Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Við hv. 1. þm. Vesturl. mælum með samþykkt þessa frv., eins og nál. hv. heilbr.- og félmn. ber með sér. Ekki viljum við framsóknarmenn stofna til þess, að hið svonefnda júnísamkomulag verði ekki haldið. Svo mikilsverður er sá vinnufriður, sem þá náðist, að ekki má honum spilla eða gera neitt til þess að torvelda það með brigðum á samkomulaginu, að nýir samningar náist, þegar júnísamkomulagið rennur út á næsta sumri. Ekki veitir heldur af því að afla fjár til byggingarsjóðs ríkisins. Síður en svo viljum við standa á móti fjáröflun til hans, svo févana sem hann hefur reynzt til þess að sinna hlutverki sínu. Annað mál er það, að óeðlilegt verður að teljast og bágborið stjórnarfar, að verkalýðurinn neyðist til að blanda inn í kaupgjaldsbaráttu sína erfiði við að tosa ríkisstj. til að sýna lit á því að gera skyldu sína í húsnæðislánamálum. Þetta er ein af mörgum ónýtu fjöðrunum í hatti maddömu Viðreisnar, en sleppum því. Við mælum með samþykkt frv., þó að frv. sé miklu fremur neyðarúrræði en snjallræði og sé í raun og veru klór í bakkann, ekki meira. Þetta vil ég fyrir mitt leyti láta koma skýrt fram. Hins vegar áskildum við okkur rétt til þess að bera fram brtt. við frv. og fylgja brtt., sem fram kæmu til lagfæringar á því. Og nú höfum við lagt fram smávegis lagfæringartill. á þskj. 281. Í sambandi við þá till. vil ég segja nokkur orð sem grg. um hana. Lánamálum vegna íbúðarhúsabygginga hefur nú verið þannig skipað hjá ríkinu, að stofnlánadeild landbúnaðarins er ætlað að lána til íbúðarhúsabygginga fólki, sem landbúnað stundar, en byggingarsjóður ríkisins á að lána íbúðalán fólki, sem aðra atvinnuvegi stundar. Stofnlánadeildarlöggjöf landbúnaðarins skyldar þá, er hann reka, til þess að leggja fram óafturkræft fé til stofnlánadeildarinnar í þessu skyni. Þau framlög eru tekin af aflafé bændanna, eins og þau væru þeirra persónulegu þarfir, og engin hliðsjón höfð af þeim við ákvörðun búvöruverðs frekar en týndrar pyngju eða kaupa á sparifötum. Aðrir atvinnuvegir og launagreiðendur eiga svo aftur á móti samkvæmt brbl, um launaskatt, sem með samþykkt þessa frv. á að lögfesta, að borga 1% af greiddum vinnulaunum í byggingarsjóð ríkisins. Aðalhugsunin er því þessi: Atvinnuvegirnir leggi stofnfjárframlög í húsbyggingasjóðina, landbúnaðurinn í stofnlánadeild Búnaðarbankans fyrir þá, sem þar fá lán, hinir atvinnuvegirnir eða réttara sagt atvinnugreinarnar borga í byggingarsjóð ríkisins vegna þeirra, er þar eiga að fá íbúðarlán sín. Glögg er þessi greining í sambandi við skyldusparnaðarféð. Þetta er hinn rauði þráður, þó að hann að vísu sé mjór sums staðar, því að erfitt er að fullgreina þarna á milli. Grundvallarmeiningin er samt, að hver skattgreiðandi borgi í sinn sjóð og að enginn sé tvískattaður. Og það má telja aðalatriðið. Vitanlega kemur svona brúttóteknagreiðsla mjög misjafnlega hart niður á mönnum og fyrirtækjum eftir því, hvað borið er úr býtum í rekstrinum, enn fremur eftir því, hve auðvelt þeir eiga með að koma skatti sínum inn í verðlag framleiðslu sinnar eða verðlag þjónustu sinnar við aðra. Útgerðarmenn, sem háðir eru verðlagi erlendra markaða, geta engu þokað í þessum efnum. Þeim er markaður básinn og geta þar lent illa milli steins og sleggju. Mér verður hugsað til smábátaútgerðarinnar norðanlands í þeim kringumstæðum, sem hún er nú. í hv. Nd. báru tveir hv. þm. Framsfl. fram till. um að undanþiggja launaskatti tekjur skráðra sjómanna á fiskiskipum, sem eru minni en 100 brúttólestir. Sú till. var felld. Talið var, að hún raskaði júnísamkomulaginu. Slæmt, að þeir, sem sömdu, skyldu ekki í upphafi gera sér grein fyrir sárveikri aðstöðu þessarar útgerðar til að þola skattinn. En af því að till. þessi var felld með skírskotun til þess, að hún raskaði vinnufriðarsamningunum, þá berum við hv. 1. þm. Vesturl. ekki fram sams konar till. í þessari hv. deild. Brtt. okkar á þskj. 281 er annars eðlis. Sams konar brtt. var að vísu felld í Nd., við sjáum enga ástæðu til, að hv. Ed. geti ekki hugsað skýrar og verið réttlátari en hv. Nd. Till. raskar ekki margnefndu júnísamkomulagi. Hún er aðeins útfærsla á því og að því er mér virðist í fullu samræmi við það og innan ramma þess og algerlega í stíl þeirrar aðgreiningar á skattgreiðslu til byggingarsjóðanna, sem álögur til þeirra hafa verið miðaðar við. 1. gr. frv. tekur fram, að launagreiðendur skuli borga 1% í byggingarsjóð ríkisins af greiddum vinnulaunum af hvers konar atvinnutekjum öðrum en tekjum af landbúnaði. Í síðustu málsgr. 2. gr. frv. segir: „Undanþegin skattskyldu eru laun eða þóknanir fyrir störf við landbúnað, jafnt vinna bóndans sjálfs og þeirra, sem hann greiðir laun. Enn fremur vinnulaun vegna jarðræktarframkvæmda og byggingarframkvæmda á bújörðum.“ Ljóst er af þessum ákvæðum báðum, hvoru fyrir sig og báðum til samans, að talið er skylt að undanþiggja landbúnaðinn launaskatti þessum til byggingarsjóðs ríkisins, þar sem bændastéttin greiðir sinn skatt samkv. öðrum lögum til stofnlánadeildar landbúnaðarins og það meira að segja í óþyrmilegum stíl, eins og kunnugt er, ekki sízt af málaferlum, sem búnaðarsamtökin eiga í við ríkisvaldið út af álagningu þessa skatts. Áreiðanlega hefur átt með þessum lögum um launaskatt að forðast, eins og skylt er, að láta bændastéttina greiða líka skatt til byggingarsjóðs ríkisins og þar með að tviskatta landbúnaðinn í húsbyggingarmálum. En þetta hefur mistekizt, og það ættu allir, sem átta sig á því, að vera sammála um að vilja leiðrétta, og það raskar alls ekki samkomulaginu, að mér skilst. Um það er till. okkar hv. 1. þm. Vesturl. Hún er efnislega að undanþiggja laun greidd starfsfólki mjólkurbúa og sláturhúsa. Ef þetta er ekki gert og skattur þessara launa er ekki heldur tekinn inn á kostnað búskapar, þegar ákveðið er búvöruverð, þá fellur launaskatturinn á bóndann á þann hátt, að hann fær þeim mun lægra verð fyrir framleiðslu sína, sem skattinum nemur, og það kemur niður á kaupi hans í sama mæli. Félög bændanna reka, eins og allir vita, mjólkurbúin og sláturhúsin yfirleitt fyrir hönd bændanna. Enn fremur er það mjög algengt, að bændur sjálfir vinni meira og minna við þessi fyrirtæki sín, t.d. við sláturhúsin, og til er, að þau séu staðsett í sveit, þar sem ekkert þéttbýli er. Að verulegu leyti mundi skipta öðru máli, ef skatturinn væri tekinn upp sem kostnaður við framleiðsluna, þegar ákveðið er búvöruverðið, en upplýst hefur verið, að þetta var alls ekki gert s.l. haust, og engin trygging er fyrir því, að það verði gert eftirleiðis. Þess vegna teljum við fim. brtt., að eðlilegt sé, að ákvæði till. verði fellt inn í lögin og þar með komið í v eg fyrir, að bændastéttin verði tvísköttuð í þessum efnum. Læt ég svo lokið grg. með till. En frsm. hv. heilbr.- og félmn., hv. 4. þm. Vestf., notaði tækifærið, er honum gafst sem frsm. við 2. umr. þessa máls, til þess að mæla svolítið fyrir minni svonefndrar viðreisnarstefnu í lánamálum og færa henni lof fyrir afrek hennar á þeim sviðum. Það var án efa vel meint af honum, en ekki að sama skapi raunhæft að mínu áliti. Ég tel mér að gefnu tilefni frá hv. þm. leyfilegt að fara með örfáum orðum inn á þetta svið. Hann taldi það, að því er virtist, þakkarvert og prýðilegt, að viðreisnarstjórnin hefði hækkað lán til íbúðar úr 100 þús. kr. upp í 150 þús. kr. fyrst og síðan samkv. júnísamkomulaginu upp í 280 þús. kr., sem enn er ekki farið að framkvæma, og varð ekki annað skilið af orðum hv. þm. en að mikil væri þessi viðreisn. En hann minntist auðvitað ekkert á það, hvað kostnaður við að byggja íbúð hefur hækkað á tíma viðreisnarinnar, en án þess er sagan hálfsögð eða minna en það. Af skýrslum hagstofunnar má sjá, að í febrúar 1960 eða um það bil, sem viðreisnarstjórnin var að skinnsokka sig, var hámark íbúðalána ekki nema 100 þús. kr. Byggingarkostnaður við að koma upp 350 m3 íbúð var þá 431 þús. kr. eða því sem næst. Í s. 1. október er byggingarkostnaður íbúðar af sömu stærð talinn vera 716 þús. kr., eða 285 þús. kr. meiri. Ekki er enn farið að veita 280 þús. kr. lánið, svo að vitað sé, heldur 150 þús. kr. lán. Þegar hér er komið viðreisninni, það er í okt. 1964, vantar því 135 þús. kr. til, að öll lánsfjárhæðin borgi dýrtíðaraukninguna eina saman. Það hafði verið reynt að smíða ausu, en einhver sat hjá. Viðreisnin sat hjá og boraði á ausuna gat, og í þetta gat hefur hún ekki stærri tappa en þetta. Hún fyllir ekki sitt eigið gat. Niðurstaðan er sú, að húsbyggjandann nú vantar lánsfjárhæðina alla, sem húsbyggjandinn 1960 fékk, 100 þús. kr., og 135 þús. kr. að auki til þess að standa jafnt að vígi og hann. Hér er ekki um framför að ræða. Hér er um afturför að ræða, þegar rétt er á litið og þreifað á málunum raunhæft. Og alltaf er byggingarkostnaðurinn að hækka. Hann verður hærri 1965 en hann var 1964, og þegar verður farið að veita 280 þús. kr. lán á íbúð, sem ég veit ekki hvenær verður, og ég heyrði ekki í ræðu hv. 4. þ:m. Vesturl., að frá væri skýrt, hrekkur það heldur alls ekki til að fylla gatið. Lánin hafa verið hækkuð að krónutölu nefnilega, en gildi lánanna hefur samt minnkað svona stórkostlega, af því að dýrtíðin hefur vaxið meir en hækkun lánanna nemur. Einhvers staðar stendur skrifað: Viðreisnin etur börnin sín. Það er sterklega til orða tekið. En hvað hefur gerzt í þessum lánamálum? Lánsfjárskorturinn til íbúðabygginga veldur húsaleiguokri og gefur grundvöll fyrir húsasölubrask og okurgróða fyrir þá, sem það brask stunda og hafa peninga til þess, og þeir menn eru býsna margir til í þjóðfélaginu, þó að þá, sem eru að byggja fyrir sjálfa sig, skorti fé. Það er sagt, að enginn geti sigrað skuggann sinn í kapphlaupi, sem háð er undan sól. Hæstv. viðreisnarríkisstj. hefur í þessum málum háð kapphlaup við skuggann sinn og beðið fullkomlega lægri hlut. Það þarf mikla húsbóndahollustu til að lofa þessa frammistöðu stjórnarvaldanna. Ég leyfi mér að ráðleggja hinum greinda og ágæta manni, hv. 4. þm. Vestf., að gæta fóta sinna á þessum svellum. Ekki var hægt annað en að brosa, þegar hv. 4. þm. Vestf. var að tala um mikilvægi þess, að hæstv. ríkisstj. hefði beitt sér fyrir því, að skyldusparnaður unga fólksins hefði verið hækkaður á árinu sem leið úr 6% upp í 15%. Öðruvísi mér áður brá. Það er ekki langt síðan Sjálfstfl. vildi engan skyldusparnað samþ., taldi 6% skyldusparnaðinn áníðslu, frjáls sparnaður gæfist alltaf betur. Nú hefur Sjálfstfl. farið svona rækilega í gegnum sjálfan sig. Hann ætti sannarlega að gera það í fleiru. Að fara í gegnum sjálfan sig var leikur, sem strákar léku oft áður á baðstofubitum. Það þótti stundum fara illa með þröngar buxur. Þær vildu rifna. Tal hv. sjálfstæðismanna nú um þá framför, sem það sé að hafa hækkað skyldusparnaðinn, minnir á það, að Sjálfstfl. þyrfti að hafa buxnaskipti. Hv. 4. þm. Vestf. gat þess, að í ráði væri að útvega húsnæðismálastofnuninni meira fé en hún hefði áður haft. Það er að sjálfsögðu gott og blessað, ef þetta verður meira en ráðagerðir einar og gerir eitthvað meira en að mæta dýrtíðarhækkuninni, sem samhliða magnast, hverfur ekki sporlaust í hít hennar eins og lánahækkanirnar síðustu ár. Ekki var mér fullkomlega ljóst, hvað tryggt er um hina auknu fjársöfnun. Frásagnir hv. þm. minntu mig dálitið á myndina eftir Kjarval, sem hann sagði að væri af Sterling í þoku. Sjálfsagt hefur það verið með ráði gert að hafa myndina þannig vegna hillinganna, sem þurfti á að halda. Eitt af því, sem hv. þm. nefndi að til stæði, var að láta hið árlega ríkisframlag til atvinnuleysistryggingasjóðs jafnan ganga til kaupa á íbúðarlánabréfum húsnæðismálastjórnar til að efla veðlánakerfið, en þessi tekjustofn gæfi um 40 millj. kr. á ári. Í sambandi við þessa hugmynd vil ég benda á, að stofnlánadeild landbúnaðarins þarf líka á fé að halda til þess að geta lánað sómasamleg lán til íbúðarhúsabygginga í sveitum. Að réttu lagi á sú lánastarfsemi kröfu á hlutdeild í fé, sem ríkið ráðstafar beint til íbúðabygginganna. Ég vil skora á þá, sem þar standa fyrir málum, að gæta hlutfallslegs réttar stofnlánadeildarinnar í þessum efnum. Eftir því þarf að muna, að íbúðalánakerfi landsins er í tveim deildum. Brtt. okkar hv. 1. þm. Vesturl. er einn þáttur þess, sem gæta þarf í því sambandi, þ.e. að láta ekki bændastéttina greiða launaskatt til beggja lánadeildanna, og þess vegna vænti ég þess, að hv. d. geti fallizt á brtt. okkar.



