Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Skattanefndin svo nefnda var skipuð m.a. til þess að endurskoða löggjöfina um tekjuöflun sveitarfélaga. N. er búin að leggja í þá endurskoðun allmikið verk, en verkefnið er vandasamt og verður ekki leyst í skyndi. Samband íslenzkra sveitarfélaga hefur einnig starfandi n. við sömu viðfangsefni, og ég held, að ég megi fullyrða, að henni hafi ekki miðað hraðar en skattamálanefndinni, þótt hún hafi ekki haft önnur viðfangsefni líka eins og skattamálanefndin. Ég skal engu spá um það, hver verður niðurstaðan af endurskoðun þessari, en vegna þess að frv., sem n. samdi um breytingu á l. um tekju- og eignarskatt, felur í sér ákvæði um skattfrelsi sparifjár, varð að koma fram líka frv. til breyt. á útsvarslögum, er undanþægi spariféð útsvarsálagningu. Öllum kemur, að ég held, saman um, að annars væri skattfrelsi sparifjár ekki mikils virði, af því að skattar af því til ríkis eru litlir í samanburði við útsvörin til sveitarfélaganna. 1. gr. frv. þessa, sem nú liggur hér fyrir, er um þetta eitt og þarf ekki frekari skýringar. 2. gr. frv. er aftur á móti um það, að niðurjöfnunarnefnd sé skylt að leggja fram með útsvarsskrá skýrslu um þær reglur, sem hún hefur farið eftir við álagningu útsvaranna, svo sundurlíðaða og skilmerkilega, að hver gjaldandi eigi að geta reiknað út útsvar sitt. Einnig er niðurjöfnunarnefnd skylt að gefa sérstaklega hverjum gjaldanda, sem þess krefst, nákvæmar sundurliðaðar upplýsingar um það, hvernig útsvar hans er á lagt. Sú ævaforna regla gildir enn í l. um útsvör, að þau skuli lögð á eftir efnum og ástæðum. Þýðir þetta í raun og veru, að niðurjöfnunarnefndirnar skuli meta, hvað sanngjarnt sé að hver gjaldandi beri hátt útsvar með tilliti til alls og alls, er hann snertir fjárhagslega. Þessi regla er miðuð við það, að niðurjöfnunarmennirnir þekki vel efni og ástæður gjaldendanna. Hún getur verið og er góð regla í fámenni, og áður en farið var að telja fram til skatts, hlaut hún að vera aðalregla. En í fjölmenninu, í þeim sveitarfélögum, sem hafa marga gjaldendur, stenzt hún ekki. Þar getur hún meira að segja verið skaðræðisregla, vegna þess að þar vantar niðurjöfnunarnefndir nákvæmni kunnugleikans, og verk niðurjöfnunarnefndar hlýtur að verða meira og minna af handahófi og getur leitt af sér fjarstæður í álagningu. Niðurjöfnunarnefndir hafa í seinni tíð myndað sér ýmiss konar útreikningsreglur við álagningu útsvaranna. Þær eru mjög sundurleitar, þessar reglur, ein aðferð höfð í þessu sveitarfélagi og önnur í hinu, en flestar miða meira og minna við skattskrár, en þó með ýmsu móti. Nálega allar niðurjöfnunarnefndir slengja svo ofan á útreikninga sína eða draga frá þeim eftir efnum og ástæðum einstakra gjaldenda, og verður þetta í stærri sveitarfélögunum, eins og t.d. stærri bæjarfélögunum, mjög ónákvæmt og handahófskennt. Af þessu leiðir svo, að, gjaldendur geta ekki fylgzt með því, hvernig útsvör þeirra eru á lögð, eða leitað réttar síns um leiðréttingar á útsvörum, eins og þó er ætlazt til að menn geti. Um þetta hafa komið miklar kvartanir til skattamálanefndarinnar og nefndin gengið úr skugga um, að þær eru ekki að ástæðulausu fram komnar, enda vita það þeir, sem við sveitarstjórnarmál hafa fengizt, að í þessum efnum hafa lausatök verið mjög víða. Til þess að ráða hér nokkra bót á strax, lagði n. til, að ákvæði þau, sem 2. gr. frv. inniheldur, yrðu lögleidd, og ríkisstj. féllst á að bera fram þá till. n. Með þessu ákvæði, ef að l. verður, er hert á því, að niðurjöfnunarnefndir vandi verk sin, og gjaldendum tryggðar upplýsingar um álagninguna. Í þessu sambandi tel ég rétt að geta þess, að mikið hefur verið rætt um hin svo nefndu veltuútsvör í skattamálanefndinni. Þau hafa viða verið á lögð og rétturinn til þess að leggja þau á talinn fyrir hendi. Veltuútsvarið er talið falla undir ákvæðið „ástæður“. Ef veltuútsvar verður lögleitt eftirleiðis, sem ég fyrir mitt leyti álít rétt, eða öllu heldur óhjákvæmilegt, þá kemur víst flestum saman um, að það eigi að vera frádráttarhæft við skattaframtal. Veltuútsvar er þess eðlis. Mjög kom til orða að gera veltuútsvarið strax frádráttarhæft, þ.e. að ákveða um það í þessu frv., en þá blasti við, að það gat ekki komið til framkvæmda undireins, af því að mörg sveitarfélög hafa ekki haldið veltuútsvari aðgreindu, heldur hefur það gengið inn í heildarútsvar gjaldandans, verið óákveðinn hluti af útsvari og engin skýrsla til um, hve stór hluti. 2. gr. frv., ef að l. verður, er undirbúningur þess eða leggur grundvöll að því, að hægt verði að framkvæma frádrátt veltuútsvara við skattaframtöl 1955, ef næsta Alþ. telur rétt að gera þau frádráttarhæf. Ég tel ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um frv. Meiri hl. fjhn. mælir með frv. óbreyttu. Um afstöðu minni hl., hv. 4. þm. Reykv. (HG), er mér ekki kunnugt.



Í nál. hv. meiri hl. er tekið fram, að ég sem minni hl. muni væntanlega leggja fram sérstakt nál. Til þess hefur nú ekki unnizt tími vegna þess sérstaka hraða, sem hæstv. forseti hefur nú ákveðið á meðferð þessara skattamála. Þær aths., sem ég hef að gera við frv., eru í stuttu máli þær, að ég tel, að fella beri niður 2. gr. frv., sem mælír svo fyrir, að birtar skuli ákveðnar reglur um álagningu útsvaranna og þar settur fastákveðinn skattstigi. Ef þessi gr. frv. er samþ., mundi af því leiða, að skattaframtölin væru lögfest sem grundvöllur undir útsvarsálagningu, allri annarri en þeirri, sem tekin yrði sem veltuútsvar, ef svo er litið á, að helmilt sé að leggja það á sérstaklega, sem án efa mun vera talið. Nú er svo ástatt, eins og hv. þm. er öllum kunnugt, að um margt af framtölum er þannig, að ekki er á þeim byggjandi. Það er engum kunnugra en þeim, sem starfa í skattanefndum og niðurjöfnunarnefndum, og mér er um það fullkunnugt og án efa þm. öllum, að niðurjöfnunarnefndir hafa jafnan litið svo á, að það væri þeirra að meta framtölin, hvort miða skyldi eingöngu við þau eða persónulegan kunnugleika niðurjöfnunarnefndarinnar á högum mannsins. Það hefur því ekki talizt skylt að leggja þau til grundvallar útsvarsálagningunni, heldur hnika til eftir því, sem þær hafa talið efni standa til hverju sinni. Í 4. gr. útsvarslaganna er svo fyrir mælt, að leggja skuli á útsvar eftir efnum og ástæðum og taka tillit til margháttaðra atvíka, sem þar er greint. Ég held því, að mjög sé hæpið að samþ. 2. gr. með tilliti til þess formlega atriðis, að hún getur rekizt á þessi ákvæði 4. gr. útsvarslaganna. Hitt er svo aðalatriðið, sem ég benti á áðan, að með því að samþ. þessa 2. gr. eru framtölin lögfestur grundvöllur undir útsvarsálagninguna, sem ekki er hægt að hagga við af niðurjöfnunarnefnd, nema því aðeins að hún beinlínis geti sannað, að framtölin séu röng. Sú leið hefur verið farin, eins og ég benti á áðan, að niðurjöfnunarnefndir hafa hnikað til útsvörunum og ætlað þá hlutaðeigandi að kæra, ef hann teldi sig órétti beittan í útsvarsálagningunni. Ég víl fullyrða, að eins og framtölum nú er háttað, og ekki sízt eins og þau verða, eftir að framtalsskyldu er létt af svo að segja öllu sparifé í landinu, þá verða framtölin ekki á þann veg, að þau séu traustur grundvöllur fyrir útsvarsálagningu. Ég tel víst, að ýmsir gjaldendur fengju þar með lægri útsvör en ella, ef sönnunarskyldan á því, að framtölin séu röng, á að hvíla á niðurjöfnunarnefndunum. Þegar talað er um útsvarsálagningu í þessu sambandi, verða menn að gera sér grein fyrir þeim mismun, sem er á útsvörum og tekjuskatti í þessu efni. Þó að lagður sé á einhvern gjaldanda of lágur tekjuskattur til ríkisins, þá hefur það engin áhrif á tekjuskatt annarra borgara í landinu á því sama skattári. Allt öðru máli gegnir með útsvörin. Ef óeðlilega lágt er lagt á einn gjaldanda, hlýtur það að verða til þess, að þeim mun hærra þarf að leggja á aðra gjaldendur, vegna þess að útsvarsupphæðin er ákveðin í heild og hún verður að nást. Ef einum gjaldanda tekst því með framtali sínu að skapa sér lægra útsvar en honum ber með réttu, þá verða hinir á sama gjaldári að taka á sig hærra útsvar þeirra hluta vegna. Ég vil fullyrða það af þeim kunnugleika, sem ég hef af framtölum og vinnu skattanefnda og útsvarsniðurjöfnunarnefnda, að það sé rík ástæða til að ætla, að einmitt vegna þeirra breytinga, sem nú eru gerðar á framtalsskyldunni að því er sparifé snertir, muni auðveldast svo að búa til framtöl, sem sýni minni tekjur en réttar eru, að það, sem kann að vinnast hjá miðlungsmönnum í lækkun á skatti samkvæmt frv., geti orðið étið upp og fullkomlega það með hækkun útsvara á sömu aðilum vegna þess, hversu aðrir lækka. Ég bið hv. dm. að taka þetta vel til athugunar. Ég held, að það sé ekki kominn tími til, eins og skattalögin nú eru, að lögfesta framtölin sem grundvöll fyrir útsvarsálagningu sveitarfélaganna. Því legg ég til, að 2. gr. verði felld niður, og mun ég nú afhenda forseta brtt. þess efnis.



Herra forseti. Það væri ákaflega æskilegt, að skattframtöl í landinu væru svo vel gerð, að þau gætu verið ábyggilegur grundvöllur fyrir niðurjöfnun útsvara, og að því þyrfti að stefna, að svo yrði. Það er reynslan, að gjaldendur skatta láta sér víða í léttu rúmi liggja, hvernig skattur þeirra er, þegar skattskrá liggur frammi, og leita ekki leiðréttingar á réttum tíma á skatti, þó að þeir gætu, en aftur þegar útsvarsskrá er lögð fram, þá hafa þeir aðgát og lýsa óánægju sinni. Þetta er eðlilegt. Það er vegna þess, að útsvörin eru miklu þyngri en skattarnir til ríkisins. Það væri æskilegt, að almenningur veitti þeim, sem gera skattframtöl og úrskurða skattframtöl og semja skattskrár, aðhald með slíku eftirliti sem almenningur veitir þó við útsvarsniðurjöfnun. Af því að útsvörin eru miklu þyngri en skattarnir, þá er í raun og veru miklu meira undir því komið, að niðurjöfnun sé unnin vel heldur en skattaálagning. Nú er það svo, að það er mikill misskilningur hjá hv. 4. þm. Reykv. (HG), að 2. gr. frv., sem liggur hér fyrir, leiði það af sér, að skattframtölin yrðu lögfestur grundvöllur útsvarsálagningar. Þau eru það ekki frekar eftir lögfestingu þeirrar gr. en þau voru áður, en gr. felur það 3 sér, að hert er á því, að vandað sé til niðurjöfnunar útsvara, og það er mikil nauðsyn, og hún getur gjaldendunum aðstöðu til þess að fylgja þeirri kröfu eftir til niðurjöfnunarnefndar. Það er langt frá því, að gr. rekist á 4. gr. útsvarslaganna, sem tiltekur, að jafna skuli niður eftir efnum og ástæðum, og telur svo upp ýmsar ástæður, sem líta skuli til, en alls ekki á tæmandi hátt. Það er ekkert slíkt í gr., en það, sem gr. felur í sér, er, að niðurjöfnunarn. eigi að mynda sér ákveðnar reglur fyrir útsvarsniðurjöfnun, og þessar reglur eru viða til í landinu, en mjög mismunandi. Skatttskrár eru meira og minna lagðar til grundvallar, en þar að auki búa sveitarstjórnirnar sér margar til skattstofna og gefa þeim gildi í útreikningi, svo sem eins og fasteignir, jafnvel brúttótekjur og ýmiss konar aðstöðu, sem metin er til gjaldstofna. Þetta hefur mjög ljóslega komið fram í þeim skýrslum, sem skattamálanefndin hefur aflað sér úr sveitarfélögunum. Það, sem fyrir liggur þá að samþ. hér með 2. gr., er alls ekki að gera skattframtöl að grundvelli fyrir útsvarsálagningu, heldur hitt, að útsvarsniðurjöfnunarnefndir haldi skrár yfir það, hvernig þær jafna niður útsvörum, og það gera þær sumar nú þegar. Ég veit, að niðurjöfnunarnefnd í minn sveitarfélagi hefur í fleiri ár samið skrár yfir niðurjöfnun, þar sem færður er hver liður, sem reiknaður er í útsvari hvers og eins gjaldanda. Þar eru tveir dálkar fyrir efni og ástæður. Annar þeirra er plús og hinn er mínus. Og þegar kært er yfir útsvari eða kvartað yfir útsvari, þá getur gjaldandinn fengið upplýsingar úr þessari skrá, sem er upphafsskrá að þeirri skrá, sem liggur frammi og sýnir ekki alla þá liði, sem þar koma fram. Fær hann þá að vita, við hvað útsvar hans hefur verið miðað. Hann getur séð þar, hvað það var í „ástæðum“ hans, sem hefur verið tekið til greina, hvort þær hafa verið til hækkunar útsvari eða lækkunar, auk þess sem reiknað hefur verið útsvarið eftir vissum gjaldstofnum, sem niðurjöfnunarnefnd hefur slegið föstu að nota við niðurjöfnunina. Ég held þess vegna, að það sé mikið spor í rétta átt að samþ. óbreytta 2. gr., en vitanlega er þetta aðeins bráðabirgðaákvæði, því að gengið er út frá því, að skattamálanefndin geri heildarendurskoðun á tekjuöflun sveitarfélaga og leggi till. fyrir næsta Alþ. um breytingar á tekjuöflun sveitarfélaganna, þar með útsvarsniðurjöfnun.



Herra forseti. Ég get nú að mestu leyti vísað til þess, sem hv. frsm., þm. S-Þ. (KK), sagði, en vil þó taka fram, svo að ótvírætt sé, af hverju helgast minn stuðningur bæði við flutning frv. og hér í d. Ég tel ekki, að 2. gr. frv. breyti öðrum ákvæðum útsvarslaganna en því, sem þar stendur, að þar komi viðbót, sem breyti ekki öðrum ákvæðum. Ég tel, að þessi viðbót sé nauðsynleg, m.a. vegna þess, að ef á að gera veltuútsvörin frádráttarhæf, þá er alveg nauðsynlegt, að það sé ljóst, hver veltuútsvör hafa verið að undanförnu. Annars er ekki hægt að setja um þetta, neinar skynsamlegar reglur, m.a. vegna þess, að allir eru ásáttir um, að einhver takmörk verði að vera sett á veltuútsvör jafnframt því, sem þau séu gerð frádráttarhæf á sköttum. Þegar af þeirri ástæðu er alveg nauðsynlegt að knýja fram, að þessar almennu reglur, sem setja á og birta á samkv. 2. gr., séu fyrir hendi, þannig að ekki verði um deilt, hverjar þær hafi verið. Ég tel, að það sé alger misskilningur hjá hv. 4. þm. Reykv. (HG), að þetta breyti nokkru um rétt eða skyldu niðurjöfnunarnefnda til þess að meta framtöl. Þær almennu reglur, sem birtar verða, hljóta að miðast við það, að framtölin séu tekin gild á annað borð, og verða birtar undir þeim fyrirvara. Þær reglur geta ekki falið í sér eðli sínu samkvæmt, að þeir, sem hafa gefið framtöl, sem ekki eru tekin gild, geti reiknað út skatt sinn eftir reglunum. Það væri ómögulegt. Að því leyti má segja, að orðalag gr. sé ófullkomið, en það leiðir af eðli málsins engu að síður, að gr. verður að skilja á þennan veg. Það, sem menn eiga rétt á, eftir að gr. er lögfest, ef hún verður lögfest, er það, að menu geti séð við útreikning sinn á útsvarinu eftir þeim reglum, sem birtar eru, hvort framtal þeirra hefur verið lagt til grundvallar eða ekki, og það geta menn ekki eins og sakir standa. Menn geta það hér í Reykjavík, en ekki á ýmsum öðrum stöðum, og ég álít, að það sé ekki ætlazt til þess, að um þetta séu settar almennar reglur skýrari en í Reykjavík er gert nú þegar, þegar veltuútsvörunum er sleppt. En menn eiga rétt á því, ef greinin verður lögfest, að þeim sé gerð skýr grein fyrir, hve mikill hluti útsvarsins er lagður á þá vegna þess, að framtalið hefur ekki verið tekið til greina, og þá a.m.k. skapast þeim sá réttur, sem þeir í raun og veru hafa ekki haft fram að þessu, að færa sönnur á, að nefndin hafi misskilið og lagt ranglega á miðað við staðreyndirnar. Eins tel ég og vil taka það fram, að ég skil greinina með þeim fyrirvara, að ég tel, að það séu ýmis tillit, sem taka á samkvæmt útsvarslögunum, eins og hv. 4. þm. Reykv. gat um, og sum eru þess eðlis, að ómögulegt er að gera fulla grein fyrir þeim í þeim almennu reglum, en nefndin hafi eftir sem áður heimild til þess að taka þau tillit, einungis ef þær almennu reglur sýna, hversu mikið er á lagt samkvæmt þeim, og nefndin síðan er reiðubúin og getur sýnt hverjum einstökum gjaldanda fram á, hvernig í hans tilfelli hafi verið tekið tillit til þeirra sérástæðna, sem útsvarslögin heimila. Með þessum skilningi styð ég þetta frv. Ég tel þess vegna, að rök þau, er hv. 4. þm. Reykv. færði hér, fái ekki staðizt og hann ætti í raun og veru að taka þessa till. til baka, vegna þess að það yrði styrkasti vegur hans til þess að styðja að réttum skilningi þessa lagaákvæðis.



Herra forseti. Ég hafði nú ekki hugsað mér að taka til máls í þessu máli, en mér er alveg ómögulegt að láta ósvarað ræðu hv. 4. þm. Reykv. (HG), sem hann hélt hér áðan. 9ð vísu svaraði hv. frsm. henni að nokkru leyti, en ég tel þó, að það þurfi að gera betri skil því máli og leiða hv. þm. í allan sannleika um þessi mál, ef honum er það ekki enn kunnugt. Eins og vitað er og tekið var fram hér í sambandi við það mál, sem var hér til umr. fyrr á þessum fundi, þá er ekki aðalskattþunginn á þegnunum tekju- og eignarskattur ríkisins, heldur einmitt útsvörin. Svo mjög sem menn hafa kvartað undan tekju- og eignarskatti og jafnvel undan tollum og söluskatti, þá hafa menn þó enn meira kvartað undan þeirri byrði, sem sveitarsjóðirnir sjálfsagt réttilega hafa þurft að leggja á sína þegna. Og ég fer ekki þar með rangt mál, þegar ég fullyrði, að það þætti engin réttlæting á skattalöggjöfinni yfirleitt, ef ekki væri hægt að setja a.m.k. skorður við því, að bæjar- og sveitarsjóðir tækju til sín þann hluta, sem ríkissjóður er hér að gefa eftir af sínum tekjum. En frumskilyrði fyrir því, að svo verði, er einmitt, að 2, gr. þessa frv., sem hér er til umr., verði samþ. Það gefur þó einhverja möguleika til þess að fylgjast með því, hvort sveitarsjóðirnir eða bæjarsjóðirnir eru að taka til sín þegar á þessu yfirstandandi ári þann hluta, sem ríkissjóðurinn er að gefa eftir. Auk þess er það hornsteinninn undir því, sem hugsað er að breyta síðar, að gera veltuútsvörin frádráttarbær. Er samþykkt frv. frumskilyrði fyrir því, að svo megi verða. Það er ekki hægt yfirleitt að gera það, eins og hv. frsm. tók fram, ef ekki er hægt að sundurgreina fyrir fram, hve mikil veltuútsvörin eru. Annars geta að sjálfsögðu sveitarstjórnir alltaf komið á eftir og sagt: Okkar útsvar var lagt á þannig, að 50% af því er veltuútsvar - eða einhver annar hundraðshluti. Það yrði svo frádráttarbært og gæti jafnframt haft það í för með sér, að svo og svo margir skattþegnar í landinu yrðu algerlega skattfrjálsir til ríkissjóðs, en samt sem áður yrðu þeir að greiða eftir efnum og ástæðum til bæjar- og sveitarfélaga og hafa ekkert um það að segja og enga vörn gegn slíkri eignatöku. Ég vil í sambandi við þetta leyfa' mér að benda hv. þm. og hv. deild á eitt ákveðið dæmi, sem mér er kunnugt um. Félag, sem hafði löggilt bókhald, sem var endurskoðað af löggiltum endurskoðendum, hafði 26 þús. kr. í hreinan ágóða á árinu, mátti samkvæmt skattalögunum leggja 5200 kr. í varasjóð og gerði það. Á þessar tekjur voru lagðir skattar til ríkisins 4800 kr. og þar ekki innifalinn eignarskattur, vegna þess að viðkomandi aðili átti ekki fyrir skuldum. En síðan kemur bæjarfélagið eða sveitarfélagið og leggur 20400 kr. í útsvar á þennan sama aðila, þ.e.a.s. 20 þús. kr. í beint útsvar og 400 kr. í kirkjugarðsgjald. Þá er álagningin á þetta fyrirtæki orðin 25200 kr., og verður þá að taka 4400 kr. úr varasjóðnum aftur til þess að geta greitt þessa álögðu skatta. Ég veit, að þetta er ekki eina dæmið, svona eru fjöldamörg dæmi. Og hvað heldur nú hv. 4. þm. Reykv., að það séu margir aðilar í landinu, sem vilja veita svo og svo mörgum mönnum atvinnu og halda áfram atvinnurekstri undir slíkum skattaákvæðum eins og hér hefur verið beitt? Nú sagði hv. þm., að þessir menn gætu bara klagað undan sínum álögum. Það er alveg rétt. Þessir menn klöguðu líka undan sinni álagningu. Þeir fengu ekki einu sinni leyfi til að ræða eið þá dómara, sem taka sér það vald að segja: Þetta skal greitt. - Þeir svara aðeins með einni línu: Kæran er ekki tekin til greina, útsvarið skal óbreytt standa. - Undir venjulegum kringumstæðum segja yfirskattanefndirnar það sama og langoftast einnig ríkisskattanefndirnar, sem hvað eftir annað hafa lýst því yfir, að þær hafi ekki ástæðu til þess að ganga beint í berhögg við dóm niðurjöfnunarnefndar. Þetta er sannleikurinn í þessum málum. Hér er því bókstaflega engin vörn til fyrir skattþegnana. Þetta er það minnsta, sem hægt er að gera í þessu tilfelli, að setja þessi ákvæði, sem hér eru sett fram í 2. gr. frv. Það er allra lægsta lágmark, sem hægt er að hugsa sér. Ég veit ekki heldur, hvaða siðferði hv. 4. þm. Reykv. er að boða hér í þessum málum, að það sé eiginlega einhver goðgá að taka framtöl manna sem grundvöll fyrir útsvarsálagningu. Hvað annað á að taka gilt? Er réttara að taka gilt einhvern slumpareikning ákveðinnar niðurjöfnunarnefndar, sem ekkert þekkir oft og tíðum aðstæður þessara manna, hefur ekki hugmynd um, hvað hún er að gera, og hefur ekkert við að styðjast annað en framtölin. Ég veit ekki, hvað á að taka gilt, ef ekki framtöl, sem undirrituð eru undir eiðstilboð. Það er sama sem dómari tekur undir flestum kringumstæðum gilt í réttarfari; ef ekki er krafizt sérstaklega eiðfestingar, þá láta menn sér nægja slík drengskaparheit. En það á ekki að taka gilt við útsvarsálagninguna. Mér er kunnugt um, að sú regla, sem höfð er t.d. hér í Reykjavík og kannske víðar á landinu, er þessi, að það er fyrst lagt á tekjur mannsins, síðan á eignir mannsins, svo er lagt á veituútsvar, sem þeir ekki þykjast nú skyldugir til þess að gefa upp, þótt þeir raunverulega hafi nú orðið að gera það, ef það hefur verið farið í mál og þeir hafa verið dæmdir til þess. En svo er bara einn skattstofninn enn, sem Reykjavíkurbær og margir aðrir bæir nota alveg óspart og hv. 4. þm. Reykv. vill halda verndarhendi yfir; það er áætluð skattsvik hjá viðkomandi aðilum. Jafnvel þó að þessir aðilar hafi sýnt allt, sem hægt er að sýna máli sínu til sönnunar, lagt fram bókhald, látið löggilta endurskoðendur ganga í gegnum það og skoða það samt sem áður hafa þeir tekið sér þetta vald að segja: Ja, hér hlýtur að vera, að maðurinn hafi þénað meira, hann hlýtur að vera að svíkja skatt, hann hlýtur að vantelja eignir sínar og tekjur o.s.frv., hann hlýtur að eiga eitthvað í sparisjóðsbók, sem ekki er gefið upp. - Ef lögfesta ætti slíkt siðferði í þessum málum, þá veit ég ekki, hvernig yfirleitt ætti að koma fyrir skattalögum og skattaákvæðum. Ég álít, að það sé ekkert jafnaðkallandi í þessum málum eins og einmitt það, að niðurjöfnunarnefndirnar séu skyldaðar til, eins og sagt er í þessari grein, að leggja fram þær reglur, sem þær fara eftir, og ef þær fara út fyrir þær reglur, þá hljóti sönnunarskyldan að hvíla á þeim, en sannarlega ekki á hinum aðilanum, sem hefur gefið sína skýrslu sanna og rétta undir drengskaparheiti. Mér þótti rétt að láta þetta koma hér fram vegna ræðu hv. 4. þm. Reykv. í þessu máli.



Herra forseti. Ég skil ekki, hvað hv. stjórnarliðar eru vondir við mig út af þessari tiltölulega meinlausu till. Hv. þm. Barð. (GíslJ) er nú kominn á það stig, að honum blöskrar mitt siðferði, að ég skuli ekki vilja taka skattframtölin, sem gefin séu út á eiðstilboð, sem alveg örugga og fullnægjandi sönnun fyrir því, að rétt sé skýrt frá tekjum og eignum. Mig furðar á þessum látalátum í hv. þm. Hann veit það jafnvel og ég, að mikill hluti þeirra manna, sem á þess nokkurn kost að fela tekjur sínar við skattframtöl, reynir að gera það eftir ýtrasta megni, og auðvitað eru ágætir endurskoðendur beztu hjálparkokkar framteljendanna í þessu efni. Þetta er sannleikur, sem hver maður veit, og sannleikur, sem er viðurkenndur í þeim skattalögum, sem hv. þm. er að berjast fyrir. Hann segir: Hvaða vit er í því, að niðurjöfnunarnefndir skuli eiga að gera sér skattstofn af væntanlegum skattsvikum? Þetta er ljóta siðferðið, segir hv. þm. Nú, ég veit ekki betur en í gildandi skattalögum, sem hann ekki vill breyta, sé beinlínis lagt fyrir skattanefndir að gera mönnum skatt, ef þeim þykir framtölin tortryggileg, og þá er það þess, sem fyrir því verður, að gera grein fyrir því, að hann sé ranglega skattlagður. Ég sé ekki, hvað þessar siðferðishugleiðingar og prédikanir hv. þm. eiga að þýða. Það er ekki til neins að setja upp helgisvip og tala um framtöl manna eins og guðspjöllin, sem ekki sé neitt hægt að vefengja á nokkurn hátt af sanntrúuðum biblíutrúarmönnum. Það er að loka augunum fyrir staðreyndum að gera slíkt. Hin röggsamlega lagaskýring hæstv. dómsmrh. á 2. gr. frv. virtist mér nú fyrst og fremst benda á það, að hana mætti túlka og teygja mjög og að það þyrfti mjög sérstaka skýringu á henni, ef hún ætti ekki að koma í bága við 4. gr. útsvarslaganna. En hv. frsm. n. leggur áherzlu á það, að nauðsynlegt sé að gera þessa breytingu með það fyrir augum, ef sá hluti útsvarsins, sem er veltuútsvar, sé gerður frádráttarhæfur við skattframtal. Ég sé ekki betur en það væri hægt án þessarar breytingar. Það mætti orða þessa grein, ef hún verður felld núna, fyrir 3. umr. á þann veg, að sérstaklega skyldi gerð grein fyrir álagningu veltuútsvars, og láta að öðru leyti óbreytt standa, því að yfirleitt er birtur skattstigi hér í Reykjavík, sem er stærsti bærinn, stærsta gjaldsvæðið í landinu, - láta að öðru leyti óbreytt standa, þangað til endurskoðun útsvarslaganna fer fram, sem mér skilst á hv. þm. Barð. að sé nú alveg á næstu grösum, og jafnvel að lögleiða þá, eftir því sem hann segir, einn samfelldan skattstiga, sem síðan sé lagt á í einu lagi eftir og skipt milli sveita og bæja. Sé það virkilega ætlunin að koma með slíkt þegar á næsta hausti, þá sé ég ekki ástæðu til að flýta þessari breytingu nú. Getur það vel beðið, þangað til sú allsherjarendurskoðun á skattalöggjöfinni færi fram.



Herra forseti. Við 2. umr. þessa máls lá fyrir brtt. frá hv. þm. S-Þ., og þá óskaði ég eftir, að hann drægi hana til baka til 3. umr., hvað hann og gerði, meðan ég aflaði mér upplýsinga hjá dr. Finni Guðmundssyni um, í hverju sú breyting væri og hvað mundi vera réttast í því efni. Nú hef ég átt samtal við dr. Finn um þetta, og benti hann mér á, að í a-liðnum, þ.e. breytingunni við 8. gr., þar sem farið er fram á, að tímatakmarkinu sé breytt og „20. september“ komi í stað „20. ágúst“, væri um að ræða farfugla, sem eru nokkuð skotnir hér á landi, en þó ekki mjög. En hann tjáði mér um einmitt þessa fugla, þegar þeir kæmu til annarra landa, t.d. Skotlands, Englands og víðar, þá væri mjög setið fyrir þeim og þeir drepnir í stórum stíl, og átti hann við það, að með því, að hér væri ekki sá skottími, sem tiltekinn er í frv., þá væri viðbúið, að flestir þessara fugla væru horfnir, og taldi hann ekki neina bót að þessari brtt. á þskj. 608 um þetta efni. Þar á meðal eru nú aðallega endur og heiðagæsir, en þær verða horfnar héðan að miklu leyti á þeim tíma, sem er endatakmark í þessu tilfelli, og gat hann þess í sambandi við þetta, að við merkingu heiðagæsanna, sem var gerð hér uppi í hálendinu, voru merktar um 10 þús. gæsir, og hafa verið skotnar fimm hér á landi með þessu merki, en 600 á Bretlandi, sýndi það, hvað lítið væri drepið af þessum fugli hérna. sem væri alinn upp handa þeim, sem við taka, þegar suður yfir hafið kemur, og ef menn vildu hafa gagn af því að skjóta þessa fugla, þá væri ekki heppilegt að breyta þessu tímatakmarki. 2. brtt. á þskj. 608 er við f-lið, þar sem veiði er heimiluð frá 20. ágúst til 30. apríl. Þar er talið upp lómur, himbrimi, sefönd, stóra toppönd og litla toppönd. En um friðunina er í brtt. talað frá 1. sept. til 20. apríl. Dr. Finnur telur, að þessar tegundir allar séu mjög skaðlegar silungs- og laxveiði, vegna þess að þær lifi mikið á seiðum og meira að segja sækjast eftir smáum silungum sumar hverjar, eins og lómur og himbrimi, sem eru mjög gráðugir, og hann telur ekki koma til nokkurra mála að taka himbrimann undan, því að hann sé mjög gráðugur fugl, og eftir því sem hann viti bezt, allt frá aldamótum, hafi ekki fækkað himbrima hér á landi, hann hafi máske flutt sig meira úr sveitunum og upp á hálendið, og það sé ekki að sjá, að honum fækki. Þá er um 3. till. Það er um friðun rjúpu, að friðunartíminn endi 22. des. í stað 31. des., eins og nú er, en friðunin byrjar, eins og kunnugt er, 15. október. Um þetta sagði dr. Finnur, að því gætu menn ráðið eins og þeir vildu. Ég sagði honum frá, að þar sem ég vissi til, þá væri rjúpnaveiði ekki svo mikið stunduð frá jólum til nýárs, en það væri sá tími, sem um væri að ræða, en væri hætt þó aðeins fyrir jól, svo að menn væru ekki á veiðum beinlínis á aðfangadaginn. Ég hef nú lýst þessum skoðunum dr. Finns um þetta mál, og þess vegna hafði ég fengið ósk mína uppfyllta um að láta bíða, að brtt. kæmi til atkv., þangað til nú. Ég býst við, að flm. geri einhverja frekari grein fyrir máli sínu.



Herra forseti. Mér dettur ekki í hug að efast um, að hv. frsm. menntmn. hafi farið rétt með ummæli dr. Finns Guðmundssonar, og ekki vil ég heldur í neinu kasta rýrð á þann ágæta fræðimann, dr. Finn Guðmundsson. Þó er það svo, að ég get ekki fallið frá þessari till., sem ég hef lagt fram, því að ég fyrir mitt leyti lít svo á, að hún muni vera réttmæt. Að vísu skal ég játa, að ég er ekki sérstaklega vel að mér um þessa hluti, en á bak við till. mína stendur álit tveggja manna, sem ég vil leyfa mér að kalla náttúruskoðara, tveggja manna í Þingeyjarsýslum, sem voru til þess kjörnir af sýslunefndum þar ásamt oddvita sýslunefndarinnar að athuga frv., sem upphaflega var fram lagt og sent sýslunefndum til umsagnar. Þessir tveir náttúruskoðarar eru að vísu leikmenn, en komið hefur það fyrir, að leikmenn, sem lifa og hrærast með náttúrunni, hafa reynzt lærðum mönnum glöggskyggnari í einstökum etnum. Þessir menn, sem ég vitna til að því er tillögu mína snertir, eru Bjartmar hreppsstjóri Guðmundsson á Sandi, sem alinn var upp í garði föður síns, Guðmundar skálds á Sandi, við ást og glöggskyggni á dýra- og fuglalífi. Hinn maðurinn er Theodór Gunnlaugsson bóndi á Hafurstöðum í Axarfirði, annálaður náttúruunnandi, en jafnframt frægur skotmaður. Ég er viss um, að báðir þessir menn vita af eigin sjón og raun, hvað þeir eru að segja um þessi efni, að ungar andfuglanna, sem um ræðir í a- og b-lið till. minnar, eru oft og tíðum ófleygir 20. ágúst og himbriminn er nálega horfinn, a.m.k. af sínum fornu slóðum þar norður frá. Eitt þykir mér dálítið óvandvirknislegt, ef ég hef skilið það rétt í umsögn doktorsins, en það er það, að þeir fuglar, sem ég legg til að lengur verði friðaðir, séu farfuglar, því að í grg. með frv. segir um d-flokkinn, að þær þrjár andategundir, sem þar eru taldar, séu staðfuglar hér á landi, a.m.k. að nokkru leyti, og að grg. þessari stendur einmitt doktorinn meðal annarra.  Meira hef ég svo eiginlega ekki um þetta að segja. Ég tel rétt, að hv. þdm. leiði athygli að því, að till. mín er ekki flutt án íhugunar og á bak við hana stendur álit manna, sem eru fróðir um þessa hluti, a.m.k. sem leikmenn.



