Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 38/1998, um stjórn veiða úr norsk-íslenska síldarstofninum. Í frv. þessu er lagt til að rýmkuð verði heimild til framsals á aflahámarki í síld samkvæmt lögum um veiðar úr norsk-íslenska síldarstofninum sem gilda til loka næstu síldarvertíðar sumarið 2000. Sú takmörkun er sett á flutning aflahámarks milli skipa að aldrei má flytja af skipi meira en sem nemur 50% af sama hlutfalli skips úr árlegum leyfilegum heildarafla og sem nam hlutfalli þess úr heildarveiði þriggja síðustu vertíða. Samkvæmt þessu ákvæði er mjög mismunandi hversu stóran hluta aflahámarks unnt er að flytja af einstökum skipum og jafnframt breytist heimild einstakra skipa til flutnings milli ára í hlutfalli við breytt hlutfall þess úr heildarveiðinni. Þannig leiðir framsal eitt árið til þess að framsalsréttur þess árið eftir skerðist. Lagt er til að takmörkun á heimild til flutnings aflahámarks verði aflétt gagnvart þeim skipum sem stundað hafa síldveiðar á viðmiðunarárunum 1995, 1996 og 1997 og skipum sem komið hafa í þeirra stað. Hins vegar verður óheimilt að flytja aflahámark af þeim skipum sem ekki hafa stundað síldveiðar á viðmiðunarárunum eða komið í stað slíkra skipa. Ástæða þess að hér er gerður greinarmunur á er sú að samkvæmt lögunum eiga öll skip kost á veiðileyfi og aflahámarki og verði heimilt að framselja þeim skipum sem nú fyrst sækja um leyfi til síldveiða má búast við að sótt verði um leyfi fyrir mörg skip í þeim tilgangi einum að flytja af þeim aflahámark. Með þessu er hins vegar ekki þrengdur réttur nýrra skipa til að fá leyfi til síldveiða frá því sem verið hefur. Meginrökin fyrir þessari rýmkun á framsalsrétti eru þau að í lok tveggja síðustu vertíða hefur skapast mjög erfið staða. Gildandi lög byggja á því að til endurúthlutunar aflahámarks komi sé slíkt talið nauðsynlegt til að tryggja nýtingu heildarveiðiheimildanna. Síldveiðar einstakra skipa hefjast ekki á sama tíma auk þess sem veiðar þeirra ganga misvel. Því kemur upp sú staða að þegar fyrstu skipin hafa veitt kvóta sína þá eiga önnur skip hluta kvótans óveiddan eða hafa jafnvel ekki hafið veiðar þar sem útgerðarmenn vænta að til endurúthlutunar komi sem leiði til aukningar á veiðiheimildum þeirra sem lokið hafa veiðum og skerðingar hjá þeim sem minna eða ekkert hafa fiskað. Skip sem veitt hafa kvóta sína liggja í höfn meðan beðið er eftir því hvort til endurúthlutunar komi en mikill þrýstingur skapast hjá öðrum að veiða sem mest á sem stystum tíma til að missa ekki hluta af aflaheimildum sínum í endurúthlutun. Ráðuneytinu hefur verið mikill vandi á höndum í þessu efni þar sem það er ekki á færi þess eða annarra að vita með einhverri vissu hve lengi skipin geti stundað veiðar áður en síldin hverfur af þeim miðum sem íslensk skip geta sótt. Þessi staða hefur leitt til mikillar keppni í upphafi síldarvertíðar og að dómi margra m.a. leitt til þess að ekkert af þessum síldarstofni hefur nýst til manneldisvinnslu. Með því að auka heimild til flutnings aflahámarks eins og hér er lagt til verður að telja að skynsamleg nýting síldarkvótans verði betur tryggð en með þeirri skipan sem verið hefur tvær síðustu vertíðir. Ef til endurúthlutunar kæmi mundi hún líklega aðeins taka til ónýttra aflaheimilda nýrra skipa en samkvæmt lögunum má að hámarki úthluta þeim 10% af heildarveiðiheimildunum. Tvö síðustu ár hefur þeim verið úthlutað milli 1 og 2% af heildarveiðiheimildunum í upphafi en þau hafa ekki nýtt þær heimildir. Ég legg til, herra forseti, að málinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. sjútvn.

Herra forseti. Í desember árið 1998 féll frægur dómur í Hæstarétti. Meginniðurstaða hans var sú að það samræmdist ekki atvinnufrelsis- og jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar að þeir einir gætu fengið veiðileyfi sem hefðu haldið skipum sínum til veiða á tilteknum árum. Nú í janúar sl., rúmu ári síðar, féll síðan í undirrétti svokallaður Vatneyrardómur þar sem niðurstaðan er sú að sama eigi við um veiðiheimildir og það sem Hæstiréttur komst að niðurstöðu um varðandi veiðileyfi. Niðurstaðan var sú að það samræmdist ekki jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar að þeir einir fengju úthlutað veiðiheimildum eða kvóta sem leiði rétt sinn til reynslu tiltekinna ára. Niðurstöðu Vatneyrardóms var vísað til Hæstaréttar og það er e.t.v. gráglettni örlaganna, herra forseti, að hæstv. sjútvrh. skuli deginum áður en málflutningur hefst í því máli fyrir Hæstarétti mæla á Alþingi fyrir því frv. sem hér liggur fyrir frá ríkisstjórninni um breytingar á lögum um veiðar úr norsk-íslenska síldarstofninum, breytingar á lögum sem eru tveggja ára gömul eða innan við það og var einungis ætlað að gilda í tvö og hálft ár, að því er segir í 3. gr. laganna. Herra forseti. Með þessu frv. er ríkisstjórnin að leggja til að skip sem voru við síldveiðar á árunum 1995, 1996 og 1997 fái veiðiheimildir afhentar af hálfu hins opinbera án endurgjalds og þurfi síðan ekki að veiða neitt en megi umsvifalaust selja allar þær veiðiheimildir sem þau fá. Önnur skip sem fá veiðiheimildir en voru ekki við síldveiðar á árunum 1995, 1996 eða 1997 mega hins vegar ekki selja neitt heldur verða þau að veiða allt. Við hljótum að spyrja: Hvar er jafnræðisreglan? Herra forseti. Er það ekki beinlínis ósvífni af hálfu ríkisstjórnarinnar og hæstv. sjútvrh. að bera mál þessarar gerðar fram eftir að dómar þeir sem ég lýsti hér áðan hafa fallið? Ráðherra mælir auk þess fyrir frv. deginum áður en málflutningur hefst í Hæstarétti vegna niðurstöðu Vatneyrardóms. Fyrir utan það siðleysi sem felst í að afhenda réttinn til veiðanna án endurgjalds þá keyrir auðvitað um þverbak að ríkisstjórnin skuli leggja það til að síðan gildi ekki sömu reglur fyrir alla. Nei, reglurnar fara eftir því hvort skip var við síldveiðar árið 1995, 1996 eða 1997. Það fer eftir því hvernig þau eru meðhöndluð. Þetta eru töfraárin að mati ríkisstjórnarinnar, þau ár sem gefa rétt til úthlutunar ókeypis gæða sem síðar má selja. Ef skipin selja frá sér allan veiðiréttinn í ár, er þá hugsunin sú að þau fái aftur veiðirétt á næsta ári, veiðirétt til að selja aftur? Ef viðskiptin með veiðiréttinn eru talin svona mikilvæg, einhverjir verði að kaupa ef á að selja, af hverju eru veiðiheimildirnar þá ekki boðnar út þannig að allir sitji við sama borð? Þegar lögin um stjórn veiða úr norsk-íslenska síldarstofninum voru sett vorið 1998, fyrir tæpum tveimur árum, og leystu af hólmi þá aðferð að nota úthafsveiðilöggjöfina sem grundvöll veiðanna lögðum við jafnaðarmenn til að síldarkvótarnir yrðu boðnir út. Það var og í samræmi við sérstakt þingmál í þá veru sem þá hafði tvisvar verið flutt af jafnaðarmönnum. Það gekk út á að úthafslögunum yrði breytt þannig að heimilt yrði að bjóða síldarkvótana út. Í því áliti sem við fulltrúar jafnaðarmanna í sjútvn. lögðum á sínum tíma fram við 2. umr. um frv. ríkisstjórnarinnar um veiðar úr norsk-íslenska síldarstofninum kemur m.a. fram að með þeirri skipan mála að veiðarnar yrðu boðnar út væri líklegast að þau markmið fiskveiðistjórnar um hagkvæmar veiðar og réttláta úthlutun veiðiréttarins næðust fram. Við lýstum jafnframt því áliti okkar --- það eru innan við tvö ár síðan --- að það frv. sem síðar varð að þeim lögum um veiðar úr norsk-íslenska síldarstofninum sem sjútvrh. mælir fyrir breytingum á í dag væri bastarður. Við töldum það niðurstöðu málamiðlunar stjórnarflokkanna sem ekki gátu á þeim tíma komið sér saman um hvort veiðireynsla úr síldarstofninum ætti að mynda grunn að fastri aflahlutdeild eða ekki eins og meiri hluti sjútvn. áréttaði við setningu úthafsveiðilaganna árinu áður og átti þá við norsk-íslenska síldarstofninn. En nú virðist samstaða um málið meðal stjórnarþingmanna. Við höfum a.m.k. ekki enn heyrt skoðanir þeirra sem reglulega hafa mælt fyrir því að framsal yrði bannað. Veiðireynsla á ekki aðeins að mynda grunn að fastri aflahlutdeild og veiðirétti heldur fullkominn framsalsrétt, nánast eignarrétt sem ókeypis er afhentur þeim sem talið er að eigi þann rétt vegna veiða sinna á tilteknum árum. Ég ítreka enn, herra forseti, að þessi tillaga ríkisstjórnarinnar um breytingar á lögunum um veiðar úr norsk-íslenska síldarstofninum er sett fram í nokkuð sérkennilegu umhverfi, eftir að dómar hafa fallið og leitt málið í ákveðinn farveg. Ég gat um það, herra forseti, að jafnaðarmenn hefðu á sínum tíma lagt til þær breytingar að veiðiréttinn úr norsk-íslenska síldarstofninum ætti að bjóða út. Við munum fylgja þeirri skoðun okkar eftir að líklegast sé að markmið fiskveiðistjórnar um hagkvæmar veiðar og réttláta úthlutun veiðiheimilda fáist með því móti, með því að leggja fram brtt. í þá veru við það frv. sem hér liggur fyrir. Ég vil, herra forseti, gjarnan spyrja hæstv. sjútvrh. hvort slík meðferð hafi aldrei komið til álita af hálfu hæstv. ríkisstjórnar eða stjórnarflokkanna þegar sú breyting sem hæstv. ráðherra mælir fyrir var undirbúin. Ég get ekki séð betur, herra forseti, en hér sé hæstv. ráðherra í raun að keyra gegn jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar. Mér þykir sem þannig sé enn mismunað ef þetta frv. til breytinga á lögunum verður samþykkt. Ég velti því fyrir mér hvernig hæstv. ráðherra ætlar þá að halda áfram með málið. Það er alveg ljóst eins og ég gat um áðan að lögin segja að hæstv. sjútvrh. eigi fyrir 1. nóvember árið 2000, þ.e. fyrir haustið eða næsta vetur, að leggja fram frv. hér á Alþingi um stjórn veiða úr norsk-íslenska síldarstofninum, þ.e. stjórn á stofninum eftir árið 2000. Hver eru þau viðhorf sem hæstv. ráðherra og ríkisstjórnin vilja hafa í heiðri þegar kemur að slíkum breytingum á þessum lögum? Ég tók eftir því að hæstv. ráðherra talaði um að með þessu frv. væri komið til móts við það sem hann kallaði erfiða stöðu á undanförnum árum. Við því hafði verið varað eins og ég benti á hér áðan. En er það að leyfa þessum hluta skipanna fullkomið framsal þeirra aflaheimilda sem þeir fá eina leiðin sem hæstv. ráðherra sér til að bregðast við þeim vanda við stjórnun veiðanna? Ég ætla ekki, herra forseti, að fara nánar í þá gagnrýni sem sett var fram á sínum tíma þegar þessi lög voru sett. Það er alveg ljóst að ríkisstjórnin var á þeim tíma, fyrir tæpum tveimur árum, að reyna að takast á við hvernig hægt væri að láta síldarflotann mynda veiðireynslu. 5. gr. úthafsveiðilaganna hafði verið notuð til þess að stjórna veiðunum en þegar sú löggjöf var hér til umfjöllunar gerðist það að meiri hluti sjútvn., samsettur af fulltrúum stjórnarflokkanna, ályktaði um það sérstaklega eða setti í nál. sitt að veiðireynsla samkvæmt því myndaði ekki veiðirétt. Með þeim lögum sem sett voru fyrir tæpum tveimur árum var verið að reyna að ná utan um það að hægt yrði að mynda þennan veiðirétt, annað var ekki hægt að skilja, og nú er ekki bara verið að mynda veiðiréttinn heldur er framsalið orðið fullkomið, en það virðist ekki hafa komið til álita, nema hæstv. ráðherra segi okkur þá betur frá því á eftir, að menn byðu veiðiréttinn út. Ég vil rifja það upp, herra forseti, að við umfjöllun málsins á sínum tíma voru ákveðnir forustumenn stjórnarflokkanna býsna yfirlýsingaglaðir hvað varðaði meðferð þessa fiskstofns. Það kom fram hjá fleiri en einum og fleiri en tveimur að til álita kæmi að selja þennan veiðirétt og þess vegna er mikilvægt að vita hvort sú umræða er algjörlega þögnuð í herbúðum stjórnarliðsins.

Herra forseti. Það kemur nokkuð á óvart satt best að segja að hæstv. sjútvrh. skuli telja sig knúinn til að fara út í breytingar á þessum ákvæðum sem gilda um veiðar úr norsk-íslenska síldarstofninum nú þegar í hönd fer síðasta veiðitímabilið innan ramma gildandi laga. Það er óþarfi að eyða miklum tíma í að rifja upp allan þann vandræðagang sem var af hálfu stjórnvalda hvað varðar meðferð á veiðiheimildum og veiðistjórn í þann stofn. Löggjöfin sem sett var í maí 1998 var að mínu mati meingölluð og ég spáði því að það mundi ekki takast sérstaklega höndulega að nýta norsk-íslenska síldarstofninn á grundvelli þeirra ákvæða. Til dæmis mundu þau vandamál sem kæmu upp í sambandi við endurúthlutun og jafnvel endur-endurúthlutun á ónýttum veiðiheimildum þegar liði að lokum tímans hljóta að kalla á vandræðagang sem og varð raunin. Ég man ekki lengur og hef ekki tölu á hve oft varð að breyta reglugerðum og gefa út nýjar og vera með þetta mál í höndunum en það var í þó nokkur skipti og tókst ekki vel til. Kerfið hefur haft það í för með sér að menn hafa kannski farið í þetta meira af kappi en forsjá og samt hefur ekki tekist að fullnýta veiðiheimildirnar á sumum vertíðunum. Það var í rauninni afar sérkennileg niðurstaða sem hér varð, herra forseti, á Alþingi vorið 1998 þegar valið var að láta ekki nýlega sett ákvæði laga um úthafsveiðar taka til þessa stofns. Og fróðlegt væri að rifja upp helstu rökin fyrir því sem þá voru höfð uppi, ég hygg m.a. af hv. 1. þm. Austurl., hæstv. núv. utanrrh. og þáv. reyndar, að það væri ótímabært vegna þess að vænta mætti svo mikilla breytinga á jafnvel hegðun þessa stofns eða af einhverjum öðrum ástæðum að það yrði að bíða með að ganga varanlega frá því hvernig farið yrði með stofninn. Ég spyr, eru menn miklu nær því í dag? Hefur síldin breytt eitthvað um hegðun eða hafa einhverjar nýjar forsendur skapast sem gera það að verkum að þessi rök hafi reynst rétt? Svarið er auðvitað nei. Þetta mál er nákvæmlega jafnmikið upp í loft og það var þá, á vordögum fyrir tæpum þremur árum. Í stað þess að láta ákvæðin um úthafsveiðar og 5. gr. þeirra laga um deilistofna gilda í þessu tilviki, eins og gert hafði verið á Reykjaneshrygg og í fleiri tilvikum, var búin til afar sérkennileg sérregla. Veiðireynslunni var ýtt til hliðar en í raun og veru burðargeta eða rúmmál skipanna tekið inn sem viðmiðun í staðinn þannig að nýleg skip með litla eða enga veiðireynslu fengu þarna umtalsverða úthlutun. Svo hlálegt er það nú að þetta voru akkúrat sömu rúmlestirnar innan veiðileyfa í íslensku lögsögunni sem skömmu síðar voru dæmdar ólöglegar, sem þarna voru notaðar sem viðmiðun. En það stendur ekki í mönnum að framlengja það kerfi með sér jafnvel inn í nýja öld þó að sjálfur grundvöllurinn sem þarna var notaður í staðinn fyrir veiðireynsluna sem þó hafði myndast í frjálsu veiðunum á árunum frá og með aðallega 1994 og fram til 1997, fyrstu veiðarnar voru að vísu við norðausturhorn íslensku lögsögunnar sumarið 1993, ef ég man rétt, og veiddust þá um 24 þús. tonn. En jafnvel þó það ár hefði verið dregið frá voru orðin ein fjögur ár sem voru tiltölulega marktæk, kannski að einu undanskildu af því að þá hafði veiðireynsla myndast í frjálsri sókn á árunum áður en samið var um stofninn eða á grundvelli einhliða aflaákvörðunar Íslendinga og Færeyinga sameiginlega. Eðlilegast hefði auðvitað verið að beita ákvæðum úthafsveiðilaganna þar sem veiðireynslan væri lögð til grundvallar, taka svonefndan frumherjabónus með inn í útreikningana og láta síðan, ef um varanlega úthlutun var að ræða, endurgjald koma á móti eins og heimilt er samkvæmt lögunum og fordæmi eru um, t.d. frá Reykjaneshrygg. Ég hygg að um ráðstöfun þeirra veiðiheimilda sem komu til sögunnar á Reykjaneshrygg á grundvelli veiðireynslu Íslendinga og mynduðust í frjálsri sókn, var síðan útdeilt á grundvelli þeirrar veiðireynslu og í staðinn kom endurgjald annarra veiðiheimilda í íslensku lögsögunni, hafi verið sæmileg sátt. Þar var þeim útgerðum sem brutu ísinn og öfluðu fyrstu veiðireynslunnar og náðu tökum á þessum veiðum ívilnað með svonefndum frumherjabónus eða tilteknu álagi sem skipin sem stunduðu veiðar fyrstu árin fengu. Í staðinn fyrir að nota þau lagaákvæði, sem búið var að leggja mikla vinnu í árin á undan og ná sæmilegri samstöðu um, var búin til þessa undarlega sérregla. Hún er svo meingölluð að flest ef ekki öll árin hefur þurft að fikta eitthvað í henni og vera með breytingar á henni, gefa út reglugerðir á miðjum veiðitímanum, jafnvel oftar en einu sinni, til að þetta fyrirkomulag geti gengið upp. Herra forseti. Í ljósi alls þessa og með hliðsjón af öðrum aðstæðum sem öll umræða um sjávarútvegsmál er undir nú um þessar mundir vakna upp spurningar hvort ekki hefði þá verið illskást að klára þetta tímabil á grundvelli óbreyttra reglna. Hafa menn hugsað alveg fyrir því hvað gerist með því að leyfa þetta framsal núna? Er ekki ansi hætt við því að það festi regluna enn frekar í sessi? Og þá meina ég þessa sérreglu sem útbúin var í maí 1998. Eru allir sáttir við það? Er verið að boða það eins og stundum áður að þar hafi menn í raun og veru verið að búa til grundvöllinn sem málið muni byggja á til framtíðar þótt svardagar væru uppi um hið gagnstæða og talað um að setja þyrfti sérreglur einmitt vegna þess að ekki væri tímabært að ganga varanlega frá ákvörðun veiðiheimildanna? Það væri fróðlegt að fá a.m.k. einhverja umfjöllun um þetta mál ef það hefur þá verið rætt eða skoðað í hinu háa ráðuneyti eða hjá ríkisstjórninni. Kannski er þetta bara spilað af fingrum fram og menn lifa frá degi til dags í þessum efnum um þessar mundir eins og manni finnst margt benda til í sjávarútvegsmálunum. En það er ekki beysin stefna verð ég að segja, ef menn hanna flíkina um leið og þeir prjóna hana. Að síðustu, herra forseti, óska ég eftir því að hæstv. sjútvrh. svari hér einhverju til um hvað í vændum er með framhald málsins. Þegar vertíðinni lýkur í vor eða sumar þá er uppi það tímabil sem ákveðið var með lögunum nr. 38/1998. Verður þá horfið aftur til ákvæða úthafsveiðilaganna eða reiknar hæstv. ráðherra með að þessi tilhögun verði framlengd? Hver er afstaða hæstv. ráðherra til þeirra ákvæða sem úthafslögin geyma í þessum tilvikum, t.d. til frumherjabónuss og þá endurgjalds ef um varanlega úthlutun er að ræða? Ég held að æskilegt væri, herra forseti, að við 1. umr. málsins kæmu fram fyllri upplýsingar um stöðu málsins en gerðu í stuttri framsöguræðu ráðherra.

Herra forseti. Við erum að ræða lög, eins og komið hefur fram, sem átti að endurskoða á þessu ári og leggja fram fyrir 1. nóv. á þessu ári nýtt frv. um það hvernig málum yrði skipað. Eðlilegt hefði verið, eða mér finnst það a.m.k., í ljósi þeirrar umræðu sem almennt hefur farið fram um fiskveiðistjórnarmál og dóma sem gengið hafa varðandi veiðileyfi og aflarétt eða skyldu manna til að hafa aflahlutdeild til að stunda veiðar, að þetta mál hefði einfaldlega ekki komið fram, a.m.k. ekki í þeim búningi sem það er sett fram. Ef áhyggjur hæstv. sjútvrh. voru þær að e.t.v. næðist ekki að halda aflaheimildum það lengi fram eftir sumri, t.d. ef norsk-íslenska síldin gengi nær landinu og ekki yrði hægt að nýta heimildir vegna þess að þær væru búnar, þá hefði verið miklu eðlilegra af hálfu hæstv. ráðherra að leggja fram frv. sem hefði tekið ákveðinn hluta aflaheimildanna, t.d. 10% eða 20% í ákveðinn pott sem hann hefði svo getað ákveðið að leyfa mönnum að sækja í gegn leigugjaldi þegar lengra liði á sumarið. En með tilliti til þess hversu stuttur tími er eftir af gildistíma þessara laga nr. 38 frá 11. maí 1998, um stjórn veiða úr norsk-íslenska síldarstofninum, held ég að sennilega hefði verið best að láta málið óhreyft og leyfa því að ganga fram eins og unnið hefur verið eftir sl. tvö ár. Ég vil líka spyrja hæstv. ráðherra hvort þær hugmyndir sem m.a. voru sendar til nefndasviðs Alþingis frá Farmanna- og fiskimannasambandinu á sínum tíma um hvernig úthlutunin og framsalið ætti sér stað og hver réttur áhafnar væri í því framsali, en þar var lagt til að áhafnarrétturinn væri a.m.k. 35% af þeim heimildum sem menn mættu framselja eins og lögin eru í dag, hafi ekkert komið til álita þegar unnið var frv. í ráðuneytinu. Ég tel að öllu samanlögðu, og ætla ekki að hafa um þetta langt mál að þessu sinni, að frv. eins og það kemur fram núna sé ótímabært og eðlilegra hefði verið með tilliti til þess að það er þó aðeins sú vertíð sem fram undan er sem er til ráðstöfunar eftir núverandi lögum að frv. hefði ekki komið fram nú, a.m.k. ekki í þeim búningi sem það er. Ég vil hins vegar benda á að það hefði mátt hugsa sér að koma fram með frv. um að taka einhvern pott frá sem hæstv. ráðherra hefði svo getað ákveðið að setja t.d. Kvótaþing yfir þannig að menn gætu nálgast það eftir ákveðinn tíma t.d. eftir 1. júlí, ef það var hugmynd ráðherrans að nýta heimildirnar á annan hátt en þær hafa verið nýttar á undanförnum árum og stýra þeim með tilliti til þess að síldin breytti göngu sinni innan lögsögunnar.

Hæstv. forseti. Þegar það varð ljóst að Íslendingar gætu farið að veiða aftur úr þessum síldarstofni kom upp afar sérkennilegt vandamál. Síldin varð munaðarlaus, enginn átti hana. Stjórnvöld sváfu ekki nótt eftir nótt yfir því hvernig ætti að koma einhvers konar eignarhaldi á síldarstofninn. Það hefur verið stefna íslenskra stjórnvalda til margra ára að útgerðarmenn ættu að eiga fiskinn í sjónum og hann skyldu þeir kaupa og selja réttinn til að veiða eftir því hvernig þeim hentaði það. Þetta er skýringin á þeim aulalegu vinnubrögðum sem hafa verið notuð í málinu frá upphafi. Það að ætla sér að búa til einhvers konar rétt til eignar á veiðiheimildum í þessum stofni út frá svo takmörkuðum veiðum sem hafa verið leyfðar á honum er algerlega fráleit hugmynd og hefði aldrei átt að koma til greina. Það er ein af furðulegustu og verstu hugmyndunum sem hafa komið fram að gefa þennan rétt útgerðum sem gera út í örfá ár á stofn sem byrjað er að nýta aftur og gæti hugsanlega orðið margfalt stærri. En það var meiningin og um það hafa menn rifist en menn heyktust þó við að ganga þetta til enda. Ég segi, þakka skyldi þeim. Ég get ekki kvartað undan því þó að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hafi gert það áðan að menn notuðust ekki við þessa takmörkuðu aflareynslu. Ég tel reyndar að eina brúklega hugmyndin vegna þess að menn ætluðu sér að nýta kvóta sem fram kom hafi verið sú að leigja veiðiheimildirnar út á markaði sem allir hafa jafnan aðgang að og hefði þá ekki verið hægt að kvarta undan því að ekki hefðu verið almennar leikreglur sem allir hefðu staðið jafnir gagnvart, þannig á að fara að í þessu tilfelli. Nú kemur breytingin á 5. gr. laganna, sem stjórnvöld fóru með í gegnum Alþingi í fyrra, í veg fyrir að málin geti verið í því fari sem búið er að setja þau í. Síðan er hæstv. sjútvrh. með einhvers konar reglu í viðbót sem á að tryggja þeim sem veiddu í þrjú ár á öldinni, þegar fyrstu veiðileyfin voru gefin á þennan stofn, sérréttindi og réttindi fram yfir alla aðra. Þetta eru ekki brúklegar hugmyndir. Ég held að menn ættu að hafa í huga þá dóma sem hafa fallið og menn í sjútvn. ættu að skoða sig vandlega um áður en þeir fara þá leið sem hér er valin og velta því fyrir sér hvort ekki sé rétt að mynda almennar leikreglur sem allir standa jafnir frammi fyrir um veiðarnar úr þessum stofni. Ég fer fram á að farið verði vandlega yfir málið áður en það verður afgreitt. Menn bíða eftir niðurstöðu Hæstaréttar í Vatneyrarmálinu. Fram hefur komið að stjórnvöld hafa tekið þá ákvörðun að gera ekki neitt fyrr en sá dómur liggur fyrir. Það er einfaldlega verið að bíða eftir niðurstöðu um hvort stjórnvöld komist upp með að gera upp á milli þeirra sem stunda sjó á Íslandi. Dómurinn snýst um hvort það megi með einhverjum hætti halda áfram að gera upp á milli þeirra sem stunda sjó á Íslandi. Mér finnst það ekki stórmannlegt að eftir kosningabaráttuna sem háð var fyrir stuttu, þar sem menn lofuðu því að taka á þessum málum, að þannig skuli að verki staðið. Ég minni á að tíminn er stuttur og þegar dómur hefur fallið munu menn ekki verða í því umhverfi sem þeir eru núna. Það umhverfi verður miklu óvinsamlegra gagnvart þeim stjórnvöldum sem þannig hafa viljað ganga fram ef dómurinn fellur á þennan veg. Hvað gerist ef hann fellur á hinn veginn? Þá verður einfaldlega mikið ósætti í þjóðfélaginu um þá niðurstöðu. Það vita menn fyrir fram. Stjórnvöld þurfa þess vegna og ættu að fara í umræðuna af virkilegri alvöru. Það er ekki hægt að taka þennan hluta málsins undan. Menn þurfa að horfa á málið, sem liggur hér fyrir, með þeim augum að verið sé að skapa jafnræði og eðlilegar leikreglur í umhverfi þeirra útgerðarmanna sem eiga hlut að máli. En ekki að halda áfram í sama fari sem menn hafa haldið áfram frá því að þetta kerfi var tekið upp, þ.e. kerfi mismununar og óréttlætis þar sem allar reglur um eðlilega samkeppni og jafnræði eru brotnar.

Virðulegi forseti. Veiðar úr norsk-íslenska síldarstofninum hafa nokkra sérstöðu á Íslandi umfram aðrar veiðar eins og fram hefur komið í máli manna. Þegar þær veiðar hófust að nýju voru um 30 ár liðin síðan veiðar úr þessum fiskstofni höfðu verið stundaðar af Íslendingum. Flest ef ekki öll þau fyrirtæki og skip sem höfðu stundað þær veiðar voru ekki lengur að veiðum og því ekki um að ræða neinn hefðbundinn rétt til þeirra veiða. Veiðirétturinn skapaðist þess vegna ekki af veiðireynslu heldur einfaldlega af samningum fulltrúa almannavaldsins á Íslandi, þ.e. ríkisstjórnarinnar, við aðra ríkisstjórn, aðrar ríkisstjórnir öllu heldur. Þannig urðu verðmætin til fyrir tilverknað samnings á milli ríkisstjórna, á milli handhafa framkvæmdarvalds tiltekinna ríkja. Áður en sá gerningur fór fram var ekki um neinar veiðar að ræða og ekki um nein verðmæti að ræða. Um svipað leyti og þetta gerðist urðu til annars konar verðmæti með sams konar gerningi íslensku ríkisstjórnarinnar gagnvart öðrum ríkisstjórnum. Þá samdi íslenska ríkisstjórnin við aðrar ríkisstjórnir um að heimilað skyldi að flytja inn ákveðið magn landbúnaðarafurða framleiddra erlendis til Íslands. Þá höfðu erlendar landbúnaðarafurðir af þeim toga ekki verið fluttar til Íslands í 30 ár eða jafnvel lengur. Því var ekki heldur um að ræða neina reynslu í þeim efnum um að íslenskur aðili hefði reynslu af því að eiga viðskipti á grundvelli þessara verðmæta eða stunda atvinnustarfsemi á grundvelli þessara verðmæta. Þarna var sem sé, herra forseti, um að ræða sams konar gerning sömu ríkisstjórnar á svipuðum tíma. Gerning sem skapaði ákveðin verðmæti fyrir þá aðila sem stunduðu viðkomandi atvinnustarfsemi. Hæstv. ríkisstjórn tók þá ákvörðun réttilega varðandi tollkvóta á innfluttum landbúnaðarafurðum að þarna væri um að ræða verðmæti sem ríkisstjórnin hefði skapað. Ekki væri um að ræða neinn hefðarrétt á hvað varðaði meðferð mála og því skyldi bjóða þessi verðmæti eða ígildi þeirra út, þ.e. öllum sem leyfi hafa til verslunarreksturs á Íslandi væri gefinn kostur á því að bjóða í að nýta sér þau verðmæti sem ríkisstjórnin hafði skapað í samningunum við aðrar ríkisstjórnir. Ég held að það hafi verið hæstv. þáv. landbrh., sem nú situr í forsæti Alþingis, sem tók þessa skynsamlegu ákvörðun. Síðan hefur henni verið framfylgt þannig að þeim verðmætum sem þarna voru sköpuð er ráðstafað þannig að öllum sem hafa rétt til að stunda verslun á Íslandi er gefinn kostur á að bjóða í þessa tollkvóta, þessi verðmæti og hæstbjóðandi hlýtur. Það var hins vegar ekki gert með þau verðmæti sem ríkisstjórnin skapaði varðandi samninga við aðrar ríkisstjórnir varðandi veiðar í norsk-íslenska síldarstofninn. Þar var talið rétt að gefa tilteknum útgerðarmönnum réttinn til að nýta sér niðurstöður þessara samninga, afhenda þeim hann fyrir ekki neitt. Þeir máttu síðan selja hann hver öðrum eða leigja og fénýta sér hann með þeim hætti, þ.e. ef þeir ekki vildu fénýta sér þennan rétt sjálfir, gátu þeir fénýtt sér hann með því að selja hann eða leigja hann öðrum. Mig langar að spyrja hæstv. sjútvrh.: Hvaða ástæður eru fyrir því að tekin er ákvörðun um að þessum verðmætum sé ráðstafað með öðrum hætti en þeim verðmætum sem ég gerði að umtalsefni áðan og fólust í samningi íslensku ríkisstjórnarinnar við aðrar ríkisstjórnir erlendra ríkja um innflutning á takmörkuðu magni á erlendum landbúnaðarafurðum sem eru líka verðmæti af þeim toga sem sköpuð eru í samningum ríkisins eða ríkisvaldsins við ríkisstjórnir annarra ríkja? Virðulegi forseti. Engin rök eru fyrir öðru en því að þegar teknar eru ákvarðanir af þessum toga séu ákvarðanirnar í þeim anda að hvorki sé verið að skerða atvinnufrelsi manna né jafnræði jafnrétthárra einstaklinga til að nýta sér þau atvinnutækifæri eða viðskiptatækifæri sem slíku fylgja. Eins og kom fram hjá hv. þm. Svanfríði Jóhannesdóttur, sem talaði hér áðan, Jónasdóttur --- þetta er kannski fyrir áhrif frá hæstv. forseta sem situr fyrir aftan mig að mér urðu á mismæli en ég leiðrétti mig eins og hann --- en við fluttum á sínum tíma brtt. við frv. um veiðar utan fiskveiðilandhelgi Íslands einmitt um þetta efni og hv. þm. hefur boðað það fyrir hönd þingmanna Samfylkingarinnar að sambærileg brtt. verði flutt við afgreiðslu málsins.

Forseti hefur tekið eftir að hv. þm. tekur hann sér til fyrirmyndar og er það til eftirbreytni eftirleiðis.