Herra forseti. Það er nú svona e.t.v. á mörkunum, að tilefni sé til að ræða húsnæðismál í heild og þann vanda, sem við er að etja í þeim efnum, undir þessum dagskrárlið, en til þess hefur nú verið tilefni gefið, að örlítið nánar sé að þessu vikið. Hv. síðasti ræðumaður vék að því, að ástandið í þessum málum væri nánast að klóra í bakkann og þær umbætur, sem þar hafa gerzt og loforð er fyrir um að eigi að gerast á næstu mánuðum, séu neyðarúrræði og það sé neyðzt til þess að tosa maddömu Viðreisn lítið eitt áfram í þessum efnum. Ég verð að harma slíkt tal um svo alvarlegt mál sem hér er um að ræða, húsnæðismálin, sem eru nú og hafa alla tíð verið, svo lengi að ég man, stærsti útgjaldaliður almennings og sérstaklega brýnn og hvílir þungt á um ákveðið æviskeið hjá hverri fjölskyldu. Þetta eru ekki neinir nýir hlutir, sem eru nú að koma til. Hér er um vandamál að ræða, sem við höfum átt við að etja áratugum saman, og nánast allar okkar nágrannaþjóðir eiga við þetta vandamál að etja, þó að misjafnlega vel hafi tekizt um úrlausnir þar í hinum einstöku löndum, eins og dæmin sanna. Það er talað um það í þessu tilfelli, að fyrirhugaðar hámarkslánahækkanir úr 150 þús. kr. í 280-300 þús. kr. séu hégómi einn, þegar miðað sé við, hver hækkun á byggingarkostnaði hafi orðið í stjórnartíð núv. ríkisstj. Við hv. síðasti ræðumaður studdum hér eina ágæta ríkisstj. á sínum tíma, sem kölluð var vinstri stjórn, og ég vildi nú biðja hann um að hugleiða, á sama tíma sem hann sér, hvað byggingarkostnaður hefur aukizt á s.l. sex árum, að taka líka dæmi úr þessari stjórnartíð, því að ég held, að ekki hafi skort á hjá okkur báðum og öðrum, sem þá stjórn studdu, að við gæfum heilagar yfirlýsingar um það, að við ætluðum að reyna að stöðva dýrtíð og lagfæra ástandið í húsnæðismálum. Ég hygg, að þótt ég fari ekki út í einstök atriði, sem ekki er tilefni til núna, þá sé sá samanburður hæstv. núv. ríkisstj. ekki óhagstæður. Hv. þm. talaði að vanda mjög líkingamál um þessa hluti og leitaðist við að finna fram gamlar gamansögur og talaði þar mikið um gatið, sem væri á ausunni, og tappinn væri ekki nógu stór til að stífla útrennslið á þessari góðu ausu. Ég verð nú að segja, eftir að hann hafði mælt fyrir þeirri brtt., sem hann flytur hér og hv. flokksbræður hans gerðu í Nd., að ég held, að það sé upplýst, hverjir boruðu gatið á ausuna og hverjir sjá um, að tappinn fylli ekki út í gatið, ef svo er. Mér skilst, að hann hafi gefið upplýsingar með þessum tillöguflutningi, jafnharðan og hann bar þessar sakir á hæstv. núv. ríkisstj. Það er í annarri setningunni talað um, að lánin séu allt of lág miðað við byggingarkostnað, og vissulega væri æskilegra, að þau væri hærri. En við skulum bara miða við afrek okkar á fyrri árum án tillits til þess, hverjir sátu í ríkisstj., og sjá, að við verðum að viðurkenna þær staðreyndir, að hér hefur stórlega vel áunnizt. Ég skal bara minna hv. þm. á, af því að hann þekkir það í gegnum fyrirgreiðslu við sína umbjóðendur, að þess voru almenn dæmi allt fram undir 1959, að fjórskipta varð 100 þús. kr. láni. Þess eru engin dæmi í dag og hefur ekki verið s.l. tvö ár. Hin almenna regla hefur verið sú að skipta ekki oftar en í tvennt hverju láni. Skyldi þetta ekki vera neinn ávinningur fyrir þá, sem þurftu að gera fjórar atrennur að því að fá 100 þús. kr. og alllengi aðeins 70 þús. kr., sem var hin almenna regla? Ég held, að það sé ekki hægt, á sama tíma og verið er að tala um, að lánin séu of lítil, að flytja þá till. um, að dregið skuli úr þeim tekjuöflunum, sem eiga að skapa betri lánsmöguleika. En þetta er gert, og verður að virða manni það til vorkunnar, þó að manni verði á að hugsa sem svo, að þetta sé svolitið áróðursblandað, svo að ekki sé meira sagt. Það er líka fullyrt, að þetta „tos með maddömu Viðreisn hafi verkalýðshreyfingin séð sig knúða til að gera“. Það er alveg rétt, það kunna að hafa verið uppi deilur um það, hvort eðlilegt sé, að húsnæðismál og umbætur á þeim séu samningsatriði milli verkalýðs og vinnuveitenda, jafnvel þótt afskipti ríkisins komi til. Um það geta verið deilur. Ég persónulega sé ekkert á móti því, jafnmikið hagsmunamál og hér er um að ræða og jafnstór og alvarlegur útgjaldaliður sem húsnæðiskostnaðurinn er óhjákvæmilega hjá hverri fjölskyldu og hefur, eins og ég áðan sagði, verið, svo lengi að ég man. En það er hins vegar ekki rétt með farið, og ég hygg, að það sé ekkert launungarmál, að hálfum öðrum mánuði áður en viðræðurnar um júnísamkomulagið áttu sér stað, þá hafði húsnæðismálastjórn um milli fjögurra og fimm mánaða skeið fjallað um breytingar á þessum lögum, og þar sem hún er skipuð fulltrúum allra þingflokkanna, þá vil ég upplýsa það nú, að hálfum öðrum mánuði áður en þessar umr. áttu sér stað, skilaði húsnæðismálastjórn sínum tillögum til ríkisstj. og þær lágu fyrir. Þær voru að vísu í þrennu lagi, en fóru mjög í þá átt, sem um var endanlega samið í júnísamkomulaginu. Það er þess vegna ekki hægt að segja, að neinn hafi „tosað“ hinum í þessum efnum. Það var einungis einróma álit samningsaðilanna, sem þarna áttust við, að hér væri um svo veigamikið atriði að ræða, að fram hjá því yrði ekki komizt í hagsmunabaráttunni. Það er enginn vafi á því, að þær till. til breytinga á núverandi löggjöf, sem væntanlega munu innan skamms koma hér til umr., verða af öllum, sem af sannsýni vilja á þau mál líta, taldar stórfelld breyting fram á við. Hirði ég ekki um, þar sem það mál er enn þá á trúnaðarstigi milli aðila, að ræða um einstaka liði þess, en það af því, sem þegar hefur verið upplýst, eins og t.d. hækkun lánanna, er stórfelld breyting í augum fólks og væntanlega munu staðreyndirnar sýna það einnig. En langveigamesta breytingin að mínu viti er þó sú gerbylting, sem á sér stað í tekjum stofnunarinnar frá því, sem áður var. Fram í ársbyrjun 1959 studdist húsnæðismálastofnun ríkisins nánast einvörðungu við lántökur til skamms tíma, sem hún varð að fleyta lánsumsækjendum sinum áfram á. Engar fastar tekjur voru til fyrir stofnunina, engin leið að segja fólki með nokkurri vissu, hvenær að því kæmi um lánveitingarnar. Með júnísamkomulaginu og þeim breytingum, sem þar voru gerðar, hefur þetta viðhorf gerbreytzt og á þann veg, að nú má á allra næstu mánuðum fara að gera sér ljóst, hver útlánageta stofnunarinnar er, og þar af leiðandi draga úr hinni nagandi óvissu, sem hefur verið einhver leiðinlegasti bletturinn og erfiðasti á öllu starfi stofnunarinnar. Menn hafa beðið eftir lánum, og það á ekki við um þessi stjórnarár, nema síður sé, frekar en fyrstu ár stofnunarinnar. Þeir hafa beðið eftir lánveitingum allt upp í fjögur og á fimmta ár og aldrei vitað frá ári til árs, hvenær að þeim dæmi. Nú má örugglega fara að gera sér þetta ljóst og draga úr þessum erfiða ágalla, sem hefur verið á allri framkvæmd laganna, og ég vil segja: Það er meira virði en jafnvel lánahækkunin sjálf, sem er þó stórfellt skref í rétta átt. Ég vildi aðeins koma þessum almennu atriðum að hér að gefnu tilefni í ræðu síðasta ræðumanns, en að öðru leyti ítreka það, að ég held, að hér ættu menn heldur að leggjast á eitt um það að reyna að tryggja fjárhagslega afkomu stofnunarinnar, heldur en hitt, að reyna sífellt að draga úr þeim möguleikum á fastatekjum, sem verið er að reyna að skapa henni, a.m.k. þeir hinir sömu sem eru að tala um, að geta stofnunarinnar í þessum efnum sé of lítil.



