Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Svo sem hv. þdm. er kunnugt, hefur Samband ísl. berklasjúklinga um alllangt skeið eða allt frá árinu 1949 haft leyfi til þess að starfrækja vöruhappdrætti í því skyni að koma upp nauðsynlegum byggingum fyrir starfsemi sína, fyrst og fremst að Reykjalundi. Þessi heimild var upphaflega veitt til 10 ára, og síðan var hún endurnýjuð árið 1959 og þá veitt til ársloka 1969 og sett jafnframt heildarlög um happdrættið. Það hefur komið í ljós, að enn þá er mikið ógert í sambandi við byggingarmál Sambands ísl. berklasjúklinga. Enn eru miklar skuldir, sem hvíla á byggingum samtakanna, og enn fremur nýjar framkvæmdir, sem þyrfti að hrinda þar í framkvæmd. Það hefur orðið að ráði eftir að fór að draga úr berklaveikinni og þýðingu þessarar starfsemi á því sviði, að S.Í.B.S. yfirtæki önnur málefni á sviði heilbrigðismála, sérstaklega varðandi öryrkjamál, og er því enn þá brýn nauðsyn til að hlynna að þessari starfsemi. Með frv. þessu er lagt til, að happdrætti þetta verði framlengt enn þá um 10 ára bil og að ágóða af því verði sem áður varið til að greiða stofnkostnað við byggingarframkvæmdir vinnuheimilisins að Reykjalundi og til byggingar og rekstrar vinnustofa fyrir öryrkja á vegum S.Í.B.S. Og jafnframt er til öryggis gert ráð fyrir því, að það verði háð samþykki ríkisstj., hvaða framkvæmdir verði ráðizt í af þessu tagi. Frv. þetta var samþ. einróma í hv. Nd., og vildi ég leyfa mér að vonast til, að það geti hlotið sömu meðferð hér í þessari hv. deild. Það hefur aldrei áður verið ágreiningur um það að hlynna að þessum merkilegu samtökum, og ég leyfi mér að leggja til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Frv. þessu til l. um atvinnumálastofnun, fjárfestingu og gjaldeyrisnotkun hafa þegar verið gerð nokkur skil hér í deildinni, og ég hef ekki miklu við það að bæta, sem fram hefur komið af hálfu annarra flm. frv. sem hér hafa talað. En með því að hér er um að ræða talsverða stefnubreytingu frá því, sem framkvæmt hefur verið undanfarinn áratug, langar mig til að segja hér aðeins örfá orð, áður en frv. þetta verður afgr. héðan, og mun aðeins halda mig við nokkra þætti. Ég vil í fyrsta lagi segja, að ég tel það fremur hæpna afgreiðslu að vísa svona stefnumarkandi máli til ríkisstj. Mér finnst liggja í augum uppi, að annaðhvort vilji menn fallast á þá stefnu, sem í frv. er mótuð, þ. e. í fyrsta lagi að koma á heildarstjórn gjaldeyrismála með hliðsjón af gjaldeyrisöflun og þörfum framleiðsluatvinnuveganna og gera þá ráðstafanir til að minnka vöruinnflutning og gjaldeyrisnotkun yfirleitt með þeim aðferðum, sem bezt samræmast almenningshagsmunum, í öðru lagi að taka upp skipulega stjórn fjárfestingarmála undir forustu ríkisvaldsins í samstarfi við fulltrúa atvinnulífsins og að um meiri háttar framkvæmdir fari eftir fyrirframgerðri áætlun, þar sem verkefnum sé raðað og þau látin ganga fyrir, sem þýðingarmest eru, og í þriðja lagi að semja áætlanir um þróun atvinnuveganna og marka stefnu í atvinnumálum þjóðarinnar, m. a. með gerð framkvæmdaáætlana, er snerta atvinnuuppbyggingu einstakra landshluta, - að annaðhvort vilji menn fara eftir þessu eða þá aðhyllast einhverja aðra stefnu, eins og t. d. þá, sem hæstv. ríkisstj. hefur verið að framkvæma á undanförnum áratug með þeim árangri, að stuðningsmenn hennar lýsa því yfir í nál., sem ég mun aðeins nánar víkja að, að mörgu þurfi að breyta og margt standi til bóta. Ég veit það og hef fundið það í samræðum við menn og umr. um þetta frv., að sumum finnst, að hér sé of mörgum og óskyldum verkefnum safnað saman á eina hönd, en að mínum dómi er það svo, að heildarstjórn þessara mála þarf að vera á einum og sama stað, t. d. hjá stofnun eins og þeirri, sem hér er lagt til að komið verði á fót. Ég bið menn að athuga það vel, að samkvæmt frv. eiga áætlanir stofnunarinnar að leggjast fyrir hæstv. ríkisstj. fyrst og síðan fyrir Alþ. til staðfestingar og stjórninni ber að gefa skýrslu um framkvæmd slíkra áætlana. Hér er því verið að færa Alþ. á ný nokkuð af því valdi, sem það hefur verið svipt í vaxandi mæli að undanförnu, og er enn þá verið að ganga lengra á þeirri braut. Sem dæmi um það skal ég nefna, að frv. um aðgerðir í atvinnumálum frá hæstv. ríkisstj., sem ég hygg að nú sé til umr. í hv. Nd., gerir ráð fyrir því, að atvinnumálanefnd ríkisins hafi æðsta vald í þeim málum, sem henni eru fengin samkvæmt frv., og að Alþ. eigi þar hvergi nálægt að koma. Ég held, að það sé því alveg ástæðulaust að óttast það, að sú atvinnumálastofnun, sem frv. gerir ráð fyrir, verði óhæfilega valdamikil. Þvert á móti sýnist mér, að Alþ. mundi fá meiri völd en það hefur nú í ýmsum greinum og hefjast þar með að nokkru til fornrar virðingar, en á þeirri breyt. sýnist mér engin vanþörf vera, eins og ég hef áður vikið að í þessum ræðustóli. Þá vil ég aðeins minnast á það með örfáum orðum, hvernig stjórn atvinnumálastofnunar ætti að vera skipuð, ef til þess kæmi, að henni yrði einhvern tíma komið á fót. Ég játa, að þar er vissulega vandi á höndum. Samkvæmt 5. gr. frv. er tilnefningin hugsuð þannig, að stjórnina skipi 3 menn frá launþegasamtökum og 3 menn frá samtökum atvinnurekenda, en formaður verði tilnefndur af gjaldeyrisbönkunum sameiginlega. Samkvæmt þessari hugsun eru þá launþegamegin við borðið menn frá Alþýðusambandi Íslands, Bandalagi starfs manna ríkis og bæja og Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands, en hins vegar fulltrúar frá sjávarútvegi, landbúnaði og iðnaði, og einhvern veginn svona held ég, að slík stjórn eigi að vera saman sett. Það má vitanlega endalaust deila um það, hvaða félög úr þessum atvinnugreinum það eigi að vera sem fulltrúana tilnefna, og við flm. erum auðvitað fúsir til að taka öllum skynsamlegum ábendingum um breytingar með þökkum. Það er ekkert sáluhjálparatriði fyrir okkur að hafa þetta endilega svona. En þó bendum við á, að frá launþegum höfum við tekið stærstu samböndin þrjú: Alþýðusambandið, Bandalag starfsmanna ríkis og bæja og Farmanna- og fiskimannasamband Íslands, og frá vinnuveitendum höfum við tekið samtök úr þremur höfuðatvinnugreinum þjóðarinnar. Eins og við öll vitum, var það eitt af því, sem menn höfðu hvað mest á móti fyrri stjórnum, sem settar hafa verið til að sinna svipuðum verkefnum, eða a. m. k. hluta