Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef ásamt hv. 7. þm. Reykv., Eðvarð Sigurðssyni, leyft mér að flytja till. til þál. um skipun n. til að kanna eðli útbreiðslu atvinnusjúkdóma. Till. er á þessa leið: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að skipa n. sérfróðra manna til að gera ítarlega könnun á eðli og útbreiðslu atvinnusjúkdóma hérlendis, svo sem vegna vinnuálags og langs vinnudags, hraða eða sjálfvirkni vinnunnar, umgengni við hættuleg efni, mengað andrúmsloft, hávaða, kulda eða vegna annars, sem snertir aðbúnað starfsfólks á vinnustað.“ Það er óhætt að fullyrða að skipulag á rannsóknum og eftirliti með atvinnusjúkdómum er ekki fullnægjandi hér á landi. Samkvæmt lögum heyra þessi mál undir Öryggiseftirlit ríkisins, en í reynd er framkvæmd þeirra í höndum Heilbrigðiseftirlits og er þannig hluti af almennri heilsugæslu. Ég hygg að það sé full ástæða til þess að endurskoða þessi mál frá grunni og nauðsyn að setja sérstaka löggjöf um atvinnusjúkdóma eða vinnuvernd sem tæki mið af nýjum viðhorfum í rannsókn þessara mála. Það er líka vert að velta því fyrir sér hvort ekki sé þörf á að endurskoða framkvæmd eftirlitsins. Minni ég á í þessu sambandi að í Svíþjóð t.d. er starfandi sérstök stofnun sem hefur eftirlit með atvinnusjúkdómum og vinnuvernd, og er sá þáttur heilbrigðismála þannig í raun tekinn sérstaklega út úr hinu almenna heilsugæslukerfi. Það sýnir að Svíar taka þessi mál mjög alvarlega og taka á þeim mjög myndarlega þar eð við þessa stofnun starfa 600–800 manns. Þessi till. okkar hv. þm. Eðvarðs Sigurðssonar fjallar þó ekki um breytingu á skipulagi né lögum. Hún fjallar um könnun á eðli og útbreiðslu atvinnusjúkdóma. Nú hafa vissulega verið gerðar nokkrar rannsóknir á atvinnusjúkdómum, en þær hafa einkum verið bundnar sérstökum vinnustöðum og beinst að afmörkuðum þáttum. Þessar rannsóknir þyrftu að vera fleiri og samfelldari athugun þyrfti að vera fyrir hendi eftir síbreytilegum aðstæðum á vinnustað. Mér er kunnugt um að þeir, sem að þessum störfum vinna, landlæknir, forstöðumaður Heilbrigðiseftirlits ríkisins svo og verkalýðsfélög, hafa fullan hug á þessu, en það skortir fjármagn og það skortir mannafla og aðstæður, og hér held ég að Alþ. verði að koma til liðs við þetta fólk. Í till. okkar er fyrst og fremst tekið fram að athugaðir verði atvinnusjúkdómar af völdum of langs vinnutíma eða óhæfilegs vinnuálags. Það er hverjum manni augljóst að allur þorri verkafólks, allur þorri launafólks vinnur óhóflega langan vinnudag. Ég held að það sé óhætt að fullyrða að hvergi í nágrannalöndum okkar þekkist jafnlangur vinnudagur og hér á Íslandi. Þetta á sér vitanlega margþættar orsakir, sumar séríslenskar. En ég held að það sé kominn tími til að við horfumst í augu við að þessi óhóflega langi vinnudagur stórspillir heilsu manna, skaðar menningar- og félagslíf. Sumir vilja hliðra sér hjá því að ræða af hreinskilni afleiðingar þessa og undirrót. Menn yppta öxlum og segja að við séum fámenn þjóð í harðbýlu landi, við búum í hálfgerðu veiðimannaþjóðfélagi, og vissulega er það rétt að vissu marki. Þessu veldur einnig að störf sjómanna, bænda og stórs hluta verkamanna og iðnaðarstétta t.d. eru mjög árstíðabundin. Það er komið undir árstíma og veðurfari hvort vinnuálag er mikið eða vinnutími er langur eða skammur. En þetta er samt engan veginn fullnægjandi skýring. Höfuðorsök þess, hversu algengt þetta er orðið, má að mínu viti rekja til þess stéttaþjóðfélags sem við búum í. Verkafólk og annað launafólk hefur einfaldlega ekki þau laun, sem duga til lífsviðurværis, með dagvinnu einni saman. Í síðasta Fréttabréfi Kjararannsóknarnefndar, sem kom út í okt. 1976, - ég held að það sé síðasta bréfið fremur en næstsíðasta, - eru töflur sem sýna hlutfallslega skiptingu vinnutíma verkafólks og iðnaðarmanna á öðrum ársfjórðungi á árabilinu frá 1966–1976. Á slíkar niðurstöður verður auðvitað að líta í ljósi þess atvinnuástands sem ríkir á hverjum tíma. Það hefur auðvitað sín áhrif hvort eftirspurn eftir vinnuafli er mikil eða lítil. En niðurstöður, sem af slíkum rannsóknum fást, hljóta líka að markast af því hver kaupmáttur dagvinnutaxtans er. Ef hann er lágur, þá freistast menn til að bæta sér hann upp með æ meiri eftirvinnu. Í þessum töflum Kjararannsóknarnefndar sést að það er greinileg aukning á þessu ári á hlutfalli eftirvinnu verkamanna í heildarvinnutíma frá árinu á undan, árinu 1975. Á öðrum ársfjórðungi 1976 er hlutfall dagvinnu 72.1% af heildarvinnutímanum, en á öðrum ársfjórðungi á árinu 1975 er það 75.5%. Ef við förum aftur til ársins 1974, þá er það 68.4%. Þar kemur líka fram að á öðrum ársfjórðungi 1976 vinna verkamenn að meðaltali 54 stundir á viku, iðnaðarmenn 52 stundir. Dagvinnutími verkakvenna er hins vegar 90.8% að meðaltali af heildarvinnutímanum, en það er vitað mál að þeim býðst ekki eftirvinna í þeim mæli sem karlmönnum stendur nú til boða. En það er svo sannarlega ekki þar með sagt að þær geti lifað af dagvinnu fremur en aðrir eða að þær vinni minna þegar á heildina er litið. Ég vil í þessu sambandi taka fram að það eru fleiri launastéttir en verkafólk sem verður að vinna myrkranna á milli, en tölur um það er ekki alltaf svo auðvelt að fá því margir stunda mikla aukavinnu og eru því á launum hjá fleiri en einum atvinnurekanda. Í þessu Fréttabréfi Kjararannsóknarnefndar er tekið fram að verið sé að rannsaka laun og vinnutíma afgreiðslufólks í matvöruverslunum, og er vel að þessari rannsókn sé haldið áfram til þess að við fáum heildarmynd, því að hér er sannarlega um fróðlegar og gagnlegar upplýsingar að ræða. Reyndar hefur það verið vitað að vinnutími er óhóflega langur hér á Íslandi og hefur verið svo allt frá stríðsárunum. Íslenskt verkafólk og launafólk almennt hefur orðið að treysta á eftirvinnu til þess að standa undir heimili, og í þessum efnum hefur kostnaður við íbúðarbyggingin eða búsnæði örugglega vegið þyngst. Þegar litið er aftur til þessa tímabils í heild, þá hafa íhaldsstjórnir að mestu ráðið ferðinni, og þau fáu ár, sem vinstri stjórnir hafa verið við völd, hafa ekki dugað til þess að nein umtalsverð formbreyting hafi átt sér stað hvað þetta snertir. Ungt fólk hefur verið bundið á klafa húsnæðisskulda mörg bestu og viðkvæmustu ár ævi sinnar, þau ár sem hefði þurft að nota til að treysta félagsleg tengsl og tilfinningatengsl í sambúð. En þessi ár hafa orðið að fara í vinnu, meiri vinnu og endalausa vinnu, til þess eins að geta haldið húsnæðinu. Þetta er afar óeðlilegt og einsdæmi á Norðurlöndum. Um afleiðingar þessa vinnuálags mætti margt segja. Nú er að koma í ljós hve ill áhrif þetta hefur bæði á einstaklinginn og þjóðfélagið, hversu menningar- og félagslíf þjóðarinnar biður tjón af þessum sökum. En okkar meginmarkmið er að það verði kannað sérstaklega hver áhrif þetta hefur á heilsufar þeirra sem hlut eiga að máli. Og eins og vikið er að í grg. er nauðsynlegt að fram fari félagslæknisfræðileg athugun þar sem kvaddir verði til hæði læknar og félagsfræðingar. Slíkar rannsóknir hafa verið gerðar erlendis, og athuganir af því tagi ná einnig til fjölskyldu viðkomandi aðila og félagslegra aðstæðna, í þeim tilgangi að fá fram hver áhrif starfið og eðli þess hefur á aðstandendur hans og heimilislíf. Það eru slíkar rannsóknir sem við flm. þessarar till. höfum í huga þegar við viljum fá fram afleiðingar óhóflega langs vinnutíma. Það er á grundvelli slíkra félagslæknisfræðilegra athugana sem við hljótum síðan að taka afstöðu til hvaða leiðir við förum til úrbóta. Eins og ég tók fram áðan, er eftirvinna að vísu miklu minni hjá verkakonum, en í félagslæknisfræðilegri athugun er hægt að komast að því hver heildarvinnutími hverrar konu er. Það er vitað að flestir, og þá einkum konur, eiga öll heimilisverk óunnin að kvöldi, að loknu dagsverki úti á vinnustað. Hér er um að ræða tvöfalt vinnuálag sem er í rauninni óþolandi að þjóðfélagið uni til lengdar. Þetta tvöfalda vinnuálag, hvort sem það er eingöngu úti á vinnustað, einum eða fleirum, eða bæði á vinnustað og heimili, slítur fólki fyrir aldur fram, eyðileggur starfsþrek, heilsufar og almennt félags- og menningarlíf. Það er kominn tími til þess að við tilhögun atvinnulífs tökum við tillit til þess að vinna á heimili er ekki aðskilinn þáttur í mannlegu lífi. Við verðum að finna þær félagslegu leiðir til úrhóta sem gera mönnum kleift að rækja skyldu sina bæði á vinnustað og á heimill án þess að þíða tjón á heilsu sinni. Það mætti kannske segja að það væri þjóðhagslegt atriði ekki síður en annað. Till. okkar fjallar líka um einstakar rannsóknir varðandi einstaka vinnustaði. Þær hafa sums staðar verið gerðar, en þó ekki nógu markvisst, og hygg ég að það stafi af skorti á fjármagni og sl;orti á vinnuafli. Hér vantar rannsóknir um hættuleg efni á vinnustöðum, um mengun, um áhrif kulda. Það vantar hávaðamælingar. Það má nefna að gerðar voru hávaðamælingar í frystihásum á Vestfjörðum fyrir ári, en þessar hávaðamælingar þarf auðvitað að gera í hverju einasta frystihúsi og hverjum einasta vinnustað þar sem talin er þörf á því. Mér er kunnugt um að landlæknir eða menn á hans vegum hafa nýlokið við rannsókn í kísilverksmiðjunni og þar er þörf útbóta. Og mér er kunnugt um að það á einnig að rannsaka nánar álverksmiðjuna. Um það ætla ég ekki að hafa mörg orð, en benda á að hvergi munu vera leyfðir opnir ofnar neins staðar nema í álverksmiðjunni hér í Straumsvík. Það er sannarlega full þörf á því að hugað sé að atvinnusjúkdómum í heild sinni og fundnar þær leiðir til úrbóta sem nauðsynlegar eru til þess að launafólk í landinu geti lifað sæmilegu mannlífi enda þótt það haldi að mestu leyti þessu þjóðfélagi gangandi. Ég legg til, herra forseti, að málinu verði vísað til allshn.



