Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég tek undir það sem fram kom hér áðan, að eðlilegt sé að fram fari umræða í efnahags- og viðskiptanefnd um áhrifin á bankana, ég held að mikilvægt sé að hún fari fram. Þar verður vitanlega varpað ljósi á þær vangaveltur sem hér hafa komið fram, hvort mögulegt sé að ríkið sé með einhverjum hætti skaðabótaskylt eða að samningar séu með þeim hætti að kröfuhafarnir fái sinn hlut bættan. Þetta þarf allt að skýra. Hvaða áhrif hefur þetta á bankana, þ.e. á stöðu þeirra í dag? Ég velti því fyrir mér áðan, ég fæ ekki séð að það hafi verið metið hvort þetta kunni að hafa áhrif á þá. Eftir því sem maður heyrir hafa bankarnir gjarnan verið að reyna að ná eins miklu og þeir geta af þeim hagnaði sem verður til í fyrirtækjum til að ná upp í þau lán og þær skuldir sem eru hjá þeim, þannig að það kann að verða einhvers konar samkeppni á milli fjármálastofnana og ríkisins um hluta í þeim arði sem hér er verið að tala um - umframhagnaðinn, eins og einhver kallaði það. Spurt var um aðferðafræðina þegar fyrrverandi hæstv. sjávarútvegsráðherra setti gögn inn á netið til að fá viðbrögð. Ég held að það hafi í rauninni verið til fyrirmyndar í sjálfu sér að fá fram viðbrögð á þau gögn og í anda þeirra orða sem hér eru gjarnan viðhöfð á hátíðarstundum, um opna og gegnsæja stjórnsýslu og allt það sem enginn virðist svo í rauninni hafa áhuga á að fylgja eftir, þá var það alveg til fyrirmyndar að gera það með þeim hætti.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Mig langar þá næst að vekja athygli þingmannsins á 19. gr. í frumvarpinu þar sem fjallað er um þennan sjóð á vegum ráðherra sem skal útdeila úr af nefnd samkvæmt reglum sem ráðherra setur. Samkvæmt þessu skal ríkið njóta 40% tekna, sveitarfélög 40% og markaðs- og þróunarsjóður tengdur sjávarútvegi 20%. Gerðar eru miklar athugasemdir við þetta í umsögn fjármálaráðuneytisins á bls. 59–60, ég fór yfir það í ræðu minni áðan en hv. þingmaður átti þess ekki kost að koma í andsvar við mig þá til að ræða þetta aðeins við mig. Það vekur athygli mína að ráðuneytið gerir miklar athugasemdir við þetta. Þetta vinnulag er að mínu mati skref aftur á bak til fortíðar þar sem verið er að búa til einhvern sjóð þar sem innkoman er sveiflukennd og ekki er hægt að gera ráð fyrir föstu framlagi til sjóðsins í fjárlögum heldur er þetta einhvers konar leiðrétting sem þarf að koma alltaf inn í lokafjárlögum á grundvelli endanlegs uppgjörs teknanna. Í umsögninni kemur fram að fjárlagaskrifstofa hafi lengi bent á að þetta fyrirkomulag hafi reynst óheppilegt og samræmist illa nútímalegri rammafjárlagagerð og þá hafi fjárlaganefnd sjálf gagnrýnt slíkar ráðstafanir. Telur þingmaðurinn að þetta sé skref til fortíðar sem ríkisstjórnin er þarna að leggja til eða er ríkisstjórnin að leggja til að þetta verði þá tekið upp aftur og horfið frá þeirri rammafjárlagagerð sem verið er að reyna að styrkja í sessi hérna á undanförnum árum varðandi opna stjórnsýslu og þetta með að vitað sé að fjárlögin standi nokkurn veginn og verið sé að tala um fastar fjárhæðir þar en ekki svona hipsum haps?

Virðulegi forseti. Ég er þeirrar skoðunar að þetta sé býsna snjallt og eitt af því fáa í þessu frumvarpi sem er nánast algjörlega samhljóða ályktunum framsóknarmanna. Ég hefði hins vegar, svona til að gleðja fjármálaráðuneytið, viljað ganga enn lengra og vil að það sama eigi við um allt veiðigjaldið, ekki bara það sem fer í þennan leigupott. Ég er persónulega með mjög einfalda röksemd fyrir því. Þessar tekjur verða til á ákveðnum stöðum, obbinn verður til úti á landi. Þar eru byggðir í vanda, á höfuðborgarsvæðinu verða peningarnir gjarnan eftir. Hér er tækifæri til að leiðrétta það og láta þá aðila njóta þess með einhverjum hætti, styrkja byggðir og allt það, þannig að mér finnst þetta vera réttlætismál líka. Það er held ég mikið yfirklór þegar menn kvarta yfir því að þetta sé flókið í framkvæmd og þess háttar. Við þekkjum til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga sem er með áætlaðar tekjur. Vera kann að þetta sé svolítið gróft dæmi en engu að síður þekkjum við það að verið er að áætla tekjur og senda út til sveitarfélaganna upplýsingar um hvað áætlað er að þau fái og svo stenst það stundum og stundum ekki. Þetta er svo sem ekki alveg óþekkt. En það kemur ekkert á óvart að mjög sterk sjónarmið eru, sérstaklega innan fjármálaráðuneytisins, að vilja fá alla þessa aura í einn pakka og útdeila þeim svo þaðan, úr fjármálaráðuneytinu, sem ég held að sé ekki endilega besti staðurinn til að vista alla þessa peninga.

Frú forseti. Við höldum núna áfram rétt eftir miðnætti að ræða frumvarp til laga um stjórn fiskveiða. Mig langar aðeins að byrja á að fara yfir forsöguna af því að hún tengist allri þeirri orðræðu sem við höfum átt hér í dag og í rauninni á umliðnum missirum og árum. Því er mikilvægt að hafa forsöguna, alla vega grunnatriðin, á hreinu, þ.e. hvernig upphafið á kerfinu var, sem margir vilja síðan detta inn í alls konar frasa um eins og gjafakvóta og að auka þurfi nýliðun o.s.frv. Af hverju var farið af stað inn í þetta aflamarkskerfi sem nú er? Það var út af bráðri nauðsyn. Menn sáu það á sínum tíma, í kringum 1980–1983 þegar kerfið var uppbyggt og mjög erfiðar pólitískar ákvarðanir voru teknar, að allt eins væri líklegt að fiskstofnarnir mundu hrynja. Menn voru að veiða allt að því 480–500 þús. tonn af þorski, fiskstofnarnir voru á niðurleið og taka þurfti ákvörðun um framtíð fiskveiða, ekki ákvörðun sem mundi bara duga í þrjú til fjögur ár, út eitt kjörtímabil, og síðan mundu menn hugsa það upp á nýtt. Sem betur fer þorðu menn þá - sem ég sakna núna - að hugsa málið til lengri tíma. Menn sem höfðu til dæmis gert út í mörg ár og jafnvel áratugi stóðu allt í einu frammi fyrir því að þeir gátu ekki veitt eins og þeir höfðu alltaf gert í gegnum tíðina. Aðgangur þeirra að auðlindinni var skertur þá og það þurfti að deila því út. Það kann vel að vera að hægt sé að gagnrýna það hvernig þáverandi stjórnvöld stóðu að breytingunum en þær breytingar voru nauðsynlegar fyrir uppbyggingu íslenskra fiskstofna og þar með nauðsynlegar til að við gætum haldið áfram að búa til og byggja upp það velferðarsamfélag sem við búum í í dag. Menn verða að hafa þessa sögu á hreinu og líka það farsæla skref sem stigið var undir forustu vinstri stjórnarinnar sem þá var, árið 1990, varðandi framsalið, sem er algjört lykilatriði varðandi hagræðingu og hagkvæmni í fiskveiðistjórnarkerfinu. Ég hef hlustað hér niðri í þingflokksherbergi okkar sjálfstæðismanna á flestallar, ég held eiginlega allar ræður sem fluttar hafa verið í dag, margar alveg ágætar. Menn detta í alls konar karp, sem er líka skiljanlegt miðað við aðdragandann og aðferðafræðina við þetta mál allt saman. En stóra myndin að mínu mati er sú að menn vilja og segja: Við viljum tryggja auðlindaákvæði í sjávarútvegi og að það sé tryggt í stjórnarskrá. Við ræddum það í gær og það hefur margítrekað komið fram af hálfu okkar sjálfstæðismanna að við erum að sjálfsögðu reiðubúin til þess að stuðla að því að skynsamlegt ákvæði verði sett í stjórnarskrá. Ég vil líka benda á hitt að það er eins og menn gleymi því að núgildandi lög um stjórn fiskveiða eru að grunni til frá árinu 1990. Í 1. gr. núgildandi laga eru ákvæði sem heil ríkisstjórn hékk á á sínum tíma, frá 1991–1995, og það var alveg skýrt í hverju merking þess ákvæðis fólst. Ég vil, með leyfi forseta, lesa upp 1. gr. núgildandi laga, almenn ákvæði: „Nytjastofnar á Íslandsmiðum eru sameign íslensku þjóðarinnar.“ Það er auðlindaákvæði í íslenskri löggjöf þó að menn tali kannski með öðrum hætti. En það sem þarf í dag er að styrkja þennan hluta innan stjórnarskrárinnar, og þá er bara best að menn dragi það fram. Síðan segir, með leyfi forseta: „Markmið laga þessara er að stuðla að verndun“ - við erum sammála því - „og hagkvæmri nýtingu þeirra“ - líka sammála því - „og tryggja með því trausta atvinnu og byggð í landinu.“ Það er ekki í fyrsta sinn sem menn tala um að treysta byggð í landinu. Það er í núgildandi lögum og menn hafa reynt að vinna eftir því. Síðan segir í 3. málslið 1. gr.: „Úthlutun veiðiheimilda samkvæmt lögum þessum myndar ekki eignarrétt eða óafturkallanlegt forræði einstakra aðila yfir veiðiheimildum.“ Mér finnst þetta vera alveg skýrt og ef menn vilja hnykkja enn frekar á þessu - ég trúi því að í hjarta sínu vilji menn í rauninni stuðla að þessu en menn séu ekki að fara út í þetta út af einhverjum popúlisma í þessu frumvarpi sem nú er - þá er þetta bara einfalt. Við förum í að breyta stjórnarskránni hvað þetta ákvæði og atriði varðar, og síðan er að hægt að hnykkja á ákveðnum atriðum innan frumvarpsins sem við erum núna að ræða. En það er óþarfi að fara allar þær leiðir sem er verið að fara í frumvarpinu. Af hverju segi ég það? Jú, af því að íslenskur sjávarútvegur er sá hagkvæmasti í heimi, hann er hlutfallslega sá arðbærasti í heimi. Hann er ekki ríkisstyrktur, ég held að mér teljist svo til að þetta sé eini sjávarútvegurinn í heiminum sem ekki er með ríkisstyrkjum, eini sjávarútvegurinn sem er þannig rekinn. - Mér þætti vænt um, frú forseti, að aðeins einn fundur væri í salnum. Að öðru leyti vil ég draga það fram, og það skiptir máli, að þetta hefur ekki komið af sjálfu sér. Þetta hefur einmitt komið af því hvernig við höfum undirbyggt kerfið, fyrst með því erfiða pólitíska skrefi sem var tekið 1983 og síðan 1990 með framsalinu. En síðan hafa að mínu mati verið gerðar ákveðnar breytingar sem hafa kannski verið skiljanlegar vegna þess að það var pólitískur þrýstingur að stuðla að aukinni línuívilnun og koma til móts við byggðirnar, að þá var byrjað að kroppa í kerfið. Og þetta kropp hefur verið stanslaust í rauninni síðan 1991 með línuívilnun, aukningu á línuívilnun og enn meiri aukningu á línuívilnun og síðan í gegnum byggðakvóta. Í lok þarsíðasta árs voru strandveiðar leyfðar. Allt er þetta gert til að koma til móts við þau viðhorf að reyna að stuðla að því að halda byggð víðar í landinu. Ég vil hins vegar benda á athugasemdir og greinar eftir ýmsa sérfræðinga. Menn hljóta að fara að láta af þeim ósið sem núna virðist hafa byggst upp í þinginu af hálfu stjórnarmeirihlutans að hlusta ekki á umsagnaraðila eða ráð sérfræðinga. Þetta er að verða að algengum staðli hér í þinginu. Ég bendi á umræðuna um stjórnarskrána þar sem hver sérfræðingurinn, prófessorinn, lögfræðingurinn eða aðrir, landskjörstjórn og fleiri hafa bent á að þær breytingar sem við stöndum frammi fyrir varðandi stjórnarskrána og aðferðafræðina um breytingar á henni séu ekki réttar. Með því erum við ekki að segja að ekki eigi að breyta stjórnarskránni, en við skulum þá gera hlutina rétt. Það sama er með þetta mikilvæga mál sem snertir undirstöðuatvinnuveg þjóðarinnar, þann atvinnuveg sem hefur fleytt okkur núna á umliðnum árum í gegnum mjög erfiða tíma, ásamt áliðnaðinum og ferðamannaiðnaðinum, ég vil líka segja vísindum og rannsóknum í menntakerfinu. Ég vil meðal annars vísa til þess sem Daði Már Kristófersson og Þóroddur Bjarnason segja um þetta frumvarp. Þeir benda á að byggðakvóti verði skertur um helming en þess í stað verði hægt að binda leigukvóta við ákveðin landsvæði. Þeir vara sérstaklega við skerðingu byggðakvóta áður en áhrif nýja kerfisins eru orðin ljós og þeir segja að mun nærtækara væri að draga úr strandveiðikvóta meðan í ljós kemur að hvaða marki leigukvótinn uppfylli kröfur um aðgang þjóðarinnar að auðlindinni. Hvað segir maður eins og Ragnar Árnason, frú forseti, sem hefur fylgst mjög gaumgæfilega með og rannsakað þróun og framfarir innan sjávarútvegsins? Ég vil fá að vitna í grein sem var skrifuð í upphafi þessa árs. Hann segir meðal annars og undirstrikar að íslenskum sjávarútvegi hafi vegnað vel og honum hafi vegnað betur í hinni alþjóðlegu samkeppni en hjá mörgum öðrum þjóðum. Hann dregur einmitt fram breytingarnar á aflamarkskerfinu og segir, með leyfi forseta: „Aflamarkskerfið dró mjög úr hinu skaðlega kapphlaupi um aflamagn en hvatti fyrirtækin þess í stað til að hámarka verðmæti leyfilegs afla og tileinka sér langtímahugsunarhátt“ - sem mér finnst með fullri virðingu vera reynt að útrýma á vissan hátt í þessu frumvarpi - „í fjárfestingum og markaðsstarfi. […] Mjög mikið af hinni miklu framleiðniaukningu í íslenskum sjávarútvegi síðustu áratugina er vegna aukinna gæða sjávarfangs, snjallari vinnslu og öflugra markaðsstarfs.“ - Og svo má lengi telja. Benda má á ýmsar vísindarannsóknir á sviði sjávarútvegsfræða sem hafa stuðlað að því að verðmætin eru mun meiri. Menn hafa gert miklar rannsóknir og dregið fram niðurstöður sem tengjast hinum svonefnda sjávarklasa sem sýnir fram á það að þó að störfum meðal sjómanna hafi fækkað út af hagræðingu og hagkvæmni hefur óbeinum og beinum störfum í sjávarútvegi fjölgað mjög, ekki síst á sviði vísinda og rannsókna. Ragnar heldur áfram og varar í grein sinni við breytingum á fiskveiðistjórnarkerfinu. Hann segir, með leyfi forseta: „Segja má að þessar atlögur felist í þrennu: Í fyrsta lagi á að draga mjög úr varanleika og öryggi aflaheimilda og þar með hvetja fyrirtækin á nýjan leik til skammtímahugsunar í fjárfestingum og markaðsstarfi. Í annan stað er stefnt að því að færa enn stærri hluta leyfilegs heildarafla út úr aflamarkskerfinu og setja í svokallaða potta til pólitískrar úthlutunar á ári hverju.“ - Ég er á móti því. - „Með þessu er verið að hverfa aftur til fyrra fyrirkomulags aflakapphlaups og sóunar, en jafnframt grafið undan öryggi núverandi aflaheimilda. Í þriðja lagi eru uppi áform um enn frekari skattlagningu á sjávarútveginn umfram aðra atvinnuvegi og er hún þó ærin fyrir.“ Ragnar var þá greinilega ekki búinn að sjá þær tillögur sem hér liggja fyrir sem hljóta að vera byggðar á einhverjum misskilningi. Ef svo er ekki er einfaldlega eins og menn hafi verið að tala um þjóðnýtingu, en ég held að um ákveðinn misskilning sé að ræða. Ég trúi ekki öðru en að menn reyni að leita einhverra leiða sem stuðla að því að menn greiði veiðigjald en það verði sanngjarnt og hóflegt. Að þjóðin, ríkið, fái eðlilegt og sanngjarnt gjald fyrir aðganginn að auðlindinni en gjaldið verði ekki um leið til þess að hamla gegn fjárfestingum í sjávarútvegi, hamla gegn framförum, hamla gegn því að fyrirtækin haldi áfram að byggja upp hagkvæma og arðbæra starfsemi. Ég trúi ekki öðru en að þetta sé bara einhver misskilningur, þessi framsetning, eða þá sem verra er, að þetta verði beinlínis hrein og klár þjóðnýting. Ég ætla ekki að trúa því núna á árinu 2012. Síðan bendir Ragnar Árnason á ýmsa aðra þætti varðandi samkeppni frá öðrum sjávarútvegsþjóðum, veikingu á samkeppnisstöðu íslensks sjávarútvegs. Hann dregur það fram og telur að þjóðin í heild muni tapa á svona breytingum. Síðan segir hann, með leyfi forseta, í lokaorðum sínum: „Sagan kennir okkur að búi stjórnvöld innlendum atvinnuvegum lakari samkeppnisskilyrði en atvinnuvegir annarra þjóða njóta er þess skammt að bíða að þessir atvinnuvegir lúti í lægra haldi í hinni alþjóðlegu samkeppni, dragist saman og visni. Þetta gerist óháð þeim náttúrulegu skilyrðum sem til staðar kunna að vera. Allt er þetta velþekkt í hagsögu og alþjóðahagfræði. Rannsóknir í íslenskri hagsögu benda eindregið til þess að opinber efnahagsstjórn hafi verið meginástæðan fyrir því að íslenskur sjávarútvegur gat ekki keppt við erlendan sjávarútveg öldum saman. Fyrir bragðið lifði þjóðin að óþörfu í sárri fátækt. Erfitt er að koma auga á nauðsyn þess að endurtaka þessi hagstjórnarmistök nú.“ - Þetta segir hinn góði prófessor við Háskóla Íslands, Ragnar Árnason. Það eru þessi orð og svo margra annarra sem þingmenn hljóta, núna þegar málið er að koma til þingsins, að taka mark á. Við hljótum að fara yfir það hvort þetta sé í rauninni að skila því sem menn hafa verið að segja á hinum og þessum blaðamannafundum, forsætisráðherra og sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, að þetta eigi að efla byggð. Er það að efla byggð - því að potturinn er ekkert stærri, við erum ekkert að fá að veiða fleiri fiska úr sjónum - að taka frá einni byggðinni og færa til annarrar eftir pólitískri ákvörðun? Það er það sem þetta snýst um, þ.e. menn fara meðal annars að hætta að leigja kvóta á milli útgerðanna. Í staðinn á ríkið að skipta sér af þessu og það finnst mér mjög vond þróun. Það er margt eftir og ég bið hæstv. forseta að setja mig strax á mælendaskrá að nýju, það eru svo mörg atriði sem ég á eftir að fara yfir, en ég vil taka undir það sem ég heyrði í ræðu ráðherra áðan og er sammála. Það tengist 2. mgr. 19. gr. frumvarpsins sem tengist sjóðum sem tengjast markaðs- og þróunarstarfi og þróunarreglum þar sem ráðstöfun aflamarks samkvæmt þessari grein rennur í sérstakan sjóð á vegum ráðherra. Þetta er nákvæmlega það sem meðal annars menntamálaráðuneytið hefur verið að reyna að úthýsa þannig að þetta verði ekki í höndum ráðherra, þetta verði í höndum fagaðila, að svona styrkjum verði úthlutað á grundvelli samkeppni og bestu færni en ekki handstýrt frá ráðherraborðinu. Ég fagna því sérstaklega að menn skuli þó innan ríkisstjórnar, einn og einn, vera það framsýnir að tala um og þora að tala um það að AVS-sjóðurinn eigi að fara inn í vísinda- og tæknisjóðina, reyna að vinna þá með því sama markmiði og þar er gert. Ég held að það sé til mikilla heilla fyrir íslenska þjóð ef fleiri rannsóknasjóðir, sem eru á verkefnasviði hinna ýmsu atvinnuvega, starfi á sama grundvelli, grundvelli samkeppni og þess sem best gerist á markaði og það sama á auðvitað að gilda um fiskveiðistjórnarkerfið sjálft. Svo er ekki nú og þess vegna vil ég, 

Virðulegi forseti. Ég er í minni annarri ræðu í þessu máli. Í fyrri ræðu minni rakti ég hvernig auðlindaarður verður til í fiskveiðum og hvernig hann skiptist á milli sjómanna og útgerða, hvernig takmarkanir þær sem kynntar eru í frumvarpinu leiða til þess að það er innleidd óhagkvæmni í kerfið og að auðlindaarði verði þá fórnað á altari offjárfestingar og fjölgunar sjómanna. Ég fjallaði um leigupottana og spurði þeirrar augljósu spurningar hvort það væri líklegra að nýliðar yrðu fleiri ef þeir gætu leigt af ríkinu en ef þau leigðu af útgerð, þ.e. skiptir einhverju máli fyrir menn og konur sem vilja koma í útgerð hvort þau leigi af öðrum útgerðarmönnum eða af ríkinu. Ég sé það ekki. Ég lauk ræðu minni áðan með því að gleyma seinasta punktinum sem ég ætlaði að tala um þannig að ég held að ekki sé úr vegi að tala um hann núna. Þær takmarkanir sem verða innleiddar hérna, eins og takmarkaðra framsal og afnám þess í framtíðinni, leiða til þess að auðlindarentan hverfur. Þá víkur sögunni að hugsuninni í hinu síðara frumvarpi, um veiðigjaldið sjálft. Ef við breytum kerfinu þannig að auðlindarentan minnkar, erum við þá ekki um leið að minnka þann stofn sem menn hafa verið að reikna sér veiðigjaldið á? Við ætlum fyrst að breyta kerfinu, eyða þannig auðlindarentunni með óhagkvæmara kerfi, en samt ætlum við að innheimta mun meira af auðlindagjaldinu. Þetta er ekki góð latína og þetta mun enn frekar leiða til þess að rekstur í útgerð verður erfiðari og jafnvel geta einhver fyrirtæki farið á hausinn. Mig langar aðeins að minnast að lokum á þessa árgreiðsluaðferð. Hún byggir í meginatriðum á því að það er reiknuð einhver prósenta á það fé sem er bundið í rekstrinum. Hagstofan hefur reiknað 6% hingað til en hér er af örlæti lagt til 8% í veiðum og 10% í vinnslunni. Ég get svo sem ekki fett fingur út í 8% til þess að standa undir afskriftum, fjármagnskostnaði og hagnaði. Ef við værum til dæmis að byggja jarðgöng eða annað slíkt væri það alls ekki óeðlileg krafa um prósentu. Það þætti hins vegar léleg og lítil ávöxtun í einkarekstri þar sem er tekin áhætta. Þessi prósenta ætti að vera nær því að vera 15% til að endurspegla það að þetta eru einkaaðilar. Eftir að þessi prósenta sem á að standa undir afskriftum fjármagnskostnaðar og hagnaði hefur verið tekin er tekinn góður slurkur af því sem eftir stendur og kallaður umframhagnaður. Það fer alla leið upp í 70%. Af 30% sem eftir standa er reiknaður 20% tekjuskattur. Mér finnst ansi djarft að ætla að taka svona mikið af auðlindarentunni og bara af öðrum aðilanum sem fær auðlindarentu. Auðlindarentan skiptist á milli sjómanna og útgerðarmanna í hlutföllunum tveimur á móti þremur, sjómennirnir fá tvo hluta og útgerðirnar þrjá hluta, en hér á bara að fara inn á útgerðirnar. 
            

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæt og málefnaleg innlegg í umræðuna. Það sem ég staldra aðeins við er sú fullyrðing þingmannsins að einhver fyrirtæki muni ekki ráða við aukna arðsemiskröfu. Ef hér eru eðli málsins samkvæmt fyrirtæki sem meðal annars kröfuhafar hafa lestað skuldum langt umfram eðlilegt eignavirði munu auknar arðsemiskröfur hafa áhrif til þess að þau verða í neikvæðri afkomu. En er það afstaða hv. þingmanns að rekstrarskilyrði sjávarútvegsins eigi um alla tíð að vera með þeim hætti að engum fyrirtækjum verði ógnað í þeirri grein? Er það ekki sjónarmið hv. þingmanns, sem er hagfræðingur, að eðlilegt sé að gera vaxandi arðsemiskröfur til fyrirtækja til að þau auki hagkvæmni í sínum rekstri og að þau fyrirtæki sem ekki geta staðið undir eðlilegum arðsemiskröfum þurfi að endurskipuleggja starfsemi sína eða þá sameinast öðrum betur reknum fyrirtækjum? Er það hugmynd hv. þingmanns að við eigum að friða allt atvinnulíf í landinu með þeim hætti að tryggt sé að engin fyrirtæki á Íslandi sem eru í rekstri í dag verði nokkru sinni gjaldþrota?

Virðulegi forseti. Þetta var ágæt spurning hjá hv. þingmanni. Ég fór einnig yfir það í fyrri ræðu minni hvernig það að banna framsal, eins og verður þegar þetta eru orðnir hreinir nýtingarsamningar, friðar fyrirtækin eins og hv. þingmaður orðaði það. Fyrirtæki rísa og hníga, staðna og annað slíkt þannig að það er gríðarlega mikilvægt að umhverfið um þessi fyrirtæki sé þannig að þau geti, eins og hv. þingmaður sagði, sameinast öðrum fyrirtækjum, hætt rekstri, menn jafnvel farið út úr rekstrinum o.s.frv. Innifalin í þessu frumvarpi er nokkurs konar friðunarklásúla á fyrirtækin og það er það sem ég varaði við í minni fyrri ræðu. Síðan er annað mál. Hv. þingmaður spyr hvort ég vilji að það sé tryggt að veiðigjaldið verði aldrei það hátt að öll fyrirtæki lifi af, þ.e. að veiðigjaldið megi ekki ógna nokkru fyrirtæki. Nei, það er ekki alveg það sem ég er að segja en ég held aftur á móti að eins og þetta er lagt upp hérna ógni þetta allt of stórum hluta fyrirtækjanna, óeðlilega stórum hluta. Vegna þessa ákvæðis um að þetta breytist yfir í hreina nýtingarsamninga verða þau sem eftir standa óhjákvæmilega óhagkvæm með tímanum. Fyrirtæki eiga sinn líftíma, getum við sagt, þau rísa og hníga, þau staðna og annað slíkt. Ef ekki er hægt að endurskipuleggja þau með kaupum og sölu á kvóta og öðru slíku erum við einfaldlega að múra þau 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir svarið. Það var sannarlega málefnalegt. Ég velti hins vegar fyrir mér hvort hv. þingmaður hafi leitt hugann að því að eitthvert helsta vandamál sem við eigum við að stríða í íslensku atvinnulífi í dag sé að í kjölfar efnahagshrunsins virðast ýmsar fjármálastofnanir, og ekki síður erlendir kröfuhafar, hafa gert órýmilegar kröfur til íslenskra atvinnufyrirtækja, þ.e. að þau hafi við fjárhagslega endurskipulagningu þeirra ekki gengið nógu langt í því að afskrifa tapaðar kröfur og færa niður skuldir þessara fyrirtækja. Fyrirtækin voru skilin eftir drekkhlaðin skuldum langt umfram eðlilegt eignavirði. Ég velti fyrir mér hvort við Íslendingar eigum að horfa til þess í raun og veru að ekki megi gera eðlilegar arðsemiskröfur til þessara fyrirtækja vegna þess að þau hafi ekki verið endurskipulögð fjárhagslega með nægilega góðum hætti heldur séu skilin eftir drekkhlaðin skuldum. Þetta held ég að eigi að vera okkur öllum áhyggjuefni. Það er eðlilegt að gera arðsemiskröfur til fyrirtækja í greininni og kröfur til þess að þau sem almennt geta ekki staðist þær þurfi að fá frekari fjárhagslega endurskipulagningu og þar af leiðandi afskriftir þeirra skulda sem á þau hafa verið sett. Þær tölur hafa verið nefndar um vel rekið fyrirtæki eins og HB Granda að það þyrfti að skila 1,6 milljörðum til almennings í formi veiðileyfagjalds af 6,2 milljarða hagnaði með þessu frumvarpi 

Virðulegi forseti. Ég held að þetta sé hárrétt hjá hv. þingmanni. Hann snertir þarna á mjög mikilvægu atriði sem er það að við endurskipulagningu íslenskra fyrirtækja virðast bankar og fjármálastofnanir hafa verið of gírug í að gera kröfu í framlegð fyrirtækjanna. Þar af leiðandi geta fyrirtækin í framtíðinni ekki staðið undir nægilega mikilli fjárfestingu og arðsemi til að vaxa eðlilega í framtíðinni. Ég held að það sé mjög mikið umhugsunarefni fyrir okkur Íslendinga hvort íslensk fyrirtæki séu að meðaltali það skuldsett vegna mikilla krafna frá kröfuhöfum um endurheimtur á skuldum að fjárfesting verði í láginni um mörg ókomin ár sem leiði til þess að fyrirtækin grotni niður og samkeppnisstaða þeirra versni. Hv. þingmaður spurði beint um HB Granda. Ég talaði um HB Granda í minni fyrri ræðu og sagði að það fyrirtæki hefði fjárfest fyrir um 6 milljarða á Þórshöfn en ég meinti Vopnafjörð. Góður maður sendi mér SMS og leiðrétti mig með það. Ég bið kjósendur mína á þessum stöðum innilegrar afsökunar á þessu. Sú fjárfesting sem hefur farið fram þar er þó nokkuð miklu meiri en nettóhagnaðurinn af besta árinu í sögu félagsins.

Forseti. Hér er enn og aftur til umræðu frumvarp til laga um stjórn fiskveiða. Eins og fyrri frumvörp sem hafa komið til umræðu um þennan málaflokk byggja þau á samþykkt ríkisstjórnarinnar sem setti það í stjórnarsáttmála sinn í maí 2009 að gera breytingar á þeim lagabálkum sem hér um ræðir. Eitthvað hefur gengið treglega að láta þetta ná fram að ganga. Nú kemur málið fram undir lok vorþings með nokkrum breytingum frá síðustu útgáfu en þó í meginatriðum nokkuð í sömu átt og þar var sett fram. Ég vil fyrst staldra við 1. gr. þessa frumvarps sem ég held að almennt sé þokkalegur samhljómur um meðal þingmanna. Hún lýtur að markmiðum þessara laga, þjóðareign og meðferð réttinda. Það sem á eftir þeirri grein kemur held ég hins vegar að deilur standi að verulegu leyti um, þ.e. hversu mikla þýðingu þær breytingar sem frumvarpið ber með sér hafi í því að verða við þeirri markmiðssetningu sem greinir sérstaklega í liðum c, d og e í 1. gr. Þeir lúta að því að markmið laganna sé að treysta atvinnu og byggð í landinu, hámarka þjóðhagslegan ávinning af sjávarauðlindinni og tryggja þjóðinni eðlilega auðlindarentu og síðan í e-liðnum að sjávarútvegurinn sé arðsamur og búi við hagstætt og stöðugt rekstrarumhverfi. Þegar maður rýnir í þetta frumvarp kemur í ljós að meginbreytingin sem verið er að gera er að byggja undir svokallaðan leigupott sem ætlað er að setja inn í gegnum það sem kallað er kvótaþing. Um það er fjallað í 17. gr. Við sjáum hins vegar í ýmsum greinum hvernig lagt er inn í þetta kvótaþing þar sem verið er að klípa af og færa frá núverandi veiðiheimildum inn í þennan leigupott. Þar liggur stóra línan í þessu. Það sem vakti þó athygli mína fyrst í tengslum við hin háleitu og góðu markmið sem þokkaleg samstaða er um er að í þessum gögnum sem við höfum er ekki neitt mat á því hvaða áhrif þær tillögur til breytinga á lögunum um stjórn fiskveiða sem hér eru gerðar hafi til þess að treysta þau markmið sem sett eru í 1. gr. Það er mjög miður og við þekkjum það af fyrri umræðu um frumvörp til breytinga á lögum um stjórn fiskveiða að sá skortur á gagnaöflun, úrvinnslu og mati hefur leitt til mun harðari deilna um þessi efni en ástæða var kannski til. Það væri betur að slík úttekt fylgdi jafnhliða því verki sem hér er lagt fram. Það er það sem ég nefndi hér sem lýtur að leigupottinum, það eru ýmsar leiðir farnar til að fylla upp í hann. Fyrst liggur hér fyrir að það á að taka 3% af veiðiheimildum þegar um er að ræða framsal á milli ólíkra útgerðaraðila. Það á að renna í leigupottinn. Ég hef ekki séð neitt mat á því hvað þetta þýðir í raun fyrir útgerðarmynstur, áhrif á byggðir eða annað því um líkt. Að því sem lýtur að framsalinu kemur hins vegar fram í frumvarpinu að það verði óheimilt eftir að þessum 20 ára nýtingartíma lýkur sem kveðið er á um að tekinn verði upp. Eitt atriði enn sem snertir leigupottinn lýtur að sölu á veiðiheimildum. Þá hafi ráðherra tiltekinn forkaupsrétt og það sem kann að verða keypt af ríkinu af þeim heimildum sem til sölu eru eigi þá sömuleiðis að renna inn í þennan leigupott. Það liggur allt í þá veru að byggja undir hann og stækka. Mér skilst á þeim sem gerst þekkja til þessa frumvarps að það sé ráðgert að sá pottur verði um það bil 20 þús. tonn. Það sem ég vil einnig nefna hér er það sem sagt er um kvótaþingið. Ég hef reynt að fá fram frá þeim sem að þessu frumvarpi standa hvernig þetta er hugsað en hef ekki fengið nein skýr svör um það. Það er engin regla eða fyrirmæli í frumvarpinu um það með hvaða hætti þessu þingi er ætlað að vinna í raun. Hins vegar liggur fyrir gróft kostnaðarmat frá fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins um kostnaðinn sem af þessu kann að leiða. Það má ætla að á fyrsta ári geti kostnaðurinn sem leggja þarf út fyrir numið hátt í 100 millj. kr. Þar af er stofnkostnaður í tölvubúnaði og uppsetningu á nýjum kerfum um 65 millj. kr. Allt telur þetta. Væntanlega þarf þá með einhverjum hætti að fjármagna það. Það sem ég staldra enn og aftur við í því frumvarpi sem hér liggur fyrir og hefur verið í fyrri frumvörpum eru þær gríðarlega miklu heimildir sem ráðherra eru ætlaðar. Þeir fá að ráðstafa þeim verðmætum sem þarna eru vissulega á ferðinni. Það er kveðið á um það sérstaklega í 13. gr. að ráðherra hafi ráðstöfunarheimild yfir innleystum aflaheimildum sem hann hefur innleyst á grundvelli forkaupsréttarins innan viðkomandi byggðarlags, sveitarfélags eða landshluta samkvæmt skilgreiningu Hagstofunnar. Síðan eru fyrirmæli í þessari grein um að ráðherra eigi að auglýsa hlutdeildina til sölu á þessum sömu svæðum, en það er engin önnur takmörkun í lagagreininni með að þessar veiðiheimildir eigi eingöngu að fara til eiganda skips í sveitarfélagi eða eigenda skipa í landshlutum. Það eru engin fyrirmæli um að þessar heimildir eigi að nýtast til neinnar atvinnuuppbyggingar eða neins því um líks þannig að ég sé ekki beinlínis tilganginn í því að tryggja ráðherra forkaupsrétt á veiðiheimildum eða aflahlutdeildum með þeim hætti sem hér er lagt til ef það er eingöngu til þess að geta skráð þær á skip innan viðkomandi sveitarfélags, svæðis eða landshluta. Það er til dæmis ekkert sem lýtur að því, með sama hætti og ætlunin er varðandi byggðakvótann, að binda þetta vinnslu á viðkomandi svæðum. Ég vil líka staldra hérna við það sem rætt er um í 18. gr. um aðra aflahlutdeild. Það er líka úthlutun í potta. Þar kemur með sama hætti til að þar er ætlunin að frá og með fiskveiðiárinu 2015/2016 verði heimilt að ráðstafa tilteknu magni aflahlutdeilda sem ríkið hefur yfir að ráða samkvæmt flokki 2 til að stuðla að nýliðun með útgáfu nýrra nýtingarleyfa. Það er engin frekari útfærsla á þessu með sama hætti og ég hef kallað eftir varðandi kvótaþingið. Eitt atriði enn sem lýtur að kvótaþinginu er ráðstöfun á þeim tekjum sem úr því kunna að koma. Þar er enn ein opna heimildin sem lýtur að því að tekjur sem aflað er við ráðstöfun aflamarksins úr þessum svokallaða flokki 2 eigi að renna í sérstakan sjóð á vegum ráðherra. Þetta geta orðið umtalsverðir fjármunir, nokkrir milljarðar árlega. Úr þessum sjóði á síðan að ráðstafa samkvæmt reglum sem ráðherra setur. Einu fyrirmælin um ráðstöfunina í þessu frumvarpi hér eru þau að ráðherra eigi að láta ríkið njóta 40% teknanna, sveitarfélög 40% og að í markaðs- og þróunarsjóð eigi að renna 20%. Ég hefði álitið að við ákvörðun um svo viðamikla ráðstöfun fjármuna lægju fyrir í það minnsta skýrar hugmyndir um í hvaða verkefni þessir fjármunir ættu að renna. Hér er ekki gerð nein tilraun til þess heldur er sett saman úthlutun allra þeirra fjármuna sem af þessum ráðstöfunum kann að stafa á grunni einhverra hugmynda sem voru uppi við nokkurn núning við umræðu hér fyrr á tíð um skiptingu af þeim tekjum sem þarna komu inn. Ef ég man rétt var við fyrstu útgáfu síðasta frumvarps sem við ræddum gert ráð fyrir að sveitarfélögin fengju umtalsvert stærri hluta. Þá átti jafnframt að skipta á milli sveitarfélaganna eftir útgerðarflokkum sem þar voru og höfðu verið á einhverjum undanförnum árum. Engin tilraun er gerð til að fara ofan í saumana á þessu hér, heldur bara settar fram þessar þrjár meginlínur sem í raun er alveg ómögulegt að átta sig á hvernig kunni að verða ráðstafað. Það er líka eitt atriði hér sem ég vil gera að umtalsefni sem lýtur að strandveiðum sem rætt er um í 20. gr. Þar er umdeilt mál sem hefur verið mikið rifist um allt frá því að þetta var sett af stað, sennilega á árinu 2009 eða 2010, og mikill styrr staðið um. Þar eru enn inni hálfhjákátleg skilyrði um strandveiðarnar. Það er sett inn að hámarkið sé 650 kg á dag en það er skilyrt að handfærarúllurnar megi aldrei vera fleiri en fjórar um borð. Að mínu mati skiptir í sjálfu sér ekki nokkru einasta máli hvort menn dragi 650 kg af fiski úr sjó á tvær eða tíu handfærarúllur ef hámarkið er dregið. Mér finnst það skjóta nokkuð skökku við að útfærslan á þessum þætti málsins skuli vera svona nákvæm en þegar við horfum til stærri þátta eins og þess sem ég nefndi um ráðstöfun á þeim tekjum sem koma inn í gegnum kvótaþingið er ekki gerð nokkur einasta tilraun til að skýra það. Hér er hins vegar atriði sem lýtur að strandveiðunum sem ástæða er til að vekja athygli á. Þar eru flytjendur frumvarpsins farnir að þreifa sig inn í það að búa til verðmæti úr strandveiðiréttindunum og kvótasetja strandveiðarnar. Í 20. gr. segir svo, með leyfi forseta: „Ráðherra setur nánari ákvæði í reglugerð um strandveiðar. Þar er heimilt að kveða á um: 1. Lágmarksdagafjölda fyrir hvert fiskiskip í maí og júní …“ Með öðrum orðum er gert ráð fyrir því að farið verði að úthluta kvóta þeim einstaklingum sem gera út á strandveiðarnar, þ.e. þeir fái ákveðinn dagafjölda um leið og þeir fá leyfi til að skrá sig í kerfið. Ég held að mig misminni ekki með það að þegar við ræddum þetta síðast var töluvert mikill samhljómur meðal þingmanna um að strandveiðarnar ættu ekki að fara í þennan farveg. Hér sjáum við það birtast í þessu frumvarpi að nýjum lögum að strandveiðikerfið er þegar farið að sækja inn í þann farveg sem allt virðist sækja í þegar gerðar eru breytingar á lögum um stjórn fiskveiða, þ.e. að menn reyna að búa sér til úr þessu verðmæti, skapa sér stöðu, opna kerfið og prjóna við það. Það birtist okkur ágætlega í þessari tilraun sem hér er gerð til að strandveiðiflotinn geti síðan í framhaldinu farið að gera kröfur á ríkisvaldið um að þau réttindi sem hann hafi aflað sér verði ekki skert og hann eignist meiri rétt í kerfinu. Þetta gengur þvert á það sem áður hefur verið rætt um varðandi þær breytingar sem menn ætluðu sér að gera þegar þetta var sett í stjórnarsáttmálann á árinu 2009.

Frú forseti. Ég vil ekki lengja þessa umræðu en ég vildi spyrja hv. þingmann þar sem hann er kunnugur sveitarstjórnarmálum og ræddi um það áðan að úr þessum ágæta kvótaþingssjóði ættu 40% að fara til sveitarfélaga: Hvernig telur hann að samkomulagið verði hjá sveitarfélögunum um að skipta þessum bita? Það er á hreinu hvað ríkið fær, eða 40%, og eins það sem fer í þróunarsjóð sem er tengdur sjávarútvegi en hvað um sveitarfélögin? Telur hv. þingmaður vegna reynslu sinnar af sveitarfélögum að til dæmis Akureyri verði sátt við að Ísafjörður fái allt eða Skaftárhreppur eða hvaða sveitarfélög eiga að fá þennan sjóð, þessi 40% sem verða umtalsverðir fjármunir? Verður það sjónarmiðið að þau sveitarfélög sem eru í útgerð núna eigi að fá þetta eða hin sem hafa misst útgerðirnar frá sér eða sveitarfélög sem aldrei hafa verið í útgerð og af því að þetta er nú sameign þjóðarinnar ætti þetta kannski helst að fara þangað?

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég hef í rauninni engin svör við þessu því að þarna vantar inn í frumvarpið, eins og ég gat um í ræðu minni, alla útfærslu eða hugsunina varðandi þessa þrískiptingu tekna af kvótaþinginu. Það eina sem liggur fyrir er að ríkissjóður, sem leggur þetta gjald á, á ekki að fá nema 40% af því. 40% eiga að fara til sveitarfélaganna án þess að það sé rökstutt með neinum hætti og síðan eiga 20% að fara í einhvern sjóð sem ráðherra úthlutar úr. Þarna er ráðherra kominn með heimild til ráðstöfunar á nokkrum milljörðum á hverju ári, algjörlega óskilgreinda fjárhæð. Ég veit ekki hvernig sveitarfélögin munu koma sér saman um hvernig þessu verði skipt. Það verða örugglega jafnharðar deilur milli einstakra sveitarfélaga í þessum efnum og eru á milli stjórnmálaflokka um ráðstöfun á fjármunum af hinum margfrægu safnliðum á ári hverju. Þetta verður eins konar uppboðsmarkaður árlega og menn bítast þar um bestu bitana. Í þessu kerfi, ef þetta verður eitthvert kerfi, munu allir einfaldlega reyna að verja sitt. Ef þetta á að ganga eftir óbrjálað, eins og hér er lagt til, er grundvallarforsenda til að þetta geti gengið í mínum huga sú að ríkið leggi miklu skýrari línur en hér er gert um ráðstöfun á þessu og hvernig skiptingin eigi að vera á milli svæða eða sveitarfélaga. Mér hefði fundist eðlilegra að þetta rynni allt til ríkissjóðs sem ber alla ábyrgð á því að leggja þetta gjald til.

Frú forseti. Ég spurði hv. þingmann vegna reynslu hans af sveitarstjórnum, ég hélt að þetta hlyti að liggja alveg augljóst fyrir því að um þessa grein stendur: „Greinin þarfnast ekki skýringar.“ Það er þá eitthvað að mér að skilja þetta ekki. Nú er ég búinn að uppgötva að hv. þingmaður skilur þetta ekki heldur sem sveitarstjórnarmaður og þá kannski liggur næst við að spyrja hæstv. ráðherra: Hvað þýðir þetta eiginlega?

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni enn og aftur eljusemina við andsvörin. Hann þekkir þennan málaflokk mætavel en ég skal reyna að svara þessu. Ég held að þetta þýði í rauninni ekki neitt. Þetta er þannig vaxið að hugsunina í þetta vantar og þá er þetta með öðrum orðum bara núll. 

Virðulegi forseti. Það eru margir fletir á þessu máli. Einn ætla ég að ræða sérstaklega, mér finnst lítið hafa verið rætt um hann og það er sú ráðstjórn sem þetta frumvarp felur í sér. Hér er á 55 stöðum verið að færa vald til ráðherra. Ég veit ekki hvort ég næ því í þessari stuttu ræðu að fara yfir það allt saman en ég ætla alla vega að byrja. Samkvæmt 7. gr. skal ráðherra koma með reglugerð um heildarafla. Síðan getur ráðherra, að fengnum tillögum Hafrannsóknastofnunar, ákveðið að fylgt sé langtímanýtingarstefnu fyrir einstakar tegundir í allt að fimm ár í senn. Ráðherra er heimilt innan fiskveiðiárs eða veiðitímabils að auka eða minnka heildarafla samkvæmt þessari grein. Þegar kemur að 9. gr., Nytjastofnar utan aflahlutdeilda, er ráðherra heimilt með reglugerð að stjórna veiðum úr stofnum o.s.frv. Veiðar utan fiskveiðilögsögu, 10. gr. Ráðherra getur sett reglur, honum er heimilt að binda veiðar íslenskra skipa, hann getur sett sérstakar reglur um stjórn veiða íslenskra skipa í ákveðnum tilfellum. Síðan getur ráðherra bundið veiðar sérstökum leyfum. Í mjög mörgum öðrum greinum eru svona heimildir fyrir ráðherra að gera allt milli himins og jarðar. Einu sinni, í 11. gr., á hann við ákveðnar aðstæður að ráðfæra sig við þingið eða koma fram með þingsályktunartillögu. Annað eru bara heimildir og á hendi hæstv. ráðherra. Í 13. gr. skal ráðherra að vísu ráðstafa aflahlutdeildum eins og hér segir, með leyfi forseta: „… sem hann innleysir á grundvelli forgangsréttar, innan viðkomandi byggðarlags, sveitarfélags eða landshluta samkvæmt skilgreiningu Hagstofu Íslands. Skal ráðherra auglýsa hlutdeildina til sölu í viðkomandi landshluta. Eigendur skipa í byggðarlagi skulu hafa forgang að umræddum aflaheimildum, síðan eigendur skipa í sveitarfélagi og loks eigendur skipa í landshlutanum.“ Af því að menn tala mikið um nýliðun, virðulegi forseti, þá er hér um að ræða að aðilar, sem eru í útgerð í þeim landshluta sem er skilgreindur af Hagstofu Íslands af öllum stofnunum, eiga að hafa forgang umfram alla aðra og engin nýliðun er í boði þar á einhverjum aflahlutdeildum sem ráðherra skal ráðstafa. Virðulegi forseti. Þetta er stutt ræða, ég er rétt byrjaður að fara yfir allar heimildirnar sem ráðherra hefur en stóra einstaka málið er þetta: Ráðherra getur og mun hafa í hendi sér útgerðina í landinu. Hann getur í rauninni með ákveðinni gerð af tilskipun ráðið hver lifir og hver deyr, hvaða útgerðaraðili og útgerðarflokkur, landshluti, muni fá að njóta þeirra gæða sem auðlindin gefur af sér. Mér finnst afskaplega lítið rætt um þetta. Ég hélt, virðulegi forseti, að ef menn væru að endurskoða sjávarútvegsmálin og fara vel yfir þau mundu þeir byrja á því að reyna að hafa leikreglurnar einfaldar og skýrar og láta ekki fjöregg þjóðarinnar svona algjörlega eins og autt blað í hendur misviturra stjórnmálamanna. Ég get ekki séð annað en að við séum að fara í þveröfuga átt við það sem ég var að vona að flestir væru búnir að koma sér saman um, að við vildum sjá almennilegar leikreglur í þjóðfélaginu en ekki 

Frú forseti. Ég undirstrika það sem ég hef áður sagt, það er mitt mat að núverandi kerfi sé ekki gallalaust, síður en svo, enda hefur það ávallt verið til endurskoðunar. Að mínu mati hafa oft verið gerðar á því mislukkaðar breytingar, það hefur verið kroppað allt of mikið í það. Kerfið í dag hefur ótvírætt stuðlað að hagræðingu, skilvirkni og ákveðnum stöðugleika sem er miklu meira en eftirsótt í dag. Við sjáum að aðrar þjóðir hafa í auknum mæli breytt yfir í aflamarkskerfið svipað því sem hér gerist. Það þýðir að samkeppnin við okkur mun aukast og harðna og við verðum að gæta að því að missa ekki með tíð og tíma markaðshlutdeild á erfiðum mörkuðum, ekki síst í dag til að mynda í Evrópu þar sem við þurfum að vera á tánum, eins og oft er sagt í boltanum. Það þýðir meðal annars að við þurfum að gæta okkar á öllum þeim breytingum sem geta ruggað bátnum um of þannig að við verðum ekki samkeppnisfær. Ég tel að ef menn fara ekki vel yfir þær ábendingar sem koma meðal annars fram hjá ýmsum sérfræðingum sem ég nefndi í minni fyrri ræðu verðum við fyrst illa stödd. Ég trúi því ekki að öllu óreyndu að það verði ekki gert. Frasarnir í kringum þetta mál eru margir og greinilega tók það ríkisstjórnina langan tíma að koma því frá sér. Niðurstaða sáttanefndarinnar á sínum tíma var skýr og það er augljóst - þetta kemur ekki frá mér heldur frá fyrrverandi hæstv. ráðherra Jóni Bjarnasyni hér í dag - að verklagið hefur verið með þeim hætti að niðurstöður fyrri nefnda hafa ekki alltaf verið öllum ásættanlegar. Þess vegna hefur meðganga þessa frumvarps og reyndar líka næsta frumvarps á dagskránni verið nokkuð löng. Það sama gildir um til dæmis stjórnarskrána sem við sjáum að hefur verið kastað á milli stjórnarflokkanna til að reyna að ná viðunandi lendingu. Hið sama gildir um rammaáætlunina. Þetta er hvert stórmálið á fætur öðru sem við erum að ræða og eigum eftir að ræða og alltaf bíðum við eftir því hvaða niðurstöðu stjórnarflokkarnir ná sín á milli í því pólitíska reiptogi sem er tíðkað hverju sinni. Það er kannski ekkert óeðlilegt, það hefur tíðkast en ekki í þessum stóru málum sem þó hefur verið lagt upp með að reyna að ná þverpólitískri sátt um eins og gildir um rammaáætlun. Ég flyt þá ræðu í tengslum við rammaáætlun þegar þar að kemur. Varðandi byggðina hafa verið frasar um að auka atvinnufrelsi. Atvinnufrelsið í þessu frumvarpi snýr að mínu mati að því að auka miðstýringu í kerfinu. Það er talað um nýliðun. Kannski felst einhver nýliðun í því að nýliðinn á ekki lengur að kaupa eða leigja af útgerðinni heldur af ríkinu. Ég sé ekki að það komi einhverjir aðrir nýliðar, ekki nema að þeir nýliðar sem eru núna nýir í greininni séu ekki þeim þóknanlegir sem stjórna kerfinu. Svo hefur verið talað um að efla byggð í landinu. Ég kom inn á það í fyrri ræðu minni að þorskarnir verða ekki fleiri í sjónum. Við erum að skipta sömu kökunni, það er bara verið að taka frá einni byggð og færa annarri. Svona tilfærslur koma niður á heildarhagsmunum bæði sjávarútvegsins en ekki síður samfélagsins í heild. Það er athyglisvert að fara í ýmsar tölur í tengslum við sjávarútveginn og sjá þróunina, m.a. meðal krókaaflabátanna. Mig minnir að þorskígildistonnin þar séu í dag um 33 þúsund. 340 stunda útgerð innan krókaaflakerfisins og 500 bátar eru innan þess kerfis. Af þeim eru tíu stærstu útgerðirnar með 35% aflans. Fimm stærstu útgerðirnar innan krókaaflamarksins eru með 25% aflans. Þetta segir manni að í gegnum tíðina hefur orðið samþjöppun til að reyna að ná hagræðingu. Á stundum hefur orðið byggðaþróun sem er ekkert gaman að horfa upp á, en hluti af því er ekki síst að tækninni hefur fleygt fram. Menn nota önnur tæki í dag en þeir gerðu áður. Það þýðir 

Forseti. Ég hjó eftir því í ræðu hv. þm. Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur áðan að hún nefndi að fiskveiðistjórnarkerfið sem við höfum búið við hérna lengi væri ekki fullkomið kerfi - sem það svo sannarlega er ekki frekar en önnur mannanna verk - enda hefði það í gegnum tíðina tekið alls kyns breytingum og lagfæringum, flestum reyndar ekki til góðs að mati hv. þingmanns. Ég get tekið undir þá skoðun heilt yfir með hv. þingmanni að kerfið er ekki fullkomið. Það er ýmislegt gott við það og ýmislegt slæmt. Mig langar að spyrja hv. þingmann út í það. Hvað telur þingmaðurinn best við það kerfi sem nú er í gangi og hefur verið í á þriðja áratug? Og hvað er verst við það? Þá spyr ég líka í leiðinni hverju mætti breyta ef þingmaðurinn vildi breyta einhverju í dag í þessu fiskveiðistjórnarkerfi. Hverjir eru helstu agnúarnir sem mætti sníða af að mati þingmannsins og hvernig mætti breyta því þannig að við nálguðumst frekar þau markmið sem hafa verið í lögum um stjórn fiskveiða til þessa en við höfum ekki færst nær þeim öllum? Við höfum reyndar náð sumum ágætlega en ekki öllum. Hvað telur þingmaðurinn að megi fara betur í kerfinu sem ekki er fullkomið að mati okkar beggja?

Frú forseti. Ég get ekki að því gert að þegar hv. þingmaður, sem hefur mikla reynslu í þessu máli, spyr held ég að fiskur liggi undir steini. Ég ætla samt að taka spurningunum eins og þær eru fram bornar og svara eftir bestu getu. Ég hef lengi sagt að stærstu markmiðin sem við ættum að ná snúast mikið um auðlindirnar. Mér finnst nefnilega styttra á milli flokka og fólks hér innan húss en menn vilja vera láta. Það tengist skilgreiningunni og eignarhaldinu á auðlindinni og síðan aðganginum og að það sé greitt fyrir hann. Menn hefðu í gegnum tíðina átt að skilgreina þetta í stjórnarskrá. Eins og ég kom inn á í minni fyrri ræðu er þetta mjög skýrt í lögunum frá 1990, núgildandi lögum um stjórn fiskveiða. Þar er auðlindaákvæði, það er alveg skýrt að fiskurinn í sjónum er sameign íslensku þjóðarinnar og eins og ég var að tala um hékk heil ríkisstjórn í fjögur ár á því eina ákvæði að mínu mati, eða svo segja menn. Á hinn bóginn hefði mátt taka þetta fastari tökum og fylgja meðal annars eftir þeim tillögum sem menn reyndu að ná í mjög þverpólitískri vinnu um auðlindir landsins og var skilað árið 2000, að mig minnir, undir forustu Jóhannesar Nordals. Menn áttu þá að taka það mjög alvarlega og setja þetta bæði í stjórnarskrá og greiða hóflegt veiðigjald. Það var komið á veiðileyfagjaldi með þeirri hugsun að greiða fyrir aðganginn að auðlindinni en síðan má deila um hvort það sé nægilega sanngjarnt, annars vegar gagnvart þjóðinni en ekki síður gagnvart útgerðinni. Það má endurskoða og við sjálfstæðismenn höfum alla tíð sagt það. Það má hins vegar ekki vera þannig að útgerðin geti ekki haldið áfram að 

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni svörin við spurningum mínum. Reyndar hafa allir sem hafa skoðað þetta mál í gegnum tíðina verið sammála um að það eigi að greiða fyrir þetta ákveðið gjald,  Ég spurði líka hv. þingmann um stjórn fiskveiða sem slíka. Ég held að við séum flest nokkuð sammála um auðlindaákvæðið, eignarhaldið og allt það og í prinsippinu að það eigi að greiða fyrir aðgang að auðlindinni, en spurningum mínum var frekar beint í átt að stjórn fiskveiða, hvernig við stjórnum fiskveiðunum sjálfum, byggjum upp fiskstofna, hvernig við eigum að nýta þá o.s.frv. Þar hefur okkur borið talsvert af leið að mínu mati á þessum 20 árum. Annað sem mig langaði til að vekja athygli á í ræðu hv. þingmanns, sem ég tek undir, varðar markaðsmálin í sjávarútvegi. Getur þingmaðurinn tekið undir það með mér að við eigum að koma frekar að markaðsmálum í sjávarútvegi en verið hefur, rétt eins og við gerum með margar aðrar atvinnugreinar? Ég nefni ferðaþjónustuna, landbúnaðinn, iðnaðinn o.s.frv. þar sem hið opinbera hefur komið dálítið ákveðið að markaðs- og kynningarmálum á þessum greinum með góðum árangri. 

Frú forseti. Já, það er rétt hjá hv. þingmanni að það má segja að ég hafi ekki svarað að öllu leyti spurningum hans í mínu fyrra andsvari. Ég tel ótvírætt að einn meginkostur núverandi kerfis sé framsal aflaheimildanna. Ég held að það stuðli að hagkvæmni í greininni, stuðli að því að menn reyni að nýta fjármagnið sem best. Það sýnir líka best að við erum að fá mun meira í dag fyrir hvert þorskkíló á markaði en áður með minni tilkostnaði. Við erum að ná betra og meiru út úr þeirri vöru sem er fiskurinn í sjónum. Ég ítreka aftur að útgerðin og byggðirnar í landinu borga veiðigjald til ríkisins í dag. Það kann vel að vera að það ætti að vera eitthvað aðeins hærra en það sem er verið að boða í þessu frumvarpi er of mikið. Ég sagði áðan að ég vonaði að einfaldlega væri um að ræða einhvern misskilning í þessari 70% skattlagningu af hagnaði sjávarútvegsfyrirtækja. Það mun að mínu mati ganga af sjávarútveginum dauðum. Ég held að um ákveðinn misskilning sé að ræða, ellegar verða menn að hlusta betur og fara betur yfir þau álit sem ég hef verið að tala um, m.a. það sem sérfræðingarnir Daði Már Kristófersson, dósent í hagfræði við Háskóla Íslands, og Þóroddur Bjarnason, prófessor í félagsfræði við Háskólann á Akureyri, segja, með leyfi forseta: „Um breytingar á veiðigjaldinu segja sérfræðingarnir að þær muni hafa veruleg áhrif á afkomu sjávarútvegsfyrirtækja og án efa kippa stoðum undan skuldsettari útgerðarfyrirtækjum.“ Þetta er nokkuð sem við getum ekki litið fram hjá. Ég ítreka hins vegar það sem ég sagði áðan, ég vona svo innilega að í stóru málunum sé styttra á milli okkar. Ef þetta frumvarp þýðir hins vegar það sem margir vilja segja, stóraukna skattlagningu á útgerðarfyrirtæki, er langt á milli manna.

