Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Haustið 1972 hafði lögreglan í Keflavík með höndum rannsókn á umfangsmiklu smyglmáli. Upplýsingar, sem lögreglumenn fengu, urðu til þess að athygli þeirra beindist að ákveðnu veitingahúsi í Reykjavík - veitingahúsinu Klúbbnum. Fóru lögreglumennirnir m. a. að fylgjast nákvæmlega með rekstri hússins og ferðum þar í kring. Eina nóttina uppgötvuðu þeir að ólöglegir áfengisflutningar áttu sér stað að veitingahúsinu frá ríkisverslun. Kærðu lögreglumennirnir athæfið strax morguninn eftir. Hinn 12 okt. þetta haust gerðist það jafnframt, að rannsóknardeild ríkisskattstjóra sendi bréf til sakadóms Reykjavíkur, þar sem greint var frá grunsemdum skattrannsóknarstjóra um ýmiss konar misferli í sambandi við starfrækslu veitingahússins að Lækjarteigi 2 sem rekið var af hlutafélaginu Bæ - en þar er um sama veitingahús að ræða og í daglegu tali er nefnt Klúbburinn. Um framhald málsins leyfi ég mér að vitna orðrétt í skýrslu Hallvarðs Einvarðssonar þáv. aðalfulltrúa við embætti saksóknara ríkisins sem dómsmrn. hefur af ástæðum, sem því einu er kunnugt, ekki birt með öðrum bréfum í grg. sem rn. sendi frá sér s. l. laugardag, þótt þessi skýrsla sé með allra mikilvægustu gögnum í málinu. Í skýrslunni, sem ég hef undir höndum, segir svo orðrétt um framhald málsins: „Með bréfi rannsóknardeildar ríkisskattstjóra, dags. 12. þ. m., til sakadóms Reykjavíkur, sbr. meðfylgjandi ljósrit, var greint frá grunsemdum skattrannsóknarstjóra um ýmiss konar misferli í sambandi við starfrækslu veitingahússins að Lækjarteigi 2 hér í borg sem rekið væri af hlutafélaginu Bæ. Var beiðst rannsóknar á máli þessu og jafnframt vakin athygli á tilteknum rannsóknaraðgerðum sem nauðsynlegar þættu til upplýsinga í máli þessu, enda þótti þá þegar sýnt að rannsókn málsins mundi verða allumfangsmikil. Við upphaf rannsóknar málsins voru samráð milli skattrannsóknarstjóra, ríkisendurskoðanda, tollgæslustjóra, rannsóknardómara og fulltrúa saksóknara, auk þeirra lögreglumanna sem unnið höfðu að frumathugun lögreglu í málinu. Dómsrannsókn málsins hófst svo í sakadómi Reykjavíkur laugardaginn 14. þ. m. Þótti fljótlega sýnt að þær grunsemdir, sem uppi höfðu verið um misferli í þessu efni, höfðu við veigamikil rök að styðjast. Er svo var komið skýrði fulltrúi saksóknara, sem fylgdist með rannsókn málsins, lögreglustjóranum í Reykjavík frá rannsókn þessari og jafnframt gerði rannsóknardómari lögreglustjóranum stuttlega grein fyrir því sem þá virtist fram komið varðandi fyrrgreint kæruefni í sambandi við starfrækslu þessa veitingahúss. Ákvað lögreglustjóri þá að leggja þegar bann við frekari áfengisveitingum í þessu veitingahúsi uns annað yrði ákveðið og mun hann í því efni hafa stuðst við ákvæði 2. mgr. 14. gr. áfengislaga nr. 82 1969. Sú ákvörðun lögreglustjóra var að áliti saksóknara sjálfsögð og eðlileg eins og á stóð. Var það bæði á ýmsan hátt ótvírætt í þágu rannsóknar málsins auk þess sem áframhaldandi starfræksla þessa veitingahúss, eins og málum þá var komið, var allsendis óviðeigandi frá sjónarmiði almennrar réttarvörslu. Var tvímælalaust nærtækast að beita fyrrgreindri heimild lögreglustjóra samkv. 2. mgr. 14. gr. áfengislaganna, enda hæpið að unnt hefði verið að grípa jafnskjótt til annarrar réttarheimildar til slíkrar sviptingar eins og málum var háttað í upphafi rannsóknar. Eðlilegt var að tekið væri fyrir frekari áfengisveitingar í þessu veitingahúsi meðan rannsókn málsins stæði yfir eða a. m. k. á meðan hin eiginlega sakadómsrannsókn, svo sem yfirheyrslur, stæðu yfir. Efni kynnu hins vegar að hafa getað orðið til endurskoðunar á þessu banni á síðara stigi rannsóknarinnar, t. d. óvíst að bíða hefði þurft loka skattsvikarannsóknar skattrannsóknarstjóra eða loka bókhaldsrannsóknar.“ Þannig stóð málið sem sagt 14. okt. árið 1972. Veitingahúsinu hafði verið lokað vegna umfangsmikilla meintra lögbrota aðstandenda þess og var ætlunin að hafa það lokað á meðan verið væri að ljúka rannsókn á mikilvægustu þáttum málsins, enda það talið mjög brýnt af hálfu allra þeirra sem rannsóknina höfðu með höndum. Nú líða fram nokkrir dagar og ekki verður séð af þeim gögnum, sem ég hef undir höndum, hvað gerst hefur á þeim tíma. Næst er það vitað í málinu að hinn 18. okt. 1972 - fjórum dögum eftir að lokunin kom til framkvæmda og örfáum sólarhringum eftir að rannsóknarlögreglumenn höfðu orðið varir við ólöglega flutninga áfengis að næturlagi til umrædds veitingahúss - ritar veitingamaðurinn dómsmrn. bréf þar sem hann áfrýjar ákvörðun lögreglustjóra til dómsmrn. samkv. heimild í 14. gr. laga nr. 82 1969, eins og segir í grg. rn. Vek ég athygli á því, að áfrýjunarbréf veitingamannsins er ekki birt né heldur rökstuðningur hans fyrir þeirri beiðni að rn. ógildi lokunarúrskurð lögreglustjóra. Er hér um að ræða enn eitt mikilvægt gagn í málinu sem dómsmrn. hefur ekki birt, af hvaða ástæðum sem það kann að vera, en í bréfinu færir veitingamaðurinn væntanlega rök að þeirri beiðni sinni að honum verði heimilað að hefja starfrækslu hússins á ný þótt rannsókn á meintum afbrotum sé nýlega hafin og þeir, sem rannsóknina hafa með höndum, hafi lagt mikla áherslu á að húsið sé lokað fyrir starfrækslu á meðan. Hvorki rökstuðningur veitingamannsins fyrir beiðninni né rökstuðningur dómsmrn. fyrir afgreiðslunni er í grg. dómsmrn. En dómsmrn. er ekki lengi að bregða við eftir að umrætt bréf hefur borist. Strax daginn eftir að bréfið er dagsett hefst rn. handa. Athöfnum þess er lýst í greinargerð þess með tilvitnun í minnisblað þess starfsmanns rn., sem um málið fjallaði. Þar segir svo, með leyfi forseta: „19. okt. 1972“ - það er að segja daginn eftir að umrætt bréf veitingamannsins er dagsett. - „Ræddi við lögreglustjóra um vinveitingabannið í Lækjarteig 2. Taldi hann rétt að halda banninu áfram á meðan rannsóknardómari teldi þess þörf. Rannsóknardómari teldi ekkert gefa tilefni til þess að falla frá banninu. 20. okt. 1972. Ræddi við Þóri Oddsson fulltrúa í sakadómi. Taldi málið alfarið vera ákvörðun lögreglustjóra. Hallvarður Einvarðsson aðalfulltrúi saksóknara hefði komið upplýsingum um málið til lögreglustjóra þegar rannsókn var að hefjast. Hefðu menn talið algerlega óviðeigandi að starfsemin héldi áfram. Rannsóknin snýst um áfengisinnkaup sem fóru fram frá áfengisútsölu utan afgreiðslutíma og áfengið er ekki merkt VH. Þá er bókhald allt í molum, skattframtölum hefur ekki verið skilað, launamiðum o. fl. Ekki taldi hann bannið skipta lengur máli fyrir rannsóknina, en fannst þó rétt að láta það standa áfram. Hallvarður Einvarðsson taldi rétt að bannið stæði á meðan meginþungi rannsóknarinnar færi fram, a. m. k. fram í næstu viku.“ Því næst er fjallað um athuganir sem dómsmrn. gerir á 14. gr. áfengislaganna. Svo segir í grg. dómsmrn. með leyfi forseta: „Að svo búnu ræddi ég málið við ráðh., og vorum við sammála um að líta bæri svo á að ákvæðið ætti ekki við hér, a. m. k. ekki lengur. Tilvist ákvæðisins í áfengislögum væri fyrst og fremst með tilliti til öryggissjónarmiða. Almenn réttarfarslög yrðu að ákvarða hvort veitingar yrðu bannaðar framvegis. Því skyldi bannið fellt niður. Ákvæði 12. gr. áfengislaga um leyfissviptingu geta hins vegar komið til skoðunar þegar niðurstaða rannsóknar liggur fyrir. Baldur Möller var þessu algjörlega sammála. Þetta tilkynnti ég lögreglustjóra, sem kvaðst ósáttur við að starfsemin héldi áfram, en kvaðst þó mundu tilkynna niðurfellinguna sjálfur án fyrirskipunar rn.“ Svo mörg voru orðin á minnisblaðinu. Næsta skref er svo það, að lögreglustjóri, Sigurjón Sigurðsson, sendi svo hljóðandi bréf, dags. 20. okt. 1972 - þetta bréf hefur ekki birst áður: „Hér með leyfi ég mér að tilkynna yður, herra veitingamaður, að bann það gegn áfengisveitingum í veitingahúsinu að Lækjarteig 2 hér í borg, sem gilt hefur frá 14. þ. m., hefur nú verið fellt niður. Sigurjón Sigurðsson. Hr. Sigurbjörn Eiríksson, Álfsnesi, Kjalarnesi.“ Þann sama dag sendi lögreglustjóri saksóknara ríkisins annað bréf er hljóðar svo - og hefur það bréf ekki heldur verið birt opinberlega áður: „Reykjavík, 20. okt. 1972. Hér með leyfi ég mér að senda yður, herra saksóknari, afrit af bréfi er ég hef að fyrirlagi dómsmrn. sent Sigurbirni Eiríkssyni veitingamanni varðandi niðurfellingu á banni við áfengisveitingum í veitingahúsinu að Lækjarteig 2 hér í borg.