Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Anna Kolbrún Árnadóttir, fyrrverandi alþingismaður og varaþingmaður á þessu kjörtímabili, lést á Akureyri 9. þessa mánaðar, 53 ára að aldri. Anna Kolbrún fæddist á Akureyri 16. apríl 1970, dóttir hjónanna Árna V. Friðrikssonar og Gerðar Jónsdóttur. Hún ólst upp á Akureyri og þar við Verkmenntaskólann tók hún sjúkraliðapróf. Anna Kolbrún starfaði sem sjúkraliði um árabil, fyrst á Akureyri og síðan í Danmörku þar sem hún bjó um skeið. Á Danmerkurárunum söðlaði Anna Kolbrún um og tók að nema kennslufræði fyrir leikskóla. Hún lauk námi sem leikskólakennari í Óðinsvéum árið 2002, flutti þá heim til Akureyrar og hélt þar áfram að bæta við sig námi í menntunar- og sérkennslufræðum sem hún lauk með M.Ed.-prófi í uppeldis- og menntunarfræðum frá Háskólanum á Akureyri árið 2010. Eftir heimkomuna frá Danmörku og þar til hún settist á þing starfaði Anna Kolbrún lengstum við grunnskóla í heimabæ sínum. Anna Kolbrún Árnadóttir starfaði á vettvangi Framsóknarflokksins á Akureyri um skeið og var formaður Landssambands Framsóknarkvenna á árunum 2015–2017, en gekk í Miðflokkinn við stofnun hans og var kjörin á þing af framboðslista Miðflokksins í Norðausturkjördæmi í kosningunum 2017. Hún var varaformaður flokksins frá 2018. Anna Kolbrún sat á þingi kjörtímabilið sem hófst haustið 2017 og fram til kosninga haustið 2021. Í þeim kosningum var hún einnig í framboði fyrir Miðflokkinn í Norðausturkjördæmi en náði ekki kjöri. Hún var varaþingmaður á yfirstandandi kjörtímabili og sat síðast hér í þingsalnum í mars síðastliðnum. Alls sat Anna Kolbrún á sex löggjafarþingum. Hér á þingi lét Anna Kolbrún sér títt um byggðamál og heilbrigðis- og menntamál og hún átti sæti í Íslandsdeild Norðurlandaráðs. Öll störf hennar á Alþingi báru vott um vandvirkni og samviskusemi. Hún var traustur fulltrúi síns flokks í þingstörfunum þar sem hún fór fram með hægð en festu. Ég bið hv. alþingismenn að minnast Önnu Kolbrúnar Árnadóttur, fyrrverandi alþingismanns, með því að rísa úr sætum. -  
            

Forseti vill tilkynna breytingar á starfsáætlun Alþingis: Forsætisnefnd ákvað, í samráði við formenn þingflokka, á fundi sínum fyrr í dag að gera þær breytingar á starfsáætlun Alþingis að miðvikudagurinn 17. maí og mánudagurinn 22. maí verði nefndadagar. Þessir dagar áttu að vera þingfundadagar samkvæmt starfsáætlun.

Forseta hafa borist bréf frá mennta- og barnamálaráðherra og utanríkisráðherra þar sem óskað er eftir fresti til þess að veita skrifleg svör við fyrirspurnum á þskj. 1620 og 1622, um ráð, nefndir, stjórnir, starfshópa og stýrihópa, frá Bryndísi Haraldsdóttur. Einnig hefur borist bréf frá matvælaráðherra þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 1587, um varnarlínur sauðfjársjúkdóma, frá Lilju Rannveigu Sigurgeirsdóttur. Að lokum hefur borist bréf frá umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra þar sem óskað er eftir fresti til þess að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 1584, um kolefnisjöfnun Stjórnarráðsins, frá Andrési Inga Jónssyni.

Virðulegi forseti. Hvað er eiginlega í gangi hjá hæstv. ríkisstjórn? Af hverju eru engir hérna til að taka á þeim málum sem virkilega brenna á? Eitt er að láta sig alþjóðamálin varða í vikunni en hæstv. ráðherrar hljóta að átta sig á því að slíkt kemur ekki í staðinn fyrir forystu hér í innanlandsmálum. Fólkið í landinu er að bíða eftir aðgerðum. Nú er ég snúin aftur eftir fæðingarorlof og sé á dagskrá Alþingis að það er ekkert að gerast. Það er lítið á dagskrá og þingfundum er frestað. Ég ætlaði að eiga hér í dag orðastað við eitthvert af forystufólki hæstv. ríkisstjórnar, en ekkert þeirra ætlar að láta sjá sig hér á Alþingi í dag og sitja undir svörum, t.d. um verðbólgu, vexti, verkföll og húsnæðismál, enda virðist þeim líða best á meðan pólitíska umræðan hverfist um mál sem snúast ekki um veruleika venjulegs fólks, þótt þetta sé því efst í huga þessa dagana, efnahags- og velferðarmálin. Forseti. Það er eins og ríkisstjórnin hafi gefist upp, yfirgefið Alþingi og stóru efnahags- og velferðarmálin til að sinna einhverju allt öðru. Ég vil því fara þess á leit við hæstv. forseta að óundirbúnar fyrirspurnir með einhverjum af leiðtogum ríkisstjórnarflokkanna verði settar á dagskrá síðar í vikunni.  
            

Forseti. Ég tek undir þessa beiðni. Það má kannski vekja athygli á því að stjórnarandstaðan er búin að mæla fyrir 130–140 málum sem eru öll föst inni í nefnd, fullt af þeim málum eru einmitt nákvæmlega á þessum nótum; að bæta kjör almennings. En þau komast ekki úr nefnd. Í staðinn á að mæla hérna fyrir enn einum umgangi af málum inn í 1. umræðu frá stjórnarandstöðunni sem koma aftur væntanlega til með að festast inni í nefnd, komast alla vega ekkert út fyrir sumarhlé. Við erum í skrýtinni stöðu hérna þar sem málin koma hingað inn eitt af öðru, festast inni í nefnd, sama einhvern veginn hvað er að finna í þeim málum, hversu mikilvæg þau eru. Ríkisstjórnin virðist ekki hafa neinn áhuga á að afgreiða þjóðþrifamál hérna.

Herra forseti. Ég ætla að taka undir þau sjónarmið sem fram komu hér um að þetta er svolítið undarlegt þinghald sem fer hér fram, að forystumenn í ríkisstjórninni láti ekki sjá sig. Þeir eru of uppteknir við það að vera hér einhverjir veislustjórar á meðan þjóðin bíður eftir fjölmörgum svörum. Ég vil bara benda á að það var haft í hótunum við leigjendur hér um helgina um að stórhækka leigu og það eru fjölmörg mörg brýn mál til úrlausnar sem ég tel að forystumenn ríkisstjórnarinnar ættu að sjá sóma sinn í að svara fyrir og vera hér í stað þess að vera uppteknir við einhverja milljarðasýningu, verðleikasýningu íslenskra stjórnvalda sem sinna ekki fólkinu sem borgar brúsann.

Til svara eru: Matvælaráðherra, mennta- og barnamálaráðherra og dómsmálaráðherra.