þeirra, að þær væru skipaðar fulltrúum pólitísku flokkanna, sem þangað væru sendir til að gæta hagsmuna flokksins og gæðinga hans fyrst og fremst, en síður til að standa vörð um almannahagsmuni. Enda þótt ég sé þeirrar skoðunar, að mjög hafi verið hallað réttu máli í frásögnum af störfum þeirra yfirleitt mætu manna, sem að málum þessum störfuðu, - og þá hef ég fyrst og fremst í huga fjárhagsráð, því að störfum þess kynntist ég allnáið við 6 ára störf hjá þeirri stofnun, - þá neita ég því ekki, að þetta, sem ég áðan lýsti hér um stjórnmálaflokkana og áhrif þeirra í þeim n., er allútbreidd skoðun og skoðun, sem m. a. er útbreidd vegna þess, að henni hefur mjög verið haldið að fólki á undanförnum árum og að mér finnst helzt úr þeirri áttinni, sem sízt skyldi, af samherjum þeirra manna, sem þarna höfðu mest völd og mesta ábyrgð. Með hliðsjón af þessu og til þess að koma í veg fyrir pólitíska misbeitingu, sem játa má að kann í sumum tilfellum að vera fyrir hendi, og síðast, en ekki sízt til þess að undirstrika nauðsyn þess að efla samstöðu og áhrif þeirra, sem í atvinnulífinu standa, hvort sem þeir taka laun eða greiða þau, þá höfum við flm. lagt til þá tilhögun, sem í frv. greinir. En ég get endurtekið, að það er matsatriði, hvernig stjórn atvinnumálastofnunarinnar á að vera fyrir komið. Ég fagna þeim ummælum í nál. hv. meiri hl. fjhn. á þskj. 359, að hann geri sér ljóst, að sú stjórn, sem hið opinbera hefur á fjárfestingarmálum, er ekki svo vel samhæfð og skipulögð, að tryggt sé, að sú fjárfesting, sem þjóðarbúskapnum má telja mikilvægasta hverju sinni, sitji í fyrirrúmi fyrir öðrum, svo að notuð séu hér orð meiri hl. Enn fremur sé ég ástæðu til þess að taka vel eftir því, sem meiri hl. segir um atvinnumálanefndirnar, sem settar hafa verið á fót, um málefni, er þær snerta, en um það segir meiri hl., að frekari aðgerða sé þörf. Þetta er vissulega mikilsverð viðurkenning frá þeim hv. þm., sem nál. undirrita, og í þessu nál. kveður við allt annan og miklu jákvæðari tón en hjá ýmsum öðrum talsmönnum viðreisnarinnar, og kemur mér þá einna helzt í hug hæstv. viðskmrh. og ræða sú, sem hann hélt hér við umr. um efnahags- og atvinnumál, þar sem hann margendurtók, að stefnan væri ein og hin sama og óbreytanleg, hefði verið það og ætti að vera það, og að hér væri allt í stakasta lagi. Hins vegar treystir hv. meiri hl. sér ekki enn til að viðurkenna, að skynsamlegt geti verið að taka upp nokkrar hömlur á innflutningi, í hvaða mynd sem er, telur hann það enn samkv. nál. fara í bága við þá stefnu, sem núv. ríkisstj. og stuðningsflokkar hennar fylgja í viðskiptamálum. Að vísu viðurkenndi hv. 12. þm. Reykv., að stefnu væri hægt að breyta, og að mér skildist, að stundum gæti verið hyggilegt að breyta stefnu, og er ástæða til þess að taka eftir þeim ummælum hans. En jafnframt því sem hann benti á, að þennan þröskuld væri hægt að yfirstíga, nefndi hann annan, að manni skildist svo háan, að yfir hann væri ómögulegt að komast, en þar átti hann við hugsanlega sameiningu okkar við erlend verzlunarbandalög, svo sem Norræna fríverzlunarbandalagið, Nordek, Fríverzlunarbandalag Evrópu, EFTA, og e. t. v. einhver fleiri. Nú kann vel að vera, að þessi bandalög líti allar hömlur illu auga og vilji ekki viðurkenna þær sín á milli, ég þekki það ekki svo gerla. En í fyrsta lagi vil ég þó segja, að því verður tæplega trúað, að slík sameining okkar við það geti staðið í vegi fyrir því, að gerðar séu skynsamlegar ráðstafanir í gjaldeyrismálum til þess að koma á nokkrum greiðslujöfnuði, en það hlýtur okkur að vera alveg nauðsynlegt, hvort sem við erum í Efnahagsbandalaginu eða ekki. Það er enn fremur vitað, að við munum þurfa margs konar undanþágur og sérsamninga, ef við eigum að geta tengzt þessum bandalögum, og kannske er þetta eitt af því, sem okkur er nauðsynlegt að semja um. Hv. 12. þm. Reykv. nefndi það sem einn helzta þröskuldinn fyrir því, að hægt væri að hafa nokkrar innflutningshömlur í samskiptum við þessar þjóðir, að með þeim væri mjög mikil hætta á mismunun milli landa, að mér skildist, og fyrirtækja. En ég vil benda á, að samkvæmt þeirri meginhugsun, sem í frv. okkar framsóknarmanna um atvinnumálastofnun er, þá er fyrst og fremst um almennar takmarkanir á innflutningi að ræða, og samkvæmt þeim ætti slíkur mismunur ekki að koma til greina, og eins og hv. 12. þm. Reykv. réttilega benti á, verkuðu þær svipað og verndartollar. Að vísu séu þeir illa séðir líka, ég veit það, en engu að síður er þó mismununarhættan fyrir hendi í hvorugu af þessum tilvikum. Þar að auki leyfi ég mér enn einu sinni að benda á það, að þrátt fyrir orðalagið í nál., að allar hömlur komi í bága við stefnu ríkisstj. og að hér eigi að ríkja algjört viðskiptafrelsi, þá er það samt svo, að ýmis bönn við innflutningi og gjaldeyrisnotkun eru í gildi. Það er af margs konar ástæðum og ýmsar tegundir af innflutningi, sem eru ýmist bannaðar eða háðar leyfum, ég ætla ekki neitt að fara að rekja það, ég minni bara á það, að þær vörutegundir, sem t. d. þarf að sækja um leyfi fyrir til þess að fá innflutning á, þær taka hér í tollskránni einar 8 bls., og innflutningur á sumum vörutegundum er algjörlega bannaður. Ég er ekki að segja þetta neinum til hnjóðs, þetta hlýtur ævinlega svo að vera. En þegar það er viðurkennd staðreynd, að undir öllu frelsinu þurfa að vera ýmis bönd, þá sýnist mér, að hér sé frekar um stigsmun en eðlismun að ræða, hvort nokkuð fleiri vörutegundir verða um takmarkaðan tíma settar á þennan lista eða ekki, og það geti ekki undir neinum kringumstæðum verið okkur nokkur fjötur um fót, þó að slíkar takmarkanir þyrfti að taka upp um skamman, tiltekinn tíma; því að ég undirstrika það, að auðvitað er ekki æskilegt að hafa slíkar takmarkanir mjög miklar á innflutningi, það er ekki æskilegt, en ég álít, að það geti verið nauðsynlegt og einmitt nú sé það nauðsynlegt. Það væri að vísu freistandi að fara miklu lengra út í að ræða innflutningsfrelsið, kosti þess og galla. Það höfum við nokkrum sinnum gert hér í hv. deild, og ég ætla ekki að fara nánar út í það að þessu sinni. Ég vænti þess, að enda þótt hæstv. ríkisstj. og stuðningsmenn hennar sjái sér ekki fært að samþ. þetta frv., sem kannske er ekki að vænta, þar sem um svo mikla stefnubreytingu er að ræða, þá megi þó flutningur þess og vísan þess til hæstv. ríkisstj. benda til þess, að nokkur atriði frv. verði tekin til greina. Og satt að segja ber að viðurkenna það, að sumt af því, sem við framsóknarmenn höfum verið að halda fram á undanförnum árum og upphaflega var talin fjarstæða, hefur þó að nokkru verið tekið inn í núv. stefnu hæstv. ríkisstj.



