Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og kunnugt er, hófst verkfall undirmanna á togaraflotanum 22. jan. s. l. eða fyrir rúmum 4 vikum. Enn fremur er ósamið um kaup og kjör yfirmanna á togurunum. Verkfallið stendur enn og tekur nú til 21 togara: 5 skuttogara, 6 nýrri dísiltogara 12–14 ára gamalla og 10 enn eldri síðutogara. Standa málin nú svo, að enginn togari er að veiðum. Þegar litið er til þess, að fob.-verð togaraaflans nam 1400 millj. kr. árið 1971 og 1300 millj kr. árið 1972 eða 10% af útflutningsverðmæti sjávarafurða á síðasta ári, þá er ástæða til að vekja máls á því tjóni, sem þjóðarbúið verður fyrir af langvarandi verkfalli. Þá er og von á enn nýjum skuttogurum til landsins, sem hingað eru keyptir fyrir hundruð millj. kr. til annars en að binda þá við bryggju. Æskilegast væri vitaskuld, að skilyrði væru slík í efnahagsmálum, að aðilar vinnumarkaðarins, vinnuveitendur og launþegar, leystu ágreiningsmál sín á milli og þess vegna væri það ekki í verkahring hæstv. sjútvrh. eða ríkisstj. að skerast í leikinn. En hvað sem því liður, er ljóst, að hæstv. sjútvrh, og núv. stjórnarliðar á þingi velflestir hafa í stjórnarandstöðu gert þá kröfu til ríkisstj., að hún ýmist kæmi í veg fyrir verkföll eða stuðlaði að lausn þeirra. Nú eru tvær vikur liðnar, síðan síðasti sáttafundur var haldinn með togaraeigendum og undirmönnum á togurum, og þar sem verkfallið hefur staðið í nær mánuð, eins og áður segir, og ætla verður erlendan gjaldeyrismissi þjóðarbúsins orðinn 100 millj. kr. vegna verkfallsins, þá leyfi ég mér að spyrja hæstv. sjútvrh.: 1. Hvað hefur hæstv. ráðh. og ríkisstj. gert til þess að stuðla að lausn þessa verkfalls? 2. Hvað hyggst hæstv. ráðh. og ríkisstj. gera til þess að skapa grundvöll fyrir því, að togararnir geti aftur hafið veiðar? Blað hæstv. sjútvrh., Þjóðviljinn, lætur að vísu í ljós í leiðurum sínum s. l. laugardag og aftur nú í dag, að verkfallið sé til komið vegna mannvonzku togaraeigenda, eða eins og blaðið segir: „þeir“ - þ. e. togaraeigendur - „ætlast til þess, að verkfallið komi ríkisstj. illa, og þeir gera ráð fyrir því, að öllu sé borgið, þó að togararnir stöðvist.“ Ég ætla ekki hæstv. sjútvrh. að vera sömu skoðunar og blað hans, en væri svo og verkfallið tilefnislaust að áliti ráðh., er enn frekari ástæða til að fá skýr svör við þeim spurningum, sem ég hef hér á undan lýst. Sannleikurinn er sá, að rekstrarvandamál íslenzka togaraflotans eru alvarleg. Í fyrsta lagi er togaraflotanum nauðsynlegt að geta boðið togarasjómönnum góð kjör, sem sambærileg séu við það, sem annars staðar standa mönnum nú til boða á sjó og landi. Í öðru lagi verður að horfast í augu við það, að afli togaraflotans íslenzka hefur minnkað um jafnvel meira en 30% á s. l. ári miðað við árið 1970, og er þá átt við veiði á togtíma. Halli togaraflotans árið 1971 er talinn 30 millj. kr. Árið 1972 er hallinn talinn um 70 millj. kr., og er þá búið að taka tillit til 37 millj. kr. bóta úr aflatryggingasjóði og 40 millj. kr. framlags beint úr ríkissjóði. Heildarhalli togaraflotans er því á s. l. ári um 150 millj. kr., og það sem verra er, að rekstraráætlanir telja hallann jafnvel verða álíka háan á þessu ári. Herra forseti. Þegar verkfall yfirmanna á togurum hafði staðið í tæpar tvær vikur í ársbyrjun 1971 eða fyrir tveimur árum, birtist í blaði hæstv, sjútvrh. eftirfarandi: „Það er skylda ríkisstj. og þá fyrst og fremst sjútvrh. að beita sér fyrir því, að deilumálin við sjómenn verði leyst án tafar.“ Með tilvísun til þess, að togaraverkfallið hefur nú staðið í nær mánuð, vænti ég, að hæstv. sjútvrh. skorist ekki undan því að svara spurningum mínum, og um leið væri fróðlegt að vita, hvort hæstv. sjútvrh. er sammála málgagni sínu, að það sé skylda ríkisstj. og þá fyrst og fremst sjútvrh. að beita sér fyrir því, að deilumálin við sjómenn verði leyst án tafar.



Herra forseti. Hér er spurt um það, hvað hafi verið gert til þess að stuðla að því, að verkfall á togurunum, sem nú stendur, verði leyst eða takist að leysa það. Ég hafði á sínum tíma náið samstarf við báða samningsaðila, togaraeigendur annars vegar og samtök sjómanna hins vegar, og átti nokkra fundi með þessum aðilum ásamt með sáttasemjara ríkisins, áður en verkfallið skall á. Þá hafði þokazt allverulega áleiðis á milli þessara aðila í samningaviðræðum, þannig að það var mitt mat, að raunverulega bæri hér orðið mjög lítið á milli. Þýðingarmestu atriðin, sem um hafði verið deilt, voru leyst, en hins vegar virtist vera ágreiningur aðallega um fastakaupið eða þann lið í samningunum, sem snertir fastakaup sjómanna, og þar var um tiltölulega lítinn ágreining að ræða að mínu mati. En samkomulag tókst ekki og verkfall skall á. Það er ekki auðvelt að gefa skýringu á því, hvernig á því stendur, að ekki skuli hafa tekizt samkomulag á milli þessara aðila, þ. e. a. s. undirmanna á togaraflotanum og togaraeigenda. Hins vegar hafa yfirmenn síðan gert sínar kröfur, en þeir hafa ekki enn þá lýst yfir verkfalli, svo að binding togaranna stafar ekki af kröfum þeirra. Varðandi kröfur þeirra og sjónarmið togaraeigenda mun bera meira á milli heldur en í sambandi við laun undirmanna. Það er ljóst, að togaraeigendur telja, að það gerði að koma til allverulegur beinn styrkur frá ríkinu til stuðnings togaraútgerðinni umfram það, sem önnur útgerð í landinu nýtur. Þeir hafa hins vegar ekki sett fram neinar beinar kröfur til ríkisstj. um það, hvað þeir fari fram á. Ríkisstj. hefur hins vegar hlutazt til um að skipa þriggja manna n. embættismanna, sem rannsakaði sérstaklega afkomu togaranna, eins og nú er ástatt. Í þessari n. er einn aðili frá hagrannsóknadeild Framkvæmdastofnunar ríkisins, einn tilnefndur af Fiskifélaginu og sá þriðji af sjútvrn. Þessi n. hefur unnið undanfarna daga að því að rannsaka öll gögn í málinu og mun nú vera komin að því að skila áliti sínu um það, hvernig hún lítur á rekstrarstöðu togaranna. Það hefur verið sjónarmið mitt, að nauðsynlegt væri að fá samkomulag um launakjör á togurunum, áður en endanlega yrði tekin ákvörðun um, hvert framlag ríkissjóðs yrði sérstaklega til togararekstrarins. Það verður að teljast mjög óheppilegt að ákveða fyrst rekstrarstyrk til atvinnugreinar og síðan semji hún á eftir við þá, sem gera kröfur á útgerðina. Á s. l. ári veitti ríkissjóður togaraútgerðinni beina styrki, sem námu 45 millj. kr., en auk þess fékk togaraútgerðin um 36 millj. kr. í sérstakar bætur úr aflatryggingasjóði. Til viðbótar við þetta má nefna það, að ríkið tók á sig sérstakar greiðslur til vátryggingasjóðs fiskiskipa í því skyni, að hægt væri að halda uppi karfaverði umfram það, sem talið var mögulegt að halda uppi með öðrum hætti, og talið var, að bein útgjöld af þessum ástæðum næmu í kringum 14 millj. kr. á ári. Þessi sérstöku framlög til togaraútgerðarinnar á s. l. ári voru veitt fyrst og fremst til stuðnings gömlu togurunum, sem enn eru í rekstri og talið var, að þyrftu á sérstakri aðstoð að halda. Nýir skuttogarar, sem voru að bætast í flotann á árinu, urðu ekki aðnjótandi þessara sérstöku bóta. En í þeim kjarasamningum, sem nú er rætt um, er að sjálfsögðu jöfnum höndum samið um launakjör á hinum nýju skuttogurum og á gömlu skipunum. Það hefur legið skýrt fyrir, að ríkisstj. væri tilbúin að ræða við forsvarsmenn togaraútgerðarinnar í landinu um sérstakan rekstrarstyrk á yfirstandandi ári, eins og á s. l. ári, þegar fyrir lægju samningar um launakjör og annan rekstrargrundvöll togaranna. Ég tel því, að af hálfu ríkisstj. hafi verið stuðlað að því að leysa þessa deilu, eftir því sem tök eru á á þessu stigi málsins, en lausn hefur ekki fundist enn. Það er auðvitað alltaf álitamál, hvenær ríkisvaldið á að skerast í leikinn, m. a. með beinni íhlutun löggjafarvaldsins. En þegar álitsgerð þeirrar n., sem unnið hefur að sérstakri athugun á rekstrarafkomu togaranna, liggur fyrir, þá koma væntanlega fram formlegar kröfur togaraeigenda um það, eftir hvaða stuðningi þeir óska, en slíkar kröfur hafa ekki komið fram til þessa. Rætt hefur verið við sáttasemjara ríkisins um það, hvort hann teldi væntanlegt til þess að leysa þessa deilu, að skipuð yrði sérstök sáttanefnd í deilunni. Hann hefur talið, að það væri ekki líklegt, eins og sakir standa, að það mundi verða til þess að flýta fyrir lausn á deilunni. Ég býst því við, að nú næstu daga verði úr því skorið, hvort samningsaðilar sjálfir geta fundið lausnarleið út úr deilunni eða hvort hér verða að koma til bein afskipti ríkisvaldsins til að leysa þessa deilu. En ég undirstrika það enn sem mína skoðun, að áður en ákveðið er framlag ríkisins til rekstrar togaraútgerðar í landinn, þurfa samningar um launakjör að takast. Ég er sammála hv. 2. þm. Reykv., sem lagði hér fram sína fsp., um, að það þarf að semja við sjómennina á togurunum um góð kjör. Það þarf að gefa þeim kost á hliðstæðum launakjörum og öðrum sjómönnum í landinu, og það er sú viðmiðun, sem er eðlileg af hálfu togaraeigenda í þessum samningum, að reyna að ná samningum við samtök togarasjómanna um hliðstæðar launagreiðslur til þeirra og samið hefur verið um í annarri ritgerð í landinu til annarra sjómanna. Komi það svo í ljós, eftir að slíkir samningar hafa verið gerðir, að óhjákvæmilegt sé að veita togaraútgerðinni eða hluta hennar eftir atvikum sérstakan fjárhagsstuðning umfram aðra útgerð í landinu, þá verður vitanlega að gera það til þess að tryggja þennan þýðingarmikla rekstur. Ég vil benda á, að þetta verkfall, sem vissulega er alvarlegt, nær aðeins til hinna stærri togara, það nær ekki til minni togaranna í landinu. Það er því ekki rétt, sem sagt hefur verið, að jafnóðum og hin nýju skip sigla til landsins, sem sum hver eru að koma nú, þá lendi þau í verkfalli. Hér er aðeins um að ræða skip, sem eru yfir 500 brúttó rúmlestir að stærð. En þó að verkfallið nái aðeins til þeirra skipa, er hér um svo þýðingarmikinn lið í okkar atvinnurekstri að ræða, að það ber vitanlega að leggja áherzlu á að leysa þessa deilu sem allra fyrst. Og ég teldi fyrir mitt leyti eðlilegast, að samningar tækjust á milli togaraeigenda og sjómannasamtakanna um launakjör sjómanna, þar sem fyrir liggur, að ekki ber raunverulega orðið mikið á milli þessara aðila. Ég held, að ef þannig hefði verið staðið að málinu, hefði verið líklegt, að unnt hefði verið að leysa á eftir aðra þætti málsins, sem upp hefðu komið. Svar mitt við því, sem hér var gagngert spurt um, er þetta: Ég hef fyrir hönd ríkisstj. haft afskipti af þessum samningum og leitast við að stuðla að lausn. Lausnin hefur enn ekki fundist. Nú næstu daga, þegar fyrir liggur álitsgerð þeirrar þriggja manna n., sem ég hef skýrt hér frá, hlýtur að verða tekin afstaða til þess, hvort ríkisvaldið verður að skerast í að leysa þessa deilu eða samningsaðilar finna leið út úr vandanum á þeim grundvelli, sem þá liggur fyrir hjá þessari sérstöku athugunarnefnd.