Frú forseti. Ég náði ekki alveg að klára umræðu um þetta mál fyrr á þessum fundi og ætla því að ræða aftur og áfram um málið, frumvarp til laga um stjórn fiskveiða. Það sem ég ætla að byrja á að ræða er 1. gr., Markmið, þjóðareign og meðferð réttinda. Mér finnst nefnilega að markmiðin rekist á og það vill oft verða hjá þeim sem vilja vera góðir við alla. Í fyrsta lagi stendur hér í a-lið: „að stuðla að verndun og sjálfbærri nýtingu fiskstofna við Ísland“. Þetta finnst mér vera afskaplega gott markmið og sjálfsagt. Við ætlum að búa lengur á Íslandi og það er mjög mikilvægt að fiskstofnarnir séu sjálfbærir, þeir eru mjög stór hluti af okkar efnahag og tekjum. En síðan stendur í b-lið: „að stuðla að farsælli samfélagsþróun með hagsmuni komandi kynslóða að leiðarljósi“. Nú vandast málið, frú forseti, vegna þess að nú eiga einhverjir menn við grænu skrifborðin eftir að átta sig á því til framtíðar hverjir hagsmunir komandi kynslóða verða, að hafa það að leiðarljósi og stuðla að farsælli samfélagsþróun. Hvað skyldi það þýða, frú forseti? Á að halda einhverju ákveðnu þorpi á Vestfjörðum í byggð þó að allur grundvöllur sé í rauninni horfinn? Á að halda einhverjum stað á Austurlandi í byggð þó að samþjöppun hafi gert það að verkum að það margborgi sig að veiða allt á einum stað eða eitthvað slíkt? Hver á eiginlega að ákveða hverjir séu hagsmunir komandi kynslóða? Hver er slíkur spámaður, hver er slíkur alvitur sovétkommissar? Þetta er ekkert annað, þarna á einhver embættismaður að ákveða hverjir séu hagsmunir komandi kynslóða og hann á að stuðla að farsælli samfélagsþróun í þá átt. Þetta rekst á við fyrra markmiðið, um að stuðla að verndun og sjálfbærri nýtingu fiskstofna, því að það gæti verið að það borgaði sig ekki að gera það sem þessi ákveðni kommissar telur að þurfi fyrir hagsmuni komandi kynslóða eins og honum finnst að muni verða. Síðan stendur í c-lið: „að treysta atvinnu og byggð í landinu“. Þetta er nú einmitt það sem rekst á fyrsta markmiðið vegna þess að ef menn ætla til dæmis að halda byggð um allt land og markaðurinn segir eitthvað annað, að það sé skynsamlegra að veiða fiskinn annars staðar, landa honum annars staðar eða vinna hann annars staðar, og það verði ákveðin þróun í þá veru að nýjar samgöngur, ný tækni, eitthvað slíkt, geri það að verkum að það borgi sig að veiða fiskinn á stað A en ekki B, á samkvæmt þessu að treysta atvinnu og byggð í landinu, þ.e. það á að veiða fiskinn áfram á stað A þó að það borgi sig ekki. Þetta rekst að sjálfsögðu á sjálfbæra nýtingu fiskstofna. Svo stendur í d-lið: „að hámarka þjóðhagslegan ávinning af sjávarauðlindinni og tryggja þjóðinni eðlilega auðlindarentu“. Þetta rekst á allt hitt nema kannski fyrsta ákvæðið, um að nýting fiskstofna sé sjálfbær, vegna þess að eins og ég gat um getur ákvæðið um að stuðla að farsælli samfélagsþróun með hagsmuni komandi kynslóða að leiðarljósi verið algjörlega óhagkvæmt, algjörlega, og þjóðin getur tapað á því. Þannig að þetta ákvæði um að hámarka þjóðhagslegan ávinning af sjávarauðlindinni rekst á alla vega hin tvö atriðin. Síðan kemur að síðustu, sem fer saman við næstsíðasta ákvæðið: „að sjávarútvegurinn sé arðsamur og búi við hagstætt og stöðugt rekstrarumhverfi“. Það fer saman við að hámarka þjóðhagslegan ávinning. Ég sé það alla vega þannig, ég get ekki séð sjávarútveginn sem óarðbæran og samt sé þjóðhagslegur ávinningur af sjávarauðlindinni hámarkaður. Þetta fer algjörlega saman. Þetta rekst hins vegar á það að treysta atvinnu og byggð í landinu og þetta rekst á það að stuðla að farsælli samfélagsþróun með hagsmuni komandi kynslóða að leiðarljósi. Mér vannst ekki tími, frú forseti, nema til að ræða þetta litla atriði, ég ætlaði að ræða miklu meira. Ég ætlaði að ræða um flokk 1 og 2 og sovétismann sem skín hér alls staðar í gegn.

Virðulegi forseti. Athyglisverð lokaorð hv. þingmanns um sovétismann. Það er athyglisvert að lesa þetta frumvarp með þeim gleraugum ef ég má orða það þannig. Mig langar að spyrja hv. þingmann út í þær upplýsingar eða vangaveltur sem komu fram áðan um að ekki sé búið að leggja mat á áhrif þessara frumvarpa á bankana eða á samninga sem gerðir hafa verið við kröfuhafana. Ef ég hef skilið þetta rétt kunna að vera í samningunum ákvæði sem lúta að því að ef kröfuhafarnir telja sig hafa orðið fyrir einhverjum skakkaföllum vegna þessara breytinga sé ríkið skylt að bæta þeim það upp. Ég veit ekki hvort hv. þingmaður þekkir þetta eitthvað. Ég heyrði bara á göngunum áðan að menn hefðu verið að velta þessu upp hér í ræðustól. Mig langar því að spyrja þingmanninn hvort hann kannist við þetta, ég veit að þingmanninum er væntanlega kunnugt um að þetta hafi ekki verið kynnt fyrir bönkunum sérstaklega eða þeir beðnir um álit á þessu, og um áhrif þess sem ég er að tala um að geti mögulega orðið ef þessir aðilar telja sig hafa orðið fyrir einhverjum skakkaföllum. Hvaða áhrif kann það að hafa - nú eru margir útgerðaraðilar, smáir og stórir, með lán hjá viðskiptabönkunum í dag út af kvótakaupum og ýmsu - á samninga þessara aðila við lánastofnanir ef þetta gengur eftir sem hér er lagt til þegar slagurinn um arðinn frá þessum fyrirtækjum, frá þeim sem skila arði, þegar ríkið og lánastofnanir eru farnar að bítast um það sem þarna er mögulega umfram?

Frú forseti. Nú erum við farin að ræða næsta mál á dagskrá, sem er um veiðigjöld, en það er einmitt þar sem lestunin lendir á útgerðinni. En það er hárrétt hjá hv. þingmanni að kröfuhafar sem hafa tapað ótrúlega miklum peningum á Íslandi - það er talað um að þeir hafi tapað 7–8 þús. milljörðum kr. - eru náttúrlega verndaðir af eignarrétti og ef aftur og aftur er höggvið í sama knérunn, þeir eiga jú góðan hlut í bönkunum, þá kann að vera að það reyni á þetta eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar. Ég veit ekki hvort þeir eru með beint ákvæði í sínum samningum við slitastjórnirnar um slíkt en ég hugsa að þeir muni alla vega skoða það mjög vandlega. Hér er gerð krafa um einhverja meðaltalsávöxtun útgerðarfyrirtækja og það þýðir að mörg fyrirtæki sem eru sérstaklega mikið skuldsett munu hreinlega rúlla til tjóns fyrir bankana og það kemur þá önnur skriða af tjóni til viðbótar við þau lán sem voru dæmd ógild og voru ógild en voru samt metin í eignum bankanna þannig að þetta getur haft töluverð áhrif á bankana. Mér skilst að það sé krafa um að vísa þessu til efnahags- og viðskiptanefndar, alla vega verði þetta skoðað, og ég held að það sé mjög brýnt að menn skoði mjög vandlega hver verði staða útgerðarfyrirtækja eftir að bæði þessi frumvörp hafa verið samþykkt vegna þess að þau munu hafa mjög mikil áhrif á hag útgerðarfyrirtækja, hag einstakra staða úti á landi og hag bankanna.

Virðulegi forseti. Það sem vekur athygli og hv. þingmaður kom kannski inn á er að við sjáum að þetta var í rauninni ekki kannað áður en farið var af stað með málið. Það sem ég velti fyrir mér er hvað við gerum ef staðan er sú að menn leggja það mat á frumvörpin að það sé einhvers konar skaðabótaskylda eða hvað á að kalla það gagnvart þessum aðilum. Er það þá svo að í samningum væntanlega, ég náði ekki alveg hvað þingmaðurinn sagði áðan, við þessa kröfuhafa sé einhvers konar varnagli sem lýtur að þessum hlut? Hins vegar er staða útgerðarfyrirtækja, hvort sem það er ein trilla eða tvö skip stór, og það eru tveir aðilar eða þrír farnir að bítast um hagnaðinn sem kann að verða, útgerðaraðili sem vill fjárfesta, bankinn sem á skuldir hjá því fyrirtæki og svo ríkissjóður sem vill taka eitthvað til sín, maður veltir fyrir hver sé staða slíkra fyrirtækja til frekari fjárfestinga og hugsanlega að skuldsetja sig, til að ná fram betri fjárfestingum til að endurnýja sig eða til að auka hagkvæmni enn meira í greininni með einhvers konar uppkaupum eða sameiningu.

Frú forseti. Mér er ekki kunnugt um slíka samninga við kröfuhafa, það má vel vera að þeir séu til staðar. En það er augljóst bara út af eignarréttarákvæði að íslenska ríkið getur ekki með slíkri nýrri skattlagningu skert hag þessara kröfuhafa aftur og aftur. Ég held að það séu einhvers staðar mörk á því hvað hægt er að ganga langt og alveg sérstaklega ef það veldur því að einstök fyrirtæki fara á hausinn vegna ofurskattlagningar, fyrirtæki sem hefðu lifað við óbreytt ástand en vegna þessarar stefnubreytingar, að fara að skattleggja miklu meira, þyldu það ekki. Hv. þingmaður spurði: Hvað gerum við? Að sjálfsögðu samþykkjum við frumvarp mitt því að það leysir allan þennan vanda.

Virðulegi forseti. Það hefur verið yfirlýst stefna þessarar ríkisstjórnar í allri umræðu um breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu að þær séu til þess að efla sjávarbyggðir úti um allt land. Mig langar aðeins að gera að umtalsefni hversu líklegt það er með þessu frumvarpi. Áður hefur komið fram mikil gagnrýni á það hversu illa unnið þetta er, þ.e. að þær athuganir á áhrifum frumvarpsins sem nauðsynlega þurfa að fara fram hafi ekki verið gerðar þrátt fyrir að Daði Már Kristófersson, dósent í hagfræði við Háskóla Íslands, og Þóroddur Bjarnason, prófessor í félagsfræði við Háskólann á Akureyri, hafi samið stutta greinargerð með frumvarpinu. Þar fara þeir yfir flesta þætti þess en það er engan veginn fullnægjandi og í raun er allt of mörgum spurningum ósvarað. Þeir komast að þeirri niðurstöðu í þessari greinargerð að það séu miklir vankantar á frumvarpinu, þar á meðal að byggðaaðgerðir þess séu mjög ólíklegar til að ná þeim markmiðum sem stefnt er að. Það skorti fyrst og fremst enn á þann langtímastöðugleika sem getur skapað grundvöll fyrir uppbyggingu atvinnulífs í sjávarbyggðum og að útfærsla á ráðstöfun aflamarks í flokki 2 á kvótaþingi sé mjög óljós. Strandveiðar voru hugsaðar af hæstv. ríkisstjórn til að efla byggð og atvinnustarfsemi úti um allt land en þeir komast að því að út frá langtímahagsmunum slíkra byggðarlaga megi þvert á móti líta á strandveiðar, eins og þeim er nú háttað, sem ákveðna sóun um fjórðungs þess aflamarks sem ætlað er að stuðla að farsælli samfélagsþróun og treysta atvinnu og byggð í landinu. Þeir segja um strandveiðarnar að það sé mun nærtækara að draga úr strandveiðikvótanum þangað til í ljós hefur komið að hvaða marki kvótaþing uppfyllir kröfu um aðgang allrar þjóðarinnar að hinni sameiginlegu auðlind. Þeir vara við því að það verði farið í mikinn niðurskurð á byggðakvótanum meðan reynsla er að koma á málið. Það er annar hluti í þessu sem skiptir máli. Hugmyndin er að færa öll viðskipti með veiðiheimildir inn á svokallað kvótaþing. Það getur orðið andstætt þessu markmiði um byggðaþróun, þ.e. styrkingu á ákveðnum byggðasvæðum. Þau fyrirtæki sem eru að leigja frá sér veiðiheimildir í dag líta gjarnan til sinnar heimabyggðar. Þeir sem eru í þessum minni útgerðarfyrirtækjum þurfa oft tímabundið að fá inn leiguheimildir í þorski eða ýsu, kannski á meðan þeir eru að bíða eftir því að byggðakvóti komi til úthlutunar, þurfa eitthvað til að bjarga sér fyrir horn. Það hefur verið þekkt í samdrætti á ýsukvótanum að þetta hefur oft skapað vandamál. Þá hafa útgerðir á svæðinu sem eru með sterkari kvótaeign hjálpað þeim sem þurfa en hafa gert þetta innan svæðisins til að halda veiðiheimildunum þar. Þarna er það ekki lengur hægt. Þarna verður þetta að fara inn á eitthvert kvótaþing og útgerðirnar geta engu ráðið um það hvort þessum veiðiheimildum verður haldið í heimabyggð eða ekki. Þetta er til umhugsunar en vinnur greinilega gegn byggðahugmyndunum í þessu frumvarpi. Það er mikið talað um nýliðun í sjávarútvegi. Ég hef haldið því fram að nýliðunin í sjávarútvegi sé ekkert vandamál. Það er ekkert öðruvísi að fara í rekstur í sjávarútvegi í dag en rekstur á hverju öðru fyrirtæki. Ég þekki dæmi um það þar sem ungt fólk hefur verið að hasla sér völl í sjávarútvegi. Það byrjar smátt, og með mikilli elju, dugnaði og áræði haslar það sér völl. Þetta er alveg það sama og er að gerast í öðrum atvinnurekstri. Menn þurfa að hafa traust, áræði, vilja og dugnað til að fara af stað í atvinnurekstur og menn þurfa að hafa aðgang að fjármagni. Það er ekkert öðruvísi 

Frú forseti. Fyrir nokkrum árum var sett á laggirnar sáttanefnd og hún komst að þeirri niðurstöðu að það ætti að gera nýtingarsamninga við ríkið um afnot af auðlindinni. Um leið og þessi sáttanefnd komst að þessari niðurstöðu viðurkenndi hún í reynd ríkið sem eiganda að auðlindinni sem átti þó að vera í sameign þjóðarinnar. Ég spyr hv. þingmann: Telur hann að það hafi verið mistök að ríkisvæða kvótann með þessum hætti? Hefði ekki verið betra að huga betur að því að átta sig á því hver þjóðin var í raun og veru, þ.e. íbúarnir? Þetta frumvarp gengur út á að menn hafi 15 ár fram í tímann í friði en það verður alltaf minni og minni heimild til framsals. Það sem fer fram yfir 2032 verður ekki hægt að framselja, það verður bara pikkfast. Mun það ekki leiða til 

Virðulegi forseti. Ég held að hugsunin í því hvort það er ríkis- eða þjóðareign sé hin sama. Það getur vel verið að hér sé um að ræða einhverja handvömm í orðalagi en aðalatriðið er það sem ég held að allir séu sammála um, að það sé skilgreint skýrt að þessi náttúruauðlind, fiskurinn í sjónum, sé eign þjóðarinnar. Um það er ekki mikill ágreiningur. Varðandi framsalið held ég að það sé hárrétt, virðulegi forseti, hjá hv. þm. Pétri Blöndal að það verður til mikils skaða að afnema það. Því er gjarnan haldið fram í umræðunni að það sé bara LÍÚ sem gagnrýni þessa vinnu. Það er með ólíkindum að heyra stjórnarliða tala niður til þeirra aðila sem starfa í sjávarútvegi. Ein helsta gagnrýni smábátasjómanna er einmitt á þessa skerðingu á framsalinu vegna þess að þeir gera sér grein fyrir mikilvægi þess. Það vita líka allir sem hafa kynnt sér þessi mál, sem ég efast oft um að 

Mér finnst hv. þingmaður skauta létt yfir mismuninn á ríki og þjóð og mér finnst það hættulegt vegna þess að þetta er meginatriði. Ríkið veitir til dæmis ríkisábyrgð og þar með getur fallið krafa á ríkið þannig að ef ríkið er eigandi auðlindanna geta kröfuhafarnir gengið að þeim. Þess vegna er meðal annars svo mikilvægt að gerður sé munur á ríki og þjóð. Ég tek hins vegar alveg undir og ítreka það að arðsemi kerfisins er háð því hvað framsal er létt. Ef það á að takmarka framsal með þvílíkum hætti sem hér er talað um verður arðsemi sjávarútvegsins minni og þar með þjóðfélagslegur hagur þjóðarinnar af þessari atvinnugrein. Við getum jafnvel lent í því að við verðum með tap á sjávarútvegi eins og var einu sinni.

Virðulegi forseti. Ég held að þetta sé hárrétt hjá hv. þingmanni, eins og ég sagði áðan. Ég kom aðeins inn á það að helsta gagnrýni smábátasjómanna, litlu útgerðanna, minnstu útgerðanna í landinu, sem ógjarnan eru nefndar hér af samfylkingarþingmönnum sérstaklega, er á þetta. Það hefur verið sáluhjálparatriði hjá mörgum af þessum vinstri þingmönnum að banna allt framsal. Hverjir skyldu vera sammála þeim í því? Jú, forusta LÍÚ. LÍÚ vill nefnilega hafa veiðiskylduna algjöra, stöðva allt framsal. Og nú er spurningin hvort Samfylkingin sé að þóknast LÍÚ í þessu, hvort hún sé orðin sérstakur gæslumaður sérhagsmuna, eins og þingmenn Samfylkingarinnar orða það sjálfir. Þetta hljómar þannig. Eða kannski frekar, virðulegi forseti, hljómar þetta þannig 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður talaði um gögn sem eru lögð fram en mér finnst þau aðallega vanta. Það væri ágætt að fá að vita sjónarmið hv. þingmanns um það að menn séu ekki einu sinni búnir að taka út áhrifin á bankana. Ég ætla að vísu aðallega að spyrja hv. þingmann hvort þeim í hv. atvinnuveganefnd finnist bara alveg sjálfsagt að færa endalaust framsal frá þingi til ráðherra. Í þessu stutta frumvarpi eru 55 atriði um heimild ráðherra til að gera allt milli himins og jarðar. Þetta eru engar smáákvarðanir, þetta eru ákvarðanir sem snerta tugi milljarða. Finnst mönnum það bara eðlilegasta mál í heimi að hæstv. ráðherra fari með einhvers konar einræðisvald í þessum málaflokki? 

Virðulegi forseti. Ég tek undir það með hv. þingmanni að það er ömurlegt að vita til þess að menn hafi ekki lært af reynslunni frá því á síðasta ári heldur komi fram með svo óundirbúið plagg þar sem ekki er búið að fara neitt ofan í áhrif þess á bankakerfið, byggðirnar, einstaka útgerðarflokka, afkomu fyrirtækjanna eða afkomu sjómanna. Sú vinna er öll eftir. Það er alveg fáránlegt að leggja fram svona frumvarp og eiga þessa stóru þætti eftir. Sú stutta greinargerð sem fylgir með frá Daða Má upp á tíu síður um þetta mál er engan veginn fullnægjandi. Það er greinilegt að honum hefur verið ætlaður lítill tími til að vinna hana en svo hefur heldur ekkert tillit verið tekið til þeirrar gagnrýni og þeirra athugasemda sem þar koma fram.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta svar. Þó að það hafi ekki svarað spurningu minni var það fróðlegt. Hv. þingmaður nefndi fullt af hlutum sem ekki hefur verið svarað. Bara svo menn átti sig á því hvaða heimildir hér er um að ræða er gert ráð fyrir því að ráðherra sé með sérstakan sjóð og það engan smásjóð. Hæstv. ráðherra getur kallað til sín aflaheimildir og búið sér til einhverjar reglur um það hvernig hann úthlutar þeim aftur til svæða. Það á eftir að skilgreina hvernig svæðin eru og það á að fá Hagstofu Íslands til að skilgreina ákveðin byggðasvæði á einum stað. Á öðrum stað á ráðherra að skilgreina þetta sjálfur. Þetta snýr að krókaaflamarkinu, þetta snýst um flutning aflamarks, viðskipti með aflamark og veiðar utan lögsögu. Þetta er nokkurn veginn allt sem snýr að sjávarútveginum og hér fær 

Virðulegi forseti. Við urðum vör við þessa sömu tilhneigingu í því frumvarpi sem var lagt fram á síðasta ári, að færa mjög mikið vald til ráðherra og auka miðstýringarvald framkvæmdarvaldsins í þessum málaflokki. Það gengur þvert á þá stefnu sem hefur verið á undanförnum árum þar sem menn hafa viljað hafa ákveðið framsal opið, láta greinina leita þeirrar hagræðingar og ná þeim besta árangri sem mögulegur er í rekstri. Þetta er mikið og sterkt inngrip í það. Þetta er alveg í takt við stjórnarhætti vinstri manna. Maður veltir fyrir sér hérna hvort Samfylkingin og Vinstri grænir séu núna að fara að gæta þeirra sérhagsmuna sem þeir eru alltaf að tala um, hvort það sé ekki markmiðið hjá þeim að ná á þessu einhverjum hreðjatökum. Þeir ætla að draga úr arðsemi 

Virðulegi forseti. Í 11. gr. í IV. kafla frumvarpsins, á bls. 4, er fjallað um leyfi til að nýta aflahlutdeild. Það vakti athygli mína í gær þegar ég var að lesa frumvarpið að í þeirri grein, í annarri setningu, stendur, með leyfi forseta: „Tefjist veiting leyfis umfram frest þennan af ástæðum sem ekki varða stjórnvöld er viðkomandi aðila óheimilt að nýta aflamark frá upphafi fiskveiðiársins 2012/2013.“ Þegar ég les skýringar með 11. gr. er þar ekki að finna, eða ég hef að minnsta kosti ekki rekist á það, útskýringar á því hvaða hlutir það geti verið sem ekki varði stjórnvöld, sem geta leitt til þess að viðkomandi aðili fær ekki að 

Virðulegi forseti. Það er margt óljóst í þessu frumvarpi og eins og ég segi og sagði áður í ræðu minni á eftir að fara fram mikil og tímafrek vinna til að komast til botns í mörgum greinum þess. Það er auðvitað algjörlega óásættanlegt. Þetta er eitt af þeim málum sem þarf að skoða og eðlilegast væri að hæstv. ráðherra sjávarútvegsmála, settur ráðherra, mundi fara yfir þetta með okkur hér og gefa okkur eina stutta ræðu til að skýra þetta út og kannski önnur atriði og aðrar spurningar sem hafa komið fram í dag. Það hefur verið lítið um svör, hæstv. ráðherra hefur lítið komið að þessari umræðu. Þarna er auðvitað um mikilvægt atriði að ræða og mikilvægt að menn séu ekki í einhverri óvissu um að fá úthlutanir sínar á réttum tíma, þeir miða sinn rekstur við það. Þetta er því 

Virðulegi forseti. Ég held að það sé nokkuð ljóst að þetta atriði er óljóst. „Ástæður sem ekki varða stjórnvöld …“ Hvaða ástæður geta komið upp er ekki varða stjórnvöld? Er það þá stjórnvalda á hverjum tíma að meta hvað hefur komið upp sem gerir að verkum að viðkomandi aðili fær ekki nýta það leyfi eða þær heimildir sem hann hefur? Þetta er mjög matskennt og í raun getur það farið eftir stjórnvöldum á hverjum tíma hvað þau telja að eigi þarna við, þannig að þetta er áhyggjuefni. Síðan kemur hér fram að ef viðkomandi aðili fær ekki að nýta leyfið skal heimildunum ráðstafað í leigupott 2. Það er ekki þannig að þeim sé deilt út til annarra eða að aðrir sem hafa nýtingarleyfi geti fengið að veiða þetta 

Virðulegi forseti. Eins og komið hefur fram í umræðunni er auðvitað ljóst að verið er að taka aflahlutdeildir eða heimildir frá fyrirtækjum sem eru starfandi í greininni í þennan pott. Þarna er opnað fyrir enn eina leiðina til að veiðiheimildir fari í svokallaðan pott 2. Mjög er varað við því í greinargerð með frumvarpinu að þarna sé gengið allt of langt. Ég er ekki viss um nema að ríkið geti verið að baka sér skaðabótarétt með þessari nálgun. Það getur varla verið réttlætanlegt að þeir sem hafa spilað eftir kerfinu, hafa farið eftir lögum og reglum, 

Frú forseti. Í 1. gr. frumvarpsins er sagt að markmið þess sé að treysta og efla byggð í landinu. Hér hefur verið töluverð umræða um hvort þetta frumvarp uppfylli það markmið. Í þeirri umsögn sem fylgir og unnin er af tveimur ágætum mönnum er dregið í efa að með frumvarpinu sé hægt að ná því að efla byggð með nokkrum hætti í landinu. Það að setja 50% af potti 2 í kvótaþing sé til að mynda ekki til þess fallið, auðlindagjald sem ekki skiptist út til sveitarfélaganna sé heldur ekki til þess fallið. Mig langaði því að spyrja hv. þingmann hvort hann telji að frumvarpið sem hér liggur fyrir og eins og það er upp sett nái því markmiði sem sett er fram í 1. gr. frumvarpsins um að efla byggð um allt land.

Virðulegi forseti. Ég kom inn á það í ræðu minni fyrr í dag að ég teldi þetta frumvarp vera allt að því byggðafjandsamlegt. Við lestur þess og eftir þann tíma sem maður hefur haft til að kynna sér það getur maður ekki annað en komist að sömu niðurstöðu og þeir sem skrifuðu greinargerð með frumvarpinu þar sem þeir segja að mjög ólíklegt sé að byggðaaðgerðir frumvarpsins nái þeim markmiðum sem stefnt er að. Í ræðu minni áðan fór ég yfir nokkra þætti sem eru hreinlega mjög til þess fallnir að veikja þessa stöðu. Kvótaþing er til dæmis einn af þeim þáttum. Það er alþekkt að fyrirtæki í byggðarlagi eða á byggðasvæði hjálpi hvert öðru með kvóta, þau sem eru aflögufær. 

Frú forseti. Það kom fram í umræðunni um þetta mál fyrr í dag hjá hv. þm. Jóni Bjarnasyni að þær tillögur sem voru í gangi í sjávarútvegsráðuneytinu sneru að meiri byggðatengingum, ekki kvótaþingi, og að auðlindagjaldið - við skulum láta liggja milli hluta upphæðina á því - skiptist út og rynni að hluta til sveitarfélaga. Nú hefur orðið kúvending á þessu og þetta frumvarp hverfur frá þeirri stefnu og verður þar af leiðandi að einhverju leyti byggðafjandsamlegra. Það sem mig langar að spyrja hv. þingmann um er hvað hann telji búa að baki þessari kúvendingu í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu. Hver eru rökin fyrir því að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, sem tók við ráðuneytinu um áramótin, gefi eftir gagnvart byggðum landsins og hinum dreifðu byggðum með þessum hætti og verði við kröfum Samfylkingarinnar sem snúast á engan hátt um að efla byggð í landinu?

Virðulegi forseti. Ræða hv. þm. Jóns Bjarnasonar í dag var mjög áhugaverð. Hvað hæstv. sjávarútvegsráðherra Steingrími J. Sigfússyni gengur til er ómögulegt að segja. Hann snýst náttúrlega eins og vindhani í málum sem hann hefur haft mjög harða afstöðu í fram að þessu. Ég las í dag úr ræðu hans um veiðileyfagjaldið að hann segðist þeirrar skoðunar að gjaldið væri óskynsamlegur skattstofn og óréttlátur, það væri sérstakur skattur á greinina og greinin þyrfti einnig á fjármunum að halda til endurnýjunar á frystihúsum og öðru og væri nánast eina von landsbyggðarinnar. Það eru ekkert mörg ár síðan hæstv. ráðherra talaði svona, að veiðileyfagjald væri ekki flóknara en þetta og það ætti að hætta þessu rugli. Það voru hans orð fyrir nokkrum árum. 

Virðulegi forseti. Það er um margt ágæt umræða sem farið hefur fram hér í kvöld og nótt. Ég sakna þess þó, frú forseti, og vil biðja forseta um að reyna að upplýsa um það, að þrátt fyrir að okkar ágæti tímabundni sjávarútvegsráðherra sitji hér og hlusti á þessa umræðu er hæstv. ráðherra Steingrímur J. Sigfússon ekki á svæðinu. Ég held að mjög mikilvægt sé að þessi umræða klárist ekki án þess að sá ágæti ráðherra hafi tækifæri til að taka þátt í henni. Þess vegna held ég, frú forseti, að mikilvægt sé að velta því fyrir okkur hvort við getum ekki frestað umræðunni þannig að hæstv. ráðherra Steingrímur J. Sigfússon geti tekið þátt í henni þegar hann kemur heim. Ég veit reyndar ekkert hvenær ráðherrann kemur heim en hugsanlega væri hægt að halda umræðunni áfram á morgun. Ég held að það skipti miklu máli að ráðherrann taki þátt í umræðunni til að fræða okkur um tildrög þessa máls og þeirra greina allra sem í því eru og svara fyrir það hvers vegna ekki hafi verið farið í ákveðnar aðgerðir til að undirbúa málið betur, 

Frú forseti Það kom fram í ræðum í dag hjá hv. þm. Jóni Bjarnasyni, sem var sjávarútvegsráðherra á undan hæstv. sjávarútvegsráðherra Steingrími J. Sigfússyni, að hann skildi ekki hvers vegna hæstv. núverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hefði ákveðið að gefa eftir gagnvart Samfylkingunni, eins og það var orðað, varðandi byggðasjónarmið. Ég vil í því ljósi taka undir það sem kom fram hjá hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni, ég held að það sé mjög mikilvægt fyrir umræðuna að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sé við hana áður en henni lýkur svo hann geti tekið þátt í henni og upplýst hvers vegna þessar breytingar hafa orðið á frumvarpinu, hvers vegna byggðatengingarnar sem áður voru í frumvarpinu hafi verið teknar út. Ég held að mikilvægt sé fyrir framhald þessa máls að það sé upplýst áður en umræðunni lýkur og málið gengur til nefndar.

Virðulegur forseti. Ég kem hér upp til að taka undir þessa ósk hv. þm. Gunnars Braga Sveinssonar. Ég verð að lýsa þeirri skoðun minni að það er algjörlega óásættanlegt að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra - og ég ítreka enn með allri virðingu fyrir hæstv. ráðherra Katrínu Jakobsdóttur - skuli ekki vera viðstaddur. Það er óásættanlegt að ráðherrann sé ekki á svæðinu þegar hið stórpólitíska áherslumál ríkisstjórnarinnar, sem var sett fram í stjórnarsáttmálanum og við höfum verið að þjarka og þrúkka um í þrjú ár, er komið á dagskrá. Á undanförnum dögum hafa menn tekið stórt upp í sig um hvað sé fordæmalaust og hvað sé ekki fordæmalaust en ég leyfi mér að fullyrða að þegar um svo stórt mál ríkisstjórnar er að ræða er það fordæmalaust að sá ráðherra sem ber málið uppi sé ekki 

Virðulegi forseti. Ég tek undir þær kröfur sem hafa komið fram um að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, verði við þessa umræðu. Þetta geri ég af fullri virðingu fyrir hæstv. menntamálaráðherra sem flutti mál sitt mjög vel og skýrt í dag og er greinilega ágætlega inni í þessum málum, en umræðan hefur þróast með þeim hætti hér í dag að það hafa komið fram upplýsingar og vaknað margar spurningar sem nauðsynlegt er að fá einhver svör við frá hæstv. ráðherra Steingrími J. Sigfússyni. Við höfum verið að lesa um þá kúvendingu sem hefur orðið á afstöðu hans gagnvart veiðigjaldi. Ég geri ekki ráð fyrir að hæstv. menntamálaráðherra geti svarað því af hverju það hefur skolast svona til hjá honum, af hverju afstaða 

Forseti hvetur hv. þingmenn til að virða ræðutíma.

Frú forseti. Ég lýsi yfir ánægju minni með fundarstjórn forseta og þá umræðu sem hér hefur verið þar sem ég lít svo á að ég hafi leitast við að svara þeim spurningum sem hafa verið bornar upp. Ég fullvissa hv. þingmenn um að þó að umræðan í dag hafi verið prýðileg er henni engan veginn lokið. Það á eftir að ræða málið við frekari umræður í þingsal og í nefnd og ég efa það ekki að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra mun þar fá tækifæri til að svara þeim spurningum sem snúa að honum persónulega eins og þeirri sem hv. þm. Jón Gunnarsson nefndi hér síðast.

Virðulegi forseti. Að gefnu tilefni vil ég að það sé alveg skýrt að það má ekki túlka orð mín þannig að ég sakni hæstv. ráðherra eitthvað sérstaklega 

Frú forseti. Það er greinilega hlaupinn svefngalsi í hluta þingmanna sem eru farnir að endurtaka ræður sínar frá því fyrr í dag.  Frú forseti.

Er það yfirlæti?


             Hjá hv. síðasta ræðumanni, Guðlaugi Þór Þórðarsyni, fór til að mynda ekkert á milli mála hver afstaða hans var. Þetta er fín umræða og við höldum henni áfram. Hæstv. ráðherra situr hér og leiðir hana, fylgist með hverju orði og er vonandi síðust á mælendaskrá. Ég hlakka til að heyra ræðu hennar þá.

Virðulegi forseti. Ég veit ekki af hverju orðið yfirlæti kemur mér hér fyrst í hug,  Vegna ræðu hæstv. ráðherra er það alveg rétt að málið mun koma aftur til umræðu, algjörlega er ég sammála hæstv. ráðherra með það. Það breytir þó ekki þeirri staðreynd að við 1. umr. máls hefur ráðherrann sem ber ábyrgð á málinu og ber það uppi tækifæri til að svara fyrir það. Fyrir okkur þingmenn er það tækifærið sem við höfum til að eiga milliliðalaust samtal við þennan ágæta ráðherra. Veit hæstv. forseta hvort það liggur fyrir hvenær hæstv. sjávarútvegsráðherra er væntanlegur heim? Ég lýsi mig reiðubúna að fresta þessari umræðu þangað til hann er kominn og við getum þá tekið hana um leið og hann lendir. Það er mikilvægt að taka þessa umræðu við þann ráðherra sem 

Frú forseti. Frá því að þessi umræða hófst og kallað var eftir því að hæstv. sjávarútvegsráðherra væri við hana hefur fyrrverandi hæstv. sjávarútvegsráðherra tekið þátt í henni. Hann sagði að í þessu frumvarpi hefði verið dregið úr byggðatengingum frá því sem var og að greinilega hefði verið látið undan þrýstingi með það að koma frekar á leigumarkaði en byggðatengingum og stórhækkun veiðigjalds án þess að skipta því milli sveitarfélaga. 

Forseti beinir þeim tilmælum til hv. þingmanna að ræða um fundarstjórn forseta en fara ekki í efnislega umræðu.

Frú forseti. Ég ætla einmitt að ræða um fundarstjórn forseta. Ég legg til að forseti taki þetta mál af dagskrá og bíði þar til sá ráðherra sem samdi þetta frumvarp kemur til umræðunnar og getur svarað spurningum sem ég hef ekki fengið svar við, t.d. um það hvernig eigi að dreifa þessum 40% til sveitarfélaganna. Á þetta að gerast eins og með silfur Egils, að það verði slegist um það, eða hvernig ætla menn að gera það? Ég fékk heldur ekki svar við því á hvaða verði ríkið ætlar að kaupa kvótann til baka umfram þessi 20% sem framseld eru til sveitarfélaganna. Mér finnst sú staða komin upp að við fáum ekki þau svör frá hæstv. ráðherra, eins góður og gegn og hann er og veit sennilega allt um menntamál. Þetta eru mál sem sá sem er í reynd hæstv. sjávarútvegsráðherra gæti svarað okkur og hefði eitthvert vægi. Ég legg til að forseti taki þetta mál af dagskrá og taki næsta mál á dagskrá sem er veiðigjöld og þá getum við rætt það smávegis þar til ráðherra kemur. 
            

Frú forseti. Ég velti fyrir mér hvort virðulegur forseti geti upplýst mig um það hvað klukkan er í Ottawa. Nei? Ástæðan fyrir því að ég velti þessu fyrir mér er sú að ég vonast til þess að virðulegur forseti geti gert ráðstafanir til að kanna hvort hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hafi að minnsta kosti aðstöðu til að fylgjast með umræðunum í þinginu í dag. Ástæðan fyrir því að ég spyr er sú að þingmenn stjórnarliðsins töldu það sæmandi í gær að þingið ræddi sjálfa stjórnarskrána fram eftir nóttu. Svo kom í ljós að þeir höfðu ekki einu sinni fyrir því að fylgjast með umræðunni. Einn þingmaður kvartaði undan því að hafa verið truflaður í bíó þegar hann var skyndilega kallaður til umræðunnar. Þó að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra geti ekki verið með okkur hér í dag finnst mér skipta máli að hann fylgist að minnsta kosti með umræðunni svo hann geti tekið þátt í henni þegar hann loksins kemur til landsins.

Virðulegi forseti. Ég ítreka það sem ég sagði áðan, ég held að það sé full ástæða til að gefa hæstv. sjávarútvegsráðherra sem staddur er erlendis tækifæri til að taka þátt í þessari umræðu. Ég vil líka segja, frú forseti, að það er algjörlega forkastanlegt að ráðherrann sem ber ábyrgð á þessu stóra máli, fiskveiðistjórnarmálinu, skuli haga tíma sínum og forgangsraða þannig að fara frekar til Kanada á einhvern Harvard-viðskiptafund eða hvað þetta heitir í stað þess að ræða og fylgja úr hlaði þessu stóra máli. Hvers konar lítilsvirðing er þetta við málið? Látum vera að ráðherrann hugsi ekki um okkur þingmenn en að fara svona með þetta stóra mál finnst mér mjög merkilegt. Ég kalla það lítilsvirðingu og þá er ég alls ekki að tala neitt niður til þeirra sem eru hér að fylgjast með málinu, reyna að halda hér uppi umræðum og svara spurningum ágætlega. Það er mjög sérstakt að ráðherra sjávarútvegsmála  
            

Virðulegi forseti. Ég tek undir með síðasta ræðumanni. Það er eiginlega bara undarlegt og rannsóknarefni af hverju hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra er ekki hér til að fylgja eftir máli sínu.  Þetta er svo stuttur ræðutími að ég get ekki farið yfir öll þau embætti sem hann gegnir núna, virðulegi forseti, en flest af þeim 

Virðulegi forseti. Eins og fram kemur hjá hæstv. menntamálaráðherra getur hún eðlilega ekki svarað hér spurningum sem beinast sérstaklega að formanni Vinstri grænna. Það er eðlilegt að spyrja hann um ýmislegt eftir þessa kúvendingu á stefnu hans þar sem hann kallar veiðigjaldið óskynsamlegan og óréttlátan skatt og segir að það eigi að hætta þessari vitleysu. Í þessu sama erindi sínu segir hann að það séu til miklu betri leiðir til að leysa þau vandamál sem stuðningsmenn veiðigjalds telja sig ætla að leysa með veiðileyfagjaldi. Hann er með allt aðrar hugmyndir. Það er nauðsynlegt fyrir okkur í umræðu um þetta viðamikla mál að hæstv. ráðherra sem hefur kúvent svo í skoðunum sínum gefi einhverjar skýringar á því af hverju það er. Hvað hefur breyst í umhverfi sjávarútvegsins sem réttlætir þessa kúvendingu hjá honum? Er það samstarfsflokkurinn í ríkisstjórn sem hann er að beygja sig fyrir? Eru Vinstri grænir 

Frú forseti. Í minni fyrri ræðu hér í dag vék ég að því að í þeim tveimur pottum sem er verið að leggja upp með í þessu frumvarpi um stjórn fiskveiða er gengið út frá því að annar þeirra verði pottur ríkisins, pottur þar sem menn renna saman ýmsum byggðatengdum aðgerðum sem við höfum þekkt í kerfinu fram til þessa, eins og með strandveiðum, byggðakvóta, skel- og rækjubótum, og nú leigupottur líka sem reyndar er ætlunin að stækka. Ég vakti athygli á því að þegar sáttanefndin skilaði af sér á sínum tíma gerði fulltrúi Sjálfstæðisflokksins þá bókun að það væri eðlilegt að viðhalda slíkum úrræðum í kerfinu fyrir byggðaleg sjónarmið, félagsleg og í atvinnulegum tilgangi, en það væri eðlilegast að þetta hlutfall slíkra byggðatengdra úrræða sem gilt hefðu á umliðnum árum yrði fastsett sem ákveðið hlutfall af heildarúthlutuninni. Þetta var bókun fulltrúa Sjálfstæðisflokksins. Í sáttanefndarskýrslunni sjálfri var síðan skýrt það mat meiri hlutans, eins og lesa má á bls. 56, að það væri rétt að endurskoða lagaákvæði um bætur og festa þær í lögum sem hlutfall af heildarafla í stað magntalna líkt og gert er nú. Þetta segir í skýrslunni. Það vekur þessa vegna mikla athygli hversu ákveðið er gengið í hina áttina í frumvarpinu sem við erum hér að ræða, þ.e. frá því að fastsetja þennan pott sem hlutfall af heildaraflanum og mjög ákveðið til þess að láta hann í framtíðinni vaxa. Það sjáum við meðal annars á hugmyndinni um að við framsal skuli ákveðinn hluti hins framselda aflamarks renna inn í þetta pottakerfi, þ.e. 3% við hvert framsal. Síðan sjáum við þetta líka í þeirri reglu sem nefnd er í frumvarpinu um að þegar tilteknu hámarki er náð muni umframúthlutun skiptast í ákveðnum hlutföllum á milli potts 1 og potts 2 eins og það er nefnt í þessu máli. Þetta sýnir mjög ákveðið að í framtíðinni er hugmyndin sú að það verði alfarið bannað að framselja. Höfundar frumvarpsins virðast ganga út frá því að það sé skynsamlegt til lengri tíma litið að láta pottana vaxa. Þetta finnst mér óútskýrt og ganga þvert gegn niðurstöðu sáttanefndarinnar. Sérstaklega gengur þetta að sjálfsögðu freklega gegn bókun fulltrúa Sjálfstæðisflokksins sem á þeim tíma taldi að ekki ætti að ganga lengra á þessari braut. Ég vek athygli á því í þessu sambandi að frá því að sú bókun var gerð hefur ríkisstjórnin nú þegar stækkað pottana.  Annars er mjög fróðleg lesning sem ég hef smám saman verið að ljúka í allri greinargerðinni með frumvarpinu. Þetta er frumvarp sem tekur tíma að komast yfir í smáatriðum enda upp á 60 blaðsíður. Það er mjög fróðlegt að lesa umsögn Daða Más Kristóferssonar um þau atriði sem hann tekur til umfjöllunar. Hann bendir til dæmis á að þetta séu allt meira eða minna ívilnanir fyrir hinn óhagkvæmari hluta íslenskra útvegsfyrirtækja. Það er ekki bara þetta sem má nefna í því sambandi heldur mætti líka benda á að það er verið að gefa smáum útgerðum afslátt af veiðigjaldinu. Það hlýtur að mega segja 

Virðulegur forseti. Hagkvæmni og arðsemi hafa verið hv. þingmönnum, ekki hvað síst Sjálfstæðisflokksins, hugleikin í þessari umræðu. Það er skiljanlegt, það þarf að reka þessa undirstöðugrein á hagkvæman og arðbæran hátt. Það mætti hugsa sér að hægt væri að búa til kerfi eða fyrirkomulag sem skilaði hámarksreiknaðri hagkvæmni en væri kannski ekki sú heillavænlegasta fyrir samfélagið. Ég nefni sem dæmi að það væri hægt að reka eitt stórt sjávarútvegsfyrirtæki með starfsstöðvar á fjórum stöðum á landinu en það væri kannski ekki gott fyrirkomulag. Er hv. þingmaður sammála mér um að það þurfi að blanda inn í þetta fyrirkomulag því sem kalla mætti félagsleg eða samfélagsleg sjónarmið og taka þá meðal annars tillit til byggðamála, tillit til þess að sjávarútvegur sé rekinn víða á landinu? Slíkt fyrirkomulag þarf þó að sjálfsögðu að fela í sér arðsemi og heildarhagkvæmni. Það sem mér hefur nefnilega þótt vera meginvandamálið við þessar tillögur stjórnarflokkanna er að hugmyndafræðin er mjög ofarlega hjá þeim en það vantar algjörlega útreikningana um arðsemina og að dæmið gangi upp. Til að gera langa spurningu stutta: Er hv. þingmaður sammála mér um að það þurfi að blanda þessum þáttum saman, þessum samfélagslegu og hinum hreinu arðsemisþáttum?

Við erum svo spennt.

Virðulegi forseti. Það er mikil spenna í þingsal meðan beðið er eftir svari mínu við þessari mikilvægu spurningu. Mig langar til að nefna arðsemina sem hv. þingmaður gerir að umtalsefni. Það er mjög góð skýrsla sem greiningardeild Arion banka gaf út um íslenskan sjávarútveg, skýrsla upp á einar 64 blaðsíður þar sem er að finna mjög góðar upplýsingar um það hvernig arðsemin í íslenskum sjávarútvegi hefur breyst á undanförnum árum, sérstaklega hvernig hún tók stakkaskiptum þegar framsalið var gefið frjálst. Það eru einungis tveir þingmenn á Alþingi í dag sem tóku þátt í þeirri atkvæðagreiðslu  Ég tek að öðru leyti undir með hv. þingmanni um að við getum ekki leyft okkur að byggja hér upp sjávarútvegskerfi sem tekur eingöngu og alfarið tillit til arðseminnar. Um það getur ekki orðið sátt í þessu þjóðfélagi. Þess vegna höfum við um langt árabil haft margvíslegar aðgerðir byggðar inn í umgjörð fyrir þessa atvinnustarfsemi sem taka tillit til byggðanna, þeirrar röskunar sem leiðir af samþjöppun heimilda á færri staði og áfalla sem geta dunið yfir einstök byggðarlög eða útgerðarpláss. Það er síðan viðvarandi viðfangsefni að  
            

Virðulegur forseti. Nú vona ég að sem flestir stjórnarliðar hafi verið að fylgjast með, þeir hafi fylgst með og lært. Nú tókst mér með skynsamlegri nálgun að fá formann hægri flokksins, frjálshyggjuflokksins á Íslandi, Sjálfstæðisflokksins, til að viðurkenna að það þurfi að blanda inn í sjávarútvegsstefnuna samfélagslegum og félagslegum atriðum. 

Frú forseti. Já, það er þetta með vinnubrögðin. Ég vék að því í minni fyrri ræðu í dag að ég teldi vinnubrögðin í þessu máli allsendis óásættanleg. Það er svo sem ekki margt sem maður getur sótt fyrirmynd um til Evrópusambandsins en þó er það þannig á þeim bæ að þar, líkt og hér, stendur yfir endurskoðun á fiskveiðistjórnarkerfinu. Það er ólíku saman að jafna þegar horft er til þess með hvaða hætti menn bera sig þar að við það verkefni og síðan hér á Íslandi. Þar hafa menn gefið sér góðan tíma í að leggja fram gögn, grænbækur og hvítbækur til skiptis, leita sjónarmiða hjá einstökum aðildarríkjum og hjá hagsmunaaðilum, taka umræðu í þinginu 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna áðan. Ég velti því fyrir mér og er kannski ágætt að hv. þingmaður fari yfir það í ræðustól hver stefna Sjálfstæðisflokksins er í sjávarútvegsmálum. Mér finnst einhvern veginn eins og við hér á þinginu séum ekki miklu nær um það hvernig sjálfstæðismenn vilja sjá þetta kerfi á næstu árum, hvaða breytingar hægt er að gera á því. Nú höfum við framsóknarmenn lagt fram á flokksþingi okkar tillögur sem eru svona í grenndinni við það sem er á borðinu þegar við horfum á stóru myndina, þ.e. að við byggjum áfram á aflamarkinu og aflahlutdeildinni, við séum með samninga sem við orðum, hér er talað um leyfi, gerum reyndar smágreinarmun þar á, en að stóra myndin sé í þeim dúr sem hér er kveðið upp úr með. Getur verið að Sjálfstæðisflokkurinn sé á svipuðu róli, sé jafnvel til í að fara í það með okkur að byggja á þeirri hugmyndafræði að gerðir séu samningar til lengri tíma um nýtingu? Eða hver er stefna flokksins í sjávarútvegsmálum? Þingmenn hafa bent á ýmsar leiðir og ýmsa galla í þessum málum en lítið minnst á kosti. Ég hef bent á nokkra kosti eða möguleika í stöðunni í ræðum mínum en sakna þess svolítið að heyra ekki í rauninni hvert sjálfstæðismenn vilja fara í þessu stóra máli sem er hér um að ræða. Ég sakna þess reyndar líka að heyra ekki meira frá stjórnarliðum um málið. En mikilvægt er að þingheimur - og það komist í þingtíðindin - fái það svolítið skýrt fram hvernig Sjálfstæðisflokkurinn sér sjávarútvegsstefnuna og kerfið til framtíðar.

Frú forseti. Það er auðvitað mjög mikilvægt þegar við reynum að finna sameiginlega lausn að við séum þá örugglega að ræða um sama vandamálið. Þannig held ég að mikill munur sé á milli flokka hér á Alþingi þegar kemur að því að skilgreina þann vanda sem við er að etja. Ég tel til dæmis að núverandi stjórnarflokkar hafi gert of mikið úr þeim vanda sem mikið hefur verið fjallað um í dag og í tengslum við þetta frumvarp, að það sé stórkostleg hætta á því að þjóðin sé að tapa frá sér fiskimiðunum við Ísland yfir til útgerðarinnar. Ég tel að núverandi lagaákvæði um það efni girði fyrir að það geti gerst. Ég tel jafnframt að hægt sé að festa í stjórnarskrá ákvæði um það efni. Fyrst hv. þingmaður nefnir nýtingarsamningana gætu þeir að sjálfsögðu líka komið til sem eins konar tæki inn í þá umræðu til að fyrirbyggja og tryggja endanlega að ekki væri að myndast neinn beinn eignarréttur í tengslum við nýtingu á þessari takmörkuðu auðlind. Út af fyrir sig er það mín skoðun að það sé ekki aðkallandi að gerðir verði slíkir samningar en við höfum hins vegar lýst okkur reiðubúin til að fara þá leið til að skapa sátt. Í stuttu máli er það mín skoðun að við höfum byggt upp á Íslandi undanfarna áratugi gríðarlega hagkvæmt og gott sjávarútvegskerfi, besta kerfi sem til er. Ég vil ekki nálgast umræðuna um þörfina fyrir breytingar á því kerfi með því að byrja á þeirri staðhæfingu að kerfið sé vont og ómögulegt. Það þarf hins vegar að sníða af því ýmsa agnúa. Til þess að það 

Virðulegi forseti. Ég held að augljóst sé að það getur varla verið vandamál ef myndast hagnaður í einhverjum rekstri. Það getur varla verið vandamál. Ég tek undir með hv. þingmanni að svo virðist sem stjórnarflokkarnir líti á það sem kannski eitt helsta vandamál sjávarútvegsins að þar sé að verða til einhver hagnaður. Ýmsir hafa haldið því fram - ég ætla ekki að kveða upp úr með hvort það kunni að vera rétt eða ekki - að frá því þetta fiskveiðistjórnarkerfi var sett á fót hafi orðið til eignarréttur í kerfinu, þ.e. að hjá handhöfum aflaheimilda, sem eru búnir að vera í kerfinu mjög lengi, hafi myndast einhvers konar eignarréttur. Ég velti því fyrir mér, verður sá eignarréttur, ef hann er til staðar, nokkurn tímann tekinn af nema með samningum - nema málaferli komi til og allt sem því fylgir? Ég sé það nefnilega ekki í þeim tillögum sem hér eru lagðar fram að gert sé ráð fyrir að gerðir séu samningar, heldur er talað um að veitt verði leyfi. 

Frú forseti. Það er álitamál hvort þessi kerfisbreyting mundi kalla á einhvers konar ágreining á grundvelli eignarréttarákvæða stjórnarskrárinnar sem væri þá væntanlega byggð á því að um óbein eignarréttindi væri að ræða á grundvelli núverandi varanlegrar hlutdeildar eða eftir atvikum á atvinnufrelsisákvæði stjórnarskrárinnar. Ég kann ekki um það að segja. Mig langar til að koma aðeins nánar að því hvað það er sem Sjálfstæðisflokkurinn telur að skynsamlegt sé að gera í dag. Ég tel skynsamlegt að taka veiðigjaldið til endurskoðunar og meta það upp á nýtt í þverpólitískri vinnu að hve miklu leyti svigrúm er til að hækka það gjald. Ég tel líka að skynsamlegt sé að reyna að koma á sátt um það hversu háu hlutfalli af heildaraflanum eigi að verja í félagsleg byggða- og atvinnutengd úrræði. Fastsetja þá tölu þannig að þeir sem eru í aflahlutdeildarkerfinu hafi fast land undir fótum  Fleira hefði ég nú viljað nefna sem grundvallaratriði. Það kemur fram 

Virðulegi forseti. Ég saknaði að heyra þess ekki getið í ræðu hv. þingmanns sem mér hefur fundist vera lítið áberandi í umræðunni og snýr að því að það eru 55 heimildir fyrir ráðherra til að setja reglugerðir um nokkurn veginn allt sem viðkemur sjávarútvegi. Ég get ekki séð annað, virðulegi forseti, en að með frumvarpinu sé verið að fela ráðherra, hver sem það yrði, ég ætla ekki að segja alræðisvald, en í það minnsta er alveg gríðarlegt framsal valdheimilda frá þingi til ráðherra. Ég hvet, virðulegi forseti, alla þá sem hafa áhuga á málinu, sérstaklega hv. þingmenn, til að kynna sér hvaða heimildir þetta eru. Hæstv. ráðherra mun vera með byggðapotta. Hann mun vera með sérstaka sjóði. Síðan á hann að útfæra það en ekki er skilgreint almennilega hvernig hann á að gera það, hvernig hann á að útdeila, hvernig hann á að framkvæma þegar henn tekur inn aflaheimildir og fara með þær til svæða. Hann hefur heimildir til að setja reglur um úthafsveiðar, viðskipti um aflamark, krókaaflamark, nokkurn veginn allt sem viðkemur sjávarútvegi. Það eru heimildir ráðherra til að fara með þetta án þess að það sé skilgreint með neinum hætti. Virðulegi forseti. Ég vil fá sjónarmið hv. þingmanns á þessu. Er þetta eitthvað sem hv. þingmaður er sáttur við? Er það svo að hv. þm. Bjarna Benediktssyni finnist þetta bara alveg í fínu lagi?

Frú forseti. Ég hygg að ég og hv. þingmaður séum mjög sammála um það að ganga eigi eins skammt og hægt er í að framselja vald frá þinginu til einstakra ráðherra og það þurfi ávallt að vera ríkt tilefni til að gera slíkt. Ég tel að þetta sé efni fyrir nefndina til að taka til frekari skoðunar, hvort það kunni að hafa verið of langt gengið þegar allt er tekið saman eins og hv. þingmaður vék að. Við höfum séð dæmi þess á umliðnum árum að býsna langt hefur verið gengið og stendur til að ganga jafnlangt á ýmsum öðrum sviðum. Ég nefni sem dæmi hversu mikið vald hefur verið framselt til Samkeppniseftirlitsins til að vega og meta tilefni til aðgerða án þess að komi skýr leiðbeining héðan frá þinginu. Það virðist líka vera í nýju frumvarpi um fjölmiðlalög, að menn séu að vísa frá sér úr þinginu yfir til stofnana eða nefnda mati á mikilvægum atriðum. Þetta tel ég ekki vera góða þróun og heilt yfir óheillaþróun í lagasetningu. Ég tel að þingið eigi að taka af skarið og setja að minnsta kosti mjög skýrar viðmiðunarreglur um hvað eigi að liggja til grundvallar slíku mati. Það er auðvitað ásamt því sem hv. þingmaður bendir á svo margt annað sem þarf að skoða í nefndinni þó að þetta sé mikilvægur þáttur. Ég efast ekki um að nefndin er fullfær um að taka það sem þingmaðurinn vekur athygli á og alla hina þættina líka til vandlegrar skoðunar og fái til þess góðan tíma.

Virðulegi forseti. Ég held að við séum komin í mikið öngstræti, mér finnst það svo augljóst. Þegar maður les þennan texta er hugsunin alltaf sú að menn byrja einhvern veginn á því að forma einhverja hluti og svo sér ráðherrann bara um þetta. Ég vek athygli á því, virðulegi forseti, að hér er ekki um einhverjar útfærslur að ræða á tæknilegum hlutum. Hér erum við að ræða milljarðatugi þegar við erum að skoða bætur, byggðakvótann, strandveiðarnar, krókaaflamark og alla þessa hluti. En þá er hér um það að ræða að stjórnmálamanni er falið þetta allt saman, hann getur ráðið því hver lifir og hver deyr í þessari grein, hvaða byggðarlög og sveitarfélög geti haft sjávarútveg og hver ekki. Þetta er ekkert minna en það, virðulegi forseti.

Frú forseti. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni að ráðherrann hefur mjög miklar heimildir samkvæmt frumvarpinu þegar kemur að þessum sérstaka potti sem skapaður hefur verið fyrir ráðherrann til að gera ýmsar ráðstafanir með til að koma á móts við héraðsbresti vegna sjávarútvegsgreinarinnar. Af þeirri ástæðu hefur einn umsagnaraðila í þessu máli, Daði Már Kristófersson, bent sérstaklega á hvað það er sem hefur lagt grunninn að aukinni hagkvæmni í íslenskum sjávarútvegi langt umfram það sem þekkst hefur annars staðar undanfarin ár. Það er einmitt hið frjálsa framsal sem hefur átt sér stað í hinum hluta kerfisins. Hann rekur það einnig í sinni ágætu umsögn að þessi hluti kerfisins, sem hv. þingmaður er að tala um, er sá hluti kerfisins sem er óhagkvæmari og ákvarðanir sem byggjast 

Virðulegi forseti. Ég er með spurningu til hæstv. forseta um hvað forseti hyggist láta þennan þingfund standa lengi. Eins og við munum voru greidd hér atkvæði fyrr í dag um það að heimilt væri að halda fund lengur ef þurfa þætti. Nú er staðan sú að klukkuna vantar kortér í þrjú og við erum … 

Að svo stöddu hefur forseti ekki tekið afstöðu til þess að fresta þingfundi.

Virðulegur forseti. Það er tvennt sem mig langar að ræða, það var bara eitt atriði en nú eru þau orðin tvö. Þar sem forseti hefur upplýst að forseti hafi ekki hugmynd um hve lengi fundurinn muni standa hvet ég hæstv. forseta til að taka sér tíma til að velta því fyrir sér hversu lengi þessi fundur á að standa því að það eru jú nefndafundir klukkan hálfníu í fyrramálið og einhver okkar eigum, því miður verð ég að segja, eftir að kynna okkur nokkur gögn sem eru fyrir fund í fyrramálið.  Hitt, frú forseti, sem skiptir líka miklu máli, og ég verð að viðurkenna að ég missti af í kvöld, mér skilst að það hafi verið hér í umræðu, er að ég las það áðan á netinu að aðalsamningamaður Íslands um makrílinn hafi verið látinn hætta störfum vegna þess að einhver furðulegur samningur um lán á manninum milli tveggja ráðuneyta rann út. Hvers vegna í ósköpunum er ekki hægt að framlengja þennan samning? Er það virkilega þannig 

Hv. þingmaður, forseti hefur ekkert með það mál að gera og þetta 

Virðulegi forseti. Þetta vekur athygli sem kom fram hér um formann samninganefndarinnar í makríldeilunni. Sá hinn sami var einnig settur af sem oddviti okkar í sendinefnd hjá Alþjóðahvalveiðiráðinu sem hann hefur stýrt með miklum glæsibrag á undanförnum árum.

Forseti óskar eftir að þingmaðurinn ræði fundarstjórn forseta.

Já, ég skal snúa mér að því, virðulegi forseti. Þetta var smáútúrdúr. Í ljósi þess að við höfum ekki með okkur hæstv. sjávarútvegsráðherra og hæstv. menntamálaráðherra hefur ekki getað svarað ákveðnum spurningum, eðlilega, sem hefur verið varpað upp og snúa að honum, þá er það svo að hæstv. forsætisráðherra hefur staðið í stafni skútunnar við kynningu á þessu máli með hæstv. sjávarútvegsráðherra. Ég vil því óska eftir að hæstv. forsætisráðherra verði viðstödd þessa umræðu ef þessi fundur á að halda áfram. Ég hef velt hér upp upplýsingum um mikla kúvendingu hjá hæstv. sjávarútvegsráðherra í 

Virðulegur forseti. Full ástæða er til að taka undir þá beiðni sem kom fram hjá hv. þm. Jóni Gunnarssyni um að hæstv. forsætisráðherra láti sig þetta mál eitthvað varða og taki þátt í þessari umræðu. Jafnvel ekkert síður en hæstv. sjávarútvegs-, landbúnaðar- og sitthvað fleira ráðherra, vegna þess að hæstv. forsætisráðherra hefur í rauninni gert þetta að sínu aðalmáli ásamt stjórnarskrármálinu sem var rætt hér í gær. Maður hefur grun um að skýringarnar á hinni miklu stefnubreytingu hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra í þessu máli - hér hafa verið lesin upp orð hans úr fyrri ræðum sem stangast algjörlega á við það sem nú er boðað - maður hefur grun um að sú stefnubreyting hafi ýmislegt með áherslur hæstv. forsætisráðherra í þessu máli að gera. Þar af leiðandi væri mjög gagnlegt 

Um fundarstjórn forseta, hv. þingmaður.

