Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Sigurður Eggerz Jeg vil aðeins geta þess út af ummælum hæstv. atvrh. (MG) hjer áður við þessa umr., sem gengu í þá átt, að till. mín geti ekki komið til atkv., að fyrir liggja tveir forsetaúrskurðir, er ganga í gagnstæða átt og styrkja minn málstað. Annar forsetaúrskurðurinn er frá þinginu 1917, og vil jeg, með leyfi hæstv. forseta, lesa hann upp. Hann hljóðar svo: „Það hefir verið leitað úrskurðar míns um það, hvort brtt. á þskj. 785 komi í bága við þingsköpin eða ekki. Í 32. gr. þeirra stendur svo, að brtt. um atriði, sem búið er að fella í deild, má eigi bera aftur upp í sömu deild á sama þingi. Hjer er ekki því til að dreifa. Í brtt. er ekki atriði, sem áður hefir verið felt hjer í deildinni, heldur er að ræða um atriði, sem áður hefir verið samþykt hjer, en nú er farið fram á að fella burt. Ákvæðið í umræddri grein þingskapanna er takmörkun á frumkvæðisrjetti þingmanna og eigi rjett að leggja víðtrækari merkingu í það en skýr ákvæði greinarinnar heimila, og úrskurðast því, að brtt. á þskj. 785 komi til umr. Og atkv.“ Þetta á skýrt við það tilfelli, sem hjer er um að ræða. En forseti sá, er feldi þennan úrskurð, var Ólafur Briem, en núverandi forseti Nd. feldi hinn úrskurðinn, en hann hefi jeg ekki fundið í Alþt. Þar sem nú tveir forsetar hafa gefið slíka úrskurði, þykist jeg standa í mínum fulla rjetti með þessa brtt. En auðvitað hefir hæstv. forseti vald til þess að úrskurða eins og hann álítur rjettast, og verð jeg að beygja mig undir það. Jeg geng samt út frá því, að till. hafi rjett til þess að komast að.

Atvinnumálaráðherra (MG): Mjer skildist á háttv.l.landsk. (SE), að ræða hans hafi verið sprottin af nokkrum orðum, er jeg sagði við fyrri hl. þessarar umr. En jer sje það á því, sem hann las upp, að jeg hefi ekki í fyrri ræðum mínum tekið nógu djúpt í árinni. Þegar um þingsköpin er að ræða, þá er það ekki aðalatriðið, hvort eitthvað ákvæði hefir verið samþykt eða felt, heldur hvort atkvæði hafa verið greidd um ákvæðið. Þegar þingsköpin tala aðeins um atriði, sem hafi verið felt, þá er það vegna þess, að hættast er við og það er venjulegast, að reynt sje að fá atkvæði um þau aftur. En það verður að nota þetta ákvæði þingskapanna „analogiskt“ um samþykt atriði; annars væri enginn endir á atkvæðagreiðslum hjer á þingi. Annars er það forseta að skera úr um þingsköp, og jeg læt mig einn gilda, hvort umrædd tillaga kemur til atkvæða eða ekki.

Sigurður Eggerz Jeg vil aðeins benda hæstv. atvrh. á það, að í þeim úrskurðum, er fyrir liggja, er um samþykt atriði að ræða. Er það því alveg hliðstætt. Þarf svo ekki fleiri orð um það.

Forseti (HSteins): Eins og háttv. 1. landsk. (SE) tók fram, stendur í 32. gr. þingskapanna: „Breytingartillögu um atriði, sem búið er að fella í deild, má eigi bera upp aftur í sömu deild á sama þingi“. Nú er það reyndar svo, að atriðið, sem till. þessi fjallar um, er ekki tekið upp í sama formi og áður, en samþykt hefir verið hjer í deildinni ákvæði það, sem brtt. fer fram á að fella burt. Verður því að líta svo á, að með samþykt þessari hafi komið fram yfirlýstur vilji deildarinnar um það, að hún sje mótfallin brtt. að efni til, sem hjer liggur fyrir. Og þar sem hún þannig fer í bága við anda 32. gr. þingskapanna, ber að vísa henni frá. Þá liggur fyrir önnur brtt. á þskj. 324, frá hv.þm. A.-Húnv. (GuðmÓ), og þar sem hún hefir ekki komið fram fyr en nú, verður að leita afbrigða um hana.