Herra forseti. Það fer ekki á milli mála að hér er vakin athygli á mjög miklu vandamáli og vandamáli sem fer vaxandi ef ekki er gert að í tíma. Ég vil aðeins lýsa strax stuðningi mínum við þessa hugmynd og þessa till. og að hér verði brugðist rétt við og málið athugað gaumgæfilega. Það vantar í sjálfu sér ekki reglugerðir og samninga um aðbúnað fyrir verkafólk, en það vantar miklu meira, að framfylgt sé reglugerðum og samningum. Og það er nauðsynlegt að þetta mál sé allt athugað, eins og flm. og formælandi benti á áðan. Ég vil undirstrika sérstaklega einn þátt sem mér fannst ekki koma fram nægilega í framsögunni. Það er ekki síður mikilvægt, eins og tekið er fram í grg., að verkafólkið og aðrir launþegar geti haft tómstundir og taki þátt í félagslífi. Það er einnig eðlilegt að fólkið hafi möguleika til að hvílast heima og hafa heimilislíf, en vinnudagur sé ekki svo langur að þegar menn koma heim séu þeir örþreyttir vegna vinnuálags. Það er athyglisvert við íslenskt atvinnulíf að fjöldi smáatvinnufyrirtækja er mjög mikill, og einmitt viða á þessum smáu stöðum er aðbúnaður lélegur. Það segir í grg., og ég ætla ekki að fara að deila um það, en ég er ekki alveg sammála um það, - þar segir að almennt standi íslenskir atvinnuvegir langt að baki erlendum hvað snertir aðbúnað á vinnustöðum. Þetta á alls ekki við í sumum greinum. Ég get fullyrt, miðað við það sem ég hef séð erlendis og hér heima, að víða er aðbúnaður sem betur fer mjög góður og jafnvel miklu betri en er víða í hliðstæðum greinum erlendis. Það er rétt að vekja athygli á því að það er hægt að gera hér vel og margir hafa gert vel. En það er sama, samt sem áður er víða illa að fólki búið og nær ekki nokkurri átt hvernig fólk sættir sig við þann aðbúnað. Grundvallaratriði eftir svona rannsókn eru fyrirbyggjandi aðgerðir svo að komið verði í veg fyrir atvinnusjúkdóma. Frsm. minntist á stofnun í Svíþjóð. Ég þekki vegna kunningsskapar við einn mann þar í forustusveit nokkuð til þessarar stofnunar. Einnig er mér kunnugt um að í Svíþjóð eru sérstakir þjálfunarskólar þar sem verkstjórar og aðrir forsvarsmenn fyrirtækja eru sérstaklega þjálfaðir til að koma í veg fyrir að atvinnusjúkdómar eigi sér stað, með sérstökum athugunum og sérstakri þjálfun. Í þeim skólum er lögð áhersla á að heilsa manna sé það mikilvægasta sem manninum er gefið, heilbrigði, full afköst og lífsánægja, þetta haldist allt í hendur. Þeir hafa gert sér grein fyrir því að hér er stórmál á ferðinni. Ég vil að lokum undirstrika stuðning minn við þessa till. og einnig vekja athygli á því, að hún er mjög mikilvæg og ætti að fá hér góða og skjóta afgreiðslu, en alls ekki að lognast út af í nefnd.



Herra forseti. Ég vil eins og hv. síðasti ræðumaður lýsa stuðningi við þetta mál. Það er alveg ljóst að hér er fjallað um efni sem snertir mjög marga þætti þjóðfélagsins. Það snertir ekki einungis þær stéttir sem sérstaklega voru nefndar í ræðu flm. Mikið vinnuálag er nokkuð sem ég held að flestir íslendingar þekki mjög vel. Það þarf ekki verkamenn og iðnaðarmenn til þess að um sé að ræða svo mikið vinnuálag á fólki að það eigi erfitt með að njóta nokkurra frístunda eða njóta fjölskyldulífs, eins og hv. 1. landsk. þm. sagði áðan. Þegar ég nefni fjölskyldulíf, þá er það í raun og veru sérstaklega með það í huga sem ég stend hér upp. Ástæðan til þess er sú, að ég hef kynnst meðferð slíkra mála sem þessa, sem hér liggur fyrir, nokkuð í félagsmálanefnd Norðurlandaráðs. Á vegum þeirrar nefndar hefur verið gert verulegt átak til þess að kynna mönnum þær rannsóknir sem unnar hafa verið á þessu sviði. Sérstaklega kom þetta fram á ráðstefnu sem haldin var í Porsgrunn í Noregi í fyrrasumar og fjallaði um vinnuumhverfi. Til skamms tíma hafa menn fyrst og fremst haft hugann við hættuleg efni og nánasta umhverfi á vinnustað, ýmislegt sem annaðhvort er sjáanlegt, hægt er að finna lykt af eða festa hönd á á vinnustaðnum og getur verið hættulegt heilsu manna. Nýrra fyrirbrigði og mjög athyglisvert eru þó rannsóknir sem gerðar hafa verið á streitu í atvinnulífinu, og þá vitna ég enn til Svíþjóðar eins og tveir hv. síðustu ræðumenn. Á þessari ráðstefnu flutti, að mér þótti, langathyglisverðasta erindið sænskur læknir, sem heitir Lennart Levi og starfar við svo kallað Stressforskningsinstitut sem er í tengslum við Karolinska sjukhuset í Stokkhólmi. Þessi maður hefur starfað að þessu verkefni um árabil ásamt starfsbræðrum sínum, skrifað mjög mikið bæði á vegum sinnar eigin stofnunar og fyrir Alþjóðaheilbrigðismálastofnunina. Þessi maður dró fram ýmis atriði sem okkur sýnast á mörgum vinnustöðum vera nokkurn veginn sjálfsögð og mjög algeng. Hann benti á hvernig á einfaldan hátt mætti einungis með upplýsingastarfsemi kynna fólki aðferðir til þess að draga úr margnefndri streitu sem hrjáir marga í okkar þjóðfélagi, fólk af öllum stéttum. Og rannsóknir rakti hann sem höfðu verið gerðar á því hvernig heimilislíf manna, sem voru ofhaldnir streitu í vinnu sinni, varð, hvernig heilsa þeirra varð - og ekki einungis þeirra eigin heilsa, heldur heilsa maka þeirra og barna. Það er sem sé um mál að ræða hér sem ekki einungis snertir þá launþega sjálfa sem um er að ræða, eða eftir atvikum atvinnurekendur, heldur er hér einnig um mál að ræða sem snertir börnin, makana og heimilin. Ég held þess vegna að það verði ekki of mikil áhersla lögð á félagslæknisfræðilega þáttinn í þeim rannsóknum sem um er talað í þessari þáltill. Þegar við lesum texta þáltill. sjáum við að það er um viðamikið verkefni að ræða. Það á að gera mjög flóknar rannsóknir. En ég held að við megum ekki láta hugfallast þess vegna, heldur hugsa til þess að þegar hafa verið gerðar í veröldinni mjög miklar og góðar rannsóknir sem við getum verulega stuðst við. Vitanlega er sumt af þessum rannsóknum gert við aðstæður sem eru alls ekki í okkar litla þjóðfélagi. Við höfum t.d. ekki verksmiðjur af þeirri stærð að sá, sem vinnur þar við færiband frá morgni til kvölds, veit varla í hvaða tilgangi hann vinnur það verk. Hér eru fyrirtækin og aðstæðurnar svo litlar að hver launþegi ætti að finna hver tilgangur er með framlagi hans. Þetta nefni ég sem dæmi um vandamál sem geta verið ótrúlega ólík í litlu þjóðfélagi og stóru. Engu að síður hafa þegar verið gerðar merkar rannsóknir sem nefnd sérfræðinga um atvinnusjúkdóma gæti haft verulegt gagn af. Og ég vil benda á að það væri vafalaust hægt með milligöngu þeirrar nefndar Norðurlandaráðs, sem ég gat um, að útvega töluvert efni sem gæti létt þetta starf.



Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja þessar umr. og hef í rauninni ekki miklu við að bæta, en ég vil þakka hv. tveim þm., Jóni Árm. Héðinssyni og Ragnhildi Helgadóttur, fyrir góðar undirtektir. Mér finnst þær undirtektir og ræður þeirra beggja lofa góðu um framgang þessa máls og séu í rauninni staðfesting á því að þetta málefni sé orðið svo brýnt að það megi ekki bíða að hefjast handa um það. Það er alveg rétt ábending hjá hv. þm. Ragnhildi Helgadóttur, að rannsóknir af þessu tagi hafa verið gerðar á vegum Norðurlandaráðs og einnig í Svíþjóð, svo ég viti til. Ég veit að þessar kannanir er hægt að fá og væri alveg sjálfsagt að útvega þær handa þeirri n. sem fær þetta mál til umfjöllunar.



Herra forseti. Á þskj. 61 höfum við leyft okkur að endurflytja till. til þál. um heildarlöggjöf varðandi málefni þroskaheftra. Þessi till. var flutt á þinginu í fyrra, en varð þá eigi útrædd, en flm. eru ásamt mér Karvel Pálmason, Ragnheiður Sveinbjörnsdóttir, Sigurlaug Bjarnadóttir, Bragi Sigurjónsson og Jónas Árnason. Tillgr. er svo hljóðandi: „ Alþ. ályktar að skora á ríkisstj. að láta undirbúa og leggja fram frv. til l. um heildarskipulag varðandi öll málefni þroskaheftra. Löggjöfin taki mið af þessum meginatriðum: 1) Stefnt skal að hví að koma á heildarkerfi, framtíðarskipan í samræmi við þau viðhorf sem ríkja í þessum málum og þær þjóðir byggja á sem lengst eru á veg komnar. 2) Löggjöfin spanni þannig yfir heilsugæslu, kennslu og þjálfun og félagslega þjónustu hvers konar og samræmi alla þessa þætti undir einni heildarstjórn.“ Ég get tekið undir orð hv. 3, þm. Reykv. í upphafi fundar í dag um það, hve bagalegt getur verið að fá ekki svarað á þinglegan hátt fsp. hér. Önnur fsp. á dagskrá fyrri fundarins hér í dag laut að því málefni sem hér er nú til umfjöllunar, og vildi ég undirbyggja að vissu leyti málflutning minn í dag með því hvernig svör hæstv. ráðh. félagsmála, sem með Styrktarsjóð vangefinna fer, yrðu. Þrátt fyrir það að um mánuður eða meira sé liðið frá því að ég kom þessari fsp. á framfæri, þá hefur henni ekki fengist svarað enn. Við höfum aðeins töluna í fjárlagafrv., hvernig hún er, og við, sem að þessum málum störfum, getum ekki sætt okkur við hana og viljum ekki trúa því að ætlunin sé að hún standi þar áfram óbreytt. því vildum við fá viss svör frá hæstv. félmrh. þar að lútandi. En ég sleppi hins vegar ekki tækifærinu til að mæla fyrir þessari till. nú, því að eflaust er það ekki neitt aðalatriði hvernig fer með styrktarsjóðinn, það er stór veigamikill þáttur hér i, en ekkert aðalatriði þó. Ég held að tilefnið að þessari till. hafi aðallega verið að þegar við, sem höfum starfað nokkuð að þessum málum á áhugasviðinu, fórum að kynna okkur hvernig þessum málum var háttað á Norðurlöndum, þá sáum við að ástandið hjá okkur einmitt varðandi löggjöfina var hið bágbornasta. Það ríkti ringulreið á þessu sviði, það var enginn aðill í stjórnkerfinu sem var ábyrgur. Það var alltaf verið að velta málefnum þessa fólks frá einu rn. til annars. Allir aðilar, sem til var leitað í rn., vildu gera sitt besta, en það heyrði bara ekki nákvæmlega undir þeirra verksvið, og síðan hélt þessi píslarganga þessa fólks áfram milli rn. æ ofan í æ. Það var sem sagt enginn sem tók ábyrgð á sama hátt og gert er á Norðurlöndunum, þar undir félmrn., þar sem ábyrgur aðili í stjórnkerfinu sér um öll þessi mál og starfandi er einnig samstarfsnefnd milli hinna ýmsu rn. sem vinnur svo undir stjórn þessa aðila í félmrn. Annað aðalatriðið varðandi till. af þessu tagi er það, hvað við höfum allt of lengi lokast inn í einangrunarstefnunni, sem ég vil kalla svo, innilokunarstefnunni, hælisstefnunni. Það er ekki langt síðan sú stefna var allsráðandi hér á landi að þessa einstaklinga ætti að loka inni, það ætti að vísu að gera þar all vel við þá í mat og drykk, en lítið umfram það, það væri sennilega best og happasælast að gleyma þeim sem allra mest. Umfram allt kannske leiddi þessi stefna til þess, að þessir þjóðfélagsþegnar urðu hvorki sér né þjóðfélaginu til nokkurs gagns, hvað þá hamingju. Hér er vitanlega um að ræða glötuð ár, glataða möguleika fjölmargra einstaklinga, og við því verður ekkert gert nú. Aðhlynningin ein er þar möguleg með mest af þessu fólki. Þegar við á Austurlandi fórum t.d. að vinna að okkar málefnum, þá vildum við snúa af þessari braut, af þessari heimilisbraut, og fara aðrar leiðir sem nú ryðja sér æ meira til rúms alls staðar í kringum okkur og raunar er þegar farið að bera mikið á hér á landi. Við urðum hins vegar að fara í það enga að síður, vegna þessara mörgu vanræktu einstaklinga sem höfðu verið vanræktir ár eftir ár, að láta það verða okkar fyrsta verk að byggja heimili til aðhlynningar fyrir þá. Mér er það enn þá minnisstætt að við fluttum hér fyrir fjórum árum till. til þál. um könnun á .málefnum vangefinna í þeim landsfjórðungum þar sem engin heimill voru og möguleika á því að reisa þar heimili eða stofnanir sem þjónuðu þessu fólki. Flm. með mér voru þeir hv, þm. Karvel Pálmason og Vilhjálmur Hjálmarsson,núv.menntmrh.Þessi till. fékk ágætar undirtektir hér á Alþ. sem betur fer, hún var samþ., og fyrsta raunverulega könnunin á þessum málum fór þá fram. Það var búið að kasta henni að vísu nokkrum sinnum á milli rn., en endirinn varð sá, að þáv. heilbrrh., Magnús Kjartansson, tók þetta inn í sitt rn., þó það ætti reyndar alls ekki þar heima, og lét framkvæma þessa könnun. En viðbrögðin við þessari till. okkar utan frá voru allmerkileg. í lestri formanns allshn. á umsögnum um þessa till. okkar komu fram þau sjónarmið sem ég var að lýsa áðan um einangrunar og innilokunarstefnuna. Þar var sem sagt því óbeint lýst yfir af þeim aðila, sem þá hefði átt að hafa mesta og besta þekkingu á þessum málum, að lausnin í þessu máli væri eitt stórt allsherjarhæli á Íslandi fyrir þetta fólk, þar ætti í raun og veru að geyma það allt saman. Ég man eftir hve við sátum dolfallnir undir þessum lestri, og sá mæti maður, Björn Kr. Björnsson, sem las þessa umsögn hér upp þá, hann sagði á eftir: „Því miður varð ég að lesa þetta, en það tók á taugarnar.