Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Það væri freistandi að ræða þetta mál allýtarlega. Málsatvik og meðferð þingsins á því er á þann veg. En vegna þess að ég legg megináherzlu á, að atkvgr. fari fram, þá skal ég stytta svo mál mitt sem mér er kleift og stikla á aðalatriðum. Hjá þeim mönnum, sem skipa sjútvn., virðist skoðunin vera sú hin sama og kemur fram í bréfinu frá L.Í.Ú., sem birt er í nál. sjútvn. Ég vil minnast á eitt atriði, sem varpar nokkru ljósi yfir það, hversu þetta plagg, sem meiri hl. sendir frá sér, er sannleikanum samkvæmt. Í því er haldið fram, að frv. hafi verið sent til umsagnar allra stærstu aðilanna í þessu máli, L.Í.Ú., Sjómannafélags Reykjavíkur og Sjómannafélags Hafnarfjarðar. Þar segir, að svar hafi komið frá L.Í.Ú., en svör frá sjómannafélögunum hafi ekki borizt. En Sjómannafélag Hafnarfjarðar sendi sjútvn. svar snemma í janúar þ. á., svo að ég sé ekki, að hér sé rétt með farið, og er það einkennileg starfsaðferð hjá n. að birta álit annars aðilans, en segja, að hinn hafi ekki sent svar, þó að það væri búið að liggja í þinginu þennan tíma og n. hefði aðgang að því. Ein af meginástæðunum, sem L.Í.Ú. færir fram gegn þessu frv. og n. gerir að sinni viðbáru, er sú, að ekki sé mannapláss á íslenzku togurunum til þess, og þess vegna þurfti að bæta við það, ef frv. yrði að l. Sá farmannafjöldi, sem L.Í.Ú. tilnefnir, 7–10 menn, er ekki réttur. Það er nefnd hærri tala en rétt er. Það þyrfti að fjölga um 3–4 menn, en ekki 7–10. Ég skal í þessu sambandi benda á það, að á ísfiskveiðum er 21 maður skráður, þar með talinn skipstjóri, stýrimenn, bátsmaður og matsveinn. Vistarverur þessara manna eru aftur á skipinu, en skipstjóra undir „brú“. Aftur á skipinu í „lúgar“ er pláss fyrir 21 –24 menn, svo að það má bæta við 4–8 mönnum. Megnið af íslenzka flotanum kemur undir þessa lýsingu, sem ég hef nefnt. Um stærri togara er það að segja, að þeir munu vera mannfleiri en þeir smærri, og mun nú erfiðleikum bundið að koma fleiri mönnum á þá en nú er. En í því sambandi má á það benda, að íslenzk útgerð hefur ekki horft í það að breyta skipunum, þegar það hefur verið gróðavon að framkvæma breyt., þó það hafi verið vafasamt vegna sjóhæfni skipanna. Það er þess vegna vel hægt að breyta skipunum án mikils tilkostnaðar, þannig að hægt væri að koma við þeirri fjölgum, sem gera má ráð fyrir að verða mundi, ef frv. næði fram að ganga. Önnur ástæðan, sem n. færir fram gegn frv., er sú, að útgerðin mundi ekki þola þann kostnað, sem af þessu mundi leiða. Þessi viðbára, sem er tekin upp úr bréfi landssambandsins, kemur mér ekki á óvart og engum, sem fylgzt hefur með gangi verklýðsmála hér á landi. Það hefur aldrei verið borin fram ósk eða krafa um bætt kjör handa verkalýðnum, svo að henni hafi ekki verið mætt með þessu sama svari: Útgerðin þolir þetta ekki, hún fer á höfuðið. Þrátt fyrir þetta hefur verkalýðshreyfingin íslenzka náð fram fjölda kjarabóta, og ég sé ekki betur en að útgerðin hafi blómgazt fyrir það og útgerðarmönnum fjölgað og gróðinn vaxið, og það mun enn verða, þú