Herra forseti. Ég ætla ekki að taka mér það til eftirbreytni að fara að gleyma nöfnum í stórum stíl og rugla með þau. Ég ætla ekki að blanda mér í málflutning hv. þm. Sighvats Björgvinssonar, 2. þm. Vestf. að öðru leyti en því að mér finnst rétt að halda þeirri sögulegu staðreynd til haga að samningar íslenskra stjórnvalda við Rússa, Norðmenn með Færeyingum sem Evrópusambandið kom síðar inn í um norsk-íslenska síldarstofninn, komu ekki til sögunnar fyrr en að undangengnum nokkurra ára veiðum án samkomulags. Fyrstu veiðarnar voru sumarið 1993 og síðan fóru fram veiðar í ósamkomulagi, að hluta til frjálsar veiðar en síðan veiðar á grundvelli einhliða kvóta sem Íslendingar og Færeyingar settu sér sameiginlega. Það var ekki fyrr en að undangengnu nokkurra ára tímabili slíkra veiða sem samningar tókust um hlutdeild Íslands í þessum veiðum, allt of lága að vísu að margra mati eða einhverra 18--19%. Það er að mínu mati alveg ljóst að þeir samningar hefðu ekki náðst nema vegna þess að búið var að sýna fram á veiðimöguleikana og íslensk skip höfðu náð umtalsverðum árangri við veiðar í síldarsmugunni og í færeysku lögsögunni og að einhverju leyti innan íslensku lögsögunnar. Hitt er svo líka alveg ljóst að strandríkisréttur Íslands á þarna hlut að máli og um hann semja auðvitað íslensk stjórnvöld. Hann er til staðar þegar um deilistofna er að ræða, jafnvel án þess að veiðireynsla hefði verið fyrir hendi. Að því leyti get ég tekið undir með hv. þm. en ég held að það eigi heldur ekki að horfa fram hjá því að þessar veiðar voru mikilvægar í sambandi við að styrkja samningsstöðu Íslands og rökstyðja okkar kröfugerð sem og söguleg rök frá þeim tíma þegar veiðin var að mestu leyti innan íslensku lögsögunnar og síldin var hér stóran hluta ársins. En svona liggur þetta nú, herra forseti, eins og ég kann þessa sögu réttasta.

Herra forseti. Þetta er alveg laukrétt. Hins vegar hefði hv. þm. líka mátt geta þess að sérstaklega var tekið fram að þessar veiðar sem þá voru stundaðar mundu ekki skapa nein fordæmi eða yrðu ekki lagðar til grundvallar öflunar veiðireynslu af einu eða neinu tagi. Það sem skapar fyrst og fremst þessi verðmæti er þannig samningur ríkisstjórnar Íslands við ríkisstjórnir Noregs, Rússlands og Danmerkur fyrir hönd Færeyinga. Ég hefði hins vegar áhuga á því að leggja aðra spurningu fyrir hv. þm. og hún er þessi: Telur hann rétt að halda sér við það fyrirkomulag varðandi veiðar á norsk-íslensku síldinni að nokkrum tilteknum, útvöldum fyrirtækjum sé afhentur veiðirétturinn án annars endurgjalds en e.t.v. þess að afsala sér veiðiheimildum til annarra útgerðarmanna á einhverjum öðrum fisktegundum? Er það eina athugasemdin sem hv. þm. hefur við þetta kerfi? Styður hann það í grundvallaratriðum að öðru leyti? Telur hv. þm. það algjörlega fráleitt að viðmiðunin verði sú að allir útgerðarmenn standi jafnir fyrir lögunum og farin verði sú leið varðandi veiðar úr þessum fiskstofni að öllum verði heimilað að óska eftir veiðiheimildum gegn greiðslu og sá hljóti sem best býður?

Herra forseti. Það er auðvitað ljóst að föst hlutdeild okkar, of lág að mínu mati, í árlegum veiðum þessa stofns kemur til sögunnar á grundvelli samnings sem náðist milli stjórnvalda. Menn höfðu að vísu fyrirheit um að hana yrði unnt að hækka ef síldin breytti um hegðun og gengi meira inn í lögsöguna en af því hefur nú ekki orðið. Hitt er jafnljóst að eins og hún hefur hegðað sér undanfarin ár þá hefði íslenskur floti haft umtalsverða veiðimöguleika úr þessum stofni án nokkurra samninga. Það er nokkuð borðleggjandi að hann hefði getað veitt mun meira á svo til hverju ári, að vísu ekki nema með samkomulagi við Færeyinga því að talsvert af veiðunum hefur verið innan færeysku lögsögunnar. En gefum okkur að tvíhliða samskipti Íslands og Færeyja hefðu haldist á sama grunni og árin áður en samningar voru gerðir þá má færa að því gild rök að samningurinn hafi minnkað veiðimöguleika íslenska flotans en ekki aukið hann. Staðreyndin er líka sú, herra forseti, að árið 1998 var öllum gert kleift að sækja um veiðiheimildir og úthlutun. Fjölmargir minni bátar og togarar sóttu um en náðu síðan ekki árangri í veiðunum. Reynslan sýnir auðvitað að það hafa ekki önnur en stór og öflug nótaskip og flottrollsveiðiskip náð árangri. Úthlutun til annarra hefði þannig fyrst og fremst eitthvert fræðilegt gildi, það er reynslan. Mjög margir af þeim sem sóttu um fyrsta árið náðu engum árangri í veiðunum. Sumir komust eina veiðiferð, aðrir hálfa, komu á hliðinni í land o.s.frv. Þegar upp var staðið voru það fyrst og fremst sérhæfðu og öflugu skipin sem náðu árangri í þessum veiðum. Ég er enginn sérstakur stuðningsmaður þessa fyrirkomulags og hef gagnrýnt það alveg frá byrjun. Ég segi aðeins að ef menn eru með einhverja úthlutun þá tel ég veiðireynslu vera skárri grundvöll en þann sem menn notuðu. Ég er ekki þar með að segja að ég hefði viljað standa þannig að verki, það eru mörg rök sem mæla gegn því. Hins vegar hef ég heldur ekki, herra forseti, verið sérstakur stuðningsmaður eða séð ljósið í uppboðshugmyndum hv. þm. sem ganga eins og rauður þráður í gegnum allar hans umræður um sjávarútvegsmál þannig að yfirleitt kemst ekki annað að.

Herra forseti. Ég ætla ekkert að deila við hv. þm. um hvort við hefðum e.t.v. getað veitt meira án þessara samninga en við höfum gert undir samningnum. Hins vegar vek ég athygli á því að hann sagði að það væri þó því aðeins að náðst hefðu samningar við stjórnvöld í Færeyjum um að við mættum veiða það sem við hefðum þá sótt innan þeirrar lögsögu. Með öðrum orðum skapast þessi verðmæti þá ekki heldur að hans áliti nema með því að íslensk stjórnvöld semji við stjórnvöld annars lands. Það er nákvæmlega það sem ég var að benda á. Verðmætin eru sköpuð fyrir tilverknað samninga ríkisstjórna. Síðan tekur ríkisstjórn Íslands ákvörðun um að úthluta þeim verðmætum til fárra útvalinna fyrir ekki neitt.

Menn semja ekki síldina í land.

Herra forseti. Ég ætla ekki, af því ég veit að hv. þm. getur ekki komið aftur upp í þriðja sinn í andsvari, að deila við hann um önnur efnisatriði sem ég nefndi. Ég vek aðeins athygli á því að ég hef ekki heyrt frá hv. þm. neinar grundvallartillögur um aðra útfærslu á stjórn fiskveiða við Ísland en þá sem við þekkjum undir nafninu kvótakerfi. Hv. þm. virðist loka á allar leiðir til að treysta jafnræði og jafna stöðu Íslendinga sem hafa yfir skipum að ráða til þess að sækja þessa auðlind. Hann virðist líka vera á móti því að þjóðin, sem á þessa auðlind skv. 1. gr. laga um stjórn fiskveiða, njóti beins hagnaðar af því að umrædd auðlind skuli nýtt af tilteknum hópi manna sem einn er þess umkominn að nýta hana. Um það ætla ég hins vegar ekki að takast á við hv. þm. undir þessum lið. Hann getur ekki svarað því. En ég vek aðeins athygli á því að það er ekki mjög langt á milli sjónarmiða hans og hæstv. ríkisstjórnar.

Herra forseti. Ég valdi þann kost að mæla hér fyrir tiltölulega lítilli og einfaldri breytingu á lögum um stjórn veiða úr norsk-íslenska síldarstofninum. En eins og fram hefur komið ber mér að leggja fyrir Alþingi endurskoðað frv. fyrir 1. nóv. næstkomandi. Ég held að við ættum að geyma okkur umræðuna um heildarendurskoðunina þangað til á næsta þingi þegar það mál verður tekið fyrir. Eins og við vitum eru fiskveiðistjórnarlögin í heild sinni í endurskoðun og ekkert óeðlilegt þótt endurskoðun á þessu fylgi að einhverju leyti með. Ég ætla að reyna að svara þeim spurningum sem til mín hefur verið beint og svarið leiðir eiginlega af því sem ég sagði hér rétt á undan. Hér er verið að gera tiltölulega litla og einfalda breytingu og í tengslum við hana komu hugmyndir um uppboðskerfi eða hlutdeild sjómanna í framsalinu ekki til skoðunar. Ég held að ekki sé tímabært að lýsa viðhorfum til framhalds málsins, þ.e. til endurskoðunar á þessu stigi. Staða síldveiða er ekki alveg sú sama og hún var þegar þessi lög voru samþykkt. Það hefur orðið ákveðin þróun í stjórn þeirra veiða, samningar hafa náðst um lægri nýtingarstuðul á síldarstofninum sem m.a. er ætlað að gera stofninum kleift að verða enn stærri en hann er í dag til að minnka sveiflur í stærð stofnsins. Eins og kunnugt er samanstendur stofninn í dag nánast eingöngu af einum árgangi. Segja má að vegna þess muni verða miklar sveiflur í stofnstærðinni nánast burtséð frá því hvernig veiðunum verður háttað. Það er hins vegar mikilvægt að við reynum að halda þessum sveiflum í lágmarki því að það leiðir til hagkvæmari nýtingar á fiskiskipaflotanum við að ná aflanum. En þetta getur líka haft þau áhrif að sé stofninn stór þá séu meiri líkur til þess að hann gangi lengra vestur og lengra inn í landhelgi okkar en hingað til. Inn í þetta spila áhrif af straumum og hitafari sjávar og þá kannski sérstaklega af því hversu langt hin svokallaða kalda tunga eða Pólstraumurinn fyrir austan land nær suður með Austfjörðum. Það hefur áhrif á það hve langt síldin gengur vestur og inn í landhelgina og hvenær hún beygir síðan norður og aftur norðaustur í Atlantshafið. Við höfum verið að sjá breytingar í umhverfi sjávar og þær breytingar hafa frekar bent til að hitastigið væri að hækka. Þegar maður leggur þetta saman, stærð stofnsíldarinnar og breytingar á hitastigi sjávar, vonast maður til að síldin muni ganga lengra vestur, inn í landhelgina hjá okkur og dveljast þar lengur fram á sumarið þannig að líkur séu á því að við getum nýtt hana til manneldisvinnslu. Tilgangur frv. er einmitt að búa þannig í haginn fyrir næstu vertíð að möguleikar á nýtingu til manneldis aukist og að afskipti sjútvrn. af veiðunum verði minni en þau hafa verið. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon gagnrýnir að margsinnis hafi þurft að gefa út reglugerðir þegar reynt var að stýra veiðunum. Ég tel ekki gott að þurfa að standa í þessari endurúthlutun en ef það þarf þá skiptir engu máli hvort verið er að endurúthluta einu sinni, tvisvar eða þrisvar. Þá er markmiðið aðeins að ná öllum kvótanum og menn verða þá að aðlaga sig að aðstæðum hverju sinni. Ef það væri til þess fallið að ná kvótanum og ekki aðrir kostir væri ég alveg til í að gefa út reglugerðir einu sinni á dag ef á þyrfti að halda. Markmiðið er að ná öllum kvótanum. Núna erum við að leitast við að hafa meiri sveigjanleika og að hafa inni í stjórnuninni það markmið að eitthvað af þessum veiðum nýtist til manneldis. Það er m.a. í ljósi breytilegra aðstæðna í hafinu og gert til að útgerðarmenn geti á auðveldari hátt tekið ákvarðanir um veiðar sínar. Ég á svolítið erfitt með að fjalla um málflutning hv. þm. Svanfríðar Jónasdóttur því að að hluta talar hún eins og lögin séu ótímabundin og að hluta talar hún eins og lögin séu tímabundin. Það er erfitt að bregðast við gagnrýni á tímabundin lög eins og þau væru ótímabundin. Tilvísanir hennar í dóma, miðað við röksemdafærslu hennar, byggjast á því að lögin séu ótímabundin. Þau eru tímabundin og þau ber að endurskoða og leggja fram endurskoðað frv. fyrir 1. nóv. næstkomandi. Hv. þm. minntist líka á umhverfi dóma. Það er að vísu rétt að dómar hafa sett mark sitt á umræðu um fiskveiðistjórn á undanförnum missirum, leitt til breytinga á lögum á Alþingi og þess að endurskoðunarferlið mun að mínu mati taka lengri tíma en ella. En það þýðir ekki að sitja verði með hendur í skauti og gera ekki neitt meðan beðið er eftir því að dómar falli. Síldarvertíð stendur fyrir dyrum og við þurfum að búa okkur undir hana eins og við best getum. Þess vegna legg ég fram þetta frv. til þess að við eigum auðveldara með að nýta kvóta okkar í norsk-íslensku síldinni á sem hagkvæmastan hátt á næstu vertíð.

Herra forseti. Mér þykir leitt ef hæstv. ráðherra hefur misskilið það sem ég var að segja áðan. Ég var hreint ekki að leggja til að menn sætu með hendur í skauti á meðan beðið væri dóma, hvorki í þessu máli né öðrum. Ég er þvert á móti þeirrar skoðunar að stjórnvöld ættu ekki að hrekjast undan dómum heldur taka ákvarðanir um hvernig þau vilji þróa þessi mál. Ég gagnrýndi hins vegar að megininnihald þess frv. sem hér liggur fyrir keyrir þvert á þá niðurstöðu sem varð í Hæstarétti annars vegar og hins vegar í svokölluðum Vatneyrardómi. Það gagnrýndi ég. Mér hefði ekki fundist það gagnrýnisvert, herra forseti, ef hæstv. sjútvrh. hefði komið hér með frv. til breytinga á lögunum sem vísaði til frekara jafnræðis. Það hefði verið að mínu skapi. En sú tillaga sem hér liggur fyrir gerir það klárlega ekki. Ég var að gagnrýna það.

Herra forseti. Það var ágætt að við leiðréttum þennan misskilning. Hv. þm. var ekki verið að gagnrýna mig fyrir að bregðast við. Ég held hins vegar að miðað við röksemdafærslu hv. þm. Svanfríðar Jónasdóttur þá eigi gagnrýni hennar á viðbrögðin ekki við. Þessi lög eru tímabundin þannig að dómsorðin í dómi Hæstaréttar frá því í desember 1998 eiga þar af leiðandi ekki við. Það er sérstaklega talað um það í þeim dómi að hægt sé að grípa til tímabundinna ráðstafana. Jafnframt er úthlutun samkvæmt þessum lögum ekki algjörlega byggð á veiðireynslu heldur m.a. á stærð skipa. Eins er hluti af heildarkvótanum, þ.e. 10%, til úthlutunar til þeirra sem ekki hafa stundað þessar veiðar áður. Í mörgum atriðum eru lög um stjórn veiða úr norsk-íslenska síldarstofninum ólík lögunum um stjórn fiskveiða sem hafa verið umfjöllunarefni dómstólanna. Þau atriði sem gagnrýnd hafa verið í þessu sambandi og hv. Alþingi hefur brugðist við eiga að mínu mati ekki við um þessi lög.

Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu mikið en vegna þátta sem hv. 2. þm. Vestf., Sighvatur Björgvinsson, dró inn í þessa umræðu, vil ég aðeins segja að þó að ég geri ekki skoðanir hv. þm. í sjávarútvegsmálum sjálfkrafa að mínum og hafi sjálfstæða stefnu í þeim efnum þá þarf hv. þm. ekki að gera þau mistök þar með frekar en hann kýs að stilla mér upp sem algjörum fjandmanni sínum eða andstæðingi í þessum efnum. Ég held, svo ég reyni að útskýra það fyrir mitt leyti, að það sem aðallega hafi greint okkur að sé að ég hef ekki verið talsmaður hugmynda um stórfelldan auðlindaskatt, tekinn í gegnum uppboðskerfi á veiðiheimildum sem mér virðist að hv. þm. og í vaxandi mæli samflokksmenn hans standi fyrir, að óbreyttu kvótakerfi að öðru leyti. Þar skilur í milli í báðum greinum. Ég hef varað við afleiðingum þess að setja allar veiðiheimildir á slíkt uppboð. Það gæti orðið háskalegt, a.m.k. ef slíkt uppboð yrði ekki verulega skilgreint og afmarkað þannig að ekki gæti í kjölfarið orðið um óhóflega samþjöppun veiðiheimilda á uppboðinu að ræða, nóg er nú samt. Ég hef líka spurt hvernig menn hugsi sér meðferð veiðiheimildanna á eftirmarkaði, hvort þar eigi þá að verða um algjörlega frjálst brask með hinar leigðu eða keyptu veiðiheimildir á eftirmarkaði að ræða, með svipuðum hætti og ég hygg að leiðarahöfundar Morgunblaðsins hugsi sér útfærslu þessa atriðs. Hitt skiptir ekki minna máli að að svo miklu leyti sem ég les í gegnum þessar hugmyndir þá skoðun að í framhaldinu og á þessum grunni eigi síðan að vera með óbreytt kvótakerfi þá er ég því mjög ósammála. Ég vil gera á þessu kvótakerfi miklar breytingar. Ég vil t.d. taka strandveiði- og grunnslóðarflotann út úr þessu kerfi og setja um hann sérákvæði þannig að hann hverfi ekki á næstu árum, en í það stefnir. Þar með væri í leiðinni lögð áhersla á vistvænar veiðar. Ég tel að einhvern veginn þurfi að byggðatengja veiðiréttindi, a.m.k. þess hluta flotans. Það verður að styrkja á nýjan leik stöðu sjávarútvegsbyggðanna og fiskvinnslunnar í landi í þessu kerfi. Annars fer mjög illa og horfir reyndar mjög illa nú þegar fyrir þeim aðilum. Ég hef allan tímann verið þeirrar skoðunar að það ætti að banna leigu veiðiheimilda. Ég tel að það hafi verið hið mesta ólánsspor --- og er ég þó ekki saklaus í þeim efnum --- að leyfa það nokkurn tíma að menn mættu fénýta innan ársins og ár eftir ár þennan afnotarétt að auðlindinni. Það er engin ástæða til þess. Aðlögun að breyttum aðstæðum getur orðið án þess. Fénýting þessara réttinda endurtekið ár eftir ár án þess að menn noti þær sjálfir er að mínu mati og hefur allan tímann verið erfiðast að forsvara af öllu því sem þarna á sér stað. Ég ætla, herra forseti, ekki að blanda umræðum eða skoðanaskiptum okkar hv. þm. Sighvats Björgvinssonar frekar inn í þessa umræðu um frv. sjútvrh. En hv. þm. hóf þær og hann hafði þær aðallega uppi í seinna svari sínu við andsvari frá mér. Ég átti því ekki kost á að halda þeim orðaskiptum áfram á sama grundvelli. Ég leyfi mér þar af leiðandi að svara þessu hér í nokkrum orðum. Auðvitað ræður hv. þm. því í hvaða hóp hann reynir að stilla mér í þessum efnum. Ég tók eftir því að eins og stundum áður reyndi hv. þm., og hann er ekki einn um það af hálfu þeirra sem telja sig til svonefndrar Samfylkingar, að gera grýlu úr þeim sem hér stendur í sjávarútvegsmálum, spyrða mig saman við ríkisstjórnina. Gott ef þeir vilja ekki kalla mig sægreifa og annað í þeim dúr. Ég er orðinn býsna vanur slíku. Ég minnist t.d. nokkuð linnulausra greinaskrifa, herra forseti, sumarið, haustið og veturinn 1998 og 1999 frá m.a. hv. þm. Sighvati Björgvinssyni og ýmsum minni spámönnum úr þessum herbúðum. Kjallaragreinar og blaðagreinar í helstu blöðum landsins voru uppfullar af markvissum tilraunum til að taka höfuðið af þeim herðum sem hér eru í ræðustóli með því að draga upp afar neikvæða mynd af því hversu stórháskalegar skoðanir mínar væru í þessum efnum. Það gekk nú ekki betur en svo að höfuðið er nokkurn veginn á réttum stað eða er það ekki, herra forseti?

Svo virðist.

Já, og er hér að halda ræðu. Ég því ekkert viss um að áframhaldandi tilraunir hv. þm. í þessum efnum muni skila honum meiri uppskeru en þær hafa gert hingað til. En honum er alveg frjálst að reyna mín vegna. Óhræddur er ég við þau skoðanaskipti og ég segi bara eins og maðurinn forðum: Skammt hef ég runnið fyrir þér. Ég hvet svo hv. þm. Sighvat Björgvinsson til að kynna sér stefnu Vinstri hreyfingarinnar --- græns framboðs í sjávarútvegsmálum, lesa hana vandlega. Hún er í stuttu en skýru máli, felur í sér tillögur um umfangsmiklar breytingar í sjávarútvegsmálum og þar á meðal grundvallarbreytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu. Auðvitað ræður hv. þm. því hvort hann tekur mark á því eða ekki, hvort hann flytur áfram óbreyttar ræður um stuðning minn við óbreytt kerfi o.s.frv. Það er honum í sjálfsvald sett. En ég hygg að það yrði málflutningur sem dæmdi sig sjálfur og af því yrði lítil uppskera. Það verður lítið hey í hlöðu hv. þm. á komandi haustum ef hann heldur þessum tilraunum áfram.

Herra forseti. Það er mesti misskilningur að ég óski mér að eiga hv. þm. sem hér talaði áðan, Steingrím J. Sigfússon, að andstæðingi. Það er alveg fráleitt. Þvert á móti lagði ég mjög mikla áherslu á það í aðdraganda Samfylkingar að hann væri með okkur. Ég er honum þakklátur fyrir að hann lagði nú margt gott til í þeirri málefnavinnu sem hann tók þátt í með okkur hinum í aðdraganda þess framboðs. Hann á ýmislegt sem þar var síðan samþykkt í stefnu þess sameiginlega framboðs. Hann vann vel að því máli þó hann hafi kosið á elleftu stundu að hlaupast undan árum. En mér þótti mjög vænt um það framlag sem við fengum frá honum og hefði gjarnan óskað eftir því að hann væri okkur sammála til enda. En hann tók ákvörðun um að svo yrði ekki. Herra forseti. Ég er ekki orðinn úrkula vonar um að við hv. þm. getum náð saman. Hann er greindur maður og lætur yfirleitt undan fyrir rökum. Það er ekki útilokað að að því komi einn góðan veðurdaginn að honum verði ljóst að rökin sem við samfylkingarfólk höfum fyrir því hvernig stýra eigi þessari meginundirstöðuatvinnugrein þjóðarinnar þannig að allir séu jafnir fyrir lögum og að hvort tveggja sé virt, jafnréttisákvæði stjórnarskrár og ákvæði um atvinnufrelsi, sé rétt nálgun að málinu. Ég veit ekki til þess að hv. þm. hafi gert neina athugasemd við það hvernig þeim verðmætum er ráðstafað sem t.d. ríkisstjórn Íslands skapaði með samningum við önnur ríki um innflutning á takmörkuðum kvóta landbúnaðarafurða, sem er ráðstafað með uppboði eins og ég sagði hér áðan. Ég hef heldur ekki orðið var við að hv. þm. hafi lagst mjög harkalega fram gegn því að aflaheimildir yrðu varanlega framseldar. Þó hann sé á móti því að heimilt sé að leigja innan ársins þá hef ég ekki orðið var við að hann mótmæli því að um varanlegt framsal aflaheimilda sé að ræða. Ég held líka, viðrulegi forseti, án þess að ég ætli að gera hv. þm. upp neinar skoðanir, að það sé engin tilviljun að á fyrstu fjórum árum samtarfs ríkisstjórnar Framsfl. og Sjálfstfl. hafi hv. þm. verið valinn af þeim flokkum til að stýra sjútvn. Alþingis. Hann gerði það mjög vel. Ég átti sæti í nefndinni með honum og hann gerði það mjög vel eins og flestallt það sem hann gerir. Sá sem hér stendur hefði aldrei verið valinn í það embætti af Framsfl. og Sjálfstfl., að stýra sjútvn. Það liggur alveg fyrir. Ég vil taka það fram að ég vona að við getum átt samleið, ég og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon. Ég held hann hljóti, sem vinstri sinnaður jafnaðarmaður, að gera sér grein fyrir því að það sem skiptir meginmáli í þessu sambandi er jafnrétti fólks. Einn getur ekki verið jafnari en allir hinir og valdið hér á Alþingi og í höndum ríkisstjórnar ætti ekki að nota án rökstuðnings til þess að veita einum rétt sem annar fær ekki. Ég veit ekki til þess að við séum yfirleitt andvígir því, ég og hv. þm., að hluti af greiðslum sem inntar eru af hendi fyrir réttindi sem eiga uppruna sinn í almannaeign sé greiddur almenningi. Það er lagt á veiðileyfagjald í sjávarútvegi í dag og það er hátt. Menn eru að borga háar fjárhæðir í viðskiptum með aflaheimildir, bæði í varanlegum viðskiptum og leiguviðskiptum. Það er auðlindaskattur og hann er mjög hár. Hann skiptir hundruðum milljóna ef ekki milljörðum á hverju einasta ári. En ekkert af þessum fjármunum rennur til almennings í landinu. Þetta er skattur sem einn útgerðarmaður sem nýtur forréttinda greiðir öðrum sem nýtur forréttinda. Ég trúi því ekki að hv. þm. sé sáttur við það, því trúi ég ekki. Ég spái því nú að fyrr eða síðar muni það enda með því að hv. þm. taki rökum eins og hann hefur oft gert og fallist á að styðja það sjónarmið sem skynsamlegt er í málunum

Herra forseti. Mér finnst hv. þm. aftur lenda í því fari að álykta þannig að ef menn séu ekki sammála tillögum hv. þm. um hvernig eigi að breyta hlutunum þá séu menn ósammála um markmiðin. Það þarf ekki að vera svo. Getur ekki hv. þm. einnig velt þeim möguleika fyrir sér að þó svo að allir vilji að sjálfsögðu að jafnræðis- og atvinnufrelsisákvæði stjórnarskrárinnar séu virt --- eða er hv. þm. að bera það upp á nokkurn mann hér að svo sé ekki --- þá geti menn greint á um heppilegustu leiðirnar að því marki? Ég margreyndi að draga upp fyrir hv. þm. í hverju ég teldi að mismunandi leiðir sem við værum að reyna að fara kristölluðust, annars vegar í gjaldtöku- og uppboðshugmyndaleiðum hv. þm. eða Samfylkingarinnar og hins vegar í ýmsum öðrum breytingum á kvótakerfinu sem felast ekki endilega í uppboðshugmyndunum nema kannski síður sé. Ég bendi hv. þm. á að þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs og þingflokkur Frjálslyndra hafa sameinast um tillöguflutning og frumvarpsflutning í sjávarútvegsmálum. Finnst hv. þm. líklegt að þeir ágætu þingmenn Frjálslynda flokksins væru að skrifa upp á tillögugerð í sjávarútvegsmálum sem fæli í sér sérstaka varðstöðu um óbreytt kerfi? Finnst honum líklegt að þessir tveir þingflokkar væru að sameinast um einhverja málafylgju sem gengi ekki út á það að varðveita jafnréttisákvæði og atvinnufrelsisákvæði stjórnarskrárinnar? Ég held að við þurfum ekki, herra forseti, að eyða tíma Alþingis í að rökræða um svo fáfengilega hluti. Auðvitað er það svo að menn eru allir með það í huga að þær ráðstafanir sem eru gerðar, þau lög sem eru í landinu uppfylli slík grundvallarákvæði en það er einu sinni þannig og er svo sem ekkert undarlegt við það, jafnviðamikið og flókið mál og hér á í hlut, að menn geti greint eitthvað á um heppilegustu leiðirnar að því marki. Þá er miklu uppbyggilegra og málefnalegra að ræða það þannig.

Herra forseti. Ég er alveg reiðubúinn að hlusta á allar tillögur hv. þm. og taka fullt tillit til þeirra og hef áhuga á því að sjá sumar þeirra. Sú till. til þál. sem hann nefndi áðan kemur til umræðu á eftir og er ástæðulaust að lengja tímann með umræðu um hana. Þar er m.a. gert ráð fyrir því að afla skuli gagna um tiltekna hluti og það er bara gott. Mörgu af því er verið að safna saman einmitt núna, m.a. í nefnd um endurskoðun laga um stjórn fiskveiða sem starfar á vegum hæstv. sjútvrh. Þar hefur verið beðið um ýmsar af þeim upplýsingum sem koma fram í þessari þáltill., svo sem um skiptingu fiskiskipaflotans en það er bara hið besta mál að afla þessara gagna. En það kemur að því að menn verða að hætta að afla gagna og fara að leggja fram tillögur. Ég segi alveg eins og er að ég er mjög áhugasamur um að sjá þær. Menn hafa rætt í mörg ár um eitthvað sem menn kalla byggðakvóta. Það er mjög áhugavert viðfangsefni en ég man ekki til þess að nokkurn tíma hafi verið lagt fram, a.m.k. ekki á Alþingi, nein tillaga um það hvernig menn hugsa það mál. Eru menn að hugsa svipaða lausn og hæstv. ríkisstjórn komst að, sem hefur lagt fram ákveðna tillögu um ráðstöfun á byggðakvóta gegnum Byggðastofnun? Eru menn að hugsa um einhverja aðra útfærslu á því? Það er kominn tími til þess eftir allar umræðurnar að menn leggi fram einhverja tillögu um það hvernig þeir ætla að framkvæma þetta ágæta markmið. Ég er mjög áhugasamur um að sjá tillögur frá þeim sem hafa áhuga á því af því að ég hef áhuga á þessu máli sjálfur. Ég lýsi einfaldlega eftir því við vin minn, hv. þm. Steingrím J. Sigfússon, ég hvet hann til þess að leggja fram hvernig hann hyggst útfæra þessar ágætu hugmyndir því að ég hef mikinn áhuga á því að sjá þá útfærslu, ekki síst ef ég gæti tekið undir það með honum. En á meðan þetta er almennt snakk án þess að það sé nein ákveðin útfærsla á því er svolítið erfitt að taka á því, herra forseti.

