Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Allshn. hefur fjallað um frv. til laga um breytingu á kosningalögum til Alþingis, nr. 52 14. ágúst 195), sbr. lög nr. 90 31. des. 1981. Efnislega fjallar sú breyting, sem hér er á dagskrá, um að það komi aðlögunartími á það, að stimplar verði alfarið notaðir við utankjörstaðarkosningar. Ástæðan fyrir því, að þetta er lagt til er að í ljós hefur komið að nokkur vandkvæði munu vera á því að afla þess stimplafjölda sem þyrfti. Einnig er þarna um nokkurt fjárhagsatriði að ræða, en þó er það fyrst og fremst hið fyrrnefnda sem veldur því, að þetta frv. er fram komið. Nefndin hefur orðið sammála um að leggja til að frv. verði samþykkt óbreytt eins og það kom frá Ed.



Herra forseti. Frv. þetta er um rétt manna til að kalla sig iðnfræðinga og er lagt fram vegna óskar Iðnfræðingafélags Íslands um að starfsheitinu iðnfræðingur verði veitt lögvernd. Gert er ráð fyrir að vernd starfsheitisins geti gilt bæði um þá sem lokið hafa námi við Tækniskóla Íslands og sambærilegu námi erlendis. Iðnn. hefur rætt frv. og sent það til umsagnar. Allar umsagnir voru jákvæðar, og nefndin mælir samhljóða með því að málið verði samþykkt.



Herra forseti. Ég mæli fyrir áliti allshn. um frv. til laga um breytingu á lögum um fangelsi og vinnuhæli, nr. 38 24. apríl 1973. Nefndin hefur athugað frv. þetta á tveimur fundum sínum og er sammála um að leggja til að frv. verði samþykkt óbreytt.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. á þskj. 664 um grunnskóla. Nefndin hefur rætt frv. á fundi sínum og mælir með því, að það verði samþykkt óbreytt. Friðjón Þórðarson og Guðrún Helgadóttir voru fjarverandi afgreiðslu málsins.



Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 663 um frv. til laga um Sinfóníuhljómsveit Íslands. Menntmn. hefur fjallað um frv. á fundum sínum og mælir með að það verði samþykkt eins og það var afgreitt frá Ed. Friðjón Þórðarson og Guðrún Helgadóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Guðrún var viðstödd á fundum þar sem frv. var til umfjöllunar, en ekki þegar nál. var gefið út og málið tekið til endanlegrar afgreiðslu. En hv. þm. Guðrún Helgadóttir bað mig að geta þess, að hún væri samþykk frv. eins og það liggur fyrir frá Ed.



Herra forseti. Á þskj. 612 hef ég ásamt hv. þm. Árna Gunnarssyni, Garðari Sigurðssyni og Jósef H. Þorgeirssyni flutt brtt. við frv. það sem Sinfóníuhljómsveit Íslands sem hér er til 2. umr. Brtt. þessi kom það seint fram að ekki reyndist unnt að vísa henni til hv. menntmn. þessarar deildar, en þar sem mér er kunnugt um að hv. nm. var kunnugt um þessa brtt., er þeir fjölluðu um frv., til ég ekki nauðsynlegt að tefja málið með því að óska eftir formlegri umfjöllun nefndarinnar um hana. Það er alls ekki, nema síður sé, ætlun flm. að tefja afgreiðslu þessa frv. með þessum tillöguflutningi og lengja þannig þann tíma sem Sinfóníuhljómsveitin verður að starfa og spila án þess að hafa nokkur lög, þ.e. lög um tilvist og starfsemi Sinfóníuhljómsveitarinnar, svo sem verið hefur undanfarin rúm 30 ár. Þær breytingar, sem við flm. leggjum til að gerðar verði á frv., eru tvær. Þær eru mjög einfaldar og þurfa í sjálfu sér ekki mikilla skýringa við. Sú fyrri er við 3. gr. og er tekin upp úr upphaflega frv., en hv. Ed. felldi það burt, sem ég tel að hafi verið mistök. Hún hljóðar um að hljómsveitin afli sér eigin tekna og stefnt sé að því að þær, þ.e. tekjurnar, nái 12% af rekstrarkostnaði. Ég tel rétt að hafa þetta ákvæði í lögunum, að stefnt skuli að slíkum tekjustofni og kveðið á um takmark þeirrar stefnumótunar og hver meining Alþingis sé með því. Ég tel með öllu óhæft að öllum eða nánast öllum rekstrarkostnaði við slíka stofnun sem Sinfóníuhljómsveitin er sé skellt á opinbera aðila, svo sem verið hefur og reikna má með ef frv. verður afgreitt í óbreyttri mynd. Reynsla síðustu ára hefur sýnt að svo er, enda hafa eigin tekjur hljómsveitarinnar einungis verið um 6–8% síðustu árin. Ég vil ítreka að þetta ákvæði er tekið óbreytt upp úr frv: eins og hæstv. menntmrh. lagði það fram. Síðari brtt. tel ég einungis vera leiðréttingu, þ.e. í stað orðanna „í minnst“ í 6. gr. komi: allt að. Ég tel að það sé ætlunin með þessu ákvæði að hljómsveitin sé skipuð allt að 65 stöðum eða stöðugildum, en ekki að hún sé skipuð hið minnsta 65, en á því er að sjálfsögðu mikill munur. Í frv. er heimild til þess í sérstökum tilfellum að ráða fleiri hljóðfæraleikara tímabundið og til sérstakra verkefna. Því teljum við flm. að hljómsveitin eigi að vera skipuð allt að 65 stöðum og fleiri ef flutningur sérstakra tónverka krefst þess. Eins og ég tók fram áðan þurfa þessar brtt. ekki mikla umfjöllun. Svo ljósar eru þær, að unnt á að vera fyrir þm. að samþykkja þær án sérstakrar umfjöllunar hv. menntmn., og því alls ekki þörf á að tefja afgreiðslu málsins, enda ekki ætlun eða tilgangur flm. með þessum tillöguflutningi. Herra forseti. Ég beini því til hv. deildar að samþykkja þessar tillögur okkar.



Herra forseti. Eins og fram kemur í nál. er ég einn af þeim sem mæla með því, að þetta frv. verði samþykkt eins og það kom frá hv. Ed. Ég hefði að vísu viljað að ýmsar breytingar hefðu verið gerðar á þessu frv., en ég flyt hins vegar ekki neinar brtt. um það vegna þess að ég vil ekki stofna frv. í hættu á síðustu dögum þingsins. ég tel mikilvægara að Sinfóníuhljómsveitinni verði nú loks sett lög. Sjálfstæðismenn í Ed. fluttu ýmsar brtt. við þetta frv. Sumar voru samþykktar, en aðrar ekki. Ég tel að þar hafi verið hreyft ýmsum mikilvægum atriðum sem til bóta horfðu. Ég get nefnt sérstaklega nokkur atriði sem ég tel að betur mættu fara, eins og t.d. kostnaðarskiptingu milli rekstraraðila, aðild Ríkisútvarpsins, vinnuskyldu hljómsveitarmanna við Þjóðleikhúsið og fleira þess háttar. En úr þessu vil ég sem sagt ekki gera neitt mál á þessu stigi. Nánari ákvæði hefðu einnig mátt koma um starfsvið framkvæmdastjórans, um hljómsveitarstjórana sjálfa, um verkefnavalsnefnd og fleira. En þrátt fyrir þessar aðfinnslur mínar eða ábendingar vil ég ekki leggja annað til en frv. verði samþykkt. Um brtt., sem hv. þm. Jóhann Einvarðsson mælti hér fyrir, þarf ég ekki að hafa mörg orð. Nefndin gat ekki fallist á þær og ég tel þær ekki til bóta og mæli þess vegna með að þær verði felldar.



Herra forseti. Ég vil taka undir það, sem hv. 3. þm. Reykn. sagði áðan, að brtt. á þskj. 612 eru síður en svo fallnar til að bæta frv. eins og það liggur fyrir. Mér finnst það satt að segja lýsa hálfgerðum kotungshætti í menningarmálum að ætla að binda með lögum að hljóðfæraleikarar megi ekki vera fleiri en 65, sem er algjört lágmark þess að Sinfóníuhljómsveitin geti risið undir nafni með þeim hætti sem er sæmandi fyrir okkur sem menningarþjóð og fyrir þjóð sem á jafnágætum tónlistarmönnum á að skipa og við, ekki síst ef hliðsjón er höfð af því, að tónlistin er hér í mikilli grósku. Væri nær að Alþingi sýndi meiri rausn en hitt þegar um þessa listgrein er að ræða. Ég mæli þess vegna eindregið gegn þessari brtt. og skil raunar ekki þá hugsjón og þann kotungshátt sem að baki hennar liggur. Um hitt vil ég segja, í sambandi við 12% af úrgjöldum hljómsveitarinnar. Hér er verið að setja viðmiðunartölu sem er valin af handahófi og ég sé ekki að eigi neitt erindi inn í lögin. Auðvitað er rétt að reyna að reka Sinfóníuhljómsveitina sem best, en við megum ekki setja inn viðmiðun sem stuðlar að eyðslusemi ef svo ber undir.



Herra forseti. Það er kannske ástæðulaust að vera að koma hér upp aftur eftir að samnefndarmenn mínir í menntmn. hafa talað hérna. En ég vil aðeins koma hingað til að staðfesta það sem hv. Jóhann Einvarðsson sagði, að nefndin hafði þessar brtt. til umfjöllunar, enda þótt ekki væri búið að vísa þeim til nefndarinnar, og tók þær vissulega til umr. Nefndin varð sammála um að standa að frv. eins og það kom frá Ed., en féllst ekki á brtt.



