Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Árni M. Mathiesen, 3. þm. Reykn., Halldór Ásgrímsson, 1. þm. Austurl., Jóna Valgerður Kristjánsdóttir, 6. þm. Vestf., Rannveig Guðmundsdóttir félmrh., Sturla Böðvarsson, 1. þm. Vesturl., Valgerður Sverrisdóttir, 3. þm. Norðurl. e. Aðalmenn taka sæti á ný: Anna Ólafsdóttir Björnsson, 9. þm. Reykn., Sighvatur Björgvinsson heilbr.- og trmrh.

Ég býð hv. alþingismenn velkomna til starfa á ný eftir örstutt jólahlé.

Borist hefur eftirfarandi bréf, dags. 27. september 1994: ,,Þar sem Pálmi Jónsson, 2. þm. Norðurl. v., getur ekki sótt þingfundi á næstunni af sérstökum ástæðum leyfi ég mér með vísun til 2. mgr. 53. gr. laga um þingsköp Alþingis að óska þess að 1. varaþm. Sjálfstfl. í Norðurl. v., séra Hjálmar Jónsson prófastur á Sauðárkróki, taki sæti á Alþingi í fjarveru hans. Þetta er yður hér með tilkynnt, virðulegi forseti. Geir H. Haarde, formaður þingflokks Sjálfstfl.`` Hjálmar Jónsson hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðinn velkominn til starfa.

Virðulegi forseti. Ég vona að hv. þingmenn hafi átt gleðilega jólahátíð. Reyndar hefur fleira borið við síðan frv. var síðast til 2. umr. Við höfum samþykkt fjárlög í millitíðinni og þetta frv. til lánsfjárlaga, sem er til umræðu, byggist m.a. á þeim fjárlögum sem hafa nýlega verið samþykkt fyrir árið 1995. Þau fjárlög voru eins og kom fram í umræðum um þau byggð á mikilli bjartsýni um áframhaldandi bata í sjávarútvegi, á góðum efnahagshorfum í þeim byggðum þannig að þau voru byggð á nokkru óraunsæi hvað þetta varðaði. Því er það svo um lánsfjárlagafrv., sem er ófrávíkjanlegur þáttur í ríkisfjármálum og efnahagsstefnunni, að það byggir á sömu forsendum. Eitt af því sem fjárlögin byggðu á var það að atvinnustig mundi heldur lagast á næsta ári. Atvinnuleysisprósentan færi niður um um það bil 0,3%, atvinnuleysi yrði 4,6% á ársgrundvelli. Því væri fróðlegt að athuga lítillega þá þætti lánsfjárlaga sem hafa bein áhrif á atvinnustigið. Þá koma auðvitað fyrst upp þau ákvæði sem varða Húsnæðisstofnun ríkisins og byggingarsjóðina en það er nú svo að húsbyggingar og verklegar framkvæmdir og velta þeim tengdar hafa mikil áhrif á atvinnustigið hjá iðnaðarmönnum í landinu en sá þjónustuiðnaður er mjög mikilvægur þáttur atvinnulífsins. Auk heldur hefur fjármögnun byggingarsjóðanna mikil áhrif á vaxtastigið í landinu því að hér er um mjög verulegar fjárhæðir að ræða eins og kemur fram í þessu frv. Auðvitað mætti ræða miklu fleira og fara miklu ítarlegar ofan í mörg fleiri atriði þessara mála eins og t.d. málefni Lánasjóðs ísl. námsmanna og málefni Þróunarsjóðs sjávarútvegs, málefni Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar sem eiga eftir að koma fyrir nefnd en ég ætla að láta nægja að fara örfáum orðum um byggingarsjóðina. Málefni þeirra koma fyrir í II. kafla frv. sem fjalla um ríkisábyrgðir og þar eru heimildir til að ábyrgjast lántökur upp á 2.600 millj. fyrir Byggingarsjóð ríkisins og 6.300 millj. fyrir Byggingarsjóð verkamanna og fyrir húsbréfadeild Byggingarsjóðs ríkisins allt að 13 milljörðum kr. Þó að þessir 13 milljarðar kr. séu mjög há upphæð og hafi mikil áhrif í lántökum ríkissjóðs og séu mjög stór hluti af þeim 21 milljarði, sem lánsfjárlagafrv. hljóðar upp á, er þetta lægri upphæð en á yfirstandandi ári og munar þar um tveimur milljörðum kr. Ef húsbyggingar haldast í svipuðu horfi og verið hefur þarf að afla viðbótarheimildar síðar á árinu eða þá húsbyggingar dragast saman um tvo milljarða kr., húsbyggingar sem fjármagnaðar eru af húsbréfadeildinni. Ég hefði haldið að það hefði allmikil áhrif á atvinnustigið í landinu ef svo verður. Þetta er bara eitt dæmið um að verið er að halda út í nokkuð óvissa framtíð með þessu frv. Einnig er samdráttur í lántökum til Byggingarsjóðs verkamanna. Þar er áætlað að skera niður um 100 íbúðir þannig að hætt er við að þessi þáttur lánsfjárlaganna, ef eftir gengur, rími ekki alveg við þau markmið sem sett voru í fjárlögunum. Í umræðum um fjárlög og í umræðum, sem hafa farið fram áður um málið sem er á dagskrá, var rakið að frjáls markaður tekur ekki lengur við húsnæðisbréfum með þeirri ávöxtunarkröfu sem sett var af stjórnvöldum með 5% vaxtamarkinu. Auðvitað segir þetta sitt um efnahagsstefnuna. Auðvitað er með öllu óljóst hvernig gengur á næsta ári að selja þessi bréf nema þá að hækka á þeim vextina og hvort Seðlabankinn er þess umkominn að halda vöxtunum niðri á þeim húsnæðisbréfum sem boðin eru til sölu og væri fróðlegt að heyra álit hæstv. fjmrh. á þessu síðar í umræðunni. Ég vil einnig koma inn á afgreiðslu fjárlaga sem fór fram dagana fyrir jólin. Þá var m.a. samþykkt ein heimildargrein við 6. gr. fjárlaga sem er á þskj. 501 og er borin fram af fjmrh. Ég vil gera þetta að umræðuefni vegna þess að þessi grein hlýtur að koma inn á þetta frv. sem við erum að ræða núna og satt að segja var framlagning þessa máls og afgreiðsla þess með nokkrum ólíkindum. Hér er um að ræða að við 6. gr. komi nýr liður, að kaupa eignir Rafveitu Akraness, Rafveitu Borgarness og Andakílsárvirkjunar og Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar fyrir Rafmagnsveitur ríkisins eða ganga til stofnunar sameiginlegs orkufélags fyrrgreindra aðila ef viðunandi samningar nást. Samningar og nauðsynleg lántaka skulu hafa samþykki iðnrh. og fjárln. Alþingis. Nú er það ekki svo að það kemur ýmislegt inn á 6. gr. fjárlaga sem ekki er framkvæmt á því ári sem fjárlögin taka til en hins vegar ber að athuga það að þessi tillaga er lögð fram af hæstv. fjmrh. og hún kemur fram með nokkuð einkennilegum hætti. Hún kemur fram á síðasta klukkutímanum áður en fjárlögin eru samþykkt, aldrei tekin fyrir í nefnd og ég man ekki til að hafi verið mælt fyrir henni, það hefur þá farið fram hjá mér. En eigi að síður ætla ég ekkert að mæla gegn því að það geti verið skynsamlegt að gera svo sem tillagan gerir ráð fyrir. Ég ætla ekki að mæla gegn því á þessu stigi en þetta mál hefur bara ekkert verið rætt hér á hv. Alþingi. Og mér finnst þetta bera afskaplega sérkennilega að svo ekki sé meira sagt. Ég vil spyrja hæstv. fjmrh. að því í sambandi við lánsfjárlögin hvort ætlunin sé að taka inn á lánsfjárlög lántökuheimildir í þessu skyni eða með hverjum hætti sé hugsað að framkvæma þessa heimildargrein og á hvaða stigi málið sé. Hér er ekki um neitt smámál að ræða. Hér er um að ræða öll orkuveitufyrirtæki í heilum landshluta. Ég ætla ekki að mæla því gegn og er ekki tilbúinn að mæla á móti því að það geti verið skynsamlegt að vinna í þessa veru en eigi að síður eru þessi vinnubrögð og kynning málsins hér á hv. Alþingi með sérkennilegum hætti svo að ekki sé meira sagt og vil ég þess vegna spyrja hvert framhaldið verður. Það er alveg ljóst að það er óviss framtíð í efnahagsmálum á næsta ári. Vonandi gengur eftir öll sú bjartsýni sem þessi frumvörp ríkisstjórnarinnar byggjast á en það liggur ekkert fyrir um það enn sem komið er. Enn liggur ekkert annað fyrir en að opinberar skuldir eru að aukast. Það sýnir þetta frv. og önnur. Skuldir bæði ríkis og sveitarfélaga eru að aukast með langvarandi hallarekstri ríkissjóðs og sveitarfélögin hafa farið í sömu áttina núna síðustu árin svo að þetta frv. sem hér er um að ræða lýsir ekki mikið fram á veginn og það lýsir inn í óvissa framtíð.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því eins og aðrir sem hér hafa tekið til máls að óska hv. þingmönnum og forseta gleðilegrar hátíðar. Hv. þm. spurðist fyrir um tillögu sem flutt var og samþykkt við fjárlög og varðaði hugsanleg kaup eigna Rafveitu Akraness, Borgarness, Andakílsárvirkjunar og fleira. Sú grein er í 6. gr. fjárlaga fyrir næsta ár, er tiltölulega opin, getur gengið reyndar í báðar áttir, ekki einungis yfirtaka á þessum eignum eða kaup heldur einnig að lagt sé inn í sérstakt félag eignir Rafmagnsveitna ríkisins. Til þess er ekki tekin afstaða í sjálfri greininni. Ég hef rætt það við starfsmenn fjmrn. hvort eðlilegt sé að taka inn heimildargrein í lánsfjárlagafrv. en það er talið að þess þurfi ekki. Það sé nægilegt að styðjast við 6. gr. heimildina en ef til samninga kemur verði að sjálfsögðu að leggja þá fyrir Alþingi og það verður þá væntanlega tekið inn í lánsfjáraukalögum á næsta ári. Greinin er nokkuð óvís og reyndar ekki nokkur leið að setja inn slíka heimild í lánsfjárlögin að það svari til þessarar greinar. Fyrr þurfa viðræður að vera skýrari og tillögur skýrari en 6. gr. heimildin gefur tilefni til.

Virðulegi forseti. Ég er hræddur um að ef ráðherra frá Framsfl. hefði lagt svona plagg fram og gefið eins skýringu og hæstv. fjmrh. gefur hér, að hún sé teygjanleg og geti gengið í báðar áttir, það hefði þótt eitthvað skrýtin framlagning og afgreiðsla á hv. Alþingi. Ég vil ráðleggja hæstv. fjmrh. það að taka inn þessa heimildargrein í lánsfjárlögin til að málið fái einhverja þinglega umfjöllun í upphafi þó að ekki sé meira. Það er eins og ég segi, ég mæli ekkert gegn þessu máli eða með því á þessu stigi en mér finnst þessi afgreiðsla vera með nokkuð sérkennilegum hætti.