Herra forseti. Fjhn. hefur athugað það frv., sem hér um ræðir, á einum fundi og borið það saman við gildandi skattalöggjöf, enda eiga sæti í n. tveir af þeim hv. þm., sem einnig eiga sæti í mþn., sem undirbúið hefur málið og gengið hefur frá till., og voru þeir því að sjálfsögðu mjög kunnugir málinu. N. gat ekki orðið sammála um afgreiðslu málsins. Fjórir nm. vildu láta samþ. frv. óbreytt til 3. umr., en hafa þó þann fyrirvara, að þeir vilja taka til athugunar á milli umræðna þær brtt., sem fram hafa komið í sambandi við formsbreytingar á hinum ýmsu gr. frv., og munu þeir þá skila munnlegu áliti sínu um þau atriði, áður en 3. umr. fer fram. Hv. minni hl. vildi hins vegar ekki samþ. frv. óbreytt og hefur því klofið n. og getið út sérstakt nál., og gerir hann grein fyrir afstöðu sinni þar. Eins og kemur fram í grg. frv., þá er hér um að ræða breyt. á skattalöggjöfinni til þess að standa við það fyrirheit, sem hæstv. ríkisstj. gaf um lækkun skatta á yfirstandandi ári, þær brtt., sem stjórnarflokkarnir hafa komið sér saman um að samþ. yrðu á þessu þingi. Með tilvísun til þessa var ekki ástæða til þess fyrir hv. fjhn. að verja löngum tíma í að athuga frv. og þá m.a. vegna þess, eins og ég tók fram hér áðan, að tveir af nm. voru þaulkunnugir málinu og höfðu m.a. unnið að undirbúningi þess í mþm. Meiri hl. n. leggur því til, eins og ég sagði áðan, að frv. verði samþ. óbreytt við þessa umr. Þótt fram hafi komið í grg. frv. mjög glögg lýsing á innihaldi frv. og þótt hins vegar hæstv. fjmrh. gerði hér ýtarlega grein fyrir frv. við 1. umr., þá þykir mér þó rétt að ræða nokkuð þetta stóra mál við þessa umr. og lýsa þá nokkuð þeim undirbúningi, sem fram hefur farið í sambandi við þessar breytingar, sem hér er lagt til við gerðar verði á skattalöggjöfinni. Snemma á þinginu 1951 bar ég fram, eins og kunnugt er, till. um að afnema 1. um tekju- og eignarskatt. Þessi till. þótti þá bera nokkuð keim af skemmtilegri fjarstæðu, en alla tíð síðan hafa skattamálin verið einna efst á baugi allra mála hjá þjóðinni, bæði utan þings og innan og enn í dag er það þetta mál, sem allur almenningur hugsar um og krefst róttækra umbóta á. Þeir, sem um þessi mál hafa hugsað af alvöru, hafa meira og meira hallazt að minni skoðun á málinu, og þessi hópur er orðinn stærri með degi hverjum. Annars skal ég ekki verja tíma mínum hér til þess að ræða um þá till., hún bíður síns tíma. En till. sjálf og allar þær umr., sem fóru fram um hana, urðu beinlínis til þess, að þann 16. jan. 1952 var á Alþingi samþ. þál., sem fyrirskipaði heildarendurskoðun skattalaganna. Fjmrh. skipaði síðan hinn 12. febr. á sama ári 5 manna mþn. til þess að vinna þetta verk á grundvelli þál., og var hv. þm. V-Húnv., Skúli Guðmundsson, skipaður formaður þeirrar nefndar. Ég sé ekki ástæðu til þess að lesa hér upp innihald till., hún var m.a. lesin hér í gær, svo að hv. þm. er kunnugt um innihald hennar. Ég vil þó benda á eftirfarandi: Það er ljóst af till., að Alþing: lagði beinlínis þá skyldu á herðar milliþinganefndarmannanna að undirbúa löggjöf, sem fæli í sér eftirfarandi ákvæði: 1) að beinu skattarnir til ríkis, bæjar- og sveitarfélaga, þ.e. það, sem almennt er kallað skattar og útsvör, verði sameinaðir í einn allsherjarskatt, er skiptist síðan á milli þessara aðila; 2) að ekki sé einasta skipting teknanna ákveðin í lögunum, heldur og skipting þeirra verkefna og þeirrar þjónustu, sem hver aðili fyrir sig skyldi annast fyrir það fé, sem honum yrði skipt út úr þeim sameiginlega skatti; 3) að hið sameiginlega gjald, sem þannig yrði á lagt, ofþyngdi ekki skattþegnunum; og 4) að tryggt verði með lögunum samræmi og réttlæti í álagningu gjaldanna. Þetta er það verkefni, sem mþn. í skattamálum er falið að inna af hendi. Þetta er undirstaðan undir þeirri löggjöf, sem ætlazt var til að mþn. í skattamálum undirbyggi. Ég skal ekki ræða það hér, hvort það er yfirleitt mögulegt að fá samkomulag um slíka löggjöf, þar sem hún mundi á margan hátt brjóta niður aldagamlar venjur og réttindi og verða að byggjast upp frá grunni á nýjum viðhorfum. En hitt er ljóst, að það hlaut að taka langan tíma að koma henni á og þá alveg sérstaklega þeim þætti. sem snýr að bæjar- og sveitarfélögum, því að hvert það ákvæði. sem miðaði að linun skattþungans almennt, hlaut engu að síður að snerta bæjar- og sveitarsjóðina en ríkissjóðinn, og var þá nauðsynlegt að gera á móti einhverjar ráðstafanir, svo sem með yfirfærslu verkefna, sem þá þurfti að afla tekna fyrir á einhvern hátt, en allt hlaut þetta að verða svo flókið mál, að það var ekki þess að vænta, að því lyki á einu Alþingi. Á fyrsta fundi mþn., sem haldinn var 12. febr. 1952, er bókaður mjög langur og ítarlegur listi yfir þau verkefni, sem n. er sammála um að rannsaka þurfi, áður en unnt sé að undirbúa þá löggjöf, sem hér um ræðir. Fyrsta atriðið á þeim lista er sameining skatta og útsvars í einn skatt. Í beinu framhaldi af þessari samþykkt er leitað margvíslegra upplýsinga og ýmsar till. bornar fram og ræddar í n. Þegar núverandi ríkisstj. tekur við völdum og gerir það að stjórnarsamningsatriði, að ný skattalög skuli afgreidd á þessu þingi og það á þann hátt, að fært verði til leiðréttingar það misræmi, sem orðið hefði vegna verðbreytinga, og lögin skyldu enn fremur stuðla að aukningu sparifjár meira en verið hefur, þá gerbreytist viðhorf og verkefni nefndarinnar, því að nú er henni markaður allt annar og þrengri lás en gert er í þál. Þegar ríkisstj. við afgreiðslu fjárlaga í des. s.l. gaf þá yfirlýsingu, að ákvæði hinna nýju skattalaga skyldu miðast við það, að gefið yrði eftir sem svaraði 20% af beinum sköttum til ríkissjóðs, miðað við gildandi skattalöggjöf, þá þreytist enn verulega viðhorf og verkefni nefndarinnar. Nú hlaut það að verða aðalverkefni hennar að ná samkomulagi um það, hvaða skattþegnar skyldu njóta þess afsláttar, í hvað ríkum mæli hver fyrir sig og á hvaða hátt. Auðveldast var að nota gildandi skattstiga og draga síðan 20% frá skattaupphæðinni. En slík aðferð var engin leiðrétting á skattalögunum og gat því ekki komið til mála nema að því leyti, sem ekki gæti orðið samkomula, um annað. Í þessu sambandi þykir rétt að upplýsa, að eftir því sem næst varð komizt, nam álagður skattur árið 1953 á öllu landinu 64.3 millj. kr., og skiptist það sem hér segir: tekjuskattur lagður á persónugjaldendur er 47.1 millj. kr., tekjuskattur lagður á félög 10.1 millj. kr. og eignarskattur persónugjaldenda og félaga er aðeins 7.1 millj. kr. Af þessu var eignarskattur félaga ekki talinn vera yfir 1.5 millj. kr. Það er mjög athyglisvert, hversu bæði tekju- og eignarskattur félaganna er lítill hluti skattanna, sem kemur til af tvennu: að fjársterkustu félögin, svo sem Eimskipafélagið og samvinnufélögin, eru annaðhvort skattfrjáls eða njóta víðtækra skattfríðinda, og af hinu, að svo er nærri gengið fjárhag annarra félaga, að þeim er beinlínis fyrirmunað að safna fé. Gefa þessar niðurstöður sannarlega tilefni til að íhuga það í alvöru að gera öll félög, sem starfa að framleiðslu, iðnaði og öðrum þjóðnýtum störfum. algerlega skattfrjáls og ljúka þannig langri og erfiðri deilu um mismunandi skattfríðindi til félaga, sem starfa að sams konar verkefnum, en undir mismunandi félagsformi. Ég fyrir mína parta er í engum vafa um það, að ríkissjóður mundi að öðrum leiðum fá upp úr því miklu hærri tekjur en hann fær eftir frv., sem hér liggur fyrir, 8 millj. kr., sem gert er ráð fyrir að þessir gjaldendur greiði á næsta ári. Þetta mundi hleypa miklu meira lífi í öll viðskipti, og tekjur ríkissjóðs af ýmsum aukatekjum mundu að sjálfsögðu verða miklu meiri, ef sú leið yrði farin. Ef valin yrði sú leiðin að skipta nokkurn veginn jafnt 20% afslættinum á fyrrnefnda þrjá tekju- og eignaflokka, koma til frádráttar hjá persónutekjuskattþegnunum 9.4 millj. kr., hjá félagsskattþegnum 2 millj. kr. og hjá eignarskattþegnum 1.4 millj., eða alls 12.8 millj. kr. ríkisstj. hafði í yfirlýsingu sinni engin loforð gefið um það, hvernig afslættinum skyldi skipt á milli þessara aðila, og jafnvel ekki einu sinni ákveðið, að enginn skattþegn skyldi hækka í skatti samkv. hinum nýju skattalögum. En kröfur skattþegnanna til mþn. voru sem hér segir, þegar tekin eru upp meginatriði úr erindum og samtölum, sem á milli hafa farið, og mér þykir alveg sérstök ástæða til að lýsa einmitt þessum kröfum og hvernig mþh. í skattamálum og hæstv. ríkisstj. hafa gert sér far um að mæta þeim vegna þeirra ummæla, sem féllu hér frá hv. stjórnarandstöðu í gær í sambandi við það frv., sem hér liggur fyrir, þar sem þeir gagnrýndu mjög þau fyrirmæli, sem gefin eru hér í þessum lagabreytingum. Fyrsta krafan var, að persónufrádráttur yrði hækkaður mjög verulega frá því, sem nú er, en hann er nú samkvæmt gildandi lögum 4131 kr. fyrir einhleyping og 8262 kr. fyrir hjón, hvar sem er á landinu. Persónufrádráttur fyrir barn er 3213 kr. í Reykjavík, en 2754 kr. annars staðar á landinu. Þessari kröfu er mætt á þann veg, að persónufrádráttur einstaklinga er hækkaður upp í 6500 kr., persónufrádráttur hjóna upp í 12 þús. og barna upp í 4500 kr. og jafnhátt um allt land. Ég vil í sambandi við þetta leyfa mér að benda á, og alveg sérataklega út af ummælum hv. 4. þm. Reykv. (HG), áð till. þær, sem komu frá fulltrúa Alþfl. í mþn. um persónufrádráttinn, voru að hækka persónufrádráttinn upp í 7500 kr. fyrir einhleypinga, fyrir hjón upp í 15 þús. kr. og ómaga upp í 6500 kr. Ég geri ráð fyrir, að þetta hafi verið þær ýtrustu till., sem þeir hafi búizt við að yrðu samþ. í n., og ég vil einnig benda á í sambandi við þetta, að það komu frá öðrum mönnum í n. till. um miklu hærri persónufrádrátt, sem fulltrúi Alþfl. þá var andvígur að yrðu samþ., svo að það skýtur nokkuð skökku við þær fullyrðingar hjá hv. 4. þm. Reykv., þegar hann nú gerir kröfu um það, að persónufrádrátturinn sé hækkaður miklu hærra en er í frv. og miklu hærra en gögn liggja fyrir um að gerðar voru till. um á sínum tíma frá þeirra eigin flokksfulltrúa í nefndinni. Önnur krafan til n. var að láta alla skattþegna njóta umreiknings á tekjum vegna verðbreytinganna, en hætta honum ekki við 68 þús. kr. tekjuupphæð, eins og nú er gert. Þessari kröfu er mætt hvað snertir alla persónuþegna. Með hinum nýja skattstiga fellur niður allur umreikningur teknanna, þ.e.a.s., það er nú aðeins lagður einn skattur á, einn skattstigi, sem gildir fyrir alla þegnana, og verðbreytingarnar hafa þar ekki áhrif á, og hjá sumum aðilum fellur einnig niður allur stríðsgróðaskattur og skattaviðauki, svo að tekjuskatturinn til ríkisins verður aðeins einn. Þó gildir þetta ekki um félagaskattinn. Það er því ekkert að undra, þó að þeir aðilar, sem beittir hafa verið stórkostlegu ranglæti í sambandi við skattálagningin undanfarinna ára, nytu meiri hlunninda í sambandi við skattfríðindi á þessu ári, úr því að kröfur voru um það. Og um það var enginn ágreiningur í n., ekki heldur af hálfu fulltrúa Alþfl., að það væri sjálfsagður hlutur - alveg sjálfsagður hlutur - að leiðrétta þetta misræmi. Þess vegna er það, að þeir einstaklingar og hjón, sem hafa hærri tekjur en 68 þús. kr., fá miklu meiri fríðindi í sambandi við hina nýju skattstiga en þau höfðu áður, af því að misréttið er hér með leiðrétt. - Þetta þótti mér rétt að láta koma fram hér í sambandi við umr. Þriðja krafan var, að tekjum hjóna yrði skipt til helminga og þau skattlögð hvort í sínu lagi eins og einstaklingar væru. Þessari kröfu hefur ekki verið mætt, og kom í ljós, að á því voru fjöldamargir erfiðleikar, jafnvel þótt ekkert takmark hefði verið sett um afslátt á tekjum, eins og ég skal skýra nú nokkru nánar frá með einföldu dæmi. Einstaklingur, sem hefur 40 þús. kr. tekjur eftir hinum nýja skattstiga, greiðir 1580 kr. í tekjuskatt. Ef sömu tekjum hjóna yrði skipt til helminga og þau síðan skattlögð hvort í sínu lagi sem einstaklíngar, þá yrði skattur þeirra beggja 740 kr., eða 840 krónum lægri en skattur einhleypingsins. Hafi einhleypingur 60 þús. kr. tekjur, yrði skattur hans 4430 kr., en skattur hjóna af sömu tekjum aðeins 1680, eða 2750 kr. lægri en skattur einhleypings af sömu tekjum. Færi nú svo, að annað hjónanna félli frá og hitt héldi fullum launum, sem vel gæti verið, jafnvel þó að um konu væri að ræða, ef um væri að ræða lífeyrisgreiðslur eða tekjur af eignum, þá kæmi það hjónanna, sem á lífi er, til þess að greiða af þeim tekjum sem einstaklingur væri eða nærri þrefalt á við það, sem áður var, á meðan hjónin voru þæði á lífi. Má geta nærri, hversu vel slíkt ákvæði yrði liðið. Mér heyrðist það líka á hv. 4. þm. Reykv. og einnig á hv. 2. landsk., þegar þeir voru að ræða skatta einhleypinganna, að þeim þótti í fyrri hluta ræðu sinnar, að það væri gengið mjög á rétt einstaklinganna í skattstiganum, þar sem þeim væri gert að greiða miklu hærra en hjónunum, en í seinni ræðunni voru það hjónin, sem allt ranglætið var beitt gegn, miðað við annaðhvort eitthvað annað en einstaklingana eða þá við einstaklingana, þar sem þeir höfðu þá gleymt að minnast þeirra orða, sem þeir létu falla um þeirra skatt. Það er hins vegar reynt að mæta þessu að nokkru leyti, þar sem litið var svo á, að sanngjarnt væri, að hjón greiddu sameiginlega lægri skatta af sömu tekjum en einstaklingarnir. Var því horfið að því ráði að byggja upp sérstakan skattstiga fyrir hjón. Samkvæmt þeim stiga greiða þau 990 kr. af 40 þús., eða 390 kr. minna en einstaklingur af sömu tekjum, og af 60 þús. greiða þau 2910 á móti 4430 á einstaklingi, eða 1655 kr. minna en einstaklingar af sömu tekjum. Hér er reynt að mæta með réttsýni þeim kröfum og óskum, sem komu frá þessum aðilum til n., og ég tel, að n. hafi síður en svo tekizt illa að mæta þeim óskum. Ég hygg, að það verði jafnvel miklu erfiðara að verja það gagnvart einstaklingunum, hvað bilið er þó mikið á milli hjóna og einstaklinga samkvæmt nýja skattstiganum, heldur en að verja það gagnvart hjónum, sem fá miklu meiri fríðindi í skattaálagningu en einstaklingarnir, ef þetta frv. verður óbreytt að lögum. Fjórða krafan var, að laun ráðskonu yrðu gerð frádráttarbær, ef kona vinnur úti eða ef ógiftur maður eða ekkill heldur ráðskonu á heimilinu. Þessum kröfum er mætt að nokkru leyti. Vinni konan úti, er heimilað að draga frá skattskyldum tekjum fjárhæð, sem greidd er fyrir heimilisaðstoð, allt að því sem persónufrádrætti konunnar nemur að viðbættum 1/3 af persónufrádrætti fyrir hvert barn eða annan ómaga á framfæri í heimilinu, þó aldrei meira en sem nemur 2/3 af tekjum konunnar. Sama gildir um einstæðar mæður, er vinna úti, ekkla og ógifta menn, ef þessir aðilar hafa ómaga á framfæri sínu í heimilinu. Fimmta krafan var, að kostnaður við heimilisstofnun verði frádráttarbær á því ári, sem heimilið er stofnað. Þessari kröfu er mætt. Upphæðin er þó takmörkuð við persónufrádrátt hjónanna, þ.e.12 þús. kr. Sjötta krafan var, að iðgjöld af lífeyristryggingum og lífsábyrgðum verði gerð frádráttarbær. Þessari kröfu er mætt að verulegu leyti. Til frádráttar kemur hjá skattgreiðanda eða þeim, er iðgjald greiðir, allt að 10% af launum launtaka eða tekjum viðkomanda, þó ekki yfir 7 þús. kr. á ári. Er þetta miðað við hátekjur embættismanna. Eins og kunnugt er, þá greiða embættismenn nú 4% í lífeyrissjóð af sínum launum, á meðan þeir eru starfsmenn hjá því opinbera, en það opinbera greiðir á móti 6% og það er hvorugt skattskylt hjá embættismanni. Með þeim sömu rökum féllust nm. á, að það væri sjálfsagður hlutur að innleiða þetta einnig hjá þeim aðilum, sem hafa ekki keypt sér lífeyri hjá lífeyrissjóði áður, að þeir mættu láta allt að 10% af sínum launum, án þess að það væri skattskylt, og hér er um svo mikilsverð réttindi að ræða, að það eitt út af fyrir sig er stórkostleg réttarbót í sambandi við tekjuskattsálagningu. Heimilt er þó að veita hærri frádrátt undir sérstökum kringumstæðum, t.d. ef áður hefur verið samið um það í sambandi við launagreiðslur, enda haldi slíkir samningar gildi sínu. Frádráttarbær iðgjöld fyrir líftryggingarnar voru hækkuð úr 1000 í 2000 kr. Mþn. gerði mjög mikinn greinarmun á því, hvort væri um að ræða iðgjöld til líftrygginga, þar sem líftryggingarupphæðin sjálf er ekki skattskyld, þegar hún er greidd út eftir ákveðinn tíma, eða iðgjöld til lífeyrissjóða, þar sem lífeyrisbæturnar, sem greiddar eru árlega, eru skattskyldar samkvæmt lögum, þegar þær eru greiddar út á hverjum tíma. Þess vegna vildi hún einmitt taka upp skattfrelsi fyrir miklu hærri upphæð fyrir lífeyrisiðgjöld heldur en fyrir líftryggingariðgjöld. Sjöunda krafan var um, að frádráttarbær verði fæðiskostnaður sjómanna á fiskiskipum, ef þeir þurfa að fæða sig sjálfir, og þessari kröfu er mætt að fullu. Áttunda krafan var, að fiskimenn fái hlífðarfatakostnað frádráttarbæran. Þessari kröfu var mætt með þeim takmörkunum, að upphæðin takmarkast við 200 kr. á mánuði fyrir fiskimenn á bátum og 300 kr. fyrir háseta, bátsmenn og 2. stýrimann á togurum, en þessi fríðindi eru ekki veitt 1. stýrimanni, og kemur það til af því, að hann hefur fengið í sérstökum samningi miklu meiri skattfríðindi að öðrum leiðum, sem 2. stýrimaður hefur ekki fengið. Þótti því ekki réttlátt að láta það einnig gilda fyrir þá aðila. Níunda krafan var, að fiskimenn fái 1/3 launa sinna skattfrjálsan. Þessari kröfu er ekki mætt, og liggja til þess tvær ástæður. Hin fyrri, að ákvæðið gat á engan hátt rúmazt innan þeirra takmarka, sem sett voru um upphæð afsláttarins, nema þá því aðeins að láta sama ranglæti ríkja og hefði verið, gera ekki neina tilraun til þess að leiðrétta það, og það þótti nm. ekki rétt. Hin síðari, að þótt svo hefði verið, var engan veginn unnt að ná því marki sem stefnt var að, þ.e. að tryggja veiðiflotanum nægilegt vinnuafl, þó að þetta ákvæði væri tekið í lög, eins og nú skal sýnt fram á. Meðaltekjur háseta á fiskiskipum fara tæplega mikið fram úr 40 þús. kr. á ári. Ef um kvæntan mann er að ræða, en barnlausan, greiðir hann 990 kr. tekjuskatt, en aðeins 520 kr., ef hann hefur 2 börn á framfæri sínu. Þótt þessar upphæðir yrðu felldar að fullu niður, mundi það að engu eða mjög litlu leyti breyta um aðstöðu hans til atvinnuleitar á fiskiskipi. Hins vegar munar þetta allmiklu meira fyrir yfirmenn og því meira sem þeir eru í hærri stöðum. En það eru ekki þeir menn, sem sérstakleg vöntun er á til starfa á fiskiskipin. Hér verður því að leita einhverra annarra úrræða til þess að bæta úr manneklu fiskiskipanna, ef það á að koma að haldi. Hæstv. ráðh. minntist einnig á þetta atriði í ræðu sinni í gær og komst eðlilega að sömu niðurstöðu. Og hv. 4. þm. Reykv. fullyrti raunverulega hér í gær, að þó að þessir menn væru gerðir skattfrjálsir, þá mundi það engu bæta um afstöðu þeirra til að leita sér atvinnu á fiskiskipunum, enda mun hver maður sjá það, sem vill athuga þessi mál, að það þarf eitthvað annað að gera, til þess að þeir menn verði þar við störf, heldur en að gefa þeim eftir sem svarar allt að 1 þús. kr. á ári. Tíunda krafan var, að hluti björgunarlauna verði ekki skattlagður að fullu eða að þeim verði þá dreift á fleiri ár. Þessari kröfu er mætt. Er helmingur launanna undanþeginn tekjuskatti. Ellefta krafan var, að mismunur á keyptri húsaleigu hjá leigjendum og mati á sams konar leigu í eigin íbúð til skattlagningar verði frádráttarbær. Þessari kröfu er mætt með þeim takmörkunum, að helmingur þessa mismunar er frádráttarbær, þótt það nemi 600 kr. á hvern heimilismann á ári, en aðeins þegar um fjölskyldu er að ræða. Tólfta krafan var, að sparifé verði undanþegið framtalsskyldu, tekjuskatti, eignarskatti og útsvari. Þessari kröfu er mætt með eftirfarandi takmörkunum: Innstæður skattgreiðenda, sem ekkert skulda, eru allar skattfrjálsar og arður af þeim, og þær eru ekki framtalsskyldar. Innstæður skattgreiðenda, sem skulda ekki meira en 120 þús. kr. í 10 ára fasteignalánum, eru það einnig; þetta á þó aðeins við persónuskattgreiðendur. Og innstæður skattgreiðenda, sem eru umfram allar skuldir, eru einnig skattfrjálsar og tekjur af þeim skattfrjálsar. Vextir af eignarskattsfrjálsum innstæðum eru undanþegnar skatti og framtalsskyldu. Hér er mætt að mjög verulegu leyti þeim óskum og kröfum, sem komu til n. í sambandi við þetta atriði. Það kom fram hjá hv. 4. þm. Reykv., að hann teldi, að það hefði verið rangt að hafa ekki framtalsskyldu á sparifé, og það kom einnig fram í n. hjá fulltrúa Alþfl., sem hélt mjög fast fram þeirri skoðun, að það ætti að vera skylda að telja féð fram. En n. var alveg ljóst, að ef það ákvæði væri sett inn í lögin, þá mundi skattfrelsi sparifjár ekki ná nema að mjög litlu leyti því takmarki, sem ætlazt er til að það nái. Hæstv. fjmrh. minntist einmitt á það hér í sambandi við sína ræðu í gær, að hann teldi svo mikilvægt atriði að fá fólkið til þess að spara meira fé, að það væri ekki horfandi í að fórna þeim hluta af tekjum ríkissjóðs, sem hér um ræðir, til þess að fá fólkið til þess að spara meira en gert hefur verið. Í því sambandi minntist hv. 4. þm. Reykv. á, að það væri miklu meira virði, eins og hann komst að orði, að tryggja verðmæti gjaldeyrisins, fella ekki krónuna, stöðva verðbólguna og fara þannig með fjármál þjóðarinnar, að fólk gæti treyst gjaldmiðlinum að fullu, þetta væri miklu meira virði en að gefa sparifé skattfrjálst, þar sem menn svo ekki vissu, hvort krónan væri krónuvirði í dag og svo 10 aura virði á morgun o.s.frv. En í sambandi við þetta vildi ég leyfa mér að benda á, að Alþfl. hélt því ávallt fram, þegar gengið var fellt, að það ætti að fara allt aðra leið, það ætti að taka með sérstökum álögum á þegnana og þá sérstökum sköttum og ekki hvað sízt á þá fáu menn, sem áttu eitthvað meira en rétt frá hendinni til munnsins, og hvar hefði þá hið uppsparaða sparisjóðsfé lent í öðru en að greiða það beint til ríkissjóðs til að standa undir þeim útgjöldum? Við sáum, hvernig var farið að tilhlutun og með aðstoð Alþfl. að við stóreignaskattinn. Það gekk mjög í augu þess flokks, að mönnum hafði tekizt að safna nokkru fé, sem síðar gat orðið til þess að byggja upp öruggan rekstur og öruggt fjármálalíf hjá þjóðinni. Það sparaðist á þeim tímum, þegar hægt var að þéna einhverja peninga og safna í sjóði, eins og kunnugt er. En þá kom Alþfl. og ekki hvað sízt hv. 4. þm. Reykv. og bar hér fram ár eftir ár tillögur um það á þingi að taka þetta fé, sem og endaði með því, að sett voru lög um stóreignaskatt, sem hafa gert meiri bölvun í fjármálalífi þjóðarinnar og atvinnulífi en nokkur önnur lög, sem út hafa verið gefin á Íslandi á s.l. árum. Sú leið, sem hv. 4. þm. Reykv. benti á í gær í sambandi við þetta, var því sannarlega engin trygging fyrir því, að sparisjóðsfé fengi að vera óhreyft af ríkissjóði, nema síður sé. Hann hefði skjótt étið það upp í taprekstur, sem hann hefur orðið að styðja að öðrum leiðum, eins og kunnugt er. Þrettánda krafan var það, að skattstiginn breytist í hlutfalli við verðlagsvísitölu á hverjum tíma, svo að skattahlutföllin raskist ekki við verðlagsbreytingar, eins og átt hefur sér stað áður, og þessari kröfu er mætt að fullu. Fjórtánda krafan var, að sölugróði fasteignar verði ekki skattskyldur, þó að eignin hafi verið skemur en fimm ár í eigu seljanda, ef innan eins árs væru gerð kaup á annarri eign eða byggt sé hús innan tveggja ára frá söludegi, enda yrði sú eign ekki minni að fasteignamati, og þessari kröfu er einnig mætt að fullu. Fimmtánda krafan var það, að jarðræktarframlag ríkisins skuli undanþegið skatti. Þessari kröfu var mætt að fullu. Sextánda krafan var, að fæði sjómanna sé ekki skattskylt. Þessari kröfu var einnig mætt að fullu. Seytjánda krafan var, að ferðakostnaður vegna atvinnu eða atvinnuleitar verði frádráttarbær. Þessari kröfu er mætt, en skattayfirvöldin skulu þó jafnan meta slíkan kostnað. Átjánda krafan var það, að börn megi teljast sérstakir skattgreiðendur, ef tekjur þeirra eru hærri en persónufrádráttur þeirra. Þessari kröfu er mætt og hefur mjög mikil áhrif á framtöl heimilisfeðra, sem hafa kannske í heimili sínu fjögur eða fimm börn innan sextán ára aldurs, sem hafa, a.m.k. hér í Reykjavík, ef til vill allmiklar tekjur, sem verður að bæta eftir gildandi skattalöggjöf við tekjur heimilisföðurins. Nítjánda krafan var, að kostnaður vegna sjúkdóma verði frádráttarbær. Þessari kröfu er mætt að nokkru leyti, þar sem gefin er heimild til þess, ef ástæða þykir til að mati skattayfirvaldanna, að draga þann kostnað frá. Allir þeir liðir, sem ég hef rætt um að framan, snerta að langmestu leyti einungis persónulega skattgreiðendur, en ekki félög. Mér þykir þó rétt að gera hér nokkurn samanburð á tekjuskattinum eins og hann verður eftir hinum nýju skattstigum og eins og hann er eftir gildandi skattalögum. Af 10 þús. kr. nettótekjum greiða elnhleypingar nú 45 kr., en 40 kr. eftir hinum nýja skattstiga. Ég vil geta þess í sambandi við þetta, að till. Alþýðuflokksmannsins í n. var sú, að einhleypingar skyldu greiða 50 kr. af 10 þús. kr. tekjum. Það getur vel verið, að hv. 4. þm. Reykv. hafi ekki vitað um þessar till.; en þær eru nú hér og eru undirskrifaðar af honum sjálfum, lagðar fram 21.–10.–1953. Af þessum tekjum greiða barnlaus hjón nú engan skatt og koma ekki heldur til þess að greiða skatt eftir nýja skattstiganum. Af 20 þús. kr. tekjum greiðir einhleypingur nú 358 kr., en verður 370 kr. og hækkar hér ofur lítið í skatti, en af þessum 20 þús. kr. ætlaðist þó Alþýðuflokksmaðurinn til að greiddar yrðu 350 kr., sem er svo að segja nákvæmlega sama. Hér greiða nú hjón 213 kr. af þessum tekjum, en þeirra skattur verður ekki nema 130 kr. eftir frv., og greiða þó ekkert, ef þau hafa tvö börn. Af 25 þús. kr. greiðir einhleypingur nú 573 kr., verður 570 kr., en till. Alþfl. í n. voru 575 kr. Hjón greiða nú 385 kr.; en greiða ekki eftir frv. nema 280 kr., og ef þau hafa tvö börn, þá greiða þau aðeins 30 kr. í staðinn fyrir 165 nú. Af 40 þús. kr. tekjum, sem má segja að séu kannske almennt verkamannatekjur hér í þessum bæ, sjómanna og verkamanna, greiða einhleypingarnir nú 1578 kr., en greiða eftir frv. 1580, aðeins tveimur kr. meira,; en þeir áttu samkvæmt till. Alþýðuflokksmannsins í n. að greiða 1755 kr., sem er þó allmiklu hærra en gert er hér í sambandi við hið nýja frv. Af 60 þús. kr. tekjum, sem munu vera svona almennt tekjur hærra launaðra embættismanna eða jafnvel fjölda embættismanna, greiðir nú einhleypingur 4444 kr., en greiðir eftir frv. 4430 kr., en Alþýðuflokksmaðurinn lagði til, að greiddar yrðu 4950 kr. Hjón greiða nú 3746 kr., en koma til þess að greiða 2910 kr.; en ef þau hafa tvö börn, þá greiða þau ekki nema 1860 kr., en greiða annars nú 2700 kr. Ef teknar eru 70 þús. kr. tekjurnar, þá greiðir nú einhleypingurinn 7546 kr., en eftir frv. 6605 kr., og það kemur til af því, að hér er farið að réttlæta það ranglæti, sem framið var öll undanfarin ár með því að hætta að reikna skattinn um, þegar komið var upp í þessar tekjur. Hér voru till. Alþýðuflokksmannsins um það, að einhleypingurinn greiddi 7050 kr., rúmum 400 kr. hærra en gert er ráð fyrir í frv. Hjón greiða nú 6693 kr., ef þau eru barnlaus, en fara niður í 4810 kr. og niður í 3060 kr., ef þau hafa tvö börn. Af 80 þús. kr. tekjum greiðir einstaklingur nú 11710 kr., en eftir frv. 9280 kr. Af þessum tekjum lagði fulltrúi Alþfl. fram, að skatturinn yrði 8450 kr., sem er nokkru hærra en ákveðið er í frv. Hjón barnlaus greiða nú af þessum tekjum 10821 kr., en greiða þó ekki nema 7210 eftir frv., og hjón með tvö börn 5010 kr. Af 100 þús. kr. tekjum greiðir nú einhleypingur 20510 kr., en fer niður í 15280 kr. eftir frv. Þar voru till. Alþfl. 15 þús. kr., svo að það er nú ekki hér nema 280 kr. hærra en till. Alþfl. voru í n. Hjón greiða nú 19621 kr. eftir lögunum, en fara niður í 13110 kr. eftir frv., en hjón m eð tvö börn fara niður í 10510 kr. Af 125 þús. kr. greiða einhleypingar nú 33438 kr., en fara samkvæmt frv. niður í 23705 kr., en þar voru till. Alþfl. 23500 kr., svo að till. Alþfl. eru þar aðeina 205 kr. lægri en nú er í frv. á þessum hátekjum. Barnlaus hjón greiða nú 32477 kr., en verða 21260 kr., en ekki nema 18110 kr., ef þau eru með tvö börn. Síðasta talan, sem ég skal taka hér, er 150 þús. kr. tekjur. Þar greiðir einhleypingur nú 48125 kr., fer niður í 33230 kr., en till. Alþfl. voru 32550 kr., sem er hér um bil sama og n. leggur til. Hér greiða hjón barnlaus nú 47101 kr., en þau koma til þess að greiða í staðinn 30410 kr., sem er allmikil lækkun, og hjón með tvö börn aðeins 26860 kr. Ég skal gjarnan upplýsa hér, að till. Alþfl. í sambandi við hjónagreiðslurnar eru nokkru lægri; þær eru ekki mjög miklu lægri, en þær eru nokkru lægri en gert er ráð fyrir hér í frv.. en engan veginn til þess að gefa ástæðu til neinnar sérstakrar gagnrýni í sambandi við frv. Af þessum samanburði er alveg ljóst, að skattur einstaklinga, sem hafa tekjur upp í hið fyrra umreikningsbil, þ.e. um 68 þús. kr., lækkar ekkert eða sáralítið, hækkar jafnvel um nokkrar krónur á vissum skattabilum. En af hærri tekjum fer skatturinn að lækka mjög verulega, þar sem umreikningurinn hefur ekki áhrif á skattinn. Nemur skattalækkunin á 15. þús. kr. á 150 þús. kr. Þá ber þess einnig að gæta, að þó að þessi samanburður komi þannig út, þá kemur þó fram allmikil skattalækkun einnig á öllum tekjubilunum hjá einhleypingunum, þar sem draga má frá nettótekjum, áður en skattur er á lagður, ýmsa þá liði, sem áður er getið um og ekki eru frádráttarbærir nú, og nemur það allmikilli upphæð hjá ýmsum aðilum. Ég vil í sambandi við það benda einmitt á, að þeir aðilar, sem notfæra sér lífeyriskaup, lækka náttúrlega mjög verulega í skatti við þau fríðindi, og sama má segja um þá menn, sem starfa í sambandi við fiskveiðar o.fl.. o.fl., sem kemur hér til greina eins og ég þegar hef lýst. Barnlaus hjón lækka verulega á öllum tekjubilum, en þó kemur lækkunin enn meira fram hjá hjónum, sem börn hafa á framfæri, eins og fyrrnefndar tölur sýna. Þá þykir mér rétt að skýra frá því, að það hefur verið reiknað út, eftir því sem unnt hefur verið, hvaða áhrif þessar breytingar hefðu á tekjur ríkissjóðs, enda var það alveg nauðsynlegt til þess að halda sér innan þess takmarks, sem ákveðið var af ríkisstj. og ég hef getið hér áður. En það er sem hér segir: Fyrsta breytingin, þ.e. breyting skattstigans ásamt hækkun á persónufrádrætti. nemur 20% eða alls 9.4 millj. kr. Þetta er miðað við hinn álagða skatt á árinu 1953. Frádráttur vegna heimilisaðstoðar er talinn að nemi 1.5% eða 705 þús. Frádráttur vegna stofnunar heimilisins er talið að nemi 1/4% eða 117 þús., frádráttur vegna lífeyrisgjalda 1% eða 470 þús. Annars er ákaflega erfitt að reikna út, hvaða breytingu það hefur, vegna þess að það er ekki vitað, hvað mikið það verður notað. Verði það notað mjög mikið af hátekjumönnum, þá getur þessi tekjurýrnun orðið miklu meiri. Verði hún hins vegar notuð aðeins af lágtekjumönnunum, þá kann hún að verða mínni en þetta. En ég er þeirrar skoðunar, að þessi rýrnun á skattinum verði miklu meiri en hér er gert ráð fyrir. Beinn frádráttur vegna hlífðarfata sjómanna nemur 3% eða 1310 þús. Við vorum nú undrandi yfir því, þegar þessi skattaútreikningur kom, en það voru lögð fyrir okkur í mþn: alveg óyggjandi gögn í sambandi við þennan útreikning, sem enginn í mþn. treysti sér til þess að mótmæla. Frádráttur vegna björgunarlauna nemur 0.1%, þ.e. 47 þús., vegna ferðalaga 0.2% eða 94 þús. og vegna annarra liða um 3% eða 1 millj. 413 þús. Alls var hér um 20% að ræða eða 13 millj. 876 þús. kr. og þá komið nokkuð yfir þá upphæð, sem mþn. var gefið leyfi til að miða við í sambandi við skattalagabreytingarnar. Ég tel víst, að mörgum þyki enn of langt farið ofan í vasa skattþegnanna með því að ætla ríkissjóði einum 40% af tekjum yfir 130 þús. kr., og vissulega er það rétt ályktað, því að elns og kemur fram hér í frv., þá á að greiða af 130 þús. kr. 40 þús. kr. í ríkissjóð. Ég verð nú að segja, að þegar litið er á allar þessar kröfur, sem ég hér hef lýst, og þetta voru raunverulega einu kröfurnar, sem komu fram í n. frá persónulegum skattgreiðendum, þá verð ég að líta svoleiðis á, að það hafi ekki tekizt illa að mæta þeim kröfum með þeirri fjárupphæð, sem n. var ætlað að vinna með og ég hef hér minnzt á. Ég held, að það sé ekki af sanngirni mælt, að hér hafi verið kastað höndunum til þessara verka af n. eða að það hafi verið illa varið því fé, sem hún hafði yfir að ráða til þess að skipta á milli þessara skattþegna. Hennar höfuðsjónarmið var að leiðrétta ranglæti og láta skattaafsláttinn koma að mestu leyti niður á hjónum og því meira, því stærri sem fjölskyldan var, og ég hygg, að þetta hafi verið alveg rétt leið. Með því að færa tekjuskattinn upp í 40% er sýnt, að annaðhvort verða bæjar- og sveitarfélög að draga úr sínum hluta álagningarinnar eða hún kæmi til þess að verða minnst 20% meiri en sjálfar tekjurnar, og þarf ekki að ræða afleiðingar af slíkri skattastefnu. En þetta mæli ég vegna þess, að það var upplýst í n., að þeir sveitar- eða bæjarsjóðir, sem höfðu meðalálagningu, lögðu a.m.k. útsvar í einhverri mynd á tvöfalt við það, sem greitt var til ríkissjóðs. Ef því ríkissjóður ætlar sér að taka 40% af tekjunum, eins og hér er gert ráð fyrir, því sem er yfir 130 þús. kr., og síðan bæjarsjóðirnir að taka tvöfalda þá upphæð, þá er búið að taka 120% eða 20% meira en maðurinn þénar, nema einhver gefi eftir. Það var því æskilegt að fara ekki með álagningu fyrir ríkissjóðinn yfir 25%, þannig að viðkomandi aðill hefði þó fengið að halda 25%, ef sveitarsjóður hefði tekið tvöfalt á móti. En ekkert af þessu rúmaðist innan þeirra takmarka, sem samið var um við afgreiðslu fjárlaganna. Þegar þess er hins vegar gætt, að eftir gildandi lagaákvæðum tekur ríkissjóður í tekjuskatt, tekjuskattsviðauka og stríðsgróðaskatt 90% af öllum tekjum yfir 200 þús. kr. og að 56% af því renna beint í ríkissjóðinn, en aðeins 34% í bæjar- og sveitarsjóð, þá er þó sýnilegt, að hinn nýi skattstigi er þrátt fyrir allt nokkru mildari og að bæjar- og sveitarsjóðum er ekki brýn nauðsyn vegna þessara breytinga að gera sinn hlut betri en hann var. Að þessari niðurstöðu komst mþn., þegar hún ræddi þessi mál efnislega. Eins og frv. ber með sér, þá eru höfuðbreytingarnar aðeins gerðar hér á tekjum einstaklinga eða tekjum persónugjaldenda. Það vannst ekki tími til þess að ljúka till. um greiðslu félaganna. Þar ber raunverulega ákaflega mikið á milli, eins og kunnugt er, og þess var kannske ekki að vænta, að það ynnist á þeim tíma, sem var frá því að yfirlýsing stjórnarinnar var gefin og þar til skila þurfti till. Það varð því að samkomulagi, að félögin skyldu fá 20% afslátt af álögðum tekjuskatti, en hann skyldi lagður á eftir gildandi lögum, þ.e. tekjuskattur, tekjuskattsviðauki og stríðsgróðaskattur. Hér er, eins og ég gat um áðan, aðeins um einar 10 millj. kr. að ræða, svo að þessi skattfríðindi fyrir þessi félög öll eru 2 millj. kr., ef frv. verður samþ. óbreytt. Hér er aðeins um bráðabirgðaákvæði að ræða, en þess vænzt, að samkomulag náist einnig um þetta fyrir næsta Alþ., þar sem mþn. mun eiga að starfa áfram. Það kom mjög til umr. í n., að félög yrðu ekki látin greiða stighækkandi skatt. Ég var fyrir mína parta þeirrar skoðunar, að það væri sjálfsagður hlutur, að félögunum yrði ekki gert að greiða nema ákveðna prósenttölu af sínum tekjum, hvort sem þær eru miklar eða litlar. Þegar það mál var rannsakað, þá kom í ljós, að ef ríkissjóður ætti ekki að tapa í tekjum við það, þá yrði með hliðsjón af þeim tekjum, sem hafa verið taldar fram undanfarin ár, að hækka þessa tölu upp í 24%, og það segir sig sjálft, að slíkt er vitanlega alveg ógerningur, því að ef á að vera hægt að taka 24% skatt í ríkissjóðinn af þeim ágóða, sem félög hafa almennt, hvort sem hann er mikill eða lítill, og síðan tvöfalt það í bæjar- eða sveitarsjóði, þá mun ekkert félag hafa starfsgrundvöll undir slíkum lagafyrirmælum. Mér þótti rétt að láta þetta koma fram, vegna þess að það var minnzt á þetta í n. Af því, sem ég þegar hef greint frá, þá er það ljóst, að endurskoðun skattalaganna í heild er engan veginn lokið með því frv., sem hér er lagt fram, heldur er hér aðeins um einn þáttinn að ræða, sem vel getur aðeins gilt til bráðabirgða. T.d. ef samkomulag næðist um það síðar að koma á einum sameiginlegum skatti fyrir ríkissjóðinn, bæjar- og sveitarfélögin, eins og ætlazt var til í upphafi með þáltill., þá kann hér að vera aðeins tjaldað til einnar nætur í sambandi við það frv., sem hér er verið að samþ. Hvort um það næst samkomulag fyrir næsta Alþ., get ég að sjálfsögðu ekkert sagt um, en fyrr er ekki að fullu lokið endurskoðun þeirri, sem fram á að fara í sambandi við þessi mál, en tekizt hefur raunverulega að fá úr því skorið, hvort það sé unnt að sameina þetta í einn skatt, og síðan að skipta hlutverkunum á milli bæjar- og sveitarsjóðanna annars vegar og ríkissjóðs hins vegar. Ég hef orðið var við það og varð mjög var við það, eftir að ég tók sæti í n., að fjöldi manna leit svo á, að í yfirlýsingu ríkisstj. um 20% skattalækkun gilti það atriði, að þetta ætti ekki einungis að vera í sambandi við ríkisskattinn, heldur og útsvörin. Þessi misskilningur verður vitanlega hér með að leiðréttast. Hvorki ríkisstj. né Alþ. mundi láta sér koma til hugar að gefa út einhliða lagaboð um tekjurýrnun bæjar- og sveitarfélaga. Hitt er svo annað mál, að það mundi valda miklum vonbrigðum, ef bæjar- og sveitarstjórnir treystu sér ekki til að lina nokkuð einnig á sínum álögum, eða a.m.k. að herða ekki á þeim sem því nemur, er ríkisstj. gefur eftir í hinum nýju till., sem settar eru fram til breytinga á skattalögunum. Þá þykir mér einnig rétt að geta þess, sem nú er orðið kunnugt raunverulega hér á þingi, að n. lagði til, að sveitarstjórnir fengju fasteignaskattinn sem nokkurs konar viðurkenningu fyrir því, að þau ein ættu að hafa heimild til þess að leggja skatt á fasteignir og ríkissjóður þyrfti ekki að taka þann tekjustofn síðar til sín. Mér hefur þótt rétt að láta þetta koma fram í sambandi við störf n., enda hefur þetta skýrt allmikið sjálft frv. og uppbyggingu þess og hvers vegna það er lagt fram í þessu formi, sem hér um ræðir. Ég skal þá aðeins koma nokkuð að því, sem hv. stjórnarandstaða hefur rætt um þetta mál við 1. umr. Því hefur verið haldið fram af stjórnarandstöðunni, að þessi tilslökun á skattinum væri einskis eða lítils virði. Ég þykist nú hafa fært fyrir því allsterk rök, að kröfum skattþegnanna hafi verið mætt að verulegu leyti, og enginn býst við að fá allar sínar kröfur uppfylltar, hvorki hér á Alþ. né utan Alþ. En ég vil benda á, að til þess virkilega að geta dregið úr skattabyrði á þjóðinni í einni eða annarri mynd, eins og mér fannst nú m.a. að hv. 2. landsk. héldi sig mjög fast við, að hann vildi ekki ræða eingöngu um beina skatta, heldur og einnig óbeina skatta, söluskatt og vörutoll og annað því um líkt, og að þetta væri svo og svo margar milljónir, - en til þess að geta dregið úr slíkri skattabyrði, þá verður að sjálfsögðu að fylgja því að draga úr kröfunum til ríkisins, því að það hlýtur alltaf að fara saman. Ef menn vilja sí og æ gera meiri kröfur til ríkisins um fjárhagslega aðstoð í sambandi við eitt eða annað mál, þá getur ríkið ekki snúið sér til annarra aðila en þegnanna í landinu. Vilji hins vegar þegnarnir draga úr þessari þjónustu, minnka þessa þjónustu, m.a. á þeim sviðum, þar sem þjónusta annarra hefur sýnt sig að vera miklu betri og ódýrari fyrir þjóðina heldur en að láta hið opinbera gera það, þá er hægt að draga úr álögunum. En í þessu sambandi vil ég einmitt benda á, að Alþfl., Sósfl., Þjóðvfl. og Framsfl. stóðu allir eins og einn maður með því að víkja frá þeirri einustu till. hér á þessu yfirstandandi þingi, þar sem hugsanlegt var að draga a.m.k. 8–10 millj. kr. úr ríkisrekstrinum og fá þó betri þjónustu fyrir þjóðina heldur en hægt er að gera með því fyrirkomulagi, sem nú er á þeim málum. Og þeir voru svo sammála um þetta, að þeir vildu ekki einu sinni leyfa, að þessi till. færi til n. til þess að athugast þar. Svo gráðugir voru þeir í að halda áfram kröfum um útgjöld úr ríkissjóði, sem hlutu að gera kröfu um meiri peninga frá skattþegnunum inn í ríkissjóðinn. Nú voru þó a.m.k. Alþýðuflokksmennirnir búnir að reyna, að ríkissjóður létti af sér stórkostlegri byrði í sambandi við skipulagningu sérleyfisbifreiðanna, sem var undir stjórn Alþýðuflokksmanns, og var þá ekki hægt að segja, að ekki hefði verið þar stjórnað eins og þeir vildu að minnsta kosti. Nú hefur það sýnt sig, að síðan þeirri byrði var létt af ríkissjóði, hefur hann sparað þar hundruð þúsunda, því að sú byrði var komin upp á 6. millj. kr., þegar loksins Alþ. vaknaði til þess að víkja þessum manni frá, sem var búinn að hirða nærri 3 millj. kr. úr póstsjóði og sérleyfissjóði og orlofssjóði, sem var undir stjórn hans. Það var búið að hirða þetta fé til þess að standa undir töpunum af þessum rekstri. Hefðu þeir sjóðir tapað því fé, ef Alþ. hefði ekki hlaupið undir bagga og fundið skyldu hjá sér til þess að endurgreiða það, þó að búið væri að eyða því í sukk á þann hátt, sem vitað var. Þeir voru því búnir að fá reynslu fyrir því, að það var svo sem ekki talað alveg út í bláinn að gera tilraun til þess að spara nokkrar millj. á öðrum sviðum. En svo lengi sem hugsunarháttur manna er slíkur sem ég hér hef lýst, þá verður aldrei hægt að vænta annars en að það verður að fara djúpt ofan í vasa þegnanna til þess að standa undir þeim kostnaði, sem af slíkum kröfum leiðir. Hv. stjórnarandstaða hefur gagnrýnt mjög, m.a. í sambandi við skattamálin almennt, þá stefnu, sem hæstv. núv. ríkisstj. hefur farið inn á, að taka svo og svo mikinn hluta af tekjum ríkissjóðs í söluskatti. Ég vil í sambandi við það - og þykir rétt, að það komi hér fram - benda á, að reynslan af söluskatti undanfarin ár hefur orðið slík, að þrátt fyrir það þótt prósentuupphæðin hafi ekki verið hækkuð á þeim skatti nú um langan tíma, þá hefur skatturinn samt sem áður farið sívaxandi alveg gagnstætt því, sem er um hina beinu skatta. Því hærri sem prósentutalan er á beinn sköttunum, því minna hefur ríkissjóður fengið í tekjuskatt frá þegnunum, alveg gagnstætt því, sem hefur verið í sambandi við söluskattinn. Þessi staðreynd er sjálf dómari á gagnsemi söluskattsins og vinsældir söluskattsins, hvað sem reynt er að þyrla upp óvinsældum í sambandi við hann. Og mér þykir þá einnig rétt í sambandi við þetta og einmitt í sambandi við þau átök, sem hafa orðið m.a. milli mín og annarra hv. þm. í sambandi við mínar till. um að afnema að fullu og öllu tekjuskattinn í landinu, að benda á, að við erum sannarlega ekki eina þjóðin, sem komin er að slíkri niðurstöðu. Það hefur stundum verið vísað til ýmissa ummæla annarra þjóða í sambandi við skattamál. Það hefur verið vísað til þess, sem Kanadamenn gerðu, þegar þeir léttu mjög mikið á sínum tekjuskatti nýlega og fengu miklu meiri tekjur inn í ríkissjóðinn fyrir að fara þá leið. Það hefur hvað eftir annað verið minnzt á stefnu Norðurlandaþjóðanna í sambandi við tekju- og eignarskattslöggjöf þeirra þjóða, m.a. að þeir taka nú, t.d. í Danmörku, hvorki meira né minna en 50% eða vel 50% af öllum ríkistekjunum í beinum sköttum. Þetta hefur verið fært fram sem rök gegn því, að við ættum ekki einir allra þjóða og fyrstir allra þjóða að afnema slíkan skatt. Því hefur verið haldið fram hér, að söluskatturinn væri miklu ranglátari en aðrir skattar og að hann þekktist ekki meðal annarra þjóða í neitt svipuðum mæli og hjá okkur. Það er að vísu ekki rétt, hann er í miklu stærri mæli m.a. í Englandi. Þykir mér rétt í sambandi við þetta að benda á mjög ákveðnar og merkar till., sem komið hafa fram m.a. í Danmörku í sambandi við þessi mál, og vænti, að hæstv. forseti vilji leyfa mér að lesa hér upp þær till. einmitt vegna þess, hversu merkar þær eru. Vinstri flokkurinn hefur þar verið eitthvað líkt og Framsfl. hér á Íslandi, einhvers konar umbótaflokkur eða milliflokkur, sem alltaf er að gera rétt. Þar er sagt m.a. í mjög merku blaði, að þekktur stjórnmálamaður úr Vinstri flokknum hafi skorað á fjmrh. að láta nefnd, sem hraði störfum sínum, rannsaka þá spurningu gagngert og án allra fordóma, að almennur söluskattur komi í stað tekjuskatts til ríkisins. Ég held, að það sé alveg ágætt bæði fyrir mþn. í skattamálum, fyrir hv. Alþ. og fyrir ríkisstj. að kynna sér þessar till., þegar hvað eftir annað hefur einmitt verið vísað í löggjöf Norðurlandaþjóðanna. „Tekjuskatturinn í sinni núverandi mynd er hróplega óréttlátur og blátt áfram bjánalegur frá þjóðhagslegu sjónarmiði,“ segir neðri deildar þingmaðurinn. Þetta er nú hans skoðun. Neðri deildar þingmaður þessi er bóndi, svona rétt eins og sumir hv. framsóknarþingmenn. Hann var formaður þingflokks Vinstri flokksins. Á fundi flokks síns í fyrrahaust beindi hann áskorun til Viggo Kampmanns fjmrh., að hann í sambandi við væntanlegar umr. um endurskoðun skattalaganna skipaði n., sem ætti að skila áliti hið fyrsta og skyldi rannsaka gagngert og án allra fordóma, hvort ekki beri að láta almennan söluskatt koma að nokkru eða öllu leyti í stað núverandi tekjuskatts til ríkisins, n. mætti ekki byggja niðurstöður sínar á fyrir fram ákveðnum skoðunum, heldur framkvæma algerlega hlutlausa rannsókn á þjóðfélagslegum áhrifum slíkrar breytingar. Ég vil í sambandi við þetta leyfa mér að benda á, að hæstv. núverandi fjmrh. lofaði því raunverulega í fyrra hér úr þessum stól, sem ég stend hér í nú, að láta slíka athugun fara fram hér. Ég hef nú ekki séð árangurinn af því enn þá. „Ég er þeirrar skoðunar,“ segir hann, „að það væri algerlega skakkt að láta þetta vandamál eiga sig og ganga fram hjá því, einkum nú, þegar allt skattakerfi okkar er í deiglunni. Og þess vegna vil ég segja við fjmrh.: Látið nú ekki þetta mál verða eintóma ráðagerð. Tekjuskatturinn dregur úr sparnaði og er skaðlegur þjóðfélaginu.“ Þetta er hans skoðun. „þá þykir rétt að upplýsa, að í byrjun voru það sósialdemókratar, sem hófu máls á hugmyndinni um söluskattinn árið 1951, og að fjármálamenn og stjórnmálamenn, sem stóðu framarlega. t.d. prófessor Karl Iversen og neðri deildar þingmaðurinn Edvard Sörensen, hafa léð hugmyndinni fylgi. En menn hafa bara ekki almennilega þorað að taka málið föstum tökum,“ sagði ræðumaður. Hann sagði enn fremur: „Sköttun tekna keyrir úr öllu hófi hér á landi. Það er staðreynd, að hún dregur úr löngun til sparnaðar og eykar eyðslu. Hún er skaðleg fyrir þjóðfélagið, vegna þess að hún dregur úr löngun fólks til að auka afköst sín, til þess að stofna til framkvæmda og leggja að sér til þess að fá hærri tekjur, af því að skatturinn, sem er stighækkandi, tekur mestan hluta tekjuaukningarinnar. Skatturinn tekur allt of stóran hluta af þeim launum, sem borgararnir fá fyrir erfiði sitt við að auka tekjur sínar.“ Og þó mun Ísland ganga þar miklu lengra heldur en t.d. Danmörk. „Gagnvart ungu fólki, sem sjálft hefur byrjað atvinnu, er tekjuskatturinn hróplega óréttlátur og fullkomin heimska þjóðfélagslega séð.“ Þetta er nú ekki neitt mildilega tekið á þessum málum hjá þeim mönnum, sem við höfum þó undanfarið og ekki hvað sízt Alþfl. sótt alla sína skattaspeki til. Hann segir svo um almennan söluskatt: „Við þetta bætist, að allt kerfi okkar til eftirlits með tekjum er sífellt að hlaða utan á sig, nú síðast með uppástungunni um nýja bókhaldsskyldu og bókhaldsskyldu landbúnaðarins með þar af leiðandi störfum fyrir heilan her nýrra starfsmanna í þjónustu hins opinbera. Þ.e.a.s.: Borgarar eru teknir frá framleiðslustörfum og settir til óarðbærrar vinnu, sem verður byrði á atvinnuvegunum. Ef tekjuskatturinn helzt eins hár og hann er nú, verður opinber stjórn að hreinustu skriðu. Af þeim ástæðum, sem ég hef nefnt, og mörgum öðrum, álít ég, að nú, er ákafar umr. fara fram í landinu um skattana, sé réttur tími til að spyrja, hvort ekki væri skynsamlegt að innleiða almennan söluskatt í stað tekjuskattsins til ríkisins, a.m.k. að mestu leyti.“ Svo heldur hann áfram: „Ég þekki nokkrar af þeim mótbárum, sem koma fram,“ sagði þm. enn fremur, „en ég vil biðja menn að minnast þeirra staðreynda, að hið gildandi tekjusköttunarkerfi er gersamlega ómögulegt og við getum ekki haldið áfram með það. Við höldum sífellt lengra og lengra áfram á þeirri braut, að ríkið skiptir sér af og hefur eftirlit með algerum einkamálum fólks og á afar nærgöngulan hátt.“ - Ætli að við getum ekki sagt það sama hér á Íslandi? - „Þetta er ekki neitt, sem er upphugsað, engin kennisetning að því er mig snertir, 20 ára reynsla mín á þessu kerfi sem þjóðkjörins manns. Öll þessi þróun er mér algerlega á móti skapi, og ég vil eiga rétt á því að gera uppreisn gegn henni og gera raunhæfar tilraunir til þess að stöðva skriðuna. Ég er fús til þess að fórna miklu til þess, að við getum losnað úr hinum ísköldu greipum tekjusköttunarinnar.“ Það er bóndi, sem mælir þetta. „Málið hefur aldrei verið gagngert rannsakað. Um það er að ræða, hvort ekki sé hægt að bæta úr þeim göllum, sem að sjálfsögðu munn fylgja í kjölfar söluskatts, bæði stjórnmálalega, þjóðfélagslega og að því er snertir stjórn sjálfrar framkvæmdarinnar, og spyrja má, hvort kostirnir við söluskatt séu ekki svo miklir, borið saman við tekjuskattsfyrirkomulagið, að vert sé að íhuga málið. Söluskatturinn mundi gefa hinum sparsama sín laun og láta hinn eyðslusama borga fyrir eyðslu sína. Sá, sem vinnur mikið, fær háar tekjur og fengi að halda þeim, et hann sjálfur vildi. Þessi rök og mörg önnur má færa fyrir söluskatti gegn okkar núverandi tekjuskattssköttunarfyrirkomulagi.“ Þm. lagði áherzlu á, að slík hugsanleg breyting á sköttuninni megi ekki verða þess valdandi, að byrðunum sé ýtt yfir á herðar þeim, sem eru fjárhagslega minni máttar í þjóðfélaginu, og breytingin leiðir af sér aragrúa viðfangsefna, sem verður að þaulhugsa, æfa, reikna út og gera sér ljós. Á grundvelli þeirra staðreynda skoraði hann á fjmrh. að skipa umrædda n., því að „öll þau viðfangsefni, sem koma í ljós við slíka breytingu, hafa ekki, að því er ég bezt veit, verið rannsökuð gagngert hér í landi og reynsla annarra landa hefur heldur ekki verið rannsökuð til hlítar.“ Ég vildi gjarnan mega benda hæstv. fjmrh. á, að það væri sannarlega ástæða fyrir hann að láta fara fram í sambandi við þetta mál þá athugun, sem hann lýsti hér yfir að hann skyldi láta fara fram, svo að það kæmi nú í ljós, hvort ekki væri einmitt rétt að fara algerlega frá tekjuskattsleiðunum. Ég vil taka það fram til þess að fyrirbyggja misskilning, að ég tala þessi orð hér á mína ábyrgð, en mér þótti rétt að láta þetta koma fram, en sjálfsagt er meiri hl. fjhn. óbundinn af þeim ummælum. Ég hef þá sýnt hér fram á, hvernig n. hefur hagað störfum sínum. Ég álit, að sú gagnrýni, sem fram hefur komið hjá stjórnarandstöðunni, sé ekki byggð á rökum, og alveg sérstaklega vil ég taka það fram, undirstrika það, að gagnrýni frá hv. 4. þm. Reykv. á því frv., sem hér er til umr., fer í alveg öfuga átt við till. þær, sem fulltrúi Alþfl. gerði í n. og ræddi um. Það var að vísu svo, að þegar gengið var að síðustu til atkv. um það í n., hvort hann væri samþykkur þessum till., þá greiddi hann atkv. á móti till., en áttaði sig raunar síðar á því, þegar honum var bent á það, að hann ætti hér að velja um þær till., sem hér um ræðir, eða þau skattalög, sem nú eru gildandi, því að vitanlega yrði þjóðin að búa við þá skattalöggjöf, ef ekki kæmi neitt annað í staðinn. Þá áttaði hann sig nú á því, að það væri miklu sanngjarnara að láta þessa skattalöggjöf, sem hér um ræðir, ná fram að ganga, þó að allir fengju ekki sínar kröfur, heldur en að búa við það, sem nú gildir í þessum málum. Hins vegar var sýnilegt, að þær kröfur, sem komu fram hjá honum á síðasta fundi, voru í aðra átt en hann hafði áður hugsað og rætt og mun hafa verið fyrir áhrif ef til vill frá hv. 4. þm. Reykv. Ég sé svo ekki ástæðu til, nema sérstakt tilefni gefist, að ræða þetta mál nánar.

