Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Jón Kjartansson) Á síðari árum hafa oft heyrst raddir um það hjer á Alþingi, að nauðsyn bæri til að endurskoða og umbæta ýms eldri lög, af því að þau væru orðin úrelt og ekki við hæfi nútímans. Þetta hefir oft heyrst í sambandi við fátækralögin, enda eru þau yfir 20 ára gömul. En þótt raddir þessar hafi oft heyrst hjer á Alþingi, bæði um fátækralögin og önnur eldri lög, þá hafa þær ekki æfinlega átt við jafngild rök að styðjast. Að vísu verður því ekki neitað, að sum ákvæði í eldri lögum hafa átt erfitt að samlaga sig nútímanum. En þó verður hinu ekki neitað, að mörg þessara eldri laga, sem menn hafa krafist endurskoðunar á, eru ítarlegri og gleggri en sum hinna nýrri laga. Og jeg hygg, að nútíminn geti margt lært af eldri tímanum, einmitt í þessum efnum, að búa til skýr og glögg lagaákvæði. Stjórnin hefir nú orðið við tilmælum eldri þinga og endurskoðað fátækralögin. Hún hefir yfirleitt gert fáar stórvægilegar breytingar á fátkralögunum, og sýnir það, að vel hefir verið til laganna vandað í upphafi, enda neitar því víst enginn. Allshn. hefir athugað frv. og ræður til að samþykkja það með dálitlum breytingum. Jeg skal geta þess, að hv. 4. þm. Reykv. (HjV) hefir nokkra sjerstöðu í málinu og flytur sjerstakar brtt. á þskj. 65. Enda þótt allshn. beri fram nokkuð margar brtt. á þskj. 56, eru þær ekki mikilvægar, flestar aðeins orðabreytingar, sem skýra sig sjálfar. Um efnisbreytingar þær, sem nefndin leggur til að gerðar verði á frv., skal jeg fara nokkrum orðum. Fyrsta efnisbreytingin er við 22. gr. par er svo fyrir mælt, að sá maður, sem orðinn er 65 ára gamall, fylgi þeirri framfærslusveit, er hann þá á. Nefndin hefir fært aldurstakmarkið niður í 60 ár og finst það í meira samræmi við önnur yngri lög, t. d. það, að maður er talinn verkfær til sextugs aldurs, sbr. vegalög nr. 41, 4. júní 1924, 14. sbr. 18. gr. Virðist fara vel á, að þetta tvent fari saman. Þá er önnur efnisbreyting við 38. gr. - Jeg þarf ekki að geta þess, að breytingin á 28. gr. (16 ár, f. 10 ár), er aðeins leiðrjetting á prentvillu. - Nefndinni þykir ekki rjett, eins og ákveðið er í 38. gr., að eigi megi aðrir en þeir innansveitarmenn, er gjalda til sveitar, kæra yfir illri meðferð þurfamanna. Nefndin leggur til, að þetta ákvæði falli burt. Ekki þykir nefndinni heldur rjett að ákveða, að rannsókn um slík brot fari fram eingöngu á manntalsþingum. Þau eru háð aðeins einu sinni á ári, og mundi þetta ákvæði því geta leitt til þess, að lítil eða engin rannsókn færi fram. Að vísu er ráð fyrir gert í frv., að rannsókn megi flýta, ef um glæpsamlegt athæfi sje að ræða. Nefndin leggur til, að um þessi mál skuli fara eins og almenn lögreglumál. Þá gerir nefndin brtt. við 43. gr. Það er víst alveg rjett, sem segir í aths. stjórnarinnar við 43. gr. frv., að meginástæða þess, að krafist var endurskoðunar á fátækralögunum, hafi verið það, að menn missa rjettindi, kosningarrjett o. fl., ef þeir hafa þegið af sveit. Í 29. gr. stjórnarskrárinnar er svo fyrir mælt, að enginn skuli hafa kosningarrjett til Alþingis, sem skuldar fyrir þeginn sveitarstyrk. Þetta hefir þótt hart gagnvart þeim mönnum, sem þurfandi verða af óviðráðanlegum orsökum. Stjórnin hefir gert tilraun til að leiðrjetta þetta, komið með nýmæli, sem gerir greinarmun á afturkræfum og óafturkræfum sveitarstyrk. Samkv. þessu nýmæli í 43. gr. frv. er sveitarstjórn skylt, þegar hún veitir sveitarstyrk, að kveða svo á, að styrkurinn skuli ekki afturkræfur af styrkþega, þegar þær ástæður eru fyrir hendi, að styrkþega verður ekki gefið að sök, að hann hefir orðið að þiggja af sveit. Skulu sveitarstjórnir meta þessar ástæður í hvert skifti, sem þær veita styrk. Þegar styrkur er ekki afturkræfur, er ekki um „skuld“ að ræða og þá ekki heldur neinn rjettindamissi samkv. stjórnarskránni. Jeg skal játa, að jeg er ekki allskostar ánægður með þessa lausn á málinu, sem hæstv. stjórn hefir stungið upp á. Jeg sje ýmislegt athugavert við þetta fyrirkomulag. Misrjetti gæti vel átt sjer stað, bæði innansveitar og milli sveita. Þannig gæti maður, sem hefði öll rjettindi í einni sveit, mist þau í annari, þótt ástæður hans væru þær sömu. Einnig geta af þessu hlotist innbyrðis deilur hjá sveitarstjórnum, sem enginn fengur er í að fá. En jeg skal líka fúslega játa, að þetta er ekki hægt að lagfæra samkvæmt stjórnarskránni, nema með einhverjum líkum leiðum og stjórnin hefir stungið upp á. Nefndin athugaði ýmsar leiðir, m. a. svipaða leið og hv. 4. þm. Reykv. (HjV) stingur upp á; en að lokum varð að samkomulagi með meiri hl. hennar að láta þetta ákvæði stjórnarinnar haldast að mestu óbreytt, lofa því að reyna sig. Nefndin hefir þó gert eina breytingu. í frv. er það lagt á vald dvalarsveitar einnar að úrskurða, hvort styrkur skuli afturkræfur eða ekki. Nefndinni þótti ekki rjett, að framfærslusveit yrði að lúta dvalarsveit í þessu efni, þar sem það er framfærslusveitin, sem ber þyngstu byrðina. Hún gerir því þá brtt., að dvalarsveit megi ekki ákveða, að styrkur skuli afturkræfur, nema með samþykki sveitarstjórnar í framfærslusveit hlutaðeiganda. Fjórða efnisbreyting nefndarinnar er við 52. gr. Hún er smávægileg að vísu, aðeins að í stað „læknis“ komi: hjeraðslæknis. Virðist rjettara, þegar krafist er læknisúrskurðar í svona tilfellum, að sá úrskurður sje gefinn af hjeraðslækni, sem er embættismaður. Við 58. gr. hefir nefndin borið fram tvær brtt. Hún vill hækka upp í 300 krónur þá upphæð, sem áskilið er að maður hafi þegið af dvalarsveit, til þess heimilt sje að flytja hann á framfærslusveit sína, en leggur jafnframt til, að niður falli orðin: „og bersýnilegt sje, að hann sje kominn á stöðugt sveitarframfæri“. Hyggur nefndin, að með þessu yrði komið í veg fyrir misnotkun í þessum efnum, sem hefir átt sjer stað, einmitt vegna þessa ákvæðis. Það er ósk meiri hluta nefndarinnar, að þessir tveir liðir sjeu bornir upp til atkv. báðir saman. Þá leggur nefndin til, að önnur málsgrein 65. gr. falli burt. Álítur hún það ákvæði úrelt, þar sem Ísland er nú orðið fullvalda ríki. Fleiri efnisbreytingar hefir nefndin ekki lagt til að gerðar yrðu. Um brtt. einstakra þm. geymi jeg að ræða þar til þeir hafa talað fyrir þeim. Að svo mæltu legg jeg til fyrir hönd nefndarinnar, að hv. deild samþykki frv. með þeim breytingum, sem nefndin hefir borið fram.