Virðulegi forseti. Eins og kunnugt er þá er frv. til lánsfjárlaga ásamt fjárlögum undirstaðan í efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar. Þess vegna væri það æskilegt og meira í samræmi við þingvenjur að hæstv. forsrh. sem jafnframt er ráðherra efnahagsmála væri einnig viðstaddur þessar umræður hér. Það er auðvitað gagnlegt að fá svör hæstv. fjmrh. en margt af þessu tengist efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar þannig að ég vil nú setja fram þá ósk að hæstv. forsrh. komi til þingfundar. Í sjálfu sér væri hægt að fjalla í mjög löngu máli um þær ákvarðanir sem hér er verið að taka á lokamánuðum þessa kjörtímabils. Það væri vissulega efniviður að bera þær ákvarðanir saman við þau fyrirheit sem ríkisstjórnin gaf í upphafi ferils síns. Ég ætla ekki að eyða löngu máli í það en þó ætla ég að rifja það upp að núv. hæstv. fjmrh. og núv. hæstv. forsrh. lýstu því yfir ásamt fylgisveinum sínum úr Alþfl. að þeir ætluðu sér að ná hallalausum fjárlögum á tveimur árum. Þeir voru varaðir við úr þessum ræðustól að það væru óraunhæf markmið. Þeir voru reyndar líka varaðir við fyrir síðustu þingkosningar þegar talsmenn þáv. ríkisstjórnar vöktu athygli á því að það væri óvinnandi að ná hallalausum fjárlögum miðað við ástandið í íslenskum efnahagsmálum nema á lengri tíma. Engu að síður kaus hæstv. fjmrh. og hæstv. forsrh. og ríkisstjórnin öll að hafa þessar viðvaranir að engu. Nú stöndum við hér við lok kjörtímabilsins og dómurinn er fallinn, hæstv. fjmrh. Dómurinn er sá að yfirlýsingar og mat hæstv. ríkisstjórnar voru óraunhæf. Þá vaknar sú spurning: Voru þessir forustumenn ríkisstjórnarinnar svo blindir að þeir gerðu sér ekki grein fyrir því að þetta voru óraunhæf markmið --- þeir geta ekki skotið sér á bak við það að þeir hafi ekki verið varaðir við --- eða voru þeir vísvitandi að blekkja? Er ekkert mark takandi á því sem hæstv. fjmrh. og hæstv. forsrh. og ríkisstjórnin öll segja um ríkisfjármál? Og fljótt á litið blasir við að álykta svo að það sé ekkert mark á því takandi vegna þess að það fjárlagafrv. sem afgreitt var fyrir nokkrum dögum síðan gengur þvert á yfirlýsingarnar sem eru í greinargerð þess sama frv. Ef yfirlýsingar hæstv. ríkisstjórnar í efnahagsmálum og ríkisfjármálum standast ekki meðan á afgreiðslu sjálfs frv. stendur þá er auðvitað lítil von til þess að það standist í heilt kjörtímabil. En ég vil spyrja hæstv. fjmrh. að því: Hvernig stendur á því að ríkisstjórnin ákvað nú fyrir jólin að hverfa frá höfuðstefnu fjárlagafrv.? Höfuðstefna fjárlagafrv. eins og fram kemur á bls. 239 og þar á eftir í 1. kafla greinargerðarinnar um efnahagsstefnu og markmið fjárlaga var að nota ætti efnahagsbatann til þess að minnka ríkissjóðshallann. Og því var meira að segja lýst yfir að það ætti að ná því markmiði að vera með hallalaus fjárlög á næstu þremur árum, 1995, 1996 og 1997. Þessi stefna sem var ítrekuð hvað eftir annað í greinargerð fjárlagafrv., að nota efnahagsbatann til að minnka ríkissjóðshallann, er skynsamleg. Hún er í samræmi við viðurkennd sjónarmið í hagfræði og hún er líka í samræmi við það sem lýst hefur verið yfir á öllum undanförnum árum að þótt réttlætanlegt væri að reka ríkissjóð með einhverjum halla á samdráttartímum, þá væri höfuðskilyrðið að um leið og farið væri að rofa til, þá yrði batinn notaður til að minnka hallann. En hvað gerir hæstv. ríkisstjórn? Hún notar batann til að auka ríkissjóðsútgjöldin og til að auka hallann, þvert á yfirlýsingar fjárlagafrv., þvert á viðurkennd sjónarmið um skynsamlega hagstjórn og þvert á þær yfirlýsingarnar sem flokkarnir í landinu hafa verið sammála um á undanförnum árum. Þessi ríkisstjórn er þess vegna að marka þá braut að það eigi bæði að safna skuldum á samdráttartímum og vaxtartímum og það sjá auðvitað allir að slík stefna leiðir eingöngu til þess að á tiltölulega skömmum tíma verða orðnar slíkar þrengingar í íslenskum ríkisfjármálum að ófremdarástand mun skapast. Ég óska þess vegna eftir því að hæstv. fjmrh. geri skýra grein fyrir því og reyndar væri æskilegt að hæstv. forsrh. gerði það einnig hvers vegna vikið er frá þessari stefnu, hver rökin eru fyrir því. Það er ekki hægt að skjóta sér á bak við það að nú sé verið að greiða fyrir kjarasamningum vegna þess að það er alger óvissa sem ríkir varðandi kjarasamninga á nýju ári og það er lítið sem ekkert í fjárlagafrv. eða lánsfjárlögunum sem greiðir fyrir því. Það væri auðvitað líka ástæða til þess að spyrja Alþfl. ef einhver marktækur fulltrúi efnahagsstefnu Alþfl. á undanförnum árum væri hér í salnum: Hvernig stendur á því að Alþfl. sem gerði það að skilyrði fyrir stjórnarmyndun 1988 að þröngar skorður væru settar gagnvart hallarekstri ríkisins og skilyrðið var svo afdráttarlaust að það var tölusett í stjórnarflokkunum. Það er núna svo gersamlega hlaupið frá öllu því sem talist getur ábyrg efnahagsstefna að það hefur bókstaflega enginn talsmaður Alþfl. treyst sér til þess að taka þátt í þessum umræðum, hvorki um lánsfjárlögin né fjárlagafrv. Og þótt formaður fjárln. hafi verið látinn fara hér með hina hefðbundnu þulu þá tel ég það ekki með heldur er að vísa til þeirrar forustu Alþfl. sem annars vegar er í höndum hæstv. utanrrh. og hins vegar í höndum hæstv. viðskrh. Auðvitað geta menn haft þá afstöðu sem manni virðist núv. ríkisstjórn hafa að það skipti svo sem engu máli hvað sagt er og gert í ríkisfjármálum, það skipti engu máli. Það sé bara aðalatriðið að reyna að klóra sig fram úr þessu frá ári til árs, fá fjárlögin afgreidd og lánsfjárlögin og láta svo bara reka á reiðanum. Að reka hér í ríkisfjármálum nákvæmlega sömu óábyrgu stefnuna og rekin var í fjármálum Reykjavíkurborgar á sl. 6--8 árum þar sem jafnvel góðærin voru notuð til þess að safna skuldum hjá Reykjavíkurborg og nú á að halda inn á sömu brautina varðandi fjármál íslenska ríkisins. Það vill svo til að þær stefnuyfirlýsingar, sem koma fram í greinargerð fjárlagafrv. sem lagt var fram í haust, eru alveg réttar. Það er enginn grundvallarágreiningur um þá yfirlýsingu. En það sem þarf að koma hér skýrt fram er hvers vegna ríkisstjórnin hefur ekki haft burði til að standa við það. Í öðru lagi er auðvitað alveg nauðsynlegt að hæstv. fjmrh., hæstv. forsrh. og hæstv. viðskrh. geri hér við umræðu um lánsfjárlögin grein fyrir lántökustefnu, skuldasöfnun og vaxtastefnu ríkisstjórnarinnar. Við áttum á þinginu í haust ítarlegar umræður þegar þessi frumvörp komu til umræðu um horfurnar sem væru í nóvember, desember og janúarmánuði á lánsfjármarkaðnum og í vaxtamálunum. Þá vöruðum við einnig hæstv. ríkisstjórn við að yfirlýsingar hennar og markmið mundu ekki fá staðist. Það hefur líka komið á daginn. Hér hefur verið rakið mjög rækilega í framsögu minni hluta efh.- og viðskn. að svo illa er komið fyrir ríkissjóði á hinum almenna fjármagnsmarkaði að aftur og aftur á undanförnum mánuðum treystir hann sér ekki til að standa í útboðum. Og það er reyndar líka mjög fróðlegt að sjá þá vaxtahækkun sem hefur verið að koma fram á ríkisvíxlunum að undanförnu. Hefur hæstv. fjmrh. gert sér grein fyrir því að frá apríllokum til nóvember hefur orðið 15% raunvaxtahækkun á þriggja mánaða ríkisvíxlum? 15% raunvaxtahækkun á um það bil hálfu ári á þriggja mánaða ríkisvíxlum. Og hefur hæstv. fjmrh. gert sér grein fyrir því að á sex mánaða ríkisvíxlum hefur á sama tímabili orðið 15% raunvaxtahækkun? Og hefur hæstv. fjmrh. gert sér grein fyrir því að á 12 mánaða ríkisvíxlum frá apríllokum til nóvember hefur orðið 25% raunvaxtahækkun? Það er satt að segja leitt að hæstv. forsrh., sem hefur verið boðberi ekki bara stöðugra vaxta heldur vaxtalækkunar á þessu sama tímabili, skuli ekki treysta sér til þess að vera við þessa umræðu vegna þess að í stefnuræðu ríkisstjórnarinnar, sem flutt var á fyrsta umræðudegi þingsins þegar hæstv. forsrh. Davíð Oddsson lýsti stefnu ríkisstjórnarinnar, varð niðurstaða hans, með leyfi hæstv. forseta: ,,Allir þessir þættir benda til þess að vextir muni fara lækkandi á næstu missirum.`` Síðan þessi orð voru mælt í byrjun október hafa vextir jafnt og þétt farið hækkandi. Og það er sérstaklega merkilegt vegna þess að þessi yfirlýsing um vaxtalækkun var eini skýri boðskapurinn í stefnuræðu hæstv. forsrh. um þá aðferðafræði sem ríkisstjórnin ætlaði sér að beita til þess að ná atvinnulífinu í gang á nýjan leik og til þess að auka þjóðartekjurnar og skapa grundvöll fyrir sátt um skiptingu lífskjaranna í næstu kjarasamningum. Þegar hvort tveggja er hrunið, vaxtalækkunarþróunin, og sú stefna að nota auknar þjóðartekjur til þess að minnka ríkissjóðshallann þá er auðvitað alveg ljóst að núverandi hæstv. ríkisstjórn er á síðustu mánuðum á valdaferli sínum að brjóta öll þau boðorð sem hún sjálf hefur sett sér sem mælikvarða góðrar efnahagsstjórnar. Hún er ekki aðeins að ganga gegn þeim yfirlýsingum sem við höfum flutt hér í stjórnarandstöðunni. Hún er að brjóta höfuðatriðið í stefnuræðu hæstv. forsrh. sem hann flutti í þingsalnum að kvöldi 4. okt. sl. og hún er að brjóta þá meginlínu sem hæstv. fjmrh. og ríkisstjórnin öll leggur í efnahagsstefnukafla fjárlaga fyrir næsta ár. Hæstv. fjmrh. stendur þess vegna í þeim sporum að þótt reyndir menn vöruðu hann við, þá settist hann í sætið með þá galvösku yfirlýsingu að hann ætlaði að ná hallanum algerlega út úr heiminum á tveimur árum. Og hann var enn þá það kokhraustur í haust að hann boðar að nú muni hallanum eytt á þeim þremur árum sem fara í kjölfarið og það verði gert með því að nota batann sem verði og auknar þjóðartekjur til að minnka hallann. En hann krefst þess hins vegar hér á síðustu dögum fyrir jól að þingið afgreiði fjárlagafrv. sem brýtur þessa stefnu. Og hann er nú að krefjast þess að þingið afgreiði á þessum sólarhring lánsfjárlagafrv. sem bæði brýtur þessa stefnu fjárlagafrv. og þá vaxtastefnu sem hæstv. forsrh. hefur gert að höfuðflaggi ríkisstjórnarinnar. En hæstv. fjmrh. sagði meira í greinargerð fjárlagafrv. Það var ekki aðeins að hæstv. fjmrh. lýsti því yfir að það ætti að nota efnahagsbatann til þess að minnka hallann á ríkissjóði, heldur sagði hann orðrétt að sú stefna væri ,,forsenda fyrir lægri vöxtum, auknum hagvexti, eflingu atvinnulífsins og bættum lífskjörum.`` Tilvitnun lýkur á blaðsíðu 239. Þessi yfirlýsing er líka alveg rétt. Vandinn er bara sá, hæstv. fjmrh., að þessari stefnu hefur ekki verið framfylgt í afgreiðslu fjárlagafrv. og heldur ekki við afgreiðslu þess frv. sem við erum hér að fjalla um. Ef þessi orð voru rétt í greinargerð fjárlagafrv., sem ég tel þau vera, blasir þá ekki við, hæstv. fjmrh., samkvæmt eigin orðum ráðuneytisins og ríkisstjórnarinnar að þar með er ríkisstjórnin búin að brjóta gegn möguleikunum á lægri vöxtum, auknum hagvexti, eflingu atvinnulífsins og bættum lífskjörum? Í greinargerð fjárlagafrv. er hnykkt á þessu enn frekar með því að segja, með leyfi hæstv. forseta: ,,Eina örugga leiðin til þess að örva hagvöxt og efla atvinnulífið felst í stöðugleika í verðlagsmálum og lægri vöxtum. Forsendan fyrir því er að áfram verði dregið úr halla ríkissjóðs með ströngu aðhaldi að ríkisútgjöldum.`` Var það gert við afgreiðslu fjárlagafrv.? Nei, hæstv. fjmrh. Það var ekki gert. Þvert á móti hefur bæði á þessu ári sem nú er að ljúka og næsta ári tekjuauki ríkissjóðs verið notaður til þess að auka útgjöldin, hæstv. fjmrh. Og séu kenningar fjárlagafrv. réttar, sem þær eru í greinargerðinni, þá liggur alveg ljóst fyrir að hér er verið að afgreiða fjárlagafrv. og lánsfjárlagafrv. sem munu draga úr eflingu atvinnulífsins, sem munu koma í veg fyrir frekari vaxtalækkun og sem munu gera torvelt að ná samkomulagi um lífskjör í landinu. En það er fleira, satt að segja margt fleira í greinargerð fjárlagafrv. sem felur í sér að hnykkt er á þessari stefnu. Þar segir líka, með leyfi hæstv. forseta: ,,Aðhaldssöm stefna í ríkisfjármálum og markviss áætlun um hvernig stjórnvöld hyggjast draga úr halla ríkissjóðs á næstu árum er veigamesta forsendan fyrir því að þessum markmiðum megi ná.`` Ríkisstjórnin hafði ekki þrótt til þess að hrinda í framkvæmd þessari veigamestu forsendu að eigin dómi. Öll fína áætlunin sem fjmrh. var að kynna í fjölmiðlum í þingbyrjun og sem setti svip sinn á greinargerð frv. er fokin út í veður og vind. Ístöðuleysið var slíkt, hæstv. fjmrh., ábyrgðarleysið var slíkt í aðdraganda kosninga að hæstv. fjmrh. og ríkisstjórnin hlaupa frá öllum grundvallarmarkmiðum fjárlagafrv. eins og þau eru sett fram í greinargerðinni. Það er ekkert af þeim meginmarkmiðum sem sett voru fram í greinargerðinni sem í dag eru í samræmi við þann veruleika sem afgreiddur var á Alþingi fyrir jólin og á að staðfesta enn frekar á þessum sólarhring að kröfu hæstv. fjmrh. með því að samþykkja þetta frv. til lánsfjárlaga. Síðan segir hæstv. fjmrh. í greinargerð frv., með leyfi forseta: ,,Með þessu fjárlagafrv. er stigið mikilvægt skref í átt til jafnvægis í ríkisfjármálum. Útgjöldum er haldið í skefjum og sá tekjuauki sem efnahagsbatinn skilar gengur til þess að minnka halla ríkissjóðs á næsta ári.`` --- ,, . . . gengur til þess að minnka halla ríkissjóðs á næsta ári.`` Við vitum báðir, hæstv. fjmrh., að sú varð ekki raunin. Efnahagsbatinn var ekki notaður hér fyrir jólin til þess að minnka halla ríkissjóðs á næsta ári. Þvert á móti. Hann var aukinn, hæstv. fjmrh. Þrátt fyrir það að hæstv. fjmrh. hafi fengið hér í nýrri þjóðhagsspá fyrir afgreiðslu fjárlaga meiri tekjuauka í veganesti til að loka fjárlagafrv. heldur en nokkur fjmrh. á sl. 6--8 árum. Og þess vegna gekk núv. hæstv. fjmrh. undir dálítið merkilegt próf hér fyrir jólin og kolféll á því. Prófi þar sem hann sjálfur hafði skrifað verkefnin í greinargerð fjárlagafrv. og Þjóðhagsstofnun reiddi svo fram textann með því að setja í hendurnar á honum þjóðhagsáætlun sem gaf honum bata. Hvað var gert við hann? Honum var eytt og gott betur, hér á síðustu dögum fyrir jól. Það væri mjög fróðlegt að fá hæstv. fjmrh. til þess að útskýra þá kenningu hvernig eigi að greiða niður skuldir íslenska ríkisins ef efnahagsbatinn er notaður til þess að auka fjárlagahallann frá því sem hann er í frv. Hvernig á þjóð sem rekur ríkissjóð með halla bæði á samdráttarskeiði og á vaxtarskeiði að ráða við þennan vanda, hæstv. fjmrh.? Þegar fyrrv. fjmrh. flutti sína síðustu fjárlagaræðu fyrir síðustu kosningar þá var í þeirri ræðu lýst að vandi ríkissjóðs væri slíkur að það yrði ekki hægt að taka á honum nema með markvissri áætlun til 4--6 ára og því var lýst í ítarlegu máli í umræðum á þingi og annars staðar hverjir ættu að vera höfuðþættirnir í slíkri áætlun. Núv. ríkisstjórn kaus að ýta öllum þeim boðskap til hliðar, taka upp með stærilæti aðra línu sem birtist okkur nú hér í algerri uppgjöf. Ég tel það vera miður, virðulegi forseti, að hæstv. forsrh. skuli ekki treysta sér til þess að vera við þessar umræður. Það hefur venjulega verið siður hér á þingi að hæstv. forsrh. væri viðstaddur 2. umr. um lánsfjárlögin. Það er auðvitað mjög illt að þurfa að ræða hér við hæstv. forsrh. um hans eigin stefnuyfirlýsingar og veruleikann án þess að forsrh. láti svo lítið að mæta til þings við 2. umr. um lánsfjárlögin. Hér hefur fjöldi þingmanna mætt til þings á þriðja degi jóla til þess að sinna því verki að afgreiða þetta lánsfjárlagafrv. fyrir ríkisstjórnina á þessum sólarhring og það er nú lágmarkskurteisi, að maður tali nú ekki um efnisleg nauðsyn, að hæstv. forsrh. treysti sér til þess að vera í þeim hópi. Ef hæstv. forsrh. treystir sér ekki til þess að taka þátt í þessum umræðum þá er auðvitað mikil spurning hvort við erum bundin af því samkomulagi sem við gerðum fyrir hátíðar um að ljúka þessum umræðum á þessum sólarhring, því að það samkomulag var gert í trausti þess að hér gæti farið fram eðlileg venjubundin umræða við oddvita ríkisstjórnarinnar um frv. til lánsfjárlaga. Þau eru ekki mörg frumvörpin á þessu þingi sem hæstv. forsrh. þarf að vera fulltrúi fyrir, en lánsfjárlagafrv. er auðvitað eitt af þeim. Núv. hæstv. forsrh. hefur, ásamt hæstv. fjmrh., að undanförnu hælt sér mjög af því að þjóðin sé að greiða niður erlendar skuldir sínar með jákvæðum viðskiptajöfnuði við útlönd. Það er vissulega rétt að jákvæður viðskiptajöfnuður er ánægjulegur vitnisburður um það að krafturinn, sérstaklega í íslenskum sjávarútvegi, er þrátt fyrir allt slíkur að menn hafa sótt sér nýja möguleika. En hver er þá skýringin á því, hæstv. fjmrh., og væri auðvitað æskilegt að hæstv. forsrh. svaraði því einnig hér í þingsalnum, ef hann þyrði að vera hérna, að á sama tíma fer íslenska ríkið inn á þær brautir að fjármagna sig í vaxandi mæli með erlendu lánsfé? Það kemur mjög rækilega fram hér í þeim gögnum sem hafa verið lögð fram að erlendar lántökur það sem af er þessu ári hafa verið 20,5 milljarðar og afborganir erlendra lána 9,5. Þannig að mismunurinn, nettóaukning á erlendum lántökum ríkissjóðs, er 11 milljarðar á þessu ári. Nú geta menn haldið því fram að fjármagnsmarkaðurinn í veröldinni sé orðin ein heild og þess vegna skipti það kannski öðru máli í dag heldur en áður hvar lánin eru tekin. En það breytir því ekki, hæstv. fjmrh., að þegar þessi lán verða borguð til baka þá fara þau til þess að efla hagvöxt og kraft í löndunum sem veittu lánin í stað þess, að væri um innlenda lántöku að ræða þá færu afborganirnar til þess að búa til nýjan kraft í íslenskt atvinnulíf, íslensk lífskjör. Og þess vegna er það satt að segja ótrúleg blinda að halda því fram hér, eins og hæstv. fjmrh. hefur leyft sér að gera, að það skipti engu máli hvort ríkissjóður er fjármagnaður innan lands eða með erlendum lántökum. Það var markvisst unnið að því á síðasta kjörtímabili og við stóðum í þeirri trú að núv. ríkisstjórn ætlaði sér a.m.k. að reyna að fylgja þeirri stefnu á þessu kjörtímabili, að ríkissjóður fjármagnaði sig innan lands. En nú er líka búið að henda því skynsamlega markmiði fyrir róða. Fjmrn. hefur að vísu verið dálítið feimið við að gera upp tölurnar og í þessu lánsfjárlagafrv. sem hér er til umræðu er fylgt þeim nýja sið að marka ekki skýrt hvað á að sækja á innlendan markað og hvað á að sækja á erlendan markað. Það tókst hins vegar að toga út úr fjmrn. núna fyrir jólin að það hefur meira verið sótt nettó á erlendan markað af hálfu ríkisins á þessu ári heldur en innlendan markað, hæstv. fjmrh. Það eru 5,5 milljarðar í spariskírteinum ríkissjóðs nettó og 3,4 í skammtímabréfum ríkissjóðs til eins eða tveggja ára sem hafa verið sóttir á innlendan markað eða u.þ.b. 9 milljarðar á móti þeim 11 milljörðum sem eru sóttir á erlendan markað. Þar með blasir það við að ríkisstjórn Davíðs Oddssonar er farin að fjármagna ríkissjóð að stærri hluta með erlendum lántökum heldur en á hinum innlenda markaði. Hver er skýringin á því, hæstv. fjmrh.? Hver er skýringin á því? Auðvitað skiptir það máli. Það skiptir máli fyrir íslenska hagkerfið bæði í nútíð og framtíð hvort um erlendar eða innlendar lántökur er að ræða. Er skýringin kannski sú að ríkisstjórnin hefur ekki treyst sér til þess að ná því fjármagni sem hún þarf til að reka ríkissjóð á hinum innlenda peningamarkaði á því vaxtarstigi sem hún hefur haldið sig við vegna þess að kaupendurnir á íslenska peningamarkaðnum hafa ekki viljað trúa þeim markaðsgrundvelli sem ríkisstjórnin hefur lagt á þau verðbréf? Þar með blasir auðvitað við að ríkisstjórnin sjálf hefur sýnt í verki að peningaleg stefna hennar og vaxtastefna ganga ekki upp í íslenska hagkerfinu. Það eru ekki til nægilegir kaupendur innan íslenska hagkerfisins sem eru reiðubúnir að fjármagna ríkissjóð á þeim kjörum sem ríkisstjórnin býður. Þess vegna hefur hæstv. fjmrh., Friðrik Sophusson, haft forgöngu um það að fara á árinu 1994 í auknum mæli út á erlenda markaði. Og þegar það bætist svo við að einkaaðilar á markaðnum hafa á þessu sama tímabili flutt, ef ég man rétt, um 7 milljarða út úr íslenska hagkerfinu og til erlendra peningastofnana á grundvelli þeirra heimilda sem opnaðar hafa verið á þessu ári, þá blasir auðvitað við, hæstv. fjmrh., að það eru risavaxnar upphæðir sem hafa streymt út úr íslenska hagkerfinu á þessu ári, annars vegar fyrir tilverknað ríkisins og hins vegar fyrir tilverknað einkaaðila. Það er meiri upphæð en sem nemur virkjunarkostnaði þeirrar virkjunar sem átti að standa undir nýju álveri á Keilisnesi, sem hefur á þessu eina ári streymt út úr íslenska hagkerfinu inn í erlendar peningastofnanir, annars vegar undir stjórn hæstv. fjmrh., Friðriks Sophussonar, og hins vegar með sjálfstæðum aðgerðum einkaaðila á peningamarkaði. Þá sjá menn kannski hvílík blóðtaka þetta fjárstreymi úr landinu á yfirstandandi ári hefur verið þegar menn bera það saman við hinar risavöxnu stærðir sem virkjun vegna nýs álvers á Keilisnesi átti að vera. Hvað halda menn að hefði orðið um þann kraft í íslenska hagkerfinu sem hefði fylgt því að þessar stærðir hefðu allar verið hér innan lands? Og þeir sem þekkja til á alþjóðlegum peningamarkaði, eins og hv. þm. Vilhjálmur Egilsson, vita það auðvitað að þegar er verið að flytja peninga fyrst og fremst út úr hagkerfi en ekki inn í það felst í því mikil vantraustsyfirlýsing á viðkomandi hagkerfi. Þá talar markaðurinn skýru máli. Þá fellir hann sinn dóm. Það er einmitt þetta vantraust markaðarins sjálfs á efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar sem hér birtist með skýrum hætti í þeim niðurstöðum sem árið er að skila --- og er nú gott að hæstv. forsrh. er loksins mættur til þessarar umræðu til þess að taka þátt í viðræðum við þingið um þann viðskilnað sem óðum er að verða skýr eftir fjögurra ára valdasetu núv. ríkisstjórnar. Ég vil í aðeins örfáum orðum rifja það upp fyrir hæstv. forsrh. að fyrr í dag hefur verið óskað skýringa á því hvers vegna þau höfuðmarkmið sem sett voru í fjárlagafrv. um að nota batann til þess að minnka ríkissjóðshallann hafa ekki verið haldin. Í öðru lagi hvers vegna hefur ríkissjóður verið að auka skuldir sínar erlendis á sama tíma og þjóðin hefur verið að minnka þær. Í þriðja lagi hvernig stendur á því að yfirlýsing hæstv. forsrh., sem hér var flutt að kvöldi 4. okt. sem höfuðeinkenni á efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar, um vaxtalækkunina sem fram undan væri, hefur ekki staðist. Þvert á móti hefur bæði á ríkisvíxlum, ríkisbréfum, húsbréfum og í bankakerfi hver vaxtahækkunin rekið aðra á undanförnum mánuðum, jafnvel svo að á rúmu hálfu ári, frá því í apríllok og fram í desemberbyrjun, hefur 15--25% hækkun orðið á raunvöxtum ríkisvíxla svo að eitt dæmi sé nefnt. Til viðbótar svo því, eins og fram kemur í nál. minni hluta efh.- og viðskn., að ríkissjóður hefur mánuðum saman ekki treyst sér til þess að taka þeim tilboðum sem boðin voru af hálfu markaðarins í þau bréf sem ríkissjóður var að bjóða. Hrein skuldaaukning hins opinbera hefur á valdatíma þessarar ríkisstjórnar vaxið úr rétt rúmlega 15% í 35% af landsframleiðslu. Og það er dálítið merkilegt vegna alls þess sem núv. hæstv. fjmrh. og hæstv. forsrh. hafa sagt um árið 1991, hið vonda ár 1991, sem átti að sýna hinn hrikalega viðskilnað síðustu ríkisstjórnar, hin vondu verk og er þá látið liggja á milli hluta að núv. ríkisstjórn tók við í apríllok, að hreinar skuldir hins opinbera sem hlutfall af landsframleiðslu jukust ekki á árinu 1991. Satt að segja ríkir ótrúlegur stöðugleiki á árunum 1989, 1990, 1991 varðandi hreinar skuldir hins opinbera, sérstaklega árin 1990 og 1991 þar sem engin breyting til aukningar verður á hreinum skuldum hins opinbera. En um leið og efnahagsstefna ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar fer að segja til sín á árunum 1992, 1993, 1994 og 1995, öllum þessum fjórum árum, þá er samfelld aukning á hreinum skuldum hins opinbera. Þannig að aukningin hefur verið á þessum fjórum árum frá því að vera 15% af landsframleiðslu upp í 35% og hefur farið jafnt og þétt hækkandi á hverju einasta ári. Hvaða lærdóma dregur hæstv. fjmrh. og hæstv. forsrh. af efnahagsstjórn sem tekur svo risavaxin stökk á hverju einasta ári í að auka skuldir hins opinbera? Hreinar skuldir hins opinbera þegar búið er að draga frá og leggja saman þannig að skýr heildarmynd kemur í ljós. Þessir sömu hæstv. ráðherrar, Davíð Oddsson og Friðrik Sophusson, hafa haft stór orð um árið 1991 og þarf ekki að eyða löngu máli í þingsalnum til að rifja það upp. En taflan sem birt er um hreinar skuldir hins opinbera á þessum tíma sýnir einfaldlega að á sama tíma og það tókst að halda skuldum hins opinbera stöðugum, án nokkurra breytinga, frá árinu 1990 til 1991 þá hefur hvert einasta ár 1992, 1993, 1994 og 1995 leitt til risavaxinnar skuldaaukningar hjá hinu opinbera. Hér er því að hlaðast upp efnahagsstjórn sem í lok kjörtímabilsins birtist okkur í yfir 40 milljarða kr. halla ríkissjóðs, hallatölum sem fara vaxandi þrátt fyrir bata í þjóðartekjum þannig að batinn er ekki notaður til að minnka skuldirnar heldur eru þær þvert á móti auknar. Efnahagsstjórn sem birtist okkur í vaxandi erlendum lántökum hins opinbera, þrátt fyrir jákvæða stöðu í viðskiptajöfnuði Íslands og erlendra landa og sem birtist okkur einnig í því að á undanförnum mánuðum hafa vextir jafnt og þétt farið hækkandi og ríkisstjórninni sjálfri hefur ekki einu sinni tekist að selja þá verðpappíra sem hún hefur verið að reyna að bjóða. Hvar eru mörkin, hæstv. forsrh.? Hættumörkin sem hæstv. forsrh. telur varðandi skuldir hins opinbera? Ef það var talið vitnisburður um óviðunandi viðskilnað á árinu 1991 að skuldir hins opinbera væru 15% af landsframleiðslu hvað segir þá hæstv. forsrh. um sín eigin verk þegar skuldirnar eru orðnar 35% af hreinni landsframleiðslu á þeim fjórum árum sem ríkisstjórnin hefur haft til þess að setja svip sinn á efnahagsstjórnina? Nei, hæstv. ráðherrar. Það er óhjákvæmilegt að það komi ákveðnar skýringar á því hvers vegna nánast allar þær efnislegu yfirlýsingar sem gefnar hafa verið af hæstv. ríkisstjórn um ríkisfjármál, um skuldastöðu og um vaxtamál, eru þverbrotnar bæði í afgreiðslu fjárlagafrv. og í því lánsfjárlagafrv. sem hér er til umræðu. Það er líka mjög athyglisvert að það kemur í ljós í þeim gögnum sem loksins birtast í þinginu að þvert á allar yfirlýsingar hæstv. fjmrh. og hæstv. forsrh. þá hefur ríkisstjórninni mistekist að selja skammtímapappíra með þeim hætti að fjáröflunin innan lands sé styrkt. Þvert á móti eru breytingar á árinu hvað ríkisvíxla snertir mínus 3 milljarðar. Hvað segir þetta okkur? Það segir okkur að í stað þess að sækja fjármögnunina með skammtímaverðbréfum á innlendum markaði, þrátt fyrir 15% raunvaxtahækkun, þrátt fyrir 25% raunvaxtahækkun á 12 mánaða bréfum þá hefur ríkisstjórnin farið í erlendar lántökur. Hún hefur ekki einu sinni treyst sér til að viðhalda óbreyttu ástandi varðandi skammtímafjáröflun á íslenska peningamarkaðinum heldur hleypur í erlendar lántökur vegna þess einfaldlega að íslenski markaðurinn er ekki reiðubúinn að leggja fjármuni í ríkisvíxlakaupin. 25% raunvaxtahækkun á sex mánuðum á tólf mánaða ríkisvíxlunum dugir ríkisstjórninni einfaldlega ekki. Ég held að hæstv. fjmrh. og hæstv. forsrh. ættu að hugleiða alvarlega hvar ríkisstjórnin er stödd með þetta allt saman. Seðlabanki Íslands hefur látið Alþingi í té mjög athyglisverða töflu um þróun skuldastöðu ríkisins frá árinu 1991 til ársins 1995. Þar kemur fram að skuldir ríkisins sem brúttóstærð af landsframleiðslu hafa aukist úr 32% í tæp 50% á þessu tímabili. Að nettóskuldir ríkisins hafa aukist úr 15% í 30% --- hafa tvöfaldast á þessu tímabili. Skuldir hins opinbera nettó, hæstv. forsrh., eru orðnar 55% af vergri landsframleiðslu. Ég sagði það, hæstv. forsrh., áður en hæstv. forsrh. kom í þingsalinn að meðferð á ríkisfjármálunum á þessu kjörtímabili væri farin að minna óþyrmilega á skuldasöfnunina hjá Reykjavíkurborg á undanförnum árum þar sem þeir sem við taka þurfa að hafa það sem sitt höfuðverkefni að glíma við þá miklu skuldabagga sem ríkisstjórnin skilur eftir sig. Það er líka mjög athyglisvert, hæstv. forsrh., að sjá það á töflu sem Seðlabanki Íslands hefur líka látið Alþingi í té að í lok ársins 1991, þessa hræðilega árs sem hæstv. forsrh. er búinn að nota allt kjörtímabilið sem viðmiðun alls hins versta sem hægt er að finna í íslenskri efnahagsstjórn, voru kröfur Seðlabankans á ríkið í árslok 8,7 milljarðar. En hverjar eru kröfur Seðlabankans á ríkið nú á þessu hausti, hæstv. forsrh.? Þær eru tæpir 13 milljarðar, eða 12,6 milljarðar. Tæpir 13 milljarðar sem Seðlabankinn á núna kröfur á ríkissjóð. Hvað merkir það? Jú, það merkir það að þrátt fyrir yfirlýsingarnar um það að hætta að fjármagna óráðsíuna í ríkisrekstrinum með skammtímalánum frá Seðlabankanum þá hefur Seðlabankinn engu að síður verið notaður af þessari ríkisstjórn meira en nokkru sinni fyrr til þess að láta fljóta fram að kjördegi. Það er greinilega orðið mottóið í efnahagsstjórn þessarar sundurtættu ríkisstjórnar að láta fljóta fram að kjördegi. En Seðlabankinn segir meira, hæstv. forsrh. Seðlabankinn birtir í þessari töflu sem hann hefur látið Alþingi í té að nettókröfur Seðlabankans með ríkisábyrgð á ríkissjóð hafa vaxið frá því að vera 8,7 milljarðar í árslok 1991 í rúmlega 16 milljarða við lok þessa árs. Rúmlega 16 milljarða. Með öðrum orðum hafa nærri því tvöfaldast, hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh., þær nettókröfur sem Seðlabankinn á með ríkisábyrgð á ríkissjóð. Væri ekki rétt fyrir hæstv. ráðherra að rifja upp eitthvað af stóru orðunum sem þeir hafa haft í þingsalnum í nærri fjögur ár um árið 1991 og bera þau stóru orð saman við þessar tölur sem Seðlabankinn hefur núna afhent Alþingi? Hver er vörn hæstv. ríkisstjórnar þegar hún horfir framan í þessar tölur? Hver er ástæðan fyrir því að ríkisstjórn sem hefur lyft árinu 1991 sem mælikvarða alls hins versta sem hægt er að komast í stendur núna frammi fyrir því að hún hefur tvöfaldað skuldakröfur Seðlabankans á ríkissjóð miðað við árslok 1991? Satt að segja ber að fagna því að þessar tölur liggja frammi í þinginu. Ég held að þetta sé í fyrsta sinn á undanförnum missirum sem jafngreinargott yfirlit birtist í þinginu um hvað raunverulega hefur verið að gerast. Yfirlit sem tætir í sundur allan þann málflutning sem hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh. hafa haft í efnahagsmálum á undanförnum missirum og gerir stefnuræðu hæstv. fjmrh. 4. okt. að hreinu grínplaggi þar sem ekki stendur eitt einasta meginatriði af því sem hæstv. forsrh. boðaði að efnahagsstjórnin á næstu mánuðum mundi leiða í ljós. Ég sagði það, hæstv. forsrh., að auðvitað væri ástæða til þess að ræða hér eitthvað við forustu Alþfl., hæstv. utanrrh. og hæstv. viðskrh. en ég ætla ekki að gera neinar kröfur til þess að þeir séu hér. Þeir eru í raun og veru búnir að dæma sig alveg úr leik í þessum umræðum, ef ekki úr íslenskri stjórnmálaumræðu almennt. Það væri satt að segja líka ástæða til þess að fá að ræða við hæstv. fyrrv. félmrh., Jóhönnu Sigurðardóttur alþingismann, sem þangað til fyrir nokkrum mánuðum bar fulla ábyrgð á öllu því sem hér hefur verið að birtast vegna þess að þessar miklu skuldatölur sem Seðlabankinn hefur reitt fram í sínum töflum hafa ekki komið til bara á síðustu mánuðum. Þær voru komnar til áður en hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir fór úr ríkisstjórn. Það væri þess vegna líka æskilegt að hún einnig gerði þjóðinni og þinginu grein fyrir afstöðu sinni til þessara mála. En Alþfl. er greinilega orðinn svo staddur í þessu öllu saman að það tekur því ekki að vera að taka hann upp í þessum yfirlýsingum. En ég rifjaði það upp, hæstv. forsrh, að svo brattur var Alþfl. hér fyrir nokkrum mánuðum síðan að hann setti það sem höfuðskilyrði fyrir stjórnarmyndun að ríkisfjármálin væru negld niður upp á prósent nákvæmlega í stjórnarsáttmálanum til að Alþfl., hinn ábyrgi flokkur, gæti treyst sér til þess að taka þátt í ríkisstjórn.

Þú vildir gera hann að forsrh.

Já, hæstv. forsrh., það er út af fyrir sig alveg rétt að það hvarflaði að mér um tíma að gera formann Alþfl. að forsrh. en það eiga allir rétt á því að skjátlast einhvern tímann.  kjörtímabils. Eða hvernig hyggjast þessir flokkar taka á málum í framtíðinni? Er það kannski þannig að þeir eru bara að segja sig frá landstjórninni með afgreiðslu þessara fjárlaga og lánsfjárlaga? Það mætti ætla að þeir væru að segja sig frá landstjórninni með því að láta þingið afgreiða málið með þeim hætti sem hér er gerð krafa um.

Hæstv. forseti. Ég ætla að taka þátt í umræðunum síðar undir lið þar sem ég hef meiri tíma en það flögraði aðeins að mér af því að ég veit að hv. síðasti ræðumaður, formaður Alþb., er áhugamaður um stjórnmál og að útlista þau og færa rök fyrir margvíslegum niðurstöðum og fræðikenningum og gerir það oft ágætlega. Ég fór að hugleiða undir ræðu hans, þess hluta sem ég átti kost á að heyra, þegar hann var að fjalla um það með hvaða hætti starfsferill þessarar ríkisstjórnar væri og hvernig hér væri allt í kalda koli undir hennar forsjá hvernig hv. þm. útskýrði það pólitískt að þeir sem hafa borið ábyrgð á stjórnarrekstrinum á þessum fjórum árum skuli hafa svona mikið fylgi samkvæmt skoðanakönnunum. Samkvæmt kenningum hans, sem ég held að séu réttar, þá erum við stjórnarsinnarnir, sem berum ábyrgð á þessu, með 65% samkvæmt síðustu könnunum og það er drjúgt fylgi fyrir þá sem hafa tekið þátt í að stjórna þessu. Sjálfstfl., Alþfl. og svo hv. þm. og minn ágæti fyrrv. samstarfsráðherra. Við stjórnarflokkarnir, sem berum ábyrgð á öllum þessum efnahagsmálum, erum með samkvæmt könnunum 65% og það er ekki svo lélegur vitnisburður um þessa stjórn sem hefur staðið að málum í tæp fjögur ár. Ég verð að vísu að viðurkenna að ég á ekki eins miklar þakkir skildar því ég hef bara verið ráðherra í tæp fjögur ár en minn góði hv. samstarfsmaður og hæstv. fyrrv. ráðherra var ein sjö ár að leggja grundvöll að öllu þessu sem hv. þm. var að lýsa. Hvernig skyldi hann skýra þetta stjórnmálafræðilega?

Virðulegi forseti. Það er auðvitað athyglisvert að hæstv. forsrh. hefur engan áhuga á að ræða efnisþætti málsins né skynsama hagfræði  Hvað snertir fylgi hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur þá hefur maður engan annan mælikvarða en þann sem hefur gerst með önnur slík framboð fyrir kosningar. Þar sýna stjórnmálafræðilegar rannsóknir líka að það fylgi sem er gefið upp þremur eða fjórum mánuðum fyrir kosningar hjá slíkum framboðum endist ekki fram að kjördegi. Hv. þm. Vilmundur Gylfason fékk í skoðanakönnun fylgi í janúarmánuði 1983 sem gaf honum, ef ég man rétt, 12 þingmenn, endaði í 4. Albert Guðmundsson --- við þekkjum allir í þingsalnum hvernig það fór. Ég held að hæstv. forsrh. eigi að bíða með að fagna. Ef fyrrv. prófessor í stjórnmálafræði ætti að gefa honum einhver ráð þá er það að skoða sögulegt samhengi á milli úrslita kosninga og fylgis í skoðanakönnunum þremur til fjórum mánuðum fyrir kosningar. Síðan vona ég að hæstv. forsrh. treysti sér til að ræða efnisatriðin í umræðunum.

Hæstv. forseti. Ég tók það fram í ræðu minni eða hinu stutta tali hér áðan að ég áskildi mér rétt til þess síðar þó ég notaði þetta stutta inngrip sem við höfum samkvæmt þingsköpum til þess að fjalla um aðra áhugaverða hluti. Ég er sammála hv. þm. um að sagan sýnir það að Sjálfstfl. í skoðanakönnunum hefur nánast ætíð verið ofmældur, ekki síst þegar hann hefur verið í mikilli sókn. Það hefur sýnt sig. Reyndar gerðist það í borgarstjórnarkosningunum síðast að þá hlaut flokkurinn nánast sama fylgi og hann hafði fengið í síðustu fjórum könnunum þar á undan. Það er nýtt og það kann að vera vegna þess að það voru eingöngu tveir flokkar, eða listar, skulum við segja, í kjöri. Ég held reyndar að þessar kannanir núna kunni að vera dálítið öðruvísi vegna þess að við höfum nýjan spútnikk sem ég get vel unnt þess að fari svolítið hátt í könnunum og fái bærilega útkomu, ekki allt of mikla kannski en svona sæmilega, út á okkar ágæta samstarf. En ég held að þegar einn nýr spútnikk kemur og tekur 25% þá séu óvissuþættirnir sem eftir standa í könnunum ekki þeir sömu og hafa verið gagnvart Sjálfstfl. sem er alveg hárrétt hjá hv. þm. að hefur verið ofmetinn í skoðanakönnunum. Nánast ætíð. Ég er ekki viss um að það gildi nákvæmlega um þetta. Nú er ég bara að ræða þetta í fræðilegum tilgangi og hafa af þessu gaman sem maður gerir á milli jóla og nýárs en síðan skal ég á eftir í fullri alvöru ræða við hv. þm. um efnahagsmálin.

Virðulegi forseti. Það er dálítið merkilegt að formaður Sjálfstfl., hæstv. forsrh., skuli vera að byrja á því milli jóla og nýárs að reikna sér til tekna eitthvað af fylgi hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur og færa það yfir á Sjálfstfl. Það er kannski vegna þess að hæstv. forsrh. er að búa sig undir að þurfa að svara því sem formaður Sjálfstfl. að úrslitin í þingkosningum kunni kannski að verða í algjöru sögulegu lágmarki. Ef ég man rétt voru úrslit Sjálfstfl. í síðustu þingkosningum í 13. sæti, hæstv. forsrh., af úrslitum Sjálfstfl. á sl. 50 árum eða svo. Ég ætla ekkert að útskýra af hverju það hefur verið en það var að vísu staðreynd og gott ef það voru ekki bara einar kosningar þar fyrir utan þar sem hægt var að fara neðar. Það má vel vera að hæstv. forsrh. sé að búa sig undir það að slá eigið met, eigið vallarmet, hvað snertir fylgi Sjálfstfl. og væri vissulega sögulegt ef það gerðist. En ég held að við eigum kannski ekki að vera að verja dýrmætum tíma í andsvörum til þess að velta þessu fræðilega fyrir okkur en allt er þetta nú fróðlegt, sérstaklega hvernig hæstv. forsrh. er byrjaður að reikna. Ég er nokkurn veginn sannfærður um það, hæstv. forsrh., að þeir þingmenn sem út á þetta koma verða a.m.k. ekki í fyrstu í þingflokksherbergi Sjálfstfl. 

