Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Jón Baldvinsson Hæstv. forseti! Ég stend hér upp til þess að fara nokkrum orðum utan dagskrár um störf þingsins. Þingið hefir nú starfað í 11 víkur, en harla lítill árangur er af því, eftir því, sem frekast verður séð. Stjskrfrv. var útbýtt 1. marz og kom í nefnd 8. marz, en síðan hefir ekkert um það heyrzt. Við Alþýðuflokksþm. fluttum frv. um alþýðutryggingar, sem kom fram 3. marz og fór í nefnd 11. marz, en síðan ekki söguna meir. Þá var og flutt frv. um kreppuráðstafanir 29. marz; það fór í n. 3. apríl. Ekkert hefir heldur heyrzt um frv. til framfærslulaga, sem einhversstaðar liggur í nefnd. Fleiri mál eru það, sem líkt er komið um, svo sem frv. um eignarnámsheimild á landi fyrir Hafnarfjarðarkaupstað. Ég ætla ekki að minna á smærri málin, en því vil ég aðeins skjóta til flokka þeirra, sem að stj. standa, að svona slæleg afgreiðsla á þjóðþrifamálum leiðir til hinnar mestu hættu fyrir lýðræðisfyrirkomulagið. Það er aðeins eitt stórmál, sem afgr. er til fulls, norsku samningarnir, en hversu affarasælir þeir verða fyrir íslenzku þjóðina, læt ég ósagt; úr því mun reynslan skera. En þau mál, sem ráða úrslitum um velferð þjóðarinnar, eins og kreppufrv., kjördæmamálið og fleiri, eru látin sitja á hakanum. Um kreppufrv. vil ég segja, að það er svo stórvaxið, að það hefði þurft að koma miklu fyrr fram, svo að hæfilegur tími hefði fengizt til umhugsunar. Og það er ástæða til þess að ávíta stj. og þá þingflokka, sem hana styðja, fyrir þetta aðgerðaleysi, því að, eins og ég tók fram, þá er það til stórtjóns fyrir lýðræðið, að sú hugmynd komist inn og festist hjá þjóðinni, að alveg þýðingarlaust sé að vísa málum til Alþingis.

Forseti (GÓ): Hv. 2. landsk. byrjaði eiginlega ræðu sína með því að deila á hv.Nd., en þær aðfinnslur get ég ekki séð, að snerti okkur hér. Það get ég hinsvegar viðurkennt, að nefndarstörf hafa nú í ár verið með lakasta móti hér í d., en mörg eru þau mál, sem liggja fyrir þinginu, þannig vaxin, að ekki er stórskaði, þótt þau leggist fyrir, og ekki held ég, að menn séu bættari, þó að öll yrðu þau að lögum.

Jón Baldvinsson Út af orðum hæstv. forseta vil ég taka það fram, að mér þykir réttara, að Alþingi taki til úrskurðar þau mál, sem fyrir því liggja; þau verða ekki endilega að lögum fyrir það. En sjálfsagt er, að þingið lýsi sinni afstöðu til málanna, og svo kemur til álits alþýðu. Mér þætti gott að heyra frá hæstv.forsrh., hvað líður kjördæmamálinu. Þingið hefir nú staðið 11 vikur, svo að nú mun fara að líða að þinglokum, og þá mun fara svo, eftir venjunni, að 10-20 málum sé hrúgað á dagskrá og þau svo afgr. í skyndingu. En hjá slíkri flaustursafgreiðslu á málum þarf að komast.

Fors.- og fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson): Ég get ekki að svo stöddu frætt hv. 2. landsk. um afdrif kjördæmamálsins. En ég mun róa öllum árum að afgreiðslu þess, og líklega tekur það ekki langan tíma, að komist verði að niðurstöðu. En annars get ég ekki látið hjá líða að benda hv.þm. á það, að hann á sjálfur sinn þátt í sínum kæruatriðum, því að hann hefir ekki viljað taka þátt í nefndarstörfum, þó að hann hafi átt kost á því.

Jón Baldvinsson Ég kveð mér nú hljóðs út af þingsköpum. Hæstv. ráðh. getur alls engar fyrirskipanir gefið mér um það, hvernig ég skuli greiða atkv. En hinsvegar þótti mér gott að heyra, að hann telur nú viðunandi horfur um afgr. kjördæmamálsins. En hvað snertir nefndarstörf mín á Alþingi, þá hefi ég alls ekki atkvæðamagn til þess að komast í nokkra nefnd. Og í þá einu n., sem ég á sæti í, komst ég fyrir boð annars aðalþingflokksins. Svo að hæstv.forsrh. hefir enga ástæðu til að núa mér um nasir, að ég kæri mig ekki um að taka þátt í nefndarstörfum á þingi.

0113Jón Þorláksson: Mér finnst það ástæðulaust af hæstv.forsrh. að senda stjskrn. hnútur, því að hún hefir alveg gert sína skyldu í þeim efnum. Hún hefir tekið málið fyrir, og samkomulag hefir fengizt um að láta málið bíða þangað til útséð er um, hvernig stjskrfrv. því, sem lagt var fyrir hv.Nd., reiðir af. Mér finnst það illa gert að stimpla n. fyrir slælega afgreiðslu málsins, er hæstv. ráðh. var kunnugt um þessa fyrirætlun.

Fors.- og fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson): Það var ekki ætlun mín að senda hv.n. hnútur. Ég tel afstöðu hennar eðlilega. En þar sem kvartanir bárust frá flm. stjskrfrv., þá vildi ég bara benda honum á að líta sér nær.

Jón Baldvinsson Hv. 1. landsk., form. stjskrn., hefir skýrt frá gangi málsins, og ég vil bæta þar við, að ég óskaði eftir, að haldinn yrði sérstakur fundur til þess að ræða þetta frv., og hefir Ed.-n. orðið þar frægari nefndinni í Nd., því að í Nd. hélt n. aðeins einn fund, og var þá kosinn form. og skrifari, en í Ed.-n. var þar að auki haldinn fundur, þar sem málið var rætt. En sá fundur fór nú hálfgert í handaskolum, því þeir hv. tveir framsóknarmenn, sem í n. eiga sæti, voru ekki inni á fundinum nema annað veifið, og sjaldnast báðir í einu. Yfirleitt tóku þeir fundinn ekki hátíðlega, og augljóst var, að þeir vildu ekki fallast á frv., svo að ég hikaði við að leggja það undir hnífinn. En hinsvegar finnst mér ekki samanberandi þær líkur til framgangs, sem mitt frv. hefir við frv. hæstv. stj., þar sem að því stendur stj. og báðir stjórnarflokkarnir, sem til samans hafa yfir 38 atkv. að ráða, en við Alþflm. erum aðeins 4.

Magnús Torfason Ég stend upp sakir þessarar sendingar, sem ég fékk frá hv. 2. landsk. Hann brá mér um, að ég hefði sýnt málinu litla virðingu. Á því ætla ég ekki að biðja afsökunar. En ég kann illa við, að hann sé að bregða mér um ráp, því að ég fór aðeins einu sinni út af fundinum, og það var til þess að tala í landssímann. En um aðstöðu mína til málsins vil ég geta þess, að ég gaf hvorki hljóð né merki frá mér á fundinum. - Hæstv. forseti var að kvarta um, að nefndarstörf gengju verr nú en áður. Ég veit ekki betur en að hvert einasta frv., sem nokkur von er um, að nái fram að ganga, hafi farið alveg nógu fljótt gegnum allshn.

Páll Hermannsson Mér þykir rétt að minnast á aðfinnslur þær við nefndarstörfin, sem hér hafa komið í ljós. Ég vil benda á, að margt er það, sem tafið hefir fyrir þinginu; mörg mannamót, búnaðarþing, kreppufundir, og ennfremur veikindi. En ég tel þó, að nefndir hafi ekki unnið verr en áður. Ég er form. í 2 nefndum. Önnur er samgmn. Fyrir henni liggur nú ekkert mál óafgr., og hin n., landbn., hefir heldur ekkert mál fyrirliggjandi; hún hefir nú afgr. yfir 20 mál. Ég get því ekki með nokkru móti fallizt á það, að þessar aðfinnslur séu réttar.

Forseti (GÓ): Mér þykir menn vera furðu viðkvæmir út af þeim fáu orðum, sem ég sagði. Ég lét í ljós, að mér fyndist nefndarstörfin og þingstörfin í deildinni ganga fremur hægt. En ef engum finnst þetta nema mér, þá er það vitanlega vitleysa. Svo að þeir þurfa ekki að vera ákaflega hugsjúkir út af þessum stóryrðum mínum. En fyrst þessi skemmtun, sem hv. 2. landsk. stofnaði til og átti að vera alvarlega meint í fyrstu, hefir nú fengið þá niðurstöðu, að þau mál, sem liggja hjá nefndunum án þess að þær hafi sinnt þeim, séu helzt þau mál, sem eiga ekki að ganga fram, og fyrst allir eru svo ánægðir með þingstörfin, nema ég og hv. 2. landsk., sem kvartar um, að hans eigin málum hefir ekki verið hreyft í nefnd, þá er sjálfsagt ekki mikil ástæða til að átelja hv. deildarmenn.

Jón Jónsson Mér finnst þessar átölur í sjálfu sér koma úr hörðustu átt frá hv. 2. landsk., sem sjálfur hefir neitað að taka þátt í nefndastörfum nema í þessari einu n., sem hefir lítið starfað. Er ég ekki að segja, að sú neitun hans sé með öllu óréttmæt. En ég vil geta þess - að dæmi hv. 2. þm.N.-M. -, að ég er formaður í tveimur nefndum í þinginu, og hjá þeim liggur lítið af málum. Hjá fjvn. liggja fjárlögin. En eins og menn vita, þá er stutt síðan þau komu til þessarar hv. deildar, og býst ég ekki við, að hneyksli þyki, þótt þau séu ekki komin til 2. umr. Hjá menntmn. liggur ekkert mál nema það, sem kom fyrir 2-3 dögum. En ég vil nota tækifærið til að minna á eitt mál, sem ég flutti snemma á þessu þingi, sem ekki er enn komið frá nefnd, frv. um æðsta dóm. Vil ég skjóta því til hv. form. allshn., sem bar sig svo hraustlega og kvaðst hafa afgr. allt nema það, sem á ekki að ganga fram, að ég lít svo á, að það sé deildin og þingið, sem eigi að úrskurða, hvort mál gangi fram, en ekki einstakar nefndir.