“ Framtíðarstefna okkar í þessu máli hlýtur að byggjast á því að brjótast út úr þessum vítahring sem við höfum því miður allt of mikið lokast inni í. Smám saman er allt það fólk, - ég vona allt það fólk, sem að þessu máli vinnur, að taka upp aðra og breytta stefnu, - stefnu sem er í takt við nútímastefnu hvarvetna, - stefnu sem má kenna við þjálfun, hæfingu eða jafnvel lækningu að nokkru leyti. Ég held að það væri full þörf á því, að í framhaldi af þeirri könnun, sem gerð var hér árið 1974, yrði gerð úttekt á hælunum okkar, á heimilunum okkar sem þó þegar eru til staðar, þar sem mörgu er því miður allt of ábótavant, þar sem allt er því miður af allt of skornum skammti. Kópavogshælið t.d. er að allra sérfróðra manna mati langtum ofsetið. Alveg sama er að segja um Sólborgu á Akureyri. Þetta leiðir auðvitað til þess að aðstaða verður hvergi nægilega góð og þau verkefni, sem á að sinna á þessum stofnunum, hljóta meira og minna að verða útundan. Ég held að í þessu tilliti eimi enn eftir af þessari allsherjarhælisstefnu: einangrun, innilokun þessa fólks. Það má segja að til þess að það verði að veruleika, sem hér er farið fram á, þurfi mjög mikið samræmt átak margra aðila. En það vill nú svo vel til að málefni þroskaheftra hafa verið mjög í sviðsljósinu að undanförnu. Ég tel að það hafi verið mjög gott, svo langt sem það nær. Ég vona a.m.k. að þetta sé ekki bara þess vegna, að þessi málefni hafa vakið svo mikla athygli og hinir og þessir aðilar hafa veitt þessu lið, að fólk hugsi með sjálfu sér að þar sé um það að ræða að með því að leggja þar fram einhver viss framlög, einhverja allsherjarfriðþægingu í sambandi við þetta fólk, geti það síðan sofið svefni hinna réttlátu á eftir því nú sé það búið að leggja fram sitt framlag og þurfi svo ekki meira um það að hugsa. Það vona ég að sé ekki. Ég vona að þetta sé einmitt upphaf vakningar í þessum málum, upphaf þess að fólk hugsi raunverulega um þessa þegna sem venjulegt fólk, sem fólk sem hægt er að koma til þroska, sem fólk sem hægt er að hjálpa ef því er sinnt frá fyrstu tíð. Ég ætla ekki að draga neitt úr áhugastarfinu.allt okkar starf hefur byggst á því til þessa og samfélagsþátturinn hefur orðið útundan, því miður, það má enginn skilja orð mín svo að ég sé að amast við þeim áhugahópum sem hafa unnið hér verulegt starf. Á þeim hefur það byggst sem gert hefur verið, og í þessum áhugasamtökum starfa ég - en ég segi: af illri nauðsyn. Hér er nefnilega um að ræða samfélagsverkefni númer eitt, og við vitum að ef samfélagið tekur þetta að sér af fullum myndarskap og af fullu raunsæi, þá þarf vissan forgang fjármuna í þessu efni. Þetta fólk, það kallar í upphafi á aukna fjármuni sér til handa. En þetta fólk skilar þjóðfélaginu þessu bara aftur í ríkum .mæli í starfi sínu úti í þjóðfélaginu sjálfu, ýmist á vernduðum vinnustöðum eða í venjulegu starfi. Ég held að þetta dæmi hafi nefnilega ekki verið gert upp eins og það liggur fyrir þegar allt er skoðað. Ef byrjað er á þessum einstaklingum nógu snemma, þeir þjálfaðir og þroskaðir, þá er hreint ótrúlegt, - og það þekkja allir sem nálægt þessum málum hafa komið og að þeim unnið af alvöru, - það er hreint ótrúlegt hve langt þetta fólk nær og til hve mikils þroska er hægt að koma því. Ég segi því að við þurfum ekkert að vera hrædd við að veita þessu forgang fjármuna nokkurn tíma, síður en svo, jafnvel ekki þeir sem andstæðastir eru samneyslusjónarmiðunum. Þetta skilar sér nefnilega aftur. Það er rétt, eins og bent var á í nál. hér í fyrra, fjármagn hefur skort til átaka á þessu sviði. Það gerir það auðvitað viða, og auðvitað eigum við alltaf að vera menn til þess að taka á okkur þær byrðar sem fylgja aukinni samneyslu, ekki síst þegar hún beinist í þessa átt. En ég legg áherslu á það og við flm. allir að undirstöðuna vantar hjá okkur, það vantar heillegt skipulag sem byggja verður á. Það er nákvæmlega sama hvar fólk kemur nú saman til að ræða þessi mál, sérfróðir aðilar. Þeir ljúka upp einum munni um það að hér sé vöntunin mest, á heildarlöggjöf sem spanni öll þessi svið sem getið er um í till. og að ábyrgur aðili í stjórnkerfinu hafi hér fulla og óskoraða yfirstjórn. Við höfum nýlega stofnað landssamtök til að vinna að þessum málum, og ég legg áherslu á að þau samtök, Þroskahjálp, eru fyrst og fremst stofnuð til þess að knýja á samfélagið um það, að það taki þetta verkefni alfarið á sína arma. Við ömumst ekki við áhugahópunum, við erum sjálf í þeirra hópi, þetta eru samtök áhugahópa. En við sjáum að við komumst ekki áfram nema sé tekið á þessu raunhæft af samfélaginu sjálfu, af stjórnvöldum, Það er aðalverkefni okkar. Ég flutti ítarlega framsöguræðu fyrir þessu máli í fyrra og ég vil aðeins í lokin stikla á nokkrum atriðum úr grg. sem sérstök áhersla er lögð á þar. Í fyrsta lagi skortir alla heildarlöggjöf sem varðar alla helstu þætti í vanda þessa fólks. Til eru aðeins lög um fávitastofnanir frá árinn 1967 sem eru hvort tveggja of þröng og um margt úrelt í ljósi nýrra viðhorfa. Þetta blasir við á flestum sviðum og þó einkum í vissri vanrækslu samfélagsins hvað snertir þroskun og þjálfun þessa fólks. Ber þó síst að vanmeta það sem vel hefur verið gert. Það þarf fjármagn til margs í þessu efni. Það þarf ekki bara fjármagn til þess að byggja upp stofnanir og heimili eða byggja upp verndaða vinnustaði. Ekki er síður mikilvægt að huga að menntun þess fólks sem getur svo komið þessum þroskaheftu einstaklingum til hjálpar. Það hefur líka verið vanrækt að miklu leyti. En höfuðatriðin, sem ganga verður út frá í málefnum þroskaheftra, eru jafnrétti til þeirra samfélagslegu gæða sem aðrir njóta og aðhæfing þessa fólks að þjóðfélaginu í eins ríkum mæli og mögulegt er með skipulegum aðgerðum. Í hvoru tveggja varðar það mestu að starfið sé hafið sem fyrst, því meiri eru möguleikarnir til sem eðlilegastra lifnaðarhátta, því meiri eru þroskamöguleikarnir almennt. Ráðgjafaþjónusta, ráðgjafar- og greiningarstöð fyrir þroskahefta þarf að komast á sem fyrst því að hvert glatað ár hins þroskahefta er honum dýrt. Ég veit að hér er komið upphaf að, hér er verið að stiga fyrstu skrefin í Kjarvalshúsinu. En það dettur engum í hug að þar sé búið að koma á fót þeirri greiningarstöð sem þarf að koma á. Hér vantar miklu stærra átak. Og ég bendi þá alveg sérstaklega þá á þjónustu við landsbyggðina í þessum efnum, eins og t.d. norðmenn hafa komið á til mikillar fyrirmyndar. Þar hafa þeir í einstökum fylkjum skipulagt slíka þjónustu og um leið kynnt fólki alla möguleika sem fyrir hendi eru. Þá möguleika er suma ekki að finna hjá okkur í dag. Reykjavík er að vísu komin nokkuð á veg, en landsbyggðin á enn fárra eða engra kosta völ. Í nýrri heildarlöggjöf kæmi því vel til greina að skipta landinu í nokkur svæði með tiltölulega rúmri heimastjórn í málefnum þroskaheftra, en undir stjórn ráðgjafamiðstöðvar og ráðuneytis hér í Reykjavík. Ég sé ekki ástæðu til að hafa um þetta fleiri orð. Ég treysti því og trúi að þetta mál fái skjótan og góðan framgang hér á Alþ. nú þrátt fyrir vissan misskilning sem hér kom upp á síðustu dögum þingsins í fyrra. Sá misskilningur er, að ég hygg, þegar fullleiðréttur. Því vona ég að við fáum þessa till. samþ. Sú heildarlöggjöf, sem þessi till. beinist að, á að vera rúm og af víðsýni gerð. Hún þarf að tryggja rétt hins þroskahefta, jafnrétti við aðra þegna, og hún á að beinast að því að koma hverjum og einum sem lengst á þroskabraut með námi og þjálfun, svo að hinn þroskahefti megi verða sem hlutgengastur í samfélaginu, eigi þar sína fyllstu möguleika. En án samræmds og skipulegs átaks verður þessu marki seint eða ekki náð, og því flytjum við þessa till. á ný. Ég vil svo, herra forseti, leyfa mér að leggja til að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Ég er ein meðal flm. þessarar till., en þarf ekki miklu við að bæta það sem hv. þm. Helgi F. Seljan skipti sem það er lagt fram. Ég vil aðeins taka skipti sem það er lag fram. Ég vil aðeins taka sérstaklega undir fáein atriði sem hann kom inn á, og það er þá þetta fyrst, að ég held að sú löggjöf, sem þessi till. vonandi leiðir til. verði að vera rúm. Hún verður að vera rúm. Þung, þröng og einstrengingsleg lög um þetta efni gætu unnið málinu mikið tjón. Ég er sannfærð um að þeir aðilar sem til verða kvaddir að gera þessa löggjöf úr garði - eða ég alla vega vona að þeir geri sér í upphafi grein fyrir því. Við hörmuðum það, sem að þessari till. stóðum í fyrra, að hún komst ekki í gegnum þingið. Ég fyrir mitt leyti vildi taka gilda þá skýringu sem okkur var gefin um að þessi mál væru í athugun hjá þremur hlutaðeigandi ráðuneytum í þar til kjörinni samstarfsnefnd. En ekki er sýnilegt, að nokkur árangur hafi orðið af starfi þeirrar n., þannig að það er vissulega tímabært að hraða nú eftir föngum skipun þessarar n. og heimildarlöggjafar um þessi efni. Það, sem ég vil einnig leggja sérstaka áherslu á og undirstrika, er þetta, að með sérstakri löggjöf um málefni þessa fólks er ekki stefnt að því eða á ekki að vera stefnt að því að draga það í sérstaka dilka og skipa á sérbása í þjóðfélaginu, heldur er einmitt meginmarkmiðið að gera lífskjör fólksins, sem þannig er háttað um, sem allra eðlilegust, eftir því sem hægt er að með almennari löggjöf um málefni þessa fólks, en aðeins með sérstöku tilliti til sérþarfa sem þar eru fyrir hendi. Það er sem betur fer mjög vaxandi skilningur á þessum málum. Það hefur þótt fram til skamms tíma sjálfsagt að byggja sérstofnanir sem þetta fólk væri sett á til varanlegrar geymslu, fram til æviloka í verstu tilfellum. En hér hefur orðið stefnubreyting. Skilningur manna hefur vaknað á því, að með mörgu af þessu þroskahefta fólki búa meiri möguleikar, bæði til sjálfsbjargar og til almennrar þátttöku í eðlilegu þjóðfélagi, margfalt meiri en gert hefur verið ráð fyrir. Þar fyrir er það vafalaust rétt að stofnanir verða ekki úr sögunni. Það verður alltaf viss hluti þroskahefts fólks sem ekki er hægt að láta njóta hinnar almennu þjónustu sem veitt er á skólasviðinu, í heilbrigðisþjónustunni og á hinu félagslega sviði. Þar verðum við að hafa sérstaka aðstöðu til að taka við þessum einstaklingum. En meiri hluti þessara einstaklinga verður að komast inn í hið eðlilega stjórnunarkerfi landsins þannig að ekki verði gert meira úr vanköntum þess heldur en þörf er á. Ég vil líka leggja áherslu á það, að sérstakar stofnanir, sem reistar kunna að verða og hljóta að verða reistar til að þjóna málefnum þessa þjóðfélagshóps, mega ekki vera allar á sama stað, Við höfum haft tilhneigingu til þess að hafa slíkar stofnanir hér á höfuðborgarsvæðinu, og að sjálfsögðu rísa þær upp hér fyrst. En þær verða að koma jafnframt úti um landsbyggðina þannig að aðskilnaður fjölskyldu og þroskaheftra einstaklinga sé ekki meiri en framast er þörf. Ég veit því miður mörg dæmi um það, að fólk utan af landi hefur beinlínis orðið að flytjast búferlum úr heimabyggð sinni vegna þess að börnum þess eða fjölskyldumeðlimum, sem þroskaheft voru, voru engin skilyrði sköpuð heima fyrir, og þetta út af fyrir sig talar sínu máli. Engum einstaklingi fremur en þeim, sem er þroskaheftur, er þörf á aðhlynningu og umhyggju fjölskyldu sinnar og aðskilnaður einmitt undir þessum kringumstæðum er margfalt alvarlegri heldur en þar sem heilbrigðir einstaklingar eiga í hlut. Ég vil enn fremur leggja áherslu á það, sem raunar kom fram í framsöguræðu frsm., að ráðgjöf til aðstandenda og hin svokallaða greiningarstöð eru eitt af þeim atriðum sem við þurfum í upphafi að leggja megináherslu á, að vandamál og vöntun þessa fólks verði sem allra fyrst á æviskeiðinu greind þannig að hægt sé að gera sér grein fyrir hvar aðstoðar er helst þörf og á hvaða sviði. Ég ætla ekki að fjölyrða frekar um þetta. Málinu hafa verið gerð ítarleg og góð skil af 1. flm. En ég vil aðeins ítreka þá von mína að hv. Alþ. afgr. þetta mál fljótt og vel nú, þannig að ekki þurfi að verða að frekari töf á aðgerðum í málinu.