Herra forseti. ESA, eftirlitsstofnun EFTA, sendi stjórnvöldum fyrir skömmu ábendingu þess efnis að íslensk stjórnvöld hafi ekki uppfyllt kröfur Evróputilskipunar um notkun dýra í vísindaskyni. Hæstv. matvælaráðherra lét eftirfarandi ummæli falla í fréttum RÚV, með leyfi forseta: „Hvað þetta varðar þá snýst þetta í raun um það undir hvers konar starfsemi þessi tilskipun fellur; hvort þetta sé starfsemi sem sé í vísindaskyni sem íslenska ríkið hefur ekki talið vera, heldur að þetta væri í raun atvinnustarfsemi. Þar er ákveðinn ágreiningur á skilgreiningu á þessari starfsemi.“ Í nýju reglugerðinni um blóðmerahald, nr. 900/2022, er blóðtakan starfsleyfisskyld með vísan til 20. gr. laga um velferð dýra. Þessa reglugerð setti hæstv. matvælaráðherra sjálf síðastliðið sumar. Lagagreinin sem reglugerðin vísar í fjallar einmitt um notkun dýra í vísindaskyni: „Óheimilt er að nota lifandi dýr við kennslu, tilraunir, rannsóknir, framleiðslu eða prófun efna eða lyfja og við sjúkdómsgreiningu […] ef slíkri notkun fylgir álag eða þjáning fyrir dýrin.“ Samt segir matvælaráðherra í fréttum að þessi starfsemi heyri ekki undir reglugerð EES um notkun dýra í vísindaskyni. Hvað á það að þýða að setja reglugerð um blóðmerahald, þar sem blóðtakan er starfsleyfisskyld með vísan til þess að þetta sé notkun dýra í vísindaskyni, en segja síðan við fjölmiðla að þetta sé ekki í vísindaskyni? ESA hefur gefið það út að ef nota á dýr í vísindaskyni þá verði fyrst að framkvæma mat á því hvort hægt verði að ná fram sama árangri og að er stefnt án þess að nota dýr og valda þeim þjáningu. Nú liggur fyrir að fjöldi lyfja er þegar á markaði sem gegna sama tilgangi og lyf unnin úr PMSG. Það þarf ekki að taka blóð úr fylfullum hryssum til að framleiða lyf sem ná fram sama árangri og lyf sem framleidd eru úr PMSG og því er borðleggjandi að frekari blóðtaka úr fylfullum merum er óheimil. Skiptir máli, hæstv. matvælaráðherra, hvaða merkimiða við hengjum á dýraníð í réttlætingarskyni?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Eins og kom fram í máli hv. þingmanns þá undirritaði ég reglugerð í ágúst á síðasta ári sem snerist um að tryggja velferð og heilbrigði þeirra hryssa sem nýttar eru til blóðtöku og þá var þessi óljósa réttarstaða starfseminnar færð til betri vegar. Það er hins vegar ljóst núna með athugasemdum ESA að ESA telur að blóðmerar eigi að falla undir tilskipun um vísindatilraunir en eins og fram hefur komið í fjölmiðlum þá hafa íslensk stjórnvöld talið að þarna væri fyrst og fremst um að ræða afurðanýtingu og félli þess vegna ekki undir umrædda tilskipun. En það breytir því ekki að undir er grundvallaratriði og grundvallarsjónarmið sem lýtur að velferð dýra sem skiptir höfuðmáli í þessu efni og hefur verið mín nálgun í þessum málaflokki, óháð þessum ágreiningi við ESA sem verður bara leiddur til lykta eins og títt er um slíkan ágreining. Þess vegna setti ég á fót starfshóp sem fór yfir starfsemina, fór yfir regluverkið og fór yfir eftirlitið og í kjölfarið var sett ný reglugerð með skýrari skilyrðum en jafnframt var sett á laggirnar rannsókn til að svara spurningum sem enn er ósvarað varðandi þessa starfsemi. Þær niðurstöður liggja ekki fyrir enn sem komið er, en samkvæmt upplýsingum sem ég hef í mínu ráðuneyti þá munu þær niðurstöður liggja fyrir í nóvember. En tilgangurinn er alltaf að tryggja velferð og heilbrigði þessara dýra.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. En spurning mín var einföld: Skiptir máli hvaða merkimiði er hengdur á dýrið þegar um dýraníð er að ræða? Skiptir máli hvort það er í vísindaskyni eða hvort það er í atvinnuskyni? Og þarf ekki einmitt starfsleyfi fyrir atvinnurekstri? Hæstv. ráðherra framlengdi þetta dýraníð, í mínum huga, um þrjú ár, hvorki meira né minna. Það hefur hvergi nokkurs staðar nokkurn tíma í nefndum Alþingis verið sent inn annað eins af umsögnum og vanþóknun og var í sambandi við þetta blóðmerahald. Ég vildi gjarnan að hæstv. ráðherra svaraði fyrri spurningunni um hvort merkimiðinn skiptir máli um dýraníðið, hvort það er í vísindaskyni eða atvinnuskyni, og hvort hæstv. ráðherra sjái virkilega ekki blóðslóðina sem eftir hana liggur í þessari blóðtöku með blóðmerar. Nú er þessi búskapur að byrja alveg upp á nýtt. Er ástæða til þess að halda þessu áfram þegar hægt er að fá PMSG með öðrum hætti en með því að níðast á fylfullum hryssum?

Virðulegi forseti. Mitt svar laut einmitt að því að þessi tæknilegi eða lagatæknilegi ágreiningur við ESA væri eitt, sem hefur verið til umfjöllunar núna í fjölmiðlum, en síðan væri það hins vegar sú umræða sem lýtur að starfseminni sem slíkri og hvað við teljum boðlegt í okkar samfélagi. Sú umræða verður alltaf að byggja á gögnum og bestu fáanlegu þekkingu, en ekki síður þeirri staðreynd sem ég hef alltaf haldið til haga í þessari umræðu hér, að umræðan, vitundin og gildi samfélagsins eru stöðugt að breytast varðandi kröfur til dýravelferðar og við verðum bæði sem samfélag og þing að fylgja þeirri umræðu eftir. En sú umræða verður að eiga sér stað í okkar samfélagi og verður ekki leidd til lykta af ESA.

Virðulegi forseti. Sendinefnd á vegum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins kom hingað til landsins fyrir skemmstu og hún hvatti ríkisstjórnina til aðhaldssamari efnahagsstefnu. Hún gagnrýndi ríkisstjórnina m.a. fyrir það að hún væri ekki að stemma stigu við verðbólgunni og gera lítið varðandi stjórn ríkisfjármálanna, hún stökk nokkurn veginn á Viðreisnarvagninn varðandi gagnrýni á ríkisstjórnina. En nefndin ræddi líka, sem var áhugavert, vinnumarkaðinn og tók undir það sjónarmið okkar í Viðreisn að það er mikilvægt að efla embætti ríkissáttasemjara í því skyni að hann geti raunverulega leitt deiluaðila saman og lagt fram sáttatillögu þegar vinnudeilur lenda í algjörum hnút. Við sáum slíkar harðvítugar og langvarandi deilur bara fyrir nokkrum mánuðum. Í morgun lögðu um 1.000 manns niður vinnu hér á höfuðborgarsvæðinu. Við vitum það að í haust losnar fjöldinn allur af samningum en ríkisstjórnin valdi það beinlínis að láta vinnumarkaðinn bíða og hafa ríkissáttasemjara áfram án nokkurra almennilegra verkfæra. 1.600 félagsmenn BSRB og fleiri eru að fara í verkfall í næstu viku. Þetta eru aðgerðir sem ná til starfsfólks - kvennastétta - í leikskólum, grunnskólum, á frístundaheimilum hér á þessu svæði. Mig langar að beina tveimur spurningum til hæstv. ráðherra. Þær snerta annars vegar bætt kjör kvennastétta. Á síðastliðnu kjörtímabili fengum við í Viðreisn í gegn tillögu samþykkta hér á þingi um að bæta kjör kvennastétta. Hvað hefur ríkisstjórnin gert í því? Af hverju erum við að upplifa aftur og aftur verkföll hjá einmitt kvennastéttunum í landinu? Það er ekki búið að koma til móts við þær og vinna markvisst að því. Hvað hefur ríkisstjórnin gert hvað það varðar? Síðan er hitt sem er risamál. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Hvernig er verið að vinna að málinu sem snertir að bæta verkfærakistu ríkissáttasemjara, að skýra og skerpa hans heimildir til þess að stíga inn í vinnudeilur með raunhæfar tillögur að vopni? 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn. Ég segi um leið að eitthvað af þessum vangaveltum heyrir undir annan ráðherra formlega en ég get tekið hluta af þessu. Ég vil segja það í upphafi, og kannski vegna þess að ég var með þennan málaflokk á síðasta kjörtímabili: Varðandi bætt kjör kvennastétta má kannski segja að það er haldið á því með beinni hætti í öðru ráðuneyti en því sem ég stýri nú. En engu að síður er það svo að margar þær stéttir sem sjá einmitt um umönnun barna og viðkvæmra hópa, stór hluti kennara m.a. og þeirra einstaklinga sem eru á leiðinni í verkföll, eru einmitt kvennastéttir. Ég hef átt talsvert af samtölum við forystufólk þessara stétta um mikilvægi þess að við förum að nálgast það þannig að þeir sem vinna með börn í íslensku samfélagi - af hverju við erum ekki að „ranka“ það hærra í launakjörum en við erum að gera. Það er gríðarleg áskorun að manna stöður bæði í félagslega geiranum en líka í kennarastéttum, þannig að allt það sem leggst á sveif með því hvað það snertir er sá fylgjandi sem hér stendur. Síðan varðandi það að bæta verkfærakistu ríkissáttasemjara þá verð ég bara að viðurkenna það hér að ég held ekki það djúpt á þeim málum eins og ég gerði á síðasta kjörtímabili að ég geti formlega svarað því til hér hvað félagsmálaráðherra er að vinna í því efni, vegna þess að vinnumarkaðurinn heyrir formlega undir hann.