Herra forseti. Deilur um skiptaverð afla til sjómanna hafa oftast sett svip sinn á kjaradeilur sjómanna og útvegsmanna. Þann 3. febrúar 1998 hófst verkfall á fiskiskipaflotanum um samninga sjómanna og útvegsmanna sem höfðu verið lausir frá því í árslok 1996. Þetta var í þriðja sinn á fjórum árum sem kjaradeilur sjómanna og útvegsmanna leiddu til þess að stærstur hluti fiskiskipaflotans stöðvaðist. Fyrri deilur í byrjun ársins 1994 og vorið 1995 höfðu líkt og deilan 1998 fyrst og fremst snúist um tengsl viðskipta með aflamark og viðskipta með afla. Sjómenn töldu að í mörgum tilvikum hefðu þessi tengsl haft óeðlileg áhrif á skiptakjör og ákvörðun fiskverðs til hlutaskipta í viðskiptum utan fiskmarkaðanna. Þann 9. febrúar 1998 var lagt fram frv. á Alþingi um stöðvun verkfalla á fiskiskipaflotanum. Í frv. var m.a. gert ráð fyrir að sjútvrh. skipaði þriggja manna nefnd til að kanna verðmyndun á fiski og þá þætti sem hafa áhrif á hana. Þá átti nefndin að gera tillögur sem beindust að því að koma í veg fyrir að viðskipti með sjávarafla milli tengdra aðila og viðskipti með aflaheimildir hefðu óeðlileg áhrif á skiptakjör sjómanna og undirbúa löggjöf í þeim efnum. Þann 10. febrúar rituðu fulltrúar samninganefndar Sjómannasambands Íslands, Farmanna- og fiskimannasambands Íslands og Alþýðusambands Vestfjarða ríkissáttasemjara bréf þar sem óskað var eftir að verkfalli aðila yrði frestað til 15. mars. Sagði í bréfinu að óskin um frestun verkfalls væri sett fram á þeirri forsendu að skipuð yrði nefnd í samræmi við fyrrnefnt frv. er hefði það verkefni að kanna verðmyndun á fiski og þá þætti sem höfðu áhrif á hana. Nefndin átti að skila tillögu sem beindist að því að koma í veg fyrir að viðskipti með sjávarafla milli tengdra aðila og viðskipti með aflaheimildir hefðu áhrif á skiptakjör sjómanna. Nefndin skilaði tillögu sinni 4. mars 1998. Tillögur nefndarinnar voru þríþættar. Í fyrsta lagi lagði nefndin til að sett yrði á stofn Verðlagsstofa skiptaverðs. Í öðru lagi að koma á fót opnum tilboðsmarkaði fyrir aflamark, Kvótaþing, og í þriðja lagi að veiðiskylda fiskiskipa yrði aukin frá því sem þá var. Tillögur nefndarinnar voru kynntar deiluaðilum og í framhaldi hófust viðræður milli aðila um nýja kjarasamninga sem byggðu m.a. á þeirri forsendu að tillögur nefndarinnar yrðu lögfestar. Skiluðu þær viðræður engum árangri og fór svo að verkfall á fiskiskipaflotanum hófst að nýju 15. mars. Í framhaldi af því lagði ríkissáttasemjari fram miðlunartillögu 16. mars. Miðlunartillagan byggði á þeirri forsendu að frv. nefndarinnar yrði að lögum. Tillagan var borin undir atkvæði í félögum sjómanna og útvegsmanna og niðurstaðan varð sú að sjómenn samþykktu hana en útvegsmenn felldu. Alþingi tók málið til umfjöllunar og voru fern lög samþykkt í lok marsmánaðar. Í fyrsta lagi lög sem settu niður deilur sjómanna og útvegsmanna og þar að auki voru samþykkt þrenn lög sem byggðust á miðlunartillögu ríkissáttasemjara, þ.e. lög um Kvótaþing, lög um Verðlagsstofu skiptaverðs og úrskurðarnefnd sjómanna og útvegsmanna og breyting á lögum um stjórn fiskveiða. Tilboðsmarkaður með aflamark hefur starfræktur frá 1. september 1998. Tilboðsmarkaðurinn var settur á fót með lögum nr. 11/1998, um Kvótaþing. Samkvæmt þeim er meginreglan sú að útvegsmenn geta aðeins flutt aflamark á milli skipa í eigu óskyldra aðila að undangengnum viðskiptum á Kvótaþingi. Einnig hefur verið starfandi síðan í júní 1998, samkvæmt lögum nr. 13/1998, Verðlagsstofa skiptaverðs og úrskurðarnefnd sjómanna og útvegsmanna. Hlutverk Verðlagsstofu er að stuðla að réttu og eðlilegu uppgjöri á aflahlut sjómanna. Með lögum nr. 12/1998 um breytingu á lögum nr. 38/1990, um stjórn fiskveiða, var 12. gr. síðarnefndu laganna um færslu aflamarks breytt á tvo vegu. Annars vegar til samræmis við lög um Kvótaþing en hins vegar var flutningur aflamarks af skipi umfram aflamark sem flutti til skips takmarkað við 50% af samanlögðu aflamarki sem fiskiskipi er úthlutað í upphafi fiskveiðiárs á grundvelli aflahlutdeildar þess. Í samræmi við bráðabirgðaákvæði I í lögum um Kvótaþing og bráðabirgðaákvæði í lögum um Verðlagsstofu skiptaverðs og úrskurðarnefndar sjómanna og útvegsmanna sem og bráðabirgðaákvæði XIX með lögum um stjórn fiskveiða fól ég dr. Birgi Þór Runólfssyni, dósent við viðskipta- og hagfræðideild Háskóla Íslands, að framkvæma könnun á því hvaða áhrif lögin hafa haft á íslenskan sjávarútveg, sérstaðlega stöðu og möguleika einstaklingsútgerðarinnar. Dr. Birgir Þór Runólfsson hefur skilað niðurstöðum sínum til mín og skýrslan er til umræðu á Alþingi í dag. Mun ég hér á eftir fara yfir helstu niðurstöður hans. Megintilgangur þess að setja Verðlagsstofu skiptaverðs og Kvótaþing á fót ásamt nýjum takmörkum á flutningi aflamarks var að gera viðskipti með aflamark sýnilegri og minnka möguleika á að hægt væri að blanda saman viðskiptum með aflamark og viðskiptum með afla. Að baki lá einnig sú afstaða sjómanna að þeir væru með einum eða öðrum hætti að fjármagna kaup útgerða á aflamarki. Að mati skýrsluhöfundar virðist allgóð sátt ríkja meðal hagsmunaaðila með starf Verðlagsstofu. Stofan aflar gagna um verð á afla og afurðum, vinnur úr þeim gögnum og kemur þeim á framfæri m.a. á vefsíðu stofunnar. Stofan innkallar einnig fiskverðssamninga milli sjómanna og útgerða, gerir reglulegar úrtakskannanir og sendir fyrirspurnir til útgerða þegar svo ber undir. Sá gagnagrunnur sem Verðlagsstofa hefur byggt upp nýtist síðan úrskurðarnefnd sjómanna og útvegsmanna við það starf hennar að leysa úr ágreiningi um fiskverð. Fyrirspurnir Verðlagsstofu og innköllun samninga virðist stundum hafa leitt til þess að skiptaverð afla hefur hækkað hjá útgerðum og með því leysast sum mál sem hefðu annars mögulega lent á borði úrskurðarnefndar. Málum sem vísað er til úrskurðarnefndarinnar hefur ekki fjölgað með tilkomu Verðlagsstofu. Hitt er ljóst að þessi gagnaöflun og gagnavinnsla stofunnar hefur ekki stuðlað að auknu samkomulagi hagsmunaaðila um álitamál í úrskurðarnefndinni. Það sem helst er gagnrýnt er að upplýsingar um fiskverð í beinni sölu eru oft gamlar þegar þær berast Verðlagstofu. Einhverjar útgerðir geta hugsanlega hafa notfært sér tafir í upplýsingastreymi og komist þannig upp með að miða uppgjör við skiptaverð sem er undir viðmiðunarmörkum stofunnar. Ef Verðlagsstofa á að sinna hlutverki sínu á sem bestan hátt verður að bæta á þennan þátt upplýsingastreymis til stofunnar. Skýrsluhöfundur telur að erfitt sé að fullyrða hvort starf Verðlagsstofu og úrskurðarnefndar hafi haft víðtæk áhrif, þ.e. áhrif á skiptaverð í öðrum fyrirtækjum en þeim sem afskipti voru höfð af. Svo virðist sem munur á milli fiskverðs í beinni sölu til fiskverkanda og fiskverðs á innlendum fiskmörkuðum hafi ekki minnkað eftir tilkomu Verðlagsstofu. Verulega dró úr flutningi aflamarks á fiskveiðiárinu 1998/1999, bæði innan útgerða og milli þeirra. Vergur flutningur á þorskaflamarki milli óskyldra aðila minnkaði um rúm 60% úr 69 þús. tonnum í 25 þús. tonn. Hreinn flutningur á þorskaflamarki dróst einnig saman eða um nær 45 þús. tonn. Einnig dró mikið úr flutningi aflamarks annarra tegunda. Stærri útgerðir flytja meira aflamark frá sér en til sín. Skuttogarar sem flestir eru í eigu stærri útgerða flytja mest aflamark frá sér. Smábátar á aflamarki flytja einnig hlutfallslega mikið frá sér. Flutningur á þorskaflamarki til einstaklingsútgerða fiskveiðiárið 1998/1999 nam rúmlega 4.500 tonnum en var um 11.800 tonn árið áður. Suðurnesjamenn flytja til sín mest þorskaflamark, ríflega 8.500 tonn en það er álíka magn og Norðlendingar flytja frá sér. Hreinn flutningur á þorskaflamarki milli landshluta minnkaði úr rúmum 14 þús. tonnum í tæp 9 þús. tonn milli ára. Fjöldi kvótalítilla og kvótalausra báta átti viðskipti á Kvótaþingi og voru nokkrir þeirra í hópri stærri kaupenda. Þau fyrirtæki sem mest versluðu á Kvótaþingi teljast öll til 50 stærstu útgerða landsins og keyptu þau til að mynda um 20% af því þorskaflamarki sem um þingið fór. Lítill eða enginn munur er á meðalverði í aflamarkskaupum kvótalítilla útgerða og þeirra kvótameiri. Frá því að starfsemi Kvótaþings hófst hefur verð á þorskaflamarki hækkað um 20%. Sambærileg og jafnvel meiri hækkun hefur orðið á aflamarki nokkurra annarra tegunda. Hefur af þessari ástæðu verið fullyrt að þessar verðhækkanir séu afleiðingar af tilkomu og starfsemi tilboðsþingsins. Ef verðhækkun þorskaflamarks er hins vegar borin saman við fiskverðshækkanir og afurðaverðshækkanir virðist sem þær séu álíka. Þannig hækkar vísitala saltfiskafurða þorsks frá ágústmánuði 1997 til ágústmánaðar 1998 um 15% og 25% til sama mánaðar 1999. Verðvísitala þorskaflamarks hækkar nokkru minna á báðum tímabilum. Skýrsluhöfundur segir að langtímasamband virðist vera milli afurðaverðs, fiskverðs og verðs á aflamarki. Ekkert skammtímasamband virðist þó vera milli þessara stærða. Ýmsar skýringar geta átt hér við, m.a. sú að verð á aflamarki flestra fisktegunda sveiflast mikið innan ársins, m.a. vegna þess að gæftir eru misjafnar eftir árstíðum. Þá verður einnig að hafa í huga að aðrir þættir hafa breyst samhliða stofnun Kvótaþings. Þar má t.d. nefna að framsal á aflamarki var takmarkað við 50% af úthlutuðu aflamarki skips. Sú breyting hefði að mati skýrsluhöfundar ein og sér getað valdið því að verð á aflamarkið hækkaði. Það er því hugsanlegt að áhrif þessara tveggja lagabreytinga sem gerðar voru á sama tíma vinni hvor á móti annarri. Um það er þó ekkert hægt að fullyrða. Þá ber einnig að nefna að úthafsveiðar hafa minnkað og hluti fiskveiðiflotans stundar nú meiri veiðar í lögsögunni. Eins og áður segir var megintilgangur þess að setja Kvótaþing á fót sá að gera viðskipti með aflamark sýnilegri og koma í veg fyrir að hægt væri að blanda saman viðskiptum með aflamark og viðskiptum með afla. Tilkoma Kvótaþings átti með öðrum orðum að gera útgerðum erfiðara um vik að láta sjómenn taka þátt í kvótakaupum. Þrátt fyrir það telur skýrsluhöfundur að margt bendi til að sjómenn séu enn að taka þátt í kvótakaupum. Um það vitni bæði fiskverð og aflamarksviðskipti einstakra skipa og ummæli forustumanna hagsmunasamtaka. Þátttaka fiskverkenda í kvótakaupum virðist að hans mati staðreynd og eru fiskverðsmál flækt af þeim ástæðum. Þetta vekur upp spurningar um gagnsemi Kvótaþings í núverandi mynd. Skýrsluhöfundur telur að ekki verði séð að sú takmörkun á framsali aflamarks í 50% af því aflamarki sem fiskiskipi er úthlutað í upphafi fiskveiðiárs hafi dregið svo úr þátttöku sjómanna í aflamarkskaupum að það réttlæti áframhald slíkrar takmörkunar. Aflamarksviðskipti hafa dregist saman af ýmsum öðrum og fleiri ástæðum en þeirri að löggjöfinni var breytt. Lagabreytingin dró hins vegar enn þá meira úr flutningi aflamarks bæði milli útgerða og innan þeirra. Að þessu leyti leiðir takmörkunin til minni sveigjanleika hjá útgerðum og minni hagkvæmni. Tilkoma Kvótaþings hefur leitt til þess að opinberar upplýsingar liggja fyrir um viðskipti og verð aflamarks. Fyrirkomulag Kvótaþings leiðir þó til þess að ekki liggur fyrir milli hverra viðskipti eiga sér stað. Má segja að það fyrirkomulag dragi úr sýnileika viðskiptanna. Skýrsluhöfundur telur að fyrirkomulag Kvótaþings væri betur komið með svipuðu sniði og fyrirkomulag Verðbréfaþings. Viðskipti með aflamark ættu því að geta átt sér stað jafnt innan sem utan slíkrar kauphallar en þó með þeirri kvöð að öll aflamarksviðskipti milli óskyldra aðila séu tilkynnt til kauphallarinnar og upplýsingar um þau birt þar. Nú þegar skýrslan liggur fyrir og ég hef yfirfarið helstu efnisatriði hennar vænti ég málefnalegrar umræðu á hv. Alþingi. Ég mun síðan í framhaldi af umræðunni eiga viðræður við forustumenn hagsmunasamtaka um þessar niðurstöður.

Herra forseti. Hér ræðum við skýrslu sem hæstv. sjútvrh. hefur gert grein fyrir og er unnin upp samkvæmt ákvæðum laga sem fylgdu lagasetningunni og er eitt af bráðabirgðaákvæðum laga um stjórn fiskveiða, mig minnir að það sé bráðabirgðaákvæði nr. 19 sem kveður á um þessa skýrslu. Tilefnið er, eins og hæstv. ráðherra vék að, að mál sjómanna og útgerðarmanna hafa í mörg ár verið í miklu ósætti vegna þess að aflamarksviðskiptum hefur verið blandað inn í fiskverð, uppgjör, aflahlut og laun sjómanna. Í stuttu máli má segja að þessi skýrsla leiði m.a. í ljós að málum er þannig háttað enn þann dag í dag. Það er enn þá ósætti um hvernig uppgjöri á aflahlut sjómanna er háttað og ósætti um fiskverð. Og skyldi engan undra því að mismunur á fiskverði annars vegar í beinni sölu og hins vegar á ferskfiskmörkuðum er mjög mikill. Hann er í raun og veru svo afgerandi að óásættanlegt er að horfa til framtíðar í því ljósi að verðlagning sjávaraflans haldi áfram í því fari sem hún hefur verið. Koma þarf í veg fyrir það sem á máli sjómanna hefur verið kallað kvótabrask. Tryggja þarf að leigan á aflamarkinu eða varanleg verslun ef því er að skipta blandist ekki inn í kjör sjómannanna. Ég hygg að lesa megi út úr skýrslunni að leiguverð á aflaheimildum hafi ekki bara áhrif á kjör sjómanna heldur líka hins almenna verkamanns sem vinnur í fiskvinnslunni. Það er beinlínis sagt í skýrslunni að fiskverkendur geti leigt til sín aflamark eða haft milligöngu um aflamark sem gangi síðan til viðskiptaaðila þeirra með ýmsu móti og það hafi áhrif á verðið sem greitt er til skipanna. Koma þarf í veg fyrir að það athæfi sem valdið hefur þessum miklu deilum milli sjómanna haldi áfram og það einkennilega við þetta athæfi er að það er ólöglegt. Það er ólöglegt að láta sjómenn taka þátt í kaupum eða leigu á aflamarki eða blanda því inn í kjör þeirra. Mig langar til að lesa upp úr kjarasamningi sjómanna um sölu aflans en þar segir, með leyfi forseta: ,,Útgerðarmaður hefur með höndum sölu aflans og hefur til þess umboð áhafnar að því er aflahlut hennar varðar. Hann skal tryggja skipverjum hæsta gangverð fyrir fiskinn, þó aldrei lægra en útgerðarmaður fær, þar með talin hrogn, lifur og bein. Ekki er heimilt að draga frá heildarverðmæti afla kostnað vegna kaupa á veiðiheimildum, sbr. 1. gr. laga nr. 24/1986, sbr. 10. gr. laga nr. 79/1994, um breytingu á lögum nr. 24/1986, um skiptaverðmæti og greiðslumiðlun, með síðari breytingum.`` Síðan segir: ,,Eftirfarandi ákvæði eiga ekki við í þeim tilvikum þegar afli er seldur á innlendum eða erlendum uppboðsmarkaði.`` Hér var vitnað í kjarasamning sjómanna. Sjómenn og útgerðarmenn hafa sem sagt lýst því yfir að verðmyndun á innlendum uppboðsmarkaði eða erlendum uppboðsmarkaði fullnægi ákvæðum kjarasamningsins um að útgerðarmaðurinn tryggi skipverjum hæsta gangverð. Um þetta snýst grundvöllur deilunnar. Að koma málum þannig fyrir að sátt sé um það milli sjómanna og útgerðarmanna hvernig útgerðarmaður, sem hefur til þess umboð fyrir aflahlut áhafnar að selja aflann, tryggi að hæsta gangverð fáist fyrir aflann. Út úr kjarasamningunum má auðvitað lesa að úr því að aðilar eru sammála um að fiskur sem seldur er á innlendum eða erlendum uppboðsmarkaði jafngildi því ákvæði að tryggja hæsta gangverð, þá sé ekki ágreiningur um þá hlið mála. Því hefur það verið svo um langan tíma að sjómenn hafa bent á hina frjálsu verðmyndun á ferskfiskmörkuðum sem lausn á þeim deilum sem staðið hafa milli útgerðarmanna og sjómanna og hafa í rauninni valdið þeim miklu deilum sem sjómenn hafa kallað kvótabrask og þátttöku sjómanna í því, sem er eins og ég hef áður sagt og vil endurtaka ólöglegt. Þar af leiðandi voru lögin um Kvótaþing, Verðlagsstofu og úrskurðarnefnd í síðustu kjaradeilu 1998 sett til að koma í veg fyrir að það ástand sem þá var uppi og er að hluta til enn þá uppi gæti haldið áfram. Lögin hafa sem sagt ekki náð tilgangi sínum. Við stöndum uppi með það að tilgangur löggjafans var að koma málum þannig fyrir að ekki væri lengur um það að ræða að sjómenn tækju þátt í kvótakaupum. Ég held að nærtækast sé að vitna í skýrsluna um það sem menn eru sammála um en það er að Verðlagsstofa skiptaverðs hafi í raun og veru unnið gott verk, gott upplýsingaverk og þar sé að koma til gagnagrunnur sem sé í sjálfu sér mjög verðmætur fyrir aðila að hafa aðgang að. Sjómenn og útvegsmenn eru í sjálfu sér ekkert ósáttir við Verðlagsstofu, þ.e. þau vinnubrögð og gagnaöflun sem hún hefur staðið fyrir, en eftir forstöðumanni hennar er haft í þessari skýrslu þar sem skýrsluhöfundur segir í texta á bls. 14, með leyfi forseta: ,,Þegar Verðlagsstofa var sótt heim (október 1999) vegna vinnslu skýrslu þessarar hafði stofan skráð 42 mál til athugunar, það sem af var árinu. Hér á eftir eru dregnar ályktanir af þeim ásamt ýmsum gögnum stofunnar og viðtölum: Ísfisktogarar, jafnvel þeir sem mikinn kvóta hafa, eru með verð á mörkum þess að það teljist ekki verulegt frávik. Nokkrir ísfisktogarar leigja til sín kvóta og eru þeirra verð yfirleitt lægst í þessum skipaflokki.`` Þetta er texti sem skýrsluhöfundur setur inn eftir að hafa kannað málið hjá Verðlagsstofunni. Síðan segir einnig, með leyfi forseta: ,,Kvótakaup fiskverkenda eru staðreynd og fiskverðsmál flækt af þeim ástæðum.`` Þetta er líka tekið úr skýrslunni. Síðan segir: ,,Ekkert virðist því til fyrirstöðu að fiskverkendur greiði sjálfir kvóta skipa sem hjá þeim landa.`` Síðan kemur niðurstaða eða einn punktur í viðbót sem er ekki niðurstaða heldur bara hugleiðing: ,,Þetta vekur upp spurningar um gagnsemi Kvótaþings.`` Ég tel að þetta veki kannski ekkert sérstaklega upp spurningar um gagnsemi Kvótaþings. Þetta vekur upp þær spurningar hvernig standi á því að aftur og aftur er verið að setja lög á kjaradeilu sjómanna sem hafa það að markmiði að reyna að koma í veg fyrir að sjómenn séu látnir taka þátt í kvótakaupum og svo birtist það í texta skýrsluhöfundar eftir að hafa skoðað málin hjá Verðlagsstofu skiptaverðs sem samningsaðilar eru sæmilega sáttir við, þ.e. Verðlagsstofu skiptaverðs og þá upplýsingavinnu sem þar fer fram, að þessi atriði sem ég las upp áðan eru til staðar að hans mati og hafa þessi áhrif. Þetta segir okkur auðvitað að við höfum því miður ekki náð að leysa þessi mál. Nú eru kjarasamningar fiskimanna lausir og það er næsta víst að fiskverðsmálin ásamt kvótatilfærslum og kvótaleigu verða eitt af þeim málum sem verða ásteytingargarsteinn í þeim samningum eins og verið hefur. Skýrslan er að mörgu leyti fróðleg og margt er þar dregið fram í gagnlegum upplýsingum, ég ætla ekki að rekja það neitt í löngu máli. Mér finnst það sem kemur fram í þeirri tilvitnun sem ég vitnaði í, þ.e. að fiskverkendur geti tekið þátt í kvótakaupum og kvótaleigu hljóti m.a. að byggja undir það að kvótaleigan hafi ekki bara áhrif á kjör sjómanna heldur hefur hún örugglega líka áhrif á kjör verkafólks sem vinnur í fiskvinnslu. Kvótaleigan er orðin það stór partur í þessum viðskiptum að hún er farin að hafa veruleg áhrif á afkomu og rekstur sjávarútvegsfyrirtækja. Að vísu er það svo að þeir sem fengu úthlutað mest af kvóta á sínum tíma eða hafa safnað til sín mestum kvótaheimildum eru frekar að leigja frá sér aflamarkið heldur en að þeir leigi það til sín. Það kom m.a. fram í máli hæstv. sjútvrh. að m.a. togaraútgerðirnar sumar hverjar leigja frá sér aflamark og síðan ákveðinn hluti bátaflotans. Hér aftar í skýrslunni eru töflur sem sýna þessar tilfærslur en þær ætla ég ekki að rekja frekar. Aflatilfærslurnar hafa þessi áhrif og það er óumdeilt. Hins vegar er kannski rétt að vekja athygli á töflu hér á bls. 20, svo ég taki nú bara eitt dæmi, sem sýnir þorskverð í nóvember 1999. Þar segir að verðmunur á þorski eftir því hvort hann er seldur á innlendum fiskmörkuðum eða í beinni sölu hins vegar, ýmist slægður eða óslægður, sé allt upp í það að vera 113%. 75% er mismunurinn þegar seldur er þorskafli úr netum milli beinar sölu og innlendra markaða. Það er náttúrlega alveg gjörsamlega óásættanlegt að málin skuli þróast með þessum hætti og e.t.v. verði sú staða uppi áfram um ókomna tíð. Ég tel að þessi skýrsla ýti m.a. undir rök sem oft hafa verið færð fyrir því að selja eigi ferskfiskafla á fiskmörkuðum og taka eigi upp þá reglu hér á landi að láta fiskmarkaðinn um að verðmynda aflann, eins og reyndar er gert víðast hvar í löndum hér í kringum okkur. Færeyingar tóku það t.d. upp fyrir þremur eða fjórum árum. Það væri hægt að hafa langt mál um þetta. Ég ætla hins vegar að enda á því að segja: Fiskverð í beinum viðskiptum tekur mið af dýrasta aðgangseyrinum. Og hver er hann? Það er leiga á aflamarki. Út frá því má sjá að aflamarkið hefur bein áhrif á fiskverðið og það er ólöglegt.

Hæstv. forseti. Þessi skýrsla, sem er unnin að beiðni sjútvrh. vegna ákvæða í lögum um stjórn fiskveiða, á m.a. að vera, svo ég byrji á því, könnun á áhrifum laganna á íslenskan sjávarútveg og sérstaklega stöðu og möguleika einstaklingsútgerðar. Mig langar að byrja á því að spyrja hæstv. sjútvrh., vegna þess að ég áttaði mig ekki á því að það kæmi fram í hans máli, hvaða boðskap hann les út úr þessari skýrslu varðandi stöðu einstaklingsútgerðanna. Ég verð að viðurkenna að það liggur ekki í augum uppi, a.m.k. ekki fyrir mér, hvernig eigi að lesa það út úr þessari skýrslu. Hins vegar er alveg ljóst af þessari skýrslu að sjómenn halda áfram að taka þátt í kvótakaupum samkvæmt mati þess sem hana hefur samið. Að því leyti hafa markmið stjórnvalda örugglega ekki náðst. Ekki er gott að sjá hvort eitthvað hafi breyst til batnaðar vegna Kvótaþingsins hvað þetta varðar en menn virðast þó sammála um það að Verðlagsstofa skiptaverðs og úrskurðarnefndin hafi skipt þarna máli. Hæstv. sjútvrh. endaði mál sitt á því að hann vænti þess að málefnaleg umræða yrði um þessa skýrslu, væntanlega í þeim tilgangi að á þeim grundvelli og skýrslunnar yrði hægt að taka afstöðu. Hæstv. ráðherra fór yfir þessa skýrslu hér áðan og fjallaði um ýmis efnisatriði sem þar eru til umfjöllunar. Ég varð hins vegar ekki var við að neins staðar kæmi fram í máli hans hvaða boðskap hann les úr skýrslunni sjálfur eða hvaða fyrirætlanir stjórnvöld muni hafa uppi í kjölfar skýrslunnar um breytingar á þeim framgangi sem hér er lýst. Það má kannski virða honum það til vorkunnar að einhverju leyti að beðið er eftir samningum sjómanna. Menn þurfa auðvitað að átta sig á því hvað er þar fram undan. En sjómenn munu örugglega reyna enn einu sinni að komast undan því að taka þátt í þessum kvótakaupum. Satt best að segja finnst mér sú raunasaga með miklum eindæmum og botna ekki í að menn skuli ekki komast úr því fari að brjóta sífellt samninga á sjómönnum með þátttöku þeirra í útgerðarkostnaði, þ.e. við kvótakaup. Ef við gæfum okkur að menn losnuðu út úr því og útgerðarmenn gjörsamlega hættu að láta sjómenn taka þátt í kvótakaupum, hvað mundi þá gerast? Nú, auðvitað mundi aðeins verð á veiðiheimildum breytast. Verðið á veiðiheimildum er svona hátt vegna þess að útgerðin borgar ekki veiðiheimildirnar sjálf. Það er svona hátt vegna þess að sjómenn eru látnir taka þátt í kvótakaupunum. Í sjálfu sér er engin spurning um að ef menn komast bara frá þeirri þróun sem þarna hefur orðið þá er það sem þá tæki við að öllu leyti betra fyrir útgerðina sjálfa, að losna við óvinsamleg samskipti við sjómenn alla tíð út af því að verið sé að brjóta á þeim samninga. Ég tel að eitt af brýnustu verkefnum sjávarútvegsforustunnar sé að leiða sjálfa sig að landi í þessu máli svo að sjómenn þurfi ekki að standa lengur í þessari baráttu. Ég vonast til þess að menn fari að sjá til lands hvað þetta varðar og ekki þurfi að vera endalaus barátta af þessu tagi. Eitt í þessu tel ég reyndar að stjórnvöld þurfi að horfast í augu við. Það er ekki nóg að útgerðarmenn endurskoði þessi beinu kvótakaup heldur er verðlagning fisks sem landað er þannig að ekki er fyrirsjáanlegt að um það geti orðið sátt. Satt að segja er mjög undarlegt að útgerðirnar skuli nánast með handafli ákveða sjálfar hvað þær borgi í skiptum fyrir fiskinn. Þessi skýrsla sýnir glögglega, með þessum gífurlega mun á afla sem landað er í beinum viðskiptum og afla sem landað er í gegnum fiskmarkaði, að full ástæða er til þess að taka mark á því að bæði sé um bein kvótakaup að ræða og að útgerðir verðleggi afla til sín þannig að ráð sé fyrir því gert að sjómenn taki þátt í þessum kvótakaupum. Þá á ég við að þeir séu að kaupa kvótann af sinni eigin útgerð. Þannig liggur auðvitað í málinu. Ég held reyndar að það þurfi að greina á milli útgerðar og fiskvinnslu. Þau fyrirtæki sem kjósa að vera í hvoru tveggja þurfa að standa frammi fyrir því að gera skýran greinarmun í rekstri sínum á kostnaði og tekjum eftir því hvort um er að ræða fiskvinnslu eða útgerð. Það er mjög brýnt að á komist eðlilegt umhverfi í sjávarútveginum. Þessi skýrsla sýnir okkur að óeðlileg verðlagning á aflaheimildum og það að útgerðarmenn hafa látið sjómenn taka þátt í kvótakaupum er áfram til staðar. Það hefur ekki breyst í grundvallaratriðum. Það kann að vera og skýrslan ber með sér að hjá einstökum útgerðum hafi verið tekið á málum og að einhverju leyti komið til móts við sjómenn. Sjómenn eru kannski að borga eitthvað minna í kvótakaup hjá einstökum útgerðum og sums staðar hefur sá siður kannski verið lagður af. En á meðan verðlagning á aflaheimildum er eins og raun ber vitni þá verður slíkt verð ekki til öðruvísi en ég var að lýsa hér áðan, með því að sjómenn eru að borga. Það mun sýna sig strax í lækkun verðs á aflaheimildum þegar menn hafa náð tökum á þessu máli. Ég óska eftir því að hæstv. ráðherra segi svolítið skýrar frá því hvaða niðurstöður hann dregur af þessari skýrslu og hverjar fyrirætlanir hans eru. Ætla menn að hafa Kvótaþing áfram? Er meiningin að slá það af? Því var haldið fram hér í umræðunni með miklum hamagangi að Kvótaþingið hefði sprengt verðlagið upp úr öllu valdi. Að mati skýrsluhöfundar hefur verðhækkunin ekki verið vegna Kvótaþingsins sjálfs heldur vegna annarra breytinga á lögum sem gerðar voru um sama leyti. Það er líka fróðlegt að taka eftir því hverjir eru að leigja veiðiheimildirnar. Þar kemur t.d. skýrt fram að stóru útgerðirnar, togaraútgerðirnar, eru að leigja frá sér mest af veiðiheimildum. Þannig hefur það verið í fjöldamörg ár. Fyrir þá sem eru svona hrifnir af þessu hagræði af framsali aflaheimildanna þá er þetta athyglisvert. Menn hljóta að velta því fyrir sér hvort þetta hagræði sé ákaflega mikið ef það verður til þess að veiðiheimildirnar safnast á hendur þeirra sem ætla ekki að nýta þær sjálfir og halda þeim hjá sér í þeim eina tilgangi að láta aðra borga fyrir aðganginn að auðlindinni. Þeir fjármagna kaup á aflaheimildum, eins og dæmin sanna á undanförnum árum, með því að keyra upp verð á þessum leigumarkaði aflaheimildanna til að kaupa sér nýjar aflaheimildir og bæta í sjóðinn. Hvar er þá allt hagræðið ef aflaheimildirnar safnast fyrir hjá útgerðum eins og þessum? Ég held að allan tímann hafi verið gert allt of mikið úr því hagræði sem fólgið væri í þessu mikla framsali. Ég held reyndar að breytingin sem þarna var gerð hafi sýnt fram á að þótt dregið væri úr möguleikum manna til að framselja aflaheimildir hefur enginn voði gerst. Ég sé ekki betur en að fiskur komi að landi allt í kringum landið áfram og að ekki hafi orðið nein stórkostleg breyting frá því sem áður var þó að menn hafi sett þessar hömlur á.  Ástæða er til þess að vekja athygli á því sem hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson sagði áðan um fiskverkafólk og þátttöku þess í því að kaupa aflaheimildir. Ég held að það hafi verið ýmsum hulið í gegnum tímann hvernig þræðirnir liggja í þessum hlutum öllum saman. Auðvitað hefur það verið þannig til langs tíma litið að öll fyrirtæki, og þar blandast oftast nær saman meira og minna útgerð og fiskvinnsla, úti um landið hafa tekið þátt með einhverjum hætti í þessari verslun með aðganginn að veiðiheimildunum. Mörg fiskvinnslufyrirtæki, sem hafa líka verið í útgerð, hafa þurft að kaupa til sín og sæta afarkostum í því að reyna að ná til sín aflaheimildum til að hafa fisk til að vinna. Auðvitað getur slíkt aldrei annað en komið niður á möguleikum þeirra fyrirtækja til þess að borga fólki sínu kaup. Þannig hafa myndast tengsl milli fyrirtækja sem hafa verið að sjúga til sín verðmætin sem hafa verið borguð fyrir aðganginn að veiðiheimildunum og fyrirtækja sem hafa verið mergsogin af þessu fyrirtækjum. Þrátt fyrir allt tal um hagræðingu í þessu efni held ég að menn þurfi að skoða þetta í þessu ljósi. Mér finnst skýrslan mjög áhugavert plagg, hún leiðir ýmislegt í ljós sem nauðsynlegt var að vita en ég vil gjarnan fá að heyra svolítið meira um hvaða ályktanir hæstv. ráðherra og stjórnarflokkarnir draga af henni.