Herra forseti. Hv. frsm. minni hl. fjhn., 3. þm. Vestf., taldi í sinni ræðu, að ég hefði varið miklum hluta framsöguræðu minnar s. l. þriðjudag til þess að glíma við drauga og vandamál, sem aðeins heyrðu fortíðinni til, þegar ég ræddi um innflutningshöftin og framkvæmd þeirra. Þetta voru að vísu ekki nákvæmlega hans orð, en ég hygg, að hugsunin sé ekki mistúlkuð. Ég mundi nú mjög fagna því, ef það væri rétt, að hv. framsóknarmenn væru orðnir svo fráhverfir haftafyrirkomulaginu, að tilefnislaust sé að ræða það í sambandi við frv., sem hér liggur fyrir. En bæði sjálft frv., grg. fyrir því og margt, sem komið hefur fram í ræðum þeim, sem hér hafa verið fluttar, mælir því miður að mínu áliti gegn því, að svo sé. Í frv. er þó beinlínis gert ráð fyrir því, að heimiluð séu bein innflutningsbönn, að vísu tímabundið, en það eru innflutningshöft, og breytir það engu, þó að kallað sé hinu fína nafni stjórn gjaldeyrismála. Vakir e. t. v. fyrir hv. flm. að tryggja með því eitthvað betri framkvæmd haftanna en var hér áður fyrr, en í framkvæmdinni hygg ég, að þetta fyrirkomulag hlyti óhjákvæmilega að hníga í sama farveg og þá var, og skal í örfáum orðum færa rök fyrir þeirri skoðun minni. Ég viðurkenndi í framsöguræðu minni, að inn á við hefði þetta fyrirkomulag innflutningshaftanna, sem lagt er til í frv., vissa kosti miðað við gamla leyfaúthlutunarfyrirkomulagið. En gagnvart viðskiptalöndum okkar hygg ég, að þetta yrði þó enn óvinsælla í framkvæmd, þar sem því yrði þó frekar unað, að innflutningurinn yrði takmarkaður, en ef hann yrði bannaður með öllu. Til lengdar gæti ekki heldur orðið neinn gjaldeyrissparnaður af slíku fyrirkomulagi, heldur aðeins meiri sveiflur í innflutningnum frá einum tíma til annars, þannig að á þeim tímum, sem innflutningur hinna bönnuðu vara væri leyfður, mundu verzlanir birgja sig upp fyrir banntímann, og væri þá auðvitað gengið út frá því, að við það verði staðið, að innflutningshömlurnar séu aðeins tímabundnar. Það má og telja víst, að ef þetta yrði gert, mundu bæði innflytjendur og notendur þess varnings, sem banna ætti, koma knékrjúpandi til stjórnvalda og segja sem svo: Við skiljum vel, að innflutning þurfi að takmarka sökum gjaldeyrisskorts, en að leggja á algjört innflutningsbann, það er ekki hægt. - En yrði komið á móts við þær óskir, væri auðvitað gamla haftakerfið komið á að nýju. Raunar átti hv. 3. þm. Norðurl. v. líka erfitt með að vera sjálfum sér fyllilega samkvæmur, þegar hann nefndi það sem rök fyrir slíkum innflutningsbönnum, að með þeim væri hægt að veita innlendum iðnaði vernd. Það held ég að sé rétt eftir haft. Ef raunverulega aðeins er um tímabundnar ráðstafanir að ræða, þá rís ekki upp iðnaður í skjóli þeirra, þannig að mér finnst það ljóst, að hann hefur einmitt varanleg innflutningsbönn í huga eða annað en það, sem frv., eins og þær gr. þess, sem um þetta fjalla, eru orðaðar, gerir ráð fyrir. Nei, ég held, að þetta fyrirkomulag, fyrir utan það, að það kæmi varla að neinu gagni, yrði varla framkvæmanlegt, þannig að ef út á þessa braut yrði farið, þá hlyti það að lenda í hinu gamla fyrirkomulagi. Og ég efast satt að segja um, að hv. flm. hefðu sett þessar till. um stjórn gjaldeyrismála á pappír, ef þeir hefðu hugsað út í það, hve örðugt hlýtur að verða að framkvæma þær, og að því leyti sem það yrði hægt, leysir þetta engan vanda. Nei, í þessum efnum er spurningin um frelsi eða höft. Það, sem þar er á milli, er óraunhæft. Ég skal þá aftur aðeins víkja að réttarreglunum og orðaskiptum okkar nafnanna s. l. þriðjudag um þau atriði. E. t. v. er nú hér um of akademískar spurningar að ræða til þess, að það sé hinn rétti vettvangur að ræða þær hér, en þó er um atriði að ræða, sem snertir mjög grundvöll þess, sem um er deilt. Nú mæli ég mig engan veginn við nafna minn hvað snertir lögfræðilega þekkingu. En svo mikið veit ég þó, að mér er það auðvitað fyllilega ljóst, að störf dómara eru engan veginn það einföld að þeir geti flett upp í lagasafni eða lögfræðiriti, þegar þeir standa gagnvart því að dæma mál. Af slíku geta þeir haft vissa hliðsjón, en auðvitað hlýtur niðurstaðan alltaf að verulegu leyti að vera háð mati, og það er einmitt sambærilegt við framkvæmd hafta og leyfisveitinga, að í báðum tilvikum er um matsatriði að ræða, annars væri þetta ekki sambærilegt. En meginmunurinn er sá, að þar sem réttarreglurnar eru, þá er fylgi við þær flestum heilbrigðum hugsandi mönnum sameiginlegt, allir eru í meginatriðum sammála um gildi þeirra og réttmæti. En þessu sameiginlega mati er ekki til að dreifa, þegar tekin er ákvörðun um það, á hverju skuli leyfa innflutning og hverjum. Það er það, sem þarna gerir höfuðmuninn. Bannmaðurinn hefur t. d. allt annað mat á því, hvort leyfa skuli innflutning áfengra drykkja, heldur en sá, sem vill njóta þeirra veiga. Hinn ómúsíkalski hefur allt annað mat á gildi hljóðfæra heldur en sá, sem söngelskur er. Þar er um grundvallarskoðanamun að ræða. Og þannig má nefna óteljandi dæmi, og þess vegna er það á fullkomnum misskilningi byggt, og mig grunar, að það liggi í rauninni til grundvallar þeim hugsunarhætti, sem sumt í þessu frv. og það, sem ég er mest andvígur, byggist á. Þessi atriði virðast flm. ekki fullkomlega ljós, og það byggi ég m. a. á því, þegar þeir halda því fram, að þær ádeilur, sem ég og aðrir hafa borið fram á framkvæmd haftakerfisins, séu í rauninni persónulegar árásir á þá menn, sem hafa haft þessa framkvæmd með höndum. Ef þetta væri hliðstætt við störf dómaranna, þannig að þeir hefðu brotið algildar reglur, sem að sjálfsögðu bæri að fara eftir, þá væri þetta rétt. Nei, aðalatriðið er, að þessar algildu reglur eru ekki til og þessir menn hafa ekki haft annað að fara eftir en sitt einstaklingsmat og svo auðvitað tillit til þeirra aðila, sem þeir hafa verið fulltrúar fyrir og togað í þá. En þetta einstaklingsmat hlýtur alltaf að koma meira eða minna í bága við mat annarra í þessum efnum, og það er það, sem skapað hefur óánægjuna