“ Með öðrum orðum: aðeins tveimur sólarhringum eftir að bréf veitingamannsins til dómsmrn. með óskum um að rn. hnekki úrskurði lögreglustjórans í Reykjavík er dags. hefur veitingamanninum verið heimilað fyrir atbeina rn. að hefja starfrækslu að nýju. Verður ekki annað sagt en að þessi snöggi háttur, sem hafður var á afgreiðslu þessa erindis, stangist illilega á við ýmislegt annað í málum þessum, eins og e. t. v. mun síðar fram koma. Hver urðu svo viðbrögð þeirra manna sem höfðu haft með höndum rannsókn hinna fjölmörgu meintu lögbrota þeirra aðila sem hér um ræðir? Menn geta sjálfsagt farið nærri um hvernig tíðindunum hefur verið tekið af þeim lögreglumönnum sem höfðu rétt aðeins haft tíma til að hefja rannsóknir sínar. Viðbrögð annarra málsaðila eru til skjalfest frá þessum tíma. Í bréfinu til saksóknara ríkisins frá 20. okt. 1972 komst lögreglustjórinn í Reykjavík svo að orði um bréf það sem hann hafði þá um daginn sent Sigurbirni Eiríkssyni veitingamanni varðandi niðurfellingu á banni við áfengisveitingum í Klúbbnum, að það bréf hefði hann sent „að fyrirlagi dómsmrn.“ Í grg. dómsmrn. - bls. 8 - segir svo með tilvitnun í minnisgreinar þess starfsmanns rn., sem um málið fjallaði: „19. okt. 1972. Ræddi við lögreglustjóra um vínveitingabannið í Lækjarteig 2. Taldi hann rétt að halda banninu áfram á meðan rannsóknardómari teldi þess þörf.“ Síðar segir í þessari sömu greinargerð - minnisgreinum starfsmannsins frá 20. okt., eftir að hann hefur greint frá því að dómsmrh. og ráðuneytisstjóri séu þeirrar skoðunar að lokun hússins beri að aflétta: „Þetta tilkynnti ég lögreglustjóra, sem kvaðst ósáttur við að starfsemin héldi áfram, en kvaðst þó mundu tilkynna niðurfellingu sjálfur án fyrirskipunar rn.“ Á bls. 7 í sömu grg. segir enn fremur orðrétt: „Lögreglustjóri felldi niður ákvörðun sína er hann vissi afstöðu ráðh.“ M. ö. o.: 19. okt. 1972 lýsir lögreglustjórinn í Reykjavík sig andvígan því að veitingahúsið verði opnað á ný til starfrækslu. 20. okt. er honum tjáð að ráðh. og ráðuneytisstjóri séu sammála um að lokun hússins skuli ógilt. Lögreglustjóri „kvaðst ósáttur við“, en þó muni hann breyta ákvörðun sinni án þess að bíða eftir „fyrirskipunum rn.“ Í bréfi til saksóknara ríkisins þennan sama dag segist hann hafa tilkynnt Sigurbirni Eiríkssyni niðurfellingu á veitingabanninu „að fyrirlagi rn.“ - Þetta er afstaða lögreglustjórans í Reykjavík samkv. skriflegum gögnum frá þessum tíma. Hann er andvígur þeim málalyktum, sem urðu í dómsmrn., en fellst á að breyta um skoðun eftir að hann hefur heyrt þá niðurstöðu frá rn. sem rn. hefur samkv. lögum úrskurðarvald til þess að knýja í gegn. Þá kemur að þriðja aðila þessa máls, embætti saksóknara ríkisins. Hver er afstaða þess? 23. okt. sendi saksóknari ríkisins dómsmrn. „til athugunar afrit af skýrslu og umsögn Hallvarðs Einvarðssonar aðalfulltrúa“ um mál þetta. Þessa mikilvægu skýrslu hefur dómsmrn. ekki birt, eins og ég sagði áðan er ég vitnaði í fyrri hluta hennar. Síðari hluti hennar er umsögn saksóknaraembættisins um ákvörðun rn. Hún hljóðar svo orðrétt, með leyfi forseta: „Er rn. aflétti þessu banni hinn 20. þ. m. var sakadómsrannsókn málsins hvergi nærri lokið, rannsóknargögn um rannsókn málsins höfðu eigi heldur borist embætti saksóknara eða dómsmrn. og frumskýrslum ríkisendurskoðanda og skattrannsóknarstjóra um þeirra athugun eigi heldur lokið. Að sögn rannsóknardómara og skattrannsóknarstjóra eru hins vegar þegar fram komin veigamikil gögn sem benda til þess að upplýst verði í málinu um veruleg söluskattssvik og ófullnægjandi launaframtöl, enn fremur um verulega bókhaldsóreiðu svo og um brot á ákvæðum 1. mgr. 3. gr. reglugerðar nr. 118 1954, sbr. reglugerð nr. 121 1966, um sölu og veitingar áfengis, og í því sambandi beinist rannsóknin einnig að því, hvort um hafi verið að ræða brot í opinberu starfi af hálfu tiltekinna starfsmanna áfengisverslunarinnar. Þá er og líklegt að rannsóknin muni beinast að því að kanna hvort reglur hlutafélagalöggjafar hafa verið haldnar við stofnun og rekstur Bæjar hf. Þykir því næsta einsýnt að saksóknara beri að lokinni rannsókn málsins að stefna því til dóms, þ. á m. með þeirri kröfu ákæruvalds, að þeir aðilar, sem ábyrgir kynnu að reynast, yrðu sviptir þeim opinberu leyfum sem liggja kunna til grundvallar rekstri þessa veitingahúss, þar með talið leyfum til áfengisveitinga. Fyrrgreind niðurfelling dómsmrn. hinn 20. þ. m. á umræddu banni lögreglustjóra frá 14. þ. m. þykir því af hálfu saksóknara hafa verið allsendis ótímabær og ástæðulaus og ekki studd almennum opinberum réttarvörsluhagsmunum.“ Það var í þessa skýrslu sem Vilmundur Gylfason vitnaði í föstudagsgrein sinni í Vísi og dómsmrn. lýsti hann ósannindamann að. Orðin, sem Vilmundur vitnaði til, hef ég þegar lesið, en les nú aftur til þess að gefa þeim aukna áherslu. Þau hljóða svo, með leyfi forseta: „Fyrrgreind niðurfelling dómsmrn. hinn 20. þ. m. á umræddu banni lögreglustjóra frá 14. þ. m. þykir því af hálfu saksóknara hafa verið allsendis ótímabær og ástæðulaus og ekki studd almennum opinberum réttarvörsluhagsmunum.“ Halda menn að þannig sé til orða tekið í umsögn þessa embættis um aðgerðir dómsmrn. að ástæðulausu? Hvers vegna valdi rn. þann kost að lýsa Vilmund Gylfason ósannindamann, en forðaðist jafnframt að birta þá mikilvægu heimild sem hann vitnaði í? Því hefur verið haldið fram, að þessi heimild sé ekki marktæk - ekki sé um að ræða álit embættis saksóknara ríkisins á framferði rn. Í gær spurði ég Hallvarð Einvarðsson, núv. vararíkissaksóknara, nánar um þetta mál. Hann leyfði mér að hafa þetta eftir sér orðrétt: „Skoðun mín á niðurfellingu dómsmrn. á banninu gegn áfengisveitingum í veitingahúsinu við Lækjarteig 2 í Reykjavík, sem tilkynnt var í bréfi lögreglustjórans í Reykjavík, dags. 20. okt. 1972, kemur fram í „skýrslu og umsögn Hallvarðs Einvarðssonar aðalfulltrúa til saksóknara ríkisins um mál nr. 2686 frá 1972“. Þeirrar sömu skoðunar er ég enn. Skýrslu þessa samdi ég sem starfsmaður embættis saksóknara ríkisins og afhenti hana þáv. yfirmanni mínum, Valdimar Stefánssyni saksóknara. Þegar hinn sama dag og ég afhenti saksóknara umrædda skýrslu sendi hann skýrsluna rakleiðis til dómsmrn. með bréfi dags. 23. okt. 1972.“ Þetta sagðist Hallvarður geta staðfest hvenær sem er með skriflegum hætti ef eftir því kynni að verða óskað. Samkv. þessu er ljóst: 1) Núv. vararíkissaksóknari er enn sömu skoðunar um athæfi rn. og hann var er hann samdi margumrædda skýrslu sína sem aðalfulltrúi saksóknara ríkisins. 2) Valdimar Stefánsson saksóknari ríkisins lítur þeim augum á málið, að hann bregður við strax samdægurs og hann fær skýrsluna í hendur og sendir hana rn. til athugunar. Hann býður ekki með það einn dag að senda skýrsluna frá sér. Valdimar breytir engu í skýrslunni, hvorki efni né orðfæri, en þar er m. a. ávallt komist þannig að orði: saksóknara ber“, „saksóknari álítur“. „Fyrrgreind niðurfelling þykir því af hálfu saksóknara hafa verið allsendis ótímabær og ástæðulaus og ekki studd almennum opinberum réttarvörsluhagsmunum.“ Mikið hefur verið um það rætt, hvort í þessu felist persónuleg skoðun Valdimars heitins Stefánssonar. Um það veit ég ekki og vil ekkert fullyrða. Hins vegar er harla ólíklegt að hann sem opinber embættismaður mundi hafa meðhöndlað skýrsluna með þessum hætti sem yfirmaður Hallvarðs Einvarðssonar ef hann hefði verið ósammála áliti hans. Af því, sem þegar hefur verið sagt um mál þetta, er því ljóst að dómsmrn. hefur þar haft afskipti af rannsókn sakamáls sem bæði rannsóknarlögreglumenn, lögreglustjóri og embætti saksóknara ríkisins lögðust alfarið gegn, töldu „ástæðulausa, ótímabæra og ekki studda almennum opinberum réttarvörsluhagsmunum“. Hvaða áhrif þessi afskipti hafa haft á frekari rannsókn málsins geta menn getið sér til. En hvers vegna gerði dómsmrn. þetta? Hvers vegna taldi það nauðsynlegt að beita sér með þessum hætti gegn þeim aðilum sem höfðu rannsókn málsins með höndum? Skýringar þær, sem fram komu í grg. rn., tel ég ekki fullnægjandi. Ég vil að það komi fram skýrar og afdráttarlausar hvers vegna dómsmrn. grípur til þessara aðferða til þess að opna veitingastaðinn gegn yfirlýstum vilja rannsóknarlögreglumanna, lögreglustjóra og saksóknara ríkisins. Virðulegi forseti. Það má að sjálfsögðu lengi velta vöngum yfir því hvaða áhrif afskipti rn. af málinu hafi haft á rannsókn þess. Þótt ég hafi talað hér nokkuð langt mál og eigi enn nokkrar setningar ósagðar, þá fer því fjarri að mér hafi auðnast á