Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Framganga ríkisstjórnarinnar í þessu máli hvað varðar endurskipulagningu á tekjustofnum sveitarfélaganna er mjög snautleg. Í fyrsta lagi er sú úrlausn sem sveitarfélögin fá alls ónóg. Í öðru lagi er mjög ámælisvert að ríkisstjórnin skuli ekki lækka tekjuskattsprósentuna á móti þannig að heildarskattbyrði haldist óbreytt. Í þriðja lagi, og það er kannski það lakasta af öllu, er neðan við allar hellur að upphæðum persónufrádráttar, og þar með skattleysismarka, skuli ekki vera breytt þannig að skattbyrði láglaunafólks haldist þá óbreytt þrátt fyrir hærri samanlagða álagningarprósentu tekjuskatts og útsvars. Þessi brtt. gengur út á að tryggja að lágtekjufólk verði ekki fyrir sérstakri skattahækkun með þessum aðgerðum með því að hækka persónufrádráttinn og ég hvet hv. þm. eindregið til að samþykkja hana. Annars munu á næsta ári bætast við milli 2 og 3 þúsund nýir skattgreiðendur, fólk með milli 60 og 70 þús. kr. tekjur mánuði.

Herra forseti. Rétt áðan var verið að fella tillögu frá stjórnarandstöðunni um að skattleysismörk héldu raungildi sínu í samræmi við gildandi kjarasamninga þannig að ekki þyrfti að koma til aukin skattbyrði þótt ríkisstjórnin sé að beita sér fyrir almennri skattahækkun í landinu. Sú tillaga var felld. Áður hafði verið felld tillaga við 2. umr. um að ríkið drægi samsvarandi úr hlut sínum í staðgreiðslunni sem nemur þeirri hækkun sem verður væntanlega á útsvari í landinu. Báðar þessar tillögur hafa verið felldar. Því lýsum við allri ábyrgð á hendur ríkisstjórninni um það hvaða áhrif þetta hefur á kjarasamninga en ASÍ hefur haldið því fram að þetta muni grafa undan kjarasamningunum. Hér er þó verið að stíga hænuskref til að milda þá almennu skattahækkun sem ríkisstjórnin beitir sér nú fyrir og við því segi ég já.

Herra forseti. Það er afar athyglisvert í því góðæri sem við höfum búið við á undanförnum árum að jafnvel þegar þessar auknu bætur verða komnar til framkvæmda á næstu þremur árum þá hafa þær verið skertar svo á umliðnum árum að þær munu ekki einu sinni ná þeim hlut sem þær voru í 1995, þ.e. að þremur árum liðnum þegar þessar barnabætur eru að fullu komnar til framkvæmda. Það þekkist í örfáum ríkjum innan OECD að barnabætur séu tekjutengdar. Þessi tillaga miðar að því að barnabætur verði greiddar með öllum börnum að 16 ára aldri næstu tvö árin og síðan að 18 ára aldri. Þetta er í samræmi við kosningaloforð framsóknarmanna. Nú fá þeir tækifæri til að standa við kosningaloforð sitt. Ég segi já.

Herra forseti. Í lokahrinu kjarasamninganna í fyrravor, samninganna milli Samtaka atvinnulífsins og Flóabandalagsins, kom upp sú hugmynd að verja töluverðum fjármunum til starfsmenntunar fyrir ófaglært verkafólk og það varð samkomulag við félmrn. og Samtök atvinnulífsins og Flóabandalagið og síðar Verkamannasambandið að taka þessa peninga úr Atvinnuleysistryggingasjóði. Í fjárlögum þessa árs er gert ráð fyrir því en bera þarf fram sérstakt frv., sem ég er hér með í höndunum, til þess að þetta öðlist lagastoð. Ég veit ekki betur en að allsherjarsamkomulag sé um þetta mál. Hugmyndin er að þetta átak í fræðslumálum ófaglærðra standi í þrjú ár, þ.e. 2001--2003. Alls á að verja 200 millj. í þetta. Fræðslusjóðir eru tveir og eiga álíka margir aðild að þeim. En það er ljóst að kostnaður við fræðslustarfið er af landfræðilegum ástæðum meiri hjá fræðslusjóði Samtaka atvinnulífsins og Verkamannasambandinu eða Landsmennt og því var honum ætlað heldur meira fé en fræðslusjóði Samtaka atvinnulífsins og Flóabandalagsins sem heitir Starfsafl. Þannig er gert ráð fyrir að á árinu 2001 renni 104 millj. kr. til sjóðanna, þ.e. 50 millj. kr. til Starfsafls og 54 millj. kr. til Landsmenntar. 53 millj. kr. árið 2002, þ.e. 25 millj. kr. til Starfsafls en 28 millj. kr. til Landsmenntar og 43 millj. kr. árið 2003, 15 millj. kr. til Starfsafls og 28 millj. kr. til Landsmenntar. Á móti þessari greiðslu úr Atvinnuleysistryggingasjóði greiða stéttarfélögin sem mynda Flóabandalagið og stóðu að samkomulaginu 10 millj. á ári til verkefnisins og stéttarfélögin í Verkamannasambandinu greiða einnig 10 millj. í sinn sjóð. Þessu frv. er sem sagt ætlað að tryggja þessu fyrirkomulagi lagastoð. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði málið sent hv. félmn. til athugunar. Ég harma að þetta skuli vera svo seint fram komið og lítill tími eftir en þar sem samkomulag er um málið að öðru leyti vonast ég til að það nái afgreiðslu fyrir jólahlé.

Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs til að gagnrýna það að hæstv. forseti skuli taka síðustu mál á fyrri fundinum fram fyrir önnur, 22. málið um atvinnuleysistryggingar sem hér hefur verið mælt fyrir og tryggingagjaldið, bæði mjög seint fram komin og tryggingagjaldið svo seint að leita þurfti afbrigða til að taka mætti það á dagskrá. Þessa dagana er afskaplega mikið að gera hjá þingmönnum. Enn þá er verið að starfa í nefndum þrátt fyrir að yfirleitt sé gert ráð fyrir að nefndastörfum sé lokið á síðustu áformuðu dögum þingsins. Hér er verið að mæla fyrir málum sem eiga að fara til nefndar. Látum það vera þar sem ríkisstjórnin er greinilega búin að setja Alþingi í uppnám með því að halda okkur hér á róli til að koma með ný mál inn, bankamál o.fl. En það getur verið eitthvað í þessum málum sem við viljum koma á framfæri og þingmenn höfðu hugsað sér að nota tækifærið nú meðan önnur mál væru tekin fyrir að skoða þessi mál og það er mjög óþægilegt að mæta í atkvæðagreiðslu og fá þá að vita að síðustu málin séu fyrst á dagskrá. Vissulega er það svo að samstaða er um að setja peninga í starfsmenntamálin og stjórnarandstaðan hefur flutt tillögur um það við afgreiðslu fjárlaga. En ríkisstjórnin tekur svo seint við sér með þau brýnu mál að verið er að flytja frumvörp um þegar komið er löngu fram yfir þann tíma að ný frumvörp ættu að koma fram. Ég spyr hvort ekki megi hinkra með framhald umræðu um þetta mál og bíða með tryggingagjaldið þar til síðar á fundinum þannig að örlítið tækifæri gefist fyrir þá sem vinna með þessi mál að skoða þau áður en umræða fer fram.

Vegna þeirra athugasemda sem fram komu hjá hv. 4. þm. Reykn. vill forseti fyrir það fyrsta vekja athygli á því að 22. dagskrármálið er á dagskrá með hefðbundnum hætti en viðurkennir fúslega að 23. dagskrármálið var tekið inn með afbrigðum. Forseti vill því reyna að koma til móts við hv. þm. hvað það varðar og taka tillit til athugasemda hennar í þeim efnum og miða að því að það mál komi á dagskrá og til umræðu eftir matarhlé þannig að hv. þm. gefist þá tóm til að lesa það yfir fram að þeim tíma. En haldið verður áfram umræðu um 22. dagskrármálið sem þegar er hafin.

Herra forseti. Ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst það ótrúlegt sleifarlag af hálfu hæstv. félmrh. að koma með þetta mál núna svo seint sem raun ber vitni þegar röksemdin fyrir því er samkomulag sem gert var á vinnumarkaðnum sl. vor. Það er meira en hálft ár um liðið. Samt kemur ráðuneytið ekki þessu frv. frá sér sem er ein grein upp á fjórar línur og gildistökuákvæði í 2. gr. fyrr en rétt fyrir jólaleyfi eftir að nefndastörfum til að mynda samkvæmt starfsáætlun Alþingis átti að vera lokið. Ég leyfi mér að spyrja, hvers lags er þetta? Gleymdist þetta í ráðuneytinu?

Þetta er sleifarlag.

Já, þetta er sleifarlag, það er víst alveg á hreinu með það. Það er ekkert annað fyrir hæstv. félmrh. að gera en að skammast sín fyrir þetta og með ólíkindum satt best að segja. Það sem verra er þó, herra forseti, er að það hefði verið eðlilegt í tengslum við þetta mál að fara í svolitla grundvallarumræðu um hvort það er heppilegt fyrirkomulag sem þarna er verið að koma á. Ég leyfi mér að hafa uppi ákveðnar efasemdir um það. Það er alveg ljóst að málefnið er hið þarfasta. Þess vegna eru menn settir í svo ankannalega stöðu að fara að ræða hlutina á þeim nótum að einhver hætta væri á þeim misskilningi að menn væru að leggja stein í götu þessa verkefnis að setja aukinn kraft í fræðslumál og gera átak í fræðslumálum ófaglærðs verkafólks. Það er auðvitað alveg hið mesta framfaramál og er sjálfsagt að stuðla að því og málefnið er mjög þarft. En samt er ýmislegt við þetta að athuga eins og málið ber hér að. Fyrir það fyrsta eru það þessi vinnubrögð sem við þurfum ekki að dæma meira um, þau dæma sig algerlega sjálf. Hæstv. ráðherra er búinn að játa á sig skömmina. Í öðru lagi gerast þarna hlutir sem eru býsna umhugsunarverðir en því miður alls ekki einsdæmi. Það er að samið er við einhvern tiltekinn hluta vinnumarkaðarins og menn taka sér þar vald til að ákvarða hluti sem varða allan vinnumarkaðinn. Það mætti margt um þetta segja og kannski er ekki endilega ástæða til að ræða það á mjög neikvæðum nótum af því að hér á í hlut mál sem ég býst ekki við að sé mjög umdeilt, og þó. Menn geta vissulega sett spurningarmerki við það að fjármunum úr Atvinnuleysistryggingasjóði sem er að sjálfsögðu tryggingasjóður alls vinnumarkaðarins sé varið í verkefni af þessu tagi sem varðar hluta aðildarfélaganna og að hluti vinnumarkaðarins skuli taka sér í raun og veru vald með þessum hætti til að ganga frá málum, það er málefni sem menn þurfa að fara að setja ákveðin spurningarmerki við og þurfa að fara að átta sig á hvort kann góðri lukku að stýra. Við heyrum það oft t.d. notað sem röksemd að í rauninni sé búið að ganga frá forsendum kjarasamninga fyrir allan vinnumarkaðinn með því að einhver hluti hans semur á tilteknum nótum. Mjög oft er sagt að ekki aðeins hafi Flóabandalagssamningurinn neglt niður það mál sem hér er til umfjöllunar og væntanlega eru menn settir í erfiða stöðu með því að fara að hrófla við því, heldur hafi hann meira og minna ákveðið kjarasamningalínuna fyrir hönd alls vinnumarkaðarins þannig að aðrir aðilar hafi engan sjálfstæðan samningsrétt. Ég held að menn verði verulega að fara að spyrja sig spurninga í þessu sambandi. Það kemur að því að þetta mun valda úlfúð, þetta mun valda því að upp úr sýður í samskiptum þessara aðila. Einnig er Alþingi aftur og aftur sett í þær aðstæður að standa frammi fyrir meira og minna gerðum hlutum vegna þess að frá þeim hafi verið gengið, ekki fyrir hönd allra aðila vinnumarkaðarins í heild að samfloti eða þannig að aðrir hafi verið kallaðir að borðinu og spurt: Geta menn stutt þessa ráðstöfun? Eru aðrir aðilar sem eiga hagsmuna að gæta vegna stöðu Atvinnuleysistryggingasjóðs? Eru þeir sáttir við þessa ráðstöfun? Það kemur ekki fram í þessu máli að svo hafi verið gert. Var kallað á önnur sérsambönd innan Alþýðusambandsins og aðra sjálfstæða hópa á almenna vinnumarkaðnum og þeir spurðir álits á þessu? Var það gert?

Nei, þeir mótmæltu ekki.

Nei, þeir mótmæltu ekki, segir hæstv. félmrh. í frammíkalli. Þar með er þögn sama og samþykki í þessu tilviki jafnvel þó að þetta sé afgreitt í lok samningalotu, kannski á næturfundum þar sem menn eru einangraðir hjá sáttasemjara. Ef ekki heyrast mótmæli úr þjóðfélaginu, þá er það tekið sem samþykki. Í öðru lagi, herra forseti, vil ég sérstaklega ræða um það fyrirkomulag að sækja þessa fjármuni í Atvinnuleysistryggingasjóð. Ég hef áhyggjur af því og ég mótmæli því að aftur og aftur sé verið að hengja á Atvinnuleysistryggingasjóð pinkla sem í rauninni orkar verulega tvímælis að eigi að greiðast þaðan. Ég held að menn ættu að varast að taka markaðan tekjustofn atvinnuleysistrygginganna og seilast í hann til að standa straum af ýmsum útjöldum. Hvar endar sú þróun? Hún endar eins og við höfum séð í mörgum öðrum tilvikum þar sem tekna er sérstaklega aflað í sérmerktum tilgangi, t.d. framkvæmdasjóðirnir, áður en við er litið er stór hluti þeirra fjármuna farinn að fara í annað en til stóð í upphafi, til að standa straum af ýmiss konar rekstri og öðru slíku. Þeirrar tilhneigingar hefur gætt hjá Atvinnuleysistryggingasjóði að hann væri farinn að standa straum af félagslegum verkefnum og ýmiss konar rekstri sem hann á að mínu mati ekki að gera. Hættan er sú eins og við núverandi aðstæður að menn seilist til þess að ganga lengra og lengra meðan Atvinnuleysistryggingasjóður hefur borð fyrir báru. Það hefur hann vissulega um þessar mundir því að atvinnuleysi er hverfandi þó að það sé vissulega til staðar. Sjóðurinn hefur verið að byggjast upp á undanförnum árum en menn hafa líka takmarkað tekjur hans. Önnur viðfangsefni hafa verið leyst þannig að farið er inn á þennan tekjustofn, tryggingagjaldið eða þann hluta þess sem á að renna til Atvinnuleysistryggingasjóðs, og er nærtækast að minna á fæðingarorlofið, ágætt framfaramál, en það var samt seilst til þess að grípa inn í tekjustofn sem á að ganga til Atvinnuleysistryggingasjóðs og annarra þátta sem tryggingagjaldið stendur undir. Atvinnuleysistryggingasjóður stendur vissulega vel og ætli það séu ekki í honum núna um 6 milljarðar kr. eða svo. Við hjá félmn. könnuðum það fyrir nokkru hvernig hann væri á vegi staddur og spurðumst m.a. líka fyrir um ávöxtun þess fjár sem þar er inni því auðvitað er ástæða til þess að gæta að því að menn sofni ekki á verðinum þó að atvinnuleysi sé lítið og sjóðurinn eigi dálítið í handraðanum, þá geta þeir hlutir verið fljótir að breytast eins og kunnugt er. Það kom sér ákaflega vel á árunum upp úr 1990 þegar atvinnuleysi fór vaxandi á nýjan leik að nokkrir fjármunir voru þá í Atvinnuleysistryggingasjóði en þeir voru líka fljótir að fara. Menn urðu að grípa til þess að færa meira fé í sjóðinn og hækka tekjustofn hans. Ég vara við því að menn sýni af sér mikið andvaraleysi í málefnum Atvinnuleysistryggingasjóðs. Því miður er margt sem teiknar til þess að útgjöld hans gætu farið að aukast á nýjan leik og staðbundið a.m.k. er við verulegan vanda í atvinnumálum að stríða. Það er eins og menn gleymi því að þó að hér sé spenna á vinnumarkaði höfuðborgarsvæðisins, þá geta þeir hlutir verið fljótir að breytast. Það er auðvitað fljótt að telja þegar staðbundnar aðstæður valda fjöldaatvinnuleysi eins og ástandið í Vestmannaeyjum hljómar núna upp á, eins og ástandið á ýmsum stöðum á landsbyggðinni þar sem menn hafa orðið fyrir áföllum í atvinnumálum og stjórnvöld hafa setið ofan á lúkunum á sér mánuðum og missirum saman og ekki gert nokkurn skapaðan hlut þar til úrlausnar. Mætti þar nefna staði eins og Ólafsfjörð og Hrísey og er auðvitað með miklum endemum sá aumingjagangur allur sem stjórnvöld hafa sýnt af sér í þeim efnum, gapandi uppi með stórar yfirlýsingar um að nú yrðu flutt verkefni úr opinberu stjórnsýslunni og/eða öðrum úrræðum beitt í gegnum Byggðastofnun eða aðra slíka aðila. Síðan hafa liðið mánuðir, missiri og ár og ekkert hefur ræst af því sem stjórnvöld hafa lofað, ekki neitt. Þannig hefur t.d. hin ágæta Byggðastofnun eða stjórn Byggðastofnunar sýnt af sér í framgöngu sinni alveg ótrúlega mismunun hvað varðar það að taka ástand af sambærilegum toga til sambærilegrar meðhöndlunar og væri saga til næsta bæjar, herra forseti, ef farið væri ofan í saumana á því t.d. Hvað hefur Byggðastofnun gert í sambandi við vanda Ólafsfjarðar og Hríseyjar sem er sambærilegt við það sem sumir aðrir staðir hafa fengið frá þeirri ágætu stofnun? Ég held að það ætti kannski aðeins að skoða það, talandi um jafnræðisreglu í stjórnsýslunni og aðra slíka hluti. Það vill svo vel til að ég horfi framan í eins og eitt andlit sem sjálfsagt tekur þetta til sín en eins og kunnugt er er stjórn Byggðastofnunar að stórum hluta mönnuð þingmönnum stjórnarflokkanna. Liggur við að þeir gætu sleppt því að halda fundi í stjórn Byggðastofnunar og í staðinn tekið þetta fyrir í þingflokkum stjórnarliðsins. Síðan eru tveir ágætlega menntaðir menn, varaþingmenn Samfylkingarinnar þarna líka í stjórn og í góðu sambandi við almættið. En það hefur samt ekki komið í veg fyrir það að mér virðist að taka þurfi það til rækilegrar skoðunar hvernig þetta batterí hefur gengið fram á undanförnum árum. Ég nefni þetta, herra forseti, í pínulitlu framhjáhlaupi þar sem við erum að ræða um málefni Atvinnuleysistryggingasjóðs og stöðu atvinnumála sums staðar á landsbyggðinni sem er slæm og má ekki gleyma þó að menn huggi sig við meðaltöl yfir landið sem sýna að atvinnuleysi er lítið mælt á landsmælikvarða. En áföll í atvinnulífinu, jafnvel hlutir eins og miklar ógæftir og/eða aflabrestur á vetrarvertíðinni, geta skyndilega þýtt umtalsverð útgjöld úr Atvinnuleysistryggingasjóði. Þá eru aðstæður hans fljótar að breytast, að hann sé aflögufær og hafi mikið borð fyrir báru til verkefna af þessu tagi. Þess vegna vara ég við þeirri þróun, herra forseti, að halda að menn eigi þarna ótæmandi gullnámu sem hægt sé að grípa til. Maður spyr sig auðvitað að því, herra forseti, á hvaða braut forsvarsmenn verkalýðsfélaga eru þegar þeir hneigjast til að sækja þangað peninga til að fjármagna þörf málefni. Ég vil leggja áherslu á það aftur að deilan stendur ekki um að þetta er hið þarfasta viðfangsefni en hefði það ekki einfaldlega átt að fjármagnast með framlögum á fjárlögum? Er þetta ekki hluti af framlögum til menntamála? Hvort heldur litið er á þetta í menningarlegu, menntunarlegu eða félagslegu tilliti, herra forseti, þá er þetta eitt af þeim verkefnunum sem ríkið ætti að leggja til fé af tekjum sínum en ekki fara inn á þessa braut. Verkalýðsfélögin leggja þarna vissulega sjálf sitt af mörkum, talsverðar fjárhæðir. Þegar tillit er tekið til þess að þetta eru þau verkalýðsfélög sem stóðu að Flóabandalagssamningunum annars vegar og Verkamannasambandið sjálft hins vegar þá munar auðvitað um þær fjárhæðir sem þarna eru lagðar fram af þeirra hálfu. Aðalgagnrýni mín er sú, herra forseti, að ég tel að þetta fjármagn ætti í raun að koma sem framlög frá ríkinu með fjárlögum. Ég vara sérstaklega við því að menn fari sífellt lengra inn á þessa braut, að hengja verkefni af þessu tagi á Atvinnuleysistryggingasjóð.