Alveg rétt! Út með málin frá allshn.!

. Þess vegna vil ég mælast til, að allshn.afgr. þetta mál. Annars vil ég skora á hæstv. forseta að taka þetta mál á dagskrá innan hæfilegs tíma, og úrskurði svo deildirnar, en ekki einstakir menn í nefndum, um forlög þess.

Magnús Torfason Ég neita því algerlega, að þeir, sem sitja á þingbekkjum, eigi sérstaklega sök á því, að málin gangi nokkuð dræmt. Ég held, að öll þingdeildin með forseta eigi þá sök á því líka. Og ég vil láta það ná nokkuð lengra. Það er allt þingið, sem á sökina, stjórnarherrarnir líka. Ég skal ekki fara að rökræða það yfirleitt, en ég vil minna hæstv. forseta á, að í þingbyrjun komu fram hér tvö frv. ekki margfaldari en það, að ekki þótti ástæða til að setja þau í nefnd. Ætlazt var til, að þau gengju fram, enda voru þau ekki annað en framlenging á gömlum lögum, sem samþ. hafa verið ár eftir ár. Ég býst við því, að þegar hæstv. forseti leitar í barmi sínum, þá muni hann sjálfsagt hafa fullgildar ástæður ti1 þess að hafa ekki látið þetta mál koma enn á dagskrá, nú eftir 11 vikur. Ég efast ekki um, að hann hafi fullgildar ástæður, og þær fullgildu ástæður, sem hann hefir, munu gilda yfirleitt fyrir störf þingnefnda og þingmanna.

Forseti (GÓ): Út af þessum orðum, sem hv. 2. þm. Árn. beindi til mín, skal ég geta þess, að ég finn ekki, að ég hafi sagt neitt mikið eða átalið umfram þörf. En hv.þm. er stór upp á sig. Er ekki von, að hann taki aths., hann er yfirmaður í sínu héraði og sennilega ekki vanur við aðfinnslur, enda þolir hann þær illa. En ég verð að segja, að ég er á sama máli og hv. 3. landsk., að það sé deildin, en ekki nefndir, sem ákveða, hvort málin gangi fram eða ekki. Ég mun því á sínum tíma taka frv. um æðsta dóm á dagskrá, hvort sem nál. kemur eða ekki, ef flm. óskar. Þá var hv. 2. þm. Árn. að hnífla mig fyrir að hafa ekki tekið á dagskrá tvö mál, sem ekki fóru í n. Ég get þá sagt honum, að þau eru bæði komin á dagskrá og verða tekin fyrir á morgun, og er því ekki í það skjólið að flýja héðan af.

Magnús Torfason Ég þóttist ekki hnífla hæstv. forseta. Ég sagði, að hann hefði haft góð og gild rök fyrir því, að frv. eru ekki komin fram. Ég var bara að benda hæstv. forseta á þetta til skilningsauka. Að því er snertir stórlæti mitt, þá hélt ég, að það væri mál milli mín og héraðsmanna. En mér sýnist hæstv. forseti ekki vera minna stórlátur hér í deildinni heldur en ég heima í héraði, a. m. k. er hann mun heimaríkari.

Héðinn Valdimarsson Við Alþfl.menn höfum flutt 24 frv. á þessu þingi. Af þeim eru 2 orðin að l., 2 hafa verið felld, en hin liggja flestöll hjá n. í meiri eða minni óreiðu. Vil ég nú skora á hæstv. forseta, að hann skrifi n. og áminni þær um að skila málunum frá sér sem allra fyrst, svo að þau geti fengið afgreiðslu þingsins á einn eða annan hátt. Þingið hefir nú senn staðið í 3 mánuði, og virðist þó harla lítið eftir það liggja, enn sem komið er a. m. k. Kreppumálin eru skammt á veg komin. Till. okkar Alþfl.manna í þeim munu ekki hafa fundið náð fyrir augum stj., enda virðist sem svo mikið eigi ekki við þær að hafa að athuga þær, en þær till., sem stj. enn hefir borið fram í þessum málum, taka aðeins til bændanna. Verkamönnunum hefir stj. alveg gleymt. Stjskr.-málið er og enn óafgr., og hefir form. stjskrn. ekki einu sinni haft svo mikið við að kalla n. saman til fundar. Vil ég því skora á hæstv. forseta, að hann gefi form. stjskrn. áminningu, svo hann kalli n. þó a. m. k. saman til fundar, en ekki sé haldið áfram leikaraskapnum í þessu máli, eins og raunar öðrum málum á þessu þingi.

Magnús Jónsson Ég vil taka undir það hjá hv. 2. þm. Reykv., að hæstv. forseti ýti undir form. stjskrn. með að halda fund í n. sem bráðast. Það er hálfóviðkunnanlegt að kljúfa n., áður en nokkur fundur hefir verið haldinn í henni, en til þess hlýtur þetta þó að leiða, ef ekki verður bráðlega haldinn fundur.

Forseti (JörB): Ég mun verða við þeim tilmælum hv. 2. þm. Reykv. að kynna mér frekar afgreiðslu mála í n. en ég þegar hefi gert. - Ég get sagt það viðvíkjandi form. stjskrn., að það, að hann hefir ekki kvatt n. saman, ætla ég, að orsakist af því, að hann hefir verið langa stund veikur og af þeim ástæðum ekki getað sinnt nefndarstörfum. Færði ég þetta og í tal við hann fyrir nokkru, og bjóst hann þá við, að hann gæti farið að sinna nefndarstörfum. En bati hans var ekki betri en það, að hann er nú við rúmið aftur. En eins og ég sagði, skal ég kynna mér betur, hvernig afgreiðsla mála í n. gengur, og láta þm. vita um það frekar síðar.

Bjarni Ásgeirsson Ég get upplýst það út af ummælum þeirra hv. 2. og 3. þm. Reykv., að fyrir skömmu var boðaður fundur í stjskrn., og á þeim fundi mættu allir nm. nema einmitt þessir hv.þm.

Magnús Jónsson Ég kannast við þetta, að form. stjskrn. hefir boðað mig á einn fund í n., en að ég gat ekki komið á fundinn vegna annara starfa. Er og varla hægt að búast við því, að hægt sé að kalla menn saman á fund hvenær sem er, en ég ber það undir hæstv. forseta, hvort ég sé vanur að skrópa frá að sækja fundi, enda kemur þetta varla málinu við, og vanræksla form. stjskrn. er söm eftir sem áður, enda þótt hann hafi kvatt n. til fundar í þetta eina skipti. Vænti ég og þess, að hæstv. forseti taki stjskr.málið á dagskrá sem fyrst, ef n. verður ekki kvödd til starfa.

Forseti (JörB): Ég vona, að til þess komi ekki, að þörf gerist á því að taka stjórnarskrármálið á dagskrá áður en nefndin hefir skilað áliti, en að sjálfsögðu er ég þess albúinn að greiða fyrir afgreiðslu mála í þinginu, eftir því sem í mínu valdi stendur. Á 76. fundi í Nd., 17. maí, er forseti hafði lýst yfir, að hann tæki af dagskrá frv. um útflutningsgjald af landbúnaðarafurðum, mælti

Jón Baldvinsson Það var svo mikið rætt um galla þessa frv. við fyrri hluta umr., að ég ætla ekki að fara inn á það. En það var upplýst af hv. 1. landsk., að frv. gengi eiginlega fram hjá þrennum 1. Ég hefi aðeins komið hér með till., sem ég gat um við umr. síðast, og vísa algerlega til þess, en ég hafði getið þess þá, að ég myndi taka aftur a-lið till. á þskj. 460 og láta hann eigi koma til atkv. vegna þess, að búast mætti við, að þetta yrði eins og áður, að félög hefðu heimild til að hafa innanfélagshappdrætti, ef utanfélagsmönnum væri ekki boðin þátttaka. Þessi missmíði frv. var bent á við fyrri hluta umr., og vonaðist ég til þess, að n. kæmi með umbætur á frv., en það hefir hún ekki gert. Ósamræmið milli 1. gr. og upphafs 2. gr., þar sem tiltekinn er sá tími, sem 1. gilda fyrir háskólann, er áberandi, því að í upphafi 2. gr. er þetta að því er virðist ótímabundið, bara þangað til komnir eru nægir peningar handa háskólanum. Réttast hefði verið að orða upphaf 2. gr. þannig: Þegar leyfistími er á enda, skal ríkissjóður taka happdrættið í sínar hendur o. s. frv. Meira samræmi yrði í frv., ef þetta yrði samþ. Ég var í lengstu lög að bíða með að láta þessa till. koma fram, því að ég vonaði, að n. myndi bera hana fram. Eina mótbáran gegn þessu kynni að vera sú, að eftir 10 ár væri háskólinn ekki búinn að fá nægilegt fé og þyrfti að fá leyfið áfram. En ekki þyrfti þá annað, en að veita það með sérstökum l. - Ein ástæðan til þess að ég óskaði eftir, að n. hefði gert lagfæringar á því, sem ég tel áfátt í formi frv., er sú, að þetta er samið af þeirri virðulegu stofnun háskólanum og það væri leiðinlegt að láta sjá í lagasafni landsins l., sem samin væru af háskólanum og svo illa gerð, að þau sköruðu fram úr í því efni og brytu í bága við önnur 1. Þykja þó ýms önnur l. fremur illa samin. Ég held ég verði því að leggja fram þessa brtt. um að orða upphaf 2. gr. eins og ég hefi nú lesið upp.