þeim skamma tíma, sem ég hef haft til stefnu, að verða mér úti um allar þær upplýsingar sem ég hef komist á snoðir um eða getað fengið. Af þeim fregnum, sem ég hef haft upp á síðkastið, hef ég þó orðið ýmsu nær um eftir hverju ég ætti að spyrja ef tíminn hefði verið lengri. Þau svör gætu e. t. v. varpað nokkru ljósi á það sem ég ræddi um áðan, þ. e. a. s. hver áhrifin af þessum afskiptum kynnu að hafa orðíð. Eins og fram kom í máli mínu hér áðan stóðu lögreglumenn fólk að verki haustnótt eina árið 1972 að flytja ólöglegt áfengi frá ríkisverslun í Klúbbinn. Ég mundi hafa spurt, hefði mér gefist tími til, hvort rannsókn þessa máls væri lokið, hvort ákæra hafi verið birt nú tæpu hálfu fjórða ári eftir að atburðirnir gerðust. Í skýrslu Hallvarðs Einvarðssonar er m. a. upplýst að grunur leiki á stórfelldum skattsvikum. Ég mundi hafa spurt, hefði mér auðnast tími til: Er þeirri rannsókn lokið? Hefur sú rannsókn leitt til þess að ákæra hefur verið gefin út? Í skýrslu Hallvarðs Einvarðssonar er rætt um verulega bókhaldsóreiðu. Ég mundi hafa spurt: Hefur þeim ábendingum, sem þar komu í ljós, verið fylgt eftir með rannsókn? Er þeirri rannsókn lokið? Hefur hún leitt til ákæru? Í skýrslu Hallvarðs Einvarðssonar eru jafnframt látnar í ljós efasemdir um að reglur hlutafélagalöggjafar hafi verið haldnar við stofnun og rekstur Bæjar hf. sem annaðist rekstur veitingahússins. Ég mundi hafa spurt, ef mér hefði gefist tími til: Hefur rannsókn á því máli farið fram? Er henni lokið? Hvað leiddi hún í ljós? Og ég mundi líka hafa spurt hlutaðeigandi aðila hvort sú ósk hafi komið fram nú síðustu daga frá þeim rannsóknarlögreglumönnum, er önnuðust rannsókn málsins, að ný athugun yrði hafin á því frá grunni og sú athugun fengin í hendur sérstökum umboðsdómara er fengi sér til aðstoðar lögmenn og lögreglumenn til þess sérstaklega að fjalla um þetta mál. Ég vil hér og nú fara fram á það og legg á það þunga áherslu, að rannsókn þessa máls verði hraðað eftir öllum föngum og hvorki sparað fé né fyrirhöfn til þess að leiða málið til lykta. Mér finnst vel koma til mála að fela þá rannsókn sérstökum hópi rannsóknarmanna. Þá vil ég enn fremur fara þess mjög eindregið á leit við dómsmrn., að það birti opinberlega, ekki aðeins hluta þeirra umsagna og bréfa, sem rn. hefur undir höndum í þessu máli, heldur sem flest þeirra, þ. á m. greinargerð og umsögn aðalfulltrúa saksóknara ríkisins sem ég las upp úr áðan og bréf veitingamannsins frá 18. okt. 1972 með umsókn hans um að lokun veitingastaðarins verði ógilt. Ég vil fá að sjá þau rök sem veitingamaðurinn hafði fyrir þeirri umsókn sinni og rn. hefur augsýnilega fallist á. En virðulegi forseti, sagan er enn ekki öll. Enn þurfa rannsóknarlögreglumenn að hafa afskipti af sömu aðilum og hér hefur verið um rætt, að þessu sinni vegna fjölmargra ábendinga um hugsanleg tengsl þeirra við önnur alvarleg mál sem rannsökuð hafa verið nú um nokkurt skeið og af sömu rannsóknarlögreglumönnum og einkum komu við sögu í því máli sem ég hef nýlega lokið við að rekja. Þá gerist það m. a. að annar þeirra tveggja aðila, sem um ræðir og hlut átti að fyrra málinu, er kallaður til yfirheyrslu. Hinn 3. febr. 1975 senda þessir aðilar báðir dómsmrn. bréf. Bréf þetta er birt í greinargerð dómsmrn. og verður því ekki lesið upp hér. Í bréfinu er hins vegar kvartað undan því að ýmsar grunsemdir og sögusagnir hafi spunnist um aðild þeirra að svonefndu Geirfinnsmáli og er þess m. a. farið á leit að dómsmrn. rannsaki tilurð söguburðarins. Þá segir einnig í grg. rn. að lögfræðingur þessara aðila, Ingi Ingimundarson, hafi sent rn. bréf um sama efni, dags. 18. febr. 1975. Bréf þetta er ekki birt í grg. rn., en ég hef afrit af þessu bréfi undir höndum. Er lögmaðurinn öllu ákveðnari í bréfi sínu en þeir tvímenningarnir, því auk þess að rekja nokkur dæmi um sögusagnir þær, sem ganga milli manna um meinta aðild tvímenninganna að Geirfinnsmálinu, segir lögmaðurinn orðrétt að „einhvers konar stórfelld mistök hafi átt sér stað við meðferð hins svonefnda Geirfinnsmáls og smyglmáls sem upp kom.“ Er leitt getum að því í bréfinu, að söguburðurinn á hendur tvímenningunum megi rekja til mistaka við meðferð málsins. Er nauðsynlegt að hafa þetta álit lögmannsins í huga þegar rætt er um viðbrögð dómsmrn. og þær ályktanir sem rannsóknarlögreglumenn drógu af þeim. Nú líða tæpar fjórar vikur. Þá gerist það að dómsmrn. sendir bæjarfógetanum í Keflavík - því embætti einu og á það legg ég áherslu sem stjórnaði rannsókn málsins - bréf sem dómsmrn. birtir á bls. 1 í grg. sinni. Í bréfi þessu er lýst efnisatriðum í framangreindum bréfum tvímenninganna og lögmanns þeirra til dómsmrn. Svo segir orðrétt, með leyfi forseta: „Svo sem fram kemur í umræddum erindum telja hlutaðeigendur lítt þolandi fyrir sig og fjölskyldur sínar að liggja undir þeim söguburði og illmælum er þeir hafa mátt þola vegna mála þessara án þess að eitthvað verði aðhafst af opinberri hálfu til þess að beina frá þeim grunsemdum sem ætla verði að beinst hafi að þeim að verulegu leyti vegna framkvæmdar á rannsókn ofangreindra mála.“ Þetta orðalag þykir mér loðið. Þessi hugsun þykir mér óskýr. Er rn. aðeins með þessu að gera rannsóknaraðila málsins viðvart um hvaða augum ákveðnir málsaðilar líta á hvernig hann stendur að rannsókninni? Eða er rn. með þessu að taka undir það álit? Það kann að orka tvímælis hvort þetta orðalag beri að skilja svo, að dómsmrn. þyki eitthvað athugavert við framkvæmdina á rannsókninni. Hins vegar var það skoðun þeirra lögreglumanna, sem að rannsókn málsins störfuðu, að svo væri. Í því sambandi vil ég lesa bréf sem ég hef í höndum og hljóðar svo, með leyfi forseta: „Keflavík, 31. janúar 1976. Skv. ósk Sighvats Björgvinssonar alþm. nú í dag um að ég geri grein fyrir viðbrögðum mínum við bréfi dómsmrn., dags. 11. mars 1975, vil ég taka fram eftirfarandi: Ég var einn af þeim mönnum sem höfðu með höndum rannsókn þess máls sem vitnað er til í bréfi þessu. Ég hafði m. a. talað við annan manninn sem þar er tilgreindur. Í ljósi fyrri afskipta dómsmrn. af máli veitingahúss þessa og vegna þess að mér virtist rn. vera að taka undir ummæli þess efnis að einhvers konar stórfelld mistök hefðu átt sér stað við rannsókn þessa máls túlkaði ég bréfið svo, - það má vera röng túlkun, - að rn. væri að fara þess á leit að draga úr yfirheyrslum og rannsóknum á þessum þætti málsins. Við létum því yfirheyrslum og athugunum á þessum manni lokið á þessu stigi rannsóknarinnar. Dómsmrn. hlýtur að hafa verið um það kunnugt, en þaðan bárust engar frekari athugasemdir fyrr en með bréfi, dags. 4. júní 1975, þar sem ákveðið var að formlegri rannsókn yrði hætt. Virðingarfyllst, Haukur Guðmundsson, rannsóknarlögreglumaður, Keflavík.“ Við þetta hef ég fáu einu að bæta. Þó þessu. Ekki verður séð að rn. hafi óskað eftir svörum þeirra aðila, sem rannsóknina önnuðust, við þeim umkvörtunum að framkvæmd rannsóknarinnar hafi með einhverjum hætti verið ábótavant, hvorki eftir að rn. ritaði bréfið til bæjarfógetans í Keflavík né á þeim fimm vikum sem liðu frá því rn. barst bréf þeirra og þar til það ritaði bæjarfógetanum til. Rn. þótti sem sé aldrei ástæða til þess að leita eftir áliti rannsóknarlögreglumannanna sjálfra eða spyrjast fyrir um það hjá þeim hvernig rannsókninni væri hagað. Þá vil ég einnig vekja athygli á því, að í bréfum tvímenninganna og lögmanns þeirra er kvartað yfir sögusögnum sem höfðu orðið til ekki aðeins í umdæmi Keflavíkurlögreglunnar, heldur einnig og jafnvel að meiri mun í öðrum lögsagnarumdæmum. Samt sem áður telur rn. ekki ástæðu til að skýra neinu öðru lögregluembætti en því, sem rannsókn málsins hafði með höndum, frá óskum málsaðila um að þeir yrðu hreinsaðir af öllum söguburði. Einnig þetta atriði varð til þess að hafa þau áhrif á rannsóknarlögreglumennina, að þeir túlkuðu bréfið svo, að rn. væri að fara þess á leit að dregið yrði úr yfirheyrslum og rannsóknum á þessum þætti málsins, eins og Haukur Guðmundsson kemst að orði í yfirlýsingu sinni, þótt sú túlkun þeirra hafi vissulega getað verið röng, eins og hann einnig tekur fram. Í framhaldi af þessu er þó eitt atriði enn sem ég hefði kosið að fá upplýst hjá rannsóknarlögreglumönnunum ef tími hefði gefist til, þ. e. hvort margumrætt bréf til bæjarfógetans í Keflavík sé einu afskiptin sem dómsmrn. hafi haft af umræddri rannsókn á þessu stigi eða þeim síðari. Ég hefði gjarnan viljað spyrja þessa menn, ef mér