Forseti. Mér fannst ég ekki geta látið hjá líða að lýsa yfir stuðningi mínum við þessa þáltill. sem hér er komin fram. Ég fagna þeim áhuga sem nú kemur fram á Alþ. og hefur sérstaklega verið áberandi nú í haust fyrir málefnum minnihlutahópa sem allt of lengi hafa orðið út undan í umr. hér á þingi um betra fyrirkomulag á málefnum þeirra, og ég vitna t.d. til dagskrár á 23. og 24. fundi Alþingis sem haldnir eru hér í dag, þar sem um er að ræða a.m.k. fjórar fsp. og eitt mál um þessa minnihlutahópa, sem bendir til þess að nú sé kominn tími að áliti alþm. til að beina kröftum sínum meira inn á vettvang þessa fólks. Ég minnist þess, þegar ég sat á þingi stuttan tíma í árslok 1974, að ég flutti nokkrar brtt. við fjárl. sem voru á þann veg að meira fjárframlag kæmi úr ríkissjóði til einstakra hópa, m.a. vangefinna, þroskaheftra og fleiri slíkra hópa, og ég man hvað ég varð undrandi þegar ég horfði á meiri hluta Alþ. fella allar þessar till. við atkvgr. Ég hugsaði þá á eftir að mikið þyrfti að skýra betur út fyrir þeim mönnum, sem á Alþ. sætu, hve gífurleg vandamál hér væri um að ræða og hvað það væru margir einstaklingar sem færu varhluta og stæðu illa í lífsbaráttu sinni fyrir það að hér á Alþ. væri lítill skilningur á málefnum þeirra. Það hefur allt of lengi ríkt á Íslandi áhugaleysi um þá sem eru sjúkir eða hafa á einn eða annan veg verri möguleika til lífsafkomu heldur en þeir sem heilbrigðir eru. Það speglast oft í ræðum manna og riti barátta fyrir þeirri stétt sem við köllum millistétt og ræður ríkjum á hinum almenna vinnumarkaði, en um leið gleymast málefni þeirra sem hafa ekki þennan sama möguleika og eru jafnvel sjúkir, komnir um aldur fram, hafa skilað sínum vinnudegi eða eru ungir og þurfa á ýmissi aðstoð að halda til þess að ná því markmiði í lífinu að geta orðið nýtir þjóðfélagsþegnar þegar þeir hafa aldur til. Ég minnist þess líka á þessum haustdögum þegar ég var hér á þingi, að það kom til mín ung kona, sem átti þroskaheft barn, hér niðri í þingi og bað mig í guðs bænum að koma því á framfæri að sá hópur, sem tilheyrði þroskaheftum, væri í svo miklum vandræðum að það þyrfti endilega að reyna að koma því í gegnum fjárl. að þeir fengju meira fé úr ríkissjóði til sinna starfa, hæði til þess að auka möguleika þessa fólks til frekara náms og einnig til að aðstoða þá, sem að þeim standa, til að geta gert betur fyrir þessa einstaklinga sem sjúkir eru. Hún vitnaði til stjórnarskrárinnar og sagði: Það gerist hvergi nema á Alþ. að breyting verður á högum þessara einstaklinga, því það eruð þið sem eruð ábyrgir fyrir því að svo er ástatt í þessu þjóðfélagi að þetta fólk er meira og minna út undan og það gleymist, það er ekkert fyrir það gert eða mjög takmarkað. Þar verður að verða breyting á og hún verður að koma frá Alþingi. - Þetta var rétt, því að á Alþ. fara fram atkvgr. og ákvarðanir eru teknar um það hvernig þessu fólki á að liða í framtíðinni og hvernig verður að því búið. Ég vitna til heimsóknar þessarar konu til að leggja áherslu á að hún var fulltrúi margra sem þurfa sannarlega á þessari aðstoð að halda. Hún er nú komin í fremstu röð baráttufólks fyrir hag þessa fólks, og ég vonast til þess að núna í framhaldi af þeim áhuga sem nú ríkir á Alþ., sjái þetta fólk fram á bjartari daga þar sem alþm. sýni þessu fólki meiri skilning og séu tilbúnir að takast á við þann vanda sem þetta fólk býr við. Ég fagna þessari till. og ég vonast til að við sjáum fleiri slíkar áður en langt um liður og allt fari í þann farveg að byggja betur í haginn fyrir þetta ágæta fólk.



Herra forseti. Ég vil ekki láta hjá líða að lýsa yfir stuðningi mínum við þessa þáltill. Sannarlega er hér um hóp fólks að ræða sem hefur þörf fyrir að betur sé við það gert en verið hefur. En það er að vísu fleira en löggjöf sem okkur vantar í þessu efni, og ég held að það, sem á undanförnum árum hefur e.t.v. háð okkur einna mest í því að hægt væri að gera það sem þurfti fyrir þetta fólk, sé skortur á sérmenntuðum starfskröftum. Það byggist á því, eins og getið hefur verið um hér, að það hefur orðið nokkur stefnubreyting á undanförnum árum í meðferð þessa fólks og hún er að verulegu leyti í því fólgin að hafa stærri hluta af þessu fólki í skólum landsins og á sérstofnunum þar sem það fái þjálfun, andlega og líkamlega, og til þess höfum við ekki haft næga starfskrafta. En ég vil líka taka það fram, að að mínu mati hefur verið gert allmikið fyrir þetta fólk einmitt nú á síðustu árum og að þessi vakning er ekki alveg ný. Áður en Styrktarfélag vangefinna tók til starfa má segja að hér hafi verið þögn um þetta fólk. En tappagjaldið svonefnda gjörbreytti aðstöðunni. Þá var aukið rými fyrir þetta fólk á stofnunum, og það verður að segjast að þá var sú stefna uppi viðast hvar í heiminum að þetta fólk væri inni á stofnunum, a.m.k. verulegur hluti af því, og væri þar a.m.k. um tíma á meðan verið væri að sjá til hvort hægt væri að koma því út í lífið. En eftir að tappagjaldið kom var ekki bara það sem skeði, að aukið væri rými á stofnunum fyrir þetta fólk, heldur voru reistar ýmsar mjög myndarlegar stofnanir af Styrktarfélagi vangefinna, þ. á m. dagheimili, þar sem þetta fólk gat fengið sérkennslu og afþreyingu, og einnig nú á síðustu árum vinnustaðir, sem gera mjög mikið gagn. Hér var minnst á Kjarvalshúsið sem er til fyrirmyndar að mínu viti, en hins vegar vantar mikið á að það geti fullnægt þörfum í þessu efni. Þar að auki hefur það skeð núna á síðustu árum að í mörgum skólum landsins eru komnar sérdeildir þar sem þroskaheftir fá sérkennslu, og það er einmitt þessi stefna sem í okkar nágrannalöndum hefur rutt sér mjög til rúms. En allt er þetta af vanefnum gert og ein s og ég segi fyrst og fremst líklega vegna þess að okkur hefur vantað starfskraftana. Alþ. aftur á móti hefur e.t.v. ekki alltaf verið nógu vel á verði, því það skeði svo að það komu aðrir hópar og þeir þurftu að fá hluta af tappagjaldsfjármagninu sem upphaflega var ætlað til þroskaheftra, og við verðum að gæta okkar á því, þegar við færum þetta allt undir samfélagið og við fáum kannske ágæta löggjöf, að það fari ekki þannig að sú brýning, sem hefur verið frá Styrktarfélagi vangefinna og nú félaginu Þroskahjálp, þynnist út þegar þetta er komið inn í kerfið þar sem margir eru sem vilja fá sína sneið af kökunni. Ég vona að svo verði ekki og að þessi sjóður, sem hefur verið þroskaheftum mikil hjálp á undanförnum árum, fái að vera það áfram og að þeir fái að njóta hans og þeirra nýjunga sem fram koma á hverjum tíma.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Ég vil þakka hv. þm. fyrir að hafa tekið svo vel undir þessa till. og bent á ýmis viðbótaratriði sem ég kom ekki inn á í framsögu minni. Ég get alveg sérstaklega tekið undir það með hv. þm. Eyjólfi Sigurðssyni, að margir eru þeir hópar sem út undan verða í okkar þjóðfélagi. Þó er það alveg sérstakt með þennan hóp. Þessi hópur manna hefur litla sem enga möguleika á því að tala sínu máli sjálfur. Að því leyti ti1 er hann svo sérstakur. Að því leyti til þurfum við enn frekar að vera á verði gagnvart honum. Þetta fólk hefur ekki möguleika á því að ná sánum rétti af eigin afli. Ég tek undir það með hv. þm. Sigurlaugu Bjarnadóttur, eins og ég sagði reyndar í framsögu, að löggjöf af þessu tagi ætti að vera rúm. Hæstv. menntmrh. hafði þau orð á fjölsóttum fundi nú á dögunum uppi á Hótel Esju. að hann hefði óttast það nokkuð, eins og hv. þm. Sigurlaug Bjarnadóttir kom inn á, að með því að vera með sérstaka heildarlöggjöf fyrir þetta fólk værum við að loka það eitthvað af. Hann sæi nú, sagði menntmrh., að þetta væri alrangt. Við þyrftum nú að komast út úr þeirri stöðu sem við erum í nú í þessum efnum og við gætum það aldrei nema með sérstakri heildarlöggjöf varðandi málefni þessa fólks. Ég segi því: Þegar sú löggjöf hefur komið til framkvæmda, svipuð þeirri löggjöf sem nú ríkir á Norðurlöndunum, þar sem menn standa þó miklu framar en við í þessum efnum, - þegar sú löggjöf hefur komið að gagni, þá yrði hún ef til vill óþörf. Ég tek undir það, að þá kann sú löggjöf að verða með öllu óþörf, þá getur þetta fólk hreinlega fallið inn í hið almenna kerfi á hverju því sviði sem er. En meðan við eigum svona mikið eftir og sérstaklega í skipulagsmálefnum þessa fólks, þá verðum við að fá ábyrgan aðila í stjórnkerfinu, sem sinnir þessum málefnum sérstaklega, og samræmda heildarlöggjöf þar um. Það var komið inn á það hér áðan að í fyrra hefði verið álitið að rn. væru að kanna þetta mál sín á milli. Vissulega hefur eitthvað verið gert á þessu sviði og rn. hafa eflaust reynt að samræma sitt starf. En samstarfsnefnd af því tagi, sem ég á hér við og við flm., er ekki til sem virk og starfandi