Herra forseti. Svo sem kunnugt er fóru fram allverulegar umr. um þetta frv. í Ed. þar sem bornar voru fram brtt., sumar samþykktar og aðrar ekki, eins og gengur. Frv. kom til okkar í menntmn. Nd. í allnokkuð heillegri mynd. Ég vil segja það, eins og aðrir nefndarmenn í menntmn. Nd. hafa sagt, að brtt. frá hv. þm. Jóhanni Einvarðssyni og fleirum barst til okkar í tæka tíð og fékk þar athugun, en mér sýnist raunar að hún fjalli um svo smá atriði að litlu máli skipti í fyrra fallinu sú brtt. sem þeir hv. flm. gera við 3. gr. Þar er lagt til að stefna að því, að eiga minna en 12% af útgjöldum hljómsveitarinnar fáist greidd af slíkum tekjum. Það er að vísu rétt, sem hv. flm. sagði, að þetta var í upphaflegu frv., sem hæstv. menntmrh. lagði fyrir Alþingi sem 3. mál á hausti sem leið. En ég sé ekki og ég held að nm. hafi ekki séð neina ástæðu til að vera að binda þetta við 12%. Ég held að frá bæjardyrum ríkissjóðs geti menn út af fyrir sig vonað að þetta hlutfall verði jafnvel allmiklu hærra. Ég held að það sé ástæðulaust með öllu að vera að binda sig við þessa tölu, 12%, og breyti í raun og veru engu. Sama sýnist mér gilda um seinni till. sem hv. þm. Jóhann Einvarðsson talaði hér fyrir, að hún virðist vera ástæðulítil, ef ekki ástæðulaus með öllu. Það er miðað við 65 stöðugildi í frv. eins og það nú liggur fyrir. Ég vil aðeins undirstrika það og endurtaka, sem samnefndarmenn mínir í menntmn. hafa sagt, að okkur sýnist að þetta frv. sé vel úr garði gert eins og það kom frá Ed. og ástæðulaust vera að breyta því frekar.



Herra forseti. Ýmsar breytingar hafa verið gerðar og ræddar við meðferð þessa frv. til l. um Sinfóníuhljómsveit Íslands frá því að það var rætt í borgarráði og hjá borgarfulltrúunum. Mig minnir - ég er ekki með þau gögn við höndina - að þá hafi verið talað um að fjöldi hljóðfæraleikara verði 50 og eitthvað, man ég var, og ekki mætti fara upp fyrir það nema með sérstakri heimild. Nú eru þeir orðnir 65 og á að samþykkja það sem lög - og þau lög verða náttúrlega kvöð á borgarsjóði Reykjavíkur - án þess að hafa frekara samband við borgarstjórn eða borgarráð um frv. eins og það liggur hér fyrir til endanlegrar samþykktar. En í þessu frv. eru ýmsar aðrar kvaðir á borgarsjóð. Borgarsjóður Reykjavíkur er eina stofnunin sem stendur undir kostnaði fyrir utan ríkissjóð. Ríkisútvarpið er stofnun sem er meira og minna rekin á vegum ríkissjóðs þar sem framlög landsmanna duga ekki til að standa undir rekstri Ríkisútvarpsins. Ég verð því að mótmæla þessu frv. eins og það er og tel algera óhæfu að lögfesta framlög úr sveitarsjóði, hvort sem það er sveitarsjóður Reykvíkinga eða annarra, á þennan hátt, og því fremur að hér er um prósentuframlag að ræða og ekki nokkur leið að ákveða fyrir fram hvert framlag Reykjavíkurborgar á að vera. Það er ákveðin prósenta. Hér er hún komin í brtt. á þskj. 373 upp í 18%. Er það að vísu það sama og er í upphaflega frv., en þar var bæjarsjóður Seltjarnarness inni í að eigin ósk, en í brtt. hefur það verið fellt niður. Ég veit ekki af hverju, líklega án samráðs við það sveitarfélag. Ég skil ekki og veit ekki hvernig ríkisstj. eða Alþingi ætlast til þess að Reykjavíkurborg geri sína fjárhagsáætlun árlega ef hún ekki veit nokkurn veginn fyrir fram hvaða kostnaðarliðum hún á að reikna með. T.d. er í þessari brtt. talað um að menntmrn., með leyfi forseta, skipi hljómsveitarráð til fjögurra ára í senn og ákveði ráðsmönnum þóknun sem greiðist af rekstrarfé hljómsveitarinnar. Það er menntmrn. eitt sem ákveður þarna þóknun og ákveður greiðslu til starfsmanna sem eru þó að hluta á launaskrá eða kostnaðarliður hjá borgarsjóði. Einnig er talað hér um launakjör og vinnutíma starfsmanna hljómsveitarinnar sem fer eftir kjarasamningi þeirra og fjmrh. Borgarstjórn Reykjavíkur þarf að gera sína fjárhagsáætlun og móta sínar tekjur af tilkostnaði. Ég reikna þá fastlega með að hæstv. félmrh. beiti sér fyrir að borgarsjóður fái auknar tekjur til að mæta þeim lagakvöðum sem Alþingi er með þessu og á annan hátt að færa í síauknum mæli yfir á borgarsjóð Reykjavíkur. Ég mótmæli þessu frv., eins og það liggur hér fyrir, og tel alfarið réttara að ríkissjóður og þar með landsmenn allir standi sameiginlega undir kostnaði við hljómsveitina.



Herra forseti. Það er einkennilegur tónn í mörgum hv. þm. gagnvart brtt. okkar hv. þm. Jóhanns Einvarðssonar.  En í hverju eru brtt. fólgnar? Fyrri hlutinn er um að taka upp till. hæstv. menntmrh. og ríkisstj. Í frv. sjálfu, sem nefndarmenn virðast ekki hafa lesið heldur, stendur í lok 3. gr., með leyfi hæstv. forseta: „Sinfóníuhljómsveitin skal kappkosta að afla sjálfstæðra tekna af tónleikahaldi og stefna að því að eigi minna en 12% af útgjöldum hljómsveitarinnar fáist greidd af slíkum tekjum hennar.“ Og hvernig er brtt.? Hún er nákvæmlega eins. Það erum við, þessir fjórir hv. þm., sem leggjum til að koma sjónarmiðum hæstv. menntmrh. á framfæri. Við erum þeir einu sem styðjum hann og ríkisstj. Hinir afneita henni. Hvernig stendur á að menn turnast svona í þessum efnum? Við erum að leggja til að standa við það sem ríkisstj. hefur ákveðið, og er nú orðið bágt ef hæstv. menntmrh. Ingvar Gíslason hefur ekki fleiri eða menningarlegri stuðningsmenn en mig og hv. þm. Jóhann Einvarðsson og fleiri. Herra forseti. Hver skyldi nú vera síðari brtt. og hvernig stendur á því, að hún er flutt? Það er ósköp einfaldlega vegna þess að í 6. gr. frv. segir, með leyfi hæstv. forseta, að stjórn Sinfóníuhljómsveitarinnar ráði hljóðfæraleikara, að fengnum tillögum framkvæmdastjóra, í minnst 65 stöðugildi. Hvað þýðir það? Þeir gætu þess vegna orðið 165. Það er enn ekkert þak á þessari vitleysu hjá þeim. Það má ráða eins marga og sýnist. Þetta er lágmarkið. Auðvitað er þetta fjarstæða. Hverjum dettur í hug að leyfa slíkt í lögum? Þetta kostar peninga eins og annað. Menn reika um í einhverri þoku og sjá ekki fótum sínum forráð í þessum efnum, eru eitthvað viðkvæmir fyrir þessu og hræddir við þetta, en svo blindir hélt ég að menn væru ekki. að þeir væru að ganga frá lögum þar sem væri sagt að mættu vera eins margir í Sinfóníuhljómsveitinni og verkast vildi og í allra minnsta lagi 65. Við, sem flytjum þessa brtt., og sú fyrri er stuðningur við hæstv. ráðh. Ingvar Gíslason og hæstv. ríkisstj. og ekkert annað, viljum halda fast við það sem í frv. var ákveðið. En í seinna lagi lítum við á að sú brtt. sé leiðrétting. Hún er um það, að við viljum takmarka föst stöðugildi við 65. Hv. þm. eru beðnir um að taka eftir því, því að þeir sem töluðu gegn þessum brtt. fóru rangt með. Þeir fóru allir rangt með og ósköp einfaldlega vegna þess að þeir hafa ekki viljað lesa brtt. og hafa viljað gleypa þetta hrátt án þess að smakka á því. Við leggjum til að það verði heimilt að ráða í 65 föst stöðugildi, en ef vantar fleiri hljóðfæraleikara er heimilt samkv. þessari brtt. að ráða þá. Það er ekkert sem bannar það. Þess vegna fara menn rangt með, eins og hv. þm. Halldór Blöndal, og var það svo sem engin furða. Hann sagði að þessir menn mættu ekki vera fleiri en 65. Það er rangt, enda stendur það svart á hvítu í brtt. okkar fjórmenninganna. Hvernig stendur á að menn vilja grípa til rangfærslna hérna til að hafa fram sínar skoðanir? Ég tel það algjört lágmark af hv. þm. að segja satt og lesa rétt það sem þeir eru að gagnrýna, en ekki vísvitandi rangt, því að þskj. 612 liggur fyrir og þar má lesa þetta svart á hvítu. Þar er ekki um neinn vafa að ræða. Það er kyndugt þegar menn gagnrýna þessi 12%, sem eigi að stefna að, á þeim forsendum, að það gæti orðið betra og þess vegna væri ekki rétt að binda þetta. Auðvitað er það ekki bundið, heldur skal stefnt að því. En hvað greiða neytendur sinfóníutónlistarinnar mikinn hluta af kostnaði eins og er? Það er innan við 7%, 6.9% af kostnaði. Hins vegar er líklegt að þessi tala rjúki langt umfram 12, en það gerir ekkert til, því bæri auðvitað að fagna. Allt er þetta rugl og rakalaust þvaður hv. þm. sem hafa mótmælt þessum brtt„ og er sýnilegt að þeir hafa ekki lagt í það vinnu einu sinni að lesa brtt. sjálfa, hvað þá frv. Herra forseti. Við hv. þm. fjórir, Jóhann Einvarðsson, Árni Gunnarsson, ég og Jósef H. Þorgeirsson, leggjum til að stefnt skuli að því að eigin tekjur hljómsveitarinnar skuli eigi vera minni en 12% af útgjöldum hljómsveitarinnar, sem er till. ríkisstj. og hæstv. menntmrh. Við leggjum til að heimili sé að ráða í 65 stöðugildi, en ekki ótakmarkaðan fjölda, og bæta við hljóðfæraleikurum ef þá vantar. Herra forseti. Ég held að það sé nauðsynlegt, herra forseti, þrátt fyrir allt í þessu máli, eins og stundum áður kannske, að lesa hreinlega upp brtt. fyrir þm. sem virðast ekki hafa tíma eða þá getu til að lesa rétt.