Guðmundur Ólafsson Jeg gat þess við upphaf umr., að jeg hefði ekki kynt mjer frv. nægilega eftir að það kom aftur frá Nd., en sá hinsvegar, að það hafði tekið miklum breytingum þar, og var það ein ástæðan til þess, að jeg óskaði, að málið yrði tekið út af dagskrá. Jeg verð nú að segja það sama og jeg hjelt þá fram, að breytingar Nd. hafa verið mjög til bóta, sjerstaklega breytingarnar við 3. gr., og hin nýja gr. er einnig nauðsynleg, því að engin ákvæði voru í frv. áður, t. d. um fundi nefndanna, reikningsskil o. fl. En að því er snertir brtt. mína, þá kem jeg með hana til þess, að samræmi sje milli kosninga í þessar nefndir og kosninga til bæjar- og sveitarstjórna. En í bæjar- og sveitarstjórnarlögunum eiga að vera ákvæðin um kosningarrjett og kjörgengi, en ekki í smærri lögum, sem heyra undir þau, svo sem hjer er. Því að ef ákvæði þessi eiga að koma hjer inn, þá eiga þau alveg eins heima í fræðslulögunum og víðar. Þá er nákvæmlegar orðað hjá mjer í breytingartill. en í frv., til hve langs tíma nefndin skuli kosin. Virðist vera rjett, að hún sje kosin til 6 ára og að kosning hinnar fyrstu nefndar gildi þar til næst verði kosið í hreppsnefnd. Nú er venjan sumstaðar sú, að hrossakynbótanefndir eru aðeins kosnar til 3 ára, en mjer finst eðlilegt, að þær sjeu kosnar til 6 ára eins og hreppsnefndirnar, því að engin ástæða er til að hafa mismunandi ákvæði í svona skyldum málum. Og ef till. mín verður samþykt, þá gengur minni hl. nefndarinnar úr eftir 3 ár, en meiri hl. eftir 6 ár. Hvað snertir brtt.hv.l.landsk. (SE) um að konur sjeu skyldar til þess að taka sæti í kynbótanefnd, þá finst mjer, að best sje að ákvæðið um það felist í aðallögunum um kosningar í málefnum sveita og kaupstaða, og gildi svo jafnt fyrir öll þessi mál. Sje jeg ekki ástæðu til þess að tala meira um það. En jeg býst ekki við, að hv. deild álíti nauðsynlegt að taka ákvæðið um kosningarrjett og kjörgengi inn í þessi lög, og vona því að brtt. mín á þskj. 324 verði samþykt.

Atvinnumálaráðherra (MG): Mjer þykir vænt um að heyra það hjá hv.þm. A-Húnv. (GuðmÓ), að hann álítur, að frv. hafi batnað í Nd. Geri jeg mjer því vonir um, að hann fylgi því. Um brtt. þessa hv.þm. (GuðmÓ), á þskj. 324, vil jeg geta þess, að í henni er aðeins sú efnisbreyting, að taka af honum þann rjett að mega skorast undan kosningu. Um það atriði hefir áður farið fram atkvæðagreiðsla hjer í deildinni, svo að till. er í raun og veru alveg óþörf, en frá verður henni ekki vísað vegna þingskapa, eins og till.hv. 1. landsk. (SE). Verði brtt.hv.þm. A.-Húnv. samþykt, verður frv. að fara í sameinað þing, og það tel jeg satt að segja ekki ómaksins vert. Jeg legg því til, að brtt. þessi verði feld.

Sigurður Eggerz Samkvæmt nýföllnum úrskurði hæstv. forseta kemst mín tillaga ekki að, þrátt fyrir hin ljósu fordæmi í tveimur forsetaúrskurðum. En það dugir ekki að deila við dómarann, og nú er þá ekki annað fyrir hendi en taka afstöðu til tillögu hv.þm. A.-Húnv., en jeg skil hæstv. forseta svo, að hún megi komast að. Jeg fyrir mitt leyti mun eindregið greiða atkvæði með tillögunni, því að líkindum næst það sama með henni og minni tillögu. - En það er auðvitað höfuðatriðið.