Herra forseti. Það fer vart á milli mála, að tæplega mánaðarverkfall íslenzka togaraflotans hefði verið mun meira í hinu pólitíska sviðsljósi, ef ekki hefðu gerzt önnur tíðindi, sem dregið hafa athygli þjóðarinnar jafnvel frá slíkum atburði sem þessum. Hins vegar hefur nóg yfir okkur gengið, þó að það bætist nú ekki við, að mörg hundruð millj. kr. tap verði af verkfalli þessu, en hér hefur verið bent á, að búast megi við eftir reynslu rúmlega 700 millj. kr. tapi á mánuði, sem gæti þá orðið meira við tilkomu nýrra skipa á næstunni. Það er ekki óeðlilegt, eftir að þetta verkfall hefur staðið í tæpan mánuð og það liggur fyrir, að ekki hefur verið talað við samningamenn undirmanna í rúmlega 2 vikur, að minnt sé á, hvernig hæstv. sjútvrh., flokksbræður hans og skoðanabræður brugðust við, þegar slíkan vanda bar að höndum og þeir sátu á stjórnarandstöðubekkjum. Ólíku er saman að jafna orðum þeirra og ákafa þá eða hinum hæga og ábyrga embættismanni, sem tíundaði hér áðan allt, sem hann hefði gert til að reyna að fyrirbyggja þetta verkfall, sem ég skal í sjálfu sér á engan hátt vanmeta eða vanþakka. Það er grundvallarstaðreynd í þessu máli, að undirmenn á togurum hafa haft lægst laun allra hópa af íslenzkum sjómönnum undanfarin missiri og að svo getur ekki verið í framtíðinni, þegar við erum að eignast nýjan og fullkomnari togaraflota, sem við bindum við miklar vonir. Það liggur líka fyrir, að þróun hefur verið togaraflotanum óhagstæð, ekki aðeins hvað snertir heildaraflamagn, heldur líka hvað snertir samsetningu aflans. Einhvern veginn hefur ávallt farið svo þrátt fyrir nokkra viðleitni til leiðréttingar, að sá fiskur, sem togararnir hafa mest veitt af, hefur fengið aðeins brot af þeim prósentuhækkunum í verði, sem bátafiskurinn hefur fengið. Afkoma togaranna hefur því verið slæm, um það þarf ekki að ræða, og þeir hafa fengið ýmiss konar aðstoð. Mér skilst, að nú þegar hafi tekizt að semja um fjölda manna á togurunum. Ef það er rétt, eins og heimildarmenn mínir segja, er það í sjálfu sér mikið skref, af því að samningar um stærð áhafnar hafa verið allviðkvæmt mál um langt árabil. En það hefur ekki tekizt að semja um kjör þessara manna. Hæstv. ráðh. hefur nú skipað n. til að athuga málið, og hann hefur tekið þá ákveðnu afstöðu, að það skuli ekki ákveða neina aðstoð við þessi skip, fyrr en samið hefur verið. Ég vil benda á, að nauðsynlegt kunni að vera að gera sér grein fyrir því, hvort vitneskja um væntanlega aðstoð gæti ekki einmitt orðið til þess að leysa deiluna, en alger óvissa um, hve aðstoðin verður aukin mikið, geti frekar orðið til þess að draga deiluna á langinn. Um þetta kunna að verða skiptar skoðanir, en ég tel, að það sé lífsnauðsyn að velja þá leiðina, sem fyrr bindur enda á verkfallið, jafnvel þó að aðilar þurfi að fá tiltölulega fljótlega einhverjar, ef ekki endanlegar hugmyndir um, hvers konar viðbótaraðstoð togararnir geta átt von á. Ég vil að lokum segja, að mér finnst það ærið mikil tíðindi að heyra frá munni núv. sjútvrh., að það sé aðeins álitamál, hvenær ríkið, - þar mun hann eiga fyrst og fremst við löggjafarvaldið, - á að grípa inn í vinnudeilu og leysa hana, - það er aðeins „álitamál“, þegar þessir menn sitja sjálfir í ráðherrastólum, en það var kallað ýmsum öðrum nöfnum, þegar þeir voru í stjórnarandstöðu og einstöku sinnum þurfti út úr neyð að grípa til slíkrar lausnar. Það er því athyglisvert að heyra, hvernig mennirnir breytast eftir því, hvar þeir sitja. Hitt vil ég að lokum taka undir með hæstv. ráðh., að það er lífsnauðsyn að binda endi á þessa dellu og alveg óhjákvæmilegt, að endirinn verði þannig, að sjómenn á togurunum fái algerlega sambærileg kjör við það, sem aðrir íslenzkir sjómenn hafa, því að öðruvísi verður útilokað fyrir okkur að manna og hagnýta þau nýju tæki, sem við erum að kaupa fyrir nokkur þús. millj. um þetta leyti.



Herra forseti. Ég vil ekki láta hjá líða að þakka hæstv. sjútvrh. fyrir svör hans við fsp. mínum. Það kom fram í svörum hæstv. ráðh., að hann hafði haft samband við deiluaðila og hann hafði skipað n. til þess að kanna málin. En það kom líka fram í svörum hæstv. ráðh., að núna eftir mánaðarverkfall hefur sú n. ekki skilað grg. um málið, og í raun og veru taldi hæstv. ráðh., ef mig misminnir ekki um orð hans eða hef misskilið hann, að það væri ekki eðlilegt, að málin lægju skýr fyrir, fyrr en þessi n. hefði skilað áliti. Ég verð að gagnrýna þennan seinagang á meðferð málsins af hálfu sjútvrh. og af hálfu þeirrar n., sem hann hefur skipað. Hæstv. ráðh. taldi, að togaraeigendur þyrftu að gera kröfur til ríkisstj. og ríkissjóðs, fyrr væri ekki hægt að gera sér grein fyrir því, hvernig ætti að leysa þessi mál. Og hann tók alveg sérstaklega fram, að fyrst þyrftu samningar að eiga sér stað og síðan yrði að ákveða framlag ríkisins til þess að skapa togurunum rekstrargrundvöll. Ég verð að taka undir með hv. 8. landsk. þm., Benedikt Gröndal, þegar ég dreg í efa, að þetta sé sú rétta leið til lausnar þessari deilu, að fyrst séu samningar gerðir og síðan sé tryggður rekstrargrundvöllur eða sköpuð skilyrði fyrir rekstri togaranna. Ég held, að togaraeigendur séu þess ekki umkomnir að semja um eitt eða neitt, fyrr en þeir hafa von um, að rekstrargrundvöllur sé til staðar fyrir togarana, og þess vegna beri a. m. k. að leggja áherzlu á það af hálfu sjútvrh., að þetta haldist í hendur, að það haldist í hendur að skapa togurunum rekstrarskilyrði og koma á samningum við bæði undirmenn og yfirmenn á togaraflotanum. Það voru ekki út af fyrir sig fréttir, að ríkisstj. væri tilbúin að ræða við forráðamenn togaraútgerðarinnar um rekstrarskilyrði. En það er ámælisvert, að þetta var því skilyrði bundið, að fyrir lægju samningar um launakjörin. En ástæða er til að vekja athygli á því, að hæstv. sjútvrh. tók ekki undir orð málgagns síns um, að hér væri tilefnislaust verkfall á ferðinni. Hann lagði á það áherzlu og tók undir það, að rekstrarörðugleikar togaraútgerðarinnar væru miklir, eins og stæði, væri rekstrargrundvöllur ekki til staðar fyrir þá, og það er út af fyrir sig góðra gjalda vert, að hæstv. sjútvrh. hefur þennan skilning. En ég verð til frekari áréttingar því, að seinagangur hefur verið á þessum málum af hálfu hæstv. ráðh. og ríkisstj. hingað til, sérstaklega þegar miðað er við fyrri ummæli þeirra, þegar þessir aðilar voru í stjórnarandstöðu, að leyfa mér - með leyfi forseta - að vitna örstutt í skrif Þjóðviljans fyrir tveim árum. Í leiðara í Þjóðviljanum, um það bil mánuði eftir að verkfallið er skollið á, segir á þessa leið : „En sjómenn hafa ekki gleymt því, að þau tvö ár, sem Alþb. lagði til sjútvrh., Lúðvík Jósepsson, stöðvaðist fiskfloti Íslendinga aldrei, heldur hélt óslitið áfram framleiðslustörfunum. Kunnugir vita, að það var engin tilviljun, var ekki af hví, að vandamál skorti, en þau voru leyst með þeim hætti, að þessi varð árangurinn. Fiskiflotinn gat óskiptur gefið sig að hinum dýrmætu framleiðslustörfum.“ Þetta var þá sagt til hnjóðs fyrirrennara núv. sjútvrh., Eggert G. Þorsteinssyni, en ég vek athygli á þessum ummælum núna. Nú hefur mánaðarstöðvun verið á þessum þýðingarmikla hluta íslenzka fiskveiðiflotans. Hin tilvitnunin, sem ég leyfi mér að vitna í úr leiðaraskrifum Þjóðviljans, er þegar verkfallið hefur staðið í tæpar 2 vikur, og hljóðar svo: „ Ríkisstj. ber nefnilega ábyrgð á því, að tugmilljóna verðmæti fara í súginn á viku hverri í verkfalli yfirmanna á togurum, en um þessar mundir er hver fiskur dýrmætur á erlendum mörkuðum auk vinnsluverðmætanna hér í landi. Og á sama tíma og 70–100 erlendir togarar skarka á landgrunninu umhverfis Ísland, lætur ríkisstj. binda íslenzku togarana í höfn. Slíkt ábyrgðarleysi ætti að vera refsivert.“ Vegna þess að þarna var nefnt, að erlendir togarar skörkuðu á landgrunninu umhverfis landið, þá má ítreka það nú, að enn eru erlendir togarar á landgrunninu umhverfis landið, og þótt íslenzkir togarar hafi því miður fiskað minna á síðasta ári og síðustu tveim árum en árin þar á undan og aflinn hafi minnkað um og yfir 30%, á s. l. tveim árum, þá er það svo, að eftir skýrslum um löndun enskra togara sýnist sem afli þeirra hafi minnkað hlutfallslega minna. Samkv. skýrslum, sem fyrir liggja hjá Fiskifélagi Íslands, hefur afli enskra togara af Íslandsmiðum, sem landað er í Englandi, á s. l. ári miðað við 1971 minnkað um 14% fram til 1. sept., eða þar til útfærsla fiskveiðilögsögunnar átti sér stað. Úr þessari aflaminnku hefur dregið, eftir að útfærslan tók gildi, þannig að fram til 1. des. s. l. hefur aflaminnkunin á árinu farið niður í 11%. Togararnir ensku sýnast þess vegna hafa bætt stöðu sína, hlutdeild sína í afla teknum á Íslandsmiðum, eftir að útfærslan átti sér stað 1. sept. s. l. Þetta eru alvarleg tíðindi. Og ef við ætlum nú að friða íslenzk fiskimið með þeim hætti að binda íslenzka togara við bryggju, þá er illa komið.