Virðulegi forseti. Ég vil eins og aðrir hv. þm. byrja á því að óska hv. þm. og hæstv. forseta gleðilegrar hátíðar. Það er gott til þess að vita að hæstv. forsrh. skuli við upphaf þingfundar eftir jól vera í jólaskapi og það eru kannski sérstaklega niðurstöður skoðanakannana sem gera það að verkum. En það gæti farið svo, virðulegi forseti, að þegar þjóðin færi betur að átta sig á því hvernig efnahagsstefna ríkisstjórnarinnar hefði til tekist og þegar ágætir kjósendur í komandi alþingiskosningum fara að átta sig á því að hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir er hluti af þeirri efnahagsstefnu og ber fulla ábyrgð á þeim erfiðleikum sem núna blasa við þúsundum fjölskyldna í landinu þá gæti sú niðurstaða sem nú virðist koma fram í skoðanakönnunum og sem síðan yrði raunin í alþingiskosningum snúist örlítið við . Hv. 8. þm. Reykn., Ólafur Ragnar Grímsson, hefur í nokkrum orðum farið yfir efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar og þær rústir sem þjóðfélagið stendur á vegna hennar og ég ætla ekki frekar að gera það að umtalsefni en flest allt ef ekki allt af því sem hæstv. ríkisstjórn stefndi að að koma í framkvæmd á kjörtímabilinu eins og hallalaus ríkisbúskapur, lækkun vaxta og minni skuldasöfnun og þar fram eftir götunum hefur brugðist. Í sjálfu sér er, held ég, staðreyndin sú að það hefur aldrei átt að standa við þau fyrirheit sem ríkisstjórnin lagði upp með þegar hún fór af stað. Það sem verra er, að því er mér sýnist, þá ætla menn að halda áfram á sömu braut. Það er eins með efnahagsstefnuna og þær yfirlýsingar sem þessi ríkisstjórn hefur verið að gefa á kjörtímabilinu að þær hafa alls ekki átt að standast og flest allt af því sem þar hefur komið fram hefur verið svikið. Núna 10. des. sl. var gefin ein yfirlýsingin enn sem tók til þeirra aðgerða sem ríkisstjórnin ætlaði að grípa til og gerð hefur verið hér áður við þessa umræðu að umtalsefni. Það er fjórða yfirlýsing þessarar ríkisstjórnar um sama efnið, opinberar framkvæmdir. Alltaf er það svo þegar menn eru rukkaðir um efndirnar þá kemur það í ljós að við fyrri yfirlýsingar hefur alls ekki verið staðið. Mér sýnist því miður að svo eigi einnig að verða með þessa yfirlýsingu frá 10. des. Ég segi því miður vegna þess að ég hygg að mjög stór hluti þjóðarinnar, það fólk sem nú býr við verstu greiðsluerfiðleikana, hafi að nokkru leyti treyst á yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá 10. des. en einn þáttur þeirrar yfirlýsingar, sá tólfti, hljóðar á þá leið, með leyfi forseta: ,,Ríkisstjórnin mun beita sér fyrir viðræðum við fulltrúa lánastofnana og lífeyrissjóða um leiðir til þess að taka á greiðsluvanda þeirra íbúðareigenda sem orðið hafa fyrir sérstökum skakkaföllum vegna samdráttar í tekjum. Ríkisstjórnin mun tryggja áframhaldandi skuldbreytingu vegna greiðsluerfiðleika lántakenda hjá Húsnæðisstofnun ríkisins með sama hætti og verið hefur. Gerð verður sérstök úttekt á greiðsluvanda heimilanna hjá lánastofnunum vegna húsnæðisöflunar og verður hún grundvöllur frekari viðræðna.`` Staðreyndin er nú sú að það er ekki þörf á neinni sérstakri úttekt á þeim erfiðleikum sem blasa við. Erfiðleikarnir eru alveg ljósir og ástæður þeirra eru líka alveg ljósar. Erfiðleikar þess fólks sem núna er í mestu greiðsluerfiðleikunum eru af tvennum toga spunnir. Í fyrsta lagi vegna þeirrar efnahagsstefnu sem ríkisstjórnin hefur rekið, þ.e. skattahækkana, lækkun barnabóta og lækkun vaxtabóta sem hefur kippt stoðunum undan öllum þeim áætlunum sem fólk hefur gert við húsnæðisöflun og þeim áætlunum sem menn lögðu upp með og fengu í raun leiðsögn hjá opinberum stofnunum við. Hin ástæðan er það húsnæðiskerfi sem hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir ber fulla ábyrgð á sem er hið svokallaða húsbréfakerfi sem er til komið í tíð fyrri ríkisstjórnar og sem, því miður, við hv. þm. Framsfl. berum vissa ábyrgð á að hafa komið í framkvæmd. En staðreyndin er sú að þetta kerfi er að öllu leyti hugarfóstur þáv. hæstv. félmrh., núv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur. Í þessari yfirlýsingu eru gefin ákveðin fyrirheit um að það standi til að taka á þessum greiðsluerfiðleikum og á þeim erfiðleikum eigi að taka í gegnum Húsnæðisstofnun ríkisins. Það hefði því verið full ástæða til, ef hugur hefði fylgt máli, að menn hefðu í frv. til lánsfjárlaga gert ráð fyrir fjármunum til þess að fjármagna þær skuldbreytingar og þau viðbótarlán sem blasir við að einstakir lántakendur Húsnæðisstofnunar þurfi á að halda á næstunni til þess að komast út úr þeim erfiðleikum sem þarna er gefið fyrirheit um að leysa. Þegar hins vegar er litið yfir frv. til lánsfjárlaga þá er síður en svo gert ráð fyrir því að þarna þurfi fjármuni til. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir því að lántaka húsbréfadeildar Byggingarsjóðs ríkisins sé lækkuð um 2 milljarða kr. frá því sem hún er á þessu ári. Það má áætla að lántakan og útgjöld húsbréfadeildarinnar verði í kringum 15 milljarðar kr. en í frv. til lánsfjárlaga er gert ráð fyrir því að á næsta ári verði þessi lántaka ekki nema 13 milljarðar. Af hálfu Húsnæðisstofnunar er þetta fyrst og fremst skýrt þannig að nýtt greiðslumat eigi að taka gildi sem muni herða mjög að og þar af leiðandi verði mun færri sem fái lán. En í lánsfjárlögum hefði átt að gera ráð fyrir því að Húsnæðisstofnun hefði rýmri heimildir til þess að taka á þeim erfiðleikum sem nú blasa við hjá stofnuninni vegna gríðarlegra vanskila og sem eru vegna húsbréfakerfisins alveg sérstaklega. Það hlýtur að koma við þetta fólk þegar lánstíminn er styttur úr 40 árum niður í 25 ár og vextirnir hækkaðir úr tæpum 5% í 6%. Hjá mörgum voru raunvextir á bilinu 8--9%. Það eru þeir raunvextir sem fólk er að greiða af þessum lánum í dag. Það hefði því að mínu viti átt að gera ráð fyrir því í frv. til lánsfjárlaga að auka heimildir Húsnæðisstofnunar til þess að geta komið til móts við þennan hóp. Það hefði verið í samræmi við þá yfirlýsingu sem ríkisstjórnin sendi frá sér þann 10. des. sl. nema að um þá yfirlýsingu eigi að gilda eins og fyrri yfirlýsingar sem þessi ríkisstjórn hefur gefið út að það eigi ekkert mark að taka á þeim. Það er dálítið alvarlegur hlutur þegar það er að verða regla en ekki undantekning að þær yfirlýsingar sem ríkisstjórn gefur frá sér á hverjum tíma séu marklausar eins og fjórar síðustu yfirlýsingar hæstv. ríkisstjórnar hafa verið. Þær sem hafa síðan siglt í kjölfarið hafa allar verið endurtekning á því sem áður hafði verið lofað en svikið og hefur þar af leiðandi ekki komist til framkvæmda. Það er fleira í þessari yfirlýsingu sem mætti gera að umtalsefni en ég ætla ekki að gera við þessa umræðu en mun gera þegar við tökum til umfjöllunar það frv. til laga um breytingu á lögum um tekju- og eignarskatt sem eftir er að ræða. En ég hygg að ef þetta ákvæði í frv. til lánsfjárlaga nái fram að ganga þar sem lántökur húsbréfadeildarinnar eru skornar niður um 2 milljarða kr. á næsta ári þá muni það leiða til gríðarlegra erfiðleika fyrir stofnunina og ekki síst fyrir það fólk sem hefur, að ég hygg, að einhverju leyti treyst á yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá 10. des. um að það verði hægt að koma til móts við það með einum eða öðrum hætti en sýnilega á ekki að gera neitt með í meðförum þingsins.

Hæstv. forseti. Ég tók til máls fyrr í þessari umræðu og ætla því ekki að hafa mjög mörg orð um þetta mál. Þó hefur það gerst í millitíðinni að búið er að samþykkja fjárlög fyrir árið 1995 þannig að sú mynd sem við höfum af ríkisfjármálunum er nú smátt og smátt að skýrast. Það liggur fyrir að það er búið að samþykkja fjárlög með, að því er ég held, u.þ.b. 7,5 milljarða halla og lánsfjárlögin eru í nánum tengslum við þær ákvarðanir. Síðan eigum við eftir að fjalla um á næstu dögum frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum og skattafrv. ríkisstjórnarinnar sem eins og kom fram við 1. umr. um það mál felst fyrst og fremst í því að það er verið að veita fé út úr ríkissjóði í stað þess að reyna að afla tekna á móti þeim gífurlega halla sem við horfum fram á. Fyrsta spurningin sem vaknar er sú hvort þetta fjárlagafrv. stenst, hvort hallinn verður enn þá meiri en samþykktur var. Það getur brugðið til beggja vona með það vegna þess að á fyrstu árum þessarar ríkisstjórnar óx hallinn mjög bratt og varð miklu meiri en gert hafði verið ráð fyrir, allt að tvöfaldaðist á fyrstu tveimur árum. En á því ári sem nú er að renna sitt skeið hefur tekist öllu betur að halda utan um hallann. En þar kemur þó til sögu að tekjur ríkissjóðs verða á þessu ári miklu meiri en gert hafði verið ráð fyrir. Það er því að mörgu leyti merkileg þróun sem við höfum horft upp á á þessu ári. Árið leit ekki vel út í byrjun og það var spáð áframhaldandi miklu atvinnuleysi og erfiðleikum í efnahagslífinu. En eins og oft gerist í íslensku þjóðlífi þá hefur eitt og annað komið til sögunnar sem hefur orðið til þess að bæta þarna úr og þarf ekki að vera að fara enn einu sinni í gegnum það. En það breytir ekki því að það er ekkert sem tryggir að batinn haldi áfram. Það er kannski mesta áhyggjuefnið og erindi mitt hingað upp í þennan ræðustól að ræða örlítið um þennan efnahagsbata og hvernig er verið að fara með hann og ekki síst það sem er fram undan og kann einmitt að raska öllum þessum forsendum. Við höfum orðið vitni að því á undanförnum vikum að Þjóðhagsstofnun hefur gefið út nýja spá og hún byggir sína spá á því sem hefur gerst á undanförnum mánuðum. Hún reiknar með auknum tekjum í ríkissjóð. Hún gefur sér að loðnuafli verði þokkalegur. Hún gefur sér að það verði áfram úthafsveiðar og hún gefur sér ákveðnar forsendur í komandi kjarasamningum. Það er allt mjög óvisst um það hvort þetta gengur eftir. Ef við horfum á þá vaxandi andstöðu sem virðist vera bæði meðal Norðmanna og Rússa við veiðum í norðurhöfum, Barentshafi og á því svæði, þá er útlitið þar mjög óljóst. Sá happdrættisvinningur og sú mikla tekjuaukning sem þaðan hefur komið er algjörlega óviss. Sama gildir um loðnuveiðarnar. Það finnst lítil loðna og það dæmi allt saman er mjög óvisst. Ég verð því að segja það sem mína skoðun, hæstv. forseti, að mér þykir ríkisstjórnin vera ansi brött í sínum áætlunum og sínum ákvörðunum, bæði við það að létta sköttum af eignafólki í landinu og varðandi það að leita ekki leiða til aukinnar tekjuöflunar. Eins og hefur verið bent á þá hefur verið frestað ár eftir ár að koma á fjármagnstekjuskatti og ég hygg að í rauninni séum við búin að koma okkur í nokkuð erfiða stöðu varðandi fjármagnstekjuskattinn. Sú mikla opnun sem er að verða á fjármagnsmarkaði við það að fólk getur flutt fjármagn nánast óheft á milli landa breytir auðvitað stöðunni og gerir það að verkum að það er í rauninni miklu verra að ætla að koma á fjármagnstekjuskatti núna en það var á fyrstu árum þessa kjörtímabils. Ég get að vissu leyti tekið undir áhyggjur af því að vissulega geta áhrifin orðið slæm þó þarna sé að mínum dómi um réttlætismál að ræða og í rauninni alveg ótækt að fólk skuli geta haft milljóna tekjur, því þetta eru auðvitað ekkert annað en tekjur, sem ekki eru skattlagðar. Það þarf ekki að rifja upp dæmi þar sem þessar tekjur nema milljónum kr. En ég vil líka ítreka þá skoðun mína að það hefur aldrei verið á dagskrá hjá okkur kvennalistakonum að fara að seilast í sparifé gamla fólksins sem hefur verið að spara í gegnum árin og vill eiga einhvern varasjóð til ellinnar og eiga fyrir útförinni sinni sem því miður ýmsir eiga nú erfitt með. Það hefur aldrei verið meiningin að seilast í þá sjóði. En ég sá ekki betur en að í tillögum sem ríkisstjórnin var komin með inn á sitt borð ætti að fara í alla hugsanlega vasa og ekkert þak sett á það hvert þeir peningar yrðu sóttir. Aðaláhyggjuefnið í ríkisfjármálunum núna er annars vegar þessi gríðarlega skuldasöfnun ríkisins, sem hefur verið gerð grein fyrir fyrr í dag og reyndar áður í þessari umræðu, sem m.a. má sjá í myndrænu formi í haustskýrslu Seðlabankans og er reyndar birt í nál. minni hluta efh.- og viðskn. Sú mynd ber með sér að skuldir ríkisins hafa vaxið jafnt og þétt á undanförnum árum og ekki síst núna á þessu kjörtímabili, í tíð þessarar ríkisstjórnar. Það er nöturlegt til þess að hugsa að einmitt þessi ríkisstjórn setti sér það markmið að draga úr þessari skuldasöfnun og ráðherrar ríkisstjórnarinnar vitnuðu mikið til þess ábyrgðarleysis sem hér hefði ríkt árum saman þar sem væri verið að senda reikninga til framtíðarinnar og komandi kynslóðum væri ætlað að borga þessar skuldir einhvern tímann, við værum að skuldsetja komandi kynslóðir. En þegar við horfum á stöðu þessara mála núna, hæstv. forseti, þá er bara dæmið nákvæmlega eins ef ekki miklu verra því ríkisstjórnin hefur haldið þessari skuldasöfnun áfram. Eins og hefur verið bent á þá er skuldasöfnun íslensku þjóðarinnar komin á býsna hættulegt stig. Menn geta deilt um hvar hættumörkin liggja. Ég get nefnt það í þessu sambandi að hæstv. utanrrh. og formaður Alþfl. gerði það einmitt að umtalsefni í umræðunni í fyrra að þriðja hver króna sem við öflum fer í það að greiða skuldir í erlendri mynt. Það hefur heldur sigið á ógæfuhliðina síðan hann hélt sína ræðu. Þetta hlýtur að vera mjög mikið áhyggjuefni. Núv. hæstv. ríkisstjórn hefur haldið því fram að hún væri að greiða niður skuldirnar og auðvitað hefur batnandi viðskiptajöfnuður gefið okkur kost á því að greiða þessar skuldir að einhverju leyti niður en samt sem áður fer hlutfall skulda af landsframleiðslu vaxandi eins og skýrsla Seðlabankans ber með sér. Og þetta er gríðarlegt áhyggjuefni. Síðan upplifum við það, hæstv. forseti, að þegar svo batnar í ári og ríkissjóður fær meiri tekjur þá fara menn í jólagjafastuð og vilja nú gerast góðir og sjá að það eru kosningar fram undan. Og þá var tekin sú stefna á þessu hausti, sem var mjög áberandi þegar fjárlagafrv. kom í ljós, að það var meira og minna hætt við öll sparnaðaráform og það var farið að taka ákvarðanir um að veita út úr ríkissjóði í stað þess að nota nú þennan bata til að greiða niður skuldirnar. Ég vil rifja það upp að við kvennalistakonur höfum á undanförnum árum gagnrýnt það mjög hvernig staðið hefur verið að svokölluðum sparnaði og niðurskurði af hálfu þessarar ríkisstjórnar. Vandinn er sá að hann hefur verið svo handahófskenndur og það hefur verið beitt flötum sparnaði, skorið ofan af ríkisstofnunum aftur og aftur, gert það ár eftir ár að ná einhverri 2% eða 3% hagræðingu. Vissulega hafa ríkisstofnanir hert sultarólina og reynt allt hvað þær geta til að spara og sums staðar hefur það tekist. En jafnframt er verið að hlaða upp miklum vanda. Stærsti vandinn er í heilbrigðiskerfinu. Ég get ekki séð að menn hafi þar verið að leysa nokkurn einasta vanda og rétt eins og það vantaði hundruð milljóna upp á á þessu ári á spítölunum þá mun það sama gerast á næsta ári þrátt fyrir alla samninga og þarf ekki að fara djúpt í það dæmi til að sjá að menn eru með endalausar bókhaldskúnstir, eru að færa upphæðir til og frá, til þess að reyna að gefa einhverja glansmynd af ríkisfjármálunum en þegar betur er skoðað þá stenst þetta ekki. Ég rifja enn einu sinni upp það neyðarkall sem okkur barst frá Borgarspítalanum sem vantar hátt í 400 millj. kr. til að geta staðið undir óbreyttum rekstri en spítalinn fær 250 millj. til að endurskipuleggja reksturinn í ljósi þess að það á að sameina Borgarspítala og Landakotsspítala sem líka mun kosta tugi milljóna ef ekki hundruð milljóna. Það er alveg ljóst að þarna er í uppsiglingu enn eitt árið mikill vandi sem verður ekki leystur öðruvísi en að uppstokkun eigi sér stað. Það sem ég hef ekki síst áhyggjur af varðandi það dæmi sem við stöndum frammi fyrir og það dæmi sem fram undan er eru kjaramálin. Mig langar að spyrja hæstv. fjmrh.: Hver er stefna ríkisstjórnarinnar varðandi komandi kjarasamninga? Við höfum horft upp á það að vikum saman, ég hygg að á morgun verði komnar sjö vikur frá því að verkfall sjúkraliða hófst, að hér hefur staðið sjö vikna verkfall á sjúkrahúsum og öldrunarstofnunum á höfuðborgarsvæðinu og gengur hvorki né rekur. Þarna er komið alveg gríðarlegt vandamál sem því miður sér ekki fyrir endann á. Í ljósi þess hljótum við að spyrja: Hver er stefna ríkisstjórnarinnar varðandi þá kjarasamninga sem fram undan eru? Því það er alveg ljóst að samningar við sjúkraliða munu hafa einhver áhrif og við sjáum það öll og viðurkennum að það er búið að koma upp töluverðum vanda í ljósi þeirra kjarasamninga sem áður hafa verið gerðir. En það verður að leysa þessa deilu og það verður að horfa á hana frá þeim sjónarhóli að um láglaunastétt er að ræða sem á kröfu og rétt á úrbótum sinna kjara. En hvað svo? Hvernig ætlar ríkisstjórnin að standa að þessu dæmi? 10 des. sl. kom yfirlýsing frá ríkisstjórninni sem er ætlað að greiða fyrir kjarasamningum þó að t.d. ASÍ sjái ekki hvernig það geti gerst. Þar er um það að ræða að veita peninga til frekari atvinnusköpunar. Reyndar er það mál sem margsinnis hefur verið kynnt og ítrekað. Þar er um ýmsar aðgerðir í skattamálum að ræða sem reyndar, eins og hefur verið rakið, koma einkum þeim til góða sem eiga miklar eignir. Það er um að ræða samning milli sveitarfélaganna og ríkisins. Þetta eru vissar aðgerðir sem kannski liðka fyrir kjarasamningum. En samt sem áður er vandinn í þessu sá að er ekki að finna aðgerðir sem koma lægstlaunaða fólkinu til góða. Ég vil vísa til þess sem fram kom í plöggum Þjóðhagsstofnunar að komandi kjarasamningar eru ein af þeim forsendum sem geta raskað öllu ríkisfjármáladæminu. Það veltur mjög á útkomu þeirra hvort þessar áætlanir standast og því ítreka ég spurningu mína til hæstv. fjmrh.: Hver er stefna ríkisstjórnarinnar? Hvernig hugsar hún sér að halda á þessu dæmi? Fyrst við erum hér á milli jóla og nýárs og ekkert hefur gerst í sjúkraliðadeilunni þá vil ég líka beina þeirri spurningu til hans, þó það komi lánsfjárlögunum ekki beint við, hvað hann hugsar sér varðandi kjaradeilu sjúkraliða og ríkisins. Er ríkisstjórnin með einhver tromp á hendi? Hefur hún eitthvað að bjóða eða er eitthvað að gerast í þessum málum? Þetta er orðið alveg gífurlegt áhyggjuefni. Annars vegar það hvernig vandinn hleðst upp á sjúkrahúsunum og hjá gamla fólkinu, hjá þeim sem eru fórnarlömb þessarar deilu. Hins vegar er það alveg ólýsanlegt fyrir fólk að ganga í gegnum sjö til átta vikna verkfall. Það tekur fólk gríðarlega langan tíma að jafna sig eftir slík átök, bæði andlega og fjárhagslega. Þetta getur því ekki gengið svona lengur. Ríkisstjórnin verður að taka eitthvert frumkvæði í þessu máli og leita leiða til að leysa þessa kjaradeilu, fara enn einu sinni í gegnum þetta. Ég veit að VSÍ hefur sett hnefann í borðið og liggur á ríkisstjórninni vegna þess að þeir vilja ekki fá samninga sem fara eitthvað fram úr því sem þeir treysta sér til. Það er málið á bak við þetta. VSÍ stendur á bak við og lemur á ríkisstjórninni. En það breytir ekki því að það verður að finnast lausn á þessari deilu. Þetta getur ekki gengið svona lengur. Að lokum, virðulegi forseti, minni ég á það að hallinn á ríkissjóði, þessi þrjú og hálfa ár sem þessi ríkisstjórn hefur starfað og ef við bætum þeim fjárlagahalla sem gert er ráð fyrir á næsta ári þá er hallinn að komast í hátt í 40 milljarða kr. á fjórum árum. Við hljótum að spyrja okkur að því hvernig við ætlum að reka okkar þjóðarbú með þessum hætti. Hvernig á þetta dæmi að ganga upp? Af því að við erum að fjalla um lánsfjárlögin þá vil ég rifja upp að við erum að fara á fund á eftir í hv. efh.- og viðskn. til að fara ofan í eitt af þeim furðulegu málum sem hafa orðið til á undanförnum árum sem er ævintýrið mikla um Flugstöð Leifs Eiríkssonar. Eins og það dæmi lítur út í þessu frv. þá er þetta algjörlega óleysanlegt dæmi. Þetta er algjörlega óleysanlegt dæmi öðruvísi en að ríkissjóður ætli sér á komandi árum að borga stöðugt með þessari byggingu og þeim rekstri sem þar er því tekjurnar eru hvergi nærri í neinu samræmi við þann mikla kostnað sem mun fylgja á næstu árum. Og við erum með fleiri svona dæmi í lánsfjárlögunum eins og Landsvirkjun, Lánasjóð ísl. námsmanna, Þróunarsjóð sjávarútvegsins og byggingarsjóði ríkisins. Þetta eru allt saman mjög stór og alvarleg vandamál sem íslenska ríkið stendur frammi fyrir. Og þó það verði efnahagsbati, sem vonandi skilar sér, þá eru þetta algerlega óleyst vandamál sem við munum verða að glíma við á komandi árum. Maður spyr sig: Hver ber ábyrgð á þessu? Hverjir voru það sem tóku þessar ákvarðanir? Þeir sitja margir í salnum eða ættu að sitja í salnum og fylgjast með umræðunni.  En mergurinn málsins er sá, virðulegi forseti, að stjórn á þessum málum er ótrúleg. Skuldasöfnun ríkisins heldur áfram og þegar loksins batnar í ári þá er þeim peningum varið til þess að reyna að bæta ímyndina gagnvart ákveðnum hópum kjósenda úti í samfélaginu. En það er ekki verið að spyrja um réttlæti eða bæta kjör hinna lægst launuðu. Það er ekki aldeilis verið að grípa til slíkra ráðstafana að þessu sinni. Þegar það verður æ augljósara hve launamunur og misrétti fer vaxandi í samfélaginu þá er ömurlegt upp á þetta að horfa enda styttist í það að hér verði stjórnarskipti og vonandi komast aðrir aðilar að stjórn mála og þá þarf heldur betur að hefjast hreingerning og tiltekt í ríkisfjármálunum.

Virðulegur forseti. Það er aðeins einn þáttur sem ég vil nefna í andsvari mínu. Það varðar kjaramálin vegna beinna fyrirspurna hv. þm. Það var spurt hver stefnan væri. Einnig var spurt um sjúkraliðadeiluna. Varðandi sjúkraliðadeiluna skal það tekið fram og ítrekað sem áður hefur áður hefur reyndar komið fram að ríkið og Reykjavíkurborg hafa lagt fram tilboð til sjúkraliða. Það hefur verið samráð á milli okkar og beggja samninganefndanna. Því miður höfum við ekki fengið skýr svör. Nú er það svo að tíminn rennur frá okkur því tilboð okkar byggðist á því að gerður yrði skammtímasamningur til áramóta og styttist tíminn til áramóta þannig að um leið og áramótin eru komin þá hljótum við að taka upp viðræður við sjúkraliða eins og aðra um samning til eins, tveggja eða jafnvel þriggja ára. Það torveldar deiluna ef ekki er hægt að fá skýr svör um það hvort starfa eigi áfram á grundvelli fyrirliggjandi tilboðs. Varðandi almennt um kjaramálin þá er ég þeirrar skoðunar að heildarsamtökin þurfi að koma að þessum málum ekki síst ef samningarnir eiga að koma þeim lægstlaunuðu til góða. Það sem skiptir öllu máli er að viðhalda stöðugleikanum, að skapa ný störf og ég tek fram að á þessu ári hafa verið sköpuð 1.500 ný störf á landi. Loks þarf kaupmátturinn að þróast eins og gerist í okkar samkeppnislöndum. Það skiptir mestu máli fyrir okkur að við styrkjum samkeppnisstöðu Íslands í heiminum til þess að tryggja lífskjörin í framtíðinni.

Hæstv. forseti. Hæstv. fjmrh. er hinn 27. des. að tala um tilboð við sjúkraliða sem átti að ná til áramóta og það er enn verið að bíða eftir svörum. Þetta gengur náttúrlega ekki. Ábyrgð ríkisins í þessum málum sem atvinnurekanda og eiganda sjúkrastofnana í borginni, sem þetta verkfall bitnar harðast á, er náttúrlega alveg gífurleg. Það er ekki hægt að vera bara í einhverju skák og mát og að bíða endalaust eftir svörum. Ég skora á hæstv. fjmrh. að eiga frumkvæði að nýju tilboði í samvinnu við borgina. Það er alveg augljóst að þetta tilboð sem liggur fyrir getur ekki gengið. Árið er að verða búið. Þetta mál er af þeirri stærðargráðu og er svo alvarlegt og bitnar svo illa á gömlu og veiku fólki að þetta getur ekki gengið lengur. Ég skora á hæstv. fjmrh. að skoða málið enn einu sinni og í samráði við borgina að leita nýrra leiða. Það eru komnar hátt í sjö vikur. Þetta getur ekki gengið svona lengur.

Virðulegur forseti. Vegna orða hv. ræðumanns þá vil ég taka það fram að tilboðið var gefið hinn 9. des. Allt frumkvæði hefur verið hjá borg og ríki. Það hefur verið spurt þrásinnis að því hvort tilboðinu verði tekið eða hafnað og það hafa ekki fengist skýr svör. Vandinn er sá að við höfum ekki fengið höfnun heldur hefur verið reynt að halda áfram viðræðum á grundvelli tilboðsins án þess að niðurstaða fáist um það hvort því sé hafnað eða ekki. Það er vandinn. Það er hægt að koma upp aftur og aftur á Alþingi og segja: Ríkið verður að aðhafast eitthvað. Samninganefnd ríkisins verður að aðhafast eitthvað. En hvernig væri að hv. þm. og þar á meðal hv. þm. sem hér talaði beindi einu sinni ósk sinni til forustumanna sjúkraliðafélagsins sem ber á byrgð á þessu verkfalli ekki síður en aðrir. Það er kominn tími til að skýr svör fáist því það var gert ráð fyrir skammtímasamningi til áramóta og síðan mundu hefjast nýjar viðræður á sama grundvelli og viðræður þurfa að fara fram við aðra aðila. Samningstilboðið var þannig að gert var ráð fyrir því að sjúkraliðar fengju nákvæmlega sömu launahækkanir og aðrar heilbrigðisstéttir höfðu fengið á undanförnum tveimur árum. Og að þessu tilboði stóðu ekki einungis fjmrn. heldur var þetta einnig unnið í fullu samráði við borgarstjórann í Reykjavík og við samninganefnd Reykjavíkurborgar. Ég bið hv. þm. um að skora einnig á þá sem hafa valdið þessu verkfalli.