… kæmi hingað og gerði grein fyrir aðkomu sinni að þessu máli og afstöðu ríkisstjórnarinnar í því.

Forseti beinir þeim tilmælum til hv. þingmanna að þeir ræði fundarstjórn forseta.

Virðulegur forseti. Ég verð að gera athugasemd við fundarstjórn forseta því að ég fékk ekki tækifæri til þess að klára athugasemd mína áðan. Hér hófst bjölluhljómur áður. Ég ætla að koma því áleiðis til hæstv. forseta að gengið verði úr skugga um að hæstv. sjávarútvegsráðherra komi til landsins með fyrstu vél og ræði við okkur þótt ekki væri nema um þetta mál en einnig um þá staðreynd sem ég nefndi áðan, að búið er að víkja áðurnefndum samningamanni frá. Auk þess óska ég eftir því og kem því hér á framfæri, frú forseti, að atvinnuveganefnd komi saman hið snarasta, í fyrramálið, 

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir þær beiðnir sem hér hafa komið fram um að beina því til hæstv. forseta að þessari umræðu verði frestað ellegar að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og/eða hæstv. forsætisráðherra séu viðstödd umræðuna til að ræða þau mál sem hér hafa komið upp og svara þeim spurningum sem hér hafa komið upp, m.a. hjá hv. þingmanni og hæstv. fyrrverandi sjávarútvegsráðherra sem fjallaði um aðdraganda þessa máls og þær kúvendingar sem hafa orðið til dæmis varðandi veiðileyfagjald og fleira. Það er mjög mikilvægt fyrir þessa umræðu að annaðhvort hæstv. forsætisráðherra eða hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra séu viðstödd umræðuna. Ég vil bara taka undir það sem hér hefur komið fram að forseti beiti sér fyrir því að þessir ráðherrar komi hingað eða að umræðu verði frestað og önnur mál tekin á dagskrá.

Forseti hefur þegar beðið um að þeim skilaboðum verði komið áleiðis til hæstv. forsætisráðherra að óskað sé eftir nærveru forsætisráðherra við þessa umræðu en getur vart látið hæstv. sjávarútvegsráðherra vita að svo stöddu.

Virðulegi forseti. Því meira sem við ræðum þetta því augljósara er hve mikil þörf er á því að hæstv. sjávarútvegsráðherra verði hér við umræðuna. Ég vek til dæmis athygli á því að við erum að ræða hér stórfrétt. Ég er ekkert að ræða það undir þessum lið, 

Forseti vill ítreka að það mun ekki breyta miklu hversu oft hv. þingmenn óska eftir nærveru hæstv. sjávarútvegsráðherra. Hann mun ekki verða við þessa umræðu en hér er hæstv. starfandi sjávarútvegsráðherra viðstödd umræðuna.

Frú forseti. Ég verð að lýsa miklum áhyggjum mínum af því sem virðist vera að mistakast algerlega á þinginu, að fara eftir því sem við þó vorum sammála um fyrir fáeinum missirum, þ.e. að breyta vinnubrögðum og fá fram á þinginu frumvörp frá ríkisstjórninni með góðum tíma fyrir þinglok þannig að við lendum ekki í því sem við erum einmitt að lenda í núna, að þurfa að vera hér fram á nótt dag eftir dag. Við vorum líka fram á nótt í gær. Hvers vegna? Eingöngu vegna þess að frumvörp eru að koma frá ríkisstjórninni í síðustu vikunni, síðustu dagana fyrir frestinn til að leggja fram þingmál. Hvers vegna erum við hér fram til klukkan þrjú í nótt? Jú, vegna þess eins að ríkisstjórnin leggur svo mikla áherslu á að koma málinu til umsagnar en hún tók sér þrjú ár í að setja málið saman. Á hverjum bitnar það? Það bitnar á þeim sem 

Virðulegi forseti. Ég verð að byrja á því að lýsa yfir ákveðnum vonbrigðum með svör hæstv. forseta um það hversu lengi hún hyggist láta þennan þingfund standa. Ekki hefur verið tekin ákvörðun um það, sagði hæstv. forseti. Ég verð að viðurkenna að ég sætti mig ekki við slík svör, frú forseti. Í öðru lagi tek ég undir þær beiðnir sem hér hafa komið fram um að hæstv. forsætisráðherra verði viðstödd umræðuna, sérstaklega í ljósi þess að hæstv. sjávarútvegsráðherra er eins og hér hefur komið fram ekki í færum til að koma til fundar. Því er lykilatriði að fá hingað hæstv. forsætisráðherra sem hefur, eftir því sem ég best hef getað tekið saman, ekki tjáð sig í þessari umræðu. Hún tjáði sig ekki í sjávarútvegsumræðunni í fyrra, fyrir tæpu ári síðan, heldur virðist sem hún tjái sig einungis um sjávarútvegsmál 

Forseti hefur þegar gert ráðstafanir og komið skilaboðum áleiðis.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. forseta fyrir að vera búin að beina því til hæstv. forsætisráðherra að koma og vera viðstödd umræðuna því að það hafa komið fram hér í umræðunni ýmsar spurningar og ýmsar vangaveltur sem hæstv. forsætisráðherra ætti að geta svarað og því væri mjög mikilvægt að hæstv. forsætisráðherra tæki þátt í þessari umræðu. Mig langar að spyrja frú forseta, í ljósi þess að búið er að hafa samband við hæstv. forsætisráðherra, hvort ekki sé eðlilegt að gera hlé á þingfundi þar til hæstv. forsætisráðherra er komin hingað í salinn til að taka þátt í umræðunni. Það er ljóst að hæstv. forsætisráðherra er ekki í húsi og það getur tekið einhvern tíma. Ég hygg að þeir þingmenn sem eru á mælendaskrá, m.a. sá sem hér stendur, vilji að hæstv. forsætisráðherra sé viðstödd umræðuna þannig að hægt sé að beina spurningum til hæstv. forsætisráðherra um þau atriði sem komið hafa fram í umræðunni og hæstv. forsætisráðherra gæti svarað. Er mögulegt að fresta umræðunni eða gera hlé á þingfundi þar til hæstv. forsætisráðherra er komin í hús?

Til að valda ekki þingmönnum vonbrigðum upplýsir forseti það hér og nú að hún hyggst freista þess að ljúka umræðu um þetta mál áður en fundi er slitið.

Virðulegi forseti. Ég hvet forseta til að vera örlítið skýrari í svörum sínum um framgang fundarins. Það er ekki úr vegi að við vitum nokkurn veginn hvernig fundi verði fram haldið og hvernig við ætlum að vinna úr þessu. Virðulegi forseti nefndi áðan að það væri sama hversu oft við spyrðum um hvers vegna hæstv. sjávarútvegsráðherra væri ekki við umræðuna, hann kæmi samt ekki. Ég held að samt væri ekki úr vegi, virðulegi forseti, að kanna hverjar séu raunverulegar ástæður fyrir því að hæstv. ráðherra er ekki á svæðinu. Það er fullkomlega útilokað, virðulegi forseti, að hæstv. ráðherra hafi tekið einhverja ráðstefnu, hversu góð sem hún er, í Kanada fram yfir það að tala fyrir máli sem hann sagði, 

Frú forseti. Ég óska eftir því að ræða um fundarstjórn forseta. Ég hef fullan skilning á því að hæstv. sjávarútvegsráðherra óttist það að taka þátt í þessari umræðu. Ég ætla ekki að ræða það, ég vil ræða af hverju við erum að ræða hérna um mál klukkan þrjú að nóttu. Er það eðlilegur fundartími? Mér finnst hann óeðlilegur og ég bendi hæstv. forseta á að aðalforseti Alþingis lagði áherslu á það þegar hann tók við störfum - frú forseti, ég þarf ekki að segja það. 
            

Nú telur forseti að hv. þingmaður hafi ætlað að ræða fjölskylduvænan vinnustað 

Frú forseti. Þetta verður eftirminnileg ræða sem hér var síðast flutt. Það þurfti ekki að flytja hana alla, það hafa allir 

Virðulegur forseti. Frú forseti upplýsti um það áðan að það væri sama hversu mikið þingmenn kvörtuðu undan því að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra væri ekki hér, hann mundi ekki birtast, a.m.k. ekki alveg á næstunni. Við gerum okkur grein fyrir þessu, frú forseti, en ég spurði frú forseta áðan hvort ekki mætti við þessar aðstæður gera ráðstafanir til að kanna hvort hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra væri að fylgjast með umræðunni. Nú gefst kostur á því með hjálp samskiptatækninnar, ekki hvað síst netsins, 

Virðulegi forseti. Það er einstaklega skemmtilegt að ræða þetta mikilvæga mál hér klukkan rúmlega þrjú að nóttu til. Það sýnir að málefni ríkisstjórnarinnar þola ekki dagsljósið, svo sannarlega, og ekki nóg með að þau þoli ekki dagsljósið heldur hlaupa ráðherrarnir í burtu til annarra landa þegar málin þeirra eru á dagskrá. Afar einkennilegt. Kannski er hæstv. sjávarútvegsráðherra ekki við umræðuna í dag vegna þess að fyrrverandi hæstv. sjávarútvegsráðherra upplýsti í umræðunum að okkar allra besti samningamaður hefur verið látinn fara. Tómas H. Heiðar sem hefur verið samningamaður okkar í makríldeilunni og í málefnum hvalveiða okkar hefur verið látinn fara og að sjálfsögðu læðist að manni sá illi grunur að þetta snúi að Evrópusambandsumsókninni. Eins og Íslendingar vita eru hvalveiðar bannaðar í Evrópusambandinu. Þessi embættismaður hefur staðið fast í fæturna í makríldeilunni. Þegar ég fregnaði það að hæstv. ráðherra Steingrímur J. Sigfússon hefði yfirtekið sjávarútvegsráðuneytið óttaðist ég mjög að það yrði látið eftir í makríldeilunni sem nú hefur komið í ljós, þessi embættismaður hefur verið látinn fara úr því mikilvæga starfi sem hann var í. Þetta er kannski gert til þess að hæstv. sjávarútvegsráðherra Steingrímur J. Sigfússon geti ráðið einhverja sem eru á hans snærum, álíka góða samningamenn og birtust okkar í fyrsta Icesave-samningnum. Þar var landað „glæsilegum samningi“ eins og við öll munum en ég vona að þessi ríkisstjórn verði farin frá áður en lokapunkturinn í makríldeilunni verður settur. Ég treysti ekki núverandi ríkisstjórn til að passa upp á þá nýfengnu auðlind okkar sem makríllinn er, ekki frekar en að núverandi ríkisstjórn stæði vörð um íslenska ákvæðið í loftslagskvótanum. Það var framselt vegna þess að þá var búið að leggja inn umsókn að Evrópusambandinu. Evrópusambandinu voru sisona réttar þær losunarheimildir sem íslenska ákvæðið hljóðaði upp á. Ég hef ekki uppreiknað það til núvirðis en á árinu 2007 voru þær heimildir metnar á 15 milljarða íslenskra króna og hafa síðan hækkað í verði. Þær fengum við fyrst og fremst vegna hreinleika landsins og vegna þess hve lítið mengandi stóriðjan okkar er á alþjóðavísu. Þetta er það sem þessi ríkisstjórn stendur fyrir, að framselja auðlindir okkar til Evrópusambandsins vegna þess að það er einlægur áhugi Samfylkingarinnar að við göngum í það. Úr því að Evrópusambandið ber á góma verð ég aðeins að minnast á fyrrum frumvarp til laga um breytingu á stjórn fiskveiða sem var til umræðu á fyrra þingi. Gildistökuákvæði þess frumvarps hljóðaði upp á að lögin ættu að gilda til ársins 2024 og síðan var ekki neitt ákvæði um hvað skyldi koma í framhaldinu. Það var sólarlagsákvæði í því frumvarpi og þá setti ég það í samhengi við það að það væri í fullum takti við þær undanþágur sem hugsanlega gæti verið hægt að semja um við Evrópusambandið. Við vitum að Evrópusambandið ásælist mjög allar okkar auðlindir. Það er svolítið merkilegt að glugga í meginefni fyrirliggjandi frumvarps og nokkuð merkilegt að þetta skuli standa í frumvarpi þessarar ríkisstjórnar því að ríkisstjórnarflokkarnir hafa verið óþreytandi við að tala niður okkar góða fiskveiðistjórnarkerfi, hnefar steyttir og talað illa um þá aðila sem stunda fiskveiðar. Ég ætla að grípa niður í textann á bls. 26 þar sem fjallað er um meginefni frumvarpsins, með leyfi forseta: „Sjálfbærni fiskveiða er þannig grunnmarkmið og forsenda þess að árangur náist við að uppfylla önnur markmið laganna. Hafa ber í huga að fiskveiðar skapa atvinnu vítt og breitt um landið. Þær skapa tekjur og eru undirstaða verðmætasköpunar í fiskvinnslu. Vel stýrðar fiskveiðar geta að auki skapað arð sem er mikilvæg uppspretta fjármagns og stuðlar að hagsæld.“ Hverjum hefði dottið í hug að þessi skoðun gæti komið inn í frumvarp um stjórn fiskveiða frá Samfylkingunni og Vinstri grænum? Hér er viðurkennt hvað sjávarútvegurinn hefur verið byggður upp á sterkum grunni í ríkisstjórnartíð Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins. Hér kemur það skýrt fram. Hér skiptir líka miklu máli, og sýnir hvað þetta frumvarp er byggt á veikum grunni, umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins. Þar er bent á ráðherravæðinguna sem hefur verið talað um hér í kvöld, einar 55 tillögur að reglugerðarbreytingum, og að ekki sé hægt að hafa slíkar opnar heimildir eins og kemur fram í frumvarpinu. Það er sagt í bráðabirgðaákvæði III, IV og V að gert sé ráð fyrir ráðherranefndum sem er ætlað að fjalla um og gera tillögur um ýmis flókin úrlausnarefni. Þar er talað um að ekki þurfi að gera ráð fyrir því að greiða þessum fulltrúum gjald fyrir vinnu sína en að samt hljóti einhver kostnaður að verða af þóknun til annarra aðila. Aðalmálið er svo að fjárlaganefnd þingsins hefur gagnrýnt miklar ráðstafanir til ráðherra sem kveðið er á um í þessu frumvarpi. Samkvæmt 19. gr. er verið að opna á að ráðherra fái sérstakan sjóð og hann skal ráðstafa honum sjálfur. Ég hélt að við værum að færa okkur til framtíðar eftir þetta bankahrun en hér er verið að taka fjárveitingu inn í ráðuneytið sem hæstv. sjávarútvegsráðherra á að ráðstafa sjálfur. Hér stendur orðrétt, með leyfi forseta: „Ákvæðið er opið og óútfært og í bráðabirgðaákvæði VI er mælt fyrir um skipun nefndar með aðild samtaka sveitarfélaga og hagsmunaaðila í sjávarútvegi sem geri tillögur um reglur um ráðstöfun tekna. Í þessu sambandi bendir fjármálaráðuneytið á að mörkun ríkistekna með ráðstöfun framlaga til tiltekinna verkefna, í þessu tilviki til sjóðs í vörslu ráðherra, bindur hendur fjárveitingavaldsins og skerðir þar með fjárstjórnarvald Alþingis sem kveðið er á um í stjórnarskránni.“ Þetta er nú öll dýrðin sem núverandi ríkisstjórn stendur fyrir, að færa fjármagn inn í ráðuneytið. Það er ekki nóg með að hér séu lagðar til 55 reglugerðir og fiskveiðistjórnarkerfið raunverulega embættisvætt, það er staðreynd líka að fjármagn verður fært beint inn í ráðuneytið og fjárlagaskrifstofan getur ekki annað en gert athugasemdir við það. Hún segir að það brjóti hreinlega gegn stjórnarskrá Íslands vegna þess að fjárveitingavald Alþingis er skert sem þessu nemur. Það er alveg augljóst að hæstv. sjávarútvegsráðherra hefur tekið til fótanna úr fjármálaráðuneytinu því að hann hefur verið kallaður skattmann hingað til. Það er sagt í þessu áliti frá fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins að slíkar ráðstafanir sem leiða af mörkun tekna séu gagnrýniverðar vegna þess að fyrir liggur að afar erfið staða blasi við í ríkisfjármálum sem kalli á að leita verði allra leiða til aukinna tekna og að engin tækifæri verði látin fara forgörðum til að draga úr og stöðva skuldasöfnun ríkissjóðs. Mörkun nýrra ríkistekna í tiltekna útgjaldafarvegi styður ekki við yfirlýst markmið ríkisstjórnarinnar um jöfnuð í ríkisfjármálum. Virðulegi forseti. Hér fær þetta frumvarp falleinkunn vegna þessa mikla framsals á fjárveitingavaldi til ráðherrans sjálfs sem leggur þetta fram. Ég segi ekki annað en að það er ekki nema von að hæstv. ráðherra sé að spóka sig í Kanada þegar þetta er lagt fram. Ekki er nóg með að hann taki til sín lagasetningarvaldið heldur er hann líka að taka til sín fjárveitingavaldið á Alþingi. Tíminn líður hér hratt. Ég get ekki hætt að ræða þetta mál fyrr en ég hef bent á hvað þetta frumvarp byggir á veikum grunni. Hér er á bls. 26 vísað í það hvað sameign þjóðarinnar er. Það er búið að vera umdeilt í mörg ár og ekki er komin endanleg niðurstaða í hver þjóðin er, hvað þjóðareign og hvað það þýðir lögfræðilega. Hér er brugðið á það ráð, og augljóst að þetta frumvarp kemur að nokkru leyti frá Samfylkingunni eins og lýst hefur verið undir liðnum um fundarstjórn forseta, að gera tillögu um að nytjastofnar á Íslandsmiðum verði lýstir sameiginleg og ævarandi eign íslensku þjóðarinnar. Þessi orðalagsbreyting tekur meðal annars mið af tillögu stjórnlagaráðs frá árinu 2011 að frumvarpi að nýrri stjórnarskrá. Virðulegi forseti. Er boðlegt fyrir lagasetningarvaldið á Íslandi að taka upp í frumvarpi og nota sem rökstuðning inn í þetta mál tillögur frá ólöglega kjörnu stjórnlagaráði sem eru ekki komnar til framkvæmda? Hvers lags eiginlega vinnubrögð eru þetta á þinginu? Það er ekki nema von að hæstv. forsætisráðherra, sem lætur ekki sjá sig hér í kvöld, leggi mikla áherslu á að hér sé rætt samtímis þessu frumvarpi um breytingar á stjórn fiskveiða breytingar á nýrri stjórnarskrá og leiti eftir heimild til þess að fá að leggja svokallað frumvarp stjórnlagaráðs fram í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég hef aldrei séð annað eins í nokkru frumvarpi, að það sé vísað til rökstuðnings einhvers sem er ekki til. Virðulegi forseti. Þetta er ekki lögfræði. Ég kalla það heimspeki að vísa í rökstuðning í lagafrumvarpi frá einhverju sem er ekki til, hefur ekki gildi fyrir íslenskum rétti og hefur ekki gildi í lagasetningarlegu tilliti. Þetta er að sjálfsögðu í takt við það sem kemur frá þessari ríkisstjórn. Hún vill setja málin fram í ófriði en ekki friði, það hefur margsýnt sig. Við værum ekki að ræða þetta mál klukkan að verða hálffjögur að nóttu til ef það hefði verið sett fram í friði. Það er nokkuð sem þessi ríkisstjórn hefur tamið sér. Virðulegi forseti. Ég læt þessu lokið nú en kem til með að beita mér enn frekar í seinni umræðum í þessum lagatæknilegu klækjum sem ríkisstjórnin beitir fyrir sig í þessu frumvarpi. Að þetta skuli vera notað sem rökstuðningur er alveg dæmalaust en það er í takt við það sem þessi verklausa ríkisstjórn stendur fyrir.

Frú forseti. Ég þakka fyrir þá ágætu umræðu sem hér hefur farið fram um þetta frumvarp um fiskveiðistjórn. Ég tel þó rétt að nefna nokkur atriði mjög stuttlega en ég tel mig hafa farið ágætlega yfir það ákvæði sem snýr að ævarandi og sameiginlegri eign þjóðarinnar og hlutverki ríkisvaldsins sem ráðsmanns í því samhengi. Hér hefur talsvert verið rætt um áhrif á sjávarútvegsfyrirtæki og um veiðigjald sem er ekki til umræðu hér heldur verður til umræðu síðar og er annað mál. Það hefði vissulega verið æskilegt að ræða þessi mál saman en það varð ekki niðurstaðan og ég vil ítreka það einu sinni enn að það hefur ekki verið til beinnar umræðu en skerðingar hafa verið hér til umræðu. Mér finnst ástæða til að minna á að miðað við núverandi stöðu þurfa þeir sem eiga hlutdeildir í þorski, ýsu, ufsa og steinbít, eins og ég fór yfir hér fyrr, að skila á bilinu 7% og upp í 9,5% í hliðarráðstafanir. Þeir sem hafa verið með aðrar tegundir skila einungis 1,3% í hliðarráðstafanir. Þetta er mikill munur og með frumvarpinu er hlutfall þessara annarra tegunda hækkað úr 1,3% í 5,3%. Það er því verið að jafna stöðu einstakra tegunda og við það hækkar auðvitað hlutdeildin í hliðarráðstafanir. Með þessum breytingum yrði hlutfallið komið úr 4,5% í 6,7% þannig að nýtingarleyfin eru um það bil 93% af aflaheimildum en ríkið tekur um það bil 7% í hliðarráðstafanir. Ég tel því ekki ástæðu til að telja að þessar skerðingar verði til þess að kollvarpa sjávarútveginum eins og hér hefur verið haldið fram. Hér hefur líka verið rætt um byggðavinkilinn. Mér finnst ástæða til að vitna aðeins í þá greinargerð sem Þóroddur Bjarnason skrifaði og fylgir með frumvarpinu en því hefur verið haldið fram að dregið sé úr byggðatengingu. Við megum ekki gleyma því sem stendur hér um þær byggðaaðgerðir sem við höfum beitt, þ.e. ég vitna í Þórodd Bjarnason, með leyfi forseta: „Mótvægisaðgerðir í lögum um fiskveiðistjórn hafa hingað til verið fremur ómarkvissar og illa til þess fallnar að efla svæðisbundna útgerð eða auka efnahagslegan stöðugleika viðkvæmra byggðarlaga. Þannig geta byggðakvótar til minni sjávarþorpa sem lent hafa í vanda vegna samdráttar í sjávarútvegi og byggðarlaga sem orðið hafa fyrir óvæntri skerðingu á aflaheimildum fiskiskipa skipt miklu máli til skamms tíma. Í núverandi útfærslu eflir slík úthlutun hins vegar hvorki atvinnusvæði í heild né styrkir þær sjávarbyggðir sem mesta möguleika hafa á því að snúa vörn í sókn, heldur stuðlar fyrst og fremst að því að hnignun sjávarbyggða verði á svipuðum hraða alls staðar á landinu.“ Þóroddur heldur svo áfram í greinargerð sinni og telur vissulega að í þessari aðferð sem byggir á hinum svæðisbundnu leigupottum felist möguleikar, en varar að sjálfsögðu við því að þar verði að fara varlega fram og meta áhrif aðgerða jafnóðum. Ég held að það sé mjög mikilvægt að við áttum okkur á því að hér er byggðaáhersla en hún er vissulega með öðrum hætti en verið hefur. Ég ætla ekki að ræða mikið meira hér en vil þó minna á þann sjóð sem hefur verið nefndur hér og menn eru raunar ekki á eitt sáttir um hvort sé góður eða ekki. Ég ítreka það sem ég hef sagt hér áður líka að í ákvæði til bráðabirgða er kveðið á um að það eigi eftir að móta betur hlutverk þessa sjóðs í samráði við hagsmunaaðila og sama má segja um þá úthlutun leigutekna sem hér er farið yfir til ríkis og sveitarfélaga. Um þetta hefur verið spurt og því hefur verið svarað. Á þessu er tekið í bráðabirgðaákvæði og mér finnst mikilvægt að halda því til haga. Að lokum vil ég nefna það sem hér hefur verið rætt um, hvernig samfélagsleg markmið frumvarpsins geti farið saman við þau efnahagslegu, og ítreka þá bjargföstu sannfæringu mína að samfélagsleg markmið, umhverfisleg og efnahagsleg hljóta að fara saman, ef við viljum reka búskap okkar hér á landi í anda hugmyndafræði sjálfbærrar þróunar sem ég hef fulla trú að við viljum gera. Ég hef þá trú, samkvæmt því sem hér hefur komið fram í umræðunni, að menn ættu að geta sameinast um margt í frumvarpinu og ég vonast til þess að sú vinna sem er fram undan í atvinnuveganefnd verði til þess að færa hv. þingmenn nær hver öðrum í sínum sjónarmiðum.



Borist hefur bréf frá Margréti Tryggvadóttur um að hún sé erlendis og geti því ekki sinnt þingstörfum. Í dag tekur sæti á Alþingi varamaður hennar, Jón Kr. Arnarson. Kjörbréf Jóns Kr. Arnarsonar hefur þegar verið rannsakað og samþykkt. Hann hefur ekki tekið áður sæti á Alþingi og ber því að undirskrifa drengskaparheit að stjórnarskránni samkvæmt 2. mgr. 2. gr. þingskapa.

Jón Kr. Arnarson hefur undirskrifað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðinn velkominn til starfa á Alþingi.

Með bréfi dags. 27. mars sl. hefur forseti óskað eftir því við stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, samanber ákvæði 8. töluliðar 1. mgr. 13. gr. þingskapa, að hún fjalli um skýrslu Ríkisendurskoðunar um Fóðursjóð.

Frú forseti. Í skýrslu þingmannanefndar Alþingis sem samþykkt var samhljóða í september 2010 og í þingsályktun sem jafnframt var samþykkt á þeim tíma kom meðal annars fram að auka þyrfti sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu, leggja áherslu á eftirlitshlutverk þingsins og auka fagmennsku við löggjafarstarf, marka skýr skil á milli löggjafarvalds og framkvæmdarvalds og efla góða rökræðusiði á þinginu. Hún taldi rétt að alþingismenn settu sér siðareglur. Nefndin lagði til að ríkisstjórninni yrði gert að leggja fram stjórnarfrumvörp með góðum fyrirvara þannig að þingmönnum gæfist gott ráðrúm til að taka þau til faglegrar skoðunar, upplýstrar málefnalegrar umræðu og afgreiðslu. Enn fremur lagði nefndin sérstaka áherslu á að settar yrðu skýrar reglur um innleiðingu EES-gerða. Í þingsályktuninni var lagt til að endurskoða löggjöf og eftir atvikum undirbúa löggjöf á tilgreindum 12 sviðum sem ég ætla ekki að lesa hér upp. Það var lagt til að mælt yrði fyrir um rannsóknir og úttektir á vegum Alþingis í þremur tilvikum og að nefnd á vegum Alþingis skyldi hafa eftirlit með þessum úrbótum og að þeim yrði hrint í framkvæmd. Þessari úrbótavinnu átti að ljúka fyrir 1. október 2012. Ég spyr hv. formann stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, Valgerði Bjarnadóttur, hvernig eftirliti nefndarinnar hafi verið háttað til þessa. Hver er staða mála, hvaða úrbótum hefur verið náð fram og hverjum ekki? Loks vil ég spyrja hvort vænta megi skýrslu eða úttektar nefndarinnar á stöðu mála fyrir 1. október 2012.

Virðulegi forseti. Það er ágætt að fá þessa spurningu. Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hefur nóg á sinni könnu. Nefndin mæðist í mörgu ef svo mætti að orði komast. Við höfum það hlutverk að fylgjast með því að þingsályktun þessari verði framfylgt. Ég hlýt að segja eins og er að því miður hefur okkur ekki enn auðnast að fá á okkar fund fulltrúa úr forsætisráðuneyti til að fara yfir málin með þeim sem eru þar og fylgjast gjörla með þessu öllu saman. Hins vegar verður fulltrúi úr forsætisráðuneyti einmitt til að tala um þetta efni vonandi á fyrsta og annars öðrum fundi eftir páskahlé. Af því sem þingmaðurinn spurði um vil ég fyrst nefna það sem augljóslega hefur ekki gengið eftir eins og skyldi og það er að stjórnarfrumvörpum sé skilað inn í þingið með góðum fyrirvara. Því miður hefur það ekki gengið eftir eins og við munum sjá á næstu dögum. Ég hef áður gagnrýnt félaga mína í ríkisstjórn fyrir það. Margt annað hefur gengið eftir. Það eru komnar reglur um EES og það eru komin lög um ný þingsköp. Við eigum hins vegar eftir að taka ákvörðun um hvernig við höldum áfram með skoðun á lífeyrissjóðunum og þannig mætti lengi telja. Nefndin mun örugglega gera grein fyrir þessu og gefa þinginu skýrslu fyrir 1. október og þá verður sú skýrsla vonandi mjög jákvæð um að flest sé komið í gagnið og að það sem ekki sé komið í gagnið verði komið í gang.

Virðulegi forseti. Hér er mikið talað um vinnubrögð og hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir ræddi sérstaklega það sem ég vil gera að umtalsefni, hversu seint stjórnarfrumvörp koma til þingsins. Skoðum aðeins staðreyndir af því að við erum alltaf að tala um hvernig við getum bætt vinnubrögðin. Starfsáætlun er gerð í samvinnu allra flokka og samþykkt. Ég held að hún hafi legið fyrir í ágúst. Þann 1. október flytur hæstv. forsætisráðherra stefnuræðu ríkisstjórnarinnar. Henni fylgir þingmálaskrá og mér taldist til að í kringum 200 frumvörp hefðu verið á þeirri málaskrá. Hún er svo uppfærð. Staðan í dag er sú að það er búið að samþykkja 32 stjórnarfrumvörp og seinast þegar ég gáði voru rúmlega 40 stjórnarfrumvörp í nefndum. Það eru ókomin yfir 100 mál frá ríkisstjórninni sem hún boðar sjálf og við eigum 24 þingdaga eftir samkvæmt starfsáætlun. Við þekkjum öll þessi mál, stjórnarskrána, fiskveiðistjórnarkerfið, rammaáætlun, skuldavanda heimilanna. Hvaða mál eigum við eftir að fá inn? Það eru engin smámál. Ég get nefnt að 20 mál eru ókomin frá efnahags- og viðskiptaráðherra, t.d. innstæðutryggingar. Man einhver eftir Icesave? Sex eru ókomin frá fjármálaráðherra. Þar eru litlu málin eins og Vaðlaheiðargöng og fyrirkomulag sölu fjármálafyrirtækja í ríkiseigu. Frá iðnaðarráðherra eru tíu mál ókomin, m.a. lengd afnotaréttar sem iðnaðarráðherra sagði reyndar á fundi í dag að hætt hefði verið við. Það er þó enn á skránni. Innanríkisráðherra, þar erum við með fækkun sýslumanna, persónukjör, umferðarlög. Velferðarráðherra. Þar erum við bara með litla málið sem heitir heildarendurskoðun almannatrygginga. Þetta er alls ekki tæmandi listi, frú forseti, en þetta er staða mála á þinginu. Ég get nefnt Ríkisútvarpið og svo mörg önnur mál þegar 24 dagar eru eftir samkvæmt starfsáætlun sem við samþykktum öll. Fulltrúar okkar í forsætisnefnd  Þetta hefur legið fyrir, frú forseti. Trúir því einhver 

Forseti beinir þeim tilmælum til hv. þingmanns að hann virði þau tímamörk sem hann hefur í ræðutíma.

Virðulegi forseti. Allir flokkar á þingi eru sammála um nauðsyn þess að draga úr vægi verðtryggingar. Afstaða stjórnarflokkanna er að afnema beri verðtrygginguna án almennrar leiðréttingar þrátt fyrir að þeir sem tóku á sínum tíma gengistryggð lán standi mun betur að vígi eftir dóma Hæstaréttar en þeir sem tóku verðtryggð lán. Útreikningar sem hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar lét gera sýna að eftir gengisdóma Hæstaréttar stendur 10 millj. kr. lán sem tekið var 2002 núna í um 8 milljónum en sambærilegt verðtryggt lán væri komið upp í 15 milljónir. Stjórnarmeirihlutinn ætlar ekki að leiðrétta þennan mun sem er á gengistryggðum lánum og verðtryggðum lánum sem tekin voru á sama tíma heldur leggja blessun sína yfir aukna misskiptingu, misskiptingu sem ég ætla ekki að sætta mig við meðan ég sit á þingi. Undanfarið hafa bankarnir boðið upp á fasteignalán með vöxtum sem eru nú neikvæðir. Það þýðir með öðrum orðum að verðbólgan er að éta upp lánin. Þetta eru lán með óverðtryggðum vöxtum og fólk með háar tekjur og litla skuldsetningu hefur getað nýtt sér tilboð bankanna um neikvæða raunvexti á fasteignalánum. Aðrir ráða ekki við greiðslubyrði óverðtryggðra lána. Virðulegi forseti. Það þarf að leiðrétta verðtryggð lán til að gera sem flestum kleift að ráða við uppgreiðslukostnaðinn og aukna greiðslubyrði þegar lánum þeirra er breytt úr verðtryggðum 

Virðulegur forseti. Því miður tókst ekki þverpólitísk samstaða í efnahags- og viðskiptanefnd um að draga úr vægi verðtryggingar vegna þess að sumir þingmenn, eins og hv. þm. Lilja Mósesdóttir, vildu setja skilyrði um að önnur mál yrðu leyst um leið. Það var stærra viðfangsefni en við varð ráðið. Hins vegar voru aðrir sem ekki voru tilbúnir að banna verðtryggingu neytendalána á einhverjum tímapunkti í ferlinu. Það breytir ekki því að það er yfirlýst stefna stjórnarflokkanna að draga úr vægi verðtryggingar á kjörtímabilinu og að sjálfsögðu munu stjórnarflokkarnir eftir sem áður vinna að því að ná þar enn fleiri áföngum. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að draga athyglina að stöðu fólksins með verðtryggðu lánin. Ég tel að þingmenn eigi að hugsa vel um þá stöðu því að hingað til hefur það verið talin ábyrg afstaða að hafna því að venjulegt fólk sem fór skynsamlega fram í hóflegri skuldsetningu til heimiliskaupa og stóð ekki í öðrum fjárfestingum eigi að fá einhverja leiðréttingu sinna mála. Ég tel að það sé alls ekki ábyrg afstaða í fjármálalegu tilliti. Ég tel að það séu skilaboð um að það borgi sig ekki að sýna ráðdeildarsemi, það borgi sig ekki að sýna hófsemi, það borgi sig ekki að takmarka sig við að leita til opinberra lánasjóða eftir venjulegum, viðurkenndum úrræðum. Ef við tækjum ekki á vanda þess fólks sem með verðtryggðum lánum keypti hér fasteign á uppsprengdu verði rétt fyrir hrun værum við að senda þau skilaboð til framtíðarinnar að aðeins þeir sem lengst ganga í skuldsetningu og tefla á tæpasta vað muni fá úrræði þegar illa fer næst. Staðreyndin er sú að í efnahagslífinu koma með reglulegu millibili efnahagsáföll eins og þetta og það er mikilvægt að við sendum skýr skilaboð um að því fólki sem hefur fengið á sig gríðarlegar hækkanir 

Forseti minnir hv. þingmenn á að virða þann ræðutíma sem þeim er úthlutaður.

Virðulegi forseti. Það olli mér nokkrum vonbrigðum að á fundi efnahags- og viðskiptanefndar á mánudaginn tók formaður nefndarinnar ákvörðun um að hætta tilraunum til þess að ná samstöðu meðal nefndarmanna um vinnu sem verið hefur í gangi um að draga úr verðtryggingu. Það er hárrétt sem hv. formaður sagði hér áðan að það strandaði einkum á tvennu; annars vegar því að einhverjir nefndarmenn vildu tengja þá aðgerð að draga úr verðtryggingu beint við skuldaniðurfellingu til heimila, og hins vegar vöruðu sumir þingmenn við því, meðal annars sá sem hér stendur, að við færum út í að leggja blátt bann við verðtryggingu að óathuguðu máli. Það er ljóst að blátt bann við verðtryggingu gæti hugsanlega leitt til þess að upp kæmu mikil vandamál á íbúðalánamarkaði, þ.e. hvernig á að fjármagna yfir þúsund milljarða af óverðtryggðum lánum. Mundi það leiða til þess að lánsframboð drægist mjög snöggt saman? Mundi það leiða til þess að ungar fjölskyldur hefðu minni aðgang að lánsfé til húsnæðiskaupa en ella, o.s.frv.? Þetta eru allt saman spurningar sem þarf að svara. Ég gerði bókun í nefndinni þar sem ég benti á aðila sem rétt væri að fá á fund nefndarinnar til að fjalla um þetta. Í framhaldinu hvatti ég til þess að við mundum reyna áfram að ná þverpólitískri sátt um að takmarka verðtryggingu lána á Íslandi.

Virðulegi forseti. Hér á hinu háa Alþingi er einn misskilningur furðulega lífseigur. Hann er sá að enginn geti lifað mannsæmandi lífi í þessu landi nema þjóðin sé gerð að verkamönnum erlendra stórfyrirtækja. Þannig lýsti hv. þm. Bjarni Benediktsson því sjónarmiði í gær að allt væri stopp í atvinnuuppbyggingu ef stjórnvöld hefðu ekki forgöngu um frekari virkjanir fyrir orkufrekan iðnað og að raforkan væri skuldbundin erlendum málmbræðslum til áratuga. Ekki hefur þó verið sýnt fram á að það fé sem flýtur til ríkissjóðs frá erlendum stórfyrirtækjum sé meiriháttar búbót. Þannig eru þjóðartekjur okkar af álbræðslunni ekki aðrar en daglaun verkamanna sem þar vinna. Samkvæmt nýlegum tölum vinna liðlega 2.000 manns í álverum, eða 1,1% vinnuafls á Íslandi. Sú speki að stóriðja sé málið og mannlíf á Íslandi þrífist ekki án hennar er því talsvert fjarri öllum sannleik, meira að segja hálfsannleik þeirra sem eru í stanslausu stríði gegn náttúru Íslands. Eða hver getur haldið því fram að lífsskilyrði séu betri og hagur manna þar sem stóriðjuverkalýður býr en annars staðar þar sem menn eru stóriðjulausir?

Allar hagtölur sýna það.

Samt keppast sumir alþingismenn enn við að lýsa yfir stuðningi við áframhaldandi stóriðjustefnu og að ríkið hafi um það forgöngu í anda ríkiskapítalisma Sovétríkjanna. Það eru jafnvel menn sem stundum þykjast vera talsmenn einkaframkvæmdar. Sú einkaframkvæmd er þó alltaf háð þeim annmörkum að þrífast aðeins í skjóli einokunar, fákeppni eða sérgæða. Þessir beygja sig alls ekki fyrir skynsamlegum rökum, fjármunarökum varla heldur og enn síður fyrir rökum trúarinnar, og leysa vandræði sín með því að stunda orðhengilshátt og deila um tittlingaskít sem kemur málinu ekki við en verða skelfingu lostnir og setur hljóða hvenær sem komið er að kjarna málsins. Þessir stunda málþóf og klækjastjórnmál. Hversu margar greinar þarf að skrifa og hversu marga hagfræðiútreikninga þarf að sýna til að sannfæra menn um að það voru meðal annars stóriðjustefnan og klækjastjórnmál gamla Íslands sem komu 

Hæstv. forseti. Það er margt sem vert er að ræða hér undir þessum lið, en ég ætla mér að byrja á því að vekja athygli þingheims á skýrslu sem dreift var hér í dag um stöðu barna og ungmenna með tal- og málþroskaröskun. Sú skýrsla var unnin af menntamálaráðuneytinu vegna þingsályktunartillögu frá menntamálanefnd. Hér eru loksins komnar fram upplýsingar um þann stóra hóp barna og þá þjónustu eða öllu heldur þjónustuleysi sem hann býr við. Ég vil hvetja þingheim til að kynna sér skýrsluna og fylgja henni fast eftir. Við höfum þegar óskað eftir því við menntamálaráðherra að skýrslan verði tekin til umræðu í þinginu og ég vonast til þess að þetta skili þeim árangri að við hér öll getum gert eitthvert gagn fyrir þau börn í landinu sem þurfa sannarlega á aðstoð að halda. Þá ætla ég að víkja máli mínu að hinni svokölluðu þingmannanefnd og þeirri skýrslu sem Alþingi fjallaði um fyrir um það bil einu og hálfu ári síðan og samþykkti í kjölfarið þingsályktunartillögu sem Alþingi ætlaði sér að fylgja eftir. Hv. þm. Atli Gíslason, fyrrverandi formaður þingmannanefndarinnar, kom hér upp áðan og óskaði eftir svörum frá formanni stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar um það í hvaða farvegi eftirfylgni skýrslunnar er. Það kom fram í blöðum fyrir nokkrum dögum og eins hefur það verið rætt hér, að nefndinni var falið það verkefni að fylgja málinu eftir fyrir um það bil þremur vikum eða svo eða einu og hálfu ári eftir að þingsályktunartillagan var samþykkt. Ég tel því að við öll hér höfum kannski ekki veitt þessu máli nægjanlega athygli og þurfum að fylgja því fast eftir að við ráðum sjálf ferðinni í þessari endurskoðun. Það er ekki nóg að vísa til þess að forsætisráðuneytið sé að vinna einhverja vinnu. Aðalniðurstaða þingmannanefndarinnar og okkar allra þar með var sú að Alþingi ætlaði að auka sjálfstæði sitt og auka sjálfstæði í vinnubrögðum. Ég tel það ekki vera í samræmi við þá áherslu ef forsætisráðuneytið 

Virðulegi forseti. Um leið og ég óska hv. þm. Ara Matthíassyni til hamingju með ræðu hans hér í dag, er athyglisvert að benda á þá staðreynd að um 2 þúsund manns starfa í íslenskum álverum en tæplega 1 þúsund manns starfa í íslenskri kvikmyndagerð. Það er einmitt stóriðja framtíðarinnar. Nóg um það að sinni. Fyrr undir þessum liðum kom hv. þingmaður inn á mikilvægi þess að skapa rými til að taka á þeim stóru málum sem koma eiga á dagskrá þingsins á næstu vikum. Ég er hjartanlega sammála hv. þingmanni. Það er mikil vinna fram undan og ljóst að þingið verður að horfa til þess að fjölga þingdögum til þess að þingmenn geti unnið og talað og farið „grundigt“ ofan í þau mál sem fram undan eru. Við eigum eftir að ræða nýtt frumvarp til laga um stjórn fiskveiða og fram undan er rammaáætlun um vernd og nýtingu orkusvæða sem er mikilvæg fyrir ólíka hagsmuni í þessum þingsal, hvort sem menn aðhyllast frekari virkjun eða frekari verndun. Fyrir alla hagsmunaaðila er mikilvægt að vinnu við gerð rammaáætlunar verði lokið á þessu þingi. Sömuleiðis er mikilvægt fyrir okkur að vinna áfram í málefnum skuldugra heimila. Þess vegna tel ég fýsilegt fyrir þingið að íhuga það alvarlega að fjölga þingdögum og lengja hér þingdaga svo við getum farið mjög ítarlega yfir þessi mál og fleiri sem fram undan eru. Við þurfum að skapa rými til að fjalla ítarlega um þau brýnu hagsmunamál sem við þurfum að taka á hér á Alþingi Íslendinga.

Frú forseti. Ég vil taka undir það sem hér hefur verið sagt um nauðsyn þess að ljúka og vinna áfram úr tillögum og samþykktum Alþingis sem komu í kjölfar starfs þingmannanefndarinnar. Ég vil líka vekja athygli á því að í 8. bindi skýrslu rannsóknarnefndarinnar þar sem fjallað er um siðferði almennt er líka að finna ýmislegt sem lýtur ekki beint að þinginu og er þess vegna ekki inni í þeirri samþykkt sem hér var vísað til. Þar eru lagðar fram tillögur og ábendingar meðal annars um skort á siðareglum í stjórnkerfi okkar. Ég vil nota tækifærið til að vekja athygli á því að brugðist hefur verið við þessu með ýmsum hætti, meðal annars hafa verið sett ný lög um Stjórnarráð Íslands þar sem er að finna ákvæði um að settar skuli siðareglur fyrir stjórnsýsluna með tilteknum hætti, bæði fyrir ráðherra, aðstoðarmenn þeirra, embættismenn og aðra starfsmenn Stjórnarráðsins. Þá hafa verið sett í lög um sveitarstjórnir, nr. 138/2011, ákvæði um að sveitarfélögin í landinu skuli setja sér siðareglur. Í nýjum þingskapalögum er enn fremur ákvæði um að setja skuli siðareglur fyrir alþingismenn. Þá hafa einnig verið settar reglur um hagsmunaskráningu þingmanna og lög um fjármál stjórnmálasamtaka og frambjóðenda þeirra og upplýsingaskylda þar um er hert. Frú forseti. Það bólar hins vegar ekkert á setningu siðareglna fyrir forsetaembættið 

Frú forseti. Mig langar að ræða hér aðeins vinnubrögð á Alþingi og kannski af því tilefni sem uppákomur í þinginu í gærkvöldi og nótt gáfu. Ég get ekki leynt þeirri skoðun minni að mér mislíkaði allnokkuð hvernig staðið var að málum þegar til stóð og var á dagskránni að vísa tillögu stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar til síðari umræðu. Ég ætla samt ekki að dvelja við það því að mikið var sagt um það mál í nótt. Ég ætla ekki að dvelja við það frekar. Ég ætla þó hins vegar að minna á að á vettvangi Alþingis í sérstakri þingskapanefnd fer fram vinna að því að endurskoða þingsköp og meðal verkefna þeirrar nefndar er að reyna að bæta vinnubrögð og skipulag þingstarfa. Vinnan á vettvangi þeirrar nefndar hefur að mínu mati verið góð, þó að gærkvöldið hafi, eins og ég sagði, ekki verið eins gott og hugsast getur í því efni. Ég tel, virðulegur forseti, að við þær aðstæður sem skapast ef ágreiningur verður uppi um vinnubrögð eða verklag geti tortryggnin og reiðin tekið völdin. Það eru aldrei góðir fararnautar í þingstörfum. Við þurfum að sjálfsögðu að líta aðeins inn á við og gera betur. Við eigum að takast á um málefni eins og við gerum hér dagsdaglega, bæði í nefndum og í þingsal. Það er eðlilegt og það er hluti lýðræðisins, en við þurfum að vinna að því að koma okkur saman um góðar og heilbrigðar starfsreglur á vettvangi Alþingis þannig að ekki þurfi að koma til þess að menn deili um þær leikreglur sem gilda í samskiptum þingmanna enda þótt skoðanir manna á einstökum málum séu og hljóti alltaf að vera býsna mismunandi. Við erum auðvitað keppnisfólk. Okkur getur orðið heitt í hamsi en við þurfum að sameinast um breytingar á vinnubrögðum í þingsal, þinginu til sóma og 

Virðulegi forseti. Það hlýtur að vera sæla að vera sjálfstæðismaður í dag, sómi, sverð og skjöldur þjóðar hér í þinghúsinu. Mikið hljóta þingmenn flokksins að vera sáttir í hjarta og stoltir af framgöngu sinni og árangri. Nú hefur tekist í tvígang á örfáum dögum að tefja eðlilegan framgang þingstarfa og beita öllum þeim brögðum og ráðum sem tiltæk eru, enda markmiðið einstakt og sérlega mikilvægt. Ástæðan er einföld og öllum augljós; flokkurinn verður að koma í veg fyrir, með öllum ráðum, að landsmenn fái að segja álit sitt á fram komnum tillögum að breyttri stjórnarskrá. Þess vegna er rétt að beita öllum brögðum, taka málið í gíslingu, neita að veita afbrigði, setja á málþóf, óska eftir atkvæðagreiðslu um miðja nótt, ganga úr þinghúsi til að tryggja að nægur þingmannafjöldi sé ekki til staðar og leggjast síðan gegn því að síðustu að málin fái að ganga til 2. umr. Árangurinn er sannarlega til þess að vera stoltur af. Minnisvarði um einstætt afrek og árangur Sjálfstæðisflokksins í þingsögunni. Hvers vegna er þetta svona mikið kappsmál? Það kom skýrt fram við 1. umr. málsins í gær. Sjálfstæðisflokkurinn hefur meira og minna verið á móti því ferli sem stjórnarskrárvinnan hefur verið í frá því 2010. Flokkurinn er ósáttur við þá tillögu sem liggur fyrir að nýrri stjórnarskrá. Sú tillaga var ekki skrifuð af því fólki á þann hátt sem flokknum er þóknanlegur. Sjálfstæðisflokkurinn vill ekki að þjóðin fái að segja álit sitt á fram komnum tillögum. Flokkurinn leggst gegn fram komnum tillögum um spurningar til þjóðarinnar af því þær eru ekki þær spurningar sem honum eru þóknanlegar og þær eru ekki samkvæmt uppskrift flokksins. Flokkurinn vill jafnframt hafa tök á því hvernig eigi að leiðbeina þjóðinni í því að svara þeim spurningum sem eru uppi á borðinu. Aðalatriðið er þó að flokkurinn vill ekki neinar stórfelldar breytingar á stjórnarskránni. Þess vegna verða allra leiða leitað til að bregða fæti fyrir þetta mál eins og dæmi síðustu sólarhringa sanna, hvort heldur með úrtölum eða útgöngum.

Frú forseti. Ég kvaddi mér hljóðs út af einu ákveðnu máli en get ekki orða bundist vegna orða síðasta þingmanns. Í fyrsta lagi er lágmark að þeir sem krefjast næturfundar hverju sinni geri þá ráð fyrir því að sitja út fundinn.  Ég vil líka geta þess að flokkur hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar, Samfylkingin,  Ég hefði svo gjarnan viljað 

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst aðeins nefna að hér hefur að minnsta kosti einn þingmaður nefnt það að fjölga þurfi þingdögum. Ég bendi hv. þingmanni og ríkisstjórn hans á að síðan í haust hefur legið fyrir hvað þingdagar eru margir þannig að ef ríkisstjórnarflokkunum og þeim sem þykjast vera að stýra þessu landi hafa verið mislagðar hendur í að koma málum í gegnum sína þingflokka eða græja málin er það þeim að kenna, ekki okkur þingmönnum sem erum hér og bíðum eftir að ræða þessi mál. Það að bæta við þingdögum er einhvers staðar í hugarheimi einhverra ákveðinna aðila í þinginu. Ég vil koma inn á eitt annað mál sem er búið að nefna hér, málefni heimilanna. Hér hafa þingmenn nefnt vandræðaganginn sem virðist vera í efnahags- og viðskiptanefnd um það að ná samstöðu um hvernig eigi að bregðast við verðtryggingu og þessum hlutum sem við flest hér viljum leysa. Ég vil í því sambandi benda á að í landinu er stjórnarmeirihluti sem hefur í hendi sér bæði að afnema verðtrygginguna og fara í almenna leiðréttingu á lánum heimilanna. Þessi stjórnarmeirihluti, þingmeirihluti Samfylkingar og Vinstri grænna, vill ekki gera þetta. Hann vill ekki afnema verðtrygginguna eða taka hana úr sambandi, hvað þá leiðrétta lán heimilanna, annars væri þessi meiri hluti sem stjórnar landinu væntanlega búinn að kynna sér og fallast á eitthvað af þeim fjölmörgu tillögum sem við í stjórnarandstöðunni höfum lagt fyrir þingið og lagt á borð ríkisstjórnarinnar, meira að segja afhent ráðherra við ríkisstjórnarfundaborðið til að reyna að koma réttum skilaboðum áleiðis. Á þetta hefur ekki verið hlustað. Valdið og tækifærið til að taka þessi mál í sínar hendur er hjá meiri hluta Samfylkingar og Vinstri grænna. Það eru þeir þingflokkar sem ekki vilja taka á þessum málum fyrir heimilin í landinu. 
            

Virðulegi forseti. Efnahags- og viðskiptanefnd hefur undanfarna rúma tvo mánuði fjallað um leiðir til að styrkja réttarstöðu neytenda í kjölfar nýjasta gengislánadóms Hæstaréttar. Nefndin hefur haft að leiðarljósi að auðvelda einstaklingum með ólögmæt gengistryggð lán að leita réttar síns, m.a. með því að lengja frest til að höfða skaðabótamál fyrir þá sem hafa misst eigur sínar með ólögmætum hætti og sömuleiðis að veita heimild til gjafsóknar vegna prófmála sem tengjast umræddum lánum. Það hefur verið prýðileg sátt í þessari nefnd um meðferð þessa máls og hefur verið unnið að því að nefndin flytti frumvarp til að fullnægja fyrrgreindum markmiðum. Þess vegna vakti það óskipta athygli okkar í nefndinni að í byrjun vikunnar brá svo við að nefndarmaður úr röðum efnahags- og viðskiptanefndar lagði til að málið yrði tekið úr þessum farvegi, úr höndum nefndarinnar, og vísað til hæstv. innanríkisráðherra. Ég verð að lýsa yfir miklum vonbrigðum með þá stöðu málsins að nefndin skyldi ekki bera gæfu til að klára málið í fullri sátt eins og allar forsendur voru til. Ég tel að hún hafi verið að vinna mjög góða vinnu og mikilvæga í ágætri sátt og sé ekkert tilefni til að rjúfa þann feril með því að vísa málinu í allt annan farveg sem, eins og fram hefur komið í nefndinni, gæti hreinlega orðið til þess að spilla því að málið fengi framgang í þinginu og kæmist til framkvæmda. Alþingi er löggjafarvaldið. Einn mikilvægasti lærdómur sem við þurfum að draga af samskiptum löggjafarvalds og framkvæmdarvalds fyrir hrun er einmitt að Alþingi láti framkvæmdarvaldið ekki segja sér fyrir verkum. Við eigum að hafa hér frumkvæði að lagasetningu þegar tilefni er til eins og sannarlega á við í þessu máli þar sem verið er að leita leiða til að styrkja réttarstöðu neytenda. Ég vil hins vegar að það komi fram að meiri hluti nefndarinnar ætlar að halda sínu striki þótt svona hafi farið og mun leggja málið fram með fulltingi annarra þingmanna í þessum sal sem vilja tryggja skjótan framgang þeirrar réttarbótar sem ég nefndi í upphafi.

Virðulegi forseti. Á dagskrá þessa þingfundar eru frumvörp hæstv. sjávarútvegsráðherra um stjórn fiskveiða og veiðigjöld. Þetta eru meðal mikilvægustu mála að mati ríkisstjórnarinnar sem þarf að ræða í þinginu. Þó liggja fyrir fjöldamörg mál eins og fram hefur komið í þessari umræðu um störf þingsins. Ég las áðan á vef Stjórnarráðsins að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra og þar með hæstv. sjávarútvegsráðherra er staddur í Kanada að ræða efnahagsmál. Ég spyr hæstv. forseta: Hver er starfandi sjávarútvegsráðherra og er virkilega ætlun ríkisstjórnarinnar að mæla fyrir þessu máli í dag? Á annar ráðherra, með fullri virðingu fyrir þeim ráðherra, að mæla fyrir þessu grundvallarmáli ríkisstjórnarinnar? Er ekki augljóst að þessu máli þurfi að fresta? Mér finnst það hreint ekki koma til greina að nokkur annar en hæstv. sjávarútvegsráðherra mæli fyrir breytingu á lögum um stjórn fiskveiða.

Starfandi hæstv. sjávarútvegsráðherra er Katrín Jakobsdóttir.

Forseti. Eigi spurði hv. þingmaður hver væri starfandi sjávarútvegsráðherra af því að þingmaðurinn vissi það ekki, 

Þér tókst að ná mér.

Það er sum sé Katrín Jakobsdóttir, hæstv. starfandi sjávarútvegsráðherra, sem ég vænti að mæli fyrir þessum frumvörpum. Ég fagna því, ég tel að það sé góður kostur, skær stjarna úr ráðherraliði okkar. Það að hún geri það og ekki sjávarútvegsráðherrann sem nú er staddur í Kanada í erindum þjóðarinnar hefur líka það 

Forseti áminnir hv. þingmann um að ræða fundarstjórn forseta undir þessum lið, ekki efnislega um mál sem fram undan er eða annað.

Frú forseti. Í gær voru haldnir tveir fundir með þingflokksformönnum. Þar var farið yfir verkefni þessa fundar og funda næstu daga og skipulag á þeim tíma sem nauðsynlegur er til að ljúka nauðsynlegum verkefnum. Því miður voru þeir fundir algerlega árangurslausir. Formaður þingflokks Sjálfstæðisflokksins lagðist eindregið gegn öllum tillögum um að liðka fyrir þingstörfum, var ekki til viðræðu um að ræða fyrstu tvö dagskrármál þessa fundar saman, var ekki til viðræðu um að ljúka 1. umr. um fiskveiðistjórnarkerfið og vísa því til nefndar fyrir páska, var ekki til viðræðu um að klára stjórnarskrármálið fyrir tilsettan tíma og ekki til viðræðu um að halda þingfund á föstudag. Þetta var staðan kl. 17 í gær. Frú forseti. Þótt hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir stjórni sínu liði hér, Sjálfstæðisflokknum, og ætli sér stundum að stjórna Alþingi Íslendinga stjórnar hún ekki ráðherrum eða tímaáætlun ríkisstjórnar Íslands. Það eru fleiri ráðherrar en 

Forseti biður enn hv. þingmenn sem hér taka til máls undir liðnum um fundarstjórn forseta að ræða fundarstjórn forseta.

Frú forseti. Ég verð að gera athugasemdir við tvennt hér, í fyrsta lagi það hvernig hér hefur verið rætt um síðasta þingfund og það hvernig honum lauk. Ég get ekki séð að það hafi valdið stjórnarmeirihlutanum nokkru einasta tjóni að hér var kallaður saman fundur í morgun til að framkvæma þá atkvæðagreiðslu sem með réttu átti að fara fram samkvæmt þingsköpum. Síðan er málið sem er hér á dagskrá í dag, virðulegi forseti, og stafar úr sjávarútvegsráðuneytinu, mjög umfangsmikið mál upp á fleiri tugi blaðsíðna og reyndar eru fleiri en eitt mál á dagskránni. Það segir mikla sögu að málið sé lagt fram og fyrir því mælt af öðrum ráðherra en þeim sem hefur undirbúið það. Það verður að hafa það í huga að hér er 1. umr. fram undan. Það er á þessu stigi málsins sem ráðherrann á að vera í þinginu og mæla fyrir því. Eftir þá umræðu sem hér fer fram er málið 

Forseti þingsins ákveður með forsætisnefnd dagskrá þingsins. Þetta er dagskrá þingsins í dag. Hæstv. starfandi sjávarútvegsráðherra mælir fyrir frumvörpunum og því verður vart breytt.

Hæstv. forseti. Ég verð að gera þá athugasemd við fundarstjórn forseta að þegar um er að ræða, tvímælalaust, eitthvert stærsta mál sem snertir málefnasvið sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins og hefur að ég hygg verið eitt meginverkefni núverandi hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra síðustu vikurnar að minnsta kosti, að umræðan skuli fara fram í fjarveru hans. Ég hef skilning á því að hæstv. ráðherra þurfi vegna embættisstarfa sinna að fara til annarra landa og sitja þar fundi. En ég spyr hæstv. forseta hvaða nauðsyn beri til að þessi umræða fari fram í dag þegar hæstv. ráðherra er fjarverandi og þegar raunar obbinn af hæstv. atvinnumálanefnd sem á að fá málið til meðferðar er líka fjarverandi.

Forseti ítrekar það sem sagt var hér áður að dagskrá fundarins hefur verið ákveðin, hún hefur verið tilkynnt og henni verður haldið. 

Frú forseti. Ég treysti mér ekki til að fara með þau skilaboð sem hv. þm. Jón Bjarnason óskaði eftir því að ég kæmi hér á framfæri. En ég hef áhyggjur af Sjálfstæðisflokknum. Eitt er að hann verði sér til skammar einu sinni á sólarhring, en að gera það tvisvar sinnum á sama sólarhringnum 

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að elta ólar við ummæli hæstv. utanríkisráðherra. Óneitanlega hygg ég að hæstv. utanríkisráðherra þætti það skrýtið ef eitthvert af meginmálum hans eigin ráðuneytis væri borið hér fram í þinginu af einhverjum öðrum ráðherra. Ég hygg að það þætti almennt skrýtið. Ég hygg að það þætti almennt skrýtið að velja dag sem hæstv. ráðherra væri fjarverandi til þess að taka slíkt á dagskrá. Hvernig færi á því að hæstv. fjármálaráðherra flytti skýrslu utanríkisráðherra eða eitthvað þess háttar? Það er auðvitað fráleitt. Og það er auðvitað fráleitt að taka þessa umræðu hér í dag þegar sá ráðherra sem stjórnskipulega ber ábyrgð á málaflokknum, hefur unnið að undirbúningnum, hefur leitt þá vinnu, lýsti því sjálfur yfir að verkefnið að klára sjávarútvegsfrumvörp væri svona eitthvað sem hann ætlaði að rumpa af á þrem, fjórum vikum. Af hverju fer þessi umræða fram í fjarveru hans? Eru einhverjar skýringar á því? Hver eru rökin fyrir því að láta þessa umræðu fara fram þegar þessi ágæti ráðherra er fjarverandi?