Virðulegur forseti. Ég verð að segja að það kemur mér á óvart að sjá allt í einu þetta frv. komið fram. Við erum að sjá það í fyrsta skipti núna, bara dreift frammi á bekknum. Þannig hefur ekki gefist mikill tími til að fara yfir það en ég vildi gjarnan taka undir margt af því sem hv. þm. Steingrímur Sigfússon sagði áðan. Fyrir það fyrsta er Atvinnuleysistryggingasjóður markaður tekjustofn. Þetta minnir mig á það þegar fæðingarorlof var greitt úr þessum sjóði hér áður fyrr. Það þótti alls ekki til fyrirmyndar og því var breytt. Nú er reynt að seilast í þessa sjóði. Í grg. segir m.a., með leyfi forseta: ,,Þá gerðu félagsmálaráðherra og forvígismenn atvinnurekenda samkomulag um að í stað þess að greitt yrði í fræðslusjóði sem stæðu undir þessu átaki með álagsprósentu á laun, líkt og tíðkast hefur hjá fjölmörgum stéttum, rynni ákveðið fjármagn á árunum 2001--2003, alls 200 millj. kr., úr Atvinnuleysistryggingasjóði til fræðslusjóðanna.`` Ég set spurningarmerki við það hvort þetta eigi að greiðast úr þessum sjóði. Atvinnuleysistryggingasjóður á að vera til mögru áranna. Við vitum ekki hvenær þau skella á og það þarf ekki annað en utanaðkomandi áhrif til þess að svo verði. Þetta er auðvitað sjóður sem allur vinnumarkaðurinn greiðir í. Ég tek undir það með hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni að fræðslumál ófaglærðra eru afar brýn þannig að þetta snýst ekki um að vera sammála því eða ekki. Spurningin er hvaðan eigi að taka peningana. Ég tek undir þá skoðun að eðlilegt hefði verið að í menntamálunum væri tekið frá fjármagn til slíkrar starfsemi eða jafnvel eins og tíðkast hjá öðrum stéttarfélögum, að það sé greitt af ákveðinni prósentu. Þannig er það t.d. hjá öllum bandalögum háskólamanna, kennara og annarra. Af hverju á það ekki vera svo með hin almennu stéttarfélög? Ég bara spyr. Af hverju er verið að taka þetta úr þessum sjóði? Mér finnst líka rétt að það komi fram að öllu nefndastarfi er í raun lokið. Hins vegar verður að kalla til aukafundar út af þessu máli. Ég býst ekki við að fulltrúar stjórnarandstöðunnar verði á móti því en þessi vinnubrögð ganga náttúrlega ekki. Ég vil bara árétta það.

Herra forseti. Ég get tekið undir mestallt sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði um þetta frv. T.d. að eilíflega væri verið að hengja pinkla utan á Atvinnuleysistryggingasjóð, oftast vegna þess að þar eru peningar. Ég get nefnt sem dæmi að á sínum tíma var umsjónarnefnd eftirlauna hengd á þennan sjóð, fæðingarorlof eins og hér hefur komið fram o.s.frv., hlutir sem ekkert hafa að gera með atvinnuleysi. Það mál sem við ræðum hér í dag hefur hins vegar töluvert með atvinnuleysi að gera. Atvinnuleysi stafar oft af takmörkuðum sveigjanleika hjá ákveðnum stéttum en skortur á sveigjanlega stafar aftur af skorti á menntun, þekkingu eða kunnáttu. Þannig hygg ég að margur bóndinn geti ekki hætt búskap af því að hann treystir sér ekki til að vinna við annað. Kynni hann aftur á móti einhverja iðn til viðbótar við verkkunnáttu bóndans þá ætti hann auðveldara með að bregða búi. Þetta á líka við um ófaglærða verkamenn. Þeir ættu léttara með að skipta um starf ef þeir hefðu til þess menntun og þekkingu. Það er ljóst að atvinnuleysi bitnar fyrst og fremst á ómenntuðu fólki, ófaglærðu. Þeir sem eru menntaðir geta farið í störf fyrir neðan menntun sína, ef svo má orða það, og hafa meiri sveigjanleika á vinnumarkaðnum. Þannig má segja að þetta mál heyri rökfræðilega undir Atvinnuleysistryggingasjóð. Aukin verkmenntun eykur sveigjanleika og minnkar staðbundið atvinnuleysi. En þá er það spurningin um ákvörðunarferlið og spurningin um hverjir njóti. Þetta ákvörðunarferli er, eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon kom inn á, dæmigert fyrir það hvernig Alþingi fær mál til afgreiðslu, ekki til þess að hafa frumkvæði að málunum heldur til afgreiðslu. Þetta mál verður til í kjarasamningum og fer þaðan inn á borð ríkisstjórnar. Hún, hlýðin eins og hún er, kemur því svo til Alþingis og Alþingi, hlýðið eins og það er, samþykkir það sem lög. Í raun er frumkvæðið og ákvarðanatakan hjá aðilum vinnumarkaðarins. Þetta hef ég margoft gagnrýnt. Það er ekki endilega víst að þeir aðilar hafi hagsmuni allrar þjóðarinnar í huga. Enda kemur í ljós að hér á að verja peningum úr sjóði sem allir launþegar greiða til. Tryggingagjaldið er skattur á laun allra landsmanna sem atvinnurekandi greiðir og hluti af tryggingagjaldinu rennur til Atvinnuleysistryggingasjóðs. Sjóðurinn er fjármagnaður með flötum skatti á tekjur allra landsmanna, líka þeirra sem ekki eru í þeim félögum sem eiga að njóta góðs af þessu. Ég nefni t.d. bankamenn eða kennara. Allar þessar stéttir greiða í Atvinnuleysistryggingasjóð en hér er gert ráð fyrir því að eingöngu sjóðir á vegum Verkamannasambandsins og Flóabandalagsins njóti. Í því sambandi vildi ég gjarnan nefna stöðu bankamanna. Þar eru miklar breytingar fram undan, tæknibreytingar í bankastarfsemi og ég hygg að það muni þurfa að endurmennta jafnvel þúsund manns sem nú starfa sem gjaldkerar í bönkum. Þá þarf að mennta til að verða ráðgjafar í bönkum eða fara yfir í aðrar starfsgreinar. Þetta hefur ekkert verið rætt þannig að ekki veitti af slíku átaki inn í Atvinnuleysistryggingasjóð til að bæta úr þeirri stöðu. Síðan kemur upp önnur spurning. Hér eiga peningar að renna til ákveðinna menntastofnana eða fyrirtækja á vegum verkalýðshreyfingarinnar. Maður spyr sig um samkeppni og gæðaeftirlit á þeim vettvangi. Hver fylgist með því að sú menntun sé eins góð og hægt er og eins ódýr og hægt er? Ég hygg að það vanti bæði gæða- og kostnaðareftirlit með þessari menntun. Það er ekkert rætt um að verkefnið sé boðið út. Mér þætti mjög eðlilegt að þessi menntun yrði boðin út þar sem hún er greidd með opinberu fé. Hugsanlega getur hv. félmn. sem fær þetta mál til vinnslu kannað það á þeim örstutta tíma sem við höfum hvort hægt sé að tryggja á einhvern hátt gæða- og kostnaðareftirlit með þeirri starfsemi sem þessir peningar eiga að fjármagna. Eins og ég segi þá er þetta gott mál. Þetta heyrir rökfræðilega undir Atvinnutryggingasjóð, mætti hugsanlega vera víðara þannig að önnur stéttarfélög, t.d. bankamanna, ættu möguleika á að endurmennta sitt fólk. Ég endurtek, þetta er gott mál og ég styð það sem slíkt.

Herra forseti. Um það geta allir verið sammála að brýnt er að taka skipulega á starfs- og endurmenntunarmálum ófaglærðs fólks og að unnið sé að því heildstætt og markvisst. Með frv. því sem hæstv. félmrh. mælir hér fyrir á vissulega að setja fjármagn til fræðslumála ófaglærðra. Ég vil hins vegar segja, eins og aðrir ræðumenn úr þessum ræðustól, að það ber ekki mikinn vott um áhuga hæstv. ráðherra á fræðslumálum ófaglærðra að hann skuli nánast gleyma málinu í skúffum sínum þó um það hafi verið samið í vor að lögin skyldu taka gildi á árinu 2001 og ekki vonum seinna að koma með það fyrir þingið þegar örfáir dagar eru til jóla, enda hefur hæstv. ráðherra viðurkennt sleifarlag sitt í því efni. Við þetta mál er mjög margt að athuga, herra forseti. Fari maður í fyrsta lagi aðeins yfir forsögu málins þá gilda í landinu lög um starfsmenntun í atvinnulífinu sem sett voru 1992. Þá var stofnaður starfsmenntasjóður sem var tengdur þeim lögum. Áður hafði á vegum félmrn. verið sett nokkurt fjármagn til þessa verkefnis, starfsmenntunar í atvinnulífinu. Þessum starfsmenntasjóði var fyrst og fremst ætlað að hafa það verkefni að veita fjármagn til starfsmenntunar ófaglærðra. Ég held að málin hafi þróast með þeim hætti í starfsmenntamálum ófaglærðs fólks að kannski hafi fáir heildarsýn yfir stöðu þessa mikilvæga máls. Og ég vil spyrja ráðherrann: Hefur af hálfu félmrn., en undir það heyra t.d. lög um starfsmenntun í atvinnulífinu, verið kortlögð með einum eða öðrum hætti þörfin fyrir starfsmenntun í atvinnulífinu fyrir ófaglærða sérstaklega? Hefur ráðherrann einhverjar hugmyndir um hve stór hópur ófaglærðra þyrfti á skipulegri starfsmenntun að halda? Við höfum lög um starfsmenntun í atvinnulífinu sem hæstv. ráðherra kippti nú hálfpartinn stoðunum undan þegar hann tók að færa fjármagnið frá þeim sjóði og í Atvinnuleysistryggingasjóð, sem ég held að hafi ekki verið skynsamleg ráðstöfun, herra forseti. Mér líkar ekki hugsunin á bak við að setja fjármagn sem tengist starfsmenntun í atvinnulífinu í Atvinnuleysistryggingasjóð. Hvað eru menn að segja með því, að fræðsla eða starfsmenntun fyrir atvinnulausa sé bara hluti af atvinnuleysinu? Það er ekki rétt hugsun í þessu, herra forseti. Starfsmenntun í atvinnulífinu er nokkuð sem á að vera sífellt í gangi. Það er mjög mikilvægur þáttur fyrir atvinnulífið til að mennta starfsfólkið og eins fyrir starfsfólkið sjálft til þess að tryggja því betri kjör í framtíðinni. Það er auðvitað sjálfsagt og eðlilegt að undir Atvinnuleysistryggingarsjóð heyri einhver starfsþjálfun sem eftir því sem ég best veit er fyrir atvinnulausa sem skrá sig atvinnulausa og fá ekki vinnu. En þar er verið að taka á málum þegar fólk er orðið atvinnulaust og það á að vera sérkafli út af fyrir sig sem eðlilegt og rétt er að fjármagnaður sé af því fjármagni sem Atvinnuleysistryggingasjóður hefur til ráðstöfunar. En starfsmenntun í heild sinni á að vera fyrir fólk á vinnumarkaði sem ekki er atvinnulaust. Hún á að vera partur af eðlilegu námi, eðlilegu starfsnámi sem bjóða á fólki reglulega upp á, ekki síst ófaglærðu fólki vegna þess að við vitum það og ekki þarf að hafa mörg orð um það að ófaglærðir fylgja ekki eftir í hinni öru tækniþróun sem orðin er. Við sjáum að störf ófaglærðs fólks úreldast í æ meira mæli og þess vegna ber okkur skylda til þess, bæði út af framleiðni í atvinnulífinu og út af kjörum þessa fólks, að sjá svo um að skipulega sé farið í starfsmenntun hjá ófaglærðu fólki. Hér er vissulega verið að gera það með ákveðnum hætti að því er varðar fræðslumál ófaglærðra og hugsunin er sú sama og ég var hér að lýsa varðandi það samkomulag sem var gert í tengslum við kjarasamningana. En hér hefur bæði verið gagnrýnt hvernig að fjármögnun er staðið í þessu sambandi og hvernig þetta er tekið úr tengslum við aðra starfsmenntun í landinu. Við höfum ákveðin lög um hvernig standa eigi að starfsmenntun í atvinnulífinu. Ég vil spyrja ráðherra nánar af því hann hefur þann málaflokk með höndum samkvæmt þeim lögum sem gilda um starfsmenntun í atvinnulífinu: Hvernig kemur þessi starfsmenntasjóður inn í heildarsamhengið, bæði varðandi gæði náms og skipulag, almennt varðandi starfsmenntun ófaglærðra þegar síðan til eru ýmsir sjóðir eins og fræðslusjóðir utan við það sem er á vegum stéttarfélaga? Vantar ekki heildarsamræmingu í þetta, herra forseti? Ég hef það á tilfinningunni að ekki sé nægjanlega skipulega og vel staðið að þessum málum. Það má líka taka undir það, eins og fram kom t.d. hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal, að þetta frv. er ákveðinn þáttur í lausn á kjaradeilu og farin er sú leið að taka peninga fyrir einn ákveðinn afmarkaðan hóp úr Atvinnuleysistryggingasjóði sem allir greiða gjald í með sambærilegum hætti. Eins og nefnt er í greinargerð frv. er ekki farin sú leið að láta hlutaðeigandi standa undir þessu með álagsprósentu á laun, eins og hér segir, líkt og tíðkast hefur hjá fjölmörgum stéttum heldur er farin sú leið að láta Atvinnuleysistryggingasjóð greiða ákveðið framlag í tiltekinn árafjölda til fræðslusjóða þessara stéttarfélaga sem eru annars vegar Flóabandalagið og hins vegar Verkamannasambandið. Ég hefði haldið að það hefði verið eðlilegra í tengslum við þetta mál, þar sem þetta er hluti af kjarasamningum, ef atvinnurekendurnir sjálfir hefðu borgað beint inn í fræðslusjóðina þar sem þetta var hluti af lausn á kjaradeilu en ekki að verið sé að sækja í almenna sjóði eins og Atvinnuleysistryggingasjóð sem hefur náttúrlega það meginhlutverk að greiða til þeirra atvinnulausu þannig að það á ekki að vera að seilast í hann í þessu skyni. Það býður bara upp á það, herra forseti, að í þessu skyni verði aftur og aftur farið í þennan sama vasa sem er Atvinnuleysistryggingasjóður. Mér finnst það ekki vera hlutverk Atvinnuleysistryggingasjóðs að standa undir almennri starfsmenntun ófaglærðra í landinu. Mér finnst það vanvirðing við hina ófaglærðu að þannig sé haldið á starfsmenntamálum þeirra. Þau eiga að vera eðlilegur hlutur af menntakerfinu í landinu, þ.e. í þessu tilviki starfsmenntun og endurmenntun sem við eigum að fara miklu skipulegar í. Mig grunar nokkuð, herra forseti, og spyr því ráðherrann um það: Er ekki hlutfallslega miklu minna framlagi varið hér til starfs- og endurmenntunar en í löndunum sem við berum okkur saman við? Er þetta ekki hluti af því vandamáli sem við stöndum frammi fyrir, ekki bara núna, heldur höfum staðið frammi fyrir lengi, að framleiðni er fremur lítil hjá okkur miðað við aðrar þjóðir? Ég held að öllu því fjármagni sem fer til starfsmenntunar frá hinu opinbera sé vel varið og að hið opinbera verji fjármagni til þess að halda skipulega á þeim þætti og það mun skila sér margfalt aftur bæði í bættum kjörum launþeganna sjálfra, hinna ófaglærðu, og eins í bættri stöðu atvinnulífsins. Þetta eru auðvitað smáaurar, herra forseti, sem við höfum varið til þessa málaflokks sem heitir starfsmenntun í atvinnulífinu, af hálfu hins opinbera á umliðnum árum og það er raunverulega til skammar hve lítið það hefur verið. Ég man að þegar þessu var fyrst komið á í félmrn. voru settar 50 millj. kr. í þetta og það eru örugglega liðin tíu, tólf ár síðan fyrst voru settar í þetta 50 millj. kr. Það var þó á tímum mikillar niðursveiflu og þegar ekki voru miklir fjármunir umleikis. En nú þegar yfir flóir af peningum í ríkissjóði erum við enn samt með svipaða fjárhæð, 58 millj. á árinu 1999 samkvæmt því sem ég var að fletta upp í fjárlögum, 55 millj. á yfirstandandi ári og 60 millj. eru áætlaðar í starfsmenntasjóðinn á næsta ári. Þetta eru engir fjármunir, herra forseti, miðað við hve mikilvægt verkefni er hér á ferðinni. Herra forseti. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra í fyrsta lagi hvort hann geti ekki litið á það og verið sammála mér um það að þetta eigi að vera eðlilegur hluti af menntamálum í landinu, starfsmenntun fyrir ófaglærða, og þess vegna sé ekki eðlilegt að hafa fjármögnun hans undir Atvinnuleysistryggingasjóði. Enda gilda hér sérlög um starfsmenntun í atvinnulífinu frá 1992. Ég veit ekki til þess að þau hafi verið numin úr gildi. Er ekki eðlilegt að farið sé að þeim lögum og sérstaklega stuðlað þar að menntun ófaglærðra og að sett sé myndarlegt fjármagn til þessarar uppbyggingar á komandi árum í staðinn fyrir að hengja þetta sem nokkurs konar viðhengi á Atvinnuleysistryggingasjóð, sem eitthvert aukaverkefni þess sjóðs, eins og ráðherrann gerði fyrir nokkrum árum síðan? Síðan vil ég spyrja, af því að 60 millj. eru ætlaðar á næsta ári í starfsmenntasjóðinn sem koma þá væntanlega sem hluti af framlagi úr Atvinnuleysistryggingasjóði: Varðandi það fjármagn sem hér er verið að tala um, er þá ekki um að ræða viðbótarframlag umfram þessar 60 millj.? Ég vænti þess að það sé alveg kristaltært að ekki sé verið að taka af þessum 60 millj. inn í þetta sérstaka fræðsluátak sem hér er á ferðinni.

Að sjálfsögðu.