Virðulegi forseti. Það er auðvitað eitthvað ósagt og eitthvað óskýrt í þessu máli ef það er rétt hjá hæstv. fjmrh. að það fáist ekki svör. Ég skal svo sannarlega hafa samband við sjúkraliða og fá þeirra skýringar og viðhorf og hvað þarna er á ferð. En ég bara ítreka það að ábyrgð ríkisins er auðvitað gríðarlega mikil. Ábyrgð sjúkraliða er auðvitað einnig mikil. Það er eitthvað mjög sérkennilegt í þessum samskiptum og við höfum horft upp á það hér í vinnudeilum eftir vinnudeilum hjá ríkinu hvað þær vilja dragast og hve erfiðlega gengur að ná þar samningum. Og eins og ég hef áður sagt: Það er eitthvað mjög sérkennilegt á ferð í samskiptum ríkisins við starfsmenn sína. En ég skal sannarlega taka hæstv. fjmrh. á orðinu og ræða við sjúkraliða og fá þeirra viðhorf því þetta getur ekki gengið svona lengur, það er alveg ljóst.

Hæstv. forseti. Við fyrstu umræðu þessa máls, frv. til lánsfjárlaga, benti ég á að sú lánsfjárheimild sem frv. gerir ráð fyrir fyrir Stofnlánadeild landbúnaðarins væri of lág miðað við þá stöðu sem nú er í þeim málum. Til móts við þetta sjónarmið er komið í tillögum meiri hluta efh.- og viðskn. Í brtt. og nál. er vikið að þessu. Þar kemur fram að mikill hluti af þessari aukningu sem lögð er til, 900 millj., verði notaður til að breyta lausaskuldum bænda í föst lán. Slík skuldbreyting hefur farið fram nokkrum sinnum áður og þá borið góða raun, sem betur fer, þannig að í langflestum tilvikum hefur það nægt til að koma bændum fram úr þeim vanda sem þeir hafa þá staðið í. Nú er hins vegar ástandið nokkuð öðruvísi vegna þess hvernig aðstæður eru í íslenskum landbúnaði. Það kom skýrt fram í umræðum hér fyrir jólin þar sem bent var á að tekjur bænda t.d. í sauðfjárrækt muni dragast saman nú á síðustu árum um 47% að meðatali en hjá öðrum minna, vonandi, þó það sé misjafnt eftir búgreinum. Þessi staðreynd hefur að sjálfsögðu komið fram í greiðslugetu bænda af lánum í Stofnlánadeild eins og annars staðar. Það er því augljóst að hér er um nauðsynlega nauðvörn að ræða fyrir bændur undir þessum kringumstæðum, en hversu mörgum það kemur að notum er hins vegar ekki enn þá ljóst og verður að sjálfsögðu ekki ljóst fyrr en umsóknir um slíka skuldbreytingu munu liggja fyrir. Þá kemur í ljós hvort staða margra bænda er orðin svo að þessi leið verði ekki lengur fær til að rétta þeirra hlut og að sjálfsögðu gengur það ekki ef tekjusamdrátturinn verður viðvarandi þannig að áfram haldi að síga á ógæfuhliðina. Ég vil því leggja áherslu á það að þrátt fyrir þessa nauðsynlegu aðgerð nú, sem ég vænti að allir séu sammála um að sé eðlilegt að gera og muni reyna að standa þannig að að komi að sem bestum notum, þá er auðvitað framhaldið sem skiptir mestu máli. Þ.e. afkoma bænda. Þar er óvissan því miður allt of mikil og horfurnar ekki góðar, það finna allir sem eiga viðræður við bændur hversu áhyggjufullir þeir eru vegna þess hvernig þrengir að þeirra högum. Það er augljóst að slíkt ástand má ekki vara mikið lengur, ef ekki á að koma til mjög alvarlegs samdráttar og búseturöskunar með ófyrirsjáanlegum afleiðingum fyrir þjóðfélagið í heild. Á það vil ég leggja sérstaka áherslu af þessu tilefni um leið og ég endurtek að ég vonast til að það takist að framkvæma þetta með góðri aðstoð allra þannig að það komi að eins góðum notum fyrir þá sem það geta fengið og nokkur kostur er.

Virðulegur forseti. Þetta er eilítið sérstök umræða um lánsfjárlögin þar sem jólahátíðin slítur hana í sundur og kannski svolítið erfitt að halda þræðinum frá því sem var hér fyrir jól. En það var nokkuð rætt þá um vaxtastefnu núv. ríkisstjórnar og hvernig hún mundi halda, ekki síst með tilliti til þess að í farvatninu er strax eftir áramótin einhver, ef ekki stærsta innlausn á spariskírteinum sem hér hefur verið í einu lagi. Ég sagði í ræðu minni fyrir jólin að það væru rúmlega 7,5 milljarðar sem innlausnin væri þarna í febrúar. Ég verð nú, virðulegur forseti, að biðjast velvirðingar á þessum orðum mínum og fá að leiðrétta þau því þetta eru ekki 7,5 milljarðar, þetta eru 9,3 milljarðar þegar búið er að taka vextina með. Ef við berum þetta saman við það sem var selt af spariskírteinum ríkissjóðs á síðasta ári þá var það nánast sama upphæðin eða 9,5 milljarðar í það heila og innlausn upp á 4,5 milljarða á öllu síðasta ári, þannig að tekjuöflun nettó í sölu spariskírteina var 5,5 milljarðar. Ég fór um það nokkrum orðum að það hlyti að vera áhyggjuefni fyrir fjmrh. og ríkisstjórn að mæta þessu við þær aðstæður sem nú eru, að spariskírteinin innlendu til fimm og tíu ára eru hreinlega hætt að seljast. Ég er hér með fréttatilkynningu frá Lánasýslu ríkisins frá 21. des. sl. Hún fjallar um útboð á ECU-tengdum spariskírteinum til fimm ára og verðtryggðum spariskírteinum til fimm og tíu ára og lauk með opnun tilboða í Lánasýslu ríkisins kl. 14 þann dag. Þá bárust alls 19 gild tilboð í ECU-tengd spariskírteini að fjárhæð 236 millj. kr. og meðalávöxtunin á þeim var 8,63%, sem er hæsta ávöxtunin sem verið hefur frá því að byrjað var að bjóða út ECU-bréfin. Hún var 12. okt. 8,54% og síðan hefur þetta verið rúmlega 8,5%, fór síðan um miðjan nóvember og í upphafi desember niður í 8,4%. Síðan hoppar ávöxtunin á ECU-bréfunum aftur upp í 8,63% núna rétt fyrir jólin. Síðan, með leyfi forseta, er hér ein sakleysisleg setning áður en kemur að helstu niðurstöðum, settum upp í töflu í þessari fréttatilkynningu, en þar stendur: ,,Eitt tilboð barst í verðtryggð spariskírteini til fimm ára. Fjárhæð þess var undir lágmarksfjárhæð útboðsins.`` Það var sem sagt svo lágt að það þótti ekki taka því að taka þessu tilboði. En þessi setning, ef við túlkum hana yfir á mál sem við eigum að geta skilið, segir að í þessu útboði seldist ekki eitt einasta innlent spariskírteini til fimm eða tíu ára. Það er athyglisvert í þessu skyni að horfa á það að það er sett sem algert skilyrði við sölu á spariskírteinum að ávöxtunin fari ekki yfir 5,00%. Það er neglt niður, hefur verið haldið þar með handafli í rúmt ár. En það þykir ekkert athugavert við það varðandi ECU-tengdu bréfin til fimm ára þó að þar sé sveiflan upp á 0,22%. Ef hæstv. fjmrh. væri nú hér viðstaddur þá hlyti ég að spyrja hann: Hvernig stendur á því að það er gert svona upp á milli þessara lánsforma, að það virðist vera heimilt að ECU-bréfin taki eðlilegum sveiflum og það sé tekið útboðum að meðaltali, eins og var 7. des., með meðalávöxtun upp á 8,41% og 21. des. með meðalávöxtun upp á 8,63%. Þar þykir það ekkert tiltökumál þó sveiflan innan eins mánaðar sé upp á 0,22%. Það hljóta að vakna spurningar og við hljótum að krefjast svara við því hvers vegna er staðið svona að málum. Því það er ekki hægt --- ja, ég sé alla vega engin rök að baki þessa, að halda ávöxtunarkröfunni varðandi innlendu spariskírteinin pikkfastri á 5% en leyfa ávöxtunarkröfunni á ECU-bréfunum að sveiflast. Ég segi að það séu engin rök á bak við þetta, en ég sé hins vegar ákveðnar hættur á bak við þetta. Ég sé hættur á bak við þetta fyrir innlendan frjálsan lánamarkað, ef það á að gerast að þar verði ávöxtunarkröfunni haldið pinnfastri eins og hér er gert. Ég hlýt að spyrja og ég verð þá að bíða eftir hæstv. fjmrh. að hann kemur hér í salinn aftur: Hvaða rök liggja á bak við þetta? Það voru reyndar fleiri atriði sem ég hafði ætlað að ræða aðeins við hæstv. fjmrh. um, en ég get kannski áður en að því kemur, áður en ég beini til hans beinum spurningum, komið aðeins að stjórn ríkisfjármála nú á síðasta ári þessarar ríkisstjórnar. Það er afar fróðlegt að bera það saman við þau háleitu markmið sem voru sett í upphafi kjörtímabilsins um það hvernig ætti að ná niður ríkissjóðshallanum. En það gerist síðan að hallinn samanlagður er að nálgast 40 milljarða á þessu kjörtímabili. Nú hef ég ekki tekið það saman endanlega eftir að síðustu fjárlögin eru komin, en þetta er einhvers staðar nálægt 40 milljörðum. Síðan gerist það núna við fjárlagagerðina að bata upp á 2,7 milljarða sem er frá gerð frv. og til setningar laganna og einum milljarði til viðbótar er sturtað út nánast að því er manni virðist umhugsunarlaust. Þannig að í stað þess að gera tilraun til að nýta þennan bata til að ná niður ríkissjóðshallanum og m.a. til þess að skapa betri skilyrði á innlendum lánamarkaði þá er þessu öllu eytt og það meira að segja fyrir fram. Því við skulum gera okkur grein fyrir því að þetta er ekki í hendi, þetta byggir allt á spám sem við eigum eftir að sjá hvort rætast. Til viðbótar við þetta þá held ég að það þurfi að fara nokkuð langt aftur í tímann til að sjá jafnskrautlega 6. gr. fjárlaga eins og við vorum að afgreiða nú fyrir jólin. Þar virðast menn, bara ef þeir voru nógu frekir, hafa náð að sulla því inn sem mönnum datt í hug. Ef einhver hefði sagt það vikunni áður en fjárlög voru afgreidd að inn í 6. gr. kæmu nánast allar veitustofnanir á Vesturlandi á einu bretti, í einni setningu, heimild fyrir ríkissjóð að yfirtaka þetta allt saman, þá hefði verið sagt eitthvað. Það hefðu verið höfð stór orð um þetta þegar verið var að útlista fortíðarvandann hér fyrir þrem árum síðan og er kannski ekki mikið þó hæstv. forsrh. sjáist takmarkað í þingsölum nú þessar síðustu vikur á þessu ári. Það er fleira í 6. gr. sem ég hnaut um og það er að það skuli vera farið að setja þar inn nánast purkunarlaust heimildir til sölu á ríkisfyrirtækjum. Þar var inni, eins og fulltrúar ríkisstjórnarinnar sögðu, til vara í 6. gr. heimild til að selja það sem eftir stóð af Lyfjaverslun Íslands. Síðan komi inn í brtt. frá meiri hluta fjárln., þessari mini-ríkisstjórn, eins og hv. 1. þm. Vesturl. kallar þá svona óbeint í það minnsta. Þar er einnig komið inn ákvæði um það að tillögu meiri hluta fjárln. og að sjálfsögðu beygðu menn sig fyrir þeirri ríkisstjórn alveg eins og þeirri stóru, að það megi breyta eignarhluta ríkisins í Skýrsluvélum ríkisins og Reykjavíkurborgar í hlutafé. Nú ætla ég í sjálfu sér ekki að fordæma þá aðgerð og ég get alveg hugsað mér að hún eigi fullan rétt á sér. En af hverju er ekki komið með slík mál hér inn sem þingmál á hefðbundinn hátt? Mér fannst bara vanta eitt á þessa 6. gr. og það væri það að þar væri inni ein lítil lína um einkavæðingu á Áfengisverslun ríkisins. Það hefði verið eftir öðru hér í þessum vinnubrögðum þessa síðustu daga að taka þau frv. sem komust ekki í gegn með venjulegri þinglegri meðferð inn í 6. gr.  
             Virðulegur forseti. Nú er spurt: Hvar er ráðherrann? Vissulega hefði verið ástæða til að hafa hér fleiri ráðherra því ég hafði þegar umræðunni var slitið hér að nóttu til rétt fyrir jólin beðið um að hæstv. utanrrh. yrði við umræðuna.  Hér sé ég að kominn er hæstv. sjútvrh. Það eru ýmsar hitaveitur á Suðurlandi sem eiga í erfiðleikum og ég hlýt að spyrja: Hvers vegna í ósköpunum voru þær ekki settar inn í 6. gr. heimild og heimild ríkisins til þess að yfirtaka þær svona rétt eins og á Vesturlandi? Nú sýnist mér að hv. þm. Árni Johnsen hafi brugðist illilega, að missa þarna inn allar veiturnar á Vesturlandi en fylgja því ekki eftir með Suðurland. Það hefur löngum verið passað upp á það í tíð þessarar ríkisstjórnar, nú á ég við mini-ríkisstjórnarinnar, meiri hluta hv. fjárln., að ekki hallaði á milli Suður- og Vesturlands. En þarna hefur eitthvað farið úrskeiðis þannig að ég sé ekki betur, hæstv. sjútvrh., en að það hafi gleymst að setja þarna inn hitaveiturnar á Suðurlandi. Vonandi gefst núv. ríkisstjórn ekki færi á að gera það. Ég sé að hér er hæstv. fjmrh. mættur í salinn. Það sem ég hefði viljað ítreka við hæstv. ráðherra frá umræðum okkar hér fyrir jólin er varðandi vaxtakjör á ríkispappírum. Nú er ég hér með í höndunum, eins og ég tíundaði áðan, fréttatilkynningu um útboðið frá 21. des. Þar seljast engin verðtryggð innlend spariskírteini til fimm eða tíu ára en hins vegar ECU-bréf fyrir 236 millj. með meðalávöxtun upp á 8,63%. Þetta er 21. des. Þann 7. des. seljast hins vegar ECU-bréf með meðalávöxtun upp á 8,41%. Þannig að þarna er sveiflan innan mánaðarins milli útboða upp á 0,22%.

Næst á undan?

Næst á undan er 8,46%, hæstv. ráðherra.  Ég ætlaði einnig að spyrja hæstv. fjmrh., það hefur reyndar verið gert hér að einhverju leyti áður í dag, varðandi 6. gr. fjárlaga, því þar skutu upp kollinum hinir ýmsu hlutir á lokasprettinum og sérstaklega varðandi veiturnar á Vesturlandi. Er það svo, hæstv. ráðherra, að ríkissjóður sé tilbúinn til þess í gegnum sitt fyrirtæki, Rafmagnsveitur ríkisins, að taka upp á sína arma, hverja á fætur annarri, þær hitaveitur sem hafa lent í vandræðum? Ef það er sú stefna sem þarna er verið að marka þá verða menn að segja það, því þetta eru ekki einu veiturnar á landinu sem hafa lent í erfiðleikum. Það voru umræður um það á tveim síðustu árum að sameina að einhverju leyti Rarik Rafveitu Akureyrar og Hitaveitu Akureyrar. Er það verkefni þá komið algjörlega út af borðinu eða er það næsta stig í þessu? Því miður þá er þetta eins og svo margt annað hjá þessari ríkisstjórn, að það virðist ekki vera unnið eftir neinni markaðri stefnu. Það er unnið eftir einhverjum hugdettum. Því eftir þeim heimildum sem ég fæ þá kemur þetta inn í fjárlagavinnuna hjá meiri hlutanum, hjá mini-ríkisstjórninni, bara á síðasta eða næstsíðasta degi. Ég spurði reyndar hæstv. sjútvrh. áðan hvernig í ósköpunum stæði á því að hitaveiturnar á Suðurlandi urðu út undan því venjulega er passað upp á að það halli ekkert á í vinnu meiri hluta fjárln., þessa stjórnarmeirihluta, á Suðurlandi og Vesturlandi. Síðan ætlaði ég að nefna við hæstv. ráðherra eitt atriði í viðbót sem tengist 6. gr., þ.e. að það virðist færast í vöxt að það sé ekki eingöngu verið að selja fasteignir ríkisins í gegnum 6. gr. heldur sé farið að selja þar fyrirtæki í eigu ríkisins. Þar var í frv. heimild til að selja afganginn af Lyfjaverslun Íslands, af því að það tókst ekki að koma því hér í gegn fyrir jólin, og það var sett í brtt. að breyta hlut ríkisins í SKÝRR í hlutafélag. Nú er ég ekkert að fordæma það sem slíkt en ég tel að þarna séu menn komnir yfir á mjög hættulega braut. Þetta hefði allt saman að mínu mati sómt sér mjög vel í fortíðarvandaræðu hæstv. forsrh., sem hann flutti og eydda fyrsta ári þessarar ríkisstjórnar öðru fremur í, þetta sullumbull sem nú er komið hér inn í 6. gr. Ég vil þá spyrja hæstv. fjmrh., ef núv. stjórnarflokkar fengju umboð til að stjórna áfram, sem ég er reyndar fullviss um að verði ekki, hvort við gætum þá átt von á því á næsta ári að inn í 6. gr. kæmi heimild til að selja t.d. Búnaðarbankann eða, ég hlýt að spyrja, virðulegi forseti, hvar dregur hæstv. ráðherra mörkin? Hvaða fyrirtæki er eðlilegt og óhætt að setja sölu á inn í 6. gr.? Gæti til að mynda gerst, af því að ég horfi hér framan í 1. þm. Vestf., að við sæjum til viðbótar í 6. gr. heimild um að selja Búnaðarbankann, að þar væri 6. gr. heimild um að selja Byggðastofnun? Mér gæti alveg dottið í hug að þeirri litlu ríkisstjórn, sem hann telur sig vera og samanstendur af meiri hluta fjárln., gæti dottið það í hug. Ég vara því alvarlega við þessari stefnu og hlýt að spyrja hæstv. ráðherra: Hvar dregur ráðherra mörkin? Hvað er eðlilegt, þegar kemur að sölu á fyrirtækjum ríkisins að setja inn í 6. gr. og hvað ekki? Eins og ég hef skilið þessa grein þá hefur hún fyrst og fremst þjónað þeim tilgangi að selja eignir ríkisins, ef svo má segja í föstu formi, fasteignir og lendur en ekki fyrirtæki. Það er mín skoðun að með slíkar sölur eigi að fara þá leið að það gerist með lagasetningu frá Alþingi, sjálfstæðri lagasetningu í hverju tilfelli, þannig að mönnum verði gefinn kostur á að taka hér um það málefnalega umræðu. Ég er tilbúinn til að gera það, ég vil taka það skýrt fram og bendi á það máli mínu til stuðnings að ég vann hér á síðasta vori að framgangi þess að breyta Áburðarverksmiðjunni í hlutafélag, sem ég taldi og tel enn að það hafi verið nauðsynlegt og geti verið liður í þeirri viðleitni að reyna að viðhalda framleiðslu á áburði í landinu áfram. Ég stuðlaði að því einnig að breyta Lyfjaverslun ríkisins í hlutafélag með heimild um að selja helminginn, þó að ég telji reyndar að þar hafi hæstv. ríkisstjórn komið að nokkru leyti aftan að okkur sem að því stuðluðum og hjálpuðu ríkisstjórninni við að koma því hér í gegn, því ég er sannfærður um að án þeirrar aðstoðar hefði það ekki gerst á vorþinginu í fyrra. En það var ekki metið að miklu af núv. hæstv. ríkisstjórn. Að lokum, virðulegi forseti, á þessu stigi ætla ég að fara örfáum orðum um Flugstöð Leifs Eiríkssonar. Ég hefði gjarnan viljað ræða það við hæstv. utanrrh. en hann er ekki mættur hér og okkur gefst reyndar tækifæri til þess í efh.- og viðskn. á fundi á eftir að skoða það mál nánar. Ég vil samt áður en þessari 2. umr. lýkur spyrja hæstv. fjmrh. hvort málið liggi þannig fyrir, eins og það kemur mér fyrir sjónir, að þegar kemur að skuldadögum á þeim lánum sem voru tekin við uppbygginguna þá hafi rekstur stöðvarinnar ekki gefið af sér eina einustu krónu til að standa undir afborgunum af þessum lánum. Einu upplýsingar sem við höfum í frv., eins og það liggur fyrir, eru þær að það er gjaldfallið lán upp á næsta ári upp á 1.950 millj., ef ég man rétt, og það er farið fram á lánsheimild upp á 1.980 millj. til þess að endurfjármagna þetta. Það er sem sagt farið fram á að taka lán fyrir öllu því sem gjaldfellur og lántökukostnaði virðist vera til viðbótar. Og við hljótum að fara fram á það áður en þetta lánfjárlagafrv. verður afgreitt að fá greinargóðar upplýsingar um stöðu flugstöðvarinnar. Því ef þetta er svona þá sýnist mér að ríkisstjórnin sé einfaldlega að ýta vandanum á undan sér. Og ef það er þannig að það sé ekki fyrirsjáanlegt að rekstur stöðvarinnar geti greitt hana niður að nokkru leyti þá sé miklu betra að horfast í augu við það strax og gera einhverja áætlun um það hvernig á að standa að endurgreiðslu þessara lána heldur en að velta þessu öllu saman á undan sér í formi lána. Virðulegur forseti. Það væri í sjálfu sér hægt að fara mörgum fleiri orðum um þetta mál eins og það liggur fyrir og ekki síst það hvernig mál fara hér fram á þessu haustþingi, en okkur gefst tækifæri til þess aftur. Það er afar sérstakt að upplifa það að fjárlagafrv. sé afgreitt fyrst af þessum frumvörpum sem hér eru í gangi áður en 2. umr. um skattafrumvörpin fer fram. Það er að vísu rökrétt að lánsfjárlögin komi á eftir fjárlagafrv. og þau eiga eðli málsins samkvæmt að vera síðust í röðinni. En það er hins vegar mjög sérstakt að afgreiða þetta í þessari röð, fyrst fjárlögin, síðan lánsfjárlögin og að lokum tekjuskattsfrv., sem eiga í raun að loka tekjuhliðinni og út af fyrir sig vera forsenda þess að hægt sé að afgreiða bæði fjárlögin og lánsfjárlögin.

Virðulegi forseti. Það er örstutt. Fyrst um ECU-bréfin. Það verður að gera mun á þeim og hins vegar verðtryggðum spariskírteinum ríkissjóðs. ECU-bréfin eru óverðtryggð og gengi þeirra hlýtur að markast að verulegu leyti af gengi slíkra bréfa á erlendum mörkuðum. Um verðtryggðu bréfin er það að segja að í raun og veru er þar um breytilega vexti að ræða því að eftir því sem verðbólgan breytist, minnkar eða vex, þeim mun minni eða meiri verða vextirnir á slíkum bréfum. Þetta liggur í hlutarins eðli og þess vegna getur það vel farið saman að það séu fastir vextir á verðtryggðum papppírum en fastir vextir með breytingum síðan sem felast í breytingum á verðbólgu eða viðmiðunum, en hins vegar þá breytast nafnvextir ECU-bréfanna sem eru óverðtryggð. Í öðru lagi vegna 6. gr. fjárlaga hef ég þegar svarað því að það hefur ekki verið talið nauðsynlegt að setja í lánsfjárlög lánsheimild vegna veitnanna í Borgarfirði. Þar er spurningin um að reyna að ná samkomulagi um hagstæða rekstrareiningu. Það er ekki hægt að sjá á þessari stundu hver niðurstaðan verður og þess vegna óeðlilegt að setja inn heimild í lánsfjárlög á þessari stundu. Í þriðja lagi var spurt um 6. gr. heimildir vegna SKÝRR. Í því sambandi ber að benda á að þar er ekki um sölu að ræða, ekki sérstök lög. Þetta er sameign Reykjavíkurborgar og ríkisins og nauðsynlegt vegna Samkeppnisstofnunar og álits hennar að breyta formi félagsins. Ef um Búnaðarbankann var að ræða þá gilda sérstök lög um viðskiptabanka, þar á meðal um ríkisviðskiptabanka. Það þyrfti að breyta þeim lögum og þess vegna er óeðlilegt að slík klásúla væri í 6. gr., en að breyttum lögum væri hugsanlegt að setja í 6. gr. heimild til sölu á hlutum ríkisins í slíku fyrirtæki.

Virðulegur forseti. Það var afar athyglisvert að heyra þetta lokasvar hæstv. ráðherra að að breyttum lögum væri ekkert því til fyrirstöðu að selja Búnaðarbankann með 6. gr. heimild. Ég verð nú að segja alveg eins og er, virðulegur forseti, að ég trúði varla mínum eigin eyrum þegar ég heyrði þetta vegna þess að að sjálfsögðu er það stórpólitísk ákvörðun hvort ríkið ætlar að selja ríkisbankana. Að sjálfsögðu er það stórpólitísk ákvörðun. Og að láta sér detta það í hug að slíkt væri hægt að gera með 6. gr. heimild. Það kemur mér orðið fátt á óvart varðandi þessa ríkisstjórn, en ég verð að segja að enn tekst þeim þó að gera það. Varðandi rökstuðninginn um mismunandi eða breytilega vexti á ECU-bréfum annars vegar og verðtryggðum spariskírteinum þá fannst mér það einnig magrar skýringar því að að sjálfsögðu eru ECU-bréfin --- hæstv. ráðherra sagði: Þau eru óverðtryggð. Að sjálfsögðu eru þau tryggð, þau eru gengistryggð. Gengið breytist, gengið er breytileg stærð alveg eins og innlenda verðbólgan. Ég næ því ekki alveg upp í þessar skýringar og mér skildist á hæstv. ráðherra að hann ætlaði með föstum vöxtum á spariskírteinum að jafna út innlenda verðbólgu. Mér var ómögulegt að skilja þetta svar öðruvísi. Ég held því að ég verði að fá nánari skýringar.

Virðulegi forseti. Ég skal reyna að gera frekari tilraunir á mjög stuttum tíma. Í fyrsta lagi varðandi Búnaðarbankann þá þarf auðvitað að breyta lögunum um Búnaðarbankann eða um opinberu viðskiptabankana og þegar sú breyting hefur verið gerð og komið í lög, sem þá hafa verið samþykkt af Alþingi, að það þurfi samþykki Alþingis til þess að selja þessa hluti, þá er ekkert athugavert við það að setja það í fjárlög. Ef vitað er fyrir fram hve upphæðin er há sem á að fást fyrir bréfin þá kemur það fram tekjumegin í fjárlögum. Sé upphæðin óvís er eðlilegt að það komi fram í 6. gr. Þetta er sú regla sem ég hygg að sé langsamlega algengast að nota. Auðvitað er einnig hægt að setja fram sérstakt lagafrv. eins og t.d. var gert við Lyfjaverslun Íslands rétt fyrir jólin, en það frv. náði ekki fram að ganga. Þá um síðara atriðið sem snýr að þessum bréfum. Það er auðvitað reginmunur á því ef gefið er út verðtryggt bréf hér á landi, eins og spariskírteini ríkisins eru, af því að þar með er engin áhætta, engin verðbólguáhætta hjá þeim sem eignast slíkt bréf. Hins vegar ef menn eru að kaupa ECU-bréf þá eru slík bréf í samkeppni við önnur nákvæmlega eins bréf á erlendum markaði. Þar er auðvitað verðbólga. Það er líka verðbólga erlendis. Það er meira að segja meiri verðbólga víða erlendis heldur en hér og á því svæði sem ECU tekur mið sitt af og þess vegna hljóta bréfin sem eru ECU-bréf og gefin eru út hér af ríkissjóði, að taka sams konar breytingum og bréf gera á erlendum markaði. Þess vegna er reginmunur annars vegar á því þótt þarna sé um svokölluð gengistryggð bréf að ræða og hins vegar verðtryggð bréf. Það væri hins vegar ugglaust hægt að gefa út bréf með íslenskri krónu og gengistryggingu og þá horfir málið dálítið öðruvísi við. En hérna er um að ræða að það er verið að miða við gjaldmynt sem er alþjóðlega stöðluð og þá hlýtur auðvitað íslenski fjármagnsmarkaðurinn að taka mið af því sem gerist erlendis, í löndum sem gefa út slíka pappíra.