Virðulegi forseti. Það er eitt sem hæstv. ráðherra gæti gert og einbeitt sér almennilega að og það er einfaldlega að fara í það verkefni að brúa bilið milli fæðingarorlofs og leikskóla. En seinna svarið veldur mér miklum áhyggjum. Er verið að segja mér það hér að félagsmálaráðherra sé bara búinn að fresta þessu grundvallarmáli, um að liðka fyrir á vinnumarkaði, fram á haustið, að það sé bara búið að fresta því án þess að það hafi verið rætt í ríkisstjórn? Mér finnst þetta enn og aftur bera keim af ákvarðanafælni og sinnuleysi ríkisstjórnarinnar í þessum stóru málum, vinnumarkaðsmálunum eins og þetta er. Við í Viðreisn erum líka búin að gera víðreist og það er sama hvort við komum í búð eða förum niður á bryggju, það er alltaf verið að biðja um ákvarðanir hjá ríkisstjórninni, hvort sem það snertir orkuskiptin eða einfaldlega að taka almennilega á ríkisfjármálunum þannig að það sé ekki verið að skuldsetja almenning fram í framtíðina. Þetta segir mér að það er eitthvað fálm og óðagot hjá ríkisstjórninni eða hún treystir sér einfaldlega ekki til þess að leggja fram frumvarp hér í þingsal 

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á því sem hv. þingmaður nefndi með að brúa bilið, þ.e. samtalið. Sú aðgerð ein og sér mun ekki leiða til bættra kjara kvennastétta. Hins vegar þurfum við að taka bæði fæðingarorlofið, sem heyrir undir hæstv. félagsmálaráðherra, og leikskólann og samþætta þar á milli. Sú vinna er komin í gang og þar þurfum við að kalla alla aðila að borðinu, ekki eingöngu tengda fæðingarorlofi og vinnumarkaði heldur líka leikskóla, sveitarfélög og fleiri aðila. Þegar hv. þingmaður talar um að sá sem hér standi hafi gefið það í skyn að ríkisstjórnin vissi ekkert hvað hún væri að gera vegna þess að ég væri ekki nákvæmlega með yfirlit yfir hver staðan væri á frumvarpi sem hæstv. félagsmálaráðherra hefði boðað, þá vil ég bara vísa því til föðurhúsanna. Félagsmálaráðherra heldur á þessu máli. Það eru ýmis samtöl í gangi þegar verið er að koma með frumvörp, sá sem hér stendur er ekki beint inni í þeim málum. 

Forseti vill minna bæði hv. fyrirspyrjendur og hæstv. ráðherra á það að tíminn er takmarkaður í óundirbúnum fyrirspurnum. Ræðumenn hafa tvær mínútur þegar þeir taka til máls í fyrra sinnið og eina mínútu í síðara skiptið.

Forseti. Í síðustu viku kom fram á fundi fjárlaganefndar að það ætti að loka Menntaskólanum við Sund í um þrjú ár eftir næsta skólaár til að gera upp og laga vegna myglumála. Ansi mikill kostnaður þar á bak við líka. Maður veltir fyrir sér í rauninni hvað á að gera fyrir nemendurna á meðan. Á sama tíma er í gangi fýsileikakönnun á sameiningu skóla, m.a. Menntaskólans við Sund og Kvennó og nokkurra annarra para af skólum. Ég spyr eins og hv. þm. Oddný G. Harðardóttir sagði hérna: Af hverju er t.d. ekki verið að skoða Kvennó og MR sem eru nálægt hvor öðrum? Það er verið að skoða sameiningu framhaldsskóla sem eru mun fjær hvor öðrum og ætti að flytja í húsnæði saman, það er mjög merkilegt. En sú tilfinning sem maður fær dálítið fyrir þessum málum er að það er gerjun í gangi. Mig langaði að leita til ráðherra í smá einlægni þar sem við erum að sjá fram á dálítið miklar grundvallarbreytingar á skólastarfi, t.d. með tilkomu gervigreindar. Skólar og framhaldsskólar líka eru ákveðin nærþjónusta, eru í rauninni ákveðin félagsheimili, stundum næstum því félagsþjónusta. Fólk finnur fyrir ákveðnum skólaanda sem finnst í einum skóla en ekki öðrum, samsamar sig betur á einum stað en öðrum. Sameiningar skóla á þennan hátt geta valdið miklum usla í þeirri menningu. Því langar mig til að pæla aðeins í því með ráðherra hvort það sé ekki viturlegra að fara í aðeins heildstæðari skoðun á því hvernig við högum þessum málum með tilkomu nýrrar tækni, með þá staðreynd fyrir augum að skólarnir eru, eins og ég segi, dálítið eins og félagsheimili, þetta eru staðir fyrir fólk, 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn. Það er rétt að í síðustu viku ræddum við það á fundi fjárlaganefndar, sem reyndar hefur komið fram, að það væri mikill mygluvandi kominn upp í Menntaskólanum við Sund. Samkvæmt Framkvæmdasýslunni þarf að ráðast í mun meiri framkvæmdir þar en gert var ráð fyrir í upphafi. Við höfum verið að vinna með þessa stöðu og það er algerlega skýrt að þetta á ekki að hafa áhrif á skólahald næsta vetur, en þegar kemur til framkvæmda þá munum við þurfa að loka húsnæðinu í alllangan tíma og erum að vinna með þá stöðu. Á sama tíma erum við, líkt og ég rakti í fjárlaganefnd og er allt í lagi að fara yfir hér - það höfum við líka gert í sérstakri umræðu sem var í síðustu viku - með gríðarlega margar mikilvægar áskoranir sem við þurfum að takast á við sem samfélag þegar kemur að framhaldsskólakerfinu. Við þurfum að bregðast við þessu mikla ákalli sem er í starfsnám, þar sem mörg hundruð manns hafa verið á biðlistum eftir að komast í starfsnámsgreinar. Það er alveg ljóst að hver nemandi þar kostar alla jafna hærri fjárhæðir en nemandi í bóknámi. Við erum síðan með verkefni sem ég tel gríðarlega brýnt að við ráðumst í, eins og til að mynda að taka betur utan um NEET-hópinn, þ.e. þá sem hvorki eru í framhaldsskóla né á vinnumarkaði og eru á aldursbilinu rétt eftir grunnskóla. Við þurfum að efla það sem lýtur að nemendum af erlendum uppruna. Þegar kemur að námsgagnaútgáfu á framhaldsskólastiginu þá þurfum við að stórefla hana. Allt kostar þetta fjármuni, þannig að það sem við erum að reyna að leitast við að gera í þessum fyrsta fasa í fýsileikakönnunum er að skoða leiðir til að skapa fjárhagslegt svigrúm fyrir slíkt. Við erum opin fyrir hugmyndum inn í þá vinnu. Það er ekki búið að njörva neitt niður, þannig að ef hv. þingmaður er með hugmyndir inn í það þá er sá sem hér stendur tilbúinn. Ég ætla að koma aðeins betur inn á tæknina og gervigreindina í seinna svari.

Forseti. Já, það er ekki skortur á hugmyndum hérna þó að ein mínúta sé allt of lítill tími til að reifa þær allar. En velflestir framhaldsskólar hérna eru bara reknir af íslenska ríkinu. Þetta er í rauninni bara framhaldsskóli Íslands með starfsstöðvar hingað og þangað sem eru með mismunandi nöfn, mismunandi skólaanda líka og skólabrag. Við þurfum, held ég, að þora dálítið að skoða hlutina af ákveðinni dýpt, af þeirri dýpt að einhverjir merkimiðar eins og Menntaskólinn í Reykjavík standi ekki í vegi fyrir því að hægt sé að gera þær aðlaganir sem jafnvel þarf til að ná þeim árangri sem hæstv. ráðherra benti á að þyrfti að skoða hérna. Þannig að ég hvet ráðherra einfaldlega til dáða í þessum málaflokki og betur má ef duga skal af því að það vantar allt þetta sem ráðherra talaði um í fjármálaáætlun. Ef við þurfum að vera að leita núna í eitt ár að einhverju fjárhagslegu svigrúmi 

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður nefndi hér áðan líka: Tæknin er að breytast og hún kallar á breytingar. Það er líka þannig, af því að hv. þingmaður fór yfir það, að við hefðum ekki verið að - þ.e. framhaldsskólakerfið er alla vega samsett. Þegar maður skoðar aðeins sögu þess: Hvar eru skólar, með hvaða hætti eru skólar? þá liggur ekki nein heildstæð stefnumótun að baki því. Þetta hefur meira gerst m.a. vega kraftmikilla einstaklinga, kraftmikilla samfélaga sem vilja drífa málin áfram á sínum svæðum eða sínum hverfum o.s.frv. Það er ekki nein heildstæð lína í því hvaða nám er boðið upp á hvar, hvar skólar eru o.s.frv. Það eru hins vegar tækifæri til þess að nýta fjármagnið betur sem við fáum til þessa málaflokks. Og af því að við höfum rætt að það þurfi að byggja við starfsnám skóla þá teljum við að það sé líka svigrúm til þess að ná niður húsnæðiskostnaði annars staðar og nýta hann þá til nemendanna, til námsins og til skólanna. 

Herra forseti. Ég beini hér fyrirspurn til hæstv. dómsmálaráðherra varðandi komu flóttamanna frá Venesúela sérstaklega. Það var 12. febrúar sl. sem Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, formaður Miðflokksins og hv. þingmaður, birti vídeó á Facebook-síðu sinni þar sem birt var auglýsing frá ferðaskrifstofu sem ku hafa verið staðsett í Venesúela, en svo urðu áhöld um það þegar betur var að gáð. Við fengum send gögn frá aðila sem hafði farið í gegnum ferlið hjá þessari ferðaskrifstofu, allt að þeim tíma er þurfti að greiða fyrir flugmiðana og þjónustuna. Nú var þetta tiltekna flug sem um ræddi í þessu tilviki, það er sennilega u.þ.b. að leggja af stað, flýgur frá Karakas til Madrídar og frá Madríd til Íslands og lendir hér einhvern tímann upp úr miðnætti á morgun. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra: Þegar upplýsingar sem þessar liggja fyrir, er tekið eitthvert sérstakt tillit til eða haft vökulla auga en annars væri á landamærunum þegar það liggur fyrir að það hafi verið beinlínis selt í flugferð eins og þarna á sér stað, ferðalag eins og þarna er selt í,? Stjórnvöld hljóta að hafa orðið vör við þessa umræðu sem átti sér stað frá þarna 12. febrúar og dagana á eftir. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra: Hvernig bregðast stjórnvöld við þegar svona er í pottinn búið?

