Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frú forseti. Það fer ekki á milli mála að sú ríkisstjórn sem nú situr er mjög veik stjórn. Forsætisráðherrar koma og fara, en þeir eru nú einu sinni yfirmenn efnahagsmála og árangurinn er eftir því, svo sem verðbólga og mjög háir vextir. En það eru fleiri ráðherrar sem koma og fara, m.a. hæstv. umhverfisráðherrar. Þeir hafa verið þrír á þessu kjörtímabili. og það sem meira er, þeir hafa verið þrír á meðan sú stofnun, Umhverfisstofnun, sem hér er til umræðu hefur starfað. Ég er sannfærður um að það hefur valdið því að hún hefur ekki fengið þá pólitísku leiðsögn sem hún átti skilið þegar hún fetaði sín fyrstu spor. Það þarf ekki mikinn sérfræðing í umhverfismálum til að sjá að víða er pottur brotinn í málaflokknum. Það eru ekki bara stór og flókin mál sem vafist hafa fyrir umhverfisráðherrum heldur einnig sáraeinföld mál, svo sem utanvegaakstur. Hv. þm. Dagný Jónsdóttir benti á þetta í fyrirspurn til hæstv. ráðherra í fyrradag og það var greinilegt af svörum hæstv. ráðherra að það skortir talsvert á að hægt sé að fylgja því eftir að tryggt sé að ekki verði landspjöll vegna utanvegaaksturs. Stjórnsýsluúttekt Ríkisendurskoðunar á Umhverfisstofnun, sem er ein af höfuðstofnunum umhverfisráðuneytisins, sýnir svart á hvítu að stóru málin hafa einnig liðið fyrir hringlandahátt ráðherra sem hafa alls ekki sýnt þá pólitísku forustu sem nauðsynleg er í málaflokknum. Eins og áður sagði hafa þrír umhverfisráðherrar setið á þeim þremur árum sem stofnunin hefur starfað. Stofnunin hefur úr að spila á níunda hundrað milljónir af fé almennings. Það skiptir því verulegu máli hvernig haldið er á störfum hennar. Fimmtu hverri krónu sem umhverfisráðuneytið hefur yfir að ráða er ráðstafað af þessari stofnun. Aðalmarkmiðið með stofnun Umhverfisstofnunar var að bæta og einfalda stjórnsýsluna. Þá á ég við að tryggja að utanumhald um útgefnar reglur yrði betra og einfaldara þannig að skýrari reglur giltu um þennan mikilvæga málaflokk. Í skýrslu ríkisendurskoðanda kemur fram að þessu markmiði hafi ekki verið náð. Þar segir berum orðum að stofnunin gæti ekki einu sinni að því að hafa verkbókhald, hvað þá annað. Ég spyr því hæstv. ráðherra hvort hún telji ekki að í umsögn Ríkisendurskoðunar felist ákveðinn áfellisdómur yfir Umhverfisstofnun og einnig pólitískri leiðsögn hinna þriggja hæstvirtu ráðherra sem farið hafa með málaflokkinn. Í mínum huga hlýtur það að vera. Það er mikill áfellisdómur að markmið stofnunarinnar hafi ekki gengið eftir. Hvað hefur hæstv. ráðherra gert til að sjá til þess að stofnunin sinni upphaflegu markmiði sínu og hvað hefur stofnunin verið að aðhafast ef hún hefur ekki sinnt því? Hvað hefur hún þá verið að gera? Fram kemur í skýrslu ríkisendurskoðanda að breyta þurfi skipulagi stofnunarinnar. Hefur ráðherra einhverjar hugmyndir í þeim efnum eða á að fara fram enn ein skoðunin sem kostar peninga og tíma sem frestar því að tekið verði á þeim málum sem taka þarf á? Í skýrslu Ríkisendurskoðunar kemur fram að fjárveitingar hefðu átt að nýtast betur. Til hvaða aðgerða hefur ráðuneytið gripið til að stofnunin nýti þær fjárveitingar sem almenningur hefur veitt til stofnunarinnar? Ég spyr sérstaklega í ljósi þess að umhverfisráðuneytið er þeirrar skoðunar að stofnunin ræki ekki hlutverk sitt sem skyldi. Hvernig stendur á því að stofnunin hefur komist upp með að hafa ekki verkbókhald? Ég spyr að því enn og aftur. Við lestur skýrslu Ríkisendurskoðunar kemur fram mikill áfellisdómur yfir stofnuninni og einnig má lesa á milli línanna mikinn áfellisdóm yfir pólitískri leiðsögn hæstvirtra ráðherra. Eitt af því sem kemur fram í skýrslu Ríkisendurskoðunar er að eitthvert boðvald skorti yfir stofnunum sveitarfélaga úti í héraði. Ég vil að lokum spyrja: Hvað hefur stofnun sem ekki nær að stjórna sjálfri sér að gera með að stjórna stofnunum úti í héraði, frú forseti?

Frú forseti. Markmiðið með stofnun Umhverfisstofnunar, þar sem sameinaðar voru í einni stofnun starfsemi Hollustuverndar ríkisins, Náttúruverndar ríkisins, veiðistjóraembættisins og hreindýraráðs auk þess sem dýraverndunarmál voru sett þar undir, var að einfalda og styrkja stjórnsýsluna, gera hana skilvirkari og þar með auka réttaröryggi, að efla faglega þætti sem falla undir Umhverfisstofnun og stuðla að hagkvæmari rekstri. Enn fremur var talið að með sameiningunni yrði auðveldara að ná fram stefnumiðum sem stjórnvöld hafa sett sér við framkvæmd umhverfismála. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar kemur fram að stofnun Umhverfisstofnunar hafi orðið til þess að einfalda álitsgjöf og umsagnarhlutverk í þeim málaflokkum sem falla undir stofnunina en að hún hafi þó ekki leitt til þess að stjórnsýsla í þessum málaflokkum hafi orðið einfaldari og styrkari eins og stefnt var að með sameiningunni. Það kemur fram í skýrslunni að fagleg þekking Umhverfisstofnunar virðist almennt góð og að færa megi rök fyrir því að sameiningin hafi stuðlað að bættri nýtingu þekkingar. Stofnunin veiti almennt góða þjónustu þegar leitað er eftir óformlegri aðstoð eða leiðbeiningu. Það er því ljóst að ýmislegt hefur gengið eftir af því sem ætlunin var að ná fram með stofnun Umhverfisstofnunar þó að enn hafi ekki öllum markmiðum sameiningarinnar verið náð. Hér verður að hafa í huga að stofnunin hefur aðeins starfað í fjögur ár sem er e.t.v. of skammur tími til þess að hægt hafi verið að ná öllum þeim markmiðum sem stefnt var að þótt vissulega hefði verið æskilegt að málin hefðu gengið fljótar fyrir sig. Ég tel hvorki felast áfellisdóm yfir Umhverfisstofnun né yfir leiðsögn umhverfisráðherra í málaflokknum í skýrslu Ríkisendurskoðunar en í skýrslunni koma fram margar góðar ábendingar um það sem betur má fara, en það var einmitt tilgangurinn þegar þess var farið á leit við Ríkisendurskoðun að hún léti fara fram stjórnsýslu- og fjárhagsendurskoðun á stofnuninni. Umhverfisstofnun er ein mikilvægasta stofnun umhverfisráðuneytisins og sinnir fjölmörgum málaflokkum á sviði umhverfis- og matvælamála, umfang starfseminnar nær yfir starfsemi sem sums staðar erlendis er undir mörgum mismunandi stofnunum. Fyrir vikið er nauðsynlegt að forgangsröðun verkefna sem og stjórnsýsla sé í föstum skorðum og eru þau atriði til frekari skoðunar í ráðuneytinu. Í þessu tilviki er vert að hafa í huga að engin íslensk stofnun er eins tengd framkvæmd EES-samningsins og Umhverfisstofnun en u.þ.b. 40% allra gerða sem koma frá Evrópusambandinu og falla undir samninginn heyra undir verksvið Umhverfisstofnunar. Það hefur vissulega skapað ákveðna erfiðleika við forgangsröðun verkefna þar sem sú vinna verður að vera í forgangi en henni er eins og kunnugt er að öllu leyti stjórnað af ákvörðunum Evrópusambandsins. Ráðuneytið hefur reynt að stuðla að því að hægt sé að mæta þessari vinnu, m.a. með auknum fjárveitingum, en sífellt bætast við atriði sem taka verður á og mörg hver kosta töluverða fjármuni svo sem ýmiss konar mælingar og úttektir sem jafnvel kalla á dýrar fjárfestingar í búnaði. Skipurit Umhverfisstofnunar, sem starfað hefur verið eftir frá því að stofnunin tók til starfa fyrir tæpum fjórum árum, var unnið á vegum forstjóra stofnunarinnar í samráði við starfsmenn með aðstoð utanaðkomandi sérfræðinga og sett fram með það fyrir augum að ná fram sem bestri samlegð og sameiningu starfseminnar. Skipuritið tók mið af nýrri stofnun sem var í startholunum og eins og önnur skipurit er það háð breytingum í ljósi fenginnar reynslu. Ég tel einsýnt að breyta þurfi skipuriti stofnunarinnar í ljósi niðurstöðu Ríkisendurskoðunar, m.a. á þann hátt að gera það einfaldara og ekki síst að það lýsi starfsemi stofnunarinnar betur en núgildandi skipurit gerir. Ég er jafnframt þeirrar skoðunar, þar sem Umhverfisstofnun er stjórnsýslustofnun, að leggja verði meiri áherslu á stjórnsýslu stofnunarinnar en gert hefur verið en sérfræðihlutverk stofnunarinnar virðist skyggja um of á stjórnsýsluhlutverk hennar. Þannig virðast þær starfseiningar sem voru sameinaðar í stofnuninni starfa tiltölulega óbreyttar en ein af ástæðunum fyrir því að Ríkisendurskoðun var beðin um úttekt á stofnuninni var fyrirkomulag stjórnsýslu hennar. Nýting fjármuna er að sjálfsögðu mjög háð því hvernig tekið er á þeim málum. Stofnunin hefur ekki haft verkbókhald eins og fram kemur í skýrslu Ríkisendurskoðunar en það hefur nú verið tekið upp í ljósi ábendinga Ríkisendurskoðunar. Aðrar stofnanir ráðuneytisins færa allar verkbókhald, enda hefur ráðuneytið lagt áherslu á nauðsyn þess, m.a. til að geta lagt mat á vinnu við einstök verkefni sem og á fjárþörfina. Frú forseti. Vegna þess að spurningar hv. fyrirspyrjanda eru nokkuð viðamiklar vil ég fá að ljúka við að svara þeim í seinni ræðu minni.

Virðulegi forseti. Fyrir þremur árum hóf Umhverfisstofnun starfsemi eftir að stjórnarliðar samþykktu hroðvirknislega unnið frumvarp um hana. Alvarlegar athugasemdir og varnaðarorð Samfylkingarinnar þá eru öll að koma á daginn, svo sem að það væri óraunhæft með öllu að ekki fylgdi því kostnaður að steypa saman stofnunum, hvað þá fjórum. Ríkisendurskoðun segir að allt sem stefnt var að hafi meira og minna mistekist, stofnunin þjóni ekki tilgangi sínum. Þetta er úttekt sem forstjóri stofnunarinnar óskaði sjálfur eftir vegna skorts á fjárveitingum til að sinna þeim verkefnum sem stofnuninni var ætlað að sinna. Ríkisendurskoðun telur að auknar fjárveitingar hefðu átt að nýtast betur og að Umhverfisstofnun og umhverfisráðuneytið hafi ekki haft sameiginlega sýn á forgangsröðun verkefna. Á þeim þremur árum sem liðin eru frá stofnun Umhverfisstofnunar hafa þrír ráðherrar verið yfir málaflokknum. Það er ekki mikil samfella í nokkru þegar stöðugt er verið að skipta út konum í brúnni, konum sem hafa verið skiptimynt í valdatafli karlanna í ríkisstjórninni. Fyrir það háttalag hafa umhverfismálin og stofnunin liðið. Maður veltir því fyrir sér hvaða tilgangi það þjóni að hlusta hér á útlistingar nýjasta umhverfisráðherrans sem setið hefur stutt í stólnum og á eftir stuttan stans þar, enda voru svörin fátækleg ef nokkur. Úttekt Ríkisendurskoðunar er áfellisdómur yfir Umhverfisstofnun en raunar frekar áfellisdómur yfir stjórnvöldum sem komu henni á án nauðsynlegs undirbúnings. Tíðar ráðherrahrókeringar eru lítilsvirðing við þann mikilvæga málaflokk sem umhverfismálin eru og hafa bitnað á honum. Um það vitnar þessi úttekt Ríkisendurskoðunar. Það á ekki að koma sökinni á ástandinu yfir á embættismenn, sem eflaust gera sitt besta við óviðunandi aðstæður, allri ábyrgð á stöðu mála hjá Umhverfisstofnun vísa ég á hæstv. ríkisstjórn.

