni í sérstaka kafla, ef málin eru margþætt. Við 1. umr. þessa máls ræddi ég aðeins lítils háttar um þetta frv., eins og það liggur fyrir í heild, en þar sem hér er nú orðið um mjög stórt mál að ræða og margbrotið, verður ekki hjá því komizt nú við þessa umr. að ræða nokkuð um einstakar greinar þess nánar en gert var við 1. umr. Í 1. gr. þessa frv., a-lið, er ráðgert að innheimta vitagjald með 100% viðauka á árinu 1960. Það munu allir vera sammála um, að framkvæmdir í vitamálum séu mjög nauðsynlegar. Vitarnir eru öryggistæki fyrir skipin, bæði fiskiskipin og millilandaskipin, og þekkjum við næg dæmi þess, að illa getur farið, ef ekki er séð fyrir þessum öryggistækjum. Vitagjaldinu er varið til framkvæmda við vitabyggingar, og í fjárlagafrv. fyrir árið 1960, því sem fyrir liggur og vonandi verður ekki gert ógilt, er gert ráð fyrir því, að vitagjaldið nemi 1 millj. og 700 þús. kr. En til framkvæmda við nýbyggingar vita á að verja nákvæmlega sömu fjárhæð samkv. 20. gr. fjárlagafrv., 1.7 millj. kr. Ég verð að álíta, að það sé ekki óeðlilegt, að þetta vitagjald sé innheimt sem svipaðri fjárhæð nemur. En ég vil gera fsp. um það til fjhn., sem hefur kynnt sér þetta frv. sérstaklega, hvort það sé ekki svo í lögum, að skemmtiferðaskip greiði lægra vitagjald en önnur skip, og ef þetta er rétt skilið hjá mér, þá finnst mér koma til álita að gera einhverja breytingu á því. Í c-lið 1. gr. er gert ráð fyrir því að innheimta viðauka við gjöld samkv. 9. kafla laga nr. 68 frá 5. júní 1947, um eftirlit með skipum. Það mun vera miðað við, að sá kostnaður, sem skipaeftirlitið hefur í för með sér, fáist greiddur af þessu gjaldi, svo að ekki þurfi beina fjárveitingu vegna eftirlits með skipum á fjárlögum. Mér finnst, að þetta sé ekki óeðlilegt, en mér finnst, að það komi mjög til álita að breyta því að einhverju leyti, að gjöld samkv. 58. gr. l. séu ekki hækkuð neitt frá því, sem fyrir er mælt í l. frá 1947. En eins og við sjáum á frv., þá eru þau gjöld, sem innheimta á samkvæmt 58. gr. laganna, tekin út úr, og þessi viðauki á ekki að ná til þeirra. Í d-lið 1. gr. er gert ráð fyrir að innheimta með álagi gjald af innlendum tollvörutegundum. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að tekjur ríkissjóðs hafa oft þótt sízt of miklar, og nú er um það rætt, að auka þurfi tekjur sveitarsjóða og bæta stórlega aðstöðu þeirra til innheimtu tekna. Og nú í sambandi við þetta frv. hefur komið fram till. um að greiða hluta af söluskattinum til sveitarsjóðanna. Við 1. umr. þessa máls hreyfði ég þeirri hugmynd, að tekið yrði í einkasölu ríkinu til handa eitthvað af þeim drykkjarföngum, sem um er rætt í d-lið 1. gr. Ég sé, að fjhn. hefur ekki gert till. til breytinga á frv. í þessa átt, og harma ég það. Eigi að síður tel ég þessa hugmynd mjög koma til álita og athyglisverða, þegar á það er litið, hvað einkasölur ríkisins með t.d. áfengi og tóbak eru traustur tekjustofn fyrir ríkið. Þá er komið í e-lið 1. gr. inn í þetta frv. ákvæði um að innheimta skemmtanaskatt af kvikmyndasýningum samkvæmt l. nr. 56 frá 31. maí 1927 og af öðrum skemmtunum með 20% álagi. Ég vil taka það fram, að ég kann mjög illa við, að þessi ákvæði um viðauka á skemmtanaskatt skuli vera felld inn í þetta frv. og blandað saman við gersamlega fjarskyld efni, sem áður hafa verið í mörgum frv. En á því er sjálfsagt ekki auðvelt að ráða bót, úr því sem komið er, þar sem svo virðist sem meiri hl. þessarar hv. d. ætli sér að knýja það fram, að þetta frv. nái fram að ganga. En í sambandi við þetta ákvæði um viðauka við skemmtanaskattinn er full ástæða til að rifja það upp, hve framsýnir þeir menn voru, sem settu lögin um skemmtanaskatt og þjóðleikhús 1927. Þá var stigið það skref, að verja skyldi skemmtanaskattinum til byggingar þjóðleikhússins. Á kreppuárunum varð nokkurt hlé á því, að tekjur skemmtanaskattsins rynnu í sjóð þjóðleikhússins, vegna þess, hve fjárhagur ríkisins var þá örðugur. En jafnskjótt og úr rættist, voru lögin frá 1927 látin koma til framkvæmda að nýju, og vegna þess, hve þeir menn, sem beittu sér fyrir þeim l., voru framsýnir og ég vil segja stilltu vel í hóf með þennan tekjustofn, þá njótum við, fyrst og fremst höfuðborgarbúar og raunar meira og minna allir Íslendingar nú þessarar góðu menntastofnunar, þjóðleikhússins. Það má enn fremur minna á það, hve þarna var vel ratað að meðalhófi, að fyrir þrettán árum kom fram opinberlega till. um það að hækka skemmtanaskattinn að verulegum mun og gera hann að tekjustofni fyrir ríkið sjálft að einhverju leyti. Hv. 11. þm. Reykv. (ÓB) mun sjálfsagt kannast vel við þá tillögu. En þessi till. fékk ekki hljómgrunn hér á hv. Alþingi, heldur hefur verið miðað við það, - stillt svo í hóf álagningu skemmtanaskattsins, - að verja honum til þjóðleikhússins og síðan til félagsheimila og annarrar menningarstarfsemi. 1947 var svo komið, að álitið var, að stofnkostnaður þjóðleikhússins væri að fullu greiddur með því, sem þá var fyrir hendi af tekjum, sem safnazt höfðu af skemmtanaskatti. Þá var sett hin merka löggjöf um félagsheimilin og mikið af skemmtanaskattinum látið renna til stuðnings þeim framkvæmdum, en nokkur hluti skattsins látinn fara í rekstrarsjóð þjóðleikhússins til stuðnings rekstri þess. Þessi merka löggjöf um félagsheimilin hefur orðið lyftistöng undir menningarlif víða úti um byggðir landsins, og ef þessi ráðstöfun hefði ekki átt sér stað á skemmtanaskattinum, þá er vandséð, að félagsheimilin hefði orðið reist svo víða og með svo miklum myndarbrag sem raun hefur orðið á. En því miður kom síðar í ljós, að þær vonir, sem menn gerðu sér 1947 um það, að fyllilega væri séð fyrir þörfum þjóðleikhússins, reyndust ekki að öllu leyti réttar. Og þeir, sem höfðu hug á því að halda uppi hlut félagsheimilanna sem allra bezt, áttu mjög í vök að verjast með það, einkum á árinu 1951, þegar nýjar reglur voru settar um skiptingu skemmtanaskattsins og nokkuð dregið þá úr því framlagi, sem ganga skyldi til félagsheimilanna. En