Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ég óska eftir að fá að segja nokkur orð um atkvæðagreiðsluna sem slíka og vekja á því athygli að fyrirliggjandi er í þingskjali breytingartillaga við það frv. sem hér liggur fyrir. Frv. fjallar eins og kunnugt er um mildandi áhrif með lækkun tekjuskatts sem mótvægisaðgerð gegn hækkun útsvars. Þingflokkur Samfylkingarinnar hefur lagt til að þrefalda þessa lækkun tekjuskatts á næstu tveimur árum og mín ósk er mjög eindregin sú að efh.- og viðskn. sem væntanlega mun taka þetta frv. til meðhöndlunar og senda til umsagnar vítt og breitt um landið til sveitarstjórna og fleiri hagsmunaaðila, hafi breytingartillöguna einnig til umfjöllunar í starfi sínu og sendi hana samhliða meginfrumvarpinu til umsagnar til hagsmunaaðila þannig að öllum málefnarökum sé til haga haldið í nefndarvinnu milli 1. og 2. umr. Ég vænti þess og geng út frá því að þessari ósk verði sinnt með heilindum og fullum þunga.

Herra forseti. Stöðugleiki og samstaða um grundvallar\-atriði utanríkismála einkennir íslenskt samfélag. Mikil eining ríkir um þátttöku okkar í norrænu samstarfi, varnarsamstarfinu innan NATO og við Bandaríkin, Sameinuðu þjóðunum, ásamt fjölmörgum stofnunum á sviði málefna Evrópu og annarra alþjóðamála. Aukin alþjóðavæðing, vaxandi þáttur alþjóðlegra viðskipta og annarra samskipta í framförum og velferð þjóða kalla á nýjar áherslur. Aðstoð við útrás íslenskra fyrirtækja, þróunaraðstoð og friðargæslustörf eru þrjú lýsandi dæmi um ný verkefni sem krefjast tíma og mannafla. Viðskiptaþjónusta utanríkisráðuneytisins hefur verið efld til að sinna auknu markaðsstarfi og styðja við bakið á íslensku atvinnulífi sem sækir nú fram á alþjóðlegum mörkuðum með meiri krafti og fjölbreytni en nokkru sinni fyrr. Með auknu framlagi íslenska ríkisins til friðaraðgerða á alþjóðlegum vettvangi áréttum við vilja okkar til virkrar þátttöku í aðgerðum Sameinuðu þjóðanna, NATO, ÖSE og ESB til að varðveita frið og stöðugleika og koma í veg fyrir hernaðarleg átök. Hið sama má segja um aukið framlag Íslands til þróunarsamvinnu, en með því viljum við leggja okkar af mörkum til að berjast gegn fátækt og misrétti í heiminum. Framlög okkar á þessum sviðum eru skerfur til að byggja upp betri framtíð alls mannkyns. Að kalda stríðinu loknu hafa björtustu vonir manna um útrýmingu ófriðar og átaka því miður ekki ræst. Þarf ekki annað en að vísa til ástandsins á Balkanskaga og í löndunum fyrir botni Miðjarðarhafsins í því sambandi. Auk þátttöku í varnar- og öryggismálastarfi krefjast breyttir tímar viðbragða við ýmsum nýjum hættum sem við þurfum að gefa meiri gaum, t.d. útbreiðslu gereyðingarvopna, skipulagðri glæpastarfsemi, hryðjuverkahópum, kúgun minni hluta og þjóðerniserjum, svo fátt eitt sé talið. Hermálaútgjöld þjóða heims eru enn gríðarleg. Þau voru samtals um 809 milljarðar dala í fyrra, samkvæmt upplýsingum frá Alþjóðaherfræðistofnuninni í London. Í ræðu minni á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna nú í haust lagði ég áherslu á að þjóðir heims kappkosti í framtíðinni að öryggi þeirra verði tryggt með sem allra minnstum vopnabúnaði. Víst er að þetta mikla fé mætti nýta til uppbyggingar í heiminum og neyðin blasir víða við eins og hvarvetna má sjá. Sendiráð verða stofnuð á næsta ári í Tókíó, Ottawa og Vínarborg til að takast á við ný verkefni. Í síðastnefndu borginni er þegar starfandi fastanefnd gagnvart ÖSE og stofnunum Sameinuðu þjóðanna þar. Ráðgert er að hún verði jafnframt sendiráð í Austurríki og fleiri ríkjum þegar tímar líða. Sendiráðinu í Tókíó er ætlað að styrkja tengslin við Japan á hinu pólitíska, viðskipta- og menningarlega sviði. Sendiráð í Kanada mun, auk hefðbundinnar starfsemi að pólitískum tengslum, auknum viðskiptum og menningartengslum, efla enn frekar samskiptin við Vestur-Íslendinga. Bæði Japan og Kanada hafa ákveðið að opna sendiráð hér á landi á næsta ári á gagnkvæmnisgrundvelli. Þá er á næsta ári einnig gert ráð fyrir að opna skrifstofu í Maputo í Mósambík. Opnun hennar er liður í að efla íslenskt framlag til þróunarsamvinnu sem á síðustu árum hefur fyrst og fremst beinst að suður hluta Afríku. Á síðastliðnum áratug hóf Ísland þátttöku í alþjóðlegri friðargæslu á vegum alþjóðastofnana, einkum Atlantshafsbandalagsins og ÖSE. Þessi þátttaka hefur smám saman verið aukin og að jafnaði hefur um tugur Íslendinga verið við friðargæslustörf á þessu ári í Bosníu og Kosovo. Frá árinu 1994 hafa alls 50 manns starfað að friðargæslu á vegum Íslands í Bosníu og Kosovo, einkum úr röðum lögreglumanna, lækna og hjúkrunarfræðinga. Í því skyni að efla þátttöku Íslands í alþjóðlegri friðargæslu ákvað ríkisstjórnin í sumar að setja á fót starfshóp fjögurra ráðuneyta til að móta tillögur um það efni. Hópurinn lagði fram tillögur sínar ásamt greinargerð í októbermánuði. Ríkisstjórnin hefur nú fjallað um tillögur hópsins. Ákveðið hefur verið að efla þátttöku Íslands í alþjóðlegri friðargæslu með það fyrir augum að Ísland geti þegar þörf krefur lagt sitt af mörkum og kostað ákveðinn fjölda einstaklinga til friðargæsluverkefna á hverjum tíma. Stefnt verður að því að á næstu tveimu til árum geti allt að 25 manns starfað við friðargæslu. Með aukinni þátttöku og reynslu af þessu starfi verði stefnt að því að fjölga friðargæsluliðum í allt að 50 manns. Til greina kemur fólk úr ýmsum starfsstéttum, þar á meðal lögreglumenn, verkfræðingar, læknar og hjúkrunarfræðingar, lögfræðingar, stjórnendur og tæknimenntað starfsfólk. Undir heitinu Íslenska friðargæslan verður komið upp skrá eða lista yfir allt að 100 manns sem eru tilbúnir til að fara til friðargæslustarfa með stuttum fyrirvara. Íslenska friðargæslan verður undir stjórn alþjóðaskrifstofu utanríkisráðuneytisins sem mun sjá um ráðningu, undirbúning og þjálfun starfsliðs og almenna umsjón með starfseminni. Herra forseti. Mannréttindi eru algild og það er á ábyrgð alþjóðasamfélagsins alls að tryggja virðingu fyrir þeim. Við leggjum áherslu á að tryggja beri mannréttindi um heim allan, m.a. á grundvelli mannréttindayfirlýsingar Sameinuðu þjóðanna og alþjóðlegra mannréttindasáttmála. Ísland hefur einkum lagt áherslu á réttindi kvenna og barna og hefur því t.d. verið komið á framfæri með málflutningi á vettvangi allsherjarþingsins og mannréttindaráðs Sameinuðu þjóðanna. Ísland hefur leitast við að leggja sitt af mörkum til neyðaraðstoðar og til að leysa vanda flóttamanna, en sá vandi er mjög mikill og verður sífellt áleitnara viðfangsefni á alþjóðavettvangi. Ljóst er að vandamál flóttamanna verða ekki leyst án samvinnu allra þjóða. Niðurfelling skulda fátækustu ríkja heims, svokallað HIPC-átak, er að líkindum metnaðarfyllsta tilraun sem fram hefur farið til að losa fátækustu ríki heims úr vítahring skulda og afborgana sem hafa sligað efnahag þeirra undanfarin ár. Gert er ráð fyrir að 30 fátækustu ríki heims fái fyrirgreiðslu, samtals um 50 milljarða dollara. Til þess að fá fyrirgreiðslu þurfa ríkisstjórnir þessara fátæku landa að uppfylla ákveðin skilyrði sem eru þau að það fólk sem býr við sárasta örbirgð njóti fyrirgreiðslunnar þegar fram líða stundir. Með öðrum orðum á að nýta það svigrúm sem skapast við niðurfellingu skuldanna hjá þessu fátæka fólki, t.d. á sviði mennta- og heilbrigðismála og atvinnuuppbyggingar. Þegar hafa tíu lönd lagt fram áætlanir um sinn þjóðarbúskap sem uppfylla skilyrðin. Gert er ráð fyrir að önnur tíu verði búin að skila slíkum áætlunum og fá þær samþykktar fyrir lok þessa árs. Eins og áður hefur komið fram hafa umsvif Þróunarsamvinnustofnunar Íslands vaxið umtalsvert á undangengnum árum. Nýlega var undirritaður fyrir hönd stofnunarinnar samstarfssamningur við Úganda sem er nýtt samstarfsland. Stofnunin mun hafa fastan starfsmann og skrifstofu í Kampala frá og með næstu áramótum. Fyrstu verkefnin verða væntanlega á sviði fiskveiða eins og endranær. Um leið og stofnunin hefst handa í Úganda rennur samstarfssamningurinn við Grænhöfðaeyjar út. Stofnunin mun þó áfram veita Grænhöfðaeyjum styrki til einstakra verkefna. Þróunarsamvinnustofnun Íslands starfar áfram í Mósambík, Malaví og Namibíu. Einnig hefur stofnunin stutt uppbyggingarstarfið á Austur-Tímor, en þaðan hefur m.a. borist beiðni um aðstoð við gerð fiskihafnar. Nýlega gerði utanríkisráðuneytið samning við Nýsköpunarsjóð atvinnulífsins og Þróunarsamvinnustofnun Íslands um það sem við höfum kosið að kalla viðskiptaþróun. Ætlunin er að aðstoða íslensk fyrirtæki við að afla sér viðskipta í þróunarríkjum. Samstarf við Alþjóðabankann tengist þessu starfi, en bankinn hefur látið í ljós áhuga á að eiga samstarf við fyrirtæki hér á landi til uppbyggingar atvinnulífs í þróunarríkjum. Íslensk fyrirtæki eiga mikið erindi til þróunarlanda, ekki einvörðungu í sjávarútvegi heldur í mörgum öðrum greinum. Það býr mikill kraftur og þekkingarauður í íslensku atvinnulífi og honum eigum við að deila með fátækum þjóðum, öllum til hagsbóta. Sem formennskuríki í EFTA hefur Ísland það hlutverk að vera málsvari EFTA/EES-ríkjanna í samskiptum við ESB, ekki síst við rekstur EES-samningsins. Þetta missiri hefur framkvæmdastjórn ESB hert nokkuð málflutning sinn og minnt á það að þegar EFTA-ríkin skorast undan því að taka samþykktir Evrópusambandsins inn í samninginn getur það leitt til þess að hluti EES-samningsins falli úr gildi. Einkum hefur þessi málflutningur sprottið af því hversu mjög hefur dregist að taka inn í samninginn tilskipun um viðskipti með gas, nokkrar gerðir sem varða aukefni í matvælum og veitingu einkaleyfa í líftækni. Þó að EES-samningurinn sé traustur grunnur og þess hafi ekki orðið vart að Evrópusambandið víki sér beinlínis undan samningsskuldbindingum þá telja EFTA-ríkin að samninginn megi nota á markvissari hátt til að tryggja samræmi á svæðinu og koma sjónarmiðum EFTA/EES-ríkjanna betur á framfæri. Hefur verið unnið að því að tryggja dreifingu sjónarmiða og álitsgerða EFTA-ríkja innan stjórnkerfis ESB. Starfsmönnum ESB hefur verið boðið á kynningarnámskeið um EES-samninginn og verið er að fara yfir hvernig efla megi óformleg tengsl og upplýsingaskipti við Evrópuþingið. Samkvæmt nýlegum könnunum rata 82% þeirra breytinga sem Evrópuþingið leggur til inn í endanlegan texta ESB-samþykkta svo það er til mikils að vinna að fylgjast betur með því ferli. Ríkjaráðstefnunni sem nú stendur yfir er ætlað að laga stofnanir ESB að auknum fjölda aðildarríkja og er þá miðað við þau 12--13 ríki sem nú hafa tekið sér stöðu við dyr ESB. Þeim málaflokkum þar sem niðurstaða fæst aðeins með einróma samþykki verður fækkað á yfirstandandi ríkjaráðstefnu þó að enn séu ekki líkur á því að verulegar breytingar verði t.d. í skatta- og félagsmálum. Væntanlega verður gengið frá einhverri uppstokkun atkvæðavægis sem styrkir stærri ríkin í sessi. Enn fremur verður tekið á því hversu stór framkvæmdastjórnin skuli vera og hver verði verkaskipting innan hennar. Reglur um það hvernig ákveðinn fjöldi aðildarríkja getur efnt til frekara samstarfs sín á milli án þess að öll aðildarríkin séu með verða settar og rætt verður hvernig hægt sé að fara með möguleg mannréttindabrot aðildarríkja, þ.e. hvernig stofnanakerfi ESB geti tekið slík mál til umfjöllunar. Vegna mikilvægis framkvæmdastjórnarinnar sem samstarfsaðila í EES-kerfinu er það í þágu EFTA/EES-ríkja að framkvæmdastjórnin haldi sterkri stöðu. Fróðlegt verður enn fremur að sjá hvort kostur verði gefinn á því í framtíðinni að EFTA/EES-ríki komi að efldu samstarfi tiltekinna aðildarríkja, á svipaðan hátt og Ísland og Noregur taka nú þátt í Schengen-samstarfi á fleiri sviðum en Bretland og Írland. Þó að sífellt fjölgi þeim efnissviðum sem teljast afgreidd í viðræðum ESB og umsóknarríkja heyrist æ oftar að viljann skorti enn til þes að höggva á hnúta í erfiðustu málunum, til að mynda í landbúnaði, frjálsri för fólks, dóms- og innanríkismálum og umhverfismálum. Það verði ekki fyrr en hægt verði að tímasetja hvenær umsóknarríkin verða aðildarríki. Takist að ná niðurstöðu á ríkjaráðstefnunni í Nice er líklegt að aukinn kraftur færist í aðildarviðræður undir forustu Svía á fyrri helmingi næsta árs. Það er brýnt að efla aðkomu EFTA/EES-ríkjanna að stækkunarferlinu nú þegar undirbúningi lýkur og raunverulegar samningaviðræður um aðlögun og aðlögunartíma hefjast. Nýjum aðildarríkjum ber skylda til að sækja um aðild að EES sem telst hluti af þeim réttindum og skyldum sem þau taka yfir við aðild. Erfitt er að ímynda sér annað en að það verði á þeim forsendum sem um hefur samist milli ESB og þeirra. Því hef ég lagt á það þunga áherslu í viðræðum mínum við Evrópusambandið, t.d. á fundum með framkvæmdastjóranum, Verheugen, sem er ábyrgur fyrir stækkunarviðræðum af hálfu framkvæmdastjórnar, að EFTA/EES-ríkin geti fylgst sem best með þessum viðræðum og fái tækifæri til að koma tímanlega á framfæri athugasemdum og tillögum. Áfram verður kappkostað að fylgjast sem best með þróun Evrópusambandsins og áhrifum þeirra breytinga á stöðu Íslands. ESB tekur sífelldum breytingum sem krefjast árvekni og stöðugrar vinnu til að tryggja hagsmuni Íslands. Utanríkisráðuneytið mun áfram leitast við að veita sem bestar upplýsingar um það starf þannig að það geti skapað góðan grundvöll fyrir lifandi umræðu um stöðu Íslands í Evrópu. Ríki Fríverslunarsamtaka Evrópu (EFTA) hafa í samstarfi gert fríverslunarsamninga við 15 ríki. Til dæmis má nefna að viðræðum við Mexíkó, undir forustu Íslands, um fríverslunarsamning er nýlokið á farsælan hátt. Verður hann undirritaður síðar í þessum mánuði. Að auki standa nú yfir viðræður við Kanada, Jórdaníu, Kýpur, Króatíu, Egyptaland og Túnis. Fríverslunarviðræður EFTA og Chile hefjast í desember á þessu ári. Í farvatninu er einnig að hefja viðræður við Suður-Afríku og fleiri ríki. Eitt af grundvallarsjónarmiðum EFTA er að ekki verði gerður fríverslunarsamningur nema hann gildi fyrir sjávarafurðir jafnt sem iðnaðarvörur. EFTA-samstarfið við gerð fríverslunarsamninga er því Íslandi afar mikilvægt og tryggir markaðsaðgang fyrir íslenska framleiðslu á erlendum mörkuðum sem við hefðum ekki bolmagn til að gera einir og sér á báti. Samskipti Atlantshafsbandalagsins og Evrópusambandsins hafa undanfarið orðið eitt helsta viðfangsefni bandalagsins. Öllum er ljóst að Evrópuríkin þurfa að leggja meira af mörkum til sameiginlegs öryggis aðildarríkjanna. Áform ESB um að skapa sér aukna hernaðargetu er öðrum þræði liður í þeirri viðleitni. Af Íslands hálfu hefur verið lýst stuðningi við aukna ábyrgð Evrópuríkja í öryggis- og varnarmálasamstarfinu, en einnig er lögð áhersla á að standa þurfi vörð um samheldni ríkja Atlantshafsbandalagsins. Í umræðum þeim sem enn standa yfir um evrópsk öryggis- og varnarmál hefur það verið meginmarkmið okkar að tryggja að tekið yrði fyllsta tillit til stöðu landsins sem aðildarríkis að Atlantshafsbandalaginu og aukaaðildarríkis Vestur-Evrópusambandsins. Þannig höfum við farið þess á leit að ESB skýrði betur en gert hefur verið að hve miklu leyti það hyggst taka tillit til evrópsku bandalagsríkjanna sem ekki eru í ESB, ríkja sem þau sjálf buðu aukaaðild að VES á sínum tíma. Þrátt fyrir að sambandið hafi stigið skref í rétta átt á leiðtogaráðsfundinum í Feira í júní eru vonir við það bundnar að sambandið bregðist enn frekar við óskum sem fram hafa verið settar um raunverulega hlutdeild í mótun ákvarðana sambandsins um öryggis- og varnarmál í Evrópu. Það hefur verið stefna íslenskra stjórnvalda undanfarin ár að auka hlut Íslands á sviði tvíhliða varnarsamstarfs við Bandaríkin og á sviði fjölþjóðlegs varnarsamstarfs við þau ríki sem eiga aðild að Samstarfi í þágu friðar. Auk ákvörðunar um smíði varðskips sem er búið þeim tækjakosti sem þarf til að geta tekið þátt í sameiginlegum æfingum með varnarliðinu á sviði björgunar og sjóferðaeftirlits, hafa utanríkisráðuneytið, Almannavarnir, Landhelgisgæsla og sérsveit ríkislögreglustjóra tekið þátt í æfingum svo sem Norðurvíkingi og almannavarnaæfingunni Samverði, en Almannavarnir ríkisins leiddu þá æfingu sl. sumar. Nýlega var efnt til skoðanaskipta háttsettra embættismanna og sérfræðinga um afmarkaða þætti varnarsamstarfsins, svo sem fyrirkomulag verktöku fyrir varnarliðið og aðgang að varnarsvæðum. Hafa þessar viðræður gengið vel og umtalsverður árangur náðst, en þeim er ekki að fullu lokið. Mikilvægi norrænnar samvinnu fyrir Ísland er óumdeilanlegt og þarf ég ekki að fara mörgum orðum um það hér á hinu háa Alþingi. Umræður í sl. viku um skýrslu um stefnu og skipan Norðurlandasamvinnunnar á nýrri öld, svokallaða framtíðarskýrslu, voru að vonum miklar og áhugaverðar, enda er margt í henni athyglisvert. Skýrslan er unnin að frumkvæði Íslands og ég er þess fullviss að hún er góður grundvöllur til að styrkja starfsemi Norðurlandaráðs og tengja það betur öðru alþjóðlegu starfi, ekki síst ESB. Árið 1994 flutti ég ásamt meðal annarra núverandi fjármálaráðherra og forsætisráðherra Finnlands tillögu í Norðurlandaráði um norræna upplýsingaskrifstofu hjá ESB í Bruss\-el. Ekki reyndist unnt að ná samkomulagi um hana því þá þótti ekki rétt að Norðurlöndin kæmu fram gagnvart ESB sem ein heild. Nýr tónn er í framtíðarskýrslunni varðandi þetta og margir stjórnmálamenn á Norðurlöndum hafa skipt um skoðun. Það eru t.d. augljósir hagsmunir fyrir okkur Íslendinga að Norðurlöndin starfi sem nánast saman á alþjóðavettvangi, en með vaxandi starfi ESB hefur orðið breyting þar á. Eystrasaltríkin þrjú hafa æ nánara samstarf við Norðurlöndin. Tillaga sem rædd var á þingi Norðurlandaráðs um aðild þeirra að Norðurlandaráði hlaut ekki brautargengi, enda ótímabær. Starf Norðurlandaráðs byggist á sameiginlegri sögu, tungu og menningu Norðurlanda og því breyttist grundvöllur ráðsins með afgerandi hætti ef ríkin þrjú yrðu fullgildir aðilar. Samstarf Norðurlanda við Eystrasaltslöndin mun þó eflaust enn styrkjast. Nýlega var ákveðið að kalla sameiginlega fundi ráðherra Norðurlanda og Eystrasaltríkjanna fundi hinna átta í stað fimm plús þrír fundi. Innan Norðurlandaráðs gæti einnig farið fram samstarf við Eystrasaltsríkin um ákveðin málefni á jafnræðisgrundvelli samkvæmt tillögum í framtíðarskýrslunni, en þar er lagt til að Eystrasaltsríkjunum verði boðin aðild að Norræna fjárfestingabankanum. Það er ánægjulegt að geta skýrt frá því að nú stefnir í að Öryggis- og samvinnustofnun Evrópu geti lokið starfsemi sinni í Eistlandi og Lettlandi þar sem staða mannréttindamála í löndunum er nú í samræmi við alþjóðlegar skuldbindingar. Það er lykilatriði fyrir framtíðarvelmegun íbúa Evrópu og stöðugleika að þeim pólitísku og efnahagslegu breytingum sem átt hafa sér stað í Rússlandi undanfarinn áratug verði fram haldið þannig að endurreisn rússnesks efnahagslífs verði að veruleika og lýðræðislegir stjórnarhættir festist þar í sessi. Það er nauðsynlegt að hafa það hugfast að það er veikburða Rússland, Rússland á barmi efnahagslegs, pólitísks og hernaðarlegs hruns sem ástæða er til að hafa áhyggjur af, en ekki velmegandi Rússland með markaðshagkerfi og undir lýðræðisstjórn. Ísland styður eftir megni þær breytingar og þá stefnu sem við teljum stuðla að efnahagslegri uppbyggingu og lýðræðislegu rússnesku stjórnarfari. Í starfi sínu innan Sameinuðu þjóðanna hefur Ísland lagt megináherslu á hafréttarmálefni og mannréttindi. Umræðan um málefni hafsins hefur aukist og er einstaklega mikilvægt að Íslendingar taki virkan þátt í henni. Við verðum að tryggja hagsmuni okkar og sjá til þess að alþjóðlegar aðgerðir á þessu sviði taki mið af raunverulegum aðstæðum. Þrátt fyrir að margt hafi áunnist á sviði mannréttindamála á vettvangi Sameinuðu þjóðanna er enn mikið verk óunnið. Víða eru stjórnvöld treg til að vinna að framgangi mannréttinda innan sinna landamæra. Framlag Íslands til starfsemi UNIFEM í Kosovo er í samræmi við áherslu Íslands á málefni kvenna og barna. Sem kunnugt er hafa fjögur ríki, Ísland, Danmörk fyrir hönd Færeyja, Bretland og Írland, gert tilkall til landgrunnsréttinda á Hatton-Rockall svæðinu. Aðilar þurfa að ná samkomulagi um skiptingu svæðisins sín á milli eða um að svæðið verði sameiginlegt nýtingarsvæði. Jafnframt þarf að nást niðurstaða um afmörkun ytri marka landgrunnsins með hliðsjón af tillögum landgrunnsnefndarinnar. Við höfum talið tímabært að koma aftur á viðræðum milli aðila Hatton-Rockall málsins til að endurmeta stöðu þess og áttum frumkvæði að því að koma á tvíhliða viðræðum við Breta síðastliðið vor. Viðræðurnar voru gagnlegar og verður þeim fram haldið nú í vetur. Báðum aðilum er þó ljóst að til að ná samkomulagi í málinu þurfa Írar og Danir fyrir hönd Færeyinga, einnig að koma að því. Áhugi á málefnum hafsins fer hraðvaxandi á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna. Það er að mörgu leiti jákvæð þróun þar sem alþjóðlegt samstarf til verndar hafinu er brýnt hagsmunamál okkar Íslendinga. Á hinn bóginn hefur borið á því að einstök iðnríki vilji fjalla um fiskveiðar á allsherjarþinginu og segja þar öðrum ríkjum fyrir verkum, ekki síst fiskveiðiríkjunum. Þetta er afar varasöm þróun sem við verðum að fylgjast náið með og spyrna gegn. Öflug fiskveiðistjórn heima fyrir og alþjóðlegt átak um afnám ríkisstyrkja í sjávarútvegi eru lykillinn að því að tryggja áframhaldandi sjálfbæra nýtingu auðlinda hafsins. Í gær hófst í Haag í Hollandi síðasti undirbúningsfundurinn fyrir sjötta aðildarríkjaþing loftslagssamningsins sem stendur yfir alla næstu viku. Þar verða veigamiklar ákvarðanir teknar um framkvæmd Kyoto-bókunarinnar. Iðnríkin hafa lýst því yfir að fáist ekki niðurstaða varðandi viðskipti með losunarkvóta á fundinum fullgildi þau ekki bókunina. Eins og kunnugt er hefur ekkert OECD-ríkjanna staðfest bókunina en staðfesting þeirra er forsenda þess að bókunin öðlist gildi. Á meðal þeirra mála sem eru á dagskrá aðildarríkjaþingsins er íslenska ákvæðið svokallaða. Ríkisstjórnin hefur lýst því yfir að Ísland fullgildi ekki Kyoto-bókunina nema ásættanleg niðurstaða náist um það mál. Sendinefnd Íslands á þinginu í Haag undir forystu umhverfisráðherra vinnur að því að sú verði raunin þannig að eðlileg nýting hreinna og endurnýjanlegra orkulinda Íslands geti áfram verið undirstaða framfara í landinu. Næsta umhverfi okkar, Evrópa, varðar okkur mestu. Mér hefur því nú sem oftar á undangengnum missirum orðið tíðrætt um hagsmuni okkar á þeim slóðum. Það er þó einnig nauðsynlegt að líta til fleiri átta og okkur fjær. Lungann úr öldinni hafa átök og ófriður einkennt stjórnmálaþróunina í Miðausturlöndum. Friðarferlið fyrir botni Miðjarðarhafsins sem hófst með Óslóarsamkomulaginu fyrir sjö árum virðist nú hafa siglt í strand. Friðarviðræður Ísraels og Palestínumanna hafa ratað í ógöngur sem vandséð er hvernig úr eigi að komast. Ósveigjanleg afstaða deiluaðila hefur leitt af sér óhugnanlegt ofbeldi og grimmd. Sanngirni mun ekki ríkja í þessum heimshluta fyrr en Ísraelar og Palestínumenn líta á hvorir á aðra sem jafningja og Jerúsalem verður sett undir einhvers konar alþjóðlega stjórn. Ábyrgð Ísraels er mikil þó að við fordæmum harðlega ofbeldisaðgerðir beggja aðila. Gagnkvæmt traust er horfið og það mun taka langan tíma að byggja það upp að nýju. Fyrr er þess ekki að vænta að við getum gert okkur einhverjar vonir um varanlegan frið fyrir botni Miðjarðarhafsins. Við skulum vera minnug þess að úr okkar eigin sögu eru dæmi um að atburðir hinum megin á hnettinum hafi haft bein áhrif á þróun utanríkis- og öryggismála. Svo var t.d. um Kóreustríðið, en þess er nú minnst að rétt hálf öld er liðin síðan það braust út og vakti alvarlegan ugg vestrænna ríkja. Þaðan kveður nú sem betur fer við annan tón góðu heilli. Það er eitt af því ánægjulegasta sem gerst hefur á alþjóðavettvangi upp á síðkastið, hvernig farið er að rofa til á Kóreuskaganum. Leiðtogafundur Suður- og Norður-Kóreu í júní markar þar tímamót. Fundir sem fylgt hafa í kjölfarið eru líklegir til að styrkja hina jákvæðu þróun. Í nýafstaðinni opinberri ferð til Indlands var með í för viðskiptasendinefnd fulltrúa 18 íslenskra fyrirtækja. Á meðan á dvölinni stóð var efnt til viðskiptaþinga í samvinnu við þarlendar stofnanir. Ljóst er að mikill gagnkvæmur áhugi er fyrir auknum viðskiptum milli landanna. Fjöldi indverskra fyrirtækja, á þriðja hundrað, sótti þingin og átti viðræður við fulltrúa íslensku fyrirtækjanna. Nú þegar er hafið mikið samstarf, sérstaklega á sviði nýsköpunar, svo sem hugbúnaðargerðar og lyfjaframleiðslu. Þekking á staðháttum á fjarlægum mörkuðum gerir síauknar kröfur til utanríkisþjónustunnar og íslensk fyrirtæki gera nú orðið kröfu um þátttöku hennar í útrásinni. Það er því nauðsynlegt að huga að því hvernig við getum liðsinnt atvinnulífinu í framsókn þess í þessum heimshluta í framtíðinni. Herra forseti. Í haust hefur farið fram nokkur umræða um stofnun nýju sendiráðanna í Japan og Kanada. Sú umræða hefur svo gott sem einskorðast við þann kostnað sem fylgir kaupum á skrifstofu- og íbúðarhúsnæði. Það er að mörgu leyti skiljanlegt enda um háar fjárhæðir að ræða. Staðreyndin er hins vegar sú, og nauðsynlegt að það komi fram, að kaup á húsnæði í þessum löndum er óumdeilanlega talin hagkvæmasta leiðin og leiðir til lægri húsnæðiskostnaðar þegar til lengdar lætur en leiga. Það er eingöngu af þessum ástæðum sem þessi afstaða var tekin og hún var rædd við utanríkismálanefnd og var nefndin sammála þeirri niðurstöðu eftir því sem ég best taldi. Dagskrá til að minnast landafunda Ameríku var viðamikil bæði í Bandaríkjunum og í Kanada. Í Bandaríkjunum voru skipulagðir um 250 atburðir víða um landið og um 200 í Kanada. Þetta er án efa mesta kynning á Íslandi og íslenskri menningu sem fram hefur farið vestan hafs. Landafundanefnd vann mjög gott starf við skipulagningu þessa mikla kynningarátaks í góðri samvinnu við utanríkisráðuneytið, sendiráð Íslands í Washington, aðalræðisskrifstofuna í Winnipeg, auk fjölmargra annarra aðila. Í þessu sambandi er rétt að nefna að afar góð samvinna tókst við marga aðila í Bandaríkjunum um þetta mikla verkefni og vil ég sérstaklega nefna samstarfið við aldamótanefnd Hvíta hússins. Einnig náðist gott samstarf við margar aðrar þýðingarmiklar stofnanir svo og ræðismenn Íslands vítt og breitt um Bandaríkin. Af einstökum atriðum ber auðvitað hæst siglingu víkingaskipsins Íslendings til Grænlands, Kanada og Bandaríkjanna undir skipsstjórn Gunnars Marels Eggertssonar og áhafnar hans. Vil ég þakka Gunnari Marel og áhöfninni fyrir glæsilegt afrek í þágu Íslands og landafundanefnd fyrir metnaðarfulla dagskrá og glæsilegan árangur. Nú er brýnt að setjast niður og meta á hvern hátt best verður fylgt eftir þeim góða árangri sem náðst hefur í Norður-Ameríku og nýta þann meðbyr sem Ísland nýtur þar um þessar mundir. Umboð landafundanefndar rennur út í janúar næstkomandi og huga þarf að því hvort einhvers konar framhald þjóni hagsmunum okkar. Utanríkisþjónustan mun fyrir sitt leyti fylgja þessum árangri eftir. Þátttaka Íslands í Expo 2000 í Hannover í Þýskalandi tókst með miklum ágætum. Af þeim 18 milljónum manna sem heimsóttu sýninguna komu 4,6 milljónir í íslenska skálann sem er mun meira en bjartsýnustu spár gerðu ráð fyrir. Einungis þýski skálinn fékk fleiri gesti. Íslenski skálinn léði landi og þjóð jákvæða ímynd og bar vott frumleika, tæknikunnáttu og hugviti sem skiptir miklu máli í svo mikilvægu viðskiptalandi sem Þýskaland er. Herra forseti. Aldrei hefur verið augljósara en nú hversu mikilvæg öflug utanríkisþjónusta er fyrir hagsmuni Íslands. Hnattvæðingin er helsti drifkraftur framfara. Á vettvangi alþjóðamála er tekist á um málefni sem skipta sköpum fyrir hagsmuni þjóðarinnar. Það er skylda okkar að sinna þeim af festu og kostgæfni og til þess þurfum við sterka utanríkisþjónustu.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. utanrrh. fyrir þá munnlegu skýrslu sem hann hefur flutt Alþingi. Í skýrslunni eru að vísu engin sérstök nýmæli eða neitt sem vekur sérstaka athygli. Hins vegar er þetta gott yfirlit yfir það sem utanríkisþjónustan hefur fengist við. Í aðfaraorðum sínum varar hæstv. utanrrh. við þeirri hættu sem útbreiðsla gereyðingarvopna nú felur í sér á sama tíma og verið er að reyna að draga úr hefðbundnum vígbúnaði. Eins og kunnugt er hefur Bandaríkjastjórn áformað að hefja áætlun sem kennd hefur verið við geimstríð. Núverandi forseti Bandaríkjanna hefur ákveðið að fresta og skilja það eftir í höndum nýs forseta hvort þeirri áætlun verður fram haldið. Verði það gert óttast ég að það hefjist nýr kapítuli í vopnakapphlaupinu í heiminum með geigvænlegum afleiðingum. Nú er rétti tíminn til þess að ríki sem er í vináttusamstarfi við Bandaríkin láti í sér heyra um þessar áætlanir og vari við því að þráðurinn sé upp tekinn af nýjum forseta þar sem honum var sleppt. Ég saknaði þess í ræðu hæstv. utanrrh. að hann léti fram koma afstöðu ríkisstjórnarinnar til þessa máls og spyrst fyrir um það hjá hæstv. ráðherra, og vísa þá til orða hans í inngangserindi, hvort hann sé ekki sama sinnis og ég í því að þarna sé ástæða til þess að staldra við og þarna sé ástæða til þess að vinátturíki Bandaríkjanna láti frá sér heyra til þess að reyna að koma í veg fyrir að þetta vopnakapphlaup, kapphlaup um nýja gereyðingartækni, hefjist. Þá minnist hæstv. ráðherra í skýrslu sinni á íslensku friðargæsluna og segir að reynslan af þeirri þátttöku hafi verið góð. Í því sambandi verð ég að minnast á það að nú er á vegum Norðurlandaráðs verið að skoða sameiginlegt norrænt verkefni um friðargæslu í heiminum sem ég tel að við Íslendingar eigum að taka þátt í. Ég vil spyrja hæstv. utanrrh. um afstöðu hans til þess verkefnis sem nú er verið að hefja á vegum Norðurlandaráðs um frekara norrænt samstarf en verið hefur í þessum málum sem yrði þá að einhverju leyti bæði á vegum Norðurlandaráðs og norrænu ráðherranefndarinnar með þátttöku viðkomandi ríkja. Herra forseti. Það er ekki langt síðan hæstv. utanrrh. lagði fram mjög ítarlega skýrslu um Evrópumál, þar á meðal um afstöðu Íslands til Evrópusambandsins og líklega framtíð þess samstarfs sem Ísland á nú við Evrópusambandið á vettvangi EES. Í munnlegri skýrslu hans sem flutt var hér áðan hefur hann raunverulega litlu eða engu við það að bæta. Þó hefur sá athyglisverði viðburður orðið að stærstu launþegasamtök landsins, Alþýðusamband Íslands, eru nú í þann veginn að marka sér stefnu um þetta mikilvæga mál. Alþjóðanefnd Alþýðusambandsins hefur skilað tillögum til alþýðusambandsþings þar sem rætt er um að tveir kostir séu í stöðunni fyrir okkur Íslendinga eins og sakir standa. Annars vegar, eins og þar segir, að styrkja samninginn um hið Evrópska efnahagssvæði, en alþjóðanefndin er einróma þeirrar skoðunar að harla lítil pólitísk líkindi séu á að það muni takast, og hins vegar að undirbúa okkur undir umræðu um það hver eigi að vera samningsmarkmið okkar ef við kjósum að ganga til liðs við Evrópusambandið og óska eftir að hefja viðræður við Evrópusambandið um hugsanlega aðild Íslands. Nú veit ég ekki hver verður niðurstaða alþýðusambandsþings um þessi mál. Þetta er tillaga sem alþjóðanefnd Alþýðusambandsins, þ.e. þeir einstaklingar í forustu Alþýðusambandsins sem fyrst og fremst sinna alþjóðamálum hafa komist að sameiginlega og lagt fyrir sitt þing. En það er mjög athyglisvert að umræðurnar skulu vera komnar þó þetta langt hjá fjölmennustu launþegasamtökum landsins. Það hefði vissulega verið ástæða fyrir hæstv. ráðherra að nefna þetta í ræðu sinni áðan því að þetta eru án efa viðbrögð við þeirri skýrslu sem hæstv. ráðherra flutti okkur á liðnum vetri og óskaði eftir því að umræður hæfust meðal þjóðarinnar um efni hennar. Herra forseti. Ég er ekki að segja, síður en svo, að okkur liggi lífið á í þessum efnum en við megum ekki halda þannig á málum að einhverjir aðrir, þriðju aðilar, komi okkur í kastþröng, þ.e. að við neyðumst til þess að hefja umræðu um kosti og löst af því að einhverjir aðrir úti í heimi séu búnir að taka ákvarðanir sem neyði okkur til þess, hvort sem okkur líkar betur eða verr, að fara að gera upp okkar hug. Nú vill svo til í fyrsta lagi að Danir greiddu atkvæði gegn því að taka upp evruna og í öðru lagi var samþykkt sú stefna á flokksþingi norska verkamannaflokksins þegar þessi mál komu til umræðu, að ekki væri gert ráð fyrir því að Norðmenn mundu sækja um aðild að Evrópusambandinu fyrir árið 2005. Þessar ákvarðanir, þ.e. niðurstaða þjóðaratkvæðagreiðslunnar í Danmörku og ákvörðun norska verkamannaflokksins sem fer með stjórn í Noregi núna, gefa okkur vissulega svigrúm. Hefðu þær ákvarðanir verið með einhverjum öðrum hætti þá er ég hræddur um að Íslendingar hefðu verið komnir í nokkra kastþröng svo maður tali nú ekki um ef forustuflokkurinn í norskum stjórnmálum hefði tekið ákvörðun um að berjast fyrir því í næstu kosningum að Noregur sækti um aðild að Evrópusambandinu á næstu fjórum árum. Þá hefðum við verið komin í nokkra kastþröng. Við erum það hins vegar ekki en það er engin afsökun fyrir því að við búum okkur ekki undir að hefja umræður um þessi mál og taka efnislega afstöðu. Tveir stjórnmálaflokkanna, Framsfl. og Samfylkingin, hafa hafið þessa vinnu. Framsfl. hefur skipað 50 manna nefnd til þess að fjalla um kosti og löst aðildarumsóknar og Samfylkingin fengið 14 sérfræðinga um það verkefni að gera úttekt á hugsanlegum samningsmarkmiðum Íslendinga, ekki vegna þess að Samfylkingin hafi mótað þá stefnu að við eigum að sækja um heldur vegna þess að Samfylkingin hefur mótað þá stefnu að við eigum að hefja þessa umræðu og við eigum að búa okkur undir að taka þessa ákvörðun. Ég legg áherslu á að það má vel vera að skoðanir séu skiptar í öllum flokkum á þessu stigi málsins, hvort sækja eigi um aðild að Evrópusambandinu eða ekki, meira að segja innan vinstri grænna því að það hefur komið í ljós í skoðanakönnunum að um 20% fylgismanna vinstri grænna telja að það sé rétt á þessu stigi að Íslendingar stefni að því að senda inn aðildarumsókn. Meira að segja í þeim herbúðum er ekki einhugur um málið. En það er engin afsökun fyrir því að stjórnmálaflokkar taki málið ekki upp, hefji ekki umræður um það og gangi að því verki með Alþýðusambandi Íslands sem er að hefja umræðuna. Fjölmennustu launþegasamtökin í landinu eru að undirbúa sig undir í fyrsta lagi að fræða almenning um kosti og galla. Í öðru lagi að taka á sig þá ábyrgð sem hver og einn stjórnmálaflokkur verður að taka á sig, að taka afstöðu í málinu þegar þar að kemur og kynna hana fyrir þjóðinni. Við megum ekki í þessu máli tefla okkur í þá stöðu, Íslendingar, að það ráðist af hagsmunum einhverra annarra hvað við gerum, að við séum neydd til að taka ákvörðun vegna þess að einhverjir hafi komið okkur í kastþröng, hvort sem þeir heita Norðmenn eða Svisslendingar. Við eigum að taka ákvörðun út frá eigin hagsmunum og þeir atburðir tveir sem ég lýsti áðan gefa okkur færi á því að gera upp hug okkar án ótta við það að við séum að missa af einhverri lest. Í þessu sambandi vil ég t.d. varpa fram þeirri hugmynd hvort ekki sé að verða tímabært að á Alþingi sé endurreist Evrópustefnunefndin sem vann með hæstv. utanrrh. og ríkisstjórn við mótun stefnu Íslands í Evrópumálunum fyrir nokkrum árum en var lögð niður eftir að Alþingi hafði samþykkt aðild okkar að hinu Evrópska efnahagssvæði. Þegar það verður gert, þegar það verður talið tímabært, tel ég að Alþingi Íslendinga eigi að sínum hluta til að vinna með ríkisstjórninni í að marka þessa Evrópustefnu og mér er auðvitað ljóst að í þeirri nefnd eins og hinni fyrri munu sitja þingmenn úr öllum flokkum. Þar mun verða lýst öllum skoðunum á málinu. Þar munu allir hafa jafnan rétt á að koma sjónarmiðum sínum á framfæri en ég tel að þannig eigi menn að vinna að framtíðarskoðun á stöðu Íslands í Evrópu með ríkisstjórninni af hálfu Alþingis og þeim öðrum öflum í samfélaginu sem eru að vinna að skoðun á þessum málum í dag. Herra forseti. Á bls. 12 í hinni munnlegu skýrslu fjallar hæstv. utanrrh. í örfáum orðum um varnarsamstarfið við Bandaríkin. Það vekur athygli mína að hann víkur ekki að því að neinar viðræður séu í gangi um endurnýjun á bókuninni sem fellur úr gildi árið 2002, bókuninni sem ég hef kallað bókun um framkvæmd varnarsamningsins, heldur nefnir hann aðeins að efnt hafi verið til skoðanaskipta háttsettra embættismanna og sérfræðinga um afmarkaða þætti varnarsamstarfsins. Því vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort hinar formlegu viðræður um endurskoðun á bókuninni séu ekki hafnar, ef ekki, hvenær þær hefjist. Jafnframt vil ég spyrja hæstv. ráðherra um það hvort ekki sé þá alveg tryggt að öllum þingflokkum á Alþingi, hvort sem þeir sitja í stjórn eða stjórnarandstöðu, verði tryggð aðkoma að málinu t.d. með því að hann haldi utanrmn. reglulega upplýstri um hvað fer fram í þeim viðræðum. Ég vil enn fremur spyrja hæstv. utanrrh. að því sem hann hlýtur að vera búinn að gera upp við sig hver er stefna hans í þeim viðræðum. Hvað er það sem íslensk ríkisstjórn undir forustu hans mun leggja fram, hverjar eru óskir hennar um breytingar eða ekki breytingar á bókuninni um framkvæmd varnarsamningsins sem er um það bil að líða undir lok og verður ekki framlengd af sjálfu sér, ekki nema nýtt samkomulag náist þar um? Þetta skortir í ræðu hæstv. utanrrh. og vil ég því óska eftir því að hann gefi þinginu nokkru gleggri upplýsingar um þetta. Hæstv. ráðherra ræðir talsvert mikið um norræna samvinnu og tillögur hins svonefnda vitringahóps, enda er mjög eðlilegt að það sé gert því að þetta er einn snarasti þáttur íslenskrar utanríkisstefnu. Við sem sátum á þingi Norðurlandaráðs höfum rætt tillögur vitringahópsins fyrir nokkrum dögum og munum halda þeirri umræðu áfram. Í þeim tillögum eru bæði góðar ábendingar og markverð nýbreytni sem fitjað er upp á en þar eru líka viðmið sem ég óttast að sé ekki líklegt að menn nái samkomulagi um svo sem að öll Norðurlöndin tali ávallt einni röddu á vettvangi Evrópu o.s.frv. Þetta er fallegt og gott markmið en reynslan hefur einfaldlega sagt okkur það frá sl. fimm árum, en það eru fimm ár síðan þetta markmið var sett, að harla litlar líkur eru á því að það markmið náist. Það sem er hins vegar einna athyglisverðast í þessum tillögum vitringahópsins er að Norðurlandasamstarfið myndi kjarna í eins konar regnhlífarsamstarfi um ýmis mál sem geti náð allt frá ströndum Kanada og til Rússlands og væri fróðlegt að heyra álit hæstv. utanrrh. á þeirri tillögu sem ég tel vera þá stærstu og merkustu í hugarsmíðum vitringahópsins, hvort hann vilji leggja því máli lið að Norðurlandasamstarfið verði eins konar kjarnasamstarf í slíku regnhlífarsamstarfi með öllum þeim umsvifum og öllum þeim aukakostnaði sem því fylgir því að það mun auðvitað kalla á aukin útgjöld. Herra forseti. Að lokum, af því að tími minn er að verða búinn og maður hefur ekki tíma til að koma nema að örfáum atriðum í ræðu utanrrh., þá ræðir hann um viðskiptamál og um Alþjóðaviðskiptastofnunina og markmið hennar sem eru að bæta markaðsaðgang og draga úr ríkisaðstoð sem hann segist vera fylgjandi. Þá vil ég spyrja hæstv. ráðherra af þessu tilefni um gamalt deilumál. Að hverju er verið að vinna af hálfu hæstv. ríkisstjórnar til þess að bæta markaðsaðgang, t.d. landbúnaðarafurða, innfluttra landbúnaðarafurða hér á Íslandi til að ná þessu höfuðmarkmiði Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar sem hæstv. ráðherra tekur undir?