Forseti vill ítreka að það mun ekki breyta neinu hversu margir þingmenn munu koma hér upp og óska eftir því að þetta mál verði tekið af dagskrá, það er á dagskrá og það verður rætt.

Frú forseti. Ég hygg að full ástæða sé til að minna á það hér að þegar ríkisstjórnin gerði þá breytingu um síðustu áramót að fela einum og sama ráðherranum hvert ráðuneytið á fætur öðru, þá var það misreiknað hjá hæstv. forsætisráðherra að það kynni ekki að hafa afleiðingar. Þær eru einmitt að birtast okkur hér í dag þar sem efnahagsráðherrann þurfti að vera í Kanada en sjávarútvegsráðherrann þurfti að vera á Alþingi. Það er það sem er að gerast í dag. Það er auðvitað á ábyrgð forsætisráðherra og ábyrgð ríkisstjórnarinnar að haga því með þeim hætti. 
             Það er alveg sama hversu oft ráðherrar eða þingmenn í stjórnarliðinu koma hér upp, þá blasir það við öllum og menn tala þvert gegn betri vitund sem halda öðru fram, að eðlilegt er og sjálfsagt og það kallar á sérstakar skýringar ef það er ekki þannig að ráðherra sem fer fyrir málaflokknum og leggur mál fram á Alþingi mæli fyrir þeim hér í 1. umr. Þannig hefur það alltaf verið. Þannig mun það alltaf verða. Og það sem á að gerast hér í dag 

Virðulegi forseti. Það er fráleitt að halda því fram að það að gera athugasemd við að hæstv. sjávarútvegsráðherra mæli fyrir sínu grundvallarmáli séu menn þar með að kasta rýrð á hæstv. starfandi sjávarútvegsráðherra, auðvitað er það ekki þannig, auðvitað er það útúrsnúningur af hæstv. utanríkisráðherra að tala með þeim hætti. Hann veit betur, hæstv. ráðherra, þótt hann sé nú óvenjulega hvumpinn í dag. Það er nú þannig 

Frú forseti. Ég vil mótmæla því sem hv. þm. Bjarni Benediktsson sagði hérna áðan að það gerðist aldrei að starfandi ráðherrar mæli fyrir málum. Ég hef oft mælt fyrir málum annarra ráðherra og aðrir ráðherrar hafa mælt fyrir mínum málum. Það er starfsvenja á Alþingi Íslendinga. Það er einfaldlega þannig að þegar ráðherrar þurfa í embættiserindum að fara til útlanda eru aðrir sem gegna fyrir þá öllum störfum þeirra. Ég er til dæmis núna starfandi velferðarráðherra. Og ég veit ekki betur en velferð landsmanna sé býsna góð þessa dagana. 

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. forseta fyrir skelegga og afdráttarlausa fundarstjórn. Vegna þess máls sem hér er sérstaklega tekið fram hygg ég að það sé rétt hjá hæstv. utanríkisráðherra að það er síður en svo fordæmalaust að ráðherrar mæli fyrir málum sem aðrir ráðherrar hafa undirbúið. Það gerist iðulega. Það gerist iðulega hér í þinginu að menn hlaupi í skarðið hver fyrir annan. Varaformenn nefnda svara fyrir formenn og varaformenn þingflokka og flokka svara fyrir formenn o.s.frv. Ég kvaddi mér þó sérstaklega hljóðs til að ítreka það vegna þess sem kom fram í máli hv. þm. Birgis Ármannssonar um stjórnskipulega ábyrgð. Stjórnskipuleg ábyrgð á málaflokki er hjá þeim ráðherra sem fer með þann málaflokk í það og það skiptið. Það á að sjálfsögðu líka við þegar menn gegna ráðherrastörfum fyrir annan ráðherra, þá fara þeir með stjórnskipulega ábyrgð í þeim málaflokki á meðan þeir gegna því starfi. Alþingi er fullsæmt af því að hæstv. ráðherra Katrín Jakobsdóttir, sem jafnframt er varaformaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, 

Virðulegi forseti. Ég verð nú að koma hingað upp og lýsa undrun yfir því að sjá að hæstv. sjávarútvegsráðherra ætlar ekki að mæla fyrir þessu máli. Ég var í símanum frammi og kem svo hingað í salinn og heyri þá hvað hér gengur á. Ég hefði haldið að hæstv. ráðherra ætti að mæla fyrir sínu helsta máli. Og þá er ég ekki að gera neitt lítið úr hinum ágæta og langvinsælasta ráðherra Íslands, Katrínu Jakobsdóttur, þannig að það sé nú sagt, ég er alls ekki að gera lítið úr þeim ágæta ráðherra og þingmanni. Ég hlýt að spyrja hvaða verkefni það er sem er svona mikilvægt í útlöndum, ef það er þannig að ráðherrann er í útlöndum, 

Virðulegi forseti. Fyrst vil ég segja að það er ekki Sjálfstæðisflokknum að þakka að hér var haldinn þingfundur í morgun klukkan 10.30, það var hins vegar fyrir liðlegheit Framsóknarflokksins, enda hefur hann sýnt af sér allt aðra tilburði til dæmis í dag en Sjálfstæðisflokkurinn. Í raun og veru virðist Sjálfstæðisflokkurinn vera að sýna sitt rétta andlit, bæði í gær og ekki síður í dag. Á síðasta sólarhring hefur hann sýnt það framar öllu að hann er varðstöðuflokkur sérhagsmunaafla og forðast það í fyrsta lagi að láta framkvæma skoðanakönnun meðal þjóðarinnar um hvernig drög að nýrri stjórnarskrá eigi að líta út og svo ekki síður er hann að beina athyglinni frá efnislegri umræðu um málið, hvort og hvernig við eigum að skipta arði af auðlind þjóðarinnar meðal þjóðarinnar en ekki bara til sérhagsmunaafla. Um það snýst umræðan í dag og við eigum sem allra fyrst að hefja þá umræðu, það er hin pólitíska umræða sem við eigum að taka en ekki taka hér tæknilega pólitíska umræðu.

Virðulegi forseti. Eina svar mitt við þessum umræðum og ummælum stjórnarliða er: Margur heldur mig sig. Hér kemur varaformaður Sjálfstæðisflokksins og hefur spurningu fram að færa, vegna þess að við lesum það á vefnum að hæstv. sjávarútvegsráðherra sem við héldum að við værum að fara að eiga orðastað við um eitt grundvallarmál, ekki bara þessarar ríkisstjórnar, heldur um grundvallaratvinnuveg þjóðarinnar, sem til stendur að umbylta - þá erum við vænd um klækjastjórnmál. Ég bara spyr: Hvenær þorir þessi ríkisstjórn að taka umræðuna um það að hún er gjörsamlega - gjörsamlega - laus við alla verkstjórn. Hún er gjörsamlega laus við allt skipulag. Virðulegur forseti. Mér var legið það á hálsi áðan að ég stjórnaði þinginu. Má ég í fullri vinsemd koma með þá tillögu að forsætisnefnd, sem ég á reyndar ekki sæti í, verði kölluð saman til að athuga hvort eitthvað af þessum fjölmörgu málum sem hv. þm. Álfheiður Ingadóttir lagði til að við þyrftum að ræða og koma til nefndar 

Forseti. „Eigi bregður mær vana sínum.“ Nú er hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir farin að stjórna þinginu eins og hennar er háttur. Ég vil þakka forseta þeim sem nú starfar fyrir röggsamlega fundarstjórn og fyrir að gefa hvergi eftir í því leikriti sem hér er leikið, sem er auðvitað þannig að Sjálfstæðisflokkurinn er að reyna að tefja rétt einu sinni, reyna að slá einhverjar keilur. Það var búið að gefa tóninn. Landssamband íslenskra útvegsmanna gerði það fyrir hönd sinna eigin hagsmuna. Kallarinn mikli, ritstjóri Morgunblaðsins, Davíð Oddsson, hefur látið okkur vita á forsíðunum og gefið skilaboð beint til þingmanna Sjálfstæðisflokksins um það hver á að vera línan í þessu máli. Það er auðvitað í sjálfu sér ákveðin estetísk fullnægja í því að sjá að þetta gengur allt samkvæmt plani. Hafa hv. þingmenn Ragnheiður Elín Árnadóttir og Bjarni Benediktsson hagað sér nákvæmlega eins og Davíð Oddsson hefur skipað þeim 

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa um lengd þingfunda er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um til að ljúka megi umræðu um dagskrármálið. Er óskað atkvæðagreiðslu um tillögu forseta?

Virðulegi forseti. Við greiðum hér atkvæði um lengd þingfundar. Ástæðan fyrir því að lengja þarf þingfund er skipulagsleysi stjórnarflokkanna og hve illa er haldið á málum sem þurfa að koma inn í þingið af hálfu ríkisstjórnarinnar. Ég geri ráð fyrir að þeir sem ætla sér að samþykkja kvöldfund og vera hér í kvöld sitji þá því að óneitanlega vantaði mjög marga til að hlýða á umræðuna í gærkvöldi þó að vissulega væru hér nokkrir þingmenn. Ég geri ráð fyrir að það verði miklu betur mannað í kvöld og væntanlega jafnvel í nótt þannig að unnt sé að bregðast við atkvæðagreiðslum ef á þarf að halda.

Virðulegi forseti. Ég held að reynslan af næturfundum sýni okkur að það er ekki farsælasta leiðin til að bæta vinnubrögð og bæta lagasetningu á Alþingi. Ég greiði því atkvæði gegn þessari tillögu og tek undir orð hv. þm. Gunnars Braga Sveinssonar að ég vænti þess að eiga notalega kvöldstund og jafnvel langa nótt fram undan með hv. þingheimi hér í kvöld.

Frú forseti. Ég styð að sjálfsögðu tillögu forseta um að halda lengri þingfund í kvöld. Við þurfum að ljúka hér mikilvægum verkefnum og umræðu. Ég á von á því að umræðan um stjórn fiskveiða verði löng og mikil og við þurfum að nota talsvert meira en tvo tíma í hana í dag. Það hefur verið upplýst að gert verður fundarhlé klukkan sex. Það er hins vegar athyglisvert að horfa á þann mun sem birtist hér í afstöðu hv. þingmanna og formanna þingflokka, annars vegar Sjálfstæðisflokksins, Ragnheiðar Elínar Árnadóttur, sem leggst eindregið gegn því að við stundum vinnu okkar hér og klárum þetta í kvöld, og hins vegar hv. þm. Gunnars Braga Sveinssonar, sem er formaður þingflokks Framsóknarflokksins og styður þessa tillögu að sjálfsögðu. 
            

Frú forseti. Öndvert við formann þingflokks sjálfstæðismanna er ég þeirrar skoðunar að langir og góðir næturfundir bæti heldur lagasetningu á Alþingi Íslendinga. 

Virðulegi forseti. Ég vil minna hv. þingmann á tillögu þingmannanefndarinnar um að framkvæmdarvaldinu verði gert að leggja tímanlega fram frumvörp, stjórnarfrumvörp, þannig að okkur þingmönnum gefist ráðrúm til að kynna okkur frumvörpin. Nú kom þetta frumvarp hér inn í gær án samráðs við stjórnarandstöðuna og okkur hefur flestum ekki tekist að kynna okkur það. Þar af leiðandi greiði ég atkvæði gegn því að hér verði fundur í kvöld og vil jafnframt geta þess að ég er tilbúin til þess að vinna hér í næstu viku og fjalla um þetta mál.

Frú forseti. Eins og fram hefur komið mun ég mæla hér fyrir frumvarpi á þingskjali 1052, það er gaman að segja frá því. Um er að ræða frumvarp til laga um stjórn fiskveiða. Frumvarpið sem ég mæli fyrir felur í sér heildarendurskoðun gildandi laga um stjórn fiskveiða sem sett voru á 112. löggjafarþingi sem stóð veturinn 1989–1990. Eins og hv. þingmenn þekkja mætavel á þetta frumvarp sér langan aðdraganda en það var í júlí 2009 sem hæstv. þáverandi sjávarútvegsráðherra skipaði starfshóp stjórnmálamanna og hagsmunaaðila undir forsæti hv. 1. þm. Norðvest., Guðbjarts Hannessonar, til að skilgreina álitaefni sem fyrir hendi væru við stjórn fiskveiða og láta vinna nauðsynlegar greiningar og setja fram valkosti varðandi leiðir til breytinga á stjórn fiskveiða. Í starfshópnum áttu sæti allir helstu hagsmunaaðilar í sjávarútvegi. Starfshópurinn átti auk þess samráð við fjölmarga aðila og leitaði ráðgjafar sérfræðinga. Í skýrslu starfshópsins frá nóvember 2010 eru rakin helstu álitaefni við breytingar á lögum um stjórn fiskveiða og lagðar fram hugmyndir og tillögur. Þar var lögð áhersla á gerð samninga um nýtingu aflaheimilda til þess að ganga formlega frá því að auðlindinni væri ráðstafað af ríkinu gegn gjaldi og að eignarréttur ríkisins væri skýr. Jafnframt var lagt til að aflaheimildum yrði skipt í svokallaða potta, þ.e. annars vegar aflahlutdeildir og hins vegar bætur og ívilnanir, svo sem byggðakvóta, strandveiðar og aðrar sérstakar ráðstafanir. Að auki skyldi úthlutun nýrra heimilda fara fram á opinberum markaði. Eftir að vinnu þessa starfshóps lauk hófst vinna í sjávarútvegsráðuneytinu við samningu frumvarps til nýrra heildarlaga um stjórn fiskveiða í nánu pólitísku samráði milli stjórnarflokkanna. Frumvarpið kom seint fram á 139. löggjafarþingi veturinn 2010–2011 og var mælt var fyrir því á þingfundi 3. júní 2011. Þá var því frumvarpi vísað til hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar eftir 1. umr. Nefndin leitaði umsagna um frumvarpið og bárust fjölmargar umsagnir nefndinni og má segja að í þeim hafi komið fram margvísleg gagnrýni á sum veigamestu ákvæði frumvarpsins. Haustið 2011 setti hæstv. þáverandi sjávarútvegsráðherra, Jón Bjarnason, á fót starfshóp fjögurra manna sem vann frumvarp til laga um breytingar á gildandi lögum um stjórn fiskveiða og var það kynnt á vefsíðu ráðuneytisins í nóvember 2011. Á ríkisstjórnarfundi þann 25. nóvember sl. var samþykkt tillaga forsætisráðherra um að skipuð yrði ráðherranefnd tveggja ráðherra, eins frá hvorum stjórnarflokki, um endurskoðun frumvarps til laga um breytingar á lögum um stjórn fiskveiða. Skilaði nefndin stöðuskýrslu til ríkisstjórnar í janúar 2012 þar sem fjallað var um einstök viðfangsefni fiskveiðistjórnar. Í þeirri nefnd sátu sá ráðherra sem hér stendur og hæstv. velferðarráðherra Guðbjartur Hannesson. Ríkisstjórnin tók við stöðuskýrslu ráðherranefndarinnar og fól nýjum sjávarútvegsráðherra, Steingrími J. Sigfússyni, að vinna að breytingum á lögum um stjórn fiskveiða. Það frumvarp sem ég mæli núna fyrir hefur verið í undirbúningi í sjávarútvegsráðuneytinu frá miðjum janúar 2012 en sú gagnaöflun og vinna við breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu sem unnin hefur verið á kjörtímabili núverandi ríkisstjórnar hefur komið að miklum notum við undirbúning þess. Þannig hefur verið byggt á niðurstöðum starfshóps sjávarútvegsráðherra frá nóvember 2010. Það hefur verið horft til frumvarpsins sem kom fram á 139. þingi og til þeirrar gagnrýni sem að því beindist. Það hefur enn fremur verið litið til tillagna í frumvarpi vinnuhóps sjávarútvegsráðherra sem kynntar voru í nóvember 2011 og til stöðuskýrslu ráðherranefndar um endurskoðun fiskveiðistjórnarlaganna frá því í janúar. Við gerð þessa frumvarps hefur samráð verið haft við þingmenn stjórnarflokkanna í atvinnuveganefnd auk þess sem haldnir hafa verið upplýsingafundir með mörgum hagsmunaaðilum. Þetta var stuttlega um aðdraganda þessa máls. Hæstv. forseti. Þetta er mikilvægt mál sem hér liggur fyrir sem hefur verið lögð mikil áhersla á af báðum stjórnarflokkum að tekið verði til umræðu hér, enda snýst málið um fiskveiðiauðlind þjóðarinnar, eina af okkar dýrmætustu auðlindum. Með frumvarpinu er leitast við að tryggja eignarhald þjóðarinnar að fiskveiðiauðlindinni. Í 1. gr. gildandi fiskveiðistjórnarlaga er því lýst yfir að nytjastofnar á Íslandsmiðum séu sameign íslensku þjóðarinnar. Þau orð hafa, til samræmis við undirbúningsgögn löggjafarinnar á sínum tíma og hefðbundnar kenningar eignarréttar, jafnan verið túlkuð svo að þjóðin eigi ekki eignarrétt að villtum fiski í sjó í hefðbundnum skilningi. Það hefur einkum ráðist af því að ómögulegt er í reynd að fara með vörslu hans eins og gefur að skilja. Eigi að síður hefur þessi yfirlýsing mikla þýðingu og kemur með öðru í veg fyrir að unnt sé að líta svo á að veiðiheimildin njóti óskoraðrar verndar eignarréttar- og atvinnufrelsisákvæða stjórnarskrárinnar, sem atvinnuréttindi, ef löggjafinn kýs að gera breytingar á tilhögun þeirra eins og nánar er rakið í athugasemdum með frumvarpinu. Í 1. gr. frumvarpsins er gerð tillaga um nokkrar orðalagsbreytingar og lagt til að nytjastofnarnir við Ísland verði lýstir ævarandi sameign þjóðarinnar og að ríkið, fyrir hönd þjóðarinnar, ráðstafi veiðiheimildum með tiltekin markmið að leiðarljósi. Veiting heimilda myndar ekki eignarrétt eða óafturkallanlegt forræði einstakra aðila yfir þeim. Við þessar orðalagsbreytingar er horft til umræðna um auðlindamál á síðustu árum, m.a. er leitast við að taka mið af tillögu stjórnlagaráðs frá árinu 2011 að frumvarpi til nýrrar stjórnarskrár sem meðal annars á sér rætur í skýrslu auðlindanefndarinnar frá árinu 2000 sem Jóhannes Nordal veitti forsæti. Þessi umræða á því rætur að rekja til þeirrar umræðu sem hefur staðið í raun og veru allan síðasta áratug um eignarhald auðlinda og hlutverk ríkisins í þeim efnum og hvort unnt sé að tala um eignarhald þjóðar sem við vitum að hefur verið umdeilt en þetta er skýring á því hvernig það ákvæði er hugsað í þessu frumvarpi. Ég vil líka nefna að við gerð frumvarpsins var að þessu leyti horft til umræðu sem stofnaðist til í Noregi fyrir fáum árum, en við endurskoðun laga um auðlindanýtingu í norskri fiskveiðilögsögu kom fram tillaga um að norska ríkið mundi með lögum lýsa beinu eignarhaldi sínu á nytjastofnum í norskri lögsögu. Að vandlega athuguðu máli og eftir opið samráðsferli var ákveðið að hverfa frá þeirri hugmynd. Þess í stað var því lýst yfir með lögum að villtir sjávarstofnar tilheyri samfélaginu í Noregi og með leyfi forseta ætla ég að hafa þetta eftir á norsku, „dei viltlevande marine ressursane ligg til fellesskapet i Noreg“ sem útleggst „hinar villtu auðlindir sjávar tilheyra samfélaginu í Noregi“. Samkvæmt skýringu við ákvæðið felur þessi yfirlýsing ekki í sér eignarrétt ríkisins í lögfræðilegum skilningi, heldur er henni ætlað að undirstrika rétt samfélagsins í Noregi til auðlindarinnar gagnstætt því sem gildir um auðlind sem er í einkaeign. Litið er svo á að ríkið sé í hlutverki ráðsmanns eða „forvaltar“ eins og það kallast á norsku og á því hvíli ábyrgð til þess að gæta þess að nytjastofnar og vistkerfi hafsins séu í jafnvægi og séu nýtanleg. Jafnframt segir að ákvæðið gildi ekki um sérhvern fisk, heldur hinn fljótandi massa, þ.e. auðlindina sem er að finna á hverjum tíma í norskri fiskveiðilögsögu. Að mörgu leyti var mjög nærtækt að horfa til þessara viðhorfa. Með lögum um stjórn fiskveiða og framkvæmd þeirra er leitast við að ná fram margs konar markmiðum til hagsbóta fyrir þjóðarheildina. Það er ákvörðunarefni löggjafa á hverjum tíma að ákveða hvaða skipulag teljist best henta til að nýta þessa sameign þjóðarinnar með hagsmuni heildarinnar að leiðarljósi. Að því leyti ber löggjafinn ríka skyldu sem ef til vill má jafna til einhvers konar ráðsmannsskyldu. Með frumvarpinu er lagt til að meginmarkmið þess verði lýst fimm talsins. Í fyrsta lagi að stuðla að verndun og sjálfbærri nýtingu fiskstofna við Ísland. Í öðru lagi að stuðla að farsælli samfélagsþróun með hagsmuni komandi kynslóða að leiðarljósi. Í þriðja lagi að treysta atvinnu og byggð í landinu. Í fjórða lagi að hámarka þjóðhagslegan virðisauka af sjávarauðlindinni og tryggja þjóðinni eðlilega auðlindarentu. Í fimmta lagi að sjávarútvegurinn sé arðsamur og búi við hagstætt og stöðugt rekstrarumhverfi. Með frumvarpinu er reynt að leita jafnvægis milli þessara sjónarmiða sem að hluta til falla saman og geta að mörgu leyti verið samrýmanleg en að sumu leyti eru þau síður samrýmanleg. Þannig að þarna er leitast við að ná jafnvægi sem er úrlausnarefni. Hæstv. forseti. Í athugasemdum við frumvarpið er ítarleg grein gerð fyrir því hvernig það samrýmist stjórnarskrá lýðveldisins og alþjóðlegum skuldbindingum Íslands. Þar er rakið hvernig fyrirkomulag fiskveiða hefur tekið breytingum og gerð grein fyrir helstu dómum sem fallið hafa í Hæstarétti um þá tilhögun sem felst í gildandi lögum. Þá er einnig gerð ítarleg grein fyrir áliti mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna frá árinu 2008 í svonefndu Fagramúlamáli. Í þessu ljósi er fjallað um eðli þeirra réttinda sem felast í handhöfn aflaheimilda. Á það er bent að réttindin njóti sérstöðu þar sem þau eru stofnuð með lögum, þau eru sett í skjóli almannaréttar til fiskveiða og þeim er ætlað að þjóna samfélagslegum markmiðum. Með frumvarpinu er leitast við að tryggja festu og öryggi í sjávarútvegi með tímabindingu aflahlutdeilda til langs tíma og fyrirsjáanleika um mögulegar breytingar á skipulagi sjávarútvegs. Með þessu er forræði þjóðarinnar yfir auðlindinni með ótvíræðum hætti hafið yfir vafa og leitast er við að koma til móts við þau sjónarmið sem leiða af áliti mannréttindanefndarinnar með tímabindingu réttinda, auknum möguleikum til nýliðunar, stofnun kvótaþings og ráðstöfun aflamarks innan svonefnds flokks 2 sem ég kem nánar að á eftir. Frumvarpið gerir ráð fyrir að núverandi handhafar aflaheimilda fái tiltekinn hluta aflaheimilda í formi nýtingarleyfa sem ákveðnar kvaðir eru á. Valin er sú leið að tala um nýtingarleyfi en ekki nýtingarsamninga þar sem talið er eðlilegt og í samræmi við meginreglu stjórnsýslunnar að hafa slíkt skipulag í stað þess að færa stjórn fiskveiða í búning einkaréttarlegra viðskipta milli tveggja aðila. Það má segja að með þessu sé enn fremur verið að undirstrika eignarhald þjóðarinnar og það ráðsmannshlutverk sem ég nefndi áðan sem ríkið fer með en um leið lítum við á nýtingarleyfin sem ígildi samkomulags sem tryggir ákveðinn rétt báðum aðilum sem koma að málinu. Í þessari tillögu felst því ekki að horfið sé frá niðurstöðum starfshópsins frá árinu 2010, enda verður ekki hjá því litið að við veitingu nýtingarleyfa til 20 ára gangast báðir aðilar, löggjafinn og einstakir handhafar aflahlutdeilda, undir langtímaskuldbindingu um ábyrga nýtingu þeirrar auðlindar sem nytjastofnar Íslendinga eru. Með frumvarpinu er lagt til að aflahlutdeildum verði skipt í tvo flokka, í fyrsta lagi flokk 1 sem í eru nýtingarleyfi til útgerða, í öðru lagi flokk 2 til ríkisins. Þar verður til nýr leigupottur ríkisins sem selur eða leigir aflamark nokkrum sinnum á hverju fiskveiðiári. Það fyrirkomulag veitir aðilum utan kerfisins möguleika á að kaupa aflamark. Með frumvarpinu er lagt til að framsal aflahlutdeilda verði bundið við gildistíma upphafsnýtingarleyfa, sem er 20 ár, og takmarkað með margvíslegum hætti. Framlengist nýtingarleyfi umfram þennan tíma breytast þau í svokölluð hrein nýtingarleyfi, þ.e. framsal þeirra verður ekki heimilt. Þá er ég að vísa til þess ef nýtingarleyfi eru framlengd umfram þennan 20 ára tíma. Ef framsal á sér stað á 20 ára tímabilinu verða klipin 3% af aflahlutdeild nýtingarleyfisins og fer sá hluti í flokk 2, þ.e. leigukvótinn sem ég nefndi áðan. Lagt er til með frumvarpinu að allt framsal aflamarks fari fram á opinberu kvótaþingi. Gildir það bæði um það aflamark sem ríkið leigir út, þ.e. flokk 2, og um framsal útgerða á aflamarki. Framsali útgerða á aflamarki eru settar verulegar skorður með því að skilyrða framsalið við áunna veiðireynslu. Með þessu er reynt að koma í veg fyrir að handhafi nýtingarleyfis fénýti það með útleigu í stað þess að stunda fiskveiðar á grunni þess þannig að framsalið er bundið því að aðili sá sem á leyfið nýti hlutdeild sína. Verði frumvarpið að lögum verður heimilt að skilyrða ráðstöfun hluta af aflaheimildum ríkisins til útleigu við ákveðin svæði sem standa veikt eða hafa glatað miklu af sínum heimildum. Þar erum við komin að því sem við getum kallað byggðatengingu. Svigrúm ríkisins til að mæta kröfum byggðarlaga sem hafa horft á eftir aflaheimildum úr sinni byggð og veikst verður því verulega aukið. Lagt er til í frumvarpinu að strandveiðar verði með óbreyttu sniði. Stefnt verður að því að draga úr rækju- og skelbótum og byggðakvóta til þess að geta byrjað með eins stóran leigupott og mögulegt er. Ef forsendur skapast svo til aukningar á aflahlutdeildum stækkar leigupotturinn ört. Verði þetta frumvarp að lögum verður opnað á þann möguleika að veita nýliðum leyfi. Allir sem eignast aflahlutdeild eiga rétt á nýtingarleyfum. Til viðbótar við leigupott og strandveiðar opnar þetta kerfið verulega frá því sem var og mætir þannig vel þekktum áhyggjum af mannréttindasjónarmiðum sem við höfum margoft rætt hér á þessum vettvangi. Lagt er til í frumvarpinu að tekjum af útleigu veiðiheimilda verði deilt með ríkissjóði og sveitarfélögum og að hluti renni í markaðs- og þróunarsjóð fyrir sjávarútveginn. Gert er ráð fyrir að þessi skipting verði svo að 40% renni til ríkissjóðs, 40% til sveitarfélaga og 20% í slíkan markaðs- og þróunarsjóð. Með stækkandi leigupotti aukast þessar tekjur en þó er um að ræða umtalsvert lægri tekjur en veiðigjaldið skilar. Í kostnaðarumsögn fjármálaráðuneytisins við þetta frumvarp er gert ráð fyrir því að heildartekjur af leigu aflamarks geti, miðað við óbreyttan heildarafla frá yfirstandandi fiskveiðiári, numið um 3 milljörðum kr. Með frumvarpinu er gert ráð fyrir að stofnuð verði nefnd með þátttöku sveitarfélaga og hagsmunaaðila til að taka ákvörðun um hvernig eigi að ráðstafa og nýta þá fjármuni sem muni falla til samkvæmt þessu. Með frumvarpinu er enn fremur lagt til að lög um stjórn fiskveiða og veiðar utan landhelgi verði sameinuð í ný heildarlög, auk þess sem nokkrar breytingar verði gerðar á öðrum lögum, einkum lögum um umgengni við nytjastofna sjávar. Lagt er til að Fiskistofa öðlist heimild til að leggja á stjórnvaldssektir vegna brota sem varða nýtingu auðlindarinnar en fyrir því eru skilvirknis- og varnaðarástæður. Í umsögnum um frumvarp til laga um stjórn fiskveiða sem ekki varð útrætt á 139. löggjafarþingi var gagnrýni beint að því að ráðherra væri falin of víðtæk heimild til þess að setja reglugerðir. Við því er reynt að bregðast í því frumvarpi sem hér um ræðir með afmarkaðri reglugerðarheimildum og þeirri samræðu sem sjávarútvegsráðherra hverju sinni verður skylt að eiga við þingið, því að frumvarpið gerir ráð fyrir að ráðherra muni á þriggja ára fresti leggja fram skýrslu um meðferð og ráðstöfun aflaheimilda til flokks 2 ásamt þingsályktunartillögu um hlutfallslega skiptingu árlegs aflamarks sem kemur þá til ráðstöfunar innan flokks 2. Þingið mun því hafa mjög mikið að segja um meðferð þessara heimilda sem væntanlega svara þeirri gagnrýni sem sett hefur verið fram að þessu sé að öllu leyti miðstýrt úr sjávarútvegsráðuneytinu. Hæstv. forseti. Að lokum vil ég vekja athygli á því að það frumvarp sem ég hef nú mælt fyrir er að sjálfsögðu náskylt frumvarpi til laga um veiðigjöld sem er næst á dagskrá en ekki hér til umræðu. Ég nefni það hér að ég hef ekki tæpt á þeim atriðum sem þar eru lögð fram en eru auðvitað nátengd þeim atriðum sem hér eru sett fram. Ég vísa síðan að sjálfsögðu til þeirra athugasemda sem fylgja frumvarpinu og fylgiskjala sem hafa að geyma kostnaðarumsögn fjármálaráðuneytisins. Ég legg til, hæstv. forseti, að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu, þessari notalegu næturstund okkar allra, verði vísað til hv. atvinnuveganefndar og 2. umr.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að vekja athygli starfandi sjávarútvegsráðherra á því að allir sem hafa tjáð sig um málið fram til þessa hafa lýst gríðarlega miklum efasemdum um það. Það gerðu líka þeir sem fengu málið til umsagnar úr ráðuneytinu áður en það var lagt fram á Alþingi. Daði Már Kristófersson og Þóroddur Bjarnason gerðu athugasemdir áður en málið var lagt fram, m.a. um að byggðaaðgerðir frumvarpsins væru ólíklegar til að ná þeim markmiðum sem stefnt væri að. Mig langar að bera undir ráðherrann hvort ekki hafi verið talið tilefni til að bregðast við athugasemdum sem fram voru komnar áður en málið var lagt fram á þinginu. Í annan stað hvort ráðherrann telji eðlilegt að skattur sem lagður er á þá sem nýta takmarkaðar auðlindir sé umfram auðlindarentuna, þ.e. umfram þann hagnað sem myndast á grundvelli nýtingar á takmarkaðri auðlind. 
             Ég mun 

Virðulegi forseti. Það er eðlilegt að menn ræði talsvert um byggðaráðstafanir þessa frumvarps því það liggur fyrir að þær eru með öðrum hætti en hingað til hefur tíðkast og með öðrum hætti en til að mynda í síðasta frumvarpi sem lagt var fram. Gert er ráð fyrir að byggðakvótinn verði minnkaður, en á móti kemur að honum verður vísað í leigupottinn sem ég fór yfir áðan og að ráðherra hafi heimild til að ráðstafa allt að helmingi byggðakvótans til þeirra byggða sem standa veikt eða hafa orðið fyrir áföllum í sjávarútvegi, en fyrirkomulagið er vissulega annað. Þetta er ekki gert með beinhörðum byggðakvóta, heldur með því að beita hugsanlegri svæðisbundinni leigu sem ráðherra hefur svo heimild til að ráðstafa. Það er vissulega annað fyrirkomulag en verið hefur, en við teljum hins vegar að það muni ekki gagnast síður en hið hefðbundna byggðakvótafyrirkomulag sem við höfum nú ekki alltaf verið ánægð með hvernig hefur nýst sem byggðaaðgerð. Þarna er vissulega verið að fara nýjar leiðir og full ástæða til að ræða þær ítarlega. Hvað síðari spurningu hv. þingmanns varðar sem tengist veiðigjaldinu held 

Frú forseti. Ég tel reyndar eðlilegt, af því að eitt meginmarkmið frumvarpsins er að tryggja þjóðinni arð af nýtingu auðlindarinnar, að þetta grundvallaratriði sé rætt við þessa umræðu, þ.e. hvort eðlilegt sé að lagður sé skattur á annað en það sem er umfram venjulegan hagnað í atvinnurekstri á Íslandi. Auðlindarenta myndast þegar menn mynda umframhagnað á grundvelli þess að þeir hafa aðgang að takmarkaðri auðlind, hagnað umfram það sem myndast í öðrum atvinnugreinum. Það er sá hagnaður sem að jafnaði er talað um að skattleggja þegar rætt er um skattlagningu og auðlindarentu. Í þessu frumvarpi og því sem því fylgir hér og verður næst á dagskrá tel ég að verið sé að ganga lengra. Mig langar að biðja ráðherrann um að tala til þeirra sem hafa keypt sig inn í greinina á undanförnum árum, hafa skuldsett sig til að kaupa aflaheimildir og eru í vandræðum með að standa í skilum með lán sín. Mig langar til að biðja ráðherrann um að tala til þeirra og útskýra fyrir þeim hvers vegna þeir ættu að sætta sig við það að aflahlutdeild þeirra verði núna skert til þess að einhverjir aðrir - aðrir nýliðar - geti komist inn í greinina.

Frú forseti. Í fyrsta lagi um það sem hv. þingmaður nefndi um veiðigjaldið þá vísaði ég í frumvarpið sem er næst á dagskrá. En, já, ég sem starfandi sjávarútvegsráðherra stend á bak við það frumvarp um veiðigjöld sem lagt hefur verið fram. Við þurfum hins vegar miklu ítarlegri umræðu um hvernig því er fyrir komið. Grundvallarafstaða mín er að eðlilegt sé að fólk greiði ákveðið auðlindagjald. Um það hefur verið rætt á hinum pólitíska vettvangi. Það má hins vegar deila um það, eins og hv. þingmaður spyr um, hvort við séum að mismuna þeim sem fóru á sínum tíma inn í kvótakerfið og þeim sem síðan hafa keypt sig inn í kvótakerfið. Það er oft mjög erfitt að leiðrétta slíka hluti aftur á bak eins og mér finnst hv. þingmaður vera að spyrja um. Lykilatriðið er hins vegar að við höfum ákveðið að gera ákveðnar breytingar á stjórnkerfi fiskveiða til að ná fram því mikla grundvallaratriði um sameign þjóðarinnar að greitt verði eðlilegt auðlindagjald af þeim sem nýta auðlindina og í þriðja lagi að opnað verði fyrir ákveðna möguleika á nýliðun, því að við vitum öll að þeir hafa ekki verið miklir.

Frú forseti. Ég tel að hæstv. ráðherra hafi mismælt sig þegar hann talaði um að það yrði ævarandi „sameign“ íslensku þjóðarinnar því að í frumvarpinu stendur „eign“ íslensku þjóðarinnar. Að öðru leyti er spurning mín til hæstv. ráðherra hvort ríki sé sama og þjóð. Mér heyrðist á máli hennar að ríki væri ekki það sama og þjóð, þ.e. að ríkisábyrgð væri ekki með veði í þeim eignum sem við ræðum hér, auðlindum þjóðarinnar. Ég vil bara fá þetta alveg á hreint frá þeim sem er að flytja þetta mál. Síðan eru hér töluverðar takmarkanir á framsali, bæði eru 80% af hlutdeildinni bundin ákveðnu byggðarlagi og svo kostar 3% í hvert skipti sem framsal er veitt. Það er þekkt að frjálst framsal þýðir arðsemi atvinnugreinarinnar. Þessar takmarkanir munu minnka arðsemi atvinnugreinarinnar og þar með hag þjóðarbúsins.

Virðulegi forseti. Eins og ég fór yfir áðan er ljóst að þessi umræða um þjóðina annars vegar og ríkið hins vegar er ekki einföld. Hér er lögð til ákveðin leið þar sem við horfum á fiskiauðlindina í sjónum í kringum Ísland sem eign þjóðarinnar en lítum um leið svo á að ríkið ráðstafi fyrir hönd þjóðarinnar veiðiheimildunum með tiltekin markmið að leiðarljósi. Þetta er grundvallaratriði í frumvarpinu, þ.e. að við staðfestum með þessari 1. gr. eign þjóðarinnar, ekki á hverjum og einum fiski eins og ég sagði áðan heldur á auðlindinni sem slíkri. Ríkið sem hinn eðlilegi fulltrúi þjóðarinnar fer samt með eignarhaldið, er nokkurs konar ráðsmaður auðlindarinnar og annast um leið útgáfu nýtingarleyfa til þeirra sem hyggjast nýta hana. Þetta er sá skilningur sem ég legg í þetta og ég vona að hv. þingmaður átti sig betur á þessu þegar ég fer aftur yfir þann skilning sem ég hef á hlutverki ríkisins í þessu sambandi þegar við ræðum um eign þjóðarinnar.

Frú forseti. Hv. þingmaður svaraði ekki spurningunni um framsalið, ég býst við að það komi þá í öðru andsvari. Ég vil bæta við: Hefur hann kynnt sér það frumvarp sem ég hef flutt um sjávarútveg og eignarhald á kvóta þar sem gert er ráð fyrir algjörlega frjálsu framsali og eins miklum hagnaði og arði af greininni og hægt er?

Frú forseti. Ég ætla þá að nýta tækifærið og ræða aðeins um framsalið. Það liggur fyrir að mínu viti að með 20 ára nýtingarleyfum með skýru framlengingarákvæði er útgerðarmönnum gert kleift að skipuleggja rekstur sinn til langs tíma. Þeir hafa rúman tíma til að fjárfesta í skipum, tækjum, tólum og fasteignum fyrir rekstur sinn. Með því að veita handhöfum hlutdeildarinnar framsalsmöguleika til 20 ára hafa þeir líka nægan tíma til að kaupa eða selja hlutdeild til að hámarka nýtingu á fjármunum bundnum í fyrirtækjunum. Það breytist eftir þennan 20 ára tíma, framsalsmöguleikinn hverfur og úthlutaður nýtingarsamningur styttist þá í hvert sinn sem hann er endurnýjaður. Þetta teljum við skipta gríðarlegu máli til þess að koma í veg fyrir það sem stundum hefur verið kallað brask. Við teljum að þessi aðferð sé ekki hamlandi við nauðsynlegar breytingar á eignarhaldi fyrirtækja í sjávarútvegi, til að mynda með kynslóðaskiptum eða sölu á hlutdeild.

Virðulegi forseti. Í greinargerð með þessu frumvarpi kemur fram heilmikil gagnrýni á það. Hér hefur verið nefnt að það er talið að byggðaaðgerðin nái ólíklega þeim markmiðum sem lagt er upp með, það séu íþyngjandi vankantar fyrir rekstur sjávarútvegsfyrirtækja, að þetta muni lækka laun sjómanna og draga úr eðlilegri hagræðingu í greininni. Svo virðist sem málið hafi verið unnið á síðustu metrunum. Hvernig sér hæstv. ráðherra þetta fyrir sér, er ekki eðlilegt að hennar mati að í ljósi þeirra alvarlegu athugasemda sem hér koma fram láti atvinnuveganefnd þingsins fara fram ítarlega hagfræðiúttekt eins og gert var fyrir tæpu ári á því frumvarpi sem þá var lagt fram þar sem metin eru áhrif frumvarpsins og afleiðingar fyrir sjávarútveginn og samfélagið?

Frú forseti. Hv. þingmaður ræddi hér sérstaklega um byggðaáhrifin sem ég kom lítillega að áðan í andsvari og í ræðu minni. Þetta eru breytingar sem verið er að leggja til á þeim vettvangi. Ég ítreka að við höfum oft rætt núverandi fyrirkomulag byggðakvóta og annarra ívilnana í kerfinu og ekki verið á eitt sátt um hvernig til hefur tekist. Þar hefur verið kallað eftir breytingum. Hér er lögð til leið sem snýst um leigupotta sem hægt er að ráðstafa svæðisbundið. Ég hef sannfæringu fyrir því að þarna geti falist breyting til bóta fyrir byggðirnar en hins vegar tek ég að sjálfsögðu undir með hv. þingmanni í því að nefndin á að gefa sér góðan tíma til að fara yfir þessi mál, kalla til þá sérfræðinga sem hún telur nauðsynlega og kafa ofan í frumvarpið. Til þess er leikurinn gerður, það skiptir miklu máli að þingið gefi sér tíma til að ræða þessi mál.

Virðulegi forseti. Ég þakka ráðherranum þessi svör og er sáttur við að menn sjái að staða málsins býður upp á að það þurfi að fara fram mjög ítarleg skoðun sem verður tímafrek og alveg klárlega kostnaðarsöm miðað við reynslu okkar af fyrri frumvörpum. Það er í mörg horn að líta. Það eru félagslegir þættir í þessu frumvarpi. Við getum sagt að bent sé á það í þessari greinargerð og gagnrýni á frumvarpið og gagnrýni margra hagsmunaaðila sem fram hefur komið á síðustu dögum að það er heilmikið aukið á þennan félagslega þátt í kerfinu okkar. Á sama tíma segir í markmiðum frumvarpsins að það eigi að hámarka þjóðhagslegan ávinning. Mig langar að heyra örstutt frá hæstv. ráðherra hvort hún telji það samræmast að auka svo mjög þessa félagslegu þætti en á sama tíma hámarka 

Virðulegi forseti. Það fer eftir því hvaða augum maður lítur þetta mál. Ég sem tel að hugmyndafræði sjálfbærrar þróunar sé í raun það mikilvægasta sem nokkurt samfélag þurfi að hafa að leiðarljósi við þróun sína til framtíðar legg á það áherslu að hinn efnahagslegi ávinningur sem og hinn þjóðhagslegi ávinningur þurfi að fara saman með umhverfislegum og samfélagslegum ávinningi. Ég lít svo á að þessi markmið geti ekki bara farið saman heldur hljóti að fara saman ef þau eiga að skila raunverulegum ávinningi. Vissulega má finna þarna samfélagsleg markmið og ég tel það eðlilegt. Þegar við erum komin á 21. öldina og erum að skipuleggja hvernig við högum auðlindamálum okkar hljótum við að gera það með hugmyndafræði sjálfbærrar þróunar að leiðarljósi þar sem þessir þrír þættir þurfa að vera í ákveðnu jafnvægi.

Virðulegi forseti. Fyrst er spurning, sem hefur aðeins verið komið inn á, um þá staðreynd að árið 2007 voru miklar skerðingar í sjávarútveginum, aflahlutdeildir voru skertar um 30% hjá langflestum, ef ekki öllum. Það er mjög stefnumarkandi að ætla ekki að bæta þeim aðilum sem fengu á sig skerðingar þær með nokkrum hætti heldur auka skerðingar þeirra. Hver er skýringin á því? Hvers vegna er þeim áfram refsað sem unnið hafa innan þeirra lagaramma sem þá voru í gildi? Hver er ástæðan fyrir því að ráðherra ákveður að fara fram með þessum hætti, að bæta ekki þær skerðingar sem verið hafa áður en farið er að skerða að nýju?

Virðulegi forseti. Það er tvennt sem ég vil segja um þetta sem hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson bendir á, annars vegar þær athugasemdir sem mér finnst hann vísa í sem snúa að hinum ólíku útgerðum, þ.e. útgerðum sem veiða ólíkar tegundir og mismunandi afkomu þeirra. Ég hef kannski ekki skilið hv. þingmann rétt en þarna er horft til þess að þeir sem eiga hlutdeild í þorski, ýsu, ufsa og steinbít þurfa að skila ákveðnum prósentum í hliðarráðstafanir og að þeir sem eiga aðrar tegundir skili minna í hliðarráðstafanir, að það sé það ójafnvægi sem þingmaðurinn vísar í. Það er hins vegar verið að jafna hlutfall milli þessara tegunda sem auðvitað hefur áhrif. Þegar menn jafna hlutföllin breytir það stöðunni til bóta fyrir suma en ekki fyrir aðra. Ef hv. þingmaður er fyrst og fremst að vísa í hina breytilegu afkomu sjávarútvegsins, að hún hafi verið misjöfn í gegnum árin, hafi núna verið góð og síður þegar þurfti að skerða kvótann, er það auðvitað staðreynd að afkoman er sveiflukennd. Þess vegna miðast hugsunin á bak við veiðigjaldafrumvarpið, sem við ræðum ekki núna heldur síðar, við þessar sveiflur, þ.e. að innheimta veiðigjaldanna taki mið af sveiflunum. 

Virðulegi forseti. Nei, þetta svarar reyndar ekki því sem ég spurði um. Tökum dæmi af aðila sem keypti sér aflaheimildir fyrir 100 milljónir árið 2006. Þær voru skertar um 30% árið 2007. Sá aðili skuldsetti sig fyrir þeim kaupum, starfaði innan þess lagaramma sem þá var í gildi. Hvers vegna í ósköpunum er þessi aðili enn þá skertur í stað þess að bæta í það minnsta hluta af þeirri skerðingu næst þegar kemur til aukningar í aflahlutdeildum í staðinn fyrir að láta viðkomandi áfram taka á sig skerðingar? Þetta er það sem ég var að spyrja um. Hins vegar væri líka forvitnilegt að fá rök fyrir því hvers vegna þeir sem þurfa að taka þátt í bótapottunum þurfa að láta 9,5% af þorski en eingöngu 5,3% af flestum öðrum tegundum, tegundum sem hingað til hafa ekki tekið neinn þátt í að bæta það?

Virðulegi forseti. Aflahlutdeildin sveiflast auðvitað en það er alltaf spurning hvenær eigi þá að grípa tækifærið og breyta lögum, hvort það eigi að gera þegar sjávarútvegurinn stendur vel eins og hann gerir núna eða við hvað við eigum að miða hlutfallið. Hv. þingmaður segir að fólk fari inn í einhvern geira út frá ákveðnu lagaumhverfi en það getur eigi að síður alltaf átt von á því að lögum verði breytt. Ég get eiginlega ekki svarað spurningu hv. þingmanns öðruvísi en svo að það hlýtur alltaf að vera til umræðu. Okkur hlýtur alltaf að vera ljóst að við getum átt von á einhverjum breytingum á lagaumhverfi. Hvað varðar hitt sem hv. þingmaður nefnir og ég ætlaði að nefna í mínu fyrra andsvari liggur hins vegar fyrir að með þessum breytingum þar sem tegundir leggja mismunandi til hliðar er verið að breyta því þannig að hlutfall þeirra sem hafa átt aðrar tegundir en þorsk, ýsu, ufsa og steinbít hækkar úr 1,3% í 5,3%. Það er verið að jafna stöðu einstakra tegunda í þessu frumvarpi þannig að ég lít svo á að það sé verið að jafna stöðu útgerðaraðila að þessu leyti út frá tegundum.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þessa innleiðingu að málinu og fyrir andsvörin. Ég vil byrja á því að segja að við ræðum hér heildarlöggjöf fyrir okkar mikilvægustu atvinnugrein, nýja heildarlöggjöf, stjórn fiskveiða á Íslandi. Þegar við lítum til baka og skoðum það verklag sem ríkisstjórnir fyrri tíma hafa að jafnaði tileinkað sér við endurskoðun á starfsumhverfi sjávarútvegsins í landinu sjáum við að lögð hefur verið mikil áhersla á þverpólitíska samvinnu og samráð við hagsmunaaðila. Það er nærtækt að grípa einfaldlega í þessu samhengi frumvörp frá fyrri tímum, eins og frumvarpið sem kom fram á þinginu sem starfaði frá 1989–1990. Í því frumvarpi er langur listi yfir alla þá sem komu að málinu og settu saman nýtt frumvarp fyrir ráðherrann sem hann síðan í framhaldinu lagði fram. Í því frumvarpi er líka að finna bókanir og athugasemdir allra þeirra sem tóku þátt í starfinu og höfðu sínar athugasemdir, en saman varð til frumvarp um nýtt kerfi fyrir stjórn fiskveiða á Íslandi. Það má svo sem segja þessari ríkisstjórn það til hróss að þannig lagði hún af stað inn í þetta kjörtímabil vegna þess að í september 2010 varð til þessi skýrsla hér, skýrsla starfshóps um endurskoðun á lögum um stjórn fiskveiða. Nánast jafnóðum og hún hafði verið gefin út var horfið frá því víðtæka samráði sem þar lá að baki og málið fellt í nýjan farveg. Það gerðist smám saman. Við sáum frumvörp koma inn í þingið á því haustþingi sem ollu miklum vandræðum í samstarfi við aðila vinnumarkaðarins og loks kom fram frumvarp, vorið eftir að skýrslan kom út, sem gekk í raun algerlega í berhögg við meginniðurstöðu nefndarinnar. Það er frumvarpið sem hæstv. utanríkisráðherra kallaði um áramótin „bílslys ríkisstjórnarinnar“ frá því í fyrra. Engu að síður hafa verið gerðar ákveðnar breytingar á þessu kjörtímabili í smærri frumvörpum sem ég ætla ekki að rekja hér. En nú fáum við sem sagt þessi tvö frumvörp, um veiðigjöld annars vegar og hins vegar það sem er hér á dagskrá um stjórn fiskveiða. Þetta frumvarp er ekki bara langt frá tillögum starfshópsins og skýrslu hans, heldur eru hér kynntar til sögunnar algerlega nýjar hugmyndir að því með hvaða hætti stjórn fiskveiða fari best fram. Í þessu frumvarpi er gengið lengra en almennt hefur verið rætt um og miklu lengra en starfshópurinn taldi að væri eðlilegt og sanngjarnt í því að skerða aflahlutdeild innan kerfisins til að ráðstafa með öðrum hætti utan þess. Ég ætla að leyfa mér í því sambandi að vísa til bókunar fulltrúa Sjálfstæðisflokksins í starfshópnum þar sem segir að breið samstaða hafi verið um það í starfshópnum að það hlutfall sem hafi farið til byggðakvóta, rækju- og skelbóta, línuívilnunar og strandveiða verði áfram hið sama í framtíðinni. Menn muni hins vegar gera breytingar á stóra kerfinu þannig að í stað varanlegrar úthlutunar ættu í framtíðinni að koma nýtingarsamningar. Eins og fram kom í máli hæstv. ráðherra er það beinlínis markmiðið með þessu frumvarpi að stórauka úthlutanir sem eru utan almenna kerfisins. Ég hef saknað þess í fyrri umræðum um þetta mál og sakna þess nú frá hæstv. sjávarútvegsráðherra að gerð sé einhver lágmarkstilraun til að útskýra það fyrir þeim sem hafa þurft að þola skerðingar á undanförnum árum, þegar við höfum þurft að draga saman í heildaraflanum, hvers vegna þeir eigi ekki að njóta þess þegar stofnarnir taka við sér. Hvers vegna þurfa þeir sem á undanförnum árum hafa keypt sig inn í greinina núna að þola viðbótarskerðingu ofan á það sem þeir hafa áður þurft að þola vegna minnkandi heildarafla? Og þetta eru engar smátölur. Við getum tekið dæmi af því sem fram hefur komið í fjölmiðlum frá því frumvarpið kom fram. Ég ætla að leyfa mér að vísa í viðtal við Garðar Ólafsson, útgerðarmann í Grímsey, sem segir að verði frumvörpin samþykkt óbreytt þýði það ekkert annað en eignaupptöku. Hann rekur útgerðina Sigurbjörn ehf. sem gerir út þrjá báta. Hann segir að fyrirtækið hafi keypt 230 tonna kvóta fyrir rúmum fimm árum fyrir hálfan milljarð, en aldrei fengið að veiða hann vegna kvótaskerðinga, aldrei fengið að veiða aflann sem keyptur var, kvótann sem keyptur var. Hvað þýðir frumvarpið fyrir hans útgerð? Hann segir í viðtali við Morgunblaðið: „Það verða tugir milljóna sem ríkið ætlar að hirða af þessu litla sveitarfélagi. Hér eru allir eyðilagðir yfir þessu, að það sé verið að leggja algjörlega í rúst þennan atvinnuveg sem hefur haldið þjóðinni uppi í gegnum aldirnar. Ég skil ekki þessa sífelldu umræðu um þjóðarsátt. Við sem höfum verið að berjast á sjónum og reyna að skapa gjaldeyri erum sennilega ekki hluti af þjóðinni.“ Það er ágætt að hafa það í huga í þessu samhengi af því svo gjarnan og svo mjög er vísað til landsbyggðarinnar og að allar þessar hliðarráðstafanir séu hugsaðar til þess að taka tillit til stöðu smærri sjávarbyggða víðs vegar um landið að það er einmitt þar sem aflinn er, og allar heimildirnar, í dag því sem næst. Ég tek auðvitað of stórt upp í mig með því að segja allar, en um það bil 90% af aflaheimildunum eru einmitt úti í hinum smærri byggðum. Það er mjög mikilvægt að horfa til þeirrar umsagnar sem Daði Már Kristófersson og Þóroddur Bjarnason gefa þessu frumvarpi, reyndar eftir að það hafði verið samið, en ekkert tillit tekið til þess sem þeir segja, að það er ekki raunhæft markmið hjá þeim sem smíða löggjöf fyrir sjávarútveginn og stjórn fiskveiða í landinu að ætla öllum byggðum landsins stóran hlut í sjávarútvegi. Það er ekki raunhæft markmið. Þess vegna draga þeir fram þá meginniðurstöðu sína í umsögninni að það sé ólíklegt að markmiðum frumvarpsins verði náð. Það er ástæða fyrir því að ekki hefur verið talað til þeirra sem hafa verið að kaupa sig inn í kerfið. Hún er sú: Það er engin réttlæting til, engin sanngirni er til sem réttlætir það að gengið sé svona harkalega fram gegn þeim sem nú þegar eru inni í kerfinu til þess eins að hleypa einhverjum öðrum að. Það er sem sagt verið að segja við suma: Við þurfum að koma ykkur frá, draga úr ykkar hlutdeild, við þurfum að koma öðru fólki að. Þetta er óaðskiljanlegur hluti umræðunnar um það að auka svona við leigupottana eins og verið er að gera í þessu frumvarpi mjög ákveðið og skerða heimildir annars staðar. Skoðum það aðeins hversu langt er gengið í þessu. Það er sem sagt þannig að í þorski á að skerða um 9,5%. Í ýsu á að skerða 6,9%.  Þetta eru stórar tölur, sérstaklega fyrir þá sem hafa á undanförnum árum og á grundvelli gildandi laga skuldsett sig til að komast inn í greinina og hafa verið tilbúnir að leggja mikið á sig til að skila þeim afla sem þeir hafa haft rétt á að sækja á sjó til landsins og auka þannig verðmætasköpun í landinu. Þetta eru miklar kvaðir. Frú forseti. Það er fleira að finna í þessu frumvarpi en skerðingar. Hér er mikið gert úr 1. gr. frumvarpsins sem lýtur að því að tryggja með lögum að þjóðin eigi auðlindina með einhverjum hætti eins og það er orðað í almennri umræðu um þessi mál. En í þeirri umræðu er mjög gagnlegt að hafa í huga að samkvæmt gildandi lögum eru nytjastofnar á Íslandsmiðum sameign íslensku þjóðarinnar. Menn eiga ekki að tala um þessa nýju lagagrein sem er að finna í þessu frumvarpi sem einhverja algjöra nýjung. Þetta er bara áframhald á sama ástandi og gilt hefur. Í raun og veru ætti þessi umræða meira heima í umræðunni sem við höfum verið að taka hér undanfarna daga um breytingar á stjórnarskránni en að slá þessu upp sem einhverjum meiri háttar áfanga í tengslum við þetta frumvarp. Mér finnst þetta vera einhvers konar reykbombur, ég verð að segja það alveg eins og er. Í frumvarpinu er að finna hugmyndir um það að skila betur en gert hefur verið undanfarin ár arðinum til þjóðarinnar á grundvelli þeirrar stefnumörkunar sem hefur verið hér í lögum í langan tíma. Þótt það sé hluti af umræðunni um hitt málið, um veiðigjöldin, get ég ekki látið hjá líða að nefna það í þessari umræðu að menn eru komnir afar langt frá því sem var grundvöllur skýrslu auðlindanefndarinnar á sínum tíma, og hefur almennt verið viðurkennt hvað varðar sérstaka skattlagningu vegna nýtingar auðlinda hvers konar, þegar horft er á þær hugmyndir sem teflt er fram hér. Það er vegna þess að almennt hefur verið talið sanngjarnt og eðlilegt að skattleggja auðlindarentuna, þ.e. þann viðbótarhagnað sem myndast vegna þess að menn hafa sérstakan aðgang að takmarkaðri auðlind. Sú útfærsla sem kynnt er samhliða þessu frumvarpi gengur miklu lengra og er komin úr öll samhengi við alla umræðu um eðlilega skattlagningu af auðlindarentunni. Það sést til dæmis á því að í þessu samhengi er talað bæði um sérstakt veiðigjald og almennt veiðigjald. Það verður tækifæri til að fara nánar ofan í þessa hluti síðar þegar við ræðum veiðigjaldafrumvarpið sérstaklega, en í stuttu máli hafa menn reiknað sig niður á það að þetta jafngildi í raun og veru 70% skattlagningu á hagnað útgerðarinnar. Séu þessir útreikningar réttir, standist þeir skoðun, er ekki annað hægt en að komast að þeirri niðurstöðu að menn séu hér á góðri leið með að hanna einhvers konar kerfi fyrir þessa mikilvægustu atvinnugrein okkar sem ekki bara verður líkt við þjóðnýtingu sjávarútvegsins í landinu, heldur er gengið lengra en menn mundu leyfa sér með því að ríkisvæða einfaldlega allan sjávarútvegsrekstur í landinu. Einkaframtakið á nefnilega að sitja uppi með alla áhættuna, sitja uppi með allt tapið þegar illa gengur og líka borga gjald þegar útgerð er rekin með tapi, á að taka alla áhættuna af áhættufjárfestingunum, sitja uppi með hana, en síðan þegar vel gengur er uppistaðan af afrakstrinum tekin í ríkissjóð. Þetta verður ekki nefnt öðrum nöfnum en ríkisvæðing á hagnaðinum og einkavæðing á tapinu. Það er ekki hægt að horfa á þetta öðrum augum. Séu þessir útreikningar réttir er þetta eina einkunnin sem hægt er að gefa þessari hugmyndafræði. Í því sambandi er ágætt fyrir okkur að rifja það upp hvernig okkur hefur gengið að fá afrakstur af sjávarútvegsauðlindinni hér í gegnum tíðina allt fram til þess að framsal aflaheimilda var leyft hér. Á árunum 1980–1991 var tap af reglulegri starfsemi í sjávarútvegi, það var einfaldlega þannig. Það var tap og það var frjálsa framsalið sem breytti öllu um að hagræðing náðist í greininni, við náðum að draga úr sóknargetu flotans og samræma sóknargetuna að afrakstursgetu stofnanna. Þannig hefur frá þeim tíma verið hagnaður af reglulegri starfsemi. Það byggir á þeirri hagræðingu sem náðst hefur. Á fyrri tímum var rætt á Alþingi hvað við ættum að setja mikið af peningum almennings til útgerðarinnar. Nú höfum við miklu skemmtilegra viðfangsefni að ræða hér á Alþingi, sem er það hversu miklu getur útgerðin skilað til almennings. 