Hæstv. forseti. Úttekt Ríkisendurskoðunar er áfellisdómur yfir framkvæmdarvaldinu. Hún leiðir í ljós að sameining þriggja stofnana og tveggja ráða á umhverfissviði var ótímabær og markmiðin illa skilgreind og að með sameiningunni hafi hvorki orðið faglegur né fjárhagslegur ávinningur. Það þarf ekki að koma neinum á óvart, að mínu mati, eins og til sameiningarinnar var stofnað í hlandspreng vorið 2002. Þarna var slegið saman þremur fjárvana stofnunum og tveimur fjársveltum ráðum í eina stóra fjárvana stofnun sem aldrei var meiningin að yrði sterk. Á fundi með menntamálanefnd fyrir skemmstu staðfesti forstjóri stofnunarinnar það sem fram kemur í skýrslu Ríkisendurskoðunar, að það skorti á sameiginlegan skilning ráðuneytisins og stofnunarinnar hvað fjárveitingar varðar. Á stofnuninni hvílir, samkvæmt fjárlagafrumvarpinu sem verið var að samþykkja hér við 3. umr. í morgun, fullkomlega óraunhæf sértekjukrafa upp á 128 milljónir, sem er hækkun úr 57,5 milljónum á síðasta ári. Ekki sinnti meiri hluti fjárlaganefndar í nokkru óskum stofnunarinnar um lækkun sértekjukröfu svo það er ekki bara umhverfisráðuneytið sem er í afneitun gagnvart þeim vanda sem Umhverfisstofnun á við að glíma heldur allur stjórnarmeirihlutinn á Alþingi. Það er mitt mat, virðulegi forseti, að Umhverfisstofnun hafi aldrei verið ætlað að vera sú öfluga stofnun sem hæstv. þáverandi umhverfisráðherra, Siv Friðleifsdóttir, lét í veðri vaka í umræðu um lagasetninguna. Til hennar var stofnað þegar Framsóknarflokkurinn var kominn með myllustein Kárahnjúkavirkjunar um hálsinn og einn liðurinn í því að lama Náttúruvernd ríkisins, sem hafði reynt að standa í lappirnar í því máli og vera málsvari náttúruverndar, var að leggja hana niður, týna henni í hollustuvernd og matvælarannsóknum. Forstjóri Náttúruverndar var lækkaður í tign og gerður óvirkur, kippt út úr kastljósi fjölmiðlanna, tekinn úr sambandi við nefndir Alþingis, og í staðinn settur þar forstjóri Hollustuverndar ríkisins sem á þessum átakatímum átti fullt í fangi með að fóta sig sem talsmaður náttúruverndar í landinu. Það er dapurlegt í ljósi þessarar skýrslu, frú forseti, að Framsóknarflokkurinn skuli 

Virðulegi forseti. Við ræðum hér um úttekt Ríkisendurskoðunar á málefnum Umhverfisstofnunar frá september 2006. Það ber að vekja athygli á að forstjóri Umhverfisstofnunar óskaði sjálfur eftir því við Ríkisendurskoðun að hún gerði stjórnsýsluúttekt á starfseminni, einkum til að meta hvort fjárframlög til hennar væru í samræmi við starfsumfang og verkefni. Ljóst má vera að verkefni stofnunarinnar eru umfangsmikil og hafa stjórnendur gagnrýnt að auknum verkefnum hefur ekki fylgt aukið fjármagn. Um það virðist vera ágreiningur milli umhverfisráðuneytis og stofnunarinnar. Umhverfisstofnun er tæplega fjögurra ára gömul stofnun og varð til við sameiningu fjögurra stofnana á sviði umhverfismála. Ég er þeirrar skoðunar að ákvörðun um sameiningu þeirra hafi verið rétt. Margt hefur tekist vel eins og kemur fram í úttekt Ríkisendurskoðunar en að sama skapi eru ýmsar athugasemdir gerðar um starfsemina um þætti sem betur mættu fara. Jafnframt segir í skýrslunni eftirfarandi, með leyfi forseta: „Þó að rök kunni að vera fyrir því að Umhverfisstofnun hafi ekki verið tryggð fjárframlög sem samrýmast að fullu nýjum verkefnum er rekstur hennar almennt í viðunandi horfi fjárhagslega séð. Þá er bent á að skipulagsbreytingar innan stofnunarinnar geti skilað meiri hagkvæmni og þar með fjármagni til að sinna nýjum verkefnum.“ Það sem máli skiptir er að athugasemdir Ríkisendurskoðunar liggja fyrir og að stjórnendur stofnunarinnar hafa þegar brugðist við mörgum ábendingum um það sem betur mætti fara. Það verður að gera þær kröfur til stjórnenda opinberra stofnana að þeir geri nauðsynlegar ráðstafanir varðandi skipulag og starfstilhögun svo stofnunin geti sinnt lögbundnum verkefnum sínum. Ég hef fulla trú á að stjórnendum muni takast það ætlunarverk sitt á sem skemmstum tíma. Það er forsenda þess að hægt verði að meta að nýju fjárframlög til starfseminnar.

Hæstv. forseti. Með stofnun Umhverfisstofnunar var verið að sameina fjórar stofnanir í eina, þ.e. Náttúruvernd ríkisins, embætti veiðistjóra, Hollustuvernd ríkisins og hreindýraráð. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar er getið ýmissa jákvæðra atriða í rekstri stofnunarinnar, m.a. að þar sé góð fagleg þekking og að sameining hafi stuðlað að bættri nýtingu þekkingar í stofnuninni. Það kemur líka fram í skýrslunni að stofnunin veiti almennt góða þjónustu. Ég vil vekja athygli á nokkrum atriðum sem fram komu í máli hæstv. umhverfisráðherra áðan í kjölfar þessarar skýrslu Ríkisendurskoðunar. Í fyrsta lagi telur ráðherra að það þurfi að breyta og einfalda skipurit stofnunarinnar. Í öðru lagi má ráða af máli hæstv. ráðherra að það sé ástæða til að leggja meiri áherslu á stjórnsýsluhlutverk stofnunarinnar fremur en sérfræðihlutverk. Það sem kannski er athyglisvert er að þessar stofnanir hafa haldið áfram að starfa eins og þær séu sjálfstæðar en ekki ein eining og ég held að það þurfi að lagfæra. Í þriðja lagi liggur fyrir að verkbókhald hefur verið tekið upp í kjölfar skýrslu Ríkisendurskoðunar og er það vel. Ég tel sömuleiðis vert að athuga hvort ekki sé ástæða til að skoða það að sameina allt heilbrigðiseftirlit þannig að það verði á vegum ríkisins. Það sem er hins vegar merkilegast við þessa umræðu, hæstv. forseti, er að hv. þm. Sigurjóni Þórðarsyni tókst að halda hér ræðu án þess að minnast á sölu ríkisbankanna, án þess að minnast á kvótakerfið og án þess að minnast á Framsóknarflokkinn. Ég tel að þetta sé í fyrsta skipti frá því að hv. þingmaður var kjörinn á þing sem honum tekst að halda ræðu án þess að minnast á eitthvert þessara atriða.

Virðulegi forseti. Ríkisendurskoðun er stofnun Alþingis sem skoðar líka mál að ósk ráðherra eða stofnana. Ríkisendurskoðun er tæki fyrir þingmenn til að veita framkvæmdarvaldinu aðhald. Hún skilar Alþingi úttektum og skýrslum, sem við ræðum eins og núna, en Alþingi tryggir ekki að úrbætur séu gerðar. Ég er að benda á að eftirfylgni skortir. Þegar gagnrýni og krafa um úrbætur hefur komið fram til ráðherra eða ríkisstofnunar hlýtur Alþingi að þurfa að fá svör við því síðar hvað gert var með þær aðfinnslur. Alþingi á að geta metið hvort málinu sé á einhverjum tíma farsællega lokið. Oft lýkur því ekki, það er í skýrslu uppi í hillum þingmanna og óljóst hvernig með var farið. Því miður er undir hælinn lagt hvernig fyrirspurnum um úrvinnslu máls er svarað á Alþingi síðar. Nefndir þingsins, í þessu tilfelli umhverfisnefnd, ættu að mínu mati að fá það hlutverk að fylgjast með hvernig brugðist er við athugasemdum Ríkisendurskoðunar af viðkomandi ráðuneyti. Það er að mínu mati ófullnægjandi fyrir stofnun eins og Ríkisendurskoðun þar sem fólk hefur unnið af fullum krafti, jafnvel mánuðum saman, og skilað skýrslu sem afdráttarlaust gerir kröfur um úrbætur ef ekkert gerist síðan, og þess eru dæmi. Þessi skýrsla er því miður ádeila og ég er þess vegna ósammála umhverfisráðherra. Hún er ádeila um vandamál sem snúa bæði að ráðuneytinu og Umhverfisstofnun, um verkefni og forgangsröðun, um að samspil skorti á milli fjárveitinga og verkefna, um skipulagsvanda og stjórnunarvanda, og hér þarf að taka á. En nefndir þingsins eiga að fá veigamikið hlutverk í eftirfylgni, að úttekt leiði til úrbóta.

Hæstv. forseti. Ég held að það segi nokkuð um ástand og stöðu Umhverfisstofnunar að forstjóri þeirrar stofnunar skuli sjálfur hafa óskað eftir úttekt Ríkisendurskoðunar á starfseminni, bæði rekstri og stjórnunarlegri stöðu stofnunarinnar. Það er mjög margt ámælisvert sem fram kemur í skýrslunni en fyrir okkur sem fylgdumst með stofnun Umhverfisstofnunar og undirbúningi þeirrar stofnunar koma niðurstöður ríkisendurskoðanda ekki á óvart. Undirbúningi þeirrar stofnunar var hraðað mjög og starfsmenn þeirra stofnana sem slegið var saman í eina stofnun, Hollustuvernd ríkisins, Náttúruvernd ríkisins, embætti veiðistjóra og embætti hreindýraráðs auk verkefna á sviði dýraverndar, vöruðu mjög við því að búin yrði til fjárvana stofnun, því að allar þessar stofnanir voru fjárvana og fjárskortur háði þeim öllum þegar lagt var upp í þessa vegferð. Að efna til og stofna nýja stofnun úr fjárvana stofnunum boðar ekki gott. Ég dreg í efa að staðið yrði þannig að þessari stofnun í dag með Hollustuvernd ríkisins sem hefur frá þessum tíma fengið mjög aukin verkefni með EES-samþykktum og -tilskipunum. Ég vil í lokin, hæstv. forseti, vara við þeim hugmyndum sem koma fram í lok skýrslunnar um að koma öllu heilbrigðiseftirliti yfir til ríkisins og undir þessa stofnun. Miklu frekar ætti að huga að því hvort heilbrigðiseftirlit sveitarfélaganna hefðu ekki tækifæri og nógan styrk til að taka að sér 

Frú forseti. Eins og fram hefur komið í þessari umræðu var Umhverfisstofnun stofnuð með sameiningu nokkurra ríkisstofnana, Hollustuverndar ríkisins, Náttúruverndar ríkisins, veiðistjóraembættisins og hreindýraráðs auk verkefna á sviði dýraverndunarmála. Markmiðin voru skýr í upphafi, og þau voru einföld í sjálfu sér eins og ævinlega þegar verið er að sameina stofnanir, þ.e. að einfalda og styrkja stjórnsýsluna og gera hana skilvirkari og þar með auka réttaröryggi, að efla faglega þætti sem falla undir Umhverfisstofnun og stuðla að hagkvæmni í rekstri. Loks var talið að þessi sameining mundi auðvelda að ná fram stefnumiðum sem stjórnvöld hafa sett um framkvæmd umhverfismála. Nú hefur það gerst að umhverfisráðuneytið óskaði eftir því við Ríkisendurskoðun að embættið tæki út stjórnsýslu og fjárhagsumhverfi stofnunarinnar. Þetta var gert að beiðni forstjóra Umhverfisstofnunar. Mér finnst það eitt að stofnunin sjálf eða forstjóri hennar hafði frumkvæði um beiðni sem þessa skipta miklu máli og sýna þann vilja sem er þar á bæ. Í skýrslunni er bent á margt sem betur má fara og farið hefur verið yfir það hér af nokkrum hv. þingmönnum. Ég treysti hæstv. umhverfisráðherra fullkomlega til að vinna að framgangi þessara mála eins og gert er ráð fyrir og tillögur Ríkisendurskoðunar benda á að hluta. Mér finnst þetta einfaldlega vera verkefni sem þarf að vinna og ég treysti ráðherra til þess.