Herra forseti. Það var út af ræðu hv. þm. Alberts Guðmundssonar sem ég kveð mér hljóðs. Ég vil benda honum og öðrum hv. þm. á bls. 6 í frv. þar sem koma fram athugasemdir við einstakar greinar. Þar er getið um skiptingu samkv. frv. sem lagt var fram 1977 og 1978. Ég þarf ekki að lesa það upp fyrir hv. þm., en þar stendur: „Eftir framlagningu frv. 1977, en það fékk ekki afgreiðslu á því þingi, lýsti Reykjavíkurborg því yfir í bréfi, dags. 12. jan. 1979, til menntmrn., að Reykjavíkurborg gæti sætt sig við þá kostnaðarskiptingu, sem gilt hefði ef frv. hefði náð fram að ganga.“ Ég vil aðeins benda á þetta, og sjálfsagt hafa báðir menntmn. Alþingis tekið þetta gilt sem jákvæði Reykjavíkurborgar við þessari kostnaðarskiptingu. Út af þeim brtt., sem hér eru fram komnar við frv., ætla ég ekki að gera langt mál. Mér finnst fyrri brtt., þar sem sagt er að stefnt skuli að því að eigi minna en 12% af útgjöldum hljómsveitarinnar fáist greidd af slíkum tekjum hennar, geti alveg eins verið letjandi og hvetjandi og skal ég ekki hafa fleiri orð um það. Þá er það hitt atriðið, hvort hljóðfæraleikarar skuli vera allt að 65 eða minnst 65. Það er talið að 65 hljóðfæraleikara þurfi í minnstu gerð sinfóníuhljómsveitar. En að því slepptu: Ef mig vantar 10 menn í vinnu og ég hef heimild til að ráða minnst 10 menn eða allt að 10 mönnum ræð ég að sjálfsögðu 10 menn. Frv. í fyrstu mynd og í síðari mynd gerir ráð fyrir að hljómsveitin geti ráðið aukaleikara til einstakra verkefna. Ég sé því ekki að þetta sé veigamikið atriði sem verið er að tala um hér. Ég get fullvissað hv. þm. Garðar Sigurðsson um að nefndarmenn hafi lesið brtt. sem fram komu frá þeim fjórmenningum. Um það er ekki deilt, heldur hvort hljómsveitin skuli vera skipuð þannig að hún geti tekið að sér flutning sinfóníuverkefna eða hvort óhæfileg sparsemissjónarmið skuli ráða og gera þannig hljómsveitina hugsanlega ófæra um gegna því hlutverki sem henni er ætlað.



Herra forseti. Ég þakka menntmn. þessarar hv. deildar fyrir ágæta afgreiðslu og meðferð þessa máls. Ég hlýt að nefna að þetta frv. var lagt fram sem eitt af fyrstu málum þessa þings í Ed. og var þar ítarlega um það fjallað að mínum dómi. Allmargar brtt. voru fluttar í Ed. við þetta frv. Ýmsar þeirra voru samþykktar, eins og hér hefur komið fram, þó að sumar þeirra væru það ekki. Ein af þeim brtt., sem var samþykki í Ed. fyrir tilstilli menntmn. þar, hygg ég, var að fella út úr 3. gr. það ákveðna prósentustig sem varðar um eigin tekjur hljómsveitarinnar. Það var upphaflega í frv., eins og ég lagði það fyrir, gert ráð fyrir að reynt yrði að stefna að því að a.m.k. næðust 12% af útgjöldum hljómsveitarinnar af eigin tekjum. Hins vegar kom það nú fram, bæði í frumræðu minni fyrir þessu máli og eins í grg. sem var fyrir frv., að mjög mætti um það deila, hvort svona ákvæði hefði verulegt gildi. Þó var það niðurstaða þeirra, sem mest unnu að frv. áður en ég lagði það fram, að það mundi sennilega vera heppilegra að hafa slíka viðmiðun, í þeirri trú að það væri hvatning fyrir stjórn hljómsveitarinnar að ná þessu marki. Ég held að það sé afskaplega erfitt að finna nákvæmlega það rétta út í þessu máli, hvort þetta verður til hvatningar eða ekki, og ég vil ekki gera allt of mikið úr þessu, eins og komið er, og tel ekki ástæðu til að hafa uppi mikið karp um þetta. Það má reyndar ekki síður segja um hina brtt. á þskj. 612, að það er býsna mikill munur á hvort við festum þarna töluna 65 stöðugildi eða hvort við notum, eins og verið hefur, allt að 65 stöðugildi. Á þessu er talsvert mikill munur óneitanlega. Ég get lýst yfir því, að það stendur ekki til að hafa hljómsveitarmenn fleiri en 65 sem þarna er rætt um. En ég held að það væri við hæfi, úr því að við á annað borð eftir svo langan tíma, má segja að sé 32 ár, erum loks að lögfesta reglur um rekstur Sinfóníuhljómsveitarinnar, að gera það þokkalega og sæmilega myndarlega, eins og þarna er þó reynt að gera. Eins og hér hefur verið bent á, m.a. í ræðum í dag, er það álit kunnáttumanna í þessum efnum að 65 manna hljómsveit sé í raun og veru sú minnsta hljómsveit sem hugsanlega er hægt að nefna því nafni að vera sinfóníuhljómsveit. Ég veit að ef þetta frv. hefði verið lagt fram fyrir allmörgum árum, við skulum segja 10 árum eða fyrr, má vel vera að við hefðum hugsað svolítið öðruvísi. En tíminn líður, hljómsveitin eflist, hún er þegar 32 ára, og ég held að úr því að við höfum dregið svo lengi að lögfesta reglur um hljómsveitina ættum við að standa sæmilega myndarlega að því og vera ekki að draga svo mjög úr þessari tölu. Það, sem hv. þm. Albert Guðmundsson sagði áðan, kom mér á óvart, ef Reykjavíkurborg og forráðamenn Reykjavíkurborgar vita ekki hvað stendur í þessu frv. Ég get ekki tekið það sem góða og gilda vöru að svo sé. Þetta frv., eins og ég lagði það fram núna í haust, var einnig lagt fram á síðasta þingi og það var endurtekið á þessu þingi óbreytt. Ég verð að segja að það kemur ákaflega spánskt fyrir ef Reykjavíkurborg veit ekki um hvað stendur í þessu frv. Ég get ekki tekið það sem góða og gilda vöru. Ég vona satt að segja að hv. þm. átti sig á að Reykjavikurborg hefur mjög miklar skyldur við Sinfóníuhljómsveitina. Ég nefni m.a. það sögulega í sambandi við Sinfóníuhljómsveitina, að það voru í raun og veru forráðamenn Reykjavíkurborgar sem hvað mest stuðluðu að því í kringum 1950 að Sinfóníuhljómsveitin var yfirleitt stofnuð. Reykjavíkurborg er sá aðili sem langlengst hefur staðið að rekstri Sinfóníuhljómsveitarinnar. Hins vegar hefur hlutur borgarinnar í rekstrinum farið minnkandi. Nú er gert ráð fyrir að hann verði 18%. Það eru ekki mörg ár síðan Reykjavíkurborg samþykkti að taka þátt í 25% af kostnaði Sinfóníuhljómsveitarinnar, en þetta hefur breyst svo núna að það er komið niður í 18% sem Reykjavíkurborg er ætlað að standa undir. Það kemur mér ákaflega mikið á óvart ef forráðamenn borgarinnar eru sér ekki meðvitandi um þessa tölu. Þó að ég geti að vissu leyti fallist á það, sem fram kom í ræðum hv. flm. brtt. á þskj. 612, að e.t.v. ríður það ekki Sinfóníuhljómsveitinni að fullu þó að till. þeirra væru samþykktar, - það er út af fyrir sig rétt að það mun ekki gera það, - þá held ég hins vegar að það væri hyggilegra fyrir þessa hv. deild að taka mið af því, sem samþykkt hefur verið í hv. Ed., og taka einnig mið af því, sem er till. menntmn. í þessari hv. deild um þetta atriði, sem sagt að standa myndarlega að afgreiðslu þessa máls loksins þegar við eygjum þó nokkra von um að Alþingi geti staðið saman að samþykkja lög um Sinfóníuhljómsveit Íslands. En auðvitað verða menn að eiga um þetta við sjálfa sig. Ég hef ekki miklu meira um þetta mál að segja. Ég vænti þess hins vegar, að hv. þd. samþykki frv. eins og það kom frá Ed. og að málið geti orðið að lögum sem fyrst.



Herra forseti. Það skulu aðeins vera örfá orð vegna þeirra orða sem hv. 4. þm. Suðurl., Garðar Sigurðsson, lét falla hér áðan. Ég held að það sé í fyrsta lagi nokkur misskilningur, að nm. í menntmn. hafi hvorki lesið né þaðan af síður skilið það frv. sem hér er um að ræða. Að því er þessa brtt. varðar segir í frv., eins og það kemur frá Ed., að ráðið skuli í minnst 65 stöðugildi. Ástæðan til þessa kemur mjög glögglega fram í athugasemdum við 6. gr. frv., eins og það upphaflega var lagt fram af hæstv. menntmrh. í haust. Viðmiðunartalan 65 er sú lágmarkstala sem þarf að vera í sinfóníuhljómsveit til þess að hún geti tekist á við venjuleg og meiri háttar sinfónísk verkefni. Hins vegar er hér auðvitað ekki um að ræða að það séu ótakmarkaðar heimildir til fjölgunar, að þetta sé galopið upp á við, eins og hv. þm. virtist halda. Það er á misskilningi byggt vegna þess að ef um fleiri stöður er að ræða er auðvitað farið með það eins og með störf annarra opinberra starfsmanna. Það fer undir ráðningarnefnd og það er háð fjárveitingavaldi. Það er því misskilningur hjá hv. þm. að þetta sé galopið upp á við, eins og hann virtist halda. Um það fer eins og önnur slík störf, og af þeim ástæðum tel ég a.m.k, að þessi brtt. sé ástæðulaus. Að því er fyrri brtt. varðar er út af fyrir sig alveg rétt að hún er tekin upp óbreytt eins og stóð í frv. sem hæstv. ráðh. lagði fram í haust, en þó að hann sé góður og gildur maður að öðru leyti er kannske ekki ástæða til að taka það alvarlega svo bókstaflega að menn telji skynsamlegt að stefna að þessu marki, en stefna ekki að hærra marki. Þessi varð niðurstaða hv. Ed. og á þá niðurstöðu má fallast. Ég tel, aðallega að því er varðar þá brtt. sem hv. þm. fjallaði um og er við 6. gr. frv., að hann byggi á þeim misskilningi að halda að þetta sé galopið og að hljómsveitin geti farið upp í töluna 165 án þess að nokkur hafi eftirlit með því. Það er mikill misskilningur. Hafi það vakað fyrir flm. till. hygg ég að hún sé á nokkrum misskilningi byggð.