Virðulegur forseti. Það frumvarp sem hér er mælt fyrir á Alþingi í dag er málamiðlun milli ólíkra sjónarmiða, annars vegar um það að hafa eigi núverandi kvótakerfi óbreytt, sem ljóst er að hefur verið gríðarlega mikil andstaða við hjá öllum almenningi í landinu, og hins vegar þess að innkalla eigi í einu lagi allar aflaheimildir af útgerðinni. Milli þessara sjónarmiða er farinn meðalvegur sem miðar að því að tryggja stöðugleika í sjávarútveginum, rekstrarskilyrði fyrir þau fyrirtæki sem þar eru, góða hagnaðarvon fyrir þá sem þau fyrirtæki eiga en innsigla um leið að auðlindin sé sameign þjóðarinnar allrar, innsigla að hægt sé að gera breytingar á kerfinu og það hafi ekki verið framselt með neinum ævarandi hætti og tryggja þjóðinni eðlilega hlutdeild í góðum árum þegar mikill umframhagnaður er í greininni. Við Íslendingar erum gæfusamir í mörgu. Eitt af því sem hefur reynst okkur mikil gæfa er sú staðreynd að hér lætur nærri að landað sé 10 kílóum af fiski á hvern Íslending á hverjum degi allan ársins hring, 10 kílóum á hvern mann á hverjum degi allan ársins hring. Það eru gríðarlegar náttúruauðlindir sem einni þjóð eru þannig gefnar. Það er ástæðan fyrir því að hér er og verður margfalt meiri matvælaframleiðsla en við þurfum okkur til framfæris, forsendur fyrir því að við getum notið gríðarlega mikilla útflutningstekna og sömuleiðis forsendurnar fyrir því, sé gert út á þessar miklu auðlindir með hagkvæmum hætti, að hægt er að stunda hér mjög arðsaman sjávarútveg, sem betur fer. Hann hefur raunar vegna stöðu gengisins hin allra síðustu ár skilað ótrúlega miklum hagnaði og það er ekki nema eðlilegt á þeim erfiðu tímum sem Íslendingar nú lifa, þegar fólkið í landinu og öll venjuleg fyrirtæki þurfa að búa við býsna erfið rekstrarskilyrði og miklar álögur og við þurfum að rétta af sameiginlegan sjóð landsmanna, að gert sé tilkall til þess að nokkur hluti þessa mikla umframhagnaðar skili sér til almennings. Auðlindanefndin sem hv. þm. Bjarni Benediktsson vísaði til áðan kynnti veiðigjald að sínu leyti. Og hvaða tölur voru það? Hvaða tölur voru það framan af síðasta áratug sem skiluðu sér til almennings með því veiðigjaldi? Ætli það hafi ekki verið einhvers staðar um og innan við 1 kr. fyrir hvert kíló sem veitt var? Ætli allar hinar miklu álögur sem þessi stjórn hefur staðið fyrir í þessu efni geti ekki numið svo sem eins og kannski 5 kr. af þeim 10 kílóum sem landað er á hvern Íslending á hverjum degi? Hér er ekki lagt til að þær álögur verði auknar með neinum hætti. Veiðigjaldið, hið fasta gjald verður ekki aukið. En umframhagnaður, hagnaður umfram 8–10% af arðsemi af allri fjárfestingu og öllum rekstrarkostnaði, er skattlagður. Fréttabréf Landssambands íslenskra útvegsmanna kallar það að útgerðin sé þjóðnýtt og vegna þess að hér eru milljarðahagsmunir undir eiga eftir að heyrast næstu vikur alls kyns upphrópanir um að hér sé verið að ríða öllu á slig og útgerðin muni ekki lifa af það frumvarp sem hér er á ferðinni. Ég vil segja mönnum að af því þarf ekki að hafa áhyggjur. Við getum tekið dæmi af fyrirtæki í mínu kjördæmi, HB Granda sem er hér við Faxaflóann og raunar víðar um land og er með á einu rekstrarári hagnað upp á 6,2 milljarða. Hvað greiðir félagið í veiðigjald af 6,2 milljarða hagnaði? Það mundu vera rétt um 400 millj. kr. Af þeim mikla umframhagnaði á þessum sérstöku tímum þegar gengi krónunnar er svo gríðarlega veikt, með öllum þeim mikla kostnaði sem það hefur í för með sér fyrir annað atvinnulíf og heimili í landinu, er gert ráð fyrir að félagið skili kannski um 1,2 milljörðum, þ.e. samanlagt um 1,6 milljörðum. Eftir eru eigi að síður 4,6 milljarðar í hagnað hjá einu fyrirtæki, þrír fjórðu hlutar hagnaðarins. Ég held að þetta dæmi sýni ágætlega að hér er ekki verið að gera neitt óeðlilegt tilkall til arðsins af auðlindinni sem þjóðin sannarlega á tilkall til. Hitt er svo rétt að ef einstök fyrirtæki eru drekkhlaðin skuldum af kröfuhöfum sínum eða lánastofnunum langt umfram eðlilegt eignaverð þeirra fyrirtækja og ef búið er að stilla upp rekstrarreikningi einhverra fyrirtækja þannig að þau eigi bara rétt svo að skrimta árum og áratugum saman getur verið að það að kalla eftir einhverjum arði breyti þeim forsendum og þess verði einhver dæmi. Auðvitað. Slík fyrirtæki munu aldrei þola neinar frekari arðskröfur. Kröfuhafarnir verða þá bara að horfast í augu við að þeir geta ekki gert svo miklar skuldsetningarkröfur á þau fyrirtæki, ellegar að önnur hagkvæmari og betur rekin fyrirtæki munu bara taka að sér að veiða þær heimildir sem um ræðir. Við skulum ekki gleyma því að kvótakerfið var sett á til að auka hagkvæmni í sjávarútvegi. Auðvitað geta breytingar á kerfi leitt til þess að einstaka fyrirtæki sem eru allt of skuldsett eða ekki hagkvæm í rekstri standist ekki breytingar á fyrirkomulaginu og þurfi annaðhvort að endurskipuleggja sig eða fela öðrum betur reknum fyrirtækjum að annast um verkefnið. Það mun ekki verða til þess að fiskurinn verði ekki veiddur. Það mun ekki verða til þess að fiskurinn verði ekki seldur úr landi eða að þessi þjóðarframleiðsla verði ekki til. Það mun einfaldlega þýða að auknar arðskröfur munu knýja fram aukna hagkvæmni í greininni. En það er auðvitað hlutverk okkar í þinglegri meðferð að fara grannt yfir það hvort í flókinni grein eins og sjávarútvegi geti verið að finna ákveðna hópa fyrirtækja sem stunda sérhæfðar veiðar sem með einhverjum hætti kæmu illa út úr þessu. Þá taka menn auðvitað tillit til þess í umsagnarferlinu. Meginhagsmunir allra á Íslandi og allra í þinginu eru að tryggja stöðugleika fyrir greinina og stöðugleikinn fæst með 20 ára samningum um stóran hluta aflaheimildanna í stað þess óöryggis sem greinin hefur búið við um langt árabil vegna almennrar andstöðu við núverandi kvótafyrirkomulag. Hagsmunir greinarinnar eru stöðugleikinn, það að geta skipulagt sig vel fram í tímann, og hagsmunir almennings eru að tryggja sanngjarnt endurgjald. Um leið er mjög veruleg arðsvon í sjávarútvegi og við núverandi skilyrði gríðarlegur hagnaður eftir sem áður því þau einu gjöld sem hér er verið að leggja á eru skattur á umframhagnað, hagnað umfram þá ávöxtunarkröfu sem eðlileg er. Þetta er mikilvægt að allir hafi í huga. Það er um leið fagnaðarefni að það tekst að opna nokkuð fyrir nýliðun. Margir hefðu auðvitað viljað ganga miklu lengra í því. Ég hygg að í mínum flokki hafi þau sjónarmið kannski verið hvað sterkust, vegna þess að við höfum meðal annars haft mjög miklar áhyggjur af áliti mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna. Ég tel að skemmra hefði alls ekki mátt ganga í því efni en gengið er í þessu frumvarpi. En það munar svo sannarlega um þær veiðiheimildir sem hér er gert ráð fyrir að fari í leigupott og menn hafi aðgang að á jafnræðisgrundvelli. Það er líka fengur að því fyrir byggðirnar hringinn í kringum landið og hin smærri fyrirtæki að hér tekst að treysta í sessi strandveiðikerfið sem þessi stjórnarmeirihluti innleiddi og hefur gefið svo mörgum tækifæri til að sækja björg í bú og nýta miðin við landið til veiða af því tagi. Kannski ætti það að vera markmiðið með frumvarpi um jafnumdeilt mál og þetta að allir hópar yrðu jafnóánægðir og kannski verður það niðurstaðan. Ég held þó að ekki sé ástæða til þess, hvorki fyrir útgerðina né fyrir hina sem hafa kallað eftir breytingum á kerfinu, að fjalla þannig um málið. Sannarlega er fjölbreytilegur ávinningur í þessu fyrir þá sem kallað hafa eftir skýrri þjóðareign, skýrum rétti Alþingis til að innkalla til lengri tíma veiðiheimildir, hafa kallað eftir leigupottum, strandveiðum og öðrum slíkum hlutum, auk þess sem arður almennings af auðlindinni er auðvitað mikilvægur fyrir þá sem hafa haldið uppi þeim sjónarmiðum. Þeim sem hafa talað fyrir útgerðina og fyrir óbreyttu kerfi hlýtur að vera ljóst að sú mikla óvissa sem verið hefur um greinina og framtíð hennar, ekki vegna þeirrar ríkisstjórnar sem nú situr heldur vegna andstöðu mikils meiri hluta þjóðarinnar við fyrirkomulagið, er slæm og það að létta þeirri óvissu og tryggja framtíðarrekstrarskilyrði greinarinnar, forsendur hennar fyrir því að ráðast í fjárfestingu, sanngjarnt endurgjald til almennings fyrir þau forréttindi sem veiðileyfin eru, eru meginhagsmunir sjávarútvegsins. Sjávarútvegurinn á fyrst og síðast að vera stoltur af því að það koma ár í rekstri hans þar sem hann er aflögufær vegna þess að markaðsaðstæður eru gríðarlega góðar, vegna þess að gengi krónunnar er mjög veikt. Þá er að jafnaði erfitt árferði í flestum öðrum greinum í íslensku samfélagi og mikilvægt að sjávarútvegurinn geti létt undir með róðrinum á þeim tíma. Hitt er ekki síður mikilvægt í útfærslu þeirrar gjaldtöku sem hér hefur verið kynnt að á árum þegar gengið er sterkt, þegar erfitt er að vera í sjávarútvegi eins og til að mynda á árunum 2004–2005, fellur auðlindarentugjaldið algerlega út. Þannig held ég að sé einfaldlega skynsamlegt fyrir Íslendinga að haga gjaldtöku af sjávarútvegi. Ég held að þeir sem hafa kynnt sér hagsögu landsins og þann gríðarlega þrýsting á efnahagslífið sem fylgir því þegar mikill umframhagnaður er í sjávarútvegi með tilheyrandi þrýstingi á launamyndun í öllu landinu og víxlverkanir á áhrifum verðlags og verðtryggingar eigi að sjá að það sé í þágu heildarhagsmuna að þegar þannig árar leggi sjávarútvegurinn aukalega til en sé hlíft þegar verri rekstrarskilyrði eru.

Frú forseti. Nú er það svo að í frumvarpinu er að finna reiknireglu og hv. þingmaður gerði talsvert að umtalsefni í ræðu sinni veiðigjaldið og rentuna. Í fyrirliggjandi frumvarpi er miðað við 8% í útgerðinni og 10% í fiskvinnslunni þegar fundið er út hvað sé hæfileg arðsemi í greininni áður en til skattlagningar kemur. Telur hv. þingmaður í fyrsta lagi að 70% af því sem út af stendur geti talist hóflegt veiðigjald, eins og rætt var um í skýrslu auðlindanefndar frá árinu 2000, sem sátt geti tekist um? Í annan stað, er það rétt hjá mér að hv. þingmaður láti sér það í réttu rúmi liggja ef einstakar útgerðir eru skuldsettar umfram þessa almennu viðmiðun og þær verði einfaldlega gjaldþrota 

Virðulegur forseti. Ég held að það sem skipti hér meginmáli sé að það hvernig þjóðin og útgerðin skipta umframhagnaðinum sé það sem á ensku er kallað „happy worries“ eða ánægjulegar áhyggjur. Það viðfangsefni er aðeins á dagskrá á þeim árum þegar útgerðin ekki bara á fyrir öllum sínum rekstrargjöldum, heldur þegar hún hefur fengið fyrir fjármagnskostnaði sínum og fyrir hefðbundinni arðsemi á það eigið fé sem bundið er í fyrirtækinu. Og þegar umframhagnaðinum kemur á þeim árum sem svo vel árar gerir almenningur kröfu um 70% af því sem umfram er. Ég held að það sé betra fyrir útgerðina að vera með gjald sem kemur sterkt inn þegar þær eru komnar í umframhagnað en að vera með föst krónutölugjöld eins og hingað til.

Frú forseti. Ég verð að gera athugasemd við notkun hugtaksins „umframhagnaður“ eins og hv. þingmaður notar það í þessari umræðu. Þegar rekstraraðili, í þessu tilviki sjávarútvegsfyrirtæki, hefur notað rekstrarhagnað sinn til þess að standa undir fjármagnskostnaði annars vegar og afskriftum hins vegar hefur enginn hagnaður myndast. Það er fyrst eftir að greiddur hefur verið fjármagnskostnaður og afskriftir hafa verið teknar með í myndina sem hægt er að byrja að mynda hagnað, en áður en sá hagnaður myndast er gengið út frá því í þessum frumvörpum að 70% af öllu því sem umfram er verði skattlagt. Er þetta þess vegna ekki að lágmarki 70% skattlagning á hagnaðinn? Það verður að gera ráð fyrir því að fyrirtæki eigi fyrir afskriftum og fjármagnskostnaði áður en menn taka upp á því að skattleggja það sem þeir kalla þá umframhagnað. Eða má fyrirtæki í sjávarútvegi ekki hafa nokkurn hagnað yfir höfuð og hver er þá eðlilegur hagnaður? Hvað er eðlilegur hagnaður 

Virðulegur forseti. Umframhagnaður er hagnaður umfram það sem almennt gerist í atvinnulífinu. Við getum líka notað kunnuglegri hugtök eins og framlegð og sannarlega er ekki verið að kalla eftir 70% af framlegðinni í greininni. Við núverandi aðstæður gæti ég ímyndað mér að talan sé um þriðjungur af þeirri framlegð sem um er að ræða. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans. Það er svo sem ekki mikið nýtt í henni, við höfum heyrt skoðanir þingmannsins og flokks hans töluvert lengi. Það sem vakti athygli mína var að ræðan snerist að mestu leyti um veiðigjaldið sem á að ræða síðar í dagskránni. Engu að síður gerði forseti ekki athugasemd við það þannig að við ræðum það að einhverju leyti. Veiðigjaldið er skattur sem leggst mismikið á landshluta, leggst mest á landsbyggðina og er því landsbyggðarskattur. Annað sem vakti athygli mína í ræðu hv. þingmanns, eða ég gat ekki skilið hana öðruvísi, var að hann mælti fyrir samþjöppun í greininni, að þar þyrfti í raun að verða enn frekari hagræðing þannig að færri sæktu í auðlindina en fleiri. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort það sé ekki rétt skilið hjá mér að þingmaðurinn hafi talið að besta niðurstaðan í þessu yrði að færri mundu sækja.

Virðulegur forseti. Gjaldtaka af umframhagnaði er ekki skattlagning á byggðir. Það er skattlagning á eigendur fyrirtækja vegna þess að það er skattlagning á það fé sem við slíkar aðstæður er oftlega tekið út úr fyrirtækjunum og notað til annarra fjárfestinga, t.d. í fjármálafyrirtækjum, bifreiðaumboðum eða öðrum slíkum hlutum. Þetta er þess vegna fyrst og fremst eigendagjaldtaka en enginn byggðaskattur. Hvað varðar það að hagræða í greininni er ég almennt hlynntur hagræðingu en ég vek þó athygli á því að frumvarpið gerir ráð fyrir að gera minni kröfur til minni báta, undir 30 tonnum og undir 100 tonnum. Sömuleiðis að staðinn sé vörður um strandveiðarnar og nýliðum sköpuð tækifæri í leigupotti. Þannig að ég held ekki að frumvarpið miði að því að færa allar heimildir í eigu fárra aðila ef það er það sem hv. þingmaður var að spyrja um.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður nefndi hér fjárfestingar í bílaumboðum og einhverju slíku en ég næ því ekki alveg. Ef þingmaðurinn er að meina að í þessari grein séu einhverjir sem eru að fjárfesta eða nota peningana sem verða til í eitthvað annað og telur eitthvað undarlegt við það vil ég upplýsa þingmanninn um að í flestum atvinnugreinum eru einhverjir sem eflaust er hægt að setja hornin í, hvort sem það er sjávarútvegur, fjármálastarfsemi, bókaútgáfa eða hvað það er. Auðvitað er þetta landsbyggðarskattur vegna þess að sá arður sem verður til í langflestum þessara fyrirtækja verður eftir heima í héraði. Það er einfaldlega þannig. Ef hv. þingmaður færi til dæmis um í Norðvesturkjördæmi og kynnti sér hvernig staðan er þar mundi þingmaðurinn vita þetta og þekkja þetta. Mig langar að spyrja hv. þingmann um annað úr því að við erum að tala um skattlagningu á náttúruauðlindir: Telur þingmaðurinn ekki eðlilegt að sömu aðferðir og reglur sem hér er um að ræða eigi við um nýtingu á öðrum náttúruauðlindum?

Virðulegur forseti. Hér er ekki gert ráð fyrir að gera neinar breytingar á því hvernig fyrirtæki greiða sinn kostnað, laun, fjárfestingar og aðra þætti heima í héraði, standa undir sínum lánum eða greiða almennan arð til eigenda sinna. Hér er bara verið að fjalla um það að þegar hagnaður í greininni er gríðarlega mikill renni hluti af honum til almennings. En þegar hagnaður í grein er gríðarlega mikill rennur slíkur umframhagnaður iðulega til eigendanna og eigendurnir búa býsna margir hér í póstnúmeri 101, ef ég þekki rétt.

Frú forseti. Ég vil spyrja hv. þm. Helga Hjörvar, formann efnahags- og viðskiptanefndar, hvort honum sé ekki kunnugt um að aukið framsal í kvóta þýði aukna arðsemi í greininni og að þær miklu takmarkanir að binda 80% af kvótanum við byggðir og hafa 3% tap við hvert framsal muni skaða arðsemi greinarinnar. Þá vil ég spyrja hann hvort honum þyki betra að stjórnmálamenn séu að ráðskast með kvótann í nafni þjóðarinnar en að dreifa kvótanum á íbúa landsins eins og ég geri ráð fyrir í mínu frumvarpi.

Virðulegur forseti. Nú er það svo að frumvarpið miðar ekki að mestu hagkvæmni sem hugsast getur, það er alveg ljóst. Fyrir okkur sem erum áhugamenn um hagkvæmni er það alltaf áhyggjuefni þegar teknar eru ákvarðanir um að draga úr hagkvæmni. Eins og ég sagði í ræðu minni er hér um að ræða málamiðlun milli ólíkra sjónarmiða. Hér eru byggðasjónarmið, félagsleg sjónarmið, sjónarmið um vinnumarkað og margvísleg önnur sjónarmið en hagkvæmnissjónarmið sem þarf að vega saman. Ég tel að niðurstaðan í því sé ásættanleg. En ég hef alltaf verið voða skotinn í hugmyndum Péturs H. Blöndals um að senda þjóðinni bara kvótann og ef við náum ekki að gera þetta frumvarp að lögum er kannski bara rétt að gera það í tengslum við næstu alþingiskosningar.

Frú forseti. Ég þakka fyrir stuðninginn frá hv. formanni efnahags- og viðskiptanefndar við mitt frumvarp og ég bendi á að í því er algjörlega frjálst framsal sem þýðir að það er eins mikil hámörkun á arðsemi greinarinnar og hægt er. Hér er verið að leggja til að kvótinn fari í strandveiðar, ýmsa potta, línuívilnun, sjóstangamót o.s.frv. Allt er þetta til þess að minnka arðsemi greinarinnar. Þetta eru allt saman félagsleg atriði og leiðir til þess að völd stjórnmálamanna verða mikil og þeir munu halda áfram að ásælast þennan kvóta sem liggur svo létt við höggi. Þetta stefnir náttúrlega í það eftir nokkur ár að við verðum komin með sovétbúskap í sjávarútvegi.

Virðulegur forseti. Hugmyndir Péturs H. Blöndals um að dreifa kvótanum til þjóðarinnar  Sovétkerfi, segir þingmaðurinn, það er auðvitað fjarri öllu lagi. Þeir sem vilja stunda handfæraveiðar uppfylla bara þær reglur sem um þær gilda og uppboð munu ráða úthlutun úr leigupottunum. Af því að ég náði ekki að svara hv. þm. Gunnari Braga áðan þegar hann spurði mig um - nei, nú sé ég að ljósið er farið að blikka aftur, ég reyni að koma því við í seinni andsvörum.

Frú forseti. Eitt af markmiðum þessa frumvarps er að styrkja byggð í landinu. Ég saknaði þess í máli hv. þingmanns, hann fjallaði mjög lítið um byggðamál og áhrif þessa frumvarps á byggðirnar. Hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson kom inn á það áðan að veiðigjaldið væri hreinn og klár landsbyggðarskattur þar sem verið væri að flytja fjármagn frá landsbyggðinni til höfuðborgarinnar. Mig langar að spyrja hv. þingmann og fá hann til að fara betur ofan í það hvernig nákvæmlega hann telji að þetta muni styrkja byggð í landinu, því að greinargerð frumvarpsins og úttekt sem þarna er bendir til þess að það sé alls ekki víst að það frumvarp sem fyrir liggur muni með nokkrum hætti styrkja byggð í landinu. Telur hv. þingmaður ekki eðlilegt að áður en lagt er af stað með frumvarp eins og þetta liggi fyrir stærri úttekt á því hver áhrifin kunni að verða á byggðina í landinu þannig að menn séu ekki að slá sig til riddara á fölskum forsendum?

Virðulegur forseti. Blómlegur sjávarútvegur stendur sem betur fer undir blómlegri byggð víða í landinu og mun gera það áfram, enda rekstraröryggi hans tryggt og það að hann hefur svigrúm til að greiða allan kostnað og hafa umtalsverðan hagnað áður en hann fer að greiða nokkur frekari gjöld. En tengt þessari umræðu um byggðirnar get ég svarað hv. þingmanni, og hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni í senn, að það er eindregin skoðun mín að við eigum með sama hætti að haga skattlagningu af orkuauðlindunum sem kannski eru ekki síst hér á suðvesturhorninu þar sem verið er að selja mjög mikið. Tekjurnar kæmu þá héðan. Ég held að það sé eðlilegt næsta skref í málinu og að með þeim hætti munum við gæta jafnvægis í þessu, að taka gjöld af þeim auðlindum sem við eigum öll saman, hvort sem það eru orkuauðlindirnar eða fiskurinn í sjónum, alveg eins og við höfum lagt á olíuauðlindirnar sem við ætlum 

Frú forseti. Veiðigjaldið er klárlega byggðaskattur á meðan verið er að flytja fjármagn frá landsbyggðinni til höfuðborgarsvæðisins, ekki nema það sé með einhverjum hætti eyrnamerkt að það renni aftur til byggðanna. Í greinargerð eða úttekt með frumvarpinu sem fyrir liggur og í umfjöllun um það er því jafnvel slegið upp að þetta kunni að hafa neikvæð áhrif á byggðirnar og þetta sé ekki endilega til þess fallið að styrkja byggð í landinu. Ég vil enn og aftur spyrja hv. þingmann hvort hann telji ekki eðlilegt að fram hefði farið einhver úttekt á frumvarpinu varðandi áhrifin á byggðirnar í landinu. Það gengur ekki að hv. þingmenn segi okkur að þetta styrki byggð í landinu þegar frumvarpið, með þeim gríðarlega landsbyggðarskatti sem þar er, gerir það á engan hátt. Er ekki eðlilegt að unnin sé einhver stærri úttekt á því hver byggðaáhrifin kunni að verða af þessu frumvarpi?

Virðulegur forseti. Það er nú einmitt slík úttekt sem menn hafa vitnað til hér í umræðunni. Ég vil kannski fyrst og fremst leggja áherslu á það að sú gjaldtaka sem hér um ræðir er með engum hætti gjaldtaka á byggðirnar í landinu. Það er algjörlega fjarri öllu lagi vegna þess að veiðigjaldið, hið fasta gjald sem greitt er af greininni, hækkar í engu. Í engu er þrengt að því að greiddur sé rekstrarkostnaður, staðið í fjárfestingum, greitt af lánum og umtalsverðum arði skilað til eigendanna. Það er aðeins þegar mjög mikill hagnaður er í greininni, vegna þess að gengi krónunnar er mjög veikt og önnur fyrirtæki í landinu og fólk almennt býr við kröpp kjör, sem greinin þarf að leggja lítið eitt meira af mörkum. Ég tel að það sé sannarlega tilvinnandi fyrir það rekstraröryggi sem málinu fylgir.

Virðulegi forseti. Umræðan um þetta mál hefur svo sem farið yfir í hitt málið líka enda kannski ekki við öðru að búast, þau eru vitanlega nátengd og mikið skyld. Ég vil byrja ræðu mína á því að taka það skýrt fram, vegna þess að ýmsir stjórnarliðar, sérstaklega ráðherrar, hafa gjarnan komið upp og túlkað stefnu annarra flokka í hinum og þessum málum, að það sem er líkt með því frumvarpi sem hér er lagt fram og stefnu Framsóknarflokksins frá síðasta flokksþingi er heildarmyndin, lítið annað á skylt við þá stefnu. Þegar hæstv. utanríkisráðherra, sem gjarnan túlkar stefnu framsóknarmanna, kemur hér er því ágætt að benda honum á þetta. Við töluðum reyndar um samninga en hér er talað um að veita leyfi til 20 ára með framlengingu, halda okkur við aflamarks- og aflahlutdeildarkerfi, þá er það stóra myndin og það er nokkuð gott samræmi þarna á milli. Ég vil fyrst nefna það, sem venjan er með mál sem koma frá ríkisstjórninni, að samráð um þetta mál hefur ekki verið neitt, ekki við aðra stjórnmálaflokka hér á þingi - það er nú sjaldnast þannig í málum sem ríkisstjórnin leggur fram að leitað sé samráðs við stjórnarandstöðuna og ekki heldur við hagsmunaaðila, hverju nafni sem þeir kunna að nefnast. Þeir eru margir, hagsmunaaðilar í sjávarútvegi, þeir eru ekki bara einn, þeir eru margir. Upplýsingafundir hafa verið haldnir, það vitum við. Vinnubrögðin eru því mjög gagnrýnisverð. Ef ætlunin er að klára svo stórt mál sem hér um ræðir - eða stór mál, þau eru tvö - fyrir sumarleyfi er tíminn býsna naumur, það verður að segjast eins og er. Í raun er vandséð hvernig það á að takast með góðri vinnu. Það verður þó atvinnuveganefndar að reyna að leiða slíka vinnu þannig að vel takist til. Við einstakar greinar frumvarpsins er ýmislegt að athuga, en margt er bara nokkuð eðlilegt. Til dæmis er 4. gr. heldur til bóta en þar er farið í orðskýringar. Fólk hefur stundum verið að velkjast í vafa um hvað er hvað þegar verið er að tala um sjávarútveginn, svo að ég held að sú grein sé til bóta. Það er hins vegar ýmislegt annað sem maður staldrar við, svo sem reglur um úthlutun á heimildum. Ég hef hér í andsvörum nefnt það sem mér þykir mikið óréttlæti þegar rætt er um sjávarútveginn. Á síðustu árum hafa fjölmargir einstaklingar, dugmiklir einstaklingar, keypt sig inn í sjávarútveginn og skuldsett sig. Lítil, meðalstór og stór fyrirtæki hafa einnig skuldsett sig með því að kaupa aflaheimildir og jafnvel aðrar útgerðir þar sem sífellt er leitað eftir meiri hagkvæmni, sem er jú eitt af meginmarkmiðum sjávarútvegsfrumvarpsins sem hér er lagt fram og laganna sem nú eru í gildi. Ekki er gerð nein tilraun í frumvarpinu til að mæta þeim skerðingum sem margir þessara aðila hafa orðið fyrir síðastliðin ár og sér í lagi árið 2007, ekki nein, og rökin sem heyrst hafa hér eru að þetta sé sveiflubundin grein og þar af leiðandi verði menn bara að búa við það. En þar sem greinin er sveiflukennd rofar gjarnan til í henni. Það er vonandi það sem við munum sjá í framtíðinni, það er margt sem bendir til þess, og þá er það mín skoðun að það sé eðlileg krafa að þegar sveiflan kemur til baka sé byrjað að laga til og leiðrétta hjá þeim sem höfðu lent í skerðingu og jafnvel miklu tjóni stuttu áður. Hér er ekki verið að gera það, hér er á engan hátt horft til þess, heldur er aukið á álögur á þessa aðila. Ég vil líka taka fram að þó að það sé rétt, sem hér hefur komið fram, að verið sé að auka hlutdeild annarra tegunda sem hafa verið teknar í kvótapotta, er ekki verið að gera það með neinu jafnræði, það er enn þá töluverður munur þar á. Það er líka nauðsynlegt að menn geri sér grein fyrir því að það sem er lagt til grundvallar í útreikningi af hagnaði, ef ég skil þetta rétt, það á svo sem eftir að koma í ljós, er ekki miðað við hverja útgerð fyrir sig. Útgerðirnar eru ekki skoðaðar hver fyrir sig, t.d. ein á Snæfellsnesi, önnur á Norðurlandi eða fyrir austan, heldur er tekið einhvers konar heildartal, ef ég hef skilið þetta rétt, sem þýðir að sumir aðilar greiða hlutfallslega meira en aðrir. Þeir sem eru til dæmis bara með veiðar en enga vinnslu borga líka fyrir vinnslu. Hins vegar eru þeir sem eru eingöngu í vinnslu ekki að greiða neitt. Þannig er þetta ef þetta er rétt skilið hjá mér. Maður hlýtur að spyrja sig: Hvaða réttlæti er í þessu? Aðstaða þeirra sem eru með útgerð og vinnslu til að taka kostnaðinn er vitanlega allt önnur en þeirra sem eru bara í útgerð. Það er ekkert réttlæti í því að þeir sem eru eingöngu í vinnslu þurfi ekki að leggja neitt í þetta, það er að minnsta kosti mín skoðun. Ég veit um fyrirtæki sem telst líklega meðalstórt eða jafnvel í minni kantinum sem lét reikna þetta út fyrir sig - bara dæmi fyrir það félag - fyrir árin 2008, 2009 og 2010. Þar væri þetta sérstaka veiðigjald um 80–90 kr. á hvert kíló. Það væru 30% af öllum hagnaði sem færu í þetta veiðigjald í þessu fyrirtæki og þetta er fyrirtæki með enga vinnslu, þetta er fyrirtæki sem landar öllu á markað, selur allt á markað og fær væntanlega besta verð á hverjum tíma. Þetta fyrirtæki skuldsetti sig líka fyrir nokkrum árum, keypti aflaheimildir. Nú eru þau ágætu hjón sem eiga þetta fyrirtæki að velta vöngum yfir því hver framtíð þeirra sé í þessari grein. Þetta er það sem þetta frumvarp boðar og býður upp á. Það er annað sem vekur athygli mína og ég vil velta hér upp: Ef ég skil 1. gr. varðandi ævarandi eign íslensku þjóðarinnar - við þekkjum söguna þar sem risið hafa deilur um það hvort einhvers konar eign eða eignarréttur hafi myndast hjá þeim sem ráða yfir kvóta. Ég velti því upp, og náði nú ekki að spyrjast fyrir um það hér áðan, hvort hér sé ekki verið að taka á því, þ.e. að reyna að leita eftir einhvers konar samningum, og hvort þá 1. gr., eins og hún er orðuð, kalli á málaferli frá þeim sem telja að þarna hafi orðið til eign, hvort við munum horfa fram á langar raðir fyrir dómstólum til að láta reyna á slíkt. Hugmyndin með því að gera undirritaðan samning var að sjálfsögðu sú að koma í veg fyrir þess háttar. En í frumvarpinu er talað um að menn geti mætt í Fiskistofu eða eitthvað slíkt og undirritað - eða „eitthvað sambærilegt“, eitthvað svoleiðis, mjög óljóst að mínu viti. Frú forseti, það er margt að athuga við þetta. Í 8 gr. er farið yfir úthlutanir og þykir mér býsna bratt farið í úthlutanir í flokk 2 sem talað er um, ekki síst í ljósi þess sem ég nefndi hér áðan, að ekki er gerð nein tilraun til að bæta þær skerðingar sem orðið hafa undanfarin ár. Það er barnaskapur, ég leyfi mér að segja það, frú forseti, að halda að skerðing á aflaheimildum sem orðið hefur undanfarin ár og aukinn kostnaður þeirra sem eru í útgerð, hvort sem það eru einstaklingar eða stærri fyrirtæki, hafi ekki áhrif á rekstur fyrirtækisins eða þau byggðarlög þar sem fyrirtækin eru. Vitanlega hefur þetta mikil áhrif á þessa aðila. Allir sem eru í rekstri leitast við að mæta auknum kostnaði með einhverjum aðgerðum og aukinn kostnaður féll á þessi fyrirtæki árið 2007. Hvernig mæta menn slíku? Annaðhvort þurfa þeir að framleiða meira og fá þá að veiða meira eða þurfa að draga saman seglin, sem bitnar þá á þeim sem vinna hjá fyrirtækinu eða þeim sem þjónusta þessa aðila því að þeir þurfa einhvers staðar að skera við nögl. Ég held að þarna sé mikill galli á gjöf Njarðar, ef ég má orða það þannig. Það er svo sem ýmislegt sem hægt er að fara í varðandi þetta mál og margt sem maður veltir fyrir sér. Ég ætla að nefna hér grein sem ég talaði um áðan, ákvæði til bráðabirgða varðandi aflahlutdeild fiskiskips og það sem mun skerðast frá upphafi veiðiársins 2012/2013. Þarna eru þeir enn að leggja meira til sem það hafa gert undanfarin ár, í þessar svokölluðu bætur. Ekki er gerð tilraun til að jafna þetta, þetta er vitanlega skárra - 5,3% af öllum öðrum tegundum er vitanlega skárra - en ég held að ganga hefði þurft lengra, í það minnsta að jafna þetta og kannski minnka það sem hinum megin er til að ná einhverjum samhljómi í þetta allt. Mörg okkar sem erum úr sjávarútvegsbæjum eða -þorpum höfum áhyggjur af því frumvarpi sem hér liggur fyrir og þær tengjast því að hagnaður fyrirtækja hefur runnið til samfélaganna í ýmsu formi, í samfélagsverkefni, í sjúkrahúsin, til atvinnuuppbyggingar - jú, það er kannski óeðlilegt að sjávarútvegurinn sé að taka þátt í annarri atvinnuuppbyggingu, ég kann ekki að skýra það hvort mönnum finnst það eitthvað óeðlilegt. Ég velti því fyrir mér hvort það teljist eðlilegt hér á höfuðborgarsvæðinu að fyrirtæki í verslun og þjónustu séu í óskyldum greinum, það má líkja því saman. Og úr því að ég fór að nefna það er ágætt að halda því til haga, frú forseti, þegar talað er um afskriftir eftir atvinnugreinum, og þær tölur hafa verið birtar, að fyrir utan landbúnaðinn er sjávarútvegurinn sú atvinnugrein þar sem hvað minnst hefur verið afskrifað. Ef ég man rétt voru það um 12,5 milljarðar hjá sjávarútvegsfyrirtækjum en 137 milljarðar hjá fyrirtækjum í fjárfestingum og þjónustu. Þau fyrirtæki sem ekki hafa þurft að fá afskriftir eru flest, 80–90% þeirra, stödd utan höfuðborgarsvæðisins. Frú forseti. Það er mikill blekkingarleikur að halda að þetta frumvarp hafi ekki einhver áhrif á byggðirnar í landinu og þessi fyrirtæki sem eru misjöfn að stærð. Ég hygg að á næstu dögum munum við sjá útreikninga þar sem búið er að reikna þetta niður á einstök fyrirtæki, þar sem búið er að taka alvörudæmi til að sýna fram á áhrifin. Ég hefði kosið að með frumvarpinu fylgdu útreikningar þar sem búið væri að fara í einstök fyrirtæki. Ég veit að aðilar í greininni eru fúsir til að opna bækur sínar til að hægt sé að reikna þessi dæmi til enda. Það er vitanlega það sem hefði þurft að gera til að meta áhrifin en ekki að fara hér í 

Virðulegi forseti. Kvótakerfið, þ.e. stjórn fiskveiða, eins og það hefur verið undanfarna áratugi hefur borið það með sér að skila arði til þjóðarbúsins í heild. Uppbygging kerfisins hefur lotið þeim lögmálum að afraksturinn af þessari mikilvægu auðlind skili sér sem mest til þjóðarinnar í formi skatta og þeirra tekna sem sjávarútvegurinn hefur skilað þjóðarbúinu. Þetta er ekki fyrsta tilraun þessarar ríkisstjórnar til að breyta lögum um stjórn fiskveiða og nú virðist þetta frumvarp enn og aftur bera það með sér að litið er á sjávarútveginn sem hít sem hægt er að ganga í til að skattleggja að vild, liggur mér við að segja. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort hann deili þeim áhyggjum mínum að með þeim kerfisbreytingum sem þarna er verið að leggja til sé gengið býsna langt í því að færa áhættuna af fjárfestingu í sjávarútvegi á herðar einkaaðila en að afraksturinn og hagnaðurinn af því sé nánast eingöngu ríkismegin. Við skulum nefnilega ekki gleyma því að sjávarútvegurinn lýtur sömu lögmálum og önnur fyrirtæki í landinu, hann borgar skatta og hefur skyldur. Þegar verið er að tala um auðlindarentu umfram það sem eðlilegt er að greiða vegna auðlindarinnar er verið að leggja til verulega skattheimtu á eina atvinnugrein langt umfram aðrar. Mig langar til að heyra hjá virðulegum þingmanni hvaða sjónarmið hann hefur í þessu.

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir andsvarið. Sjávarútvegurinn skilar gríðarlegum arði til þjóðarinnar í heild. Þetta er okkar stærsti útflutningsatvinnuvegur. Það er talið, ef ég man rétt, að í svokölluðum sjávarklasa starfi í kringum 30 þús. manns. Að minnsta kosti eru tölurnar gríðarlegar. Þegar herðir að sjávarútveginum, alveg sama hvar það er gert, hefur það áhrif á heildarmyndina, það hefur áhrif á alla þessa aðila. Það er verið að hvetja til þess að sjávarútvegurinn fjárfesti meira í tækni, nýjum skipum og slíku og því er svolítið sérstakt að hvetja til þess að menn taki áhættu, fjárfesti og skuldsetji sig - og taka hagnaðinn frá þeim á sama tíma. Mér finnst það mjög sérstakt, ekki síst þegar mér sýnist það gert með þessum hætti sem hér virðist eiga að gera, að taka af þessum aðilum einhvern umframhagnað sem er verið að reyna að skilgreina hér í þingstól. Mér finnst það mjög sérstakt og ég held að þarna sé gengið allt of langt í gjaldheimtu á sjávarútveginn og það er í engu samræmi við þær ályktanir sem Framsóknarflokkurinn hefur nokkurn tíma sent frá sér um gjaldtöku í sjávarútvegi. Ég hef því áhyggjur af því að sú ól sem á að fara að herða að sjávarútveginum muni hafa veruleg áhrif út í greinar sem hanga utan á sjávarútveginum, nýsköpun, framleiðslu á hinu og þessu. Verkefni sem byggjast á þekkingu og reynslu munu áfram flytjast úr landi. Ég hef áhyggjur af því vegna þess að ég held að þó að einhverjir aðilar 

Hæstv. forseti. Er það þá réttur skilningur hjá mér að hv. þingmaður telji að með þessum breytingum sé dregið úr möguleikum sjávarútvegsins til frekari fjárfestinga þvert á það sem hér hefur verið haldið fram, að hér sé verið að eyða óvissu? Er þvert á móti verið að auka enn á óvissuna og draga úr getu útvegsfyrirtækja og aðila í sjávarútvegi til að fjárfesta til framtíðar? Í öðru lagi langar mig til að spyrja hv. þingmann sérstaklega um nýliðun. Þeir aðilar sem voru í greininni í upphafi, þegar sett var á það kvótakerfi sem hér er undir, eru löngu farnir út úr greininni. Þeir sem nú eru í greininni hafa meira og minna keypt sig inn í hana og á síðustu árum hafa menn verið að kaupa sig inn í greinina. Mér sýnist hætta á því að skuldsett sjávarútvegsfyrirtæki muni, einmitt af því að menn hafa verið að kaupa fyrirtæki og fjárfesta í búnaði, með þessum breytingum fara mjög halloka þegar kemur að þessum vilja ríkisstjórnarinnar til að skipta um nýliða í greininni, eins og ég vil nánast orða það. Mig langar til að heyra viðhorf virðulegs þingmanns til þessa og jafnframt hvort hann átti sig á því hvaða áhrif þessar breytingar muni hafa á meðalstór fyrirtæki í sjávarútvegi. Þá er ég ekki að tala um allra stærstu fyrirtækin heldur meðalstór fyrirtæki um allt land.

Virðulegi forseti. Ég er ekki í vafa um að það mun draga úr möguleikum og hvata til frekari fjárfestinga í greininni. Ég segi það enn og aftur að langstærstur hluti skulda í sjávarútvegi er kominn til vegna fjárfestinga í greininni, í aflaheimildum og slíku. Það eru til dæmi um annað, óheppileg dæmi að mínu viti, en ekkert sem var ekki heimilt samkvæmt lögum, að ég best veit. Ég vil halda því til haga líka. Það er að sjálfsögðu ekkert vit í því að ætla á 20 ára fresti eða svo að skipta um í greininni þannig að einhver annar eigi að gera þetta, einhver annar sé betri til þess. Hluti af þessu frumvarpi er í þá áttina. Ég skil til dæmis ekki alveg rökin fyrir því að ef aflaheimild skiptir um notanda fari 3% af henni til ríkisins. Það er fyrning að mínu viti, mjög hægfara fyrningarleið. Kvótakerfið var ekki bara sett á til að auka hagkvæmni. Það var klárlega einn hluti kvótakerfisins því að það þurfti að auka hagkvæmni. Kvótakerfið var ekki síður sett á vegna þess að Íslendingar voru að ganga fram af auðlind sinni, voru að ofveiða fiskinn í kringum landið. Þess vegna fóru menn í að setja kvóta í sjávarútvegi. Og það var, merkilegt nokk, gert í samráði við þá sem þá voru í greininni. Menn ræddu saman og komust að þeirri niðurstöðu að það væri ekkert vit í öðru en að fara þessa leið í stað þess að vera með mjög mikla óhagkvæmni og ofveiði á flestum tegundum sem verið var að veiða. Og auðvitað eru komnar margar viðurkenningar á íslenska kvótakerfinu en það er ekki þannig 

Virðulegi forseti. Það hefur verið svolítið magnað að hlusta á þingmenn stjórnarflokkanna halda því meðal annars fram að sjálfstæðismenn vilji óbreytt fiskveiðistjórnarkerfi. Þetta er áróður sem virðist snúast um það að dropinn holi steininn. Við höfum tekið þátt í þeirri vinnu sem fór fram við breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu og erum tilbúnir til þess áfram. Það er fróðlegt að rifja upp hörmungarsögu ríkisstjórnarinnar í veikburða tilraunum sínum til að standa við stóru orðin, skammaryrðin sem hafa engum verið til sóma, vinsælda- og blekkingarpólitík sem stunduð hefur verið í fiskveiðistjórnarmálum, loforðaflaumi sem aldrei var hægt að efna. Niðurstaða úttektar sérfræðinga Háskólans á Akureyri sem fóru yfir stefnu flokkanna um innleysingar á fiskveiðiheimildum var sú að um 48% fyrirtækja í sjávarútvegi hefðu farið á hausinn ef stefna Samfylkingar fyrir kosningar hefði gengið eftir. Við stjórnarmyndun 2009 sagði hæstv. forsætisráðherra að menn ættu eftir að komast að raun um að farin yrði fyrningarleið í kvóta í sjávarútvegi. Ég held að enginn sé að bakka í því máli. Eftir að frumvarp hæstv. sjávarútvegsráðherra var lagt fram í fyrra sagði þingmaður Samfylkingarinnar í atvinnuveganefnd: Það skyldi þó ekki vera að fyrningarleiðin væri farsælli leið. Frá myndun núverandi ríkisstjórnar þegar íslenskum sjávarútvegi var hótað að aflaheimildir útgerðarinnar yrðu gerðar upptækar hefur hvert ruglið rekið annað. Forsætisráðherra hótaði okkur sumarþingi í fyrra til að keyra galið mál í gegn og komst ekki upp með það og nú heyrum við aftur þessar kunnuglegu hótanir um sumarþing. Þetta segir í raun allt sem segja þarf um vinnubrögð ríkisstjórnarinnar í þessu viðamikla máli. Nú er komið fram nýtt frumvarp um fiskveiðistjórnarmálið og lofsöngurinn hefst að nýju. Þrjú ár eru frá stjórnarmyndun og við höfum heldur lengri tíma nú en þegar fyrra frumvarpið var lagt fram á síðasta vori þegar komið var fram undir sumar. Það er út af fyrir sig ágætt en mikil vinna er eftir og óvíst hvernig fer með afgreiðslu á þessu viðamikla máli. Í kynningu sjávarútvegsráðherra þegar hann kynnti málið núna kom fram að nú væri kominn grundvöllur að mikilli og góðri sátt um fiskveiðistjórnina. Þetta heyrðum við líka í fyrra þegar sjávarútvegsfrumvarpið var lagt fram, þá blessað af tíu þingmönnum stjórnarflokkanna, tíu úrvalsdeildarmönnum þeirra í þessum málaflokki, og dómurinn var eins og hann var. Afdrif þess voru að það fékk smánarlega útreið hjá öllum umsagnaraðilum. Ég er efins um að það hafi áður gerst á þingi að frumvarp hafi fengið jafnléleg viðbrögð og þá komu fram. Það var mikil og góð samstaða allra hagsmunaaðila hringinn í kringum borðið, samstaða sem áður hafði sést í sáttanefnd um þær tillögur sem þar voru niðurstaðan. Ábyrgðarmenn frumvarpsins sem áður lofuðu það lögðu á harðaflótta í málflutningi sínum og toppurinn var ummæli hæstv. utanríkisráðherra þegar hann talaði um bílslys. Þannig var túlkun hans eftir að hafa melt þetta mál í nokkra mánuði. Í kynningu sem fór fram á frumvarpinu núna við fjölmiðla var ekki einu orði vikið að því að það yrði til að efla sjávarútveg, bæta rekstrarafkomu, stuðla að hagræðingu eða hagkvæmni. Maður veltir því fyrir sér hvort vísvitandi sé verið að hverfa frá grunngildunum um þjóðhagslega hagkvæman sjávarútveg. Það er mikil breyting ef svo er vegna þess að okkur hefur tekist með fiskveiðistjórnarkerfi okkar að koma á ákaflega hagkvæmum sjávarútvegi svo vart á sér dæmi annars staðar. Þá er ósamboðið embætti forsætisráðherra hvernig hæstv. forsætisráðherra hefur með uppnefnum og dónaskap vegið að fólki í sjávarútvegi, fólki sem ekkert hefur gert annað en að fara eftir þeim lögum sem hún sjálf hefur átt þátt í að setja. Hún sagði á flokksráðsþingi Samfylkingarinnar í febrúar 2012: Nú er að duga eða drepast, og í ræðunni voru dregin fram kunnugleg slagorð. Mig langar að taka nokkur dæmi um þau: Íhaldsöfl, forréttindastéttir, valdaklíka íhaldsafla og sægreifa, hagsmunagæsluöfl, gíslataka, grímulaus valdaklíka, óskammfeilnar þvingunaraðgerðir. Í niðurlagi ræðu sinnar bætti hún enn um betur og sagði: „Við megum ekki unna okkur hvíldar fyrr en þessi orrusta um auðlindir Íslands - orrustan gegn sérhagsmunum og með almannahagsmunum - vinnst með fullnaðarsigri þjóðarinnar.“ Er líklegt að forsætisráðherra sem er svo blindur af hatri og einhverri óskiljanlegri reiði í garð sjávarútvegsins muni ná einhverjum árangri í þessu mikilvæga máli? Nú hefur málið verið á forræði forsætisráðherra og sjávarútvegsráðherra frá því að það var tekið úr höndum fyrrverandi sjávarútvegsráðherra, hv. þm. Jóns Bjarnasonar, í nóvember. Í desember sagði Steingrímur J. Sigfússon að þetta tæki þrjár til fjórar vikur. Nú eru komnir þrír til fjórir mánuðir. Það er margt við frumvarpið að athuga og augljóst er að áhrif þess hafa ekki verið skoðuð nægilega. Enn og aftur verðum við vitni að mjög óvönduðum vinnubrögðum í mikilvægu máli. Stærstu einstöku áhrifin af þessu frumvarpi felast örugglega í boðuðu veiðigjaldi. Ég vona að það sé einhver misskilningur í gangi á stjórnarheimilinu varðandi þá innheimtu vegna þess að eins og hún kemur fram fyrir þá sem hafa verið að túlka frumvarpið er hún algerlega óásættanleg. Hv. þm. Helgi Hjörvar staðfesti að hún kæmi reyndar illa við skuldsett fyrirtæki og það er svolítið öfugmæli miðað við að haldið er fram að greiða eigi fyrir nýliðun í greininni. Á sama tíma og það er gert, og þetta kemur verst við skuldsett fyrirtæki, hamlar það að sjálfsögðu nýliðun. Hverjir eru nýliðar í greininni? Og hverjir eru líklegastir til að skulda hæsta hlutfallið í rekstri sínum? Eru það ekki þeir sem eru að byrja, nýliðarnir sem hafa keypt sig inn á undanförnum árum? Nú á að skerða aflaheimildir þeirra, skilja þá eftir með skuldirnar og deila þessu út til annarra sem ekki hafa lagt í þá fjárfestingu. Er einhver sanngirni í því? Við sjáum þau dæmi sem hafa verið að koma fram í fjölmiðlum síðustu daga um hvaða áhrif veiðigjaldið mun hafa á einstök sjávarútvegsfyrirtæki. Við sjáum hvernig það fer með Ramma á Siglufirði, sæmilega stórt fyrirtæki þar sem hundruð starfa eru sögð í hættu, eftir yfirferð endurskoðanda er sagt að félagið breytist úr vel reknu félagi með ágæta framlegð og hagnað í félag sem mun tæplega ná að greiða af skuldum sínum. Í Morgunblaðinu í dag var líka talað við forsvarsmann lítillar útgerðar fyrir vestan sem bað um að fá að greiða bara af skuldum sínum áður en hann færi að greiða veiðigjaldið, annars færi sú útgerð hreinlega á hausinn. Á sama tíma er kallað eftir fjárfestingu. Árleg þörf fjárfestinga í sjávarútvegi er talin vera um 20 milljarðar, uppsöfnuð fjárfestingarþörf greinarinnar er talin vera um 60 milljarðar. Ein grundvallarforsenda þess að koma hjólum efnahagslífsins af stað er að fjárfesting fari af stað í sjávarútvegi. Er það líklegt með þessu frumvarpi? Það verður að teljast harla ólíklegt. Það eru allir sammála um að greitt verði veiðileyfagjald en þar verður að taka tillit til margra þátta. Ég ætla að rifja aðeins upp gömul atriði úr ræðu hæstv. sjávarútvegsráðherra, Steingríms J. Sigfússonar, þegar veiðileyfagjald var til umræðu fyrir nokkrum árum. Hann sagðist þeirrar skoðunar að veiðileyfagjald væri óskynsamlegur skattstofn og óréttlátur. Veiðileyfagjaldið væri einnig sérstakur skattur á grein sem væri í brýnni þörf fyrir fjárfestingu og uppbyggingu í framtíðinni. Veiðileyfagjaldið yrði til að hægja á greiðslum skulda fyrirtækjanna. Steingrímur nefndi einnig í rökum sínum að sjávarútvegurinn væri grein sem ætlast væri til að stæði sig betur en ríkisstyrktar greinar í nálægum löndum. Greinin þyrfti einnig á fjármunum að halda til endurnýjunar skipa og frystihúsa, til vöruþróunar og fleiri þátta. Loks nefndi þingmaðurinn að öflug sjávarútvegsfyrirtæki með góða afkomu væru helsta og nánast eina von landsbyggðarinnar. Tilhneigingu stjórnvalda til að hækka skattstofna sem einu sinni eru komnir á sagði Steingrímur vera vel þekkta. Hann klykkir síðan út með þeim orðum að segja að málið sé flóknara en þetta og það eigi að hætta þessu rugli. Þetta eru ummæli hæstv. sjávarútvegsráðherra í ræðu sem hann flutti um veiðileyfagjald fyrir nokkrum árum. Það kemur svo sem ekkert á óvart að hann skuli skipta um skoðun, það er ekki í fyrsta skipti. Nú virðist sama staða vera komin upp og í fyrra. Menn eru mjög samhljóma í gagnrýni sinni á frumvarpið. Maður hefur heyrt í mörgum í sjávarútvegi og úti um allt land og hér á höfuðborgarsvæðinu og það virðist sem einróma samstaða sé að myndast bæði meðal sjómanna, meðal verkalýðsarmsins og útgerðarflokkanna, smábátasjómanna og útgerða stærri báta. Allir hafa mikið við þetta mál að athuga. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að krókaflamarksbátar megi ekki lengur leigja úr stóra kerfinu. Krókabátum verður óheimilt að leigja heimildir af aflamarksskipum og flytja til sín hlutdeild. Hætta er á að með því verði rekstrargrundvelli kippt undan þeim útgerðum sem eru að byggja sig upp. Hvaða rök eru fyrir því að krókabátar sem hafa leigt þúsundir tonna af ýsu úr aflamarkinu á undanförnum árum geti það ekki? Það hefur verið miklu betra að ná ýsunni á þá báta og erfiðara að ná henni á stórum skipum, hún hefur verið miklu meira á grunnslóð. Með þessu er einnig gerð mikil atlaga að ferskfiskmörkuðum sem hafa verið að byggjast upp á undanförnum árum. Samkvæmt frumvarpinu er ætlunin að skerða mjög verulega og jafnvel afleggja með öllu þær fiskveiðiheimildir sem nýttar hafa verið til byggðalegra, félagslegra og atvinnulegra úrræða á landsbyggðinni. Samt er þetta kallað landsbyggðarfrumvarp og sagt að það eigi að vera sérstaklega til að styrkja landsbyggðina. Ég held að fátt hafi verið lagt fram sem ógni eins mikið mörgum stöðum á landsbyggðinni. Engin tilraun er gerð til að meta afleiðingar þessa í þeim frumvörpum sem hafa verið lögð fram. Í greinargerð Daða Más Kristóferssonar kemur fram gagnrýni á þessi atriði og varað er mjög við skerðingu þessara heimilda áður en reynsla er komin á áhrif frumvarpsins. Þar segir meðal annars, með leyfi forseta: „Þá eru byggðaaðgerðir frumvarpsins ólíklegar til að ná þeim markmiðum sem stefnt er að.“ Hér er hreinlega verið að taka veiðirétt frá veikustu svæðunum. Á Vestfjörðum nema þessar bætur í dag um 3.600 tonnum. Skerðingin mundi vera um 43% og hún er sambærileg í öðrum landshlutum. Strandveiðum er ætlaður sess áfram þrátt fyrir að allt bendi til þess að þar eigi sér stað mikil sóun á verðmætum. Afurðir eru lélegri. Þetta er dýr sóknareining og í skýrslu þeirri sem fylgir með frá Daða Má segir meðal annars að líta megi á strandveiðar sem „sóun um fjórðungs þess aflamarks sem ætlað er að stuðla að farsælli samfélagsþróun og treysta atvinnu og byggð í landinu“. Það væri nær að styrkja byggðakvótann með þessu. Leigupottur sem tekur til sín mjög stóran hluta aflaheimilda samkvæmt frumvarpinu á meðal annars að greiða leið nýliðunar. Þetta er gagnrýnt í greinargerð og talið erfitt að sjá hvernig leiguhluti geti náð þessum markmiðum þar sem ómögulegt er að reka útgerð sem eingöngu byggir á leigu úr pottinum. Aukning tekin í potta, skerðingar og aðilar eru skildir eftir með skuldir. Hvað gerist þegar aflaheimildir dragast saman, t.d. niður fyrir þessi 202 þús. tonn, og menn byggja eingöngu á leigu og hafa lagt í fjárfestingar út frá því? Verða leigupottarnir þá skertir algerlega við það? Við höfum verið í fararbroddi í sjávarútvegi og náð ótvíræðum árangri en þetta frumvarp felur í sér mikla afturför eftir því sem manni sýnist við fyrstu skoðun. Það er byggðafjandsamlegt. Löggjöfin um stjórn fiskveiða hefur löngum verið deiluefni en sáttin sem náðist í endurskoðunarnefndinni varð um svokallaða samningaleið sem byggir á því að nýtendur auðlindarinnar geri formlega tímabundna samninga við ríkið um nýtingarréttinn. Í því felst fullt forræði ríkisins á fiskstofnum sem enginn deilir um að séu eign þjóðarinnar. Núverandi ríkisstjórn hefur haft einstakt tækifæri til að leiða til lykta langtímasátt um stjórn fiskveiða. Það þarf í raun einstakan klaufaskap og hæfileikaleysi til forustu til að klúðra því máli. Fram undan er mikil vinna atvinnuveganefndar. Við fáum málið til okkar að lokinni þessari umræðu. Á síðasta ári var fyrra sjávarútvegsfrumvarpinu skilað nánast jafnhráu og þessu inn í þingið þar sem engin hagfræðileg úttekt hafði farið fram á því. Við munum öll hvernig fór um þá vegferð þegar hagfræðileg úttekt hafði farið fram og málið var dæmt algerlega ónothæft. Hér hefur farið fram ákveðin grunnskoðun, getum við sagt. Í þeirri greinargerð sem fylgir með frumvarpinu kemur fram hörð gagnrýni á málið. Það er auðvitað ámælisvert og stór spurning af hverju ekki er tekið tillit til þeirrar gagnrýni, af hverju ekki hefur verið farið yfir þá gagnrýni og frumvarpið lagfært að einhverju leyti með tilliti til hennar. Nei, við sjáum aftur sömu vinnubrögðin og við höfum svo oft orðið vitni að, ekki bara í þessu máli heldur í svo mörgum öðrum. Það á að göslast áfram og troða málum í gegn með einhverjum ótrúlegum hugmyndum. Ekki er annað sæmandi en að standa vel að breytingum á fiskveiðistjórnarkerfinu. Það er allt of mikið í húfi fyrir íslenskt samfélag til að sú villandi umræða sem hefur verið í gangi um þessi mál fái að halda áfram. Það er í raun mikill ábyrgðarhluti stjórnarþingmanna hvað það skín í gegnum alla þessa vinnu og þau frumvörp sem komið hafa frá þessari ríkisstjórn hvað þekkingarleysi manna í ríkisstjórnarflokkunum er mikið á þessari grein, skilningsleysi og þekkingarleysi. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir innlegg hans í þessa umræðu. Ég vildi bara vekja athygli á einu atriði. Hann rakti stöðu sáttanefndarinnar svokölluðu og taldi að hér væri frumvarp sem gengi í berhögg við þá vinnu sem þar var unnin í þverpólitísku samstarfi. Ég er ekki sammála þeirri túlkun hjá hv. þingmanni vegna þess að ég tel að þetta frumvarp sé í góðum takti við þá vinnu sem unnin var á vettvangi sáttanefndarinnar undir forustu hæstv. velferðarráðherra, Guðbjarts Hannessonar. Þar lagði til dæmis meiri hlutinn fram þá grunnhugmynd að gera skyldi samninga um nýtingu aflaheimilda, eins og hv. þingmaður kom inn á. Um nýtingarleyfi eins og þau eru hugsuð í þessu frumvarpi gildir að stofni til sama hugsun og gildir um samninga um nýtingu aflaheimilda og þannig er gengið formlega frá því að auðlindinni sé ráðstafað til ríkisins gegn gjaldi og að eignarréttur ríkisins sé skýr. Í sáttanefndinni var sömuleiðis gert ráð fyrir því að aflaheimildum yrði skipt í potta, að úthlutun nýrra heimilda færi fram á opinberum markaði og að styðjast ætti áfram við aflamarkaðskerfið eins og það er í dag. Ég vildi leggja inn í þessa umræðu að niðurstöðu sáttanefndarinnar sem var skipuð þverpólitískt er að grunni til að finna í þessu frumvarpi. Aukinheldur legg ég áherslu á það að margt hefur gerst á þeim þremur árum frá því að ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur tók við völdum. Eins og kemur fram í greinargerð með frumvarpinu var við samningu þessa frumvarps tekið sérstaklega mikið mið af þeim umsögnum sem bárust, bæði frá sáttanefndinni en ekki síður við vinnu þess frumvarps sem leit dagsins ljós fyrir ári eða svo. Þannig hefur samnings- og samráðsferlið átt sér þriggja ára aðdraganda. Við sjáum afrakstur þess hér og nú og ég tel að vel hafi tekist til með framlagningu þessa frumvarps. Við erum að reyna að mæta ólíkum sjónarmiðum um þessa mikilvægustu auðlind okkar.