að þetta frv. yrði að lögum. Mér er sagt, að hv. frsm. n. hafi hér, þegar málið var fyrst til umr., haldið því fram, að hér væri um kosningabeitu að ræða, en ekki hagsmuni sjómanna. Í sambandi við þetta vil ég leyfa mér að segja, að sjómannastéttin hefur frá öndverðu barizt fyrir því að fá vinnutíma sinn í samræmi við það, sem aðrar stéttir hafa haft, og orðið aftur úr hvað þetta snertir. Á stéttarþingum, sem haldin hafa verið, þar sem sjómenn hafa átt sína fulltrúa, hefur verið um þetta rætt, og hafa komið fram ákveðnar óskir. Á alþýðusambandsþingum undanfarin ár hefur þetta mál verið til umr. og samþykktir gerðar. Það er einmitt þetta, sem er ástæðan fyrir því, að þetta frv. er flutt. Þetta er áhugamál sjómanna og mál, sem þeir vilja, að nái fram að ganga, og fullyrðingar um, að hér sé ekki um hagsmunamál þeirra að ræða, falla um sjálfar sig, þegar þess er gætt, að fyrir Alþ. liggja áskoranir frá flestum starfandi togarasjómönnum um að samþykkja frv. Það er hér á hæstv. Alþ. viðurkennd sú staðreynd, að sjómannastéttin sé þarfasta stétt þessa þjóðfélags, sem leggur sig í hættu til að halda við þjóðfélaginu, og því hefur oft verið haldið fram, að þessir menn séu þess verðir að njóta góðs og bætts aðbúnaðar. Ég held því fram, að þeir, sem ekki eru með þessu máli, séu ekki samkvæmir því, sem haldið hefur verið fram í þessu sambandi, og ég held því fram, að Alþ. gefist nú tækifæri til að leiðrétta þann ósóma, sem nú ríkir varðandi vinnutíma sjómanna. Ég treysti og trúi, að þeir menn muni greiða atkv. með þessu frv., sem láta ekki flokksofstækið hlaupa með sig í gönur. Hér er um hagsmunamál sjómanna að ræða, en ekki flokksmál, og mun ég því greiða atkv. með frv.



Það er vafalaust engum efa bundið, að ef sjómenn þurfa að vinna 16 stundir í sólarhring dag eftir dag og máske viku eftir viku og mánuð eftir mánuð, þá er það sú þrekraun, sem er ofvaxin nokkrum manni að standast eða koma óskemmdur frá. Þó að þetta kunni að vera með nokkuð öðrum hætti meðal sjómanna, að ekki séu vinnubrögðin þetta hörð, þá verður þó ekki annað viðurkennt en að oft og einatt er hvíldartími þeirra minni en skyldi. Það verður a.m.k. að vænta þess, að þess sé gætt, að vinnuþol þessara manna sé ekki stórkostlega lamað eða eyðilagt, og víst er um það, að á einni tíð var sjómannastéttinni á togurum stórkostlega misboðið með því, hvað heimtuð var af henni löng vinna og hvað hún naut lítillar hvíldar. Úr því var bætt að nokkru með þeirri löggjöf, sem nú er í gildi, en vel má vera, að komið geti fyrir þau tímabil, sem þetta nægi ekki og vinna sé helzt til löng. Í áliti minni hl. er vitnað til þess, hvað aðrar stéttir hafi mikla hvíld og hvernig ástatt sé um vinnutíma þeirra, og lýtur það þá aðallega að verkamönnum, sem vinna á eyrinni, við vegagerðir og annað þess konar, og eins fólki, sem vinnur á skrifstofum og við önnur ámóta störf. En það eru fleiri stéttir í þessu þjóðfélagi, sem ber einnig að taka tillit til, og þá hygg ég, að það verði ekki um það sagt - þar á ég við fólk, sem vinnur til sveita -, að þess vinnutími sé