Frú forseti. Það er kannski rétt að taka fram í upphafi ræðu minnar að auðvitað er margt ágætt og gott sem fram fer í Umhverfisstofnun. En það er ekki hægt að líta fram hjá því að markmiðið með stofnuninni hefur ekki gengið eftir, þ.e. að bæta stjórnsýsluna, og þegar höfuðmarkmiðið næst ekki verða menn að horfast í augu við það. Það stendur einfaldlega á bls. 42 í skýrslunni að þetta sé ekki einungis mat Ríkisendurskoðunar heldur einnig ráðuneytisins. Það segir hér, með leyfi forseta: „Umhverfisráðuneytið hefur bent á að Umhverfisstofnun bregðist stundum seint við beiðnum frá ráðuneytinu og leggi of litla áherslu á lögfræðilegu hliðina.“ Áfram segir: „Ráðuneytið bendir enn fremur á að forgangsröðun Umhverfisstofnunar sé ekki nægjanlega skýr og t.d. hafi hún vanrækt verkefni sem beinast að vörnum gegn mengun sjávar.“ Þetta er því einnig dómur ráðuneytisins. Enn fremur segir á bls. 46: „Meðal viðskiptavina Umhverfisstofnunar er nokkuð kvartað undan því að stofnunin svari seint erindum sem beinast til hennar.“ Það er ekki hægt að líta fram hjá því að stofnað var til Umhverfisstofnunar til að bæta stjórnsýsluna en meginefni þessarar greinargerðar Ríkisendurskoðunar er að það hafi bara alls ekki tekist. Það er vert að líta almennt á það hvernig til hefur tekist þegar ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks hefur verið að sameina stofnanir og það hefur oftar en ekki tekist illa. Meðal annars er vert að benda á það þegar sjúkrahúsin á höfuðborgarsvæðinu voru sameinuð, það átti að leiða til sparnaðar. Hvað gerðist? Aukinn kostnaður. Hvað gerðist hér þegar steypt var saman fjölda stofnana án þess að búið væri að undirbúa málið? Meginmarkmiðið tókst ekki og á því verða einhverjir að bera ábyrgð. Mér finnst að hæstv. ráðherra ætti að gera okkur grein fyrir því 