Virðulegur forseti. Hæstv. fjmrh. gefst væntanlega tækifæri síðar til þess að útskýra nánar fyrir mér ástæðurnar fyrir því að menn telja rétt og skylt enn þá að halda með handafli 5,0% markinu varðandi innlendu spariskírteinin meðan ECU-bréfin sveiflast eins og raun ber vitni. Ég hef ekki enn fengið skýringu á því og ég held reyndar að sú skýring sé nokkuð flókin og að nokkru leyti sálfræðileg, ótti við það að hér séu einhverjir stórir aðilar úti í bæ sem hafi það að markmiði að brjóta niður vaxtastefnu ríkisstjórnarinnar og það gerir það að verkum að menn haldi þessu dauðahaldi í 5,0% markið, sem að mínu mati er orðið skaðvænlegt fyrir innlendan lánamarkað. Varðandi aftur Búnaðarbankann þá greinir okkur hæstv. fjmrh. einfaldlega á. Ég er þeirrar skoðunar að eignarhald á ríkisbönkunum og hvernig því sé ráðstafað sé í raun stórpólitísk ákvörðun og miklu meiri ákvörðun en svo, jafnvel að breyttum lögum um bankann, að það verði gert með einfaldri heimild í 6. gr. fjárlaga. Það er hins vegar afar athyglisvert að þetta komi fram í umræðunni og það segir okkur hvernig núv. hæstv. ríkisstjórn umgengst þessar sameiginlegu eigur okkar og þann vilja sem hefur staðið að baki þess að búið er um hluti eins og þeir eru á hverjum tíma með mikilli léttúð að ætla einfaldlega að setja að breyttum lögum inn í 6. gr. fjárlaga ákvæði um sölu ríkisbankanna.

Virðulegi forseti. Þegar fjárlagafrv. var til umræðu fyrir nokkrum dögum rétt fyrir jól, þá fór ég aðeins yfir skuldastöðu A-hluta ríkissjóðs og rakti það nokkuð ítarlega hvernig hún hefði þróast í tíð núv. hæstv. ríkisstjórnar og tók eftir því að hæstv. fjmrh. hafði ósköp fátt sér til málsvarnar í þessu efni sem vonlegt er. Þá gafst því miður ekki tími til þess að fara yfir þetta mál eins og þurft hefði en auðvitað er kostur á því að ræða þetta mál aðeins síðar, t.d. þegar ríkisreikningurinn kemur hér til meðferðar og hefði verið mjög gott ef ríkisreikningurinn hefði komið fram áður en frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1995 kom til umræðu vegna þess að hann er grundvallargagn um stöðu ríkissjóðs og nauðsynlegar lántökur hans. Nú vill hins vegar þannig til, hæstv. forseti, að ríkisreikningurinn er tilbúinn fyrir löngu. Ríkisreikningurinn fyrir árið 1993 er tilbúinn. Hann er endurskoðaður og tilbúinn en hæstv. fjmrh., sem á að leggja ríkisreikninginn fram, hefur ekki lagt hann fram. Það er auðvitað ótrúlegt að hæstv. fjmrh. leyfir sér það að liggja á ríkisreikningnum. Spurningin er þá sú: Eru það einhverjar tölur, eru það einhverjar niðurstöður sem hann telur ástæðu til að fela í tengslum við umræðu um ríkisfjármálavandann sem stendur yfir þessa dagana núna á milli jóla og nýárs? Eru einhver atriði í ríkisreikningnum fyrir 1993 sem hæstv. ráðherra vill helst ekki láta sjást? Um það ætla ég í sjálfu sér ekki að fjalla ítarlega hér. Ég gæti farið yfir það en ætla ekki að gera það en bendi á niðurstöðutölur ríkisreikningsins fyrir árið 1992 þar sem það kemur fram að neikvæður höfuðstóll A-hluta ríkissjóðs er í lok ársins 1992 150 milljarðar kr. Eignirnar eru taldar 87 milljarðar og skuldirnar 237 milljarðar, mismunur 150 milljarðar kr. í neikvæðan höfuðstól A-hluta ríkissjóðs í lok ársins 1993. Þessi staða hefur versnað á árinu 1992 --- um hvað? Um 18,5 milljarða kr. sem er allt önnur og miklu hærri tala en menn sáu í fjárlögunum fyrir árið 1992 og stafar af því að ríkisreikningurinn er gerður upp á allt öðrum grunni en fjárlögin sjálf. Út af fyrir sig liggja ekki fyrir endanlegar tölur um það hver hallatala ríkissjóðs er á árinu 1994. Og enn síður liggur það fyrir hver verður talan fyrir árið 1995. En ég fullyrði þó að fyrir bæði þessi ár eru tölurnar sem ríkisreikningurinn mun sýna miklu hærri þannig að nemur mörgum milljörðum kr. en fram kemur í fjárlögum fyrir þessi tvö ár. Mér segir svo hugur að þegar ríkisreikningurinn fyrir árið 1993 verður skoðaður þá muni koma í ljós að höfuðstóllinn hjá A-hluta ríkissjóðs sé neikvæður ekki um 150 milljarða heldur um um það bil 174 milljarða kr. Og mér segir svo hugur einnig, miðað við það að hafa farið yfir þessa hluti með hliðsjón af þeim umræðum sem hér hafa farið fram m.a. í dag, að neikvæður höfuðstóll A-hluta ríkissjóðs í lok ársins 1994 verði í kringum 190 milljarðar kr. Og hvað þýðir það, hæstv. forseti? Það þýðir ósköp einfaldlega að ef við tökum þau heilu ár sem liðin eru frá því að núv. hæstv. fjmrh. tók við hefur neikvæð staða A-hluta ríkissjóðs breyst frá því að vera mínus 130 milljarðar upp í það að vera mínus 190 milljarðar kr. Sem sagt versnað um 60 milljarða kr. þegar eignir og skuldir A-hluta ríkissjóðs eru lagðar saman. Þetta er auðvitað hrikalegur hlutur, satt best að segja, hæstv. forseti. Menn eru með öðrum orðum að tala um að raunhækkun á skuldum ríkissjóðs gerðum upp í ríkisreikningi sé í kringum 50% í tíð núv. hæstv. fjmrh. Það er ofboðslegt, hæstv. forseti, það er ofboðslegt. Og það er sérstaklega athyglisvert með hliðsjón af því að núv. hæstv. fjmrh. lagði af stað með það að hann væri að taka niður ríkissjóðsskuldirnar og ætlaði að stöðva þær á sínum fjármálaráðherraferli, m.a. með því að reka ríkissjóð á núlli. Staðreyndin er hins vegar þveröfug þannig að skuldir A-hluta ríkissjóðs munu væntanlega nema að teknu tilliti til eigna í lok þessa árs um 190 þús. millj. kr. Ég geri ráð fyrir því, hæstv. forseti, að ef við hefðum haldið því fram í maí 1991 að núv. hæstv. fjmrh. mundi skila ríkissjóði með þessum hætti þá hefðu menn ekki lagt mikinn trúnað á þá spádóma eða þær kenningar, talið það algera fjarstæðu. Staðreyndin er hins vegar sú sem blasir núna við og mun blasa við þegar ríkisreikningurinn fyrir árið 1993 verður loksins birtur en eins og ég sagði áðan þá hefur hæstv. fjmrh. legið á honum nokkurra daga skeið eða um nokkurra vikna skeið jafnvel sem er náttúrlega furðulegt og stórlega ámælisvert miðað við þá staðreynd að auðvitað hefðum við þurft að hafa þennan ríkisreikning til hliðsjónar í umræðunni um lánsfjárlög og svo um ríkisfjármálin almennt næstu daga. Vegna þess líka, hæstv. forseti, að fjárlögin fyrir árið 1995 eins og þau voru afgreidd standast enga skoðun. Fjárlögin fyrir árið 1995 standast enga skoðun, hæstv. forseti, vegna þess að þar er um að ræða vanáætlanir af ýmsu tagi þannig að skakkar verulegum fjárhæðum auk þess sem eftir er að tryggja lagagrundvöll fyrir mörgum þáttum sem þar eru inni. Fyrir utan það að þegar menn munu gera ríkisreikninginn fyrir árið 1995 þá munu menn komast að því að tveir liðir á fjárlögunum fyrir 1995 munu hafa hækkað frá fjárlögum til ríkisreiknings um á að giska 5 milljarða kr. Þessir liðir eru annars vegar lífeyrisskuldbindingar ríkisins sem eru uppfærðar í ríkisreikningi en í fjárlögum eru aðeins taldar þær greiðslur sem falla til það árið. Þetta á líka við um lántökur ríkissjóðs þar sem í fjárlögunum er aðeins gert ráð fyrir teknum lánum eins og þau koma fyrir, svo að segja af skepnunni, hvaðan sem þessar lántökur eru, en í ríkisreikningi er hins vegar um að ræða verðlagsuppfærslu og vaxtauppfærslu á öllum skuldum ríkissjóðs. Þegar þetta hvort tveggja hefur verið lagt saman, t.d. miðað við ríkisreikninginn fyrir árin 1992 og 1993, þá tel ég að sú tala sem menn eru hér að vinna með vegna halla á ríkisbúskapnum 1995 verði 4--5 milljörðum kr. hærri en menn eru með fyrir framan sig. Þetta eru auðvitað hlutir sem er algerlega óhjákvæmilegt að þessi virðulega stofnun geri sér ljóst um leið og hún fer yfir þessi mál. Ég ætla að benda á það, hæstv. forseti, að í nál. minni hluta efh.- og viðskn. á þskj. 458 segir m.a., með leyfi forseta: ,,Hreinar skuldir ríkissjóðs voru einungis um 0,5% af vergri landsframleiðslu í árslok 1982, en stefna í meira en 30% af vergri landsframleiðslu og um 120% af tekjum ríkissjóðs á þessu ári.`` Ég ber mikla virðingu fyrir nál. minni hluta efh.- og viðskn., hæstv. forseti, en ég tel að hér sé ekki of í lagt. Ég tel að í raun og veru sé það þannig að skuldirnar séu ekki 120% af tekjum ríkissjóðs á þessu ári heldur allmiklu meiri. Ég tel að menn séu að tala um í lok þessa árs heildarskuldir upp á 190 milljarða kr. þegar tekið hefur verið tillit til eignarstöðu A-hluta ríkissjóðs. En ég bendi hins vegar á það, hæstv. forseti, að 1982 voru menn að tala um að hreinar skuldir A-hluta ríkissjóðs væru 0,5% af vergri landsframleiðslu. Hvað er það mikið, hæstv. forseti? Ætli það sé nema 2--3 milljarðar kr. sem menn eru að tala um. Hér hefur því átt sér stað alveg hrikaleg breyting á þessum tíma. Ég held að menn þurfi að gera sér grein fyrir því að þetta má ekki ganga svona lengur vegna þess að við þolum það ekki. Þjóðarbúið þolir ekki þessa stöðu og framtíðin þolir ekki þessa stöðu vegna þess að þetta er ávísun á framtíðina. Hér er verið að auka vandann á hverju einasta ári upp á tugi milljarða í tíð núv. hæstv. ríkisstjórnar, á árinu 1992 um 18,5 milljarða kr. og í tíð núv. hæstv. fjmrh. um 60 milljarða kr. Það er ævintýraleg aukning, satt best að segja, á ekki lengri tíma. Áður var það þannig, hæstv. forseti, að Sjálfstfl. montaði sig af því að þar væru menn að reyna að passa upp á reksturinn og þeim væri alveg sérstaklega vel treystandi fyrir rekstrinum á opinberum sjóðum, ríkisstofnunum, Reykjavíkurborg, ég tala nú ekki um ósköpin. Þar er viðskilnaðurinn með þeim ósköpum að það er svo að segja ekki króna eftir til eignabreytingar þegar búið er að greiða rekstrarkostnaðinn eins og hann lítur út að óbreyttu á árinu 1995 þannig að ekki skilur Sjálfstfl. vel við þar. En þegar kemur að ríkinu og fyrsta heila kjörtímabilið sem Sjálfstfl. fer með ríkisfjármál um langt árabil, líklega er það ekki síðan kjörtímabilið 1974--1978 að Sjálfstfl. fer með þessi mál. Nú fær hann þetta tækifæri, þessi flokkur sem í orði kveðnu segist fara vel með almannafé og vera íhaldsflokkur og halda utan um hlutina. Niðurstaðan er sú að eftir þetta eina kjörtímabil hæstv. fjmrh., Friðriks Sophussonar, hafa skuldirnar hjá A-hluta ríkissjóðs aukist nettó um um það bil 60 milljarða kr. til loka þessa árs að teknu tilliti til eignabreytinga á sama tíma. Það er kannski af þessari ástæðu sem hæstv. fjmrh. hefur ekki viljað birta ríkisreikninginn fyrir árið 1993. Það er kannski af þessari ástæðu sem hæstv. fjmrh. hefur ákveðið að sýna okkur hann ekki vegna þess að ríkisreikningurinn fyrir árið 1993 afhjúpar þennan veruleika. Hann afhjúpar auðvitað ýmislegt fleira, hæstv. forseti, eins og t.d. það að sparnaðurinn sem núv. ríkisstjórn er að guma af á ýmsum sviðum kemur aðallega fram á tveimur sviðum: Í fyrsta lagi í menntamálum með niðurskurði á Lánasjóði ísl. námsmanna en í öðru lagi í landbúnaðarmálum vegna búvörusamningsins. Þegar menn skoða raunverulegan sparnað í tíð þeirrar ríkisstjórnar sem nú situr kemur það í ljós að hann er á þessum tveimur sviðum: Í menntamálum, hjá Lánasjóði ísl. námsmanna, og í landbúnaðarmálum vegna búvörusamningsins. Hvernig er þetta þá, hæstv. forseti, í heilbrigðismálum? Í heilbrigðismálum er það þannig að þegar tekið er tillit til raunverulegs kostnaðar sjúkrastofnana á árinu 1994, sem hefur orðið að verja til nokkur hundruðum millj. kr. meira en áætlað hafði verið, þá er ekki um að ræða neina raunlækkun á útgjöldum ríkissjóðs til heilbrigðismála á þessu ári. Það er sérstaklega athyglisvert þegar þess er gætt að til viðbótar við þessa fjármuni er um það að ræða að ríkið hefur margfaldað tekjur sínar af sértekjum, af sköttum af sjúklingum og þeim sem þurfa á heilbrigðisþjónustunni að halda, hvort sem þar er um að ræða heilsugæslustöðvar, lyfsölu, göngudeildarþjónustu af margvíslegu tagi eða hvað það nú heitir. Það er því augljóst mál, hæstv. forseti, að í rauninni hafa öll áformin sem uppi voru um aðhald í ríkisfjármálum, um það að skila ríkisbúskapnum betri en menn tóku við honum, hrunið. Ég er út af fyrir sig alveg sannfærður um að bæði hæstv. núv. forsrh. og hæstv. fjmrh. hafa ætlað sér að skila ríkisbúskapnum í betra formi en þeir tóku við honum. Þeir hafa ætlað sér að gera það. Þeir hafa vafalaust sett sér það að koma þannig að landi með sæmilega niðurstöðu. En niðurstaðan er hins vegar því miður sú að þeir bæta við nettóskuldir A-hluta ríkissjóðs um 60 milljarða kr. á þessu tímabili. Það er auðvitað alveg hrikalegur hlutur og það er byrði sem lendir á framtíðinni, á börnunum okkar og þeim sem þurfa að standa undir þessu þjóðfélagi á komandi árum. Það vil ég gagnrýna, hæstv. forseti, í tengslum við lánsfjárlagafrv. vegna þess að það er alveg óhjákvæmilegt að draga þetta mál sérstaklega fram vegna þess að það gafst ekki kostur á að ræða það sem skyldi við fjárlagaumræðuna sjálfa núna fyrir hátíðarnar.

Virðulegi forseti. Ég vara mjög við málflutningi eins og þeim sem hér hefur verið sýndur af hv. þm. Ég er alveg hissa á honum að koma hér aftur af því að hann gerði þetta einnig fyrir jól og satt að segja hélt ég að þá hefðu verið gefnar nægar skýringar á málum. Í fyrsta lagi vil ég segja það að ríkisreikningnum verður dreift á næstu dögum, á morgun eða hinn. Ástæðan fyrir því að það var ekki gert fyrir jól er að það fannst villa í reikningnum og hann er til skoðunar hjá Ríkisendurskoðun aftur. Það er eina ástæðan fyrir því að honum hefur ekki verið dreift fyrr. Í öðru lagi vil ég láta það koma fram að þegar talað er um að staðan versni má passa sig að fara ekki að rugla saman greiðsluhallanum og reikningshallanum. Þegar við lítum t.d. á niðurstöðuna í reikningnum 1993, sem kemur í vikunni, þá kemur fram meiri halli. Af hverju? Af því að það er verið að breyta bókhaldslegum afskriftareglum vegna útistandandi skatteigna í mörg ár, kannski tíu ár. Það er tekið og afskrifað fyrir mörg ár í senn. Þetta verða menn að hafa í huga. Svo kemur hv. þm. og leyfir sér að segja að þetta sé eitthvert stórkostlegt svindl af því að lífeyrissjóðurinn hafi ekki verið gerður upp eins og hann telur að eigi að gera og það eigi að færa hann upp jafnóðum á fjárlögum á hverju ári. Það er notuð nákvæmlega sama aðferðin nú og var notuð í tíð hv. 8. þm. Reykv. Með sama málflutningi, og það er aðalatriði málsins, er hægt að halda því fram að hallinn á árinu 1989 hafi orðið 60--70 milljarðar á einu ári. Hver trúir því? Auðvitað trúir því ekki nokkur maður. En af hverju kom þessi halli fram á þessu ári? Af því að menn voru að færa upp skuldbindingar Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins. Það er ástæðan. Með svona leikfimi má finna alls konar tölur út. Aðalatriðið er það að menn verða að bera saman tölur á sambærilegum grunni. Það skiptir máli. Og ég ætla að bæta því við að ástæðan fyrir því m.a. að tölur á ríkisreikningi, skuldbindingar, hafa hækkað eru þær að ríkissjóður hefur verið að yfirtaka gamlar skuldbindingar sem fyrri ríkisstjórn hafði lofað, framkvæmdasjóður, þróunarsjóður, atvinnutryggingardeild o.s.frv.

Virðulegi forseti. Það er grundvallarmunur á því hvort menn eru að taka inn í ríkisreikninginn í eitt skipti uppfærslu á öllum lífeyrisskuldbindingum ríkisins eins og var gert á árinu 1989 eða hvort um það er að ræða að verið sé að færa þessar skuldbindingar til verðlags frá ári til árs. Það er auðvitað hreinn útúrsnúningur hjá hæstv. fjmrh. þegar hann ætlar að reyna að bjarga sér í land með þeim hætti sem hann reyndi hér áðan. Staðreynd málsins blasir við. Hún er þessi: Í valdatíma hæstv. fjmrh., Friðriks Sophussonar, hefur nettóstaða A-hluta ríkissjóðs versnað um 60 milljarða kr. Það liggur fyrir og það er það sem hann vill ekki tala um. Auðvitað þurfa menn að skoða þessa tölu með hliðsjón af þróun undanfarinna ára og allt það, en þegar menn gera það á algerlega sambærilegum grundvelli, það er ekki verið að hrúga inn einhverjum milljarðatugum vegna lífeyrisskuldbindinga eða af öðrum ástæðum, það er ekkert svoleiðis uppi, þá kemur í ljós --- hvað kemur í ljós, hæstv. forseti? Að Sjálfstfl. er ekki treystandi fyrir ríkissjóði. Það er sú hrikalega staðreynd sem blasir við. Honum er ekki treystandi fyrir almannafé.

Virðulegi forseti. Þetta svar hv. þm. er ekkert svar því að ef hv. þm. vill vera heiðarlegur í málflutningi þá verður hann að segja sannleikann og hann verður að láta það koma fram að dæmið um Lífeyrissjóð ríkisstarfsmanna er ekkert öðruvísi gert upp en var gert í þeirri tíð þegar hann var í ríkisstjórn. Það eru nákvæmlega sams konar framlög úr ríkissjóði á ári hverju eins og þá var gert. Það er auðvitað hárrétt að skuldbindingarnar aukast þegar við færum upp til verðlags frá einu ári til annars og stærsta skrefið var tekið þegar það var viðurkennt árið 1989. Það var nefnilega þannig að ríkisstjórnin sem hv. þm. átti sæti í tók ákvörðun um að færa upp ríkisreikninginn með þeim hætti sem nú er gert. Það er enn verið að finna betri leiðir en þá voru fundnar upp. Þetta hefur verið þróað. En þegar við erum að bera saman tölur frá ári til árs verður að hafa tölurnar á sambærilegum grunni og það hefur engin breyting orðið hvað þetta snertir. Við skulum taka enn á ný árið 1993, ríkisreikningurinn kemur innan tíðar, og um afskriftirnar á því ári. Það er auðvitað stórkostlegur halli sem kemur fram vegna þess að það er verið að afskrifa eignir sem hafa verið færðar inn í ríkisreikninginn mörg árin þar á undan og það er afskrifað einu sinni. Auðvitað mætti kannski að deila þessu aftur í tímann og segja: Þetta eru afskriftir sem áttu kannski frekar heima í ársreikningum fyrri ára. Svona gerist þegar menn eru að færa upp höfuðstól og efnahagsreikning, en það sem við eigum að bera saman fyrst og fremst er greiðsluhallinn. Og þá kemur í ljós, virðulegi forseti, að hjá núv. ríkisstjórn hefur gengið mun betur að samræma hin raunverulegu útgjöld, hinn raunverulega halla, þeim halla sem var samkvæmt fjárlögum hverju sinni. Það eru gífurlega bætt vinnubrögð hvað þetta snertir, sem betur fer.

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt að fyrrv. hæstv. ríkisstjórn reyndi að bæta meðferð þessara mála í heild, m.a. með afgreiðslu fjáraukalaga jafnharðan, með því að afgreiða ríkisreikninga jafnharðan og með því að breyta færslunum á ríkisreikningi þannig að allar skuldbindingar kæmu fram á hverjum tíma. Þess vegna var tekin t.d. ákvörðun um það að færa lífeyrisskuldbindingarnar eins og þær höfðu þá fallið til og það kom inn á árinu 1989. En það er hins vegar ekkert um slíkt að ræða hér. Síðan eru menn að færa lífeyrissjóðsskuldbindingarnar til með viðbót frá ári til árs. Það er ekki verið að taka stórar uppsafnaðar margra áratuga summur og það er heldur ekki rétt hjá hæstv. fjmrh. í þessu sambandi að tala um afskriftirnar eins og hann gerði. Auðvitað koma þær til frá ári til árs. Það er ekki verið að taka nýjar ákvarðanir um grundvallarbreytingar á uppsetningu ríkisreiknings. Hér eru menn eingöngu og algerlega að tala um sambærilega hluti. Ráðherrann þolir það ekki og þess vegna m.a. hefur það dregist að ríkisreikningurinn birtist hér með eðlilegum hætti. Hann kemur loksins á morgun eða hinn. Það er mörgum dögum eða vikum of seint.