aðeins 8 stundir. Hann er miklu lengri, og það eru líka erfið störf. Af hálfu þess fólks hafa ekki komið fram neinar kröfur um auknar ráðstafanir því til handa, svo að það þyrfti ekki að ofþjaka sér með vinnu sinni. Það má máske segja, að margt af því sé nokkuð sjálfrátt um það, hvað það leggur að sér við slík störf. Það er nú svo, að við störf úti um byggðir landsins, sérstaklega við sveitavinnu, þá eru húsbændurnir á heimilunum og skyldulið þeirra, en heldur fátt orðið um vandalaust fólk nema nokkurn tíma úr árinu og þá aðallega á sumrin. Sá vinnutími mun líka reglubundinn nú orðið út um byggðir landsins og jafnvel stuttur oft og einatt. Þetta fólk verður oft að vinna og einmitt þeir, sem heimilunum halda uppi og annast heimilishald, verða að gera það af brýnni nauðsyn, og það er einatt eins hjá þeim og sjómönnunum, að það verður að vinna jafnt helga daga sem virka og getur mjög sjaldan tekið sér nokkra hvíld, þannig að það eigi heila daga fría. Störfin eru þess eðlis, að það þarf að leysa þau af hendi eins helga daga og virka, fólkið verður að sinna þeim. Það er þá þann veg háttað í okkar þjóðfélagi um vinnutíma þessara stétta, sem tilvera þjóðarinnar fyrst og fremst byggist á, að þær hafa langsamlega lengstan vinnudag, - fólkið úti um byggðir landsins, sem vinnur að sveitastörfum og framleiðslunni þar, og sjómennirnir við sjóinn, sem draga verðmæti úr skauti ægis, sem þjóðin verður að mjög miklu leyti að byggja tilveru sína á. Það er þess vegna engin tilviljun, að fólkið hefur leitað í seinni tíð að komast frá þessum störfum til léttari starfa, og hygg ég nú, að vert væri fyrir þá, sem gera nú kröfu til að lögbjóða 12 stunda hvíld hjá sjómönnum, að fara að skoða huga sinn um það, hvort þjóðfélagið þoli það, að lögbjóða 7–8 stunda vinnudag hjá öllum stéttum fólks. Eftir þeim kunnugleika, sem ég hef, þori ég að staðhæfa, að þjóðarbúskapur okkar stenzt alls ekki slíka ráðstöfun. Það mundi enginn möguleiki verða á því. Sjávarútvegurinn mundi ekki þola þann kostnað, sem af því leiddi, ef það ætti að lögbjóða 7–8 stunda vinnu við þessi störf, og hvað landbúnaðinn áhrærir, þá er ég hræddur um, að framleiðslugetan gengi saman og það, sem framleitt væri, mundi verða það verðhátt, að neytendum mundi þykja það of dýrt, ef þeir ættu að borga það, sem sú vara kostaði. Að það stafar ekki af úreltum atvinnuháttum og úreltum tækjum, getur hver sagt, sem þekkir til þess, því að þeir einstaklingar, sem nú hafa allt land véltækt og vinna með nýtízku tækjum og hafa í engan stofnkostnað ráðizt, hjá þeim er það svo, að t.d. mjólkurframleiðendur verða að reikna mjólkina með hærra verði en bændum er greitt nú. Nú kann einhver að spyrja: Af hverju er þá búskapur rekinn hér? Þetta er einfalt mál. Þetta stafar af því, að sú stétt, sem þessi störf vinnur, hefur miklu lengri vinnudag og hefur minna fyrir hverja vinnustund en þeir, sem vinna verkamannavinnu, vegavinnu, skrifstofustörf og annað þess konar. En þó að þannig sé ástatt með þessi mál, sem eru íhugunarverð og þess eðlis, að hv. þm. ber að gefa þessu glöggar