hefði gefist tími og tækifæri til, hvort þeim hefðu þar að auki borist nokkur munnleg skilaboð frá rn., annaðhvort símleiðis eða gegnum þriðja aðila, um að rannsóknarlögreglumenn aðhefðust eitthvað eða létu eitthvað ógert í sambandi við rannsókn sína á málinu. Ástæðan fyrir því, að mál þetta kemur nú upp á ný, er m. a. sú, að við rannsókn á öðru afbrotamáli nýverið bárust lögreglunni nýjar upplýsingar af öðrum málum. Ekki hefur verið skýrt frá neinum málsatvikum í því sambandi opinberlega. Þó mun ljóst vera að yfirheyrslur af einhverju tagi hafa m. a. farið fram yfir hluta af þeim aðilum sem hér hefur verið um fjallað. Í þriðja sinn á fáum árum beinist rannsókn því í þessa sömu átt. Fjölmargar sögusagnir og hvers kyns gróusögur eru á kreiki um aðild þessara aðila að þeim málum sem rannsóknin nú snýst um, mun alvarlegri en þær sem getið var um í bréfi til rn. frá 3. febr. 1975 og urðu til þess að rn. ritaði bæjarfógetanum í Keflavík bréfið dags. 11. mars 1975, sem varð til þess að frekari yfirheyrslum var hætt. Því kann vel að vera að viðkomandi aðilar finni hjá sér skiljanlega þörf fyrir að fá þeim söguburði hnekkt, sem nú gengur, og beini því til rn. sambærilegum umkvörtunum og undir svipuðum kringumstæðum og þeir gerðu á s. l. vetri Fari svo, er þá líklegt að dómsmrn. meðhöndli slíkt erindi með sama eða svipuðum hætti og það gerði í fyrra með bréfinu til bæjarfógetans í Keflavík dags. 11. mars 1975? Virðulegi forseti: Ég fer nú að ljúka máli mínu. Ég held að það fari vart fram hjá neinum, sem á mál mitt hefur hlýtt, að ég tel að afskipti dómsmrn. af þeim málum, sem ég hef gert hér að umtalsefni, séu vægast sagt mjög óæskileg og hvað fyrra málið snertir, Klúbbmálið svonefnda, mun alvarlegri og raunar ósæmileg með öllu. Ég byggi þessa skoðun mína ekki á sérstakri þekkingu á lögum. Slíka sérþekkingu á ég ekki til frekar en aðrir leikmenn. Ég byggi hana hins vegar á réttlætiskennd minni og því, sem samviska mín og réttsýni segja mér - á þeirri réttlætistilfinningu sem verður að vera undirstaða þeirra laga, sem þjóðin setur sér, og athafna þeirra, sem lögin eiga að framkvæma og laganna að gæta í umboði almennings. Ég get ekki talað fyrir munn annarra í þessu máli en sjálfs mín. En ég á þó bágt með að trúa því fyrr en ég tek á, að í hópi 60 þm. á löggjafarsamkundu þjóðarinnar sé aðeins einn sem sjái eitthvað athugunar- og ámælisvert við þá málsmeðferð sem ég hef hér lýst.

Dómsmrh. (Ólafur Jóhannesson) : Herra forseti. Þingheimur hefur nú lifað hátíðlega stund, einkanlega þegar síðustu orðin voru sögð og mælt í þeim tón sem verið væri að lesa húslestur, að réttsýni og samviska þessa hv. vesalings þm., Sighvats Björgvinssonar, hefði leitt hann hér upp í pontuna til þess að endurtaka og flytja inn í sali Alþingis rógskrif Vísis. Í þessum rógskrifum eru bornar mjög alvarlegar sakir á dómsmrh. og dómsmrn. Þær eru að mínu mati mjög mismunandi alvarlegar. Annars vegar er ásökun um það, að dómsmrn. hafi fellt niður lokun veitingahússins Klúbbsins. Hins vegar er ásökun um það, að dómsmrh. hafi hylmað yfir og komið í veg fyrir rannsókn á mannshvarfi, og jafnvel látið liggja að því á milli línanna, að dómsmrh. hafi með því verið að reyna að hylma yfir morð og hindra að morð e. t. v. væri upplýst. Það er kannske táknrænt, hvað hv. ræðumaður eyddi miklu lengra máli í fyrri sökina, sem er miklu minni háttar, en þó virðingarvert kannske að hann færi hjá sér að fara mörgum orðum um hitt viðkvæma málið og róta í því og velta sér upp úr svaðinu í sambandi við þann óhróður sem borinn hefur verið fram í sambandi við það mál. Ég mun e. t. v. víkja að því síðar, hvort það hefur bara verið samviskusemi og réttsýni sem hafi valdið þessari píslargöngu þessa hv. þm. upp í þennan ræðustól að þessu sinni. En ég ætla fyrst að víkja að minni sökinni, sem hv. þm. eyddi lengstu máli í. Hann talaði reyndar hér nokkuð lengi skv. leyfi forseta utan dagskrár, svo að það má vel vera að ég tali hér líka nokkuð lengi. Hv. þm. sagði að hann hefði viljað spyrja margra spurninga, hann mundi hafa viljað spyrja o. s. frv. ef tími hefði verið til. Hefði nú ekki verið skynsamlegra fyrir hv. þm. að gefa sér ofurlítið meiri tíma og undirbúa ræðuna ofurlítið betur og koma fram með spurningar? Þá hefði verið hægt að svara þeim um leið. Ég get upplýst þennan hv. þm. strax um það, að þetta svokallaða Klúbbmál, sem hann gerði hér að umtalsefni, liggur hjá embætti ríkissaksóknara og hefur því miður legið þar allt of lengi, en það er ríkissaksóknari sem fer með ákæruvaldið, en ekki dómsmrh. Ég hygg að mest af þeim tíma, sem þetta mál hefur verið í höndum ríkissaksóknara, hafi það verið í höndum vararíkissaksóknara, Hallvarðs Einvarðssonar, sem hv. þm. gerði sér far um að nefna oft í sinni ræðu áðan, og það, sem mun hafa verið talið standa á í sambandi við þetta mál, er að það hefur staðið á bókhaldsrannsókn, að fá menn til þess að framkvæma hana. Nú mun að vísu hafa verið úr því bætt og maður fenginn til bókhaldsrannsóknar. Þess vegna getur hv. þm. alveg verið rólegur í því efni, að þetta mál hefur ekki verið hjá dómsmrn., heldur í höndum ríkissaksóknara. En þá er að leggja út í það verkefni sem ég er voðalega hræddur um að mér verði ofraun, og það er að kenna hv. þm. Sighvati Björgvinssyni fáein undirstöðuatriði í lögfræði. Og þá skulum við koma strax að því ákvæði sem hér er um að tefla, 2. málsgr. 14. gr. áfengislaganna. Hún hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Áfengissölubúðir skulu vera lokaðar á helgidögum þjóðkirkjunnar og frá hádegi á laugardögum og aðfangadögum stórhátíða, einnig þá daga er almennar kosningar til Alþingis og sveitarstjórna fara fram, svo og sumardaginn fyrsta, 1. maí, 17. júní og fyrsta mánudag í ágúst.“ Þetta var 1. málsgr. Hana hefði ekki þurft að lesa frekar en ýmislegt sem hv. þm. las upp úr grg. sem dómsmrn. hefur birt og öllum er kunnugt um. En í 2. málsgr. segir: „Lögreglustjórum er heimilt að loka áfengisútsölu eða banna vínveitingar á veitingastöðum, sem leyfi hafa til áfengisveitinga, fyrirvaralaust um lengri eða skemmri tíma þegar sérstaklega stendur á. Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins eða veitingamaður, sem í hlut á, getur skotið ákvörðun lögreglustjóra til dómsmrh. Ekki frestar málskot framkvæmd lokunarinnar“. Þetta ákvæði hefur nú óbreytt staðið í áfengislögum alla tíð frá 1935 er þau voru fyrst sett. Það er komið inn í áfengislögin, þetta ákvæði um heimild lögreglustjóra til að loka vinveitingastað eða áfengisútsölu, skv. brtt. sem flutt var á Alþ. þá. Ég efast ekki um að hv. þm. hefur kynnt sér þetta mál til rótar, þar sem hann hafði, að því er virtist, gert sér mikið far um að rannsaka það. Flm. þessarar till. voru þm. Héðinn Valdimarsson og Stefán Jóh. Stefánsson, og í framsöguræðu um þessa brtt. segir Héðinn Valdimarsson, með leyfi hæstv. forseta, orðrétt svo: „Annar liður þessarar 7. brtt., b.-liður, er um að lögreglustjórum skuli vera heimilt að loka útsölu- eða veitingastað vína fyrirvaralaust um einn eða fleiri daga þegar þeim virðist ástæða til. Þetta álítum við nauðsynlegt til þess að hægt sé að draga úr hættu á að drykkjuskapur gangi svo úr hófi fram að óspektum gæti valdið vissa daga eins og kosningadaga. Þetta hefur verið framkvæmt, en okkur virðist rétt að setja í lög heimild til þess.“ Það liggur sem sé ljóst fyrir, að það, sem vakti fyrir flm. þessa ákvæðis í upphafi, var öryggissjónarmið, en stóð ekki á neinn hátt í sambandi við hugsanlegar réttarrannsóknir. Þetta ákvæði hefur síðan verið endurtekið í lögum, en ekki verið breytt. Ég fullyrði að það hafi ekki verið tilgangur þeirra, sem að endurskoðun löggjafarinnar stóðu, að breyta í neinu þeim tilgangi sem á bak við þetta ákvæði bjó. Og það hefur svo verið endurtekið í reglugerðum með mismunandi orðalagi, en þó þannig að það gefur allt til kynna þá sömu skoðun á þessu efni. T. d. í reglugerðinni frá 1954, sem mun vera núgildandi reglugerð, segir svo í 6. gr.: ,,Lögreglustjórum er heimilt að loka áfengisútsölu eða banna vínveitingar á veitingastöðum, sem leyfi hafa til áfengisveitinga, fyrirvaralaust um langan eða skamman tíma þegar sérstaklega stendur á. Skal lögreglustjóri tilkynna dómsmrn. slíka ákvörðun svo fljótt sem ástæður leyfa. Áfengisverslun ríkisins eða veitingamaður, sem í hlut á, getur skotið ákvörðun lögreglustjóra til dómsmrh.