Herra forseti. Hér er til umræðu prýðileg skýrsla hæstv. sjútvrh. um svonefnda þrílembinga, þ.e. reynslu af lagasetningu um Kvótaþing, Verðlagsstofu skiptaverðs og síðan lagasetningu um takmörkun á flutningi aflamarks. Um hvað snýst skýrslan og um hvað fjallar í rauninni umræðan sem fylgir henni, bæði á undan og á eftir getum við sagt? Hún snýst í rauninni um það sem hefur alltaf verið deiluatriði í tengslum við íslenskan sjávarútveg, þ.e. deila hásetans við formanninn, hvaða nafnbót sem hásetinn í dag kann að hafa og hvaða nafnbót formaðurinn kann að hafa, útgerðarmaður, skipstjóri eða hvað annað. Hún er deilan um að skipta aflaverðmætum og skipta aflanum. Aðdragandinn að lagasetningunni, eins og fram hefur komið og menn muna, er meint viðskipti sjómanna og þátttaka þeirra, þvinguð eða ekki, í kaupum á aflaheimildum og óánægja með verðmyndun í sjávarútvegi. Með þessum frv. sem urðu að lögum var verið að leita leiða til að stöðva annars vegar þátttöku sjómanna í kaupum á aflaheimildum og hins vegar að reyna að ná sátt um verðmyndun í sjávarútvegi. Eins og hefur verið rakið komu þessi frv. inn til þingsins við nokkuð sérstakar aðstæður, má segja innbundin með slaufu á, og þinginu var nánast stillt upp við vegg. Þannig fóru frv. í gegnum þingið og urðu að lögum. Langar ræður má halda um það hvernig þingið hafi látið beygja sig vegna ytri aðstæðna til að koma í veg fyrir verkfall, þetta var liður í sáttargjörð. Margir höfðu efasemdir um innihald þessara frv. og hafa stanslaust lýst efasemdum sínum um gildi þeirra, ekki síst Kvótaþingið. Það er einmitt þess vegna sem hin ágæta skýrsla hæstv. sjútvrh. er afskaplega þarft verk til að meta, eins og var reyndar kveðið á um í bráðabirgðaákvæði, reynsluna af þeirri leið sem samkomulag varð um að fara. Spurningin er sem sagt hvernig hefur til tekist? Svarið er í rauninni afskaplega einfalt, miðað við niðurstöður skýrsluhöfundar, sem hv. þm. hafa tekið undir í ræðum sínu, að meginmarkmiðið hefur mistekist. Kvótaþingið hefur ekki skilað því sem menn ætluðu, enn leikur grunur á að sjómenn taki þátt í kaupum á aflaheimildum og enn hefur ekki náðst sátt um verðmyndun í sjávarútvegi. Þau meginmarkmið sem voru höfuðatriðin hafa ekki náðst og að því leyti til er það ákveðin niðurstaða og afskaplega gagnlegt að hafa þá niðurstöðu og fróðlegt að fylgjast með framhaldinu. Hins vegar kemur ýmislegt jákvætt fram í skýrslunni og ég hygg að almennt sé sátt um nokkur atriði og nefni ég þar fyrst Verðlagsstofu skiptaverðs. Um hana virðist vera nokkuð almenn sátt eins og skýrsluhöfundur bendir á þó að ýmis atriði megi betur fara, sérstaklega hvað varðar upplýsingastreymi til Verðlagsstofunnar. Gildi Verðlagsstofunnar er að stuðla að réttu uppgjöri, hún er ákveðið skjól og öryggi fyrir sjómenn og dregur þar af leiðandi úr tortryggni í garð útgerðarmanna og hefur töluvert vald. Hún getur þar af leiðandi verið refsivöndur og þjónar þess vegna sjómönnum ágætlega hvað það varðar en er ekki síður mikilvæg fyrir úrskurðarnefnd, þ.e. sá gagnagrunnur sem Verðlagsstofa hefur byggt upp, er afskaplega mikilvægur fyrir úrskurðarnefnd eins og fram kemur í skýrslunni. Hún er einmitt annar þátturinn sem virðist vera nokkuð ágæt sátt um, þ.e. úrskurðarnefndin sem er líka nokkurs konar skjól og leysir ágreining og vanda sem kemur upp milli sjómanna og útgerðar eins og oft vill verða og er ekkert óeðlilegt að komi upp en úrskurðarnefndin þjónar þannig tilgangi sínum. Þessi tvö atriði, herra forseti, virðast því hafa heppnast vel og nokkuð almenn sátt virðist vera um þessa tvo þætti, Verðlagsstofuna og úrskurðarnefndina. Hitt er svo annað mál með Kvótaþingið sem virðist vera misheppnuð tilraun til að ná meginmarkmiðum og fyrir því kunna að vera ýmsar ástæður. Mér er minnisstætt að í hv. sjútvn. á síðasta kjörtímabili, einmitt þegar umrædd frv. voru þar til umfjöllunar, var þeirri spurningu beint til fulltrúa sjómannasamtaka sem voru þá gestir nefndarinnar, hvort þeir teldu ekki að Kvótaþingið væri óþarft ef Verðlagsstofa og úrskurðarnefnd yrðu efld og komið á fót en því var hafnað algjörlega. Menn vildu fara þessa leið og trúðu á gildi Kvótaþingsins. Annað hefur komið í ljós núna sem er þá kannski meginniðurstaða þessarar ágætu skýrslu. Samt liggur ljóst fyrir að ekkert mannanna verk er fullkomið og skýrsluhöfundur bendir á að efla þurfi Verðlagsstofu og úrskurðarnefndina þannig að þær hafi örugglega þau vopn sem þær þurfa á að halda. Hvað varðar Kvótaþingið hafa menn velt því upp, og kom m.a. fram þegar dr. Birgir Þór Runólfsson, höfundur skýrslunnar, kom til hv. sjútvn., hvað það er sem veldur því að Kvótaþingið skuli ekki hafa náð þeim árangri sem menn vonuðust til. Meðal annars hefur verið bent á þessi svokölluðu blindu uppboð eða blindu tilboð þar sem menn vita ekki hver er að bjóða og vita nánast ekki hver er að gera hvað. Þar hefur m.a. verið gagnrýnd sú hálfvelgja að fara þessa blindu leið í stað þess að taka upp þær aðferðir sem gefist hafa vel á Verðbréfaþingi og er galopið. Annað sem menn hafa síðan gagnrýnt í Kvótaþinginu og það sem fylgdi er að það dragi úr sveigjanleika sem er nauðsynlegur öllum atvinnugreinum. En niðurstaðan er a.m.k. sú að Kvótaþingið sé misheppnað og vekur þá upp spurninguna hvort það sé ekki óþarft. Menn hafa haldið því fram að Kvótaþingið hafi hækkað fiskverð en skýrsluhöfundur bendir á, held ég nokkuð réttilega, að það eru aðrir þættir sem munu frekar hafa áhrif á verð til hækkunar. Það eru það sem kalla má ytri forsendur, svo sem eins og hækkun á mörkuðum. Það hefur til allrar hamingju gerst og er örugglega einn snar þáttur í því góðæri sem þjóðin hefur verið að upplifa og er að upplifa, hversu vel hefur tekist í markaðssetningu og hvað markaðsverðið almennt séð í sjávarútvegi hefur vaxið á síðustu árum í það heila tekið, auðvitað með einhverjum undantekningum og sveiflum. Það hefur áhrif til hækkunar og mikil samkeppni um hráefnið ýtir verðinu eðlilega upp. Þá hefur það jafnframt gerst að framsalsheimildir voru takmarkaðar við 50% sem dregur þá að sjálfsögðu úr framboðinu og leiðir til verðhækkunar. Ufsinn hefur verið skertur. Skýrsluhöfundur bendir hins vegar á að með mikilli aukningu á rækjunni hafi verð þar lækkað, einmitt vegna þess að þar er framboðið mjög mikið. Þetta tel ég vera mjög rökrétta og skynsamlega ábendingu hjá skýrsluhöfundum að ytri aðstæður hafa þar mikil áhrif. Þá er líka vert að hafa í huga að stærsti hlutinn á hreyfingu aflaheimilda er í beinum viðskiptum. Það munu ekki vera nema um 25% sem fara fram í þessu svokallaða framsali og mest af stóru togurunum eins og hefur komið fram. Hins vegar má lengi velta því fyrir sér, eins og fram kom hjá hv. síðasta ræðumanni, hvort stóru togararnir fyrir norðan hafi fengið of miklar aflaheimildir. Þá verðum við að hafa í huga hvernig togararnir hafa nýtt sér þetta svigrúm, m.a. sem var í umræðu fyrr í dag að ná sér í aflareynslu á úthöfum, á fjarlægari miðum, bæði á rækjumiðum við Nýfundnaland, á Grænlandshafi og þannig má áfram telja. Síðan má benda á norsk-íslenska síldarstofninn og það má einmitt draga það fram að núna þegar verið er að kvótasetja í öllum höfum sem Íslendingar hafa stundað veiðar á, nýtist þessi aflareynsla okkur verulega, þegar verið er að úthluta kvóta til einstakra þjóða. Þetta hefur auðvitað allt saman mikla keðjuverkan, herra forseti. Það er líka umhugsunarefni að þegar núna er verið að kvótasetja úthafsveiði okkar fara útgerðir, sem hafa lagt í mikinn fórnarkostnað sem hefur kannski oftar gengið upp en í stöku tilvikum hefur þetta kostað þær mikil útgjöld, að sjálfsögðu að hagræða og færa aflaheimildir á milli eigin skipa. Hugsanlega fara útgerðirnar sjálfar að nota aflaheimildir sínar til þess að sækja sjávarfang. Eins og hefur alltaf legið fyrir þegar búið er að kvótasetja á úthafsmiðum fara stærri útgerðirnar, sérstaklega togaraútgerðirnar norðanlands, að einbeita sér sjálfar að því að sækja kvóta sinn og geta skipulagt hann í rólegheitum, þurfa ekki að vera í kapphlaupi við að afla sér veiðireynslu. Þá mun það hafa mikil áhrif, ekki síst á Suðurnesjum. Þá er rétt að velta upp þeirri spurningu þar sem Suðurnesin eru mjög snar þáttur í saltfiskframleiðslu okkar Íslendinga og verð á saltfiskmörkuðum hefur farið mjög hækkandi á síðustu missirum og ýmis sölufyrirtæki þar verið í afskaplega mikilli markaðssókn víða um heim, hvaða áhrif það hefur þegar að því kemur að stærri útgerðir fyrir norðan draga úr framsali á aflaheimildum sínum. Eru þá saltfiskmarkaðir okkar í uppnámi? Það eru spurningar sem eðlilegt er að velta upp. Herra forseti. Þar sem líður mjög á tímann ítreka ég það að ég tel að niðurstaða þessarar ágætu skýrslu sé sú að Kvótaþingið hafi ekki skilað því sem það átti að skila. Ég tel eðlilegt að hæstv. sjútvrh. beri þau boð sem hann lýsti í viðræðum við þá aðila sem hann er í viðræðum við, bæði talsmenn sjávarútvegssamtaka og ekki síður til þeirrar nefndar sem er að störfum því þetta er mikilvæg niðurstaða sem skýrslan greinir frá. Það hlýtur líka að vera niðurstaða að efla Verðlagsstofu skiptaverðs þannig að hægt sé að verða við þeirri smávægilegu gagnrýni sem kemur fram á hana, sérstaklega sé hægt að hraða upplýsingastreyminu og tryggja úrskurðarnefndinni að hún hafi þau tól sem hún þarf á að halda. Að lokum, herra forseti, kemur spurningin um framsalið. Spurningin hlýtur alltaf að verða sú að þeim mun meira sem framsal er takmarkað, þeim mun minni möguleikar eru þá á að opna fyrir nýliðun, þeim mun minni möguleikar eru á því fyrir útgerðir að hagræða. Spurningin er sú hvort hálfkákið með 50% sé skynsamlegt, hvort menn eigi að stíga skrefið til fulls og banna það alveg eða opna það alveg upp á gátt og hafa nánast engar takmarkanir á framsalinu? Þetta hljóta að vera þau álitamál sem hæstv. sjútvrh. hlýtur að ræða við sitt ágæta nefndarfólk. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að hvorki ráðherra né Alþingi eigi að rjúka til á meðan nefndin er að störfum, ég er sammála hæstv. ráðherra um það. Það er að störfum þverpólitísk nefnd sem er að fara yfirvegað yfir þessi viðkvæmu og stóru mál í íslenskri pólitík og efnahagslífi okkar. Hún á einfaldlega að fá frið til þess en hins vegar hefur hún fengið, geri ég ráð fyrir, afskaplega þægilegt og gott gagn til áframhaldandi starfa.

Hæstv. forseti. Ég átta mig ekki alveg á því hvernig hv. þm. Hjálmar Árnason les það út úr skýrslunni að Kvótaþingið sé algerlega misheppnað. Það er alls ekki niðurstaða skýrslugerðarmannsins því að hann bendir á að það þurfi kannski að breyta þessu Kvótaþingi. Hann segir, með leyfi forseta: ,,Má segja að það fyrirkomulag`` --- þá er hann að tala um að þetta fyrirkomulag sem þarna er --- ,,dragi úr sýnileika viðskiptanna.`` Það er þessi blindi markaður. Og hann segir: ,,Eðlilegra væri að fyrirkomulag Kvótaþings væri með svipuðu fyrirkomulagi og Verðbréfaþings, en þó með þeirri kvöð að öll aflamarksviðskipti milli óskyldra aðila verði að tilkynna til þingsins og þau síðan birt þar.`` Hann er með hugmyndir um að breyta Kvótaþingi. Hann er ekki að leggja til að það verði lagt niður heldur bendir á hugmyndir til að breyta því. Mér finnst svolítið undarlegt að hv. þm. skuli lesa þetta út úr skýrslunni. Hins vegar leggur hann allt öðruvísi út þegar hann talar um fimmtíu prósent regluna. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Það verður ekki séð að sú takmörkun á framsali aflamarks, að einungis sé heimilt að flytja af fiskiskipi aflamark sem nemur um 50% af því aflamarki sem fiskiskipi er úthlutað í upphafi fiskveiðiárs, hafi dregið svo úr þátttöku sjómanna í aflamarkskaupum að það réttlæti áframhald hennar.`` Þarna er kveðið fast að orði en í hinu tilfellinu ekki. Þess vegna finnst mér undarlegt að hv. þm. skuli lesa þetta út úr skýrslunni.

Herra forseti. Það þarf ekkert að fara í grafgötur með það að út úr skýrslunni má lesa --- og það er það sem kom fram í máli mínu og hv. þm. hefur e.t.v. misskilið --- að meginmarkmiðið sem menn settu sér með þessum lögum var að draga úr --- eða hefur komið fram reyndar hvert meginmarkmiðið er og það hefur ekki náðst --- kvótakaupum sjómanna og ná sátt um verðmyndunina. Það er það sem ég var að vísa til. Ég stend enn við það og ég hygg að flestir geti verið sammála því að þau meginmarkmið hafa ekki tekist. Hvað varðar Kvótaþingið kemur það fram að skýrsluhöfundur telur að sú aðferð, þessi blindu uppboð, séu ekki rétta aðferðin og hvetur til þess að menn taki frekar mið af því sem gengur og gerist hjá Verðbréfaþinginu þannig að það verði opnara, eins og hv. þm. Jóhann Ársælsson las upp. En aðalatriðið er þetta að meginmarkmiðin hafa ekki náðst. Það er meginniðurstaða.

Hæstv. forseti. Það er rétt að ekki hefur tekist að ná þeim markmiðum sem þarna voru sett. Hins vegar er skýrsluhöfundur að benda á endurbætur á þessu fyrirbrigði sem þarna er verið að tala um og ekki að leggja til að það verði lagt af. Síðan ræddi hv. þm. um framsalið og velti því fyrir sér hvort ætti heldur að hætta því alveg eða leyfa það 100%. Á því er æðimikill munur. Og vegna þess að hann beindi þessari umhugsun sinni til hæstv. ráðherra verður fróðlegt að heyra hverju hann muni vera að velta fyrir sér í þessu efni. Það er slíkur reginmunur á því að leyfa fullkomlega framsal og að hafa það takmarkað með þessum hætti að þar á veltur það hvort menn geta farið að stunda það eingöngu sem atvinnugrein að kaupa og selja veiðiheimildir en ekki vera að standa í útgerð. Þar liggur sá munur alfarið.

Herra forseti. Ég ítreka það sem ég sagði. Hér gætir einhvers misskilnings hjá hv. þm. Niðurstaðan er sú að meginmarkmiðin hafa ekki náðst. Frv. -- þrílembingarnir -- náðu yfir þrennt. Það er almennt sátt nokkur um Verðlagsstofuna. Það er almennt sátt um úrskurðarnefndina en eftir stendur þá veikleiki hvað varðar Kvótaþingið. Jafnframt hafa menn verið að velta því upp hvað varðar framsalið, hvort það eigi að ganga skrefið til fulls, banna það alveg eða opna það upp á gátt. Ég vil hins vegar leiðrétta hv. þm. að ég var ekki að krefja hæstv. ráðherra um svör í þessu heldur gerði ég ráð fyrir því að hæstv. ráðherra kæmi þessum boðum til þeirrar nefndar sem starfar á vegum sjútvrn. og ítreka að sú nefnd á að fá frið til þess að vinna yfirvegað í stóru máli.

Herra forseti. Það er einkum eitt atriði í ræðu hv. þm. Hjálmars Árnasonar sem ég vil gera athugasemd við. Hann leggur þann skilning í skýrsluna sem ég er honum ósammála um að á milli aðila, þ.e. sjómanna og útgerðarmanna, sé sátt um úrskurðarnefnd. Ég held að það sé alrangt. Ég held að ekki sé mikil sátt um úrskurðarnefndina eða þá niðurstöðu sem menn hafa fengið út úr verðum í úrskurðarnefndinni. Hins vegar eru lögin um úrskurðarnefnd þannig að mönnum er ansi þröngt stakkur sniðinn að ná þar lendingu í verði sem er eitthvað í námunda við það sem sjómenn telja ásættanlegt. Það verður að segjast alveg eins og er að ef úrskurðarnefnd ætti að fara að bæta hlutverk sitt þyrfti hún að geta tekið í miklu meira mæli, í raun og veru í mestu mæli, mið af markaðsverði hverju sinni og færa þá ákvarðanir sínar að markaðsverðinu en ekki fiskverði sem eru gjörsamlega úr takt við allt sem getur heitið að verð sé að myndast á frjálsum markaði við eðlileg samkeppnisskilyrði. Það er dálítið hlálegt og auðvitað hægt að nefna það að t.d. tvö skip sem eru að landa afla sínum, annað selur á hæsta verði og bæði eru á trollveiðum, að annað skipið er með 187 kr. meðalverð fyrir allt sl. ár og svo er hitt skipið, sem stundar trollveiðar líka, með 77 kr. meðalverð fyrir svipaða aflasamsetningu af því að það er í beinum viðskiptum. Þetta er gjörsamlega óásættanlegt og ef svona verðlag væri í einhverri verslun hér á landi bryti það algjörlega öll samkeppnisskilyrði.

Já, hv. þm., það hefur verið kallað að soðningin, ýsan, sé komin upp í 800 kr. út úr fiskbúð og sumir vilja kalla það okur, hverju sem um er að kenna. En varðandi athugasemd hv. þm. held ég að einmitt sé rétt að ítreka mikilvægi Verðlagsstofunnar, hvað hún skiptir miklu máli ef hún virkar, eins og hún virðist hafa gert í grófum dráttum, hvað hún er mikilvæg fyrir úrskurðarnefndina og sú gagnrýni sem hefur aðallega beinst að henni er að upplýsingastreymið sé ekki nógu hratt og það er kannski meginatriði hvað varðar Verðlagsstofuna. Ég hygg hins vegar að menn séu almennt sáttir um prinsippið með úrskurðarnefndina þó vissulega muni menn alltaf deila um einstaka dóma, því eins og almennt þegar dómar eða úrskurður er kveðinn upp þá er ekki alltaf sátt um efni einstakra dóma. En ég hygg að í megindráttum séu menn sammála um þetta prinsipp eins og upp var lagt. Hins vegar þarf hugsanlega að skerpa þau tæki og tól sem úrskurðarnefnd hefur til að sinna verki sínu eins og nefndi í ræðu minni. Ég hygg því að það sé ekki ágreiningur um þetta á milli okkar.

Herra forseti. Ágreiningurinn snýst um að það er ekki eðlileg verðmyndun á sjávarfangi hér á landi. Annars vegar erum við með mjög hátt verð sem getur í sumum tilfellum á markaði kannski verið hærra en eðlilegt getur talist vegna þess að magnið á markaðnum er lítið. Hins vegar eru menn í beinum viðskiptum sem eru ekki í neinum takti við raunveruleikann. Þess vegna held ég að það sé mjög eðlileg og réttmæt krafa sem sjómenn hafa verið að setja fram að fiskur verði seldur á fiskmörkuðum og þar verði raunverulegt framboð og raunveruleg verðmyndun sem væri þá kannski ekki uppi í 187 kr. en það gæti verið að það væru einhver 130--140 kr. sem væri þá eðlileg verðmyndun á sjávarfangi. Þannig held ég að við ættum að standa að málum. Það er undarlegt í þessu þjóðfélagi þar sem alltaf er talað um frjálsa samkeppni að ekki megi vera frjáls verðmyndun á sjávarfanginu en allt annað skal vera frjálst og þar með kvótabraskið.

Herra forseti. Ég held að seint muni finnast hið endanlega svar við því hvað sé eðlilegt verð. Meðan framboð og eftirspurn eru svo breytilegar forsendur í atvinnulífi munum við aldrei finna það sem er eðlilegt verð. En það sem þetta mál snýst um og þessi skýrsla snýst um er kannski ekki síst uppgjörið, þ.e. að eyða tortryggni á milli sjómanna og útgerðar. Það er eini útgangspunkturinn að því að lagasetningin átti sér stað og þessi þrílembingur var í rauninni viðleitni sjómannasamtaka og stjórnvalda og hv. Alþingis til þess að eyða þeirri tortryggni. Að sumu leyti hefur það tekist, en kannski er niðurstaðan sú í grófum dráttum að það náðist ekki. Það er ekki ríkjandi sátt og sjómenn eru enn sagðir taka þátt í kaupum á aflaheimildum.

Virðulegi forseti. Ég tók eftir því í ræðu hv. þm. Hjálmars Árnasonar að hann talaði um að nefndin um endurskoðun á lögum um stjórn fiskveiða ætti að hafa frið. Ég er honum algjörlega ósammála. Ég held að það sé mjög mikilvægt að fulltrúar þingsins komi sér saman um stefnu sína í þessum málum, einmitt til þess að auðvelda vinnu nefndarinnar og það sé alveg himinklárt hvert menn vilja stefna í þessu sambandi, hvert svo sem stjórnmálaaflið er. Ég vil því spyrja hv. þm. hvort hann telji ekki að slík vinnubrögð og einmitt það að koma fram með mótaðar tillögur núna sé frekar til þess fallið að menni geti náð sáttum og einhverri nýrri línu í þessu mikilvæga máli. Eins og fram hefur komið er það ekki bara eitt, það virðist vera allt, það er bullandi ágreiningur í samfélaginu um hvernig haga skuli þessum málum, þ.e. ekki einungis um verðmyndun á sjávarfangi eins og hér er um fjallað núna heldur allt kerfið, byggðamálin o.s.frv. Hér er því um mjög stórt mála að ræða sem þarf að taka á í víðu samhengi og þess vegna tel ég og spyr hv. þm. hvort hann geti ekki verið sammála mér um að í því felist ótvíræður ávinningur að fram komi tillögur og að menn séu með það á borðinu hvernig þeir vilja standa að þessum málum, hvar í svo flokki sem þeir standa.

Herra forseti. Ég hygg að ég geti verið sammála hv. þm. um að það er mikilvægt að fram fari yfirveguð og málefnaleg umræða um sjávarútvegsmál. En ég ítreka að ég tel að sú þverpólitíska nefnd sem er að störfum að fái frið til þess að vinna málið yfirvegað, einmitt af því að málið er stórt og mikilvægt sem ágreiningur er um. Og það mun sjálfsagt alltaf verða ágreiningur um sjávarútvegsmál á meðan við róum. Þetta er mál sem snertir í raun svo óskaplega mörg svið og það eru svo margar lausnir í umræðunni, eftir því hvort menn koma að norðan þar sem togaraútgerðin er, hvort menn koma af suðvesturhorninu þar sem smábátaútgerðin er öflugri og þannig má áfram telja, t.d. byggðamálin og þar fram eftir götunum. Ég teldi það hins vegar óeðlilegt þar sem þverpólitísk nefnd er að störfum og á að fá frið til að skoða málið í stóru og víðu samhengi, að hv. Alþingi fari að ryðja frá sér frumvörpum um einstaka þætti svona umsvifamikils máls. Það teldi ég óeðlilegt og teldi ég í rauninni að þar með væri verið að lýsa yfir vantrausti á þá nefnd sem ég vænti afskaplega mikils af. Hins vegar á nefndin að fá málefnaleg rök úr umræðum hv. alþingismanna eins og m.a. hafa verið að koma fram í umræðunum hér í dag.

Virðulegi forseti. Ég bendi hv. þm. Hjálmari Árnasyni á að margar af þeim tillögum sem hafa verið settar fram, a.m.k. tillögur frá Frjálslynda flokknum og vinstri grænum sem verða hér til umfjöllunar seinna í dag væntanlega, snúast að hluta til um að vinna sér tíma til að geta skoðað þetta á þeim nótum sem við teljum við hæfi. Ég árétta það enn og aftur að ég tel mjög mikilvægt fyrir svona endurskoðunarnefnd, þó svo að nefndin sé ópólitísk, að fulltrúar hennar geti haft það nokkuð á hreinu hvernig menn vilja haga þessum málum og hvernig öflin hér inni líta á lausnir. Það tel ég grundvallaratriði. Ég heyri jafnframt að hv. þm. Hjálmar Árnason er að vissu leyti sammála mér um þetta. En ég skil ekki pirringinn yfir því að menn komi fram með tillögur og sína sýn. Það tel ég alveg nauðsynlegt.

Herra forseti. Vandast nú málið. Nú þurfum við að fara að skilgreina orðið pirring. Ég hef ekki orðið var við neinn pirring í þessu. En ekki dreg ég í efa að margt er ágætt í tillögum vinstri grænna og frjálslyndra og í raun allra þeirra sem tjá sig um sjávarútveg og ég geri í sjálfu sér engar athugasemdir við að hv. þingmaður eða fulltrúar þeirra flokka skuli flytja frumvörp eða tillögur um þessi mál hér. Það eru þá aðeins skilaboð til nefndarinnar. Ég vek athygli á því að hér er um að ræða þverpólitískar nefndir og fulltrúar flokkanna eða a.m.k. stærstu flokkanna sem þar eru hafa væntanlega einhver skilaboð frá sínum flokkum til að ræða og ég geri ráð fyrir að fram fari mikil og málefnaleg umræða þar sem tekist er á við ólík sjónarmið. En við sjáum hvað setur þegar nær dregur áramótum.

Herra forseti. Ég vil segja að sú skýrsla sem liggur frammi lýsir að mínu áliti vel þeirri mynd sem komin er á þau lög sem samþykkt voru í hv. Alþingi vegna deilna milli sjómanna og útvegsmanna og voru samþykkt eftir samkomulag sem varð til þess að leysa þá deilu. Við vorum margir í þinginu sem efuðumst um að þessi breyting á lögum hefði einhver áhrif nema þá til hins verra, í besta falli skipti hún litlu máli. Og mér finnst, herra forseti, að skýrslan hafi einmitt sýnt að það sem menn töldu geta orðið verst úr þessu væri einmitt að koma í ljós. Það kemur nefnilega fram í þessari skýrslu, sem mér finnst mjög vel unnin og rökstudd, að svokallað Kvótaþing, sem mörgum fannst algjör óþarfi að innleiða hér og væri fyrst og fremst skriffinnskufyrirbæri sem torveldaði mönnum eðlileg viðskipti, þ.e. hér segir á bls. 2, með leyfi forseta: ,,Tilkoma Kvótaþings átti með öðrum orðum að gera útgerðum erfiðara við að láta sjómenn taka þátt í kvótakaupum. Þrátt fyrir það virðist margt benda til að þátttaka sjómanna í kvótakaupum sé enn til staðar.`` Þessi þráður sem var í umræðunni virðist í rauninni enn vera uppi þannig að Kvótaþingið sem slíkt virtist engu breyta hvað það varðar að sjómenn taka enn þátt í kvótakaupum þrátt fyrir að það ætti að leysa úr þeim vandamálum. Það kemur einnig fram annars staðar að Kvótaþingið hafi, ef það mætti túlka það svo --- það þarf reyndar gleggri upplýsingar til að átta sig á því --- en að því eru leiddar líkur að Kvótaþingið hafi jafnvel leitt til hækkunar á fiskverði á kvótamörkuðum. Svo segir, með leyfi forseta: ,,Frá því starfsemi Kvótaþings hófst hefur verð á þorskaflamarki hækkað um meira en 20%.`` Reyndar er líka sagt að verð á mörkuðum erlendis hafi hækkað. En ég velti því fyrir mér hvort það verð hafi hækkað á eftir eða á undan. Var ekki verðið á mörkuðum erlendis að hækka til þess að mæta hækkuðu kvótaverði hér heima? Ég held að það sé einmitt málið, að vegna síhækkandi verðs hér heima á mörkuðum þá neyddust fiskkaupendur erlendis til þess að hækka sitt verð og ná til sín afla í vinnslu. Niðurstaðan er sennilega orðin sú að með þessum sífelldu hækkunum erum við að verðleggja okkur út af mörkuðum. Saltfiskmarkaðir í dag eru í hættu vegna þess að við höfum verðlagt saltfiskinn svo hátt að Norðmenn eru í raun að ná miklu meiri tökum á sölu saltfisks en við. Við erum að verðleggja okkur út af þessum mörkuðum. Það er ekki vegna þess að við séum ekki með góða vöru heldur erum við með allt of dýra vöru. Það er okkar mikla vandamál í dag hversu þessi þróun hefur dregið allt verð úr öllu samhengi. Herra forseti. Þegar á allt er litið og þessi skýrsla skoðuð þá kemur einnig þar fram, eins og ég sagði áðan, að fyrirkomulag Kvótaþings leiðir þó til þess að ekki liggur fyrir milli hverra viðskipti eigi sér stað. Og þar stendur að það megi segja að það fyrirkomulag dragi úr sýnileika viðskipta, þ.e. ósýnileiki viðskipta sem hefur líka orðið til þess að menn átta sig ekki á því hvernig kaupin gerast. Það er því þrennt sem virðist hafa gerst við Kvótaþingið, að skriffinnskan hefur aukist, jafnvel hefur þorskaflahámarkið hækkað og síðan hafa viðskiptin orðið ógreinilegri og erfiðara að fylgja þeim. Niðurstaða skýrsluhöfundar finnst mér því vera ótvíræð, þ.e. að Kvótaþingið hafi mistekist alfarið. Ég held að ekkert annað sé eftir að gera en að viðurkenna það og að hæstv. sjútvrh. flytji frv. sem leggi Kvótaþing af. Annar hluti þessarar skýrslu fjallar um það þegar veiðiskyldan var aukin um helming og breytt þannig að í dag þarf að veiða helming úthlutaðs afla hvers skips í stað 25% á hverju ári sem var þó flytjanlegt þannig að það mátti veiða helminginn annað hvert ár. Það hefur leitt til margháttaðra breytinga. Í fyrsta lagi hefur það leitt til þess að dregið hefur stórlega úr leigu sem eðlilegt má telja þannig að svæði eins og Suðurnes sem leigðu til sín upp í 19 þús. þorskígildistonn á einu ári eru að leigja til sín tæp 9 þús. í dag. Það hefur dregið um rúmlega helming úr þeim viðskiptum sem voru sem þýðir að sjálfsögðu að Suðurnesjamenn hafa fyrst og fremst þurft að blæða fyrir þessa breytingu. Þar hafa atvinnufyrirtæki dregist saman, sjómenn misst vinnu sína og síðan hefur þetta jafnvel líka komið út í erfiðleikum úti á landi þar sem fyrirtæki hafa haft þann möguleika að leigja frá sér aflaheimildir og getað hagrætt með því. En þau fyrirtæki hafa orðið að gera út öll sín skip árið um kring sem hefur um leið þýtt að mörg skip sem fram að því höfðu verið á veiðum á fjarlægum miðum urðu að snúa heim og veiða sinn kvóta sjálf. Það hefur því dregið úr veiðum á fjarlægum miðum og hagkvæmni og arðsemi þessara fyrirtækja hefur minnkað. Það er niðurstaðan. Framsalið, herra forseti, hefur að mínu áliti verið vængir kvótakerfisins. Ef við gætum ekki heimilað útgerðarfyrirtækjum að framselja, leigja, hagræða og gera útgerðina eins hagkvæma og kostur er þá væri í rauninni ekkert gagn í kvótakerfinu. Við sjáum það mjög víða um landið að fiskvinnslufyrirtæki bæði stór og smá skila verri afkomu en áður. Við sjáum gjaldþrot fjölda fyrirtækja um allt land í fiskvinnslu og útgerð sem áður hafa sýnt góða afkomu. Við sjáum að litlar fiskvinnslur, svokölluð fjölskyldufyrirtæki þar sem nokkrir karlar vinna sérhæfðan afla, eru að gefast upp í dag. Það er nánast enginn fiskur á mörkuðum til leigu. Ég vil taka fram, herra forseti, að hert veiðiskylda er ekki eina ástæðan. Margt annað hefur gerst í stjórn fiskveiða sem leitt hefur til þess að sá afli sem verið hefur á fiskmörkuðum hefur minnkað stórlega. Í dag er því afskaplega erfitt að ná í nokkurn fisk nema á svo háu verði að við það ráða ekki nema sterkustu fyrirtæki. Aukningin á veiðiskyldunni hefur því haft skelfilegar afleiðingar. Sumir líta á þetta sem eitthvert réttlætismál að allir eigi að veiða sinn kvóta og þar með uppfylli menn einhverjar skyldur vegna þess að þeir hafi fengið úthlutun á sameign þjóðarinnar. Þetta er einhvers konar draumsýn í hugum manna varðandi kvóta. Auðvitað er eðlilegt að rauði þráðurinn í kringum þetta allt sé frelsi, frelsi til athafna til þess að ná hagkvæmni. Með frelsinu sem fylgdi framsalinu eins og það var hafði landsbyggðin það betra. Fyrirtækin úti á landi höfðu betri afkomu í því frjálsræði sem var heldur en í dag þegar búið er að njörva þetta niður þannig að það er illgerandi út á nokkurn skapaðan hlut nema á þessu svæði hér, suðvesturhorninu. Ég held, herra forseti, að breyting á lögunum hvað varðar veiðiskyldu hafi verið algjör mistök og bráðnauðsynlegt sé að breyta því aftur, alla vega til fyrra horfs þannig að veiðiskyldan verði ekki meiri en 50% annað hvert ár. Ég held raunar að algjört frelsi ætti að ríkja hvað þetta varðar, það er það eina sem gæti komið sér vel fyrir þjóðarbúið í heild sinni. Ég held líka að það gæti komið sér vel fyrir landsbyggðina sem þarf svo sannarlega á því að halda að geta nýtt sér kvótakerfið til að styrkja byggð í landinu. Mér finnst, herra forseti, að þetta mál eigi að fara fljótt í gegnum skoðun í þinginu og menn eigi að bregðast við þessari skýrslu. Ég er ekki að segja að öllu máli skipti hvort það verður á þessu ári eða eftir að sáttanefndin svokallaða hefur lokið störfum sínum. Ég get samt ekki séð annað en að með hverjum deginum sem líður séum við að draga máttinn úr þeim fyrirtækjum sem eru að berjast í fiskvinnslu vítt og breitt um landið vegna þess að þau hafa ekki fisk. Fiskurinn sem þeim býðst er svo dýr að það er ekki hægt að kaupa hann. Ég held að því fyrr sem við breytum þessum ákvæðum til fyrra horfs því betra verði það fyrir fiskvinnsluna, fyrir útgerðina og fyrir landsbyggðina.

Herra forseti. Ég vil gera athugasemd við ræðu hv. þm. Kristjáns Pálssonar. Veiðiskyldunni var ekki breytt í lögum um stjórn fiskveiða. Veiðiskyldan er enn eins og segir í 12. gr. laga: ,,Veiði fiskiskip minna en 50% af samanlögðu aflamarki sínu í þorskígildum talið tvö fiskveiðiár í röð fellur aflahlutdeild þess niður ...`` Þannig að veiðiskyldunni var ekki breytt en framsalsheimildinni var hins vegar breytt og það að tillögu hv. sjútvn. þingsins. Sjómannasamtökin voru ekki sérstaklega ásátt um að það yrði gert. Það var sjútvn. Alþingis sem lagði til að í staðinn fyrir að hafa veiðiskylduna 50% skyldi framsalstakmörkunin vera 50%.

Þetta er bara sami hluturinn.

Veiðiskyldan er óbreytt, hv. þm. Kristján Pálsson. Ég heyri á máli hv. þm. að við erum ósammála um mörg grundvallaratriði kvótakerfisins og afleiðingar þess. Ég veit ekki hvort rétt er að fara í langa umræðu um það hér. Ég held hins vegar að eitt sem hv. þm. sagði fái ekki staðist. Hann lét liggja að því í máli sínu að kvótaverð hér á landi væri farið að hafa áhrif á heimsmarkaðsverð á fiski, hefði áhrif til hækkunar á verði á mörkuðum, m.a. á Spáni. Nú held ég að okkur Íslendingum sé svolítið ofætlað hlutverk á heimsmarkaðnum ef íslenska kvótakerfið, þó verðið á framsalinu sé hátt, ráði orðið heimsmarkaðsverði á fiski. Sem betur fer hafa afleiðingar kvótakerfisins ekki orðið svo víðtækar enn þá og eru þær nægar samt.

Herra forseti. Ég ætla ekki að munnhöggvast við hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson um hvað er veiðiskylda og hvað er framsalsheimild. Það er bara sami hluturinn. Það er ekki heimilt að selja meira en helminginn á hverju ári og þarna varð mikil breyting. Hv. þm. telur að kvótaverðið hafi ekki áhrif á fiskverð erlendis. Við þekkjum það og ég hygg að hv. þm. viti það vel að á fiskmörkuðunum er í dag nánast beint samband á milli markaðanna og kaupandans úti. Sá sem kaupir hér á fiskmarkaðnum er með símann á eyranu og er í sambandi við kaupanda sinn úti í heimi. Þannig gerast kaupin á eyrinni í dag. Þau eru ekki miðuð við lagerinn í frystigeymslunni eins og var í gamla daga. Þetta gerist á markaðnum sjálfum þar sem ákveðið er hvernig fiskverðið verður þann daginn. Saltfiskverkendur, sem enn eru reyndar til, sem liggja með þrístaflaðan saltfisk, leggja miklu vinnu í þetta og eiga kannski einhvern lager, verða einfaldlega að kaupa á sama verði og þeir sem eru að flytja út ferskan fisk. Þeir geta ekki boðið lægra verð en aðrir. Það er nú bara staðreynd.