Að sjálfsögðu. En, herra forseti, reynslan kennir okkur að hafa varann á í svona efni vegna þess að þessi ríkisstjórn er mjög dugleg við að smygla alls konar ,,hér-og-þar-pinklum`` inn á verkefni sem ætti ekki að vera að taka aura af og þess vegna er mjög gott að fá það tryggilega fram að þetta sé alveg sjálfstætt og að ekki sé verið að taka af því litla fjármagni sem fyrir er í starfsmenntasjóði. Síðan eiga þessir peningar að fara inn í fræðslusjóði þessara félaga, annars vegar Verkamannasambandsins og hins vegar Flóabandalagsins. Þó hér sé um að ræða að hluta til opinbert fjármagn sem kemur úr Atvinnuleysistryggingasjóði hvernig verður því ráðstafað? Hvernig verður þessari fræðslu háttað? Mun að einhverju leyti vera tekið tillit til þeirra laga sem við störfum eftir varðandi gæði menntunarinnar, um starfsmenntun í atvinnulífinu, eða munu verkalýðsfélögin sjálf sjá alfarið um skipulagningu á þessari fræðslu eftir sínu eigin höfði? Ég býst við að eitthvað hafi verið hugsað um það hvort hér sé bara fyrst og fremst verið að láta peninga í þetta án þess að hið opinbera eða þeir sem koma nálægt framkvæmd laga um starfsmenntun í atvinnulífi komi með einum eða öðrum hætti nálægt því hvernig þessum peningum verði ráðstafað og hvernig gæðum menntunar verði háttað sem þeir aðilar fá sem njóta góðs af þessu fjármagni. Herra forseti. Ég ítreka það eins og nokkrir aðrir að það er óeðlilegt hvernig þetta fjármagn er fengið. Annaðhvort hefði það átt að koma beint frá atvinnurekendunum sjálfum eða þá með sérstöku framlagi beint úr ríkissjóði, en ekki að taka það úr Atvinnuleysistryggingasjóði. Við vitum ekkert hvað bíður hér handan við hornið í þeirri óvissu sem nú er í efnahagslífinu. Þó að atvinnuleysi sé ekki mikið þá er því þó spáð vaxandi á næstu árum þannig að við skulum ganga hægt um þær dyr að vera sífellt að taka úr þessum sjóði, enda á þetta að vera partur af eðlilegu starfsnámi í landinu sem er fjármagnað öðruvísi en með atvinnuleysispeningum. Um þetta vildi ég spyrja, herra forseti, og hvort ráðherrann sé tilbúinn, þótt hann hafi það ekki handbært hér, að veita þeirri nefnd sem fær málið til umfjöllunar, sem væntanlega verður félmn., heildaryfirlit yfir það hver þörfin er á starfsmenntun og endurmenntun ófaglærðra og hvort ráðherrann telji að hið opinbera taki skipulega á því máli. Og hvort hann geti verið mér sammála um að ákveðna heildarsýn vanti í þennan mikilvæga málaflokk, sem er starfsfræðsla og starfsmenntun ófaglærðs fólks, miðað við þá öru þróun sem verið hefur í tæknimálum og tæknibyltingu í atvinnulífinu. Ég geri ráð fyrir því að við hljótum öll að vera sammála um að ekki er hægt til þess að horfa að ófaglærðir standi eftir í þeirri tæknibyltingu sem við búum við. Við verðum að búa ófaglært starfsfólk undir það að geta tekist á við þær breytingar sem eru að verða í atvinnulífinu um leið og það bætir kjör sín með skipulagðri starfsmenntun sem hið opinbera á að mínu viti á að hafa frumkvæði að að leggja í myndarlegt framlag.

Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um þetta frv. Þó vildi ég aðeins fá að leggja orð í belg í framhaldi af ræðu hv. síðasta þingmanns. Um sumt er ég sammála því sem fram kom í ræðu hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur en um annað ekki. Mér fannst almennur skilningur á gildi starfsmenntunar fyrir þjóðfélagið í heild sinni og fólk á vinnumarkaði koma mjög skýrt fram í máli hv. þm. Hv. þm. vísar til laga um starfsmenntasjóð og til skólakerfisins í heild sinni og varpaði fram spurningunni um það hver eigi að hafa frumkvæði, hvort það sé hið opinbera ellegar atvinnulífið sjálft. Herra forseti. Það er mitt mat að í það heila tekið hafi áhersla á starfsmenntun í þjóðfélagi okkar og menntakerfi ekki verið sem skyldi. Veldur þar margt. Ekki síst er það mín trú, og tala ég þar sem skólamaður til margra ára, að frumkvæði atvinnulífsins hafi ekki verið til staðar og það hafi verið og sé að mörgu leyti óeðlileg gjá og að sumu leyti spenna á milli skólakerfis og atvinnulífs. Í mínum huga leikur enginn vafi á því að atvinnulífið sjálft þarf að hafa meira frumkvæði. Ég er ekki með því að segja að frumkvæði eigi alls ekkert að koma frá hinu opinbera. En þarna þarf að vera meiri samhljómur. Ég er hins vegar ósammála tortryggni og efasemdum hv. þm. um efni þessa frv., þá áherslu og kannski áherslubreytingu að fjármunum Atvinnuleysistryggingasjóðs sé varið til að efla starfsmenntun hjá ófaglærðum. Ég tel að þetta sé afskaplega jákvætt ákvæði og muni þjóna ófaglærðum vel. Eins og hv. þm. veit er drjúgur hluti atvinnulausra ófaglærður. Ófaglærðir eiga minni möguleika en þeir sem hafa einhverja starfsmenntun á því að velja sér starfssvið. Þeir hafa minni möguleika á að verða sér úti um vinnu. Þetta sýna rannsóknir bæði hérlendis og ekki síður erlendis. Menn hafa gripið til aðgerða í Danmörku, í Bretlandi og í Þýskalandi, þ.e. einmitt er að fara þá leið að efla atvinnuleysistryggingasjóði þessara landa og beina ófaglærðum í nám til þess að afla sér menntunar, einkum þó starfsmenntunar, og þar með auka möguleika sína á að komast á vinnumarkað. Það er þekkt og allar rannsóknir sýna að hjá þeim sem lenda í klóm atvinnuleysis brotnar sjálfstraustið niður á ótrúlega skömmum tíma. Þess vegna hafa þjóðir, m.a. við Íslendingar á grundvelli vinnumarkaðslaga um vinnumarkaðsaðgerðir  Að því leyti er ég ósammála og vegna þessa ...

Forseti biður hv. þingmenn að hafa sig hæga.

Ég sé að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon er ósammála þessu og gerist mjög órólegur í sæti sínu. Bið ég hann að hafa hemil á skapi sínu. 

Herra forseti. Það er hægt að taka undir með þingmanninum varðandi þessi úrræði og hugmyndir hans um uppbyggingu atvinnulausra einstaklinga sem búið hafa við atvinnuleysi í einhvern tíma. Ég er sammála því að búa þarf til ný atvinnutækifæri, möguleika á að viðkomandi geti menntað sig til starfa á ný og sé ekki bundinn við að leita að starfi í því fagi sem hann starfaði að áður. Við vitum að þegar atvinnuleysi verður þá verða gjörbreytingar á vinnumarkaði. Atvinnuleysistryggingasjóður er hins vegar mjög afmarkaður í huga fólks. Hann tengist nákvæmlega því sem þingmaðurinn var að ræða um, þ.e. atvinnuleysi og úrræðum fyrir atvinnulausa, greiðslum til fólks og nýjum úrræðum. En þegar við komum að hugsuninni um starfsmenntun í atvinnulífinu þá erum við að tala um allt aðra hluti. Herra forseti. Þá erum við að tala um þá umskólun sem þarf að eiga sér stað í atvinnulífinu. Þá erum við að tala um að bregðast við breyttum atvinnuháttum. Þá erum við að tala um það sem allir fræðimenn ræða í dag, að menn geti ekki lengur menntað sig til eins starfs heldur verði þeir að mennta sig mörgum sinnum á lífsleiðinni til ólíkra starfa, vegna tækniþróunar og gjörbreytinga í atvinnulífinu. Það er önnur hugsun og tengist ekki beint atvinnuleysi. Við viljum sjá starfsmenntasjóð, öflugan starfsmenntasjóð sem tekur sjálfstætt á málum fólks, sem sjálfstætt veitir nýju lífi í staðnað atvinnulíf og bregst við breytingum sem þar verða. Ræða hv. þm. náði því bara um málið til hálfs.

Herra forseti. Ég held að þarna gæti einhvers misskilnings. Öll þau göfugu og fögru markmið sem hv. þm. taldi hér upp eru hin sömu og búa að baki þessu frv. Ég tel að ekki sé hægt að skilja frv. með nokkrum öðrum hætti en því sé ætlað að efla möguleika atvinnulausra á að afla sér starfsmenntunar til þess að komast úr fari atvinnuleysis og skapa sér meiri möguleika, m.a. vegna þess að fjölbreytileiki og kröfur um starfsmenntun eru alltaf að aukast í atvinnulífinu. Ég átta mig ekki alveg á málflutningnum. Ég tel í raun að þarna sé ekki um ágreining að ræða. Menn eru kannski að reyna að koma af stað málþófi en markmiðin eru augljós og ég tel enga ástæðu til að draga þau í efa. Við virðumst nokkuð sammála um meginmarkmiðin, fjármununum er samkvæmt frv. varið til að ná þessum markmiðum. Ég á bágt með að trúa því að hv. þm. geti verið mótfallinn því.

Herra forseti. Maður getur stundum orðið alveg gáttaður á útúrsnúningum stjórnarliðsins í umræðum á Alþingi. Það er hárrétt að ég er sammála þeim göfugu markmiðum sem fram koma í lögum um starfsmenntun í atvinnulífinu og þeim göfugu markmiðum átti að ná í gegnum sérstakan starfsmenntasjóð. Menn höfðu metnað fyrir hönd þess sjóðs. Síðan urðu stjórnarskipti og nýr félmrh. rúllaði þessum sjóði inn í Atvinnuleysistryggingasjóð þrátt fyrir andmæli okkar sem höfðum metnað í þessum málum. Við höfum undanfarið flutt tillögur um að setja aukið fjármagn í starfsmenntamál. En nú kemur hæstv. félmrh. eftir dúk og disk með frv. um átak í fræðslumálum samkvæmt samkomulagi milli Samtaka atvinnulífsins, Flóabandalagsins, Verkamannasambandsins og ríkisins. Auðvitað gat ríkisstjórnin sjálf ekki sýnt nokkurn metnað eða markmið í þessum efnum. Hún kemur bara með einhvern pening af því það á að fullnægja samkomulagi sem gert var í samningum. Guði sé lof fyrir samninga. Það sem við höfum rætt um er að sýna þarf ákveðinn metnað og setja upp skipulagða starfsemi samkvæmt lögum um starfsmenntun í atvinnulífinu. Það á að vera sjálfstætt og framsýnt afl en ekki ganga út frá einhverri upphæð, oftast nær óbreyttri tölu frá samdráttartímanum, í Atvinnuleysistryggingasjóði sem aðeins er aukið samkvæmt samningum sé knúið á um það. Um þetta erum við að ræða, herra forseti.

Herra forseti. Ég skil ekki þetta tal um útúrsnúninga. Ég ætla ekki að fara að metast um það. Hér mætti halda langa ræðu um hvernig starfsmenntasjóður hefur virkað gegnum tíðina. Ég þarf ekki annað en að rifja upp ár mín sem starfandi skólameistari og viðleitnina þá til að notfæra sér þann sjóð. Ég held að hv. þm. hljóti eins og aðrir að gera sér grein fyrir því að áform um starfsmenntun í samfélaginu hafa ekki náð að ganga fram sem skyldi. Áherslur samfélagsins eru með öfugum formerkjum eins og allar úttektir sýna, hvernig þjóðfélagið leggur meiri áherslu á almennt stúdentspróf t.d. í framhaldsskóla en á starfsmenntun. Það er nánast öfugt hlutfall við það sem gengur og gerist í nágrannalöndum okkar. Við getum dregið af því ýmsar ályktanir. Latínugráni er sagður ríða húsum hér í þjóðfélagi okkar. Þannig áherslur birtast alls staðar. Ég er algjörlega ósammála þeirri fullyrðingu hv. þm. að ekki sé til metnaður. Ég tel að þetta frv. sýni einmitt metnað til að taka á atvinnuleysi í gegnum starfsmenntun. Um það er enginn ágreiningur hygg ég. Það er það meginmarkmið þessa frv. og að því er stefnt með miklum metnaði. Ég hygg að Vinnumálastofnun og einstakar deildir hennar hafi einmitt sýnt viljann til að leggja áherslu á starfsmenntun til að hjálpa fólki úr því böli sem atvinnuleysið er.

Herra forseti. Nú er það alveg ljóst og skal haldið til haga að þingmenn Samfylkingarinnar styðja átakið sem þetta frv. gerir ráð fyrir. Við höfum hins vegar farið yfir það hvernig starfsmenntamálum er háttað hér í landinu. Við erum ekki sátt við það hvernig á þeim hefur verið tekið. Við viljum hlut starfsmenntunar meiri en hún hefur verið. Ég er sammála hv. þm. um að öllum fjármunum, sem veitt er til starfsmenntunar, er vel varið. Við viljum gera starfsmenntun það hátt undir höfði að hún verði meiri hluti hinnar almennu menntunar í landinu, starfsmenntun og símenntun. Ég hélt satt að segja að fyrrverandi skólameistari mundi nú taka undir þá skoðun mína fremur en að vilja hafa þetta einhverja afgangsstærð inni í Atvinnuleysistryggingasjóði. Þar á að fjármagna verkefnið með höppum og glöppum. Þar á fyrst og fremst að fjármagna starfsþjálfun fyrir atvinnulaust fólk en hitt á að vera skipulegur þáttur af menntakerfi okkar og starfsmenntun okkar. Hv. þm. segir auðvitað réttilega að í þjóðfélaginu hefur verið lögð minni áhersla á starfsmenntun en ætti að gera. Ég er hjartanlega sammála hv. þm. um það en þeim mun meiri skylda hvílir á okkur hér í þessari virðulegu stofnun að halda merki starfsmenntunar á lofti og sýna það í verki, með löggjöf sem tekur skipulega á þessu, sem ég held að sé til staðar í þeirri löggjöf sem við höfum um starfsmenntun í atvinnulífinu, og ekki síður með því að stuðla að eðlilegri fjármögnun til þessa mikilvæga málaflokks. Ófaglært fólk á allt undir því komið að skipulega sé haldið á þessu máli og ekki síður atvinnulífið, herra forseti. Við þurfum auðvitað á þessu fólki að halda jafnvel þó að tækniþróunin sé nokkuð ör.

Herra forseti. Það gleður mig að við skulum í raun vera sammála um meginmarkmiðin, ég og hv. síðasti ræðumaður. Við erum annars vegar að tala um þennan vanda, það hugarfar sem almennt er ríkjandi í þjóðfélaginu þar sem starfsmenntun hefur orðið hornreka, öfugt við það sem tíðkast hjá nágrannaþjóðum okkar. Þetta frv. hefur engin áhrif á það. Það þarf miklu meira til. Það verður ekki leyst hér í sölum Alþingis. Það þarf vitundarvakningu og ekki síst hjá aðilum vinnumarkaðarins til að brúa þetta bil á milli atvinnulífs og skóla sem því miður hefur tekið allt of langan tíma og gengið allt of seint. Það er miklu stærra mál sem hefur í raun ekkert með þetta frv. að gera. Ég met það svo. Ég lít svo á að þetta sé einungis afmörkuð aðgerð til að mæta þörfum þeirra sem lent hafa í ógöngum atvinnuleysis og þarna sé opnað fyrir þá möguleika til að fá starfsmenntun og fjölga tækifærum að komast út úr atvinnuleysisbölinu. Þess vegna tel ég ástæðu til að fagna frv.

Herra forseti. Það þarf auðvitað ekki að hafa mörg orð um það að við leysum ekki málið í þessum sal. En ég var að segja að við gætum haft áhrif á það til þess að þróa það til betri vegar með því að leggja ákveðnar áherslur í þingsölum á þetta mikilvæga mál. Það sem ég fæ ekki út úr hv. fyrrv. skólameistara er hvort hann telji ekki eðlilegt að gefa starfsmenntuninni, ekki síst starfsmenntun ófaglærðra, það vægi í þjóðfélaginu að þetta verði þá hluti af menntakerfinu. Það verði sjálfsagt og eðlilegt að bjóða ófaglærðum reglulega upp á starfsmenntun sem er þá fjármögnuð bæði af atvinnurekendum og hinu opinbera. Ekki má setja þá pinkla á ófaglærða vegna þess að þeir geta ekki staðið undir því með þeim kjörum sem þeir hafa og á málum sé haldið með þeim hætti frekar en verið sé með nokkuð sérkennilegum hætti að setja þetta inn í Atvinnuleysistryggingasjóð þar sem ekkert skipulag er á málum. Alla heildarsýn og stefnu vantar í þessum málum og að kortleggja þann vanda sem við höfum í þessu efni, þ.e. hve margir eru í þörf fyrir starfsmenntun eða endurmenntun í hópi ófaglærðra. Ég hygg að það sé gífurlega stór hópur, miklu meiri fjöldi en okkur nokkru sinni órar fyrir. Mér býður svo í grun að ef það yrði kortlagt kæmi í ljós að verulega stór hluti ófaglærðra eru konur og fatlaðir sem á hefur hallað á vinnumarkaðinum. Sérstakt átak þarf að gera í að bjóða upp á endurmenntun t.d. konum sem hafa sinnt heimilisstörfum gegnum árin en eru kannski komnar út á vinnumarkaðinn. Okkur vantar alla heildarsýn í þennan málaflokk, okkur vantar að setja meira fjármagn í þetta með eðlilegum hætti og gera þetta að hluta af menntastefnu okkar líkt og er hjá öðrum þjóðum sem leggja gífurlega mikla áherslu á starfsmenntun og setja til þess það fjármagn sem þarf til að taka á þessum mikilvæga þætti í vinnumarkaðsmálum.

Herra forseti. Ég held ég verði aðeins að leiðrétta. Mér fannst gæta misskilnings í máli hv. þm. um að innan Atvinnuleysistryggingasjóðs væri unnið óskipulega og ómarkvisst að þessu. Það er svo að starfsstöðvar Vinnumálastofnunar eru í nánu samstarfi við framhaldsskóla, fræðslumiðstöðvar og aðra slíka og beina fólki inn á þann vettvang eftir því sem við á hverju sinni.  Hins vegar af því að hv. þm. kallar eftir afstöðu minni til starfsmennta þá hefur það komið fram bæði hér og áður í ræðum á Alþingi. Meðal annars höfðum við þróað einar 70 nýjar starfsmenntabrautir við minn skóla, ýmist langar eða stuttar eftir atvikum, í samstarfi við atvinnulíf á Suðurnesjum með aðstoð fólks af atvinnuleysisskrá sem var ráðið til að aðstoða við þessa þróun. En þær náðu því miður ekki fram að ganga, m.a. vegna viðbragða frá atvinnulífinu. En það er í rauninni allt annað mál sem tengist ekki þessu frv. Það er miklu stærra mál og er ég reiðubúinn að eiga einhvern tíma orðastað um það við hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur.

Herra forseti. Hér erum við að ræða um að færa fé úr Atvinnuleysistryggingasjóði, að vísu í mjög þarft verkefni sem er þriggja ára átak í fræðslumálum ófaglærðra og um það mun hafa verið gert samkomulag í kjarasamningum. Síðan segir í athugasemdum með frv. að félmrh. og forvígismenn atvinnulífsins hafi gert samkomulag um að í stað þess að greitt yrði í fræðslusjóðinn, sem stæði undir þessu átaki með álagsprósentu á laun líkt og tíðkast hefur hjá fjölmörgum stéttum, yrði sótt um að fá fé úr Atvinnuleysistryggingasjóði. Hér er verið að gefa ákveðið fordæmi. Sú spurning hlýtur að vakna hvort fjölmörg samtök launamanna, m.a. sjómannasamtökin sem hafa á undanförnum árum verið með áherslur um það í kjarasamningum að standa fyrir endurmenntun og símenntun síns fólks en ekki náð því fram --- hvort þetta fordæmi hljóti ekki að gefa tilefni til þess að í næstu kjarasamningum verði samið um þær áherslur sem menn hafa viljað bjóða þessum stéttum til endurmenntunar og starfsnáms enda verði féð sótt í Atvinnuleysistryggingasjóð. Eigi fæ ég séð hvernig mönnum verði mikið mismunað í þeim efnum að þessu fordæmi gefnu. Ég ætla samt að taka fram til að það valdi ekki misskilningi að ég tel að hér sé gott mál á ferðinni og ástæðulaust annað en að styðja það að það geti gengið eftir. En mér finnst að menn þurfi aðeins að líta til þess í heild sinni hvernig stefnumótun verður í þessum málum. Varla trúi ég því að stéttir sem árum saman hafa reynt að koma fyrir starfsmenntun í kjarasamningum sínum eða í samningum við atvinnurekendur verði settar á einhvern annan bekk eftir að þetta hefur verið gert með þessum hætti, að þeim verði neitað um að fara svipaða leið. Þetta hlýtur því að gefa fordæmi til að menn sækist eftir að fá fé úr Atvinnuleysistryggingasjóði með svipuðu fordæmi og hér er gert gagnvart tvennum samtökum, Flóabandalaginu og Verkamannasambandinu. Þetta vildi ég láta koma fram vegna þess að það getur varla annað verið en að önnur samtök launamanna, jafnvel einstök stéttarfélög, sem eru ekki í neinu sérstöku sambandi, líti til þessarar lagasetningar sem fordæmis, sem er eðlilegt því að ég tel ekki að mönnum geti neitt verið mismunað í sambandi við slíkan rétt ef hann er á annað borð veittur úr Atvinnuleysistryggingasjóði sem er sameiginlegur sjóður. Þetta vildi ég láta koma fram og tel rétt að menn hafi þetta í huga og skoði m.a. þegar málið fer til nefndar.