Hæstv. forseti. Það eru aðeins nokkur orð undir lok þessarar umræðu sem senn kunna að verða. Ég saknaði þess að hæstv. fjmrh. skuli ekki hafa svarað eða tekið ítarlegar til máls í umræðunni en hann hefur gert hingað til, svo ekki sé minnst á hæstv. forsrh. sem hefði verið stórfróðlegt að heyra eitthvað í, en ég treysti því að áður en umræðunni ljúki þá svari þessir hæstv. ráðherrar einhverju. Þá meina ég bæði þeim efnislegu spurningum sem fram hafa verið bornar og tjái sig líka eitthvað almennt séð um þá umræðu og þá gagnrýni sem hér hefur komið fram. Ég sakna þess sérstaklega að hæstv. fjmrh. hefur valið þann kost að taka þátt í umræðunni í formi andsvara og hefur verið í nokkrum stuttum andsvörum og frekar stutt í honum taugin, eins og stundum er sagt, í þeim. Ég segi nú ekki af því að það eru jólin að hæstv. ráðherrann hafi verið snakillur en það jaðrar við. Menn hefðu sagt það í minni sveit að hann hefði verið heldur snakillur í andsvörum og órór eitthvað og órólegur eins og kom glöggt fram í orðaskiptum hans áðan við hv. þm. Svavar Gestsson. Gæti það ekki verið, hæstv. forseti, að ástæðan væri sú að hæstv. fjmrh. finnur það sjálfur, hann skynjar það inni í sér að spilaborgin er hrunin til grunna. Hin glæsta borg um hallalausan ríkisrekstur, afgang og niðurgreiðslur skulda og annað því um líkt er allt saman hrunið til grunna. Og hæstv. ráðherra er að reyna að komast þannig frá málsvörn sinni að hann hleypur upp í stuttum andsvörum, vefengir tölur sem menn fara með, jafnvel beinar tilvitnanir í opinber gögn, og telur allt byggt á misskilningi, röngum forsendum, ósambærilegum gögnum o.s.frv. Þetta er ekki mjög málefnaleg eða vönduð þátttaka í umræðunni að mínu mati, hæstv. forseti, og hæstv. fjmrh. væri miklu sæmra að ræða hlutina eins og þeir liggja fyrir en reyna ekki sífellt að skjóta sér á bak við slíkt. Aðeins fáein atriði í því sambandi, hæstv. forseti. Það hefur komið hér fram, því er ómótmælt, liggur fyrir í opinberum gögnum, að hæstv. fjmrh., Friðrik Sophusson, er að skila af sér ríkissjóði ef honum eru reiknuð til gjalda árin 1992 til og með ársins 1995, þ.e. þau heilu almanaksár sem hann ber sem fjmrh. ábyrgð á í þeim skilningi að leggja fram fjárlagafrv. viðkomandi ára, þá er hæstv. fjmrh. að skila ríkissjóði af sér með 38--40 milljarða halla. Það er staðreynd. Því hefur enginn reynt að mótmæla og ég vænti þess að hæstv. fjmrh. reyni það ekki heldur. Ef við segjum að árið 1991 sé ekki sanngjarnt að færa að öllu leyti á reikning hæstv. núv. ráðherra þá standa eftir þær tölur að hallinn á árinu 1992 var 9,5 milljarðar, á árinu 1993, bráðabirgðatölur að vísu, 10,6 milljarðar, á árinu 1994, samkvæmt nýsettum fjáraukalögum, um 10,5 milljarðar og samkvæmt fjárlagafrv., sem var afgreitt fyrir jólin, 7,4 milljarðar á árinu 1995. Þetta gerir 38 milljarða. Það er ekki hægt að fá út neitt annað. Þetta eru bestu fáanlegar niðurstöðutölur sem nú liggja fyrir. Hættan er þó, eins og við vitum, að þetta verði verra.  Í öðru lagi, hæstv. forseti, svo bara tvennt sé tekið, er það þetta með hina ábyrgu stefnu. Það var eitt meginleiðarljósið að þessi ríkisstjórn mundi taka upp gerbreytta og miklu ábyrgari stefnu í efnahagsmálum í ríkisfjármálum. Hún mundi aldeilis taka til í þeim efnum og ekki skilja eftir sig þegar hún stæði upp þó að mann gruni að vísu stundum að hæstv. ráðherrar hafi séð það í hillingum að þeir sætu langt fram á næstu öld þegar þeir voru að byrja og róa milli lands og eyja á fyrstu dögum stjórnarmyndunarviðræðnanna, þá yrði alla vega ekki fyrir að fara fortíðarvandanum, nær það yrði að þeir létu af embætti. Nei, aldeilis ekki. Þá skyldi nú öðruvísi að málum staðið. Nú liggur það sem sagt fyrir að svona hefur þetta nú farið með hin hallalausu fjárlög og afganginn og allt þetta en það sem mér finnst, hæstv. forseti, þó að mörgu leyti enn þá meira sláandi er sú staða sem blasir við okkur núna gagnvart fjárlögum næsta árs í ljósi þess að þjóðhagshorfur eru loksins nokkru betri. Það er viss bati merkjanlegur og vonandi einnig fyrirsjáanlegur á næsta ári og þá reynir náttúrlega á það með alveg nýjum hætti hvernig menn ráðstafa honum. Það er ekki búið að fara svo fáum orðum um það hvernig menn ætla að standa að því þegar batinn loksins láti á sér kræla. Þá munu náttúrlega hinir ábyrgu menn kunna með það að fara, eða hvað? Hefur það ekki verið sagt nokkrum sinnum af hæstv. forsrh., hæstv. fjmrh. svo að ekki sé nú minnst á hinn fjarstadda hæstv. utanrrh. sem hefur gapað öðrum mönnum meira um það hversu mikilvægt það sé að kunna með hlutina að fara, ekki síst þegar góðæri er komið. Hvar er hann í dag, hæstv. utanrrh. Hann er alla vega ekki sýnilegur í því að orð hans hafi haft einhver áhrif á t.d. niðurstöðutölur fjárlaga fyrir árið 1995. Þetta tvennt tel ég, hæstv. forseti, hallann á ríkissjóði, hallareksturinn, Íslandsmet hæstv. fjmrh. Friðriks Sophussonar annars vegar og hina ábyrgu stefnu, eða hitt þó heldur, hins vegar sem eykur ríkissjóðshallann og eykur skuldasöfnunina í beinu framhaldi af upplýsingum um batnandi þjóðarhag, ráðstafar því þannig, tel ég vera markverðustu niðurstöðu þessara umræðna. Í þriðja lagi, hæstv. forseti, ætla ég að nefna skuldir og skuldastöðu hins opinbera. Yfir það hefur reyndar verið rækilega farið. Hæstv. fjmrh. getur ekki þvegið af sér gögn til að mynda frá Seðlabankanum. Það þýðir ekkert að koma hér og segja að ræðumenn hafi misskilið hluti eða séu að bera saman með ósambærilegum hætti eitthvað sem þeir bera ekki skynbragð á. Ég hef fyrst og fremst máli mínu til stuðnings notað nýleg gögn frá Seðlabankanum. Ég verð að segja alveg eins og er að ég á því ekki að venjast, ég minnist þess ekki að fjármálaráðherrar í vörn sinni og þröng seilist svo langt um hurð til lokunnar að þeir reyni að vefengja það sem Seðlabankinn setur á blað um þetta efni. Það eru aldeilis karlar, segi ég nú bara, sem treysta sér til þess af hyggjuviti sínu eða júridísku innsæi sem lögfræðingar að blása á allt það sem kemur frá hagdeild Seðlabankans og Seðlabankanum til að mynda um mælingar á hreinni skuldastöðu hins opinbera. Ja, miklir menn erum við. Ég segi nú ekki annað en það. Hæstv. fjmrh. stendur alveg varnarlaus gagnvart þessari töflu um hreinar skuldir hins opinbera borið saman við landsframleiðslu sem sýnir alveg hrikalega þróun í hans tíð á þessum sömu, dökku dimmu árum eða aukningu úr 15% sem skuldirnar stóðu í þrjú ár síðustu ríkisstjórnar og voru nokkurn veginn stöðugar í upp undir 35% ef lagðar eru saman skuldir ríkis og sveitarfélaga núna. Þetta liggur náttúrlega fyrir. Nettóskuldaaukning þessara aðila, ef hún er tekin, það er fróðlegt fyrir menn að fara í það, það er hér í fylgiskjölum með nefndaráliti minni hlutans frá Seðlabankanum. Á fyrstu blaðsíðu á því fskj. er m.a. til viðbótar við hallann gerð grein fyrir þróun skulda hins opinbera, bæði brúttó og nettó sem hlutfall af vergri landsframleiðslu. Og staðan er þannig að skuldir ríkisins nettó eins og kemur fram á tilvitnaðri mynd hafa farið úr 15,7% í landsframleiðslu í 20,9% á árinu 1992, 27,3% á árinu 1993, 29,9% á árinu 1994 og 30,5% samkvæmt áætlun á árinu 1995. Ætlar hæstv. fjmrh. að vefengja þessa tölu? Ég óska eftir því að hæstv. fjmrh. svari því. Ég kippi mér svo sem engin ósköp upp við það þó hæstv. fjmrh. telji mínar vangaveltur og mína útreikninga síst betri sínum í þessum efnum og ég sætti mig prýðilega við það sem leikmaður að fá gagnrýni á slíka hluti. En mér kemur það á óvart ef hæstv. fjmrh. gengur svo langt að blása á það sem sett er fram af aðilum eins og Seðlabankanum, það verð ég að segja. Þriðji aðilinn sem hefur svo safnað skuldum á þessu tímabili svo miklu munar eru auðvitða heimilin í landinu. Það er ljóst og um það liggja fyrir óhrekjanlegar tölur, m.a. í svari við fyrirspurn hér á þingi. Og hvað segir þetta okkur, hæstv. forseti, þegar það er að gerast að skuldaaukning í fyrsta lagi ríkissjóðs sem á að standa undir samneyslunni, í öðru lagi sveitarfélaganna sem eru sömuleiðis með mikilvæg, félagsleg verkefni og atvinnumál og fleira á sinni könnu og í þriðja lagi heimilanna leggst með þessum þunga á á þessum árum? Það er ekki mjög björgulegt. Það væri huggun harmi gegn þó einn þessara aðila væri að auka skuldir sínar ef aðrir væru að bæta stöðuna en það er ekki. Allir þessir þrír aðilar sem til samans ráða úrslitum um lífskjörin í þjóðfélaginu, hvernig þeir geta sinnt sínum verkefnum, heimilin framfærslunni, ríkissjóður hinni opinberu samneyslu og sveitarfélögin sínum verkefnum, eru að safna skuldum. Og það ætti náttúrlega að segja meira en flest orð um hættuna upp á framtíðina gagnvart því að velferðarríkið Ísland sigli í strand innan fárra ára. Við getum ekki keyrt þetta svona áfram, það gengur ekki að allir þessir þrír aðilar samtímis axli sífellt meiri skuldabyrði ár frá ári. Svo hugga menn sig við það og er svo sem von að menn leiti að einhverju að viðskiptahallinn hefur minnkað og snúist yfir í jákvæðan jöfnuð og það er gott í sjálfu sér og fyrirtækin hafa rétt úr kútnum, sum hver a.m.k. og greitt frekar niður sínar skuldir. Á því er hins vegar sú hryggilega skýring að viðskiptahallinn er fyrst og fremst minni vegna þess að það hefur dregið úr kaupmættinum í landinu og fólk getur ekki látið eftir sér ýmsa þá neyslu sem það áður gerði. En það er annað og enn alvarlegra sem skýrir kannski minni viðskiptahalla eða betri viðskiptajöfnuð ekki síður og það er að fjárfestingar hafa nánast lagst af og það skiptir auðvitað mjög miklu máli í þessum samanburði, mjög miklu máli. Það er það óhuggulega að inni í þessum bata er fyrst og fremst sú staðreynd að það eru engin aðföng að flytjast til landsins, það eru engin ný atvinnutæki, það eru engar nýjar fjárfestingar að koma inn í landið sem áður stóðu fyrir stórum hluta af þeim viðskiptahalla sem hér var. Viðskiptahalli er alltaf stórhættulegt fyrirbæri í sjálfu sér en það er grundvallarmunur á því hvort hann er að einhverju leyti tilkominn vegna þess að menn séu að fjárfesta, menn séu að byggja upp fyrir framtíðina en ekki bara að eyða. Og það er sú skuggalega hlið á viðskiptahliðinni sem menn mega ekki gleyma í þessum samanburði þó að menn réttilega gleðjist yfir því út af fyrir sig að það er jákvæður viðskiptajöfnuður, að fjárfestingarnar eru nánast engar. Ef þær væru með eðlilegum hætti, 20--25% miðað við landsframleiðslu eins og þær þurfa að vera, eins og þær eru að meðaltali innan OECD, og eins og þær voru á Íslandi meðan hér var einhver uppbygging og einhver fjárfesting, þá væri hér enginn viðskiptaafgangur heldur viðskiptahalli þrátt fyrir miklu minni neyslu almennings. Ég get bara sem dæmi tekið það að ef Flugleiðir stæðu núna þessi árin, t.d. árin 1994 og 1995, í fjárfestingum af því tagi sem fyrirtækið gerði þegar mest var umleikis hjá því, 1989--1991, þegar fyrirtækið eitt, þetta eina íslenska fyrirtæki fjárfesti að langmestu leyti í útlöndum í formi flugvélakaupa og síðan flugskýla fyrir eitthvað á milli 15 og 20 milljarða kr., hvað yrði þá um viðskiptaafganginn? Hann færi bara á einu bretti í það. Auðvitað verða menn að muna eftir svona löguðu þegar þeir bera saman tölur að tölurnar viðskiptahallaárin sem við erum m.a. að mæla okkur saman við núna, það voru árin þegar bara þetta eina fyrirtæki fjárfesti fyrir á annan tug milljarða kr. á tveimur eða þremur árum í nýjum flugvélum og fleiri tækjum. Svo er hlálegt að meira að segja kemur núna á hina hlið reikningsins flugvélasala úr landi þegar fyrirtækið ákveður að selja vélar og leigja þær aftur þá færist það okkur til tekna viðskiptabatamegin upp á um 1.800 millj. kr. stykkið þegar ein 737-vél er seld úr landi. Ef hún verður bókfærð núna fyrir áramótin þá munar það næstum því tveimur milljörðum kr. upp í viðskiptaafgang. Svona er margt skondið á bak við tölurnar ef út í það er farið. Þess vegna segi ég það, hæstv. forseti, að því miður eru tilefnin til að gleðjast yfir þessum þætti þó sem annars er í eðli sínu jákvæður að hér hefur tekist að koma fyrir viðskiptahalla og skuldasöfnun í þeim skilningi þá á hún sér þessar dapurlegu skýringar að það eru orðnar svo litlar fjárfestingar á Íslandi að þær duga engan veginn til viðhalds. Það er alveg ljóst að fjárfestingar sem komnar eru niður fyrir eða niður um 15% nægja ekki fyrir afskriftum, þær nægja ekki fyrir viðhaldi þeirra mannvirkja sem til eru í landinu. Það þarf a.m.k. 5% í viðbót til að svo sé og síðan önnur 5--10% til þess að hægt sé að segja að hér sé einhver uppbygging í gangi. Á hina hliðina er almenningur náttúrlega búinn að draga geysilega saman neyslu sína, hefur frestað ýmsum fjárfestingum í sínum einkafjárhag eins og til að mynda að endurnýja heimilisbílinn eða kaupa ódýrari bíl o.s.frv. og það mælist í þessum tölum. Nú geta menn haft þau sjónarmið að þessi eyðsla hafi verið um of, um efni fram og allt það og það geta menn rætt, en það tjáir ekki að deila um það að skýringin er sem sagt þessi. Hitt væri virkilega tilefni til að gleðjast ef við hefðum náð því að snúa viðskiptahallanum við og værum komnir í viðskiptaafgang án þess að hér hefði orðið jafnstórkostlegur samdráttur í neyslu og raun ber vitni og án þess að fjárfestingar hefðu minnkað, þá væru hlutirnir í lagi, þá væri gaman að lifa, þá væri þetta eins og það á að vera. En það er það ekki því miður nema menn ætli varanlega að sætta sig við minni neyslu og lægra fjárfestingarstig hér heldur en við þurfum að viðhalda ef við ætlum ekki að dragast aftur úr þeim þjóðum sem við viljum bera okkur saman við. Þá, hæstv. forseti, að síðustu um þennan viðskilnað almennt og um fortíðarvandann og allt þetta sem mikið hefur verið til umræðu hér á þessu kjörtímabili frá því að það hófst með miklum tilþrifum forustumanna stjórnarflokkanna, hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh., á vordögum 1991. Þá voru haldnar fínar ræður og þá voru gefnar út bækur og þá voru gerðar samþykktir og það átti aldeilis að brjóta í blað eins og hér hefur verið rakið. Hvernig standa málin nú? Hvað segir til að mynda hæstv. forsrh. nú? Treystir hann sér til að endurflytja tvær fyrstu stefnuræður sínar, þ.e. kaflana þar um ríkisfjármál nú? Ég efast um það. Ég held að það væri fróðlegt fyrir hæstv. forsrh. að fara í þau rit og velta því fyrir sér hvað hefur gengið og hvað ekki. Er ekki ágætt fyrir okkur öll, hæstv. forsrh., að stunda svona hóflega sjálfsgagnrýni um jól og áramót  Ég tók mér það bessaleyfi, hæstv. forseti, sérstaklega með tilliti til þess að hæstv. utanrrh. er fjarverandi, hefur ekki látið sjá sig hér eins og reyndar allur Alþfl.

Umhvrh. er hér.

Það liggur við að ég taki í höndina á umhvrh. Það gleður mig svo stórkostlega að vita þó af einum eftirlifandi krata í þingsalnum. En að öðru leyti hefur farið lítið fyrir Alþfl. hér og sérstaklega er þetta athyglisvert að hæstv. utanrrh. skuli ekki láta sjá sig hér bak jólum til að ræða um efnahagsmál, erlendar skuldir og annað því um líkt því það hefur nú ekki verið svo lítill gállinn uppi á honum á köflum. Hæstv. forseti. Ég tók mér það bessaleyfi að fara í eina gamla ræðu sem hæstv. utanrrh. hafði flutt við stefnuræðu forsrh., útvarpsumræðu 5. okt. 1993, og það muna örugglega ýmsir eftir þessari ræðu því að þá fór hæstv. utanrrh. eins og stundum áður en miklu sjaldnar síðan mikinn og það jaðrar við að hann hafi farið með himinskautum í málflutningi sínum, svo ábyrgur var hæstv. utanrrh. orðinn. Og ég ætla að leyfa mér að taka nokkur gullkorn upp úr þessari ræðu sem fjallaði ekki síst um erlendar skuldir og þann háska sem þjóðinni stafaði af vaxandi skuldasöfnun erlendis en hæstv. utanrrh. sagði m.a. eftirfarandi eftir að hafa vikið að þeirri merku staðreynd að Norðmenn yrðu skuldlaus þjóð við útlönd á næsta ári, þ.e. það átti að ganga eftir á því ári sem senn er liðið, árinu 1994. Ég hef það að vísu eftir norskum efnahagsspekingi að það hafi ekki alveg tekist því að vegna verðlækkunar á olíu erlendis muni þeir ekki verða skuldlausir fyrr en snemma á næsta ári, en það munar nú ekki miklu. En að þessu tíunduðu sagði hæstv. utanrrh., með leyfi hæstv. forseta: ,,En þegar við skundum á Þingvöll 17. júní 1994, þá verður því miður öðruvísi um að litast í okkar þjóðarbúskap.`` Þetta vísar til þess að það verði öðruvísi hjá okkur en Norðmönnum. ,,Þá er því spáð að erlendar skuldir okkar til langs tíma fari að nálgast 70% af landsframleiðslu okkar og að greiðslubyrðin verði einhvers staðar á bilinu 30--40% af gjaldeyristekjum. Því er spáð með öðrum orðum að langtímaskuldir okkar verði um 265 milljarðar á afmælisárinu. Hvað er það í samanburði við eitthvað annað? Það nálgast að vera eins og fasteignamat allra fasteigna í Reykjavíkurborg sem er þó heldur hærri upphæð. Spáð er að greiðslubyrðin, það sem við þurfum að borga í vexti og afborganir af þessum háu upphæðum, verði á næsta ári um 51 milljarður kr.`` --- tæplega hálf fjárlögin. Síðan sló út í fyrir hæstv. utanrrh. og hann fór að ræða um árangurinn sem hann ímyndaði sér að væri orðinn í þessum efnum og hirði ég ekki að rekja það en kem aftur inn í ræðu hans þar sem hann segir: ,,Virðulegi forseti. Ef við berum okkur saman við aðrar þjóðir þá er auðvelt að sýna fram á nokkrar bjartar hliðar og að árangur hefur náðst. Þrátt fyrir allt hefur náðst betri árangur hér í ríkisfjármálum en víðast hvar annars staðar.`` Og ég segi bara: Það er ljótt, ástandið víðast hvar annars staðar. ,,Munurinn er bara sá að skuldir okkar í útlöndum eru orðnar hættulega miklar`` segir hæstv. utanrrh. ,,Svíar skulda sjálfum sér. Þótt hallinn í Svíþjóð sé mikill í ríkisbúskapnum er það svo að þegar þeir fara að borga til baka þá borga þeir sænskum þegnum og það mun auka framboð á fjármagni í þeirra bönkum. Það mun lækka þar vexti, það mun skapa þar nýtt vaxtarskeið. Þetta er hættustig hjá okkur`` segir hæstv. utanrrh. í þessum mikla ham þegar hann var farinn að sjá fyrir sér þjóðhátíðina á Þingvöllum um hálfu ári síðar. ,,Þetta er það sem við þurfum að laga. Og þá kemur að því.`` Og síðan segir hæstv. utanrrh.: ,,Það er þessa áhættu sem ég vil ekki taka. Og ég skora á Alþingi Íslendinga, því að hér eru þessar ákvarðanir teknar, á alla flokka, á alla pólitíska forustumenn, ég skora á ykkur að efna til þjóðarsáttar um eitthvað annað en rányrkju, um eitthvað annað en skattsvik og um eitthvað annað en erlenda skuldasöfnun. Vegna þess að þegar við steðjum á Þingvöll til þess að fagna 50 ára afmæli lýðveldisins þá skulum við reyna eftir megni að sýna okkar þegnskap í verki með því að færa lýðveldinu aðra gjöf en gjaldfallna víxla. Við skulum láta það sannast á Alþingi Íslendinga að hér eru ekki bara í fyrirsvari sendiherrar sérhagsmuna`` og var nú skondið að hæstv. utanrrh. skyldi detta í hug þetta orð, sendiherra, sendiherrar sérhagsmuna. ,,Að hér eru menn sem geta vikið þröngri sérhagsmunagæslu til hliðar og sameinast um það þegar almannaheill krefst að taka á þessum skuldamálum eins og lagt er til með því að við styrkjum þetta fjárlagafrv., meginmál þingsins, með því að lækka frekar ríkisútgjöld. Tillögur um það verða lagðar fram fyrir ykkur, hv. þm., sem og mun það styrkja tekjuhliðina með því að sameinast um að koma á skattlagningu fjármagnstekna.`` Lýkur hér tilvitnun í ræðu hæstv. utanrrh. í október á því herrans ári 1993. Svo skundaði hæstv. utanrrh. á Þingvöll  En hvernig líta svo málin út við afgreiðslu fjárlagafrv. meira en ári síðar að þessi ræða var flutt? Hvaða niðurstöður eru að birtast okkur hér um erlendar skuldir, m.a. um erlenda skuldasöfnun ríkissjóðs sjálfs á lýðveldisárinu, á afmælisárinu sem hæstv. utanrrh. talaði af þessum tilfinningahita um? Það er ekki björgulegt því að af um 15 milljarða lántöku ríkissjóðs nettó hefur ríkissjóður sótt yfir 11 milljarða til útlanda samkvæmt þessum frægu munnlegu upplýsingum sem drógust út úr fjmrn. rétt fyrir Þorláksmessu.

Þær voru orðnar skriflegar núna.

Þær eru að vísu komnar á pappír hér, já. Og ég verð að segja það alveg eins og er, hæstv. forseti, að mér finnst það lélegt af hæstv. utanrrh. að bjóða okkur svo upp á þögn og fjarveru við umræður um efnahagsmál hér í kringum þessi áramót. Mér finnst það lélegt. Mér finnst það lítilmannlegt af kempunni sem tók ekki þetta litla upp í sig.  Auðvitað er það mjög sérkennilegt, hæstv. forseti, og lýsandi fyrir ástandið í þessum efnum að hæstv. utnarrh. skuli vera eins og gufaður upp, kannski ætti maður að segja gufaður út, samanber útlönd. Hæstv. utanrrh. hefur mikið haldið sig þar upp á síðkastið og lætur ekki sjá sig í umræðum um þessi mál. Niðurstaðan, hæstv. forseti, er alveg skýr. Hún liggur fyrir og hæstv. fjmrh. er hér harla einmana í málsvörninni. Það birtist okkur í þessum plöggunum, í fjárlögunum, í lánsfjárlagafrv., í fjáraukalögunum og í öðrum gögnum, uppgjöf og skipbrot í ríkisfjármálum og efnahagsmálum á þessu kjörtímabili, það er orðin óhrekjanleg staðreynd.