Virðulegur forseti. Jú, jú, það fór ekki fram hjá mér frekar en öðrum þegar upplýsingar birtust um að það væri verið að auglýsa sérstaklega Ísland sem paradís fyrir þá sem væru að leita eftir vernd í löndum Evrópu. Í sjálfu sér kemur það ekkert á óvart miðað við þær forsendur sem hafa verið ríkjandi í afgreiðslu umsókna þeirra sem koma frá Venesúela. Mest af því fólki kemur í gegnum Evrópu, þ.e. í gegnum Spán fyrst og fremst. Það hafa nú einhvern tímann verið umræður í þinginu þar sem fólk hefur verið haldið þeim misskilningi að Ísland væri fyrsti viðkomustaður í Evrópu, að fólk sem væri að koma hingað frá Venesúela væri að koma í gegnum Bandaríkin, en svo er ekki. Það er að koma í gegnum Spán langmest. En þetta er þá fólk sem í sjálfu sér fer ekki inn í landið heldur bíður á flugvellinum og heldur síðan áfram í flugið til Íslands. Þar með er þetta fólk komið inn á Schengen-svæðið og þannig er það með íbúa frá Venesúela að þeir eru ekki vegabréfsáritunarskyldir inn á Schengen-svæðið. Síðan kemur þetta fólk að landamærum Íslands og óskar eftir vernd. Við því er lítið að gera annað en að samræma þær reglur sem hér gilda um móttöku flóttamanna frá Venesúela eða afgreiðslu þeirra mála til samræmis við það sem gerist í Evrópu. Við höfum einfaldlega verið að bjóða miklu betur hér. Ákveðin tímamót urðu í því fyrir áramót þegar Útlendingastofnun ákvað að hætta afgreiðslu á þeim forsendum, samkvæmt niðurskurði kærunefndar útlendingamála, og tók að endurskoða aðstæður í Venesúela og byggt m.a. á gögnum frá nágrannaþjóðum okkar og öðrum þjóðum í Evrópu og á hvaða forsendum þær byggja niðurstöður sínar. Nú hefur Útlendingastofnun ákveðið að synja þeim sem eru frá Venesúela upp til hópa 

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svarið. Það er auðvitað svolítið sérstakt að þegar vitað er af heilli flugvél á leið sem er búið að selja sérstaklega í, á þeim forsendum sem hér hefur verið sagt frá, þá flaggi slíkar upplýsingar engum rauðum flöggum. En mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra í seinni umferð varðandi það að í fyrra komu, eins og þekkt er, 1.200 manns frá Venesúela til að sækja um hæli á Íslandi. Á sama ári komu fimm til Danmerkur. Sér hæstv. ráðherra fyrir sér að ef mál fara svo að niðurstaða Útlendingastofnunar verði staðfest fyrir kærunefnd útlendingamála þá verði þróun umsókna hér á Íslandi með viðlíka hætti og við sjáum í Danmörku, að því gefnu að regluverk verði samræmt eins og hæstv. ráðherra kom inn á?

Virðulegur forseti. Vissulega flagga þessar upplýsingar rauðu gagnvart mér og öðrum í stjórnsýslunni og það er kannski m.a. þess vegna sem Útlendingastofnun hóf þá vinnu í lok síðasta árs að breyta um vinnulag þegar kemur að umsóknum um vernd frá fólki frá Venesúela og endurskoða matið á stöðunni í Venesúela og gera það með tilliti til þess sem gerist og gengur í nágrannalöndum okkar. Ég held að sú afgreiðsla sem hér hefur verið viðhöfð eftir niðurstöðu kærunefndar útlendingamála á síðasta ári, held ég að það hafi verið, um að veita hér viðbótarvernd eða fjögurra ára vernd, sem er hvergi í öðrum löndum Evrópu með sambærilegum hætti, hafi verið sá segull sem dregur fólk hingað umfram annað. Ég er þá að vonast til þess að það verði breytingar á því og við samræmum þetta og þá held ég að Ísland verði ekki lengur með þennan segul sem dregur þetta fólk í stórum hópum sem raun ber vitni til Íslands. 

Forseti. Fjórðungur einstæðra foreldra býr við efnislegan skort, samkvæmt úttekt Vörðu, rannsóknastofnunar vinnumarkaðarins, og allt að þriðjungur þeirra getur ekki greitt kostnað vegna tómstundastarfs barnanna sinna. Þegar ég las þetta þá rifjaðist upp fyrir mér kosningaloforð sem Framsóknarflokkurinn gaf í aðdraganda síðustu alþingiskosninga. Ég ætla að fá að lesa hérna upp auglýsingu sem flokkurinn birti, með leyfi forseta: „Tómstundastyrkur fyrir öll börn. Framsókn vill að ríkið styðji við frístundir barna með 60.000 kr. greiðslu til allra barna á ári óháð efnahag.“ Og þessu fylgdu núverandi þingmenn flokksins margir hverjir eftir með greinum hingað og þangað þar sem fjölskyldum var lofað - ja, einhvers staðar kom fram að fjölskylda með þrjú börn fengi jú 180.000 kr. í styrk. Er ekki bara best að kjósa vaxtarstyrk? skrifaði einn af núverandi þingmönnum flokksins. En nú eru að verða liðin tvö ár. Það er ekkert að frétta af þessum blessaða vaxtarstyrk. Fjármálaáætlun til næstu fimm ára gerir ekki ráð fyrir þessum vaxtarstyrk, styrk sem myndi svo sannarlega muna um fyrir þessar fjölskyldur sem líða efnislegan skort, svo ég held ég verði bara að spyrja hæstv. barnamálaráðherra, hæstv. ráðherra Framsóknarflokksins og helsta málsvara flokksins í barnamálum: Samdi Framsóknarflokkurinn bara frá sér þetta kosningaloforð, þetta mál, um leið og talið var upp úr kjörkössunum og flokkurinn settist niður með Vinstri grænum og Sjálfstæðisflokknum og fór að leggja á ráðin um það hvernig hlutirnir yrðu gerðir á þessu kjörtímabili? Og ef svo er, hvað fékk flokkurinn eiginlega í staðinn?

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn og deili þeim áhyggjum sem sannarlega eru uppi þegar kemur að stöðu barna sem búa við bág kjör. Hins vegar vil ég segja, áður en ég fer í að svara fyrirspurninni, að sem betur fer er staða barna á Íslandi almennt betri en í öllum nágrannalöndum sem við berum okkur saman við. En það er engu að síður svo að þegar eitt barn býr við skort þá er það einu barni of mikið. Þegar kemur að umræðu um þennan sérstaka frístundastyrk þá var hann sannarlega ræddur í aðdraganda síðustu kosninga og rataði með þeim hætti inn í stjórnarsáttmála, að skoðaður yrði eða að ráðist yrði í sérstakan stuðning til handa - ég man nú ekki orðalagið nákvæmlega en hv. þingmaður er glöggur og getur flett því upp, en þar var sérstaklega kveðið á um stuðning til frístundaiðkunar barna. Við höfum verið að skoða með hvaða hætti það gæti komið til og það er alveg ljóst að við munum ekki geta tekið það í einu stóru skrefi. Það er rétt sem hv. þingmaður bendir á, að þetta er ekki fjármálaáætlun sem nú er til umræðu í þinginu, en engu að síður erum við að vinna að þessu, höfum ákveðið fjármagn til þessa málaflokks og erum að skoða með hvaða hætti við getum sérstaklega gripið inn gagnvart tekjulægstu fjölskyldunum og gagnvart börnum af erlendum uppruna. Það er nefnilega svo að þegar við réðumst í sérstakan tómstundastyrk í Covid-faraldrinum þá kom í ljós að tölfræðin sýndi okkur að jafnvel þótt við ykjum fjármagnið til tekjulægstu heimilanna þá hafði það ekki þau áhrif að við værum að ná þeim frekar inn í tómstundir og frístundir. Þess vegna erum við líka í samtali núna við íþróttahreyfinguna, til að skoða tvíþætta leið í þessu. Það er þá annars vegar fjárhagslegur stuðningur en líka að vinna í félagslega bakgrunninum og félagslegu tengingunni til að ná börnum inn í íþróttir og tómstundir. Við reiknum með því að geta kynnt einhvers konar útfærslur á fyrstu skrefum á þessu og höfum ákveðið fjármagn til þess að stíga fyrstu skref í því efni á næstunni.