ég verð að telja, að eitt af þeim góðu verkum, sem vinstri stjórnin vann og stuðningsflokkar hennar hér á hv. Alþingi, hafi verið það að endurskoða ákvæðin um skemmtanaskatt og þjóðleikhús, og þá var gengið þannig frá, að 50% skemmtanaskattsins, að meðtöldum þeim viðauka, sem hér um ræðir, rennur nú í félagsheimilasjóð þeim til stuðnings. Ég verð að fagna því, að svo varð, og vona, að ekki komi til þess, að því hlutfalli verði breytt, a.m.k. á þessu þingi, félagsheimilunum í óhag. En áður en ég skilst við þetta ákvæði frv., e-lið 1. gr., vil ég beina þeirri fyrirspurn til frsm. fjhn., sem hefur kynnt sér þetta mál allt mjög vel, sem nú er orðið margbrotíð og flókið, hvort það sé ekki rétt skilið, að í viðbót við þetta álag. sem hér um ræðir, sé innheimtur samkv. öðrum lögum 10% viðauki, sem m.a. komi á þetta álag, sem hér um ræðir, og gangi til sérstakra nota. Þá kem ég að 2. gr. Það hefur oft verið um það rætt, bæði hér á hv. Alþingi og víðar, þar sem umr. um stjórnmál fara fram, hvað það sé ískyggilegt, að íslenzka krónan, gjaldmiðillinn, fari minnkandi, og það mun vera svo, að ef miðað er við gullgildi, þá stendur krónan mjög lágt. Till. kom fram um það hér á hv. Alþingi fyrir nokkru, að nú væri svo komið um verðgildi peninganna, að það væri full ástæða til þess að fella alveg niður alla fimmeyringa og mynt þar fyrir neðan og nota hana ekki í viðskiptum manna. Þessi till. náði ekki fram að ganga, en mér finnst, að ákvæði 2. gr. þessa frv. séu a.m.k. mjög sanngjörn, þau, að við útreikninga á þessum gjöldum, sem talað er um í 1. gr., skuli broti úr eyri sleppt. Ég er því alveg samþykkur, að ekki sé reiknað nákvæmara en það, að einseyringarnir gildi, og ef hæstv. forseti sér sér það fært að bera 2. gr. upp sérstaklega, þá hef ég mikla tilhneigingu til að greiða atkv. með henni. Þá kem ég að 3. gr. Ég vakti eftirtekt á því við 1. umr. þessa máls, að ákvæði þessarar gr. grípa mjög inn í lögin um útflutningssjóð. Mér þykir miður farið, að hv. fjhn. hefur ekki séð sér fært að samræma betur en verið hefur ákvæði í þessum tvennum lögum, sem eru í raun og veru sami tekjustofninn, sem rennur að verulegu leyti til sömu þarfa. En ég hef ævinlega verið hlynntur því, að nokkurt framlag yrði látið renna til brúasjóðs. Ég tel, að brúasjóður hafi orðið undirstaða að mjög þörfum og merkilegum framkvæmdum í byggingu stórbrúa og vandséð væri, hvort sum þau mannvirki á þessu sviði væru komin upp og þjóðinni til nota, ef þessi leið hefði ekki verið farin. En þessi liður er einmitt ábending um það, hve þm. átta sig oft miður en skyldi á nýmælum, sem fram eru borin, því að þótt ótrúlegt megi virðast, þá mætti það nokkurri andstöðu hér á hv. Alþingi, þegar - 

Ætli það sé þá ekki rétt að fresta henni?

Ég get gjarnan gert hlé á ræðunni. - Fundarhlé. Ákvæðin í 3. gr. þessa frv. um ráðstöfun á því innflutningsgjaldi á benzíni, sem þar er ráðgert, minna á það, hve þm. eiga oft erfitt með að átta sig á nýmælum, sem fram eru borin. Reynslan hefur sýnt, að einmitt þessi ráðstöfun, að verja nokkru framlagi af benzínskatti í sérstakan sjóð, brúasjóð, hefur orðið lyftistöng undir byggingu stórbrúa á allmörgum stöðum á landinu, og það er mjög óvíst, svo að vægt sé að orði kveðið, að þjóðin nyti nú þeirra miklu samgöngubóta, sem af því leiðir, ef ekki hefði verið farin sú leið, sem bent er á í þessu frv. Frv. um ráðstöfun á benzínskatti í þessa átt kom fyrst fram 1939, og þá náði það ekki fram að ganga. Það var aftur flutt 1940 og þá fellt. En síðar á því sama ári var þó lögfest að stofna brúasjóð með nokkru framlagi af benzínskatti. Sem dæmi um það, hve menn eiga oft erfitt með að átta sig á nýmælum og hvað gott muni af þeim leiða, vil ég nefna, hvernig fyrst var tekið undir þetta mál, þegar lagt var til að stofna brúasjóð. Einn hv. þm., sem þá átti sæti í þessari d., í Ed., Sigurjón A. Ólafsson, sagði þá m.a.: „Ég álít, að mjög orki tvímælis, hvort eigi að ganga inn á þá braut, sem gert er með stofnun brúasjóðs. Brúargerðir hafa á undanförnum árum verið komnar undir ákvörðunum Alþingis, og verður ekki annað séð en Alþingi hafi séð nauðsyn þessara framkvæmda og veitt fé til brúabygginga á ýmsum stöðum í landinu. Þessi krókaleið, sem hér er farin, að mynda sjóð af vissu innflutningsgjaldi, er síðan verði varið til brúasjóðs, er óþörf. Ég held, að treysta mætti Alþingi til þess, að það sæi nauðsyn þessa máls á hverjum tíma og veitti fé til brúabygginga eins og áður. Auk þess tel ég mikið vafamál, hvort rétt sé að auka benzínskattinn. Lítrinn af benzíni kostar nú 49 aura, og við það verður ef til vill ekki staðið nema stuttan tíma, þar sem vænta má, að flutningsgjald á benzíni fari enn hækkandi.“ Og annar hv. þm. tók þá í sama streng með þessum ummælum, með leyfi hæstv. forseta: „Ég vil benda hv. flm. á, að hversu brýn sem þörfin er fyrir brúargerðir, er ekki þar með sagt, að þær megi útiloka margt, sem óumflýjanlegt er að framkvæma, og langt frá því, að aðrir landsmenn, sem minna sakna brúnna, séu búnir að telja fram sínar þarfir. Ég vil beina þeirri spurningu til þeirra, sem nú vilja hækka benzínskattinn í þessum sérstaka tilgangi, hvort þeir séu tilbúnir að hækka ýmsar aðrar álögur til hagsbóta fyrir aðrar hliðstæðar framkvæmdir. Þeir, sem segja, að þingið eigi að leggja á sérstakan benzínskatt til þessa, verða að vera við því búnir að taka undir aðrar svipaðar till. til framdráttar ýmsum nauðsynjamálum.