Herra forseti. Hv. 12. þm. Reykv. hefur drepið á ýmislegt, sem ég hefði viljað gera að umtalsefni, og ég skal nú leitast við að endurtaka sem minnst af því, sem hann hefur minnzt á. En mér fannst, að ég yrði að kveðja mér hljóðs með tilliti til þess, að hv. 1. þm. Norðurl. e. (KK) beindi orðum sínum sérstaklega til mín. Ég vil þá fyrst víkja að þeirri brtt., sem hann og 1. þm. Vesturl. (AB) hafa borið fram við frv. það, sem hér liggur fyrir til umr. Þetta er, eins og hann tók fram, samhljóða brtt., sem borin var fram í Nd. og var þar felld, - brtt. um að undanskilja launaskatti greidd laun starfsfólks við mjólkurbú og sláturhús. Ég held, að það þurfi ekki að hafa mörg orð um það, að það er ekki eðlilegt, miðað við tilgang og anda frv. um launaskattinn, sem á að vera almennur launaskattur, að það samrýmist ekki tilgangi laganna að undanskilja sérstaklega þetta starfsfólk. Hv. flm. vildi meina, að hér stæði sérstaklega á, hérna væri frekar um að ræða bændur sjálfa heldur en venjulegt launafólk, sem ynni á þessum stöðum. Ég held, að það sé mikill misskilningur. Þetta starf er fyrst og fremst unnið af venjulegum verkamönnum, en ekki bændum sjálfum. Auk þess verður að líta svo á, að hinn aukni kostnaður, eða þessi skattur, mundi verða innifalinn í dreifingar- og vinnslukostnaði vörunnar, þannig að hér er ekki verið að leggja óeðlilegan skatt á bændur, eins og flm. vildi vera láta. Hann vék dálítið nánar að skattlagningu á bændur og fór að tala um uppáhaldsmál þeirra hv. framsóknarmanna, skattlagningu í sambandi við stofnlánadeild landbúnaðarins. En það fór eins fyrir þessum hv. þm. og framsóknarmönnum yfirleitt, þegar þeir minnast á þetta mál, að fullyrðingar þeirra um það, að verið sé sérstaklega að ráðast á bændastéttina með þessum aðgerðum, eru gersamlega út í hött. Ekki á þetta sízt við, þegar gerður er samanburður á aðstöðu bænda í þessu efni og neytenda, en það áttu að vera ein af rökum hv. þm. fyrir brtt. En hann gleymdi að geta þess, sem þeir framsóknarmenn gleyma alltaf í umr. um þetta mál, að jafnframt því sem lagður er skattur á bændur, 1%, er lagður 3/4% skattur á neytendur. En allt það fé, sem kemur inn fyrir þennan skatt, gengur í stofnlánadeildina til þess að leysa sérstök lánamál landbúnaðarins og bænda. Nei, ég held, að ég þurfi ekki að fjölyrða frekar um þetta. Öll röksemdafærsla hv. flm. til stuðnings þessari brtt. fær ekki staðizt. Þess vegna er líka eðlilegt, að hún verði felld. En hv. 1. þm. Norðurl. e. kom svo inn á húsnæðismálin nokkuð almennt, og það verður að segjast, að það, sem hann sagði um þessi mál, er mjög í samræmi við það, sem framsóknarmenn hafa sagt um húsnæðismálin, alla tíð frá því að vinstri stjórnin kom til valda, og hvað snertir samanburð milli afreka vinstri stjórnarinnar og núv. ríkisstj., eftir að núv. ríkisstj. kom til valda. Aðalatriðið í þessum málflutningi er það, að núv. ríkisstj. hafi gert harla lítið, naumast nokkuð af viti í þessum málum, með þeim afleiðingum, að ástand húsnæðismálanna sé miklu lakara en það var í tíð vinstri stjórnarinnar. En í tíð vinstri stjórnarinnar, það er annaðhvort sagt beint eða undirskilið, þá voru hlutirnir í lagi. Það má geta þess, að svo ákafir hafa framsóknarmenn verið í því að fegra hlut vinstri stjórnarinnar í þessu máli, að þeir hafa ekki sézt fyrir. Þeir hafa vanmetið algerlega það, sem gert var á næstu árum, áður en vinstri stjórnin komst til valda, sem gert var, þegar Steingrímur Steinþórsson var húsnæðismálaráðherra. En þeir telja, að það hafi orðið mjög mikil framför, eftir að Steingrímur Steinþórsson lét af þessum störfum og þegar Hannibal Valdimarsson tók við húsnæðismálunum. Þetta sýnir aðeins, hve langt framsóknarmenn ganga í þessum áróðri í þjónkun sinni við kommúnista. Þegar þeir svo fara að gera nánari samanburð á þessum málum, þá rennur þetta meira og minna út í sandinn, og það er ekkert óeðlilegt. Nú er það náttúrlega virðingarverð tilraun hjá svo ágætum manni sem hv. 1. þm. Norðurl. e. að reyna að bjarga sér með skáldlegum tilburðum og líkingum út úr þessum vanda, sem framsóknarmenn komast alltaf í, ef þeir ætla að ræða efnislega og bera saman efnislega það, sem hefur verið gert í tíð núv. ríkisstj., við það, sem var gert í tíð vinstristjórnarinnar. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara ýtarlega út í þennan samanburð. Sannleikurinn er sá, að þessi samanburður er ákaflega ófrjór og nánar sagt tilgangslítill. Það verður samt ekki komizt hjá því, þar sem framsóknarmenn, í hvert sinn sem þessi mál ber á góma, eiga ákaflega erfitt með að ræða efnislega ýmsar aðgerðir, sem um er að ræða. Þeir fara alltaf út í fullyrðingar um það, að ástand þessara mála sé miklu lakara en það var á gósentíma vinstri stjórnarinnar. Hv. síðasti ræðumaður, 12. þm. Reykv. (EggÞ), benti á það, eins og ég gerði einnig í minni ræðu fyrir nál. við 2. umr., hvílík umskipti hefðu orðið í þessum málum með tilliti til þess að tryggja byggingarsjóði ríkisins auknar tekjur. Skv. þeim hugmyndum, sem uppi hafa verið og er verið að framkvæma, er gert ráð fyrir því a.m.k., að tekjur byggingarsjóðs á ári muni nema a.m.k. um 225 millj. kr., miðað við árið í ár. Og beri menn svo þetta saman við það, þegar vinstri stjórnin var að vinna sín afrek í þessum málum með því, eins og á árinu 1957, að lána 45 millj. kr. til húsnæðismála, - beri menn þetta saman. Hv. 1. þm. Norðurl. e. sagði nú reyndar, að það að setja launaskattinn á væri neyðarúrræði. En samt deildi hann á ríkisstj. fyrir að hafa ekki haft frumkvæði í þessu efni, og sagði, að henni hefði verið „tosað“ áfram til þess að gripa til þessara neyðarúrræða. Mér sýnist nú, að málflutningur sem þessi stangist nokkuð á, enda er það eðlilegt, eins og allur þessi málatilbúnaður er. Hv. þm. minntist sérstaklega á skyldusparnaðinn og sagði, að það væri óeðlilegt, að mér skildist, fyrir sjálfstæðismenn að nefna það orð á nafn, miðað við fyrri afstöðu Sjálfstfl. til þess máls. Hér er um mikinn misskilning að ræða. Það er rétt, Sjálfstfl. var andvígur því, þegar skyldusparnaðurinn var fyrst settur. En hvers vegna var Sjálfstfl. það? Það var m.a. vegna þess, að eina úrræðið, sem vinstri stjórnin hafði í húsnæðismálunum, var að setja þennan skatt á unga fólkið. Það, sem nú hefur skeð, er það, að þegar þessi skattur var hækkaður, þá er það aðeins einn liður í víðtækum aðgerðum í þessum málum, þar sem mismunandi stéttir og starfshópar og hagsmunaaðilar verða allir að leggja eitthvað á sig til framlags í þessum málum. Vinstri stjórnin sá ekkert annað en þetta eina úrræði, og það er hennar eina afrek í húsnæðismálunum. Þá fór hv. ræðumaður nokkuð út í hækkun byggingarkostnaðar og sagði, að sú hækkun, sem hefði orðið á lánum og mundi verða, hún mundi ekki einu sinni nægja til þess að vega upp á móti hækkuðum byggingarkostnaði. Ég skal ekki fara sérstaklega út í þessa útreikninga hv. þm., en ef hann ætlar að gera samanburð, sem hefur einhverja þýðingu í þessu efni, þá verður hann að hafa meira í huga en aðeins byggingarkostnaðinn í krónum og hækkun byggingarkostnaðarins í krónum og hækkun lánanna. Hann verður að hafa meira í huga, ef þetta á að vera raunhæfur samanburður. Þá verður hann að hafa í huga þær breytingar, sem hafa orðið á almennu verðlagi í landinu og kaupgjaldi. En hvernig eigum við að fá sem gleggsta hugmynd um það, hver þróunin hefur orðið í þessu efni? Það vill svo vel til, að það er ekki mikill vandi að styðjast þar við töluvert öruggar heimildir og við heimildir, sem ekki er hægt að rengja. Þar á ég við byggingarvísitöluna. Byggingarvísitöluna höfum við til þess að fylgjast með þessum málum. Og ég vil aðeins rifja það hér upp að gefnu tilefni af því, sem hv. 1. þm. Norðurl. e. sagði, að árið 1958, þegar vinstri stjórnin var við völd, í árslok 1958, þá var byggingarvísitalan 134 stig, en núna, eða í febrúar 1965, þá er byggingarvísitalan 220 stig. Byggingarvísitalan hefur á þessu tímabili hækkað um 64.2%. Tökum svo til samanburðar íbúðalánin: íbúðalánin voru almennt 1958 70 þús. kr. Það var undantekning, ef það voru veittar 100 þús. kr. En þau eru núna 150 þús.  Mér dettur ekki í hug að halda fram, að þessar tölur segi alla hluti í þessum efnum. Það er víðs fjarri. En ég fullyrði, að ef við eigum að bera saman ástandið í þessum málum núna við það, sem var í tíð vinstri stjórnarinnar, þá verður ekki litið fram hjá þessum tölum. Það fullyrði ég. Ég held, að þeir hv. framsóknarmenn hafi ekki af miklu að státa fyrir hönd kommúnista, þó að þeir haldi því fram, að vinstri stjórnin hafi gert meira í þessum efnum en núv. stjórn. Þeir hafa ekki af miklu að státa. Ég tek mjög vel öllum leiðbeiningum og ráðleggingum frá jafnágætum manni og hv. 1. þm. Norðurl. e. Hann var að tala um eitthvert gat. Ég skildi nú ekki alveg, hvað hann var að meina, en mér finnst, að það hafi farið núna eins fyrir honum og framsóknarmönnum svo oft, þegar þeir ræða um þessi mál, að þá gata þeir. Þeir gata, eins og var kallað á skólamáli, þegar við vorum í skóla. Þá viðurkenndu menn líka það, ef þeir götuðu, og menn tóku það, sem sannara reyndist, og urðu að gera það. Og ég vænti nú þess, að þegar hv. 1. þm. Norðurl. e. hefur fengið nokkrar betri upplýsingar um þessi mál heldur en hann virtist hafa, þó að það sé ekki nema að litlu leyti, sem ég hef talið rétt að fara út í þessi mál núna, þá láti hann sér segjast, þannig að það komi ekki fyrir, að hann gati jafnherfilega í þessum málum, næst þegar hann ræðir þau, eins og hann gerði hér áðan.