Herra forseti. Alltaf má um það deila hvort eitthvað nýtt komi fram í skýrslum eða ræðum sem þessum og ætla ég ekki að segja neitt um það frekar en vil hins vegar vekja athygli hv. þingmanna á því að í dag hefur verið dreift á borð þingmanna skýrslu um þátttöku Íslands í alþjóðlegri friðargæslu sem er að mínu mati mjög merkileg nýjung og hefur ekki komið fram áður með þessum hætti. Ég held að það sé óumdeilt að það mál hefur ekki verið lagt fram með þessum hætti fyrr á hv. Alþingi án þess að ég ætli að fara frekar út í það í þessu stutta andsvari. Ég vildi aðeins koma að Evrópumálunum sem hv. þm. Sighvatur Björgvinsson vék að eðlilega og með réttu. Það var ekki ætlun okkar að gera þau mál að sérstöku umræðuefni í þessari skýrslu en að sjálfsögðu hljóta þau að verða til stöðugrar umræðu á Alþingi. Í fyrramálið er sérstakur fundur í utanrmn. sem snertir þau mál og þangað hef ég verið boðaður en ég tel að sú skýrsla sem flutt var sl. vetur hafi skilað m.a. þeim tilgangi að auka umræðu um Evrópumálin í íslensku þjóðfélagi og hafi verið til þess fallin að þau mál hafi verið tekin skipulega fyrir í stjórnmálaflokkum, í hagsmunasamtökum eins og hjá Alþýðusambandinu, Vinnuveitendasambandinu og fjölmörgum öðrum samtökum. Þetta starf fer nú fram og utanrrn. starfar að því með mörgum samtökum, veitir liðsinni sitt eftir bestu getu og það er af hinu góða. Þess vegna ber sérstaklega að fagna því að Alþýðusambandið hefur farið í þetta viðamikla starf.

Herra forseti. Ekki skal ég vanmeta þá hina merku skýrslu sem liggur á borðum þingmanna um friðarstarfið. Ég vek aðeins athygli á því að við sáum hana ekki fyrr en við settumst niður til að hlýða á hæstv. ráðherra. Við höfum því ekki haft tíma til þess að kynna okkur efni hennar að nokkru leyti. Um Evrópumálin vil ég aðeins segja þetta: Það er rétt hjá hæstv. ráðherra að skýrsla hans frá því á liðnum vetri hefur orðið til þess að vekja umræður í samfélaginu um Evrópumálin. Það er rétt hjá honum að ýmis fjölmenn samtök eins og Samtök iðnaðarins, Verslunarráð og nú stærstu samtök íslenskra launamanna eru ekki bara að ræða þessi mál heldur að taka afstöðu til þeirra. Það er vissulega merkilegt og það má vissulega rekja til skýrslu hæstv. ráðherra. Ég spurði hæstv. ráðherra: Á Alþingi sem stofnun að vera einhver eftirbátur hér? Þegar þessi umræða er komin af stað, m.a. fyrir tilverknað hans og fleiri góðra karla og kvenna, er þá ekki rétt og eðlilegt að Alþingi íhugi að endurvekja Evrópustefnunefndina með aðild allra þingflokka sem starfaði á árunum áður þannig að Alþingi geti lagt lið þeim umræðum sem fram fara nú í landinu hjá hinum ýmsu aðilum og að þar geti komið að málsvarar allra viðhorfa á Alþingi, ekki bara þeir sem eru jákvæðir fyrir því að þessi umræða leiði til einhvers tiltekins árangurs heldur líka hinir. Auðvitað mun koma að því að þetta verði gert en er það tímabært að gera það nú á þessum vetri eða telur hæstv. ráðherra tímabærara að doka eitthvað eilítið við?

Herra forseti. Alþingi er samsett af þingflokkum sem stjórnmálaflokkar standa að baki og að mínu mati er mikilvægast af öllu að þessi umræða sé rekin á vettvangi stjórnmálaflokkanna. Auðvitað er fullt tilefni til þess og allir möguleikar á því að ræða þessi mál á Alþingi, bæði í almennum umræðum, í utanrmn. Utanrmn. er sú nefnd þingsins sem ber að fjalla um slík mál og er að fjalla um þau. Það fer eftir nefndinni sjálfri í hvaða mæli hún telur nauðsynlegt og mikilvægt að taka þessi mál til umfjöllunar. Ef Alþingi sjálft telur málið vera þess eðlis að rétt sé að skipa um það sérstaka nefnd þá er það ákvörðun Alþingis. Ég tel í sjálfu sér að utanrmn. hafi alla möguleika og burði til að sinna því viðfangsefni og ég hef skilið það svo að m.a. þess vegna hafi þessi fundur um þessi mál verið boðaður í fyrramálið. Ekki meira um það. Varðandi viðræður við Bandaríkjamenn í sambandi við hina svokölluðu bókun er svarið einfalt: Þær viðræður eru ekki hafnar. Við Íslendingar höfum ekki farið fram á það enn sem komið er að þær hefjist og stefna okkar er einföld. Við viljum framlengja þá bókun sem er nú í gildi að mestu leyti óbreytta, það höfum við sagt við Bandaríkjamenn og ef þeir eru tilbúnir til þess teljum við ekki sérstaka ástæðu til langra viðræðna um þau mál.

Herra forseti. Það er alveg rétt hjá hæstv. utanrrh. að vissulega er það tímabært og raunar skylda stjórnmálaflokkanna að hefja umræður um framtíð Íslands í Evrópu, undirbúa sig undir það. Það er einfaldlega staðreynd að aðeins tveir af fimm stjórnmálaflokkum hafa hafið þá umræðu. Þrír hafa ekki gert það. Einhverjir þeirra hafa þegar mótað sér afstöðu án þess að umræðurnar hafi farið fram. Hins vegar er mjög eðlilegt þegar almannasamtök og hagsmunasamtök eins og Alþýðusambandið, eins og Samtök iðnaðarins og aðrir slíkir eru farnir að hefja umræðuna að sambærileg umræða eigi sér stað á Alþingi. Sú leið var farin á sínum tíma að setja til þess sérstaka nefnd, sérstaka Evrópustefnunefnd. Ég tel tímabært að huga að því hvort ekki sé rétt að endurvekja hana. Ég tók eftir því að hæstv. utanrrh. hafði út af fyrir sig ekkert á móti því, sagði réttilega að það væri ákvörðun Alþingis sem það er. Ég þakka hæstv. utanrrh. líka fyrir að svara spurningu minni varðandi endurskoðun bókunar með varnarsamningnum. Hann svaraði á þá leið að þær viðræður væru ekki hafnar. Stefna Íslands eða íslensku ríkisstjórnarinnar væri sú að þar yrði engu breytt en hann svaraði ekki þriðju spurningu minni hvort gera mætti ráð fyrir því að þegar sú umræða hæfist mundi stjórnarandstöðunni með einum eða öðrum hætti verða veitt aðild að henni, a.m.k. þannig að hægt væri að fylgjast með þeim umræðum og ég vildi gjarnan fá svar hans við þeirri spurningu líka.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. utanrrh. fyrir skýrslu hans. Eins og hann gat um ber skýrslan þess að sjálfsögðu vott að á síðasta þingi var lagt fram ítarlegt yfirlit um utanríkismál og þar á meðal mikil skýrsla um Evrópusamstarfið og var það athyglisvert að þeirri skýrslu var almennt mjög vel tekið hvaða afstöðu sem menn hafa til Evrópusambandsins sem slíks. Ég get ekki tekið undir það með síðasta ræðumanni að ekki sé imprað á nýjungum í skýrslu utanrrh. Þar er mjög athyglisverður kafli sem fjallar um friðargæslu studdur með skýrslu nokkurra ráðuneyta. Hér er um að ræða athyglisverð og merkileg áform ríkisstjórnarinnar um að efla þátttöku landsins í alþjóðlegri friðargæslu og í friðaraðgerðum eins og hefur nú tíðkast að kalla það flókna ferli sem friðarstarf hefur þróast í. Þennan ásetning ber að skilja sem aukið framlag okkar Íslendinga til öryggismála og þátttaka í friðaraðgerðum er sá hluti öryggismála sem fellur langbest að eðli og uppbyggingu íslensks samfélags sem býr yfir mikilli þekkingu á ýmsum sviðum sem getur nýst til friðargæslustarfa. Ég nefni þar t.d. reynslu og þekkingu á sviði almannavarna og sterkt heilbrigðiskerfi. Aukin þátttaka Íslands í friðargæslu mun styrkja stöðu okkar innan NATO og Öryggissamvinnustofnunar Evrópu og efla tengsl okkar við Evrópuríkin. Hér er því um að ræða mjög mikilvæga ákvörðun sem ástæðulaust er að gera lítið úr. Það er reyndar löng hefð fyrir því að Íslendingar sinni friðargæslustörfum. Þeir hafa gert það í hálfa öld, en mjög aukinn þungi er á þessum vettvangi nú á síðustu árum. Samstarf hefur tekist við Norðmenn en einkum og sér í lagi Breta um þjálfun íslensks starfsfólks, einkum lækna og hjúkrunarfólks og hefur það staðið sig með afbrigðum vel. Árangurinn er viðurkenndur innan NATO og hjá Sameinuðu þjóðunum og ÖSE og er það vel að svo sé. Ég tek fram að mér finnst yfirlit hæstv. utanrrh. um Evrópumálin ánægjulegt. Það er mjög mikils virði að EFTA-ríkin nýti EES-samninginn á markvissari hátt til þess að tryggja samræmi á svæðinu og til að koma sjónarmiðum EFTA/EES-ríkjanna betur á framfæri en verið hefur. Ljóst er að kynningarstarf á samningssviðinu, bæði gagnvart starfsmönnum ESB en ekki síst þegar þar að kemur gagnvart nýjum aðildarríkjum ef af stækkun sambandsins verður, að þetta kynningarstarf er afar mikils virði. Þá verður einnig forvitnilegt að fylgjast með því með hvaða hætti aukin samvinna getur þróast við Evrópuþingið og á hvaða forsendum hægt er að efla það. Nú þegar hefur Alþingi samstarf við Evrópuþingið sem er í góðum farvegi og við eigum þar marga vini innan þingsins sem vilja gjarnan leggja okkur lið. Að því er ríkjaráðstefnu EES varðar liggur það í loftinu að til standi að styrkja stöðu stærri ríkja sambandsins á kostnað hinna minni. Þessi þróun er merkjanleg í umræðum um uppstokkun atkvæðavægis og í umfjöllun um aukinn hlut ákvarðana með meiri hluta. Þá er einnig ljóst að smærri ríkin í ESB líta á að veikari staða framkvæmdastjórnar ESB gangi gegn hagsmunum þeirra. Að þessu leyti er hægt að líkja saman stöðu smáríkja EFTA-megin í EES-samstarfinu og stöðu smáríkja almennt í ESB. Báðir aðilar telja stöðu sína veikjast með auknum völdum og áhrifum ráðherraráðsins. Nauðsynlegt er að benda á að hér er ekki um að ræða neitt sérvandamál EFTA/EES-ríkjanna heldur sameiginlegt vandamál smærri ríkja í ESB. Segja má að nokkur óvissa hvíli yfir framtíðarþróun ESB, ekki síst eftir þjóðaratkvæðagreiðslu Dana um evruna. Atkvæðagreiðslan kemur til með að hafa víðtæk áhrif innan ESB þrátt fyrir yfirlýsingar ráðamanna í Þýskalandi, Frakklandi og Bretlandi um hið gagnstæða. Innan bresku ríkisstjórnarinnar eru jafnvel mjög skiptar skoðanir um hvort þeir eigi að óska eftir aðild að evrunni, jafnvel skiptar skoðanir um hvort eigi að leggja það í þjóðaratkvæði. Það er athyglisvert að Gordon Brown, fjármálaráðherra Breta, hefur talið að aðild Breta að evrusvæðinu væri háð fimm skilyrðum. Í fyrsta lagi hvort það væri jákvætt fyrir atvinnuuppbyggingu en á því leikur mikill vafi hvort fjárfestingar nytu góðs af slíkri aðild. Einnig tek ég sérstaklega fram að ein af þeim áherslum sem fjármálaráðherra Breta hefur lagt í þessu máli er sú að það yrði skilyrði að efnahagssveiflur Breta færu saman við efnahagssveiflur í ESB, en það er einmitt sá farvegur, hvort efnahagssveiflur innan Evrópu falla að efnahagssveiflum, uppgangi og erfiðleikum í einstaka ríkjum sem skiptir meginmáli um það hvort menn geti reiknað með því að evrusvæðið sé hagstætt fyrir þjóðir t.d. eins og Íslendinga. Það er ljóst að efnahagsmál á Íslandi þróast með allt öðrum hætti en algengt er í Evrópusambandinu og einnig er ljóst að ef við værum aðilar að ESB og evrusvæðinu núna mundum við sennilega standa frammi fyrir gífurlegri verðbólgu á Íslandi vegna þess hversu evran hefur veikst mikið. Það sem Gordon Brown hefur einnig nefnt sérstaklega sem skilyrði er að ganga úr skugga um að Bretland hafi nægilegan sveigjanleika í efnahagslífi sínu til þess að standast áraun evrusvæðisins. Þetta nefni ég sérstaklega vegna þess að greinilegt er að jafnvel meðal þeirra í Bretlandi sem hafa einna sterkastan og mestan áhuga á því að efla tengslin við Evrópusambandið og þar með evrusvæðið eru miklar efasemdir um þetta. Flestir túlka þróun mála á þann veg að talsvert hafi dregið kraft úr þeim sem vilja stefna að sem dýpstu heildarsamstarfi ríkjanna og stefna að bandaríkjum Evrópu og að sama skapi hafi staða þeirra styrkst sem vilja að sambandið verði vettvangur lýðræðislegs samstarfs sjálfstæðra Evrópuríkja. Síðarnefnda afstaðan er sterk meðal Skandinava og Breta en á sér einnig marga málsvara í öðrum Evrópusambandslöndum. Reiknað er með að á ríkjaráðstefnunni sem nú stendur yfir verði settar reglur um það á hvern veg aðildarríki geti samið um frekara samstarf sín í millum án þess að öll aðildarríkin taki þátt í slíku samstarfi. Sú þróun er grein á meiði þeirra breyttu viðhorfa sem eflst hafa nú á síðustu árum innan sambandsins og beinast gegn myndun evrópsks sambandsríkis en tengjast einnig þeim sveigjanleika sem hugsanleg stækkun sambandsins gæti krafist. Athyglisvert er að ekki er neinn einhugur um það hvernig eigi að túlka þessi nýju viðhorf. Ýmist eru þau túlkuð sem vilji til að auka sveigjanleika í samstarfi ESB-þjóðanna ellegar þá sem tákn um erfiðleika í samstarfi og stefnuleysi. Sérstaklega ber að fagna því frumkvæði Finna að vinna að mótun hinnar norðlægu víddar ESB. Sambandið hefur verið mjög sjálfhverft undanfarið vegna stofnanavanda, slagsíðu á lýðræðisþróun innan valdastofnana þess og vegna átaka um innbyrðis valdahlutföll þjóða í millum. Frumkvæði Finna var því mikilvægt og beindi athygli sambandsins til grannsvæða í norðri. Aðgerðaáætlun sambandsins fyrir árin 2000--2003 varðar mjög mikilvæga málaflokka, svo sem orkumál, umhverfismál, kjarnorku- og öryggismál, upplýsingasamfélagið, samgöngumál, rannsóknir og menntamál. Áætlunin kemur til með að hafa áhrif á stöðu grannsvæðanna, ekki síst með samtengingu við Barentsráðið og Eystrasaltsráðið. Möguleg tenging þessarar nýju víddar, stefnumótunar ESB við heimskautaráðið, er afar áhugaverð, ekki síst með tilliti til þess hve mikilla hagsmuna við eigum að gæta í umhverfismálum á heimskautasvæðunum. Á fjórðu ráðstefnu þingmanna heimskautasvæða sem haldin var í Rovaniemi í lok ágúst sl. fjallaði Paavo Lipponen, forsætisráðherra Finna, um þá athygli sem stjórnvöld, ekki aðeins innan ESB, heldur einnig í Bandaríkjunum og í Kanada beindu nú að heimskautasvæðunum og þeim tækifærum sem þessi athygli skapaði fyrir aðildarríki heimskautaráðsins. Í lokayfirlýsingu ráðstefnunnar vakti athygli sú ákvörðun ráðsins að beita sér sérstaklega fyrir því að gerð yrði skýrsla um þróun mannlegs samfélags á heimskautasvæðunum innan ramma þeirrar vinnu sem Sameinuðu þjóðirnar hafa haft forsögu um. Ákvörðun ráðsins er byggð á tillögu sem fulltrúar Íslands og Finnlands höfðu forgöngu um að móta. Hugmyndin er að færa út vísindalega umfjöllun um heimskautasvæðin þannig að þar gæti jafnvægis milli náttúrufarslegra, efnahagslegra og þjóðfélagslegra þátta. Sú athygli vísindanna sem beinst hefur að heimskautasvæðunum hefur af skiljanlegum ástæðum verið nokkuð einhliða og þá fyrst og fremst frá sjónarhóli náttúruvísindanna. Nauðsynlegt er að breikka sjónarhornið. Þessi sjónarmið komu einnig mjög skýrt í ljós á fyrstu ráðstefnu NRF, Northen Research Forum, sem haldin var á Akureyri fyrir nokkrum dögum með þátttöku vísindamanna, stúdenta, embættismanna og aðila úr atvinnulífinu frá öllu heimskautasvæðinu. Samstarf stjórnmálamanna og vísindamanna að alþjóðlegum viðfangsefnum eins og þeim sem snerta heimskautasvæðið er afar mikilvægt. Ráðgjöf vísindamanna til stjórnmálamanna verður æ mikilvægari þáttur í stjórnmálastarfinu. Það hefur hins vegar verið mjög áberandi að vísindaleg ráðgjöf hefur verið einhliða og ekki stuðst nægilega við það sem við getum kallað þverfagleg vinnubrögð. Ráðgjöfina hefur því iðulega skort þá vídd sem er í samræmi við viðfangsefni stjórnmálanna. Á þessu er vaxandi skilningur meðal vísindamanna og er það líklegt til þess að styrkja samstarf þeirra og stjórnmálamanna og efla alþjóðlegt samstarf. Mig langar til að víkja að því sem hæstv. utanrrh. gat um en það er hið mikla menningarátak sem unnið var í Bandaríkjunum og í Kanada til að minnast landafunda og landkönnunarafreka norrænna manna vestan hafs. Ég geri ráð fyrir að flestir geri sér grein fyrir því að mikil áhætta var tekin þegar ráðist var í þetta verkefni. Mjög tvísýnt var að tækist að vekja athygli á málinu jafnvel þótt miklum fjármunum á íslenskan mælikvarða væri varið til þess. Þegar upp er staðið ber að viðurkenna að frábærlega vel tókst til með þetta verkefni. Viðburðirnar vöktu mikla athygli og beindu sviðsljósinu að norrænni menningu en ekki síst að þeirri þjóð, Íslendingum, sem mest hefur lagt af mörkum til að varðveita upplýsingar um framlag norrænna þjóða til heimsmenningarinnar. Ég held að á þessu sviði hafi verið unnið afrek sem eigi eftir að stórefla samband Íslendinga við Kanadamenn og Bandaríkjamenn og muni koma til góða ekki síst á sviði menningartengdrar ferðaþjónustu hér á landi. Hér er því á ferðinni mikilvægt dæmi um samtengingu utanríkismála og atvinnu- og menningarmála hérlendis sem varpar ljósi á hve samtvinnuð utanríkismálin eru orðin margvíslegum innlendum hagsmunamálum. Íslendingar hafa verið á undanförnum árum að styrkja verulega stöðu sína í alþjóðlegum viðskiptum. Þessi þróun hefur orðið til þess að skjóta mun fleiri stoðum undir íslenskt efnahagslíf en það hvíldi á fyrir um það bil áratug. Utanrrn. hefur leitast við að styðja og efla þá þróun og er það vel. Stofnun þriggja nýrra sendiráða sem ákveðið er að hrinda í framkvæmd á næsta ári er til marks um þessa viðleitni. Við eigum í vaxandi mæli viðskiptalegra og pólitískra hagsmuna að gæta um allan heim og brýnt er að við tryggjum íslenskum fyrirtækjum sem leita fyrir sér erlendis og erlendum fyrirtækjum sem vilja efna til starfsemi hérlendis sem öruggast lagaumhverfi. Þátttaka okkar í EES hefur tryggt stórstígar framfarir í þessa átt. En viðskiptaaðilar okkar eru ekki einungis innan ESB, við eigum líka mikla hagsmuni annars staðar. Í þessu sambandi vil ég í lok máls míns beina þeirri spurningu til hæstv. ráðherra hvort til standi að undirrita og fullgilda fyrir Íslands hönd sáttmála Sameinuðu þjóðanna um gagnkvæma viðurkenningu erlendra gerðardóma eða svokallaðan New York-sáttmála. Sáttmálinn tryggir okkur, ef við gerumst aðilar að honum, að gerðardómar kveðnir upp á Íslandi verði viðurkenndir erlendis og jafnframt að gerðardómar sem kveðnir eru upp í öðru ríki, aðildarríki sáttmálans, verði viðurkenndir og þeim framfylgt hér á landi. Sáttmálinn er hluti af þeirri réttarstöðu og því gagnsæja umhverfi sem nauðsynlegt er að skapa fyrirtækjum í alþjóðlegum viðskiptum. Ég vil að lokum taka undir athugasemdir hæstv. utanrrh. um mikilvægi þess að efla tengslin við Rússland. Utanrmn. sendi sendinefnd til rússneska þingsins sem átti þar viðræður við fjölmarga aðila. Í þeim viðræðum kom í ljós að mikill vilji er til þess að efla sambandið milli þinganna tveggja og vil ég sérstaklega nefna athyglisverða og ánægjulega heimsókn sem utanrmn. átti í norrænu- og íslenskudeild háskólans í Moskvu þar sem fer fram íslenskukennsla. Ég vil segja það í lokin að við eigum að standa á bak við íslenskukennslu á erlendum vettvangi því að þeir sem stunda nám í íslensku í erlendum háskólum eru á vissan hátt sendiherrar Íslands erlendis.