Frú forseti. Eitt af því sem hv. málshefjandi hafði orð á í upphafsræðu sinni voru þvingunarúrræði Umhverfisstofnunar og mig langar að víkja að því í seinni ræðu minni. Ég tek fram að Umhverfisstofnun hefur samkvæmt lögum yfir að ráða þvingunarúrræðum í þeim tilvikum sem sú stofnun fer með beint eftirlit, með sama hætti og heilbrigðiseftirlit sveitarfélaga þar sem eftirlit fellur undir það. Ég tel þvingunarúrræði Umhverfisstofnunar fullnægjandi. Það verður að hafa í huga að heilbrigðiseftirlit sveitarfélaganna fer með meginþunga eftirlits á sviði mengunar- og matvælamála og það er aðeins í örfáum tilvikum sem Umhverfisstofnun fer með beint eftirlit, en það varðar innflutningseftirlit með matvælum, eiturefnum og hættulegum efnum og eftirlit með ákveðinni meiri háttar starfsemi svo sem stóriðju. Hins vegar eru tæki Umhverfisstofnunar til þess að taka á málum ef heilbrigðiseftirlit stendur sig ekki lítil sem engin og það kemur fram í skýrslu Ríkisendurskoðunar að taka þurfi það mál sérstaklega til endurskoðunar og bent er á að jafnvel komi til greina að breyta verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga þannig að allt þetta eftirlit verði fært undir ríkið. Að sjálfsögðu þarf að kanna það mál í nánu samráði við sveitarfélögin. Frú forseti. Ég vil fá að taka það fram vegna ræðu málshefjanda að ráðuneytið hefur lagt á það ríka áherslu að Umhverfisstofnun geti sinnt hlutverki sínu og starfsemin byggist upp í samræmi við þau markmið sem voru sett með stofnun stofnunarinnar árið 2003 og það mun verða gert m.a. á grundvelli þeirrar skýrslu sem hér liggur fyrir. Skýrslan gefur tilefni til þess að skoða betur ýmsa þætti og það var einmitt tilgangurinn með því að fara fram á úttektina að fá utanaðkomandi sýn á það sem betur má fara. Ég tel, frú forseti, að óþarft sé að hlaupa upp til handa og fóta og vera með gífuryrði eða sleggjudóma og það þjóni ekki hagsmunum þessarar stofnunar.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um Póst- og fjarskiptastofnun, nr. 69/2003. Frumvarpið miðar að því að breyta tekjugrunni Póst- og fjarskiptastofnunar. Í núgildandi lögum eru tekjustofnar stofnunarinnar þrír. Í fyrsta lagi er lagt rekstrargjald á fjarskiptafyrirtæki og póstrekendur, í öðru lagi er lagt á númeragjald og í þriðja lagi innheimtir stofnunin gjöld samkvæmt gjaldskrá. Í þessu frumvarpi er lagt til að gjöld sem ákveðin hafa verið í gjaldskránni og staðið hafa undir kostnaði við umsýslu stofnunarinnar vegna starfrækslu gjaldenda á þráðlausum fjarskiptabúnaði, verði felld úr gjaldskránni. Í staðinn verði sett inn í lögin lögbundið gjald fyrir notkun tíðna sem tiltekið verði sérstaklega í lögunum. Skipulagning tíðninotkunar og almennt eftirlit með sendibúnaði af hálfu Póst- og fjarskiptastofnunar er nauðsynlegt til þess að hægt sé að starfrækja þráðlaus fjarskipti. Þessi þáttur í starfsemi stofnunarinnar miðar að því að tryggja öryggi þráðlausra fjarskipta og koma í veg fyrir truflanir. Þetta er þjónusta við þá sem nota ljósvakann til fjarskipta og því eðlilegt að þeir beri kostnað af þeirri umsýslu sem starfsemin kallar á. Það hefur hins vegar reynst erfitt að sérgreina kostnað við þjónustu við einstaka gjaldendur. Því er nauðsynlegt og í takt við þau viðhorf sem ríkja í dag varðandi gjaldtöku hins opinbera að gjöld þessi verði ákveðin með lögum. Tillaga að gjöldum fyrir tíðninotkun byggist á vandaðri greiningu sem gerð var á kostnaði við umsýslu Póst- og fjarskiptastofnunar vegna þráðlausra fjarskipta. Í frumvarpinu eru jafnframt lagðar til breytingar á núgildandi ákvæði laganna er heimila samgönguráðherra að setja stofnuninni gjaldskrá en í samræmi við þá tillögu að kveða á um lögbundið tíðnigjald er nauðsynlegt að breyta gjaldskrárákvæði laganna til samræmis við það. Jafnframt eru lagðar til breytingar á ákvæðinu í þá átt að skýra nánar hvaða þjónusta það er sem taka má gjald fyrir og hvaða þætti beri að leggja til grundvallar þegar reiknaður er kostnaður við einstaka þjónustuþætti. Þær breytingar sem ég hef farið hér yfir munu leiða til um 13 millj. kr. tekjulækkunar fyrir stofnunina. Þá liggur einnig fyrir að stofnunin mun verða fyrir tekjutapi vegna breytinga á þeirri framkvæmd sem verið hefur á álagningu rekstrargjalds en úrskurðarnefnd fjarskipta- og póstmála komst að þeirri niðurstöðu í úrskurði sínum nýlega að rekstrargjald skyldi ekki lengur lagt á innri veltu vegna sölu á fjarskiptaþjónustu milli deilda innan sama fyrirtækis auk virðisaukandi þjónustu. Þessi breyting á framkvæmd mun hafa í för með sér tekjuskerðingu fyrir Póst- og fjarskiptastofnun sem nemur um 14 millj. kr. á ári. Þessi niðurstaða hefur því þær afleiðingar að gjaldstofn rekstrargjalds verður lægri en stofnunin hefur gert ráð fyrir í áætlunum sínum undanfarin ár. Til að mæta þessari tekjuskerðingu sem stofnunin verður fyrir með þeim lagabreytingum sem hér eru lagðar til og með fyrrgreindum úrskurði úrskurðarnefndar fjarskipta- og póstmála er lagt til að rekstrargjald sem fjarskiptafyrirtækjum ber að greiða hækki úr 0,2% í 0,3%. Með þessum breytingum á gjaldstofnum er þannig ekki gert ráð fyrir því að heildartekjur stofnunarinnar hækki heldur að þær verði þær sömu og áður. Þá eru í frumvarpinu lagðar til breytingar á dagsektarákvæði laganna en þar er verið að leggja til breytingar, til samræmis við þær breytingar sem lagt er til að verði gerðar á lögum um fjarskipti, nr. 81/2003. Hér er ekki um efnisbreytingu að ræða heldur er verið að samræma ákvæði laga um Póst- og fjarskiptastofnun og ákvæði fjarskiptalaga er kveða á um dagsektir. Hæstv. forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. samgöngunefndar.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um umferðarlög, nr. 50/1987. Meðflutningsmenn eru Pétur H. Blöndal og Þuríður Backman. Breytingin sem mælt er fyrir felur í sér að í stað orðanna 17 ára í a-lið 2. mgr. 48. gr. laganna kemur 18 ára. Frumvarpið felur í sér að lögin taki gildi 1. júlí 2007. Ákvæði til bráðabirgða hljóðar þannig: Þrátt fyrir ákvæði laga þessara skulu aldursmörk a-liðar 2. mgr. 48. gr. vera 17 ára og einn mánuður frá gildistöku laganna og gilda í tvo mánuði. Þessi aldursmörk skulu hækka um einn mánuð á tveggja mánaða fresti og gilda í tvo mánuði í senn uns 18 ára aldursmörkum er náð. Ég mun útskýra þetta nánar í lok ræðu minnar. Virðulegi forseti. Umræður um ökuleyfisaldur á Íslandi eru ekki nýjar af nálinni á Alþingi Íslendinga. Málið er sérstaklega skoðað í skýrslu dómsmálaráðherra frá árinu 2001. Með breytingu á umferðarlögum árið 2002 var ákveðið að fara þá leið að gefa út bráðabirgðaökuskírteini sem gildir í tvö ár, og fái handhafi slíks skírteinis ekki punkta vegna umferðarlagabrota samfellt í 12 mánuði er heimilt að gefa út fullnaðarökuskírteini. Með þessari breytingu var litið svo á að fyrsta árið með ökuskírteini væri eins konar reynslutími áður en fullnaðarskírteini væri fengið. Undanfarin ár, virðulegi forseti, hafa ökumenn á aldrinum 17–18 ára átt hlut að mörgum umferðarslysum vegna glæfralegs aksturslags. Í kjölfar hrinu alvarlegra umferðarslysa, jafnvel banaslysa, hefjast gjarnan miklar umræður í samfélaginu um það með hvaða hætti hægt sé að sporna við þessari vá. Ýmsar hugmyndir hafa verið reifaðar og hefur ríkisstjórnin nú nýlega samþykkt frumvarp samgönguráðherra um breytingar á umferðarlögum sem allar miða að því að sporna við hraða- og ofsaakstri ungra ökumanna. Það frumvarp, frú forseti, sem hér er mælt fyrir gengur lengra að því leytinu að í því felst að ökuréttindi fengi enginn fyrr en hann hefði náð að lágmarki 18 ára aldri. Hér er ekki spurning um hvort breyting sem þessi sé æskileg, heldur er það ábyrgð þeirra fullorðnu og Alþingis að láta einskis ófreistað til að forða börnum undir 18 ára aldri frá því að valda sjálfum sér og öðrum skaða. Fjölmörg rök renna stoðum undir mikilvægi þessarar lagabreytingar. Hér skulu nefnd þau veigamestu sem varpa munu enn frekar ljósi á það af hverju 17 ára unglingur á ekki erindi undir stýri. Að aka bifreið við misjafnar og oft erfiðar aðstæður, eins og þekktar eru hér á Íslandi, krefst ákveðins vitsmuna- og félagsþroska. Þess vegna er mikilvægt að hafa þroskasálfræði unglinga til hliðsjónar þegar fjallað er um hvenær unglingar hafa mögulega fyrst öðlast tilskilinn þroska til að stjórna ökutæki með þeirri ábyrgð sem því fylgir í umferðinni. Vitað er að einstaklingar taka út mikinn hluta líkamlegs og andlegs þroska fyrstu 20 ár ævi sinnar. Hversu hratt viðkomandi fer í gegnum þroskaferilinn er bæði einstaklings- og kynjabundið, sem og aðstæðubundið. Enda þótt líkamlegur þroski ungmenna sé hvað sýnilegastur á þessum árum, tekur vitsmuna- og félagsþroski unglingsins stöðugum breytingum og munar mikið um hvert ár sem nær dregur fullorðinsárunum. Ef litið er nánar á þennan aldur er það almenn vitneskja að meðal einkenna unglingsáranna sé ákveðin tilhneiging - ég segi ákveðin tilhneiging - til áhættuhegðunar, áhrifagirni og hvatvísi. Unglingar hafa ekki öðlast nema takmarkaða almenna lífsreynslu og hafa ekki heldur þann vitsmuna- og félagsþroska sem þarf til að geta lagt raunhæft mat á flókin ytri áreiti og aðstæður. Upplifun þeirra og skynjun á hættum í umhverfi sínu er oftast nær frábrugðin skynjun og upplifun fullþroska einstaklings. Önnur og ég vil segja ekki óalgeng einkenni þessa aldursskeiðs er óttaleysi, margir unglingar skynja hvorki mikilvægi þess að vera varkár né mikilvægi þess að hugsa gaumgæfilega áður en framkvæmt er. Sökum þroska- og reynsluleysis sjá margir á þessu aldursskeiði ekki tengsl orsakar og afleiðingar nógu skýrt. Annað ekki óþekkt einkenni þessa aldursskeiðs, frú forseti, er að unglingar upplifa gjarnan að ekkert illt geti hent þá. Þeir líta jafnvel léttvægum augum á atriði sem fullorðnir líta alvarlegum augum. Enda þótt foreldrar og aðrir fullorðnir sem umgangast unglingana geri sitt besta til að uppfræða og vara þá við ófyrirsjáanlegum hættum og mikilvægi þess að gæta að sér ná viðvörunarorðin því miður ekki alltaf eyrum þeirra. Staðreyndin er sú að því nær sem dregur fullorðinsárum dregur úr þessi einkennum. Dómgreind dýpkar, innsæi eykst og einstaklingurinn verður hæfari með hverju ári sem líður til að setja sig í spor annarra, meta aðstæður, gera áætlanir og sjá fyrir möguleg orsakatengsl. Víkjum nú ögn nánar að félagsþroska þessa aldursskeiðs en ítrekað hefur verið sýnt fram á með sálfræði- og félagslegum rannsóknum að því eldri sem unglingurinn verður því minni líkur eru á að hann láti undan félagaþrýstingi eða hafi yfir höfuð þörf fyrir að sýna sig fyrir félögum sínum. Út frá sjónarmiðum þroskasálfræðinnar er því auðvelt að leiða líkum að því að 18 ára unglingar séu mun hæfari til að taka ábyrgð á sér og sínu lífi en þegar þeir voru 17 ára. Hvert ár á þessu tímaskeiði, frú forseti, getur þannig skipt sköpum hvað varðar nauðsynlegan þroska til að geta tekið þá lágmarksábyrgð sem stjórnun ökutækis í umferðinni krefst. Önnur veigamikil rök sem styðja frumvarp þetta er sú staðreynd að börn eru í samfélagi okkar skilgreind sem börn þar til þau hafa náð 18 ára aldri. Árið 1997 voru samþykkt lög á hinu háa Alþingi sem kveða á um að ungt fólk fái hvorki sjálfræði né fjárræði fyrr en 18 ára. Árum saman hafði viðmiðið verið 16 ár. Sú breyting að hækka sjálfræðisaldurinn úr 16 árum í 18 var ekki gerð út í bláinn, heldur af því að Alþingi taldi það nauðsynlegt hagsmunum barna og unglinga. Breytingin var gerð svo að fullorðnir gætu haldið verndarhendi yfir börnunum þar til að álitið var að þau gætu byrjað að axla sjálfsábyrgð. Þess vegna skýtur skökku við að unnt sé að fela 17 ára barni - já, ég segi barni - þá ábyrgð að aka bifreið þegar það getur hvorki tekið sjálfstæða ákvörðun um að festa kaup á ökutæki né hefur það rétt til að ráðstafa eigin fé. Okkur ber að létta þessari ábyrgð af unglingunum og forða á sama tíma mörgum þeirra frá því að skaða sjálfa sig og aðra með því að stjórna ökutæki áður en þau hafa náð tilskildum þroska. Frú forseti. Enda þótt þetta mál sé að mínu mati og fjölmargra annarra lífsspursmál skal áréttað að hér er ekki verið að dæma alla unga ökumenn sem ábyrgðarlausa. Því fer fjarri. Þótt tilhlökkun sé mikil eftir að fá ökuréttindi eru margir nýir bílprófshafar fullir kvíða þegar þeir fara í sínar fyrstu ökuferðir. Þeir gera sér far um að sýna fyllstu aðgætni og eru sérstaklega varkárir fyrstu mánuðina í umferðinni meðan þeir eru að þjálfa aksturshæfni sína og átta sig á aðstæðum. Með því að hækka lágmarksaldurinn í 18 ár má auðveldlega leiða líkum að því að þessi „upphafsvarkárni“ færist einnig upp um eitt ár. Frú forseti. Það er nokkuð ljóst að ekki munu allir taka frumvarpi þessu fagnandi. Þau ungmenni sem nú nálgast 17 ára afmælisdag sinn og hafa ákveðið að taka bílpróf strax þegar þeim áfanga er náð eru ef til vill uggandi. Eins má reikna með að heyra óánægjuraddir frá landsbyggðarfólki sem komið hefur með þau mótrök að verði frumvarp þetta að lögum muni það valda unglingum og fjölskyldum þeirra á landsbyggðinni miklum óþægindum. Þar eru aðstæður með öðrum hætti, vegalengdir stundum meiri og samgöngumöguleikar færri. Ég vil ekki, frú forseti, gera lítið úr þessum rökum og ég get vel skilið þessi sjónarmið. En hvort er veigameira, þægindi eða mannslíf? Við vitum að slysin eiga sér stað og munu því miður halda áfram að eiga sér stað. Hversu mörg og hversu alvarleg vitum við ekki en verði þetta frumvarp að lögum sem leiða mun til þess að koma í veg fyrir þótt ekki væri nema eitt bílslys af völdum 17 ára ungmennis er tilgangi þeirra náð. Eins og sést, frú forseti, hvernig sem á málið er litið, hvort sem með þessari umræðu eða annarri sem hefur að gera með velferð og heilsu barna og unglinga undir 18 ára aldri, er það skylda okkar að hafa vit fyrir þeim og búa þeim aðstæður sem eru best til þess fallnar að vernda þau sem og aðra vegfarendur í umferðinni. Verði frumvarp þetta að lögum mun heilum árgangi verða forðað frá því að geta slasast eða látið lífið undir stýri eða verða fyrir þeirri ógæfu að aðrir slasist eða látist í umferðinni af þeirra völdum. Frú forseti. Eins og ég gat um í upphafi er í bráðabirgðaákvæði þessa frumvarps gert ráð fyrir að aldursmörkin verði hækkuð í þrepum, þ.e. um einn mánuð á tveggja mánaða fresti. Með þessum hætti kemur þessi aðgerð mildilega til framkvæmda, enda engin sanngirni í því að unglingur sem verður 17 ára daginn eftir gildistöku laganna þurfi að bíða í heilt ár eftir að fá ökuskírteini. Að sama skapi yrði slæmt ef ökukennsla og sú sérþekking sem henni fylgir félli niður í nærri heilt ár. Markmið laganna mundi með þessu nást á tæpum tveimur árum. Til að útskýra þetta betur í lokin, frú forseti, er framkvæmdin með þeim hætti að þeir sem verða 17 ára þann mánuð sem lögin taka fyrst gildi og næsta mánuð á eftir öðlast rétt til að taka bílpróf 17 ára og eins mánaðar. Þeir sem verða 17 ára næstu tvo mánuði þar á eftir öðlast bílprófsrétt 17 ára og tveggja mánaða og þannig áfram koll af kolli. Með þessari aðlögun er gert ráð fyrir að lögin taki að fullu gildi 1. maí 2009. Frú forseti. Ég legg til að frumvarp þetta verði að lokinni umfjöllun hér flutt til 2. umr.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. 1. þm. Reykv. s., Kolbrúnu Baldursdóttur, fyrir flutning þessa máls. Ég vil láta þess getið að ég er meðflutningsmaður á þessu frumvarpi og styð heils hugar að það skref verði tekið að færa bílprófsaldurinn frá 17 upp í 18 ára aldur. Í þessu frumvarpi er þetta skref tekið ákaflega varfærnislega á tveimur árum þannig að þeir unglingar sem eru komnir með fiðring í magann og eftirvæntingu eftir að komast á götuna með fullgilt bílpróf geta andað léttar og rólegar því að ef þetta frumvarp verður samþykkt taka þessi 18 ára aldursmörk ekki gildi með það sama. Ég tek undir það sem kemur fram í greinargerðinni hvað varðar þroska unglinga á þessum mótunarárum fram undir tvítugt. Það munar mjög mikið um hvert ár frá 15 ára upp að tvítugu. Mér finnst ákveðin samræming felast í þessu líka en fyrst og fremst horfi ég á þroskann og það að eins og umferðin er í dag er ábyrgðin orðin það mikil hjá ökumönnum að maður á að horfa fyrst og fremst á öryggið en ekki þægindi þess að 17 ára gamlir unglingar geti komist ferða sinna undir stýri. Mér finnst, hæstv. forseti, fleira sem við getum horft til þegar við herðum reglur og tryggjum meira umferðaröryggi en er í dag. Ég tel rétt að huga einnig að vélarstærð, vélarafli og þyngd ökutækja. Það hefur verið tekið upp sums staðar, ég get ekki nefnt hvaða lönd það eru en það þekkist að þeir sem eru nýbúnir að fá ökuskírteini, þeir sem eru að byrja að aka bifreið, búa við takmörk á það hversu kröftugri og öflugri bifreið megi aka. Það er hluti af þessum þætti að því óþroskaðri sem einstaklingarnir eru, þeim mun hættara er þeim í umferðinni. Því miður má yfirfæra þetta á piltana frekar en stúlkurnar sem eru í eðli sínu flestar varkárari. Ég tek líka undir það að auðvitað eru langflestir ungir menn varkárir ökumenn en þar eru þó innan um þessir sem bíða eftir að komast á stóru kröftugu bílana og það eru einmitt þeir sem þyrftu á því að halda að hafa ekki leyfi til að vera á þessum stóru tryllitækjum eins og þeir sækjast eftir í dag. Ég þakka frumkvæðið í þessu máli og vona að það fái brautargengi í vetur og góðar undirtektir í hv. samgöngunefnd.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Kolbrúnu Baldursdóttur fyrir þetta frumvarp og þá ítarlegu greinargerð sem því fylgir. Ég tel þetta vera athyglisverða og umhugsunarverða hugmynd og hún er vel rökstudd í ítarlegri og ágætri greinargerð. Þetta er að sjálfsögðu afar viðkvæmt mál því að hjá flestum unglingum er stóra stundin 17 ára markið og líklega meiri hluti þeirra kominn með bílpróf, sjálft ökuskírteinið á afmælisdaginn, hvorki meira né minna, enda tengist þetta ákveðnu frelsi. Þeir eru eins og fuglar sem fá vængi til að geta ferðast um, vera ekki bundinn af tveimur jafnfljótum eða strætisvögnum. Þetta er ákveðin frelsistilfinning, ef til vill ákveðin leið að fá viðurkenningu á því að vera orðinn fullorðinn. Út frá þeim sjónarmiðum er þetta viðkvæmt mál. Ég vil taka undir að nálgast má þetta út frá ýmsum sjónarhornum. Finna má rök bæði með og á móti því að hækka aldurinn til ökuskírteinis. Eitt sjónarhornið er, eins og kemur fram í greinargerðinni, út frá þroskasálfræði og þroska unglinga, hvenær einstaklingurinn er orðinn það þroskaður að hann geti axlað þá ábyrgð að vera ökumaður í umferð og í stöðugt vaxandi umferð. Sjálfsagt er hægt að finna dæmi þess að í einhverjum tilvikum er sá þroski aldrei til staðar hversu gamlir sem einstaklingar verða, en hér erum við að tala um heildina. Hins vegar má nálgast þetta út frá kerfislegum sjónarhornum, jafnræði. Við vitum að 18 ára aldursmarkið er skilgreining á fullorðinsárum, þá telst einstaklingur vera orðinn fullorðinn. Einstaklingurinn fær um leið ákveðin önnur réttindi, samfélagsleg réttindi, þó að auðvitað séu ákveðnar mótsagnir, svo sem með giftingaraldur. Að því leytinu til má segja að það séu rök að samræma 18 ára markið við það að gerast fullorðinn og fá þau réttindi sem því fylgja en um leið ábyrgð sem fylgir því að teljast fullorðinn. Grundvallarspurningin hlýtur því að vera þessi: Er það vandi að ökumenn á Íslandi skuli fá ökuleyfi 17 ára gamlir? Ég hygg að við getum verið sammála um það og tölur segja okkur að langsamlega flestir ökumenn axla þá ábyrgð, hafa þroskann og geta ekið um í umferðinni án þess að vera vandamál. En þá kemur spurningin með minni hlutann, þennan afgerandi minni hluta en þeim mun kannski dramatískari ef svo má að orði kveða, að samkvæmt tölum frá Umferðarstofu eru það óneitanlega ökumenn á aldrinum 17–18 ára sem oftast, langsamlega oftast lenda í umferðarslysum. Við getum sagt að eitt alvarlegt umferðarslys er einu alvarlegu umferðarslysi of mikið og ef orsakavaldurinn er aðallega unglingar á aldrinum 17–18 ára hljótum við að fókusera á það. Ég vil taka undir þá hugmynd sem hefur svo sem verið hreyft áður, að einstaklingar fái ökuskírteini í þrepum, eins og þekkist í sumum löndum, þ.e. að á fyrsta ári - alveg óháð aldri reyndar - megi einstaklingar ekki aka bifreið nema upp að ákveðinni vélarstærð og komist þar af leiðandi ekki jafnhratt yfir og kraftmiklir bílar. Ef þeir sanna að þeir valdi þeirri vélarstærð er á næsta þrepi vélarstærðin og kraftur bifreiðarinnar aukinn. Ég er líka mjög hlynntur því að herða refsirammann og það mun verða rætt síðar í frumvarpi frá hæstv. samgönguráðherra sem liggur fyrir þinginu, því að við þurfum að bregðast við þeim skelfilegu slysum sem hafa farið svo vaxandi í umferðinni. Það er þó einn punktur sem ég vil velta upp án þess að ætla að lengja umræðuna og það er þegar við erum að spyrja okkur hvort þetta sé vandi. Svarið er að ungir ökumenn eru að hluta til vandamál. Þetta er sá hópur sem veldur flestum slysum. En eru það allir ökumenn á 18. ári? Svarið við því er nei. Vegna þess að í ljós hefur komið að það eru fyrst og fremst strákar á aldrinum 17 ára sem eru ógn fyrir marga í umferðinni. Þá koma fram þessar andstæður, ef við segjum að stelpurnar hafi ekki verið vandamál í umferðinni fram til þessa, kannski vegna þess að þær þroskast fyrr en við strákarnir, án þess að ég geti svo sem svarað því, hv. flutningsmaður þekkir það eflaust betur sem sálfræðingur. En ef stelpurnar eru að öllu jöfnu ekki vandamálið í umferðinni má spyrja hvort við séum að láta hegðan einhvers lítils hluta stráka á 18. ári kalla ákveðna refsingu yfir stelpur sem ekki eru vandamál. Getum við hugsað okkur það að við notum staðreyndirnar, við notum söguna, við notum reynsluna til að lyfta þakinu fyrir stráka þannig að það komi með þeim hætti jákvæð mismunun gagnvart stelpum? Statistikk og tölfræði frá Umferðarstofu segir í rauninni að það séu strákarnir. Þess vegna kannski er ástæða til að líta á þá án þess að refsa stelpunum. En hvort það gangi upp út frá jafnræðissjónarmiði skal ég ósagt látið en mér finnst þetta að minnsta kosti umhugsunarefni og verður fróðlegt að fá umsagnir til hv. samgöngunefndar þegar við tökum til við að vinna í málinu. En ég tel ástæðu til að þakka fyrir að þessari hugmynd skuli hreyft hér.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmönnum Þuríði Backman og Hjálmari Árnasyni fyrir innlegg þeirra. Já, það er ekki neitt nýtt að heildin þurfi gjarnan að líða fyrir minni hlutann og í þessu tilviki jafnvel bara lítinn hóp og það er mjög ósanngjarnt. En ég er hrædd um að einhvers staðar mundi heyrast hljóð ef við færum að leggja það til að búa til ólík lög fyrir kynin, ein lög fyrir stúlkurnar og önnur fyrir drengina. Ég get því ekki alveg séð það fyrir mér hér og nú að slík umræða yrði vinsæl í allri þeirri jafnréttisumræðu sem við erum búin að vera í undanfarin ár og eigum þar margt eftir að laga. Staðan er því sú að því miður yrði þetta að ganga yfir alla heildina. Við erum að tala um 3–4 þúsund ungmenni í hverjum árgangi. Það eru ekki allir sem taka bílprófið um leið og þeir ná 17 ára aldrinum en sá hópur sem fer út í umferðina ár hvert núna eins og staðan er, 17–18 ára, er 3–4 þúsund. Ef frumvarpið verður að lögum gilda að sjálfsögðu ein lög yfir allan hópinn. Deila má um hversu sanngjarnt það er en svona er það nú. Hins vegar voru margir góðir punktar sem komu fram áðan. Ég fagna því einnig að ekki séu fleiri mótrök sem hafa komið fram við 1. umr., sem segir mér að ég held að almennt séð sé fólk tiltölulega sátt við að fara að huga að því að taka þetta skref. Mig langar til að nefna eitt atriði. Þegar ég hugsa til baka og ákveðið var á hinu háa Alþingi að færa sjálfræðisaldurinn frá 16 ára upp í 18 ár, þá minnist ég þess að mörgum þótti þetta skelfilega róttæk breyting. Við höfðum í mörg ár búið við það að 16 ára unglingur varð sjálfráða, hann gat tekið sínar ákvarðanir, pakkað niður í tösku og farið að heiman ef honum sýndist svo. Núna finnst okkur í rauninni ekki nema eðlilegt að aldurinn sé 18 ár. Þetta er mjög sambærilegt finnst mér, að eftir nokkur ár þegar við munum hugsa til baka, þ.e. verði frumvarpið að lögum, þá held ég að við minnumst þess ekki svo mjög skýrt að þetta hafi verið nein sérstök róttæk breyting. Þannig er það með svo margt þegar við erum að gera breytingar, að þegar til lengri tíma er litið er þetta í rauninni bara allt saman frekar eðlilegt. Þarna er verið að gera mikla samræmingu. 18 ár er jú aldurinn sem við höfum skilgreint að barn komist í fullorðinna manna tölu. Ekki er þar með sagt að þann dag sem barn eða unglingur vaknar á 18 ára afmælisdegi sínum sé hann orðinn fullþroska, síður en svo. Þroskinn heldur áfram, kannski langt fram yfir tvítugsaldurinn og eins og ég sagði áðan með mismunandi hraða. Og það er rétt sem kom fram hjá hv. þm. Hjálmari Árnasyni, að við vitum að stúlkur fara gjarnan hraðar í gegnum þennan þroska, bæði líkamlegan og vitsmunalegan þroska, og þannig hefur það sjálfsagt verið alla tíð, að minnsta kosti í mörg ár og ég sé ekki að það verði neinar sérstakar breytingar á því. Ég fagna því að ekki eru fleiri mótrök við 1. umr. og vonast til að frumvarpið fái farsæla meðhöndlun við 2. og 3. umr.