Herra forseti. Ég tek undir þau orð, sem hv. 12. þm. Reykv. (EggÞ) mælti í lok ræðu sinnar, að menn ættu að leggjast á eitt til að efla starfsemi húsnæðismálastofnunarinnar. Starfsemi hennar er svo þýðingarmikil, að það ætti að vera skylda allra að leggjast á eitt til að reyna að efla þá stofnun, og það, sem ég segi hér og kann að finna að, er miðað við það, að mér finnst, að það hafi ekki tekizt sem skyldi að efla þessa stofnun. Ég hef aldrei haldið því fram, að allt hafi verið í lagi á dögum vinstri stjórnarinnar í þessum efnum, en ég held því fram hiklaust, að umbætur í þessum efnum hjá viðreisnarstjórninni hafi ekki verið í samræmi við þá möguleika, sem hún hefur haft í batnandi afkomu, að því er snertir tekjuöflun þjóðarinnar. Og ég held því fram, að á tímabili hennar hafi dýrtíðin vaxið svo, að meira nemi en þeim hækkunum, sem hún hefur tekið upp í sambandi við lánveitingar, og þess vegna séu lánveitingarnar nú orðnar rýrari í sjálfu sér til að mæta þörfum heldur en þær voru þó á tímum vinstri stjórnarinnar. Ég játa, að það er margt, sem þarf að taka til greina, þegar samanburður á þessu er gerður. Ég játa, að það er margt, og það verður ekki allur sannleikur sagður með því að bera saman vissa liði talna. Hv. þm., sem talað hafa í þessu máli á þessum fundi, eru báðir stjórnarmenn húsnæðismálastofnunarinnar, og þeim er vitanlega mjög auðvelt að mála „Sterling í þoku“. Hv. 12. þm. Reykv. bað mig að taka dæmi úr tíð vinstri stjórnarinnar, sem sannaði það, að hér hefði ekki stórlega áunnizt, eins og hann vildi halda fram. Hann vildi halda því fram, að hér hefði stórlega áunnizt. Ég hef nú ekki hér víð höndina víðtækar tölur til samanburðar, en ég hef þó hér tölur, sem á vissan hátt tala nokkuð greinilegu máli. Öllum kemur saman um það, að húsbyggingarþörfin sé mikil, og öllum kemur saman um það vitanlega, að eftir því sem þjóðinni fjölgar og eftir því sem tekjur hennar vaxa, þá muni áhuginn og þörfin fyrir húsbyggingar líka fara vaxandi. Hér komu þær tölur, sem ég hef fram að leggja og vil sýna lit á að nota til að verða við ósk hv. 12. þm. Reykv. að sýna dæmi úr tíð vinstri stjórnarinnar og tíð viðreisnarstjórnarinnar, sem væru nokkuð talandi í þessum málum. Á árunum 1956-1959, - ég held það sé rétt að taka 4 ár til samanburðar, - þá voru fullbyggðar íbúðir í landinu samtals 6077. Á þessum 4 árum samanlögðum eru íbúðarhúsabyggingar 6077 í landinu. Þörfin fyrir byggingarnar hefur alls ekki tæmzt. Áhuginn á að koma húsi upp yfir höfuðið á sér má telja að hafi vaxið síðan, en ekki minnkað, enda hefur þjóðinni fjölgað. Og á árunum 1960-1963 eru fullgerðar íbúðir samtals 5268. Það munar þarna á þessum 4 árum þannig, að síðara tímabilið hefur 200 íbúðum minna verið byggt á ári. Hvaða ályktanir er rétt að draga af þessu? Ég held, að í stórum dráttum sýni þetta, að menn hafa talið sig eiga við meiri örðugleika að etja í þessum efnum síðara tímabilið en hið fyrra. 4. þm. Vestf. talaði um það réttilega, að þó að þau lán, sem veitt eru til íbúðarhúsabygginga, hrykkju ekki til að mæta dýrtíðaraukningu, því að hann mótmælti því ekki, væri á fleira að líta í þessu sambandi, ef ætti að meta möguleika manna til þess að byggja, og þ. á m. vitanlega þær breytingar, sem orðið hafa á almennu kaupgjaldi í landinu á þessum tíma. Ég hygg, að það sé viðurkennt, að breytingarnar, sem orðið hafa á kaupgjaldinu, séu ekki vinnustéttunum eða kauptakendunum til ávinnings í þessum efnum, þ.e.a.s. þær benda ekki í þá átt, að þeir hafi meira úr að spila hlutfallslega til íbúðarbygginga nú en áður. Sannleikurinn er sá, að þó að viðreisnarstjórnin hafi kannske haft að ýmsu leyti góðan vilja í þessu efni, þá hefur hún verið í óvinnandi kapphlaupi, kapphlaupi við skuggann sinn, eins og ég sagði áðan. Skuggann kalla ég í þessum efnum dýrtíðaraukninguna. Það eru þess vegna ekki nein rök hjá hv. 4. þm. Vestf. að fara út fyrir dæmið í þessa átt. Hv. 4. þm. Vestf. minntist á till. þá, sem við hv. 1. þm. Vesturl. flytjum hér, og hann vildi halda því fram, að t.d. vinna við sláturhúsin kæmi ekki bændastéttinni beinlínis til útgjalda. En hann veit það vitanlega, hv. þm., að sláturlaun dragast frá verði því, sem bændurnir fá. Hann veit það líka, hygg ég, að í haust var þessi kostnaður alls ekki tekinn inn, þegar reiknaður var út verðlagsgrundvöllur og ákveðið búvöruverð. Það kom fram í hv. Nd., ég hlýddi á það, að formaður Stéttarsambands bænda hefði sagt, að þessi dreifingarkostnaður, þessi kostnaður við framleiðsluna hjá bændunum, hefði ekki fengizt tekinn til greina við verðlagsákvörðunina, og annar þm., Eðvarð Sigurðsson, ég man ekki númer hans, formaður Dagsbrúnar, upplýsti, að hann kannaðist ekki við það, að þetta hefði eiginlega komið nokkuð til umræðu. En þetta samanlagt fannst mér fullkomin sönnun fyrir því, að þessir liðir hafi ekki verið teknir með í reikninginn. Ég sagði áðan, að það skipti miklu máli, hvort það væri gert eða ekki. En ef hv. þm. meiri hl. fella till. okkar, þá lít ég svo á, að þeir skuldbindi sig til að sjá um það eftirleiðis, að þessi kostnaður verði tekinn til greina hjá bændastéttinni við ákvörðun búvöruverðs. Hv. 4. þm. Vestf. sagði, að uppáhaldsmál okkar framsóknarmanna væri ádeila á skatt þann, sem bændurnir eru látnir greiða til stofnlánadeildarinnar, það væri uppáhaldsmál okkar. Það er málefni fleiri en framsóknarmanna. Nálega öll búnaðarsambönd landsins standa að þeim málarekstri, sem nú er gerður út af skattinum, og þar eru hv. sjálfstæðismenn á oddinum. Meira að segja maðurinn, sem prófmálið er flutt fyrir, er einn af helztu mönnum Sjálfstfl. í mínu héraði. Ég er ekki að segja þetta vegna þess, að mér þyki vanvirða að því fyrir framsóknarmenn að hafa þessa afstöðu til þessa máls, heldur af því, að hitt er rétt og satt. Ég tók það fram, þegar ég byrjaði þessa ræðu mína, að ég vildi taka undir orð hv. 12. þm. Reykv. um, að menn ættu að sameinast um það að leggjast á eitt að efla starfsemi húsnæðismálastofnunarinnar. Ég get lokið máli mínu með því að endurtaka það, því að ég álít, að þess sé full þörf, ég álít, að ástandið sé þannig, að það hafi í raun og veru aldrei verið erfiðara í þessum málum fyrir almenning en nú er, miðað við þær kröfur, sem menn gera eðlilega til húsnæðis. Og ég vil færa fram vitnisburð um, að ég fari þar með rétt mál, að ástandið sé alvarlegt. Hv. Alþfl. hefur nú fengið orð fyrir það um skeið að vera í þeirri afstöðu til hv. Sjálfstfl., sem móðirin hafði, sem sagt var um að allt kynni að fyrirgefa. Þess vegna mundi, held ég, vera óhætt að leiða fram til vitnis þennan móðurlega flokk, móðurlega hugsandi flokk, og í Alþýðublaðinu í gær er vitnisburður frá þessari góðu móður, sem finnur til, þó að hún fyrirgefi. Þar stendur, með leyfi hæstv. forseta, í grein um húsnæðismálin, að vísu aðallega um verkamannabústaðina, en húsnæðismálin almennt um leið, - þar stendur: „En því miður hefur ekki tekizt að hreinsa húsnæðismálin af óhóflegri gróðastarfsemi, og virðist t.d. lóðaúthlutun í Reykjavík beinlínis vera við það miðuð að hjálpa þeim aðilum, sem hafa húsnæðisskortinn að féþúfu. Það er á almannavitorði, að braskarar græði 100-200 þús. á hverri meðalíbúð, sem þeir koma upp og selja hálfgerða. Engin tilraun virðist gerð af bæjaryfirvöldum til að stöðva þessa svívirðu, jafnframt því sem íbúðaverð er skrúfað upp. M.a. vegna þessarar okurstarfsemi hækkar leiga íbúða svo, að meðalfjölskylda kemst varla í húsaskjól fyrir minna en 5-7 þús. kr. á mánuði.“ Þannig farast móðurinni orð. Hver er það, sem ræður úthlutun lóða hér? Vitanlega meirihlutaflokkurinn. Nei, ástandið í húsnæðismálunum er ekki betra, þrátt fyrir þann góðvilja, sem ég er viss um að hv. 12. þm. Reykv. hefur í þessu máli og einnig hv. 4. þm. Vestf., - ástandið er ekki betra en það, að þetta gerist, sem Alþýðublaðið sagði í gær. Þetta gerist, og það gerist af því, að hér hefur ekki verið nógu vel að unnið. Það hefur ekki heppnazt að vinna þannig að þessum málum, að það sé nokkur ástæða til að státa af frammistöðunni, og það er einmitt það, sem ég er að víta, að státa af henni, státa af því, sem er til vanvirðu þeim, sem hafa fengið slíka aðstöðu vegna góðæris og heildartekjuöflunar eins og hæstv. núv. ríkisstj., viðreisnarstjórnin.



Herra forseti. Ég skal taka undir lokaorð hv. síðasta ræðumanns, 1. þm. Norðurl. e., og ég hygg, að enginn okkar, sem þátt hefur tekið í þessum umræðum, hafi haldið því fram, að þær breytingar, sem átt hafa sér stað undanfarin ár, og það, sem upplýst hefur verið að sé á næstu grösum í húsnæðismálum, sé nein endanleg lausn í húsnæðismálum. Ég hef átt þess kost að ræða þessi mál við menn úr nágrannalöndum okkar, og þar eru þessi mál með allra erfiðustu málum til úrlausnar, hafa verið og eru, rétt eins og hjá okkur. Og það atriði, sem hann minntist á undir lok ræðu sinnar, að nú hefðu menn óhóflegan gróða af sölu íbúða vegna skorts á íbúðum, það er ekki komið til með valdatöku þessarar ríkisstj. Þessir aðilar virtust lifa góðu lífi í tíð þeirrar margnefndu vinstri stjórnar, sem við hv. þm. studdum þó báðir og höfðum áreiðanlega góðan vilja til að hlúa að lausn þessara mála. Eigi að síður stendur sú staðreynd eftir, að öryggi um fastar tekjur þessarar stofnunar, húsnæðismálastofnunarinnar, er ekkert svipað því, sem var á þessum ágætu vinstristjórnarárum, þegar stofnuninni var fleytt áfram ár eftir ár á lausum lánum til skamms tíma, sem stofnunin átti síðan að lána út til 25 ára. Það var starfsgrundvöllur, sem allir sáu og hlutu að viðurkenna að gat ekki verið til frambúðar. En um þetta höfum við þegar rætt, og ég hygg, að það sé öllum ljóst, að samanburður í þessum efnum sé sízt af öllu hæstv. núv. ríkisstj. óhagstæður. Ástæðan til þess, að ég stóð hér upp, er fyrst og fremst eitt atriði úr ræðu hv. þm., sem hann vildi meina að væri sérstakt svar til mín um samanburð á starfinu nú í þessum málum og í tíð vinstri stjórnarinnar. Svarið var samanburður á fullbyggðum íbúðum á 4 árum, þar af 3 úr starfi vinstri stjórnarinnar og síðan 4 síðustu árum. Nú vil ég, áður en ég ræði frekar þennan samanburð hv. þm., minna á það, að eitt alvarlegasta vandamál íslenzks byggingariðnaðar í dag er það, hve langur byggingartíminn er. Og þar skerum við okkur frá flestum öðrum þjóðum í þessum þætti byggingarmálanna. Meðalbyggingartíminn er sem sagt hér frá 2 1/2 til 3 ár. Það að taka viðmiðunina við fullbyggðar íbúðir sýnir því, að það er algerlega rangt og sýnir ekki, hvað mikið fer af stað af byggingum á hverjum tíma. Ég hygg t. d., að á því 4 ára tímabili, sem hann vill eigna vinstri stjórninni, þá sé arfleifð frá samstarfi Sjálfstfl. og Framsfl. meginhlutinn af þeim íbúðum, svo langur sem byggingartíminn er, en það, sem hv. þm. vill eigna viðreisnarstjórninni, sé arfleifð frá tímum vinstri stjórnarinnar, þegar hliðsjón er höfð af því, að meðalbyggingartíminn er hér frá 2 1/2 til 3 ár. Ég hygg, að það verði ekki heldur hægt að fá út nákvæman samanburð í þessu efni, þó að við værum sammála um að miða við þær íbúðir, sem fóru af stað, þær íbúðir, sem byrjað var á á þessum árum, því að það er mjög sveiflukennt. Sannleikurinn er sá, að vegna öryggisleysisins í lánamálunum, óvissunnar um það, hvenær að mönnum komi, hefur fjöldi manna lagt af stað, án þess að hafa nokkkuð öryggi um það að koma íbúð sinni upp. Bið eftir lánum allt fram undir 2 síðustu ár, eins og ég sagði, komst upp í það að verða á fimmta ár. Hún lengdi byggingartímann og skapaði þar með þá óraunhæfni, sem yrði í því að bera þessar tölur saman. Þeir, sem beztum árangri hafa náð í þessum efnum, eins og t.d. Norðmenn, hafa þann hátt á, að sá, sem fær ekki lánsloforð, áður en hann hefur byggingu, fær það ekki síðar, hann fær ekki lánið síðar. Þar með er það tryggt, að byggingartíminn verður styttur og að lánið fæst örugglega út á þær íbúðir, sem fara á stað, en ekki er skapaður stór fjöldi hálfbyggðra húsa, sem enginn getur notað, húsa eða íbúða, sem verða með allra dýrasta móti, vegna þess að vextir og afborganir af byggingunni, sem er í smíðum, eru greidd, án þess að nokkur not séu af íbúðinni, auk þess sem þarf að standa undir kostnaði annarrar íbúðar, sem búið er í, meðan á byggingartímanum stendur. Þetta hefur verið einn alvarlegasti ágalli okkar byggingarhátta í dag, og verður að ætla, að með auknu fé í þessari útlánastarfsemi verði hægt að koma í veg fyrir það, að fjöldi manna, sem ekki hefur neina tryggingu fyrir fram, leggi af stað í algjörri óvissu um það, hvenær hægt sé að taka íbúðina í notkun. Það er á sama hátt mjög óæskileg þróun fyrir þá, sem byggja afkomu sína á því að vinna við íbúðarhúsabyggingar, að hafa þær svo sveiflukenndar sem þær hafa verið og kemur glögglega fram í því, að þó að hundruð íbúða væru t.d. í smíðum hér, þar sem þéttust er byggðin, gæti vel komið fyrir stórfellt atvinnuleysi í byggingariðnaðinum, vegna þess að það væru margar íbúðir, sem ekki væri búið að gera fokheldar, þannig að hægt væri að vinna í þeim yfir vetrartímann. Þessi ágalli er því ekki bara einkamál þeirra, sem eru að byggja, heldur stórfellt þjóðhagslegt vandamál, sem verður að ætla, að megi færa til betra horfs með auknum fjárráðum í þessum efnum. Og þá lendum við aftur á þeim sama stað, sem við ræddum um í fyrri ræðum okkar, að að sjálfsögðu er hér eins og víða annars staðar fjáröflunin grundvöllurinn að því, að hægt sé að setja skilyrði fyrir lánum og hægt sé að haga lánveitingunum á þann veg að tryggja sem jafnastar byggingar yfir allt árið, en ekki svo sveiflukenndar sem þær hafa verið, með hagsmuni beggja fyrir augum, þeirra, sem íbúðanna eiga að njóta, og þeirra, sem afla sér lífsviðurværis á því að byggja. Hv. 1. þm. Norðurl. e. vitnaði klökkur í forustugrein Alþýðublaðsins frá því í gær, þar sem fjallað er um verkamannabústaðina, og ég hefði nú óskað þess, að hann hefði eytt svo sem 1-2 mínútum lengur, gert ræðu sína 1-2 mínútum lengri til þess að lesa þessa grein alla, því að afskipti einstakra stjórnmálaflokka af lögunum um verkamannabústaði eru bæði lærdómsrík og það kynni að verða til upplýsingar hv. þdm., hvenær eftir þeim lögum hafi verið starfað með mestum blóma. En væntanlega gefst tækifæri til að ræða það, þegar húsnæðismálalöggjöfin í heild kemur hér til umr., og efast ég þá ekki um, að á því standi að gera grein fyrir afstöðu t.d. hv. framsóknarmanna til þess máls frá öndverðu.