Herra forseti. Ég held að hæstv. menntmrh. hafi ekki áttað sig á hvað er að gerast í fjármálum sveitarfélaga. Ég held að hann hafi ekki minnstu hugmynd um það.  Ég verð að leiðrétta hæstv. menntmrh. Framlög Reykjavíkurborgar voru aldrei ákveðin fyrir fram. Það var aldrei samþykki nein prósenta. Það fór eftir því, hvað við höfðum efni á að samþykkja hverju sinni, hvað við samþykktum hátt framlag til Sinfóníuhljómsveitarinnar. Það var ekki lögboðið. Það komu óskir til borgarstjórnar Reykvíkinga um aukaframlag vegna umframkostnaðar við Sinfóníuhljómsveitina, og borgarráð Reykjavíkur lagði til að það yrði ekki samþykkt og það var ekki samþykkt. Það stóð lengi á því, að ríkið legði sitt fram, vegna þess að Reykjavíkurborg neitaði að samþykkja aukaframlag vegna umframkostnaðar við rekstur Sinfóníuhljómsveitarinnar. Nú á að lögbinda að ákveðin prósenta af rekstri og ákveðin prósenta af alls konar ferðalögum um landið skuli greiðast að 18% af Reykvíkingum. Bréf það frá Reykjavíkurborg sem vitnað var í áðan, eins og réttilega kemur fram á bls. 6, segir ekkert annað en Reykjavíkurborg sé reiðubúin að halda áfram að starfa að þessu verkefni á sama hátt og áður, sem sagt að ákveða sjálf hverju sinni eftir efnum og ástæðum framlag til Sinfóníuhljómsveitarinnar, en það verði ekki lögbundið á þennan hátt. Það þýðir ekkert fyrir hæstv. .menntmrh. að halda áfram að ganga með höfuðið ofar skýjum og sjá ekki hvað er að gerast í kringum hann. Við skulum leggja þetta frv., eins og það er nú, fyrir borgarstjórn Reykjavíkur og vita hvað hún hefur um það að segja. Það er alls ekki eins og það var þegar það var rætt í borgarráði Reykjavíkur. Ég á sæti í borgarráði Reykjavíkur og var að mótmæla 50 og eitthvað hljóðfæraleikurum, en þeir eru komnir upp í minnst 65 núna. Það er náttúrlega málefnasnautt að tala um að borgarstjórn Reykjavíkur viti ekki hvað stendur í frv. Auðvitað veit borgarstjórn ekki og ráðherra ekki heldur hvernig frv. verður endanlega afgreitt sem lög frá Alþingi. Ég held að enginn geti sagt um það enn þá. Þetta verður eins og skömmtunarseðill frá Alþingi til borgarsjóðs Reykjavíkur ef borgarstjórn Reykjavíkur fær ekki að segja sitt síðasta orð þegar það liggur fyrir eins og það kemur til með að verða samþykkt á Alþingi. Við Reykvíkingar viðurkennum vissar skyldur gagnvart allri þeirri starfsemi sem fer fram í borginni, og við erum að sjálfsögðu stór hluti af þjóðinni. Þess vegna segi ég: Það er ekkert óeðlilegt, ef við viljum halda hér uppi þeim hluta af menningu veraldarinnar, sem sumir virðast telja sinfóníuhljómsveitina, umfram jafnvel brauð og annað sem er lífsnauðsynlegt, að við gerum það úr sameiginlegum sjóði þjóðarinnar allrar og Reykvíkingar taki þá á sig sinn þátt í þeirri starfsemi ásamt öllum öðrum. Einhvern tíma heyrði ég því fleygt í umr. um þetta mál í borgarstjórn, að rekstur Sinfóníuhljómsveitarinnar væri orðinn svo dýr að það margborgaði sig til að viðhalda þessari menningu - við skulum segja að verk yrðu flutt hér - að flytja stórar hljómsveitir frá útlöndum, flytja sinfóníuhljómsveitina frá London eða New York hingað einu sinni í mánuði með flugvélum, það væri ódýrara. Það væri gaman að fá að vita hvort það er rétt, en það kom fram í umr. Ég vil benda á að unglingar, börn á öllum aldri, sem fara á íþróttamót í Laugardalshöllinni, hafa þurft að borga 3–5 þús. gkr. í aðgangseyri, verulega miklu meira en fullorðið fólk með góð efni, sem stundar hljómleika sinfóníuhljómsveitarinnar, þurfti að borga á þeim tíma. Af hverju erum við að greiða það niður? Ég man ekki hvaða prósentutala það er sem stundar reglulega hljómleika hljómsveitarinnar frá Keflavíkurflugvelli. Af hverju ættum við að greiða það niður? Ég tek undir þá till. sem hér hefur verið flutt um að auka hlutdeild aðgöngumiðasölu, auka hlutdeild tekna í kostnaði við rekstur hljómsveitarinnar. Að sjálfsögðu tek ég líka undir þá till. að takmarka fjölda fastráðinna hljómlistarmanna við hljómsveitina. Mér finnst það alveg sjálfsagt. Það vekur furðu mína hvað eftir annað, og það eru kannske fleiri sem hafa tekið eftir því, hvernig þeir útlendingar, sem koma hingað, geta hagað sér og búið þegar þeir koma hingað. Ég er alveg furðu lostinn. Það er eins og þjóðhöfðingjar séu á ferð. Þetta eru þekktir hljómlistarmenn. Þeir búa hér á dýrustu hótelum og hafa í kringum sig hirð, bæði matar- og kaffiboð. Ég hef gert um það fyrirspurn á hóteli hér hver borgaði þá reikninga, en þar var stór hópur listamanna á ferð. Það var Sinfóníuhljómsveit Íslands. Slíkt gengur ekki. Þetta er bruðl. Og meðan Reykjavíkurborg er ekki betur stödd en það undir stjórn vinstri meiri hlutans, að yfir 80% af heildartekjum borgarinnar eru komið í rekstur á stofnunum og borginni sjálfri og innan við 20% til framkvæmda eða eignabreytinga og þar af þarf að taka 20% af þessu framkvæmdafé í refsivöxtum af borgurunum til að framkvæmdir stöðvist ekki alveg, þá held ég að hæstv. menntmrh. ætti að fara að skoða hug sinn betur og vita hvort borgarsjóður Reykjavíkur hafi efni á slíkum lúxus og að Alþingi þvingi upp á hann 18% af kostnaði, sem er óþekktur. Ég mótmæli þessu. Þrátt fyrir stuðning við sinfóníuhljómsveit sem slíka mótmæli ég þessari verklagsaðferð Alþingis.



Herra forseti. Ég skal ekki bæta mörgum orðum við þessa umr. frekar en hefur þegar orðið. Mönnum hefur orðið tíðrætt um hvað mætti ráða marga menn í Sinfóníuhljómsveitina, og ekki skal ég draga úr þörfinni á að hafa fjölmennt lið til að flytja góð verk hér á landi. Ég vil ekki taka undir þau orð hv. þm. Alberts Guðmundssonar, þó að ég taki undir margt af því sem hann sagði, að við færum að flytja e.t.v. Sinfóníuhljómsveit Lundúnaborgar hingað heim.  Í grg. með frv. segir: „Hér er einnig heimilað að ráða 65 fasta hljóðfæraleikara til hljómsveitarinnar. Þetta er lögbundið lágmark og er eitt meginatriði frv.“ - Það segir mér ekki annað en að það er stefnt að því að þeir verði fleiri. Ég sé í sjálfu sér ekki annað en brýna nauðsyn beri til þess, að sett sé eitthvert þak á þetta. Ég skal út af fyrir sig taka þátt í umræðu um hvort það eigi að vera talan 65 eða einhver önnur tala. En mér finnst ekki að þakið eigi að vera lágmarkstala, heldur á að setja þak um hámarksfjölda sem heimilt sé að ráða til hljómsveitarinnar. Ég tel brýna nauðsyn að svo sé gert. Mér finnst dálítið einkennileg röksemdarfærsla að vitna þá til þess, að við hefðum kannske haft aðra skoðun hefðum við fyrr á þessu 32 ára tímabili sett lög um Sinfóníuhljómsveitina, um fjölda hljóðfæraleikara. Það finnst mér einkennileg túlkun. Það má út af fyrir sig deila um hvort það eigi að vera talan 65, en hún er notuð í tillöguflutningi okkar flm. vegna þess að hún er í frv. Það þarf að setja hámark í lögin því að heimildir eru einnig til að ráða fleiri ef ákveðin tónverk krefjast þess. Svo ætla ég að lokum að lesa hér smákafla úr grg., sem mér finnst skýra svolítið sjónarmið okkar í sambandi við þessi 12% og er reyndar samin af hæstv. menntmrh. eða starfsmönnum hans í ráðuneytinu: „Þá er hér gert ráð fyrir því, að hljómsveitin kappkosti að afla sjálfstæðra tekna af tónleikahaldi og stefnt skuli að því að eigi minna en 12% af útgjöldum hljómsveitarinnar fáist greidd af slíkum tekjum hennar. Ætíð er vafasamt að setja fjárhagsmarkmið eins og þetta í lög, en rétt þykir að gera það hér til áherslu og leiðbeiningar fyrir stjórn Sinfóníuhljómsveitar Íslands. Með þessu ákvæði er henni uppálagt að stefna að því, að eigin tekjur hljómsveitarinnar verði sem mestar, og keppa að 12% markinu. Þegar fjárhagsáætlun hljómsveitarinnar 1956 var gerð var reiknað með 5.8% tekjum af tónleikahaldi hennar og hafa eigin tekjur hljómsveitarinnar verið lengst af síðan kringum þetta prósentustig. Núverandi stjórn hljómsveitarinnar hefur reynt að auka þessar tekjur sem mest má verða og hefur árangurinn orðið sá, að árið 1978 námu eigin tekjur 6.24% af útgjöldum, árið 1979 námu eigin tekjur 7.21% af útgjöldum og árið 1980 námu eigin tekjur 8.88% af útgjöldum.“ Ég held að við þurfum að reyna að halda áfram að stefna að þessu og það þurfi að vera einhver hvetjandi ákvæði í þessum lögum því að ég get ekki fallist á að þetta sé til að draga úr áhuga stjórnenda hljómsveitarinnar. Ég vil einnig taka það fram, að í samræmi við það, sem hv. þm. Albert Guðmundsson tók hér fram áðan, er þetta einnig til þess að létta nokkuð á hlut sveitarfélaganna, sem er orðinn allnokkur í heildarrekstrarkostnaði hljómsveitarinnar. Að lokum skora ég á þm. að skoða hug sinn betur en þeir virðast hafa gert í sambandi við þessar brtt. og vænti þess, að þetta verði ekki heldur til að tefja endanlega afgreiðslu frv. um Sinfóníuhljómsveit Íslands.