Herra forseti. Hv. þm. spurði um svokallaðan New York-samning sem hefur það að meginmarkmiði að viðurkenna erlenda gerðardóma og fullnustu þeirra í aðildarríkjum samningsins. Því er til að svara að þess var getið í málaskrá utanrrn. þegar stefnuræða forsrh. var flutt að hann verði lagður fyrir Alþingi sem nú situr. Bæði í utanrrn. og í dómsmrn. er vinna í fullum gangi í við að ganga frá þessu máli en af því getur væntanlega ekki orðið fyrr en á vorþingi. Þessi samningur er mjög nátengdur sáttmála Sameinuðu þjóðanna um samninga um sölu á vöru milli ríkja sem oft er nefndur Vínarsamningurinn. Sá samningur verður lagður fyrir Alþingi, væntanlega fyrir jól. Þegar hann hefur verið samþykktur, sem ég vænti að verði gert, þá stendur aðeins eftir svokallaður New York-samningur sem hv. þm. gerði að umtalsefni. Ég vænti þess að þeim málum verði lokið á yfirstandandi þingi. Forsenda þessa máls er m.a. sú að á sl. þingi voru afgreidd hér lög nr. 50/2000, um lausafjárkaup. Það var ekki fyrr en búið var að afgreiða þá löggjöf að talið var rétt að leggja þessa samninga fyrir Alþingi. Sú vinna er í fullum gangi eins og ég hef þegar greint frá.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. utanrrh. fyrir svarið. Það er ánægjulegt að þetta mál er í fullum gangi. Ég lít svo á að þarna sé um að ræða mikilvægt mál og er þess fullviss að utanrmn. mun taka á þessu máli af festu og reyna að gera það sem hún getur til þess að málið nái afgreiðslu á þinginu.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. utanrrh. eins og aðrir ræðumenn hér fyrir skýrsluna og ræðu hans. Ég fagna því að við eigum þess kost núorðið að ræða utanríkismál í skipulagðri umræðu, að lágmarki tvisvar á þingi sem ég tel vera gott verklag sem hefur fest í sessi og þróast. Ég hlýt fyrst að gera ákveðnar athugasemdir við þá heimssýn eða það mat á stöðu mála sem hæstv. utanrrh. dregur upp í upphafsorðum ræðu sinnar. Þar tel ég vera um alhæfingar að ræða sem ekki séu innstæður fyrir, því miður gæti ég sagt, vegna þess að þar fullyrðir hæstv. utanrrh. að alger samstaða ríki um megináherslur á sviði utanríkismála. Hann leggur þar hluti að jöfnu sem ég tel ekki réttlætanlegt að gera. Hæstv. utanrrh. fórust svo orð, með leyfi forseta: ,,Stöðugleiki og samstaða um grundvallaratriði utanríkismála einkennir íslenskt samfélag. Mikil eining ríkir um þátttöku okkar í norrænu samstarfi,`` --- það helst ég að flestir taki undir, en svo er bætt við --- ,,varnarsamstarfinu innan NATO og við Bandaríkin, Sameinuðu þjóðunum, ásamt fjölmörgum stofnunum á sviði málefna Evrópu og annarra alþjóðamála.`` Þetta, herra forseti, er framsetning sem ég tel að fái ekki staðist. Að leggja hér að jöfnu annars vegar þátttöku Íslendinga í norrænu samstarfi og þátttöku okkar í Sameinuðu þjóðunum og hins vegar veru erlends hers í landinu stenst ekki. Það liggur algerlega fyrir að um hið fyrra er sennilega meiri samstaða en flest annað, t.d. þátttöku Íslands í norrænu samstarfi. Um hitt er ágreiningur, verulegur ágreiningur og hefur lengi verið. Menn hafa að vísu lengi reynt að láta sem þessi ágreiningur væri ekki til. Það eru til fjölmiðlar sem í 50 ár hafa í skrifum sínum og umfjöllun látið eins og eingöngu þeirra sjónarmið, þeirra sýn á hlutina, fyndist í landinu en veruleikinn er annar. Það hefur hann lengi verið og er enn. Ég reyndi að rifja upp hversu langt væri síðan að skoðanakönnun hefði verið gerð, t.d. um viðhorf þjóðarinnar til veru erlends hers í landinu. Það kom mér reyndar mjög á óvart að það þarf að fara aftur á síðasta áratug til að finna ítarlega skoðanakönnun sem mætir öllum kröfum um aðferðafræði þar sem þetta var mælt. Það var gert í tvígang á 9. áratugnum, í fyrra skiptið 1983. Þá voru um 36% þeirra sem afstöðu tóku í skoðanakönnun andvíg veru erlends hers í landinu. Seinna á sama áratug, 1987 hygg ég að það hafi verið, var aftur gerð könnun, það var vel að merkja í tengslum við ákveðna pólitíska atburði sem hrærðu upp í þessum hlutum. Þá voru 45%, í stórri vandaðri skoðanakönnun gerð af viðurkenndum fagaðila á því sviði, þeirra sem afstöðu tóku andvíg veru erlends hers í landinu og vildu að hann færi. Síðan hefur því miður ekki verið gerð vönduð könnun í þessu efni. Það er mikið umhugsunarefni í ljósi þess að spurt er um eiginlega alla skapaða hluti í könnunum út og suður. Af einhverjum ástæðum hefur enginn sá aðili sem stendur fyrir gerð skoðanakannana eða enginn fjölmiðill sé ástæðu til að fá mælingu á þessu langvinna og mikla deilumáli með þjóðinni. Kannski hentar það þeim sem byggja málflutning sinn á því að ágreiningurinn sé ekki til, allir séu sammála, eins og hæstv. utanrrh. virðist gera. Hann er þar í skipsrúmi með Morgunblaðinu og fleiri slíkum aðilum. Þó er spurt um ýmsa tengda þætti og jafnvel þetta mál, t.d. í skoðanakönnunum eða spurningaleikjum netmiðla nú um þessar mundir. Einn þeirra setti upp nákvæmlega þessar spurningar um afstöðu til veru erlends hers og aðildar að hernaðarbandalagi. Þeirri spurningu svöruðu um eða yfir þúsund manns eftir því sem ég best veit, á strik.is eða svo heitir netmiðillinn. Þar kom í ljós að 40% af þeirra sem svöruðu vildu herinn burt og að við gengjum úr Atlantshafsbandalaginu. 20% vildu herinn burt en vera áfram í Atlantshafsbandalaginu og 40% eða jafnstór hlutur aftur hinum megin, taldi bæði að herinn ætti að vera og Ísland ætti að vera í Atlantshafsbandalaginu. Að sjálfsögðu, herra forseti, ber að taka svona tölum með miklum fyrirvara. Hér er ekki um að ræða skoðanakönnun sem lýtur sömu lögmálum og uppfyllir sömu kröfur og aðrar slíkar. Ég er ekki að halda neinu slíku fram um þessar niðurstöður en vísbendingin, ef einhver er, úr henni er að um þetta sé ekki samstaða. Á málinu eru mjög skiptar skoðanir. Ég held að flestir mundu treysta sér til að ganga svo langt að túlka þetta sem vísbendingu um mjög skiptar skoðanir um þetta atriði með þjóðinni, úr því að þó þetta stór hópur tekur þátt í svara spurningum með þessum hætti. Þar af eru 40% þeirrar skoðunar að við ættum að láta erlendan her fara úr landinu og segja okkur úr hernaðarbandalagi og 20% í viðbót, samtals meiri hluti þeirra sem svöruðu þarna, vill a.m.k. að herinn fari, jafnvel þó að hluti þess hóps telji að við eigum áfram að vera í hernaðarbandalagi. Ég nefni þetta hér, herra forseti, vegna þess að mér finnst það veikja málflutning manna, að láta eins og veruleikinn sé annar en hann sannanlega er og við blasir. Það er ljóst að með íslensku þjóðinni er það sjónarmið sem betur fer enn býsna útbreitt að við eigum að láta erlendan her fara úr landinu. Ég trúi því að í hjarta vel flestra Íslendinga blundi sú von að það gerist. Ég sætti mig ekki við að Íslendingar hafi að þessu leyti minni metnað en þjóðir almennt hafa og yfirleitt. Alls staðar á byggðu bóli þar sem ég þekki til, býr það í hjarta manna að vilja ekki halda erlendan her í landi sínu hvernig sem viðkomandi þjóðir eru svo settar með ráðamenn þá og þá stundina. Það er hinn almenni þjóðarvilji mjög víða um heiminn. Þeir sem ekki viðurkenna þetta eða hafa ekki heyrt af þessu ættu að kynna sér umræður um þessi mál í langhersetnum löndum eins og Japan, Filippseyjum og mjög víða annars staðar. Þar eru alls staðar hreyfingar í gangi meðal almennra borgara um að koma erlendri hersetu af höndum sér. Mér finnst, herra forseti, að hæstv. utanrrh. eigi ekki að setja hlutina fram með þessum hætti, gegn því sem fyrir liggur, að um þennan þátt utanríkismálanna er ekki samstaða heldur djúpstæður ágreiningur og hefur lengi verið. Svo verður að mínu mati svo lengi sem hér dvelur erlendur her. Eina leiðin til að sætta þjóðina er auðvitað að ljúka því ástandi eins og allir þóttust vera sammála um í eina tíð, að hér skyldi a.m.k. ekki vera erlendur her í landinu á friðartímum. Um Evrópumálin, herra forseti, höfum við rætt svo mikið að ég ætla tímans vegna að stytta mjög umfjöllun mína. Það er athyglisvert að lesa texta hæstv. utanrrh. í þessari ræðu. Ég tel að þar kveði nokkuð við annan tón. Þar er ekki sami ákafinn í umfjöllun um nánari tengsl og nálgun við Evrópusambandið og ég hef stundum áður lesið í textum hæstv. utanrrh. Ég lét hvarfla að mér að þar ætti hlut t.d. niðurstaða atkvæðagreiðslunnar í Danmörku eða sú staðreynd að nú er aðeins þriðjungur sænskra kjósenda hlynntur því að Svíar taki upp evruna samkvæmt könnunum. Sú staðreynd að norskir kratar hafa frestað því til 2005 að gera þriðju tilraunina til að koma Noregi inn í Evrópusambandið. Allt þetta gæti hafa slegið eitthvað á ákafa og væntingar þeirra sem hafa talið að þetta væri handan við hornið. Það var að vísu gaman að heyra síðan orð hv. þm. Sighvats Björgvinssonar sem setti á gömlu góðu plötuna um að nú yrði að fara að ræða Evrópumálin, eins og það nafn hefði ekki heyrt í þjóðmálaumræðu á Íslandi sl. 10 ár, og hæla hæstv. utanrrh. fyrir hans framtak. Svo komu þær fréttir að Samfylkingin hefði stofnað nefnd eins og Framsókn þó ekki séu nema 14 í nefnd Samfylkingarinnar. En úr því það er svo fullkominn samhljómur í umfjöllun miðjuflokkanna um þessi mál, má ég þá leyfa mér, herra forseti, að koma með þá tillögu að þeir sameini nefndirnar. Er það ekki einfaldara fyrir Framsfl. og Samfylkinguna að slá þessu saman í eina nefnd? Þar virðist sáralítið bera á milli hvort sem er. Hér koma þeir upp og hæla hver öðrum fyrr framgönguna í Evrópumálum, utanrrh. og talsmenn Samfylkingarinnar, og mér sýnist ekki muna öllu hvort þarna eru tvær nefndir starfandi. Það gæti verið verksparnaður fyrir þá að slá þessu saman í eina nefnd. Það eru 50 í annarri og 14 í hinni, það eru þá 64 og er orðin hin myndarlegasta nefnd.

Ertu þá ekki að ráðstafa íhaldinu?

Við skulum sjá til með það, hv. frammíkallandi, hvernig aðrir sinna þessu. Við höfum ekki talið að við þyrftum í sjálfu sér að leggjast undir feld eða stofna fjölmennar nefndir til að hafa meginafstöðu okkar í þessu máli á hreinu. Sem betur fer liggja allar þær upplýsingar í aðalatriðum fyrir sem þarf til að meta þessi mál. Við fylgjumst með þeim frá degi til dags og erum hvenær sem er boðin og búin til umræðna um þessa hluti en reynum að hafa stefnu okkar á hreinu engu að síður. Það er reyndar margt athyglisvert sem um Evrópumálin er sagt. Ég tel það t.d. mjög áhugaverðar hugmyndir sem aðeins er ýjað að í ræðu hæstv. utanrrh., að huga þurfi að því hvernig EES/EFTA-ríkin gætu tengst þeim kjarna innan Evrópusambandsins sem samkvæmt hugmyndum þar um færu hraðar í samrunaferlinu en önnur lönd. Það er mjög merkilegt að jafnvel þar er gefinn upp boltinn um nánari tengsl Íslands við þetta Evrópusamrunaferli, væntanlega á grundvelli hugmynda eins og fram komu í ræðu utanrrh. Þýskalands, Joschka Fischer, hinni frægu Humbolt-háskólaræðu um tveggja hraða lausn o.s.frv. Það bendir til þess að menn langi býsna mikið til þess að sitja alveg innst við borðið. Þarna er líka fjallað um breytingarnar á Evrópusambandinu ef af stækkun verður og ekki teikna þær til sérstaklega aðlaðandi aðkomu fyrir smáríki, verð ég að segja, herra forseti, þar sem þróunin er öll í átt til aukinnar miðstýringar sem almennt hefur verið talin óhagstæð frá sjónarhóli smáríkja, valddreifingar og meira lýðræðis um ákvarðanatöku. Hv. þm. Sighvatur Björgvinsson tók upp atriði sem ég gerði að umtalsefni fyrir nokkrum vikum, þ.e. spurninguna um Evrópustefnunefnd og hvort tímabært væri að koma henni á fót á nýjan leik. Þá komu lítil svör frá hæstv. utanrrh. og sömuleiðis í dag. Ég tel að það sé gott að halda þeirri hugmynd vakandi og menn eigi skoða hvort ekki eigi á einhverjum tímapunkti að setja sérstaka nefnd í að skoða þessi mál, m.a. til að fullnægja óskum þeirra sem aldrei fá nóg af umræðum um þetta. Það er í sjálfu sér ágætt ef Alþingi kýs að verkaskipta hlutunum þannig. Um Schengen-framkvæmdina segir utanrrh. í tveimur línum að hún gangi vel. Þá vil ég spyrja hæstv. utanrrh.: Tekur það líka til þeirra umræðna sem nú eru upphafnar á hinum Norðurlöndunum um möguleg vandræði norræna vegabréfasambandsins einmitt vegna Schengen? Eins og við þekkjum af fyrri umræðum um þessi mál var ein meginröksemd fyrir aðild Íslands og hinna Norðurlandaþjóðanna að Schengen að með því ætti að bjarga norræna vegabréfasambandinu. Þess vegna kom mörgum spánskt fyrir sjónir þegar umræða hófst um það í Svíþjóð og síðan Danmörku að kannski mundi einmitt þessi Schengen-aðild granda norræna vegabréfasambandinu vegna þess að krafist er passa, vegabréfa eða sérstakra Evrópupersónuskilríkja eftir að Schengen-samningurinn kemur til framkvæmda eigi menn að geta skráð sig inn á hótel, gist á tjaldstæðum o.s.frv. Það er gert ráð fyrir því að um verði að ræða einhvers konar Evrópusambandspersónuskilríki, einhverja ,,legitimation`` á grundvelli reglna Evrópusambandsins. Þá er náttúrlega eftir spurningin: Hvað með Ísland og Noreg? Er þá meiningin að Íslendingar og Norðmenn fari líka að ganga með sérstakan Evrópupassa upp á vasann? Hefur hæstv. utanrrh. handa okkur einhverjar upplýsingar um þetta atriði? Það gætir nokkurs söknuðar í umfjöllun um Vestur-Evrópusambandið. Við þekkjum áhuga hæstv. utanrrh. á því að tryggja aðild Íslands að hernaðaruppbyggingu innan Evrópusambandsins. Hæstv. ráðherra hefur verið mjög órólegur yfir því undanfarna mánuði að Íslendingar kunni að eiga ónógan aðgang að því. Ég deili ekki þeim áhyggjum. Mér er nokk sama hvernig þessi væntanlegi Evrópuher er klæddur eða hvað hann étur. Ég tel það ekki sérstakt hagsmunamál Íslendinga að reyna að troða sér inn í framkvæmd þeirra mála. Um varnarsamstarfið svokallaða við Bandaríkin er fjallað í 13 línum og öðruvísi mér áður brá. Einhvern tíma hefði verið eytt meira púðri á það. Ég get vel tekið undir spurningar hv. þm. Sighvats Björgvinssonar um hvernig menn hugsi sér að vinna að þeim málum. Reyndar er athyglisvert að nú hafa hlutirnir snúist þannig við að Íslendingar vilja ekki ýfa málið upp eða minna á það væntanlega vegna þess að fyrir liggur áhugi Bandaríkjamanna á því að draga úr umsvifum sínum hér samanber skildaboð frúarinnar hjartahlýju, Madeleine Albright, sem kom hingað með þann boðskap að kaninn vildi draga úr umsvifum sínum. Þá hefur taflið snúist þannig og sjálfsagt reyndar fyrir nokkru síðan, að það eru Íslendingarnir sem sækja á um að fá að hafa hér sem mest hernaðarumsvif og er það heldur dapurlegt hlutskipti. Um norrænt samstarf vil ég segja það eitt að ég geld varhug við því sem aðeins er ýjað að í umfjöllun á bls. 12 í ræðu utanrrh., að það eigi sérstaklega að skipuleggja eða hugsast út frá nánari tengslum Norðurlandaþjóðanna við Evrópusambandið. Ég tel það hættulegt vegna mikilvægis norræns samstarfs í krafti eigin ágætis að leggja hlutina þannig upp. Þó samstarfið verki að einhverju leyti sem samræmingarvettvangur fyrir okkur í því sambandi einnig eigum við sem sérstakir vörslumenn þess, Íslendingar og Norðmenn og aðrir, ekki að gera það að útgangsatriði þegar við erum að tala um framtíð norræns samstarfs. Við eigum að efla það vegna þess sjálfstæða gildis sem það hefur í krafti eigin ágætis en ekki að blanda þar saman tengslum Íslendinga, Norðmanna eða annarra norrænna þjóða við Evrópusamrunann. Margt fleira, herra forseti, hefði verið fróðlegt að nefna en tíminn leyfir það ekki að þessu sinni.

Herra forseti. Það kemur fram í ræðu minni að það sé mitt mat að mikil eining ríki um þátttöku okkar í norrænu samstarfi, varnarsamstarfi innan NATO og við Bandaríkin. Ég er þeirrar skoðunar. Ég nefni í þessu sambandi ekki veru varnarliðsins hér á landi en ég hef leyft mér að álykta svo að jafnvel þótt ágreiningur sé um veru þess hér á landi sé það almennt álit Íslendinga að okkur beri að vera í varnarsamstarfi með Bandaríkjunum og Atlantshafsbandalaginu. Þannig upplifi ég íslenskt samfélag. Ég upplifi hins vegar ekki málflutning vinstri grænna með þeim hætti svo það sé alveg skýrt, en ég tel að sá málflutningur eigi ekki mikinn hljómgrunn í íslensku samfélagi. Ég tel það ekki vera ástæðu þess að viðkomandi flokkur hefur þó nokkurt fylgi meðal þjóðarinnar. Ég tel að það séu aðrar ástæður. Nú mál vel vera að hv. þm., eins og hér hefur komið fram, sé mér ósammála um það. Ég kem víða á fundi, víða um land og svara mörgum fyrirspurnum og hef verið alllengi í stjórnmálum og tel að mikil breyting hafi orðið á í þessu sambandi. Þó að oft séu harðar umræður um þessi mál á hv. Alþingi, þá finnst mér þær ekki vera endurspeglun á umræðunni í samfélaginu. Þetta er mitt mat. Það stendur í ræðu minni hvort sem þingmönnum líkar það betur eða verr, þá er þetta mín skoðun. Hv. þm. getur verið henni ósammála en það getur ekki komið í veg fyrir að ég setji þá skoðun fram.

Herra forseti. Það er alveg hárrétt hjá hæstv. utanrrh. að sem betur fer búum við í þjóðfélagi sem leyfir honum að hafa vitlausar skoðanir. Það eru mikil hlunnindi að búa í slíku samfélagi og það viljum við öll. Það sem ég gagnrýndi í sambandi við þessa framsetningu er tvennt: Það er annars vegar framsetningin, þ.e. að leggja þessa óskyldu og ósambærilegu hluti að jöfnu. Ég tel það vera óskylda og ósambærilega hluti að fjalla um lýðræðislega uppbyggt samstarf Norðurlandaþjóðanna á sínum vettvangi sem er samstarf fullvalda ríkja án nokkurs yfirþjóðlegs valds, eins lýðræðislegt í grunninn og nokkuð getur verið og hins vegar aðild að hernaðarbandalagi, að taka afstöðu til vígbúnaðarmála eða halda erlendan her í landi sínu. Það er það fyrra sem ég gagnrýni. Framsetningin hér leggur þessa hluti að jöfnu í einni og sömu setningunni að um þetta sé samstaða eins og um sambærilega hluti væri að ræða. Hið síðara er hið efnislega innihald fullyrðingarinnar. Það er rangt. Hæstv. utanrrh. getur vissulega reynt að hafa það mat á hlutum að það sé ekki þetta heldur hitt eða annað sem valdi stuðningi við stjórnmálaflokka, en hæstv. utanrrh. getur varla þurrkað út það sem fyrir liggur í sögunni. Hæstv. utanrrh. hlýtur að vita að þetta hefur lengi verið eitt heitasta og umdeildasta deilumál þjóðarinnar. Það vill svo til að ég fer líka á fundi. Það vill svo til að ég heimsæki líka skóla og ég tel mig geta borið um það með alveg jafngildum rökum og hæstv. utanrrh. að einmitt að þessu leyti t.d. hvað varðar friðarmálin, hvað varðar andstöðu við erlendan her eru skoðanir skiptar og mikill stuðningur við þau sjónarmið sem ég tel mig færa fram í þeim efnum, t.d. í skólum landsins. Það fullyrði ég og hef ýmislegt fyrir mér í þeim efnum, enda verið býsna duglegur við það satt best að segja að heimsækja slíkar stofnanir á umliðnu árum.