“ o. s. frv. Það liggur þess vegna ljóst fyrir, að þetta ákvæði, heimildin til lögreglustjóra til þess að loka veitingastað, er sett í því skyni að tryggja það að misnotkun í sambandi við áfengisveitingarnar eigi sér ekki stað, þannig að óreglu valdi, en ekki í sambandi við réttarrannsókn. Hún er réttaröryggisúrræði, en ekki réttarrannsóknarúrræði. Ákvæði um réttarannsóknarúrræði, þau úrræði sem rannsóknarmenn og rannsóknardómarar mega beita, eru í allt öðrum lögum en áfengislögunum. Þau ákvæði eru í lögum um meðferð opinberra mála. Þau ákvæði eiga jafnt við um mál, sem að einhverju leyti standa í sambandi við áfengisverslun eða leyfishafa veitingastaðar, eins og önnur og eins við um brot, sem framin eru í sambandi við þau mál, og um önnur brot. Til þessara rannsóknarúrræða má grípa við tiltekin ákveðin skilyrði, og það er réttaröryggis vegna búið um þau með tilteknum hætti, þannig að sá, sem fyrir sökum er hafður, á þar líka vissan rétt og getur komið að vissum vörum í því sambandi. Ég vil að sjálfsögðu ekki segja neitt misjafnt um þá ágætu embættismenn sem hv. þm. vitnaði hér í. En ég leyfi mér að halda því fram að þeir hafi misskilið þetta lagaákvæði. Lögreglustjóri má ekki og á ekki að beita þessari heimild að geðþótta sínum. Hann má því aðeins beita þessu ákvæði að það séu fyrir hendi málefnislegar ástæður til þess, og hann á að beita því samkv. málefnislegum ástæðum og þeim úrskurði hans og ákvörðun um það efni má skjóta til dómsmrh. Það er dómsmrh. sem fer með lokaorðið í því efni. Og dómsmrh. er ekki frjálst að láta það vera að taka nokkra ákvörðun í slíku máli þegar því er til hans skotið. Málinn er áfrýjað til hans og honum er skylt að leggja sinn úrskurð á það eins og endranær þegar um er að ræða málefni, sem skotið er til æðra stjórnvalds. Það er ekki undir geðþótta dómsmrh. komið, hvort hann lætur vera að skipta sér af þessu máli eða ekki. Hann verður að leggja úrskurð á það, og hann verður einnig að leggja úrskurð á það eftir málefnislegum ástæðum. Ríkissaksóknari hefur ekkert um þetta að segja. Þetta vald er algerlega í hendi dómsmrh. Til hans er ákvörðun lögreglustjóra áfrýjað, og það er eitt einfaldasta atriði sem menn læra í lögfræði - það er hin svokallaða valdþurrð, að eitt stjórnvald getur ekki gengið inn á svið annars stjórnvalds, komið í þess stað, farið að framkvæma athafnir sem eru í þess verkahring. Dómstólar geta ekki heldur gengið inn á það svið sem er óumdeilanlega lagt undir framkvæmdavaldshafa og framkvæmdavaldshafar auðvitað ekki inn á svið dómstóla. Í þessu lagaákvæði er valdinu skipað undir dómsmrh. og þess vegna hefur ríkissaksóknari ekkert um það að segja. Það þarf ekki að eyða að því orðum, hvort jafngrandvar og heiðarlegur embættismaður og margreyndur og Valdimar heitinn Stefánsson ríkissaksóknari hafi farið að skrifa bréf til dómsmrh. og gefa honum, hvort sem dómsmrh. hefur heitið Ólafur Jóhannesson eða Jóhann Hafstein, leiðbeiningar um það, hvernig hann ætti að úrskurða í máli sem óumdeilanlega heyrir undir hann, hvað þá að fara að gefa honum fyrirmæli um það, hvernig hann ætti að úrskurða í málinu. Nei. Enda eru það skrök ein að það hafi Valdimar Stefánsson gert. Hann sendi aðeins það skjal, sem Hallvarður Einvarðsson hafði skrifað, handa ríkissaksóknara í sambandi við rannsókn þessa máls. Það er þess vegna alveg óumdeilanlegt að dómsmrh. hafði heimild til þess að kveða upp úrskurð í þessu máli og hafði heimild til, ef hann taldi málefnislegar ástæður standa til þess, að fella úrskurð lögreglustjóra úr gildi. Og mergurinn málsins er auðvitað sá, að það liggur fyrir í minnisblaði skrifstofustjóra dómsmrn. að hann talaði við þann mann, fulltrúa hjá sakadómi, sem með rannsóknina fór, og hann lýsti því yfir að frekari lokun þessa áfengisstaðar hefði enga þýðingu fyrir rannsókn málsins. Þetta getur hv. þm. lesið í grg. dómsmrn. Hann hefur kannske lesið það hér áðan upp. En það sakar ekki þó að hann lesi það aftur. Þetta er auðvitað höfuðatriðið, að lokun var, úr því sem komið var, gersamlega þýðingarlaus fyrir rannsókn málsins. Af hverju átti þá að halda lokun áfram? Átti að fara að beita lokun áfengisstaðarins í eins konar hefndarskyni, hafa það sem einhverja hefndarráðstöfun, ef einhverjum lögreglumönnum væri í nöp við þennan veitingastað, t. d. af því að það hefði verið róstusamt þar eða eitthvað slíkt? Þannig má ekki beita þessu ákvæði. Þannig mega yfirvöld ekki beita sínu valdi. Það er fortíðin, sem þekkist frá Nasista-Þýskalandi og fleiri einræðisríkjum, að þannig megi yfirvöld og dómstólar fara með sitt vald. Kannske dreymir einhverja menn um það, að þeir tímar renni upp á Íslandi að þannig megi fara að. Engu er líkara af sumum skrifum sumra blaða en svo sé. Dyggilega vinna þeir í þá átt að grafa undan rótum lýðræðisins í þessu landi. Mergurinn málsins, kjarni málsins er sem sagt þessi: að lokunar, sem hafði staðið í fjóra sólarhringa, var alls ekki lengur þörf vegna rannsóknar málsins. Á hverju átti þá að byggja? Ef hennar var þörf vegna rannsóknar málsins, þá átti að byggja hana á ákvæðum í réttarfarslögum og taka ákvörðun um það samkv. því. Það kemur fram í grg. dómsmrn. að til þess treysti sá dómari, sem með málið fór, sér ekki, taldi ekki ástæðu til. Það kemur einnig fram í því plaggi Hallvarðs Einvarðssonar sem hv. þm. las hér upp áðan. Er það réttaröryggi meðmælanlegt sem vill láta loka og halda áfram að loka stöðum að geðþótta kannske lögregluyfirvalda, en heimild til þess er ekki í réttarfarslögum réttum? Ég segi nei. Það er ekki réttaröryggið sem við sækjumst eftir. Hitt er svo kannske aukaatriði, sem að vísu hefur verið skrökvað upp í þessum rógskrifum Vísis, að ég hef aldrei fellt niður þessa lokun veitingahússins Klúbbsins. Það var nefnilega ekki beðið eftir mínum úrskurði þar um. - Það skiptir ekki nokkru máli þó að hv. þm. hristi höfuðíð, kannske heyra þeir, sem næstir eru, hringla í einhverju, en það kemur ekki nokkurn hlut við mig. Þessi hv. þm. er að gera svo lítið úr og ætlar að gera svo lítið úr frábærum og heiðarlegum embættismanni, margreyndum, lögreglustjóranum í Reykjavík, að hann hafi ekki viljað standa við sína sannfæringu af því að hann hafi verið búinn að heyra það hjá starfsmanni dómsmrn. að starfsmenn dómsmrn. litu svo á að þetta ætti að fella úr gildi. Þetta er ákaflega ómakleg ásökun í garð Sigurjóns Sigurðssonar lögreglustjóra. Hann felldi sjálfur niður lokunina og auðvitað samkv. sinni eigin sannfæringu þá, - sjálfsagt þegar hann var búinn að athuga málið betur. Að halda öðru fram væri að gera lítið úr þessum hæfa embættismanni, að hann fari bara eftir bendingu frá dómsmrn. og láti sannfæringu sína lönd og leið, ef hann telur sína lagatúlkun vera rétta. Ég held að þetta nægi í raun og veru um þetta mál, sem ekki er stórkostlegt, því að þær sakargiftir, sem þarna var um að ræða, bókhaldsóreiða, skattsvik og því um líkt, voru þess háttar, að þær stóðu ekki í sambandi við meðferð áfengis í húsinu út af fyrir sig. Það var búið að taka öll bókhaldsgögn, og það gat ekki torveldað rannsókn málsins að þessu leyti á neinn hátt þó að húsið væri opið. Það hefði að mínum dómi verið út í bláinn að halda því lokuðu lengur, hrein geðþóttaákvörðun sem ekki gat stuðst við málefnisleg sjónarmið. Ég hef rakið það áður, að bréf Valdimars heitins Stefánssonar er aðeins þetta: „Hér með sendi ég hinu háa dómsmrn. til athugunar afrit af skýrslu og umsögn Hallvarðs Einvarðssonar aðalfulltrúa, er hann hefur lagt fyrir mig um mál það, er þar um ræðir.“ Ekki eitt aukatekið orð meira, enda átti það ekki við. En því var skrökvað upp í þessum rógskrifum Vísis, að Valdimar heitinn Stefánsson hefði sent dómsmrh. bréf þar sem hann hefði átalið þetta. En hv. þm. las nokkuð úr skýrslu og umsögn Hallvarðs Einvarðssonar aðalfulltrúa, sem er ágætis embættismaður, en er ekki óskeikull fremur en aðrir menn. Og það er oft svo, að um lagaskilning og lagatúlkun ríkja mismunandi skoðanir hjá lögfræðingum. Mér dettur ekki í hug annað en hann hafi sett þetta á blað eftir sinni bestu sannfæringu og sínu sjónarmiði þá. En ég held að hann hafi haft rangt fyrir sér í þeirri lagatúlkun sem hann heldur þar fram. Ég ætla - með leyfi hæstv. forseta - að lesa ofurlítið úr þessu skjali. Ég held að skjalaritarinn hafi verið framsýnn þarna og séð það fyrir að hann átti eftir að verða varasaksóknari. Þegar hann talar um saksóknara þarna í grg., þá held ég að hann eigi við sjálfan sig, aðalfulltrúa saksóknara. „Ákvað lögreglustjóri þá að leggja þegar bann við frekari áfengisveitingum í þessu veitingahúsi uns annað yrði ákveðið, og mun hann í því efni hafa stuðst við ákvæði 2. mgr. 14. gr. áfengislaga, nr. 82 1969. Sú ákvörðun lögreglustjóra var að áliti saksóknara sjálfsögð og eðlileg, eins og á stóð. Var það bæði á ýmsan hátt ótvírætt í þágu rannsóknar málsins, auk þess sem áframhaldandi starfræksla þessa veitingahúss, eins og málum þá var komið, var allsendis óviðeigandi frá sjónarmiði almennrar réttarvörslu.