Virðulegi forseti. Það hefur komið mjög skýrt fram á vettvangi fjárlaganefndar að það er ekki gert ráð fyrir þessum vaxtarstyrk, þessum frístundastyrk, í fjármálaáætlun ríkisstjórnarinnar. Það var heldur ekki gert ráð fyrir honum í fjárlögum þessa árs eða þess síðasta. Það ástand sem við stöndum frammi fyrir núna, þetta mikla verðbólguástand og vaxtahækkanir, er ekki einhver rök gegn vaxtarstyrk af þessu tagi heldur sýnir einmitt þörfina á honum. 60.000 kr. styrkur til tekjulægri hópa sérstaklega er ekki eitthvað sem setur þjóðarbúskapinn á hliðina. Við höfum allt önnur meðul til að sporna gegn þenslu. Því vil ég hvetja ráðherra til dáða, einmitt vegna þess hvernig ástandið er hjá tekjulægri heimilum landsins, að hafa hraðar hendur. X-B fyrir börn, þetta var slagorðið fyrir síðustu kosningar. Framsóknarflokkurinn tók upp þennan málstað barna, „brandaði“ sig, með leyfi forseta, mjög vel með barnamálunum og ljáði 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa brýningu og fyrir þessa hvatningu. Framsóknarflokkurinn vinnur fyrir börn og barnafjölskyldur í landinu. Við leggjum áherslu á það. Það var ekki bara fyrir síðustu kosningar. Við erum að gera það með mjög margþættum aðgerðum, stórum breytingum sem verið er að vinna að í málefnum barna og við leggjum okkur fram við að vinna með öllum þeim aðilum sem eru tilbúnir að vinna að slíku. Það er þannig, eins og ég sagði, og það er hárrétt sem hv. þingmaður sagði hér, að ekki er gert ráð fyrir vaxtarstyrknum í þeirri mynd sem lagt var upp með í fyrstu atrennu í fjármálaáætlun. Við erum með fjármagn til að vinna að þessum málum. Við erum að útfæra leiðir til að nýta það en við höfum samt áhyggjur af því að þegar við réðumst í slíkar aðgerðir í Covid-faraldrinum og fengum niðurstöðu úr þeim þá vorum við ekki að ná að grípa einmitt þessar fjölskyldur sem hv. þingmaður nefnir, sem ég tek sannarlega undir að við þurfum að ná að grípa. 

Virðulegi forseti. Ræðum um íþróttir. Við Íslendingar eigum afreksfólk í blönduðum bardagaíþróttum og hnefaleikum sem ekki er heimilt að keppa í sínu sporti hérlendis. Fortakslaust bann er við atvinnumennsku í þessum greinum. Með lögum nr. 92/1956 voru hnefaleikar bannaðir og varðar brot gegn ákvæðum laganna sektum. Með lögum nr. 9/2002 voru þó áhugamannahnefaleikar heimilaðir og hefur sportið því vaxið ár frá ári. Óumdeilt er að grundvallarmunur er auðvitað til staðar á bardagaíþróttum og öðrum tegundum íþrótta, enda hafa hnefaleikar og blandaðar bardagaíþróttir þann tilgang og markmið að keppendur veiti hver öðrum högg eða spörk og meðal annars í höfuð. En iðkendum er auðvitað fullljóst hverjar hætturnar eru og vert er að nefna að aðrar íþróttir eru auðvitað ekki með öllu hættulausar. Jafnframt ber að hafa í huga að í banni við bardagaíþróttum felst einnig skerðing á atvinnufrelsi fólks sem nýtur verndar 1. mgr. 75. gr. stjórnarskrárinnar og óheimilt er að takmarka það frelsi með lögum nema almannahagsmunir krefjist þess. Í ljósi þess að flest vestræn ríki heimila bardagaíþróttir, m.a. Danmörk og Svíþjóð, er vandséð að almannahagsmunir á Íslandi krefjist þess að þær séu bannaðar á meðan slíkir almannahagsmunir virðast almennt ekki vera til staðar í öðrum ríkjum. Nú er það svo að við erum samanburðarhæf við ríki eins og Norður-Kóreu og Íran með þessu fortakslausa banni og það þykir mér miður. Ég spyr því hvort hæstv. ráðherra sé tilbúinn til að taka þetta skref. Vill hæstv. ráðherra heimila atvinnumennsku í bardagaíþróttum og heiðra þannig það frábæra afreksfólk sem við eigum í þessum stóru íþróttagreinum og senda skýr skilaboð til þeirra barna og ungmenna sem æfa þessar íþróttir um að áhugamál þeirra séu ekkert minna metin en önnur?

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn og bara játa það hér að ég er ekki sérfræðingur í bakgrunni hnefaleika og sögu þeirra. Ég held að hv. þingmaður hafi aflað sér meiri þekkingu á þessu en sá sem hér stendur. Það blandast inn í þetta, eins og hv. þingmaður nefnir hér, hvað eru íþróttir og hvað eru ekki íþróttir. Eru þetta íþróttir eða eru þetta ekki íþróttir? Staðan í dag er sú að það er ekki ríkið sem vottar íþróttagreinar heldur eru það íþróttalög og íþróttahreyfingin sjálf sem fer yfir það og skilgreinir hvað eru íþróttir. Það eru fleiri þættir sem hafa verið í umræðunni um hvort það séu íþróttir, ég nefni skák og brids, ég nefni rafíþróttir sem fjallað er um sem íþróttir en íþróttahreyfingin hefur ekki á grundvelli íþróttalaga viljað skilgreina það sem íþróttir. Þannig að ég er ekki viss hvort lagaheimildin liggi hjá ráðuneytinu til að gera slíkt á grundvelli íþróttalaga. Hins vegar vil ég segja að ég er alveg tilbúinn til að skoða þau mál en ég man ekki til þess að ég hafi fengið í minni ráðherratíð erindi inn sem varðar þessi mál. Það kann að vera að það hafi farið fram hjá mér. Ég er tilbúinn að skoða þessi mál en geld varhuga við því að málflutningurinn í því sé sá að við líkjumst Norður-Kóreu og Íran ef við gerum það ekki, vegna þess að ég þykist vita að það séu fleiri þjóðir en Norður-Kórea og Íran sem ekki heimila einhvers konar bardagaíþróttir. Ég vil gjalda varhuga við því að það séu rökin sem eru notuð. Sá sem hér stendur er tilbúinn til þess að skoða þessi mál en ég játa það að ég er ekki búinn að setja mig mjög djúpt inn í þau þannig að ég geti svarað þessu af mikilli dýpt.

Forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Skilgreining á íþróttum er auðvitað eitt, það fellur undir íþróttalögin og ÍSÍ er auðvitað með það hjá sér. Ég þekki það vel. Hins vegar eru áhugamannahnefaleikar leyfðir. Þeir voru leyfðir 2002. Hnefaleikafélögin á Íslandi eru undir ÍSÍ og þar af leiðandi eru þeir heimilaðir þar undir, en löggjafinn hefur hins vegar bannað atvinnumennsku í þessari íþrótt með sérstökum lögum frá 1996. Ég hef sjálf lagt fram frumvarp á Alþingi sem miðar að því að afnema þetta bann og heimila bardagaíþróttir; blandaðar og hnefaleika. Meðflutningsmenn mínir eru bæði úr stjórnarflokkum og stjórnarandstöðu og má nefna að þingmenn úr flokki hæstv. ráðherra hafa einmitt lagt fram frumvarp sem miðar að því að heimila atvinnuhnefaleika. Ég hvet hæstv. ráðherra til að skoða málið og sjá hvort tilefni sé til að veita því brautargengi hér á þinginu, íþróttagreinum og iðkendum þeirra til heilla. Það er mjög eðlilegt að við endurskoðum reglur frá árinu 1996 á árinu 2023. Í frumvarpinu sem ég lagði fram er lagt til að öll keppni þar sem þátttakendum er heimilt að slá í höfuð andstæðings verði háð leyfi hins opinbera. 

Virðulegur forseti. Eins og ég sagði hér áðan þá þakka ég hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn. Ég er tilbúinn til að fara yfir þessi mál en segi aftur að þó að eitthvað hafi verið bannað fyrir 50 árum er ekki þar með sagt að það sé sjálfsagt að það sé endurskoðað núna. Það getur samt þótti eðlilegt að gera það. Þannig að ég segi: Við munum fara yfir þetta mál en það þarf að gæta að þeim þáttum sem hv. þingmaður nefnir, með hvaða hætti það er gert o.s.frv. En ég þakka hv. þingmanni fyrir óundirbúnu fyrirspurnina.

Forseti. Sem framsögumaður málsins mæli ég fyrir breytingartillögu við frumvarpið. Breytingin er tæknilegs eðlis og er ætlað að tryggja rétta tilvísun í 7. gr. frumvarpsins og þar með skýrleika ákvæðisins. Ég legg áherslu á að breytingartillagan verði samþykkt en henni er ekki ætlað að hafa efnisleg áhrif á frumvarpið utan þess að skýra það betur.