Gunnar Ólafsson Það var nánast til þess að rifja upp gamlar sakir, að jeg kvaddi mjer hljóðs. Þegar frv. þetta var hjer síðast til umr. í þessari hv. deild, gerðu tveir hv.þm. nokkurn hvell að frv.: það er vitanlegt, að frv. var þá í 4. sinni ti1 umræðu hjer í deildinni, en þó varð það þá fyrst, sem þessir hv.þm. komust að niðurstöðu um, að málið var ekki nógu vel athugað enn, frá þeirra sjónarmiði sjeð. Þeir báðu því hæstv. forseta að taka málið út af dagskrá og fresta umr., og var það gert. Samtímis átaldi hv. 1. landsk. (SE) landbn. fyrir að hún hefði ekki lagt nógu mikla rækt við málið, nefndarálitið væri svo stutt og óljóst orðað. Hann kvaðst og ekki enn hafa haft nægan tíma til að átta sig á málinu, og varð því að fá frest á umræðunum, til íhugunar og lagfæringar. Jeg skal að vísu játa, að nál. var ekki langt, það er að finna á þskj. 119, en um leið skal jeg taka það fram, að nefndin taldi ekki rjett að gera hjer úlfalda úr mýflugu, skrifa langt mál um það, langt mál í nál., sem öllum er ljóst og margendurtekið og rætt í báðum deildum þingsins. Málið er og í sjálfu sjer ofureinfalt. Það hefir verið samþykt í hv.Nd. í annað sinn, og landbúnaðarnefnd þessarar deildar hafði ekki annað að segja um frv. eftir eina umræðu í hv.Nd. og breytingar þær, er þar voru gerðar, en að þær væru til bóta eins og frsm. nefndarinnar hafði í framsöguræðu tekið fram. Þetta segi jeg til þess að bera af nefndinni þær sakir, er á hana hafa verið bornar. Svo kemur að því, er málið var tekið út af dagskrá samkv. ósk þessara tveggja háttv.þm., þá keppast þeir við að bera fram brtt. við frv. og flýta sjer svo að því, að þeir geta ekki einu sinni orðið samferða með þær. Háttv. 1. landsk. varð fyrri til; hann kemur strax með tillögu um að fella burtu undanþáguna konum til handa frá því að vera í kynbótanefnd. En þá var sá ljóður á brtt. hans að hún mundi ekki löglega upp borin. Og þá kemur það, að háttv.þm. A.-Húnv. ræðst í að bjarga þessu. Hann kemur með nýja brtt. Sú brtt. sýnist að vísu vera meinlítil, fljótt á litið. En við nánari athugun sjest, að hún fer krókaleið að sama marki og fyrri brtt., frá hv. 1. landsk., sem hæstv. forseti úrskurðaði, að ekki gæti komið til umræðu eða atkvæða. Brtt. hv.l.landsk. var það skárri, að hún gekk beint framan að markinn, en þessi síðari brtt., frá hv.þm. A-Húnv., kemur krókaleiðir, á hlið við og aftan að því, sem um er að ræða. Þegar frv. var hjer áður til umr., hafði háttv.þm. A.-Húnv. alt á hornum sjer því viðvíkjandi; hann var óánægður með frv. af ýmsum ástæðum, að hann sagði og átaldi landbn. fyrir meðferð hennar á því. Hann sagði og þá, að breytingar hv.Nd. væru vart til bóta á frv. En nú segir hann, að frv. hafi síst versnað, það sje jafnvel betra eftir að það kom aftur úr Nd. Jeg bendi á þetta til þess að sýna fram á ósamræmið í framferði hv.þm. í þessu máli. Þetta er að minsta kosti „loðin“ afstaða til málsins. En nú tekur hann skýrt fram, að frv. hafi batnað í Nd., og á hann þakkir skilið fyrir þá tilbreytni til bóta á sínu framferði. En eins og hæstv. atvrh. sagði, tel jeg ekki brtt. þessa háttv.þm. þess verða, að deildin ætti að samþykkja hana og senda síðan frv. í Sþ. Jeg tel betur sæma þessari hv. deild að samþykkja frv. eins og það kemur nú frá hv.Nd. en að vera að hringla við að ná burt úr 2. gr. þessum hjer um þrættu orðum og koma því þar með í sameinað þing. Auk þess gengur það næst móðgun við hv. deild að ætlast til þess, að hún hlaupi frá því, alveg að ástæðulausu, sem hún hefir áður samþykt í þessu máli, hvort sem brtt. koma beint fram eða eftir krókaleiðum, eins og hjer á sjer stað hjá háttv.þm. A.-Húnv. Jeg leyfi mjer því að mælast til þess, að hv. deild samþykki frv. eins og það nú er.