Virðulegi forseti. Ég hef leyft mér að leggja fram tillögu til þingsályktunar ásamt tveimur öðrum hv. þingmönnum, Jóhönnu Sigurðardóttur og Ágústi Ólafi Ágústssyni. Tillagan fjallar efnislega um skattlagningu lífeyrissjóðsgreiðslna og þá breytingu á tekjuskattslögum að lífeyrissjóðsgreiðslur skuli skattlagðar eins og um fjámagnstekjur væri að ræða. Þar sem ég er varamaður á þingi og er að falla á tíma hafa þingforsetar verið svo vinsamlegir að greiða fyrir því að málið komist á dagskrá og mér gefist tækifæri til að fylgja því úr hlaði. Ég þakka þá tillitssemi og mun ekki eyða of miklum tíma þingsins í að gera grein fyrir þessari tillögu. Í gær fór reyndar fram mikil umræða um kjör eldri borgara við 2. umr. fjárlagafrumvarpsins og sú tillaga sem hér liggur fyrir er sömuleiðis um hagsmuni eldri borgara. Málalok afgreiðslunnar í gær sem sneri að bættum kjörum aldraðra voru mér mikil vonbrigði og voru í rauninni sorgleg því að þau kosta ríkissjóð ekki mikil útlát í hlutfalli við veltu ríkissjóðs og í ljósi þess að fjárlög gera ráð fyrir 9 milljarða kr. afgangi. Afgreiðslan í gær var eins og, leyfi ég mér að fullyrða, blaut tuska framan í andlit eldri kynslóðarinnar. Tillögur minni hlutans sem felldar voru í morgun gengu út á að hækka frítekjumark og lagfæra tekjutryggingu, hækka vasapeninga eldri borgara o.s.frv. og snerust að mestu leyti um það fólk sem þarf að sækja bætur til Tryggingastofnunar ríkisins, fólkið sem ber minnst úr býtum, og sumt af því verður að lifa á strípuðum bótum og þess heldur var þessi niðurstaða dapurleg sem við urðum vitni að í morgun. Sú tillaga sem ég er framsögumaður að snýr aftur á móti að þeim hópi eldri borgara sem þiggur greiðslur úr lífeyrissjóðum sínum, þar sem þeir hafa greitt af launagreiðslum áður. Samkvæmt lauslegum athugunum kemur í ljós að 90% fólks 67 ára og eldri, eða um 25 þúsund manns, fá greiðslur úr lífeyrissjóðum. Að meðaltali eru lífeyrisgreiðslur ekki, merkilegt nokk, nema um 60 þús. kr. á mánuði. Auðvitað er margt af þessu fólki með aðrar tekjur og ýmist atvinnutekjur eða fjármagnstekjur. Samtals voru tekjur að meðaltali hjá 67 ára gömlu fólki og eldra, ef miðað er við árið 2004, 154 þús. kr. Dreifingin var sú að helmingur lífeyrisþega var með í heildartekjur 114–140 þús. kr. á mánuði og 40% með tekjur á bilinu 140–220 þús. kr. á mánuði. Um 8% voru með minna en 100 þús. kr. Af þessum tölum má sjá að þessi hópur skattþegna er ekki á háum tekjum með vísan til þess að samkvæmt útreikningum Hagstofunnar er neysluþörf hvers einstaklings á þessum aldri u.þ.b. 200 þús. kr. eftir skatt. Til samanburðar má geta þess að meðaltekjur fólks á aldrinum 25–65 ára voru 285.500 kr. á árinu 2004. En hvort heldur tekjur einstaklings eru 150 þúsund eða 280 þúsund og hvort heldur þeirra er aflað með vinnuframlagi eða þær fengnar úr lífeyrissjóði greiðir viðkomandi almennan tekjuskatt. Á sama tíma hefur verið lögleiddur annar skattur, fjármagnstekjuskattur, sem eins og allir vita er lagður á vexti og arð og nemur 10%. Með öðrum orðum: Annars vegar er um að ræða fólk sem leggur fé sitt inn á bankabók eða fjárfestir í verðbréfum eða leigir út fasteignir sínar og nýtur ávöxtunar af þeim sparnaði og ávöxtunin eru tekjur sem bera 10% skatt. Hins vegar er hinn almenni launamaður sem greiðir iðgjöld sín í lífeyrissjóðinn og fær lífeyri þegar hann nær lífeyrisaldri en hann greiðir almennan tekjuskatt, 37 eða 38%. Þetta þarf varla að útskýra og þetta þekkja allir en í þessu felst mikið óréttlæti og mismunun. Sparnaður er alltaf sparnaður í eðli sínu og þar á fólk að sitja við sama borð þegar kemur að skattbyrði eða skattútlátum vegna þessa sama sparnaðar. Þessi tillaga til þingsályktunar gengur út að jafna þennan rétt. Lífeyrissjóðakerfinu var á sínum tíma komið á hér á landi á sjötta og sjöunda áratug síðustu aldar. Upphaflega var það kerfi hugsað sem viðbót við almannatryggingakerfið sem hefur með tíð og tíma breyst í hálfgert ölmusukerfi með öllum sínum annmörkum og fólk verður í æ ríkari mæli að treysta á lífeyrissjóðinn sem það hefur greitt í og á aðild að. Það er þó engan veginn allt fast í hendi í þeim efnum og alkunna er að margir lífeyrissjóðir hafa ávaxtað sitt pund með misjöfnum árangri og aðilar sjóðsins og launagreiðendur hafa sumir hverjir farið illa út úr sparnaði sínum í lífeyrissjóði. Lífeyrisgreiðslur eru auðvitað hugsaðar til þess að fólk geti séð sér farborða og þær dekki lágmarksframfærslu en það er þó langur vegur frá því að svo sé. Þar tala tölurnar sem ég nefndi áðan sínu máli. Nær helmingur lífeyrisþega fær 114–140 þús. kr. á mánuði, eins og ég gat um áðan, úr sínum lífeyrissjóði og síðan er þessi hungurlús skattlögð af fullum þunga. Því má heldur ekki gleyma að lífeyrisgreiðslur eru lögbundnar, hvort sem mönnum líkar betur eða verr. Launafólki er ekki boðið upp á neitt val. Þetta er lögþvingaður sparnaður og sparnaðurinn er háður ávöxtun og vöxtum og þar er aldrei á vísan að róa í þeim efnum. Allt eru þetta að mínu mati röksemdir fyrir þýðingu og gildi þeirrar tillögu sem hér er flutt, að skattar af sparnaði í einu eða öðru formi eigi að búa við og lúta sömu grundvallarreglunum. Sparifjáreigendur eiga ekki að greiða skatt af slíkum tekjum eftir því hvernig til sparnaðarins er stofnað og ég held að það sé heila málið. Virðulegi forseti. Þessi þingsályktunartillaga felur í sér að líta á allan sparnað sem sparnað og ekki tekjur í almennum skilningi tekjuskattslaganna. Með því að stíga það skref að samþykkja þessa tillögu er komið til móts við langstærsta og fjölmennasta hóp eldri borgara og þetta yrði hin raunverulega kjarabót sem sá hópur gæti fengið og kæmi honum best. Þetta er árangursríkasta skrefið sem við getum stigið til móts við þann hóp landsmanna sem hefur lagt grundvöllinn að ríkidæmi okkar. Áætlað er að útlát ríkissjóðs nemi um 3 milljörðum ef þessar tillögur ná fram að ganga. Ég vek í því sambandi athygli á að hér er verið að tala um breytingu sem tekur gildi á þarnæsta fjárlagaári, þannig að hún hefur engin áhrif á þau fjárlög sem nú eru hér til afgreiðslu. Mestur hluti þeirrar skattalækkunar sem yrði lenti á sveitarfélögunum og við flutningsmenn tillögunnar leggjum áherslu á að það verði lagað samtímis þessari lagabreytingu. Enn fremur þarf sömuleiðis að skoða bætur frá hinu opinbera, eins og um er fjallað í tillögunni sjálfri, þ.e. að bætur almannatrygginga njóti sömu breytinga í skattlagningu þegar þar að kemur. Þetta hangir hvort eð er allt á sömu spýtunni, enda þótt ekki sé beinlínis gerð tillaga um það að sinni en lagt til að það mál verði skoðað. Það er eðlilegt að hæstv. fjármálaráðherra verði falin verkstjórn í þessu máli því að sjálfsagt þarf að skoða fleiri en eina grein í skattalögunum og málið getur að einhverju leyti verið flókið viðureignar sem sérfræðingar ættu þó að geta leyst úr. Það er hins vegar skoðun okkar flutningsmanna og vilji að Alþingi lýsi yfir stuðningi við tillöguna og við þessa kjarabót og rétti þannig eldri borgurum höndina þeim til sjálfsbjargar. Að lokum við ég segja þetta, virðulegi forseti: Eftir þær umræður sem áttu sér stað í morgun er svo sem ekki við að búast miklum undirtektum frá meiri hlutanum og stjórnarliðinu sem hér situr á þingi, en ég held að það fari ekki milli mála að sú afgreiðsla var skilaboð í tvær áttir. Þar voru víglínurnar og átakapunktarnir markaðir, annars vegar að ríkisstjórnarliðið hefur engan skilning á högum þess fólks sem hér er um að ræða, það telur mikilvægara að skila 9 milljarða kr. afgangi á fjárlögum frekar en að hækka frítekjumark eldra fólkinu til handa. Þetta eru skilaboðin frá ríkisstjórnarliðinu. Á hinn bóginn eru skilaboðin þau, a.m.k. frá okkur í Samfylkingunni, að þetta mál sem hér er flutt og þær tillögur sem lagðar voru fram í morgun við afgreiðslu fjárlagafrumvarpsins hafi algjöran forgang. Málefni eldri borgara munu sitja í fyrirrúmi ef og þegar Samfylkingin kemst til áhrifa. Um það verður væntanlega kosið á komandi vori og þá vona ég að þar muni ríkisstjórnin mæta sínu Waterloo. Ég legg svo til að lokum, virðulegi forseti, að þessari þingsályktunartillögu verði vísað til efnahags- og viðskiptanefndar og síðari umr.