nefnd. Ég vil svo aðeins segja það, að það má enginn skilja orð mín svo að ég sé að vanmeta það áhugastarf sem hefur komið þessum málum eins vel áleiðis þó og raun her vitni og þá alveg sérstaklega og kannske næstum eingöngu hér á Reykjavíkursvæðinu, eins og hv. þm. Oddur Ólafsson kom hér inn á. Það hefur vissulega verið ágætt, svo langt sem það hefur náð. Ég verð hins vegar að játa það sem landsbyggðamaður, að þegar ég fór fyrst að vinna að þessu máli, þá þótti okkur heldur kaldar kveðjurnar frá áhugafólkinu hér þegar við komum með okkar vandkvæði til þess. Það var ekki andstaða eða neitt því um líkt, síður en svo. En við áttum bara að leita hingað með okkar vandamál. við áttum ekki að leysa þau heima í héraði, eins og við viljum og eins og allir telja nú alls staðar nauðsynlegt að gert sé. Ég ætlaði, eins og ég sagði hér 3 upphafi. að spyrjast fyrir um Styrktarsjóð vangefinna. hver yrðu örlög hans, hver yrði meðferð hans líka í framtíðinni, hvort t.d. landssamtök eins og Þroskahjálp ættu ekki að koma þar inn í, sem stjórnunaraðili, þó að sjóðurinn væri vitanlega í félmrn. Ég fékk ekki svör við því, eins og menn þekkja, vegna hins algjöra ráðherraleysis sem ríkti hér á tímabili í dag. En ég vil taka það fram. að það er síður en svo meining okkar í Þroskahjálp að brýningunni til samfélagsins eigi að ljúka. Við erum að stofna þessi samtök beint til þess að brýna Alþ. og ríkisstj. til þess að taka á þessu á þann eina hátt sem okkur er sæmandi, að þetta sé samfélagslegt verkefni sem okkur beri að sinna og veita vissan forgang bar til við höfum komið því á það stig sem okkur sæmir sem siðmenntaðri þjóð.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja á þskj. 75 till. til þál. um athugun á áhrifum af starfsemi Framkvæmdastofnunar ríkisins og einkum lánveitingum Byggðasjóðs á atvinnu- og byggðaþróun í landinu, svo hljóðandi: „ Alþ. ályktar að fela ríkisstj. að láta kanna hvaða áhrif fjárhagsleg fyrirgreiðsla Framkvæmdastofnunar ríkisins, sérstaklega Byggðasjóðs, hefur haft á atvinnu- og byggðaþróun í landinu. Sérstaklega skal kanna hvaða áhrif þessi fyrirgreiðsla hefur haft á búsetu fólks, tekjuskiptingu eftir landshlutum og aðstöðumun fyrirtækja eftir staðsetningu og starfsgreinum. Til samanburðar skal höfð í huga þróun sömu mála í Reykjavík og nágrannabyggðum hennar þau 5 ár sem liðin eru frá því að lög nr. 93 24. des. 1971, um Framkvæmdastofnun ríkisins, tóku gildi. Fyrstu niðurstöður þessarar könnunar skulu birta því Alþ. er nú situr. Endanlegar niðurstöður skulu lagðar fram þegar Alþ. kemur saman haustið 1977.“ Þessari þáltill. minni fylgir svo hljóðandi grg: „Hinn 1. jan. 1972 tóku lög um Framkvæmdastofnun ríkisins gildi. Þessum lögum hefur síðan verið breytt og starfsemi Byggðasjóðs verið efld. Stofnunin hefur gefið út greinargóðar skýrslur um starfsemi sína, en þær skýrslur gefa ekki yfirsýn yfir hvaða áhrif starfsemi hennar hefur haft á þróun byggðar í landinu, tekjuskiptingu eftir landshlutum og staðsetningu og starfsskilyrði atvinnurekstrar eftir landshlutum og starfsgreinum. Er því nauðsynlegt að kannað verði hvaða áhrif starfsemi stofnunarinnar og einkum lánveitingar Byggðasjóðs hafa haft á því 5 ára tímabili sem senn er liðið frá því að hún tók til starfa. Æskilegt er að við könnun þá, sem till. þessi fjallar um, verði gerður samanburður við þá landshluta og þá atvinnuvegi sem farið hafa varhluta af fyrirgreiðslu Byggðasjóðs. Byggðasjóður er mjög öflugur lánveitandi í hagkerfinu og getur því haft víðtæk áhrif með starfsemi sinni til góðs og ills. Er því eðlilegt að a.m.k. bráðabirgðayfirlit um áhrif hans verði lagt fyrir það Alþ. sem nú situr, en endanlegar niðurstöður könnunarinnar þyrftu að liggja fyrir þegar Alþ. 1977 kemur saman.“ Herra forseti. Fyrir réttum 1100 árum fluttust til þessa lands einstaklingshyggjumenn sem ekki vildu una því að stjórnvöld réðu málum þeirra í einu og öllu. Sama þjóð byggir enn landið, en sú breyting hefur orðið á hlutskipti þegnanna, að ýmsar opinberar stofnanir hafa æ meir tekið að sér að ráðskast með málefni þeirra. Ein þessara stofnana er Framkvæmdastofnun ríkisins með sínum þrem deildum: áætlanadeild, byggðadeild og lánadeild sem starfrækir bæði Framkvæmdasjóð Íslands og Byggðasjóð. Stofnanir þessa þjóðfélags eru ekki settar á stofn þeirra sjálfra vegna, heldur til þess að annast sameiginlega hagsmuni þeirra einstaklinga sem þetta land byggja, - einstaklinga sem samkvæmt grundvallarreglu lýðræðisins eiga allir að vera jafnir fyrir lögum. Þar sem lögin um Framkvæmdastofnun ríkisins brjóta þessa grundvallarreglu er ærin ástæða til að Alþ. fylgist náið með því hvaða áhrif starfsemi stofnunarinnar hefur á hag fólksins á hinum ýmsu stöðum á landinu. Það, sem ég ætlast sérstaklega til að Alþ. láti kanna, er hvaða röskun þessi starfsemi kann að hafa haft - ekki til þess að vinna gegn uppbyggingu landsbyggðarinnar, þess er vissulega þörf að sinna henni, heldur þvert á móti til þess að kanna hvort hagsmunir einstakra landshluta hafa ekki verið fyrir borð bornir, og má þar nefna hagsmuni Reykjavíkur og Reykjaneskjördæmis. Í þessu sambandi ber sérstaklega að hafa í huga að afskipti stofnunar eins og Framkvæmdastofnunar ríkisins af byggðaþróun ílandinu geta hæglega leitt til þess að hagþróun í landinu verði minni en ella ef ekki er farið að öllu með gát. Ástæðan er einfaldlega sú, að frjáls byggðaþróun og frjáls atvinnustarfsemi hefur tilhneigingu til þess að beinast þangað sem mestrar arðsvonar er að vænta og þar með að ná hámarksframleiðslu landsins. Nú ber hins vegar á það að líta einnig, að hér ríkir ekki þess konar athafnafrelsi og jafnrétti atvinnuveganna sem best getur tryggt alla hagþróun og því er hugsanlega réttlætanlegt að stjórnvöld beini fjármögnuninni frekar í eina átt en aðra. Ég hef hins vegar grun um, þó ekki vissu, að framkvæmd þessara mála hafi verið þannig að hún dragi úr almennri hagþróun í landinu, og ef það er rétt, þá hefur Framkvæmdastofnun ríkisins unnið gegn hagsmunum allra landsmanna, einnig landsbyggðarinnar. Í þessu sambandi þarf einkum að taka þrennt til athugunar: 1) Hvaða áhrif hefur þessi starfsemi haft á tekjuskiptingu eftir landshlutum? Árið 1970 voru meðaltekjur á framteljanda í Reykjavík yfir meðaltali, en í fyrra voru þær undir meðaltekjum. 2) Hvaða áhrif hefur þessi starfsemi haft á dreifingu byggðarinnar eftir landshlutum og aldursskiptingu? Á síðasta ári fjölgaði íbúum Reykjavíkur um 84 og íbúar Reykjavíkur eru nú lægra hlutfall af íbúafjöldanum en var árið 1950. Einnig búa þar nú 46.2% íbúa landsins sem eru 67 ára og eldri, en 1950 var hlutfallið 33.6%. Gjaldheimtendum í Reykjavík fjölgar lítið sem ekkert, en þjónustuhlutfall höfuðborgarinnar eykst jafnt og þétt. 3) Hvaða áhrif hefur þessi starfsemi haft á aðstöðu fyrirtækja til öflunar fjármagns miðað við hvar þau eru staðsett á landinu og í hvaða atvinnugrein þau starfa? Allar þær tölur, sem ég mun nú fara með, eru í ársskýrslu Framkvæmdastofnunar ríkisins 1975 ef einhver vill kynna sér þær hér á eftir. Fram kemur í ársskýrslu Framkvæmdastofnunarinnar árið 1975 að lán Framkvæmdasjóðs, sem einkum lánar til stofnlánasjóða atvinnuveganna, nema samtals það árið á fimmta þúsund millj. kr., þar af fara aðeins 25 millj. til verslunarlánasjóðs og ekkert til Ferðamálasjóðs. Aftur á móti fær Stofnlánadeild landbúnaðarins lánaðar 1387 millj. - og ég vil biðja menn að taka eftir því: 1387 millj. úr Framkvæmdasjóði, sem er 2 millj. kr. meira en nemur heildarútlánum Stofnlánadeildarinnar samkvæmt þessum skýrslum. M.ö.o. hefur Stofnlánadeild landbúnaðarins árið 1975 ekki getað endurlánað allt það fé sem hún fékk úr Framkvæmdasjóði. Árið 1975 voru samþykkt 425 ný lán úr Byggðasjóði að upphæð 1603 millj. kr. Þar af fóru tvö lán til Reykjavíkur að upphæð 15 millj. og 13 lán til Reykjaness að upphæð 148 millj. kr. Aftur á móti fær Austurland - ég tek það bara sem dæmi - 97 lán að upphæð 317 millj. kr. Starfsemi Framkvæmdastofnunar ríkisins er því ekki jafnt í þágu allra landsmanna. Þessari starfsemi er jafnvel stefnt gegn lífs- og starfsskilyrðum íbúa og fyrirtækja í Reykjavík og á Reykjanesi. Sem þm. Reykjavíkur get ég því ekki lengur staðið hjá og horft á að Alþ. láti þetta lengur svo til ganga, heldur hlýt ég að krefjast jafnréttis fyrir mitt kjördæmi, en alls ekki er farið fram á nein forréttindi. Lánadeild og stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins hafa haft nær 6 þús. millj. til úthlutunar árið 1975, á sama tíma og allt bankakerfi landsins er fjárvana. Sú staðreynd hlýtur að vekja okkur einnig til umhugsunar um það hvort lög og rekstur stofnunarinnar samrýmist lýðræðinu. - Herra forseti. Ég hef lokið máli mínu.