Einar Árnason Þegar þetta frv. var hjer til umræðu fyrir nokkrum dögum, og var þá nýkomið frá hv.Nd., valdi meiri hluti þessarar hv. deildar hið góða hlutskiftið, að slá skjaldborg utan um rjettindi kvenna. En nú kemur það í ljós, að tveir háttv.þm. eru hjer á sveimi í kringum skjaldborgina og eru að leitast við að fá færi til að rjúfa hana. Það eru þeir háttv.þm. A.-Húnv. (GuðmÓ) og háttv. 1. landsk. (SE). Nú hafa þeir ekið fram tveimur byssum og hafið skothríð á þetta vígi kvennanna. Að vísu bilaði annað skotvopnið mjög fljótt, og þarf því varla að búast við miklum árangri af þessari skothríð, því jeg býst ekki við, að meiri hluti þessarar hv. deildar bregðist konunum á þessari hættustund. Það, sem mjer þykir athugaverðast við þetta framferði þessara tveggja hv.þm., er það, að mjer virðist, sem þeir hafi snúið við rökunum í þessu máli. Þeir þykjast vera útverðir kvenrjettindanna á voru landi, en í sömu andránni gera þeir tilraun til að svifta konur þeim rjetti, sem þær hafa haft fram að þessu. Jeg vil því ráðleggja þessum háttv.þm. báðum að slíðra brandinn og hætta við þessar árásir á konurnar, því að jeg tel þetta aðeins þýðingarlaust erfiði fyrir þá; þeir eyða skotfærum sínum til einskis, konurnar eru komnar inn í þá skjaldborg í þessari háttv. deild, sem mun reynast óvinnandi vígi, hvernig sem til verður leitað við þær.

Atvinnumálaráðherra (MG): Út af orðum háttv. 1. landsk. (SE) vil jeg segja það, að það er ekki nauðsynlegt, að rjettindi og skyldur fylgist að. Það eru aukin rjettindi, að geta skorast undan tilteknum störfum. Þetta er gefinn hlutur. En hvernig var það annars, - var ekki þessi hv.þm. í gær að beita sjer á móti frv., sem var mjög þýðingarmikið fyrir konur þessa lands? Eða var hv.þm. að mæla með því frv.?  Jeg skal út af því, sem háttv.þm. A.-Húnv. sagði, geta þess, að það er ekki nauðsynlegt, að sömu reglur gildi um kosningar í kynbótanefndir og hreppsnefndir, og frv. sjálft sýnir, að þetta er svo. Það er greinilegt, að ef það væri sjálfsagt, að sömu reglur giltu um þetta, þyrftu engin ákvæði að vera um þetta í frumvarpinu. Jeg endurtek svo aðeins, að jeg tel rjettast að fella þessa brtt. frá háttv.þm. A.-Húnv.

Eggert Pálsson Eins og menn rekur minni til, hófust þessar umræður með hörðum ávítum til landbn. fyrir það, að hún hefði ekki gefið út framhaldsnál. um þetta mál. En nefndin vísar þessu ámæli á bug. Þetta skeður oft, að nefndir gefa ekki út framhaldsnál., er þær hafa ekki neitt sjerstakt að athuga við málin. Hjer er því fullkomið fordæmi fyrir þessu. Jeg get tekið það fram, ef ámæli fyrir þetta væri rjettmætt, mundi það ekki lenda á nefndinni, heldur á hæstv. forseta og skrifstofustjóra Alþingis, sem tóku mál þetta á dagskrá að nefndinni fornspurðri. En nefndin hafði enga ástæðu til að þykkjast, þó að þetta væri gert, því að hún var búin að athuga málið og komin að niðurstöðu um, að breytingar hv.Nd. væru þess eðlis, að nefndin gat ekki fundið ástæðu til að vera á móti þeim. Landbn. lýsti því líka hjer í deildinni, að hún teldi breytingar hv.Nd. heldur til bóta en hitt. Það er sennilegt, að það hafi vakað fyrir háttv. andmælendum þessa frv., að þeir hafi ætlað að athuga nánar þessar breytingar Nd., er þeir ljetu taka málið af dagskrá. En viti menn, nú þegar þeir eru búnir að fá frest til að athuga málið, sjá þeir ekkert annað athugavert en það, sem þessi eina brtt. fer fram á. Það sem hv.Nd. hafði gert, er nú talið fremur til bóta. Til hvers er þá þessi hvellur ger? Til þess eins að fá deildina til að jeta ofan í sig og fella burt 2. málsgr. 2. gr. frv. Brtt. hv. 1. landsk. er hrein og bein; þar leikur ekki á tveimur tungum, hver tilgangurinn er. En hin brtt., frá hv.þm. A.-Húnv., liggur ekki eins opin við. Hún er svo lævíslega orðuð, að enda þótt hún stefni að sama marki að síðustu og brtt.hv. 1. landsk., tókst þó að koma henni að hjer, en hin var úrskurðuð frá. Hvort hv. deild telur sjer sæma að jeta þetta ofan í sig, læt jeg mjer standa á sama. Nefndin á ekki sök á því, þó að það verði gert. Landbn. telur það ekki móðgun við sig, þó svo fari. En hitt er meira spurnarmál, hvort hv. deild telji sjer sæma að fella við 3. umr. það, sem hún samþykti við 2. umr. Þá er að athuga það, að ef þessi brtt. verður samþykt, þá á frv. að fara hjeðan í Sþ. Þá verður manni að spyrja: Er málið þess vert, vegna þessa eina atriðis, sem nú ber á milli, að stofna til fundar í Sþ.? Það er ljóst, að ef málið fer í Sþ., verður ekki annað unnið við það en lengri umr., og svo verður það samþykt eins og hjer síðast við 3. umr. Jeg lít svo á, að ef telja á þetta fulla ástæðu til að hlaupa með málið í Sþ., er síst að vænta, að það verði vegsauki fyrir þingið.