“ - Það er ekki heldur saksóknari sem sviptir veitingahús leyfi. Ef það er talið óviðeigandi að það haldi leyfi og fullnægir ekki lengur skilyrðum, þá er það dómsmrh. sem það gerir og hefur gert í ýmsum tilfellum, þannig að þessi orð eru nokkuð ofsögð hjá skjalaritaranum. - „Var tvímælalaust nærtækast að beita fyrrgreindri heimild lögreglustjóra samkv. 2. mgr. 14. gr. áfengislaganna, enda hæpið að unnt hefði verið að grípa jafnskjótt til annarrar réttarheimildar til slíkrar sviptingar, eins og málum var háttað í upphafi rannsóknar.“ - Já, það var það. Það var hæpið, en nærtækast þetta. - „Eðlilegt var að tekið væri fyrir frekari áfengisveitingar í þessu veitingahúsi meðan rannsókn málsins stæði yfir eða a. m. k. á meðan hin eiginlega sakadómsrannsókn, svo sem yfirheyrslur, stæði yfir. Efni kynnu hins vegar að hafa getað orðið til endurskoðunar þessu banni á síðari stigi rannsóknarinnar, t. d. óvíst að bíða hefði þurft lokaskattsvikarannsóknar skattrannsóknarstjóra eða loka bókhaldsrannsókna.“ Það eru sannarlega nóg vinveitingahús í Reykjavík, og ekki hefði mér verið nokkur eftirsjá í því í sjálfu sér þó að eitt hefði horfið úr sögunni og það stæði lokað enn í dag. En bókhaldsrannsókninni er enn ekki lokið. Telur nú hv. þm. að það hefði verið skynsamleg ráðstöfun að halda því lokuðu allan tímann? Nei, ég held að aðalfulltrúi saksóknara hafi gengið þarna fulllangt. Það hefði verið frekar viðeigandi af hans hálfu að benda á að það ætti að beita þeim úrræðum sem í réttarfarslögum eru, lögum um meðferð opinberra mála, við rannsóknina. En einmitt samkv. þeim ákvæðum var ekki talið heimilt að beita lokun og ekki þörf á því fyrir þýðingu rannsóknarinnar, eins og sá dómari sagði sem með rannsókn málsins fór. Svo segir: „En rn. aflétti þessu banni hinn 20. þ. m.“ o. s. frv. Ekki viðeigandi að orði komist, verð ég að segja, því miður, hjá aðalfulltrúa saksóknara, annars ágætum embættismanni, að segja að rn. hafi fellt niður bannið. Það er einn aðalkostur á embættismönnum að þeir séu nákvæmir, bæði í orðum og hugsunum. En eins og ég hef tekið fram, þá var það ekki dómsmrn. sem felldi niður bannið, heldur lögreglustjórinn sjálfur. Það hefði verið viðkunnanlegra að segja nákvæmlega rétt frá þessu í skjali sem gert er af varasaksóknara ríkisins. Ég hef ekki talað við Hallvarð Einvarðsson og skal ekkert segja um það, hvort hann er sömu skoðunar í dag og hann var þá um þessi efni. En undarlegt þætti mér ef hann hefði ekki þroskast eitthvað svolítið síðan að fenginni reynslu í lögfræði og réttarrannsóknum. Ég ætla að láta mér í léttu rúmi liggja það, sem að er látið liggja í þessum rógskrifum, að tengsl Framsfl. eða þá mín við Klúbbinn séu fjárhagslegs eðlis. Ég er sem betur fer það bjargálna, að ég þarf ekki að vera í húsmennsku hjá einum eða neinum, kemst af, þarf ekki að leita á annarra náðir, hvorki Sigurbjarnar í Klúbbnum né neinna annarra auðjöfra. Og ég vil leyfa mér að fullyrða það, að Framsfl. hafi ekki fengið neinar greiðslur frá Klúbbnum. Það er hverjum og einum frjálst og sjálfsagt að fara og fá að skoða reikninga Framsfl. og sjá það. Og það má þessi hv. þm. gera, og hann má meira að segja hafa bókhaldsfróðan mann með sér. Hitt er náttúrlega miklu alvarlegri aðdróttun, sem hv. þm. fór þó svolítið hjá sér að minnast á, eins og eðlilegt er, sem sé sú, að ég hafi komið í veg fyrir rannsókn eða lagt hömlur í veg fyrir rannsókn á mannshvarfi og jafnvel gerst sekur um það að reyna að koma í veg fyrir að hugsanlegt morð upplýstist og halda þannig verndarhendi yfir mönnum sem hefðu fengist við slíkt. Þessu atriði eru gerð ærið greinileg skil í grg. dómsmrn. Þar er í fyrsta lagi ákveðið, að þeim aðalrannsóknarmanni í Keflavík, sem fór með rannsókn þessa máls, var gefið frí, leyfi, orlof frá öllum öðrum störfum í fimm mánuði til þess að geta gefið sig að þessum störfum eingöngu. Hauki Guðmundssyni var gefið orlof frá öllum öðrum lögregluþjónsstörfum í fimm mánuði til þess að hann gæti gefið sig eingöngu að því að upplýsa þetta mál. Það var skipaður umboðsdómari, sérstakur, ágætur maður, Ásgeir Friðjónsson dómari í fíkniefnamálum, sem þar með fékk vald til að rannsaka málið hvar sem var á landinu og setja rétt í því hvar sem var í landinu. Bæjarfógetanum í Keflavík var skrifað bréf sem ég held að engir venjulegir menn geti skilið öðruvísi en á þá lund, að þar sé verið að ýta á að gera rannsóknina sem gagngerasta og ítarlegasta. Það getur kannske verið að óvenjulegir menn, eins og hv. síðasti ræðumaður, geti skilið það á eitthvað aðra lund. En hann hefur þó eitthvað öðruvísi skynfæri en venjulegir menn. Nú það er rétt, að í grg. dómsmrn. er ekki birt þetta bréf frá lögmanni þeirra, þar sem þeir kvörtuðu yfir þeim miska sem þeir hefðu orðið fyrir í sambandi við gróusögur sem um þá hefði verið dreift. Þar er drepið á ýmis atvik til sönnunar þessu. Eina ástæðan fyrir því, að þetta bréf var ekki birt, sem vissulega hefði skýrt grg., var sú að það er það langt. Bréfið er frá Inga Ingimundarsyni hrl. og ef ég man rétt er getið um það í grg. að frá honum hafi komið bréf. Það er jafnframt sagt í grg. að hverjum og einum, þ. á m. hv. þm. Sighvati Björgvinssyni, er heimilt að koma í rn. og sjá öll skjöl sem þar liggja fyrir og þetta mál varða. Og ef til vill hefði verið skynsamlegra fyrir hann að koma áður en hann flutti ræðu sína áðan. En hann getur gert þetta síðar - alltaf velkominn - fengið að sjá allt og í marga daga, og ég veit ekki hvort það væri út af fyrir sig neinn skaði þó að hann eyddi einhverjum tíma í það frá öðrum ónytsamlegri störfum. Það er ákaflega ógeðfellt að þurfa að vera að tala um þetta mál opinberlega og þurfa að vera að nefna nöfn í því sambandi. Það er svo ógeðslegt að maður undrast lundarfar þeirra sem geta lagt sig niður við slíkt. Hvað sem er um þessi efni, hvort menn eru saklausir eða sekir, þá eiga margir um sárt að binda í sambandi við svona mál, og það væri gott fyrir þá menn, sem gera að iðju sinni að bera út svona gróusögur, að leggja sér á minni orðin: „aðgát skal höfð í nærveru sálar“. Margar gróusögur eru í gangi og hafa verið í gangi um ýmis tilvik sem hafa átt sér stað. Það er ekki víst að allir yrðu glaðir ef upp í því yrði farið að hræra, það gæti komið nálægt einhverjum. Og yfirleitt eru þessar gróusögur ósannar, en gómsætar að smjatta ú fyrir Gróu á Leiti og hennar líka. Það hafa verið nefnd hér nöfn svo að ég verð að gera það líka. Því er haldið fram, að ég hafi komið í veg fyrir rannsókn í sambandi við hvarf Geirfinns heitins  Hver er nú sannleikurinn um rannsókn á þessum mönnum af hálfu þeirra lögreglumanna sem með þetta mál fóru? Magnús Leopoldsson var einu sinni kallaður fyrir á lögreglustöðina í Reykjavík til þess að gefa skýrslu um bifreiðar og þess háttar, og þetta átti sér stað í janúarlok 1975. Og a. m. k. hefjast þau afskipti rn., sem hv. þm. vill telja að hafi eitthvað torveldað rannsóknina, drjúgum tíma síðar. Hvað var þá gert í millitíðinni? Kallaður einu sinni fyrir á lögreglustöðinni í Reykjavík. Sigurbjörn Eiríksson var aldrei kallaður fyrir. Athuganir á þessum efnum, sem hér um ræðir, stóðu aðallega í jan. og febr. Rannsóknarmennirnir frá Keflavík höfðu húsnæði lánað í lögreglustöðinni í Reykjavík og lögreglumanninn Rúnar Sigurðsson sér til aðstoðar. Það húsnæði og aðstoðarmanninn höfðu þeir a. m. k. fram í maílok frá 10. des. og húsnæðið e. t. v. eitthvað lengur. Ekki bendir þetta til þess, að yfirvöld hafi viljað leggja hömlur á þessa rannsókn eða koma í veg fyrir hana eða draga úr henni - að greiða á þennan hátt fyrir henni: að lána húsnæði í Reykjavík undir hana og fá rannsóknarmönnunum úr Keflavík til aðstoðar einn lögreglumann úr Reykjavík. Lögreglumaðurinn Rúnar Sigurðsson, sem var þeim til aðstoðar þarna, fullyrðir að það hafi aldrei verið ýjað að því við sig að rannsóknin mætti ekki lengur beinast að Magnúsi Leopoldssyni og Sigurbirni