Hjeðinn Valdimarsson Jeg varð mjög ánægður, þegar jeg heyrði að taka ætti fátækralögin til nákvæmrar endurskoðunar. Jeg gerði ráð fyrir, að þeim yrði þá breytt samkvæmt þeim kröfum, sem fram hafa verið bornar á síðari tímum. En jeg hefi orðið fyrir vonbrigðum. - Frv. kom svo seint, eins og önnur frv. frá stjórninni, að jeg hafði ekki tíma til að kynna mjer það fyrir þing, annars hefði jeg komið fram með gagngerðari brtt. Þetta frv., sem hjer liggur fyrir, er, eins og hv.frsm. (JK) gat um, hjer um bil eins og gömlu lögin. Jeg veit satt að segja ekki, til hvers verið er að kosta endurskoðun á lögum, sem svo eru prentuð upp að mestu leyti óbreytt. En þótt menn vilji koma með brtt., reka menn sig strax á það, að það er ekki svo auðvelt á þeim grundvelli, sem frv. er bygt, sem orðinn er úreltur. Grundvöllurinn ætti að vera sá, að landið alt væri eitt framfærslufjelag, en fátækrakostnaðinum samanlögðum væri jafnað af atvinnumálaráðuneytinu niður á öll sveitarfjelögin í landinu, og dvalarsveitin legði fátækrastyrkinn út. Jeg held, að það hafi verið hv.þm. Borgf. (PO), sem talaði skynsamlega um þetta mál hjer í deildinni fyrir nokkrum árum. Þetta fyrirkomulag mundi sníða margar verstu misfellurnar af fátækralögunum; erjurnar milli sveitarstjórnanna, skriffinskan o. fl. mundi hverfa. Til dæmis get jeg nefnt bygðarleyfistillögurnar allar, sem þá mundu hverfa úr sögunni, eins og aðrir annmarkar á fátækralögunum. Maður, sem mikið er við þessi mál riðinn, sagði mjer í morgun, að varlega áætlað mundu sparast 40–50 þús. kr. á skriffinsku einni. Það hefir verið haft á móti þessu, að framfærslukostnaðurinn yrði meiri, en jeg sje ekki betur en hægt væri að láta dvalarsveit ætíð greiða einhvern hluta kostnaðarins, ef álitið væri, að hún veitti annars of háa styrki. - Jeg mun síðar annaðhvort flytja brtt. um þessi atriði, ef hægt verður að fella þær inn í frv., eða flytja um þau þáltill. Þá ætla jeg að snúa mjer að brtt.allshn., þeim, sem jeg er ekki sammála henni um. 9. brtt. er við 43. gr., og er með henni ætlast til, að sveitarstjórn dvalarsveitar geti ekki ákveðið, hvort sveitarstyrkur skuli afturkræfur eða ekki. Jeg álít betri ákvæði stjfrv. um þetta, þar sem dvalarsveit er altaf kunnugri öllum ástæðum en framfærslusveit. Viðvíkjandi brtt. um fátækraflutning vil jeg mótmæla því hjá hv.frsm. (JK), að þessar brtt. verði bornar upp í einu lagi. Jeg vil, að þær verði bornar upp í tvennu lagi. Brtt. allshn. ganga ennþá lengra aftur á bak en hjá hæstv. stjórn, þar sem heimta má, að maður sje fluttur, þó að ekki megi sjá, að hann sje kominn á fast framfæri, og mundi því fátækraflutningur aukast mikið, ef þær næðu fram að ganga. Þá ætla jeg að snúa mjer að brtt. mínum. Fyrst er lítil brtt. við 11. gr., um að fyrir 1 kr. komi 5 kr. í sjúkrakostnað hjúa utan heimilisins. Jeg hygg, að það liggi í augum uppi, að 1 kr. á dag er ekkert í áttina til þess, að fólkið geti haldið í sjer lífinu. 5 kr. miða jeg við dagpeninga í slysatryggingarlögunum. Einhverjum kann að þykja þetta of hátt, en þá má breyta því til 3. umr. Þá kem jeg að 43. gr., þar sem er eina verulega brtt., sem hæstv. stjórn hefir gert á fátækralögunum. Þáltill. hafa áður komið hjer fram, og að minsta kosti einu sinni náð samþykki, í þá átt, að styrkur, sem veittur er vegna elli, heilsuleysis eða ómegðar, ætti ekki að teljast sveitarstyrkur, og styrkþegar ekki að missa kosningarrjett sinn. Þáltill. hafa þannig viljað gera það augljóst, hvenær menn hjeldu kosningarrjettinum og hvenær ekki. En breytingar stjfrv. ganga í þá átt, að sveitarstjórn skuli dæma um þetta í hverju einstöku tilfelli. Enda þótt jeg viðurkenni, að sú breyting er bót á ástandinu eins og það er nú, álít jeg þó mjög varhugavert að leggja það á vald sveitarstjórna eða bæjarstjórna, sem kosnar eru pólitískt, að meta borgaraleg rjettindi manna. Jeg hefi því lagt til í mínum brtt., að styrkur skuli talinn veittur vegna elli, ef styrkþegi er fullra 60 ára, vegna ómegðar, ef styrkþegi á 3 heimilisföst börn framfærsluskyld, ef karlmaður á í hlut, en 1 barn, ef kona á í hlut, vegna slysa eða heilsuleysis, ef styrkþegi sannar, að hann hafi verið ófær til vinnu 3 mánuði í senn, og vegna atvinnuleysis, ef sveitar- eða bæjarfjelag getur ekki vísað styrkþega á vinnu. Atvinnuleysi kemur ekki til greina í sveitunum, en í bæjunum eru oft menn, sem ekkert vilja annað frekar en vinna, en fá ekki vinnu vegna þess, að þeir eiga engin umráð yfir framleiðslutækjum. Þessi tillaga mín gengur í sömu átt og komið hefir fram á undanförnum þingum, og þm. hafa þá fallist á að minsta kosti 3 fyrri ástæðurnar. Loks er engin ástæða til þess að varna sveitarstjórn að gefa upp sveitarstyrk hvenær sem er. Eftir frv. er ekki hægt að gefa hann upp fyr en eftir 2 ár, en eftir gildandi lögum eftir 5 ár. Jeg legg til, að sveitarstjórn sje heimilt að gefa hann upp hvenær sem er. Jeg vil benda háttv. deild á, að ef þessar till. stjórnarinnar verða samþyktar, má búast við, að af því stafi mikið misrjetti. Til dæmis má telja víst, að bæjarstjórnin í Reykjavík mundi ákveða, að styrkurinn væri ekki endurkræfur, nema í örfáum tilfellum, líklega 20–30. Öðru máli er að gegna úti um sveitir landsins. Afleiðingin yrði sú, að menn hefðu kosningarrjett í Reykjavík, en mistu hann annarsstaðar. Þá er loks brtt. frá mjer um fátækraflutninginn. Jeg ætla til skýringar því, hvernig fátækraflutningurinn er enn hjer á landi, að taka nokkur dæmi úr Reykjavík. Gamalkunnugt dæmi er frá 1914. Þá var hjer í bænum gömul kona, sem vann að mestu leyti fyrir sjer með allskonar ullarvinnu. Hún fjekk aðeins einu sinni örlítinn húsaleigustyrk. En hún var með valdi flutt suður með sjó eftir kröfu hreppsnefndar þar. Á öðru heimili var konan og 6 börn flutt í burtu eftir kröfu sveitarstjórnar, en manninn var neitað að flytja með valdi, vegna þess að læknir sagði hann þá mundi bila á geði. Þá kom það í ljós, að 2 börnin voru berklaveik, og þótti ótækt að hafa þau með öðru fólki. Var þá reistur hrörlegur torfkofi fyrir þetta fólk á sjávarbakka, og þarna bjó það á annað ár. Fyrsta missirið var engin eldavjel nje ofn til og örlítill 6 lína lampi, en það fjekk þó síðar, fyrir milligöngu hjeraðslæknis, 8 línu lampa og eldavjel. Börnin fengu enga skó fyrsta missirið og mat urðu þau að sækja þá daglega til næsta bæjar og af skornum skamti, uns hjeraðslæknir fjekk ráðna bót á. Þetta gerðist 1918. Árið 1923 varð maður nokkur atvinnulaus um stundarsakir. Hann átti 2 ung börn, konu og stálpaðan dreng. Konan fjekk læknisvottorð, en þrátt fyrir það var lögreglan fengin til að hafa uppi á fólkinu, því að það flutti hús úr húsi til að forðast flutning. Loksins sá maðurinn ekki annað ráð en að senda börnin í ýmsar áttir. 1924 var hjer maður, sem giftist konu, sem hann hafði búið með í nokkur ár og átt með henni 6 börn. Hann deyr 2 mánuðum síðar, en konan og börnin eru flutt á hans framfærslusveit, sem þau höfðu aldrei komið í áður nje þektu þar neinn mann, og var þeim sundrað sínu á hvert heimilið, nema 2 börnum, sem konan hjelt af náð. Og sama ár er hjer maður atvinnulaus. Hann átti vísa vinnu hjá Eimskipafjelaginu, þegar siglingar ykjust. Hann átti 4 börn. Fjölskyldan var öll flutt norður í land, konan og maðurinn sett niður sitt á hvorn bæinn, og börnunum skift niður á ýmsa bæi. Þó að þeim væri komið fyrir á ódýra staði, reyndist þetta fyrirkomulag samt sveitinni of dýrt, og fjölskyldan var send til Reykjavíkur um haustið. Sveitin varð að borga ferðakostnað fram og aftur, en maðurinn varð af sumaratvinnu sinni hjerna það veltiár. Enn er eitt nýlegt dæmi, sem er þekt úr blöðunum. Norðmaður var giftur íslenskri konu. Honum var vísað úr landi og konan tekin nauðug og flutt með honum til Noregs. Lögregluþjónn var látinn fylgja henni til að gæta þess, að hún slyppi ekki. Þar voru þau flutt úr einni sveitinni á aðra, en komust loks aftur hingað. Samskonar dæmi um flutning konu nauðugrar til Noregs er nú í uppsiglingu, sem sýnir, hvaða hrakningum þetta fólk lendir í. Það er ekki við því að búast, að menn felli sig við, enda þótt þeir einhverra hluta vegna verði að þiggja af sveit, að óviðkomandi menn skerist í leikinn, skilji börn frá foreldrum og konu frá manni sínum og sendi þau sitt í hverja áttina. Að vísu er sveitarstjórnum nokkur vorkunn eftir núgildandi fátækralöggjöf. Fyrir þær er þetta þó aðeins sparnaðaratriði, en fyrir fólkið, sem í hlut á, er hamingja þess í lífinu í veði. Tillaga mín fer nú fram á, að slíkt sje ekki hægt að leyfa, nema með vilja fólksins sjálfs. Það á að vera hæstirjettur um persónulegt frelsi sitt.