Forseti (HSteins): Jeg vil geta þess, út af því, er hv. 1. þm. Rang. (EP) nú ljet um mælt, að tekið hefði verið mál á dagskrá að nefnd fornspurðri, að hvorki forseta nje skrifstofustjóra ber skylda til að spyrja nefndir, hvenær mál beri að taka á dagskrá, eða bíða eftir útkomu á nál. Skrifstofustjórinn skýrði hv.frsm. landbn. (ÁH) frá því, að hann hefði í hyggju að setja þetta mál á dagskrá, og fjekk það svar, að við það væri ekkert að athuga.

Þetta er rjett; jeg var spurður og svaraði þessu

.

Jónas Jónsson Jeg fæ ekki varist því að segja fáein orð í þessu stórmáli, sem virðist vera orðið eitt af mestu málum á þessu þingi, ef ráða má nokkuð af þeim ræðufjölda, sem kominn er í þessu máli. Hæstv. atvrh. (MG) heldur því fram að ekki sje ástæða til að laga 2. gr. frv.; hún sje vel glögg. En ef 2. gr. er borin saman við brtt.hv.þm. A.-Húnv., sjest, að brtt. er gleggri en frv. Hv. 4. landsk. (IHB) hefir tekið upp aðra stefnu í þessu máli en hún hafði, er sveitarstjórnarmálin voru hjer á ferðinni.  (Atvrh. MG: Það ætti hv. 3. landsk. að gera líka)  . Þetta er það, sem hæstv. atvrh. vill fá deildina til að gera. Hann er sjálfur vanur að snúast í málum, t. d. tóbakinu, en má ekki heimta jafnmikið af öðrum. Nú hefir þessi háttv. deild slegið fastri stefnu sinni í því, að hún ætlast til, að konum beri jöfn skylda og körlum til að taka þátt í sveitarstjórnarmálefnum. Auðvitað væri snúningur í þessu máli ekki meiri vansæmd fyrir deildina en snúningur hennar í Blönduósskólamálinu, þar sem meiri hl. mentmn. er nú á alt annari skoðun en í fyrra, eða sendiherramálinu; þar held jeg, að hæstv. atvrh. (MG) hafi nú greitt öðruvísi athv. en hann gerði fyr.