Herra forseti. Vegna þess að hv. 1. þm. Norðurl. e. hefur í sinni ræðu dregið lóðaúthlutun í Reykjavíkurborg inn í umræður um launaskattinn og húsnæðismálin, vil ég hér aðeins leggja örfá orð í belg. Hann vitnaði í leiðara í Alþýðublaðinu í gær, sem ég skal viðurkenna að mér hefur láðst að lesa, þar sem því sé haldið fram, að lóðaúthlutun hér miði beinlínis að því að hækka byggingarkostnað og gefa bröskurunum, - ég held, að það hafi verið þannig orðað, - tækifæri til þess að taka inn stórfé á þeim íbúðum, sem þeir byggja til að selja. Ég vil aðeins láta það koma hér fram, að með lóðaúthlutun í þessu tilfelli getur vart verið átt við annað en úthlutun lóða fyrir fjölbýlishús, því að lóðum fyrir minni hús, einbýlis-, tvíbýlis- og raðhús, er úthlutað, ég vil segja eiginlega nærri því undantekningarlaust til einstaklinga, sem hafa þá í hyggju að byggja yfir sjálfa sig, en fjölbýlishús ein, sem úthlutað er þá þeim, sem hafa atvinnu af að byggja hús og selja í þeim íbúðir. Ég vil upplýsa það, að allur fjöldinn af fjölbýlishúsalóðum fer til bæði byggingarsamvinnufélaga og starfshópa eða einstaklinga, sem taka sig saman og sækja um fjölbýlishúsalóðir. En nokkuð og að vísu töluvert fer einnig af fjölbýlishúsalúðum til þeirra aðila, sem hafa atvinnu af því að byggja hús og selja íbúðir. Ég vil segja, að það er ekki eingöngu í þessari leiðaragrein Alþýðublaðsins, sem talað er um, að þeir, sem þannig byggja til að selja, taki óhóflega mikið fé í sinn hlut, það hefur maður oft heyrt áður. Ég skal ekki um það fullyrða, ég hef ekki þann kunnugleika á því, að ég geti fullyrt neitt í því efni, en þó vil ég láta það í ljós, sem maður einnig hefur oft heyrt, að þær íbúðir sem t.d. byggingarsamvinnufélögin byggja og þar sem á ekki að fara óhóflegur gróði í neins vasa, nema ef það væri þá verktakanna, þær íbúðir er mér nú sagt að vilji verða allt að því eða alveg eins dýrar og þær íbúðir, sem byggðar eru af hinum aðilunum, sem hafa byggingu og sölu íbúða að atvinnu. Ég sé ekki satt að segja, hvernig sveitarfélögin geta fyrirbyggt það eða ráðið því, hvaða verð er á seldum íbúðum. Ég geri nú ráð fyrir, að þar þyrftu aðrir aðilar að koma til og þá löggjafinn, ef það þarf eitthvað að lagfæra á því sviði og ef einhverjar hömlur þarf á það að setja. Að lóðaúthlutun hér í Reykjavík sé við það miðuð að gefa þessum aðilum, byggingarmeisturum og byggingarfélögum, sem ríflegust tækifæri til þess að taka óhóflegan gróða af sínum byggingum, því vil ég eindregið mótmæla.



Herra forseti. Hv. 1. þm. Norðurl. e. hélt því fram í sinni fyrri ræðu, og það var hans meginádeila á ástandið í húsnæðismálunum nú, að íbúðalánin hefðu ekki hækkað sem svaraði hækkun byggingarkostnaðar, ástandið væri í þessu efni lakara núna en þegar ríkisstj. tók við. Ég svaraði þessu og sagði honum, að á sama tíma og byggingarvísitalan hefði hækkað um 64.2%, þá hefðu lánin hækkað um 114.2%, og ef við miðum þetta við lánin, sem verða núna 280 þús., þá um 300%. Þessi ágæti þm. tekur greinilega rökum í þessu máli. Hann heldur ekki lengur áfram við þessi meginrök sín. En þá fer hann á annan vettvang í þessu máli. Þá segir hann: Við skulum líta á annað. Nú skulum við líta á það, hvað hefur verið byggt. Og þá kemst hann að þeirri niðurstöðu, að það hafi verið byggt minna í tíð núv. ríkisstj. en var áður og þess vegna hafi núverandi ríkisstj. staðið sig verr í þessum málum en fyrri ríkisstj. En lítum nánar á þetta. Við megum ekki gína við þessum röksemdafærslum. Við verðum að athuga, hvernig málið liggur fyrir í raun og veru. Við verðum að hafa í huga, að á árunum 1952 og 1953 og á árunum þar á eftir reis mikil byggingaralda í landinu. Á áratugnum 1953-1962 voru fullgerðar 13000 íbúðir. Miðað við meðalfjölda fólks á hverja íbúð svarar það til þess, að byggt hefði verið á þessu tímabili fyrir 58 þús. manns, en á sama tíma nam fólksfjölgun þjóðarinnar um 34500. Það var því byggt umfram fólksfjölgun fyrir sem svarar 23-24 þús. manns. Það leiddi auðvitað til stórbætts ástands í húsnæðismálunum. Þessi byggingaralda hafði mikinn kostnað í för með sér. Hún hafði svo mikinn kostnað í för með sér, að þegar mest var, nam fjárfestingin í íbúðarhúsabyggingum allt að 40% af heildarfjárfestingunni og um 10% af þjóðarframleiðslunni í heild. Eftir að svo vel hafði verið séð fyrir húsnæðisþörfinni, hlutu íbúðarhúsabyggingar að dragast nokkuð saman og þjóðin að beina atorku sinni meir að öðrum þörfum, sem voru orðnar brýnni. Og hvað skeður? Þess vegna lækkaði fjárfesting í íbúðarhúsum árið 1957 um 7% frá árinu 1956 og lækkaði enn um rúm 13% á árinu 1958. Ákaflega hefur nú vinstri stjórnin staðið sig illa í þessum málum, ef við ættum að leggja þetta sem algildan mælikvarða á það, hvað gert er í húsnæðismálunum. En ég er ekki að deila á vinstri stjórnina fyrir þetta. Þetta var ósköp eðlilegt, miðað við það, sem hafði skeð á síðustu árum áður. Og svo verður í þessu efni að hafa í huga, að ríkisstj. verður ekki dæmd af fyrirgreiðslu sinni við íbúðarhúsabyggingar miðað við það, hvað er byggt mikið. Sjálfar íbúðabyggingarnar eru ekkí á vegum ríkisins. Hins vegar er það hlutverk ríkisstj. að marka stefnuna í peningamálunum og gera ráðstafanir í lánamálum til íbúðarhúsabygginga. Og þegar við berum það saman, hvað hefur verið gert í þessum efnum í tíð núv. ríkisstj. og í tíð vinstri stjórnarinnar, þá þurfum við ekki að deila lengi um það, hvor ríkisstj. hefur gert meira til úrlausnar í þessum málum. En mér, eins og ég sagði áðan, finnst það heldur ófrjóar deilur að ræða um það, hvor hafi gert meira. Það er þetta, sem framsóknarmenn koma stöðugt inn á í umræðum um þessi mál. Það er aldrei hægt að ræða þessi mál eða bera fram uppbyggilegar till. í þeim öðruvísi en að framsóknarmenn komi með einhvern samanburð við vinstri stjórnina. En þó að slíkt tal sé ekki frjóar umræður, þá er nauðsynlegt að svara mestu firrunum, sem fram koma, hvenær sem tilefni gefst til. Og það er það, sem ég geri núna. Nú er það, að hv. 1. þm. Norðurl. e. var miklu hógværari í sinni síðari ræðu en í þeirri fyrri, og það er skynsamlegt að sjálfsögðu af svo vitrum manni sem þessum þm. Og hann lagði megináherzlu á það, að nú ættum við allir að taka saman höndum um það að efla íbúðalánakerfið. Ég tek mjög undir þetta. Nú skulum við láta þetta tilefni, þessar umr. verða til þess, að við tökum höndum saman að vinna að eflingu íbúðalánakerfisins eins og mögulegt er. Og ég vildi stinga því að hv. 1. þm. Norðurl. e., hvort ekki færi vel á því, að hann sýndi nú þetta nýja viðhorf sitt í verki með því að draga til baka þá brtt., sem hér liggur fyrir og er greinilegt að mundi skerða tekjur byggingarsjóðsins og ekki hafa neina aðra þýðingu.