Frsm. minni hl. (Haraldur Guðmundsson) Hv. frsm. meiri hl. hefur nú flutt hér langa og efnismikla ræðu. En ég verð að játa, að mér er eftir þessa löngu ræðu ekki alls kostar ljóst, hvort hann er að tala sem alþm. Gísli Jónsson í sinni eigin persónu, eins og það hefur verið orðað stundum, hvort hann er að tala sem frsm. fjhn. þessarar hv. d. eða hvort hann er að tala sem starfandi nefndarmaður í mþn. í skattamálum. Síðasti kafli ræðu hans virtist mér að mestu leyti vera hans eigin hugleiðingar sem alþm. og borgara í landinu. Hann veik þar að till., sem hann bar hér fram á þingi fyrir nokkru, þess efnis, að tekjuskattur og eignarskattur til ríkissjóðs væru með öllu felldir niður. Sú till. var rædd hér allmikið og fékk ekki neina formlega afgreiðslu. Hann las nú upp ýmis ummæli eftir þm. Vinstri flokksins í Danmörku, sem er sagður vera mjög frjálslyndur, um álit hans á tekju- og eignarskatti annars vegar og söluskatti hins vegar. Og niðurstaðan var sú, að það væri fullkomin heimska, ranglæti og siðleysi og þjóðfélagslega hættulegt að halda áfram að innheimta tekju- og eignarskatt til almenningsþarfa, söluskatturinn væri miklu eðlilegri og betri og í raun og veru alveg sjálfsagður. Að sömu niðurstöðum komst hv. þm. í ræðu sinni áðan að því er Ísland snerti. Hann benti á það t.d., að söluskatturinn hér hefði farið hækkandi ár frá ári. án þess að hundraðsgjaldið hefði verið hækkað. Það hefur nú reyndar tekjuskatturinn gert líka. Hann hefur hækkað að óbreyttum skattstigum, eins og hv. þm. veit, og gert er ráð fyrir, að hann hækki nú mikið til upp í það, sem skattalækkuninni nemur, eftir því sem hæstv. fjmrh. hefur tilkynnt í sambandi við afgreiðslu fjárlaga. Meginkostir söluskattsins voru þeir í augum hv. þm., að með honum voru þeir, sem spöruðu fé sitt, verðlaunaðir, en skatturinn lenti á eyðslunni, sagði hv. þm. Það er vissulega rétt, að skatturinn lendir á eyðslunni, ef hann er tekinn sem söluskattur. En eyðsla er orð, sem innibindur margt. Sumar tegundir eyðslu er sjálfsagt að skattleggja, enda gert mjög hátt hér hjá okkur. Aðrar ætti alls ekki að skattleggja nokkurn skapaðan hlut. Ég held, að söluskatturinn t.d. á almenna matvöru eins og brauð sé milli 11 og 13% auk álagningarinnar, sem milliliðirnir taka ofan á skattinn sjálfan. Er það þessi eyðsla, sem hv. þm. vill skattleggja? Það er ákaflega auðvelt að tala um eyðslu sem einhvern fordæmanlegan hlut eða verknað. En eyðsla er sjálfsögð og nauðsynleg, eyðsla til kaupa á gagnlegum varningi er sjálfsögð og nauðsynleg, til þess að mennirnir geti lifað eins og menn. Og fram hjá eyðslu er ómögulegt að komast fyrir nokkra lifandi veru, eins og hv. þm. að sjálfsögðu vel veit. Ég skal annars ekki taka upp almennar umræður um það, hvort rétt sé að afnema tekjuskattinn eða ekki. Það kemur sjálfsagt á dagskrá hér, áður en langt um líður. En mér virðist eftir þeim skoðunum, sem hv. þm. lætur í ljós um þetta efni hér, alveg vafasamt, að hann geti réttlætt það fyrir samvizku sinni að gerast flm. og styðjandi þess frv., sem hér er um að ræða og er siðlaust, ranglátt og heimskulegt að dómi þessa ágæta þingmanns Vinstri flokksins í Danmörku, sem hann las hér upp áðan og gerði að sínum. Ég var að leita í huga mínum, hvernig á því standi, að maður, sem hefur unnið að því að semja þetta frv., skuli hafa slík ummæli hér, um leið og frv. er til umræðu, og mín niðurstaða er sú, að þetta frv. eigi að vera skref í þá átt að afnema beina skatta til ríkissjóðs og þá væntanlega að sjálfsögðu líka til sveitarsjóðanna, því að annars er það meiningarlaust. Ef það er það, sem vakir fyrir hv. þm., þá er líka ýmislegt skiljanlegt í því frv., sem hér liggur fyrir, sem ella er torskilið mér. Samkvæmt frv., eins og það liggur fyrir, er gert ráð fyrir að leggja á brýnustu þurftartekjur manna beinan tekjuskatt. Allir viðurkenna, að þetta er fásinna, ranglæti og heimska. Hv. þm. hefur sagt miklu meira en það, en hann hefur viðurkennt þetta. Fyrir ríkissjóðinn munar það engu - vil ég segja - að vera að innheimta í skatt smáupphæðir innan við 100 kr. Og jafnvel mætti setja markið hærra. En ranglæti við álagningu þessara tiltölulega lágu upphæða beina skattsins er svo áberandi, að það er tilvalið tilefni til þess að gera tekjuskattslögin í heild sinni óvinsæl og illa þokkuð í augum landsmanna. Og það er sú eina skýring, sem ég get fundið á því, hvers vegna mþn. eftir sínar miklu athuganir og rannsóknir heldur sig við þá fráleitu stefnu að leggja skatt á svo lágar tekjur, að bersýnilegt er hverjum manni, að ómögulegt er að lifa á því, en það er gert í frv., eins og hv. þm. sjálfur játar. Eina skýringin á þessu undarlega fyrirbæri er sú, sem hv. þm. gaf, að það eigi að vinna að því að afnema tekjuskattinn, gera hann svo óvinsælan hjá þorra manna, sem þó borgar tiltölulega litinn hluta af honum, að hinir, sem borga mestan hluta af honum og bera hann að mestu, í skjóli þessara óvinsælda eða vegna þeirra geti losnað við að greiða skattinn af sínum háu tekjum. Hv. þm. sagði, og þá hygg ég að hann hafi nú talað sem frsm. n., að sú lækkun, sem hér væri um að ræða, væri ekki ýkja mikil, það væri ekki heldur nema bráðabirgðaþáttur af stærra verkefni, sem lægi fyrir n. að leysa. Þetta er fullkomlega rétt. Sú lækkun, sem hér er um að ræða, er um 10 millj. kr., eftir því sem upplýst er, en það er líka upplýst, að skattar til hins opinbera, ríkis og bæjar- og sveitarsjóða, nema milli 700 og 800 millj. kr. á ári. Þannig er auðséð, að þessi lækkun er ákaflega lítils virði út af fyrir sig, enda á engan veg séð, að úr þessu verði lækkun, því að það getur orðið unnið upp af öðru, elns og t.d. aukatekjum til ríkissjóðs, sem munu nú vera hækkaðar um 4 millj. kr. Ef litið er því á heildina í þessu efni, þá er það fullkomlega rétt og ekki hægt að mótmæla því, að lækkunin, sem um er að ræða, er tiltöklega mjög lítilvæg. Sé litið til einstaklinganna, sem skatturinn er nú lagður á, þá verður sama upp á teningnum, ef litið er til alls almennings í landinu, sem hefur lágar tekjur eða miðlungstekjur, að ég ekki tali um þá, sem hafa mjög lágar tekjur, um eða fyrir neðan þurftartekjur. Hv. þm. upplýsti þetta prýðilega í sinni ræðu áðan. Ég gat nú því miður ekki náð öllum þeim tölum, sem hann notaði þar. Hann sýndi fram á það, að hjón með 20 þús. kr. tekjur fá skattalækkun, sem nemur 80 kr. Þau eiga að halda áfram að borga skatta af þessum 20 þús. kr. Þau fá lækkun um hvorki meira né minna en 80 kr., en eiga samt að borga 130 kr. Ríkissjóð munar ekkert um þennan skatt. Hann er tekinn af tekjum, sem nægja ekki til að lifa á þeim. Hann er því ranglátur. Hann er að vísu lækkaður um 80 kr., eins og ég áðan sagði, en samt eru eftir 130, sem hægt er að taka. Ef tekjurnar eru 25 þús. kr., þá nemur lækkunin eftir upplýsingum hv. þm. 95 kr. Það er sama um þetta að segja. Svo illa sem þessi hjón eru stödd efnalega, þá eru þau jafnilla stödd, hvort þessi lækkun kemur eða ekki. Hjón með 25 þús. kr. eiga áfram að borga 280 kr. samkvæmt nýja frv. Þetta er ekkert annað en kattarklór, að reyna að sýna í prósentum, að það sé verið að lækka skatt, sem sjálfsagt var að fella með öllu niður, því að slíkan skatt eins og tekjuskattinn á ekki að leggja á þær tekjur, sem hrökkva ekki fyrir brýnustu nauðsynjum. Við skulum fara í hinn endann. Einhleypingur með 150 þús. kr. tekjur á að lækka um 16 þús. kr. eftir upplýsingum hv. þm. Hann munar um þetta. En við skulum taka annað dæmi hér. Við skulum taka 60 þús. kr. tekjur. Þar lækkar skatturinn á hjónum eftir upplýsingum þm. úr 3776 í 2910 kr. eða um tæpar 800 kr. Ég skal játa, að það munar dálitið um þetta, en veruleg áhrif hefur það nú ekki á afkomu þessa manns. Þó álít ég eðlilegt, að á þennan mann sé lagður tekjuskattur, og ég er út af fyrir sig ekkert á móti því, sem á hann er lagt þarna. En á allar þær mörgu þúsundir manna, sem eru á tekjubilinu fyrir fjölskyldufólk undir 35–40 og fyrir einhleypinga kringum 15–16 þús. kr., sem haldið er áfram að leggja á skatt, þótt lágur sé, verkar þetta sem hreint ranglæti, sem það líka er, og það skapar og eykur og viðheldur óvinsældum skattsins í landinu, og að því er stefnt hjá hv. þingmanni að nota þessar óvinsældir til þess að létta sköttunum af hinum, sem alveg réttilega bera háa skatta. Ef þessi skýring væri ekki til, þá væri engin skýring til á háttsemi þessa hv. þm. Hv. þm. sagði og það réttilega, að ef ekki væru lækkaðar þarfir eða lækkuð útgjöld hins opinbera, þá væri í raun og veru hver lækkun á skatti sem væri ekki annað en tilfærsla á milli skatttegunda. og í því sambandi fór hann svo að tala um söluskattinn annars vegar og tekjuskattinn hins vegar. Hann benti einnig á, að innheimtukostnaður á tekju- og eignarskatti væri gífurlega mikill, og skal því ekki neitað, að hann er nokkuð mikill, álagningar- og innheimtukostnaður, en þess er að gæta, að um leið og hann er lagður á, er líka unnin öll undirbúningsvinna við álagningu útsvara í landinu, sem nema tvöfalt hærri upphæð en tekjuskatturinn einn, eins og hv. þm. veit. En heldur hann, að óbeinu skattarnir, tollarnir og söluskatturinn, séu innheimtir kostnaðarlaust fyrir þá, sem borga þá? Ég held, að það sé nú eitthvað annað. Ég veit ekki annað en að álagningin nemi hjá þeim mönnum, sem fara höndum um vörurnar, sem lagt er á, svona eitthvað á milli 25 og allt upp í 75% af verðmætinu, sem þær þurfa að kosta að tollum meðtöldum. Og ég vil fullyrða það, að svo dýr sem vinnan við álagningu beinu skattanna er, þá er það þó ekki nema örlitið brot af því, sem innheimta óbeinu skattanna kostar þá menn, sem vörurnar kaupa. Hv. þm. benti alveg réttilega á það, að meginverkefni mþn. í skattamálum væri enn óleyst. Ég leyfði mér að benda á þetta hér við 1. umr., og mér þykir vænt um, að hann tekur undir það þann veg, sem hann gerði. Þetta, sem hér er lagt fram fyrir þetta þing, er ekki nema örlitill þáttur í einu atriði í þessu veigamikla máli. Það, sem þarf að gera, er að rannsaka í fyrsta lagi, hvern veg skattarnir allir til hins opinbera nú eru teknir, að hverjum leiðum, og hvernig verkaskipting á að vera milli ríkisins í heild og einstakra héraða og skipting skattanna í hlutfalli við það. Ég er alveg sammála hv. þm. um það, og mér urðu það mikil vonbrigði, að eftir tveggja ára starf n. skyldi ekki örla á neinum ábendingum í þessu efni, öðrum en þeim hugleiðingum hv. þm., sem ég taldi vera frá honum sjálfum komnar, um ágæti söluskattsins annars vegar og hinar dökku hliðar tekjuskattsins hins vegar. Ég skal þá víkja að frv., sem hér liggur fyrir, og einstökum atriðum þess, nál. og brtt. Hv. frsm. mælti svo, að ég, sem er í minni hl., hefði ekki viljað samþ. frv. Þetta er ekki rétt orðað. Ég sagði ekkert um það á nefndarfundinum. Ég sagði, eins og stendur í nál. meiri hl. n., að ég hyggi á ýmsar mikilvægar efnisbreytingar í frv. og geti ekki fallizt á að mæla með því, án þess að þær komi fram. Þessar brtt. minar eru svo fluttar á þskj. 690 og grg. fyrir þeim á þskj. 689. Eins og þar er fram tekið, þá tel ég, að megingalli frv. sé sá, að skattar séu enn áframhaldandi lagðir á fólk, sem í raun og veru á enga skatta að leggja á, því beri nauðsyn til þess að hækka skattmarkið mjög frá því, sem gert er í frv., ekki á þann hátt að hækka út af fyrir sig persónufrádráttinn, vegna þess að mjög hækkaður persónufrádráttur kemur til með að verka til mjög mikillar lækkunar á skattinum af háum tekjum. Er skattprósentan er komin upp í 30–40%, þá þýðir sú lækkun, sem persónufrádrátturinn gefur, margfalda upphæð á við það, sem hún gefur á lægri tekjunum, og slíkt væri ekki réttlátt. Því tel ég, að eðlilegast sé að því er snertir hjón og einstaklinga að hækka aðeins það skattfrjálsa mark og byrja þá skattstigann þeim mun hærra en gert er í frv. ríkisstj. Samkvæmt þessu legg ég til, að ekki sé tekinn neinn skattur af tekjum einstaklinga undir 15 þús. kr., eða réttara sagt: lægsta trappa, sem tekið er af, séu 15 þús. kr. og þá skuli skatturinn vera 100 kr. Lægri skatt er ekkert annað en fyrirhöfn að vera að leggja á og innheimta. Í stað þess að byrja þá með 1%, eins og gert er í frv. ríkisstj., þá legg ég til, að úr því verði skattstiginn lægst 5% og fari svo stighækkandi. Með þessu er hreinlega skorinn neðan af tekjunum ákveðinn hluti, sem hverjum manni er ætlað að hafa skattfrjálsan, hvernig sem að öðru leyti er ástatt um hans hag. Þetta mark, sem hér er miðað við, er 15 þús. kr. og miðað við nokkurn veginn það, sem svarar til 100 kr. skatts í frv. ríkisstj. Tilsvarandi er áætlað fyrir hjón, að ef skattskyldar tekjur þeirra beggja samanlagt nemi 28 þús. kr., 14 þús. kr. hvors um sig, þá greiðist enginn skattur af þeirri upphæð. Ég held þetta sé tvímælalaust eðlilegri og réttari aðferð en sú að hækka persónufrádráttinn á þann sama veg sem gert hefur verið. Það hefur sömu verkun, það gefur meiri lækkun fyrir lágtekjumennina án þess að draga nokkuð úr skatti hjá hinum, sem eru í háum tekjum. Til þess svo að gera þann greinarmun, sem eðlilegur er að sjálfsögðu á hjónum annars vegar og einstaklingum hins vegar. þá skal taka upp sérsköttun hvors hjónanna um sig upp að ákveðnu marki. Ef hvort um sig er tekjuaflandi, þá virðist sjálfsagt og eðlilegt, að tekjur hvors hjónanna um sig skattleggist sérstaklega eins og hjá öðrum einstaklingum; sé hins vegar um það að ræða, að t.d. maðurinn einn sé sá, sem aflar teknanna fyrir þau bæði sameiginlega, þá sé ákveðinn hluti teknanna talinn sem tekjur konunnar, sem annast heimilisstörfin og sér um, að maðurinn geti stundað sína vinnu. Það mark, sem hér er miðað við að megi ætla konunni af slíkum sameiginlegum tekjum, er 20 þús. kr. Ef þessar till. næðu fram að ganga út af fyrir sig, þá mundi það svara til þess, að venjuleg meðalfjölskylda með 34–40 þús. kr. mundi ekki greiða neinn tekjuskatt og að einstaklingur með 15 þús. kr. mundi ekki heldur greiða neinn tekjuskatt. Ég held ég muni það rétt, að þegar gengið var frá skattalögunum 1935 með þeim frádráttarreglum, sem samkv. þeim giltu, þar hafi verið gert ráð fyrir því, að hjón með þrjú börn og 3500 kr. tekjur slyppu við tekjuskattinn. Ég ætla, að það láti nærri, að 3500 kr. tekjur þá mundu svara til 35–40 þús. kr. tekna nú. Þess vegna eru okkar till. við það miðaðar, að slíkar tekjur verði ekki skattlagðar með tekjuskatti. Hins vegar eru þær nú þegar, eins og allir vita, skattlagðar mjög freklega í gegnum tolla, söluskatt og aðra óbeina skatta, að ég ekki nefni tryggingagjöld og annað slíkt, sem borgað er í sérstaka sjóði. Í brtt. er lagt til, að teknar séu 20 þús. kr. af sameiginlegum tekjum hjóna og ætlaðar konunni. Þá er eðlilegt, um leið og það yrði gert, að þá yrði gerður sérstakur skattstigi fyrir manninn, sem nýtur þessara fríðinda í skattfrádrætti, og við það eru till. um skattstiga í b-lið miðaðar. Það er ekki eðlilegt, eftir að giftur maður hefur fengið þá ívilnun í skattlagningu sameiginlegra tekna, sem felst í till. mínum að öðru leyti, að þá verði hann látinn vera undir sama tekjuskatti og einstaklingur, heldur gildi um hann sérstakur skattstigi. Hins vegar falla tekjur konunnar, ef þær fara ekki fram úr því marki, sem sett er, undir hinn almenna skattstiga fyrir einstaklinga. En niðurstaðan af þessu verður sú, elns og tillögurnar bera með sér, að meðalfjölskylda með 3540 þús. kr. mundi vera skattfrjáls með öllu og einstaklingur, sem ekki fer fram úr 15 þús. kr. Það mark er miðað við það, að brýnustu tekjur, sem aðeins hrökkva fyrir allra brýnustu nauðsynjum, séu ekki skattlagðar. Aðrar þær breyt., sem gerðar eru á skattstíganum, eru sumpart afleiðingar af þessu og þurfa ekki verulegra skýringa við. Það er nokkuð létt sköttum á giftum konum á bilinu upp í 10–80 þús. kr., svipað úr því. Ég get látið þetta nægja um till. 1, a. og b og vísa að öðru leyti til ýtarlegs nál. minni hl. í Nd. um þetta atriði. 2. brtt. er við 7. gr. frv. Hún er þess efnis, að á eftir orðunum „sjá sér fyrir fæði“ í h-lið 4. tölul. bætist: svo og verkamanna og iðnaðarmanna, sem sækja þurfa atvinnu til staða fjarri heimili sínu. Ég er sammála því, að rétt sé það nýmæli, sem tekið er upp í frv. ríkisstj., að fæði sjómanna á fiskiskipum, sem þeir sjálfir sjá sér fyrir, verði ekki talið til skattskyldra tekna frekar en fæði er nú á togurum, þar sem útgerðin sér fyrir fæðinu. En þá finnst mér nokkurn veginn sjálfsagt, að sama gildi einnig um iðnaðarmenn og verkamenn, sem þurfa að sækja atvinnu til fjarlægra staða og kaupa sér þar fæði, jafnframt því sem þeir hafa fullan heimiliskostnað annars staðar. Það er alveg hliðstæða við sjómennina í þessu sambandi og því sjálfsagt og eðlilegt, að hið sama gildi um þá. Þá er lagt til, að inn komi nýr liður á eftir h-lið, að 1/3 af kaupi sjómanna fyrir vinnu á íslenzku fiskiskipi, þó ekki hærri upphæð alls en 20 þús. kr., dragist frá tekjunum, áður en skattskyldar tekjur verða ákveðnar. Þessi till. er borin fram í samráði við samtök sjómanna og ég ætla samtök útgerðarmanna einnig, sem hafa talið, að með þessu móti mætti gera eftirsóknarverðari störf á fiskiskipum en nú er. Hæstv. ríkisstj. virðist í frv. hafa viðurkennt nauðsyn á því að gera eitthvað, sýna einhverja viðleitni í þessa átt, og því er í frv. lagt til, að þessi upphæð, sem þannig má draga frá tekjunum og ætluð er til hlífðarfata og þess háttar, verði ákveðin 200 og 300 kr. á mánuði. Að því er skattupphæð varðar er alveg augljóst, að slíkur frádráttur, 200 eða 300 kr. á mánuði, skiptir ákaflega litlu máli. Hins vegar mundi það án efa hafa nokkur áhrif í þessu, ef sú till. yrði samþykkt, sem hér er fram borin. Setjum svo, að tekjur sjómanna á togurum séu 45 og allt upp í 60 þús. kr. á ári, það væri þriðjungurinn, sem ekki kæmi til skatts, 15–20 þús. kr., og með þeim skattstiga, sem þeir þá mundu lenda í, er þetta upphæð, sem verulega munar um frá því, sem nú er, og gæti þá kannske haft einhver áhrif í þá átt, sem eftir er sótzt af samtökum útgerðarmanna og sjómanna, en vonlaust er um, að till. ríkisstj. geti nokkur áhrif haft á það, vegna þess, hversu skammt er gengið til móts við þessar óskir í þeim till. Þá er lagt til í d-lið brtt., að í 5. tölul. sömu greinar á eftir orðunum „til atvinnurekstrar sé“ bætist: eða heimilisstjórnar (kaup ráðskonu). Þetta er augljóst mál, að ef húsmóðirin vinnur úti og aflar sér tekna, án þess að sá kostnaður, sem hlýtur að falla á heimilið fyrir það, að hún rækir þessa starfsemi, sé dreginn frá, þá er beinum órétti beitt við þessa aðila. Í frv. ríkisstj. er gert ráð fyrir því, að ráðskonufrádrátturinn megi vera sem svarar persónufrádrætti og hálfum barnafrádrætti, sem um er að ræða. En það er um það mál frá upphafi að segja, að sé um nokkrar tekjur af þessu að ræða hjá konunni sjálfri, þá hlýtur það að koma fram sem alveg óeðlileg skattahækkun á þau hjónin sameiginlega. Í sambandi við þetta er svo till. um það, að tekjur mannsins, þótt konan vinni ekki úti, skuli allt að 20 þús. kr., þó ekki fram yfir helming teknanna, teljast tekjur konunnar. Eins og kunnugt er, þá er mjög að því unnið af mörgum að fá leiðrétt það ranglæti skattalaganna, að hjón, sem bæði vinna úti, séu skattlögð miklu hærra en tveir einstaklingar, sem vinna sambærileg störf hvor í sínu lagi. Það er augljóst, hvað af þessu leiðir, menn reyna að koma sér hjá slíkri hækkun á sköttum. Þegar um slík hjón er að ræða, sem hafa háar miðlungstekjur, þá er það heimilis hvöt til þess að slíta hjúskapnum, og þess munu dæmi, að það hafi verið gert. Við skulum taka sem dæmi, að tveir barnakennarar, karl og kona, bæði með jöfn laun, hefðu hug á að ganga í hjónaband, þá er þeim refsað fyrir það með því að leggja á þau margfaldan tekjuskatt, bæði eftir gildandi lögum og líka eftir frv., sem hér liggur fyrir frá ríkisstj. Það er því alveg óeðlilegt og ekki í samræmi við almennt mat fólks á, hvað rétt sé í þessu efni, að gerður er sá munur á tveim manneskjum, sem eru giftar og afla sér sömu tekna, og tveim ógiftum manneskjum, sem gerður er í gildandi skattalögum og í frv. hæstv. ríkisstj. Það má yfirleitt segja um þetta frv., að í því liggi viss viðurkenning á ranglæti í einstökum atriðum skattalaganna og sýnd nokkur viðleitni til að ganga til móts við óskir manna, eins og hv. frsm. orðaði það. En gallinn á frv. er sá, að það er svo skammt gengið í því efni, að áhrifin eru nauðalítil og í sumum tilfellum því nær engin. Óvinsældirnar haldast og tilfinningin um ranglætið situr eftir hjá mönnum, vegna þess að það er ekki gengið hæfilega til móts við óskir manna í þessum efnum, móts við það, er réttmætt verður að teljast. Ég hef áður vikið hér að 3. brtt., við 8. gr., að hvort hjónanna verði sjálfstæður skattþegn, og með hverjum hætti það skuli ákveðið. Þár á ofan er lagt til í 4. brtt., að persónulegur frádráttur bæði fyrir einstaklinga og hjón verði felldur niður, en skattmark á þeim sett eins og greint er frá í 1. brtt., 15 þús. kr. fyrir einstakling og 14 þús. kr. fyrir hvort hjóna. Hins vegar er lagt til, að barnafrádrátturinn verði hækkaður úr 4500 kr. eftir frv. og upp í 6 þús. kr. Í því sambandi má benda á, að samkvæmt síðustu breytingum á almannatryggingalögunum nemur nú barnalífeyrir og mæðralaun vegna hvers einstaks barns umfram fjögur um 5000 kr., þannig að sú upphæð yrði skattskyld hjá þeim, sem njóta hennar, ef haldið yrði við till. ríkisstj. í frv. með aðeins 4500 kr. Þá er lagt til í 5. brtt., að þó að haldið sé ákvæðunum um skattfrelsi sparifjár, sem nú eru í frv., þá verði fellt niður úr frv. ákvæðið um, að slíkt fé skuli undanþegið framtalsskyldu. Ég benti á það við 1. umr., að þó að ég væri með þessu ákvæði um að skattleggja ekki spariféð og vexti af því, þá teldi ég, að hæstv. ríkisstj. væri allt of bjartsýn um áhrif þessa til þess að anka sparnað í landinu, ef ekki fylgdu aðrar aðgerðir með. Ég beindi því einnig til hv. n. og ríkisstj. að athuga, hvort væri gerlegt yfirleitt að afnema skattinn - að gera spariféð, sem geymt er í bönkum og sparisjóðum, skattfrjálst, en láta verðbréf, sem menn kaupa fyrir sparifé sitt, vera áfram framtalsskylt og skattskylt. Ég hef ekki fengið nein svör við því frá neinum, hvort þeir sjái ekkert við þetta að athuga, en mér virðist augljóst, að ef þetta ákvæði verður samþ. elns og í frv. er, þá hlýtur það að draga úr kaupum almennings á verðbréfum, sem nauðsynlegt er á margan hátt fyrir fyrirtæki og hið opinbera að geta selt. Um hugleiðingar hv. frsm. í sambandi við gengislækkunina og stóreignaskattinn gæti ég í raun og veru sagt margt, en tímans vegna skal ég ekki fara langt út í það. Hv. þm. viðurkenndi það, enda ekki hægt að hafa á móti því af neinum skynbærum manni, að það væri ekki eðlilegt, meðan ekki væri nokkurn veginn treyst af almenningi, að peningarnir héldu gildi sínu, að menn legðu mikið á sig til að spara. Þetta eru staðreyndir, sem ekki er til neins að loka augunum fyrir, og meginástæðan til þess og aðalástæðan, að ekki hefur aukizt sparnaður í landinu, heldur kannske þvert á móti, er einmitt sú ótrú, sem almenningur hefur á gildi peninganna og hefur fengið af biturri reynslu undanfarinna ára. Hv. þm. sagði, að ef ekki hefði verið fellt verð peninganna með gengislækkun, þá hefðu allar sparisjóðsinnstæður verið étnar upp til þess að borga niður vörur og varning og í uppbótagreiðslur og annað slíkt. Þetta eru nú fullyrðingar hans, sem eru ekki svaraverðar, allra sízt þegar þess er gætt, að í viðbót við gengislækkunina er varið tugum millj. meira en var fyrir gengislækkunina til niðurgreiðslu á vörum og uppbótagreiðslu á vörum, eins og hv. þm. veit. Hv. þm. sagði, að lögin um stóreignaskatt hefðu gert meiri bölvun í fjármálalífi þjóðarinnar en nokkuð annað núna síðasta mannsaldurinn a.m.k. Ja, hamingjunni sé lof, að ég var ekki riðinn við þennan meinvætt. Ég held það hafi verið hann og stjórnarflokkarnir, Framsfl. og Sjálfstfl., sem samþykktu þessi lög. Ég var á móti þeim, svo að hann á þar við sig og sína menn að sakast, en ekki við mig. Ég get sagt það sem mína skoðun, að hugmyndin um stóreignaskatt var að vissu leyti réttlætanleg, þ.e.a.s., ég hefði heldur viljað kalla það eignaraukaskatt, eins og ég flutti frv. um á sínum tíma, sem var samþ. þá, en kom aldrei til framkvæmda, og var fellt úr gildi, þegar stóreignaskatturinn var lögleiddur, en sú löggjöf, sem um hann var sett, var sennilega eitthvert mesta hrákasmíði, sem nokkurn tíma hefur verið samið hér á Alþingi, og er þá langt jafnað. En það er ekki við mig að sakast um það, hann má sakast við sjálfan sig, hv. þm., og sína samflokksmenn og samstarfsmenn. Ég hef alltaf bent á aðrar leiðir í þessu efni, sem hæstv. ríkisstj. og hennar flokkar hafa lítið sinnt. Og það er skattstofn, sem liggur við nefið á hverjum manni. Það er sú gífurlega verðhækkun, sem hefur orðið á fasteignum í landinu vegna gengislækkunarinnar og vegna hinnar miklu verðhjöðnunar peninga, sem hefur orðið núna á seinni árum. Ég sé ekki, að milliþn. hafi enn þá komið auga á þennan skattstofn. Ég vænti, að einhverjir menn í henni komi þó auga á hann, áður en n. lýkur sínum störfum. Þá vík ég að 5. brtt. á þskj. (i90. Þó að ég sé sammála því, að rétt sé eftir atvikum að fella niður skatt á sparifé, eins og í frv. er lagt til, þá er ég alveg andvígur því, að framtalsskyldunni sé sleppt. Ég sé ekki annað en með því móti sé beinlínis verið að gera þeim mönnum og þeim fyrirtækjum, þeim aðilum, sem hægast hafa átt með og sjálfsagt mest hafa komið sér undan því að greiða réttmætan skatt, skattprettina auðveldari, gera þeim hægara um að komast hjá réttmætum sköttum. Það er augljóst mál, að ef menn geta falið fé í innstæðum í sparisjóðum og bönkum og öðrum innstæðureikningum án nokkurs eftirlits eða framtalsskyldu, þá verður það notað til hins ýtrasta til þess að leyna eignum og koma tekjum undan, og það er enginn vafi á því, að þetta er einhver mesti greiðinn, sem þeim aðilum, sem hafa getað og munu ástunda að koma sér undan réttmætum sköttum, er gerður. Ég álít þvert á móti, að jafnvel þótt ekki sé lengra farið í breytingum á skattalöggjöfinni heldur en hér er gert, þá hefði verið alveg sjálfsagt strax á þessu stigi að taka upp ákvæði til þess að skerpa eftirlitið með skattaframtölum, rannsókn skattaframtala og jafnvel setja dómara í skattamálum, sem að minni hyggju er alveg óhjákvæmilegt og nauðsynlegt að gera. Þá vík ég að 5. brtt., d-lið. Þar er gert ráð fyrir fullkomnu nýmæli í skattalöggjöfinni, þ.e., að einstaklingum, sem hafa fjölskyldu, en eiga ekki nægilega íbúð yfir sig og sína fjölskyldu, sé heimilað að draga ákveðinn hluta af tekjum sínum frá, áður en skattskyldar tekjur eru ákveðnar, - ákveðinn hluta, sem sé bundinn því augnamiði að eignast þak yfir höfuðið, kaupa íbúð yfir sig og sína fjölskyldu. Þessi hluti er gert ráð fyrir að megi vera allt að 20%, þó ekki yfir 20 þús. kr. á ári, og aldrei lengur en samtals 10 ár. Það er miðað við, að meðalfjölskylda geti á þennan hátt safnað sér fyrir sómasamlegu húsnæði. Hins vegar er gert ráð fyrir því, að ef féð er ekki notað til þessa, heldur gengur til einhvers annars, sem að dómi löggjafans er minna nauðsynlegt, verður almennur eyðslueyrir, þá skuli það koma til skatts, um leið og það er tekið úr þessum reikningi. Það er talið sjálfsagt, að varasjóðir félaga og fyrirtækja njóti sérstakra skattfríðinda. Það er talið alveg sjálfsagt í skattalögum, gengið mjög langt í því efni, í frv. lengra en í flestum öðrum, að leyfa mönnum fyrningarafskriftir af eignum sínum, sem er eins konar söfnun til að afla sér nýrra, en það eru engin ákvæði um það, að einstaklingar, sem vilja safna sér fé til að koma upp jafnnauðsynlegu og húsnæði yfir sjálfa sig, megi njóta slíks. En mér finnst eðlilegt og réttmætt, að hliðstæð aðstaða og fyrirtæki og félagssamtök og einstaklingar undir vissum kringumstæðum hafa til að leggja til hliðar í ákveðnu augnamiði vissan hluta af tekjunum sé veitt einstaklingunum og bundin þá við þetta ákveðna verkefni, sem hér er lagt til í tillögum mínum. Loks er svo lagt til í 6. till., að fjmrh. skuli með reglugerð setja ákvæði um innheimtu skattsins, þannig að launþegarnir greiði skattinn af tekjum sínum jafnóðum og þeirra er aflað. Ég held, að það sé óhjákvæmilegt að taka þessa reglu upp og taka hana strax upp, menn greiði skattinn um leið og teknanna er aflað, en safni honum ekki saman, þannig að hann falli til greiðslu þegar tekjurnar lækka og örðugra er um útborgun af þeirra hálfu. Ég mun láta þetta nægja að sinni.