og gerir þetta kerfi svo gallað sem raun er á. Í þessu sambandi, án þess að fara nánar út í það, vil ég stinga því að hv. 3. þm. Norðurl. v., sem er fræðimaður í þessari grein, og öðrum þeim lögmönnum, sem hér eru staddir, hvort þeir hafi nokkurn tíma hugsað út í það, hvort það sé hrein tilviljun, hversu frábrugðið réttarfarið í Austur-Evrópulöndunum er því, sem hér gerist. Þar er dómsvaldið ekki annað en angi af framkvæmdavaldinu. Þar starfa hinir svonefndu alþýðudómstólar, þar sem ekki er gerð krafa til þess, að menn séu löglærðir eða þá kannske aðeins einn af þeim dómurum, sem þar starfa, en þeim mun meiri krafa gerð til þess, að dómararnir séu trúir stjórnvöldunum og fylgi sömu stefnu og þau. Er það hrein tilviljun, að þetta fyrirkomulag er tekið upp einmitt í þeim löndum, þar sem stjórn efnahagsmála er jafnvíðtæk og þar? Þá er hinum venjulegu dómstólum, sem fylgja almennum réttarreglum, ekki lengur treyst, því að aðalatriðið er, að framkvæmd sé sú stefna, sem ríkisstj. fylgir hverju sinni. Er þetta alger tilviljun? Það finnst mér spurning sem vert sé að velta fyrir sér, ekki sízt fyrir þá, sem meiri þekkingu hafa á rétti og tilgangi hans heldur en ég. Annars skal ég ekki dvelja við fortíðina í þessum efnum, og það er alveg rétt hjá hv. 3. þm. Norðurl. v., að auðvitað var framkvæmd haftakerfisins á því 30 ára tímabili, sem það var við lýði í einhverri mynd, meira eða minna ströng. Allir flokkar tóku þátt í framkvæmd þessa kerfis og bera því jafna ábyrgð, þannig að það að klína ábyrgðinni sérstaklega á Framsfl. og halda því fram, að hann hafi þar misnotað aðstöðu sína meira en aðrir, er ekki undan mínum rifjum runnið, hvað sem aðrir kunna að hafa sagt í því efni. Og hvað sem því líður, sem hv. 3. þm. Norðurl. v. sagði, að stjórnarflokkar hefðu lengst af haft meiri hluta í þessum n., um það veit ég ekki, en hitt tel ég alveg víst, að það hafi verið alger undantekning, ef það hefur nokkurn tíma verið svo, að framsóknarmenn hafi haft þar hreinan meiri hluta. Nei, en það, sem gerir muninn í þessum efnum, er, að núv. stjórnarflokkar, þó að þeir hafi tekið þátt í því að fylgja óheppilegri stefnu, - og verður þó auðvitað alltaf að dæma stefnuna með tilliti til þeirra aðstæðna, sem eru á hverjum tíma, - hafa lært af reynslunni og fylgt kröfum tímans. Þeir hafa tekið upp sömu stefnu, sem í rauninni er enginn ágreiningur um í nágrannalöndum okkar og öðrum þeim löndum, sem búa við svipaða þjóðfélagshætti og við. Þetta skýrir það, sem m. a. kom fram í sjónvarpsviðtali við forsætisráðherra Norðurlandanna, sem ýmsir hv. þdm. hafa e. t. v. hlustað á nýlega, að skýrt kom fram sú skoðun þeirra, að í rauninni mundi það litlu breyta um grundvallarstefnuna í efnahagsmálum, hvaða flokkar, hvort sem þeir kölluðu sig hægri eða vinstri eða eitthvað þar á milli, færu með völd hverju sinni. En Framsfl. hefur í þessu efni dagað uppi. Hann kemur ekki auga á nein úrræði önnur en þau, sem beitt var á kreppu- og vandræðaárunum milli 1930 og 1940 og á árunum fyrst eftir heimsstyrjöldina síðari. Það er þetta, sem að mínu áliti gerir gæfumuninn. Hv. 11. þm. Reykv. taldi, að í þessu frv. fælist svo mikil stefnubreyting, að óeðlilegt væri að vísa því til ríkisstj., menn yrðu að taka afstöðu annaðhvort með því eða móti. Ef hann og aðrir hv. flm. líta svo á, að endurreisn innflutningshaftanna, hvort sem það er nú í þeirri mynd, sem þarna er lagt til, eða annarri, sé aðalatriðið og kjarni þessa frv., þá mundi afstaða mín hafa orðið sú, ef slíkt hefði komið skýrt fram, að ég hefði ekki lagt til, að því yrði vísað til ríkisstj., heldur yrði það beinlínis fellt. En ég leit hins vegar þannig á, að þetta frv. bæri að meta með tilliti til þess, sem í því væri nýtilegast, en ekki þess lakasta, og á því byggðist mín afstaða. Þá kem ég að öðru aðalatriði frv., nefnilega því, sem lagt er til um fjárfestingarmálin og nýja skipan þeirra að nokkru leyti. Ég verð að segja, að það kom mér dálítið spánskt fyrir sjónir, þegar bæði hv. 3. þm. Vestf. og einhver annar minntust á það, að hæstv. ráðh. hefðu veitt leyfi fyrir síldarverksmiðjum á Austfjörðum, sem vafi væri á að mundu gefa af sér mikinn arð. Nú skal ég síður en svo ganga í ábyrgð fyrir það, hvort sú fjárfesting, sem þarna er um að ræða, muni verða arðvænleg eða ekki. Það getur auðvitað brugðizt til beggja vona. Nei, en það, sem kom mér spánskt fyrir sjónir, var það, að bent var á þetta sem dæmi þess, hvað frelsið hefði reynzt illa, og jafnframt tók þá a. m. k. einn þeirra ræðumanna, sem nefndu þetta dæmi, fram, að samkvæmt gildandi l. um síldarverksmiðjur ríkisins þyrfti leyfi ríkisstj. til þess, að þær yrðu reistar, m. ö. o. ríkisstj. gegnir þarna sama hlutverki og fjárhagsráð áður, hún veitir fjárfestingarleyfi fyrir þeim mannvirkjum, sem þarna er um að ræða. Það kemur mér þannig spánskt fyrir sjónir, að þetta séu höft og fullkomin höft, en ekki frelsi. Nú situr það sízt á mér að andmæla því, þá sjaldan að hv. stjórnarandstæðingar fara að hæla hæstv. ráðh. En varla get ég tekið undir það, að hæstv. ráðh. séu þau ofurmenni, að framkvæmd hinna fullkomnustu hafta í höndum þeirra verði algert frelsi. Þar með er ég ekki að segja, að ég telji þetta lagaákvæði óeðlilegt. Bæði er það, að ríkisstj. og ríkisvaldið hefur mikilla hagsmuna að gæta í sambandi við síldariðnaðinn, og í öðru lagi er þarna um mannvirki að ræða, sem eru svo kostnaðarsöm, að frelsi í þessum efnum gæti aldrei orðið nema á pappírnum, þannig að deila um frelsið í sambandi við þetta finnst mér yfirleitt út í hött. Hvað sem öðru líður, stend ég eftir sem áður við það, sem ég hef sagt jákvætt um þessar till. í frv., en hins vegar er mér nú ljóst eftir þessar umr., að sú jákvæða afstaða byggist á töluvert öðrum hugsunarhætti en þeim, sem flm. virðast hafa. Það væri gagnger stefnubreyting, eins og ég áðan sagði, ef ætti að taka upp innflutningshöft að nýju, hvort sem það er nú kallað stjórn gjaldeyrismála eða einhverju öðru nafni. Hins vegar kemur mér það nú þannig fyrir sjónir, að þó að gengið yrði í einni eða annarri mynd til móts við þær till., sem hér eru gerðar um stjórn fjárfestingar, að þar mundi í rauninni ekki um róttæka stefnubreytingu að ræða. En hvað er stefnubreyting og hvað ekki, er ófrjótt að eyða miklum tíma í að deila um, og þá er hætta