Virðulegi forseti. Ég kem hér upp til að taka undir þá þingsályktunartillögu sem hv. þm. Ellert B. Schram mælti fyrir um að gera breytingar á skattlagningu á lífeyrisgreiðslum og þá sérstaklega að útbúa frumvarp um að lífeyrisgreiðslur úr almennum lífeyrissjóðum verði skattlagðar á sama hátt og fjármagnstekjur. Ég hef lengi verið þeirra skoðunar að skattleggja eigi greiðslur úr lífeyrissjóði eins og fjármagnstekjur og lét útbúa fyrir mig frumvarp á þessu kjörtímabili um það. Við vinnslu þess frumvarps kom í ljós að greiðslur til lífeyrisþega úr lífeyrissjóðum eru að stórum hluta til fjármagnstekjur þó að þær séu það ekki að öllu leyti, því að sumu leyti eru þær sparnaður en að öðru leyti fjármagnstekjur. Það er því fullkomlega eðlilegt að skattur sem greiddur er af slíkum greiðslum sé sá sami og fjármagnstekjuskattur. Við þekkjum það sem höfum kynnt okkur lífeyrisgreiðslur til aldraðra og öryrkja að skattar og skerðingar í almannatryggingunum taka til baka að stórum hluta þann sparnað sem fólk hefur verið að leggja fyrir í gegnum lífið og það er auðvitað gjörsamlega óviðunandi. Og eins og hv. þm. Ellert B. Schram benti á er þetta lögbundinn sparnaður sem fólk tekst á hendur með því að greiða í lífeyrissjóðina. Ég tel því mjög tímabært og nauðsynlegt að fara í þessa vinnu og einnig að skoða hvort ekki sé full ástæða til að breyta skattlagningu á lífeyrisgreiðslum úr almannatryggingunum. Umræður um málefni lífeyrisþega undanfarið hafa einnig vakið almenning til umhugsunar um þessi mál, sem er fullkomlega tímabært og mjög nauðsynlegt. Ég vil líka fagna því að fjölmiðlar hafi látið þessi mál til sín taka og tekið þau alvarlega til umræðu, eins og Ríkisútvarpið hefur gert í Speglinum undanfarið. Ég er alveg sannfærð um að ef stjórnarandstaðan og fjölmiðlar taka höndum saman um að berjast fyrir þessum málum og breytingum á lífeyristryggingunum - kaflinn í almannatryggingunum um lífeyrismálin er náttúrlega orðinn úreltur og barn síns tíma - muni nást réttlátar breytingar í þeim efnum, bæði hvað varðar þá skattlagningu sem verið er að tala um hér og einnig skerðingarmálin. Auðvitað eru það vonbrigði eins og gerðist í morgun þegar tillaga okkar stjórnarandstöðuflokkanna var felld af ríkisstjórnarmeirihlutanum, þar sem við lögðum til minni skerðingar í almannatryggingunum og ýmsar aðrar kjarabætur. En það koma tímar eftir þá tíma sem við upplifum núna og ég trúi ekki öðru en að kjósendur, þegar þeir sjá hvernig ríkisstjórnin bregst við úrbótum í málefnum aldraðra, veiti henni ekki umboð áfram til að vera við stjórnvölinn. Virðulegi forseti. Ég þarf ekki að rökstyðja þetta mál frekar, hv. þm. Ellert B. Schram hefur gert það ágætlega. Ég hef verið sannfærð um að fara eigi þessa leið og vonandi næst þetta mál fram í efnahags- og viðskiptanefnd, þó að ég sé ekki of bjartsýn eftir meðferð tillagna okkar í morgun, en við munum auðvitað fylgja þessu eftir, eftir kosningar, ef þetta mál nær ekki fram að ganga að þessu sinni.

Hæstv. forseti. Ég er einn af þeim alþingismönnum sem er hlynntur því að skattar séu allmiklir. Ég vil frekar greiða fyrir almannaþjónustuna í gegnum skattkerfið en beint sem einstaklingur. Ég vil frekar borga með sköttum fyrir heilbrigðisþjónustu og velferðarþjónustuna almennt en gera það í sjúklingagjöldum, skólagjöldum o.s.frv. Þess vegna staðnæmist ég að sjálfsögðu þegar ég sé þann tekjumissi sem hið opinbera verður fyrir. Sé hins vegar um það að ræða að raða í forgangsröð skattkerfisbreytingum sem hafa ívilnanir í för með sér þá væri þessi breyting mjög ofarlega á lista hjá mér. Ég er hlynntur þessu máli en langar að gera grein fyrir sjónarmiðum mínum til þess og hvers vegna ég er hlynntur því. Lífeyrisþegar sem borga í samtryggingarsjóði njóta ákveðinna ívilnana. Iðgjald til lífeyrissjóðs er þannig undanþegið skatti og að því leyti frábrugðið því sem gerist þegar við leggjum inn á bankareikning eða leggjum fé til hliðar á einkareikningum. Um nokkur ár var það fyrirkomulag að greiðslur úr lífeyrissjóðum nutu ákveðinna ívilnana en síðan var því breytt þannig að menn fóru í hinn endann og afléttu sköttum af iðgjöldum. Ég var mjög mótfallinn því á sínum tíma og benti m.a. á að þeir sem börðust fyrir þessum skattaívilnunum, sem var þá fullorðið fólk, eldri kynslóðin, nyti ekki ávaxtanna af baráttu sinni. Það væru hinir yngri sem kæmu til með að gera það. Ég styð þetta ekki á þeim forsendum að um tvísköttun sé að ræða eða annað af því tagi og hef efasemdir um mikinn samanburð við einkareikninga eða bankareikninga hvað þetta snertir. Ástæðan fyrir því að ég er hlynntur þessari hugsun er sú að ég tel æskilegt að ívilna eldri borgurum, fullorðnu fólki og draga mörk á milli elstu kynslóðarinnar og hinnar yngri. Það er meginástæðan fyrir því að ég er þessu hlynntur. Í annan stað get ég sætt mig við ákveðna mismunun í þágu samtryggingarsjóða. Mér finnst ekki óeðlilegt að þeir búi við góðan kost. Þá horfi ég til þess og ítreka að ef maður leggur inn á bankareikning þá er sú greiðsla náttúrlega skattlögð, það eru tekjur sem hafa verið skattlagðar. Greiðslur sem fara inn í lífeyrissjóði eru undanþegnar skatti. Iðgjaldið er undanþegið skatti þannig að því er ekki alveg saman að jafna. Þar er hin ástæðan fyrir því að ég er hlynntur þessari hugsun, að mér finnst að samtryggingarlífeyrissjóður eigi að búa við ákveðna ívilnun. Það sakar náttúrlega ekki að geta þess að ýmsir ábyrgir aðilar í þjóðfélaginu, þar á meðal BSRB sem ég kem aðeins nærri, hafa ályktað í þessa veru. Samband lífeyrisþega innan BSRB hefur tekið málið til umfjöllunar og hefur lýst stuðningi við þessa hugsun. Þótt ég sé ekki í þessum stóli að tala sérstaklega fyrir hönd samtakanna þá vísa ég til þess að á nýafstöðnu þingi BSRB var samþykkt ályktun sem er í samræmi við þessa tillögu til þingsályktunar.