Herra forseti. Ég hef borið hér fram nokkrar brtt. og þarf nú ekki að hafa um þær langt mál. Ég þarf ekki heldur að svara miklu af því, sem hv. frsm. sagði hér í dag. Í raun og veru staðfesti hann allt það, sem ég sagði í ræðu minni í gær. Munurinn var aðeins sá, að hann taldi það réttlæti, sem ég tel ranglæti, sem líka eðlilegt er, þar sem hann er fulltrúi annarrar stéttar, fulltrúi þeirrar stéttar, sem hefur hag af því, að þetta frv. nái fram að ganga. Frá hans sjónarmiði, sem vill afnema alla stighækkandi skatta og í stað þess láta afla allra tekna með tollum og nefsköttum, þ.e., að sköttum sé létt af hátekjumönnum og í stað þess lagðir á almenning, einnig þá, sem hafa miklu lægri tekjur en nægir til framfærslu, - frá hans sjónarmiði stefnir frv. þetta í þá átt að gera þessa hugsjón hans að veruleika, enda skortir nú ekki mikið á, að svo sé. T.d. lagði hann áherzlu á það í ræðu sinni, sem ég gerði líka, að skattur á einstaklingum með lágar tekjur lækkar ekki samkv. frv., heldur hækkar nokkuð í sumum tilfellum. Hins vegar lækkar mjög verulega skattur á einhleypum hátekjumönnum. Þetta taldi hann hið mesta réttlæti, alveg sérstakt réttlæti að skattleggja t.d. mann með 13–14 þús. kr. hreinum tekjum, á meðan skatturinn er lækkaður á hinum, sem hefur t.d. 200 þús. kr. í tekjur. Því næst lagði hann ríka áherzlu á það, hversu mikilvægt það ákvæði væri, sem leyfir að láta koma til frádráttar skattskyldum tekjum allt að 7 þús. kr. vegna iðgjalda af lífeyristryggingu. Þetta er náttúrlega ágætt fyrir mann með 70–89 þús. kr. tekjur og meira. Hann hefur ráð á að kaupa sér þessa tryggingu, en fjölskyldumaður með 36 þús. kr. tekjur, þ.e. venjulegur verkamaður, hefur ekki ráð á að greiða 7 þús. kr. á ári í iðgjöld vegna líftrygginga. Hér er því blátt áfram um sérréttindi fyrir hátekjumenn að ræða. Mönnum er skipt í tvo réttindaflokka. Hér er um að ræða sérréttindi um skattafrádrátt, sem menn beinlínis njóta af því, að þeir eru ríkir, og menn eru sviptir af því, að þeir eru fátækir. Af þessu ákvæði var hv. frsm. ákaflega hrifinn. Er nú hægt að hugsa sér öllu skýrari sönnun t;yrir því, hvaða stétt hv. þm. er fulltrúi fyrir? Ég sagði, að ég hefði borið hér fram nokkrar brtt., sem snerta aðeins þau atriði, sem mestu máli skipta. Ég þarf ekki að fara um þær mörgum orðum, því að ég gerði í rauninni nógsamlega grein fyrir þeim með þeim fáu orðum, sem ég sagði hér við 1. umr. 1. till. mín er þess efnis, að skattur verði ekki lagður á minni tekjur en 15 þús. kr., en þessi breyting er samkv. till. mínum ekki látin hafa nein áhrif á skattaupphæðina, þegar komið er upp í 30 þús. kr. í skattskyldum tekjum. Þetta þýðir, að einstaklingur með 21500 kr. í hreinar tekjur og barnlaus hjón með 27 þús. kr. hreinar tekjur þurfa ekki að greiða skatt. Ég skal játa, að mér finnst þetta tekjumark allt of lágt, sem ég set hér í þessari tillögu. Ég hefði kosið, að það væri ekki lægra en 20 þús. kr. í skattskyldum tekjum, eins og lagt var til í hv. Nd., en sú tili. var felld þar, og nú. vildi ég freista þess að bera fram till. um 15 þús. kr. sem lágmark skattskyldra tekna. Af sömu ástæðum læt ég skattstigann ekki breytast frá því, sem hann er í frv., af tekjum, sem talið er að séu nálægt því að nægja til framfærslu, svo að þetta hefur sáralítil áhrif á heildarupphæð skattsins, þó að þessi breyting yrði samþ. Hins vegar losar það okkur í öllu falli við þau leiðindi og þá fásinnu að innheimta skatt af ellilaunum og örorkuhótum. 2. till. mín er svipuð till., sem flutt var af þm. úr öllum flokkum í hv. Nd., þ.e. um leyfi manna, sem dveljast fjarri heimilum sínum, til að draga fæðis- og dvalarkostnað frá tekjum sínum, áður en skattur er á þær lagður. Þó er gerð hér sú breyting á, að rétturinn til þess að draga fæðis- og dvalarkostnað frá skattskyldum tekjum, þegar um aðra en fiskimenn er að ræða, nær aðeins til fjölskyldumanna samkv. þessari till., en náði til allra samkv. þeirri till., sem flutt var í hv. Nd. Þar var till. felld með jöfnum atkvæðum, en ýmsir hv. þm., sem greiddu atkvæði gegn henni, sögðust mundu hafa greitt atkvæði með henni, ef þessi réttur hefði aðeins verið takmarkaður við fjölskyldumenn. Ég hef því nokkra ástæðu til þess að ætla, að í þessu formi, sem ég flyt till. nú í, ætti hún að hafa meiri hl. á Alþingi. 3. till. er um sérstök skattfríðindi fyrir sjómenn á fiskiskipum, sem líka hefur verið flutt í hv. Nd. Það hafa áður verið tærð ýtarleg rök fyrir nauðsyn þessarar ráðstöfunar, og ég gerði það síðast í gær, og ég get látið það nægja. En hv. frsm. mælti hér áðan á móti þessari till. út frá því sjónarmiði, að þetta leysti ekki vanda togaraútgerðarinnar að fá vana menn á skipin. Hann tók dæmi af manni með 40 þús. kr. árstekjur. Ég veit nú, að togarasjómenn eru illa launaðir, en þó hygg ég, að þeir séu æði margir, sem hafa meira en 40 þús. kr. í árstekjur. Ef tekjurnar eru t.d. 50 þús., þá munar strax talsvert um frádrátt á 1/3 hluta launanna, a.m.k. hefur það oft kostað langvinnt stríð að fá árslaunin hækkuð um þótt ekki væri nema svona 2 þús. kr. Það er að vísu rétt, að þetta nægir ekki til þess að leysa vandann, það þarf að bæta kjör togarasjómanna mjög verulega til þess, en hækkun á tekjunum kemur sjómönnum þá fyrst verulega að gagni, ef þeir þurfa ekki að borga bróðurpartinn af hækkuninni í skatt. Það er því enginn vafi á því, að veigamesta framlagið, sem Alþingi getur nú lagt fram til þess að bæta kjör togarasjómanna, er að veita þessi skattfríðindi, enda eru bæði sjómenn og útgerðarmenn sammála um það. Þá er till. þess efnis, að hjónum, sem hvort um sig hafa sjálfstæðar tekjur, sé heimilt að telja fram hvort í sínu lagi, og skulu þau þá skattlögð sem einstaklingar. Hv. frsm. ruglaði algerlega saman í ræðu sinni spurningunni um sérsköttun eða samsköttun hjóna almennt og sérsköttun hjóna, sem bæði vinna fyrir sjálfstæðum tekjum. Það er talsvert flókið mál að koma fyrir sérsköttun hjóna, þar sem aðeins annað hjónanna hefur sjálfstæðar tekjur, þannig að það valdi ekki misræmi, en sérsköttun hjóna, sem bæði vinna úti, er einfalt mál. Það er í alla staði eðlilegt, að þau séu skattlögð sem einstaklingar, en samsköttun óeðlileg og ranglát, eins og bezt sést á því, að það er beinlínis tjón fyrir karl og konu, sem bæði vinna fyrir tekjum, að ganga í hjónaband, eins og fyrirkomulagið er nú. Og þetta fyrirkomulag, sem nú ríkir, miðar að því að torvelda hjónabönd. Það var aðeins krafan um sérsköttun hjóna, sem svo er ástatt um, sem ég gerði að umræðuefni í gær og ég geri nú að till. minni að fullnægt verði. Þessi krafa hefur verið borin fram um margra ára skeið af öllum kvennasamtökum landsins og nú síðast í bréfi, sem Kvenréttindafélag Íslands hefur skrifað öllum alþm., með leyfi hæstv. forseta: „Kvenréttindafélag Íslands leyfir sér að krefjast þess, að felld séu úr gildi svo fljótt sem framast er unnt öll þau lagaákvæði, sem torvelda stofnun hjónabanda og draga þar með úr þeirri virðingu, sem enn er fyrir slíkri heimilisstofnun til verndar og uppeldis barnanna. Til bráðabirgða mætti lagfæra skattskyldu hjóna, sem bæði afla skattskyldra tekna, með því að heimila þeim að greiða sérskatt, og væntir félagið þess, að sú leið verði farin, ef ekki verða gerðar svo gagngerar breytingar á frv., að hægt verði að taka upp sérsköttun allra giftra kvenna.“ Ég held, að það sé ekki stætt á því öllu lengur fyrir Alþingi að standa gegn þessari kröfu. Loks er lagt til, að þegar hjón telja fram sameiginlega, þá skuli þau bæði skrifa undir framtalsskýrsluna. Þetta hefur líka lengi verið krafa kvennasamtakanna og er nú ítrekuð í þessu sama bréfi Kvenréttindafélags Íslands, sem ég gat um. Um þetta atriði segir svo þar, með leyfi hæstv. forseta: „Að lokum vill félagið mælast til þess, að því ákvæði verði bætt í frv., að hjón, sem samkv. lögunum bera bæði ábyrgð á skattgreiðslu heimilisins, séu einnig bæði skyldug til þess að bera ábyrgð á skattaframtalinu með eiginhandarundirskrift sinni.“ Það ætti að vera útlátalaust fyrir Alþingi að samþykkja svona sjálfsagða sanngirniskröfu, að í sameignarfélagi tveggja aðila hafi báðir aðilar jafnan rétt til þess að fylgjast með sameiginlegum fjármálum.