Herra forseti. Þingheimur hefur nú hlustað á ræðu hv. flm. till. á þskj. 75 og verð ég að segja að tillagan er athygli verð og er ég því fylgjandi að sú athugun fari fram sem gert er ráð fyrir með till. Það er alveg sjálfsagt að almenningur í landinu fylgist með því hvernig fjármunum er varið og að almenningur og stjórnvöld geri sér grein fyrir því hvort þeir fjármunir, sem látnir eru til útlána, komi að gagni. Ég stend þess vegna ekki upp til þess að deila við hv. flm., heldur vil ég í tilefni bæði af ræðu hans og till. leyfa mér að fara nokkrum orðum um þetta mál og rekja í stuttu máli þróun og sögu mála sem eru skyld því sem gerist í Framkvæmdastofnuninni. Framkvæmdastofnunin er ekki fyrsta stofnunin í landinu sem hefur með höndum stuðning við atvinnuvegina eða hefur það verkefni að koma í veg fyrir atvinnuleysi víðs vegar um landið. Má segja að á undanförnum árum og áratugum hafi ríkisstj. og Alþ. gert mikið með ýmsum ráðstöfunum til þess að byggja upp atvinnulífið víða um land. Fólksstraumurinn utan af landi á Reykjavíkursvæðið hefur valdið stjórnvöldum og öllum hugsandi mönnum áhyggjum. Ýmsir staðir víðs vegar um land hafa góð skilyrði til aukinnar framleiðslu og gjaldeyrisöflunar ef atvinnutæki og vinnuafl eru fyrir hendi. Sjálfstæði þjóðarinnar og velgengni eru undir því komin að möguleikarnir séu nýttir. Alþingi og ríkisstj. gera sér að jafnaði grein fyrir þessum staðreyndum. Þess vegna eru ráðstafanir gerðar til þess að stuðla að atvinnuöryggi og öflun atvinnutækja þar sem þeirra er þörf. Ekki skal farið ítarlega í að nefna mörg dæmi um það, en sé staldrað við og lítillega athugað hvað gerst hefur í atvinnumálum síðustu 30 ár verða nokkur atriði augljós. Nýbyggingaráð var sett á stofn 1944–1945 og hafði það verkefni að afla gagna og fá glögga yfirsýn yfir atvinnuástand um land allt. Verkefni ráðsins var að leiðbeina og aðstoða við öflun atvinnutækja til byggðarlaga, sem sérstaka þörf höfðu fyrir þau. Þess vegna komu 30 nýsköpunartogarar til landsins á árunum 1946–1947. Næst mætti nefna Framkvæmdabanka Íslands sem var stofnsettur 1953. Hlutverk bankans var að efla atvinnulíf og stuðla að arðvænlegum framkvæmdum. Ríkissjóður lagði bankanum til 95 millj. kr. Auk þess fékk bankinn skuldabréf Mótvirðissjóðs, Sogsvirkjunar, Laxárvirkjunar og Áburðarverksmiðjunnar. Þetta var stofnfé bankans. Var bankanum þannig gefinn stór möguleiki strax í byrjun að veita aðstoð við aukningu atvinnulífsins. Bankinn hafði einnig heimildir til lántöku eftir því sem nauðsyn bar til. Framkvæmdabankinn gerði mikið gagn meðan hann starfaði. Eigi að síður þótti ástæða til þess að stofna Atvinnubótasjóð 1962. Hlutverk hans var að veita lán og styrki til þess að auka framleiðslu á þeim stöðum í landinu þar sem þörfin var brýnust. Atvinnubótasjóður var því byggðasjóður með sama hlutverki og sá sjóður sem nú starfar með því nafni. Stofnfé Atvinnubótasjóðs var framlag úr ríkissjóði, 100 millj. kr., auk þess eftirstöðvar sérstakra lána sem áður voru veitt til þess að bæta úr atvinnuörðugleikum í landbúnaðinum. Árið 1966 var Atvinnujöfnunarsjóður stofnaður og var Framkvæmdabankinn lagður niður um það leyti. Hlutverk Atvinnujöfnunarsjóðs var í meginatriðum það sama og markmið Atvinnubótasjóðs. Stofnfé sjóðsins var eignir Atvinnubótasjóðs, framlag úr ríkissjóði, 150 millj. kr., Mótvirðissjóður og hluti af óafturkræfu framlagi Bandaríkjastjórnar frá árinu 1960, 55 millj. kr. Tekjur Atvinnujöfnunarsjóðs voru skattgjald af álbræðslu í Straumsvík að frádregnum 25% skattgjaldsins sem gengu til Hafnarfjarðarkaupstaðar og Iðnlánasjóðs. Einnig hafði Atvinnujöfnunarsjóður heimild til lántöku frá Framkvæmdasjóði ríkisins ef hann skorti fjármagn. Atvinnujöfnunarsjóður efldist og hafði mörg verkefni. Sjóðurinn varð hjálparstoð viða um land og veitti mörg lán til atvinnu- og framleiðsluaukningar eins og Byggðasjóður gerir nú. Sjóðurinn átti þátt í því að bjarga mörgum byggðarlögum þegar verðfall útflutningsafurðanna skall yfir á árnunum 1967 og 1968. Þá lækkuðu útflutningstekjurnar á tveim árum um 50%. Við þetta mikla áfall varð mikill halli á þjóðarbúskapnum og hættuástand varð hjá atvinnuvegunum. Í ársbyrjun 1969 voru sett lög um aðgerðir í atvinnumálum. Atvinnumálanefndir voru skipaðar í hverju kjördæmi nema ein fyrir allt Norðurland. Hlutverk n. skyldi vera að fylgjast sem best með atvinnuástandi og þróun atvinnumála og aukningu atvinnu. Nefndirnar fengu fjármagn til ráðstöfunar. Starfstími n. var ákveðinn til ársloka 1970. En segja má að á því ári hafi íslendingar verið komnir yfir erfiðleika sem af verðhruninu stafaði. Árið 1970 hafði atvinnuleysi verið að mestu útrýmt. Atvinnuvegirnir höfðu rétt við og útflutningsverð afurðanna fór hækkandi. Erfiðleikarnir voru að baki, fram undan virtist vera greið leið í efnahagsmálum og þjóðarbúskapnum ef réttilega væri á haldið. Á árinu 1971 hélt batinn áfram, kjör almennings fóru batnandi, viðskipti við útiönd voru hallalaus, gjaldeyrisvarasjóðurinn fór vaxandi og erlendar skuldir lækkuðu. Eftir stjórnarskiptin 1971 voru sett lög um Framkvæmdastofnun ríkisins og þau staðfest 20. des. 1971. Þau lög eru flestum kunn. Framkvæmdasjóður og Byggðasjóður eru uppistaðan í Framkvæmdastofnuninni. Byggðasjóður tók við hlutverki Atvinnujöfnunarsjóðs. Framkvæmdasjóður, sem verið hafði í Seðlabankanum eftir að Framkvæmdabankinn var lagður niður, var fluttur í Framkvæmdastofnunina. Framkvæmdastofnun tók einnig við hlutverki Efnahagsstofnunarinnar, sem hafði með höndum hagrannsóknir og áætlanagerðir fyrir ríkisstj. Fljótlega var lögum um Framkvæmdastofnun ríkisins breytt með sérstökum lögum um Þjóðhagsstofnun Íslands. Með því var sá þáttur tekinn út úr Framkvæmdastofnuninni. Má segja að Þjóðhagsstofnun vinni með líkum hætti og Efnahagsstofnunin gerði áður. Eins og kunnugt er voru lög um Framkvæmdastofnun enn endurskoðuð á síðasta Alþingi. Starfar stofnunin nú í þrem deildum, var gefin heimild til þess að setja á stofn sérstaka byggðadeild. Auk þess eru lánadeild og áætlanadeild starfandi í Framkvæmdastofnuninni. Eftir breytinguna eru forstjórar tveir, skipaðir eftir tilnefningu stjórnar Framkvæmdastofnunarinnar, en áður voru forstjórar þrír og skipaðir að fengnum till. stjórnar stofnunarinnar. Með lagabreytingu nú s.l. vor var lögfest að ráðstöfunarfé Byggðasjóðs skuli ekki vera minni en 2% af útgjaldahlið fjárlagafrv. Framkvæmdastofnun hefur nú starfað í nærri 5 ár. Tvisvar hefur lögum, sem stofnunin starfar eftir, verið breytt í veigamiklum atriðum. Má hiklaust telja að breytingarnar séu til bóta. Byggðasjóður tók við hlutverki Atvinnujöfnunarsjóðs og starfar á sama grundveill. Við stjórnarmyndunina 1974 var ákveðið að efla Byggðasjóð og tryggja honum aukið fjármagn. Það hefur verið gert, eins og kunnugt er. Fyrsta starfsár Byggðasjóðs, árið 1972, voru samþykkt lán úr sjóðnum að upphæð 480 millj. 398 þús. kr., 1973 357 millj. 340 þús. kr., 1974 voru samþykkt lán 661 millj. 799 þús. kr., en s.l. ár, 1975, voru samþykkt lán úr sjóðnum 1603 millj. 248 þús. kr., þar af skuldbreytingalán vegna sjávarútvegsins 297 millj. kr. Af þessu má sjá að Byggðasjóður hefur mikilvægu hlutverki að gegna og veitir verulegar upphæðir til uppbyggingar í atvinnulífinu. Ekki er nema gott við því að segja að till. sé flutt á hv. Alþ. um athugun á því hvernig framkvæmd laga um Framkvæmdastofnun Íslands hefur reynst. Þess ber að geta að í ársskýrslu, sem útbýtt er meðal þm., er frá því greint hvert fjármagnið hefur farið og hver lántakandi er tilgreindur með þeirri upphæð sem hann hefur fengið. Lán og aðstoð er veitt til þess að tryggja atvinnu og auka framleiðslu. Markmiðið er einnig að halda nokkru jafnvægi í byggð landsins. Auk Byggðasjóðs er Framkvæmdasjóður ríkisins í umsjá Framkvæmdastofnunarinnar. Framkvæmdasjóður tekur lán og fjármagnar ýmsa sjóði atvinnuveganna. Árið 1976 er gert ráð fyrir samkv. áætlun að Framkvæmdasjóður hafi til ráðstöfunar 4 milljarða 892 millj. kr. Þessu fjármagni er gert ráð fyrir að verja eins og nú skal greina: Til stofnlánad. landbúnaðarins 950 millj. kr. - veðdeildar Búnaðarb. Íslands 20 - - - Fiskveiðasjóðs Íslands 2600 - - - Iðnlánasjóðs 250 - - - Lánasjóðs sveitarfélaga ...... 250 - - - Verslunarsjóðs. 40 - - - Stofnlánad. samvinnufélaga 40 - - - Ferðamálasjóðs 41 - - - Hafnabótasjóðs 165 - - Bein útlán Framkvæmdasjóðs 286 - - Til Byggðasjóðs, lán til nýsmiði fiskiskipa, 10% af verði skipa 250 - - Framangreind áætlun um fjármögnun er með þeim fyrirvara að ríkisstj. ábyrgist viðbótarfjáröflun ef lán hjá innlendum bönkum, lán frá lífeyrissjóðum og erlendar lántökur ná ekki þeim fjárhæðum sem að ofan eru taldar. Eins og áður sagði lánaði Byggðasjóður 603 millj. 248 þús. kr. á árinu 1975. Í ársskýrslu, sem þm. hafa fengið, er tilgreint hve há upphæð hefur farið í hvert kjördæmi. Einnig er sundurliðun á því hversu há upphæð hefur farið til hverrar atvinnugreinar. Þess vegna þykir ekki ástæða til að gera nánari grein fyrir því við þetta tækifæri. Eðlilegt er að að því sé spurt hvort þær ráðstafanir, sem gerðar hafa verið með því að lána úr Byggðasjóði og Framkvæmdasjóði, hafi haft áhrif til byggðajafnvægis og aukinnar framleiðslu. Er eðlilegt að menn spyrji um þetta og nauðsynlegt að reyna að gera sér grein fyrir hvort fjármagnið nýtist, hvort því hefur verið úthlutað sanngjarnlega og réttilega og þá til þeirra staða sem menn hafa haft möguleika til þess að nýta það vel. Ég hef hér sundurliðun á sjávarafla í einstökum kjördæmum frá árinu 1975. Er sýnilegt að í öllum kjördæmum landsins er þróttmikill sjávarútvegur. Þess ber að geta að stærstu útlánaliðirnir úr Byggðasjóði eru til sjávarútvegs, til vinnslustöðva og til fiskiskipa. Sjávarafli í Suðurlandskjördæmi er 154735 tonn árið 1975, í Reykjaneskjördæmi, 158 674 tonn, í Reykjavík 65 980 tonn, á Vesturlandi 66958 tonn, á Vestfjörðum 71032 tonn, Norðurlandi vestra 41798 tonn, Norðurlandi eystra 67 486 tonn og á Austfjörðum 209 080 tonn. Hér er loðna og síld meðtalin. En þegar athuga skal og gera sér grein fyrir hvort fjármagnið hefur nýst er rétt að gera sér grein fyrir atvinnuástandi og athuga m.a. aukningu mannfjölda milli ára síðustu ár, t.d. áranna 1969–1975. Á þessum árum verður nokkur mannfjölgun í öllum kjördæmum nema á Vestfjörðum. Á fyrrnefndum árum var