Frsm. (Pétur Magnússon) Þessu frv. er ætlað að gera þá breyt. eina á gildandi l., að dýralæknar skuli vera fimm, í stað þess, að nú eru þeir fjórir. Svo er kveðið á, að tveir skuli vera í Sunnlendingafjórðungi, en nú er einn dýralæknir í fjórðungi hverjum. Af grg. má sjá það, að þessum nýja lækni er ætlað að hafa aðsetur á Suðurlandsundirlendinu, og má gera ráð fyrir, að aðsetursstaður hans verði nálægt Ölfusá, þar sem byggðin er þéttust. Suðurlandsundirlendið heyrir nú undir dýralækninn í Reykjavík. En eins og gefur að skilja, hefir hann ákaflega erfiða aðstöðu til að gegna lækningum fyrir austan fjall. Fyrst og fremst er það, að hann mun vera ákaflega störfum hlaðinn hér, a. m. k. hefi ég heyrt hann sjálfan segja, að hann hefði meira en hann gæti komizt yfir. Auk þess eru samgöngur yfir fjallið að vetrinum mjög örðugar, enda mun læknisins lítt eða ekki vera vitjað á þeim tíma. Hinsvegar þarf enginn að efast um, svo framarlega sem hann áliti nokkurs virði að hafa dýralækna, að á þessu svæði sé þess mikil þörf. Í því efni get ég látið nægja að mestu leyti að vísa til grg. frv., sem er allýtarleg. Þar sést, að um ¼-1/5 hluti af öllu sauðfé á landinu er á þessu svæði, þ. e. í Árnessýslu, Rangárvallasýslu og Vestur-Skaftafellssýslu, rúmur ¼ hluti kúa á öllu landinu, og um ¼-1/3 allra hrossa á landinu. Það liggur því í augum uppi, að þessi dýralæknir mundi hafa meira að gera en flestir dýralæknar nú, óhætt að segja allir, að lækninum í Reykjavík undanteknum. En auk þess hvað skepnufjöldinn er mikill, þá má benda á, að mjólkurframleiðslan er orðin svo að segja höfuðatvinnuvegur á miklum hluta þessa svæðis. En það munu menn sammála um, að einmitt í sambandi við mjólkurframleiðslu sé dýralækna mest þörf. Er ekki ólíklegt, að það geti haft nokkur áhrif fyrir mjólkursöluna á þessu svæði, að unnt sé að hafa eitthvert dýralækniseftirlit með kúnum. Það virðist því allt bera að sama brunni um fullar ástæður til að taka þessa till. til greina. En menn kynnu að spyrja, hvort nokkuð þýddi að setja slíka löggjöf, vegna þess að enginn maður sé til í landinu, sem tekið gæti starfið að sér. Það mun vera svo, að allir, sem hafa numið dýralækningar, eru í embættum. En þar til er því að svara, að fyrst og fremst er ekki ósennilegt, að einhverjir af þeim dýralæknum, sem nú eru í embætti, mundu vilja sækja í þetta embætti. Ég verð að segja það, að það myndi borga sig, þótt eitthvað af þeim embættum, sem nú eru fyrir, ættu að standa laus dálítinn tíma, til þess að fullnægja þörf á lækni á þessu svæði. Það er einnig vitað, að tveir menn eru að því komnir að taka próf í dýralækningum, svo að ekki er mikil hætta á, að neitt embættanna stæði laust til langframa. Landbn. hefir haft þetta mál til meðferðar, og eru a. m. k. tveir nm. sammála um að mæla eindregið með því, að frv. verði samþ. Þriðji nm., hv. 3. landsk., hefir skrifað undir nál. með fyrirvara og gerir sennilega grein fyrir því, í hverju hann er fólginn.

Jón Jónsson Ég hefi, eins og frsm. tók fram, skrifað undir nál. með fyrirvara, sem ég ætla að gera nokkra grein fyrir. Eins og augljóst er af frv., er hér farið fram á að stofna nýtt embætti, m. ö. o. að bæta árlega útgjöldum á rekstrarreikning ríkissjóðs. Það er alltaf ástæða til að hugsa sig tvísvar um áður en bætt er á ríkið föstum gjöldum, jafnvel þótt í smáu séu. Sérstaklega á þetta við nú á þessum örðugu tímum, og þá frekast um þau útgjöld, sem hætt er við, að leiði af sér enn meiri útgjöld. Það væri nú sök sér um þetta embætti, ef ekki þyrfti að búast við, að annar kostnaður flyti í þess far. Nú skal ég að vísu játa það, að eins og nú stendur er ríkari þörf fyrir dýralækni austanfjalls en viða annarsstaðar. Þó er svo ástatt um vesturhluta Norðurlands, Húnavatnssýslu og Skagafjarðarsýslu, að þar er enginn dýralæknir. Næsti dýralæknir er á Akureyri, svo að þarna er ekki lítið svæði, sem er verr sett en þau héruð, sem um er að ræða í frv. Annars hafa verið hér uppi tvær stefnur viðvíkjandi dýralæknum. Önnur er sú, að varla væri hægt að hafa fleiri dýralækna en það, að allir landsbúar gætu leitað til þeirra ráða í síma. Hin er sú, að hægt sé að ná í þá til að stunda einstaka gripi. En slíkt er of kostnaðarsamt miðað við það verðlag, sem er á okkar peningi. Þess vegna hefir skotið upp þeirri skoðun, að það gæti verið ástæða til að koma á fót einskonar námsskeiðum í meðferð á algengustu búfjársjúkdómum. Þessi skoðun virðist hafa nokkurt fylgi, og það hjá dýralæknum landsins. Þar sem svona er ástatt um skipun dýralækna í landinu og um skoðun manna á þessu máli, þá virðist mér ekki óeðlilegur sá gangur málsins, að ríkisstj. sé falið þetta mál til athugunar og að hún hafi lagt niðurstöðuna af sinni athugun fyrir næsta þing. Þetta virðist mér því frekar ástæða til að gera, þar sem þannig er háttað, að mér vitanlega er enginn dýralæknir til í það embætti, sem nú á að stofna. Því að þeir tveir menn, sem hv.frsm. gat um, munu varla verða tilbúnir alveg á næstunni. Hugsazt gæti, að því minni væri þörf fyrir lækni á Austfjörðum en hér, að flytja mætti hann til og spara embættið. Þetta vil ég þó ekki fullyrða. En sem sagt, mér finnst það eðlilegt, að ríkisstj. sé falin athugun málsins til næsta árs. Ég geri ekki að kappsmáli að flytja slíka till. við þessa umr., en hugsa til þess við 3. umr. Er sá frestur fyrir ósk hv.þm. Árn., sem flytur frv.

Magnús Torfason Ég hafði kvatt mér hljóðs áður en hv. 3. landsk., og af sérstakri ástæðu, því að ég þykist kunna það þingsköp, að það sé eðlilegt, að nm. tali fyrst og skýri frá sinni skoðun, sem þeir hafa komizt að. En sú sérstaka ástæða til, að ég kvaddi mér strax hljóðs, var sú, að ég ætlaði að óska þess, að hv. 3. landsk. gerði ekki grein fyrir afstöðu sinni við þessa umr., sakir þess, að ég verð að fara héðan úr deildinni. Nú hefir hann hætt við að bera fram till. í þetta sinn, og er ég honum þakklátur fyrir það, og svo n. fyrir afgreiðslu málsins. Af þessari sömu ástæðu ætla ég ekki að fjölyrða um málið í þetta sinn, en óska þess, að málinu verði vísað til 3. umr.

Halldór Steinsson Ég stend ekki upp til að andmæla þessu frv., þó að mér virðist ekki beinlínis í samræmi við fjárhagsástæður ríkissjóðs og þjóðarviljann að stofna nú ný embætti á þessum erfiðu tímum. Annars hefir hv. 3. landsk. að nokkru leyti tekið fram það, sem ég vildi segja í þessu máli. Ég vil þá minnast á það, að eins og dýralæknaskipun er hagað nú hér á landi, þá er óhætt að segja, að meira en helmingur bænda. í landinu á alls ekki kost á að notfæra sér þær leiðbeiningar, sem dýralæknar gætu gefið fólki. M. ö. o. þessir menn eru gagnslausir fyrir meiri hluta bænda í landinu, eins og fyrirkomulagið er nú. Þetta stafar fyrst og fremst af því, hve dýralæknar eru fáir, og að sumu leyti ekki eins vel settir eins og æskilegt væri. Þess vegna vil ég leggja áherzlu á það, sem hv. 3. landsk. tók fram, að dýralæknum sé gert að skyldu, hverjum í sínum landsfjórðungi, að hafa námskeið einu sinni á ári, a. m. k. mánaðartíma. Gætu þeir menn úr ýmsum sveitum landsins, sem hafa hug á að kynna sér alidýrasjúkdóma, haft mjög gott af námskeiðum þessum. Tel ég þetta eina ráðið til að bæta úr þörfinni meðan við höfum ekki ráð á að hafa nægilega marga dýralækna. Furðar mig reyndar, að þetta fyrirkomulag skuli ekki fyrir löngu hafa verið tekið upp. Ég tel, að þó að þyrfti að borga dýralæknum einhverja sérstaka þóknun fyrir þessi námsskeið, mundi það margborga sig. Í sambandi við það, sem ég sagði áðan, að dýralæknar væru ekki sérlega vel settir alstaðar, skal ég geta þess, að þegar dýralæknirinn í Vestfirðingafjórðungi var fluttur úr sínu héraði 1928, þá var sá nýi dýralæknir ekki látinn setjast að í Stykkishólmi, þar sem dýralæknirinn hafði alltaf setið síðan l. um dýralækna gengu í gildi 1915, heldur í Borgarnesi. Það sjá allir, að með þessu móti má segja, að enginn dýralæknir sé í Vestfirðingafjórðungi. Allir Vestfirðir og héruðin kringum Breiðafjörð mega heita alveg dýralæknislaus. Þeir, sem vilja leita dýralæknis gegnum síma, þeir fara í síma til Reykjavíkur, heldur en til Borgarness. Er því dýralæknirinn í Vestfirðingafjórðungi eiginlega aðeins fyrir Mýra- og Borgarfjarðarsýslu. Árið 1929 flutti ég í þessari hv. deild þáltill., sem ég vil með leyfi hæstv. forseta lesa upp. „Efri deild ályktar að skora á ríkisstj. að hlutast til um, að dýralæknirinn í Vestfirðingafjórðungi verði framvegis látinn hafa aðsetur í Stykkishólmi“. Þessi þáltill. var samþ. í þessari deild, en þrátt fyrir það þverskallaðist stj., og dýralæknirinn situr enn í Borgarnesi. Mér vitanlega hafa ríkisstjórnir að jafnaði talið sér skylt að fylgja fram þáltill., svo framarlega sem nokkur möguleiki hafi verið til þess. Ég vil því, með skírskotun til alls þess, sem ég hefi sagt um þetta mál, alvarlega skora á ríkisstj. að taka þessa þál., sem ennþá er í fullu gildi, til greina hið allra bráðasta.