á, að orðhengilsháttur megi sín meira en málefnin, og sé hægt að fá víðtækt samstarf um hlutina og sé það að öðru leyti æskilegt, þá má auðvitað ekki hengja sig í það, hvað einn eða annar meinar um, að í þessu felist stefnubreyting eða ekki. Slíkt finnst mér algert aukaatriði. Hv. flm. virðast halda því fram, og það kemur fram bæði í grg. og sumum þeirra ræðna, sem hér hafa verið fluttar, að stjórn fjárfestingarmála hafi verið í ágætu lagi fram að valdatíma núv. ríkisstj., en þá hafi verið innleitt frelsi í þessum efnum, sem öllu hafi komið í upplausn. Nú kemur þarna auðvitað til spurningin um það, hvað sé frelsi. Ef það er frelsi, að leyfisveitingar séu í höndum ríkisstj., þá má segja margt um þessa hluti, en á þeim grundvelli finnst mér óeðlilegt að ræða málið. En hvernig var það nú með fjárfestingarmálin á árabilinu frá 1950–60? Þá var um að ræða heildarstjórn á fjárfestingu í þeirri merkingu, að fjárfesting var allan tímann háð leyfum. En jafnhliða því, að fjárfesting hér á landi nam hærra hlutfalli þjóðartekna en í nokkru öðru landi Vestur-Evrópu, var hagvöxtur hér álíka og í þeim löndum sem höfðu hann minnstan. Auðvitað hefur verið hér fleira um að kenna en stjórninni á fjárfestingunni, en það ber þess þó vitni, að fullkomlega hefur hún varla getað náð tilgangi sínum. Á árabilinu frá 1960–1965 var hins vegar mikill hagvöxtur og rangt að halda því fram, að það hafi einvörðungu verið vegna utanaðkomandi áhrifa, svo sem mikils afla og hagstæðs verðlags. Því tel ég, að einmitt sú stefnubreyting, sem varð 1960, hafi átt þar verulegan þátt í, og færi fyrir því þau rök, að ef gamla uppbótakerfið frá 1958 hefði áfram verið í gildi, þá var þetta uppbótakerfi einmitt mjög óhagstætt síldveiðunum. Síldveiðarnar við Norður- og Austurland bjuggu við til mikilla muna óhagstæðara gengi en flest önnur útflutningsframleiðsla. Miðað við þær aðstæður hefði verið miklu minni áhugi á því að gera út á síld og nýta síldina, og það er nú einu sinni þannig með síldina, að hún hleypur ekki sjálf á land. Þetta ber að hafa í huga. En hvað sem þessu líður, þá dettur mér ekki í hug, að hinn aukni hagvöxtur á árunum frá 1960–65 sé því að þakka, að fjárfestingarmálin hafi verið tekin öðrum og sterkari tökum en áður var. Raunin er sú að mínu áliti, að í þeim efnum hefur ekki orðið svo ákaflega mikil breyting á þessum tíma, enda minnist ég ekki annars en þess, að þegar fjárfestingareftirlitið endanlega var lagt niður 1961, eða hvenær það nú var, þá hafi það gengið ákaflega hljóðalítið í gegnum Alþ., - og hvers vegna? Ætli það hafi ekki verið vegna þess, að flestir hafi gert sér ljóst, að það breytti ekki svo miklu frá því, sem áður var, því að tilfellið er, hvort sem það er starfandi stofnun. sem heitir fjárhagsráð, fjárfestingareftirlit eða þess háttar, þá er allri fjárfestingu stjórnað á þann hátt, að í hana er ekki hægt að ráðast, fjárfestingu, sem einhverja þýðingu hefur, nema til komi fyrirgreiðsla einhverra opinberra aðila. Og ég býst við, að e. t. v. hafi ein af ástæðunum til þess, að starfsemi fjárhagsráðs bar ekki þann árangur, sem æskilegt hefði verið, m. a. verið sú, að samstarfið á milli fjárhagsráðs og fjárfestingarsjóða og annarra lánastofnana, sem áttu að sjá um fjárhagshlið þeirra mála, sem þarna var um að ræða, hafi ekki verið svo náið sem æskilegt hefði verið. En þetta gæti hv. 11, þm. Reykv., sem því miður er ekki viðstaddur nú, betur upplýst en ég. Þessu hygg ég, að sé ábótavant, þannig að það þurfi að vera nánara samstarf á milli hinna ýmsu opinberu aðila, sem fjárfestingarmálin varða, ríkisins, bæjar- og sveitarfélaga, fjárfestingarsjóða og annarra lánastofnana. Og ég hef litið svo á, að eitt af því, sem fyrir hv. flm. vakir, sé einmitt að koma þessum málum í betra horf en nú er og þess vegna séu þeirra till. athyglisverðar, án þess að ég skrifi undir þær í einstökum atriðum. Það er samstarf þessara aðila, sem ég legg mest upp úr. En vissulega tel ég það einnig af því góða, að haft sé samráð við hagsmunasamtökin, bæði atvinnurekenda og launþega, í einni eða annarri mynd, þó að ég hafi áður í sjálfu sér talið mig því andvígan, að stofnun, sem skipuð er á þann hátt, sem hér er lagt til, fái svo óskorað vald sem frv. gerir ráð fyrir. Annars er hér ákaflega mikill vandi á höndum hvað alla áætlunargerð snertir, og af því að hv. 3. þm. Norðurl. v. spurði nú sérstaklega um skoðanir mínar á þeim atriðum, þá vil ég í fyrsta lagi segja það, að eftir því sem mér er bezt kunnugt, er gengi áætlana til langs tíma heldur lækkandi. Slík áætlunargerð var mjög í tízku fyrir u. þ. b. 10 árum, ekki eingöngu austan járntjaldsins, þar sem þjóðarbúskapurinn er í svo ríkum mæli byggður á áætlunum, heldur líka vestan járntjalds. En bæði vestan og austan járntjalds hefur þróunin gengið í þá átt að leggja miklu minna upp úr þessum áætlunum til langs tíma, en vanda þeim mun meira til skemmri tíma áætlana, og ástæðan er sú, að talið er, að það hljóti alltaf að verða meira og minna út í hött að gera áætlanir 20 ár fram í tímann eða svo vegna þeirrar miklu óvissu, sem alltaf hljóti að verða um framtíðina. Ég er í sjálfu sér ekki heldur hrifinn af þeirri hugmynd að koma upp nýrri stofnun í þessum efnum, alveg hliðstæðri Efnahagsstofnuninni. Ég held, að það sé lítið unnið við það að dreifa kröftunum á þann hátt. Hv. 3. þm. Norðurl. v. sagði að vísu, og það mun vera alveg rétt hjá honum, að Efnahagsstofnunin kvartaði undan því, að sig vantaði starfskrafta. Þetta mun stafa bæði af því, að í einstökum tilvikum er erfitt að fá menn, sem hæfir séu til þess að leysa viss sérverkefni, sem stofnuninni kunna að vera falin, og þess eru oft dæmi, eins og kunnugt er, að erlendir menn hafa þá verið fengnir til slíks. Í öðru lagi er hér sjálfsagt um að kenna ónógum fjárveitingum. En úr hvorugu þessara atriða mundi verða bætt með því að koma þarna á fót nýrri stofnun. Nei, það sem er aðalþröskuldurinn í vegi fyrir áætlanagerð hér á landi og m. a. því, að framkvæmdaáætlanirnar, sem vísir hefur myndazt til og stundum hafa verið lagðar fyrir hið háa Alþ., hafa e. t. v. varla náð þeim tilgangi og verið í samræmi við þær vonir, sem við slíkt voru tengdar, er sú staðreynd, að það, sem torveldar mjög alla áætlunargerð hér á landi, er ekki eingöngu óvissan um afkomu atvinnuvega okkar, heldur