Herra forseti. Hv. 4. þm. Vestf. litur auðheyrilega á sig sem kennara í þessum málum. Verst hefur það jafnan þótt í skóla, þegar kennarar hafa gatað, en ég finn ekki betur en hv. þm. gati fullkomlega, þegar hann álítur, að hægt sé að sanna það, að lánin, eins og þau eru ákveðin nú, dugi eins vel til bygginga og þau dugðu 1960, þegar viðreisnarstjórnin fór að stað, þó að hægt sé að sanna það með því að bera saman prósentur af hækkun byggingarkostnaðar og hækkun lánanna, vegna þess að prósentan af byggingarkostnaðinum vegur náttúrlega miklu meira í hag húsbyggjandans og möguleikum til að byggja heldur en prósentan á hækkun lánsins. Ef á að athuga það, hvað lánið dugir gagnvart þörfinni, þá á að fara að því eins og ég fór, að bera saman dýrtíðaraukninguna í fjárhæð og lánið sem fjárhæð, og þá kemur þetta í ljós milli áranna 1960 og 1964, að það vantar 135 þús., miðað við tiltekna stærð íbúða, til þess að lánið allt borgi dýrtíðarhækkunina. En svo var annað, gagnvart till. þeirri, sem ég er hér að flytja. Hann tók undir það, sem ég hafði tekið undir með hv. 12. þm. Reykv., að menn ættu að standa saman um eflingu húsnæðismálastofnunarinnar og eiginlega íbúðabyggingalánakerfisins í báðum deildum þess, þar man ég eftir stofnlánadeild landbúnaðarins líka. Hann tók undir það, en taldi, að till. mín væri í mótsögn við þann vilja. Mér finnst það ekki vera. Ég tel till. mína aðeins leiðréttingu á ranglæti, sem á að láta menn þá, sem stunda landbúnað, verða fyrir. Hún er í raun og veru ekkert nema leiðrétting á gati í þessari löggjöf. Og þó tek ég fram, að það er miðað við það, að þessi skattur, sem mjólkurbú og sláturhús eiga að greiða, hefur ekki verið reiknaður með við ákvörðun búvöruverðs. Verði það gert, þá skiptir það öðru máli. En ég hef enga tryggingu fyrir því, að það verði gert, og vil þess vegna, að villan verði fyrirbyggð. Hins vegar lít ég svo á, að þegar góðviljaðir menn eins og þeir, sem hér hafa átt orðastað við mig, hugsa sér að greiða atkv. á móti minni till., þá taki þeir á sig ábyrgð á því, að þessi gjöld verði reiknuð til útgjalda bændunum, þegar búvöruverð verður ákveðið eftirleiðis.



Herra forseti. Ég hafði ekki hugsað mér að blanda mér inn í þær umr., sem hér hafa farið fram, enda hafa þessum málum verið gerð glögg skil af þeim hv. 12. þm. Reykv. og hv. frsm. n., 4. þm. Vestf., en báðir hafa þessir menn miklu víðfeðmari þekkingu til að bera á þessum málum almennt en ég. Tilefni þess, að ég stóð hér upp og vildi gera örstutta athugasemd, var reikningsskekkja að mínu áliti, sem fram kom þegar í fyrstu ræðu hv. 1. þm. Norðurl. e. og var endurtekin nú í síðustu ræðu hans. Nú tel ég víst, að hv. 1. þm. Norðurl. e. sé glöggur reikningsmaður og standi mér sízt að baki í þeim efnum. Það er í þessum efnum eins og fleirum sá ljóður á ráði hv. þm., að hann tekur allt of alvarlega og án gagnrýni það, sem stendur í Tímanum. En Tíminn hefur einmitt um langt skeið að undanförnu hamrað á því, að sönnunin fyrir því, að nú væri miklu verr gert til húsbyggjenda en áður hefði verið, - sönnunin sé sú, að dýrtíðin hafi aukizt svo mikið, að sú hækkun lánanna, sem orðið hefur, vegi ekki upp á móti dýrtíðaraukningunni. Þessi hugsunarháttur er að mínu áliti algerlega rangur, svo sem ég ætla að sýna fram á í örstuttu máli, því að það er alveg rétt og kjarni þessa máls, sem fram kom hjá hv. 4. þm. Vestf., að það, sem skiptir í þessu sambandi máli, er sú prósenta af byggingarkostnaðinum, sem lánuð er, ekki hækkunin í krónutölu. Ég held, að það, sem ég vildi segja, komi bezt fram, ef við tökum örlítið töludæmi, þar sem ég tek fram, að tölurnar eru valdar algerlega af handahófi. Segjum, að byggingarkostnaður á meðalíbúð hafi fyrir 1960 verið 300 þús. kr., en lánin hafi verið 150 þús. kr. eða helmingur byggingarkostnaðar. Segjum, að í dag sé byggingarkostnaður á meðalíbúð 600 þús. kr. eða hafi tvöfaldazt frá 1960, en lánin hafi einnig tvöfaldazt, þannig að nú fáist lánað út á íbúðina 300 þús. kr. í stað 150 þús. kr. áður. Eins og fram kom í ræðu hv. 4. þm. Vestf. og rétt er, þá standa húsbyggjendur nákvæmlega jafnt að vígi. Þeir fá 50% af byggingarkostnaðinum í báðum tilfellum. Hagur þeirra hefur hvorki batnað né versnað. En Tíminn, og það tók hv. 1. þm. Norðurl. e. tvisvar fram, ályktar sem svo: Hækkun byggingarkostnaðar er 300 þús. kr., en hækkun lánanna er ekki nema 150 þús. kr. Þess vegna er hagur þeirra verri, sem nemur þessum mismun eða 150 þús. kr. Þetta er út af fyrir sig rétt, ef reiknað er í krónum. En það, sem sést yfir í þessu sambandi, er, að krónan í dag er allt önnur króna en var fyrir 5 árum eða á hvaða tíma sem við miðum við. Húsbyggjendur vantar nú 300 þús. kr., en vantaði áður 150 þús. En 300 þús. kr. eru bara að verðgildi nákvæmlega það sama og 150 þús. voru áður. Hér gera þeir hv. framsóknarmenn sig, a.m.k. þeir, sem halda þessu fram, seka um svipaða villu og ef maður legði saman desimetra, sentimetra og metra og ályktaði á þeim grundvelli, að þetta væri allt saman jafnt. Nú hafa lengdareiningarnar að vísu mismunandi heiti, sem gera það að verkum, að slík villa er ekki framin. En í verðlagsmálunum heitir mælikvarðinn alltaf króna, þó að hún hafi mismunandi gildi, en samt sem áður er að mínu álíti ekki nokkur eðlismunur hér á.



Herra forseti. Ég get nú byrjað mitt spjall á sömu lund og hv. síðasti ræðumaður. Ég hafði ekki ætlað mér að taka þátt í þessum umræðum, en það hefur dálítið teygzt úr þeim. Þær hafa orðið dálítið almenns eðlis. Og það er það, sem hefur, auk þess sem kom fram hjá síðasta ræðumanni, gert það að verkum, að mér hefur þótt rétt að segja hér fáein orð. Mér hefur fundizt kvörtunartónn koma fram hjá hv. ræðumönnum, bæði 12. þm. Reykv. og eins hv. 4. þm. Vestf., yfir því, að það hafi eiginlega verið stofnað til þessara umr. hér og það hafi verið stofnað til þeirra til að bera saman með einhverjum hætti það, sem gerzt hafi í þessum málum í tíð hinnar svokölluðu vinstri stjórnar og svo aftur í tíð viðreisnarstjórnarinnar. En af þessu tilefni er einmitt rétt að athuga, af hverju þessar umr. hafa sprottið og orðið jafnvíðtækar og raun ber vitni, því að það má segja, að það sé í sjálfu sér dálítið undrunarefni, af því að um það frv., sem hér er til umr., er í raun og veru ekki nokkur ágreiningur, frv. um launaskatt. Það höfðu allir nm. skrifað undir nál. og mælt með því, að það yrði samþ. Að vísu höfðu þeir áskilið sér rétt til þess að flytja brtt., og það hafa tveir hv. þm. gert við þessa umr., en slík brtt. lá alls ekki fyrir við 2. umr. málsins. Það hefði þess vegna átt að vera mjög einfalt mál af hálfu hv. frsm. n. á því stigi að fylgja frv. úr hlaði og mæla með því. En þá var það, að hv. frsm., 4. þm. Vestf., fann hjá sér hvöt og það get ég vel skilið - til þess að skruma svolitið um aðgerðir hæstv. ríkisstj. í húsnæðismálunum. Og hann tíundaði mikið þau afrek, sem hann taldi að lægju eftir hæstv. viðreisnarstjórn í þessum efnum. Einmitt þessi ræða hv. þm. varð tilefni til þess, að hv. 1. þm. Norðurl. e. benti hógværlega í ræðu sinni í dag á nokkrar staðreyndir í þessu máli, á staðreyndir, sem þeir hv. ræðumenn, hv. 12. þm. Reykv. og 4. þm. Vestf., hafa ekki með nokkru móti komizt fram hjá. En þá hafa þeir bara snúizt við því þannig og sagt sem svo: Ja, það var ekki gert meira í tíð vinstri stjórnarinnar. Þessi stjórn hefur staðið sig eins vel eða betur. - Það hefur bara yfirleitt ekki verið hér til umr. og við höfum ekki stofnað til ræðuhalda um það, hvað hafi verið gert í þessum málefnum í tíð vinstri stjórnarinnar. Ég hef aldrei haldið því fram, að það hafi verið endilega gerðar fullnægjandi ráðstafanir í þessum efnum í tíð þeirrar stjórnar, því að það er laukrétt, sem hv. 12. þm. Reykv. hefur hér sagt, að þessi mál eru mikið vandamál, ekki aðeins hér á landi, heldur hvarvetna annars staðar, og það hafa margar ríkisstj. orðið við þau að glíma, og þau hafa orðið flestum ríkisstj. erfið. En mér dettur ekki í hug að halda því fram, að vinstri stjórnin hafi leyst allan vanda í þeim efnum, því fer fjarri, og ég er ekkert yfirleitt að bera hana saman við neina aðra stjórn í þessum efnum. Það eru þeir hv. 12. þm. Reykv. og 4. þm. Vestf., og þá sérstaklega sá síðarnefndi, sem hafa verið að gera það, þannig að þær umr., sem hér hafa sprottið, eiga rætur að rekja til þess, að hv. þm. fór að flytja hér skýrslu, sem að vísu er venjulegra að ráðherra flytji, um það, hvað ætti að gera í húsnæðismálunum. Og í sjálfu sér er það góðra gjalda vert, að hann hefur upplýst það, þó að hitt sé venjulegra, að þetta komi frá ráðh. Það er náttúrlega góðra gjalda vert, að það á að gera ýmislegt til úrbóta í húsnæðismálum til viðbótar við það, sem þegar hefur verið gert, því að sjálfsagt getum við allir verið sammála um það, að á því sé fyllsta þörf. Það er nú svo með flesta menn og þá eins þessa hv. þm. og aðra, að hverjum þykir sinn fugl fagur, þótt hann sé kannske bæði fjaðralaus og magur, og þessir hv. þm. eru nú í þeirri stöðu að starfa báðir að þessum málum, að ég held, og hv. 12. þm. Reykv. formaður í húsnæðismálastjórninni. Og ég verð að segja það, að ég er dálítið hissa á því, hvað mér virtist hann vera ánægður yfir því, hvað áunnizt hefði í þessum málefnum og hvernig þau stæðu. Hann tók svo til orða, hv. þm., að það hefði stórlega mikið áunnizt í þessum málum í tíð núv. hæstv. stjórnar. Það má mikið vera, ef allir, sem við hann eiga erindi og þurfa að sækja um lán og fá afgreiðslu lána, eru jafnánægðir í þessum efnum og hann er, eða hann vill vera láta, að hann sé. Ég held því miður, að það sé síður en svo ástæða til þess að vera með mikið yfirlæti í þessum efnum eða státa af því, sem gert hefur verið, og er ég þó ekkí á neinn hátt að draga í efa, að báðir þessir hv. þm. og hæstv. ríkisstj. hafi viljað gera vel í þessum efnum. En staðreyndirnar tala sínu máli, og á þær staðreyndir hefur hv. 1. þm. Norðurl. e. bent í ræðum sínum. Þar hefur hann sýnt, að þó að lánin hafi að vísu hækkað og hækkað þetta og þetta mikið, hefur kostnaðurinn við það að byggja íbúð á þessu tímabili hækkað þetta og þetta meira en allri hækkun lánanna nemur. Og hann hefur líka sýnt það, sem ég skal ekkert nánar fara út í af hverju stafar, að á þessu tímabili a.m.k. hafi verið fullgerðar færri íbúðir en á fyrra tímabilinu. Það kann vel að vera, að það eigi sér ýmsar skýringar, og ég skal alveg láta það liggja á milli hluta. En nú kemur hér áðan hv. 10. þm. Reykv. og ætlar gersamlega að afsanna þetta, ætlar að sýna, að það hafi verið mikill miskilningur hér á ferð, og tekur ákveðnar tölur og gefur sér ákveðnar tölur í því sambandi og reiknar fyrir okkur eitt litið og einfalt og auðreiknað reikningsdæmi. Og hann segir, að það skipti í raun og veru engu máli, þó að byggingarkostnaðurinn hafi hækkað, ef lánin hafi hækkað prósentvís að sama skapi, þá megi það einu gilda fyrir húsbyggjendur. Ég er nú ekki alveg viss um það, að ef þessi ágæti þm. ætlaði að fara að byggja hús, teldi sig standa alveg jafnt að vígi eftir eins og áður var, eftir að þessi breyting hefði orðið. Að vísu sagði hann með sinu dæmi þetta, sem er sérstaklega athyglisvert, og í því er mikil játning fólgin, hann sagði, að 1960 hafði íbúðin kostað 300 þús., skulum við segja, og þá hefði fengizt 150 þús. kr. lán, 1965 kostaði íbúðin 600 þús. og þá hefði fengizt 300 þús. kr. lán, og þá sagði hann: Byggjandinn stendur alveg jafnt að vígi. Krónurnar eru bara allt aðrar. - Hann sagði að vísu, að það væri ekki til neitt sérstakt metrakerfi á þetta, því að þessar krónur í dag, 600 þús. kr., væru allt aðrar krónur en 300 þús. kr. 1960. Á þetta má fallast út af fyrir sig, að viðreisnarkrónurnar eru allt aðrar. En ég held þó, að fyrir þann, sem byggir, skipti þetta verulegu máli, sú breyting, sem orðið hefur. Forsendan fyrir því, að það skipti hann ekki máli, er það, að hann eigi eins auðvelt nú með að afla sér 300 þús. kr., sem hann þarf að leggja fram af eigin fé eða afla sér annars staðar í lán, eins og hann átti áður auðvelt með að afla sér 150 þús. kr. Því aðeins er þetta sama, því aðeins er aðstaða hans hin sama. Ég held þess vegna, að þó að það sé ekki á neinn hátt ástæða til þess að gera lítið úr því, að lánin hafi verið hækkuð, og það sé sjálfsagt að viðurkenna, að það sé gott, svo langt sem það nær, þá stendur eftir sem áður þessi staðreynd, að á sama tímabili hefur byggingarkostnaðurinn hækkað svo og svo mikið. Það geta sumir sagt þetta, hækkun lánanna nemur ekki hækkun byggingarkostnaðarins, eða menn geta farið þessa leið, eins og hv. síðasti ræðumaður fór, að bera þetta prósentvís saman, en þá varð samt niðurstaðan hjá honum þessi, að mér skildist, hann að vísu gefur sér þessar tölur, en það getur aldrei orðið betri útkoma en það, að þetta stæði eins, ekki betur en áður. Og þegar nú litið er á það, þá finnst manni tiltölulega lítil ástæða hafa verið til að halda þá sjálfshólsræðu, sem hv. 4. þm. Vestf. hélt hér á sinni tíð við 2. umr. þessa máls.