Atvm.rh. (Þorsteinn Briem): Ég heyrði því miður ekki alla ræðu hv.þm. Snæf., en hjó þó eftir því, að hann taldi, að hægt myndi vera að finna nýjar leiðir til að bæta úr dýralæknisleysinu, nefnil. með námskeiðum. Skal ég ekki hafa mörg orð um það, en mun athuga það efni nánar. Hv. þm. talaði einnig um, að hann teldi miður farið, að breyting hefði orðið á setri dýralæknisins í Vestfirðingafjórðungi 1928, þegar honum var gert að skyldu að sitja í Borgarnesi, en ekki í Stykkishólmi, eins og áður hafði verið. Ég hygg, að þeirri breyt. hafi sérstaklega valdið það, að heppilegt hafi þátt, vegna bændaefna landsins, sem stunda nám á Hvanneyri, að dýralæknirinn væri einmitt búsettur þar í grennd, til þess að geta veitt bændaefnunum, sem búnaðarskólann sækja, fræðslu í sinni grein. Um þál. frá 1929, sem hv.þm. hafði þá flutt hér í d., er mér ekki kunnugt, hvort hún var samþ. í báðum d. Ég hygg, að sú stj., sem þá sat að völdum, hafi tekið þá þál. til athugunar, og hið sama get ég talið mér skylt að gera, ef ég á sæti í stj. framvegis. En ég hygg, að ýmsar fleiri ástæður hafi verið til þess, að heppilegt þótti að flytja dýralæknissetrið úr Stykkishólmi í Borgarnes. Þótt landbúskapur sé allmikill á Snæfellsnesi og í kringum Breiðafjörð, þá er Borgarfjörðurinn ekki síður stórt og mikið landbúnaðarhérað. Og í Mýra- og Borgarfjarðarhéraði er mikið mjólkurbú, og þykir brýn þörf á eftirliti með heilbrigði nautgripa á því svæði, sem framleiðir mjólk til vinnslu þar. Ef hnigið yrði að því ráði, sem hv.þm. talaði um í sinni ræðu, að bæta úr dýralæknisleysinu með námsskeiðum, þá hygg ég, að vart myndi nokkur staður heppilegri til slíkra námskeiða en búnaðarskólinn á Hvanneyri, og bætist við ein ástæðan enn til að hafa dýralækninn búsettan þar nálægt. En viðvíkjandi námskeiðum yfirleitt vil ég geyma mér að ræða um þau til 3. umr.

Halldór Steinsson Ég get þakkað hæstv. ráðh. fyrir það, að hann vill taka mál mitt til athugunar, og vona, að það leiði til þess, að hann færist yfir á mína skoðun. Annars er ég honum ekki samdóma um, að nægileg ástæða væri til að flytja dýralækninn, að hann gæti jafnframt haft kennslu við Hvanneyrarskólann.

Ég sagði ekkert um, að það eitt hefði verið nægileg ástæða, en að það mundi hafa verið aðalástæðan

. Það er rétt, að það var borið fram sem aðalástæðan 1929, og heyrði ég ekki minnzt á aðrar ástæður í sambandi við það mál. En mér finnst hún ekki nægileg til þess að flytja dýralækninn, sem á að hafa Vestfirðingafjórðung, á annan enda héraðs síns. Ekki get ég samþ. það, að heppilegra myndi að hafa námsskeið á Hvanneyri en í Stykkishólmi, því að Stykkishólmur liggur svo að segja í miðjum Vestfirðingafjórðungi, og myndi því auðvelt fyrir menn að sækja þangað námsskeið, og vera námsmannsins yrði þar fullt eins ódýr og á Hvanneyri. Ég vona, að við nánari athugun á málinu sjái hæstv. ráðh., að Vestfirðingafjórðungur er hér nokkuð miklum rangindum beittur, sem hann verðskuldar ekki.

Guðbrandur Ísberg Í frv. því, sem fyrir liggur, er um mikla tollhækkun á öli að ræða, hækkun úr 30 aurum upp í 80 aura á hverjum lítra öls. Þetta er mjög mikil hækkun, og þó einkum á hvítöli, sem er mjög miklu ódýrara en aðrar tegundir öls, enda framleitt úr ódýrari hráefnum. Ég sé enga ástæðu til þess, að á því sé hærri tollur en t. d. limonade. Mér þykir því rétt, að brtt. komi fram um þetta. En þar sem nál. fór framhjá mér, er ég eigi viðbúinn að flytja hana nú, en mun gera það við 3. umr.

Jón Auðunn Jónsson Ég skal ekki endurtaka það, sem ég sagði um þetta mál við 2. umr. En ég hefi í samræmi við það borið fram brtt., sem ég vænti, að nái samþykki deildarinnar, því að hér er farið fram á svo litla breyt., minni en ég hefði talið rétt vera. Hinsvegar sá ég, að fast var fyrir um að breyta neinu í þessu efni. Sneið ég því brtt. mína með tilliti til þess. Brtt. fer fram á að tvöfalda skatt af öli og kaffibæti, sem hvorttveggja er framleitt í landinu sjálfu, en í frv. er gert ráð fyrir að þrefalda þennan skatt.

Frsm. (Jón Auðunn Jónsson) Í þessu frv. felst ekki annað en bráðabirgðafyrirkomulag. Gert hefir verið ráð fyrir, að stjórnin undirbyggi tryggingarlöggjöf. En nú virðast horfur á, að slík löggjöf verði ekki samþ. á þessu þingi, og ef til vill ekki næstu þingum. Í frv. því, er jafnaðarmenn hafa borið fram, eru ýms atriði, sem ólíklegt er, að nái lögfestu þingsins í náinni framtíð, svo sem atvinnuleysistryggingarnar, sem flestir munu telja okkur ofviða eins og stendur. Hv. flm.brtt. á þskj. 498 sagði, að styrkur þessi væri svo lágur, að það væri að draga dár að gamla fólkinu að veita hann. Kvað hann styrkinn oftast vera um 20-30 kr. Þessi upphæð er alveg röng hjá hv.flm. Mér er kunnugt um, að hin síðari ár hefir styrkurinn numið 50-80 kr. og þar yfir. Eftir brtt. okkar ykist hann um 40%, og ég veit, að mörg gamalmenni í sveit munar um 100 kr. Í kaupstöðum munar auðvitað minna um þetta. En í sveitum getur þessi upphæð orðið til þess í mörgum tilfellum að forða gömlu fólki frá því að fara á hreppinn. Nefndin getur ekki fallizt á brtt. á þskj. 498. Álítur hún, að með þeim yrði innheimtufyrirkomulagið allt of margbrotið.

Sveinn Ólafsson Hugsuninni, sem vakti fyrir Alþingi, þegar lögin um almennan ellistyrk voru sett 1909, er alveg bylt við með brtt. á þskj. 498. Hugsunin var sú, að allir vinnufærir og vinnandi menn legðu nokkuð til hliðar vegna gamalmennanna og þannig myndaðist sjóður til styrktar þeim. Sjóðurinn er að vísu lítill ennþá, en fer þó vaxandi með ári hverju. Það er rétt hjá hv.þm.N.-Ísf., að upplýsingar hv.þm. Ísf. um úthlutun styrksins eru alls ekki réttar. Ég þekki ekki dæmi til þess, að 20-30 kr. hafi verið úthlutað nú síðari árin. Oftast hefir úthlutun verið, þar sem ég þekki til, neðan við eða um 100 kr. handa styrkþega hverjum, og það er svo verulegur stuðningur við gamalmenni í sveitum, að mörg þeirra telja sér borgið að miklu leyti, ef þau fá slíkan styrk í viðbót við litla atvinnu. Með brtt. á þskj. 498 eru verulega þungar byrðar lagðar á sveitarfélögin. Gjaldið er hækkað og hvorki styrkþegar sjálfir né sveitarómagar undanþegnir, en gjaldið lagt á fáa menn með niðurjöfnun. Þessi margumtalaði jöfnuður, að taka allt af þeim fáu, sem einhverja gjaldgetu hafa, kann að mælast vel fyrir í herbúðum hv.flm.till., en ég og mínir líkar líta öðruvísi á hann. Þessi jöfnuður minnir mig á gestgjafann illræmda í grísku fornsögunni, með sængurnar tvær, langa og stutta. Jafnaðarmennska hans var sú, að leggja í löngu sængina lágvaxna menn og teygja þá, unz þeir biðu bana, en í stuttu sængina lagði hann hávaxna menn og hjó af fótum þeirra þar til rekkjunni hæfði. En saga þessi sýnir skyldleika jafnaðarmennsku í fortíð og nútíð. Með þessari niðurjöfnunaraðferð er tekinn frá gjaldendum sá heilbrigði metnaður, að þeir geti sjálfir vitað og séð, hvað þeir leggja til almenningsþarfa. Hér er því stefnt í öfuga átt við upphaflegan tilgang laganna frá 1909. Ég tel brtt. miða til skemmda á frv. og ógagns fyrir gjaldendur, en hæpins hagnaðar fyrir gamalmennin. Sjóðurinn mun halda áfram að vaxa sínum eðlilega vexti og tiltölulega ört eftir frv. Í brtt. við 2. gr. er gert ráð fyrir 2‰ innheimtulaunum til sýslumanna og bæjarfógeta, þetta er óþarfur byrðarauki, því að hreppsnefndir ættu að innheimta gjaldið á hverjum stað, ef gjaldinu yrði breytt í niðurjöfnun.

Jóhann Jósefsson Hv. þm. Ísaf. beindi nokkrum orðum til mín sem aðalflm. frv. út af því, að ég segi í grg., að ekki sé útlit fyrir, að almennar tryggingar komizt á á næstunni. Var helzt á honum að skilja, að það væri á mínu valdi., að koma gegnum allshn. frv. á þskj. 81 um alþýðutryggingar. En hvernig sem ég liti á það frv., sem ég skal að vísu játa, að hefir margt gott að geyma, er á það að líta, að ég ræð litlu um það, hvaða mál eru tekin á dagskrá í nefndinni. Hv. þm. Ísaf. ætti miklu fremur að snúa sér til form. n. út af því. Annars vil ég minna þennan hv.þm. á það, að þótt hann hafi gert sér mjög títt um allshn. í vetur, sem eðlilegt er, þar sem hún hefir haft til meðferðar mörg af þeim málum, sem hann hefir borið fram, þá hefir hann aldrei ýtt við þessu máli. Það er líka svo um þetta frv., þótt það sé að ýmsu merkilegt plagg, að ég býst við, að till. þær um atvinnuleysistryggingar, sem það hefir að geyma, eigi töluvert langt í land, því að margir vilja heldur veita fé til atvinnubóta en lögfesta slíkar tryggingar, og þannig mun vera sá ágreiningur um fleiri atriði frv., að útilokað var, að það hefði náð samþykki á þessu þingi. Ég býst við, að tryggingarlöggjöf vor verði sett stig af stigi, og ég hygg, að það hafi ekki verið ofmælt hjá mér, að dráttur myndi verða á fullkominni tryggingarlöggjöf. Frv. okkar um almennan ellistyrk er því aðeins bráðabirgðaráðstöfun til að hækka útlátin að talsverðum mun, í því skyni, að ellihrumir eigi hægari aðstöðu. Að þessi hugmynd hefir fengið samúð, sést á því, að allshn. mælir óskipt með frv. Á slíkum tímum, sem nú eru, er eðlilegt, að sumir hneigist til þess að stilla kröfum sem þessum í hóf, ef þær eiga fram að ganga. En séu umbótamálin aðeins borin fram til að sýnast, er hægt að varpa fram stórum bálkum, sem hafa stórfelld útgjöld í för með sér, og það held ég, að jafnaðarmenn hafi vitað fyrirfram, að ekki blési byrlega nú fyrir frv. þeirra á þskj. 81. Af öllum þeim, sem erfitt eiga, verð ég að telja, að sjúkir menn og ellihrumir þurfi helzt styrktar við. Þetta frv. miðar að því að bæta að nokkru leyti hag annars aðilans. Vil ég því ekki gangast við því, að óeðlilegt sé, að ég, sem á sæti í allshn., beri þetta frv. fram. Þegar vitað er, að ekki er hægt að koma hinum stærri umbótum fram, verða menn að sætta sig við hinar smærri. Þeir hv.þm. Ísaf. og hv.þm. Mýr. bera hér fram brtt. við frv. Ég þarf ekki að endurtaka hér þau andmæli gegn þessum brtt., sem þeir hv.þm.N.-Ísf. og hv. 1. þm. S.M. hafa borið fram. Ég vil þó segja það til viðbótar, að ef bæta á álagningu á útsvörin í einum sérstökum tilgangi, er óvíst, hvar yrði látið staðar numið. Útsvörin eru nú lögð á til sveitaþarfa og ekki sízt til fátækramála. Yrði þetta fordæmi gefið, má búast við, að farið yrði fram á að leggja á niðurjöfnunina í öðru skyni. Ég skal geta þess, að ég hefði kosið að hafa ellistyrktarsjóðsgjöldin hærri, ef ég hefði haldið, að það fengi byr. En upphæðin, eins og hún er nú eftir frv., er alveg hverfandi póstur fyrir hvern gjaldanda, þótt það sé greitt sem nefskattur til gamla fólksins, í samanburði við útsvörin. Þetta er upphæð, sem engan dregur. Þó væri ég hlynntur því, að gjald þetta væri hærra á ríkum mönnum en fátækum, ef hægt væri að koma því við með góðu móti, en ég ætla, að hér sé aðeins um „princip“atriði að ræða hjá hv.þm. Ísaf., sem ég og hv.þm.N.-Ísf. og hv. 1. þm. S.-M. og fleiri kunna ekki við að ganga inn á í þessu efni. Upphæðirnar úr sjóðnum eru ekki eins hégómlega lágar og hv.þm. Ísaf. vildi vera láta. Margir fá 60-80 kr. og með hækkun nefndarinnar gæti þetta rúmlega tvöfaldazt. Þetta yrði til talsverðra bóta í bili, en endanleg lausn er því ekki ætlað að vera, eins og ég hefi þegar tekið fram.

Guðbrandur Ísberg Ég vil taka undir það, að ég tel ekki rétt að gera gagngerðar breytingar í þessum efnum, nema með nýjum lögum um almennar ellitryggingar. Frv. í þá átt hefir komið fram, og er vonandi, að ekki líði á löngu þangað til það verður samþ., en af fleiri ástæðum er óheppilegt að taka þetta mál út úr nú. Hér er líka gengið inn á alveg nýja braut, sem hvergi er farið eftir í öðrum tryggingum. Í slysatryggingum greiðir hver einstakur maður í sama flokki jafnt gjald án tillits til efna og ástæðna, og sama er að segja um líftryggingar og ellitryggingar hjá vátryggingarfélögum. Hv. þm. Vestm. sagði, að ef ætti að fara að jafna þessum gjöldum niður ofan á útsvörin, væru engin takmörk fyrir því, hve langt mætti ganga í slíku. Þetta er alveg rétt, og aðferðin er mjög óheppileg. Ef því er slegið föstu að leggja gjaldið á með þessu móti, væri auðvitað sjálfsagt, að sveitarfélögin legðu það á með útsvörunum og innheimtu það með þeim. En hér er lögð til sérstök niðurjöfnun, og síðan á sýslumaður eða bæjarfógeti að innheimta gjaldið með tekju- og eignarskatti. Nú er fjöldi af útsvarsgjaldendum, sem engan tekju- eða eignarskatt greiða. Fleira mætti athuga við frv., en ég læt þetta nægja að sinni og lýsi aðeins yfir því, að ég mun greiða atkv. gegn brtt. á þskj. 498.

Bjarni Ásgeirsson Ég hefi gerzt meðflm. að brtt. á þskj. 498 við það frv., sem hér liggur fyrir, vegna ákveðinna áskorana frá kjósendum mínum. Ég hefi getað fallizt á þær, af því að ég álít þessar breytingar á fyrirkomulaginu fyllilega réttlátar og sé ekki, að hér sé farið fram á annað en að um tilhögun og niðurjöfnun á þessum ellistyrktarsjóðsgjöldum sé farið í samræmi við þær reglur, sem viðurkenndar eru um allan heim og taldar réttlátastar um niðurjöfnun á opinberum gjöldum. Það er algild regla, að gjöldum til sveitarsjóða og bæjarsjóða er jafnað niður á hlutaðeigandi gjaldendur eftir efnum og ástæðum. Sama regla gildir um álagningu tekju- og eignarskattsins, og má segja, að hún sé alviðurkennd. Ég get ekki séð, að þessi gjöld til ellistyrktarsjóðanna eigi að hlíta annari álagningarreglu. Þau eru lögð í sjóð til styrktar öldruðu og ellihrumu fólki, sérstaklega því, sem ekki getur notið stuðnings efnaðra aðstandenda. Þess vegna finnst mér það afaróeðlilegt að leggja ellistyrktarsjóðsgjaldið á sem persónufrádrátt, jafnt á þá efnaðri og hina, sem ekki geta undir því risið, og eru jafnvel að verða styrksþurfar sjálfir úr ellistyrktarsjóðunum. Ég fæ ekki betur séð en að þessar brtt. okkar séu í fullu samræmi við þá venju, sem tíðkazt hefir frá alda öðli um þurfamannastyrkinn. Hann hefir verið lagður á gjaldendur eftir efnum og ástæðum. Og þó að þessi þáttur af þurfamannastyrknum, sem kallaður er ellistyrkur, hafi verið tekinn út úr, þá get ég ekki séð, að hann sé í sjálfu sér annars eðlis en venjulegur sveitarstyrkur gamalmenna. En hitt er að vísu rétt, að þeir, sem þiggja ellistyrk, tapa ekki kosningarrétti sínum, að því leyti kemur hann betur við þá en fátækrastyrkur. Því hefir verið haldið fram, að lausamenn, sem bæru lítið útsvar, mundu að nokkru leyti losna við að greiða ellistyrktarsjóðsgjaldið samkv. brtt. okkar. En vitanlega er hægðarleikur að láta slíka menn greiða hærri upphæð til sveitarþarfa, ef þeir eru færir um það, og við álagningu útsvara er jafnan tekið mest tillit til gjaldþols einstaklinganna. Það er réttlátara að miða niðurjöfnunina á ellistyrktarsjóðsgjaldinu við þau, heldur en að skipta því niður sem nefskatti á þá, sem ekkert gjaldþol hafa. Hv. l.þm. S.-M. benti á það, að samkv. brtt. á þskj. 498 ætti hið árlega gjald til ellistyrktarsjóðs að reiknast jafnt af öllum einstaklingum 18 ára eða eldri, og hvort sem þeir væru þurfamenn eða ekki, og taldi hann, að með þessu væri sveitarsjóðunum íþyngt stórkostlega og lagðar óeðlilegar byrðar á gjaldendur þeirra. En þar sem íbúar hverrar sveitar og kaupstaðar, þeir sem helzt eru þurfandi, eiga aftur að njóta þessara auknu útgjalda í hækkuðum ellistyrk, þannig að það fer ekki út úr sveitinni, þá er ekki hægt að segja, að sveitarfélögunum sé íþyngt með þessu. Því hærra sem ellistyrktarsjóðsgjaldið er, því meiri ellistyrk fær aldraða fólkið, þannig að það hlýtur að létta á sveitarsjóðunum útgjöldum vegna fátækrastyrks, sem nú eru tilfinnanlegust víðast hvar. Hv. þm. Ak. talaði um, að í brtt. á þskj. 498 væri gert ráð fyrir óheppilegri aðferð við niðurjöfnun og innheimtu ellistyrktarsjóðsgjaldsins, þar sem sýslumenn ættu að innheimta það á manntalsþingum jafnframt tekju- og eignarskatti. Ég skal ekki um það deila. Það getur vel verið, að heppilegast sé að leggja þetta gjald á með útsvörum og láta sveitarstjórnir eða oddvita innheimta það ásamt útsvörum. Þetta er aðeins fyrirkomulagsatriði, og má vera, að það sé betra en hitt, sem við höfum stungið upp á í brtt. Um það og önnur formsatriði erum við fúsir að ræða til breytinga eftir samkomulagi. En aðalatriðið í brtt., hækkun á ellistyrktarsjóðsgjaldinu og niðurjöfnun þess í hlutfalli við útsvör, er bæði réttlátt og sanngjarnt, og því getum við ekki vikið frá.

Vilmundur Jónsson Við hv.þm. Mýr. flytjum brtt. við þetta frv. á þskj. 498, og er aðalefni þeirra að breyta fyrirkomulagi ellistyrktarsjóðanna þannig, að tekjur sjóðanna verði ekki innheimtar með nefskatti allra gjaldenda jafnt, eins og verið hefir, heldur jafnað niður á gjaldendur í hverju umdæmi eftir efnum og ástæðum. Er ljóst af fyrstu brtt. okkar, hvernig við hugsum okkur þetta í framkvæmdinni, og hinar aðrar brtt. eru í samræmi við það. Slík niðurjöfnun er almennt viðurkennd að vera miklu sanngjarnari en nefskatturinn, sem nú er, og vænti ég því þess, að brtt. okkar fái góðar undirtektir og nái fram að ganga. Mér koma spánskt fyrir upphafsorð grg. fyrir þessu frv., en þau eru þessi: „Það virðist ekki ætla að ganga svo fljótt sem skyldi, að almenn tryggingarlöggjöf komist á“. Mér koma þessi orð spánskt fyrir vegna þess, að við jafnaðarmenn höfum nú flutt á tveim þingum frv. til l. um almenna tryggingarlöggjöf, og hefir hv.flm. þessa frv. og höf. grg., hv.þm. Vestm., átt sæti í þeirri n., sem um frv. hefir átt að fjalla, án þess að þess hafi orðið vart, að hún hafi rankað við sér, að sjá skyldu sína í þessum efnum. Það er eins og hv.þm. búist við, að almenn tryggingarlöggjöf detti ofan úr skýjunum einn góðan veðurdag, án þess að nokkur, sem þar megnar einhvers, hreyfi til þess hönd eða fót. A. m. k. hefir hv.þm. ekki fundið skyldu hjá sér til að reyna að knýja þessa löggjöf fram, þrátt fyrir þau hjartnæmu orð grg., sem ég tilfærði. Þá vil ég mótmæla því í nál.fjhn., þar sem gumað er af ellistyrktarsjóðunum. Þar segir m. a.: „Það er víst, að styrkir þeir, sem gamalt fólk hefir fengið úr sjóðnum, hafa í fjölda tilfella forðað því frá hinni erfiðu göngu til sveitarsjóðanna og glætt og aukið sjálfsbjargarhvöt þess“. - Þessir styrkir eru svo hlægilega lítilfjörlegir, að það er meira til að gera gys að þeim, sem þá fá, en að það geti haft nokkra þýðingu fyrir afkomu þeirra, hvað þá að þeir geti forðað fólki frá að lenda á sveitinni. Ellistyrkirnir, sem veittir eru, eru tíðast þetta frá 20-30 kr. á ári, og verða því ummæli eins og þau, sem ég tilfærði úr nál., varla tekin alvarlega, enda geta þau ekki verið alvarlega meint. Samkv. till. okkar þm. Mýr. fá sjóðirnir nokkru meiri tekjur en áður, þótt eftir sem áður verði þeir þess ómegnugir að forða fólki frá sveit. Höfuðendurbæturnar yrðu fólgnar í því, að teknanna yrði aflað á sanngjarnari hátt. Höfum við hugsað okkur, að ríkissjóður leggi sjóðunum kr. 1.50 fyrir hvern mann, karl sem konu, 18 ára eða eldri, heimilisfastan í hreppnum eða kaupstaðnum, og síðan, að hlutaðeigandi hreppur eða kaupstaður leggi fram kr. 3.00 fyrir hvern heimilisfastan mann, karl sem konu, 18 ára eða eldri. Verða framlög ríkis og hlutaðeigandi kaupstaðar eða hrepps allmiklu hærri með þessu móti einnig fyrir það, að færri falla undan af þeim, sem gjaldið er miðað við, en nú gera það samkv. gildandi ellistyrktarsjóðslögum.

Frsm. (Jón Auðunn Jónsson) Ég býst við, að það sé engin ástæða til að fresta umr.N. er alveg mótfallin því fyrirkomulagi, að þessum litlu ellistyrktarsjóðsgjöldum sé jafnað niður árlega sem hundraðsgjaldi í hlutfalli við útsvör gjaldþegna. Út af því, sem talað hefir verið um, að gamalt og ellihrumt fólk njóti lítils stuðnings af þeim ellistyrk, sem því er úthlutaður, vegna þess hvað hann er lítill, vil ég benda á, að það eru mörg dæmi þess, síðan kreppan fór að sverfa að bændum, að ársvöruúttekt þeirra í kaupstað nemur í mörgum tilfellum eigi meiru en 300-500 kr., og ég hygg, að fáir bændur fari fram úr 700-800 kr. vöruúttekt árlega nú síðustu missirin, nema á stærstu og fjölmennustu heimilum. Af þessu geta allir séð, að það er talsverður styrkur fyrir gamalmenni í sveitum og munar þau miklu að fá árlega 60-100 kr. Hitt skal ég játa, að í kaupstöðum kemur þessi ellistyrkur að minna gagni hlutfallslega fyrir einstaklinga. Ég þekki þess dæmi, að gamall maður, sem hafði litla atvinnu, var eigi aðeins sjálfbjarga fyrir þann ellistyrk, sem honum var úthlutaður, heldur rétti hann nokkurn stuðning þeirri fjölskyldu, sem hann bjó hjá. En hér er í þessu frv., sem fyrir liggur, gert ráð fyrir því, að styrkurinn hækki til muna frá því, sem hann er nú, og hygg ég, að hann muni þá koma mörgu gamalmenninu að verulegum notum.

Sveinn Ólafsson Það eru aðeins örfá orð, sem ég vildi beina að hv.þm. Mýr. til andsvara. Hann hélt því fram, að það væru öfugmæli hjá mér, að með brtt. á þskj. 498 væri sveitarfélögum íþyngt stórlega með auknum útgjöldum til ellistyrktarsjóðanna. En ég held, að hann hljóti að sjá það sjálfur, að þeim verður íþyngt til mikilla muna, fyrst og fremst vegna hækkunar á persónugjaldinu í ellistyrktarsjóðinn, sem eftir till. tekur til allra hreppsbúa ofan 18 ára aldurs, jafnvel ómaga og gamalmenna, en í öðru lagi af því, að gjaldinu á að jafna niður eftir sömu reglu og öðrum sveitargjöldum. Ég skil ekki, hvað fyrir hv.flm. vakir með því að auka svo mjög framlög til ellistyrktarsjóðs, einmitt á þessum erfiðleikatímum. Þeir eru þó sízt kjörnir til sjóðsöfnunar. Mér virðist fullkomin hætta á því, að þessi mikla aukning reynist sveitarfélögunum harla erfið aukabyrði, þegar nefskatturinn hverfur. Ég veit það að vísu, að á sínum tíma, þegar sjóðurinn er orðinn stærri og öflugri, þá kemur endurgreiðslan fram í auknum styrk til gamalmenna úr sjóðnum, auk þess sem ríflegri úthlutun fæst nú þegar, en frv. lýtur einmitt að hóflegri og viðráðanlegri aukningu styrks. Þá vil ég ennfremur víkja örfáum orðum að hv. aðalflm. brtt. Mér virðist, að 4. brtt. á þskj. 498 muni ekki vera samin með fullri gát, þar sem lagt er til, að 12. gr. laganna orðist svo: „Í hverjum kaupstað og hreppi skal á ári hverju að jafnaði, ef umsækjendur hafa gefið sig fram, úthluta öllu því ellistyrktarsjóðsgjaldi, er rennur til sjóðsins það ár“ o. s. frv. Í frvgr. stendur: „ef verðugir umsækjendur hafa gefið sig fram“ o. s. frv. Þetta orð verðugir hafa hv.flm. fellt niður, og ber það ekki vott um mikla gætni í þessu efni. Þetta eina dæmi út af fyrir sig bendir á, að það hafi ekki verið sérstaklega vandað til þessara brtt., enda munu sveitarfélögin vart fagna henni, ef samþ. verður. Ég vil ekki tefja tímann á því að ræða um, hvort frv. skuli tekið af dagskrá nú eða látið ganga til atkv. Ég læt mér það í léttu rúmi liggja, en ég mæli ekki með því, að það verði tekið af dagskrá og tel það þarflaust.

Jóhann Jósefsson Þetta mál hefir fengið svo góðar viðtökur hjá hv.fjhn., að það má fullkomlega vænta þess, að það nái fram að ganga. Og þar sem nú er orðið mjög áliðið þingtímann, tel ég ekki heppilegt að taka málið út af dagskrá til þess að hv.flm.brtt. gefizt kostur á að semja við aðra þdm. um till., sem gerbreyta frv. Það gæti hæglega leitt til þess, að málið dagaði uppi. Enda er það enginn annar en hv. aðalflm. brtt., þm. Ísaf., sem óskar þess, að málið verði tekið af dagskrá nú. En ég vil benda á aðra leið í þessu efni, sem gæti náð sama tilgangi án þess að tefja málið, en hún er sú, að hv.þm. Ísaf. taki brtt. sínar aftur nú, og komi svo með þær í endurbættri útgáfu við 3. umr.

Þetta er 3. umr. málsins

. Nú, jæja. En ég get í öllu falli ekki verið því meðmæltur, að málið verði tekið af dagskrá. Í brtt. er um að ræða gerbreytingar á einstökum atriðum frv., sem ég held, að ekki verði samþ. hér í d., og þó þær yrðu samþ. hér, þá eru mjög miklar líkur til, að þær yrðu málinu að falli í Ed.

Forseti (JörB): Þar sem komið hafa fram ákveðin andmæli gegn því, að málið verði tekið af dagskrá, bæði frá hv.frsm. og hv. 1. flm. frv., þá sé ég mér ekki fært að verða við ósk hv.þm. Ísaf. um að taka málið af dagskrá.

Vilmundur Jónsson Ég hefi ekki heyrt því haldið fram af neinum þdm. nema hv.þm.N.-Ísf., að venjuleg ellistyrktarúthlutun væri yfirleitt hærri en það, sem ég lét skína í hér við umr. Ég hefi spurzt fyrir um þetta hjá allmörgum þdm., og þeir hafa sagt mér, að þar, sem þeir þekktu til, væru ellistyrksupphæðirnar venjulega 20, 30 eða 40 kr. til hvers styrkþega. Meðaltal úthlutaðs ellistyrks hér í Rvík hefir verið um 30 kr. á hvern þiggjanda, að því er mér er tjáð. Það mun e. t. v. vera eitthvað hærra í sveitunum. Í Skagafirði er mér sagt, að þetta meðaltal sé um 50 kr. Á Ísafirði hefir úthlutaður ellistyrkur verið frá 20-40 kr., og í einstökum tilfellum 60 kr.