Hákon Kristófersson Jeg á fáeinar brtt. við frv., eins og sjá má á þskj. 64. Engar þeirra eru verulegar efnisbreytingar, og vænti jeg því, að hv. deild sjái sjer fært að leggja þeim lið. 1. brtt. er við 7. gr. og felur það í sjer að fella niður þessi orð úr greininni: „nema dvalarsveit þeirra þyki það eigi ráðlegt, af því að sjerstaklega standi á“. Jeg tel hreppsnefnd viðkomandi framfærslumanna miklu dómhæfari í þeim sökum og get því ekki aðhylst þá skoðun hv. 4. þm. Reykv. (HjV), að dvalarsveitin eigi að ákveða slíkt. Jeg segi þetta ekki til að kasta rýrð á dvalarsveitina, en það má nærri geta, að það er oft og einatt miklu meiri vandkvæðum bundið fyrir hana að kynnast öllum ástæðum viðkomandi framfærslumanns heldur en þeirra eigin hreppsnefnd. Jeg skal taka dæmi: Maður hjer í Reykjavík á rjett til framfærslu af manni norður í landi, og er ekki óeðlilegt, að þeir, sem þar búa, geti frekar sagt um það, hvort óhætt væri að trúa honum fyrir þurfamanni, er hann væri lögum samkvæmt skyldur að annast, en bæjarstjórn Reykjavíkurkaupstaðar. Annars er brtt. mín svo skýr, að jeg þarf ekki frekar að fara inn á hana. 2. brtt. er við 9. gr. Er gert ráð fyrir, að við greinina bætist: „ef lengur er sjúkt en 8 vikur á vetri eða 4 vikur á sumri“. Það er sem sje gert ráð fyrir því í greininni, að ef hjú sýkist eða slasast, af ótilhlýðilegri breytni þess, skuli það sjálft taka á sig allan kostnað, sem af því leiðir. Jeg tel ekki illa til fallið, að gera breytingu á þessari grein. Ef það er rjett, að „bóndi er bústólpi, bú er landstólpi“, þá eru þessi hjú ekki ómerkilegar uppihaldsstoðir í þjóðfjelaginu. Þá er rjett, að húsbændur kosti að nokkru leyti uppihald þeirra undir þeim kringumstæðum, að þau sjeu óvinnufær sjálf. 3.brtt. er við 34. gr. Legg jeg til, að sú grein falli niður. Jeg sje ekki neina ástæðu til að hafa hana í lögunum, þar sem jeg geng þess ekki dulinn, að ýmsir lögskýrendur, og þar á meðal hæstv. atvrh. sjálfur, skýra hana á nokkuð annan hátt en framkvæmdin sýnir. Í framkvæmdinni er það svo, að nú hefir maður þurfaling, og setur upp fyrir hann 400–500 kr. Annar maður vill taka hann fyrir 300 krónur. Samkvæmt 34. gr. er hreppsnefnd ekki heimilt að taka lægra tilboðinu, enda þótt það heimili sje engu lakara en hitt. Að slíkt geti komið fyrir, tel jeg með öllu óhafandi, og því er ástæðulaust að hafa þau ákvæði í löggjöfinni, sem geta valdið ágreiningi eða eru fjárhagslega sjeð skaðleg fyrir sveitarfjelögin. Jeg er ekki í neinum vafa um, að hreppsnefnd geri sjer far um að hafa þurfalinginn þar, sem best fer um hann, og því engin ástæða til að láta líta svo út, að hún megi ekki taka lægra tilboðinu, að öðru jöfnu. 4. brtt. er við 43. gr. Það er aðeins orðabreyting. Fyrir „skylt“ komi „heimilt“. Jeg hefði gjarnan viljað hrófla meira við þessari grein, en sá mjer það þó ekki fært. Það er oft svo, að þó að sveitarstyrkur sje veittur, geta ýmsir orðið til að þiggja hann, sem verða vel færir um að endurgreiða hann. Ef strax er svo ákveðið, að styrkurinn skuli ekki afturkræfur, hefir sveitarfjelagið mist kröfurjett sinn gagnvart styrkþega, og á því ekki rjett á neinu endurgjaldi, þó að styrkþegi verði síðar vel fær um að greiða skuld sína. Þessi ákvæði 43. gr. fara ekki skemmra en það, að samkv. þeim á að ákveða það, sem gert hefir verið undanfarin 2 ár. Jeg vænti þess, að hv. deild geti aðhylst þessa tillögu. 5.brtt. er við 57. gr. og er aðeins gerð samræmis vegna í samráði við hv.frsm.allshn. (JK), þar sem nefndinni hafði láðst að gera þessa breytingu. Í b-lið tillögunnar er svo gert ráð fyrir, að aftan við 1. málsgrein 57. gr. bætist: „nema sannanlegt sje, aðdrátturinn hafi stafað af óhjákvæmilegum ástæðum. Ágreiningi í þeim efnum má skjóta til ráðherra“. Jeg trúi ekki, að þessi brtt. mæti mikilli mótspyrnu. Það segir sig sjálft, að oft getur komið fyrir, að dráttur verði á að inna af hendi skilríki þessi, ekki síst í víðlendum sýslum. Það virðist vera ofur eðlileg krafa, að ef til ágreinings kemur, geti sá, sem álítur sig verða fyrir halla, skotið máli sínu undir æðra vald. Þá er 6. brtt. mín. Hún fer fram á, að feld sje niður 2. málsgr. 66. gr., um að styrkur, sem veittur er samkvæmt þeirri grein, skuli ekki afturkræfur. Jeg get ekki sjeð, hvernig stendur á því, að stjórnin skuli líta svo á, að ekki sje jafnsanngjarnt að krefjast endurgreiðslu á styrk veittum samkvæmt þessari grein, eins og fyrir hvern annan sveitarstyrk, ef styrkþegi getur það með góðu móti. Að sjálfsögðu undanskil jeg styrk veittan vegna berklaveiki, því um hann gilda önnur lög. Slíkur styrkur, sem umrædd grein getur um, er oft veittur til bráðabirgða að kalla má, þegar veikindi ber snögglega að. Getur því oft komið fyrir, að styrkþegi verði þess umkominn að greiða hann aftur. Er þá hart að setja lög um, að viðkomandi bæjar- eða sveitarsjóðir megi ekki taka við honum. Legg jeg svo till. mínar undir úrskurð deildarinnar. Þær eru, eins og jeg hefi tekið fram, ekki efnisbreytingar, nema þá að litlu leyti, heldur leiðrjettingar til betra horfs. Jeg ætla ekki að fara ítarlega út í ræðu hv. 4. þm. Reykv. (HjV). Vil aðeins segja nokkur orð út af upplýsingum, sem hann gaf um meðferð á ýmsu fátæku fólki, sem hafði verið svo óheppið að þurfa að þiggja af sveit og vera flutt stað úr stað. Meðal annars nefndi hann konu, sem hafði orðið að búa í ljelegum moldarkofa, ljóslaus mikinn hluta vetrar. Sje þetta satt, þá undrar mig ekki, þó að þessi hv. þm, beri yfirleitt lítið traust til sveitarstjórna. Annars get jeg fyrir mitt leyti tekið það fram, að jeg þekki engin slík dæmi. Er jeg þó töluvert kunnugur störfum sveitarstjórna. Hitt er venjan, að þær reyna til hins ítrasta að slíta ekki sambúð hjóna og yfirleitt að tvístra fjölskyldum sem minst. En það er aldrei nema satt, að oft er erfitt að fá stað fyrir mörg börn á sama heimili, og getur því stundum verið óumflýjanlegt að skifta þeim að einhverju leyti. Mjer finst því dæmi það, sem þessi háttv.þm. tók, hálf undarlegt. Þá fór hann allmörgum orðum um það atriði í brtt. sínum, að ekki mætti flytja fátækraflutningi nema með samþykki aðila sjálfs. Jeg býst nú við, að honum gangi ekki nema gott til með þessu. Hann vill vernda rjett lítilmagnans! En jeg vil spyrja: hversu margir ætli þeir væru þurfalingarnir hjer í Reykjavík, er vildu flytjast hjeðan? Jeg býst við, að þeir yrðu fáir, sem vildu skrifa undir það. Og svo jeg nefni dæmi, sem jeg býst við, að þessi háttv.þm. þekki, af því að hann er bæjarfulltrúi hjer: ætli t. d. kvenmaður að nafni Kristín Breiðfjörð myndi hafa skrifað undir slíka yfirlýsingu? Jeg geri ráð fyrir, að það hefði dregist, enda þótt bæjarfjelagið hefði mátt missa hana. Nei, það er nú svo, að sveitarfjelögin, sem eiga að ala önn fyrir þessum vesalingum, eiga erfitt með að framfleyta þeim hjer í Reykjavík. Það er svo dýrt, að þau rísa tæplega undir kostnaðinum. Jeg vænti því, að hv. deild samþykki ekki þessa brtt., því að hún er skerðing á rjetti þeirra. Í annari brtt. hans, b.-lið, er kveðið svo á, að sá styrkur skuli ekki vera afturkræfur, sem veittur er vegna ómegðar, ef styrkþegi hefir 3 heimilisföst börn framfærsluskyld. Út á þetta er í sjálfu sjer ekki mikið að setja. Jeg býst við, að það sje komið af hinni góðu hvöt hjá honum, að vilja hjálpa þeim, sem bágt eiga. En er hann viss um, að með þessu sje ekki verið að draga úr sjálfbjargarviðleitni manna? Annars þekki jeg mörg dæmi þess, að fátæk hjón með fleiri börn en þetta hafa komist sæmilega af. Að sjálfsögðu viðurkenni jeg þann góða hug, sem þessi hv.þm. virðist hafa til þeirra, sem erfitt eiga. En jeg vil þó, að öllum till. sje svo í hóf stilt, að þær ríði ekki í bága við sanngjarnan rjett sveitarfjelaganna og þau lífsskilyrði, sem við þurfum að lifa við. Um það, hvort heppilegt sje að gera alt landið að einu framfærsluhjeraði, finn jeg ekki ástæðu til að tala nú, því að það heyrir áreiðanlega framtíðinni til. Læt jeg svo háttv. deild um, hvað hún álítur till. þessar hafa mikinn rjett á sjer.