hve erfitt er að safna hér upplýsingum, og það stendur aftur í sambandi við það, hvað smáatvinnurekstur er hér ríkjandi. Ef við tökum land eins og Bandaríkin, er mjög verulegur hluti þjóðarframleiðslunnar þar framleiddur í stórfyrirtækjum, sem hafa mjög nákvæmar tölulegar upplýsingar. Þetta vandamál er allt miklu minna í sniðum þar en hér. Hér hefur yfirleitt verið mjög erfitt að safna þeim upplýsingum, sem öll slík áætlanagerð byggist á, og það er aðalvandamálið. Að vísu vildi ég aðeins víkja að því, sem hv. 3. þm. Norðurl. v. sagði um útlitið í gjaldeyrismálum. Hann virtist óttast, að á þessu ári og kannske áður en langt um líður flæddi svo upp á sker í gjaldeyrismálum þjóðarinnar, að ríkisstj. yrði neydd til þess að grípa til innflutningshafta á ný. Ég get ekki stillt mig um að benda á það, að hér stingur mjög í stúf við leiðara, sem birtist í Tímanum nú á dögunum, þar sem nánast var komizt að þeirri niðurstöðu, að hér væri að skapast meira góðæri en nokkurn tíma hefði verið áður. Að vísu virðist nú, sem betur fer, nokkuð rofa til á sumum sviðum efnahagsmálanna. En þetta fannst mér nú of djúpt í árinni tekið. Það er í töluverðri mótsetningu við það, þegar hv. þm. virðist óttast það, að gjaldeyrisstaðan kunni að þróast þannig á næstunni, að til slíkra neyðarúrræða þyrfti að grípa. En þrátt fyrir allt held ég, að það sé ekki erfiðasta áhyggjuefnið, eins og aðstæður eru nú. Í þessu sambandi má á það benda, að gjaldeyrisstaða bankanna hefur síðan 1. nóv. og fram til 1. marz, eða á þessum 4 mánuðum, batnað um 800 millj. kr., reiknað á núverandi gengi, og það þrátt fyrir sjómannaverkfall og óvenjulitla framleiðslu í nóvember og desember, og ber þess að gæta, að svo að mér sé kunnugt er ekki um að ræða, að neinar nýjar lántökur séu reiknaðar í þessum 800 millj. Nei, það eru margir, sem e. t. v. eðlilega draga rangar ályktanir af verzlunarjöfnuðinum, sem hefur verið óhagstæður í janúar og febrúar, það er alveg rétt, sá halli nemur hundruðum millj. En upp úr þeim tölum er tiltölulega lítið leggjandi, í fyrsta lagi af því, að verzlunar- eða vöruskiptajöfnuðurinn er aðeins yfirlit yfir innflutning og útflutning, þar sem um er að ræða aðeins hluta af gjaldeyrisviðskiptunum. Í öðru lagi var þarna um að ræða stórar fjárhæðir vegna innflutnings til Búrfells og Straumsvíkur, nokkuð, sem fært er sem innflutningur, en þarna er um innflutning að ræða, sem algerlega er staðið undir gjaldeyrislega séð af erlendum aðilum. Í þriðja lagi má nefna í sambandi við þessar tölur um vöruskiptajöfnuðinn, að þeirri reglu er fylgt bæði hér á landi og annars staðar, að innflutningur er reiknaður á cif.-verði, en útflutningur á fob.-verði, en af því leiðir, að hallinn á vöruskiptajöfnuðinum verður þannig verulega ofmetinn. Að síðustu, þó að það sé ekki neitt atriði, get ég ekki varizt því, af því að hv. 3. þm. Norðurl. v. nefndi hér og fór lofsamlegum orðum um hagfræðingaálitið, sem samið var haustið 1946, þó að ég væri einn af höfundum þess álits, að þá tek ég ekki undir lof hans hvað það snertir. Ég álít, að þar hafi verið um eitthvert lélegasta álit um efnahagsmál þjóðarinnar að ræða, sem birzt hefur hér á prenti og undirritaður hefur verið af mönnum með þeim lærdómi, sem af okkur hefði í sjálfu sér mátt krefjast. En þess ber þó að gæta, að þó að þær till., sem við gerðum, væru engan veginn góðar og að mörgu leyti fráleitar, þá er skoðun mín sú, að við bárum ekki alla sök á því, þar eð við störfuðum á vegum hinnar svokölluðu 12 manna n., sem þá starfaði að því að mynda þjóðstjórn, sem að vísu tókst ekki. En það veganesti eða erindisbréf, sem við fengum frá 12 manna n., var það, og hún hafði öll orðið sammála um, að það skyldi sitja í fyrirrúmi fyrir öllu öðru að koma í gegn á sem skemmstum tíma hinum miklu fjárfestingarfyrirætlunum í sambandi við nýsköpunina. Og þó að þessar till. okkar væru vissulega ekki góðar og meingallaðar þá hef ég ekki enn þá komið auga á, hvernig hægt var að fylgja þessum fyrirmælum 12 manna n. nema með því að taka upp mjög víðtækt haftakerfi, eins og lagt var til af okkur, þannig að nokkur hluti sakarinnar, - þó að við hefðum getað gert betur en við gerðum, það er mér fyllilega ljóst, - hvílir á herðum hinnar ágætu 12 manna nefndar.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Við hv. 12. þm. Reykv. erum í öllum meginatriðum sammála, svo að það er ekki ástæða til að vera að orðlengja mikið. Ég verð þó að láta í ljós nokkra undrun yfir þeirri hógværð og því lítillæti, sem birtist í orðum hans um hagfræðingaálitið, sem á sinni tíð var talið ágæt bók, og okkur fáfróðum leikmönnum var um það talin trú þá, að þetta væri sérlega lærdómsrík bók. Og ég er þeirrar skoðunar enn, að það hafi verið og sé margt gott og lærdómsríkt í því riti, og vil ekki leggja trúnað á það, hvað höfundur þess að fjórða hluta vildi gera lítið úr því og telja, að þar hefði jafnvel verið um fjarstæður að ræða og rangsnúnar skoðanir settar fram. Ég veit, að þeir hagfræðingar, sem að því unnu, eru allir góðir lærdómsmenn og þeir hafa gert sitt bezta í því efni. Vitaskuld er það álit miðað við aðstæður eins og þær voru þá. Hv. þm. færði það nú fram til afsökunar því, hve álitið hefði að hans dómi verið ófullkomið og ekki nægilega vel úr garði gert, að hagfræðingarnir 4, sem að því unnu, hefðu verið bundnir af einni mikilli 12 manna n. og orðið að fara að hennar ráðum. Það er nú víst ekki starfandi nein 12 manna n., en ef til vill lúta hagfræðingar ýmsir, sem skýrslur gefa nú og álit, forsjá einhverra stofnana eða stjórnarnefnda, sem þeir þá líklega verða að taka eitthvert tillit til, eftir því sem hv. 12. þm. Reykv. sagði. Ég hafði satt að segja gert ráð fyrir því, að hagfræðingar störfuðu nú að þessum málum svo sjálfstætt, að þeir létu ekki nein fyrirmæli hafa áhrif á þær niðurstöður, sem þeir setja fram í fræðimannsnafni. En eins og ég sagði í upphafi, þá skildist mér, að við, 12. þm. Reykv. og ég, séum sammála í meginatriðum um nokkur mjög mikilsvarðandi atriði í þessu frv. Við erum í raun og veru að miklu leyti til sammála um fjárfestingarmálin og þörf á því, að það sé höfð stjórn á fjárfestingu. Það er auðvitað svo, að það má alltaf eitthvað finna að þeirri stjórn og þeirri stjórn geta orðið mistök á, og ég hef aldrei haldið því fram, að sú