Herra forseti. Það er næsta furðulegt að heyra úr íslenzkum munni því haldið fram, að útfærsla okkar á landhelginni hafi orðið til þess að auka afla Breta. Hitt kannast ég vel við, að tilteknir áróðursmenn í Bretlandi halda því fram, að þetta hafi ekki sakað þá neitt, þó að þeir hljóði svo mikið á milli yfir þeim kjörum, sem þeir búa nú við, að þeir hóti því að gefast upp og sigla heim og hætta með öllu. Allir, sem eitthvað hafa kynnt sér þessi mál, vita mætavel, að hér er um hreinar áróðurstölur frá Bretlandi að ræða, sem fá ekki staðizt. Í fyrsta lagi er hér ekki um sambærilegan flota að ræða, og í öðru lagi er það, að menn eru að bera hér saman stutt tímabil, þar sem fiskafli getur auðvitað breyzt eftir veðráttu á milli ára, en raunverulega hefur afli skipanna stórkostlega minnkað. Það hefur líka komið skýrt fram í brezkum blöðum. En hv. þm. hirðir ekki mikið um að skýra frá því, þegar Bretar geta þess, hvað þeir hafi orðið fyrir miklu áfalli vegna útfærslunnar, enda má fara nokkuð nærri um það, þegar þannig hefur farið, að Bretar verða að sætta sig við að fiska á svæði, sem varla nemur 1/6 af heildarmiðunum, að þá hafi það ekki orðið til þess, að þeir fiskuðu miklum mun meira. En hvað um það, það verður að hafa það eins og það er, þó að í okkar hópi finnist einstaka menn, sem taki hér upp hanzkann fyrir Breta í þessum málum. Hv. 2. þm. Reykv. taldi sig hafa skilið mig þannig, að ég hefði sagt, að það væri ekki við því að búast, að málin lægju nægjanlega skýrt fyrir, til þess að búast mætti við lausn á deilunni, fyrr en n. sú, sem ég gat um, hefði skilað störfum. Þetta hef ég vitanlega aldrei sagt. Ég sagði þvert á móti hitt, að ég teldi, að það væri mjög eðlilegt að semja um launakjör sjómannanna, sem lýst hafa yfir verkfalli, á þeim megingrundvelli, að launakjör þeirra yrðu sambærileg við það, sem launakjör sjómanna eru á öðrum skipum, sem búið er að semja um. Ég hef því talið, að það hefðu átt að vera allar forsendur fyrir því að semja um launin, þar sem það lá þar að auki fyrir, að það bar raunverulega mjög lítið á milli. En ég þekki líka þær röksemdir, sem koma upp á móti þessu frá hálfu togaraeigenda, og það eru nákvæmlega sömu rökin og koma fram frá hv. 2. þm. Reykv., en hann sagði hér, að útgerðarmenn væru raunverulega ekki þess umkomnir að semja um neitt, á meðan þeir vissu ekki um rekstrarafkomu flotans. Hér er um að ræða mismunandi skoðanir: Er eðlilegt að semja um hliðstæð launakjör fyrir hásetanna á togurunum eins og samið hefur verið um fyrir sjómenn á öðrum fiskiskipum? Er þetta eðlilegt? Eða á hitt að ráða að halda því fram, að afkoma togaranna leyfi ekki svona góð kjör og af því sé ekki hægt að semja um þau? Þessi sjónarmið eru á lofti. Hv. 2. þm. Reykv. talar alveg eins og einn af togaraeigendunum í þessu máli, og er það kannske ekki með öllu óskiljanlegt, því að hann er ekki aldeilis óskyldur stærsta togaraútgerðarfélaginu, sem hér á hlut að máli. Ég álít fyrir mitt leyti, að það sé hitt sjónarmiðið, sem eigi að ráða, að það eigi að semja um hliðstæð kjör fyrir sjómennina á togurunum eins og fyrir aðra sjómenn, síðan verði að ganga út frá þessari almennu forsendu um launagreiðslur á togurunum, þegar ákveðið er, hvað skuli veita þeim mikinn sérstakan rekstrarstyrk umfram aðra útgerð. Ég teldi ákaflega óhyggilegt að málum staðið að ákveða nú fyrst rekstrarstyrkinn til togaranna og síðan ætti að halda áfram við samningaborðið og þæfa um þær kröfur, sem þar liggja frammi frá ýmsum aðilum. Ég dreg mjög í efa, að það mundi greiða fyrir lausn málsins, eins og málin liggja fyrir nú. Ég taldi ekki rétt í svari mínu áðan og tel ekki rétt að fara á þessu stigi málsins að kveða upp neinn dóm um það, hvort ég álíti afstöðu togaraútgerðarmanna eða togarasjómanna hafa verið réttilegri í samningagerðinni. Ég læt bíða að segja álit mitt á því. Hitt hef ég sagt alveg skýrt, að ég álít, að það hefði átt að vera grundvöllur til þess að ná samkomulagi við þá, sem lýst höfðu yfir verkfalli, því að mér sýndist bera orðið svo lítið á milli og kröfur sjómanna vera svo eðlilegar. Það er vitanlega alveg út í loftið að segja, að í sambandi við þetta verkfall hafi verið um einhvern seinagang að ræða hjá sjútvrh. Sjútvrh. ræður ekki gangi þessa verkfalls. Áður en verkfallið skall á, margræddi ég við aðila og vakti aneð þeim a. m. k. tvær nætur í röð til þess að reyna að ná samkomulagi. En það var vitanlega ekki á mínu valdi að segja togaraeigendum fyrir um það að semja og ekki heldur sjómönnum. Ef útgerðarmenn hefðu lagt fram sérstakar kröfur um stuðning sér til handa og þeim hefur ekki verið svarað, þá hefði mátt segja, að staðið hafi á ríkisvaldinu. Hins vegar hefur því verið lyst yfir af hálfu ríkisstj., að hún væri fús til þess að ræða um sérstakan stuðning við togaraútgerðina, en hún teldi, að áður en sá stuðningur væri ákveðinn, væri eðlilegt, að búið væri að semja um þennan þýðingarmikla kostnaðarlið, sem er laun áhafnar. Það er rétt, sem kom fram hjá hv. 8. landsk. þm., Benedikt Gröndal, að samkomulag hafði tekizt á milli togaraeigenda og sjómanna um mannafjöldann á skipunum. Það tel ég hafa verið mjög þýðingarmikið atriði í samningunum. Einnig höfðu náðst samningar um önnur mjög mikilvæg atriði, sem samningamálin snerust um. En það hafði ekki orðið fullt samkomulag um fastakaupið, sem átti að greiða, og á því strandaði a. m. k. að forminu til. Ég efast ekkert um, að hv. 2. þm. Reykv., fyrrum borgarstjóri í Reykjavík, gæti lagt fram mikinn stuðning í að leysa þessa deilu. Hann hefur allmikið að segja í stærsta útgerðarfélaginu, sem hér á hlut að máli. Og ég held, að ef hann stæði í reynd við að telja, að það yrði að tryggja sjómönnum á skipunum sambærileg launakjör við það, sem sjómenn hafa á öðrum fiskiskipum, þá trúi ég því ekki, að það stæði lengi á því að fá samninga við sjómannasamtökin, eins og kröfur þeirra hafa verið settar fram. Ég get vel tekið undir það, að ég tel það ekki aðeins skaða, heldur tel ég það í sjálfu sér hneyksli, að hinir stærri togarar skuli allir vera bundnir við bryggju aðgerðalausir, eins og nú er ástatt í okkar landi. Ég tel það vera hneyksli. Við þurfum sannarlega á öðru að halda en því að leggja okkar framleiðslutækjum, eins og nú standa sakir. En ef samningar takast ekki eftir venjulegum og réttum leikreglum, er vitanlega komið að því, - hv. 8. landsk. þm. virtist hneykslast á þeim orðum, sem ég hafði um það að segja, - þá er vitanlega komið að því, hvort ríkisvaldið á að skerast í leikinn eða ekki. Ég tel slíkt yfirleitt óæskilegt og samningsaðilar eigi að reyna að gera út um slíkt sjálfir. En mér dettur ekki í hug að neita því, að slíkt ástand geti komið upp, að það verði að grípa til þess. En það á ekki að grípa til slíks, nema það sé talið alveg óhjákvæmilegt. Ég tel fyrir mitt leyti ekki viðunandi, að þetta verkfall þurfi að standa öllu lengur en það hefur staðið, þar sem ágreiningur milli samningsaðila er ekki meir en raunverulega liggur fyrir. Ég tel, að þeir hafi fengið nægilegan tíma til að gera upp þennan ágreining. En sé hér um að ræða, að verið sé að binda togarana til að knýja fram, að ríkisvaldið segi fyrir fram, hvað eigi að styrkja togarana mikið, þá verða vitanlega þeir aðilar, sem að slíku standa, að koma fram með sínar kröfur, þá verða þær að liggja fyrir. Ég viðurkenni ekki, að af hálfu ríkisstj. hafi hér verið um neinn seinagang að ræða eða hún eigi neinn þátt í því, að verkfallið hafi staðið svona lengi. En það er sjálfsagt að skoða allar leiðir og kanna, hvað er til ráða í þessum efnum. Það má vel segja, að það sé rétt að reyna að leysa þessi atriði nokkuð jafnhliða, að útgerðarmenn fái vitneskju um, hvað á að styrkja rekstur þeirra mikið umfram annan skiparekstur í landinu, og að samið sé um launakjörin. Ég hef ekki á móti því fyrir mitt leyti, að það sé reynt að hnýta þetta saman og reyna að standa þannig að lausn málsins. En þá er það vitanlega aðilanna, sem hér deila, að segja til um það, hvort þeir óska eftir, að þannig sé að málunum staðið.

Forseti (EystJ) : Það eru nú þrír á mælendaskrá, þannig að ég vil biðja menn að stytta mál sitt eins og mögulegt er. Það er ekki hægt að halda áfram endalaust umr, utan dagskrár um mál, þótt það sé mikilsvert.



Herra forseti. Ég skal reyna að verða við óskum hæstv. forseta, enda þótt hér sé vissulega vikið að máli, sem ég að öðru leyti vildi hafa töluvert um að segja. En allt orkar þó tvímælis, þar sem talið verður með réttu, að ég eigi hér vissa aðild að, og því mikið vafamál, hversu kann að henta í viðkvæmu deilumáli, að aðilar ræði það opinberlega. Hæstv. sjútvrh. gat þess, að skoðun hans væri sú, að samningar ættu að leysast eftir því sem hann nefndi eðlilegum leiðum, með frjálsu samkomulagi milli aðila vinnumarkaðarins, og að þeir ættu sjálfir um þetta að sjá. Nú er ég honum sammála að þessu leyti og hef verið lengi, að ríkisvaldið ætti sem minnst að grípa inn í hina frjálsu samninga vinnumarkaðarins. En ég vil benda á, að þetta er alveg nýtt viðhorf hjá hæstv. sjútvrh. og hans flokki, og á það var hent rækilega áðan af hv. 2. þm. Reykv., að það var ekki liðinn nema hálfur mánuður, þegar hið alvarlega verkfall geisaði hér í ársbyrjun 1971, þegar Þjóðviljinn, málgagn hæstv. sjútvrh., fór um það hinum hörðustu orðum, að ríkisvaldið bæri ábyrgð á því, hvernig þessi mál stæðu, af hverju það tæki ekki til sinna ráða að leysa vandamálið, eins og því bæri heilög skylda til. Það liggur alveg ljóst fyrir, að þetta var kenning fyrrv. stjórnarandstæðinga alla þá tíð, meðan viðreisnarstjórnin stóð, - það man ég með fullri vissu, - að ríkisvaldið ætti að skerast í leikinn og leggja sitt af mörkum til að leysa vinnudeilur, þegar þær komu upp. Hæstv. sjútvrh. gat þess, sem rétt er, að jafnvel áður en verkfall skall á hafi verið mjög mjótt á mununum um, að samningar tækjust, að aðila hefði ekki skilið mjög á í þrætunni. Þetta er alveg hárrétt. Og það er staðreynd, að vegna kjaranna sjálfra skilur mjög lítið í milli. Þetta játaði og þessu lýsti hæstv. sjútvrh. yfir. Fyrir því er það, að allt, sem segir í stjórnmálaleiðara Þjóðviljans laugardaginn 17. febr., er hreint slúður, vegna þess að þar er fullyrt, að vinnustöðvunin á togaraflotanum sé af því einu saman, að togaraútgerðarmenn, eins og orðað er, snautast ekki til að borga togarasjómönnum eins og þeim ber. En nú hefur mjög borið á góma hér í umr. launakjör. Nú ætla ég að taka það fram, að það, sem ég segi um þau hér, má ekki skiljast á þann veg, að ég vilji neitt draga úr því, að þessi hópur manna eigi skilið hin beztu kjör, því að vissulega vinna þeir störf, sem eru ákaflega þýðingarmikil, þau eru ákaflega erfið að öllu jöfnu, og þeir eru langtímum fjarverandi frá heimili sínu, sem allir hljóta að skilja, að hlýtur einnig að verða að gjalda vel fyrir. Þess vegna má ekki skilja orð mín um launakjörin á þann veg, að ég sé að telja eftir þau launakjör, sem hafa gilt, eða álíti, að ekki þurfi að borga þessum mönnum sómasamlega. En ég heyrði ekki betur en hv. 8. landsk. þm. segði, að grundvallarstaðreynd væri, að undirmenn á togurum hafi haft lægst laun af öllum sjómönnum á undanförnum missirum. Að vísu hef ég ekki í höndunum neitt, sem afsannar þetta, en ég leitaði mér upplýsinga um það, að á togaranum Maí frá Hafnarfirði voru laun háseta á s. l. ári 549 748 kr. eða 45 812 á mánuði, netamenn höfðu 578 þús., bátsmaður 623 þús. og skipstjóri 1624 þús. kr. eða 135 330 kr. á mánuði, og mundi jafnvel þm. þykja það sæmileg laun fyrir sig. Á Hallveigu Fróðadóttur var kaup netamannsin 479 þús. kr. eða tæpar 40 þús. kr. á mánuði. Til samanburðar við þetta vil ég láta þess getið, að mánaðarlaun Dagsbrúnarverkamanns í fiskvinnu eftir 2. texta Dagsbrúnar eru 19 943 kr., fyrir utan orlof, en í hinu dæminu var orlof talið með. Það er fullkomin ástæða til að rifja þetta upp, af því að aðalsannleikspósturinn, sem út er gefinn hér á landi, Nýtt land, skrifar um þetta mál sérstaka grein í blaðinu fimmtudaginn 15. febr., þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Til glöggvunar lesendum birtast hér mánaðarlaun á togurum samkv. gildandi samningum miðað við vísitölu 117 stig“ o. s. frv., eins og þar stendur. Og þar segir þetta blað, sem var til þess stofnað að moka út úr fjósinu í íslenzkum stjórnmálum og halda sannleiksfánanum hæst á lofti, að mánaðarlaunin séu fyrir háseta 18 837 kr., netamenn 21 176 kr., bátsmenn og matsvein 24 702 kr. Þeir tala um mánaðarkaup. Síðan segja þeir, með leyfi hæstv. forseta: „Þegar svo þessir menn fara fram á að fá í laun tæpar 25 þús. kr. á mánuði, er skellt á þá hurðum. Útgerðarmenn þykjast ekki geta rekið skipin með slíkum launagreiðslum.“ Ég bið að heilsa þeim heiðarleika, sem stýrir þessum penna. En hvernig eru svo ástæðurnar hjá útgerðinni? Ég er fjarri því maður til að dæma um það að svo komnu máli, þar sem ég hef örstutta reynslu af þessu. En ég gerði yfirlit yfir eina af söluferðum skuttogarans Vigra, það var sú söluferðin, sem gaf bezta raun. Hann seldi í Þýzkalandi 7. jan. fyrir 5 476 602 kr. Hagnaður af þessari söluferð, sem stóð í 29 daga alls, án afskrifta og vaxta er 378 755 kr. Vil ég þó geta þess, að þarna er ekki tekinn með í dæmið viðgerðarkostnaður, enda skipið nýtt og mjög erfitt að áætla hann. Hagnaður án afskrifta og vaxta var sem sé 378 þús. kr. Síðan kemur ráðstöfunin samkv. þeim reglum, sem farið er eftir, að tekin eru frá til vaxta og afborgunar af lánum 20% af brúttóverðmæti aflans og þess vegna tekið frá í þessu tilfelli 1 097 484 kr., og þegar svo hagnaðurinn án afskrifanna kemur hinum megin, þá er halli á rekstrarfjárstöðu útgerðarinnar 718 729 kr. Ég vil láta þess getið, að þessi sala, 5 millj. 476 þús. kr., er langtum hærri en meðaltal, sem gerzt hefur á s. l. ári, því að í 92 söluferðum er heildarsöluverðið 364 millj. kr., sem þýðir 3 millj. 959 þús. kr., á hverja söluferð hvers togara, þannig að þetta er langt yfir því. Að sjálfsögðu verður útgerð að geta skilað til vaxta og afskrifta. En það er alveg ljóst, að grundvöllurinn er ekki aðeins hæpinn, heldur liggur sem sé fyrir, að grundvöllur er enginn til rekstrar á þessum skipum, eins og stendur. Að vísu ber þess að geta, að það hefur verið mjög mikið tregfiski um langa hríð, og enn fremur ber þess vitanlega að geta, að þessi skip, - og ber ég þar fyrir mig vana togarasjómenn, - hafa að mörgu leyti mikla yfirburði yfir gömlu skipin. Það sýnir sig, að yfirburðir þeirra eru mjög verulegir, ekki einvörðungu vinnuaðstaðan, sem er gjörbreytt frá því, sem verið hefur, og mætti líka taka tillit til hennar, þegar rætt er um launakjör, heldur allir hæfileikar þessara skipa til að fiska, þótt þess gæti e. t. v. minna í tregfiski, þar sem þeir verða að nota allan tímann, sem þeir mega vera á úthaldinu, áður en þeir þurfa að skila afla sínum í land. Við höfum nýleg dæmi um það, að þessi skip hafa gífurlega möguleika. Geymslan á fiskinum, á hráefninu er framúrskarandi og öll aðstaða til þess að nýta aflann hin bezta og er gerbreytt frá því, sem verið hefur. Vil ég t. d. geta þess, að sala skuttogarans Ögra, sem eftir nýju gengi var 10 millj, og 70 þús. kr., byggðist ekki sízt á því, að töluverður hluti af fiskinum var settur í kassa og allt var nýtt, m. a. ísuð hrogn o. s. frv. Þetta og öll meðferð aflans, sem færi gefst á að meðhöndla með miklu betri hætti en áður hefur verið, gerði það að verkum, að þessi feiknarlega sala átti sér stað. En hvort sem manni líkar betur eða verr, þá er grundvöllurinn ekki fyrir hendi. Nú er auðvitað hárrétt, sem hæstv. sjútvrh. segir, að útgerðarmönnum ber vitanlega skylda til að skila till. um það, í hverju úrbæturnar eiga að vera fólgnar. Ég tel mig ekki hafa aðstöðu til þess að varpa fram neinum sérstökum till. í því efni, enda mundi það e. t. v. verða strax túlkað sem kröfur af minni hálfu, og það vil ég ekki gera á þessum stað. Ég vil aðeins geta þess, að það hlýtur þó að verða að liggja fyrir, en ég er upplýstur um, að engin sérstök velyrði liggi fyrir um það, að þessum atvinnurekstri verði veittur fjárhagsstuðningur á þessu ári, engin fyrirheit. Enda þótt manni hafi löngum skilizt, að þessi atvinnuvegur væri nokkurs konar olnbogabarn, hefur hann þó hér á árum áður notið allverulegs stuðnings. Ég vil líka taka það fram, svo að ekki valdi misskilningi, að við, sem höfum ráðizt í kaup á hinum nýju skipum, höfum fengið mjög góða fyrirgreiðslu, eins hjá hæstv. núv. sjútvrh. og af hálfu fyrri stjórnar, sem að vísu hafði um það frumkvæði. En ég vil aðeins geta þess, að árið 1966, þegar fjárlög voru 4.7 milljarðar, voru veittir styrkir til togaraútgerðarinnar 60 millj. kr. Á s. l. ári voru veittar, eins og kom fram hjá hæstv. sjútvrh., 45 millj. kr. og allir muna, hver upphæð fjárlaga var þá. Árið 1967, þegar fjárlög voru 6 milljarðar og 240 millj., voru einnig veittar 60 millj., og á árunum 1963–1965 voru veittar frá 40–51 millj., þannig að þarna er um verulegan stuðning til þessa atvinnuvegar að tefla. En eins og ég sagði, það er erfitt að gera till. Við höfum fengið frábæra fyrirgreiðslu til að kaupa þessi nýju skip, sem við bindum miklar vonir við. En ég held þó, að enda þótt allur rekstur þurfi og eigi að geta skilað afskriftum og vöxtum, þá verði að sjá einhver ráð til þess, að því verði kannske ekki öllu frestað um sinn, en að verulegu leyti. Það er gersamlega útilokað, að reksturinn þoli, að 1/5 af brúttóverðmæti aflans sé þegar í stað frystur. Það er mér alveg ljóst, hvernig svo sem að öllu öðru þarf að standa. Frá því er rekstrargrundvöllur hinna nýju skuttogara var reiknaður út árin 1969 og 1970, þegar allt aðrar ástæður voru og miklu meira fiskirí, hefur mjög hallazt á þennan atvinnurekstur, að ekki sé meira sagt, enda kom það í ljós, að þá vildu helzt allir kaupa togara. Í sambandi við allt verðlag á efni og vörum til atvinnuvegarins, þá hefur það hækkað gífurlega, enda skiptum við í því efni við þau lönd, þar sem breyting á genginu hefur orðið okkur mjög óhagstæð. Að vísu má einnig geta þess, að það hefur komið okkur til góða varðandi sölur á fiski í Þýzkalandi og Bretlandi, meðan það var. Þetta eru aðeins stærðir, sem ég vildi nefnda í þessu sambandi og mér fyndist, að hæstv. ríkisstj. ætti hið fyrsta að ljá máls á, hvort möguleiki er á því að minnka þetta hlutfall, sem tekið er frá til greiðslu vaxta og afborgana. Ég er ekki fjarri því, að að nokkrum árum liðnum, eftir reynslunni af gangi mála í sambandi við okkar fjármál, muni e. t. v. þessi atvinnutæki vera miklu hæfari til þess að standa undir vöxtum og afborgunum og jafnvel geta bætt upp það, sem greinilega hallar nú svo mjög á um. Ég held, að það sé svo ekki fleira í þessu sambandi, sem ég vil tíunda, en get þó aðeins nefnt, að í þessari söluferð Vigra, sem tók 29 daga, var hásetahluturinn 59 765 kr. Netamaður hafði 62 216 kr. og bátsmaður og matsveinn 65 950 kr., og þetta er eftir gildandi samningum. Það er mín skoðun, að þótt hækki um einhverjar þús. kr. á fastakaupi til skipverja, þá skipti það engu höfuðmáli í sambandi við heildarreksturinn, - alls engu höfuðmáli. En þegar menn stöðugt hamra á því, að þessir launþegar þurfi vissulega að bera úr býtum til jafns við aðra, þá er þó ástæða til að láta þetta koma fram. Að mínum dómi bera þeir ekki að meðaltali mjög skarðan hlut frá borði. Ég á a. m. k. eftir að sjá launakjör manna á bátaflotanum yfirleitt. Ég er þar ekki að miða við aflahæstu loðnuskipin, sem grípa upp á mánuði 250 þús. kr. í hásetahlut. Ég er aðeins að tala um meðaltal, t. d. á bátaflotanum, á bolfiskveiðiflotanum til að mynda. En þó eru vissar ástæður fyrir því, að þessir menn ættu að bera mikið úr býtum. Koma þar aðallega til hinar geysilega miklu fjarvistir frá heimilum þeirra. En að öðru leyti er með hinni nýju tækni vissulega miklu betri vinnuaðstaða fyrir velflesta þessara skipverja heldur en gerist og gengur á bátaflotanum yfirleitt, þar með talið á nótaveiðiskipum. Vinnudagurinn er langur, en hann er ekki eins langur og á bolfiskveiðiflotanum yfir netavertíð t. d., ekki nálægt því, það vil ég leyfa mér að fullyrða.