Klemens Jónsson Verði frv. þetta samþykt og sömuleiðis frv. það til sveitarstjórnarlaga, sem nú liggur fyrir hv.Ed., þá tti þeim sífeldu kröfum, sem fram hafa verið bornar nú á síðari árum um breytingar á þessum lagabálki, að linna. Jeg segi af ásettu ráði „ætti að linna“, því að jeg tel það geta verið vafasamt, þar sem lög þessi grípa svo mjög inn í líf einstaklinganna og þjóðarinnar í heild. Það er því ekki ólíklegt, að einhverjar misfellur finnist í þeim, þegar til framkvæmdanna kemur, kvartanir komi fram og þær leiði til breytinga. Jeg fyrir mitt leyti tel þau nú samt svo vel undirbúin, að rjett sje að láta þau í friði fyrst um sinn, verði þau samþykt nú; lofa reynslu að komast á þau. Jeg hafði hugsað mjer að koma fram með eina brtt., en hvarf frá því af þeirri ástæðu, að hún kom frá öðrum. Eins og háttv.frsm.allshn. (JK) tók fram, eru brtt. nefndarinnar margar, en þó fáar, sem eru efnisbreytingar. Af þeim má fyrst nefna brtt. við 22. gr. frv. Þar leggur nefndin til, að þeirri framfærslusveit, sem maður á, sem orðinn er 60 ára, haldi hann síðan. En frv. stjórnarinnar gerir ráð fyrir 65 árum. Verði till. þessi samþykt, tel jeg það til bóta, því að það er alkunna, að menn, sem altaf hafa unnið baki brotnu, eru margir hverjir alveg orðnir útslitnir um 60 ára aldur og því styrkþurfar. Er því ekki nema rjett, að þeir njóti þar styrks, sem þeir hafa slitið kröftum sínum síðast. Þá er 43. gr. frv. Við hana hefir nefndin gert brtt. og sömuleiðis háttv.þm. Barð. (HK). Brtt. hv.þm. Barð. er einmitt sú, sem jeg ætlaði að koma með, að breyta orðinu „skylt“ í upphafi greinarinnar í „heimilt“. Orðið „heimilt“ er að vísu töluvert linara en „skylt“, og fyrir þá sök er líklegt, að sveitarstjórnir mundu síður nota heimildina, því jeg geri ráð fyrir, að þær vilji sjá, hverju fram fer, áður en þær endanlega ákveða, hvort veittur styrkur skuli afturkræfur eða ekki. Hvað snertir styrk veittan vegna slysa og ýmsra óhappa, þá held jeg, að verði um hið sama að ræða og hinn almenna styrk, að hlutaðeigandi sveitarstjórn vilji líka sjá, hverju fram vindur, því oft getur slíkur styrkur verið veittur undir mismunandi kringumstæðum. Annars er ekki mikið bil milli þess, hvort sveitarstjórn er heimilað eða skylduð til að ákveða, hvort styrkur skuli afturkræfur eða ekki. Verði skyldan ákveðin, er það þó altaf undir mati eða áliti sveitarstjórnar komið, hvað hún ákveður, hvað hún telur sanngirni. Það má vel vera, að sveitarstjórnum yfirleitt verði trúandi fyrir að ákveða með sanngirni, hvenær styrkur skuli afturkræfur og hvenær ekki, en jeg er hræddur um, að því verði beitt á mismunandi hátt í sveitarfjelögunum og misbeitt í kaupstöðunum; þar komist „pólitík“ inn í. Verði því heppilegra að heimila það, en gera það ekki að skyldu. Viðaukatill. allshn. við þessa grein, um að dvalarsveit megi ekki ákveða, hvort veittur styrkur skuli endurkræfur eða ekki, tel jeg til mikilla bóta. Mjer finst meira að segja, að nefndin hafi ekki gengið þar nógu langt, því að jeg tel framfærslusveit eiga eina að ráða öllu í því efni. - Þetta vildi jeg biðja nefndina að athuga til 3. umræðu. Þá kem jeg að 58. gr. frv. og brtt. við hana. - Í frv. stjórnarinnar er svo kveðið á, að þegar viðkomandi maður hafi þegið 200 kr. styrk eða meira í dvalarsveit sinni og bersýnilegt er, að hann sje kominn á stöðugt sveitarframfæri, þá hafi bæði dvalarsveit og framfærslusveit, hvor um sig, rjett til að krefjast þess, að hann sje fluttur fátækraflutningi á framfærslusveit sína. Nefndin vill, að miðað sje við 300 kr. Á því geri jeg engan mun, hvort maðurinn hefir þegið 200 eða 300 kr. Það rjettlætir ekkert flutninginn, þó að maðurinn hafi þegið 100 kr. meira eða minna. Mjer finst nefnilega, að 200 eða 300 kr., miðað við verðlag nú, vera svo lítil upphæð, að það sje æði hart að gera menn að flutningsskyldum þurfamönnum fyrir svo lítinn styrk. Það eina, sem rjettlætt gæti þurfamannaflutning undir slíkum kringumstæðum, væri þá helst, að bersýnilegt væri, að maðurinn væri kominn á stöðugt sveitarframfæri. Jeg tel því till. nefndarinnar ganga í alveg öfuga átt. Annars er jeg fyrir mitt leyti á móti öllum fátækraflutningi. Mjer finst hann ómannúðlegur og eiga ekki við nú á dögum, enda þótt hann sje framkvæmdur eins mannúðlega og hægt er. Þá flytur hv.þm. Barð. (HK) till. um að fella niður 34. gr. frv. Það mun hafa verið hv. 1. þm. Árn. (MT), sem hreyfði því fyrst við umr. um annað mál hjer í deildinni, að slík grein sem þessi ætti ekki að sjást í nútíðarlögum. Þessu er jeg alveg samþykkur, því að svo framarlega sem þessi grein sjest í lögum frá 1927, þá halda eftirkomendur okkar, að undirboð á framfærslu þurfamanna hafi tíðkast alt fram á þennan tíma, úr því að þarf að banna slíka óhæfu. En jeg þekki ekkert dæmi þess, að slík undirboð á þurfamönnum hafi átt sjer stað á þingum, svo langt sem jeg man. Þá vil jeg í þessu sambandi nota tækifærið og beina þeirri fyrirspurn til hæstv. atvrh. (MG), hvort hann viti til þess, að þessi vesalings drengur í Skagafirðinum, sem svo mjög hefir verið umtalaður nú undanfarið og margir hafa kent í brjósti um, hafi lent á slíku undirboði, og á þann hátt komist til þessara þrælmenna, sem tókst að eyðileggja heilsu hans og framtíð á einum mánuði. Jeg veit ekkert um þetta annað en það, sem stóð í „Morgunblaðinu“, en það hefir ekki að minni vitund verið hrakið. Það myndi því gleðja mig. ef hæstv. ráðh. gti upplýst, að það hafi verið fyrir forsvaranlegar ráðstafanir, að honum var komið þarna fyrir. Finn jeg svo ekki ástæðu til að fara frekar út í hinar ýmsu brtt., sem hjer liggja fyrir, enda býst jeg við, að sumar þeirra verði geymdar til 3.umr.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Jeg vil byrja á því að þakka allshn. eða meiri hl. hennar fyrir góða afgreiðslu þessa máls, því að jeg get ekki sjeð, að þær brtt., sem meiri hl. hennar kemur fram með, sjeu þess eðlis, að jeg hafi ástæðu til að leggjast á móti þeim. Jeg skal þó gera örfáar athugasemdir við sumar þessar brtt. Brtt. um að fyrir orðin „sýslumanns eða bæjarfógeta“ í 7. gr. komi „yfirvalds“ er alveg rjettmæt, til þess að forðast, að það geti valdið misskilningi, að bæjarfógetinn hjer í Reykjavík á ekki úrskurðarvald um fátækramálefni. En eftir þessu er þó ekki alveg úr málinu skorið, með því að bæjarfógetinn í Reykjavík telst líka til yfirvalda, en það er ekki hætt við, að misskilningur verði um þetta, vegna þess að verkaskifting milli bæjarfógeta og lögreglustjóra hjer er skýrt fram tekin annarsstaðar. Um breytingartillöguna á aldurstakmarkinu fyrir sveitfestivinslu get jeg tekið undir það, sem hv. 1. þm. Rang. (KIJ) og hv.frsm. nefndarinnar (JK) hafa sagt, og get rökstutt hana frekar með því, að síðan sveitfestitími var styttur úr 10 í 4 ár, er miklu meiri ástæða til þess að ákveða, að menn yfir 60 ára geti ekki unnið sjer sveit, því meðan sveitfestitíminn var 10 ár, gat enginn unnið sjer sveit með samfeldri dvöl á aldrinum 60–65 ára eingöngu, en nú er það svo komið, að þetta er hægt. Þetta er því ærin ástæða til þess að færa takmarkið niður. Um 7. brtt.hv. nefndar vil jeg segja það, að hún er ekkert annað en leiðrjetting á prentvillu í frv. Um 8. brtt. hefi jeg engar athugasemdir að gera, og sama er að segja um brtt. við 43. gr., sem jeg vissi fyrirfram, að mundi verða ágreiningsatriði í þessu máli, eins og það hefir verið nú um mörg ár. Það hefir oft verið reynt að orða einhvern veginn lagaða undantekningu um suma þá menn, sem standa í skuld fyrir þeginn sveitarstyrk. Jeg hefi reynt það, og þáverandi stjórn reyndi það á þinginu 1923, er hún kom með frv., sem meðal annars fór í þessa átt, en þessi ákvæði náðu þá ekki fram að ganga. Núverandi 5. landsk. (JBald) hefir reynt það á einum þremur þingum hjer samfleytt, en þær till. hafa ekki gengið fram. Jeg var að reyna það í vetur, þegar jeg var að semja þetta frv., hvernig hægt væri að orða slíkar undantekningar þannig, að ekki yrði sýnt fram á, að þær yrðu ósanngjarnar í áberandi tilfellum, en jeg gafst alveg upp við það, af því að jeg sá, að ekki yrði hægt að orða það svo, að ekki yrði hægt að finna einhverja smugu og sýna fram á misrjetti í ýmsum tilfellum. Jeg kem dálítið að því síðar, þegar jeg ræði um brtt.hv. 4. þm. Reykv. (HjV), og skal því ekki tala meira um það að sinni. Jeg vil aðeins segja það, að jeg sje ekki, að hægt sje að komast nær því rjetta heldur en að leggja það undir úrskurð þeirrar sveitarstjórnar, sem styrkinn veitir. Hún hefir æfi ferilsskýrslu þurfamannsins, og get jeg ekki sjeð, að neinn annar dómstóll sje færari að gera út um þetta eftir því, sem sanngjarnast og rjettast er, og jafnvel þótt búast megi við því, að í einstökum tilfellum verði einhver ljóður á þessu, og þó að búast megi við, að þetta verði ekki framkvæmt á sama hátt alstaðar, þá er það ekki neitt afgerandi atriði í mínum augum. Það er svo um hluti, sem á að dæma eftir líkum, skjölum og skilríkjum, að það er misjafnt á það litið; það er svo oft með dóma, að þar er erfitt að meta rjett, og þegar á að meta eignir, þá verður slíkt mikið álitamál og ómögulegt að segja, hvað rjett er. Jeg get því ekki sjeð, að löggjafarvaldið geti gefið betri reglu en með því að segja, að þeir, sem kunnugastir eru, skuli ákveða um þetta, og jeg ber það traust til sveitarstjórna, að þær muni aldrei gera sjer þá minkunn að kveða á um þetta eftir pólitískum skoðunum, eða eftir því, hvort þeim er í nöp við þann, sem hlut á að máli.  