stjórn, sem hafi verið á fjárfestingu áður um tíma og tíma, hafi verið gallalaus, þvert á móti. Það er alveg áreiðanlegt, að þar hafa orðið ýmis mistök. En ég held, að það fari ekki á milli mála, að talsvert - og ég vil nú segja mikið af því, sem miður hefur farið á undanförnum árum, eigi rætur að rekja til þess, að ekki hafi verið höfð næg stjórn á fjárfestingu, og það kom að nokkru leyti óbeint fram hjá hv. 12. þm. Reykv., að honum er ljóst, að þessu er þannig varið. Hann viðurkenndi, að það hefði vantað nægilega samvinnu, heildarstjórn á milli ýmissa þeirra stofnana, sem verða að eiga sinn hlut að fjárfestingu. Auðvitað er það svo, að þó að ekki sé sérstök fjárfestingarstjórn, þá er ekki um algjört frelsi í fjárfestingum að ræða í þeim skilningi, að auðvitað verða þeir, sem í fjárfestingu ráðast, að sækja til ýmissa aðila, um það vítum við vel og um það ræddi 12. þm. Reykv. Við vitum, að þeir verða að sækja um lán til banka og þeir verða jafnvel að sækja um leyfi í ýmsar áttir. En gallinn er sá, og gallinn hefur verið sá, að það hefur ekki verið nein yfirsýn og ekki nægileg heildarstjórn á þessu, sem hefur skipulagt þetta með almannahagsmuni fyrir augum. Þess vegna hefur verið ráðizt í fjárfestingu með skipulagslausum hætti, og það er alveg áreiðanlegt, að það atriði á sinn ríka þátt í því, hversu ríkisstj. hefur gengið ömurlega illa að standa við eitt sitt helzta fyrirheit, þ. e. að halda verðbólgunni í skefjum. Það er enginn vafi á því, að það stjórnleysi, sem hefur verið á fjárfestingunni, hefur átt drjúgan hlut í því, hvernig verðbólgan hefur vaxið sí og æ. Það er einmitt það, sem liggur í þessu frv., og það er gert ráð fyrir þannig yfirstjórn, sem hafi yfirsýn yfir fjárfestinguna. Það mætti ná því marki með öðrum leiðum, það viðurkenni ég, kannske t. d. með miklu nánari samvinnu á milli lánastofnana en verið hefur. En sú samvinna virðist ekki hafa verið fyrir hendi og margt af þeirri fjárfestingu, sem ráðizt hefur verið í á undanförnum árum, er þannig, að fólk undrast hana, jafnvel hjá þeim, sem hefðu átt að ganga á undan öðrum með góðu fordæmi í þeim efnum. Það er t. d. undrunarefni, hve fjárfesting banka og lánastofnana hefur verið mikil á undanförnum árum. En um þetta er ekki ástæða til að fjölyrða, því að um þetta erum við í raun og veru sammála, að það þurfi að taka mál þessi nýjum tökum og það sé þörf á aðgerðum í þessum efnum. Mér skilst, að í meginatriðum séum við hv. 12. þm. Reykv. líka sammála um áætlunargerðina. Við erum sammála um, að það sé æskilegt að áætlanir séu gerðar. Hann bendir á, að það hefur kannske gerzt hér sem oftar, að tízkan berst svolítið á eftir til Íslands, og telur, að áætlanir til langs tíma hafi verið meira í tízku áður. Hvort sem um er að ræða áætlunargerð til langs eða skamms tíma, þá held ég, að það fari ekki á milli mála, að þær séu skynsamlegar. Við höfum verið að reyna að gera slíkar áætlanir, en þær hafa ekki verið teknar nægilega föstum tökum. Sumar áætlanir hafa reynzt vel hér á meðan eftir þeim hefur verið farið. Ég nefni t. d. áætlunina í raforkumálum, sem var lögfest á sínum tíma og átti óefað sinn ríka þátt í því grettistaki, sem lyft var í rafmagnsmálunum. Og það hafa margar áætlanir verið gerðar, að vísu ekki til langs tíma, en ríkisstj. hefur nú verið með framkvæmdaáætlun öðru hverju og verið að skýra þingheimi frá þeim. Við erum hér með vegáætlun, og við erum að undirbúa ýmsar fleiri áætlanir, þannig að ég held, að það fari ekki á milli mála og okkur greini ekki á um, að það sé skynsamlegt að hafa slíka áætlunargerð. Hitt má náttúrlega deila um, til hversu langs tíma hún á að vera, og hitt er líka öllum ljóst, að hún er og hlýtur að vera ýmsum vandkvæðum bundin hér. En þrátt fyrir það er ekki ástæða til að vísa henni á bug af þeim ástæðum. Það veit ég, að hv. 12. þm. Reykv. vill ekki heldur gera. Það, sem skilur á milli okkar, er skipan gjaldeyris- og innflutningsmála. Þar segir hv. 12. þm. Reykv.: Það er um tvennt að velja og aðeins tvennt: annars vegar höft og hins vegar frelsi. Ég er þessu ekki sammála. Ég held, að þetta sé ekki rétt, að setja þetta þannig upp. Ég held, að það sé á milli þessara andstæðna, ýtrasta frelsis annars vegar og örgustu hafta hins vegar, millivegur, sá millivegur að hafa skynsamlega stjórn á gjaldeyris- og innflutningsmálum. Ég held, að það sé æskilegt að hafa svo mikið frelsi í innflutnings- og gjaldeyrismálum sem unnt er vegna almannahagsmuna, en ég held hins vegar, að við séum þannig í sveit settir, okkar atvinnuvegum sé þannig háttað, að það geti verið alveg óhjákvæmilegt fyrir okkur að hafa nokkra stjórn á innflutnings- og gjaldeyrismálum. Það byggist einfaldlega á þessari staðreynd, sem við verðum að horfast í augu við og þýðir ekkert að loka augunum fyrir, að við erum svo háðir utanríkisviðskiptum sem raun ber vitni. Við erum háðari þeim en nokkur önnur þjóð, að ég hygg. Og það þýðir ekki heldur í því sambandi að gleyma því, hversu einhæfir okkar útflutningsatvinnuvegir eru, að 90–95% af verðmæti útflutningsins er frá sjávarútveginum, sem er ákaflega sveiflukenndur, bæði vegna mismunandi aflabragða og breytilegs verðlags. Þetta eru staðreyndir, sem ekki verður gengið fram hjá. Þetta eru staðreyndir sem hvaða stjórn sem er verður og þarf að horfast í augu við, og það getur orðið alveg óhjákvæmilegt af þessum sökum að hafa nokkra stjórn á innflutningi og gjaldeyrismálum. Og það er alveg sama, hvort sú stjórn kennir sig við frelsi og fer hástemmdum orðum um ást sína á frelsi eða ekki, hún getur verið knúin til þess að hafa stjórn á þessu. Ég held, að það sé ekki þar um það að velja að taka upp fullkomið haftakerfi annars vegar eða hafa algert stjórnleysi í þessum efnum. Og það er alls ekki lagt til í þessu frv., að hið gamla haftakerfi sé tekið upp, það er búið að margundirstrika, heldur er gert ráð fyrir því, að stjórnin verði fyrst og fremst fólgin í því að setja almennar reglur um þetta efni. Ég álít, að það sé ekkert varhugaverðara að setja almennar reglur á þessum sviðum mannlegs lífs heldur en á mörgum öðrum sviðum, þar sem við verðum að beygja okkur fyrir því, að frelsið geti ekki verið algert, heldur verðum við vegna samfélagsins, hver og einn, að játast undir það að hlíta margvíslegum reglum og kvöðum, og auðvitað verður þetta