Herra forseti. Hv. 3. þm. Norðurl. e., er lauk ræðu sinni með því að segja, - og hafði þá í huga dæmi, sem hv. 10. þm. Reykv. var með, - að ef byggingarkostnaður hefði hækkað um 100%, eins og var í dæminu, og lánið hækkað um 100%, þá væri a.m.k. ekki betra ástandið núna en það var. Ég held, að þetta sé rétt skilið. En ef þetta er rétt, sem ég mótmæli ekki, þá vil ég spyrja þennan hv. þm., hvað sé þá, ef við tókum hinar opinberu tölur, ef við tökum tölur úr Hagtíðindunum. Þær segja, að byggingarkostnaðurinn hafi hækkað um 64.2% skv. byggingarvísitölunni, á sama tíma og lánin hafa hækkað um 114.2%. Þá mundi ég segja, að það væri rökrétt, að í veruleikanum hefði ástandið verulega batnað. Annars eru þessar umræður farnar að vera hálfkynlegar. Hv. síðasti ræðumaður sagði, að ég og hv. 10. þm. Reykv. værum með einhvern kvörtunartón í þessum umræðum, og svo að skilja, að við vildum helzt komast hjá því að eiga þessar viðræður við þá framsóknarmenn. Þetta er mikill misskilningur, enda kom það fram í ræðu hv. 3. þm. Norðurl. v. sjálfs, því að hann sagði, að ég hefði komið þessu af stað, - ég hefði komið þessu af stað með því að vera við 2. umr. þessa máls með sjálfshól í þessu máli. Hvernig hann ætlar að leiða þetta saman? Hvernig á að samrýma þetta því, að ég standi hérna með kvörtunartón yfir því, að við séum að ræða þessi mál? Svo segir hann, að ég hafi að sjálfsögðu að yfirlögðu ráði komið þessu af stað. Nei, þetta fær ekki heldur staðizt. Hv. 3. þm. Norðurl. v. sagði, að staðreyndirnar töluðu í þessu máli. Hvaða staðreyndir var hann með? Hann kom ekki með eina einustu staðreynd í þessu máli, ekki eina einustu. En hann vísaði til hv. 1. þm. Norðurl. e. Það erum við búnir að ræða hér, ég og hv. 1. þm. Norðurl. e., við erum búnir að ræða það, og ég hélt, að það væri sæmilega útrætt. En fyrst hv. 3. þm. Norðurl. v. er að tala um staðreyndir, hvaða staðreyndir eru það þá, sem greina frá því, að ástandið sé þannig í þessum málum, að réttmæt hafi verið þau ummæli, sem hv. framsóknarmenn hafa haft hér í þessum umr.? Hann hefur ekki komið með neinar staðreyndir í málinu. Það væri af mörgu að taka í þessu efni., en ég sé naumast ástæðu til að fara að gera það hér. En ég bendi á það, að þær staðreyndir eða það, sem hefur mátt telja til staðreynda eða hefur verið ætlazt til að væri tekið sem staðreyndir í þessu máli, það kom hv. 1. þm. Norðurl. e. með. Því hefur verið svarað rækilega, þannig að það stenzt ekki, sem hann sagði í því efni, bæði hvað varðar hækkaðan byggingarkostnað og svo líka rök hans í sambandi við, að byggingarframkvæmdir væru minni en áður hefði verið. Nei, ég held, að það sé engin ástæða fyrir hv. framsóknarnnenn að halda það, að við stjórnarliðar þorum ekki að ræða þessi mál. En hvað er með hv. framsóknarmenn? Síðasti ræðumaður sagði, að ég hefði verið með skrum í þessum málum, þegar ég flutti ræðu fyrir nál. við 2. umr. Ég vil spyrja þennan hv. þm., í hverju það skrum lá, hvort ég hafi eitthvað oftalað í því, hvað hafi verið gert í þessum málum, ég tók það lið fyrir lið, og hvað er ætlunin að gera. Það kann að vera, að ég sé ekki hlutlaus að dæma í þessu efni. En ég bið þennan hv. þm. að benda á það, í hverju skrumið hafi legið. Ég tel mig hafa talað fyrir þessu máli mjög málefnalega og gerði ekki annað en að skýra frv. eins og það liggur hér fyrir og benda á það, að launaskatturinn væri fyrirhugaður sem liður í víðtækum ráðstöfunum, og gerði grein fyrir því, í hverju þessar ráðstafanir væru fólgnar. Ég hef síður en svo viljað harma þær umr., sem hér hafa orðið. Ég hefði gjarnan viljað hafa tækifæri til þess að geta rætt þessi mál enn þá betur við framsóknarmenn. Mér gefst ekki tækifæri til þess að gera það í þessum umr. En ég er síður en svo að biðjast undan umr. um málið.



Herra forseti. Ég ætla nú ekki að lengja þessar umr. mikið, en ég get samt ekki orða bundizt í þessu sambandi, því að mér þykir þessar umr. hafa verið næsta óvenjulegar og elnkennilegar. Þegar hv. 1 þm. Norðurl. e. í fyrstu ræðu sinni í dag hirti réttilega hv. 4. þm. Vestf. fyrir þá ræðu, sem hann flutti fyrir nál. um launaskattinn við 2. umr. hér á fimmtudag, var ljóst, að komið var við kaunin á hv. stjórnarliðum. Ég minnist þess ekki, enda hef ég ekki setið svo lengi hér á hv. Alþingi, en ég minnist þess ekki, að stjórnarliðar hafi dregið fram slíkt stórskotalið eins og nú hefur verið gert hér í umr. í dag. Ég þykist hafa tekið eftir þessu áður, að þeim finnst alvarlega komið við auman blett, þegar farið er að ræða um húsnæðismálin, og sannast að segja skil ég þetta ekki fyllilega, vegna þess að þótt hæstv. ríkisstj. hafi staðið sig illa í húsnæðismálunum, hefur hún þó staðið sig ólíku verr í mörgum öðrum málum. Ég skal í sambandi við ræðu hv. síðasta ræðumanns leyfa mér að benda á það, að hann fer með blekkingar, þegar hann heldur því fram, að íbúðalánin hafi hækkað verulega meira en byggingarkostnaðurinn. Ég skal ekki vefengja þá tölu. sem hann hefur um hækkun byggingarkostnaðarins, sem hann segir vera 64%, en hitt vitum við báðir, að í tíð núv. ríkisstj. hafa húsnæðislánin a.m.k. ekki enn þá, hvað sem verður úr loforðinu frá því í júní í vor, hækkað um nema 50%, úr 100 þús. og í 150 þús. Það hefur verið sýnt fram á það í þessum umr., að á 4 ára tímabilinu frá 1960 til 1965 hafa verið byggðar 800 færri íbúðir eða um það bil en á 4 ára tímabilinu næst á undan. Varðandi tilburði hv. 12. þm. Reykv. til þess að gera lítið úr þessari staðreynd með því að tala um langan byggingartíma og halda því fram, að á þeim byggingum, sem kláraðar hefðu verið á árabilinu 1960-63, hefði verið byrjað miklu fyrr, þá er það þó a.m.k. ljóst, að byggingartíminn verður þó ekki talinn nema svona 2 1/2 ár, svo að þær byggingar, sem klárast á árinu 1960, eru þá væntanlega ekki hafnar fyrr en á árinu 1958 eða kannske seint á árinu 1957, svo að með þessu móti getur hv. 12. þm. Reykv. ekki fengið 4 ára tilfærslu í dæmið, enda mundi sama eða svipað koma út úr því, þó að miðað væri við íbúðir, sem byrjað er á, eins og ef miðað er við tilbúnar íbúðir. Það mundi ekki breyta neinu verulegu í þessu dæmi. Enda sjáum við það, sem mér skilst að sé ekki umdeilt og jafnvel ekki hv. 4, þm. Vestf. leyfir sér að mótmæla, að núna um þessar mundir er mjög alvarleg húsnæðisekla á öllum helztu þéttbýlissvæðum landsins, svo alvarleg húsnæðisekla, að hún hefur kannske ekki í annan tíma verið öllu verri. Það kom fram í ræðu hv. 4, þm. Vestf. hér áðan atriði, sem ég tel rétt að minna á til skýringar því, af hverju hér er alvarleg húsnæðisekla. Hv. þm. gerði grein fyrir því, að ég tók rétt eftir, að á 10 ára tímabili hefði verið byggt yfir 24 þús. Íslendinga umfram fólksfjölgunina. Með þessu áframhaldi tekur það nærri 80 ár að endurnýja húsnæði landsmanna, því að auðvitað dugir ekki hv. 4. þm. Vestf. að byggja yfir fólksfjölgunina eina. Ef þeir hv. stjórnarliðar sætta sig við það markmið, er ekki von, að vel takist í þessum málum. En þá er ekki heldur nóg að hugsa sér, að nægilegt sé að byggja yfir 24 þús. Íslendinga á 10 ára tímabili umfram fólksfjölgunina. Nú er þetta þannig, að allt hér í veröldinni er á fleygiferð, jafnvel hér á Íslandi á viðreisnartímum. Ég minnist þess, að ég sá í blaði sagt frá kosningabaráttunni í Danmörku á s.l. hausti og sá það haft eftir forsrh. Dana, að hann viðurkenndi, að það þyrfti meiri og vaxandi átök í húsnæðismálum þeirra. En hann hafði það sér til afsökunar, að stjórn hans hafði þó tekizt á tiltölulega stuttu árabili að fjölga árlega byggðum íbúðum úr 25 þús. í 40 þús., ef ég man tölurnar rétt, það er a.m.k. ekki fjarri lagi, að þessar hafi verið tölurnar. En hér eru hv. stjórnarliðar harla ánægðir, að það skuli ekki hafa vantað nema 800 íbúðir á, að seinustu 4 ár hafi náð næstu 4 árum á undan. Þó hefur á þessu tímabili, á hverju 4 ára tímabili, þjóðinni fjölgað um næstum 10%. Á hverju 4 ára tímabili mun þjóðarframleiðslan aukast um yfir 20% og sennilega meira á þessum seinustu aflaárum. En samt virðast menn ætla að gera sig ánægða með það, ef menn bara gætu fundið einhvern flöt á því að geta borið sig saman við vinstri stjórnina, sem fór frá völdum fyrir 7 árum. Og hver veit, ef þessi hæstv. ríkisstj., sem nú situr, á einhverja framtíð fyrir höndum, sem maður hlýtur stórlega að efa raunar, nema einhvern tíma reki að því að svo langt sé liðið, svo mikið hafi fólkinu fjölgað, svo mikið hafi framleiðslan vaxið, að þeir geti raunverulega borið sig saman við vinstri stjórnina í þessu efni?