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt hjá hv. þm. Magnúsi Orra Schram að þessi grundvallarhugtök eru til staðar í frumvarpinu, þ.e. eignarrétturinn á auðlindinni er skýr, það er farið í nýtingarsamninga við fyrirtæki og það eru settir af stað einhverjir pottar sem við viljum hafa til að mæta félagslegum hluta kerfisins. En það er gengið allt of langt og það getur ekki gengið upp að við ætlum að afgreiða frumvarp frá Alþingi sem augljóslega setur í uppnám rekstur margra útgerðarfyrirtækja, sérstaklega þeirra sem eru skuldsett, geta kannski borið sig ágætlega í dag en gætu það ekki með þessari leið og yrði stefnt beint í þrot. Það gengur heldur ekki að við tökum svo stóran hluta af þeirri aukningu sem er fyrirliggjandi, sérstaklega í þorskkvótanum, þegar það er alveg ljóst að margar útgerðir hafa á undanförnum árum keypt sér þennan kvóta. Við heyrðum dæmi fyrr í dag hjá hv. þm. Bjarna Benediktssyni um fyrirtæki sem hafði keypt sér kvóta fyrir háar upphæðir, lenti svo í skerðingu og hefur ekkert fengið að nota þennan kvóta. Nú á að taka stóran hluta af þessari aukningu þegar þetta er að koma til baka og setja í potta. Þetta er óboðleg framkoma. Um þetta var engin sátt í sáttanefndinni og það er með ólíkindum að þessi ríkisstjórn skyldi ekki halda áfram með málið í sama farvegi þegar hún fékk það tækifæri með þessari víðtæku og breiðu sátt í sáttanefndinni. Málið hefur verið í algjörum ógöngum síðan ríkisstjórnin tók það til sín frá þessari nefnd í stað þess að ljúka vinnunni 

Virðulegi forseti. Það hefur einkennt þessa umræðu eilítið í dag að þrátt fyrir að við séum að ræða frumvarp til laga um stjórn fiskveiða hefur umræðan farið inn á veiðigjaldaumræðuna. Það er gott. Ég hefði reyndar kosið að við hefðum rætt þessi frumvörp saman, ég hugsa að það hefði hjálpað umræðunni mikið og gert hana dýpri, en svo fór ekki. Ég hef rætt við fjölmarga útgerðarmenn á undanförnum árum. Þeir hafa í einkasamtölum lagt áherslu á það að nálgun í veiðigjaldinu ætti að vera sú að þeir fengju að taka frá fyrir kostnaði, fyrir eðlilegri arðsemi af þeim fjárskuldbindingum sem eru í rekstri þeirra og að sú upphæð sem stæði þá eftir væri arður af nýtingu takmarkaðrar auðlindar. Honum ætti svo að skipta á milli þeirra og þjóðarinnar allrar. Það er í raun og veru hugmynd frá útgerðarmönnunum sjálfum sem lítur dagsins ljós í þessu frumvarpi. Ég legg bara áherslu á það við hv. þm. Jón Gunnarsson að ég tel mikilvægt fyrir okkur, alla þingmenn, að ná sátt um þetta mál og sigla því í höfn. Ég held að við eigum mikið undir því að reyna að linna þeim ófriði sem hefur verið um þessa grein alveg frá því að kvótakerfið var sett á fyrir tæpum 30 árum. Vissulega eru ólík sjónarmið uppi og ólíkir hagsmunir togast á í þessu sambandi. Hagsmunaöflin láta illa núna. Að sjálfsögðu gera þau það, það kæmi manni frekar á óvart ef ekkert heyrðist frá LÍÚ út af hvaða frumvarpi sem liti dagsins ljós. Það á ekki að koma okkur neitt á óvart, en ég held að það sé mikilvægt fyrir okkur stjórnmálamenn sem og aðra sem koma að þessari grein að nú siglum við þessu máli í höfn þannig að friður skapist um nýtingu auðlindarinnar. Útgerðarmenn geta í rauninni ekki kvartað yfir því ef við bindum það til dæmis í lög að þeir hafi þá að minnsta kosti 15 ára örugga nýtingu á auðlindinni. Þá tryggingu hafa þeir ekki í dag.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það með hv. þm. Magnúsi Orra Schram að við skulum reyna að ná sátt í þessum málum. Það er gríðarlega mikið undir að við leggjumst á eitt með að ná sátt í þessu stóra máli. Við sjálfstæðismenn skulum leggja okkar á vogarskálarnar til þess. Í grundvallaratriðum held ég að allir sem stunda útgerð og standa fyrir utan útgerð séu sammála um að þegar mjög vel gengur sé ekki óeðlilegt að útgerðarfyrirtæki greiði meira gjald af starfsemi sinni, greiði meira inn í sameiginlega sjóði okkar. En reiknireglan í þessu frumvarpi er svo kolgeggjuð að hún kemur mjög illa við mörg fyrirtæki og setur rekstur þeirra í uppnám. Það er ekki hagkvæmt fyrir okkur sem samfélag að gera það þannig. Það er ekki hagkvæmt fyrir byggðirnar úti um allt land. Þarna þarf að feta einhverja fína leið sem tekur tillit til aðstæðna hjá hverju einstöku fyrirtæki og það hefði ég haldið að væri einfaldast að nálgast með tiltölulega einföldum hætti í gegnum skattkerfið. Við þurfum ekki að vera með svona flóknar reiknikúnstir til að ná því markmiði að þegar um mikinn hagnað verður að ræða, eins og vel hefur gengið núna, sérstaklega í uppsjávarveiðunum hjá mörgum útgerðum, taki hreinlega við einhver stighækkandi prósenta. Það þarf að setjast yfir þetta og ljúka þessu en þetta er allt of flókið. Ég fór yfir ummæli hæstv. forsætisráðherra, hvernig hún hefur talað til þessara greina, til almennings í landinu sem stundar útgerð. Við skulum muna að það eru um 500 útgerðarfyrirtæki í landinu. Fæst af þeim eru stór, flest af þeim eru lítil fjölskyldufyrirtæki. Það er hæstv. forsætisráðherra ekki sæmandi hvernig hún talar til þessa fólks og hagar sér í þeim efnum. Það eru ekki líkindi á að ná sátt þegar fólk fer fram með slíka reiði og ofstopa.

Frú forseti. Við ræðum frumvarp til laga um stjórn fiskveiða. Eitt af stærstu málum þessarar ríkisstjórnar sem nú situr var einmitt að breyta lögum um stjórn fiskveiða, taka á þeim miklu vandamálum sem þar höfðu komið upp, ekki hvað síst sem lutu að atvinnuöryggi sjávarbyggðanna vítt og breitt um landið sem höfðu orðið að horfa á bak aflaheimilda sinna og atvinnuöryggis í stórum mæli. Margar áttu um afar sárt að binda í þeim efnum. Þetta var kannski eitt stærsta málið sem ríkisstjórnin stóð frammi fyrir og líka eitt af stærstu málunum í kosningabaráttu og áherslum beggja stjórnmálaflokkanna sem síðan mynduðu ríkisstjórn. Í samstarfsyfirlýsingu flokkanna við myndun ríkisstjórnar var lögð áhersla á mjög ákveðin atriði þarna. Með leyfi forseta leyfi ég mér að lesa upp úr samstarfsyfirlýsingunni: „Með sérstöku ákvæði í stjórnarskrá verði undirstrikað að fiskstofnarnir umhverfis landið séu sameign þjóðarinnar. Úthlutun aflaheimilda er tímabundinn afnotaréttur og myndar ekki undir neinum kringumstæðum eignarrétt eða óafturkallanlegt forræði einstakra aðila yfir heimildunum.“ Þá er einnig kveðið á um að bregðast þurfi frekar við áliti mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna, m.a. með því að gæta atvinnufrelsis og að tryggja að jafnræðis verði gætt við úthlutun afnotaréttarins og aðgengi að hinni sameiginlegu auðlind. Aðgerðum var skipt í tvo flokka. Annars vegar voru brýnar aðgerðir. Í fyrsta lagi var þar tíundað að knýja þyrfti á um frekari fullvinnslu afla hérlendis, m.a. með því að skoða hóflegt útflutningsálag á fisk og/eða að óunninn afli yrði settur á innlendan markað. Þetta er eitt það fyrsta sem sjávarútvegsráðuneytið réðist í þegar ég kom þangað og hefur áunnist gríðarlega mikið í þeim efnum þannig að núna er líklega innan við 1/3 af því sem er flutt út óunninn miðað við það sem var þá. Lagt var á þetta hóflega útflutningsálag. Takmarka átti framsal á aflaheimildum, auka veiðiskyldu og endurskoða tilfærslur á heimildum milli ára. Þetta var gert strax á fyrsta ári, þá um haustið, og ég vík að því aðeins síðar. Síðan átti að stofna auðlindasjóð sem færi með ráðstöfun fiskveiðiréttinda í eigu þjóðarinnar. Arður af rekstri sjóðsins rynni til atvinnuuppbyggingar. Þetta reyndist svolítið örðugra í framkvæmd en engu að síður varð hið fræga skötuselsfrumvarp afgreitt á þinginu. Ég lagði það fram en við þurftum að taka þar gjald fyrir útleigu á ákveðnum hluta heimilda í skötusel sem rann einmitt til atvinnuuppbyggingar, ekki hvað síst til atvinnuuppbyggingar og rannsókna í sjávarbyggðunum. Það var gríðarlega mikilvægt. Það að vernda grunnslóð var líka eitt af markmiðunum. Áhersla var lögð á það og hefur nú verið gripið til sérstakra aðgerða til að loka fyrir dregnum veiðarfærum í ýmsum innfjörðum vítt og breitt um landið sem ég held að hafi verið gríðarlega mikilvægt. Ráðgefandi hópur útgerðarmanna og sjómanna starfaði þangað til sérstaklega kom að samningu þeirra frumvarpa sem hér hafa verið til umræðu núna. Svo átti að heimila frjálsar handfæraveiðar smábáta yfir sumarmánuðina. Það var gert með strandveiðunum þegar núverandi strandveiðikerfi var komið á þannig að komið var til móts við einn af ísbrjótunum í því að breyta framkvæmd og lögum um stjórn fiskveiða. Hins vegar voru langtímaaðgerðir við að endurskoða lögin í heild sinni. Þar voru markmiðin áfram þau sömu og hafa verið, að stuðla að vernd fiskstofna og hagkvæmri nýtinga auðlinda sjávar, treysta atvinnu og efla byggð í landinu, skapa sátt meðal þjóðarinnar um eignarhald og nýtingu auðlinda sjávar og leggja grunn að endurinnköllun og endurráðstöfun aflaheimilda á 20 ára tímabili í samræmi við stefnu beggja flokkanna. Endurskoðunina átti að vinna í samráði við hagsmunaaðila í sjávarútvegi og miða við að áætlun um innköllun og endurráðstöfun tæki gildi í upphafi fiskveiðiárs 1. september 2010. Þetta er það sem lagt var upp með. Ekki síst að kröfu Samfylkingarinnar var þegar við ríkisstjórnarmyndunina settur á fót sérstakur starfshópur til að fjalla sérstaklega um breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu. Hefur áður verið minnst á það hér að hann var undir forustu Guðbjarts Hannessonar. Í þessari vegferð allri er rétt að hafa í huga að þó að þessir flokkar hafi myndað ríkisstjórn saman er verulegur munur á stefnu þeirra í sjávarútvegsmálum. Samfylkingin leggur miklu meiri áherslu á markaðslausnir, uppboð á aflaheimildum og að atvinnugreinin eigi að vera þannig að sá fær sem hæst býður. Af hálfu Vinstri grænna er jafnframt lögð áhersla á byggðaaðgerðir og að treysta atvinnu og byggð vítt og breitt um landið og að það sé hluti af hinni samfélagslegu skyldu sjávarútvegsins. Þarna á hefur ávallt verið mikill munur og hefur valdið togstreitu. Þessi hópur átti að skila 1. september það ár en það varð ekki. Raunin var sú að hann skilaði ekki fyrr en 1. september árið eftir. Það var erfitt að búa við þetta. Ég var oft kominn á fremsta hlunn með að slíta þessum hóp því að hann tafði aðgerðir við að endurskoða og breyta sjávarútvegskerfinu. Það frumvarp sem ég kom fram með um haustið, þetta fræga skötuselsfrumvarp þar sem annars vegar var lagt til að lögfesta strandveiðina og hins vegar að koma á sérstakri úthlutun á skötusel gegn gjaldi sem rynni þá til sjávarbyggðanna, rannsóknastarfsemi og atvinnuuppbyggingar þar, olli gríðarlegu uppnámi eins og við munum. Hart var tekist á, bæði úti í samfélaginu og útgerðin og Samtök atvinnulífsins hótuðu að sigla í land. Þá áttaði ég mig á einu. Það var ekki endilega vegna þess að þau þyrftu að borga af þessum skötusel heldur töldu þau að það væri verið að brjóta samning, svokallaðan stöðugleikasáttmála. Forsætisráðherra hefði lofað og þá væntanlega fjármálaráðherra eða formenn flokkanna að ekki yrðu gerðar neinar breytingar á sjávarútvegskerfinu á gildistíma stöðugleikasáttmálans, þ.e. í tvö ár. Ég sagðist ekki hafa verið aðili að þeim sáttmála, enda var hann ekki borinn undir mig, að ég mundi gera grundvallarbreytingar og keyrði fram skötuselsmálið fræga. Við munum hvað það var erfitt að koma því í gegnum Alþingi en ég held að nú séu flestir ánægðir með að það hafi verið gert. Það var ekki stutt af öllum forustumönnum ríkisstjórnarflokkanna, það skal bara sagt hér, og var lögð áhersla á að einstök atriði í því næðu ekki fram að ganga. Þetta er það sem var við að búa í þessu efni. Þegar Guðbjartsnefndin hafði skilað af sér hófst vinna í ráðuneytinu, einu ári seinna en ráð var fyrir gert, og var skipuð nefnd beggja þingflokka til að fara yfir málið og koma með tillögur. Það var býsna langt á milli hópa þar og á milli einstaklinga. Svoleiðis var það fram eftir haustinu og fram yfir áramót en þá ákvað ég að vinna ákveðið grunnfrumvarp út frá þeim hugmyndum sem höfðu þá komið fram og lagði það síðan fyrir ríkisstjórn sem grunnvinnu. Fæstir í þeim hópi voru víst ánægðir með það sem lagt var fram og allir vildu toga í sitt. Þá var settur á fót ráðherrahópur undir forustu forsætisráðherra, Jóhönnu Sigurðardóttur, með þáverandi fjármálaráðherra, Steingrími J. Sigfússyni, og svo þremur þingmönnum frá hvorum flokki til að fara yfir málið. Skæklatog stóð í nokkrar vikur þar sem hver reyndi að draga sitt sem endaði með framlagningu ríkisstjórnarfrumvarps í fyrravor eftir að einn ráðherra til viðbótar var kallaður að borðinu, Guðbjartur Hannesson. Það var margt gott í því frumvarpi og ákveðin grundvallaratriði ágæt en ég var ekki sáttur við ýmsa útfærslu, enda var þetta mikil málamiðlun. Þessi hópur undir forustu forsætisráðherra ákvað að ýmis atriði yrðu lögð fram þó að ég legði að sjálfsögðu fram frumvarpið. Það er þess vegna mesti misskilningur þegar nú er sagt að þetta sé alfarið mitt frumvarp en ég skal þó glaður standa við það sem þar er gott. Ég geri það en hleyp ekki undan því eða kalla það bílslys eða eitthvað annað því um líkt eins og einstakir ráðherrar sem tóku samt þátt í að afgreiða málið út úr ríkisstjórn og voru ekki stærri en svo að þegar þeir komust í fjölmiðla og voru komnir upp á háa c-ið sitt voru þeir með slíkar yfirlýsingar. Fleiri ráðherrar, og jafnvel forsætisráðherra, voru með yfirlýsingar í þá veru að þeir teldu sig ekki skuldbundna af þessu frumvarpi sem þeir höfðu þó sjálfir tekið þátt í að móta að stórum hluta, og einmitt þau ágreiningsatriði sem um var rætt. Síðan var þetta frumvarp lagt fram á Alþingi og mælt fyrir því. Það var að vísu dregið og dregið og það verður bara að segjast eins og er að hluti af drættinum við að fá að leggja frumvarpið fram var að þá stóðu yfir kjarasamningar og síðan átti að endurstaðfesta kjarasamninga og þá þótti hættulegt að leggja frumvarpið fram. Það var líka ein ástæðan fyrir því að þetta dróst en það var mjög auðvelt að kenna ráðherra um þessi bellibrögð forustumanna ríkisstjórnarflokkanna. Síðan var mælt fyrir frumvarpinu, það fór til nefndar og var hjá sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd allt sumarið. Eins og við vitum var frumvarpið í höndum nefndar en ekki ráðuneytis því að þá var þingfrestun. Þegar málið kom svo aftur inn í septemberlok hófst aftur vinna við það og farið yfir umsagnirnar. Nefndin var ekki einu sinni búin að fara yfir umsagnirnar sem höfðu borist og til þess var tekið, sem er alveg hárrétt, að ég fékk nokkra ágæta menn sem þekktu vel til til að fara yfir umsagnir og koma með tillögur og vinnuskjal um það mál. Þegar ég ætlaði að kynna það vinnuskjal í ríkisstjórn lá óskaplega illa á öllum þar í bólinu og forsætisráðherra vildi ekki einu sinni sjá vinnuskjalið sem ég vildi ræða. Ég vildi fá að kynna það í þingflokkum en því var hafnað. Engu að síður lagði ég það fram á netinu til kynningar enda er ein af megináherslum beggja ríkisstjórnarflokkanna að stunda mjög opna og gagnsæja stjórnsýslu og vinna mjög opið. Það er undarlegt að þetta sé orðið stórmál því að það var ákaflega eðlilegt að það kæmi fram. Síðan þekkjum við söguna. Þetta þótti ægilegur tími og ekki boðlegt að ráðherra hefði varið fjórum vikum í að fara yfir umsagnir, meta þær og koma með tillögur sem mætti skoða. Það þótti ekki boðlegt og var skipuð ráðherranefnd til að fara yfir málið. Síðan var af Evrópusambandsástæðunum skipt um í ríkisstjórn, en ráðherrann sem sagðist ætla að gera það á þrem vikum er búinn að hafa mun lengri tíma en sá sem hér stendur til að vinna það frumvarp sem hér liggur fyrir því að þann tíma var frumvarpið ekki í ráðuneytinu. Svona er saga þessa máls. Það sem hefur hins vegar breyst í grundvallaratriðum í því frumvarpi sem hér er lagt fram frá því sem var lagt fram af þeim sem hér stendur og byggist á grundvelli stefnu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs er að það er dregið mjög mikið úr öllum byggðatengingum og úr byggðakvótanum sem ég hef beitt mér fyrir og er í samræmi við stefnu míns flokks. Það er sagt að tengingarnar verði lagðar af sem slíkar. Hins vegar er látið undan þrýstingi með að koma á auknum leigumarkaði. Svo er hitt atriðið sem er meginatriðið hér, það að stórauka veiðigjaldið. Það er sjálfsagt að innheimta veiðigjald en það er jafnmikilvægt að menn athugi þá með hvaða hætti það er innheimt. Ég hef lagt áherslu á að innheimt veiðigjald eigi að skiptast líka á sveitarfélögin því að þetta er í sjálfu sér skattur og gjald á sjávarbyggðirnar í landinu 

Hæstv. forseti. Þetta var mjög athyglisverð lýsing á reynslu hv. þm. Jóns Bjarnasonar af að sitja í ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur og augljóst að verulegur ágreiningur hefur verið innan ríkisstjórnar, sem kemur okkur náttúrlega ekkert á óvart, sérstaklega á sviði sjávarútvegsmála. Mig langar af þessu tilefni að spyrja hv. þingmann þriggja spurninga: 1. Er það skoðun hv. þingmanns að sjónarmið Samfylkingarinnar hafi orðið ofan á í því sjávarútvegsfrumvarpi sem nú er í meðferð þingsins? 2. Hafði hv. þingmaður fyrirvara við frumvarpið í þingflokki Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs? 3. Styður hv. þingmaður frumvarpið í þeim búningi sem það er í nú komi það til atkvæða?

Forseti vill geta þess að þar sem einn aðili dró sig til baka hefur hv. þingmaður tvær mínútur ef þingmaðurinn óskar eftir því.

Það er svolítið seint.

Já, það var dálítið snöggt bað.

Frú forseti. Það er alveg hárrétt að það er búið að takast á um marga þætti þarna. Einmitt hefur ekki hvað síst verið tekist á um annars vegar þá samfélagslegu þætti sem ég hef lagt áherslu á og hins vegar hreina markaðshyggju eins og Samfylkingin hefur talað fyrir. Það er alveg klárt að það hefur verið tekist á um það. Eins og ég sagði í ræðu minni áðan hefur skilgreindum þáttum í því frumvarpi sem nú liggur fyrir verið breytt frá því sem ég vildi hafa og lögð til markaðshyggjuátt sem ég er ekki sáttur við. Ég minntist á það í byrjun ræðu minnar að einn aðalágallinn og það sem núverandi fiskveiðistjórnarkerfi hefur einmitt verið gagnrýnt fyrir er það hve berskjaldaðar sjávarbyggðirnar eru skildar eftir gagnvart uppkaupum og tilfærslum á aflaheimildum o.s.frv. Ég er þeirrar skoðunar að það verði að tryggja sjávarbyggðunum ákveðinn grunnrétt til veiða og þá líka vinnslu. Þess vegna lagði ég til eflingu byggðakvótans, að breyta reglum hans þannig að hann væri skjótvirkari og einfaldari í framkvæmd, en að hann væri samt hinn fasti grunnur sem sjávarbyggðirnar hefðu til að treysta á til lengri tíma. Af því að hv. þingmaður spurði um það verð ég að segja að eins og frumvarpið lítur nú út hvað varðar byggðamálin og þessa gríðarlegu skattlagningu á sjávarbyggðirnar get ég ekki stutt það óbreytt. Það skal vera alveg ljóst, enda hefur öllum verið það ljóst og við erum búin að takast á í ríkisstjórn um þau atriði sem ég hef ekki verið sammála hinum um.

Frú forseti. Þá liggur það fyrir að bæði telur hv. þingmaður sjónarmið Samfylkingarinnar hafa orðið ofan á þegar þetta frumvarp var samið og styður ekki frumvarpið í þeim búningi sem það er í. Það þarf ekki að koma neinum á óvart að við hv. þingmaður erum ekkert endilega sammála um þá þætti sem mestu máli skipta þegar kemur að stýringu fiskveiðistjórnarkerfisins. Það vekur hins vegar óneitanlega mikla athygli þegar svona mikill munur er í þessum mikilvæga málaflokki á milli þeirra ríkisstjórnarflokka sem landinu stýra. Þessi mikli ágreiningur sem er fyrir hendi skýrir auðvitað hvers vegna það hefur tekið hæstv. ríkisstjórn þennan óskaplega tíma að koma með frumvarp um breytingu á sjávarútvegsmálum. Sjávarútvegurinn er grundvallaratvinnugrein þjóðarinnar og skiptir mjög miklu um endurreisn landsins. Nú hefur það komið fram að hv. þingmaður treystir sér ekki til að styðja grundvallarmál ríkisstjórnarinnar. Ég spyr: Styður hv. þingmaður ríkisstjórnina engu að síður áfram til þeirra verka sem hún hefur ákveðið að sinna fram að lokum þessa kjörtímabils?

Frú forseti. Þó að ég gagnrýni stefnu samstarfsflokksins í ríkisstjórn sem við höfum þurft að takast þar hart á um held ég að það yrði enn þá erfiðara að ná þokkalegu samkomulagi við Sjálfstæðisflokkinn í þessum efnum. 

Hæstv. forseti. Þetta var afskaplega fróðleg ræða og yfirgripsmikil sagnfræðileg skýring á ríkisstjórnarsamstarfinu sem hefur verið hér við lýði í þrjú ár.  Ég skildi hv. þingmann  Telur hv. þingmaður að það frumvarp sem við ræðum hér sé hluti af þeim aðlögunartilburðum, þ.e. er verið að koma fiskveiðistjórnarkerfinu okkar nær þeim framtíðarsjónarmiðum sem Evrópusambandið hefur til hliðsjónar við fiskveiðistjórn sína og þá umræðu sem er í gangi á þeim vettvangi um framtíðina varðandi fiskveiðistjórnarmál?

Frú forseti. Það er alveg hárrétt að lög um stjórn fiskveiða skipta náttúrlega miklu máli bæði fyrir okkur sjálf og einnig í samskiptum við aðrar þjóðir hvað það varðar, enda tekur frumvarpið að hluta til á fiskveiðum utan lögsögu Íslands. Það er athyglisvert til dæmis varðandi makrílinn, sem er sá fiskur sem er nýgenginn á Íslandsmið, við höfum sótt rétt okkar og höfum hann sem strandríki í þeim efnum, að ekki eru gerðar tillögur í þessu frumvarpi um það hvernig skuli taka á og stýra hér innan lands og innan útgerðarinnar veiðum á nýjum stofnum, þar á meðal makríl. Sem betur fer var ég búinn að koma á ákveðnu systemi þar sem er þó til mikilla bóta en þarna hefði mér fundist að hefði átt að taka á hvernig menn ætla að stýra veiðum í nýju stofnunum. Það er ekki gert og er einn af stórum ágöllum þessa frumvarps. Varðandi makrílinn, af því að minnst var sérstaklega á Evrópusambandið, já, ég er mjög stoltur af því að hafa gengið frá reglugerðinni um makríl fyrir áramót og að við höfum staðið þar á okkar rétti í þeim efnum. Ég hef nokkrar áhyggjur af því og hefði sjálfsagt verið ágætt að spyrja starfandi hæstv. sjávarútvegsráðherra hvers vegna aðalsamningamaður Íslands, Tómas H. Heiðar, sem hefur einmitt staðið sig að mínu viti mjög vel bæði í samningum um makríl og líka í hvalveiðunum, er látinn hætta sem aðalsamningamaður núna akkúrat eftir þessa samningalotu í janúar. Hann hefur staðið mjög fast á rétti okkar og er mjög fær maður að mínu viti á þessu sviði. Mér finnst ekki gott að vita til þess 

Það er nú vart hægt að spyrja hæstv. ráðherra í andsvari við hv. þingmann.

Hæstv. ráðherra. Ég skal reyna að svara spurningunni en mig skortir þekkingu til þess að svara þeirri spurningu hvers vegna aðalsamningamaðurinn var látinn hætta. Það var vart af sömu ástæðum og hv. þingmaður var látinn hætta í ríkisstjórninni, en ég veit það ekki, það kemur kannski einhver hingað upp og útskýrir það fyrir okkur. Í ljósi þessara ummæla og í ljósi þeirrar stefnu sem ríkisstjórnin er þarna að taka með því að losa sig í rauninni við eða segja upp, eða hvernig sem það var, aðalsamningamanninum okkar, hver er þá staðan, hv. þm. Jón Bjarnason? Treystir hv. þingmaður núverandi sjávarútvegsráðherra til þess að fara með okkar hagsmuni í þessari makríldeilu? Hver er staðan í þeirri deilu, hver er afstaða ríkisstjórnarinnar til hennar og hvert er sambandið á milli þess og þeirrar aðlögunar sem Ísland er í?

Frú forseti. Eins og ég sagði áðan er ég mjög stoltur af því að hafa gengið frá reglugerðinni um makrílmagnið fyrir þetta ár og ég treysti mér betur í þessum efnum.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hún gaf góða innsýn í það hver vegferðin á þessu máli hefur verið frá því að ríkisstjórnin komst til valda, hvernig forustumenn ríkisstjórnarinnar hafa haldið á málinu  Við sjáum í frumvarpinu að verið er að leggja á landsbyggðarskatt og það hefur verið gagnrýnt töluvert og snýr að byggðamálum. Þó að samfylkingarþingmenn vilji meina að þetta sé ekki landsbyggðarskattur er fjallað um það í úttekt og greinargerð sem fylgir með hvernig þetta er, að verið er að færa þarna fjármuni frá landsbyggðinni til höfuðborgarsvæðisins þvert á það sem var í frumvarpi sem hv. þingmaður lagði fram á sínum tíma þegar hann var hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Hvað telur hann að valdi því að ríkisstjórnin gefi svona eftir gagnvart landsbyggðinni og hafi ákveðið að fara þá leið í stað þess sem áður var, að láta fjármagnið renna til landsbyggðarinnar, og breyta þessu í algjöran landsbyggðarskatt? Hvað er það sem veldur þessari stefnubreytingu í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu, að hverfa frá því að huga að hinum dreifðu byggðum landsins og að fjármagnið renni þangað yfir í það að gera þetta að landsbyggðarskatti og leggja hann á með þeim hætti eins og þessi tvö frumvörp gera ráð fyrir og hv. þingmaður rakti mjög vel í sinni ræðu hér áðan?

Frú forseti. Eins og ég sagði áðan var tekist á um þessi sjónarmið. Mín sjónarmið eru öllum kunn, ég tel að leggja eigi gríðarlega á sig til þess að treysta stöðu sjávarbyggðanna í landinu, bæði hvað varðar réttinn til að veiða og til vinnslu, og skattheimtu eins og til dæmis veiðigjalds. Ég er í sjálfu sér ekki á móti hóflegu veiðigjaldi en þá eiga viðkomandi sjávarbyggðir að fá hluta af því. Það hefur bara verið mín stefna og það hefur verið í þeim frumvörpum sem ég hef lagt fram. Það var samþykkt að hluta til í því frumvarpi sem ég lagði fram hér síðasta vor að hluti rynni til sjávarbyggðanna, reyndar að skötuselspeningarnir rynnu líka til þeirra. Þetta var tekið út úr fjárlögunum þegar þau voru samþykkt. Um það gerði ég ágreining, það er alveg hárrétt. Þarna er munur á. Ég vil láta sjávarbyggðirnar njóta þess að vera við sjávarauðlindina og þær eiga að njóta þess til að byggja upp sitt samfélag og atvinnu, ekki bara að hugsa um það hversu mikinn skatt er hægt að innheimta í ríkissjóð. Ríkissjóður er óseðjandi eins og við vitum, en sjávarbyggðirnar þurfa að eiga sinn forgangsrétt bæði hvað varðar réttinn til að nýta þessa auðlind og einnig til að njóta afraksturs hennar. Þetta er mín skoðun og mín stefna og við hana stend ég.

Frú forseti. Ekki er hægt að skilja hv. þingmann öðruvísi en svo að það hafi einfaldlega orðið eftirgjöf í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu með nýjum hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Það liggur alveg ljóst fyrir að verið er að gefa eftir gagnvart landsbyggðinni, setja á landsbyggðarskatt, og það skýrir kannski hvers vegna hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra treystir sér ekki til að vera við þessa umræðu hér í dag. Hann er kannski ekki tilbúinn til þess að horfast í augu við landsbyggðina með þennan landsbyggðarskatt sem lagður er til hérna í þessum tveimur frumvörpum. Af því að hv. þingmaður kom inn á skötuselinn áðan og hann vitnaði einnig til kjarasamninga í máli sínu og nefndi það að sjávarútvegsmál og kjarasamningarnir hefðu verið tengd mál á sínum tíma, þá langar mig til að spyrja hv. þingmann hvort hann geti upplýst þingheim um það hver hafi verið afstaða hæstv. forsætisráðherra og hæstv. núverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra til skötuselsmálsins á sínum tíma. Það væri fróðlegt að fá það upplýst 

Frú forseti. Það skal bara mjög fúslega játað hér og lýst yfir að utanríkisráðherra átti einn stærstan hluta að því af ráðherrum í ríkisstjórn að þetta frumvarp kæmi fram, einmitt skötuselsfrumvarpið, því að hann studdi það afdráttarlaust. Og einnig hér á þingi studdi utanríkisráðherra þetta mál og var af því mikill stuðningur. Hins vegar er alveg hárrétt að forsætisráðherra og fjármálaráðherra voru ekki hrifnir af þessu enda, eins og ég sagði áðan, töldu Samtök atvinnulífsins það svik á stöðugleikasáttmálanum að leggja þetta fram og þess vegna var ágreiningur um það mál. Ég taldi svo ekki vera og var ekki aðili að neinu slíku samkomulagi við Samtök atvinnulífsins  Það væri fróðlegt fyrir hv. þingmenn að spyrja: Hvar er þetta skötuselsákvæði núna í því frumvarpi sem hér er verið að leggja fram? Það var einmitt tákn gegnumbrotsins en þess sér hvergi stað í því frumvarpi sem hér er verið 

Forseti biður þingmenn um að gefa ívið betri ró í salinn.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. forseta fyrir að biðja um ró í salinn rétt áður en ég hóf ræðu mína og var ekki vanþörf á, en ég vil þó biðja virðulegan forseta að gefa hæstv. utanríkisráðherra sérstakt auga. Mér sýnist hann þegar vera byrjaður að fara á svig við tilmæli hæstv. forseta. Ég ætlaði að byrja á því að gleðja hæstv. utanríkisráðherra og félaga hans með því að benda á hið jákvæða sem ríkisstjórnarflokkarnir ættu að eða hefðu að minnsta kosti átt að byggja á. Eins og sjá má í sjávarútvegsstefnu Framsóknarflokksins viljum við gera talsverðar breytingar og endurbætur á sjávarútvegskerfinu með það að markmiði að hámarka ávinning þjóðarinnar allrar af þeirri auðlind en jafnframt huga að félagslegum þáttum. Við treystum okkur alveg til að viðurkenna að ef menn ætla að huga að slíku þá kunni að felast í því tímabundið óhagræði, að minnsta kosti í excel-skjölunum, en treystum því og teljum okkur geta sýnt fram á að þegar á heildina er litið og til lengri tíma muni það að huga að slíkum þáttum einnig skila sér í meiri ávinningi fyrir alla. Það skiptir máli hvernig það er gert. Þess vegna vorum við eina ferðina enn tilbúin til að gefa ríkisstjórninni séns, sérstaklega eftir að hæstv. forsætisráðherra lýsti því yfir að hún ætlaði að huga að tillögum framsóknarmanna, en því miður urðum við fyrir vonbrigðum eina ferðina enn þegar kom í ljós að þetta mál hafði verið unnið algerlega án tillits til áhrifanna af því, án þess að reiknuð hefðu verið áhrifin af frumvarpinu áður en það var lagt fram. Kannski var það of mikil bjartsýni, hafandi séð hvernig ríkisstjórnin hefur haldið á málum undanfarin ár, en samt hélt maður að eftir reynsluna af fyrri tilraunum til að kollvarpa sjávarútvegskerfinu hefðu menn lært eitthvað og mundu láta reikna út áhrifin af tillögunum, en nei, sú varð ekki raunin. Komið er með enn eina tillöguna byggða á sandi og í rauninni verra en það því að margt í þessu er ekki aðeins til þess fallið að renna út í sandinn heldur beinlínis mjög skaðlegt. Til að nýta það mikla tækifæri sem var til að ná víðtækri sátt og samstöðu í þessu máli og huga í alvöru að hinum snjöllu lausnum okkar framsóknarmanna er kastað fram frumvarpi þar sem ekki er einu sinni búið að reikna hvaða áhrif það komi til með að hafa. Umræðurnar snúast um breytingar á kerfi sem ég held að menn ættu að viðurkenna að er ekki alslæmt. Það er reyndar svolítið skrýtið að sitja með mörgum þingmönnum á fundum með fulltrúum Evrópusambandsins, en slíkir fundir eru allmargir núna á meðan Ísland er í umsóknarferlinu, og hlusta á fulltrúa ESB lýsa því að það sem Ísland hafi kannski helst að bjóða Evrópusambandinu sé besta sjávarútvegskerfi í heimi. Þá sér maður þingmenn stjórnarliðsins kinka kolli og brosa og gleðjast yfir þessu klappi á kollinn en fara svo hingað í ræðustól og í viðtöl og tala um íslenska fiskveiðistjórnarkerfið eins og einhverja allsherjarskelfingu. En þau ummæli eru kannski bara ætluð til heimabrúks, eins og hæstv. utanríkisráðherra segir stundum þegar erlendir menn segja eitthvað sem honum er ekki að skapi. Við þurfum kannski að fara að gera ráð fyrir því að eitthvað sem hæstv. utanríkisráðherra segir hér sé bara ætlað til heimabrúks. Það fiskveiðistjórnarkerfi sem við höfum stuðst við undanfarna áratugi kom til vegna þess að íslenskur sjávarútvegur og raunar þjóðin öll var í verulegum vandræðum. Menn höfðu veitt allt of mikið en þrátt fyrir það, þrátt fyrir að menn hafi veitt til að mynda hátt í 500 þús. tonn af þorski á ári á tímabili, var sjávarútvegurinn á sama tíma rekinn með viðvarandi halla og ekki bara með halla heldur voru vandamálin slík að ríkið þurfti hvað eftir annað að grípa inn í með björgunaraðgerðum, með beinum styrkjum, með því að yfirtaka fyrirtæki eða með því að fella gengi krónunnar. Allt kostaði þetta íslenskan almenning gríðarlegar upphæðir og skerti lífskjör á Íslandi á tímum þegar menn veiddu miklu meira en nú. Svo tókst að búa til kerfi sem hefur þó skilað því að þrátt fyrir mikinn samdrátt í veiðum, þrátt fyrir að þorskaflinn hafi til dæmis farið úr 500 þús. tonnum niður í 160–170 þús. tonn, er sjávarútvegurinn ekki baggi á samfélaginu heldur skilar þjóðarbúinu verulegum tekjum. En þá vilja menn meira. Það er allt í lagi að velta því fyrir sér hvort hægt sé að bæta kerfið þannig að það skili enn meiru til samfélagsins alls en þá hlýtur að vera grundvallaratriði að eyðileggja ekki kerfið þannig að það hætti að skila samfélaginu ávinningi og verði jafnvel baggi á því eins og það var áður fyrr og eins og það er því miður í flestum Evrópuríkjum, í Evrópusambandinu, fyrirheitna landinu þar sem sjávarútvegur er ríkisstyrktur, þar sem skattgreiðendur þurfa að borga fyrir það að halda sjávarútveginum gangandi. Hér hefur þó þetta kerfi skilað því að nú telja menn það mikið til skiptanna að hægt sé að ná meiru úr sjávarútveginum. Hvernig er það fjármagn til komið? Það er til komið með kerfinu sem stjórnarliðar hafa reynt að kaupa sér vinsældir út á og hallmæla þrátt fyrir að hafa sjálfir, sumir hverjir að minnsta kosti eins og hæstv. forsætisráðherra, komið að því að setja það á. En nú hentar eitthvað annað, nú er eitthvað annað vinsælt svo að hæstv. forsætisráðherra þykist ekkert kannast við aðkomu sína að þessu máli eins og öðrum stórum málum. Ætli menn viti til dæmis almennt hver afstaða hæstv. núverandi forsætisráðherra var til Kárahnjúkavirkjunar sem nú malar gull fyrir Ísland, eins og ég held að hæstv. núverandi efnahags- og viðskiptaráðherra hafi einhvern tíma sagt? En aftur að sjávarútvegsmálunum. Ég kom inn á það áðan að ég hefði orðið fyrir vonbrigðum þrátt fyrir allt, af því að alltaf vill maður vona, að sjá að ríkisstjórnin hefði enn og aftur farið þá leið að leggja fram frumvarp þar sem ekki hefði verið hugað að heildaráhrifum, ekki hefði einu sinni verið hugað að því hvort fyrirtæki í greininni gætu starfað áfram eftir lögunum. Nú er það að koma betur og betur í ljós að að minnsta kosti stór hluti sjávarútvegsfyrirtækja gæti ekki starfað áfram ef þetta frumvarp yrði samþykkt. Og hvaða fyrirtæki eru það? Það eru skuldsettustu fyrirtækin, þau sem hafa reynt að koma inn í greinina og byggja sig upp. Reyndar er ein af ástæðunum sem nefnd er fyrir því að þetta frumvarp er lagt fram sú að menn vilji auka á nýliðun en þá er það gert með frumvarpi sem ræðst sérstaklega á þau fyrirtæki sem eru nýliðar í greininni. Þetta kemur frá ríkisstjórn sem talaði um að vinna bug á skuldavandanum. Þar hefur lítið gerst almennt en í sjávarútvegi virðist hreinlega eiga að gera út af við skuldsettustu fyrirtækin. Hannað er kerfi og samið frumvarp til laga sem er þess eðlis að það komi skuldsettum fyrirtækjum verst, komi þeim á kaldan klaka eins og mér sýnist menn hafa reiknað út nú þegar og það óháðir fagmenn, en til slíkra manna leitar þessi ríkisstjórn sjaldnast. Í þessari umræðu hefur aðeins verið komið inn á það hvernig hæstv. forsætisráðherra og raunar aðrir ráðherrar í ríkisstjórninni talar um fólk sem starfar í greininni. Það er ekki að undra að menn skuli gera það að umtalsefni. Telur hæstv. forsætisráðherra að fólk sem rekur fyrirtæki í sjávarútvegi og þá kannski sérstaklega fólk sem rekur fyrirtæki vel í sjávarútvegi sé vont fólk? Það mætti halda það af því hvernig hæstv. ráðherra talar um þetta fólk. Orðræðan minnir einna helst á orðræðu millistríðsáranna í stjórnmálum.  
            

Forseti biður hv. þingmenn og aðra í hliðarsölum að gefa hljóð í sal.

Ég var búinn að biðja virðulegan forseta að hafa gætur á hæstv. utanríkisráðherra og þá stökk hann úr sæti sínu og fór að valda usla í hliðarsal. Hæstv. ráðherra gerir allt til að koma í veg fyrir að umræða um þetta mál fái að eiga sér stað,  
            

Hv. þingmaður hefur orðið um fiskveiðistjórnarkerfið.

Virðulegi forseti. Ég var að tala um orðræðuna og hvernig hæstv. forsætisráðherra og raunar sumir aðrir ráðherrar tala um fólk sem starfar í þessari grein og notar til þess yfirlýsingar sem minna á öfgahreyfingar, sósíalískar öfgahreyfingar millistríðsáranna, enda hefur þessi ríkisstjórn tileinkað sér í mjög mörgu stefnu þess tímabils og þá um leið þau rök sem á þeim tíma voru notuð. Sjávarútvegsfyrirtæki á Íslandi eru nefnilega mörg hver frábær fyrirtæki, vel rekin fyrirtæki sem skila þjóðarbúinu verulegum ávinningi og ekki bara í gegnum veiðarnar og sölu á fiski því að hliðargreinarnar, greinar sem tengjast sjávarútvegi, ekki hvað síst hátæknigreinar, eru háðar því að hægt sé að reka hagkvæman sjávarútveg á Íslandi. Ég held að hæstv. forsætisráðherra eða ríkisstjórnin öll hefði gott af því að fara eins og einu sinni í heimsókn í íslenskt sjávarútvegsfyrirtæki og sjá hvernig hlutirnir ganga fyrir sig þar, sjá þá tækni sem þar er nýtt, að mjög miklu leyti íslenska tækni, allt frá framleiðslukerfum og færiböndum að tölvu- og hugbúnaði, tækni og skipulagi sem skilar meiru fyrir þessa auðlind okkar Íslendinga en menn fá líklega nokkurs staðar annars staðar í heiminum. Menn eru sem sagt farnir að reka hér hagkvæmasta og arðbærasta sjávarútveg í heimi og því er sjávarútvegurinn ekki lengur baggi á þjóðinni heldur orðinn uppspretta tekna og nýsköpunar. Í staðinn fyrir að fagna þessu og hvetja til enn frekari uppbyggingar í greininni og öllum þeim fjölmörgu greinum sem njóta góðs af sjávarútveginum er talað um sérhagsmunaöfl. Þetta er mjög hvimleiður ávani, sérstaklega hjá Samfylkingunni, að skilgreina allar stéttir eða flestar stéttir og hina ýmsu hópa samfélagsins sem sérhagsmunaöfl sem hljóti hvert og eitt að vera að berjast bara fyrir hagsmunum sínum á óheiðarlegan hátt. Samfylkingin verður að fara að gera sér grein fyrir því að samfélag er samvinnuverkefni,  Menn verða að gera sér grein fyrir því að við þurfum að vinna saman í þessu samfélagi og setja lög og reglur sem tryggja að út úr því samstarfi komi sem mest fyrir alla. Þannig farnast okkur öllum best. Mynduð var heil sáttanefnd einmitt um það að reyna að hanna eitthvað slíkt sem gekk bara vel þangað til það hræðilegasta sem gat gerst gerðist, að mati hæstv. forsætisráðherra. Það stefndi í að nefndin næði niðurstöðu um framtíðartímamótasátt í sjávarútvegi. Til þess mátti hæstv. forsætisráðherra ekki hugsa því hún, eins og þessi ríkisstjórn, treystir á að hafa þetta mál eins og önnur óleyst, óleyst deilumál til að nýta sér í áróðursskyni. Þá var fljótlega gert út af við sáttanefndina sem núverandi hæstv. velferðarráðherra stýrði. Ég get ekki látið hjá líða að nefna hreint magnaða ræðu hv. þm. Jóns Bjarnasonar, fyrrverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, þar sem hann lýsti því einmitt hvernig vinnubrögðin hafa verið í þessari ríkisstjórn og útskýrði fyrir manni hvernig það gerist að sama ríkisstjórnin skilar aftur og aftur hreint út sagt skelfilegum frumvörpum, frumvörpum sem standast enga skoðun, hvernig það gerist að ríkisstjórnin lærir ekki af reynslunni. Hv. þingmaður og fyrrverandi ráðherra fór yfir þetta allt og útskýrði það sem hann kallaði bellibrögð, bellibrögð forustumanna ríkisstjórnarinnar sem hugsa að því er virðist ekki um neitt nema eigin völd og að gera þau sem mest en gera lítið og raunar ekkert með samráð og samstarf og árangur. Í þessu eins og svo mörgu öðru virðist því miður löngu orðið ljóst að til að ná fram breytingum til að gera hlutina betri, til að nýta tækifærin sem Ísland hefur, þurfum við nýja ríkisstjórn.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og fyrir að minna okkur á mikilvægi þess að vinna saman. En mig langar til að spyrja hv. þingmann um það frumvarp sem við ræðum hér. Nú er það svo að það fiskveiðistjórnarkerfi sem við nú höfum og hefur reyndar reynst okkur býsna vel, skilað miklum ábata í ríkissjóð, skilað hagsælli útgerð, er reist á því markmiði að það eigi að vera þjóðhagslega hagkvæmt. Það frumvarp sem hér er til umræðu virðist lúta öðrum lögmálum. Mig langar til að spyrja hv. þingmann að því hvaða áhrif hann telur að þetta frumvarp hafi á óvissu eða vissu í sjávarútvegi og hvort hann telji að það sé til þess fallið að auka fjárfestingar í greininni sem okkur vantar svo sárlega.

Virðulegur forseti. Eins og með svo margt sem frá þessari ríkisstjórn kemur þá liggja gallarnir ekki aðeins í hinu eiginlega inntaki tillagnanna eða frumvarpanna heldur í því hversu mikla óvissu það skapar. Þetta er svo sannarlega dæmi um það. Við sjáum það nú þegar á umræðunni sem átt hefur sér stað um þetta. Menn eru enn að reyna að átta sig á því hvaða áhrif þetta hefur, eru búnir að gera sér grein fyrir því að þau eru slæm, ýmist talin mjög slæm eða hræðilega slæm, en hvernig áhrif þetta komi til með að hafa til lengri tíma litið hafa stjórnarliðar ekki getað útskýrt. Þetta er því miður til þess fallið að auka enn á óvissuna í þessari grein og ekkert heldur meira aftur af fjárfestingu en óvissa. Pólitísk óvissa er í raun stærsta vandamál Íslands nú til dags ásamt skuldabyrðinni. Skuldirnar og pólitíska óvissan er það sem heldur aftur af þessu landi. Ef við fengjum meiri vissu um framtíðina, ef menn vissu hverju við ættum von á 

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir það með hv. þingmanni að þetta frumvarp er ekki til þess fallið að gera neitt annað en að auka enn frekar óvissuna og það höfum við séð af þeim viðbrögðum sem frumvarpið hefur fengið. Það vekur auðvitað mjög mikla athygli, og er reyndar með miklum ólíkindum, að ríkisstjórnin skuli ekki hafa metið áhrif frumvarpsins til lengri tíma áður það var lagt fram, að sú vinna skuli öll vera eftir nú þegar frumvarpið hefur verið lagt fram á þinginu. Það hefur verið sjónarmið þeirra sem bera þetta mál uppi að það muni tryggja nýliðun í greininni. Ég vil spyrja hv. þingmann að því hvort hann sé mér sammála um að sú nýliðun muni verða á kostnað nýliðanna sem nú eru í greininni og hafa verið á undanförnum árum að kaupa sér veiðarfæri og fyrirtæki til að byggja sjávarútvegsfyrirtæki, hvort það sé sem sagt stefna ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur eða hvort það birtist honum þannig að skipta beri um nýliða í sjávarútvegi.

Virðulegur forseti. Já, já, þetta held ég að sé alveg hárrétt skilgreining. Og hvernig dettur ríkisstjórninni í hug að halda svona á málum? Líklega treystir hún því að það sé alltaf hægt að plata fólk vegna þess að fólk vill yfirleitt, eins og ég var að lýsa í ræðu minni áðan, trúa því að það verði framfarir, að menn læri af reynslunni. Þá metur ríkisstjórnin það sem svo að þó að öllum nýliðum undanfarinna ára verði slátrað á einu bretti þá hljóti einhverjir að trúa því að það verði öðruvísi í framtíðinni. Rétt eins og það er reynt að fá erlenda fjárfesta til að koma hingað á sama tíma og stöðugt er verið að herða á gjaldeyrishöftum af því að það hljóti einhverjir að trúa því að í framtíðinni muni þessi ríkisstjórn haga sér öðruvísi. Þetta er alveg einstaklega ósanngjarnt vegna þess að þeir nýliðar sem hafa verið að koma inn í greinina á undanförnum árum hafa þurft að skuldsetja sig mjög og hugsanlega í einhverjum tilvikum kaupa kvóta af þeim sem fengu kvóta úthlutuðum á sínum tíma. Ég held að milli 94 og 96% af þeim kvóta sem var úthlutað þegar kvótakerfið var tekið upp hafi skipt um hendur, verið seld svo að það er verið að taka kvóta af þeim sem skuldsettu sig til að komast inn í greinina, höfðu áhuga á að reyna að byggja upp þrátt fyrir að það kostaði þá skuldsetningu, hafa ekki fengið útdeilt kvóta. Það er verið að taka af þeim og hverjir ætli verði nýliðarnir? Gæti verið að það, eins og í fyrri tilraunum ríkisstjórnarinnar til að breyta kerfinu, verði einna helst þeir sem voru búnir að selja sig út úr kerfinu eins og við höfum séð gerast á undanförnum árum? Enn og aftur er verið að ráðast í breytingar sem eru ekki aðeins skaðlegar heldur líka mjög ósanngjarnar.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágætisræðu sem var greinargóð. Mig langar sérstaklega að hrósa hv. þingmanni fyrir að gera tilraun til að ala hæstv. utanríkisráðherra aðeins betur upp varðandi störfin í þingsalnum. Það veitir stundum ekki af að fara aðeins yfir reglurnar. En hverjar metur hv. þingmaður afleiðingar frumvarpsins? Nú kom það fram í ræðu hv. þingmanns að það liggur ekkert fyrir um það að farið hafi verið í einhverja greiningu á því hverjar afleiðingarnar eru, ekki reynt að taka nein dæmi eða neitt slíkt. Hvað telur hv. þingmaður að muni gerast í greininni? Hvað mun gerast hjá þeim fyrirtækjum sem nú hafa verið að bíða eftir einhverju öryggi varðandi starfsemi sína og eru tilbúin að fara í ákveðnar fjárfestingar? Mikil þörf er á fjárfestingum í sjávarútveginum en hvað munu þessi fyrirtæki gera? Og hverjar telur hv. þingmaður líkurnar á því að þetta frumvarp, verði það að lögum, muni hafa þær afleiðingar að ríkisbúskapurinn muni ná betri stöðu en er í dag?

Virðulegur forseti. Vegna þess hversu mikla óvissu þetta frumvarp skapar, verði það að lögum, er mjög ólíklegt að menn muni fjárfesta mikið í sjávarútvegi á næstu árum. Ég talaði áðan um nýliðunina, að menn treystu á að hægt væri að fá fólk til að trúa því að ekki yrði farið jafnilla með nýliða framtíðarinnar og undanfarinna ára. En ég er ekki viss um að sú verði raunin. Ég held með öðrum orðum að það verði mjög erfitt að fá góða nýliða inn í greinina og mjög erfitt að fá þau fyrirtæki sem nú eru starfandi í sjávarútvegi til að fjárfesta mikið. Hvað þýðir það fyrir samfélagið í heild? Það þýðir einfaldlega minni tekjur fyrir ríkissjóð, minni tekjur fyrir samfélagið. Það sem hefur auðvitað vantað fyrst og fremst til að skapa atvinnu og greiða niður skuldir og losna við gjaldeyrishöftin, til að leysa öll þessi vandamál, er fjárfesting. Fjárfestingu hefur vantað umfram allt annað. En með frumvörpum eins og því sem við ræðum hér er enn á ný verið að gera ráðstafanir til að halda aftur af fjárfestingu.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Ég er á þeirri skoðun að í þeirri stöðu sem við erum í í dag þá ættum við að vera að einbeita okkur að því að reyna að leita allra leiða til að skapa þau skilyrði að tekjur ríkissjóðs aukist, meðal annars með því að skapa þeim fyrirtækjum sem hér starfa lífvænlegt umhverfi þannig að þau geti aukið tekjur sínar og þar með greitt meira til ríkisins, og jafnframt að draga úr ríkisútgjöldum. Ég held að þetta ætti að vera meginlínan í öllu því sem við erum að gera. Hv. þingmaður minntist á Evrópusambandið og hvernig ráðamenn þar líta til íslenska fiskveiðistjórnarkerfisins og hrósa því í hástert hvar sem þeir koma - og því erum við Íslendingar stoltir af, á hátíðarstundum að minnsta kosti. En hvert getur þá sambandið verið á milli þess að vera afskaplega ánægður með þetta kerfi, eins og ráðamenn þjóðarinnar eru þegar þeir tala við embættismenn úti í Brussel í aðlögunarviðræðum við Evrópusambandið, og hins að vilja kollvarpa því, kerfi sem hrósað er í hástert alls staðar annars staðar en hér heima fyrir?

Virðulegur forseti. Það er von að spurt sé enda er mjög erfitt að koma þessu tvennu heim og saman. En ég held, eins og ég nefndi í ræðunni, að menn líti svo á að yfirlýsingarnar um sjávarútveg heima séu fyrst og fremst ætlaðar til heimabrúks. Ég held nefnilega að í stjórnarflokkunum séu nokkrir þingmenn sem vita að kerfið hefur sína kosti þó að væntanlega séu þeir sammála mér um að það megi bæta það og laga þar ýmislegt. En ég held að í stjórnarliðinu sé fólk sem veit að það hefur ýmsa kosti og veit innst inni að allar þessar yfirlýsingar um nánast illsku fólks sem starfar í sjávarútvegi séu ekki réttar. Menn telja bara að þetta sé líklegt til vinsælda. Eins og við höfum séð í umræðunni á þinginu að undanförnu, og reyndar allt of mikið undanfarin ár, þá eru allt of margir í stjórnarliðinu tilbúnir til að segja hvað sem er ef þeir telja það líklegt til vinsælda.

Hæstv. forseti. Mig langar að beina nokkrum fyrirspurnum til hv. þm. Sigmunds Davíðs Gunnlaugssonar í sambandi við hans ræðu. Í fyrsta lagi segir hann að verið sé að kollvarpa kerfinu. Það var aflamarkskerfi þegar hann var að lýsa því að það hefði verið baggi á samfélaginu og það er aflamarkskerfi enn þá. Það er kvótakerfi í þessum tillögum. Er þingmaðurinn að biðja um að það verði breytt eitthvað frá því? Í öðru lagi þegar ákveðið er núna að ákveða aflamarkið sem aflahlutdeild til 20 ára, hvernig getur það aukið óvissu frá því að ákveða árlega hvert aflamarkið er? Í þriðja lagi hefur kerfið verið tvískipt, þ.e. skipt á milli aflahlutdeilda og bótaívilnana, strandveiða og annarra þátta. Það er í tillögum Framsóknarflokksins. Hvernig vill hann hafa þá skiptingu öðruvísi en hér er borið fram? Í fjórða lagi: Er hv. þingmaður að segja okkur það með umræðunni um skuldsett fyrirtæki að það sé skynsamlegra að við borgum vexti til bankanna en að borga veiðileyfagjald fyrir afnotaréttinn sem fer þá beint til þjóðarinnar? Því miður leyfir tíminn ekki frekari spurningar en ég fæ vonandi tækifæri til að koma betur inn í umræðuna síðar.

Virðulegur forseti. Hv. þingmanni gafst varla tími til að lesa upp spurningar sínar og ég get því augljóslega ekki svarað þeim öllum í þessu andsvari. Fyrst varðandi það hvort ég sé hlynntur því að hafa hér kvótakerfi eða ekki, aflamarkskerfi, vona ég að sjálfsögðu að kerfið verði það áfram eins og ég tel reyndar að flestir séu sammála um þrátt fyrir allar þessar hástemmdu yfirlýsingar. Ég er hlynntur því. Varðandi vexti til bankanna annars vegar eða það að borga fyrir að fá að veiða - ég fæ ekki annað lesið út úr þessari spurningu hæstv. ráðherra en að hann telji bara ágætt að þessi fyrirtæki fari á hausinn svo að í staðinn komi ný fyrirtæki sem þurfi ekki að borga bönkunum. Að bankarnir tapi á því að þessi fyrirtæki fari á hausinn og það komi ný fyrirtæki sem geti borgað í ríkissjóð. En hvernig eiga ný fyrirtæki að borga í ríkissjóð ef þau verða jafnskuldsett sjálf?

Hæstv. forseti. Ég verð líka að koma að öðrum atriðum sem komu fram í ræðu hv. þingmanna. Í fyrsta lagi varðandi sáttanefndina að vera með yfirlýsingar sem ég kalla bara söguskýringar lyginnar sem hv. þingmaður á til að vera með, að forsætisráðherra hafi stoppað þá nefnd varðandi það að leita sátta. Ég ætla bara að segja það hér sem formaður þeirrar nefndar að það er lygi og ekkert hægt að orða það neitt betur. Í öðru lagi ætla ég að biðja hv. þingmann að lesa stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar varðandi sjávarútvegsmál. Fyrstu atriðin í þeirri stefnuyfirlýsingu eru hagkvæmni, að skapa störf og skapa verðmæti og góð rekstrarskilyrði. Það er einlægur ásetningur okkar en það er spurning hvernig eigi síðan að dreifa því í sambandi við vinnuna og hvernig við búum um það í lögum. Ég hefði viljað heyra hv. formann Framsóknarflokksins tala meira um þeirra eigin tillögur frekar en að reyna að leggja öðrum orð í munn og brengla það sem aðrir hafa verið að leggja fram. Það er fullt af hlutum sem þarf að ræða á hverjum tíma og það hefur verið gert. Ég ætla að biðja hv. þingmann að tala nú fyrir sjálfan sig en ekki vera að leggja okkur hinum orð í munn.

Virðulegur forseti. Þetta er greinilega viðkvæmt, sérstaklega varðandi nefnd hv. þingmanns. Hann sakar mig um  Hvað var hæstv. ráðherra að tala áðan um að nú væri aflaúthlutun ákveðin til 20 ára? Voru þetta mismæli hjá hæstv. ráðherra eða telur hann að í nýja kerfinu verði ákveðið 20 ár fram í tímann hvað verður veitt á hverju ári?  Svo að lokum varðandi stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar um að hún vilji hagkvæmni, skapa störf og góð rekstrarskilyrði. Það efast enginn um það. Það muna allir eftir yfirlýsingunum um velferðarbrúna, um skjaldborgina um heimilin. Það efast enginn um að þessi ríkisstjórn geti gefið yfirlýsingar 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni, formanni Framsóknarflokksins, fyrir ræðu hans, sem er mjög mikilvægt innlegg í umræðuna vegna þess að nauðsynlegt er að hlusta eftir öllum sjónarmiðum sem hér koma fram til að reyna að mynda víðtæka sátt um það mál sem hér er verið að ræða. Þess vegna vil ég spyrja hv. þingmann hvort við séum ekki sáttir við atriði eins og það að reyna að skapa sátt meðal þjóðarinnar, jafnt ólíkra pólitískra afla sem hagsmunaaðila innan sjávarútvegsins, og gera þá sátt til lengri tíma. Stjórn fiskveiða verði blönduð leið annars vegar á grunni aflahlutdeildar á skip og hins vegar með veiðileyfum úthlutuðum til sértækrar byggðaaðgerðar, nýir aðilar geti komið inn í greinina og tryggt verði í stjórnarskrá um sameign þjóðarinnar, að búinn verði til pottur, eða flokkur 1, sem verði með nýtingarsamning til 20 ára og samningar verði endurskoðaðir eftir fimm ár og í nýtingarsamningi verði meðal annars ákvæði um veiðiskyldu og takmarkað framsal. 
             Erum við ekki, virðulegi forseti, ég og hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, sammála um 

Virðulegur forseti. Það er ástæða til að þakka hv. þingmanni fyrir þetta andsvar eða fyrirspurn. Ég held að það hugarfar sem hv. þingmaður lýsti í stuttu andsvari sé einmitt það sem við þurfum á að halda í þessari umræðu. Hv. þingmaður leitar að því sem er sameiginlegt, einhverju til að byggja á. Það er raunar leitt að hv. þingmaður skuli ekki vera lengur í ríkisstjórn, skuli hafa verið settur þar út, eins og reyndar eru örlög allra ráðherra sem hafa leitað samráðs og samstarfs við aðra flokka. Við munum hvernig fór fyrir hv. þm. Jóni Bjarnasyni  
            

Forseti vill biðja hv. þingmenn og hæstv. ráðherra um að gefa þeim hv. þingmönnum hljóð sem hér eru að reyna að svara spurningum og bera fram spurningar.