mannfjölgun í Reykjavík 3830. Fjölgun í Reykjaneskjördæmi á þessum árum var 8612, á Vesturlandi 860, á Vestfjörðum var fækkun 255 manns, á Norðurlandi vestra fjölgun 114, Norðurlandi eystra fjölgun 2061, Austurlandi fjölgun 760, Suðurlandi fjölgun 860, en þess ber að geta að fólkinu hefur fækkað í Vestmannaeyjum um 500–600 manns af ástæðum sem allir þekkja. Heildarfjölgun á þessu tímabili er 16 842 menn á öllu landinu. Sé prósentutala tekin er fjölgun í Reykjavík 4.7%, 23.5% á Reykjanesi, „kjördæminu sem hefur verið haft út undan í lánamálum“, 6.5% á Vesturl., 7.5% fækkun á Vestf., 1.1% fjölgun á Norðurl. v., 9.4% fjölgun á Norðurl. e., 6.8% fjölgun á Austurl., 4.8% fjölgun á Suðurl., en fjölgunin er ekki meiri á Suðurlandi vegna Vestmannaeyja, eins og áður er getið. Fjölgun yfir landið allt er 3.3% á þessum árum. Þessar tölur sýna að vissu marki þróun mála. Menn geta velt því fyrir sér hvort aðgerðir þær, sem gerðar hafa verið, komi að tilætluðum notum og hvort rétt hafi verið að málum staðið. Og þegar menn eru í efa, eins og hv. flm. virðist vera, þá er sjálfsagt að rannsaka og reyna að komast til botns í málunum og læra af mistökunum, ef þau hafa átt sér stað. En það má öruggt telja að málunum væri öðruvísi háttað ef enginn Byggðasjóður væri fyrir hendi og ef lánasjóðir atvinnuveganna fengju ekki það fjármagn frá Framkvæmdasjóði eins og raun ber vitni. Þá er hætt við að sjávaraflinn væri minni heldur en hann nú er og hefur verið. Og þá er öruggt að við gætum ekki stært okkur af því að hafa útrýmt atvinnuleysi í landinu. Eftirtektarvert er hve fjölgun er geysimikil í Reykjaneskjördæmi á fyrrnefndu árabili eða á Reykjavíkursvæðinu. Fólksstraumur þangað var ekki aðeins utan af landi, heldur hefur fólksstraumur verið frá Reykjavík í Reykjaneskjördæmi. Fjölgun í Reykjavík er fyrir neðan meðaltali á þessu tímabili. Ráðstafanir þær, sem um er rætt, miðast við að tryggja atvinnu og koma í veg fyrir atvinnuleysi og viðhalda byggð í hinum ýmsu landshlutum. Og þess má nú geta, sem betur fer, að í Reykjavík er ekki atvinnuleysi og hefur ekki verið atvinnuleysi að undanförnu. Allir vona að atvinnuleysi eigi ekki eftir að sækja reykvíkinga heim. Það er augljóst mál að atvinnuleysi verður ekki síður háskalegt á Reykjavíkursvæðinu, ef það kemur þar, heldur en annars staðar. Því væru það blindir menn sem ekki vildu reyna að hafa yfirsýn yfir þarfir Reykjavíkursvæðisins til þess að þeir, sem þar búa, megi einnig hafa atvinnu og góða afkomu. Ég tel að nauðsyn beri til að gera sér fulla grein fyrir atvinnuöryggi þess fólks sem er búsett á Reykjavíkursvæðinu, um leið og stuðlað er að því að fólk geti búið við jafngóð lífskjör annars staðar á landinu. Það er áreiðanlega hollast fyrir þjóðarheildina og ekki síður fyrir þá, sem á Reykjavíkursvæðinu búa, að þannig sé á málum haldið að lífvænlegt megi verða í öllum landshlutum og byggðarlögum. Það væri rangtúlkun á byggðastefnu ef því væri haldið fram að atvinnuuppbygging úti á landi ætti að vera á kostnað Reykjavíkursvæðisins. Byggðastefna á að vera þannig að hún geti orðið öllum íslendingum til góðs og leitt til betri lífskjara, hvar sem menn búa á landinu. Till. á þskj. 75 er flutt til þess að fá fullvissu um hver áhrif lán og fyrirgreiðsla Framkvæmdastofnunar ríkisins hafa haft. Ég mæli með því að till. verði samþykkt og málin verði rædd með rökum og öll atriði komi fram sem máli skipta. Þegar rætt er um Reykjavík annars vegar og landsbyggðina hins vegar held ég að hv. flm., byggðaþróun í landinu. 744 Albert Guðmundsson, og ég séum í meginatriðum sammála. Það getur ekki verið takmark flm. að íbúum Reykjavíkur og Reykjavíkursvæðisins haldi áfram að fjölga á kostnað landsbyggðarinnar, heldur að í Reykjavík megi verða atvinnuöryggi og góð lífsafkoma ekki síður en annars staðar á landinu. Og þessa skoðun hef ég eins og hv. flm. Herra forseti. Ég tel ekki ástæðu að svo stöddu að fara fleiri orðum um þessa till.



Herra forseti. Hér liggur fyrir á þskj. 75 till. til þál. um athugun á áhrifum af starfsemi Framkvæmdastofnunar ríkisins og einkum lánveitingum Byggðasjóðs á atvinnu- og byggðaþróun í landinu. Ég vil taka það fram í upphafi, að ég hefði gjarnan viljað koma töluvert betur undirbúin í þessu máli, svo að það, sem ég segi hér, verða aðeins nokkrar sundurlausar ábendingar um einstök atriði. Ég vil í upphafi tjá mig sammála hv. þm. Ingólfi Jónssyni. Hann flutti hér mjög ítarlega og fróðlega sögulega ræðu og tók þar með af mér ómakið að gera virkilega málefnalega grein fyrir þessum málum eins og þau hafa þróast. Ég er sammála honum um það, að ég held að það sé ágætt að þessi till. er komin fram, og ég er engan veginn á móti því að sú könnun, sem þessi till. fer fram á, verði gerð. En ég vildi gjarnan bæta því við, að ég tel óhjákvæmilegt að þessi könnun verði látin ná töluvert lengra aftur í tímann. Með því að taka aðeins 5 ár aftur á bak sýnum við að sjálfsögðu aðeins eina hlið málsins og ekki þær forsendur sem þessi 5 ára þróun hvílir á. Hv. 1. þm. Suðurl. benti réttilega á að tilkoma Framkvæmdastofnunar og Byggðasjóðs er í sjálfu sér framhald af fyrri aðgerðum sem við það voru miðaðar að stuðla að æskilegri byggðaþróun og að hinu svokallaða jafnvægi í byggð landsins. Hann gat réttilega um ýmsar stofnanir sem unnu að þessu markmiði. Hann nefndi Framkvæmdabankann, Atvinnubótasjóð, Atvinnujöfnunarsjóð, sem allir miðuðu að sama takmarki, að efla atvinnulífið úti um land allt. Hv. þm. benti á fólksfjölgunaratriði og tók þar til nokkrar tölur sem náðu, að mig minnir, í hans máli frá árunum 1969–1975, og þar komu vissulega fram margar mjög upplýsandi staðreyndir. Sannleikurinn er auðvitað sá, að á 20 árum, þ.e.a.s. á árunum 1950–1970, varð slík byggðaröskun í landinu að til hreinnar landauðnar horfði víða. Ég get þeirri staðhæfingu til stuðnings bent á að á árunum, sem ég nefndi, 1950–1970, fjölgaði íbúum Reykjavíkur og Reykjanessvæðisins um 78%. Af 66 þús. íbúa heildarfjölgun þjóðarinnar á þessum tveimur áratugum fjölgaði um 54.6 þús. manns á ofangreindum tveimur svæðum, þ.e.a.s. í Reykjavík og á Reykjanessvæðinu. Það er engum blöðum um það að fletta að þessar tölur sýna okkur, svo ekki verður um villst, að þarna var um geigvænlegan þjóðarvanda að ræða og það hlutu að koma fram markvissar aðgerðir til þess að breyta þessari þróun, ekki aðeins landsbyggðinni í vil, heldur einnig Reykjavík - og þá tiltek ég sérstaklega Reykjavík. Og ég verð að segja það, að ég skil það miður vel af munni hv. þm. Reykv. og borgarfulltrúa Alberts Guðmundssonar að hann skuli líta það svo alvarlegum augum að þróunin hefur þarna stöðvast, þannig að nú stendur íbúatala Reykjavíkur nokkurn veginn í stað, en fækkunin úti um land hefur stöðvast og það er komið á þarna visst jafnvægi hvað íbúatöluna varðar. Ég hygg að Reykjavík hafi verið svo mikill vandi á höndum þegar þessi fólksfjölgunarskriða féll með fullum þunga á Reykjavík sem sveitarfélag, að borgin geti vel við unað að þarna hafi nokkuð dregið úr. Sannleikurinn er sá, að Reykjavík hafði engan veginn undan að sinna öllum þeim verkefnum sem þessi feiknalega og óeðlilega fólksfjölgun hafði í för með sér. Og ég veit raunar að Reykjavíkurborg er ekki enn búin að bita úr nálinni með þau vandamál, sem sköpuðust á þessum offjölgunartíma. Ég tel að þessi till., - þó að hún sé engan veginn þannig að telja beri hana fánýta að öllu leyti, þvert á móti, - hún sé byggð á miklum misskilningi, grundvallarmisskilningi um það hvers vegna var stofnað til Framkvæmdastofnunar og Byggðasjóðs. Það var beinlínis gert til þess að snúa fólksfjölgunarþróuninni við og stefna að alhliða uppbyggingu atvinnulífsins utan Reykjavíkur og þéttbýlissvæðanna hér á Suðvesturlandi. Það er því grundvallarmisskilningur þegar verið er að tala um að Reykjavík hafi ekki notið til jafns við önnur byggðarlög framlaga úr Byggðasjóði. Það stóð aldrei til. Byggðasjóður var stofnaður til þess að forða vissum byggðarlögum frá atvinnulegu hruni og fólksflótta þaðan, sem að því er virtist ætlaði ekki að stöðvast á tímabili. Í till. er talað um að kannað skuli hvaða áhrif þetta hafi haft á atvinnulíf á þessum svæðum, og því er haldið fram statt og stöðugt að Reykjavík og Reykjaneskjördæmi séu svelt í ýmsum skilningi hvað fjárveitingar snertir. Það er eins og formælendum þessarar stefnu og þessarar skoðunar gleymist að það eru til fleiri sjóðir en Byggðasjóður. Þegar talað er um Framkvæmdasjóð, þá vita þessir menn jafnvel og ég að Framkvæmdasjóður fjármagnar aðra fjárfestingarsjóði, sjóði eins og Iðnlánasjóð, Fiskveiðasjóð og marga fleiri, svo sem kom fram hér í máli hv. 1. þm. Suðurl. Það væri til fróðleiks gaman að benda á, sem ég man að ég gerði í fyrra í umr. hér á Alþ. og get endurtekið það hér, að ef við snúum okkur að sjóði eins og Byggingarsjóði ríkisins, þá sýna tölur það svart á hvítu að á árunum 1971–1914 - ég hef ekki nýjustu tölur - þá námu framlög úr þessum mikilsverða sjóði um 70–80% framlaga til Reykjavíkur og Reykjaneskjördæmis. 