að vera þannig. Það er ekki til neitt, sem heitir algert frelsi. Algert frelsi er fullkomið ófrelsi, það er stjórnleysi, það er réttur þess, sem sterkastur er, og ég veit, að enginn vill taka undir slíkt. Ég held og vil ekki að óreyndu trúa öðru en því, að það sé hægt að fara hér meðalveg, búa við eins mikið frelsi og aðstæðurnar frekast leyfa, en láta það ekki leiða út í öfgar, þannig að fórnað verði öðrum verðmætum bara til þess að halda uppi frelsi að nafni til. Enda er það svo, að þegar farið er að halda uppi þannig frelsi, og það á einmitt við um það, sem hv. 12. þm. Reykv. sagði um frelsi í fjárfestingu, að það getur staðið svo á, að það sé þá orðið bara um frelsi á pappírnum að ræða. Um þetta ætla ég nú ekki að hafa miklu fleiri orð, en undirstrika þetta, að það er einmitt þessi meðalvegur, sem gert er ráð fyrir að farinn sé í þessu frv., sem hér liggur fyrir, þ, e. að hafa skynsamlega stjórn á innflutnings- og gjaldeyrismálunum með almennum reglum. Og þá er það sérstaklega nefnt, að það geti verið tímabundin bönn, sem þar geti komið til greina. En það er þó aðeins nefnt sem dæmi. Hv. þm. vildi nú leiða það af mínum ummælum hér síðast, að ég mundi ekki hafa haft tímabundin bönn í huga, heldur varanlegri bönn, vegna þeirra orða, sem ég lét falla um vernd innlends iðnaðar. Ég held, að þetta geti að vísu verið svo, að það verði að fara þarna mismunandi leiðir. En fyrst og fremst er þarna gert ráð fyrir því, að það verði um tímabundin bönn að ræða, og ég held nú, að þannig geti staðið á, að tímabundin bönn og tímabundin vernd geti komið iðnaði eða einstökum iðngreinum til góða. Hvað sem því líður, þá er ég þeirrar skoðunar, að eins og nú hagar til, þá verði ekki hjá því komizt að veita ýmiss konar iðnaði og ýmiss konar iðngreinum vernd. Við erum ekki þannig staddir, að við getum lagt þær niður. Til þess liggja ýmsar ástæður. Þær geta ekki staðizt, nema þeim sé veitt vernd. Þá vernd má veita í mismunandi myndum og mismunandi formi, en í mínum augum getur það verið í raun og veru aukaatriði og getur verið spurning um leiðir, sem velja má um, hvort það er farin skattaleið, verndartollaleið eða stjórn, „kontrol“, á innflutningi til að vernda slíkar iðngreinar. En þetta er bara það, sem er óhjákvæmilegt, og það þýðir ekkert að loka augunum fyrir þessu. Þessa leið verðum við að fara á öðrum sviðum. Það dettur engum í hug að halda því fram, að við eigum að leyfa hér ótakmarkaðan innflutning landbúnaðarvara, eða ég hef ekki heyrt það. Og þannig er það. Ég skal nú ekki fara að ræða um þann mælikvarða frekar, sem menn verða að fara eftir í þessum störfum, en hv. þm. fór nokkrum orðum um það, að það væri nokkur munur á um aðstöðu dómarans og aðstöðu þeirra manna, sem sitja í úthlutunarnefnd, dómarinn hefði hina almennu réttarvitund eða almennu sannfæringu hjá fjölda manna við að styðjast, en það væri ekki til slík almenn siðaskoðun, þegar um ýmiss konar úthlutanir væri að tefla. Ég er nú ekki alveg viss um það. Það er að sjálfsögðu rétt, að á þessu er mikill munur, á störfum þessara embættismanna. En þó held ég, að hér sé of djúpt tekið í árinni hjá hv. 12. þm. Reykv. Ég held, að þessir menn, sem sitja í úthlutunarnefnd, hafi við að styðjast í ýmsu tilliti siðaskoðanir og almennan mælikvarða, alveg eins og þeir menn, sem fást við opinber störf yfirleitt. Það má segja það, að bankastjórinn hafi kannske ekki neinn almennan mælikvarða fyrir því, hverjum eigi að veita lán. En það er almennur siðaskoðunarmælikvarði, sem segir, að það sé glæpsamlegt beinlínis, ef bankastjóri færi að þiggja mútur, taka við mútum. Það er, að ég hygg, almenn siðaskoðun, að það þætti forkastanlegt af bankastjóra, ef hann léti fjölskylduhagsmuni sína sitja í fyrirrúmi við úthlutun lána. Og þannig er þetta víðar. Jú, þessir menn hafa auðvitað almennan mælikvarða oft að fara eftir, og þeir hafa alltaf sína samvizku eins og hver annar maður til þess að miða við í þessum efnum. Um það skal ég nú ekki fara fleiri orðum, en vil enn á ný undirstrika þetta, að okkar búskapur hér er þannig, er svo sveiflukenndur, að það getur verið alveg óhjákvæmilegt að hafa stjórn á þessum málum, sem hér er um að tefla, fjárfestingarmálum og gjaldeyris- og innflutningsmálum. Viðvíkjandi verzlunarjöfnuðinum, þá er það að sjálfsögðu rétt, sem 12. þm. Reykv. sagði og öllum er ljóst, hvernig þeim tölum er nánar hagað, sem hér hafa verið birtar varðandi verzlunarjöfnuðinn, og það geta komið inn atriði, sem hafa áhrif á heildarútkomuna. En þrátt fyrir það held ég, að þær tölur, sem birtar hafa verið varðandi verzlunarjöfnuðinn á tveimur fyrstu mánuðum þessa árs, séu ekki svo glæsilegar, að þær gefi ástæðu til bjartsýni. Og hvað mundi hv. 12. þm. Reykv. segja og ætla, að útkoman yrði, ef útkoman á öllum mánuðum ársins yrði eins og á tveimur fyrstu mánuðum þess, að því er verzlunarjöfnuðinn snertir? Hvaða úrræði kann hann þá? Það þýðir lítið að vitna til þess, að upphæð á reikningi bankanna hafi breytzt, að gjaldeyrisstaða þeirra hafi breytzt. Það hafa á þessum tíma verið tekin mikil lán. Hv. þm. sagði það, sem ég fæ nú ekki almennilega áttað mig á, að það mundi ekki hafa haft nein áhrif á gjaldeyrisstöðu bankanna. Ég á erfitt með að átta mig á því. En ég hygg, að á þessum tíma hafi einmitt verið tekin sérstök lán, sem nema jafnmikilli upphæð og þessari, sem hann taldi, að gjaldeyrisstaðan hefði batnað um. Ég er alls ekki að segja, að þau hafi komið öll inn í þetta dæmi, ég veit það ekki. Það má vel vera, að einhver þau nýju lán séu til að greiða önnur fyrri, og ég skal ekki segja um það. Ég get nú ekki verið eins bjartsýnn á þessa gjaldeyrisútkomu og hv. þm. virtist vera, og get ekki verið eins ánægður með þá útkomu, sem náðst hefur í þessu efni. Sjálfsagt vonum við, að þetta gangi allt betur en á horfist, en mér sýnist því miður vera mjög dökkar blikur á lofti í þessum efnum að því er gjaldeyrisstöðuna varðar og að gengisfellingin hafi til þessa ekki orðið sá fjörgjafi fyrir útflutningsatvinnuvegina, sem ætlað var. Hvað mundi hv. þm. gera, ef gjaldeyrisþróunin yrði þannig á árinu? Ætlar hann samt að segja: Aldrei má grípa til hafta, aldrei má það fyrir koma? - Hvaða ráðum á þá að beita? Hvaða ráðum á smáþjóð að beita til þess að bæta sína gjaldeyrisstöðu, þegar þannig er í óefni komið?