Herra forseti. Ég þakka fyrir, að ég fæ að taka til máls, þó að ég hafi í raun og veru lokið mínum rétti. En það, sem gerði það að verkum, að ég kvaddi mér hljóðs, var það, sem hv. 10. þm. Reykv. sagði áðan, þegar hann kom með stærðfræði sína og hagfræði til skjalanna. Hann komst að þeirri niðurstöðu með dæmi, sem hann tók, að hafi hlutirnir verið þannig, að 300 þús. kr. þurfti til að byggja íbúð og 150 þús. kr. fengust að láni upp í það, og væri nú aftur svo, að 600 þús. þyrftu og 300 þús. fengjust, væri aðstaðan nákvæmlega sú sama og áður hefði verið. Stærðfræði er góð, en hún nær ekki öllu. Hagfræði er góð, en stundum er eins og hún sé aðeins til að gripa til hennar í viðlögum í og með. Lífið lætur hvorki stærðfræði né hagfræði marka sér bás eða reikna sig fullkomlega út. Og af því að ástandið er nú þannig, að hæstv. ríkisstj. hefur ekki haft við dýrtíðinni betur en hún hefur gert, hefur hún ekki heldur haft við í þessum efnum. Sá hlutur, sem húsbyggjandinn þurfti að standa straum af utan lánsins, er erfiðari nú en hann var áður, vegna þess að lánamarkaðurinn hefur þrengzt og vegna þess að kaup hefur ekki stigið til jafnt við lífskostnaðinn og dýrtíðina. Þess vegna er þetta reikningsbókardæmi, sem hv. 10. þm. Reykv. lagði fram, ekki það, sem við getum látið gilda, þegar við erum að meta, hvers þarf í þessum efnum. Hv. 4. þm. Vestf. vildi halda því fram, að hann hefði ekki farið með neitt skrum við 2. umr. þessa máls hér í d. Ég veit nú ekki, hvað hann metur skrum hjá öðrum, en mér virðist, að það sé örðugt að afsanna það, að nokkuð hafi kennt skrumsins hjá honum, og mér finnst líka, að glöggt dæmi um það hafi verið leiðari í Morgunblaðinu, sem tók upp úr ræðu hv. þm. og taldi það eitt af því, sem hægt væri að lofa núv. ríkisstj. fyrir, hvernig hún hefði séð fyrir þessum málum. Og enn er það áframhaldandi skrum, sem hv. þm. gerir sig sekan um, þegar hann reiknar prósenthækkun á lánum fyrr og nú og ber saman við prósenthækkun á byggingarkostnaði. Hann vill vitanlega hafa reikningsbókaraðferðina, sem hv. 10. þm. Reykv. vildi nota, en hann blandar þannig málin með skrumi, að hann tekur ekki nema 70 þús. kr. lán, þegar hámarkið var 100, og ber saman við 150 þús. kr. lánið nú og fær þá út 114% í hækkun lánanna. Raunveruleikinn er ekki þetta, og þetta er í raun og veru að leitast við að gylla það, sem er ekki gull. Ef hann hefði farið rétt með, hefði hann átt að segja: Byggingarkostnaðurinn hefur hækkað um 64%, en lánin um 50, - og viðurkenna, að einnig frá því sjónarmiði hallaði á. Annars finnst mér ekkert athugavert við það, þó að þessar umr. hafi dálítið tognað. Ég tel, að hv. 4. þm. Vestf. hafi gefið tilefni til þess, en ásaka hann ekkert fyrir það, vegna þess að mér virðist, að í þessum umr. hafi það komið fram, að greinilegt er, að hið svonefnda stjórnarlið má gera betur en það hefur gert til þess að standa sig eins og þörf er á og eins og aðstaða ætti að vera til, svo sem nú er komið háttum og tekjuöflun þjóðarinnar.



Herra forseti. Ég skal vera mjög stuttorður og skal ekki lengja þessar umr., úr því sem orðið er. Hv. 4. þm. Vestf. kvartaði yfir því, að ég hefði kallað ræðu hans skrumræðu, og fannst það ekki nógu veglegt heiti á henni. Ástæðan til þess, að ég gaf henni þetta heiti, var sú, að hann í framsöguræðu fór að ræða húsnæðismálin almennt, en gerði það þó ákaflega einhliða, taldi aðeins fram þau auknu eða hækkuðu lán, sem hefðu fengizt á þessum tíma, en ræddi hins vegar ekki um það stórkostlega vandamál í þessum efnum, sem við er að glíma, sem auðvitað hefði átt að gera og ætti að gera, ef almennar umr. færu fram um húsnæðismálin. En þar er auðvitað stærsta vandamálið byggingarkostnaðurinn, hversu hann er gífurlegur og hversu hann hefur aukizt gífurlega. Um það hefði hann átt að ræða og sömuleiðis það, að nú er nauðsynlegt að leggja á skatta, nú er nauðsynlegt að stórhækka skyldusparnað, nú er nauðsynlegt að lögbjóða líftryggingarfélögum o.s.frv. að leggja fram fé til þessa íbúðarlánakerfis, í stað þess, sem áður var, að fjár til þessara lána var að langmestu leyti aflað af sparifé, og auðvitað segir þetta sína sögu. Það er auðvitað ekkert lag á húsnæðismálunum, ef það er ekki hægt að afla fjár til bygginga húsa af því almenna umráðafé, sem þjóðin hefur á hverjum tíma, ef það þarf að skattleggja sérstaklega í því skyni. Það er ekki í lagi. En þar með er ég ekki að andæfa þessum skatti, sem við erum þó, úr því sem komið er, allir sammála um. En ég bara bendi á það, að ástandið í þessum efnum er langt frá því að vera viðunandi og það á sér svo margar hliðar og margar dökkar hliðar, og ég vil kalla það skrum, ef það á að tala um það í þeim tón, eins og hv. 4. þm. Vestf. gerði á sínum tíma, aðeins að halda hástemmda ræðu um það, hvað hæstv. ríkisstj. hefði verið dugleg við að auka lánin á þessum tíma. Hv. þm. var að kalla á staðreyndir, sagði, að ég hefði ekki bent á neinar staðreyndir, hv. 1. þm. Norðurl. e. hefði að vísu bent á staðreyndir, en þær hefðu allar verið hraktar. Ég vil segja þetta: Þetta er alveg rangt. Hv. 1. þm. Norðurl. e. hefur bent á alveg ljósar og óhrekjandi staðreyndir. Ég hef vísað til þeirra staðreynda. Hv. 4. þm. Vestf. hefur ekki getað hrakið í einu einasta atriði þessar staðreyndir. Það, sem á milli ber, það, sem við deilum um og getum deilt um, er, hvaða ályktanir við drögum af þessum staðreyndum. Staðreyndirnar eru alveg ljósar og óhrekjandi og óumdeildar, sem hv. 1. þm. Norðurl. e. hefur bent á. En svo geta menn bara deilt um, hvaða ályktanir á að draga af þeim staðreyndum, og það er það, sem okkur ber á milli. Ég skal svo, herra forseti, ekki lengja þetta meira, úr því að tíminn er búinn, þó að þessi mál séu náttúrlega þess eðlis, að það hefði verið æskilegra, að það hefði verið stofnað til almennra umr, um þau í öðru sambandi en við þetta mál.



Herra forseti. Ég skal á sama hátt lofa því að teygja ekki þessar umr., úr því sem komið er. Það var ég, sem lét í ljós nokkuð snemma í þessum umr. hryggð mína yfir því, um hvað umr. snerust. Það er þess vegna ekki rétt hjá hv. 3. þm. Norðurl. v., að það hafi verið 4. þm. Vestf., sem það gerði, og ég ítreka þessa skoðun mína nú við lok þessarar umr. Mér finnst, að það hafi verið hér deilt um hluti, sem eru orðnir í þessum efnum. Við höfum haldið því fram, stjórnarliðarnir hér, að það hafi áunnizt verulega í þessum efnum, og stöndum óhikað á þeirri skoðun enn þrátt fyrir langar og ýtarlegar umr. Við höfum hins vegar aldrei haldið því fram, eins og hv. 3. þm. Norðurl. v. vildi leggja mér orð í munn hér áðan, að allur vandi þessara mála væri leystur. Það er langt í frá. Ég margtók það fram, bæði í fyrstu og annarri ræðu minni um þessi mál, að það væri mikið ógert, þyrfti mikið enn að gera. En það hefur mjög vel áunnizt í þessum málum, og ég skal endurtaka það, stórkostlega áunnizt miðað við fyrri ár í þessum efnum. Það stendur enn þá óhaggað. Ég hafði tækifæri til þess að fylgjast með undirbúningi kosninga bæði í Danmörku og Svíþjóð nú á s.l. ári, og í báðum þessum kosningum voru húsnæðismál númer eitt og bar hæst í kosningabaráttunni, þrátt fyrir þá staðreynd, að þessar þjóðir eru komnar langt á undan velflestum þjóðum öðrum einmitt í byggingu íbúðarhúsa, ég vil segja í Evrópu allri, og opinber aðstoð þar hlutfallslega langhæst. Mér er sagt, að það sama sé á döfinni í Noregi, þrátt fyrir það að þeir munu þó vera enn fremstir allra Norðurlandaþjóðanna um félagslega samhjálp í þessum efnum, þá muni það verða eitt af aðalmálunum í þeirra kosningabaráttu. Þannig tala staðreyndirnar, að þessi mál verða kannske aldrei endanlega leyst. En það, sem hryggir mig af þessum umr., er, að þeir, sem um er rætt, húsbyggjendurnir sjálfir, standa nokkuð svipað eftir umr. sem áður. Hér hafa ekki komið nýjar till. til úrbóta í þessum efnum, og það hefur ekki verið bent á jákvæðar leiðir til enn meiri úrbóta en þegar hafa verið gerðar, þegar eru komnar í framkvæmd og eru að komast í framkvæmd, og það er það, sem mér finnst leiðinlegasta hlið þessara umr. Það hefur verið deilt um það, hvor gerði betur fyrr á árum, hvor hafi verið stærri. En sannleikurinn er sá, að þeir, sem að lögunum eiga að búa, standa eftir þessar umr. jafnilla að vígi og þeir stóðu fyrir þær. Það finnst mér vera leiðinlega hlið þessara mála. Nú er nauðsynlegt, sagði hv. 3. þm. Norðurl. e., að leggja á skatt til þess að koma þessum málum í bætt og betra horf. Sannleikurinn er sá, að þessi nauðsyn hefur blasað við, allt frá því að opinber afskipti byrjuðu af húsnæðismálum. Verkamannabústaðalöggjöfin, hvernig er hún komin til? Með beinum nefsköttum á íbúa landsins og framlagi úr ríkissjóði, sem líka er aflað með sköttum. Félagsleg samhjálp og opinber afskipti hafa yfirleitt ekki átt í önnur hús að venda um þessi mál. Eigi að síður eða einmitt með hliðsjón af þessu vil ég undirstrika það, að allur starfsgrundvöllur húsnæðismálastofnunarinnar er með þessari fjáröflun miklu öruggari en hann var áður, þegar enginn vissi frá ári til árs, hvað yrði til ráðstöfunar. Þetta vildi ég að kæmi fram til skýringar á þeim ummælum, sem mér voru lögð í munn í fyrri ræðum.