Frú forseti. Ég mæli fyrir hönd meiri hluta allsherjar- og menntamálanefndar fyrir nefndaráliti um tillögu til þingsályktunar um aðgerðaáætlun um eflingu barnamenningar fyrir árin 2024–2028. Markmið tillögunnar og meðfylgjandi aðgerðaáætlunar er fyrst og fremst að stuðla að því að menningarlæsi, menningarþátttaka og miðlun menningararfs verði ríkur þáttur í uppvexti og skólastarfi barna. Þá er einnig miðað að aukinni samhæfingu og eflingu stefnumótunar á sviði barnamenningar og meira framboði menningar- og listfræðslu fyrir börn og ungmenni. Jafnframt skal komið á fót miðstöð barnamenningar sem verði falin yfirstjórn listverkefnisins List fyrir alla, sem og starfsemi Barnamenningarsjóðs Íslands og verði starfsemi hvors tveggja fest varanlega í sessi. Þá fari stjórn miðstöðvar barnamenningar jafnframt með stjórn Barnamenningarsjóðs. Nefndin fjallaði um málið, fékk á sinn fund gesti og bárust umsagnir. Greint er frá því í nefndaráliti sem liggur frammi. Í kjölfar umfjöllunar nefndarinnar um málið vill meiri hluti allsherjar- og menntamálanefndar árétta sérstaklega: Þingsályktunartillaga þessi felur í sér mikilvæg skref til að halda áfram nauðsynlegri vinnu við eflingu og stefnumótun á sviði barnamenningar sem unnið hefur verið að allt frá árinu 2013 þegar Alþingi samþykkti þingsályktun um menningarstefnu, nr. 16/141, um sérstaka stefnu íslenska ríkisins á sviði lista og menningararfs. Meiri hlutinn áréttar að umsagnaraðilar hafi almennt verið jákvæðir í garð tillögunnar og fagnað því að hún sé lögð fram, þá einkum tillögum um að koma á fót miðstöð barnamenningar og festa í sessi verkefnið List fyrir alla og starfsemi Barnamenningarsjóðs. Nefndin fjallaði um hvernig styrkja mætti menningarstarfsemi í þágu barna á landsbyggðinni þar sem listalíf hefur blómstrað með eindæmum undanfarin ár, einkum með tilkomu aðfluttra erlendra listamanna sem kjósa þar að búa og starfa. Fyrir nefndinni var bent á mikilvægi þess að gætt sé að því að fulltrúar landsbyggðarinnar sem starfi að menningarmálum utan höfuðborgarsvæðisins eigi sæti í stjórnum og úthlutunarnefndum á vegum miðstöðvar barnamenningar og að samráð verði haft við fulltrúa menningarlífsins á landsbyggðinni. Afar mikilvægt sé að liststarfsemi í þágu barna fái að blómstra sem víðast um landið og að listamönnum sem starfa á landsbyggðinni sé gert kleift að koma list sinni á framfæri með úthlutunum úr Barnamenningarsjóði. Meiri hlutinn tekur undir framangreint og telur mikilvægt að jafnræðis gagnvart landsbyggðinni sé gætt þegar að úthlutunum úr sjóðum eins og Barnamenningarsjóði kemur og beinir því til miðstöðvar barnamenningar að hafa slík sjónarmið í huga við úthlutanir úr sjóðnum. Þá telur meiri hlutinn rétt að stíga varlega til jarðar er kemur að því að gera ákveðnar kröfur eins og til að mynda þær að setja lágmarksþátttökuskilyrði í listviðburðum sem kann að gera starfsemi á landsbyggðinni erfiðara um vik en ella. Þá fjallaði nefndin um jafnt aðgengi fyrir öll börn óháð búsetu og fötlun að listviðburðum og menningarstarfsemi. Í umsögnum Þroskahjálpar og umboðsmanns barna er gagnrýnt að ekkert komi fram í aðgerðaáætluninni um það hvernig tryggja megi að fötluð börn, sem og aðrir jaðarsettir hópar barna, fái notið þeirrar stefnu sem þar er sett fram og að þeim séu tryggð jöfn tækifæri til þátttöku. Sérstök athygli er vakin á ákvæði 2. mgr. 31. gr. samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins í þessu sambandi, sbr. lög nr. 19/2013, þar sem fjallað er um réttindi barna til að taka fullan þátt í menningar- og listalífi og skyldu stjórnvalda til að stuðla að því að þeim séu veitt jöfn tækifæri til að stunda menningarlíf og listir. Þá kunni að vera þörf á sérstökum aðgerðum með það að markmiði að tryggja aðgengi og þátttöku allra barna. Meiri hlutinn tekur undir framangreind sjónarmið og áréttar mikilvægi þess að öllum börnum, óháð félagslegri stöðu og búsetu á landinu, verði tryggt jafnt aðgengi að listviðburðum á vegum verkefnisins Listar fyrir alla og starfsemi á vegum Barnamenningarsjóðs almennt. Þá leggur meiri hlutinn sérstaka áherslu á að tryggja aðgengi og stuðla að þátttöku fatlaðra jafnt sem ófatlaðra barna, sem og barna sem tilheyra öðrum viðkvæmum hópum. Meiri hlutinn beinir því til miðstöðvar barnamenningar sem falin verður yfirstjórn Listar fyrir alla og Barnamenningarsjóðs að horfa til þeirra sjónarmiða sem fram komu við þinglega meðferð þessa máls og hafa eftir þörfum samráð við hagsmunasamtök þau sem fram koma fyrir hönd fatlaðra barna og annarra jaðarsettra hópa barna. Nefndin fjallaði að auki um skipulag Barnamenningarsjóðs og skipan í stjórn miðstöðvar barnamenningar. Í umsögnum höfuðsafnanna þriggja og fyrir nefndinni var bent á að hagræði og meiri skilvirkni kynni að hljótast af því að skipta Barnamenningarsjóði upp í tvennt með það fyrir augum að styrkja annars vegar langtímaverkefni, t.d. verkefni til þriggja ára, og hins vegar verkefni til skemmri tíma. Slíkt fyrirkomulag kynni að auðvelda styrkþegum að ráðast í stærri verkefni og verkefni tengd landsbyggðinni. Jafnframt var óskað eftir því af hálfu höfuðsafnanna að eiga sameiginlegan fulltrúa í stjórn miðstöðvar barnamenningar. Að mati meiri hlutans eru framangreindar ábendingar gagnlegar og tekur meiri hlutinn undir það með forsætisráðuneytinu að ný miðstöð barnamenningar hafi þær til hliðsjónar í störfum sínum. Að framansögðu virtu leggur meiri hluti allsherjar- og menntamálanefndar til að tillagan verði samþykkt óbreytt. Undir nefndarálit meiri hluta allsherjar- og menntamálanefndar rita, auk þeirrar sem hér stendur, hv. þingmenn Bryndís Haraldsdóttir, Lilja Rannveig Sigurgeirsdóttir, Birgir Þórarinsson og Jóhann Friðrik Friðriksson. Frú forseti. Að lokum vil ég segja að mál þetta er liður í því að miðla af þeirri miklu og fjölbreytilegu menningu sem er að finna í samfélaginu. Það er kappsmál fyrir íslenska þjóð að efla menningarlæsi svo að börn og ungmenni fái hennar notið. Sömuleiðis þurfum við að tryggja aðgengi allra barna og ungmenna að listum og menningu. Aukin þátttaka þeirra í menningarlífinu ryður úr vegi hindrunum og veitir þeim aukna hlutdeild í menningu þjóðarinnar. Það er lykilatriði að samþætta þessa þætti skólastarfi. Með þessari aðgerðaáætlun byggjum við undir menningarlæsi, menningarþátttöku og miðlun menningararfs til komandi kynslóða og því fagna ég.