Forseti (EystJ) : Það eru þrír á mælendaskrá, og mér er mjög nauðugt að skera niður ræðutíma, en vil skírskota til þegnskapar hv. þm. um að vera nú gagnorðir og stuttorðir.



Herra forseti. Ég skil vel, að hæstv. forseta langi til að komast að dagskrá fundarins. Hins vegar er sannleikurinn sá, að ég efast um, að á dagskránni sé nokkurt mál, sem er eins þýðingarmikið vandamál og það mál, sem við erum hér að ræða, a. m. k. svo sem sakir standa nú. Það var að vísu ekki ætlun mín að fara sérstaklega að taka til máls hér, en það voru ýmis atriði í ræðu hæstv. sjútvrh., sem ollu því, að ég réðst í að fara hér upp í stólinn, og ég skal reyna að bregðast ekki áskorun hæstv. forseta um að eyða ekki óþarflega löngum tíma, þó að ég þurfi kannske að nota nokkrar mínútur. Það, sem ég fyrst og fremst vildi hér segja og láta í ljós undrun mína yfir og raunar harma, er, að hæstv. ráðh. skyldi ráðast að hv. 2. þm. Reykv. með jafnósæmilegum hætti og hann gerði hér áðan. Satt að segja furðar mig, að jafnglöggur maður og þingvanur skuli halda því fram, þegar hv. 2. þm. Reykv. vitnaði í skýrslur Fiskifélags Íslands um afla brezkra togara á Íslandsmiðum, að þá sanni það, að þessi hv. þm. sé hér sérstaklega að ganga erinda Breta. Ég veit ekki til þess, að hæstv. ráðh. gerði nokkra tilraun til að hrekja þessar tölur, og ég veit ekki, hvort Fiskifélag Íslands birtir rangar tölur eða ekki. Ég hygg, að það birti þær tölur, sem það veit sannastar og réttastar. Og þetta nefndi hv. 2. þm. Reykv. aðeins til að benda á alvöru þess, að hér væru erlendir togarar að moka upp fiski. Ég held, að það þurfi æðimikla hugvitssemi til þess að geta fundið það út úr orðum hans, að hann væri hér í landhelgismálinu að ganga erinda Breta. Þetta vona ég, að hæstv. ráðh. sjái sjálfur, að hafi verið ómaklega og ódrengilega sagt. En sannast sagna vekur margt af því, sem hæstv. ráðh, sagði, undrun manns í sambandi við vinnubrögð í þessari deilu. Það var að vísu svo um margt í fyrri og síðari ræðu hans, að þar var ekki fullt samræmi á milli skoðana hans varðandi hans eigin afstöðu og hvernig hann lítur á það mál, sem hér er við að fást og við getum áreiðanlega öll tekið undir, að er eitt hið alvarlegasta. Skal ég þá alveg láta liggja á milli hluta, hvað fyrr og síðar hefur verið sagt í þeim efnum af einum og öðrum, en aðeins halda mér að vinnubrögðunum í málinu og hvað eðlilegt hefði verið að gera, hvort hæstv. ráðh. hafi farið rétt að. Það er vissulega lofsvert, að hann skuli, rétt áður en deilan hófst, hafa haldið marga og stranga fundi, jafnvel nætur og daga, með aðilum til að reyna að ná sáttum, þannig að ekki kæmi til verkfalls. En þegar þessu lýkur, þá satt að segja hverfur hrifning manns af afskiptum hæstv. ráðh. af þessari deilu, og vægast sagt kemur nokkur undrun í staðinn yfir því, sem síðar hefur gerzt. Hæstv. ráðh, segir, og held ég, að allir hv. þm. hafi tekið eftir því, að það hafi borið mjög lítið á milli, þegar þetta verkfall skelfur á. Engu að síður skellur á þessi vinnudeila, þó að eitthvað lítið beri á milli, sem hann tíundaði að vísu ekki nánar. Og ekki aðeins skellur hún á, heldur hefur farið svo, að í tvær vikur hefur ekki verið haldinn sáttafundur. Hvað veldur því, ef aðeins er um smávægileg atriði að ræða, að ekki er haldinn sáttafundur um langa tíma? Það hef ég aldrei vitað fyrr, að hafi gerzt í vinnudeilu, nema af því að mikið ber á milli og sáttasemjari tefur, að ekki hafi þýðingu að kalla aðila saman til funda. En ég held, að ýmislegt af því, sem hæstv. ráðh. sagði, gefi vissar hugmyndir um það, hvar hnúturinn hér er. Hæstv. ráðh. segist að vísu ekki vilja taka afstöðu með einum eða öðrum aðila í deilunni, en hins vegar gefur hann þó vissar, athyglisverðar yfirlýsingar. Annars vegar ætlast hann til þess, m. a. af hv. 2. þm. Reykv., að hann beiti áhrifum sínum hjá togaraeigendum til að leysa deiluna. Hins vegar segist hann að vísu ekki vilja tala mikið um kröfur sjómanna, en segir þó í seinni ræðu sinni, að það sé sjálfsagt, að þessir menn beri úr býtum það, sem eðlilegt sé, og togaraeigendum beri að semja á þeim grundvelli. Við erum auðvitað ekki að deila um það, og ég er sammála hæstv. ráðh. um það, að almennt eiga kjarasamningar að gerast með frjálsum samningum vinnuveitenda og launþega. Um það deilum við ekki. En það liggur hins vegar ljóst fyrir og enda kemur fram í orðum hæstv. ráðh., að hér stendur svo sérstaklega á, að vinnuveitendur hafa í þessu tilfelli enga möguleika til að semja um þær kröfur, sem fram eru bornar, nema með því að auka hallarekstur sinn. Það er viðurkennt, að togaraflotinn hafi verið gerður út með styrk á s. l. ári, að vísu ekki mjög miklum styrk úr ríkissjóði, en þó nokkrum. Og undanfarin ár, held ég, að hann hafi alltaf fengið einhvern styrk langflest árin. Og hæstv. sjútvrh. taldi ekki óeðlilegt, að það mundi koma til þess, að þennan styrk yrði að veita í einhverju formi, en vill þó ekki gefa upp neitt um það, hvað verði veitt í styrk. Það getur vel verið, að það sé álitamál, hvort ríkið eigi að gefa upp í vinnudeilu, hvað það sé reiðubúið að leggja fram til þess að styrkja togaraflotann. En ég spyr í alvöru talað: Eiga togaraeigendur að semja, ef það liggur ljóst fyrir, að það verði halli, - eiga þeir þá að ganga að öllum kröfum í skjóli þess, að ríkið muni að lokum borga reikninginn, þegar hann er lagður fram? Er skynsamlegra að hvetja til þess, að það verði gert, heldur en að hið opinbera, úr því að það telur, að það muni þurfa að koma þarna til, geri það þá strax og reyni að leiða málin, ekki endilega með því að fara að beita úrskurðarvaldi á Alþingi, heldur halda áfram þeim viðræðum, sem hæstv. ráðh. hóf, og láta ekki málin skipast svo, að ekkert gerist í tvær vikur eða lengur og flotinn liggi, þegar þetta liggur ljóst fyrir, og láti það stranda á því einu, að ríkið sé ekki reiðubúið og það sé talið óskynsamlegt að segja mönnum, hvað ríkið sé reiðubúið að ganga þarna til móts? Þetta held ég, að geti ekki gengið og sé engin von til þess, að deilan leysist með því að ætlast til þess fyrst, að togaraeigendur gangi að kröfum þeim, sem fram eru bornar, - ég læt alveg liggja á milli hluta, hversu sanngjarnar þær eru, þær geta vel verið allar sanngjarnar, ég veit ekkert um það, - en vitandi það, að þeir geta ekki greitt þær nema fá peningana einhvers staðar að, en ríkisstj. segir hins vegar: Þið getið komið með óskir ykkar eftir á, þegar þið eruð búnir að semja. Nú finnst mér að vísu einkennilegt, ef það er rétt, að togaraeigendur hafi ekki sett fram við ríkisstj. neinar hugmyndir um það, hverju þeir þurfi að halda til þess að ná saman endum. Mér skildist á hæstv. ráðh, að engar kröfur hefðu frá þeim borizt. Ég er ekki að véfengja, að hæstv. ráðh. segi það rétt og satt, en það er mjög undarlegt. Ég veit ekki hvort ég hef heldur skilið það rétt, en hæstv. ráðh. leiðréttir það þá, ef það er rangt skilið, að þessi svokallaða athugunarnefnd hafi alls ekki verið sett á laggirnar strax í byrjun deilunnar til þess að rannsaka hag togaraútgerðarinnar, heldur hafi það ekki komið til fyrr en löngu seinna og þessi n. sé ekki búin að skila niðurstöðum sínum. Ég held, að það hljóti í rauninni að vera réttur skilningur minn á því efni, vegna þess að það þarf enginn mér að segja, að það sé margra daga verk, miðað við þá könnun, sem hefur verið gerð á hag útgerðarinnar árlega, nú síðast um síðustu áramót í sambandi við bátakjarasamningana, að gera sér grein fyrir því, hversu togaraflotinn standi að vígi. Auðvitað verður alltaf að ganga út frá óljósum og óvissum forsendum, eins og er með bátaútgerðina yfir höfuð einnig, um það, hvernig afkoman verði á árinu 1973, en í meginefnum hlýtur að liggja nokkuð ljóst fyrir, að þetta eigi að geta gerzt á örfáum dögum, þannig að það hefði átt að geta verið búið að gera þetta fyrir löngu, hvort sem ríkisstj. hefði viljað birta þau plögg togaraeigendum eða ekki, það er auðvitað hennar mál. En ég vek athygli á því, að hæstv. ráðh. sagði hér áðan, að hann teldi, að það mundi fara að komast hreyfing á þetta mál, þegar þessari athugun væri lokið. Þess vegna fæ ég ekki annað skilið en út úr þessu hljóti að verða að lesa og sé eðlilegt að lesa, að ef þessi athugun hefði legið fyrr fyrir, þá hefði hreyfing komizt fyrr á málið og líkur til úrlausnar. Ég sé í rauninni ekki annað en stefnt sé í algert öngþveiti, ef hæstv. ráðh. ætlar að halda svona á þessu máli og segja: Semjið þið, svo skulum við ræða um það á eftir, hvort ríkið ætlar að styrkja ykkur eða ekki. - Það eru a. m. k. allt önnur vinnubrögð en hæstv. ráðh. hafði núna, þegar bátakjarasamningarnir voru gerðir og fiskverðið var ákveðið. Þá sat hann með samningsaðilum eða var í nánu sambandi við þá til þess að tryggja, að ekki kæmi til öngþveitis. Það var a. m. k. hans mat, að til þess að ná þeim samningum þyrfti viss opinber aðstoð að koma til, og þá var nákvæmlega eins ástatt og nú gildir um togarana. Ég held, að ég hafi ekki misskilið hann, að það liggi ljóst fyrir, að einhver opinber aðstoð þurfi að koma til, Á því allt annað hér við heldur en um almenna kjarasamninga, eins og ég áðan sagði, þar sem byggt er á því, að atvinnureksturinn geti staðið sjálfur undir þeim kjörum, sem samið er um. En varðandi bátakjarasamningana sat hæstv. ráðh. með samningsaðilum og gaf yfirlýsingar. Ég skal ekki fara út í þá sálma, hvaða heimildir hann hafði til að gefa þær, það er innanríkisstjórnarmál, þar sem hann létti álögum af bátaútgerðinni, til þess að samningar gætu tekizt. Ég er ekkert að lasta hæstv. ráðh. fyrir þetta, en hann viðhafði þarna allt önnur vinnubrögð. Hann hafði forustu um málið. Þegar hann sá, hvað á milli bar, reyndi hann að brúa það bil, en sagði ekki bara: Semjið þið og komið svo og ræðið við mig eftir á, þegar þið eruð búnir að semja, og þá skal ég íhuga, hvað hægt er að gera. - Ég er ekki viss um, að sú stefna sé rétt, og ég held, að sú stefna, sem hefur verið að þessu leyti viðhöfð í togaradeilunni, stefni út í algera ófæru og geti ekki annað gert. Ef það er mat hæstv. ráðh. t. d., að togarasjómenn fái of lítið kaup og það eigi að ganga að einhverjum tilteknum hluta af þeirra kröfum, þá er sjálfsagt að taka það líka inn í athugunina á rekstrarafkomu togaraflotans, sem nú stendur yfir, og ef það er skoðun hans, að það verði veitt ríkisaðstoð til að brúa þetta bil, þá verði það tekið einnig með í dæmið. En ég skil ekki, að hæstv. ráðh. ætlist til þess undir neinum kringumstæðum, að togaraeigendur geri út togaraflotann á næsta ári með sannanlegum stórhalla. Því trúi ég ekki, og ég veit, að hann hefur þann hug til útgerðarinnar, að það getur ekki verið. Mér sýnist, að allar þær umr., sem hér hafi farið fram, bendi ótvírætt til þess, að ekki hafi verið haldið á þessu máli sem skyldi og hér hafi átt sér stað einhver seinagangur og mistök, sem eru í rauninni lítt skiljanleg, miðað við þá yfirlýsingu hæstv. ráðh. sjálfs, að hann hafi í rauninni verið búinn að leiða málið að verulegu leyti til lykta, þegar verkfallið hófst. Engu að síður stendur það um mánaðarskeið og engir samningafundir haldnir í hálfan mánuð. Þurfum við áreiðanlega ekki að deila um við einn eða neinn, hvorki ég né hæstv. ráðh, né hv. þm., að þetta er hið alvarlegasta mál. Ég skal svo ekki, herra forseti, eyða fleiri orðum að þessu efni. En mér sýnist, að eins og málum er hér háttað, ætti hæstv. sjútvrh. að grípa í taumana, áður en til ófarnaðar er lengra komið, og halda á málum á þann veg, að það takist að leysa þessa deilu. Ef það eru aðeins smáatriði, sem á milli ber, og stærri atriðin öll hafi verið leyst, eins og hann áðan sagði, þá hlýtur það að verða manni óskiljanlegt, hvernig stendur á því, að þessi stórvirku framleikslutæki liggja bundin í höfn. Ég veit að vísu ekki, hvort hæstv. ráðh. vill nokkuð um það segja hér, en manni verður að spyrja, ekki sízt eftir þau ummæli, sem komu hér fram frá hv. 4. þm. Austf. um afkomuhorfur skuttogara, hvort það sé grundvallarstefna, sem hefur verið mörkuð af hæstv. ríkisstj. eða hæstv. sjútvrh., að það komi ekki til mála, hvað sem athugun á afkomuhorfum togaraflotans líður, að veita skuttogurum styrk. Ég skal taka undir það með honum, að það væri mjög geigvænlegt, ef skyldi þurfa að grípa til þess með þessi stórvirkustu og nýjustu framleiðslutæki, sem nú eru í stríðum straumum að koma til landsins og menn binda miklar vonir við, að reka þau með styrk. En mér sýndust þær tölur ekki glæsilegar, sem hér voru birtar áðan, og gefur það tilefni til að spyrja hæstv. ráðh. um, hvort það sé fyrir fram útilokað eða hvort ríkisstj. telji, að það komi til álita að veita einnig einhvern styrk til útgerðar þeirra togara, ef sú athugun, sem ríkisstj. sjálf stendur að, skyldi sýna, að ekki væru horfur á, að þeir gætu staðið undir álögum þeirra. En aðeins að lokum þessi orð til hæstv, ráðh., sem ég vil á engan hátt vera að dreifa á að öðru leyti : Ég veit, að hann hefur góðan hug á að leysa þetta mál, þó að ég álíti, að það, sem hann upplýsir um vinnubrögðin í því, sýni, að þau hafi ekki verið heppileg. Hér er svo mikið í húfi, að það er mikils um vert, að nú sé rösklega að því gengið að leysa málið og það helzt án þess, að það þurfi að beita löggjafaraðferðum til að knýja fram lausn þess.