Herra forseti. Ég segi ekki í ræðu minni að alger samstaða ríki. Ég segi að mikil samstaða ríki. Ég segi ekkert um það að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sé sammála þessu mati eða hans flokkur. Ég fer ekkert ofan af því að ég tel að mikil samstaða ríki um þessi mál og ég teldi það mjög mikilvægt ef hv. þm. gerði sér betur grein fyrir þeim gífurlegu breytingum sem hafa orðið á þessum málum. Hann ræðir þessi mál eins og ekkert hafi gerst í Atlantshafsbandalaginu sl. áratug. Við erum bara að tala um allt annað Atlantshafsbandalag en þegar hann tók þátt í Keflavíkurgöngum eða öðrum göngum. Við eru hér með allt annað mál á borðinu. Það má vel vera að hann upplifi þetta einhvern veginn öðruvísi en ég og það verður þá bara að hafa það. Ég ætla ekki að fara að deila við hann um það. En ég hef þessa skoðun og leyfi mér bara að hafa hana hvað svo sem hann segir um það.

Herra forseti. Hæstv. utanrrh. heldur auðvitað þessari skoðun sinni eftir því sem hann vill og það væri gaman ef einhver virtur fjölmiðill yrði okkur til liðs í þessu máli og gerði vandaða skoðanakönnun hvað varðar þetta atriði. Það væri kannski heppilegra að vísu að það væri ekki DV því að hæstv. utanrrh. hefur af einhverjum undarlegum ástæðum óvenjulítið álit á skoðanakönnunum frá þeim fjölmiðli, sérstaklega ef fylgi Framsfl. mælist lítið í þeim. En þannig gengur það ekki fyrir sig. Varðandi það að ég taki ekki mið af breytingum sem hafa orðið, þá geri ég það. Það er alveg rétt að í umræðunni eru þessi mál ekki í brennidepli með sama hætti og þau voru í hita kalda stríðsins. En þar með er ekki sagt að skoðanir almennings hafi í stórum dráttum breyst og það held ég að hafi ekki gerst. Ég er ekki viss um að almenningur sé jákvæðari í garð Atlantshafsbandalagsins eða veru erlends hers hér á landi eftir loftárásir hinna fyrrtöldu á Júgóslavíu og eftir þá staðreynd að Ísland varð í gegnum aðild sína að NATO í fyrsta skipti í sögunni beinn aðili að árásaraðgerðum á aðra þjóð. Ég er ekki viss um það, breytingarnar eru því ekki bara í eina átt, herra forseti.

Herra forseti. Ég get í sjálfu sér tekið mjög undir það að full ástæða væri til að kanna betur afstöðu almennings nú til veru okkar í NATO og veru varnarliðsins hér. Hins vegar er ekki hægt að horfa fram hjá því að þegar verið er að vitna í skoðanakannanir frá 9. áratugnum, þá varð grundvallarbreyting á afstöðu manna til NATO, bæði hér á landi og annars staðar í heiminum þegar Sovétríkin hrundu og fyrrverandi Sovétlýðveldi breyttu um afstöðu sína til Atlantshafsbandalagsins jafnskjótt og þar höfðu verið leidd til öndvegis lýðræðisöfl og mannréttindi. Þá kom í ljós að meðal þessara afla hafði verið litið á Atlantshafsbandalagið sem friðarsamtök, varnarsamtök friðsamlegra lýðræðisþjóða. Þetta sjónarmið endurspeglaðist einmitt mjög sterkt eftir 1990. Það eru að vísu tíu ár síðan það var. Það er heldur ekki hægt að neita því að eflaust hefur það óyndisúrræði þegar Atlantshafsbandalagið neyddist til að grípa til loftárása á Júgóslavíu haft áhrif á afstöðu manna til bandalagsins en þá er best að taka það með í reikninginn og gleyma því ekki að þar var um algert óyndisúrræði að ræða, aðgerðir sem var ekki hægt annað en grípa til vegna þess að í algert óefni stefndi í Kosovo. Mér finnst því rétt að styðja þá afstöðu þingmannsins að full ástæða sé til að fara að skoða þessi mál, en mér sýnist að svolítið sé horft fram hjá þeim fjölbreyttu viðhorfum sem urðu þarna eftir 1990 í þessum efnum.

Herra forseti. Ég fagna þessum liðsauka og tek undir að lakara er að þurfa að byggja á svona gamalli skoðanakönnun, sem sagt síðustu ítarlegu og vönduðu könnuninni sem að þessu leyti hefur farið fram frá 9. áratugnum. Hitt er svo annað mál, a.m.k. er það svo í tilviki ræðumanns, að hrun Sovétkommúnismans og upplausn Varsjárbandalagsins breytti ekki nokkru um andstöðu mína við hernaðarbrölt og veru erlends hers í landinu. Ef eitthvað er var ég enn harðari í þeirri andstöðu að við ættum líka að leggja niður NATO og losna við erlendan her sem lið í þeirri friðvænlegu þróun í heiminum sem var tvímælalaust mjög stórkostlegt tækifæri til að hrinda af stað en menn hafa m.a. klúðrað með því að halda í NATO. Varðandi það hvernig almenningur metur hlutina núna, þá væri náttúrlega best að hann svaraði því sjálfur í viðamikilli og vandaðri könnun um þessa hluti. En ég er alls ekki viss um að þau viðhorf hafi endilega þróast einhliða í átt til meiri jákvæðni í garð Atlantshafsbandalagsins. Það var að vísu mikið púður sett í að reyna að selja okkur þá hugmynd að NATO væri orðið gjörbreytt. Þetta væri orðið friðarbandalag, þetta væri orðið vinalegur kaffiklúbbur þar sem menn sætu og ræddu vandamál heimsins og hvernig þau áttu að leysast. Svo hrundi sú heimsmynd. Hún hrundi þegar NATO fór í þær árásaraðgerðir, mislukkaðar og ólöglegar að alþjóðalögum, sem raun ber vitni með dapurlegum stuðningi íslenskra stjórnvalda. Ástandið er ekki þannig að það mæli beinlínis með slíkum aðgerðum í dag eða hefur hv. þm. kynnt sér t.d. hvernig mannréttindamálum er fyrir komið núna, hvernig lífið er í flóttamannabúðunum í Serbíu o.s.frv.? Ég er ekki viss um að þegar upp er staðið hafi þessu fyrirbæri tekist þrátt fyrir ofurveldi fjölmiðla og miklar lygar sem til þess er beitt að reyna að fegra framgöngu þess og ímynd eins og nú hefur rækilega verið afhjúpað m.a. þegar raunveruleikinn hefur smátt og smátt verið að birtast okkur á Balkanskaganum og víðar, hafi almenningur í stórum stíl skipt um skoðun á slíku hernaðarbrölti og þessu hernaðarbandalagi.

Herra forseti. Heimsmynd NATO er ekki hrunin meira en svo að NATO er enn þá samnefnari flestra Evrópuþjóða í öryggismálum. Þrjár Mið-Evrópuþjóðir eru gengnar í samtökin, Tékkland, Pólland og Ungverjaland. Baltnesku löndin knýja á um inngöngu því þau telja sína stöðu ótrygga og vilja tryggja sig með inngöngu í þetta varnarbandalag og fleiri ríki knýja á um inngöngu. Það er því ljóst að í grundvallaratriðum hefur ekkert breyst í þeirri breyttu mynd sem kom upp eftir 1990 að í augum flestra Evrópuríkja er Atlantshafsbandalagið bandalag sem tryggir frið og öryggi í Evrópu.

Herra forseti. Ástand heimsmálanna er þannig um þessar mundir að það er eitt heimsveldi á sviðinu sem fer sínu fram, gerir nokkurn veginn það sem því sýnist ... 

Herra forseti. Það vill stundum svo til í þessum sal að menn gera miklu meira úr ágreiningi en efni standa og það tel ég að menn geri nú. Það er ekkert langt síðan ég var öflugur stuðningsmaður ríkisstjórnar sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sat í. Það bar aldrei neitt á milli í utanríkismálum að því er varðar herstöðina eða varnarsamstarfið. Ég man aldrei eftir því að okkur hv. þm. hafi orðið sundurorða þar um eða neinar deildar meiningar, enda var það stefna þeirrar ríkisstjórnar að gera engar breytingar svo að ég tel að menn séu að gera allt of mikið úr þeim ágreiningi sem hér hefur komið upp. Hv. þm. sagði um hugmynd mína að endurvekja Evrópustefnunefndina að þetta væri í samræmi við tillögu sem hann hefði flutt fyrir nokkru síðan. Það er ekki rétt. Till. til þál. um stefnu Íslands í alþjóðasamskiptum sem hann vísar til, hljóðar svo í upphafi, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að hagsmuna Íslands verði best gætt með því að landið standi utan efnahagsbandalaga og ríkjasambanda ...`` Og lokin eru svohjóðandi, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að kjósa nefnd skipaða fulltrúum allra þingflokka til að vinna með ríkisstjórninni að nánari útfærslu slíkrar stefnumótunar.`` Með öðrum orðum, fyrst á að taka ákvörðunina og síðan á að skipa nefndina. Tillaga sú sem ég vísaði til hljóðar hins vegar svo, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að fela utanrríkisráðherra að skipa nefnd sjö alþingismanna eftir tilnefningu þingflokka til að taka til sérstakrar athugunar þá þróun sem fyrir dyrum stendur í Evrópu. Nefndin skal kanna áhrif þessara ákvarðana og líklegrar þróunar í Evrópu á íslenskt efnahagslíf og meta þær leiðir sem álitlegastar eru til að laga íslenskt efnahags- og atvinnulíf þeim breytingum sem fram undan eru.`` Þetta er allt annar hlutur. Þarna er um það að ræða að útiloka enga leið fyrir fram heldur vera opinn fyrir öllum möguleikum, öfugt við það sem tillaga hv. þm. gerði ráð fyrir því að hún gerir ráð fyrir því að skjóta fyrst en spyrja svo. Hún gerir ráð fyrir því að umræddri nefnd sem á að kjósa á Alþingi sé upphaflega bannað að komast að ákveðinni niðurstöðu. Það er ekki sú tillaga sem ég orðaði.

Herra forseti. Unaðslegt er nú að hafa hv. þm. Sighvat Björgvinsson hér með okkur á þingi og það veit sá sem allt veit að ég á eftir að sakna hans ef hann skyldi hætta á undan mér. Hv. þm. Sighvatur Björgvinsson sagði einu sinni fyrir alþingiskosningar vestur á fjörðum hátt og í heyranda hljóði og eru að hundruð vitna, að hann mundi aldrei styðja ríkisstjórn sem framlengdi kvótakerfið. Ekki leið á löngu áður en hv. þm. var orðinn stuðningsmaður ríkisstjórnar og settist skömmu síðar í ríkisstjórn sem festi kvótakerfið í sessi og framkvæmdi það sem aldrei fyrr. Við getum lengi haldið þessu áfram, hv. þm., að reyna með einhverjum slíkum upprifjunum að gera lítið hvor úr öðrum. Það lyftir ekki umræðunni á hærra plan eins og Nóbelsskáldið bað um forðum. Varðandi þetta með Evrópunefndina þá er það alveg rétt að það er ekki beinlínis sú nefnd sem er í síðasta málslið tillögugreinar okkar um mótun stefnu í alþjóðamálum. En í umræðum um þá tillögu sem hér urðu allmiklar og hv. þm. tók m.a. þátt í, nefndi ég til sögunnar Evrópustefnunefndina gömlu, veifaði meira að segja bókinni sem hún gaf út og spurði sérstaklega hvort það væri e.t.v. einhver flötur á a.m.k. samstöðu um ákveðna vinnu að þessu leyti og ég hygg að hæstv. utanrrh. hafi svarað því þá með eitthvað svipuðum hætti og hann svaraði hér áðan. Það var til þessa sem ég var að vísa þegar ég sagði að hv. þm. Sighvatur Björgvinsson hefði tekið hér upp sama mál og ég ræddi nokkrum vikum áður. En hafi það komið illa við hv. þm. að ég skyldi orða þetta svona þá biðst ég undan því og verð að segja að hv. þm. er orðinn nokkuð viðkvæmur ef jafnvel svona sakleysislegt orðalag stuðar hann.

Herra forseti. Ég tek það síður en svo illa upp að hv. þm. lýsi því yfir að hann geti hugsanlega fallist á þá tillögu sem ég gerði jafnvel þó svo hún gangi í berhögg við þá tillögu sem hann hefur sjálfur flutt. En það er bara af því góða. Hins vegar ítreka ég að ég sé að sjálfsögðu mikið eftir því ef leiðir okkar hv. þm. skilja. Ég var öflugur stuðningsmaður hans í þeirri ríkisstjórn sem við studdum báðir og hann sat í. Það var aldrei ágreiningur um varnarmál, veru hersins eða aðild okkar að Atlantshafsbandalaginu, enda ítreka ég það að sú ríkisstjórn var mynduð á því að allir samþykktu að þar yrði staðið við fyrri ákvarðanir og engar breytingar á þeim gerðar. Þess vegna held ég að við séum að gera meira úr ágreiningi en efni standa til. Það getur vel verið að hvíni í tálknum á mönnum þegar þeir þurfa ekki bera ábyrgð á athöfnum sínum. En þegar þeir þurfa bera ábyrgð á athöfnum sínum þá kemur í ljós að samstaðan er öllu meiri en þeir vilja vera láta.

Herra forseti. Ég skal fara einhvern tíma yfir það við tækifæri með hv. þm. sem bar á góma í þessari ágætu ríkisstjórn sem hann vitnar til um utanríkismál. En það var einmitt ein gæfa þeirrar ríkisstjórnar að hún bar ágreiningsmál eða umræður sem þar urðu innan veggja ekki mikið á torg. Ég hygg að í fundargerðum sé hægt að finna að um þessi mál var fjallað oftar en einu sinni og var m.a. rætt þar að setja sérstakan starfshóp ráðherra í það mál. En stjórnin var mynduð á grunni sem var þegar komin hefð fyrir, þ.e. óbreyttu ástandi í þeim efnum, eins og kunnugt er, og það er vel þekkt fyrirbæri við aðstæður af þessu tagi  Ég geri ráð fyrir því að Alþfl. sálugi --- fyrirgefðu, herra forseti, það er víst of snemmt að taka svo til orða --- hafi réttlætt setu sína í ríkisstjórnum sem framkvæmdu óbreytt kvótakerfi með einhverjum sambærilegum hætti, þ.e. að það væri um ,,status quo`` vopnahlésástand að ræða, að menn létu málin liggja þar sem þau væru vegna þess að þeir væru að sameinast um önnur tiltekin verkefni. Það er alþekkt þegar flokkar gera með sér málamiðlanir um stjórnarsamstarf að einhvers konar málamiðlunargrundvöllur er lagður. En flokkarnir hverfa ekki frá afstöðu sinni hver fyrir sig þar með, eða var það 

Herra forseti. Mér varð, eins og hv. 3. þm. Norðurl. e., á að staðnæmast við 1. málsl. í upphafi ræðu hæstv. utanrrh. þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Stöðugleiki og samstaða um grundvallarþætti utanríkismálanna einkennir íslenskt samfélag.`` Þetta er ekki að undra vegna þess að hvenær sem vikið er að málefnum hæstv. ríkisstjórnar þá er upp hafinn söngur um að allt sé í stakasta lagi, allt sé blúndulagt. Um það predika fyrirsvarsmenn hæstv. ríkisstjórnar seint og snemma. Öllu er svarað á einn veg enda þótt vá sé blátt áfram fyrir dyrum eins og við t.d. sjáum fyrir okkur í gengismálum, svo að það sé nefnt, og fjölmörgum öðrum málum, gegndarlausum viðskiptahalla og gengisfalli sem blasir við. Síðast í gær var hæstv. forsrh. spurður um stöðu þeirra mála og umsagnir sérfræðinga, sem hann þóttist ekki hafa heyrt, um stöðu íslenskra fjármála og viðskiptamála. Þá var á honum að skilja að alltaf hefði legið fyrir að hlutabréf mundu falla í verði en óðar en varir mundu útflutningsfyrirtæki græða á gengissigi. Þá var það allt í einu orðið að jákvæðri þróun. Það er bullandi halli á heilbrigðiskerfinu og stöðugt talað um að þar sé stórkostlegra úrbóta að vænta þrátt fyrir milljarða halla á hverju ári og að biðlistar lengist. Okur er í orku- og tryggingamálum en aldraðir og öryrkjar vel settir að dómi hæstv. ríkisstjórnar. En hvað um samstöðu um meginmál í íslenskum utanríkismálum sem er afstaðan til ESB eins og nú standa sakir? Auðvitað getur hæstv. utanrrh. ekki talað fyrir munn annarra flokka þegar hann talar um hina algeru samstöðu en nú er hann væntanlega að tala um samstöðu ríkisstjórnarinnar a.m.k. skyldi maður halda og þar hefur hann áreiðanlega fulla heimild til þess að kveða svo að orði. En hvað blasir við? Hefur formaður Framsfl. ekki stofnað til 50 manna sérfræðinganefndar til þess að rannsaka og ræða sérstaklega hugsanlega aðild Íslands að ESB? Og hver er afstaða hins stjórnarflokksins í því efni? Það er meira að segja svo að hæstv. forsrh. telur málið alls ekki umræðuhæft með neinum hætti. Ef nokkuð er að marka þessa nýju stefnu Framsfl. sem þarna birtist í 50 manna nefndinni, þá eru þessir tveir stjórnarflokkar á öndverðum meiði blátt áfram í sambandi við þessi örlagamál um Evrópusambandið.

Gleymdu ekki nefnd Samfylkingarinnar.

Mikið rétt. En þegar grannt er skoðað, skyldi þá þetta vera rétt sem hæstv. utanrrh. segir að samstaða sé milli flokkanna einmitt í Evrópumálunum, að þessi skipan nefndarinnar sé allt saman sjónarspil sett fram til þess að slá ryki í augu helftar Framsfl. sem hefur verið mjög gagnrýnin á hæstv. utanrrh., formann Framsfl., fyrir að vera algjör taglhnýtingur forsrh. og ekki þora að tala um mál sem hinn bannar? Skyldi þetta vera ástæðan og fullyrðingin um samstöðuna sé þá rétt? Þessu er a.m.k. haldið fram og á daginn mun kannski koma, að hvaða niðurstöðu svo sem nefndin kemst, að hæstv. utanrrh. muni grípa það til ráðs sem blasir við, að benda á að okkur sé inngangan ómöguleg og útilokuð á meðan ákvæði um fiskveiðimál eru eins og þau eru í Evrópusambandinu. En það er fleira sem ég er ekki viss um að samstaða sé um og það er nýr grundvallarþáttur sem hefur verið tekinn upp af hæstv. utanrrh. og ég sakna þess að það er hvergi vikið að því atriði í þessari ræðu. Það er hin nýja stefna formanns Framsfl. að hleypa erlendu auðvaldi inn í íslenska fiskveiðilögsögu. Að vísu kemur það undir eins í ljós að máttarstoðir hins stjórnarflokksins eru sammála um það, og Morgunblaðið undir eins, að þetta sé góð og hentug stefna. Nú vantar íslenska auðvaldið meira fjármagn til þess að braska með, til þess að viðhalda kvótabraski sínu, og þá er að leita til Unilever um viðskipti. Ég verð að segja að mér ofbauð þegar hæstv. utanrrh., formaður Framsfl., tilkynnti um þessa, sem ég kalla, kúvendingu frá fyrri stefnu og mér hefði aldrei boðið í grun að ætti eftir að koma á daginn af hálfu íslenskra stjórnvalda. Og það sem meira er, þetta er á flugstigi framkvæmdar. Þeir ganga undir þessu allir nema Kristján Ragnarsson, sem að vísu ræður miklu. En útvegsmenn, samtök útvegsins, taka undir þessa nýju stefnu. Ég vildi þess vegna biðja um það að fá einhverja frekari útlistingu á því hvernig framkvæmt skuli. Á bls. 4 er vikið að mannréttindum og það er, með leyfi forseta, orðað svo í upphafi: ,,Mannréttindi eru algild og það er á ábyrgð alþjóðasamfélagsins alls að tryggja virðingu fyrir þeim.`` Það kann vel að vera að hæstv. utanrrh. sinni mannréttindamálum sem vera ber á erlendum vettvangi en það vantar dálítið upp á að þess sé gætt að sinna þeim hérlendis. Fyrir forustu hans og LÍÚ-klíkunnar hafa þúsundir Íslendinga verið sviptir grundvallarmannréttindum, mannréttindum, réttindum til lífsframfæris síns, með því að sækja verðmæti í eigin sjó. Um það þarf ekki að fara fleiri orðum. Hér er lagt til að Íslendingar leggi áherslu á að tryggja beri mannréttindi um allan heim en um leið yfirsést þessum herrum grundvallarmannréttindi sem sjálfur Íslendingurinn er sviptur. Þá er hér á öðrum stað vikið að ríkisstyrkjum til sjávarútvegs og ef ég man rétt er lýst yfir andstöðu eins og segir hér, með leyfi forseta: ,,Öflug fiskveiðistjórn heima fyrir og alþjóðlegt átak um afnám ríkisstyrkja í sjávarútvegi eru lykillinn að því að tryggja áframhaldandi sjálfbæra nýtingu auðlinda hafsins.`` Áreiðanlega eru hvergi dæmi um það í veröldinni annars staðar að útvegur sé jafnrækilega ríkisstyrktur eins og á Íslandi þar sem lénsherrunum er rétt að gjöf sjávarauðlindin öll sömul eins og hún leggur sig. Það er meira en lítill holhljómur í svona tali. Ég tek undir það að þátttaka okkar í friðargæslu er af hinu góða. Það hefur oft verið svo að stórþjóðirnar, sem hafa gegnt slíku hlutverki, hafa gjarnan verið tortryggðar vegna þess að þeir hefðu annað og meira í huga en að gæta friðarins. Það verður áreiðanlega ekki sagt um okkur Íslendinga og þess vegna ber sérstaklega að fagna því framtaki og efla það með öllum hætti því við getum áreiðanlega lagt þar mjög góðan skerf af mörkum. Ég sé ekki ástæðu til að gerast langorður um þá mögru skýrslu sem hér liggur fyrir. En hæstv. utanrrh. endar skýrslu sína á því að taka fram eins og hér segir, með leyfi forseta: ,,Aldrei hefur verið augljósara en nú hversu mikilvæg öflug utanríkisþjónusta er fyrir hagsmuni Íslands.`` Þar af leiðandi skyldu menn halda að nauðsyn bæri til að stöðu utanrrh. gegndi traustur og trúverðugur maður. Enginn mun þekkja betur til starfshátta hæstv. núv. utanrrh. en fyrrv. formaður Framsfl., Steingrímur Hermannsson. Flogið hafa fyrir þær umsagnir Steingríms úr ævisögu hans sem skilja má á þann veg að varasamt kunni að vera að trúa núv. formanni Framsfl. fyrir sendibréfi milli bæja.

Herra forseti. Ég mun í máli mínu tæpa á nokkrum atriðum sem hæstv. utanrrh. gerði að umfjöllunarefni í skýrslu sinni og vík fyrst að friðargæslunni. Frá 1994 hafa alls 50 manns starfað að friðargæslu á vegum Íslands í Bosníu og Kosovo, flestir þeirra hafa komið úr röðum lögreglumanna, lækna og hjúkrunarfræðinga, eins og segir í ritaðri ræðu hæstv. ráðherra. Í frv. til fjárlaga fyrir næsta ár er gert ráð fyrir að 164,5 millj. kr. verði varið til þessa verkefnis. Hæstv. utanrrh. segir Íslendinga hljóta að taka virkan þátt í friðaraðgerðum, þá skyldu leggi aðild okkar að NATO, Sameinuðu þjóðunum og ÖSE okkur á herðar. Um það er ekki deilt, herra forseti, en hins vegar leyfi ég mér að benda á að til eru margvíslegar leiðir. Margvíslegar leiðir eru færar til þess að stuðla að friði og velferð hér í heimi og þær eru margar fleiri en friðargæsla, hvað þá friðargæsla herlausrar þjóðar. Það má t.d. gera með auknum framlögum ríkisins til frjálsra félagasamtaka sem starfa á sviði neyðarhjálpar og þróunarsamvinnu, en í fjárlagafrv. fyrir næsta ár er gert ráð fyrir að 17 millj. kr. fari til mannúðarmála og neyðaraðstoðar. Ég ætla að leyfa mér að vitna í nýframlagða skýrslu frá utanrrn. um þátttöku Íslands í alþjóðlegri friðargæslu sem við þingmenn fundum á borðum okkar við upphaf umræðunnar. Þar kemur fram, með leyfi hæstv. forseta, að kostnaður við hvern starfsmann sem starfað hefur á vegum Íslands við friðargæslu, hafi numið frá 5 til 8 millj. kr. á ári. Vert er að benda á, herra forseti, að þrír starfsmenn, eða fyrir þær 17 millj. kr. sem við ætlum að verja til mannúðar- og neyðaraðstoðar á næsta ári, mætti senda tvo til þrjár friðargæsluliða til útlanda. Það samsvarar sem sagt öllu framlagi til mannúðarmála og neyðaraðstoðar á næsta ári. Ég er ekki að halda því fram, herra forseti, að fénu til friðargæslunnar sé illa varið, því fer fjarri. Ég vil hins vegar draga fram mismun í framlögum til friðargæslunnar annars vegar og svo til mannúðarmála og neyðaraðstoðar hins vegar. Ef áætlanir hæstv. utanrrh. um að senda 50 Íslendinga til friðargæslu á næstu árum standast, þá kostar það okkur um 250 millj. kr. ef við miðum við að hver maður kosti 5 millj. á ári, miðum sem sagt við lægri töluna sem kemur í framlagðri skýrslu. Ég hygg að þetta sýni okkur frekar en nokkuð annað, herra forseti, að við hljótum að geta gert miklu betur og varið meira fé til mannúðarmála og neyðaraðstoðar á alþjóðlegum vettvangi. Ég beini þeim eindregnu tilmælum til hæstv. utanrrh. að litið verði til fleiri verkefna en friðargæslu á þessu sviði á næsta ári og næstu árum. Reynslan sýnir okkur nefnilega að framlög ríkisins til mannúðarmála og neyðaraðstoðar, sem látin eru í hendur traustra, frjálsra félagasamtaka, skila sér margfalt til þeirra sem mest þurfa á aðstoð að halda. Á mannamáli heitir það að fá mikið fyrir peninginn. Það vekur einnig athygli mína að friðargæsluverkefnið bætist á verkefnalista alþjóðaskrifstofu utanrrn. sem á að sjá um ráðningu, undirbúning og þjálfun starfsliðs og almenna umsjón með starfseminni. Það er augljóslega ærinn starfi, herra forseti, og ég velti því fyrir mér hvort undirbúningur og þjálfun þurfi endilega að vera í höndum ráðuneytisins. Næst vil ég víkja að mannréttindum, herra forseti. Hæstv. utanrrh. segir Ísland leggja áherslu á réttindi kvenna og barna í alþjóðlegum samskiptum og bendir á að þeim sjónarmiðum hafi veri haldið á lofti í samskiptum við kínversk og indversk stjórnvöld. Ekkert er hins vegar sagt um hver viðbrögð ráðamanna í þessum löndum hafi verið við málflutningi fulltrúa Íslands. Fróðlegt væri að heyra frá hæstv. ráðherra um það og skoðun hans á því hvort ráðamenn, t.d. í Kína, skelli skollaeyrum við ábendingum okkar, ellegar taki vel í þær. En ófá tækifæri hafa gefist á liðnum missirum til skoðanaskipta við kínverska ráðamenn. Herra forseti. Mikilvægt er að hafa það í huga í umræðunni að jafnrétti felur ekki aðeins í sér kvenfrelsi og jafnrétti kynja, heldur einnig jafnan rétt þjóða og þjóðarbrota til að hafa áhrif á ákvarðanir sem varða samtíð og framtíð, rétt einstakra hópa innan samfélagsins til að njóta verndar og öryggis, fyrir tilstuðlan samfélagsins og til að njóta virðingar og sama réttar til áhrifa og aðrir þegnar njóta. Utanríkisstefna okkar verður ávallt að hafa mannréttindi og jafnræði að leiðarljósi og gildir þá einu um hvaða málefni er verið að ræða. Herra forseti. Á leiðtogafundi svokallaðra G-8 leiðtoga í Köln árið 1999 var samþykkt áætlun um að fella niður skuldir allra fátækustu ríkja heims. Samkvæmt henni átti að verja jafnvirði 100 milljarða Bandaríkjadala til verkefnisins. Lítt hefur miðað og eftir Okinawa-fund leiðtoganna í vor sem leið eru þrýstihópar og áhugamannasamtök um velferð fátækustu þjóða heims næsta úrkula vonar um að úr rætist í bráð. Um mitt þetta ár hafði einvörðungu 15 milljörðum dollara verið varið til verkefnisins frá því á Kölnar-fundinum. En tíminn líður og skuldastaða fátækustu ríkja heims versnar frá degi til dags. Þetta hefur m.a. Kofi Annan, framkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna bent á á opinberum vettvangi og gagnrýnt G-8 leiðtogana fyrir að standa ekki við gefin loforð um að létta skuldabyrði fátækustu ríkjanna. Það er til fyrirmyndar, herra forseti, að íslenska ríkið skuli verja 200 millj. kr. til þessa átaks en hitt er jafnljóst að við þurfum að beita okkur af krafti til þess að halda öðrum ríkum löndum við efnið á næstu árum. Þau lönd sem munu njóta góðs af þessu átaki þurfa víst að leggja fram áætlanir um þjóðarbúskap sinn. Gott væri að fá upplýst, herra forseti, hvaða kröfur eru gerðar til fátækustu ríkja heims í þessum áætlunum og hvaða kröfur hafa verið gerðar til þeirra 20 ríkja sem mér skilst að hafi uppfyllt kröfurnar sem ég er að spyrja um. Á þessu ári birtist langtímaáætlun Þróunarsamvinnustofnunar fyrir árin 2000--2004 en á árabilinu 1999--2003 eru fjárveitingar til stofnunarinnar auknar verulega. Því ber að fagna þótt enn megi betur gera. Aukin framlög til þróunarsamvinnu leggja enn ríkari skyldur á okkar herðar að skipuleggja faglega starf ÞSSÍ og setja henni langtímamarkmið. Ég er þeirrar skoðunar að heildarstefnumótunar sé þörf í þróunarsamvinnu Íslands við önnur lönd, sú stefnumótun á að leggja þarfir og hagsmuni kvenna og barna til grundvallar. Það er von mín að ný verkefni í Úganda hafi málefni kvenna og barna að leiðarljósi en ég fer fram á að fá nánari upplýsingar frá hæstv. utanrrh. um starfssamning Þróunarsamvinnustofnunar við stjórnvöld í Úganda. Nýlega hófst útrás íslenskra fyrirtækja til að afla sér viðskipta í þróunarríkjunum. Hæstv. utanrrh. sagði í ræðu sinni að íslensk fyrirtæki ættu mikið erindi til þróunarlandanna. Ég get tekið undir það að mörg íslensk fyrirtæki eiga vafalítið fullt erindi til að efla viðskipti við fátækari lönd en þau viðskipti verða að vera gagnkvæm ef báðir aðilar eiga að hafa gagn af. Ekki er nóg að við höslum okkur völl í fjarlægum heimsálfum ef við gerum ekki um leið ráð fyrir því að sömu lönd og sömu þjóðir geti selt vörur sínar á íslenskum markaði. Menn þurfa að vera samkvæmir sjálfum sér í þessum málum en ekki verður nógu oft áréttað að besta leiðin til þess að bæta efnahagsástand fátækustu ríkja heims er að opna markaði fyrir vörum þeirra. Herra forseti. Ástandið fyrir botni Miðjarðarhafs er ískyggilegt og hefur stefnt friðarsamningaferlinu milli Ísraela og Palestínumanna í voða. Það er rétt að líkast til ná þessar þjóðir ekki samningum fyrr en þeim tekst að líta hvorri á hina sem jafningja. Á morgun, hinn 15. nóvember, gæti reynt enn frekar á þann vilja, ef Palestínumenn lýsa yfir sjálfstæði sínu eins og þeir hafa stefnt að að gera á þeim degi. Ísraelski herinn hefur gengið fram af mikilli grimmd og miskunnarleysi á hernumdu svæðunum á liðnum vikum. Í því ljósi er næsta óskiljanlegt að íslensk stjórnvöld skuli hafa setið hjá við atkvæðagreiðslu á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna þegar afgreidd var tillaga þar sem ofbeldi Ísraelshers gegn Palestínumönnum var fordæmt. Samkvæmt mínum upplýsingum samþykktu 92 þjóðir tillöguna, sex greiddu atkvæði á móti henni og 46 þjóðir sátu hjá, þar á meðal Ísland. Eru þetta skilaboðin, herra forseti, sem íslensk stjórnvöld vilja senda stjórnvöldum í Ísrael um þessar mundir? Mér er spurn. Að lokum, herra forseti, get ég ekki látið hjá líða að spyrja hæstv. utanrrh. út í samninga vegna Kyoto-bókunarinnar. Hér á hinu háa Alþingi hefur ekki tekist að fá orð út úr ráðherrum ríkisstjórnarinnar um hvernig gangi að ná fram hinu svokallaða íslenska ákvæði. Ég leyfi mér því að spyrja hæstv. ráðherra, Halldór Ásgrímsson, hvort hann telji líklegt að íslenska ákvæðið fáist í gegn í Haag, og hvað hæstv. utanrrh. hyggist fyrir eða hyggist leggja til, ef það tekst ekki?