Herra forseti. Ég mun nú ekki þurfa mjög langan tíma til þess að svara því, sem fram hefur komið hér hjá hv. stjórnarandstöðu, en skal þó fara nokkrum orðum um þær athugasemdir, sem fram hafa komið, svo og um þær till., sem fyrir liggja á þskj. 690 og 677, og með því að sumar till. eru alveg um sama efni, þó að orðalagið sé nokkuð annað, þá geri ég ráð fyrir, að ég geti rætt þær sameiginlega. En áður en ég tala um till., vildi ég þó mega leiða hv. 4. þm. Reykv. í sannleika um það, fyrir hvers hönd ég talaði hér við umr., því að það sagðist hann nú ekki hafa fundið út úr minni ræðu, því að ég hefði sumpart talað sem frsm. meiri hl. n., en sumpart sem þm. og sumpart sem einstaklingurinn Gísli Jónsson. Ég hélt, að það hefði komið skýrt fram í minni ræðu, að ég talaði fyrir hönd n. um öll þau atriði, sem snerta frv., tók svo alveg sérstaklega fram, að ég talaði ekki fyrir hönd n. um þau atriði, sem snertu niðurfellingu á skattalöggjöfinni. En mér þótti rétt að láta koma fram þau sjónarmið um það sérstaka atriði, sem einnig hafa komið upp hjá öðrum þjóðum en hjá okkur Íslendingum og það einmitt hjá þeim þjóðum, sem við höfðum leitazt við í fjöldamörg ár að samræma okkar skattalöggjöf við þá skattalöggjöf, sem þar er ríkjandi. Ég veit, að jafnglöggur maður og hv. 4. þm. Reykv. gat vel gert greinarmun á því, svo að honum ætti ekki að finnast það neitt óeðlilegt, þó að ég hefði skipt minni ræðu í tvo sérstaka kafla, og alveg sérstaklega þegar ég tók það fram, hvað ég talaði fyrir hönd meiri hl. n. og hvað ég talaði sem mína sjálfstæðu skoðun í þessu máli, og ég skal ekki ræða frekar um það. Hv. þm. kvaðst vera undrandi yfir því, að ég fylgdi frv. þessu, eftir að ég hafði þó lesið upp ummæli hins danska þm. Í sambandi við það vildi ég leyfa mér að spyrja hv. þm.: Hefur hann ekki enn þá komizt að raun um, að þetta frv., sem hér er til umr., er mjög mikið til lækkunar á sköttum almennt í landinu? Hvers vegna ætti ég þá að vera á móti slíku frv., þótt það nái ekki að fullu því takmarki, sem ég tel skynsamlegast í þessu máli? Ég held, að þetta sé bein afleiðing einmitt af því, sem ég hef barizt fyrir áður. Og ekki ætti ég einasta að fylgja þessu frv., heldur og að hafa tilhneigingu til að fylgja ýmsum þeim till., sem fram hafa komið, bæði frá þessum hv. þm. og öðrum, sem ganga enn lengra í áttina til þess að mæta mínum óskum í sambandi við málið og ég veit að ef samþ. yrðu mundu einmitt verða til þess að afnema tekjuskattslögin alveg, þar sem ljóst er, að ef mætt væri öllum þeim till., sem hér hafa komið fram. og þeim kröfum, sem hafa komið fram um þessi mál, þá væri ekkert eftir yfirleitt af tekjuskattinum nema það, sem í hæsta lagi gæti staðið undir þeim kostnaði, sem hlytist af því að leggja hann á og innheimta hann. Þetta er svo auðskilið mál, að það þarf ekki að deila lengi um það atriði. Það er því ekki verið að lýsa neinu yfir af hv. meiri hl. n. um niðurfellingu skattalaganna, þó að það sé samkomulag um að lækka tekjuskattinn svo sem lagt er til í frv., því að það hefur verið skýrt, af hvaða ástæðu það er. Það er vegna þess, að tekjuskatturinn er orðinn slík byrði á bæði einstaklingum og félögum, og ríkissjóðurinn er farinn að hafa óhag af því að hafa slíka skattalöggjöf sem hér er í landi voru. Það er ekki fyrir neitt annað, að meiri hl. Alþ. hefur fallizt á að endurskoða skattalögin, en þann sannleika, að skattalögin eins og þau eru í dag lama framkvæmdir í landinu, lama löngun manna til þess að framkvæma eitthvað í landinu til þess að afla tekna og skapa atvinnu einnig fyrir þá, sem hafa ekki nema þurftartekjur. Það er höfuðatriði í þessu máli, að þjóðin búi við slíka skattalöggjöf, að þeir menn, sem hafa möguleika fjárhagslega til þess að halda uppi atvinnulífi í landinu, gefist ekki upp, vilji halda áfram einnig því mikilvæga hlutverki að hafa næga atvinnu handa þeim mönnum, sem hafa ekki getað fengið annað en það, sem kallað er þurftartekjur, til lífsframfæris. Þetta hefur ekki hv. 4. þm. Reykv. viljað skilja eða ekki viljað látast skilja, og það er þess vegna, sem ágreiningurinn milli okkar er um þetta mál. Það er því síður en svo, að verið sé að gera tekjuskattinn óvinsælan hjá þjóðinni með því að samþ. það frv., sem hér er. Hvernig ætti líka tekjuskattur, sem er miklu mildari, að vera óvinsælli hjá þjóðinni, eftir að hann verður lögfestur, heldur en sá tekjuskattur, sem nú er og er miklu þyngri? Það væri einkennilegt og ég veit ekki, hvaða flokkur manna það væri, sem bæri meiri óvild til tekjuskattslaganna, eftir að búið væri að koma þeim í mildara horf, eins og gert er ráð fyrir hér í frv. Þá sagði hv. frsm. minni hl., hv. 4. þm. Reykv., að ríkissjóðinn munaði ekkert um 100 kr., sem teknar væru af þúsundum manna í landinu. Er ég hv. þm. sammála um það, að það væri mjög æskilegt, og það hef ég einnig lagt til, að ekki væri verið að innheimta 100 kr. eða minni upphæð. Voru mínar till. um enn hærri upphæð, sem ætti að sleppa, en þær till. fengu ekki fylgi meiri hl. í n., sem ekki var von á, á meðan meiri hl. skilst ekki, að það sé bezt að afnema tekjuskattinn yfirleitt. Þessar smáupphæðir eru þó greiddar af svo mörgum þúsundum manna í landinu, að ef þær væru felldar niður, mundi tekjuskatturinn verulega rýrna. Það hefði að sjálfsögðu verið ein leið til þess að bæta úr því ranglæti, sem hefur verið framið, að láta svo og svo mikið af þeirri tekjurýrnun, sem samkomulag var um, renna til þess að fella niður þessar lægstu upphæðir, en þá var gersamlega ómögulegt að ætla sér að leiðrétta það misræmi, sem hefur verið á skattalögunum að öðru leyti. En ætti einnig að leiðrétta það samtímis. varð niðurstaðan sú, að tekjuskatturinn gaf engar tekjur í ríkissjóð, og þá hefði átt að afnema lögin. Auk þess er það og alveg áreiðanlegt, að hvaða tekjuskattstigi sem hefði verið tekinn, þá hefðu alltaf verið einhverjir skattþegnar í landinu, sem borguðu lágan skatt, og hefði þá þurft að innheimta hann einnig, þó að það væri af hátekjumönnum. Hv. þm. sagði einnig, að allur skattur á lágtekjum væri ranglátur og aðeins notaður til þess að fá skattinn af hátekjunum afnuminn. Ég veit ekki, hvað hv. þm. á við með þessu. Ef hann er kominn á þá skoðun, að allur skattur af lágtekjum, þ.e. af 30–35 þús. kr. tekjum, sé ranglátur, hvers vegna stigur hann þá ekki sporið til fulls og er sammála mér um að vinna að því, að skattalögin verði alveg afnumin? Það væri eðlilegasta afleiðingin af þessari yfirlýsingu hans. Hann hefur að vísu alltaf haldið því fram, að það ætti enn að vera skattur á hátekjumönnum, en ef hann vildi kynna sér, hvað það væru margir menn í landinu, sem kæmu til með að greiða það, sem hann nú kallar hátekjuskatt, þá mundi hann komast að þeirri niðurstöðu, engu síður en n., að sú tala er svo lág, að ef aðeins ætti að taka skatt af þeim mönnum, þá er ekki einasta, að tekjuskatturinn gæfi lítið meira en upp í kostnaðinn við að leggja hann á, og þá hefðu þessir menn enn minni löngun en þeir hafa í dag til þess að vera að vinna fyrir ríkið og bæina, þegar enn þá lengra yrði farið út á braut ranglætis og misræmis en gert hefur verið, svo að þá yrði komið að því, sem e.t.v. stefnir að síðar meir, að tekjuskattslögin yrði að afnema. Þá sagði hv. 4. þm. Reykv., að lágtekjur væru nú tollaðar, þ.e.a.s., að af lágtekjumönnum væru nú tollar teknir með ýmsu móti, söluskattur og ýmsir aðrir óbeinir skattar. Eðlismunurinn á þessu er þó sá, að þegar um er að ræða tolla, söluskatt og vörugjald, sem lagt er á vöruna, þá gefa þeir tollar, sem allir koma fram í vöruverðinu, fullkomið tilefni til þess að reikna út verðlagsvísitöluna í landinu, svo að menn geti vitað, hver framfærslukostnaðurinn er á hverjum tíma. Þetta er hins vegar ekki gert í sambandi við beinu skattana. Síðan er, eins og við vitum, vísitalan höfð sem grundvöllur fyrir lannagreiðslu almennt. Það er því síður en svo. að tollar á lágtekjum manna, hvort sem það er nú á brauðum eða öðru, komi eingöngu á þá aðila, sem greiða þá tolla í vörukaupunum, heldur má segja, að þeir komi engu síður á þá aðila, sem veita þeim mönnum lífsframfæri, sem kostnaður eða rekstrargjöld við framleiðsluna. Ljóst er, að vegna þessarar reglu hefur orðið að taka upp alveg sérstakar ráðstafanir í sambandi við launþegana í landinu, til þess að þeim væri ekki ofþyngt með vöruverðinu, beinlínis vegna þess að lagt er svo og svo mikið af tollum og sköttum til ríkisins á vöruna, sem þeir verða að kaupa. Þetta veit hv. þm. eins vel og hver annar. Áróður sá. er hann rekur hér, er því algerlega rangur. Skal ég þá ræða nokkuð þá till. á þskj. 690 sem hv. þm. ber fram, þar sem hann vill, að gerð sé sú breyting, að aðeins 100 kr. séu greiddar af 15 þús. og 5% af því, sem afgangs er, upp í 25 þús. Er fróðlegt að bera þetta saman við þær till., sem komu frá Alþfl. í mþn. Þar leggur fulltrúi Alþfl. til, að tekið sé 2% af fyrstu 5 þúsundunum og síðan sé byrjað með 3% af því, sem er fyrir ofan 5 þús. kr. Hér eru allt önnur sjónarmið en þau, sem komu fram í till. í a-lið hjá hv. 4. þm. Reykv., og mér verður nú á að spyrja: Er svona slæm samvinna á milli hv. 4. þm. Reykv. og flokks hans, eða er svona litil samvinna milli flokksins og þess fulltrúa, sem hann hefur haft í n.? Eða eru þessar till. komnar fram nú beinlínis sem sýndartill. til þess að reyna að gera sig meira gildandi hjá þjóðinni, eftir að mþn. hefur skilað sínum till.? Ég vil ekki trúa því fyrra. Ég vil ekki trúa því, að það sé svo léleg samvinna á milli þessara manna, að þeirra fulltrúi í n. hafi borið þessar till. fram á eigin ábyrgð án þess að hafa um það samráð einnig við hv. 4. þm. Reykv., og þá er ekki hægt að skilja þessar till. öðruvísi en að hér sé um sýndartill. að ræða, áróðurstill. í sambandi við þetta mál, til þess að reyna að veiða á þær atkv. Nákvæmlega sama má segja um b-till. Hún er allt önnur en þær till., sem fulltrúi Alþfl. lagði fram í skattanefndinni. Ég get skilið till. á þskj. 677 frá hv. 2. landsk. (BrB) og flokki hans, sem ekki átti neinn fulltrúa í n. Þeir hafa frjálsar hendur um það að bera fram áróðurstill., en það hefur sannarlega ekki Alþfl., eftir að hann er búinn að senda inn í n. til þess að starfa að þessum málum fullábyrgan mann, sem hefur aldrei látið sér detta í hug að koma með þær till., sem hér eru bornar fram. Það sýnir fullkomleg óhellindi hjá flokknum og eiginlega miklu meiri fávísi en ég hefði getað vænzt af jafnprýðilegum manni og hv. 4. þm. Reykv. er, en hér er hann að sjálfsögðu kúgaður af verri helming flokksins, sem reið á vaðið í hv. Nd. til þess að koma fram með slíkar till. í fullkomnu ábyrgðarleysi, að séð verður, og þykir mér það leitt með jafnprýðilegan og ágætan mann og hv. 4. þm. Reykv., að hann skuli einnig láta ýta sér til þess að gera þá óeðlilegu hluti hér í þessari hv. deild. Um 2. brtt. á þskj. 690 sé ég ekki ástæðu til þess að ræða mikið, það hefur verið rætt um það atriði annars staðar, en vildi aðeins segja nokkur orð um b-liðinn og þá einnig svara sams konar hliðstæðri till. á þskj. 677. Eins og ég tók fram í minni framsöguræðu, þá er þetta ekki til þess að bjarga því máli, sem 1!arf að bjarga, þ.e. að fá menn til þess að sækja frekar atvinnu sína á fiskiskipum en við landvinnu eða á öðrum skipum. Þó að þessar till., sem hér um ræðir, yrðu samþ. og 1/3 af kaupi sjómanna fyrir vinnu á fiskiskipi, þó ekki hærra en 20 þús. kr., yrði gert skattfrjálst, þá mundi ekki sá ávinningur, sem við það fengist hjá viðkomandi aðila, verða til þess, að hann frekar veldi sér erfiða vinnu á togara eða á mótorbátum heldur en að vera við vinnu í landi. Það er ljóst mál, og það er kjarni málsins. Þessi tillaga, ef samþykkt yrði, yrði beinlínis til þess að lækka allverulega skatta þeirra manna, sem eru yfirmenn um borð í skipunum, og alveg sérstaklega togaraskipstjóranna. Það eru menn, sem hafa nú jafnvel kannske 250 þús. kr. í tekjur, ef vel gengur, og þá mundi sannarlega muna um það, að 1/3 af þeirra tekjum yrði skattfrjáls. En mér finnst það nú skjóta nokkuð skökku við, að einmitt þeir mennirnir, sem bera fram slíka till., skuli vera að vernda þessa hátekjumenn, þegar þeir á sama tíma nota hvert tækifæri til þess að reyna að koma þeirri skoðun inn hjá þjóðinni, að einmitt hátekjumenn, sem þessir menn eru, eigi að hækka alveg sérstaklega í skatti, en alls ekki að lækka. Ja, ég verð að segja, að það er engin betri sönnun fyrir því hundavaði, sem þessir báðir hv. þm. eru á hér í þessum málum, en að þeir skuli bera fram svona gersamlega óhugsaða till. Það er engin betri sönnun fyrir því, að hér er aðeins um löngun til gagnrýni að ræða, en ekki rök, að einmitt þessar till. eru fram bornar. Þeir eru ekki með þessu að bjarga hag fátækustu mannanna um borð í skipunum, því að þá munar ekkert um þetta, þegar búið er að samþ. frv. eins og það liggur fyrir, heldur eru þeir að reyna að bjarga tekjum hátekjumannanna, sem þeir þó að öðru leyti vilja að beri miklu þyngri skatt en frv. gerir ráð fyrir. Ég get ósköp vel upplýst hér, ef þessir hv. þm. vita það ekki, hver er meginorsökin fyrir því, að ekki fást undirmenn á togarana sem stendur. Ég get vel upplýst þá um það, að á meðan stríðið stóð, var tekin upp sú regla að láta ekki sigla nema 13 menn á hverju skipi á milli landa til þess að vernda líf skipshafnarinnar. Það þótti þá rétt að láta þá menn, sem í landi voru, halda launum sínum, á meðan skipin voru í ferðunum, og það alveg eins, þótt þeir færu einhvers staðar annars staðar í atvinnu á meðan skipíð var í utanlandsferð. Þetta varð til þess að koma á þeirri reglu, að þeir, sem voru í landi, fengu laun fyrir 14 daga minnst, stundum 16 og 18 daga, sem þeir þurftu ekki að láta neina vinnu koma á móti, gátu verið við aðra vinnu, voru sumir hverjir af þeim strax komnir á önnur skip, sumir unnu í landi, en hinir, sem sigldu, fengu fyrst og fremst sín venjulegu laun og þess utan áhættuþóknun. Þegar stríðinu var lokið, þótti ekki gerlegt að breyta þessari reglu, sem komin var á. Þá kröfðust sjómennirnir þess, að þeir héldu áfram að fá full laun, þó að þeir yrðu að vera í landi, meðan skipið sigldi til útlanda. Þeir gátu þá unnið annars staðar áfram fyrir aukalaun. Hinir, sem fylgdu skipi, fengu að vísu ekki neina áhættuþóknun, en þeir fengu annað, þeim var mögulegt að nota sín laun til þess að gera betri kaup á ýmsum hlutum á sínu erlenda ferðalagi og bæta sér þannig upp launin. Þegar svo skipin nú hættu að sigla til útlanda, þá breyttist þetta þannig, að mennirnir urðu að starfa í 30 daga fyrir launin á heimamiðum, og það er það, sem þeir vilja ekki sætta sig við. Það væri hægt að fá nóga menn á togara fyrir laun samkv. gildandi samningum, ef þessi skip sigldu enn til útlanda. Það er aðeins þetta, sem hefur orsakað það, að ekki hefur verið hægt að fá nægilegt fólk, og till. hv. þm. mundu ekki greiða úr þessu máli, sem hér um ræðir. Ég er ekki með þessu að ásaka neitt sjómennina, nema síður sé, en þetta eru raunverulega þeir erfiðleikar, sem útgerðin á við að stríða í dag út af fólksfæðinni á togurunum. Á þskj. 690 leggur hv. þm. til, að j-liðurinn í 4. tölul. falli niður. Ég sé ekki ástæðu til þess að ræða það. Ég skýrði það hér í minni framsöguræðu, svo að það yrði bara endurtekning. Meiri hl. n. mun ekki fallast á það, að það sé eðlilegt. Það hefur verið mætt hér, eins og ég tók þá fram, kröfum frá viðkomandi aðilum að mjög verulegu leyti. Ég veit, að báðir þessir hv. þm. eru svo kunnugir þingstörfum yfir allan sinn langa þingferil, að þeim er ljóst, að það fá ekki allir aðilar ávallt allar sínar óskir eða kröfur í sambandi við löggjöf eða þingmál uppfylltar, en ég tel, að hér hafi verið gengið svo mjög á móti óskum þessara aðila, að það sé ekki sérstaklega ástæða til að breyta hér nokkru um. Ég skal þá koma nokkuð að 5. brtt., þar sem ekki er ástæða til þess að ræða 4. brtt., því að það hef ég þegar gert í sambandi við persónufrádráttinn, svo að það er ekki ástæða til þess að dvelja neitt við hana. Ég vil taka það fram í sambandi við d-lið þeirrar till., að ég teldi það mjög koma til athugunar, þegar endurskoðun yrði gerð að fullu á skattalöggjöfinni, að eitthvert slíkt ákvæði yrði sett inn í lögin, og ég mæli það persónulega frá mínu sjónarmiði. Ég taldi, að það hefði t d. ekki verið óeðlilegt, að einhvern hluta af sparisjóðsfé, sem þjóðinni væri lagt til, mætti einnig draga frá skattskyldum tekjum, og það voru fleiri en ég, sem vildu hallast að þeirri skoðun. En á þessu er allmikill vandi, og ekkert af þessu rúmaðist, eins og ég tók fram áður, innan þeirra takmarka, sem mþn. voru sett í sambandi við afgreiðslu þessara mála á þessu þingi. En það er sannarlega til athugunar, hvort ekki sé rétt að taka upp, að ákveðinn hluti sparifjár, sem menn safna sér saman, hvort heldur væri til þess að nota hann til húsbygginga eða til einhvers annars, verði undanþeginn skatti. Er það ekkert óeðlilegt, að ég sé þeirrar skoðunar, sem hef barizt fyrir og hef ekki látið af þeirri baráttu, að skattalögin verði alveg felld niður, og mér finnst, að þeir menn, sem einmitt nú eru að koma með slíka till. eins og þessa, ættu raunverulega að skipa sér í flokk með mér í framtíðinni um þessi mál. Þá yrði allt þetta skattfrjálst, allar þessar 20 þús. kr., sem hér um ræðir í þessari gr., - þá yrði það skattfrjálst til ríkisins ásamt öllum öðrum tekjum. Það er ákaflega mikið rétt í því, sem hv. þm. segir, að einstaka aðilar í landinu fá skattfrelsi til þess að inna af hendi ákveðin verk fyrir þjóðfélagið, og þetta verk, sem hér um ræðir, er síður en svo minna um vert en margt annað. Er ég alveg á þessari skoðun, og mér fyndist það vera mjög til athugunar fyrir mþn. síðar, þó að ekki sé fært að gera þá breytingu nú vegna þess, hversu hefur verið gengið frá þessum málum, enda mundi það ekki rúmast innan þeirra takmarka, sem ríkisstj. hefur samið um í sambandi við rýrnun á tekjum til ríkissjóðs. Mér hefði t.d. líka fundizt það alveg sjálfsagður hlutur, þegar börn, sem ekki eru sérstakir skattþegnar, vinna sér inn fé og það fé er látið á sparisjóð, að það þyrfti ekki að telja það fram til skatts, heldur væri skattfrjálst. Með því móti gætu þau byggt upp nokkuð fyrir sjálf sig, annaðhvort þegar þau þyrftu að fara frá heimilunum til þess að stofna eigin heimili eða til þess að kosta nám sitt, eftir að þau væru orðin 16 ára gömul. En allt slíkt hlaut að rýra tekjur ríkissjóðs, og allar slíkar till. gátu því ekki rúmazt innan þess ramma, sem n. hafði verið ákveðinn. Út af 6. brtt. vil ég aðeins segja hv. þm. það, að sá kafli laganna, framkvæmdarkaflinn, er allur óendurskoðaður. Það þótti ekki rétt að ljúka endurskoðun á framkvæmdarkaflanum í þetta skipti, þar sem ekki var búið að ljúka endurskoðun á tekjukafla l. og breytingar á þeim hluta tekjukaflans, sem eftir er, hlutu að hafa breytingar í för með sér einnig á framkvæmdarkaflanum; að ég nú ekki tali um, ef farið yrði í að setja hér einn skatt bæði fyrir ríki og sveitarfélög, þá hlaut framkvæmdarkaflinn að taka stórkostlegum breytingum. Það þótti því rétt að láta allar breytingar í sambandi við framkvæmdarkaflann bíða, nema þær örfáu formsbreytingar, sem gerðar eru á l. Ég get því ekki fallizt á, að það sé rétt að taka út einhverjar einstakar greinar úr framkvæmdarkaflanum til þess að breyta þeim sérstaklega á þessu þingi. Ég get m.a. bent á, að það kemur sannarlega til athugunar, hvort ekki á að leggja niður allar þær 160 skattanefndir, sem eru í landinu. Það er sannarlega ekkert lítill kostnaður fyrir ríkissjóð að halda slíkum n. að mínu áliti - ég segi, að mínu áliti - gersamlega að óþörfu, þar sem hægt væri að koma því fyrir á miklu auðveldari og betri hátt en gert er nú í sambandi við álagningu og innheimtu skattanna. En þessi kafli er alveg óendurskoðaður eins og annað það í skattalöggjöfinni, sem ekki eru gerðar tillögur um að breyta hér. Þá sagði hv. þm., að hjónum væri refsað fyrir að vera saman, ef frv. næði fram að ganga óbreytt. Ég held einmitt, þegar þetta frv. er orðið að l., að þá verði hópar karla og kvenna, sem búa nú saman ógift, viljugri að fara í hjónaband til þess að njóta þeirra fríðinda, sem l. gefa hjónum á móts við einstaklinga, og það verður alls ekki það, að menn fari að skilja, nema síður sé. Ég gæti trúað, að nú yrðu skattalögin ný tekjulind fyrir prestastéttina í landinu, ef þau yrðu samþykkt, því að mér er alveg ljóst, að fólk, sem býr saman ógift, mundi hugsa sig um tvisvar, hvort það eigi nú ekki að fara að hlaupa til og gifta sig til þess að njóta þeirra skattfríðinda, sem eru ekki svo litil hér fyrir hjón. - Nú verð ég að segja það, að Tryggingastofnun ríkisins og tryggingalöggjöfin hefur gert of mikið að því að gera jafnt undir höfði ógiftu fólki, sem býr saman eins og gift væri, og hinu, sem gift er. Ég er ekki að ásaka hv. 4. þm. Reykv. um það, en ég tel, að þessi stefna sé ekki rétt. Þess vegna er það alveg rangt að segja, að það sé verið að gera tilraun til þess að skilja hjón að með því frv., sem hér um ræðir. Það er miklu frekar verið að gera tilraun til þess, að fólk, sem býr saman, gangi í hjónaband. Þá sagði hv. þm. einnig, að það væri að vísu gengið á móts við menn, en þó ekki hæfilega, því að enn væri í þessu ýmislegt ranglæti. Hvenær er gengið svo á móts við nokkrar kröfur manna, að einhverjir aðilar geti ekki komið og sagt: Hér er ranglæti? Ég hef ekki orðið var við það enn. Ég held, að það megi segja um hverja þá löggjöf, sem samþykkt hefur verið á Alþ. fyrr og síðar, og svo mun enn verða um langan tíma. Það finnast ávallt einhverjir menn í þinginu og einhverjir menn utan þingsins, sem segja: Hér er ranglæti framið. - Met ég því ekki mikils þessa fullyrðingu hv. þm. Hann hefur viðurkennt, og það er alveg rétt, að það sé gengið mjög á móts við óskir manna í frv., og er það aðalatriðið. Þessu hef ég einnig skýrt frá, og það verður ekki hrakið. Hitt var ekki hægt og verður aldrei hægt, að uppfylla allar kröfur allra manna í þessu landi. Þá sagðist hv. þm. ekki hafa fengið svar við því, hvers vegna verið er að skattfrelsa sparifé, en skattfrelsa ekki verðbréf, sem m.a. væru tryggð með ríkisábyrgð á sama hátt, og það er mjög eðlilegt, að hv. þm. spyrji um það, og hann á heimtingu á að fá svar við þessari spurningu. Kom þetta mjög til umræðu í n. En það var alveg ljóst, að með því einmitt að fara þessa leið, sem hér er farin, hlýtur ríkisstjórn og bankar ávallt að hafa meira yfirlit yfir það, til hvers sparifé þjóðarinnar er almennt notað, ef samfara þessu er lögð sú kvöð á banka og sparisjóði, að ákveðnum hluta þess fjár, sem sparisjóðsaukningin verður á hverjum tíma af þessum ástæðum, skuli varið til þess að kaupa ríkistryggð bréf eða önnur trygg bréf og andvirði þeirra varið til þeirra framkvæmda, sem nauðsynlegastar þykja á hverjum tíma. En með þessu var ekki unnt að fylgjast, ef ákveðið hefði verið, að öll ríkistryggð bréf skyldu jafnrétthá í sambandi við skattfrelsi, auk þess sem slíkt ákvæði hefði hlotið að skapa enn meiri kröfur frá sveitarfélögunum og bæjarfélögunum, hafnarbótasjóðum og öðrum slíkum aðilum til Alþ. um ríkisábyrgðir, og það er sannarlega komið nóg á þann reikning, að okkur finnst sumum hverjum, þótt það sé ekki gerð alveg sérstök tilraun til þess með nýrri löggjöf að auka á þær kröfur. Þá sagði hv. þm., að meginástæðan fyrir því, að sparisjóðsfé hefði ekki aukizt, væri ótrú manna á verðgildi peninganna, alveg sérstaklega eftir að hæstv. núverandi ríkisstj. og tvær fyrrv. hæstv. ríkisstj. hefðu tekið við fjármálunum hér í landinu. Ég veit ekki, hvort hv. þm. hefur fylgzt með, hvað hefur skeð í sambandi við sparifjárinnstæður þjóðarinnar á þessum tíma. Ég veit ekki betur en að á síðasta ári hafi aukning sparifjár í landinu verið meiri en nokkru sinni fyrr, og það svo, að það dreymdi engan mann um það, að á einu ári gæti sparifjárinnstæða þjóðarinnar aukizt eins og hún gerði á s.l. ári. Og það er mikið því að þakka, að fólkið hefur fengið trú á verðgildi peninganna undir stjórn núverandi hæstv. ríkisstj., því verður á engan hátt neitað. Ég skal ekki eyða tíma hæstv. forseta og hv. 3. til þess að ræða um stóreignaskattinn, því að það er svo stórt mál, en vel veit nú hv. þm. það, að hann bar fram í fjöldamörg ár sams konar löggjöf, að vísu undir allt öðru nafni, eins og hann tók fram hér áðan, en sannarlega var hugurinn sá sami og till. efnislega nákvæmlega eins. Þá sagði hv. þm., að það að undanskilja innstæðurnar framtalsskyldu væri að gefa þeim einstaklingum og félögum, eins og hann sagði, tækifæri til enn frekari skattsvíka, og að rétt væri að koma upp skattdómi eða skattdómara. Nú vil ég út af þessu mega benda á, að ef frv. verður samþ. óbreytt, munu félög almennt engan veginn njóta hvorki skattfrelsis á sparifé né réttar til þess að telja það ekki fram, því að ákaflega fá félög munu vera svo stödd að eiga sparifé almennt. En þó að þau ættu það, þá eru það enn færri félög, sem hafa ekki miklu meira en 120 þús. kr. skuld á fasteignum, en það er frumskilyrðið fyrir því, að engar skuldir séu hjá þeim á móti, auk þess sem bókhaldsskyldir aðilar verða að telja fram í reikningum sínum allar eignir og skuldir. Þetta er ófrávíkjanlegt skilyrði. Þess vegna koma ekki þessi ákvæði félögunum neitt að haldi, þó að þau ættu sparisjóðsfé, sem þau raunverulega eiga ekki undir flestum kringumstæðum. Það var hins vegar ljóst, að skattfrelsi sparisjóðsfjár ásamt vöxtum af því var sáralítils virði, ef halda skyldi framtalsskyldunni. Það eru bundnar sterkar vonir við það, að með þessum ákvæðum, eins og þau eru nú, aukist enn verulega sparisjóðsfé landsmanna og að með því fé verði hægt að koma í framkvæmd þeim verkefnum, sem þjóðin bíður eftir að framkvæmd verði og henni er lífsskilyrði að verði framkvæmd. Þó að hægt verði að finna einhvern mann, - sem ég álit nú að sé ákaflega erfitt, - sem kynni að geta notfært sér að einhverju leyti að fela einhverjar tekjur, þá er sá ágalli miklu minni og gerir þjóðinni miklu minna tjón heldur en það gagn, sem hitt gerir, að menn fái í friði að safna sparisjóðsfé og nota það til nytsamlegra hluta. Ég hef ekki trú á því, að bankarnir verði til þess, sem menn hafa gizkað á í sambandi við þessi mál, að hjálpa aðilum til að stofna til víxilskulda, aðeins til þess að þeir geti talið fram skuldir, en láta svo sömu upphæðina liggja inni á bankanum, og þannig gerast meðsekir þeim í skattsvíkum. Ég hef ekki trú á því, síður en svo. En það væri þá eina leiðin í sambandi við þetta atriði, og ef það yrði rekið þannig nú eftir að lögin eru samþykkt, mundi það fljótt komast upp. Hver getur svo fullyrt, að ekki mætti þá einnig hafa þennan hátt á undir gildandi lagaákvæðum? Ég held því, að hræðsla hv. þm. um þetta atriði sé alveg ástæðulaus. Út af athugasemdum hv. 2. landsk., þá sagðist hann nú heyra það á ræðu minni annars vegar og þeim till., sem ég stæði að hér í n., hins vegar, hverrar stéttar fulltrúi ég væri hér á Alþ., það bæri nú frv. með sér, ef það yrði að lögum, að ég væri hér fulltrúi ákveðinnar stéttar. En ég vil nú benda hv. þm. á það, að ég hef út af fyrir sig aldrei farið neitt leynt með það, hverrar stéttar fulltrúi ég er á Alþ., og ég þykist ekki heldur hafa sýnt það með mínum till. hér eða öðrum mínum till. á Alþ., að ég hafi borið minni umhyggju fyrir þeim mönnum, sem hann þykist vera fulltrúi fyrir, heldur en einmitt hann sjálfur, og gæti þar vísað í mörg mál og margar ræður, sem ég hef haldið, hvort ég hafi ekki styrkt þá menn, sem hafa verið lágtekjumenn í landinu, engu siður en hann. En ég vil benda hv. þm. á, að það er beinlínis fyrirskipað í þál. af meiri hl. Alþ., að leiðrétta skuli það ósamræmi í skattalöggjöfinni, sem skapaðist við það, að ekki var hafður sami umreikningur á öllum tekjum manna. Þetta er beinlínis fyrirskipað, og ef mþn. í skattamálum hefði ekki gert till. um það, þá var hún að svíkja það hlutverk, sem meiri hl Alþ. fól henni að gera. Það má segja, að ég hafi verið einn af þeim mönnum, sem stóðu að þeirri fyrirskipun, - það er svo allt annars eðlis, - en það er a.m.k. meiri hl. Alþ., sem hefur fallizt á, að það væri rétt að leiðrétta það ranglæti, sem þar hefur verið framið. Það eru þá fleiri menn heldur en ég, sem skipast í þann flokk manna, sem hv. þm. talaði um áðan. Þá sagði hv. þm., að hátekjumennirnir einir hefðu ráð á því að greiða lífeyristryggingu, en þetta munaði hins vegar lágtekjumennina ekkert um. Ég veit nú ekki betur en þúsundir manna og það lágtekjumanna séu á einn eða annan veg launtakar hjá því opinbera, ýmist hjá ríkinu eða bæjunum, hjá bönkum eða hingað og þangað, og það menn með ekkert hærri laun en hv. þm. talaði um. Er ég alveg viss um, ef sá réttur væri tekinn af þessum mönnum, sem þeir hafa í dag, að þurfa ekki að telja fram til skatts 4% af tekjum sínum, sem fara í iðgjaldagreiðslur, og að bætt yrði við laun þeirra 6%, sem atvinnurekendur greiða, svo að tekjur þeirra til skatts hækkuðu um 1%, þá kæmu háværar raddir einnig frá þessum ágætu þm., að hér væri verið að fremja ranglæti. Ef væri með því verið að fremja ranglæti, þá er verið að koma á réttlæti gagnvart þeim mönnum, sem hér um ræðir og hafa ekki haft þessi fríðindi áður. Því verður ekki móti mælt. Þá sagði hv. þm. síðast, að með hans till. væru fyrirbyggð þau leiðindi að heimta skatta af ellistyrkjum og örorkubótum. Það er nú eftir því, hvaða skilningur er lagður í það, að það sé verið að heimta skatta af ellilaunum og örorkubótum í dag, að ég nú ekki tali um, þegar búið væri að samþykkja það frv., sem hér liggur fyrir. Ef viðkomandi aðili hefur ekkert til þess að lifa af annað en ellistyrk og örorkubætur, þá hygg ég nú, að það verði ekki mikill skattur á honum.  Ég sé svo ekki ástæðu til að ræða þessi mál nánar og mun láta mínu máli hér með lokið og ekki taka til máls aftur, nema sérstakt tilefni gefist til.



Ég skal nú ekki eyða miklum tíma í það að ræða um réttmæti tekjuskatts eða annurra skattaálaga, svo sem tolla, eða gera samanburð á því, en í þessu sambandi rangfærði nú eða misskildi hv. frsm. meiri hl. ummæli mín. Ég sagði ekki, að með þeirri breytingu, sem samkvæmt frv. yrði á núgildandi skattalöggjöf, væri verið að níðast á lágtekjumönnum umfram það, sem gert er í gildandi skattalöggjöf. Ég viðurkenni, að það er örlítið gengið til móts við óskir manna í þessum efnum, eins og ég orðaði það þá, en hvergi nærri svo, að viðhlítandi sé, vegna þess að enn þá eru brýnustu þurftartekjur skattlagðar, tekjur, sem fyrirsjáanlegt er, að annaðhvort alls ekki nægja til framfæris eða rétt aðelns nægja til framfæris. Og það er ranglátt, hvernig sem á það er litið, hvort sem litið er til eldri skattalaga eða til þessa frv., að hafa þessa skattaaðferð, þegar þessir beinu skattar koma í viðbót við alla þá óbeinu skatta, sem lagðir eru á sömu aðila. Ég leitaði mér að skýringu í fyrri ræðu minni hér á því, hvers vegna hv. þm., sem ég veit að hefur vel athugað skattalögin og kynnt sér ýmislegt í þessu sambandi og hefur góða dómgreind á þessu efni, styddi svona till., og ég fann ekki aðra skýringu en þá, að þessi mörgu þúsund manna, sem bersýnilega eftir réttarvitund almennings í landinu verða ranglega skattlögð á þennan hátt, mundu fá svo mikinn óþokka á tekjuskattslöggjöfinni, að þau yrðu liðsmenn hinna, sem réttilega greiða háa skatta, við að afnema þessa löggjöf, og ég er enn eftir síðari ræðu hv. þm. á sömu skoðun, að þetta séu hans klókindi, að halda sköttunum á lágtekjufólkinu, sem hann sjálfur viðurkennir að séu ranglátir og heimskulegir, í von um það, að til þess að afnema þá verði það unnið að létta líka sköttunum af hátekjumönnunum. Ég skal með örfáum dæmum sýna hv. þm. fram á, hvað þessi tilliðkun eða létting skatta á lágtekjumönnum gengur skammt. Maður, sem hefur 2–5 þús. kr. umfram 6500 kr., þ.e. 8500 –12500 kr., á að greiða af fyrstu tveimur þúsundunum 10 kr. Ég veit, að það eru margir menn, sem falla undir þessa einstaklinga, en það vil ég fullyrða, að það munar ríkissjóðinn engu. Ég hef aldrei sagt, að þetta væri skattpíning á þennan mann, þessi 10 kr. álagning, en hún er meiningarlaus og heimskuleg, og það er ranglátt að leggja skatt á þessar tekjur á þennan hátt. Sama má segja um mann, sem hefur 5–9 þús. kr. skattskyldar tekjur. Honum er ætlað að borga af 5 þús. kr. um 70 kr. Ríkissjóðinn munar sáralítið um þetta. Ég efast um, að það séu þúsund menn, sem eru á þessu tekjubili, en þó að það væru 2 þúsund menn, þá væru það ekki nema eitthvað í kringum 100 þús. kr. Svona má lengi telja. Höfuðatriði okkar till. er að fella neðan af tekjustiganum allt að ákveðinni upphæð, 15 þús. kr. fyrir einstaklinga og 35–40 þús. kr. fyrir meðalfjölskyldu, sem enginn skattur sé greiddur af, og viðurkenna þar með, að þessar tekjur séu ekki það háar, að á þær beri að leggja beinan tekjuskatt, þegar þetta fólk er tolllagt gegnum tolla og óbeina skatta, eins og áður er sagt. Þessu getur hv. þm. ekki neitað. Hann veit, að þær upphæðir, sem þarna ræðir um fyrir ríkissjóðinn, eru tiltölulega smáar. Þær eru það líka fyrir einstaklingana, en þetta er réttlæfismál fyrir þá. Því er það, að þessi prósentureikningur, sem sýnir svona og svona mikla lækkun á skatti á lágtekjum, er mjög villandi, þegar verið er að tala um 39 og 50% lækkun á upphæðum, sem nema kannske innan við 200 kr. Það er bara í blekkingarskyni gert. 20% lækkun á félögunum aftur á móti gefur bara 5 félögum hér í Reykjavík 440 þús. kr. lækkun á skattinum á einn ári. Þetta munar um. Hv. þm. hélt, að ég hefði verið kúgaður til að flytja þessa brtt., því að í mþn. hefði verið ágætur Alþýðuflokksmaður og hann hefði borið fram aðrar till., sem gengju ekki eins langt og till. á þskj. 690. Þetta byggist mjög á misskilningi hjá hv. þm., en það gefur jafnframt tilefni til þess að segja nokkuð frá vinnubrögðum í mþn., sem ég hafði nú ekki hugsað mér annars að gera hér að umtalsefni. Mér er um það kunnugt, að frá því að þinghléið var tekið í desember og fram í febrúarmánuð - ég ætla nokkuð seint - var Alþýðuflokksmaðurinn í mþn. ekki kvaddur á einn einasta nefndarfund. Hitt þykir mér ákaflega sennilegt, að einmitt á þessu tímabili hafi verið afráðið milli stjórnarflokkanna, hvaða till. skyldu fram bornar, og þá fyrst þegar smiði þeirra var lokið að fullu, var Alþýðuflokksmaður kallaður til. Hv. þm. leiðréttir, ef hér er ekki rétt frá sagt, en ég verð að segja, að þetta eru mjög óvenjuleg vinnubrögð í mþn. og ekki til fyrirmyndar. Að því er svo snertir till. fulltrúa Alþfl. í n., þá mun það rétt, að hann hefur lagt til á einhverju stigi málsins, að persónufrádrátturinn yrði 7500 kr. fyrir einstakling, en þá var enn óákveðið, hve mikil upphæð umfram þær 1000 kr., sem nú eru í frv. ríkisstj. í viðbót við frádráttinn, skyldu teljast skattfrjálsar. Og það er það, sem skipti mestu máli. Ég veit það, að till. fulltrúa Alþfl. í n. gáfu nokkurn veginn svipaða skattútkomu í heild á einstaklingum eins og gert er ráð fyrir í þeim skattstiga, sem ég legg hér fram, þegar tekið er tillit til þeirra till., sem hann hafði, hvort sem hann hefur borið þær formlega fram eða ekki, um að auk persónufrádráttarins skyldi ákveðinn hluti teknanna ekki skattskyldur. Í frv. stjórnarinnar er það eins og áður segir, og er það nú út af fyrir sig heldur smíðagalli á frv., finnst mér, að fyrst er tekinn ákveðinn persónufrádráttur, 6500 kr., og svo segir, að í viðbót við þessa upphæð skuli ekki heldur leggja á næstu 1000 kr. Það var ekki gengið til atkv., þegar hann var í n., um neina upphæð í þessu sambandi, og mér er kunnugt um, að hann vildi hafa þessa upphæð hærri, ef þessi aðferð væri höfð við samningu frv., og það skiptir máli. Till. á þskj. 690 eru, eins og ég margsinnis hef gert hér grein fyrir, við það miðaðar, að þurftartekjur einstaklinga og meðalfjölskyldu séu alls ekki skattlagðar. Þess vegna er fallið frá ákvæði um persónufrádrátt fyrir einstaklinga eða hjón, heldur bara ákveðið skattfrelsismarkið af tekjunum hjá hverjum um sig. Ég skal svo láta þetta nægja um þetta atriði í ræðu hv. þm. Þá sagði hv. þm., að till. mín nr. 2, b-liður, um að 1/3 hluti af kaupi fiskimanna skuli vera skattfrjáls, mundi engin áhrif hafa í þá átt að auðvelda að fá menn á skipin. Ég vil nú halda, að þetta sé ofmælt. Án þess að ég skuli hafa nokkrar fullyrðingar um áhrif þessarar till. í því efni, þá hygg ég þó, að þetta muni vera ofmælt. Hitt hef ég sagt hér, og það fullyrði ég að er rétt, að þær ívilnanir, sem fiskimönnum eru ætlaðar í frv. stjórnarinnar í þessu efni, eru gersamlega þýðingarlausar. 200–300 kr. á mánuði, við skulum segja í 10 mánuði, eru 2 þús. kr. á bátum og í hæsta lagi 3 þús. kr. á togurum á ári, og skattmunurinn á þeirri upphæð getur ekki orðið það mikill, hvar í tekjuflokki sem menn eru, að það hafi nokkur áhrif um ráðningu mannanna. Samkvæmt till. minni er gert ráð fyrir, að þriðjungur skuli verða skattfrjáls. Sé því um 45 þús. kr. tekjur að ræða, eru þetta 15 þús. kr. Þessi upphæð mundi nema um 2050 kr. Taki maður hins vegar mismuninn á 45 og 60 þús. í skattstiganum í frv. ríkisstj., þá er munurinn 3400 kr. Það mundi sem sé muna 200–300 kr. á mánuði, sem skattarnir lækkuðu hjá hverjum þeim manni, sem undir þetta félli, samkv. minni till. Ég tel, að það séu líkur til þess, að þetta mundi hafa nokkur áhrif í sambandi við ráðningu manna á skipin, ef þetta yrði samþykkt, bæði fjárhæðarinnar vegna og í öðru lagi vegna þeirrar viðurkenningar, sem í því felst, að sérreglur eigi að gilda um þessi áhættusömu og erfiðu störf og nauðsynlegu. Ég hygg, að hv. þm. hafi ekki gert sér grein fyrir því, hvað um er að ræða í þessu, þegar hann felldi þennan lið. Ég sagði ekki heldur, að frv. ríkisstj. mundi knýja hjón til að skilja eða aftra hjónaleysum frá því að ganga í hjónaband. Hitt vita allir, að núgildandi ákvæði í lögunum eru beinlínis hömlur á, að hjónaleysi með sjálfstæðar tekjur gifti sig, og hvöt til þess, og ég þekki þess dæmi og fleiri en eitt, að hjón hafi skilið samvistum. Úr þessu ólagi er ekki bætt með frv. ríkisstj., þó að þetta alvarlega ástand sé viðurkennt og sýnd örlítil, en allt of lítil viðleitni til þess að mæta þessu, - svo lítil viðleitni, að engin ástæða er til að ætla, að hún hafi nokkur áhrif. Ég held, að það sé allt of mikil bjartsýni hjá hv. þm. að halda, að hópar hjónaleysa gangi nú í hjónaband, ef þetta frv. verði samþ., og prestarnir komist kannske í stríðsgróðaskatt vegna aukinna tekna í því sambandi eða samsvarandi skattstiga. Sannleikurinn er sá, að frv. verkar ákaflega lítið í þessum efnum, því að eins og skattstiginn ber með sér, þá er ekki gerður nema 500 kr. munur á sömu skattskyldum tekjum hjá hjónum og einstaklingum. Ég hef hér skattstigann fyrir framan mig, og skattstiginn fyrir einstakling með 60 þús. kr. skattskyldum tekjum er 5730 kr. Af sömu upphæð, 60 þús. kr., hjá hjónum er skatturinn 5210 kr. Mismunurinn er 520 kr. Rétt er að geta þess, að hjónin hafa hærri persónufrádrátt, samanlagt 12 þús. kr., en einstaklingurinn ekki nema 6500 kr., en þessar 12 þús. kr., sem hjónin fá í frádrátt, eru þó 1000 kr. lægri en tveir einstaklingar fá, hvor með 6500 kr. Á þessu er augljóst, að sá munur, sem gerður er á hjónum og hjónaleysum í þessu efni, er hverfandi lítill. Það munar ekki nema 500 kr. í skatti, eftir að komið er upp í 60 þús. kr. tekjur, og helzt óbreytt úr því, og niður, að ég ætla, í 40 þús. kr. tekjur. Þetta finnst mér ekki nægilegur munur til þess að valda þeirri byltingu, að prestarnir verði yfirhlaðnir af aukavinnu o.s.frv., o.s.frv., eins og þm. lýsti. Og ég er sannfærður um það, að því miður verður það nú ekki til þess. Sá munur, sem hér er gerður, er ekki nægilegu mikill. Hann er aðeins viðurkenning á, að þetta sé rangt eins og nú er, en ekki bætt úr því, svo að viðhlítandi sé. Mér þykir vænt um að heyra undirtektir hv. þm. undir 5. brtt., um skattfrelsi fyrir sérstaka byggingarsjóði, sem menn stofni, þó að mér hefði nú þótt betra, að atkvæðið hefði verið látið fylgja yfirlýsingunni, en ekki látið bíða til athugunar í mþn. Ég held, að það hafi ekki verið fleira í sambandi við brtt. mínar, sem þm. sagði og ástæða er til að svara. En í sambandi við ummæli hans um, hvers vegna mþn. og ríkisstj. hefðu talið ógerlegt að undanþiggja verðbréf og vexti af verðbréfum framtalsskyldu og skatti, þá þykir mér rétt að benda á það, að þó að ríkisstj. kunni að hafa í huga að taka ákveðinn hundraðshluta af sparifjáraukningunni, eins og hann sagði, og skuldbinda bankana til verðbréfakaupa fyrir þetta, þá er engin trygging fengin fyrir því, að þetta verði gert. Maður veit, hvernig samkomulagið hefur stundum verið milli hæstv. ríkisstj. og sparisjóðanna, og í öðru lagi er það talsvert vafasamt, að þó að þetta yrði gert, væri nokkur vinningur að því. Við skulum segja, að sveitarog bæjarfélög vildu bjóða út lán og gefa út skuldabréf með ríkisábyrgð, eins og hann sagði, og eitthvað af því yrði keypt á staðnum heima, þá væri það óþarfakrókur að fara gegnum bankana með það, taka þann kostnað, sem því fylgir, og hækka þar með verðið á bréfunum. Hv. þm. hélt því fram, að ef aðrir kaupendur yrðu að verðbréfum slíkum sem þessum með ríkisábyrgð heldur en bankarnir, þá mætti það verða til þess, að kröfurnar um aukna ríkisábyrgð mundu aukast. Mér er það í rauninni alveg óskiljanlegt, hvað hv. þm. meinar með þessu. Ég geri ráð fyrir, að þau verðbréf, sem gert er ráð fyrir að bankarnir kaupi, verði einnig með ríkisábyrgð á sama hátt og tíðkazt hefur til þessa, hafnarlán, vatnsveitulán og önnur slík, sem heimíldir eru fyrir til að ábyrgjast, rafvirkjunarlán og annað þess háttar. Um sparifjáraukninguna sagði hv. þm., að það sýndi nú traust almennings á gildi peninganna og ágæti ríkisstj., að sparifjáraukningin hefði nú slegið öll met á síðasta ári. Já, ég veit það, að það hafa aukizt nokkuð, sem betur fer, sparifjárinnlög á síðasta ári. Ekki er það nú jafnstórkostlegt og hv. þm. vill láta í veðri vaka, því að hann má minnast þess, hversu lítið verðgildi peninganna nú er orðið, og að sjálfsögðu verður að hafa það í huga við allan slíkan samanburð. En ástæðan til þess er nú ekki, að ég hygg, sú, að traustið sé meira í þessum efnum - því miður - heldur einfaldlega hitt, að á þessu ári hefur atvinna verið meiri og tekjur almennings meiri en nokkru sinni fyrr vegna þeirra alveg sérstöku framkvæmda í sambandi við varnarlíðið ok dvöl þess á Keflavíkurflugvelli. Og það, að þar kemur nýtt fé inn í framkvæmdalífið á landinu, fyrst beint til verkamanna þar, síðan út í atvinnulífið og framkvæmdir hér í Reykjavík og annars staðar á landinu, er ástæðan til þessa, en ekki sú, sem hv. þm. sagði, enda er mér fullkunnugt um það, að þessi aukning er engan veginn bundin á föstum reikningum, heldur yfirleitt öll undantekningarlaust á lausum reikningum, sem menn taka út á hverjum degi. Það hygg ég að hv. þm. viti líka. Þá taldi hv. þm., að ekki væri þörf á að tala um skattfrelsi sparifjár í sambandi við skattlagningu félaga, því að þau hefðu ekki skattfrelsi fyrir sitt sparifé. Rétt er það, að í orði kveðnu er það svo þarna. En ég vil benda á, að með því að undanskilja sparifé framtalsskyldu almennt hjá einstaklingum, þá er náttúrlega alveg gersamlega útilokað, að nokkurt minnsta eftirlit sé hægt að hafa með því, hvernig félögin inna af hendi sína framtalsskyldu í þessu efni. Það er hægt að fela það á nafnlausum bókum, þegar engin skylda er á að telja það fram. Í öðru lagi er svo það, að mér finnst ákaflega örðugt að ganga úr skugga um það, eins og gert er ráð fyrir að þetta verði framkvæmt samkvæmt lögunum, hvort menn eiga fyrir skuldum eða eiga ekki fyrir skuldum, einstaklingar og félög, því þegar hægt er að fela sparifé á löglegan hátt, eins og hér er gert ráð fyrir, hver á þá að gera upp, hverjir eru skuldlausir og hverjir ekki, hverjir eiga fyrir skuldum og hverjir ekki? Þegar allur sá hluti eignanna, sem er á leyndum sparisjóðsbókum og innstæðum, hverfur og kemur ekki fram, þá er slíkt uppgjör næsta miklum erfiðleikum bundið. Ég held, að það hafi ekki verið fleira hjá hv. þm., sem ég sé ástæðu til að ræða um að þessu sinni, en meginágreiningur milli meiri hl. og minni hl. er sá, að meiri hl. vill samþ. þetta frv. eins og það nú er óbreytt, en ég tel, að nauðsynlegt sé að gera á því allmiklar breytingar og sérstaklega að fella alveg undan skatti ákveðið lágmark tekna og auka svo þau skattfríðindi, sem gert er ráð fyrir, eins og till. minar bera með sér.