Herra forseti. Það má segja, að það sé ekkert óeðlilegt, þó að varið sé nokkrum tíma í umr. um þetta mál. Ég hygg, að allir Íslendingar séu sammála um það, að hér sé um annað mesta vandamál íslenzku þjóðarinnar að ræða, sem við er að glíma á þessum tíma, þegar allur stærri hluti togaraflotans er bundinn við bryggjur og hefur staðið í verkfalli í heilan mánuð. Það er hins vegar leitt til þess að vita, að þróunin í útgerð togaranna skuli hafa verið á undanförnum árum sú sem rann ber vitni. Áður fyrr var það svo, að togararnir gátu komizt af með lægra fiskverð en bátaflotinn. Nú hefur það snúizt við á síðari árum, og togarnir hafa ekki komizt af með það fiskverð, sem verðlagsráð hefur ákveðið hverju sinni, og hafa í síauknum mæli orðið að fá meira og meira framlag úr ríkissjóði og frá öðrum sjóðum. Það er upplýst, að á síðasta ári veitti ríkissjóður 45 millj. kr. beint framlag, úr aflatryggingasjóði voru veittar 36 millj. kr. eða um 2 millj. á hvern togara, og í þriðja lagi var um 14 millj. kr. fjárframlag að ræða, sem var sérstaklega vegna framleiðslu á karfaflökum. Hér er því um 95 millj. kr. að ræða, sem togaraflotinn hefur fengið í beinum framlögum á s. l. ári, og hygg ég, að þrátt fyrir það muni reikningar togaranna að loknu ári sýna, að það hafi verið sízt of mikið til þess að endar næðu saman. Það má öllum vera augljóst mál, að þegar einhver atvinnurekstur er kominn í slíka aðstöðu sem togaraflotinn er í dag, þá er þeim, sem standa fyrir slíkum atvinnurekstri, mikill vandi á höndum, þegar þeir eru að gera áætlanir um rekstur sinn og semja við sína viðsemjendur. Og það er ekki óeðlilegt, þegar það liggur fyrir, að svo mikið vantar á hjá togaraflotanum, til þess að hann geti staðið við sínar skuldbindingar um kaup til sjómanna og annað, þá hiki þeir við að gera samninga, sem fara langt fram úr því, sem nokkur von er um, að tekjumöguleikar geti verið. Ég tel því, að það sé óhjákvæmilegt, að í sambandi við lausn þessa máls nú verði vinnubrögðin á þann hátt, sem fram kom að lokum í ræðu hæstv. sjútvrh., þar sem hann sagði í ræðu sinni, að hann teldi ekki óeðlilegt, að reynt væri að hnýta saman og gera sér grein fyrir því, hvað ríkissjóður mundi leggja fram, annars vegar, um leið og ákveðið er, að komið sé á móti sjómönnum í kjarasamningunum. Þetta held ég, að sé nauðsynlegt, því að við skulum ekki dvelja lengi við það, að það vanti bara, að útgerðarmenn setji fram kröfur sínar, til þess að málið sé leyst. Það er enginn vafi á, að í þeim umr., sem farið hafa fram á milli hæstv. sjútvrh. og útgerðarmanna togaraflotans, hafa þeir meira og minna rætt um möguleika á, hvers væri að vænta frá því opinbera um fjárhagsstuðning, en ekki sett dæmið þannig fram, að þetta yrðu þeir að fá til þess að geta samið við sjómennina. Og það er ekkert óeðlilegt. Við skulum gera okkur grein fyrir, í hvaða aðstöðu togaraútgerðin er, þegar hún á að fara að semja um kjör fyrir atvinnureksturinn með fjármunum, sem hún hefur ekki yfir að ráða. Starfsgrundvöllurinn býður ekki upp á nauðsynlegar tekjur til þess að greiða það kaup, sem hann þarf að greiða sjómönnunum, svo að þeir sitji við sama borð og aðrir, sem stunda sjávarútveg hér á landi. Ég ætla ekki að líkja saman við það, sem á sér stað nú þessar vikurnar í sambandi við loðnuaflann, því að þær tekjur eru langt fram úr öllu því, sem við eigum að venjast og þekkjum til. Það má örugglega leita vítt um, ef slíkan samjöfnuð ætti að fá. En ef við byggjum á þeim aðalútgerðarrekstri og tekjumönnum, sem bæði bátarnir og togararnir hafa orðið að byggja afkomu sína á, þá eru það að sjálfsögðu þær aflaskýrslur og aflamöguleiki, sem liggur fyrir, hvað hægt sé að gera sér vonir um, að þessi skip geti aflað á ársgrundvelli. Ég held, að til þess að hægt væri að beita réttum vinnubrögðum við lausn þessarar deilu, sé nauðsynlegt að hið opinbera hafi gert sér grein fyrir, hver rekstrargrundvöllur togaraflotans er. Það er fyrir fram vitað, að togaraflotinn bjargast ekki á fiskverðinu, því raunverulega fiskverði, sem er, og þess vegna er slíkt ástand komið hjá þessum þætti atvinnurekstrar í okkar landi, og það er ekki síður þess opinbera heldur en útgerðarmannanna að gera sér grein fyrir afkomumöguleikum og horfum þessa atvinnuvegar. Ég tel, að um svipað leyti og ákveðið var að leggja út í kaup á nýju skuttogurunum hefði ekki verið óhyggilegt, að hið opinbera hefði jafnhliða reynt að gera sér einhverja grein fyrir afkomuhorfum og möguleikum þessa skipaflota, sem í vændum var, að kæmi til landsins, og það þótt ekki væri nema með hliðsjón af þeirri afkomu, sem togaraflotinn á við að búa í landinu. Nú má segja, að það sé hægt að gera sér betri vonir um afkomumöguleika nýju skipanna, vegna þess að þau séu miklu fullkomnari, og það sé hægt að gera ráð fyrir meiri afla hjá þeim en hinum eldri. Þar á móti kemur, að stofnkostnaður eldri togaranna er miklu minni og sá liður rekstrararins að sama skapi líka miklu minni, og eins og fram kom í dæmi hér áðan um einn skuttogarann, sem byrjaður er veiðar, þá er það augljóst mál, að þrátt fyrir mikil aflaverðmæti af mánaðartúr, sem skipið var í, vantaði mörg hundruð þús. kr., til þess að endar næðu saman og það útgerðarfyrirtæki geti staðið við greiðsluskuldbindingar sínar. Það kann vel að vera, að það sé ekkert óeðlilegt, að þessir erfiðleikar steðji að okkar togaraútgerð. Við vitum vel, að bæði í Þýzkalandi og Bretlandi nýtur togaraútgerðin mikils fjárhagslegs stuðnings, og væri vonlaust fyrir nokkurn að halda slíkum rekstri úti, án þess að slíkt ætti sér stað. Þess vegna má segja, að það sé ekkert óeðlilegt, að eitthvað svipað þurfi að koma til hér hjá okkur. En samt sem áður hefur verið reynt að stefna að því sem mest, að útgerðin gæti staðið undir sér og verðlag á fiski og annað væri við það miðað, að endar næðu saman. Ég vil því að lokum segja það, að ég tel það vera ráðlegast og nauðsynlegt, til þess að nokkur árangur fáist um lausn þeirrar deilu, sem hér er um að ræða, að útgerðarmönnum skipanna verði gerð nokkur grein fyrir, hvers sé að vænta af opinberri hálfu til stuðnings, til þess að þeir geti gengið frá samningum við sjómennina, því að það segir sig sjálft, að atvinnurekandi, sem semur um kjör, sem hann er fyrir fram viss um, að hann getur ekki staðið við, og kemst í greiðsluþrot við viðsemjendur sína innan takmarkaðs tíma, er ekki að gera neinum greiða með slíkum samningum. Þess vegna er nauðsynlegt, að útgerðarmennirnir hafi nokkra hugmynd um, hvers þeir eiga að vænta, þegar þeir ganga frá samningum við sjómennina, og að þeir hafi þá von um að geta staðið við þá samninga, sem þeir gera.