Herra forseti. Ég ætla ekki að halda uppi miklum deilum um það við hv. þm. Kristján Pálsson hvernig verð myndast á heimsmarkaði. Ef hann hefur þá skoðun að kvótaleiguverðið hér á landi hafi þar áhrif þá verður að hafa það. Hins vegar vil ég segja almennt um þá ræðu sem hann flutti um Kvótaþingið, að menn verða að muna eftir því að sjómannasamtökin óskuðu ekki eftir þeirri lagasetningu. Þau stóðu frammi fyrir því að setja átti lög á kjaradeiluna 1998 og þá frestuðu menn verkfallinu um ákveðinn tíma. Síðan kom þessi skýrsla. Og hvaða skilyrði fengu sjómannasamtökin? Þau fengu það skilyrði að taka við pakkanum eins og hann var af hendi sjútvrh., uppsettur eins og hann var. Annaðhvort fengju menn ekkert eða þeir tækju allt: Kvótaþing, úrskurðarnefnd og Verðlagsstofu. Þetta vita vonandi allir hv. þingmenn. Það var ekki efst á óskalista sjómannasamtakanna að fá fram Kvótaþing. Hins vegar stóðu menn frammi fyrir því að meta hvort menn vildu taka þennan pakka eða ekki. Ég var sjálfur í samningum fyrir sjómenn á þessum tíma og samninganefndir sjómanna sátu viku yfir þessu máli og kyngdu því eins og það var fram sett, að taka við annaðhvort öllu eða engu. Kvótaþing og öll þessi lög voru náttúrlega sett til að koma í veg fyrir að útgerðarmenn brytu lög á sjómönnum. Það er megininntak málsins og Kvótaþing var ekki efst á óskalista sjómannasamtakanna.

Herra forseti. Verðlagsstofa skiptaverðs og úrskurðarnefnd voru til þess að fara yfir verðlagningu á afla til sjómanna. Því fyrirkomulagi var ætlað að passa upp á að sjómenn væru ekki hlunnfarnir. Í þessari skýrslu kemur fram að það hafi tekist ágætlega. Kvótaþingið var aftur á móti hrein og klár mistök. Mig rekur a.m.k. minni til þess að formaður Sjómannasamtaka Íslands hafði mikil og sterk orð um þetta Kvótaþing, hve merkilegt það væri og hve mikla áherslu hann hefði lagt á að með tilkomu þess væru sala og kaup á aflaheimildum gegnsærri en þau hefðu verið. Ég skal ekki segja nákvæmlega hvaðan þessar hugmyndir komu. Aftur á móti kom ákveðinn pakki inn til þingsins. Þar mátti í raun ekki breyta neinu ella hefði allt hrunið. Menn neyddust í raun til að samþykkja allt þó að betra hefði verið að taka þetta í minni skrefum.

Sjómenn greiddu atkvæði.

Sjómenn voru þar að auki búnir að greiða atkvæði um þetta. Það er alveg hárrétt hjá hv. þm. Svanfríði Jónasdóttur. Þar með var í raun búið að greiða atkvæði fyrir okkur hér. Ég var mjög ósáttur við þessa niðurstöðu og tel að hún hafi ekki orðið okkur til framdráttar hér í þinginu.

Virðulegi forseti. Ég get að vissu leyti tekið undir margt af því sem kom fram hjá hv. þm. Kristjáni Pálssyni varðandi Kvótaþing. Auðvitað er ef lítill hluti er tekinn og settur á markað, það er sama hvaða vörutegund það er, landafurðir eða sjávarfang, þá hlýtur það að leiða til þess að sá hluti sem fer á markað ráði verðinu og sprengi upp verðið. Ég vil spyrja hv. þm. hvort hann sé ekki sammála mér um það. Í því samhengi held ég að þetta verði allt að skoðast mjög gaumgæfilega hjá nefndinni um endurskoðun á lögum um stjórn fiskveiða. En þetta er bara einn af þeim þáttum sem koma þarf sterklega inn í dæmið. Auðvitað væri allt annað uppi á teningnum ef þetta væri ekki svona lítill hluti en það getur aldrei orðið öðruvísi. En svo er annað sem ég vil spyrja hv. þm. um: Finnst honum ekki að of lítið hafi farið fyrir áhyggjum manna hér út af stöðu okkar eigin fólks í þessu samhengi? Það að kaupa sér soðningu í dag virðist ekki vera nema á fárra færi. Það sem var hverdagsmatur okkar, sjávarfangið, er orðið ígildi dýrustu lúxussteika sem menn leyfa sér ekki nema um helgar. Auðvitað verðum við að fjalla um þetta líka þó að neysla sjávarafurða á innanlandsmarkaði sé ekki mikil. Ég vil bara árétta að ég er sammála hv. þm. um að þessi mál þurfi að skoða. Sérfræðingar okkar eru alls ekki sammála um hvort Kvótaþingið hafi í raun gert gott. Það eru mjög skiptar skoðanir um það eins og við vitum öll hér.

Herra forseti. Ég heyri að hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson og ég erum sammála um að með því að takmarka svona framsalið er náttúrlega verið að takmarka það magn sem fer á markað. Þar með hækkar fiskverð því að það er minna magn á markaðnum. Eins og hv. þm. sagði ræður lögmál framboðs og eftirspurnar þar eins og annars staðar í frjálsu hagkerfi. Það kemur að sjálfsögðu niður á neytandanum á Íslandi eins og annars staðar í heiminum. Það er hárrétt hjá hv. þm. að ýsukílóið í verslun er núna komið upp í þúsund krónur og er komið verulega upp fyrir verð á lambakjöti og flestu kjöti nema þá helst nautalundum. Við erum því náttúrlega farin að sjá þarna dýrustu fisksteikur sem hafa verið til á Íslandi. Hvort það hækkar meira veit ég ekki, ég held samt að við getum ekki brugðist sérstaklega við innlenda markaðnum nema þá með þeim hætti að labba niður á bryggju og vita hvort menn geti ekki fengið í soðið eins og í gamla daga. Ég veit að t.d. suður með sjó er það enn þannig að maður fær kippu í soðið, eina spyrðu með sér heim, ef maður kemur og hittir karlana og fer að tala við þá. Ég held að ég upplýsi ekki mikið með að segja að maður fer ekkert yfir vigtina þó að maður fái eina hönk með sér í soðið eftir eina ferð niður á bryggju.

Virðulegi forseti. Þegar við ræðum skýrslu hæstv. sjútvrh. um Kvótaþing, Verðlagsstofu skiptaverðs og takmörkun á flutningi aflamarks er nauðsynlegt að við áttum okkur aðeins á því umhverfi sem var til staðar í þjóðfélagi okkar þegar þau lög sem verið er að fjalla um voru sett. Þá stóð yfir mjög harðvítugt verkfall sjómanna í mjög harðri og að því er virtist illleysanlegri kjaradeilu sjómanna og útvegsmanna einmitt um þessar mundir fyrir nákvæmlega tveimur árum. Það var til þess að leysa þá kjaradeilu að hæstv. ríkisstjórn lagði fram frv. sem fól í sér þá lagasetningu sem við höfum verið að ræða á grundvelli þessarar skýrslu og þó að stundum sé sagt að allir vildu Lilju kveðið hafa held ég megi segja um þessa lagasetningu að enginn vildi þessa Lilju kveðið hafa. Það hefur auðvitað komið fram að við margir hv. þingmenn, stjórnarliðar, vorum með efasemdir og sumir með skítabragð í munninum, virðulegi forseti, ætli ég orði það ekki svo, yfir þessari lagasetningu. Við vitum líka að bæði talsmenn sjómanna og náttúrlega ekki síður talsmenn útvegsmanna hafa lýst því yfir að það hafi ekki verið óskadraumur þeirra sem hafi ræst með þessari lagasetningu. En þjóðarsátt varð um að vera á móti þessu og samþykkja síðan og það varð eiginlega niðurstaða málsins. Eins og við munum leystist þannig þetta harðvítuga verkfall sjómanna sem við vissum að var á þeim tíma mjög alvarlegt í ljósi þess að á þessum árstíma stendur yfir háloðnuvertíð, hrognataka og fram undan hábjargræðistíminn víða um land þannig að auðvitað vorum við að setja þessi lög í skugga þess ástands. Það var eiginlega tvennt sem ég hygg að hafi legið til grundvallar og hafi verið meginmarkmiðið með lagasetningunni. Í fyrsta lagi var meginmarkmið að draga úr leiguviðskiptum. Það var krafan sem var uppi að leiguviðskiptin væru að leiða til þess að sjómenn væru að taka þátt í kvótakaupum með óeðlilegum hætti. Þess vegna var það, og menn skulu aldrei gleyma því, eitt af markmiðunum með lagasetningunni að draga úr þessum leiguviðskiptum. Í annan stað var markmiðið að reyna að koma í veg fyrir þátttöku sjómanna í kvótakaupum og það var gert með annars vegar lögum um Verðlagsstofu skiptaverðs og hins vegar með því að setja á laggirnar Kvótaþing. Þegar við förum síðan að ræða þessi mál verðum við fyrst og fremst að horfa til þessara tveggja meginmarkmiða þegar við erum að draga það fram hvort lagasetningin hafi skilað því sem hún átti að skila. Við getum líka séð það af því bráðabirgðaákvæði í lögunum sem liggur til grundvallar skýrslunni að menn höfðu uppi miklar efasemdir og áhyggjur, kannski á mismunandi forsendum þegar þessi lagasetning var samþykkt. Í fyrsta lagi þegar við veltum fyrir okkur hvort lögin hafi skilað þeim árangri sem að var stefnt sjáum við að hvað varðar Verðlagsstofu skiptaverðs hafa afskipti hennar yfirleitt orðið til þess að hækka verð til fyrirtækja sem hún hefur verið að skipta sér af, þ.e. til þeirra seljenda, útgerðanna og sjómannanna sem afskipti hafa verið höfð af. Ég býst við því að flestir líti svo á að þar með hafi þetta borið árangur, að afskipti eða inngrip Verðlagsstofunnar, sem hefur auðvitað alltaf verið kölluð til vegna þess að menn hafa talið að verð væri of lágt, hefur leitt til þess að verðið hefur hækkað. Þá getum við sagt sem svo að að þessu leyti hefur þetta tekist eins og kemur reyndar mjög greinilega fram í skýrslunni. Í öðru lagi er það alveg rétt að lagasetningin hefur orðið til þess að draga úr aflamarksflutningi á þessu tímabili. Skýrsluhöfundur dregur það fram að þegar búið er að leiðrétta fyrir öðrum þáttum er það mat hans að dregið hafi úr aflamarksflutningi á þorski um 45%, þ.e. úr 37% í 21% á þessu tímabili. Ég held hins vegar að það sé líka nauðsynlegt að átta sig á því að á þessu geta verið aðrar skýringar þó að ég geri síst lítið úr því að lagabreytingin hafi líka kallað þetta fram. Í fyrsta lagi megum við ekki gleyma því að rækjuaflinn minnkaði á þessu tímabili. Við þekkjum það sem hér erum inni að skip fóru í stórum stíl til rækjuveiða, til að mynda minni ísfisktogararnir. Þegar dró úr aflanum og afkoman í rækjuveiðinni var orðin gjörsamlega óviðunandi hurfu menn aftur til þess að veiða þorsk og þar með dró af þeim ástæðum nokkuð úr framboðinu af kvótanum. Í öðru lagi vitum við líka að veiðin í Barentshafi var ekki jafngóð og hún hafði verið, sem þýddi það líka að hluti af flota okkar, sem hafði kannski verið þarna norður frá og gat framselt frá sér einhverjar heimildir, varð núna að hverfa til veiða á Íslandsmiðum sem dró aftur úr framsalinu. Í þriðja lagi, sem kemur einnig fram í skýrslunni, höfðu líka átt sér stað heilmiklar sameiningar fyrirtækja sem hafa þýtt eins og við vitum að menn hafa verið að samræma sóknargetu flota síns betur að aflaheimildunum sem er út af fyrir sig hið besta mál og hefur þá líka orðið til að draga úr þessum leiguviðskiptum. Síðan er það Kvótaþingið og loks er það hin aukna veiðiskylda. Ég vil segja það, virðulegi forseti, að ég tel að eitt af því sem hljóti alltaf að vera uppi í allri veiðistjórnun, hvort sem við erum að tala um aflamarksstjórnun eða sóknarstýringu, þá verði auðvitað að vera hægt að framselja veiðiréttinn með einhverjum hætti. Það er bara einfaldlega þannig ef við ætlum að reyna að leita að hámörkun arðsins í þessari grein, sem við verðum að gera til hagsbóta fyrir atvinnugreinina, sjómennina og fiskverkunarfólkið, þá verður að vera til staðar framsal. Ég hef hins vegar alltaf verið talsmaður þess að það eigi þrátt fyrir þetta að stefna að því að menn hafi veiðiskyldu. Meginröksemd mín fyrir því er sú að ég tel að ekki eigi að skilja í sundur veiðréttinn og sjávarútveginn og þess vegna sé eðlilegt að þeim aðila, þ.e. útgerðinni sem hafi veiðiréttinn, beri að nýta þennan veiðirétt að svo miklu leyti sem hún getur sjálf. En svo bæti ég því við sem ég nefndi áðan að aldrei er hægt að líta fram hjá því í skynsamlegu aflastýringakerfi að hafa kerfi þar sem er til staðar einhvers konar framsalsmöguleiki á milli útgerða. Ég verð að segja það, virðulegi forseti, að sú niðurstaða skýrsluhöfundar að Kvótaþingið hafi ekki orðið til þess að hækka verð á kvóta kom mér nokkuð á óvart. Nú höfum við heyrt það mjög í umræðunni, og ég hafði litið á það sem gefna staðreynd, að kvótaverð hafi hækkað og það er ekki hægt að horfa fram hjá því. Niðurstaða skýrsluhöfundar hins vegar þegar borið er saman kvótaverðshækkunin á þessu tímabili sem hann hefur haft til athugunar og afurðaverðið bæði í saltfiski og freðfiski er að þetta fylgist nokkuð að. Að vísu er það svo þegar við skoðum þetta nánar að sveiflurnar eru ekki alveg línulegar, þær eru svolítið misjafnar milli verkunargreina þannig að þetta mál er kannski ekki alveg svona einfalt. Út af fyrir sig er þetta þannig mál að það er erfitt að sanna nokkuð. Ég held t.d. að það sem við höfum verið að sjá upp á síðkastið sé versnandi afkoma í þessum greinum með hækkandi gengi íslensku krónunnar. Það hefði þá með sama hætti væntanlega átt að leiða til þess að verð hefði heldur lækkað á leigumörkuðunum á Kvótaþinginu. Það sýnist mér hins vegar ekki hafa gerst, a.m.k. að neinu viti, fyrir utan það að við skulum ekki gleyma því að þegar við settum lögin á sínum tíma, lögin sem þessi skýrsla fjallar um, var frekar reiknað með því að kvótaverð mundi lækka í kjölfarið. Ég held að út af fyrir sig kunni að vera skýringar á því að það gerðist ekki, m.a. þær sem ég var að rekja, það var ýmislegt annað í umhverfinu sem hefur haft áhrif á bæði framboðs- og eftirspurnarhliðina á þessum markaði þannig að það er auðvitað ekki bara hægt að skella þar skuldinni á Kvótaþingið. Engu að síður er það þannig að þetta svokallaða blinda fyrirkomulag gerir það að verkum að það er ákveðin tilhneiging til þess að hækka verðið. Við þekkjum það og höfum auðvitað heyrt það og m.a.s. kemur það fram í skýrslunni að menn vinna einhvern veginn þannig á Kvótaþingi að fyrst kemur maður og hann vantar tíu tonn af kvóta. Þá setur hann inn tilboð upp á kannski hundraðkall, það mundi nú ekki þykja mjög hátt reyndar í dag. Þegar það ekki gengur hækkar hann það um einn eyri eða fimm aura eða eitthvað daginn eftir til þess að ná þessu örugglega. Hann les í Mogganum hvað Kvótaþingið skilaði háu meðalverði daginn áður og bætir svo einhverjum aurum eða fimmeyringum ofan á það til þess að tryggja sér síðan nægjanlegt magn af kvóta. Það er líka athyglisvert sem skýrsluhöfundur vekur athygli á og það er að þetta blinda Kvótaþing gerir það að verkum að viðskiptin eru óskaplega tafsöm. Ég held að það komi fram að boðin séu fram að jafnaði eitthvað um 700--1.000 tonn á dag og einhvern veginn takast ekki samningar. Það er þetta sem er svo óþjált og það er þetta sem leiðir til þess að uppi er sú hugmynd sem mér er kunnugt um, virðulegi forseti, að var rædd á sínum tíma innan sjútvn. Alþingis, að fyrirkomulag þessa Kvótaþings ætti frekar að draga dám af því fyrirkomulagi sem við höfum verið að þróa með okkur í verðbréfaviðskiptunum því að þarna er verið að fást við ákveðin verðmæti hvort sem mönnum líkar það betur eða verr. Ég held, virðulegi forseti, hvernig sem menn líta á þetta mál að í þessu framsalskerfi, sem ég hygg nú að sé býsna almenn skoðun að eigi að vera í einhverri mynd, getur það aldrei verið markmiðið hjá okkur að torvelda viðskipti á milli aðila. Úr því að menn viðurkenna að það eigi að vera framsal getum við ekki verið að búa til eitthvert framsalskerfi sem er svo ómögulegt að menn geta ekkert unnið eftir því og það leiðir til einhverrar bjagaðrar verðmyndunar á þeim markaði sem við erum að tala um að eigi að búa til verð á. Þess vegna held ég, virðulegi forseti, að menn hljóti a.m.k. að geta komið sér niður á það að úr því að það er niðurstaðan að þetta kerfi er bjagað, að þetta kerfi þrýsti upp verðinu, þá eigum við frekar að reyna að breyta því að lágmarki þannig að það sé þjálla. Það er það sem skýrsluhöfundur er í rauninni að leggja til, það er útfærsla sem felur í sér að kostnaður við það og erfiðleikar við að menn í ólíkum landshlutum eigi viðskipti með aflamarkið sé svona gríðarlega hár. Menn geta svo velt fyrir sér hvort eigi algjörlega að afnema Kvótaþingið og kannski gæti það orðið niðurstaðan miðað við það enginn vill þessa Lilju kveðið hafa, eins og ég vakti athygli á. Mér sýnist að við ættum að geta komist að sameiginlegri niðurstöðu ef við a.m.k. teljum að það sé óæskilegt að kvótaverð sé hátt og ég er einn þeirra. Ég tel t.d. að það sé markmið í sjálfu sér í fiskveiðistjórnun að menn hafi þægilegan aðgang að fiskveiðistjórnarkerfinu. Við sjáum það að 120 kr. leiguverð í þorski er til þess fallið að koma í veg fyrir að nýir aðilar með litlar aflaheimildir geti haslað sér völl. Þannig er það. Það kemur líka fram í skýrslunni sem ég held að sé alveg hárrétt að nauðsynlegt sé að styrkja stöðu Verðlagsstofunnar vegna þess að um þá starfsemi ríkir, held ég að segja megi, nokkuð gagnkvæmt traust milli aðila, sjómanna og útvegsmanna. Það sem hefur helst verið fundið að er að verðupplýsingarnar berist allt of seint og séu kannski sögulegt gagn frekar en gagn til þess að hafa not af þegar menn eru að fjalla um þessi mál sín á milli. Þess vegna hygg ég að um það ætti að geta verið sæmilegt samkomulag að breyta þessu á þann veg t.d. að fiskkaupendum sé gert að færa inn öll verð á afla sem þeir kaupa samstundis. Enn fremur er það rétt sem við þekkjum sem höfum staðið í þessari atvinnugrein að upplýsingar um fiskverð eru ekkert leyndarmál. Í gamla daga fylgdi fiskverðið á hverri einstakri tegund með á uppgjörsblaði sjómanna og mér er ekki kunnugt um að útvegsmönnum hafi látið sér það til hugar koma að reyna að dylja fiskverðið. Það var bara hluti af ráðningarsamningnum eða kaupinu og kjörunum hjá sjómönnum og þess vegna var það auðvitað grundvöllur sem sjómenn urðu að hafa vitneskju um. Þess vegna finnst mér þetta athyglisvert sem skýrsluhöfundur nefnir að opna beri fyrir upplýsingar um þetta á heimasíðu Verðlagsstofu væntanlega. Virðulegi forseti. Ég held að þetta sé mjög gott plagg og mjög góður grundvöllur til að fara yfir þessa umdeildu lagasetningu. Þótt ég sé ekki alveg sannfærður um allt sem skýrsluhöfundur kemst að niðurstöðu um þá finnst mér hann hafa bent hér á mjög athyglisverða hluti og við í sjútvn. þingsins notuðum tækifærið strax og áttum ágætan fund með höfundi skýrslunnar sem ég hygg að hafi orðið til þess að okkur er betur ljós kjarni málsins og ætti að hafa gert það að verkum að við gætum rætt þessi mál af meiri þekkingu sem er forsendan fyrir því að við getum komist að skynsamlegri niðurstöðu.

Herra forseti. Það er ekki margt sem ég ætla að gera athugasemdir við vegna ræðu hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar. En af því að hann taldi upp ýmis atriði sem hefðu haft áhrif á framboð á leigukvóta hér heima, þá er auðvitað alveg rétt að það var m.a. minni rækjuveiði, minnkandi veiði í Barentshafi og einnig samningar sem gerðir voru um veiðar bæði í norsku lögsögunni og Flæmska hattinum sem takmörkuðu það að útgerðir hefðu frelsi til þess að vera með skip mikið utan lögsögunnar eða ættu þar aðgang að veiðiheimildum, og þetta hafði auðvitað áhrif. En meginmálið er, þegar þessi skýrsla er lögð hér fram og rædd, að efni skýrslunnar fjallar um hluta af kjarasamningi sjómanna, og eins og hæstv. sjútvrh. gat um áðan verður þessum málum ekki ráðstafað öðruvísi en í samkomulagi við þá sem málið varðaði á sínum tíma. Sjómenn eða forustumenn þeirra hafa á undanförnum vikum lýst því yfir að þeir væru alveg til viðræðu um það en þeir vildu þá sjá hvað ætti að koma í staðinn og það er mjög eðlileg krafa þegar upplýsist í skýrslunni að málið er ekki leyst. Um það snýst málið.

Virðulegi forseti. Ég er alveg sammála hv. 4. þm. Vestf. um að eins og málið var undirbúið á sínum tíma var það hugsað sem innlegg inn í mjög erfiða kjaradeilu. Ég hef alveg gert mér grein fyrir því að þó að ég hafi mjög miklar athugasemdir og efasemdir um þetta Kvótaþing og gæti fyrir mína parta, ef ég fengi einn að ráða og ég held að það væri til bóta, hugsað mér að afnema Kvótaþingið strax. En ég geri mér hins vegar grein fyrir því að veruleikinn er sá að það verður ekki gert einhliða a.m.k. ekki án þess að menn eigi umræður og viðræður um það. Ég tel að einn mesti kosturinn við skýrslu þá sem við höfum hérna sé sá að hún er af hálfu höfundarins mjög vel unnin og mjög margar hliðar eru skoðaðar, og ég held að það væri a.m.k. mjög ósanngjarnt að halda því fram að höfundur skýrslunnar sé vísvitandi að reyna að draga taum einhvers aðila í þessum efnum. Mér finnst að það sé einmitt verið að varpa nýju ljósi á umræðu sem hefur kannski verið dálítið þokukennd, m.a. um það hver ástæðan er fyrir því að verð á kvótamörkuðunum hefur verið að hækka þetta mikið. Ég held að sú umræða hafi á vissan hátt verið dálítið einhliða í þeim efnum. Ég verð hins vegar að segja að menn verða náttúrlega að skoða þetta mál í eðlilegu samhengi. Lagasetningin var til þess gerð að reyna að draga úr framsali, það var yfirlýst markmið, annaðhvort með því sem er kallað framsalsskyldu eða veiðiskyldu. Þess vegna geta menn ekki komið eftir á og sagt að það að dregið hafi úr framsali hafi endilega verið neikvætt heldur er það einfaldlega afleiðing af lagasetningunni til viðbótar því sem við hv. þm. höfum verið að draga fram að gerðist að öðru leyti. En ég held að við hv. þm. séum alveg sammála um að þessi mál verði að reyna að nálgast helst með þeim hætti að hægt sé að komast að niðurstöðu en eftir sem áður er lagasetningarvaldið Alþingis.

Herra forseti. Ég þakka fyrir yfirvegaða og málefnalega umræðu. Ég held ég geti sagt að í stórum dráttum séu þeir hv. þm. sem þátt tóku í umræðunni sáttir við efnistök skýrsluhöfundar þó að auðvitað séu einstök atriði sem menn hafi að einhverju leyti mismunandi skoðanir á. Raunverulega hefur aðeins verið beint til mín tveimur spurningum frá hv. þm. Jóhanni Ársælssyni, annars vegar um stöðu einstaklingsútgerðarinnar og hins vegar um fyrirætlanir stjórnvalda. Ég held að ekki sé hægt að lesa neitt annað út úr skýrslunni, hvorki beint né óbeint, en að staða einstaklingsútgerðarinnar sé lakari eftir að sú lagasetning sem lýst hefur verið í umræðunum fór fram. Það hefur dregið verulega úr því magni sem einstaklingsútgerðin hefur haft til ráðstöfunar af aflamarki. Og miðað við að um hagkvæm viðskipti og hagkvæma útgerð hafi verið að ræða er ekki hægt að draga aðra ályktun en þá að staða einstaklingsútgerðarinnar sé lakari nú en áður. Það er kannski erfitt að festa einhverja tölu á þessu þar sem margir aðrir þættir geta komið inn í og enn aðrir þætir hafa breyst á þessum tíma og erfitt að einangra einstaka þætti út úr. En hvað þetta varðar held ég að ekki sé hægt að draga neina aðra ályktun. Hvað varðar fyrirætlanir stjórnvalda þá held ég að við verðum að hafa í huga, eins og kom fram hjá hv. þm. Hjálmari Árnasyni, að hér er fyrst og fremst um hagsmunabaráttu sjómanna og útgerðarmanna að ræða og deilu sem þeir þurfa að leysa sín á milli. Ég mun gjarnan vilja fylgjast með þeim viðræðum sem fram fara á milli þeirra um þetta mál og sjá hverju fram vindur og vonast til þess að þar náist betri árangur en hingað til hefur náðst í þeim efnum. Auðvitað getur komið til þess að ekki náist árangur í viðræðum þessara aðila eins og áður hefur gerst og að þá verði hv. alþingismenn jafnvel að hverfa til baka til að skoða þessa skýrslu og jafnvel fara aftur ofan í þær umræður sem hér hafa farið fram til að leita betri leiða en við höfum fundið hingað til til þess að leysa þennan vanda og til þess að ná þá a.m.k. sama árangri ef ekki betri. Ég vonast hins vegar til þess að skýrslan hafi upplýst málið frekar, ekki síður fyrir hagsmunaaðilana en hv. alþingismenn þannig að hún geti orðið grundvöllur að því að betur gangi í viðræðum þessara aðila og að ekki þurfi að koma til atbeini Alþingis til þess að leysa úr deilum sjómanna og útvegsmanna eins og fyrr hefur verið á þessum áratug.

Herra forseti. Ég vil aðeins gera eina athugasemd og í því sambandi langar mig að vitna í texta sem ég er með undir höndum og er tilvitnun í samantekt sem barst frá Verðlagsstofu alveg nýverið inn á fund í úrskurðarnefnd, en þar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Tveir verðheimar fyrir sambærilega vöru er að stærstum hluta afleiðing vankanta í fiskveiðistjórnarkerfinu en ekki hlutaskiptakerfinu, sem þó má endurbæta talsvert. Návígisvandinn virðist enn vera til staðar og fullyrðingar um frjálsan samningsrétt sjómanna stangast verulega á við það sem kemur fram í einkaviðtölum við þá. Fulltrúar sjómanna og útvegsmanna geta því spurt sig þeirrar spurningar hvort raunhæfar framtíðarlausnir byggist á áframhaldandi aðgerðum úrskurðarnefndar, Kvótaþings og Verðlagsstofu eða hvort stokka þurfi spilin upp á nýtt.`` Þetta held ég að sé bara ágætisábending í lok umræðunnar og ég vil beina því til hæstv. sjútvrh. að hann verði sér úti um þennan texta, hann á ábyggilega aðgang að honum, og lesi það sem sett var fram á þessum fundi. Ég vil ekki lesa meira úr viðkomandi plaggi.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Guðjóni A. Kristjánssyni fyrir að benda mér á þennan texta og efalaust verður það vandalaust fyrir mig að verða mér úti um hann. Ég efast hins vegar um að það breyti þeirri skoðun minni að fyrst og fremst sé um mál að ræða sem sjómenn og útgerðarmenn þurfi að gera út um sín á milli.

Herra forseti. Ég sé ástæðu til þess í lok umræðunnar að undirstrika eða endurtaka í rauninni það sem hér hefur komið fram varðandi niðurstöðu skýrslunnar. Í máli hæstv. sjútvrh. kom fram að staða einstaklingsútgerðarinnar væri lakari en áður. Það var nákvæmlega það sem beðið var um að fylgst yrði með og kannað og að mati hæstv. ráðherra er þetta niðurstaðan. Í öðru lagi finnst mér líka ástæða til að undirstrika það viðhorf hæstv. ráðherra sem hér kom fram þegar hann talar um að fyrst og fremst sé um að ræða deilur sem sjómenn og útvegsmenn þurfi að leysa sín í milli. Ég vænti þess, herra forseti, að það sé vísbending um að núv. hæstv. sjútvrh. muni þá síður en sá sem á undan var blanda sér með lagasetningu inn í þær deilur eða kjarasamninga sjómanna og útvegsmanna sem fram undan eru, en því miður, eins og hér hefur komið fram, hefur það gerst a.m.k. í þrjú undanfarin skipti. Að lokum, herra forseti, vil ég spyrja eða leita álits hæstv. sjútvrh. á þeirri niðurstöðu höfundar skýrslunnar að Kvótaþing gæti verið gagnlegt sem viðskiptavettvangur fyrst og fremst í líkingu við Verðbréfaþing. Hvert er viðhorf hæstv. sjútvrh. til þeirrar niðurstöðu?

Herra forseti. Ég held að mér sé alveg óhætt að fullyrða að viðhorf mín til þessa máls sem fyrst og fremst deilumáls sjómanna og útgerðarmanna eru í engu frábrugðin viðhorfum forvera míns til málsins og að þau inngrip sem stjórnvöld og hv. Alþingi hafa þurft að hafa í málið hafi verið honum þvert um geð en eigi að síður nauðsynleg eins og málum var komið á þeim tíma. Varðandi spurninguna um gildi Kvótaþings á svipuðu formi og verðbréfamarkaðarnir eru hér hjá okkur í dag, þá er ég sannfærður um að það mundi hafa gildi út af fyrir sig og hugsanlega er það rétt hjá skýrsluhöfundi að hægt væri að ná sömu markmiðum á þann hátt. En ég held að rétt sé að ég eigi fyrst viðræður við hagsmunaaðilana um þetta áður en ég fer lengra út í það að tjá mig sérstaklega um niðurstöðurnar og við sjáum síðan hvað kemur út úr viðræðum útgerðarmanna og sjómanna á næstu mánuðum, en eins og við öll vitum eru samningar þeirra aðila lausir.

Hæstv. forseti. Það var fyrir margt löngu að þetta frv. var hér á dagskrá og síðan hefur ýmislegt breyst í þessu máli og umhverfi þess. Þegar málið kom hér til umræðu var ekki lokið úthlutun byggðakvótans svokallaða sem oft hefur verið til umræðu á hv. Alþingi. Þá höfðu sveitarstjórnarmenn í Vesturbyggð sett fram hugmyndir um hvernig úthluta mætti veiðiheimildum eða byggðakvótanum á þeirra svæði. Þeir komu með tillögu sem var fólgin í því að kvótinn yrði leigður út og hæstbjóðandi fengi en síðan voru ýmis skilyrði látin fylgja með. Skilyrðin voru að leigugjald kvótans rynni í Atvinnuþróunarsjóð Vesturbyggðar, sem yrði stofnaður, og bátar í aflamarks- og aflahámarkskerfi sem skráðir væru í Vesturbyggð og hefðu veiðileyfi fengju að leigja þennan kvóta til sín en ekki aðrir bátar. Eitt skilyrðið var að leigutaki landaði aflanum eða a.m.k. jafnmiklu magni af eigin kvóta og þessum leigukvóta í byggðarlaginu á fiskveiðiárinu. Afla úr byggðakvóta ásamt skilyrtri tvöföldun yrði jafnframt landað í Vesturbyggð. Eins var gert ráð fyrir að Byggðastofnun gerði samning við fiskvinnslustöðvar í Vesturbyggð um móttöku aflans. Síðan beindi bæjarstjórnin því til Byggðastofnunar að tekið yrði tillit til vilja íbúanna í Vesturbyggð sem óskuðu eftir því á undirskriftalista að kvótanum yrði skipt milli Bíldudals og Patreksfjarðar í tilteknu hlutfalli. Ég rifja þetta upp vegna þess hve langur tími er liðinn frá því að þessi umræða fór fram. Ég vildi koma hér í ræðustól og ræða þetta mál þó búið væri að skipa þessum málum með ákveðnum hætti. Byggðastofnun og þeir sem þar ráða húsum skipuðu þessum málum ekki í samræmi við áðurnefndar tillögur. Þeir gerðu samninga og gengu frá byggðakvótanum í þessum byggðarlögum sem fengu hann eins og komið hefur fram í fjölmiðlum. Ýmist var það kallað töfrabrögð eða kraftaverk hvernig að þeim málum var staðið, hvernig orðið hefðu til með hókus pókus aðferðum veiðiheimildir og fiskur til að vinna á þessum stöðum. Þeir í Vesturbyggð vildu fara aðra leið að þessu, vildu að almennar reglur yrðu búnar til á svæðinu sem gilt gætu fyrir þá sem þar búa. Þannig þyrfti ekki að handvelja þá sem kæmu að þessu máli og semja við eintaklinga eða einstakar útgerðir. Með þeirra aðferðum hefði ekki þurft að fara þær leiðir sem notaðar voru. En það var ekki gert og hefur greinilega komið fram að vilji til þess er ekki til staðar. Þeir sem hafa ráðið í þessum málum, stjórnarflokkarnir og Byggðastofnun undir forustu þeirra í þessu tilfelli, ákváðu að þarna bæri að fara að með gamla laginu, þingmenn og kommissarar Byggðastofnunar mættu á staðina, gáfu á garðann og færðu þessi verðmæti í hendur þeirra sem þeir töldu að ættu að fá þau. Þarna áttu ekki að gilda almennar reglur. Þingmenn Samfylkingarinnar hafa ítrekað bent á --- það er stefna okkar í málum eins og þessum --- að fyrst og fremst eigi að hafa almennar reglur þegar úthlutað er gæðum. Þegar opinberir aðilar úthluta einhverjum gæðum, hvort sem þau heita veiðiheimildir eða annað, þá eiga að gilda slíkar almennar reglur. Það er í anda þess sem þetta frv. sem hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir er 1. flm. að ásamt okkur hv. þm. Sighvati Björgvinssyni og Lúðvíki Bergvinssyni. Auðvitað er þetta liðin tíð og mun ekki verða af því að veiðiheimildum verði úthlutað með þessum hætti í Vesturbyggð. En ég tel fulla ástæðu til að standa við þessa tillögu til að mæla með aðferðinni. Ég tel reyndar að verði framhald á fyrirkomulaginu sem tíðkast hefur hjá Byggðastofnun þá þurfi menn að taka sig alvarlega á og skoða vandlega hvernig eigi að gera þessa hluti. Byggðaaðgerðir þarf líka að skoða í ljósi réttlætisins, í ljósi þess að almennar reglur séu virtar þar sem slíkum áætlunum er hleypt í framkvæmd. Það var ekki gert þarna og ég mótmæli þeim vinnubrögðum. Ég tel að fara verði mjög vandlega yfir þessi mál næst þegar slíkir hlutir verða ákveðnir af hinu opinbera. Menn verða að horfa til þess að gætt sé jafnræðis og almennra reglna þannig að fólk geti verið sátt við aðgerðirnar. Það er engan veginn hægt að segja í þeim tilfellum sem Byggðastofnun kom að þeim málum sem hér hafa verið til umræðu.