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir hönd meiri hluta allsherjar- og menntamálanefndar fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á safnalögum, lögum um Þjóðminjasafn Íslands og lögum um Náttúruminjasafn Íslands (samráð og skipunartími). Markmið frumvarpsins er tvíþætt, annars vegar að samræma skipunartíma forstöðumanna höfuðsafnanna þriggja, sem eru Listasafn Íslands, Náttúruminjasafn Íslands og Þjóðminjasafn Íslands, og hins vegar að formgera árlegt samráð safnafólks með safnaráði og ráðherra. Nefndin fjallaði um málið, fékk á sinn fund gesti og bárust umsagnir. Greint er frá því í nefndaráliti sem liggur frammi. Í kjölfar umfjöllunar nefndarinnar um málið vill meiri hluti allsherjar- og menntamálanefndar árétta sérstaklega nokkur atriði. Nefndin fjallaði um hámarksskipunartíma forstöðumanna Náttúruminjasafns Íslands og Þjóðminjasafns Íslands. Með frumvarpinu er lagt til að heimilt verði að endurnýja ráðningu þjóðminjavarðar Þjóðminjasafns Íslands og safnstjóra Náttúruminjasafns Íslands einu sinni til fimm ára, til samræmis við það sem á við um skipunartíma safnstjóra Listasafns Íslands samkvæmt myndlistarlögum, nr. 64/2012. Meginreglu um skipunartíma forstöðumanna ríkisstofnana er að finna í lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, nr. 70/1996, þar sem segir í 23. gr. að embættismenn skuli skipaðir tímabundið til fimm ára í senn, nema annað sé tekið fram í lögum. Framlengist sá skipunartími til næstu fimm ára ef embættið er ekki auglýst laust til umsóknar áður en skipunartími rennur út. Meiri hlutinn tekur undir þau sjónarmið sem komu fram fyrir nefndinni um að mikilvægt sé að stuðla að eftirsóknarverðu starfsumhverfi fyrir forstöðumenn ríkisins og tryggja endurgjöf og tækifæri til starfsþróunar. Meiri hlutinn tekur jafnframt undir markmið frumvarpsins og telur málefnalegar og faglegar forsendur fyrir því að kveða á um hámarksskipunartíma forstöðumanna höfuðsafnanna. Þá fjallaði nefndin um 1. gr. frumvarpsins sem varðar breytingu á safnalögum, nr. 141/2011, þess efnis að koma skuli á formlegu samráði milli fulltrúa höfuðsafna og fagfélaga, safnaráðs og ráðherra og að safnaráð skuli boða tilgreinda aðila til samráðsfundar a.m.k. árlega. Meiri hlutinn fagnar auknu samráði sem stuðlar að aukinni upplýsingagjöf og skoðanaskiptum. Nefndin fjallaði að auki um hugtakanotkun, þ.e. um notkun orðanna „forstöðumaður“ og „safnstjóri“ í lögum. Meiri hluti allsherjar- og menntamálanefndar leggur til eftirfarandi breytingar á frumvarpinu: Í fyrsta lagi er lögð til breyting er varðar gildistöku ákvæða um breytingar á hámarksskipunartíma forstöðumanna. Til að taka af öll tvímæli um gildistöku leggur meiri hlutinn til að við gildistökuákvæði frumvarpsins í 4. gr. bætist ný málsgrein þess efnis að 2. efnismálsliður a-liðar 2. gr. og a-liður 3. gr. öðlist gildi við næstu skipun í embætti forstöðumanns eða þegar skipunartími verður framlengdur eftir gildistöku laganna. Í öðru lagi er lögð til breyting er varðar hugtakanotkun. Í umsögn Náttúruminjasafns Íslands er lagt til að fella orðið „safnstjóri“ út í 5. gr. laga um Náttúruminjasafn Íslands og vísa aðeins til forstöðumanns. Í minnisblaði menningar- og viðskiptaráðuneytisins til nefndarinnar er vísað til þess að það sé skýrt í lögskýringargögnum að starfsheiti forstöðumanns sé „safnstjóri“, auk þess sem það sé til samræmis við starfsheiti forstöðumanns Listasafns Íslands samkvæmt myndlistarlögum, nr. 64/2012, en í lögum um Þjóðminjasafn Íslands, nr. 140/2011, er vísað til þjóðminjavarðar sem starfsheitis forstöðumanns. Meiri hlutinn leggur þó til breytingu þess efnis að í 3. gr. frumvarpsins verði í stað forstöðumanns vísað til safnstjóra, til samræmis við sambærilegt ákvæði myndlistarlaga. Að framansögðu virtu leggur meiri hluti allsherjar- og menntamálanefndar til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem gerð hefur verið grein fyrir. Undir álit meiri hluta allsherjar- og menntamálanefndar rita, auk þeirrar sem hér stendur, hv. þingmenn Bryndís Haraldsdóttir, Jódís Skúladóttir, Birgir Þórarinsson og Jóhann Friðrik Friðriksson.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir kynningu á þessu nefndaráliti. Það er gott að fá kynningu á því. Mig langar að spyrja hv. þingmann aðeins út í breytingartillögu meiri hlutans, þ.e. 2. gr. þar sem segir að lögin skuli öðlast gildi við næstu skipun í embætti forstöðumanns eða þegar skipunartími verður framlengdur eftir gildistöku laganna. Hvaða breyting er þetta? Bara svo að við séum með það algerlega skýrt hvað þetta þýðir af því að þessi lög áttu að taka gildi strax. Hvaða áhrif hefur þessi breytingartillaga á stöðu mála?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Helgu Völu Helgadóttur fyrir þetta andsvar. Spurningin lýtur að breytingartillögu er varðar það hvenær þetta tekur gildi. Umræðan í nefndinni snerist um það hvort þetta tæki gildi afturvirkt miðað við þá samninga sem hafa verið gerðir við safnstjóra og aðra sem eru í þessum stöðum í dag og um hvað þetta þýðir gagnvart þeim. Þetta var heldur óskýrt svo að við tókum þá ákvörðun að þetta tæki gildi ef samningur verður framlengdur í fimm ár. Samningurinn er þannig gerður að þú ert ráðinn til fimm ára í senn. Næst þegar framlengt er, ef sú ákvörðun er tekin, þá kemur inn þetta tíu ára ákvæði. Þó er gert ráð fyrir því að bara sé horft til tísu ára í senn í þessum málum. Það var umræðan í nefndinni. Samt sem áður er hægt, ef mjög ríkur vilji er fyrir því, að þetta geti farið upp í 15 ár hjá þeim sem eru tiltölulega nýkomin í þessar stöður. Það gildir um stöðu þjóðminjavarðar og safnstjóra Listasafns Íslands, einstaklingar eru nýkomnir í þær stöður. Við horfum til þess að þetta taki gildi næst, annaðhvort við næstu ráðningu eða við næstu framlengingu. Þetta á ekki við um þær stöður sem eru í gangi núna.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Þetta fannst mér alls ekki skýrt. Má skilja sem svo að þetta muni ekki gilda um þá sem eru nú þegar í þessum stöðum? Að ef einhver hefur setið í sínum stól í tíu ár og er skipaður á ný ef staða hans hefur verið auglýst, sem er allur gangur á, þá geti verið að eftir fimm ár fái hann fimm ár í viðbót? Að við sætum uppi með sama forstöðumann menningarstofnunar í tíu ár í viðbót þannig að sami einstaklingur væri þar mögulega í 20 ár? Af hverju er ég að biðja hv. þingmann um að vera skýran með þetta? Vegna þess að nefndarálitið er mjög óskýrt. Það tekur ekki á þessu. Þetta getur skipt mjög miklu máli af því að þetta eru réttindi fólks. Við þurfum að vita það nákvæmlega. Ég spyr að auki: Hvers vegna fer meiri hlutinn þá leið að gera þetta svona þegar við höfum verið að þróa samfélagið í hina áttina í hinum ýmsu lagabálkum, þar sem hefur verið sett inn skýr tveggja tímabila regla - tvisvar sinnum fimm ár - til að tryggja að það sé endurnýjun í viðkvæmum stöðum sem kalla á að þar sé endurnýjun, bæði í viðkvæmum stöðum sem varða einstaklingsrétt en líka við menningarstofnanir? Við erum með svona í fjölmörgum menningarstofnunum. Þar hefur ekki verið farin sú leið að undanskilja einhverja heldur hefur verið tekin ákvörðun um þetta. Hvers vegna tekur meiri hlutinn allt í einu ákvörðun um að fara aðra leið með þá sem sitja nú þegar í embættum?  
            