Herra forseti. Ég get ekki stillt mig um að segja nokkur orð í tilefni þeirra umr., sem hafa farið hér fram um togaradeiluna. Ég vil þá byrja á því að taka undir orð sjútvrh., þar sem hann segir, að vitaskuld verði togarasjómenn að fá sambærileg laun við aðra íslenzka sjómenn. Ég er hins vegar ekki viss um það, að allir séu sammála þessu, og ég ímynda mér, að íslenzk verkalýðshreyfing, sjómenn sem aðrir, muni þá tíð, þegar fyrrv. ríkisstj. sat að völdum, hvernig stefna hennar var í launamálum íslenzks verkafólks. Íslenzkur verkalýður er t. d. ekki búinn að gleyma því, þegar fyrrv. ríkisstj. var að bjóða erlendu fjármagni inn í landið, og til þess að gera allt sem mest aðlaðandi auglýsti hún sérstaklega ódýrt vinnuafl og ódýra orku. Þetta er geymt, en ekki gleymt í hugum íslensks verkafólks. Varðandi togaraverkfallið nú langar mig til að minna á, að það er ekkert nýmæli, þegar átök eiga sér stað á vinnumarkaðinum, að atvinnurekendur segi, að þeir geti ekki greitt laun, sem verkafólk fer fram á, og allt stefni í voða, ef gengið verði að slíkum kröfum. Ég held, að það hafi reyndar aldrei gerzt, að atvinnurekendur hafi þegjandi og hljóðalaust tekið á móti þeim kröfum, sem verkafólk, sjómenn sem aðrir, hefur sett fram, þannig að ég er ekkert fyllilega trúaður á þær tölur, sem settar eru fram um geigvænlegan halla togaraútgerðarinnar. Þó er vafalaust rétt, að togaraútgerðin býr við verri kost um þessar mundir en oft áður, og til þess er kannske fyrst og fremst ein veigamikil ástæða, og hún er sú mikla aflaminnkun, sem orðið hefur hjá íslenzkum togurum. En í þessu sambandi vil ég minna á eitt atriði, sem þeim þm. hér í salnum, sem hæst tala um þetta, væri rétt að hugleiða. Það á ekki svo lítinn þátt í aflaminnkun íslenzku togaranna nú, hve fyrrv. ríkisstj. var slök við að vinna að okkar landhelgismáli. Hið alvarlega ástand fiskstofnanna í kringum landið stafar ekki sízt af því, að í heilan áratug unnu þessir hv. þm. ekki neitt við að sjá til þess, að landhelgin yrði færð út. Og við vitum líka, að það væri ekki búið að færa þessa sömu landhelgi út í 50 mílur, ef þeir hefðu setið við stjórnvölinn hér í hv. Alþ. Þeir hafa hins vegar verið knúðir til að fallast á stefnu ríkisstj. í því máli, og er að vel. Þetta skulum við hafa hugfast, þegar þm. eru að tala um það hér, að eftir útfærsluna hafi afli glæðzt eða aflaminnkunin ekki verið eins mikil og áður. Það eiga sjómenn sem útgerðarmenn að þakka núv. ríkisstj. En ef við göngum út frá því sem réttu, að verulegur halli sé á rekstri togaraútgerðar á Íslandi, og tökum mark á öllum þeim barlómi, sem heyrist um það mál, og einnig ef við ætlum að sameinast um það, að ríkisvaldið greiði umsvifalaust alla þá reikninga, sem útgerðarmenn vísa til ríkisvaldsins, þá kemur mér í hug sem leikmanni, hvort ekki væri skynsamlegra einfaldlega að losa sig við þennan millilið, úr því að útgerðarmenn treysta sér ekki til þess að reka skipin og ætlast til þess, að ríkisvaldið greiði umyrðalaust þá reikninga, sem þeir setja fram um þennan halla. Er þá ekki eðlilegt, að ríkisvaldið annist þennan rekstur og greiði hallann, þegar hann er, og fái einnig gróðann, þegar hann er, því að ekki munu þessir ágætu herrar greiða neina sérstaka aukaskatta til ríkisins af þeim gróða, sem er í góðærinu á togurunum? Ég held, - og ég hygg, að almenningur taki undir þetta sjónarmið mitt, - að úr því að þeir geta ekki rekið skip sín, þá sé eðlilegast, að samfélagið annist þennan rekstur. Það mætti kannske líka varpa þeirri hugmynd fram, að það væri rétt að láta sjómennina sjálfa annast rekstur togaranna, og það kæmi líka vel til greina. En þegar að því kæmi, þá er ég viss um, að það heyrðist víða hljóð í horni hjá útgerðarmönnum, og það er ekki víst, að halli væri þá eins verulegur og nú er um rætt. Varðandi enn eitt atriði, sem komið hefur fram í þessum umr. og mig langar til að víkja að, - það eru afskipti ríkisvalds af verkföllum, - þá vil ég segja fyrst, að það er ekki nóg að tala um afskipti ríkisvalds. Afskipti ríkisvalds geta verið á marga vegu, og það þekkir líka íslenzkur verkalýður. Ég held, að þótt við leitum með logandi ljósi í sögu „viðreisnarinnar“ og sérstaklega af þeim afskiptum, sem sú stjórn hafði af gangi kjaradeilna, en það var ekki í fá skipti, sem hún taldi sig þurfa að hafa afskipti af þeim, þá voru þau afskipti öll á eina lund. Og hver skyldu þau hafa verið? Jú, það var einatt tekin afstaða með atvinnurekendum. Þetta þekkja sjómenn líka. Þeir þekkja þau lög, sem „viðreisnin“ sáluga setti á sjómenn. Það voru aldrei sett lög til að skerða gróða atvinnurekenda. Hann var aldrei nægur fyrir að dómi „viðreisnarinnar“. Því vil ég að lokum segja um þetta atriði: Ég get tekið undir þær raddir, sem segja, að vissulega á ríkisvaldið að skipta sér af þessari deilu, eins og nú er komið. En við Alþb.-menn, - og ég held, að fólkið í landinu taki undir það, - krefjumst þess, að þau afskipti séu á þá eina lund, sem sé í hag íslenzkum sjómönnum á þessum skipum. Að lokum langar mig aðeins til þess að víkja að orðum hv. 4. þm. Austf. Ég ætla ekki að fara að hætta mér út í það að rekja neinar tölur eða annað slíkt, ég er ekki fær í það. En mig langar til að vefengja eitt, sem kom fram í hans ræðu. Þegar hann var að lýsa kjörum íslenzkra togarasjómanna, hafði hann þá eina helztu viðmiðun, að þau nálgist að vera eins og þingmannalaun. Hvernig fór þessi hv. þm. að því að finna þetta út? Jú, hann tók söluferð eins einstaks togara, sem ég hygg, að sé algert einsdæmi eða allt að því í togarasölu hér á landi. Þannig fann hann út kjör íslenzkra togarasjómanna. Ég vil nú segja við þennan hv. þm., að ég held, að hann ætti að skammast sín verulega fyrir málflutning af þessu tagi hér í þingsölum, þótt ekki væri nema vegna þess, að hann hafði eitt sinn rætur í verkalýðshreyfingunni, þó að þær hafi kannske ekki staðið mjög djúpt. Og við hv. 2. þm. Reykv., sem virðist hafa áhyggjur miklar af gangi þessa máls, væntanlega fyrir hönd þeirra togaraeigenda, sem hann styður dyggilega og hefur gert, þá vil ég segja við hann: Ef hann vill vera sanngjarn og stuðla að lausn þessa máls, ber honum ekki einungis að snúa sér til hæstv. sjútvrh. með fsp. hér á Alþ., heldur ber honum að tala um þetta í sínum eigin flokksröðum og fá þá menn, sem hópum saman sitja þar á bekk og eru í útgerð, til þess að fallast á sanngjörn sjónarmið sjómanna.



Herra forseti. Það er aðeins örstutt leiðrétting, sem ég ætla að koma hér á framfæri. Hv. 2, þm. Norðurl. e., Magnús Jónsson, taldi, að ég hefði hugsað mér að standa öðruvísi að lausn þessara samninga en ég hefði gert áður, t. d. varðandi bátakjarasamningana, og sagði, að í þeim efnum hefði ég fyrir hönd ríkisstj. veitt tiltekin loforð um ákveðinn stuðning við bátaútgerðina, til þess að hægt hefði verið að ná samningum um kjörin á bátaflotanum. Þetta er ekki rétt með farið hjá hv. þm. Samningar um launakjör á bátaflotanum voru gerðir fyrir ári. Ég tók þá talsverðan þátt í því að koma á lausn í þeirri deilu. Þá var samið um launakjörin á bátaflotanum. Forsvarsmönnum bátaútgerðarinnar datt þá ekki í hug að setja fram kröfu um það, þegar bátakjarasamningarnir voru gerðir þá til tveggja ára, að fá fyrir fram tryggingu fyrir því, hvað ríkissjóður kæmi til með að greiða þeim mikinn styrk eða hvaða tryggingar þeir ættu að fá frá ríkinu varðandi rekstur bátaflotans. Þannig hefur þetta alltaf verið, þegar um beina kjarasamninga hefur verið að ræða. Það, sem gerðist um síðustu áramót og hv. þm. Magnús Jónsson blandaði hér saman, var það, að verið var að ákveða fiskverð á komandi vetrarvertíð, - fiskverð, sem átti ekki að gilda aðeins fyrir bátaflotann í landinu, heldur einnig fyrir togaraflotann. Og í sambandi við samkomulag, sem þá varð á milli aðila, féllst ríkisstj. á að veita útgerðinni í landinu, - ekki aðeins bátaflotanum, heldur einnig togararekstrinum, - tiltekinn stuðning. Þetta var í sambandi við ákvörðun á fiskverði. En það, sem hér er um að ræða, virðist vera það, að forsvarsmenn togaraflotans í landinu vilji ekki gera almennan kjarasamning um grundvallarlaun sinna sjómanna án þess að fá samning við ríkið um leið um það, hvað ríkið eigi að borga mikið af rekstrarkostnaðinum. Ég tel, að í þessum efnum sé staðið rangt að málinu, og í engu tilfelli í sambandi við rekstraraðstöðu bátanna hefur verið staðið þannig að málunum. Ég vil svara hér um leið þeirri spurningu, sem hv. þm. beindi til mín, hvort það væri ákveðið af hálfu ríkisstj. að veita skuttogurunum engan stuðning eða engan styrk. Engin slík ákvörðun hefur verið tekin. Þvert á móti gerum við að sjálfsögðu ráð fyrir því, þegar verður ákveðið að veita einhvern stuðning til togaraútgerðarinnar, að sá stuðningur hljóti að ná til skuttogaranna eins og annarra, þegar þar að kemur. Það má vitanlega ekki tala um afkomu togaraútgerðarinnar í landinu án þess að gera sér grein fyrir því, að afkoman þar er auðvitað mjög mismunandi. Einstök skip í þessum hópi eru gerð út með allmyndarlegum hagnaði. Það sýna þeir reikningar, sem liggja fyrir. Önnur skip aftur eru gerð út með verulegum halla, og það eru sérstaklega viss skip eða skip af ákveðinni tegund, sem eru gerð út með mestum hallarekstri, af því að skipin eru orðin mjög gömul og kostnaðarsöm í rekstri og orðin óhentug. En í þessu tilfelli er verið að reyna að leggja rekstrargrundvöll fyrir skip, sem við höfum ekki haft hér í rekstri áður og búa við allt aðra rekstraraðstöðu en hin eldri skip. Það verða auðvitað uppi mismunandi sjónarmið um það. Einn álítur, að hin nýju skip eigi að hafa eitthvað meiri möguleika til þess að afla. Aðrir halda því hins vegar fram, að þau munu ekki afla meira en gömlu skipin gerðu og verði því að fá alveg samsvarandi styrk. Ég vil segja það um vissar hugmyndir, sem hér komu fram hjá hv. 4. þm. Austf. í sambandi við fyrirgreiðslu við hin nýju skip, að ég er á mjög svipaðri skoðun og hann í þeim efnum og er alveg opinn fyrir því að ræða um stuðning af því tagi í sambandi við rekstur þeirra skipa, þegar þar að kemur. En ég tel nú eins og áður, að það sé mjög óeðlilegt að blanda saman þessu atriði varðandi almenna rekstrarafkomu togaranna og því að leysa kjarasamningamálin, af því að þar ber raunverulega ekki svo mikið á milli. En við skulum vona, að að því komi samt, að aðilar að þessum samningum sjái að sér og reyni að finna lausn á þessum vandamálum, og sjálfsagt er, að aðstoð ríkisins komi til við það að leysa deiluna, eftir því sem kostur er á.