Herra forseti. Allshn. Nd. hefur haft til athugunar frv. til l. um breyt. á umferðarlögum nr. 40 frá 23. apríl 1968, sbr. lög nr. 31 frá 22. maí 1980. Nefndin hefur fjallað um þetta mál á tveimur fundum sínum og nefndarmenn eru sammála um að mæla með samþykkt frv. eins og það kom frá Ed.



Forseti. Í fjarveru frsm. hv. fjh.- og viðskn. leyfi ég mér að mæla fyrir nál á þskj. 685 um frv. til l. um breyt. á lögum um ríkisbókhald, gerð ríkisreikninga og fjárlaga, nr. 52 1966, frá fjh.- og viðskn. Nefndin hefur rætt þetta frv. á nokkrum fundum sínum og fengið jákvæða umsögn frá ríkisbókhaldinu og leggur til að það verði samþykkt með þeim brtt. sem gerðar eru á þskj. 686. Hér er þarft frv. á ferðinni, og ég vona að samstaða náist um það í þessari hv. deild á sama hátt og í nefndinni sjálfri.



Herra forseti. Allshn. Nd. hefur haft til athugunar frv. til laga um lokunartíma sölubúða, en frv. þetta gerir ráð fyrir að þær breytingar verði gerðar á ákvæðum laga nr. 17 frá 1936 um samþykktir um lokunartíma sölubúða, að ákveðið verði í 1. gr. að lokunartími sölubúða skuli vera frjáls og í 2. gr. að niður falli lög nr. 17 frá 1936 um samþykktir um lokunartíma sölubúða. Nefndin hefur sent þetta frv. til allmargra umsagnaraðila, og þar sem umsagnir falla í ákaflega mismunandi farveg tel ég rétt að fara örfáum orðum um þær umsagnir sem borist hafa. Einn af þessum umsagnaraðilum var hreppsnefnd Mosfellshrepps og hreppsnefndin svaraði og lýsti sig fylgjandi því, að þetta frv. yrði að lögum. Bæjarstjórn Seltjarnarness lýsti sig í grundvallaratriðum samþykka efni frv., en bendir þó á að nauðsynlegt geti reynst að hafa í gildi reglur, m.a. um lágmarksopnunartíma til að tryggja rétt neytenda svo og reglur er koma í veg fyrir truflun í íbúðahverfum vegna nætursölu. Bæjarstjórn Kópavogs telur, að ekki sé rétt að fella úr gildi lög nr. 17 frá 1936, og álítur rétt að heimild til setningar reglugerðar um lokunartíma og fleira sé hjá hverri sveitarstjórn, sérstaklega með tilliti til mismunandi aðstæðna í hverju sveitarfélagi. Verslunarráð Íslands tekur undir þær skoðanir sem fram koma í grg. með frv., en mælir hins vegar með að löggjöf verði sett um þetta efni. Frá Verslunarráðinu komu frumdrög að slíkri löggjöf. Í 1. gr. er m.a. það ákvæði að finna, að afgreiðslutími verslana skuli vera frjáls, en í 3. grein drögum Verslunarráðsins segir svo orðrétt, með leyfi forseta: „Afgreiðslutíma verslana er ekki heimilt að binda í kjarasamningum vinnuveitenda og stéttarfélaga.“ Frá Kaupmannasamtökum Íslands barst umsögn. Ég hygg að sjónarmiðum Kaupmannasamtakanna sé best lýst með því, að þau beina þeim eindregnu tilmælum til hv. Alþingis að sett verði nú þegar lög um afgreiðslutíma verslana þar sem verslunarfólk verði tryggt gegn óhóflegum vinnutíma og verslun gegn stórauknum kostnaði sem óhjákvæmilega kæmi fram í hærra vöruverði. Kaupmannasamtökin segja að það sé stefna Kaupmannasamtakanna að afgreiðslutími verslana verði ákveðinn með landslögum og verði samræmdur um land allt. Þau gera að tillögu sinni að eftirfarandi grundvallaratriðum verði fylgt við ákvörðun verslunartíma: Í fyrsta lagi verði svokallaður grunntími þar sem allar verslanir séu opnar, í öðru lagi verði um að ræða ákveðinn valtíma þar sem heimilt verði að hafa verslanir opnar ákveðinn tímafjölda á viku hverri umfram grunntímann, og í þriðja lagi gera þau tillögu um tímabundin frávik frá ofangreindum reglum í einstökum byggðarlögum þegar sérstaklega standi á, t.d. vegna atvinnustarfsemi, þjónustu við ferðamenn eða sérstaka mannfagnaði. Samband ísl. samvinnufélaga segir svo í sinni umsögn, að sambandið áliti eðlilegast að þjónustutími verslana sé ákvarðaður af hverju sveitarfélagi um sig, enda beri sveitarstjórnir ábyrgð á nægri og skynsamlegri þjónustu handa íbúunum. Verslunarmannafélag Reykjavíkur hefur sent nefndinni mjög ítarlega álitsgerð og lýsir sig andvígt frv. og telur að það sé í alla staði óeðlilegt að hafa ákvæði um verslunartíma með þeim hætti að aðilum vinnumarkaðarins verði ekki heimilt að semja um afgreiðslutíma verslana, eins og segir í áliti Verslunarmannafélagsins að þessir aðilar hafi gert um margra áratuga skeið, en bein ákvæði um opnunartíma mundu gera þá samninga að engu. Verslunarmannafélagið telur eðlilegt að með löggjöf séu verslunarmenn verndaðir gegn óhóflegum vinnutíma, enda hafi sýnt sig að mjög erfitt hafi reynst að koma á vakaskiptum í verslunum. Félagið bendir á að í Reykjavík eða á félagssvæði VR vinni um 3000 manns í 600–700 verslunum og ef koma eigi á vaktavinnu telur félagið að mundi þurfa að tvöfalda þá tölu starfsmanna. Félagið bendir einnig á að á undanförnum árum hafi Alþingi iðulega talið ástæðu til að setja löggjöf sem fjallar um fjöldamörg hagsmunamál launþega, og nefnir félagið sem dæmi í því efni lög um 40 stunda vinnuviku, lög um orlof, lög um aðbúnað á vinnustöðum og lög um starfskjör launafólks. Því telur félagið að ekki sé óeðlilegt að Alþingi hafi sett heimildarlög sem miði að því að koma í veg fyrir óhóflega langan vinnutíma afgreiðslufólks. Lokaorð umsagnar Verslunarmannafélags Reykjavíkur eru á þessa leið: „Eins og ljóst er af framangreindu eru fjölmörg rök sem mæla gegn samþykkt þessa frv. Því er stefnt gegn hagsmunum afgreiðslufólks og er í beinni andstöðu við stefnu meiri hluta Alþingis á undanförnum árum, sem veitt hefur verkalýðshreyfingunni ómetanlegan stuðning með setningu fjölmargra laga er varða hagsmuni launþega. Verslunarmannafélag Reykjavíkur skorar því á Alþingi að samþykkja ekki þetta frv.“ Umsögn frá Landssambandi ísl. verslunarmanna er örstutt, en þar segir frá því, að sambandið hafi kynnt sér umsögn Verslunarmannafélags Reykjavíkur og lýsi yfir fyllsta stuðningi við umsögn Verslunarmannafélagsins og skori á Alþingi að samþykkja ekki þetta frv. Ég hef í örstuttu máli reynt að gera þd. grein fyrir meginefni þeirra umsagna sem nefndinni bárust. Meiri hl. n. hefur athugað þetta frv., eins og áður segir, og það er skoðun meiri hluta n. að ákvörðun um opnunartíma verslana sé best komið í höndum hverrar sveitarstjórnar fyrir sig og því beri að halda í gildi þeim ákvæðum, sem eru í lögum nr. 17 frá 1936, sem heimila sveitarfélögunum að setja sérstakar samþykktir um opnunartíma sölubúða. Meiri hl. n. leggur því til að þetta frv. verði fellt.



Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. minni hl. hv. allshn., sem telur mig víst einan að því er þetta mál varðar. Það þarf varla að koma á óvart þar sem ég var 1. flm. að því frv. sem hér um ræðir og fjallar um lokunartíma sölubúða. Það er auðvitað kunnara en frá þurfi að segja, að um margra ára eða áratuga skeið hafa verið allskiptar skoðanir um þetta efni í samfélaginu og hafa þær deilur raunar komið upp t.d. í blöðum því sem næst árvisst, ef ekki oft á ári, um mörg ár. Það frv., sem hér um ræðir, var og er raunar örstutt. Það segir aðeins að lög nr. 17 frá 1936 skuli falla úr gildi, en eftir standa þó ein setning, að opnunartími sölubúða skal vera frjáls. Fyrir þessu eru færð þau rök m.a. í grg. með frv., að einkum í þéttbýli hafi orðið grundvallarbreytingar á samfélagsgerðinni síðan þessi lög voru sett, og þau voru raunar ekki sett 1936, heldur 20 árum fyrr eða 1917. Sú grundvallarbreyting, sem hér er átt við, hefur helst orðið sú, að það gerist æ algengara að bæði maka, þ.e. bæði karl og kona í sambúð, vinni reglulegan vinnudag utan heimilis og af þessum ástæðum séu alls ekki gild rök fyrir því að lögbinda, þó það sé raunverulega ekki gert af löggjafanum, heldur af einstökum sveitarstjórnum eins og löggjöfin gefur heimild til, - að lögbinda þennan opnunartíma, en það er gert mjög víða á þéttbýlisstöðum, og það er bundið við venjulegan skrifstofutíma eða kannske heldur rýmri tíma. M.ö.o.: þau grundvallarrök, sem hníga helst að þeirri breytingu, að þetta sé gefið frjálst, eru sú staðreynd að það er af sem áður var, og það þykir hv. þm. væntanlega og vonandi af hinu góða, að allur þorri kvenna gegni starfi húsmóður í hefðbundnum skilningi þess orðs og hafi þess vegna rúman tíma til að versla á morgnum eða kringum hádegisbilið, eins og gert var hér á árum áður. Það er auðvitað öllum ljóst, að um þetta hafa verið mjög skiptar skoðanir. Mig langar, herra forseti, til að hlaupa á nokkrum erindum, sem hv. allshn. þessarar deildar hafa borist, þar sem hin einstöku samtök, sem til var leitað, hafa verið að tjá sig í þessum efnum. Fyrst er það nú, að hv. frsm. Jósef H. Þorgeirsson gerði raunar ágætlega og skilmerkilega grein fyrir þessu í sinni framsöguræðu. Ef litið er t.d. á röksemdafærslu Kaupmannasamtaka Íslands vísa þau í samþykkt sem þau gerðu á fundi 3. desember á síðasta ári. Þeir segja að þeir lýsi furðu sinni á fram komnu frv. til laga varðandi lokunartíma sölubúða - það er ekkert minna. Á hverju skyldu þeir svo vera að lýsa furðu sinni, sem er, held ég, óvenjulegt orðalag í umsögnum af þessu tagi? Jú, þeir segja síðan, og með leyfi forseta vísa ég í bréf frá Kaupmannasamtökum Íslands: „Eins og aðrar starfsstéttir á það fólk, sem vinnur verslunarstörf, fullan rétt á að skynsamleg löggjöf sé í gildi um atvinnu þess.“ - Sannleikurinn er sá, að ég held að það sé leitun í umsögnum, sem nefndum berst, að jafnstuttri setningu sem felur í sér jafnótölulega margar rangfærslur og þessi umfjöllun Kaupmannasamtaka Íslands gerir. Í fyrsta lagi er það auðvitað alrangt að það gildi ekki eftir sem áður skynsamleg löggjöf. Það gilda sömu lög. Verði þetta frv. að lögum og þessi sérlög um verslanir afnumin gilda auðvitað eftir sem áður öll venjuleg ákvæði um verslunarfólk, þar með ákvæði um 40 stunda vinnudag. Þar gilda sömu lög og um allt annað launafólk í landinu, hvorki rýmri lög né takmarkaðri. Þetta er raunar þekkt röksemdafærsla bæði frá Kaupmannasamtökunum og eins, því verr og miður, frá samtökum verslunarfólks sem láta æ ofan í æ í það skína, að verið sé að leggja til að afnema lög og þetta fólk standi uppi lögverndarlaust, ef frv. þessa efnis verði samþykki. Þetta er rangt. Sannleikurinn er sá, að þetta eru meiðandi athugasemdir við tilgang þessa frv. og við flm. þess. Og af hverju eru þetta meiðandi athugasemdir? Ég hleyp frá því sem Kaupmannasamtök Íslands segja í niðurlagi umsagnar frá Verslunarmannafélagi Reykjavíkur, sem er undirrituð af Magnúsi L. Sveinssyni og hv. frsm. Jósef H. Þorgeirsson vísaði raunar til áðan. Þar segir, með leyfi forseta: „Því“ - þ.e. þessu lagafrumvarpi - „er stefnt gegn hagsmunum afgreiðslufólks og er í beinni andstöðu við stefnu meiri hluta Alþingis á undanförnum árum, sem veitt hefur verkalýðshreyfingunni ómetanlegan stuðning með setningu fjölmargra laga er varða hagsmuni launþega.“ Hér kemur fram sami óendanlegi hugarruglingurinn og hjá Kaupmannasamtökunum. Halda menn að þó að þessi sérlög um verslanir séu afnumin gildi ekki eftir sem áður almenn lagaákvæði um verslunarfólk? Vitaskuld. Verslunarfólk stendur í nákvæmlega sömu sporum og allir aðrir launþegar í landinu. Mér er ekki grunlaust um, að því miður hafi forustufólk í þessu félagi rangtúlkað þetta frumvarp fyrir sínu fólki, og vísa þá í blað þess, þar sem þetta frumvarp var birt og umsögn þessi undir stórri fyrirsögn: Gegn hagsmunum afgreiðslufólks. Þessi fullyrðing Kaupmannasamtakanna og svo ítrekun hennar frá Verslunarmannafélagi Reykjavíkur eða talsmönnum þess í þessu efni - ég get ekki vísað til annars en þess sem undir þetta bréf ritar - þetta eru alvarlegar rangfærslur. Ég held að það hafi ekki vakað fyrir mér, hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur eða hv. þm. Árna Gunnarssyni að vera að leggja til frv. sem gerði rétt þessa fólks minni en rétt allra annarra launþega í landinu. Eins og talið er upp í frv. eru í gildi margháttuð almenn lög, t.d. um 40 stunda vinnuvika, svo nokkuð sé nefnt. Vitaskuld koma þau lög til með að gilda eftir sem áður. Það er verið að leggja til að sérlög séu úr gildi numin. Alvarlegasta rangfærslan, sem aftur og aftur er hamrað á að því er þetta varðar, kemur fram hjá Kaupmannasamtökunum, með leyfi forseta: „Eins og aðrar starfsstéttir á það fólk, sem vinnur verslunarstörf, fullan rétt á að skynsamleg löggjöf sé í gildi um atvinnu þess.“ Drottinn minn! Vitaskuld má taka undir að þetta fólk eigi rétt á skynsamlegri löggjöf eins og aðrar starfsstéttir. Það mun það hafa þó svo að þessi sérlög um verslunina, en ekki um verslunarfólk, séu felld úr gildi í þessum efnum. Vegna þess að Kaupmannasamtökin svara fyrir sig og gera athugasemdir með þessum hætti, lýsa furðu sinni á framkomnu frumvarpi, er eðlilegt að svolítið sé spyrnt við. Ég spyr: Vakir það fyrir Kaupmannasamtökunum í þessum efnum að hugsa um starfsfólkið fyrst og fremst? Gott og vel. Við skulum gefa okkur að svo sé, að þau séu að hugsa um verslunarfólkið í þessum efnum. En hvað þá með allar sjoppurnar sem eru opnar? Hvað með margháttuð önnur störf sem unnin eru? Af hverju er fólk í þessum tilteknu verslunum sérstaklega tekið út úr og krafist sérlaga um það, eins og er gert á öðrum stað? Niðurstaða mín af þessu - og um þetta mætti auðvitað hafa miklu lengra mál - er afskaplega einfaldlega sú, að í þessum efnum hafi launamannafélag og kaupmannasamtök - eða ráðandi öfl innan þessara félaga skulum við heldur segja - sameinast um að búa til alfalskar forsendur fyrir sínum málstað. Því má skjóta inn, að sögulega er þetta út af fyrir sig ekkert skrýtið því að Verslunarmannafélag Reykjavíkur hefur mjög verið fyrir vagni þeirra sem hafa mótmælt opnunarlögum eða frelsislögum af þessu tagi. Því má ekki gleyma, að saga þess félags er sú, að allt fram til 1955 var þetta ekki launamannafélag í venjulegum skilningi. Þetta var sameiginlegt félag launamanna og atvinnurekenda í greininni. Stundum hef ég það á tilfinningunni, að það sé þannig sem þessi málstaður er til orðinn, af einhverri misskilinni sögulegri tryggð haldi Verslunarmannafélagið, eftir að það varð hreint launamannafélag, tryggð við þessa gömlu stefnu sína, en það taki hvorki tillit til gjörbreyttra aðstæðna í þjóðfélaginu né nógsamlega tillit til breytinga á félaginu sjálfu. Vegna þess, sem sagt hefur verið og bæði kaupmenn og verslunarmannafélag segja um hvað þetta frv. hafi í för með sér fyrir launafólkið, endurtek ég að þessi ummæli, ítrekuð aftur og aftur, eru meiðandi fyrir flutningsmenn. Vitaskuld mun eftir sem áður verða að semja um kaup og kjör, og það sem menn vinna fram yfir 40 stunda vinnuviku, vitaskuld er til þess ættast að fólk hafi fyrir slíka vinnu miklu betri kjör, hafi yfirborganir og þær miklar. En það eru samningsatriði aðila á hinum frjálsa vinnumarkaði. Satt að segja virðast mér allar þessar röksemdafærslur hjóm eitt þegar þess er gætt að hér erum við að tala um breiðasta skárann af einhverjum hinum mesta láglaunahóp í landinu. Hverju sætir það, að árum og áratugum saman hefur afgreiðslufólk í verslunum verið eitthvert mesta láglaunafólk í landinu? Ég hygg að það þurfi ekki að leita langt að skýringum á því. Ég fullyrði að margt af þessu fólki væri tilbúið að vinna skiptivinnu einhvers konar, vaktavinnu, ég tala nú ekki um ef svo semdist að fyrir það hefði það mun betri tekjur en þær sem það hefur núna. Slíkt mun hækka vöruverð, segir einhver. Það er auðvitað rétt. Einhvers staðar mun þessi breyting hækka vöruverðið. En hvað erum við að gera í öllu daglegu lífi oft og iðulega annað en greiða meira fé fyrir betri og aukna þjónustu - og hvað með það? Í þessum efnum sem öðrum getur það vel verið að einhverju leyti, ég held ekki að miklu leyti og ég held raunar litlu leyti. Það getur vel verið að eitthvað af þessu muni koma fram í eitthvað hærra vöruverði. Ég sé út af fyrir sig ekkert óeðlilegt við það. Ef horft er til Reykjavíkur, sem þetta mál varðar kannske mest, nágrannabyggðanna hér og Akureyrarsvæðisins þá einnig höfum við, eins og reglur hafa verið, sjoppu- og lúgumenningu á kvöldin. Sannleikurinn er sá, að á þessu er óendanlegur ómenningarbragur og óþarft er að