gætur, þá er það eigi að síður ekki rétt eftir minni meiningu að gera engu frekari athuganir en enn er komið fram um þetta mál, sem hér er til umr. og nú á að ganga til atkv. um. Ég get einmitt búizt við því, að um þann tíma árs, sem sjósókn er mest hjá togarasjómönnum, að þá sé með því fyrirkomulagi, sem er, heimtuð af þeim of mikil vinna og að það þyrfti að ráða nokkra bót á því frá því, sem er. Mig brestur kunnugleika til þess að geta dæmt um það, hvað mikið væri hægt að hliðra til fyrir sjómönnum og stytta vinnudag þeirra, án þess að til erfiðleika kæmi með rúm fyrir þá á skipunum og annað þess konar. Ég sé á erindi útgerðarmanna í nál. sjútvn., að þeir telja alveg ófært að lögbjóða frv. eins og það er, það mundi baka útgerðinni svo mikinn kostnað, að það væri ekki hægt undir því að rísa, og auk þess vitna þeir til þess, að það þyrfti að fjölga mönnum það mikið á skipunum, að skiprúm væri ekki til staðar fyrir þá, og af þeim ástæðum væri þetta ekki mögulegt. Ég þykist nú sjá af svari þeirra, að þeir miði við frv. eins og það er, og það er eðlilegt, því að annað liggur ekki fyrir. En einhver tilhliðrun mætti eiga sér stað, sem gæti orðið til þess að ívilna sjómönnum nokkuð í vinnubrögðum, án þess að til vandræða horfði með skiprúm fyrir þá á þessum skipum. Það er nú ekkert vafamál, að ef um ofþjökun er að ræða á vissum tímabilum, þá held ég, að það sé hæpið, að útgerðarmenn græði á því, þegar til lengdar lætur, og einmitt af þeim ástæðum held ég, að menn hér í d. eigi ekki að rasa fyrir ráð fram, þannig að vísa þessum óskum, sem bornar eru fram a.m.k. af einhverjum hluta sjómanna, algerlega á bug - það finnst mér of hvatvíslegt, og frá mínu sjónarmiði er þetta mál þess eðlis, að ég held, að það sé ekki vert fyrir d. að viðhafa þau vinnubrögð. Ég sé það bæði á rökstuðningnum fyrir þessu máli og öðru, að málið er hvergi nærri nógu vel úr garði gert, eins og vera ætti, þegar um slíkt stórmál, eins og segja má, að þetta sé, er að ræða. Af þeim kynnum, sem ég hef af líkamlegu erfiði og störfum í sveit, þá vil ég, að málinu sé mætt með fullkomnum skilningi, og ég treysti mér ekki með atkv. mínu að vísa þessu máli algerlega á bug án þess að frekari athugun fari fram um það. En sökum þess að ég geri ráð fyrir, að mörg verkefni liggi nú fyrir, sem þurfa að koma til ákvörðunar, þar sem mun vera um að ræða að ljúka þingi á morgun, þá ætla ég ekki að setja hér á langa tölu og fyrir það dreg ég saman mál mitt. En ég vil gera það að till. minni, að þessu máli verði vísað til ríkisstj., og vil af minni hálfu óska eftir því, að hún taki málið til gaumgæfilegrar athugunar og rannsaki og kynni sér viðhorf útgerðarmanna til þess og hvernig hægt væri að koma einhverri lögun á það að tryggja betur sjómenn á skipaflotanum og kynni sér jafnframt það mál sjómannastéttarinnar, hvernig ástatt er um vinnubrögð sjómanna nú. Þetta felli ég mig miklu betur við. Tíminn mun síðar meir leiða það í ljós enn betur en upplýst hefur verið nú til þessa, hvernig ástatt er um málið. Það held ég, að sé öllum aðilum fyrir beztu.