Herra forseti. Aðeins örfá orð að vísu af fjarskalitlu tilefni, en það voru orð hv. 3. þm. Reykv., varaþm. Hann sagðist ekki vera trúaður á hina slæmu útkomu í rekstri þessarar atvinnugreinar, eins og forustumenn hennar héldu fram. Ég vísa honum til hæstv. sjútvrh. með það mál. Hann getur borið það undir hann og fengið þar skýr svör um það efni. Hann taldi, að hér væri skelfilegur barlómur á ferðinni. Hæstv. sjútvrh. getur svarað honum þessu líka. Hann áleit, að úr því að svona væri komið, ætti að setja þá af, sem gætu ekki rekið sín skip, og ríkisvaldið ætti sjálít að taka við. Ég vildi gjarnan, að hann kynnti sér álit hæstv. sjútvrh, á slíkri málsmeðferð. Ég er nefnilega ekki viss um, að hann yrði honum sammála í því efni, enda þótt þessi ungi maður tæki fram, að hann áliti, að öll þjóðin væri helzt á öllu því, sem hann hélt hér fram. Hann getur líka spurt hæstv. sjútvrh. að því, hvort eingöngu eigi að hafa það fyrir augum, sem hann sagði, að Alþb. krefðist, að væri hagur sjómannastéttarinnar. Það þarf nefnilega að taka tillit til ýmissa annarra þátta, og heildin verður helzt að ganga fyrir. Hv. þm. sagði, að ég hefði tekið hér mið af einstæðu dæmi í sambandi við veiðiferð og söluferð togara. Það gerði ég ekki. Þetta var misskilningur, og hann hefur ekki fylgzt nógu vel með. Það var langt í frá, að ég tæki dæmi um þau laun, sem ég nefndi þarna, af hæstu sölu, sem dæmi þekkjast hér um. Því fór alls fjarri. Það var af sölu, sem var helmingi lægri, þannig að rétt væri að fylgjast betur með, áður en menn fullyrða eins og gert var.  Hv. þm. gerði að einu aðalerindi sínu hér að skora á hv. 2. þm. Reykv. að beita sér fyrir því, þar sem hann hefði á því tök, að togaraútgerðarmenn féllust á þær kröfur, sem sjómenn settu fram. Má ég benda á það, að í umr. hefur komið fram, að það ber svo til ekkert þar í milli. Jafnvel áður en verkfallið skall á, lá það fyrir, að endar væru að nást saman. Þetta getur foringi hans, hæstv. sjútvrh., líka upplýst hann um. Ég vil svo að endingu taka undir það, að allir aðilar beiti sér nú fyrir því heils hugar að reyna að leysa þetta mikla vandamál. Það er vitanlega alveg óþolandi, að þessi mikilvægu atvinnutæki séu bundin við bryggju. Menn greinir að vísu á um leiðir sem fyrrum, en ég tek nú undir það, sem kom fram í einni ræðu hæstv, ráðh. og hv. 2. þm. Vesturl. tók undir, að reynt verði að tengja þetta saman, reynt verði að hnýta enda saman með þeim hætti, að skoðuð verði nauðsyn útgerðarinnar og samhliða, svo sem auðvelt ætti að vera, yrðu kjör sjómannanna tekin inn í dæmið.



Herra forseti. Mér finnst, að það hafi komið fram þrjú merkileg efnisatriði í þessum umr. Í fyrsta lagi hefur hæstv. sjútvrh. fullyrt, að það sé skoðun hans, að semja beri við togarasjómenn um hliðstæð kjör og aðrir sjómenn hafi. Þetta hefur komið fram mjög skýrt í ræðum hans. Í öðru lagi hefur hæstv. ráðh. talað um, að það hljóti að koma til skjalanna viðbótarstyrkur frá ríkisvaldinu til rekstrar togaranna. Ef við lítum á þetta tvennt, annars vegar þá skoðun ráðh., hver kauphækkunin hljóti að verða, og hins vegar þá skoðun hans, að koma muni til nýs viðbótarstyrks, finnst mér þetta jaðra við loforð af hans hálfu um það, við hvað styrkurinn muni miðast, a. m. k. þessa kauphækkun sjómannanna, hvað sem um aðra liði verður að segja. Í þriðja lagi hefur mér fundizt þessar umr. bera þess ljósan vott, að hér sé um að ræða deilu á milli ríkisvaldsins og togaraeigenda og það hljóti að verða þeir aðilar, sem leysa hana.



Herra forseti. Almenningur í þessu landi stendur nú frammi fyrir þeirri staðreynd, að þrjár gengisfellingar hafa átt sér stað í tíð núv. ríkisstj., sem þó hefur ekki setið lengur að völdum en sem svarar rúmlega einu og hálfu ári, og þrátt fyrir það, að í málefnasamningi stjórnarflokkanna sé tekið fram, að gengisfellingu muni ekki verða beitt til lausnar efnahagsvanda. Ég ætla ekki að fara að ræða sérstaklega þessar gengisfellingar í heild og áhrif þeirra á efnahagslífið og þjóðlífið, heldur langar mig að víkja nokkrum orðum að orsakasamhengi og skyldleika milli annars vegar gengisfellingarinnar í des. s. l. og hins vegar þeirrar gengisfellingar, sem var gerð í s. l. viku, og langar mig í því sambandi að beina tveimur eða þremur spurningum til hæstv. viðskrh. og jafnframt víkja örlítið að verðlagsþróuninni í landinu. Þingheimi er það vel ljóst -  Nú er kunnugt, að verðið á þorskblokkinni hefur hækkað um 10% frá áramótum, og það er í sjálfu sér meira virði en nokkur gengisfelling. Ef gengisfellingin hefði ekki verið gerð núna, a. m. k. ekki 10%, þá hefðu viðskiptakjörin batnað. Mestallur innflutningur kemur frá Evrópumarkaðinum, og þetta leiðir til gífurlegra verðhækkana innanlands. Um leið og ríkisstj. er að bæta aðstöðu útflutningsatvinnuveganna, blasir við sá mikli vandi, að verðbólgan virðist leika lausum hala hér í landinu og mér virðist fljótlega áætlað, að fram undan séu í íslenzku þjóðfélagi verulegar verðhækkanir og dýrtíð. Og þá er spurning til sjútvrh.: Hefur hann nokkurt hugboð um það, hver verður vöxtur framfærsluvísitölunnar á þessu ári fram til næstu áramóta og þá kaupgjaldsvísitölu um leið? Mér sýnist m. ö. o., að hér þurfi að spyrna við fótum, mynda sér einhverja heildarstefnu í efnahagsmálum og standa betur að þessu en hingað til hefur verið gert. Ég vona, að hæstv. viðskrh. hafi fengið þessar spurningar.



Herra forseti. Hv. 3. landsk. þm. hóf ræðu sína á því, að núv. ríkisstj. hefði fellt gengi íslenzku krónunnar þrisvar sinnum, og það var helzt að heyra á því, sem hann sagði, að hann áliti, að þessar þrjár gengisbreytingar, sem hér er um að ræða, hefðu allar verið gerðar, eins og venjulega hefur verið um gengislækkanir, sem hér hafa verið ákveðnar, til þess að styrkja eða styðja okkar útflutningsatvinnuvegi. Ég held, að það sé nauðsynlegt fyrir alla að gera sér fulla grein fyrir því, að hér er ekki um að ræða venjulegar gengislækkanir í þessi þrjú skipti. Það, sem gerðist í gengismálum okkar í des. árið 1971, þegar við skráðum gengi okkar krónu á nýjan leik í hlutfalli við dollar, var allt annars eðlis en þegar um það er að ræða að fella gengi krónunnar, eins og oft hefur verið gert, til stuðnings okkar útflutningsatvinnuvegum. Sú skráning, sem þá var tekin upp á krónunni, var ekki gerð til þess að bæta hag útflutningsatvinnuveganna frá því, sem hann hafði verið fyrir þá nýju skráningu. Sennilega hefur sú skráning farið fram með þeim hætti, að fremur hefur hallað á útflutninginn frá því, sem áður var, en ekki öfugt. Þá fór fram skráning á íslenzku krónunni í hlutfalli við þær staðreyndir, sem þá lágu fyrir um skráningu á öðrum gjaldeyri. Svipað var að gerast nú um miðjan febrúarmánuð, þegar við skráðum á nýjan leik gengi íslenzku krónunnar með hliðsjón af gengi annars gjaldeyris vegna breytingar þar á. Við skulum athuga þetta aðeins nánar, ef ekki liggur ljóst fyrir mönnum, hvernig þetta kemur raunverulega út. Á það hefur verið bent, að um það bil 63% af gjaldeyristekjum Íslendinga séu í dollurum og eins og sakir standa nú séu um 13% af tekjunum í pundum, sem breytast ekki heldur í verðgildi neitt sem teljandi er. Hér er því um það að ræða, að gjaldeyristekjur, sem nema um 76% af heildargjaldeyristekjunum, hreyfast ekki neitt til í íslenzkum krónum. Í íslenzkum krónum verður um nákvæmlega sömu tekjur að ræða fyrir útflutninginn varðandi allt þetta stóra hlutfall. Hins vegar ætti að hafast nokkur ávinningur í íslenzkum krónum af útflutningi að öðru leyti, þ. e. a. s. sem nemur um 24%. En raunverulega er það svo, að í mjög mörgum tilvikum höfum við þegar selt okkar útflutningsvörur yfir á það gjaldeyrissvæði einnig í dollurum. Þetta kemur t. d. mjög skýrt fram núna. Langsamlega stærsti kaupandi okkar að fiskimjöli er Pólland, og sölusamningurinn við Pólland á fiskimjölinu, er í dollurum. Við seljum einnig mikið af saltfiski í Portúgal, og við seljum hann einnig í dollurum. Við eigum allmikil viðskipti við Austur-Evrópulöndin, t. d. Rússland, og megnið af okkar samningum við þessar þjóðir er í dollurum, og við fáum ekki breytingu á tekjum af útflutningi inn á þessi svæði varðandi þá samninga, sem þegar hafa verið gerðir. Þegar dæmið um útflutning okkar er gert upp varðandi hina nýju skráningu á krónunni nú gagnvart dollar, lítur það raunverulega þannig út, að útflytjendur fá ekki fleiri íslenzkar krónur en þeir fengu áður fyrir þann mikla útflutning, sem á sér stað inn á dollarasvæðið, en hins vegar verða útflytjendur að taka á sig verulega hækkun á innfluttum nauðsynjum sínum til þess að framleiða sinn útflutning inn á dollarasvæðið. Bátarnir eru yfirleitt keyptir fyrir Evrópugjaldeyri. Vélar og gjaldeyrir eru keypt fyrir Evrópugjaldeyri. Veiðarfærin eru keypt fyrir annan gjaldeyri, þau kaupum við yfirleitt ekki frá dollarasvæði. Raunverulega er það svo, að sú gengisskráning, sem fór fram nú í febrúar, er ekki gerð útflutningnum í hag. Við vorum aðeins að verðskrá okkar gjaldeyri í hlutfalli við það, sem aðrir höfðu skráð sinn gjaldeyri. Hér er því ekki um að ræða gengislækkun í venjulegri merkingu orðsins, að það sé verið að færa til fjármuni á milli vissra aðila í okkar þjóðfélagi.

En desembergengisfellingin?