Um viðbótina við 43. gr., sem hv. nefnd hefir borið fram, geri jeg ekki athugasemdir. Jeg get viðurkent, að það sje talsvert rjettmætt í því að láta framfærslusveit hafa atkvæði um, hvaða styrkur sje endurkræfur og hver ekki, en jeg get ekki verið samdóma hv. 1. þm. Rang. (KIJ) um það, að dvalarsveit eigi ekkert að hafa um það að segja, því að samkvæmt gildandi reglum á dvalarsveit að bera nokkuð af þeim styrk, sem þurfamanni er veittur, meðan hann fer ekki fram yfir vissa upphæð. Næst skal jeg ræða dálítið um brtt. við 58. gr. Jeg sje, að hv. nefnd, eða meiri hl. hennar, vill gera greiðari aðgang að því að fá þurfaling fluttan fátækraflutningi. En jeg verð að segja, að það er nú svo um það atriði, að það verður örðugt að gera öllum til hæfis í því. Hv. 4. þm. Reykv. (HjV) þykir stjórnin hafa farið of skamt, en meiri hl. hv. nefndar þykir hún hafa farið of langt; og mjer skilst, að hv. 1. þm. Rang. (KIJ) þyki stjórnin hafa farið of skamt, að hann vilji afnema alla fátækraflutninga. Jeg veit ekki nema jeg geti tekið þetta sem bendingu um það, að stjórnin hafi nokkurn veginn ratað hjer meðalveginn, og jeg verð að segja, að það er ákaflega mikill hemill fyrir fátækraflutningi, að það þurfi að vera ljóst, að þurfalingurinn sje kominn á fast sveitarframfæri. Og verði það ekki sett að skilyrði, þá er það áreiðanlegt, að fátækraflutningur mun aukast mjög mikið. Jeg mun því ekki greiða atkv. með þessari brtt.hv. nefndar, en hinsvegar vil jeg taka það skýrt og greinilega fram, að jeg álít það með öllu óforsvaranlegt að afnema allan fátækraflutning, því að jeg veit, að það er ókleift fyrir fámennar sveitir að kosta stórar fjölskyldur í bæjunum, og að það er ómögulegt fyrir þær að halda uppi kannske 6–8 manna fjölskyldu, þar sem svo dýrt er að lifa. Það má vel vera, að það sje hægt að benda á einhver dæmi um það, að fátækraflutningur hafi komið hart niður, jeg skal ekki neita, að svo hafi geta verið, en það er líka hægt að nefna mörg dæmi um það, og jeg er sannfærður um, að þau verða ekki færri, þar sem neitun um fátækraflutning hefir valdið hreppum svo þungum búsifjum, að þeir hafa varla risið undir. Verð jeg því að vera á móti skoðun hv. 4. þm. Reykv. (HjV) um það, að það sje þurfamaðurinn sjálfur, sem á að ráða um það, hvort hann sje fluttur eða ekki. Og mjer sýnist undarlegt að láta manninn, sem er styrktur, ráða í því máli, því að auðvitað hlýtur hann að verða að beygja sig undir ýms óþægindi, og það er líka rjettara, að hann beygi sig undir þau en þeir, sem uppihald hans kosta. Sjerstaklega álít jeg þetta af því, að það er venjulega ekkert böl fyrir börn, þó að þau sjeu flutt úr bæjunum upp í sveitirnar. Álít jeg þeim það venjulega miklu betra en að alast upp í bæjunum, því að þrátt fyrir það, að uppihald þessara þurfamanna í bæjunum verður sveitunum dýrt, þá er það þó alls ekki svo, að börn hafi það ekki venjulega betra í sveitum. Þeim mun líða þar betur, ef þeim er komið fyrir á góðum heimilum. Þá vil jeg aðeins nefna síðustu brtt., um síðari málsgr. 65. gr.Hv. frsm. (JK) sagði, að nefndin myndi fús til þess að taka þá brtt. aftur til 3. umr., og leyfi jeg mjer þá hjer með að óska þess, af því að sjerstakar reglur gilda um danska þegna, sem hjer eru búsettir, að því leyti, að það er ekki hægt að reka þá úr landi, þótt þeir verði þurfamenn hjer. Jeg skal þá snúa mjer að brtt.hv.þm. Barð. (HK) á þskj. 64. Um þá fyrstu þeirra, við 7. gr., skal jeg aðeins segja það, að jeg tel það litlu máli skifta, þótt hún verði samþykt. Jeg hefi í rauninni ekkert á móti því, því að það er tekið fram í greininni, að því aðeins hafi framfærslumenn heimild til að taka framfærsluþurfa heim til sín til að ala önn fyrir þeim, að þeir fari vel með þá, en þó er í þessari grein sleginn sjerstakur varnagli um, að sveitarstjórn geti neitað um þetta, ef sjerstaklega stendur á, svo sem ef líklegt þykir, að barn fái ekki næga fræðslu. Þennan varnagla vill hv.þm. (HK) fella niður, og skal jeg, eins og jeg sagði, láta það hlutlaust, með sjerstöku tilliti til þess, að annarsstaðar í frv. eru ákvæði, sem eiga að fyrirbyggja það, sem þetta innskot á við. Aftur á móti get jeg ekki verið samdóma um brtt.hv.þm. (HK) við 9. gr., um að takmarka þann tíma, sem hjúið eigi að kosta sjúkdóm sinn, þegar það verður fyrir veikindum eða slysum af ótilhlýðilegri breytni sjálfs sín. Mjer finst, að það eigi að bera allan kostnað, eins og húsbóndi á að bera allan kostnað af ótilhlýðilegri breytni hans sjálfs. Þá er 3. brtt.hv.þm. (HK), um að 34. gr. falli niður. Það er sú brtt., sem hv. 1. þm. Rang. (KIJ) hefir lagt liðsyrði. Jeg vil aðeins benda á, að þessi grein hefir staðið í lögunum síðan 1905. Síðan getur undirboð á framfærslu þurfamanna því ekki hafa farið fram, svo að löglegt hafi verið. Annars skil jeg þessa grein þannig, að það sje alls ekki með henni fyrirboðið, að hreppsnefnd leiti fyrir sjer um lægri meðgjöf í forsvaranlegum stöðum, heldur aðeins að fyrirbyggja það, að undir öllum kringumstæðum sje tekinn sá staðurinn, sem ódýrastur er, því að undirboð þýðir það eitt. Það er eins og á uppboði, að það á að selja þeim, sem hæst býður, eins er við undirboð, að það á að fá þeim í hendur þurfalinginn, sem lægst býður. þá er 4. brtt., við 43. gr., um að breyta orðinu „skylt“ í „heimilt“, það er að segja, að hjer sje þá aðeins um heimild að ræða fyrir sveitarstjórn til að kveða á um það, hvort styrkur skuli vera afturkræfur eða ekki. Eins og hv. 1. þm. Rang. (KIJ) benti á, er ekki svo geysimikill munur á þessu, en þó nokkur, því að ekki er ólíklegt, að ýmsar hreppsnefndir mundu hugsa sem svo: Við skulum ekki hleypa okkur í þann vanda núna, við skulum gera það seinna. Þetta vildi jeg einmitt fyrirbyggja, vildi láta taka það til athugunar strax, hvort styrkurinn skyldi vera afturkræfur, en hinsvegar vildi jeg ekki á neinn hátt grípa fram í þetta álit sveitarstjórna, aðeins að þær afgerðu það eftir bestu samvisku. Jeg get þess vegna ekki fundið, að þessi brtt. sje til bóta. Þá er síðari brtt.hv.þm. (HK) við 57. gr. Jeg lít svo á, að það sje ekki bein þörf á þessari brtt., af því að það er samkvæmt sömu gr., að hreppsnefnd á að svara innan mánaðar eftir að oddviti fjekk brjef það, sem svara á, og mjer finst það muni altaf vera nægur tími fyrir oddvita að svara á þeim mánuði. Og jeg er hræddur um, að verði þessi brtt. samþykt, þá verði það til þess, að það komi oft fyrir vafningar um það, hvort það hafi í raun og veru verið óhjákvæmilegt að draga svo lengi að svara. Jeg vildi þess vegna, án þess þó að gera það að kappsmáli, beiðast undan því, að þessi brtt. yrði samþykt, því að það vill oft verða svo um þessi mál, að þau dragast nokkuð, og það er oft erfitt fyrir yfirvöld að gera út um það, hvort afsakanlegt hafi verið að draga svo lengi að svara, og auk þess eru fæstir hreppar svo stórir, að á einum mánuði sje ekki unt að kalla saman meiri hluta hreppsnefndar, eða þá að koma brjefum milli oddvita og tveggja eða þriggja manna annara í hreppsnefndinni, ef þá annars málið er svo vaxið, að fleiri þurfi að taka ákvörðun um það en oddviti einn. Þá er síðasta brtt.hv.þm. (HK). Eftir gildandi lögum er sá veikindastyrkur, sem brtt. ræðir um, ekki endurkræfur, og gilda því svipaðar reglur um hann og berklavarnarstyrki. Þetta virðist mjer sanngjarnt, því að vissulega er samræmi í því að láta sömu reglur gilda um þennan styrk og berklavarnarstyrkinn, því að hvorttveggja er sjúkrastyrkur. Hvort menn verða að fá styrk vegna berklaveiki eða annara sjúkdóma, skilst mjer að litlu skifti, og að minsta kosti er það, að ef þessi brtt. verður samþykt, þá verður líka að breyta 2. málsgr. 67. gr., því að það getur ekki skift máli, hvort styrkurinn er þeginn á sjúkrahúsi hjer eða erlendis. Jeg ætla ekki að ræða brtt.hv. 1. þm.N.-M. (HStef), vegna þess að hv.þm. hefir ekki talað fyrir þeim og mjer skilst, að hann ætli ekki að láta þær koma til atkvæða fyr en við 3. umr., enda tel jeg það hyggilegt, þar sem þær virðast vera nokkuð róttækar, og komu ekki fram fyr en í fundarbyrjun. Þá eru brtt. frá hv. 4. þm. Reykv. (HjV). Hv. þm. kvartaði mikið yfir því í gær, að frv. hefði verið skemt, og bætti því við í dag, að það hefði komið mjög seint fram, eins og öll önnur stjfrv. Á alt annan veg er dómur meiri hluta allsherjarnefndar, og sjest það best af þeim brtt., sem nefndin flytur, því að þær eru síst meiri en við má búast um jafnstóran lagabálk. En hitt kannast jeg við, að það var ekki meining mín að umsteypa gersamlega fátækralögunum, og jeg skil það vel, að hv.þm. (HjV), sem vill umsteypa öllu, og jafnvel þjóðskipulaginu sjálfu, sje ekki ánægður með að láta þau lög halda sjer, sem gilt hafa nú í 20 ár og gefist vel. Jeg get sem sje tekið undir það með hv. 1. þm. Rang. (KIJ), sem er vel kunnugur þessum málum, að þessi lög hafa reynst svo vel, að ekki hafa mörg reynst betur. Og jeg fyrir mitt leyti get ekki sjeð, að ýmsar þær umkvartanir, sem komið hafa fram yfir þessum lögum, hafi við rök að styðjast. Og jeg tel mig vera í samræmi við mikinn meiri hl. Alþingis, þegar jeg segi, að mikill hluti þessara laga sje svo, að ekki sje nokkur ástæða til að róta við þeim. Það er líka svo, að 20 ára notkun á lögum festir þau mjög mikið, og þar með kemur miklu meiri festa og vissa um það, hvernig á að framkvæma ákvæði þeirra. Það er þess vegna ekki nein gild mótbára móti þessu frv., þó að margt sje í því, sem er gamalt. Það er ekki alt komið undir því að henda í burtu því, sem er gamalt. Það á ekki að gera, nema annað betra sje á boðstólum, en það er víst það, sem hv. 4. þm. Reykv. þykist hafa. Það sjest nú best á brtt.hv.