“ Þrátt fyrir þetta, þó að þessari hugsjón um að brúa stórvötnin í landinu með stuðningi af þessu fé væri tekið á þennan hátt, náði frv. um brúasjóð fram að ganga seint á árinu 1940, og ég tel það mikið óhappaspor, eins og raunar fleira í tíð nýsköpunarstjórnarinnar, þegar brúasjóður var sviptur tekjum sínum á árinu 1945. En sem betur fór, stóð sú ráðstöfun ekki lengi, því að í sambandi við stjórnarmyndunarsamninga, sem fóru fram á árinu 1947, beitti Framsfl. sér aftur fyrir því, að framlag í brúasjóð yrði tekið upp, og hefur það staðið síðan. Vona ég, að sú reynsla, sem fengizt hefur af framkvæmdum eftir þessum reglum, hafi fært öllum hv. þm. heim sanninn um, að hér var rétt ráðið. Þá er gert ráð fyrir því í b-lið 3. gr., að bifreiðaskattur verði innheimtur með nokkru álagi 1960. Samgöngumálin í þessu landi eru mjög kostnaðarsöm og erfið úrlausnar, þar sem þjóðin er tiltölulega fámenn miðað við landstærð og skammt er síðan íslenzka ríkið hafði bolmagn til þess að ráðast í vegagerðir, svo að verulegu næmi. Það eru því mikil verkefni óleyst í samgöngumálum, og má því segja, að ekki sé óeðlilegt, að það gjald sé greitt af hendi, sem gert er ráð fyrir að lagt verði á samkv. b-lið 3. gr. Bifreiðum fjölgar mjög ört í landinu, og eftirspurnin eftir bifreiðum sýnir það, að sem flestir landsmenn keppa að því að komast yfir þau farartæki. En góðir vegir eru vissulega sparnaður á rekstri bifreiðanna og því ekki óeðlilegt, að á þær sé lagður nokkur skattur, sem fari til stuðnings framkvæmdum í samgöngumálum. Á síðasta þingi var ríkisstjórninni heimilað að innheimta sérstakt gjald af innfluttum bifreiðum og bifhjólum, og mátti það gjald nema allt að 250% af fob-verði hverrar bifreiðar eða bifhjóls, þegar innflutningsskrifstofan úthlutaði gjaldeyri til kaupanna, en þó mátti það ekki vera yfir 160%, þegar úthlutað væri gjaldeyri til kaupa á bifreiðum fyrir atvinnubifreiðarstjóra og lækna. Gjaldið mátti aftur á móti nema allt að 300% af fob-verðinu, þegar bifreiðin eða bifhjólið væri flutt inn án þess, að gjaldeyri væri úthlutað. Þetta sýnir, að Alþingi leit svo á í fyrra, að hægt væri að ná nokkru fé inn eftir þessari leið. Mér er nú ekki kunnugt um, hve mikill innflutningur á bifreiðum hefur orðið það sem af er þessu ári samkv. þessum ákvæðum, sem sett voru í fyrra, en e.t.v. getur hæstv. fjmrh. eða fjhn. gefið upplýsingar um það. En þetta álit þingsins í fyrra, að auðið væri að ná inn nokkrum tekjum eftir þessari leið, bendir til þess, að það sé í sjálfu sér ekki óeðlilegt að halda áfram að innheimta það gjald, sem ráðgert er í b-lið 3. gr. Þau ákvæði þessa frv., sem felast í 4. gr. þess, þ.e.a.s. um söluskattinn, eru langsamlega veigamestu ákvæði frv. Ég gerði söluskattinn nokkuð að umtalsefni almennt við 1. umr. þessa máls og skal nú ekki endurtaka það, sem ég drap þá á. En ég tel, að till. sú til breyt. á þessari grein, sem minni hl. fjhn. hefur borið fram, sé fullkomlega réttmæt, og mun styðja hana. Í fyrsta lagi vegna þess, að nú er lögð á það mikil áherzla af hæstv. ríkisstj. og þeim flokkum, sem hana styðja, að fyrir liggi að gera gagngerar ráðstafanir í efnahagsmálum þjóðarinnar síðar á þessu þingi og þær breyt. muni verða svo gagngerar og áhrifaríkar, að það sé jafnvel ekki kleift að fylgja gildandi venju um að ræða fjárlagafrv. nú fyrir þingfrestun. Ef þetta reynist rétt, að síðar á þessu þingi verði gerðar mjög veigamiklar ráðstafanir í fjárhagsmálum, er það alls kostar eðlilegt, að ákvæðin um söluskattinn verði tekin til endurskoðunar í því sambandi, og það á ekki að vera neitt í hættu fyrir hæstv. ríkisstjórn, þó að heimildin til að innheimta söluskatt sé nú miðuð við tvo fyrstu mánuði ársins eins og heimildin til þess að greiða úr ríkissjóði fastar greiðslur, þó að fjárlög ársins 1960 hafi ekki verið sett. En hér kemur fleira til. Ég held, að þó að söluskattinum yrði haldið sem tekjustofni, þurfi að gera ýmsar breytingar á innheimtu hans og ákvæðum löggjafarinnar. Ég held, að í sumum tilvikum orki það mjög tvímælis, hverjir eigi að greiða söluskatt og hverjir ekki, og að jafnvel geti það komið fyrir, að söluskattur leggist tvisvar á sömu vöru. Og í þessu frv. eru beinlínis ákvæði, sem benda í þá átt, að reynslan hafi staðfest þessa skoðun, því að eitt ákvæði frv. er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Nú kaupir innlendur iðnaðarmaður eða framleiðandi eða fær afhenta vöru til framleiðslu sinnar frá öðrum innlendum iðnaðarmanni eða framleiðanda, sem búið hefur vöruna til eða unnið að henni, og í viðskiptum þeirra er söluskatti bætt við verð eða verðmæti vörunnar, og skal þá endurgreiða söluskattinn vegna þessara viðskipta eftir nánari reglum settum af fjmrh. Sama gildir um aðvinnslu á vörum, sem innlendur iðnaðarmaður eða framleiðandi fær annan innlendan iðnaðarmann eða framleiðanda til að gera á framleiðsluvöru sinni.“ Þessi ákvæði eru þannig, að hér er beinlínis gert ráð fyrir eins konar keðjuviðskiptum og það geti orðið mjög flókið í ýmsum tilvikum, hvernig með það skuli fara, jafnvel svo, að til þess geti komið, að endurgreiða þurfi söluskatt, sem áður hefur verið innheimtur. Þetta er eitt meðal annars, sem styður það, að ákvæðin um söluskatt, jafnvel þó að tekjustofninum yrði haldið að meira eða minna leyti, verði öll endurskoðuð síðar á þessu þingi, og eru rök fyrir því, að brtt., sem minni hl. fjhn. ber fram, verði samþykkt. En það er fleira í sambandi við söluskattinn, sem vert er að íhuga og fyllilega þarf að hafa hliðsjón af, ef gera á breytingar á löggjöfinni í heild. M.a. grípur inn í það, að nú virðist vera nokkur áhugi á því, ekki sízt hjá stuðningsflokkum núv. ríkisstj., að afnema tekjuskattinn með öllu, og á síðasta þingi, - ekki aukaþinginu í sumar, heldur á þingi s.l. vetur, - var samþ. þál. um að láta fara fram athugun á því að fella niður innheimtu á tekjuskatti. Nú er tekjuskatturinn, eins og kunnugt er, allveigamikill gjaldstofn fyrir ríkið, og ef horfið yrði að því ráði, sem mikill áhugi virðist vera fyrir hjá stuðningsflokkum núv. ríkisstj., - því að mig minnir, að það væru þeir, sem stóðu að samþykkt þáltill., - þá hlýtur að koma að því, að ríkið vanti tekjustofn á móti því, sem niður fellur, ef tekjuskatturinn yrði úr lögum numinn. Þá kemur það til álita, hvernig skuli fara að því að bæta ríkinu þennan halla, og inn í þetta grípa vitanlega fjármál sveitarfélaganna, eins og hér hefur verið rætt í umr. um þetta mál. Nú kann mönnum í fyrstu að sýnast auðvelt að bæta ríkinu þann