Herra forseti. - Ég hef skrifað undir nál. meiri hl. sjútvn. með fyrirvara.og.vil með nokkrum orðum gera grein fyrir honum. Í þessu áliti meiri hl. er lagt til, að frv. verði fellt. Ég vil taka það fram, að ég hef talið það mjög æskilegt, að hægt væri að stytta vinnutíma á togurum, og vil, að framvegis verði athugaðir möguleikar til þess, en ég tel eftir þeim upplýsingum, sem fram hafa komið í málinu, að ekki sé unnt að samþykkja þetta frv. nú, eins og það liggur fyrir. Það verða að vera þær ástæður fyrir hendi, að þetta sé framkvæmanlegt, en það virðist ekki vera nú eftir upplýsingum frá þeim aðilum, sem mesta þekkingu hafa á þessu máli. Það hefur t.d. komið hér fram í bréfi frá Landssambandi íslenzkra útvegsmanna til sjútvn. Nd., að á hinum nýju togurum, sem nú eru að koma til landsins, sé ekki rúm fyrir svo marga menn sem þyrftu að vera, ef frv. þetta yrði að l., og má gera ráð fyrir, að það sé enn síður á hinum eldri skipum. Það sjá allir, að það er ekki hægt að taka fleiri menn á skipin en rúm er fyrir. Minni hl. sjútvn., hv. þm. Siglf., hefur gefið út sérstakt álit um málið á þskj. 693 og flutti ræðu um málið er 2. umr. hófst, en það er orðið alllangt síðan. Hann hafði stór orð og talaði um þröngsýna menn og komst út í að ræða um þrælahald, a.m.k. fyrr á tímum, talaði um smánarblett o.s.frv. Hann viðurkennir í nál. sínu, að það muni vera rétt, sem Landssamband ísl. útvegsmanna heldur fram, að ekki sé rúm fyrir þá menn á togurunum, sem þyrftu þar að vinna, ef frv. væri samþ., en segir síðan, að það sé hörmulegt til þess að vita, ef rétt sé, að ekki sé nægilegt mannapláss á nýju togurunum, til þess að kleift sé að lögfesta 12 stunda hvíldartíma. Hann segir enn fremur í nál. sínu, að einn maður frá Sjómannafélagi Reykjavíkur, Sigurjón Á. Ólafsson alþm., hafi verið í n. á sínum tíma til þess að gera till. um fyrirkomulag á nýju togurunum um aukið mannapláss, og gefur hann í skyn, að þarna hafi ekki verið staðið vel á verði til að gæta hagsmuna sjómanna. En þetta virðist mér benda til þess, að yfirmaður allra þessara n., sjútvmrh., hafi ekki gætt þessa eins og maður skyldi ætla eftir þeim ummælum og ásökunum á alla, sem hann hreyfði hér víð umr. Hvar var hann staddur, yfirmaður sjávarútvegsmála, þegar verið var að ákveða fyrirkomulagið á þessum togurum? Hann virðist ekki hafa fylgzt með því, hvernig þeir voru útbúnir að því er mannapláss snertir, og það er eins og hann komi af fjöllum hér nokkrum mánuðum eftir, að hann fór úr ráðherrastól, og segir, að það sé hörmulegt til þess að vita, að ekki sé til nóg mannapláss á nýju togurunum, - hann hefði kannske átt að athuga það fyrr, hv. þm., meðan hann var í ríkisstj. og yfirmaður allra þessara mála þar. Ég sé því ekki betur en að allar þessar ásakanir, sem hann hér við umr. beindi að öðrum mönnum, lendi fyrst og fremst á honum sjálfum, fyrrv. sjútvmrh. Nú væri fróðlegt að heyra, þegar fyrrv. sjútvmrh. (ÁkJ) fer að svara hv. þm. Siglf. (ÁkJ) og færa fram varnir, ef einhverjar eru, á móti þeim ásóknunum, sem hann beindi til fyrrv. sjútvmrh. í ræðu sinni um þetta mál. Ég skal enn fremur benda á það í sambandi við þær áskoranir, sem borizt hafa frá sjómönnum á togurum í sambandi við þetta frv., að ég geri ekki ráð fyrir, að málið hafi verið lagt fyrir á þann hátt, að þeir hafi verið um það spurðir, hvort þeir vildu, að frv. yrði samþ., ef það hefði í för með sér kauplækkun. Hefði ég búizt við því, að till. þeirra um málið til Alþ. mundu vera nokkuð með öðrum hætti, ef þeim hefði verið þetta ljóst. En ef mönnum er fjölgað til muna á togurunum, þegar þeir eru á ísfiskveiðum, hljóta tekjur þeirra að minnka vegna þess, að eftir því sem menn eru fleiri, eftir því mundi hver þeirra fara færri ferðir með fiskinn til útlanda. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara um þetta fleiri orðum, en vildi ekki láta málið afskiptalaust hér í umr. vegna þess fyrirvara, sem ég hafði við afgreiðslu málsins í sjútvn.