70–80% úr þessum opinbera sjóði runnu til þessara svæða. Á þessum árum var stofnað til hinnar svokölluðu Breiðholtsáætlunar þar sem með lögum var gert að skyldu að Byggingarsjóður ríkisins skyldi fjármagna 1000 leiguíbúðir með 80% lánum til þess að byggja upp leiguhúsnæði í Breiðholti. Það er ekki fyrr en nokkru síðar, að mig minnir 1972 eða 1973, sem sett eru lög um leiguíbúðir á vegum sveitarfélaga þar sem heimilað er - og við skulum taka eftir því: það er ekki gert að skyldu í lögunum, heldur er heimilað að veita þessa fyrirgreiðslu til leiguíbúða, til 1000 leiguíbúða úti á allri landsbyggðinni á næstu 5 árum. Við vitum öll hvernig þessi góðu lög, sem vissulega voru spor í rétta átt, hafa verið í framkvæmd. Framkvæmdin hefur orðið margfalt hægari en til stóð. Ég vil benda á sjóð eins og Iðnlánasjóð. Ég hef hér í höndunum tölur fyrir s.l. 5 ár sem sýna að af heildarútlánum Iðnlánasjóðs nú undanfarin 5 ár, árin 1971–1975 að báðum meðtöldum, hafa 74.37% farið til þessara tveggja kjördæma á móti 25.63% til allra hinna samanlagt, þ.e.a.s. Reykjavík og Reykjaneskjördæmi hafa fengið 74.31 % á þessum 5 árum. Á einu ári, árinu 1971, var þetta hlutfall þannig að Reykjavík og Reykjanes fengu 84% af lánveitingum þessa sjóðs á móti afganginum, 16%, til allra hinna kjördæmanna samanlagt. Um verslunarlánasjóðinn hef ég ekki handbærar tölur, en mér segir svo hugur um að þar fari Reykjavík og Reykjaneskjördæmi síst með skarðan hlut frá borði. Ég get ímyndað mér að þar sé hlutfallið eitthvað svipað og að því er varðar Byggðasjóð og Iðnlánasjóð. Fiskveiðasjóður er einn af okkar mikilvægustu fjárfestingarsjóðum, og það hefur verið ítrekað kvartað yfir því að þarna hafi Reykjavík og Reykjaneskjördæmi verið svelt. Ég hef bent á það áður í umr. á Alþ. að þetta eru hreinar rangfærslur. Að því er varðar kaup á fiskiskipum að undanförnu hefur Reykjavík ekki einungis setið við sama borð, hún hefur haft forgang. Hún hafði forgang um kaup á skuttogurunum á sínum tíma. Ég get minnt á það hér og rifjað það upp, að á sínum tíma, þegar Reykjavík keypti sina skuttogara, þá fékk Reykjavíkurborg 95% lánafyrirgreiðslu út á sín skuttogarakaup. Það voru 80% ríkistryggð lán að viðbættu 71/2% láni úr borgarsjóði og 71/2% sérstöku láni úr ríkissjóði. Og þetta var áður en nokkrir skuttogarar komu út á land. Reykjavík var þarna látin ganga fyrir. Lánafyrirgreiðsla til skuttogarakaupa úti á landi hefur ekki numið meira en 85%. Ég vil líka benda á að að því er varðar hraðfrystihúsaiðnaðinn hér í Reykjavík og á Suðurnesjum, þá hafa útgerðaraðilar hér notið nákvæmlega sömu fyrirgreiðslu og önnur byggðarlög, 60% lánafyrirgreiðslu úr Fiskveiðasjóði. Þar hallast ekkert á. Hitt er svo annað mál, að Byggðasjóður hefur í ýmsum tilvikum hlaupið undir bagga með byggðarlögum, sem eiga í sérstökum erfiðleikum, og þar með gegnt því hlutverki sem honum er ætlað. Hitt er svo einnig annað mál, að margar upplýsingar benda til þess að fiskvinnsluiðnaður hér á Suðurnesjum eigi í vök að verjast og eigi í sérstökum erfiðleikum, og það hefur ekki verið dregin nein dul á það, að þar hefur verið kennt um, að ég tel réttilega, rangri skipulagningu. Það hafa verið byggð allt of mörg frystihús hér á suðvestursvæðinu, sérstaklega á Suðurnesjum, enda mun það svo að mörg frystihús í smáum sjávarþorpum úti á landi framleiða á við 4–5 hér á Suðurnesjasvæðinu. Ég hygg að þarna þurfi að koma til meiri og betri skipulagning. Líka kemur það til að aflasamsetning er erfiðari hér sunnanlands heldur en t.d. vestanlands og austan, þannig að þetta á sér sínar skýringar. Ég man ekki betur en ég læsi það einhvern tíma ekki alls fyrir löngu í merkilegri áætlun um hraðfrystihús landsins að þar er beinum orðum viðurkennt að þarna hafi orðið þau mistök í uppbyggingu að allt of mörg frystihús hafi verið byggð upp á of litlu svæði. Ég vil líka minna á það, þegar talað er um mismunun til handa Reykjavík og Reykjaneskjördæmi, - og ég vil nú sérstaklega halda mér við Reykjavík af því að hv. flm. tók hana sérstaklega til viðmiðunar, - að við megum hafa í huga hvernig atvinnusamsetningin er hér í Reykjavík og úti á landi. Ég get bent á það, sem ég hygg að sé rétt tala fengin frá athugun á vegum Háskólans, að á Vestfjörðum, svo við tökum nú það kjördæmi sem oftast er vitnað í að bruðlað sé með opinbera fjármuni í, að þar vinna 60% íbúanna að framleiðslustörfum, hins vegar um 23% í Reykjavík. Þetta þarf ekkert að koma okkur á óvart. Hér í Reykjavík er samanþjöppuð öll stjórnsýsla og öll þjónusta. En hvort skyldi gefa þjóðarbúinu meira í arð: skrifstofubáknið hér í Reykjavík, sem er að sliga þjóðarbúið, eða arðbær framleiðsíustörf úti um byggðir landsins? Þetta skulum við líka hafa í huga þegar talað er um mismunun að því er varðar fjárveitingar úr opinberum fjárfestingarsjóðum. En það er fleira, sem máli skiptir í byggðamálum, heldur en kaup á skuttogurum og uppbygging hraðfrystihúsa. Á þá hlið málanna er svo sem aldrei minnst þegar talað er um og vitnað í milljónir á milljónir ofan sem fara til þess að örva og styðja framleiðslu okkar þjóðarverðmæta og það er að sjálfsögðu fyrst og fremst í okkar sjávarplássum, smærri og stærri, - en það er ýmislegt sem veit að hinni félagslegu hlið í byggðamálum sem sjaldan, sjaldnar alla vega, heyrist minnst á. Við vorum að tala hér rétt áðan um málefni þroskaheftra og ég minntist á það í þeim fáu orðum, sem ég sagði um það mál, að margoft hendir það að fjölskyldur taka síg upp og flytja búferlum hingað til suðvesturhlutans vegna þess að það eru engin skilyrði í heimahéraði til þess að mæta þessum vandamálum. Eða hafa hv. þm. Reykjavíkur og Reykjaneskjördæmis reynt nokkuð að ímynda sér og gera sér grein fyrir því hvað það eru mörg skólabörn úti um hinar dreifðu byggðir landsins sem verða afskipt að ýmsu leyti í skólanum? Hvað skyldu vera margir dreifbýlisskólarnir sem hafa enga tónlistarkennslu, enga sundkennslu, enga leikfimikennslu? Þeir eru býsna margir, og þeir eru fleiri en við í fljótu bragði gerum okkur grein fyrir, þannig að þessi hlið málsins er ekki að sínu leyti ómerkari þó hún hlaupi kannske ekki á jafnmörgum milljónum og skuttogararnir okkar og hraðfrystihúsin. Og þegar talað er um lánveitingar úr Byggðasjóði, þá vil ég vekja athygli á tregðu Byggðasjóðs til þess að veita nokkra fjármuni, nokkurn fjárstyrk til þessara mála, það virðist beinast alfarið og einungis að uppbyggingu atvinnutækja. Sannleikurinn er þó sá, að ef við ætlum að stuðla að byggðajafnvægi og eðlilegri byggðaþróun, þá eru þessi mál, sem snerta félagslegu hliðina, ekki síður þung á metunum heldur en atvinnumálin, þó að þau skipti að sjálfsögðu miklu máli. byggðaþróun í landinu. 748 Það var getið um það í sjónvarpsfréttum í gær að íbúar Raufarhafnar, sem eru að ég hygg um 480, framleiði sem svarar 1 millj. á hvert mannsbarn.  Það eru einmitt staðreyndir eins og þessar sem við skulum hafa í huga þegar verið er að tala um að Reykjavík sé svelt og það sé verið að kasta fé í atvinnurekstur úti á landi sem engan veginn sé arðbær. Nú vil ég taka það fram að ég skal manna síðust mæla því bót, ef rétt er, að eitthvert sukk og óráðsía eigi sér stað í meðferð opinberra fjármuna til þess að fjármagna okkar svokölluðu byggðastefnu. Að sjálfsögðu ber að fordæma allt slíkt ef það viðgengst. Ef því miður eru til dæmi um það í framkvæmd okkar byggðamála, þá þarf ekki langt að leita í önnur horn til að það sama verði uppi á teningnum og það ber að sjálfsögðu að fordæma. Hvert sem milljónin fer, í hvert landshornið hún fer, þá þarf hún að vera nýtt af ráðdeild og skynsemi þannig að hún komi að því gagni sem til er ætlast. Ég hef heyrt og lesið það í skýrslum Framkvæmdastofnunar að það hefur þótt nokkuð á skorta að áætlanagerð og skipulagning atvinnuuppbyggingar úti um land sé með þeim hætti sem æskilegt væri. Þetta viðurkennir stofnunin sjálf, og það er vei að hún gerir það. En þar vitum við að kemur til að hluta skortur á sérmenntuðum mannafla til þess að framkvæma þessar áætlanir svo að gagni sé, og þarna hefur, að því er Framkvæmdastofnunin sjálf viðurkennir, orðið of mikið um að einstakir þrýstihópar hafi getað haft sitt fram með því sem við almennt köllum frekju og ýtni. Ég veit að vandamál Byggðasjóðs eru mikil, svo mjög sem til hans er leitað, og ég vil að gefnu tilefni taka það fram hér, að ef hv. þm. Reykjavíkur og Reykjaneskjördæmis ímynda sér að þm. dreifbýliskjördæmanna geti gengið út og inn og valsað með fé Byggðasjóðs, þá er það herfilegur misskilningur. Þar er fast haldið utan að fjármunum, og að sjálfsögðu þarf þess með. Sannleikurinn er auðvitað sá, að þörfin er alltaf meiri heldur en hægt er að anna hverju sinni með lána- og styrkjafyrirgreiðslu. Ég vil að lokum segja það, að hér er að sjálfsögðu um að ræða pólitíska stefnu í framkvæmd okkar byggðamála. Til Byggðasjóðs var stofnað með þá hugsjón að leiðarljósi að við ætluðum og vildum byggja landið allt. Ég get vei ímyndað mér að það væri framkvæmanlegt að draga saman byggðina í nokkra stóra byggðakjarna sem hugsanlega fyrst í stað a.m.k. mundu geta framleitt töluvert á við það sem nú gerist með nokkurn veginn jafnri byggð úti um landið allt. En ég held að sú stefna, samþjöppunarstefna í byggð landsins, sé stórhættuleg, ekki bara frá efnahagslegu sjónarmiði séð, heldur ekki síður menningarlegu. Mér hefur orðið tíðrætt hér um sjávarþorpin okkar íslensku. En það er nú svo, að enn sem komið er liggja að þessum framleiðsluskapandi sjávarþorpum okkar lítil landbúnaðarbyggðarlög, sveitarbyggðarlög, sem ég tel upp á að megi ekki missa sig. Ef aðgerðir í þágu þessara fámennustu landbúnaðarhéraða hefðu ekki komið til, þá væru þau mörg hver nú tóm, það væru orðnar stórar eyður í byggð landsins. Og spurningin er einfaldlega: Stefnum við að því að svo verði, eða viljum við meira en í orði stuðla að því að sjávarsíðan og sveitirnar geti haldist hönd í hönd, byggt hvor aðra upp, séð fyrir þörfum hvor annarrar? Ég veit að þeir, sem þekkja til og eru kunnugir málefnum landsbyggðarinnar, eru í engum vafa. Þeir eru í engum vafa um að við hljótum að stefna að því í framtíðinni að svo verði. En ég ítreka enn og aftur að það munaði mjóu á þessum landsflóttaárum, 1950–1970, að heil byggðarlög leggðust algjörlega í eyði. Ég vil mælast til þess að við lítum á þessi mál af skynsemi og raunsæi og gerum upp við okkur hvorum megin við stöndum. Afstaða okkar fer eftir því, hvort við viljum halda við nokkurn veginn svipuðu þjóðlífi og við höfum átt við að búa að undanförnu eða hvort við eigum að gjörbreyta því. Og ég vil leggja áherslu á það, að þær raddir, sem fordæma stuðning byggðastefnunnar, eru ákaflega hættulegar og að mínu mati mjög óþjóðlegar um leið. Ég held að formælendur þessarar stefnu geri sér í rauninni enga grein fyrir hvert þeirra stefna mundi leiða íslenskt þjóðlíf og íslenskan þjóðarbúskap.



Herra forseti. Það er mikill galli á þessari umr. að flm. og frsm. þessa máls, sem hér er til umr., skuli ekki vera viðstaddur. Þess vegna leyfi ég mér að fara fram á það við forseta að umr. verði frestað, þannig að hún geti farið fram með það sem ég kalla eðlilegum hætti. Ég tel varla að hún fari fram með eðlilegum hætti þegar sjálfur flm. málsins, sem búinn er að tala í málinu, er ekki við til að hlusta á undirtektir annarra hv. þm. sem gera grein fyrir afstöðu sinni til málsins.



Ég tel eðlilegt að verða við þessum tilmælum, m.a. með hliðsjón af því að þegar eru 7 hv. alþm. á mælendaskrá og auðsætt að umr.lýkur ekki hvort eð er. En einnig tel ég eðlilegt, þar sem flm. er ekki viðstaddur, að verða við þessum tilmælum, og er þá umr. frestað.