halla, sem af þessu yrði, á þann hátt að hækka eingöngu tolla á miður þörfum varningi. En þess ber að gæta, að þær vörur, sem telja má miður þarfar, eru þegar mjög hátt tollaðar, bæði til þess að standa straum af gjöldum ríkissjóðs og útflutningssjóðs, og ég hygg, að reynslan bendi til þess, að það séu takmörk fyrir því, hvað hægt er að hlaða háum gjöldum á tiltölulega fáa vöruflokka, ef eftirspurn eftir þeim á ekki stórkostlega að minnka. Ég ætla, að slíkt hafi komið fram, t.d. á meðan bátagjaldeyriskerfið var í gildi, að þá var farinn að myndast hali, sem kallað er á óvönduðu máli, þannig að eftirspurnin ætlaði ekki að svara til þess, sem álagið þurfti að nema. Það er mjög hætt við því, að ef ætti að bæta ríkissjóði þann halla, sem af þessu yrði, eftir þeirri leið, þá mundi eftirspurnin eftir þessum hátollavörum minnka, svo að það bætti ekki ríkissjóði nægilega upp tekjuskerðingu, sem af niðurfellingu tekjuskattsins leiddi. Þá kemur það til álita, til hvaða ráða ætti að grípa. Ef mjög hár tollur yrði lagður á nauðsynjavörur erlendis frá og t.d. iðnaðarvörur fluttar frá útlöndum, þá sýnist mér, að á því kynnu að verða nokkrir annmarkar. Það gætu í sumum tilfellum orðið eins konar verndartollar fyrir framleiðslu hér innanlands, sem ekki væri þjóðhagslega hagkvæmt að draga vinnuafl þjóðarinnar að, því að eins og kunnugt er, hefur undirstöðuatvinnuvegur þjóðarinnar, sjávarútvegurinn, átt að undanförnu við mikinn skort á vinnuafli að búa. En það er sá atvinnuvegur, sem framleiðir mestan gjaldeyri eða aflar mests gjaldeyris þjóðarbúinu til handa. Ef ætti aftur á móti að forðast það, að þessi tollaálagning verkaði sem verndartollar fyrir ýmsar starfsgreinar, sem óhagkvæmt væri þjóðhagslega séð að efla, finnst mér þetta mál allt grípa inn í það, hvort ekki þurfi að breyta jafnhliða að meira eða minna leyti ákvæðunum um söluskattinn, að breytingar á löggjöf um söluskatt komi til athugunar í samræmi við öll þessi skattamál í heild. Þetta er enn ein röksemd fyrir því, að það sé eðlilegt, eins og minni hl. fjhn. leggur til, að takmarka nú heimildina til innheimtu á söluskatti við tvo fyrstu mánuði ársins, en allt þetta mál verði tekið til nánari endurskoðunar síðar á þessu þingi. Þá vil ég leyfa mér að fara örfáum orðum um 5. gr. þessa frv. Þessi grein er um innheimtu á vörumagnstolli og verðtollsviðauka, og síðustu liðir greinarinnar eru um heimildir til þess að fella þessa tollaviðauka niður á einstökum vörutegundum. Hér er gert ráð fyrir því í b-lið, rómverskum II, að undanþegnar tollahækkun þeirri, sem í greininni ræðir um, skuli vera m.a. kaffi, óbrennt eða brennt og malað. Það vekur eftirtekt, að hér er ekki minnzt á te, og ég vil nú beina því til fjhn„ sem hefur athugað frv. mjög vel, hvort það falli undir þessi ákvæði. Ég hygg, í alvöru talað, að það sé ekki, og mér finnst ósamræmt í því, og svo mun hafa verið undanfarið. Vegna þess að ýmsir neyta tes og hafa það algerlega í stað kaffis, þá er eðlilegt, að þarna sé ekki gert upp á milli. Ég hygg líka, að kaflinn, þar sem talað er um mjöl og grjón, nái ekki til allra matvæla, þar sé gert upp á milli, t.d. að sagógrjón og kartöflumjöl falli ekki undir þessi ákvæði. Þetta er bara ábending til hv. n., sem um þetta hefur fjallað, að mér finnst eðlilegt, að þarna sé nokkurt samræmi á milli. Enn fremur vil ég spyrja hv. fjhn., sem hefur athugað vel þetta flókna frv., hvort í nr. 27,14, steinolía, sé gerður munur á óhreinsaðri steinolíu og hreinsaðri. Ef svo er, þá finnst mér ástæða til, að það sé tekið til athugunar. Mér hefur ekki verið sýnt fram á það með rökum. hvaða ástæða er til þess að gera þar upp á milli. Loks vil ég benda á það, að mér sýnist, að þessar heimildir, sem veittar eru í þessart grein, séu tvíþættar, það séu tvenns konar heimildir veittar gagnvart sömu vöru. Mér virðist það vera rétt skilið hjá mér, og ef svo er ekki, þá óska ég eftir leiðréttingu á því síðar af hálfu hv. fjhn. Í rómverskum II segir fyrst, að undanþegnir tollahækkun þeirri, er getur í b-lið A-liðar og B-lið í I. tölulið þessarar greinar, sé fyrst tollskrárkafli 9, nr.l-2, og tollskrárkafli 10, nr. 1-7, tollskrárkafli 11, nr. 1-12, og tollskrárkafli 17, nr. 1-6. Ég fæ ekki betur séð, þegar ég les aftur liðinn rómverska III, en þar sé vitnað í nákvæmlega sömu tollskrárkafla. Ég óska eftir skýringu á þessu síðar, ef þetta er misskilningur, að hér eigi að veita tvenns konar heimildir um niðurfellingu tolla á sömu vörum. Þetta verður væntanlega skýrt síðar af hv. fjhn. En að lokum er það aðeins eitt atriði þessa frv., sem ég vil benda á og vænti þess, að milli umræðna taki fjhn. það til athugunar. Ákvæðin um undanþágu frá þessum tollum eða heimild til hennar, m.a. á kaffi, eru vitanlega miðuð við það að gera þessa neyzluvöru almennings ódýrari en ella, og það má segja, að með því sé stefnt í rétta átt. En þetta vekur meiri eftirtekt, þegar búið er að steypa öllum þessum málum saman í eina heild, að í 1. gr. frv. er gert ráð fyrir álagi á kaffibæti. Nú sýnist mér, að ákvæði 1. gr. um álag á kaffibæti dragi mjög úr áhrifum ákvæða 5. gr. um niðurfellingu tolla af kaffi, þetta blandast saman og verður ein og sama varan, þegar hún kemur til neytandans. Og að allra síðustu þetta: Íslenzka þjóðin hefur verið gædd ríkri skáldskapargáfu, og hér í þessari hv. d. eru menn gæddir sterkri skáldæð. Hér var líka við umræður talað mjög í skáldlegum líkingum um þessi mál, m.a. um fimmbura, og einn hv. ræðumanna komst þannig að orði, að nú væru öll börnin fimm komin í einu og sömu vögguna. Ég held, að það sé afar mikill vandi og eiginlega mikil list, sem stuðningsmenn hv. ríkisstj. þurfa að iðka, að gæta þess, að þessi fóstur, sem nú eru öll komin í einu og sömu vögguna, meiði ekki hvert annað. Og í því sambandi vil ég sérstaklega beina því til fjhn., að hún aðgæti gaumgæfilega þetta ósamræmi á milli kaffisins og kaffibætisins í frv., að önnur varan verði ekki fyrir óþarfahnjaski gagnvart hinni.