Virðulegi forseti. Ég mun í þessari ræðu minni nefna til sögunnar nokkur atriði sem hv. þingmenn hafa nefnt í sínum ræðum. Að sjálfsögðu verður það svo að eitthvað fer fram hjá manni, ekki síst þegar umræðan er jafnslitrótt og gerðist í þessari 2. umr. sem hófst reyndar fyrir jól. En það var þá sem hv. 6. þm. Norðurl. e. spurðist fyrir um það hvernig ríkisstjórnin ætlaði að bregðast við því vandamáli þegar stórinnlausn á spariskírteinum færi fram í febrúar nk. Hv. þm. ræddi einnig um samspil vaxta og gengis og spurðist fyrir um álit á því hvort ástæða væri til þess að óttast vaxta- eða gengisbreytingar. Nú er það svo að það sem hv. þm. sagði er rétt, enda eftir Seðlabankanum haft, að tækin sem Seðlabankinn gæti notað væru annað hvort vaxtatæki eða gengistæki. Það eina sem ég get sagt af þessu tilefni og bætt við er að það eru engar efnahagslegar forsendur til gengisbreytinga og ég held að það sé öllum ljóst og til marks um það má benda á að viðskiptajöfnuðurinn er hagstæður þriðja árið í röð en með því að skoða hann kemur í ljós að ekki er ástæða til að breyta gengi af þeim sökum en oftast hefur verið nefnt til viðmiðunar að ef viðskiptajöfnuðurinn er öfugur, mikill halli við útlönd, þá sé gengisstefnan í hættu. Það sem ég vil segja um þetta mál er það að auðvitað hlýtur ríkisstjórnin að kappkosta að ná sem mestum hluta þess fjármagns sem er leyst inn í febrúar aftur í einhverju formi, annaðhvort í skammtíma- eða langtímalánum. Það er ekki hægt fyrir mig hér og nú að lýsa því nákvæmlega hvernig það verður gert en Seðlabankinn annars vegar og Lánasýsla ríkisins hins vegar hafa það verkefni að undirbúa slíkar lántökur fyrir hönd ríkissjóðs og vinna nú að því. Það er m.a. þess vegna sem ég lagði mikla áherslu á að fá afgreidd lánsfjárlög sem allra fyrst til þess að tefja ekki þann undirbúning. Það er ekki hægt að svara þessu í einstökum atriðum enda veit ég að hv. þm. skilur það að ég get ekki nákvæmlega upp á gráðu sagt hvernig fara á að þessu. Það væri ekki í takt við þá hætti sem nú eru notaðir á lánsfjármarkaðnum ef ég segði í öllum aðalatriðum, jafnvel í einstökum smáatriðum hvernig fara skuli að, en ég get fullvissað hv. þm. um að að þessu máli er unnið og undirbúnigur þegar hafinn. Hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson, 8. þm. Reykn., flutti langa ræðu í dag og sagði þá m.a. að hann hefði á sínum tíma varað mjög eindregið við því að ríkisstjórnin legði fram yfirlýsingu um hallalaus fjárlög og benti á það þegar í upphafi og spurðist síðan í framhaldi af því hvort menn hefðu vísvitandi verið að blekkja þegar þeir lýstu því yfir að ríkisstjórnin stefndi að því að leggja fram hallalaus fjárlög í lok kjörtímabilsins. Það er út af fyrir sig þakkarvert ef það reynist rétt að hv. þm. hafi á sínum tíma varað ríkisstjórnina við. Það er ávallt þannig að góð ráð eru vel þegin en til þess að rifja þetta mál upp þá held ég að hv. þm. verði að átta sig á að þessi yfirlýsing var gefin eftir kosningar þegar sett var niður starfsáætlun ríkisstjórnarinnar og auðvitað voru menn ekki vísvitandi að blekkja þegar markmiðið var sett fram, síður en svo. Þetta voru engin kosningaloforð heldur markmið sem sett voru niður eftir kosningar. Þá má spyrja: Hvað breyttist? Og það er einmitt það sem er kjarni málsins að viðurkenna að það urðu stórkostlegar breytingar í íslensku efnahagslífi skömmu síðar þegar ljóst var að þorskaflinn var takmarkaður verulega, verð á fiskafurðum erlendis lækkaði stórkostlega, það var talið í tugum prósentna frá árinu 1991 og fram á þetta ár þegar verð fór aftur að rísa. Öll ytri skilyrði urðu því lakari og verri og ljóst að ríkisstjórnin varð að setja sér ný markmið. Það var gert með fyllilega heiðarlegum hætti, opinberum hætti, skömmu síðar og frá því sagt að ekki yrði hægt að ná þessum markmiðum. Það er langt, langt síðan ríkisstjórnin sagði frá því að ekki væri hægt að ná þessu markmiði sem nú er klifað á að hún hafi sett sér í upphafi vega. Þetta þarf að koma fram enn á ný því að mér heyrist að hv. stjórnarandstæðingar hafi gleymt því í hvaða röð þessir hlutir gerðust. Hv. þm. sagði síðan að höfuðstefnumið fjárlagafrv. væri gott og minntist á í því sambandi að þar stæði að nota ætti efnahagsbatann til að minnka hallann og þetta væri skynsamlegt og um það er ég hv. þm. sammála, enda hefur hann reynslu sjálfur af stjórn ríkisfjármálanna. Síðan sagði hv. þm. að við hefðum notað efnahagsbatann til að auka hallann. Auka hallann frá hverju? Frá hallanum á yfirstandandi ári? Halli ríkissjóðs á yfirstandandi ári, þ.e. í fjárlögum yfirstandandi árs, er 9,6 milljarðar. Hallinn í fjárlögum sem við samþykktum rétt fyrir jól eru 7,4 eða 7,5 milljarðar. Það er tveggja milljarða munur á þessum stærðum og það er vegna þess að efnahagsbatinn er notaður að verulegu leyti til að ná niður hallanum á ríkissjóði. Nú er það reyndar þannig að svo kann að fara að greiðsluhallinn á yfirstandandi ári verði í raun lægri en við reiknuðum með. Það kann vel að fara svo og það er auðvitað mikið fagnaðarefni og ég hlakka til þess þegar hv. þm. stendur upp og ræðir þau mál þegar hið sanna kemur í ljós, væntanlega í febrúar. En ég býst við að hv. þm. hafi verið að vitna til þess að hallinn frá fjárlagafrv. hafi aukist um tæpan einn milljarð. Það er rétt. Það var nefnilega niðurstaðan að auka útgjöldin og við skulum bara viðurkenna það. Og í hvað fóru þessi auknu útgjöld? Þau fóru í fyrsta lagi í að gera samninga við stórar sjúkrastofnanir í Reykjavík, bindandi skriflega samninga, sem gera ráð fyrir því að stjórnendur sjúkrahúsanna fari að fjárlögum. Þetta hafa þeir sjálfir undirskrifað. Af hverju var þetta gert? Þetta var gert vegna þess að við höfðum áhyggjur af því, að fenginni reynslu frá 1991, að erfitt sé að halda mönnum við efnið á kosningaári. Þess vegna var svona farið að. Þetta veit ég að hv. þm. skilur allra manna best. Í öðru lagi var ákveðið að taka ekki 600 millj. kr. frá sveitarfélögunum inn í Atvinnuleysistryggingasjóð. Þeir peningar eru eftir hjá sveitarfélögunum og nýtast þar, hjá sveitarfélögunum sem hafa skuldsett sig mikið á undanförnum árum. Og í þriðja lagi, sem er mikilvægast, var ákveðið að setja 1.250 millj. kr. í vegalagningu til þess að auka atvinnu og bæta samgöngur í landinu. Þetta eru auðvitað meginskýringarnar á því af hverju hallinn óx frá fjárlagafrv. til fjárlaga sem nú hafa verið samþykkt. Þetta veit ég að hv. þm. skilur og við höfum kappkostað, þeir sem hafa stjórnað þessu verki nú, að læra af reynslunni frá 1991 með því að setja fram fjárlög sem hægt er að taka mark á og sem væru ekta fjárlög. Við erum líka að kappkosta það núna að klára lánsfjárlögin af því að við viljum ekki hafa lánsfjárlögin með þeim hætti að þau séu opin og verði eins konar aukafjárlög fram að kosningum. Af hverju? Af því að við sáum hvernig fór 1991. Þetta eru meginástæðurnar. Það sem hv. þm. sagði hins vegar ekki var það að í fjárlögum sem samþykkt voru fyrir jól er gert ráð fyrir minni tekjum og minni útgjöldum sem hlutfall af þjóðar- eða landframleiðslu en allar götur frá árinu 1987, frá því áður en hv. þm. varð fjmrh. Þetta er auðvitað árangur vegna þess að í þessu felst að ríkisumsvifin hafa í raun dregist saman. Hv. þm. fór svo á hálar brautir þegar hann fór að tala um vaxtamálin. Hann sagði: Raunvaxtahækkunin á þriggja mánaða ríkisvíxlum hefur aukist um 15% frá því í apríl og þar til í nóvember og á sex mánuðum 15% og tólf mánuðum 25%. Þetta las hann upp úr plaggi minni hlutans, á bls. 10, en það er Seðlabankinn sem gefur þessar upplýsingar. Þar kemur í ljós að vextirnir á þriggja mánaða ríkisvíxlum eftir markaði, þetta eru kaup, vextirnir hækka úr 4,44% í 5,25%. En hann minntist ekkert á það að snemma á árinu 1993 voru vextirnir 11%, 10% og 11% eru tölur sem hann ætti að þekkja sjálfur frá sinni eigin ráðherratíð. Staðreyndin er nefnilega sú að í apríl voru vextirnir langlægstir, þetta eru óverðtryggðar skuldbindingar. Og þó að vextirnir hafi farið upp í 5,25 á óverðtryggðum skuldbindingum þá eru það ekki háir vextir og í raun miklu lægri vextir en gengur og gerist í okkar nágrannalöndum. Það er alveg ljóst að vextir á skammtímaskuldbindingum hafa hækkað að undanförnu og hv. þm. veit af hverju það er, slíkir vextir hafa hækkað í löndunum hér í kring. Síðan ræddi hv. þm. um viðskiptaafganginn og um það hvers vegna svo mikið hefði verið tekið af erlendum lánum fyrir ríkissjóð og reyndar komu fleiri hv. þingmenn inn á þetta atriði. Ég er ekki viss um að hér sé um neina byltingarkennda breytingu að ræða frá því sem áður var. Jafnvel á árinu 1990 þegar því var lýst yfir að ekki hefðu verið tekin erlend lán kom í ljós að auðvitað voru tekin erlend lán. Þau voru tekin á milli jóla og nýjárs. Ég veit að ég þarf ekki að rifja það upp fyrir hv. þm. En það sem skiptir máli þegar þetta er rætt er hver nettóstaðan er. Það er ljóst að þjóðin er að borga niður erlendar skuldir sínar, þjóðin. Ríkið er hins vegar að auka sínar skuldir, þar á meðal sínar erlendu skuldir. En það skiptir ekki öllu máli þegar tekið er tillit til þess að margir aðrir eru að færa fjármagn til útlanda og borga niður sínar skuldir, 6--7 milljarða. Menn eiga að líta á nettótöluna. Það er hún sem skiptir auðvitað máli. Hv. þm. segir síðan: Ekki nýtist það okkur þegar þarf að fara að borga þessar erlendu skuldir til baka, sem ríkissjóður hefur tekið, það hjálpar þeim sem lánuðu peningana. Það er alveg hárrétt, en á sama hátt hjálpar það auðvitað íslensku lífeyrissjóðunum og þeim sem hafa fært peninga til útlanda þegar þeir taka sína peninga til baka og hirða vextina af þeim. Það getur nefnilega verið þannig að það sé eðlilegt og sjálfsagt að ríkið taki lán erlendis ef vaxtakjörin eru góð fyrir ríkið á sama tíma og lífeyrissjóðirnir og aðrir kaupa erlend skuldabréf af því að þeir fá góð vaxtakjör þar. Það kann nefnilega að vera að þegar tekið er tillit til hvors tveggja þá sé þetta hagstætt fyrir Ísland. Þess vegna er ekki hægt að líta þannig á málið eins og hv. þm. gerði og það mátti helst skilja á máli hans að það væri hættulegt fyrir þjóðina að greiða niður skuldir sínar. Það er í raun og veru það sem kemur út úr því þegar maður hlustar grannt á það sem hv. þm. sagði. Það er auðvitað ekki þannig. Það sem við getum hins vegar verið sammála um er að það hefði verið betra fyrir þjóðina ef það hefði komið meira af erlendu áhættufjármagni inn í landið. Ég er sammála því. En flokkur hv. þm. er sá flokkur sem einna mest, ásamt Kvennalistanum, hefur dregið lappirnar þegar talað er um erlenda fjárfestingu hér á landi. Ég ætla ekki að fara aftur út í skuldaaukninguna hjá ríkissjóði. Það er auðvitað ljóst að ríkissjóður er að auka sínar skuldir þegar ríkissjóður er rekinn með halla. En ég minni á að skuldaaukningin milli tveggja ára var mest í tíð fyrrv. ríkisstjórnar, hlutfallslega mest. En auðvitað eru skuldirnar að aukast, það sér hver heilvita maður. Hv. þm. Svavar Gestsson, einn af yfirskoðunarmönnum ríkisreiknings, hélt því fram í sinni ræðu áðan, að það væri ekki á árinu 1993 um neinar breytingar að ræða samsvarandi þeim breytingum sem áður urðu þegar var verið að breyta reglum um uppfærslu á skuldum ríkisins á efnahagsreikningi. Þetta er auðvitað rangt. Á sl. ári voru gerðar breytingar á reglum sem gerðu það að verkum að eignir ríkisins, útistandandi eignir ríkisins, voru lækkaðar sem varð aftur til þess að hallinn, bókhaldslegur halli, reikningshalli ríkissjóðs, varð meiri en greiðsluhallinn. Það verður að hafa það sem sannara reynist. Hv. þm. koma hér upp hver á fætur öðrum og segja: Við erum hérna með tölur frá Seðlabankanum. Þeir tala um Seðlabankann eins og þetta sé einhver guðleg stofnun sem sendi frá sér heilagan sannleik í öllum málum. Ég ætla ekki að gera lítið úr Seðlabankanum, mér dettur það ekki í hug. En í fskj. með minnihlutaálitinu er einmitt fjallað um fjárlagahallann frá 1991 og þar stendur að fjárlagahallinn 1991 hafi verið 11 milljarðar, 1992 9,5 milljarðar, 1993 10,6 milljarðar og 9,6 milljarðar er hann skráður á yfirstandandi ári. Ég spái því að hann verði kannski í kringum 9 milljarðar og hann er 7,5 milljarðar en ekki 6,5 milljarðar á næsta ári. Þetta eru allt tölur sem koma frá Seðlabankanum. Það má reikna þær og leggja þetta saman. Ég skal taka undir það. Þetta eru þær tölur sem menn telja auðvitað réttastar núna í greiðsluhalla ríkissjóðs og það verður auðvitað að bera saman halla frá einu ári til annars á sambærilegum grunni. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon tók þennan halla síðan fyrir og sagði að ég væri skuldakóngur o.s.frv., þessa gömlu þulu sem hv. þm. Svavar Gestsson hefur farið með svo margoft og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon er að læra af honum. Ég bið menn um að bíða aðeins. Í febrúar kemur skýrsla um ríkisfjármálin á yfirstandandi ári og þá skulum við ræðast við um þetta. En ég ætla að segja hv. þm. eitt og það er þegar hann var að ræða um viðskiptahallann. Það er nefnilega þannig að þegar um viðskiptahalla er að ræða, þ.e. þegar þjóðin er að safna erlendum skuldum, þá græðir ríkissjóður á því. Árið 1991 var hallinn á viðskiptum við útlönd um það bil 20 milljarðar kr. Af því fékk auðvitað ríkissjóður sinn skammt. Það verður þess vegna þegar við erum að tala um árangur í ríkisfjármálunum að taka tillit til þess að nú höfum við náð þessum árangri án þess að skattleggja skuldaaukningu þjóðarinnar erlendis. Þessu verður að halda til haga og þetta veit ég að hv. þm., sem er glöggur og vel gefinn, skilur ef hann hugsar aðeins sinn gang. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa þessi orð miklu fleiri. Það liggur fyrir í fyrsta lagi að fjárlögin eru afgreidd með tveggja milljarða lægri halla en á yfirstandandi ári. Í öðru lagi bendir margt til þess að hallinn í ár verði undir fjárlagahallanum. Í þriðja lagi hefur komið glögglega í ljós að viðskiptahallanum hefur verið eytt og íslenska þjóðin er að greiða niður erlendar skuldir, líklega þriðja árið í röð. Í fjórða lagi gerist það í fyrsta skipti á næsta ári að tekjur og gjöld eru lægra hlutfall af vergri landsframleiðslu heldur en verið hefur á undanförnum árum og það þarf að fara aftur til 1987 til þess að finna jafnlágt hlutfall. Og loks, virðulegi forseti, þá hafa fáir haft orð á því að á sl. ári eða á yfirstandandi ári, dróst atvinnuleysið saman sem betur fer og það fólst m.a. í því að hér voru sköpuð 1.500 ný störf. Ég tel að ríkisfjármálin séu þrátt fyrir allt í það góðu lagi að þau geta verið grunnur fyrir íslensku þjóðina, grunnur fyrir stöðugleika, grunnur fyrir að kaupmáttur geti aukist í takt við efnahagsbatann og að því held ég að allir hljóti að stefna.

Virðulegi forseti. Það þarf kokhraustan mann til að lýsa því yfir hér, með 40 milljarða halla kjörtímabilsins á bakinu, með 100% aukninu í nettóskuldum ríkissjóðs á kjörtímabilinu, að ríkisfjármálin séu í góðu lagi. Ef það er í góðu lagi að vera með 40 milljarða halla á einu kjörtímabili og 100% aukningu í hreinum skuldum ríkissjóðs á kjörtímabilinu þá vil ég biðja hæstv. fjmrh. að útskýra hugtakið, hvað er að vera með ríkisfjármálin í slæmu lagi?  Auðvitað er það þannig, hæstv. fjmrh., að þetta er engan veginn í góðu lagi, það er bara betra að viðurkenna það alveg eins og hæstv. fjmrh. viðurkenndi það núna í þessari ræðu sinni að ríkisstjórninni hefði mistekist við afgreiðslu fjárlaga að ná markmiðum fjárlagafrv. í greinargerð. Og það ber að virða það að hæstv. fjmrh., Friðrik Sophusson, viðurkennir nú hér í fyrsta sinn að ríkisstjórninni mistókst að uppfylla frumforsendur fjárlagafrv. við afgreiðslu fjárlaga, þá frumforsendu sem vitnað var í hvað eftir annað í dag og er endurtekin hvað eftir annað í aðalkafla greinargerðar fjárlagafrv., að nota tekjubata þjóðarinnar til að minnka halla ríkissjóðs. Og ríkisstjórn sem mistekst að uppfylla meginmarkmið fjárlagafrv. hefur auðvitað mistekist í sínum grundvallaratriðum. Það er líka fáránleg kenning, hæstv. fjmrh., að reyna að halda því fram að það sé hagstætt fyrir þjóðina, eins og hæstv. fjmrh. orðaði það, hagstætt fyrir þjóðina að ríkissjóður verði að sækja 11 milljarða erlendis til að fjármagna sig á yfirstandandi ári og atvinnulífið fari með 7 milljarða úr landi þannig að um 18 milljarðar samtals komi þarna til greina. Ef það er hagstætt fyrir þjóðina, hæstv. fjmrh., að haga málum þannig er auðvitað slíkur grundvallarmisskilningur á ferðinni hjá hæstv. ráðherra um framtíðarvelsæld íslenskrar þjóðar að æskilegt væri að hæstv. ráðherra fengi sér smáleiðbeiningu í því á hverju hagstæð sæld þjóðar er byggð.

Virðulegi forseti. Auðvitað er erfitt að segja nákvæmlega fyrir um það hvenær fjármálastjórn er góð og hvenær ekki en ein aðferð er til og það er að bera hana saman við það sem gerist hjá öðrum þjóðum. Sé það gert og t.d. með því að bera saman ríkissjóðshallann hér á landi við ríkissjóðshalla í öðrum löndum þá kemur í ljós að ríkissjóðshallinn hér sem hlutfall af landsframleiðslu er tiltölulega lágur og það þrátt fyrir það að þessi þjóð hafi mátt þola lakari ytri aðstæður en margar aðrar þjóðir eða a.m.k. hafa aðstæðurnar ekki verið betri. Þetta er annars vegar. Síðan kemur hv. þm. og það er kannski dæmigert fyrir það hvernig hann reiknar, hv. þm. sem er úr stærðfræðideild segir: Hvernig gengur það saman að það sé gott að íslenska ríkið taki lán erlendis fyrir 11 milljarða og að atvinnulífið greiði niður skuldir sínar um 7 milljarða? Hvernig má það vera gott þegar þetta eru samtals 18 milljarðar? Hvernig í ósköpunum getur hv. þm. talað svona? Auðvitað á hann ekki að leggja tölurnar saman. Hann á að draga aðra töluna frá hinni, munurinn er 4 milljarðar. Það er nettóskuldaaukning þjóðarinnar. Um það snýst málið. En hv. þm. liggur svo á að gagnrýna ríkisstjórnina að hann leggur töluna saman í stað þess að draga aðra frá hinni.

Virðulegi forseti. Út af fyrir sig er alveg rétt að það liggur ekki beint við að leggja saman þessa 11 milljarða og þessa 7 milljarða. 

Virðulegi forseti. Ég er afskaplega feginn því að hv. þm. sá að sér og skilur það nú að málið snýst um muninn á þessum tveimur tölum en það er ekki hægt að leggja þær saman. Það skiptir ekki máli hvort um er að ræða eignaaukningu erlendis eða niðurgreiðslu á skuldum íslensku þjóðarinnar. Hvort tveggja er gott. Þegar íslenska ríkið fer á erlendan markað og það þarf kannski mjög góða samninga eins og gerðist á yfirstandandi ári í febrúar í Bandaríkjunum þegar vextirnir voru lægstir kann það að vera mjög heppilegt að láta eftir íslenska markaðinn fyrir þá sem þurfa að nota hann, t.d. sveitarfélög, sjóði og fyrirtæki. Þetta kann að vera heppilegt og eðlilegt. En ég kom fyrst og fremst upp til þess að hæla hv. þm. fyrir það að hann er einn af þeim sem getur séð að hann hefur stundum rangt fyrir sér og er maður til að koma upp og viðurkenna það.

Virðulegi forseti. Hér fyrr í umræðunum í dag var margvíslegum spurningum og athugasemdum beint til hæstv. forsrh. Þá kom hæstv. forsrh. upp í andsvari, fór að leika sér að tölum í skoðanakönnunum og bað um stjórnmálafræðilegar skýringar á þeim og gaf síðan það fyrirheit, ekki bara einu sinni heldur tvisvar, að hann kæmi upp í umræðunum og svaraði þeim spurningum og þeim efnisatriðum sem til hans hefur verið beint. Það er auðvitað mjög merkilegur vitnisburður að hæstv. forsrh. skuli síðan ekki treysta sér til þess og ætli að láta ljúka umræðunni eins og orð forseta gáfu til kynna án þess að hæstv. forsrh. færi í vörnina eða sóknina varðandi stöðu ríkisstjórnarinnar og viðskilnað hennar við lok kjörtímabilsins. Hér voru settar fram mjög alvarlegar lýsingar á viðskilnaði ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar, Sjálfstfl. og Alþfl., eftir stjórnina á ríkisfjármálum, peningamálum og vaxtamálum í þessi fjögur ár. Hér voru settar fram tölur um það að hallinn væri samtals um 40 milljarðar, að ríkisstjórnin væri nú að fara inn á þá braut gagnstætt fyrri yfirlýsingum að nota bata í þjóðartekjum, ekki til þess að minnka hallann, heldur láta hann aukast. Hæstv. fjmrh. var rétt í þessu að viðurkenna að það væru alvarleg mistök og ætlar þá hæstv. forsrh. að láta þar við sitja að hæstv. fjmrh. lýsi því yfir skýrt og afdráttarlaust að þetta grundvallaratriði í efnahagsstefnu fjárlagafrv. hafi mistekist og ríkisstjórn Davíðs Oddssonar ætli að stíga fyrsta skrefið á þeirri braut með fjárlögum og lánsfjárlögum fyrir árið 1995 að auka ríkissjóðshallann þrátt fyrir auknar þjóðartekjur, þvert á viðurkennd efnahagslögmál, þvert á ráðleggingar allra efnahagsstofnana og þvert á yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar í fjárlagafrv. Í þriðja lagi var svo sýnt fram á það hvað eftir annað að í tíð ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar, Sjálfstfl. og Alþfl., hefur hrein skuldaaukning hins opinbera aukist um 100%, að munurinn á árunum 1990--1991, sem forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar hafa notað hvað eftir annað til að fordæma það sem að þeirra dómi var slæm efnahagsstjórn, stóðu hreinar skuldir hins opinbera í stað. Það var aðeins breyting á þeirri stöðu á árinu 1989 á valdatíma fyrri ríkisstjórnar miðað við fyrri ár. En á öllum árum þessarar ríkisstjórnar hefur orðið samfelld aukning í hreinum skuldum hins opinbera þannig að nú eru þær komnar upp í 35% af landsframleiðslu úr 15% 1990 og 1991. Þetta er auðvitað slíkt risavaxið stökk og þrengir ekki bara svigrúm hins opinbera á næstu árum til þess að snúa við og gera ýmsa góða hluti fyrir atvinnulífið og þegnana í landinu heldur þrengir þetta einnig atvinnulífið í landinu, hæstv. ráðherra. Þess vegna er gersamlega út í hött að hæstv. fjmrh. sé að koma hér og halda því fram að ríkisstjórnin hafi dregið eitthvað sérstaklega úr ríkisumsvifunum. Hún hefur aukið skuldir hins opinbera af landsframleiðslu á þann hátt að þegar hún tók við voru hreinar skuldir hins opinbera aðeins um 15% af allri landsframleiðslunni. Núna eru þær komnar upp fyrir þriðjung af landsframleiðslunni. Halda menn að það komi ekki niður á svigrúmi atvinnulífsins og svigrúmi einstaklinganna og heimilanna í landinu þegar búið er að skuldsetja ríkið með þessum hætti? Auðvitað gerir það það. Það er auðvitað mjög merkilegt að forusta Sjálfstfl., sem hefur haft það sem meginstefnu að draga úr umsvifum ríkisins og efla svigrúm atvinnulífsins í efnahagskerfinu, skuli skilja þannig við að rúmur þriðjungur af landsframleiðslunni sé fyrir fram merktur vegna skulda hins opinbera. Engin ríkisstjórn hefur þrengt eins mikið að atvinnulífinu í landinu í komandi framtíð með því að setja fram skuldabagga af þessu tagi eins og hér hefur verið gert. Þeir sem taka við í framhaldinu geta vissulega, ef þeir kæra sig um, haft á orði harðari dóma um fortíðarvanda en settir voru fram þegar núverandi ríkisstjórn tók við því að það verður erfitt verk fyrir ríkisstjórnir á næstu árum að snúa ofan af þessari hækkun, hæstv. forsrh., að færa súlurnar í reikningsskuldastöðu hins opinbera niður í það þó ekki væri nema það sem var 1991, það verður risavaxið verkefni í ríkisfjármálum á næstu árum að ná hreinni skuldastöðu íslenska ríkisins niður í það sem var vorið 1991. Mér er til efs að það takist á einu kjörtímabili þannig að það verður ekki fyrr en eftir aldamót sem það mun takast að koma skuldum hins opinbera niður í það sem þær voru þegar núv. ríkisstjórn tók við. Svo koma menn hér upp eins og hæstv. fjmrh. og segja að hlutirnir séu í góðu lagi, þetta sé góð efnahagsstjórn og menn geti bara þakkað fyrir góðan árangur. Í fjórða lagi hefur svo verið rætt um það hvað eftir annað, hæstv. forsrh., að núv. ríkisstjórn er að fara inn á þær brautir í auknum mæli á síðari missirum að sækja sér rekstrarfé á erlenda lánamarkaði, ekki fjárfestingu heldur rekstrarfé. Ríki sem eru farin að reka sig fyrst og fremst á erlendum lánamörkuðum eru auðvitað komin inn á ákveðna hættubraut, sérstaklega þegar því er haldið áfram þegar batamerkin fara að sjást. Hugsanlega er hægt að réttlæta slíka þróun ef verið er að ráðast í meiri háttar fjárfestingu sem skilar arði í framtíðinni eins og virkjanir eða annað. Það hefði verið óhjákvæmilegt að taka erlend lán ef menn hefðu farið í virkjanir vegna stórframkvæmda. En þegar það er gert á sama tíma og fjárfestingarstigið er að falla svo mjög að lengi þarf að leita í hópi þeirra landa sem við helst viljum bera okkur saman við á Vesturlöndum til þess að finna jafnlágt fjárfestingarstig og er hér hjá okkur á Íslandi er auðvitað alveg ljóst að hér er verið að fara inn í mjög hættulegar brautir. Í fimmta lagi, hæstv. forsrh., rifjaði ég upp þá meginyfirlýsingu í stefnuræðu hæstv. forsrh. 4. okt. að ríkisstjórnin mundi tryggja á næstunni vaxtalækkun og það væri sú vaxtalækkun vetrarins sem kæmi atvinnulífinu í gang, vera undirstaðan fyrir bættum lífskjörum og leiða síðan til árangursríkra kjarasamninga og áframhaldandi stöðugleika. Nú hefur hæstv. fjmrh. staðfest í svörum sínum að í staðinn fyrir vaxtalækkanir er hér samfelld þróun vaxtahækkana á undanförnum mánuðum, jafnvel svo að hæstv. fjmrh. viðurkennir það hér að hækkunin, raunvaxtahækkunin á skammtímabréfum ríkissjóðs er 15--25% á síðustu fimm mánuðum. Það eru vissulega lágar prósentutölur, það er alveg rétt hjá hæstv. fjmrh. og hann varð að hlaupa aftur í samanburð á árinu 1993, en það var bara svar sem var fullkomlega út í hött vegna þess að við vorum að tala um þróunina, hæstv. fjmrh., og bera það saman við það fyrirheit sem hæstv. forsrh. gaf í stefnuræðunni 4. okt. Hæstv. fjmrh. gafst líka algerlega upp við það í svörum sínum og það er rétt að halda því til haga að skýra það hver sé ástæðan fyrir því að ríkissjóður hefur hvað eftir annað lent í því að geta ekki tekið tilboðum eða látið ganga fram útboð á langtímaskuldabréfum. Í nál. minni hlutans hefur verið birt athyglisverð tafla frá Seðlabanka Íslands þar sem hvað eftir annað kemur fyrir á undanförnum vikum og mánuðum: Útboði ekki tekið. Það eru engar vaxtatölur í þessum dálkum hér, bara útboði ekki tekið.

Það er góð staða að geta hafnað því.

Það er góð staða að geta hafnað því, segir hv. þm. Vilhjálmur Egilsson. En hvers vegna hefur verið hægt að hafna því? Það er af því að menn hafa farið á erlendan lánamarkað, hv. þm. Það er af því að íslenski peningamarkaðurinn hefur sagt: Útboði ekki tekið og þess vegna ekki boðið í þá pappíra sem ríkið er að leggja fram. Það er ekki góð staða, hv. þm., og það veit hv. þm. ósköp vel. Það er ekkert gaman fyrir ríkissjóð eða fjmrh. að þurfa að horfa framan í töflur af þessu tagi þar sem fjmrn. leitar eftir tilboðum. Ef fjmrn. hefði ekki gert neitt í málinu þá væri kannski hægt að halda því fram sem hv. þm. Vilhjálmur Egilsson var að reyna að gera hér í frammíkalli, en það var bara ekki gert. Fjmrn. reyndi bara aftur og aftur. Hver er skýringin, hv. þm.? Er ekki skýringin sú að sú vaxtastefna sem hæstv. forsrh. boðaði í stefnuræðunni er hrunin? Hún er hrunin, hv. þm. Markaðurinn hefur dæmt hana af og það veit hv. þm. Vegna þess að ekki einu sinni aðildarfyrirtæki Verslunarráðsins eru reiðubúin að kaupa þessa pappíra á því verði sem fjmrn. er að reyna að selja þá á. Í sjötta lagi hefur það svo komið fram í þessum umræðum að kröfur Seðlabankans á ríkissjóð eru nú við lok þessa árs u.þ.b. 100% hærri en þær voru í árslok 1991. Það hefur verið notað hér ár eftir ár sem vitnisburður um viðskilnað síðustu ríkisstjórnar, um þá efnahagsstjórn sem aldrei mætti aftur innleiða á Íslandi, hver hafi verið staða ríkissjóðs gagnvart Seðlabankanum, en í þessu nál. kemur það fram í fyrsta sinn að á sama tíma og í árslok 1991 voru nettókröfur Seðlabankans á ríkissjóð 8,7 milljarðar. Þær eru nú 16 milljarðar og hafa meira að segja fyrr á þessu ári komist upp í 17,6 milljarða. Hvað segja þeir menn, hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh., sem hér dæmdu mjög hart árið 1991, við þessum tölum? Hæstv. fjmrh. treysti sér ekki til þess að segja orð. Hæstv. fjmrh. treysti sér ekki til þess að segja orð um þessar upplýsingar Seðlabankans í sinni svarræðu hér áðan vegna þess að hún sýnir með afgerandi hætti að það er búið að reka ríkissjóð og halda ríkisstjórn Davíðs Oddssonar á floti af Seðlabankanum á undanförnum missirum. Það er Seðlabankinn sem hefur haldið þessari ríkisstjórn á floti, sem hefur gert það kleift að ríkisstjórnin hefur ekki þurft að horfast í augu við þennan mikla vanda. En það kemur að því, hæstv. forsrh., það kemur að því að það verður að horfast í augu við þennan vanda og hann er tvöfalt meiri en hann var í árslok 1991. Það er því ekki aðeins þannig að ný landsstjórn þurfi að taka hér við 100% aukningu í hreinum skuldum hins opinbera á kjörtímabilinu, 100% aukningu, heldur verður hún einnig að taka við ástandi sem krefst brýnna aðgerða vegna 100% aukningar á kröfum Seðlabankans gagnvart ríkinu, úr 8 milljörðum í u.þ.b. 16 milljarða. Og það getur ekki beðið, það er staða sem verður að taka á strax en bæði Sjálfstfl. og Alþfl. hafa í þessum umræðum skilað auðu, skilað algerlega auðu í umfjöllun um það vandamál. Þess vegna er það nú þannig að umræðan í dag hefur leitt í ljós að Alþfl. reynir ekki einu sinni að verja þá stöðu sem hér er við viðskilnaðinn þar sem enginn af þeim ráðherrum Alþfl. sem ber ábyrgð á efnahagsmálum hafa reynt að taka þátt í umræðunum. Fjmrh. viðurkenndi í svarræðu sinni hér áðan að ríkisstjórninni hafi mistekist það sem hún setti sér í fjárlagafrv. Og hæstv. forsrh. ætlaði að láta þessari umræðu ljúka án þess að efna það fyrirheit sitt að svara þeirri efnislegu gagnrýni og ábendingum sem hér hafa komið fram. En því miður er það þannig, hæstv. forseti, að það verður erfitt og mikið verk fyrir nýja landsstjórn að loknum kosningum að takast á við þann viðskilnað sem þessi ríkisstjórn skilur eftir sig í ríkisfjármálum og efnahagsmálum.