Herra forseti. Svo ég víki fyrst að síðustu spurningu hv. þm. þá gerum við okkur enn vonir um að íslenska ákvæðið svokallaða nái fram að ganga á lokastigi þeirra samninga sem nú eiga sér stað. Það er hins vegar ekki hægt að fullyrða um það á þessari stundu. Það liggur alveg ljóst fyrir að fyrir hendi er andstaða við þetta íslenska ákvæði, það var hins vegar inni í lokasamþykkt í Kyoto og þess vegna hefur ráðstefnan þær skyldur að tekið sé á þessu máli. Við höfum átt í ítarlegum viðræðum við margar þjóðir um þetta mál. Ég get nefnt sérstaklega í því sambandi Kanada en þær viðræður hafa gengið að mínu mati vel. Við höfum jafnframt átt í mikilvægum viðræðum við þjóðir Evrópusambandsins í þessu máli, sem jafnframt hafa gengið bærilega, en niðurstaða er ekki fengin. Hér er hins vegar um afskaplega stórt hagsmunamál að ræða fyrir Ísland og framtíðarhagsmuni Íslendinga og þess vegna hljótum við að trúa því að okkur takist að verja þá mikilvægu hagsmuni Íslendinga. Hvað við gerum ef það tekst ekki er að mínu mati ekki tímabært að segja neitt um. Ég tel ástæðu til að ræða það þegar það kemur upp en á þessu stigi vil ég vænta þess að takist að fá aðra niðurstöðu. Hv. þm. spurði um fjölmörg önnur mál sem ég vildi gjarnan koma að og svara, e.t.v. get ég það að einhverju leyti í síðari andsvörum eða þá á þeim stutta tíma sem ég hef til ráðstöfunar við lok umræðunnar.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin þó að það sé með hann eins og aðra stjórnarliða, ég er litlu nær um hvernig þetta fer í Haag, en við verðum auðvitað að vona það besta. Mig langar til að hnykkja á spurningu minni um kröfurnar sem gerðar eru til þeirra ríkja sem njóta góðs af niðurfellingu skulda. Ef hæstv. ráðherra hefur þær upplýsingar við höndina væri gott að fá þær fram á hinu háa Alþingi.

Herra forseti. Það er eins með þessa samninga og alla aðra samninga, við vitum ekki niðurstöðuna fyrir fram. Hv. þm. getur ekki reiknað með því að ráðherra geti svarað til um samninga sem ekki er lokið, það er einfaldlega ekki hægt og þarf ekki út af fyrir sig að ræða það frekar. Að því er varðar kröfur til hinna fátækustu landa þá er það aðalatriðið að þessi aðstoð komi fátækasta fólkinu til góða og til þess þarf að tryggja lýðréttindi í viðkomandi löndum. Tryggja þarf mannréttindi og umfram allt þarf að tryggja að þessi aðstoð verði ekki til þess að ríkir einstaklingar í þessum löndum njóti góðs af, þ.e. að tryggja að ekki ríki spilling í kringum afgreiðslu þessara mála eins og stundum hefur verið. Gera þarf áætlanir í viðkomandi ríkjum um hvernig framkvæmd þessara mála verði hagað, og það eru þær áætlanir sem eru teknar til samþykktar, svokallað ,,powerty reduction stragety plan``, eða áætlanir um hvernig dregið verði úr fátækt í viðkomandi löndum. Ég tel að það sé vel að þessu staðið og Norðurlöndin hafa verið í fararbroddi á þessu sviði. Ég var þeirrar ánægju aðnjótandi að vera fulltrúi í þróunarnefnd Alþjóðabankans fyrir hönd Norðurlandanna og baltnesku ríkjanna í tvö ár og þá var lagt mjög á ráðin um þessi mál og ég gat þar túlkað skoðanir Norðurlandanna í þeim málum. Ég tel afskaplega mikilvægt að Íslendingar skuli taka fullan þátt í þessu og þakka þau ummæli sem hv. þm. sagði í þessu sambandi og við skulum vona að þetta muni leiða til alveg nýrrar þróunar fyrir þennan fátækasta hluta heims.

Herra forseti. Ég tek undir með hæstv. utanrrh. að það er auðvitað von allra að þessar aðgerðir, niðurfelling skulda fátækustu ríkja heims, leiði til þess að þau fái annað tækifæri eins og segja má. Samt hafa staðið nokkrar deilur, aðallega á milli þá ríkra og fátækra þjóða, um hverjar kröfurnar ættu að vera og hvaða kröfur hin fátæku ríki þyrftu að uppfylla og til hvers konar efnahagsaðgerða þau þyrftu að grípa til þess að vera gjaldgeng til niðurfellingar. Ég hef heyrt það á máli manna sem þekkja vel til að það sé í raun sums staðar ómögulegt að gera miklar kröfur til bættra lýðréttinda eins og hæstv. ráðherra komst að orði vegna þess að að einhverju leyti þurfi fyrst að reyna að vinna bug á fátæktinni áður en hægt er að grípa til annarra aðgerða í samfélaginu. Þetta er vissulega mjög flókið mál og mikil þörf á að við hér á Alþingi ræðum þetta betur og ég mun sjálf beita mér fyrir því í hv. utanrmn. að við kynnum okkur þessi mál betur í framtíðinni.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. utanrrh. fyrir þá skýrslu sem hann hefur flutt Alþingi. Það er spurning hve miklar kröfur hægt er að gera til skýrslu á borð við þessa sem sett eru ströng tímamörk. Ef til vill er hún dæmd til að verða almenns eðlis en ekki er þar með sagt að hún sé dæmd til að verða yfirborðskennd. En að mínum dómi er skýrslan einmitt það þegar kemur að ýmsum þeim málefnum sem eru hvað umdeildust á vettvangi utanríkismálanna og vísa ég þar t.d. til viðskiptabannsins á Írak og til Miðausturlanda. Reyndar er það svo að ekki er vikið einu orði að Írak í skýrslunni. Í henni er fjallað í fáum orðum um starf á vettvangi Sameinuðu þjóðanna og þess sérstaklega getið að Íslendingar láti til sín taka á sviði hafréttarmálefna og mannréttinda. En hér er ef til vill komið mesta hitamál samtímans á sviði mannréttindamála og ekki minnst á það einu orði í skýrslu utanrrh. Þetta finnst mér sannast sagna mjög undarlegt og ekki síst í ljósi þeirra umræðna sem fram hafa farið á Alþingi margítrekað um viðskiptabannið og tilraunir þingmanna til þess að fá því hnekkt. Ég hef margoft gert grein fyrir afstöðu minni til viðskiptabannsins og hér hefur ítrekað og árum saman verið flutt þáltill. um það efni. Það er hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon ásamt nokkrum hv. þm., þar á meðal mér, sem höfum staðið að þessari þáltill. en hún hefur alltaf verið svæfð í utanrmn. og Alþingi aldrei leyft að taka endanlega afstöðu til hennar, aldrei hefur verið látin fara fram atkvæðagreiðsla í þinginu og fengið fram hver raunverulegur vilji þingsins er. Þegar þessi mál komu síðast til umræðu vísaði ég í rannsóknarvinnu sem unnin hefur verið á vegum mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna, mjög vandað plagg sem hefur verið unnið á vegum hennar með upplýsingum sem bera vott um mjög alvarlegt ástand og styður það sem við margoft höfum lýst á Alþingi í umræðum um viðskiptabannið. Ég ætla ekki að víkja nánar að því núna í ræðu minni en fara nokkrum orðum um Palestínumálið. Í skýrslu utanrrh. hæstv. segir, með leyfi forseta: ,,Ábyrgð Ísraels er mikil þó að við fordæmum harðlega ofbeldisaðgerðir beggja aðila. Gagnkvæmt traust er horfið og það mun taka langan tíma að byggja það upp að nýju. Fyrr er þess ekki að vænta að við getum gert okkur einhverjar vonir um varanlegan frið fyrir botni Miðjarðarhafsins.`` Undir hið síðasta skal ég taka. En ekki held ég það fái staðist að Íslendingar hafi fordæmt Ísraelsmenn mjög harðlega vegna ofbeldisaðgerða þeirra gagnvart Palestínuaröbum. Alla vega var það svo þegar greidd voru um það atkvæði á vettvangi Sameinuðu þjóðanna, hvort fordæma ætti Ísrael, hvort mótmæla ætti harðlega ofbeldinu gagnvart Palestínuaröbum, þá sátu Íslendingar hjá við þá atkvæðagreiðslu, því miður. En á meðal þeirra ríkja sem studdu þessa gagnrýni má nefna Austurríki, Frakkland, Írland, Lúxemborg og Finnland en Íslendingar treystu sér ekki til að fordæma þetta ofbeldi. Ég held að enginn deili um það að Ísraelsmenn hafa farið með ofbeldi á hendur Palestínuaröbum. Við minnumst þess þegar Sharon, formaður Likud-bandalagsins og einn harðasti haukurinn í framvarðarsveit Ísraelsmanna, þekktur að endemum úr stríðinu frá Líbanon á sínum tíma, fór með fylktu liði, vopnaðri sveit manna, að helgihofum Araba í Jerúsalem og þegar því var mótmælt, þá var ekki svarað eins og oft er þegar kemur til mótmæla með táragasi og kylfum, nei, þar var skriðdrekum og herþyrlum beitt og nú er svo komið að a.m.k. 200 manns hafa látið lífið í þeim átökum. Það fær því ekki staðist að Íslendingar hafi fordæmt ofbeldið, það fær ekki staðist sem hæstv. utanrrh. heldur hér fram í ljósi þess að Íslendingar treystu sér ekki til að fylgja Frökkum, Austurríkismönnum, Finnum og Írum, svo nokkrar þjóðir séu nefndar, sem fordæmdu ofbeldið á vettvangi Sameinuðu þjóðanna. Síðan vil ég fjalla um fátækustu þjóðir heims. Um það er fjallað í skýrslu hæstv. utanrrh. Hann svaraði því einnig til eða skýrði nánar mál Íslendinga í andsvari við hv. þm. Þórunni Sveinbjarnardóttur, sem er því miður farin úr salnum. Ég hefði gjarnan viljað að hún hefði hlýtt á þetta og hugsanlega tekið málið upp að nýju í ljósi þess sem mig langar til að segja um það atriði. Hæstv. utanrrh. nefnir það réttilega að það hafi m.a. verið að frumkvæði Norðurlandanna sem átakinu var ýtt úr vör árið 1996, þ.e. sérstök aðstoð eða niðurfelling skulda við fátækustu ríki heims. Í skýrslu sinni segir hæstv. utanrrh. orðrétt: ,,Gert er ráð fyrir að 30 fátækustu ríki heims fái fyrirgreiðslu, samtals um 50 milljarða dollara. Til þess að fá fyrirgreiðslu þurfa ríkisstjórnir þessara fátæku landa að uppfylla ákveðin skilyrði sem eru þau að það fólk sem býr við sárasta örbirgð njóti fyrirgreiðslunnar þegar fram líða stundir. Með öðrum orðum á að nýta það svigrúm sem skapast við niðurfellingu skuldanna fátækasta fólkinu til framdráttar, til dæmis á sviði mennta- og heilbrigðismála og atvinnuuppbyggingar. Þegar hafa 10 lönd lagt fram áætlanir um sinn þjóðarbúskap sem uppfylla skilyrðin. Gert er ráð fyrir að önnur 10 verði búin að skila slíkum áætlunum og fá þær samþykktar fyrir lok þessa árs.`` Þetta sagði hæstv. utanrrh. í skýrslu sinni. Hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir gekk á hæstv. ráðherra og spurði: Hver eru þessi skilyrði? Hæstv. ráðherra vísaði í tækniyrði og skammstafanir sem mig langar aðeins að víkja að. Sú var tíðin að Alþjóðabankinn og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn gerðu þeim ríkjum sem var veitt fyrirgreiðsla að ráðast í það sem kallast var ,,structural adjustment loans`` eða ,,enhanced structural adjustment facility`` og þetta voru lán sem byggðu á því að þessum fátæku ríkjum var gert að ráðast í markaðsvæðingu og einkavæðingu. Oft hafði það þær afleiðingar að fjölþjóðlegir risar, sem höfðu lánað þessum ríkjum, komust yfir eignir þeirra. Þetta var eina leiðin að greiða upp lánin, það var að láta af hendi auðlindir eða almannaþjónusta sem Alþjóðabankinn og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn gerði þeim að einkavæða. Þetta var ein ástæðan fyrir því að Alþjóðabankinn og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn og þess vegna Alþjóðaviðskiptastofnunin hafa verið gagnrýnd og var einn rauður þráður í gagnrýninni á fundinum í Seattle, Prag og víðar. Þetta varð til þess að bankinn hefur núna breytt um stefnu að nokkru leyti. Nú er talað um ,,poverty reduction strategy papers`` eða ,,plans`` eins og hæstv. utanrrh. vísaði í hér áðan. Þetta byggir á breyttri hugsun að hluta til. Aðeins að því leyti að nú er ríkjunum sjálfum gert að setja fram áætlanir. Eftir sem áður mun Alþjóðabankinn eða aðilar á hans vegum, IFI, International Financial Institutions, og sérfræðingar bankans fara yfir þessa pappíra og þessi plön og sjá til þess að þau standist þær kvaðir sem alþjóðalánastofnanirnar setja á þessi ríki. Hverjar eru svo þessar kvaðir? Það er þetta sem er ekki alveg ljóst. En ef ég skil hæstv. utanrrh. rétt eru þær svipaðar og Norðurlöndin lögðu til fyrir fjórum árum 1996 því vísað er í þetta framtak Norðurlandaþjóðanna árið 1996. Hvað skyldi það hafa verið, hverjar skyldu þessar kvaðir hafa verið þá? Í fréttatilkynningu frá utanrrh. 22. september 1997 segir m.a., með leyfi forseta, og þetta er sami hæstv. utanrrh. og situr hér í dag og er að skýra þetta fyrir okkur. Hér segir, með leyfi forseta: ,,Utanríkisráðherra lýsti yfir fullum stuðningi Norðurlandanna og Eystrasaltsríkjanna við sérstakt átak Alþjóðabankans til að auka fjárfestingar einkaaðila í orkumálum, samgöngu- og fjarskiptakerfum þróunarríkjanna.`` Á fundi þar sem hæstv. ráðherra hafði orð fyrir Norðurlöndunum, sem haldinn var í Hong Kong að ég hygg, þar sem hann útlistar stefnu Íslendinga ,,Statement by Mr. Halldór Ásgrímsson, Minister of Foreign affairs Iceland, on behalf of the Nordic and Baltic countries`` þetta er yfirlýsing hæstv. ráðherra fyrir hönd þessara ríkja. Þar segir hann t.d. af því hann vék hér að spillingunni, að við ættum að reyna að finna leiðir til þess að koma í veg fyrir að fjármunirnir rynnu til spilltra valdamanna, sem oft hefur gerst og ég tek alveg undir það með honum í sjálfu sér, að sjálfsögðu, eins og dæmin sanna frá Zaír t.d. og ríkjum þar sem einræðisherrar hafa komist yfir gilda sjóði, reyndar aðallega einræðisherrar sem hafa þjónað Bandaríkjunum og Vesturveldunum hafa verið látnir komast upp með það. En hér segir hæstv. ráðherra: Ég leyfi mér að vitna í þetta á ensku, herra forseti, ,,deregulation, open markets and free competition are important instruments in the fight against corruption.`` Leiðir til að draga úr spillingu er markaðsvæðingin og hér nokkru síðar í ávarpi hans er rætt um sams konar aðgerðar\-áætlun og hann vísaði væntanlega til áðan í máli sínu ,,... action program to facilitated private involvement in infrastructure`` -- aðgerðaráætlun til að tryggja einkafjármögnun í stoðkerfi samfélagsins. Hér erum við aftur farin að tala um það sem vakandi fólk um heim allan er að gagnrýna þessar stofnanir fyrir. Ég get svarað hv. þm. Þórunni Sveinbjarnardóttur því hvernig á því standi að ekki gangi að koma þessum fjármunum út. Hún nefndi það í ágætri ræðu sinni að einvörðungu 15 milljarðar dollara hefðu gengið til þessara ríkja. Ástæðan er sú að þau neita að gangast undir þær kvaðir sem alþjóðafjármagnskerfið setur þeim á herðar. Það er ástæðan. Nú vil ég að hæstv. utanrrh. upplýsi okkur um þetta. Eru Íslendingar virkilega að taka þátt í því, eins og þeir gerðu því miður 1996, að knýja þessar fátækustu þjóðir heimsins til að umbylta þjóðfélagskerfum sínum og stoðkerfum samfélagsins á þann veg að alþjóðarisarnir geti gleypt þau, eins og dæmin sanna, því miður. Niðurstaðan hefur orðið sú að fjölþjóðlegir risar hafa gleypt upp auðlindir og almannaþjónustu þessara ríkja og þau eru að reyna að berjast gegn þessu og sporna gegn þessu. Hæstv. utanrrh. skuldar okkur því skýringar á stefnu sinni. Herra forseti. Eitt að lokum. Ég veit að það eru ekki margir sem hafa gert þetta í áranna rás en ég er einn af þeim sem setja stórt spurningarmerki og hef um það miklar efasemdir að Íslendingar eigi að fara fram á alþjóðavettvangi til að berjast fyrir banni við stuðningi við fiskveiðar. Ég hef miklar efasemdir um þetta og ég á síðar eftir að gera grein fyrir minni afstöðu í þessu máli.

Herra forseti. Það er alveg rétt að Norðurlöndin og þar á meðal Ísland hafa kvatt til þess að alþjóðlegir fjárfestar fjárfesti í þróunarlöndunum. Það vill svo til að almennt eru öll ríki heims að sækjast eftir erlendum fjárfestingum. Rússar sækjast t.d. mjög eftir því að erlendir fjárfestar komi þar inn. Reynt er að skapa það umhverfi í Rússlandi að alþjóðlegir fjárfestar treysti því að það sé ráðlegt og tryggt að fjárfesta í því landi. Hins vegar hefur verið mjög mikill skortur á því í gegnum tíðina að alþjóðleg fyrirtæki, fyrirtæki frá ýmsum löndum, leggi í fjárfestingar í þróunarlöndunum, þessum löndum til hagsbótar. Jafnframt er almennt viðurkennt í heiminum í dag að frjáls samkeppni og markaðskerfi sé besta vörnin gegn spillingu. Einræði og forræðishyggja sé hins vegar til þess fallin að ala á spillingu og styrkja völd þeirra manna sem hafa stolið mest frá fátækasta fólkinu í heiminum. Auðvitað er þessi stefna ávallt í mótun og þeirri áætlun sem hér er verið að tala um m.a. undir forustu Norðurlandanna hefur verið afskaplega vel tekið í þessum ríkjum. Góð samvinna er við þessi ríki um það sem fer nú fram þannig að ég vísa því á bug að með þessari aðstoð sé verið að þvinga einhverju óeðlilegu upp á viðkomandi ríki.

Herra forseti. Ég held að deilurnar snúist ekki um þetta. Spurningin snýst ekki um það hvort æskilegt eða óæskilegt sé að alþjóðleg fjárfestingarfyrirtæki eða fjölþjóðlegir risar fjárfesti í þróunarríkjunum. Spurningin snýst um það á hvaða forsendum það er gert og á hvern hátt alþjóðasamfélagið kemur að þeim málum. Við erum að ræða um niðurfellingu á skuldum til fátækustu ríkja heimsins. Menn eru að stæra sig af því sem þeir telja vel gert í þeim efnum. Ég bendi hins vegar á að þetta sé gert að mínu mati á óásættanlegum forsendum, forsendum sem þvinga þessi fátækustu ríki til að afhenda hinum fjölþjóðlegu risum eigur sínar, auðlindir sínar og þá almannaþjónustu sem þau hafa komið á fót. Um þetta snýst málið. Hitt skal ég alveg samþykkja að auðvitað ber að búa svo um hnúta að þetta gangi ekki til spilltra einræðisherra. Að sjálfsögðu á að koma í veg fyrir að slíkt gerist en það held ég að sé barnaskapur að ætla að það verði tryggt með því að markaðsvæða alla samfélagsþjónustuna og markaðsvæða eignir þessara þjóða. Menn skyldu bara skoða dæmin af þeirri þróun og kynna sér hvað þar hafi átt sér stað. Varðandi hinar góðu undirtektir í þessum fátækustu ríkjum heimsins vil ég upplýsa hæstv. utanrrh. að þar eru heldur betur deildar meiningar. Hvernig heldur hæstv. ráðherra að standi á því að það gengur svo illa að fylgja þessum áformum fram, áformum um að fella niður skuldir og lækka skuldir? Jú, það er vegna þess að þau vilja ekki kyngja þessum pakka. Sú er ástæðan.

Herra forseti. Aðalatriðið í þessu máli er sú staðreynd að þessi fátækustu ríki heims eru svo skuldug að þau geta sig hvergi hreyft. Þau eru bundin á skuldaklafa. Með því að létta skuldunum af þeim eru opnaðir nýir möguleikar til sjálfsstjórnar þeirra og sjálfsforræðis. Það er aðalatriðið. Auðvitað get ég tekið undir það að ekki á að neyða menn til þess að einkavæða samfélagsþjónustu sína enda er ekki verið að því. Það er ekki verið að neyða menn til þess, það er rangt. Hitt er svo annað mál að margt af því sem hv. þm. nefndi mundi falla undir samfélagsþjónustu, ég get tekið undir það. Fjarskipti og margt annað er á sviði þar sem einkageirinn er farinn að fjárfesta mjög mikið og það má segja í vaxandi mæli um nokkra aðra þætti þar sem alþjóðavæðingin hefur breytt umhverfinu. Það er að sjálfsögðu mikilvægt að þessi þróunarríki geti tekið þátt í því, geti verið með í alþjóðavæðingunni og nýtt sér nútímafjarskipti sem eru undirstaða allra framfara í heiminum svo dæmi sé nefnt. Þetta eru grundvallaratriði. Ég tel að Íslendingar og önnur Norðurlönd hafi verið með réttar áherslur í þessum efnum. Aðalatriðið er að þetta verk er komið vel á veg. Ég tel að þetta sé a.m.k. í fyrsta skipti sem einhver ný von er fyrir þessi fátækustu ríki.

Herra forseti. Ég er ekki sammála því að Norðurlöndin hafi verið með réttar áherslur í þessum efnum. Því miður hef ég trú á því að þessi umræða hafi verið allt of gagnrýnislaus, að menn hafi ekki skoðað þær forsendur sem hér er unnið samkvæmt. Þetta er alltaf kynnt þannig að verið sé að fella niður skuldir, að verið sé að færa á silfurbakka einhverjar gjafir. Svo er ekki. Það er verið að þvinga þessi ríki til að gera breytingar á efnahagskerfi sínu, oft gegn vilja þeirra. Mér fannst því miður þessi forræðishyggja koma örlítið í ljós í tali hæstv. utanrrh. áðan þegar hann talaði um hvað honum fyndist eiga að vera á markaði og hvað ekki. Það kemur náttúrlega mjög eindregið fram í skýrslu hans, sem ég vitnaði í, frá 1997 þar sem hann talaði fyrir hönd Norðurlandanna á fundi Alþjóðabankans og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins í Hong Kong.

Ekki Alþjóðagjaldeyrissjóðsins.

Alþjóðabankans, mun það hafa verið, í Hong Kong.

Í Washington.

Var það ekki í Hong Kong sem sú ræða var flutt?

Í Washington.

Nú? Ég get fundið þau plögg hér á eftir,  Mér finnst að hæstv. utanrrh. þurfi að koma hér upp á eftir, í lok þessarar umræðu þegar hann skýrir málið nánar og segja okkur nákvæmlega hver þessi skilyrði eru. Samkvæmt þeim gögnum sem ég hef undir höndum fæ ég ekki séð að það hafi átt sér stað nein breyting frá fyrrnefndum aðlögunarlánum eða ,,structural adjustment loans`` yfir í fyrirkomulagið sem vísað var hér til áðan. Þetta eru nákvæmlega sömu formúlurnar en það verður fróðlegt að heyra hæstv. utanrrh. upplýsa Alþingi um þær breytingar sem kunna að hafa átt sér stað í þessum efnum. Ég bíð eftir þeim upplýsingum.