Herra forseti. Hv. 9. þm. Reykv. (AGl) sagði hér áðan, að sig furðaði á því, að ég hefði farið þeim orðum um söluskattinn, að það væri ágætur skattstofn. Ég skal nú taka það fram, að það gætir að því leyti nokkurs misskilnings hjá hv. þm., að þegar ég tók þannig til orða, var ég ekki fyrst og fremst að lýsa mínum persónulegu skoðunum á söluskattinum, kostum hans og göllum. Ég tel, að ekki sé ástæða til þess í sambandi við þá bráðabirgðaafgreiðslu á þessum málum, sem hér liggur fyrir, enda býst ég við, að bæði þeir tekjustofnar, sem hér um ræðir, og skattakerfið í heild verði endurskoðað í nánustu framtíð, þannig að það gefist þá tilefni til að ræða þau mál ýtarlegar síðar á þinginu. Ég benti hins vegar á það sem staðreynd, að allir hv. þm. höfðu a.m.k. á undanförnum þrem þingum samþykkt framlengingu söluskattsins einróma, og dró af því þá einföldu ályktun, að hvað sem liði ágreiningi um annað, þá hefði þó verið eining um ágæti þess skattstofns. Ég skal þó taka það fram, að í þessu liggur auðvitað ekki, að ég og hv. 9. þm. Reykv. ásamt öðrum, sem að þessu stóðu, höfum sérstaka ánægju af því að leggja skatta á landslýðinn. Við viðurkenndum tekjuþörf ríkissjóðs á þessum tíma og höfðum ekki tilbúnar till. um aðra skatta, sem við töldum betri. Ég tel það ekki í neinu ósamræmi við þetta, þó að ég jafnframt segði, að það sama ætti auðvitað við um söluskattinn og alla aðra skattstofna ríkisins, að hann hefði sína ágalla. Hv. 9. þm. Reykv. nefndi nokkur þeirra raka, sem oft hafa verið borin fram gegn söluskattinum, og í þeim er vissulega nokkur sannleikskjarni. En minna mætti þó hv. 9. þm. Reykv. á það, að þrjú undanfarin ár hefur hann verið í stjórnaraðstöðu, og telji hann þennan skattstofn svo mjög ómögulegan, hefði hann þá átt að beita áhrifum sínum til þess, að hann yrði afnuminn eða a.m.k. verstu ágallarnir sniðnir af honum. Þrátt fyrir þetta komst hv. þm. þó að þeirri niðurstöðu, að ekki væri hægt að afnema söluskattinn að svo stöddu. Og ef ég tók rétt eftir, lýsti hann því meira að segja yfir, að hann mundi greiða atkv. með framlengingu söluskattsins, aðeins ef samþ. yrðu nokkrar brtt., sem hann ber fram um ráðstöfun þessa skatts. Ég ætla nú ekki að ræða, svo að neinu nemi, þessar brtt. hv. þm., enda hefur hæstv. fjmrh. þegar gert því máli skil. Ég vil þó aðeins benda á það, að ég dreg mjög í efa, að samþykkt þeirra till., sem hv. þm. ber fram, mundi á þessu stigi málsins verða til þess að greiða fyrir því ágæta málefni, að mínu áliti, að bæjar og sveitarfélögunum sé séð fyrir auknum tekjustofnum, m.a. í þeirri mynd, að eitthvað meira eða minna af söluskattinum renni til þeirra. En ástæðan til þess er sú, að eins og kunnugt er, þá hefur jöfnunarsjóður bæjar- og sveitarfélaga nú ákveðnu hlutverki að gegna, og þau lög, sem nú gilda um jöfnunarsjóðinn, eru miðuð við þetta hlutverk, m.a. þær reglur, sem gilda um úthlutun fjár úr sjóðnum eða skiptingu þess fjár, sem bæjar- og sveitarfélögin fá úr sjóðnum, á milli þeirra. Ég held, að það mundi verða nokkuð út í bláinn að fara að samþ. slíka aukna tekjuöflun til sjóðsins og nýjar reglur um úthlutun þess fjár, sem breyttu hlutverki sjóðsins til samræmis við það aukna fé, sem hann fengi til umráða. Þá ætla ég aðeins að gefnu tilefni að víkja örfáum orðum að ræðu hv. 5. þm. Austf. (PÞ). Hann beindi nokkrum spurningum til fjhn., aðallega varðandi tæknileg atriði í sambandi við skattalög þau, sem hér liggja fyrir. Ég skal fúslega játa það, að þessi mál bar ekki á góma á fundum n. Við létum okkur nægja - og það var í samræmi við þá meðferð, sem þessi mál hafa áður fengið í fjhn. - að lesa saman texta lagafrv. við núgildandi lög í þessu efni. Ég hef litið þannig á, að fjhn. sé ekki nein milliþinganefnd í skattamálum. Ef svo væri, þá bæri henni vitanlega að geta gefið upplýsingar um þau atriði, sem hv. þm. minntist á, eins og t.d. spurninguna um það, hvort skemmtiferðaskip greiði lægra vitagjald en skip gera almennt, hvort innheimt væri aukaálag á skemmtanaskattinn, hvort gerður væri munur - ef ég tók rétt eftir - á hreinsaðri og óhreinsaðri steinolíu o.s.frv. Allt eru þetta skattatæknileg atriði, sem mþn. í skattamálum, er hefði það hlutverk að endurskoða skattakerfið frá grunni, ætti auðvitað að kynna sér. En mér finnst ekki hægt að ætlast til þess, að fjhn., - ekki sízt í sambandi við þá bráðabirgðaafgreiðslu, sem hér er um að ræða, - hafi krufið þessi mál til mergjar. Öllu meira get ég nú ekki um þetta sagt, e.t.v. meðfram af því, að ég er ekki í tölu þeirra hv. þdm., sem skáldskapargáfan hefur verið gefin, og harma ég það mjög. En við því er ekki að gera. En þó eru það tvö þessara atriða, sem mér finnst, að ég gæti myndað mér skoðun um. Hv. þm. taldi, ef ég tók rétt eftir, að óþarfur væri 3. liður 5. gr., vegna þess að það sama feldist í rauninni í 2. lið 5. gr. En það er á þessu sá munur, að hvað snertir 2. liðinn, þá er heimilað að undanþiggja tollahækkun þeirri, sem gert er ráð fyrir, þær vörur, sem þar eru taldar, en í 3. liðnum er heimilað að fella niður öll aðflutningsgjöld af sömu vörum, ekki eingöngu álagið á verðtollinn og vörumagnstollinn. 