Hæstv. forseti. Ég vil taka það fram strax í upphafi að það var ekki ætlun mín að svíkja hv. þm. um það að taka þátt í þessum umræðum. Ég verð þó að viðurkenna það að mér fannst að hæstv. fjmrh. hefði svarað í öllum meginatriðum þeim athugasemdum og spurningum sem hv. þm. hafði komið fram með þannig að ég taldi óþarft að ég færi að endurtaka það sem hæstv. fjmrh. hefði sagt. Að vísu kom hér annar hv. þm., 4. þm. Norðurl. e., og spurði mig hvort ég væri fáanlegur til þess að flytja hér aftur ræðu mína frá því í október í ár og jafnvel kannski ræðuna frá því í fyrra líka. Ég er reyndar ekki eins flinkur og hann að flytja sömu ræðuna aftur og aftur, hann gerir það öllum mönnum betur og hef ég heyrt sömu ræðuna mörgum sinnum hjá hv. þm. og á hann hrós skilið fyrir hversu vel hann getur flutt sömu ræðuna aftur og aftur. Ég er ekki eins flinkur við það og treysti mér ekki til þess, enda kemst enginn þingmaður með tærnar þar sem hv. þm. hefur hælana í þeim efnum. Út af fyrir sig má segja að þessi áhersla sem hv. þm. hafa hér, af hálfu Alþb., lagt á ríkissjóðshallann sé af hinu góða. Afar góð áhersla að mínu mati. En þegar maður horfir til þessa halla, sem þeir vilja nú mæla sem mestan hér við lok þessarar umræðu og lok þessa kjörtímabils, því sem næst, þá hlýtur það að rifjast upp fyrir manni að þegar menn hafa staðið í ströngu við það að reyna að draga úr útgjöldum, sem er ein meginleið til þess að minnka halla ef menn vilja ekki auka skatta, þá hefur vantað hjálp frá þessum hv. þm. Þá hafa þeir komið hver á fætur öðrum og ráðist á það að þessi útgjöld skyldu ekki vera höfð áfram í jafnríkum mæli og áður var, á hvaða sviði sem var, að menn skyldu ekki ganga fram af fullkomnu ábyrgðarleysi í margvíslegum útgjöldum sem ríkisstjórnin hefur reynt að stemma stigu við. Þá hefur gagnrýnin ekki verið sú að menn væru að auka í ríkissjóðshalla ef þeir létu laust þegar rætt væri um fjárlög og halla á fjárlögum. Nei, öðru nær. Þá hefur það verið brýnt og tekið undir með öllum þeim sem gert hafa kröfur á ríkissjóð og reynt að sýna fram á að ríkisstjórnin og fjmrh. sérstaklega væru í fullkomnum fjandskap við margvíslega hagsmunahópa og almenning í landinu með því að leitast við að spara. Þegar þessi forsaga er höfð í huga og þegar menn minnast hennar þá hljóma þessar stóru ræður hér, fluttar með alvöruþunga og upphrópunum, ekki mjög sannfærandi, a.m.k. ekki fyrir mig. Það gladdi mig auðvitað þegar hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson, 8. þm. Reykn., viðurkenndi áðan og var út af fyrir sig, eins og hann vill orða það, nokkuð sögulegur atburður, að það skipti máli hvort maður væri að draga frá eða leggja saman. Hv. þm. viðurkenndi það hér áðan að það væri út af fyrir sig ákaflega merkilegt. En af því að hv. þm. viðurkenndi það þá hélt ég að hann mundi hætta að halda því fram að ríkisstjórnin væri ekki að nota ábatann til þess að draga úr ríkissjóðshalla. En hann hélt áfram að fara vitlaust með þessi tvö mikilvægu reikningsmerki því það er þannig að þegar halli fer úr 9,6 milljörðum í 7,5 milljarða þá er hann að lækka en ekki hækka. Og fyrst hv. þm. hafði haft vilja til þess að viðurkenna að plúsar og mínusar gætu skipt máli í þessum efnum þá hefði hann átt að láta það gilda líka í þessu dæmi, því hann hefur margoft sagt að við hefðum ekki notað efnahagsbatann til þess að lækka hallann. En við erum að lækka hann um 2 milljarða kr., hv. þm., það veit hv. þm., úr 9,6 milljörðum kr. í 7,5 milljarða kr. eða svo eða um 2 milljarða kr. Og það er einmitt það sem meira er að þessi tala, 9,6 milljarðar, það stefnir flest í að þessi tala muni haldast, að fjárlagafrv. fyrir það ár sem nú er að líða, standist. Það hefði verið saga til næsta bæjar í tíð hv. þm., sem hæstv. fjmrh., að fjárlagafrv. stæðist. Ég minnist þess að þegar hv. þm., þá hæstv. fjmrh., flutti og kynnti almenningi fjárlagafrv. sitt að hann sagði að þetta væri fyrsta alvörufjárlagafrv. sem hefði verið lagt fram. Einhver fréttamaður spurði þá hv. þm. hvort hann vildi leggja höfuðið að veði fyrir þessu frv. Hv. þm. þótti bersýnilega vænt um höfuð sitt, sem vonlegt er, þetta er myndarlegt höfuð og mikið í því, eins og menn sjá hér í ræðustólnum og hann vildi ekki leggja það að veði. Kannski fjármálaráðherrahöfuðið, sagði hann, og það fauk svo sannarlega því að í fjárlagafrv. stóð ekki steinn yfir steini.  Hv. þm. talaði nokkuð um vexti. Og það er alveg rétt að við sögðum þegar fjárlagavinnan stóð yfir að það væri áríðandi að við þá fjárlagavinnu mundi vinnan skila sér þannig að það hefði ekki neikvæð áhrif á vexti. Og fjármálaspekingar hins opinbera lögðu á það ríka áherslu að fjárlagafrv. yrði ekki afgreitt með meiri halla en 9,6 milljörðum kr. því að það hefði vond skilaboð í för með sér og mundi hafa vond áhrif á vexti. Fjárlagafrv. er afgreitt með 7,5 milljörðum kr. en ekki 9,6 milljörðum, eins og fyrr var sagt. En það má út af fyrir sig viðurkenna það að við stöndum í ákveðinni varnarbaráttu fyrir vextina, eins og við viljum öll standa í. Nú segir hv. þm. að vextirnir mælist hærri á verðbréfaþingi heldur en við viljum sætta okkur við, kannski 0,2--0,3%, úr 5,0 í 5,2--5,3%. Raunvextir mældust þegar við tókum við á sama verðbréfaþingi 8,3%, hvorki meira né minna, og svo talar hv. þm. um það að í þessum efnum hafi ekki náðst neinn árangur. Hversu miklu heldur þú að þetta skipti fyrir fyrirtækin í landinu og fyrir heimilin í landinu, þessi 3%, næstum því helmingsmunur sem þarna er á þeim raunvöxtum sem fólkið og fyrirtækin í landinu eru að greiða? Þetta virðist líka hafa farið fram hjá hv. þm. þegar hann talar um að nú á verðbréfaþingi seljist bréf með 0,2--0,3% hærri vöxtum en ríkissjóður hefur viljað sætta sig við. Það er mjög áríðandi að menn átti sig á þessum þáttum öllum. Í hagvísi frá Þjóðhagsstofnun, sem endar á orðunum gleðileg jól og var gefinn út 21. des., er lýst nokkrum breytingum sem hafa orðið á umsvifum í þjóðfélaginu. Umsvifin eru rakin og þar er m.a. sagt, með leyfi forseta: ,,Staðgreiðsluskyldar tekjur hafa farið vaxandi það sem af er árinu og stefna í að verða 2--3% meiri að meðaltali en í fyrra. Þessi tekjuauki stafar bæði af hækkun launa og aukinni atvinnu og umsvifum í þjóðarbúskapnum.`` Svo segir áfram, með leyfi forseta: ,,Þessar breytingar benda til kaflaskila í efnahagslífinu. Stöðnunarskeiðið sem hófst á árinu 1988 virðist á enda.`` Stöðnunarskeiðið sem hófst á árinu 1988. Hvað var það annað sem hófst á árinu 1988 en stöðnunarskeiðið? Fjármálaráðherraferill hv. þm. Það fylgdist sem sagt að, stöðnunarskeiðið og ferill hv. þm. Ég er ekki að segja að það sé út af fyrir sig honum að kenna endilega og vil vera sanngjarnari í dómum um hann heldur en hann um mig og mína ríkisstjórn. En það stendur eins og stafur á bók að þá hófst stöðnunarskeiðið, á sama tíma og fjármálaráðherraferill hv. þm. Fjármálaferli hv. þm. hins vegar lauk en það tók lengri tíma að ljúka stöðnunarskeiðinu sem hófst með ferli hans.  Það erum við hins vegar að gera hér og nú eins og hér er lýst. Þegar ég sagði frá því sl. vor að kreppunni væri ekki lokið en það væru batnandi merki hvarvetna, hvernig var við því brugðist? Það væri ómerkilegur áróður sem fengi ekki staðist. Nú er þó talað um bata af hv. þm. Hins vegar telur hv. þm. að við notum ekki efnahagsbatann rétt. En það er viðurkennt nú að sá bati sem ég sagði að væri í vændum er kominn. Þar hefur allt gengið heldur hraðar fram en ég af varfærni spáði að mundi gerast. Það er nefnilega þannig að við erum ekkert feimnir við það stjórnarsinnar að ræða feril þessarar ríkisstjórnar í efnahagsmálum. Það var þess vegna ekki af þeim ástæðum, eins og ég sagði áðan, að ég hefði ætlað að svíkja hv. þm. um að taka þátt í umræðunum heldur vegna þess að mér fannst hæstv. fjmrh. hafa svarað ágætlega þeim spurningum sem fram höfðu komið. Þessi ríkisstjórn setti sér það að markmiði þegar hún tók til við að rjúfa þá stöðnun og kyrrstöðu sem komin var á og ég var að vitna í og sem hófst um sama leyti og fjármálaráðherraferill hv. þm. Vegna óhagstæðra ytri skilyrða tók þetta lengri tíma en ella en það tókst og er að takast. Þetta er það sem fólk er að átta sig á og er að skilja og skynja. Og það er einmitt þess vegna, held ég, sem hv. þm. setur á allar þessar dæmalausu ræður og dregur upp allar þessar sérkennilegu myndir sem eiga ekki neina stoð í veruleikanum þegar hann vill ræða efnahagsástandið hér og nú. Við erum sem sagt að horfast í augu við það að í fyrsta skipti í sjö ár er hagvöxtur að verða allnokkur, jafnvel verulegur. Það eru mikil kaflaskil. Það eru kaflaskil sem byggjast á árangri sem menn hafa náð. Það markmið sem ríkisstjórnin setti sér, að tryggja stöðugleikann í þjóðarbúskapnun, hefur tekist. Það getur enginn neitað því að það markmið hefur tekist. Verðbólgan hefur verið hin sama og í okkar nágrannalöndum nánast allt kjörtímabilið og sú staðreynd hefur haft gríðarlega mikla þýðingu fyrir þá sem þurfa að reka atvinnufyrirtæki í landinu. Enginn af þessum þáttum var tíundaður í ræðu hv. þm. en það hefði gert ræðu hans mikið sanngjarnari ef hann hefði tíundað þætti af þessu tagi. Það er líka staðreynd að erlend skuldasöfnun hefur verið stöðvuð. Auðvitað veit hv. þm. og hefur til þess alla burði að vita að það skiptir miklu máli þegar ríkissjóður þarf að búa við halla að á sama tíma sé ekki þjóðarbúskapurinn allur rekinn með stórkostlegum halla. Það er nákvæmlega það sem hefur verið að gerast. Um leið og það hefur sem betur fer tekist, eins og hæstv. fjmrh. hefur þegar sagt, að reka ríkisbúskapinn með jákvæðari hætti en tekist hefur í okkar nágrannalöndum þá hefur á sama tíma tekist að greiða niður erlendar raunskuldir þjóðarinnar sem er afar mikilvægt. En það er ekki nóg með að erlendar skuldir hafi farið lækkandi. Hv. þm. sagði frá því og lenti reyndar í ógöngum með mínus og plús þegar hann talaði um þá þætti að Íslendingar væru að greiða niður erlendar skuldir og kaupa sér verðbréf erlendis. Allt þetta bendir til batnandi hags. Staðreyndin er jú sú og það verðum við þingmenn að skilja að þó við séum fylgjandi því að standa undir ríkri velferð í landinu þá gerist það ekki nema hagsmunum atvinnulífsins sé borgið. Hagsmunir atvinnulífsins og skilyrði hafa ekki verið betri í langan tíma í landinu þrátt fyrir að ýmsar ytri aðstæður hafi til skamms tíma gengið okkur í óhag. Það er almennt viðurkennt að samkeppnisstaða atvinnulífsins fyrir meðalgöngu ríkisvaldsins hefur verið gerð betri en í langan tíma þar á undan. Það er þess vegna, hv. þm., sem menn eru að ryðja stöðnuninni brott. Það er einmitt þess vegna sem það gerðist ekki í hans tíð sem hæstv. fjmrh. að menn gættu ekki að hafa þess undirstöðu í lagi. En samkeppnisstaða atvinnulífsins hefur batnað mjög mikið á þessum tíma. Þessi samkeppnisstaða atvinnulífsins hefur skapað þjóðinni ný sóknarfæri. Og þetta er ekki bara sóknarfæri í einhverri ófyrirsjáanlegri framtíð. Þetta eru sóknarfæri sem þegar eru farin að nýtast. Hvernig sjáum við það? Við sjáum það í ört vaxandi útflutningi. Það er ekki síst hinn ört vaxandi útflutningur sem ýtir undir það nú að okkar viðskiptajöfnuður er hagstæðari en ella. Við sjáum það til að mynda í vexti ferðaþjónustunnar í landinu. Stöðugleikinn, bætt skilyrði, hafa auðvitað lagt grundvöllinn að verulegum vexti þar. Þetta hefur gerst í fleiri greinum. Stöðugleikinn, lág verðbólga, hagstæðari samkeppnisstaða atvinnulífsins, allt þetta sem er hin raunverulega efnahagsstefna, hv. þm., hefur gert það að verkum að við sjáum sóknarfæri fram undan og erum þegar byrjuð að nýta þau. Það er viðurkennt, eins og ég sagði áðan, að vaxtahækkanir erlendis hafa gert það að verkum að tilhneiging til vaxtahækkunar á löngum bréfum hefur verið fyrir hendi, að vísu í mjög smáum stíl, en það er ekki vegna þess að lánsfjáreftirspurn ríkisins ýti upp vöxtum eins og gerðist í tíð hv. þm. sem hæstv. fjmrh. Nei, alls ekki. Því lánsfjáreftirspurn ríkisins hefur stórlega dregist saman frá þeim tíma þegar hv. þm. gegndi því veigamikla embætti. Engu að síður eru vextirnir núna miklu hagfelldari íslensku atvinnulífi en áður og er enn einn þátturinn sem ýtir undir batnandi samkeppnisstöðu þess og um leið gerir það kleift í framtíðinni að íslenskt atvinnulíf auki kaupmátt fólksins sem í landinu býr því grundvöllurinn hlýtur að verða að vera í réttu lagi. Það er sem sagt stefna ríkisstjórnarinnar í vaxtamálum, í peningamálum, í gengismálum, sem hefur skapað þessi sóknarfæri. Ég get sagt hv. þm. það að ég hef ekkert á móti því að ræða þetta mál ítarlega við hann. En ítreka það þó aftur að ég taldi að hæstv. fjmrh. hefði á marga lund svarað ræðum hans og annarra hv. þm. mjög vel. Ég fann það hins vegar að hv. þm. tekur nærri sér vorið 1991. Kannski hefur það verið meginvandamálið sem hann hefur verið að kljást við, ekki ríkisstjórnin og saga hennar, heldur vorið 1991. Ég held að það hefði verið hyggilegra fyrir hv. þm. og betra fyrir menn svo þeir gætu fengið að sjá hans fjármálaráðherraferil í réttu ljósi að viðurkenna að þá fór margt út böndum en vera ekki að láta eins og það hafi ekki gerst. Ég hygg nú, svo maður sé sanngjarn, að þá hafi hv. þm. á marga lund staðið sig ágætlega sem hæstv. fjmrh. En þarna brustu tökin. Ég hygg að það hafi ekki verið við hv. þm. að sakast sjálfan nema að litlu leyti. Ég hygg þess vegna að það væri betra fyrir hann þegar hans ferill er skoðaður af sanngirni þar sem margt var ágætlega gert, og ég kynntist því sjálfur sem aðili stórs fyrirtækis sem átti við hann ágætar viðræður, að viðurkenna að sá blettur sem féll á þann feril vorið 1991 var óheppilegur og ekki nema að litlu leyti við hann sjálfan að sakast.

Virðulegur forseti. Það ber að þakka hæstv. forsrh. fyrir að hafa tekið til máls í umræðunni. Það gefur tilefni til að segja margt fleira en rúmast í andsvörum. Engu að síður er það þannig eftir þessa ræðu og eftir ræðu hæstv. fjmrh. að hvorugur þessara hæstv. ráðherra hafa sagt orð um það að hreinar skuldir ríkisins hafa aukist upp í 35% af landsframleiðslu og ekki orð um það hvernig núv. stjórnarflokkar ætla að snúa þeirri þróun við þegar á einu kjörtímabili hefur verið farið með skuldahlutfallið úr 15% í 35%. Það var heldur ekki eitt orð í þessari ræðu um þær hrikalegu tölur að hreinar kröfur Seðlabankans á ríkissjóð sem voru 8 milljarðar í árslok 1991 eru núna 16 milljarðar. Það eru raunverulegir fjármunir, hæstv. fjmrh. og hæstv. forsrh., sem verður að glíma við. Hvar á að sækja þá 8 milljarða kr. til að koma kröfuhlutfallinu og stærðinni niður í það sama og var 1991? Hvert á að sækja þá milljarða til að koma skuldahlutfallinu niður í það sama og það var 1991? Það komu engin svör í þessari ræðu. Það er hið raunverulega verkefni næstu ára, að sækja þá milljarða sem þarf til þessa verkefnis. Síðan fór hæstv. forsrh. í þann leik að bera saman annars vegar útkomu ársins 1994 og fjárlög og fyrirheit í fjárlögum fyrir árið 1995. Menn eru löngu hættir slíkum samanburði og meira að segja hæstv. fjmrh. viðurkenndi það áðan, hæstv. forsrh., að ríkisstjórninni hefði mistekist við afgreiðslu fjárlaganna að hrinda í framkvæmd þeirri stefnu sem var í greinargerð fjárlagafrv. Það er óþarfi fyrir hæstv. forsrh. að vera að reyna að halda til streitu því sem hæstv. fjmrh. er búinn að viðurkenna í ræðu að hafi mistekist.

Hæstv. forseti. Ég vakti athygli á því að allt benti til þess að fjárlagafrv. fyrir það ár sem senn er gengið mundi halda þannig að fjárlagahalli upp á 9,6 milljarða yrði innan þess marks. Við erum þess vegna að tala um raunhæfar tölur. Ég tel að sú útkoma geri okkur kleift að halda því fram með sæmilegri reisn að líkur bendi til þess að fjárlagafrv. ársins í ár standist ekki síður. Þá erum við að tala um minnkun á halla um 2 milljarða kr. Ég vek einnig athygli á því að hv. þm. hélt því fram, sem reyndar er ekki alveg rétt, að menn væru með halla sem eingöngu tæki til rekstrarþátta fjárlagafrv. Auðvitað er það ekki rétt. En ég vek athygli á því að við höfum lengi búið við það á undanförnum árum að fjárfesting færi minnkandi. Nú benda hins vegar spár Þjóðhagsstofnunar til þess að fjárfesting fari loks vaxandi. Það er enn eitt jákvætt tákn í þessum efnum. 7,5 milljarða halli, þó hann út af fyrir sig mætti vera minni, er samt sem áður þannig tala að við getum kinnroðalaust borið hana saman við árangur hvaða fjármálaráðherra sem er í Evrópu um þessar mundir.

Virðulegur forseti. Það vill nú svo til að ríkisfjármálin eru í megnum ólestri í mörgum löndum í Evrópu þannig að það er lítil huggun í því að hægt sé að finna einhver lönd þar þar sem við komum skár út. Næst þegar hæstv. forsrh. hittir kollega sinn, forsætisráðherra Noregs þá má ræða þetta t.d. við hana. Það breytir því ekki, hæstv. forsrh., að í greinargerð fjárlagafrv. fyrir árið 1995 er sagt hvað eftir annað í efnahagsstefnukafla frv. að það eigi að nota viðbót í þjóðartekjum til þess að minnka hallann frá því sem hann er í frv. Það var rakið hvað eftir annað í dag að það var þetta sem mistókst við afgreiðslu fjárlagafrv. og hæstv. fjmrh. viðurkenndi það hér áðan. Og þessu er ekki bara lýst yfir einu sinni í efnahagsstefnukafla fjárlagafrv., I. kaflanum sem heitir Efnahagsstefna og markmið fjárlaga, heldur hvað eftir annað. Þjóðhagsstofnun skilaði inn fyrir lokaafgreiðslu fjárlaga nýrri þjóðhagsspá sem fól í sér verulegan tekjuauka. Engu að síður var halli frv. sjálfs aukinn og það er það sem hefur verið til umræðu hvað eftir annað í dag að þegar fram kemur vitnisburður um batann þá er honum ekki varið í samræmi við grundvallarstefnu ríkisstjórnarinnar sjálfrar. Það var beðið um skýringar á því hvers vegna ríkisstjórnin hefði vikið frá því varðandi afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1995 og það er ekkert skjól í því að fara þá í samanburð milli ára 1994, útkomu þess og fyrirheita fyrir árið 1995 vegna þess að það var einfaldlega ekki til umræðu, hæstv. forsrh., varðandi þennan þátt.

Hæstv. forseti. Það verður nú að segjast alveg eins og er að hæstv. forsrh. hefur þó nokkuð mikla tilburði til þess að vera sjónhverfingamaður. Manni finnst stundum að það vanti ekkert nema hatt og nokkrar kanínur, þá væri það fullkomnað. Þannig er það búið að vera í um það bil þrjú ár að allt var sótsvart hvert sem litið var í íslenskum efnahagsmálum, algerlega sótsvart, fortíðarvandi í hverju horni og allt á niðurleið. Svo eins og hendi sé veifað er bara allt í einu allt orðið svona ljómandi skínandi gott og batamerkin eru alls staðar. Þetta hefði einhvern tíma verið kallað að snúa við blaðinu dálítið hressilega. Að vísu minnist hæstv. forsrh. ekkert á það núna sem hann talaði mest um áður, fortíðarvanda, skuldaaukningu, atvinnuleysi, minnkandi fjárfestingar o.s.frv. Nú er bara allt bjart, gott og fallegt. Þetta eru óneitanlega þó nokkur tilþrif, það verður að segjast alveg eins og er, í málflutningi og má forsrh. eiga það að þarna sýnir hann þó nokkra getu. Hitt er svo annað mál fyrir hvað svona lagað stendur að draga myndina einhliða þeim dráttum sem mönnum hentar í pólitísku eiginhagsmunaskyni á hverjum tíma. Síðan vil ég leiðrétta það, hæstv. forseti, sem hæstv. forsrh. talaði um að við stjórnarandstæðingar eða a.m.k. við alþýðubandalagsmenn hefðum stundað einhliða óábyrgan málflutning og okkur hefði skort allan vilja til þess að taka á varðandi útgjöld eða tekjur ríkissjóðs. Þetta er einfaldlega rangt. Okkar tillögur á undangengnum þingum og því sem nú stendur hafa gengið jöfnum höndum út á einmitt tekjuöflun fyrir ríkissjóð sem og aðgerðir til að ná niður útgjöldum. Og stærsta einstaka aðgerðin sem er að spara ríkissjóði peninga um þessar mundir, hver er hún, hæstv. forsrh.? Hún er búvörusamningurinn sem sparar núna á hverju ári um 3--4 milljarða kr. í útgjöldum ríkissjóðs. Og ætli hæstv. forsrh. fari ekki nærri um það hverjir stóðu að gerð þess samnings.

Hæstv. forseti. Sem ungur starfsmaður í Austurbæjarbíói sá ég marga sjónhverfingamenn og margir léku þeir ágætar listir. En af því að ég hafði tækifæri til að fylgjast með þeim úr nálægð þá uppgötvaði ég þó það að enginn þeirra, hversu snjall sem hann er, dregur kanínur upp úr hatti nema kanínum hafi verið komið fyrir í hattinum áður og þannig er með þessar upplýsingar sem ég hef haft fram að færa. Þær eru raunverulegar rétt eins og kanínurnar sem voru hjá þessum sjónhverfingamönnum sem nefndir voru. Og sú er staðreynd varðandi bata þann sem nú er orðinn að hann er ekki sjónhverfing. Og sú er staðreynd að samkeppnisstaða atvinnulífsins er ekki sjónhverfing. Það er ekki ég sem held því fram einn og sér að veruleikinn sé orðinn með þessum hætti. Atvinnulífið heldur því fram, ársreikningarnir sýna það og ég las áðan upp úr töflu Þjóðhagsstofnunar sem sýnir að tekjur í þjóðfélaginu eru að vaxa eins og staðgreiðsluskattar sýna og eru drjúg mælitæki á. Það eru því engar sjónhverfingar sem eiga sér stað af minni hálfu eða annarra og ég hygg að vegna þess að hv. þm. tóku varfærnum spám mínum sl. vor um að efnahagssamdrátturinn væri senn á enda og fundu slíkum spám flest til foráttu ættu nú að viðurkenna að þessar spár reyndust eftir allt réttar. Það komu engar kanínur upp úr þeim höttum sem ekki höfðu verið í höttunum.

Hæstv. forseti. Hæstv. forsrh. staðfestir það okkur til ánægju að það var ekki svo fjarri sanni að hann hafi ástundað það að skoða töfrabrögð og læra af þeim sem ungur maður. En það þarf þó nokkra hugmyndaauðgi til samt sem áður að líkja þorski úr Smugunni við kanínur og staðreyndin er auðvitað sú að það eru fyrst og fremst kanínurnar sem eru að koma upp úr hatti hæstv. forsrh. Það eru slíkir ytri ávinningar sem okkur hafa hlotnast. Það eru veiðar utan landhelgi og annað því um líkt. Og það er fátt ef nokkuð meira öfugmæli en að segja að efnahagsbatinn að svo miklu leyti sem hann er raunverulegur og sjáanlegur sé vegna efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar eins og hæstv. forsrh. er að reyna að segja. Smuguveiðarnar eru ekki vegna stefnu ríkisstjórnarinnar heldur þrátt fyrir hana. En eins og kunnugt er hafði stjórnin það á dagskrá að banna þær veiðar í byrjun. Flest það annað sem núna mælist okkur til tekna í þjóðarbúskapnum er vegna ytri breytinga en ekki vegna árangurs af efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar. Það eru hins vegar innri vandamálin sem við er að glíma í formi atvinnuleysis, skuldasöfnunar á heimilunum og annað því um líkt sem ríkisstjórnin ætti að líta á og horfa þar í eigin barm. Staðreyndin er sú að við hv. þm. skulum ekki síst núna um jólahátíðina tala af mikilli hógværð um batann. Meðan fimmtungur þjóðarinnar gefur það upp að hann hafi ekki efni á jólahaldinu, meðan 5--7 þúsund manns ganga atvinnulausir, meðan heimilin eru að safna skuldum svo milljörðum nemur á hverju ári þá skulum við tala af mikilli hógværð um bata, hæstv. forsrh.

Hæstv. forseti. Við gerum ekki lítið úr vandamálum þeirra sem lítið hafa. En ég skil það ekki að það sé í þágu þess fólks að þegja yfir því að horfur fari nú aðeins batnandi, hægt en örugglega. Ég sé ekki að það sé í þágu þess fólks sem lítið hefur haft að segja ekki frá því, fyrst sannleikur er, að hagur fari batnandi hægt en örugglega. En það fólk, hygg ég, veit líka að það er hægt á undraskömmum tíma að spilla fyrir þeirri batnandi tíð. Mér fannst hv. þm. gera heldur lítið úr störfum stjórnmálamanna þegar hann gefur til kynna að ekkert af þeirra mörkum hafi áhrif til góðs eða ills í raun. Ég segi: Sú stefna sem ríkisstjórnin hefur haft varðandi vexti, varðandi stöðugleika, varðandi gengisskráningu og fleiri slíkir þættir og varfærni í ríkisútgjöldum er auðvitað undirstaða þess, rétt eins og stefna hennar í peningamálum, að sá ávinningur sem við sjáum fram undan nýtist öllum Íslendingum þegar fram í sækir. Að því hljótum við öll að vilja vinna nú þegar nýtt ár fer senn í hönd.

Virðulegur forseti. Hér er á ferðinni tillaga um að heimila Vegagerðinni, vélamiðstöð, að yfirtaka skuldir Hríseyjarhrepps vegna kaupa á ferjunni Sæfara. Ég greiði þessari tillögu atkvæði mitt vegna þess að ég tel nauðsynlegt að létta þessum skuldum af Hríseyjarhreppi og óeðlilegt að lítið sveitarfélag beri ábyrgð á skuldum vegna samgangna við eyjuna. Ég er hins vegar andvígur því að Vegagerðinni sé blandað með þeim hætti í rekstur á ferjum og flóabátum sem núv. hæstv. ríkisstjórn hefur gert og það að vélamiðstöðin eigi að taka ábyrgð á þessum skuldum, en lít svo á að með þessu sé í raun verið að viðurkenna það að ríkið yfirtaki skuldina, ríkið beri ábyrgð á þessari lántöku og greiði þess vegna atkvæði með tillögunni, en tel að það sé síðari tíma verkefni að ganga frá því hvernig afborgunum af þessu láni verði síðan háttað.

Hæstv. forseti. Það er óhjákvæmilegt að ganga frá þessu láni. Þannig var gengið frá því í tíð síðustu ríkisstjórnar að Hríseyjarhreppi var gefið um það fyrirheit og bindandi loforð að ríkissjóður mundi bera ábyrgð á láninu og standa skil á afborgunum og vöxtum og það dugir ekki annað en horfast í augu við gerðan hlut.