Herra forseti. Það líður greinilega að lokum þessarar umræðu sem hófst hér fyrir margt löngu um breytingar á lögunum um stjórn fiskveiða. Lagt var til að þeim veiðiheimildum sem settar hafa verið á Byggðastofnun skyldi úthlutað í samráði við viðkomandi sveitarstjórnir sem gætu ákveðið að aflaheimildirnar verði boðnar út. Eins og fram kom í máli hv. þm. Jóhanns Ársælssonar hefur þessum veiðiheimildum nú öllum verið ráðstafað. Og þeim hefur ekki bara verið ráðstafað, herra forseti, heldur ráðstafað til fimm ára, ef ég hef skilið málið rétt. Það er út af fyrir sig afar merkilegt vegna þess að lögum samkvæmt hafa menn viljað að veiðiheimildum væri almennt ekki úthlutað nema til eins fiskveiðiárs í senn og 1. gr. laganna um stjórn fiskveiða á í raun að tryggja að ekki sé um varanlega úthlutun að ræða. En svona fóru menn að þessu og ekki hefur verið gerð athugasemd við það af hálfu ríkisstjórnarinnar. Ég bar fram fyrirspurn til hæstv. forsrh. meðan hann var yfirmaður byggðamála þar sem ég innti hann eftir skoðun hans í þessu efni. Hann tók undir með stjórn Byggðastofnunar í því sem hún hafði gert. Það sem ég vildi segja við lok þessarar umræðu er tvennt. Í fyrsta lagi, herra forseti, vekur furðu þegar horft er til þess hvernig framkvæmdin hefur orðið varðandi byggðakvótann. Fyrirtæki úr Grindavík veiðir byggðakvótann fyrir a.m.k. þrjú sveitarfélög, þ.e. fyrir Ísafjarðarbæ, fyrir Breiðdalsvík og fyrir Borgarfjörð eystri. Nú er út af fyrir sig ekkert við það að athuga þó að skip sem skráð eru í einu byggðarlagi landi í öðru. Hið merkilega við þetta er auðvitað að það að byggðin hafi misst frá sér kvóta var ein stærsta forsendan fyrir því að byggðarlögin fengju úthlutað byggðakvóta. Þess vegna er sérkennilegt þegar engin áhersla er lögð á að þessi kvóti sé skráður í viðkomandi byggðarlagi. Hann er skráður á útgerð frá Grindavík. Þetta hefur í för með sér, herra forseti, að heildarkvóti Grindavíkur hefur aukist sem þessu nemur en ekki kvóti þessara sveitarfélaga. Þetta kom svolítið á óvart. Annað vildi ég einnig gera að umtalsefni hér, herra forseti, en það eru ummæli formanns stjórnar Byggðastofnunar á fundi á Akureyri í síðustu viku sem gera það að verkum að þær reglur sem stjórn Byggðastofnunar setti sér og úthlutaði samkvæmt hljóta að vera í uppnámi. Hann lét þau orð falla að réttast væri að taka byggðakvótann af Grímsey og flytja hann til Hríseyjar. Nú getur vel verið að miðað við stöðu atvinnumála hefði verið skynsamlegt að haga málum þannig. Ég veit reyndar að Grímseyingar sóttust ekki sérstaklega eftir byggðakvóta enda voru þeir búnir að kaupa heilmikinn kvóta og gera sig klára í það að vera sjálfstæðir í þessum efnum. En reglurnar sem úthlutað var eftir og reynt hefur verið að telja fólki trú um að væru sanngjarnar voru þannig að Grímsey fékk byggðakvóta en ekki Hrísey. Við hljótum að setja við það spurningarmerki og það hlýtur að vekja athygli þegar formaður stjórnar Byggðastofnunar, sem setti þessar reglur, talar með þessum hætti um þær. Hann er tilbúinn til að segja: En þrátt fyrir allt eru reglurnar ómark, þetta hefði átt að vera einhvern veginn allt öðruvísi. Nú hefði hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, formaður stjórnar Byggðastofnunar, ugglaust átt einhver svör við þessari yfirlýsingu sinni ef hann hefði verið hér. Hann hefur auðvitað tækifæri til þess að koma því á framfæri ef hann vill útskýra mál sitt frekar en fram kemur í þeim fréttum sem af þessu hafa verið í blöðum. Ég verð þó að segja, herra forseti, að þessi ummæli formanns stjórnar Byggðastofnunar gera aðgerðir stofnunarinnar og ákvarðanir í þessu efni ekki trúverðugri. Það verður að segjast eins og er. Hér er komið að lokum ræðu minnar og ég vil þakka fyrir þá umræðu sem hér hefur þó farið fram um þetta mál. Eins og hv. þm. Jóhann Ársælsson gat réttilega um er þetta mál, miðað við vilja og áhuga stjórnvalda, ekki lengur virkilegt dagskrármál. Sá tími leið hjá á meðan málið beið þess að komast aftur til umfjöllunar. Eigi að síður held ég að rétt sé að menn skoði þessa aðferð. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði frv. vísað til 2. umr. og til umfjöllunar hjá hv. sjútvn.

Virðulegi forseti. Ég get ekki látið hjá líða að taka aðeins þátt í umræðunni um 4. dagskrármálið, stjórn fiskveiða, 144. mál. Mikið hefur verið rætt um byggðakvóta og það er einmitt á þeim nótum sem mig langar til að segja örfá orð. Það læðist að manni sá grunur að þetta háttalag með byggðakvóta upp á 1.500 tonn hafi alveg frá upphafi verið sýndarmennska ein. Á hverju eiga menn von? Það er verið að útdeila 1.500 tonnum víða um landið og sumir eru kannski að fá í sinn hlut innan við 100 tonn. Það er eins og ein lítil trilla getur veitt á einu ári. Hafi menn með þessari hugsun, að setja í byggðakvóta 1.500 tonn, viljað drepa hugmyndina um byggðakvóta þá tel ég að sú tala, 1.500 tonn, hafi verið í sjálfu sér ágætisaðferð því að frá byrjun var slíkt úthlutunarkerfi dauðadæmt. Ef menn eru á hugmyndinni um byggðatengingu þá liggur í augum uppi að miklu meira magn þarf til byggðatengingar. Við höfum fyrir okkur dæmi þar sem byggðatenging kvóta --- að vísu ekki á þeim forsendum að viðkomandi byggðarlag hafi fengið úthlutað kvóta heldur vegna þess að það átti kvóta --- upp á 1.000 tonn hefur gefist ágætlega t.d. í Grenivík þar sem sveitarfélagið er í þeirri aðstöðu að eiga 1.000 tonna kvóta og hefur yfirburðastöðu til að semja við fyrirtæki, í þessu tilfelli hefur verið samið við ÚA, um að stunda útgerð og vinnslu á staðnum. Ég tel í sambandi við þessa umræðu að þessi tilraun til byggðatengingar upp á 1.500 tonn hafi verið dauðadæmd, mislukkuð frá upphafi. Það vita allir að miklu meira hefði þurft. Að stilla málunum síðan þannig upp að heimamenn fari að rífast um bitann er náttúrlega afleitt fyrirkomulag. Að etja saman byggðarlögum á þessum grunni upp á 1.500 tonn og úttala sig um það, eins og stjórnaraðilar hafa gert, að einhverjum kvóta hafi verið betur komið annars staðar, t.d. frá Grímsey til Hríseyjar, er vægast sagt hlægileg aðferð. Vilji menn hafa byggðakvóta upp á að hlaupa til að leysa vandamál sem koma upp t.d. vegna gjaldþrota fyrirtækja í smærri byggðum eiga menn að hafa einhvers konar kvótapúkk upp á að hlaupa svo ekki þurfi að etja mönnum saman um hver hefði átt að fá hann. Ef við tökum stöðuna eins og hún var t.d. í Hrísey þegar þessi kvótaúthlutun fór fram var staðan í Hrísey ekkert öðruvísi en sú að þar lá ekkert á borðinu að þar yrði hætt veiðum og vinnslu á afla, þannig að Hrísey var ekkert inni í dæminu. Þetta upplegg með að Hríseyingar hefðu átt að fá eitthvað annað sem aðrir fengju er vísasta leiðin til að etja mönnum saman og skapa úlfúð. Ég held að nauðsynlegt sé að þetta komi fram í umræðunni. Ég vil árétta að það er mín bjargfasta skoðun að við eigum að vera með byggðatengingu af einhverju tagi. En mér er alveg ljóst að það verður ekki 1 þús., 2 þús. eða 3 þús. tonn. Til að ná þeim markmiðum sem við viljum ná fram með byggðatengingu þarf þetta að vera miklu meira magn sem til ráðstöfunar er til þess að geta gripið inn í. Það er augljóst. 1.500 tonn í byggðakvóta er eins og að kasta einum litlum brjóstsykurspoka inn í afmælisveislu hjá hundrað börnum. Þannig er staðan í málinu. Og að nota dýrmætan tíma í að skilgreina síðan hvernig þetta hefur lagt sig, ég tel að þetta hafi allt saman verið fyrirséð. Það er enginn grunnur til að byggja á þó að menn fái um 50--120 tonn til hvers byggðarlags. Virðulegi forseti. Ég vildi að þessi mál kæmu fram en það hefur nú verið rætt um þetta vítt og breitt reyndar líka. En ég tel að hafi menn í alvöru viljað einhvers konar tilraun með byggðakvóta hafi hún verið andvana fædd í raun og veru. Það er eiginlega alveg merkilegt að menn skuli ekki hafa í þessu sambandi litið til dæmisins á Grenivík. Það hefur verið farsælt, en byggir á miklu meira magni. Það byggir á grunni sem er fýsilegur til að stunda eðlileg viðskipti í þessari atvinnugrein.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson er áhugamaður um byggðakvóta. Hér var tillaga um hvernig ætti að standa að því að skipta byggðakvóta með almennum reglum. Hann benti á hvernig þeir á Grenivík hafa skipað málum sínum en um er að ræða kvóta sem þeir eiga. Ég vil því spyrja hv. þm.: Er hann sammála þeirri aðferð sem hér var lögð til um það hvernig skipta ætti byggðakvótanum í þessu tilfelli? Er sú byggðatenging sem hann er að mæla með hugsuð eitthvað á þá leið? Eða hvernig á að velja úr þá sem eiga að nýta þann kvóta sem á að tengja byggðunum eftir hugmyndum vinstri grænna?

Virðulegi forseti. Ég held að það hafi komið fram í minni stuttu ræðu áðan að sveitarfélagið Grenivík á þann kvóta sem þeir ráða yfir, það er alveg rétt. En málið snýst um það, hv. þm. Jóhann Ársælsson, að ég er að draga það fram að þessi tilraun til byggðatengingar er á mjög veikum grunni vegna þess að magnið er svo lítið. Ég held að allt önnur staða hefði verið uppi ef menn hefðu í alvöru viljað fara þá leið að gera tilraun með byggðakvóta þó svo að það væri í gegnum Byggðastofnun. Ef menn hefðu viljað gera þetta í alvöru hefði þurft að losa um miklu meira kvótamagn. Sumir hafa talað um að það hefði þurft að losa 15--20 þús. tonn ef menn hefðu viljað gera þetta af alvöru. Ég held að það hafi verið mjög mikill vandi að búa til úthlutunarreglur fyrir 1.500 tonn miðað við þann grunn sem lagður var í málinu. Því gagnast þetta engan veginn, eins og kom fram áðan í ræðu minni. Þetta er svo lítið magn sem fellur til hvers staðar að vonlaust er að það skapi á nokkurn hátt grunn til að gera út og ég tala nú ekki um til að vinna. Þetta er mergurinn málsins. Ef menn vilja fara í byggðakvóta þá þarf að gera það grunnhugsað á miklu myndarlegri nótum en hér hefur verið lagt upp með.

Hæstv. forseti. Hv. þm. svaraði ekki spurningunni sem ég lagði fram. Hún var um hvort hann teldi að sú tillaga sem hér er til umræðu kæmi til greina til að úthluta byggðakvóta eða hvernig hann sér fyrir sér að þeir verði valdir úr sem fá að nýta byggðakvótann. Ég get verið honum sammála um að 1.500 tonna byggðakvóti gerir nú ekki stórt til eða frá á landsvísu til að leysa þau vandamál sem eru uppi í atvinnumálum allt í kringum landið, fyrir nú utan það sem ég var að gagnrýna áðan, þ.e. hvernig staðið var að því að velja út með handafli þá sem fengju að koma að því að nýta þennan kvóta og er ekki hægt að hrópa húrra fyrir. En ég bið hv. þm. að svara spurningu minni ef hann treystir sér til. Hvernig vill hann að staðið verði að því að velja þá sem eiga að fá að nýta þennan byggðakvóta? Er hann tilbúinn að lýsa því yfir að til þess eigi að liggja almennar reglur þannig að réttlæti og jafnræði komi til með að ráða því hverjir geti nýtt þann kvóta sem á að tengja byggðarlögunum? Eða telur hann að handvelja eigi þá sem eiga að fá að nýta hann?

Virðulegi forseti. Ég get lýst því yfir hér og nú að ýmsar af þeim tillögum sem hér eru lagðar fram gætu verið brúklegar. En forsendan er ekki fyrir hendi um byggðakvóta eins og hann er. Það sem ég er að tala um er umfang dæmisins. Ef menn vilja fara í byggðakvóta þá þurfa menn að fara í allt öðruvísi vinnu ef menn eru tilbúnir að stíga þetta af myndarskap með kannski 20--30 þús. tonna kvóta. Og þá er komin upp allt önnur staða í málinu. Ýmsar af þeim tillögum sem lagðar eru fram, ég get orðað það þannig, eru brúklegar og skoðunarverðar í því samhengi að fara ofan í grunninn á þessu máli og skoða stöðuna í heild sinni.

Herra forseti. Hér erum við reyndar að ræða mál sem hefur verið til lykta leitt að nokkru eða flestu leyti, þ.e. þann byggðakvóta sem var á ferðinni. Ég held hins vegar að okkur sé þarft að skiptast á skoðunum um hvernig að því var staðið. Það er einfaldlega þannig að nýliðum er að mjög mörgu leyti lokuð leið inn í fiskveiðistjórnarkerfið. Og bráðabirgðaákvæði um byggðakvótann, sem er einungis plástur á núverandi kerfi, er til komið vegna þess að kvóti sem var í raun atvinnuréttur fólks í viðkomandi byggðarlögum var seldur í burtu og þar með var troðið á mannréttindum íbúanna. Það hefur valdið samdrætti í sjávarútvegi og erfiðleikum í mjög mörgum byggðarlögum. Ef sú regla hefði verið mörkuð að þeir sem búsettir væru í sveitarfélaginu og hefðu stofnað til útgerðar og hefðu minni aflaheimildir en t.d. 50 tonna þorskígildi, fengju forgang þá væri í raun og veru verið að stuðla að því að nýliðum gæfist kostur á að koma undir sig fótunum. Það hefði að mínu viti verið áhugaverður flötur á þessum málum að setja þau þannig upp, að stýra aflaheimildunum og vera með stýrt útboð þannig að þeir sem í sveitarfélögunum byggju hefðu forgang að því að nálgast aflaheimildirnar. Sveitarfélögin þurfa á því að halda að þar verði stuðlað að festu í sjávarbyggðum á nýjan leik og að festa þar kvóta sem er jafngildi atvinnuréttar. Markmiðið með bráðabirgðaákvæðinu er að gera íbúunum í sjávarplássum landsbyggðarinnar m.a. kleift að nýta áfram þá auðlind sem er grundvöllur byggðarinnar, þ.e. fiskimiðin úti fyrir ströndinni. Leikreglur þurfa að mínu viti að vera þannig að dugmiklir menn geti hafið atvinnurekstur og náð árangri og atvinnulíf geti blómstrað á nýjan leik. Ákvæðið um byggðakvóta er eins og áður var sagt plástur á núverandi kerfi en ætti að leitast við að styrkja stöðu minni flotans í landinu og styrkja stöðu byggðarlaga sem hafa um langa hríð byggt atvinnu sína á sjávarafla. Það liggur ljóst fyrir að kvótabrasksútboð þar sem þeir stóru hafa forgang er ekki það sem við í Frjálslynda flokknum teljum að við getum tekið undir. Við teljum að það verði að hafa þetta stýrt með einhverju móti, og við höfum sett það fram í vegvísi okkar að því hvernig hugsanlegt væri að útfæra strandveiðiflota þar sem réttur srandveiðanna tengdist í raun og veru rétti byggðanna og byggðarlagsins. Ég held að í þessu dæmi um byggðakvótann, eins og honum var úthlutað, sé í rauninni áhugaverðast að mínu viti af því sem ég hef fylgst með að skoða það sem gert var á Borgarfirði eystra, en þar var nýliðum einmitt gefinn kostur á að koma inn í eða hafa séraðgang að hluta aflaheimildanna. Hins vegar er erfitt að velja og þess vegna held ég að þegar réttinum er úthlutað með þessum hætti, sem ég ítreka enn og aftur að er í raun aðeins plástur á núverandi kerfi, þá verði það best gert með því að setja einhverjar stýrireglur þar sem heimamenn geta nálgast þessar aflaheimildir, t.d. með útboði. Í því þyrfti þó að vera einhver stýring. Ég held að aðferð án allrar stýringar gæti mistekist og orðið mjög umdeild. Ég er ekki að mæla sérstaklega með þeirri aðferð sem byggðakvótanum var úthlutað eftir þó að ég viðurkenni það að hann hafi lagað ástandið á sumum þeim stöðum sem orðið hafa fyrir miklum skakkaföllum. Mínar hugmyndir ganga út á að strandveiðirétturinn verði skilgreindur, að strandveiðiflotinn skilgreindur og þar eigi byggðirnar ákveðna festu. Þetta er auðvitað meira en að segja það úr þessum ræðustól en við höfum alla vega reynt að lýsa því í grg. með þáltill., sem vonandi fæst rædd hér í dag, hvernig hugsanlega mætti nálgast svona markmið. Það er einfaldlega þannig í þessu viðamikla máli, stjórn fiskveiða, sem auðvitað er eitt af stærstu byggða- og atvinnumálum þessa lands og trygging fólks í hinum dreifðu byggðum fyrir búsetu, að þar mun enginn einn geta skrifað sinn óska-lagatexta. Þar verðum við að finna skynsamlega sátt og gæta þess að uppfylla ákvæði stjórnarskrár um jafnræði og atvinnufrelsi og búa til útfærslu sem hentar fyrir okkur og hinar dreifðu sjávarbyggðir landsins. Í því sambandi verður stjórnkerfið að mínu viti ekki útfært eins fyrir tveggja tonna trillu, 10 tonna trillu, 20 tonna bát og 200 tonna skuttogara. Það er miklu meira og flóknara mál en að menn komist yfir það. Þess vegna höfum við lagt til að flotanum verði skipt upp.

Virðulegi forseti. Það verður nú ekki sagt að umræðan um byggðakvóta sé alveg ný af nálinni í þingsölum né almennt í þjóðfélaginu. Ég geri ráð fyrir því að þessi umræða hafi á vissan hátt haft gott af því að í fyrsta skipti reyndi á hana í alvöru. Sannleikurinn er sá að menn leyfðu sér með upphrópunum í umræðum um byggðamál að tala fyrir hugmyndinni um byggðakvótann eins og það væri einfalt og mjög auðvelt mál. Látið var að því liggja að tiltölulega lítið mál væri að úthluta byggðakvóta án þess að reynt hafi verið að skilgreina hvað það þýddi í raun og veru. Þess vegna held ég að á vissan hátt höfum við fengið dálitla áminningu um að þegar við erum að fjalla um þessi mál þá þurfi að skoða þau alveg ofan í kjölinn. Nú hafa menn allt í einu komist að þeirri niðurstöðu að það sé ekkert vandamál með byggðakvótann ef menn hafi bara nógu mikið af honum, að menn yrðu harla ánægðir í þessum byggðum ef það væru ekki 1.500 tonn sem menn væru að togast á um heldur 30 þús. tonn, 50 þús. tonn eða 100 þús. tonn. Þá yrðu menn óskaplega ánægðir. Það er eins og að segja að aðalvandamálið í sögunni af silfri Egils hafi verið að ekki hafi verið nógu mikið af silfri að dreifa um velli Alþingis á Þingvöllum, að mistökin í hugmynd Egils Skallagrímssonar hafi verið að hann hafi ekki haft nægilega digra poka undir silfrið sitt áður en hann hugði að því að dreifa því út. Það er auðvitað ekki þannig. Sannleikurinn er sá að við erum hér að fjalla um byggðakvótahugmynd sem felur almennt í sér að reyna að dreifa út verðmætum, réttinum til að veiða fiskinn. Það eru auðvitað verðmæti. Það er augljóst að þegar að því kemur að útdeila þeim réttindum þá verða átök. Sú niðurstaða sem Alþingi komst að með lögunum við endurskoðunina síðast, þegar byggðakvótinn varð til upp á 1.500 tonn, fól það í sér að við ætluðum að dreifa þessum aflaheimildum með öðrum hætti en gert var á grundvelli fiskveiðistjórnarlaganna sem byggja á því að dreifa aflaheimildum á grundvelli þeirrar veiðireynslu sem varð til á árunum 1981 og 1983 og mjög margir gagnrýna a.m.k. um þessar mundir fyrir að sé óeðlileg og óréttmætt. Ég vil aðeins minna á það að fyrr í dag voru hér heilmiklar umræður um hvernig ætti að fara með norsk-íslenska síldarstofninn. Þar var líka uppi ágreiningur. Þar var ekki verið að leggja til einhverjar byggðakvótaútfærslur. Þar voru til umræðu aðrar útfærslur og átökin eru auðvitað um hverjir eigi að njóta réttarins til að veiða fiskinn. Ég sit í stjórn Byggðastofnunar og fékk það eftirsóknarverða hlutverk, ef svo mætti segja, að reyna að úthluta þessum 1.500 tonnum. Eitt af því sem kom mér hvað mest á óvart í þeirri vinnu var hve lítið var hægt að styðjast við kvótaþróunina í einstökum byggðarlögum. Fyrir fram hefði maður getað ímyndað sér að úthlutun byggðakvóta færi þannig fram að sá sem hefði misst mest af aflaheimildum á einhverju árabili, sem menn kæmu sér saman um, fengi mestan byggðakvóta o.s.frv. En þannig var það ekki. Færu menn að skoða einstök byggðarlög þá gátu komið upp dæmi um byggðarlag sem ekki naut neins í aflaheimildum. Þar var kannski skráður myndarlegur togari eða skip með heilmiklar aflaheimildir og í þessu fína módeli liti það býsna vel út, menn hefðu þá kannski aukið kvótann sinn á þeim ágæta stað. En þegar betur var skoðað af almennri skynsemi og gáð á bak við tölurnar kom í ljós að þetta var kannski skip, skráð þar með kurt og pí en aflaheimildirnar voru síðan nýttar með allt öðrum hætti. Síðan gátum við líka horft upp á allt aðra hluti, þar sem aflaheimildir voru nýttar með þveröfugum hætti. Við gátum séð alls konar útfærslur í þessum efnum. Niðurstaðan varð sú að reyna að nota fimm breytur, eins og það kallast á stærðfræðimálinu, til að komast að því hvar skynsamlegast væri að dreifa aflaheimildunum. Niðurstaðan varð sú að skynsamlegast væri að gera það eins og stofnunin lagði síðan til, ekki með handvali, eins og hv. 3. þm. Vesturl. sagði hér áðan, þar sem endalaust er hægt að reka sig á álitamálin heldur reyna að búa til almenna reglu. Í þeirri reglu fólst að líta á þróun aflaheimilda, þróun ársverka bæði meðal sjómanna og fiskverkunarfólks, tekjur í byggðalaginu og eitthvað var það nú fleira. Þetta allt saman leiddi til úthlutunarinnar sem menn eru hér að ræða um og gagnrýna. Ég fullyrði að það sé nákvæmlega sama að hvaða niðurstöðu menn hefðu komist, menn hefðu alltaf gagnrýnt þetta vegna þess að hér er verið að færa til réttinn til fiskveiða með tilteknum hætti. Það frv. sem hér er til umræðu mundi líka kalla á einhvers konar andsvör að því leyti að menn gætu sagt það á einhvern hátt í andstöðu við önnur markmið. A.m.k. varð það niðurstaða stjórnar Byggðastofnunar að ekki væri hægt að úthluta byggðakvótanum eins og t.d. bæjarstjórn Vesturbyggðar lagði til, þ.e. ekki á grundvelli þeirra laga sem menn störfuðu eftir. Það var niðurstaða Byggðastofnunar, embættismanna og stjórnar, á sínum tíma. Menn hafa gagnrýnt það að þetta sé úthlutun til lengri tíma. Auðvitað má alltaf deila um það líka. Það má líka deila um til hve langs tíma menn ættu að úthluta aflaheimildum af þessu tagi. Eitt markmiðið sem menn settu sér þó í stjórn Byggðastofnunar var að reyna að úthluta byggðakvótanum þannig að það skilaði varanlegum árangri. Það hefði verið mjög lítið gagn í því að koma kannski einu eða tveimur árum á eftir og segja: Nú þurfum við að halda áfram og gera eitthvað annað. Hugsunin í því að úthluta þessu til lengri tíma var auðvitað að reyna að koma fótunum almennilega undir atvinnulífið á þeim stöðum sem nutu byggðakvótans. Það var hugsunin á bak við þetta. Þess vegna var ákveðið að reyna að úthluta til lengri tíma vegna þess að við vitum öll að ef reyna á að byggja upp atvinnulíf á tilteknum stað þá verður það ekki gert með því að tjalda til einnar nætur. Menn verða að reyna að taka höndum saman um að skipuleggja atvinnulífið til lengri tíma og eftir því sem hægt var að úthluta þessum kvótum til lengri tíma þeim mun líklegra var að hægt væri að fá aðila að verkinu sem vildu hætta fé sínu og veiðiréttindum í að byggja upp atvinnulífið. Auðvitað mun þetta verða með ýmsu móti. Sums staðar held ég að þetta muni takast ágætlega, annars staðar verðu það væntanlega miður eins og gengur. Þó held ég að þegar við skoðum þetta í heild sinni, af þeim tölum sem ég sá á sínum tíma og held að ég muni rétt, þá sé niðurstaða þeirra sérfræðinga sem Byggðastofnun fól að fara ofan í málið sú að í þessum plássum verði til ráðstöfunar, í stað þessara 1.500 tonna sem byggðakvótinn felur í sér, um 5.000 tonn. Ég held að ég muni þetta alveg rétt, að það séu um 5.000 tonn. Þetta er misjafnlega mikið eftir sveitarfélögum og einstökum stöðum en svona held ég að meðaltalið hafi nú engu að síður verið. Hér áðan var nefnd Grenivík. Það er alveg rétt að Grenivík er að því leyti vel sett að þar er fiskvinnslan hluti af fiskvinnslu Útgerðarfélags Akureyringa. Ég er alveg sammála því og það er mjög góður kostur að vera í góðu samstarfi við jafnábyggilegt og gott fyrirtæki og Útgerðarfélag Akureyringa er. Það var bent á að Grenivík ætti kvótann, ég þekki það ekki, en Grenivík vistar þennan kvóta væntanlega á einu af skipum Útgerðarfélags Akureyringa. Svo er einnig með fyrirtæki sem umdeilt hefur verið, útgerðarfyrirtækið Fjölni á Þingeyri sem á kvóta og vistar hann á skipi eins af eignaraðilunum sem skráð er suður í Grindavík. Þau skip veiða síðan kvótann, landa honum til vinnslu á Þingeyri sem veldur ákveðnum margfeldisáhrifum í vinnslunni. Þó er sannarlega rétt að það kemur ekki til góða fyrir útgerðirnar á viðkomandi stað. Virðulegi forseti. Af því að ég á nú að heita innanbúðarmaður í Byggðastofnun sem unnið hefur að þessum málum vildi ég aðeins varpa ljósi á bakgrunn þessarar vinnu. Ég tel sjálfur að byggðakvótinn eigi fyrst og fremst að vera úrræði til að bregðast við þegar vanda ber að höndum. Ég tel sjálfur að eðlilegra sé að reyna að styðja við bakið á byggðunum í landinu með öðrum hætti í grundvallaratriðum. Ég hef ekkert verið að úttala mig um hvort þessi kvóti eigi að vera 1.500 tonn, 3.000 eða 5.000 tonn. Einhverjar slíkar tölur hef ég þó getað ímyndað mér. Að öðru leyti tel ég að fyrst og fremst eigi að reyna að styrkja byggðir landsins með því að hafa skipulag fiskveiðistjórnarinnar þannig að það sé sem hagkvæmast fyrir byggðirnar, sé líklegt til að tryggja stöðu minni byggðarlaga þannig að þau haldi áfram að spjara sig í samkeppnisumhverfinu og reyni að gera sem mest og best úr þeim möguleikum sem þau hafa. Auðvitað er það engum til góða að löggjöfin sé þannig að menn reyni ekki að gera sem mest og best úr þeim heimildum sem þeir hafa. Í þessum efnum eins og öðrum verða menn að standa sig í sínum rekstri. Þess vegna held ég að mikilvægt sé að fiskveiðistjórnarlöggjöfin sé hugsuð þannig í grundvallaratriðum að hún feli í sér hvata til samkeppni, til þess að menn standi sig vel og beri ábyrgð á rekstri sínum.

Hæstv. forseti. Ég efast ekkert um að stjórn Byggðastofnunar gerði heiðarlega tilraun til þess að gera eitthvað úr þessum byggðakvóta og búa til úr honum sem mest verðmæti fyrir þau byggðarlög sem fengu hann. Ég þræti ekki um það við hv. þm. að reynt hafi verið að hafa þær reglur almennar sem Byggðastofnun útbjó og urðu grundvöllur að valinu. Ég var ekki að halda öðru fram. Það sem ég var að segja var það að ég vildi að almennar reglur réðu því hverjir fengju að nýta veiðiheimildirnar í byggðarlögunum. Það var ekki gert og býsna langt frá því að það væri gert. Þar kom handvalið til og þar komu töfrabrögðin og kraftaverkin til. Það er sérkennilegt í sjálfu sér að aðalkraftaverkamaðurinn skuli hafa verið starfsmaður þess fyrirtækis sem hlaut þrjú af fimm verkefnum í þessu sambandi. En það er önnur saga. Ég er að gagnrýna hvernig þeir voru valdir sem fengu að nýta sér veiðiheimildirnar. Ég tel að þar hefðu átt að vera almennar reglur. Ég segi eins og er og mér þætti vænt um ef hv. þm. mundi svara því hvort hann teldi að þær reglur sem voru notaðar af Byggðastofnun í þessu tilfelli væru brúklegar og góðar ef tillaga hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar um þriðjung kvótans til byggðarlaganna yrði að veruleika og hvort hann mundi feginn taka við því hlutverki að skipta byggðakvótanum eftir þessum reglum ef hann yrði kominn í þær hæðir sem hv. þm. Kristinn Gunnarsson er að leggja til.

Virðulegi forseti. Það er ekki rétt hjá hv. þm. að þær útgerðir hafi verið valdar með einhverju handvali sem falið var að veiða þennan kvóta. Það var gert á grundvelli laganna. Lögin voru alveg skýr að því leytinu að gert var ráð fyrir því að stjórn Byggðastofnunar sæi um úthlutunina að höfðu samráði við sveitarstjórnirnar og það var gert. Ég held að í öllum tilvikum nema þessu eina undantekningartilviki í Vesturbyggð hafi úthlutunin farið fram í samræmi við álit sveitarstjórnanna. Það var hins vegar líka gert þannig að ráðnir voru sérfræðingar, bæði innan og utan stofnunarinnar og á vegum atvinnuþróunarfélaga, til að fara yfir og skoða hvað væri að þeirra mati líklegustu útfærslurnar til að margfeldisáhrifin af kvótanum yrðu sem mest því það er alveg rétt að 1.500 tonna kvóti einn og sér var ekki líklegur til þess að rétta þessi byggðarlög úr kútnum. Þess vegna var líka reynt að finna þær leiðir sem væru líklegastar til að tryggja sem mest margfeldisáhrif. Þessir sérfræðingar komu að störfum með sveitarstjórnunum í langflestum tilvikum. Ég fór yfir það áðan að það hefði verið niðurstaða stjórnarinnar og stofnunarinnar að ekki væri heimild til að úthluta með þeim hætti sem bæjarstjórn Vesturbyggðar lagði til Hv. þm. spurði mig líka hvort ég teldi þetta góða reglu fyrir því ef úthlutað væri miklu meira í byggðakvótanum. Ég er ekki tilbúin til að svara því. Þetta var niðurstaða stofnunarinnar á sínum tíma í ljósi þess að menn væru að úthluta 1.500 tonnum og ég get vel ímyndað mér að ef það væri niðurstaðan að Byggðastofnun eða einhver annar aðili færi að úthluta meiri aflaheimildum þyrfti að viðhafa önnur vinnubrögð. Þau voru einfaldlega miðuð við það umfang sem um var að ræða.