þm. á þskj. 65, og jeg mun áður en langt um líður snúa mjer að þeim brtt. En viðvíkjandi því, að stjfrv. hafi komið of seint fram, þá er því til að svara, að þau hafa ekki komið fram seinna en venjulegt er, og jeg vil benda á, að þegar Alþingi er ekki lokið fyrri en í miðjum maímánuði, þá er ekki næsta mikill tími til lagaundirbúnings til næsta þings, ekki síst þegar tekið er tillit til þess, að áður en frv. má gera heyrinkunn verður að leggja þau fyrir hans hátign konunginn samkvæmt gildandi stjórnarskrá. Annars er þetta siður, að það fær enginn stjfrv. fyr en þingið er komið saman.  Þá skal jeg snúa mjer að brtt.hv. 4. þm. Reykv. (HjV) á þskj. 65. Jeg geri ráð fyrir því, að jeg geti ekki fylgt neinni þeirra, en þarf þó ekki að vera margorður um þær. Mjer skilst eftir afstöðu hv.allshn. til 43. gr., að þá hefði þessi hv.þm. heldur átt að deila á nefndina en stjórnina, ef hann hefði viljað vera sanngjarn, því að stjórnin gengur lengra en nefndin. Út af skilgreiningu hans á því, hvenær styrkur skuli vera endurkræfur og óendurkræfur, þá vil jeg spyrja hann, hvaða sanngirni sje í því, að maður, sem á 3 börn heima hjá sjer, skuli ekki þurfa að endurgreiða styrkinn, en maður, sem á 4–6 börn, en getur ekki haft nema 2 heima hjá sjer, af honum sje styrkurinn afturkræfur. Nú er það vitanlega dýrara að geta ekki haft börnin heima hjá sjer. En á þá að hegna þessum manni með því, að hans styrkur skuli vera afturkræfur? Þarna er till.hv. 4. þm. Reykv. ósanngjörn, en till. stjórnarinnar sanngjörn. Í þessu tilfelli mundi hlutaðeigandi hreppsnefnd telja það rjettlátara, að styrkur þess manns, sem ekki gat haft börnin hjá sjer, yrði óendurkræfur. Annars er þetta dæmi gott til þess að sýna það, hversu oft lendir í öfgum og ósanngirni, ef gefnar eru fastar reglur í slíkum tilfellum sem þessum. Út af d-liðnum, um að styrkur skuli talinn veittur vegna atvinnuleysis, ef bæjar- eða sveitarfjelagið getur ekki vísað styrkþega á vinnu o. s. frv., þá vil jeg spyrja þennan hv.þm., hvort ekki sje dálítið undir því komið, hvernig sú vinna er borguð. Ætli þessum hv.þm. þætti ekki óviðfeldið, ef hægt væri að komast fram hjá þessu ákvæði hjer í Reykjavík með því að vísa manninum á vinnu fyrir 25 aura um klukkustundina? Jeg skal svo ekki fara um þetta fleiri orðum. Þessar 4. brtt. eru það eina, sem þessi hv.þm. hefir að athuga við gerðir stjórnarinnar í þessu máli. Hann bar að vísu við tímaskorti, en þar sem hann á sæti í nefndinni, sem um þetta fjallaði, þá hlaut hann að geta haft tækifæri til þess að geta sett sig inn í málið og flutt fleiri brtt., ef hann hefði talið þess þörf. En jeg tek undirskrift hans undir nál. og það, að hann ekki kemur með fleiri brtt., sem sönnun þess, að óánægja hans sje mest í nösunum, af því að hann er stjórnarandstæðingur, en ekki af því, að hann telji ekki frv. gott og gilt.

Frsm. (Jón Kjartansson) Jeg hefi ekki ástæðu til annars en vera þakklátur þeim hv.þm., sem hafa tekið til máls viðvíkjandi tillögum nefndarinnar. Hv. 4. þm. Reykv. (HjV) gerði ágreining í nefndinni út af 9. brtt., þar sem það er ekki eingöngu lagt á vald dvalarsveitar að ákveða, hvort styrkur skuli vera óafturkræfur eða ekki, heldur er það líka lagt undir samþykki framfærslusveitar. Það kann að vera rjett, að stundum þekki dvalarsveitin betur ástæður mannsins. Þó mun það oft vera svo, að framfærslusveitin þekkir ýmsar ástæður betur, hún þekkir menn nákomna þurfalingnum í sveitinni, og staði, sem gott væri að koma honum fyrir á, o. fl. En aðalástæðan, sem þessi hv.þm. gengur alveg fram hjá, er sú, að skyldan hvílir að mestu á framfærslusveitinni, og því er það ekki nema sanngjarnt og rjettmætt, að hún hafi nokkurn íhlutunarrjett um þetta. Við 14. brtt. hafa ýmsir hv.þm. komið fram með mótmæli, svo sem hv. 1. þm. Rang. (KIJ) og hæstv. atvrh. (MG). Það er ekki rjett, sem fram hefir komið, að tilgangur nefndarinnar sje sá, að gera hægara fyrir en nú er að fá menn flutta fátækraflutningi. Ætlun nefndarinnar var að koma í veg fyrir misbrúkun. Það mundi oft eiga sjer stað misbrúkun, þegar á að skera úr því, hvort „bersýnilegt“ sje að maður sje kominn á „stöðugt“ framfæri. Nefndin vill hjer fara með alveg, hækka styrkupphæðina og fella svo deiluákvæðið burtu. Að því er snertir brtt.hv. 4. þm. Reykv., skal jeg fyrir hönd meiri hl. nefndarinnar geta þess, að hann er ekki samþykkur 1. brtt. hans, þar sem hann leggur til, að tillög húsbænda hækki úr 1 kr. upp í 5 krónur. Þetta þykir meiri hlutanum of stórt stökk. Það hefði verið hyggilegra fyrir hv.þm. að reyna einhvern meðalveg, t. d. 2 krónur. Jeg býst við, að sumum kunni að þykja 1 króna of lágt, en flestir munu sammála um, að 5 kr. sje of hátt. Annars hygg jeg, að það sje svo miklum erfiðleikum bundið að fá hjú í vist til sveita, að það sje ekki á þá bætandi, og það sje ekki spor í rjetta átt stigið að reyna að auka þá, með því að gera skyldur húsbændanna strangari. Aðalbrtt. þessa hv.þm. er við 43. gr. Nefndin reyndi á marga vegu í nokkuð svipaða átt sem þessi hv.þm. fer hjer, en gat ekki komist að neinni viðunandi niðurstöðu. Hv. þm. fer hjer út í öfgar, eins og hann sje sannfærður um, að tillagan nái ekki fram að ganga. Þótt margir kunni að æskja þess, að þau atvik sjeu fastbundin, sem gera það að verkum, hvort styrkur er afturkræfur eða ekki, þá munu þó allir vera sammála um það, að brtt. þessa hv.þm. ganga svo langt, að ekki er nokkurt viðlit að samþykkja þær. Það er rjett, sem hæstv. atvrh. tók fram, það mun vera ilt að finna leið, sem allir geta verið sammála um. En höfuðmótbáran móti þessari brtt. er þó sú, að þar er enginn greinarmunur gerður á því, hvort maðurinn er framfærsluþurfi vegna atvika, sem honum eru sjálfráð eða ekki; það er enginn munur gerður á reglumanni og óreglumanni. Þetta finst mjer ekki rjettlátt, og virðist mjer þetta þung mótbára gegn brtt.hv. 4. þm. Reykv. Þá fór þessi hv.þm. mörgum orðum um fátækraflutninginn, og í sama streng tók hv. 1. þm. Rang. (KIJ). Hann gekk jafnvel lengra og vildi engan fátækraflutning hafa. Hv. 4. þm. Reykv. játaði þó í niðurlagi ræðu sinnar, að erfitt mundi vera að losna við fátækraflutninginn, eins og fátækramálunum væri nú fyrir komið. Jeg vil nú segja, að það sje ómögulegt að losna við hann, eins og nú stendur. Jeg skil ekkert í því, hvernig hv. 1. þm. Rang., sem þekkir þetta mál mörgum betur, ætlar sjer að losna við fátækraflutninginn, án þess að gerbreyta fyrirkomulagi fátækraframfærslunnar, þannig, að alt landið verði gert að einu framfærsluhjeraði, en til þess þarf að gerbreyta lögunum meira en hjer er um að ræða. Annars var það ekki viðeigandi, eins og hv. 4. þm. Reykv. gerði, að koma fram með einstök dæmi, án þess að skýra þau nánar. Mjer virtist, sem sumt af fólkinu, sem hann talaði um, væri geðveikt, og er ekki gott að koma með slík dæmi. Annars virtist hann frekast ákæra bæjarstjórnina í ræðu sinni. Þar á hann sæti, og væri því betur viðeigandi, að hann bæri fram ákærur sínar þar en hjer. Þá vil jeg minnast á brtt. þær, sem hv.þm. Barð. (HK) flytur á þskj. 64. Get jeg lýst því yfir fyrir hönd nefndarinnar, að hún telur þær flestar svo veigalitlar, að ástæðulaust sje að samþykkja þær, en sumar þó heldur til ills. 1. brtt. hans fer fram á að fella burtu millisetningu úr 7. gr. Jeg tel ekki rjett að fella þetta burtu, því að þessar ástæður geta verið fyrir hendi, sem dvalarsveit ein veit um. Auk þess hefir hv.þm. víst ekki veitt eftirtekt annari málsgrein sömu greinar, þar sem þurfaling er trygður rjettur til þess að áfrýja úrskurði sveitarstjórnar. Um 2. brtt. er það að segja, að nefndin telur hana til hins verra. Það virðist ekki ástæða til þess að verðlauna hjú fyrir ótilhlýðilega breytni, en það virðist vera gert með þessari brtt. Þá er 3. brtt. um að fella 34. gr. niður. Nefndin getur ekki fallist á þá brtt., en vill lofa greininni að standa. 4. brtt. er við 43. gr., um að setja „heimilt“ í stað „skylt“. Hjer er um að ræða rjettindi, sem nefndin vill skylda sveitarstjórnirnar til þess að skera úr strax, en ekki setja þeim í sjálfsvald, hvort þær vilja nota eða ekki. Það er rjett hjá hv.þm., að a-liður 5. brtt. við 57. gr. er fluttur í samráði við mig. En nefndin sjer ekki ástæðu til að mæla með b-lið brtt. Hún álítur, að með því sje greitt fyrir deilum um þetta efni, en að því vill hún ekki stuðla. Hún álítur nógu tryggilega um þetta búið í greininni. Jeg hefi nú svarað öllum þeim, sem gert hafa aths. við brtt. nefndarinnar, og farið í gegnum brtt. annara hv.þm. Jeg sje ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um þetta, en treysti hv.þdm. til þess að taka till. nefndarinnar. Vænti jeg þess, að hægt verði að ganga til atkvæða áður en fundi slítur í dag.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Jeg gleymdi áðan að svara fyrirspurn frá hv. 1. þm. Rang. (KIJ) um það, hvort drengurinn úr Fljótunum hefði verið niðursetningur. Get jeg svarað því, að svo var ekki, heldur var honum komið fyrir á bænum af aðstandendum sínum. Kemur 34. gr. fátækralaganna því alls ekki til greina í þessu sambandi. Gæti ekki heldur undir neinum kringumstæðum verið um undirboð að ræða, þar sem það er fyrirboðið í lögum. Að öðru leyti er eigi aðrar upplýsingar að gefa í þessu máli en þær, að stjórnin hefir látið áfrýja því til hæstarjettar, til þess að það gengi eins langt og hægt væri og sem rjettlátust úrslit mættu á það fást.