Herra forseti. Ég fagna því frumkvæði sem kom fram hjá aðilum vinnumarkaðarins að taka þetta mál fyrir á þann hátt sem þeir gerðu. Ákvörðunarvaldið á endanlegri útfærslu er auðvitað hjá Alþingi. Það er því ekki rétt sem hv. þm. Pétur Blöndal sagði að menn væru að koma hér að afgreiddu máli. Það er Alþingi sem afgreiðir þetta mál endanlega. Þörfin fyrir aukið fjármagn til starfsmenntunar ófaglærðra er tvímælalaust fyrir hendi. Ég held að við getum verið sammála um það og ekki þurfi að deila um það. Stéttarfélögunum hefur verið treyst til að taka þátt í þessari starfsmenntun. Ég nefni Félagsmálaskóla alþýðu og aðra starfsemi sem er á vegum stéttarfélaganna og hefur unnið stórmikið gagn að mínu mati. Starfsmenntun gerir eintaklingana hæfari hvort sem þeir eru atvinnulausir eða ekki og þeir verða síður atvinnulausir. Starfsmenntunin gerir líka einstaklingana að betri vinnukrafti fyrir atvinnulífið og styrkir atvinnulífið í heild. Ég tel því að það sé ekkert fjarstætt að Atvinnuleysistryggingasjóður komi að slíku verkefni. Ef bankamenn t.d. eða Sjómannasambandið óska eftir einhverju hliðstæðu þá tel ég að það sé alveg einboðið að skoða það í kjarasamningum. Ég vek athygli á því að stéttarfélögin leggja líka peninga á móti í þetta verkefni. Atvinnulífið greiðir tryggingagjald. Hluti af því tryggingagjaldi fjármagnar Atvinnuleysistryggingasjóð. Atvinnurekendur gætu knúið á um lækkun tryggingagjaldsins í ljósi þess að atvinnuleysi hefur verið nær ekkert að undanförnu en það hafa forsvarsmenn atvinnulífsins sem betur fer ekki gert. Þeir hafa fallist á að nota peningana með nokkuð öðrum hætti enda er Atvinnuleysistryggingasjóður mjög gildur og hefur mikið borð fyrir báru. Auðvitað er um viðbótarpeninga í starfsmenntunina að ræða sem við erum að tala um hér til viðbótar við allt það sem áður hefur verið og ákveðið hefur verið á fyrri árum. Vissulega verður reynt að fylgjast með því frá ráðuneytisins hálfu að þessir peningar komi að gagni. Atvinnuleysistryggingasjóður er mjög öflugur eins og stendur og menn þurfa ekki að hafa áhyggjur af honum, jafnvel þó að hér kæmi atvinnuleysi eins og það hefur mest orðið á undanförnum áratugum, þá á Atvinnuleysistryggingasjóður prýðilega fyrir því. Síðast en ekki síst starfar Atvinnuleysistryggingasjóður með bakábyrgð ríkissjóðs og ef svo illa færi að atvinnuleysi yrði það geigvænlegt að Atvinnuleysistryggingasjóður dygði ekki eða það sem í honum væri þá mundi ríkissjóður neyðast til að koma þar til hjálpar.

Herra forseti. Hæstv. félmrh. ræddi mest í síðari ræðu sinni um stöðu Atvinnuleysistryggingasjóðs en ég gat ekki heyrt, herra forseti, að hann svaraði þeim spurningum sem beint var til hans. Ég skal endurtaka þær án þess að orðlengja mál mitt, herra forseti. Það sem mig fýsti að vita í ljósi þess að við höfum lög um starfsmenntun var hvort einhver nýleg úttekt lægi fyrir eða tilraun hefði verið gerð til þess að kortleggja þörfina fyrir starfsmenntun í atvinnulífinu, hve mikið væri af ófaglærðu fólki sem hefði þörf fyrir slíka starfs- eða endurmenntun og hvort því væri boðin slík starfsmenntun skipulega. Herra forseti. Það er partur af því að við höfum heildarsýn yfir þetta mikilvæga mál sem allir eru sammála um að þurfi að taka á og partur af því að ráðist sé þá í það að skipuleggja þennan málaflokk með þeim hætti að við náum árangri og að á honum verði tekið á þann hátt að áherslur verði lagðar í samræmi við mikilvægi þess að koma á starfsmenntun fyrir ófaglært fólk. Ég sé, herra forseti, að mér hefur verið veittur ræðutími en ekki andsvarstími og getur verið að það sé einhver misskilningur milli mín og hæstv. forseta en andsvar átti að nægja mér. En úr því að mér hefur verið boðið upp á ræðutíma þá skulum við bara hafa það þannig en ég ætla ekki að nýta hann samt sem áður. Ég var fyrst og fremst að óska eftir kortlagningu á þörfinni og ef hún lægi fyrir hvort ráðherrann væri þá tilbúinn að beita sér fyrir því að nefndin sem fær málið til meðferðar fengi að skoða þá niðurstöðu. Ef ekkert liggur fyrir um þörfina fyrir starfsmenntun ófaglærðra væri ráðherrann þá tilbúinn að beita sér fyrir því að í það yrði ráðist skipulega og gerð áætlun til nokkurra ára sem tæki á þessu stóra máli sem er brýnt bæði fyrir ófaglærða og atvinnulífið í heild sinni? Í annan stað var spurning mín til hæstv. ráðherra hvort hann teldi ekki að ætti að líta á þetta mál sem eðlilegan hluta af starfsmenntun, heildarstarfsmenntun í landinu, en starfsmenntun ófaglærðra ætti ekki að vera sett á þann bás að fara inn í Atvinnuleysistryggingasjóð og fjármagnast þar en ekki sem hluti af heildstæðri mennta- og starfsmenntastefnu í landinu.

Herra forseti. Ég þóttist vera að svara þessum spurningum áðan en ég hef kannski ekki talað nógu skýrt. Ég sagði að ég teldi óumdeilt að þörf fyrir aukna starfsmenntun væri fyrir hendi. Það hefur ekki svo ég viti verið gerð nein úttekt í því svo að ég hafi tölu á því hverjir þyrftu starfsmenntun eða hverjir vildu leggja á sig að læra meira, taka þátt í námi af því tagi. Vel getur verið að starfsmenntaráð, sem er vel skipað og vakandi, hafi um þetta einhverjar upplýsingar sem ég skal reyna að útvega hv. nefnd. Ég fagnaði líka hverju framtaki, hugmyndum og tillögum um aukna starfsmenntun í landinu og eflingu starfsmenntunar. Ég tel að hana vanti og þar af leiðandi tel ég að peningum, hvaðan sem þeir koma, sé vel varið gangi þeir til þessa mikilvæga verkefnis.

Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Hæstv. ráðherra veit ekki til að slík úttekt hafi verið gerð en ætlar að kanna það og koma því þá áleiðis til hv. félmn. Ég vil vitna til þess að í 7. gr. starfsmenntalaga segir, með leyfi forseta: ,,Félmrn. skal safna saman upplýsingum um starfsmenntun og framboð hennar og koma þeim upplýsingum til helstu samtaka aðila vinnumarkaðarins.`` Hér er aðeins fjallað um upplýsingar um starfsmenntun og framboð. Það segir auðvitað ekki að þeir eigi að safna upplýsingum um þörfina en engu að síður tel ég að lesa megi úr verkefni starfsmenntaráðs að þeir eigi að hafa það með höndum vegna þess að þeir eiga að vera stjórnvöldum til ráðuneytis um stefnumótun og aðgerðir á þessu sviði starfsmenntunar. Ég tel það hluta af verkefni þeirra að afla sér slíkra upplýsinga. Ég tel mjög mikilvægt ef hæstv. ráðherra mundi skoða málið í því ljósi og ef slík úttekt lægi ekki fyrir að hæstv. ráðherra mundi þá beita sér í þessu efni. Ég held að það gerði alla umræðu hér á þingi og annars staðar þar sem um þessi mál er fjallað miklu marktækari og heildstæðari. Ég held að víða sé að finna starfsmenntun, bæði á vegum stéttarfélaganna, hjá Atvinnuleysistryggingasjóði og hjá starfsmenntaráði. Ég hef hins vegar grun um að alla heildarsýn vanti, bæði yfir framboðið, gæðin, hvernig á þessum málum er tekið og ekki síst á þörfina fyrir skipulegt framboð í þessu efni þar sem ófaglærðu fólki yrði boðin slík starfsmenntun án þess að það þyrfti sjálft að kosta einhverju til. Ég held að mikilvægt sé að reyna að beina málinu inn í þann farveg.

Herra forseti. Að sjálfsögðu er til í félmrn. yfirlit um hvaða starfsmenntun er í boði. Ég veit hins vegar ekki um hvort starfsmenntaráð hefur talið hausana sem þurfa á starfsmenntun að halda eða hendurnar. En ég skal reyna að afla þeirra upplýsinga og beita mér fyrir því að koma þeim til hv. félmn.

Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir skýr svör og bendi á að ætli hæstv. ráðherra að beita sér fyrir slíkri úttekt væri mikilvægt að fá uppgefið hverjir þörfnuðust helst starfsmenntunar. Mér býður svo í grun að það séu eins og ég nefndi áður að stærstum hluta konur og þeir sem á einhvern hátt búa við skerta starfsorku. Ef á að ráðast í úttekt á þessu, sé hún ekki fyrir hendi, þætti mér fengur í að það yrði kortlagt eins og ég hef nefnt.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. meiri hluta umhvn. um frv. til laga um breyting á lögum um landmælingar og kortagerð, nr. 95/1997, með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Magnús Jóhannesson ráðuneytisstjóra, Sigríði Auði Arnardóttur og Ingimar Sigurðsson frá umhvrn., Magnús Guðmundsson frá Landmælingum Íslands og Jón Gunnar Ottósson frá Náttúrufræðistofnun Íslands. Umsagnir um málið bárust nefndinni frá ýmsum aðilum, m.a. frá LÍSU, samtökum um landupplýsingar á Íslandi fyrir alla. Einnig ákvað nefndin að notast við umsagnir frá 125. löggjafarþingi en þá bárust umsagnir frá Landmælingum Íslands, Landsvirkjun, Landgræðslu ríkisins, Arkitektafélagi Íslands, Landmati, raunvísindadeild Háskóla Íslands, Náttúruverndarráði, Skipulagsstofnun, Fasteignamati ríkisins og Náttúrufræðistofnun Íslands. Einnig hafa borist nýjar umsagnir, m.a. frá Sambandi ísl. sveitarfélaga og Arkitektafélaginu. Í frv. eru lagðar fram ýmsar breytingar sem skipta máli fyrir landmælingar og kortagerð. Í fyrsta lagi er lögð fram sú breyting að stjórn yfir Landmælingum Íslands verði lögð niður. Þar hefur verið þriggja manna stjórn en samkvæmt stefnu ríkisstjórnarinnar er ekki talin ástæða til að vera með stjórnir í stofnunum heldur eigi þær að heyra beint undir ráðherra og er það talið að mörgu leyti skilvirkara. Þetta mál kom töluvert til umræðu og sýnist sitt hverjum eins og gengur. Það kom fram að forstjóri Landmælinga taldi að stjórn gæti verið til bóta en í umræðunni hefur komið fram að í sjálfu sér banni ekkert forstjóranum að hafa tæknilega ráðgjafa sér við hlið. Við teljum því ekki að forstjóra Landmælinga Íslands þurfi neitt að skorta ráðgjöf þó svo að hann sé ekki með stjórn sér við hlið. Ýmis verkefni eru skilgreind betur gagnvart þessari stofnun en áður var og má þar nefna ýmislegt eins og fjarkönnun, öflun, úrvinnslu og miðlun gagna á sviði loft- og gervitunglamynda, þ.e. myndatöku úr flugvélum og gervitunglum. Landmælingar eru í samvinnu við Háskóla Íslands að þróa tækni fyrir fjarkönnun og er hún talin geta nýst mjög vel, sérstaklega á sviði vöktunar, t.d. eldfjalla og margt fleira. Einnig er verið að skerpa á skilum um skráningu og miðlun upplýsinga en Landmælingum er falið að skrá og miðla upplýsingum um landfræðileg gagnasöfn af Íslandi sem séu í eign íslenska ríkisins. Hér er samt ekki um að ræða neina yfirtöku á gögnum annarra stofnana heldur einungis miðlun upplýsinga og ekki verið að gera ráð fyrir neinni innheimtu fyrir það eða innheimtu Landmælinga fyrir aðrar stofnanir ríkisins. Slíkur upplýsingavefur er þegar kominn á netinu og heitir hann Landlýsing og hefur verið unninn í samvinnu við LÍSU eða samtök landupplýsingar á Íslandi fyrir alla. Það er því mjög góð samstaða um þetta atriði. Í þriðja lagi er gert ráð fyrir því að Landmælingar miðli upplýsingum um örnefni í samráði við Örnefnastofnun Íslands, ekki sé aðeins verið að kortleggja þau heldur einnig að miðla upplýsingum til almennings. Einnig er lagt til að ráðherra setji reglugerð um vottun þeirra mælingamanna sem sjá eiga um mælingar eignamarka landa og lóða til að tryggja að þeir uppfylli ákveðnar hæfniskröfur, auk ákvæða um réttindi þeirra og skyldur og því er verið að tryggja hag þeirra sem nýta sér slíka þjónustu með þessari löggjöf. Gjaldskrármál voru nokkuð til umræðu innan nefndarinnar. Í álitum utan úr bæ kom fram að verðlagningin gæti verið mjög há og erfið og svokölluð vigruð gögn væru það dýr að ekki væri hægt fyrir minni fyrirtæki að nýta sér þau. Því er tekið sérstaklega fram í meirihlutaáliti umhvn. að gætt verði fyllsta hófs í verðlagningu. Það hefur komið fram hjá forstjóra Landmælinga að verðlagningu á þessum kortum verði stillt í hóf eins og kostur er. Áskrifendur sem kaupa mikið hafa fengið þessi kort á mun lægra verði eða 2 / 3 verðs á almennum markaði. Enn frekar verður seilst til að lækka þetta þannig að öllum geti nýst. Það er reyndar staðreynd að sum fyrirtæki dreifa þessu ókeypis á netinu og verður eflaust ekki við það ráðið. Einnig er talað um það í áliti meiri hlutans að koma þurfi upp heildrænni stefnu í aðgengi almennings að upplýsingum í eigu ríkisins að þessu leyti. Þetta hefur sérstaklega komið fram í athugasemdum stofnunarinnar sjálfrar, þ.e. Landmælinga Íslands sem hefur beðið sérstaklega um samræmda, heildræna stefnu í þessu. Þá er fyrst og fremst verið að tala um að samræma gjaldskrár stofnana ríkisins fyrir kort og upplýsingar sem gefnar eru út af stofnunum ríkisins. Höfundarréttur var nokkuð til umræðu í nefndinni af þeim gögnum sem eru til. Ég held að þegar upp er staðið sé ekki neinn ágreiningur um það innan nefndarinnar enda kemur það ekki fram. Út af fyrir sig gera menn ekki ráð fyrir að verið sé að taka höfundarrétt af neinum og þeir sem eiga réttinn njóti hans áfram samkvæmt höfundarréttarlögum hvað sem líður lögum um landmælingar og kortagerð og þar með eigi ekki að þurfa að vera óvissa í þessu efni. Herra forseti. Eins og kemur fram í lok nál. er fjallað um heildræna stefnu og hvort aðgangur eigi að vera ókeypis að upplýsingum sem hið opinbera er með. Auðvitað er það pólitísk spurning hvort Alþingi sem fjárveitingavald ákveði að setja hluta af skattfé borgaranna til þess að greiða fyrir því að slíkar upplýsingar komi rétt og án endurgjalds til allra sem vilja nota. En fram að þessu hefur þó alltaf verið talið eðlilegt að menn greiddu fyrir þá þjónustu sem þeir nýta sér. Þess vegna er ekki tekið á þessu máli, enda almennt álitið að þessi gjaldtaka sé ekki það há að hún eigi að hamla þróun og tekið er fram að menn reyni að stilla gjaldskránni í hóf og Alþingi eða ráðuneyti taki þá tillit til þess í kröfu um tekjur stofnana að þær þurfi ekki að verðleggja þjónustu sína svo hátt að ekki sé hægt að nýta hana. Herra forseti. Í nál. er lagt til af meiri hlutanum að frv. verði samþykkt óbreytt og undir það rita Ólafur Örn Haraldsson formaður, sem er fjarstaddur, Kristján Pálsson, Ásta Möller, Gunnar Birgisson, Katrín Fjeldsted og Jónas Hallgrímsson og Kolbrún Halldórsdóttir með fyrirvara.