Hæstv. forseti. Byggðastofnun treysti sér ekki til þess að fara að tillögu þeirra í Vesturbyggð um hvernig ætti að úthluta þessu. Ég held reyndar, það er skoðun mín, að það hefði hún vel getað gert ef vilji hefði verið til þess en hann var ekki til staðar. Ég fer ekkert ofan af því að þarna fór fram handval og samningar við fyrirtæki án þess að einhverjar almennar reglur eða almenn aðkoma fyrirtækja að þessu máli kæmi til. Ekki þarf annað en að spyrja þá sem eiga heima á þessum svæðum og vildu fá tækifæri til að taka þátt í því að nýta þennan byggðakvóta til að fá þau svör mjög víða á þessum stöðum að þeim hafi ekki verið gefin slík tækifæri. Þannig er það nú. Þeir upplifa það a.m.k. þannig á þessum stöðum. Ég byggi afstöðu mína á því að þarna hafi ekki verið staðið beinlínis þannig að málum að það hafi verið einhverjar almennar reglur eða mönnum hafi verið gefin almenn tækifæri til þess að taka þátt í því sem þarna fór fram. Ég dreg þá ályktun af svari hv. þm. að ef miklu stærri kvóti yrði til ráðstöfunar, þyrfti að skoða málin öðruvísi, að hann sé kannski ekki endilega viss um að þetta séu bestu tillögurnar.

Virðulegi forseti. Það eru út af fyrir sig engin ný sannindi að ekki voru allir ánægðir með hvernig staðið var að úthlutun byggðakvótans, hvorki hvernig staðið var að því að búa til þessar almennu reglur sem höfðu það í för með sér að þessi tilteknu byggðarlög fengu kvótann til ráðstöfunar og menn voru heldur ekki alveg sáttir um það hverjir komu síðan að því að veiða kvótann og vinna. Miklu fleiri voru kallaðir en útvaldir í þeim efnum. Það voru einfaldlega fjölmargir í flestum stöðunum sem vildu veiða kvótann, mun fleiri en hægt var að koma við nema ef menn ætluðu að gera það þannig að veiða eitt eða tvö tonn sem allir sáu náttúrlega í hendi sér að gat ekki verið markmiðið með þessum byggðakvóta því markmiðið var ekki síður byggðatengt. Það var að reyna að styðja við byggðirnar. Markmiðið var ekki bara að tryggja að allir sem sýndu því áhuga að fá að veiða úr byggðakvóta gætu veitt úr byggðakvóta. Ég hef hvergi nokkurs staðar rekist á það, hvorki í lögunum, greinargerðinni né í umræðum sem fram fóru að það hefði verið markmiðið. Markmiðið var að reyna að búa til byggðakvóta sem væri líklegur til að styrkja byggðir sem hefðu farið halloka og það var það sem menn voru að reyna að vinna eftir þegar Byggðastofnun setti sínar reglur og þegar hún vann síðan úr þessu. Út af fyrir sig held ég að hv. þm. skilji það mætavel. Það leiðir síðan til þess --- vegna þess að við vorum að fara með heimildir sem mjög margir vildu komast í því að þetta voru heimildir sem menn ella höfðu þá ekki til ráðstöfunar og það kallaði auðvitað á umfram eftirspurn. Niðurstaðan varð sú að svara þessu með þeim hætti sem þarna var gert. Ég vil vekja athygli á því að lokum vegna þess að hv. þm. hafði efasemdir um að það hefði verið rétt hjá mér að lagalegar forsendur skorti fyrir því að hefja almennt útboð á þessum heimildum. Ég vil vekja athygli á því að þetta frv. sem liggur fyrir hefði tæplega verið lagt fram nema menn hefðu talið vera til þess einhverja ástæðu eða að þess þyrfti. Það þyrfti að setja ný lög til að hægt væri að bjóða út þessar aflaheimildir.

Herra forseti. Þessar umræður í dag um sjávarútvegsmál hafa verið mjög fróðlegar á marga lund. Auðvitað hefur það komið upp eins og maður vissi fyrir fram að fyrri sjónarmið eru endurtekin af þingmönnum og mjög margir þingmenn tala í þeim dúr að sjálfsagt sé og réttlætanlegt og jafnvel jafnræði eða jafnaðarstefna að taka fiskveiðiréttindi af þeim sem þau hafa nú og flytja þau til annarra. Á því byggir hugmyndin um byggðakvóta. Í því sambandi er sérstaklega athyglisvert að eini staðurinn af þeim sem fengu úthlutað byggðakvóta, og það hefur verið talið eftir, er Grímsey. Nú er Grímsey að sjálfsögðu það byggða ból hér á landi sem afskekktast er. Það er líka öldungis ljóst að Grímseyingar geta ekki bjargað sér nema með fiskveiðum. Það er líka ljóst að á síðustu missirum, þó nú hafi aðeins brugðið til betri áttar, fækkaði þar verulega fólki en ég hygg að enginn vafi sé á því að hægt sé að færa fyrir a.m.k. einhver rök að byggðakvótinn hafi heldur hjálpað upp á þær sakir að þangað flyttist ungt fólk. Eftir sem áður hefur verið haft orð á því að kannski þyrftu Grímseyingar ekki á þessum byggðakvóta að halda. Ég held að þessi umræða um Grímsey kristalli þau mismunandi sjónarmið sem eru á bak við pólitískar úthlutanir á verðmætum. Stjórnmálamönnum hættir til að horfa frekar til þeirra staða þar sem þeir eru kunnugir og eru auðvitað fúsari til að létta frekar á verðmætunum, minnka svolítið í pyngjunni hjá þeim stöðum sem eru utan þeirra áhrifasvæða sem eru utan kjördæma þeirra. Þess vegna hefur það verið svo um alla pólitíska úthlutun á verðmætum að ef hún hefur ekki þegar í stað þá a.m.k. til lengri tíma litið valdið spillingu, óróa, sundrungu. Kemur raunar fram í þessum umræðum að einstakir þingmenn hafi verið að gefa slíkt í skyn. Mér finnst nauðsynlegt vegna þess sem hér hefur verið talað um að rifja það upp enn einu sinni að kvótakerfið var ekki sett á hér á landi til að gefa mönnum einhver ákveðin réttindi. Það var ekki hugsunin á bak við kvótakerfið. Við stóðum frammi fyrir því að þorskstofninn var að hrynja. Fyrir þann tíma hafði verið kvóti á innfjarðarrækju í Ísafjarðardjúpi. Það hafði verið kvóti á uppsjávarfiski. Það voru engir, svo að mér sé kunnugt, fúsir til þess að hætta þeim skipulögðu veiðum sem fram að þeim tíma höfðu verið stundaðar vegna þess að menn gerðu sér grein fyrir því að það skapaði visst öryggi hjá þeim sem sóttu í þessa stofna og vegna þess að fiskifræðingar höfðu með margra ára athugunum unnið að því að reyna að gera sér grein fyrir því hvernig rétt væri að haga sókninni þannig að sem mestur afrakstur yrði af veiðunum og var þá bæði horft til þeirra sem reru og eins þeirra sem unnu í landi. Á hinum síðari árum hefur farið svo að þeim hefur verið að fækka sem unnið hafa hin hefðbundnu störf við fiskvinnslu í landi. Þetta er t.d. mjög greinilegt í nútímalegum rækjuverksmiðjum svo dæmi sé tekið. Ég nefni það sérstaklega vegna þess að fyrir skömmu skoðaði ég eina slíka en þetta á sér líka stað í sambandi við vinnslu á bolfiski. Það er líka eftirtektarvert hversu nákvæmari vinnslustýringin er en áður. Ef menn ætla að vera samkeppnisfærir, a.m.k. á sumum sviðum, er því óhjákvæmilegt að þar sé töluverð velta og að menn geti lagt verulegt fé í þróunarstarf. Þetta hefur m.a. valdið því að fyrirtæki hafa verið að stækka. Nú segja menn að hægt sé að bjarga byggðum með því að úthluta, sumir tala um 1.500 tonn. Einn hv. þm. talaði um 15--20 þús. tonn án þess þó að því væri slegið föstu, það væri nægilega mikið eða kannski allt of mikið. Ef taka á 15--20 þús. tonn af þorski til hliðar er óhjákvæmilegt að þessi þorskur sé tekin af einhverjum sjómönnum. Ef hugmyndin er sú eins og kom fram hjá hv. 4. þm. Vestf., Guðjóni A. Kristjánssyni, að skipta kvótanum upp á nýjan leik þannig að t.d. togararnir leggi öðrum skipastærðum til verulegan afla erum við líka að kippa fótunum undan rekstri ýmissa togara sem þó ganga nú og hafa of lítinn fisk. Öll slík uppskipti hljóta undir öllum kringumstæðum að vera umdeild, vekja reiði og kippa undir vissum kringumstæðum fótum undan atvinnu fólks. Ég hef tekið eftir því að sérstaklega þingmenn Samfylkingarinnar og raunar líka Frjálslynda flokksins hafa tekið sér í munn orðin ,,réttlæti`` og ,,jafnræði`` þegar þeir eru að gera því skóna að það sé eitthvað rangt við það að þeir sem fram að þessu hafa róið eða gert út fái að halda þeim aflaheimildum sem þeir hafa þó núna. Réttlætið og sáttin í þjóðfélaginu á að byggjast á því að taka aflann af þeim sem hafa hann nú. Síðast þegar ég var úti í Grímsey hitti ég einn af útgerðarmönnunum þar, þangað fluttan. Hann sagði við mig og hallaði sér fram á stýrishjólið: ,,Ég er nú einn af kvótakóngunum hér í Grímsey. Hvar er mitt konungsríki? Mitt konungsríki er það sem ég á eftir af aflaheimildum, að ég skyldi ekki hafa gefist upp við að búa hér í Grímsey, að ég og fjölskylda mín höfum lagt okkur fram um að reyna að kaupa aflaheimildir í staðinn fyrir þær sem frá okkur voru teknar af því að okkur þykir vænt um að vera hér og viljum vera hér.`` Hvaða milljónatugi hefur hann fengið í sinn vasa eða sonur hans sem nú er að reyna að hefja útgerð? Hvar er ríkidæmi þeirra? Hvar er gjafakvótinn hans? Bar að skilja það svo hjá hv. þm. Guðjóni A. Kristjánssyni, þegar hann sagði áðan að menn ættu ekki að fá að skrifa sinn eigin óska-lagatexta, að það væri einhver sérstakur óska-lagatexti hjá þessum sjómönnum og útgerðarmönnum úti á landi sem hafa barist fyrir því að geta haldið byggðarlögunum lifandi og vakandi? Er hugsun hans sú að hann vilji búa til einhverjar nýjar reglur? Er hann að leggja fram á Alþingi frv. um að taka heimildirnar af þessum mönnum og skipta þeim upp á nýtt? Ber að skilja það svo, þegar samfylkingarmenn tala um það hér að þeir vilji bjóða upp allar fiskveiðiheimildir, að þeir ætli að taka þennan fisk af þessum mönnum sem hafa haldið út síðan kvótakerfið var sett á? Ég þarf ekki að tala um það við mann eins og hv. 4. þm. Vestf., Guðjón A. Kristjánsson, að ýmsir útgerðarmenn urðu fyrir þungum búsifjum eftir að kvótakerfið var sett á á sínum tíma vegna þess mikla aflasamdráttar sem þá var í þorskveiðum. Menn máttu hafa sig alla við til að halda eignum sínum, að lifa þorrann og góuna.

Og lifðu það ekki.

Ég var að segja að sumir hefðu ekki lifað það. Sumir lifðu það, eins og saga íslensku þjóðarinnar er. En þá finnst mér skrýtið að menn geti talað um það hver á fætur öðrum í sölum Alþingis að sjálfsagt sé að taka af þeim sem þó hjörðu. Menn eru að tala um það líka að léttara sé að taka kvóta af togurunum og setja til bátanna. Nú er hv. 4. þm. Vestf., Guðjón A. Kristjánsson, kunnugur togaraflotanum. Hvað gerir hann ráð fyrir að leggja þurfi mörgum togurum ef hugmyndir hans og tillögur næðu fram að ganga? Hv. þm. veit að fyrir kemur að skipshafnir séu settar á land og skipum lagt þegar ekki er nægur afli. Hann veit einnig að meðal ungs fólks, líka úti á landi, er viðhorfið að breytast og fjarri því að jafnmargir vilji fara í Stýrimannaskólann, m.a. vegna þess að menn sjá ekki í því framtíðina eins og nú er talað og nú er unnið. Maður sem ég talaði við nú í vikunni hafði orðið fyrir því að missa skip. Hann sagði hins vegar: Auðvitað verðum við að byggja á þeim grunni í stjórn fiskveiða sem við búum við nú því að sjávarútvegurinn þolir ekki meiri óvissu en við búum nú við. Grundvallaratriðið í sambandi við öll þessi mál er að óvissunni linni. Ef menn vilja taka afla af ákveðnum skipum og færa til annarra, þá er best þeir segi hreint út af hvaða skipum eigi að taka. Hvaða byggðarlög eru það sem mega missa frá sér kvóta? Þegar talað er um að rétt sé að þriðji hver þorskur, þriðja hver síld, þriðja hver loðna og þriðja hver grálúða eigi að vera byggðakvóti, þá spyr ég á móti: Á að taka eitthvað af þessu úr Eyjafirði og fara með það annað? Er það hugmyndin? Á Eyjafjörður að missa eitthvað af þeim fiskveiðiréttindum sem hann hefur nú? Er það hugmyndin? Ef Eyjafjörður á að missa eitthvað af sínu, þá væri ágætt að fá að vita það. Ég spyr. 

Við erum ekki með byggðakvótahugmyndir.

Á hve mörgum árum telur hv. þm. Dalvíkinga rétt að taka veiðiheimildirnar af skipunum og bjóða upp? Hv. þm. sem grípur fram í, það er best að hann svari því. Hv. þm. vill bjóða upp fiskveiðiheimildirnar. Hvað ætlar hann að taka fiskveiðiheimildirnar af skipunum á löngum tíma? Þingmaðurinn greip fram í. Hann greip fram í af því að honum var mikið niðri fyrir. Af hverju var honum mikið niðri fyrir? Af því að hann hélt sig geta komið höggi á einhvern annan. En hún vill ekki skýra sínar eigin hugmyndir. Ég sé hér hv. þm. Akraness. Hvað vill hv. þm. Akraness taka fiskveiðiheimildirnar á mörgum árum af skipunum á Akranesi?

Ég mun svara því á eftir.

Já, en ekki úr sætinu? Það væri fróðlegt að fá að vita það. Það er með öðrum orðum öldungis ljóst að tillögugerð án þess að segja nákvæmlega til um hvað eigi að gera er auðveld. Hitt er ljóst að þá fer eins um þessa sjóferð og forðum þegar ágætur dánumaður var á leið til Írlands og og allir lögðu á ráðin eftir að óveðrið skall á. Hann hafði orð á því að þeim mun verr nýttust heimskra manna ráð er þau kæmu fleiri saman. 
             Nú er það svo með þetta kvótakerfi að það má vera að eini stjórnmálaflokkurinn sem ekki hefur unað því vel meðan hann hefur átt aðild að ríkisstjórn er Kvennalistinn. Formaður Frjálslynda flokksins var einn af þeim ásamt Matthíasi Bjarnasyni, í mínum flokki á þeim tíma, sem börðu kvótakerfið í gegnum þingflokk Sjálfstfl.

Þurfti að berja það í gegn?

Við vitum hvaða þátt Framsfl. átti í kvótakerfinu. Okkur er kunnugt um það að formaður vinstri grænna sat í ríkisstjórn undir kvótakerfinu. Ég tala nú ekki um Alþfl. Engan flokk veit ég hafa notið sín betur undir kvótakerfinu en Alþfl. Að búa við það öll þessi ár en bera þó aldrei ábyrgð á neinu. Það er pólitík. Ekki einn einasti formaður Alþfl. svo að ég muni hefur lýst því yfir að búandi sé við það fiskveiðikerfi sem við Íslendingar höfum þó haft. Þó þeir hafi setið í ríkisstjórn og vilji sitja í ríkisstjórn þá hafa þeir ekki viljað bera ábyrgð á því. Það er sannleikurinn í málinu. Herra forseti. Að sjálfsögðu er það svo þegar skammtað er og menn geta ekki eins og áður sótt í sjóinn eftir getu sinni að aldrei verður þannig skipt að allir uni því. Ég tel á hinn bóginn að sjálfsagt og raunar óhjákvæmilegt sé að menn ætlist til þess af þingmönnum, ef þeir vilja færa til aflaheimildir milli héraða og milli skipa, að þeir skýri frá því milli hvaða héraða og skipa þeir vilji færa þær. Eins hygg ég að nauðsynlegt sé að Samfylkingin geri betri grein fyrir sínum málum.

Herra forseti. Ég vildi aðeins fjalla um ræðu hv. 1. þm. Norðurl. e. um kvótamál. Hann fjallaði mikið um byggðakvóta og sagði að ef byggðakvóti yrði settur á þyrfti að taka kvótann frá einum og flytja til annars. Ég vil því spyrja hv. þm.: Hvað ef einhver aukning yrði í kvótakerfinu, væri hægt að taka það í byggðakvóta? Ég vildi líka spyrja hv. þm.: Hvað með byggðakvóta? Ætli væri ekki betra að hafa meiri byggðakvóta til að bregðast við vanda sveitarfélag eins og t.d. Ólafsfjarðar sem mikið hefur bankað á dyrnar og kvartað yfir því að hafa ekki fengið hluta af byggðakvóta? Hann fjallaði líka um það áðan að Grímsey hefði fengið hluta og byggðakvóti þar hafi hjálpað til. Mér fannst hann því fara út og suður í umræðunni um byggðakvóta. Hv. þm. sagði að pólitísk úthlutun á slíku væri dæmi um spillingu, óróa og sundrung. Hvað er kvótakerfið í dag annað en pólitísk úthlutun?

Herra forseti. Þessi síðustu ummæli hv. þm. voru hálfundarleg, þ.e. þegar hann spurði um kvótakerfið í dag, hvað það væri annað en pólitísk úthlutun. Hv. þm. veit betur en spyrja spurninga af því tagi. Nú langar mig að spyrja hv. þm.: Ef svo skyldi fara að rækjustofninn stækkaði fyrir norðan, fyndist honum þá réttlátt að Siglfirðingar fengju ekkert af þeirri aukningu? Af ræðu hans var svo að heyra. Kvótakerfið byggir á því að ef stofnarnir minnka þá ber útgerðarmaðurinn tapið. Ef þeir stækka þá fær hann viðbót.

Herra forseti. Hv. 1. þm. Norðurl. e., Halldór Blöndal, svaraði engu af þeim spurningum sem ég lagði fyrir hann. Við erum einfaldlega að tala um þetta: Ef þessi byggðakvóti upp á 1.500 tonn væri meiri, og ekki tekinn af öðrum heldur væri viðbót, væri þá hv. þm. tilbúinn að nota það eða hluta þess til að deila út til þeirra dreifðu byggða í landinu? Þá á ég við staði sem hafa tapað miklum aflaheimildum og þar sem atvinnuleysið er mikið, staði sem byggðust eingöngu upp á vinnslu sjávarafurða. Ég spyr hv. þm. enn: Hefði ekki verið betra að það hefði verið meira í byggðakvótapottinum til þess m.a. að úthluta til Ólafsfjarðar þar sem bolfiskvinnslu hefur nánast verið hætt og vantar tilfinnanlega afla til að vinna í landi?

Herra forseti. Það er algeng aðferð að nefna þá staði þar sem erfiðleikar eru til að reyna að fegra mál sitt og varpa einhverjum skugga á málflutning mótaðilans. Ég sagði áðan ... 

Hæstv. forseti. Menn sjá ekki framtíðina núna í þessu kerfi, sagði hv. þm. áðan. Um hvaða kerfi er verið að tala? Það er kerfið sem hann er að verja. Það er ekki komið neitt nýtt kerfi á, það er ekkert kerfi Samfylkingarinnar eða Frjálslynda flokksins komið á. Það er kerfi hv. þm. sem er í gangi --- og menn sjá ekki framtíðina. Mér finnst að þeir hv. þm. sem ætla að verja þetta kvótakerfi og hafa gert það fram að þessu þyrftu að fara að temja sér pínulítið meiri hógværð. Þetta hefur ekki tekist svona vel, þetta er ekki svona gott kerfi. Og þegar menn þurfa nú að fara að leggja niður og mæla á móti því að hægt sé að taka sér í munn orðin jafnrétti og jafnræði eru menn ekki að verja gott kerfi mundi ég segja. Ég tel að hv. þm. stjórnarflokkanna þurfi að skoða sig vandlega um í þessu máli öllu saman. Og Grímseyingurinn við stýrishjólið er á fleiri stöðum en í Grímsey þar sem menn hafa ekki fengið tækifæri til þess að vinna undir því kerfi sem hv. þm. er að verja.

Herra forseti. Hv. þm. hefur átt viðskipti við marga útgerðarmenn og sjómenn á Vesturlandi. Ég held því fram að það sé jafnrétti og jafnræði að þessir sjómenn fái að njóta dugnaðar síns og fyrirhyggju. Sumir þeirra hafa lagt mjög mikið á sig til að koma sér í þá stöðu sem þeir nú eru í vegna þess mikla áfalls sem þeir urðu fyrir þegar kvótakerfið var tekið upp og eftir að þorskkvótinn minnkaði enn meir. Það kalla ég jafnrétti og jafnræði. Nú getur hv. þm. komið hingað upp og sagt að það sé útúrsnúningur hjá mér. En þessi hv. þm. þekkir bátamennina á Snæfellsnesi og Akranesi og hann veit hvað ég er að tala um.

Hæstv. forseti. Þegar þetta kerfi var sett á, eignarkvótinn, var lokað fyrir atvinnuréttindi annarra sem hefðu komið að greininni. Þeim sem fyrir voru í greininni var fenginn sá réttur að selja hinum aðganginn, að selja nýliðum í greininni aðganginn. Þetta eru sérréttindi sem mönnum voru þarna fengin og ekki aldeilis verið að gera illa við þá heldur var verið að fá þeim þessi sérréttindi í hendur. Síðan koma menn núna og tala um það eins og einhvern heilagan rétt að fá að hafa tækifæri til að selja öðrum aðgang að atvinnugreininni. Í þessari atvinnugrein, einni atvinnugreina á Íslandi, á það að gilda að þeir sem fyrir eru hafi rétt til að selja öllum öðrum sem koma að greininni aðganginn að henni. Þetta er kerfið sem hv. þm. er að verja hér af öllum kröftum. Af hverju skyldi hann vera að því? Ég held því fram að það sé vegna þess að í hans byggðarlagi hafa menn haft meira út úr þessu kerfi en flestir aðrir.

Herra forseti. Hv. þm. er það mjög vel kunnugt vegna atvinnu sinnar að menn þurfa að leggja í verulega fjárfestingu til að endurnýja skip sín, kaupa nýjan tækjabúnað og þar fram eftir götunum til að styrkja grundvöll útgerðar sinnar. Nú er hann að tala um að það sé eitthvert réttlæti eða jafnræði fólgið í því að koma í veg fyrir að menn sem leggja fé í útgerð geti losnað út úr þeim rekstri, geti selt rekstur sinn. Auðvitað er það einskis virði að eiga skip ef því fylgja ekki einhverjar fiskveiðiheimildir. Og enn og aftur segir þessi þingmaður að þeim sem gerðu út þegar kvótakerfið var fundið upp hafi verið gefið eitthvað. Þeim var ekkert gefið. Réttur þeirra var takmarkaður. Og hv. þm., sem þekkir þetta fólk, er að snúa hlutunum við.

Herra forseti. Hv. þm. Halldór Blöndal beindi til mín nokkrum spurningum. Ég held hann hafi eitthvað misheyrt þegar ég talaði um að enginn einn maður sem hefði áhuga á stjórn fiskveiða gæti skrifað sinn óskatexta. Það var það sem ég sagði. Það gæti enginn einn skrifað sinn óskatexta við að semja ný lög. Auðvitað þarf að leita sátta um nýja lagasetningu og nýja skipan mála. Ef menn sjá ekki framtíðina er það vegna þess að þau lög eru í gildi sem eru í gildi. Ekki hefur farið fram nein sérstök lagabreyting á grundvelli þessarar fiskveiðistjórnar. Hún er einfaldlega í gildi.

Herra forseti. Umræðan um það frv. sem hér er á dagskrá hefur snúist mest um byggðakvóta og annað þess háttar og úthlutunarreglur hvað varðar bráðabirgðaákvæðið sem sett var inn á fyrri hluta árs 1999 þess efnis að Byggðastofnun hafi til og með fiskveiðiárinu 2005--2006 árlega til ráðstöfunar 1.500 þorskígildislestir. Ég vek athygli á því að þetta er bráðabirgðaákvæði sem sett var inn og ef ég man rétt var þetta hálfgerð dúsa upp í einhverja þingmenn þáverandi stjórnarflokka sem voru að andmæla breytingum á kvótakerfinu á þeim tíma. Þetta var sett inn til þess að styðja byggðarlög sem lent hafa í vanda vegna samdráttar í sjávarútvegi og vegna þess að aflaheimildir hafa horfið í burtu eða vinnslan flust út á sjó eins og svo mikið hefur verið gert af. Síðan hafa orðið töluvert miklar deilur um þær 1.500 þorskígildislestir sem þarna var ráðstafað. Mér finnst oft koma fram í umræðum manna að þetta sé dæmi um að byggðakvóti komi alls ekki til greina. Ég vil geta þess í upphafi að ég er hlynntur hugmynd um byggðakvóta og tel að byggðakvóti eigi að vera hluti af fiskveiðistjórnarkerfinu okkar og þess kerfis að einhver ákveðinn hluti sé til ráðstöfunar til hinna dreifðu byggða ef þær vilja nýta sér það og ef þær hafa einhverja reynslu frá árum áður af því að þar hafi verið unninn mikill afli í landi. Vafalaust hefur þessi fiskveiðistjórn, sem sett var til að vernda þorskana í sjónum á sínum tíma sem voru orðnir allt of fáir, snúist upp í allt annað. Þessi fiskveiðistjórnun og lög sem sett hafa verið á hinu háa Alþingi hafa orðið þess valdandi að stór hluti byggðaröskunar í landinu er til kominn vegna þessa. Og af því að svo mörg byggðarlög hafa byggst upp eingöngu í kringum þetta verður slíkri byggð ekki öðruvísi við haldið en að þar verði áfram unninn afli. Nú er ég ekkert endilega að segja að það þurfi að vera svo um aldur og ævi, því miður. Það er ekkert víst að nýliðun í fiskvinnslu, ef svo má að orði komast, verði svo ör að á öllum stöðum verði áfram unninn afli. En í dag er það þannig og verður að bregðast við því á þennan hátt. Í ræðu hv. þm. Einars Kristins Guðfinnssonar, sem á sæti í Byggðastofnun, kom fram hvernig breytur voru búnar til til að úthluta þessum fáu tonnum, og að það var m.a. tekið inn í kvótaþróun. Það er verst að hv. þm. er ekki hér inni, en það geta kannski aðrir komið hér á eftir og skýrt frá því hvort vinnsluþróun hafi ekki hafi verið tekin inn í þetta og hvort ekki hefði verið full ástæða til að vinnsluþróunin hefði meira vægi en kvótaþróun. Sem betur fer er á mörgum stöðum landsins mikill kvóti og hefur hann verið að aukast, en vinnslan fer mest fram í frystiskipum sem ég ætla alls ekkert að gera lítið úr að er mjög arðbær atvinnugrein og hefur sýnt sig að gefur góðan arð. En vinnsluþróunina hefði að sjálfsögðu þurft að taka miklu meira með í reikninginn. Ég get nefnt sem dæmi að lítill staður sem Hofsós heitir fékk 114 tonn af þessum 1.500. Þessum 114 tonnum var ráðstafað þannig að þeim var skipt yfir í ufsa sem fiskvinnslan í Hofsósi hefur verið að sérhæfa sig í og út úr því fengust milli 450 og 500 tonn sem fer langleiðina í að vera nægjanlegt fyrir þessa fiskvinnslu í eina fimm til sex mánuði. Ef þessi kvóti hefði verið tvöfaldaður eða þrefaldaður, í 300--350 tonn, og kostir kvótakerfisins nýttir við að breyta þessu yfir í ufsa, semja við togara í sama byggðarlagi um að veiða þetta, þá væri atvinnuþörf í frystihúsi þessa byggðarlags fullnægt allt árið hvað þetta varðar fyrir þá sem vilja vinna við þetta. Meira þarf ekki til. Hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson hefur lýst því hvernig Grenivík hefur farið með sinn kvóta og gert gott úr honum. Er þetta ekki einmitt dæmi um það hvað hægt er að gera með slíkum kvóta ef rétt er staðið að málum og ef þær leikreglur eru vel fram settar um hvernig vinna skuli úr þessu? Ég man þegar ég var bæjarfulltrúi á árum áður að með mér sat einu sinni í bæjarstjórn aðili sem var stórútgerðarmaður og rak fyrirtæki sitt með öðrum af miklum myndarbrag. Þetta fyrirtæki heitir Siglfirðingur hf. svo ekki fari á milli mála hvaða bæjarfulltrúi það var vegna þess að þeir voru fleiri frá útgerðarfyrirtækjum bæjarins þarna. Ég minnist einnar tillögu sem hann lagði einu sinni fram við gerð fjárhags\-áætlunar þar sem hann lagði til að öllum framkvæmdum yrði frestað í nokkur ár og allir peningar notaðir til þess að kaupa kvóta. Þetta var mjög athyglisverð tillaga, en því miður var ekki farið að henni. Ég sagði áðan að byggðakvóti og vinnsla sjávarfangs væri grundvöllur að mörgum byggðarlögum og við sjáum að þetta er stærsti hlutinn að mínu mati í þeirri miklu byggðaröskun sem hefur átt sér stað í landinu þó að það sé að sjálfsögðu ekki eina ástæðan, það eru margar aðrar ástæður. En af því að við erum að ræða þetta tiltekna svið vildi ég að þetta kæmi fram. Sennilega væri betur statt í ýmsum byggðarlögum landsins vítt og breitt úti um landsbyggðina ef þessi kvóti hefði verið töluvert meiri til að deila út. Ég er ansi hræddur um að í kjördæmi hv. þm. Halldórs Blöndals, 1. þm. Norðurl. e., sem hér talaði áðan, væri andrúmsloftið og mórallinn í Ólafsfirði, svo við tökum dæmi, betri ef hægt hefði verið að úthluta einhverjum byggðakvóta til vinnslu í landi og skapa vinnu fyrir þann fjölda fólks sem gengur atvinnulaust þar og hefur ekkert að gera eftir að fiskverkun sem þar var á staðnum hætti starfsemi. Og nefna mætti marga fleiri staði hringinn í kringum landið. Það kom líka fram áðan að það sem menn finna byggðakvótanum mest til foráttu er að hann verði tekinn af einhverjum öðrum. Það er sennilega rétt að þessi 1.500 tonn hafi verið tekin af einhverjum öðrum ef þetta hefur ekki verið viðbót. En ég spyr: Ef hægt er að auka þorskafla í kvótakerfinu, er það þá endilega tekið af einhverjum öðrum þó að einhver lítill hluti af honum sé tekinn og eyrnamerktur sem byggðakvóti þar sem jafnvel fyrirtækin á viðkomandi stöðum geta fengið hluta af honum og landað, en það verði eingöngu skilið sem svo að honum verði landað þar til vinnslu? Er það þá tekið af einhverjum öðrum ef jafnvel sá hinn sami fær einhvern hluta af því eða tekið af því sem bætist við viðkomandi kvótapott? Ég segi alveg eins og er að því miður kemur það oft þannig fram að menn vilji alls ekki skoða neitt í þessu sambandi, byggðakvóta og tengja það byggðunum og vinnslu í landi enda er það svo að í till. til þál. um stefnu í byggðamálum fyrir árið 1998--2001 er fjallað um hina ýmsu og mörgu góðu þætti eins og efla byggðir sem hafa átt í miklum erfiðleikum vegna samdráttar í sauðfjárbúskap. Það er talað mikið um nýsköpun í atvinnulífi og allt það, menntun, þekkingu og jöfnun lífskjara. En hvergi í byggðaáætluninni er fjallað um fiskvinnslu, sérstaklega fiskvinnslu í hinum dreifðu byggðum landsins. Í þessari till. til þál. um stefnu í byggðamálum fyrir árin 1998--2001 er ekki stafkrókur um fiskvinnslu, ekki stafkrókur og það er alveg sérstakt mál og sérstakur kapítuli út af fyrir sig. Þó svo fjarvinnsla og tölvuvinnsla og allt það sé mjög gott held ég að atvinnuþátttöku fólks á landsbyggðinni, í hinum dreifðu byggðum, verði ekki fullnægt eingöngu með því að allir fari að setjast við einhverjar tölvur og slá inn einhver gögn eða hringja eftir kl. 5 þegar fólk er komið heim til að selja einhverjar bækur. Það er ekki nútímaleg byggðastefna. Hún getur verið ágæt sem hliðarbúgrein en eftir sem áður hlýtur fiskvinnsla á þessum stöðum, sem þeir byggðust upp á, að verða aðalatriðið og það sem þessir staðir verða að byggjast á. Þess vegna er ég hjartanlega sammála hv. 3. þm. Vestf., Kristni H. Gunnarssyni, og formanni þingflokks Sjálfstfl., stjórnarformanni Byggðastofnunar.

Framsfl.

Framsfl. Sagði ég Alþb.? Nei, ég trúi því ekki að ég sé enn þá að tala um Kristin sem alþýðubandalagsmann.

Þú sagðir Sjálfstfl.