Herra forseti. Ekki get ég a.m.k. enn þakkað n. fyrir að hafa athugað þau atriði í frv., sem ég reyndi að benda henni á í gær. Það á kannske eftir að koma fram hér eftir, en enn hefur hún ekki minnzt á þær brtt., sem ég flyt á þskj. 665, og ekki einu orði á neitt af þeim atriðum, sem ég benti henni á að mundi þurfa að laga í lögunum, ekki til að gera neina stefnubreytingu eða neitt þess háttar, heldur bara til þess að það væri hægt að framkvæma þau eins yfir landsheildina. - Ég benti henni á það og flutti brtt. við 5. gr. frv., þar sem talað er um, að maður byggi hús, áður en tvö ár eru liðin frá söludegi. Núna t.d. er verið að auglýsa í blöðunum tvö hús í byggingu hér í bænum, annað þeirra er byrjað að byggja af manni, sem er nýlega búinn að selja hús, búinn að fá byggingarleyfi og lóð, byrjaður að byggja þetta hús. Nú er hann búinn að fá aðra lóð og annað byggingarleyfi og ætlar að selja þetta hálfgert. Hvenær á að skattleggja þennan mann? Hvað á að bíða lengi eftir því, að hann selji og haldi áfram að selja hálfgerð hús og byggja, og hvenær á að gera upp ágóðann, sem hann hefur haft af þessu? Það er gersamlega ómögulegt eftir greininni. Þess vegna geri ég þá brtt., að þarna komi inn í, eins og skattstjórinn í Rvík segist hafa hugsað sér greinina, og legg til, að fram komi, að hann hafi lokið við byggingu húss innan tveggja ára. Þá hefur maður ákveðið í höndunum, þá hefur maður gert það upp, og þá liggur allt hreint fyrir. Í öðru lagi vil ég benda hv. n. á það, þó að ég hafi nú ekki tekið það upp í mína brtt., að hún miðar þarna við fasteignamatið. Nú sagði ég hérna í öðru máli um daginn, að bæjarstjórn R-víkur hefði ekki treyst eiðsvörnum mönnum til að gera brunabótamatið, svo að það væri nothæft fyrir vátryggingu húsanna, heldur hefði hún orðið að láta nýja menn fara í það, af því að það hefði verið svo mikið ósamræmi í því, og hún hefði meira að segja fengið stjórnarráðið til þess að viðurkenna það með því að samþ., að nýtt mat skyldi fara fram á brunabótamatinu. Nú fullyrði ég alveg hreint, að þótt það kunni að hafa verið munur á brunabótamatinu, - og við skulum segja, að það hafi verið, bæjarstjórnin ákvað, að hann væri, og stjórnarráðið samþ. að það væri, - þá er miklu meiri munur á fasteignamatinu hjá ríkinu eftir því, á hvaða tímum það er gert, svo að það er ákaflega ótryggur samanburður að miða þarna við fasteignamatið, og væri miklu betra að miða við brunabótamatið eða kostnaðarverðið, sem menn yfirleitt gefa upp á húsunum, heldur en fasteignamatið. Við þetta hef ég nú ekki gert brtt., en á þetta bendi ég. En mig langar til að fá alveg ákveðið upp frá mönnunum, sem í n. hafa starfað, - tveir af þeim eru í þessari þd. hér og geta þess vegna upplýst það, hvernig á að framkvæma ákvæðið eins og það er núna um tvö árin hjá mönnunum, sem hyggja. Ef þeir gefa mér þær upplýsingar og þær liggja fyrir í þingtíðindum, þá mun verða reynt að fara eftir því af skattayfirvöldunum, a.m.k. þegar það kemur til þeirra skattayfirvalda, sem ég á hlut að og úrskurða stundum, en eins og ákvæðið er þarna, sé ég enga leið til þess að fara eftir því, og þess vegna er mín aths. fram komin. Þá langar mig til að fá að vita hjá þeim tveim mönnum, sem hafa verið í mþn. og þess vegna um málið fjallað, annar alltaf og hinn um tíma, viðvíkjandi langferðunum vegna atvinnu sinnar. Það er 4. tölul. l. í brtt. við 10. gr. Þar stendur svo, með leyfi forseta, að ferðakostnaður þeirra skattgreiðenda, er fara langferðir vegna atvinnu sinnar, eftir mati skatt yfirvalda, eigi að vera frádreginn skatti. Þetta hefur nú alltaf verið, svo að það er engin breyting frá því, sem hefur alltaf verið. Nánari ákvæði skulu sett með reglugerð um þennan frádrátt. Nú skal ég taka dæmi, sem hafa verið bara svona siðasta mánuðinn fyrir mér til úrskurðar. Það er barnakennari, sem býr 15 km veg frá skólanum, sem hann á að kenna í. Hann telur sig þurfa að eiga bíl til að fara á milli, og hann upplýsir, að hann brúki bílinn ekki til annars. Kostnaðurinn við hann var 6800 kr. Eru þetta langferðir vegna atvinnu, svo að hann eigi að fá bilkostnaðinn frádreginn, eða ekki? Þessi kennari er hérna á Suðurlandsundirlendinu. Ég skal taka annað dæmi. Það er maður hérna uppi í sumarbústað, sem stundar atvinnu í Rvík og fer á milli í strætisvagni. Hann eyddi í fyrrasumar nærri 2 þús. kr. í strætisvagnagjald á milli sins heimilis og síns atvinnurekstrarstaðar. Eru þetta langferðir vegna atvinnu? Maður austan úr Seyðisfirði fór til Vestmannaeyja og stundaði sjó; ferðin fram og til baka kostaði hann á sjöunda hundrað krónur, hann fékk það frádregið. Ein af þeim kröfum, sem almenningur gerir til skattalaga, er sú, að þau séu réttlát og mismuni ekki þegnunum, en hér verður þegnunum mismunað með þessu ákvæði. Það verða ekki kallaðar langleiðir ýmsar þær ferðir, sem eru allra dýrastar fyrir þá menn, sem stunda atvinnu frá heimili sínu og þurfa að sækja hana daglega. Hér á hv. Alþingi situr t.d. vitamálastjórinn, sem býr í Hafnarfirði. Hverju hann kostar til að fara á milli skrifstofu sinnar og heimilis sins, veit ég ekki, en veit það þó, því að Alþingi hefur reyndar sjálft ákveðið, hvað ferðakostnaður er á mánuði, með því, sem þfkn. lætur hann hafa í ferðakostnað. Alþingi hefur sjálft ákveðið það. Og það er bara geysimikið, sem ferðakostnaðurinn verður á milli Hafnarfjarðar og Rvíkur eftir því. Mig langar til að fá þetta útskýrt nánar, því þótt reglugerð komi og segi þarna eitthvað um, þá verður það aldrei nema óljóst og aldrei nema svo óljóst, að það er ekki hægt eftir því að fara. Þá hef ég flutt brtt. við k-liðinn í þessum sama 4. lið. Þar er gert ráð fyrir því, að kostnaður við stofnun heimilis skuli dreginn frá tekjum hjóna á því skattári, sem þau ganga í hjónaband, og sá frádráttur nemur persónufrádrætti fyrir ómagalaus hjón samkv. 12. gr. Ég er ekki á móti þessu út af fyrir sig, en ég spurði, hvernig ætti að framkvæma þetta. Þið vitið allir saman, að hjónin telja fram sitt í hvoru lagi, þangað til þau giftast. Þá telur maðurinn fram fyrir sjálfan sig allt árið og konuna frá giftingardegi. Afleiðingin af þessu verður sú, að það fer alveg eftir því, hvenær á árinu hjónin gifta sig, hvernig þessi frádráttur kemur til með að verka á þeirra framtal. Ef það er láglaunakarlmaður, sem giftist hálaunakvenmanni, og þau gifta sig seinast á árinu, þá getur vel farið svo, að þau séu ekki í neinum skatti og hafi því ekkert gagn af frádrættinum. Ef það væri aftur hálaunamaður, sem giftist seinast á árinu, þá geta hjónin notið gagns af þessu. Ef þau gifta sig snemma á árinu, þá náttúrlega hafa þau gagn af því og því meira, því fyrr sem þau gifta sig. Ég hef talað um það við marga menn, hvernig eigi að framkvæma þetta. Sumir segja: Það er langeðlilegast að framkvæma það þannig að segja: Ja, þetta er jú ákveðin upphæð, við skulum segja 12 þús. kr., sem þau eiga að fá fyrir það, - ég nefni þetta dæmi, af því að það er góð tala. Þau hafa gift sig, þegar sex mánuðir eru liðnir, þar af leiðandi á konan að fá 1/4 af frádrættinum á sínu framtali þá sex mánuði, sem hún er ein um sitt framtal, en hitt að koma saman á þau bæði. - Þetta finnst sumum eðlilegast. Aðrir segja: Það er langeðlilegast að telja bara allt fram í lokin frá karlmanninum. - Enn aðrir segja: Það á bara að skipta því í tvennt og telja helminginn af því hjá konunni og hinn helminginn hjá karlmanninum. - Það er ekkert sagt um það í greininni, hvernig á að framkvæma þetta. Þess vegna hef ég leyft mér að koma með brtt. um það og segja, að þau skuli fá frádráttinn það árið, sem þau telja fyrst sameiginlega fram. Ef þau gifta sig seint á árinu, þá er það í þeirra sjálfsvaldi, þá skiptir sér enginn af því, þó að þau séu sitt í hvoru framtali til áramótanna; þá eru þau saman allt áríð á eftir, og þá fá þau hann allan. Ég held, að það sé skárra, og er það þó ekki gott, úr því að það á að gefa þennan frádrátt. Mér hafði einu sinni dottið í hug að lofa þeim að fá þennan frádrátt annaðhvort það árið, sem þau gengju í hjónaband, eða árið á eftir og lofa þeim að velja um. Árið eftir eru þau alltaf komin saman í framtal og hafa fullt gagn af frádrættinum öllum, en eins og greinin er þarna, þá má skilja hana á marga vegu, og getur vel farið svo, að hjónin hafi ekkert gagn af frádrættinum. Þess vegna óska ég upplýsinga um það, hvernig hugsað er að framkvæma þetta. - Nú eru hér nokkur fleiri atriði, sem eru óljós, en þó er það nú samt svo, að ég mun ekki fara út í þau fleiri. En svo flyt ég 3. brtt. um það, að aftan við lögin bætist ný grein um það, að texti þessara laga skuli færast inn í meginmál skattalaganna og þau prentast í einu lagi. Í sambandi við þetta vil ég benda á, að það eru yfir hálft þriðja hundrað skattanefndir í landinu, sem þurfa að nota þessi lög, og það eru ákaflega mikil óþægindi fyrir alla og þó alveg sérstaklega fyrir þá, sem eru ekki því vanari að fletta upp í lögum og leita í lagasöfnum og annars staðar, að þurfa að nota öll þau lög, sem til eru um breytingar á skattalögunum, til að finna, hvað við á og hvað er rétt. Þess vegna eru það geysileg þægindi, sem af því mundu hljótast að prenta þau saman. Í öðru lagi vil ég benda á það, að sumir segja, að það kosti peninga, og það er rétt. Það er tiltölulega ósköp lítið, sem það kostar. Það lengist eitthvað svolítið þetta þskj., sem þarf að prenta hvort sem er, hvort það kunna að vera nokkur hundruð krónur, kannske 1000 kr., sem þarf að auka pappír í það, ég skal ekki segja um það, en það er algert aukaatriði, og það margsparast í vinnu fyrir skattanefndirnar, sem þurfa að nota það. Enn segja sumir, að það sé ekki hægt að vera að þessu núna, því að í haust verði þetta allt saman tekið upp á ný, þá verði tekinn upp félagaskatturinn, þá muni nefndin hafa komizt að niðurstöðu um, hvernig bezt sé að hafa hann, og þá muni Alþingi, enda þótt það gleypi ekki við þeim breytingum, þó að minnsta kosti samþ. einhverjar breytingar, og því komi þá aftur breyt. á þessum lögum. Það er bara allt annað mál, þó að þá komi ný breyting um breytingu á einu atriði, félagaskatti, heldur en að þurfa núna að leita í öllum lögunum viðvíkjandi ótal atriðum í þeim. Þó að það eina atriði, félagaskatturinn, væri í sérstökum lögum, þá er það út af fyrir sig. Maður hefur þá félagaskalann í þeim lögum; að öðru þarf ekki að leita þar. Þess vegna legg ég mjög mikla áherzlu á það fyrir skattanefndirnar úti um land, bæði undirskattanefndir og yfirskattanefndir, allar skattanefndir, sem þurfa að nota lögin, og líka fyrir almenning, sem vill nota sér þau, lesa þau og kynna sér þau, að þau séu staðfest og færð öll inn í einn samhljóða bálk, og eins og frv. þetta er núna, þá veit ég ekki annað en það sé flutt þannig lagað, að það sé óskaplega auðgert. Eins og brtt. komu frá mþn., þá voru þær ekki fluttar þannig. Það var talið, að þá væri ómögulegt að færa það inn í lögin og gera það allt að einu. En eins og það breyttist í n. í Nd., strax á milli 1. og 2. umr., þá var það flutt sem brtt. við áður gerð lög og lagabreytingar, svo að það er vandalaust núna að færa það allt saman inn í einn bálk. Ég legg ákaflega mikið upp úr þessu, því að það er til óumræðilegs hagræðis fyrir menn. Satt að segja er ekki forsvaranlegt að láta nefndir, sem búnar eru að bíða eftir að geta starfað núna á annan mánuð, - þær, sem fyrst ætluðu að byrja, voru komnar saman og byrjaðar og stöðvaðar af stjórnarráðinu, þangað til þessi lög kæmu, - það er ekki forsvaranlegt, þegar vorannirnar fara að koma, að fleygja þá í þær þessu frv. og segja þeim að vinna eftir því og leita svo í öllum gömlu lögunum að því, hvað nú sé í gildi í viðbót við þetta, sem nú er samþ., því þó að þeir séu langminnugir og vitrir margir, þá er ég alveg óviss um, að þeir muni svo hverja einstaka grein í eldri lögum, sumum frá 1942, sumum frá 1947, sumum frá 1935 o.s.frv., sem er breytt með þessum lögum. Hér stendur: „3. mgr. 32. gr. laganna falli niður.“ Hvað er í henni? Hver man það? Það er ákvæði um, að þeir, sem hafi atvinnurekstur á tveim stöðum, megi telja seinna fram en aðrir, og er vafasamt, hvort það á að samþykkja hana. En hvað sem því líður; menn sjá hér ekki, hverju er breytt. Svona eru lögin, og þau eru þannig löguð, að það er bókstaflega ekki hægt fyrir margar nefndir að vinna eftir þeim nema með mikilli fyrirhöfn, nema þau séu staðfest í einni heild og gefin út.



Herra forseti. Í hvert skipti sem hv. frsm. meiri hl. talar hér, þá staðfestir hann enn betur allt það, sem ég hef haldið fram í þessum umr. Hv. þm. sagði, að ekki hefði verið hægt að afnema skatt af lágum tekjum, t.d. undir 15 þús. kr., vegna þess að þá hefði ekki verið hægt að leiðrétta misræmið í skattaIögunum; það mundi hafa kostað það mikla upphæð, að þá hefði ekki verið mögulegt með þeim takmörkunum, sem mþn. hefðu verið settar, að leiðrétta þetta misræmi, sem hann nefndi svo. M.ö.o.: Það þarf að skattleggja menn, sem hafa 10 þús. kr. í árstekjur, til þess að hægt sé að lækka skatt á þeim, sem hafa t.d. 200 þús. kr. árstekjur, til þess að fullnægja öllu réttlæti. Er nú hægt að sanna það öllu betur, sem ég sagði hér áðan, að þessi hv. þm. kemur hér fram sem fulltrúi hinna tekjuhæstu, sem fulltrúi efnastéttarinnar? Raunar hygg ég, að þessi lækkun, þ.e. sú ráðstöfun að innheimta ekki skatt af tekjum, sem eru undir 15 þús. kr., mundi muna sáralítilli upphæð, og það virðist alls ekki hafa verið rannsakað af mþn., a.m.k. hefur ekki komið neitt fram um það. Það skal enn einu sinni viðurkennt, að till. mín um skattfríðindi sjómanna á fiskiskipum leysir ekki að fullu vandamál togaraútgerðarinnar. En hitt er rangt, að þessi skattfríðindi muni litlu og stuðli ekki að því að leysa vandann. Sjómaður, sem hefur t.d. 50 þús. kr. í skattskyldum tekjum, mundi lækka í skatti um nokkuð á 3. þús. kr., og einkum mundi þetta hafa þá þýðingu, að kauphækkanir, sem sjómenn fengju, mundu koma. þeim sjálfum miklu fremur til góða heldur en nú, í stað þess að nú rennur bróðurparturinn til ríkisins. Þess vegna er enginn efi á því, að samþykkt þessara skattfríðinda mundi auðvelda mjög samninga milli sjómanna og útgerðarmanna. Hv. þm. sagði, að þetta mundi muna mestu fyrir yfirmennina á skipunum. Þetta er alveg rétt. Ég væri líka fús til þess að gera það samkomulag við hv. þm., að þessi skattfríðindi féllu niður við ákveðið tekjumark, ef á því stendur og ef hann setur það fyrir sig, að þetta séu of mikil fríðindi fyrir yfirmennina á skipunum. En ég vil aðeins segja það, að yfirmenn á togurum er einmitt sú stétt manna, sem þarf að vera hálaunuð, og eins og ástandið er núna í togaraútgerðinni, þá finnst mér það hlálegt, að ríkið skuli hirða mikið af þeim háu launum, sem útgerðin neyðist til þess að borga yfirmönnunum á skipunum. Þá sagði hv. þm., að ákvæðið um, að leyft skuli að draga 7 þús. kr. frá, áður en tekjuskattur er á lagður, vegna iðgjalda til líftrygginga, kæmi einnig lágtekjumönnum til góða. Má ég nú spyrja hv. þm.: Heldur hann, að Dagsbrúnarmaður með 36 þús. kr. tekjur, sem hefur t.d. 3 börn á framfæri, geti notað þennan rétt og keypt sér líftryggingu, sem hann verður að borga 7 þús. kr. í iðgjald til? Og er það þá ekki rétt, að hér er um sérréttindi fyrir efnaða menn að ræða, sem hinn fátæki er sviptur? Þá sagði hv. þm., að ekki þyrfti að greiða skatt af ellilaunum og örorkubótum samkvæmt frv. Þetta er algerlega rangt. Samkvæmt frv. er skattur greiddur af tekjum, sem eru yfir 7500 kr., ef um einstakling er að ræða, og 14 þús. kr., ef um hjón er að ræða. Nú veit hv. þm., að ellilaun og örorkubætur geta í sumum tilfellum orðið nokkru hærri, og ef viðkomandi hefur einhverjar smávægilegar tekjur til viðbótar, þá getur honum verið gert að greiða talsverðan skatt, svo að allir hv. þm. hljóta að sjá, að verði till. mín um þetta efni ekki samþ., þá verður enn haldið áfram þeim leiðindum og þeirri fásinnu, að skattur verður innheimtur af elli- og örorkulífeyrisþegum.



Herra forseti. Ég sé nú, að stjórnarandstaðan er ekki jafnsamvizkusöm í fundarsókn hér og hæstv. forseti og aðrir embættismenn deildarinnar, en ég mun samt sem áður ekki fresta minni ræðu, þó að þeir hv. þm. hafi ekki séð ástæðu til þess að vera komnir hér á réttum tíma til þess að hlusta á hana. Þeir munu þá geta athugað þau fáu orð, sem ég segi hér til leiðréttingar á því, sem þeir hafa haldið hér fram áður, og þá svarað þeim við 3. umr., ef þeim sýnist svo. Hv. 4. þm. Reykv. hélt því fram, að fulltrúa Alþfl. hefði ekki gefizt kostur á að vera á fundum í mþn. frá því í nóv. og þar til í febrúarmánuði og það væri frumástæðan fyrir því, að hann hefði ekki getað athugað sínar till. og hefði ekki getað komið fram með nýjar till. í sambandi við breytinguna á skattalöggjöfinni af þeim sérstöku ástæðum. Út af þessu vildi ég svara því til hv. 4. þm. Reykv., að mér er ekki kunnugt um, að það hafi verið einn einasti fundur, sem fulltrúa Alþfl. var bolað frá eða ekki verið kallaður á í mþn. Og ef ég fer þar með rangt mál, þá ætti hann að fá upplýsingar um það hjá form. nefndarinnar. Mér er enn fremur kunnugt um, að hver ein og einasta af þeim till., sem fram komu, bæði frá sjálfstæðismönnum og framsóknarmönnum, var jafnan látin ganga til athugunar til fulltrúa Alþfl. og hann hafði öll tækifæri allan þennan tíma til þess að gera athugasemdir og koma fram með nýjar till. En á engum einasta fundi eða nokkurn dag kom ein einasta till. til breytingar frá fulltrúa Alþfl. önnur en þær, sem ég hef þegar lýst, svo að þetta getur ekki verið ástæða fyrir því, að nú eru bornar fram allt aðrar brtt. en komu fram frá Alþfl. í mþn. Það var ekki einasta, að hann bæri fram þær till., sem ég hef þegar minnzt á, heldur kom það alveg skýrt fram í umræðunum við þennan ágæta fulltrúa, sanngjarnan og góðan dreng, sem Alþfl. trúði fyrir þessu vandamáli, að hann vildi hækka jafnvel mjög verulega skatta á einstaklingum á öllum millitekjum og miklu meira heldur en aðrir nm. vildu gera. Þetta er ekkert launungarmál. Og ég geri ráð fyrir, að hann hafi flutt það mál í fullu umboði Alþfl. Hann vildi m.a. einnig hafa sérsköttun hjóna allt að 80 þús. kr. tekjuupphæð, en eftir það var ekkert ranglátt, þó að hjón fengju ekki að skipta sínum tekjum til þess að verða skattlögð sem einstaklingar. Ég hef nú ekki skilið það réttlæti, að hjón skuli hafa allt annan og meiri rétt, ef þau hafa 70 þús. kr. tekjur eða 79 þús. kr. tekjur, en þessi réttur skuli falla alveg niður, þegar komið er að 80 þús. kr. eða þar yfir. Þá túlkaði hv. þm. það mál alveg ranglega, að 1/3 af skattfrjálsu fé til sjómanna munaði svo og svo miklu fyrir þessa aðila. Báðir hv. þm. úr stjórnarandstöðunni lásu hér eingöngu upp skattstiga fyrir einhleypa menn, en tóku ekkert skattstiga fyrir hjón og því síður fyrir hjón með tveimur börnum. Það er eins og það sé miðað að því alveg sérstaklega í sambandi við skattalögin, ef skilja á ræður þeirra, eins og þær voru hér áðan, að á togurunum eða á veiðiskipum skyldi aldrei nokkru sinni vera maður, sem hefði fjölskyldu fram að færa. En það þætti mér ákaflega einkennilegt, ef það yrði sett í lög að engum skyldi leyft að leita sér atvinnu á fiskiskipum á Íslandi nema þeim, sem annaðhvort væru einhleypir menn eða gætu ekki á nokkurn handa máta átt börn með sínum konum, en það virðist vaka fyrir þessum hv. þm. báðum. Sannleikurinn er sá, að þetta hefur bókstaflega enga þýðingu fyrir fjölskyldumenn, þó að það væri gefinn eftir 1/3 af þeirra tekjum, eins og ég skal sýna fram á. Af 45 þús. kr. tekjum er tekjuskattur hjóna með 2 börn 760 kr., en þó að þriðji parturinn væri gefinn eftir, þá væri tekjuskatturinn 160 kr., svo að það eru einar 600 kr., sem þessir aðilar fengju í hærri launum yfir allt árið, þó að 1/3 af tekjum þeirra yrði skattfrjáls. - Ég sé nú, að hv. 4. þm. Reykv. er kominn hér, og þykir leitt, að hann hefur ekki verið við til þess að heyra mitt svar í sambandi við þetta mál. - Ég tók það fram áðan, að hv. þm. og báðir hv. þm. úr stjórnarandstöðunni miðuðu aðeins sínar till. við einhleypa menn. En það er eins og fyrir þeim vaki, að það sé annaðhvort að taka það í lög eða vinna að því, að aldrei megi fjölskyldufeður fara um borð í skip. Þetta er náttúrlega algerlega röng túlkun á þessu máli og rétt, sem ég hef haldið fram, að almennt er þetta engin bót og engin lausn á þeim vanda, sem hér um ræðir. Hins vegar er þetta stórkostleg bót fyrir hátekjumennina. Skipstjóri t.d., sem hefur 150 þús. kr. tekjur, eða stýrimaður, sem hefði 150 þús. kr. um borð í togara og hefði tvö börn fram að færa og væri giftur, greiðir nú af 150 þús. kr. tekjum eftir skattstiga frv. 26860 kr., en ef hann ætti að greiða aðeins af 100 þús., sem hann gerði, ef till. hv. 4. þm. Reykv. yrði samþ., þá greiddi hann ekki nema 10410 kr. Það munar náttúrlega ákaflega mikið þennan aðila. Það fara nefnilega ekki saman þessar kröfur hv. stjórnarandstöðu og hin krafan um það að hækka þó enn tekjuskattstigann fyrir hátekjumennina. Hvað viðvíkur þeirri athugasemd, sem hv. 4. þm. Reykv. gerði út af verðbréfunum, að það hefði verið rétt að gera þau öll skattfrjáls, þá vil ég endurtaka það, sem ég sagði í sambandi við það mál í minni fyrri ræðu, að ef öll verðbréf væru gerð skattfrjáls, sem ríkissjóður ábyrgist, þá mundi verða miklu meiri ásókn á ábyrgð ríkisins, - um það er enginn vafi, - og önnur bréf mundu náttúrlega ekki heldur seljast á opinberum markaði. Mér finnst vera miklu meira virði og miklu betri fyrir þessi mál sú stefna, sem tekin er í frv., að ætlast til þess, að bankarnir í samráði við hæstv. ríkisstj. ráði nokkru um það, til hvers sparisjóðsféð er notað, sem gefið er skattfrjálst samkv. frv. Þá sagði hv. þm., að sparifjáraukningin væri langmest að þakka þeim mönnum, sem ynnu á Keflavíkurflugvelli, og þaðan kæmi öll aukningin. Mér dettur nú ekki í hug að halda, að hv. þm. hafi meint þetta. Hv. þm. veit, að það er svo takmarkaður fjöldi manna, sem vinnur á Keflavíkurflugvelli, að þó að öll þeirra laun hefðu farið beint í sparisjóðina, þá hefðu þau ekki getað numið þeirri hækkun, sem orðið hefur á s.l. ári. Nei, sannleikurinn er sá, að aukning sparifjárins er að þakka tvennu: Í fyrsta lagi, að fólkið hefur fengið trú á verðgildi peninganna síðan núverandi og fyrrverandi stjórn tóku við völdum og mörkuðu stefnuna í fjárhagsmálum þjóðarinnar. Þetta er önnur ástæðan. Hin ástæðan er sú, að þessar sömu hæstv. ríkisstjórnir hafa hlúð þannig að atvinnuvegunum, að það þarf að horfa mjög langt aftur í tímann til þess að finna jafnmikla eftirspurn eftir vinnuafli og verið hefur hér á Íslandi siðan. Þetta eru tvær meginástæðurnar fyrir því, að innstæðurnar hafa aukizt í sparisjóðunum. Hitt er svo samfara þessu, gremja Alþfl. um það að hafa verið utan gátta í þessum umbótum í atvinnulífi þjóðarinnar. Hv. þm. hélt því fram, að þó að ég léti í veðri vaka, að félög gætu ekki notið skattfrelsis sparifjár, þá væri ekkert því til fyrirstöðu, að þau geti átt á nafnlausum bókum inni svo og svo háar fúlgur, þegar ekki þyrfti að telja þær fram. Hv. þm. veit, að ef um félag er að ræða, sem er bókhaldsskylt, og það eru yfirleitt öll félög, sem hafa nokkurn rekstur, þá er ekki hægt að fela eignir á sparisjóði, þó að þær séu á nafnlausum bókum, nema falsa bókhald viðkomandi félags. Og þá eru að sjálfsögðu þeir orðnir ábyrgir fyrir fölsun gegn sínum félagsmönnum, nema því aðeins að þeir ætli að gera þá alla félagsmennina samseka í slíkum glæp, og það a.m.k. hefur mþn. ekki viljað ætla mönnum. Þess vegna er það alveg rétt, sem ég hef haldið fram, að skattfrelsi sparifjár kemur ekki til þess að snerta að neinu verulegu leyti félögin. Hv. þm. sagði einnig, að það væri nauðsynlegt að gera á þessu frv., þó að lögum yrði, breytingar mjög fljótt; það væru í því ýmsir ágallar, sem hann hefur bent á og ég skal ekki fara lengra út í hér. Fellur þetta raunverulega alveg saman við ekki einungis skoðun mína í málinu, heldur og skoðun nefndarinnar. Það hefur hvað eftir annað komið fram hjá n., að þetta er einn þátturinn í breytingu á skattakerfi þjóðarinnar, þáttur, sem kannske stendur aðeins til bráðabirgða. Heildarendurskoðuninni er ekki lokið, og sá þátturinn, sem er erfiðastur og tekur lengstan tíma að semja um, þ.e. að koma sér saman um einn skatt fyrir bæði ríki, bæjar- og sveitarfélög, er enn eftir. Framkvæmdarkaflanum er ekki heldur lokið, og allt þetta getur orsakað það, að hér sé aðeins um bráðabirgðalöggjöf að ræða, sem þarf að breyta, ef samkomulag næst um öll hin atriðin. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að ræða frekar við hv. 4. landsk. út af þeim aths., sem hann gerði í sambandi við mína ræðu. Hv. 2. landsk. sagði, að yfirmennirnir á togurunum þyrftu að hafa há laun. Ég endurtek það, að það er ekki fyrir vöntun á þeim starfskröftum um borð í togara, að það þurfi að gefa eftir á af tekjum þeirra manna, sem þar vinna. Hann sagði einnig, að það væri hlálegt að taka þetta aftur í ríkissjóðinn, eins og nú væri gert með of háum sköttum. Ég vil einnig í sambandi við það leyfa mér að benda honum á, að einmitt þessir menn hafa fengið alveg sérstök skattfríðindi með sérstökum samningum, þar sem þeir mega nota allt að 18% af sínum launum til þess að kaupa sér fyrir lífeyri og að það má draga þessa upphæð frá skattskyldum tekjum þeirra. Það væri því hreinasta fjarstæða að ætla sér ofan á slík fríðindi að fara að gefa þessum mönnum sérstaklega leyfi til þess að draga enn frá 1/3 af þeirra tekjum. Svo var hv. þm. að spyrja mig um, hvað ég héldi að Dagsbrúnarmaður, sem hefði aðeins tekjur upp á 36 þús. kr. og hefði 3 börn, gæti borgað mikið í lífeyri. Ja, ég vil biðja hv. þm. að athuga, hvað þessi maður greiðir mikið í skatta. Ef hann hefur 2 börn og hefur 35 þús. kr., þá greiðir hann 320 kr. í skatt á ári, og hafi hann 3 börn, þá hugsa ég, að þessi upphæð lækkaði það mikið, að það yrði sama sem enginn skattur, svo að það breytir ekki neinu fyrir hann, hvort dregið er frá í lífeyri eða ekki, vegna þess að hann er svo að segja skattfrjáls hvort sem er. Þá vildi ég aðeins segja hér nokkur orð t sambandi við aths. frá hv. 1. þm. N–M. Ef hann hefði hlustað á mína framsöguræðu og fyrstu orðin í ræðunni, þá hefði hann getað sparað sér allar þær aths., sem hann gerði hér í sambandi við sínar brtt. Ég tók þar ákveðið fram, að n. hefði ekki tekið afstöðu til þeirra brtt., sem hann bar fram við 1. umr. og n. hafði til athugunar, og ekki heldur til þeirra ábendinga, sem hann lét koma fram þá í sinni ræðu; n. mundi athuga þetta hvort tveggja fyrir 3. umr. og þá e.t.v. bera fram sjálf brtt. eða taka til athugunar að mæla með þeim brtt., sem aðeins væru formsatriði, og brtt. hv. þm. snerta aðallega formsatriði og lítið annað. Ég álít því rétt, að hv. þm. taki þessar till. aftur til 3. umr., og þá mun n. segja til, hvernig hennar afstaða er til þeirra, eftir að hafa athugað það sjálf og þess utan rætt það bæði við skattstjóra og hæstv. fjmrh. Hv. þm. spurði, hvernig ætti að framkvæma ákvæði 5. gr., og átti hann þar aðallega við það ákvæði, sem snertir ágóða af fasteign, sem er seld og viðkomandi aðili hefur átt skemur en 5 ár, en notar siðan söluupphæðina til þess að kaupa aðra eign innan eins árs eða byggja hús innan tveggja ára frá söludegi. Kom hann þá með dæmi um það, að vel gæti maður byrjað á húsi og svo selt það hálfgert til annarra, fengið af því stóran gróða o.s.frv., og það væri aldrei hægt að gera þetta upp. En gr. segir hér alveg ákveðið, að „undanþága þessi nær þó ekki til neinnar sölu, þar sem telja má, að um atvinnurekstur sé að ræða eða að eignarinnar hafi verið aflað til að selja hana aftur með hagnaði“. Nú er það alveg sýnilegt, að ef maður selur fasteign, byggir svo aðra að hálfu leyti og selur hana með hagnaði, áður en hann hefur lokið byggingunni, þá er hann að gera það í atvinnuskyni, og þá gildir ekki þessi undanþága, sem hér um ræðir. Þessi orðun á gr. var gerð í samráði við skattstjóra, sem taldi á því engin tormerki að framkvæma þetta, og sáum við því ekki ástæðu til á þessu stigi málsins að leggja til, að þær brtt. yrðu samþ., sem hv. þm. bar fram, en munum athuga það, eins og ég segi, fyrir 3. umr. Þá óskaði hv. þm. eftir að fá nánari skýringu á því, hvað væri meint með langferðum vegna atvinnu, og hann spurði, hvort 15 km ferðir væru langferðir eða ekki og hvort ferðir með strætisvögnum væru langferðir eða ekki. Jafngreindur maður og hv. 1. þm. N–M. þarf nú ekkert að spyrja um það, hvort 15 km ferðir séu langferðir eða hvort strætisvagnaferðir séu langferðir; það er augljóst, að það geta ekki verið neinar langferðir, sem ekki ná nema yfir 15 km. Það var einmitt um það rætt í n., að það væri ómögulegt að fara inn á það að láta draga frá skattskyldum tekjum einmitt þessar ferðir, sem hv. þm. talaði um. Það liggja m.a. engin sönnunargögn fyrir því, hve oft maður fer í strætisvagni til sinnar vinnu eða frá eða hvort hann hefur notað þann bíl, sem kostar 6 þús. kr. á ári, eingöngu til þess að aka sér milli heimilis og vinnustaðar. Það liggja því síður nokkur gögn fyrir því, að það sé ekki miklu ódýrara fyrir viðkomandi aðila að búa 15 km frá vinnustað. Hann getur haft hag af því m.a. í útsvari, hann getur haft hag af því í húsaleigu, og hann getur haft annan margvíslegan hag af því, svo að það liggur alls ekki fyrir að ræða um það atriði. Þegar um er að meða langferðir, þá var meint með því eingöngu hjá mþn., að það væru ferðir, sem menn tækju sig upp lengri leiðir, t.d. norðan af landi eða austan af landi eða úr öðrum landsfjórðungum til þess að sækja atvinnu á annan stað, þar sem væri um virkilegar langferðir að ræða, eða menn færu til útlanda vegna sinnar atvinnu. Það er svo nú samkvæmt gildandi l., að atvinnufyrirtæki, sem verða að senda sína menn til útlanda í sambandi við atvinnurekstur, hafa að vísu fengið dregið frá eitthvað af þeim kostnaði eftir mati skattstofunnar, svo að það er ekki farið hér inn á neinar nýjar leiðir. Hins vegar er það ekki ákveðið í l., að það megi gera það. Þetta verður að vera undir mati skattstofunnar, og verða settar um það ákveðnar reglur, sem eru innan takmarka l. En þetta verður alltaf að vera á mati skattstofunnar á hverjum tíma, hvað skuli hér dregið frá og hvað ekki. Svo sagði hv. þm. hér ákaflega merkilega setningu, að það væri ófrávíkjanleg krafa, að I. væru þannig úr garði gerð, að þan séu réttlát. Mér er nú bara spurn: Hefur hv. 1. þm. N-M. tekizt það í sínu vandasama starfi í ríkisskattanefnd að kveða upp alltaf og ævinlega slíkan úrskurð, að allir aðilar hafi talið hann réttlátan? Ég fullyrði, að það hefur ekki tekizt, og er það ekki sagt sem nein ásökun á viðkomandi hv. þm., en ég fullyrði, að það hefur ekki tekizt, og það hefur kannske sjaldnar tekizt að úrskurða slíkan úrskurð hjá ríkisskattanefnd heldur en að úrskurða hið gagnstæða. Það er engin sönnun fyrir því, að ríkisskattanefnd og hv. þm. hafi úrskurðað rangt, síður en svo. En það er alveg áreiðanlegt, að það hafa ekki allir aðilar, sem þar hafa átt hlut að máli, talið, að lögunum hafi verið beitt réttlátlega; það fullyrði ég, enda veit ég, að hv. þm. hefur verið fúsastur allra manna til þess að leiðrétta slíka úrskurði, þegar honum hefur verið bent á, að þeir væru einmitt ekki réttlátir. Ég hygg, að það finnist ekki sá maður yfirleitt, sem gæti úrskurðað að öllu leyti þannig, að hverjum einasta aðila fyndist séu hefði verið gert að öllu leyti rétt. Þá væri nú ekki verið að deila um hlutina. Hv. þm. ræddi um frádráttinn vegna heimilisstofnunar, færði fyrir því ýmis rök. Ég skal ekki ræða það hér. Það gefst tilefni til þess að ræða það nánar, þegar n. hefur sagt sitt álit um þá till. Út af prentun l. skal ég taka það fram, að það er alveg rétt, að það er miklu handhægra að gera það. En ég vil í sambandi við það mál leyfa mér að benda á, að það voru uppi um það till. í n. að byggja frv. þannig upp, að það væri ekki breyting á gildandi skattalöggjöf, heldur heilsteypt skattalöggjöf, og fella núgildandi skattalöggjöf úr gildi, og hefði það verið eðlilegast. En það var einmitt ekki gert, vegna þess að hér er aðeins verið að breyta nokkrum hluta laganna. Ef þetta hefði verið sett fram sem heildarendurskoðun og breyting á öllum köflum l., þá hefði sjálfsagt verið hafður sá háttur á, sem meira að segja var byrjað á í n. að gera, þ.e. að semja nýtt frv. að nýjum skattalögum og fella svo gildandi l. úr gildi. En hér er eftir, eins og hefur verið upplýst, bæði kaflinn um félagaskatt og kaflinn um framkvæmdina, svo að það mundi að sjálfsögðu þurfa þá að prenta l. upp aftur, ef þau yrðu prentuð upp nú, fella þau aftur inn, þegar þær síðari breytingar kæmu. En um þetta mun n. að sjálfsögðu athuga fyrir 3. umr. Hv. þm. sagði, að það væri allt annað mál, þó að seinna, á næsta þingi, kæmu breytingar aðeins á einum kafla l., þ.e. á skattinum um félögin. Náttúrlega veit hv. þm. ekkert um það, hvaða breytingar eða till. til breytinga kunna að koma á löggjöfinni í heild, og m.a. getur vel komið til mála, eins og ég hef sagt áður, að einnig á þessum kafla, sem nú er verið að samþ., komi breytingar. Mér sýnist, að það hafi verið full ástæða til hjá mþn. að leggja til, að þetta frv. yrði borið fram sem breyting við skattalögin, en hafa ekki hinn háttinn á, einmitt vegna þess að þessari endurskoðun er ekki lokið. Ég sé svo ekki ástæðu til að ræða þetta mál hér nánar og læt máli mínu hér með lokið.