Hæstv. forseti. Þó nokkrar umræður fóru fram um þetta mál við 1. umr. og snerust töluvert mikið um 1. gr. frv. sem fjallar um að leggja af stjórn stofnunarinnar. Í umfjöllun um málið var farið yfir þá tillögu og rætt við aðila, m.a. forstjóra um það atriði. Það kemur alveg skýrt fram að sú stjórn sem hefur verið yfir þessari stofnun hefur reynst mjög gagnleg. Ég ætla ekki að lesa upphaf minnihlutaálitsins vegna þess að það er nánast samhljóða áliti meiri hlutans. Ég ætla að grípa niður í þar sem kemur að þessu fyrsta atriði, en þar segir: ,,Minni hlutinn telur að skýrt hafi komið fram í umfjöllun um málið að sú stjórn sem verið hefur yfir stofnuninni hefur verið afar gagnleg fyrir rekstur hennar og stefnumótun undanfarin ár og er þess vegna andvígur breytingunni. Aðrar breytingar sem eru lagðar til með þessu frv. eru til bóta.`` Minni hlutinn tekur undir þær og umsögn um þau atriði er samhljóða í aðalatriðum því sem hér hefur verið kynnt af hálfu meiri hlutans. En í lok nál. minni hlutans segir: ,,Fram kom hjá umsagnaraðilum að þeir sem þurft hafa á gögnum að halda sem eru hjá stofnuninni hafi jafnvel leitað annað og nýtt sér í sumum tilvikum lélegri gögn en eru í eigu Landmælinga vegna hárrar verðlagningar stofnunarinnar. Minni hlutinn telur að verðlagning Landmælinga Íslands á gögnum sem lúta höfundarrétti ríkisins verði að vera sanngjörn og að viðskiptavinir stofnunarinnar geti nýtt sér þjónustu hennar. Minni hlutinn telur einnig álitamál að aðgangur skuli seldur að kortagrunni Landmælinga Íslands í samkeppni við aðila sem hafa ekki aðgang að sömu grunngögnum. Þetta hefur valdið því að ekki eru notuð bestu fáanleg gögn í öllum tilvikum. Marka þarf aðgangi almennings að upplýsingum í eigu ríkisins stefnu. Við þá stefnumörkun þarf að taka afstöðu til þess hvort taka eigi gjöld fyrir slíkar upplýsingar eða hvort almenningur eigi rétt á ótakmörkuðum aðgangi að þeim sér að kostnaðarlausu. Minni hlutinn er andvígur 1. gr. frv.`` --- eins og ég sagði áðan --- ,,og mun greiða atkvæði gegn henni en styðja aðrar greinar þess.`` Til viðbótar langar mig til að vitna í bréf sem barst í hendur nefndarmanna. Það er reyndar bréf til forsrn. frá 3. febr. 1999 þar sem vinnuhópur á vegum Rannsóknarráðs með forstjórum helstu rannsóknastofnana landsins hafði fjallað um nauðsyn þess að stjórnvöld mörkuðu stefnu um aðgengi og verðlagningu opinberra rannsóknargagna og skrifaði þetta bréf til ráðuneytisins. Þar er lagt til að skipuð verði nefnd til að gera tillögur um þessi málefni. Í bréfinu eru verkefni nefndarinnar tilgreind, m.a. talað um að skilgreina þurfi opinber gögn og aðgengi að opinberum gögnum, hverjar greiðslur eigi að koma fyrir gögn og ýmis önnur atriði hvað varðar höfundarrétt o.fl. Í lok þessa bréfs segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Um þessar mundir er birt ný skýrsla frá framkvæmdastjórn Evrópusambandsins um sama málefni og hér er til umræðu. Niðurstaðan virðist vera mjög í anda bréfsins, þ.e. um nauðsyn samræmingar, um leið og bent er á að auðvelt aðgengi að upplýsingum sé mikilvægur þáttur í þróun samfélaganna og atvinnulífsins.`` Þarna er í raun og veru verið, hæstv. forseti, að taka undir það sem þeir kalla í bréfinu ,,amerísku leiðina``, þ.e. opið og ódýrt aðgengi að gögnum almennings sem til staðar eru hjá hinu opinbera. Undir bréfið skrifa Aðalsteinn Sigurgeirsson frá Skógrækt ríkisins, Hallgrímur Jónasson frá Iðntæknistofnun, Hermann Sveinbjörnsson frá Hollustuvernd ríkisins, Hákon Ólafsson frá Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins, Hjörleifur Einarsson frá Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins, Jóhann Sigurjónsson frá Hafrannsóknastofnun, Jón Gunnar Ottósson frá Náttúrufræðistofnun Íslands, Magnús Jónsson frá Veðurstofu Íslands, Sigurður Guðjónsson frá Veiðimálastofnun, Vilhjálmur Lúðvíksson frá Rannís, Þorkell Helgason frá Orkustofnun og Þorsteinn Tómasson frá RALA. Þetta bréf er skrifað 3. febr. 1999 eins og ég sagði áðan en ekkert hefur gerst í þessu máli. Full ástæða er til að benda á að fram kom í umfjöllun um þetta mál hjá nefndinni að það er greinilega dálítið út og suður hvernig menn vilja fara með þessa hluti. Nauðsynlegt er að farið verði yfir það hvernig reglur eigi að vera um þessi gjöld og verðlagningu á þjónustu og gögnum sem eru til staðar hjá stofnunum eins og þeirri sem við erum að fjalla um. Það er ekki einu sinni á hreinu heldur hvernig eigi að fara með höfundarrétt og aðgang að því sem gæti lotið einhvers konar verndun höfundarréttar. Ég hygg að menn séu ekki einu sinni sammála um það hvort um sé að ræða endilega höfundarrétt í öllum tilvikum. Það sem kom fram í máli hv. þm. Kristjáns Pálssonar áðan um þessi atriði er rétt, en ég vil þó bæta við það því að greinilegt er og kom fram í viðtölum við ýmsa sem komu til nefndarinnar að mönnum finnst að þessari stofnun hafi verið ýtt út í að taka hærri gjöld en hefur verið hægt að innheimta öðruvísi en ganga lengra í þessu efni en skynsamlegt og sanngjarnt er. Þess vegna er full ástæða til að fara yfir þessa hluti og nauðsynlegt að tryggja að það verði gert sem allra fyrst. Mér er ekki grunlaust um það að sú krafa sem er gerð í fjárlögum nú á stofnunina til að innheimta gjöld setji hana í þann vanda að keyra þessa stefnu þannig áfram með sama hætti og gert hefur verið að menn séu þá að greiða allt of há gjöld og það verði til þess að þeir leiti eftir gögnum annars staðar frá sem séu ekki jafngóð. Þetta kom fram í umfjöllun nefndarinnar og fullyrðingar komu fram um það að dæmi væru til þess að stofnunin hefði verið að innheimta gjöld fyrir gögn sem hún hefur undir höndum sem væru svo há að heildarkostnaður næðist inn ef einungis fjórir, fimm aðilar fengjust til að borga gögnin. Þetta er auðvitað ekki nógu gott og síðan er náttúrlega algjörlega óviðunandi ef bestu gögn sem til staðar eru um landmælingar og kortagerð, eins og hér er verið að ræða um, og þessi grunnur er ekki til staðar hjá annarri stofnun en þessari, ef þau gögn eru ekki nýtt í öllum tilfellum vegna þess að menn telja sig bara ekki hafa efni á því. Það verður til þess að farið verður að byggja jafnvel upp einhverja kortagrunna annars staðar sem byggja á verri grunngögnum til að hægt sé að hafa aðgang að ódýrari leiðum í þessu efni. Þetta vildi ég segja. Mér finnst þetta vera kannski það sem er aðaláhyggjuefnið við lokin á þessu máli. Ég geri ráð fyrir að þegar búið verði að afgreiða málið hér, ef tillaga meiri hlutans um að 1. gr. verði samþykkt eða frv. óbreytt, munum við sitja hjá við afgreiðslu málsins í lokin. Ég vil að það komi skýrt fram að ég tel að full ástæða sé til að framhald verði á þessari vinnu og að kallað verði eftir stefnumörkun sem sárlega vantar hvað varðar geymslu gagna, umfjöllun um þessi mál og verðlagningu og með það í huga að sem allra frjálsastur aðgangur verði að slíkum gögnum og það hamli ekki stofnunum og verði ekki til þess að menn byggi upp kannski margfalda kortagrunna eða upplýsingabanka úti um allt.

Herra forseti. Ég þarf ekki langt andsvar við hv. þm. Jóhann Ársælsson út af þessu máli. Minni hlutinn er í grundvallaratriðum sammála meiri hlutanum í afgreiðslu málsins nema þá gagnvart stjórninni. Ég tek alveg undir að nauðsynlegt er að gjaldtaka sé skynsamleg og sanngjörn fyrir þá þjónustu sem Landmælingar veita eins og á sviði gagnaupplýsinga. Ég talaði sérstaklega um þetta við forstjóra Landmælinga í morgun og hann sagði að unnið væri mjög hart að því að reyna að endurskoða gjaldskrána á þeim vigruðu kortum sem hafa verið mjög dýr, og til þess að mæta gagnrýni. Ég held að bæði meiri og minni hluti hafi verið með þau viðvörunarorð að fara varlega í gjaldtökunni þannig að ekki sé verið að ýta mönnum út í ódýrari lausnir sem jafnvel gagnast ekki nægilega vel. Ég held því að skoðanir okkar á málinu fari saman. Varðandi stjórnina er spurningin einfaldlega þessi: Er nauðsynlegt að hafa stjórn yfir slíkri stofnun eða ekki? Telja stjórnvöld það nauðsynlegt, sem hafa lögsögu yfir starfseminni? Í þessu tilfelli telur ráðherra ekki ástæðu til að vera með stjórn og meiri hlutinn tekur undir það. En auðvitað má finna rök fyrir öllu og eins því að það megi vera stjórn, en eins og ég sagði í upphafsræðu minni er ekkert sem bannar forstjóra að hafa ráðgjafa sína sér við hlið og það veit sá ágæti maður.

Hæstv. forseti. Fyrst um stjórn stofnunarinnar. Það er ekkert sem bannar forstjóranum að kalla menn sér til ráðuneytis. Hins vegar er gert ráð fyrir því að í kringum 500 þús. kr. sparist vegna þess að ekki sé lengur stjórn til staðar. Hann hefur þá alla vega ekki fjármuni til að greiða fyrir kostnað vegna stjórnarmanna. Ég tel að stjórn eða ráðgjafahópur sem hafður er yfir stofnun eins og þessari þurfi að hafa formlega stöðu og það verði ekki bærilegur bragur á því að forstjórinn kalli menn sér til ráðuneytis þó að það gæti orðið niðurstaðan. Ég lít svo á að verið sé að kveðja þetta fyrirkomulag, a.m.k. um stundarsakir, við að stýra stofnuninni. Ég tel það miður og finnst það hafa komið mjög skýrt fram að þessi stjórn hafi verið afar gagnleg og staðið sig vel. Ég tel ekki tímabært að leggja hana niður núna hvað sem síðar verður. Hvað varðar innheimtu á gjöldum þá er það rétt að ekki er ágreiningur um þá hluti. Ég tel samt fulla ástæðu til þess að nefna hana sérstaklega. Áhyggjuefnið er að þarna standi menn ekki nægilega vel að vígi í framhaldinu. Það er greinilegt að stofnuninni er ýtt út í eins mikla gjaldtöku og viðskiptamönnum hennar er mögulegt að ráða við. Það kann auðvitað ekki góðri lukku að stýra ef þannig er. Í slíkri stöðu bjarga forstjórar sér kannski helst á því að hækka það sem þeir hafa til að selja á meðan þeir mögulega geta. Það er greinilegt að viðskiptaaðilar þessarar stofnunar kvarta sáran yfir því að þar sé of langt gengið.

Herra forseti. Það er reyndar rétt að ef kalla á til ráðgjafa þá kostar það eitthvert fé. Við vitum að það er hægt að gera það með ýmsu móti en þær stjórnir sem hafa verið yfir svona stofnunum hafa reynst mjög misjafnlega. Það kom mjög fram í viðtölum við forstjóra Landmælinga að stjórnin hefði unnið mjög vel með forstjórunum og yfirfærslan gengið einstaklega vel, ekki síst vegna þess að stjórnin og forstjórinn voru samhent. Við vitum aftur á móti að á öðrum stofnunum, sem ég ætla ekki að nefna hér, hefur ríkt mikill ófriður milli framkvæmdastjóra og stjórna. Það hefur orðið til þess að þær stofnanir hafa verið í miklu basli og ráðherrar þurft að taka sérstaklega á þeirra málum. Þetta á náttúrlega allt sín rök og mótrök. Ég held að þegar reynsla verður komin á málið þá komi menn til með að endurskoða hvort það hafi reynst mjög stórt skref aftur á bak að setja stjórnirnar af.

Herra forseti. Mér finnst afskaplega undarlegt að sækja sér rök í að illa hafi gengið hjá öðrum stofnunum til að leggja niður stjórn sem hefur staðið sig vel og fær jákvæða umsögn hjá öllum sem um hana fjalla. Mér finnst engin ástæða til þess að leggja hana af og leggst gegn því. Ég ætla hins vegar ekki að fara að endurtaka umræðuna um það hvort hafa eigi stjórnir í svona stofnunum eða ekki. Við ræddum um það við 1. umr. málsins og ég geri ekki ráð fyrir að við bætum miklu þar við. Ég vil bæta því við að lokum að mér finnst full ástæða til að fara betur yfir sum þau málefni sem þarna var fjallað um, m.a. þetta með kortagrunninn og höfundarrétt stofnunarinnar eða ríkisins á þeim grunni. Ég tel einnig að fjalla eigi nánar um hvernig fara á með þessi gögn. Ég lít svo á að langeðlilegast sé, þó ekki sé nema vegna þess hvernig þau komu til, fyrir ekki neitt frá annarri þjóð, að landsmenn hafi sem bestan aðgang að þessu og einungis fyrir þjónustugjöld, ekki meira. Það á ekki að notfæra sér aðstöðu sem þannig varð til til að sinna fjárþörf stofnunarinnar eins og hefur greinilega verið tilhneiging til fram að þessu.

Herra forseti. Ég vil fyrst gera grein fyrir því að eins og fram kom í máli hv. þm. Kristjáns Pálssonar, frsm. meiri hluta umhvn. í þessu máli, þá rita ég undir nál. meiri hlutans með fyrirvara. Ástæða þess að ég er ekki á nál. með minni hlutanum er einungis sú að ágreiningurinn um stjórnina er að mínu mati ekki það veigamikill að það gefi tilefni til sér nefndarálits. Ég tel, eins og hv. flm. málsins gat um, að hér sé svigrúm fyrir stofnunina að hafa starfandi hjá sér fagráð eða tæknilega ráðgjafa sem gegni því hlutverki sem velheppnuð stjórn hefur gegnt fyrir stofnunina hingað til. Fyrirvarar mínir varðandi nál. sem hér er til umræðu fjalla í fyrsta lagi um gagnapólitíkina sem slíka, þ.e. nauðsyn þess að tekið sé á því máli að stjórnvöld marki sér almennilega stefnu um meðferð opinberra mála. Ég tel meiri hlutann geta um það og í raun vera sammála því áliti mínu að slíkt sé mikilvægt. Eins og fram kemur í nál. bendir meiri hlutinn á að þörf sé á heildrænni stefnu vegna aðgangs almennings að upplýsingum í eigu ríkisins þar sem hugað verði að því hvort rétt sé að taka gjöld vegna slíks eða hvort almenningur eigi rétt á ótakmörkuðum aðgangi sér að kostnaðarlausu. Um þetta er umhvn. sammála. Öll nefndin er sammála um mikilvægi þessa. Eins og kom fram í máli hv. þm. Jóhanns Ársælssonar áðan hafði nefndin við umfjöllun sína undir höndum bréf frá vinnuhópi á vegum Rannsóknarráðs með forstjórum helstu rannsóknastofnana landsins. Þessi vinnuhópur hafði fjallað um nauðsyn þess að stjórnvöld mörkuðu stefnu um aðgengi og verðlagningu opinberra rannsóknargagna. Herra forseti. Mig langar að fá leyfi til að vitna í þetta bréf því að ég lít svo á að meiri hlutinn sé sammála um það sem kemur fram í inngangi bréfsins. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Það er kunnara en frá þurfi að segja að stofnunum hins opinbera hefur á liðnum árum og áratugum verið uppálagt að leita allra ráða til að afla sértekna bæði til að styrkja starfsemi sína en líka til að draga úr þörf á fjárveitingum. Meðal þess sem þá hefur verið gripið til er að verðleggja gögn og aðrar upplýsingar sem veittar eru en voru áður afhentar ókeypis. Ekki verður séð að samræmi sé í aðgerðum stofnana í þessum efnum og er hætt við því að í gangi sé eins konar kapphlaup. Þannig kann sá sem þarf að fara að greiða fyrir gögn að svara með því að verðleggja aftur sínar upplýsingar. Og þar sem slík gagnaskipti eru einkum milli opinberra stofnana má spyrja hvort einhver fjárhagslegur ávinningur fáist að lokum fyrir ríkissjóð, enda má ekki gleyma því að sjálf gjaldtakan hefur umtalsverðan kostnað í för með sér. Hér er ekki verið að leggjast gegn skynsamlegri gjaldtöku heldur fyrst og fremst verið að benda á nauðsyn stefnu sem setji gjaldtökunni hæfilegar skorður og tryggi samræmi milli stofnana. Eins og fyrr segir er lagt til að skipuð verði nefnd hið fyrsta til að fjalla um þennan vanda og meðan hún er að störfum og þar til hin opinbera stefna hefur litið dagsins ljós beiti stjórnvöld sér fyrir því að hlé verði gert á frekari gjaldtöku.`` Þetta er úr bréfi vinnuhóps á vegum Rannsóknarráðs með forstjórum helstu rannsóknastofnana landsins, herra forseti. Í grunninn tel ég meiri hluta umhvn. vera sammála því áliti sem hér kemur fram. Ég lít svo á að hv. þm. umhvn. eigi núna hægt um vik að flytja mögulega þáltill. sem leggi það á herðar stjórnvalda að undirbúa eða koma á fót slíkri nefnd. Ég minni á að bréf þetta er skrifað 3. febrúar 1999 þannig að ég tel fulla ástæðu til að þingmenn hnykki á þessu og leggi forstöðumönnum þessara stofnana, sem hafa ritað undir þetta bréf, lið með því að hugleiða einhvers konar þáltill. í þessum efnum. Varðandi aðra þætti sem ég tel að frekar þurfi að hnykkja á í umfjöllun um málið vil ég benda á það sem segir í nál. meiri hlutans. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Í öðru lagi er lagt til að Landmælingar Íslands annist skráningu og miðlun upplýsinga um landfræðileg gagnasöfn af Íslandi sem séu í eign íslenska ríkisins.`` Þetta orðalag, herra forseti, var meiri hlutinn sammála um að gæti valdið ákveðnum misskilningi. Það mætti misskilja það svo að Landmælingum væri falið að annast skráningu þessara upplýsinga. Þess vegna var á síðari stigum í vinnslu nefndarinnar bætt við áframhaldi í nál. þar sem segir: ,,Er það skilningur meiri hluta nefndarinnar að ekki sé ætlunin að Landmælingar Íslands taki yfir þau gögn sem nú þegar er að finna hjá öðrum aðilum heldur skuli stofnunin eingöngu halda utan um gagnagrunn þessara upplýsinga.`` Í tilefni af þessu, herra forseti, vil ég geta um samtök um landupplýsingar á Íslandi fyrir alla. Samtökin eru vettvangur samstarfs stofnana fyrirtækja og einstaklinga á sviði landfræðilegra gagnasafna og upplýsingakerfa. Ég tel afar mikilvægt, herra forseti, að það sé hnykkt á þeim skilningi meiri hlutans að samtökin LÍSA hafi áfram allan umráðarétt yfir þeim upplýsingum sem eru í þessu sameiginlega gagnasafni, hér sé einungis verið að festa þessa miðlun, þ.e. aðgang að þessum upplýsingum, hjá Landmælingum. Ég legg hins vegar á það ríka áherslu að það þurfi auðvitað að gera í góðu samkomulagi við samtök um landupplýsingar á Íslandi fyrir alla. Ég tel meiri hlutann sammála um að ekki eigi að hætta því góða samstarfi sem verið hefur við þessi samtök. Nefndin er sammála um að það starf sem þar hafi verið unnið sé af hinu góða og beri að halda áfram að styrkja starfið, þetta starf sé mikilvægt og nú sé einungis orðið fast hlutverk Landmælinga að veita aðgang að þessum upplýsingum. Að öðru leyti tel ég að því hafi verið lýst yfir að samtökin LÍSA eigi áfram tilvistarrétt og þeirra hlutverki sé í engu breytt. Þess má geta að síðasta ár hafa samtökin LÍSA vistað upplýsingar sínar hjá Landmælingum Íslands. Varðandi fjármögnunarheimildir Landmælinga Íslands eða gjaldskrá stofnunarinnar, sem hér hefur verið til umfjöllunar hjá tveimur hv. þm. sem töluðu á undan mér, þá lít ég ekki svo á að neinn sérstakur ágreiningur sé um það mál. Nefndin er sammála um að Landmælingar Íslands eigi auðvitað ekki að þurfa að verðleggja afurðir sína eða þjónustu svo hátt að það standi beinlínis í vegi fyrir því að stofnanir og einstaklingar sjái sér fært að nýta þau gögn sem Landmælingar hafa í vörslu sinni og þurfa að selja aðgang að. Þess vegna tel ég mikilvægt að ramma inn það sem segir í nál. meiri hlutans þegar gjaldskráin er til umfjöllunar. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Telur meiri hluti nefndarinnar ljóst að verðlagning Landmælinga Íslands vegna gagna sem lúta höfundarrétti ríkisins þarf að vera sanngjörn og í samræmi við markaðinn svo að viðskiptavinir stofnunarinnar geti nýtt sér þjónustu hennar.`` Þetta tel ég einungis geta átt sér stað, herra forseti, á einn hátt, ég tel að gjaldskrá Landmælinga Íslands verði að endurskoða. Eins og nefndin hefur fengið upplýsingar um í umfjöllun sinni er verðlagningin afar há eins og kom fram í máli hv. þm. Kristjáns Pálssonar áðan, sérstaklega hvað varðar eina ákveðna tegund korta. Ég held að ákveðin endurskoðun á gjaldskránni hljóti að fara fram núna í ljósi afgreiðslu nefndarinnar. Ég skal ekkert fullyrða um hvort stjórnarmeirihlutinn í umhvn. sé mér sammála um að endurskoða þurfi gjaldskrána eða lækka hana en ég tel rökstuðning þeirra umsagnaraðila sem hafa sent nefndinni álit afar sterkan hvað þetta varðar. Ég vil af því tilefni, herra forseti, fá að vitna í bréf frá Háskóla Íslands en það er Jón Guðmar Jónsson, skrifstofustjóri raunvísindadeildar, sem ritar undir bréfið fyrir hönd raunvísindadeildar í umboði deildarforseta en í því bréfi segir, með leyfi forseta: ,,Á sl. árum hefur gjaldtaka Landmælinga Íslands verið með þeim hætti að raunvísindadeild Háskólans telur sér ekki fært að nýta sér gögn frá Landmælingum Íslands nema að mjög takmörkuðu leyti. Þetta á við um gögn til rannsókna og kennslu svo og þar sem gögn frá Landmælingum Íslands eru hluti af birtum niðurstöðum rannsókna á vegum raunvísindadeildar. Krafa um tekjur Landmælinga Íslands kemur mjög illa við deildina og þegar til lengri tíma er litið mun það líka koma illa við Landmælingar Íslands að deildin veigri sér hjá því að nota gögn hennar vegna kostnaðar sem af því hlýst.`` Herra forseti. Í sama streng tekur forstjóri Náttúrufræðistofnunar Íslands, Jón Gunnar Ottósson, en hann kom einnig á fund nefndarinnar og lýsti því að þessi verðlagning væri orðin þannig að Náttúrufræðistofnun Íslands væri hætt að geta nýtt sér upplýsingarnar. Hún hefði hreinlega ekki fjárráð til þess og yrði þar af leiðandi að nýta sér gögn sem væru ekki eins vel úr garði gerð og ekki eins nákvæm og í raun og veru verri kostur en það að fá þau gögn sem Landmælingar hefðu yfir að ráða. Herra forseti. Ég tel þetta skjóta stoðum undir það að endurskoða þurfi gjaldskrá Landmælinga. Á þeirri spýtu hangir að sjálfsögðu, herra forseti, að ég lít svo á að sértekjukrafa Landmælinga Íslands sé of há. Ég minni í því sambandi á tillögu frá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði í fjárlagaumræðunni fyrir nokkrum dögum þar sem við lögðum það til að sértekjukrafan sem nú er í fjárlögunum, 48 millj., verði lækkuð um 15 millj. kr., m.a. til að Náttúrufræðistofnun Íslands eigi greiðari aðgang að gögnum sem er þarna að finna innan þess fjárlagaramma sem Náttúrufræðistofnun Íslands er gert að starfa. Herra forseti. Ég tel aðalmálin vera þau að gjaldskrá Landmælinga Íslands þurfi að endurskoða þannig að hún verði sanngjörn og í samræmi við markaðinn. Svo legg ég afar mikla áherslu á það að þingmenn hv. taki áfram upp þá umræðu sem þörf er um gagnapólitík ríkisstjórnarinnar eða stjórnvalda almennt.