Virðulegi forseti. Í þeim stuttu andsvörum sem ég á við hv. þingmann, formann Framsóknarflokksins, kom fram í upptalningu minni að við erum sammála, heyrist mér, um þau atriði sem ég taldi upp. Ég get haldið áfram að telja upp. Við getum sagt hinn pottinn eða hinn flokkinn, flokk 2, þar sem veiðileyfum verður úthlutað til ýmissa byggðatengdra aðgerða eins og til dæmis að stuðla að nýsköpun og nýliðun, að samhliða stofnstærðaraukningu einstakra tegunda vaxi sá pottur með tíð og tíma og stefnt sé að því að sá pottur geti orðið allt að 15%, veiðigjaldið eða auðlindarentan verði látin renna til nýsköpunar rannsókna- og markaðstengingar innan greinarinnar sjálfrar, til landsvæða o.s.frv. 
             Virðulegi forseti. Já, ég er nefnilega að lesa upp stefnu Framsóknarflokksins, það er alveg hárrétt, og ég get tekið undir mestallt sem þar kemur fram. Ég og hv. þingmaður vorum sammála um fyrri hlutann og ég hygg að við verðum líka sammála um seinni hlutann sem ég hef hér gert að umtalsefni.

Virðulegur forseti. Við vorum ekki sammála um fullkomlega allt í fyrri hlutanum svo því sé haldið til haga. Ég náði bara ekki að fara út í það vegna þess að nokkrir þingmenn Samfylkingarinnar til hliðar við mig fóru allir á ið og voru nánast eins og andsetnir á tímabili þegar ég var að svara hv. þingmanni. En það er alveg rétt, þessir meginpunktar hjá hv. þingmanni - það er hægt að ná saman um ýmislegt. Þess vegna saknar maður þess að ekki skuli vera reynt að ná samstöðu um þetta mál sem hefur verið umdeilt svo lengi. En útfærslan, sérstaklega á þeim atriðum sem hv. þingmaður nefndi í seinna andsvari, er þó töluvert önnur í tillögum okkar, t.d. varðandi veiðigjaldið og hvað rennur til nýsköpunar. Við vildum að allir greiddu í nýsköpun og hluti þess rynni til sveitarfélaga til að þróa atvinnugreinina á hverjum stað. En útfærslan er einmitt aðalatriðið, er það ekki? Menn geta tiltölulega auðveldlega náð saman um markmiðin og svo geta einhverjir eins og ég og hv. þingmaður náð saman um meginleiðir 

Virðulegi forseti. Í þessari umræðu og í umræðu um fiskveiðistjórnarmál yfirleitt hefur mikið verið talað um það sem kallað hefur verið umframarður eða auðlindarenta. Menn hafa farið ansi frjálslega með túlkunina á því hvað auðlindarenta er í raun og veru. Sumir segjast vilja ná meiru af henni til ríkisins, aðrir skilja hana eftir hjá sjómönnum en mér sýnist á umræðunni að ekki sé úr vegi að byrja á að útskýra hvað auðlindarenta er eða hvað umframrenta er og um hvað málið snýst. Ef hv. þingmenn í salnum mundu gefa mér hljóð og hlusta gætu þeir kannski vitnað í hvað umframrenta og auðlindaarður er með einhverju vissu í framtíðinni.

Forseti vill enn og aftur biðja hv. þingmenn að sýna þá virðingu að menn fái að tala úr ræðustól.

Tökum dæmi. Gerum ráð fyrir að það séu frjálsar fiskveiðar, ólympískar fiskveiðar. Við vitum að það er takmarkað magn í sjónum og skiptir engu hversu mörgum bátum við bætum við. Ef stofninn á að vera nokkurn veginn í jafnvægi þá er ekki hægt að auka aflann. Gerum ráð fyrir að þúsund bátar veiði afla sem er að verðmæti sirka 100 milljarðar. Þá er þetta að meðaltali 100 milljónir á bát. Innleiðum núna einkaleyfi á því að veiða og framsal í fiskveiðarnar þannig að þeir sem vilja hverfa út úr greininni geta selt hinum sem eftir verða. Þeir sem eru best til þess fallnir að fiska, eru fisknir skipstjórar, kaupa en hinir sem annaðhvort eru undir í samkeppninni eða vilja hverfa úr greininni selja. Gerum nú ráð fyrir að á margra ára tímabili fækki bátum niður í 500, þeim fækki um helming. Þegar bátarnir voru við ólympískar fiskveiðar og voru þúsund talsins var hagnaðurinn í greininni að meðaltali núll vegna þess að allur auðlindaarðurinn var étinn upp í offjárfestingu og þess að of margir sjómenn stunduðu sjóinn. Eftir að bátum fækkar í 500 og miðað við að aflaverðmæti sé það sama, sirka 100 milljarðar, þá er augljóst hvað gerist. Aflaverðmæti tvöfaldast á hvern bát, fer upp í 200 milljónir, úr 100 milljónum í 200 milljónir. Þá má með nokkurri einföldun segja að það sem gerst hafi sé að myndast hafi auðlindarenta, umframhagnaður, í fiskveiðunum upp á 50 milljarða og orðinn er mikill hagnaður á útgerð. 50 milljarðar eru komnir þarna sem umframhagnaður eða auðlindarenta eftir því hvort við viljum kalla það, umframhagnaður er reyndar ekki rétta orðið en það skiptir ekki máli, auðlindarenta. 50 milljarðar í auðlindarentu skiptast núna á milli sjómannanna og útgerðanna. Út af hverju gerist það? Vegna þess að í íslenskum fiskveiðum er það þannig að sjómenn eru á hlutaskiptakerfi, þ.e. þeir fá vissa hlutdeild í tekjunum sem skipin koma með að landi. Þessi hlutdeild er um það bil 40% af svokölluðu skiptaverði eftir að búið er að draga frá olíukostnað og veiðarfærakostnað. Með mikilli einföldun getum við sagt að hlutaskiptakerfið geri það að verkum að 50 milljarðarnir sem mynduðust í umframarð, auðlindarentu, skiptist í þeim hlutföllum að sjómennirnir fá 20 milljarða og útgerðirnar fá 30 milljarða. Síðan snýst deilan, sem er reyndar í öðru frumvarpi sem er næst á dagskrá, um hversu mikið ríkið á að taka af þeim 30 milljörðum sem útgerðirnar fá. - Og nú ætla ég að biðja hv. þingmenn aftur um að gefa mér hljóð.  Hvað gerir þetta frumvarp sem við erum með hér? Í fyrsta lagi það að nýtingarrétturinn er takmarkaður við 20 ár og það sem meira er, að 20 árum liðnum verður hann það sem kallað er hreint nýtingarkerfi þannig að þá verður ekkert framsal leyft lengur, þ.e. þá geta óhagkvæmar útgerðir ekki selt til hagkvæmra útgerða, hagræðingin er stöðvuð. Hvað gerist? Það er náttúrulögmál að fyrirtæki staðna og verða óhagkvæm með tímanum. Undir því að ekki sé hægt að framselja lengur verður þessi stöðnun kerfisbundin og smátt og smátt verður útvegurinn óhagkvæmari, þ.e. meiri og meiri hluta af 50 milljörðunum, eða reyndar af 30 milljörðunum sem fóru til útgerðanna, er eytt í sóaða auðlindarentu. Í því frumvarpi sem er til umræðu er gert ráð fyrir að sjómönnum fjölgi. Talað er um að ýtt verði undir nýliðun þannig að bátunum 500 sem við vorum búin að fækka úr þúsund á að fjölga aftur, þ.e. það á að fjárfesta meira í útgerðinni sem leiðir til þess að fleiri verða um hituna og útgerðarrentunni er eytt í of marga sjómenn og of mikla fjárfestingu. Það er það sem gerist. Hvað verður þá eftir? Það sem þá verður eftir er að auðlindarentan sem við vorum búin að ná fram, 50 milljarðarnir, minnkar með tímanum. Það verður minna sem kemur í hlut sjómannanna og það verður minna sem kemur í hlut útgerðanna og það verður minna fyrir ríkið til að geta skattlagt. Þetta eru grundvallaratriði fiskihagfræðinnar og þessu getur enginn mótmælt. Það er búið að sýna þetta og sanna með reynslu til dæmis okkar Íslendinga. Það sem þetta frumvarp gerir er að það eykur óhagkvæmnina og það stöðvar þá hagræðingu sem hefur verið í gangi. Óhagkvæmnin eykst. Þá segja sumir: Kvótakerfið hefur gert það að verkum að nú geta sum byggðarlög ekki byggt á fiskveiðum. Það er alveg rétt. Það er alveg rétt að sum byggðarlög geta ekki byggt á fiskveiðum lengur, kvótinn hefur færst frá þeim yfir til hagkvæmari útgerða. En það er fyrst og fremst vegna tæknibreytinga. Árið 1963 þegar ég fæddist þurfti 50 báta og í kringum 300 karla til að veiða 2.500 tonn af síld. Árið 1980 þurfti sex skip og um 100 karla til að veiða 2.500 tonn. Í dag með stóru fjölveiðiskipunum þarf átta til tíu karla og eitt skip til að veiða 2.500 tonn af síld. Þetta eru tæknibreytingarnar og þess vegna hefur kvótinn safnast frá litlu stöðunum, eða réttara sagt frá því að vera dreifður um allt yfir í að samþjappast. Við sjáum það til dæmis í mínu kjördæmi, Norðausturkjördæmi, sem hefur sérhæft sig í uppsjávarveiðum. Í dag er mestallur uppsjávarfiskur á Íslandi veiddur í því litla kjördæmi - það er reyndar stórt kjördæmi en fámennt. Þetta eykur óhagkvæmni. Svo er annað. Í þessu frumvarpi er gert ráð fyrir að þegar auknar verða aflaheimildir í þorski, sem mun gerast þegar þorskstofninn vex, þá verði 40% af aukningunni tekin og sett inn í einhvern leigupott og 60% fara til útgerðarinnar. Þannig að eftir því sem stofninn verður stærri, því stærri verður potturinn. Það sem meira er, öll frávik sem verða, ef einhver missir til dæmis veiðileyfi þá er það sett í pottinn, byggðakvótinn sem hann var með o.s.frv. Hvað gerist? Úr þeim potti verður hægt að leigja sér fisk. Þar geta nýliðar farið af stað og byrjað útgerð. Og hvað gerist? Í staðinn fyrir að leigja af útgerðarmönnum þá leigja nýliðarnir af ríkinu. Það gerist ekkert. Þetta hvetur ekki neitt áfram, ekki neitt. En aftur á móti er það rétt að afraksturinn af slíkri leigu fer til ríkisins og hann fer, eins og hv. þm. Jón Bjarnason orðaði það, í gin ljónsins, hann fer til ríkisins sem aldrei er hægt að seðja með skatttekjum, aldrei.  Menn þurfa að spyrja einnar grundvallarspurningar: Er líklegra að maður verði nýliði í útgerð með því að leigja af ríkinu fremur en af útgerðarmönnum? Ég held ekki. Ég held að það skipti þann sem ætlar að byrja sjómennsku ekki nokkru máli af hverjum hann leigir nema það sé af miklum hugsjónaástæðum. Síðasti punkturinn sem ég ætla að vera með í þessari fyrstu ræðu minni í kvöld er - þetta var eitthvað alveg rosalega gáfulegt. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Tryggva Þór Herbertssyni kærlega fyrir ræðu hans og þann kraft og þá innlifun sem kom fram í orðum hans og sannfæringu hans í þessu máli. Það sem ég vil taka fram er að ég deili áhyggjum þingmannsins um útfærsluna á veiðigjaldinu. Því miður er það hins vegar þannig að við erum ekki að ræða það beint, það hefði jafnvel verið ágætt að við hefðum getað sameinað umræðuna um veiðigjaldið við þessa en við tökum hana bara seinna. En ég deili þeim áhyggjum að þetta sé hugsanlega ekki hagkvæmasta leiðin og ríkið er, eins og við vitum, ekki alltaf best til að ráðstafa fjármunum. Ég mundi hins vegar vilja spyrja þingmanninn hvort hann, eins og mér fannst endurspeglast í orðum hans, sé ekki fylgjandi samkeppni og markaðshyggju í rekstri sjávarútvegsins eins og raunar kannski öllu efnahagslífinu. Ég velti fyrir mér hver sé ástæðan fyrir því að það hefur verið nokkur tregða að tryggja að afurðin, fiskurinn sem komið er með að landi, sé seld á markaði, fiskurinn fari inn á markað, eða þá að markaðsverð sé látið ráða í uppgjöri í beinum viðskiptum við sjómenn. Þar tel ég að fjármunir mundu skila sér ágætlega til viðkomandi sjávarbyggða vegna þess að sjómenn borga tekjuskatt og þá kæmu þeir peningar beint í gegnum útsvarið hjá sveitarfélögunum og gagnsæi yrði líka miklu meira. Þá væri markaðurinn einmitt að virka. Ég mundi gjarnan vilja heyra frá þingmanninum hver er til dæmis afstaða hans til bókunar sem kemur fram í skýrslu 

Virðulegi forseti. Þetta er mjög góð spurning. Síðustu tvö kvöld höfum við horft á sjónvarpsþátt í Ríkissjónvarpinu, Kastljós, þar sem hefur verið fjallað um þessa spurningu. Mér finnst grundvallarforsendan sem þáttastjórnendur í þeim þætti gefa sér og mjög margir í þessari umræðu vera röng. Þannig er mál með vexti að ef allur sá fiskur sem veiddur er yrði settur á markað mundi verðið hríðlækka. Það er algerlega ljóst að þeir sem eru að kaupa á markaði eru þeir sem sérhæfa sig í mjög dýrum afurðum, fljúga með þær út kannski á kvöldin eða annað slíkt. Ég tel að það sé algerlega á hreinu að fiskverð mundi lækka í landinu ef allur fiskur yrði settur á markað. Hitt er annað mál eins og staðan er núna að með þessari virðiskeðju, þ.e. útgerð, vinnslu, sölu, er einfaldlega vissum sveigjanleika og vissri hagkvæmni náð með því að geta ráðið hvenær aflinn kemur að landi, hvernig afli er veiddur í það og það skipti o.s.frv., sem leiðir til þess að það sem kemur út úr virðiskeðjunni er verðmætara en ella, sem leiðir til þess að gjaldeyristekjurnar fyrir þjóðina eru hærri en ella, sem leiðir til þess að þjóðin nýtur betur fiskveiðiauðlindarinnar með því fyrirkomulagi. Ég vil endurtaka enn og aftur að ég tel það mikinn grundvallarmisskilning að ef allur þessi fiskur færi á markað mundi það ekki hafa nein áhrif á fiskverð. Það er af og frá.

Virðulegi forseti. Ég vil taka fram að í þeirri bókun sem ég vitnaði í var ekki sagt að það yrði skilyrt að allur fiskurinn færi inn á fiskmarkaðina heldur að markaðsverðið yrði látið ráða þegar kæmi að uppgjöri við sjómenn. Hins vegar hefur verið bent á að útgerðirnar mundu þá hugsanlega setja meiri fisk á markaðina til að lækka verðið og mundu að sjálfsögðu taka virkan þátt á markaðnum. Ég hef sjálf bent á að ekkert komi í veg fyrir að til dæmis þeir sem kaupa núna fisk af íslenskum útgerðum í Bretlandi eða Þýskalandi gætu líka boðið á íslenskum markaði. Þá mundi sá peningur koma til landsins og við mundum líka skapa fleiri störf. Eins og ég skil þetta er hv. þingmaður sammála því að samkeppni skipti máli en ekki akkúrat í þessu tilviki vegna þess að hagkvæmnin við að hafa þetta allt á einni hendi skipti meira máli. En ef hagkvæmni skiptir svo miklu máli, má þá ekki jafnvel færa rök fyrir því að kannski sé ástæðulaust fyrir okkur að hafa til dæmis þetta þak á hlutdeildinni, eins og kemur fram í þessu frumvarpi og er í núverandi lögum? Er kannski ástæða til að við hvetjum til þess að fyrirtækin sameinist og við verðum kannski bara með eitt til tvö fyrirtæki sem sjái algerlega um þetta frá A til Ö? Út frá mikilvægi hagkvæmninnar mætti jafnvel færa rök fyrir því að það sé náttúrlega óskiljanlegt að þessar 320 þúsund hræður skuli almennt búa á þessu skeri.

Virðulegi forseti. Ég held að reyndar sé tiltölulega auðvelt að færa rök fyrir því að tvö til þrjú fyrirtæki væru hagkvæmasta fyrirkomulagið. En aftur á móti, út af ástæðum sem má kenna við samkeppni og fjölbreytni og því sem ég talaði um í ræðu minni áðan, rísa fyrirtæki og falla, það er náttúrulögmál. Fyrirtæki staðna og annað slíkt, og þá er betra að vera með mörg fyrirtæki. Jafnframt er líka svo að eitt stórt fyrirtæki eða tvö eða þrjú gætu komist í svokallaða einkeypisaðstöðu, þ.e. þau gætu haldið niðri verði á fiski, þau gætu haldið niðri launum og öðru slíku, þau kæmust í einkeypisaðstöðu sem er hin hliðin á einokunaraðstöðu og er þjóðhagslega óhagkvæmt og skerðir velferðina. Ég sé ekki að það sé samkeppnishamlandi að fyrirtæki sé í lóðréttri starfsemi, þ.e. í vinnslu, veiðum og sölu, síður en svo, vegna þess að ef fyrirtækin eru nægilega mörg hamlar það ekki samkeppni. Jafnframt er mikilvægt að gera sér grein fyrir því að í fiskveiðum þar sem á að innheimta fiskveiðiarðinn að fullu, þ.e. að eyða honum ekki á altari offjárfestingar, er ekki samkeppni vegna þess að það byggir á því að vissir aðilar fá einkaleyfi til að veiða. Annars fáum við útkomuna sem ég talaði um áðan með þúsund skipin. Það er ekki hægt að hafa það þannig að auðlindin sé opin fyrir öllum vegna þess að það leiðir til ólympískra fiskveiða og þá eyðist allur auðlindaarðurinn og ekkert verður eftir til að skattleggja og þá er ekkert eftir 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Tryggva Herbertssyni fyrir ágætan hagfræðilegan fyrirlestur og yfirferð um sjávarútveginn og hagkvæmni í rekstri þar. Ég er sammála honum að auðvitað er mikilvægt að haldið sé utan um fiskveiðar og vinnslu á hagkvæmasta máta sem mögulegt er fyrir þjóðarbúið. Það hlýtur auðvitað að skipta máli fyrir okkur öll. Færa má margar sönnur fyrir því að með því að draga úr þeim óhefta sóknarþunga sem var hér í fiskimiðin og kvótasetja veiðarnar með þeim hætti sem gert var hafi menn náð fram margvíslegri hagræðingu. Spurningin snýst hins vegar auðvitað um það hvert þessi hagræðing hafi skilað sér. Hún hefur skilað sér í uppbyggingu, í nútímatækni og þróun í sjávarútvegi sannarlega. Hún hefur skilað sér í betri kjörum til þeirra sem vinna í sjávarútveginum en við sjáum það líka að arðurinn sem hefur skilað sér inn í sjávarútveginn, talinn í auðlindarentu upp á tugi milljarða króna - lykilumræðan snýst um þann þátt málsins. Ég gat ekki skilið hv. þingmann áðan öðruvísi en svo að hann legði málið þannig upp að sjómenn væru að fá tvo fimmtu eða 40% af auðlindarentunni. Mér þykja þessar tölur með ólíkindum ef menn gefa sér að það sem standi út af í auðlindarentu séu um 60 milljarðar fyrir nýliðið ár. Þá er væntanlega búið að taka tillit til útgerðarkostnaðar, launa og annarra þátta. Ég spyr hv. þingmann: Hvað var þá að skila sér í milljarðatölum til sjómanna miðað við þær forsendur sem hann lagði upp með?

Virðulegi forseti. Ræða mín snerist nákvæmlega um þann misskilning sem kemur fram í orðum þingmannsins. 60 milljarðarnir sem um er talað eru ekki auðlindarenta. Þeir eru ekki umframhagnaður eða annað slíkt, ekki hagnaður eins og hæstv. forsætisráðherra hefur talað um, ekki umframhagnaður eins og hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar hefur talað um. 60 milljarðarnir eru framlegðin í útgerð, EBITDA, þ.e. eftir að búið er að borga launin, olíuna og veiðarfærin þarf að borga fjármagnskostnaðinn, afskriftirnar, hagnaðinn og annað slíkt og í það fer EBITDAn. Síðan er eitthvað sem við getum kallað eðlilegan hagnað eða hagnað sem við sjáum, við gætum sagt 10% af greininni sem gætu verið einir 10 milljarðar. Það sem er umfram það gæti verið endurspeglun á þeim umframhagnaði eða auðlindarentu sem fellur í skaut útgerðarinnar. Það gætu verið um 15–20 milljarðar núna þegar aldrei hefur gengið betur. En ef upphæðin er 15 milljarðar eru 10 milljarðar farnir til sjómanna í auðlindarentu, nákvæmlega eins og ég rakti áðan. Hv. þingmaður getur lesið í greinargerð sem fylgir frumvarpinu að það er óumdeilt að auðlindarentan vegna hlutaskiptakerfisins fellur sjómönnunum líka í skaut. Þess vegna sjáum við skipstjóra á uppsjávarskipunum með 50 og 60 millj. kr. í laun á síðasta ári, og hásetahlut upp á 25 milljónir. Það er 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svörin. Ég held að ástæða sé til að ræða þessar tölur og átta sig betur á þeim. Ég get ekki séð að þær breytingar á því kerfi sem lagðar er fram með þessu kvótafrumvarpi hafi nokkur áhrif á það til mynda hver hlutur og staða sjómanna ætti að vera í þessu máli. En spurningin snýst auðvitað um það hvað sé eðlilegt og réttlátt að renni til samfélagsins af þeirri stórmiklu framlegð af fiskveiðum, útgerð og vinnslu sem við sjáum tölur um í dag. Mér fannst dálítið athyglisvert koma fram í ræðu hv. þingmanns áðan, en hann talaði á þeim nótum að afraksturinn af leigupottunum sem yrðu á hendi hins opinbera í staðinn fyrir að kvótaeigendur hefðu þá á sinni hendi væri peningar sem rynnu í gin ljónsins, sem væri bara eitt það versta sem menn gætu hugsað sér. Í hvaða gin hafa þær runnið hingað til, þær leigugreiðslur sem menn hafa þurft sem leiguliðar að greiða fyrir kvótann? Skiluðu þær sér til samfélagsins með þeim hætti sem þær mundu gera ef þetta væri á samfélagslegri hendi og við fengjum arðinn til að reka sjúkrahús, skóla og þjónustu sem okkur veitir ekkert af að hafa tekjur til?

Virðulegi forseti. Punkturinn hjá mér, hv. þingmaður, var að þetta fé er notað til að byggja upp atvinnu. Tökum til dæmis Granda sem hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar talaði um í dag. Hann reiknaði út að nettóhagnaðurinn þar væri um 4,2 milljarðar eftir að búið væri að borga veiðileyfagjaldið og tekjuskattinn. Á Þórshöfn var Grandi að byggja núna upp fullkomið frystihús fyrir uppsjávarfisk, makríl, síld og loðnu, fyrir 6 milljarða. Á Vopnafirði er sama saga. Vinnslustöðin í Vestmannaeyjum hafði tilkynnt að hún mundi byggja fullkomið frystihús fyrir uppsjávartegundir til að auka aflaverðmætið, auka gjaldeyristekjurnar og annað slíkt. Í gær sagði forstjóri Vinnslustöðvarinnar: Með þessu frumvarpi slæ ég þessar framkvæmdir af. Hv. þingmaður. Það hefði kannski verið nær að setja þetta inn í SpKef. Það hefði kannski verið nær að setja þetta í stjórnlagafrumvarp, það hefði kannski verið nær að setja þetta í þau ruglverkefni sem ríkisstjórnin er að leika sér með, það hefði kannski verið nær. Við hefðum þá getað étið það á næsta ári.

Frú forseti. Við ræðum frumvarp til laga um stjórn fiskveiða. Því miður erum við ekki að ræða hliðarmálið sem er veiðigjaldið. Það hefði verið eðlilegt að ræða þau tvö mál saman því að þau hanga töluvert mikið saman og nokkrir hv. þingmenn hafa rætt það í þessum stól. Það hefði verið eðlilegt að ræða þessi tvö mál saman og hafa þá tvöfaldan ræðutíma því að hann er allt of stuttur. Lítum á sögu útgerðar á Íslandi. Ég man þá tíð að hér voru bæjarútgerðir, t.d. í Hafnarfirði og Reykjavík, þær voru alltaf á hausnum, ekki myndarfyrirtæki, gekk illa. Svo má segja að í gegnum gengið hafi í raun verið um ríkisútgerð að ræða. Aftur og aftur þurfti að redda útgerðinni, koma skipunum úr höfn, af því að það var allt stopp og þá var gengið fellt. Þá var tekinn upp bátagjaldeyrir og ég veit ekki hvað og hvað þannig að í raun var um eitt heljarinnar ríkisútgerðarfyrirtæki að ræða. Ég óttast að það frumvarp sem við ræðum hér, frú forseti, sé einmitt það, að við séum að stefna í ríkisútgerðarfyrirtæki. Ég kem betur inn á það á eftir. Það er yfirleitt viðurkennt af flestum, og það er tiltölulega auðvelt að sanna það, að eftir því sem framsalið er frjálsara, þeim mun meiri arðsemi er í útgerðinni. Ef tveir útgerðarmenn eiga tvö skip en hægt er að veiða sama afla með einu skipi og einni áhöfn er það hægt með algerlega frjálsu framsali. En eftir því sem framsalið er takmarkaðra, þeim mun óarðbærari verður útgerðin. Það má vel vera að það verði fullt af sjómönnum, fullt af bátum og mikil aðgerð úti um allan bæ. Ég hef áður nefnt það, frú forseti, að ef við mundum til dæmis banna bændum að heyja með sláttuvélum og þeir ættu að heyja með orfi og ljá þá yrði heljarinnar fjör í sveitunum. Það er ekki spurning. Það yrði fullt af fólki úti á túnum að heyja með orfi og ljá. Það þekkir bóndinn sem er hér áheyrandi, hann mundi örugglega átta sig á því að það yrði mikið líf. En það yrði óskaplega dýrt gras. Ég er hræddur um að landbúnaðurinn yrði ekki mjög arðbær, hann yrði eiginlega mjög óarðbær við slíka aðgerð. Hv. þm. Jón Bjarnason, fyrrverandi sjávarútvegsráðherra, sagði hér gullkorn og það gladdi mig alveg óskaplega. Hann sagði: Ríkissjóður er óseðjandi. Þetta er eitthvað sem þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa löngum vitað og margir þingmenn Framsóknarflokksins líka og sumir hægri sinnaðir kratar í þingflokki Samfylkingar en mjög fáir í Vinstri grænum. En það er nefnilega að mínu mati allt að því staðreynd að ríkissjóður er óseðjandi. Þegar ríkissjóður lendir í þeirri stöðu að geta í fyrsta lagi takmarkað framsalið eins og hér er gert ráð fyrir og þess utan lagt á gjöld bara eftir þörfum þá mun hann leggja á gjöld eftir þörfum þangað til útgerðin er komin í þá stöðu sem við upplifðum einu sinni með bæjarútgerðum, gengisfellingum og öllu þessu. Þá mun umræðan ekki snúast um það hvað útgerðin græðir óskaplega mikið og hvort það sé mikið vandamál hvað hún græðir mikið heldur mun umræðan snúast um það hvernig við komum skipunum úr höfn í næstu viku; það er nefnilega eitthvað sem ég þekki. Ég var mjög ánægður með það sem hæstv. ráðherra sagði. Hún talaði reyndar um sameign en í frumvarpinu stendur eign. Ég er dálítið upptekinn af því hver á þessa eign eða þessa veiðiheimild. Hún sagði að ríkið væri ráðsmaður þjóðarinnar. Það finnst mér vera dálítið snjöll hugsun, ekki eigandi heldur ráðsmaður. En stundum verða ráðsmennirnir ansi heimaríkir og fara að stjórna ansi miklu, sérstaklega þegar eigandinn er hvergi nærri og þjóðin er bara ekki nærri þessari eign sinni. En ég er hrifinn af þessu og ég hugga mig við það að handritin séu ekki allt í einu orðin eign ríkisins og Þingvellir o.s.frv., það er þá þjóðin sem á þetta. Mikil breyting er orðin á viðhorfi útgerðarmanna, t.d. míns flokks. Nú eru menn farnir að tala um veiðiheimildirnar og kvótann sem eign ríkisins bara eins og það sé sjálfsagður hlutur. Fyrir fimm eða tíu árum hefðu menn tekið andköf hér ef einhver hefði sagt það og útgerðarmenn hefðu líka tekið andköf þannig að þetta er að breytast, þessi afstaða til kvótans. En ég er ekki viss um að það sé gott. Þetta er nefnilega að breytast í það að ríkið, ráðsmaðurinn og þjóðin eru orðin eitt og það er ríkið sem stjórnar þessu og þetta breytist hægt og rólega yfir í það að vera ríkisapparat. Svo að ég fari í gegnum nokkur efnisleg atriði í þessu þá er verið að búa til tvo flokka. Flokkur 1 sem er einkaeign á kvóta, tímabundin einkaeign eða tímabundinn ráðstöfunarréttur í 20 ár að hámarki, styttist í 15 ár og síðan alltaf framlengt um eitt ár, þannig að menn búa við tiltölulega gott öryggi þangað til hinn óseðjandi ríkissjóður þarf meira, þá mun hann taka meira af því, það mun gerast, freistingin er svo mikil. Við endum með því að hafa pott 2 sem yfirgnæfandi því að það er hinn opinberi kvóti sem stjórnmálamenn geta gefið í strandbyggðir og keypt sér atkvæði fyrir. Þeir geta gefið það í sveitarfélög, þeir sem eru úr sveitarfélagi eins og Ísafirði eða hvað það nú er, og orðið vinsælir á þeim stað og ekki að sama skapi óvinsælir annars staðar. Það mun verða þróunin að flokkur 2 mun vaxa á hverju ári og flokkur 1 mun minnka og þetta endar með því að verða eitt ríkisbatterí. Það sem er kannski verst í þessu eru framsalstakmarkanirnar. Í 12. gr. stendur að við hvert framsal hverfi 3% sem þýðir að menn fara ekki að skiptast dagsdaglega á kvótum vegna þess að í hvert skipti tapa þeir einhverju, 3%, og þetta er verulegur hemill á frjálst framsal sem þýðir, eins og ég sagði áðan, minni arðsemi. En mesti hemillinn á framsal er byggðatakmörkunin því að það má ekki framselja nema 20% úr ákveðinni byggð eða sveitarfélagi eða byggðarlagi, sveitarfélagi eða landshluta, eins og það er kallað hér, og það virðist vera valkvætt fyrir ráðherrann. Þarna eiga alltaf að vera 80%, það má ekki fara burt. Og ef það skyldi fara burt þá er ríkissjóður skyldaður til að kaupa það. Hann á að selja það aftur inn í viðkomandi sveitarfélag, byggðarlag eða landshluta, reyndar veit ég ekki á hvaða verði. Ég geri þá ráð fyrir að það verði töluvert lægra verð en það var keypt á. Ríkissjóður er því farinn að tapa þarna og ég ætla einmitt að spyrja hæstv. ráðherra að því: Á hvaða verði er í 4. mgr. 13. gr. gert ráð fyrir að ríkið selji kvóta sinn sem það hefur eignast með því að ganga inn í samning sem gerður var umfram 20% út úr viðkomandi sveitarfélagi eða landshluta? Þetta er alveg gífurlegur hemill á framsal. Nú er það þannig að um allan heim er eðlileg þróun á byggðum, byggðir eru að þróast. Borgir rísa, borgum hnignar, landsvæði þrífast, landsvæðum hnignar o.s.frv. Siglufjörður var einu sinni mjög blómlegur staður, svo hnignaði Siglufirði vegna þess að ákveðnar breytingar urðu í atvinnumálum, í samgöngumálum, í nálægð við miðin o.s.frv. Þetta er eðlileg þróun. Og það getur verið mjög varasamt og hættulegt að nota fiskveiðistjórnarkerfið til að skekkja þá eðlilegu þróun. En það er það sem menn eru að gera. Ef menn ætla að bjarga einhverju byggðarlagi er mun eðlilegra að bjóða því byggðarlagi aðstoð í hvaða atvinnugrein sem er, ferðaþjónustu, landbúnaði, sjávarútvegi, tölvumyndagerð eða eitthvað slíkt, en ekki að skilyrða það við sjávarútveginn einan. Það er það sem menn eru að gera og þessir styrkir koma hvergi fram af því að þeir eru duldir. Þetta eru duldir styrkir, þeir felast í takmörkunum. Eins og hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson kom svo vel inn á mun þetta fjölga sjómönnum, fjölga bátum og minnka arðsemina. Og hver skyldi tapa á því, frú forseti? Einmitt þjóðin því að þetta er undirstöðuatvinnugrein og þjóðin stendur og fellur með arðsemi þessarar atvinnugreinar. Við erum reyndar með tvær aðrar sem eru áliðnaðurinn, sem hefur sem betur fer blómstrað mikið, og svo ferðaþjónustan sem blómstrar líka vegna lágs gengis krónunnar. Það er því mjög hættulegt að veita dulda styrki sem enginn sér hvað eru háir. Svo er talað um kvótaþing, það er náttúrlega eitt sovétfyrirbærið, þau eru nokkuð mörg. Þetta er bara þannig kerfi sem verið er að byggja upp. Þetta er ríkisútgerð - ohf. ætti það að heita. Ég held að ég hafi ekki fleiri spurningar um þetta frumvarp en mig langar til að bera það saman við frumvarp sem ég hef flutt um að dreifa kvótanum eða aflahlutdeildunum á íbúa landsins. Það er að mínu mati miklu nær þeirri markaðshugsun sem ég er að hugsa um. Þar er framsalið nefnilega algerlega frjálst og þó að aflahlutdeild núverandi kvótahafa sé takmörkuð og skert um 2,5% á ári, eða afskrifað niður í núll á 40 árum, hygg ég að með því að hafa framsalið algerlega frjálst og með því að skilgreina þetta sem eign viðkomandi aðila sé það miklu meira virði en það sem við erum að tala um hér. Útgerðarmenn mundu græða á því að hafa það kerfi jafnvel þótt það sé skert. En hvað kemur í staðinn? Aflahlutdeildunum er dreift á alla íbúa landsins. Í mínum huga er ekki hægt að komast nær því að kalla þetta þjóðareign því að hvað er þjóð annað en íbúar landsins? Ég gekk meira að segja svo langt að skilgreina íbúa landsins, það er fólk sem hefur búið hér í fimm ár og verið skattskylt í fimm ár, ekki endilega borgað skatt. Útlendingur sem flytur til Íslands, eftir fimm ár tekur hann þátt í pottinum. Ég gerði líka ráð fyrir því að börn þeirra sem eru íbúar landsins, þ.e. þeirra sem hafa borgað skatt í fimm ár eða verið skattskyldir í fimm ár, hvort sem þeir borga skatt eða ekki, teldust líka íbúar. Hjón með tvö börn fengju því fjórfaldan part. Þetta finnst mér vera bæði mjög félagslegt og mjög sanngjarnt. Það skemmtilega við þessa hugsun er það að útgerðarmenn mundu jafnvel græða, eign þeirra yrði jafnvel verðmætari eftir þessa breytingu þrátt fyrir að það sé skert vegna alls þess óöryggis sem þeir hafa búið við síðustu 20–30 ár, en vissir flokkar hjá Alþingi hafa haft það að stefnumarki að taka af þeim eignina bótalaust. Þegar menn búa við slíkt óöryggi ár eftir ár þá vex arðsemiskrafan til greinarinnar, menn hætta að fjárfesta o.s.frv. Ég er alveg viss um að ef mitt frumvarp yrði samþykkt í dag mundu fjárfestingar byrja á fullu í útgerðinni á morgun. Þjóðin yrði mjög ánægð með eignarhaldið á kvótanum af því að hún fengi kvótann. Hver einasti maður fengi sín 23 kíló sem hann mætti veiða í 40 ár á hverju einasta ári, aftur og aftur um alla framtíð. Þá færu nefnilega saman hagsmunir útgerðar og hagsmunir Jóns og Gunnu, hins venjulega Íslendings, sem ég kalla þjóð. Ég er mjög mikið á móti því, eins og segir í frumvarpinu og eins og margir halda, að hæstv. sjávarútvegsráðherra sé sama og þjóðin. En þannig lítur það út fyrir mér. Hæstv. sjávarútvegsráðherra er í þessu frumvarpi þjóðin. Hann segir ekki: Ég er ríkið. Hann segir: Ég er þjóðin. Mér finnst frumvarpið allt bera þess merki að við séum að stefna í eina allsherjarríkisútgerð, ekki bæjarútgerð heldur stóra ríkisútgerð, þar sem ríkið ákveður veiðileyfagjaldið eftir þörfum. Og eins og hv. þm. Jón Bjarnason sagði þá er ríkissjóður óseðjandi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir áhugaverða ræðu. Ég get tekið undir með honum í því að sú fyrningarleið sem hann hefur lagt fram í frumvarpi sínu er um margt mjög forvitnileg. Hver veit nema sá tími komi að slík hugmynd eigi upp á pallborðið og verði hluti af þeirri lausn sem menn búa við til framtíðar? Við erum með frumvarp í höndunum sem er ætlað að svara ákveðnum kröfum og ætlað að svara meðal annars því sem við getum kallað einhverja afdrifaríkustu lagasniðgöngu Íslandssögunnar. Það er sú staðreynd að við höfum um áratugaskeið verið með í lögum um stjórn fiskveiða ákvæði um sameign þjóðarinnar á fiskveiðiauðlindinni en menn hafa í raun og veru litið fram hjá lykilákvæði laganna varðandi skiptinguna á auðlindaarðinum af þessari mikilvægustu auðlind þjóðarinnar í sögulegu samhengi. Það er kannski það mikilvægasta í frumvarpinu að loksins eftir öll þessi ár er þjóðin að fá sanngjarnan hlut af auðlindaarðinum eða auðlindarentunni. En um þetta eru deildar meiningar eins og eðlilegt er. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Hvaða leiðir sér hann til að ná betri sátt á milli manna? Nú sjáum við það að hverjum þykir sinn fugl fagur og ýmsar skoðanir eru á því frumvarpi sem hér er til umræðu, eins og reyndar öllum frumvörpum um breytingar á stjórn fiskveiða síðustu árin. 70% þjóðarinnar á góðæristímanum voru óánægð með þetta kerfi. En hver er leiðin til að ná mönnum saman, bæði í þingsalnum og annars staðar, um kerfi sem er sanngjarnt og viðurkennir einmitt sameign þjóðarinnar á auðlindinni?

Frú forseti. Þessu er auðsvarað. Ég hef bara eina lausn - ég hef ekki séð aðrar, það getur verið að til séu aðrar - og það er sú lausn sem felst í frumvarpi mínu. Það er mjög einfalt, þar fær þjóðin sín kíló, hver einasti íbúi. Hann má veiða það kíló ef hann vill og hann má sleppa því að veiða það ef hann vill. Hann er frjáls maður. Þetta er einstaklingshyggja af hæstu gráðu. Hann má selja það, hann má veðsetja það, hann má arfleiða það, hann má gefa það og hann má sleppa því að veiða það. Þetta er lausnin, álít ég. Mér finnst nefnilega að hugtakið sameign þjóðar á fiskveiðiauðlind - það er tvennt eða þrennt eiginlega sem er óljóst. Hvað er sameign þjóðar, hvers lags fyrirbæri er það eiginlega? Getur þjóðin farið að veiða? Nei. Getur hún veitt einn þorsk? Nei. Sameignin er algerlega óljós. Og hvað er fiskveiðiauðlind eiginlega? Það verður ekki auðlind fyrr en farið er að takmarka í hana. Hún varð ekki auðlind fyrr en aðgangur var takmarkaður að fiskveiðunum, þá varð hún auðlind. Áður gat hver og einn veitt og það var bara veitt og veitt og það stefndi í að menn kláruðu auðlindina, þeir mundu klára alla fiskveiðistofnana. Með takmörkuninni sem ríkið stóð fyrir mynduðust verðmæti. Þá fyrst mynduðust verðmæti og það eru þau verðmæti sem menn eru að rífast um, þ.e. eignarhaldið númer eitt, tvö og þrjú. Ekki framsalið endilega því framsalið er afleiðing af deilunum um eignarhaldið. Um leið og eignarhaldið liggur fyrir er hægt að hafa framsalið algerlega frjálst. Ég geri ráð fyrir að framsalið sé algerlega óbundið bátum, útgerð eða öðru. Menn eiga bara ákveðna hlutdeild í aflahlutdeild þjóðarinnar í heild sinni. Ég sé ekki nema eina lausn á þessu. Það getur vel verið að þær séu fleiri en ég hef ekki séð þær enn þá.

Virðulegi forseti. Við ræðum hvað þjóðareign er og ég held að þingmaðurinn hafi að einhverju leyti svarað því sjálfur í ræðu sinni þegar hann ræddi einmitt um Þingvelli. Það er ágætt að hafa lögin um Þingvelli frá 1928 aðeins í bakheilanum þegar við ræðum þetta en það er einmitt það viðmið sem stjórnlagaráðið hefur til grundvallar í því frumvarpi sem við höfum verið að ræða, ræddum í gær og ræðum aftur væntanlega á morgun, þ.e. að þjóðareign sé eign sem ekki má selja eða veðsetja. Ríkið er síðan einhvers konar vörsluaðili fyrir þá eign og þarf að hafa það boðorð í heiðri að selja ekki eignina eða veðsetja. Mig langar að spyrja hv. þingmann um þann afrakstur sem setið hefur eftir hjá vörslumanninum, hjá ríkinu, af þjóðareigninni á liðnum árum. Nú hefur auðlindarentan farið vaxandi í sjávarútveginum á undanförnum árum. Samkvæmt greinargerð frumvarpsins var hún rúmir 20 milljarðar á fiskveiðiárinu 2009/2010, rúmir 20 milljarðar 2008/2009 og lítillega lægri á árunum þar á undan. En það sem er athyglisvert er að veiðigjaldið á því tímabili var einungis á bilinu 1–3%, í raun og veru hverfandi og fór niður í 440 milljónir fiskveiðiárið 2006/2007, sama fjárhæð fiskveiðiárið 2007/2008 og síðan niður í 126 milljónir fiskveiðiárið 2008/2009. Hvert er að mati hv. þingmanns eðlilegt hlutfall af auðlindarentunni sem ætti að sitja eftir hjá þjóðinni þannig að við náum sátt um þessa lykilatvinnugrein þjóðarinnar?

Frú forseti. Í Sovétríkjunum sátu menn gjarnan og skipulögðu atvinnulífið alveg út í hörgul við grænu borðin í skrifstofunum og sögðu: Þarna á að byggja verksmiðju, þarna á að rækta korn o.s.frv., en höfðu ekki hundsvit á hlutunum. Við á Vesturlöndum notum markaðinn og hugmynd mín gengur einmitt út á markaðinn. Hver einasti Íslendingur, hver einasti íbúi mundi reyna að selja aflahlutdeild sína á markaði og á móti stæðu einhverjir útgerðarmenn, bæði þeir sem eru starfandi í dag og þeir sem ætla að verða útgerðarmenn. Þar mundi rentan myndast. Sá útgerðarmaður sem veiðir ódýrast og selur dýrast getur borgað mest til Jóns og Gunnu sem eiga veiðiréttinn. Þarna mundi markaðurinn ákveða auðlindarentuna. Og það er svo skemmtilegt, frú forseti, að ég gerði ráð fyrir að þetta yrði um 21 kíló og að hvert kíló mundi seljast á 2.500 kr. og það eru einmitt 17 milljarðar miðað við núverandi stöðu útgerðarinnar. Ég reikna með að það líði ekki nema svona þrjú til fjögur ár og þá verði arðsemiskrafan farin að bíta þvílíkt í útgerðinni og samkeppnin orðin svo mikil að þetta gjald mundi hækka upp í sennilega 25–30 milljarða vegna þess að útgerðin yrði arðbærari með því að framsalið yrði algerlega frjálst. Þarna er verið að nota lögmál hagfræðinnar til að ná fram eins miklum arði úr þjóðareigninni og hægt er. Þjóðina mundi aldeilis muna um 17 eða 20 milljarða til heimilisbrúks.

Forseti. Fyrst örstutt um þá umræðu sem hv. þingmaður nefndi einmitt um eignarhugtakið og það hugtak sem ég notaði um vörslumann, þ.e. ríkið sem vörslumann eignar þjóðarinnar. Þessu lýsti ég ágætlega áðan en mér finnst ágætt að nefna líka tilvitnun í greinargerð með frumvarpinu til Þorgeirs Örlygssonar sem setti fyrir rúmum áratug fram þá túlkun að með setningu laga og nýtingu þeirrar auðlindar sem fiskstofnar í kringum landið eru, komi, með leyfi forseta, „ríkisvaldið fram sem vörslumaður þeirra hagsmuna, sem íslenskir ríkisborgarar eiga í hafalmenningum við landið“. Með slíkri lagasetningu sé, með leyfi forseta, „ríkisvaldið fyrst og fremst að leitast við að gegna þeirri skyldu sinni að reyna að tryggja, að nýting auðlindarinnar komi þjóðarheildinni sem mest til góða“. Þetta held ég að sé mjög skýr framsetning þegar við horfum á það hvernig við viljum skilgreina þjóðareign og hlutverk ríkisins í henni. En svo kann að vera að fólk hafi ólíkar hugmyndir um hvert hlutverk ríkisins verði svo í raun. Það mun ég ekki ræða hér. Ég vil gjarnan svara því sem hv. þingmaður spurði sérstaklega eftir í 13. gr. frumvarpsins um forgangsrétt að aflahlutdeild. Ég vil minna á að þetta eru ekki skyldukaup. Þetta er heimild handa ríkinu, þannig að ríkið geti nýtt sér forkaupsrétt. Ef flutningur skipa fer yfir 20% aflaheimilda í þorskígildum talið frá viðkomandi byggðarlagi eða sveitarfélagi er ráðherra heimilt að neyta forkaupsréttar. Slík heimild er til staðar í gildandi lögum hjá viðkomandi sveitarfélagi en hefur mjög sjaldan verið nýtt. Ég minni á að þetta er hugsað í raun og veru sem undanþága ef ástandið er metið af slíkum alvarleika að til þess þurfi að koma. Ég vísa til þess að þetta eru ekki einhver skylduákvæði sem endilega þurfi að nýta heldur heimildarákvæði.

Frú forseti. Það er vel þekkt að þegar ríkisvaldið hefur heimild til einhvers sem gagnast hluta af borgurunum, t.d. einu sveitarfélagi, þá kemur krafa um að sú heimild verði nýtt. Til dæmis þegar Guðbjörg sigldi frá Ísafirði til Akureyrar með kvótann hefðu menn hugsanlega og mjög sennilega beitt þessu ákvæði, að skylda ríkissjóð til að kaupa hluta af þeim kvóta og selja hann svo aftur inn á Ísafjörð. Þetta er akkúrat dæmi um það. Þrýstingurinn á stjórnvöld, þrýstingur þingmanna Ísafjarðar yrði mjög sterkur að gera slíkt, og það er einmitt það sem ég er að tala um. Hér talaði hæstv. ráðherra um vörslumenn þjóðarinnar, mjög fagurt og göfugt og allt það. En svo komum við að raunveruleikanum. Ríkið er ekki það sama og þjóðin. Ríkið hegðar sér alltaf eins og lögpersóna, ríkið er að taka á sig skuldbindingar í stórum stíl og alveg sérstaklega undanfarið utan laga og reglu án þess að íbúarnir séu spurðir, eða þjóðin. Ég nefni SpKef og mörg fleiri dæmi. Það er fögur heimssýn að ríkið sé sama og þjóðin og ríkið muni alltaf hegða sér til hagsbóta fyrir þjóðina. Það er alls ekki þannig, því miður, og það sáum við í Sovétríkjunum þar sem ríkið var allt í öllu og átti að gæta hagsmuna þjóðarinnar og var fulltrúi þjóðarinnar, alveg örugglega. Það gekk bara ekki vel. Ríkið fór ekkert endilega eftir þeirri fögru heimssýn sem menn höfðu byggt upp.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um stjórn fiskveiða. Ég man nú þá tíð, og var kannski ekki mikið gaman á ferðinni, þegar mikil umræða var um sjávarútvegsmál og flest sem sneri að stjórnmálum snerist um sjávarútvegsmál. Aðallega voru menn að ræða hversu illa gekk í sjávarútveginum og að útgerðin væri á hausnum. Eins og hér hefur verið rætt, og hv. þm. Pétur H. Blöndal vísaði til, var gripið til gengisfellinga, settir voru upp sjóðir og ýmislegt annað gert til að bjarga sjávarútveginum. Menn tala mikið um þjóðareign núna en þeir voru ekkert að tala um þjóðareign þá, þeir voru ekkert að tala um hvernig skipta ætti arðinum í sjávarútveginum. Menn töluðu aðallega um það hvernig ætti að bjarga sjávarútveginum. Út á það gekk umræðan. Hæstv. ráðherra Katrín Jakobsdóttir er svolítið yngri en ég og ég veit ekki hvort hæstv. ráðherra man eftir þessu. En í það minnsta man ég þetta mjög vel og er auðvelt að fletta þessu upp. Það sem gerðist hins vegar, og er ágætlega rakið í skjölum og athugasemdum í tengslum við þetta frumvarp, er að þróunin varð sú að við bárum gæfu til að setja upp hagkvæmt kerfi. Það byggðist fyrst og fremst á tvennu. Annars vegar fórum við út í aflamarkskerfi og framsalið. Það gerist einfaldlega þannig að þeir aðilar sem gengur vel í útgerð geta keypt þá út sem vilja fara út, stundum af því að þeim gengur illa og stundum út af einhverju öðru. Menn geta haft ýmsar skoðanir á þessu, þeim getur fundist kerfið óréttlátt og ýmislegt annað, en þetta hefur verið hagkvæmt. Þess vegna getum við talað um framlegðina í sjávarútvegi. Menn segja kannski: Er það ekki bara alveg sjálfsagt? Er það ekki bara þannig alls staðar? Virðulegi forseti. Ég fletti því upp á netinu og mér sýnist að framlag Evrópusambandsins til sjávarútvegs sé um 200 milljarðar. Við yrðum væntanlega ein af stærstu fiskveiðiþjóðunum þar inni þannig að við erum að tala um gríðarlega fjármuni sem færu í íslenskan sjávarútveg ef við værum í sama fiskveiðistjórnarkerfi og Evrópusambandið. En Evrópusambandið lítur almennt á fiskveiðistjórnarkerfið sem tæki í byggðamálum. Við getum líka borið okkur saman við Noreg en í einfaldri útfærslu veiðir hver íslenskur sjómaður um 300 tonn á meðan sá norski veiðir um 150–200 tonn. Ef ég man rétt er fjárfestingin í norskum sjávarútvegi helmingi meiri en á Íslandi en við veiðum nokkurn veginn það sama. Það er einfaldlega vegna þess að þessar þjóðir hafa ekki haft eins hagkvæmt fiskveiðistjórnarkerfi og við Íslendingar. Stjórnarliðar koma hér og segja að það sé svo gríðarlega mikill hagnaður af þessu öllu saman að nú geti menn bara sótt í þetta nokkurn veginn endalaust. Hv. þingmaður og hæstv. fyrrverandi ráðherra Jón Bjarnason fór yfir það áðan. Hann sagði: Annars vegar er það VG sem leggur áherslu á byggðaþáttinn og hins vegar Samfylkingin sem leggur áherslu á uppboð og að sækja peninga inn í sjávarútveginn. Flokkarnir hafa að því er virðist lítið slegið af kröfum sínum og hingað eru komin tvö frumvörp sem gera í raun tvennt, að ná fram markmiðum beggja flokkanna á kostnað hagkvæmni kerfisins. Það er ekkert öðruvísi. Enginn getur haldið öðru fram og allir vita að þeir sem véluðu um þetta hafa ekki fundið endalausa uppsprettu auðs sem allir geta sótt í. Þetta er bara tal út í loftið og ég geri athugasemdir við hitt frumvarpið, um veiðigjöldin, því að það upplegg er bara móðgun við heilbrigða skynsemi. Það er algerlega fyrir neðan allar hellur. Menn tala í fullri alvöru, virðulegi forseti, um að gjaldið sé einhver hlutlaus skattur sem hafi ekki áhrif á nokkurn skapaðan hlut, hafi ekki áhrif á landsbyggðina. Þetta er náttúrlega dómadagsdella. Menn hafa farið yfir það hvað það liggur gríðarlega mikill undirbúningur að öllum þessum skjölum og hvað það er búið að fara ofsalega nákvæmlega yfir þetta allt saman. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra um hvaða áhrif þetta hafi á bankakerfið því að það er algerlega útilokað annað en að menn séu búnir að taka það út, það er útilokað annað en að hæstv. ráðherra komi hér og upplýsi þingheim um hvaða áhrif þessi frumvörp hafi á bankakerfið og þá sérstaklega Landsbankann sem er með 60% af sjávarútveginum. Hér eru lögð fram frumvörp sem munu gera það að verkum að mörg fyrirtæki munu fara á hausinn, sérstaklega þau skuldsettari. Mér sýnist líka að fjölskylduútgerðir eigi ekki möguleika. Það eru helst kannski allra stærstu útgerðirnar sem skulda lítið sem geta lifað þessi ósköp af. Það þýðir að annaðhvort fara fyrirtækin á hausinn eða bankarnir, og þá aðallega Landsbankinn sem er, eigum við ekki að segja í eigu þjóðarinnar, það er sú tíska núna, ríkisbankinn mun þurfa að afskrifa gríðarlega mikið af lánum. Hvað er þetta mikið? Ef einhver heldur, virðulegi forseti, að þetta muni lenda á kröfuhöfum er það bara tóm þvæla. Það er skýrt tekið fram í samningum við Landsbankann, og ég held meira að segja líka við Arion banka og Íslandsbanka en í það minnsta Landsbankann, að ef til koma sérstakar stjórnvaldsaðgerðir sem munu skaða bankann þá eru kröfuhafarnir stikkfrí. Þetta er klárlega slíkt mál, gengið er fram með slíkar breytingar á undirstöðuatvinnuveginum að þær munu hafa gríðarleg áhrif á efnahag félaganna og þar af leiðandi bankans. Það þýðir að öllu óbreyttu að við þurfum að greiða úr ríkissjóði til Landsbankans til að greiða kröfuhöfunum. Það er útilokað annað, eftir allan þennan tíma og jafnvel þótt tíminn hefði ekki verið svo langur, en að menn hafi skoðað þetta og kannað hvaða áhrif þetta muni hafa á bankana. Ég mun fara fram á það að hv. efnahags- og viðskiptanefnd fundi sérstaklega um þetta mál og að nefndin fái að vita hvaða áhrif þetta muni hafa á bankana. Ég fer fram á það nú þegar og mun senda sérstakt erindi um það þegar þessari ræðu er lokið. Ég veit að hæstv. ráðherra mun koma hingað í andsvar og upplýsa okkur um málið þannig að við getum tekið þennan þátt inn í umræðuna því það er fullkomlega útilokað að ræða þessi mál án þess að ræða hvaða áhrif þessi frumvörp munu hafa á efnahag bankanna og þá sérstaklega ríkisbankanna og hvernig verður komið til móts við það. Mér þótti áhugavert að heyra um aðdraganda bílslyssins svokallaða en í fyrravor stóðu hér hæstv. ráðherrar og kröfðust þess að við á þingi samþykktum á nokkrum dögum frumvarp sem hæstv. ráðherrar hafa síðan ekki viljað gangast við og kallað bílslys, hæstv. utanríkisráðherra kallaði það bílslys og lét að því liggja að þetta hefði allt verið mál hv. þm. Jóns Bjarnasonar, hæstv. fyrrverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, en nú hefur verið upplýst að svo var ekki. Hæstv. forsætisráðherra kom með beinum hætti að því og svo sannarlega þingflokkur Samfylkingarinnar. Ég veit ekki hvort ég er eini maðurinn hér sem skilur ekki hvernig í ósköpunum markmið þessara laga eiga að nást, en í e-lið 1. gr. frumvarpsins segir, með leyfi forseta, að markmið laganna sé „að sjávarútvegurinn sé arðsamur og búi við hagstætt og stöðugt rekstrarumhverfi“. Það telst ekki stöðugt rekstrarumhverfi þegar við færum svo gríðarlega miklar heimildir til ráðherra. Ég fór yfir frumvarpið og las það spjaldanna á milli og fann 55 heimildarákvæði fyrir hæstv. ráðherra bara í frumvarpinu um stjórn fiskveiða, ekki báðum frumvörpunum, en samt er ég ekki viss um að ég hafi talið allt. Þetta er allt frá heildarafla, nytjastofnum utan aflahlutdeildar, veiðum utan lögsögu, forgangsrétti að aflahlutdeildum, flutningi aflamarks, krókaaflamarksskipum, gjaldi vegna kvótaþings, viðskiptum með aflamark, sérstökum sjóðum ráðherra, strandveiðum, byggðakvóta, línuívilnun, sjóstöng, áframeldi þorsks, tegundafærslu, undirmálum, álagi á afla, skyldu til vinnslu til manneldis, vannýttu aflamarki og ýmsu fleira. Virðulegi forseti. Ég hef verið þeirrar skoðunar að við höfum fram til þessa gengið of langt í að veita heimildir til ráðherra. Ég hefði ætlað að eftir allan þennan tíma, allan þennan undirbúning, kæmu menn fram með lagafrumvarp þar sem þeir takmörkuðu valdaframsal þingsins til ráðherra. En mér sýnist ráðherra ráða hér öllu. Hann mun ráða því hver lifir og deyr. Ráðherra fær sérstakan sjóð sem hann setur einhverjar reglur um og markmiðið er að reyna að setja sem mest af aflamarki undir hæstv. ráðherra. Við erum að fara þá leið að koma gríðarlega auknum völdum til stjórnmálamanna og aðallega eins stjórnmálamanns, þess sem gegnir embætti ráðherra. Síðan á hæstv. ráðherra að finna einhverjar leiðir til að ná til dæmis þeim markmiðum að þetta megi ekki hafa áhrif á byggðarlög. Hann á bara að gera það með einhverri reglugerð. Þetta er nokkrum sinnum tekið fram í frumvarpinu nema á einum stað, þá á Hagstofan að koma fram með skilgreiningu á byggðasvæði. Hagstofan, virðulegi forseti. Það kom eins og skrattinn úr sauðarleggnum, ég veit ekki af hverju Hagstofan ætti að vinna sérstaklega í byggðamálum. Var ekki einhver stofnun í því? Ég held að hún kosti fullt af peningum og eigi sérstaklega að sinna slíkum verkefnum. Verst að ríkið á ekki lengur Bifreiðaeftirlitið, við gætum sett það í að skilgreina vaxtarsvæði. Ég segi svona, virðulegi forseti, þetta finnst mér mjög skrýtið. Stóra einstaka málið er þetta: Það er útilokað annað en að vönduð greining liggi fyrir um hvaða áhrif þetta hefur á bankakerfið og þá sérstaklega ríkisbanka. Áður en við ræðum þessi mál meira vil ég að við drögum þetta upp, fáum þetta fram. Breytingar hafa orðið í stjórnkerfinu og mér finnst leiðinlegt að vera að skamma hæstv. ráðherra sem er hér í forföllum hæstv. bankamálaráðherra meðal annars og sjávarútvegsráðherra og ráðherra yfir ýmsu öðru sem ég ætla ekki að tilgreina hér, ég hef stuttan tíma, en það er enginn annar, virðulegi forseti. Það hlýtur hver einasti maður að vera sammála því að útilokað er að ræða svona mál án þess að ræða hvaða áhrif þessi frumvörp hafa á bankana. Kröfuhafarnir láta ekki plata sig. Þeir sömdu þannig við hæstv. ríkisstjórn að ef það á að fara í svona aðgerðir sem hafa áhrif á efnahag banka, sem þær munu augljóslega gera, eru þeir stikkfrí og þá þurfa skattgreiðendur að borga. Við vitum að þetta mun hafa gríðarlega alvarlegar afleiðingar fyrir efnahag félaganna, þar af leiðandi efnahag bankanna og áður en lengra er haldið held ég að það sé afskaplega mikilvægt að hæstv. ráðherra upplýsi núna þingið og þjóðina um þær úttektir sem hafa verið gerðar um áhrif þessara frumvarpa á efnahag bankanna.