Hjeðinn Valdimarsson Það var eitt atriði í ræðu hv.þm. Barð. (HK), sem jeg vildi minnast á. Það leit út fyrir, að hann hjeldi, að yrðu mínar tillögur samþyktar, myndi sjálfbjargarviðleitni manna hverfa og allir vildu fara á sveitina. Jeg get nú ekki skilið, hvernig mönnum dettur annað eins og þetta í hug. Jeg veit, að menn þekkja kjörin, sem þurfalingar verða að sætta sig við, og jeg hugsa, að það sjeu ekki margir, sem langar til að vera undir umsjón fátækrastjórnanna og fá alt skamtað úr hnefa, í hvert sinn, sem þeir þurfa eitthvað að fá, fæði og klæði eða hvað sem er. Jeg hefi talað við ýmsa hjer í bæ, sem þurft hafa að þiggja af sveit, og hafa þeir sagt mjer, að það hafi verið sín þyngstu spor á æfinni, er þeir fóru að biðja um styrkinn. Hæstv. atvrh. (MG) taldi ósennilegt, að sveitarstyrkur yrði nokkru sinni gefinn upp af pólitískum ástæðum, og tók það til samanburðar, að hann væri aldrei veittur af pólitískum ástæðum. En jeg vona, að hv.þdm. skiljist það, að mikill munur er á, hvort menn heimta skýlausan rjett sinn eftir stjórnarskránni - og sá rjettur kemur stjórnmálum ekkert við, heldur er aðeins til að fá í sig og á, - eða hvort menn fara fram á að fá þau rjettindi, sem bæjar- eða sveitarstjórn hefir fult vald til að veita eða synja um, og þau eru pólitísks eðlis, kosningarrjetturinn sjálfur. Jeg er á gagnstæðri skoðun við hæstv. atvrh. um það, hvort maður, sem styrk hefir fengið út sveitarsjóði, megi ráða dvalarstað sínum sjálfur, eða hvort hann hafi skuldalið sitt hjá sjer. En álit manna um þetta fer vitanlega eftir því, hvort þeir meta meira peningana í sveitarsjóði eða frelsi mannanna. - Jeg get fúslega viðurkent, að mönnum geti undir sumum kringumstæðum liðið betur í sveit. Og mjer hefir t. d. verið sagt, að í annari Skaftafellssýslunni hafi bændur þá reglu, þegar einhver fer á sveitina, að þeir setji undir hann bú.

Það á sjer víða stað

. Það virðist mjer bæði mannúðlega og skynsamlega að farið, en jeg býst við, að þeir yrðu fáir, sem neituðu að fara upp í sveit, ef þeim væri boðið bú undir sig, svo að þess vegna væri óhætt að leyfa þessum mönnum að halda sjálfsákvörðunarrjettinum. Hæstv. atvrh. fór með það vígorð, að jeg vildi umsteypa öllu, og jafnvel sjálfu þjóðskipulaginu. Jeg gæti náttúrlega eins sagt, að hann vildi halda í alla hluti, sem gamlir eru og úreltir, en mjer virðist gagnslítið að ræðast við með eintómum vígorðum. Hæstv. atvrh. líkaði miður, að jeg gerði lítið úr „endurskoðuninni“ á fátækralögunum hjá honum. En jeg verð nú að segja, að mjer þykir það lítil endurskoðun að prenta upp gildandi lagabálk, þó að einni eða tveimur greinum sje ögn vikið við. Þá þóttist hæstv. ráðh. ekki þekkja það land, þar sem þing stæði yfir alt árið. Jeg undrast mjög að heyra slíkt af hans munni, sem ætti að vita betur. Það er t. d. svo í nágrannalandinu Englandi; þar er altaf þing nema rjett í sumarleyfinu.  (Atvrh. MG: „Nema í sumarleyfinu“; jeg vil nú telja sumarið til ársins líka)  . Leyfið stendur ekki yfir alt sumarið, aðeins viku eða hálfan mánuð. Það er auðvitað rjett hjá hæstv. ráðh., að í brtt. mínum eru flest þau atriði, er jeg hefi við frv. að athuga, að svo miklu leyti, sem hægt er að koma þeim fram við frv. í þeirri mynd, sem það er. Ef taka ætti með önnur atriði, svo sem að gera landið alt að einu framfærsluhjeraði, þyrfti, ef vel 107 ætti að vera, að umturna að minsta kosti þrem fjórðu hlutum frv., eins og það er nú, svo að auðsjeð er, að það er varla leggjandi til grundvallar. Jeg lít svo á, að 43. gr. frv. sje mjög varhugaverð. Að vísu er hún nokkur bót frá núverandi ástandi, einkum ef brtt. mínar verða samþyktar. En um frv. sjálft mun jeg ekki greiða atkv., sakir þess að jeg álít það bygt á röngum grundvelli. Þess vegna mun jeg síðar á þessu þingi flytja aðrar tillögur um málið, eins og jeg hefi áður sagt. Jeg heyrði, að hæstv. ráðh. (MG) langaði til að vita, hvenær fram yrði borin till. til þál., sem jeg lofaði í gær. En jeg get nú ekki verið að gera hæstv. ráðh. of mikið til þægðar og held þess vegna, að jeg verði að halda honum á pínubekknum dálitla stund enn, láta hann vera í óvissunni. Hæstv. atvrh. (MG) tók dæmi um það, hve lítil sanngirni gæti orðið um það eftir mínum tillögum, hvort styrkur skyldi talinn afturkræfur eða ekki. Þótti honum lítil sanngirni í því, að styrkurinn yrði ekki afturkræfur, ef maður hefði 3 börn á sínu framfæri heima hjá sjer, en þar á móti yrði hann afturkræfur, ef tvö barnanna væru utan heimilisins, enda þótt það væri heimilisföðurnum miklu dýrara. Mjer finst aðeins það að athuga við þetta dæmi, að jeg held, að flestir, sem koma börnum sínum fyrir hjá öðrum, geri það til þess að þurfa minna til þeirra að kosta. Hinsvegar er engin sönnun í þessu hjá hæstv. ráðh., jafnvel þótt dýrara væri að hafa börnin utan heimilis. Því að þó einum manni sje rjettur ger, er ekki öðrum sýndur neinn órjettur með því einu út af fyrir sig. Þá er spurning hæstv. ráðh. (MG) um það, hvaða vinna mætti teljast „sæmilega“ borguð eftir till. mínum. Jeg geri ráð fyrir, að fljótt gæti komið úrskurður um það, en í Danmörku er t. d. sú vinna talin sæmilega borguð, sem greitt er fyrir eftir venjulegum kauptaxta á staðnum. En það kemur ekki til mála, að sveitarstjórnir megi nota þurfamenn til að kúga niður kaupgjald í bæjunum. Að lokum vil jeg beina þeirri spurningu til hæstv. atvrh., hvenær málið um drenginn í Fljótum barst til stjórnarráðsins. Þá vil jeg víkja örfáum orðum að hv.frsm. (JK). Hann leit svo á, að þurfamenn ættu helst kunningja í sinni sveit, og því mundu menn best þekkja til þeirra í framfærslusveitunum. En þar sem fjögurra ára sveitfestitíminn er ekki kominn til framkvæmda ennþá, held jeg flestir hljóti að eiga miklu fleiri kunningja í dvalarsveitum sínum. Auk þess má nefna dæmi um það, að konur eru fluttar á sveit manna sinna, enda þótt þær hafi þar aldrei komið og þekki þar ekki nokkurn mann. Út af brtt. minni um að hækka dagstyrkinn til hjús, sem liggur sjúkt utan heimilis síns, úr 1 kr. í 5 kr., vil jeg geta þess, að jeg miðaði þá upphæð við dagpeningana eftir slysatryggingarlögunum. Enda er þessi upphæð áreiðanlega ekki of há. En ef háttv. deild fellir þessa brtt. af því, að henni þyki of langt gengið, get jeg felt mig við að fara milliveg. Jeg skil ekki, hvernig hv.þm. (JK) dettur í hug að segja, að jeg vilji altaf fara með öfgar. Mjer vitanlega græðir enginn á því. Það er rjett hjá hv.frsm., að eftir till. mínum er ekki gerður munur á, hvort styrkþegi hefir verið reglumaður eða óreglumaður, ef það er annað, sem kemur honum til að beiðast styrks. Og jeg fæ ekki heldur sjeð, hvað regla eða óregla kemur þessu máli við, ef óreglan er ekki orsök til styrkbeiðninnar. Það er aftur á móti ekki rjett hjá hv.frsm., að jeg hafi sagt, að erfitt væri að losna við sveitarflutninginn, heldur sagði jeg, að sveitarstjórnunum væri nokkur vorkunn, en þær horfðu meira í krónumar en vilja þurfafólksins. Þau dæmi um sveitarflutning, sem jeg nefndi í fyrri ræðu minni, eru öll rjett; enginn þeirra, sem fluttir voru, var geðveikur, en jeg mun hafa minst á einn slíkan mann; hann var ekki fluttur burt úr bænum. - Bæjarstjórn Reykjavíkur verður engan veg ásökuð fyrir þennan fátækraflutning, því að lögum samkvæmt verður hún að láta beita valdi til að flytja burtu þurfamenn, ef stjórn framfærslusveitar krefst þess. En jeg veit, að bæjarstjórn Reykjavíkur er því oft andvíg, og yfirleitt hygg jeg að segja megi, að hún sýni meiri mannúð í fátækramálum en flestar aðrar sveitar- og bæjarstjórnir. Jeg held, að það, sem mestu veldur um það, hve erfitt er að koma lagi á fátækramálin, sje ekki það, að menn sjái ekki hvað aflaga fer, heldur hitt, að viljann vantar. Jeg hygg, að ef hæstv. ráðh. og hv.þm. hefðu sjálfir þurft að biðja um styrk einhvern tíma á æfinni, og konu og börnum þeirra verið sundrað á ýms heimili, þá mundu þeir ekki tala eins um þessi mál og þeir gera, og ekki greiða eins atkv. og flestir þeirra munu nú hafa hugsað sjer. Að endingu vil jeg mælast til þess við hæstv. forseta, að hann beri upp hvern staflið í brtt. mínum fyrir sig, svo að það geti þá sparað mjer það ómak að þurfa e. t. v. að bera einhverja þeirra fram aftur við 3. umr.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Hv. 4. þm. Reykv. (HjV) spurði, hvenær málið um drenginn í Fljótum hefði borist til stjórnarráðsins. Því miður man jeg ekki dagsetninguna, en jeg skal segja hv.þm. hana við 3. umr. þessa máls, ef hann minnir mig á það. Hv. þm. lætur svo sem engum þurfi að þykja afstaða hans undarleg til þessa máls. En í nál., sem hann hefir skrifað undir, stendur, að hann áskilji sjer að mega hafa sjerstöðu um einstök atriði, og að bera fram brtt. um þau. Síðan leggur öll nefndin til, að frv. sje samþykt. Get jeg ekki skilið það öðruvísi en sem skuldbindingu frá hv.þm. um að vera með frv. Það væri að vísu skiljanlegt, þótt tvær grímur færu að renna á hann, ef allar hans brtt. væru feldar; en áður en þær eru feldar getur hann ekki með rjettu talað um till. til þál. um þetta efni, þar sem hann leggur sjálfur til, að frv. sje samþykt. Mjer skilst, að hv.þm. vilji fá frest um vantrausttill., sem hann lofaði í gær. Hann um það. En ef jeg man rjett, kvartaði hann í byrjun þings yfir því, að hann hefði vont sæti, og mætti þá ef til vill geta þess til, að hann vilji fá það sæti, sem jeg nú hefi. Mun ekki standa á mjer um sætaskiftin, ef hv.þm. (HjV) sýnir, að hann hafi meira traust í deildinni en jeg. En ef hann heldur, að hans traust sje meira en mitt, ætti hann að sannreyna það sem fyrst með því að flytja vantrauststill. nú þegar.