Herra forseti. Sú umræða sem hér fer fram í dag um munnlega skýrslu utanrrh. er afar áhugaverð. Að mínu mati er þessi umræða sem við tökum tvisvar á ári um utanríkismál einhver sú áhugaverðasta sem hér fer fram. Kannski er það vegna þess að við reynum að lyfta sjónum út fyrir okkar eigin landamæri og líta á hagsmuni Íslands í samfélagi þjóðanna en ekki síður á það sem er að gerast í alþjóðasamfélaginu. Á margan hátt finnst mér að hverju sinni sé gerð tilraun til að horfa víðar yfir en almennt gerist í þröngri hagsmunaumræðu hér heima. Nú er það svo að fulltrúar Samfylkingarinnar í utanrmn., Sighvatur Björgvinsson og Þórunn Sveinbjarnardóttir, hafa talað hér og gert skýrslunni nokkuð góð skil. Ég tek undir það sem fram hefur komið í máli þeirra megintalsmanna okkar en á sama hátt og skýrslan varpar ljósi á ýmis mál þar sem utanrrh. setur fram sína mynd af stöðu okkar í utanríkismálum þá vekur hún líka spurningar. Það er erfitt fyrir okkur sem komum hér til að ræða þessa skýrslu að gera okkur grein fyrir því að hæstv. utanrrh. hefur mjög takmarkaðan tíma til að bregðast við þeim spurningum sem við berum fram. Hæstv. ráðherra setur fram sjónarmið sín og við lesum þau en þá kvikna spurningar út frá nærri því hverri blaðsíðu. Þannig eigum við auðvitað að taka umræðuna um utanríkismál, við eigum að bera fram spurningar og ráðherrann að leitast við að gefa sem skýrust svör. Aðeins þannig náum við þeirri umræðu sem nauðsynleg er í þessum sal. Ég ætla ekki að halda áfram umræðu þess sem á undan mér talaði, hv. þm. Ögmundar Jónassonar, í sambandi við niðurfellingu skulda en auðvitað er það grundvallaratriði bæði í samskiptum okkar í alþjóðasamfélaginu og hjá vestrænum ríkjum með hvaða hætti við berjumst gegn fátækt og misrétti, með hvaða hætti við reynum að vera til gagns bæði í þróunarsamvinnu og á allan annan hátt. Gæðum er svo misskipt milli þjóða Vesturveldanna og þriðja heimsins. Það er auðvitað skelfilegt að sjá að hermálaútgjöld þjóða heims séu yfir 800 milljarða dala á sl. ári og hugsa til þess hvernig hægt væri að nýta það fjámagn ef við hefðum borið gæfu til þess árið 2000 að vera komin út úr því ófriðar- og átakastandi sem einkenndi umliðna öld sem menn voru að vona, eins og hér kemur fram, að hefði verið útrýmt, t.d. þegar múrinn margumtalaði féll. Án þess að ég ætli að halda áfram þeirri umræðu sem hér fór fram fyrir nokkrum mínútum þá langar mig að spyrja ráðherrann hvort umræða hafi átt sér stað meðal utanríkisráðherra Norðurlandanna eða Evrópu um félagslegar úrbætur í alþjóðaviðskiptasamningum. Það er mál sem var mjög heitt fyrir nokkrum árum. Það náði inn í svokallaða hvítbók Delors þegar hann leiddi Evrópusamstarfið. Menn voru mjög uppteknir af því að þannig væri í raun hægt að koma til móts við þriðja heiminn og þessi fátæku lönd þar sem ríki eða fyrirtæki í Vesturheimi væru í svo ríkum mæli að flytja starfsemi sína til fátækari landa til að láta fátækt fólk vinna fyrir lægri laun til að við hér í auðlegðinni gætum eignast það fyrir enn minna en áður og eignast allt sem hugurinn girnist. Þá var rætt um um að reyna að setja einhvers konar klásúlu um félagsleg réttindi inn í viðskiptasamninga og ég spyr hvort sú umræða haldi áfram. Mig langar líka að víkja aðeins að því sem fram kom í ræðu ráðherrans um að björtustu vonir manna um útrýmingu ófriðar og átaka hafi ekki ræst. Það var auðvitað mikil gleði þegar múrinn féll og þegar Partnership for Peace varð ráðandi afl innan NATO. Menn töldu að það væri að breytast afgerandi og jafnvel fullkomlega. En maðurinn er samur við sig og þessir draumar rættust ekki og í því sambandi er vísað í stöðuna fyrir botni Miðjarðarhafs. Það virkar á okkur eins og aflsmunar sé neytt í átökum Ísraels og Palestínu. Ísrael hefur notið mikillar góðvildar alþjóðasamfélagsins á liðnum áratugum, notið gífurlegs stuðnings, efnahagslegs og ekki síður siðferðilegs á Vesturlöndum. Ég hef hins vegar á tilfinningunni að nú sé svo komið að menn setji stórt spurningarmerki við það sem þar er að gerast og samúðin sé Palestínumegin. Það er auðvitað umhugsunarefni fyrir okkur hvernig þessir hlutir hafa gerst, þar sem svo sterkur stuðningur hefur verið við Ísrael. Það er ánægjulegt að sjá að íslenska ríkið ætlar að efla friðargæslu og þátttöku í henni úti í heimi, senda fólk til þátttöku. Ég hef gluggað í þessa ágætu skýrslu sem utanrrh. leggur hér fram í dag meðan ég hef hlustað á umræðuna og skoðað tillögur starfshópsins sem fram koma í skýrslunni. Markmiðið er að fjölga friðargæsluliðum í allt að 50. Hér eru nefndar ýmsar stéttir og þá vaknar auðvitað spurningin: Á að fara inn á nýjar brautir og á að laða fleiri starfsstéttir að en hingað til? Auðvitað styð ég það en það væri áhugavert að vita hvernig staðið verður að þessum málum. Í öðru lagi er talað um að tryggja eigi að friðargæsluliðar geti fengið leyfi frá störfum með tiltölulega skömmum fyrirvara og á næstu síðu er fjallað um að setja þurfi reglur um starfsmenn hins opinbera. Ég minni enn einu sinni á að þingflokksformenn hér í þessum sal stóðu saman að því að flytja till. til þál. um að settar yrðu reglur um rétt opinberra starfsmanna ef þeir færu til starfa erlendis. Það var að gefnu tilefni og þær reglur hafa ekki enn þá verið settar þrátt fyrir að Alþingi hafi samþykkt tillöguna, sennilega fyrir nærri þremur árum síðan. Auðvitað verður ríkisstjórnin að ræða þetta innbyrðis. Ég veit að hæstv. utanrrh. meinar vel. Hér er skýrsla sem ég býst við að ráðherrann geri að sinni en það er ekki nógu gott að það hafi verið samþykkt tillaga á Alþingi um að setja reglur en þær ekki settar. Það er ekki nógu gott að oft skuli það virka sem hægri höndin viti ekki hvað sú vinstri gerir. Ég hvet utanrrh. og treysti honum til að taka upp þetta mál. Ég held að ég hafi ævinlega komið inn á mannréttindamál og málefni flóttamanna þegar ég hef tekið til máls við slíka umræðu. Það ætla ég líka að gera núna. Við skrifuðum nýverið undir viðauka við barnasáttmálann, um börn í stríði, og það er gott. Við undirrituðum einnig í des. í fyrra bókun við kvennasáttmála Sameinuðu þjóðanna þar sem opnað var fyrir kæruleið fyrir konur hjá Sameinuðu þjóðunum varðandi hvers kyns brot, að það yrði tekið fyrir í sérstakri nefnd. Mig langar að spyrja hæstv. utanrrh. hvort við þurfum að gera eitthvað meira en að undirrita þessa bókun. Kemur sú bókun á einhvern hátt fyrir þingið? Þarf að koma einhverju henni tengdu í lög hér eða er í þessu tilfelli nægilegt að hafa skrifað undir bókun hjá Sameinuðu þjóðunum eða þarf að fylgja því eftir og þá með hvaða hætti? Ég minni líka á, af því að ég nefndi barnasáttmálann, að við höfum ekki fullgilt hann. Við höfum staðfest hann og réttindum barna hér heima er ábótavant. Við höfum ekki farið yfir barnasáttmálann með tilliti til íslenskra laga. Um það hef ég flutt tillögur þrjú ár í röð en þær hafa ekki náð fram að ganga. Samfylkingin hefur flutt margar tillögur og frv. sem varða réttindi barna og byggjast á barnasáttmálanum en við þeim hefur verið skellt skollaeyrunum. Aftur komum við að því að það er mjög fallegt að lesa skýrsluna, um hvað við viljum gera úti í heimi fyrir börn í öðrum löndum, en maður, líttu þér nær. Eigum við ekki líka að gera hið sama hér heima í auðlegðinni og miða við það sem rætt er um í þessari skýrslu? Ég vil enn minna á að fyrir tveimur árum var kynnt frv. um flóttamenn, þ.e. þá flóttamenn sem ber hér að garði, ekki innflutning okkar sjálfra á þeim flóttamönnum sem við veljum heldur þá sem koma hér að okkar landamærum. Mannréttindasamtök gerðu athugasemdir við þetta frv. og það hefur ekki komið inn í þingið síðan. Það kemur ekki fyrir þingið þó eftir því sé gengið en það er mikilvægt, þó að þetta sé á vettvangi dómsmrn., að við sameinumst um að ganga eftir þessu, setjum hér lög með reisn um hvernig við ætlum að koma fram við þá flóttamenn sem koma til landsins. Ég mun seint þreytast á að minna á þann þátt þar til þau lög hafa séð dagsins ljós. Síðan er það varnarsamstarfið við Bandaríkin. Ég ætla ekkert að fara inn á það en leyfi mér að segja að þó að ég hafi litið með aðdáun í vestur til þessa mikla lands lýðræðis og framfara þá hefur það sem hefur verið að gerast þar ekki verið gott í samanburði við önnur lönd í vesturheimi. Mér finnst mjög mikilvægt að hæstv. utanrrh. fór til Úkraínu. Hann ræddi þar t.d. dauðrefsinguna. Evrópa er orðin dauðarefsingarlaus. Það má segja að það sé árangur Evrópuráðsins og hæstv. utanrrh., okkar utanrrh., stóð sig vel þegar hann var formaður Evrópuráðsins. En mér finnst og hef á því skoðun að við eigum að halda mannréttindamálum á lofti alltaf við öll ríki gegnumgangandi, alveg sama hvort það er við Úkraínu sem þarf að fá til að afnema dauðarefsingu, eða Bandaríkin. Þess vegna finnst mér að hæstv. utanrrh. eigi að taka það líka upp við Madeleine Albright þegar hann er á fundum með henni t.d. eða annað frammáfólk sem hefur áhrif í þessu veru hvaða skoðun við höfum á þessum málum hjá Bandaríkjamönnum, þ.e. að þeir skuli viðhalda dauðarefsingunni, vegna allra þeirra slysalegu atriða sem þeir hafa orðið uppvísir að. Ég ætla ekki að fara nánar út í það. Mér finnst mjög mikilvægt að samskiptin við Bandaríkin séu góð. Við viljum eiga þessa þjóð að vinaþjóð. En vinur er sá sem til vamms segir og við eigum að gagnrýna þetta. Að öðru leyti tek ég undir það sem hér hefur verið sagt um bæði landafundina og móttökur þeirra og hátíðahöld vegna þúsund ára afmælisins. Herra forseti. Af því að það er uppáhalds erlenda samstarfið sem ég hef tekið þátt í, Norðurlandasamstarfið, þá verð ég að segja frá því hvað mér fannst undarlegt þegar ég kom til Rússlands með forsætisnefnd Norðurlandaráðs að forráðamenn þar sögðu við okkur að þeir vildu ganga í Norðurlandaráð, að þeir vildu verða aðilar að Norðurlandaráði. Og ég vissi bara ekki hvaðan á mig stóð veðrið. Ég hélt að öllum væri ljóst að Norðurlandaráð er samstarf þessara fimm þjóða sem eiga menningarlega sameiginlegar rætur, að við hefðum ákveðið og farið í gegnum það mörgum sinnum í umræðu um það samstarf að eiga góða samvinnu við önnur lönd og önnur samtök. Þannig var farið í gegnum það varðandi Eystrasaltslöndin þegar þau urðu frjáls að þau kusu að búa til sitt eigið baltneska ráð og að Norðurlandaráð mundi veita þeim alhliða stuðning á öllum mögulegum sviðum. En ég gerði mér allt í einu grein fyrir því hvernig á því stæði að á hverjum fundi var þetta nefnt, hvernig ættu þeir að fara að þessu, áttu þeir að senda inn umsókn? Það var vegna þess að hægri menn í Norðurlandaráði höfðu allt í einu farið að flytja tillögur í ráðinu um að bjóða baltnesku löndunum aðild að ráðinu. Nú er það ljóst að sú tillaga var felld hér á Norðurlandaráðsþinginu og mér hefur komið þetta mjög á óvart og finnst þetta hið mesta furðumál. En það er ekki að undra að þjóð eins og Rússar, jafnviðkvæmir og þeir eru fyrir því að vera landamæraríkið þarna í austrinu, skyldu bara ákveða það að ef Eystrasaltslöndin færu inn í Norðurlandaráð þá ætluðu þeir líka. Mér finnst þess vegna að við eigum að vanda okkur við þau vinnubrögð sem við viðhöfum, hvort sem það er nú hér eða þar og gera ekki nema það sem við meinum og ekki vera með einhver líkindalæti í Norðurlandaráði. Að lokum, herra forseti, af því að ég hef alltaf minnst á sakamáladómastólinn og af því að við höfum fullgilt Rómarsamþykktina um Alþjóðlega sakamáladómstólinn, og ég er ánægð með það, þá spyr ég enn og aftur: Af hverju komum við ekki inn með Rúanda-dómstólinn þó ekki sé nema sem siðferðislegt mál?

Herra forseti. Hv. þm. kom inn á félagslegar úrbætur í þriðja heiminum og tengingu þessara félagslegu úrbóta í alþjóðlegum viðskiptasamningum. Það vita allir að um þetta er afskaplega mikil umræða á vegum Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar, WTO, um hvort rétt sé að taka upp staðla, vinnustaðla ,,Labour Standards`` og það hefur verið skoðun margra að þetta ætti fremur heima hjá Alþjóðavinnumálastofnuninni en við höfum stutt þau sjónarmið að félagslegar úrbætur ættu heima í þessum alþjóðlegu viðskiptasamningum. Hitt er svo annað að þegar maður fer að ræða þessi mál við forustumenn í þriðja heiminum þá benda þeir á hina miklu fátækt og örbirgð sem hvarvetna blasir við og þá staðreynd að fjölskyldur eru að reyna að komast af saman og þá staðreynd að mikið af börnum lendir á götunni og lendir í betli, vændi eða glæpum. Það blasir því hvarvetna við að þessi mál eru ekki auðveld úrlausnar, og það eru fyrst og fremst börnin sem líða í þessum löndum. En af því að hér hefur mikið verið talað um börn þá er líka rétt að benda á að Íslendingar hafa tekið að sér að hjálpa börnum víða um heim með frjálsum framlögum og mér finnst það afskaplega merkilegt að sérstakt heimili skuli vera rekið í Indlandi á vegum ABC þar sem eru 1.500 börn sem annars hefðu lent á götunni, munaðarlaus börn sem Íslendingar sjá algjörlega um fyrir íslenskt fé án þess að hið opinbera komi þar að, sem sýnir að almenningur getur hjálpað mikið í þessum efnum víðs vegar í heiminum.

Herra forseti. Ég þakka utanrrh. svar hans og þetta svar undirstrikar auðvitað hve lítinn tíma utanrrh. hefur til að svara hverjum og einum þingmanni, en eins og ég sagði í upphafi máls míns vakna það margar spurningar við lestur ræðu hans að við þyrftum meiri skoðanaskipti í raun og veru. Ég skil ráðherrann þannig að það sé skoðun samstarfsaðila hans í Evrópu að þetta ákvæði, ef af verður, eigi heima hjá Alþjóðavinnumálastofnuninni, að í raun og veru sé búið að víkja því þangað. Ég óska eftir að fá það staðfest. Varðandi það sem ráðherrann sagði um 1.500 börn á vegum ABC og almennings, þá er það afskaplega gott frumkvæði að fólk í Vesturheimi taki að sér að mennta eitt barn, tvö eða þrjú. Ég á sjálf slíkt barn úti í heimi sem ég hef tekið að mér á Ceylon og ég fæ að jafnaði bréf þaðan og það gleður mig. En það léttir ekki skyldum af hinu opinbera eða samtakamætti þjóða á Vesturlöndum að reyna að taka á því hrikalega misræmi sem er á milli landa okkar og í þriðja heiminum.

Herra forseti. Ég er alveg sammála hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur að það léttir engum skyldum af hinu opinbera eða okkar samfélagi. Ég er aðeins að benda á það að við sem einstaklingar getum jafnframt tekið þátt í þessu mikilvæga starfi og það hafa sem betur fer margar íslenskar fjölskyldur gert og því fylgir mikil gleði og hamingja að fylgjast með þeim börnum þó að það sé með allt öðrum hætti en um sé að ræða eigin börn. Það var þetta sem ég vildi leggja áherslu á og viðurkenna það mikilvæga starf sem unnið er á þeim vettvangi.

En börnin í Írak?

Öll börn skipta miklu máli, hv. þm. Og ef hann efast eitthvað um vilja einstakra þingmanna hér eða utanrrh. í því sambandi þá fer hann villur vegar. En það er kannski rétt að hv. þm. ræði Írak sérstaklega og gefi utanrrh. tækifæri til þess að skýra frá skoðunum sínum. Því miður hefur hv. þm. haft hér uppi orð sem eru honum ekki sæmandi varðandi börn í Írak og það sem þar er á ferðinni, en ég ætla ekki að fara nánar út í það, við getum gert það við síðari tækifæri vegna þess að hv. þm. hefur oft rætt Írak hér. Ég hef alltaf svarað og tekið þátt í því og mér finnst óþarfi, hæstv. forseti, að hv. þm. séu að fitja hér upp á nýjum umræðuefnum þegar ég er að reyna að svara þingmönnum og hef tiltölulega stuttan tíma. En ég er tilbúinn til þess hvenær sem er að efna til sérstakrar umræðu um Írak og aðrar fullyrðingar hv. þm. í sambandi við Saddam Hussein og alla þá félaga.

Forseti biður hv. þingmenn að virða rétt ræðumanna og leyfa þeim að tala í friði. Ef hv. þingmenn hafa eitthvað fram að færa í þessari umræðu þá geta þeir sett sig á mælendaskrá sem enn er opin.

Herra forseti. Ég var einmitt að kvarta undan því að utanrrh. hefði kannski ekki nægilegan tíma til að svara spurningum hvers og eins okkar og mér finnst það hart að hann skuli þurfa að nota lungann úr síðara svari sínu til að svara kalli utan úr sal með fullri virðingu fyrir því efni sem þar var hreyft. En ég spurði um kvennasáttmálann, hvort hann þyrfti að koma með einhverjum hætti hérna fyrir þingið og ég spurði líka um Rúanda-dómstólinn, ég hef gert það áður. Hann er frábrugðinn alþjóðasakadómstólnum en hann er sams konar og alþjóðastríðsglæpadómstóllinn í fyrrum Júgóslavíu og við settum lög um hann. Það má vel vera að menn hugsi sem svo að það sé frekar ólíklegt að einhverjir komi frá Rúanda og hingað. Það er kannski ekki meginatriðið, heldur að við ætlum að vera fyrirmynd og ef við teljum að ástæða sé til að setja lög um alþjóðlegan stríðsglæpadómstól í einu landi þá eigum við að setja lögin líka varðandi annað land. Það er okkar siðferðilega skylda og ég hvet til þess að ráðherrann beri hingað inn nákvæmlega sams konar mál og hann flutti varðandi alþjóðastríðsglæpadómstólinn í fyrrum Júgóslavíu og setjum nákvæmlega eins lög. Ég hvet hann til þess og að í lokaræðu sinni komi hann þá inn á aðra þætti sem ég hef gert að umtalsefni í ræðu minni.

Herra forseti. Tímarnir breytast og mennirnir með. Þetta höfum við fengið að reyna á mjög áþreifanlegan hátt á síðustu áratugum. Breytingarnar eru nú svo örar að við þurfum að hafa okkur öll við til að fylgjast með framförum og tækni á öllum sviðum. Eitt einkenni hins nýja tíma er stóraukin áhersla á alþjóðlegt samstarf. Hnattvæðingin svokallaða er staðreynd. Íslendingar eru virkir þátttakendur í samfélagi þjóðanna en um leið eykst vægi hefðbundinnar alþjóðasamvinnu Íslendinga, t.d. á sviði Evrópu- og Norðurlandasamstarfs, Atlantshafsbandalagsins og Sameinuðu þjóðanna. Ég vil við þetta tækifæri þakka utanrrh. fyrir yfirgripsmikla skýrslu um utanríkismál á Alþingi í dag. Það eru fáein atriði sem ég vil gera að umtalsefni. Í fyrsta lagi er sérstök ástæða til að fagna þeirri ákvörðun að efla þátttöku Íslands í alþjóðlegri friðargæslu með því að koma á fót íslensku friðargæslunni undir stjórn alþjóðaskrifstofu utanrrn. sem mun sjá um ráðningu, undirbúning og þjálfun starfsliðs og almenna umsjón með starfseminni. Það er mikilvægt fyrir okkur Íslendinga að taka þátt í slíku starfi með öðrum þjóðum og stuðla þannig að því að viðhalda friði og stöðugleika í veröldinni. Íslendingar hafa tekið þátt í ýmsum friðargæsluverkefnum á undanförnum árum og af því tilefni spyr ég hæstv. utanrrh.: Hvar nýtist okkar reynsla best og á hvaða sviðum? Í öðru lagi vil ég nefna EES-samninginn og framkvæmd hans en í skýrslu utanrrh. er því lýst að EFTA-ríkin telji að nota megi samninginn á markvissari hátt til að tryggja samræmi á svæðinu og koma sjónarmiðum EFTA- eða EES-ríkjanna betur á framfæri. Ég bið utanrrh. að fjalla nánar um það með hvaða hætti unnt sé að nýta EES-samninginn betur og einnig hvernig á að tryggja aðkomu EES-ríkjanna að stækkunarferli í Evrópusambandinu þegar undirbúningi lýkur og samningaviðræður um aðlögun og aðlögunartíma hefjast. Einnig spyr ég um stöðu mála varðandi Schengen. Í þriðja lagi vil ég nefna að það er mjög mikilvægt að tekist hafa fríverslunarsamningar við Mexíkó og nýju lífi blásið í viðræður við Kanada og fleiri þjóðir. Hvernig er staða viðræðnanna við Kanada? Er þess að vænta að þeim ljúki fyrir áramót? Í fjórða og síðasta lagi fjalla ég um norrænt samstarf. Í síðustu viku var 52. þing Norðurlandaráðs haldið á Íslandi. Það er ástæða til þess við umræður um utanríkismál að flytja Alþingi Íslendinga og starfsfólki þess sérstakar þakkir fyrir vandaðan undirbúning. Öll framkvæmd Norðurlandaráðsþingsins var af hendi leyst með miklum ágætum og trúmennsku í hvívetna og var okkur öllum til sóma. Á þingi Norðurlandaráðs voru fjölmörg merkileg mál á dagskrá en hæst bar skýrslu ráðgjafarnefndar sem skipuð var af norrænu ráðherranefndinni undir formennsku Jóns Sigurðssonar bankastjóra Norræna fjárfestingabankans. Skýrslan nefnist Umleikið vindum veraldar. Í henni koma fram margar athyglisverðar hugmyndir um innihald norræna samstarfsins og einnig um fyrirkomulag þess til framtíðar. Á næstu mánuðum verður unnið úr þeim hugmyndum og tillögum sem fram koma í skýrslunni á vettvangi Norðurlandaráðs og norrænu ráðherranefndarinnar og þess er vænst að sameiginlegur vinnuhópur fulltrúa beggja aðila komi að þeirri vinnu. Norðlæga víddin hefur verið nokkuð til umfjöllunar í Norðurlandaráði á þessu ári. Það er brýnt að Norðurlöndin öll komi sterkt að þeirri vinnu. Evrópusambandið hefur lýst því yfir að Ísland og Noregur sem EES-samstarfsaðilar taki fullan þátt í stefnumótun og verkefnum hinnar norðlægu víddar. Mikilvægt er að nýta Barents- og Eystrasaltssamstarfið ásamt Norðurskautsráðinu og samstarfi Vestur-Norðurlanda til að fylgja eftir stefnunni um hina norðlægu vídd. Mörg mikilvæg verkefni eru þar á dagskrá svo sem orkumál og þá þar með talin kjarnorka í Rússlandi og Eystrasaltslöndunum, umhverfismál og heilsuvernd á nærsvæðum Norðurlandanna, hagvöxtur og atvinnumál, samgöngur og fjarskiptamál, barátta gegn skipulagðri glæpastarfsemi og efling lýðræðis. Það er ástæða til að fagna aðgerðaáætlun Evrópusambandsins á þessu sviði sem samþykkt var í sumar. Vinnuhópur á vegum forsætisnefndar Norðurlandaráðs vinnur að samræmingu og framkvæmd þessara mála á vegum þess. Miklar hræringar eru nú í varnar- og öryggismálum Evrópu. Ákvarðanir Evrópusambandsins í þeim efnum hafa ekki síður áhrif á Ísland og Noreg en þau Norðurlönd sem aðild eiga að sambandinu. Margt er enn óvíst í þessari þróun en höfuðatriði hlýtur að vera að tryggja frá upphafi fullan þátttökurétt Íslands og Noregs í nýjum öryggismálastofnunum. Hér er treyst á að Norðurlöndin standi saman. Í skýrslunni Umleikið vindum veraldar, er lögð áhersla á að Norðurlöndin tali einum rómi á alþjóðavettvangi og að norræn samvinna sé fyrst og fremst pólitískt starfstæki á alþjóðavettvangi. Þessar áherslur og hugmyndir eru athyglisverðar og hljóta að skoðast í fullri alvöru á norrænum vettvangi.

Herra forseti. Margar spurningar koma fram og ég skal gera mitt besta til að svara þeim þó að ég geri nú ekki ráð fyrir að það verði unnt. Við verðum þá að svara þeim með öðrum hætti hvort sem það er á vettvangi utanrmn. eða síðar í umræðum á Alþingi. En varðandi spurningar hv. þm. þá ætla ég að víkja frekar að EES-samningnum í lokaræðu minni. Að því er snýr að Schengen má segja að það gangi allt saman eðlilega. Það er gert ráð fyrir að Schengen-samningurinn taki til Norðurlandanna frá og með 1. apríl og við gerum ráð fyrir að við verðum tilbúin hér á Íslandi til þess að standa við okkar skuldbindingar. Það hafa komið upp kröfur um einhverjar viðbótarbreytingar í hinni nýju flugstöð sem verið er að byggja og væntanlega þurfum við að verða við því, sem er óþægilegt vegna þess að við höfðum gengið út frá því að við hefðum gengið að öllum kröfum þegar bygging hennar var hafin. Að því er varðar samninginn við Mexíkó þá tek ég undir það með hv. þm. að hann er mjög mikilvægur. Í sambandi við samninginn við Kanada þá eru þar ákveðin atriði sem hafa staðið í vegi. Þau lúta einkum að skipasmíðum. Við erum að gera tilraunir til þess að leysa þann ágreining sem þar er uppi. Það eru kosningar fram undan í Kanada og við munum verða í sambandi við kanadísk yfirvöld strax að kosningum loknum og þá einkum hinn nýja viðskiptaráðherra sem þar er tekinn við, sem er Brian Tobin sem áður var sjávarútvegsráðherra og áður forsætisráðherra Nýfundnalands, þannig að við munum halda því verki áfram í okkar formennskutíð. En því er ekki að neita að ákveðin vandamál hafa komið upp í þessum samningum þó við teljum ekki útilokað leysa þau.

Hæstv. forseti. Ég ætla að byrja á að gera athugasemd við þingsköp. Mér finnst svolítið sérkennilegt að hæstv. utanrrh. sé settur í þá stöðu að hann fær ekki nægan tíma til að lesa þá skýrslu sem hann hefur gert þar sem hann varð að stikla mjög á stóru. Síðan er slegið á bjöllu þegar hæstv. utanrrh. er að svara mjög brýnum spurningum frá þingmönnum. Ég verð að segja að þetta finnst mér þurfa að taka til umræðu og athugunar og jafnvel endurskoðunar á hv. Alþingi. Ég treysti því að það verði gert. Ég las alla þessa skýrslu og mér fannst helst hægt að finna henni til foráttu að hún stiklar nokkuð á stóru. Það er víðtæk samstaða um margt í okkar utanríkismálum og mér finnst að sú leið hafi verið farin hér að taka þau atriði sem samstaða er um og gera þeim ágætlega skil en sleppa jafnvel hinu sem er nú ekki kannski samstaða um eða hefur verið tekist á um. Ég verð að segja að mér finnst það ekki alveg nógu góð pólitík. En það er samt skiljanlegt eins þröngt og þessu er skorinn stakkur í þingstörfum. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um fyrri hluta þessarar skýrslu vegna þess að aðrir hafa farið ágætlega yfir þau mál. En mig langar að koma sérstaklega inn á norræna samstarfið sem er sá angi hins erlenda samstarfs sem ég vinn sérstaklega að með Íslandsdeild Norðurlandaráðs á Alþingi. Ég hef unnið þar mér til mikillar ánægju og er mjög stolt af því sem þar fer fram. Frá mínum bæjardyrum séð finnst mér það rétt sem fram kemur í þessari skýrslu, að norræna samstarfið og mikilvægi þess fyrir Ísland sé óumdeilanlegt. Af öllu erlendu samstarfi sem við Íslendingar tökum þátt í er norræna samstarfið að mínum dómi sennilega það mikilvægasta því að það er svo víðtækt og nær m.a. inn í aðrar alþjóðastofnanir. Ég varð t.d. vitni að mjög árangursríku norrænu samstarfi þar sem Íslendingar gengu fram af miklum eldmóði er tókst að tryggja Norðmanni sæti í öryggisráði Sameinuðu þjóðanna núna í október. Það fór ekkert á milli mála á allsherjarþinginu hverjum voru þökkuð þessi úrslit því að okkar stórvaxni sendiherra hjá Sameinuðu þjóðunum, sem hafði farið mikinn í undirbúningi þessa máls, stóð þarna keikur þegar úrslitin lágu fyrir og menn streymdu til hans sérstaklega til að óska honum til hamingju. Þannig að okkar hlutur í því máli fór ekkert á milli mála. Það voru allir alveg með á nótunum í salnum hvað til okkar friðar heyrði í þessum málum. Ég var stolt eins og páfi. Mig langar bara að það komi fram hér. Á nýliðnu þingi Norðurlandaráðs voru samþykktar margar mikilvægar ályktanir og m.a., svo ég nefni nokkrar, er ályktun um að Norðurlandaþjóðir vinni sameiginlega að því að gera flutninga fólks milli Norðurlanda auðveldari og að lögð verði áhersla á að efla stöðu norrænna mála, sérstaklega í tilefni af evrópska málaárinu, og til þess varið fjármagni, og að stefna Norðurlandanna í málefnum flóttamanna verði samræmd, en það tel ég ákaflega mikilvægt. Ekki síður er mikilvægt að það var samþykkt að Norðurlöndin munu taka sameiginlega á til að vinna gegn kynþáttahatri og andúð í garð nýbúa innan sinna landa. Það er kannski orðið nokkuð langdregið, en gerð var enn ein samþykktin um að áhorf á sjónvarp hinna einstöku landa verði gert aðgengilegt öðrum Norðurlandabúum. En það verður að segja að öll vinna að þessu máli og ég tala nú ekki um árangur, hefur farið með hraða snigilsins, því miður. Það urðu nokkrar umræður um þetta mál, sérstaklega núna í tilefni af þessu þingi og nú er ákveðið að taka hressilega á í þessum efnum. Þarna mun aðallega þurfa að taka á höfundarréttarmálum vegna þess að tæknin er núna til staðar. Það var samþykkt að unnið verði að því að samræma siðareglur um líftækni milli Norðurlandanna sem er mjög mikilvægt mál og svo má lengi telja. Það voru þarna gerðar samþykktir af hálfu allra Norðurlandanna um málefni sem eru okkur öllum mjög mikilvæg og ekki síst okkur Íslendingum. Hins vegar, af því ég sé hér fyrir framan mig hv. þm. Steingrím J. Sigfússon, þá tíðkast ekki að taka deiluefni milli einstakra landa upp á þingi Norðurlandaráðs sérstaklega, þó að ég vilji að það komi fram hér að auðvitað er samúð mín öll með Færeyingum í því máli og ég stend auðvitað með þeim í þeirra sjálfstæðisbaráttu. Það er í nefndum ráðsins sem þær ályktanir eru undirbúnar sem lagðar eru fram í endanlegum búningi til samþykktar á þingum Norðurlandaráðs. Meginmálefnavinnan fer fram í nefndunum og þar fara fram skoðanaskiptin og þegar málin koma til afgreiðslu á þinginu þá er oft búið að takast hressilega á í nefndunum. Þá er komin í rauninni samstaða um þessar ályktanir. Þess vegna kemur þeim sem lenda í því að vera flugur á vegg eins og sumum fréttamönnum og sitja þessi þing Norðurlandaráðs svolítið á óvart hversu bragðdaufar umræðurnar eru og menn virðast vera á eitt sáttir. Það er náttúrlega eðlilegt því að þarna er verið að afgreiða það sem hefur náðst sátt um yfirleitt, þó með einstaka undantekningum eins og þegar fram kom þessi sérkennilega tillaga frá hægri mönnum um að taka Eystrasaltslöndin inn í Norðurlandaráð, sem þau höfðu ekki einu sinni sóst eftir sjálf og fékk það mál mjög verðuga afgreiðslu og góða í nefndinni. Ef við sem sitjum á þjóðþingum Norðurlandanna vinnum áfram sameiginlega að framgangi þeirra mála sem samþykkt voru í Reykjavík 6.--8. nóv. sl. þannig að þau fái farsæla lausn þá finnst mér að tíma mínum að norrænu samstarfi hafi verið vel varið. Tími minn er ekki endalaus og gengur nú fljótt á hann. En í síðustu umræðum um utanríkismál, sem ég tók þátt í á Alþingi, var nýbúið að stofna norræna sendiráðssvæðið í Berlín og ég hugði gott til glóðarinnar. Það kemur fram í skýrslu utanrrh. að mjög vel hefur til tekist og menningar- og kynningarstarf Norðurlandanna í Þýskalandi aukist mjög með tilkomu norræna sendiráðssvæðisins, aðsókn mjög góð að þessu sameiginlega húsi og sendiráðssvæðinu öllu. Þetta býður upp á frábært tækifæri til að kynna norræna menningu og auðvitað íslenska þar á meðal. Þetta býður okkur upp á tækifæri sem við hefðum ekki ef við værum ekki aðilar að þessu norræna samstarfi. Þó að það sé ekki inni í hinu eiginlega Norðurlandasamstarfi langar mig að minnast á Scandinavian House sem var opnað í síðasta mánuði í New York og verður ábyggilega mikil lyftistöng fyrir alla kynningu á norrænni menningu vestan hafs. Það er náttúrlega alveg einstakt að þarna skuli á besta stað í New York standa þetta glæsilega hús, opið fyrir íslenska listamenn og fræðinga af öllu tagi til að koma fram, stór og glæsilegur samkomusalur sem að vísu er eitt sæti frátekið í, en það ætti a.m.k. að vera hægt að bjóða upp á öll hin. Ég held að þetta eigi eftir að verða menningu okkar og kynningu á íslenskri menningu vestan hafs mikil lyftistöng. Eins og ég kom lítillega inn á fyrr í ræðu minni átti ég þess kost að sitja allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna um tveggja vikna skeið núna í október og fylgjast með starfinu í allsherjarþinginu. Mig langar að koma á framfæri þakklæti fyrir að hafa notið þeirra forréttinda að fá að vera þarna og fylgjast með og sérstaklega að fá að fylgjast með því hversu frábærlega vel starfsmenn íslensku utanríkisþjónustunnar, sem annast um málatilbúnað þarna á allsherjarþinginu, standa sig. Þetta fólk var mætt þarna alltaf um leið og fundur var setur á morgnana og var óþreytandi að reyna að koma málstað Íslands að í öllum nefndum. Af því að um mjög fáa einstaklinga er að ræða --- það verður náttúrlega að spara þarna eins og annars staðar --- þurftu þeir stundum nánast að þeytast á milli funda til að standa nægilega vörð um málstað Íslands, einkum í t.d. hafréttindamálum, mannréttindamálum og málefnum kvenna sem ég fylgdist sérstaklega með. Ég verð að segja að ef allir einstaklingar sem vinna í íslensku utanríkisþjónustunni vinna af jafnmiklum metnaði og maður varð vitni að í New York erum við í góðum málum með íslensku utanríkisþjónustuna. Mig langar til að þakka sérstaklega framlag Íslands til starfsemi UNIFEM í Kosovo sem er einmitt í samræmi við þá áherslu sem utanrrh. kynnti hér að ríkisstjórnin vildi leggja og við auðvitað öll á Alþingi Íslendinga, ef ég hef skilið það rétt, á málefni kvenna og barna. Þó verð ég að láta það koma fram að ég hrökk illilega við þegar ég var nýkomin heim af umræddu allsherjarþingi í sæluvímu yfir frammistöðu Íslendinga á alþjóðlegum vettvangi þegar fram fór atkvæðagreiðsla hjá Sameinuðu þjóðunum um hvort fordæma ætti ofbeldi gegn Palestínumönnum þar sem Íslendingar sátu hjá. Ég verð að segja það að það olli mér vonbrigðum. Ég hef ekki fengið, að mér finnst, viðhlítandi skýringar á þeirri hjásetu, hvað hangir þar á spýtunni, vegna þess að ég held að ekkert fari á milli mála t.d. bara ef maður les þennan texta hér sem hv. utanrrh. hefur skrifað um Miðausturlönd hvar t.d. hjarta hans slær. Eða ég skil það a.m.k. þannig. Þess vegna kemur mér þessi afstaða svolítið á óvart. Málefni utanríkisþjónustunnar hefur nokkrum sinnum borið á góma hér í haust, t.d. þegar verið var að samþykkja fjárlög og fólki ofbauð sá kostnaður sem var samfara stofnun nýrra sendiráða í Japan og Kanada. Ég verð nú að segja að ég get ekki tekið undir það því að auðvitað hlaut það að vera öllum ljóst sem studdu það að stofnað yrði sendiráð í Japan að það yrði dýrt því að Japan er eitthvert dýrasta svæði í heimi. Ef við ætlum að standa sæmilega að því hlýtur það að kosta mikla peninga. En ég held líka að við eigum að geta þénað mikið á því að standa vel að vígi á þessum vígstöðvum.