Eiríkssyni. Rannsóknarmönnunum úr Keflavík virðist því ekki hafa verið það ofarlega í huga, eða þá að þeir hafi verið þögulir sem gröfin um það. Að því er Haukur Guðmundsson rannsóknarlögreglumaður sagði Jóni Eysteinssyni í síma frá Reykjavík, þar sem hann er til aðstoðar sakadómi, svo og allar skýrslur, sem að málinu sneru og voru í hans höndum, minnir hann í þessu viðtali við Jón Eysteinsson að síðasta athugun, sem beinst hafi að þeim Klúbbmönnum, hafi gerst 5. mars. Ég held að ljóst sé af því, sem ég hef lítillega rakið hér og hef enga löngun til þess að vera að velta mér upp úr þessu máli meira en nauðsynlegt er, sé ljóst að ég hef ekki reynt að torvelda rannsókn þess, enda er ég satt að segja hissa á því ef nokkrum hv. alþm. dettur það í hug í raun og veru. En þó veit maður aldrei hvað leynist í hugum manna. Lengi skal manninn reyna. Haukur Guðmundsson rannsóknarlögreglumaður kannast ekki heldur við það að vera heimildarmaður að þessum rógskrifum Vísis. Það væri ákaflega æskilegt að sá, sem staðið hefur að þessum Vísisskrifum, tilgreini heimildarmann sinn. Ég get kannske vitað hver það er, en það er hans að segja til um það, og það væri ekkert slæmt að leiða þann kauða fram í birtuna. Hver veit nema hann hafi eitthvað á samviskunni? Ég hef þá gert efnislega nokkra grein fyrir þessu máli og skal láta útrætt um þá þætti þess. Mér er mikil raun að því í sjálfu sér að hafa þurft hér á Alþ. að fara að tala um síðari þátt málsins. Hitt er ákaflega létt og kemur ekki við mig, að tala um lokun Klúbbsins og niðurfellingu lokunar hans. En að fara að hefja á Alþ. umr. um jafnviðkvæmt sakamál og hér er um að tefla og um slík mál yfirleitt, það er alltaf varhugavert. Við byggjum á þeirri þýðingarmiklu grundvallarreglu, að maður skuli talinn saklaus þangað til hann hefur verið sakfelldur, og við ættum að gæta okkar að hverfa ekki frá henni. Ég hef ekki ætlað mér að nota þennan dag til þess að skjóta á þúfutittlinga. Vilmundur Gylfason er í þessu sambandi ekki nema eitt stórt núll. Gildi hefur núll ekkert ef það stendur út af fyrir sig. Gildi þess er alveg eftir því í hvaða afstöðu það stendur til annarra talna. Vilmundur Gylfason skrifar til að lifa. Hann er verkfæri - verkfæri í annarra höndum. Ég ætla ekkert að fara að eyða orðum að honum frekar í þessu sambandi. Það eru mennirnir sem á bak við standa, sem ábyrgðina bera. Það eru mennirnir, sem standa að Vísi, sem bera ábyrgð á því hvað birtist í því blaði. Þeir geta ekki skotið sér undan þeirri ábyrgð. Þeir bera ábyrgð á þeim rógskrifum sem þar hafa birst um mig og aðra, og ég hef leyft mér að kalla þann virðulega hóp, ef virðulegan skyldi kalla, „mafíu“ - ekki í þeim skilningi að hann standi í sambandi við mafíuflokkinn sem á rætur á Sikiley eða einhvers staðar á Ítalíu, heldur er þetta samheiti á mönnum og félagsskap sem beita þeim aðferðum sem þessir menn telja sér sennilega sóma að, leggja a. m. k. fyrir sig - kannske eru það aurarnir sem einhverju ráða. Það eru þessi skrif sumra blaða sem hafa verið þess háttar að þau hafa beinst að því, eins og ég áðan sagði, að grafa undan lýðræði í þessu landi. Hvernig hafa þessi blöð, eins og Vísir, skrifað um þessa virðulegu stofnun, Alþingi íslendinga, dýrmætustu stofnun íslensku þjóðarinnar? Nefnt hana hvers konar ónefnum og óvirt hana á allan hátt og eru með því seigdrepandi að grafa undan traustinu á fulltrúasamkomu þjóðarinnar, - samkomu þar sem þjóðkjörnir menn sitja, menn sem hafa orðið að sækja traust sitt til kjósenda, traust sem þessir menn, sem hjá Vísi starfa, mundu aldrei fá - aldrei. Þeir mega þykjast góðir að hafa komist í krafti peninga í stjórn Vísis. Og hvernig hafa þessi blöð haldið áfram að naga rætur lýðræðisins á Íslandi? Jú, jú, ráðherrar eru náttúrlega landráðamenn upp og ofan, meira og minna. Huggulegur vitnisburður! Ég er ráðh. í dag, annar á morgun, það eiga margir eftir að verða. En hvaða traust verður borið til þeirra manna sem skipa þessar stöður þegar þannig er búið að grafa undan þeim? Og hvernig hefur verið talað um framkvæmdavaldið yfirleitt? Er það ekki allt á sömu leið? Og nú á að byrja á dómstólunum og dómstólakerfinu - grafa undan þeim, grafa undan dómsmrn., veikja traust almennings á þessum stofnunum sem eru hyrningarsteinar í íslensku þjóðfélagi, hyrningarsteinar undir íslensku lýðræði. Það er óþrifa- og óþverraverk sem þessir menn standa í, og þeir mega hafa skömm fyrir. Það þýðir ekkert fyrir þessa menn að ætla að skjóta sér á bak við Vilmund Gylfason. Það er bara lítilmannlegt af þeim. Þeir bera ábyrgðina. Og sjálfur ritstjóri Vísis skrifar á forsíðuna í Vísi í dag og setur mér kosti: „ Dómsmrh. gefinn kostur á að draga ummæli sín til baka“. Kannast menn við svona vinnubrögð? Það skyldi aldrei vera að „Mafían“ viðhefði svona vinnubrögð nokkuð víða, sendi hótanir í blöðum eða hótunarbréf ef á þarf að halda? Mafía er hún, og Mafía skal hún heita. Það er svo annað mál, sem ég ætla ekki að orðlengja um hér, að auðvitað hafa oft verið úfar með Framsfl. og Sjálfstfl. Framsóknarforustumenn hafa oft fengið kaldar kveðjur í blöðum sjálfstæðismanna, og það hefur sjálfsagt verið gagnkvæmt. Það mætti rifja ýmis tilvik upp af því tagi - allt frá Kleppi og út í eyjar. Ég ætla að sleppa því núna, en ég hef það allt geymt og það fyrnist ekki. En það var allt í lagi. Þá börðust þessir flokkar hvor á móti öðrum. En nú er þetta málgagn, Vísir, gefið út af sjálfstæðismönnum, samstarfsmönnum Framsfl., og þá ræðst það á mig með rógskrifum æ ofan í æ. Sumir mundu kalla það rýtingsstungu í bakið. Það vill nú svo vel til, að ég er þannig skapaður að ég hef breitt bak og þykkt, svo að rýtingurinn gengur ekki í gegn og ég mun standa þetta af mér. Svo má hv. þm. Sighvatur Björgvinsson tala jafnmikið og hann vill hér á eftir. Ég geri ekki ráð fyrir því að ég eyði meiri tíma í að ræða um þessi mál. Ég vorkenndi honum að þurfa að ganga hér upp í ræðustólinn. Ég sá fyrir mér röðina af erlendum og innlendum hjáleigubændum þegar þeir hafa staulast um aldirnar og bognað meira og meira með hverju árinu sem hefur liðið þangað til þeir hafa verið komnir í keng af því að hlýða húsbændunum á höfuðbólinu og ganga í skítverkin fyrir þá. Þessi hv. þm. er hjáleigubóndi orðinn, því miður vil ég segja, hjá dagblaðinu Vísi. Þess vegna varð hann að takast á hendur þessa skyldu, að ganga hingað upp í ræðupúltið og flytja inn í sali Alþ. rógskrifin sem í Vísi hafa staðið. Þau verða minnisvarði yfir honum hér á Alþ. og í þingtíðindum. Ég vil þó vona hans vegna að hann losni úr hjáleigubúskapnum áður en hann verður orðinn tvöfaldur af þrældómsokinu sem á hann er lagt.

Landbrh. (Halldór E. Sigurðsson) : Hæstv. forseti. Ég vildi taka ómakið af hv. þm. Sighvati Björgvinssyni. Hann sagðist mundu hafa spurt um það, ef hann hefði haft tíma til. hvað liði skattrannsókn hjá eiganda Klúbbsins, Sigurbirni Eiríkssyni, og skattaálagningu, en ég var yfirmaður þeirra mála þegar þetta atvik kom upp sem hann vitnaði til. Skattrannsókn var þá strax hafin og henni lauk þegar á eðlilegum tíma. Ríkisskattstjóri úrskurðaði á grundvelli þeirrar rannsóknar nýja álagningu á Klúbbinn, en þessi framteljandi hafði ekki talið fram 1971 og 1972. Þessi úrskurður var kveðinn upp hinn 18. sept. 1973. Síðan lagði framteljandi fram uppgjör á þessum rekstri sínum, þar með framtal bæði árin. Ríkisskattstjóri úrskurðaði aftur, eftir að það hafði borist, 22. jan. 1974 og lækkaði það frá fyrri áætlun sinni. Málið var síðan kært til ríkisskattanefndar, og úrskurður ríkisskattanefndar gekk 26. nóv. 1975. Endanlegir skattar þessa framteljanda, þ. á m. söluskattur, eru um 14 millj. kr. Af þeim er búið að greiða 2.7 millj. kr. og er það upp í söluskatt sem er 3.5 millj. tæpar. Lögtak hefur farið fram vegna þessara gjalda hjá gjaldanda, Sigurbirni Eiríkssyni, á jörðinni Álfsnesi, og frestur í fógetarétti er til 13. þ. m., þannig að niðurstaða þessa máls liggur fullkomlega fyrir og þarf ekki um það að spyrja. Enda þótt það komi ekki þessu skattamáli við - og þó - vil ég svo aðeins bæta því við, að syni mínum var sagt í morgun að ég kynni vel að sitja hesta Sigurbjörns í Álfsnesi. Vegna þess vil ég taka fram, að ég kann ekki skil á neinum þeirra, hvorki veit um lit né hef á bak þeim komið. En ég sá hest þann sem hann átti á móti því sem fram fór í Austurríki í sumar, en hann var seldur að mótinu loknu. Hesturinn var fallegur og seldist víst fyrir hátt verð.