Frú forseti. Fyrst um þessa spurningu, ég lít svo á að hv. þingmaður sé ekki síður að vísa í hitt frumvarpið sem er síðar á dagskrá. Ljóst má vera að það mun hafa talsvert meiri áhrif á afkomu sjávarútvegsfyrirtækja og þar með á stöðu bankanna en þetta frumvarp sem við ræðum núna. Þau áhrif sem hér hefur verið vísað til, að skerðingarnar hafi áhrif á stöðu sjávarútvegsfyrirtækja, má telja óveruleg miðað við áhrifin sem geta orðið af veiðigjöldunum. Ég minni á að kannski er eðlilegra að þessi umræða eigi sér stað þegar við ræðum frumvarpið um veiðigjöld. Þessu frumvarpi fylgir úttekt eftir Daða Má Kristófersson um áhrif frumvarpsins á útgerðarfyrirtæki. Þar er ekki sérstaklega farið út í stöðu bankanna en ég á von á því að hæstv. sjávarútvegsráðherra, eða sú sem hér stendur ef svo fer að þau mál fari í umræðu meðan ég gegni fyrir hann, fari þá nánar í þau mál. Hins vegar liggur líka fyrir að það er veruleg óvissa í þessu máli. Af því að hv. þingmaður segist ekki trúa öðru en að ég geti varpað ljósi á þetta allt saman ætla ég að segja að ég get það ekki. Það er til að mynda mikil óvissa um skuldastöðu sjávarútvegsfyrirtækja eftir síðari gengislánadóminn svo dæmi sé tekið þannig að óvissan um stöðuna núna er umtalsverð. Við höfum hins vegar talsvert af gögnum sem ég held að sé rétt að við ræðum þegar við ræðum frumvarpið um veiðigjöldin. Ég tek undir með hv. þingmanni að það er eðlilegt að bæði hv. atvinnuveganefnd og efnahags- og viðskiptanefnd fari yfir þessi mál því að allt skiptir þetta máli. Hv. þingmaður nefndi heimildir til handa ráðherra. Sú gagnrýni kom á síðasta sjávarútvegsfrumvarp að þar hefði ráðherra of rúmar heimildir til reglugerðarsetningar og hér eru talsvert afmarkaðri reglugerðarheimildir en í því frumvarpi. Ég minni á að þegar kemur að meðferð og ráðstöfun aflaheimilda til flokks 2 sem hv. þingmaður nefndi áðan er í frumvarpinu gert ráð fyrir að ráðherra leggi ekki aðeins fram skýrslu um meðferð og ráðstöfun aflaheimilda heldur þingsályktunartillögu um hlutfallslega skiptingu aflamarks þannig að þingið mun að sjálfsögðu 

Virðulegi forseti. Þetta er það eina sem ég fann þar sem ráðherra þyrfti að ræða við þjóðkjörna fulltrúa um það hvernig hann á að útdeila gríðarlegum verðmætum. Ég taldi ekki upp þessi 55 skipti þar sem hann þarf að fara í þessa þingsályktunartillögu. Þetta er útdeiling verðmæta. Grunnhugsunin er að einhver hættir í útgerð eða einhver breyting verður á henni og þá á að vísa þessu aftur inn á sama svæði sem er ekki skilgreint. Á einum stað á Hagstofan að skilgreina svæði. Gefum okkur að það væri tiltölulega einfalt, að það væri á Akureyri og menn ætluðu að halda því á Akureyri - ef menn halda að það sé einfalt að deila því með einhverjum reglum á þá útgerðaraðila sem þar eru er það fullkominn misskilningur. Það er örugglega ekki einfalt og verður ekki óumdeilt en við erum að færa gríðarleg völd til framkvæmdarvaldsins. Virðulegi forseti. Þetta veldur mér miklu meiru en vonbrigðum. Ég er ekki að skamma hæstv. ráðherra svo ég segi það aftur en hér er verið að upplýsa að það er ekki búið að gera úttekt á því sem snýr að bankakerfinu. Menn koma í fullri alvöru bísperrtir og segja: Það á bara að klára þetta. Ég held að eftir fyrstu ræðuna hafi menn hrópað: Málþóf. Þegar einn stjórnarandstæðingur var búinn að halda ræðu var búið að kalla að hér væri málþóf. Það liggur svo á að keyra þetta í gegn en það er ekki búið að gera úttekt á bönkunum. Hæstv. ráðherra minnti á það, ég var ekki alveg búinn að gleyma því en ég ætlaði ekki að fara í það, að það var ekkert undirbúið fyrir gengislánadóminn. Látum það eiga sig en hér erum við að tala um grundvallarbreytingar. Það er vitað að kröfuhafarnir eru garanteraðir, þeir munu ekki bera skaða. Skattgreiðendur munu bera skaða ef þetta lendir illa, sem það gerir, á efnahag sjávarútvegsfyrirtækjanna og þar af leiðandi efnahag bankanna. Hér kemur hæstv. ráðherra og segir: 

Virðulegi forseti. Ég minni aftur á þá úttekt sem fylgir með þessu frumvarpi og snýr að áhrifum þess á sjávarútvegsfyrirtækin. Þar er farið yfir ýmislegt sem snýr að áhrifum á rekstur útgerðarfyrirtækja en ég ítreka það sem ég sagði áðan, stóru áhrifin felast í frumvarpi til laga um veiðigjöld sem er ekki til umræðu hér. Ég held að það sé mjög mikilvægt að við ræðum þau mál sem hv. þingmaður réttilega vekur athygli á og vill taka til umræðu í þeirri umræðu en ekki í andsvörum út af öðru frumvarpi. Ég ítreka að við skulum halda því til haga. Hv. þingmaður er vonandi búinn að fara yfir greinargerðina þar sem ýmislegt kemur fram um þessi mál en ég ítreka líka það sem ég sagði áðan, það liggur fyrir að enn er auðvitað talsverð óvissa hvað varðar stöðu bankanna, ekki bara út af þessum málum heldur líka ýmsum öðrum.

Virðulegi forseti. Ég get alveg verið ágætur stundum í pollýönnuleik, það er oft hollt fyrir sálina, en ég get ekki látið eins og það sé bara eitt frumvarp þegar það liggur alveg fyrir að það á að keyra tvö í gegn. Ég get það ekki.

Við fengum ekki að ræða þau saman. Það er …

Virðulegi forseti. Við bara getum ekki látið þannig. Ég vek athygli á því að í hv. efnahags- og viðskiptanefnd komu fulltrúar Landsbankans og sögðu frá því að Landsbankinn mundi ekki þola fyrningarleiðina, sögðu það fyrir nokkrum árum.

48% fyrirtækja á hausinn.

Það er alveg rétt að það er búið að taka það út að þetta muni setja fullt af fyrirtækjum á hausinn og það hefur verið umræða um það. Hv. þm. Jón Gunnarsson segir 48%. Hvað þýðir það? Það hefur gríðarleg áhrif á bankana, þar af leiðandi ríkisbankana. Ég veit ekki hvort búið er að skilgreina bankana sem auðlind, það getur verið, en þeir eru í það minnsta í ríkiseign. Ríkiseign er núna mjög mikið kölluð þjóðareign. Það er alveg ljóst, virðulegi forseti, að kröfuhafarnir eru búnir að sjá við ríkisstjórninni hvað þetta varðar. Þeir eru búnir að ganga þannig frá samningum að ef þetta hefur þau áhrif á efnahag Landsbankans, sem allir fullyrða sem hafa skoðað, mega skattgreiðendur borga. Þá mega og eiga skattgreiðendur að borga. Það er fullkomið ábyrgðarleysi af þessari hæstv. ríkisstjórn að koma fram með frumvarp og vera ekki búin að taka þetta mál út. Það er fullkomið ábyrgðarleysi af stjórn þingsins að ætlast til þess að við klárum þessa umræðu án þess að vita hvaða áhrif þetta hefur á ríkisbankann. Þetta eru ekki smáaurar, virðulegi forseti, þetta eru stórar upphæðir og það er alveg ljóst hvar þær lenda. Þær lenda á skattgreiðendum.

Virðulegi forseti. Í mínum huga er það ljóst að allar stórar breytingar vekja okkur til umhugsunar og eru þess valdandi að miklar umræður spinnast um þær. Ákveðnir þættir í stjórn fiskveiða hafa lengi verið umdeildir en vert er að minna á það enn og aftur að frumvarpið sem við fjöllum um er í meginatriðum byggt á niðurstöðum starfshópsins sem skipaður var í júlí 2009. Meginmarkmið frumvarpsins er sjálfbær nýting auðlindarinnar og um það tel ég að almenn sátt ríki. Sjálfbærni fiskveiða er grunnmarkmið og forsenda þess að árangur náist við að uppfylla önnur markmið laganna. Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur lengi talið mikilvægt að ráðist verði í úrbætur á núverandi fiskveiðistjórnarkerfi til að ná fram réttlátara aðgengi að nytjastofnum á Íslandsmiðum en nú er. Varanlegasta breytingin, og sú sem beinast liggur við að innleiða, er að hefja endurráðstöfun aflaheimilda og eftir atvikum að koma á annars konar afnotarétti að undangenginni innköllun aflaheimilda um leið og gætt sé jafnræðis. Virðulegi forseti. Umræður um sjávarútvegsmál hafa því miður lengi verið fastar í deilum um kvótakerfið sjálft á kostnað þess að rætt hafi verið um sóknarfæri greinarinnar til framtíðar. Með þeirri tillögu sem hér er lögð fram er lagt til að nytjastofnar á Íslandsmiðum verði lýstir sameiginleg og ævarandi eign íslensku þjóðarinnar. Með því tel ég að hluta af markmiðum okkar verði náð. Úthlutun aflaheimilda er tímabundinn afnotaréttur og myndar ekki undir neinum kringumstæðum eignarrétt eða óafturkallanlegt forræði einstakra aðila yfir heimildunum. Það hlýtur að vera meginmarkmiðið með allri auðlindanýtingu að núlifandi kynslóð deili náttúruauðlindunum í þjóðareign með óbornum kynslóðum en ráðstafi þeim ekki einungis í eigin þágu. Það kemur fram í dómi Hæstaréttar í Vatneyrarmálinu, þar sem fjallað er um heimild löggjafans til að gera breytingar á stjórn fiskveiða og þar með rétti til að veiða, eins og segir í frumvarpinu, með leyfi forseta: „… að breytt sjónarmið um ráðstöfun þeirrar sameignar íslensku þjóðarinnar sem nytjastofnar á Íslandsmiðum séu geti réttlætt breytingar. Svigrúm það sem Hæstiréttur telur að löggjafinn hafi til breytinga á lögunum tengist þannig beint þeim markmiðum sem fiskveiðistjórnarkerfinu er ætlað að stefna að.“ Í skýringum með 1. gr. laganna kemur fram sú sjálfsagða stefnumörkun að markmiðið með stjórn fiskveiða sé að nýta fiskstofnana til hagsbóta fyrir þjóðarheildina. Auk þess er það í höndum löggjafans hverju sinni að fjalla um og taka ákvörðun um hvaða skipulag teljist best henta til að nýta þá sameign okkar með hagsmuni heildarinnar að leiðarljósi. Í 3. kafla frumvarpsins kemur fram þessi áhersla á hið samfélagslega markmið fyrirkomulags stjórnar fiskveiða og bent er á að löggjafinn njóti ríkrar heimildar til að gera breytingar á lögunum án þess að það verði talið brjóta í bága við sjónarmið um vernd atvinnuréttinda samkvæmt stjórnarskránni. Við þær breytingar sem felast í þessu frumvarpi hefur verið gerð tilraun til að horfa til þeirra ólíku hagsmuna sem við auðlindina eru bundnir og þess markmiðs sem löggjafinn stefnir að. Þá hefur verið leitast við að horfa til þeirrar skyldu á grundvelli þjóðréttarsamnings sem álit mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna fól í sér fyrir íslenska ríkið. Virðulegi forseti. Með þessu frumvarpi er gerð tilraun til að leita jafnvægis þannig að hagsmunir aðila fari sem best saman. Fram kemur í greinargerðinni að ákveðin fórnarskipti séu óhjákvæmileg en engin ástæða sé til þess að líta á hagsmuni þessara aðila sem ósamrýmanlega. Ef rétt er á málum haldið ætti að geta farið saman hagkvæmni útgerðarfyrirtækja, þjóðhagslegur ávinningur og stöðugleiki atvinnusvæða þar sem löng hefð er fyrir fiskveiðum og fiskverkun. Það kemur líka fram hjá Þóroddi Bjarnasyni prófessor í greinargerð með frumvarpinu að hnignun sjávarþorpa sé margþætt ferli sem eigi sér almennar skýringar á borð við auknar kröfur um þjónustu og fjölbreyttari möguleika á ýmsum sviðum, hækkandi menntunarstig og sérhæfðara vinnuafl og sértækar skýringar á borð við aflasamdrátt, samþjöppun og breytingar í fiskvinnslu og aukinn útflutning á ferskum fiski. Hann fjallar einnig um neikvæð áhrif núverandi fiskveiðistjórnarkerfis á sjávarbyggðir sem hann segir einkum felast í staðbundnum samdrætti aflaheimilda með tilheyrandi áhrifum á vinnslu og þjónustu við sjávarútveg. Með því fiskveiðistjórnarkerfi sem við nú búum við hefur skapast óvissa um staðbundna atvinnu sem aftur hefur áhrif á fasteignamarkað, rekstur sveitarfélaga og efnahagslegar forsendur annarrar atvinnustarfsemi. Þóroddur telur að færa megi fyrir því rök að íbúar, sveitarfélög og fyrirtæki í sjávarbyggðum þurfi að hafa vissu um ákveðnar aflaheimildir að minnsta kosti 15 ár fram í tímann líkt og útgerðarfyrirtækin, eins og lagt er til í frumvarpinu. Virðulegi forseti. Stöðugleiki tiltölulega öflugra og fjölmennra atvinnusvæða, þar sem löng hefð er fyrir fiskveiðum og fiskverkun, getur auðveldlega farið saman við hagkvæmni útgerðarfyrirtækja, jafnvel þótt slík starfsemi verði lítil í einstaka byggðakjörnum um lengri eða skemmri tíma. Sóknartækifæri sjávarútvegsins liggja ekki síst í fiskvinnslu og sé horft til heildarhagsmuna íbúa á slíkum atvinnusvæðum virðist augljóst að leggja beri höfuðáherslu á eflingu öflugrar útgerðar og fiskvinnslu á svæðinu í heild, samhliða uppbyggingu á fjölbreyttari atvinnustarfsemi. Því meira sem unnið er að fiski hér á landi, þeim mun meiri atvinna skapast í byggðum landsins og heildarverðmæti eykst fyrir þjóðarbúið. Ég tel að með frumvarpinu séum við að nálgast hugmyndafræði Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs um sjálfbæra þróun sem þarf að vera ráðandi í sjávarútvegsstefnu Íslendinga og tryggja verður að fiskveiðar umhverfis landið séu sjálfbærar og í samræmi við alþjóðlegar skuldbindingar um verndun vistkerfa lífríkis og hafsbotns. Það er hægt að eyða löngum stundum í að ræða mál eins og sjávarútvegsmál Íslands. Hér hefur mikið verið sagt og stór orð látin falla en ég vona að þeir hv. þingmenn sem um málið fjalla í nefndarvinnunni fram undan dragi nú djúpt andann og ræði málefnið með jákvæðu hugarfari öllum landsmönnum til hagsbóta.

Frú forseti. Ekki er hægt að hefja umræðu um þetta mál án þess að minnast eilítið á þá staðreynd sem var til umræðu við upphaf málsins hér í dag, þá staðreynd að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra er ekki viðstaddur þessa umræðu og að auki þá staðreynd að töluvert margir fulltrúar í atvinnuveganefnd eru einnig staddir erlendis. Það kom fram við umræðuna hér í dag, þegar fyrrverandi hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra fór að fjalla um þá ágalla sem eru á því frumvarpi sem liggur fyrir, hve í raun hefur verið gefið eftir gagnvart landsbyggðinni og hinum dreifðu byggðum þegar kemur að veiðigjaldinu og öðru slíku. Þá kom það kannski best fram hver ástæðan kann að vera fyrir því að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra er ekki við þessa umræðu hér í dag. Þegar við horfum á þetta frumvarp og veiðileyfagjaldið, því að þau tvö mál eru auðvitað nátengd, þá er ekki hægt að segja annað en að um verulegan landsbyggðarskatt sé að ræða. Sú spurning kom fram í umræðunni, hjá hv. þm. Jóni Bjarnasyni, hvað það væri sem fengi ríkisstjórnina til að gefa svona eftir gagnvart landsbyggðinni. Það kom raunar annað merkilegt atriði fram sem sneri að því að samningamaður Íslands, Tómas Heiðar, hefði verið látinn hætta þegar nýr sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra tók við, en hann hefur haldið gríðarlega vel á málum sem tengjast makrílnum og eins hvalveiðum okkar Íslendinga. Maður veltir því fyrir sér hvenær komi að þeim tímapunkti að nýorðinn hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, sem leggur frumvarpið fram, hætti að gefa eftir gagnvart þjóðinni og gagnvart samstarfsflokknum. Það var gefið eftir í Evrópusambandsmálinu, það var gefið eftir í Icesave-málinu og nú er gefið eftir gagnvart landsbyggðinni í veiðileyfagjaldinu. Er verið að undirbúa eftirgjöf í hvalnum og makrílnum? Maður hlýtur að spyrja þeirra spurninga. Eins og ég kom að er hægt að segja um ramma þessa frumvarps, grunnuppbygginguna ef við segjum sem svo, að í grófum dráttum sé hægt að fella sig við hann. Það er hins vegar innihaldið og það sem er inni í þessum ramma, útfærslurnar á einstökum þáttum og einstökum liðum, sem er mjög gagnrýnisvert og að því ætla ég að koma hér í máli mínu. Það hefur komið fram í umræðunni að svokallaður pottur 2, sem gert er ráð fyrir að 30 þús. tonnum verði úthlutað í, eigi að skiptast í þrjá potta. Það er kvótaþing sem um helmingurinn fer í, strandveiðar 25% og línuívilnanir og byggðakvóti önnur 25%. Með því að stíga þetta skref er til að mynda verið að minnka byggðakvóta úr 6 þús. tonnum niður í 3.100 tonn og setja inn í þetta kvótaþing. Þarna er verið að stíga skref í áttina frá byggðaaðgerðum yfir í þennan leigumarkað. Þetta er mjög gagnrýnisvert og það liggur alveg ljóst fyrir að þetta er ekki til þess fallið að efla byggð í landinu þrátt fyrir að ríkisstjórnin tali um það í markmiðsgrein frumvarpsins og menn tali um það á tyllidögum - það kom fram hjá hv. þm. Helga Hjörvar í dag - að einn megintilgangur frumvarpsins væri að efla byggð í landinu. Maður veltir fyrir sér af hverju við erum að horfa upp á það að til að mynda í útfærslunni á þessum lið sé í raun verið að draga úr styrk hinna dreifðu byggða hvað þetta snertir. Í ofanálag er breyting í stefnu frá því sem var í þeim frumvörpum og vinnuplöggum sem voru í gangi hjá fyrrverandi hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og varðar það hvernig veiðileyfagjaldið á að skiptast. Veiðileyfagjaldið eða auðlindagjaldið, eða hvað sem menn vilja kalla það, átti allt saman að skiptast, bæði í potti 1 og potti 2 í þrjá jafna hluta, í ríkissjóð, til einstakra landshlutasamtaka og svo til þróunarverkefna í greininni. Nú er hins vegar búið að breyta þessu þannig að það er einungis pottur 2 sem á að skiptast til sveitarfélaganna, til landshluta eða samtaka sveitarfélaga, til þróunarstarfs í greininni og ríkissjóðs. Síðan á allt í potti 1 að renna beint inn í ríkissjóð. Ekki er hægt að segja annað en að þar sé um hreinan og kláran landsbyggðarskatt að ræða, og það er gríðarlega alvarlegt. Ef við setjum þessar upphæðir í samhengi má gera ráð fyrir því að veiðigjaldið sem komi af þessum potti 2 sé um 1 milljarður, en um 20 milljarðar af potti 1. Við erum því að tala um það að til að mynda sveitarfélögin úti á landi fái þá um 400 milljónir á ári í staðinn fyrir að þau hefðu átt að fá um 8 milljarða. Þetta eru gríðarlega háar fjárhæðir sem eru hreinn og klár landsbyggðarskattur sem enginn ber ábyrgð á nema þeir sem leggja umrætt frumvarp fram. Ég trúi því ekki að það sé vilji hér á Alþingi til þess að fara fram með málið með þessum hætti. Síðan er það útfærslan á þessu gjaldi. Eins og komið hefur fram í umræðunum í dag gerir frumvarpið ráð fyrir því að ekki sé hugsað út frá hverri og einni útgerð heldur út frá atvinnugreininni í heild, sem gerir það að verkum að fyrirtæki sem eru annars vegar í vinnslu eða veiðum eða í hvoru tveggja - breytingin og breytileikinn þarna á milli getur gert það að verkum að ákveðin fyrirtæki munu greiða miklu hærra auðlindagjald en reksturinn á þeim nokkurn tíma leyfir. Hugsunin er ekki sú að þetta sé reiknað út frá hverju og einu fyrirtæki heldur atvinnugreininni í heild. Þetta mun klárlega fara mjög illa með mörg útgerðarfyrirtæki, bæði stór og smá, sem eru hugsanlega ekki með vinnslu eða eru einungis með vinnslu, það er mikil hugsunarvilla í þessu. Frú forseti. Það er óhætt að segja, eftir að maður hefur hlustað á umræðuna hér í dag, að það hefði verið mjög fróðlegt ef raunveruleg dæmi hefðu fylgt, raunveruleg dæmi af útgerðarfyrirtækjum, stórum sem smáum, hvernig þetta mun koma niður á rekstri þeirra. Það liggur allt of lítil vinna að baki og það hefur komið fram í umræðunni hjá þeim fáu stjórnarliðum sem hafa talað hér og ef þeir hafa verið inntir eftir því. Það liggur nánast engin vinna að baki varðandi einhverjar hagfræðilegar úttektir á þessu. Það er þarna greinargerð sem unnin er af þeim Daða Má Kristóferssyni og Þóroddi Bjarnasyni þar sem reynt er að kafa ofan í þetta með einhverjum hætti en þessu er algjörlega ábótavant, bæði hvað varðar áhrifin á einstök sjávarútvegsfyrirtæki og eins á ákveðin byggðarlög. Sá kafli sem til að mynda fjallar um áhrifin á einstök byggðarlög telur tvær blaðsíður og þegar maður les þessar tvær blaðsíður vakna fleiri spurningar en þar er svarað. Þar er meðal annars fjallað um að ekkert í þessu frumvarpi bendi beinlínis til þess að verið sé að styrkja byggð í landinu, það eigi eftir að útfæra þarna ákveðna þætti og það liggi alveg ljóst fyrir að breytingin, eins og ég sagði, á potti 2 - að setja 50% af honum í þetta svokallaða kvótaþing - tengist því ekki á nokkurn hátt að efla byggð í landinu. Menn verða að segja hlutina eins og þeir eru, menn geta ekki talað um að þessar breytingar séu til þess hugsaðar að efla byggð í landinu, það er bara yfirskin. Það kemur raunar fram þegar maður innir þingmann eins og hv. þm. Helga Hjörvar eftir því hér í umræðunum í dag, í andsvörum, þar sem hann minntist nánast ekki einu orði á byggðirnar í landinu og áhrif frumvarpsins á þær - öll ræðan fjallaði raunar um það hvernig ríkissjóður gæti fengið aukna rentu af þessari auðlind. Það var ekkert minnst á einstök byggðarlög. Eins og ég rakti hér áðan eru það um 20 milljarðar sem á að taka út af landsbyggðinni og flytja inn í ríkissjóð og engin hugsun um það hvernig eigi að úthluta þessu aftur til einstakra byggðarlaga. Það er einungis 1 milljarður sem á að renna til einstakra byggðarlaga og menn geta ekki á nokkurn hátt talað um að þetta frumvarp styrki byggð í landinu. Þetta er afturför fyrir byggð í landinu og það kom mjög vel fram hjá hæstv. fyrrverandi sjávarútvegsráðherra þegar hann talaði hér í dag. Ramminn á frumvarpinu, beinagrindin sjálf, er eitthvað sem vel er hægt að vinna með en einstök útfærsluatriði eru þannig að þau þurfa að taka stórfelldum breytingum. Það þarf að efla stöðu hinna dreifðu byggða í frumvarpinu og það verður að tryggja að veiðigjaldið renni í auknum mæli til einstakra byggðarlaga. Ef þessar breytingar verða ekki gerðar á frumvarpinu geta menn raunar bara strikað út c-liðinn í 1. gr. frumvarpsins með markmiðum laganna þar sem fjallað er um að þetta eigi að treysta byggð í landinu. Frumvarpið eins og það er lagt fram nær ekki þeim áfanga að treysta byggð í landinu. Þegar þetta mál verður tekið fyrir í nefnd er mjög brýnt að fram fari einhver hagfræðileg úttekt á því, en það er ekki síður mikilvægt að það fari fram einhver úttekt á því hvaða áhrif þetta hefur fyrir byggðarlögin. 20 milljarðar í beina fjármagnsflutninga frá landsbyggðinni til höfuðborgarinnar eru ekki liður í því að efla byggð í landinu. Það er ekki hægt að tala um það með þeim hætti og það er algjört lykilatriði að þetta veiðigjald renni allt inn í skiptinguna eins og lagt er upp með í potti 2. Öðruvísi er ekki hægt að tala um að þetta efli byggð í landinu. Síðan eru fleiri þættir sem má velta upp og þarf að skoða betur. Það er til dæmis þessi hugmynd um 3% fyrningu við aðilaskipti á kvóta. Það má líka velta því fyrir sér varðandi fyrri pottinn og aflamarkið sem þar er inni hvort það eigi að miðast við það sem það er í dag, eftir þær skerðingar sem verið hafa, eða hvort það eigi að miðast við hærri tölu eftir aukningu. Við verðum auðvitað að fjalla um málin eins og þau eru. Þegar menn koma hér upp ítrekað og fjalla um sjávarútveginn og þá sem starfa í sjávarútvegi eins og um sé að ræða glæpamenn sem flestir séu að kaupa bifreiðafyrirtæki í Reykjavík og annað því um líkt þá er það einfaldlega rangt. Stærstur hluti þeirra sem starfa í greininni hefur starfað í því umhverfi sem er. Það er mjög mikilvægt að þegar við gerum breytingar á sjávarútvegskerfinu hugum við að þeim sem hafa starfað í greininni og hafa til að mynda verið að kaupa sér kvóta, skuldsett sig fyrir kvótakaupum og hafa ekki með nokkrum hætti verið að gambla með fjármuni í bankakerfi, bílaumboðum eða öðru slíku. Stærsti hlutinn af því fólki sem starfar við sjávarútveg streðar frá morgni til kvölds og hefur ekki gert neitt ólöglegt þó að hv. þingmenn, til að mynda Samfylkingarinnar, virðist nota hvert einasta tækifæri til að tala þessa atvinnugrein niður og þá sem starfa í henni eins og hefur komið fram í máli þeirra örfáu þingmanna sem hafa tekið til máls í umræðum um þetta mál í dag.

Virðulegur forseti. Ég ætlaði ekki að fara í andsvar við hv. þingmann en lokaorðin í ræðu hans voru ekki mjög gæfuleg. Hvenær hafa þingmenn Samfylkingarinnar talað þá niður sem starfa í sjávarútvegi? Hvað meinar hv. þingmaður með svona ummælum? Hefur slíku verið haldið fram hér í ræðustól í dag, um fólk sem starfar við fiskvinnslu eða á sjó? Það mátti skilja á ræðu hv. þingmanns. Það er af og frá og mjög ósanngjarnt að halda slíku fram og náttúrlega algjörlega úr lausu lofti gripið. Af því að ég er kominn hingað get ég líka nefnt að hv. þingmanni varð tíðrætt um að þetta væri einhvers konar árás á byggðir landsins. Hvað telur hv. þingmaður að núverandi kerfi hafi gert fyrir byggðir landsins? Er það ekki staðreynd sem blasir við öllum sem það vilja sjá að í mörgum byggðarlögum hafa áður blómleg sjávarútvegsfyrirtæki verið lögð til hliðar? Í sömu húsunum eru núna starfrækt sjávarútvegssöfn og enginn sjávarútvegur rekinn. Það er afleiðingin af þeirri stefnu sem hann virðist vera að verja hér. Ég trúi því illa að hann sé orðinn talsmaður óbreytts ástands í sjávarútvegi, mér finnst það mjög ótrúlegt. Hér er farinn millivegur, það hefur verið unnið í þessu máli í mjög langan tíma og það er rangt sem hv. þingmaður segir, að menn sjái ekki fyrir áhrifin á einstök fyrirtæki. Ég vek athygli hv. þingmanns á ágætri grein eftir Magnús Halldórsson sem er viðskiptafréttastjóri visir.is og Stöðvar 2 þar sem hann fjallar til dæmis um það sem HB Grandi greiðir af sínum gríðarlega hagnaði í veiðigjald eins og staðan er núna. Niðurstaða hans er sú að það blasi við að auðlindagjaldið gæti verið mun hærra en það var á síðasta ári, frekar 10–20% en 3,9%.

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvort hv. þm. Róbert Marshall var í húsi hér í dag þegar félagi hans, hv. þm. Helgi Hjörvar, hélt sína ræðu og fjallaði um þá sem störfuðu í sjávarútvegi, m.a. með þeim hætti að stærstur hluti þeirra væri í gambli í Reykjavík að kaupa bílafyrirtæki og annað því um líkt. Það er þetta sem ég var að vitna til. Það er talað á þessum nótum um sjávarútveg og fólk sem starfar í sjávarútvegi og það tengt svona. Honum var reyndar svarað ágætlega í andsvari þegar fjallað var um að auðvitað væru svartir sauðir í öllum greinum. Þar var meðal annars vitnað til þeirra sem hefðu starfað við bókaútgáfu og bóksölu þannig að það var rekið til föðurhúsanna hér í dag. Þessi umræða er mjög þreytandi fyrir fólk sem stritar frá morgni til kvölds í sjávarútvegi og hefur ekkert unnið til saka annað en að reyna að bera björg í bú og byggja upp fyrirtæki sín og afkomu. Það er mjög rangt þegar hv. þingmaður heldur því fram að ræða mín hafi verið einhvers konar varnarræða fyrir óbreytt kerfi. Ég fjallaði um að beinagrindin í þessu frumvarpi væri í ágætu lagi. Það eru einstakar útfærslur innan hennar sem eru mjög gagnrýnisverðar. Hv. þingmaður spyr hvað núverandi kerfi hafi gert fyrir byggðir landsins. Það er einmitt á þeim nótum sem hv. þingmaður talar, hvernig núverandi kerfi hafi leikið byggðirnar og að þess vegna verði að breyta því. Þá minni ég hv. þingmann á kjarnann í ræðu minni áðan. Þegar menn tala um að breyta eigi kerfinu er raunverulega verið að tala um að breyta því í þágu hinna dreifðu byggða en það gerum við ekki með því að taka 20 milljarða í veiðileyfagjald og flytja það frá landsbyggðinni til höfuðborgarinnar. Það er eðlilegast að sú upphæð 

Virðulegur forseti. Á mínum yngri árum vorum við um tíma þrír bræður af sama heimilinu á sjó ásamt stjúpföður mínum, móðir mín vann í fiski og systir líka þannig að hv. þingmaður þarf ekkert að segja mér hvernig umræða um sjávarútvegsmál snertir fólk sem starfar við sjávarútveg.  Það er bara það sem ég vildi segja, það skiptir máli hvernig rætt er um þessi mál. Það er rangt sem hv. þingmaður sagði í ræðu sinni, að þingmenn Samfylkingarinnar hefðu verið að ráðast að fólki sem starfaði við sjávarútveg. Það er alrangt og því ber að mótmæla, það vildi ég gera og það geri ég hér. Auðvitað veit hv. þingmaður að það er ekki svo og hann á að sjá sóma sinn í að draga þessi ummæli sín til baka og halda síðan áfram efnislegri umræðu um það frumvarp sem er hér til umræðu.

Virðulegi forseti. Þegar verið er að fjalla um að setja veiðileyfagjald upp á 20 milljarða á landsbyggðina, flytja það inn í ríkissjóð í stað þess að eyrnamerkja þá upphæð - við skulum láta liggja á milli hluta upphæðina á veiðileyfagjaldinu og hvernig hún er fundin - til þróunarverkefna í sjávarútvegi, til sveitarfélaga og til landshlutasamtaka sveitarfélaga eftir atvikum er það hrein og klár árás á það fólk sem býr í sjávarbyggðum allt í kringum landið. Einungis er tekinn lítill hluti, það sem fellur undir pott 2, og honum skipt með þessum hætti. Hv. þingmaður veit að þetta er rétt því að þetta er kjarninn í frumvarpinu. Þetta er það sem kom fram í máli fyrrverandi hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hér í dag, þ.e. að hann gæti ekki stutt þetta frumvarp vegna þess að það væri landsbyggðarskattur þegar verið væri að taka 20 milljarða, eins og þetta er í dag, og flytja þá í ríkissjóð í staðinn fyrir að eyrnamerkja peninginn einstökum byggðarlögum. Hvað er það annað en árás á það fólk sem starfar í þessum byggðarlögum, árás á þau samfélög sem hafa einmitt mátt þola fólksfækkun og annað því um líkt? Það er þetta sem ég á við og það er þetta sem við erum að tala um. Þetta er lykilatriði þegar menn tjá sig um þessi mál, eins og hv. þingmaður og fleiri þingmenn Samfylkingarinnar, og eru að reyna að draga upp þá mynd að þetta sé gert í þeim tilgangi að styrkja og efla byggð í landinu. Það er það ekki, það eru orðin tóm.

Hæstv. forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um stjórn fiskveiða. Þetta er efnismikið mál og það vekur athygli að afskaplega lítið er um útreikninga og fylgigögn og úttektir á því hvaða áhrif málið hefur á hina og þessa þætti í samfélagi okkar, þar á meðal bankana, eins og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson ræddi um fyrr í kvöld í ræðu sinni. Hann fór í raun fram á að efnahags- og viðskiptanefnd mundi fjalla um þessa hlið málsins og fá upplýsingar um hana á fundi í nefndinni. Það verður vonandi gert og vonandi koma einhverjar upplýsingar út úr því. Mig langar að ræða aðeins um 19. gr. og velta upp nokkrum spurningum varðandi hana, þ.e. þann lið hennar sem varðar úthlutun þeirra tekna sem aflað er við ráðstöfun aflamarks úr flokki 2, samkvæmt greininni. Þær eiga að renna í sérstakan sjóð á vegum ráðherra. Úr þeim sjóði er ráðstafað samkvæmt reglum sem ráðherra setur og ríkið skal njóta 40% tekna, sveitarfélög 40% og markaðs- og þróunarsjóður tengdur sjávarútvegi 20%. Þarna erum við að búa til, að því er mér sýnist, sjóð sem ekki er útskýrt frekar, hvorki í frumvarpinu né í greinargerðinni sem fylgir því, hvernig eigi að fara með. Það er svolítið sérkennilegt í ljósi þess að við höfum á undanförnum árum og sérstaklega á undanförnum missirum talað mjög mikið fyrir því að allt skuli vera uppi á borðum og allt eftir föstu formi o.s.frv. Ég tel mjög athyglisvert að setja eigi stórar fjárhæðir í sjóð af þessu tagi. Þess vegna var ekki undarlegt að sjá í umsögn fjármálaráðuneytisins fjallað akkúrat um þetta atriði og gerðar athugasemdir við þetta fyrirkomulag. Hægt er að lesa sér til um þær athugasemdir í fylgiskjali II með þessu frumvarpi á bls. 59–60 en ég ætla að leyfa mér, frú forseti, að fara aðeins yfir þær. Fjallað er um að frumvarpið hafi þær afleiðingar að leiguverð aflamarks lækki frá því nú er og leigan verði þess vegna um 3–3,5 milljarðar. Það er þá sá pottur sem verið er að tala um að tekjurnar sem aflað er við ráðstöfun aflamarks úr flokki 2 fari úr í þennan sjóð í vörslu ráðherra. Svo á ráðherrann sjálfur að setja reglur um hvernig þessu skuli úthlutað og það eina sem sagt er um þetta í frumvarpinu er þessi skipting í prósentum sem ég las upp áðan. Síðan kemur fram í umsögn ráðuneytisins, með leyfi forseta: „Ákvæðið er opið og óútfært og í bráðabirgðaákvæði VI er mælt fyrir um skipun nefndar með aðild samtaka sveitarfélaga og hagsmunaaðila í sjávarútvegi sem geri tillögur um reglur um ráðstöfun tekna. Í þessu sambandi bendir fjármálaráðuneytið á að mörkun ríkistekna með ráðstöfun framlaga til tiltekinna verkefna, í þessu tilviki til sjóðs í vörslu ráðherra, bindur hendur fjárveitingavaldsins og skerðir þar með fjárstjórnarvald Alþingis sem kveðið er á um í stjórnarskránni.“ Það skerðir fjárstjórnarvald Alþingis. Þessum punkti tel ég að við þurfum að veita svolitla athygli í umræðunni og að nefndin þurfi að fara vel yfir í umfjöllun sinni. Ég vil benda nefndarmönnum, sem hér sitja nokkrir, á þetta. Síðan er tekið fram í umsögninni: „Mörkun teknanna mun leiða til þess að framlög til sjóðsins breytast sjálfkrafa eftir því hver þróunin verður í tekjum af leigupotti ríkisins og að breyta verður fjárheimildum sjóðsins eftir á í lokafjárlögum á grundvelli endanlegs uppgjörs teknanna.“ Hér er verið að fara svolítið aftur til fortíðar. Reynt hefur verið að stramma niður þær reglur sem við ætlum okkur að fylgja varðandi fjármál ríkisins og þess vegna er sérkennilegt að sjá framkvæmd af þessu tagi dúkka upp árið 2012 í þessu frumvarpi, sem flestallir sem hafa talað hér í kvöld telja gríðarlega mikilvægt. Það er mjög mikilvægt enda erum við að tala um helstu atvinnugrein þjóðarinnar og okkar helstu auðlind. Við Íslendingar erum afskaplega rík þjóð, við eigum um það bil 2% af öllum fiskveiðiréttindum í heiminum og það er ekkert lítið þar sem við erum nú bara um 300 þúsund talsins. Við þurfum að átta okkur á því að við berum gríðarlega ábyrgð og þurfum að umgangast stofnana okkar af virðingu og jafnframt að umgangast þessa atvinnugrein og þá sem hafa atvinnu sína og lífsviðurværi af henni af virðingu. Þess vegna er leiðinlegt, frú forseti, að sjá að horfið hefur verið frá þeirri sáttaleið sem menn voru þó búnir að koma sér saman um að fara. Það er leiðinlegt að sjá að það var ekki gert. Þess vegna er málið komið í hálfgerðan hnút og við höfum heyrt mjög andstæðar skoðanir í umræðunni í dag. Hún hefur oft og tíðum verið frekar heiftúðug eins og við kannski sáum hér rétt áðan. Frú forseti. Mig langar aðeins að ræða um eitt mikilvægt atriði. Hæstv. sjávarútvegsráðherra, sem er með fleiri ráðuneyti á sinni könnu og er ekki hér í dag, hefur stundum beint heilræðum til okkar þingmanna. Sumir mundu frekar segja að hann væri að reyna að ala okkur svolítið upp. Ég man eftir því, væntanlega á mínu fyrsta starfsþingi, þegar hann minnti þingheim á að menn þyrftu að muna að orðið lifir lengur en einn dag í einu og það sem maður segði þyrfti maður að vera tilbúinn til að standa við einhvern tíma seinna. Í því sambandi langar mig að vitna í ræðu sem sami maður, Steingrímur J. Sigfússon, þáverandi formaður sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar, flutti á fundi sem sjávarútvegsráðuneytið hélt á Akureyri þar sem rætt var um veiðileyfagjald eða auðlindaskatt. Umfjöllun um þessa ræðu er í Ægi árið 1997. Í þeirri frétt, sem er unnin upp úr þessari ræðu þáverandi formanns sjávarútvegsnefndar Alþingis, kemur fram sú skoðun þingmannsins Steingríms J. Sigfússonar á þeim tíma að hann teldi veiðileyfagjaldið óskynsamlegan og óréttlátan skattstofn. Með leyfi forseta ætla ég að leyfa mér að vitna í þessa frétt sem unnin er beint upp úr þessari ræðu: „Málið er ekki flóknara en þetta og hættum þessu rugli. Í mínum huga er það svo morgunljóst að starfsmenn sjávarútvegsfyrirtækjanna, sjómennirnir, fiskvinnslufólkið og íbúar sjávarútvegsbyggðanna hafa deilt og munu deila kjörum með sjávarútveginum á sínum slóðum. Þannig hefur þetta alltaf verið og mun alltaf verða.“ Hann sagðist vera þeirrar skoðunar að veiðileyfagjald væri óskynsamlegur skattstofn og óréttlátur. Þetta er mjög athyglisvert. Að sjálfsögðu er nokkuð liðið frá því að þetta var en þetta er grundvallarinntakið í hugmyndafræðinni um auðlindaskatt sem hefur að mínu viti í raun ekkert breyst þrátt fyrir að liðin séu nokkur ár. Það er því leitt, frú forseti, að hæstv. ráðherra getur sjálfur ekki verið hérna í dag til að fara aðeins yfir það með okkur hvers vegna skoðanir hans hvað þetta varðar hafa greinilega gerbreyst. Auðvitað er öllum frjálst að skipta um skoðun en það væri einfaldlega heillavænlegt fyrir umræðuna að fara yfir það og fá útskýringar á því hvers vegna skoðanir ráðherrans, sem voru þetta sterkar á sínum tíma, hafa breyst svona mikið. Í erindi sínu sagði þingmaðurinn um veiðileyfagjaldið að ekki þyrfti að eyða tíma í að rífast um skýrslu hagfræðinga til að sjá að með greiðslu auðlindagjalds færi hagnaður eða eigið fé sjávarútvegsfyrirtækjanna út úr þeim og út úr byggðarlögunum. Þar með væri þetta fjármagn ekki til staðar til uppbyggingar og fjárfestingar heima fyrir. Jafnframt kemur fram í þessari grein um ræðu þingmannsins, með leyfi forseta: „Tilhneigingu stjórnvalda til að hækka skattstofna sem einu sinni eru komnir á sagði Steingrímur vera vel þekkta og sú hætta yrði fyrir hendi varðandi veiðileyfagjaldið. Þá yrði greinin síðri fjárfestingarkostur fyrir fjárfesta.“ Eru þetta ekki allt athugasemdir sem fram hafa komið í umræðunni í dag? Eru þetta ekki þeir punktar sem þeir sem styðja ekki þetta frumvarp hafa byggt ræður sínar á? Ég tel því mörgum spurningum ósvarað og vonast til að fengnar verði skýringar á þessum viðsnúningi og svör við þessum spurningum við vinnslu málsins í þinginu og ég vonast svo sannarlega til að hæstv. ráðherra geti sjálfur verið með okkur í umræðunni á síðari stigum. Vert er að ræða fjölmargt annað í frumvarpinu sjálfu en ég tel mikilvægt og að minnsta kosti mikilvægast á þessu stigi að einblína svolítið á aðalatriðin. Engu að síður leyfði ég mér að fjalla sérstaklega um 19. gr. af því að ég tel að það hafi einfaldlega ekki verið gert í umræðunni í kvöld. Ég tel rétt að við reynum að deila aðeins með okkur verkum í þessu sambandi. Frú forseti. Það eru fleiri atriði í fylgiskjali II, umsögninni frá fjármálaráðuneyti, sem vert er að skoða. Það er náttúrlega ljóst að verði frumvarpið óbreytt að lögum má ætla, eins og segir í umsögn ráðuneytisins, „að tekjur ríkissjóðs af leigu aflamarks geti aukist um nálægt 3 milljarða kr. miðað við sambærilega úthlutun aflamarks og á yfirstandandi fiskveiðiári. Mörkun leiguteknanna mundi þó leiða til þess að gera má ráð fyrir að 60% þeirra, eða um 1,8 milljarðar kr., muni árlega renna til aðila utan A-hluta ríkissjóðs og auki útgjöld hans sem því nemur.“ Yfir þetta er farið í umsögninni og í raun er þetta það eina sem liggur fyrir varðandi mat á frumvarpinu. Það er því ljóst að heilmikil vinna er eftir. Maður hefur náttúrlega áhyggjur af því hversu skammt er eftir af þinginu og það er athugunarefni hvers vegna þetta mál kemur fram svo seint. Ég veit að fleiri hafa vakið athygli á þessu í dag en í hinu stóra samhengi verðum við að reyna að tileinka okkur betri vinnubrögð varðandi framlagningu mála. Það hefur legið fyrir að ég tel frá því að þessi ríkisstjórn náði saman um helstu stefnumál sín að til stæði að breyta umhverfinu varðandi fiskveiðistjórnarkerfið og auðvitað hafa menn deilt um með hvaða hætti það skuli gert. En ég tel að við verðum að reyna að læra af reynslunni hversu óheppilegt er að fá svona stór og þung mál inn í þingið svona seint. Frú forseti. Við skulum reyna að bæta okkur hvað þetta varðar og ég vona svo sannarlega að það verði gert á næsta þingi. Við náum því varla úr þessu.

Frú forseti. Hvað varðar síðustu orð hv. þingmanns get ég auðvitað tekið undir þau. Ég get raunar sagt að sú sem hér stendur sem menntamálaráðherra í daglega lífinu er ekki barnanna best í því. Við þyrftum kannski að ræða á breiðari vettvangi um vinnulag og ferli því að það er alveg ótrúlegt hvað hlutirnir virðast stundum taka langan tíma. Mig langar fyrst og fremst að ræða það sem hv. þingmaður gerði að umtalsefni varðandi 19. gr., um þann sjóð sem þar er nefndur. Sú gagnrýni og þær athugasemdir sem koma fram í kostnaðarmati fjármálaráðuneytisins eru auðvitað allrar athygli verðar, mér finnst mikilvægt að við ræðum það alltaf þegar um er að ræða sérstaka markaða tekjustofna. Þarna er hins vegar átt við skilgreind verkefni sem ég held að sé mikilvægt að eignist ákveðinn sjóð svo hægt sé að sinna þeim, þ.e. markaðs- og þróunarmál sjávarútvegsins. Mitt mat er að mjög mikilvægt sé að þetta haldist í hendur við almenna endurskoðun á öðrum sjóðum og ég vil nefna til að mynda AVS-sjóðinn sem ekki er í lögum en fær hins vegar framlag á fjárlögum. Ég held að það sé mjög mikilvægt að horfa á þetta í samhengi við þann sjóð. Mín persónulega skoðun er sú að sá sjóður eigi að vera hluti af hinum almennu rannsókna- og tækniþróunarsjóðum, þ.e. að við eigum að horfa í raun og veru á sjóðina sem rannsóknasjóði og nýsköpunarsjóði sem nýtist öllum atvinnugreinum. Síðan finnst mér í sjálfu sér eðlilegt að ólíkar atvinnugreinar hafi sjóði sem sinni ekki grunnrannsóknum heldur þróunar- og markaðsmálum. Það verður mjög áhugavert að sjá hvað sú nefnd sem hér er boðuð í bráðabirgðaákvæði nr. VI gerir tillögur um, en ég held að mikilvægt sé að það haldist í hendur við þessa heildarsýn. Hvað varðar þær skoðanir sem vitnað var til hjá hv. þingmanni þáverandi, Steingrími J. Sigfússyni, núverandi ráðherra, segi ég hins vegar að mér hefur alltaf þótt mjög eðlilegt að skipta um skoðun þegar maður er búinn að rýna málin. En ég reikna með að hann muni betur gera grein fyrir röksemdum fyrir því þegar hann tekur þátt í þessari umræðu.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir andsvarið og átta mig á að ráðherrann getur ekki svarað fyrir aðra en þá sem hér fór yfir þetta mál með okkur. Varðandi sjóðinn liggur náttúrlega jafnframt fyrir að fjárlaganefnd hefur gagnrýnt ráðstafanir eins og hér eru á ferðinni með því að búa til þennan sjóð. Það er spurning hvort þetta mál sem við ræðum hér verði sent til fjárlaganefndar til umsagnar af því að nefndin hefur verið að fjalla um slík atriði og hefur væntanlega einhverjar hugmyndir um hvernig þessum málum væri betur sinnt. Ég átta mig á því að væntanlega er þingmeirihluti fyrir þessu máli þar sem ríkisstjórnarflokkarnir hafa lagt það fram. Þá er nú snöggtum skárra að reyna að hafa stjórnsýsluna að minnsta kosti þannig að þingmennirnir sjálfir sem ætla að samþykkja málið hafi ekki á öðrum vettvangi ályktað gegn framkvæmd sem þessari. Mig langar að benda á þann möguleika fyrir þá sem ætla að stýra meðferð þessa máls í gegnum þingið af því að við hljótum alltaf að vera að reyna að bæta okkur og laga vinnubrögð. Ég vil bara ítreka það sem ég sagði áðan að mér finnst sérkennilegt að þá sé verið að lögfesta eitthvað sem flestallir eru orðnir sammála um að sé einhvers konar úrelt framkvæmd. Kannski er þetta vegna þess að mönnum hefur ekki dottið neitt annað í hug eða kannski vegna þess að menn ætla sér hreinlega að taka upp þá stefnu að fara aftur til fortíðar í þessu máli. Það væri að minnsta kosti ágætt ef við í þinginu fengjum þá að vita það ef stefnan er sú, og hvort stefnan sé sú varðandi aðra sjóði og hvort það eigi að stofna enn fleiri sjóði. Við munum hvernig þetta var áður fyrr þegar sjóðir voru hér í öllum skúmaskotum og yfirsýnin lítil sem engin.

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður þóttist hafa himin höndum tekið þegar hún mætti í ræðupúlt með 15 ára gamla grein sem sýndi einhverja skoðun sem hæstv. ráðherra Steingrímur J. Sigfússon hafði á veiðileyfagjaldi á því herrans ári 1997 þegar ég og hann vorum samherjar í flokki sem þá hét Alþýðubandalagið. Ég hef sjálfsagt deilt með honum þessari skoðun á þessum tíma enda umræða um veiðigjald og veiðileyfagjald þess tíma allt önnur en umræðan sem við erum að fara í gegnum í dag. Sjávarútvegurinn er búinn að taka miklum breytingum og mikið vatn hefur runnið til sjávar síðan þá. Burt séð frá því, ef við horfum bara til þeirrar umræðu sem við höfum verið í á þessu kjörtímabili í svokallaðri sáttanefnd sem hv. þingmaður og hæstv. ráðherra Guðbjartur Hannesson leiddi og svo þeirrar vinnu sem menn hafa farið í í framhaldi af því, frumvarps hv. þm. Jóns Bjarnasonar frá því í fyrra og þeirrar málamiðlunar sem við sjáum í því frumvarpi sem hér er til umfjöllunar, hverju telur hv. þingmaður að þessi grein bæti við þá umræðu sem við förum hér í gegnum? Hvert er efnislegt framlag þessa viðtals og hvernig hefur það einhverja tengingu við þá umræðu sem við erum að reyna að fara í gegnum hér? Hverju bætir þetta við málið?

Hæstv. forseti. Mér þykir sérkennilegt þegar hv. þingmaður sem talaði fyrir friði hér í þingsalnum fyrir tveim dögum kemur hingað og hlakkar einhvern veginn yfir því að ég hafi þóst himin höndum tekið með að finna einhverja grein sem var sett inn á netið fyrir mörgum árum. Ég er einfaldlega að reyna að kynna mér málið, forsögu þess, og mér þykir athyglivert að ráðherrann sem hefur staðið að því að búa til þetta mál og hafði á sínum tíma mjög sterkar skoðanir á auðlindagjaldi leggi nú fram mál sem að mínu viti er þvert á þær skoðanir. Meðal annars vakti ég athygli á því sem fram kemur í þeirri grein, þeirri athugasemd ráðherrans að skattstofn sem einu sinni komi til lækki ekki og komi alltaf til með að hækka og verði viðvarandi. Þetta er almenn athugasemd um skattálagningar sem ég tel eiga fullt erindi inn í umræðuna. Í ljósi þess, eins og ég fór yfir í ræðu minni, að sá hæstv. ráðherra sem þetta sagði meðan hann var formaður sjávarútvegsnefndar Alþingis hefur, sérstaklega hér í þingsalnum, brýnt okkur, aðra þingmenn, til þess að muna stöðugt og alltaf að við eigum að vera menn til að standa við orð okkar tel ég ástæðu til að sá hv. þingmaður, nú hæstv. ráðherra, fái tækifæri til þess í þinginu að útskýra fyrir okkur hvers vegna hann hafi skipt um skoðun á grundvallaratriðum. Ég tel að í þessari grein birtist skoðanir á grundvallaratriðum, ekki bara einhverjum dægurmálum þess tíma. Hér lýsir hann því yfir að veiðileyfagjald sé óskynsamlegur og óréttlátur skattstofn. Óréttlátt er að mínu viti og í mínum málskilningi orð sem menn breyta ekki sisona skilningi sínum á gagnvart einhverjum skattstofnum.

Virðulegur forseti. Það er lofsvert og ég ætla ekki að gera lítið úr þeirri viðleitni hv. þingmanns að kynna sér málið, leita víða fanga og fara langt aftur í tímann til þess. Það er hið besta mál. En mér fannst, og kannski er það misskilningur hjá mér sem hv. þingmaður getur leiðrétt þegar hún kemur aftur hingað til að svara andsvarinu, að hér væri á ferðinni hinn hvimleiði og gamli íslenski siður að fara frekar í manninn en boltann. Það virtist vaka fyrir þingmanni að draga upp viðtal sem var tekið fyrir 15 árum og segja: Aha, hann hefur skipt um skoðun og hann þarf að koma hingað þegar færi gefst og útskýra hvernig hann getur núna haldið einhverju öðru fram en hann gerði fyrir 15 árum. Ef það er misskilningur hjá mér að þarna hafi þessi hvimleiði siður verið á ferðinni og þetta er raunverulegt og efnislegt framlag sem dýpkar umræðuna um það frumvarp sem nú er til umfjöllunar stend ég hér bara leiðréttur og mun glaðari.

Hæstv. forseti. Það gleður mitt litla hjarta ef hv. þm. Róbert Marshall fer sáttur frá þessari umræðu okkar. Reyndar höfum við svo sem aldrei tekist harkalega á heldur reynum við almennt, að ég tel, að vera málefnaleg þegar við ræðum saman. Ég hvet hv. þingmann til að kynna sér þann rökstuðning sem ráðherrann, þáverandi formaður sjávarútvegsnefndar, færir fyrir þessari skoðun sinni. Ég las upp úr þessu viðtali  
             Ég hvet hv. þm. Mörð Árnason, ef hann hefur eitthvað við mig að ræða í þingsalnum, að gera það úr pontu. Það á ekki að vera neitt feimnismál, hv. þm. Mörður Árnason, hvaða skoðanir maður hefur og hvet ég hann til að koma í ræðustól og halda þeim fram í staðinn fyrir að gaspra stöðugt fram í. Þetta er ansi hvimleiður siður hjá hv. þingmanni. Ég þakka hv. þm. Róberti Marshall fyrir málefnalega umræðu og hlakka til að hlusta á ræðu hans og málefnalegt innlegg í þessa umræðu.

Virðulegi forseti. Það hefur komið fram í umræðum, að ég held hjá hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni, að ekki hafi verið gerð nein tilraun til að kanna áhrif þessa frumvarps á bankana eða stöðu þeirra, þær fjármálastofnanir - 
            

Einn fund í salnum, takk.

Ekki hafa verið könnuð áhrif frumvarpsins á stöðu bankanna. Ég man ekki hvort það kom fram hérna en því má velta fyrir sér hvort einhverjir samningar gildi við kröfuhafana um eignir, eða hvað á að kalla það, sem þeir telja sig eiga og tengjast sjávarútveginum. Eiga þeir mögulega bótakröfu á hendur ríkinu ef eignirnar skerðast með einhverjum hætti? Þetta þarf að skýra ef það er eitthvað óljóst. Ég held hins vegar að það sé mjög gáleysislegt að fara fram með málið án þess að vera búinn að athuga hvort það hefur einhver þau áhrif sem hér voru viðruð. Þar af leiðandi erum við á stað sem við þekkjum svo vel hér í þinginu þegar fram koma stjórnarfrumvörp, það er gjarnan lítið búið að skoða áhrif þeirra þegar þau eru lögð fram. Hv. þm. Jón Bjarnason hélt athyglisverða ræðu í kvöld þar sem þingmaðurinn fór yfir sögu tilrauna til að koma fram með frumvörp er tengjast sjávarútveginum gagnvart stjórnarflokkunum, aðallega gagnvart ríkisstjórninni. Eftir að hafa hlýtt á ræðu þingmannsins skal engan undra að það hafi gengið brösuglega að koma fram með þessi mál hér. Ég leyfi mér að segja það. Í máli þingmanna sem hér hafa talað standa nokkur atriði einna helst upp úr, vissulega veiðileyfagjaldið sem hefur óneitanlega smitast inn í þessa umræðu hér. Það er ekkert skrýtið því að þessi frumvörp tengjast að einhverju leyti. Síðan hafa menn verið að velta fyrir sér ýmsum útfærslum í frumvarpinu. Það er mjög erfitt að átta sig á áhrifunum á einstaka gerðir eða stærðir útgerða því að ekki er heldur gerð tilraun til að sýna fram á möguleg áhrif. Það er hins vegar ljóst að úti í samfélaginu eru margir með litlar eða stórar útgerðir að velta fyrir sér áhrifunum og reyna að reikna. Miðað við þau símtöl sem ég hef fengið og upplýsingar sýnist mér að þeir sem hvað mestar áhyggjur hafa séu þeir sem eru með frekar litlar útgerðir, meðalstórar kannski, hafa keypt aflaheimildir á árunum 2004, 2005 og 2006 og lentu í skerðingu 2007, sitja uppi með skuldirnar og hafa engar bætur fengið út af skerðingunum. Þeim er hins vegar gert að taka þátt í að greiða þetta veiðigjald samkvæmt hugmyndum sem fram hafa komið og gildir þá einu hvort þeir eru í veiðum og vinnslu eða bara veiðum. Það er áhyggjuefni, vil ég segja, frú forseti, að mat hafi ekki verið lagt á þessa hluti. Það kann að vera að það þurfi að gefa góðan tíma til að fá þessa útreikninga vegna þess að þar munu áhrifin koma einna best í ljós. Allt tengist þetta því að væntanlega skulda þeir sem skulda aflaheimildir þessum fjármálastofnunum sem ég nefndi áðan. Það verður áhugavert að sjá viðbrögð þessara íslensku fjármálastofnana gagnvart þeim sem skulda þeim. Þá er ég ekki að tala um kröfuhafana eða eigendurna, ég er að tala um þá sem skulda hreinlega í bönkunum vegna til dæmis kvótakaupa. Hvað áhrif hefur það á veðhæfni skipanna, eða fyrirtækjanna að baki, þegar svona mikill hluti af hagnaði á að fara til ríkisins í formi einhvers konar aukaskattheimtu?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna sem var stutt en hnitmiðuð. Ég skildi hv. þingmann þannig að hann tæki undir þá ósk hv. þm. Guðlaugs Þ. Þórðarsonar að fram færi einhvers konar umræða í efnahags- og viðskiptanefnd um mat af áhrifum frumvarpsins á bankana. Mér þætti forvitnilegt ef hv. þingmaður gæti farið í örstuttu máli yfir það hvaða áhrif þingmaðurinn sér í hendi sér að frumvarpið mundi hafa á bankana. Og hvort það sé í rauninni eðlilegt að þau fylgiskjöl, þær úttektir og útreikningar sem liggja fyrir þegar málið er lagt fram, þrátt fyrir þennan langa fæðingartíma, séu ekki til staðar og ekki neinar úttektir séu á því hvaða áhrif þetta frumvarp hefur. Telur þingmaðurinn að það sé betra að gera þetta svona, leggja þetta beint fram og safna svo öllum gögnum eftir á, eða telur þingmaðurinn það betra vinnulag að gera það fyrir fram þannig að við í þinginu höfum upplýsingar fyrirliggjandi þegar við förum í umræðuna um málið? Vissulega er frekar óþægilegt að vera ekki með neitt í höndunum nema þessa umsögn frá fjármálaráðuneytinu, sem vissulega er ágæt en að sjálfsögðu eðli málsins samkvæmt frekar afmörkuð og segir tiltölulega lítið. Ég spyr vegna þess að mér þykir eðlilegt að við reynum að læra af reynslunni. Áður hafa verið lögð fram mál hér í þinginu, m.a. af þessum sama meiði, út af þessu sama máli, þar sem málið var einfaldlega sett inn á netið og menn gátu verið að spá í það og velta því fyrir sér áður en það kom hingað inn. Hvor aðferðafræðin hugnast hv. þingmanni betur og getur hann ímyndað sér hvað afleiðingar þetta hefur fyrir bankakerfið?