Vegna athugasemda hv. þm. vill forseti taka fram að það er alveg skýrt í þingsköpum að þegar ráðherra flytur Alþingi skýrslu hefur hann til þess 30 mínútur í fyrri ræðu og 15 mínútur í síðari ræðu. Hæstv. ráðherrar verða auðvitað eins og hv. þingmenn að laga ræður sínar að þeim tíma sem þeim er ætlaður samkvæmt þingsköpunum. Forseti hefur ekki orðið var við að hæstv. utanrrh. gerði athugasemdir við þann ræðutíma. Aðeins varðandi athugasemd hv. þm. að forseti hafi þaggað niður í hæstv. ráðherra í andsvari þá er það misskilningur. Forseti sló í bjöllu til að þagga niður í frammíköllum og samtölum úti í sal en ekki til að þagga niður í hæstv. ráðherra sem átti þá reyndar eftir nokkurn hluta af andsvaratíma sínum.

Herra forseti. Ég styð að sjálfsögðu hæstv. forseta í að framfylgja þingsköpum og verð að sjálfsögðu að beygja mig undir þingsköp Alþingis eins og aðrir sem hér eiga sæti. Hins vegar er rétt að það er takmarkaður tími til að svara þeim spurningum sem hér koma fram. Við því er sennilega lítið að gera nema þá að breyta þingsköpum því að það er að sjálfsögðu miklu betra ef hægt er að svara jafnóðum og spurningar koma fram en ekki aðeins í lokin. Eins og hæstv. forseti tók fram hefur ráðherra einungis til þess 15 mínútur. Ekki meira um það. Vegna þess að það hefur komið fram í ræðum margra að við höfum setið hjá við atkvæðagreiðsluna hjá Sameinuðu þjóðunum, þá er það rétt. Rúmlega 40 ríki sátu hjá og ástæðan var sú að í textanum var einhliða fordæmt ofbeldi Ísraels en við ásamt öðrum ríkjum vildum fordæma allt ofbeldi. Með okkur í þessari afstöðu voru þrjú Norðurlandanna og fjölmörg önnur lönd sem standa okkur næst. Við höfum lagt mikið upp úr því að Norðurlöndin stæðu saman í þessum málum, ég bendi á að Norðmenn sem hafa beitt sér mjög í friðarviðræðum í Miðausturlöndum standa með sama hætti að þessu máli. Á síðasta fundi utanríkisráðherra Norðurlanda hér í Reykjavík var rætt að tryggja það í framtíðinni að Norðurlöndin stæðu saman í svona málum. Það kom fram í máli Finna að þeim þótti leitt að svo skyldi fara og það er ætlun Norðurlandanna að samræma betur málflutning sinn í máli sem þessu. Skýringarnar eru því tvær, það er textinn og þau almennu viðhorf að við viljum standa saman með hinum Norðurlöndunum í viðkvæmum málum sem þessum.

Hæstv. forseti. Mér er ljóst að forseti var að framfylgja þeim þingsköpum sem eru í gildi enda var gagnrýni mín ekki í því fólgin að ég þekkti ekki þingsköp hvað þetta varðar. Ég vildi hins vegar benda á að þetta þyrfti að endurskoða. Ég held að ef við reynum að skoða þetta af sanngirni hljóti að vera samstaða um það að þegar er verið að flytja slíka skýrslu um svona viðamikinn málaflokk eins og utanríkismál sé mjög mikilvægt að til þess sé nægur tími, hæstv. ráðherra fái þann tíma sem þarf til að gera grein fyrir því sem hann telur þurfa að gera grein fyrir og svo fái þingmenn skammtaðan tíma en svo geti hann brugðist við fyrirspurnum frá þingmönnum eins og hann telur nauðsynlegt. Ég geri mér grein fyrir því að í umræddri atkvæðagreiðslu á allsherjarþinginu voru Norðurlöndin að standa saman, eins og ég hef margoft talað fyrir og hæstv. utanrrh. veit en í þessu máli verð ég samt að gera þá játningu að þetta kom illa við mig. Mér hefði þótt miklu meiri reisn að því að Norðurlöndin hefðu staðið saman um að mótmæla því sem þarna fer fram.

Herra forseti. Öllum er ljóst að deilurnar fyrir botni Miðjarðarhafs eru afskaplega flóknar og viðkvæmar. Við Íslendingar höfum því miður ekki tækifæri til að fylgjast með þeim í jafnmikilli nálægð og mörg hinna Norðurlandanna, t.d. Noregur. Við mat okkar á ástandinu styðjumst við oft og tíðum allmikið við upplýsingar sem við fáum frá hinum Norðurlöndunum. Ég er þeirrar skoðunar að fyrir okkur sé mjög mikilvægt að hafa samráð og samstarf við hin Norðurlöndin í sem flestum málum og hafa áhrif innan þeirra á hvað afstaða er tekin. Þar með er ég ekki að segja að við eigum ávallt að fylgja þeim í atkvæðagreiðslum. En ég held að hv. þingmenn, eins og og hv. þm. Sigríður Jóhannesdóttir, geti verið mér sammála um að það sé almennt góð afstaða að hafa sem mesta samstöðu með nágrannaríkjum okkar í viðkvæmum málum. Ég heyrði að hún talaði einmitt um mikilvægi Norðurlandasamstarfsins í alþjóðamálum með þeim hætti sem ég er afskaplega sammála. Ég vil jafnframt þakka henni fyrir mjög góð orð í garð starfsfólks utanríkisþjónustunnar. Ánægjulegt er til þess að vita að þingmenn fái þá fyrirgreiðslu sem þeim ber í alþjóðlegu starfi sínu. Það er afskaplega mikilvægt að þingmenn taki virkan þátt í starfsemi Sameinuðu þjóðanna og kynnist málum þar. Ég er þeirrar skoðunar að sá tími sem þar er til umráða, þ.e. hálfur mánuður, sé einfaldlega of stuttur. Það þurfi meiri tíma og fleiri þingmenn að taka þátt í samstarfinu og ég hef tekið eftir því að þingmenn hinna Norðurlandaþjóðanna hafa meiri tíma til að fylgjast með málefnum í New York en íslenskir alþingismenn.

Hæstv. forseti. Ég get að sjálfsögðu tekið undir það með hæstv. ráðherra að þessar deilur eru óhemjuflóknar. Ef ég vitna til nýliðinnar dvalar í New York kom til mikilla mótmælaaðgerða á meðan ég var þarna, svo mikilla að ég hélt á tímabili að stríðið væri að færast til New York. Fyrri daginn voru gyðingar að mótmæla og þeir fylltu nánast alla Aðra breiðgötu með fólki sem var alveg yfirgengilega reitt og hrópaði og var með spjöld á lofti gegn aröbum. Daginn eftir voru Palestínuarabar að mótmæla og þeir sem fylgdu þeim að málum og þá voru enn þá fleiri mættir og ábyggilega allt lögregluliðið í ríkinu. Þetta var alveg ótrúlegt, þetta var svo ófriðlegt. Ég veit að mjög erfitt er að taka á þessu máli í því umhverfi sem er þarna allt um kring. Samt hefði ég viljað í þessu tilfelli, af því að þarna er verið að beita að mínum dómi Palestínumenn þvílíkum órétti í þeim aðgerðum sem Ísraelsmenn hafa haft uppi undanfarinn mánuð, að við og þá allar Norðurlandaþjóðirnar hefðum staðið saman um að fordæma Ísraelsmenn í þessu tilviki.

Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að setja á langa ræðu heldur aðeins að koma hér vegna þess að ég hét því að í því litla starfi sem ég hef verið í varðandi erlend samskipti, að koma ákveðnum hlutum á framfæri og mun gera það í ræðu minni. Ég vil hefja mál mitt á því að þakka munnlega skýrslu hæstv. utanrrh. sem er hérna til umræðu. Mín skoðun er sú að aukinn þáttur alþjóðaviðskipta og útrás íslenskra fyrirtækja krefjist stöðugrar aukningar og eflingar utanríkisþjónustunnar. Sókn á alþjóðamarkaði þarf mikinn pólitískan stuðning og markaðsaðstoð. Ég tel af þeirri litlu reynslu sem ég hef af þessum málum að Ísland sé ótrúlega marktækt afl í alþjóðasamstarfi. Þrátt fyrir smæð okkar sem þjóðar hefur það verið þannig, a.m.k. þar sem ég hef verið, að rödd Íslands heyrist mjög greinilega hvar sem fulltrúar okkar eiga seturétt og aðild. Þá vil ég segja það á þann veg að mér hefur virst þetta vera þannig að það er nánast þverpólitísk samstaða í nefndum um þau málefni sem fjallað er um á erlendum vettvangi og ég get verið stoltur af því að hafa verið þátttakandi í umræðum og í samstarfi með fólki bæði frá stjórn og stjórnarandstöðu þar sem menn töluðu einu máli. Ég tel að það sé einn aðall okkar Íslendinga í þessu alþjóðasamstarfi og því sem við erum að fjalla um á erlendum vettvangi. Núna er sextugasta afmælisár utanríkisþjónustunnar. Ég vil óska okkur til hamingju með það. Kostnaður okkar vegna alþjóðasamskipta er verulegur og mun líklega aukast. En ég trúi því að að sama skapi muni það gera okkur öflugri efnahagslega og skapa okkur efnahagslega öruggari sess á meðal þjóða. Herra forseti. Ég ætla, eins og ég sagði í upphafi máls míns, lítillega að nefna það erlenda samstarf sem ég hef átt kost á að taka þátt í. En um leið vil ég gera eins og ræðumaðurinn á undan mér og tel ástæðu til að þakka góð samskipti við starfsfólk utanrrn. og alþjóðadeild Alþingis fyrir góða aðstoð og ábendingar um þau efni sem ég hef þurft að leita til þessa fólks með. Í skýrslu hæstv. utanrrh. er nefnt hversu mikilvægt norrænt samstarf er fyrir okkur Íslendinga. Ég vil vekja sérstaklega athygli á vestnorrænu samstarfi sem Íslendingar, Færeyingar og Grænlendingar taka þátt í og því starfi sem þar fer fram. Það fer nefnilega ekki mjög mikið fyrir því starfi svona í opinberri umræðu. Ég tel að við megum ekki gleyma því að við erum stærst þessara þriggja þjóða og þurfum að leggja ríkulega okkar af mörkum til þess samstarfs og sýna að við getum verið stór í því samstarfi eins og aðrar stórþjóðir sýna okkur virðingu og hefja okkar mál fram. Ég vil aðeins nefna það að Vestnorræna ráðið hefur sett fingurna á mörg málefni sem varða menningu og menningarleg samskipti á milli þjóðanna og ég vil biðja hæstv. utanrrh. að fylgja því eftir og skoða þær samþykktir sem hafa verið gerðar. Ég efast ekki um að það hafi hann gert. Ég nefndi í upphafi að ég hefði lofað að koma hér á framfæri ákveðnu atriði þó það eigi kannski frekar heima undir samgrh., þ.e. samgöngunum milli Færeyja, Íslands og Grænlands. Vestnorræna ráðið samþykkti ályktun samhljóða frá öllum þar sem við lýsum yfir áhyggjum vegna þeirra frétta að Flugfélag Íslands og Grænlandsflugið hafi ákveðið að leggja niður flugið á milli Nassarsuaq og Íslands frá og með næsta sumri. Þessu höfum við mjög miklar áhyggjur af og ég bið alla þá sem geta beitt sér í þessu máli að taka þar á. Þetta gengur ekki. Það er búið að byggja upp samskipti og ferðamannaþjónustu sem mun hreinlega fara í rúst með þessu. Við verðum að taka þarna á með bræðraþjóðum okkar hvernig svo sem við gerum það. Ég ætla ekki að fara að leggja það upp hér neitt sérstaklega hvaða tillögur ég er með í málinu en ég held að það þurfi ráðast á ráðherraplani hvernig menn sjá um að flugsamgöngur verði í lagi á milli þessara vestnorrænu landa. Ég er hér með ályktun sem varðar þetta og henni hafði ég lofað að fylgja eftir eða segja frá hér í þingi og ég geri það hér með þó svo að henni hafi verið dreift til hv. þingmanna. Mig langar örlítið að minnast á fleiri atriði. Ég átti þess kost að sitja fund Alþjóðaþingmannasambandsins nú fyrir skömmu undir forustu hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar. Þar kom í ljós að litla Ísland hafði allverulega nokkuð að segja þar sem hv. umræddur þingmaður var kjörinn til forustu í félags- og efnahagsmálanefnd og hvað sem menn hafa annars um það að segja þá skiptir verulegu máli að rödd þessa litla lands heyrist og er borin virðing fyrir landinu og það er kannski líka arfur frá því að forverar í þessu starfi náðu góðum árangri og á þessum vettvangi tala menn einni röddu. Mér finnst ástæða til þess að nefna öðru hverju jákvæða hluti í samstarfi þingmanna og það er ein af helstu ástæðunum fyrir því, herra forseti, að ég tók hér til máls og ég læt þessu þar með lokið.

Herra forseti. Ég vil eins og hv. þm. leggja mikla áherslu á alþjóðasamstarf Alþingis og þátttöku alþingismanna í því. Það er ekki aðeins mikilvægt að framkvæmdarvaldið taki þátt í alþjóðasamskiptum með þá heimsvæðingu í huga sem hvarvetna blasir við. Það er gífurlega þýðingarmikið að þjóðþingin starfi saman á alþjóðavettvangi. Það styður lýðræðisþróunina í heiminum og hefur oft skipt sköpum fyrir framfarir víða um heim. Að því er varðar samstarf okkar við Grænlendinga og Færeyinga þá tek ég undir mikilvægi þess. Auðvitað eru samgöngurnar á milli þjóðanna mjög þýðingarmiklar í því sambandi. Það eru líka ánægjuleg tíðindi að gerast, t.d. smíði nýrrar ferju sem siglir milli Íslands, Færeyja og Evrópu, nokkurra staða í Evrópu. Það hefur verið ákveðið að smíða nýja ferju sem mun skipta sköpum í samskiptum og samgöngum milli þessara þjóða. Það er hins vegar meiri ástæða til þess að hafa áhyggjur af fluginu milli Íslands og Grænlands. En ég vil einnig nefna eitt í þessu sambandi sem við höfum tekið upp í utanrrn. og það eru samskiptin við önnur svæði á norðurhveli eins og t.d. Alaska. Það hefur komið til álita að taka flug upp á milli Íslands og Alaska á vegum Atlanta og það er mikill áhugi fyrir auknum samskiptum milli Íslands og Alaska sem m.a. voru rædd þegar utanrrh. Bandaríkjanna átti hér stutta dvöl á landinu og við áttum viðræður við hana og hennar fólk um þau mál. Það hefur verið ákveðið að fylgja því eftir með því að gera alvarlega tilraun til þess að efla samskiptin milli Íslands og þessa nyrsta ríkis Bandaríkjanna.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. utanrrh. þessi orð. Ég nefndi samstarf okkar á alþjóðavettvangi, Alþjóðaþingmannasambandið, og það mun koma frásögn frá þeim fundi nú til hv. þingmanna mjög fljótlega. Það er ekkert lítið sem þar er að gerast. Þannig háttar til að Bandaríkin hafi ekki tekið þátt í þessu starfi undanfarin ár, sem mér þykir vera mikill ljóður á þeirra ráði og það stendur til að ári liðnu að vísa þeim úr Alþjóðaþingmannasamtökunum. Ég hefði viljað beina því til hæstv. utanrrh. að ef hann ætti þess kost að eiga samskipti við bandaríska ráðamenn um að þeir skoðuðu stöðu sína í tengslum við þetta alþjóðasamstarf. Það er ærið oft sem málefni eru vakin af stað á þessum vettvangi og kláruð á þingi Sameinuðu þjóðanna. Ef það er möguleiki á einhverjum vettvangi að hafa áhrif á Bandaríkjamenn í þessu efni, jafnvel þó að þeir hafi ekki verið með æðstu völd í þessum samtökum, þá bið ég um að þetta sé orðað ef á því gefst færi. Það eru reyndar fleiri þjóðar sem geta sætt því að vera vísað í burt af þessum vettvangi en það er ekki ástæða til að ræða það frekar hér. Ég vil bara ítreka að ég hef séð að menn hafa verið að rækja á þessum vettvangi árangursríkt starf og að mínu mati mætti koma miklu betur fram hvað menn hafa verið að fjalla um þarna og ræða.

Herra forseti. Hér nokkru fyrr við umræðuna var rætt um mannréttindamál og mannúðarstarf og þá ekki síst gagnvart fátækum börnum. Mér varð það á að kalla fram í og óska eftir því að hæstv. utanrrh. viki sérstaklega að fátækum börnum í Írak. Við þetta komst hæstv. ráðherra í uppnám og þetta varð til að trufla andsvar sem hann átti við annan hv. þingmann og vil ég biðja afsökunar á því. Það vakti ekki fyrir mér.

Nú.

Hitt var svo annað mál að það vakti fyrir mér að efna til umræðu um börn í Írak. Það er alveg rétt. Ég sé til þess ástæðu og hæstv. utanrrh. var ekki að biðjast undan slíku. Hann sagði reyndar að ég hefði oft tekið það málefni til umfjöllunar og einhvern tíma meira að segja viðhaft ósæmileg ummæli, ef ég man rétt. Ég vildi gjarnan að hann skýrði hvað hann á við með því, hvaða ummæli það voru sem voru ósæmileg, því að hitt er ósæmilegt hvernig komið er fram gagnvart fátækum börnum í Írak. Það er ósæmilegt. Og hlutur íslenskra stjórnvalda í því er ósæmilegur. Ég hef gert að umræðuefni rannsóknarskýrslur sem hér hafa verið unnar á vegum Sameinuðu þjóðanna. Ég vísaði sérstaklega í rannsóknarskýrslu sem unnin var á vegum undirnefndar mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna þar sem dregin eru saman gögn úr ýmsum áttum. Þar kemur fram um manntjónið af völdum viðskiptabannsins, að deilur geisa um hversu mikið það er. Í þeirri samantekt sem ég vísa til og var birt í júnímánuði segir að ætla megi að á bilinu hálf milljón til hálfrar annarrar milljónar manna hafi látið lífið af völdum viðskiptabannsins og að meiri hlutinn séu börn. Í þessari skýrslu kemur einnig fram, og er þar vísað reyndar í aðra athugun, nokkuð sem komið hafi fram í umfjöllun á vegum öryggisráðsins, vinnugagn sem það fékk eða kom fram við umræðu, að um 23% barna í Írak fæðast undir eðlilegri þyngd. Það kemur fram að fjórðungur allra barna í Írak undir fimm ára aldri þurfi að búa við vannæringu. Það kemur fram að aðeins 41% þjóðarinnar hafi aðgang að hreinu vatni, að 83% allra skóla í landinu séu í óviðunandi ástandi. Einnig er ítarleg umfjöllun um ástandið í heilsugæslunni, hve bagalegt það sé. Það var þetta sem ég óska eftir að heyra hæstv. utanrrh. tjá sig nánar um, um stöðu fátækra barna í Írak, vegna þess að þetta eru vandræði af mannavöldum. Barnadauðinn er miklu meiri núna en hann var fyrir Flóastríðið. Það kemur fram í þeim skýrslum sem ég er að vísa til að ástandið í þeim efnum hafi alls ekki verið slæmt í Írak, nú sé það verra en þekkist víðast hvar í heiminum. Allt er þetta af völdum viðskiptabanns á Írak, viðskiptabanns sem er nú u.þ.b. tíu ára. Það var sett á sínum tíma undir þeim formerkjum að það ætti að koma einræðisherranum Saddam Hussein frá völdum. En hann situr sem kunnugt er sem fastast á valdastóli og ekkert sem bendir til þess að hans völd séu að veikjast. Óhugnanlegt er til þess að vita að á sama tíma og nær allir þeir sem stýra mannúðar- og mannréttindastarfi á vegum Sameinuðu þjóðanna í Írak segja af sér vegna þeirrar stefnu sem öryggisráðið hefur þvingað fram þá skuli íslensk stjórnvöld, íslenska ríkisstjórnin berja höfðinu við steininn og svara alþingismönnum nánast með skætingi þegar um þetta er rætt og þora ekki einu sinni að láta þáltill. um þetta efni koma til atkvæðagreiðslu í þinginu, þora ekki að láta þáltill. sem hefur verið flutt ár eftir ár um endurskoðun á viðskiptabanninu á Írak koma til atkvæðagreiðslu á Alþingi. Ár eftir ár er hún svæfð í utanrmn. Á síðasta ári var gerð mjög alvarleg athugasemd við þetta en það hefur ekki stoðað. Denis Halliday, Hans von Sponeck, Jutta Burghart eru dæmi um yfirmenn mannúðarstarfs Sameinuðu þjóðanna í Írak sem hafa sagt af sér vegna þess að þeir treystu sér ekki til að starfa á vegum Sameinuðu þjóðanna í Írak á meðan sú stefna sem framfylgt hefur verið núna í tíu ár er rekin. Ég auglýsi eftir því að hæstv. utanrrh. komi upp og hreki þær staðreyndir sem ég er að setja fram, þær fullyrðingar. Eru þær rangar? Er það rangt að það hafi komið fram í rannsóknarskýrslum á vegum Sameinuðu þjóðanna að mörg hundruð þúsund manns, og þar af mörg hundruð þúsund börn, hafi látið lífið af völdum viðskiptabannsins á Írak? Er það rangt? Er rangt að þetta hafi komið fram í rannsóknargögnum sem eru unnin eru á vegum mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna? Er hæstv. utanrrh. að vefengja þetta? Meira að segja vinkona ráðherrans, Madeleine Albright, utanríkisráðherra Bandaríkjanna sem kom hingað, hefur réttlætt þetta. Hún hefur sagt í viðtali við ameríska sjónvarpsstöð að þetta væri þess virði. Það væru svo miklir stórveldahagsmunir Bandaríkjanna í húfi að það væri þess virði. Þetta sagði utanríkisráðherra Bandaríkjanna. Er hæstv. utanrrh. Íslands á sama máli? Er hann að vefengja afleiðingar viðskiptabannsins sem lýst er í skýrslum Sameinuðu þjóðanna? Er það rangt sem haldið er fram? Að lokum óska ég eftir því að hæstv. utanrrh. skýri hvað hann á við þegar hann heldur því fram að ég hafi haft ósæmilegar fullyrðingar um þetta mál. Ég óska eftir skýringum á því.

Herra forseti. Ég geri athugasemdir við þann málflutning hv. þm. og ýmissa annarra að því er varðar Írak að lýsa allri ábyrgð á hendur Sameinuðu þjóðunum og aðildarríkjum Sameinuðu þjóðanna. Það er það sem þingmaðurinn gerir. Ábyrgðin liggur fyrst og fremst hjá Saddam Hussein. Það er hann sem hefur farið í stríð við eigin þjóð. Það er rótin að þessu máli. Það nefnir þingmaðurinn mjög sjaldan. Hann hefur sagt á Alþingi að Sameinuðu þjóðirnar beri ábyrgð á dauða þessara barna og hann hefur jafnframt gengið svo langt að íslenski utanríkisráðherrann sé ábyrgur prívat og persónulega fyrir dauða barna í Írak.  Vegna þess að hv. þm. vitnar oft í skýrslu sem kom 21. júní á þessu ári um lögfræðileg álitamál er rétt að geta þess að sú skýrsla kom fram. Hins vegar verður jafnframt að taka það fram að hún hefur ekki verið samþykkt af mannréttindaráðinu. Þetta er skýrsla sem er unnin á vegum undirnefndar þannig að þingmaðurinn má ekki túlka skýrsluna sem skoðun mannréttindanefndarinnar eða skoðun Sameinuðu þjóðanna eins og mér finnst stundum koma fram í máli hans. Þegar vitnað er í t.d. að um þjóðarmorð sé að ræða er m.a. vísað til greinargerðar Elíasar Davíðssonar svo það sé alveg ljóst hvaðan þessar upplýsingar eru komnar.

Herra forseti. Þetta fór allt á sama veginn, við fáum aldrei neinar efnislegar umræður heldur er reynt að sverta hlutina með skírskotun til einstaklinga og annað slíkt. Hæstv. utanrrh. verður að axla þá ábyrgð sem hann tekur sem utanrrh. landsins. Það er vissulega ábyrgðarhluti af íslensku ríkisstjórninni og þar með hæstv. utanrrh. að styðja viðskiptabannið á Írak. Það er ábyrgðarhluti og þá ábyrgð verður hæstv. utanrrh. að axla og það á hann að gera sem utanrrh. Ég held því fram að viðskiptabannið á Írak stríði gegn mannréttindayfirlýsingu Sameinuðu þjóðanna, það stríði gegn barnasáttmálanum, það stríði gegn Genfarsáttmálanum frá 1949 og viðauka við hann frá 1977. Ég held því fram að bannið stríði gegn þessum sáttmálum. Við eigum ekki að rugla þessu saman við hvern við teljum hlut Saddams Husseins vera.

Nú?

Það er allt annar handleggur. Við erum að brjóta alþjóðlegar skuldbindingar, mannréttindasáttmálann, við erum að brjóta barnasáttmálann, alþjóðlegar mannréttindaskuldbindingar sem við höfum gefið og það er mergurinn málsins. Hvað Saddam Hussein viðvíkur er það staðreynd að hann situr sem fastast eftir tíu ára viðskiptabann. Þetta er staðreynd. En í valnum liggur hálf önnur milljón manna, þar á meðal mörg hundruð þúsund börn. Við eigum að axla ábyrgð í þessum efnum. Því miður styður ríkisstjórn Íslands og hæstv. utanrrh. þá stefnu sem hefur leitt þetta af sér. Það er staðreynd.

Herra forseti. Auðvitað þarf ekkert að deila um hið hörmulega ástand sem er í Írak.

Nú?

Það hef ég aldrei gert.

Þú hefur gert það.

Það hef ég aldrei gert. Ég hef hins vegar deilt við hv. þm. um það hvar sé rótin að því. Hv. þm. fer alltaf fram hjá því að það eru Sameinuðu þjóðirnar sem standa að viðskiptabanninu og Ísland stendur að þessu viðskiptabanni sem aðildarríki Sameinuðu þjóðanna. Það er eins og hv. þm. geri sér aldrei grein fyrir því. Við berum skyldur samkvæmt stofnsamningi Sameinuðu þjóðanna að standa með Sameinuðu þjóðunum í þessu máli. Hins vegar er alveg ljóst að Sameinuðu þjóðirnar hafa ávallt haft margvíslega mannúðaraðstoð að leiðarljósi í aðgerðum sínum gegn íröskum stjórnvöldum. Lyf, matvæli og námsgögn hafa ekki sætt neinum takmörkunum inn til Íraks.  Endalaus tilraun hv. þm. til þess að koma ábyrgðinni af Saddam Husein yfir á alþjóðasamfélagið er náttúrlega dæmd til að mistakast.