Alveg rétt, ég kem að henni núna. En af því að fyrirspyrjandi minntist á þrjár gengislækkanir, mátti ég til með að segja þetta, til þess að það færi ekkert á milli mála, að við a. m. k. værum sammála um, að á þessu tvennu er alger skilsmunur. Varðandi gengislækkun þá, sem ákveðin var af ríkisstj. í des. á s. l. ári, eða 1972, þá var um venjulega, hreinræktaða gengislækkun af íslenzkri tegund að ræða. Það var verið að ákveða með gengislækkun að lækka verðgildi íslenzku krónunnar gagnvart öllum öðrum gjaldeyri, og þegar slík ákvörðun er tekin, er það gert venjulega hér á landi með þeim röksemdum, að það þurfi að færa fjármuni yfir til útflytjenda frá öðrum aðilum í þjóðfélaginu. Fyrir áramótin var því haldið fram, að það væri óhjákvæmilegt að veita okkar aðalútflutningsgreinum aukinn stuðning, að útflutningurinn þyldi ekki það innanlandsverðlag, sem hér væri orðið, og það þyrfti að færa fjármuni yfir. Við vitum, að það voru uppi mismunandi sjónarmið á því, hvernig þetta ætti að gerast. Það fór ekkert leynt, að ég var t. d. í hópi þeirra manna, sem töldu eðlilegast að færa yfir fjármuni til útflutningsins með millifærsluleið. Aðrir töldu hins vegar, að miklu hreinlegra væri að staðið og einfaldara að lækka gengi íslenzku krónunnar og flytja þannig vissa fjármuni yfir til útflutningsins, en þó að gera það í þetta skipti með þeim hætti, að vísitalan væri í fullum gangi og mældi allar þær verðhækkanir, sem yrðu af gengisbreytingunni. Það var auðvitað öllum ljóst, að gengisbreyting af þessu tagi gat ekki komið okkar útflutningsatvinnuvegum að gagni nema tiltölulega stuttan tíma. Þegar verðlagið hafði aftur hækkað vegna gengisbreytingarinnar og hafði komið inn í kaupgjaldsvísitölu að fullu, þá mátti segja, að áhrif gengislækkunarinnar væru að fullu uppétin fyrir okkar útflutningsatvinnuvegi. Ég hygg, að allir, sem stóðu að þessari gengislækkun, hafi gert sér grein fyrir því, að svona færi, að áhrifin af þessari gengislækkun gætu ekki verið langvarandi. Það var hægt að deila um það, hversu langan tíma þetta entist, en enginn dró dul á, að þannig mundi þetta verða. Nú er það hins vegar svo, að síðan ákvörðun var tekin um þessa gengislækkun í des. s. l., hafa orðið talsvert verulegar hækkanir á okkar helztu útflutningsvörum. Sú verðhækkun kemur til með að standa, eins og hv. þm. sagði hér. Hún er því af allt öðrum toga spunnin. Útflutningsframleiðslan kemur til með að búa að þessum verðhækkunum lengur en í nokkra mánuði. Hins vegar er það, að þessar verðhækkanir, sem hér hefur verið minnzt á, eru ekki svo almennar, að þær nái yfir allan okkar útflutning. Ég var á þeirri skoðun í des. s. l., að við þyrftum að færa fjármuni yfir til útflutningsatvinnuveganna, og ég held, að málin hafi staðið þannig, að það hafi verið óhjákvæmilegt að gera það, miðað við þær forsendur, sem þá lágu fyrir. En ég held, að af hinum jákvæðu áhrifum fyrir okkar útflutning af þeirri gengisbreytingu standi ekki mikið eftir, þegar fer að líða dálítið fram á árið. Ég álít hins vegar, að þær verðhækkanir, sem þegar hafa komið fram á okkar útflutningsvörum, og þær verðhækkanir, sem ég geri mér vonir um, að eigi eftir að koma fram, - því að það er margt, sem bendir til þess, að við getum átt von á hækkandi verði fyrir okkar útflutningsafurðir, - ég held fyrir mitt leyti, og það er það, sem ég var að segja á fundi kaupmannasamtakanna, að ef þær verðhækkanir, sem nú eru komnar fram, hefðu legið fyrir í des., þá hefðu verið meiri líkur til þess, að menn hefðu valið aðra leið en þá, sem valin var, því að auðvitað vissu allir, að sú leið, sem valin var, hlaut að leiða af sér verðhækkanir, og verðhækkanirnar hafa verið að koma fram. Það er ekkert nýtt hjá okkur, að menn séu á mismunandi skoðunum um leiðir, einn vilji frekar þessa leið og annar einhverja aðra, og það er ekki það, sem skiptir hér höfuðmáli. Hitt er alveg ljóst, að ef við hefðum nú valið þann kostinn að fella ekki okkar gjaldeyri til samræmis við fall dollarans, þá hefðum við verið að leggja nýja bagga á okkar útflutning. Við hefðum ekki náð því marki sem hv. þm. sagði að ef við hefðum ekki fylgt dollarnum, þá hefðum við notið betri viðskiptakjara. Viðskiptakjör þjóðarinnar hefðu orðið nákvæmlega þau sömu. Við hefðum fengið aðeins minna fyrir útflutninginn, en líka þurft að borga minna í krónum fyrir okkar innflutning. En í hinu tilfellinu þurfum við að borga aðeins meira fyrir innflutninginn, en fá þá líka aðeins meira fyrir útflutninginn. Það er rétt, að ef við hefðum metið stöðuna þannig, að okkar útflutningur hefði nú getað tekið á sig verulega aukna bagga, þá hefðum við ekki átt að fella krónuna alveg til jafns við dollarinn. En vegna þess að við töldum, að hagur útflutningsframleiðslu okkar væri ekki þannig, að hún gæti tekið á sig nýja bagga, þá töldum við rétt að skrá gengi krónunnar raunverulega miðað við ytri aðstæður. Við vorum ekki að framkvæma gengislækkun af þeirri venjulegu gerð, sem hér hefur verið iðkuð, þ. e. a. s. til þess að færa fjármuni á milli aðila hér útflutningnum í hag. Hv. þm. spurði einnig, hvort fyrir lægi vitneskja um það, hvað liði framfærsluvísitölunni eða kaupgjaldsvísitölunni á komandi mánuðum. Jú, það liggja fyrir allmargir spádómar um það. Þeir hafa oft verið settir fram, og það er ekki ýkjamikið á þeim spádómum að græða að mínum dómi.

Ég vil spyrja hæstv. ráðh., hvort hann treysti sér til að ljúka ræðu sinni á þessum fundi. Fundurinn verður að enda um hálffimm. Ég á eftir að taka eitt mál fyrir, þannig að umr. utan dagskrár geta ekki staðið nema svo sem tvær mínútur enn, og verð ég þá að biðja hæstv. ráðh. að fresta ræðu sinni þangað til í upphafi næsta fundar og hafa þá framhaldsnmr.

Nei, ég skal ljúka máli mínu alveg strax. Ég sem sagt svara þessari spurningu þannig, að ég get ekki gefið upplýsingar um það á þessari stundu, hver framfærsluvísitalan muni verða á komandi mánuðum, því að það er augljóst, að um næstu mánaðamót mun kaupgjaldsvísitalan hækka um 6–7%, og það er greinilegt, að allmiklar hækkanir eiga eftir að ganga hér yfir á næstu mánuðum, en hversu miklu það nemur í vísitölu, því get ég ekki svarað. Ég held svo, að ég hafi svarað í aðalatriðum því, sem hv. þm. spurði um. Vegna þeirrar hagstæðu þróunar, sem orðið hefur í verði okkar útflutningsafurða, finnst mér, að meiri líkur hefðu verið til þess, að önnur leið hefði verið valin, en það þýðir vitanlega ekki á neinn hátt, að hægt sé að hlaupa yfir það, sem er búið að gera, vegna þess að verðhækkanirnar, sem fylgdu í kjölfar þeirrar gengisbreytingar, eru þegar komnar fram og komnar út í hið almenna verðlag.

Forseti (EystJ) : Ég vil leyfa mér að benda hv. þm. á, að umr. utan dagskrár, sem eru ekki ráðgerðar í þingsköpun, en hafa ævinlega verið leyfðar, eru ætlaðar fyrir fsp. eða önnur málsatriði, sem þola ekki þá bið, sem venjulegum þingmálum er ætlað. Ég vil biðja hv. þm. að hafa það í huga framvegis við slíkar umr. Þær eru fyrst og fremst ætlaðar til þess. En forsetar vilja greiða fyrir því eins og mögulegt er, að menn geti fengið að gera fsp. utan dagskrár. því að það væri mikill skaði, ef þannig yrði haldið á þeim málum öllum, að það færi að verða tregða á því hjá forsetum að leyfa umr. utan dagskrár. Slíkt má ekki koma fyrir. En þá verður líka að vera góð samvinna á milli forseta og þm. um að gera þær umr, þannig úr garði, að þær geti farið fram á viðeigandi máta, og það ætla ég, að menn hljóti að geta skilið og tekið til greina. Það verður haldið áfram þessum umr. utan dagskrár í upphafi fundar á fimmtudag.



Herra forseti. Hinn 16. maí 1972 var samþ. hér á Alþ. till. til þál. um yfirlitsáætlun um fullnaðaruppbyggingu þjóðvegakerfisins samkv. vegalögum. Þál., sem samþ. var, hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að fela Vegagerð ríkisins að láta á árinu 1972 gera lauslega yfirlitsáætlun um fullnaðaruppbyggingu þjóðvegakerfisins og kostnað við hana miðað við þá gerð vega, sem stefna ber að samkv. 12. og 13. gr. vegal., nr. 98 1970, og þá flokkun vega, sem upp verður tekin í vegáætlun fyrir árin 1972–1975.“ Ef ég man rétt, var till. sú, sem hér er um að ræða, flutt af 11 þm., en þál., sem samþ. var, var nokkuð öðruvísi en till., þ. e. a. s. till. var breytt í n. í samræmi við umsögn vegamálastjóra um þetta mál. Þar sem það var gert, var talið, að það ætti að vera nokkurn veginn tryggt, að till. væri framkvæmanleg á þeim tíma, sem hér er um að ræða, þ. e. a. s. á s. l. ári. Nú hef ég ekkert heyrt um framkvæmd þessarar till., en vona, að að henni hafi verið unnið, og fsp., sem ég hef leyft mér að flytja, er svohljóðandi: „Er lokið framkvæmd þál. 16. maí 1972 um yfirlitsáætlun um fullnaðaruppbyggingu þjóðvegakerfisins samkv. vegal., og ef svo er, hver er þá aðalniðurstaða kostnaðaráætlunarinnar?“ Ég geri ráð fyrir því, að þegar búið er að framkvæma þál. eða ef hún hefur þegar verið framkvæmd, verði gefin skýrsla um það til Alþingis, en það, sem ég spyr um, eru aðeins niðurstöður kostnaðaráætlunarinnar.

Félmrh. (Hannibal Valdimarsson) : Herra forseti. Hv. fyrirspyrjandi hefur bæði lesið þáltill., sem hér er grundvöllur fsp., og fsp. sjálfa, og styttir það mitt mál. Þessi þál. var send vegamálastjóra 6. júní 1972 með svo hljóðandi bréfi: „Ráðuneytið sendir yður hér með, herra vegamálastióri, í myndriti þál. um yfirlitsáætlun um fullnaðaruppbyggingu þjóðvegakerfisins samkv. vegal., og er þál. þessi samþykkt á Alþingi 16. maí 1972. Rn. felur yður hér með, eftir því sem unnt er nú, að gera það, sem þál. fjallar nm., þ. e. að láta á árinu 1972 gera lauslega yfirlitsáætlun um fullnaðaruppbyggingu þjóðvegakerfisins og kostnað við hann miðað við þá gerð vega, sem stefna her að samkv. 12. og 13. gr. vegal., nr. 98 frá 1970, og þá flokkun vega, sem upp verði tekin í vegáætlun fyrir árin 1972–1975.“ Þessu bréfi svaraði vegamálastjórinn 5. júlí 1972 á þennan hátt efnislega: Í sambandi við tjáð fyrirmæli rn. leyfi ég mér að vekja athygli á því, að í umsögn um ofangreinda till. til þál. til allshn. Sþ., dags. 4. apríl s. l., sem rn. var einnig sent samrit af hinn 6. apríl, var tekið fram, að áætlaður kostnaður við gerð slíkrar yfirlitsáætlunar á yfirstandandi ári væri 2–3 millj, kr., þar sem bæta þyrfti við nokkru tímabundnu starfsliði til þess að koma verkinu í framkvæmd. Þegar vegáætlun fyrir árin 1972–1975 var til lokameðferðar hjá fjvn. Alþ. í maímánuði s. l., benti ég n. á, að æskilegt væri að veita um 2 millj. kr., í vegáætlun til þess að gera þessa yfirlitsáætlun, en fullvíst var þá talið, að þál. þess efnis yrði samþykkt, eins og raun varð á. Þessi málaleitan fékk þó engar undirtektir í fjvn., og var því engin fjárveiting tekin upp í vegáætlun til þessarar áætlunargerðar. Þar sem veruleg drög liggja fyrir um þá yfirlitsáætlun um heildaruppbyggingu vegakerfisins, sem ofangreind þál. fjallar um, þá tel ég mjög æskilegt, að slík yfirlitsáætlun verði gerð. Hins vegar tel ég mjög vafasamt, að unnt verði að ljúka því verki á yfirstandandi ári, þ. e. a. s. 1972, þó að fé væri fyrir hendi, þar sem ástand á vinnumarkaðinum er þannig nú, að erfiðleikar yrðu á því að fá til starfa tímabundið starfslið til þess að ljúka þessu verkefni á yfirstandandi ári. Ég tel hins vegar líklegt, að ljúka mætti verkinu síðla ársins 1973, að því tilskildu, að nauðsynlegt fé fáist til þessa, eins og að framan greinir, þ. e. a. s. 2–3 millj. kr. Með vísun til þess, sem að framan greinir, leyfi ég mér að óska eftir nánari fyrirmælum rn. varðandi gerð þeirrar yfirlitsáætlunar, sem ofangreind þál. fjallar um. Þessu bréfi vegamálastjórans svaraði ég 11. júlí 1972 með örfáum línum, þ. e. a. s. á þessa leið: „Ráðuneytið vísar til bréfs yðar, herra vegamálastjóri, dags. 5. þ. m., varðandi þál. um yfirlitsáætlun um fullnaðaruppbyggingu þjóðvegakerfisins samkv. vegal. Fellst rn. á rök yðar fyrir því, að ekki verði unnt að ljúka þessari áætlunargerð fyrr en þá seint á árinu 1973. enda ekkert fé til hennar, eins og þér takið réttilega fram.“ Svar vegamálastjórans er á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Með ofangreindu bréfi rn, er fallizt á það sjónarmið, er ég setti fram í bréfi mínu til rn. um ofangreint mál hinn 5. þ. m., að eigi yrði unnt að ljúka gerð slíkrar yfirlitsáætlunar á yfirstandandi ári sökum þess, hve lítill tími er orðinn til stefnu og miklir erfiðleikar á því að fá til starfa tímabundið starfsfólk í slíkt verkefni. Hins vegar benti ég á, að ljúka mætti verki þessu síðla árs 1973, að því tilskildu. að fé yrði veitt til verksins. Þar sem kostnaður við þetta verk er áætlaður um 2 millj. kr. og ekkert fé er veitt til þess, hvorki í nýsamþykktri vegáætlun fyrir næstu 4 ár né í fjárl. yfirstandandi árs, leyfi ég mér að óska eftir ákvörðun rn. um það, hvort fresta skuli að öllu gerð þessarar áætlunar, þar til fé hefur verið veitt til verksins á fjárl. næsta árs, en ljóst er, að fé til verksins mun ekki fáist í vegáætlun fyrr en við endurskoðun hennar í árslok 1973 eða snemma á árinu 1974.“ Málið stendur þá í stuttu máli þannig, að þál. hefur ekki verið framkvæmd vegna þess, að engin fjárveiting hefur verið til að framkvæma hana, en upplýst, að kostnaður við verkið muni verða 2–3 millj. kr., og ekkert útlit fyrir, að þál. verði framkvæmd, nema fjárveiting að þeirri upphæð, 2–3 millj. kr., komi til, og gæti framkvæmdin þá fyrst orðið að veruleika á árinu 1974.

Fyrirspyrjandi (Gísli Guðmundsson) : Herra forseti. Ég leyfi mér að þakka hæstv. ráðh. fyrir svarið, en hins vegar verð ég að láta í ljós vonbrigði mín út af því, að honum skuli ekki hafa tekizt að framkvæma yfirlýstan vilja Alþingis. Ég vil leyfa mér að benda á, það eru fordæmi fyrir því, að veittar hafi verið fjárupphæðir á fjáraukalögum til þess að framkvæma ályktanir Alþ. slíkar sem þessa. Hér er ekki um mikla fjárupphæð að ræða, en hins vegar verkefni, sem er ákaflega mikils um vert, að unnið verði. Ég vil nú vænta þess af hæstv. ráðh., að hann gefi vegamálastjóra jákvæð svör við því bréfi, sem hann las upp hér áðan, og að verkið verði framkvæmt á því ári, sem nú er að líða.