Herra forseti. Um leið og ég þakka fyrir að þetta mál skuli tekið fyrir í dag leyfi ég mér að láta þess getið að hér er um að ræða breyting á lögum um tryggingagjald til þess að ganga úr skugga um það að greiðslur úr hinum nýja Fæðingarorlofssjóði, sem tekur til starfa um næstu áramót, verði undanþegnar tryggingagjaldi. Samkvæmt nýlegum úrskurði ríkisskattstjóra er ljóst að ef ekki kemur til þessarar lagabreytingar munu greiðslur úr orlofssjóðnum ekki falla undir undanþáguákvæði laganna um tryggingagjald. Þegar frá fæðingarorlofslögunum var gengið á síðasta vori var aldrei gert ráð fyrir því að þessar greiðslur yrðu tryggingagjaldsskyldar. Það er til að taka af öll tvímæli sem þetta frv. er flutt og vænti ég þess að ekki þurfi að verða um þetta mál ágreiningur í Alþingi. Ég leyfi mér að svo mæltu að leggja til, herra forseti, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

Herra forseti. Ég býst við að það sé rétt ályktað hjá hæstv. fjmrh. að ekki þurfi að vera ágreiningur um það frv. sem hann mælir hér fyrir svo sjálfsagt sem það er að ekki sé greitt tryggingagjald af því framlagi sem fer í Fæðingarorlofssjóð eða greiðslur úr honum, en þar er hafður sami hátturinn á varðandi undanþágur og er samkvæmt ákvæðum um eftirlaun og lífeyri sem Tryggingastofnun ríkisins eða lífeyrissjóðir greiða sem eru undanþegnir tryggingagjaldi, auk annarra bóta sem greiddar eru af Tryggingastofnun ríkisins, þar með talið fæðingarorlof. Hér er því auðvitað um sjálfsagða og eðlilega lagfæringu að ræða og aðlögun að þeirri breytingu sem er á fæðingarorlofskerfinu og vænti ég þess að málið fái greiðan aðgang í gegnum nefnd og þingið, þótt aldrei sé það til fyrirmyndar að koma með mál svona seint inn í þingið. En ég hefði talið, herra forseti, að mjög þarft, gott og áhugavert hefði verið fyrir marga ef hæstv. ráðherra eða félmrh. sem ber ábyrgð á framkvæmd laga um fæðingar- og foreldraorlof hefðu gert þinginu grein fyrir stöðu undirbúnings að gildistöku á lögum um fæðingar- og foreldraorlof sem á að taka gildi um næstu áramót. Hér er náttúrlega um að ræða mikla breytingu á tilhögun fæðingarorlofs sem mikil, breið og góð samstaða er um innan og utan þings, en þarna voru ýmis ákvæði sem þurftu undirbúnings við fyrir gildistökuna sem mér a.m.k. lék forvitni á að heyra hvað liði. Ég sé að hæstv. félmrh. er ekki hér viðstaddur og sjálfsagt er það svo að fjmrh. hefur ekki grannt fylgst með þeim undirbúningi. Þó er það svo að í lögunum um fæðingar- og foreldraorlof á félmrh. að gæta þess að sjóðurinn hafi nægilegt laust fé til að standa við skuldbindingar sínar og sjóðurinn á árlega að gera fjárhagsáætlun sem félmrh. leggur fyrir fjmrh. við undirbúning fjárlaga. Vænti ég að þess hafi verið gætt og sú áætlun hafi verið lögð fyrir fjmrh. og að ekkert vanti upp á það án þess að ég ætli að fara að gera kröfu um að yfir það verði farið. Það hefur væntanlega verið athugað í fjárln. að ekkert vanti upp á að þessi sjóður sé albúinn til að takast á við það mikilvæga verkefni sem honum er ætlað. Ég hefði líka viljað við þessa umræðu, bara af því það er áhugavert og hefði ekki þurft að taka langan tíma, að hæstv. ráðherrar hefðu gert þinginu grein fyrir áhrifum af þeirri breytingu sem upp var tekin t.d. hjá ríkisstarfsmönnum og á almenna markaðnum varðandi rétt feðra til fæðingarorlofs sem er geysilega mikilvægt jafnréttismál að komið er til framkvæmda, þó ekki sé ýkja langt gengið í því efni og það mál eigi að takast í áföngum. Ég hefði viljað fá aðeins yfirlit og yfirferð yfir það hve mikið þessi sjálfstæði réttur feðra til fæðingarorlofs hefur verið nýttur. Eitthvað hefðum við sjálfsagt getið fengið um það og af því örfáir dagar eru í að þessi lög taki gildi hefðum við örugglega getað fengið einhverjar upplýsingar um stöðuna að því er varðar þessi nýju lög vegna þess að nokkrir hafa örugglega sótt um samkvæmt nýju lögunum og það vekur vissulega upp forvitni um hvaða árangur verður af þessum nýju lögum. Eins hafði ég nokkrar áhyggjur af því sem mætti kannski kalla yfirgangstíma þegar verið væri að fara úr gamla fæðingarorlofskerfinu yfir í það nýja, hvort einhver vandamál hefðu komið upp lagatæknilegs eðlis eða eitthvað sem á þyrfti að taka, en sjálfsagt er það ekki fyrst hæstv. ráðherra hreyfir því ekki. En ég vænti þess, herra forseti, að hæstv. fjmrh., sem hefur hlýtt á mál mitt, og hæstv. félmrh. sem er ekki hér viðstaddur að ef hann hefur einhverja vitneskju eða hugmyndir um það sem ég hef aðeins imprað á í örstuttu máli, sérstaklega varðandi fæðingarorlof feðra, að hann komi þá fram með þær upplýsingar og stöðuna að því er varðar gildistöku á þessum nýju lögum hafi hann einhverja vitneskju um það. En varðandi tryggingagjaldið þá er þar sjálfsagt mál á ferðinni sem vonandi fær greiðan gang í gegnum þingið.

Herra forseti. Það frv. sem við ræðum er afleiðing af nýsettum lögum um fæðingarorlof sem er afskaplega mikill áfangi í átt til jafnréttis milli karla og kvenna. En ég vildi rétt aðeins koma inn á það að þessar undanþágur frá tryggingagjaldi eru ákveðinn stílbrjótur í þeirri hugsun að skattar séu altækir og skattstofninn sé klár. Í dag eru bætur greiddar af Tryggingastofnun ríkisins undanþegnar tryggingagjaldi, sem er í raun bara bókhaldsatriði, því þetta fer út og inn úr ríkissjóði þar sem ríkissjóður stendur undir öllum bótum Tryggingastofnunar eða mestöllum. Sama er um að ræða hér að Fæðingarorlofssjóður er fjármagnaður á fjárlögum og þetta mundi þýða út og inn. En ég vildi gjarnan beina því til hv. efh.- og viðskn. sem fær þetta til skoðunar að hún kanni hvort ekki væri eðlilegra og rökréttara að hafa tryggingagjaldið án undanþágna þannig að þetta færi út og inn í þessum stofnunum, bæði Tryggingastofnun og Fæðingarorlofssjóði. Það sem mundi hugsanlega koma inn í það eru þá bætur sem lífeyrissjóðirnir greiða en þeir eru undanþegnir tryggingagjaldi í dag. Ég vildi beina því til hv. nefndar að hún skoði hvernig þetta komi út rökfræðilega.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til lokafjárlaga fyrir árið 1998 sem dreift hefur verið á þskj. 287 og er 260. mál þingsins. Frv. var lagt fyrir á síðasta þingi en var þá ekki afgreitt og er nú endurflutt með nokkrum breytingum sem þó eru fyrst og fremst tæknilegs eðlis. Framsetningu á talnaefni frv. hefur verið breytt nokkuð frá fyrri gerð þess í samræmi við þær viðmiðanir um uppgjör á fjárreiðum ríkisaðila, sem hafa verið mótaðar af fjmrn. og ríkisbókhaldi í tengslum við gerð ríkisreiknings fyrir árin 1998 og 1999. Breytingin frá fyrri gerð frv. felst í breyttu uppgjöri á mörkuðum skatttekjum sem renna til stofnana og verkefna á gjaldahlið ríkissjóðs. Uppgjör á slíkum mörkuðum tekjum miðast nú almennt við tekjurnar sem innheimtast á árinu í stað álagðra tekna í fyrri gerð frv., nema í þeim undantekningartilvikum þar sem um er að ræða aðila utan A-hluta ríkissjóðs sem annast sjálfur álagningu og innheimtu teknanna. Breytingin á uppgjörinu hefur nokkur áhrif á hækkanir og lækkanir á fjárheimildum ársins 1998 sem lagðar eru til í sundurliðun 1 í frv. vegna frávika bókfærðra markaðra tekna frá áætlun fjárlaga. Á þeim fjárlagaliðum þar sem það á við breytist þá einnig staða fjárheimilda í árslok miðað við fyrri gerð frv., þar með staða sem kann að vera felld niður í sundurliðun 1 í frv. eða flutt til næsta árs, samanber yfirlit í sérstöku fylgiskjali. Að öllu samanlögðu eru áhrifin af breyttu uppgjöri á þessum þætti frv. þó ekki teljandi. Vakin er athygli á að staða fjárheimilda í árslok og flutningur stöðu til ársins 1999 samkvæmt ríkisreikningi 1998 og 1999 er ekki í öllum tilvikum eins og í frv. þar sem gengið var frá því talnaefni áður en viðmiðanirnar fyrir uppgjörinu í frv. voru fullmótaðar. Þar sem það á við eru fjárheimildirnar þá leiðréttar til samræmis við frv. í reikningi næsta árs. Frv. til lokafjárlaga er lagt fram í samræmi við lög nr. 88/1997, um fjárreiður ríkisins, og er til staðfestingar á ríkisreikningi 1998. Samkvæmt 45. gr. fjárreiðulaga skal í lokafjárlögum leita heimilda til uppgjörs á gjöldum umfram fjárheimildir ársins og á ónotuðum fjárveitingum sem ekki eru fluttar á milli ára. Jafnframt skal í frv. leggja fram sérstaka skrá yfir geymdar afgangsheimildir og um þá aðila sem hafa farið fram úr fjárheimildum ársins. Heimild er í lögunum til að greiða slík umframgjöld af fjárveitingu næsta árs. Einnig skal í frv. gera grein fyrir ónýttum lántökuheimildum liðins árs. Í 1. gr. frv. eru lagðar til breytingar á fjárheimildum stofnana og verkefna vegna frávika á öðrum rekstrartekjum og mörkuðum tekjum miðað við fjárlög en nánari skipting er í sundurliðun 1. Er um að ræða breytingar í samræmi við niðurstöður ársins 1998 þar sem skilað er lögboðnum ríkistekjum til þeirra verkefna sem þær eru ætlaðar eða fjárheimild lækkuð í þeim tilfellum að tekjurnar hafa verið ofáætlaðar í fjárlögum 1998. Í 2. gr. er sótt um heimildir til uppgjörs á ónotuðum fjárveitingum og umframgjöldum sem ekki flytjast á milli ára og vísa ég til nánari skiptingar í sundurliðun 2. Í sumum tilfellum eru heimildir felldar niður í árslok og er þar um nokkuð hefðbundna afgreiðslu að ræða sem breytist lítið á milli ára. Veigamikil breyting er þó fólgin í því að nú eru fjárlög á rekstrargrunni og því sýnd rekstrarstaða stofnana sem ekki eru með efnahag í A-hluta ríkisreiknings, eru það einkum sjálfseignarstofnanir. Lagt er til að staða þessara stofnana miðað við fjárheimildir verði felld niður í árslok, enda miðast framlög til þeirra við fjárveitingar í fjárlögum og skuldir eða inneignir þessara stofnana eru við aðila utan ríkisins. Einnig er sótt um breytingar á fjárheimildum lögboðinna tilfærsluverkefna, svo sem almannatrygginga, og til breytinga á ríkistekjum sem m.a. eru taldar í 1. gr. Í fylgiskjali er í samræmi við 45. gr. laga um fjárreiður ríkisins birt yfirlit yfir geymdar fjárheimildir og um þá aðila sem hafa farið fram úr fjárheimildum ársins. Í 37. gr. laganna er heimilt að geyma ónýttar fjárveitingar í lok reikningsársins og með sama hætti að draga umframgjöld fyrra árs frá fjárveitingu ársins. Með frv. eru lagðar fyrir Alþingi niðurstöður ríkissjóðs fyrir árið 1998. Vísa ég til greinargerðar í fjáraukalögum og í ríkisreikning fyrir árið 1998 um meginatriðin í framvindu ríkisfjármála það ár og um helstu frávik á tekjum og útgjöldum á því ári. Þá hefur Ríkisendurskoðun lagt fyrir Alþingi skýrslu um endurskoðun ríkisreiknings 1998 og um hana hefur verið fjallað í fjárln. Herra forseti. Ég hef farið nokkrum almennum orðum um frv. og hlutverk þess í tengslum um lög um fjárreiður ríkisins. Ég sé ekki ástæðu til að tíunda einstaka liði í frv. sem varða uppgjör samkvæmt fyrirliggjandi reikningi og ég legg til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. fjárln. þingsins. Ég vil geta þess að endingu, herra forseti, að sambærilegt frv. til lokafjárlaga fyrir árið 1999 er á lokastigi í vinnslu í ráðuneytinu. Ég vænti þess að unnt verði að leggja það fram áður en jólaleyfi þingmanna hefst. Bæði þessi frv. og sú töf sem orðið hefur á afgreiðslu þeirra bera það með sér að hér er um að ræða fyrstu árin eftir að ný lög um fjárreiður ríkisins tóku gildi og hafa verið ákveðnir byrjunarörðugleikar við að koma þessum hlutum í þann búning að geti staðist til frambúðar. Ég geri mér góðar vonir um það að frá og með næsta hausti, haustinu 2001, verði búið að koma þessum málum í réttan farveg tímalega séð, þannig að við getum snemma næsta haust tekið til við að ræða lokafjárlög fyrir árið 2000. Þar með verði vonandi búið að koma þessum málum í endanlegan búning og þann farveg sem ætlast er til í lögunum um fjárreiður ríkissjóðs þannig að fjárln. þingsins gefist færi á að afgreiða slík mál samhliða því sem hún fjallar um fjáraukalög yfirstandandi árs og fjárlög þess næsta.

Herra forseti. Það er kannski ekki ástæða til að lengja umræðu um frv. til lokafjárlaga fyrir árið 1998. Ég vil þó byrja á að taka undir með hæstv. fjmrh. um þær væntingar að við getum komið þessum málum í betri farveg en verið hefur. Má ef til vill finna afsökun í því að uppgjörshættir og vinnubrögð eru að breytast. Þess vegna hafi þetta tekið nokkurn tíma. Ég verð að geta þess að þetta er í þriðja skiptið sem frv. til lokafjárlaga fyrir árið 1998 er lagt fram. Það sem ég vil helst koma til skila hér er það sama og ég hef sagt undanfarin ár í umræðum um fjárlög, að þessir hlutir þurfa að vera í lagi, svo mikill kerfiskarl er ég að ég vil að þetta gangi alveg eftir réttum farvegi. Ég mótmæli því, eins og ég gerði við umræðu um skýrslu Ríkisendurskoðunar, að búið sé að samþykkja ríkisreikning áður en frv. til lokafjárlaga er afgreitt. Ég er fyrst og fremst að árétta þá hluti. Virðulegi forseti. Ég held að ástæða sé til að rifja upp það sem ég sagði í umræðu um fjárlög fyrir árið 1998, sem sagt árið 1997. Þótt undarlegt megi teljast hefur skoðun mín varðandi ýmislegt í ríkiskerfinu lítið breyst. Það lýtur að því að misjafnt aðgengi manna er að ýmsum stofnunum, sjóðum og fyrirgreiðslum. Þess vegna hafði ég þau orð yfir og ætla að gera það aftur að ástæða er til að skoða það sem ég kalla ýmsa risnupósta þjóðfélagsins. Ég vil segja að þar geta þeir sem betur mega sín stungið rananum í risnuhunangið og nánast sogið óslitið til sín. Þeim finnst það meira að segja eðlilegt, herra forseti, og skilja ekki að verið sé að fetta fingur út í slíkt, hvort sem það varðar bílafríðindi, ferðafríðindi, laxveiðifríðindi, dagpeningafríðindi, veislufríðindi, gjafafríðindi eða annað. Ástæða er til að taka á slíkum málum, það var ástæða til þess árið 1997, og það er það enn þá. Við eigum að gera þetta þannig að allir hlutir, allt sem fram fer hjá hinu opinbera á að vera gagnsætt, nákvæmlega eins og þegar menn fóru í það að flytja hér frv. í skyndingu um að gera laun forsetans sýnileg, þá tel ég að gera eigi laun allra starfsmanna ríkisins sýnileg. Ég er sannfærður um að svo er ekki og þess vegna eru þau orð viðhöfð um að stinga rana í risnupotta. Það hefur komið fram að svo mikill lúxus er hjá ákveðnum hluta þjóðarinnar að ástæða er til að gera athugasemd við þá hluti. Ég geri alvarlega athugasemd við það að ýmsir þjóðfélagshópar skuli vera þannig settir að þeir geti útdeilt sjálfum sér því að geta stungið rana sínum í risnupotta sem við þeim blasa. Þessi orð voru sögð við umræðu um fjárlög fyrir árið 1998, þau eiga við enn. Einnig voru sögð hér orð sem ég vil, með leyfi virðulegs forseta, vitna í. Ræðumaður og frsm. minni hluta fjárln. var þá hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson. Hann sagði: ,,Við þær aðstæður sem nú ríkja í þjóðarbúskapnum gegna aðgerðir stjórnvalda lykilhlutverki í að halda aftur af þeirri miklu aukningu sem orðið hefur í eftirspurn og almennum umsvifum efnahagslífsins. Aðhald í útgjöldum ríkissjóðs er grundvallarforsenda þess að árangur náist í að minnka viðskiptahallann og þar með skuldasöfnun þjóðarbúsins.`` Virðulegur forseti. Þessi orð voru sögð 1997 við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1998 af hv. þm. og frsm. minni hluta þá, Kristni H. Gunnarssyni. Það er svolítið merkilegt að þessi aðvörunarorð eru í fullu gildi og hafa gengið fyrir öll fjárlög fram til þessa dags og við í minni hlutanum höfum nýviðhaft ámóta aðvörunarorð. Í nál. minni hlutans fyrir árið 2001 er sagt: ,,Ríkisfjármálastefna þarf að vera í takt við peningamálastefnu svo að árangur náist.`` Nánast nákvæmlega sömu orð viðhafði hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson í framsöguræðu sinni við afgreiðslu fjárlaganna fyrir 1998. Ástæða er til að minna á þessi orð, herra forseti, vegna þess að þau eru í fullu gildi og ég veit að það er enginn ágreiningur hjá mér og hæstv. fjmrh. um að þetta eru þau ráð sem ríkið á til að sporna við því efnahagsástandi sem hefur því miður örlað á og er miður fyrir okkur. Ég gat ekki annað, virðulegur forseti, en nýtt þetta tækifæri varðandi það þingmál sem nú liggur fyrir og nefnt þessar hugleiðingar mínar. Enginn ágreiningur er hjá okkur hæstv. fjmrh. um afgreiðslu á þessu máli. Það er núna í mjög góðum búningi og er miklu betra en það var áður, leiðrétt hefur verið það sem að var fundið þannig að ég vonast til þess að fjárln. afgreiði þetta mál frá sér á fundi hið fyrsta. Ég fagna einnig þeim orðum að frv. til lokafjárlaga fyrir árið 1999 skuli vera væntanlegt og minni hlutinn mun gera allt til að greiða fyrir þessum málum hið fyrsta. Ég tel virkilega ástæðu til þess og þannig að við komum þessum málum í þann farveg að lokafjárlög séu afgreidd á hverju ári áður en ríkisreikningur er samþykktur. Ég minni á að ríkisendurskoðandi gerði athugasemd og fyrirvara við afgreiðslu á ríkisreikningi fyrir árið 1998 vegna þess að frv. til lokafjárlaga var ekki afgreitt. Þetta er prinsippmál sem menn þurfa að temja sér í vinnu. Í orðum mínum felst engin ásökun á hendur hæstv. fjmrh. vegna þessa og ég fagna þeim orðum sem hann lét falla um að þetta væri að breytast og þetta væri að komast í það lag sem menn hefðu sett sér með setningu fjárreiðulaga fyrir þremur árum.