Virðulegi forseti. Ég held að dagurinn í dag hafi sýnt það vel hverjir í þessum sal, hvaða flokkar, vilja setja málefni lífeyrisþega í forgang og hverjir láta lífeyrisþega mæta afgangi. Það var ömurlegt að sjá í morgun hvernig stjórnarflokkarnir stráfelldu allar tillögur stjórnarandstöðunnar um að bæta kjör lífeyrisþega og skapa þeim meira svigrúm til að afla sér atvinnutekna án þess að slíkar tekjur skertu greiðslur almannatrygginga. Stór hópur lífeyrisþega býr við hreina fátækt hér á landi og hefur ekki annað sér til framfærslu en lífeyri almannatrygginga og kannski lítilræði úr lífeyrissjóðum. Það er ekki annað að sjá á stjórnarflokkunum en þeir vilji halda þessum hópi lífeyrisþega áfram í fjötrum fátæktar og halda þeim frá vinnu, þótt þeir gætu fengið vinnu til að bæta við framfærslutekjur sínar. Það er ömurlegt, virðulegi forseti. En nú undir kvöld á þessum degi er mælt fyrir máli sem mun hafa afgerandi áhrif á kjör lífeyrisþega nái það fram að ganga. Þetta er stórmál, baráttumál Landssamtaka eldri borgara og lífeyrisþega um langan tíma sem ekki hefur náð fram að ganga. Ég þakka hv. 1. flutningsmanni þess, hv. þm. Ellerti B. Schram, fyrir góða forustu í þessu máli og vandaða greinargerð með þessari tillögu til þingsályktunar. Ég er meðflutningsmaður að þessari tillögu og þarf út af fyrir sig ekki að hafa langt mál um hana. Rökstuðningurinn er góður og maður bara veltir fyrir sér sanngirninni og réttlætinu í því í þessu þjóðfélagi, að auðmenn sem að verulegu leyti lifa af fjármagnstekjum sínum skuli einungis þurfa að borga 10% fjármagnstekjuskatt meðan lífeyrisþegar, hvort sem það eru aldraðir eða öryrkjar sem rétt hafa tekjur sér til framfærslu sem losa 100 þús. kr., þurfa að borga 37% skatt. Það þarf út af fyrir sig ekki að tefla fram fleiri röksemdum til að sýna fram á hve mikið sanngirnismál er á ferðinni. Við í Samfylkingunni höfum nokkur sett fram þingmál um endurskipulagningu á skattkerfinu. Þar rekjum við óréttlætið í skattlagningunni í tíð þessarar ríkisstjórnar þar sem skattbyrði á 90% landsmanna hefur í tíð þessarar ríkisstjórnar þrefaldast til fjórfaldast meðan 10% þjóðarinnar, þeir sem mest hafa milli handanna, auðmennirnir sem hafa rakað til sín peningum, hafa fengið skattalækkanir. Þar er dregið fram, sem kom t.d. fram við síðustu skattálagningu, hvernig efnað fólk greiðar hlutfallslega lægri skatta en almennir launþegar þar sem verulegur hluti teknanna ber einungis 10% fjármagnstekjuskatt. Í álagningarskránni á þessu ári, vegna tekna 2005, kom fram að 6.600 framteljendur eru með hærri fjármagnstekjur en aðrar tekjur og að 2.200 manns greiða einungis fjármagnstekjuskatt. En á sama tíma greiða almennir launþegar og lífeyrisþegar tæplega 37% skatt. Þar kemur einnig fram að 1% skattgreiðenda eða 600 fjölskyldur eru með 60% allra fjármagnstekna. Að meðaltali eru þessar fjölskyldur með 95 millj. kr. í fjármagnstekjur á ári. Eins er athyglisvert að 10% hjóna, um 6 þúsund talsins, eru með 83% allra fjármagnstekna. Þetta þýðir í raun að 90% skattgreiðenda hafa litlar eða engar fjármagnstekjur. Þessi hópur, það fólk sem hefur það best í þjóðfélaginu, efnafólkið í landinu, þarf einungis þarf að greiða 10% fjármagnstekjur af stórum hluta framfærslutekna sinna. Í þessu býr óréttlætið. Virðulegi forseti. Þetta er ekki síst óréttlátt þegar horft er til þess að þegar lífeyrisþegar, sem lagt hafa til hliðar lögum samkvæmt inn í lífeyrissjóði, taka út sinn lífeyri og hafa náð til þess aldri þá þurfa þeir að greiða 37% skatt. Þó eru um tveir þriðju af lífeyrisgreiðslunum sem fólk fær út úr lífeyrissjóðunum ekkert annað en vextir og verðtrygging, ekkert annað en fjármagnstekjur. Eðli málsins samkvæmt ætti lífeyrir því einungis að bera fjármagnstekjuskatt. Það þarf ekki að hafa mörg orð um það, virðulegi forseti, hvað slík breyting sem hér er á ferðinni mundi bæta kjör þessa fólks. Við höfum heyrt fréttir um það á síðustu dögum hvernig viðbótarlífeyrissparnaður skerðir lífeyrisgreiðslur almannatrygginga ef fólk þarf á honum að halda og leysir hann út. Það er til skammar hvernig það er, virðulegi forseti. Það er sérstakt mál sem þarf að taka alveg sérstaklega fyrir, að fólk skuli sæta svona mikilli skerðingu á almannatryggingagreiðslum ef tekinn er út viðbótarlífeyrissparnaður. Það þarf að huga að því að það skerði ekki greiðslur almannatrygginga þegar viðbótarlífeyrissparnaður er tekinn út. Það hlýtur líka að þurfa að huga að því að lífeyrisgreiðslur úr lífeyrissjóðunum, a.m.k. að einhverjum hluta, skerði ekki greiðslur almannatrygginga. Hvort tveggja þetta er mikið ranglæti sem þarf að leiðrétta og auðvitað þarf að taka skattkerfið allt til rækilegrar endurskoðunar. Það er ekki hægt, virðulegi forseti, að fólk sem býr við rétt rúmlega 100 þús. kr. tekjur þurfi að borga af því skatt. Áður en þessi ríkisstjórn tók við borgaði fólk sem einungis lifði af greiðslum almannatrygginga engan skatt. Það þurfti ekki að greiða skatt af sinni litlu framfærslu. En nú er það þannig að t.d. fólk sem þarf fjárhagsaðstoð frá sveitarfélögunum þarf líka að borga skatt af þeim greiðslum. Allt þetta segir okkur hve mikilvægt er að fara í að endurskoða skattkerfið með það að markmiði að lækka skattbyrði fólks með lágar og meðaltekjur. Sú leið sem hér er mælt fyrir er sannarlega skref í þá átt að koma á meiri sanngirni í skattkerfinu.

Hæstv. forseti. Ég kem í ræðustól til að þakka fyrir að þetta mál skuli flutt. Það er tímabært að fram komi þingmál af þessu tagi. Umræður um þessi mál hafa reyndar oft staðið í sölum Alþingis og kröfur um að tekið verði á þessum málum hafa legið fyrir lengi en ekki verið fyrir hendi vilji stjórnvalda til að gera neitt sem bragð er að í þessum málum. Tvískinnungshátturinn er ótrúlegur hvað skattlagninguna varðar. Mönnum finnst sjálfsagt að það sé lágur skattur á tekjum sem menn hafa af eignum sínum ef þær eru í fjármunaformi. Það á að vera miklu lægri skattur en ef menn þræla fyrir þeim tekjum sem um er að ræða með höndunum eða einhvers konar starfsemi. Ég hef aldrei getað skilið hvernig hægt er að skilja sundur störf manna hvað skattlagningu varðar. Ég tel það jafnmikla vinnu og eiga að bera alveg jafnmikinn skatt ef starfsemi manns er fólgin í að stýra fjármagni og hafa peninga út úr því eins og að prjóna peysu eða sokka til að selja. Þess vegna er þetta ófært. Svörin sem menn fá í umræðunni um þessi mál eru að ef fjármagnstekjuskatturinn hækki þá hverfi menn úr landi með peningana sína. En það á ekki við þegar farið er að ræða um sparnaðinn hjá eldri borgurum. Þeir komast ekki burtu. Það virðist vera málið. Það á að skattleggja þá sem hægt er að ná til en hinir eiga að sleppa. Ég segi þess vegna að það er ástæða til að velta því fyrir sér hvort ekki væri hægt að komast einhverja millileið í þessu. Þarna væri t.d. hægt að hækka fjármagnstekjuskatt lítillega og í staðinn gætum við haft lægri skattlagningu á lífeyrisgreiðslur og aðrar sambærilegar greiðslur. Þá á ég auðvitað við sparnað fólks af öðru tagi. Þarna þarf að vera samræmi á milli. Það þarf líka að undanþiggja tiltekinn sparnað þannig að allir hafi hann frjálsan að einhverju marki, eðlilegan sparnað fólks. Það er engin ástæða til að skattleggja hann. Ég tel að ríkinu sé engin vorkunn að leggja það til með því fólki sem býr í landinu, þ.e. að leggja lægri skatta á lífeyrissparnað þess, þótt hann sé ekki skattlagður í upphafi. Hann er grunnur þeirra tekna sem menn fá úr lífeyrissjóði í framtíðinni og með því er létt því fargi af ríkinu, sem það átti allan tímann að bera, þ.e. bera ábyrgð á því að við sameiginlega sæjum til þess að enginn liði skort í elli sinni. Ríkið hefur létt þessu af sér frá því að lífeyrissjóðirnir fóru af stað. Síðan þá hefur stefnan og framtíðin verið sú að lífeyrissjóðirnir beri þetta allt uppi. Ég tel að menn eigi einfaldlega að gera hlutina þannig að allir geti vel við unað. Lífeyrissjóðirnir taka smám saman við hlutverki sem áður var talið hlutverk hins opinbera og í það stefnir að menn fari þann veg á enda. En menn verða að gera það myndarlega. Þegar talað er um fjármagnstekjuskatt og annað slíkt þá segja menn gjarnan: Ja, ég er ekkert á móti því að menn græði. Ég er ekkert á móti því að menn hafi það gott. En hvers vegna þurfa einhverjir að hafa það skítt í þessu samfélagi? Ég tel enga ástæðu til þess. Þetta er svo öflugt og ríkt samfélag að það er engin ástæða til að neinn hafi það skítt. Það er okkur til skammar ef fólk þarf að hafa áhyggjur af framfærslu sinni í ellinni. Það er engin ástæða til þess. Það er heldur engin ástæða til að óttast um hagsmuni ríkisins þótt hagur eldri borgara braggist frá því sem er. Það skilar sér allt til baka í ríkissjóð. Þótt menn hafi það sæmilegt í ellinni þá mun ríkissjóður ekki tapa á því. Það hefur sýnt sig að eftir því sem samfélagið hefur orðið öflugra og ríkara þá hefur ríkissjóður fitnað og bólgnað sem aldrei fyrr. Það mun ekki verða ríkissjóði til bölvunar að eldri borgarar í þessu landi þurfi ekki að klípa hverja krónu til að geta framfleytt sér, eins og raunin er um hluta af eldri borgurum þessa lands. Það er því tímabært að ræða þetta mál og ekki bara ræða heldur láta til skarar skríða og koma á meira réttlæti í þessum málum en verið hefur. Okkur er engin vorkunn að gera það.

Herra forseti. Við ræðum tillögu til þingsályktunar um breytingar á skattlagningu lífeyrisgreiðslna. Tillagan er vel meint en því miður byggir hún á misskilningi og er auk þess félagslega mjög ósanngjörn. Greiðslur í lífeyrissjóði hafa ætíð verið frádráttarbærar frá skatti, utan sjö ár þar sem 4% launþegans voru ekki frádráttarbær til skatts en þau voru sett inn í persónuafsláttinn á þeim tíma en hann var hækkaður stórlega til þess að mæta því. Annars hafa 4% og 6% atvinnurekenda ætíð verið skattfrjáls og þar af leiðandi er fjármagnið í lífeyrissjóðunum óskattað. Nú skulum við hugsa okkur að maður nokkur hafi einhvern tíma í fyrndinni átt 1 þús. kr. og við skulum gefa okkur til einföldunar að skattprósentan hafi verið 40%. Ef hann lagði í lífeyrissjóð gat hann lagt 1 þús. kr. í lífeyrissjóðinn. Ef hann hins vegar lagði ekki í lífeyrissjóð hefði hann þurft að borga skatta og átt þá 600 kr. eftir. Inneignin í lífeyrissjóðnum var sem sagt 66% hærri. Nú skulum við gefa okkur það að maðurinn hafi ætíð náð sömu ávöxtun á þetta fé eins og lífeyrissjóðurinn og keypt fyrir það spariskírteini. Þá á hann alltaf 66% meira í lífeyrissjóðnum en í frjálsum sparnaði. Þegar kemur að því að hann tekur lífeyrinn úr lífeyrissjóðnum á hann 66% meira þar, og þá á sem sagt eftir að skatta það. Þá er eðlilegt að tekinn sé 40% skattur af því þegar það er greitt út og þá er maðurinn jafnsettur, nema í lífeyrissjóðnum hefur hann ekki borgað fjármagnstekjuskatt eins og hann hefði gert ef hann hefði verið með þetta í frjálsum sparnaði. Hann er því verr settur að hafa sparað utan lífeyrissjóðanna en innan þó að hann borgi fullan tekjuskatt af upphæðinni.  Ég er bara að sýna fram á að það verður að skatta greiðslurnar úr lífeyrissjóðum þegar þær koma til útgreiðslu til að hann sé eins settur og ef hann hefði lagt féð í frjálsan sparnað, vegna þess að fjármagn lífeyrissjóðanna er algjörlega óskattað, það er frestuð skattlagning. Ég skil nú ekkert í því að þeir menn sem vilja gæta hagsmuna ríkissjóðs og vilja skatta, kannski ekki sem mest en vilja skatta duglega, séu að leggja til skattfrelsi af þessum upphæðum. Svo kemur hinn þátturinn, herra forseti, sem er enn þá verri. Ef menn mundu gera þetta og greiðslur úr lífeyrissjóðunum yrðu að hluta til með fjármagnstekjuskatti þá mundi það fólk sem er með lægstar tekjurnar - vegna þess að ekki er persónuafsláttur í fjármagnstekjuskattinum - allt í einu fara að borga skatt af lífeyrisgreiðslunum. Þar er ekkert frítekjumark þannig að þeir sem eru með tekjur upp á 100 þús. eða 120 þús. kr. og hluta af því úr lífeyrissjóði, þyrftu að fara að borga fjármagnstekjuskatt sem væri meiri en tekjuskatturinn sem þeir greiða í dag. Hins vegar yrðu þeir sem eru með 300 þús. eða 400 þús. kr. úr lífeyrissjóði að miklu leyti skattfrjálsir. Ég veit ekki hvort það hefur virkilega verið markmið þeirra sem fluttu þingsályktunartillöguna að auka skattlagningu á lágtekjufólkið og létta henni af hátekjulífeyrisþegum, og þeir eru nokkrir til og þó nokkuð margir. Tillagan byggir því á miklum misskilningi.

Hæstv. forseti. Mér fannst þetta svolítið undarleg ræða, ég verð að segja það alveg eins og er, vegna þess að þingsályktunartillagan sem hér liggur fyrir - það getur varla verið að hv. þingmaður hafi misskilið hana á þann hátt, að það hafi átt að verða niðurstaðan af því sem lagt er til, að menn færu að leggja meiri skatta á þá sem lægstar hefðu tekjurnar. Tillagan er ekki hugsuð þannig. Vitanlega þurfa menn að vanda sig við þá vinnu sem tillagan gengur út á. Það sem við sem styðjum þessa tillögu viljum sjá að gerist, er að það verði sanngjarnt sem kemur út. Hv. þingmaður veit vel að í samfélaginu eru stórir hópar fólks, það er kannski ekki rétt að segja stórir hópar, en það er til töluvert mikið af fólki sem á gríðarlega mikla fjármuni. Það borgar af þeim afar lága skatta. Eru þetta lífeyrisgreiðslur allt saman? Er þetta eitthvað sem fólk hefur borgað skatta af í gegnum tíðina? Hvernig hafa þessir peningar orðið til í viðskiptum í landinu? Gríðarlegar eignir. Af þeim eru borguð lægstu gjöld sem hægt er í ríkissjóð. Á sama tíma er sparnaður fólks skattaður á hæstu prósentum. Við viljum sjá réttlæti í þessu, sjá að fólk geti átt lífeyrissparnað sinn og borgað af því svipað og það borgar af fjármagnstekjum.