skipa málum með þessum hætti. Slíkt er einnig veigamikil undirstrikun þess hvað það eru falskar röksemdir að hér sé verið að hugsa um verslunarfólkið fyrst og fremst. Hverjir eru það sem afgreiða í þessum lúgum og sjoppum öllum saman? Það er væntanlega alveg eins fólk og það sem afgreiðir í hinum hefðbundnari verslunum. Ef menn meintu eitthvað með þessum röksemdum um vinnudaginn ættu þeir að hafa athugað þetta allt saman betur. Því segi ég þetta, að ég trúi ekki orði af því sem báðir þessir aðilar segja um að þeir séu fyrst og fremst að ganga erinda verslunarfólksins, vegna þess að ég hef séð of mikið af því, t.d. í málgögnum og í greinargerðinni sem hér er vísað til, að mál þetta er lagt ranglega upp. Það er rangt að segja að þessu frv. sé stefnt gegn hagsmunum afgreiðslufólks. Það er rangt og það er meiðandi að segja að þetta frv. sé í beinni andstöðu við stefnu meiri hl. Alþingis á undanförnum árum, sem veitt hafi verkalýðshreyfingunni ómetanlegan stuðning með setningu fjölmargra laga o.s.frv. Þetta stenst ekki vegna þess að öll hin almennu lög sem í gildi eru og þau eru mörg, munu öll eftir sem áður gilda um þetta fólk. Það eru þessi sérlög sem verið er að tala um. Þetta er um þann þátt sem að launafólkinu snýr. Hitt þarf ekki að taka fram, að auðvitað er meginforsendan með frv., meginástæðan fyrir því, að þetta frv. er flutt, að þetta eru beinir og augljósir og borðliggjandi hagsmunir neytenda. Eitt af því, sem Kaupmannasamtökin segja í þeirri grg., sem þau sendu hv. allshn., er, með leyfi forseta: „Í nær öllum nágrannalöndum okkar eru í gildi lög um afgreiðslutíma verslana, sem koma í veg fyrir vinnuþrælkun“ - kemur það nú enn - „og mismunandi opnunartíma verslana í sveitarfélögum.“ Þetta er rangt náttúrlega. Kaupmannasamtökin sjálf hafa tekið saman grg. og ég nefni eitt dæmi. Í Frakklandi er þetta alveg frjálst. Hið merkilega er að í Svíþjóð voru strangar reglur um verslunartíma en frá 1972 mega verslunareigendur þar sjálfir ráða opnunartíma verslana sinna og svo eru ýmsar reglur sem þeir sjálfir setja. M.ö.o.: það var jafnaðarmannastjórnin í Svíþjóð sem kom á 1972 reglum eins og þeim sem við hv. þm. Guðrún Helgadóttir og Árni Gunnarsson erum að leggja til að hér verði teknar upp. Það finnst mér vera til umhugsunar. Væntanlega hafa þeir í Svíþjóð ekki verið að setja reglur gegn verslunarfólki, heldur aðeins að búa til nútímalegar reglur sem koma til móts við hagsmuni neytenda og raunar launafólks einnig. Í einu bréfinu, sem hv. allshn. barst, það var bréf frá Mosfellshreppi, segir svo, með leyfi forseta: „Í Mosfellshreppi hafa verslanir haft rúman opnunartíma, sem þær hafa ákveðið sjálfar gegn því að greiða tilskilin kvöldsöluleyfi í sveitarsjóð. Ekki er kunnugt um annað en að þjónusta þessi sé vel metin af íbúum hreppsins, og ekki hafa heyrst kvartanir frá starfsfólki um óhóflegan vinnutíma, enda mun þar vera um vaktafyrirkomulag að ræða.“ Þegar þessa er gætt, að þar í vaxandi og þróttmiklu sveitarfélagi er um að ræða að sveitarstjórnin nýtir sér ekki þann rétt sem hún hefur með lögum nr. 17 frá 1936, - ég vil taka það sérstaklega fram að starfsfólk hefur engar athugasemdir eða kvartanir gert - þá spyr ég: Um hvað er verið að tala? Af hverju taka bæði launþegasamtökin og kaupmannasamtökin svona í þetta. Og ég svara þessu. Ég held því fram, að hér sé um að ræða fyrst og fremst hagsmuni ákveðinna afla innan kaupmannasamtakanna, hér sé um að ræða miðlungs- og þaðan af stærri kaupmenn sem eru með marga launamenn í þjónustu sinni og óttist að þeir geti ekki keppt við kaupmanninn á horninu, óttast að þeir þurfi að borga hærri vinnulaun. Ég er þeirrar skoðunar, að þessi málatilbúnaður sé einfaldlega svona til orðinn og það, sem þessir menn segja um hagsmuni launafólks eða telja að séu hagsmunir launafólks, sé einfaldlega út í bláinn og komi þessu máli ekkert við frá þeirra bæjardyrum séð. Það er ekki það sem þeir raunverulega eru að hugsa um. Mér er Ijóst að það verður dýrara að reka miðlungs- og stærri verslanir verði þetta gefið frjálst, og mér er ljóst að verði þetta gefið frjálst mun það koma sér vel fyrir kaupmanninn á horninu. Hann hefur alls staðar átt í vök að verjast gagnvart stórmörkuðum og öðrum slíkum, og ég dreg enga dul á að þetta frv. er flutt beinlínis til að rétta af samkeppnisaðstöðu litla mannsins gagnvart stórmörkuðum. Reynsla annars staðar frá sýnir að þetta er rétt röksemdafærsla. Það má nefna umræður um þetta í Frakklandi og það má nefna það sem gerðist í Svíþjóð þegar þeir breyttu. „Litli maðurinn“ - í gæsalöppum sagt og í þessum venjulega búðarskilningi - getur veitt þjónustu utan þessa tíma og bætt sig upp. Hann leggur oft meira á vörurnar. Það er út af fyrir sig ekkert óeðlilegt við áð hann geri það. Neytandinn velur svo og hafnar. Ég er m.ö.o. þeirrar skoðunar, að hér sé um að ræða pólitík innan hóps kaupmannanna og þegar menn taka afstöðu í þessum efnum séu þeir að draga taum annars deiluaðila í þeim efnum gegn hinum og þetta komi launafólki ekkert við. Það munu auðvitað gilda öll almenn lög og allar almennar reglur um þetta launafólk eins og allt annað launafólk. Mér er raun að því að þurfa að segja að launþegafélagið - ég hef ástæðu til að ætla það og sterkan grun um það - sé þátttakandi í þessum deilum, þó svo það látist vera að tala um hagsmuni launafólks. Hugsum okkur að hér í Reykjavík t.d. gilda í raun þau lög, að Alþingi heimilar sveitarstjórn að setja reglur sem segja við fólkið í verslunum: Þú átt að vinna frá kl. 9 á morgnana til kl. 6 á daginn. Af hverju setja þá ekki menn svona lög um bílstjóra eða einhverja aðra? Auðvitað dytti ekki nokkrum manni það í hug. Þetta mál hefur aldrei snúist um hagsmuni launafólksins. Það hefur alla vega ekki verið neitt hreyfiafl, nein frumforsenda í þessum málatilbúnaði öllum. Hér er um að ræða hagsmunamál með eða móti tilteknum aðilum innan samtaka kaupmanna. - Það er um það sem þetta snýst fyrst og fremst. Herra forseti. Um þetta mál mætti hafa langt mál því að það snertir veigamikinn þátt í því, hvernig þessi samfélagsgerð er upp byggð og saman sett. Eitt er út af fyrir sig furðulegt og kostulegt í þessum efnum, og það er afstaða Sjálfstfl. til þessa máls, Sjálfstfl. sem stofnunar og þm. Sjálfstfl. sem einstaklinga, afstöðu þeirra einnig í bæjarstjórnum, bæði í nágrannabyggðum Reykjavíkur og í bæjarstjórn Reykjavíkur. Þetta allt saman þekkja menn vegna þess að þetta hefur oft komið til í þessum efnum. Hvað er eðlilegra, hvað er skyldara hugmyndum manna um frelsi til athafna en þetta? Hugsum okkur að ungur maður eða ung kona hér í Reykjavík vilji byggja upp lítið atvinnufyrirtæki, setja upp litla verslun á einhverju horni í gamla bænum, Breiðholtinu eða hvar sem er. Eins og gerist leggja menn mjög hart að sér þegar þeir eru að koma upp slíkum smáatvinnurekstri. Hvað er eðlilegra en það, meðan þetta fólk er að byggja upp sitt litla fyrirtæki, ef það vill, að það vinni lengri vinnudag til að fá sér viðskiptavini og stofnsetja sig á þessum nýja stað í þessu nýja hverfi? Ég spyr satt að segja líka: Hvað er eðlilegra og hvað ætti að vera meira í samræmi við stefnu Sjálfstfl., sé hún einhver, en að styðja reglur af þessu tagi? Ég fæ ekki betur séð en sé einhver meining á bak við almenna hugmyndafræði flokks af tegund Sjálfstfl. væri það einmitt að vilja burt með þvingunarreglur af þessu tagi. En þá gerist það, að Sjálfstfl. gengur fram fyrir skjöldu - og auðvitað kemur það ekki nokkrum manni á óvart hér og nú, þetta hefur margoft komið upp í borgarstjórninni og þar áður í bæjarstjórninni í Reykjavík - til að setja reglur um boð og bönn í þessum efnum. Það er út af fyrir sig, að minni hyggju, bæði mjög kostuleg saga og kostulegt að þessi mál skuli gerast með þessum hætti. En ég lít svo á, að í fyrsta lagi sé hér um að ræða augljósa hagsmuni neytenda, í öðru lagi séu það hreinar rangfærslur að þessu sé með einum eða öðrum hætti stefnt gegn verslunarfólki eða fólki sem afgreiðir í búðum, vegna þess einfaldlega að um þetta fólk munu gilda nákvæmlega sömu almennu lögin og reglurnar og um allt annað launafólk í landinu, en í þriðja lagi, og það er kannske alvarlegasta umræðuefnið fyrir þá hér inni sem hafa talið sig öðrum meiri talsmenn frelsis, lít ég svo á að þessar reglur, jafnvel frá upphafi eða alla vega í seinni tíð, séu til orðnar fyrir miðlungs- og stærri kaupmenn og sé stefnt gegn öðrum sem hugsanlega geti veitt þeim samkeppni með þessum hætti. Það finnst mér satt að segja vera ekki ómerkasti þáttur þessa máls. Ég dreg enga dul á að þetta frv. er m.a. flutt, fyrir utan öll þau almennu sjónarmið sem ég hef nefnt, til að freista þess að lyfta litla kaupmanninum í þeirri erfiðu stöðu sem hann á í gagnvart vaxandi stórmörkuðum. En í þessari umr. væri ákaflega fróðlegt að heyra hvernig hv. þm. Sjálfstfl. rökstyðja þá afstöðu sem fram kemur í nál. því sem hér hefur verið talað fyrir. Herra forseti. Ég mun ljúka þessu máli. Ég hef óskað eftir að það gangi til atkv. Ég geri mér auðvitað ekki miklar vonir um að það verði samþykkt að þessu sinni, en sú atkvgr. gæti hins vegar orðið þeim fjölmörgu einstaklingum, sem af alls konar ástæðum hafa áhuga á þessu máli út um borg og bý, tilefni til umþenkingar um með hverjum hætti svona málum er ráðið í þjóðfélaginu, hvenær frelsi eigi að ríkja, hvenær eigi að setja reglur sem innihalda boð og bönn. Gæti verið til umhugsunar líka hverjir það eru sem vilja slíkar reglur og stuðla að þeim með atkv. sínum m.a. hér. Ég hygg að skýringanna á því hvers vegna reglur eru settar, sé oft að leita til þess, hverjir það eru sem vilja setja þær.