Sigurður Eggerz Háttv. landbn. virtist óánægð yfir aðfinslum mínum við nál. En sannleikurinn var sá, að aðfinslur mínar voru almenns eðlis og vöktu eftirtekt á því, að hinn vandaði undirbúningur málanna, sem stundum sýndi sig í ítarlegum nál., er nú meira og meira að hverfa úr sögunni. Það var ekki um að ræða neitt samkomulag milli mín og hv.þm. A.-Húnv. í þessu máli. Við gátum báðir beðið um, að málið yrði tekið af dagskrá, hvor frá sinni afstöðu. Sá einasti, sem jeg hefði getað búist við, að væri með mjer, er hv. 5. landsk.þm. (GunnÓ), því að hann er kosinn á sama lista og jeg. En svo er nú ekki, og stend jeg því einn uppi í flokki hjer í þessari háttv. deild. Út af því, sem hæstv. atvrh. (MG) sagði í gær um kvennaskólann, vil jeg spyrja hann. hvort það sje víst, að kvenfólkið vilji heldur ríkisskóla en einkaskóla. Þarna er hæstv. atvrh. að villa mönnum sýn. Það getur að vísu verið, að hæstv. atvrh. trúi svo mjög á ríkisrekstur, að hann geti ekki hugsað sjer einkarekstur, en þá erum við ekki sammála. En jeg vil benda á, að þetta er ekkert smámál, sem hjer er um að ræða. Það er stórt „princip“-mál. Það er gamla erfðakenningin, sem er að stinga upp höfðinu og reyna að draga kvenkjósendur til þess að brúka ekki sinn pólitíska rjett og halda þeim frá stjórnmálum. Sumir hv.þm. þykjast óttast það mjög, að ef mál þetta kæmi fyrir sameinað þing, yrðu of langar umræður um það. Það er engin hætta á því; jeg býst við, að till. yrði samþykt og lítill ágreiningur um það. En hitt, að einhver greiði öðruvísi atkv. við 3. umr. en 2., hefir komið svo oft fyrir á þingi. Hver þm. á að greiða atkvæði eftir sannfæringu sinni. Nú eru 5 mínútur liðnar, og vil jeg þakka hæstv. forseta fyrir að hafa gefið mjer tækifæri til að sýna fram á, að hjer er um stórt „princip“-mál að ræða. Jeg veit, að flestir kvenkjósendur munu óska að hafa hvorttveggja óskift: rjettindin og skyldurnar.

Atvinnumálaráðherra (MG): Jeg vil taka vægt á hv.l.landsk. (SE), þar sem hann er dauður. Mín skoðun er sú, að kvenfólkið vilji heldur ríkisskóla en einkaskóla. Hv. 1. landsk. hefir aðra skoðun. Við því er ekkert að segja. En það er ofurskiljanlegt, að kvenfólkinu þyki tryggara að fá vissa fjárveitingu í eitt skifti fyrir öll en að þurfa að fara fram á hana frá ári til árs, enda er þetta jafnt á komið, þegar til eru ríkisskólar fyrir karlmenn. Aftur á móti mundu þær skoða það lítils virði að fá að vera í kynbótanefnd. Mjer finst mikill munur á þessu tvennu. Nei, hv. 1. landsk. er vinur kvenfólksins meðan það kostar ekkert. Hann vill lofa þeim að vera í kynbótanefnd, en hann vill ekki láta þær fá skóla. Hv. 3. landsk. (JJ) var að fara fram á, að jeg sæi um, að deildin sneri aftur í þessu máli. Jeg er hv. 3. landsk. þakklátur fyrir hann stuðning, sem hann hefir veitt mjer, því að ef hægt er á nokkurn hátt að fá hv. deild til að snúast ekki, er það með því að bera henni á brýn, að hún hafi fyrir fortölur mínar snúist.

Gunnar Ólafsson Jeg skildi ekki það, sem hv.l.landsk. sagði um, að með þessu ákvæði væri verið að draga úr rjettindum kvenfólksins. Mjer sýnist augljóst, að það eru einmitt aukin rjettindi þeirra með þeirri undanþágu, að þær þurfa ekki að inna af hendi verk, sem þeim er meira eða minna ógeðfelt, en aftur á móti er þeim það hvergi bannað. Hugsum okkur einhverja hreppsnefnd, sem væri líkt sinnuð og þeir, sem vilja fella þetta ákvæði burtu, og hreppsbúar gerðu það af eintómri gletni að kjósa konu í kynbótanefndina. Hreppsbúar gætu með því móti neytt hana til þess að taka sæti í þeirri nefnd, sem henni væri óljúft að starfa í og sem hún væri í flestum tilfellum óhæf til. Jeg álít þetta óþarft og jeg sje ekki betur en að rjettindi konunnar sjeu aukin með því, að hún getur skorast undan kosningu. Hv. 3. landsk. sagði, að það væri algengt hjer, að menn skiftu um skoðun, og var sem hann talaði þar af mikilli reynslu. Hvort hann hefir talað af eigin reynslu eða reynslu annara, veit jeg ekki, en mjer finst ekki sjálfsagt að breyta um skoðun í öllum málum, þó að það hafi einhverntíma verið gert. Í þessu máli hafa ekki komið neinar nýjar upplýsingar, sem gæfu ástæðu til að skifta um skoðun. Það er alt annars eðlis, þó að skift sje um skoðun á löngu tímabili, vegna nýrra upplýsinga og breyttra kringumstæðna.