Ég skal vera mjög stuttorður, herra forseti, en ég kemst ekki hjá því að leiðrétta ummæli hv. frsm. meiri hl. í síðustu ræðu hans, þau ummæli, sem hann hafði um brtt. um þriðjungs frádrátt af tekjum fiskimanna. Hann fullyrti, að með því væru lækkaðir langsamlega mest skattar á togaraskipstjórum, sem hefðu mjög háar tekjur. Ég hygg, að þetta byggist á misskilningi, því að hv. þm. hlýtur þó væntanlega að hafa lesið till. Í till. segir, að það skuli heimilað að draga frá þriðjunginn af tekjum fiskimanna, þó ekki yfir 20 þús. kr., þannig að skipstjóri, sem hefur 150 þús. kr. tekjur, fær ekki dregnar frá 50 þús. kr. af sínum tekjum, áður en skattur er á lagður, heldur aðeins 20 þús. kr. Sé hann því skattlagður með 30%, getur hæsta lækkun, sem hann gæti fengið, orðið 6 þús. kr., en ekki 16 eða 20 þús., eins og kom fram hjá hv. þm. Þetta hlýtur að byggjast á misskilningi hjá honum. Að því er snertir útreikninginn á, hverju þetta mundi nema fyrir almenna háseta á skipunum, sem hefðu 45–60 þús. kr., þá er minn útreikningur á því fullkomlega réttur miðað við einhleypan mann. Það er rétt, eins og hv. þm. tók fram, að það yrðu 200–300 kr. á mánuði eða frá 2400 upp í 3600–3700 kr., ef tekjurnar liggja á þessu bili, milli 45 og 60 þús. kr., en gæti að óbreyttri till. komizt upp í allt að því 6000 kr. fyrir mann, eins og t.d. skipstjórann, sem hann nefndi, en alls ekki hærra. Þetta þótti mér sjálfsagt að leiðrétta. En ég væri fullkomlega til viðtals um að setja hámark ekki einasta á tekjuþriðjunginn, heldur líka þá skattalækkun, sem af því leiddi, ef það leiddi til samkomulags við hv. þm. Um sparifjáraukninguna á siðasta ári hef ég í rauninni litlu við að bæta það, sem ég sagði hér í minni seinnstu ræðu. Hún er að langmestu leyti afleiðing af vinnunni hjá varnarliðinu í Keflavík, beint og óbeint, þeim framkvæmdum, sem þar eru um hönd hafðar. Sá beini tekjuauki fyrir landsmenn af þessu er eftir opinberum skýrslum eitthvað milli 150 og 200 millj. kr. á árinu. Þessir peningar koma fyrst sem kaup til starfsmanna, sem þar vinna, og renna síðan út í framkvæmdalífið í landinu sem hreinar aukatekjur miðað við það, sem ella mundi verið hafa. Hv. þm. heldur því fram, að þessi sérstaki tekjuliður hafi lítið verkað á sparisjóðsinnstæðuna, en það er að minni hyggju hinn mesti misskilningur. Hann segir, að ástæðan til aukningar sparifjárins á síðasta ári hafi verið í fyrsta lagi aukin trú á verðgildi peninganna vegna góðrar og viturlegrar fjármálastefnu hæstv. núverandi ríkisstj. og í öðru lagi vegna þess, að atvinnuvegunum hafi vegnað svo vel á árinu, að þess vegna hafi safnazt sparifé, - ekki vegna þess, að vextir hafi verið látnir skattfrjálsir. eins og gert er ráð fyrir í frv., heldur þrátt fyrir það að þetta hafi ekki fengizt. Ég vil bara leyfa mér að minna hv. þm. á í þessu sambandi. hvernig ástatt er með undirstöðuatvinnuveg okkar Íslendinga nú, togaraútgerðina. Vill hann virkilega halda því fram í alvöru, að það sé velgengni atvinnuveganna að þakka, m.a. þessa útvegs, að sparifé hefur aukizt í landinu? Ég veit, að hv. þm. getur ekki svarað þessu játandi. Ég efast ekki um, að hv. þm. hafi lesið Snorra vel og rækilega, eins og við sjálfsagt flestir hér í d. Þegar Snorri ræðir um sögukvæðin fornu, þá segir hann, að það megi nokkurn veginn treysta sannleiksgildi þeirra, því að þau hafi verið flutt í fjölda manna áheyrn fyrir konungunum sjálfum. Og svo bætir Snorri við, að skáldin hafi að sjálfsögðu farið nálægt sannleikanum, því að ef þau báru á konunginn lof, sem hann átti ekki skilið, þá var það ekki lengur lof, heldur skop eða háð. Ég fæ ekki betur séð en að með þeim ummælum, sem hv. þm. hafði um ríkisstj. og afrek hennar í þessari lofdrápu, sem hann flutti nú um hana, hafi hann gleymt reglu Snorra. Hvað sem annars má segja um hæstv. ríkisstj., þá er það víst, að velgengni atvinnuveganna hefur ekki á þessu síðasta ári í heild sinni verið slík, að af því sé að státa, og má þar líta til togaraútgerðarinnar, eins og hv. þm. er kunnugt um. Ég skal hafa þetta mitt mál heldur stutt og vísa til þess, sem ég áður sagði. Hv. þm. hefur eins og aðrir formælendur þessa frv. mjög haldið því fram, að með því sé stórkostleg lækkun gerð á sköttum á lágtekjum. Með því er viðurkennt, að skattar á lágtekjum hafa verið allt of háir og hér verið bein og brýn þörf leiðréttingar. Þó að sá varnagli fylgi nú hjá hv. frsm., að réttlætið sé erfitt að finna og framkvæma, þá ætti þó viðleitnin að hafa verið sú. Ég hef sýnt fram á með rökum, að lækkunin á skatti á lágtekjum er slík, að nær engu munar. Eftir sem áður eru beinar og brýnar þurftartekjur skattlagðar með tekjuskatti í viðbót við aðra skatta. Það hefur verið sýnt fram á, að jafnvel ellilífeyrir og almennar bætur trygginganna, sem eru að sjálfsögðu naumt skornar. verða skattskyldar eftir þessu frv., bæði hjá hjónum og einstaklingum. En svo er verið að tala um, að það sé réttlætt það ranglæti núverandi skattalaga að skatta lágtekjurnar eins og gert hefur verið. Ég efast ekki um, að hv. þm. hafi lesið biblíuna ekki síður en Snorra. Þar stendur einhvers staðar um vissan hóp manna, að þeir hafi á sér yfirskin guðhræðslunnar, en afneiti hennar krafti. Að því er lágtekjurnar snertir og breytinguna á skattlagningunni á þeim á þetta fullkomlega við um formælendur þessa frv. En í þeirri góðu bók er nokkur viðbót við þessa lýsingu á þessum mönnum, sem hafa á sér yfirskin guðhræðslunnar og afneita hennar krafti. Þar kemur ráðlegging frá höfundinum, og hún er á þessa leið: „Forðastu þvílíka.“



Herra forseti. Ég þakka frsm. n. fyrir það. að hann ætlar að taka minar till. til athugunar, og tek þær að sjálfsögðu aftur til 3. umr. Af því, sem hann sagði, er einungis eitt atriði, sem ég finn ástæðu til þess að dvelja við. Það var það, þegar ég var að segja. að menn þyrftu að finna það, sem ég kallaði réttlæti, sem er náttúrlega orð, sem er teygt á milli manna, einn skilur þetta við bað, og annar hitt. Það. sem é„ þar átti við og vildi láta koma fram, var. að menn fyndu, að jafnt gengi yfir. Nú hefur alltaf verið í skattalögum frádráttur til öflunar tekna. Það hefur alltaf verið í skattalögum frádráttur til manna, sem ha~a farið það sem hann kallar langleiðir, t.d. til vermanna, ævinlega, og manna, sem siglt hafa í verzlunarerindum o.s.frv., alla tíð. En nú var þetta sett inn; greinilegar en áður var og tekið fram „langleiðir“. Og þá segi ég þetta: Verkamaðurinn, sem fer austan af Seyðisfirði og til Vestmannaeyja og kostar 600 kr. í ferðina, fær það til frádráttar; það eru langleiðir. En kennarinn, sem býr 15 km frá barnaskólanum og keyrir í barnaskólann á hverjum degi. fær það ekki, þó að það kosti hann tíu sinnum meira að keyra það yfir árið heldur en hinn, og vegalengdin, sem hann fer árlega, er miklu lengri. Þetta kalla menn ekki réttlæti. Menn segja, að þetta sé óréttlæti, og sætta sig ekki við það, og þess vegna benti ég á þetta, að það er einmitt þarna búið til og alveg greinilega með útskýringum hv. frsm., þm. Barð., óréttlæti á milli þegnanna. Einn fær að draga frá sínum tekjum kostnað við að leita sér atvinnu, sem er miklu lægri upphæð en annar þarf að eyða, þó að hann hafi skemmri vegalengd að fara daglega, og fær ekki að draga frá. Það var þetta, sem ég átti við með réttlætinu, sem ég var að tala um. Hins vegar veit ég það og viðurkenni, að þetta hefur verið framkvæmt dálítið svipað og þm. útskýrir það. Þessi kennari t.d., sem ég var að úrskurða skatt núna á laugardaginn var, fékk ekki bilkostnaðinn frá dreginn hjá okkur, og ég heyri, að hv. þm. Barð. ætlast til, að það sé eins. En honum finnst það áreiðanlega ranglátt gagnvart ýmsum öðrum, sem fara lengra og kosta miklu minna til.



Ég vísa til afstöðu minnar, sem kom fram í umræðunum um þetta mál, og segi nei. 10. gr. samþ. með 9 shlj. atkv. Brtt. 677,3 felld með 9:4 atkv. 11.–14. gr. samþ. með 9 shlj. atkv. Brtt. 690,6 felld með 9:5 atkv. 15.–18. gr. samþ. með 10 shlj. atkv. Fyrirsögn samþ. án atkvgr. Frv. vísað til 3. umr. með 12 shlj. atkv



Herra forseti. Húsaleigulöggjöf hérlendis hefur aðeins verið sett í sambandi við styrjaldarástand og aldrei heildarlöggjöf sambærileg við slíka löggjöf hjá ýmsum öðrum þjóðum. Fyrstu lög um húsaleigu hérlendis voru sett þegar fyrri heimsstyrjöldin geisaði 1917. Þau voru um húsaleigu í Reykjavík eingöngu og giltu með nokkrum breytingum um 10 ára skeið. Síðan voru engin lög um húsaleigu gildandi þar til í seinni heimsstyrjöldinni, að sett voru lög um það efni árið 1939. Þeim lögum hefur síðan verið breytt hvað eftir annað. Nefndir hafa verið skipaðar ein af annarri til þess að gera till. um heildarlöggjöf. Þjóðin hefur flutzt meira og meira úr dreifbýli í þéttbýli og mannfjölgun orðið mikil í höfuðborginni sérstaklega. Þessi þróun búsetunnar í landinu hefur meira og meira kallað á heildarlöggjöf um skipti leigusala og leigutaka. Ýtarleg lög hafa verið sett um ábúð á jörðum og talin vera nauðsynleg, eins og líka er, þótt leiguliðar í sveitum séu miklu færri en leigutakar í þéttbýlinu. Við manntalið 1950 voru 6280 leiguíbúðir í Reykjavík einni saman, og voru þær nærri helmingur allra íbúða í höfuðstaðnum. Þessar tölur gefa nokkra hugmynd um, hvílíkur fjöldi fólks það er, sem miklu máli skiptir, að húsaleiguviðskipti séu með góðri skipan og þar um gildi lög og skráðar reglur, sem hægt sé að styðjast við, tiltaki höfuðréttindi og skyldur á báðar hliðar, gefi heimildir til félagslegra úrræða, sem grípa megi til, ef í harðbakka ætlar að slá, eins og reynslan hefur sýnt að verða vill, t. d. á styrjaldarárum, sbr. tilraunir þær, sem gerðar voru með lagasetningu 1917 og aftur 1939, eins og ég gat um áðan. Þetta frv., sem hér liggur fyrir til umr. og afgreiðslu, er samið af stjórnskipaðri nefnd. Sú nefnd var skipuð 19. júní 1951. Er í frv. vitanlega fyrst og fremst byggt á þeirri reynslu, sem fengizt hefur af lagasetningu um þessi efni í landi okkar síðan 1917. Enn fremur segist nefndin í till. sínum hafa stuðzt við reynslu annarra þjóða og þá einkum Norðmanna og Dana. Má telja, að eðlilegt sé, að nefndin leitaði þangað fyrirmynda. Frv. er flutt eftir tilmælum félmrn. og má heita samhljóða frv., sem allshn. Nd. flutti 1951 fyrir tilmæli sama rn., en dagaði þá uppi. Vitanlega mæða vandræði fólks og ágreiningur í húsaleigumálum mjög á félmrn., meðan heildarlöggjöf um þau efni vantar, og eðlilegt er í alla staði, að það rn. beiti sér fyrir lagasetningunni, enda fullkomlega tímabært að setja ýtarleg ákvæði í íslenzk lög um þessi efni. Stefna frv. er að tryggja það, að samningar milli leigusala og leigutaka séu á hreinu, skilgreina skyldur og rétt þessara aðila sem skýrast, en hafa viðskiptin annars sem frjálsust til samninga, ef ekki er neyðarástand vegna húsnæðiseklu, en heimila sveitarstjórnum, ef neyðarástand skapast, íhlutun, meiri eða minni, eftir því sem sveitarstjórnirnar telja nauðsynlegt, en þó innan ákveðinna takmarka. Heilbr.- og félmn. klofnaði í afstöðu til þessa máls, eins og nefndarálit bera með sér, er fram hafa verið lögð á þskj. 619 og 640. Við þrír, sem meiri hl. skipum, leggjum til, að frv. verði samþ. með tveim breytingum, sbr. þskj. 619. Fyrri breytingin er við 35. gr. frv. Í 34. gr. er svo fyrir mælt, að hver íbúð, sem eldhús eða aðgangur að eldhúsi fylgir, skuli tekin út. Í 35. gr. er svo fyrir mælt, að úttektarmenn húsnæðis skuli vera þeir menn, er aukafast eignamat hafa með höndum á hverjum stað. Á sumum stöðum, svo sem í Reykjavík, hlýtur að vera, þegar aðalfardagar eru, ofverk fyrir fasteignamatsmenn að anna úttektum nógu hratt eða á svo stuttum tíma sem allir, sem flytjast í eða úr leiguíbúðum, hljóta að gera kröfu til samkvæmt lögunum, ef þetta ákvæði verður að lögum. Hins vegar sýnist ekki nauðsynlegt, að fasteignamatsmenn einir vinni þessi verk. Til þess að gera málið einfaldara og ódýrara í framkvæmd leggjum við meirihlutamennirnir til í fyrri till. okkar, að leigusali og leigutaki megi sjálfir velja sér menn til þess að framkvæma úttektina, ef þeir koma sér saman um það, eða framkvæma hana sjálfir, verði þeir ásáttir um það. En skrifleg sé úttektin jafnan til þess að skjalfesta þau atriði, sem meginmáli skipta. Eðlilegt er, að rn. gefi út eyðublöð undir úttektir, enda mun um það vera rætt og ákveðið í lögunum. Með samþykkt brtt., ef samþ. verður, eru úttektarákvæði frv. gerð auðveld og ódýr, ef hlutaðeigendur vilja hafa þau það. Síðari brtt. okkar meirihlutamannanna er í raun og veru prentvilluleiðrétting á 59. gr., þ. e., að í stað orðsins „ríkissjóði“ í fyrri málsl. komi „sveitarsjóði“. Í handriti stóð þar „sveitarsjóði“, enda væri fjarstæða, að húsaleigunefndum þeirra sveitarfélaga, sem samþykkja kunna að láta X. kaflann koma til framkvæmda hjá sér, sé greitt fyrir störf sín úr ríkissjóði eftir ákvörðun sveitarstjórnanna. Það væri að gefa rétt til þess að rista þveng af annars skinni. Það er í alla staði eðlilegt, að hvert sveitarfélag kosti sína húsaleigunefnd, en kostnaður við yfirmatsnefndir sé aftur á móti greiddur úr ríkissjóði, enda gerir síðari málsl. 59. gr. frv. ráð fyrir því. Hv. minni hl. heilbr.- og félmn. hefur lagt fram allmikið nál. Í því er ályktun frá fundi Fasteignaeigendafélagsins í Reykjavík, sem mótmælir lagasetningu um húsaleigu. Vitanlega kæra fasteignaeigendur, sem leigja út húsnæði, sig ekki um það, að sett séu lög um húsaleigu, á meðan skortur er á húsnæði og eftirspurn mikil eftir því, eins og nú er. Þeir hafa undir þeim kringumstæðum tögl og hagldir í húsaleigumálum. Auðvitað kærir sá sig aldrei um lagasetningu, sem getur, ef engin eru lögin, ráðið sjálfur, hvaða reglur gilda. Það er sá minni máttar, sem laganna þarfnast fyrst og fremst, sá, sem á undir högg að sækja, en ekki hinn, sem hefur ráðin í hendi sér. Minni hl. gerir fundarsamþykkt Fasteignaeigendafélagsins að kjarna síns nál. Þó segist hann ekki vilja leggja til, að frv. verði fellt beinlínis. En ég sé ekki betur en till. hans, að því leyti sem þær eru ekki þýðingarlausar, miðist við að ónýta frv., svo að telja mætti, ef þær yrðu samþ., að í raun og veru væri blóð og mergur úr frv. og það sama sem dautt. Brtt. minni hl. eru ekki færri en 23. Hinn afkastamikli sláttumaður, hv. þm. Barð., frsm. minni hl., hefur auðsæilega tekið stóra ljáinn, þegar hann gekk á þennan teig. En ekki hefur hann bitið í bezta lagi, því að ekki hefur tekið hreint úr og ekki er laust við ljátorfur í tillögumúganum. Ég hygg að réttast sé að láta ljána liggja. Ég mæli með því fyrir hönd meiri hl. heilbr.- og félmn., að frv. verði samþ. með þeim tveim breytingum, sem hann leggur til. Ég fer ekki út í að ræða hverja einstaka brtt. minni hl. fyrr en hv. frsm. hans hefur gert grein fyrir till. og ég hef heyrt rök hans í einstökum efnum, en vissulega er létt að ræða margar þeirra við hann. Ég sé, að fram hafa komið brtt. frá tveim þm. á þskj. 644. Ég býst við, að þeir geri líka grein fyrir þeim, og læt bíða að ræða um þær, en sé hins vegar ekki betur en að þær beinlínis gangi þvert á móti þeirri síðari brtt., sem meiri hl. leggur til að gerð verði á frv., sem sé vilji beina kostnaðarhlið þessara mála inn á ríkissjóðinn, en gefa sveitarstjórnunum rétt til þess að ávísa til þeirra, sem fyrir málin vinna, gjaldi úr ríkissjóði.