Ja, það er kannski lítill munur á orðinn, því miður, og kannski tímanna tákn ef maður ruglast úr ræðustól Alþingis á Framsfl. og Sjálfstfl. En ég er svo hjartanlega sammála þeim hv. þm. sem hefur látið það koma fram sem skoðun sína og sem innlegg í fiskveiðistjórnarmál og byggðaumræðu að byggðakvótahugmyndina skuli skoða sérstaklega og gefa miklu meiri gaum en gert hefur verið hingað til. En ég er ekki alveg viss um að samstarfsflokkurinn í ríkisstjórn sé á sömu skoðun, a.m.k. ekki miðað við þær ræður sem hafa verið fluttar af sjávarútvegsspekúlöntum Sjálfstfl. og sérfræðingum. En það verður gott til þess að vita, af því að ég veit að hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson er á mælendaskrá á eftir, að heyra útlistanir hans á athyglisverðri framsetningu og hugmyndum hans um byggðakvótann og hvað hann eigi að vera mikill. Ég hef sjálfur myndað mér skoðanir á því hver hann þarf að vera. En 1.500 tonn eru ekki neitt. Það er, eins og hér hefur komið fram, eins og að koma með eina 8 tommu pitsu eða eitthvað slíkt í 20--30 manna barnaafmæli. Ég geri lítið úr því. En ég kalla á eftir því, herra forseti, að heyra á eftir útlistanir þingflokksformanns Framsfl. á byggðakvótahugmyndum hans sem hann hefur sett fram.

Herra forseti. Ég vil taka undir margt af því sem kom fram í ræðu hv. þm. Kristjáns L. Möllers og beina því til hans hvort hann sé ekki sammála mér um það, eins og reyndar kom fram í ræðu hans núna, að það að hafa aðgang að kvóta er lífsspursmál fyrir hinar dreifðu byggðir. Þó að öðrum stoðum sé skotið undir atvinnulífið verður það aldrei til framdráttar samfélaginu án útgerðar og vinnslumöguleika. Ég vil spyrja hv. þm. að því hvort hann geti ekki verið sammála mér um það. Svo vil ég spyrja hv. þm. hvort hann hafi ekki sömu tilfinningu og ég hef gagnvart þessum dreifðu byggðum að það er aukinn ótti fólksins við að missa allar veiðiheimildir og hafa enga nýja aðkomu inn í greinina aftur. Ég upplifi það þannig og ég er næstum því viss um að hv. þm. Kristján Möller upplifir það á sama hátt að það er þetta öryggisleysi að hafa innkomumöguleikann aftur sem er að verða til stórvandræða í allri byggðaþróun. Öryggisleysið, vantrúin á framtíðina, detti þeim í hug sem núna hafa yfir kvóta að ráða að fara með hann í burtu á einni nóttu eins og dæmin sýna. Þetta tel ég vera stórmál og þess vegna held ég að umræðan um byggðakvóta sé að þroskast á síðustu missirum bara vegna þess hvernig staðan er. Það hafa verið tíndir til ýmsir staðir en það má fara nánast alla ströndina og skoða það þó að það sé rétt eins og fram hefur komið að auðvitað gengur sums staðar vel á grunni þeirrar samþjöppunar sem átt hefur sér stað í veiðum og úrvinnslu á afla.

Herra forseti. Aðeins vegna ummæla hv. þm. Árna Steinars Jóhannssonar um byggðakvótann og það sem hann var að spyrja mig um. Ég held að skoðanir okkar séu mjög svipaðar á þessum málum hvað varðar áhyggjur af stöðu landsbyggðarinnar og stöðu hinna dreifðu byggða. Við komum af svipuðu svæði. Hér hefur borið á góma að t.d. stóru og öflugu fyrirtækin á Siglufirði og Ólafsfirði, Þormóður rammi -- Sæberg, eru auðvitað að gera mjög góða hluti, bæði í kvótakerfinu og í atvinnumálum eins og þar er, en þar hefur fiskvinnslan farið út á sjó og er ekki lengur í landi vegna þess að hún er vafalaust miklu hagkvæmari. Það er svo annar þáttur sem við getum ekki rætt hér nú, en það er um mismun milli landsvinnslu og svo aftur vinnslu á frystitogurum. Nákvæmlega sama má segja um Akureyri og Samherja. Þar er þetta mikla og öfluga fyrirtæki sem hefur tekið þátt í kvótakerfinu af miklum myndarskap, fengið sér miklar veiðiheimildir og allt það. Við vitum þó ekki hvort því er þannig farið á Akureyri þar sem vafalaust er mikil fiskvinnsla hjá útgerðarfélaginu. Samt sem áður, og það kom fram áðan hjá hv. þm., er ótti fólks á hinum minni stöðum við að kvótinn annaðhvort fari eða geti farið í burtu og landvinnsla leggist af. Þetta er höfuðmálið og auðvitað er ég alveg sammála hv. þm. sem hér talaði um áhyggjur sínar af þessu. Við deilum þeim skoðunum saman.

Virðulegi forseti. Ég finn að við hv. þm. Kristján L. Möller höfum að ýmsu leyti sömu sýn á þessi mál og ég spyr hann að því hvort hann telji ekki brýna nauðsyn á því líka að skoða hlutina í ljósi tíðarandans hvernig við sækjum fiskinn og skoða vistvæna þáttinn í veiðunum og efla þann þátt. Eins og þingmanninum er kunnugt um hefur verið lögð fram þáltill. og frv. um breytingar á lögum af Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði og Frjálslynda flokknum sem lúta að strúktúrbreytingum sem byggja á nýjum viðhorfum varðandi náttúruna og náttúruvernd. Þau atriði þurfa að mínu mati að koma mjög sterkt inn í umræðuna. Ég spyr hv. þm. hvort hann sé ekki sammála mér og geti tekið undir þá sýn sem nauðsynlegan hlut. Ég hef einnig sagt að ég hef áhyggjur af þessari samþjöppun á útgerðinni í örfá fyrirtæki. Við gætum allt eins vaknað einn góðan veðurdag við það innan mjög fárra ára að eignarhaldi verði komið á ,,holding``-fyrirtæki úti í Lúxemborg þannig að þetta sé ekki spurning um smástaði úti á landi gagnvart stóru stöðunum.

Herra forseti. Ef ég byrja þar sem hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson endaði með samþjöppun. Auðvitað hefur maður heyrt þetta og viss vandamál kunna að koma upp hér á landi ef þannig fer, eins og sumir eru að spá, að hér verði fimm stór og mikil sjávarútvegsfyrirtæki. Vafalaust verður það mjög hagkvæmt fyrir fyrirtækin sjálf að svoleiðis verði en það er ekki þar með sagt að það verði hagkvæmt fyrir byggðarlögin í landinu eða þá sem hafa átt allt sitt undir þeim rekstri sem þar er. Þegar ég tala um byggðakvóta og lýsi skoðunum mínum á byggðakvóta, þá koma inn í vistvænar veiðar, ef svo má að orði komast, hvað varðar smábátana. Auðvitað hefur maður horft á það sem er að gerast t.d. á Vestfjörðum, á nokkrum stöðum þar, eins og t.d. í Bolungarvík, þann mikla fjölda smábáta sem þar er gerður út og eru alger undirstaða undir fiskvinnslu sem þar er enn þá og útgerð sem þar er. Það er dálítill munur á útgerðarmynstrinu þar, ef við tökum þann stað, eða fyrir 20 árum þegar þar var rekið myndarlegt fyrirtæki sem Einar Guðfinnsson hét og var með marga togara. Ætli allir togararnir séu ekki farnir. En þar er núna einhver ofboðslegur fjöldi af smábátum sem stunda veiðar. Smábátaútgerð og byggðakvóti eru hlutir sem fara töluvert mikið saman.

Herra forseti. Í umræðunni hefur verið fjallað um margt fleira en það frv. sem er til umræðu og mælt var fyrir í upphafi hennar. Ég vil leyfa mér að blanda mér í þessa almennu umræðu fremur en umræðu um frv. sjálft og víkja að sumu af því sem hefur komið fram. Hér hefur nokkuð verið rætt um 1.500 tonna byggðakvóta þann sem ákveðið var á síðasta ári að fela Byggðastofnun úthlutun á og hefur sitt sýnst hverjum eins og heyra hefur mátt. Ég held að rétt sé að rifja upp hver voru sjónarmið á bak við þennan byggðakvóta af hálfu meiri hluta sjútvn. Ég hygg að ég geti greint nokkuð sæmilega frá því þar sem ég var þá formaður nefndarinnar og mælti fyrir áliti hennar þar sem greint var frá þessari tillögu. Það kom mjög skýrt fram í sjónarmiðum okkar sem töluðum fyrir málinu ákveðið sjónarmið. Ég held að það sé best gerð grein fyrir því með því að rifja upp lítinn kafla úr framsöguræðunni sem var flutt í janúarmánuði á sl. ári, með leyfi forseta: ,,Núgildandi lög eru að stofni til nokkuð gömul og á þeim hafa árlega verið gerðar verulegar breytingar. Er nauðsynlegt að skrifa nýjan lagatexta og gæta samræmis í einstökum ákvæðum laganna, auk þess sem engin launung er á því að óánægju hefur gætt með ýmsar hliðarverkanir kerfisins. Þær tengjast einkum framsali veiðiheimilda. Þar hefur mest borið á umræðu um hagnað einstakra útvegsmanna við sölu á veiðiheimildum og afleita stöðu einstakra byggðarlaga við þær aðstæður að veiðiheimildir eru seldar burt. Er á það bent að fiskvinnslufólk og sjómenn geti staðið uppi atvinnulaus nánast fyrirvaralaust og að verðmæti eigna þess falli verulega. Þessi sjónarmið er óhjákvæmilegt að taka til athugunar við endurskoðun laganna. Meiri hluti nefndarinnar leggur hins vegar til að þegar verði teknar frá aflaheimildir sem ráðstafað verði til byggðarlaga í samráði við sveitarstjórnir sem lent hafa í vanda vegna samdráttar í sjávarútvegi. Ætlast er til að aflaheimildirnar verði notaðar til þess að stuðla að varanlegri lausn á vanda í atvinnumálum umræddra byggðarlaga. Gert er ráð fyrir að Byggðastofnun verði falið þetta verkefni og hefur stofnunin rúmar heimildir til að móta reglur um framkvæmdina. Með þessari ákvörðun undirstrika stjórnarflokkarnir þann ásetning sinn að gera íbúum í sjávarplássum landsbyggðarinnar kleift að nýta áfram þá auðlind sem er grundvöllur byggðarinnar þótt tímabundið geti blikur verið á lofti í einstökum byggðarlögum.`` Ég held að þarna komi mjög skýrt fram hvað fyrir okkur vakti á þeim tíma sem stóðum að því að flytja tillögu um 1.500 tonna byggðakvóta. Ég fagna því sem hér hefur komið fram í umræðunni frá hv. 1. þm. Norðurl. e., þ.e. að hann álítur að byggðakvótinn hafi skilað góðum árangri og bætt stöðu Grímseyjar. Það kom fram í máli þingmannsins. Það er alveg í takt við þær meiningar sem við höfðum til málsins að með því að geta bætt við veiðiheimildum inn í einstök byggðarlög, gert ákveðna samninga sem lutu að því að styrkja grundvöll fyrirtækja í þeim byggðarlögum, væru menn að styrkja atvinnulífið í heild í viðkomandi byggðarlögum. Það kom fram mjög skýrt í máli hv. 1. þm. Norðurl. e. að hann álítur að þetta markmið hafi tekist eða muni takast við úthlutun á byggðakvóta til Grímseyjar. Ég gæti líka nefnt sem dæmi aðra úthlutun, til Vesturbyggðar sem hér var nefnt í umræðunni. Þar var niðurstaðan að úthluta í eitt byggðarlag, Bíldudal, þannig að sá sem þann kvóta fær notaði þá heimild til að afla sér meiri heimilda frá útgerðarmönnum og hafa samtals þrefalt það magn sem úthlutað var til þess að vinna í sinni fiskvinnslustöð. Það er niðurstaða manna eftir athugun í Byggðastofnun og reyndar fleiri aðila að það sem dugar best til að styrkja atvinnulega stöðu í fámennum sjávarplássum er að styrkja fiskvinnsluþáttinn. Það er besti mælikvarðinn á stöðu í sjávarplássum, atvinnulega stöðu, þ.e. að skoða hvernig fiskvinnslan stendur. Ef hún sendur vel og er þróttmikil þá eru miklar líkur til þess að atvinnulíf standi nokkuð vel í því byggðarlagi. Ef fiskvinnslan er hins vegar veik eða jafnvel lítil sem engin, þá er nokkuð líklegt að atvinnulíf standi veikt. Það er því af ásettu ráði lagt upp með þann tilgang að nota byggðakvótann til að styrkja vinnsluþáttinn í sjávarútveginum. Ég hygg að niðurstaðan á Bíldudal verði sú að þarna hafi menn náð því sem þeir ætluðu sér. Ég hygg að ekki verði um það deilt. Ég held að það sé ekki sanngjarnt að væna fyrri stjórn Byggðastofnunar um að hafa farið út fyrir valdsvið sitt við frágang málsins. Hún fékk rúmar reglur, skýran megintilgang lagaákvæðisins og hefur farið eftir því í öllum meginatriðum. Hins vegar geta menn sagt að þeir séu ekki sáttir við allar útfærslur. Það er eins og gengur. Það er ekki við því að búast að allir verði sammála því. Það er t.d. óheppilegt að vera búinn að ráðstafa öllum byggðakvótanum fimm ár fram í tímann og hafa ekkert svigrúm til að bregðast við nýjum atvinnuvanda sem upp kemur eftir ráðstöfun hans, eins og gerist með Hrísey þar sem Byggðastofnun hefur núna engar heimildir til að bregðast við og láta til atvinnuuppbyggingar á þeim stað nema unnt verði að taka af einhverjum öðrum eða fá Alþingi til að samþykkja auknar heimildir. Hríseyingum finnst mörgum seint ganga í endurreisn atvinnulífsins þar og ég er alveg viss um að ef menn hefðu eins og 100 tonn þá væri hægt að setja þar á fót með ekki löngum fyrirvara fiskvinnslufyrirtæki sem veitti þó nokkuð mörgum mönnum atvinnu. En við höfum ekki það svigrúm nema menn taki það af einhverjum öðrum. Ég hef að vísu sagt að ég hafi efasemdir um úthlutunina til Grímseyjar. Mér er ekki alveg ljós sá vandi sem það byggðarlag hefur lent í, en eins og fram kemur í lagaákvæðinu er forsenda þess að úthlutað sé byggðakvóta að verið sé að bregðast við vanda sem upp hefur komið á þeim stað í atvinnulífinu. Ég hefði talið heppilegt ef unnt hefði verið að færa heimildirnar frá Grímsey til Hríseyjar. Ég hefði talið að við gerðum meira gagn þar. Þó að mér sé ekki ljóst að um þann atvinnulega vanda sé um að ræða í Grímsey sem er forsenda lagaákvæðisins, þá mun það örugglega styrkja stöðu atvinnulífsins í Grímsey að fá þennan byggðakvóta. Mér er það alveg ljóst. Ég held að það eigi að halda áfram að þróa þetta mál með byggðakvóta. Ég held að það eigi að styrkja þetta lagaákvæði og sá stuðningur sem það hefur fengið í þessari umræðu styrkir mig í þeirri trú að það sé unnt að ná samstöðu um að auka við þetta viðurlagaákvæði í lögunum um stjórn fiskveiða. Þó ekki sé kominn langur tími á reynsluna held ég að ég geti leyft mér að fullyrða að það er eiginlega að mestu leyti óumdeild úthlutun og ég held því fram að það sé að mestu leyti óumdeilt að hún muni leiða til góðs hvað varðar stöðu atvinnulífs í þeim byggðarlögum sem byggðakvóta hafa fengið. Ég vænti þess því að menn skoði málið í því ljósi að það er hægt að bregðast við vandamálum í atvinnulífinu með þessum hætti og við höfum fengið upp ný vandamál eftir að úthlutun fór fram á sínum tíma og höfum ekki svigrúm til að bregðast við því. Það er eðlilegt að menn velti því fyrir sér hvort ekki sé rétt að styrkja ákvæði um byggðakvóta til þess að fá tæki til að bregðast við á þeim stöðum, eins og á Hrísey, Ólafsfirði og fleiri stöðum þar sem síðar á eftir að koma upp vandi ef að líkum lætur. Menn verða að hafa það í huga með kvótakerfið að verið er að skipta litlu magni á milli útgerða í mörgum sjávarplássum á Íslandi. Við veiddum á síðasta áratug miklu minna en áratugina þar á undan og ef menn ná ekki upp veiðinni, ef menn geta ekki náð tökum á því að geta veitt að jafnaði mun meira en við gerum í dag, þá er alveg ljóst að við lendum í miklum byggðavanda. Við erum að sigla inn í þá stöðu að einhverjir verða út undan og við ætlum miðað við óbreytt lög að láta framsalið ráða því hvaða staðir falla fyrir borð. Þetta er alveg ljóst. Ég vænti þess að öllum sé ljóst að í óbreyttu kerfi eins og því sem við búum við í dag og með svipað heildarmagn af þorski og með framsal veiðiheimilda, erum við að nota framsalið sem tæki til að þurrka út sjávarpláss af því að þau eru of mörg. Athuganir sýna okkur að veikustu plássin eru sjávarpláss með íbúa færri en 1.000 manns, á bilinu 200--1.000 manns. Það eru veikustu sjávarplássin. Þau munu brotna undan þessu kerfi fyrst og fremst. Ég spyr: Vilja menn framtíðarsýn þar sem þetta fer svona og þar sem útgerðarmynstrið þróast, eins og menn eru farnir að tala um opinskátt, yfir í fimm til sex stór útgerðarfyrirtæki? Vilja menn sjá þá framtíðarsýn rætast? Ég segi fyrir mitt leyti að ég hef miklar efasemdir um að við séum á réttri leið. Ég hef miklar efasemdir um það. Ég held að það verði ekki íslensku þjóðfélagi til góðs. Við þurfum því að finna leið þar sem við komumst fram hjá göllunum og getum notað þá kosti sem felast í kerfinu. Þess vegna er ég þeirrar skoðunar að óbreytt kerfi geti ekki gengið. Ég er þeirrar skoðunar. Þess vegna hef ég talað fyrir því að það eigi að endurskoða lögin og tók það upp á sínum tíma þegar Alþingi kom saman til að bregðast við dómnum í desember 1998. Það varð niðurstaðan að í lögin fór ákvæði um að þau skyldu endurskoðuð eins og ég rakti áðan í framsöguræðu minni ástæðurnar fyrir. Hér hefur verið spurt: Byggðakvóti, frá hverjum má taka? Á að taka hann úr Eyjafirði? Ég segi: Óbreytt kerfi færir til kvóta og ef menn vilja óbreytt kerfi þá vilja menn það. Þá geta menn ekki verið á móti þeim áhrifum byggðakvótans að færa til kvóta. Ég vænti þess að menn muni eftir því að kvóti fór frá Ísafirði til Akureyrar þó að sagt hefði verið á sínum tíma að það ætti ekki að gerast. Handhafi kvótans sagði að hann ætti ekki að fara frá Ísafirði. En hann gerði það nú samt. Ég vænti þess að menn muni eftir því að það fór kvóti, ekki bara kvóti, heldur fór allur kvóti úr Bolungarvík til Grindavíkur. Ef mönnum finnst allt í lagi að kvótinn færist svoleiðis á milli byggðarlaga, hljóta menn að þola að einhver kvóti sé færður til baka, eða hvað? Hér var minnst á kvóta í innfjarðarrækju í Ísafjarðardjúpi og mér fannst mjög skemmtilegt að það skyldi vera minnst á það því að það stendur mér dálítið nærri. Ég var starfsmaður rækjusjómanna við Ísafjarðardjúp um nokkurra ára skeið og kann það alveg út og inn hvernig þeim veiðum var stjórnað. Af því geta menn að mínu viti dregið dálítinn lærdóm. Það var félagslegt kerfi. Menn komu sér saman um hvað leyfin ættu að vera mörg. Þau áttu að vera um það bil 30. Svo gerðu þeir tillögu um það til ráðuneytisins sem síðan samþykkti það ef menn stóðu saman að því. Þegar búið var að ákveða heildarkvóta á hverju hausti þá skiptu menn því á milli báta og höfðu það í þremur flokkum eftir bátastærðum þannig að stærstu bátarnir fengu mestan kvóta, miðbátarnir fengu minna og minnstu bátarnir fengu minnsta kvótann. Þetta gekk prýðilega í mörg ár og ég hygg að það mundi ganga enn ef menn hefðu ætlað sér að gera það. En það hvarf að sumu leyti viljinn til þess að viðhalda þessu kerfi í sjútvrn. og því er ekki að neita að útgerðarmenn fóru að sjá að þeir gætu breytt þessum veiðiheimildum í peninga með því að kvótasetja þetta. Það er auðvitað gallinn að þegar menn fara að sjá möguleikana á því að eignast mikla peninga, þá fer það að stjórna dálítið miklu um viðhorfin útgerðarmannanna, ekki aðeins það eitt sem fram að því hefur verið, að veiða og afla tekna með því að nýta réttindin. Málið fór því út í það á skömmum tíma að einkareka þessi réttindi. Þau voru einkavædd. Nú geta menn keypt og selt þessi réttindi og fengið mikla peninga fyrir þau. En það hefur ekki haft neina þýðingu fyrir rækjuveiðar í Djúpinu að fara úr kerfinu sem var yfir í kvótakerfið. Það gekk prýðilega að stjórna veiðunum, halda sig innan þeirra marka sem mátti veiða á hverjum tíma þannig að það var engin þörf á því til að vernda rækjustofninn að skipta um kerfi. Og það sem meira var, kerfið var tvöfalt þannig að þeir sem ráku rækjuvinnslu í landi áttu líka rétt að fá afla. Útgerðarmaðurinn hefði ekki fullkomið frelsi til að ráðstafa aflanum. Hann varð að landa honum til vinnslu á þessu svæði þó að hann gæti síðan valið sér vinnslustöð til að skipta við. Þarna var um að ræða kerfi sem er að mörgu leyti einstakt í sögunni vil ég meina. Ég held að þetta sé kerfi sem menn eigi að muna eftir og þekkja því það má margt af því læra. Ég held því fram að þetta hafi að mörgu leyti verið prýðilegt kerfi. Þá held ég að ég láti þessu innleggi mínu lokið enda tíminn senn á þrotum. Hægt væri að fjalla í miklu lengra máli um gildandi kerfi, um framtíðarsýnina og svo frv. sem hér er til umræðu þó að ég hafi leyft mér að víkja ekki mikið að því. En ég vænti þess að þetta innlegg hafi skýrt það lagaákvæði sem við búum við um 1.500 tonna byggðakvóta. Ég er á þeirri skoðun að við eigum að styrkja það og sækja meiri heimildir til þess svo við getum brugðist við og byggt upp atvinnulíf að nýju í þeim byggðarlögum sem lent hafa í vanda.

Herra forseti. Ræða hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar, formanns þingflokks framsóknarmanna, er sennilega ein athyglisverðasta ræða sem hér hefur verið flutt í háa herrans tíð. Ef því mætti treysta að skoðanir hans fengju hljómgrunn í þingflokki Framsfl. held ég að við mundum snúa vörn í sókn á mörgum stöðum á landsbyggðinni. Eins og hv. þm. lýsti í upphafi ræðu sinnar kom fram í málflutningi meiri hluta sjútvn. fyrir ári að á sama tíma og veiðiheimildir eru seldar burt frá minni byggðarlögum stendur þar eftir eignalaust fólk, íbúðir þess og ævistarf orðið verðlaust. Þetta er það sem málið snýst um. Herra forseti. Ég sakna þess mjög að hér skuli ekki vera einhverjir sjávarútvegsspekúlantar Sjálfstfl. og að þú skulir vera bundinn í forsetastól. Ég hefði gjarnan viljað heyra viðbrögð hv. sjálfstæðismanna úr sjávarútvegsgeiranum við þeirri ræðu sem hér var flutt.

Það á að segja hæstv. forseti.

Herra forseti. Ég fagna þeirri yfirlýsingu hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar að óbreytt kerfi í fiskveiðum getur ekki gengið og að endurskoða beri lögin. Ég vona að hv. þm. í krafti stöðu sinnar innan þingflokks síns og í sjútvn. geti beitt sér fyrir því. Mig langar hins vegar að fjalla um ákveðið atriði, herra forseti. Við ákvörðun um úthlutun á 1.500 tonnum af byggðatengdum kvóta var gert ráð fyrir að endurskoða mætti það árlega. Þarna er úthlutað til fimm ára og ekki mikið magn til úthlutunar, ekki nema 1.500 tonn. Ég vil heyra það hjá hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni hvort honum finnist þetta vera eitthvert magn til að tala um eða hvort hann vilji beita sér fyrir að það verði aukið. Í öðru lagi: Hvernig er gert ráð fyrir að farið verði með heimildir til að endurskoða forsendur úthlutunar? Mun ákvörðunin um úthlutun þessa byggðakvóta verða tekin til endurskoðunar í haust eins og heimild er fyrir?

Herra forseti. Eins og gert var ráð fyrir hjá meiri hluta sjútvn. á sínum tíma hefur byggðakvótanum verið úthlutað með samningum. Það er samningsbundin úthlutun og kveðið á um hvernig með eigi að fara. Það er líka kveðið á um það í öllum samningum að málin komi árlega til endurskoðunar. Hins vegar verður að segjast eins og er, að ef forsendur eru óbreyttar verður ekki um að ræða breytingu á úthlutuninni. Ég vænti þess að það sé alveg skýrt. Hins vegar er nauðsynlegt að hafa möguleika á að endurskoða ákvörðunina ef forsendur breytast því að kvótann á ekki að nota til annars en ætlað var í upphafi.

Herra forseti. Ég minni á rökin fyrir þessari heimild til úthlutunar 1.500 tonna kvóta. Hún átti að vera varanleg lausn á atvinnuvanda ákveðinna byggðarlaga. Þær forsendur geta breyst frá ári til árs. Það byggðarlag sem stóð sterkt í fyrra getur orðið veikt í ár, svo mikil er óvissan í þessu. Ég spyr, herra forseti: Verða forsendur, staða byggðarlaganna innbyrðis í landinu, skoðaðar með tilliti til úthlutunar á þessum byggðakvóta? Það hljóta að vera hinar eiginlegu forsendur. Lítið væri að marka það að Byggðastofnun hafi til og með fiskveiðiárinu 2005--2006 árlega til ráðstöfunar 1.500 þorskígildislestir nema það sé á grundvelli stöðu einstakra byggðarlaga. Síðan síðasta úthlutun fór fram hafa önnur byggðarlög komist í mjög mikinn vanda. Það gæti þess vegna verið forsenda þess að endurskoða þetta.

Herra forseti. Í afgreiðslu Byggðastofnunar er gert ráð fyrir því að úthlutunin sé að jafnaði til fimm ára. Jafnvel þó að upp komi vandamál í öðrum byggðarlögum eftir að sú úthlutun fer fram leiðir það nýja vandamál ekki til þess að byggðakvótinn verði tekinn af þeim sem áður hafa fengið, ef forsendur þar eru að öðru leyti eins og þær voru þegar úthlutun fór fram. Það að í lögunum stendur að árlega skuli endurskoða úthlutunina er einfaldlega vegna þess að hér er ekki um að ræða úthlutun á aflahlutdeild heldur aflamarki. Þess vegna var sett inn í lögin það orðalag að um árlega úthlutun væri að ræða. Ekki vildum við sem lögðum þetta til að úthlutað væri aflahlutdeild sem auðvitað er allt annar hlutur en aflamark.

Hæstv. forseti. Veruleg breyting virðist hafa orðið á stefnu Framsfl. í sjávarútvegsmálum og ég tel hana mikil tíðindi. En það er full ástæða til að taka mark á því vegna þess að hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson er í forsvari fyrir Framsókn á öllum sviðum varðandi sjávarútvegsmál á þessum tímum og hlýtur að tala fyrir hönd flokksins. Mig langar til að spyrja hv. þm.: Ef hugmyndir hans um byggðakvóta og tengingu kvótans við byggðirnar verða að veruleika, með hvaða hætti telur hann að eigi að úthluta þessum kvóta til byggðarlaganna? Ég fagna líka þeim ummælum hans að óbreytt kerfi gangi ekki og tek þau ummæli þannig að hann telji að í vetur verði ráðist í að breyta þessu kerfi. Mér finnst mjög mikilvægt að fá svör við því hvernig koma eigi veiðiheimildunum og réttinum til þess að nýta þær í hendur þeirra sem eiga að fá þær.

Herra forseti. Það má segja að hér sé um tvennt að ræða. Annars vegar þann byggðakvóta sem er að finna í lögunum. Það er svona viðurlagaákvæði. Það er kvóti sem ætlaður er til að bregðast við vanda sem upp kemur þannig að stjórnvöld hafi einhver úrræði til að grípa. Síðan er annað sem menn kalla líka byggðakvóta. Þær hugmyndir hef ég sett fram í almennu máli um breytingar á núverandi kerfi. Þar er ekki um að ræða sértækan byggðakvóta heldur almennar aðgerðir. Ég horfi á málið þannig að það varði ekki útgerðarmenn eina. Það varðar einnig áhafnir skipa og fólkið í landi. Því er ekki eðlilegt að útvegsmaðurinn einn hafi á hendi sinni ákvörðun um framsal og megi framselja hverjum sem er, hvenær sem er, hvert sem er.

Hæstv. forseti. Það liggur ekki fyrir að það verði bætt við byggðakvótann, þ.e. þann sem varð til fyrir stuttu. Það er nýlega búið að dreifa hér frv. til laga um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða. Ég sé ástæðu til þess að benda á að í því frv. er enginn byggðakvóti til viðbótar við það sem fyrir er. Því er ástæða til að ætla að það sé ekki á döfinni að bæta við kvótann. Ég bið hv. þm. að svara því aðeins nákvæmar hvort hann telur að úthluta eigi þessum kvóta með almennum reglum. Þessi byggðakvóti eða sú tenging við byggðirnar sem hann er að tala um, felst hún ekki í því að þar verði úthlutað tilteknum kvóta með almennum reglum til þeirra sem nýta hann?

Herra forseti. Það er nauðsynlegt að í lögum um stjórn veiða, eins og við búum við í dag, sé þannig frá gengið að þau stuðli að og styrki atvinnustarfsemi á stöðunum sem lifa af sjávarútvegi. Leikreglurnar mega ekki vera á þá lund að þeir sem lifa og hrærast í þessu umhverfi, hafa atvinnu sína af því og hafa bundið eignir sínar í slíkri atvinnustarfsemi séu algerlega settir hjá og fái ekki að hafa nokkur áhrif á framvindu mála. Það eru auðvitað óviðunandi leikreglur. Við hljótum því að leitast við að breyta þeim á þá lund að lögin tryggi stöðu þeirra sem eru í atvinnugreininni, ekki bara útvegsmanna heldur líka þeirra sem sinna þar öðrum störfum.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, þingflokksformaður Framsfl., hefur lýst bollaleggingum sínum um breytingar á lögum um stjórn fiskveiða og fiskveiðistjórnarkerfið. Út frá þeirri ræðu sem hv. þm. hefur flutt væri fróðlegt að fá að vita héðan úr ræðustól hvort hv. þm. hefur stuðning flokks síns fyrir þeim hugmyndum sem hann setur fram hér í þingsal og eins í fjölmiðlum. Njóta þær bollaleggingar stuðnings? Hafa þær verið kynntar samstarfsaðilanum og hverjar hafa þá undirtektirnar orðið? Ég er hræddur um, hv. þm. Kristin H. Gunnarsson, að enn einu sinni eigi að leika þann leik, þegar óvinsæl mál eru í gangi og ósætti í þjóðfélaginu eins og menn vita að eru um stjórn fiskveiða, að stjórnarflokkarnir gefi einhverjum frítt spil til þess að tala aðra tungu í eyru þeirra sem gagnrýna. Ég spyr hv. þm. Kristin H. Gunnarsson hvort hann sé í þessari stöðu eða hvort hann telji sig hafa stuðning flokks síns, Framsfl., og þá ekki síður Sjálfstfl. við þær hugmyndir sem hann hefur sett fram um breytingar.

Herra forseti. Ég minni hv. þm. á að flokkur hans hefur talað fyrir svokallaðri byggðatengdri fiskveiðistjórnun allan þann tíma sem sá flokkur hefur starfað. Það hefur hvergi komið fram í neinu, ekki einasta orði, hvað viðkomandi flokkur á við með því orðalagi. Ég vænti þess að þingmaðurinn leitist þá við að varpa ljósi á hugmyndir sínar í þessum efnum. Ég tek auðvitað þátt í þjóðfélagsumræðu og reyni að hafa áhrif á framgang mála. Ég skilgreini hlutina eftir því sem mér er best unnt, hver ég tel vandamál gildandi kerfis, eins og kom fram í ræðu minni áðan, og reyni síðan að finna tillögur til þess að bæta úr að þessu leyti og afla þeim stuðnings. Það er hin almenna leið sem stjórnmálamaður hefur til að þoka málum áfram. Ég vænti þess að njóta stuðnings m.a. frá hv. þm. sem hefur að hluta talað fyrir svipuðum sjónarmiðum.

Virðulegi forseti. Ég skilgreini ekki og lýsi ekki hugmyndum Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs og tillögum um stjórn fiskveiða á tveim mínútum. En mér finnst ákaflega mikilvægt eftir að hafa flutt ræðu af þessu tagi verandi í stjórnarmeirihluta, að upplýsa þingheim um það hverjar líkur hv. þm. telji á því að flokkur hans og stuðningsflokkurinn gangi inn á hugmyndir af þessu tagi. Ég tek undir margt af því sem Kristinn H. Gunnarsson hefur sagt um nýja sýn og nýja stjórn fiskveiðimála, enda eru margar af þeim hugmyndum mjög í takt við og upp úr kosningastefnuskrá Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs. Það verður því ekki til vandræða. Hins vegar er til vandræða að finna út úr því hvort hv. þm. telji að stjórnarmeirihlutinn, Framsfl. og Sjálfstfl., samþykki þessar hugmyndir, hvort þær eigi hljómgrunn þar inni.

Herra forseti. Engu urðum við nær um hugmyndir Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs um byggðatengda fiskveiðistjórn. En ég vil nefna eina hugmynd sem menn hafa dregið upp í þessari umræðu og er ættuð frá Skotlandi. Þar búa menn við þær aðstæður að hluti af aflaheimildunum er tekinn frá. Hann er ekki til almennrar úthlutunar til útvegsmanna. Hann er tekinn frá og sveitarstjórnin ákveður úthlutun eftir ákveðnum reglum sem um það eru settar til þess að tryggja auknar veiðiheimildir þeirra útgerða sem eru í viðkomandi byggðarlagi og til þess að tryggja að nýir aðilar geti hafið útgerð og spreytt sig í þeirri atvinnugrein með því að fá veiðiheimildir úr þessari úthlutun. Afgjaldið sem þeir greiða er 5% af aflaverðmæti. Mér finnst þetta að mörgu leyti aðlaðandi hugmyndir og vil gjarnan kynna þær og taka þátt í að þróa þær áfram.