Alfreð Gíslason læknir: Herra forseti. Mér þótti vænt um að heyra af vörum hæstv. fjmrh., að hann teldi það mál, sem í brtt. minni felst. gott og gagnlegt. En hitt þótti mér leitt að heyra, að hann þrátt fyrir það ætlar að snúast gegn þessu máli nú. 1956 flutti hæstv. fjmrh. frv. til l. um hluta sveitarfélaga af söluskatti, samhljóða þeirri brtt., sem ég nú flyt, og sams konar frv. flutti hann aftur 1957. Afdrif frv. í fyrra skiptið urðu þau, að frv. var vísað til n., sem flm. sjálfur átti sæti í. Þar sofnaði málið og fékk aldrei endanlega afgreiðslu á því þingi. Síðara árið var frv. með samkomulagi við fim. afgreitt í formi þáltill. frá hv. Ed., þess efnis, að d. skori á ríkisstj. að undirbúa frv. til i. um tekjustofna sveitarfélaga. Ég endurtek það, að þessi afgreiðsla var með samkomulagi við hv. flm., núv. hæstv. fjmrh. En hæstv. ráðh. sagði áðan, að ég hefði ekki veitt málinu stuðning á þessum þingum. Ef hann þar með vill gefa í skyn, að ég hafi á einhvern hátt lagzt á móti málinu, þá fer hann með rangt mál. Sannleikurinn er sá, að ég var þessu frv. samþykkur og greiddi atkv. í samræmi við það, að svo miklu leyti sem það kom til minna kasta, og þess vegna alrangt að bera mér það á brýn, að ég hafi á einhvern hátt lagt stein í götu frv. á þeim tíma. Nú skilst mér, að hæstv. ráðh. hafi skipað sérstaka menn til að athuga tekjuöflunarþörf sveitarfélaga. Það er í sjálfu sér gott og blessað, svo langt sem það nær. En það var alveg óþarfi að láta þá staðreynd hafa nokkur áhrif á afstöðuna til þeirrar brtt., sem hér liggur fyrir. Það mál er margathugað og margrætt, sérstaklega af sjálfum hæstv. ráðherra. Fyrir allmörgum árum var samþ. ályktun í Sþ. um undirbúning nýrrar löggjafar um skattamál og útsvarsmál. Og þar var einnig tekið fram, að n. sú, sem skyldi fjalla um þennan undirbúning, ætti að gera till. um verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga og þá tekjustofna, sem undir þeim verkefnum og útgjöldum ættu að standa. Þessi n. mun hafa starfað eitthvað og jafnvel lagt fram einhverjar till., en aldrei heyrzt frá henni endanlegt orð. Vinstri stjórnin skipaði líka n. til þess að athuga og gera till. um nýja tekjustofna sveitarfélaga. Sú n. mun vera að störfum, eftir því sem ég bezt veit, fram á þennan dag, en hefur ekki skilað áliti. Nú skilst mér, að hæstv. ráðh. telji mikla þörf á því að skipa a.m.k. þriðju nefndina. Ég vona, að það sé ekki í trausti þess, að málið sofni vært hjá þeirri n. En ef litið er á fyrri reynslu, gæti það flogið manni í hug. Hv. 11. þm. Reykv. (ÓB) skýrði það fyrir mér og öðrum hv. þdm., hvað hann hefði átt við, þegar hann talaði um ágæti söluskattsins. Mér skilst, að hann hafi meint og skýrt, að með því hafi hann átt við, að hér væri um að ræða góðan tekjustofn ríkissjóðs, drjúgan tekjustofn ríkissjóðs. Ég skal ekki bera á móti því. Og ég tel það afar mannlegt af fjmrh. að vera eftirsjá í góðum tekjustofnum. En ég vona samt, að hæstv. fjmrh. falli ekki nú fyrir þeirri freistni, að söluskatturinn er gildur tekjustofn ríkissjóðsins, og að hann þess vegna sé ekki nú að bregða fæti fyrir fram komna till., sem að efni og orðalagi er nákvæmlega eins og sú till. og þau frv., sem hann hefur barizt fyrir á undanförnum þingum. En einhvern veginn finnst mér nú í kvöld, að það sé komið annað hljóð í strokkinn hjá hæstv. ráðherra. Ég vona, að það boði ekki neitt illt. En það er auðheyrt, að tónninn hefur breytzt. Nú langar mig að mega draga brtt. mína aftur til baka til 3. umr., og ég vil fara þess á leit við hæstv. forseta, að hann komi því til leiðar, að hv. fjhn. taki þessa till. til athugunar á milli umræðnanna. Mér skilst, að fyrir þessari hv. d. liggi ekki neitt verkefni á morgun, svo að þetta ætti að vera auðsótt mál, og ég vit ekki að óreyndu ætla annað en hv. stjórnarsinnar fallist á, að það sé sanngjarnt, að fjhn. fái að athuga málið og segja sitt álit, þegar til 3. umr. kemur.

Forseti ( SÓÓ ): Ég vil í tilefni þessara tilmæla hv. 9. þm. Reykv. (AGl) um það, að hann dragi brtt, sína á þskj. 48 aftur til 3. umr., geta þess, að það hefur verið ákveðið, ef hægt verður, að koma þessu máli í gegnum 2. og 3. umr. nú í kvöld, til þess að geta afgreitt það til hv. Nd. 



Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja þessar umræður. Það eru aðeins nokkur orð út af þeim tilmælum, sem hv. 9. þm. Reykv. (AGl) bar hér fram til forseta um það, að fjhn. d. fengi tækifæri til þess að athuga brtt. hans á þskj. 48. Eins og komið hefur hér fram í umr., er þessi brtt. nálega alveg shlj. frv. til l. um hluta sveitarfélaga af söluskatti, sem núv. hæstv. fjmrh. hefur flutt a.m.k. þrisvar sinnum hér á Alþingi. Ég held, að í öll þessi skipti hafi þetta frv. hlotið fullkomlega þinglega afgreiðslu, og ég fæ ekki séð, hverju það á að sæta, að þetta sama frv., þó að það sé flutt hér sem brtt., fái nú ekki svipaða þinglega meðferð og frv. núv. hæstv. fjmrh, hefur fengið á undanförnum árum. Ég kalla það að böðlast á þingsköpum og þingvenjum. ef okkur, sem skipum fjhn., er meinað að fjalla um þessa till. og skila um hana áliti. Ég fagna því, að hæstv. forseti þykist einn hafa ákveðið það, að þessum málum skuli ýtt í gegnum d. hér í nótt, án þess að venjulegum þingvenjum sé fylgt um meðferð mála, því að þá hlýtur það líka að vera á hans valdi og hans valdi eins að breyta þeirri ákvörðun, og ég ber enn svo mikið traust til þessa hæstv. forseta, þó að ýmsu hafi verið ábótavant við hans stjórn hér í d., það sem af er, að hann sé ekki fráhverfur því, að hv. d. og þær n., sem d. skipar, fái að fjalla um mál á sama hátt og venja hefur verið og reyndar er skylt eftir öllum réttum reglum. Ég bendi á það, að það getur verið dálítið varhugavert að snúa öllum venjulegum réttarvenjum, hvort sem er í meðferð mála á Alþingi eða annars staðar, við, eftir því hverjir það eru, sem hafa völdin hverju sinni. En ég sé ekki betur en svo sé að farið, ef ekki verður orðið við þessum sjálfsögóu og réttmætu tilmælum hv. 9. þm. Reykv.

Forseti ( SÓÓ ): Ég vil vegna þessara ummæla, sem hv. þm. hafði nú um, að hér sé ekki fylgt venjum um þingsköp, ekki viðurkenna, að svo sé. Það er ekki óvenjulegt, þegar brtt. hafa komið fram það seint, að n. hafa afgreitt frá sér mál, að formenn n. eða meiri hl. n. hafi óskað eftir því, að málinu væri frestað, til þess að þeim gæfist færi á að athuga fram komnar tillögur. Nú vil ég skjóta því til hv. formanns fjhn., hvort hann óskar eftir því, að þessu máli sé frestað, til þess að n. geti tekið sérstaklega þessa till. til meðferðar.

Ég hef enga ósk fram að bera í því efni. - Gripið fram í: En ekki það gagnstæða þá heldur? - ÓB: Ef forseti eða d. ákveður að vísa málinu til n., þá get ég ekki neitað að taka það til meðferðar. - Gripið fram í: Ja, þó það nú væri.

Formaður fjhn. óskar ekki eftir, að málinu sé frestað til þess að fá þessa till. til meðferðar, og verður hún þá tekin til atkv. nú ásamt frv.



Herra forseti. Till. á þskj. 48 er merkileg till., eins og hún á ætt til. Menn hafa heyrt hana ættfærða við þessa umr., og mér sýnist, að það væri mjög sanngjarnt að verða við þeim óskum flm., að n. athugaði hana og gengið væri úr skugga um það, hvort ekki fyndist flötur á því að gera því þarfa máli einhver skil, flýta fyrir því, að sveitarfélögin, sem eru þurfandi fyrir nýja tekjustofna og hafa einmitt óskað eftir hlutdeild í þessum skatti, fengju a.m.k. fyrirheit um það, að hlutur þeirra yrði réttur. Þess vegna vil ég fyrir mitt leyti styðja þá ósk flm., að till. verði tekin til þinglegri meðferðar en hún fær, ef hún er afgreidd hér við þessa umræðu. Ég vildi segja það um till. í þessu sambandi, að ég tel, að þó að hún sé vel ættuð, þá þurfi hún athugunar við, og þó að hún sé komin það til ára sinna, sem hún er komin. Sérstaklega tel ég ástæðu til að geta þess, að sú n., sem hv. 9. þm. Reykv. nefndi að skipuð hefði verið, fyrri n., tók þetta atriði töluvert til meðferðar, og í n. skilaði ég þá sérstaklega till. um það, að sveitarfélögin væru látin hafa, ekki fjórða part af söluskatti, heldur 30% af söluskatti þeim, sem ríkið hafði innheimt. Og á þeim tíma fór töluvert mikil rannsókn fram á því, hvað þetta skipti miklu máli fyrir sveitarfélögin, og það kom í ljós, að slík hlutdeild í skattinum munaði verulega miklu. Og ég fyrir mitt leyti held, að áður en þetta er lögbundið, eigi að taka upp athugun á þessu mjög rækilega, hvað það er, sem sveitarfélögin dregur, svo að um muni. Þá vil ég minnast hérna á 2, liðinn, þ.e. skiptingu söluskatts þess, sem till. gerir ráð fyrir að falli í hlut sveitarfélaganna. Ég held, að það þurfi að athuga, hvort það eigi að láta fólksfjöldann ráða. Ég er svo mikill dreifbýlismaður, og ég tel svo nauðsynlegt að gæta þess, að jafnvægi haldist í byggðum landsins, að ég hygg, að með því að skipta eftir mannfjölda sé einmitt einangrunarfólkinu, strjálbýlisfólkinu gert lægra undir höfði en hinu. Viðskiptin, sem söluskatturinn yrði tekinn af, fara mest fram þar, sem fjölmennið er mest, og þau fara þar að sumu leyti fram fyrir það, að strjálbýlið sækir sín kaup til þéttbýlisins. En þéttbýlið hefur þá aðstöðu, sem dreifbýlið og fámennu sveitarfélögin hafa ekki, að vegna viðskiptanna, sem þar fara fram, skapast aðrir tekjustofnar fyrir þau sveitarfélög, þ.e.a.s. viðskiptafyrirtækin eru sá aðili, sem gefur þéttbýlinu drýgstar tekjur í sveitarsjóðina, og af því að viðskipti dreifbýlisins fara þarna um, þá verða þau undirstaða fyrir álögur hjá þéttbýlinu, sem strjálbýlið leggur því til. Þess vegna tel ég réttmætt, að það njóti í staðinn meira af söluskattinum hlutfallslega en miðað sé við takmarkaðan mannfjölda. Ég get um þetta hér bæði vegna þess, að ég tel rétt, að málið í heild sé athugað í n., og nefni dæmi um, að það þurfi athugunar við, svo og líka vegna þess, að ég fyrir mitt leyti er nokkuð hikandi að greiða atkv. með till. á stundinni, eins og hún er. Ég álít heppilegast að samþ. till. okkar í minni hl. fjhn. á þskj. 45 um það, að framlengingin sé aðeins til tveggja mánaða og það komi aftur til athugunar, einmitt á sama tíma og fjárl. verða tekin til afgreiðslu, hvort ekki er hægt að láta söluskattinn ganga til sveitarfélaganna. Ég hygg þess vegna, að ef þessi till. verður ekki betur athuguð, þá fari betur á því, að hún bíði þess tíma, en því aðeins að framlengingin verði til tveggja mánaða, eins og við minnihlutamennirnir leggjum til. M.