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Helgu Völu Helgadóttur fyrir andsvar sitt. Já, það má skilja sem svo að þetta taki - ef einstaklingur hefur verið í tíu ár getur hann verið í tíu ár í viðbót. Aftur á móti gildir sú regla að einungis er ráðið til fimm ára í senn. Heimilt er að framlengja aftur í fimm ár. Sú ákvörðun er enn til staðar. Sú ákvörðun var tekin eftir samtal um lagaskil og þá flóknu stöðu sem við erum í. Óskýrt var í frumvarpinu hvenær þetta tæki gildi, hvort þetta ætti við um næstu framlengingu og næstu skipun eða hvort þetta væri afturvirkt. Þessi ákvörðun var tekin til að skýra þetta frekar. Viljinn með frumvarpinu var sá að þetta tæki gildi við næstu skipun eða næstu framlengingu. Þess vegna var tekin sú ákvörðun að fara þessa leið. Við höfum margar mismunandi skoðanir á því hver væri hentugasta leiðin í þessu. Ég hef fullan skilning á því. En þetta var sú aðferð sem var ákveðið að fara og því leggur meiri hlutinn þetta til í þessu tilviki.

Frú forseti. Ég hafði ekki ætlað mér að koma upp í ræðu í þessu máli en tel það algerlega nauðsynlegt núna. Mér þykir miður að ekki hafi gefist tími í hv. allsherjar- og menntamálanefnd til að ræða þetta mál. Það hefði farið betur á því. Ég er nefndarmaður þar og mótmælti þegar málið var tekið út úr nefndinni. Enginn úr stjórnarandstöðu er á málinu af því að málið fékk ekki umfjöllun. Ég vil taka það fram að oft er betra að umræða, eins og sú sem á sér stað hér, eigi sér stað í nefnd. Ég held að hér sé misskilningur á ferð. Ég held að jafnvel framsögumaður nefndarálitsins - ég ætla ekki að gera henni neitt upp - og meiri hlutinn hafi ekki klárað þessa hugsun, nema það hafi átt sér stað á einhverjum öðrum fundi en í hv. allsherjar- og menntamálanefnd. Er það miður vegna þess að við reynum að hafa störf á Alþingi þannig að við vinnum málin vel í nefndum, öll saman. Það skiptir máli að við stöndum saman að þeim þingmálum sem við getum verið sammála um. Í þessu tilviki er í frumvarpinu svohljóðandi ákvæði, með leyfi forseta: „Á eftir 1. málsl. kemur nýr málsliður, svohljóðandi: Endurnýja má skipun forstöðumanns einu sinni til næstu fimm ára.“ Þetta er ekki óskýrt. Það er heldur ekki óskýrt sem stendur í 4. gr. frumvarpsins: „Lög þessi öðlast þegar gildi.“ Þetta er ekki óskýrt. Meiri hlutinn tekur hins vegar ákvörðun um að fara gegn þessu. Í frumvarpinu er alveg skýrt tekið fram tilefni og markmið þessarar lagasetningar. Í frumvarpinu er talað um að markmið lagasetningarinnar sé tvíþætt. Annars vegar að samræma skipunartíma forstöðumanna höfuðsafnanna þriggja og hins vegar að formgera árlegt samráð safnafólks með safnaráði og ráðherra. Hér er sem sagt kippt úr sambandi fyrra markmiði lagasetningarinnar, sem var að samræma skipunartíma forstöðumanna höfuðsafnanna þriggja. Mér finnst það sérstakt. Eins og hv. þingmaður sagði er verið að taka úr sambandi þetta litla ákvæði, ef marka má nefndarálitið: „Endurnýja má skipun forstöðumanns einu sinni til næstu fimm ára.“ Þetta á ekki að gilda um þá sem eru þar núna. Maður veltir fyrir sér hvort sá sem er þar núna geti þá verið þar í 20 ár. Það skýtur skökku við af því að þá erum við ekki að samræma reglurnar. Þá er það ekki rétt að alltaf sé auglýst að fimm árum liðnum. Við höfum nýleg dæmi um að það hafi ekki gerst. Ef ekki er auglýst endurnýjast skipunartíminn sjálfkrafa. Dæmi eru um það. Ráðherra skal hins vegar tilkynna þeim sem situr í embætti með sex mánaða fyrirvara ef ráðherra hyggst auglýsa starfið. Ef ráðherra hyggst auglýsa starfið skal ráðherra tilkynna það þeim sem situr í stólnum með sex mánaða fyrirvara, annars endurnýjast sjálfkrafa. Þannig hefur það verið. Þess vegna er nú tekinn hver lagabálkurinn á fætur öðrum og hver stofnunin á fætur annarri sem telst mikilvæg í þessu samhengi. Ég held að við getum öll, eða flest, verið sammála um að menningarstofnanir séu það, líka þær stofnanir sem fjalla um gríðarlega viðkvæman persónurétt. Þetta var t.d. sett inn þegar Barnaverndarstofa varð að Barna- og fjölskyldustofu og Gæða- og eftirlitsstofnun velferðarmála. Sagt var að í þessum viðkvæmu embættum ætti fólk ekki að sitja of lengi. Í lista- og menningarlífi skiptir þetta máli vegna þess að um er að ræða afskaplega fáar stöður. Það er vont ef sama manneskja situr allt of lengi á sama stað af því að þá getur þetta orðið mjög persónulegt. Til getur orðið vinavæðing þeirrar stofnunar af því að þetta eru oft svo mikil smekksatriði. Þá litast sú menningarstofnun of mikið af persónulegum smekk forstöðumannsins. Ef það gerist um áratugaskeið yrði það mjög óheppilegt. Það yrði til vansa fyrir lista- og menningarlíf á Íslandi að hafa það þannig. Ég vil hvetja hv. þingmenn í meiri hluta hv. allsherjar- og menntamálanefndar að endurskoða breytingartillögu sína. Ég held að þetta sé misskilningur. Ég tel að það eigi að láta þetta gilda frá því að frumvarpið er samþykkt. Miklu betur færi á því. Fyrir nefndina kom það sjónarmið að það myndi fæla fólk frá því að sækja um svona fínar stöður ef það gæti einungis setið í þeim í tíu ár. Ég verð að vera ósammála þessu. Þetta eru mjög sjaldgæf embætti. Þessar stöður - þetta eru ekki embætti - eru fáar á Íslandi. Þær skipta miklu máli. Það er betra að fólk upplifi það ekki þannig að þegar einhver hafi verið settur í þessa stöðu eigi það ekki séns á framgangi á sínu sviði af því að það viti að viðkomandi muni sitja þar í 20 eða 30 ár. Það er gamli tíminn. Nú á dögum viljum við meiri hreyfanleika. Gamli tíminn var þannig að þú fékkst gullúr þegar þú hafðir starfað á sama stað í 40–50 ár. Við erum ekki þar í dag. Fólk starfar einhvers staðar í einhvern tíma og svo fer það og nær sér jafnvel í meiri menntun eftir það. Það væri betra fyrir söfn á Íslandi ef við færum ekki þessa leið sem meiri hlutinn leggur til. Ég var því fylgjandi því frumvarpi sem var lagt fram af hæstv. menningar- og viðskiptaráðherra.

Hæstv. forseti. Vegna umræðu hér um óskýrleika þeirrar tillögu sem kemur frá meiri hlutanum legg ég til að þetta mál verði tekið aftur inn í nefnd og við ræðum þessa breytingartillögu þar.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir hönd meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um fjármögnunarviðskipti með verðbréf. Helstu atriði frumvarpsins eru að þar er lagt til að ný heildarlög um fjármögnunarviðskipti með verðbréf öðlist gildi. Með lögunum verði innleidd ákvæði reglugerðar ESB nr. 2363 frá árinu 2015 um gagnsæi í fjármögnunarviðskiptum með verðbréf og um endurnotkun og breytingu á reglugerð ESB nr. 648/2012, oftast nefnd SFTR-reglugerðin, og afleiddar breytingar á öðrum lögum. Að auki er lögð til ein minni háttar breyting á lögum um aðgerðir gegn markaðssvikum sem leiðir af leiðréttingu á íslenskri þýðingu markaðssvikareglugerðarinnar. Nefndin fjallaði um málið, fékk á sinn fund gesti og bárust umsagnir. Greint er frá því í nefndaráliti. Nefndarálitið liggur frammi. Meiri hlutinn leggur til nokkrar breytingar á frumvarpinu. Í fyrsta lagi er lögð til breyting er varðar 2. gr. frumvarpsins sem kveður á um lögfestingu SFTR-reglugerðarinnar. Lagt er til að við bætist ákvæði þar sem fram komi að þegar vísað er til „laga þessara“ í lögunum sé jafnframt átt við reglugerð ESB samkvæmt ákvæðinu. Breytingin er í samræmi við ákvæði annarra laga á sviði fjármálamarkaðar g er til þess fallin að draga úr vafa sem kynni annars að vera um beitingu eftirlitsheimilda. Í öðru lagi er lögð til breyting er varðar framsetningu orðskýringa í 3. gr. Í ákvæðinu eru settar fram orðskýringar sem eiga við um hugtök sem koma fram í SFTR-reglugerðinni. Ákvæðinu er ætlað að leiðbeina um það hvaða skilning ber að leggja til grundvallar tilteknum hugtökum í reglugerðinni þegar þau eru heimfærð á innlent réttarumhverfi með því að vísa til þeirra laga sem innleiða hugtökin í innlendan rétt. Meiri hlutinn leggur til breytingu á inngangsmálslið ákvæðisins þannig að það sé meira lýsandi um þessa þýðingu ákvæðisins, auk þess sem lagðar eru til breytingar á framsetningu nokkurra töluliða. Ekki er um efnislega breytingu að ræða og vísast til nánari umfjöllunar í nefndaráliti. Þá er í þriðja lagi lögð til breyting er varðar 4. og 8. gr. frumvarpsins. Annars vegar er um að ræða ákvæði um eftirlit og upplýsingagjöf og hins vegar um stjórnvaldssektir. Í 9. gr. SFTR-reglugerðarinn er fjallað um valdheimildir Eftirlitsstofnunar EFTA. Með vísan til umsagnar Seðlabanka Íslands um málið telur meiri hlutinn það vera til skýringar að í framangreindum ákvæðum frumvarpsins sé vísað til nánari valdheimilda í 9. gr. reglugerðarinnar. Leggur meiri hlutinn til breytingu því til samræmis. Þá leggur meiri hlutinn einnig til, í samráði við ráðuneytið, að við 4. gr. bætist ný málsgrein sem er efnislega samhljóða 2. mgr. 5. gr. laga um afleiðuviðskipti, miðlæga mótaðila og afleiðuviðskiptaskrár, en líkt og rakið er í nefndaráliti byggjast valdheimildir samkvæmt frumvarpinu og SFTR að miklu leyti á þeim lögum og EMIR-reglugerðinni sem er innleidd með þeim. Með ákvæðinu er kveðið á um að heimild dómara þurfi til beitingar tiltekinna rannsóknaraðgerða. Að lokum er í fjórða lagi lögð til frestun á gildistöku laganna og að hún miðist við 1. janúar 2024. Frestun á gildistöku er lögð til að höfðu samráði við ráðuneytið og ætlað að koma til móts við athugasemdir Samtaka fjármálafyrirtækja um hæfilegan frest eftirlitsskyldra aðila til þess að aðlagast nýjum kröfum. Þá er lögð til ein leiðrétting á misritun í frumvarpstexta líkt og gert er grein fyrir í nefndaráliti. Að framansögðu virtu leggur meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem gerð hefur verið grein fyrir. Undir nefndarálit meirihluta efnahags- og viðskiptanefndar rita auk þeirrar er hér stendur hv. þingmenn Ágúst Bjarni Garðarsson, Diljá Mist Einarsdóttir, Guðbrandur Einarsson, Hafdís Hrönn Hafsteinsdóttir, Logi Einarsson og Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir.