Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti mun stytta síðari ræðutíma hvers ræðumanns vegna þess að það eru fjórir sem hafa beðið um að fá að veita andsvar.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Svavari Gestssyni fyrir að vekja athygli okkar á málefni kóbalttækisins og línuhraðalsins hjá Ríkisspítölum. Það er hins vegar ekki svo að við könnumst ekki við þetta mál. Ég vil þá vísa til þess sem hv. formaður fjárln., Sigbjörn Gunnarsson, sagði í andsvari við ræðu hv. þm. Kristínar Einarsdóttur fyrr í kvöld um málefni stóru spítalanna í Reykjavík eins og það er orðað, að þau eru ekki afgreidd enn sem komið er en munu koma fram við 3. umr. Ég vil hins vegar í því sambandi nefna að í frv. er gert ráð fyrir 6 milljörðum 363 millj. kr. til Ríkisspítalanna og er það um 4% hækkun frá fjárlögum yfirstandandi árs. Þar að auki er gert ráð fyrir 300 millj. tæpum í aukafjárveitingu á fjáraukalögum eins og þau liggja nú fyrir hv. Alþingi. Mér finnst því líklegt miðað við þessar tölur að það geti fundist eitthvert fjármagn til þess að leysa þetta mál ef það er talið eins brýnt af yfirmönnum spítalans eins og hv. þm. vill meina að það sé. Hv. þm. Svavar Gestsson nefndi einnig til sögunnar málefni fatlaðra í Reykjavík og lagði mikla áherslu á að þau væru skoðuð. Einnig nefndi hann til sögunnar sérstaklega Árland og í því sambandi sagði hann að ef ekki fyndist fjármagn til þess að leysa þann vanda þá þyrfti Alþingi að sameinast um sparnaðartillögur til þess að koma til móts við þennan vanda því að það mál gæti ekki staðið eins og það er eins og hann orðaði það. Hv. þm. tók fram að hann hefði ekki flutt þessa tillögu um þetta atriði.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir svörin í sambandi við línuhraðalinn. Ég skil það þannig að það verði tekið á því máli og varðandi það sem hv. þm. ætlaði að fara að segja um það að stjórnarandstaðan hefði flutt ýmsar tillögur þá vil ég nefna það í þessu samhengi að það er nauðsynlegt fyrir okkur að vekja athygli á ýmsum málum sem við teljum brýnt að leggja áherslu á og að því er varðar tekjuhliðina á þessum málum og fjárlögunum yfir höfuð þá hlýtur það mál að koma til skoðunar af okkar hálfu eftir því hvernig hlutirnir þróast við 2. umr. fjárlaganna. Þannig hefur það ævinlega verið.

Hæstv. forseti. Eins og ég ætlaði að reyna að segja áðan, þá eru tillögur hv. fjárln. upp á 380 millj. kr. til breytingar á frv. en hv. þm. Svavar Gestsson er aðili að tillögum upp á breytingar sem nema um 450 millj. kr. og þingflokkur hans stendur að tillögum upp á 820 millj. kr. Er hann tilbúinn að fórna einhverju af þessum tillögum fyrir málefni fatlaðra og fyrir kóbalttækið og línuhraðalinn?

Virðulegi forseti. Svarið er já. Auðvitað er það þannig ef hlutirnir þyrftu að leggjast upp með þeim hætti þá tel ég að hér sé um að ræða í alvöru mjög brýnt forgangsverkefni þar sem línuhraðallinn er og ég væri tilbúinn til þess að taka á því máli eftir mætti með hv. þingmönnum. Varðandi það að við höfum flutt breytingartillögur, þá er það rétt og það má leggja þær saman og fá út úr þeim einhverjar tölur. En ég bendi á að það birtust hér breytingartillögur á föstudaginn var frá ríkisstjórninni. Sagði hún ekki sjálf að þær kostuðu 2 milljarða?

Hæstv. forseti. Hv. þm. Svavar Gestsson gerði málefni Þjóðarbókhlöðu að umtalsefni og spurði hvort líklegt væri að bætt yrði við fjárframlag til hennar. Það mál bíður 3. umr. og ég get ekki sagt annað en það að ég geri mér vonir um að einhver viðbót fáist en treysti mér að sjálfsögðu ekki á þessari stundu til að fara nánar út í það. Þá gerði hv. þm. málefni listskreytingasjóðs að umræðuefni. Ég hef áður hér á hv. þingi svarað fyrirspurnum varðandi listskreytingasjóð. Ég legg áherslu á það að þótt ekki sé fjárveiting til hans í frv. til fjárlaga þá er ekki verið að fella úr gildi lögin um listskreytingasjóð heldur aðeins framlagið til hans á þessu stigi. Hvort hv. fjárln. ætlar að taka málefni hans til sérstakrar athugunar, eins og Kvikmyndasjóðs núna við 2. umr., það get ég heldur ekki sagt um. Mál Háskóla Íslands bíða einnig til 3. umr. og ég hef ástæðu til þess að ætla að á þeim málum verði sérstaklega tekið af hv. fjárln. Um fiskvinnsluskólann vil ég aðeins segja það að það er ekki verið að loka honum fyrir fullt og allt og í athugasemdum við frv. til fjárlaga segir svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Starfandi er nefnd sem er ætlað að endurskoða sjávarútvegsnám í heild sinni, þar með talin starfsemi fiskvinnsluskólans og er því ekki gert ráð fyrir starfrækslu hans á vorönn 1995. Hins vegar er fjárveiting til rekstrar á haustönn á næsta ári og miðast hún við núverandi rekstur þar sem niðurstaða nefndarinnar liggur ekki enn fyrir.`` Nú liggur niðurstaða nefndarinnar fyrir og er til athugunar í menntmrn. og í nefndarálitinu er beinlínis gert ráð fyrir að Fiskvinnsluskólinn verði efldur.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir svörin og vil sérstaklega víkja að listskreytingasjóði og þeim svörum sem fram komu. Ég tel að það sé gagnslítið að halda lögunum ef engir peningar eru í sjóðnum þannig að það er kannski aðalatriðið að sjóðurinn sé til með einhverjum peningum og það skipti kannski meira máli en allt annað í tengslum við hann. Ég held að þessi sjóður eigi miklu fleiri vini en menn kannski almennt gera sér ljóst í þessari stofnun og ég tel að menn eigi að fara mjög varlega í að slátra honum alveg eins og hér er gert ráð fyrir því að þó að lögin verði látin standa en sjóðurinn tómur þá held ég að því ferli sem listskreytingasjóður hefur staðið fyrir sé þar með lokið þannig að ég teldi allt betra en ekkert, allt betra en núll í sambandi við listskreytingasjóð og fer fram á það að menn skoði með velvild í fyrsta lagi tillögu mína um það að veita sömu upphæð í sjóðinn á næsta ári og veitt yrði á þessu ári en í öðru lagi teldi ég að jafnvel þó að sú tillaga yrði ekki samþykkt heldur kannski einhver minni upphæð sett í sjóðinn þá er það betra en ekki neitt því að það væri verulegur skaði að því að missa þennan sjóð því að að honum er menningarauki þó að skiptar skoðanir séu um margt sem frá honum hefur komið.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. 9. þm. Reykv. fyrir þær athugasemdir sem hann hefur borið fram og vissulega er ástæða til þess að skoða sumt af því. Varðandi listskreytingasjóð eru ekki uppi nein áform innan meiri hluta fjárln. eins og er að taka upp framlög til sjóðsins. Ég tel að það þurfi að finna betri farveg fyrir styrki vegna listskreytinga en ég tek undir það með honum að það þarf hins vegar að tryggja það að við höfum fjármuni til þess að veita styrki til þess að koma upp myndverkum. Um Árland og málefni fatlaðra vil ég segja að fulltrúar svæðisnefndar fatlaðra í Reykjavík komu til fjárln. og gerðu grein fyrir þeirri stöðu, einnig fulltrúar úr félmrn. og niðurstaðan varð sú að það ætti að vera tryggt að starfsemi í Árlandi yrði með þeim hætti sem forstöðufólk þess heimilis telur að þurfi að vera þannig að ráðuneytið fullvissaði fjárln. um að svo yrði og við munum að sjálfsögðu ganga eftir því. Varðandi Háskóla Íslands vil ég segja það, hæstv. forseti, að ég hef ekki hjólað í Háskóla Íslands eins og hv. þm. komst að orði. Ég hef vakið athygli á því að það er nauðsynlegt að forgangsraða í háskólanum eins og annars staðar í þjóðfélaginu og ég tók sem dæmi að það hlyti að vekja athygli yfirstjórnar Háskóla Íslands þegar kostnaður við einstakar deildir er jafnmismunandi og raun ber vitni og ég tók tannlæknadeildina sem dæmi og spurði. En ég var ekki með neinar tillögur eða meiningar um að það ætti að leggja niður einstakar deildir. En ég tel að þessi deild hljóti að vera til umfjöllunar hjá háskólanum sem ræður þessu að sjálfsögðu sjálfur.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. 1. þm. Vesturl. fyrir þær upplýsingar sem fram komu í hans máli. Ég vil fara fram á það að þessi málefni fatlaðra hér í Reykjavík verði skoðuð á nýjan leik. Ég tel að þær upplýsingar sem fjárln. hefur fengið séu allrar athygli verðar en ég satt að segja er ekki viss um að þær séu tæmandi og ég vísa á þessa blaðagrein sem ég var að lesa upp úr áðan, sem ég get afhent þingmanninum ef hann óskar eftir því, þar sem fram kemur að það eru 30 einstaklingar á neyðarlistum fyrir fatlaða í Reykjavík. Og þeir sem eru á neyðarlistum fyrir fatlaða er fólk sem er illa á sig komið að ekki sé meira sagt. Varðandi Háskóla Íslands held ég að samanburðurinn á annars vegar t.d. húmanísku greinunum og hins vegar tannlæknadeildinni segi bara ekki neitt og menn eigi að vara sig á svoleiðis samanburðarfræðum. Ég held að starfsemin í Háskóla Íslands sé ódýr. Það hafa komið fram upplýsingar um það að kostnaður við Háskóla Íslands á hverja vinnueiningu er lægri en gerist í sambærilegum háskólum erlendis og það er í fyrsta sinn núna á þessu ári sem menn hafa verið að tala um það að háskólinn væri jafnvel að lenda á því stigi að hann væri ekki talinn samkeppnisfær við aðra skóla hér í grannlöndum okkar. Það er hættulegt merki og ég skora á hv. fjárln. að endurskoða það mál frekar.

Hæstv. forseti. Ég tel að það sé afskaplega hættulegur leikur sem hefur verið leikinn á þessu hausti m.a. af hálfu sumra talsmanna Háskóla Íslands að reyna að draga fram þá fullyrðingu að háskólinn sé á vonarvöl eða hann sé í samanburði við aðra háskóla mjög illa settur. Ég tel að þetta skaði fyrst og fremst Háskóla Íslands. Hins vegar verðum við þingmenn að velta því mjög rækilega fyrir okkur hvaða stefnu við viljum taka í málefnum háskólans og við eigum að leggja ríka áherslu á það að Háskóli Íslands njóti þeirra fjármuna sem við teljum að hann þurfi til þess að geta staðið undir nafni sem Háskóli Íslands. Og ég vil lýsa því hér yfir að ég er reiðubúinn til þess að eiga viðræður við fulltrúa háskólans hvenær sem er og taka rökum og upplýsingum sem þeir geta reitt fram ef þeir geta sýnt fram á það að háskólinn sé mjög illa settur. En ég sagði í ræðu minni hér í dag, hæstv. forseti, og er að ljúka þar með máli mínu, að ég hef rætt við fulltrúa og starfsmenn Háskóla Íslands sem halda því fram að þessar fullyrðingar um stöðu háskólans séu ekki réttar, m.a. vegna þess að þeir hinir sömu telja að það mætti forgangsraða með öðrum hætti en gert er í Háskóla Íslands og það vil ég að háskólinn skoði rækilega sjálfur.

Virðulegi forseti. Það kemur mér satt að segja algerlega á óvart að þessi sjónarmið hafi komið fram í háskólanum. Við höfum í menntmn. þingsins heyrt fulltrúa háskólans lýsa fjárhagsástandi stofnunarinnar á mjög ítarlegum fundum. Við höfum farið í gegnum margs konar pappíra um þetta mál. Menntmn. hefur mætt út í háskóla og hv. fjárln. hefur líka fengið upplýsingar frá háskólanum þannig að ég verð að segja alveg eins og er að þetta kemur mér alveg á óvart. Og ef þessi sjónarmið eru rík innan háskólans, þá segi ég alveg eins og er að ég undrast það mjög að þeir menn sem halda þeim sjónarmiðum fram skuli ekki hafa komið þeim fram innan háskólans og þannig tryggt að þau fengju málefnalega meðhöndlun.

Virðulegi forseti. Hv. 9. þm. Reykv. spurði hér aðeins varðandi málefni fatlaðra og spurði hvort það væri ætlun fjárln. að taka þau mál upp sérstaklega milli 2. og 3. umr. eða fyrir 3. umr. Við höfum litið svo á að almennri umfjöllun nefndarinnar um málefni fatlaðra væri lokið fyrir 2. umr. Mér er hins vegar mætavel ljóst að það kunna að vera einstök álitamál uppi sem gæti verið tilefni fyrir nefndina að skoða, en almennri umfjöllun nefndarinnar um málefni fatlaðra hafði verið lokið að okkar mati þegar við gengum til 2. umr. og þess vegna hafði ekki verið sérstaklega á dagskrá okkar að taka þau mál almennt upp. Ég vek athygli á því að á undanförnum árum hefur sem betur fer auðnast að byggja mjög mikið upp í málaflokknum um málefni fatlaðra í landinu. Sú uppbygging hefur átt sér stað alls staðar úti um landið, víða algerlega frá grunni og það sem hefur jafnframt gerst er að þjónustan hefur verið að færast frá stofnununum út í héruðin til þeirra sem á henni hafa þurft að halda. Þetta hefur auðvitað kostað fé en hefur um leið gerbreytt stöðu þess fólks sem hefur þurft á þjónustunni að halda. Þess vegna er gert ráð fyrir því í fjárlagafrv. núna að framlengd verði heimildargrein, sem var í fjárlögum ársins í ár um hlutdeild Framkvæmdasjóðs fatlaðra í rekstri á sviði málefna fatlaðra, og raunar að auka þær heimildir og styrkja þar með rekstur málefna fatlaðra í landinu. Gert er ráð fyrir því að Framkvæmdasjóður fatlaðra geti þess vegna komið að almennt um kostnað um málefni fatlaðra vegna frekari liðveislu og vegna kostnaðar starfa stjórnarnefndar um málefni fatlaðra. Í frv. er því gert ráð fyrir að halda áfram á svipaðri braut, að auka þennan mikilvæga þátt og styrkja hann enn þá með því að Framkvæmdasjóðurinn komi ríkar inn í sjálfan reksturinn.

Hæstv. forseti. Þetta gengur náttúrlega ekki vegna þess að alltaf er verið að tala um hvernig á að nota þennan hluta af Framkvæmdasjóðnum og ég get svo sem tekið undir ýmis sjónarmið í sambandi við gagnrýni í þeim efnum að taka þetta fé í rekstur. Ég ætla ekki að gera það hér en ég bendi á að verið er að vísa á þessa sömu peninga til að fjármagna útskriftarstefnuna á Kópavogshælinu. Vandinn er einfaldlega sá að af einhverjum ástæðum hefur það verið þannig að 51% þeirra sem fá greiddan öryrkjalífeyri frá Tryggingastofnun ríkisins eiga heima í Reykjavík. Hins vegar hafa fjárveitingar til málefna fatlaðra í Reykjavík á vegum félmrn. undanfarin ár verið um 30% af heildarframlaginu. Auðvitað er ljóst að hluti af þeim mismun ræðst af því að uppbygging fór síðar af stað í dreifbýli. En hitt held ég að sé alveg ljóst þegar maður horfir á tölur um neyðarlistana, eins og ég rakti áðan, að það er bersýnilega nauðsynlegt að á þessum málum verði tekið og þó að hv. fjárlaganefndarmenn telji að þeir hafi kannski lokið málinu bið ég þá um það í allri vinsemd að líta á þessa alvarlegu ábendingu sem kom fram í blaðagreininni 7. des. Þar er um alvöruvandamál að ræða og fari svo að ekkert verði á því tekið í þessari stofnun mót mínum vonum núna fyrir áramót þá er ég alveg viss um að menn muni ekki létta fyrr en hefur verið tekið á málinu. Hér er um algerlega óþolandi stöðu að ræða hjá því fólki sem býr við það ástand að þar búi einstaklingur sem er á neyðarlista vegna fatlaðra.

Virðulegi forseti. Það er auðvitað alveg rétt sem hv. 9. þm. Reykv. sagði að áherslan í uppbyggingu málefna fatlaðra hefur verið úti á landsbyggðinni einfaldlega vegna þess að þar var þörfin svo mikil af því að þar var nánast ekki til nein þjónusta af því tagi sem við kjósum að kalla svo áður en til þessarar uppbyggingar var gripið fyrir nokkrum árum. Ég er alveg sammála því mati sem kom fram í máli hv. 9. þm. Reykv. Nú hlýtur að koma að því að beina kröftunum alveg sérstaklega að Reykavík vegna þess að það verða allir sanngjarnir menn að viðurkenna að vandinn er orðinn stærri hér af ýmsum ástæðum sem við öll þekkjum. Ég sagði það í máli mínu áðan að fjárln. hefði lokið umfjöllun sinni almennt um málefni fatlaðra. Hins vegar er mér ljóst að það kunna að vera veikleikar í ýmsum þáttum sem sjálfsagt er að skoða sérstaklega en almennt höfðum við lokið umræðunni þó að vitaskuld sé það alltaf þannig að þegar ábendingar koma fram við 2. umr. fjárlaga tekur fjárln. nokkuð oft upp hjá sjálfri sér að skoða þau mál sérstaklega milli umræðna.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. 3. þm. Vestf. fyrir þau svör sem hann veitti í síðara andsvari sínu.

Virðulegi forseti. Að sjálfsögðu væri full ástæða til þess að fara ítarlega í fjárlagafrv. og ýmislegt það sem vekur athygli þar. En hv. 5. þm. Vestf., Kristinn Gunnarsson, hefur gert grein fyrir sjónarmiðum okkar alþýðubandalagsmanna varðandi fjárlagafrv. almennt. Ég ætla því að láta nægja einkum og sér í lagi tímans vegna þar sem klukkan er nú langt gengin í eitt að fjalla lítillega um tvær brtt. sem ég flyt á þskj. 371. Önnur brtt. snýr að Kvikmyndasjóði. Ég geri þar tillögu um að framlag til Kvikmyndasjóðs sé hækkað verulega frá því sem er í frv. eða um tæpar 40 millj. Nú kann að vera að einhverjum þyki lítil þörf á tillögu af þessu tagi þar sem fyrir liggur tillaga frá hv. fjárln. um það að framlag til Kvikmyndasjóðs sé hækkað úr 80 millj. í 100 millj., þ.e. um 20 millj. og það sé nóg að gert. Ég flyt tillöguna bæði til þess að ná fram leiðréttingu og einnig til þess að vekja athygli á því að þrátt fyrr þessa hækkun fjárln. á framlögum til Kvikmyndasjóðs er áfram um stórfelldan niðurskurð að ræða á framlögum til sjóðsins. Ég minni á í þessu samhengi að ef fylgt væri lögum um framlög til Kvikmyndasjóðs ætti að ganga til sjóðsins 121 millj. í lögbundnum framlögum. Síðan bætast við skuldbindingar sem menntmrn. hefur lagt á sjóðinn en hann ber enga skyldu til að sinna en það eru framlög til alþjóðlegra stofnana sem Ísland er aðili að eins og framlög til Evrópska kvikmyndasjóðsins og til Norræna kvikmyndasjóðsins. Eðlilegast væri að þau framlög væru sérstakir fjárlagaliðir og kæmu ekki af fé Kvikmyndasjóðs. Þannig hygg ég að þetta sé í öllum nálægum löndum og þannig var þetta hugsað í upphafi. En fyrir nokkrum árum voru þessi framlög lögð á herðar Kvikmyndasjóðs, að inna þau af hendi, og þetta varð til að rýra ráðstöfunarfé sjóðsins. Þarna eru a.m.k. 3 millj. Síðan gerðist það við fjárlagaafgreiðsluna fyrir einu ári að Kvikmyndasafn Íslands hvarf út úr fjárlögunum sem sérstakur fjárlagaliður og var fellt undir Kvikmyndasjóð og Kvikmyndasjóði var ætlað að kosta alfarið rekstur safnsins. Í þessu samhengi er rétt að minna á að framlög til Kvikmyndasafnsins höfðu verið um 8--9 millj. á hverju ári á árunum 1991--1993 og ég hygg að samsvarandi upphæð sé í dag rétt tæpar 10 millj. kr. Þegar þessi kostnaður er lagður á Kvikmyndasjóð er auðvitað verið að rýra ráðstöfunarfé sjóðsins til framleiðslu íslenskra kvikmynda. Þegar allt þetta er lagt saman má segja að óskert framlag til þessara mála, þ.e. til Kvikmyndasjóðs, til erlendra kvikmyndasjóða og til kvikmyndasafnsins nemi fjárhæð sem er einhvers staðar nálægt því að vera 134 millj. kr. ef fylgt væri því sem upphaflega var gert ráð fyrir og miðað er við í lögum um Kvikmyndasjóð. En sem sagt, nú er stefnt að því að upphæðin sé samanlagt 100 millj. og niðurskurðurinn er því eins og hér hefur komið fram í kringum 34 millj. Afleiðingin hefur auðvitað orðið sú að einkum og sér í lagi Kvikmyndasafnið hefur verið skorið sérstaklega niður við trog í öllum rekstrinum og starfsemi þess líður mjög fyrir þann niðurskurð sem þarna hefur átt sér stað en þar að auki hafa framlög til íslenskrar kvikmyndagerðar dregist mjög saman á þessu ári og mundu gera það áframhaldandi á næsta ári ef fer sem horfir. Ég minni á það að íslensk kvikmyndagerð er einn merkasti vaxtarbroddurinn í íslensku menningarlífi og auðvitað er alveg sérstök nauðsyn á því þegar erlent menningar- og afmenningarefni af ýmsu tagi flæðir yfir þjóðina að efla íslenska kvikmyndagerð. En þar að auki er nokkuð ljóst að íslenskar kvikmyndir eru einhver árangursríkasta landkynning, sem völ er á, og hefur átt stóran þátt í því að auka ferðamannastraum til landsins og afla þannig þjóðinni tekna beint og óbeint. Í þriðja lagi má á það benda að íslensk kvikmyndagerð eykur verulega þjóðartekjur vegna þess að með hverri milljón sem lögð er í íslenska kvikmyndagerð hafa fylgt 4--5 milljónir úr erlendum kvikmyndasjóðum og þannig hefur íslensk kvikmyndagerð orðið til þess að beina fjárstreymi að utan inn í þjóðlífið. Tekjur hafa aukist, veltan hefur aukist og þar með að sjálfsögðu skatttekjur ríkissjóðs. Því er auðvelt að sýna fram á það að framlög í Kvikmyndasjóð skila sér aftur beint og óbeint og því er ákaflega óskynsamlegt að skera þær niður. Ég kemst ekki hjá því að nefna það í þessu samhengi að úthlutanir úr Menningarsjóði útvarpsstöðva hafa líka skipt miklu máli fyrir íslenska kvikmyndagerð og það eru einkum og sér í lagi heimildarmyndir sem hafa notið framlaga úr Menningarsjóði útvarpsstöðva. Nú stendur svo á að fyrir hálfu ári var auglýst eftir umsóknum í Menningarsjóð útvarpsstöðva en úthlutun hefur enn ekki farið fram og ég hlýt að spyrja hæstv. menntmrh. hvenær verði úthlutað úr Menningarsjóði útvarpsstöðva. Úr því að auglýst var eftir umsóknum, þá virðist manni útilokað með öllu að einhver úthlutun eigi sér ekki stað en það hefur orðið langur frestur á því. Þess vegna hljóta menn að fara að verða nokkuð langeygir eftir því að sjá fjármagn koma úr þeim sjóði. Ég veit að ráðherrann hefur átt í miklum samningaviðræðum við fjmrn. út af málinu en ég trúi því ekki að hann hafi komið algerlega tómhentur frá því samningaborði. Ég sé að vísu að í nýju útvarpslagafrv. er gert ráð fyrir því að Menningarsjóður útvarpsstöðva verði lagður niður og í stað hans verði stofnaður annar sjóður sem beri nafnið dagskrárgerðarsjóður útvarpsstöðva. En þetta frv. er ekki orðið að lögum. Menningarsjóður útvarpsstöðva er enn til og úthlutun fyrir árið 1994 hlýtur að eiga sér stað inna skamms. Þetta vil ég spyrja ráðherrann nánar út í. Síðan vil ég nefna hina brtt. sem ég flyt á þskj. 371. Þar legg ég á það áherslu að framlag til jöfnunar á námskostnaði sé verulega aukið. Jöfnun á námskostnaði hefur einkum og sér í lagi verið fólgin í því að nemendum í framhaldsskólum hefur verið veittur svokallaður dreifbýlisstyrkur. Sá styrkur nam á þessu ári 36 þús. kr. á nemanda og síðan hefur verið veittur húsnæðisstyrkur sem numið hefur 13 þús. kr. á höfuðborgarsvæðinu en 11 þús. kr. annars staðar á landinu. Auk þessa hefur verið veittur ferðastyrkur og hefur algengasta styrkupphæðin verið 2--8 þús. kr. á einstakling en örfáar undantekningar munu hafa verið um hærri styrki allt upp í 20--30 þús. kr. Af þessu má ráða að dreifbýlisstyrkir hafa getað numið 47--49 þús. kr. á einstakling nema í örfáum undantekningartilvikum að þeir hafa verið hærri vegna dýrari ferðalaga. Hins vegar er það svo að það er býsna dýrt fyrir fátækar fjölskyldur að kosta nemendur til náms í framhaldsskólum. Ég vil upplýsa það hér að fæði í framhaldsskólum er víða í kringum 70 þús. kr. á önn, sjö daga fæði, en til viðbótar kemur heimavistargjald sem víða nemur í kringum 7 þús. kr. á önn þannig að nemendur hafa greitt í kringum 168 þús. kr. á vetri fyrir heimavistardvöl. Upp í þennan kostnað, 168 þús., hafa ekki komið nema, eins og ég nefndi áðan, tæpar 50 þús. kr., 47--49 þús. kr. eftir því hvernig það er reiknað. Þarf þá ekki að útskýra það frekar að þarna er um mjög verulegan kostnað að ræða fyrir mörg heimili í landinu, einkum og sér í lagi ef fjölskyldan á marga nemendur í framhaldsskólum. Ef við tökum dæmi af fjölskyldu með þrjá nemendur í framhaldsskóla mundi þar vera um að ræða liðlega 500 þús kr. kostnað yfir veturinn og fjölskyldan fær síðan upp í þann kostnað 150 þús. kr. Mismunurinn er 350 þús. Ég þarf ekki að segja neinum það hér að fyrir tekjulitlar fjölskyldur er þetta nánast óbærileg byrði. Í mörgum tilvikum verða menn að hugsa sig tvisvar um hvort þeir geta sent börn sín í framhaldsskóla miðað við að ekki sé veitt meiri aðstoð en þetta. Auðvitað horfir þetta allt öðruvísi við á þeim stöðum þar sem framhaldsskólar eru. Það er miklu ódýrara að gera út börn í framhaldsskóla ef þau geta verið í heimahúsum og þegið þar fæði og gistingu. Það þarf ekki að útskýra það þannig að þar er vandinn miklu minni en þetta á auðvitað fyrst og fremst við þau heimili þar sem langt er að sækja í framhaldsskóla. Ég tel bráðnauðsynlegt að stórhækka þessi framlög. Ég tek eftir því að hv. fjárln. hefur gert tillögu um að þessi liður verði hækkaður um 10 millj., eða úr 86,5 millj. í 96,5 millj., sem vissulega er góðra gjalda vert og engin ástæða til að vanþakka það en aðalatriði málsins er að þarna er um allt of lágar upphæðir að ræða og mikinn vanda hjá viðkomandi fjölskyldum. Mín tillaga er því sú að þessi upphæð sé hækkuð um 50% og að til þessa verkefnis verði varið 130 millj. í staðinn fyrir 96,5 millj. sem yrðu ef tillaga meiri hluta fjárln. verður ofan á. Virðulegi forseti. Ég hef gert grein fyrir þeim tveimur tillögum sem ég flyt við við 2. umr. fjárlaga að þessu sinni en ítreka spurningu mína til hæstv. menntmrh.

Herra forseti. Fyrst varðandi Kvikmyndasjóð örfá orð. Það er ekki nýtt að Kvikmyndasjóður hafi orðið fyrir skerðingu. Ég nefni aðeins í því samhengi að á þriggja ára tímabili fyrri ríkisstjórnar var sjóðurinn skertur meira en á fjórum árum þessarar ef tekið er tillit til þess sem ráðgert er á næsta fjárlagaári og ný verkefni sjóðsins breyta í raun engu um. Hv. þm. spurði hvenær úthlutað yrði úr Menningarsjóði útvarpsstöðva. Því er til að svara að það verður ekki úthlutað úr Menningarsjóði útvarpsstöðva nema peningar séu fyrir hendi og þeim hefur verið eytt fyrir fram. Skuld sjóðsins við fjmrn. nam verulegum upphæðum. Við höfum verið í viðræðum undanfarna mánuði. Niðurstaðan verður væntanlega sú að sjóðurinn þarf að greiða fjmrn. 145 millj. kr. Þeir peningar eru fyrir hendi í sjóðnum eða verða það væntanlega um áramót og þegar þessi skuld hefur verið gerð upp verður hægt að úthluta úr sjóðnum. Það er mín skoðun að það hafi verið mistök hjá sjóðsstjórninni að auglýsa eftir umsóknum þegar hún mátti vita að skuldir væru meiri en eignir sjóðsins. En þessu verður sem sagt komið í lag núna um áramót og þá ætti að vera hægt að úthluta úr sjóðnum á næsta ári, hvenær þori ég ekki að segja um. Árlegar tekjur Menningarsjóðs eru um 80 millj. kr. en framlagsskylda til Sinfóníuhljómsveitarinnar má ætla að verði um það bil 50 millj. Til ráðstöfunar eru þá um 30 millj.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir svörin. Ég hygg að þegar samanburður er gerður á framlögum þessarar ríkisstjórnar til Kvikmyndasjóðs og svo þeirrar sem var starfandi á undan þeirri sem nú situr þá megi ekki aðeins líta á skerðingartölurnar heldur verði líka að taka inn í dæmið þær aukafjárveitingar sem veittar voru á sama tíma. Ég minnist þess að í tíð síðustu stjórnar voru veittar allháar aukafjárveitingar vegna norræna verkefnisins sem þá var á ferðinni. Það held ég að breyti töluvert þeim samanburði sem hæstv. ráðherra hafði uppi. Í sambandi við Menningarsjóð útvarpsstöðva þá var því lýst yfir af ráðherranum að ekki yrði úthlutað á því ári sem er að líða þrátt fyrir að auglýst hafi verið eftir umsóknum. Þetta eru auðvitað mjög ill tíðindi fyrir kvikmyndagerðarmenn í landinu. Vissulega geta það talist mikil mistök hjá stjórn sjóðsins að auglýsa án þess að hafa fé á hendi en gæti ekki verið að sjóðstjórnin hafi staðið í þeirri meiningu að hún mundi fá eitthvert ráðstöfunarfé á árinu? Satt best að segja finnst mér að hæstv. ráðherra hefði átt að beita sér fyrir því að svo hefði getað orðið og að honum hefði borið skylda til að útvega eitthvert fé þannig að hægt væri að úthluta að einhverju leyti á árinu þó að það hefði kannski orðið minna en áður var.

Herra forseti. Varðandi aukafjárveitingar sem veittar voru Kvikmyndasjóði vegna norræna verkefnisins þá kom það í hlut núv. ríkisstjórnar að greiða, ég held ég muni rétt, 14 millj. kr. á árinu 1991 með sérstakri aukafjárveitingu á fjáraukalögum. Ég man ekki hvort fyrsta greiðsla var 1990. Sennilega hefur það verið og þá sama upphæð. Það breytir því ekki þeirri staðreynd að á þessu kjörtimabili hefur Kvikmyndasjóður haft til muna meiri fjárupphæðir til ráðstöfunar en í tíð fyrri ríkisstjórnar. Ég hygg að það muni um 100 millj kr. en ég hef að vísu ekki þá tölu nákvæmlega við höndina. Varðandi skyldu mína til þess að útvega fé til þess að hægt yrði að úthluta núna þá ítreka ég að fé Menningarsjóðs hefur ekki orðið fyrir neinum niðurskurði. Það hefur allt runnið til þeirra viðfangsefna sem það var ætlað til, aðeins greitt fyrir fram þannig að þeir sem njóta þessa sjóðs hafa einfaldlega notið hans fyrr en kannski eðlilegt mátti telja. Það liggur ekki endanlega fyrir niðurstaða í þessum viðræðum en ég geri ráð fyrir að felldar verði niður um að bil 30 millj. kr., það er svolítill meiningarmunur um það hver skuldin er en sjóðurinn verður látinn njóta vafans þannig að um 30 millj., sem ætla má að hann skuldi umfram þær 145 millj. sem ég nefndi, verði felldar niður. En mér finnst í sjálfu sér ekkert óeðlilegt við það að skuldareigandi krefjist þess að skuldin sé greidd en ekki verði haldið áfram að úthluta. Ég tel skynsamlegra að strika undir þessar syndir núna þannig að hægt sé að byrja starfið á næsta ári með eðlilegum hætti.

Virðulegi forseti. Hæstv. menntmrh. talar um að hér sé um að ræða syndir stjórnar Menningarsjóðs útvarpsstöðva.

Fyrri stjórna.

Fyrri stjórna. Þær syndir ættu þá að hafa verið drýgðar á árunum 1992 og 1993.

Löngu fyrr.

Jafnvel fyrr. Ég hef aðeins komið við í menntmrn. og reyndar líka í fjmrn. og ég verð að játa það að mér kemur mjög á óvart að hægt sé að drýgja syndir af því tagi að menn geti úthlutað úr sjóði miklu hærri fjárhæðum en eru þar til ráðstöfunar. Það er illskiljanlegt að slíkt geti átt sér stað. Ég held að það hljóti að hafa verið eitthvað einkennilegar leiðbeiningar sem viðkomandi stjórnir fengu til að fara eftir ef þær hafa farið að ráðstafa miklu meiri fjármunum en þær réðu yfir. Tími minn leyfir ekki að fara út í smáatriði í þessu samhengi en ég hef fengið í hendur upplýsingar frá hæstv. menntmrh. sem ég mun skoða og þakka fyrir. En ég ítreka það sem ég hef þegar sagt að ég tel að úr því að auglýst var eftir umsóknum á þessu ári þá hefði átt að úthluta einhverju fé úr Menningarsjóði útvarpsstöðva. Það er mikið áfall fyrir íslenskan kvikmyndaiðnað að svo verður ekki. Ég harma það.

Herra forseti. Ég ætlaði að gera lítillega grein fyrir nokkrum breytingartillögum sem ég er flm. að eða meðflm. og víkja að nokkrum öðrum þáttum í þessu fjárlagafrv. og/eða brtt. sem fram eru komnar við það. Það er fyrst ástæða til að staldra við þá staðreynd, hæstv. forseti, að í þessu frv. og þeim breytingaáformum ríkisstjórnar sem fram eru komin, eða þingmeirihluta hér, þá felst endanleg staðfesting á þeirri hrikalegu uppgjöf í ríkisfjármálum sem einkennir þetta kjörtímabil. Það er kunnara en frá þurfi að segja að í þessum efnum eins og fleirum lagði hæstv. ríkisstjórn af stað með háleit markmið og miklum fyrirgangi og gaf út frægar yfirlýsingar um hvernig vandinn yrði leystur varðandi hallarekstur ríkissjóðs, sem nokkur brögð höfðu verið að undanfarin ár eins kunnugt er, og það átti nánast að taka þennan óvin á klofbragði og dengja honum í jörðina á einum, tveimur árum. Hæstv. fjmrh. Friðrik Sophusson var m.a. mjög frægur fyrir það að lofa mönnum tekjuafgangi á ríkissjóði, rekstrarafgangi strax á þessu kjörtímabili. Ég hygg, ef rétt er munað, að á þessu ári sem nú er senn að líða hafi átt að reka ríkissjóð nokkurn veginn á sléttu samkvæmt þessum áætlunum og síðan ætti að verða umtalsverður tekjuafgangur á árinu 1995. Þannig voru áformin sem hæstv. fjmrh. lagði upp með. Nú er staðan sú að svona eftir því sem næst verður komist þá stefnir í um 8--10 milljarða halla við frágang þessa fjárlagafrv. sem hér er til umræðu og hallinn á kjörtímabilinu, sá hluti fjárlagahallans á þessu árabili sem hæstv. fjmrh. Friðrik Sophusson ber ábyrgð á, stefnir í 40--50 milljarða kr. og er þar með auðvitað algert Íslandsmet. Enginn einn fjmrh. hefur í sögunni skilað jafnhrikalegri niðurstöðu í þessum efnum. Svo mikið fyrir hin fögru orð um mikla ábyrgð og festu og mikinn árangur á þessu sviði. Þetta er auðvitað mikið umhugsunarefni og mikið alvöruefni, hæstv. forseti, ekki síst vegna þess að raunskuldir ríkissjóðs hafa verið að vaxa verulega og skuldabyrðin er náttúrlega orðin veruleg. Það er því miður allt of stutt í það að ríkissjóður nánast lokist af í skuldagildru þannig að sífellt meiri hluti tekna fari í það eitt að halda niðri skuldunum án þess að ráða við að borga þær niður og auðvitað er þar á ferðinni stórháskaleg þróun. Mönnum er tamt að mæla gjarnan hinar erlendu skuldir og síst skal lítið úr því gert að það er mikið áhyggjuefni fyrir þjóðarbúið hversu miklar þær eru, en það er líka rétt að hafa í huga að frá sjónarhóli ríkisrekstrarins og samneyslunnar þá er skuldabyrði ríkissjóðs sem slík, sem hlutfall af tekjum eða hvernig sem það nú er mælt og hvort sem heldur þær skuldir liggja innan lands eða erlendis, einnig mikið áhyggjuefni. Það hlýtur öllum a.m.k. að vera ljóst sem einhverjar áhyggjur hafa af starfrækslu velferðarkerfisins hér á Íslandi að við svo búið má náttúrlega ekki standa. Svona getur þetta ekki gengið áfram. Það verða engin töfrabrögð dregin fram úr erminni til þess að leysa þennan vanda með einhverjum öðrum aðferðum en þeim sem eru þekktar og menn verða að reyna að nota í dag, þ.e. að ná saman endum, afla tekna þannig að þær standi a.m.k. undir útgjöldum og helst betur því að auðvitað þarf að stefna að því að ná þessum skuldum eitthvað niður. Sífellt stærri hluti þessara skulda og nánast allar þessar skuldir nú á síðari árum fara í rekstur og það er ekki lengur svo, eins og var í árdaga, að langtímalántaka ríkissjóðs í formi útgáfu ríkisskuldabréfa eða annarra slíkra hluta sé öll sérstaklega merkt framkvæmdum. Auðvitað er það þannig, hæstv. forseti, að með þessu erum við, núverandi kynslóð í landinu, sú sem er á dögum á þessum árum, einfaldlega að taka með vissum hætti lífskjör okkar að láni hjá komandi kynslóðum. Það er ekkert annað sem hér er að gerast. Með hallarekstri af þessu tagi, sem er orðinn jafnstöðugur og viðvarandi og hann er á þessu kjörtímabili, haggast í raun og veru ekki neitt. Þetta eru svipaðar tölur öll fjögur árin sem hæstv. fjmrh. stendur hér að afgreiðslu fjárlagafrumvarpa, einhvers staðar á bilinu 6, 7 og upp í 10 milljarða kr., þó niðurstaðan sé að vísu kannski eitthvað breytileg eftir því hvernig hlutir hafa þróast og alveg ljóst til að mynda að ríkisreikningur fyrir árið 1993 stefnir í að verða harla ljótur. En svona, hæstv. forseti, getur þetta auðvitað ekki gengið. Þess vegna vekur það talsverða athygli að ríkisstjórn með þennan feril að baki og þessi áform stendur síðan að málum með þeim hætti sem hæstv. ríkisstjórn Davíðs Oddssonar gerði hér sl. laugardag, að sprengja púðurkerlingar, standa fyrir mikilli flugeldasýningu, blekkingaleik, sem þegar betur er að gáð og grannt er skoðað er í raun og veru fyrst og fremst afar óábyrgt kosningaáróðursútspil, þar sem á ferðinni eru að vísu nokkrar ívilnandi aðgerðir en allri tekjuöflun á móti er vísað á framtíðina svo heitið geti. Þá óveru sem framlenging á útþynntum hátekjuskattinum er samkvæmt þessari samþykkt er ekki hægt að kalla í raun og veru neina tekjuöflun sem nái máli. Og það var alveg hlálegt er garpurinn hæstv. utanrrh. fór svo mikinn í fjölmiðlum, taldi þetta vera einhvern besta dag í sögu stjórnarsamstarfsins og manni verður á að spyrja: Hvernig eru þá slæmu dagarnir úr því að þetta var alveg sérstakur sæludagur hjá krötum, þessi laugardagur?  En hæstv. utanrrh. fór mikinn og gumaði af þeim mikla árangri sem þarna væri að nást og alveg sérstaklega hvað þetta væri allt ábyrgt, alveg einstaklega ábyrgt. Nú væri aldeilis uppi öldin önnur en áður hefði verið og í tíð fyrrv. fjmrh. þegar menn hefðu látið vaða á súðum og sýnt mikið ábyrgðarleysi í aðdraganda kosninga. Hæstv. utanrrh. nefndi að vísu ekki að hann sat í þeirri ríkisstjórn og bar auðvitað fulla ábyrgð á öllum hennar gerðum, en honum hentar að haga þessu svona í sínum rismikla málflutningi núna. En nú ætti sem sagt aldeilis að brjóta í blað, nú skyldu reikningarnir ekki sendir framtíðinni, nei, það væri aldeilis ekki. En hvað er þessi yfirlýsing? Hún er í raun og veru fyrst og fremst ákvörðun um að auka hallann á ríkissjóði á næsta ári um einhverja 2 milljarða kr. a.m.k. sýnist manni fljótt á litið og velta þeim vanda á framtíðina að afla tekna þar á móti. Það er auðvitað voðalega fínt að slá um sig með því að lækka skatta, aðallega á hátekjufólki og stóreignafólki. Það er von að það sé mikill sæludagur hjá Alþfl. þegar þessi einstaki árangur næst fram, að sérstakt álag á hátekjuskatt fólks með yfir 2 milljónir í laun er fellt niður, hefur lengi verið baráttumál Sjálfstfl., vegna þess að þeir í stjórnarandstöðu gripu til þess ráðs að finna upp nafngiftina ekknaskatt á þennan skatt þó að það sé morgunljóst að sá eignarskattur sem lagður er á almennt er auðvitað miklu meiri ekknaskattur ef út í það er farið heldur en þessar álögur sem koma eingöngu á stærstu eignir og hæstu tekjur. En svona er þetta nú. Svona getur Alþfl. snúið hlutunum á haus eins og kunnugt er af mikilli kúnst, að aðgerðir í ríkisfjármálum, ef aðgerðir skyldi kalla, sem fela það í reynd í sér að auka hallann um milljarða kr. eru kallaðar alveg einstaklega ábyrgar og það er sæludagur, alveg einstakur hátíðisdagur í sögu Jafnaðarmannaflokks Íslands, sem svo skreytir sig með nafngift, að þynna út hátekjuskatt og lækka sérstaklega skatta á hátekjufólki og stóreignafólki. Ja, mikil eru þau endemi, hæstv. forseti. Ég hygg að þegar betur verður að gáð, hvort sem einhverjir nenna nú að skoða þá hluti ofan í kjölinn af einhverri samviskusemi hér á næstu dögum, en þegar frá líður þá mun mönnum þó a.m.k. verða ljóst að þetta útspil á laugardaginn var var einhver allra mesta púðurkerling, eitthvert mesta prump sem hér hefur lengi heyrst, hæstv. forseti, og satt best að segja harla ömurlegt hvernig menn í fyrstunni létu taka sig í bólinu gagnvart þessum blekkingaleik ríkisstjórnarinnar því að það mátti svo sem vita það hvers væri að vænta úr þeim herbúðum eftir endurteknar uppákomur af því tagi. Og samskipti hæstv. ríkisstjórnar við bæði fjölmiðla, almenning í landinu og stjórnarandstöðuna, verkalýðshreyfinguna og aðra slíka aðila eru náttúrlega alveg makalaus í þessu sambandi. Það er t.d. athyglisvert að þegar ríkisstjórnin er að kynna eitthvað af þessum áróðursupphlaupum sínum þá er tíminn til blaðamannafunda gjarnan valinn svona milli hálfsex og sjö á kvöldin þannig að það sé alveg öruggt mál að áróðursútspilið sé svo nýkomið í hendur fréttamanna og fjölmiðlamanna að þeir eigi eiginlega engan kost á því að sannreyna neitt sem í því stendur fyrir aðalfréttatíma fjölmiðlanna að kvöldi. Og mönnum verður það á, og lái svo sem mönnum hver sem vill, að taka það sem þarna er sett á blöð trúanlegt og fara með það í fréttir sem einhvern sannleik. Síðan kemur annað á daginn en þá gengur oft eins og verða vill misjafnlega að koma þeim leiðréttingum að. Auðvitað hafa allir áttað sig á því nú hversu gífurlegar blekkingar voru fólgnar í orðalagi plaggsins um t.d. skattfrelsismörkin, en ég er alveg sannfærður um að hálf þjóðin trúir því eðlilega vegna áhrifanna af fyrstu fréttunum að henni hafi verið afhent þarna alveg sérstök skattalækkun, alveg sérstök greiðasemi af hálfu hæstv. ríkisstjórnar, þegar staðreyndin er sú, eins og allir sjá, að allt og sumt sem fólst í ákvörðun ríkisstjórnarinnar var í raun og veru að standa við það sem þegar hafði verið ákveðið með fjárlagafrv. að hækka ekki skattana, hækka þá ekki sérstaklega núna um áramótin. Svona er nú hægt að snúa hlutunum á haus, hæstv. forseti, kannski ekki á Austurlandi en alla vega hér í Stjórnarráðinu. Ég ætlaði síðan, hæstv. forseti, að gera lítillega að umtalsefni eina tvo málaflokka. Það eru annars vegar landbúnaðarmál sem ég sé ástæðu til að gera hér lítillega að umtalsefni varðandi þessa afgreiðslu fjárlagafrv. og það er af tvennu tilefni sem mér finnst óhjákvæmilegt að nefna hér við þessa umræðu. Hið fyrra er sú staðreynd sem uppi er og hefur svo sem verið bent á og ég hef áður gagnrýnt og varað við, að hæstv. ríkisstjórn væri í raun og veru með mjög grófum hætti að svíkja samninga við bændur, brjóta svonefndan búvörusamning þannig að við það verður ekki unað. Það er ljóst og um það vitnar m.a. ágætt nefndarálit landbn. sem hefur farið yfir landbúnaðarhluta fjárlagafrv. eins og vera ber samkvæmt hinu nýja skipulagi hér, að fagnefndir skoði þá málaflokka sem undir þá heyra í frv. Þar er ósköp einfaldlega fullyrt, komist að þeirri niðurstöðu eftir nokkuð vandaða að því er virðist yfirferð á því máli að það vanti mikið upp á að efndir ríkisstjórnarinnar á búvörusamningnum séu eins og ákvæði hans gefa tilefni til. Og það á við um fjölmarga þætti sem fylgdu búvörusamningnum, stuðningsákvæði samningsins og ákvæði í viðauka og það verður að segja alveg eins og er að það er óvenju bíræfið, það er óvenju ósvífið af hæstv. ríkisstjórn að svíkja svona þennan samning, sérstaklega í ljósi þess að það liggur fyrir, það er ekki um það deilt, að tilkoma þessa samnings hefur sparað ríkissjóði meiri útgjöld en nokkur önnur einstök aðgerð í ríkisfjármálum um langt, langt árabil. Það er nú svo merkilegt, hæstv. forseti, þegar Alþfl. er að monta sig af því að hann sé ábyrgur flokkur í ríkisfjármálum og jafnvel ýmsir aðrir flokkar, Sjálfstfl., eru að glenna sig eitthvað upp með það, þá er horft fram hjá þeirri staðreynd að sú einstaka aðgerð sem skilað hefur að þessu leytinu til langmestum árangri á undanförnum árum er gerð búvörusamningsins sem sparar ríkissjóði nú á hverju ári útgjöld sem nema líklega um 3,5--4 milljörðum kr. miðað við það sem var áður en samningurinn leit dagsins ljós. Þeim mun ósvífnara er það auðvitað, hæstv. forseti, að það skuli staðið þannig að framkvæmd samningsins að stuðningsákvæði hans, sem áttu að koma til móts við bændur og sveitirnar vegna þeirrar erfiðu aðlögunar að breyttu aðstæðum sem í búvörusamningnum felast, skuli svo vera svikin, skuli svo vera vanefnd. Þar eru ekki á ferðinni stórar upphæðir borið saman við þann gríðarlega ávinning sem ríkissjóður hefur af þessari breytingu. Og ég segi alveg eins og er að ég trúi því ekki að menn verði svo lánlausir eftir að þessar upplýsingar eru komnar fram með þeim hætti sem nú liggur fyrir að loka hér fjárlagafrv. án þess að sýna einhverja viðleitni í þá átt að efna þennan samning. Við þingmenn Alþb. höfum beðið um skýrslu, mjög ítarlega eða sundurliðaða skýrslu, um stöðu búvörusamningsins og framkvæmdina á honum, þar með talin öll þessi atriði og reyndar mörg fleiri sem hér er fjallað um og varða efndir á viðaukum og bókunum með samningum og auðvitað er það ámælisvert, hæstv. forseti, að svar skuli ekki vera komið við þeirri skýrslu, við þeirri beiðni, því hún var lögð fram strax í haust. Lægi það gagn fyrir þá hefði verið hægt að ræða þetta kannski út frá meiri þekkingu og í meiri smáatriðum heldur en nú er, en við því er í sjálfu sér ekkert að gera og út af fyrir sig alveg ljóst að hér liggja fyrir nægjanlega ítarleg gögn til þess að ekki þarf að deila um það að þarna eru á ferðinni stórkostlegar vanefndir t.d. varðandi fjárveitingar til Byggðastofnunar, til uppbyggingar í staðinn fyrir þann samdrátt sem þarna er á ferðinni.  Ég vil láta það koma skýrt fram, hæstv. forseti, varðandi þessi framlög til Byggðastofnunar, að það lá alveg ljóst fyrir frá byrjun og við undirritun búvörusamningsins að þar var verið að tala um framlög, enda hefði engum manni dottið í hug að fara að setja á blað einhver markmið um að Byggðastofnun ætti að veita eitthvert lítilræði að láni í þessu sambandi. Það er augljóst mál að slíkt hefði ekkert gagn gert. Nei, það var frá því gengið og ég get alveg upplýst það hér að þegar verið var að ganga frá viðaukum og stuðningsákvæðum búvörusamningsins í Rúgbrauðsgerðinni að kvöldlagi líklega sólarhring áður en skrifað var undir samninginn, leggja þar síðustu hönd á það verk, þá var það sameiginlegur skilningur okkar sem þar vorum að festa hluti á blað að auðvitað hlytu þetta að þurfa að vera framlög eins og annað sem þarna er. Þannig að ég vil að a.m.k. að minn skilningur á því, sem þáv. landbrh. sem undirritaði þennan samning, liggi fyrir, að ég taldi mig vera að ganga þarna frá því að þarna yrði um framlög að ræða. Reyndar verð ég svo að segja það alveg eins og er að ég spyr mig svolítið að því af hverju láta samningsaðilarnir það líðast að samningurinn sé brotinn. Af hverju höfða bændur ekki mál? Mér finnst það svolítið linkulegt, satt best að segja, af forustu bænda, sem á fyrir þeirra hönd að annast framkvæmd þessa samnings, að halda ríkinu ekki betur við efnið því á því er ekki nokkur minnsti vafi að bændur geta sótt þennan rétt sinn að lögum. Það er ekki nokkur vafi á því. Samningurinn er löggerningur eins og aðrir slíkir. Hann er skuldbindandi fyrir ríkið. Á því er ekki nokkur minnsti vafi því hann er undirritaður af tveimur ráðherrum og er gerður með lögformlegum og lögmætum og réttum hætti á grundvelli heimilda í lögum og staðfestur ítrekað eftir á af Alþingi. Þannig að samningurinn er sem slíkur algerlega skothelt plagg og ríkið er skuldbundið af þessum samningi gagnvart þessum greiðslum. Í raun og veru er það því ekkert nema bjálfagangur að láta það líðast að svona ákvæði séu vanefnd. Það hlýtur auðvitað að gerast að þau verði greidd og að mínu mati þá með vöxtum eins og um væri að ræða vangoldnar bætur eða greiðslur aðrar af slíku tagi sem eðlilegt er að beri vexti frá gjalddaga. Þannig að þessi svik ríkisstjórnarinar, þessar vanefndir á framkvæmd búvörusamningsins, á ekki að þola, hvorki hér á Alþingi og ekki heldur nein ástæða til þess að samningsaðilarnir, mótaðilarnir, bændur í landinu eða bændasamtökin geri það. Auðvitað er það ljóst að þarna er grundvallarmunur á annars vegar samningsákvæðunum sjálfum og viðaukum við samninginn og hins vegar bókunum. Þar er meira um svona stefnumarkandi viljayfirlýsingar að ræða, en varðandi þá viðauka sem fela í sér fjárútlát þá eru þeir undirritaðir af bæði landbrh. og fjmrh. á sinni tíð og eru þar af leiðandi alveg óumdeilanlega og óvefengjanlega skuldbindandi fyrir ríkið. Hitt, hæstv. forseti, sem ég ætlaði aðeins að ræða varðandi landbúnaðarmálin er þessi ótrúlega staða sem aftur er komin upp með jarðræktarframlögin, þessi ótrúlega staða. Auðvitað er voðalegur skaði að ræða þetta hér, þetta helsta hugðarefni í lífi hv. 3. þm. Austurl., skurðgröftinn, án þess að hann sé hér viðstaddur. En við vitum náttúrlega að hv. 3. þm. Austurl. er örugglega mjög önnum kafinn við önnur skyldustörf og ég ætla þá ekkert að fjargviðrast út af því að hann geti ekki verið hér viðstaddur, en ég vona að hann geri mér þá þann heiður að lesa þingtíðindin þegar þau koma á prent og fái meðtekið mín sjónarmið í þessum efnum gegnum þau. En staðreyndin er sú að það er ekki hægt að skiljast svo við þessa skuldasöfnun sem á nýjan leik er hafin í sambandi við jarðræktarframlög að rifja þar ekki upp pínulitla sögu. Hún er ekki löng. En þannig er, hæstv. forseti, að þegar ríkisstjórnarskipti urðu á haustinu 1988 og farið var að athuga stöðu mála á ýmsum fjárlagaliðum og ýmsum liðum sem undir landbrn. heyra, þá kom í ljós að að einu leyti til var staðan alveg afbrigðilega slæm og hroðaleg og það var varðandi liðinn jarðræktarframlög. Það var í hnotskurn þannig að skuld, sem sjálfsagt að núvirði væri vel yfir hálfan milljarð kr., sjálfsagt einhvers staðar á bilinu 500--750 millj., mig minnir að tölurnar hafi verið nálægt 500 millj. þarna á haustdögum 1988, lá bara óafgreidd í óreiðu og það sem verra var, það var enginn vafi á því að bændur áttu rétt á þessum styrkjum samkvæmt lögum. Lögin voru þannig úr garði gerð að í raun fólst í þeim sjálfkræfur réttur bænda til styrkja út á allar þær framkvæmdir sem þeir réðust í og voru teknar út. Með öðrum orðum, upphæð þeirra skuldbindinga sem ríkið gat lent í vegna þessara mála réðst eingöngu af því hversu mikið af skurðum og hversu mikið af túnum og hversu mikið af kjöllurum bændur kusu að ráðast í að framkvæma. Þannig hafði verið um nokkurt árabil að þessi sjálftökuákvæði laganna héldust óbreytt, menn voru ekki menn til þess að breyta þeim úr því að ekki var lengur lagt fé til þess gera þau upp, heldur létu lögin halda gildi sínu en skuldirnar hlaðast upp. Það tók alveg steininn úr á síðasta eina til eina og hálfa árinu fyrir þessi stjórnarskipti. Þá komst hæstv. þáv. landbrh. Jón Helgason hvorki lönd né strönd því í fjmrn. sat hæstv. núv. utanrrh., illu heilli, Jón Baldvin Hannibalsson, og neitaði með öllu að borga nokkurn skapaðan hlut af þessum jarðræktarframlögum og styrkjum, bara algerlega. Og hæstv. þáv. landbrh., hv. núv. 2. þm. Suðurl., Jón Helgason, komst hvorki fetið fram né aftur.  Þannig var nú ástandið, hæstv. forseti. Þetta var nú ekki mjög björgulegt satt best að segja og ekki sérlega skemmtileg uppákoma að þarna lágu í óreiðu margra ára ógreiddir styrkir sem enginn vafi lék á að bændur áttu rétt á samkvæmt þeim ákvæðum sem voru í lögum. Og hvað varð þá að gera? Hvað varð að gera? Jú, það var að taka á þessum gríðarlega fortíðarvanda. Einhver varð að gera það. Það kostaði heilmikil átök og heilmikil læti og það auðvitað þýddi að m.a. varð að skera mjög harkalega niður þessa styrki á næstu árum þarna á eftir til þess að ráðast í það að borga upp þessar skuldir. Það var gert með tvennum hætti. Það var gert annars vegar með því að ég lagði fram frv. og fékk samþykkt hér á Alþingi frv. sem afnam þessa sjálftöku styrkjanna og breyttu þessu yfir á það form að menn verða nú að sækja um og fá viðurkenndar og samþykktar umsóknir áður en þeir eiga rétt á styrkjum. Þannig er hægt að stjórna því hve mikið fer út og þetta er ekki lengur sjálftaka. Að hinu leytinu náði landbrn. loks, eftir nokkuð ströng og stíf fundahöld satt best að segja, samningum við fjmrn. um að gera þessar skuldir upp á nokkrum árum. Það var m.a. gert með útgáfu skuldabréfa sem bændur fengu og komu til greiðslu á þriggja eða fjögurra ára tímabili. Það að gera upp skuld upp á 500, 600, 700 millj. kr. plús það að greiða þá þó að vísu væru miklu minni styrkir á árunum sem á eftir fóru var auðvitað gríðarlegt átak en það tókst. Það tókst að vinna upp þessar skuldir þannig að þegar núv. ríkisstjórn tók við þá var að koma til greiðslu síðasta árið af afborgunum þessara skuldabréfa. Með öðrum orðum, það var búið að hreinsa borðið. En hvað hefur gerst síðan? Sagan er að endurtaka sig. Hinir ábyrgu snillingar í núv. ríkisstjórn sem hafa talað meira en flestir aðrir um fortíðarvanda, hvað eru þeir að gera? Þeir eru að mynda aftur skuld af því tagi sem þeir skildu við sig þegar þeir fóru síðast úr Stjórnarráðinu, sjálfstæðismenn.  Staðreyndin er sú að ég var búinn að fá af þessu nokkrar fregnir, hæstv. forseti, að þessi ótrúlegu tíðindi væru að gerast á nýjan leik, að það væri komið upp sambærilegt klúður þó tölurnar séu að vísu enn þá minni og farinn að myndast á nýjan leik hali gagnvart þessum lið. Og það er alveg ótrúlegt, það er með endemum að það skuli vera að gerast því nú er auðvitað búið að minnka þannig umfang þessa liðar og var búið að breyta þannig lögum að það átti að vera búið að ná algerlega utan um það að þarna gæti orðið um nokkra sjálftöku að ræða. Þannig var lögunum breytt í tíð fyrri ríkisstjórnar. Hér hefur því átt sér stað mikið klúður sem óhjákvæmilegt er að gagnrýna mjög harðlega og auðvitað eru þessi samskipti ekki á nokkurn hátt í skaplegu formi eins og þau hafa hér verið af hálfu hæstv. ríkisstjórnar og við bændurna. Þegar þetta tvennt er skoðað og auðvitað mætti fleira nefna, þá finnast mér nú fjaðrirnar vera farnar a.m.k. að sviðna dálítið á hæstv. landbrh. sem hefur komist í býsna mikil metorð úti í sveitum fyrir þá einföldu ástæðu að hann var svo heppinn að kratarnir fóru að hamast á honum í landbúnaðarmálum. Það gerði náttúrlega hæstv. landbrh. umsvifalaust vinsælan í sveitum landsins að Alþfl. fór að ráðast á hann. En það verður auðvitað að skoða verkin, þau sýna merkin og þarna, a.m.k. í þessum tveimur greinum, þar sem núv. ríkisstjórn tók við hreinu borði, það var búið að koma þeim málum í lag, eru menn búnir að falla algerlega á prófinu varðandi framkvæmd búvörusamningsins að öðru leyti og hins vegar þetta með jarðræktarframlögin og styrkina sem ég hef hér verið að nefna. Auðvitað er það þannig að þegar maður fer að hugsa um þetta þá verður þetta tal hæstv. forsrh. um fortíðarvandann þeim mun hlægilegra sem maður hugsar til þess að fyrri ríkisstjórn kom að margs konar vanda af þessu tagi, arfleifð Sjálfstfl. sem þurfti að gera upp. Það vill nú svo til að þegar stjórnarskiptin urðu haustið 1988 þá var Sjálfstfl. búinn að sitja í ríkisstjórn samfellt í fimm og hálft ár. Eða a.m.k. eitthvað á sjötta ár. Ekki rétt munað, hæstv. forseti? Að hann hafi skreiðst inn í Stjórnarráðið á vordögum 1983 þegar aumingja ræfils Framsfl. var svo ógæfusamur að mynda með honum einhverja verstu ríkisstjórn sem hér hefur setið um langt skeið, m.a. þá ríkisstjórn sem beitti sér fyrir misgenginu í húsnæðismálunum eins og frægt er, einhverri grimmustu og ljótustu kjaraskerðingu sem lengi hefur verið ráðist í, á vordögum 1983. En hvað um það, um það verður alla vega ekki deilt að Sjálfstfl. hafði þá setið í ríkisstjórn í á sjötta ár haustið 1988. En hann skildi eftir sig óráðsíu af ýmsu tagi eins og þá sem ég hef verið að nefna. Sama mætti t.d. nefna um skuldir ríkisins sem þá höfðu hlaðist upp á löngu árabili í Reykjavíkurborg vegna vegaframkvæmda. Það er ágætt fyrir þingmenn Reykv., en hér situr a.m.k. einn, að vita í hvaða horfi þau mál voru þegar ríkisstjórnin tók við 1988. Þá lá afvelta skuld ríkisins eða Vegagerðarinnar við Reykjavíkurborg upp á á annan milljarð kr. sem hinir miklu snillingar í Sjálfstfl., sem farið höfðu með samgöngumál og ríkisfjármál að hluta til, það æfðu sig ýmsir í fjmrn. í tíð ríkisstjórnar Sjálfstfl. og Framsfl., 1983--1987, eins og kunnugt er með misjöfnum árangri í tengslum við stólaleik Sjálfstfl. og allt það. En afraksturinn af því var nú sá þegar sjálfstæðismenn höfðu stjórnað öllum þremur apparötunum, fjmrn., samgrn. og Reykjavíkurborg, að þeir skildu eftir sig skuld við borgina upp á talsvert á annan milljarð kr. Það kom einmitt í hlut þessarar sömu fyrri ríkisstjórnar að gera upp þá skuld, sópa upp fortíðarvandann eftir íhaldið. Þeim málum var komið í lag með samningum við borgina áður en kosningar fóru fram árið 1991. Nú er hins vegar hafin á nýjan leik svona skuldasöfnun í vegamálum eins og kunnugt er því að stór hluti af framkvæmdum á þessu kjörtímabili eins og menn guma mjög af hafa verið teknar að láni. Það er þannig, hæstv. forseti, að ég ætlaði svo lítillega að nefna einnig samgöngumálin. Ég hef reyndar gert það áður og við önnur tækifæri þannig að ég ætla ekki að fara mörgum orðum um þau efnislega en mér finnst óhjákvæmilegt að nefna það hér eins og reyndar er ágætlega gert í nál. minni hluta fjárln. að það er orðinn hreinn skrípaleikur hvernig hæstv. ríkisstjórn hefur staðið að uppsetningu þess málaflokks og framkvæmd á kjörtímabilinu. Ég hef margsagt það hér og ég get endurtekið það einu sinni enn að ég tel að framganga hæstv. ríkisstjórnar í vegamálum með hinum sérstöku framkvæmdaátökum sem svo eru kölluð og eru fyrst og fremst aðferð til að koma talsverðum hluta vegafjárins til hliðar út úr vegáætlun, út úr vinnu Alþingis og skipta þeim að geðþótta við ráðherraborðið, að þetta sé skýlaust brot á 10. gr. vegalaga, það er það. Það sjá það allir menn sem lesa þá grein. Þar stendur á eins ágætri íslensku og nokkuð getur verið að með vegaframkvæmdir skuli farið þannig --- gleður mig stórkostlega að hv. 1. þm. Vesturl. er nú vel vaknaður hér úti í salnum og hefur beðið um orðið í andsvari. Hann ætlar vonandi að reyna að verja hendur Sjálfstfl. í þessum vegamálum.

Ég hef vakað lengi og vel.

Það er nú gott að heyra. En þannig er þetta, hæstv. forseti, að í 10. gr. vegalaganna eða a.m.k. þeirra gömlu vegalaga sem ég kunni nokkuð vel, nú er sennilega búið að breyta því númeri með nýafgreiddum lögum í fyrra. Þá stóð, og þau ákvæði eru efnislega óbreytt í nýju vegalögunum, algerlega skýrum stöfum að með vegaframkvæmdir skuli fara þannig að vegamálastjóri undirbýr tillögu til þál. um vegáætlun og leggur fyrir samgrh. sem aftur leggur hana fyrir Alþingi. Alþingi ákveður síðan í umfjöllun sinni skiptingu vegafjárins niður á einstaka framkvæmdaliði, einstök verk. Þetta stendur í lögum. Það eru algerlega skýr og afdráttarlaus fyrirmæli um það hvernig skuli ráðstafa fjármunum til vegagerðar á Íslandi: Í gegnum vegáætlun og með ákvörðunum Alþingis. Þannig að það sem hér hefur gerst í tíð þessarar ríkisstjórnar er skýlaust lögbrot. Auðvitað geta menn sagt að með því að leita heimildar eftir á þá séu þeir að reyna að bjarga sér fyrir horn. Það er að minnsta kosti alveg ljóst að þegar framkvæmdaátakið fór af stað og framkvæmdir hófust á því sumri sem ákvörðunin var tekin og við þau verk sem ríkisstjórnin ákvað við sitt borð áður en málið kom til kasta Alþingis þá átti sér stað lögbrot, á því er ekki nokkur vafi. Auðvitað er Sjálfstfl. í þvílíkri mótsögn við sjálfan sig í því máli vegna fyrri afstöðu sinnar að það skyldi nú ekki eiga að vera að einhvern tímann eigi það nú eftir að koma fram á spjöldum sögunnar. Þannig var nefnilega að þegar einhvern tímann átti fyrr á öldinni að fresta vegaframkvæmdum í einhverju sparnaðarkasti sem greip menn á árinu 1989 um heilar 35 millj. kr. og ég lagði tillögu fyrir ríkisstjórnina síðla árs 1989 um hvaða framkvæmdum skyldi frestað, hverjir urðu þá vitlausir aðrir en þingmenn Sjálfstfl.? Þeir stóðu grenjandi í þessum ræðustól hver á fætur öðrum, hv. þm. Pálmi Jónsson, 1. þm. Norðurl. v., og fleiri slíkir og sögðu: Lögbrot, lögbrot, lögbrot. Samgrh. og ríkisstjórn eiga ekkert með það að vera að fresta framkvæmdum sem búið er að ákveða á Alþingi og vegáætlun gerir ráð fyrir. Það er sko lögbrot, hneyksli, svívirða. Var þó ekki verið að tala um að fella þær framkvæmdir niður eða hætta við það heldur eingöngu að fresta þeim og var að sjálfsögðu alltaf ætlunin að leita heimildar Alþingis á því hausti, fyrir þeirri frestun áður en árið yrði úti. En þeir töldu þetta svo heilagt að það skyldi ráðast í framkvæmdirnar um sumarið og það væri algerlega óheimilt að bíða með að hefja þær þangað til að það hefði verið borið undir Alþingi hvort Alþingi féllist á að fresta þeim. Svona var heilagleiki Sjálfstfl. á þessum árum gagnvart því að það mætti ekki fara í hinu minnsta eða smæsta á svig við það forræði sem Alþingi með sinni vinnu og sinni skiptingu á grundvelli vegáætlunar hefði. Þetta mál stóð svo í stappi á haustmánuðum og það var alveg ljóst að það hafði ekkert lögbrot farið fram fyrr en árið væri þá liðið. Niðurstaðan varð sú að það náðist samkomulag um meðferð þessa máls hér á þingi og í samskiptum milli ríkisstjórnar, meiri hluta og minni hluta, og málinu var lokið þannig í sæmilegri sátt fyrir áramót. Það er a.m.k. alveg ljóst að það hlýtur að vera nokkuð snúið fyrir hv. þm. Sjálfstfl. sem þekkja þessa forsögu málsins og m.a. arfleifð síns eigin flokks að ætla að koma hér upp ef einhverjir þeirra skyldu ætla að gera það og halda því fram að þetta hafi verið í lagi eins og að þessu hefur verið staðið af hálfu hæstv. ríkisstjórnar núna. Það er nú svo, hæstv. forseti. Ég vil svo að lokum varðandi þessi samgöngumál vegna þess að um vegamálin hefur áður verið ítarlega fjallað og þann skípaleik sem þar er í gangi að skerða vegatekjur í ríkissjóð og færa síðan aftur út úr ríkissjóði peninga í eitthvað sem kallað eru sérstök framkvæmdaátök. Þegar upp er staðið er í raun og veru framkvæmdagildi fjárveitingar til vegamála ekkert meira en það hefur verið um árabil. Það er allt saman pótemkin-tjöld, það er allt saman skrípaleikur, það eru svona færslur fram og til baka eins og Bör Börson og ýmsar slíkar sögupersónur kváðu hafa verið nokkuð góðar í, svona froðufærslur eins og það heitir víst á máli bókhaldara, fram og til baka. Þegar upp er staðið þá er niðurstaðan sú að framkvæmdagildi fjárveitinga í vegamálum hefur verið minna en mörg undanfarin ár vegna þess að að hluta til hafa þarna verið á ferðinni lántökur. En ráðstöfunarfé hefur verið allbærilegt, það hef ég alla tíð viðurkennt. En megingallinn er sá að því hefur að hluta til verið haldið uppi með lántökum. En þessi skrípaleikur fram og til baka með færslurnar á þessu er neðan við allar hellur. Sennilega er það þannig að ef þeir sjálfstæðismenn koma hér upp og verja þessa tilhögun þá gætu menn freistast til að taka það gilt að hérna væri verið að innleiða nýja samskiptahætti í þessum efnum. Næsta ríkisstjórn, ef hún leggst þá svo lágt að fara í sama farið, velur væntanlega þetta verklag líka. Hún tekur stóran hluta vegafjárins til hliðar þannig að hin venjubundna umfjöllun á þingi og ákvörðun um skiptingu kemst hvergi að og ákveður það á hnjánum eða við ráðherraborðin hvernig og í hvað þetta skuli fara. Auðvitað er það öllum til bölvunar að innleiða slík vinnubrögð hér, að spilla þeirri samstöðu sem einkennt hafði um alllangt árabil meðferð þessa málaflokks. Ég segi það alveg eins og er, hæstv. forseti, í fullri einlægni að ég harma hvernig ríkisstjórnin hefur staðið að þessum málum. Það er mjög slæmt, mjög miður, og ég óttast að það geti dregið leiðindadilk á eftir sér í samskiptum manna á þessu sviði á komandi árum. Varðandi svo flugmálin að lokum undir þessum samgöngulið þá hef ég líka gagnrýnt það áður að þar skuli eiga að fara út á þá braut að taka til við að skerða hina mörkuðu tekjustofna flugmálaáætlunar og láta þá að hluta til standa undir rekstri á flugmálasviðinu. Ætlunin er sem sagt að taka 70 millj. kr. af hinum mörkuðu tekjum flugmálaáætlunar sem eiga samkvæmt gildandi lögum að renna eingöngu til uppbyggingar og framkvæmda og ráðstafa þeim í rekstur. Ég tel þetta sérstaklega ámælisvert vegna þess að flugreksturinn í landinu er ekki atvinnugrein sem skynsamlegt er að fara að nota sem skattstofn í þessum skilningi, það er mjög vitlaust. Flugið borgar verulegar álögur og þjónustugjöld sem renna í þann rekstur í formi lendingargjalda og ýmissa þjónustugjalda, skoðunargjalda, gjalda til loftferðaeftirlits og slíkra aðila, þannig að það eru fyrir verulegar álögur á fluginu, flugrekendum og farþegum sem auðvitað borga það að lokum. En samt sem áður létu menn sig hafa það á sínum tíma 1987 að leggja viðbótarskatta á bæði flugfarþegana og flugrekendurna í formi eldsneytisgjalds til þess að kosta uppbyggingu á þessu sviði og eingöngu uppbyggingu. Ég tel það mikið ógæfuskref að fara út í það að gera nú þessa mörkuðu tekjustofna að skattstofni fyrir ríkissjóð því það er ekkert annað sem þarna er verið að gera, 70 millj. í ár, hvað verður það næsta ár? Rekstur flugvallanna umfram tekjur kostar um 180 millj. kr. á ári. Það er hægt að hugsa sér að hækkanir á komandi árum verði réttlættar með því að það þurfi meira í reksturinn og áður en við er litið verður kannski stór hluti þessa tekjustofns búinn að sogast þarna upp í rekstur og hægir á bráðnauðsynlegri uppbyggingu á þessu sviði sem því nemur. Þetta er mjög dapurlegt og ömurlegt, hæstv. forseti. Ég verð að segja að lengi getur mann undrað og komið manni á óvart metnaðarleysi ýmissa hv. þm. stjórnarliðsins að láta svona yfir sig ganga. Það tókst hér með mjög öflugum þrýstingi og mjög harðri baráttu í fyrra að berja til baka og niður áform um að leggja virðisaukaskatt á fólksflutninga innan lands og þá auðvitað ekki síst innanlandsflugi. Sú ákvörðun sem hér á að fara að taka er síst skárri að mínu mati, síst skárri en það hefði verið að leggja virðisaukaskatt á flugfarseðlana innan lands. Vegna þess að þarna eru á ferðinni miklir peningar sem augljóslega munu festast í sessi ef menn einu sinni gefast upp fyrir þessu og enda sem hreinn skattstofn á þennan flugrekstur og á farþegana. Þar með líka fyrst og fremst landsbyggðarskattur. Ég óska þeim miklu snillingum hér, þingmönnum stjórnarliðsins á landsbyggðinni sérstaklega, til hamingju með jólagjöfina sem þeir ætla að taka með sér heim til kjósenda sinna, t.d. á Vestfjörðum og Austfjörðum, landshluta sem eru sérstaklega háðir flugi. Það hlýtur að vera gaman fyrir þá að fara heim með þessa jólagjöf eða hitt þó heldur. Nei, það hefur sjálfsagt ekki mikið upp á sig að vera hér um hánótt að reyna að ræða það hvort ekki sé einhver grundvöllur eða forsenda til að endurskoða þessi áform. En ég verð að segja alveg eins og er að mér finnast þetta mikil og sár vonbrigði að sjá þennan lið svona leikinn. Ég hef áður lýst eftir því hvernig hv. 1. þm. Vestf. líði við þessar aðstæður. Hann er nú upphafsmaður að þessari flugmálaáætlun og þeirri gjaldtöku sem hér er á ferðinni. Ég verð að segja alveg eins og er að það þykja mér harla dapurleg örlög ef það á yfir hann að ganga að greiða atkvæði með þessu á sínu síðasta þingi, það verð ég að segja alveg eins og er. En e.t.v. verður það nú ekki. E.t.v. kemur eitthvað til sem breytir þessu eða þá að hv. 1. þm. Vestf. rífur sig lausan og greiðir einfaldlega atkvæði á móti þessu sem hann væri náttúrlega fullsæmdur af því að hann á að láta sína betri vitund ráða í þessum efnum en ekki handjárn ríkisstjórnarinnar. Þetta er hálfgert óhæfuverk, hæstv. forseti, sem á að fara að vinna í þessum málaflokki. Það segir mér því miður svo sannarlega hugur um. Við erum einmitt sömu dagana að ræða það hvernig menn hafa á örfáum árum gengið á lagið varðandi til að mynda skerðingu á tekjum Framkvæmdasjóðs fatlaðra og Framkvæmdasjóðs aldraðra fyrir einhverjum árum síðan í einhverjum vandræðum og klúðri brugðu menn á það ráð að heimila að taka pínulítið af þeim peningum í viðhald mannvirkja. Hvað gerðist svo næst? Jú, það var ákveðið að fara með smáprósentu í rekstur. Og hvað gerist þar næst? Sú prósenta er hækkuð úr 25% í 40% þannig að áður en við er litið er kannski meiri hluti þessa tekjustofns, sem átti að ganga til uppbyggingar á þessu sviði, horfinn inn í reksturinn, orðinn skattstofn því að þessi útgjöld hafði ríkissjóður áður greitt. Þá, hæstv. forseti, ætlaði ég að rekja aðeins þær brtt. sem ég er flm. að. Nú stendur svo illa á að ég er ekki með þær í höndunum. Þá er spurning hvort hægt sé að hjálpast að við það í þingsalnum að fara í eitthvert samstarfsverkefni um það að koma þeim í mínar hendur.  Ég hafði hugsað mér í fyrsta lagi að leggja til breytingartillögur á samgöngumálasviðinu.  Það fyrsta er gamall kunningi. Það er að settur verði inn nýr fjárlagaliður upp á 5 millj. kr. til undirbúnings, rannsókna og framkvæmda, við að styrkja útsker það í norðri sem Kolbeinsey heitir. Þannig er að ræðumaður hefur um nokkurt skeið verið mikill áhugamaður um það að við a.m.k. látum það ekki eftir baráttulaust að missa þann grunnlínupunkt sem Kolbeinsey er og stækkar íslensku efnahagslögsöguna um 9.600 ferkílómetra og munar um minna. Nú geta menn deilt um hversu réttarstaða okkar veikist eða versnar við það að Kolbeinsey breytist úr ey í útsker og hverfi síðan en þó er alveg ljóst hygg ég að samkvæmt ákvæðum grunnlínukafla alþjóðahafréttarsáttmálans þá veikist okkar réttarstaða til mikilla muna ef eyjan hverfur þó að ljóst sé að við eigum í ágreiningi við sumar okkar nágrannaþjóðir út af grunnlínum á þessu svæði. Nú kann vel að vera að máttarvöldin og náttúruöflin reynist okkur mönnunum, fáum og smáum, uppi á Íslandi yfirsterkari og því verði að lokum ekki forðað að Kolbeinsey hverfi í hafið nema þau hin sömu náttúruöfl haldi áfram smíðinni og láti gjósa myndarlega á svæðinu þannig að upp komi ný eyja sem væri jarðfræðilega hugsanlegt en kannski ekki líklegt að við verðum svo heppin í okkar tíð að það gerist því að hinn jarðsögulegi tímakvarði er dálítið annar en okkar mannanna eins og kunnugt er og þarf mjög mikla þolinmæði til að mynda til þess að bíða eftir atburðum á mælikvarða jarðsögunnar.  Ég hef sagt að þó ekki væri nema við gætum seinkað því um 30--50 ár að Kolbeinsey hyrfi þá gæti það skipt miklu máli og verið nokkurra peninga virði. Í öllu falli finnst mér aumingjalegt að láta það stranda á fáeinum milljónum króna að unnt sé gera og ljúka þeim rannsóknum, athugunum og könnunum, bæði á staðnum sem og þjóðréttarlegs eðlis, sem að mínu mati þurfa að fara fram til að ganga úr skugga um það annars vegar hvort það er tæknilega viðráðanlegt að gera þarna eitthvað sem gæti skipt máli og hins vegar að reyna að fá eins glögga mynd af því þjóðréttarlega séð og hægt er hve miklu máli þetta kynni að skipta okkur. Því verður að vísu sjálfsagt aldrei svarað fyrr en fyrir dómi og það er einmitt mergurinn málsins, hæstv. forseti, að svo kann vel að fara að Íslendingar verði dregnir fyrir dómstóla á næstu árum vegna ágreinings um þetta mál. Danir hafa staðið í löngum og harðvítugum málaferlum fyrir hönd Grænlendinga við Norðmenn út af miðlínu milli Jan Mayen og Grænlands. Nú er dómur nýlega fallinn því máli, að vísu nokkurs konar salómonsdómur en ég hef það eftir áreiðanlegum heimildum frá Danmörku að Danir hafi síðan haft í undirbúningi eða séu a.m.k. með í athugun að stefna í kjölfar á Íslendingum vegna ágreinings varðandi grunnlínupunktana Kolbeinsey og Hvalbak þegar þeir hafa lokið sínu uppgjöri við Norðmenn á þessu sviði. Þá kynni einmitt að skipta máli að við hefðum gert allt sem í okkar valdi stendur til að styrkja okkar stöðu. Það er mjög leiðinlegt ef við erum svo illa komin í þessum efnum að við getum ekki kostað einhverjum smávegis fjármunum til til að verja hugsanlega jafngríðarlega hagsmuni og þarna eru á ferðinni, jafngríðarlega hagsmuni og þarna geta verið á ferðinni, þessa 9.600 ferkílómetra af íslensku efnahagslögsögunni og ýmis framtíðarréttindi sem gætu hangið á spýtunni og við vitum ekki endilega í dag hver eru, svo sem ýmis hafsbotnsréttindi sem þarna gætu fylgt. Þetta er 1. liður brtt., hæstv. forseti, og ekki fleiri orð um það. Annar liður tillögunnar á þskj. 367 er um framkvæmdir þær á flugvöllum sem ég hef gert að umtalsefni. Ég legg til að 70 millj. kr. skerðing á framkvæmdafé flugmálaáætlunar verði felld niður. Yrði það samþykkt við atkvæðagreiðslu eftir 2. umr. leiddi af sjálfu að menn mundu þá fella í hinum óþverralega bandormi ríkisstjórnarinnar þau lagaákvæði sem lúta að því að heimila þessa skerðingu og málið væri þar með úr sögunni. Verði einhverjar vonir til þess að þetta mál verði skoðað er ég fús að kalla þessa brtt. aftur til 3. umr. en ef ekki þá tel ég a.m.k. rétt að láta hana koma til atkvæða þannig að stjórnarliðar hafi ekkert að skýla sér á bak við í þeim efnum ef þeir ætla virkilega að axla ábyrgðina af því að standa svona að málum. Þriðji og síðasti töluliður á brtt., hæstv. forseti, varðar Ferðamálaráð. Ég legg þar til nokkra hækkun á almennum lið Ferðamálaráðs úr 68 millj. í 90. Þessar 68 millj. hafa staðið óbreyttar að krónutölu í þrjú eða jafnvel fjögur ár og er afar bagalegt þegar ljóst er að verkefnin eru vaxandi ár frá ári. Ég vil þess vegna meina að þarna sé á ferðinni tiltölulega hófleg krafa um lítils háttar hækkun, má eiginlega segja, og ljóst að þarna er hvergi nærri skilað eftir sem áður öllum tekjum til Ferðamálaráðs sem því ber lögum samkvæmt að fá sem eru 10% af brúttóvörusölu Fríhafnarinnar á Keflavíkurflugvelli. Það mun láta nærri að það væri um 180--190 millj. kr. ef Ferðamálaráð fengi allar þær tekjur. Menn geta e.t.v. haft þá skoðun að það væri fullrausnarlegt en í öllu falli er mikill munur á því að sitja uppi með sömu krónutöluna ár eftir ár eftir ár sem sníður Ferðamálaráði svo þröngan stakk að það getur rétt aðeins haldið úti sínum hefðbundna rekstri á landkynningarskrifstofunum erlendis í Frankfurt og New York og getur sáralítið annað gert. Í öðru lagi, hæstv. forseti, vil ég mæla fyrir brtt. á þskj. 366 sem ég flyt ásamt hv. 3. þm. Vesturl., Jóhanni Ársælssyni. Þar er á ferðinni afar einföld tillaga um að hækka lítillega, leyfi ég mér að segja, í raun og veru afar hógvær tillaga, liðinn Styrking dreifikerfis í sveitum og á þar við dreifikerfi rafmagns. En slíkur er metnaður stjórnarliðsins í þessum efnum að þarna fundu stjórnarliðar matarholu til að skera sérstaklega niður, þ.e. að lækka um, ég hygg, einar 6 millj. kr. þennan rausnarlega fjárlagalið, styrking dreifikerfis í sveitum, sem var um 20 millj. en þeir ætla að lækka niður í 14,6 á næsta ári. Er það þó væntanlega þekkt af einhverjum fleirum en ræðumanni sem eitthvað fara um sveitir landsins endrum og sinnum, kannski gerir hv. 1. þm. Vesturl. það. Hann hlýtur a.m.k. að aka af og til í gegnum Borgarfjörðinn á leið sinni vestur í Stykkishólm og jafnvel hugsanlegt líka að hv. þm. Einar K. Guðfinnsson slæðist inn á einn og einn sveitabæ á Vestfjörðum. Og það skyldi nú ekki vera að bændur hafi einmitt kvartað yfir því að eitt af því sem hái þeim mjög í nútímabúrekstri og t.d. gagnvart því að tæknivæða sinn búskap, þeir sem á annað borð eru í einhverjum færum til slíks, sé einmitt lélegt dreifikerfi og vöntun á þrífösun á rafmagni í sveitum sem háir mönnum stórkostlega miðað við nútímakröfur og aðstæður. Það til að mynda að hafa ekki þriggja fasa rafmagn er viðbótarútgjaldaliður upp á hundruð þúsunda kr. þegar verið er að kaupa inn dýr rafmagnstæki í súgþurrkunarmótora og annað því um líkt. Þetta veit ég að hv. þm. þekkja sem eitthvað vita um aðstæður í landsbyggðarkjördæmunum og þess vegna hlýtur þá að taka nokkuð sárt að leika þennan fjárlagalið upp á 14,6 millj. kr. með þessum hætti. Við leggjum til í fyrra lagi að þetta verði hækkað í 25 millj. en til vara, skyldi það nú vera fellt, að hækkunin verði þær 6 millj. rúmar sem ríkisstjórnin eða meiri hlutinn leggur til að þetta verði lækkað um samkvæmt fjárlagafrv. og færi þá í 19,2 millj. og væri það engin ofrausn held ég þó að þetta væri látið eftir. Sama á við um þetta að væri einhver von til þess að á þetta yrði litið milli umræðna þá væri ég fús til þess að kalla það aftur til 3. umr. Að lokum eitt áhugamál, hæstv. forseti, sem ég hef gjarnan minnt á við þessar umræður að vísu fyrir vægast sagt daufum eyrum svo ekki sé meira sagt og er það nokkur lífsreynsla í sjálfu sér að hafa starfað hér í 11 ár, átt sér ákveðið áhugamál af þessu tagi og reynt að koma því hér að og til einhvers framgangs á undangengnum árum og hafa ekki haft meiri uppskeru en raun ber vitni. Ég á hér við framlög okkar Íslendinga til þróunarsamvinnu, til þróunarhjálpar í heiminum. Ég verð að segja það alveg eins og er að mér finnst afar skammarlegt að Íslendingar verandi í hópi ríkustu þjóða heimsins skuli vera með þeim allra öftustu, á borð við alveg niður undir þriðja heims ríki hvað varðar framlög til þróunarsamvinnu. Við af mikilli eigingirni skerum okkur algerlega úr hvað varðar þjóðir á Vesturlöndum, svo ekki sé talað um hin Norðurlöndin sem öll gera nokkuð vel í þessum efnum hvað varðar það að við ráðstöfum miklu, miklu lægri hluta af okkar þjóðartekjum til þessara verkefna hafandi þó tekið þátt í að samþykkja það á alþjóðavettvangi að stefnt skuli að því að 1% af þjóðartekjunum eða framleiðslunni miðað við tilteknar viðmiðunarforsendur renni til svona verkefna. Var það gjarnan hugsað að kannski tveir þriðju hlutar þess kæmu frá ríki og afgangurinn frá einkaaðilum. Þennan lið þyrfti að vísu að hækka um nokkur hundruð prósent til þess að koma upp á einhvert það plan sem væri hægt að sýna og standa kinnroðalaust frammi fyrir erlendis en ég legg hér til að liðurinn verði hækkaður um liðlega 20 millj. kr. og er svo sem ekki mikið en mundi þó lyfta því svolítið og einhverjir gætu þó a.m.k. glaðst yfir því að við værum aðeins á réttri leið í þessum efnum. Það er þó sannarlega ekki svo, því miður, hæstv. forseti, að verkefnin séu eitthvað á undanhaldi úti í hinum stríðshrjáða og hungraða heimi þar sem barist er við offjölgun, sjúkdóma og önnur slík vandamál. Þvert á móti er það þannig að neyðarköllin úr ýmsum áttum hafa aldrei verið háværari en einmitt nú. Þannig að því er ekki fyrir að fara að við getum réttlætt frammistöðu okkar á þessu sviði með því að það sé batnandi ástand í þessum efnum í heiminum. Ég geri mér alveg grein fyrir að það er sjálfsagt afar lítill áhugi á þessu málefni hér og fáir sem nenna að hlusta á ræðuhöld um miðja nótt um þetta efni og sjálfsagt borin von að það takist að óbreyttu að ná þessu hlutfalli nokkuð upp. Þess vegna vil ég minna á gamla hugmynd sem áður hefur svo sem verið sett fram, bæði af mér og fleirum, að e.t.v. ætti með einhverjum hætti að bera það upp og jafnvel undir þjóðina hvort hún vildi taka á sig sérstaka gjaldtöku til að standa undir framlögum á þessu sviði. Það væri hægt að hugsa sér einhvern veginn þannig að það væri tekjutengt eða þannig fyrir komið að það teldist að bestu manna yfirsýn sæmilega sanngjarnt. Síðan mætti hugsa sér að það hækkaði í áföngum á einhverju árabili þannig að þessi framlög kæmust upp í það horf að við Íslendingar gætum kinnroðalaust sýnt okkar frammistöðu á alþjóðavettvangi. Ég get mjög vel hugsað mér að láta bera slíkt undir þjóðaratkvæði í tengslum við almennar kosningar og mundi ekki kosta mikið þó að í tengslum við almennar kosningar væri þjóðin jafnframt beðin að tjá hug sinn til þess hvort hún vildi til að mynda gagnvart þessu sérstaka verkefni samþykkja á sig skattheimtu af einhverju slíku tagi sem kæmi í áföngum og yrði tekjustofn helst, liggur mér við að segja, stjórnarskrárvarinn til að ganga til þessa verkefnis. Þá ekki fleiri orð um það, hæstv. forseti, enda finnst sjálfsagt einhverjum nóg um, en ræðumaður er nú þeirri undarlegu ástríðu haldinn að ég hef leyft mér að segja það sem ég tel mig þurfa að segja um þessi mál án tillits til þess hvað klukkan er. Það er stundum ætlast til þess að menn segi ekki það sem þeim býr í brjósti eða afsali sér málfrelsi ef klukkan er farin að ganga eitt eða tvö eða eitthvað slíkt að næturlagi en ég hef aldrei látið það hafa mikil áhrif á mig satt best að segja. Ég held að við hljótum að ræða hér mál og skiptast á skoðunum eins og við teljum okkur skylt og rétt og taka okkur í það þann tíma sem nauðsynlegur er og þó svo það megi sjá á einum og einum manni að menn eru farnir að þreytast sem skiljanlegt er, þá held ég að við verðum að láta þau alvarlegu viðfangsefni sem við erum með í höndunum ganga fyrir og taka þau til umræðu. Það er, hæstv. forseti, satt best að segja afar fátt til þess að gleðjast yfir við 2. umr. um fjárlög á þessum ágæta desemberdegi eða nóttu eins og nú er víst orðin og lítið tilefni til fagnaðarláta satt best að segja þegar yfir þetta plagg, fjárlagafrv., er farið og þau áform sem síðan hafa verið kynnt um meðferð þess. Auðvitað er það ekki þannig að ég efist í sjálfu sér um ágætan vilja hv. stjórnarliða í ýmsum greinum til þess að gera betur en menn telja sér sjálfsagt þröngur stakkur skorinn í þessum efnum og ég viðurkenni að það verður ekki gert allt fyrir alla, ekki í þessum efnum frekar en öðrum. Þó verð ég að segja það alveg eins og er að ég mundi una mikið skár við margt af því sem hér er á ferðinni ef hæstv. ríkisstjórn og stjórnarliðar hefðu sýnt a.m.k. einhvern umtalsverðan lit á því að afla þá ríkissjóði tekna á móti þeim verkefnum og þeim halla sem verið er að kljást við þessi árin. Þegar upp er staðið finnst mér það mesti aumingjadómurinn í þessum efnum öllum. Það á svo sem ekki bara við um þá ríkisstjórn sem nú situr, langmesti aumingjadómurinn og mesta pólitíska hugleysið sem viðgengst á Íslandi í dag er aumingjadómurinn gagnvart því að manna sig upp í að afla tekna til að standa undir þeim útgjöldum sem menn í reynd viðurkenna að þeir telja að verði að vera vegna þess að þrátt fyrir tal um niðurskurð og niðurskurð og sparnað og sparnað, þá loka menn ár eftir ár eftir ár eftir ár fjárlagafrv. með tilteknum útgjöldum, með tilteknum rekstri í velferðarþjónustunni og þá verða menn að manna sig upp í það að gera það sem því fylgir, að afla tekna til þess að endar nái saman. Það, hæstv. forseti, tel ég lakast af öllu í þessu sambandi hversu skammt mönnum miðar og í raun og veru ekki neitt í þeim efnum og ef eitthvað er jafnvel heldur aftur á bak í tíð hæstv. núv. ríkisstjórnar.

Hæstv. forseti. Það er langt liðið á nóttu og vissulega er það svo að það er nokkur hætta á því að þegar lagt verður af stað heim geti farið svo að þingmenn fæli burt þá jólasveina sem hafði verið vænst að yrðu á ferðinni við mitt heimili og áttu að koma færandi hendi en það verður að taka því sem að höndum ber í þeim efnum. Ég hafði, hæstv. forseti, hug á því að vekja athygli á því vegna ágætrar ræðu hv. 4. þm. Norðurl. e. að það hafa verið gerðar breytingar á jarðalögum. Hv. þm. gaf okkur ágætt sögulegt yfirlit yfir jarðræktarframlögin og þá löggjöf og þær skyldur sem bændur telja að felist af hálfu ríkisins í jarðræktarlögunum. En með lögum nr. 1/1992 voru gerðar breytingar til viðbótar við þær breytingar sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon stóð fyrir á sínum tíma til þess að reyna að hemja útgjöld vegna þessa liðar. Í þeim lögum segir, með leyfi forseta, í 4. gr. þessa bandorms en þar er breyting við 12. gr. laganna um jarðræktarframlög: ,,Allur réttur til framlaga samkvæmt lögum þessum er háður fjárveitingu Alþingis.`` Á þessu kann að vera mismunandi skilningur en sá skilningur hefur verið uppi að svo lengi sem ekki er fjárveiting þá er enginn réttur. Á þetta vildi ég benda hv. þm. Að vísu veit ég að ýmsir hafa annan skilning á þessu en þann að það sé ekki uppi réttur til þess að fá styrki úr ríkissjóði en þessi lög eru að mínu mati alveg klár og skýr.

Hæstv. forseti. Ég hef út af fyrir sig heyrt þetta áður og það er rétt tilvitnað í þetta orðalag. En hitt stendur svo fyrir sínu að að öðru leyti gera jarðalögin ráð fyrir því að menn sæki um framlög og styrki og fái þeir samþykktar þær umsóknir þá er það skilningur bænda að þeir hafi fengið viðurkenningu á því að þeir megi ráðast í tiltekna framkvæmd og eigi rétt á styrkjum. Sú lagatúlkun sem gengur gegn þeirri sem hv. 1. þm. Vesturl. var með er væntanlega á þá leið að fjárveitingar Alþingis þó að þær nægi ekki á því yfirstandandi ári sem í hlut á eigi þá að koma til síðar til að gera upp þau framlög sem voru samþykkt. Spurningin er hins vegar sú: Liggja þá ekki mistökin í því að samþykkja nokkurn tíma meira af umsóknum en svo að fjárveiting yfirstandandi árs dugi til að gera þau upp? Ég ímynda mér að í hnotskurn sé deilan um þetta. Í öllu falli er ljóst að þarna er uppi ágreiningur og ekki minna ,,átorítet`` í þessum málum en sameinuð landbn. Alþingis telur að þarna séu vangoldin framlög upp á annars vegar 67 millj. kr. vegna ársins 1992 og hins vegar 70 millj. vegna ársins 1993. Það gengur ekki til lengdar að láta standa í stappi um þetta atriði. Þetta verður þá bara að útkljá ef menn vilja fara alla leið á enda með það. Ég veit ekki hvernig það yrði þá best gert, hvort bændur verða að höfða mál til þess að láta reyna á rétt sinn í þessum efnum eða hvernig það verður gert ef ekki er hægt að ná um það samkomulagi. En það hlýtur að þvælast fyrir einhverjum stjórnarsinnum, þar á meðal hv. 1. þm. Vesturl., að landbn. Alþingis skuli sameinuð í nefndaráliti sínu, sem er umsögn um útgjöld til landbúnaðarmála samkvæmt fjárlagafrv., vera þessarar skoðunar.

Hæstv. forseti. Það er rétt til getið hjá hv. þm. að þessi niðurstaða hv. landbn. hefur vakið athygli mína og að sjálfsögðu þarf að skoða þessi mál og fá úr því skorið. En að mínu mati gerist það ekki nema með einum hætti, þ.e. að Alþingi afgreiði framlög á fjárlögum til þessara hluta. Hins vegar kom það fram í viðtölum fjárln. við fulltrúa úr landbrn. að af hálfu ráðuneytisins hefur verið lögð á það áhersla að bændum væru kynnt þessi ákvæði í jarðræktarlögum þannig að það væri ekki verið að gefa bændum falskar vonir um styrki sem e.t.v. væru og yrðu ekki til staðar. Einnig má á það líta að það kann að vera að einstaka bændum sé þetta ljóst og hafi verið ljóst, öðrum ekki og þeir sem þetta hafi verið ljóst hafi ekki ráðist í framkvæmdir sem kynnu að vera styrkhæfar. En síðan voru veitt framlög til þeirra sem höfðu þrátt fyrir þessi ákvæði og þrátt fyrir aðvaranir ráðist í framkvæmdir og fengið þá bætur þannig að þetta er mjög erfitt og flókið og viðkvæmt úrlausnarefni sem ég held að sé afar mikilvægt að fá úr skorið hvernig eigi með að fara. Ég vænti þess að Alþingi geti nú fyrir þinglok tekið á þessu máli. Að öðru leyti, hæstv. forseti, get ég ekki komið að fleiri athugasemdum við ágæta ræðu hv. þm. en það sló mig þegar hann talaði um að höfð væru í frammi lögbrot vegna þess að ekki væri farið að vegáætlun. Því vil ég minna hv. þm. á að athugasemdirnar árið 1991 eða 1990 sem hann nefndi um að framkvæmdir í vegamálum beindust að því að þá var verið að seinka framkvæmdum en nú snýst allt um það að við höfum verið að flýta framkvæmdum í vegamálum. 
            

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. og varaformanni fjárln. fyrir þessar upplýsingar um jarðræktarlögin. Ég held að það sé alveg hárrétt að þessu máli verði að koma í einhvern farveg. Það er algerlega ómögulegt og óþolandi að hafa þetta svona. Og það er hárrétt sem hv. þm. nefndi að það sem er verst við þetta mál er að sagan er að endurtaka sig gagnvart því að í þessu ástandi felst stórkostleg hætta á grófri mismunun innbyrðis milli bænda. Það liggur í hlutarins eðli ef þannig er að sumir ráðast í framkvæmdir en aðrir draga það við sig vegna þess að þeir taka kannski fullt mark á aðvörunum um að ekki sé nægilegt fé veitt á fjárlögum o.s.frv., þá er verið að bjóða heim mismunun og óþolandi ástandi. Sá dráttur, sem svo verður á því að þeir sem síðan ráðast í framkvæmdir í góðri trú eigandi von á stuðningi við þær fá svo ekki sínar greiðslur, er mjög bagalegur. Það lék marga bændur mjög grátt á árunum kringum 1988 þegar orðinn var margra ára hali á greiðslum þessara framlaga sem gátu skipt mjög miklu og verulegum fjárhæðum til að mynda þegar áburðarkjallarar undir búpeningshúsum áttu í hlut, kostnaður sem hlaupið gat á milljónum króna og munar um minna hjá mönnum sem eru að ráðast í erfiðar fjárfestingar. Ég bara tek undir það og ítreka að það verður að koma botn í þetta mál. Það er algerlega óþolandi að sagan fari að endurtaka sig með þessum hætti. Það má ekki gerast og ég heiti á hv. þm., varaformann fjárln., og aðra góða menn að ganga í það.

Virðulegi forseti. Ég tel nauðsynlegt að halda til haga lokaorðum hv. 4. þm. Norðurl. e. þegar hann hvatti mjög til þess að menn yrðu duglegri við það að afla tekna fyrir ríkissjóð. Hv. þm. talaði um það áðan alveg sérstaklega og lagði mjög ríka áherslu á það að það væri, eins og hann orðaði það, sérstakur aumingjadómur að afla ekki tekna á móti þeim útgjöldum sem menn væru að stofna til í fjárlagafrv. og fjárlögunum hverju sinni. Þetta er nauðsynlegt að við höfum í huga og það er út af fyrir sig alveg rétt að það verður að reyna að ná því markmiði að ná meira samræmi á milli útgjalda og tekna. Hins vegar vil ég segja að ég held að það sé farið að reyna svo mjög á þanþol almennings, skattborgaranna í landinu, að við getum ekki gengið mikið lengra en við höfum gert. Nú veit ég að menn hafa oft uppi þessar almennu hugleiðingar um að það sé hægt að redda þessu öllu með því að leggja skatta á ríka fólkið og fjármagnseigendurna og það allt saman en sannleikurinn er nú samt sem áður sá að þegar farið er yfir þessi mál þá komum við alltaf að því sama að þessir vinsælu skattstofnar sem menn halda að komi eiginlega ekki við neina nema einhverja örfáa menn í landinu hafa ekki reynst gefa þær miklu fúlgur sem menn hefðu kannski trúað. Þess vegna varð það niðurstaðan, og það er kannski mikilvægt innlegg í þessa umræðu, í fjármálaráðherratíð hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar að mikilvægasta verkefnið í því sambandi væri fyrst og fremst það að stemma stigu við ásókn manna í þjónustu ríkisins og það væri best gert með því að auka þjónustutekjur og hvers konar gjöld af því taginu til þess bæði í senn að afla fjár fyrir ríkissjóð og draga úr þörfinni fyrir þessa þjónustu. Kannski var það það sem hv. 4. þm. Norðurl. e. var að hvetja til, að menn gengju lengra í því að afla þjónustutekna fyrir ríkissjóð til þess að standa undir þessum útgjöldum.

Hæstv. forseti. Ég tel að ég hafi flutt áðan nokkuð málefnalega ræðu og forðast eins og heitan eldinn að vera í einhverjum útúrsnúningum eða skætingi og m.a. lýsti ég mínum sjónarmiðum mjög hreinskilnislega gagnvart því að ég teldi það mikinn aumingjaskap að reka ríkissjóð ár eftir ár með halla, taka lífskjör núverandi kynslóðar í landinu að láni hjá komandi kynslóðum, börnum okkar og barnabörnunum, og ég tel að heiðarleg og hreinskilin ummæli af því tagi verðskuldi ekki útúrsnúninga af því tagi sem hv. síðasti ræðumaður var hér með. Ég ýjaði hvergi að því og hv. þm. hefur enga ástæðu til þess að lesa það út úr mínum orðum að ég hafi verið að boða einhverja sérstaka hækkun á þjónustugjöldum. Skoðanir mínar í þeim efnum liggja alveg fyrir. Ég er ekki mikill stuðningsmaður þess, a.m.k. ekki þegar undirstöðuþættir velferðarkerfisins eiga í hlut. Ég tel að þá eigi að kosta úr sameiginlegum sjóðum og allir landsmenn án tillits til aldurs, kynferðis eða búsetu eigi að standa jafnir gagnvart því þannig að ég hef ekki verið talsmaður skólagjalda, gjaldtöku á heilsugæslustöðum, spítölum o.s.frv. svo að hv. þm. hafi það á hreinu. Ég hef líka lýst mínum viðhorfum til tekjuöflunar, svo sem eins og með því að leggja á almennilegan hátekjuskatt, leggja á fjármagnstekjuskatt og skattleggja í ríkari mæli en nú er gert hagnað gróðafyrirtækja. Ég tel að þetta eigi að gera. En mikilvægasta aðgerðin er auðvitað sú að örva þannig efnahagsstarfsemina og atvinnulífið og verðmætasköpunina í landinu að við hreinlega styrkjum tekjugrundvöllinn í heild sinni. Við munum aldrei ráða við þetta vandamál með þeirri samdráttar-, niðurskurðar- og afskiptaleysispólitík sem þessi ríkisstjórn hefur rekið í þeim efnum. Til að mynda atvinnuleysið eitt er einhver mesta sóun sem nokkurt þjóðfélag getur búið við, bæði vegna þess að það veldur gífurlegum útgjöldum en það þýðir líka að menn verða af geysilegum verðmætasköpunarmöguleikum. Ég er til í umræður við betra tækifæri við hv. þm. um þetta en ég frábið mér túlkun á mínum orðum eins og hann hafði uppi tilburði til áðan.

Virðulegi forseti. Það voru engir útúrsnúningar af minni hálfu þegar ég vakti athygli á því að hv. þm. nefndi það í lok ræðu sinnar, sem var á margan hátt málefnaleg og ítarleg ræða, að hann teldi það aumingjadóm að afla ekki tekna fyrir þeim útgjöldum sem stofnað væri til í fjárlögum og fjárlagafrv. hverju sinni. Út af fyrir sig gerði ég engan ágreining um það. Ég var hins vegar að segja á móti að ég teldi að við værum komin að endimörkum á þeirri leið skattahækkana sem menn hafa farið fram undir þetta. Ég sagði jafnframt að ég teldi að í því væri fólgin einhver sjálfsblekking þegar menn töluðu í almennum frösum, liggur mér við að segja, um að það ætti að skattleggja einhverja hátekjumenn og fjármagnstekjur, og núna bætti hv. þm. við hagnaði gróðafyrirtækja, og ímynda sér að þetta eitt og sér mundi duga til þess að brúa þetta bil. Ég vakti á því athygli jafnframt að það var svanasöngur fjmrh. fyrrv. ríkisstjórnar að gefa út sérstakt rit þar sem hvatt var til þess að draga úr þörfinni fyrir þjónustu á vegum ríkisins með því að leggja á þjónustugjöld. Þetta var niðurstaða sameiginlegrar norrænnar vinnu fjmrh. á þeim tíma og var birt með sérstakri velþóknun til þess að vekja athygli á nauðsyn þess að þetta kerfi væri líka innleitt hér á landi. Ég hélt satt að segja í barnslegri trú minni að hv. þm., sem var í ríkisstjórn á þeim tíma, hefði eitthvað haft að gera með þessa stefnumörkun sem var sett fram í lok síðasta kjörtímabils sem sérstakt innlegg til framtíðar að þessu leytinu. Ég segi varðandi hagnað gróðafyrirtækjanna sem svo eru kölluð að ég held að það sé fyrst og fremst áhyggjuefni fyrir okkur Íslendinga hversu hagnaður atvinnulífsins í landinu er lítill og það gerir það að verkum að atvinnugrundvöllurinn er ekki nægilega öflugur í landinu eins og mál standa nú.

Hæstv. forseti. Ég var réttilega að vekja athygli á því að menn gera ekki það sem þeir eru stundum að tala um, t.d. fyrir kosningar og er oft vinsælt, að þeir ætli bara að skera niður og spara. Það er ein aðferðin. En staðreyndin er sú að menn hafa ekki gert það, hv. þm., hvorki Sjálfstfl. né Alþfl. né út af fyrir sig aðrir flokkar þrátt fyrir stundum hákarlalegar yfirlýsingar um það, t.d. hæstv. utanrrh. Hann hefur oft tekið stórt upp í sig og þeir kratar og talað um að það væri lítið mál að spara svo og svo marga milljarða og skera niður. En hver er niðurstaðan? Núv. ríkisstjórn hefur t.d. haft fjögur ár til þess að ná einhverjum tökum á ríkisfjármálum með niðurskurði og sparnaði ef svo ber undir. En hver er niðurstaðan? Hver er útkoman? Hallarekstur á ríkissjóði á hverju einasta ári upp á marga milljarða og tugi milljarða. Og þá segi ég: Þá verða menn að horfast í augu við að það verður þá að fara a.m.k. að einhverju leyti hina leiðina, að afla tekna því þetta gengur ekki svona óbreytt um aldur og ævi, það vitum við öll. Það er mesti aumingjaskapurinn af þessu öllu að neita að horfast í augu við raunveruleikann og taka á vandamálinu. Það er að fá lífskjör sín að láni hjá komandi kynslóðum. Ég er út af fyrir sig sammála hv. þm. um að leið skattahækkana, þ.e. skattahækkana á almenning, við erum komin meira en á endastöð í því máli. Það er vegna þess að núv. ríkisstjórn hefur aldrei séð nein önnur úrræði en að hækka skatta á almenningi og hefur flutt skattbyrðar svo nemur milljörðum kr. af atvinnulífi yfir á almenning. Ég tel að þar eigi að reyna a.m.k. að einhverju leyti að finna leið til baka í því formi að ná a.m.k. meiri þátttöku best stæðu fyrirtækjanna í kostnað af rekstri samfélagsins. Enda sýnir reynslan að þeir peningar leita lítið út til nýsköpunar í atvinnulífinu. Þessu má líka mæta með því að hafa hvata á móti í formi frádráttar til þeirra fyrirtækja sem standa í nýsköpun. Að lokum er það ekkert sem skrifast á mína ábyrgð þó að einhver skýrsla hafi komið fram í fjmrn., einhverjar vangaveltur embættismanna um einhver þjónustugjöld. Ég ber bara enga ábyrgð á því.

Hæstv. forseti. Ég hafði hugsað mér að halda nokkra ræðu um fjárlög en er nú eiginlega alveg fallin frá því þar sem það er orðið nokkuð áliðið. En í framhaldi af því sem var til umræðu síðast í andsvörum milli hv. 4. þm. Norðurl. e. og 3. þm. Vestf. þá má segja að flatur niðurskurður hefur verið ástundaður mjög í tíð þessarar ríkisstjórnar. Hún hefur ekki haft kjark til þess að forgangsraða og hún dýpkaði mjög þá kreppu sem óneitanlega var í efnahagslífinu á fyrri hluta kjörtímabilsins og er raunar enn með því að vera með úrtölur og mikið svartagallsraus og þannig urðu tekjur ríkissjóðs minni en ella hefði orðið. Ekki fleiri orð um það. Það sem ég hafði fyrst og fremst ætlað mér að tala um eru ýmsir liðir sem heyra undir hæstv. menntmrh. sem er löngu horfinn úr þingsalnum og eru reyndar mál sem eru til athugunar á milli 2. og 3. umr. og ég leyfi mér að hafa enn þá þá von að hæstv. ríkisstjórn og hv. meiri hluti fjárln. beri gæfu til þess að taka á jákvæðan hátt á þeim málum. Þar má sérstaklega nefna Háskóla Íslands sem er mjög illa leikinn af hálfu hæstv. ríkisstjórnar. Við stjórnarandstaðan í hv. menntmn. flytjum brtt. við fjárlagafrv. um aukið framlag vegna þess að háskólinn er í kreppu og ekki er útséð um það hvort hann heldur velli sem æðsta menntastofnun þjóðarinnar og sem menntastofnun sem á að vera sambærileg við aðrar menntastofnanir í Evrópu á þessu sviði. Það hefur komið fram í umræðunni að Háskóli Íslands er til umfjöllunar á milli 2. og 3. umr. og ég boða þá frekar lengri ræðu við 3. umr. ef ekki verður orðið við því að bæta þar úr. Ég tek undir það sem hefur komið fram hjá nokkrum hv. þm. varðandi tannlæknadeildina. Það er eitthvað sem hv. þm. stjórnarflokkanna datt í hug að mér finnst bara í morgun eða í gær að slá fram til þess að geta eitthvað sagt og til þess að geta eitthvað gagnrýnt. Það var greinilega áhugi á því hjá hv. þm. stjórnarflokkanna að gagnrýna háskólann og þarna sáu þeir einn möguleika sem þeir notfærðu sér og er hann ekki mjög frumlegur því að oft hefur þetta áður verið nefnt. Annað var það sem ég ætla að gera að umræðuefni og það er Þjóðarbókhlaðan sem var opnuð með mikilli viðhöfn á fullveldisdaginn og má í sjálfu sér þakka hæstv. menntmrh. fyrir það að hann hefur sett svolítinn kraft í að ljúka því verki sem hafði dregist úr hömlu. En það er ekki nóg að opna þetta glæsilega hús því að eins og fjárlagafrv. lítur út þá vantar alveg stórlega fjármuni til þess að geta rekið safnið þannig að það geti þjónað því hlutverki sem því ber að gera. Og samkvæmt fskj. með frv. um Þjóðarbókhlöðu þegar það var til umfjöllunar í hv. Alþingi á síðasta vetri þá var gert ráð fyrir að það þyrfti 242 millj. til þess að reka safnið en samkvæmt frv. fær það 161 millj. kr. Munurinn, 81 millj., er hvergi sjáanlegur. En hæstv. menntmrh. tók það fram fyrr í kvöld að þetta væri eitt af þeim málum sem yrðu skoðuð milli 2. og 3. umr. og ég boða þá bara lengri ræðu við 3. umr. ef ekki verður orðið við því. Á þetta legg ég mjög mikla áherslu þar sem það verður strax við upphaf rekstrar þessa safns að reka það með þeim myndarbrag að það geti þjónað landsmönnum og þá sérstaklega stúdentum við háskólann. En opnunartíminn er ekki nógu langur eins og þetta er í dag og fleira mætti nefna. Ég ætla ekki núna, hæstv. forseti, að fara út í skólamálin frekar en illa er staðið að grunnskólamálum og framhaldsskólum reyndar líka en þó alveg sérstaklega grunnskóla. Það er búið að vera þannig í tíð þessarar ríkisstjórnar árvisst og eru kannski orðnar nokkuð þreytandi þær ræður sem sú sem hér stendur hefur haldið um þau mál því að þær hafa allar verið á eina bókina lærðar. Að síðustu langar mig að nefna listskreytingasjóð sem er alveg skorinn í frv. Þó að hæstv. menntmrh. væri að reyna að halda því fram áðan að það væri ekki verið að leggja sjóðinn niður heldur bara verið að leggja niður fjárframlög til hans þá gildir það einu að mínu mati. En ef það gerist núna árið 1995 að sjóðurinn fær ekkert framlag á fjárlögum þá verður erfitt að koma honum í gang aftur. Og það eru engin rök sem hafa verið færð fram fyrir því að gera þetta. Mér dettur í hug að sú aðferð sem hv. 5. þm. Suðurl. nefndi í kvöld að væri viðhöfð af hálfu stjórnarflokkanna varðandi niðurskurð hafi einmitt verið viðhöfð, þ.e. að það hafi verið notuð skífa og snúið eins og gert er stundum í einhverjum lottóum í sjónvarpinu og þannig fundið út hvar ætti að skera því listskreytingasjóður verður fyrir valinu án þess að nokkur rök hafi verið færð fyrir því hvers vegna. Ég segi um hann eins og fleira sem ég hef bryddað upp á að ég boða frekari umræðu um þann sjóð ef ekki verður bætt úr á milli 2. og 3. umr. Það mætti nefna húsafriðunarsjóð og fleira en aðrir hv. þm. Framsfl. hafa komið inn á þau mál. Það er aðalerindi mitt hingað úr því að það er orðið svona áliðið að mæla fyrir brtt. á þskj. 370 frá hv. þm. Kristínu Ástgeirsdóttur, Svavari Gestssyni, Pétri Bjarnasyni og þeirri sem hér stendur og er hún vegna Heyrnleysingjaskólans, að í staðinn fyrir 12,6 millj. komi 16,4 millj. Hér er um það að ræða að það eru uppi áform um að leggja niður leikskóla Heyrnleysingjaskólans og hann fari undir Dagvist barna í Reykjavíkurborg. Þetta mál hefur ekki verið undirbúið nægilega vel og við höfum áhyggjur af því að ef þetta verði gert bara sisvona um áramótin þá geti þetta haft mjög alvarlegar afleiðingar fyrir þau börn sem þarna eru vistuð og eru heyrnarlaus. Táknmálið er þeirra tungumál og það er óskaplega mikilvægt að þau fái þá umönnun sem þeim ber til þess að þessir einstaklingar nái því að eiga tungumál. Við óttumst að það gæti farið svo að það yrði ekki ef þarna yrði á fljótvirknislegan hátt kastað teningi og leikskólinn fluttur yfir til borgarinnar án undirbúningsvinnu. Hæstv. menntmrh. kom inn á þetta mál í fyrirspurnatíma fyrir nokkrum dögum og opnaði á það að þessu mætti fresta, en til þess að svo geti orðið þarf að hækka framlag á fjárlögum um 3--4 millj. Til þess að sýna í verki vilja okkar í þessum efnum þá leggjum við fram þessa brtt. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um fjárlagafrv. á þessu stigi málsins en ítreka að þau mál sem ég hef nefnt eru mjög mikilvæg og heyra undir hæstv. menntmrh. og ég trúi því að það verði tekið á þessum málum milli 2. og 3. umr.

Virðulegi forseti. Þótt nú sé liðið á nótt og ég tali fyrir alveg sárafáum eyrum, þá get ég ekki látið hjá líða að segja nokkur orð um þætti sem ekki hefur verið komið inn á í kvöld nema að litlu leyti en eru mjög mikils virði. Þessir þættir varða kjaramál fatlaðra og aldraðra en hlutur þeirra í fjárlagafrv. er ótrúlega skarður. Í fyrsta lagi er áætlað að aftengja, eins og það heitir í frv., sjálfvirka hækkun bótagreiðslna frá ófyrirséðum launahækkunum og miða þess í stað við forsendur fjárlaga hverju sinni eða verðlagsforsendur í þjóðhagsáætlun, eins og stendur á öðrum stað fjárlagafrv. Þessi ákvæði valda mér nokkrum ugg vegna þess að lífeyristekjur aldraðra og fatlaðra sem og atvinnuleysisbætur eru svo lágar að ekki er á bætandi. Fyrirséð er að launahækkanir verða á næsta ári því samningar eru lausir alls staðar. Hvað af þeim launahækkunum munu vera álitnar fyrirséðar hækkanir og hvað ófyrirséðar? Þarna á greinilega að skerða hlut bótaþega, það liggur ljóst fyrir. Í annan stað á að afnema eingreiðslur til lífeyrisþega og atvinnuleysisbótaþega. Ég veit að hér er um að ræða allmikið fé, 600 millj. til lífeyrisþega og 430 til atvinnuleysisbótaþega. En ég veit líka að þó að þessar eingreiðslur séu lágar fyrir hvern þega fyrir sig þá eru þær tilhlökkunarefni bótaþegana og þeir treysta á þær tvisvar á ári þegar þær eru greiddar. Raunar er þessi meðferð á greiðslum til fatlaðra svo lágkúruleg að undrum sætir ef Alþingi Íslendinga lætur því ómótmælt. Á sama tíma og hæstv. ríkisstjórn er tilbúin til að lána peningafólki 200.000 kr. yfir áramótin til að kaupa hlutabréf svo að umrætt peningafólk geti fengið skattafslátt af fjármunum sínum á næsta ári, á sama ári eru eingreiðslurnar teknar af bótaþegum. Gæti ekki hv. fjárln. eða þær nefndir sem fjalla um fjárlögin að öðru leyti athugað hvort ekki er hægt að endurskoða þessar tillögur um eingreiðslurnar. Það að taka desemberuppbót af fólki er reglulega ljótt. Það er kannski ekki algengt að segja svona í ræðustól en þetta er ljótt.  Enn eitt veldur undrun og nokkrum efa við lestur fjárlagafrv. Það virðist svo að við tilkomu húsaleigubóta eigi að skera niður 200 millj. í heimildabótum sem svo eru nefndar. Bótaþegar munu því verða einu þegnar þjóðfélagsins sem verða fyrir tekjurýrnun á móti þeirri kjarabót sem húsaleigubæturnar eiga að vera. Margir álíta að vísu að húsaleigubæturnar muni illa skila sér en ég vil benda á þessa þversögn sem kemur bótaþegum í opna skjöldu og ansi hart að alls staðar skuli vera skorið niður hjá einmitt þeim sem síst mega við því. Það sker í augun að ætlunin er að skerða Framkvæmdasjóð fatlaðra. Hann er áætlaður vera 330 millj. og til hans rennur það fé sem innheimtist í erfðafjárskatti en að honum er mikið sneitt. Fyrst er það til að taka að 25% eiga að ganga til viðhalds og síðan 40% til rekstrar, þjónustu og breytinga, m.a. vegna þess að verið er að leggja Kópavogshælið niður. Eftir standa 35% til framkvæmda. Húsakostur fyrir fatlaða úti á landsbyggðinni mun í allgóðu formi eftir því sem mér er tjáð, en á Reykjavíkursvæðinu ríkir mikil neyð og ég vona að þessi 35% bæti að nokkru úr en 35% eru aðeins 115 millj. og það er vafamál að allar þær milljónir komist á Reykjavíkursvæðið. E.t.v. er hæstv. ríkisstjórn að gera því skóna að meira fé muni berast í sjóðinn en gefið er upp. Fyrr í dag hefur a.m.k. verið á það bent að líkur eru á því að erfðafjárskattur verði í ár 60 millj. kr. hærri en gert er ráð fyrir í fjárlögum árið 1994, þ.e. 380 millj., og líka mun hærri en gert er ráð fyrir í fjárlögum fyrir 1995 svo kannski kemur þar eitthvert fé til viðbótar. Framkvæmdasjóður aldraðra verður samkvæmt frv. 480 millj. kr. Þar af á að taka 175 millj. til rekstrar eða 36,5% af sjóðnum. Eftir standa 305 millj. Vistheimilamál aldraðra úti á landi eru að því er talið er í allgóðu lagi en öðru máli er gegnir á Reykjavíkursvæðinu. Þar ríkir mikið neyð þó að mikið hafi að vísu verið gert. Ég vil því hvetja til þess að hæstv. ríkisstjórn forðist að leita í sjóðinn eftir rekstrarfé og að hann sé notaður til framkvæmda þar sem mest þarf á að halda, þ.e. á Reykjavíkursvæðinu. Á það hefur verið bent í dag að í slíka framkvæmdasjóði er sífellt verið að leita og taka fé úr þeim til rekstrar og það eykst ár frá ári það sem notað er á þennan átt. Þetta er óheillaþróun. Í dag hefur verið allmikið talað um hvort eigi að leggja niður tannlæknadeild háskólans. Ég veit ekki hvort hv. Alþingi gerir sér grein fyrir því að sú niðurlögn mundi einnig varða atvinnulausa og aðra þá sem eru mjög tekjulágir í landinu. Því er nefnilega þannig varið að í tannlæknadeild er hægt að fá tannviðgerðir fyrir lítið eða ekki neitt enda eru það nemar sem eru að æfa sig við tannlækningarnar. Þetta er því eina leiðin fyrir fátæka til að fá tannviðgerðir og má telja til sameiginlegra tekna þegnanna að fá þessa þjónustu. Það eru þar af leiðandi meiri tekjur af tannlæknadeildinni en í ýmsum öðrum deildum háskólans. Þetta gleymist enda man enginn eftir þessu fólki sem minnst fé fær og minnst fé á. Kannski heldur fólk að það geti elt þetta til útlanda. Ég vil að lokum taka undir tvær tillögur sem komið hafa fram í dag. Annað er sú tillaga sem hv. síðasti ræðumaður mælti fyrir. Það var tillaga til breytinga á fjárframlögum til Heyrnleysingjaskólans úr 12,5 millj. í 16,5 millj. Ég tel að þetta sé réttlætis- og nauðsynjamál og mikil þröngsýni ef þessi tillaga verður ekki samþykkt. Ég vil einnig taka sérstaklega undir tillögu hv. þm. Ragnars Arnalds um hækkun á dreifbýlisstyrk. Ég veit það af eigin raun af störfum mínum úti í samfélaginu hversu mikils virði þessi dreifbýlisstyrkur er, ekki bara fyrir fjölskyldur úti á landi sem þurfa að senda börnin sín eða unglinga hingað heldur líka fyrir einstök ungmenni sem eru að berjast áfram í námi á eigin spýtur og eiga heima úti á landi þar sem erfitt er að ná til nokkurs náms en sækja þar af leiðandi um langan veg í skóla. Þetta unga fólk sem er mjög virðingarvert má ekki missa þennan styrk.

Hæstv. forseti. Það er nokkuð farið að líða fram á nóttina en mér finnst nú einhvern veginn að maður megi ekki láta það hafa áhrif á hvort maður ræðir eitthvað um mál eins og það sem er til umræðu. Ég ætla þess vegna að fara fáeinum orðum um þetta frv. til fjárlaga en að vísu lítið almennt vegna þess að félagar mínir í Alþb. hafa fyrr í dag gert grein fyrir afstöðu Alþb. til frv. Ég ætla þess vegna að taka frekar fyrir afmarkaðri hluta þess og einnig að mæla fyrir tveimur brtt. sem ég flyt við frv. Reyndar var hugmyndin að flytja þriðju brtt. en vegna þess hversu fámennt var orðið hér í kvöld treystu hv. forsetar sér ekki til þess að ná fram afbrigðum á þeirri tillögu þannig að við sem flytjum hana munum láta hana koma fram við 3. umr. Það er fyrst að segja það að lokaorð í greinargerð með fjárlagafrv. voru eftirfarandi og það er umhugsunarefni þegar menn sjá þær brtt. sem hér eru komnar fram og hafa líka séð og heyrt nýjustu tillögur ríkisstjórnarinnar sem voru kynntar með pompi og prakt um síðustu helgi. Það stendur í lokaorðum í fjárlagafrv. í greinargerðinni: ,,Boðskapur þessa fjárlagafrumvarps er skýr. Ekki verður hvikað frá þeirri aðhaldsstefnu í ríkisfjármálum sem ríkisstjórnin hefur fylgt. Nú þegar loksins rofar til í efnahagslífinu eftir erfiðleika og samdrátt undanfarin ár er afar mikilvægt að sá tekjuauki sem efnahagsbatinn skilar gangi til þess að minnka halla ríkissjóðs. Jafnvægi í ríkisbúskapnum er forsenda þess að treysta hagvöxt í sessi og bæta lífskjörin. Þetta er kjarni stefnunnar í ríkisfjármálum.`` Svo mörg voru þau orð. Það verður harla hjákátlegt að bera þau saman við síðasta útspil hæstv. ríkisstjórnar sem kom fram á laugardaginn var og mun þýða að hallinn á ríkissjóði mun aukast frá því sem gert var ráð fyrir í fjárlagafrv. um eitthvað í kringum 2,7 milljarða kr. eftir því sem mér hefur verið sagt þó ég viti ekki hversu nákvæm vísindi eru á bak við þann útreikning. Það er þess vegna á ferðinni kannski á milli 9--10 milljarða kr. halli á fjárlagafrv. sem verið er að ræða við 2. umr. Það er kannski rétt að endurtaka þá setningu sem ég las reyndar hér áðan, hæstv. forseti: ,,Ekki verður hvikað frá þeirri aðhaldsstefnu í ríkisfjármálum sem ríkisstjórnin hefur fylgt.`` Menn eru sem sagt ánægðir með stöðuna og sjálfa sig og telja að þeir séu á réttum brautum. En lýsingin á því hverjar þær brautir eru er dálítið undarleg. En úr því að ég er farinn að tala um þessa laugardagsyfirlýsingu sem gerði hæstv. utanrrh. svona hamingjusaman að það var besti dagur í lífi hans á tíma þessarar ríkisstjórnar þá verð ég að segja að mér finnst það dálítið dapurlegt að sjá það í fjölmiðlum að alla vega eins og stendur þá hafa þessar fréttir verið túlkaðar með þeim hætti að það er enginn vafi á því að almenningur í landinu trúir því líklega eftir að hafa lesið Morgunblaðið og hlustað á frásagnir af þessari yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar að það eigi t.d. að lækka skatta. Tekjuskattur lækkar um 8.400 kr. stendur í Morgunblaðinu t.d. á þriðjudeginum í þessari viku. Og það án þess að tillit sé tekið til tekna fólks. Þetta er það sem Morgunblaðið segir að þessar ákvarðanir ríkisstjórnarinnar þýði eða yfirlýsing um hvað hún hyggst láta gera á hv. Alþingi. Auðvitað er þetta blekking. Það er búið að fara yfir það og ég ætla ekki að fara að endurtaka það neitt sérstaklega, einungis að segja að vitanlega eru þessi áform miðuð við að tekjur ríkisins aukist vegna hækkaðra tekna fólks og að þess vegna muni það ekki hafa áhrif á tekjur ríkisins þó að hækki hjá fólki það sem það fær frádregið áður en það fer að borga skatt. Það má segja að þetta sé svo sem í stíl við það sem hæstv. ríkisstjórn hefur verið að boða, aðaláhrifin af setu þessarar ríkisstjórnar eru auðvitað þau að hún hefur sett auðhyggjuna í öndvegi og hún hefur gert þá ríku ríkari og þá fátæku fátækrari. Það eru aðaláhrifin af setu þessarar ríkisstjórnar. Í upphafi boðaði hún afskiptaleysi af atvinnulífinu, engar sértækar aðgerðir og að einkavæðingin væri lausn á flestum vanda. Í ljósi stefnu sinnar og til þess að fullnægja henni var farið í að selja ríkisfyrirtæki svona eins og hægt var. Það gekk nú brösuglega á pörtum. En sumt seldist fyrir lítið þegar menn voru tilbúnir að selja og vildu koma sínum vörum út, þá seldust þær. SR-mjöl var selt fyrir lítið og það eru fleiri fyrirtæki ríkisins sem hafa verið seld fyrir lítið. Gróðinn af þessari sölu hefur verið lítill en ríkið er farið að tapa tekjum vegna sölu á sumum af þessum fyrirtækjum. Þingmenn fengu t.d. í hendur upplýsingar um það hvaða áhrif á tekjur ríkisins það hafði að selja framleiðslu áfengis frá Áfengisverslun ríkisins. Það er fróðlegt og segir svolítið um það hvað hæstv. ríkisstjórn hefur verið að gera í einkavæðingunni. Hún seldi framleiðsludeild ÁTVR fyrir 15 millj. kr., heilar 15 millj. sem hún fékk fyrir allt saman. Framleiðslurétt á áfengi, vélar og tæki. Það er fullyrt frá starfsmönnum Áfengisverslunar ríkisins að tekjutap áfengisverslunarinnar vegna þessarar sölu sé a.m.k. 17 millj. kr. á hverju ári. Það er 2 millj. kr. mínus á fyrsta ári. Tekjutap ríkissjóðs er 17 millj. kr. á ári af því að hafa selt framleiðsludeildina. Þetta er nú gróðinn sem þessi einkavæðing færði í ríkissjóð að losa sig við áfengisframleiðsluna sem þarna var til staðar. Það uggir mig að ýmislegt af því sem menn hafa færst í fang og ekki svifist svo sem nokkurs í því að losa ríkið við eigur sínar að það muni koma á daginn að þar sé líka verið að selja frá sér tekjumöguleika. Og ekki bara tekjumöguleika heldur stórkostlegar eignir sem hafa verði látnar fara fyrir litla sem enga fjármuni. En kenniorðin sem hæstv. ríkisstjórn notar og hv. þingmenn hennar eru: einkavæðing, markviss hagræðing og eitthvað í þeim dúr og út úr því hefur síðan komið það sem við höfum séð og erum að sjá þessa dagana. Byrðarnar voru fluttar af fyrirtækjunum yfir á almenning. Tekjutap ríkisins vegna þess flutnings er gífurlega mikið. Það eru skattalækkanir á fyrirtæki sem ríkissjóður er núna að líða fyrir. Það má auðvitað ræða það nokkuð lengi hvernig eigi að skattleggja fyrirtæki en ríkissjóð munar örugglega mikið um þann skatt sem hann verður af að fá nú t.d. vegna þeirra fyrirtækja sem hafa núna verulega miklu lægri skattprósentu og þurfa þess vegna ekki að borga í ríkissjóð töluvert stóran hluta af hagnaði sínum. Það eru ekki vesalingarnir sem græða á því, það eru stærstu og sterku fyrirtækin sem hafa mestan hagnaðinn sem græða á breytingum á tekjuskatti fyrirtækjanna. 

Alþb. fannst aldrei rétti tíminn til að leggja einu sinni á hátekjuskattinn.

Það er rangt hv. þm. að Alþb. hafi aldrei fundist réttur tími til að leggja á hátekjuskatt. Það veit hv. þm. betur en hann talar. Það voru fleiri sem tóku þátt í þeirri ríkisstjórn en Alþb. Það mun vera ríkisstjórn sem Alþfl. og Alþb. og Framsfl. tóku þátt í sem hv. þm. er að vísa til. Það mun hafa orðið niðurstaðan hvernig sem afstaða einstakra flokka var að það væri ekki hægt að leggja þennan skatt á meðan sú ríkisstjórn var við völd. Þannig að það mun vera sameiginlegur pyttur sem við hv. þm. sitjum í gagnvart hátekjuskattinum áður en þessi ríkisstjórn komst á. En ég tel alla vega að það hafi verið full ástæða til að viðhalda honum áfram og alls ekki að lækka hann. Ég þarf ekki að rökstyðja það með öðru en þeim halla sem hæstv. ríkisstjórn stefnir að að verði nú á fjárlögunum.

Það var líka halli á síðasta kjörtímabili.

Það var auðvitað halli á síðasta kjörtímabili en ef við athugum núna og förum yfir kannski hluta af þeim ræðum eða minnumst þeirra ræðuhalda sem hæstv. ráðherrar Alþfl. sérstaklega, t.d. hæstv. viðskrh., og hv. þm. hafa haldið hér á kjörtímabilinu um að það ætti ekki að vísa eyðslu okkar yfir á framtíðina þá held ég að það ætti að skoða ummæli hv. þm. í ljósi þess. Það er fleira sem hægt er að kalla blekkingariðju sem hæstv. ríkisstjórn hefur verið að stunda núna. Ég verð að segja það alveg eins og er að sú ró sem hv. þm. stjórnarliðsins og hæstv. ríkisstjórn hafa skreytt sig oftast með á þessu kjörtímabili og virðast ætla að hafa í barmi sínum alveg sérstaklega á næstunni og líklega í kosningabaráttunni það eru þessi átök í vegamálum. Það kann nú að vera að ég sé að slíta þeim stokk sem margir hafa gert áður með því að fara að tala um það. En vegna þess hve hv. þm. og hæstv. ráðherrar eru nú iðnir við að hæla sér af þessum afrekum sínum í vegamálum þá kemst ég ekki hjá því hér við umræður um fjárlögin einfaldlega vegna þess að það er auðvitað hluti af fjárlagagerðinni. Og ég ætla að fara hér yfir örfáar tölur og verð fljótur að. Frá því að þetta stórkostlega framkvæmdaátak í vegamálum hófst, sem gerðist á árinu 1993, og fram á þennan dag þá hafa verið skertar tekjur í Vegasjóð og ég ætla að nefna bara tvö atriði. Það eru annars vegar þær tekjur sem eru skertar í Vegasjóðinn og hins vegar það sem Vegasjóður nú borgar, þ.e. reksturinn á ferjum og flóabátum eða kostnaðurinn sem fylgir þeim rekstri. Bara þessi tvö atriði vega upp allt átakið í vegamálum sem hæstv. ráðherrar og hv. þm. ríkisstjórnarflokkanna hafa verið að hæla sér af. Á árunum 1993--1995 eru bara þessir tveir liðir samanlagt 2 milljarðar 434 millj. kr. Lántakan vegna vegaframkvæmdanna sem búið er að fara í var nákvæmlega 2 milljarðar 450 millj. kr. Hvað skyldi þá vera eftir af þessu mikla vegaátaki? Það eru ekki mjög stórar upphæðir. Ég held að það sem hafi gerst og orðið til þess að hæstv. ríkisstjórn hljóp til og boðaði nýtt vegaátak hafi reyndar verið það að hv. þm. stjórnarflokkanna hafi áttað sig á því að það mundi auðvitað komast upp um þá í kosningabaráttunni þegar menn færu að fara yfir tölurnar þá yrði auðvitað sýnt fram á það að vegaátakið var bara blöff. Það var aldrei neitt vegaátak það var bara verið að færa fjármunina svona til og hræra í hlutunum í hvaða tilgangi sem það hefur nú verið gert. Kannski hugsanlega í þeim tilgangi að geta haft áhrif á það í hvaða röð framkvæmdir væru teknar. Alla vega á að halda áfram sömu brautina. Það er meiningin að hið nýja vegaátak sem á að hefjast á næsta ári eigi ekki að lúta sömu lögmálum við skiptingu vegafjár eins og gert hefur verið á undanförnum árum. Ég vek athygli á því að samgn. skilar sameiginlegu áliti og kannski finnst sumum hv. þm. það skrýtið að við í samgn. skulum skrifa undir sameiginlegt álit, sem hér fylgir með brtt. meiri hluta fjárln., vegna þess hvernig staðið hefur verið að vegamálunum á undanförnum árum. En mín afstaða er sú og þess vegna skrifa ég undir þetta sameiginlega álit að ég bind við það ákveðnar vonir að meðhöndlun vegamálanna í vetur, vegáætlunar og þeirra mála sem tengjast henni, muni verða með þeim hætti í hv. nefnd að það verði reynt að færa ríkisstjórnarflokkana af þessum óheillabrautum og þetta vegaátak, sem menn ætla í núna, verði tekið inn í svipaðan farveg í sambandi við skiptingu á vegafénu eins og hefur verið við lýði á undanförnum árum og hefur verið góð samstaða um. Í þessu áliti sínu lýsir nefndin yfir áhyggjum sínum vegna samdráttar til helstu framkvæmdaflokka samgöngumála í frv. Þar eru einkum hafnamálin og flugmálin og ég vísa til þess sem hv. 4. þm. Norðurl. e. sagði um þá hluti og ætla ekki að fara að lengja umræðuna með því að endurtaka það. Ég vildi að þetta kæmi fram sem ég hef verið að segja um þetta framkvæmdaátak í vegamálum. Sannleikurinn er sá að það kemur út á núlli ef við reiknum þessi ár inn í dæmið, þ.e. árin 1993--1995 sem átakið átti að standa yfir á, þá erum við nokkurn veginn á þessu sama róli eins og við hefðum verið ef Vegasjóður hefði mátt nýta sér tekjur sínar til að standa undir framkvæmdum í vegamálum. Mig langar síðan sérstaklega að mótmæla því hvernig farið er með Byggðastofnun í þessu fjárlagafrv. Þar er enn verið að ganga á lagið og skerða framlög til byggðamálanna og það er alveg með eindæmum finnst mér að menn skuli voga sér að skerða núna framlögin til byggðamála frá þeirri ályktun sem gerð var með samkomulagi á hv. Alþingi. Þessi stefnumótandi byggðaáætlun fyrir tímabilið 1994--1997 sem var samþykkt er svikin strax og það vantar upp á 50 millj. kr. Ég verð að segja það alveg eins og er að ég tel að það sé full ástæða til að fara að tala um það í alvöru hvað á að gera eiginlega við þessa Byggðastofnun sem við eigum hér? Ég held að hún sé orðin með þeim skerðingum sem hæstv. ríkisstjórn hefur staðið fyrir á hennar möguleikum til að sinna sínu hlutverki eins og maður sem er í allt of stórum fötum og getur ekki gengið fyrir gallanum. Ég held að það sé orðið algjörlega ofvaxið yfirstjórnunarbattirí í Byggðastofnun ef hún á ekki að hafa meiri fjármuni til að deila út en hún gerir og hefur fengið hjá hæstv. ríkisstjórn.

Var það landbúnaðurinn?

Ég er að tala um Byggðastofnun, hv. þm. Ég er að tala um Byggðastofnun sem þessi hæstv. ríkisstjórn er búin að leggja í rúst þannig að ég held að það séu fleiri og fleiri að komast á þá skoðun að ef ekki tekst að breyta út af þeirri stefnu þá verði að leggja þá stofnun niður. Ég held að það væri miklu betur komið sumt af hennar starfsemi úti í sveitarfélögunum, úti á landsbyggðinni, heldur en eins og nú er að þetta er nánast miðstýringarapparat sem hefur varla peninga nema til að snúast um sjálft sig. Ég held að það hljóti að verða eitt af verkefnum næstu ríkisstjórnar að fara yfir þau mál að nýju. Síðan langar mig til að fara örfáum orðum um samskipti hæstv. ríkisstjórnar við sveitarfélögin, ég fór í þá umræðu fyrir sólarhring eða svo, en mig langar til að það komi fram í þessari umræðu að nú eru sveitarfélögin í landinu rekin með miklum halla. Það er ekki bara ríkissjóður sem er rekinn með halla, sveitarfélögin í landinu eru rekin á sl. ári með u.þ.b. 4,7 milljarða kr. halla. Það er auðvitað skelfilegt til framtíðar að horfa ef hið opinbera rekur alla sína starfsemi með stórkostlegum halla. Þetta þýðir einfaldlega að í nánustu framtíð verður framkvæmdageta sveitarfélaganna og ríkisins nánast engin. Ef ekki verður hægt að snúa við frá þessum brautum þá munum við upplifa atvinnuleysi sem leiðir af getuleysi sveitarfélaganna og ríkisins til að halda uppi starfseminni sem sveitarfélögin þurfa að halda uppi. Því að lokum verða sveitarfélögin auðvitað að skera niður sínar framkvæmdir ef þau þurfa að fara að borga sínar skuldir og þrengja þar með að framkvæmdaliðnum. Það er búið að ræða svo mikið um hallarekstur ríkissjóðs sem hefur viðgengist á undanförnum árum að ég ætla ekki að bæta við þá umræðu öðru en því að þessi hallarekstur er í svo miklu ósamræmi við yfirlýsingar ríkisstjórnarflokkanna og hæstv. fjmrh. sérstaklega að það er mjög ámátlegt að sjá það að hann skuli þurfa að yfirgefa stól sinn í ráðuneytinu með ríkissjóðshalla sem er álíka mikill og þegar hann tók við því hæstv. ríkisstjórn og fjmrh. í broddi fylkingar lýsti því yfir að það ætti að ná niður halla ríkissjóðs á næstu tveimur árum og það hefur nú tekist með þessum hætti. Það verður því heldur ömurleg grafskrift sem hæstv. fjmrh. fer með úr sínum stól. Ég ætla síðan að mæla fyrir, hæstv. forseti, tveimur tillögum. Í fyrsta lagi er það brtt. á þskj. 372 um niðurgreiðslu á rafhitun sem hljóðar svona: ,,Við 4. gr. 11-399 115 Niðurgreiðsla á rafhitun. Fyrir ,,397.000`` kemur 497.000. kr.`` Þetta er í þús. kr. Þarna er á ferðinni tilraun til þess að fá ríkisstjórnina til að standa við eitt af sínum fyrirheitum, sem var um það að lækka kostnað af húshitun á köldu svæðunum. Það var ein af yfirlýsingum og eitt af loforðum hæstv. ríkisstjórnar að gera það. Það hefur gengið heldur dapurlega. Hæstv. ríkisstjórn hefur að vísu í krónutölu hækkað dálítið niðurgreiðslurnar og ég hef hér tölur til að rifja upp fyrir þá hv. þm. sem hér eru viðstaddir umræðuna. Í ríkisreikningnum frá árinu 1991 kemur fram að á því ári voru greiddar 283 millj. kr. í þessar niðurgreiðslur. Í ríkisreikningnum 1992 kemur fram að þá voru greiddar 330 millj. kr. í þessar niðurgreiðslur. Þá var reyndar 341 millj. kr. í fjárlagafrv., ég er ekki alveg viss um hvernig þessar 11 millj. kr. duttu upp fyrir sem þarna vantar upp á en alla vega var þessi upphæð ekki hærri, 330 millj. kr. var hún. Á árinu 1993 var tillagan í fjárlagafrv. 347 millj. kr. Til viðbótar voru 80 millj. kr. sem voru sérstaklega til húshitunar. Þessi tillaga var eftir því sem ég man best samþykkt. Þar af leiðandi var nokkur hækkun á ferðinni í krónutölu alla vegana. En á árinu 1994, þ.e. á yfirstandandi ári, voru 347 millj., þ.e. nákvæmlega sama krónutala, í fjárlagafrv. Og þá hafði sem sagt þessi húshitunarliður lækkað, þessar 80 millj. sem voru í fjárlagafrv. á undan voru fallnar út. Á þessu tímabili gerist það að tekinn er upp 14% virðisaukaskattur á rafmagn til húshitunar og síðan eitthvert flókið kerfi við það að deila á milli ákveðnum peningum sem ég ætla ekki að fara út í að útskýra hér. En niðurstaðan af þessu öllu saman er nú samt sú að kostnaður við húshitun á köldu svæðunum á landinu hefur bara lækkað afskaplega lítið ef þá nokkuð. Hins vegar kann að vera að samanburður á þessum kostnaði við húshitun á höfuðborgarsvæðinu hafi breyst nokkuð en það er af allt annarri ástæðu. Það er af þeirri ástæðu að virðisaukaskatturinn á húshitun á höfuðborgarsvæðinu kemur allur til þyngingar og hækkunar á gjöldum fólksins sem hér kaupir húskyndingu. Niðurstaða mín af þessum vangaveltum er sú að loforð hæstv. ríkisstjórnar í þessu efni hafi verið ansi lítils virði. Og í sjálfu sér viðurkennir hæstv. ríkisstjórn það með alveg sérstökum hætti núna á laugardaginn var með því að boða nýtt átak í lækkun á húshitunarkostnaði. Nú á það að gerast með einhverjum sérstökum samningum við orkufyrirtækin. Ég held að sú klausa sé ekki mikils virði heldur því miður. Það verður bara að segjast eins og það er að þessi loforð hafa verið svikin og það eru ekki miklar líkur á að það verði breyting á því. Síðan flyt ég, hæstv. forseti, brtt. á þskj. 373 en hún er um að það komi nýr liður við 6. gr. fjárlaga sem hljóðar svo: ,,Við 6. gr. Nýr liður: 5.6 Að endurgreiða kostnað af endurteknum kosningum um sameiningu sveitarfélaga og sveitarstjórnarkosningum sem leitt hafa eða munu leiða af mistökum við undirbúning að kosningum um sameiningu sveitarfélaga á síðastliðnum tveimur árum.`` Þessi tillaga er flutt í þeim tilgangi að hæstv. fjmrh. hafi leyfi til þess og ekki bara leyfi heldur er þessi tillöguflutningur náttúrlega hugsaður í þeirri ekki bara von heldur vissu, að hæstv. fjmrh. muni greiða þann aukakostnað og viðbótarkostnað sem þau mistök hafa leitt af sér sem gerð hafa verið í félmrn. í tengslum við sameiningu sveitarfélaganna þar sem félmrn. hefur kveðið upp úrskurði sem hafa leitt til þess að fólkið í mörgum sveitarfélögum hefur þurft að standa í síendurteknum kosningu um sameiningu sveitarfélaganna og í sveitarstjórnarkosningum vegna ógildingar þeirra vegna þessara mistaka. Ég ætla ekki að fara að rekja þessa hörmungarsögu hér sem þetta er allt saman, ekki núna. Hv. þm. þekkja þessi vandamál og ég minni bara á að lögmaður eins af þeim aðilum sem þarna eiga hlut að máli heldur því fram að hæstv. félmrh., sem þá var, hefði þurft að hrekjast úr embætti ef þetta mál hefði komið upp á meðan hann sat í því sæti. Ég trúi ekki öðru en að þessi tillaga verði samþykkt hér á hv. Alþingi því ég tel að ríkið sem slíkt hljóti að verða að bera ábyrgð á þessum starfsmanni sínum, hæstv. félmrh., og það sé óverjandi að láta sveitarfélögin sitja uppi með þennan kostnað. Ég veit að eitt af þessum sveitarfélögum hefur verið að sækja eftir því að fá greiddan kostnað sem varð af endurtekinni sveitarstjórnarkosningu og það hafa ekki fengist við þessu svör. Að vísu hefur ekki verið neitað að greiða þennan kostnað, en það hafa ekki fengist endanleg svör og ég tel að hv. Alþingi eigi að taka af öll tvímæli í þessu efni, að það verði að bæta þennan kostnað.  Síðan var það hugmynd okkar, mín og hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar og Steingríms J. Sigfússonar, að flytja hér tillögu um hækkun á framlagi til Landhelgisgæslunnar en vegna þess að hér í þingsölum var svo fátt í kvöld þá varð ekki hægt að gera það vegna þess að það var ekki hægt að veita afbrigði fyrir þeirri tillögu og því verður hún flutt við 3. umr. Hún gengur út á að það verði veitt framlag sem geri það kleift að reka björgunarþyrluna sem nú er verið að útbúa fyrir Landhelgisgæsluna og er væntanleg innan skamms til landsins, en í þessu fjárlagafrv. eru engir peningar inni til að reka þessa þyrlu. Í þessari tillögu er einnig gert ráð fyrir að það verði peningar til staðar til að það sé hægt að halda úti varðskipi við gæslustörf í Barentshafi á næsta ári. Það er út af fyrir sig merkilegt að hæstv. ríkisstjórn gerir ráð fyrir að hluti af hagvextinum verði fólginn í því að menn dragi nú björg í bú úr Smugunni, en það er ekki gert ráð fyrir að veita neina þjónustu á þessu hafsvæði þó það hafi sannast, svo engin velkist í neinum vafa um það, að það var virkileg þörf á sendiför varðskipsins í Smuguna. Ég ætla þá, hæstv. forseti, að fara að ljúka hér máli mínu, sem ég hefði nú kannski haft svolítið lengra, en vegna þessara aðstæðna, klukkan mun vera langt gengin í hálffjögur að morgni, þá ætla ég nú svo sem ekki að vera að lengja þessa ræðu mína. Ég get þá frekar reynt að kveða mér fyrr hljóðs næst þegar þetta mál verður á dagskrá, við 3. umr. En ég vek athygli hæstv. forseta á því að ég bað um orðið, ég held ég muni rétt, innan fimm mínútna frá því að umræður hófust í dag og það hefur liðið allur þessi tími þangað til að ég komst að til að halda mína ræðu og ég hleypti einungis einum ræðumanni fram fyrir mig. Þannig að ég tel að það sé umhugsunarefni hvort svona aðstaða sem þingmönnum er boðið upp á með þessum hætti er yfirleitt boðleg og hvort það væri ekki ástæða til þess þegar svona viðamikil umræða eins og þessi þarf að fara fram að gera þá ráð fyrir ríflegri tíma heldur en þessum, þ.e. á því sem maður getur kallað dagvinnutíma. Það mætti t.d. hugsa sér að hefja hér umræður alveg eins kl. átta á morgnana til að nota daginn í þetta frekar en næturnar, því ég sé að það eru margir þingmenn sem eiga ákaflega erfitt með að lengja vöku sína fram á nætur. Þeir hverfa þess vegna af vettvangi þegar fer að líða á kvöldið og maður talar nú ekki um þegar komið er fram yfir miðnætti þá fækkar mjög ört hér í sölum þingsins. Ég vil vekja athygli hæstv. forseta á þessu, hvort ekki muni vera hægt að hafa það í huga á næstu dögum, ef menn eru svona óskaplega aðþrengdir með tíma, að hefja bara miklu fyrr umræður. Ég hef heyrt talað um að það eigi að hefja hér umræður kl. hálf ellefu í næstu viku en ég legg til að það verði endurskoðað. Ég fyrir mitt leyti mundi vera mjög ánægður með það ef umræður gætu hafist hér kl. átta á morgnana þann tíma sem lifir eftir fram að jólum.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Jóhann Ársælsson gerði að umræðuefni húshitunarkostnað á köldu svæðunum á landsbyggðinni. Hann rakti hér tölur. Hv. formaður fjárln. lýsti því yfir í sinni ræðu að þessi mál yrðu til skoðunar og athugunar áfram í hv. fjárln. og á milli 2. og 3. umr. þannig að ekki er enn þá sýnt hvað út úr þeirri athugun kemur. En ég vil benda hv. þm. Jóhanni Ársælssyni á að í því fjárlagafrv. er hans flokkur lagði síðast fram eða átti aðild að hér síðast, fjárlög fyrir árið 1991, þá var gert ráð fyrir í því fjárlagafrv. 262 millj. kr. til niðurgreiðslna í húshitun. Núna, í þessu fjárlagafrv., erum við að leggja til við 2. umr. málsins, áður en til 3. umr. er komið, að það verði settar í niðurgreiðslur til húshitunar 397 millj. Ég get tekið undir það að þessar 125 millj. kunna að hafa ekki skilað sér með nógu virkum hætti til lækkunar á hinu raunverulega verði sem neytendur eru að greiða á köldu svæðunum fyrir húshitunina. Hv. þm. sagði þó að verðið hefði lækkað, kannski afskaplega lítið, efaðist þó um stund að það hefði lækkað nokkuð, en hitt er ljóst að það hefur lækkað á meðan niðurgreiðslurnar hafa aukist um 81% á kjörtímabilinu og þar er vel að verki staðið. Í sambandi við hátekjuskattinn, hæstv. forseti, þá er það alveg hárrétt hjá hv. þm. Jóhanni Ársælssyni að Alþb. tókst ekki að koma því máli fram í síðustu ríkisstjórn. Það tókst Alþfl. í þessari ríkisstjórn.

Hæstv. forseti. Ég veit nú ekki af hverju hv. þm. er að hæla sér svona mikið af þessum hátekjuskatti. Hann hefur nú greinilega orðið að gefa eftir af honum á laugardaginn var. Það hefði verið ástæða til að reyna að bogna ekki í því máli, a.m.k. á meðan verið er að auka halla ríkissjóðs eins og gert er núna. Og ég bara endurtek það í sambandi við umræðuna um þessa niðurgreiðslu á húshitun að það var tekinn upp 14% virðisaukaskattur á húshitunina og skyldi ekki vera að það væru töluverðir peningar sem koma af þeirri tekjuöflun? Ætli það sé nú ekki bara léttara fyrir ríkissjóð að borga þessar 397 millj. til niðurgreiðslu á húshitun heldur en það var að borga 262 millj. áður en virðisaukaskatturinn var tekinn upp? Skyldi það nú ekki vera fyrir hæstv. ríkisstjórn og hennar fylgjendur svolítið atriði að standa við þessar yfirlýsingar sínar sem voru gefnar, ekki bara í kosningabaráttunni heldur eftir að ríkisstjórnin var tekin við, um að það ætti nú aldeilis að taka á þessu máli? Og hv. fyrrv. þm., Eiður Guðnason, fór fyrir nefndinni, sem fór í það mál að vinna að því að koma niður húshitunarkostnaðinum. Þessi nefnd var sett á lappirnar í fyrri ríkisstjórn og það voru miklar fyrirætlanir fram undan um það að reyna að koma á einhverju réttlæti í húsahitun í þessu landi og lækka kostnað á landsbyggðinni. Það hefur bara ekki gengið betur en þetta. Ríkisstjórnin er auðvitað að viðurkenna þessa stöðu málsins með því sem stendur í yfirlýsingunni frá því á laugardaginn um að það þurfi að fara í viðræður við orkusölufyrirtækin um það að reyna að lækka þetta. Það er viðurkenning á því að þetta hefur ekki tekist.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að deila við hv. þm. Jóhann Ársælsson um staðreyndir. Staðreyndirnar tala sínu máli. Staðreyndirnar eru þessar: Við höfum verið að hækka stórlega niðurgreiðslur á húshitunarverði á köldu svæðunum. Það er það sem við höfum verið að gera og tölurnar segja. Hitt er áhyggjuefni, ef það er rétt að niðurgreiðslurnar skili sér ekki nægilega vel í lækkun á húshitunarverðinu og þar er um hlut að ræða sem við hv. þm. kunnum að hafa ekki vald á, t.d. það verð sem Landsvirkjun býður, hvernig háttað er rekstri og starfsháttum Rariks. En þetta þarf allt saman að skoða núna. Og ég held að við ættum fremur að taka höndum saman um það að reyna að finna leiðir svo að þessir fjármunir sem við veitum til niðurgreiðslna á raforkunni á köldu svæðunum nýtist fullkomlega og verki meira að segja sem hvati á að aðrir taki þátt í þessu átaki sem hæstv. ríkisstjórn hefur hrint úr vör á yfirstandandi kjörtímabili. Þar hefur hæstv. ríkisstjórn staðið sig vel. Í sambandi við hátekjuskattinn, enn eru það staðreyndir sem tala. Hv. þm. Jóhann Ársælsson getur ekki horft fram hjá þeim veruleika sem blasir við honum. Alþb. tókst ekki eða jafnvel stóð í vegi fyrir, vegna þess að þeirri spurningu er ekki enn svarað, að hátekjuskattur komst á í tíð síðustu ríkisstjórnar. Hann komst á í núv. ríkisstjórn og þar hafði Alþfl. frumkvæði eða var það Framsfl. sem stóð gegn setningu hátekjuskatts á síðasta kjörtímabili? Þetta eru staðreyndir málsins, við skulum horfast í augu við þær.

Hæstv. forseti. Ég hef staðið í þeirri meiningu að það hafi ekki staðið á Alþb. að koma á hátekjuskatti og ég hef það staðfest frá einum af ráðherrum ríkisstjórnarinnar hér. Ég hef líka staðið í þeirri meiningu og veit ekki betur en það sé rétt, að hv. þm. Alþfl. í fyrri ríkisstjórn hafi staðið í vegi fyrir því að fjármagnstekjuskatturinn kæmist á.

En skipt um skoðun þá?

Hafa kannski skipt um skoðun núna þá loksins, alla vega er ekki fjármagnstekjuskatturinn kominn á enn. En hátekjuskatturinn komst á og það var út af fyrir sig ágætt að það skyldi gerast. Ég tel að það hafi hins vegar verið veikleikamerki hjá hv. þm. Alþfl. að bogna núna á laugardaginn og lækka þennan hátekjuskatt. Hækka skattleysismörk hátekjumannanna um 50 þús. kr. fyrir eitt venjulegt heimili, en um einungis 4 þús. kr. fyrir heimili sem eru á lágu tekjunum. 

Hjörleifur Guttormsson, 4. þm. Austurl. Fjarvistarleyfi: Hjörleifur Guttormsson, 4. þm. Austurl., Jóhann Einvarðsson, 7. þm. Reykn., Jón Baldvin Hannibalsson utanrrh., Margrét Frímannsdóttir, 4. þm. Suðurl., Ólafur Ragnar Grímsson, 8. þm. Reykn., Páll Pétursson, 1. þm. Norðurl. v., Sólveig Pétursdóttir, 6. þm. Reykv.

Virðulegi forseti. Samkvæmt þjóðhagsáætlun sem lögð var fram á haustdögum má víða sjá batamerki í efnahagslífinu. Útflutningur vöru og þjónustu hefur aukist verulega á þessu ári. Afgangur er á viðskiptum við önnur lönd og umsvif í þjóðarbúskapnum fara vaxandi. Jafnframt ríkir stöðugleiki í verðlagsmálum og betur horfir í atvinnumálum en áður þótt þar sé enn við ramman reip að draga. Batann má skýra með ýmsum ástæðum. Aukinn útflutningur sjávarafurða vegur þungt en víða annars staðar má einnig sjá vöxt. Þannig virðist útflutningsiðnaður vera að ná sér á strik, ferðaþjónusta er í örum vexti og ýmsar samkeppnisgreinar hafa sótt í sig veðrið á heimamarkaði. Vöxturinn kemur því fram á mörgum sviðum sem sýnir að hagstæð almenn skilyrði í þjóðarbúskapnum geta áorkað miklu. Þessi umskipti í almennum skilyrðum eiga sér bæði innlendar og erlendar skýringar. Betri tíð í alþjóðaefnahagsmálum skiptir miklu þar um. Eftirspurn og umsvif í helstu viðskiptalöndum Íslendinga hafa aukist verulega að undanförnu. Þetta kemur innlendum framleiðendum útflutningsvöru og ferðaþjónustu til góða. Ekki skiptir síður máli að stjórnvöld hafa fylgt aðhaldssamri efnahagsstefnu og aðilar vinnumarkaðarins hafa lagt raunsætt mat á þjóðhagsleg skilyrði. Þetta tvennt hefur skapað grundvöll fyrir stöðugleika í þjóðarbúskapnum. Mikilsverður árangur hefur náðst á sviði efnahagsmála á undanförnum árum. Enginn vafi leikur á að höfuðviðfangsefni hagstjórnar á næstu árum verður að festa í sessi stöðugleikann og leggja um leið grunn að varanlegum framförum og hagvexti. Í því efni vegur þyngst að stjórn ríkisfjármála og peningamála stuðli að því að viðhalda jafnvægi í þjóðarbúskapnum og kjarasamningagerðin sem nú fer í hönd verði til lykta leidd á forsendum sem samrýmast þjóðhagslegum skilyrðum. Það er tvennt öðru fremur sem þarf til varanlegs hagvaxtar hér á landi hvað sem líður íslenskri hagstjórn og erlendri. Annars vegar þarf aðgang að mörkuðum og hins vegar hagvöxt í markaðslöndum. Fyrra skilyrðið er nú betur uppfyllt en fyrr því að samningur um Evrópska efnahagssvæðið og GATT-samningur ættu að tryggja íslenskum útflytjendum greiðari aðgang að helstu mörkuðum og betri viðskiptakjörum en áður. Þessir viðskiptasamningar ná ekki einungis til viðskipta með vörur heldur einnig með þjónustu og til hreyfingar fjármagns og vinnuafls. Í þeim felst framhald þeirrar þróunar sem hófst á 6. áratugnum og hefur haft í för með sér öran vöxt frjálsra milliríkjaviðskipta og vaxandi samkeppni sem hefur borið uppi hagvöxt og batnandi lífskjör. Það er sérstaklega mikilvægt fyrir fámenn ríki eins og Ísland að þjóðaréttarsamningar séu í gildi á sviði efnahagsmála og viðskipta því að þau ná aðeins að njóta sín í krafti laga og réttar en ekki valds. Nú þegar nokkur aðildarríki EES, önnur en Ísland, eru á leið inn í Evrópusambandið er mikilvægt að Íslendingar kanni af yfirvegun og án tafar alla kosti sem þeir eiga í þessari nýju stöðu. Markmiðið hlýtur jafnan að vera að tryggja íslenskum þegnum sem best tækifæri til framfara og sjálfstæðrar tilveru, bæði efnahagslega og stjórnarfarslega. Við breyttar samgöngur og samskipti verða kjör fólks ekki tryggð nema með milliríkjasamstarfi. Síðara ytra skilyrði til framfara á Íslandi, hagvöxtur í markaðslöndum, er ekki jafnaugljóslega uppfylltur um þessar mundir og hið fyrra. Þó bendir margt til þess að botni í þeirri efnahagslægð sem ríkt hefur í heiminum hafi víðast hvar verið náð annars staðar en í sumum löndum Austur-Evrópu. Horfur virðast vera á um það bil 3% hagvexti í OECD-ríkjunum á komandi ári. Þjóðhagsáætlun fyrir Ísland gerir ráð fyrir 1,4% hagvexti. Það er einnig jákvætt fyrir efnahagsspár alþjóðastofnana um þessar mundir að búist er við því að verðbólga fari áfram hjaðnandi í flestum ríkjum. Eftir öllu þessu að dæma ætti efnahagslegt ytra umhverfi okkar Íslendinga að verða fremur hagstætt næstu árin. Því meira reynir á að hyggilega sé búið heima fyrir. Á líðandi ári gætir að sjálfsögðu áhrifa aflatakmarkana í þorskveiðum en ýmis önnur skilyrði hér heima hafa reynst hagstæð. Raungengi er lágt, vextir mun lægri en áður og skattar á fyrirtækjum eru einnig lægri. Allt ætti þetta að hvetja til aukinnar framleiðslu og útflutnings. Vissulega hafa þó síðustu daga verið svört teikn á lofti og á ég þá við mælingar á loðnustofni eða hvarf loðnunnar. Óvissa ríkir um afla á fjarmiðum og landanir erlendra veiðiskipa. Það er þó engin ástæða til þess að búast við því að það verði með öðrum hætti á komandi ári en verið hefur á því ári sem nú er senn liðið. Þegar til lengri tíma er litið er þó mikilvægt að hvetja til nýsköpunar, einkum í útflutningsgreinunum, eins og ég vík nánar að síðar. Í því efni er ekki síst mikilvægt að halda opnum mörkuðum fyrir vöru og þjónustu og fjármagn. Að því má leiða sterk rök að lokaður fjármagnsmarkaður komi síður að sök meðan hagvöxtur byggist umfram allt á tiltölulega augljósum og auðteknum kostum við nýtingu náttúruauðlinda. Þegar kemur að nýtingarmörkum auðlinda og hagvöxtur verður að byggjast á hátækni og markaðssókn í alþjóðlegri samkeppni ættu aðstæður á markaði og viðskiptafrelsi hins vegar að skipta meira máli. Við Íslendingar stöndum einmitt við slík mörk um þessar mundir. Það er mikilvægt að umbótum á fjármagnsmarkaði verði haldið áfram. Opinn fjármagnsmarkaður er sérstaklega mikilvægur fyrir vaxtarskilyrði smárra og miðlungsstórra fyrirtækja sem helst gefa von um nýsköpun og hagvöxt á næstu árum. Takist þetta vel ættu Íslendingar að geta náð hagvexti á næstu árum a.m.k. til jafns við aðrar OECD-þjóðir þar sem víðast hvar er spáð um það bil 3% árlegum hagvexti til aldamóta. Í ríkisfjármálum blasir það eðlilega verkefni við að eyða halla ríkissjóðs í áföngum á nokkrum árum. Halli í opinberum búskap þrengir að innlendum lánsfjármarkaði og verði hann viðvarandi mun hann leiða til hærra vaxtastigs en samrýmst getur viðunandi hagvexti. Þess vegna ber brýna nauðsyn til að ná jafnvægi í ríkisrekstri. Ég fór nokkrum orðum um nauðsyn þessa við 3. umr. fjárlaga fyrir réttu ári. Með því frv. sem hér er til umræðu fylgir efnismikil greinargerð um þetta efni. Um það þarf ekki að hafa frekari orð að sinni. Fyrir fáum missirum höfðu samtök launþega uppi spár um að yrði ekkert að gert mundi atvinnuleysi stefna í tveggja stafa tölu og fara jafnvel upp í um 20%. Því fer betur að þetta hefur ekki gengið eftir vegna þess að í samráði við aðila vinnumarkaðar hefur ríkisstjórnin gripið til aðgerða á undanförnum árum. Fyrirtæki búa við lægri skatta en verið hefur og fyrirtæki og almenningur búa við lægri vexti. Virðisaukaskattur var lækkaður á matvæli og aðstöðugjöld voru numin í brott. Auk þess hafa verið sérstök framlög til atvinnuskapandi verkefna og ýmissa verklegra framkvæmda og sumt af því hefur jafnframt verið í samvinnu og samráði við sveitarfélögin í landinu. Þannig mætti nokkuð áfram telja. Vissulega hefur halli ríkissjóðs aukist með þessum aðgerðum umfram það sem ráð var fyrir gert. Hins vegar töldu stuðningsmenn ríkisstjórnar hér á hinu háa Alþingi að nauðsynlegt væri að bregðast við með þessum hætti til að koma í veg fyrir enn meiri vanda. Það hefur með réttu gjarnan verið sagt að það sé eitt af hlutverkum ríkisvaldsins að halda uppi atvinnu. Við erum hins vegar eflaust ekki öll sammála um á hvern hátt ríkisvaldið eigi að halda uppi vinnu. Í mínum huga á ríkisvaldið fyrst og fremst að halda uppi atvinnustigi með þeim hætti að skapa skilyrði til þess að atvinnulífið fái viðgengist með heiðarlegum og eðlilegum hætti og sömuleiðis á ríkisvaldið að stuðla ötullega að nýsköpun í samfélaginu. Nú um helgina birtist yfirlýsing ríkisstjórnar um aðgerðir til að stuðla að aukinni atvinnu, stöðugleika og kjarajöfnun. Sú yfirlýsing hefur vakið mikla athygli, enda kannski merkasta pólitíska yfirlýsing í langan tíma hér á landi. Menn hafa fyrst og fremst í umræðum sínum um þessa yfirlýsingu rætt um tekjuþáttinn sem kannski verður að teljast eðlilegt. Miklar umræður hafa verið í samfélaginu nú á þessu ári þar sem samkvæmt lögum skyldi hátekjuskattur felldur niður. Í þessari yfirlýsingu kemur fram að snúið er til baka og samstaða meðal ríkisstjórnarflokkanna um að viðhalda hátekjuskatti. Það hafa einnig orðið miklar umræður um fjármagnstekjuskatt sem ég hef marglýst yfir að ég telji mikið réttlætismál að komið verði á. Það er hins vegar ljóst að af því getur ekki orðið á komandi ári. Hins vegar tel ég að ekki leiki vafi á að fjármagnstekjuskatturinn muni verða við lýði þegar á árinu 1996. Til þess að vinna að því að fjármagnstekjuskatturinn verði settur á hefur þegar verið óskað eftir því við alla þingflokka og aðila vinnumarkaðar að tilnefna í nefnd til þess að vinna að þeim undirbúningi. Nú þegar eru til mikil gögn og miklar upplýsingar um útfærsluleiðir varðandi fjármagnstekjuskatt en víðast hvar í nágrannalöndum okkar er slík skattheimta við lýði. Verkalýðssamtökin hafa mjög kallað eftir þessari skattlagningu svo og margir þeirra flokka sem nú starfa hér á hinu háa Alþingi. Ég er sannfærður um að þeir sem koma að þessu nefndarstarfi munu vinna fljótt og vel að því að þessum skatti, fjármagnstekjuskatti, verði komið á á árinu 1996 og ég tel engu þar um breyta hverjir koma til með að standa að ríkisstjórn eftir komandi kosningar. Einn er sá kafli í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar sem vakti sérstaka athygli og ánægju mína. Það var 3. liðurinn sem var vissulega stuttur og ekki í langri útfærslu en fjallar um nýsköpun í atvinnulífi og markaðssókn. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Til þess að treysta enn frekar undirstöður íslensks atvinnulífs og skapa fleiri störf mun ríkisstjórnin leggja fram frumvarp um nýsköpun í atvinnulífinu. Með því verður greitt fyrir vöruþróun og markaðssókn erlendis, m.a. á EES-svæðinu. Aðgerðir þessar munu ná til allra atvinnugreina. Jafnframt hefur ríkisstjórnin ákveðið sérstakar aðgerðir til þess að auka erlendar fjárfestingar hér á landi.`` Vissulega lætur þessi kafli ekki mikið yfir sér. Hins vegar ef innihald þessa texta er hugleitt þá tel ég að framtíð okkar sé í því fólgin að þarna takist vel til. Það hefur verið svo allt of lengi í okkar ágæta landi að allar okkar aðgerðir hafa stöðugt beinst að því að viðhalda því sem fyrir er. Nýsköpun og framfarir hafa mjög setið á hakanum. Ef til vill er það svo að íslensk þjóð, sem lifað hefur í velferðarsamfélagi, hefur verið sátt við sitt og e.t.v. þess vegna lítið skapandi og lítið gefin fyrir nýsköpun. Síðan þegar það gerist að samdráttur hefur orðið verulegur í fiskveiðum þjóðarinnar og samfara því tekjufall þá höfum við e.t.v. ekki haft að því að hverfa sem við gjarnan vildum óska. Þá hefur þjóðin skyndilega vaknað upp við vondan draum og áttað sig á að við höfum ekki nýtt það hráefni sem við höfum úr að vinna nægilega vel. Við höfum verið útflutningsþjóð fyrir hráefni en allt of lítið hugað að því að skapa aukin vermæti úr þessu hráefni sem við höfum haft yfir að ráða. Ef til vill kann það að vera svo að sú tímabundna kreppa sem við erum vonandi að komast út úr, þ.e. að við sjáum örlítið bjartara fram undan í horfum í efnahagsmálum, en þessi kreppa muni kenna okkur að við getum ekki treyst á að viðhalda því velferðarstigi sem verið hefur í landinu með því að vera hráefnisútflutningsþjóð. Vissulega hefur vel tekist á ýmsum sviðum iðnaðar og ég tala þá fyrst og fremst um iðnað sem tengist sjávarútvegi á einhvern hátt svo sem þeirri starfsemi sem Marel hf. hefur stundað og einnig hefur ýmsum öðrum iðnaði vaxið fiskur um hrygg. Þar hefur verið nýsköpun, þar hefur sú þekking sem þjóðin hefur yfir að búa verið nýtt til þess að skapa verðmæti. Meginmarkmið nýsköpunarstefnu hljóta að vera á þessum nótum. Að styrkja samkeppnisstöðu íslenskra fyrirtækja, bæði á alþjóðlegum og innlendum vettvangi og undirbúa þau sérstaklega til að nýta vel þau tækifæri sem þeim bjóðast með aðild Íslands að Evrópska efnahagssvæðinu. Í öðru lagi að auka skilvirkni stuðningsaðgerða við nýsköpun, þróun og markaðssetningu þannig að þeir fjármunir sem hið opinbera ver til þessara mála megi nýtast betur nú en fyrr. Í þriðja lagi að styðja viðleitni til nýsköpunarstarfs innan fyrirtækja. Í fjórða lagi að stuðla að jöfnum aðgangi atvinnugreina, að stuðningsaðgerðum og til eflingar nýsköpunarstarfs. Til þess að hrinda nýsköpunarstefnu í framkvæmd verður að tryggja aukið fé til nýsköpunarverkefna. Því hafa verið uppi hugmyndir innan ríkisstjórnar að Iðnþróunarsjóði verði falið það verkefni að fjármagna nýsköpun í íslensku atvinnulífi og nafni hans breytt í Nýsköpunarsjóð atvinnulífs. Auk þess hefur eins og allir vita auknum fjármunum verið varið á þessu kjörtímabili til rannsóknastarfs og annarra slíkra þátta. Það er nauðsynlegt að stefna að því að aðgerðir sem slíkar nái til allra atvinnuvega. Uppi hafa verið hugmyndir um að þessi nýsköpunarsjóður muni veita styrki til einstakra verkefna. Jafnframt er gert ráð fyrir að veruleg áhersla verði lögð á framlög í formi áhættufjármagns. Áhættufjármagn getur verið ýmiss konar, t.d. hlutafé eða annað framlag til eigin fjár, lán með skilyrtri endurgreiðsluskyldu, þ.e. áhættulán eða lán með rétti til að breyta því í hlutafé. Það er eðlilegt að ætlast til ríflegrar ávöxtunar í formi vaxta eða arðs ef árangur verkefnis sem fénu er varið til leyfir. En á sama hátt má búast við að afskrifa verði framlagið að hluta eða öllu leyti ef verkefnið skilar ekki tilætluðum árangri. Það má hins vegar ekki verða hlutverk Nýsköpunarsjóðs að viðhalda stöðnuðum eða hnignandi atvinnuvegum eða fyrirtækjum með styrkjum eða öðrum framlögum eða lánum. Þvert á móti er nauðsynlegt að gera ráð fyrir að hlutverk hans verði að styðja við bakið á nýjungum og framþróun í atvinnulífi. Virðulegi forseti. Á stundum hefur mér fundist sem við Íslendingar séum alltaf að finna upp hjólið. Stöðugt berast af því fréttir að verið sé að styrkja ýmis rannsóknaverkefni. Nú má ekki skilja orð mín svo að ég sé andvígur rannsóknum. Ég hef stundum hins vegar leitt að því hugann hvort það geti verið að ýmislegt af þeim rannsóknum sem verið er að framkvæma hér heima hafi þegar verið unnar einhvers staðar annars staðar í henni veröld. Ég segi þetta hér vegna þess að ég hef dálítið kynnt mér það starf sem unnið hefur verið í Upplýsingaþjónustu háskólans og víðar þar sem virðist vera urmull aðgengilegra upplýsinga utan úr hinum stóra heimi. Þannig held ég að full ástæða sé til þess að leiða að því hugann og í mikilli alvöru hvort ýmsar af þeim rannsóknum sem menn hafa varið fjármunum til á undanförnum árum séu kannski þegar til staðar, hvort ekki sé auðveldara að nálgast þær og vinna úr þeim a.m.k. áður en lengra er haldið. Það má engan veginn verða svo að nýsköpunarsjóður eða nýsköpun í atvinnulífinu verði bundin við eilífar rannsóknir en aldrei komi til nokkurra framkvæmda. Á undanförnum vikum hefur mikið verið talað um framlög til háskóla og háskólastarfsemi varðandi gerð þeirra fjárlaga sem við ræðum hér nú. Það hefur stundum vakið athygli mína og það ekki einungis hvað varðar háskólann heldur ýmsar af stærstu stofnunum landsins, m.a. í heilbrigðisþjónustu, hversu mér virðist að stjórnendur stofnana séu oft og tíðum ragir við að raða verkefnum í forgangsröð. Þannig held ég að menn hljóti að hugleiða mjög alvarlega til að mynda varðandi háskólann í hvaða átt skuli þróa þá stofnun. Nú veit ég að starfandi er þróunarnefnd innan háskólans og hefur mér skilist að sú nefnd muni skila af sér innan skamms. Ég hef ekki heyrt hvaða starf hefur þar verið unnið eða í hvaða átt kraftarnir hafa beinst, geri auðvitað enga kröfu heldur um það fyrr en þær niðurstöður liggja fyrir. Það má hins vegar velta því fyrir sér hvort skynsamlegt sé að bjóða upp á allar þær námsgreinar sem hér er boðið upp á. Ég nefni til að mynda tannlæknadeild þar sem fáir nemendur útskrifast árlega en ég hygg að rekstrarkostnaður við deildina sé sérlega hár. Það mætti jafnvel hugleiða hvort ekki væri einfaldlega auðveldara að semja við einhverja af nágrannaþjóðum okkar um menntun þeirra tannlækna eða annarra sem mönnum kynni að finnast skynsamlegt og verja í staðinn þeim fjármunum sem við það mundu sparast til öflugri menntunar í þeim deildum sem fyrir eru í háskólanum. Ég tel að möguleikar okkar í útflutningsgreinum í framtíðinni séu að sjálfsögðu hvað mestir í sjávarútvegi. Við eigum að beita öllum ráðum sem við getum til þess að örva erlenda fjárfestingu í landinu og við eigum að mínu mati óhikað að taka það skref að leyfa erlenda fjárfestingu í sjávarútvegi hér heima. Hér hefur til langs tíma verið skortur á áhættufjármagni og við eigum að opna leiðir fyrir erlenda fjárfesta til fjárfestinga hér á landi. Í sjávarútvegi er staða okkar að mörgu leyti sterkust þó að veik kunni að virðast um sinn. Þar er og verður vaxtarbroddurinn og þekkingin og við hljótum og verðum að vera móttækileg fyrir því að áhættufjármagn fáist inn í samfélagið. Til skamms tíma höfum við ekki litið við erlendu fjármagni nema við höfum fengið að greiða af því vexti. Þessi stefna hefur tafið fyrir framförum í atvinnugreinum hér á landi að mínu mati. Á síðustu árum hafa umræður og aðgerðir í atvinnumálum verið fyrirferðarmiklar enda hefur ríkisstjórnin litið á það sem mikilvægt verkefni að hamla gegn vaxandi atvinnuleysi. Það hljóta þó að vera takmörk fyrir því hversu langt stjórnvöld eiga að ganga í þá átt að skapa atvinnu með fjárframlögum til einstakra verkefna eða atvinnugreina. Í því skyni er rétt að hafa í huga þau orð sem ég hef látið falla hér á undan varðandi nýsköpun. Það er efnahagslegur stöðugleiki sem er mikilvægasta forsenda framfaranna og nýsköpunar í atvinnulífi. Önnur mikilvæg forsenda fyrir nýsköpun atvinnulífi er að hið opinbera sjái fyrir öflugu og fjölbreyttu menntakerfi. Í þeim efnum ber mikla nauðsyn til forgangsröðunar eins og ég vék hér að á undan. Við umræðu sem ég var viðstaddur í Evrópuráðinu á dögunum þar sem áætlun og horfur í efnahagsmálum í OECD-ríkjunum voru til umræðu kom glögglega fram að menn bundu mestar vonir í baráttunni við aukið atvinnuleysi við að efla rannsóknir, vísindastarfsemi og nýsköpun. Á þá þætti er lögð nokkur áhersla í því fjárlagafrv. sem hér er til umræðu og ég er sannfærður um að mikið hefur skort á að við höfum á undanförnum árum varið jafnmiklum fjármunum og æskilegt hefði verið til eflingar rannsóknum og vísindastarfsemi. Í þjóðhagsspá er gert ráð fyrir tæplega 5% atvinnuleysi á komandi ári. Það er á svipuðum nótum og atvinnuleysi hefur verið á því ári sem nú er senn liðið. Þess er þó að vænta að í endurskoðaðri þjóðhagsspá sem lögð verður fram á næstu dögum í tengslum við 3. umr. fjárlaga, komi fram að atvinnuleysi verði heldur minna en fyrr var ætlað. Engu að síður er atvinnuleysið verulegt og langt umfram það sem ásættanlegt er. Við höfum hins vegar flotið að feigðarósi, ekki verið á varðbergi. Við höfum verið ánægð með það velferðarkerfi sem við höfum búið við en tekjur hafa ekki dugað til að standa þar undir. Við höfum ekki verið því viðbúin að aflabrögð kynnu að bregðast með þeim hætti sem verið hefur síðustu ár. Eins og kunnugt er er gert ráð fyrir að þorskafli á Íslandsmiðum verði einungis 155 þúsund tonn á því fiskveiðiári sem nú stendur yfir. Þar er um að ræða 23% samdrátt frá síðasta fiskveiðiári. Við því er ekki að búast að þorskafli Íslendinga á öðrum miðum aukist frá því sem verið hefur í ár og verður því samdráttur í heildarþorskafla Íslendinga líklega um 20%. Hins vegar hefur verið reiknað með að afli af öðrum botnfiski aukist um 25% og að botnfiskaflinn í heild dragist saman um rúmlega 7%. Í þjóðhagsspá er gert ráð fyrir að loðnuaflinn verði 15% meiri á árinu 1995 en 1994 eða 1.150 þúsund tonn. Því miður er útlitið ekki gott á þessari stundu hvað loðnuafla varðar en við verðum að sjá til og binda vonir við að úr rætist. Það er ljóst að málefni er tengjast úthafsveiðum verða fyrirferðarmikill þáttur í umfjöllun um sjávarútveg á komandi mánuðum. Eins og kunnugt er er nefnd að störfum sem verið hefur að endurskoða löggjöf um úthafsveiðar Íslendinga. Búist er við á næstunni að sú nefnd skili áliti og tillögur hennar komi til umfjöllunar á þessu þingi. Þá mun einnig draga til úrslita á næsta ári í því starfi við þróun þjóðréttarins varðandi úthafsveiðar sem unnið hefur verið að á undanförnum missirum á vettvangi ráðstefnu Sameinuðu þjóðanna og fiskveiðinefndar FAO. Þarna er mjög nauðsynlegt að halda af festu á samninga- og samskiptamálum okkar Íslendinga og grannþjóða okkar varðandi nýtingu fiskstofna í Norður-Atlantshafi. Það á við um þorsk í Barentshafi, norsk/íslenska síldarstofninn, úthafskarfastofninn og þá stofna sem við eigum sameiginlega með Grænlendingum. Þessi mál eru flókin og hagsmunir Íslendinga margþættir. Ríkisstjórnin hefur sett á fót hóp embættismanna þriggja ráðuneyta til að undirbúa hugsanlega samninga um þessi mál en fram undan eru viðræður við Norðmenn og Rússa og til að undirbúa málflutning Íslendinga á úthafsveiðiráðstefnu Sameinuðu þjóðanna á næsta ári. Þarna er um verulega hagsmuni þjóðar vorrar að ræða og ber nauðsyn til að vel verði á málum haldið. Skattsvik og aðgerðir gegn skattsvikum hafa verið mjög til umræðu í samfélaginu upp á síðkastið. Á undanförnum missirum hefur margt verið gert á sviði skatteftirlits og aðgerðir gegn skattsvikum hafa verið hertar að mun. Sérstakri skrifstofu hefur verið komið á fót hjá skattrannsóknarstjóra ríkisins sem eingöngu starfar að rannsóknum á svarti atvinnustarfsemi og hefur henni orðið vel ágengt. Þetta hefur skilað sér á þessu ári í betri innheimtu skatta sem nemur hundruðum milljóna króna. Frekari aðgerðir gegn skattsvikum hafa verið boðaðar. Í fyrsta lagi hefur verið skipuð þriggja manna framkvæmdanefnd til að hafa yfirumsjón með aðgerðum sem snúa að skattsvikamálum. Nefndinni er falið að yfirfara tillögur skattsvikanefndar, fylgjast með framkvæmd þeirra ákvarðana sem teknar hafa verið á þeim grundvelli og gera tillögur um frekari aðgerðir. Tilgangur með skipan nefndarinnar er einnig sá að skapa samstarfsvettvang milli ráðuneytis og þeirra embætta og stofnana fjmrn. og annarra ráðuneyta sem fara með framkvæmd eftirlitsmálanna og viðurlaga við skattabrotum. Veigamikill þáttur í ábendingum skattsvikanefndarinnar var að viðurlög við skattsvikum og refsingar við brotum á skattalögum og bókhaldslögum séu ófullnægjandi. Stefnt er að því að á þessu þingi verði lögfestar breytingar á ýmsum ákvæðum skattalaga og bókhaldslaga þar sem kveðið verður fastar á um refsingar og viðurlög en gert hefur verið. Enn fremur eru til athugunar ákvæði almennra hegningarlaga er taki til stórfelldra skattalagabrota. Á síðustu árum hefur embætti ríkisskattstjóra staðið fyrir sérstökum átaksverkefnum við skatteftirlit og síðan samræmda framkvæmd þeirra. Hafa þessi verkefni komið til viðbótar við reglulegt eftirlit skattstofanna sem nú hefur verið eflt eins og greint hefur verið frá. Á grundvelli þessa starfs sem unnið hefur verið skal sérstaklega bent á tvö atriði: Annars vegar skal bent á nauðsyn þess að skattareglur séu skýrar og ljósar og í samræmi við aðstæður og viðskiptahætti á hverjum tíma. Hitt atriðið sem nefna ber er að starf þetta hefur leitt til endurálagningar á sköttum sem nemur umtalsverðum fjárhæðum. Má í því sambandi geta þess að á árinu 1993 voru endurákvarðaðir skattar að fjárhæð yfir 1.200 millj. kr. Þar af voru um 530 millj. vegna fyrirtækja og einstaklinga sem lentu í sérstöku eftirlitsátaki og 585 millj. í reglulegu eftirliti skattstofanna og um 116 millj. hjá eftirlitsskrifstofu ríkisskattstjóra. Veruleg aukning hefur verið í endurálagningu á síðustu árum. Sem dæmi um það er að endurálagning skattstofanna að meðtöldu átaksverkefni og tekjuskatti lögaðila og einstaklinga var um 360 millj. kr. 1991 og 560 millj. 1992 og um 750 millj. á árinu 1993. Á næsta ári er fyrirhugað að fram fari úrtak atvinnugreina til sérstakrar skoðunar eins og undanfarin ár. Skipulagning þessa verkefnis er í höndum embættis ríkisskattstjóra. Jafnframt er áformað að standa fyrir sérstakri kynningu á og umfjöllun um skattsvik og svarta atvinnustarfsemi fyrir almenning. Að undanförnu hefur töluverð umræða átt sér stað á opinberum vettvangi um ábyrgð stjórnvalda, ekki síst hvað varðar meðferð þeirra á almannafé. Telja má einsýnt að þetta sé til marks um að sífellt séu gerðar ríkari kröfur til þeirra sem bera ábyrgð á ráðstöfun opinbers fjár um að þeir fari vel með þá fjármuni sem þeim er trúað fyrir og gæti hagsýni og réttmætra sjónarmiða við ráðstöfun þeirra. Þetta gefur tilefni til þess að hugleiða hvaða breytingar hafi átt sér stað á undanförnum árum sem skýrt geta þessa þróun. Nefna má í því sambandi nokkur atriði: Í fyrsta lagi hefur skapast meiri festa hvað varðar útgjaldaheimildir. Um langt árabil tíðkaðist að ráðherrar heimiluðu aukafjárveitingar þegar stofnanir ríkisins höfðu farið fram úr fjárlögum. Þó svo fjárveitingavaldið sé í höndum Alþingis komu ákvarðanir um aukin fjárútlát ekki til þess kasta fyrr en jafnvel mörgum árum eftir að útgjöldin áttu sér stað. Á þessu hefur orðið mikil breyting. Óskir um auknar fjárveitingar miðað við fjárlög eru nú bornar undir þingið innan hvers fjárlagaárs og afgreiddar með fjáraukalögum. Á það er nú lögð mikil áhersla að stofnanir ríkisins virði þann fjárlagaramma sem þeim er settur. Vafalaust á bætt fjárlagagerð og meiri stöðugleiki verðlags sinn þátt í því að þessi mál færðust til betra horfs. Í þessu sambandi má einnig bæta því við að t.d. frv. um fjárgreiðslur úr ríkissjóði, þó það hafi ekki enn þá orðið að lögum, gefur til kynna að vilji sé til þess að draga skýrari línur varðandi hlutverk og verkaskiptingu þings og ráðherra að því er varðar fjármál ríkisins. Í annan stað eru gerðar meiri kröfur en áður um tímanlega upplýsingagjöf um ríkisfjármálin. Þannig er m.a. ætlast til þess að ríkisreikningur sé lagður fram mun fyrr en áður tíðkaðist. Í stað þess að reikningurinn lægi fyrst fyrir mörgum árum eftir að reikningsárinu lauk er það nú keppikefli að endurskoðaður reikningur komi út innan 12 mánaða frá lokum reikningsárs. Þetta markmið hefur náðst á undanförnum árum. Sú staðreynd að á hverjum tíma eru fyrir hendi áreiðanlegar upplýsingar um stöðuna í ríkisbúskapnum skapar óneitanlega bætt skilyrði til aðhalds og eftirlits með fjármálum ríkisins. Þessi breyting sýnir þó ef til vill ekki síður að menn eru farnir að nálgast fjár- og reikningshaldsmál ríkissjóðs af meiri alvöru en fyrr. Í þriðja lagi má nefna að möguleikar Alþingis til þess að fylgjast með framvindu ríkisfjármála hafa aukist. Liður í því var m.a. sú ákvörðun að efla stöðu Ríkisendurskoðunar og gera hana að stofnun á vegum Alþingis. Óumdeilt er að við það hefur upplýsingagjöf til þingsins aukist, m.a. með reglulegum skýrslum um framkvæmd fjárlaga og um endurskoðun ríkisreiknings. Þá gefst forsetum Alþingis, þingnefndum og einstökum þingmönnum kostur á að leita beint til stofnunarinnar um athuganir og álit á ýmsum málum sem upp koma. Stofnun embættis umboðsmanns Alþingis var einnig þáttur í að auka aðhald með framkvæmdarvaldinu. Reyndar er Alþingi sjálft að ýmsu leyti orðið betur í stakk búið til þess að rækja hlutverk sitt og nægir í því sambandi að nefna meiri skilvirkni við það að þingið starfar nú í einni deild. Að lokum má nefna að stjórnkerfið er sífellt að verða opnara og þar af leiðandi erfiðara fyrir stjórnmálamenn að fela nokkuð fyrir umbjóðendum sínum. Stjórnvöld þurfa ætíð að vera reiðubúin að útskýra athafnir sínar fyrir almenningi og fjölmiðlum. Vafalaust má ætla að ýmislegt, sem fyrir nokkrum árum hefði ekki þótt tiltökumál, geti núna orðið viðkomandi stjórnmála- eða embættismönnum óþægilegur fjötur um fót. Þá er ekki ósennilegt að eftir því sem skattbyrðin hefur aukist og niðurskurði verið beitt í meira mæli á útgjöld ríkisins hafi sú krafa orðið almennari að vel sé farið með sameiginlega fjármuni landsmanna. Án efa hafa fyrrnefnd atriði orðið til þess að skapa meira aðhald með stjórnvöldum en áður var. Segja má að eftirlit með stjórnsýslunni, hvort sem það er frá aðilum innan eða utan ríkiskerfisins, verði sífellt meira aðkallandi vegna þess hve hlutverk hins opinbera er orðið veigamikið í nútímasamfélagi og umsvif þess að sama skapi mikil. Stærð ríkisgeirans gerir það að verkum að skort getur á yfirsýn og að nauðsynlegs samræmis sé gætt við úrlausn mála. Þess vegna hlýtur virkt eftirlit með fjárhagsmálefnum ríkisins að skipta sköpum um árangursríka fjármálastjórn hins opinbera. Það er svo annað mál hvort þetta eftirlit, eins og því er háttað í dag, sé nægjanlegt. Til þess að hægt sé að koma við árangursríku eftirliti þurfa að sjálfsögðu að vera fyrir hendi nægjanlega skýrar og yfirgripsmiklar reglur til þess að fara eftir. Slíkar reglur hljóta að teljast veigamikil forsenda vandaðra stjórnsýsluhátta. Ég hef t.d. bent á að nauðsynlegt væri að lögfesta reglur um ráðstöfun á ríkiseignum. Þetta er ekki einsdæmi því á mörgum sviðum opinberra fjármála gilda um margt mjög óljósar reglur og fyrirmæli. Þá þarf ekki síður að skilgreina vel hvaða viðurlög eigi að fylgja við broti á reglum. Ábyrgð þeirra sem að málum koma þarf að vera alveg ljós. Hér hefur löggjafinn verk að vinna. Virðulegi forseti. Störf fjárln. við afgreiðslu frv. til fjárlaga fyrir árið 1995 hafa verið með hefðbundnum hætti. Nefndin hóf störf við undirbúning afgreiðslu fjárlaga 26. sept. sl. og átti viðtöl við fulltrúa sveitarfélaga alls staðar að af landinu sem gerðu grein fyrir sínum erindum. Samstarf fjárlaganefndarmanna við sveitarstjórnarmenn hefur nú sem fyrr verið ánægjulegt og sú yfirsýn sem nefndarmenn öðlast á fundum með sveitarstjórnarmönnum er afar mikilvæg við afgreiðslu fjárlaga. Þá hefur nefndin og kallað til fulltrúa margra stofnana og ráðuneyta. Samkvæmt 2. mgr. 25. gr. þingskapa getur fjárln. vísað þeim þáttum fjárlagafrv. til þeirra fastanefnda sem um málasvið þeirra fjalla. Nefndin óskaði með bréfi dags. 19. okt. sl. eftir álitum fastanefnda þingsins um frv. Nefndirnar hafa skilað álitum sínum og eru þau prentuð sem fylgiskjöl með þessu nefndaráliti eins og mælt er fyrir um í þingsköpum. Þetta er í þriðja sinn sem þessi skipan er viðhöfð við afgreiðslu fjárlagafrv. Eftir að frv. til fjárlaga hefur verið lagt fram á Alþingi koma fjölmargir aðilar, sem eiga erindi við nefndina, til fundar. Frá því nefndin hóf störf við undirbúning afgreiðslu frv. hefur hún haldið 34 fundi, auk þess sem undirnefndir hafa unnið að afgreiðslu einstakra málaflokka. Nefndin hefur lokið afgreiðslu flestra þeirra erinda sem til hennar bárust, svo sem skiptingu allra fjárfestingarliða. Breytingartillögur þær sem hér eru til umræðu og birtast á þskj. 354 nema samtals 377,9 millj. kr. til hækkunar á 4. gr. frv. Meiri hluti nefndarinnar vill þakka fulltrúum stjórnarandstöðunnar í nefndinni fyrir mjög gott samstarf. Þá hefur nefndin notið aðstoðar fjmrn. og einstök ráðuneyti hafa veitt nefndinni mikilvægar upplýsingar og aðstoð. Venju samkvæmt bíða 3. umr. afgreiðsla á tekjuhlið frv., B-hlutinn og heimildir skv. 6. gr. Auk þess bíða 3. umr. ýmis verkefni, bæði smærri og stærri, sem nefndin hefur enn til umfjöllunar. Meðal þeirra ber helst að nefna sjúkrahúsin í Reykjavík, sjúkratryggingar, framlög vegna EES, framlag til Atvinnuleysistryggingasjóðs, framlög til háskólans og Landsbókasafns, Byggðastofnun, Vinnueftirlit ríkisins og auknar niðurgreiðslur á húshitunarkostnaði á köldum svæðum. Undir nefndarálitið rita: Sigbjörn Gunnarsson, Árni Johnsen, Árni Mathiesen, Einar K. Guðfinnsson, Gunnlaugur Stefánsson og Sturla Böðvarsson. Mun ég nú víkja að einstökum þáttum þeirra breytingartillagna sem meiri hlutinn leggur til og flytja við þær skýringar. 1. Æðsta stjórn ríkisins, liður 201. Lagt er til að framlag til Alþingis hækki um 33 millj. kr. en af þeirri fjárhæð eru 20 millj. ætlaðar til viðhalds á fasteignum. Hér er um að ræða húseignirnar að Kirkjustræti 8b og Kirkjustræti 10. Viðhald margra húsa þingsins er ábótavant og nauðsynlegt að ráða bót á því. Um 13 millj. kr. af hækkuninni sem hér er lögð til er til rekstrar og dreifist á nokkra liði. 2. Liður 610 Umboðsmaður Alþingis. Gerð er tillaga um að framlag til umboðsmanns Alþingis hækki alls um 8 millj. kr. en þar af eru 4,2 millj. ætlaðar til rekstrar. Fjöldi kvartana sem berast til embættisins eykst ár frá ári og aukning hefur einnig orðið á fjölda þeirra mála sem þarfnast umtalsverðar athugunar og úrvinnslu. Rétt er að taka fram að ekki er gert ráð fyrir fjölgun starfsmanna. Að auki eru ætlaðar 3,8 millj. kr. til innréttingar nýs húsnæðis og tölvulagna þar, en til stendur að embættið fari í nýtt húsnæði. 3. brtt. varðar lið 620, Ríkisendurskoðun. Tillagan um hækkun til Ríkisendurskoðunar byggist á rekstrarniðurstöðum ársins 1993 en án þessarar hækkunar hefði stofnunin orðið að draga saman í starfsemi sinni sem nemur tveimur stöðugildum. Meiri hluti fjárln. telur það ekki viðunandi og gerir tillögu um að fjárveiting verði hliðstæð fjárveitingu í fjárlögum yfirstandandi árs. Forsætisráðuneyti. 4. brtt. varðar lið 101, forsrn., aðalskrifstofu. Ákveðið hefur verið að símakostnaður Stjórnarráðsins verði færður á aðalskrifstofu hvers ráðuneytis fyrir sig, auk nokkurra annarra stofnana, en ekki á einn lið undir fjmrn. Fram að þessu hafa öll skrefgjöld verið færð á þennan eina lið en frá og með áramótum verður símakostnaðinum skipt á ráðuneyti og því gert ráð fyrir að framsetning í fjárlögum fylgi þeirri breytingu. Vegna þessa eru rúmlega 30 millj. kr. millifærðar frá fjmrn. yfir á aðrar stofnanir en ekki er um hækkun heildarfjárhæða að ræða. 5. brtt. er vegna liðar 231, Norrænu ráðherranefndarinnar. Gerð er tillaga um að stofnað verði nýtt viðfangsefni á fjárlagalið norrænu ráðherranefndarinnar. Eins og kunnugt er fer Ísland nú með formennsku í norrænu samstarfi en um mánaðamótin febrúar/mars nk. verður þing Norðurlandaráðs haldið í Reykjavík. Fjárveiting sú sem hér er gerð tillaga um er ætluð til að mæta kostnaði við gestamóttöku og fleiri þætti vegna þessa þings. Þetta er því tímabundin fjárveiting sem fellur niður í fjárlögum 1996. 6. brtt. varðar fjárlagalið 241, Umboðsmaður barna. Í frv. til fjárlaga er 6 millj. kr. fjárveiting til nýstofnaðs embættis umboðsmanns barna. Eftir ítarlega skoðun forsrn. á fyrirhugaðri starfsemi þótti ástæða til að hækka framlagið um 1,5 millj. kr. Menntamálaráðuneyti. 8. brtt. varðar fjárlagalið 201, Háskóla Íslands. Gerð er tillaga um 2 millj. kr. fjárveitingu til Upplýsingaþjónustu háskólans en hún hefur starfað frá árinu 1978 að því að afla upplýsinga fyrir einstaklinga, stofnanir og fyrirtæki á sviði nýsköpunar, rannsókna og þróunarstarfs. Hækkun fjárveitinga sem meiri hluti fjárln. leggur til er ætluð til þróunar sjálfsnámskerfis, þ.e. skipulagt sjálfsnám um atvinnumál. Gert er ráð fyrir að fjárveiting til kennslu- og vísindadeilda verði hækkuð um 7,3 millj. kr. og er af tvennum toga. Annars vegar hefur verið lagt til að ljósmæðranám flytjist til Háskóla Íslands frá heilbrrn. Nefnd um flutning ljósmæðramenntunar telur árlegan kostnað við ljósmæðranám vera 4,3 millj. kr. enda verði námið áfram í húsnæði Ljósmæðraskólans og Ríkisspítalar greiði laun nemenda á þjálfunartíma. Gert er ráð fyrir 2,4 millj. kr. fjárveitingu undir heilbrigðisráðuneyti til rekstrar Ljósmæðraskóla Íslands og er sá liður felldur niður með þessari breytingu. Nettó hækkun er því 1,9 millj. kr. Hins vegar er lögð til 3 millj. kr. hækkun vegna stöðu rannsóknaprófessors á sviði eðlisfræði þéttefnis með áherslu á málma. Íslenska járnblendifélagið hefur kostað þessa stöðu undanfarin fimm ár en starfið er nú orðið svo víðfemt að ekki er hægt að gera ráð fyrir óbreyttri fjármögnun. Fjárveiting sú sem hér er lögð til miðar að því að háskólinn greiði grunnlaun prófessorsins en gera má ráð fyrir að járnblendifélagið og önnur atvinnufyrirtæki sýni rannsóknaverkefnum undir stjórn prófessorsins áhuga. 9. tillagan varðar lið 210, Háskólinn á Akureyri. Lagt er til að framlag til rannsóknastarfsemi Háskólans á Akureyri hækki um 4. millj. kr. Í 6. gr. fjárlaga 1994 var heimild til ,,að leggja fjármagn í vinnumatssjóð Háskólans á Akureyri í samræmi við kjarasamninga þegar reglur um vinnumatskerfi hafa verið afgreiddar``. Í fjárlagafrv. er ekki gert ráð fyrir framlagi til vinnumatssjóðs þar sem reglurnar voru ekki frágengnar. Með þessari hækkun er ráðin bót á og eru alls ætlaðar 11,1 millj. kr. til rannsóknastarfsemi. Þar er um að ræða framlag til rannsóknastofnana, rannsóknaleyfa, rannsóknasjóðs og vinnumatssjóðs. Það er svo skólans að ákveða hvernig þessum fjármunum er ráðstafað milli ólíkra verkefna. 10. brtt. er vegna fjárlagaliðar 221, Kennaraháskóli Íslands. Lagt er til að framlag til Kennaraháskólans hækki um 10 millj. kr. Þar af eru 6 millj. kr. til rannsóknastarfsemi á sömu forsendum og framangreind hækkun til Háskólans á Akureyri. Þannig verður framlag til rannsóknastofnana, rannsóknaleyfa, rannsóknasjóðs og vinnumatssjóðs samtals 22,9 millj. kr. og það er skólans að ákveða hvernig þeirri fjárhæð er ráðstafað milli ólíkra verkefna. Að auki er lagt til að framlag til skólans hækki um 4 millj. kr. vegna fjarkennslu en nokkur reynsla er nú komin á fjarnámið og er eftirspurnin mikil. Fyrsti hópurinn á þessari námsbraut hóf nám vorið 1993 og útskrifast haustið 1996. Gert er ráð fyrir að nýir nemendur hefji nám næsta sumar sem lokið verður á fjórum árum. 11. brtt. er vegna fjárlagaliðar 299, Háskóla- og rannsóknastarfsemi. Gert er ráð fyrir 5 millj. kr. framlagi til Norrænu eldfjallastöðvarinnar og er það fært á háskólasafnlið menntmrn. Framlagið er vegna starfa tveggja sérfræðinga. Annar flyst af norrænu framlagi til íslenska ríkisins 1. jan. á næsta ári en hinn mun rannsaka jarðskorpuhreyfingar á Suðurlandi og verður hann að störfum fram til 1. ágúst á næsta ári. Varðandi þennan fjárlagalið er rétt að taka fram að við gerð fjárlaga fyrir árið 1994 var þessi fjárlagaliður hækkaður um 1,5 millj. kr. Sú fjárveiting var ætluð Félagsstofnun stúdenta á Akureyri. Ekki er gerð tillaga um hækkun að þessu sinni en ætlast til að Félagsstofnun stúdenta á Akureyri fái fjárveitingu af þessum lið á komandi ári. 12. brtt. varðar fjárlagalið 318, Almennir framhaldsskólar, viðhald og stofnkostnaður. Lögð er til 23 millj. kr. hækkun til viðhalds og stofnkostnaðar framhaldsskóla og er skipting á kjördæmi að venju sýnd í sérstökum yfirlitum í breytingartillögum nefndarinnar. Með þessari hækkun er alls til ráðstöfunar til viðhalds og stofnkostnaðar 711 millj. kr. en því til viðbótar eru 9 millj. kr. ætlaðar til viðhalds herma og 19 millj. kr. til tækja- og búnaðarkaupa, þar á meðal tölvubúnaðar. 13. brtt. varðar lið 319, Framhaldsskólar, almennt. Meiri hluti fjárln. leggur til að veitt verði 500 þús. kr. framlag til Myndlistarskólans í Kópavogi en í fjárlögum síðustu ára hafa verið fjárveitingar til myndlistarskólanna í Reykjavík og á Akureyri. Myndlistarskólinn í Kópavogi er sjálfseignarstofnun sem rekinn er af skólafélagi Myndlistarskóla Kópavogs með námskeiðsgjöldum og styrkjum. 14. brtt. varðar fjárlagalið 506, Vélskóla Íslands. Gerð er tillaga um 1 millj. kr. hækkun til Vélskóla Íslands til endurnýjunar á tölvum í kennsluaðstöðu og minnisstækkun á kennslutölvum. 15. brtt. varðar lið 580, Samvinnuskólann á Bifröst. Framlag til kennsluliðar Samvinnuskólans á Bifröst er hækkað um 2 millj. kr. en sl. haust hófst kennsla og nám á 3. ári háskólastigs við skólann. Nemendur er hófu þetta nám munu útskrifast næsta vor með BS-gráðu í rekstrarfræðum. Menntmrn. veitti heimild til skólans til að hefja þetta nám en tekið er fram að heimildin miðist við þriggja ára tímabil og að gerð skuli ítarleg úttekt á starfsemi skólans í samvinnu við ráðuneytið áður en ákvörðun verði tekin um framhaldið. Framlag til skólans ákvarðast af samningi milli menntmrn. og skólans og tekur hann mið af nemendafjölda og fleiri þáttum. Framlagið er til viðbótar því sem samningurinn gerir ráð fyrir. Vænta má þess að samningurinn verði tekinn til endurskoðunar í ljósi reynslunnar af þessu nýja námi. 16. brtt. fjallar um lið 725, Námsgagnastofnun. Lagt er til að framlag til Námsgagnastofnunar hækki um 17 millj. kr. Að mati stofnunarinnar var á sínum tíma ekki að fullu tekið tillit til viðbótarkostnaðar vegna virðisaukaskatts á bókum sem lagður var á á miðju ári 1993. Einnig hafa greiðslur reynst meiri en áætlað hefur verið. Meiri hluti fjárln. tekur undir þetta sjónarmið og leggur því til framangreinda hækkun en með henni er kostnaður vegna virðisaukaskattsins að fullu inni í fjárveitingagrunni stofnunarinnar. 17. brtt. er vegna fjárlagaliðar 884, Jöfnun á námskostnaði. Meiri hluti fjárln. leggur til að framlag til jöfnunar námskostnaðar verði hækkað um 10 millj. kr. Hér er um að ræða hækkun á svokölluðum dreifbýlisstyrk til framhaldsskólanema. 18. brtt. er vegna fjárlagaliðar 902, Þjóðminjasafnið. Framlag til Þjóðminjasafns er hækkað um 3 millj. kr. og skiptist sú fjárveiting í tvennt. Annars vegar er staða minjavarðar og er áætlaður kostnaður 2 millj. kr. og hins vegar er ætluð 1 millj. kr. til endurskipulagningar á tækniminjadeild safnsins. Á næsta ári stendur til að gera úttekt á stöðu og framtíð deildarinnar og móta stefnu um söfnun, varðveislu, viðgerðir og sýningar tækniminja en kaupa þarf sérfræðiráðgjöf í því skyni. 19. brtt. varðar fjárlagalið 903, Þjóðskjalasafn. Tekinn er inn nýr liður undir Þjóðskjalasafn en hér er um að ræða 3 millj. kr. framlag til héraðsskjalasafna. Sveitarfélögum er skylt að skila skjölum til Þjóðskjalasafns en þau geta með samþykki safnsins stofnað héraðsskjalasöfn sem taka þá við því hlutverki Þjóðskjalasafnsins að varðveita skjöl viðkomandi sveitarfélaga. Með þessari fjárveitingu verður Þjóðskjalasafninu gert kleift að styrkja stofnun héraðsskjalasafna. 20. brtt. varðar fjárlagalið 974, Sinfóníuhljómsveitin. Samið hefur verið við hljóðfæraleikara Sinfóníuhljómsveitarinnar og er viðbótarkostnaður vegna þessara kjarasamninga metinn á um 6 millj. kr. á næsta ári. Sinfónían er B-hluta stofnun en B-hlutinn er að venju tekinn fyrir við 3. umr. fjárlaga og verður þá áætlun hljómsveitarinnar tekin til endurskoðunar til samræmis við þessa hækkun á launagjöldum. Brtt. nr. 21 varðar fjárlagalið 981, Kvikmyndasjóð. Lagt er til að framlag til Kvikmyndasjóðs verði hækkað um 21,5 millj. kr. og verði 100 millj. kr. til að efla starfsemi sjóðsins. 22. tillagan er liður 989, Ýmis íþróttamál. Lagt er til að liðurinn Íþróttafélög, styrkir, verði tekinn inn að nýju að fjárhæð 14,5 millj. kr. Liður þessi er í fjárlögum þessa árs en var felldur niður við vinnslu fjárlagafrv. Fé þetta hefur verið notað til að styrkja íþróttafélög vegna framkvæmda við íþróttamannvirki og búnaðarkaupa vegna þeirra. Gerð er tillaga um að framlag verði óbreytt frá því sem nú er í fjárlögum. Utanríkisráðuneyti. 24. tillagan varðar lið 190, Ýmis verkefni, Félag Sameinuðu þjóðanna. Tekið er upp 800 þús. kr. framlag til Félags Sameinuðu þjóðanna en framlag til félagsins var fellt niður í fjárlagafrv. Í fjárlögum þessa árs er framlag hins vegar 600 þús. kr. 25. brtt. varðar lið 390, Þróunarsamvinnustofnunin. Framlag til Þróunarsamvinnustofnunar er hækkað um 4 millj. kr. vegna tryggingagjalds. Stofnunin taldi að hún væri undanþegin þessu gjaldi og var leitað til ríkislögmanns um álit. Það var hins vegar mat hans að undanþágur frá greiðslu tryggingagjalds séu nánast engar og að stofnuninni beri að greiða gjaldið. Ekki var gert ráð fyrir þessu í fjárhagsáætlun stofnunarinnar né við vinnslu fjárlagafrv. og er því nauðsynlegt að leiðrétta þetta við afgreiðslu Alþingis á fjárlögunum. 26. brtt. er vegna liðar 391, Þróunarmál og alþjóðleg hjálparstarfsemi --- Háskóli Sameinuðu þjóðanna. Lögð er til hækkun til Jarðhitaskóla Sameinuðu þjóðanna til að gera skólanum kleift að halda óbreyttum nemendafjölda á næsta ári, þ.e. 16 styrkþegum. Að auki óskuðu forsvarsmenn skólans eftir aukinni fjárveitingu til að auka umfang Jarðhitaskólans en ekki hefur verið fallist á það. 27. brtt. varðar fjárlagalið 401, Ráðstefnan um öryggi og samvinnu í Evrópu. Lögð er til 1,8 millj. kr. hækkun til RÖSE en samkvæmt lokaákvörðun um fjárlög RÖSE hækka framlög aðildarríkjanna um fjórðung frá því sem fyrr var gert ráð fyrir. Framlag Íslands verður því tæpar 8,8 millj. kr. Landbúnaðarráðuneyti. 29. brtt. er vegna fjárlagaliðar 190, Ýmis verkefni --- NASCO. Framlag til Norður-Atlantshafslaxveiðinefndarinnar hækkar um 0,9 millj. kr. vegna leiðréttingar á föstu framlagi Íslands til nefndarinnar. 30. tillagan er vegna liðar 261, Bændaskólinn á Hvanneyri. Lagt er til að heimiluð verði ný staða aðalkennara á landnýtingarsviði við Bændaskólann á Hvanneyri og er kostnaður áætlaður 2,5 millj. kr. Með þessu er verið að efla svið rekstrar og skipulegrar landnýtingar í starfsemi skólans og er það hluti af endurskipulagningu búvísindanáms. 31. tillagan er liður 271, Bændaskólinn á Hólum. Gerð er tillaga um 10 millj. kr. hækkun til fasteigna Bændaskólans á Hólum og er framlag þá alls 15 millj. kr. Hækkunin er ætluð til endurbóta á elsta skólahúsinu á Hólum en hið lélega ástand hússins takmarkar mjög nýtingu þess. Sjávarútvegsráðuneyti. 33. brtt. varðar lið 201, Fiskifélag Íslands. Framlag til Fiskifélags Íslands var fellt niður í fjárlagafrumvarpi en það var 6,8 millj. kr. í fjárlögum 1994. Meiri hluti fjárln. leggur til að liður þessi verði tekinn upp aftur og að framlag verði 5 millj. kr. Það er eingöngu ætlað til rekstrar tæknideildar en ekki til almenns rekstrar félagsins eða Fiskiþings. Rekstur tæknideildarinnar kostar um 13 millj. kr. en deildin aflar eigin tekna og að auki hefur Fiskveiðasjóður styrkt hana. Dóms- og kirkjumálaráðuneyti. 35. brtt. varðar fjárlagalið 701, Biskup Íslands. Framlag til fjárlagaliðar biskups Íslands er hækkað alls um 8,6 millj. kr. Í fyrsta lagi er hækkun um 4 millj. kr. vegna starfa tveggja presta, í Eyjafjarðar- og Þingeyjarprófastsdæmi og í Reykjavík. Samkvæmt lögum skal koma nýtt embætti í stað þeirra sem lögð eru niður í prófastsdæmum kirkjunnar. Þar sem eitt prestakall var lagt niður í Þingeyjarprófastsdæmi er hér gert ráð fyrir nýju starfi prests. Hin fjölmennu prestaköll, svo sem víða er í Reykjavík, þarfnast aukins fjölda starfsmanna og er hér gerð tillaga um nýtt starf í Reykjavík. Við það er miðað að kirkjan ráðstafi þeirri stöðu til sókna eftir því sem hún telur vera þörf á. Í annan stað er tekinn inn nýr liður en það er framlag til kirkjumiðstöðvar á Austurlandi en kirkjumiðstöðin rekur margháttað starf á vegum þrjátíu safnaða á Austurlandi, m.a. sumarbúðastarf meðal barna og ungmenna, sumarbúðir fyrir fatlaða, orlofsdvöl o.fl. Í þriðja lagi er lagt til að framlag til Hallgrímskirkju verði hækkað um 2 millj. kr. þannig að sóknarnefnd hafi alls 6 millj. kr. til ráðstöfunar á næsta ári. Að lokum er gerð tillaga um að framlag til Snorrastofu hækki um 1 millj. kr. þannig að það verði óbreytt frá fjárlögum yfirstandandi árs. Í ráði er að ljúka í vetur þeim hluta nýbyggingarinnar þar sem annast á móttöku ferðafólks á staðnum. Sú starfsemi fellur að mestu leyti undir verksvið Snorrastofu í framtíðinni. Heilbr.- og trmrn. 38. brtt. er vegna fjarlagaliðar 301, Landlæknir. Framlag til landlæknis hækkar um 5 millj. kr. og er hækkunin ætluð slysavarnarráði og til verkefnisins Heilsuefling en það er samstarfsverkefni heilbrrn. og landlæknisembættisins. Markmið verkefnisins er að auka áhuga og þekkingu almennings á heilbrigðum lífsháttum. Frá því í byrjun þessa árs hefur verið unnið að því að styrkja starf á sviði heilsueflingar, m.a. með því að efna til samstarfs við nokkur sveitarfélög til reynslu. 39. brtt. er vegna fjárlagaliðar 353, Fjórðungssjúkrahúsið Ísafirði. Gert er ráð fyrir að ný deild taki til starfa við Fjórðungssjúkrahúsið á Ísafirði á komandi ári. Meiri hluta fjárln. þykir sýnt að þær fjárveitingar sem birtast í frv. til fjárlaga muni ekki duga til heils árs rekstrar. Tillaga nr. 40 varðar lið 358, Fjórðungssjúkrahúsið Akureyri. Fjárveiting til Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri er vegna öldrunarlækningardeildar í Kristnesi en til þeirrar starfsemi er stofnað samkvæmt samkomulagi sem gert var þegar fjórðungssjúkrahúsið yfirtók rekstur Kristnesspítala af Ríkisspítölum. Brtt. 41 varðar lið 381, Sjúkrahús og læknisbústaðir. Lagt er til að stofnkostnaður sjúkrahúsa hækki um 25,5 millj. kr. og verði þá 268,2 millj. kr. Skipting á einstök verkefni er sýnd í breytingartillögum nefndarinnar. Í nefndaráliti kemur fram talnavilla og verður hún leiðrétt. 42. brtt. varðar lið 399, Heilbrigðismál, ýmis starfsemi. Lögð er til 2 millj. kr. hækkun til starfsemi Hjartaverndar en á vegum samtakanna er unnið mikið starf í sjálfboðavinnu og framlag samtakanna til forvarna og rannsókna á hjarta- og æðasjúkdómum er mikilsvert. Starfsemi Hjartaverndar hefur verið rekin með halla undanfarin ár en það er von meiri hluta fjárln. að með þessari hækkun náist að skapa jafnvægi í rekstri samtakanna. Tekinn er inn nýr liður undir þennan fjárlagalið en það er 12 millj. kr. framlag til Krýsuvíkursamtakanna vegna rekstrar vist- og meðferðarheimilis. Framlag til samtakanna hefur áður verið fært hjá landlækni og er fjárveiting á þessu ári 11 millj. kr. Brtt. nr. 43 varðar fjárlagalið 400, St. Jósefsspítali, Hafnarfirði. Stjórnendur St. Jósefsspítala í Hafnarfirði hafa gert fjárln. grein fyrir þeirri starfsemi sem fram fer í sjúkrahúsinu og þeim fjárframlögum sem þarf til rekstrarins og þykir einsýnt að sú fjárhæð sem frv. gerir ráð fyrir dugi ekki til rekstrarins. Því er lögð til hækkun að fjárhæð 11 millj. kr. 44. tillagan varðar fjárlagalið 401, St. Fransiskusspítali, Stykkishólmi. Stjórnendur sjúkrahússins gerðu nefndinni grein fyrir starfsemi þess. Vegna framkvæmda við gamla sjúkrahúsið og tengingu við nýbyggingu samkvæmt sérstökum samningi sem gerður var af heilbrigðis- og fjármálaráðuneyti hefur orðið samdráttur í starfsemi á undanförnum árum. Þeim framkvæmdum og endurbótum er að mestu lokið og því er lagt til að fjárveiting verði aukin um 6 millj. kr. 45. tillagan varðar fjárlagalið 422, Hlaðgerðarkot. Meiri hluti fjárln. leggur til að framlag til rekstrar Hlaðgerðarkots verði hækkað um 2 millj. kr. og verði þá samtals 37,8 millj. kr. 46. tillagan er liður 553, Heilsugæslustöðin Akureyri. Lagt er til að 700 þús. kr. verði veittar til Heimahlynningar Akureyrar en hún hefur verið starfrækt frá árinu 1989, áður undir nafninu Líknarhópur Akureyrar. Markmiðið með starfinu er að tryggja skjólstæðingum og fjölskyldum þeirra heildstæða og markvissa sólarhringsþjónustu. Í fyrstu var eingöngu um sjálfboðavinnu að ræða en á árinu 1993 var veitt heimild fyrir hálfu stöðugildi hjúkrunarfræðings við uppbyggingu heimahlynningar fyrir krabbameinssjúka. Brtt. nr. 47 varðar lið 601, Ljósmæðraskóli Íslands. Eins og gerð var grein fyrir í umfjöllun um Háskóla Íslands er gert ráð fyrir að flytja ljósmæðranám frá heilbrrn. til menntmrn. Því fellur framlag til Ljósmæðraskóla Íslands undir heilbrigðisráðuneyti niður. Í 48. og 49. brtt. er gert ráð fyrir launabótum á margar heilbrigðisstofnanir og rekstrarhagræðingu. Vegna endurmats á kjarasamningum við heilbrigðisstéttir eru færðar alls 6,2 millj. kr. á ýmsar stofnanir heilbrrn. Breytingarnar eru ýmist til hækkunar eða lækkunar en sundurliðun er sýnd í yfirliti í breytingartillögum nefndarinnar. Að auki hefur verið ákveðið að hafa 23,5 millj. kr. óskipta fjárveitingu á fjárlagliðunum ,,Rekstrarhagræðing`` til þess að mæta óhjákvæmilegum leiðréttingum sem kunna að verða. Tillögur um launabætur til Ríkisspítala, Borgarspítala og Landakotsspítala munu koma fram við 3. umr. fjárlaga. Fjármálaráðuneyti. 54. tillagan varðar lið nr. 999, Ýmislegt. Undir fjmrn. eru eingöngu lagðar til breytingar sem snerta millifærslur vegna símakostnaðar. Eins og greint var frá í umfjöllun um aðalskrifstofu forsrn. hefur verið ákveðið að símakostnaður Stjórnarráðsins verði færður á aðalskrifstofu hvers ráðuneytis fyrir sig, auk nokkurra annarra stofnana, en ekki á einn lið undir fjmrn. Vegna þessa lækkar fjárlagaliður Ýmislegt undir fjmrn. um 30,1 millj. kr. en hækkanir á aðalskrifstofum ráðuneytanna og nokkurra annarra stofnana hækkar um sömu fjárhæð samtals. Samgönguráðuneyti. 56. brtt. varðar lið 330, Vita- og hafnamálastofnun. Gerð er leiðrétting á framsetningu rekstrargjalda hjá Vita- og hafnamálastofnun en bæði gjöld og sértekjur voru ofmetin um 19,6 millj. kr. Sú leiðrétting hefur engar breytingar á heildarfjárhæðum í för með sér. Þá gerir brtt. ráð fyrir að framlög til stofnkostnaðarviðfangsefnisins ,,Hafnamannvirki`` hækki um 139,8 millj. kr. Sú hækkun yrði fjármögnuð annars vegar með skerðingu framlags til Hafnabótasjóðs, samkvæmt ákvæði í væntanlegum lögum um ráðstafanir í ríkisfjármálum, og hins vegar með tilfærslu fjárveitingar að fjárhæð 45 millj. kr. frá sjóvarnargörðum. Jafnframt er gert ráð fyrir lítils háttar lækkun á fjárveitingu til hafnarmannvirkja í Sandgerði, eða sem nemur 1,4 millj. kr. og auknum tekjum af sérstöku vörugjaldi. Liðurinn Sjóvarnargarðar er hækkaður um 2 millj. kr. samkvæmt ákvörðun meiri hluta fjárln. Brtt. nr. 59 varðar fjárlagalið 651, Ferðamálaráð. Þrjár breytingatillögur varða starfsemi Ferðamálaráðs. Í fyrstu lagi er tillaga um nýtt viðfangsefni á fjárlagalið Ferðamálaráðs en þar eru 5 millj. kr. ætlaðar til ferðamálasamtaka landshluta. Í öðru lagi lækkar á móti framlag til rekstrar Ferðamálaráðs um sömu fjárhæð og er því ekki um hækkun vegna þessa að ræða. Að lokum er tekinn inn nýr liður sem ætlaður er til landkynningar í tengslum við heimsmeistaramót í handknattleik sem haldið verður hér á landi á næsta ári. Með keppni þessari munu opnast mikilvæg tækifæri til landkynningar og eflingar ferðaþjónustu. Ætlunin er að verja þessu fé til undirbúnings og kynningar utan lands og innan fyrir keppnina og meðan á henni stendur. Iðnaðarráðuneyti. 62. tillagan varðar lið 299, Iðja og iðnaður, framlög. Lagt er til að framlag til Staðlaráðs verði hækkað um 1,2 millj. kr. þannig að heildarframlag verði 3,8 millj. Hækkunin er vegna þess að ráðinu bauðst að taka að sér framkvæmdastjórn Evrópunefndar um stafatækni. Þetta er mikið hagsmunamál fyrir Íslendinga en Staðlaráð hefur mótað þá stefnu að leggja megináherslu á þjóðlegar kröfur þannig að alþjóðastaðlar fullnægi þeim kröfum sem íslensk tunga og menning gerir til upplýsinga- og fjarskiptatækni. Framlag til alþjóðlegs rannsóknarsamstarfs lækkar en á móti er tekið inn framlag vegna viðskiptafulltrúa í Moskvu. Á vegum iðnrh. var skipuð nefnd sem hafði það hlutverk að meta og gera tillögur um á hvern hátt unnt væri að auka innflutning á fiski frá rússneskum togurum til vinnslu hér á landi, auka sölu á vörum og þjónustu til erlendra veiðiskipa sem landa í íslenskum höfnum og auka útflutning vöru og þjónustu til Rússlands. Nefndin hefur skilað áliti og farið hafa fram viðræður milli iðnrh., utanrrh. og framkvæmdastjóra Útflutningsráðs um ráðningu viðskiptafulltrúa í Moskvu er hafi það verkefni að aðstoða íslenska útflytjendur og byggja upp viðskiptasambönd í Rússlandi. Viðskiptaráðuneyti. 64. brtt. varðar fjárlagalið 190, Ýmis verkefni. Lagt er til að framlag til Neytendasamtakanna hækki um 0,7 millj. kr. og verði 3,5 millj. á næsta ári. Framlag í fjárlögum 1994 er 3 millj. en var lækkað í 2,8 millj. í fjárlagafrv. Að mati meiri hluta fjárln. er unnið mikilvægt starf á vegum þessara samtaka og nauðsynlegt að styrkja rekstur þeirra. Umhverfisráðuneyti. 67. till. varðar fjárlagalið 190, Ýmis verkefni, undirbúningur náttúrustofa. Framlag til undirbúnings náttúrustofa er hækkað um 1,3 millj. kr. og verður alls 2,3 millj. Af þessari hækkun eru 0,6 millj. kr. ætlaðar til undirbúnings að opnun náttúrustofu fyrir Vestfirði í Bolungarvík. Umhvrh. hefur ákveðið að hún skuli staðsett þar og um það er samkomulag á meðal sveitarstjórnarmanna á Vestfjörðum. Þar með er gert ráð fyrir að hlutdeild náttúrustofu í Bolungarvík af þessum fjárlagalið verði alls 0,8 millj. kr. Það sem eftir stendur af hækkuninni, um 0,7 millj., er ætlað til náttúrustofu fyrir Suðurland sem staðsett verður í Vestmannaeyjum og verði þá alls 1,5 millj. kr. af fjárlagaliðnum ætlaðar til hennar. Fyrirhugað er að hún hefji starf árið 1996 og við það er miðað að fjárveitingin sé þá til samræmis við fjárveitingu til náttúrustofu í Neskaupsstað á fjárlögum ársins í ár. 68. tillagan varðar fjárlagalið 201, Náttúruverndarráð. Framlag hækkar alls um 2,5 millj. kr. Launaliður hækkar um hálfa milljón vegna aukningar á starfshlutfalli fjármálastjóra við stofnunina. Framlag til þjóðgarða og friðlýstra svæða hækkar um 2 millj. kr. en fjölgun friðlýstra svæða hefur í för með sér aukinn rekstrarkostnað. 69. tillagan varðar fjárlagalið 210, Veiðistjóri. Lagt er til að rekstrarfjárveiting veiðistjóra verði hækkuð um 1,5 millj. kr. en í tengslum við þær áherslubreytingar sem eru að verða á stjórn veiða úr villtum dýrastofnum sem m.a. snúa að auknum rannsóknum á stofnstærð og vistfræði villtra dýra hefur verið talið mikilvægt að tengja betur rannsóknir veiðistjóraembættisins við rannsóknastarf Háskóla Íslands. Hefur því verið ákveðið að stofna kennslu- og rannsóknarembætti í stofnvistfræði spendýra við Háskóla Íslands og að þessi staða verði kostuð af fjárlagalið embættis veiðistjóra. Miðað er við að staðan verði stofnuð frá og með 1. júní 1995. 70. tillagan varðar fjárlagalið 401, Náttúrufræðistofnun Íslands. Gerð er tillaga um hækkun framlags til tækja- og búnaðarkaupa hjá Náttúrufræðistofnun Íslands. Hækkunin er ætluð til tölvu- og gagnakerfis en þörf er fyrir öflugan gagnabanka, m.a. til að halda utan um gagnasafn stofnunarinnar um flesta þætti íslenskrar náttúru. Brtt. 71 varðar lið 403, Náttúrustofur. Lögð er til 1,4 millj. kr. hækkun til fjárlagaliðar náttúrustofa. Hækkunartillaga meiri hluta fjárln. miðar að því að auka framlag til öflunar húsnæðis, kaupa eða leigu, til áhalda og tækja o.s.frv. en ekki er gert ráð fyrir að auka við launalið. 72. tillagan varðar fjárlagalið 410, Veðurstofa Íslands. Lagt er til að veittar verði 5 millj. kr. til viðhalds á húsnæði Veðurstofunnar. Aðallega er um að ræða viðhald utan húss þar sem þak hússins lekur, sprungur eru á útveggjum og mála þarf húsið að utan. Að auki eru útitröppur nánast ónýtar og gera þarf við skemmdir innan húss vegna leka. Að lokum er rétt að benda á nokkrar tæknilegar breytingar sem nefndin gerir tillögu um og gert er grein fyrir í lok nefndarálits. Hér er ekki um neinar efnisbreytingar að ræða og því ekki fluttar um þær breytingartillögur. Einungis er um leiðréttingar á heitum og gjaldategundum sem fjmrn. og önnur ráðuneyti hafa beðið um. Virðulegi forseti. Fyrir hönd nefndarinnar vil ég þakka starfsmanni okkar, Sigurði Rúnari Sigurjónssyni, fyrir gott starf og eljusemi. Einnig ber að þakka Halldóri Árnasyni og Ásdísi Sigurjónsdóttur, starfsmönnum fjmrn. sérlega gott samstarf. Þá hefur nefndin notið góðrar liðveislu starfsfólks Ríkisendurskoðunar og ýmissa ráðuneyta. Starfsfólk Alþingis á heiður skilið og þá ekki síst starfsfólk sem starfar í Austurstræti 14, sem alltaf er tilbúið að leysa úr öllum málum, stórum sem smáum. Samnefndarmönnum mínum þakka ég gott samstarf og þolinmæði en allir hafa þeir lagt sig fram um að störf nefndarinnar mættu ganga sem greiðast og hvergi hefur borið þar skugga á. Eins og fyrr er getið er ýmsum málum vísað til 3. umr. Fyrir þá umræðu þarf að taka ýmsar ákvarðanir sem styrkja fjárlagafrv. Þá kunna ýmsar ákvarðanir að líta dagsljósið sem ekki valda miklum fögnuði. Það er hins vegar svo að fleira þarf að gera en gott þykir. Viðulegi forseti. Ég hef nú lokið við að gera grein fyrir breytingartillögum meiri hluta fjárln. eins og þær liggja fyrir við 2. umr. Ég legg til að frv. verði að lokinni þessari afgreiðslu vísað til 3. umr. og að frv. verði samþykkt eftir 2. umr. eins og meiri hluti fjárln. leggur til.

Hæstv. forseti. Nú þegar fjárlagafrv. hæstv. ríkisstjórnar fyrir árið 1995 er komið til 2. umr. í hv. Alþingi þá tel ég að ekki væri til of mikils mælst að hæstv. fjmrh. væri viðstaddur þessa umræðu, hlýddi á hana og þær athugasemdir sem fram kunna að koma, bæði varðandi frv. sjálft og afgreiðslu þá sem liggur fyrir. Auk þess fyndist mér eðlilegt að sumir aðrir hæstv. ráðherrar sem fara með útgjaldasama málaflokka væru einnig í fundarsal og hlýddu á umræðuna. Er nokkuð hægt að fá upplýsingar um t.d. hæstv. fjmrh.?

Hæstv. fjmrh. mun ekki vera í húsinu samkvæmt töflu í borði forseta en forseti mun gera ráðstafanir til að gera hæstv. fjmrh. viðvart.

Ég þakka hæstv. forseta fyrir það og tel reyndar með ólíkindum að það skuli vera svo að hæstv. fjmrh. telji ekki ástæðu til þess að vera í hv. þingi og hlusta á 2. umr. fjárlagafrv. fyrir næsta ár. Hæstv. menntmrh. sýnir okkur þá virðingu að vera viðstaddur og ég hefði kannski síðar í ræðu minni haft áhuga á því að eiga orðastað bæði við hæstv. landbrh. og hæstv. heilbr.- og trmrh. þó að ég að vísu þykist vita að hæstv. heilbr.- og trmrh. sé inni með varamann þannig að ég veit ekki hvort hann er viðlátinn, kannski ekki einu sinni á landinu. Hæstv. forseti. Ég sný mér þá að því að ræða nokkuð um frv. og meðferð þess í hv. fjárln. á undanförnum vikum og mánuðum og vænti þess að hæstv. fjmrh. komi í hús innan tíðar. Að venju hefur þetta verið mikil vinna og mikil fundahöld í fjárln. að fjalla um frv. Fjölmargir einstaklingar, fulltrúar sveitarfélaga, stofnana og samtaka hafa komið til viðræðu við nefndina og lagt fram sín erindi og fylgt þeim eftir með málflutningi sínum og mun ég kannski aðeins, ef mig langar síðar í ræðu minni, víkja örlítið að vinnubrögðum og vinnutilhögun í fjárln. en ég tel að það sé full ástæða til þess að ræða ofurlítið um það og hugsanlega að velta fyrir sér hvernig gera megi þetta nefndarstarf sem vissulega er mjög mikilvægt fyrir þingið og fyrir þjóðina hvernig til tekst með afgreiðslu fjárlaga hverju sinni að ræða ofurlítið um það hvernig nefndarstarf getur verið skilvirkast og best. Meiri hlutinn flytur við þessa 2. umr. ýmsar breytingartillögur við frv. samkvæmt venju og minni hlutinn er að sjálfsögðu sammála ýmsum þeirra, enda tekið þátt í umfjöllun um þessar brtt. og hlýtt á málflutning þeirra gesta sem gengið hafa fyrir nefndina. Sjálfsagt má segja að sumar þessar breytingartillögur orki tvímælis en þó e.t.v. einkum vekja þær spurningu um það hvernig þær eru valdar, hverjar tillögurnar hafa forgang, hvaða mál eru tekin til skoðunar og af hverju breytingartillögur eru fluttar við þessa liði fjárlagafrv. en ekki aðra þar sem óskir hafa komið fram um breytingar og kannski ekki síður rökstuddar heldur en þær sem hér eru gerðar tillögur um. Samtals eru þessar brtt. ekki há upphæð eða tæplega 400 millj. kr. en eins og fram kom í lokaorðum hv. formanns fjárln., hv. þm. Sigbjörns Gunnarssonar, eru ýmis stór mál geymd til 3. umr. Þar má t.d. nefna umfjöllun um málefni Háskóla Íslands, stóru sjúkrahúsin í Reykjavík, almannatryggingakerfið, B-hluta stofnanirnar og vonandi einhver umræða um málefni landbúnaðar og væntanlega þá í kjölfar þess einhver lagfæring á fjárveitingum til þess málaflokks en í breytingartillögum sem nú liggja fyrir er ekki mikið að finna sem styrkir landbúnaðinn í þeim erfiðleikum sem hann sannarlega á við að glíma nú. Síðast en ekki síst á eftir að fjalla um tekjuhliðina í fjárlagafrv. Við umfjöllun um tekjuhliðina skýrast að venju efnahagsforsendur nokkuð og breytast oft og tíðum frá því að lagt hefur verið upp í fjárlagafrv. á miðju ári og eðlilegt að ýmsar breytingar gerist á þeim tíma þar til kemur að afgreiðslu frumvarpsins. Þá á ég von á að fjárln. og þingið fái endurmetna þjóðhagsspá og forsendur fyrir tekjuöflun ríkissjóðs verði lagðar skýrar fram en hefur verið gert. Þær forsendur hafa síðan að sjálfsögðu áhrif á atvinnuþróun, á kjaramál, á verðlagsþróun og hugsanlega einnig á vaxtaþróun í landinu. Allt bíður þetta nánari umfjöllunar fyrir 3. umr. Ég sagði að ég vænti þess að þetta ætti eftir að skýrast nokkuð fyrir 3. umr. umfram það sem þegar hefur verið lagt fyrir þing og þjóð þó svo að yfirlýsing ríkisstjórnarinnar, sem gefin var út um nýliðna helgi og rædd var ítarlega í þinginu í gær, beri hátíðlega yfirskrift en yfirlýsingin er talin vera um aðgerðir til að stuðla að aukinni atvinnu, stöðugleika og kjarajöfnun. Enda þótt yfirskriftin sé stór og það mætti ímynda sér að þar væri að vænta mikils boðskapar þá finnst mér nú við yfirlestur að þar segi harla lítið að ekki sé meira sagt. Þetta var, eins og ég sagði áðan, hæstv. forseti, rætt ítarlega í gær og ekki ástæða til þess að fjalla miklu meira um það nú. Þó langar mig aðeins til að örfáum orðum fara um þessa yfirlýsingu því að auðvitað er verið að gefa ákveðin fyrirheit, ákveðnar væntingar, sem eru þó fyrst og fremst fyrirheit til framtíðar um eitthvað sem hæstv. ríkisstjórn hefði átt að vera búin að gera fyrir löngu hefði hún meint eitthvað með því sem hér er sett niður á blað. Þar má t.d. nefna skattlagningu fjármagnstekna, það má nefna aðgerðir gegn skattsvikum, það má nefna greiðsluvanda vegna húsnæðislána, það má nefna nýsköpun í atvinnulífi og örvun fjárfestingar. Allt eru þetta brýn og mikilvæg mál og vissulega þörf að á þeim sé tekið en það verður að teljast harla seint til gripið hjá hæstv. ríkisstjórn að boða þetta nú þegar aðeins örfáar vikur eru eftir af líftíma hennar og ekki líklegt að mikið gerist í þingi þegar nálgast kosningar, það þekkja menn trúlega af fyrri reynslu. Einn þátturinn í yfirlýsingunni hlýtur þó að vekja meiri undrun en aðrir en það er yfirlýsingin um hækkun skattleysismarkanna. Þar held ég að verði að segja að nánast sé um blekkingu að ræða. Ef textinn er lesinn verður hann ekki skilinn öðruvísi en svo. Með leyfi hæstv. forseta segir hér: ,,Undanfarin ár hefur ákvörðun um persónuafslátt fremur tekið mið af launaþróun en verðlagsþróun. Þetta hefur leitt til þess að persónuafsláttur hefur hækkað minna en ella. Á næsta ári er í forsendum fjárlaga gert ráð fyrir að laun hækki meira en nemur almennum verðlagsbreytingum og kaupmáttur aukist. Ríkisstjórnin hefur ákveðið að persónuafsláttur taki áfram mið af fyrirhugaðri launaþróun fremur en verðlagsþróun og hækki því meira en ella hefði orðið.`` Þetta er ótrúlegur texti, virðulegur forseti, og felur kannski helst það í sér að verið sé að lofa því að lækka ekki skattleysismörkin enn frekar og þar með sé verið að segja að a.m.k. með þeim hætti eigi ekki að hækka skattana, af því að það eigi að halda áfram að reikna skattleysismörkin út með hliðsjón af launaþróun eins og gert hefur verið. Ég held að það verði að segja um þessa yfirlýsingu að hún sé nánast yfirklór á síðustu stundu. Það er rétt eins og verið sé að reyna að skapa einhverja spennu í umræðunni í þjóðfélaginu, verið sé að reyna að láta líta svo út sem ríkisstjórnin sé eitthvað að gera, reynt er að ná athygli fjölmiðlanna og þar með almennings í landinu en þegar plaggið er skoðað nánar má helst líkja því við nýju fötin keisarans. Nei, virðulegur forseti, vandinn sem nú er við að glíma er fyrst og fremst sú efnahagsstefna sem hæstv. ríkisstjórn hefur rekið á undanförnum missirum eða í valdatíð sinni og dugleysi hennar við að takast á við þau viðfangsefni sem brýnast er að leysa, þ.e. fyrst og fremst að efla atvinnulífið í landinu. Varla er von á öðru en að dugleysi sé einkennandi og stöðnun í fari hæstv. ríkisstjórnar þegar ósamstaða er svo mikil og áberandi eins og a.m.k. hefur verið milli hæstv. ráðherra á undanförnum mánuðum og gjörólík stefna kemur fram hjá hæstv. ráðherrum, sérstaklega þó leiðtogum eða forsvarsmönnum ríkisstjórnarinnar, hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh., í veigamiklum málum sem varða framtíð þjóðarinnar. Hv. fjárln. hefur orðið að styðjast við þær forsendur í störfum sínum, sem er að finna í fjárlagafrv., a.m.k. á meðan ekki hefur annað nýrra komið fram. Þar er gert ráð fyrir því að hagvöxtur á næsta ári verði um 1,4%, verðbólguspáin er 2,5%, atvinnuleysi er áætlað vera rétt tæp 5% eða 4,9 svo nákvæmlega sé nú tilgreint, og sagt er að reikna megi með að launaþróun verði í takt við almennar breytingar þjóðartekna á bilinu 2,5--3,5%. Ég held að það verði að fullyrða að mikil óvissa sé í spánni. Hún er byggð á þeim forsendum að afli á fjarlægum miðum haldist og veitt sé úr minnkandi þorskstofni. Á móti hefur verð á sjávarafurðum að vísu farið nokkuð hækkandi. Minni hluti hv. fjárln. telur að forsendur fjárlagafrv. séu því afar veikar. Samningar eru lausir og hörð átök eru nú þegar á vinnumarkaði. Sú stefna að atvinnuleysið verði um 4,9% eða 5% er einnig hæpin í ljósi þess að fjárfestingar eru hér minni en í öðrum OECD-ríkjum. Fjárlagafrv. gerir ráð fyrir verulegum samdrætti í opinberum fjárfestingum og fjárhagsstaða sveitarfélaganna hefur því miður versnað og niðurskurður er í félagslega húsnæðiskerfinu. Ekki er við því að búast að fyrirtæki fjárfesti í stórum stíl eftir hallarekstur liðinna ára. Ætli þau muni ekki fyrst og fremst reyna að leita eftir því nú ef hagur þeirra vænkast eitthvað að grynnka á skuldunum? Auk þess hefur haustvertíð loðnu því miður brugðist og óvissa er um Smuguveiðarnar þar sem fram undan eru samningaviðræður við Norðmenn um þau mál. Stöðugleiki er vissulega mikilvægur í þjóðfélaginu. Hann hefur í raun haldist frá því að svokallaðir þjóðarsáttarsamningar voru gerðir í tíð fyrri ríkisstjórnar. Með stöðugleikanum er auðvitað líka auðveldara að gera allar áætlanir bæði hjá fyrirtækjum í landinu og hjá ríkinu, hjá ráðuneytum og ríkisstofnunum enda hefur það sýnt sig að ríkisstofnanir hafa að undanförnu haldið sig betur við fjárlögin og þær fjárveitingar sem þeim hafa verið ætlaðar, í það minnsta þar sem fjárveitingarnar hafa verið raunhæfar. Auðvitað er hægt að nefna og benda á fjölmörg dæmi þar sem opinberum stofnunum hefur verið áætlað fjármagn eða fé til að starfa með sem hefur verið algjörlega óraunhæft og vonlaust að reka þau fyrirtæki eins og til hefur verið ætlast. Stöðugleikinn má hins vegar ekki þýða stöðnun. Stöðnun hefur einkennt ástandið í tíð núv. hæstv. ríkisstjórnar. Hagvöxturinn er of lítill og fjárfestingarnar, eins og ég nefndi áðan, í lágmarki. Auk þess má benda á að viss tilhneiging er nú í þjóðfélaginu til vaxtahækkana þrátt fyrir að víða í greinargerð frumvarpsins sé að finna væntingar hæstv. ríkisstjórnar og hæstv. fjmrh. um að vextir muni lækka enn frekar þá er það svo að á undanförnum dögum og vikum hafa tilhneigingarnar verið til vaxtahækkunar í þjóðfélaginu. Kjarasamningarnir eru lausir um áramótin og þjóðarsáttin því miður vissulega í hættu miðað við ríkjandi aðstæður. Kannski má fyrst og fremst segja að það sé vegna þess að þolinmæði fólks er nú á þrotum. Eignatilfærslan hefur orðið gífurleg í þjóðfélaginu á undanförnum missirum og launabilið breikkar. Fátækt er því miður orðin staðreynd í þjóðfélagi okkar. Það eru í gangi hörð átök á vinnumarkaðinum. Þar á ég við kjaradeilur ríkisins við sjúkraliða sem sér ekki enn fyrir endann á. Auk þess má segja að þeir samningar, sem ríkið hefur gert á árinu við einstakar stéttir, einkum þó líklega heilbrigðisstéttir, leiði hugann að því hvort launakerfi hins opinbera eða launakerfi opinberra starfsmanna sé ekki í raun brostið. Er ekki í ljósi þessara samninga og þeirrar deilu, sem nú ríkir, nauðsynlegt að horfa á þetta í víðara samhengi og e.t.v. í nýju ljósi? Ég heyrði nýlega sögu um auglýsingu á lausri stöðu við Háskóla Íslands sem vakti bæði athygli mína og þeirra sem um höfðu fjallað og greindu mér frá þessu. Um þessa stöðu komu reyndar sárafáar umsóknir þrátt fyrir það ástand sem nú er ríkjandi á vinnumarkaði og af þessum örfáu umsóknum var aðeins ein talin hæf. Þetta hlýtur að leiða hugann að því hvað er í raun að. Er það launakerfið, eru launakjörin óviðunandi? Er það það sem fælir einstaklingana frá því að sækja eftir vinnu, hugsanlega í þokkalega góðum stöðum hjá hinu opinbera? Hvers er að vænta í raun ef ekki fæst hæft starfsfólk til starfa t.d. í menntakerfinu okkar, í skólakerfinu okkar og auðvitað annars staðar í störfum hjá hinu opinbera? Við erum því miður stödd í vítahring stöðnunar og samdráttar og breytinga er varla að vænta í tíð hæstv. ríkisstjórnar enda styttist nú líftími hennar. Ríkisvald þarf á hverjum tíma að beita öllum tiltækum ráðum til þess að örva atvinnulíf og auka hagvöxt. Ég get verið sammála ýmsum hugleiðingum sem komu fram í framsöguræðu hv. formanns fjárln. fyrir nál. meiri hlutans. Og reyndar einnig fögrum fyrirheitum sem eru í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar sem ég gat aðeins um áðan. En það er bara ekki nóg að vera nú með slíkar yfirlýsingar og fögur fyrirheit þegar sagan segir okkur að unnið hefur verið með öðrum hætti. Ríkisvaldið hefur ekki að undanförnu lagt þá áherslu sem nauðsynlegt er á að örva atvinnulífið. Það þarf að styrkja og samhæfa enn betur allar rannsóknir, allt þróunarstarf og markaðsmál. Það þarf að útvega nýjum atvinnugreinum og nýjum sprotum í atvinnulífinu styrki og áhættufé, m.a. með breytingum á starfsemi Byggðastofnunar og breytingum í starfsemi fjárfestingarlánasjóðanna. Það þarf að styrkja og styðja við útflutningsstarfsemina t.d. með eflingu Útflutningsráðs og í gegnum utanríkisþjónustuna, beita utanríkisþjónustunni meira á sviði utanríkisviðskipta. Það þarf að leita samninga við lífeyrissjóðina um að auka stuðning þeirra við atvinnuuppbyggingu í landinu, það þarf að leggja áherslu á að fjárveitingar og framkvæmdir af hálfu hins opinbera nýtist sem best öllu atvinnulífi og beita þeim þá t.d. á sviðum samgöngumála, á sviði upplýsingatækni og á sviði menntamála. Menntamálin og öflugt skólakerfi eru auðvitað undirstaða þess að við getum í framtíðinni byggt upp traust og öflugt atvinnulíf. Samtillt átak ríkisvaldsins og aðila vinnumarkaðarins á þessum sviðum á að geta leitt til aukins hagvaxtar upp á 2--3% eða hliðstætt því sem er í nágrannalöndum okkar. Aðeins þannig tel ég að hægt sé að komast út úr ríkissjóðshallanum. Aðhald, sparnaður og ráðdeildarsemi í hvívetna er að sjálfsögðu nauðsynleg í opinberum rekstri og það er auðvitað uppi krafa um eðlilega hagræðingu og hún er bæði nauðsynleg og sjálfsögð. En hún má ekki snúast upp í andhverfu sína. Sú krafa má ekki þýða það að skólakerfið líði fyrir það, skólakerfið sé skorið niður, sparnaðar- og niðurskurðarkrafan sé svo sterk. Við fjöllum um það í nál. okkar í minni hluta fjárln. að grunnskólakerfið hafi verið skorið svo niður og kennslustundum fækkað og ekki staðið við skýr lagaákvæði að það horfi til óheilla. Verkmenntun er ekki sinnt sem skyldi, það þarf að tengja hana betur þörfum atvinnulífsins. Tækjavæðingu skólanna er ábótavant og er það þó mjög nauðsynlegt að skólakerfið okkar sé búið besta búnaði á hverjum tíma til þess að mennta gott fólk út úr skólunum til að takast á við líf og starf í þjóðfélaginu. En alvarlegasta tel ég þó umræðuna um háskólamenntunina vera ef það er svo að háskólamenntun í landinu sé raunverulega að hnigna og hún sé ekki lengur samkeppnisfær við erlenda háskóla. Vonandi verður það mál rætt frekar milli umræðna, milli 2. og 3. umr. í fjárln. um fjárlagafrv. og einhverjar úrbætur fáist til þess að rétta hlut háskólans. Breyttar úthlutunarreglur hjá Lánasjóði ísl. námsmanna á undanförnum árum hafa og eru nú að ógna jafnrétti til náms sem hefur verið meginmarkmið íslenskra stjórnvalda um langt árabil. Það sýnir sig að fækkun nema á háskólastigi og í námi, sem er lánshæft af hálfu lánasjóðsins, að reglurnar hafa haft þau áhrif að minni ásókn er í þetta nám. Það tel ég að sé besta vísbendingin um það að þessu jafnrétti sé ógnað. Aðrir félagar mínir úr minni hluta fjárlaganefndar munu ræða nánar um þessi mál og ætla ég ekki að fara ítarlega yfir menntamálin, en vil þó lýsa stuðningi við tillögur meiri hluta fjárlaganefndar um framlög til vinnumatssjóðs Kennaraháskólans og Háskólans á Akureyri. Mig langar þó aðeins að fara örfáum orðum um málefni Háskólans á Akureyri, en það er nýleg stofnun í mikilli og örri þróun og nú er komið að því að það verði að huga alvarlega að húsnæðismálum þeirrar stofnunar. Hugmyndir hafa verið uppi um að kaupa svokölluð Sólborgarhús eða húsnæði Sólborgar á Akureyri fyrir starfsemi skólans og hafa þær hugmyndir fengið jákvæð viðbrögð bæði hjá heimamönnum svo og í menntamrn. og ég hygg hjá hæstv. menntmrh. Skýrsla sem lögð hefur verið fram af hálfu Framkvæmdasýslu og Hagsýslu ríkisins er einnig mjög jákvæð hvað þetta varðar. Mig langar aðeins til þess að vitna til þessarar skýrslu örfáum orðum, en þar er m.a. getið um það að fyrstu viðbrögð háskólans við því að fá framtíðarhúsnæði á þessu Sólborgarsvæði hefðu verið þau að þar væri um góðan kost að ræða, en því þarf auðvitað að fylgja að kennsluhúsnæði verði byggt fljótt í framhaldi af þessari ákvörðun, ef hún verður tekin, að flytja skólann á þetta svæði. Í skýrslunni sem ég vitnaði til er m.a. sagt, með leyfi forseta: ,,Fyrir Háskólann á Akureyri virðist það á margan hátt vera álitlegur kostur að flytja á Sólborgarsvæðið. Kostirnir eru m.a. þessir: a) sé litið til langs tíma, þ.e. áratugs eða áratuga, hentar Sólborgarsvæðið skólanum vel til uppbyggingar, b) núverandi húsnæði á Sólborg hentar skólanum ágætlega fyrir stjórnsýslu skólans, c) húsin á Sólborg virðast vera í góðu ásigkomulagi og hefur verið vel við haldið, d) frá skipulagssjónarmiði er uppbygging skólans á Sólborgarsvæðinu hentug og e) með flutningi skólans á svæðið er verið að nýta húsnæði ríkisins sem væntanlega mundi ekki seljast fyrir nema brot af nýbyggingarkostnaði.`` Í lok þessarar skýrslu er að finna svohljóðandi í lokaorðum, með leyfi forseta: ,,Það er mat Framkvæmdasýslu og Hagsýslu ríkisins að lóð og húseignir að Sólborg geti hentað Háskólanum á Akureyri ágætlega. Ákvörðun um flutning skólans á Sólborgarsvæðið byggist þó ekki síst á því hvern veg menn ætla skólanum í framtíðinni og hve sýnilegur hann á að vera í bæjarfélaginu því Sólborgarsvæðið getur án efa orðið glæsilegt og áberandi háskólasvæði í sérstöku umhverfi og eitt af einkennum bæjarins er kemur fram á næstu öld.`` Hér lýkur tilvitnun í þessa skýrslu, virðulegur forseti, en mér fannst ástæða til þess að geta hennar sérstaklega af því að það er mikilvægt að að þessum málum verði unnið af festu og jafnframt er nauðsynlegt að um leið og ákvörðun er tekin um það að kaupa þetta húsnæði eða flytja skólann þangað, ef það verður niðurstaðan, þá þarf að fylgja því fjárveiting eða fjármagn til lagfæringa og breytinga. Kostnaðaráætlun, sem þegar hefur gerð um nauðsynlegar breytingar, er upp á 70--80 milljónir, kann að vera að hana megi endurskoða og ekki þurfi alla þá upphæð strax í upphafi. En það þýðir ekki annað en að horfast í augu við þá staðreynd að húsnæðiskaupunum þurfa að fylgja fjárveitingar og þó svo þá er þetta tvímælalaust ódýrasti kosturinn sem nú er uppi um það að leysa málefni skólans. Ég vil einnig lýsa stuðningi mínum við tillögur frá hv. meiri hluta fjárlaganefndarinnar um örlitla hækkun á framlagi til jöfnunar námskostnaðar. Ég tel að þar sé, þó ekki sé um stórupphæð að ræða, afar mikilvægt mál á ferðinni og þær upphæðir sem gengið hafa í gegnum þennan fjárlagalið, jöfnun námskostnaðar til þess að styrkja sérstaklega nemendur úr dreifbýlinu til þess að sækja framhaldsnám, séu afar veigamikill þáttur í að tryggja það að þessir nemar geti yfirleitt stundað skólana. Einnig er ástæða til þess að lýsa ánægju sinni með það að upp skuli aftur vera tekin fjárveiting til íþróttasjóðs ríkisins eða til ýmissa íþróttamála sem gerir ráð fyrir, þó litlar séu, litlum fjárveitingum til ýmissa verkefna sem varða uppbyggingu á íþróttamannvirkjum og ekki nokkur vafi á því að þær fjárveitingar nýtast vel, einkum hinum minni sveitarfélögum. Ég sagði áðan, virðulegur forseti, að ég ætlaði ekki að fjalla öllu meira um menntamálin, en mig langar að fara örfáum orðum um landbúnaðarmál og ég hefði þá sannarlega haft áhuga á því að eitthvað færi nú að sjást til þessara hæstv. ráðherra, ef þeir hafa yfirleitt einhvern áhuga á því að fylgja þessum málum eftir. Það er í raun, eins og ég sagði hér í upphafi máls míns, óviðunandi að hæstv. fjmrh. skuli ekki sjá ástæðu til þess að vera í húsinu og hlýða á þessa umræðu. Spurning hvort ekki væri rétt að gera hlé á umræðunni þar til að hæstv. ráðherra gefur sér tíma til þess að vera hér viðstaddur.

Hæstv. fjmrh. var hér staddur, hv. þm. hefur kannski ekki tekið eftir því, en hann mun hafa brugðið sér eitthvað frá. En óskar hv. þm. eftir hæstv. samgrh. og landbrh.?

Ef hæstv. landbrh. er í húsinu þá hefði ég gjarnan viljað að hann væri hér. Mér hefur verið svo mikið niðri fyrir í ræðu minni áðan að ég hef ekki veitt því athygli að hæstv. fjmrh. var búinn að heiðra mig með nærveru sinni. Ég þakka honum fyrir það. En mér finnst það nú líka eðlilegt að hann sýni okkur þann heiður og þá sjálfsögðu kurteisi að hlusta á þessa umræðu um þetta mikilvæga frumvarp, því auðvitað er fjárlagafrumvarp ríkisstjórnar á hverjum tíma afar mikilvægt skjal og innlegg í efnahagsstefnu og efnahagsumræðu. Ég geri ekki kröfu til þess að hæstv. landbrh. sé sóttur um langan veg, en ef hann er í húsinu þá teldi ég eðlilegt að hann hlýddi hér á umræðu um hans málaflokk.

Hæstv. landbrh. er ekki í húsinu.

Ég ætla samt að fara um þennan málaflokk nokkrum orðum og vænti þess þá að bæði hv. fjárlaganefndarmenn í meiri hluta og svo hæstv. fjmrh. hlýði á það mál og taki vonandi eitthvert tillit til þess sem hér er fram sett og ég vitna þá til nál. okkar minnihlutafulltrúanna í hv. fjárlaganefnd. Það er ljóst að greiðslur til landbúnaðar hafa dregist mjög mikið saman á undanförnum árum eða í tíð núv. hæstv. ríkisstjórnar og trúlega meira en nokkurs annars málaflokks. Vafalaust má fullyrða að nánast allur sá sparnaður sem hæstv. ríkisstjórn hælir sér gjarnan af að hafa náð í ríkisútgjöldum sé einmitt niðurskurðurinn til landbúnaðarmála. Á árinu 1992 var til þess málaflokks veitt 10,1 milljarður kr. en samkvæmt fjárlagafrv., eins og það liggur nú fyrir, er aðeins um að ræða 5,7 milljarða og hefur þá niðurskurðurinn verið nær 4,5 milljarðar kr. á þessum árum. Og það er von að það komi einhvers staðar við. Þessi niðurskurður eða sparnaður byggir að verulegu leyti á ákvæðum búvörusamnings frá 1991, en þeim búvörusamningi fylgdu hins vegar viðaukar sem gerðu ráð fyrir því að fjármunum yrði varið til ýmissa þátta annarra til þess að styrkja þennan atvinnuveg og aðstoða við þá breytingu sem fyrirsjáanleg var og e.t.v. nauðsynleg til þess að takast á við breytta tíma. Í þessum búvörusamningi var meðal annars viðauki sem kvað á um það að Byggðastofnun yrði útvegað fjármagn til þess að greiða fyrir annarri atvinnuuppbyggingu og þá einkum á þeim stöðum sem viðkvæmastir eru fyrir samdrætti í sauðfjárframleiðslu. Í þessum viðauka var gert ráð fyrir því að á árunum 1992 og 1993 væru 100 milljónir kr. settar í Byggðastofnun hvort ár og 50 milljónir kr. árið 1994 og 1995. Þetta hefði átt með fjárveitingum í því fjárlagafrv. sem hér liggur fyrir að vera orðnar 300 milljónir kr. Staðreyndin er hins vegar sú að Byggðastofnun hefur aðeins fengið 20 milljónir til þess að sinna þessu verkefni sem er afar mikilvægt og brýnt og standa því í raun 280 millj. kr. út af sem telja má að séu vanefndir á því að staðið hafi verið við þessi fyrirheit sem fylgdu búvörusamningnum. Í hugmyndum Byggðastofnunar um ráðstöfun á þessu fé til þess að mæta þeim vanda sem fyrirsjáanlegur er vegna samdráttarins í sauðfjárframleiðslunni var m.a. nefnt að veittir yrðu styrkir til nýjunga í atvinnulífi á sauðfjárræktarsvæðunum. Þá var gert ráð fyrir því að verja fjármunum til fræðslustarfs eða endurmenntunar bænda sem hefðu hug á því að taka upp önnur störf. Í þriðja lagi var rætt um það að efna til sérstakra átaksverkefna á þessum svæðum og efla frumkvæði til nýjunga í atvinnulífi. Í fjórða lagi var gert ráð fyrir því að Byggðastofnun fengi framlag í afskriftareikning útlána sinna til þess að gera henni kleift að veita aðilum á sauðfjárræktarsvæðunum lán til ýmiss konar annarra framkvæmda. Þetta eru allt saman mikilvægir þættir og hefðu vissulega hjálpað til í þeim miklu erfiðleikum sem við blasa í þessari atvinnugrein, en því miður hafa efndirnar verið þær að ekkert eða nánast ekkert af þessu hefur verið hægt að framkvæma eða standa við svo sem ráðgert hafði verið. Fleira má auðvitað nefna en fjárveitingarnar til Byggðastofnunar, sem ráð var fyrir gert að styrktu atvinnuþróunina eða breytingarnar í landbúnaðinum. Það var gert ráð fyrir því að verulegur hluti af ráðstöfunarfé Framleiðnisjóðs rynni til atvinnusköpunar. Þá hafa verið skert framlög til Lífeyrissjóðs bænda, það hefur ekki verið staðið við fyrirheit um framlög til landgræðslu og skógræktar og/eða fjárveitingar til Jarðasjóðs ríkisins, en jarðasjóðurinn átti auðvitað að auðvelda það að bændur gætu aðlagað sig að þessum breytingum. Þar var gert ráð fyrir að fjárveitingar til sjóðsins næmu 150 millj. kr. á árunum 1992--1993 en sú fjárveiting hefur aðeins orðið 21 milljón svoleiðis að þar er einnig um verulegar vanefndir að ræða. Að lokum einn þátt enn sem mig langar að nefna í sambandi við landbúnaðarmálin sem er í raun alveg óviðunandi að sé í þeim farvegi sem nú er, en það er uppgjör á jarðræktarframlögum. Við vitum það, hv. þingmenn, að ágreiningur er uppi milli fjmrn. annars vegar og ég hygg að segja megi landbrn. hins vegar um það hvernig standa eigi að þessu uppgjöri og/eða hvort að kröfur þær sem landbúnaðurinn telur sig eiga til þessara framlaga séu í raun gildar. Samkvæmt áliti og bréfum sem fyrir liggja hjá fjárlaganefnd frá landbrn. er skýlaust að ráðuneytið telur að óuppgerðar séu réttmætar kröfur frá árinu 1992 upp á 67,3 millj. kr. Einnig hafi á árinu 1993 skapast kröfur, réttmætar kröfur, að upphæð milli 70 og 80 milljónir og er þá enn ótalin skuld sem kann að hafa myndast vegna framkvæmda í ár. Það er algjörlega óviðunandi að ekki fáist niðurstaða í þessi mál og ég tel að enn sé nú hægt með breytingum á annað hvort fjárlagafrumvarpinu eða fjáraukalögum fyrir árið 1994, sem á eftir að taka hér til 3. umr., að laga þetta mál eða fá einhverja niðurstöðu í það sem sé viðunandi. Fjölmargt fleira mætti nefna í sambandi við landbúnaðarmálin en ég ætla að leyfa mér, virðulegur forseti, að vísa í því sambandi til ítarlegs álits frá landbn., sameiginlegs álits landbn. allrar, sem barst fjárlaganefndinni um þann málaflokk en þar er drepið á fleiri atriði en þau sem ég hef hér gert að umræðuefni. Þá langar mig til þess að fara nokkrum orðum um heilbrigðis- og tryggingamálin og langar einnig að spyrja hæstv. forseta hvort að nokkrar séu líkur á því að hæstv. heilbr.- og trmrh. sé staddur í þinghúsi. Ég veit að hann er með varamann í þinginu þannig að hann situr ekki í þingsölum en hann gæti hugsanlega, ef hann er í húsinu, komið hér og hlýtt á mál mitt. Mig langar til þess að byrja í því sambandi að rifja aðeins upp reynsluna frá því í ár af þeim hugmyndum sem uppi voru við fjárlagagerðina í fyrra og þeim umræðum sem fóru fram um sparnaðaraðgerðir sem þá voru boðaðar. Ég held að það megi í stuttu máli fullyrða að flestar ef ekki nánast allar hugmyndir um sérstakar sparnaðaraðgerðir á vegum heilbrn. náðu ekki fram að ganga. Þá átti t.d. að lækka lyfjakostnað umtalsvert, það átti að endurskoða greiðslur til lækna, það átti að hækka eða breyta greiðslum fyrir röntgenmyndatökur og rannsóknir, það átti að bjóða út tannlækningar og hjálpartæki, það átti að lækka erlendan sjúkrakostnað, sjúkradagpeninga og greiðslur fyrir sjúkraþjálfun. En fulltrúar minni hlutans í fjárln. töldu að hér væri um vanhugsaðar og reyndar illa undirbúnar tillögur að ræða og var það rakið ítarlega í umræðum í þinginu og verður ekki gert hér aftur. En það er skemmst frá því að segja að allt hefur þetta farið nánast eins og minni hlutinn lýsti og er það staðfest með þeim tillögum sem liggja fyrir í frumvarpi hæstv. ríkisstjórnarinnar til fjáraukalaga fyrir árið 1994 og breytingartillögum sem meiri hluti hv. fjárln. hefur þar að auki gert við það frv. Þar var óskað eftir, eins og segir orðrétt í greinargerð frv. til fjáraukalaga fyrir 1994, ,,800 millj. kr. vegna ýmissa sparnaðaráforma og aðhaldsaðgerða sem ekki hafa gengið eftir í sjúkratryggingum``, orðrétt tilvitnun í greinargerðina. Og auk þess hafa svo fjárveitingar til sjúkrahúsanna verið hækkaðar um mörg hundruð milljónir kr.

Forseti vill upplýsa að hæstv. heilbr.- og trmh. er ekki í þinghúsinu.

Ég þakka hæstv. forseta fyrir upplýsingarnar. Nú bregður svo við, virðulegur forseti, að í fjárlagafrv. sem nú er til umfjöllunar til fjárlaga fyrir árið 1995 er að finna nánast allar þessar sömu tillögur eða hliðstæðar tillögur. Þar er gert ráð fyrir því að spara í lyfjaútgjöldum, greiðslum til lækna, rannsóknum og kostnaði við sjúkraþjálfun 420 millj. kr. Er þá von að spurt sé hvort líklegt sé að þessar hugmyndir nái frekar fram á næsta ári en á því ári sem nú er að líða eða er hér um blekkingaleik að ræða. Við fulltrúar minni hlutans teljum að sjálfsögðu gott ef hægt er að ná fram þessum sparnaði. Það er gott ef hægt er að ná fram umtalsverðum sparnaði í lyfjaútgjöldunum og ef hægt er að ná fram sparnaði í annarri heilbrigðisþjónustu. En það verður þá helst að gerast án þess að óeðlilega sé dregið úr þeirri þjónustu sem verið er að veita eins og stundum hefur brugðið við, a.m.k. hygg ég að það hafi reynst megininntakið í svokölluðum sparnaðaraðgerðum hæstv. ríkisstjórnar, þ.e. að láta einstaklingana borga meira fyrir þjónustuna sem verið er að veita. Það kalla ég ekki sparnaðaraðgerðir. Það tel ég ekki að sé raunhæfur sparnaður eða samdráttur í útgjöldum, þar er aðeins verið að færa skattbyrðina til, frá samneyslunni og tekjusköttunum okkar og virðisaukaskattinum og hvað það nú heitir, yfir í svokölluð þjónustugjöld sem er skattheimta með öðrum hætti. Í grg. fjárlagafrv. er að finna þessa setningu, með leyfi forseta: ,,Þá er gert ráð fyrir því hér að þeir sem njóta þjónustunnar taki meiri þátt í kostnaði henni samfara.`` Þessa setningu ræddum við hæstv. fjmrh. ofurlítið einmitt og skilning hans á henni við 1. umr. um fjárlögin. Þá svaraði hæstv. fjmrh. spurningu minni um það hvað þessi setning þýddi á þennan hátt, með leyfi forseta: ,,Það er til fólk í þjóðfélaginu sem betur fer sem getur borgað fyrir sína þjónustu í miklu stærri stíl en gert er í dag. Það á að leyfa því fólki að borga, jafnvel fólki sem er á sjúkrahúsum, í skólum, og tekur þjónustu frá hinu opinbera, þó það eigi að sjálfsögðu að sjá til þess að enginn missi af þeim rétti sínum að fá að njóta eðlilegrar læknishjálpar eða menntunar.`` Þetta var orðrétt svar hæstv. fjmrh. við spurningu minni um það hvað þessi setning þýði um að þeir sem njóta þjónustunnar eigi að taka meiri þátt í kostnaði henni samfara. Það á sem sagt að gera ráð fyrir því að þeir sem geta borgað fyrir sig greiði fyrir sjúkrahúsdvölina og fyrir skólavistina. Mig langar til þess að spyrja hv. þm. Alþfl., Jafnaðarmannaflokks Íslands, hvort þetta sé það kerfi sem þeir vilja að tekið sé upp, hvort þeir séu sammála skýringu hæstv. fjmrh. á þessari tilvitnun í fjárlagafrv. Er það svo að þeir alþýðuflokksmenn sem enn þá kenna sig við jafnaðarmennsku, þrátt fyrir stuðning við þessa hæstv. ríkisstjórn séu fylgjandi því að tekið sé upp tvöfalt heilbrigðiskerfi? Heilbrigðiskerfi fyrir þá sem geta borgað annars vegar fyrir sjúkrahúsvist sína og heilbrigðisþjónustu að öðru leyti og hvort það eigi að taka upp tvöfalt menntakerfi, annars vegar fyrir þá sem geta greitt fyrir það og hins vegar fyrir hina, einhverja hina, sem ekki hafa efni á því að greiða sérstaklega fyrir þessa þjónustu? Er það það form sem Alþfl. er sammála um að byggt verði upp, það menntakerfi og það heilbrigðiskerfi sem þeir sjá fyrir sér í okkar ágæta þjóðfélagi? Þá langar mig að nefna aðeins og reyndar vara við þeirri hugmynd sem er gerð grein fyrir í greinargerð fjárlagafrv. að spara sérstaklega 50 millj. kr. með því að draga úr kostnaði við sjúkraþjálfun. Sjálfsagt er að skoða þennan útgjaldaþátt heilbrigðiskerfisins eins og alla aðra. Ef það er staðreyndin að þar megi ná fram hagræðingu upp á 50 millj. er ekki nema gott um það að segja. En hv. fjárln. hefur fengið bréf frá Félagi íslenska sjúkraþjálfara þar sem varað er við þessum hugmyndum og m.a. sagt í þessu bréfi, með leyfi forseta: ,,Það er ljóst að endurhæfing á göngudeild er mun ódýrari en innlögn á sjúkrahús. Meðferð á göngudeild heldur mörgum sjúklingum frá innlögn í lengri eða skemmri tíma. Endurhæfingin getur stytt veikindaforföll vegna slysa og sjúkdóma frá hreyfi- og stoðkerfi verulega. Á niðurskurðartímum hafa nágrannaþjóðir okkar á Norðurlöndum aukið útgjöld til endurhæfingar en ekki dregið úr þeim eins og hér stendur til að gera. Þar hefur verið sýnt fram á að með markvissum aðgerðum í endurhæfingu er hægt að gera fólk vinnufært mun fyrr eftir slys og erfið veikindi með markvissri þjálfun.`` Ég segi aftur, ef hægt er að spara þessar 50 millj. án þess að það bitni á heilbrigðisþjónustunni okkar þá er það gott og ekkert við því að segja. En ef það þýðir að við séum að taka úr einum vasanum og færa í annan, þ.e. séum að spara á einum útgjaldalið en auka kostnaðinn á öðrum með lengri sjúkrahúsvist, dýrari þjónustu, hugsanlega með örorkubótum úr tryggingakerfinu, þá er ekki verið að fara í rétta átt. Því miður óttast ég að ýmsar af þeim sparnaðartillögum sem boðaðar eru og gripið hefur verið til á undanförnum árum hafi einmitt haft þá afleiðingu að við höfum fært úr einum vasanum í annan. Þó við höfum sparað á einum lið þá hefur það þýtt aukin útgjöld annars staðar. Þá er uppi mikil hagræðingarkrafa til sjúkrahúsa og heilsugæslustöðva. Þar á að spara um 400 millj. kr. Því miður er það eins með þetta og það sem ég hef áður nefnt að það er mjög óljóst um alla framkvæmd og þar með einnig um árangur. Það á að auka sértekjur vegna svokallaðra ferilverka um 100 milljónir en reyndar hefur þegar verið látið að því liggja að áætlanir um þessar sértekjur kunni að verða lagðar til hliðar eða a.m.k. endurskoðaðar. Ekkert hefur þó komið fram um það nákvæmlega í hv. fjárln. enn sem komið er. Í grg. fjárlagafrv. þar sem fjallað er um tillögur um sparnað á heilsugæslustöðvum að upphæð 50 millj. kr. er einnig sagt að þær tillögur verði lagðar fyrir fjárln. fyrir afgreiðslu fjárlaganna en ekkert hefur heyrst af því enn né heldur hvernig eigi að spara um 80 millj. kr. hjá öðrum stofnunum heilbr.- og trmrn. Varðandi sparnaðinn á heilsugæslustöðvunum mætti kannski spyrja: Er líklegt að tilvísanakerfið, sem hugsað er að taka upp til þess að spara í útgjöldum til læknisþjónustunnar, til þess að draga úr sérfræðikostnaði, muni leiða til sparnaðar á heilslugæslustöðvunum? Ég held reyndar þvert á móti. Ég held að tilvísunarkerfið, ef úr verður að taka það upp, þá muni það auka álag á heilsugæsluna og hugsanlega útgjöld þar þvert á móti því sem hér er lagt til ef gert er ráð fyrir því að hægt sé að spara í heilsugæslunni um 50 millj. kr. að auki. Nú er sjálfsagt allt óvíst enn um tilvísanakerfið og hvort það verður tekið upp því að ég man ekki betur en að við 1. umr. um fjárlagafrv. hafi komið hörð andstaða frá einstökum hv. stjórnarþingmönnum við því að taka það upp. Þá er einnig gert ráð fyrir því að spara 100 millj. kr. með aukinni hagræðingu hjá sjúkrahúsunum. Á sama tíma eru hins vegar boðaðar hækkanir á fjárveitingum til stóru sjúkrahúsanna og hlýtur þá að vera spurt hvort þessi 100 millj. kr. sparnaður eigi að nást hjá hinum minni sjúkrahúsum á landsbyggðinni. Er mögulegt að þau geti skorið niður enn frekar en orðið er um 100 millj. kr.? Má þá einnig nefna það að sum þessi sjúkrahús hafa þegar fengið nokkra lagfæringu á fjárveitingum sínum í tillögum hv. meiri hluta fjárln. þannig að vart hafa þau verið talin fær um að spara frekar. Þá langar mig aðeins að nefna héraðslæknisembættin í Reykjavík og á Akureyri sem samkvæmt frv. er gert ráð fyrir að leggja niður. Starfræksla þessara embætta, sem eru einu héraðslæknisembættin þar sem læknar hafa starfað í fullu starfi að verkefnum héraðslæknanna, var hugsuð þannig að hægt væri að færa verkefni frá landlæknisembætti og ráðuneyti út til héraðanna og átti í þessu að vera fólgin valddreifing og hugsanlega að fjölga þessum embættum eða færa þeim verkefni á víðara sviði en bara í viðkomandi héraðslæknisumdæmum. Með þeirri breytingu sem hér er lögð til er hins vegar gert ráð fyrir því að færa þessi verkefni að verulegu leyti aftur í ráðuneytin eða til landlæknisembættisins og auka þannig á ný miðstýringu í þessum málaflokki. Ég tel að hér sé gengið í öfuga átt og hefði a.m.k. vonast til að það mál yrði skoðað eitthvað nánar áður en fjárlagaafgreiðslu lýkur. Varðandi lækkun á heimilisuppbót um 200 millj. kr. í tillögum sem fylgja fjárlagafrv. og sagðar eru taka mið af húsaleigubótunum þá held ég að það sé mál sem þurfi að skoða einnig sérstaklega milli umræðna því að þeir einstaklingar sem njóta þessara sérstöku heimildarbóta eru þeir einstaklingar sem allra verst eru settir og ekki trúlegt að þó að einhverjir þeirra kynnu að eiga rétt á húsaleigubótum þegar þær hafa tekið gildi muni þær létta svo á byrði þessara einstaklinga að hægt sé að spara þar um 200 millj. kr. öðruvísi en það bitni alvarlega á þessu fólki sem sannarlega er verst sett. En eitthvað á eftir að fjalla nánar um almannatryggingar og tryggingakerfið okkar eða málefni Tryggingastofnunar fyrir 3. umr. svo að það verður látið bíða frekari meðhöndlunar. Landlæknisembættið fær samkvæmt brtt. meiri hlutans ofurlitla upphæð, 5 millj. kr., til heilsueflingar og slysavarnaráðs og tel ég að það sé þarft verkefni, verkefni sem landlæknisembættið hefur haft forgöngu um og fylgt eftir og kemur vonandi að gagni þó að upphæðin sé ekki há. Í erindi sem landlæknir sendi fjárln. með fjárlagabeiðni sinni er drepið á ýmis atriði sem sannarlega eru umhugsunarverð og ástæða til þess að vekja athygli hv. alþm. á. Oft er um það talað að heilbrigðisþjónustan á Íslandi sé kostnaðarsöm, hún sé óskilvirk og þar megi betur gera og látlaust er gerð krafa til þessa kostnaðarsama en mikilvæga málaflokks til frekari sparnaðar. Ef ég má, með leyfi forseta, vitna til þessara upplýsinga frá landlæknisembættinu, þá segir svo: ,,Oft heyrist því fleygt að við Íslendingar séum afkastaminni en nágrannaþjóðir. Einnig hefur orðið vart við, jafnvel á hæstu stöðum, að menn álíta sjúkrahús hérlendis betur mönnuð og jafnframt að afköstin séu minni en meðal nágrannaþjóða. Athuganir hafa leitt í ljós að fæstir heilbrigðisstarfsmenn á þúsund íbúa eru á Íslandi miðað við hin Norðurlöndin.`` Landlæknir gerir síðan nokkra grein fyrir þessu nánar og gerir tilraun til þess að meta afköst sérhæfðra sjúkrahúsa á Íslandi miðað við svipuð sjúkrahús í Danmörku þó að slíkan samanburð þurfi auðvitað að taka með vissum fyrirvara um að um sambærilega þjónustu sé að ræða og sambærileg verkefni, en þetta hefur landlæknisembættið reynt að gera og í niðurstöðum embættisins segir svo, með leyfi forseta: ,,Nær undantekningarlaust koma fleiri rúm á hendur starfsstétta á íslenskum sjúkrahúsum en dönskum. Sérstaklega kemur það í ljós meðal þeirra sem eiga beina aðild að lækningum, t.d. læknum og hjúkrunarfræðingum, og er munurinn talsverður. Rúmafjöldi á hvern starfsmann er sinnir sálrænni og félagslegri umönnum og lyfjamálum er þó færri á íslenskum sjúkrahúsum en dönskum. Á 100 lækna og hjúkrunarfræðinga koma 71 rúm á dönskum sérgreinasjúkrahúsum en 124 rúm á þessa aðila á íslenskum sjúkrahúsum. Í hlut lækna, hjúkrunarfræðinga, sjúkraliða, meinatækna og röntgentækna koma fleiri útskriftir á íslenskum sérgreinasjúkrahúsum en í Danmörku.`` Og að lokum, virðulegi forseti, með beinni tilvitnun: ,,Á lækna og hjúkrunarfræðinga á íslenskum sjúkrahúsum koma 41,7 útskriftir en 32,3 á þessa aðila á dönskum sjúkrahúsum, þ.e. um 29% fleiri á Íslandi.`` Ég læt hér með lokið tilvitnun í þetta skjal landlæknis um sjúkrahúsin en fannst full ástæða til þess að benda á það í ljósi þeirrar umræðu sem oft er uppi hér um skilvirkni heilbrigðiskerfisins. Landlæknir ræðir svo einnig um heilsugæsluna og talar um vinnuálag á heilbrigðisstarfsfólk á því sviði og mig langar að lesa örfáar línur upp úr þessari skýrslu, með leyfi forseta, en þar segir: ,,Vinnuálag á heilbrigðisstarfsfólki hefur aukist mjög undanförnum árum. Ástæðan þess er fyrst og fremst sú að vegna þrengri fjárhagsramma stofnana er reynt að vista sjúklinga eins skamman tíma á sjúkrastofnun og nokkur kostur er. Það hefur leitt til þess að stærri hluti þeirra sjúklinga sem vistast á sjúkrastofnunum eru veikari en áður. Við það hefur álag t.d. í heimahjúkrun einnig aukist. Fjöldi starfsfólks hefur ekki aukist að sama skapi. Ef borinn er saman fjöldi vitjana hjúkrunarfræðinga á nokkrum heilsugæslustöðvum milli áranna 1992 og 1993 má sjá verulega aukningu. Á heilsugæslustöð Hlíðarsvæðis varð 45% aukning, á Seltjarnarnesi 23%, í Álftamýri 43%, í Sólvangi í Hafnarfirði 22% og á heilsugæslustöðinni í Fossvogi 28%. Þetta sýnir okkur einnig að okkar ágæta heilbrigðisstarfsfólk er að leggja mikið á sig og reynir af fremsta megni að taka þátt í þeirri hagræðingu og þeim sparnaði sem krafa er gerð um til heilbrigðisstofnananna.`` Samgöngumálum verða gerð nánari skil af öðrum fulltrúum minni hlutans í umræðum á eftir en mig langar þó með einni setningu eða svo að benda á þversögnina sem felst í framlögum til vegamála eins og þau hafa verið kynnt fyrir okkur. Þar er gert ráð fyrir því að viðbótarframlag í sérstöku átaki af hálfu ríkissjóðs verði um það bil 1 milljarður kr. á næsta ári en á móti má minna á það að nú er Vegasjóði gert að annast eða kosta rekstur ferja og flóabáta upp á 569 millj. og auk þess eru markaðir tekjustofnar Vegasjóðs skertir og það fjármagn látið renna í ríkissjóð, 275 millj. kr. Samtals er hér um að ræða breytingu upp á 844 millj. og verður þá að segja að lítið sé eftir af átakinu til að hæla sér af. Áður en ég lýk máli mínu langar mig einnig að minna á heimild fjmrh. í 6. gr. fjárlaga fyrir árið 1994 til að aðstoða minni hitaveitur sem eru með þunga greiðslubyrði. Fyrir fjárln. hefur um tíma legið tillaga frá fjmrn. sem nefndin hefur þó ekki afgreitt og því ekkert gerst í þessu máli enn þá. Ég vænti þess að fyrir 3. umr. fjárlaganna eða fjáraukalaganna fáist einhver botn í þetta mál en annars er ekki ólíklegt að flutt verði brtt. við annaðhvort þetta frv. um fjárveitingu til þess að standa straum af þessum kostnaði ef ekki er hægt að ná samkomulagi um hvernig heimildagreinin verður nýtt. Hæstv. forseti. Í lokin langar mig að víkja nánar að starfsháttum nefndarinnar. Hv. Alþingi hefur á þessu kjörtímabili starfað eftir nýjum þingsköpum en með þeim breytingum sem gerðar voru á störfum Alþingis með nýjum þingskapalögum var einnig gert ráð fyrir því að breyta nokkuð störfum nefnda. Fjárln. var t.d. ætlað að hafa meiri yfirsýn yfir fjármál ríkisins í heild sinni, þar með talið lánsfjármálin, og fagnefndum var ætlað að fjalla meira og ítarlegar um sína málaflokka. Hv. formaður fjárln. gerði grein fyrir þessari vinnutilhögun í ræðu sinni áðan og get ég verið honum um margt sammála, en tel þó að betur þurfi að huga að því hvernig þessum vinnubrögðum sé fyrir komið og leyfi mér reyndar að fullyrða að þetta hafi ekki gengið nákvæmlega eftir svo sem fyrirhugað var þegar breytingarnar voru gerðar. Það fer gríðarlega mikill tími af hálfu hv. fjárln. í viðtöl við ýmsa aðila, forsvarsmenn ráðuneyta og ríkisstofnana, sveitarstjórnarmenn og ýmsa aðra einstaklinga sem eru fulltrúar annarra stofnana eða félagasamtaka. Ég held því miður að þó að þessi samskipti séu alla jafnan góð og mjög mikilvægt fyrir hv. alþm. og hv. fjárlaganefndarmenn að kynnast hinum fjölmörgu einstaklinga þá sé þessum einstaklingum í sumum tilfellum misboðið með þessum viðtölum. Ég hef oftar en einu sinni og oftar en tvisvar heyrt til þeirra nokkra óánægju með það að tíminn sem þeim er gefinn sé naumur og fyrirkomulagið á þessum viðtölum sé ekki nægjanlega gott því að menn ferðast oft um langan veg og leggja mikla vinnu í að undirbúa þessi viðtöl. Svo er vitað mál að mál þeirra og erindi fá misgóða umfjöllun í nefndinni, því miður. Það stafar að hluta til af tímaleysi og af því að þeir hv. þm. sem þar sitja hafa kannski ekki skipulagt sína vinnu nægjanlega vel og afgreiðslan er í sumum tilfellum nánast merkt einstökum nefndarmönnum. Þetta þekkjum við líka, bæði til lengri og skemmri tíma litið. Það þarf ekki endilega að vera óeðlilegt vegna þess að nefndarmenn þekkja misvel til hinna einstöku erinda og áhugamál nefndarmanna eru líka misjöfn og því stundum afgreiðslan e.t.v. gædd persónulegum áherslum eða áhuga þeirra sem þarna eiga sæti. En almennt talað held ég að nú þegar kjörtímabilinu er að ljúka og reynsla hefur fengist á störf nefnda þingsins almennt og árangur af þingskapalagabreytingunni þá þurfi að endurskoða starfshættina og fara gaumgæfilega yfir það hvernig betur megi standa að málum þannig að störf hv. þingnefnda, hv. þm. og þingsins alls séu skilvirkari. Mig langar að þakka samstarfsmönnum í nefndinni fyrir samstarf og formanni fyrir góða og lipra fundarstjórn og einnig þeim starfsmönnum þingsins sem mest hafa unnið með nefndarmönnum fyrir ágætt samstarf. Hæstv. forseti. Fjárlög markast af efnahagsstefnu þeirrar ríkisstjórnar sem við völd er hverju sinni. Það er nauðsynlegt að gæta ýtrasta aðhalds í ríkisrekstri, nýta skattfé borgaranna með sem skynsamlegustum hætti og markmiðið er auðvitað að ná hallalausum fjárlögum. Með framsækinni atvinnustefnu, öflugu atvinnulífi og auknum hagvexti á að vera hægt að ná hallalausum fjárlögum án þess að beita sársaukafullum niðurskurðaraðgerðum sem skerða menntakerfið og velferðarkerfið okkar og setja það í hættu. Stefna núv. hæstv. ríkisstjórnar hefur því miður ekki haft þessi markmið nægjanlega að leiðarljósi heldur niðurskurð og stöðnun sem hefur leitt til viðvarandi atvinnuleysis og fátæktar í þjóðfélaginu. Minni hluti fjárln. hvorki getur né vill taka ábyrgð á slíkri stjórnarstefnu og mun því sitja hjá við afgreiðslu fjárlagafrv.

Hæstv. forseti. Fjárlagafrv. ársins 1995 hefur verið til meðferðar í fjárln. síðustu mánuði og er nú komið til 2. umr. hér í þinginu. Formaður fjárln., hv. 7. þm. Norðurl. e., Sigbjörn Gunnarsson, hefur gert grein fyrir áliti meiri hluta nefndarinnar og þeim breytingartillögum sem meiri hlutinn leggur til. Mun ég því í minni ræðu fjalla um einstaka þætti breytingartillagna og almennt um ríkisfjármálin. Fjárln. hóf vinnu sína við fjárlagafrv. ríkisstjórnarinnar fyrir næsta ár í lok septembermánaðar en þá hófust viðtöl við fulltrúa sveitarfélaganna. Hefur nefndin unnið nær óslitið síðan og lagt mjög mikla vinnu í að skoða einstaka þætti frumvarpsins. Vil ég þakka meðnefndarmönnum mínum samstarfið, svo og starfsfólki þingsins og fleiri sem unnið hafa með fjárln. að undirbúningi og gerð þeirra tillagna sem hér eru kynntar og lagðar fram. Það sem af er þessu kjörtímabili hefur baráttan við atvinnuleysið verið forgangsatriði í mótun efnahagsstefnu stjórnvalda. Meira jafnvægi er nú í efnahagslífinu en verið hefur um áratuga skeið þrátt fyrir ýmis áföll síðustu ár vegna niðurskurðar aflaheimilda, erfiðs efnahagsástands í helstu viðskiptalöndum okkar og verðfalls á útflutningsafurðum. Á kjörtímabilinu hefur tekist að snúa meira en 20 milljarða kr. halla á viðskiptum við útlönd á árinu 1991 í afgang og horfur á næsta ári eru þær að afgangur verði þriðja árið í röð. Það langþráða markmið að stöðva erlenda skuldasöfnun hefur því náðst og raunskuldir fara nú lækkandi. Vaxtalækkun hefur haft mjög mikla þýðingu, bæði fyrir einstaklinga og fyrirtæki og einnig ríkissjóð en með lægri vöxtum fjárfesta fyrirtæki meira og líkur eru á því að fyrirtækin ráði til sín fleira fólk þegar vextir og þar með útgjöld við rekstur lækka. Með lækkun vaxtabyrði heimilanna eykst kaupmáttur sem vissulega er mjög mikilvægt við þær aðstæður sem við búum í dag. Þrátt fyrir það að atvinnuleysi sé of mikið hér á landi þá hefur tekist að verjast því að atvinnuleysið komist á það stig sem er í nágrannalöndum okkar. Þennan árangur í baráttunni við atvinnuleysi má vissulega þakka ábyrgri afstöðu aðila vinnumarkaðarins en ekki síður markvissri stefnu og markvissum aðgerðum ríkisstjórnarinnar, bæði í peninga- og ríkisfjármálum.

Hvaða ríkisstjórnar?

Trúverðug stefna í ríkisfjármálum er forsendan fyrir lægri vöxtum og eflingu atvinnulífs með auknum hagvexti og bættum lífskjörum. Ég tel að það sé vaxandi skilningur á mikilvægi þess að dregið sé úr halla ríkissjóðs, enda er flestum ljóst að hallarekstur í dag leiðir til skattahækkana á morgun. Og bætt kjör sem byggjast á skuldasöfnun eru skammgóður vermir og ávísun á verðbólgu. Segja má að eitt helsta viðfangsefni ríkisstjórna og Alþingis við fjárlagagerð hvers árs sé að finna leiðir til þess að draga úr ríkisútgjöldum og minnka hallarekstur ríkissjóðs. Þegar litið er til þeirra óska sem berast fjárln. Alþingis frá stofnunum, félagasamtökum og sveitarfélögum má vissulega efast um það að nokkur einasta leið sé að draga úr ríkisútgjöldum. Samt sem áður má telja fullvíst að enn megi ná talsverðum árangri með aukinni hagræðingu án þess að draga verulega úr þeirri þjónustu sem veitt er eða ganga til baka með þau markmið um framfarir í okkar ágæta landi. Til þess að standa megi skynsamlega að ákvörðunum um skerðingu framlaga er nauðsynlegt að fyrir hendi séu aðferðir til þess að meta árangur af rekstri ríkisstofnana og fyrirtækja ríkisins. Slíka mælikvarða þarf að leggja til grundvallar við forgangsröðun verkefna og ákvarðanir um nýja útgjaldaliði. Þetta er eitt af allra mikilvægustu viðfangsefnum í ríkisbúskapnum. Í fjárln. er að sjálfsögðu lögð mikil vinna í að leggja mat á slíka hluti en það er alveg ljóst að það þarf að gera enn betur. Það er mikilvægt að stofnunum ríkisins sé sett markmið um þjónustu og þróaðir verði mælikvarðar sem nota má til að meta árangur stofnana og starfsfólks þeirra. Mikilvægur liður í slíkum aðgerðum er samningsstjórnun sem ríkisstjórnin hefur bryddað upp á. Í undirbúningi er að gera samninga við tilteknar stofnanir og þegar hafa verið gerðir slíkir samningar um þjónustu og fjárhæðir á fjárlögum til rekstrar. Á grundvelli samningsstjórnunar hefur hver stofnun frelsi til þess að sinna þeirri þjónustu sem ákveðið er að hún sjái um á grundvelli fyrir fram gerðs samnings. Með slíkum aðferðum er reynt að láta stofnanir ríkisins nálgast þá aðferðafræði og þær vinnureglur sem viðgangast á hinum almenna markaði atvinnufyrirtækja þar sem framboð og eftirspurn ræður ferðinni og markaðurinn setur fyrirtækjum og þjónustustarfsemi fastar skorður. Að vísu er það svo að sjálfsögðu að ekki er í öllum tilvikum hægt að leggja að líku rekstur atvinnufyrirtækja sem selja framleiðslu og rekstur þjónustustofnana, svo sem í skólakerfi eða í heilbrigðisstofnunum þannig að það verður að miða við aðstæður og miða við þær kröfur sem gerðar eru til stofnana í hverju tilviki fyrir sig. Í vinnu fjárln. síðustu mánuði og reyndar einnig á síðasta ári hefur komið í ljós að aukið aðhald í ríkisrekstrinum hefur verið að skila árangri. Stjórnendur ríkisstofnana hafa lagt mjög mikla áherslu á að ná árangri í stjórnun með hagræðingu og með markvissum vinnubrögðum, bæði við daglegan rekstur og undirbúning breytinga í rekstri stofnana og einnig við undirbúning framkvæmda. Þessu ber vissulega að fagna en sú hugarfarsbreyting sem ég vil nefna svo sem hefur orðið gagnvart hinum opinbera rekstri er e.t.v. vegna þess að með skipulegum hætti hefur undir forustu fjmrh. verið leitast við að beita faglegum vinnubrögðum við stjórnun á vegum ríkisins. Er rík ástæða til þess að vekja athygli á þeirri forustu sem hæstv. fjmrh. Friðrik Sophusson hefur haft í þessum efnum. Það er mitt mat að hjá mörgum ríkisstofnunum megi finna stjórnun og stjórnunaraðferðir og hæfni starfsfólks sem er með því allra besta sem gerist meðal atvinnufyrirtækja í dag. Það eru fjölmargar ástæður sem valda þessu en meðal þess sem má nefna er krafa sem uppi hefur verið um aukna ábyrgð stjórnenda og um heimildir stofnana til þess að færa inneignir í rekstri á milli ára. Það má nefna útboðsstefnu ríkisvaldsins þar sem lögð er mikil áhersla á útboð, bæði við innkaup á rekstrarvarningi og einnig vegna framkvæmda. Ég tel við þessa umræðu, hæstv. forseti, eðlilegt að draga þetta fram, að það hefur orðið árangur í ríkisrekstrinum. Okkur hefur tekist að draga úr ríkisútgjöldum þó að hvergi nærri hafi verið náð því markmiði að fjárlög væru hallalaus en það á sér aðrar skýringar sem ég hef farið yfir hér að framan og liggja fyrir, eins og minni tekjur. Mikilvægur þáttur í fjármálastjórn ríkisins og þá um leið fjármálastjórn opinberra stofnana er að til staðar séu vönduð talnagögn um búskap hins opinbera. Lög um gerð fjárlaga og ríkisreiknings voru sett fyrir hartnær 30 árum. Kröfur til færslu ríkisreiknings og uppsetningu fjárlaga hafa breyst mikið á þeim tíma sem síðan er liðinn. Unnið hefur verið að endurskoðun þessara laga á síðustu missirum og hillir nú undir niðurstöður sem ástæða er til að gera hér að umtalsefni. Það liggur fyrir að stöðugt meiri kröfur eru gerðar til þess að reikningshald hins opinbera lýsi sem best samhengi efnahagsmála og áhrifum opinberrar fjármálastjórnar. Þess er að vænta að tillögur svokallaðrar ríkisreikningsnefndar um fjárreiður ríkisins og um uppbyggingu ríkisreiknings og fjárlaga verði sem fyrst settar í búning frv. til laga um gerð fjárlaga og ríkisreiknings og ný lög taki sem allra fyrst gildi þannig að fjárlög og ríkisreikningur verði betur úr garði gert. Það auðveldar þingmönnum og öðrum sem þurfa að vinna með ríkisreikning og fjárlög að leggja mat á einstakar stærðir og breytingar frá einum tíma til annars. Við 2. umr. fjárlaga fyrir árið 1994 gerði ég að umtalsefni mikilvægan þátt Ríkisendurskoðunar sem eftirlitsaðila með fjármálasýslu ríkisins. Ég tel að á þessu ári hafi það komið mjög glöggt í ljós hversu brýnt það er að Ríkisendurskoðun hafi sterka stöðu og sjálfstæða stöðu gagnvart framkvæmdarvaldinu og að Alþingi geti og megi sem best treysta framgöngu Ríkisendurskoðunar í því vandasama verki sem henni er með lögum ætlað. Ég vil endurtaka það sem ég sagði við þá umræðu að ég tel að staða Ríkisendurskoðunar sé sterk og tel að þingmönnum beri að standa vörð um það álit sem Ríkisendurskoðun verður að hafa en Alþingi ber jafnan að gera miklar kröfur um fagleg og vönduð vinnubrögð Ríkisendurskoðunar. Mikilvægur þáttur í sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu er einmitt sterk ríkisendurskoðun, það vil ég sérstaklega undirstrika. Þegar vinna hófst við yfirferð fjárlagafrv. fyrir árið 1995, sem lagt var fram af fjmrh. í byrjun október, var ljóst að meiri hluti fjárln. mundi gera tillögur til breytinga um ýmsa þætti þessa frv. Það er hinn eðlilegi gangur lýðræðisins og skiptingu valdsins milli þings og framkvæmdarvalds að Alþingi fari yfir frv. til fjárlaga og geri á því þær breytingar sem samkomulag verður um. Það er jafnan svo að breytingar verða á ýmsum forsendum fjárlagafrv. frá því að það er unnið og til þess tíma að það er afgreitt frá fjárln. og samþykkt í þinginu og áherslur þingsins geta að sjálfsögðu verið aðrar en ríkisstjórnar á hverjum tíma. Hv. formaður fjárln. hefur gert grein fyrir nokkrum þáttum sem ekki eru til endanlegrar afgreiðslu hér við 2. umr. og verða til lokaafgreiðslu við 3. umr. fjárlaga. Nokkur atriði vil ég nefna af þeim sem fjárln. gerir tillögur um að breyta frá frv. við 3. umr. Þar má nefna framlög til sjúkrastofnana, framlög til Atvinnuleysistryggingasjóðs vegna þátttöku sveitarfélaga í þeim framlögum, framlög til Háskóla Íslands og til Byggðastofnunar. Ég mun hér á eftir gera grein fyrir afstöðu minni til nokkurra af breytingartillögum meiri hluta fjárln. Fjárln. hefur lagt ríka áherslu á það að fara rækilega yfir greinargerðir sem stofnanir hafa sent inn til nefndarinnar og lagt mat á athugasemdir og óskir sem fyrir nefndina hafa verið lagðar. Það fer ekki á milli mála að stofnanir ríkisins, svo fjölmargar sem þær eru, eru misvel í stakk búnar til þess að draga úr starfsemi. Það er vaxandi krafa um þjónustu sjúkrastofnana. Það er vaxandi krafa um aukið námsframboð jafnt í grunnskólum, framhaldsskólum sem háskólum og það er vaxandi krafa um valkosti í þjónustu og vaxandi krafa um jöfnun á kostnaði þeirrar þjónustu sem neytendur hennar greiða. Má þar nefna orkuverð sem er gamalt deilumál og ágreiningsefni en sem betur fer hefur náðst verulegur árangur í því að jafna húshitunarkostnað þó að ekki hafi verið náð þeim markmiðum sem stjórnarflokkarnir hafa sett sér. Um það hefur fjárln. fjallað og mun gera tillögur um frekari aðgerðir í lækkun húshitunar í samræmi við yfirlýsingu stjórnarflokkanna nýverið. Ég vil hér á eftir nefna nokkur atriði sem ég tel sérstaka ástæðu til að draga fram af þeim fjölmörgu tillögum sem meiri hluti fjárln. gerir hér og leggur fyrir þingið. Þar vil ég fyrst nefna þá tillögu að veittar verði 20 millj. kr. til viðgerða á húseignum Alþingis. Það hefur verið Alþingi til vansa að hafa látið gömlu húsin hér við hliðina á Alþingishúsinu drabbast niður eins og raun ber vitni um. Vissulega hafa verið uppi deilur um það og skiptar skoðanir hvort Alþingi ætti að endurbyggja þessi gömlu hús sem eru reist fyrir og um aldamót eða hvort ætti að byggja nýjar, stórar byggingar á lóð þingsins. Tillaga forsætisnefndar þingsins var að fjármagn fengist til þess að gera við gömlu húsin svo að þau mætti nýta. Að öðru leyti er ekki tekin afstaða til áforma um byggingar á Alþingishússreitnum. Meiri hluti fjárln. gerir tillögu um að það verði varið nokkrum fjármunum eins og fyrr greinir á næsta ári og ég er sannfærður um að þessi hús verða borgarprýði hér í hjarta höfuðborgarinnar þegar þau hafa verið endurgerð eins og undirbúið hefur verið. Undir lið Háskóla Íslands eru nokkrar breytingar, en umfjöllun fjárln. um málefni Háskóla Íslands er ekki að fullu lokið. Ljóst er að Háskóla Íslands er nokkuð þröngt sniðinn stakkurinn auk þess sem gera þarf nánari skoðun á fjárþörf hins nýja Landsbókasafns -- Háskólasafns. Það er eðlileg krafa að Háskóli Íslands sé sjálfstæður. En jafnframt hljótum við að gera þá kröfu að þau fjárframlög sem veitt eru af fjárlögum til háskólans séu nýtt sem best en um það verða jafnan skiptar skoðanir. Það fer samt ekki hjá því að mjög margar spurningar vakna þegar rekstur háskólans er metinn eins og eðlilegt er. Vegna þess að forsvarsmenn Háskóla Íslands hafa beint spjótum sínum mjög harkalega að ríkisstjórn og Alþingi er ekki óeðlilegt að spurt sé á móti þeirrar spurningar hvort háskólinn nýti í öllu falli þá fjármuni sem hann hefur yfir að ráða eins og best verður kosið. Tengsl Háskóla Íslands og Landspítalans sem háskólaspítala eru eðlilega mjög náin. Forsvarsmenn stóru sjúkrahúsanna hafa vakið athygli á mikilli fjárþörf þessara mikilvægu stofnana sem veita svo mikla og sérhæfða þjónustu. Í málsvörn sinni hafa forsvarsmenn stóru sjúkrahúsanna með sama hætti og forsvarsmenn Háskóla Íslands vakið athygli á forgangsröðun fjárfestingar og framlaga á vegum ríkisins. Æðioft er af hálfu talsmanna háskólans og stóru sjúkrahúsanna vakin athygli á því að mikil fjárfesting hafi átt sér stað víða úti um land og er þá ekki sparað að nefna dæmi til þess að vekja tortryggni væntalega í þeim tilgangi að tefla fram röksemdum í þágu þeirra stofnana. Því hafa vaknað margar spurningar af minni hálfu þegar ég hef fjallað um framlög til Háskóla Íslands, og reyndar stóru sjúkrahúsanna einnig, hvort ekki mætti forgangsraða með öðrum hætti en gert er, t.d. á vegum háskólans og Landspítalans. Ég vildi t.d. nefna það hvort skynsamlegt sé að reka tannlæknadeild með þeim hætti sem gert er á Íslandi. Í bréfi til fjárln. Alþingis frá rektor Háskóla Íslands koma fram eftirfarandi upplýsingar um rekstur tannlæknadeildar Íslands. Sú ágæta og mikilvæga deild er í 1.600 fermetra húsnæði. Kostnaðurinn við rekstur þeirrar deildar í ár er 44,6 millj. kr. Þar eru 49 nemendur í ár, það útskrifast sex nemendur frá tannlæknadeildinni í ár en þar eru 19,1 stöðugildi. Til samanburðar má nefna að við verkfræðideild háskólans, en hún fær 87 millj. kr. af fjárlögum háskólans á þessu ári á móti 44,6 millj. kr. tannlæknadeildarinnar, eru 247 nemendur. Auðvitað er mjög erfitt að bera saman framlög til einstakra deilda háskólans, það er nánast ógerningur, en samt sem áður er rík ástæða til þess að vekja athygli á því og ekki síst vegna þeirra umræðna sem hafa verið um Háskóla Íslands og þá spurningu: Er hægt að forgangsraða með öðrum hætti? Háskólinn verður að þola að um þetta sé fjallað og vakin sé athygli á því sem gerist innan veggja háskólans ekki síður en annars staðar í þjóðfélaginu og ég tel að ómaklega hafi verið að hæstv. menntmrh. vegið því hann hefur lagt mjög ríka áherslu á það að efla menntun í landinu og ekki síst við Háskóla Íslands. En það má eins og ég sagði áðan, virðulegi forseti, spyrja um það hvort ekki væri allt eins hagfellt, en auðvitað er alltaf mjög viðkvæmt að spyrja slíkra spurninga, fyrir okkur Íslendinga að leita eftir að kaupa þá þjónustu sem veitt er nemendum við tannlæknadeild háskólans hjá nágrannaþjóðum okkar og spara þann feiknalega kostnað sem fylgir því að halda úti tannlæknadeild við háskólann og nýta þá fjármuni til annarra deilda háskólans eða nýrra deilda sem eru mikilvægar. Það má t.d. spyrja þeirrar spurningar: Hvers vegna er rekin tannlæknadeild en hefur ekki verið byggð upp deild á sviði arkitektúr? Ég tel nauðsynlegt að fram fari opin og jákvæð umræða hvað skuli starfrækt á vegum þessara stóru stofnana okkar, bæði Háskóla Íslands og annars staðar. Þetta er eitt af mörgum dæmum sem mætti taka, en ég tek hér af handahófi og tefli fram ef það mætti verða til einhverrar umhugsunar. Málefni Háskóla Íslands verða eins og ég gat um fyrr í ræðu minni tekin til frekari umfjöllunar við 3. umr. fjárlaga. Fjárln. er mætavel ljóst að Háskóli Íslands má ekki dragast aftur úr. Sanngjarnir menn úr Háskóla Íslands telja hann ekki vera á þeirri leið eða þurfi að vera á þeirri leið ef rétt er á málum haldið innan háskólans. Meiri hluti fjárln. gerir tillögur um nokkra hækkun á framlögum til jöfnunar á námskostnaði. Þar er um að ræða um það bil 12% hækkun á þeim lið en það var mat meiri hluta fjárln. að vegna verri efnahags, sérstaklega í hinum dreifðu byggðum í sveitum landsins, væri ástæða til þess að létta undir með því námsfólki og þeim heimilum sem þurfa að senda unglinga til framhaldsnáms um langan veg og hafa af því mikinn kostnað. Þess er að vænta að með hækkun á framlagi sé nokkuð komið til móts við þær aðstæður sem þar eru. Þjóðskjalasafn Íslands er mikilvæg menningarstofnun. Með lögum er henni ætlað að aðstoða héraðsskjalasöfn við varðveislu skjala og söfnun skjala. Meiri hluti fjárln. gerir tillögu um að 3 millj. kr. renni til þess verkefnis sérstaklega að veita héraðsskjalasöfnum stuðning við uppbyggingu skjalasafna. Meiri hluti fjárln. gerir tillögur um hækkað framlag til Kvikmyndasjóðs frá því sem fjárlagafrv. gerði ráð fyrir og nemur hækkunin 21,5 millj. kr. þannig að framlag til sjóðsins verður á næsta ári 100 millj. kr. Viðbrögð forsvarsmanna Kvikmyndasjóðs hafa vakið nokkra athygli og í raun furðu en í ljósi þess að hér er um töluverða atvinnustarfsemi að tefla, sem getur ávaxtað allvel þau framlög sem ríkissjóður leggur sjóðnum til, er gerð tillaga um þessa hækkun og er ástæða til þess að undirstrika að gera verður kröfu til þess að stjórnendur Kvikmyndasjóðs og sú stjórn sem úthlutar úr sjóðnum gæti þess að efla íslenska kvikmyndagerð. Er þess að vænta að sú umfjöllun verði málefnalegri en talsmenn sjóðsins hafa haft uppi í málsvörn sinni fyrir sjóðnum. Meiri hluti fjárln. gerir tillögu um að tekin verði upp framlög til íþróttasjóðs að upphæð 14,5 millj. kr. en í fjárlagafrv. var gert ráð fyrir því að fella niður framlög til sjóðsins og þar með framlög til íþróttafélaga. Íþróttasjóður hefur fyrst og fremst veitt styrki til minni íþróttafélaga sem hafa ekki notið sérstakra styrkja frá sveitarfélögunum. Eftir að hafa skoðað rækilega framlög úr sjóðnum síðustu ár má ljóst vera að sjóðurinn hefur styrkt framkvæmdir hjá íþróttafélögum og ungmennafélögum sem eiga ekki í önnur hús að venda og þess vegna vill fjárln. taka upp þennan lið að nýju. Samvinnuskólinn á Bifröst hefur byggt upp mjög athyglisvert nám á háskólastigi. Á þessu hausti veitti hæstv. menntmrh. leyfi til þess að bæta einu ári við það námsframboð sem þar hefur verið fyrir hendi og er þar með um að ræða þriggja ára nám á háskólastigi. Endurskipulagning þessa skóla hefur vissulega vakið athygli og var mat meiri hluta fjárln. að rík ástæða væri til þess að styrkja þá viðleitni sem þar er í gangi við að efla fræðslu á sviði rekstrar og stjórnunar og gerir því tillögur um hækkun á framlagi til skólans. Þrátt fyrir samdrátt í hinum hefðbundna landbúnaði hefur ekki dregið úr aðsókn að bændaskólunum tveimur sem eru á Hólum og Hvanneyri. Meiri hluti fjárln. gerir tillögu um nokkra hækkun á framlagi til Bændaskólans á Hvanneyri, þ.e. rekstrar, vegna nýrrar stöðu aðalkennara á landnýtingarsviði við búvísindadeild. Forsvarsmenn Bændaskólans á Hvanneyri gerðu fjárln. glögga grein fyrir þeim fyrirætlunum sem uppi eru um að leggja aukna áherslu á fræðslu á sviði umhverfismála, landnýtingar, sem tengist aukinni áherslu á gróðurvernd, og bætt umhverfi. Með þessu getur Bændaskólinn á Hvanneyri farið inn á mjög athyglisverða braut sem meiri hluti fjárln. taldi ástæðu til að ýta undir og styrkja. Með þeim hætti er hægt að skjóta sterkari stoðum undir rekstur þessarar mikilvægu og merku menntastofnunar en um leið leggja nýjar áherslur í námsframboði. Meiri hluti fjárln. gerir hins vegar tillögu um nokkra hækkun á framlagi til endurbóta á gamla skólahúsinu á Hólum. Skólahúsið þarfnast mikilla viðgerða og er ljóst að það hús er meðal margra eigna ríkisins sem er ekki forsvaranlegt að láta dragast að leggja fjármuni til viðgerða á. Meiri hluti fjárln. gerir tillögur um hækkun á framlögum til nokkurra minni sjúkrastofnana en við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1994 var farið rækilega yfir stöðu nokkurra sjúkrahúsa og í framhaldi af því voru gerðir samningar milli heilbrrn. og sjúkrahúsanna á Akranesi og Neskaupstað um fjárframlög til þess að greiða halla sem hafði safnast upp á mörgum undanförnum árum. Við umræðu um fjáraukalög fyrir árið 1994 var þetta sérstaklega tekið til meðferðar. Eftir vandlega skoðun varð það niðurstaða meiri hluta fjárln. að sjúkrahúsin á Ísafirði, Akureyri, Stykkishólmi og St. Jósefsspítalinn í Hafnarfirði ásamt með Hlaðgerðarkoti þyrftu á hækkuðum framlögum að halda ef nýta ætti þá aðstöðu sem til staðar er á þessum sjúkrastofnunum. Án þess að ég vilji gera lítið úr þekkingu þeirra starfsmanna sem vinna í heilbrrn. við eftirlit með rekstri sjúkrastofnana er alveg ljóst að sú hætta er fyrir hendi að starfsmenn ráðuneyta meti með öðrum hætti fjárþörf stofnana sem eru í næsta nágrenni við ráðuneytin en fjárþörf þeirra stofnana sem eru í fjarlægð víðs vegar um landið. Ég tel að þróunin sem hefur orðið hjá ýmsum sjúkrahúsanna úti á landi beri merki þessa en engu að síður er alveg ljóst að á einhverjum hinna minni sjúkrastofnana þarf að huga að enn þá meiri hagræðingu og skipulagsbreytingu og formlegu samstarfi við stóru sjúkrahúsin á höfuðborgarsvæðinu sem hafa fengið alveg sérstaka skoðun og meðhöndlun hvað varðar fjármuni á þessu ári með fjáraukalögum og væntanlega í endanlegri gerð fjárlaga fyrir næsta ár. Engu að síður var það niðurstaða meiri hluta fjárln. að óumflýjanlegt væri að verða við rökstuddum óskum fyrrgreindra sjúkrahúsa um nokkra hækkun á framlagi til rekstrar. Í fjárlagafrv. var gert ráð fyrir verulegri lækkun á framlögum til hafnargerðar. Nam sú lækkun um 200 millj. kr. frá árinu 1994. Fjárln. stóð því frammi fyrir verulegum vanda þegar kom að því að skipta fjármagni til hafnargerðar. Niðurstaðan varð sú að höfð var hliðsjón af framlögum sem gert var ráð fyrir í drögum að hafnaáætlun, sem unnin var á vegum Hafnamálastofnunar, og voru þau framlög höfð til hliðsjónar við útdeilingu á framlögum til einstakra kjördæma. Vegna þess vil ég taka fram að ég tel að ekki sé ásættanlegur kostur að binda fjárframlög til hafnargerðar í landinu við einhverja óskilgreinda hundraðshlutaskiptingu á milli kjördæma. Ég tel að með vandaðri greiningu á hafnaþörfum þurfi að gera hafnaáætlun til fjögurra ára í senn. Ég tel að hafnaáætlun þurfi að leggja fyrir þingið á næsta ári og hana eigi að byggja á rækilegri úttekt á þörfum en ekki skiptingu á grundvelli tiltekins hluta heildarfjárveitinga til hafnargerðar á hvert kjördæmi. Með skiptingu eftir höfðatölu eða óskilgreindri skiptingu milli landshluta er hætta á því að ekki séu valin mikilvægustu verkefnin í hafnargerð hverju sinni. Þetta gildir raunar um allar framkvæmdir og einnig á öðrum sviðum. Á því fjárlagaári, sem nú er senn að líða, var veitt sérstök fjárveiting til ferðamálasamtaka landshluta sem var inni í liðnum til Ferðamálaráðs. Vegna deilna sem spruttu milli Ferðamálaráðs og ferðamálasamtakanna varð niðurstaða meiri hluta fjárln. að 5 millj. kr. væru settar á sérstakan fjárlagalið og er ætlað til þeirra verkefna, sem ferðamálasamtök landshluta vinna að, en meiri hlutinn leggur ríka áherslu á að hægt sé að halda því starfi áfram. Ég vil af þessu tilefni leggja ríka áherslu á mikilvægan þátt ferðamálasamtakanna þó að ég vilji á engan hátt draga úr þýðingu Ferðamálaráðs sem þeirrar stofnunar sem á að vinna að landkynningu og eflingu ferðaþjónustu í landinu. Hæstv. forseti. Ég hef hér að framan greint frá nokkrum þáttum í breytingartillögum fjárln. sem ég vildi sérstaklega undirstrika en að sjálfsögðu vísa ég til þess sem hv. formaður fjárln. hefur gert grein fyrir um einstaka þætti í breytingartillögum meiri hluta fjárln. sem ég hef ekki fjallað um. Eins og ég gat um hér fyrr þá mun við 3. umr. fjárlaga verða gerð grein fyrir breytingartillögum við fjárlagafrv. en liggja ekki fyrir fullmótaðar á þessu stigi. Ég vil þó við þessa umræðu fagna því sérstaklega að samkomulag hefur náðst milli ríkisstjórnarinnar og Sambands íslenskra sveitarfélaga um með hvaða hætti málefni er lúta að Atvinnuleysistryggingasjóði og Innheimtustofnun sveitarfélaga verða leyst. Ég hafði fyrr í haust gert grein fyrir þeirri skoðun minni að ekki kæmi til greina að sveitarfélögin væru pínd til þess að greiða 600 millj. á næsta ári inn í Atvinnuleysistryggingasjóðinn. Ég vakti athygli á því að það væri eðlilegt að hafa þann hátt á sem nú hefur orðið niðurstaða um og sveitarfélögin beiti afli sínu á eigin forsendum og eftir aðstæðum á hverjum stað til þess að draga úr atvinnuleysi. Með því ætti að sparast þörf fyrir útgreiðslur úr Atvinnuleysistryggingasjóði og þannig mætti leysa þann vanda sem Atvinnuleysistryggingasjóðurinn annars lenti í. Hvað varðar Innheimtustofnun sveitarfélaga þá er alveg ljóst að lausn varð að finna á þeim vanda sem Innheimtustofnunin stendur frammi fyrir vegna slæmrar innheimtu meðlagsgreiðslna. Lögin um tekjustofna sveitarfélaga eru að mínu mati nokkuð gölluð og þurfa endurskoðunar við. Jöfnunarsjóðurinn ber ábyrgð á framlögum til Innheimtustofnunar, en eins og þau lög eru kemur það ekki í hlut allra sveitarfélaga, eins og eðlilegt verður að teljast, að standa undir og bera ábyrgð á halla sem verða kann á Innheimtustofnuninni. Slík staða er ekki ásættanleg. Þess vegna var eðlilegt að forsvarsmenn sveitarfélaga gerðu athugasemd við þá framkvæmd. Að vísu er gert ráð fyrir því í samkomulagi við sveitarfélögin að Innheimtustofnun taki lán, en þess er að vænta að sá tími sem gefst með þeim fresti sem lántaka skapar verði notaður til þess að finna varanlega lausn á málefnum Innheimtustofnunar sveitarfélaganna. Vegna málefna þeirrar stofnunar skipaði fyrrv. félmrh. nefnd sem ætlaði að gera tillögur. Hún skilaði niðurstöðu sem er að mínu mati ekki ásættanleg og í raun leysir ekki á nokkurn hátt úr þeim vanda sem þar er fyrir hjá stofnuninni að öðru leyti en því að vísa auknum útgjöldum á ríkissjóð. Eins og hv. formaður fjárln. gerði grein fyrir verður fjallað um Byggðastofnun við 3. umr. og mun ég ekki fara nánar út í fjárþörf þeirrar stofnunar. Það er alveg ljóst að það verður að beita mjög ákveðnum aðgerðum til þess að reyna að efla atvinnu á landinu á þeim svæðum þar sem mestur samdráttur hefur orðið, einkum í sauðfjárræktinni og það er óhjákvæmilegt og í raun eðlilegt að Byggðastofnun verði beitt til þeirra verka sem þar verður að takast á hendur. Þær aðgerðir verða bæði að beinast að því að styrkja afurðastöðvar og efla nýsköpun í atvinnustarfsemi. Eins og fram kemur í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar um aðgerðir til að stuðla að aukinni atvinnu, stöðugleika og kjarajöfnun, sem birt var 10. des. sl., hafa stjórnarflokkarnir orðið ásáttir um skipulegar aðgerðir til þess að tryggja þann árangur sem náðst hefur í efnahagsstjórn og ríkisfjármálum það sem af er þessu kjörtímabili. Með yfirlýsingunni er haldið áfram á grundvelli þeirra markmiða sem ríkisstjórnin og stjórnarflokkarnir hafa sett sér um framvindu í ríkisfjármálum og viðleitni til þess að tryggja atvinnu og bæta kjör. Í þeirri yfirlýsingu koma fram mikilvægir þættir eins og átak í vegamálum, sem vissulega eykur ríkisútgjöldin, en er engu að síður mikilvægur þáttur í því að tryggja hér viðunandi stöðu á vinnumarkaði. Stofnun nýsköpunarsjóðs er veiti lán og styrki og nýti til þess eignir Iðnþróunarsjóðs er afar mikilvægt verkefni sem ætti að geta orðið til þess að efla atvinnulífið enn frekar og skjóta stoðum undir margar atvinnugreinar. Þrátt fyrir mjög mikilvægar breytingar á skattalögum sem fyrirhugaðar eru, svo sem skattlagningu fjármagnstekna, niðurfellingu svokallaðs ekknaskatts, afnáms tvísköttunar á lífeyrisgreiðslum, hækkun skattleysismarka og aðrar aðgerðir sem gerð er grein fyrir í fyrrnefndri yfirlýsingu, er ekki að mínu mati með nokkrum hætti hægt að halda því fram að stöðugleikanum í ríkisfjármálum sé stefnt í hættu. Vissulega hefði verið freistandi að ná meiri árangri í því að draga úr ríkisútgjöldum, en í ljósi þeirra markmiða um stöðu á vinnumarkaði, um að draga úr atvinnuleysi, er nauðsynlegt að ganga þann veg sem hér er gert ráð fyrir að ganga í ríkisfjármálum, en engu að síður að halda ríkisútgjöldunum innan þeirra marka að ekki ógni því mikilvæga markmiði að vextir lækki. Hæstv. forseti. Fagnefndir þingsins hafa eins og þingskapalög gera ráð fyrir fjallað um fjárlagafrv. Fyrir liggja nefndarálit og hefur fjárln. að sjálfsögðu farið yfir þau og tekið tillit til þeirra eftir því sem við verður komið. Vegna nál. hv. landbn. vil ég taka fram að tillögur nefndarinnar hafa að sjálfsögðu verið til skoðunar og vil ég vísa annars vegar til endanlegrar afgreiðslu fjáraukalaga vegna ársins 1994 og síðan til 3. umr. um fjárlagafrv., en mun ekki á þessu stigi fjalla að öðru leyti nánar um þann þátt í þessu fjárlagafrv. Um vanda landbúnaðarins mætti að sjálfsögðu mjög margt segja, en þær umræður vil ég geyma til umfjöllunar um fjáraukalög, eins og ég nefndi fyrr, og 3. umr. fjárlaganna. Hæstvirtur forseti. Ég vil svo að lokum þakka meðnefndarmönnum mínum fyrir ágætt samstarf og þeim fjölmörgu sem hafa komið fyrir fjárln.

Virðulegi forseti. Við höfum nú hlustað á framsöguræður þeirra stjórnarliða í meiri hluta fjárln. sem telja þetta allt saman vera orðið harla gott þó enn sé margt óafgreitt. Ég tel að forsendur fjárlagafrv. séu ekkert sterkari heldur en verið hefur. Þessi ríkisstjórn hefur alltaf sagst vera að lækka fjárlagahallann. Hún ætlaði upphaflega að ná honum niður á tveimur árum. Það náðist auðvitað ekki. Nú á aftur að stefna á næstu tvö ár. Uppsafnaður fjárlagahalli í tíð núv. ríkisstjórnar er orðinn um 30 milljarðar kr. á árunum 1992--1994 og enn stefnir í að fjárlagahallinn á næsta ári verði líklega um 9 milljarðar kr. Í ár hafa gjöld fjárlaga hækkað um 4 milljarða en á móti kemur að tekjurnar hafa aukist um 2,5 milljarða, eins og kom fram þegar við ræddum hér fjáraukalagafrv. fyrir nokkrum dögum. Þess vegna hækkar fjárlagahallinn í ár líklega ekki eins mikið og annars hefði verið. Þetta hefur orðið m.a. vegna aukinna úthafsveiða, vegna meiri tekna af ferðaþjónustu og vegna efnahagsbata í löndunum í kringum okkur. Það er vissulega stöðugleiki og lítil verðbólga sem ætti að gera það auðveldara að stjórna efnahagsmálunum, en það eina sem ríkisstjórnin getur sérstaklega þakkað sér er lækkun vaxta. Þar eru þó miklar blikur á lofti og hafa verið síðustu missiri. Vextir hafa verið að hækka erlendis og um áramót opnast hér alveg fyrir fjármagnsflutninga á milli landa sem getur haft þau áhrif að vextir hækki hér til þess að halda fjármagninu frekar í landi. Atvinnuleysið hefur farið vaxandi í tíð þessarar ríkisstjórnar frá því að vera um 1% árið 1991 í það að vera tæp 5% í ár og í besta falli mun það standa í stað á næsta ári. Kjarasamningar eru lausir um áramót, verkföll standa yfir nú þegar og launafólk mun krefjast bættra kjara og það er raunar þegar ljóst að það er komin mikil harka í kjarasamninga. Það hefur verið mikill uppsafnaður vandi á hverju ári hjá sjúkrastofnunum á höfuðborgarsvæðinu. Samt er enn áformað að lækka framlag til þeirra og taka ekki á þeim fjárlagahalla öllum sem þar er kominn og uppsöfnuðum vanda heldur á enn að auka kostnað sjúklinga og láta þá borga þjónustuna í auknum mæli sem njóta hennar. Sameining sjúkrahúsa í Reykjavík og hagræðing á landsbyggðinni á enn að skila einhverjum hundruðum milljóna sparnaði sem ég tel óraunhæft. Það er enn verið að höggva í sama knérunn með sparnaðinn á sjúkrastofnunum sem eru búnar að hagræða og spara eins og þær mögulega geta á undanförnum árum. Heimilin í landinu eru mörg hver illa stödd. Skuldir heimilanna hafa vaxið gífurlega á síðasta ári, enda hefur byrðunum af erfiðu efnahagsástandi verið skellt á almenning m.a. með hækkun á tekjuskatti. Ef eitthvað er að marka það að efnahagsbati sé fram undan og tekjur ríkissjóðs muni aukast þá er samt ekkert tekið á því að minnka almenna skattbyrði einstaklinga. Þær efnahagsaðgerðir ríkisstjórnarinnar sem tilkynnar voru nú um helgina eru sýndarmennska. Þar er sýnt fram á að skattleysismörk muni hækka um 2.100 kr. á mánuði. Það þýðir hækkun persónuafsláttar um 867 kr. En þegar grannt er skoðað er þetta aðeins sú hækkun sem reikna má með ef launahækkanir verða á árinu um 3--4% og lítið umfram það. Það má líka minna á það að í síðustu fjárlögum yfirstandandi árs lækkaði ríkisstjórnin persónuafsláttinn um tæpar 400 kr. og það er því hér verið að skila þeirri lækkun til baka að nokkru leyti. Þetta er nú allt og sumt. Á sama tíma eru mörk hátekjuskatts reyndar hækkuð og munar þar um 100 millj. kr. tekjum fyrir ríkisstjórnina. Og enn á í raun að fresta því að taka upp fjármagnstekjuskatt þó að útbúið sé sýndarplagg um það að nú skuli stefnt að því að búa til frv. sem eigi að taka gildi árið 1996. Ég tel að tilkynning ríkisstjórnarinnar um að nú eigi að setja á fót þessa nefnd sé í raun og veru hjóm eitt. Það er búið að vinna að athugun á þessu máli á undanförnum árum samkvæmt því sem fulltrúar fjmrn. hafa sagt á fundum fjárln. Það liggur því fyrir hvernig er hægt að framkvæma skattlagningu fjármagnstekna. Það sem vantar er vilji hjá ríkisstjórninni og sér í lagi hjá Sjálfstfl. Sá flokkur hefur aldrei viljað taka upp fjármagnstekjuskatt, enda styggir hann þá sína bestu fylgismenn. Þá eru enn ekki komin fram tekjuáætlunarfrv. ríkisstjórnarinnar, þó ég haldi nú reyndar að þeim hafi verið dreift á borðin hjá okkur fyrir nokkrum mínútum. Það er mjög ámælisvert, bæði hjá þessari hæstv. ríkisstjórn og öllum þeim ríkisstjórnum sem þannig hafa hagað sér, að veigamikil skattafrumvörp skuli ævinlega vera lögð fram í tímahraki rétt fyrir jól og eiga síðan að taka gildi nokkrum dögum seinna. Við getum eiginlega ekki haldið áfram að bjóða fólki upp á svona vinnubrögð. Þær stofnanir þjóðfélagsins sem þurfa að vinna eftir þessum lögum og reglugerðum í framhaldi af því eiga oft mjög erfitt með að koma þeirri vinnu í gang á svo stuttum tíma. Það tekur líka tíma að kynna breytingarnar fyrir starfsfólki og almenningi sem þarf að fara eftir þessum lögum. Það hefur færst í vöxt hjá núv. hæstv. ríkisstjórn að auka tekjutengingar bóta í almannatryggingakerfinu. Ég tel að tekjutengingar eigi í sumum tilfellum fullan rétt á sér, en þó ber að varast að tengja allar bætur sem fólk á rétt á og hefur unnið sér inn réttindi fyrir með ævistarfinu, það ber að varast að tengja það allt tekjum. Það getur líka orðið vinnuletjandi í sumum tilfellum og jafnvel hvatt til skattundandráttar og ég held að það sé ekki meiningin með tekjutengingunni. Þá er sú árátta stjórnvalda að færa tekjumarkið sífellt neðar, nema reyndar í hátekjuskattinum, því má ekki gleyma. Sú árátta hefur endurspeglast í gerðum þessarar ríkisstjórnar. Þá vil ég enn gera að umtalsefni, virðulegi forseti, láglaunastefnuna í þessu landi. Þegar við erum að bera okkur saman við löndin í kringum okkur, t.d. Norðurlöndin, þá gleymist það oft að þar eru lægstu laun um það bil helmingi hærri en hér á landi. Sama máli gegnir um atvinnuleysisbætur. Bæði laun og atvinnuleysisbætur eru í engu samræmi við framfærslukostnað. Þessu verður að breyta. En undanfarin ár hefur launabilið í þjóðfélaginu sífellt aukist. Ég veit ekki í hvaða heimi þeir menn lifa sem halda að fólk geti lifað af þessum lágu launum. Svo er verið að fárast yfir því að skuldir heimilanna hækki og hækki. Það er auðvitað afleiðing af láglaunastefnunni. Hins vegar veit ég að þetta breytist svo sem ekki í einu vetfangi. En það verður að vera vilji til að breyta þessu. Hann finnst mér skorta hjá hæstv. ríkisstjórn. Sú vísitölubinding, sem tekin var upp á tíðum óðaverðbólgu, hefur löngu runnið sitt skeið á enda. Það er óréttlátt að þeir einu, sem geta tryggt sig í öllum tilfellum fyrir sveiflum, utan frá eru fjármagnseigendur. Þeir hafa allt sitt á hreinu vegna þeirra trygginga sem lánskjaravísitalan veitir og vegna breytilegra vaxta í bankakerfinu. Þeir sem taka lán geta ekki tryggt sig með neinu móti. Þeir verða í öllum tilfellum að sætta sig við þær ákvarðanir sem bankarnir taka hverju sinni. Virðulegi forseti. Það er í raun ekkert mikið um fjárlagafrv. að segja því eins og kemur fram í áliti minni hluta fjárln. eru margir lausir endar enn þá, jafnvel enn fleiri en áður hefur verið. T.d. er ekki búið að ganga frá safnliðum, ekki framlagi til sjúkrastofnana á höfuðborgarsvæðinu, ekki frá málefnum háskólans, ekki B-hluta fjárlaga eða 6. gr. og allri tekjuhliðinni. Ég ætla þá að taka fyrir nokkur atriði sem fram koma í áliti minni hluta fjárln. sem hv. framsögumaður nefndarinnar hefur reyndar gert mjög vel grein fyrir en mér þykir þó ástæða til að taka örfá atriði. Þar sem ég sit einnig í hv. samgn. finnst mér tilheyra að nefna nokkur atriði sem fram koma hér í nál. um samgöngumál. Með leyfi forseta ætla ég að lesa hluta úr kafla um samgöngumál: ,,Veruleg lækkun er á heildarframlögum til samgöngumála eða um rúman einn milljarð kr. Lækkun er á framlagi til vegagerðar samkvæmt frumvarpinu. Þó hefur verið tilkynnt um nýjar framkvæmdir fyrir 3,5 milljarða á næstu fimm árum. Af því á að framkvæma fyrir 1.250 millj. kr. á næsta ári. Nú þegar hefur bensíngjald verið hækkað og er það liður í fjáröflun vegna þess átaks. Ekkert liggur fyrir um þetta í frumvarpinu og engar breytingartillögur um vegamál liggja enn fyrir. Það er orðin viðtekin venja hjá ríkisstjórninni að ganga fram hjá hefðbundnum verklagsreglum um skiptingu vegafjár. Nú er boðað að skipta eigi vegafé samkvæmt íbúatölu kjördæma án þess að nokkur umræða hafi farið fram um það á Alþingi. Þá lækkar framkvæmdafé til vegagerðar einnig í raun um 569 millj. kr. þar sem rekstur ferja og flóabáta er nú alfarið fjármagnaður af vegafé.`` Þegar rekstur ferja og flóabáta var færður yfir til umsjónar hjá Vegagerðinni fyrir þremur árum var um það rætt að framlag til þeirra kæmi ekki af vegafé. Fyrsta árið var það framlag, sem þar var lagt fram, algerlega utan vegáætlunar. Á næsta ári fór það í rúmar 200 millj. kr. sem tekið var af vegafé og viðbótin kom í sérstöku framlagi. Nú er það orðið svo að á næsta ári á að taka algerlega allan rekstur ferja og flóabáta af vegafé. Og það gerir í fjárlagafrv. 569 millj. kr. Síðan segir: ,,Skerðing á mörkuðum tekjustofnum Vegagerðar af bensíngjaldi og þungaskatti er um 275 millj. samkvæmt frumvarpinu og þannig er skerðing á framkvæmdafé orðin 844 millj. kr. samtals. Á sama tíma hælir ríkisstjórnin sér af að hún hafi ákveðið að viðbótarfé, sem nemur 1.250 millj. kr., komi í sérstöku framkvæmdaátaki.`` Það má einnig geta þess að fyrir tveimur árum ákvað ríkisstjórnin sérstakt framkvæmdaátak í vegagerð sem átti að vera rúmir 2 milljarðar kr. og af því var síðasti hlutinn 450 millj. sem átti að vera til framkvæmda á yfirstandandi ári. Nú fellur það niður. Það á ekki að nýta það framlag á þessu næsta ári heldur kemur nýtt framkvæmdaátak svokallað sem er upp á þessar 1.250 millj. kr. Þannig er ríkisstjórnin að skerða það vegafé sem Alþingi ákveður skiptingu á en hyggst ákveða að eigin geðþótta hvernig verja á milljörðum króna í aðrar vegaframkvæmdir en eru á vegáætlun. Þá hefur einnig sú breyting verið gagnrýnd mjög mikið sem er í fjárlagafrv. um flugmálaáætlun. Að skerða framkvæmdafé til flugvalla um 70 millj. kr. og fjármagna rekstur flugvalla þar með einnig af mörkuðum tekjustofnum flugmálaáætlunar. Mér er kunnugt um að hv. 1. þm. Vestf. var m.a. einn af þeim sem stóðu að þessari lagasetningu um framkvæmdir í flugmálum og hvernig fjár til þess skyldi aflað. Ég hef trú á því að hann sé ekki alveg sáttur við það að verið sé að breyta þessu og taka af þessu framkvæmdafé til rekstrar. Væri fróðlegt að heyra afstöðu hans á hinu háa Alþingi en því miður sýnist mér hann ekki vera viðstaddur. Það hlýtur að liggja fyrir í framhaldi af þessari breytingu, ef samþykkt verður, að það verði að taka upp á flugmálaáætlun, sem samþykkt var á síðasta þingi, og breyta þeim framkvæmdum sem þá voru ákveðnar. Ferðamálin, virðulegur forseti, eru kapítuli út af fyrir sig. Þar er enn einu sinni skert lögbundið framlag sem er bundið tekjum Fríhafnarinnar og er það nú að gerast að ég held í sjöunda eða áttunda sinn. Raunar er ekki nema átta eða níu ár síðan lög voru sett um tekjur Ferðamálaráðs en það var aðeins á fyrsta árinu sem farið var eftir þeim lögum. Síðan hefur það framlag alltaf verið skert sem Ferðamálaráð átti að fá og mun framreiknuð upphæð, sem felst í skerðingunni, vera orðin í kringum milljarður kr. í dag. Skerðingin til Ferðamálaráðs er þeim mun óskiljanlegri þar sem ferðaþjónustan er orðin annar stærsti aðilinn í gjaldeyrisöflun þjóðarbúsins og þar er raunar einn helsti vaxtarbroddur nýrrar atvinnustarfsemi. Það virðist stjórnvöldum eiginlega ekki verið ljóst því þau hafa auk þeirrar skerðingar, sem ævinlega er ákveðin árlega, aukið álögur á þessa atvinnugrein með virðisaukaskatti. Þannig hefur sífellt verið hert að þeim sem stunda þessa atvinnu og reyna að byggja hana upp hér á landi því flestir þeir sem þurftu núna að leggja 14% virðisaukaskatt á þjónustu eins og gistiþjónustu hafa tekið það á sig án þess að hækka gjaldskrár sínar þar sem þeir töldu það naumast hægt án þess að það yrði til að draga úr þeirri aukningu í ferðaþjónustu sem þó hefur verið. Einnig má nefna að fjöldi erlendra ferðamanna, sem af er árinu, eru 166 þúsund talsins og það er 15% aukning frá sama tíma í fyrra. Áætlað er að fjöldi erlendra ferðamanna verði rúmlega 180 þús. á yfirstandandi ári. Þar með er einnig gert ráð fyrir að gjaldeyristekjur muni aukast um 9% á milli áranna 1993 og 1994 og verði í árslok um 16 milljarðar kr. Eins og ég sagði áðan gefur ferðaþjónustan næstmestu gjaldeyristekjur í ár á eftir sjávarútvegi sem er okkar helsti gjaldeyrisöflunaratvinnuvegur. Þarna munar raunar mest um aukningu í fargjaldatekjum. Þær hafa aukist um 20% frá sama tíma í fyrra. Hins vegar hafa gjaldeyristekjur af eyðslu ferðamanna hér á landi aukist lítið á milli ára og það bendir til þess að þeim ferðamönnum hafi fjölgað sem hafa stutta viðdvöl hér á landi en gjaldeyristekjur af ferðamönnum eru um 11% af útfluttri vöru og þjónustu. Í umhverfismálum væri margt hægt að segja. Mér virðist á þeirri stuttu greinargerð, sem er með fjárlagafrv., að stefnumörkun vanti í umhverfismálum. Undanfarin ár hefur mikið verið rætt um að það þyrfti að gera átak í sorphirðumálum hér á landi og ekki hvað síst með tilliti til þess að bæta ímynd landsins út á við. En nú á samkvæmt fjárlagafrv. að lækka framlag til átaks í sorphirðumálum þó að öll sveitarfélög hafi skorað á ráðuneytið að beita sér fyrir auknum framlögum á því sviði. Þar er mikil þörf á úrbótum sem eru svo kostnaðarsamar að fá sveitarfélög ráða við það. Þó lokið sé úttekt á þessum málum sem ráðuneytið hefur reyndar unnið að í samvinnu við Samband ísl. sveitarfélaga er ekki nóg þegar ekki er hægt að fjármagna nauðsynlegar úrbætur. Það er ekki nóg að setja lög og vísa því ævinlega á sveitarfélögin að þau eigi að sjá um úrbætur án þess að þeim séu tryggðir tekjustofnar til þessara hluta. Má benda á að afkoma sveitarfélaga hefur versnað mikið undanfarin ár. Í fjármálum þeirra var jafnvægi árið 1990 en í fyrra var hallinn komin í 4,7 milljarða kr. og á þessu ári stefnir í svipaðan halla eða jafnvel nokkru meiri. Hallinn samsvarar í raun og veru 15% af tekjum sveitarfélaga og þetta er meiri halli en nokkurn tímann hefur þekkst hjá sveitarfélögunum um langt skeið. Síðan er ákvörðun hæstv. umhvrh. um að færa veiðistjóraembættið til Akureyrar. Það er alveg óvíst að sú ráðstöfun muni leiða til einhvers sparnaðar fyrir umhvrn. eða til hagræðingar. Nú þegar hefur verið bætt við stöðugildum fyrir þá starfsmenn sem ætla ekki að flytja með embættinu. Annað er staðsett í Náttúrufræðistofnun og hitt í Háskóla Íslands. Þannig ætlar hæstv. umhvrh. að koma sér út úr þeirri klípu sem hann er kominn í vegna þeirra ákvarðana sem hann tók í sambandi við flutning veiðistjóraembættisins. Óneitanlega er svolítið einkennilegt á sama tíma og Háskóli Íslands er sveltur hvað varðar fjármuni að skuli stjórn háskólans fá bréf frá hæstv. umhvrh. sem býðst til að búa til eina stöðu við Háskóla Íslands til að taka við öðrum starfsmanni frá veiðistjóra. Það virðist ekki vanta peninga til þessa máls hvort sem það er eitthvað sem umhvrh. lúrir á eða hvort hann ætlar hugsanlega að nýta þá fjármuni sem hann fær fyrir veiðikortasölu, sem ákveðin var á síðasta þingi þegar samþykkt voru ný lög, svokölluð villidýralög, til að búa til þessa stöðu skal ég ekkert um segja en mér hafði skilist á umræðum um það frv. á sínum tíma að það fé yrði notað til þess að auka rannsóknir og vernda viðkvæma náttúru landsins fyrir þeim spjöllum sem hugsanleg ofveiði gæti valdið. Það er fleira í umhvrn. sem athugavert er. Raunar bendir hv. umhvn. á það í sínu áliti til fjárln. að ýmsu sé ábótavant. Þar vanti fjármuni til ýmissa mála. Umhvn. bendir einnig á það að greinargerðin með fjárlagafrv. sé ekki nægilega skýr, það sé ekki gerð nógu vel gein fyrir einstökum málaflokkum með hliðsjón af stefnu og markmiðum stjórnvalda. Nefndin bendir m.a. á að Hollustuvernd ríkisins sé fjársvelt. Það sé bætt á hana auknum verkefnum og stefni í 3--4 millj. kr. halla á þessu ári. Miðað við fjárlagafrv. og óbreyttar forsendur í starfsemi Hollustuverndar eru horfur á því að hallinn aukist enn þá meira á næsta ári, jafnvel í 7--8 millj. kr. Í frv. er gert ráð fyrir aukningu á sértekjum en forsvarsmenn Hollustuverndar telja að ekki séu líkur á að þau áform nái fram að ganga. Forsvarsmenn Hollustuverndar benda einnig á að undanfarið hafi alþjóðlegum skuldbindingum verið gefinn forgangur umfram innlend verkefni en forsvarsmenn stofnunarinnar telja að það geti ekki gengið lengur og sé nauðsynlegt að framlag til stofnunarinnar verði aukið. Þá er einnig bent á að það vantar fjárveitingar til Náttúrverndarráðs en þær hafa verið í lágmarki um margra ára skeið. Sérstaklega er bent á að ferðafólki í þjóðgarðinum í Jökulsárgljúfrum hafi fjölgað, t.d. um 102% á milli áranna 1993 og1994, og landverðir hafa upplýst að það hafa orðið alvarlegar skemmdir og ófullnægjandi umhirða sé á viðkvæmum svæðum eins og t.d. við Leirhnjúk og Dettifoss. Einnig er bent á að engin landvarsla hafi verið á nokkrum friðlýstum svæðum á landinu og eru nokkur reyndar tiltekin. Það er því alveg augljóst mál að það ráðuneyti sem ég tel að hafi mjög mikilvægu hlutverki að gegna, þ.e. umhvrn., vantar bæði raunhæfa stefnumörkun og fjármagn til að fylgja stefnumörkun eftir og það er víða skortur á fjármagni til nauðsynlegra aðgerða í sambandi við verndun umhverfisins. Gert er ráð fyrir að Veðurstofan, sem einnig fellur undir umhvrn., nái sér í 10 millj. kr. auknar tekjur á næsta ári en forsvarsmenn hennar telja að það verði 10--20 millj. kr. halli á þessu ári og svipað á næsta ári ef ekkert er tekið á því máli með brtt. Telur veðurstofustjóri raunar að ef ekki komi til hækkun um 20 millj. kr., segir í áliti umhvn., frá því sem gert er ráð fyrir þá sé fyrirsjáanlegt að draga þurfi saman starfsemi og segja upp starfsfólki. Það væri fróðlegt að heyra hvað hv. þm. Magnús Jónsson, sem er veðurstofustjóri og situr nú á Alþingi, hefur að segja um þessi málefni Veðurstofunnar. Að lokum bendir minni hlutinn umhvn. á að það sé mikilvægt að fjárveitingar verði auknar en ekki haldið í slíku lágmarki sem er svo að það bitni ekki á náttúru landsins og markmiðum sem stjórnvöld hafa sett sér um þennan málaflokk í heild og að slík vanræksla geti valdið óbætanlegu tjóni. Virðulegi forseti. Eitt er það sem ég hefði gjarnan viljað gera að sérstöku umtalsefni við 2. umr. um fjárlagafrv. en það eru atvinnumál kvenna. Við kvennalistakonur höfum leyft okkur að leggja fram brtt. við frv. til fjárlaga um að við 4. gr. 07-981 Vinnumál, Atvinnumál kvenna, að fyrir ,,20 millj. kr.`` komi 200 millj. kr. Það má nefna að í sambandi við landkynningu vegna HM þá vafðist ekkert fyrir meiri hluta fjárln. að ákvarða 20 millj. kr. til þeirrar landkynningar í brtt. Það vafðist heldur ekkert fyrir þeim að leggja fram 15 millj. kr. á fjáraukalögum 1994 til markaðsskrifstofu iðnrn. og Landsvirkjunar sem ætlar að leita leiða til að koma á sinkverksmiðju. Þess vegna er ekki óeðlilegt að hækka þessar fáu millj. sem ætlaðar eru til atvinnumála kvenna allverulega. Það má líka minna á að í fjárlögum yfirstandandi árs var liðnum Atvinnumál kvenna á landsbyggðinni breytt í Atvinnumál kvenna, þ.e. fyrir allt landið. Það er út af fyrir sig ekkert nema gott um það að segja ef fjárlagaliðurinn hefði verið hækkaður eitthvað verulega. Hann hafði verið 50 millj. tvö undanfarin fjárlagaár en hann var einungis hækkaður um 5 millj. þó öllum konum á Stór-Reykjavíkursvæðinu væri bætt við myndina. Hann var 20 millj. og er 20 millj. á fjárlögum yfirstandandi árs. Ég tel að hér þurfi verulega að taka á og legg því til ásamt öðrum þingkonum Kvennalistans að þessi liður verði hækkaður í 200 millj. kr. Það er óumdeilanlegt að þau framlög sem hafa farið af þessum lið á síðustu árum hafa haft mikið að segja. Það hefur orðið vakning í atvinnumálum kvenna um allt land. Það starf á Ísafirði t.d., sem nú hefur verið í rúmt ár, til að aðstoðar konum í atvinnusköpun hefur þegar á einu ári skilað einum sjö störfum auk þess sem sprottið hafa upp handverkshópar víða um land sem framleiða ýmsa vöru til sölu. Margt af því eru minjagripir en líka ýmsir nytjahlutir sem vel er hægt að hugsa sér að séu vísir að meiri framleiðslu í náinni framtíð. En það er enn eftir að vinna bug á tortryggni þeirra kerfiskarla sem líta með lítilsvirðingu á þessa viðleitni kvennanna. Þeir tala um að hér sé aðeins um tómstundastarf að ræða sem sé svo sem ágætt en skili engu í auknum störfum. Hjá þeim er það stóriðjan sem er það eina sem um má tala sem atvinnusköpun. Sinkverksmiðja, útflutingur raforku um sæstreng, nýtt álver og sitthvað fleira. Sú stóriðja sem við kvennalistakonur höfum lagt fram frv. um, vetnisframleiðslan, þar sem nýting raforkunnar væri innan lands og væri ekki mengandi fyrir umhverfið, þar sem aðeins væri verið að nýta vatn og raforku, fær lítinn hljómgrunn. Á meðan ekki er horft til framtíðar, viðurkennt að margt smátt gerir eitt stórt, þá er ekki við miklu að búast. Og á meðan umhverfisumræðan hér á landi er svo skammt á veg komin sem raun ber vitni að við tökum ákvarðanir í umhverfis- og atvinnumálum án þess að hugsa um afleiðingarnar fyrir framtíð landsins þá getur hvenær sem er komið að því að hér verði stórfellt umhverfisslys sem erfitt verði að bæta. Við ættum því að gera okkur það ljóst að við byggjum ekki þetta land nema í sæmilegri sátt við náttúru landsins eins og ég nefndi áðan í umhverfismálaumræðunni. Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvað ég á að halda áfram að rekja þau mál sem hægt er að tala um í fjárlagafrv. Það er ljóst að margir eiga eftir að taka til máls og koma þá sjálfsagt inn á fleira en mér hefur unnist tími til að ræða eða undirbúa mig undir. Ég vil að lokum segja þetta: Það er ljóst að það er mikil vinna enn þá eftir við fjárlagafrv. og það er ekkert hægt að segja um það á þessari stundu hvernig fjárlögin líta endanlega út. Það er ekki hægt að sjá hver hallinn verður endanlega í þeim brtt. sem hér liggja fyrir. Þar er reyndar aukning upp á rúmar 300 millj. kr. en tilkynning ríkisstjórnarinnar frá því á laugardaginn hefur ekki enn verið útfærð nánar en hún hlýtur að auka hallann um 1--1,5 milljarða a.m.k. Þá er raunar eftir að bæta við framlagi til Atvinnuleysistryggingasjóðs sem nemur 600 millj. kr. samkvæmt fjárlagafrv. og sveitarfélögunum var áður gert að greiða. Það getur ekki verið að þær bara hverfi rétt út í vindinn, einhvers staðar hlýtur að verða að finna þær milljónir til að leggja í Atvinnuleysistryggingasjóð því ekki er spáð minna atvinnuleysi á næsta ári en er núna. Fleira mætti örugglega tína til en ég tel að því miður sé þetta fjárlagafrv. sett í fallegan búning til að slá ryki í augu landsmanna vegna komandi kosninga. Og forsendur þess munu ekki standast.

Virðulegi forseti. Fjárlagafrv. er að venju það frv. sem lýsir best stefnu ríkisstjórnar á hverjum tíma og áformum hennar jafnframt sem í umræðu um það átta menn sig á því að ekki hefur kannski allt gengið eins og skyldi frá því á árinu á undan, samkvæmt þeim áformum sem menn lögð í umræðunni næst á undan og bera saman reynsluna og frv. og leiða líkur að því hvernig til muni takast. Ég vil fyrst víkja að fjármálastefnu ríkisstjórnarinnar gagnvart ríkissjóði og rifja upp þau áform sem núv. stjórnarflokkar höfðu í þessum efnum og þá sérstaklega Sjálfstfl. Ég tel rétt að gera það þar sem hér er um að ræða síðasta fjárlagafrv. sem þessi ríkisstjórn mun flytja á Alþingi. Væntanlega mun hún ekki fá endurnýjað umboð til þess að halda áfram á sömu braut, eins og hún hefur nú skilað af sér gagnvart skattgreiðendum í landinu og ég mun víkja að síðar í ræðu minni. Við skulum rifja upp hvernig að þessum málum var komið í upphafi kjörtímabilsins og í kosningabaráttunni. Sá flokkur sem hefur forustu með höndum í þessari ríkisstjórn, Sjálfstfl., lagði mikla áherslu á að gagnrýna þáv. ríkisstjórn og sérstaklega fjmrh. og gera hlut þeirrar ríkisstjórnar sem verstan og reyna með miklu málæði og áróðri að telja landsmönnum trú um að mönnum hefði tekist illa til í þeirri ríkisstjórn og skilað af sér slæmu búi til þeirrar ríkisstjórnar sem síðan tók við. Ég vil rifja upp að í kosningastefnuskrá Sjálfstfl. var einmitt vikið mjög að því og fyrrv. ráðherrum sendur tónninn með óvenjulegum hætti. Satt best að segja þá hef ég ekki séð svona hrokagikkslegan málflutning í stjórnmálum og var þá einkenni Sjálfstfl. og nægir að minna á það sem stendur í kosningayfirlýsingu Sjálfstfl. frá þeim tíma og hv. þm. Egill Jónsson man glöggt en þar stendur t.d., með leyfi forseta, í palladómi flokksins um fyrri ríkisstjórn: ,,Í tíð ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar hefur siðgæði í stjórnmálum versnað. Sjálfbirgingsháttur og innantómar yfirlýsingar ráðherra í tíma og ótíma setja æ sterkari svip á þjóðmálaumræðuna.`` Menn þurfa ekki að fara lengra aftur en til umræðunnar í gærkvöldi þegar verið var að afhjúpa yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar til að sjá að þessi lýsing á fyrst og fremst við þá sem settu hana fram.  Því nefni ég þetta dæmi um umræðurnar í gærkvöldi og yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar að það sannast á ríkisstjórninni að sú einkunn sem hún gaf öðrum hæfir fyrst og fremst henni sjálfri. Því miður verð ég að segja að ég held að engin dæmi séu um að menn hafi gerst svo ósvífnir eins og núv. fulltrúar ríkisstjórnarinnar þar sem þeir reyna að blekkja fólkið æ ofan í æ með framsetningu mála, t.d. varðandi skattleysismörkin eða þá að menn reyna ítrekað að telja fólki trú um að þeir séu að standa fyrir átaki í þörfum málum eins og vegamálum með því að veifa alltaf sömu krónunni, draga hana svo til baka þegar frá líður og veifa henni svo aftur þegar menn eru farnir að gleyma yfirlýsingunum sem fram voru settar.  Lítum aðeins á þetta. Ég nenni ekki að fara að gera að stórmáli textann í yfirlýsingunni en hann er mjög óvenjulegur, að segja eins og hér: ,,Ríkisstjórnin hefur samþykkt``. Ég hélt að það væri Alþingi sem samþykkti vegáætlun. En í þessum texta er það ríkisstjórnin sem ákveður hlutina og hefur tekið þá að sér. Við skulum ekki gera stórmál úr því að sinni. En þessar 1.250 millj. sem er veifað framan í fólk um átak í vegamálum á næsta ári. Er það svo mikið átak þegar grannt er skoðað? Nei, því miður, því ég vildi gjarnan að menn eyddu verulegum peningum til vegamála, meira en menn hafa treyst sér til að gera. Það kemur fram í nál. minni hlutans að ríkisstjórnin er að taka af því fé sem ætlað er til framkvæmda í vegamálum 275 millj. beint í ríkissjóð. Þar að auki eru teknar rúmlega 500 millj. af því fé sem áður fór til framkvæmda í vegamálum og það er nýtt til þess að borga hlut ríkisins í rekstri og stofnkostnaði á ferjum og flóabátum. Þar er því samtals um að ræða um 840 millj. kr. sem menn eru búnir að skerða það fjármagn sem á að renna til vegamála. Til viðbótar þessu þá er ríkisstjórnin að taka til baka þriðja og síðasta árið í framkvæmdaátakinu mikla í vegamálum. Það var nokkuð stór peningur sem var áformað að verja á næsta ári í það framkvæmdaátak. Mig minnir reyndar að það hafi verið um 450 millj.  Í þessum efnum er ég verulega ósammála hæstv. ríkisstjórn eins og hún hefur vísvitandi sett fram þessi mál, núna síðast með yfirlýsingu sinni um átak í vegamálum sem birtist sl. laugardag. Menn eiga ekki, virðulegur forseti, að skrökva vísvitandi að fólki og mér finnst slæmt að hæstv. ríkisstjórn skuli hafa gert sér far um að reyna að blekkja fólk, þar með talið í samgöngumálum. Það eiga menn auðvitað ekki að gera. Telji stjórnarflokkar sig þurfa að skera niður fé, sem stundum getur verið réttlætanlegt ef aðstæður eru mjög erfiðar, þá eiga menn að segja það og færa fram sín rök og reyna að sannfæra aðra um það en menn eiga ekki að grípa til blekkingaleiks eins og talsmenn hæstv. ríkisstjórnar hafa gert í þessu efni. Það grátbroslega í þessu öllu er að ríkisstjórnin er ekki að gera annað í vegamálum en að setja það fé sem annars hefði verið sett samkvæmt vegáætlun fyrri ríkisstjórnar en hún er búin að bæta á nýjum skatti. Hún er búin að hækka bensíngjaldið sérstaklega til að standa undir óbreyttri framkvæmdagetu. Þetta hafa þeir ekki sagt, talsmenn ríkisstjórnarinnar. Og það ber að minna þá á það og hvetja þá til að viðurkenna að þeir hafi lagt sérstakan skatt á bílaeigendur til að standa undir óbreyttum framkvæmdum í vegamálum. Menn verða að kannast við það þegar á það er bent. Og mér finnst það satt að segja ámælisvert að menn reyni að klæða málið í þann búning eins og gert er í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar svo ég nefni síðasta dæmi en alls ekki það eina. Virðulegur forseti. Ég var í upphafi að tala um árangur ríkisstjórnarinnar í fjármálum á sínum ferli og rifja upp hvernig Sjálfstfl. hafði uppi miklar heitstrengingar í þessu efni. Ég vil sem dæmi vitna til þess að í áðurnefndri yfirlýsingu Sjálfstfl. frá 1991 segir, með leyfi forseta: ,,Fjármál ríkisins verði tekin nýjum tökum. Fyrsta skrefið verði að hverfa frá skattahækkunarstefnu ríkisstjórnarinnar og ná jafnvægi í fjármálum ríkisins. Þensla í umsvifum ríkiskerfisins verði stöðvuð og raunverulegum sparnaði náð. Í framhaldi af því verði unnið að því að lækka skatta.`` Nú skulum við rifja upp hvernig til hefur tekist. Hvernig hefur árangur ríkisstjórnarinnar verið mældur á afkomuna í fjárlögum? Ef menn leggja saman hallatölur fjárlaga þessarar ríkisstjórnar og ríkisreiknings þar sem hann liggur fyrir þá er halli ríkisstjórnarinnar á bilinu 35--40 milljarðar kr. eftir því hvernig menn reikna árið 1991, hversu mikið af halla þess árs menn ætla núv. ríkisstjórn. En það er ekki ósanngjarnt að ætla henni töluverðan hluta af þeim halla af því hún sat jú tvo þriðju af því ári. Þetta markmið Sjálfstfl. um jafnvægi í fjármálum ríkisins hefur þannig mistekist hrapallega. Aldrei fyrr í Íslandssögunni á lýðveldistímanum hefur ríkisstjórn mistekist jafnilla í þessum efnum. Það eru ekki dæmi um nokkra aðra ríkisstjórn sem hefur náð að safna jafnmiklum halla upp á sambærilegum tímum. Það verður því ekki annað sagt en að ríkisstjórninni hafi mistekist hrapallega í þeim efnum. Sjálfstfl. hlýtur að eiga það mál að miklu leyti því hann hefur tögl og hagldirnar í fjármálum ríkisins og fer með þau embætti í ríkisstjórninni sem mestu varða í efnahagsstjórninni þannig að árangursleysi í þessum efnum hlýtur að skrifast á hann meira og minna. Það er nöturlegt að horfa upp á það hve einum stjórnmálaflokki geta verið mislagðar hendur í stjórnarstefnu að svona skuli nú til takast. Þetta var fyrsta markmiðið sem hefur fokið. Í öðru lagi geta menn nefnt tölur um skuldasöfnun hins opinbera á tímum núv. ríkisstjórnar. Það hefur áður verið rifjað upp úr þessum ræðustól. Það gildir það sama um skuldasöfnunina hjá hinu opinbera og ríkissjóði á tímum núv. ríkisstjórnar og ég gat um varðandi fjárlagahallann. Það hefur aldrei tekist á sambærilegum tíma að safna jafnmiklum skuldum og nú hefur verið gert. Núv. ríkisstjórn á Íslandsmet hvað það varðar rétt eins og hún á Íslandsmet í fjárlagahalla á sínum tíma. Það er alveg ljóst fyrir hæstv. ríkisstjórn, sem hefur haft mjög sterka stöðu í þinginu og getað komið nánast öllu fram sem hún hefur viljað, ekki hefur samstarfsflokkurinn verið mikið til trafala því hann hefur að því er best verður séð fylgt sömu fjárlaga- og efnahagsstefnunni, þá er þetta ömurlegur dómur yfir stefnu Sjálfstfl. í ríkisfjármálum og bætist nú við þann ömurlega dóm sem sami flokkur kvað yfir sjálfum sér meðan hann fór með forustu í ríkisstjórn næst á undan þessari, þ.e. í ríkisstjórninni 1987--1988, þegar tókst á skömmum tíma að fara svo með efnahagsmálin úr böndunum að sjávarútvegurinn var settur algerlega á hnén þar sem menn hafa verið að berjast meira og minna síðan með skuldir sem söfnuðust upp í tíð þeirrar ríkisstjórnar og að verulegu leyti vegna ákvarðana sem hún tók eins og fastgengisstefnunni, svo ég nefni það nú sérstaklega. Þannig er nú, virðulegi forseti, að árangur af því að láta Sjálfstfl. fara með stjórn ríkisfjármála og stjórn ríkisstjórnar er afar slæmur. Það verður ekki önnur ályktun dregin en sú að þjóðin hefur ekki efni á því að hafa Sjálfstfl. við völd. Það kostar okkur, þjóðina, of mikið að láta Sjálfstfl. valsa um í Stjórnarráðinu og því fyrr sem menn átta sig á því og koma þeim flokki út úr Stjórnarráðinu þeim mun betra verður það fyrir þjóðina hvað þau atriði varðar sérstaklega sem ég hef verið að fjalla um. En það getur líka verið betra fyrir þjóðina að öðru leyti og skal ég nú víkja að því. Menn meta líka ríkisstjórn út frá þeirri stefnu sem hún fylgir í skattamálum og við sjáum í þessu fjárlagafrv. mjög sterkar pólitískar áherslur, áherslur núverandi ríkisstjórnarflokka og sérstaklega Sjálfstfl. gagnvart launafólki. Við sjáum með hverjum hann stendur í þjóðfélaginu, hvort hann stendur með þeim sem hafa háar tekjur eða þeim sem hafa lágar tekjur og við sjáum það glögglega í þeim ákvörðunum sem kynnar eru í fjárlagafrv. hvort Sjálfstfl. stendur með þeim sem hafa mörg börn eða þeim sem hafa engin börn, með þeim sem eru að byggja eða kaupa húsnæði eða með þeim sem þurfa þess ekki heldur geta safnað peningum inn á bankabók. Við sjáum þetta nefnilega á mörgum sviðum og m.a. í áherslum gagnvart þeim sem eru atvinnulausir. Við skulum rifja upp nokkur atriði til þess að fólk geti glöggvað sig á þeirri pólitík sem Sjálfstfl. rekur og hefur rekið á þessu kjörtímabili með öflugum stuðningi Jafnaðarmannaflokks Íslands og nágrennis. Og við skulum rifja upp . . . 

Jóhanna Sigurðardóttir.

Hér er bent á einn jafnaðarmann að eigin sögn,  Ef við lítum á beinu skattana, og þykir mér vænt um það að oddviti Sjálfstfl. skuli halda sig í salnum til þess a.m.k. að hlýða á mál mitt og ber það vott um nokkurn kjark af hans hálfu að leyfa sér það. Lítum á beinu skattana. Hvernig hafa þeir sýnt stefnu Sjálfstfl. gagnvart almenningi í landinu, gagnvart þeim sem eiga peninga og þeim sem ekki eiga peninga? Jú, við sjáum það gleggst í nýjasta útspili ríkisstjórnarinnar um hátekjuskattinn og skattleysismörkin. Ef við skoðun hvað ríkisstjórnin ætlar að gera til að lækka skattbyrði almennra launamanna og hvað hún ætlar að gera til að lækka skattbyrði þeirra sem hafa háar tekjur, þá sjáum við að ríkisstjórnin ætlar ekki að lækka skattbyrði þeirra almennu launþega sem um er að ræða. Áform um breytingu í skattleysismörkum er ekki meira en sem nemur áformaðri launaþróun þannig að menn eiga að borga sama háa skattinn og var. Það er tilkynning Sjálfstfl. til launþega á Íslandi. En þegar kemur að þeim sem hafa háar tekjur þá tilkynnir Sjálfstfl. að hann hafi hækkað skattleysismörkin um 25 þús. kr., hann ætli að hækka skattleysismörkin um 25 þús. kr. eða um 12,5%. Og ef um hjón er að ræða, þá hækkar hann skattleysismörkin um 50 þús. kr. Það er tilkynning Sjálfstfl. til landsmanna að hann ætli að hækka skattleysismörk þeirra sem hafa háar tekjur en hann geri ekki meira en að halda í við launaþróun þegar um er að ræða almenna skattlagningu tekna. Þarna er auðvitað um að ræða pólitíska áherslu sem ber að draga fram og staðfestir og er í eðlilegu samræmi við stefnu Sjálfstfl. hingað til í þessum efnum því að hann hefur ævinlega hugsað fyrst og fremst og litið á sig sem málsvara þeirra sem hærri hafa tekjurnar þannig að það kemur svo sem ekkert mikið á óvart. En alveg sérstaklega er hækkunin á skattleysismörkum hátekjuskatts athyglisvert og annað sem er athyglisvert í þeim efnum er að hátekjuskatturinn framlengdur bara í eitt ár svo að Sjálfstfl. ætlar að sjá til þess að sá skattur verði ekki á nokkurn hátt varanlegur af hans völdum. Sjálfstfl. leggur mikla áherslu á að þjóðin átti sig á því að hátekjuskatt vill hann ekki hafa og alls ekki nema í algerri neyð og þá til afmarkaðs tíma. Hins vegar er ekki það sama að segja um hækkun skatta á almennar launatekjur.

Forseti vill inna hv. ræðumann eftir því hvort hann sé að ljúka ræðu sinni eða hvort hann sé kominn þar í ræðu sinni að hann geti gert örstutt hlé því að forseti hefur hug á að leita afbrigða vegna breytingartillagna sem fram hafa komið þannig að ég vildi athuga hvort ræðumaður getur gert hlé á ræðu sinni nú eða fljótlega.

Já, virðulegi forseti. Ég hafði hugsað mér að reyna að klára þetta á nokkrum mínútum.

Það er ágætt, þá lýkur ræðumaður ræðu sinni.

Virðulegi forseti. Annað sem ég vildi nefna og dregur það sama fram og ég nefndi varðandi afstöðu ríkisstjórnarinnar og þá sérstaklega Sjálfstfl. til hátekjufólks, er fjármagnstekjuskatturinn. Það er ekki svo að Sjálfstfl. hafi í yfirlýsingu sinni sem kynnt var sl. laugardag, sem mikil tímamótayfirlýsing, ákveðið það að upp verði tekinn slíkur skattur. Nei, ef menn lesa yfirlýsinguna þá er það ekki gert. Og þrátt fyrir loforð um það í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar sem ber hið skrýtna nafn ,,Velferð á varanlegum grunni`` og gæti sá titill verið tilefni til nokkurra ræðuhalda, á hins vegar að setja það mál í nefnd og svo á nefndin að dúlla með það alveg örugglega fram yfir kosningar og hún á alls ekki að skila neinu frv. fyrir kosningar þannig að menn þurfi ekki að eiga það á hættu að samþykktur verði einhver fjármagnstekjuskattur fyrir næstu alþingiskosningar. Þarna sjáum við stefnu ekki bara Sjálfstfl. heldur líka Alþfl. sem þó hefur verið að reyna að segja fólki að hann vildi taka upp fjármagnstekjuskatt sem er ekki rétt því að hann hefur heldur staðið á móti því ef eitthvað er, enda var formaður Alþfl. afar ánægður sl. laugardag og lýsti því yfir að þetta hefði verið ánægjulegasti dagurinn hans í langan tíma, enda ekki á hverjum degi sem hann nær samkomulagi við Sjálfstfl. um að fresta fjármagnstekjuskatti fram yfir líftíma núv. ríkisstjórnar. Það má líka, virðulegi forseti, rifja upp hvernig núv. ríkisstjórn hefur komið fram gagnvart launafólki, velt byrðunum æ þyngri á herðar þess, sérstaklega þess hluta launafólks sem er að kaupa sér húsnæði eða byggja húsnæði eða eiga börn. Ef maður skoðar þróunina á síðustu þremur árum, þá er það þessi hópur sem hefur mátt þola mestu auknar klyfjar af sköttum. Og það er varla hægt að finna annan þjóðfélagshóp sem hefur orðið fyrir jafnþungum klyfjum af hálfu ríkisstjórnarinnar en þennan hóp, barnafólk sem er skuldsett vegna íbúðakaupa. Við getum nefnt að skattar á tekjur þess fólks hafa hækkað, ekki bara í krónum, prósentuálagning hefur hækkað. Persónuafslátturinn hefur lækkað sem líka hefur þyngt skattbyrðina. Í þriðja lagi hafa vaxtabætur verið ítrekað skertar sem reyndar hækka skattbyrðina ef við leggjum það saman. Í fjórða lagi hafa barnabætur verið skertar, ítrekað líka og í fimmta lagi getum við nefnt að ýmis þjónustugjöld sem fjölskyldufólk kemst ekki hjá að borga hafa verið stórhækkuð eða jafnvel ný tekin upp. Þarna hef ég nefnt nokkra þætti sem samanlegt hafa íþyngt fjölskyldufólki gríðarlega frá því sem var fyrir 3--4 árum. Þetta er nú myndarlegt framlag af hálfu ríkisstjórnarinnar á ári fjölskyldunnar að leita uppi þennan þjóðfélagshóp með tekjur um og innan við 200 þús. kr. og skattleggja hann nánast hvar sem hægt er og gæti ég nefnt fleiri dæmi um aukna skattbyrði sem þessi þjóðfélagshópur hefur orðið að þola á undanförnum árum. Menn verða, virðulegi forseti, að mínu mati að reka skattastefnu sem jafnar byrðunum meira en þessi stefna hefur leitt af sér og hún er að mínu mati fullkomlega óásættanleg. Sem dæmi um eina breytinguna sem er breytingin á barnabótum þá reiknaði ég út hversu mikið barnabætur hefðu verið skertar hjá fjölskyldu með fjögur börn miðað við árið 1991 og svo aftur núna 1994 og miðað þá við að tvö af börnunum fjórum væru undir sjö ára aldri. Það kom í ljós að árið 1991 hefði þessi fjölskylda fengið 216.885 kr. í barnabætur á verðlagi þess árs. Aftur á þessu ári eru þær komnar niður í 152.120 kr. Það er skerðing um tæplega 65 þús. kr. eða um 35%. Það er veruleg skerðing. Það er ekki bara tilviljun heldur afleiðing af pólitískri stefnu. Og það er einmitt nauðsynlegt að draga þessi atriði fram þannig að stjórnarflokkarnir fái að standa frammi fyrir þessari stefnu sinni þegar kemur að því að fólkinu gefst kostur á að velja sér nýja ríkisstjórn. Virðulegi forseti. Ég get nefnt margt fleira um afrek núv. ríkisstjórnar í skattamálum og ríkisfjármálum en ég hef þegar nefnt, t.d. þá áherslu að leggja niður sérstakt eignarskattsþrep eins og gerð er tillaga um og í stað þess að reyna þá að milda eignarskattsáhrifin á lægri eignarskattsstofninn. Ég hefði líka getað nefnt áformaðar breytingar sem ríkisstjórnin hefur núna í þessum fjárlögum um greiðslur úr Atvinnuleysistryggingasjóði, áformaðar breytingar á atvinnuleysisbótum til lækkunar og áformaðar breytingar á tryggingabótum líka til lækkunar, hvort tveggja upp á mjög stórar upphæðir. Það er auðvitað pólitísk stefna, virðulegi forseti, að grípa til þeirra áforma sem kynnt eru í fjárlagafrv. um að afnema eingreiðslur á atvinnuleysisbætur og ýmsar lífeyrisbætur. En um þetta hefur verið fjallað áður. Við fulltrúar stjórnarandstöðunnar komum inn á þetta í 1. umr. málsins og það mun gefast kostur á að rekja þetta enn frekar við 3. umr. málsins ef ríkisstjórnin stendur þá enn við þessi áform sín. Ég mun því láta þetta nægja, virðulegi forseti, til þess að draga fram áherslur ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum og skattamálum og til þess að útskýra hvers konar stefnu ríkisstjórnarflokkarnir hafa verið að reka í þeim efnum gagnvart fólki. Ég mun kannski taka til máls á nýjan leik síðar í þessari umræðu og víkja þá að öðrum atriðum sem ég læt þá liggja að sinni. En eitt get ég ekki látið hjá líða að nefna og það eru þau áform ríkisstjórnarinnar að hætta við að senda varðskip í Smuguna. Það verður ekki séð að í fjárlagafrv. sé gert ráð fyrir fjármagni til þess að unnt verði að senda varðskip þangað á næsta ári og verður ekki skilið öðruvísi en svo að ríkisstjórnin hafi ákveðið að það verði ekki gert. Það væri þá alla vega fróðlegt að fá fram leiðréttingu á því ef það er ekki rétt skilið af minni hálfu og þá væntanlega munu fulltrúar stjórnarliðsins beita sér fyrir því að fjárveiting fáist til þessa verkefnis svo og til þess að unnt verði að reka björgunarþyrlu á næsta ári en það er enn fremur engin fjárveiting til reksturs hennar á næsta ári.

Hæstv. forseti. Ég vil vegna ræðu hv. 5. þm. Vestf. mótmæla þeim málflutningi sem hann hafði hér uppi þegar hann spyr með hverjum Sjálfstfl. standi og reynir síðan að færa fyrir því rök að Sjálfstfl. hafi m.a. með því að styðja aðgerðir sem tengjast afgreiðslu fjárlaga og skattalagabreytinga staðið fyrir einhverri aðför að einhverjum sérstökum hópum í þjóðfélaginu. Það væri fróðlegt að heyra skýringar á því frá hv. þm. hvers vegna Alþb. meðan það hafði tækifæri til þess beitti sér ekki með meira afgerandi hætti í skattamálum, t.d. með því að tekjutengja bætur til þess að það væri þá hægt að láta þá greiða sem meiri og betri hafa kjörin og t.d. hvers hátekjuskattur væri ekki tekinn upp á vegum alþýðubandalagsráðherra þegar Alþb. hafði fjmrh. Það væri fróðlegt að heyra skýringar þingmannsins á því. Síðan heldur hann því fram að Sjálfstfl. eigi Íslandsmet í skattahækkunum. Það Íslandsmet sem Sjálfstfl. stendur fyrir er það Íslandsmet að halda uppi þeim lífskjörum á Íslandi miðað við þær erfiðu aðstæður sem við búum við í dag. Það er vissulega Íslandsmet sem verður ekki slegið alveg á næstunni. En það hefur verið mjög erfitt eins og þingmaðurinn veit mætavel að standa fyrir þeim aðgerðum sem hefur þurft að standa fyrir hér í þinginu til þess að tryggja hag láglaunafólksins og það er meginútgangspunktur þeirra aðgerða sem stjórnarliðið hefur staðið fyrir.

Virðulegi forseti. Ég hygg að það sé á vitorði flestra hér inni og víðar að það var Alþfl. sem stöðvaði það í tíð síðustu ríkisstjórnar að upp væri tekinn hátekjuskattur og fjármagnstekjuskattur og ég held að þeir þræti heldur ekkert mjög fyrir það þegar það er nefnt þannig að það er rétt að þeir svari fyrir það sem þáv. samstarfsflokkur Alþb. Hins vegar finnst mér að hv. þm. Sturla Böðvarsson eigi ekkert að vera viðkvæmur fyrir því að bent sé á það fyrir hvaða þjóðfélagshópa Sjálfstfl. stendur. Það er alveg ljóst. Og menn sjá það að hann stendur fyrir það að tilkynna um óbreytta skattbyrði almennra launþega en hann stendur líka fyrir það samtímis að tilkynna um 12% hækkun á skattfrelsismörkum hátekjuskatts. Hann stendur fyrir það að Sjálfstfl. tilkynnir um það að hátekjuskattsþrepið er framlengt um aðeins eitt ár. Það er ekki sett á sem varanlegt skattþrep. Hann stendur fyrir það að afnumið er sérstakt skattþrep í eignarskatti á eignir yfir 10 millj. kr. þegar viðkomandi hefur samtímis þar ár tekjur yfir 2 millj. kr. á ári. Þessu stendur Sjálfstfl. fyrir og auðvitað veit hv. þm. Sturla Böðvarsson hverjar áherslur flokksins eru í þessum efnum og á ekkert að vera að reyna að þvo það af sér. Staðreyndirnar tala skýru máli í þessu efni.

Hæstv. forseti. Það er mjög athyglisvert þegar þm. Alþb., hv. 5. þm. Vestf., tekur til við að verja hinn svokallaða ekknaskatt og ræðst á Sjálfstfl. fyrir það að beita sér fyrir því að þessi löggjöf sem Alþb. stóð fyrir á árinu 1989 verði felld úr gildi svo að ekki sé talað um þá afstöðu sem kemur fram hjá þingmanninum að hann skuli sérstaklega mæla gegn þeirri hugmynd að hátekjur séu færðar úr því að vera taldar hjá einstaklingi 200 þús. kr. upp í það að verða taldar 225 þús. kr. Og það væri fróðlegt að heyra þingmanninn skýra það út fyrir kjósendum sínum á Vestfjörðum að það skuli alveg sérstaklega skattleggja, vegna þess að það séu hátekjur 225 þús. kr., með skatti sem alþýðubandalagsmenn treystu sér ekki til þess að fara út í en núverandi ríkisstjórn gerði. Þessi málflutningur ber þess auðvitað vitni að Alþb. veit ekki hvernig það á að bregðast við vegna þeirrar merku yfirlýsingar sem ríkisstjórnarflokkarnir hafa gefið um aðgerðir til þess að tryggja hag og jafna kjör í landinu.

Virðulegi forseti. Það er rétt að fara nokkrum orðum um þann skatt sem hv. þm. Sturla Böðvarsson kallar ekknaskatt til þess að útskýra það frekar að í reynd er um blekkingu að ræða af hálfu stjórnarliðsins þegar það heldur því fram að hann sé felldur niður. Staðreyndin er sú að því sem kalla mætti ekknaskatt er viðhaldið. Þannig er það, virðulegi forseti, að á eignarskattsstofn sem er undir 10 millj. kr. miðað við skattframtal og yfir 3,5 millj. kr. er lagður 1,2% eignarskattur, á eignir sem liggja á því bili. Hinn eiginlegi ekknaskattur er sá, virðulegi forseti, þegar hjón búa í venjulegu húsi, sem við getum kallað, og annað þeirra fellur frá að eftir fimm ár verður eignarskattsstofninn þannig að af því að aðeins einn býr í íbúðinni í stað tveggja áður, þá fer eignarskattsstofninn yfir þessi mörk og viðkomandi þarf að borga eignarskatt sem hann gerði ekki á meðan makinn var á lífi. Þessu er ekki breytt. Þetta er aðalskatturinn sem kalla mætti ekknaskatt. Það er ekki skatturinn á eignir sem eru yfir 10 millj. kr. Það er fjarri því, virðulegi forseti, að það sé hinn eiginlegi ekknaskattur því að þá þurfa menn líka samtímis að vera með tekjur sem eru yfir 2 millj. kr. Þá fyrst leggst á þetta sérstaka eignarskattsþrep þegar eignin er yfir 10 millj. kr. og tekjurnar yfir 2 millj. kr. svo að staðreyndin er sú að ríkisstjórnin viðheldur því sem gefa mætti þetta nafn sem hv. þm. notaði og ég hefði verið alveg til í að hjálpa ríkisstjórninni við að breyta þessu ákvæði.

Virðulegi forseti. Þegar fjárlagafrv. var til 1. umr. var það gagnrýnt fyrir margt. Ég nefni hér aðeins fjóra mikilvæga þætti. Það var sýnt fram á að það hallamarkmið sem ríkisstjórnin setti sér, eða 6,5 milljarðar kr., stóð á brauðfótum og ýmislegt væri vanáætlað á útgjaldahlið sem í ljós kemur að staðfest er nú við 2. umr. málsins auk þess sem bent hefur verið á í umræðunni að ýmislegt virðist enn óljóst á útgjaldahlið sem einsýnt er að enn mun auka á útgjöldin. Í annan stað var það gagnrýnt með fullum rökum að ríkisstjórnin hefði litla viðleitni uppi til að skila efnahagsbatanum, sem boðaður er, til láglaunaheimilanna sem þó hafa helst borið uppi hitann og þungann af stöðugleikanum og efnahagsbatanum því enn á síðasta ári þessarar ríkisstjórnar virðist vera róið á sömu miðin og þrengt að kjörum láglaunaheimilanna, elli- og örorkulífeyrisþega og atvinnulausra sem og áframhaldandi niðurskurður í félags-, heilbrigðis- og menntamálum. Ríkisstjórnin sýnist því harla lítið ætla að gera ef marka má það sem fram hefur komið við 2. umr. fjárlaga að snúa af þeirri braut og virðist mér í þeim aðgerðum sem hafa verið boðaðar og koma fram í skattafrv. ríkisstjórnarinnar sem hér hefur verið lagt fram að það virðist harla litlu breyta varðandi kjarajöfnun. Það var einnig gagnrýnt við 1. umr. málsins að forsendur fjárlaga og spá um atvinnulausa á næsta ári byggðist á harla veikbyggðum forsendum. M.a. var bent á að gert er ráð fyrir verulegum samdrætti í fjárfestingum hjá hinu opinbera eða 25% þannig að niðurskurður þar er um 3,3 milljarðar kr. sem gera má ráð fyrir að fækki verulega störfum. Hér er um að ræða niðurskurð sem nemur svipuðu og auknum fjárfestingum almennt í atvinnulífinu. Auk þess er nú ljóst að ríkisstjórnin hefur fallið frá kröfum um 600 millj. kr. framlög frá sveitarfélögunum í Atvinnuleysistryggingasjóð en á þessu og síðasta ári voru sköpuð hér um 3.300 heils árs störf vegna þessa sameiginlega átaks ríkis og sveitarfélaga sem og vegna þess að verulega var aukið fjármagn til viðhalds og vegaframkvæmda. Að auki hefur orðið veruleg búbót á þessu ári vegna Smuguveiðanna, líklega upp á 3--4 milljarða kr. sem ekkert er í hendi á næsta ári að skili sér með sama hætti. Það er því ekki einasta að fjárlagamarkmið ríkisstjórnarinnar sé í uppnámi, heldur virðist og margt benda til að spáin um tæplega 5% atvinnuleysi á næsta ári sé það einnig. Ég nefni einnig að við 1. umr. þessa máls var það gagnrýnt að ýmislegt virðist óljóst hvernig ætti að framkvæma í niðurskurðaráformum ríkisstjórnarinnar eins og þau birtast í fjárlagafrv. og greinargerð með því. Virðist margt af því vera harla óljóst enn þá, t.d. áform um niðurskurð í útgjöldum til heilbrigðis- og tryggingamála. Virðist svo vera að vísa eigi framkvæmdinni á ýmsum niðurskurðarþáttum sem boðaðir eru til framkvæmdarvaldsins og þá reglugerðarsetningu hjá ráðherra. Þannig er Alþingi gert að taka afstöðu til veigamikilla áforma í niðurskurði á útgjöldum til heilbrigðismála með óljósa vitneskju um hvað það þýðir í reynd fyrir elli- og örorkulífeyrisþega, sjúklinga eða bótaþega almannatrygginga. Þannig koma ekki fram í frv. um ráðstöfun í ríkisfjármálum nein ákvæði um útfærslu á þessum niðurskurði og ýmislegt því óljóst um hvernig kemur niður á bótaþegum almannatrygginga eða sjúklingum. Líklegt er að ríkisstjórnin geri kannski lítið í því að útfæra það á næstu vikum fram að kosningum og það verður þá lagt í hlut nýrrar ríkisstjórnar að útfæra það. En á það hefur verið bent að útgjöld í heilbr.- og trn. á árinu 1994 stefni í að vera um 2.000 millj. kr. meiri en fjárlög ársins gerði ráð fyrir og þessa fjárhæð vantaði ef halda ætti óbreyttri starfsemi í stofnunum heilbrigðismála. Í fjárlögum vegna næsta árs er gert ráð fyrir 800 millj. kr. niðurskurði í lífeyristryggingum, en af þeim er niðurskurðurinn 600 millj. kr. sem spara á vegna greiðslna sem elli- og örorkulífeyrisþegar hafa fengið vegna eingreiðslna eða launahækkana á vinnumarkaðnum. Það er fráleitt að gera ekki ráð fyrir fjármagni í þessar greiðslur og virðist það vera til þess eins gert að sýna minni fjárlagahalla því að ég trúi því ekki að stjórnarflokkarnir séu svo langt leiddir og kjarajöfnun sé svo fjarlæg í þeirra huga að þeir telji sig geta svipt elli- og örorkulífeyrisþega hækkunum á sínum bótum til samræmis við það sem gerist á vinnumarkaðnum. Sama á reyndar við um atvinnulausa en í bandorminum sem var ræddur í gær er einungis gert ráð fyrir að þær greiðslur komi til þeirra á yfirstandandi ári en ekki því næsta þannig að annaðhvort er að það á að svipta þessa vel settu hópa í þjóðfélaginu þessum greiðslum sem í heild nema um 800 millj. kr. eða ríkisstjórnin er vísvitandi að blekkja til að geta sýnt lægri tölur í fjárlagahalla í fjárlögum næsta árs. Samkvæmt fjárlagafrv. á að lækka útgjöld lífeyristrygginga til viðbótar um 250 millj. kr., bæði með endurskoðun á heimildabótum og almennri endurskoðun bótakerfisins. Vitað er að 50 millj. kr. af þessu er fjárhæð sem flyst yfir í húsaleigubótakerfið vegna þeirra elli- og örorkulífeyrisþega sem leigt hafa á almenna húsaleigumarkaðnum en fá nú húsaleigustyrki í gegnum nýtt húsaleigubótakerfi. Þá vantar að skýra með hvaða hætti og hvernig eigi að ná 200 millj. kr. sem boðað er í fjárlagafrv. Hvernig á sá útgjaldasparnaður að bitna á bótaþegum almannatrygginga? Á að lækka elli- og örorkulífeyrisgreiðslur eða hvernig á að ná þessari fjárhæð? Ég tel, virðulegi forseti, að það gangi varla að leyna Alþingi því hvernig spara eigi þessa fjárhæð og hæstv. heilbrrh. fái bara að valsa með það í reglugerð hvernig þessi útgjaldasparnaður bitnar á þessum hópum sem margir hverjir búa við lökustu kjörin í þjóðfélaginu og hvort og þá hve mikil kjaraskerðing felst í þessu fyrir aldraða og öryrkja og hvað með aukna gjaldtöku á sjúkrahúsum vegna ferliverka sem mig minnir að hafi átt að gefa um 100 millj. kr. Og maður spyr: Er ekki hér verið að stíga afdrifaríkt skref yfir til gjaldtöku á sjúklinga á sjúkrahúsum. Svipað virðist upp á teningnum varðandi sparnað í sjúkratryggingum sem allur virðist vera í vindinum og nánast með öllu óljóst hvernig ná eigi þeim sparnaði. Það er auðvitað spurning hvort það sé öruggt að með því að taka upp tilvísunarskyldu til sérfræðinga sparist 100 millj. kr. þegar á sama tíma er gert ráð fyrir svipaðri upphæð í sparnað á heilsugæslunni en með því að taka upp tilvísunarskyldu hlýtur það að kalla á að aukinn þungi muni leggjast á heilsugæsluna. Og hvernig á að lækka útgjöld til sjúkraþjálfunar um 50 millj. kr.? Hvort er það í formi þjónustugjalda eða með hvaða hætti á að ná þessum niðurskurði? Ég held að það verði að segjast að það felist varla mikill sparnaður í því að lækka fjárveitingu til sjúkraþjálfunar eða endurhæfingar en markviss endurhæfing er forvarnaraðgerð sem skilar sér í minni útgjöldum til heilbrigðismála. Mér sýnist almennt að það virðist vera lítil heildaryfirsýn í niðurskurði til heilbrigðismála, félagsmála eða menntamála heldur finnst mér þetta byggjast fremur á svona handahófskenndum ákvörðunum og lítið virðist lagt upp úr forvarna- eða fyrirbyggjandi aðgerðum í velferðarkerfinu sem er vísasti vegurinn til sparnaðar í heilbrigðiskerfinu og á sjúkrahúsastofnunum. Ég tel að því sé orðið mjög brýnt að taka á því með þeim hætti að marka heildarstefnu í forvarna- og fyrirbyggjandi starfi svo að ég nefni t.d. á sviði barnaverndar eða slysavarna, endurhæfingar og vímuefnavarna en ég er sannfærð um að væri markvisst að því máli staðið sæjum við örugglega til lengri tíma litið mikinn sparnað í útgjöldum til heilbrigðismála. Enda sést í alþjóðlegum samanburði hve litlu við verjum til þessara mála almennt eins og forvarnastarfa, til félagsmála svo að ekki sé talað um til barnaverndarmála en eru síðan með há útgjöld samanborið við þessar þjóðir til heilbrigðismála sem skýrist að mínu viti mjög mikið af því að áherslurnar eru ekki rétt lagðar í þessu efni. Að því hafa verið leiddar líkur og kemur reyndar fram í áliti minni hluta fjárln. að um verulega vanáætlun sé að ræða í sjúkrahúsrekstri svo að skipti hundruðum millj. kr. og það virðist ljóst að verði ekki þar breyting á þá blasi við niðurskurður í þjónustu á sjúkrahúsum landsins. En mér sýnist að þarna sé kannski enn einn feluleikurinn til að fela staðreyndir í þessu efni til að sýna minni fjárlagahalla og er ekki óvarlegt að áætla að hallinn sé í raun og sanni þegar upp er staðið kannski nálægt 10 milljörðum kr. eða þar yfir í stað 6,5 milljarða sem lagt var upp með þegar fjárlagafrv. var lagt fram. En það hefur verið boðað að við 3. umr. fjárlaga megi vænta að gerð verði einhver bót á þessu, bæði varðandi sjúkrahúsreksturinn og menntamálin, ekki síst framlög til háskólans, og ég held að það sé ljóst og flestir viðurkenni að öflugt menntakerfi sé forsenda fyrir nýsköpun og uppbyggingu í atvinnulífinu. Það má spyrja hvort enn eigi að halda við þann sparnað í menntakerfinu sem var boðaður og felur í sér að takmarka aðgang námsmanna að háskólanum. Að því hefur verið spurt af háskólaráði og fleiri hvort stefna stjórnvalda sé að gera Háskóla Íslands að annars flokks háskóla og flytja æðri menntun Íslendinga úr landi. Ég hef, virðulegi forseti, við þessa umræðu leyft mér að flytja brtt. ásamt hv. þm. Svavari Gestssyni, Valgerði Sverrisdóttur og Guðrúnu Halldórsdóttur sem felur í sér að verja skuli 30 millj. kr. til að koma á fót sumarmissiri við Háskóla Íslands. Sömu þingmenn hafa flutt á Alþingi till. til þál. um þetta sumarmissiri við háskólann. Hér er um að ræða hugmynd sem stúdentaráð háskólans hefur kynnt að gerð verði tilraun með að koma á fót sumarmissiri við háskólann á næsta ári og í framhaldi af því verði lagt mat á það hvort það verði þá framhald á þeirri starfsemi. En markmiðið með því er að gera atvinnulausum námsmönnum kleift að stunda nám yfir sumartímann við háskólann og er einkum hugsað til stúdenta sem eru án vinnu og nýta vilja tímann til náms. Einnig nýtast sumarmissiri þeim stúdentum sem flýta vilja fyrir sér við námið og létta sér róðurinn seinna meir og taka sér þá frí frá vinnu á öðrum árstíma. Ég tel að þetta bjóði upp á marga möguleika og þannig opnist möguleikar fyrir barnafólk og aðra sem hafa átt erfitt með að mæta auknum kröfum LÍN um námsframvindu ný leið til þess að skila einingum til lokaprófs. Einnig hafa verið sett fram þau mikilvægu rök fyrir sumarmissiri að með því sé verið að hvetja stúdenta til að taka sér leyfi til vinnu á öðrum árstíma og mætti það einnig létta nokkru álagi af vinnumarkaðnum yfir sumartímann og koma í veg fyrir að þúsundir námsmanna þyrptust á sama tíma út í atvinnulífið yfir sumarmánuðina. Hugmyndin er einnig sú að nýta mætti sumarmissiri fyrir aðra hópa sem eru án atvinnu en fyrir þá gæti verið um að ræða hluta af áætlun um endurmenntun fyrir atvinnulausa. Við flutningsmenn þessarar tillögu teljum mjög brýnt að þessi hugmynd komist til framkvæmda á næsta ári og því flytjum við þessa brtt. við fjárlagafrv. um að varið verði 30 millj. kr. til þessa verkefnis en kostir sumarmissiris eru mjög miklir og þeir fjármunir munu vafalítið skila sér margfalt til baka, m.a. í minna atvinnuleysi auk þess að auðvelda stúdentum nám og endurmenntun. Ég vil aðeins víkja hér að Framkvæmdasjóði aldraðra og fatlaðra. Í báðum þessum sjóðum hefur verið opnað fyrir heimildir til að þeir geti fjármagnað rekstur í málefnum fatlaðra og aldraðra. Báðir þessir sjóðir voru settir á laggirnar til þess að fjármagna stofnkostnað í þessum málaflokki en sérstaklega og einkum varðandi málefni fatlaðra þegar sjóðurinn var settur á laggirnar, þá höfðu þessi málefni dregist mjög aftur úr og því þurfti að gera átak við stofnun þessa sjóðs, en tilhneigingin hefur verið núna á síðari árum að nota fjármagn sjóðanna, ekki síst Framkvæmdasjóðs aldraðra, til að fjármagna rekstur í vaxandi mæli. Á tímum efnahagsþrenginga eins og hefur verið á umliðnum árum má að hluta til færa rök fyrir því að nýta megi einhvern afmarkaðan hluta þessa fjármagns í rekstur til að koma á fót brýnum stofnunum sem ella væri ekki hægt að hefja rekstur á. En þegar svo er komið að stærsti hluti fjármagnsins rennur í rekstur eins og virðist nú t.d. blasa við Framkvæmdasjóði fatlaðra þar sem þrír fjórðu hlutar fjármagsins renna til rekstrar þá er eiginlega hreinlega of langt gengið í þessu efni. Ég fór nokkuð inn á þetta mál við umræður í gær um ráðstafanir í ríkisfjármálum og ætla ekki að endurtaka það hér. Ég vil þó nefna eitt atriði í þessu sambandi og það eru tekjur Framkvæmdasjóðs fatlaðra. Samkvæmt lögum um málefni fatlaðra er gert ráð fyrir að sjóðurinn hafi til ráðstöfunar óskertar tekjur Erfðafjársjóðs. Í frv. til fjárlaga á yfirstandandi ári var gert ráð fyrir og áætlað að tekjur Erfðafjársjóðs yrðu á þessu ári um 300 millj. kr. en nú hefur komið í ljós að tekjur Erfðafjársjóðs verða mun meiri á þessu ári. Í nóvember var innheimtur erfðafjárskattur 335 millj. kr. eða 35 millj. kr. meira en gert var ráð fyrir í fjárlögum yfirstandandi árs og að meðaltali er um það að ræða að í desembermánuði innheimtist 14% af heildartekjum Erfðafjársjóðs þannig að það gæti stefnt í á þessu ári að tekjur Erfðafjársjóðs yrðu 80--90 millj. kr. meiri en fjárlög ársins gera ráð fyrir. Það er alveg skýrt í lögum um málefni fatlaðra að óskertar tekjur Erfðafjársjóðs eiga að renna í Framkvæmdasjóð fatlaðra. Engin skerðingarákvæði eru í gildi um þennan sjóð á árinu og hefur verið á undanförnum árum og er ekki gert ráð fyrir á næsta ári. Ég vil því beina orðum mínum til formanns fjárln. þar sem hann er í þingsalnum að sérstaklega verði hugað að þessu efni vegna þess að engin rök eru fyrir því og lagagrundvöllurinn er alveg skýr. Ekki er hemilt að skerða þessar tekjur, ekki er heimilt að þetta renni í ríkissjóð heldur á þetta að renna í Framkvæmdasjóð fatlaðra. Ég hef leyft mér að flytja brtt. við fjáraukalögin sem ég tel eðlilegra að gera en við fjárlög 1995 þá núna við 3. umr. að 85 millj. bætist við Framkvæmdasjóð fatlaðra vegna yfirstandandi árs. Ég tel reyndar að öll rök standi til þess, ekki síst þegar verið er að bæta viðamiklum verkefnum á sjóðinn í rekstri núna fyrir næsta ár þannig að þrír fjórðu hlutar hans renna í rekstur og því veitir auðvitað sjóðum ekki af því að fá allar þær tekjur sem hann á að fá lögum samkvæmt og gæti breytt verulega stöðu sjóðsins á næsta ári ef honum yrði skilað þessum tekjum sem hann sannarlega á inni til að standa undir þeim mjög svo auknu verkefnum sem eru nú sett á hann í þessu fjárlagafrv. og kom fram í frv. um aðgerðir í ríkisfjarmálum sem rætt var í gær. Varðandi Byggingarsjóð verkamanna vek ég athygli á því að ekki er gert ráð fyrir því að framlag sjóðsins sé fært upp miðað við verðlag sem þó hefur verið gert á umliðnum árum. Vænti ég þess að það verði tekið til greina af hv. fjárln. við meðferð málsins við 3. umr. Einnig virðist hafa verið gengið lengra í skerðingu á honum núna fyrir næsta ár en nemur því sem ætlað var að verja til húsaleigubóta. Þá var miðað við 250 millj. kr. auk lækkunar á framlagi vegna lækkunar vaxta af lántökum sjóðsins sem gaf þá svigrúm til þess eða samtals 300 millj. en í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir 310 millj. auk þess sem ekki er gert ráð fyrir verðlagsuppfærslu nú í því sem fram kemur hjá meiri hluta fjárln. við þessa umræðu. Því ætti samtals að bæta inn í sjóðinn a.m.k. sem samsvarar verðlagsuppfærslunni sem er um 15 millj. kr. Það eru nokkrir peningar fyrir sjóðinn. Ríkisstjórnin sá ástæðu til þess að hækka ábyrgðargjald á húsbréfum sem skilaði 10--15 millj kr. sem var náttúrlega mjög sérkennileg aðgerð í ljósi þeirrar stöðu sem ýmis heimili eru í og eiga erfitt með að standa í skilum vegna atvinnuleysis og tekjufalls hjá fólki. Ég nefni í lokin að í fyrsta lagi var gert ráð fyrir í fjárlagafrv. að lækka útgjöld Atvinnuleysistryggingasjóðs um 200 millj. kr. með endurskoðun á fyrirkomulagi og reglum um úthlutun bóta. Meðal áforma, sem boðað var í fjárlagafrv. um sparnað, var gert ráð fyrir að endurskipuleggja og samræma störf úthlutunarnefnda og tekjutengja biðtíma eftir bótum. Ég held að mjög nauðsynlegt sé að vita það meðan við fjöllum um fjárlagafrv. hvernig við eigum að ná þeim 200 millj. kr. sparnaði sem frv. gerir ráð fyrir. Í bandorminum, sem við ræddum um í gær um ríkisfjármálin, er sem betur fer ekki gert ráð fyrir þessu en maður spyr sig hvort eigi að fara einhverja bakdyraleið í þessu efni þegar þingið er farið heim og fjárlögum er lokið, þ.e. hvort hugmyndin sé að fara einhverja reglugerðarleið í því að ná sparnaðinum, um 200 millj. kr. Ég held að mjög nauðsynlegt sé að fá það upplýst við umræðuna. Í annan stað er ástæða til þess að skoða þá við þessa umræðu eða við 3. umr. og sennilega fæst þá upplýst að spurning er hvernig á að leysa vanda Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga vegna hækkunar á meðlagsgreiðslum. Þar stefndi í að skuldbindingar sjóðsins yrðu um 500 millj. vegna þessa en ekki 300 millj. sem er kannski ástæða til þess að hafa áhyggjur af nema það hafi þá verið leyst núna með öðrum hætti af ríkisstjórninni án þess að það hafi verið lagt fyrir Alþingi, að óttast að það geti bitnað á þjónustuframlögum úr Jöfnunarsjóði sveitarfélaganna ef ekki fæst þarna leiðrétting á með einum eða öðrum hætti. Það er ljóst að meðlagsgreiðslurnar hafa bitnað með nokkrum þunga á Jöfnunarsjóði sveitarfélaga og er ástæða til þess að skoða það sérstaklega og má vera að það hafi verð gert af hálfu ríkisstjórnarinnar. Virðulegi forseti. Ég get farið að ljúka máli mínu. Ég hef lýst þeirri brtt. sem við nokkrir þingmenn flytjum um sumarmissiri við háskólann að fjárhæð 30 millj. og fært rök fyrir að feli í sér sparnað. Þó ástæða væri til þess að flytja ítarlegri brtt. bæði um útgjöld og tekjuhlið frv. sem bæði styrkti þá frv. en fæli í sér meiri kjara- og tekjujöfnun þá met ég það svo að það sé tilgangslaust við 2. umr. málsins og ég tel rétt að skoða hvernig það kemur fram þá við 3. umr. málsins frá hæstv. ríkisstjórn. Miðað við það sem ríkisstjórnin hefur lagt fram finnst mér þó líklegra að hún virðist staðráðin í því að láta það verða lokaverk sitt á kjörtímabilinu að heykjast á því að skila batanum til þeirra sem standa höllustum fæti í þjóðfélaginu.

Virðulegi forseti. Vegna ræðu hv. 12. þm. Reykv. og þess sem hún sagði um Innheimtustofnun sveitarfélaga er rétt að upplýsa hv. þm. um að Samband ísl. sveitarfélaga og ríkisstjórnin hafa undirritað yfirlýsingu um það hvernig staðið verður að lausn málsins. Það er rétt hjá hv. þm. að ef mál Innheimtustofnunar leysast ekki þá skerðast þjónustuframlögin. Þjónustuframlögin ganga til sveitarfélaga sem eru af tiltekinni stærð þannig að þetta hefði ekki lent á öllum sveitarfélögum og er auðvitað ekki ásættanlegur kostur. Þetta mál hefur sem sagt verið leyst með því að gert er ráð fyrir því að heimila Innheimtustofnuninni að taka lán en tíminn síðan notaður til þess að ganga betur frá lögum um Innheimtustofnunina og tryggja það svo sem kostur er að þetta vandamál komi ekki upp. Hins vegar er meginvandinn auðvitað fólginn í slakri innheimtu barnsmeðlaga. Á því þarf einnig að taka en ég geri ráð fyrir því að hæstv. félmrh. leiti leiða í samstarfi við sveitarfélögin til þess að koma þarna á breyttri skipan. Hins vegar, hæstv. forseti, vil ég nefna í þessu andsvari að ekki er eins mikill sannfæringarkraftur í ræðu hv. þm. eins og var fyrst eftir að þingmaðurinn gekk út úr Alþfl. og tilkynnti þjóðinni hvernig hún hygðist leysa vanda allra sem þess þyrftu með þannig að það er nokkuð annað yfirbragð í ræðustólnum hjá hv. þm. og væri fróðlegt að heyra skýringar á því.

Virðulegi forseti. Ég fagna því ef einhver niðurstaða er komin í það að tryggt sé að skerðingin á framlögunum í Jöfnunarsjóð vegna meðlaganna bitni ekki á þjónustuframlögum. Hver á að greiða af 250 millj. kr. lántökum? Það er ljóst að það verður að greiða af þeim lánum og þá verður það Jöfnunarsjóðurinn þannig að það er bara verið að fresta því að taka á vandanum. Varðandi sannfæringarkraftinn. Ég hef alveg sannfæringu fyrir því að það sé vitavonlaust og gagnslaust að flytja nokkra brtt. til þess að bæta úr þeirri hrákasmíð sem fjárlagafrv. er. Þær verða stráfelldar og það eina sem þarf að gera, og það vita auðvitað allir, er það að koma ríkisstjórninni frá sem fyrst og þar vantar ekki sannfæringuna af minni hálfu.



Hæstv. forseti. Það er mjög athyglisvert að hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir hefur gefist upp og leggur ekki lengur í það að gera tillögur á Alþingi. Það er mjög fróðlegt og mjög athyglisvert í þeirri umræðu sem fram undan er. En varðandi Innheimtustofnunina er auðvitað alveg ljóst að Innheimtustofnunin gegnir skyldum um það að sjá um innheimtu á barnsmeðlögum og út af fyrir sig er ekki ástæða til þess að gera ráð fyrir því að vandinn leysist ekki. Við skulum vona að innheimtan batni og þá greiðist lánið upp að sjálfsögðu af Innheimtustofnuninni sjálfri. Hins vegar er mikið atriði eins og ég sagði fyrr í andsvari mínu að þetta mál leysist þannig að það lendi ekki á þeim sveitarfélögum sem þjónustuframlög eiga að fá. Það er grundvallaratriði og út á það gengur samkomulag ríkisstjórnarinnar og Sambands ísl. sveitarfélaga.

Virðulegi forseti. Hv. 1. þm. Norðurl. e. fór ítarlega yfir álit minni hluta fjárln. um frv. til fjárlaga í ræðu sinni fyrr í dag. Eigi að síður vildi ég bæta við nokkrum orðum varðandi álit minni hluta nefndarinnar og víkja þá einkum að þeim kafla sem fjallar um menntamál, dóms- og kirkjumál og félagsmál, en eins og fram hefur komið í ræðum formanns fjárln. og fleiri fjárlaganefndarmanna í dag, þá á að fresta veigamiklum málum til 3. umr. Þannig að 3. umr. málsins hlýtur að verða nokkuð fyrirferðarmikil þar sem hinum venjubundnu málum, svo sem B-hluta stofnunum og 6. gr., er frestað ásamt stórum málum, svo sem málefnum sjúkrahúsanna í Reykjavík. Sjúkratryggingar, Háskóli Íslands, safnliðir og umsögn um tekjuhlið bíða 3. umr. Það er því ærið verkefni fyrir höndum þó að það sé áfangi í starfi fjárln. í dag þegar málið er lagt til 2. umr. og þær brtt. sem nefndin gerir við einstaka liði sjá dagsins ljós. Hv. formaður fjárln. og hv. varaformaður lögðu báðir á það áherslu í ræðum sínum hér í dag að nú væru hagstæð skilyrði í efnahagsmálum á Íslandi og það væri aðhaldssöm efnahagsstefna. Það var rætt um jafnvægi í ríkisbúskapnum. Það var rætt um hóflega kjarasamninga. Sannleikurinn er hins vegar sá að þetta fjárlagafrv. sýnir halla á ríkisbúskapnum fjórða árið í röð nú, þannig að þessari ríkisstjórn mun ekki takast að koma fjárlagafrv. í jafnvægi. Hallinn var 6,5 milljarðar þegar frv. var lagt fram. Nú er áformað að hann hækki um tæpar 400 millj. í meðförum fjárln., sem er ekki svo ýkja mikið, en síðan er það boðað að á næstu dögum muni sjá dagsins ljós ráðstafanir sem hækki þennan halla um a.m.k. 2 milljarða. Þá er hallinn kominn í tæplega 9 milljarða, en síðan eru eftir stóru málin eins og sjúkrahúsin í Reykjavík, Háskóli Íslands og fleiri mál sem verður að taka til meðferðar milli 2. og 3. umr. Ég væri því ekki hissa á því þó að fjárlagafrv. endaði eins og á fyrra ári í um það bil 10 milljarða kr. halla, það verði lendingin eftir þessa vegferð síðan í haust. Hv. formaður og varaformaður fjárln. fóru með afrekasögu mikla um átaksverkefni, minnkandi atvinnuleysi og hv. formaður talaði um yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar sem sá dagsins ljós í gær og kallaði hana hvorki meira né minna en merkustu, pólitísku yfirlýsinguna í langan tíma. Ég skrifaði þetta niður eftir honum og ég verð nú að segja það að litlu verður nú Vöggur feginn, enda er von að hv. formaður fjárln. og fleiri stjórnarliðar og varaformaður þar með séu orðnir langeygir eftir aðgerðum frá ríkisstjórninni og líti þennan pappír stórum augum. Sannleikurinn er sá að þessi yfirlýsing er, eins og ég rakti í gær í ræðu minni um ráðstafanir í ríkisfjármálum, að mestu um ekki neitt. Hún er að mestu viljayfirlýsing um að ræða við aðila hingað og þangað um ákveðið mál og nú á samkvæmt yfirlýsinguni að taka á í nýsköpun. Nú rann upp ljós fyrir ríkisstjórninni, að það væri til sjóður sem héti Iðnþróunarsjóður, sem hefur verið mikið vandræðabarn og menn hafa verið að veltast með allt þetta kjörtímabil hvað eigi að gera við hann. Nú allt í einu rennur upp fyrir hæstv. ríkisstjórn ljós og er talið að vextirnir af þessum sjóði, höfuðstóll þessa sjóðs, muni geta leyst nýsköpunarmál í landinu, lagt fram áhættufjármagn og fleira og þetta eru hugmyndir sem eru auðvitað góðar og gildar. En það má spyrja sem svo: Því í ósköpunum rann þetta ekki upp fyrir hæstv. ríkisstjórn fyrr og hæstv. stjórnarliðum og formanni fjárln., sem telur þennan pappír sem kom í gær vera merkustu yfirlýsingu síðari tíma í stjórnmálum? Það má nú ekkert minna vera. Ég hjó eftir því að hv. varaformaður fjárln. talaði um markvissa stefnu ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum og að hallarekstur í dag væri skattur á morgun, eins og hann sagði kotroskinn í ræðustól í dag. Þetta eru mennirnir sem eru að skila ríkissjóði með upp undir 40 milljarða kr. halla á kjörtímabilinu. Ég kem að þessu aðeins nánar síðar, hversu markviss stefnan í ríkisfjármálum er. Hv. varaformaður sagði líka að baráttan við atvinnuleysi væri forgangsatriði og lægri vextir þýddu meiri fjárfestingar og atvinnulífið mundi fjárfesta mjög grimmt á næsta ári. Ég rakti í ræðu minni við 1. umr. þessa máls þennan fjárfestingarþátt sem mér finnst vera mjög vafasamur í frv., svo að ekki sé meira sagt, vegna þess að það er reiknað með því að ríkið dragi saman fjárfestingar, þó að það eigi að setja örlítið í vegagerð til viðbótar. Sveitarfélögin eru rekin með halla núna, staða þeirra hefur versnað mjög, þannig að það er ekki að búast við að þau fjárfesti með auknum krafti á næsta ári og ég hef enga trú á öðru en að atvinnulífið noti batnandi hag, ef það verður batnandi hagur, til þess að bæta eiginfjárstöðu sína í stað þess að ráðast í miklar fjárfestingar. Þannig er nú staðan. Þar að auki er þetta frv. byggt á mjög hæpnum forsendum og bjartsýnum forsendum og það hefur komið fram hjá Þjóðhagsstofnun í viðræðum við fjárln. um hagvöxt á næsta ári. Það er vonandi að þær forsendur gangi eftir að úthafsveiðar haldist á næsta ári, við fáum góða loðnuvertíð og þar fram eftir götunum. Ég vona það svo sannarlega því að ekki veitir af. En þetta eru nú enn þá fuglar í skógi, það verður að segjast. Ég vil víkja örlítið að störfum fjárln. þó að hv. 1. þm. Norðurl. e. hafi gert það í ræðu sinni í dag og farið yfir þau mál. Það er vissulega svo að ríkisstjórn hverju sinni ákveður ramma fjárlaga og hve miklu fé er varið til einstakra málaflokka og hve mikið fé hvert ráðuneyti hefur til þess að skipta. Þetta tilheyrir efnahagsstefnu hverrar ríkisstjórnar og efnahagsstefnunni hverju sinni. Ég geri enga kröfu til þess sem stjórnarandstæðingur, ég styð ekki þessa ríkisstjórn og geri enga kröfu til þess að hafa áhrif á það. Það er þáttur í stefnu ríkisstjórnarinnar. Hitt finnst mér oft í of ríkum mæli, að minni hluta nefndarinnar sé haldið frá ákvörðunum um skiptingu fjármuna á lokastigi og ég hef stundum sagt það svona í hálfkæringi við meðnefndarmenn mína að þeir sitji við að skipta herfanginu og tilkynni svo minni hlutanum niðurstöðuna. Ég held að þetta þurfi ekki að vera svona og nefndarmenn geti unnið í meira mæli saman heldur en gert er að skiptingu fjármunanna, þó að minni hlutinn geri enga kröfu til þess að hafa áhrif á efnahagsstefnuna. Ég held að það væri markvissara að vinna meira að því í sameiningu. Ég sagði að ég mundi fara örfáum orðum um þann kafla frv. sem snýr að menntamálum, en ég veit að fleiri sem tala hér á eftir í þessari umræðu munu gera það einnig. Sannleikurinn er sá að þessi málaflokkur er afar mikilvægur, ekki síst eins og horfir nú í þjóðfélaginu. Það er nú svo að í okkar þjóðfélagi er framtíðin ekki síst undir því komin að menntun sé öflug og góð. Sveinbjörn Björnsson, rektor Háskóla Íslands, brautskráði kandídata þann 22. okt. sl. og í ræðu sem hann hélt við það tækifæri segir hann svo, með leyfi forseta: ,,Til að þjóðir haldi velli í vaxandi samkeppni um takmörkuð lífsgæði er fátt vænlegra til árangurs en traust almenn menntun. Við þurfum góða grunnskóla og framhaldsskóla, nútímalega verkmenntun og fjölbreytta háskólamenntun sem veita þroska og yfirsýn og þjálfun til sérhæfðra starfa og rannsókna. Við skiljum nauðsyn þess að hvetja ungt fólk til náms og sjá starfandi fólki fyrir greiðum aðgangi að endurmenntun og viðbótarnámi svo að það geti tileinkað sér nýjungar og nýtt þær í atvinnulífi.`` Undir þessi orð vil ég taka og þess vegna er ekki að ófyrirsynju að það sé skoðað með hverjum hætti þetta frv. rímar við þessi orð sem ég tek heils hugar undir. Grunnskólinn á að flytjast til sveitarfélaganna eða öllu heldur laun kennara við grunnskóla eiga að flytjast til sveitarfélaga og þá rekstur grunnskóla að fullu á næsta ári. Það er ljóst með þeim ráðstöfunum sem hafa séð dagsins ljós í frv. til fjárlaga og í frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum að það á að flytja grunnskólann til sveitarfélaganna í því ástandi sem hann er nú. Viðbótarfjárveitingar í frumvarpinu eru aðeins vegna fjölgunar nemenda og auk þess er gerð hagræðingarkrafa til grunnskólanna í heild, sem nemur 40 milljónum, sem étur upp bróðurpartinn af hækkuninni vegna aukins kennslukvóta. Þannig er ástandið, þannig á að afhenda sveitarfélögunum grunnskólann. Ég þarf í rauninni ekki að hafa mörg orð um þetta. Í frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum eru ákvæði um að fresta enn einu sinni lagaákvæðum um skólamáltíðir og einsetinn skóla, þannig að það er ljóst að sveitarfélögunum er ætlað að þróa grunnskólann og það á að afhenda hann eins og hann er og það er auðvitað ekkert ljóst að sveitarfélögin sætti sig við að taka við honum með þeim fjármunum sem til hans eru ætlaðir í þessu frv. Ég þarf ekki í rauninni að hafa fleiri orð um það á þessu stigi. Hvað varðar framhaldsskólann þá vildi ég geta þess að það undrar mig dálítið, af því að það er mjög talað um verkmenntun í landinu, hvað ýmsir skólar sem eru tengdir atvinnuvegunum tala fyrir daufum eyrum þegar þeir fara fram á fjárveitingar til sinnar starfsemi. Ég nefni t.d. Stýrimannaskóla Íslands, Sjómannaskólann, Vélskólann og Fiskvinnsluskólann, sem er náttúrlega í þvílíku ástandi að það er ekki vansalaust. Ég horfði áðan, eins og fleiri þingmenn hafa sjálfsagt gert, á kvöldfréttirnar og horfði á fréttir af spástefnu þar sem ýmis atvinnufyrirtæki eða forsvarsmenn þeirra voru að spá um framtíðina og allir spáðu því að fullvinnsla í sjávarútvegi væri vaxtarbroddur í atvinnulífi númer eitt. Meðan svo er þá starfar Fiskvinnsluskólinn ekki og á ekki að starfa á vorönn vegna þess að málefni hans eru í nefnd. Þannig virðist stefnuleysið í þessum málum vera algert. Skólastjóri skólans kom á fund fjárln. og bað um 2 millj. kr. til að halda uppi einhverju námskeiðshaldi til þess að nýta kennslukrafta og þráðurinn slitnaði ekki. Það var ekkert hlustað á hann. Það var ekkert hlustað á beiðni Stýrimannaskólans um tækjabúnað til þess að kenna sjómönnum Íslands á siglingatæki og þar fram eftir götunum. Stefnuleysið í þessum málum virðist nefnilega vera algert. Sama er að segja um Tækniskólann, en ég þarf ekki að orðlengja mikið um hann því að málefni hans eiga að takast upp á milli 2. og 3. umr. ásamt málefnum háskólans. En þó að málefni háskólans eigi að bíða til 3. umr. þá var það nú svo að bæði formaður fjárln. og varaformaður viku að háskólanum hér í dag. Það hafa komið fram miklar áhyggjur forráðamanna háskólans yfir því að menntun þar sé að dragast aftur úr menntun frá háskólum nágrannalandanna. Síðan koma hér tveir stjórnarliðar upp í dag og tala báðir um að það geti komið til greina að leggja niður tannlæknadeild háskólans og kenna tannlæknaefnum erlendis. Ég hef ekkert heyrt talað um þetta úti í fjárlaganefnd og það hefur engin stefnumörkun um þetta komið frá ráðuneytinu. Ég tel það miklu heppilegra ef stjórnvöld sem nú ráða ríkjum eru búin að gefast upp á að reka háskólann eins og hann er að það komi þá tillögur um þetta frá menntmrn. og stefnumörkun í þessu efni í staðinn fyrir eitthvað almennt tal hér við 2. umr. fjárlaga. Það verður þá að vera ljóst að það sé ekki ætlunin lengur að bjóða upp á það námsframboð sem er boðið upp á núna í háskólanum og það er auðvitað betra að leggja niður einhverjar deildir heldur en að láta háskólann allan dragast aftur úr í námi, en ég er ekki enn þá búinn að missa vonina um að það sé hægt að reka það nám hér innan lands sem við rekum núna. Ég held að það sé spurning um stefnumörkun. Það var einnig kvartað yfir því að háskólinn og forráðamenn skóla og stofnana væru tregir til að forgangsraða. Ég hef hér undir höndum, eins og aðrir fjárlaganefndarmenn, fjárlagabeiðnir háskólans. Þar er beðið um í fyrsta lagi 95 millj. kr., sem væri fyrsta skref í þá átt að kennsla væri sambærileg við það sem gerist á Norðurlöndum. Þetta er formleg beiðni og útreiknuð og rökstudd. Ég ætla ekki að eyða tíma að þessu sinni í að fara yfir þann rökstuðning. Í öðru lagi sækja þeir um aukningu vegna fjölgunar nemenda umfram áætlun í fjárlagatillögum, 60 millj. kr., og framlög í vinnumatssjóð og rannsóknasjóð sem hvetja til rannsókna, 45 millj. kr. Alls gerir það 200 millj. kr. sem háskólinn telur sig geta rekið sig með. Það kemur einnig fram að samanburður við aðra háskóla í Vestur-Evrópu sýni að kennslumagn við Háskóla Íslands er um 75% af því sem erlendis telst viðunandi og fjárveiting á nemanda í fullu námi hefur lækkað um þriðjung að raungildi á síðustu 7 árum. Þessu er ekki svarað að öðru leyti en því að í minnisblaði frá fjmrn. segir að hagræðing og nýting á húsnæði og kennslukröftum vaxi með fleiri nemendum, ef ég man rétt þeirra umsögn. Hún er á þann veg að það er eins og háskólinn sé nokkurs konar verksmiðja og eftir því sem fara fleiri þar í gegn því betri verður nýtingin. Hér stendur í umsögn fjmrn. um fjárlagabeiðnir háskólans, með leyfi forseta: ,,Að svo komnu máli leggur fjmrn. til að fjárveiting til Háskóla Íslands verði óbreytt frá frv. til fjárlaga 1995 og skólanum verði gert að mæta fjölgun nemenda innan síns fjárlagaramma með aðhaldi, samdrætti í kennslumagni og með því að beita ýmsum heimildarákvæðum í kjarasamningum til að halda aftur af útgjöldum, sérstaklega úthlutun til rannsókna úr vinnumatssjóði. Það er athyglisvert að fjárveitingar til rannsókna úr vinnumatssjóði taka stærri og stærri hluta af fjárveitingum til skólans og það þá væntanlega á kostnað kennslunnar.`` Þarna er bara talað umbúðalaust um það, þegar samanburður við aðra háskóla í Vestur-Evrópu sýnir að kennslumagnið er um 75% af því sem erlendis telst viðunandi, að draga saman kennslumagnið. Þetta er nú stefnumörkunin í málefnum Háskóla Íslands, en ég ætla ekki að hafa um þetta fleiri orð núna vegna þess að þessi mál eiga eftir að koma aftur til umræðu því að meiri hluti fjárln. hefur ekki treyst sér til að ryðja þessu út af borðinu enn þá a.m.k., hvað sem verður nú á næstu dögum. Það eru fáein atriði hér undir menntmrn. sem ég vil minnast á og það er eitt verkefni sem heyrir undir Þjóðminjasafn Íslands sem ég vil sérstaklega minnast á, sem er húsafriðun og Húsafriðunarsjóður, sem sækir um framlag ríkissjóðs til Húsafriðunarsjóðs en Jöfnunarsjóður sveitarfélaga leggur þar á móti. Húsafriðun er hið þarfasta mál, en það er nú svo með húsafriðunina að hún er bæði menningarleg nauðsyn, að varðveita þann arð sem við eigum í byggingum, sem er nú ekki fjölskrúðugur miðað við aðrar þjóðir, og það hefur sýnt sig að þetta er nátengt ferðamannaiðnaðinum, ef svo má segja, í landinu og þar sem gömlum húsum hefur verið haldið til haga hefur það verið mikið aðdráttarafl fyrir ferðamenn. Ég kann dæmi um það að slík viðgerð á gömlum húsum hefur lyft heilum byggðarlögum og skapað þar miðpunkt. En hér segir í umsókn húsafriðunarnefndar ríkisins: ,,Allt frá gildistöku þjóðminjalaga, nr. 88 1989, hefur framlag ríkissjóðs til Húsafriðunarsjóðs verið skorið niður á fjárlögum. Í þjóðminjalögum er kveðið á um að Jöfnunarsjóður sveitarfélaga og ríkissjóður leggi jafnt framlag til Húsafriðunarsjóðs.`` Hér kemur fram að framlög ríkisins hafa verið skert á þessum tíma um 123,6 milljónir undanfarin fimm ár og samkvæmt frv. til fjárlaga 1995 er gert ráð fyrir að ríkissjóður skerði framlag sitt og greiði aðeins 10,5 milljónir til Húsafriðunarsjóðs. Ég satt að segja á erfitt með að skilja að það skuli ekki vera betur gert í þessum málaflokki, ekki síst vegna þess hvernig atvinnustigið er í landinu. En það er nú svo með þessar framkvæmdir einmitt, viðhald og viðgerðir gamalla húsa, að þetta er eitthvað vinnufrekasta verkefni einmitt fyrir iðnaðarmenn sem skortir oft og tíðum vinnu, sérstaklega yfir vetrartímann, að vinna að þessum viðgerðum. Ég dreg ekki úr því að það sé gott verkefni að fara í átak í vegamálum. Ég er mikill talsmaður þess að leggja vegi. En það er vegna þess að vegir skapa góðar samgöngur en vegagerð í dag er ekki mjög vinnuaflsfrek. En ýmis viðhaldsverkefni af þessu tagi, einkum viðhald gamalla húsa er verkefni sem útheimtir vinnuafl í ríkum mæli og ég er því hissa á því hvað er talað fyrir daufum eyrum í þessum efnum. Ég vildi líka minnast á þá ráðstöfun sem ég skil ekki og hef ekki fengið neinar skýringar á, þ.e. að fella niður framlag til listskreytingasjóðs þó að verið sé að endurskoða lögin um hann. Auðvitað er stefnumörkun í því að klippa á starfsemi sjóðsins. Það hlýtur að gefa vísbendingu um að það eigi að leggja sjóðinn niður fyrir fullt og allt, a.m.k. hafa ekki aðrar skýringar verið gefnar á því af hverju þetta fjármagn er skorið af núna. Ég tel þetta einnig mjög miður. Það er mikil gróska í myndlist í landinu og myndlistarmenn hafa bæði komið til fjárln. og áskoranir hafa komið úr ýmsum áttum um að halda þessu fjármagni inni sem var ætlað til hans en allt hefur komið fyrir ekki. Meira að segja þegar frúin aðsópsmikla kom og það var . . .  Ég vil víkja örlítið að einni stofnun undir menntmrn. en það er Námsgagnastofnun. Fjárhagur hennar hefur verið afar bágborinn og þar vantar hundruð milljóna upp á að stofnunin hafi getað sinnt hlutverki sínu. Hún fékk að vísu 17 millj. kr. hækkun sem er þó í áttina en það er langt í frá að sú stofnun geti þjónað hlutverki sínu því að auðvitað þarf að vera samfella í útgáfu og námsefnið þarf að svara kröfum tímans. Ég hef það t.d. fyrir satt að það sé kennt enn þá í námsbókum í landafræði að Sovétríkin séu við lýði. Ég held að þetta standi í námsbókum í landafræði og hef það fyrir satt að það hafi ekkert breyst í því efni að Sovétríkin séu enn þá eins og þau voru.

Það er allur varinn góður.

Það er allur varinn góður segir hv. varaformaður fjárln. Það er gott að vera varasamur en ég held að það mætti nú breyta þessu. Ég vona að ástandið verði ekki þannig aftur að ástæða sé til að láta þetta standa. Ég er hissa á því ef hv. varaformaður fjárln. vill láta þetta standa. Ég hélt að hann hefði ekki verið hallur undir það batterí sem þarna var fyrir austan. En lengi skal manninn reyna. Ég vil víkja örlítið að félagsmálum og Framkvæmdasjóði fatlaðra sem hefur komið til umræðu fyrr í dag. Fulltrúar framkvæmdasjóðsins voru á fundi með félmn. í morgun og höfðu áhyggjur af því háa hlutfalli sem ákveðið er að fari til rekstrar af framkvæmdafé framkvæmdasjóðsins. Sannleikurinn er sá að ekkert hefur verið rætt við þessa aðila um þessi mál. Þessir fulltrúar fundu nú að því. Þeir útilokuðu ekkert í sjálfu sér að eðlilegt væri að það færi eitthvað til reksturs. En það er nú lágmarkið að ræða við og kalla fólk, sem stýrir þessum málum, til viðræðu um það hlutfall sem gengur til þessara mála. Ég hvet til þess að málið verði tekið upp milli 2. og 3. umr. og skoðað betur og ekki síst af því að skerðingin er í frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum sem er til meðferðar í hv. efh.- og viðskn. Þá hefur þingið tækifæri til að skoða þessar forsendur upp á nýtt. Ég vildi hvetja til þess að það yrði gert. Einnig komu fram hjá þessu fólki áhyggjur vegna húsaleigubótanna sem eiga að greiðast um áramót til öryrkja og skerðir hina svokölluðu uppbót þeirra og verður til þess að í raun fá öryrkjar 2.000 kr. á mánuð sem njóta húsaleigubóta og aðrir fá 7.000 þús. kr. á mánuði. Ég held að þetta mál verði Alþingi að taka til meðferðar. Ég get þess um þetta mál þar sem ég tel að það verði að fara nánar yfir málin því hér hafi löggjafanum yfirsést og verði að fara aftur yfir þessar forsendur. Ég vil einnig nefna að felldur er niður liðurinn Vinnumál þar sem fjármagni hefur verið veitt til Alþýðusambands Íslands og aðila vinnumarkaðarins vegna ákveðinnar þjónustu sem þessir aðilar inna af hendi í almannaþágu. Þessum málum hefur einnig verið frestað til 3. umr. En ég nefni þetta vegna þess að ég tel að þetta málefni þurfi að lagfæra á milli 2. og 3. umr. Hins vegar er komin enn ein yfirlýsingin í sveitarfélagamálunum varðandi Innheimtustofnun og Jöfnunarsjóð sveitarfélaga, því að þessar yfirlýsingar sjá dagsins ljós reglulega á jólaföstunni svona um það leyti sem fyrsti jólasveinninn kemur. Það er hætt við að svíkja loforðið frá síðasta ári um að hætta að innheimta gjald frá sveitarfélögunum í Atvinnuleysistryggingasjóð og það er auðvitað vel að það er horfið frá því. Þar með er búið að draga til baka þá ákvörðun sem var á sínum tíma tekin um lögguskattinn sem var harðlega mótmælt á Alþingi. Einnig er búið að leysa málið um þjónustuframlög sveitarfélaga í bili með lántöku og ýta því fram á næsta ár og fyrirheit um að endurskoða löggjöf um Innheimtustofnun sveitarfélaga og innheimtu barnsmeðlaga þannig að Jöfnunarsjóðurinn geti staðið við skuldbindingar sínar að þessu leyti. Það er mjög áríðandi að koma þessum málum á hreint svo þetta endurtaki sig ekki vegna þess að staða sveitarfélaganna er miklu verri en hún hefur verið. Sveitarfélögin standa orðið höllum fæti og staða þeirra hefur versnað um 2--3 milljarða kr. á undanförnum árum. En hagur þeirra batnaði mjög eftir tekjustofnalögin árið 1989 en nú hefur sigið aftur á ógæfuhliðina. Varðandi dómsmálin vil ég minnast á eitt atriði þar sérstaklega sem ekki er hlustað á og ekkert er fyrirséð í fjárlagafrv. en það eru löggæslumál um land allt. Það er nokkuð sama hvar maður fer, a.m.k. í mínu kjördæmi og ég veit að það er víðar, að kvartanir um ófullnægjandi löggæslu eru mjög miklar. Mörg erindi liggja fyrir fjárln. um þetta mál um auknar heimildir fyrir stöðum fyrir löggæslumenn en þessu málefni hefur ekki verið sinnt. Við svo búið má ekki standa. Það er beinlínis öryggismál og þarf ekki að lýsa því að öflug löggæsla sé á þéttbýlisstöðum um allt land, ekki síður en í Reykjavík. Það getur beinlínis verið eitt af þeim atriðum sem ræður búsetu fólks hvernig búið er að í þessum efnum eins og öðrum. Það er mjög miður að ekki skuli vera hlustað á þessi erindi. Full þörf væri á því að setja sérstaka vinnu í þessi mál til að gera sér grein fyrir því hvernig má bæta hér úr brýnustu þörfinni. Ég veit að hún er fyrir hendi. Í öðru lagi vildi ég minnast á málefni Landhelgisgæslunnar. Þar sem ekki er séð fyrir rekstri hinnar nýju og glæsilegu björgunarþyrlu sem loks kemur nú á þessu ári og er mikill og gleðilegur áfangi. Gæslunni er ætlað að skera niður annan rekstur á móti rekstri þyrlunnar sem nemur 10 millj. á mánuði. Þetta er auðvitað óviðunandi því að Landhelgisgæslan þarf að vera öflug. Breyttar aðstæður í sjávarútvegi hafa gert það að verkum og raunar hefur alltaf verið mikil þörf fyrir öfluga landhelgisgæslu. Það kom einmitt fram í fyrirspurnatíma í gær hvað brýnt er að Landhelgisgæslan geti sinnt eftirlitshlutverki sínu á sjó eins vel og unnt er. Eins og ég sagði í upphafi mun 3. umr. málsins verða allfyrirferðarmikil vegna þess hve mikið stendur út af enn þá í starfi nefndarinnar og hve mörgum stórum málum hefur verið ýtt til 3. umr. Ég hóf ræðu mína á því að segja að stjórnarliðar hefðu talað af mikilli bjartsýni í dag. Þeir eru nokkuð kotrosknir í ræðustól og hafa veifað merkustu pólitísku yfirlýsingu síðari tíma. Hins vegar verð ég að segja því miður að ég er ekki eins bjartsýnn varðandi þetta frv. og efnahagsmálin almennt. Mér finnst mál málanna nú vera afkoma heimilanna í landinu, avinnumál og kjaramál. Þetta frv. tekur engan veginn á þeim málum að neinu leyti. Það er einnig byggt á ótryggum forsendum um hagvöxt og atvinnustig, því miður. Þess vegna er ég ekki bjartsýnn á að þetta frv. reynist raunhæft. Þetta er ekki innlegg í þá kjarabaráttu sem fram undan er frekar en merkasta pólitíska yfirlýsing síðari tíma sem var kynnt á Alþingi í gær.

Hæstv. forseti. Hv. 2. þm. Austurl. flutti hér ágæta ræðu að venju og var málefnalegur. En það var eitt sem vakti athygli mína og það var að hann vitnaði m.a. í ræðu mína fyrr í kvöld og að ég hefði bent á þá staðreynd að halli á ríkissjóði leiddi til skuldasöfnunar eins og alþekkt er. En á sama tíma og hann vakti athygli á þessu og gagnrýndi í rauninni mjög harkalega hallann á ríkissjóði þá taldi hann vanta fjárfestingu. Og hvernig skyldum við nú koma af stað fjárfestingu nema því aðeins að auka hallann á ríkissjóði og efna til meiri lántöku? Ég get því ekki séð, hæstv. forseti, að þetta komi heim og saman og vildi fá skýringu á þessu hjá hv. þm. Einnig vildi ég nefna það sem fram kom hjá hv. 2. þm. Austurl. varðandi færslu grunnskólans. Það hefur komið fram hjá ýmsum að menn telja að vanti í fjárlagafrv. fyrir næsta ár færslu á grunnskólanum. Þetta er grundvallarmisskilningur. Það er ekki gert ráð fyrir því í fjárlögum að lækkuð séu framlög ríkisins til grunnskólans fyrr en lög hafa verið sett um þann flutning. Þess vegna er mjög óeðlilegt t.d. það sem hefur komið fram í gagnrýni samtakanna Heimili og skóli og hv. 2. þm. Austurl. að fjárveitingar eigi að vera til sveitarfélaga í því frv. til fjárlaga sem hér er til umfjöllunar. En ég vil að þetta komi hér fram. Það er ekkert óeðlilegt við það þó að í fjárlagafrv. fyrir næsta ár komi ekki fram lækkun á framlögum ríkisins vegna þess að grunnskólinn verði fluttur, það er misskilningur.

Virðulegi forseti. Hv. 1. þm. Vesturl. undrast að ég skuli gagnrýna halla ríkissjóðs og biðja um leið um auknar fjárfestingar eins og hann orðaði það. Það er mergurinn málsins og ég kom reyndar inn á það við 1. umr. þessa máls að atvinnustefna ríkisstjórnarinnar hefur brugðist og þess vegna er atvinnuvandinn stærsti útgjaldavandi ríkissjóðs. Ef hjól atvinnulífsins mundu snúast þá mundi það létta undir með afkomu ríkissjóðs. Það er mergurinn málsins. Við minnihlutamenn í fjárln., fulltrúar Framsfl., höfum ekki flutt útgjaldatillögur við þetta frv. Og ekki flutt brtt. um útgjaldamál sem við vitum að hv. stjórnarliðar muni fella í þinginu því það er búið að berja þá saman. Þeir ætla líklega að stjórna áfram. En atvinnustefnan er veigamesti þátturinn í þessu. Varðandi grunnskólann þá sýnir frv. hvernig ríkið vill hafa grunnskólann og ráðstafanir í ríkisfjármálum sýna það. Það er þá sveitarfélaganna að efla grunnskólann. Það var það sem ég átti við. Ég geri mér alveg fullkomlega grein fyrir því að það verða ákveðnar fjárveitingar á sínum tíma. En stefnumörkunin liggur fyrir af hálfu ríkisvaldsins.

Virðulegi forseti. Hvar er hinn margrómaða efnahagsbata að finna sem hæstv. forsrh. boðaði í sumar sem leið og hefur síðan verið endurtekið? --- Nú réttir hæstv. fjmrh. upp höndina. Það er eitthvað nýtt ef það er að finna bata hjá honum varðandi fjármálin því það er ekki að heyra í þingsölum og ekki að finna í fjárlagafrv. En hver stjórnarliðinn af öðrum sem hér stendur upp magna upp batann í andanum en draga svo úr jafnharðan enda eðlilegt vegna þess að efnahagsbatinn er hvergi áþreifanlegur í þjóðfélaginu, því miður. Það má eiginlega segja að þessi uppsveifla sé aðeins á Austurvelli, hún nái ekki lengra. En með jöfnu millibili þá sveifla þeir sér upp hér ákveðnir hv. þm. og hæstv. ráðherrar.

Þeir eru svo léttir sumir.

Þeir eru svo léttir sumir, segir einn hv. þm. Já, með jöfnu millibili eru þeir léttir og þyngjast svo á milli þegar raunveruleikinn blasir við þeim. Það var t.d. ekki mikinn bata að finna í nýja undrinu frá hæstv. ríkisstjórn sem birt var um helgina sem hv. formaður fjárln. sagði að væri merkasta pólitíska yfirlýsing um langan tíma og flokksbróðir hans, formaður Alþfl., hæstv. utanrrh., sagði daginn sem undrið fæddist hafa verið einn besta dag í lífi hans í þessu stjórnarsamstarfi. Það var ekkert minna. Þá fór maður að sjálfsögðu að hugsa: Óskaplega hafa þetta verið daprir dagar og erfiðir ef þetta lítilræði gat lyft þeim svona hátt í hæðir. Það er knálega orðað þetta plagg: ,,Yfirlýsing ríkisstjórnarinnar um aðgerðir til að stuðla að aukinni atvinnu, stöðugleika og kjarajöfnun.`` Þetta er knálega orðað. En innihaldið er ekki alveg jafnknálegt. Að vísu eykur það fjárlagahallann um 2,5 milljarða ef þetta yrði nú keyrt í gang vegna þess að menn treysta sér ekki til að leggja á skatta á móti. Menn treysta sér ekki til þess. Þeir ætla að bíða eftir því að sjálfsögðu að stjórnarandstaðan í dag geri það enda eru þeir búnir að bjóða þeim sæti í þeirri nefnd sem á að semja lög varðandi fjármagnstekjuskattinn. Nei, hæstv. fjmrh. treystir sér ekki til þess. Þetta á allt að gerast á næsta ári. Það er svolítið athyglisvert að okkur í stjórnarandstöðunni skuli allt í einu vera boðið að taka þátt í þessu því ekki var okkur boðið að taka þátt í endurskoðun sjávarútvegsstefnu og ekki endurskoðun á skólamálum almennt. En í þessu já, gjörið þið svo vel, þið megið taka þátt í þessu. Það er vegna þess að sjálfsögðu að stjórnin er hrædd við að leggja skatt á þessa aðila, fjármagnseigendur í landinu. Þeir treysta sér ekki til þess, að sjálfsögðu ekki. Með þessu plaggi er ríkisstjórnin að leggja 2,5 milljarða a.m.k. í aukinn fjárlagahalla. Mig langar að taka einn punkt úr þessari yfirlýsingu sem var eiginlega upphaf ræðu hv. formanns fjárlaganefndar í dag. Það er úr 3. kafla í þessu merka plaggi um nýsköpun í atvinnulífi og markaðssókn og hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Til þess að treysta enn frekar undirstöður íslensks atvinnulífs og skapa fleiri störf mun ríkisstjórnin leggja fram frumvarp um nýsköpun í atvinnulífinu. Með því verður greitt fyrir vöruþróun og markaðssókn erlendis, m.a. á EES-svæðinu. Aðgerðir þessar munu ná til allra atvinnugreina. Jafnframt hefur ríkisstjórnin ákveðið sérstakar aðgerðir til þess að auka erlendar fjárfestingar hér á landi.`` Þetta var upphaf ræðu hv. formanns fjárln. Hann lagði út frá þessum orðum. Maður spyr sig: Voru þessir menn að vakna af dvala? Eru ekki tvö ár síðan að hér var samþykkt að ganga í hið Evrópska efnahagssvæði? Hvað hafa menn verið að gera allt þetta ár? Ég spyr. Jú, að sjálfsögu lögðu þeir 2 millj. kr. í sendiráðið í London einmitt í þessum tilgangi. Ég veit ekki í hvað það fór nákvæmlega en þeir geta kannski svarað því. Það er einmitt mál sem er í rannsókn um þessar mundir. En hvernig á maður að trúa því núna að það eigi að fara fram einhver sérstök aðgerð til að nota þau tækifæri sem við höfum á hinu Evrópska efnahagssvæði? Af hverju skyldum við trúa því í dag? Af hverju skyldum við trúa því akkúrat í dag að þessir aðilar ætli að fara af einhverjum krafti í nýsköpun? Ég nefni dæmi. Í maí var samþykkt svokölluð Vestfjarðaaðstoð. Hvernig hefur það mál gengið fyrir sig? Sú ágæta aðstoð sem Vestfirðingar áttu að fá hefur nú verið til umræðu alllengi en þetta frv. sem varð að lögum í maí í ár hét Ráðstafanir til að stuðla að stækkun atvinnu- og þjónustusvæða á Vestfjörðum í kjölfar samdráttar í þorskafla. Það er fyrst í dag eftir allan þennan tíma sem verið er að úthluta smáhluta af þessum 300 millj. sem var nú ekki stór upphæð. Það var í dag sem Byggðastofnun var að gefa grænt ljós á 100 millj. kr. til þriggja fyrirtækja á þessu svæði. Það tók allan þennan tíma. Ég nefni annað dæmi. Á sama tíma og því var lofað að Vestfirðingar fengju þessa aðstoð þá var því einnig lofað að sérstaklega yrði skoðað það svæði á utanverðu Snæfellsnesi sem nú heitir Snæfellsbær sem er líkt varðandi atvinnumál og á Vestfjörðum. Þessi skoðun hefur staðið yfir síðan í desember í fyrra. Henni er ekki lokið enn þá. Hún hefur staðið yfir í ár. Það er ekki af því að það séu svo mörg fyrirtæki á þessu svæði og ekki af því að atvinnulífið sé svo flókið. Það er vegna þess að ríkisstjórnin ætlar ekki að gera neitt í þessu máli. Hún hefur aldrei ætlað að gera neitt. Þess vegna þegar maður les þessar línur á bls. 2 þá trúir maður ekki orði og veit að það verður ekkert gert í þessu máli. Mig langar til að spyrja í þessu sambandi: Hvenær eigum við von á þessu frv. til laga um nýsköpun í atvinnulífi og markaðssókn? Er þetta frv. tilbúið hjá hæstv. ríkisstjórn? Hvenær fáum við að sjá þetta frv.? Það er nú svo að þó þetta líti nú vel út þá eru fleiri liðir sem manni finnast harla ótrúlegir miðað við það sem við höfum upplifað síðustu þrjú ár. T.d. er í 13. lið í þessu sama plaggi um lækkun húshitunarkostnaðar og, með leyfi forseta, stendur hér: ,,Ríkisstjórnin mun hefja viðræður við orkusölufyrirtækin með það fyrir augum að efna til samstarfs um að lækka húshitunarkostnað á dýrustu svæðunum umfram það sem þegar hefur verið gert af hálfu stjórnvalda með niðurgreiðslum og yfirtöku skulda orkufyrirtækja.`` Hvað hefur gerst í þessu máli? Það var lagður virðisaukaskattur á alla orku í landinu.  Hvar er svo efnahagsbatann að finna í fjárlagafrv.? Hann er hvergi að finna þar. Ef ég tek heilbrigðismálin sérstaklega fyrir þá er enn boðaður niðurskurður í heilbrigðismálum og það er enn boðaður sérstakur skattur á sjúklinga. Þetta eru kallaðar sértekjur í fjárlagafrv. en heitir á mæltu máli bara einfaldlega sjúklingaskattur, nýjar álögur á sjúklinga. Þegar maður skoðar það hvernig þessar sértekjur hafa náðst á undanförnum árum á sjúkrahúsum þá hafa þær ekki náðst nema að litlu leyti. Þær hafa ekki náðst nema að litlu leyti og munu ekki nást nema að litlu leyti vegna þess að sjúklingar sem eru tekjulitlir geta ekki fjárhags síns vegna farið í aðgerðir sem kosta fleiri þúsund krónur. Það er ekki flóknara en svo. Enn eru boðaðar nýjar sértekjur á sjúkrahúsunum sem þýðir einfaldlega það, einföld dæmi, að allar kviðspeglanir kosta eftir áramóti 14.000 kr. Einföld rannsókn mjög mikilvæg fyrir sjúklingana. Það þýðir að þeir sem eiga ekki þessar 14.000 kr. fara ekki í þessar rannsóknir sem þýðir að þeir fá ekki sjúkdómsgreiningu eins og þeir hefðu fengið áður meðan ekki var borgað fyrir þetta að fullu eins og nú á að gerast. Það mun kannski kosta þjóðfélagið enn þá meira til lengri tíma litið því þá geta blossað upp erfiðir sjúkdómar sem hægt er að finna við þessa einföldu rannsókn. Það gerist nefnilega alveg það sama og hefur gerst varðandi tannlækningar. Það hefur gerst hjá tannlæknum að tekjulágt fólk fer ekki til tannlækna vegna þess að það hefur einfaldlega ekki efni á því. En af því að ég er farin að tala um tannlækna og af því að ég sé að hæstv. menntmrh. er hér þá langar mig að spyrja hann að því sem var aðalfréttaefnið í kvöld að það væri réttast að leggja niður tannlæknadeildina við Háskóla Íslands, nú langar mig að heyra hvað hæstv. menntmrh. segir um það málefni. Er hann sammála því? Mér fannst það svolítið fróðlegt að hlusta á þá sem voru með þessar tillögur að þeir voru að tala um að þeim fyndist rétt að háskólinn nýtti peningana í eitthvað annað, t.d. í sjávarútvegsnám á háskólastigi. Nú er það tiltölulega ný námsgrein og ég held að það væri gott að það kæmi betri reynsla á það áður en menn spýttu miklu fjármagni til viðbótar þó það sé allra góðra gjalda vert eitt og sér. En það væri gaman að heyra hvað hæstv. menntmrh., fyrst hann er einn fárra ráðherra í salnum, segir varðandi þessa fyrirspurn. Það er ýmislegt fleira varðandi heilbrigðismálin sem væri fróðlegt að spyrja hæstv. heilbrrh. um en hann er trúlega ekki í húsinu. Nei, hann er ekki hér í húsi, því miður. Ég sé nefnilega í fjárlagafrv. að áætlað er að þáttur sjúkraþjálfunar lækki um 50 millj. Mig langar að lesa bréf sem barst til hv. heilbr.- og trn. varðandi þetta mál og skýrir vel hve þáttur sjúkraþjálfunar er mikilvægur. Mér er alveg fyrirmunað að skilja hvernig er hægt að draga 50 millj. úr þessum mikilvæga þætti. Með leyfi forseta, stendur í þessu bréfi frá Félagi íslenskra sjúkraþjálfa: ,,Ekki hafa fengist upplýsingar um forsendur niðurskurðarins frá heilbrrn. eða Tryggingastofnun ríkisins aðrar en þær að útgjöld til sjúkraþjálfunar hafa hækkað síðustu ár og við því þurfi að bregðast. Sjúkraþjálfarar hafa ítrekað bent á að þessi aukning er fyrst og fremst til komin vegna aðgerða heilbrigðisyfirvalda, m.a. styttri legutíma á sjúkrahúsum. Sjúklingar sem áður fengu endurhæfingu innan veggja sjúkrahúsanna þurfa nú að sækja meðferð á göngudeildir. Það var því viðbúið að þessi liður fjárlaga mundi aukast. Hjálagt eru upplýsingar frá Tryggingastofnun ríkisins um kostnað vegna sjúkraþjálfunar. Eins og sést á yfirlitinu er það meðferð sjúklinga sem fá fría sjúkraþjálfun 100% sem hefur hækkað mest. Er það fólk sem hefur ævilangar fatlanir og langvinna sjúkdóma sem flokkast þar undir. Jafnframt má sjá af yfirlitinu að sjúkraþjálfun vegna íþrótta hefur aukist verulega. Engum hefur dottið í hug að skera niður þar enda sterkur hópur sem stendur vörð um íþróttamenn sem gildir því miður ekki um alvarlega sjúkt fólk og aldraða sem á sér ekki sterkan málsvara. Mörg dæmi eru til að um þennan mikla sparnað sem verður þegar endurhæfing er færð frá stofnun til göngudeildar. Eitt dæmi er að sjúklingur hefur verið í sjúkraþjálfun á göngudeild sl. þrjú ár. Sjúklingurinn hefur fengið að meðaltali 40 meðferðir á ári sem kostar þjóðfélagið 76 þús. kr. á ári. Áður en þessi háttur komst á með göngudeildarþjálfun þurfti þessi sami sjúklingur að liggja inn á stofnun í um 30 daga á ári sem kostar þjóðfélagið yfir 1 millj. kr. Þarna er augljós sparnaður. Með niðurskurði á göngudeildarþjónustu er hætta á að snúið verði af þessari braut og fleiri sjúklingar komist ekki til endurhæfinga á göngudeild og verði því að leita dýrari úrræða. Félag íslenskra sjúkraþjálfara hefur átt í samningaviðræðum við Tryggingastofnun ríkisins í rúmlega ár um breytingar á samningi aðila. Helstu tillögur um niðurskurð sem komið hafa frá Tryggingastofnun ríkisins eru: 1. Að hækka hlutfall greiðslu sjúklinga úr 40 í 50%. 2. Að fækka þeim sem fá fría sjúkraþjálfun en það er fólk sem hefur ævilanga fötlun og langvinna sjúkdóma. 3. Að hætta að greiða fyrir ákveðna sjúkdómsflokka, svo sem vöðvabólgu. Allar þessar tillögur koma hart niður á sjúklingum. Á niðurskurðartímum hafa nágrannaþjóðir okkar á Norðurlöndum aukið útgjöld til endurhæfingar en ekki dregið úr þeim eins og hér stendur til að gera. Þar hefur verið sýnt fram á að með endurhæfingu er hægt að gera fólk vinnufært mun fyrr eftir slys og erfið veikindi. Með niðurskurði til sjúkraþjálfunar og með breytingum á reglum nr. 14/1993, um hlutdeild sjúkratryggðra í kostnaði vegna heilbrigðisþjónustu, sem tók gildi 1. okt. sl., er almenningi torveldað að fara í sjúkraþjálfun. Það er rétt að benda á að það kostar ekkert að fá lyfseðil hjá lækni en það kostar sjúklinginn 600 kr. að fá tilvísun til sjúkraþjálfara. Við óttumst því að sjúklingar leiti í auknum mæli eftir verkjastillandi og vöðvaslakandi lyfjum í stað sjúkraþjálfunar og hvað sparar það?`` Það er alveg augljóst að ef þessi liður verður ekki hækkaður þá verður þetta til þess að læknar munu í auknum mæli leggja þá sjúklinga sem í dag fá sjúkraþjálfun og geta verið heima hjá sér inn á sjúkrahús vegna þess að þeir geta ekki verið án þessarar meðferðar og það kostar ríkið miklu hærri upphæðir, þannig að það mun ekkert sparast við þetta, því miður, nema síður væri. Það eru ýmsar aðrar spurningar sem brenna á vörum okkar sem erum í heilbr.- og trn. Það er mjög slæmt að hæstv. heilbrrh. skuli ekki vera hér. Við þurfum að fá svör við því hvernig á að spara 200 millj. kr. í lyfjakostnað. Við höfum ekki fengið nein svör við því. Við þurfum að fá svör við því hvernig á að spara 100 millj. í sérfræðiþjónustu. Á að taka upp tilvísunarkerfið? Þessar 100 millj. áttu að sparast með því. En það er alveg óljóst hvort það á að taka upp þetta tilvísunarkerfi. Svo rekst þetta hvert á annars horn því þó svo það eigi að spara 100 millj. í sérfræðiþjónustu þá á líka að draga 50 millj. kr. úr heilsugæsluþjónustu sem á þó að taka við af sérfræðingunum. Það er eiginlega alveg óskiljanlegt hvernig hægt er að fá þetta heim og saman. Þá á að draga 70 millj. kr. úr rannsóknalækningum. Ég vildi gjarnan fá svör við því hvernig á að fara að því. Og stóra málið sem við verðum að fá svör við er það hvernig á að spara 850 millj. í lífeyristryggingar? Við höfum áhyggjur af því að húsaleigubætur skerði annan lífeyri. Við því verðum við að fá skýr svör hvort það er tilfellið. Vonandi er þessi ótti ástæðulaus hjá okkur en við verðum að fá svör við því hvernig á að ná þessum 850 millj. Er þetta bara plat? Fulltrúar stærstu sjúkrahúsanna í landinu hafa komið til hv. heilbr.- og trn. og það er alveg ljóst að mörg stærri sjúkrahús geta ekki verið með óbreyttan rekstur ef fjárlagafrv. verður samþykkt eins og það er í dag. Tökum bara Ríkisspítalana eina og sér. Þeir eiga að spara 250--300 millj. kr. og auk þess eiga þeir, bara Ríkisspítalarnir einir, að ná inn 50 millj. kr. í nýjar sértekjur, sem ég er búin að lýsa hér að er útilokað að ná. Það er útilokað að ná þeim. En þar fyrir utan eiga þeir að spara 250--300 millj. kr. Það eru 337 þús. legudagar bara á Ríkisspítölunum og þeir hafa sparað og dregið saman á öllum deildum eins og hægt er. Það er ekkert nema eitt sem er eftir, þ.e. að loka deildum. Hvar í heila heiminum getur það gerst nema á Íslandi þar sem eru byggðar glæsilegar sjúkrastofnanir, þar sem er eitt langbest menntaða fólk í heilbrigðisstéttum í heiminum? Við erum afskaplega vel tækjum búin en við getum ekki rekið þessar stofnanir. Og við rekum ekki þessar stofnanir, mörg stór og myndarleg sjúkrahús, nema á hálfum snúningi. Ég nefni Sjúkrahús Akraness sem hefur alla möguleika til að gera flestar tegundir aðgerða en hefur ekki efni á því þrátt fyrir að sérfræðingarnir séu til staðar. Þetta er ekki eðlilegt og því hlýt ég að taka undir með hæstv. heilbr.- og trmrh. þar sem hann sagði á fundi Ríkisspítala í dag að hann væri að skipa nefnd til að endurskoða hvernig nýta mætti þær 40 skurðstofur sem eru um allt land. Þetta er mikil fjárfesting og það er mikið hægt að nýta þessa fjárfestingu. Það þætti lélegur almennur rekstur í fyrirtækum ef það væri hagkvæmast að vinna sem minnst eins og er með þessi sjúkrahús ef þau eiga að ná endum saman. En sem betur fer sé ég í brtt. frá meiri hluta við fjárlagafrv. að það hafa komið fram nokkrar breytingartillögur um að rétta hag nokkurra sjúkrahúsa á landinu og með leyfi virðulegs forseta langar mig að lesa nokkrar breytingartillögur sem hér eru gerðar. Gert er ráð fyrir því að Fjórðungssjúkrahúsið á Ísafirði fái 13 millj. kr. til viðbótar við það sem áður stendur í fjárlagafrv. og mig langar að spyrja nákvæmlega vegna þess að mér finnst að það þurfi að fara faglega yfir það þegar verið er að skerða sum sjúkrahús og auka við önnur, hvað býr nákvæmlega að baki. Mig langar að spyrja að því varðandi Fjórðungssjúkrahúsið á Ísafirði sem fær hæstu upphæðina: Hvaða nýjungar eiga þar að fara fram? Er þetta til að geta haft óbreyttan rekstur eða er þetta vegna nýjunga? Ég sé hvað á að gera á Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri sem gerð er tillaga um að fái 15 millj. kr. í aukafjárveitingu og er það vegna öldrunarlækningadeildar. Á St. Jósefsspítalanum í Hafnarfirði er gert ráð fyrir 11 millj. kr. aukafjárveitingu og mér sýnist það vera til að bæta almennan rekstur. Ef það eru einhverjar nýjungar þar langar mig til að heyra um þær. Varðandi St. Fransiskusspítalann á Stykkishólmi býst ég við að það sé til að halda bara þeim almenna rekstri sem þar er uppi. En mig langar að spyrja: Hvað ætla menn að gera við stóru sjúkrahúsin sem geta ekki haldið upp þeim rekstri sem þau hafa gert undanfarin ár með óbreyttri fjárveitingu? Það er nauðsynlegt að skoða þessi mál í heild sinni. Auðvitað eru mjög mörg málefni sem brenna á manni við þessa umræðu um fjárlagafrv. Gert er ráð fyrir í frv. að embætti héraðslækna falli út og mönnum hefur fundist þau störf fremur léttvæg sem héraðslæknar hafa innt af hendi en mig langar til að fræða hv. alþm. um það hvað héraðslæknum er ætlað. Í upphafi var tillaga um að héraðslæknar væru fimm að tölu, einn fyrir Reykjavík og einn fyrir hvern landsfjórðung. Embætti landlæknis átti að leggjast niður í upphafi. Í meðförum þingsins var því breytt í það horf sem enn er. Samtímis voru ýmsar embættisskyldur, sem áður hvíldu á heilsugæslulæknum, felldar niður. Embættin hafa alla tíð átt að vissu leyti erfitt uppdráttar vegna tregðu heilbrigðisyfirvalda að flytja verkefni heim í héruð. Miklar umræður hafa verið undanfarin ár um dreifingu valds í heilbrigðisgeiranum og að færa ábyrgð bæði fjárhagslega og faglega nær heilbrigðisstofnunum. Þannig var samþykkt á Alþingi árið 1991 þáltill. um héraðsskrifstofur heilbrigðismála sem þó hafa ekki leitt til neinna breytinga. En störf héraðslækna eru sem hér segir: Seta í heilbrigðismálanefnd, formennska í svæðisnefnd heilbrigðiseftirlits, seta í svæðisráði fatlaðra, umsagnaraðili fyrir þing og önnur yfirvöld, embættislækningar fyrir ýmis yfirvöld í héraði, t.d. í málum sem snerta vottorð geðsjúkra og mannskaðarannsóknir, kvörtunaraðili sem almenningur og starfsfólk í heilbrigðisþjónustu getur leitað til, seta í inntökuhópi fyrir verndaðan vinnustað og ýmis önnur tilfallandi störf og uppákomur. Mér finnst nauðsynlegt að fram komi hver eru laun héraðslækna utan Reykjavíkur en þau eru 24.008 kr. á mánuði fyrir skatt. Við erum því ekki að tala um stór embætti. En ég tel að þessi embætti séu mjög mikilvægur tengiliður og að frekar eigi að efla þau en að þynna þau svona út. Þó svo í þessu frv. sé aðeins gert ráð fyrir að falli niður embætti héraðslæknis í Reykjavík og á Akureyri er þetta auðvitað skref til þess að leggja þetta alfarið niður. Í frv. er heilsugæslulæknum ætlað að taka þetta yfir en það hlýtur að verða að setja meiri peninga í landlæknisembættið ef það á að leggja niður bæði þetta embætti á Akureyri og eins í Reykjavík. Við sjáum það í fjárlagafrv. að gert er ráð fyrir aukinni starfsemi hjá landlækni. Það eru 5 millj. komnar aukalega sem er tilgreint nákvæmlega í hvað á að fara en ég tel það líka hljóti að vera að það sé til að dekka aukin verkefni. Það er von að maður spyrji sig hvar efnahagsbata sé að finna. Það er alla vega ekki að finna mikinn efnahagsbata þegar maður les yfir fjárlagafrv. hvað varðar heilbrigðismál í landinu.

Virðulegi forseti. Hv. 2. þm. Vesturl. spurði hvernig stæði á þeirri 13 millj. kr. viðbótarfjárveitingu sem gert er ráð fyrir í tillögum meiri hluta fjárln. vegna Fjórðungssjúkrahússins á Ísafirði. Því er til að svara að ætlunin er á næsta ári að taka í notkun nýja hjúkrunarálmu á sjúkrahúsinu sem þegar er lokið byggingu við. Það er ljóst að ef þetta viðbótarfjárframlag kæmi ekki til yrði sú starfsemi í algeru skötulíki á næsta ári. Ef hv. þm. hefði lesið greinargerð fjárlagafrv. hefði hann séð að gert er ráð fyrir því að 27 millj. kr. viðbótarfjárveiting hefði komið til sjúkrahússins á næsta ári vegna hjúkrunarálmunnar en það hefði hins vegar ekki nægt til þess að sú starfsemi hefði getað farið eðlilega fram. Þess vegna varð niðurstaða í umfjöllun fjárln. eftir að haft hefur verið samráð við heimamenn, forustumenn sjúkrahússins og starfsmenn heilbrrn. að það þyrfti að koma til 13 millj. kr. viðbótarfjárveiting til þess að sú starfsemi gæti farið eðlilega fram. Ég vil líka segja vegna ræðu hv. þm. sem hefði vissulega getað kallað á margvísleg andsvör að mér þótti hún skjóta illilega yfir markið þegar hún spurði áðan í ræðu sinni hvað hefði verið gert til þess að draga úr mismun á húshitunarkostnaði í landinu og svaraði sjálfri sér þannig: Það hefur verið lagður á virðisaukaskattur, og gaf þar með til kynna að ekkert hefði verið gert í þessum efnum nema það að íþyngja þeim sem eru að kaupa orku á dýrari svæðum landsins. Þetta er auðvitað hið mesta öfugmæli því að það sem hefur gerst þrátt fyrir allt á þessu kjörtímabili er að framlög hafa verið aukin til niðurgreiðslu á raforku og afsláttur Landsvirkjunar hefur verið aukinn vegna þessa en ætlunin með þeirri yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar, sem hv. þm. vitnaði til, er að fara fram á að Landsvirkjun standi við sinn hlut og auki enn afslátt sinn vegna þessarar orkunotkunar vegna þess að það er einfaldlega þannig að það stendur upp á Landsvirkjun að efla sinn hlut sérstaklega í þeim efnum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir svörin en vissi hann ekki nákvæmlega af því hvað orkukostnaður hækkaði við virðisaukaskattinn? Ég get sagt honum það t.d. að á svæði, sem er með hæstu hitaveitu í landinu, hækkaði húshitunarkostnaður um 5,5% við virðisaukann. Það virðist sem hann viti bara ekkert um það málefni. En ég þakka honum fyrir svörin líka varðandi sjúkrahúsið á Ísafirði. Mér finnst mjög mikilvægt að fá þessi svör en það sem ég er að spyrja um nákvæmlega er þetta: Verður óbreyttur rekstur á sjúkrahúsinu á Ísafirði, annar rekstur en þessi nýi sem hér er boðaður? Ég spyr vegna þess að sjúkrahúsin um allt land eru að tilkynna okkur það að ef fjárlagafrv. verður afgreitt með þeim hætti sem það liggur fyrir verður ekki óbreytt starfsemi, ekki á Landspítalanum, ekki á Borgarspítalanum, ekki á sjúkrahúsinu á Akranesi, ekki á sjúkrahúsinu á Akureyri þannig að spurning mín er sú: Eru nokkur sjúkrahús sem geta haft óbreytta starfsemi? Ég var að spyrja um hvort þau sjúkrahús sem ég taldi upp gætu verið með óbreytta starfsemi frá því sem er í dag.

Virðulegi forseti. Sjúkrahúsið á Ísafirði eins og öll önnur sjúkrahús í landinu verður auðvitað að búa við aðhaldsaðgerðir eins og menn þekkja. Það er eins með þetta sjúkrahús eins og öll önnur að það fær enga sérstaka meðferð í þessum efnum. Það sem ég var hins vegar að vekja athygli á er að núna er verið að taka í notkun viðbótarstarfsemi við sjúkrahúsið. Það er sérstaklega verið að leggja til aukna fjárveitingu vegna þess. Að öðru leyti býr Sjúkrahúsið á Ísafirði við sama kost og aðrar sjúkrastofnanir í landinu í öllum grundvallaratriðum. Það mun hins vegar ekki leiða til þess að það verði neinar grundvallarbreytingar á starfsemi Sjúkrahússins á Ísafirði.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Ingibjörg Pálmadóttir spurði hver væri skoðun mín á þeirri hugmynd sem kom fram í ræðu hv. formanns fjárln. í dag að hætt yrði að kenna tannlækningar við Háskóla íslands. Ég verð fyrst að segja að það vakti nokkra undrun mína að þetta skyldi vera fyrsta frétt í Ríkisútvarpinu í kvöld og mér er ekki grunlaust um að hv. formaður fjárln. hafi líka orðið dálítið undrandi á því að það væri mat Ríkisútvarpsins að þetta væri það merkasta sem komið hefði fram í ræðu hans í dag. Ég vil segja að ég tel vel koma til greina að hætt verði að kenna tannlækningar við Háskóla Íslands og ég deili þar skoðun með Háskóla Íslands vegna þess að hjá stjórnendum Háskóla Íslands hefur þessi hugmynd skotið upp kollinum. Hún hefur verið rædd en engin ákvörðun verið tekin. Ég mun ekki á nokkurn hátt beita mér í þessu máli. Ég tel þetta vera alfarið málefni Háskóla Íslands og það sé háskólans að ákveða hvort áfram verði kenndar tannlækningar við stofnunina. Það verður ekki að frumkvæði mínu að þeirri kennslu verði hætt.

Hæstv. forseti. Vegna ræðu hv. 2. þm. Vesturl. vil ég segja að þær spurningar sem hv. þm. bar upp um sjúkrahúsin vöktu nokkuð undrun mína, ekki síst vegna þess að heilbr.- og trn. hlýtur að hafa kynnt sér stöðu þessara mála betur en virtist koma fram í ræðu hv. þm. Ég vona að það sé misskilningur af minni hálfu að henni finnist ofgert í þeim tillögum um fjárveitingar sem meiri hluti fjárln. gerir og lúta að hinum minni sjúkrahúsum, sérstaklega úti á landi. Það liggur fyrir að gerð hefur verið ítarleg skoðun á rekstri þessara sjúkrahúsa. Forsvarsmennirnir hafa gert grein fyrir stöðu mála og þetta er niðurstaðan. Ég vil einnig vekja athygli hv. þm. á því að tekið hefur verið á málum sjúkrahúsanna á Akranesi og Neskaupstað með sérstökum samningi og fjárlagatillögu í fjáraukalögum fyrir árið í ár og ég veit ekki betur en forsvarsmenn þeirra sjúkrahúsa hafi sætt sig bærilega við þá niðurstöðu. Varðandi héraðslæknana er það rétt sem kom fram í máli hv. þm. að þarna er ekki um að ræða veigamikil verkefni og ég held að ekki muni mikil vandræði hljótast af því þó að þessi embætti verði aflögð. Ég tel satt að segja ekkert óeðlilegt að heilsugæslulæknarnir á hverju svæði skipti með sér þessum verkefnum og ekki þurfi að hafa uppi sérstakt embætti til að sinna þeim verkefnum ef þau eru einungis þau sem hv. þm. las upp áðan.

Virðulegi forseti. Það var mikill misskilningur sem kom fram í svörum hv. þm. Sturlu Böðvarssonar þegar hann taldi að mér fyndist ofgert við sjúkrahúsin úti á landi. Það sem ég var að spyrja um var það hvort það væri hægt að hafa óbreyttan rekstur á þessum stofnunum og hann var hissa á því að ég skyldi ekki vita það nákvæmlega sem fulltrúi í heilbr.- og trn. Ég veit það ekki nákvæmlega, hv. þm., og það er greinilegt að hv. þm. veit það ekki heldur því að hann svaraði engu um það. Hann svaraði engu um það sem ég var að spyrja að hér áðan, hvort St. Jósefsspítalinn í Hafnarfirði gæti haldið uppi óbreyttum rekstri með þessari fjárveitingu. En ég tel það mjög mikilvægt að þessi sjúkrahús geti haldið uppi óbreyttum rekstri og er að benda á að það er fjöldi sjúkrahúsa sem geta það ekki með þeim fjárveitingum sem þeim eru veittar í þessu fjárlagafrv. Það er þetta sem ég var að spyrja um. Það kom líka fram hjá hv. þm. að hann gerir mjög lítið úr þessum héraðslæknaembættum. Honum finnst þau einskis virði og það var akkúrat það sem mér datt í hug, að það er verið að þynna þetta út og gera þetta akkúrat að engu með þessu fjárlagafrv. Það er nákvæmlega það sem er því hann sagði orðrétt: Ef það er bara þetta sem þessir aðilar gera þá skiptir þetta engu máli. Og það er ókunnugleiki hjá hv. þm. sem kemur fram í þessu svari.

Hæstv. forseti. Okkur þingmönnum Vesturlands er mjög vel ljóst hver verkefni héraðslæknis Vesturlands eru. Okkur var gerð grein fyrir því á fundi á Akranesi fyrir stuttu þannig að hv. þm. veit það eins vel og ég hvað þarna er um að ræða. En ég tel ekki ástæðu til þess að hafa fleiri orð um það. Ég hef komist að þeirri niðurstöðu og er sannfærður um það að það sé ekkert óeðlilegt að heilsugæslulæknarnir í hverjum landshluta skipti þessum verkefnum milli sín, en hins vegar þarf auðvitað að semja um það. Því fyrirkomulagi þarf að koma í fast form. Varðandi spurningar hv. þm. um það hvort verkefni viðkomandi sjúkrahúsa sem gert er ráð fyrir að fái aukin framlög breytist eða aukist, þá liggur það fyrir að þetta eru mjög takmarkaðar fjárveitingar sem þarna er um að ræða. Það er gert ráð fyrir bæði í fjáraukalögum og væntanlega verður það við 3. umr. fjárlaga, að stóru sjúkrahúsin á höfuðborgarsvæðinu fá verulegar leiðréttingar sinna mála og ég tel að það verði vel viðunandi, enda er það sérstakur liður í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar að það verði tryggt að fjármunir gangi til sjúkrahúsanna þannig að þekking og sú aðstaða nýtist sem allra best í heilbrigðisþjónustunni sem fyrir hendi er. Hjá litlu sjúkrahúsunum er það þannig að varðandi Ísafjörð þá hefur hv. 3. þm. Vestf. svarað því. Varðandi Stykkishólm þá er, eins og hv. þm. veit, verið að taka í notkun hluta af húsinu sem var verið að endurbyggja og þess vegna þurfti viðbótarfjárveitingu. Í Hafnarfirði er það þannig að St. Jósefsspítalinn hefur ekki haft nægjanlegar fjárveitingar og það er gert ráð fyrir því að sú fjárveiting sem þarna bætist við komi mjög til móts við þann rekstur. Hins vegar er alveg ljóst að það þarf að hægja á, draga úr þjónustunni á þeim spítala.

Virðulegi forseti. Það kom greinilega fram í svari hv. þm. að hann telur að embætti héraðslækna sé einskis virði og þess vegna sé best að búta þetta niður og semja um þetta í einhverjum bútum. Og þá er auðvitað búið að gera það sem ég sagði hér í ræðu minni áðan, þá er búið að eyðileggja þessi embætti og þau verða einskis virði. Og það er kannski ástæða til að menn leggi eyrun við það að menn telja þetta ekki vera þess virði að þau sé á vetur setjandi og þá er það bara þannig og hefur komið skýrt fram hjá hv. þm. Ég er ánægð að heyra það að hann telur gott og rétt að tryggja fjármuni þannig að það komi að sem mestu gagni og það erum við þó sammála um að þarf að gerast og það hefur svolítið skýrst í umræðunni þó að það sé ekki nákvæmlega skýrt, það sem ég hef verið að spyrja um einfaldlega, ég veit um viðbótina hjá þessum sjúkrahúsum en ég var einfaldlega að spyrja: Þurfa menn enn þá að draga saman seglin á þeim stofnunum sem fá þessa aukafjárveitingu? Við því hef ég ekki fengið nein svör, en það mun að sjálfsögðu koma í ljós.

Hæstv. forseti. Ég vil hefja ræðu mína á því að þakka sérstaklega hæstv. menntmrh. fyrir það hversu vel hann hefur setið yfir þessari umræðu. Ég hef tekið eftir því fyrr að hann hefur sýnt þinginu meiri virðingu en flestir aðrir ráðherrar í þessari ríkisstjórn. Auðvitað er það svo að hæstv. fjmrh. ber að vera við þessa umræðu, en okkur stjórnarandstæðingum þykir eðlilegt að gera kröfu til þess að einstakir ráðherrar sem ekki síst fara með hina stóru málaflokka í fjárlögum séu hér viðstaddir umræðuna. Og eins og ég sagði, mér finnst það virðingarvert og þakka hæstv. menntmrh. hversu vel hann hefur hlustað hér á umræður í þetta sinn og ég hef tekið eftir því fyrr. Jafnframt vil ég þakka honum fyrir það að inn í þessa 2. umr. hefur náðst sá áfangi að íþróttasjóður fær sama framlag og hann hafði á síðasta ári. Við stjórnarandstæðingar eða alla vega framsóknarmenn lögum mikla áherslu á það hér við 1. umr. að svo væri og ber að fagna þessu sérstaklega því að þessi sjóður, þó hann sé ekki stór, hefur gífurleg áhrif um allt land á uppbyggingu mannvirkja og stuðlar að heilbrigðu lífi æskufólks um allt land. Þannig að ég þakka hæstv. ráðherra og fjárlaganefndarmönnum að þessi bæn hefur verið tekin til greina. Hún mun skila sér aftur, það er klárt. Ég vil jafnframt segja það, fyrst hæstv. menntmrh. er hér staddur, að það kom mér mjög á óvart sú árás sem háskólinn varð fyrir hér við þessa umræðu. Fyrst er það svo hjá frjálshyggjunni, fyrst eyðileggur hún svo stofnanir, gengur jafnvel af þeim svo veikum að þær standa ekki og síðan heggur hún þær niður. Og hér komu fyrstu skoðanirnar um það að tannlæknadeildin skyldi falla erlendum mönnum í hendur. Metnaður Íslendinga er að hverfa undir þessari ríkisstjórn. Háskólinn hefur verið sveltur. Það er fullyrt að það hafi vantað 300 millj. til þess að hann geti staðist þá samkeppni sem hann býr við sem öflug menntastofnun þannig að það er alvarlegur hlutur. Auðvitað veikjast síðan stofnanir innan frá við eilíft fjársvelti og það endar auðvitað með því sem hér er komið fram að hugur bæði Alþfl. og Sjálfstfl. í þessari umræðu er sá að byrja að henda deildum út úr háskólanum og segja ungu fólki: Viljirðu fara í þetta fag, farðu þá úr landi. Þeir byrja að draga eina og eina tönn úr tanngarðinum. Það hefur verið siður þessara manna á kjörtímabilinu að fara þannig að við að rýra niður margar mikilvægar stofnanir í þessu landi. Svo blasa skörðin við og eftir stendur eyðimörk, því miður. Ég gerði heilmiklar athugasemdir við vinnubrögð hv. fjárlaganefndarmanna í ræðu minni um fjáraukalög. Ég gerði það ekkert út í loftið. Nú hef ég sannfærst um að Alþingi þarf á endurskipulagningu að halda. Alþingi sjálfu er misboðið. Nefndadeild er misboðið vegna starfshátta fjárlaganefndarmanna. Menn bundu miklar vonir við breytt Alþingi í einni deild, þar sem sjálfstæði fagnefndanna yrði mikið og hér breyttust vinnubrögð. En því miður, þau eru verri en þau voru áður og leikaraskapur þeirra hv. þingmanna sem þarna sitja í meiri hlutanum er náttúrlega til skammar. Það er ekki bara að á ýmsum sviðum sé aðstaðan misnotuð heldur gera þeir púragrín að öðrum nefndum Alþingis. Það var meiningin, hæstv. forseti, með breyttu þinghaldi að þannig yrði málum háttað að nefndirnar hver á sínu sviði köfuðu djúpt í mál og legðu fram tillögur og gerðu athugasemdir. Ég hef setið undir forustu eins mesta lýðræðissinna Alþingis, sem hefur borið meiri virðingu fyrir Alþingi kannski heldur en flestir aðrir. Þá á ég við hv. þm. Egil Jónsson og ég minnist þess að á fyrstu árum eftir breytt þinghald lögðum við okkur verulega fram í þessa vinnu, fara yfir þá liði sem snertu landbúnaðinn, fara um landið og hitta fólkið og kafa ofan í málefni byggðanna. Við skiluðum síðan þing eftir þing inn merkum tillögum til fjárln. sem að engu eru hafðar og fótum troðnar af virðingarleysi að mér finnst. Því miður, hæstv. forsrh., þá er það kannski verkstjórans að minna samráðherra sína oftar en gert er á virðingu alls Alþingis og halda þar uppi vinnubrögðum sem markast af almennum reglum og því sem menn ætluðu með breyttu þinghaldi. Þannig að ég fagna því að sjá hæstv. forsrh. hér. Ég hef enn fremur rætt það hér og þakkað einum af hæstv. ráðherrum fyrir það að mér hefur alltaf fundist hæstv. menntmrh. sinna hlutverki sínu vel þegar hans málaflokkur er hér til umræðu, að sýna þingmönnum þá virðingu að vera viðstaddur umræðuna. Ég ætla að fara ofan í nokkra liði, en ég ætla líka að finna orðum mínum stað sem ég hef hér sagt, sem kannski sýnist í svipinn að hafi verið gífuryrði gagnvart fjárlaganefndarmönnum. Við fjáraukalagaumræðuna gagnrýndi ég það sérstaklega að það væri engin tilviljun að ýmis ríkisfyrirtæki, spítalar og fleiri stofnanir í kjördæmunum þar sem meiri hlutinn ætti menn hefði notið sérstakrar fyrirgreiðslu. Í þeim efnum minntist ég Stykkishólms, ég minntist Neskaupstaðar, ég minntist Garðvangs og tengdi þetta nöfnum. Nú þegar ég fer yfir brtt. sem hér liggja fyrir þá vekur það óneitanlega athygli mína að sama rúllettan hefur verið í gangi við vinnubrögð nefndarmanna. Ég hef nefnilega tekið eftir því, hæstv. forseti, mér hefur dottið í hug hreinlega að starfið færi fram með þeim einfalda hætti að þeir séu búnir að koma sér upp spjaldi eins og Ingvi Hrafn notar í þáttunum, þar sem hreinlega hjólinu er snúið og nöfnin sem eru inni á eru Ísafjörður, Stykkishólmur, Akureyri, Vestmannaeyjar  Þá tek ég eftir því að til þess að vega á móti þessu hefur hv. þm. Gunnlaugur Stefánsson náð nýjum 18 millj. yfir á Austurland, yfir á hjúkrunarheimili á Eskifirði og hjúkrunarheimili á Fáskrúðsfirði og nú spyr ég. Ég sé lítið hvað Suðurland varðar. Það er ekki víst að hv. þm. Árni Johnsen hafi verið við. Þó sé ég auðvitað það hér sem kemur mér ekki á óvart að ýmis mál sem við höfum lagt áhersla á eins og byggingu heilsugæslustöðvar í Laugarási er inni, og ber að þakka það, með 15 millj. En því spyr ég, hv. þm. og fjárlaganefndarmenn: Hvar eru hinir? Hvers vegna gerðist þetta með þessum hætti? Það er nákvæmlega sama leikritið og var í gær og er hægt að gera þetta grín með þessum hætti? Ég held að við verðum að gera þær kröfur, hv. alþm., að við vinnum eftir almennum reglum og að stofnanir ríkisins á sömu sviðum um allt land njóti sömu réttinda og fái sömu umfjöllun og meðferð hvað fjárlög hins háa Alþingis varðar. Þetta er mér talsvert alvörumál. Það er ýmislegt sem hefur verið afgreitt við þessa umræðu. Ég vil minna á eitt atriði og ekki síst vil ég minna hv. þm. Árna Johnsen á það. Það snýr að litlum hitaveitum.  Mitt stóra erindi hér upp er það fyrst og fremst að fara yfir landbúnaðarmálin sem ekki hafa átt marga áheyrendur í fjárln. að þessu sinni. Það virðist vera svo að hæstv. landbrh. hafi ekki fylgt þeim málaflokki eftir sem skyldi. Þar kem ég aftur að hinu sem ég hef fyrr rætt um að undir forustu hv. þm. Egils Jónssonar höfum við öll árin trúað á hið nýja þing og farið í verulega faglega vinnu um stöðu og réttindi landbúnaðarins og enn einu sinni lögðum við í það verkefni að setja það upp fjárlaganefndarmönnum til glöggvunar að svikin eru stór. Það eru brostin fyrirheit gagnvart þeirri atvinnugrein og mun ég fara yfir marga liði í þeim efnum. Við höfum fundið það landbúnaðarnefndarmenn á ferðalögum okkar um landið, sem við höfum talið vera skyldu okkar við breytt þing, að bændur hafa trúað því að menn bæði vildu standa við búvörusamninginn og kannski við breyttar aðstæður opna nýjar leiðir og kannski væri einhver hugur í mönnum að verja byggðir þessa lands en því miður þegar kemur að því atriði sem öllu máli skiptir, peningunum sem þarf til þess þá vantar þá í spilið. Ég hygg að ekki sé fjarri lagi að við höfum komist að þeirri niðurstöðu að til þess að standa við, bæði lögum samkvæmt og samkvæmt samningum, þá vanti hátt í milljarð til landbúnaðarins í fjárlögum. Og ef 1 milljarður hefur ekki áhrif, þá er mér illa brugðið. Þegar hv. formaður lagði álitið fyrir nefndina þá segir, með leyfi forseta, og sýnir að trúin á hið nýja Alþingi er að minnka, en það segir í álitinu: ,,Á undanförnum árum hefur landbn. farið mjög ítarlega yfir þennan hluta fjárlagafrv., rætt við forsvarsmenn hinna ýmsu stofnana eftir því sem við hefur átt hverju sinni og fengið í hendur skýringar og athugasemdir. Í álitum sínum til fjárlaganefndar Alþingis hefur nefndin jafnan lagt áherslu á að vissra breytinga væri þörf. Þótt við fjárlagagerð hafi jafnan verið komið að nokkrum leiðréttingum hefur það á engan hátt nægt til þess að rétta hlut landbúnaðarins.`` Síðan segir: ,,Landbn. vekur sérstaka athygli á að greiðslur til landbúnaðar hafa dregist mikið saman á kjörtímabilinu. Árið 1992 námu þær um 10,1 milljarði, árið 1993 6,8 milljörðum, á þessu ári er áætlað að þær verði um 5,8 milljarðar og í fjárlagafrv. fyrir næsta ár er lagt til að þessar greiðslur nemi 5,7 milljörðum. Hér er um að ræða meiri niðurskurð á fjárveitingum en gagnvart nokkrum öðrum þætti í fjárlögum undanfarinna ára.`` Meiri niðurskurð en um getur gagnvart nokkurri atvinnugrein í landinu. Nú geri ég mér grein fyrir því að auðvitað styðst þetta að miklu leyti við búvörusamning sem gerður var en því verri eru mannanna verk að samhliða slíkri aðgerð, sem var erfið, skuli ekki vera staðið við lög og skuli ekki vera staðið við samninga. Það er vont verk af hálfu þeirra sem nú ráða meiri hluta Alþingis. Staðreyndin er sú þegar hv. þm. Steingrímur Sigfússon stóð fyrir búvörusamningi og gerði hann við bændur þessa lands 1991 þá var tiltölulega bjart yfir í flestum byggðum. Þá blöstu við ýmis ný tækifæri. Það var næg atvinna. Meginkrafa búvörusamningsins var hagræðing og menn séu fyrir að margir mundu snúa sér að öðrum verkefnum. Staðan nú er sú að það er kreppa af manna völdum. Menn eiga ekki þau tækifæri sem þeir töldu sig eiga og bændur hafa áfram orðið að halda í réttinn þó þeir hefðu kosið að hætta framleiðslu. Þeir hafa ekki átt á þessu tímabili önnur tækifæri. Þetta er alvarlega staðan í málinu. Hitt er svo auðvitað alvarleg staða sem enginn varaði sig á á þeim tíma. Hún er sú að þegar búvörusamningurinn var gerður, þá áttu bændur ekki von á því. Þeir vissu að það var ekki þjóðarsátt um að halda áfram þeim mikla útflutningi á lambakjöti sem hafði gengið mjög lengi. Þjóðin kaus að hverfa frá útflutningsbótum og samningurinn var að því leyti gallaður að hann lokaði menn inni í landinu. Útflutningsbætur voru afnumdar. En nú þremur árum síðar hefur það gerst í hinum breytta heimi að mannfólkið sjálft um víða veröld gerir nýjar kröfur um matvæli sín, hreinar, ómengaðar og vistvænar vörur. Á þremur árum hefur það því gerst að staðan gagnvart landbúnaðinum er sú að hann er lokaður af inni í landinu, býr ekki við sömu samkeppnisskilyrði hvað þetta varðar úti í Evrópu og í ofanálag er ekkert verið að gera í málinu. Á fund hv. landbn. komu í morgun menn úr græna geiranum. Þar upplýsti talsmaður þess hóps landbn. um það að Norðmenn hefðu á þessum þremur árum lagt mikla vinnu í svokallaða vistvæna leið. Þeir, eins og Svíar, ætla að verða hreinasta land í veröldinni. Þeir ætla með sínar vörur að rétta milljónum manna um allan heim sína vöru fyrir gott verð og þeir hafa varið í þetta verkefni sitt hvorki meira né minna en milli 500 og 600 millj. íslenskra króna. Meðan höfum við ekki varið einni einustu krónu. Þó skal það viðurkennt að landbúnaðurinn sjálfur, Búnaðarfélag Íslands, Stéttarsamband bænda, hefur áttað sig á þessum þremur árum en ríkisstjórnin og landbrn. láta ekkert í þetta verkefni renna. Bændasamtökin hafa sem betur fer ráðið færan mann sem vinnur að þessu verkefni, Baldvin Jónsson, og ég er sannfærður um að hann er búinn að vinna íslenskum landbúnaði og bændastéttinni mikið gagn. Mér finnst við þessar aðstæður þegar þetta blasir við í veröldinni og er miklu meiri samstaða um það hér og skilningur, þá verðum við að endurskoða þennan samning með það í huga að við séum ekki lokaðir af við þessar aðstæður. Það eru mörg atriði sem ég verð því miður að gagnrýna undir þessum lið. Í áliti landbn. um búvörusamninginn kemur fram að landbn. lét 9. nóv. 1993 Ríkisendurskoðun kanna hvort framkvæmd núgildandi búvörusamnings væri í samræmi við ákvæði hans. Hinn 16. des. 1993 barst nefndinni svarbréf Ríkisendurskoðunar við þessari fyrirspurn. Þar koma fram mikilvægar upplýsingar um framkvæmd búvörusamningsins, sem m.a. eru lagðar til grundvallar þessu áliti. Í greinargerðinni kemur fram að ágreiningur er um ýmis atriði. Hér segir: ,,Rík áhersla er lögð á að aðilar að búvörusamningnum leysi þann ágreining.`` Eru það nokkur vinnubrögð, hv. þm. Árni Johnsen, að í tvö ár hefur staðið ágreiningur um þetta mál? Eru það nokkur vinnubrögð af hæstv. ríkisstjórn að höggva ekki á þann hnút? Og við skulum átta okkur á því um hvað sá ágreiningur snýst. Hann snýst fyrst og fremst um það að bændasamtökin telja --- ég fagna því að sjá hæstv. landbrh. við þessa umræðu. Ég var, hæstv. landbrh., að fara yfir ágreining um búvörusamning og segja það við hv. þm. að ég teldi ófært að slík deila hefur staðið í tvö ár. Hún skaðar íslenska bændur verulega, það hrannast upp birgðir. Þessi ágreiningur snýr að því að bændur telja að þegar kom að því atriði að þeir ættu sjálfir að bera ábyrgð á framleiðslunni þá gerðist það óvænt að ríkisstjórnin setur í gang mikla útsölu og nær miklum árangri við að selja lambakjöt þannig að birgðir voru sáralitlar þegar bændurnir tóku við ábyrgðinni en allar frystikistur fullar af kjöti þannig að sala næstu mánuði á eftir var sama og engin. Er nú vel að hv. þm. Gunnlaugur Stefánsson er þingmaður margra dökkleitra byggða í þeirri skýrslu sem hér er rætt um. Hann er þingmaður á sauðfjársvæðum þar sem samdrátturinn veldur miklum skaða. Það er lágmark að ríkisvaldið reyni ekki við svona aðstæður að hirða, ég vil segja með óheiðarlegum hætti, markaðinn af sauðfjárbændum til þess að fría sig. Auðvitað var það svo, hæstv. ráðherra, að í þessu tilfelli hefði verið langeðlilegast að ríkisvaldið hefði flutt þetta magn af kjöti út. En í staðinn fyrir var því beint inn á innlandsmarkaðinn. Ég vil ekki orðlengja þetta atriði meir. Ég treysti því að hæstv. ráðherra skeri úr um þessa deilu. Það á ekki að standa ágreiningur út af svona atriði. Sama er að segja um Jarðasjóð ríkisins. Í áliti landbn. kemur fram: ,,Samkvæmt búvörusamningnum áttu fjárveitingar til jarðasjóðs að vera 150 millj. kr. árin 1992 og 1993. Þær hafa hins vegar reynst miklu lægri eða aðeins 21 millj. kr.`` Eru þetta ekki svik á búvörusamningi? Og ég vil spyrja: Hversu margar jarðir hefur ríkissjóður keypt á þessu tímabili? Því var heitið að á ýmsum stöðum þar sem bændur seldu framleiðslurétt sinn þá gæti það gerst að Jarðasjóður leysti jarðirnar til sín en menn gætu setið þar áfram. Það er líka hægt að minnast á stuðningsaðgerðir samkvæmt viðaukum við búvörusamninginn og það er hægt að minnast á Framleiðnisjóð landbúnaðarins sem átti samkvæmt búvörusamningi og breyttum áherslum 1985 að vera fyrst og fremst atvinnuskapandi sjóður í íslenskum sveitum. Nú hefur það gerst, því miður, síðustu árin að þessi sjóður hefur verið notaður eins og ríkissjóður og tekið þar fé til ýmissa verkefna sem hefði verið miklu eðlilegra að standa að í fjárlögum og þar með dregið úr því fjármagni sem hefur farið til atvinnuskapandi verkefna. Ég get nefnt hér til þess að menn glöggvi sig á því að framleiðnisjóður varð að leggja fram hlut ríkisins í bútæknihúsi á Hvanneyri. Framleiðnisjóður varð að leggja fram hlut ríkisins í nýju fjárhúsi á Hesti. Framleiðnisjóður varð að leggja fram hlut ríkisins í nýju fjárhúsi á Hólum og framleiðnisjóður varð að leggja fram peninga í stóðhestastöð í Gunnarsholti. Ég tek fram að allt voru þetta þörf og góð verkefni. Ég er ekki að gagnrýna þau. En ég er að gagnrýna það að menn skuli fara þessar leiðir að skerða þann sjóð í fyrsta lagi um fjármagn í hann og nota svo fjármagnið sem í hann fer í verkefni sem ættu að vera á fjárlögum hvers árs. Það er þetta sem ég gagnrýni, hæstv. landbrh., því að samfara búvörusamningnum og samdrættinum í landbúnaðinum urðu menn að standa klárir að því að hafa fjármagn til þess að byggja upp nýtt atvinnulíf á landsbyggðinni. Það var lykilatriði. Það er ekki hægt að hugsa sér það fyrir Alþingi Íslendinga að hafa ekki meiri metnað en það að vísinda- og rannsóknarstarfsemin skuli ekki lengur fá framlög við gerð fjárlaga heldur þurfi að fara í sértæka sjóði sem eiga lögum samkvæmt að sinna öðrum verkefnum. Þáttur Byggðastofnunar er svo kapítuli út af fyrir sig. Hann er búið að skerða á þessu tímabili þannig að hún hefur ekki haft magn til þess að koma til móts við mörg mikilvæg atriði sem hefðu skipt miklu máli. T.d. hagræðingu í sláturhúsum, t.d. markmið í útflutningsmálum. Það hefði því munað mikið um ef Byggðastofnun hefði ekki verið leikin jafngrátt á þessu tímabili og raun ber vitni um. Það er svo, hæstv. ráðherra, að í áliti landbn. sjáum við að Ísland er skjöldótt. Við litum svört sauðfjársvæðin sem við teljum vera viðkvæmu svæðin, svæði þar sem samdrátturinn hefur leikið afkomu fólksins mjög grátt og því miður hefur það gerst í tíð núv. ríkisstjórnar vegna samdráttarins, vegna atvinnuleysisins, að menn hafa orðið að fara undir stjórn hæstv. ráðherra í flata skerðingu á bændur. Tekjuskerðing íslenskra bænda á 2--3 árum er frá 30% upp í 40% af launalið. Þetta er hin grafalvarlega staða málsins og samdrátturinn og tekjufallið er með þessum hætti. Og fyrir þessu höfum við landbúnaðarnefndarmenn fundið á okkar ferðum. Ég minnist þess á Ströndum þegar landbn. var þar á ferð, alla leið norður í Árneshreppi, þá sagði einn bóndinn: Samdrátturinn er búinn að leika okkur það grátt að í rauninni getur ekkert verra tekið við. Byggðin er að falla saman. Það er því mikil alvara, hæstv. ráðherra, í áliti landbn. Áður en ég lýk þessum þætti, hæstv. forseti, vil ég minnast á, sem er kannski eini kaflinn sem ég ætla að ræða því að ég vil ekki taka of langan tíma, en það eru jarðræktarframlögin sem eru hrein svik að sé ekki staðið við. Heilbrrn. hefur eðlilega, sem ég held að sé mikilvægt, gert kröfur á íslenska matvælaframleiðendur að þeir stæðust alla staðla og kröfur sem gerðar eru í nálægum löndum. Þannig hafa verið gerðar um byggingu haughúsa við fjós og nú er verið að gera miklar kröfur á kaldavatnsveitur um allt land. Það kemur í ljós að því miður er vatnið ekki nógu gott þar sem menn hafa ekki komið upp vatnsveitum og þess vegna verða menn að snúa sér að því verkefni að fara í virkjanir á köldu vatni sem er afar dýrt. T.d. vinnur heilbrigðiseftirlit Suðurlands í samráði við hæstv. umhvrh., sem hefur sýnt góðan vilja í þessu máli, að því að gera Suðurland að hreinasta svæði í heiminum hvað þetta varðar. Það er verið að taka út kalt vatn og frárennsli á öllum sveitabæjum. Það kallar á dýrar virkjarnir á köldu neysluvatni og þá komum við að þessu með jarðræktarframlögin. Þar standa uppi stórkostlegar skuldir við bændur upp á nokkur hundruð milljónir. Og sumar greinar eins og kornræktin þurfa á styrkjum að halda til þess að standast samkeppni eru ekki hér heldur á blaði. Eins hygg ég að þegar við horfum til framtíðar þá ræður hver bóndi ekki við það verkefni að halda við því stórkostlega skurðakerfi sem var gafið í landinu fyrir áratugum síðan. Þeir eru fallnir sumir og ljótir í landslaginu og hættulegir. En ég held að það þurfi að halda þeim við eða grafa ofan í þá, hv. þm. Það er í sumum tilfellum hægt. En hér vantar peninga til þess að koma til móts við þessa þætti sem ég hef minnst á. Við minnumst á loðdýraræktina. Ég er ekkert viss um að loðdýraræktin sé svo sjálfbjarga og tel fráleitt að minkaræktin geti staðist það nú að menn hendi henni bara á rúmsjó og segi: Við veitum ekki fjármagn til niðurgreiðslu á fóðri. Stóri þátturinn, hæstv. ráðherra, í því máli er það að stjórnvöld í mörg ár, í gegnum 15 ára sögu og allir flokkar bera ábyrgð á nema kannski Kvennalistinn sem engu ber ábyrgð á, hefur aldrei tekið afstöðu til neins máls eða setið í ríkisstjórnum. En hinir flokkarnir bera þarna allir kalda ábyrgð.

Hvers lags bull er þetta. Vitaskuld tökum við afstöðu.

Þið takið afstöðu já, það er hárrétt. En ábyrgðin hefur nú ekki verið á mörgum sviðum.

Við erum enn á bak við eldavélina.

Það er auðvitað stórmál, hæstv. ráðherra, að standa við mörg fyrirheit. En ég vil segja það nú, bæði við fjárlaganefndarmenn og hæstv. landbrh.: Hvernig ætla menn að koma út á land til þess að bjóða sig fram í vor eftir öll þau svik sem blasa við í heilu nefndaráliti? Hvernig ætla menn að ganga um þessar svörtu byggðir? Það er ekki hægt að ganga um þær og segja: Ég stóð mig vel af því að ég skammaði hæstv. utanrrh.

Það er nú viðleitni.

Það er hárrétt, hæstv. ráðherra. Það er viðleitni og oft átti hann það skilið og vann til þess. En hæstv. utanrrh. ber ekki ábyrgð, á öllu. 
             Ég vil því gera það að lokatillögu minni hér hvað landbúnaðinn varðar að menn reyni að sættast á að segja millileið í þessu máli. Vegna breyttra aðstæðna reyni menn að koma til móts við landbúnaðinn. Það er fullyrt að ef nefndaráliti landbn. væri fullnægt í fjárlögunum þá þýddi það milljarð. Ég ætla ekki að fullyrða að það sé svo hátt en mér þætti það engin ofrausn miðað við þá grafalvarlegu stöðu sem blasir við í sveitum landsins að menn sættist á einhverja millileið, kannski 25--30% við þessar aðstæður, 250--300 millj., hæstv. ráðherra. Ég hygg að það mundi skipta sköpum í mörgum tilfellum. Síðan er náttúrlega hitt atriðið sem er mjög mikilvægt að menn gefi bændum Íslands sama tækifæri þegar framtíðin blasir við þeim, samkeppnin, að þeir séu ekki bara lokaðir af heldur hafi möguleika á að flytja afurðir sínar út í lönd. GATT-málið er nú orðið svo mikið feimnismál að hv. þm. Egill Jónsson neitar að taka það til umræðu í landbn. Ég skil vel að menn séu feimnir, GATT-samningarnir að skella á, jafnvel um næstu áramót. En íslenskir bændur einir allra bænda á Evrópska efnahagssvæðinu og í Evrópu allri vita ekkert við hvaða aðstæður þeir eiga að vinna. Svo halda þingmenn Sjálfstfl. að þeir geti kokhraustir gengið um landið og sagt: Við stóðum okkur vel af því að við vorum svo duglegir að skamma hæstv. utanrrh. Þeir verða bara að ljúka við það verkefni að móta stefnu og starfsskilyrði landbúnaðarins. Það er mjög mikilvægt. Ég er farinn að tala lengra mál en ég ætlaði mér í upphafi og hef komið inn á æðimörg atriði. Ég vil í lokin minnast á þá yfirlýsingu sem ríkisstjórnin sendi frá sér um aðgerðir til að stuðla að aukinni atvinnu, stöðugleika og kjarajöfnun í gær eða fyrradag. Mér finnst sú yfirlýsing hlægileg. Það er eins og gamanleikur í 14 þáttum með plati og fyrirheitum sem næsta ríkisstjórn verður að vinna úr. Fallegur texti um nákvæmlega ekki neitt, því miður. Menn mega ekki láta sér detta í hug að þessi texti gangi í íslenska þjóð. Hún gerir kröfu um vandaðri vinnubrögð og hún sér í gegnum þennan blekkingaleik sem er settur á blað í 14 liðum. Eins og það atriði, svo að ég taki bara eitt atriði út úr, að samstaða um skattlagningu fjármagnstekna á að taka gildi 1996. Þessi ríkisstjórn hefur lokið störfum sínum 8. apríl og það dettur engum manni í hug að hún starfi einn einasta dag eftir það. Í fyrsta lagi fær hún ekki meiri hluta til þess. Þar verða nýir menn að taka við. Hæstv. forseti. Ég hef komið að mörgum atriðum í ræðu minni og vænti þess að milli 2. og 3. umr. verði tekið tillit til margra þátta. Ég heiti á hv. fjárlaganefndarmenn að skoða álit landbn. vel og reyna að ná samstöðu um það eins og ég sagði þó ekki væru nema 25--30% sem kæmu í þetta sinn. Ég sé að hv. formaður fjárln. jánkaði þessari tillögu 

Ekki algerri.

Að vísu skrifa hv. þm. Einar Guðfinnsson og Árni Mathiesen undir með fyrirvara en hv. þm. Gísli Einarsson, þingmaður Alþfl., tekur undir hvert einasta atriði og það er enginn vafi á því að verði ekki tekið tillit til og komið eitthvað til móts við þessar mikilvægu óskir sem skipta landbúnaðinn öllu máli þá mun það gerast að menn úr öllum flokkum munu flytja brtt. og þá verða hv. þm. Sjálfstfl. að hætta að vera í leikritinu og segja það hvaða skoðun þeir hafa.

Fimm hv. þm. óskað eftir að veita andsvar. Hámark ræðutíma hverju sinni eru tvær mínútur og það verður aðeins leyfð ein umferð.

Hæstv. forseti. Vegna ræðu hv. þm. Guðna Ágústssonar vil ég segja að ég undrast mjög þær árásir sem hann hafði uppi á hv. þm. fjárln. og verð því miður að segja að slíkur málflutningur, mjög ómerkilegur málflutningur, kom mér satt að segja gersamlega í opna skjöldu. Ég hélt að hv. þm. beittu ekki slíkum málflutningi gagnvart þingfélögum sínum. Brigslyrði á borð við þau sem hv. þm. hafði uppi eru mjög óvenjuleg í þingsölum. Að öðru leyti vil ég segja um málflutning þingmannsins að ég gat þess í dag við 2. umr. fjárlaga að fjárln. fór að sjálfsögðu mjög rækilega yfir nefndarálit landbn. Þar eru mjög margar merkilegar ábendingar en hins vegar verð ég að segja að það er misskilningur ef það er hald einhverra að fjárlagavaldið eða vald til þess að gera tillögur á sviði fjárlaga hafi verið fært til landbn. Það er alger misskilningur ef hv. þm. heldur að svo hafi verið. Að lokum vil ég segja það, hæstv. forseti, að ég undraðist málflutning þingmannsins mjög og að hann skyldi draga nefndadeild þingsins inn í fullyrðingar sínar og tala um að henni væri misboðið undrast ég mjög og vildi heyra úr hvaða átt það kemur að nefndadeildin hafi fjallað með einhverjum hætti um vinnubrögð fjárln. og væri ágætt að þingmaðurinn gerði grein fyrir því. En að öðru leyti vil ég segja það, hæstv. forseti, að að sjálfsögðu verður fjallað um landbúnaðarmál við endanlega afgreiðslu fjárln. um fjárlög að þessu sinni.

Hæstv. forseti. Það kallast nú flest árásir. Ég rökstuddi mitt mál nokkuð við þessa umræðu. Ég bar það saman við málflutning minn frá deginum áður við fjáraukalögin. Ég hafði ekki uppi nein brigslyrði en menn gátu fundið á mér mikinn sársauka því að það er svo að margir þingmenn finna það að sú breyting sem gerð var með Alþingi í eina málstofu og sterkar nefndir á hverju málefnasviði hefur brugðist. Þar er ekki landbn. ein um þá skoðun. Við viljum verja þingræðið og halda hér uppi sterku starfi sem ekki síst byggir á faglegri úttekt og ég hygg að Alþingi væri sterkara einmitt með því að nefndirnar hverjar á sínu sviði kynni sér í botn þau málefni sem þeim eru falin og eiga því að vera marktækar þegar þær skila frá sér áliti til fjárln. Mín skoðun er sú að breytist ekki störf fjárln. þá sé þingið í nokkurri hættu. Ég ítreka það og sá er vinur sem til vamms segir. Hér verður orðið að vera frjálst og menn verða að segja sína meiningu jafnvel þótt fjárln. eigi hlut að máli.

Hæstv. forseti. Alþingi misboðið vegna starfshátta fjárln., vinnubrögð til skammar, fjárln. misnotar aðstöðu sína og leikaraskapur. Þetta voru orð sem hv. þm. Guðni Aústsson viðhafði hér um starfshætti og vinnubrögð hv. fjárln. Máli sínu til stuðnings dró hann fram fjárframlög til Eskifjarðar upp í skuld, 3 millj. kr., framlag til byggingar hjúkrunarheimilis á Fáskrúðsfirði, 15 millj. og framlög til sjúkrahúsa í Hafnarfirði, Stykkishólms, Ísafjarðar og Akureyrar. Ekki trúi ég því að hv. þm. Guðni Ágústsson hafi með þessum málflutningi verið að boða það að Framsfl. muni greiða atkvæði gegn þessum tillögum er meiri hluti fjárln. og fjárln. öll hefur samþykkt að leggja fyrir hv. Alþingi. Því trúi ég ekki. En ef það var málflutningurinn eins og mátti skilja af orðum hv. þm., þá er rétt að hann staðfesti það beint. Hvað varðar framlög til landbúnaðarins þá er það rétt að sauðfjárbændur eiga um þessar mundir mjög í vök að verjast og eiga við erfiðleika að stríða og þau málefni hafa verið til umræðu í fjárln. Ég vil í þessu sambandi einnig vekja athygli á annarri stétt manna sem ekki síður á við mikil vandamál að stríða og verður að huga að en það eru smábátaeigendur á aflamarki. Það er kannski sú stétt sem hefur farið verst út úr hremmingum síðustu ára og er við það að missa atvinnutæki sín í stórum stíl. Að þessum hópi þarf líka að huga í sambandi við atvinnumál þjóðarinnar um þessar mundir.

Hæstv. forseti. Ég get tekið undir síðari hluta ræðu hv. þm., bæði hvað sauðfjárbændur varðar og ekki síður smábátaeigendur og ég get bætt því við að því miður hafa núverandi meirihlutaflokkar á Alþingi breytt kvótakerfinu með þeim hætti að það er að bætast enn einn hópur við sem eru sjálfstæðir útgerðarmenn sem hafa rekið vertíðarbáta frá 25 upp í 150 tonn. Þess vegna er kannski spurning vegna þess að maður sér þennan samdrátt í öllum höfnum hvort ástæða sé til að láta alla þessa peninga í hafnirnar ef skipin er verið að höggva og brenna vegna þeirrar stefnu sem ríkisstjórnin setti á. Ég get vísað í fyrri ræðu mína hvað fjárln. og störf Alþingis varðar. Ég held að við þurfum, hv. þm., að taka starf okkar af miklu meiri alvöru en við höfum gert. Fjárln. á mínum upphafsferli sem þingmaður naut hér mikillar virðingar fyrir að mér fannst vönduð vinnubrögð. Það sem ég legg áherslu á er að fyrirtæki ríkisins og landshlutarnir búi við almenna og réttláta reglu hvað fjárlögin varðar og það verði fyrst og fremst í samráði við nefndir þingsins ákveðið hvernig niðurskurði er hagað og nefndirnar eigi að hafa þau áhrif sem þeim var ætlað með breytingunni á þingsköpum. Því miður, hæstv. forseti, hefur það ekki gerst.

Virðulegur forseti. Hv. þm. Guðni Ágústsson á það til að vera allgjárífur og blæs hann þá gjarnan af öllum áttum í einu. Slíkt telst ekki til þess að fjalla um rök heldur rakaleysi og flokkast fremur undir spjall og auðvitað var það tónninn í ræðu hv. þm. áðan um störf meiri hluta fjárln. Ótti hv. þm. Guðna Ágústssonar við alþjóðasamninga, viðskiptasamninga sem Íslendingar eru að gera skýtur svolítið skökku við og er ástæða til að vekja athygli á að það er allt annað mál með alþjóðlega viðskiptasamninga milli þjóða en almenna vopnasölusamninga á erlendum markaði sem sumir hafa kannski meiri reynslu af. En það er ekki til umfjöllunar hér. Hv. þm. Guðna Ágústssyni er líka svolítið tamt að sjá eilífan vetur fram undan en málið er ekki svo einfalt. Það vorar og ég veit að það mun vora í sinni hv. þm. með bjartari tíð fram undan enda er hann í höndum góðrar ríkisstjórnar sem færir hann fram á veg og vinnur honum áleiðis fet fyrir fet eins og vonir standa til. Hv. þm. Guðni Ágústsson þarf hvorki að minna mig á málefni Sunnlendinga né málefni annarra kjördæma. Í fjárln. reynum við öll að mínu mati að vinna með hag heildarinnar í huga og á það bæði við um meiri hluta og minni hluta fjárln. Önnur vinnubrögð þekki ég ekki þar þó auðvitað sé álitamál um marga hluti en engin ástæða til að minna okkur sérstaklega á það. Hv. þm. Guðna Ágústssyni er tamt, virðulegi forseti, að vorkenna stíft. Það er virðingarvert.

Hæstv. forseti. Ég veit að veturinn er fram undan en það var ekki vetur í mínum málflutningi. Í mínum málflutningi bjó vonin. Ég rakti tækifærin og staðreyndirnar ef menn stæðu við þau fyrirheit sem blasa við séu menn menn. Ég veit að þessi ríkisstjórn fer frá 8. apríl og þá tekur ný ríkisstjórn við, vonandi daginn eftir, og þá blæs vonandi byr í seglum og þá verður farið í þá vinnu sem nú hefur ekki verið sinnt. Hvað alþjóðasamningana varðar þá er það ekkert sniðugt að koma með glannalegt bros hér eins og hv. þm. gerði þegar það blasir við að ríkisstjórnin núverandi fórnaði garðyrkjunni í EES-samningunum og ríkisstjórnin núverandi er með hendurnar í vösum gagnvart GATT-samningunum sem taka jafnvel gildi nú um áramótin. Íslenskir bændur einir allra bænda í Evrópu búa við það að þeir vita ekki hver starfsskilyrði þeirra verða næsta árið. Ég rakti það áðan að Noregur hefur varið 600 millj. kr. til þess að vinna að vistvænni leið, til þess að taka á móti fólki sem vill hreinar vörur. Þessa möguleika eigum við ef við viljum vera menn. Þó að ég blási af öllum áttum, hæstv. forseti, þá var það svo í þetta sinn sem oft áður að í þeim blæstri öllum studdist ég við rök og staðreyndir.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Guðni Ágústsson hefur áhyggjur af starfsháttum Alþingis og hv. fjárln. Ég hef áhyggjur af málflutningi hv. þm. Guðna Ágústssonar. Brtt. hv. meiri hluta fjárln. eru í 72 greinum og hv. þm. vogar sér að koma hér upp og tiltaka sex dæmi úr tillögunum sem tengjast kjördæmum þeirra þingmanna sem meiri hlutann mynda. Er þetta einhver list? Eru þetta einhverjar röksemdir? Hvers konar tillögur væru þetta ef ekki fyndust tillögur um öll þessi kjördæmi á sama hátt og það finnast tillögur í þessu plaggi um öll átta kjördæmin? Þetta er enginn málflutningur hjá hv. þm. Guðna Ágústssyni. Það er verið að brigsla mönnum um mismunun að ástæðulausu. Hv. þm. Guðni Ágústsson gerði sérstaklega að umræðuefni St. Jósefsspítalann í Hafnarfirði og taldi að þar hefði ég komið eitthvað nálægt málum. Ég skal fúslega viðurkenna það að ég hef komið nálægt þeim málum. Ég hef lagt áherslu á að þessi spítali fengi auknar fjárveitingar og það er ekki bara á þessu þingi sem ég hef gert það heldur á öllum þeim þingum sem ég hef setið. Það þarf því ekki að koma neinum á óvart. Það sem helst mætti gagnrýna mig fyrir er það að ég fylgdi málinu ekki nægilega fast eftir og fjárveitingar til St. Jósefsspítalans eins og þær munu væntanlega liggja fyrir þegar þessar brtt. hafa verið samþykktar séu ekki nægilega háar. Það var mikill munur á málflutningi hv. þm. Guðna Ágústssonar og hv. þm. Ingibjargar Pálmadóttur fyrr í kvöld þar sem hún var að gagnrýna hv. meiri hluta fjárln. fyrir gera ekki tillögur um hærri fjárveitingar til St. Jósefsspítalans en raun ber vitni.

Það er nú létt í munni og vasa að hafa áhyggjur af mínum málflutningi. Hitt stendur þó eftir óhaggað að ég rakti mig hér eftir dæmum bæði í kvöld í brtt. og ekki síður í fjáraukalagagerðinni frá deginum áður þar sem ég fór yfir það sérkennilega atriði að þetta virtist tengjast nöfnum manna sem sitja fjárln. Hvar eru hinar stofnanirnar? Hvers vegna eru þær ekki með?

Laugarvatn, Hella.

Þetta eru sértækar aðgerðir sem ég hef rakið hér. Af einhverjum sérstökum ástæðum hafa þessar stofnanir notið þess að fá fyrirgreiðslu í þetta sinn þegar nákvæmlega sams konar vandi og hér er leystur blasir við öðrum víða um land. Ég stend því við það. Ég hygg nú að hv. þm. séu svolítið breiðir þegar þeir koma heim í kjördæmin og segja frá afrekum fjárln. En burt með það þótt þetta hafi hent í þetta sinn, ég hef þó varað við þessum vinnubrögðum og krafið fjárln. um það að þeir beri meiri virðingu fyrir fagnefndum þingsins en þeir hafa gert og taki meira tillit til þeirra tillagna. Ég hika ekki við að bera það hér fram að við verðum með einhverjum hætti að styrkja starf fjárln., að þar sé mikil ábyrgð og samstarf milli meiri og minni hluta og samstarf við fagnefndirnar eins og ég hef rakið. Það held ég, hæstv. forseti, að forsætisnefndin ætti að íhuga því að það verður ekki friður um fjárlagagerðina í framtíðinni verði hún unnin með þessum hroðvirknislega hætti.

Virðulegi forseti. Það hafa farið hér fram umræður um landbúnaðarmál og stöðu landbúnaðarins og m.a. hefur verið fjallað um álit landbn. sem gengið var frá í mikilli eindrægni í landbn. Fjárln. hefur fengið þetta álit. Hún var beðin um svar við þessa umræðu. Það svar liggur enn ekki fyrir. Það hefur verið talað um það í landbn. að á grundvelli þeirrar niðurstöðu sem fengist í fjárln., á grundvelli þess álits sem liggur nú fyrir og hefur raunar vakið mikla eftirtekt, bæði í þinginu og meðal þjóðarinnar, þá mundi landbn. ræða málin á nýjan leik. Og ég vona að landbn. gefist gott ráðrúm til þess að fjalla um þau mál og taka sínar ákvarðanir á næstu dögum.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Agli Jónssyni fyrir það að hann boðar hér að á milli 2. og 3. umr. muni hann kalla landbn. saman og fara yfir það og ég vænti þess að það verði til þess að bæði stjórnarandstaða og meiri hlutinn nái samstöðu um einhverjar tillögur ef það gerist ekki í stjórnarflokkunum. Við verðum að svara kalli tímans og vera menn til þess að svíkja ekki svo bugaða stétt sem á von í dag. Við þurfum að vinna með bændastéttinni og um leið landsbyggðinni og til þess þarf peninga því að þeir eru afl þeirra hluta sem gera þarf.

Frú forseti. Ég ætlaði ekki að fara mörgum orðum um þetta fjárlagafrv. Hv. 6. þm. Vestf., Jóna Valgerður Kristjánsdóttir, hefur gert grein fyrir frv. fyrir hönd Kvennalistans og mælt m.a. fyrir einni brtt. sem við kvennalistakonur flytjum á þskj. 364. Við flytjum aðeins örfáar brtt. við þetta frv. þó að svo sannarlega vildum við að þetta frv. væri í veigamiklum atriðum allt öðruvísi en hérna kemur fram. Vegna þeirra umræðna sem fóru fram rétt á undan um sjúkrahúsin langar mig til að minnast á eitt atriði. Það sem vekur athygli þegar verið er að skoða brtt. og þetta fjárlagafrv. sem við höfum nú fyrir framan okkur er staða stóru spítalanna. Það kom fram í máli hv. formanns fjárln. að það ætti að skoða málefni sjúkrahúsanna m.a. í Reykjavík milli 2. og 3. umr. Ég vil leggja verulega áherslu á það að hér hefur aðeins verið talað um sjúkrahús og heilsugæslustöðvar úti á landi. Það hefur lítið verið fjallað um spítalana hér í Reykjavík. Þetta þykir mér ófullnægjandi. Það er mjög erfitt að gera sér grein fyrir stöðunni í Reykjavík, sem er vægast sagt mjög slæm, þegar eingöngu eru tekin fyrir núna við þessa umræðu minni sjúkrahúsin og landsbyggðin. Það eru ekki margar vikur liðnar síðan ég fór ásamt fleiri þingmönnum Reykjavíkur í heimsókn á Borgarspítalann. Þar er verulega mikill rekstrarvandi. Ég geri ráð fyrir að fjárln. hafi fengið heimsókn frá forsvarsmönnum spítala og m.a. Borgarspítala og sjálfsagt annarra spítala á Reykjavíkursvæðinu þar sem rekstrarvandinn er gífurlega mikill og horfir til stórvandræða. Ég vil leggja verulega áherslu á það og vil raunar fá það staðfest að það verði tekið á rekstrarvanda spítalanna hér í Reykjavík þannig að ekki horfi í stórkostleg vandræði. Ég hef ekki fyrir framan mig tölur varðandi Borgarspítalann en ég hef þær í næsta húsi en ætla ekki að þreyta þingið á því að vera að lesa þær allar upp en það verður svo sannarlega gert við 3. umr. ef ekki verður tekið þarna verulega á. Vil ég inna hv. formann fjárln., hv. 7. þm. Norðurl. e., hvort ekki er ætlunin að taka á sama hátt á sjúkrahúsum í Reykjavík. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um sjúkrahúsin þar sem ég vildi bara leggja áherslu á þetta og leggja áherslu á að í Reykjavík fer fram gífurlega mikilvæg þjónusta fyrir allt landið. Það er ekki bara fyrir Reykjavík heldur fyrir allt landið. Við erum því ekki bara að tala um Reykvíkinga eða höfuðborgarsvæðið í þessu sambandi og ég vona að þarna verði tekið verulega á. Í meirihlutaáliti fjárln. kemur fram álit umhvn. á bls. 39. Ég ætla ekki að gera annað en að vísa til þessa álits en vil þó benda á atriði sem ég vona að verði litið á milli 2. og 3. umr. Í álitinu er sérstaklega tekið fram varðandi Hollustuvernd ríkisins að hún eigi að afla ákveðinna sértekna. Það kom fram í máli þeirra sem komu á fund nefndarinnar að það væri útilokað fyrir Hollustuverndin að auka sértekjur sínar með þeim hætti sem þarna væri gert ráð fyrir því þá þyrfti að leggja álögur sérstaklega á sveitarfélögin sem nota þjónustu Hollustuverndar. Það mundi frekar verða til þess að sveitarfélög leituðu síður til Hollustuverndar um þjónustu. Ég tel að sú þjónusta sem Hollustuvernd ríkisins veitir sveitarfélögum sé svo mikilvæg að það verði að líta sérstaklega til þess að ekki verði þannig farið að að Hollustuvernd ríkisins geti ekki veitt þá þjónustu sem ég tel mjög nauðsynlega. Ég bendi einnig á að álögur á Hollustuvernd ríkisins hafa verið auknar verulega m.a. vegna EES-samningsins og annarra verkefna og þess vegna tel ég rétt að fjárln. líti til þessa þáttar milli umræðna. Það er kannski ekki síst fyrir okkur í umhvn. Við erum í fyrsta skipti að fjalla um Hollustuvernd ríkisins vegna þess að hún var flutt frá heilbr.- og trmrn. til umhvrn. á síðasta vetri. Við teljum því að það verði að gæta þess að þessi stofnun falli ekki á milli. Ég vil minnast á DMA-kortagerð en í fyrra veitti Alþingi fjármuni í þá kortagerð Landmælinga Íslands. Þetta er samvinnuverkefni við landmælingastofnun varnarmálaráðuneytis Bandaríkjanna sem hefur gert kort hér á landi og það er mjög mikilvægt að við stöndum þannig að málum að kortin verði íslenskuð og gerð þannig að við getum notað þau hér á landi. Ég vil minna á þetta því að ég tel að við verðum að veita fé til þessa verkefnis þannig að það geti haldið áfram. Það má alls ekki láta þetta detta á milli. Mér er kunnugt um að Bandaríkjamenn hafa óskað eftir því að hraða þessum málum og það væri mjög mikill skaði ef við gætum ekki staðið við okkar hlut í þessu verkefni. Ég vildi gjarnan fjalla um bæði Náttúruverndarráð, Náttúrannsóknastöðina við Mývatn og fleiri þætti sem við minnumst á í okkar áliti. Ég ætla bara að vísa til þess. Við í minni hluta umhvn. bendum á það í okkar áliti að það þurfi að auka fjárveitingar til allra þessara þátta og bendum raunar á mikilvægi þess að fjárveitingar til umhverfismála verði auknar en þeim verði ekki haldið í því lágmarki sem þær hafa verið í bæði nú og undanfarin ár, því miður. Það er mikil hætta á því að þetta fari að bitna á náttúru landsins og getur haft óbætanlegt tjón í för með sér. Það er einn þáttur sem ég vil spyrja sérstaklega um og þá beini ég aftur máli mínu til hv. formanns fjárln. Það er varðandi Veðurstofu Íslands. Eins og kunnugt er urðu miklar kjaradeilur á Veðurstofunni fyrir nokkuð mörgum mánuðum sem eru landsmönnum í fersku minni. Það kom fram í máli fulltrúa Veðurstofunnar sem kom á fund umhvn., ég býst við að það komi einnig fram í gögnum sem fjárln. hefur undir höndum, að rekstrarvandi stofnunarinnar er verulegur og byggist fyrst og fremst á þessum kjarasamningi. Því vil ég spyrja: Hvers vegna er ekki tekið tillit til þessa kjarasamnings í tillögum fjárln. nú? Það var ekki tekið tillit til þess varðandi fjárlagatillögurnar og það virðist ekki vera svo að fjárln. hafi heldur tekið tillit til þess að um aukningu á útgjöldum Veðurstofunnar væri að ræða vegna þessa kjarasamnings. En ég tek hins vegar eftir að það er gert annars staðar. Það er t.d. tekið til þess varðandi Sinfóníuhljómsveit Íslands og það er líka tekið tillit til þess varðandi sjúkrahúsin og kannski víðar. Ég hef ekki kembt þetta svo vel að ég geti sagt til um það. En það er greinilegt að í sumum tilvikum hefur fjárln. tekið tillit til kjarasamninga. Því spyr ég aftur: Hvers vegna er ekki tekið tillit til þess varðandi Veðurstofu Íslands? Ég bendi einnig á það sem kom fram hjá forsvarsmönnum Veðurstofunnar að Veðurstofunni er ætlað að afla nokkurra sértekna sem fulltrúar hennar töldu mjög vafasamt að væri hægt og mundi það koma niður á stofnununni. Þetta bið ég einnig hv. fjárln. að athuga hvort ekki sé hægt að veita einhverja úrlausn. Þá kem ég að einu atriði enn sem ég vildi spyrja um. Það er varðandi atriði sem kom fram í máli hv. formanns fjárln. þegar hann gerði grein fyrir áliti meiri hlutans. Það er varðandi 69. tölul. tillagna meiri hluta fjárln. sem heitir Veiðistjóri. Það er við 4. gr. 14-210 101 þar sem segir: Fyrir 39.600 kemur 41.100, þ.e. hækkun um 1,5 millj. kr. Í skýringum hv. formanns nefndarinnar er þessi hækkun vegna þess að stofna á kennslu- og rannsóknarstöð við Háskóla Íslands varðandi villt spendýr á Íslandi og væri talið eðlilegt, ef ég man rétt, að þessi staða væri greidd af lið veiðistjóra. Það kom mér á óvart að sjá í fyrsta lagi að það væri eðlilegt að þetta væri á þessum lið og ekki síst kom mér á óvart að þarna skyldi einungis vera um 1,5 millj. kr. hækkun að ræða. Þetta virðist vera staða í hálft ár því að það kom fram einnig að það væri miðað við við að þessi staða væri veitt frá 1. júlí að telja. Ég á ákaflega erfitt með að sjá það að ný staða við Háskóla Íslands skuli ekki kosta meira en 1,5 millj. kr. vegna þess að það hlýtur að vera um að ræða laun fyrir prófessor auk þess sem hverri prófessorsstöðu fylgir heilmikill kostnaður, bæði stofnkostnaður sem og kostnaður fyrir mannskap. Ég vil því spyrja hvernig þessi tala er tilkomin. Að lokum, frú forseti, vildi ég gera örstutta grein fyrir þeim tveim brtt. í viðbót sem við kvennalistakonur hugsum okkur að flytja við þessa umræðu fjárlaga. Þær eru á þskj. 374 og 375. Það er annars vegar um nýjan lið um Háskóla Íslands, kvennarannsóknir, 10 millj. kr. Kvennarannsóknastofnun háskólans hefur verið starfandi um nokkurt skeið og hefur starfað mjög vel og hefur vakið mikla athygli, bæði hér á landi og reyndar erlendis líka. Nú hafa þær óskað eftir því að sett yrði á stofn prófessorsstaða í kvennarannsóknum. Þetta fyrirkomulag er víða erlendis, þ.e. sérstakar rannsóknastöður í kvennarannsóknum og hefur gefist mjög vel og tel ég mjög mikilvægt að við styðjum þá starfsemi sem þarna hefur farið fram og setjum nýjan lið, 10 millj. kr., um kvennarannsóknir. Hin brtt. er líka um nýjan lið sem heitir styrkir til kvennaráðstefnu Sameinuðu þjóðanna í Peking, 5 millj. kr. Eins og fram hefur komið tekur ríkisstjórn Íslands undir forustu utanrrn. þátt í kvennaráðstefnu Sameinuðu þjóðanna í Peking en ýmis félagasamtök, bæði Kvenfélagasambandið, Kvennréttindafélagið og fleiri hafa hug á að sækja þessa ráðstefnu en jafnframt ríkisstjórnarráðstefnunni er einnig ráðstefna almannasamtaka og það tel ég mjög mikilvægt og Kvennalistinn að það verði tekin frá ákveðin fjárveiting á fjárlögum til þess að hægt sé að styrkja almannasamtök til að senda fulltrúa á ráðstefnuna þannig að íslenskar konur geti þar átt fulltrúa á ráðstefnunni fyrir almannasamtök í Peking. Ég læt þetta duga, virðulegi forseti, þó að vissulega væri hægt að fara mjög mörgum fleiri orðum um þetta fjárlagafrv. og þær breytingartillögur sem hér eru og vænti þess að ég fái einhver svör við þeim spurningum sem ég hef borið fram.

Virðulegi forseti. Vegna orða hv. þm. Kristínar Einarsdóttur vil ég leitast við að reyna að svara henni eins rösklega og ég get í andsvörum. Í fyrsta lagi er spurt um stóru sjúkrahúsin í Reykjavík. Það kom glögglega fram í máli mínu í dag að frestað er til 3. umr. að gera tillögur um stóru spítalana í Reykjavík. Það kom einnig fram í ræðu minni við 2. umr. fjáraukalaga, þar komu verulegar upphæðir inn á þessa stóru spítala en eins og kunnugt er og komið hefur fram í fréttum hefur verið gert samkomulag við stjórnendur spítalanna af ráðuneytunum og þessar tölur munu birtast. Ekki vannst tími til þess fyrir 2. umr. að ganga frá þeim, því miður. Auðvitað hefði það verið æskilegt en þannig var nú þetta. Í öðru lagi var Hollustuverndin nefnd og í þriðja lagi DMA-kortagerð Landmælinga. Vissulega er það svo að ef farið væri að ýtrustu óskum sem fram koma, þá þyrftum við eitthvað meira úr að spila en þessa 115--116 milljarða sem eru á gjaldahlið frv. Það væri fróðlegt að velta fyrir sér eða slá tölu á allar þær óskir sem berast. Ég hugsa að við gætum farið langleiðina í 200 milljarða þannig að eitthvað verður undan að láta. Vissulega er hægt að hafa samúð með mörgu og kannski flestu. Mál eru yfirleitt vel fram sett en vandi okkar í fjárln. er sá að við þurfum að spila úr því sem við höfum handa á milli. Í þriðja lagi var spurt um Veðurstofuna. Ég ætti kannski að geyma það til annars andsvars.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. formanni fjárln. fyrir þau svör sem hann gat komið að á þessum tveimur mínútum sem hann hefur til að svara mér. Ég skil mjög vel að hann geti ekki komið öllu að en ég vil þó leggja áherslu á það varðandi t.d. DMA-kortagerðina, að þegar við erum í samstarfsverkefni við erlenda aðila að við verðum ekki af meiri fjármunum. Það skiptir mjög miklu máli. Og það skiptir mjög miklu máli, t.d. varðandi þetta, að við getum kannski fyrir litla peninga, ef ég má orða það svo, þetta eru engar smáupphæðir samt sem áður, en fyrir tiltölulega litla peninga getum við sparað okkur verulegar fjárhæðir á næstu árum strax og það er þess vegna sem ég tek þetta atriði út úr vegna þess að ég sá einnig fjárlagabeiðni t.d. Landmælinga Íslands og það voru mörg fleiri atriði en ég tek þetta út úr sérstaklega. Það voru að vísu fleiri atriði sem t.d. Norðmenn vildu koma inn í ákveðið verkefni og borguðu að hluta til. Þess vegna verðum við stundum að horfa á þætti út frá því að við erum ekki að spara í raun og þess vegna bendi ég einmitt á þetta atriði um DMA-kortagerðina. Hv. 7. þm. Norðurl. e., formaður fjárln., talaði einnig um Hollustuvernd ríkisins og gat svona rétt bara skautað yfir það. Ég er ekki að ætlast til þess að mér sé svarað nákvæmlega heldur að þetta sé skoðað milli umræðna, það sé athugað bæði varðandi sértekjur að það þýðir ekkert að vera að tala um að það eigi að afla sértekna ef það er ekki hægt. Það er kannski fyrst og fremst það. Við verðum þá bara að horfast í augu við það að á næsta ári verða að koma aukafjárveitingar og það þykir mér ófullnægjandi ef við vitum fyrir fram að það er ekki hægt að gera þetta og svo þurfum við að koma aftur hérna og samþykkja aukafjárveitingar fyrir stofnanirnar.

Virðulegi forseti. Það hefur allt miðast við að draga úr því að aukafjárveitingar væru veittar og á því hefur orðið mikil bót á síðustu árum eins og kom fram í ræðu minni í dag. En aðeins út af DMA-kortagerðinni, við í fjárln. erum voðalega veikir fyrir svona bisness sjónarmiðum. Þau eru hins vegar ansi mörg þessi bisness sjónarmið. Það er víða hægt að benda á sparnað með því að veita fjármuni í einhver ákveðin verkefni. Við höfum þessi atriði í huga. Það var gert allvel í þessum efnum á sl. ári en það er skoðun mín að verkið sé ekki hættu af þeim sökum að það skorti fé. Hins vegar væri kannski hægt að gera meiri bisness með meiri peningum og það er nú gjarnan svo. Örlítið út af veiðistjóra, sem minnst var á, þá sagði í skýringu minni fyrr í dag að þetta væri í tengslum við þær áherslubreytingar sem verða á stjórn veiða úr villtum dýrastofnum. Hvernig þessi tala væri tilkomin, þá er hún einfaldlega komin þannig til að beiðni barst um þessa tölu og það er talið og okkur er tjáð að hún muni duga til að mæta þessum kostnaði. Við höfum ekki rengt það og höfum ekki lagt okkur sérstaklega í líma við að hækka þá tölu þar sem fullyrt er að hún dugi og farið er eftir þeirri beiðni sem barst. Út af Veðurstofunni er það nú svo að raunar barst okkur ekki á þessu ári erindi þarna um. Hins vegar minnist ég þess frá sl. hausti að við ræddum þetta mál við veðurstofustjóra. Hv. þm. Kristín Einarsdóttir rakti örlítið aðdragandann að tilurð þessa máls og þarna var um það að ræða að gerður var samningur innan Veðurstofunnar af þáv. veðurstofustjóra. Sá samningur var ekki gerður af viðkomandi ráðuneytum og þess vegna hafa aðilar talið að það væri rétt að stofnunin bæri þetta en ég lofa hv. þm. að ég skal líta til þessa máls á milli umræðna.

Aðeins varðandi liðinn veiðistjóra upp á 1,5 millj. kr. sem á að fara í rannsóknarstöð í háskólanum, þá kemur mér það mjög á óvart og þykir mér fróðlegt að vita hvernig í ósköpunum er hægt að stofna prófessorsstöðu fyrir þá upphæð og væru margir ánægðir ef það væri hægt og held ég að það væri þá athugandi fyrir fjárln. að skoða hvort það sé ekki verið að biðja þá um allt of háar upphæðir annars staðar  En ég vil bara lýsa ánægju minni með að fjárln. muni líta til þessara þátta sem ég hef nefnt milli 2. og 3. umr. og ekki síst til Veðurstofunnar og horfi aðeins mér til vinstri handar á hv. þm. Magnús Jónsson sem jafnframt er veðurstofustjóri. 

Virðulegi forseti. Í fjárlagafrv. eru auðvitað mjög mörg atriði sem ástæða er til að fara yfir, en ég ætla að byrja á að staldra hér við eitt mál sem er óafgreitt í fjárlagafrv. og er satt að segja býsna skuggalegt mál. Það snertir mjög mikilvæg tæki í búnaði Landspítalans. Þannig háttar til að þar eru tæki, annars vegar kóbalttæki og hins vegar línuhraðall, sem eru komin svo til ára sinna að aðgerðir eða meðferð sem unnin er við þessi tæki og með þeim eru komin á það stig að það verður að teljast varhugavert að nýta þessi tæki eins og þau eru. Ég er hér með í höndum, hæstv. forseti, upplýsingar um þessi tæki þar sem það kemur fram, t.d. í sambandi við kóbalttækið, í bréfi til forstjóra Ríkisspítalanna, með leyfi forseta, ,,að notkun hleðslunnar í tækinu er ekki réttlætanleg nema nokkra mánuði til viðbótar þar eð meðferðartími lengist stöðugt og veldur þá auknum geislalíffræðilegum aukaverkunum hjá sjúklingum. Kóbalttækið hefur löngu skilað því sem ætla má af slíku tæki``, stendur hér. Og síðan segir hér að lokum, með leyfi forseta: ,,Brýnt er að heimild til kaupa fáist eins fljótt og kostur er á nýju tæki, ekki síst vegna þess aukna tíma sem nú fer í útboð og innkaup samkvæmt reglum EES-svæðisins.`` Það er lögð á það áhersla að þegar í stað verði sem sagt tekin um það ákvörðun að kaupa 4--6 megavolta, MV, línuhraðal í stað kóbalttækisins sem nú er orðið 25 ára gamalt. Ég er einnig með bréf undir höndum um þessi mál frá 1. nóv. 1993 þannig að það er ekki nýtt að um þetta sé fjallað, en hitt bréfið sem ég var að lesa er frá 1. nóv. 1994 og er reyndar frá Þórarni Sveinssyni sem er yfirlæknir krabbameinslækningadeildar Landspítalans og hv. þm. þekkja margir vel til og er virtur vísindamaður í sinni grein. Í bréfi sem skrifað var 1. nóv. 1993 um þessi tæki, ástand kóbalttækis krabbameinslækningadeildar Landspítalans, segir svo, með leyfi forseta: ,,Kóbalttækið var keypt á árinu 1969 og hefur þjónað á Landspítala í meira en tvo áratugi. Síðustu árin höfum við fengið ábendingar og ráðleggingar frá framleiðandanum varðandi hættur af notkun svo gamals tækis, enda hafa orðið alvarleg slys annars staðar í heiminum með svipuð tæki vegna slits á þeim.`` Ég hef einnig undir höndum bréf sem er hluti af skýrslu stjórnarnefndar Ríkisspítalanna sem var lagt til fjárln. Alþingis í nóvember 1994 um sama mál en þar segir svo, með leyfi forseta: ,,Ítrekað hefur verið bent á vanda Ríkisspítala vegna ónógra fjárveitinga til tækjakaupa undanfarin ár. Til þess að halda í horfinu þarf árleg fjárveiting að vera á bilinu 240--340 millj. kr. Af þeirri fjárhæð sem þarf til Landspítalans á næsta ári eru um 60 millj. kr. áætlaðar til kaupa á línuhraðli fyrir krabbameinslækningadeild. Um er að ræða endurnýjun á um það bil 25 ára gömlu kóbalttæki.`` Í skýrslu Ríkisspítalanna sem dreift var á ársfundi spítalanna í dag er fjallað um þessi mál mjög ítarlega og mjög fróðlega og ég hvet hv. alþm. til þess að lesa þá skýrslu að því er þetta varðar þar sem það kemur fram í fyrsta lagi hvað þessi tæki eru mikilvæg og í öðru lagi hvað ástandið á tækjunum er orðið hættulegt. Og ég held þess vegna að það sé óhjákvæmilegt að spyrja þá hv. þm. úr fjárln. sem hér eru: Verður tekið á þessum málum varðandi línuhraðal fyrir krabbameinslækningadeild Landsspítalans í fjárlögunum fyrir árið 1995? Tækið eins og það er núna er að mati allra aðila stórhættulegt og ég er með eins og ég sagði upplýsingar um það mál frá Þórarni Sveinssyni lækni, sem er yfirlæknir á krabbameinslækningadeildinni, og Garðari Mýrdal sem er forstöðumaður geislaeðlisfræðideildar Landspítalans. Ég vil því sérstaklega spyrja þá hv. þm. úr fjárln. sem hér eru hvort á þessum málum verður ekki örugglega tekið. Nú þegar er tilbúin útboðslýsing á þessum línuhraðli sem hér er um að ræða, 6 MV línuhraðli, og það er beðið eftir heimild stjórnvalda til að senda þessa útboðslýsingu Ríkiskaupum til útboðs. Sem sagt útboðslýsingin hefur verið til þó nokkurn tíma en það hefur ekki fengist heimild til að senda hana Ríkiskaupum til útboðs og auðvitað væri það mikilvægt innlegg í málið að mínu mati ef heimildin til kaupa á tækinu yrði sett inn á 6. gr. fjárlaga vegna þess að hér er um að ræða pöntun og afgreiðslu sem tekur mjög langan tíma. Hún tekur satt að segja talsvert mikinn hluta af árinu 1995. Ef útboðslýsingin eða útboðið væri heimilað t.d. núna þá má gera ráð fyrir því að þá þurfi tíma talsvert fram eftir næsta ári til þess að komast til botns í málinu og menn eru að tala um að tækið verði tilbúið til uppsetningar í síðasta lagi í ársbyrjun 1996 með hliðsjón af því hvernig staðan er og hvað þetta hefur dregist. Og eins og ég sagði áðan, hæstv. forseti, þá kæmi þetta tæki í stað kóbalttækis sem var keypt árið 1969 og hefur verið notað nú í aldarfjórðung. Ástæðan til þess að menn eru að tala um að kaupa þennan línuhraðal í staðinn fyrir kóbalttækið er aðallega sú að það er ekki lengur tryggt að varahlutir fáist í kóbalttækið og hefur framleiðandi varað við áframhaldandi notkun þessa tækis m.a. vegna slysahættu. Ég er hér með bréf undir höndum frá framleiðendum kóbalttækisins þar sem þeir segja sem svo: Við erum hættir að framleiða varahluti í þetta tæki og við vörum við því að tækið verði notað eða reynt verði að nota tækið áfram. Geislahleðsla sú sem notuð er núna í þessu kóbalttæki var keypt árið 1988 og hún er núna komin ár, ég endurtek, heilt ár fram yfir venjulegan notkunartíma. Línuhraðallinn sem var keyptur 1988 er fullnýttur og hann kostar, ef hann væri keyptur nýr, um 120 millj. kr. og mundi endast í 9 ár enn, sá sem nú er hér, ef unnt væri að hlífa honum með minni línuhraðli sem gæti nýst í 80% tilvika. En það sem verið er að tala um hér, hæstv. forseti, er fjármagn til tækjakaupa á næsta ári upp á 25--30 millj. kr., þ.e. helminginn af kostnaðinum við kaupin á línuhraðlinum. Ég er hér með undir höndum, hæstv. forseti, bréf sem framleiðendur kóbalttækisins sendu Landspítalanum og ég mun koma í hendur hv. fjárlaganefndarmanna. Ég er einnig með bréf þar sem fram kemur að þessir framleiðendur ráðleggja Landspítalanum að hætta að nota þetta tæki því að framleiðandinn taki enga ábyrgð á því. Og ég er síðan með frétt úr erlendu fréttatímariti um geislafræðileg málefni, Radiology and Imaging Letter, þar sem það kemur m.a. fram að ef menn nota svona tæki of lengi þá er veruleg hætta á slysum og hér er nefnt í þessu riti eitt dæmi um mjög alvarlegt slys að ekki sé meira sagt sem hlotist hefur af því að menn hafa notað svona tæki of lengi. Ég tel ekki við hæfi, hæstv. forseti, að ég lýsi því mikið nánar sem fram kemur í þessum pappírum. En það er augljóst mál að það verður að taka á þessu máli. Landspítalinn er sem vísindastofnun og sem lækningamiðstöð hér á Íslandi, hjartað í heilbrigðisþjónustu landsmanna að mörgu leyti, hann er í hættu ef ekki verður á þessu máli tekið og ég fer fram á það við hv. þm. úr fjárln. sem hér sitja á þessum fundi að þeir taki á þessu máli alveg sérstaklega. Hæstv. forseti. Ég nefni þetta hér með Ríkisspítalana vegna þess að mér skilst að stóru spítalarnir séu eftir, það sé eftir að fara yfir þá, þess vegna ákvað ég að flytja engar breytingartillögur sérstaklega um þetta mál en vildi koma því hér á dagskrá í umræðunni sjálfri. Í öðru lagi langar mig til að nefna hér annað mál sem ég tel að sé ekki nægilega afgreitt og ég hef miklar áhyggjur af og það er þjónustumál fatlaðra hér í Reykjavík alveg sérstaklega. Það er satt að segja nokkurt umhugsunarefni að við Reykvíkingar höfum verið svo heppin að hafa haft einn af þingmönnum okkar í félmrn. nú um langt árabil. Það hefur vafalaust oft verið tekið mjög vel til hendinni þar í þágu málefna fatlaðra í þessu byggðarlagi. Þeim mun meira undrandi verður maður á því að lesa grein sem birtist í Morgunblaðinu 7. des. sl. þar sem fjallað er um neyðarbiðlista fatlaðra og ég ætla að leyfa mér að lesa upp úr þessari grein örfá orð, með leyfi hæstv. forseta: ,,Nú er svo komið að hér í höfuðborginni eru um 200 manns á biðlistum um búsetu hjá Svæðisskrifstofu málefna fatlaðra og þar af eru á neyðarbiðlista um 30 manns.`` Ég vona að hv. þm. þekki það vel til að þeir viti hvernig er komið fyrir því fólki sem er sett á neyðarbiðlista um þjónustu fyrir fatlaða. Þar er yfirleitt um að ræða mjög alvarleg tilvik sem ekki aðeins bitna á þeim einstaklingum sem þar um ræðir heldur gjarnan líka fjölskyldum þeirra, oft á tíðum með mjög alvarlegum hætti. Síðan segir hér áfram, með leyfi forseta: ,,Til að mæta þörfum þeirra sem á neyðarbiðlistanum eru þarf a.m.k. að byggja sex ný heimili fyrir fatlaða. Ekki er að sjá í síðustu ársskýrslu Svæðisskrifstofu málefna fatlaðra í Reykjavík fyrir árið 1993 að þetta ástand valdi starfsmönnum þar á bæ miklum áhyggjum. Svæðisáætlun fyrir árin 1994--1996 er í raun ósköp metnaðarlaus miðað við ástand mála og ekki verður séð að langt muni þokast á næstu tveimur árum. Reyndar gagnrýnir Svæðisráð Reykjavíkur áætlunina vegna þessa og telur óvíst að hægt verði að leysa vanda allra þeirra sem á neyðarbiðlista hafa verið lengi. Framkvæmdastjóri svæðisskrifstofunnar slær taktinn fyrir sitt fólk í viðtali við Fréttablað Styrktarfélags vangefinna sem út kom í síðasta mánuði. Þar segir hann m.a.: ,,Stundum er minna fé til aflögu en að mínu mati er eins vel gert við þennan málaflokk og hægt er.`` Ég er hrædd um að foreldrar fatlaðra sem bíða eftir framtíðarúrlausn í húsnæðismálum sínum, mörg hver á neyðarbiðlista, séu ekki sama sinnis. Þessi skoðun framkvæmdastjórans skýrir kannski að einhverju leyti af hverju Reykjavík hefur orðið útundan í fjárveitingum undanfarinna ára í búsetumálum fatlaðra, þótt valdið sé að sönnu hjá félagsmálaráðherra og Alþingi.`` Og síðan segir enn fremur í þessari grein í Morgunblaðinu 7. des. sl., greinin er eftir Ágústu Bragadóttur og hún á 18 ára son sem er á þessum neyðarlista. ,,Í umsögn um áðurnefnda svæðisáætlun, sem Svæðisráð málefna fatlaðra í Reykjavík sendi til félmrn. í mars á þessu ári, kemur m.a. fram að í Reykjavík, þar sem búa um 40% landsmanna, er hlutfall fatlaðra mun hærra en í öðrum sveitarfélögum. Rúmlega 51% þeirra sem fá greiddan örorkulífeyri frá Tryggingastofnun eru búsettir í Reykjavík. Hins vegar hafa fjárveitingar til málefna fatlaðra í Reykjavík á vegum félmrn. undanfarið einungis verið um 30% af heildarframlaginu. Þetta er mikið umhugsunarefni og sú spurning vaknar hvort Svæðisskrifstofa málefna fatlaðra í Reykjavík telji það vera sitt hlutverk að draga úr kröfum og metnaði þegar harðnar í ári fremur en að standa með skjólstæðingum sínum, gera áætlanir og setja sér markmið í anda laganna um málefni fatlaðra. Undirrituð fór á fund ráðherra félagsmála í sumar, sem þá var annar af þeim þremur sem setið hafa á yfirstandandi kjörtímabili, með skriflegt erindi þar sem vakin var athygli á því neyðarástandi sem ríkir í búsetumálum mikið fatlaðra í Reykjavík og spurði ég m.a. hvort vænta mætti aukinna framlaga á fjárlögum 1995 til að tryggja rekstur nýrra heimila fatlaðra í Reykjavík. Ráðherra hefur enn ekki svarað erindinu formlega,`` --- þ.e. 7. desember, --- ,,en hins vegar er ljóst samkvæmt frv. til fjárlaga 1995 að ekki er gert ráð fyrir neinum nýjum rekstri í öllum málaflokki fatlaðra. Þetta þýðir m.a. að ekkert nýtt heimili fyrir fatlaða verður tekið í notkun á næsta ári ef þetta frumvarp nær fram að ganga.`` Ég lýk hér lestri úr þessari grein eftir Ágústu Bragadóttur um neyðarlista fatlaðra og ég vil leyfa mér að spyrja þá fjárlaganefndarmenn sem hér eru: Er hægt að gera ráð fyrir því að það verði tekið sérstaklega á þessum málum í fjárlagafrv. varðandi búsetumál fatlaðra, betur en gert er núna? Ég ætla að nefna þá, hæstv. forseti, að í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir því að starfsemi verði að Árlandi, heimili fyrir fatlaða, á næsta ári. Það er augljóst mál að þeir fjármunir sem ætlaðir eru til starfseminnar á Árlandi á næsta ári eru ekki nægilegir. Þannig að ef svo fer fram sem horfir að þá verða menn að draga mjög verulega úr rekstri þar og þar með verður Árland ekki sú eining fyrir fatlaða sem hún þyrfti að vera. Ég vil sem sagt leyfa mér að spyrja um það, hæstv. forseti, hvort á þessum málum verður tekið frekar við meðferð málsins hér í þessari virðulegu stofnun. Ég ákvað að flytja ekki tillögu um þessi sérstöku mál sem lúta að málasviði fatlaðra vegna þess að ég vildi fyrst fá það fram í umræðunni hvaða hugmyndir væru uppi um málið og hlustaði grannt eftir því sem fram kom hjá hv. talsmanni fjárln., las nál. fjárln. og spurðist fyrir um það sem fram hafði komið í máli hans sem ég hafði misst af og það kom í ljós að á þessu máli, að því er varðar fatlaða, var því miður ekki tekið og þess vegna nefni ég það hér. En ég hef grun um að menn hafi hugsað sér að líta þannig á að málinu væri lokið með frumvarpinu eins og það lítur út og brtt. og það er ekki hægt, hæstv. forseti. Ef niðurstaðan er sú að menn sjái ekki lausn á þessu máli með öðrum hætti þá verður Alþingi að sameinast um að skera eitthvað annað niður til þess að tryggja peninga í þetta verkefni. Það er ómögulegt að hafa þetta svona. Það er alveg ómögulegt, hæstv. forseti. En ég verð að segja hins vegar að auðvitað er það hugsanlegt að eitthvað af því sem hér hefur verið sagt af mér eða þeim greinarhöfundi sem ég vitnaði til sé á misskilningi byggt og þá verður það væntanlega leiðrétt og vissulega verð ég að játa það að ég sakna vinar í stað þar sem er hv. 12. þm. Reykv. sem er því miður fjarri þessa umræðu og hefði vafalaust getað frætt mig um eitt og annað á þessu sviði. En athyglisvert er að hún kom nálægt þessu ráðuneyti um nokkra hríð, sat þar satt að segja líklega lengur en nokkur annar einstaklingur í sögu félmrn. ef ég man rétt. Ég hygg að það sé svo, hæstv. forseti, svo ég rifji upp eina sögulega staðreynd á síðkvöldi þegar menn eru greinilega mjög brattir í þessum sal eða hitt þó heldur. Varðandi málið að öðru leyti, hæstv. forseti, þá ætlaði ég að víkja aðeins að brtt. sem við þingmenn minni hlutans í menntmn. flytjum, og það er þá fyrst Landsbókasafn Íslands -- Háskólabókasafn, þ.e. Þjóðarbókhlaðan, og þar erum við einfaldlega með tillögu um að Þjóðarbókhlaðan fái þá peninga sem var gert ráð fyrir að hún fengi þegar við vorum að fjalla um þjóðarbókhlöðulögin í fyrra. Og ég ætla að spyrja hæstv. menntmrh., úr því að hann heiðrar okkur með nærveru sinni --- og ég tel ástæðu til að þakka honum fyrir það að sitja hér undir þessari umræðu og er það til fyrirmyndar, mættu aðrir ráðherrar gjarnan taka hann sér til fyrirmyndar á þessu sviði, ég ætla að spyrja hæstv. menntmrh. að því hvort hann sjái fram á það að Þjóðarbókhlaðan fái eitthvað meira í rekstur á næsta ári. Ég sé ekki betur en það verði að loka henni í september ef þetta verður svona. Mér þætti það klént að henni yrði lokað í september og ég veit að hæstv. ráðherra er sammála mér um það og ég vil þess vegna spyrja hann um málið og jafnframt leggja fram þessa brtt. fyrir hönd okkar stjórnarandstæðinga í hv. menntmn. Í öðru lagi flyt ég tillögur sem lúta að grunnskólunum þar sem ég geri ráð fyrir því að frv. sem nú liggur fyrir í sambandi við grunnskólana verði framkvæmt á næsta ári með því að breyta og hækka liðinn Grunnskólar, óskipt en þar er gert ráð fyrir því að fjölga vikustundum í grunnskólunum um 6 á viku frá hausti 1995 og það er talið að það kosti 26,2 millj. kr. Ég geri sem sagt ráð fyrir því að það verði stigið aðeins lengra í þessum efnum með hliðsjón af því frv. sem hæstv. ráðherra hefur sjálfur lagt fyrir þessa virðulegu stofnun til afgreiðslu og samþykktar. Í öðru lagi flyt ég tillögu um listskreytingasjóð og ég vil leyfa mér að spyrja hæstv. ráðherra hvort meiningin sé að taka eitthvað á málum listskreytingasjóðs hér á lokastigi málsins. Þetta er nú þannig að þeir menn sem hafa setið undir frýjuorðum í fjárln. og verið kenndir við vissa landshluta umfram aðra hafa nú hrokkið til og ákveðið að leggja stóraukið fé í Kvikmyndasjóð. Þó að ýmsum þyki það ekki nóg þá tek ég eftir því að menn hafa brugðið hart við þeim ákúrum sem birst hafa frá miðstöð Kvikmyndasjóðs og þykir mér það náttúrlega athyglisvert. Hins vegar hafa forráðamenn listskreytingasjóðs sent frá sér ýmsar yfirlýsingar sem hafa verið prúðar og forráðamenn listskreytingasjóðs hafa ekki í sínum yfirlýsingum kosið að kenna fjárlaganefndarmenn meiri hlutans við ákveðna landshluta frekar en aðra, þ.e. sveitir landsins, hvers sem sveitirnar eiga nú að gjalda að vera endilega að troða þessum ágætu þingmönnum upp á sveitirnar, og auk þess hafa þeir listskreytingasjóðsmenn rætt við mjög marga, birt málefnalegar greinar en í rauninni bara sagt sem svo: Er ekki rétt að halda þessu áfram þangað til búið er að endurskoða lögin en ekki höggva fyrst og svo endurskoða þau? Ég vil spyrja hæstv. ráðherra, af því að hann er svo vinsamlegur að vera hér, hvort ekki sé hugsanlegt að endurmeta þetta mál varðandi listskreytingasjóðinn og rausnast til að smella þarna inn einhverri upphæð hér að lokum, þó það væri ekki fyrr en við 3. umr., en eins og kunugt er þá eru það jafngóðir peningar sem koma við 3. umr. og við 2. þegar upp er staðið. Það þekkja þeir sem hafa verið hérna lengi. Ég vil spyrja hv. varaformann fjárln. um þetta mál með listskreytingasjóð því að ég veit að honum er örugglega umhugað um það ekki síður en öðrum hv. þm. að á þessu máli verði tekið. Þessi listskreytingasjóður hefur oft gert mikið gagn og það hafa verið sett upp listaverk á ýmsum stöðum að tilhlutan sjóðsins. Ég get þó alveg sagt það að ég hef ekki að öllu leyti verið ánægður með þá hluti persónulega, en í raun og veru er það ekki mitt mál að hafa skoðun á því sem þingmanns heldur er það annarra og betra að aðrir en þingmenn véli um smekksatriði eins og það hvernig myndverk líta út. En ég vil sem sagt spyrja að því hvort menn ætla að láta hér staðar numið varðandi listskreytingasjóð. Ég tel að þessum sjóði nokkurn menningarauka satt að segja og ég tel eftirsjón að honum og ég held að ef sjóðnum verður slátrað núna, þá komi hann ekki aftur í bráð þannig að ég vil biðja um það að menn líti til hans með velvild og spyr: Er ekki ætlunin að gera það þrátt fyrir allt? Þá vil ég loks geta þess að ég flyt ásamt öðrum þingmönnum stjórnarandstöðunnar í hv. menntmn. tillögu varðandi Háskóla Íslands og ég vil einnig spyrja um málefni háskólans. Er ekki eftir að afgreiða þau að einhverju leyti? Mér hefur skilist að svo væri svo að í sjálfu sér ætla ég ekki að fara mörgum orðum um það. Það liggur fyrir beiðni frá háskólanum upp á um 200 millj. kr. Það er rökstutt með þremur þáttum. Það er í fyrsta lagi að framlög í vinnumatssjóð og rannsóknarsjóð séu 45 millj. kr. Í öðru lagi aukning vegna fjölgunar nemenda umfram áætlun í fjárlagatillögum um 60 millj. kr. og síðan fyrsta skref í á átt að kennsla verði sambærileg við það sem gerist á Norðurlöndum, 95 millj. kr. þannig að ég mundi leggja á það mikla áherslu að það verði tekið á þessum málum af velvild og þætti vænt um ef hæstv. ráðherrar eða hv. þm. í fjárln. gætu gefið í skyn a.m.k. á þessu stigi málsins hvernig ætlunin er að taka á málinu. Ég vil aðeins segja varðandi háskólann að mér heyrðist satt að segja menn hafa komist að þeirri niðurstöðu, einhverjir í fjárln. Það þarf nú ekki að vera að það hafi verið gerð um það ályktun beint í nefndinni að það væri rétt að breyta háskólanum núna í óvin Alþingis og fjárln. og hjóla í háskólann. Og það væri alveg sérstaklega til tannlæknadeild sem væri mikið vandamál. Það var haft svo mikið við að menntmrh. var spurður: Á að loka tannlæknadeild? Og ráðherrann svaraði því ágætlega fyrir sitt leyti. Hann sagði eins og er: Það má svo sem alveg athuga það. Þessi yfirlýsing um það að það eigi að loka tannlæknadeild er hvorki ný eða frumleg vil ég taka fram, hæstv. forseti. Ég hygg að þetta sé í fimmta sinn á mínum þingmannsferli að ég heyri þessa hugmynd. Hún er ævinlega sett fram þegar menn hafa ekkert annað að segja í sparnaðarskyni. Þetta er eins og með Alþfl. sem hafði lengi uppi þá hugmynd þegar hann var spurður: Hvað vill Alþfl. spara nákvæmlega í ríkisfjármálum? Þá sagði Alþfl.: Holdanautastöðina í Hrísey. Nákvæmlega eins er þetta með tannlæknadeildina. Staðreyndin er sú að þetta er til marks um það að menn hafa í raun og veru ekkert að segja, dettur allt í einu í hug að grípa þetta hálmstrá, tannlæknadeildina, frekar en ekki neitt. Vandinn við þetta mál er ósköp einfaldlega sá að í fyrsta lagi þurfum við að hafa tannlækna. Við þurfum að gera ráðstafanir til þess að við getum haft þá og það gerum við kannski með því að semja við aðra háskóla og fyrir það getum við þurft að borga peninga. Í öðru lagi er það þannig að við erum með þó nokkuð af græjum og húsakynnum á vegum háskólans fyrir tannlæknanám sem ekki er víst að nýttist öðruvísi en gæti þó nýst öðruvísi. Og þarna komum við að þeim vanda og því verkefni sem kannski er flóknast í þessu samhengi og í sambandi við allan sparnað í ríkisfjármálum. Það er að það þarf að taka ákvörðun um hann með mjög löngum fyrirvara ef hann á að skila árangri. Menn þyrftu í raun og veru að vera að fjalla hér um þriggja til fimm ára fjárlagaramma ef vel ætti að vera án þess að menn væru að binda sig á það í einstökum atriðum. Sparnaður eins og t.d. væri fólginn í því að spara eitthvað í rekstri háskólans, t.d. með því að leggja niður tannlæknadeild eða taka á einhverjum öðrum hlutum, slíkur sparnaður skilar sér ekki nema á mjög löngum tíma og þess vegna gef ég satt að segja ekki mjög mikið fyrir tón af því tagi sem mér fannst gæta í máli formanns fjárln. í garð Háskóla Íslands. Ég held satt að segja að háskólinn eigi það ekkert skilið af okkur að menn breyti honum í óvin Alþingis á þessum skammdegisnóttum. Ég held að okkur veiti ekkert af því að eiga góðan háskóla. Ég held að við þurfum að gera okkur grein fyrir því að Háskóli Íslands er einn þátturinn í því að við getum talist halda hér uppi myndarlega sjálfstæðu þjóðlífi og við eigum að vera stolt af háskólanum og reyna að halda þannig á málum að hann sé samkeppnisfær við aðrar hliðstæðar stofnanir í kringum okkur. Virðulegi forseti. Ég vildi síðan að allra síðustu nefna atriði varðandi menntmrn. sem ég flutti enga tillögu um en ég spyr um. Það er fiskvinnsluskólinn. Er það sem sagt alveg járnslegin niðurstaða að það eigi að loka honum bara alveg og það eigi ekki að setja neitt meiri pening í hann? Ég held að það sé mjög nauðsynlegt að gera sér grein fyrir því að þessi mál eru í uppnámi. Það hefur ekki verið tekið á þessum málum í samhengi. Ég man ekki betur en það hafi verið þannig fyrir allmörgum árum að menntmrn. ákvað að efna til samstarfs um fiskvinnslunám við Menntaskólann á Ísafirði í samvinnu við bæjarstjórnina í Bolungarvík. Ég man ekki betur en þessir hlutir væru komnir á þó nokkurn rekspöl þegar tilkynning barst um það sunnan úr menntmrn. að það ætti að slá þetta af. Og nú er verið að halda þannig á málum að því er varðar Fiskvinnsluskólann í Hafnarfirði, fiskvinnsluskóla sem var þó nokkuð miklu kostað til í upphafi, að hann er í raun og veru að lognast út af. Það liggur ekkert fyrir um það hvað á að koma í staðinn. Það eina sem maður heyrir um hvað á að koma í staðinn er að það eigi að hafa meiri sjávarútvegsfræði í Háskóla Íslands heldur en áður þannig að það má segja að það sé nokkuð snjöll nálgun hjá leiðtoga fjárln. að slá af sjávarútvegsnám á framhaldsskólastigi til þess að geta tekið það upp á háskólastigi. Það má segja að það sé mjög athyglisverð skólamálapólitík sem fram kemur hjá hv. 4. þm. Norðurl. e. sem er því miður fjarverandi eins og er, 

Já, í guðs bænum.

Já, í guðs bænum, ég segi það nú líka. Ég held því að það sé alveg nauðsynlegt að spyrja hæstv. menntmrh. í hvaða samhengi hann sér þessa hluti að því er varðar sjávarútvegsnám og fiskvinnslunám og má kannski nefna það af því að ég var að tala um hv. 4. þm. Norðurl. e. að fyrir ekki alllöngu var fjallað um það í þessari virðulegu stofnun að Akureyrar- og Eyjafjarðarsvæðið yrði eins konar miðstöð fyrir sjávarútvegsnám í landinu og á háskólastigi í raun og veru líka. En nú virðist þetta allt vera í uppnámi og ég skil ekki alveg af hverju menn geta ekki tekið afgerandi ákvarðanir um einhverja þróunarstefnu í sjávarútvegsfræðum í landinu og mér þætti vænt um ef hæstv. menntmrh. sæi sér fært að fara um það nokkrum orðum hvernig hann sér þau mál fyrir sér. Hæstv. forseti. Ég hef þá lokið við að fjalla um þau atriði sem ég er með sérstakar breytingartillögur um eða vil nefna sérstaklega en vil svo að lokum nefna eitt atriði sem ég vil beina til hæstv. fjmrh. og spyrja hann um. En þannig er að á þessu ári eru veittar ég held 60 millj. kr. í jöfnunaraðstoð til skipasmíðaiðnaðarins. Það hefur verið ákveðið að gera það í tvennu lagi, tveimur lotum. Skipasmíðafyrirtæki hafa fengið svokallaða jöfnunaraðstoð til að vega upp erfiða samkeppnisstöðu gagnvart erlendum niðurboðum á skipasmíðum. Það hefur verið skoðun mjög margra aðila og m.a. hæstv. iðnrh. og ég held fjmrh. jafnvel líka að þetta í rauninni borgaði sig fyrir ríkissjóð að leggja þessa peninga inn því að þó að það væri borgað eitthvað með þessum verkefnum þá þýddi það aftur meiri tekjur fyrir ríkissjóð og minni atvinnuleysisbætur. Og allt hygg ég að það hafi verið rétt í rauninni hvernig á þeim málum hefur verið haldið og hvernig með þau mál hefur verið farið og ég tel ástæðu til þess að bera hrós á það fólk sem hefur staðið að þeim málum, m.a. af hálfu iðnrn. Ég vil sem sagt spyrja hæstv. fjmrh. að því hvort meiningin er að taka þetta mál fyrir í fjárlögum ársins 1995 en það hlýtur að vera komið inn í fjáraukalögin. Ég reikna með því að menn séu búnir að taka þau inn í fjáraukalög ársins 1994 og mér þykir þess vegna mikilvægt að spyrja: Er ætlunin að taka jöfnunaraðstoð til skipasmíðaiðnaðarins inn í fjárlög ársins 1995? Til þess að minna á það mál hef ég flutt brtt. varðandi það verkefni því að ég tel að þetta sé ódýr og einföld leið til þess að bjarga atvinnutækifærum fyrir þúsund manns í landinu. Það liggur alveg í augum uppi að skipasmíðaiðnaður getur þrifist og braggast og dafnað vel í landinu. Það þarf aðeins að hjálpa honum yfir hjallann núna á næstunni. Núna hefur verið tekin um það ákvörðun að framlengja styrkjatímabil Evrópusambandsins vegna skipasmíða, því miður, og þar stöndum við frammi fyrir áframhaldi þessa vanda sem við höfum kynnst á undanförnum árum. Við vorum að gera okkur vonir um það að Evrópusambandið legði þessa styrkjapólitík niður en hún hefur nú verið framlengd um sinn af einhverjum ástæðum og þess vegna er nauðsynlegt að framlengja jöfnunaraðstoðina líka. Og þó að menn vilji halda utan um hlutina í sambandi við ríkisfjármál sem sýnist reyndar vera allur gangur á í seinni tíð þá held ég að við eigum að átta okkur á því að hérna er um mikið mál að ræða fyrir íslenskt atvinnulíf. Hér er um að ræða mörg hundruð atvinnutækifæri. Hér er um að ræða þróunarverkefni, t.d. fyrir verkmenntun í landinu, þar sem skipasmíðarnar eru svo að ég fer fram á að menn líti til þessarar brtt. okkar að því er varðar jöfnunaraðstoðina með velvild.