Herra forseti. Ég hafði nú ekki hugsað mér sem forseti þessarar hv. d. að taka þetta mál á dagskrá á næturfundi. Ég álít, að hér sé um svo mikilsvert mál að ræða, sem snertir svo marga menn í landinu, m. a, tugþúsundir manna hér í þessum bæ, að það hefði ekki verið nema eðlilegt og sanngjarnt að ræða þetta að degi til, þar sem menn hefðu haft tækifæri til þess að hlusta á mál manna frá báðum hliðum um svo alvarlegt mál. Og þess utan áleit ég nú, að það væru á dagskránni í dag sum önnur mál, sem frekar þyrftu fram að ganga og ættu fram að ganga, áður en störfum Alþingis lýkur. En með því að hæstv. félmrh. hefur mjög óskað eftir því, að málið yrði tekið fyrir á fundi í dag, þá hef ég orðið við þeim tilmælum, með þeim skilyrðum þó, að hann væri hér við sjálfur til andsvara, þar sem því hefur nú verið lýst yfir, að hann beri alveg sérstaklega umhyggju fyrir þessu máli. Frv. það, sem hér liggur fyrir, var rætt aðeins á tveim fundum nú nýlega í heilbr.- og félmn. þessarar hv. d. Ég bað þá um, að málið fengi þinglega meðferð, og óskaði eftir því, að hv. formaður n. vildi senda það til umsagnar bæði til Fasteignaeigendafélagsins og einnig til Leigjendafélagsins. Þessari sjálfsögðu beiðni minni af hálfu minni hlutans var neitað af formanni n. með þeim rökum eða forsendum, að þetta mál væri svo aðkallandi, sem þó hafði legið í hv. Nd. svo að segja allan þingtímann, að það væri ekki tími til þess að senda það til umsagnar, því að það væri sama sem að svæfa málið. Ég óskaði þá eftir því, að boðnir væru til viðtals þeir fulltrúar, sem ég hef þegar minnzt á, svo að við gætum rætt við þá í n., og jafnframt, að hæstv. félmrh. mætti einnig á þeim fundi til þess að ræða málið við hann og sjá, hvort væri hægt að fá samkomulag í n. um afgreiðslu málsins. Á þetta var fallizt, og virði ég það við hv. formann, að hann féllst þó á þetta atriði. Fulltrúi Fasteignaeigendafélagsins kom til viðræðna á fundinn og mótmælti þar harðlega ýmsum ákvæðum frv., eins og hv. minni hl. hefur þegar skýrt frá. Hann taldi frv. mjög vanhugsað, ýmsar greinar þess, og þó einkum X., XI. og XII. kafla þess. Hann taldi, að frv. mundi torvelda verulega lausn húsnæðisvandamálsins, ef það yrði að lögum, og um það er raunverulega enginn ágreiningur, ekki einasta í þeim félagsskap, heldur hjá fjöldamörgum öðrum aðilum, eins og ég skal koma síðar að. Það mundi fæla menn frá því að festa fé í leiguhúsnæði, þegar yfir héngi slíkt lagasverð eins og hér er verið að hengja yfir höfuð manna, þar sem vitað er, að í frv. eru mörg mjög ranglát fyrirmæli í garð húseigenda. Það mundi þess utan skapa sveitar- og bæjarfélögum veigamikla ábyrgð, ef þau notuðu þá heimild, sem gefin var í X. og XI. kafla laganna, þar sem þau mundu þá verða ábyrg gagnvart borgurunum, ef þau beittu þeirri heimild, fyrir brot á stjórnarskránni, þar sem ákvæði hennar mæla svo fyrir um, að eigi megi taka af mönnum eignarrétt, nema fullt gjald komi fyrir. Ég hygg, að það sé alveg einsdæmi í þingsögunni, að á friðartímum sé öðrum aðila en ríkissjóði sjálfum eða ríkisvaldinu gefin heimild til þess að taka eignir manna eða umráðarétt yfir eignum manna, eins og hér er gert í þessu frv. Það eru a. m. k. alveg nýmæli í íslenzkum lögum. Fulltrúi Fasteignaeigendafélagsins óskaði þess mjög eindregið, að n. frestaði afgreiðslu á málinu á þeim fundi og a. m. k. formaður n. og helzt n. öll kæmi til viðræðna á fund hjá Fasteignaeigendafélaginu, sem þá yrði haldinn sama dag, til þess að hlusta þar á mál manna og ræða þetta mál við þá, því að óneitanlega er það svo, að þessir menn hafa ýmissa hagsmuna að gæta í sambandi við málið. En hv. formaður n. varð ekki við þessari ósk fulltrúans, og get ég því miður ekki þakkað honum fyrir slíka afgreiðslu á málinu. Ég tel einmitt, að hann hefði a. m. k. átt að sýna þessum margmenna félagsskap þá sanngirni að fresta afgreiðslu málsins á þessum fundi og geyma það þar til fundurinn hefði verið haldinn, sem ég hef minnzt á hér að framan, enda hefði það ekkert komið að sök. Í sambandi við þetta þykir mér rétt að benda á, að það var þó ekki meiri áhugi hjá meiri hl. hv. n. um að koma þessu frv. fram en það, að þeir voru vel viðmælanlegir um kaup á þessu frv. í sambandi við annað mál. Þá var það ekki orðið lengur alþjóðarmál. heldur var það þá orðið hrossakaupamál á milli tveggja stétta eða flokka í þinginu. Það voru engin vandræði að komast að samkomulagi um að fá þessu máli algerlega frestað, ef samið væri um leið um að svæfa annað mál, sem var réttmætt að samþykkja og kom ekki þessu máli við. En ég hafði sjálfsagt hvorki tilhneigingu, vald né leyfi til þess að gera slík kaup, enda er það alveg gagnstætt mínu eðli að vera að gera slík hrossakaup hér á Alþingi. Fulltrúi Leigjendafélagsins var einnig kvaddur til viðræðna við n. Hann taldi, að það þyrfti að breyta ýmsum ákvæðum í frv., sérstaklega um viðskipti milli leigusala og leigutaka, og fór ekki dult með það. Hann vildi þó tvímælalaust, að samþykktir yrðu alveg sérstaklega X., XI. og XII. kafli frv., og ég held, að hann hefði, eftir því sem hann talaði, gert sig alveg ánægðan með það, að allt annað hefði verið fellt úr frv. heldur en þessir kaflar. Aðspurður um það, hvort hann liti svo á, að þessi sérstöku ákvæði bættu úr húsnæðisvandræðunum eða örvuðu menn til þess að byggja íbúðir, sem er höfuðatriðið í þessu máli, vildi hann engu svara. Hann vildi alls ekki ræða það atriði, sem er þó ekki einungis mergurinn málsins, heldur blóð og mergur málsins, eins og hv. frsm. meiri hl. talaði um áðan, því að það er vitanlega mergur þessa máls, hvort frv., ef að lögum verður, örvar menn til þess að byggja íbúðir í landinu, svo að húsnæðisvandræðunum verði afstýrt að þeim leiðum. En það taldi hv. formaður n. líka alveg aukaatriði. Hann leit meira að segja svo á, að það væri þegar búið að byggja svo mikið hér af íbúðum í þessum bæ, að það væri engin ástæða til þess að ýta undir það með nýjum lagafyrirmælum, þess vegna væri raunverulega ágætt, ef þau fyrirmæli, sem hér á að lögfesta, gætu stöðvað áframhaldandi byggingar í Reykjavík. Reykjavík hefði fengið svo stóran skerf af byggingarefni og af peningum úr þjóðarbúinu til þess að byggja fyrir, að það væri síður en svo ástæða til þess að halda áfram byggingum þar. Þess vegna væri ekki ástæða til þess að stöðva frv. af þeim ástæðum. Þar er m. a. mjög mikill ágreiningur á milli mín og hv. meiri hl. Ég tel einmitt, að það sé einasta, skynsamlegasta og bezta leiðin út úr þeim erfiðleikum sem hafa verið hér í húsnæðismálunum, að örva menn til þess að byggja bæði yfir sjálfa sig og aðra, m. a. yfir þá, sem hafa ekki efnalega ástæðu til þess að byggja yfir sig sjálfir. Ég veit ekki, hvort hæstv. ráðherra er hér á sömu skoðun eins og hv. formaður n. Væri fróðlegt að heyra, hvort slík speki er komin frá jafnágætum manni og hæstv. félmrh., að það sé þegar ofbyggt yfir fólk hér í Rvík og að það sé bezt að draga heldur úr eða torvelda frekari framkvæmdir. Ég á erfitt með að trúa því, að svo sé, en ég bíð eftir að heyra eitthvað um það frá hæstv. ráðh. Félmrh., sem boðinn var á fundinn, kom þangað ekki. Ég geri ráð fyrir því, að hann hafi haft fullar ástæður til þess að vera fjarverandi. Ég þekki þann ágæta mann að því, að hann vanrækir ekki skyldur sínar, og ég tel því, að hér hafi verið um að ræða skylduverk, sem voru meira aðkallandi en að koma og ræða um þetta mál á fundi n. Þegar svo var komið, óskaði ég eftir því alveg sérstaklega, að hv. formaður n. frestaði afgreiðslu málsins, þar til tækifæri gæfist til þess að ræða við hæstv. ráðh. um þetta vandamál. Því var einnig neitað. Ég verð nú að segja, að eftir slíka meðferð á máli hjá hv. formanni hefði svo sem ekki verið vítavert af mér sem forseta þessarar hv. d., þó að ég hefði neitað að taka þetta mál á dagskrá á næturfundi. En ég vil ekki heita slíkri einhliða meðferð mála hér á þingi eins og þó hefur verið beitt hér af hv. formanni n. og hans flokki sem nefndarmeirihluta í þessu máli með stjórnarandstöðunni. Mér verður kannske lagt út til lasts að gera það ekki, en ég mun ekki taka upp þann hátt, svo lengi sem mér er falin slík virðingarstaða sem forseta deildarinnar. Ég hef ekki gert það sem formaður nefndar í neinu máli, mundi aldrei gera það og tel það mjög ámælisvert, þegar menn nota slíkt vald til þess að fyrirbyggja, að mál verði upplýst sem bezt á þinglegan hátt. Nú var það svo, að á þessum fundi var einn nm. ekki mættur. Það var að vísu lýst yfir því af hv. formanni n., að hann hefði rannsakað hjörtu og nýru þess hv. nm., sem fjarstaddur var, þ. e. hv. 4. þm. Reykv. (HG), hann þekkti því afstöðu hans til málsins, það væri ekki ástæða til þess að bíða eftir því, að hann myndaði meiri hl. með einum eða öðrum, þegar n. klofnaði, hann vissi, að hann gæti merkt hann sér í þessu máli alveg ákveðið. Ég tel nú, að það hefði verið næg ástæða til, að sjálfsagt hefði verið að fresta afgreiðslu málsins á þessum fundi, þar til a. m. k. þessi merkingur, sem Framsfl. hefur merkt sér í þessu máli, væri til andsvara í n. En það mátti ekki heldur geyma málið þar til vitað var um hans afstöðu í málinu í nefndinni. Hv. frsm. hefur nokkuð lýst fyrri meðferð þessa máls, það sé undirbúið af mþn., það hafi verið rætt hér áður á Alþingi og ekki fengizt samþykkt. Og það er líka vitað, að þetta frv. á ekki meiri hl. á Alþingi nema með þvingun í gegnum einhverjar aðrar ráðstafanir, eins og virðist að sé verið að gera hér. Málið sjálft á alls ekki þingfylgi að mæta, nema því aðeins að það sé tengt saman við einhver önnur áhugamál, svo að hér er verið að gera einhvers konar hrossakaup í sambandi við framgang málsins, hrossakaup, sem ábyrgur flokkur hefur ekki viljað taka þátt í, og verður það ekki lagt honum út til lasts, nema siður sé. Húsaleigulög voru samin og samþykkt á Alþingi á meðan stríðið stóð. Með þeim lögum var tekinn umráðarétturinn af húseigendum. Og það var gert miklu meira. Þeim var neitað um réttláta, nauðsynlega og sanngjarna hækkun á húsaleigu allan stríðstímann. Af hverju voru þeir beittir þessum tökum? Vegna þess að hækkun á húsaleigu hlaut að hækka mjög verulega dýrtíðina í landinu, verðlagsvísitöluna og upphæðir þær, sem ríkissjóður yrði að taka á sig í sambandi við hækkandi vísitölu. En hvaða sanngirni var í því að láta þetta ganga yfir eina stétt þjóðfélagsins, þá stétt, sem hafði tekið að sér að leysa þann vanda, sem þurfti að leysa í þjóðfélaginu, þ. e. að byggja hús og íbúðir yfir menn, sem bæði ríkisstj. og Alþingi nú viðurkenna að sé svo nauðsynlegt, að lagðar eru stórar fjárfúlgur úr ríkissjóði til þess að inna þetta hlutverk af hendi, þegar búið er með óviturlegri löggjöf að takmarka frelsi þeirra manna, sem vildu gera það sjálfir? Þetta var borgunin fyrir það verk, sem þessir ágætu þegnar þjóðfélagsins höfðu innt af hendi í mörg ár. Að beita eina stétt manna slíkum tökum eins og hv. Alþingi og allar ríkisstj. á þeim tímum beittu þessa menn, með því að leggja miklu þyngri byrði á þá af dýrtíðinni heldur en nokkurn annan þegn í landinu, það var sannarlega nóg byrði, þótt ekki yrði haldið áfram að gera þetta eftir að friðartímar voru komnir. Þetta varð til þess, að menn urðu í stórum stíl að hætta að halda við eignum sínum og láta þær grotna niður og lentu svo í því síðar meir, þegar meira frelsi var gefið á þessu sviði, að fara að gera við sínar eignir, halda þeim við í miklu stærri stíl en annars hefði þurft og fyrir miklu meira kostnaðarverð en þeir hefðu getað gert á þeim tíma, sem eignirnar voru í þessu haldi samkvæmt fyrirskipun Alþingis. Einnig það torveldaði mjög áframhaldandi byggingu húsa hér í þessum bæ, þar sem svo mikill hluti af því fé, sem laust var til þess að láta í húsbyggingar, varð að fara í viðhald, miklu stærri hluti en hefði orðið að gera, ef þessir menn hefðu verið frjálsir með eignir sínar á stríðstímunum. Þar með var lagður annar aukabaggi á þessa menn. Auk þessa, sem ég þegar hef lýst, urðu þessar húseignir mörgum hverjum þessara manna hrein byrði. Þó voru hér fjöldamargir aðilar, sem höfðu raunverulega ekkert annað að lifa á en tekjur af húsunum. Þeir höfðu ekki vaxandi tekjur í krónutölu vegna vaxandi dýrtíðar í landinu eins og allir launamennirnir höfðu, heldur urðu þeir að sætta sig við að skera niður kröfur sínar til lífsframfærslu í það tekjulágmark, sem þeim var skapað með ósanngjörnustu lögum, sem hafa verið samin hér á Alþingi. Þannig var þeim bannað að hagnýta sínar eignir eins og öðrum mönnum. En lögin gerðu meira en að skapa þetta ástand. Þau sköpuðu sífellt stríð á milli aðila og sumpart beint hatur. Það er alveg óskráð allt það hatur og allt það stríð, sem þessi lög, á meðan þau stóðu, sköpuðu á milli leigusala og leigutaka. Það yrði ófögur saga, ef hún yrði skráð að fullu réttilega og ekkert undan dregið. Og þeir menn, sem stóðu að því, bera ábyrgð á öllu því, sem hér skeði í sambandi við þessi mál. Þeir réttlæta sig með því, að það hafi verið neyðarástand þá, og það má nú nokkuð til sanns vegar færast, þó að það hefði verið eðlilegt, að þetta hefði ekki verið tekið jafnhörðum tökum eins og gert var. En þá er sannarlega mælirinn fullur, þegar á að fara að bæta nú ofan á þetta löggjöf, sem hér um ræðir, eftir að orðnir eru venjulegir tímar í þessu landi. Að loknum ófriðnum kom hin harða barátta hér á Alþingi um afnám laganna. Nokkuð vannst á í þessu máli fyrir harða baráttu sjálfstæðismanna, sem jafnan hafa staðið með þeim mönnum, sem hér hafa verið ofsóttir fyrir skilningsleysi meiri hl. löggjafans á Alþingi. Þó varð ekki að fullu náð árangrinum og er ekki náð enn raunverulega, þó að það sé ákaflega mikið mildað. En nú er snúið aftur við blaðinu. Nú á að fara að herða ólina aftur og beita enn meira ranglæti en nokkru sinni fyrr. Það komu samt sem áður ávallt fram ákveðnir fulltrúar frá hv. Framsfl., sem vildu halda ranglætinu við. Það voru margir fundir hér, bæði utan þings og innan, þar sem þetta mál bar á góma, og þá var það alltaf Framsfl., sem tilbúinn var til þess að vera fremstur í fylkingu um viðhald á þessu ranglæti, eins og beint kemur einnig fram hér í þessu frv. Þá kom fram hugmyndin um stóríbúðaskattinn og frv. um hann, þar sem enginn mátti lengur búa í sæmilegu húsnæði nema verða að borga stórkostlegan skatt í ríkissjóðinn. Þá sáu framsóknarmenn ofsjónum yfir því, ef nokkur maður átti að búa í stærri íbúð en svo, að hann gæti rétt aðeins hringað sig inni í henni, nema þá að borga stórkostlega skatta til ríkissjóðsins. Ég held þeir hafi þá helzt viljað taka upp rússnesku regluna um að flokka herbergin niður með krítarstrikum, svo að enginn maður fengi meira en örlítinn ferhyrning til þess að búa í, líkt eins og krakkar hafa, þegar þeir eru að leika paradís á götunni, og ef farið yrði út fyrir þetta, þá átti það að kosta stór viðurlög, þ. e. að taka svo og svo mikið af eignum þeirra. Þetta var stórhugur þeirra í sambandi við það mál, og á þennan hátt skyldi knésetja þá, sem leyfðu sér að hugsa svo hátt að skapa sér viðunandi húsakynni og búa í þeim sjálfir. Þetta var æðsta hugsjónamál Framsfl. í mörg ár. Þannig átti að smækka alla menn, sem vildu vera frjálsir og hugsa eitthvað hærra en þrælar. Þetta var stefnan, sem hér var rekin í húsnæðismálunum af hv. Framsfl. um fjöldamörg ár. Mér er náttúrlega alveg ókunnugt um, að hverju slík löggjöf átti að stefna eða hvað á bak við hefur legið, en það er sýnilegt, að þeir drógu hér ekki upp neinn frelsisfána í þessum málum, á meðan þeir börðust fyrir því, sem ég hef hér bent á. En þessari árás var hrundið sem betur fer. Þá kom hugmyndin um það frv., sem hér um ræðir. Þá var um að gera að reyna að knésetja þessa menn á þann hátt, sem hér er gert ráð fyrir, en hafa samt ekki manndóm til þess að láta sjálft ríkisvaldið gera það, heldur vilja setja þetta á aðra menn til þess að taka á sig alla ábyrgðina og allan baggann. Nefnd var skipuð í málið. Framsfl. hafði þar oddamann, mann, sem alla tíð hafði sýnt húseigendum í Reykjavík beinan fjandskap, og þarf ekki að fletta mörgum blöðum Tímans um húsnæðismálin í Reykjavík til þess að sannfæra sig um það. Það fékkst ekkert samkomulag í nefndinni um viturlega lausn á þessu vandamáli. Málinu var því vísað frá hér á Alþingi, m. a. vegna þess, að það var ekki hægt að fá neitt samkomulag við þessa stríðandi aðila um lausn á málinu. Það var ekki heldur óskað eftir því frá Framsfl. að fá neina viturlega lausn á málinu. Það var um að gera að fá lausn, þar sem þeir réðu öllu, þar sem þeirra stefna, sem hafði verið mörkuð áður um að kúga þessa menn, væri ráðandi stefnan í málinu. Nú taka sig til á ný tveir hv. fulltrúar úr sveitakjördæmi og flytja frv. í fullri óþökk við þá aðila alla, sem við málið eiga að búa, eins og kom fram á viðræðufundunum við fulltrúa tveggja þessara félaga, og einnig í fullri óþökk við þá aðila, sem nota eiga heimildina. Þetta er gert einmitt þegar leyst hafa verið að verulegu leyti ýmis höft, sem haldið hafa niðri íbúðarbyggingum hér í þessu landi. Hvað er eiginlega hér á ferðinni? Hvað er það, sem hæstv. ráðh. ætlar sér með því að hafa slíkan málaflutning í frammi hér á Alþingi? Hvað mundu hv. þm. Framsfl. segja eða málgagn hans, ef t. d. hv. þm. Reykjavíkurbæjar tækju sig nú fram um það að bera fram frv. um, að umráða- og eignarréttur bænda yfir jörðum þeirra yrði tekinn af þeim? Hvað mundu þessir aðilar segja, ef þeir færu t. d. að bera fram frv. um það, að enginn bóndi mætti sjálfur leigja jörð sína, það yrði sett upp leigumiðstöð í hverri sveit, þeir fengju engu um það að ráða, hvort það væri þessi eða hinn, sem færi á jarðirnar, það yrði tekinn af þeim umráðarétturinn á líkan hátt og verið er að gera hér af húseigendum? Og hvað mundu þeir svo segja, ef þeim væri neitað um að senda frv., sem kæmi fram um það, til umsagnar til Búnaðarfélags Íslands? Já, hvað mundu þeir þá segja? Og hvað mundu þeir svo segja, ef neitað væri að fresta afgreiðslu málsins, þar til hæstv. landbrh. fengi tækifæri til þess að ræða það við nefndina, neitað að taka til greina mótmæli bændanna, neitað yfirleitt að hlusta nokkurn hlut á þá aðila, sem að langmestu leyti ættu að búa við slík ákvæði? Mér er sem ég sæi aðalmálgagn Framsfl., Tímann, ef slík meðferð væri höfð á málum bændanna, og ég er sannarlega ekkert að lá þeim það. Slíkt væri þvílíkt gerræði, að það mundi víst engum hv. þm. Reykv. detta í hug að beita því. En þetta er nákvæmlega sama gerræðið sem Framsfl. er að beita hér húseigendur í Reykjavík. Og það verður aldrei þvegin af hvorki hæstv. félmrh. né hans flokki sú smán, sem flokkurinn er að gera sér með þessu frv. á hendur öðrum aðilum, - aldrei, hvernig sem farið verður að. Það verður langsamlega svartasti blettur í pólitískri sögu Framsfl. hér á Alþingi, og á hann þó ýmsa dökka bletti fyrr og síðar. Já, hvað ætli að bændasamtökin í landinu segðu, ef skellt yrði skolleyrum við aðvörun þeirra um að forða frá öngþveiti, sem slík löggjöf hlyti að skapa, og bent væri á það með rökum, að slík löggjöf mundi jafnvel þurrka út sveitirnar, jarðirnar kæmu til með að standa auðar, grotnuðu niður, og framleiðsla minnka að sama skapi? Við skulum hugsa okkur einnig, að sveitirnar mótmæltu slíkum lögum, svo og sjálfar sveitarstjórnirnar, eins og hér hefur átt sér stað. Ég held, að hæstv. ráðh. ætti að hugsa um það, hvað hann mundi þá segja sem hæstv. landbrh., ef slíkt frv. yrði borið fram hér á Alþingi, ef þeir menn, sem samþ. það, hlustuðu fyrst og fremst á raddir þeirra, sem að vísu kynnu að hafa einhvern stundarhagnað af því að geta komizt á jarðirnar, níddu þær síðan niður, flosnuðu svo upp af þeim að skömmum tíma liðnum og létu síðan sveitirnar standa auðar, eins og logi hefði gengið yfir akur. Væri þetta til blessunar fyrir sveitir landsins, jafnvel þótt það fengjust einhverjir bændur, sem gætu hagnazt af því í bili? Ég hygg, að það mundi engum detta í hug, sem hugsar um framtíð sveitanna eða bændanna, að láta sig dreyma um það, að slík meðferð á eignum bændanna gæti verið þeim til blessunar eða landinu í heild. En þannig er einmitt verið að búa að húseigendum í Reykjavík með þessu frv., þannig er þeim úthlutað réttlæti í þessu máli. Þetta er réttlætishluturinn, sem verið er að skammta þeim í sambandi við þeirra eignir. Og þetta er gert af hálfu Framsfl., þess flokks, sem situr hér nú, og hefur setið alllangan tíma í stjórn landsins. Hann leyfir sér að bera fram slíkt ranglæti gegn tugþúsundum manna hér í höfuðstað landsins. Hatur framsóknarmanna í garð Reykjavíkur hefur aldrei verið neitt leyndarmál. Það er aðeins þegar Framsfl. þarf að kvabba hér um atkv. Reykvíkinga, að hann fer að dekra við þá á einn eða annan hátt, á öðrum tímum er ekkert farið dult með það hatur, sem Framsfl. almennt hefur borið til Reykvíkinga. Þó hefur það aldrei komið betur í ljós en einmitt í flutningi og meðferð þessa frv. Hæstv. ráðh. hefur nú ekki einu sinni sjálfur fyrir að flytja frv., heldur hefur hann fengið tvo af sínum undirmönnum í flokknum til þess að taka á sig flutninginn og alla þá vömm, sem því er samfara. Ég hefði nú haldið af mínum ágætu kynnum við hæstv. ráðh., sem eru bæði löng og góð, að hann væri meiri drengur og meiri manndómsmaður en svo að láta nú þennan bagga á þessa tvo flokksbræður hans, og ég segi nú eins og sagt var hér einu sinni: „Veldurðu þessu, Pétur?“ Bera þeir þennan bagga yfirleitt, standa þeir undir honum, bagganum, sem hæstv. ráðh. leggur hér á þeirra herðar? Hér er haldið á vandasömu og viðkvæmu félagsmáli af svo takmarkalausri ósanngirni og skilningsleysi, að maður er bókstaflega undrandi, að hinn ágætasti maður eins og hæstv. félmrh. skuli ekki rísa upp og neita að taka þátt í svo ljótum leik. Og ég veit sannarlega ekki, hvað hefur blindað svo augu þessa ágæta manns, að hann skuli hafa getað fengið sig til að vera meðábyrgur í slíkum leik sem hér fer fram. Hér eru verri öfl og fávísari látin ráða fyrir hinum betri og vitrari. Sigur slíkra afla verður skammvinnur, og hann hefnir sín að lokum. Hið hvassa vopn, sem felst í þessu frv., sem hér um ræðir, getur áður en varið snúizt í höndum þeirra manna og hitt þá sjálfa miklu fyrr og miklu harðar en þeir gera ráð fyrir. Það er óvandur eftirleikurinn, þegar menn í ábyrgðarstöðum taka sig til og beita slíku vopni eins og hér er beitt og það á sjálfu Alþingi Íslendinga. Það yrði harmsaga að innleiða hér á Alþingi slíka meðferð vandamála. - Það er líka vitað, að þessu er beitt af hv. Framsfl. í allt öðrum tilgangi en fram kemur í sjálfu frv. Því er beitt til þess að þvinga fram stöðvun á öðru máli, eins og ég gat um í upphafi. En að hugsa sér það ástand í Alþingi, ef nota á slík vopn í baráttunni að beita aðferðum eins og hér er gert til þess að þvinga fram rangláta, siðlausa löggjöf bara til þess að koma fram öðru máli, þar sem einn ákveðinn flokkur eða fylgismenn ákveðins flokks hafa einhverra hagsmuna að gæta. Þá finnst mér skörin vera farin að færast upp í bekkinn. En það er það, sem verið er að gera hér. Ef slík meðferð yrði almennt ráðandi á Alþingi, yrði það önnur og meiri harmsaga. Mér hefur þótt rétt að láta þetta koma hér fram, áður en ég ræði þær brtt., sem ég hef borið fram ásamt öðrum hv. þm. og birtar eru á þskj. 640. Skal ég nú skýra þær nokkuð. 1. brtt. er við 1. gr., að fyrri málsgr. 1. gr. orðist þannig: „Lög þessi taka til leigumála um íbúðir og atvinnuhúsnæði.“ Ég tel, að það sé alveg óþarfi, að hin almennu ákvæði, þótt samþ. verði, nái til annars húsnæðis en leiguhúsnæðis, sem almennt er flokkað undir íbúðir og atvinnuhúsnæði, það sé alveg óþarfi og eiginlega alveg ógerlegt að láta þetta gilda einnig um sérhvert það herbergi, sem leigt er einstaklingum í bæ eða þorpi. Raunverulega hefði 1. gr. frv. átt að falla öll niður, því að hér er gengið svo langt í því að afnema umráðarétt og samningsvenjur, að óþolandi er, en það mundi þó lagast töluvert, ef mín brtt. er samþykkt. Þá er sagt í 2. gr. frv., að leigumála um íbúðir og atvinnuhúsnæði skuli gera skriflega. Það er m. a. með tilvísun til þessa fyrirmælis, að ég hef gert 1. brtt. mína. Þar er gerður munur á íbúðum og atvinnuhúsnæði annars vegar og húsnæði fyrir einstaklinga hins vegar. Hefur raunverulega sá aðili, sem lét útbúa frv., viðurkennt, að ekki sé þörf á að gera skriflegan samning við þá, sem leigja einstök herbergi, og er þá langeðlilegast að fella það alveg úr frv. og ákveða, eins og ég vil leggja til með minni brtt., að þessi lagafyrirmæli nái ekki til þeirra, sem leigja sér húsnæði, sem er ekki kallað venjulegar íbúðir, heldur eru aðeins einstök herbergi, sem oft og tíðum eru kannske leigð til eins eða tveggja mánaða, og væri raunverulega alveg ógerlegt að uppfylla öll þau ákvæði hér í sambandi við úttektir, viðhald og annað því um líkt, sem fyrir er mælt í þessum lögum, ef slíkt ætti að ná til allra þeirra manna, sem leigja húsnæði með ljósi og hita oft og tíðum, stundum með ræstingu, jafnvel með morgunkaffi o. s. frv., og gera greinarmun þar á milli og fara svo að taka þessi herbergi út, hvenær sem skipt er um leigjanda, eins og gert er ráð fyrir í frv. Ég vil því mega vænta þess, að þessi brtt. mín verði samþykkt. Þetta frv., sem hér um ræðir, er raunverulega í tveimur efnisflokkum. Annar efnisflokkurinn, sem er frá I. kafla og út að X. kafla, er um almenn ákvæði, sem vel gætu verið nauðsynleg, ef þau væru viturlega samin, en á eru svo margir gallar, að eins og þau eru nú, sýnist mér, að það sé ekki viðlit að samþ. frv. óbreytt, ekki heldur þann kaflann, eins og ég skal nú smátt og smátt koma að. 2. brtt. mín er við 2. gr., þ. e., að aftan við greinina bætist: „Eyðublöð fyrir leigumála skulu afhent án endurgjalds.“ Það er að vísu ekkert um það sagt í frv. Það er sagt, að félmrn. skuli gefa út eyðublöð fyrir venjulegan leigumála um íbúðir, en það er ekkert sagt um það, hvort það á að gera það án endurgjalds eða ekki. En mér finnst ekki nema eðlilegt, þegar félmrn. er að þvinga slíkum fyrirmælum upp á menn, sem vilja ekki taka á móti þeim, að þá beri a. m. k. ríkissjóður kostnaðinn af prentuninni og pappírnum og láti þessa aðila fá gögnin fyrir ekki neitt. Það gætu verið þeir tveir aðilar, sem vildu semja um húsnæði, og það ekki svo fáir, sem þyrftu ekkert annað en drengskaparheit til þess að tryggja þann sáttmála, sem þeir gerðu sín á milli munnlega. En úr því að félmrn. lítur svo á, að slíkt megi ekki eiga sér stað lengur, eins og hér er gert ráð fyrir í þessu frv., þá sé ég ekki ástæðu til annars en að ríkissjóður greiði þá einnig þann kostnað, sem af því hlýzt að gera hér á aðra og óheppilegri skipan. Ég veit nú ekki, - en það getur vel verið, að hæstv. ráðh. geti upplýst það, - hvað það mundi kosta ríkissjóðinn að hafa alltaf fyrirliggjandi nokkra tugi þúsunda eða hundruð þúsunda á ári af slíkum eyðublöðum. Ég veit ekki, hvort það hefur verið reiknað út af því ágæta ráðuneyti, en sjálfsagt væri það fróðleikur fyrir okkur hér í þinginu að fá að vita um það, hvort þeir menn, sem um þetta mál hafa hugsað eða þetta mál hafa undirbúið, hafa gert yfir þetta nokkurt yfirlit eða áætlun. 3. brtt. mín er við 5. gr., að það komi í stað orðanna „að tefla“ í lok 2. málsgr. „að ræða“. Þetta er aðeins leiðrétting á máli, sem ég vænti að ekki þurfi að ræða mikið eða deila mikið um. Og einnig er lagt til, að í stað orðanna „klukkan 13“ í 3. málsgr. 2. tölul. komi „klukkan 1 síðdegis.“ Mig undrar það, þó að það hafi ekki mikla þýðingu, að slíkt orðatiltæki eins og þetta skuli vera komið inn í málið í frv. Það er nú ekki almennt sveitamál a. m. k., og hefur þó um þetta fjallað jafnhagorður maður og hæstv. ráðh., sem ég veit að er mjög næmur fyrir öllu því, er lýtir íslenzka tungu. Hann mun varla fremur kjósa, að hér standi „klukkan 13“ heldur en „klukkan 1 síðdegis.“ Þetta er nú að vísu aðeins um málið sjálft, en ekki um efni gr., en mér fyndist nú, að það væri eðlilegra, að þessi breyting yrði samþ. 4. brtt. mín er við 7. gr. og er eingöngu afleiðing af þeirri breytingu, sem ég hef lagt til í sambandi við 1. gr., og þarf ég þá ekki heldur að ræða það nánar. 5. brtt. er við 8. gr., að gr. umorðist eins og hér stendur og orðist þá þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Nú vanrækir leigutaki að flytjast brott, eftir að leigumáli er útrunninn, og getur leigusali þá krafizt þess, að leigumáli framlengist, unz leigutaki segir húsnæðinu upp samkvæmt ákvæðum 7. gr.“ En í 8. gr. stendur nú, með leyfi hæstv. forseta: „Nú hefur leigumáli verið gerður til ákveðins tíma, sá tími er útrunninn, en leigusali hefur ekki skorað á leigutaka innan eins mánaðar frá því að leigumáli rann út að flytjast brott, og verður leigumálanum þá einungis sagt upp samkvæmt ákvæðum 7. gr.“ Hvers vegna á að fara að lögbjóða það, að menn séu skyldugir til þess að áminna aðra menn um að halda samninga? Það er búið að gera samning um ákveðinn tíma og sá tími er útrunninn. Samt á að leggja þá skyldu á annan aðilann, að hann verði að vekja hinn manninn, benda honum á það, að hann verði að halda samninginn, og ef hann hefur ekki gert þetta mánuði áður en leigutíminn er útrunninn, þá á hann ekki að hafa rétt til þess að láta leigutaka fara samkv. gerðum samningi. Hvaða siðferði er eiginlega verið að innleiða hér í viðskiptum á milli manna? Hvað ætli menn segðu við því, ef menn skrifuðu upp á víxil, sem gildir í 3 mánuði, bankinn hefði ekki tilkynnt aðila mánuði fyrir greiðsludag, að greiða bæri víxilinn, en viðkomandi aðili segði þá bara: Ja, þú verður að gera svo vel að láta víxilinn standa í aðra þrjá mánuði til, af því að þú hefur gleymt að minna mig á það með mánaðar fyrirvara að greiða víxilinn. - Ég verð að segja, að það hlýtur að vera einkennilegur hugsunarháttur hjá þeim mönnum, sem hafa samið slíkt ákvæði og ætla sér að taka það í lög. Það er ekki til þess að hvetja menn til að venja sig á að vera ábyrgir gerða sinna í viðskiptum almennt. Ég hef því lagt til, að gr. yrði orðuð um, eins og ég þegar hef lýst hér. 6. brtt. mín er við 11. gr., þ. e., að orðin „meindýralaust“ í 1. málsgr. falli niður. Í þessari gr. er sagt og svo einnig tekið upp í 32. gr.: „Leigusali skal á umsömdum tíma afhenda leigutaka hið leigða húsnæði í góðu lagi, hreint og meindýralaust“ og svo síðan „með heilum gluggarúðum“ o. s. frv. Veit nú ekki hæstv. ráðh., að um útrýmingu meindýra gilda alveg sérstök l. og að það eru aðrir aðilar, sem taka að sér að útrýma meindýrum bæði úr húsum og borgum? Hvers vegna á að taka þessa skyldu af þeim aðilum? Ég veit ekki betur en að það séu bæirnir og sveitarstjórnirnar, sem hafa þá skyldu að láta eitra fyrir rottur og önnur meindýr í húsum. Og hvaða afleiðing yrði raunverulega af þessu, ef þetta yrði samþykkt og nokkrum manni dytti í hug að framfylgja því? Nú skulum við hugsa okkur, að það væri útilokað að útrýma rottum að fullu og öllu t. d. úr gömlum timburhúsum eða kakkalökkum eða jafnvel veggjalúsum. Þá ætti viðkomandi húseigandi að láta húsnæðið standa ónotað, þar til hann gæti verið búinn að uppfylla þetta lagafyrirmæli. Ekki mundi það nú bæta húsnæðisekluna í Reykjavík, en hinu gæti ég trúað, að ef þessi l. næðu fram að ganga og þeim yrði beitt, þá væru þeir ekki svo fáir, sem heldur kysu að fylla húsin með meindýrum, með rottum og músum og veggjalúsum og kakkalökkum, heldur en að fá suma af þeim mönnum inn, sem húsaleigumiðstöðin mundi senda inn í húsin gegn vilja eigendanna. Það er kannske til þessa ætlazt af hæstv. ráðh. Það er þó a. m. k. nokkur tilhliðrunarsemi við þessa vesalings píslarvotta, sem hæstv. ráðh. er að ofsækja hér í þessu máli. Ég legg til, að þetta orð verði fellt niður. 7. brtt. mín er við 12. gr., að í stað orðanna „að tefla“ í lok 2. málsgr. komi „að ræða“. Þetta er í samræmi við það, sem ég hef lagt til áður í sambandi við 3. brtt. Þá er b-liður till., að orðin „eða hefði átt að verða þeirra var“ í niðurlagi síðustu málsgr. falli niður. Í 12. gr. segir, með leyfi hæstv. forseta: „Nú koma síðar fram annmarkar á húsnæði, sem ekki voru sjáanlegir við venjulega athugun, þegar húsnæðið var afhent, og skal leigutaki þá kvarta undan þeim innan 3 vikna frá því er hann varð þeirra var“ - og svo er haldið áfram hér: „eða hefði átt að verða þeirra var.“ Hvaða hugsun liggur nú á bak við svona orðalag eins og hér er ákveðið í löggjöf, og hvaða deilum kemur slíkt lagafyrirmæli til þess að valda, að fyrirskipa, að aðili skuli missa eða fá einhvern rétt frá þeim tíma, er einhver maður hefði átt að verða einhvers var? Ég verð þá að segja það, að það er þó betra, að hann sé ekki fjarverandi allan þann tíma, sé ekki t. d. úti á togara í von um að fá 1/3 af tekjum sínum skattfrjálsan eða á ferðalagi í öðrum löndum eða bara hreint og beint á fylliríi, svo að hann þess vegna hefði ekki haft fulla dómgreind á því að sjá þessa galla. En hann á samt sem áður að vera ábyrgur fyrir þessu, ef bara sú stund er komin, sem hann hefði átt að verða þeirra var að dómi hins aðilans. Ég legg því til, að þessi orð hér í enda gr. verði felld niður. - Ég var, herra forseti, að líta á klukkuna. Ég býst við, að ég verði ekki búinn hér kl. 12, og þykir það mjög leiðinlegt vegna hæstv. ráðh., sem hefur komið hér í kvöld. 8. brtt. er við 15. gr. Fyrri liðurinn, a, er um það, að 2. málsgr. falli niður. Þar stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Ef hið ólögmæta atferli hefur einungis í för með sér minni háttar skerðingu á leiguafnotum, getur leigutaki ekki rift leigumála.“ Hvers vegna á að vera að setja inn í almennan lagabálk svona ákvæði, sem áreiðanlega hlýtur að valda stórkostlegum deilum og ágreiningi á milli leigusala og leigutaka? Hver á þá að dæma um það, hvað er minni háttar skerðing og hvað er meiri háttar skerðing? Jú, þetta kann að verða til þess að ala lögfræðingana í landinu, svo að þeir geti haldið áfram að skera úr um það, deila um það fyrir undirrétti og hæstarétti, hvað sé minni háttar skerðing og meiri háttar skerðing. Ég legg því til, að þessi ákvæði séu felld niður. Síðari brtt. við þessa gr. er um það, að orðin „og annarra“ í 3. málsgr. falli og niður. Það þarf ekki frekari skýringa við. 9. brtt. mín er við 16. gr., þ. e., að síðari málsgr. falli niður. Þar stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Ef bannið takmarkar afnotin einungis í minni háttar atriðum, getur leigutaki einungis krafizt hlutfallslegrar lækkunar á leigu.“ Hér er sams konar ákvæði, sem hlýtur að skapa deilur á milli þessara aðila, hlutir, sem þessir aðilar eiga að vera frjálsir að semja um, en á ekki að þurfa að setja inn í almenn lagafyrirmæli. Ég legg einnig til, að þessi málsgr. verði felld niður. 10. brtt. mín er við 18. gr., að aftan við gr. bætist: „nema öðruvísi semji“. Þar stendur í 1. málsgr., með leyfi hæstv. forseta: „Húsaleigu skal greiða fyrir fram mánaðarlega, nema öðruvísi semji.“ Hér er þó ekki tekinn samningsrétturinn af þessum aðilum, en í síðustu málsgr. er samningsrétturinn tekinn af. Þar er sagt: „Nú er húsaleiga greidd fyrir fram um lengri tíma en 6 mánuði, og skal leigusali þá greiða leigutaka 6% vexti af fjárhæðinni.“ Það er alveg sama, þó að vextirnir fari hér í landinu upp í 10%, þá má ekki taka nema 6%, og það er alveg sama, þó að þeir færu niður í 2%, þá skal þó taka 6%. Þess vegna hefði ég viljað láta bæta hér við: „nema öðruvísi semji“. Hvers vegna á að vera að taka samningsréttinn af aðilum í sambandi við vaxtabyrðina, þegar hann er ekki tekinn af þeim í sambandi við fyrirframgreiðslu? Þetta sýnir ljósast, að frv. er samið af handahófi og engan veginn verið hugsað af þeim aðilum, sem hafa verið fengnir til þess að semja það. Það hefur beinlínis verið kastað til þess höndunum. 11. brtt. mín er við 21. gr., þ. e., að aftan við gr. bætist: „Um viðhald íbúða fer eftir samkomulagi milli leigusala og leigutaka.“ Í 21. gr. er sagt, að leigusala sé skylt að halda leiguhúsnæði vel við, að því er tekur til alls utanhúss, svo sem þaki o. s. frv. En þar er einnig sagt: „Leigusali skal einnig hafa í góðu lagi allar leiðslur“ o. s. frv., þ. e. a. s., það er lögð viðhaldsskylda á leigusala um allt það, er lýtur að viðhaldi utanhúss og á öllum leiðslum utan- og innanhúss, og þetta er alveg eðlilegt. En síðan er frekari viðhaldsskylda lögð á herðar leigutaka, og það álít ég að sé rangt, þess vegna er þessi brtt. mín borin fram. En ég kem að því síðar, þar sem ég legg til, að sú gr. verði felld niður. Næsta og 12. brtt. mín er við 28. gr., og hún er einmitt um viðhaldsskyldu leigutaka. Hér er fyrirskipað, að leigutaki skuli annast á sinn kostnað allt viðhald þess húsnæðis, er hann hefur á leigu og leigusala ber ekki að annast samkvæmt 21. gr., þ. e. a. s., hann á að halda við öllu húsnæði innanhúss. Er hér farið inn á alveg nýja braut, en það hlýtur að skapa ákaflega mikið ósamkomulag á milli þessara tveggja aðila. Síðan á að meta húsnæðið, þ. e. a. s. taka húsnæðið út, þegar leigutaki fer inn, og síðan á aftur að meta ástand íbúðarinnar, þegar hann fer út, og ef hann hefur gert svo mikið við húsnæðið, að það sé meira en eðlilegt viðhald, þá á leigusali að borga mismuninn. Nú skulum við hugsa okkur, að inn í þessa íbúð færi maður, sem hefði nóga peninga. Hann munaði ekkert um að fóðra íbúðina með útsaumuðu veggfóðri, hvert íbúðarherbergi, mála þau með skrautmálningu og gera þetta vel og glæsilega úr garði, sem væri kannske einskis virði fyrir leigusala, en leigusali yrði að gera svo vel að taka við þessu og borga þann mismun eftir mati þessara manna, borga allt það fé, sem þessi maður hefði sett í íbúðina, þó að hann hefði ekki verið í henni nema einn eða tvo mánuði, innan þeirra takmarka, sem þessir tveir menn, sem ættu að meta, kæmu sér saman um. Það sér nú hver maður, hvaða áhrif þetta ákvæði kæmi til með að hafa hér í þessum bæ. Það væri til þess, að það þyrði bókstaflega enginn húseigandi að leigja öðrum manni nema fá fullkomna tryggingu fyrir því, að viðkomandi aðili færi ekki að gera slíka hluti, því að það væri ekki einungis sama og að eyða allri húsaleigunni, heldur yrði leigusali kannske að selja íbúðina eða húsið á uppboði til þess að ljúka greiðslu á þeirri skuld, sem annar hefði þannig stofnað og fært þannig fjárhagskröfur á hendur leigusala með aðferðum sínum. Þetta var líka viðurkennt af fulltrúa leigutakans, hann vildi sjálfur ekki viðurkenna, að þessi gr. ætti að vera í frv. Hann viðurkenndi alveg réttilega, að þetta mundi skapa sífellda óánægju, sífellt stríð, sífellt hatur á milli þessara aðila og að þessi gr. yrði að fara út úr frv. Þetta vissi hv. meiri hl. vel, eða þeir af hv. meiri hl., sem voru á fundinum. Þá vil ég benda á, hvaða kostnað það hefur í för með sér að þurfa að fara að meta af tveimur mönnum allar þær íbúðir, sem skipta um leigjendur, tvisvar á ári eða oftar. Við vitum, að undir hinu venjulega ástandi fyrir ófriðinn var ekkert óvenjulegt, að menn skiptu hér um tvisvar sinnum á ári, 14. maí og 1. október. Ætli það mundi ekki þurfa eina 2000 menn hér í Reykjavík þessa tvo daga til þess að meta húsnæði? Ætli það gæti ekki vel farið svo, að það yrði flutt úr hér um bil þúsund íbúðum á hvorum flutningsdegi, og kannske meira en það, og ekki þarf minna en tvo menn við hverja skoðun? Það kynni að verða miklu meira en þúsund íbúðir, sem skiptu um íbúa tvisvar á ári. Þær kynnu að fara upp í einar - ja, ég veit ekki hvað margar íbúðir - það er alveg órannsakað, en vitað er, að tveir menn mundu ekki komast yfir að meta meira en 5 íbúðir á dag. Það er ekkert óeðlilegt að reikna það, að þeir þyrftu upp undir tvo klukkutíma til þess að meta hverja íbúð, skrá ástand þeirra og ganga frá því og meta það, og þá segir sig sjálft, hve marga menn þarf til þess að inna slíkt verk af hendi. Það er engin grein í þessu frv., sem sýnir, hversu mikil fávizka þetta er allt saman, eins og einmitt þessi grein hér, því að hún sýnir, að þessir menn, sem sömdu frv., hafa ekki haft hugmynd um, hvað þeir voru að gera. Þeir menn hafa ekki kynnt sér nokkurn skapaðan hlut það ástand í þessum bæ eða í bæjum yfirleitt, sem leyfa sér að setja svona inn í lög og miða þetta aðeins við örfáa menn, sem skipta um jarðir í sveitarfélagi, þar sem kannske kemur ekki fyrir, að sé skipt um nema einn ábúanda eða kannske hæst tvo ábúanda í hreppnum á ári hverju. Ég sé, að klukkan er orðin 12, en ég á hér töluvert eftir af ræðu minni, svo að ég mun fresta henni. 



Herra forseti. Ég vil gjarnan vera löghlýðinn maður, og þar sem hæstv. forseti þessarar deildar, sem virðist nú vera allmikill einræðisherra hér í Ed., mælti svo fyrir, að ekki skyldi fundur vera nema til kl. 12, þá vil ég að sjálfsögðu ekki brjóta þá reglu. En af því að ég er nú búinn að vera hér þrjá eða fjóra klukkutíma í kvöld og hef hlustað á meira en klukkutíma ræðu hv. þm. Barð., þá finnst mér, að ég megi til með að segja hér örfáar setningar, áður en þessum fundi er slitið í kvöld. Ég skal taka það fram, að ég þakka hv. þm. Barð. fyrir þau hlýju ummæli, sem hann hefur haft til mín, um að ég væri greindur maður og fram eftir þeim götunum, en þó hefur mér nú orðið á að gefa út þetta óskaplega plagg, þ. e. frv. til l. um húsaleigu, sem hann hefur nú verið að lýsa og er þó ekki búinn nema að hálfu leyti enn. Þetta er því dálítið einkennilegt að sumu leyti. En það, sem ég vildi taka hér fram núna, er það, að ég tel mér skylt á framhaldsfundi - og geri kröfu til þess, að sá fundur verði á morgun - að gera grein fyrir því, að það eru ótrúlega miklar sögulegar skekkjur í því sem hv. þm. Barð. hefur flutt hér. Og ég verð að lýsa því yfir, að ég er dálítið undrandi yfir því, af því að það liggja fyrir nokkuð glöggar upplýsingar um þetta mál frá upphafi, að hann skuli hafa lýst þessu eins og hann hefur gert. Hann hefur hér mjög talað um það, að þeir vondu framsóknarmenn, sem alltaf eru að ofsækja Rvík, hafi verið óskaplega vondir og verið að ofsækja höfuðborgina með þessu frv. sínu. Þetta er nú ekki neitt nýr söngur hjá Sjálfstfl., og hv. þm. Barð. gengur hér fram fyrir skjöldu, en ég ætla mér við framhaldsumræðu þessa máls hér að færa sönnur á það, að það eru ekki eingöngu framsóknarmennirnir, sem hafa hér verið að vega að Rvík, ef um það er að ræða, heldur eru það fulltrúar helztu ráðamanna Reykjavíkurbæjar, eins og fulltrúi borgarstjórans, eins og maður, sem var fulltrúi Fasteignaeigendafélagsins hér í Rvík, sem hefur unnið að samningu þessa frv. Og ég mun við framhaldsumræðu málsins færa full rök að þessu. Það var þetta, sem ég vildi leyfa mér að taka hér fram nú, en mun að öðru leyti áskilja mér rétt til þess að vera fyrstur á mælendaskrá við framhaldsumræðu málsins á morgun.

Forseti (GíslJ): Þá er umr. um þetta mál hér frestað. - Ég vil í tilefni af orðum hæstv. ráðh., ef hann er hér og má heyra mál mitt, segja honum frá því, að ég mun taka þetta mál til umr. á morgun, ef tími gefst til að loknum fundi í Sþ., annars á fyrsta fundi, sem haldinn verður hér í þessari d., og þá að sjálfsögðu hafa þann hátt á að þm. Barð ljúki sinni framsöguræðu, og síðan gefa hæstv. ráðh. leyfi til þess að svara. Vænti ég, að hann geti sætt sig við það.