Herra forseti. Lokunartími sölubúða skal vera frjáls, segir í 1. gr. þessa frv., sem hér er til umfjöllunar. Tilgangur flm. er sjálfsagt sá með því að leggja til að lokunartími verslana sé gefinn frjáls, að slíkt muni auka þjónustu við neytendur og boð og bönn varðandi lokunartíma sölubúða séu ekki rétta leiðin. En þegar betur er að gáð mundu ekki einmitt felast í samþykkt þessa frv. bönn sem óeðlilegt væri að Alþingi stæði að, og mundi ekki aukin þjónusta á þessu sviði við neytendur koma fram í samkeppni milli verslana um að hafa opið sem lengst og hana yrði að kaupa því verði sem af auknum rekstrarkostnaði leiddi sem fram kæmi í hærra vöruverði? Væri ekki með samþykkt þessa frv., sem koma á í veg fyrir boð og bönn, verið að draga úr rétti stéttarfélags til að semja um vinnutíma launafólks? Væri ekki hreinlega verið að koma í veg fyrir að stéttarfélagið geti haft áhrif í þá veru að gæta hagsmuna launafólks að því er varðar óhóflegt vinnuálag á afgreiðslufólk, en hér er um hagsmunamál að ræða sem verkalýðshreyfingin hefur ávallt haft á oddinum í sinni kjarabaráttu? Ég tel að þrátt fyrir orð hv. þm. Vilmundar Gylfasonar hér áðan sé með þessu frv. verið að draga úr gildi ákvæða í kjarasamningum afgreiðslufólks, sem kveða á um vinnutíma þess, en með því ákvæði er verið að sporna við óeðlilega löngum vinnutíma sem gegnum árin hefur fylgt verslunarstörfum. Hér er um ákvæði í kjarasamningum að ræða sem forustumenn í stéttarfélagi afgreiðslufólks hafa lengi barist fyrir að ósk launþeganna sjálfra. Ég vil t.d. benda á í því sambandi, að fyrir nokkrum árum beittu konur sér fyrir því að safna undirskriftum undir áskorun til forustumanna verslunarmanna um að þeir beittu sér fyrir því, að afgreiðslufólk ætti frí á laugardögum eins og flestar aðrar stéttir. Hér var ekki um að ræða kröfu frá nokkur hundruð manns, sem bjuggu við þetta vinnuálag, heldur nokkur þúsund. Ég held að ég fari rétt með að hér hafi verið um 4–5 þús. manns að ræða. Hér er lagt til með ákvæði í frv. að binda hendur forustumanna verslunarfólks, sem eiga að gæta hagsmuna sem fjöldi afgreiðslufólks hefur gert kröfu til að vörður verði staðinn um. Þetta ákvæði verður einnig til þess, að sú heimild er tekin af sveitarfélögunum að setja sjálf reglur um hvernig lokunartíma sölubúða skuli háttað, en ég tel að treysta verði að þau geti tekið skynsamlegar ákvarðanir í því máli. Ég vil segja að sveitarstjórnarmenn eru ekki síður færir um það en alþm. að meta hvað er rétt og eðlilegt í þessum efnum og hvað best hentar á hverjum stað. Í grg. með þessu frv. er talað um stífar og strangar reglur varðandi lokunartíma sölubúða í Reykjavík. Ég tel að það sé ekki sanngjarnt að tala um stífar eða strangar reglur í þessu sambandi. Það er ekki rétt að tala um stífar reglur þegar hægt er að veita þjónustu 70 stundir á viku yfir sumarmánuðina júní til ágúst og 78 stundir í viku 9 mánuði ársins. Það, sem mest var deilt um s.l. sumar, var lokun verslana á laugardögum. Samkv. nýrri samþykkt borgarráðs nú er heimilt að hafa opið á laugardögum einnig yfir sumarmánuðina, en um það stóð deilan í sumar. Ég tel að deilur á laugardagslokunina hafi ekki í neinum mæli komið frá neytendum eða afgreiðslufólki, heldur hafi málið verið blásið óeðlilega upp af fjölmiðlum. Ég tel einnig að það sé nokkuð ljóst, að verði lokunartími gefinn alveg frjáls muni það leiða til aukins vinnutíma afgreiðslufólks, enda, eins og hv. allshn. var skýrt frá og fram kom í umsögn Verslunarmannafélags Reykjavíkur, er eðli þessarar starfsgreinar þannig að það hefur keðjuverkandi áhrif að því er opnunartíma varðar, sem leiðir til þess að fleiri og fleiri verslanir hafa opið til að tryggja rekstrargrundvöll verslananna og halda sínum viðskiptavinum, sem óhjákvæmilega mun hafa það í för með sér að vinnutími launafólks verður lengi hvort sem því líkar betur eða verr. Ef lokunartími sölubúða væri gefinn frjáls felst einnig í þeirri ákvörðun mikil óvissa fyrir afgreiðslufólk verslana að því er frítíma þess varðar. Óvissan er auðvitað í því fólgin, að þessu fólki er gert ókleift að skipuleggja frítíma sinn. Er auðvitað sérstaklega slæmt yfir sumartímann að þurfa ávallt að vera við því búinn að atvinnurekandi kalli á menn til vinnu utan við hefðbundinn vinnutíma annarra launþega. Ég tel að það séu léttvæg rök að benda á að afgreiðslufólk þurfi ekki að vinna utan við hefðbundinn vinnutíma ef það svo óskar. Ef núgildandi lög og reglugerðir setja kaupmanninum skorður mundi einnig frjáls opnunartími setja frítíma afgreiðslufólks miklar skorður, því að ég er þess fullviss að frjáls opnunartími mun leiða það í ljós, að afgreiðslufólk þarf að vera tilbúið til starfa utan venjulegs vinnutíma þegar atvinnurekendum dettur í hug. Frítíma afgreiðslufólks eru settar skorður að því leyti, að það verður að vera tilbúið til vinnu þegar atvinnurekandi vill hafa opið. Annars gæti það teflt atvinnuöryggi sínu í hættu því að atvinnurekandinn vill af eðlilegum ástæðum hafa þann í starfi sem tilbúinn er til vinnu þegar hann sjálfur óskar. Ástæða þess, að þeim er líka gert erfiðara fyrir með þessu, er að með ákvæði frv. eru numin úr gildi ákvæði kjarasamninga afgreiðslufólks um vinnutíma sem fylgir afgreiðslutíma verslana. Einnig liggur í augum uppi að erfitt er fyrir launþega að neita atvinnurekendum um vinnu eftir að hefðbundnum vinnutíma lýkur þegar nágrannaverslanirnar hafa opið, en atvinnuöryggi launþegans í því tilfelli helst auðvitað í hendur við rekstrargrundvöll verslunarinnar, sem byggist á að veita viðskiptavinum sínum ekki lakari þjónustu en nálægar verslanir. Ég vil einnig benda á, að ég hef fulla samúð með kaupmanninum á horninu sem átt hefur í vök að verjast, eins og réttilega segir í grg. En ef afleiðing ákvæðisins í frv. verður samkeppni milli verslana um að hafa opið sem lengst tel ég að það sé síður en svo trygging fyrir betri stöðu kaupmannsins á horninu, eins og ég óttast að þetta ákvæði sé ekki til þeirra hagsbóta fyrir launþega sem sumir vilja vera láta. Hvað neytendur varðar tel ég að afgreiðslutími verslana sé það rúmur, sérstaklega eftir heimildina til opnunar á laugardögum yfir sumarmánuðina, að ekki sé ástæða til að kvarta, enda líka langt frá að opinberar stofnanir bjóði upp á svo langan þjónustutíma. Ég verð að segja það líka, að margir kaupmenn nýta ekki þá möguleika sem þeir hafa til að bjóða neytendum þjónustu að því er varðar opnunartíma sem hentar þörf neytenda, og í því sambandi vil ég nefna hádegislokun margra verslana, en sú hádegislokun, sem víða á sér stað í verslunum, kemur sér auðvitað illa fyrir marga, ekki hvað síst útivinnandi konur. Spurning er, sem líka er vert að velta fyrir sér, ef afleiðing af þessu ákvæði í frv. verður samkeppni milli verslana um að hafa opið sem lengst, hvort það komi þá ekki niður á auknum rekstrarkostnaði verslana. Þá stöndum við frammi fyrir þeirri spurningu, hvort neytendur eru þá tilbúnir að kaupa þessa auknu þjónustu í auknu vöruverði og þar með aukinni verðbólgu.