Herra forseti. Ferli fjárreiða ríkissjóðs er að fyrst er lagt fram frv. til fjárlaga fyrir árið 1998 á hausti 1997, síðan vinnur Alþingi þetta frv. og breytir því og samþykkir fjárlög fyrir 1998 í lok ársins 1997, svo eru sett fjáraukalög fyrir 1998 á árinu 1998 þar sem menn sjá betur hvert stefnir og svo að lokum eru sett lokafjárlög og síðan kemur ríkisreikningur. Þetta er ferlið. Ég hefði gaman af að sjá helstu niðurstöður úr öllu þessu ferli, ég hef ekki rekist á það í frv., til þess að átta mig á því hversu vel hafi tekist til við spá um fjárlög 1998. Fjárlög eru aldrei annað en spá og áætlun, áætlunargerð sem byggir á ákveðnum forsendum. Því væri gaman að sjá hvernig til hefur tekist því að lokafjárlög eru lokahnykkurinn í slíku ferli. Ég er mjög ánægður með þá yfirlýsingu hæstv. fjmrh. að koma með lokafjárlög 1999 nú fyrir jól og enn betra er að fá ríkisreikning og lokafjárlög fyrir árið 2000 næsta haust, en markmiðið ætti náttúrlega að vera að koma með hvort tveggja 1. febrúar árið á eftir. Það eru stórfyrirtæki í heiminum, eins og IBM að mér skilst, sem koma með ársreikning 15. janúar. Þetta er náttúrlega ekkert annað en agi í bókhaldi, agi í færslu hjá ríkinu og yrði mjög til bóta ef allar ríkisstofnanir og ríkið sjálf væri komið með allt bókhald sitt, segjum 1. febrúar. Það yrði markmið sem menn settu sér og ég vil skora á hæstv. fjmrh. að stefna að því. Þetta er háleitt markmið, en ég held nefnilega að það gefi ákveðinn aga við að fara að fjárlögum hjá ríkisstofnunum, gefi ákveðinn aga í því að reka fyrirtækin vel og hafa upplýsingar til reiðu. Þannig er að ég lít á hlutverk bókhalds mjög alvarlegum augum. Bókhaldið gegnir í rekstri fyrirtækis svipuðu hlutverki og taugakerfið í mannslíkamanum, það segir manninum hvar eitthvað er að. Ef maður brennir sig á hendinni, þá fær maður upplýsingar um það strax og maður bregst við með því að kippa hendinni að sér. Sama á bókhaldið að gera. Ef einhver deild eða einhver liður er að fara úr böndunum þá eiga menn að vita það strax og geta kippt að sér hendinni og gert ráðstafanir. Þetta er hlutverk bókhalds og það er því miður allt of lítils metið í atvinnulífinu og í opinberum rekstri. Ég skora á hæstv. fjmrh. að stefna að því að gera bókhaldið enn virkara og skilvirkara en menn hafa þegar náð árangri í.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breyting á lögum nr. 45/1987, um staðgreiðslu opinberra gjalda. Í 6. gr. umræddra laga er fjallað um reiknað endurgjald svokallað, en skv. 4. mgr. greinarinnar ber ríkisskattstjóra árlega að setja viðmiðunarreglur til leiðbeiningar fyrir skattstjóra vegna ákvörðunar reiknaðs endurgjalds. Í 4. málslið þessarar málsgreinar er sérstaklega kveðið á um að viðmiðunartekjur þeirra sem landbúnað stunda skuli miðaðar við vinnuþátt í verðlagsgrundvelli landbúnaðarafurða. Svo sem kunnugt er var verðlagsgrundvelli landbúnaðarafurða sem lagður var til grundvallar við setningu laga um staðgreiðslu opinberra gjalda á sínum tíma breytt með lögum nr. 69/1998, um breytingu á lögum nr. 99/1993, um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum. Af þessum sökum er framangreind sérregla um reiknað endurgjald bænda úrelt og því er lagt til að umræddur 4. málsliður 4. mgr. 6. gr. laganna verði felldur brott. Í breytingu þessari felst að ríkisskattstjóri mun framvegis setja viðmiðunarreglur vegna reiknaðs endurgjalds bænda með sama hætti og gildir um endurgjald annarra starfsstétta. Þannig verða sömu grunnsjónarmið látin gilda um allar starfsstéttir en skv. 3. málslið greinarinnar ber ríkisskattstjóra að hafa hliðsjón af gildandi kjarasamningum og raunverulegum tekjum í viðkomandi starfsgrein. Í frv. er lagt til að lagabreyting þessi öðlist gildi nú þegar og komi til framkvæmda við setningu viðmiðunarreglna fyrir staðgreiðsluárið 2001. Ég legg til, virðulegi forseti, að frv. þessu verði vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. á þskj. 514. Það er vegna breytinga á lögum um umgengni um nytjastofna sjávar, með síðari breytingum. Í umræddu frv. er leita leiða til að kanna brottkast á afla og jafnframt til að koma í veg fyrir það eftir aðferðum sem menn þekkja. Nefndin fór mjög rækilega yfir þetta mál, efnislega yfir frv., forsendur fyrir eftirlitinu almennt og ýmis álitamál sem þar eru uppi. Nefndin vekur athygli á að heimild Fiskistofu nær til þess sé að afli tiltekins skips að gæðum frábrugðinn afla annarra skipa sem stunda sambærilegar veiðar megi grípa til þeirra ráðstafana að senda mann um borð og vera þar um ótiltekinn tíma. Við bendum á að slíkar heimildir eru matskenndar og vandasamar úrlausnar. Leggur nefndin því til að Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins verði falið að móta gæðastaðla sem miða skuli við þegar heimildinni er beitt. Í þessu frv. er gert ráð fyrir því að þegar veiðieftirlitsmaður hefur verið um borð í skipi í sjö daga geti Fiskistofa ákveðið hvort hann skuli vera áfram, þá á kostnað útgerðarinnar, ef tilefni er til. Innan sjútvrn. var rætt um hvernig heimildinni skyldi beitt þegar um dagróðrabáta væri að ræða. Telur nefndin eðlilegt að í slíkum tilvikum sé miðað við sjö einstakar veiðiferðir á fiskveiðiári. Til þess að taka af tvímæli um þetta leggur nefndin til breytingu í samræmi við það, sem fylgir hér með á þessu skjali. Jafnframt leggur nefndin áherslu á að með orðinu veiðiferðir er verið að taka af allan vafa um að hver veiðiferð þurfi ekki að standa yfir í heilan sólarhring þegar um dagróðrabáta er að ræða, eins og menn þekkja og þarf út af fyrir sig ekki að útskýra frekar. Innan nefndarinnar var talsvert rætt um hvort fortakslaus skylda Fiskistofu samkvæmt orðanna hljóðan í frv., til að setja mann um borð mundi íþyngja stofnuninni um of. Nefndin telur að auk hinnar almennu heimildar sem Fiskistofa hefur í gildandi lögum, bæði þessum lögum um umgengni um nytjastofna og eins í fiskveiðistjórnarlögunum sjálfum, sé nauðsynlegt að skýrt sé kveðið á um að Fiskistofa skuli grípa til aðgerða ef samsetning afla, eins og nánar er kveðið á um í frumvarpstextanum, gefi tilefni til. Virðulegi forseti. Ég tel sérstaka ástæðu til að nefna það að nefndin fór rækilega yfir ýmis atriði sem snúa almennt að framkvæmd veiðieftirlitsins með starfsmönnum Fiskistofu, fulltrúum sjútvrn. og síðan á fundum með hagsmunaaðilum og á eigin fundum. Það er ljóst að þar eru uppi ýmis álitamál, sérstaklega þau sem lúta að tímabundinni sviptingu veiðileyfa vegna brota sem augljóslega stafa af gáleysi eða mannlegum mistökum sem alltaf geta átt sér stað í þessum efnum eins og öðrum. Það er ljóst að lögin eru mjög afdráttarlaus að þessu leyti, þau kveða á um að ef menn brjóta af sér, jafnvel þó að klárlega sé um gáleysi að ræða, skuli grípa til tiltekinna úrræða. Á þeim grundvelli hefur Fiskistofa ekki treyst sér til að gera greinarmun á því hvort um sé að ræða ásetningsbrot eða brot þar sem mönnum hafa ekki verið ljósar aðstæður, t.d. að það hafi farið fram hjá mönnum að þeir hefðu ekki nægilegar veiðiheimildir fyrir afla sem þeir eru að landa o.s.frv. Auðvitað er það ekki ætlun löggjafans að refsa þeim sem verður fyrir einhverjum slíkum gáleysisyfirsjónum sem að öðru leyti ættu ekki að vera refsiverðar. Það er ekki augljóst hvernig taka ætti slíkum álitamálum. Þess vegna varð það eiginlega niðurstaðan af þessum vangaveltum í nefndinni að hæstv. sjútvrh. hefur sett af stað vinnu við endurskoðun þessara þátta málsins, þ.e. því sem snýr að framkvæmdinni sjálfri. Hugmyndin er sú að endurskoðunarvinnan fari fram í samráði við hagsmunaaðila og sjútvn. leggur mikla áherslu á að því starfi verði hraðað. Nefndin leggur síðan til að frv. verði samþykkt með þeim breytingum sem þar eru kynntar og ekki er ástæða til að lesa hér upp. Undir þetta nál. rita hv. þm. Einar K. Guðfinnsson, formaður og framsögumaður, Árni Ragnar Árnason, Guðmundur Hallvarðsson, Jónas Hallgrímsson og Hjálmar Árnason. Með fyrirvara undirrita nál. þetta hv. þingmenn Jóhann Ársælsson, Svanfríður Jónasdóttir og Guðjón A. Kristjánsson. Hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykkur áliti þessu með fyrirvara.

Hæstv. forseti. Ég skrifaði undir þetta nál. með fyrirvara og ætla að gera grein fyrir honum í fáeinum orðum. Það kom reyndar fram við 1. umr. málsins að menn höfðu mismunandi skoðanir á þeirri viðbót sem þarna stendur til að setja í lög til að reyna að koma í veg fyrir eða draga úr brottkasti og slæmum umgangi um miðin. Auðvitað er mat manna misjafnt á því hvaða áhrif tillögur eins og þessar hafi. Ég tel reyndar að í meðferð nefndarinnar hafi verið gerðar skynsamlegar breytingar á tillögunni frá því sem hún var. Ég tel það til bóta og það sem menn ætla sér með henni betur framkvæmanlegt. Ég skrifa undir nál. með fyrirvara vegna þess að þó ég sé fylgjandi auknu eftirliti með því að þeim reglum sem settar hafa verið sé fylgt þá hef ég því miður litla trú á að afgerandi breyting verði á þeim vandamálum sem menn eru að glíma við með því að auka eftirlitið með þessum hætti. Ég held að það sem vantar til að fá þau umskipti sé að reglurnar séu þannig að mönnum verði ekki refsað fyrir að koma með fisk að landi og að menn sjái ekki hag í að fleygja aftur í sjóinn því sem kemur upp í veiðarfærin. Það er allt saman til staðar áfram og hefur ekki verið tekið á því með neinum hætti. Við höfum áður kynnt hér tillögur um þetta efni. Það hefur margkomið fram, m.a. hjá hv. þm. sem hafa verið og eru í sjútvn., að aðrar leiðir séu vænlegri til skoðunar, fleiri en þær sem hér er stungið upp á. Ég minni á að hér hafa ítrekað verið fluttar tillögur í þá átt að í það minnsta skuli gerð ærleg könnun á því hversu mikið brottkastið er með því að leyfa löndun afla utan kvóta um tiltekinn tíma eftir sérstökum reglum. Sú umræða hefur hvað eftir annað verið vakin upp í hv. sjútvn., að kanna hvort þessi leið sé vænleg og hvaða vandkvæði séu á því að fara hana. Ég vil minna á þetta hér vegna þess að ég tel því miður að brottkast og slæm umgengni um miðin verði áfram til staðar þó að þetta frv. verði samþykkt. Ég er hins vegar tilbúinn að fylgja þessu máli og samþykkja það. Þeir sem hafa þetta eftirlit með höndum telja að þeir gert betur með því að fá þær heimildir sem veittar yrðu með þessu frv. Það er engin ástæða til annars en að láta reyna á hvað geti komið út úr því. Það skulu vera mín lokaorð um þetta mál. Ég ætla ekki að hafa um það langar ræður. Við ræddum þetta töluvert við 1. umr. Þó að ég hafi ekki trú á að þetta gefi mikið þá vonast ég til að menn ræði frekar hugmyndina um að leyfa löndun afla utan kvóta, fari yfir hana í hv. sjútvn. og athugi hvort ekki sé hægt að ná saman um einhverjar tillögur í því efni. Slíkt mundi þó færa okkur heim sanninn um hvað er að gerast á miðunum. Þar með gætu menn hætt að þræta um það. Ég stórefast um það fyrir fram að tilraunir manna núna til að komast að því hversu mikið brottkastið er muni færa okkur nokkuð nær sannleikanum en við erum nú þegar. Það eina sem gæti svipt hulunni af þessu, þannig að menn væru nokkuð vissir um það sem væri að gerast á miðunum, er að fara þá leið sem margoft hefur verið lögð til og ég hef nefnt hér, að leyfa löndun utan kvóta um tiltekinn tíma með tilteknum reglum sem væru sniðnar þannig að menn gætu ekki haft af því neinn hagnað að koma með umframaflann að landi, þeir yrðu ekki fyrir skaða og sæju sér ekki hag í því að fleygja fiski í sjóinn aftur.