ö.o.: ef till. fer ekki til n. aftur, sem ég mæli með, og fær ekki þar athugun og máske samkomulagsafgreiðslu, - gott væri að ræða hana þar við hæstv. fjmrh., - þá held ég, að það verði að fresta málinu, og ég mun a.m.k. sitja hjá. Þá tillitssemi vil ég líka sýna, þegar óvíst er, hvernig ríkissjóður getur fengið þær tekjur, sem okkur að lokum sýnist nauðsynlegt að hann þurfi að fá. En með því sýni ég ekki þessari till. neina andstöðu, að ég tel, ekki málefninu, sem hún er fram komin fyrir, vegna þess að ég ber fram till. á þskj. 45. Ég held að það væri vel hægt að gefa þinginu tíma til að athuga þessa till. í n. Ég held, að það sé rétt fyrir hæstv. ríkisstj. og hennar flokka að flýta sér hægt í þessu máli. Það er margt, sem styður að því, og það hefur verið margt af því tekið mjög rækilega fram í þessum umræðum. Ég held, eins og ég minntist á í ræðu minni í kvöld, að hæstv. fjmrh, ætti rækilega að endurskoða afstöðu sína um það, hvort hann heldur sig við það að flytja ekki skýrslu um efnahagsástandið nú, áður en þingfrestur er tekinn. Ég er viss um það, að leynd á þeim málum er mjög hættuleg, og sérstaklega er hún hættuleg eftir það, að ráðuneytisstjóri efnahagsmálaráðuneytisins er búinn að halda þá ræðu, sem hann hélt nú í sambandi við fullveldisdaginn. Það er mannleg náttúra, að ímyndunaraflið gengur lengra en veruleikinn venjulega, og þegar eitthvað er á huldu, sem menn óttast, þá fær ímyndunaraflið fæturna og kraftinn til sköpunarinnar. Ég er viss um það, að þegar almenningur í landinu leggur saman þögli ríkisstj. um þessi mál og þá opinskáu ræðu, svartsýnisræðu, sem ráðuneytisstjórinn hélt, þá slær almenningur því föstu, að fyrir dyrum séu efnahagsaðgerðir, sem þurfi að hafa viðbúnað fyrir, og menn búast við gengisfalli og herða á sér frá því, sem nú er, og hafa þeir þó verið að ýmsir með að bjarga sparifé sínu undan gengisfalli. Ég held þá, að niðurstaðan verði auðvitað sú, sem jafnan verður undir þannig kringumstæðum, að þeir bjarga sér og sínu, sem kunnáttumestir eru og mestir fyrir sér í viðskiptamálum og gætu í raun og veru helzt af hendi látið og mest munaði um að tækju þátt í efnahagsuppgjörinu, en hinir, sem eru ekki spekúlantar, eiga sparifé, af því að þeir hafa í raun og veru fullnægt þeirri dyggð, sem þjóðin hefði þurft að sýna, - þeir muni verða fyrir barðinu á aðgerðunum. Ég hygg, að hæstv. ríkisstj. muni alls ekki vilja til þess stofna. Ef hún býr yfir því að skella á í krafti meiri hluta síns gengisfellingu, þá ætti hún að gera það strax, af því yrði minni skaði. Ef hún býr ekki yfir því, þá ætti hún að segja frá því. Og hún á að gera meira. Hún á að taka undir till. um verðtryggingu sparifjár. Það mundi verða sönnun þess, að fólkið, sem hefur sparað fé, lagt í banka og sparisjóði og þannig lagt til handa þjóðinni framkvæmdafé á undanförnum árum, - framkvæmdafé, sem þjóðin hefði þó viljað hafa meira til, - það fólk mundi þá verða rólegra og spekúlantarnir mundu láta sitt fé frekar liggja kyrrt. Ég held þess vegna, að það ætti nú að fresta umr. þessa máls eða a.m.k. gera ráð fyrir því, að eitthvað töluvert liði á milli 2. og 3. umr. Það liggur ekkert á í málinu, þvert á móti. Það þarf að endurskoða afstöður þær, sem hæstv. ríkisstj. virðist hafa tekið og ályktað er um þöglina. Ég vil bæta því við, að hv. 5. þm. Austf. benti á margt mikilsvert í þessum málum mjög greinilega, og menn hlustuðu mjög rækilega á hans bendingar um það, sem telja má að væri æskilegt að athugað væri betur í frv., sem fyrir liggur. Eins og form. hv. fjhn. tók fram, er það kannske ekki beinlínis á færi n. sem slíkrar að endurskoða frv. á einum fundi, heldur hefði þurft að leita til þess aðstoðar þeirra, sem í hverju tilfelli eru fyrir framan um hvern þátt þeirra mála, sem þar hafa verið fléttaðir saman, og það tekur sinn tíma. Þetta væri alveg í samræmi við vinnubrögð á þingi, sem vill vanda störf sín.

Alfreð Gíslason læknir: Herra forseti. Hæstv. forseti hefur mótmælt því, að till. verði vísað til hv. fjhn. eða til þess mælzt, að hún taki hana til athugunar á milli umræðna. Hv. form. fjhn. hefur tjáð, að hann hafi engan áhuga á málinu, svo að ég geri ráð fyrir, að það sé til einskis að tala um það mál frekar, enda þótt tveir hv. nm. hafi óskað þess, að n. fái brtt. til athugunar á milli umræðna. Þetta þykir mér ekki mikil tillitssemi í garð stjórnarandstöðunnar, að láta annað eins og þetta ekki eftir, sérstaklega þegar tekið er tillit til þess, að enginn fundur mun verða í þessari hv. deild á morgun. Það er ekki í fyrsta sinn nú í nótt, að við höfum orðið varir við einkennilegan og lítt skiljanlegan stirðbusahátt af hálfu hv. stjórnarsinna í þessari d., og mönnum dettur í hug: Hvað gengur að mönnunum? Eru þeir svona óliðlegir í eðli sínu, eru þeir svona smáir í sniðunum, eru þeir svona hégómlegir vegna valdanna? Ég held þeir séu ekki neitt af þessu. En það er eitthvað að. Hv. stjórnarsinnar hér eru eitthvað miður sín, spenntir, órólegir, máske hræddir, en við hvað, það get ég ekki sagt um. Ég vildi nú í fyllstu vinsemd ljúka mínum ræðuhöldum hér með því að ráðleggja hv. stjórnarsinnum að endurskoða þessa afstöðu sína, eins og hún hefur verið síðustu sólarhringana. Ég held, að þeir hefðu gott af því að gefa sér tóm og tíma, slappa af, hugleiða. Ég sé ekki ástæðu til þess að draga þessa till. til baka nú, úr því að undirtektir eru slíkar sem þær hafa verið, og óska eftir, að hún komi til atkvgr. við þessa umr.

Forseti (SÓÓ): Þá hafa ekki fleiri kvatt sér hljóðs.