Virðulegi forseti. Ég held að það fari ekki hjá því að forseti sé mér sammála um það, að á mig hafa verið bornar sakir af því tagi sem ég þurfi af mér að bera. Ég skal reyna að vera eins stuttorður og ég mögulega get, en því miður get ég ekki lokið því á einni eða tveim mínútum.  Ég verð fyrst að taka það fram, að ég er ekki einn um að undrast framkomu hæstv. dómsmrh. nú allra síðustu dagana. Hæstv. ráðh. er raunar orðinn eins og tveir gjörólíkir menn: annars vegar sá trausti, staðfasti og rólyndi maður sem hann var áður kunnur fyrir að vera, svo ber það allt í einu við, án þess að það geri nokkur boð á undan sér, að hann breytist í allt aðra manngerð, líkt og eitthvað illt hafi í hann hlaupið. Ég held að ég sé ekki einn um að hafa veitt þessu athygli. Mér þykir það mjög miður. Ég er kannske yfirleitt veikur fyrir því eins og margir vestfirðingar að nota heldur stór orð, en ég tel að ég hafi reynt að gæta þess mjög vel í ræðu minni áðan að nota ekki slík orð. Ég vil leyfa mér að segja að framkoma hæstv. ráðh. af og til í þessum ræðustól áðan, þ. e. a. s. þegar hann virtist breytast í annan persónuleika en honum er eðlilegt, - slík framkoma var hæstv. dómsmrh. ekki sæmandi og ég ætla ekki að svara honum uppi með sama hætti, með því að nota sömu stóryrði, með því að viðhafa sömu framkomu. Það getur vel verið að slíkt skemmti einhverjum, en það sæmir ekki óbreyttum þm. að hegða sér þannig og það sæmir þó enn síður sjálfum dómsmrh. í landinu að láta þetta henda sig. Ég get þó ekki annað en gert aths. við nokkuð af því sem fram kom hjá hæstv. ráðh. áðan, rétt til þess að lofa mönnum að sjá hvernig hann meðhöndlar staðreyndir. Hann skýtur sér, hæstv. ráðh., á bak við núv. vararíkissaksóknara, Hallvarð Einvarðsson, og lætur í það skína að ástæðan fyrir því, að rannsókn þessa umfangsmikla máls, sem kom upp fyrir 41/2 ári, er ekki lokið, sé hans sök. Þetta leyfir hæstv. ráðh. sér að segja, þó að hér hafi verið vitnað í ummæli sama manns, núv. vararíkissaksóknara, þar sem hann segir að niðurfelling dómsmrn. hafi verið „allsendis ótímabær, ástæðulaus og ekki studd almennum opinberum réttarvörsluhagsmunum“, og kvartar mjög undan þeim áhrifum sem þessi ákvörðun rn. hafi haft á rannsókn málsins. Síðan leyfir hæstv. dómsmrh. sér að láta í það skína úr ræðustól á Alþ. að það sé þessum embættismanni að kenna hversu seint og illa hefur til tekist að reka málið. Þá hafði hæstv. ráðh. einnig þau orð um mig, að því er mér skildist, - ég held að ég hafi skrifað þau orðrétt, - að ég hafi komið hingað upp í ræðustól til þess að veita mér upp úr svaðinu. En hvað hef ég gert? Ég hef vitnað í bréf núv. vararíkissaksóknara. Ég hef vitnað í bréf lögreglustjórans í Reykjavík. Og ég hef fyrst og fremst vitnað orðrétt í grg. sjálfs dómsmrn. Þetta var meginefnið í ræðu minni áðan. Um þetta segir hæstv. ráðh. að ég sé að velta mér upp úr svaðinu. Hvers svaði? Svaði lögreglustjórans í Reykjavík, svaði núv. vararíkissaksóknara eða svaði dómsmrn.? Ég tek það fram, að ég hef ekki vitnað í ræðu minni áðan - ég á hana hér skrifaða - í eitt orð í þeirri grein, sem hæstv. dómsmrh. ræðir um að hafi komið í Vísi, þannig að telji hann það svað, sem þar var skrifað, þá hef ég ekki velt mér upp úr því svaði. Ég hef aðeins vitnað í bréf frá m. a. rn. hæstv. ráðh. sjálfs Þá sagði hæstv. ráðh. einnig, hélt yfir mér fræðandi fyrirlestur um tilganginn með 14. gr. áfengislaganna.

Ég vil biðja hv. þm. að ljúka máli sínu á örfáum sekúndum.

Ég mun ljúka máli mínu eins fljótt og ég mögulega get, virðulegi forseti, en hæstv. ráðh. hefur farið rangt með þær upplýsingar sem ég las upp áðan. Ég skal vera mjög stuttorður, en ég get ekki annað en leiðrétt það sem hann rangt fer með í því efni sem ég vitnaði orðrétt í. Ég get ekki annað. 2. mgr. 14. gr. hljóðar svo: „Lögreglustjórum er heimilt að loka áfengisútsölu eða banna vínveitingar á veitingastöðum, sem leyfi hafa til áfengisveitinga, fyrirvaralaust um lengri eða skemmri tíma þegar sérstaklega stendur á.“ Lengra er þetta ekki. Ég ætla ekki að deila við hæstv. ráðh. um túlkun á þessu atriði. Ég er ekki sérfræðingur í lögum eins og hann. Það eina, sem ég legg fram máli mínu til stuðnings, er álit viðkunns embættismanns í ríkiskerfinu, núv. vararíkissaksóknara. Hann er öndverðrar skoðunar við hæstv. dómsmrh. Í hans orð hef ég vitnað. Þá er enn fremur haldið fram af hálfu dómsmrh. að ég hafi verið að gera aths. við það, halda fram að það væri ekki rétt að dómsmrn. eigi að taka lokaákvörðun í málinu. Ríkissaksóknari hefur ekkert um þetta að segja, sagði hæstv. ráðh. Ríkissaksóknari á ekki að gefa dómsmrh. leiðbeiningar eða fyrirmæli um það, hvernig honum beri að úrskurða. Þetta er auðvitað alveg rétt. En ég hef hins vegar aldrei hreyft andmælum við því, að lögum samkv. beri dómsmrn. að úrskurða um svona mál. Hvorki ég né vararíkissaksóknari, Hallvarður Einvarðsson, höfum haft uppi mótmæli við því, að lögum samkv. eigi dómsmrh. að úrskurða um þetta mál. Hins vegar hef ég, vararíkissaksóknari og fleiri mótmælt þessum úrskurði rn., og það finnst mér ansi hart, ef háttsettir starfsmenn í ríkiskerfinu, eins og núv. vararíkissaksóknari, þáv. aðalfulltrúi saksóknara ríkisins, hafa ekki leyfi til þess að hafa skoðun á aðgerðum dómsvaldsins og mótmæla aðgerðum þess, ef þeir telja þær aðgerðir á röngum grunni reistar. Ég vil enn fremur spyrja hæstv. ráðh. að því, hvernig stóð á því að hæstv. ráðh. lét ekki birta -  Þá sagði hæstv. ráðh. einnig að rannsóknardómari hefði talið ástæðulaust að halda banninu áfram, hann hefði talið það ástæðulaust og þarflaust og þess vegna hefði bannið á rekstri vínveitingahússins Klúbbsins verið afnumið. Þetta er rangt. Ég vitna orðrétt í skýrslu rn. sjálfs: „Ekki taldi hann“, þ. e. a. s. Þórir Oddsson fulltrúi í sakadómi, „bannið skipta lengur máli fyrir rannsóknina, en fannst þó rétt að láta það standa áfram.“ Hæstv. dómsmrh. ætti að fara rétt með tilvitnanir í sínar eigin skýrslur. Þá hélt hæstv. ráðh. því enn fremur fram, að það hafi ekki verið að fyrirlagi rn. sem bannið hefði verið fellt niður, heldur hefði lögreglustjóri gert það, - lögreglustjóri hefði gert það, rn. hefði ekki komið nálægt þessu. Þetta er rangt. Ég er hérna með bréf lögreglustjórans í Reykjavík. Ég skal lesa það orðrétt, það hljóðar svo: „Hér með leyfi ég mér að senda yður, herra saksóknari, afrit af bréfi er ég hef að fyrirlagi dómsmrn. sent Sigurbirni Eiríkssyni veitingamanni“ o. s. frv. Og ég get rökstutt það einnig með því að vitna í skýrslu hæstv. dómsmrh., að það er skoðun lögreglustjórans að rn. hafi úrskurðað í þessu máli, þótt úrskurðurinn hafi ekki verið formlega felldur. Að lokum þetta, og ég skal ljúka máli mínu nú mjög fljótlega: Hér hélt hæstv. ráðh. langa tölu um það, hversu ógeðfellt lundarfar það væri að nefna nöfn í sambandi við rannsókn síðara málsins, sem nefnt hefur verið í mæltu máli Geirfinnsmálið, hvílíku ógeðslegu lundarfari það lýsti. Ég er með mína ræðu skrifaða hér frá orði til orðs. Ég nefndi eigi nöfn þeirra tveggja manna sem Ólafur Jóhannesson, hæstv. dómsmrh., ræddi um. Sá maður, sem fyrst nefndi þeirra nöfn hér á hinu háa Alþ., var hæstv. dómsmrh. sjálfur, með hans orðum lýsir það ógeðfelldu lundarfari að nefna nöfn í þessu sambandi. Að lokum þetta: Ég get staðið jafnréttur eftir mitt framlag hér í dag eins og þegar ég gekk til þessa ræðustóls. Það hefur enginn komið að máli við mig til þess að biðja mig að gera það sem ég hef gert hér í dag. Þá ákvörðun mína tók ég einn og sjálfur, og ég veit ekki hvort einhverjir né heldur hversu margir standa á bak við mig í því máli sem ég hef hér flutt. En það skal ég segja hæstv. dómsmrh. Ólafi Jóhannessyni, að eigi ég einhvern stuðning í þeim málflutningi sem ég hef hér verið að lýsa, þá er hann kominn frá almenningi í landinu, en ekki aðilum eins og þeim sem hæstv. ráðh. valdi heitið „glæpahringur“ í útvarpsþætti í gærkvöld og virtist hafa átt við hluta af samstarfsmönnum sínum í ríkisstj.