Herra forseti. Ég stend að þessu nál. frá sjútvn. en hef fyrirvara við það og vil aðeins gera grein fyrir því að hverju hann lýtur. Í fyrsta lagi segir hér að við séum að leita nýrra leiða með þessari lagasetningu. Ég tel reyndar vafasamt að við séum beinlínis að leita nýrra leiða með þessari framsetningu. Hingað til hafa allar aðgerðir til þess að hamla brottkasti og bæta umgengni um nytjastofna sjávar einmitt verið í þá veru að setja strangari viðurlög og herða eftirlit. Miðað við þær skýringar sem við fengum frá mönnum í sjútvrn. er ljóst að menn telja það hugsanlega geta orðið til bóta að setja þetta ákvæði inn, að Fiskistofa skuli setja menn um borð í skip og geti haft þá þar í sjö daga á sinn kostnað. Ef talin er síðan ástæða til að hafa þá um borð áfram þá verði það á kostnað útgerðarinnar. Talið er að þetta ákvæði geti haft áhrif til að að bæta umgengni um auðlindina og minnka brottkast. Auðvitað er sjálfsagt að leyfa mönnum að reyna það og vera kann að í textanum felist einhver fælingaráhrif sem bætt gætu ástandið. Á það skal ég ekki leggja dóm, reynslan hlýtur að skera úr um það. Samt sem áður erum við enn á sömu braut og förum refsingarleiðina vegna þess að kostnaðurinn færist yfir á útgerðina hafi skip hennar afbrigðilega aflasamsetningu. Að vísu er umdeilanlegt hvað telst afbrigðileg aflasamsetning. Aflasamsetning á milli tveggja skipa getur verið misjöfn án þess að neitt sé óeðlilegt við það. Það mundi væntanlega koma í ljós á þeim sjö dögum eða róðrum sem mönnum er ætlað að fylgjast með, ef þeir telja þurfa sjö veiðiferðir til að skýra málin. Þó að heimildin hljóði upp á þetta margar veiðiferðir þá er ekki þar með sagt að hana þurfi að nýta til fulls. Ég vil hins vegar vekja athygli á hinu sem iðulega hefur verið nefnt en aldrei verið gert, að gera tilraun til að leiða í ljós hvaða vandamál er við að fást. Við höfum heyrt sögur af því hvernig brottkast á sér stað og af hvaða orsökum. Ég held að enginn geti mótmælt því að kvótakerfi, hvar sem þau eru í veröldinni, hafa innbyggðan hvata til að menn velji úr aflanum. Ég held að flestallir sem rætt hafa um fiskveiðistjórn, bæði hér á Íslandi og annars staðar, hafi viðurkennt að yfirleitt fylgi kvótakerfum tilhneiging til að velja úr aflanum. Kvótakerfi eins og við erum með, sem ég kalla oftast kvótabraskkerfi með frjálsu framsali, eins og það er notað hér á Íslandi, hefur hins vegar tvöfaldan hvata að þessu leyti. Það hefur þann hvata að menn velji úr aflanum vegna þess að þeir hafa takmarkaða heimild til að veiða. Síðan hvetur það til að velja úr aflanum með tilliti til verðmætanna og jafnvel stærðar fisksins. Stór hluti þeirra sem gera út á fiskveiðar hefur bæði takmarkaðar heimildir og þarf til viðbótar að leigja aflaheimildir á mjög háu verði þannig að verðmætið fyrir aflann þarf að vera í hæsta flokki svo að veiðarnar séu arðsamar. Ekki hefur verið leyft að menn tilkynntu afla utan aflamarks og gætu landað afla sem þeir hefðu ekki beinan hag af að koma með að landi að öðru leyti. Það væri auðvitað afar fróðlegt, ég tek þar undir orð hv. þm. Jóhanns Ársælssonar, að sjá tilraun gerða til þess á næstu vetrarvertíð í tvo mánuði, t.d. í mars og apríl, að leyfa mönnum að landa afla og tilkynna afla utan aflamarks. Á þeim árstíma eru hvað flest fiskiskip í drift og forvitnilegt væri að sjá hvað slík tilraun mundi leiða af sér, hvað kæmi í land, hvaða fisktegundir, hvaða stærð menn væru að tilkynna utan aflamarks og hvaða fisktegundir. Ég held að það sé okkur til vansa að endurskoða lögin um stjórn fiskveiða og ætla okkur að gera nýjan lagaramma um þessa atvinnustarfsemi en þora ekki að leiða þetta í ljós. Það er furðulegt að við skulum ætla að setja ný lög í hálfgerðri blindni án þess að finna út hvað kerfi eins og það er í dag hefur í för með sér. Það gætum við skoðað með einfaldri tilraun. Það kæmi þá fram hvort menn tilkynntu um mikinn afla utan aflamarks og hvaða tegundir og stærð það væri. Þetta er því áhugaverðara þar sem sá fiskur sem fer fyrir borð er í flestum tilvikum steindauður og lifnar ekki við við að henda honum í sjóinn. Ég held að það sé rétt af okkur í sjútvn. að fjalla um það um leið og þing kemur saman hvort ekki eigi að gera svona tilraun. Menn geta þá hafnað því ef þeir vilja fara blindandi í gerð nýrra laga.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. til laga um breytingu á lögum um tímabundnar endurgreiðslur vegna kvikmyndagerðar á Íslandi. Í lok síðasta kjörtímabils 1999 voru samþykkt lög á Alþingi þar heimilaðar voru tímabundnar endurgreiðslur vegna kvikmyndagerðar á Íslandi. Markmið þeirra laga er fyrst og fremst að laða til Íslands erlend kvikmyndafyrirtæki í því skyni að hér verði teknar upp kvikmyndir eða hlutar kvikmynda þar sem hinir erlendu aðilar geti notfært sér íslenska menningu, íslenska náttúru og ekki síður íslenska leikara og aðra þá sem tengjast gerð kvikmynda, tæknilið og aðra slíka. Lög þessi fengu afskaplega jákvæð viðbrögð, ekki síst frá íslensku kvikmyndagerðarfólki sem væntir mikils af samstarfi við erlenda starfsfélaga sína. Nú gerist það, herra forseti, að Eftirlitsstofnun EFTA gerir athugasemdir við lögin og telur þau stangast á við ýmsar reglur samningsins um Evrópska efnahagssvæðið um ríkisstyrki. Í raun er frv. viðbrögð stjórnvalda við þeim athugasemdum sem bárust frá Eftirlitsstofnun EFTA. Þau atriði sem athugasemdirnar ná fyrst og fremst til og tekið er á í frv. eru fimm eða sex. Hér er einkum um að ræða atriði varðandi menningarlega skírskotun þeirra kvikmynda og sjónvarpsefnis sem endurgreiðsla fæst fyrir samkvæmt ákvæðum laganna, ákvæði um af hversu háu hlutfalli heildarframleiðslukostnaðar endurgreiðsla samkvæmt lögunum skal reiknast og ákvæði um framleiðslu í öðru aðildarríki að samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Þá er það ekki lengur gert að skilyrði að þeir sem sækja um endurgreiðslu samkvæmt lögunum þurfi að stofna sérstakt félag hér á landi, heldur er nægilegt að viðkomandi hafi útibú eða umboðsskrifstofu skráða í aðildarríki að samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Þetta eru þau atriði sem Eftirlitsstofnun EFTA gerir athugasemd við og á þeim er skerpt í þessu frv. og verið að taka á þeim vanda sem Eftirlitsstofnunin telur að sé til staðar í gildandi lögum. Samkvæmt upplýsingum frá gestum nefndarinnar munu þessi atriði fullnægja þeim kröfum sem EFTA gerir varðandi Evrópska efnahagssamninginn. Að auki er bætt í lögin atriðum sem eru eins konar lagfæring. Kvikmyndasjóði Íslands verður veittur tilnefningarréttur í stjórn sérstakrar nefndar sem annast úrskurð varðandi endurgreiðslurnar. Í lögin kemur ákvæði þar sem kveðið er á um að þeir sem hlotið hafi styrk úr Kvikmyndasjóði séu ekki endilega útilokaðir frá endurgreiðslum samkvæmt lögunum heldur verði sá styrkur sem þeir hugsanlega hafa fengið úr Kvikmyndasjóði dreginn frá framleiðslukostnaði viðkomandi kvikmyndar eða sjónvarpsefnis. Herra forseti. Þetta eru í megindráttum efnisatriði frv. og meiri hluti nefndarinnar mælir með því að frv. verði samþykkt óbreytt. Undir það álit rita sá er hér stendur auk hv. þm. Guðjóns Guðmundssonar, Svanfríðar Jónasdóttur, Drífu Hjartardóttur og Árna Ragnars Árnasonar.

Virðulegi forseti. Við fjöllum um frv. um breytingar á lögum um tímabundnar endurgreiðslur vegna kvikmyndagerðar á Íslandi, nr. 43/1999. Ég mæli fyrir nál. minni hluta iðnn. Ég vil taka fram að ég er efnislega sammála frv. en við 1. umr. og síðan við 2. umr. lögðu menn til að þessu frv. yrði vísað til menntmn. og jafnvel efh.- og viðskn. Ég tel að það hefði verið heppilegra vegna þess að í 4. gr. laganna er kveðið á um mat á því hvort endurgreiðslur skuli falla að framleiðslukostnaði kvikmyndar eða sjónvarpsefnis. Tekið er fram að viðkomandi framleiðsla sé til þess fallin að koma íslenskri menningu á framfæri, kynna sögu landsins og náttúru. Þarna er um menningarlegar túlkanir að ræða. Í b-lið segir að viðkomandi framleiðsla sé til þess fallin að stuðla að aukinni reynslu, þekkingu og listrænum metnaði þeirra sem að framleiðslunni standa. Síðan er farið inn á peningaleg mál. Ég tel að heppilegra hefði verið að bæði efh.- og viðskn. og menntmn. hefðu komið að frv. og þeim hefði verið gefið tækifæri á því að úttala sig um það og gera athugasemdir. Í nál. minni hlutans segir: ,,Minni hlutinn telur að málið hefði þurft lengri tíma í meðförum nefndarinnar. Eins og fram kom við 1. umr. málsins hefði verið rétt að vísa því til umsagnar menntmn. og efh.- og viðskn., enda koma efnisatriði frv. inn á verksvið beggja þessara nefnda. Að öðru leyti er minni hlutinn sammála áliti meiri hlutans.`` Ég vil að síðustu benda á að ég tel að við höfum verið sannfærð um það í nefndinni að Eftirlitsstofnun EFTA, ESA, geri ekki athugasemdir við frv. eins og það er núna. Hún hefur fengið það til umsagnar og telur að það standast að öllu leyti eftir því sem fram kom í nefndarvinnunni. Efnislega er ég því sammála frv. en þetta minnihlutaálit leggur áherslu á önnur vinnubrögð.

Herra forseti. Markmið þessara laga er að styrkja innlendan kvikmyndaiðnað og þetta frv. er tilraun til að bregðast við athugasemdum frá ESA um að lögin fái ekki staðist samninginn um Evrópska efnahagssvæðið. Þetta er í sjálfu sér gott og gilt en hér er verið að mismuna atvinnugreinum, við skulum gera okkur grein fyrir því, herra forseti. Ég geri ráð fyrir því að mörgum atvinnugreinum eins og ferðamannaiðnaðinum þætti gott að fá endurgreiddan hluta af kostnaði innan lands úr ríkissjóði. Sama gildir væntanlega um sjávarútveginn, eða hugbúnaðariðnaðinn o.s.frv. Hv. þm. Hjálmar Árnason, framsögumaður meiri hlutans, sagði að gestir nefndarinnar hefðu allir verið mjög ánægðir með frv. Ég efast hins vegar ekki um að fulltrúar ferðamannaiðnaðarins eða sjávarútvegsins eða hugbúnaðargeirans yrðu líka afskaplega ánægðir ef þeir fengju endurgreitt úr ríkissjóði. Öllum þykir ljúft að fá slíkar endurgreiðslur úr ríkissjóði. Í reynd er þetta ekki annað en lækkun á virðisaukaskatti, 20% af innlendum framleiðslukostnaði er virðisaukaskattur. Hér er verið að endurgreiða 12% af því þannig að þetta er í raun lækkun á virðisaukaskatti þessarar atvinnugreinar. Ég mundi vilja sjá slíka lækkun á virðisaukaskatti í öllu atvinnulífinu. Það mundi örugglega örva atvinnulífið verulega og stuðla að miklum vexti þess innan lands. Burt séð frá þessum fyrirvörum er ég samþykkur frv. þó að það feli í sér mismunun á milli atvinnugreina. Í ljósi þess að sú grein sem við erum hér að styrkja, kvikmyndaiðnaðurinn, er ákaflega veikburða og ung að árum þá fellst ég á þetta stílbrot, þessa mismunun í skattkerfinu.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. til laga um breytingu á lögum um málefni aldraðra, 317. mál. Þetta er nál. meiri hluta hv. heilbr.- og trn. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á fund sinn fulltrúa frá Landssambandi eldri borgara og jafnframt frá ASÍ. Í frv. er kveðið á um hækkun á gjaldi í Framkvæmdasjóð aldraðra. Samkvæmt athugasemdum við frv. hefur gjaldið ekki breyst frá 1. jan. 1997 og er sú hækkun sem lögð er til í frv. miðuð við hækkun vísitölu byggingarkostnaðar frá þeim tíma. Í 1. mgr. 10. gr. laga nr. 125/1999 segir að gjald þetta skuli koma til endurskoðunar við afgreiðslu fjárlaga ár hvert og telur meiri hlutinn að hækkunin sé í samræmi við ákvæðið og að rétt sé að miða hana við hækkun vísitölu byggingarkostnaðar eins og gert er í frv. Fyrir liggur að stórum hluta sjóðsins hefur verið varið til rekstrar á stofnunum aldraðra í stað uppbyggingar eins og var upphaflega gert ráð fyrir þegar lög voru sett um Framkvæmdarsjóð aldraðra. Meiri hluti heilbr.- og trn. leggur áherslu á að viðbótarfé það sem innheimtist, verði frv. að lögum, renni til uppbyggingar enda má ætla af athugasemdum við frv. að slíkt sé ætlunin. Þar kemur fram að á höfuðborgarsvæðinu bíði um 560 manns eftir vistrými og þar af séu um 230 manns í mjög brýnni þörf fyrir hjúkrunarrými. Meiri hlutinn telur brýnt að hraða uppbyggingu til að mæta þeirri þörf sem fyrir er. Meiri hlutinn leggur til að frv. verði samþykkt óbreytt. Jón Kristjánsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Þuríður Backman skrifar undir álitið með fyrirvara. Að frátöldum framsögumanni skrifa undir þetta álit hv. þm. Tómas Ingi Olrich, Katrín Fjeldsted, Ásta Möller, Lára Margrét Ragnarsdóttir og eins og ég sagði fyrr, Þuríður Backman með fyrirvara.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. frá minni hluta hv. heilbr.- og trn., um frv. til laga um breytingar á lögum um málefni aldraðra, nr. 125/1999, á þskj. 522, 317. mál. Minni hlutinn lýsir ábyrgð á fyrirhugaðri skattahækkun samkvæmt frv. á hendur ríkisstjórninni. Minni hlutinn er andvígur frv. í núverandi mynd. Í fyrsta lagi byggist afstaða minni hlutans á því að í upphafi hafi einungis verið ætlast til þess að fé úr sjóðnum rynni til uppbyggingar hjúkrunarrýmis, vistheimila o.s.frv. Með lögum nr. 12/1991 var fyrst heimilað að veita fé úr sjóðnum til rekstrar. Um var að ræða tímabundið rekstrarfé til stofnana aldraðra sem breyta eða hefja starfsemi eftir að fjárlagaár hefst. Eins og sjá má var einungis um mjög þrönga heimild að ræða. Með lögum nr. 109/1992 var þessu ákvæði breytt á ný með þeim hætti að heimilt var að nýta 55% af framlögum í sjóðinn til rekstrar á árunum 1993, 1994 og 1995 auk þess sem fyrri heimild hélst inni enda erfiðleikar í efnahagsmálum þjóðarinnar á þeim tíma. Á árinu 1999 voru síðan samþykkt ný heildarlög um málefni aldraðra, nr. 125/1999. Í þeim lögum er enn inni heimild til að verja fé úr sjóðnum til rekstrar. Samkvæmt lögunum er heimild til að verja fé úr sjóðnum til rekstrar stofnanaþjónustu fyrir aldraða í sérstökum tilvikum án þess að kveðið sé á um hámark slíkra fjárveitinga. Nú liggur fyrir að um 55% þess fjár sem í sjóðinn rennur fer til rekstrar þrátt fyrir svokallað góðæri og virðist sem venja hafi skapast um þetta hlutfall með lögum nr. 109/1992. Minni hlutinn telur að með þessu sé framkvæmdin kominn langt út fyrir upphaflegt markmið sjóðsins sem átti í upphafi að renna eingöngu til uppbyggingar á þjónustu og hjúkrunarrými en ekki til rekstrar þess. Með því að færa framkvæmdina nær hinum upprunalega tilgangi telur minni hlutinn að hækkun gjaldsins sé óþörf. Í þessu sambandi leggur minni hlutinn til að óheimilt verði að ráðstafa meira en 25% af framlögum í sjóðinn til rekstrar. Minni hlutinn vill einnig benda á að grg. frv. sé villandi þar sem þar er látið skína í að allt fé úr sjóðnum renni til uppbyggingar en slíkt á ekki við rök að styðjast. Í öðru lagi byggir afstaða minni hlutans á því að hér sé um svokallaðan ,,nefskatt`` að ræða sem felur í sér að allir sem á annað borð borga skatta borga sömu upphæðina óháð tekjum að öðru leyti. Slík skattlagning hlýtur alltaf að vera óréttlát því hún skerðir tekjur hinna lægstlaunuðu hlutfallslega meira en þeirra sem hærri hafa launin. Því telur minni hlutinn ef þörf er á auknu fé til uppbyggingar eigi það að greiðast beint úr ríkissjóði. Í þriðja lagi vill minni hlutinn benda á að þótt ekki sé um háar upphæðir að ræða þá samsvari þessi hækkun um 15% þeirrar launahækkunar sem lægstlaunuðu félagsmenn ASÍ o.fl. eiga von á um næstkomandi áramót. Ég minni einnig á að allir þeir sem eru með tekjur fyrir ofan skattleysismörk greiða til sjóðsins. Í þann hóp hafa bæst lífeyrisþegar og öryrkjar, þ.e. þeir sem eru eingöngu með greiðslu frá almannatryggingunum og eru komnir yfir skattleysismörkin. Þeir borga tugi þúsunda í skatta á ári hverju og fá þarna viðbótarskattlagningu rúmar 5.000 kr. vegna þess að skattleysismörkin hafa staðið í stað. Einnig kom fram og hefur auðvitað oft komið fram í nefndinni að um 47% allra öryrkja hafa ekki greiðslur úr lífeyrissjóðum og þurfa að treysta einvörðungu á almannatryggingarnar og þeir sem búa einir þurfa að fara að greiða þetta gjald. Með vísun til framangreinds leggur minni hlutinn til að frv. verði samþykkt með breytingum sem gerð er tillaga um á sérstöku þingskjali. Breytingarnar eru eftirfarandi: 1. Lagt er til að 1. gr. frv. verði felld niður þannig að upphæð gjaldsins standi óbreytt. Í stað þessa er lagt til að í 1. gr. verði kveðið á um að óheimilt sé að nýta meira en 25% af framlögum til sjóðsins til rekstrar. 2. Þá er lagt til að við frv. bætist ný grein þar sem örorkulífeyrisþegar verði undanþegnir gjaldinu á sama hátt og aldraðir. Þar er vísað til þess sem kom fram í máli mínu áðan, að örorkulífeyrisþegar sem eru með lágmarksgreiðslur greiða til sjóðsins en svo var ekki áður. Fyrir árið 1995 voru örorkulífeyrisþegar undir skattleysismörkum og greiddu því ekki til sjóðsins. Við leggjum því til að þeir verði undanþegnir þessum skatti og ef svo verður, gætum við samþykkt þetta frv. með fyrrgreindum breytingum. Herra forseti. Ég mæli því fyrir brtt. á þskj. 523 við þetta frv. Brtt. eru frá þeirri sem hér stendur og hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur og Bryndísi Hlöðversdóttur og eru svohljóðandi: ,,1. Við 1. gr. Greinin orðist svo: Við 4. tölul. 2. mgr. 9. gr. laganna bætist nýr málsliður, svohljóðandi: Óheimilt er að nýta meira en 25% af því fé sem í sjóðinn rennur til rekstrar. 2. Á eftir 1. gr. komi ný grein er orðist svo: 1. málsl. 2. mgr. 10. gr. laganna orðast svo: Undanþegin gjaldinu eru börn innan 16 ára aldurs, þeir sem eru 70 ára og eldri í lok tekjuárs og örorkulífeyrisþegar.`` Fyrri hluti setningarinnar stendur nú í lögunum þannig að börn innan 16 ára aldurs og þeir sem verða sjötugir og eldri í lok tekjuárs eru undanþegnir greiðslu til sjóðsins. Hér er sem sagt lagt til að örorkulífeyrisþegar bætist í hóp þeirra sem verða undanþegnir með þeim rökum sem ég nefndi áðan er ég mælti fyrir nál., í ljósi þess að þeir eru nú farnir að greiða skatta sem fá eingöngu bætur frá Tryggingastofnun og sömuleiðis lenda þeir í að greiða þessa skattahækkun.

Herra forseti. Hér er fjallað um frv. til laga um breytingu á lögum um málefni aldraðra og nál. meiri hluta heilbr.- og trn. Ég skrifaði undir nál. með fyrirvara. Fyrirvari minn er helst sá að um nefskatt er að ræða og í sjálfu sér má deila um hvort nefskattar séu réttlætanlegir. En þessi nefskattur hefur alfarið farið til þessa málaflokks, svo ég geri ekki athugasemdir við það. Hér er óskað eftir hækkun á breytingu á tekjulið frv. vegna hækkunar á byggingarvísitölu undanfarinna þriggja ára. Þar sem það er lögbundið að fjalla um og hækka gjald til sjóðsins árlega, legg ég til að það verði gert svo hækkunin verði ekki svona mikil. Ég tek undir þá gagnrýni sem kemur fram í nál. meiri hlutans að óheyrilega stórum hluta af framkvæmdasjóðnum hefur verið varið til rekstrar. Sá hluti hefur stöðugt hækkað og er nú kominn upp í helmingaskipti, helmingurinn úr sjóðnum fer í rekstur og helmingur til uppbyggingar. Miðað við þær þarfir sem nú eru, bæði vantar hjúkrunarheimili um allt land og þó sérstaklega hér á höfuðborgarsvæðinu og fleiri dvalarheimilisstofnanir --- þjóðin er að eldast --- þá legg ég ríka áherslu á að þessi hlutföll breytist, að dregið verði úr rekstrarframlögum og framlög til framkvæmda verði aukin. Ég geri mér grein fyrir því að þetta verður ekki gert á einu ári en að því þarf að stefna og fara þá eftir anda laganna að ekki verði nema í sérstökum tilvikum að fé sé tekið í rekstur stofnana. Ég vil láta þetta duga að sinni. Eins og ég sagði fer sjóðurinn alfarið til þess málaflokks sem honum er ætlað en meiri áherslu verður að leggja á uppbyggingu.

Herra forseti. Í nál. minni hluta hv. heilbr.- og trn. segir, sem ein röksemdin fyrir því að hann er ekki samþykkur frv. eins og það er, að hækkunin á gjaldinu, þó þetta sé ekki há fjárhæð, samsvari um 15% þeirrar launahækkunar sem lægst launuðu félagsmenn ASÍ o.fl. eigi von á um næstu áramót. Ég vil fá að leiðrétta þetta. Þetta kom fram hjá fulltrúa ASÍ á fundi nefndarinnar og talað var um 15% af mánaðarlaunum, á mánaðargrunni.

Herra forseti. Ég geri ráð fyrir að þetta sé rétt athugasemd og ég þakka hv. þm. fyrir að benda á þetta. Þetta fór fram hjá mér í umræðunni. En ég minnist þess þegar hv. þm. nefnir það að það kom fram í nefndinni einmitt í þá veru sem hann sagði og rétt skal vera rétt.