Það fer stundum hærra. Ég hefi tekið á móti 100 kr. ellistyrk fyrir gamalmenni

. Það hlýtur að hafa verið hrein undantekning. Annars verð ég að segja, að það virðist ekki vera mikill vandi að láta fólkið lifa í þessu landi, ef nokkuð er til í því, sem hv.þm.N.-Ísf. sagði sögu um, að gamall maður, sem hlotið hafði ellistyrk, gat eigi aðeins framfleytt sjálfum sér, heldur stutt þá fjölskyldu, sem hann bjó hjá af ellistyrksupphæð sinni - þótt aldrei nema hún kunni að hafa numið 100 kr. Ég hefi borið fram þá ósk til hæstv. forseta, að málið yrði tekið af dagskrá, til þess að mér gæfist tækifæri til lagfæringar á einstökum atriðum í brtt. okkar til samkomulags við hv.n. En fyrst ég fæ því ekki framgengt, þá skal ég taka það fram, að ég hefi komizt að því, að frv. eins og það nú er mun ekki hljóta góðar undirtektir í Ed. í því formi, að auknum gjöldum til ellistyrktarsjóðs verði jafnað niður sem nefsköttum. Þess vegna vil ég benda hv.n. á að athuga, hvort frv. kynni ekki að fá betri byr þar, ef því væri breytt í líka átt og brtt. okkar benda til. Mér hefir skilizt, að svo mundi verða. Væri því heppilegast að fá tíma til þess að hlera eftir því og taka málið af dagskrá.

Frv. er nú að kalla má í þeirri mynd, sem Ed.afgr. það á sínum tíma

.

Flm. (Bjarni Ásgeirsson) Við hv.þm. Borgf. höfum áður flutt á Alþingi samskonar frv. og þetta, en þá gat það ekki orðið að lögum. Hinsvegar má gera ráð fyrir, að það gangi greiðara nú, með því að ástæður eru töluvert breyttar í landinu frá því, sem þá var, þessu máli í vil. Fyrst og fremst hefir aðstaða til sölu ýmsra landbúnaðarafurða versnað um allan helming frá því, sem þá var. Það er afarerfitt að koma þeim í peninga, og kjötframleiðslan verður að sæta hinni hörðustu samkeppni á erlendum markaði. Það verður því sýnilega að umleggja landbúnaðinn, með það fyrir augum að framleiða landbúnaðarafurðir sérstaklega fyrir innlendan markað, af því að erlendi markaðurinn fyrir íslenzkar landbúnaðarvörur virðist smám saman vera að lokast. - Í öðru lagi hefir orðið allmikil breyt. á framleiðslu á niðursoðinni mjólk í landinu, þannig að niðursuðuverksmiðjan í Borgarnesi framleiðir nú þessa vöru á miklu öruggari og fullkomnari hátt en áður var gert. Ég minnist þess, að því var áður haldið fram af andmælendum þess frv., er við fluttum þá um þetta efni, í fyrsta lagi, að þessi verksmiðja framleiddi ekki nægilega fullkomna vöru til þess að forsvaranlegt væri að útiloka innflutning á erlendri mjólk, og í öðru lagi, að hún framleiddi ekki nægilega mikið til þess að fullnægja eftirspurninni innanlands. En nú, eftir að niðursuðuverksmiðjan var reist í Borgarnesi með nýtízku útbúnaði, er niðursuða mjólkurinnar miklu fullkomnari, og jafnframt hafa framleiðslumöguleikarnir aukizt mikið. Fyrirtækinu er stjórnað af erlendum manni, sem hefir fullkomna þekkingu og reynslu í þessum efnum. Og heita má, að engar umkvartanir hafi komið fram út af mjólkinni, síðan þessi verksmiðja var reist. Það er því sýnilegt, að hin innlenda niðursuða á mjólkinni er komin í það horf, sem allir neytendur mega vel við una. Auk þess hefi ég fengið ábyggilegar upplýsingar um, að það muni vera hægt að framleiða í niðursuðuverksmiðjunni í Borgarnesi nægilega mjólk til þess að fullnægja eftirspurninni eftir niðursoðinni mjólk hér innanlands. Það má taka það fram, að skipin, sem eru nokkuð stór neytandi í þessari vörugrein, hafa leyfi til þess að bæta inn á sinn „proviant“ nokkru af þessari vöru eins og öðrum, þegar þau koma í erlenda höfn og geta því að nokkru leyti notað hinn erlenda markað. Það er svo augljóst mál, að ég býst ekki við, að ég þurfi að fara mörgum orðum um það, að þegar leita verður að hverri einustu holu, ef svo má segja, innan lands og utan fyrir hina innlendu framleiðslu, þá er sjálfgefið, að það verður að tryggja landsins eigin börnum þann markað, sem til er í þessu landi. Hvað sem líður öllum skoðunum um frjáls viðskipti og frjálsa verzlun á venjulegum tímum, þá erum við Íslendingar til neyddir að fara þær sömu slóðir og nú eru farnar um allan heim, að reyna að tryggja hinn innlenda markað fyrir hina innlendu framleiðslu, og þá er sjálfsögð afleiðing af því, að þegar risinn er upp í landinu iðnaður svipaður þessum, sem byggist algerlega á því að koma hinni innlendu framleiðslu í nothæfa vöru og peninga, þá á fyrst og fremst að tryggja honum innlenda markaðinn. Þar sem nú er svo ástatt um kjötmarkaðinn, að það má segja, að hann sé algerlega í hundunum, þröngur innanlands og takmarkaður utanlands, þá gefur það að skilja, að þeir bændur, sem hafa aðstöðu til þess, gefa sig meir og meir að framleiðslu mjólkur, svo framarlega sem hægt er að koma henni í verð. Þetta er einn liðurinn í því að breyta til um búskaparhætti, eftir því sem yfirstandandi tímar heimta. Það mætti segja, að hægt væri að tryggja þessari niðursoðnu mjólk hinn innlenda markað á annan hátt, t. d. með því að hækka tollinn á innfluttri mjólk; en ég tel mjög vafasamt, að það takist, vegna þess, að eins og kunnugt er, þá er sala og framleiðsla á niðursoðinni mjólk svo að segja um allan heim í höndum örfárra sterkra hringa, sem ráða algerlega yfir verðinu og er í lófa lagið, ef þeir vilja, að taka fyrir kverkarnar á fyrirtækjum eins og þessum, með því að undirselja þau í 1-2 ár, enda er full ástæða til að ætla, að því hafi verið beitt einmitt hér á landi gagnvart því fyrirtæki, sem hér um ræðir. Upp á síðkastið hafa verið svo ískyggilega lág tilboð um sölu á erlendri dósamjólk, að það eru engar líkur til, að það samsvari neinu heilbrigðu erlendu verði, heldur sé það hrein og bein tilraun til þess að kyrkja þessa stofnun, sem hér er að rísa upp. En þó að takast mætti á þennan hátt, með hækkun tolla, að stemma stigu fyrir innflutningi á erlendri mjólk, þá hefði það í för með sér, að verðið á hinni innlendu vöru yrði skrúfað upp. Hinsvegar með því að innleiða aðflutningsbann á þessari mjólk og með því að setja hámarksverð á hina innlendu framleiðslu, þá er hvorttveggja gert: Hinum innlendu framleiðendum er tryggður hinn innlendi markaður og séð fyrir því, að ekki sé okrað á neytendum þessarar vöru. Til þessa er tillit tekið í frv. okkar hv.þm. Borgf., og býst ég við, að þeir tímar, sem nú standa yfir, séu öllum hv.þm. svo holl og heilbrigð lexía, að þeir taki þessu frv. með velvild.

Magnús Jónsson Það getur náttúrlega vel verið, að þau ummæli í lok ræðu hv. fyrri flm. rætist, að tímarnir, sem nú standa yfir, séu sú lexía fyrir hv.þm., að þeir gangi á sínar fyrri samþykktir, en hvort það er svo sérstaklega holl lexía, skal ég ekki um segja. Annars er það svo, að við höfum búið hér við tvennskonar bannlög. Önnur bannlögin hafa verið þannig, að með hinum svokölluðu innflutningshöftum hefir ýmist verið bannaður eða takmarkaður innflutningur á mörgum vörum um ákveðinn tíma, og svo höfum við eina vöru, sem hefir verið bönnuð, og það er vínið. Nú er stungið upp á því að innleiða við hliðina á vínbannlögunum okkar bann á öðrum drykk, og það er mjólkin. Eftir að reynslan hefir sýnt mönnum, að það er jafnvel erfitt að banna vínið, þá finnst þeim, að nú sé tími kominn til þess að banna líka mjólkina. Ég skil ekki sannast að segja, að flm. skuli ekki hafa séð svo vel líkinguna milli þessara tveggja banna, að þeir skyldu ekki setja þau ákvæði í frv., að sektir skv. þessum 1. skuli renna í menningarsjóð í staðinn fyrir ríkissjóð. Mér finnst sjálfsagt að tengja það saman, sem skylt er! Ég hefi verið á móti þessum bráðabirgðabönnum, innflutningshöftunum, þegar þau hafa verið sett á einstakar vörutegundir, og hefi ekki ennþá séð það gagn, sem af þeim hefir orðið. Um hitt bannið, sem ég upphaflega var með, er það að segja, að þar hefi ég neyðzt til að breyta minni skoðun og orðið að gerast meðflm. að frv. um að afnema það. Ég get því ekki fylgt þessu banni. Ég álít ekki þessa aðfluttu mjólk svo miklu hættulegri en vínið, að það eigi að banna hana sem sverasta eitur. Það eru náttúrlega sömu rökin, sem eru færð fram fyrir þessu eins og jafnan koma fram, þegar um slíkt er að ræða, hvort heldur það er bann, hátollar eða annað, að það þurfi að vernda innlendu framleiðsluna, efla atvinnulífið í landinu o. s. frv. Ég veit ekki, hvort ég á að vera að eyða tíma hv.þd. í að koma enn einu sinni inn á það, hvað það er, sem langtíðast er fært fram sem rök fyrir verndartollum eða innflutningsbanni, en það er alltaf gert upp á einhvers annars kostnað. Hvort sem það eru verndartollar eða bönn, þá eru þau sett fyrst og fremst til að styðja þá innlendu framleiðslu, en sú innlenda framleiðsla verður dýrari í skjóli þessara laga. Það, sem menn verða að velja um, er það, hvort þeir vilji láta einn borga til þess að styðja annan, Það er auðvitað, að ef t. d. er gengið inn á að samþ. frv. eins og þetta, þá mun koma með fullkomlega sömu rökum fjöldi af öðrum vörum á eftir. Ef þau rök eru nóg, að hægt er að framleiða einhverja vöru í landinu, til þess að banna innflutning á henni, þá þyrfti helzt að setja mþn. til þess að telja upp þann sæg af vörum, sem hægt er að framleiða hér innan lands, og banna svo innflutning á öllum þeim vörum. Ef við lítum á reynsluna, þá er hún langskýrust frá Bandaríkjunum, sem eru sérstaklega vel sett með að hafa verndartolla, vegna þess, hve landið er stórt og framleiðir margt. Nú er svo komið, að það land er einna lakast statt fjárhagslega í veröldinni, og þar hafa menn ekki annað ráð en að sitja á ráðstefnum til að íhuga, hvernig þeir eigi að fara að losna við eitthvað af þessari vernd allri saman. Þeir hafa rekið sig í það, að í skjóli verndartollanna hefir komið upp í landinu mikil og óheilbrigð starfsemi. Þeir ætla að fara að lækka þessa tolla hægt og hægt og reyna að losna einhvern veginn við þá. Þeir eru búnir að sjá, að það er lífsskilyrði fyrir þá. Hv. fyrri flm. sagði, að hér fengju allir sitt; þeir, sem framleiddu, fengju tryggan markað, og þeir, sem neyttu, fengju tryggingu fyrir sanngjörnu verði í skjóli 2. gr., sem er um það, að það megi setja hámarksverð á vöruna. Þetta hefir verið reynt af okkur. Á stríðsárunum var hver n. sett eftir aðra til þess að ákveða hámarksverð á vörum, og það var farið að gera það þannig, að setja í n. einmitt þá, sem skömmuðust mest yfir því, að hámarksverðinu væri ekki framfylgt; og það dugði ekki neitt, af því að það er h. u. b. ómögulegt að vinna það verk. Það er að vísu einfaldara, þegar um eina einustu vörutegund er að ræða, en ég vil spyrja, við hvað á að miða þetta hámarksverð? Halda menn, að einhver vara sé ódýrari, ef ákveðið er eitthvert hámarksverð á henni? Það getur verið ákveðið tvöfalt verð hinnar innlendu vöru. Það er ekki nokkur minnsta trygging fyrir því, að varan sé seld fyrir sannvirði, þó að ákveðið sé hámarksverð á henni. Ég gæti trúað, að blessaðir innlendu framleiðendurnir vildu segja eitthvað um það, hvað þeir þyrftu að fá fyrir hana til þess að framleiðslan borgaði sig. Ef ákveða á hámarksverð á mjólkinni, gæti ég trúað því, að fullt svo mikið myndi vera hugsað um, að mjólkurframleiðendurnir fengju sitt eins og um það, þó að einhverjir kaupstaðabúar borguðu hana helzt til háu verði. Ég sé ekki, hvaða gagn innlendu framleiðendunum er að þessu, annað en að fá hærra verð fyrir vöruna. Ef þeir væru samkeppnisfærir við erlenda vöru, þá fengju þeir markað. Hv. flm. gat um, að niðursoðin mjólk hefði verið seld hér með óeðlilega lágu verði.

Boðin, sagði ég

. Það getur verið „dumping“, undirboð. Ég fyrir mitt leyti skal vera fús til þess að vera með í því, ef hv.þm. vill leita einhverra ráða á móti slíkum óheiðarlegum boðum á vörum. Það er ekki nema algengt, að þjóðir, sem unna frjálsum viðskiptum, geri sérstakar ráðstafanir á móti þeirri sölu, sem er algerlega óeðlileg. Annars megum við dálítið vara okkur á að tala ákaflega digurbarkalega um þessa óeðlilegu sölu, a. m. k. meðan við höfum hér til meðferðar í þinginu frv., sem ómögulegt er að skilja öðruvísi en að þar sé um „dumping“ að ræða, en ég skal ekki fara frekar út í það. Ég skal ekki segja fleira um þetta mál, en vildi aðeins gera grein fyrir því, hvers vegna ég greiði atkv. á móti þessum nýju bannlögum nú þegar við 1. umr. Ég tel það svo mikla fjarstæðu, að engu tali taki að styðja að því, að verndartollur verði settur á þessa vöru, vegna þess að ég veit, að þetta er nauðsynleg vara og að margir neytendanna hafa úr litlu að spila, og því frekar er ég á móti því að banna algerlega innflutning á þeirri vöru. Mér finnst það óheilbrigt, ef á að setja hreint verzlunarbann á vöru, sem enginn segir, að sé skaðleg á neinn hátt.

Jón Auðunn Jónsson Ég skal ekki bæta miklu við það, sem hv. 3. þm. Reykv. hefir sagt. Menn muna sjálfsagt, að hér í þinginu hafa oft komið fram óskir um það að vernda þessa mjólkurniðursuðu í Borgarnesi og það hefir verið gert með beinum fjárframlögum úr ríkissjóði; það dugði ekki til. Varan var svo léleg, að það var ekki hægt að selja hana. Nú er öðru máli að gegna, því varan er orðin góð vara, og ég veit ekki betur en að niðursoðin mjólk frá Borgarnesi gangi út svo að segja jafnóðum. Öll innlenda framleiðslan selst jafnóðum, og ég hygg, að salan geti aukizt talsvert mikið ennþá. Nú sem stendur er ekki leyft að flytja inn erlenda mjólk, þó að sumstaðar þar, sem ég er kunnugur, fái menn ekki nóga mjólk frá niðursuðuverksmiðjunni í Borgarnesi. Ef það kæmi fyrir, að fleiri niðursuðuverksmiðjur risu upp í landinu og mjólkin gengi ekki út, þá dygði ekki að setja þetta bann. Ef ekki væri markaður innanlands, þyrftum við að fara að flytja út. Hv. þm. Mýr. talaði um óeðlilega lágt verð á erlendri dósamjólk. Menn mega ekki undra sig á því, þó að okkur þyki verð á erlendri mjólk lágt, þar sem mjólkin er framleidd svo ódýrt, að seljendur fá ekki meira en 6-7 aura fyrir mjólkurpottinn, kominn að fabrikunni. Það er ekki óeðlilegt, þó að verðið á þeirri mjólk sé svo lágt, að við getum ekki keppt við hana; en það er nú svo, að menn hafa séð, að þessi niðursuða hefir verið að komast í það horf að framleiða góða vöru, og hefir mjög lítið verið flutt inn af erlendri mjólk þrátt fyrir það, að verðið á erl. mjólk hafi verið mun lægra. Ég vildi beina því til hv. aðalflm., sem líka er í utanríkismálanefnd - 

Skipin mega taka 20 kassa í túr

. Það gerir ekkert skip. Hinsvegar er ekkert bann til í þessu efni. Á ísfiskveiðum, þegar færri menn eru um borð, taka þau ekki meira en 4 kassa. Það gæti verið ástæða til þessa banns, ef svo væri, að mjólkin frá þessari niðursuðuverksmiðju gengi ekki út, en væri þó seld með skaplegu verði, en eins og nú er, getur þetta leitt til þess, að þessi verksmiðja, sem er eina verksmiðjan í þessari grein hér á landi, geti haldið uppi óeðlilega háu verði, sem gæti leitt til þess, að t. d. skipin færu að birgja sig upp með erlendri mjólk til fleiri mánaða. Það mundi draga úr sölumöguleikum þessarar verksmiðju, og væri það illa farið.

Fors.- og fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson): Það mun vera rétt hjá hv. 2. landsk., að hann sé aðeins í einni nefnd. En þessi n. hefir aðeins haft eitt mál til meðferðar, og það er hans eigið stjskrfrv. Svo að það lætur undarlega í eyrum, að hann kvarti um önnur nefndarstörf.

Jónas Jónsson Ég varð var við, að hv. 2. landsk. kvartaði um, hve seint gengju störfin í þessari einu n., sem hann á sæti i. En ég held, að hann megi þar sjálfum sér um kenna, því að hann er þar skrifari og átti sinn þátt í að kjósa formanninn, og býr þar að sjálfum sér og sínum gömlu vinum.

Frsm. (Pétur Magnússon) Það hefir verið bent á það, bæði af hv. 3. landsk. og af hv.þm. Snæf., að dýralæknunum væri mjög misskipt og mislangt á milli þeirra. Þessu verður ekki neitað. En það er skiljanlegt, þar sem dýralæknunum hefir verið ákveðið setur á þeim stöðum, þar sem nautgriparæktin er mest. Þetta er eðlilegt og rétt, þar sem ég hygg, að það sé aðallega með sjúkdóma í nautgripum, sem leitað er læknis. Auðvitað efast ég ekki um, að þegar koma upp farsóttir í sauðfé, eins og lungnapest og þess háttar, þá sé til þeirra leitað og þeir geri sínar ráðstafanir. En þótt einstöku kind veikist, þá borgar sig ekki að leita læknis, því að kostnaðurinn við það verður í flestum tilfellum meiri en nemur verði kindarinnar. En auk þessa þykir það nauðsynlegt af heilbrigðislegum ástæðum að láta kýrnar vera undir eftirliti dýralæknis, þar sem mjólkin er seld. Talað hefir verið um að bæta úr þeirri eklu, sem er á dýralæknum, með því að koma upp námsskeiðum, og er ég samþykkur því, að vert sé að taka þetta til athugunar. Þykir mér líklegt, að á mörgum svæðum landsins væri hægt að bæta úr þörfinni á þennan hátt. En á þeim stað, sem hér er rætt um, - í Árnessýslu - getur slíkt ekki komið að notum. Nautgriparæktin er að verða aðalatvinnuvegur í Árnessýslu og miklum hluta Rangárvallasýslu, og þetta fer í vöxt vegna þeirra framkvæmda, sem gerðar hafa verið hin síðari ár, bæði miklar áveitur í Árnessýslu, sem vonandi leiða til aukins heyfengs, og einnig með stofnun mjólkurbúanna er stefnt að aukningu mjólkurframleiðslunnar. Ég tel því, að það séu alveg næg rök, sem færð hafa verið fyrir því, að fullkomin þörf sé fyrir að fá dýralækni á þetta svæði. Það hefir verið talað um, að ekki væri í samræmi við þá stefnu, sem nú er ríkjandi, að vera að fjölga embættum. Það er rétt, að í þessu árferði er leiðinlegt að fjölga embættum, en þó því aðeins leiðinlegt, að þau séu óþörf. En um það er ekki að ræða hér, því að brýn þörf er á stofnun þessa embættis.