Herra forseti. Þetta er enginn misskilningur. Í tillögunni stendur, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela fjármálaráðherra að undirbúa og leggja fram frumvarp þess efnis að lífeyrisgreiðslur úr almennum lífeyrissjóðum verði skattlagðar á sama hátt og fjármagnstekjur.“ - Allar. Það þýðir að maður sem er með 100 þús. kr. úr lífeyrissjóði mundi fara að borga 10 þús. kr. í skatt, en ef þessar 100 þús. kr. væru skattlagðar í venjulegum skatti þá eru 90 þús. kr. skattfrjálsar og maðurinn mundi borga 4 þús. kr. af 10 þús. kallinum umfram. Hann mundi hækka í sköttum. Auðvitað flækir það málið að hann er líka með greiðslur úr Tryggingastofnun o.s.frv. en það er ekki endilega þannig að þetta sé félagslegt. Þeir hins vegar sem hafa rosaháar tekjur úr lífeyrissjóði, 400–500 þús. kr., og það eru kannski sem betur fer dæmi um fólk sem hefur lagt mikið fyrir í lífeyrissjóðum, mundu borga sáralitla skatta. Er það virkilega markmið manna? Síðan færði ég rök fyrir því að þetta væri óréttlátt gagnvart þeim sem spöruðu utan lífeyrissjóðanna 

Hæstv. forseti. Það er eins og hv. þingmaður hafi ekki gert sér grein fyrir að stór hluti af eigum lífeyrissjóðanna er orðinn til vegna starfsemi lífeyrissjóðanna líka, vegna fjárfestinga, vegna þess að menn hafa unnið með þessa peninga. Allt sem út úr þeim er greitt er hins vegar skattlagt með þessum hætti. Það er því ekki bara um það að ræða að iðgjöldin sem koma þar inn hafi verið ósköttuð heldur er verið að skatta allt sem út úr þeim kemur. Ég verð að segja það alveg eins og er varðandi lífeyrissjóðina, sem eru að létta okinu af ríkissjóði sem ríkissjóður átti að hafa í ellitryggingunum, og það virðist stefna í að það verði endanlegt einhvern tíma í framtíðinni miðað við þá stefnu sem þetta virðist hafa núna, að mér finnst ekkert mikið þó að ríkissjóður leggi það til lífeyrissjóðanna að skatta þá ekki.

Herra forseti. Ég taldi mig fara nákvæmlega í gegnum það að ef maðurinn borgar ekki skatt af þúsund krónunum í lífeyrissjóðnum þá er það alltaf 66% meira sem hann á þar heldur en ef hann er með 600 kr. til ráðstöfunar eftir skatt til að kaupa spariskírteini eða ávaxta sjálfur. Hann ávaxtar eins og lífeyrissjóðurinn. Hann lætur fé sitt vinna fyrir sig eins og lífeyrissjóðurinn. Lífeyrissjóðurinn er ekkert annað en að ná ávöxtun á sitt fé og féð er allt saman óskattað, líka ávöxtunin. Það eina sem ég benti á er að lífeyrissjóðurinn er enn betri vegna þess að hann borgar ekki fjármagnstekjuskatt af fjármagnstekjum sínum en allar tekjur lífeyrissjóðsins eru náttúrlega fjármagnstekjur. Þegar hann greiðir það út sem lífeyri hefur iðgjaldið vaxið en iðgjaldið var aldrei skattað, það er málið. Tillagan byggir því algjörlega á misskilningi sem og umræðan í þjóðfélaginu. Hún byggir algjörlega á misskilningi. Það er eðlilegt að fé sem hefur ekki verið skattað sé skattað þegar það er greitt út, það er frestun á skattlagningunni. Ég geri ráð fyrir að menn meini vel með tillögunni, það er ekki spurning, en menn þurfa að átta sig á um hvað málið snýst. Svo benti ég á að ef þetta yrði gert kæmi upp alveg óskaplega mikið félagslegt óréttlæti sem menn hafa verið að benda á gagnvart fólki sem hefur miklar fjármagnstekjur, að þeir sem hafa hæstan lífeyrinn mundu borga 10% af því en þeir sem eru með lægstan lífeyrinn mundu þurfa að borga 10% af því en slyppu með að borga skatta af næstum allri upphæðinni út af frítekjumarkinu í venjulegum tekjuskatti.

Herra forseti. Það er nú liðið á daginn og kannski ekki viðeigandi að draga þessa umræðu mikið á langinn. Ég vildi þó þakka flestum þeim sem hér hafa tekið til máls, ef ekki öllum, fyrir innlegg þeirra í umræðuna. Fyrst vil ég vísa til þess sem hv. þm. Ásta Ragnheiður sagði um lífeyrissjóðina. Að lífeyrissjóðirnir eru náttúrlega í eðli sínu fjármagnsávöxtun og allar þær lífeyrisgreiðslur sem eru greiddar út eru í eðli sínu fjármagnstekjur. Þannig að þessu leyti er það alveg réttlætanlegt og hægt að rökstyðja að arður sem greiddur er út til lífeyrisþega í formi mánaðarlegra greiðslna sé skattlagður sem fjármagnstekjur. Hv. þm. Ögmundur Jónasson minntist hér á þann annmarka sem kannski má segja að sé á þessum tillöguflutningi og sem hv. þm. Pétur Blöndal hefur minnst á líka, þ.e. að felldar eru niður skattlagningar á þeim fjórum prósentum sem menn borga í iðgjald frá einum tíma til annars inn í sjóðina. Að því leyti get ég fallist á að það atriði hljóti að vera til athugunar ef og þegar að því kemur að framkvæma þessa tillögu. En ef menn standa frammi fyrir því að fara þá leið að breyta skattlagningunni á lífeyrissjóðsgreiðslurnar úr almennri tekjuskattsálagningu yfir í fjármagnstekjuskattinn og hvort hægt sé að samþykkja það eða ekki á þeim grundvelli að þá þurfi að taka upp skattlagningu aftur á iðgjaldið, þá er ég þeirrar skoðunar að meginþorri manna mundi segja að það væri hagkvæmara fyrir hvern og einn einstakling að hann borgi þá skatt af þessum fjórum prósentum þegar launin eru greidd og iðgjaldið tekið. Þá sé það fé komið til ávöxtunar inni í lífeyrissjóði og síðan skattlagt sem fjármagnstekjur þegar þar að kemur. Af þessum tveim kostum held ég að það sé yfirgnæfandi öruggt að fólk mundi velja fyrri kostinn. Ég hafði ekki heyrt fyrr um að Bandalag starfsmanna ríkis og bæja hefði tekið þetta mál til meðferðar á þingi sínu nýlega og ályktað í þá sömu átt og þessi þingsályktunartillaga felur í sér, en ég gleðst auðvitað yfir þeim óvænta stuðningi. Ég þakka líka hv. þm. Jóhanni Ársælssyni fyrir innlegg hans í umræðuna sem var allt á þeim nótunum að styðja bæði tillöguna og hugsunina á bak við hana. Hér kom svo hvítur stormsveipur inn í þingsalinn um það leyti sem menn voru að ljúka umræðunni, hv. þm. Pétur Blöndal og fór mikinn. Það er ekki annað að heyra en að hann sé fyrir fram búinn að ákveða að vera á móti þessari leið. Hann er fyrir fram búinn að gefa sér að þetta sé eitthvað sem hann geti ekki samþykkt, eða hans flokkur. Hefur þess vegna fundið hér upp á því að vera með alls kyns athugasemdir og útreikninga sem er auðvitað hægt að koma með gagnreikning á móti og halda hér áfram rökræðum við hann á þeim nótum. Ég verð auðvitað að skilja það og viðurkenna ef einhverjir pólitíkusar, alþingismenn eða stjórnarflokkar eru bara á móti þessari aðferð. En ég minni á það, hv. þm. Pétur Blöndal, að við erum ekki að tala um ríkissjóð hér. Við erum ekki að tala um lífeyrissjóðina. Við erum að tala um fólkið, einstaklingana í landinu, sem þiggur lífeyrisgreiðslurnar þegar það er orðið 67 ára og eldra. Eins og ég gat um í framsöguræðunni þá þiggja um 90% 67 ára fólks og eldri, eða 25–30.00 manns, greiðslur úr lífeyrissjóðum sínum. Þar af eru um 50% sem þiggja greiðslur á bilinu 114 til 140 þús. kr. og 40% á bilinu 140 upp í 180 þús. kr. Þetta er sem sagt fólkið sem fær mánaðarlega úr lífeyrissjóðunum sínum, við skulum segja 130 upp í 200 þús. kr. á mánuði. Það er þetta fólk sem borgar 38% tekjuskatt af þeirri upphæð og heldur eftir, eða svo getur stærðfræðingurinn reiknað það út hve miklu það heldur eftir. Á sama tíma upplýsir Hagstofan að lágmarksframfærsla einstaklings á þessum aldri sé um 200 þús. kr. eftir skatt. Þessi tillaga er auðvitað sprottin úr þessum jarðvegi að einstaklingarnir í þjóðfélaginu, sem eru orðnir 67 eða eldri, og þiggja lífeyrisgreiðslur upp á 160–170 þús. kr., þeir standa uppi með 100 þús. kr. Það er þessi hópur sem skiptir kannski mestu máli að því leyti að ef hann er hættur að borga tekjuskatt og fer að borga fjármagnstekjuskatt þá lækka skattarnir. Það er auðvitað alveg augljóst. En ég kann víst ekki að reikna þetta öðruvísi út. Svo er auðvitað hægt að koma með dæmi um 100 þús. kr. einstaklinga sem í núverandi fyrirkomulagi mundu ekki borga neinn skatt vegna skattleysismarka eða vegna þess að tekjurnar eru svo lágar. En þeir mundu lenda í 10% skatti ef við tækjum þennan fjármagnstekjuskatt upp. Ef menn eru neikvæðir gagnvart þessu og fyrir fram á móti þá er auðvitað hægt að finna svona aðferðir. Ef menn hins vegar eru jákvæðir og skilja þýðingu og gildi og ástæðuna fyrir framlagningu þessarar tillögu þá fara þeir auðvitað í það að laga hana þannig að ekkert óréttlæti komi út úr henni. Vegna þess að tilgangurinn með tillögunni er náttúrlega fyrst og fremst sá að hafa hér sanngjarnt skattkerfi. Að það sé ekki sá mismunur og ranglæti ríkjandi áfram að fólk sé með sambærilegar tekjur hvort heldur það fær úr lífeyrissjóði eða hefur tekjur af því að leigja kjallarann hjá sér út, 150 þús. kall eða hvað það er, að það borgi mismunandi skatta af þessum tekjum. Þetta er viðfangsefnið. Ég veit að hv. þm. Pétur Blöndal er hjartahlýr og skilningsríkur og ég vona að hann fari ekki að snúa frekar út úr þessu og skilji hver tilgangurinn er. Hann er ekki fyrir ríkissjóð. Hann er ekki til þess að þvæla um það fram og til baka í skattkerfinu, hann er til þess að koma til móts við það fólk sem hefur varla í sig eða á.

Herra forseti. Hv. þingmaður sagði að ég yrði fyrir fram á móti þessu. Það er ekki rétt. Ég er að færa rök fyrir því að þetta sé misskilningur, þetta frumvarp eins og öll umræðan. Vegna þess að fjármagn lífeyrissjóðanna hefur ekki verið skattað. Hvorki hjá fyrirtækjunum né hjá launþegunum. Nema einhver sjö ár, þar sem 4% iðgjaldið var sett inn í persónuafsláttinn. Svo talar hann um minn flokk. Ég er ekkert að tala fyrir minn flokk.  Hann talar um að stór hluti af lífeyrisgreiðslum séu fjármagnstekjur. Það er rétt. Það er talið að tveir þriðju af lífeyrisgreiðslum lífeyrissjóðanna séu fjármagnstekjur. En það átti eftir að skatta þá. Ég færði rök fyrir því að vegna þess að þetta fjármagn er óskattað þá er maður sem hefði sparað við hliðina á og borgað skatt af því, hann væri eins settur þó að hann borgaði skatta af lífeyrisgreiðslunum. Svo sagði hann að það væri betra ef menn borguðu skatta af fjórum prósentunum. Það var nú aldeilis barátta verkalýðshreyfingarinnar fyrir að fá að draga þetta frá skatti. Það á enn þá eftir að borga skatta af framlagi fyrirtækjanna sem er 6%. Sá skattur hefur reyndar lækkað, hann var einu sinni 50% en er kominn niður í 18% núna. Þannig að það mætti kannski taka mið af því. En það er rökvilla í dæminu. Vegna þess að þetta fjármagn er óskattað. Það hefur aldrei verið tekjuskattað. Þess vegna er mjög eðlilegt að borgaður sé skattur af því þegar það er greitt út.