Herra forseti. Hver er rótin að því að verið er að murka lífið úr saklausu, varnarlausu fólki? Hver er rótin að því? Rótin er sú að menn eru að reyna að koma Saddam Hussein einræðisherra frá völdum. Hann situr sem fastast. En afleiðingar þessa viðskiptabanns eru óumdeilanlegar. Stoðkerfi þessa lands, heilbrigðisþjónustan, skólakerfið hafa verið eyðilögð og lífið murkað úr mörg hundruð þúsund einstaklingum. Um þetta deila menn ekki. Menn geta deilt um hver rótin er og hversu hyggilega er staðið að verki en þetta er staðreyndin. Þetta eru afleiðingarnar. Ég hef einnig bent á að þessar aðgerðir stríði gegn nánast öllum þeim mannréttindasáttmálum sem við eigum aðild að, mannréttindasáttmála Sameinuðu þjóðanna, Genfarsáttmálanum með viðauka, barnasáttmálanum. Mér finnst skelfilegt að hlýða á hæstv. utanrrh. Íslands tyggja upp sömu tuggurnar og við heyrum úr bandaríska utanríkisráðuneytinu á sama tíma og allir þeir sem sinna mannúðarstarfi í Írak á vegum Sameinuðu þjóðanna fordæma þessar aðgerðir, vara við þessum aðgerðum og þegar það hefur ekki tjóað þá hafa þeir sagt af sér. Síðast í mars lýsti aðalritari Sameinuðu þjóðanna miklum efasemdum, og þær kenningar hafa verið uppi að forveri hans, Butros Butros-Ghali, hafi ekki fengið stuðning Bandaríkjamanna til áframhaldandi setu í embætti aðalritara Sameinuðu þjóðanna vegna andstöðu sinnar við viðskiptabannið á Írak. Við erum að tala um stórveldahagsmuni og við heyrum hvers taum hæstv. utanrrh. Íslands dregur, því miður.

Herra forseti. Ég þakka þær umræður sem hafa átt sér stað um þá ræðu sem ég lagði hér fram. Vel má vera að hún sé ekki með þeim hætti sem menn hefðu kosið að sjá hana en hún hefur a.m.k. skapað hér umræðu, umræðu um mörg mál og orðið til þess að hér hafa átt sér stað skoðanaskipti um margvísleg alþjóðleg mál. Ég tel vera merkilegast við þessa umræðu að hún hefur farið mjög inn á mannréttindamál, inn á friðargæslu, inn á mannúðar- og neyðarhjálp, og það hefur komið fram að almenn ánægja er með það að Íslendingar ætla sér að taka virkari þátt í friðargæslu. Auðvitað má alltaf um það deila hvort við tökum meiri þátt í friðargæslu annars vegar eða mannúðar- og neyðarhjálp hins vegar, eins og hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir kom hér inn á. En þessi mál tvinnast saman með margvíslegum hætti og það er afskaplega erfitt að greina á milli annars vegar neyðarhjálpar og mannúðaraðstoðar á Balkanaskaga, svo dæmi sé tekið, og hins vegar friðargæslu. Friður er forsenda þess að lýðræði geti blómstrað á nýjan leik á Balkanskaga og friður er forsenda þess að hægt sé að koma að mannúðaraðstoð og friður er líka forsenda þess að hægt sé að hjálpa fólki sem þar er í neyð. Í reynd er friður forsenda þess alls staðar í heiminum að fólk geti búið við bærileg kjör og eigi framtíð fyrir sér. Ófriður verður alltaf til þess að þeir sem minnst mega sín þjást mest og það eru oftast börn, konur og gamalmenni. Hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir kom einmitt inn á samstarfssamning okkar við Úganda sem er að þróast. Við höfum undirritað þar samstarfssamning og hann liggur að sjálfsögðu fyrir í utanrrn. og langeðlilegast að við afhendum hv. þm. þennan samning þannig að þingmaðurinn geti kynnt sér hann. Hann er alllangur. Ég hef hann ekki hér með mér en hann er að sjálfsögðu opinbert skjal sem ávallt er hægt að biðja um. Að því er varðar viðskiptamál og hjálp við þróunarlöndin þá get ég tekið undir það með hv. þm. að það er mikilvægt að þessi viðskipti gangi í báðar áttir, að það sé aflétt þeim takmörkunum sem eru á viðskipti þróunarlandanna við Vesturlönd. En það sem við eigum nú ekki síst við er að fyrirtæki okkar og fyrirtæki á Vesturlöndum komi að starfi í þróunarlöndunum. Ég vil nefna dæmi. Þar eru menn ekki með það í huga að einhverjir alþjóðlegir viðskiptahringir eða fjölþjóðahringir nái völdum heldur að stuðla að því að sú þekking sem verið er að reyna að flytja til þessara landa verði þar viðvarandi og fólk geti notið hennar áfram. Við höfum t.d. um langt skeið verið með þróunarhjálp í Namibíu og það liggur fyrir að á næstu árum munum við draga okkur í hlé þar vegna þess að Namibía hefur sem betur fer náð því marki að teljast ekki lengur þróunarríki vegna þess að þeir hafa náð það miklum framförum. Þess vegna munum við draga okkur smátt og smátt þaðan út. Það er hins vegar afskaplega mikilvægt að sú þekking sem við höfum verið að reyna að flytja til þessa fólks verði eftir í landinu og þar starfi fyrirtæki, t.d. á vettvangi sjávarútvegs, sem byggja á þessari þekkingu. Og sem betur hefur það gerst í allmiklum mæli að íslenskir aðilar hafi komið þar inn í viðskiptalíf og það hefur orðið sjávarútvegi þeirra til góðs og þeir hafa uppgötvað að það eru ekki aðeins auðæfi í demöntum sem þeir vinna á landi og eru farnir að leita líka að undan ströndum með hörmulegum afleiðingum fyrir landið því gífurleg auðn skapast af greftri eftir demöntum. Það liggur líka mikil auðlegð í auðæfum hafsins undan strönd Namibíu og það er mikilvægt að íslensk þekking sem hefur verið flutt til landsins verði eftir í landinu og menn geti notað hana áfram hvort sem það er á sviði sjómannafræðslu, tölvumála, fiskveiðistjórnar eða fiskveiðirannsókna og þannig mætti lengi telja. Þetta skiptir afskaplega miklu máli. Og vegna þess að hér kom líka til umfjöllunar hjálp við fátækustu ríki heims þá er mjög mikilvægt að sú breyting sem þar átti sér stað, ekki síst fyrir frumkvæði Norðurlandanna, var að nú koma áætlanir um framkvæmd mála, hvernig skuli staðið að málum, frá löndunum sjálfum. Þær koma ekki upphaflega frá Alþjóðabankanum og Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Það er sem sagt verið að forðast það að neyða upp á þessi ríki aðferðum sem ekki ganga í þeirra umhverfi. Það er nú hugsunin á bak við þetta. Það liggur náttúrlega alveg ljóst fyrir, af því að hér er talað um einkavæðingu, að það er ekki mikið að einkavæða þegar talað er um stoðkerfi þessara fátæku ríkja. Ég vil segja því miður. Án þess að ég sé að mæla sérstaklega með einkavæðingu í stoðkerfum þessara ríkja þá er stoðkerfið oft og tíðum bara ekki til staðar. Þá vantar skólakerfi. Þá vantar heilsugæslu og við Íslendingar höfum svo vel séð þetta þegar við komum inn í þessi lönd og ætlum að fara að hjálpa á sviði fiskveiða, á sviði sjávarútvegs, að þarna er engin heilsugæsla til staðar og engir skólar. Það er eins með þessi þorp og okkar þorp og byggðir í landinu að það er ekki hægt að reka neitt samfélag nema þar sé bæði heilsugæsla og skólakerfi og þess vegna höfum við í ríkum mæli farið í slíka uppbyggingu. Þess vegna finnst mér það nokkuð sérkennilegt þegar þessi mál eru rædd og áherslur Norðurlandanna í þessu samhengi að við séum þar með að styðja einhvers konar samsæri fjölþjóðahringa. Kröfur Alþjóðabankans og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins snúast fyrst og fremst um að skuldaniðurfellingin og nýtast þeim best sem búa við mestu örbirgðina og það er náttúrlega ekki hægt að nefna þar neina eina töfraformúlu. Þess vegna er sú leið farin að biðja viðkomandi ríki um að leggja það niður sjálf hvernig þau telja að best sé að standa að þessum málum. Hér hefur jafnframt verið rætt allmikið um Evrópumál og EES-samninginn. Það hefur verið kvartað undan því að sú umræða hafi ekki verið nægilega mikil. Ég vænti þess að úr því verði hægt að bæta síðar. Ég vænti þess að við munum eiga góðan fund í utanrmn. á morgun um þau mál. Hv. þm. Sigríður Anna Þórðardóttir spurði sérstaklega hvernig væri hægt að nýta EES-samninginn betur til þess að styrkja okkar stöðu. Það verður að segjast alveg eins og er að það er starf sem við eigum að sinna á hverjum degi og reyna að styrkja okkar stöðu. Vandamálið er hins vegar að í Evrópusamstarfinu hafa komið til nýjar nefndir, nýr samstarfsvettvangur þar sem málefni eru flutt úr einni nefnd yfir í aðra, úr nefndum sem hafa verið á vettvangi framkvæmdastjórnarinnar yfir í nefndir á vettvangi ráðherraráðsins. Við höfum aðgang að þessum nefndum framkvæmdastjórnarinnar, ekki að nefndum ráðherraráðsins og við erum ávallt að fara þess á leit að fá aðgang að því starfi við misjafnan árangur. Það er líka eitt af vandamálunum sem við búum við að Evrópuþingið hefur fengið vaxandi áhrif og fjallar um gerðir í vaxandi mæli og það sem kemur frá Evrópuþinginu ratar að mestu leyti inn í þessar gerðir sem við verðum síðan að yfirtaka og við getum ekki haft nægileg áhrif þar á. Þess vegna höfum við verið að leita leiða til að nálgast Evrópuþingið meira og ég held að það sé einmitt verkefni sem hv. Alþingi þarf að sinna eftir því sem kostur er, þ.e. hvernig sé hægt að tryggja samskipti Alþingis við þingmenn á Evrópuþinginu. Það eru dálítil samskipti þar á milli en þau eru alls ekki nægileg að mínu mati. Hins vegar er ekkert auðvelt að eiga við þessi mál. Herra forseti. Fram hafa komið ýmsar spurningar í þessari umræðu. Ég sé að fáir hv. þingmanna sem báru þær fram eru hér enn þá og ég tel að ég hafi reynt að svara því að langmestu leyti sem hér hefur komið fram eftir því sem ég hef aðstæður til. Ég vil þakka fyrir þessa umræðu. Hún hefur verið lífleg og það hefur margt komið fram í henni. Ég vænti þess að við fáum tækifæri til þess að ræða utanríkismál nánar síðar á þessu þingi og við í utanrrn. munum leitast við að gera Alþingi grein fyrir þeim störfum sem fara fram á alþjóðlegum vettvangi. Þetta starf er mjög vaxandi og við getum ekki tekið þátt í öllu því samstarfi sem þar fer fram af augljósum ástæðum. Þar verðum við að velja og hafna. Við verðum að beita okkar litlu utanríkisþjónustu þar sem við teljum mesta von til að við getum gert gagn, að við getum orðið til aðstoðar eða þar sem við teljum að við verðum að beita henni til að gæta hagsmuna Íslands í alþjóðlegu samstarfi. Þetta er oft og tíðum erfitt val og þess vegna er ánægjulegt að það skuli vera almennur stuðningur, eins og ég hef fundið í þessari umræðu og oft áður, við að efla íslensku utanríkisþjónustuna smátt og smátt, ekki í einu skrefi heldur skref fyrir skref. Það hefur verið að gerast á undanförnum árum, m.a. með því að opna ný sendiráð og taka þátt í ýmsu öðru sem við höfum ekki tekið þátt í áður. Það er mikilvægt fyrir utanrrn. og utanríkisþjónustuna að finna að við það er stuðningur þótt oft og tíðum hljóti að verða einhver ágreiningur um einstök málefni í íslensku samfélagi sem tekist er á um á alþjóðavettvangi. Hjá því verður ekki komist. Það er mjög mikilvægt að hér sé vettvangur á Alþingi til að ræða áherslur og mismunandi sjónarmið í þeim málum og ég tel að í þessari umræðu hafi það komið ágætlega fram.

Herra forseti. Ég vildi spyrja hæstv. utanrrh. nánar út í aðstoð við fátækustu ríki heims og niðurfellingu skulda og lánveitinga þeim til handa. Það er rétt sem fram kom í máli hans að hér áður fyrr veittu Alþjóðabankinn og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn lán sem gengið hafa undir vinnuheitinu aðlögunarlán eða ,,structural adjustment loans``. Þetta hefur verið gagnrýnt harðlega og ég hef gagnrýnt að hæstv. utanrrh. hefur talað fyrir slíkum skilyrðum, gerði það m.a. í ræðu sem hann flutti í Hong Kong á sínum tíma og ég vitnaði til áður. En nú segir hann að það hafi orðið breyting á þessu með vinnulagi, sem ég gerði reyndar að umræðuefni í ræðu minni áðan, þar sem ríkjunum er gert að koma með tillögur sjálf um hvað þau hyggist gera í sínu efnahagslífi. Síðan er farið yfir þær tillögur af hálfu þessara sömu aðila, Alþjóðabankans og annarra stofnana sem honum tengjast, til þess að ganga úr skugga um hvort ríkin uppfylli skilyrði því að skilyrðin eru eftir sem áður fyrir hendi. Ég hef spurt: Hver eru þessi skilyrði? Ég veit um þetta breytta vinnulag. En hver eru skilyrðin fyrir lánveitingunum? Kann þar að liggja skýringin á því að aðeins lítið brot af þeim lánveitingum sem ætlað var til niðurfellingar skulda hefur gengið út, að ríkin eru ekki reiðubúin að ganga að þessum skilyrðum sem þeim eru sett? Í síðara andsvari mínu mun ég koma nánar að einkavæðingu og möguleikum á einkavæðingu í þriðja heiminum því að það er mikill misskilningur hjá hæstv. ráðherra að þar sé eftir engu að slægjast fyrir fjölþjóðarisa.

Herra forseti. Það sem gerist með þessar áætlanir er að þær eru teknar fyrir í Alþjóðabankanum og þær yfirfarnar. Hér er um að ræða skuldaniðurfellingu sem skiptir miklu máli fyrir þessar þjóðir. Það skiptir náttúrlega jafnframt afskaplega miklu máli að niðurfellingin verði til að skapa nýjar forsendur í viðkomandi landi. Af fyrri reynslu er ekki hægt að tryggja það fyrir fram. Lýðræðislegir stjórnarhættir eru ekki með þeim hætti í öllum þessum löndum að við getum gengið út frá því að þetta sé alveg öruggt. En það er lagt á það mat og matið felst fyrst og fremst í því að tryggt sé að þessi aðstoð komi þeim til hjálpar sem mest þurfa á henni að halda, þ.e. fátækasta fólkinu. Það er sú meginkrafa sem gerð er. Ég held að afar erfitt sé að fullyrða það nákvæmlega fyrir fram eða staðla það yfir öll ríkin í einu. Það verður að leggja mat á það í hverju ríki fyrir sig og það er gert. En það er unnið í samvinnu við ríkin, í samvinnu við þarlend stjórnvöld og reynt að komast að sameiginlegri niðurstöðu um það. Með öðrum orðum, unnið er lýðræðislega að þessum málum, með skoðanaskiptum og upphaf málsins kemur frá ríkjunum sjálfum og síðan er það yfirfarið og endar með því að samþykkt er sú áætlun sem þar liggur fyrir og skuldirnar jafnframt felldar niður. Auðvitað verður alltaf einhver núningur í þessu og mismunandi skoðanir. En ég tel að þarna sé lýðræðislega staðið að málum.

Herra forseti. Það ætti strax að vekja einhverjar spurningar að tilboði um að fella niður skuldir skuli ekki tekið strax fegins hendi og þeir peningar eða þær styrkveitingar skuli ganga út. Ekki staðlað form, segir hæstv. ráðherra. Það er ekki hægt að alhæfa um öll ríki, það er alveg rétt. En stöðluðum reglum hefur verið fylgt, það er staðreyndin og þessar stöðluðu reglur hafa verið gagnrýndar og skilyrðin hafa gengið út á að ríkjunum hefur verið gert að markaðsvæða innri stoðkerfin. Er eitthvað þar að sælast eftir fyrir fjölþjóða risa og alþjóðlega fjármagnseigendur? Já. Svo er. Menn skyldu kynna sér t.d. fyrirkomulag vatnsveitna í Suður-Ameríku eða í Asíu, vissum ríkjum Asíu þar sem fjölþjóðleg fyrirtæki hafa náð þeim undir sig, samgöngukerfin, orkuveitur og auðlindir margvíslegar sem hafa verið á hendi þjóðanna. Öllum þessum verðmætum hefur þessum ríkjum verið gert að koma í markaðsvætt form. Þegar það hefur farið saman að þær eru skuldsettar og þurfa að greiða skuldir sínar og er gert að færa eignir sínar yfir á búðarborðið hefur það gerst að þessi fjölþjóðlegu fyrirtæki og bankarnir hafa komist yfir þessar eigur. Þess vegna hef ég spurt og spyr enn: Hver eru þessi skilyrði? Af hverju getum við ekki fengið svör við þessu? Hver eru skilyrðin?

Herra forseti. Hv. þm. ruglar saman annars vegar þessari fyrirgreiðslu og annarri fyrirgreiðslu sem hefur verið á vegum Alþjóðabankans þegar hann talar um skipulagsbreytingar. Auðvitað er hér eitt brot af því sem er að gerast í aðstoð við þriðja heiminn. Á það hefur verið lögð áhersla að t.d. bæði í Kína og Indlandi, sem eru ekki með í þessum áformum og þurfa mjög á aðstoð Alþjóðabankans að halda og afskaplega stór hluti af aðstoð Alþjóðabankans hefur einmitt farið til Indlands, megi þessi skuldaniðurfelling ekki verða til þess að draga úr annarri aðstoð við ríki þriðja heimsins. Þar hafa ýmis mistök átt sér stað í gegnum tíðina, það er alveg rétt. Það eru hlutir sem menn eru að reyna að ráða bót á. Það er t.d. verið að gera þær breytingar í Indlandi að sú aðstoð sem fer í gegnum Alþjóðabankann fer ekki í gegnum alríkisstjórnina í Indlandi heldur til einstakra ríkja sem eru tæplega 30 talsins og í samvinnu við ríkisstjórnir einstakra ríkja. Menn telja að með þeim megi ná meiri árangri í aðstoð t.d. í Indlandi. Þarna eiga sér því stað stöðugar breytingar þar sem menn eru að reyna að læra af þeim mistökum sem hafa átt sér stað í gegnum tíðina sem er rétt hjá hv. þm. hvort sem talað er um Suður-Ameríku eða önnur ríki. En því má ekki blanda saman við þessa áætlun, þ.e. um skuldaniðurfellinguna. Þar fyrir utan er margvísleg önnur aðstoð sem mun að sjálfsögðu halda áfram. Þar verða menn að byggja á þeirri reynslu sem menn hafa öðlast á undanförnum áratug.

Herra forseti. Ég fagna því að fá að mæla fyrir þessari tillögu. Ég treysti því að áhugamenn um utanríkismál sem þrauka enn við umræðuna verði það áfram. Ég skal ekki hafa langa ræðu um tillöguna enda er um endurflutning á þingmáli að ræða sem ýmsir ættu að kannast við. Tillagan gengur út á að kosin verði á Alþingi nefnd með fulltrúum allra þingflokka undir forustu formanns sem utanrrh. skipar án tilnefningar til að ganga til viðræðna við bandarísk stjórnvöld um brottför ameríska hersins og það atriði hvernig Íslendingar mundu taka við rekstri Keflavíkurflugvallar. Lögð er á það áhersla að niðurstaða fáist í málið sem fyrst og að einhverju leyti líti dagsins ljós áfangaskýrsla fyrir apríllok nk. en þá rennur úr gildi núgildandi bókun um umsvif Bandaríkjamanna hér á landi sem bókun önnur sinnar tegundar sem hefur reyndar verið uppsegjanleg frá og með apríl á þessu ári. Það er ljóst, herra forseti, og hefur komið fram að Bandaríkjamenn hafa á því áhuga að draga úr umsvifum sínum. Þeir hafa reyndar gert það í stórum stíl og má í því sambandi vitna í fylgiskjöl með tillögunni en áhugi Bandaríkjamanna var m.a. staðfestur nú síðast þegar utanríkisráðherra þeirra, Madeleine Albright, kom hingað 30. september sl. Ef marka má fjölmiðlafréttir af þeim atburði kom mjög skýrt fram í máli hennar að bandarísk stjórnvöld vilji minnka kostnað sinn við rekstur herstöðvarinnar og draga úr því sem kallað var á fínu máli varnarviðbúnaður. Herra forseti. Það hefur verið þannig og það liggur nokkuð ljóst fyrir að það hafa fremur verið íslensk stjórnvöld en bandarísk sem hafa kappkostað að hér yrði haldið uppi þeim umsvifum á sviði vígbúnaðar sem verið hefur síðustu árin. Þetta bera bókanirnar sem birtar eru sem fylgiskjöl með tillögunni glöggt vitni um. Þær voru reyndar þýddar í fyrsta sinn á íslenska tungu. Þegar flutningsmenn tillögunnar, sem auk mín er hv. þm. Ögmundur Jónasson að þessu sinni, efnuðu niður í fylgiskjöl með henni, kom í ljós að þessar ágætu bókanir voru ekki til á íslensku heldur aðeins á bandarísku og voru þýddar fyrir okkur og eru birtar hér með tillögunni sem fylgiskjöl. Þar kemur ljóst fram að skilmálarnir ganga út á að hér sé tiltekinn viðbúnaður. Í raun og veru er um að ræða einhvers konar tryggingu sem bandarísk stjórnvöld hafa þá gefið íslenskum að undangengnum viðræðum um að hér sé að lágmarki fjórar orrustuþotur o.s.frv. Ef við lítum aðeins á það, herra forseti, hversu dregið hefur úr umsvifum bandaríska hersins eru þar sömuleiðis á ferðinni nýjar upplýsingar voru uppfærðar nú í haust vegna væntanlegs endurflutnings þessarar tillögu, þ.e. í fskj. IV og V. Mér kom reyndar á óvart að opinberar stofnanir hafa t.d. ekki lengur haldið saman með þeim hætti sem áður var tekjum af veru varnarliðsins hér sundurgreint og þurfti að vinna þá vinnu frá grunni þegar beðið var um slíkar upplýsingar frá aðilum eins og Þjóðhagsstofnun eða Hagstofu. Það má nefna, herra forseti, að á um það bil 10 árum hefur bandarískum hermönnum fækkað um 40% eða úr tæplega 3.300 eins og þeir voru 1990 niður í 1.900 núna. Það er fækkun upp á eins og áður sagði liðlega 40% eða um 1.400 hermenn. Því má segja að miðað við árið 1990 sé ameríski herinn að þessu leytinu til farinn að fjórum tíundu hlutum úr landi. Það er auðvitað vel og vonandi gengur ekki síður með framhaldið að hann flytjist úr landi með þessum hætti í gegnum ákvarðanir Bandaríkjamanna sjálfra að draga úr umsvifunum úr því að ekki vill betur til með þessum hraða. Flugvélum hefur fækkað mikið eða úr 37 í 18 á sama tíma og fleira mætti þar nefna. Íslenskum starfsmönnum hefur einnig fækkað á sama tíma. Þeir voru tæplega 1.100 árið 1990 en eru nú rúmlega 900. Ef aðeins er litið á upplýsingar um tekjur af veru varnarliðsins hér er það einnig mjög sláandi að frá því að þær urðu mestar eða hæstar að hlutfalli sem t.d. prósent eða hlutfall útflutningstekna upp úr 1980 en þá komust nettótekjur af veru varnarliðsins upp í að vera 8% af útflutningstekjum en þær eru núna komnar vel niður fyrir 5%, voru 4,7% af útflutningstekjum á árinu 1999. Ef þetta er skoðað sem hlutfall af vergri landsframleiðslu komst hlutfall varnarliðsteknanna einnig að því leyti yfir 3% þegar mest var á árunum 1983 og 1984 en var 1999 1,6%. Þetta er lægsta tala sem hefur nokkurn tíma sést á öllu því tímabili sem tekið er fyrir í fskj. V en þar eru skoðaðar nettótekjur af veru varnarliðsins hér frá og með árinu 1970 að telja eða tæplega 30 ára tímabil. Herra forseti. Þetta er mikilvægt að hafa í huga þegar menn velta fyrir sér áhrifunum af því að herinn hyrfi endanlega úr landi og gengið yrði til þeirra samninga hvernig það gerðist sem tillagan gengur út frá. Með öðrum orðum, það yrði þjóðhagslega mun minni breyting við núverandi aðstæður en orðið hefði á þeim árum þegar efnahagsleg áhrif af veru varnarliðsins voru sem mest. Við tillögumenn teljum einnig að allt sem lýtur að þróun alþjóðamála og utanríkis- og öryggismála í heimshluta okkar mæli með því að nú séu hagstæðar aðstæður til þess að þessi breyting nái fram að ganga. Það er afar erfitt að benda á þá ógnun sem okkur stafar frá einum eða neinum þeim óvini sem réttlætir veru erlends hers á Íslandi um þessar mundir. Að sjálfsögðu er ljóst að þær breytingar sem þessu mundu tengjast kalla á að þetta sé gert samkvæmt einhverri fyrir fram ákveðinni og skynsamlegri áætlun til þess að draga úr þeirri röskun sem þetta gæti haft í för með sér. Eðlilegt er að hinn erlendi her sem hér hefur verið og haft ýmisleg áhrif með veru sinni, hvort sem okkur líkar betur eða verr, sé þátttakandi í því að gera mótvægisráðstafanir til að þessar breytingar geti gengið sem jákvæðast fyrir sig. Slíkt er þekkt víða erlendis frá þar sem Bandaríkjamenn hafa verið að yfirgefa herstöðvar og reyndar fleiri og oftar en ekki á grundvelli sérstakra samninga þar um við stjórnvöld viðkomandi ríkja sem hafa lotið að einhverjum aðlögunartíma, hafa lotið að því hvernig mannvirkjum og aðstöðu er ráðstafað, og síðast en ekki síst hafa lotið að hlutum eins og þeim að hvaða marki hinn erlendi her eða hinn erlendi aðili tekur þátt í að hreinsa upp menguð landsvæði og reyna að bæta umhverfisspjöll sem hafa mjög víða verið fylgifiskar slíkra herstöðva og slíkrar hersetu. Sem dæmi þar um má taka viðamiklar áætlanir sem lúta að hreinsun herstöðva á norðursvæðum í Kanada og í Alaska þar sem bæði Bandaríkjamenn og Kanadamenn eru þátttakendur í slíkum verkefnum á grundvelli samninga við heimamenn, fylki eða sveitarstjórnir. Að sjálfsögðu gildir það sama hér, herra forseti, að þessi mál þarf einnig að taka til skoðunar og reyndar væri ærin ástæða til að gera úttekt á því, sérstaklega hver hafi orðið umhverfisáhrif og umhverfisslys vegna erlendrar hersetu hér, bæði breskrar og bandarískrar. Liggur þar náttúran að mestu leyti óbætt hjá garði því heita má að nánast ekkert hafi verið aðhafst til þess að hreinsa menguð svæði eða taka til í ruslahaugum sem menn hafa skilið eftir sig víða um land. Enn eru uppi deilumál sem lúta að stöðu einstakra landeigenda eða sveitarstjórna í slíkum tilvikum. Má þar nefna sem dæmi viðskilnað Bandaríkjahers á Heiðarfjalli og deilur við landeigendur þar og má nefna kröfur sveitarstjórnar í Hornafjarðarhéraði um að tekið verði til á svæðunum á og við Stokksnes. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um tillöguna. Ég vona að hún fái að ganga til nefndar og fái þar umfjöllun. Nú háttar einmitt svo til að mögulega eru fram undan viðræður bandarískra og íslenskra stjórnvalda um framtíðartilhögun mála á Keflavíkurflugvelli. Það bar m.a. á góma í umræðum fyrr í dag og þar lýsti hv. þm. Sighvatur Björgvinsson þeirri skoðun sinni sem hér skal tekið undir að það væri eðlilegt að fulltrúar allra flokka kæmu að því máli, ef ekki með því að sérstök nefnd verði í slíkum viðræðum með stjórnvöldum eins og hér er lagt til, þá a.m.k. þannig að utanrmn. Alþingis verði gert kleift að fylgjast mjög náið með framgangi mála og vera þátttakandi í því ferli. Ætti ekki að þurfa að hafa á þessu orð svo sjálfsagt er það og reyndar lögbundið að um mikilsverð utanríkismálefni skuli ríkisstjórn hafa samráð við utanrmn. Alþingis. Því verður tæpast á móti mælt að hér er um eitt slíkt mikilvægt viðfangsefni að ræða. Herra forseti. Við tillögumenn erum sannfærðir um að ekkert er því til fyrirstöðu, hvort sem lýtur að utanríkispólitískum eða öryggispólitískum hagsmunum Íslands né heldur efnahagslegum þáttum, að við Íslendingar göngum í það verk að láta lokið erlendri hersetu í landi okkar þannig að við getum á nýjan leik borið höfuðið hátt meðal þjóðanna sem herlaus og friðelskandi þjóð og lagt þannig okkar af mörkum til friðvænlegra ástands í heiminum. Að mínu mati ætti síðan að fylgja því eftir með stuðningi á alþjóðavettvangi við þá kröfu sem talsvert heyrist orðið nefnd í umræðum um þessi mál að leita eigi alþjóðasamninga á komandi tímum sem fela í sér þá skipan mála að engin þjóð haldi her eða hafi herstöðvar í landi annarra þannig að þjóðarherir verði innan landamæra viðkomandi þjóðríkja og alþjóðleg öryggisgæsla verði byggð upp á öðrum grunni en þeim að einstök ríki haldi heri í fjarlægum löndum og heimsálfum. Það er skipulag, herra forseti, ástand mála sem er sprottið upp úr stórveldapólitík, heimsveldahagsmunum, nýlenduhagsmunum og jarðvegi heimsstyrjalda sem við sitjum því miður uppi með sem arf frá þeim tíma og hefur lítið gengið að komast í burtu frá því ástandi þó heldur horfi til réttrar áttar með talsverðri lokun herstöðva á erlendri grund af hálfu þeirra sem hafa verið afkastamestir í að halda úti slíkum. Að okkar mati á Ísland að sjálfsögðu að reyna að leggja sitt af mörkum og vera þátttakandi í þessari þróun sem vonandi getur haldið áfram á komandi árum og átt sér þann endapunkt, herra forseti, sem ég var hér að nefna. Herra forseti. Að lokinni umræðunni legg ég svo til að tillögunni verði vísað til síðari umr. og hv. utanrmn.