Jónas Jónsson Hæstv. atvrh. (MG) fjell frá því að reyna að verja málsstað sinn, og mjer skildist hann gangast við því, að það er hann, sem hefir átt aðalþáttinn í þeim stefnubreytingum, sem hjer hafa komið fram. Þetta er sýnilegt af þingtíðindunum, og veit jeg því, að hæstv. atvrh. ætlar að láta þar við sitja og ætlast til, að flokksmenn sínir geri það af flokksfylgi að fylgja þessu. Hæstv. ráðh. sagði, að kvenfólkið vildi fá ríkisskóla. Þetta er rjett að vissu leyti, ef dæma má eftir þeim eina fulltrúa kvenþjóðarinnar hjer í hv. deild. Í fyrra vildi hún fá einn ríkisskóla, en ekki Blönduósskólann.

Jú, á sínum tíma

. Í öðru lagi vil jeg benda á, að jeg hefi tvívegis flutt frv. um ríkisskóla á Staðarfelli, en í bæði skiftin hefir það verið drepið af þeim sömu mönnum, sem nú eru að berjast fyrir ríkisskóla. Þá talaði hv. 5. landsk. (GunnÓ) um það, hvort eigi að þvinga konur inn í kynbótanefnd, og færði hann allgóð rök fyrir því, að það sje engin bót fyrir þær, heldur þvert á móti. Jeg vil benda hv.þm. á, hvernig þetta „princip“ hefir verið sett hjer inn. Hv. 4. landsk. sagði, að verið væri að brjóta lög og rjett, ef konur fengju að skorast undan því að vera í hreppsnefnd. Deildin hefir því ekkert annað fyrir sjer frá kvenfólksins hálfu en að það óski eftir þessari þvingun. Með kosningalögunum er slegið fastri meginreglu, og hv. 4. landsk. hefir brotið sitt „princip“ með atkvgr. sinni við 3. umr. málsins. Þar sem hv. 5. landsk. talar um skoðanaskifti, gleymir hann því, að jeg hefi nefnt 2 dæmi um, hvernig samherjar hans hafa snúist síðan í fyrra, og jeg gæti nefnt fleiri dæmi, ef á þyrfti að halda, um það, hvernig bestu mennirnir, sem hv. 5. landsk. áleit vera, snerust með fárra daga millibili. Mjer finst augljóst, að einmitt tillaga hv.þm. A.-Húnv. er til að binda enda á þar villigötur, sem hv. deild hefir lent inn á í þessu máli. Jeg treysti því, að hún verði samþykt og að hv. 5. landsk. sjái, að hann á að snúa aftur til síns upprunalega máls.

Atvinnumálaráðherra (MG): Mjer finst nú bráðum nóg komið, og ætla jeg því aðeins að segja örfá orð út af því, sem hv. 3. landsk. (JJ) sagði um, að jeg teldi sjálfsagt, að flokksfylgi rjeði hjer úrslitum. En hann gleymir því, hv. 3. landsk., að það var hans eiginn flokksbróðir, sem kom fram með tillöguna. En jeg skal gjarnan taka á mig ábyrgðina með þeim hv.þm. (EÁ). Jeg get ómögulega sjeð, að það sjeu skoðanaskifti, þó að hjer komi fram frv. um að gera tvo skóla að ríkisskólum, í staðinn fyrir einn í fyrra. Þetta er einmitt að halda lengra áfram á sömu braut. Þá held jeg fast við, að ekki sje nauðsynlegt, að sömu reglur gildi um kosningar í kynbótanefnd og í hreppsnefnd. Það er kannske hægt að finna eina konu á öllu landinu, sem vit hefir á hestakynbótum, og sje jeg því ekki, að nokkuð gott geti leitt af að skylda þær til þessa starfa. Jeg gæti trúað, að þetta yrði misbrúkað til að gera kvenfólkinu óleik.