Jakob Möller * Jeg verð að taka undir með hv. 4. þm. Reykv. (HjV) um það, að í raun og veru sje þetta frv. eins og það liggur fyrir ákaflega lítils virði. Breytingar og umbætur frá því, sem verið hefir, eru svo ákaflega lítilfjörlegar, að það má svo segja, að þær sjeu bókstaflega talað einskisvirði. Og jeg held, að þessi aðalbreyting, sem helst ætti að vera til að gangast fyrir, þessi rýmkun, sem á að veita þeim, sem styrk þiggja af hálfu hins opinbera, verði í framkvæmdinni verri en engin breyting. Jeg held hún geti alls ekki náð þeim tilgangi, sem henni er ætlaður. - Breytingin er í því fólgin, að þeir, sem veittur er óafturkræfur sveitarstyrkur til framfæris, missa ekki kosningarrjett. Stjórnarskráin tekur svo til orða, að þeir, sem standa í skuld fyrir þeginn sveitarstyrk, hafi ekki kosningarrjett. Það á að fara í kringum ákvæði stjórnarskrárinnar, með því móti að veita ýmist afturkræfan eða óafturkræfan sveitarstyrk. Þetta út af fyrir sig, að fara kringum ákvæði stjórnarskrárinnar, er í raun og veru alveg ósæmileg aðferð. Sannleikurinn í þessu máli er sá, að breytingum á þessu verður varla komið í framkvæmd nema með stjórnarskrárbreytingu. Hjer er verið að reyna að breyta stjórnarskránni með einföldum lögum. En það er ekki hægt - og á ekki að vera hægt. Þegar af þessari ástæðu er auðsætt, að það er ekkert gefandi fyrir þessa breytingu á fátækralögunum. Svo er í öðru lagi spurningin: Hvað verður úr framkvæmdunum í þessu efni? Nú kemur það fyrir, að menn þurfa af sjerstökum ástæðum að fá skyndilega hjálp sjer til framfærslu. Halda ekki hv.þdm., að sveitarstjórnir verði dálítið tregar til þess í þeim tilfellum, þar sem gera má beinlínis ráð fyrir, að styrkurinn mundi endurgreiðast þegar úr rættist, að fara þá að veita óafturkræfan sveitarstyrk ? Þarna væru einmitt oft þau tilfelli, að sjálfsagðast væri, að menn mistu ekki rjett sinn, þótt þeir yrðu að leita á náðir hins opinbera í bili. Þá yrði enn á ný að fara kringum þessi lög, ef þessi breyting ætti að koma að rjettu gagni. Jeg geri sem sje ráð fyrir, að sveitarstjórnir myndu einna ófúsastar að veita óafturkræfan sveitarstyrk þeim mönnum, sem helst væri ástæða til að tryggja kosningarrjettinn. Nei, þessi breyting frv. finst mjer ákaflega lítilsverð. Sannleikurinn er sá, að það er ekki hægt að sjá, að nokkur hafi við endurskoðun þessara laga sýnt nokkurn vilja til þess að gera neina breytingu á því ástandi, sem er. Það hefir komið greinilega fram í ræðu hæstv. atvrh. (MG) og háttv.frsm. nefndarinnar (JK), að það er virkilega meiningin að halda fast við það ástand, sem er. Að minsta kosti sagði hv.frsm. um fátækraflutninginn, að ómögulegt væri að komast hjá honum með því fyrirkomulagi á fátækralögunum, sem nú er. Þetta er dálítið skringilegt, þar sem það liggur fyrir að endurskoða lögin, að tala um það, að ekki sje hægt að breyta þeim vegna þess fyrirkomulags, sem sje á fátækralögunum. Hjer liggja lögin til allsherjar endurskoðunar og breytinga, eftir því sem menn sjá ástæður til. Spurningin er því ekki, hvað sje hægt að gera vegna þeirra fátækralaga, sem nú gilda, heldur hvað menn vilji gera þeim til bóta. Nú þykjast menn í orði sammála um, að sveitarflutningur sje ósæmilegur. En það vottar ekki fyrir neinum vilja til að breyta þessu. Jeg get fullvissað hv. deild um það, að það þarf ekki að væna hv. 4. þm. Reykv. um, að hann sje byltingamaður í þessu máli. Það má sem sje með lítilfjörlegri breytingu á því frv., sem hjer liggur fyrir, komast algerlega hjá sveitarflutningi, bara ef viljinn er til þess. Það má t. d. með því að skifta framfærslu manna, sem dvelja í öðrum sveitum, milli dvalarsveitar og framfærslusveitar, og ef til vill ríkissjóðs að einhverju leyti. Láta t. d. koma í hlut framfærslusveitarinnar álíka mikið og framfærið kostar í heimasveitinni eftir mati. Það þarf ekki endilega að taka skrefið strax út í einu, að gera alt landið að einu framfærsluhjeraði, vegna þessarar breytingar. Þó að menn álíti, að það væri markið, sem rjett er að stefna að, þá getur verið álitamál, hvort eigi að reyna að komast að því marki í einum áfanga. En það væri auðvelt að byrja með því, að skifta framfæri þeirra manna, sem dvelja utan sinnar sveitar, milli sveitanna á þennan hátt. Og fyrir ríkissjóðinn þarf ekki að óttast, að þetta verði óbærilegur baggi. Jeg veit, að sveitarstyrkur, sem árlega er lagður hjer í Reykjavík til utansveitarmanna, er ekki svo gífurleg upphæð, að það þurfi að vaxa mönnum í augum. Hinsvegar yrði ekki slept því taumhaldi á sveitarstjórnum með þessari breytingu, sem menn óttast með því að gera landið að einni framfærslusveit. Þarna myndu bæði framfærslu- og dvalarsveit saman hafa eftirlit með því, að ekki væri bruðlað fje í þurfalinga umfram það, sem nauðsynlegt væri, eða meira en með því fyrirkomulagi, sem nú er. Jeg hafði ekki ætlað mjer að tala í þessu máli. En jeg sá ekki annað fært, af því að jeg heyrði, að ýmsir voru sammála um það, að breytingar hv. 4. þm. Reykv. (HjV) gætu ekki með nokkru móti fallið inn í frv., og gæti þess vegna ekki nokkur maður með viti greitt þeim atkv. Jeg er ráðinn í að greiða þessum till.atkv., mjer finst þær á fullu viti bygðar, þótt af samþykt þeirra leiði, að það eigi að gera frekari breytingar á frv. Þær er ofboð hægt að gera, ef menn hafa vilja á því. En menn mega ekki skjóta sjer undan að greiða atkv. með brtt. af því, að þær geti ekki fallið inn í frv. Greiði menn atkv. á móti þeim, er það af því, að menn vilja ekki breytingu og vilja ekki fallast á þá sanngirni, sem felst í þessum till. * Ræðuhandr. óyfirlesið.

Jörundur Brynjólfsson Það er ekki þannig að skilja, að jeg ætli á neinn hátt að fara að blanda mjer inn í verkefni hv.frsm. (JK), þó að jeg taki til máls. Hann er fullkomlega fær að svara fyrir hönd nefndarinnar út frá þeim umræðum, sem hjer hafa fallið, og ætla jeg því ekki að ræða málið á þeim grundvelli. Hinsvegar vil jeg gjarnan, áður en gengið er til atkvæða, gera grein fyrir afstöðu minni gagnvart þeim brtt., sem hjer liggja fyrir og nefndin hefir ekki tekið afstöðu til. Eins og getið var um, þegar málið var til umræðu í gær, þá er aðalbreytingin á gildandi lögum sú, er felst í 43. gr. þessa frv. Það er eina verulega efnisbreyting fátækralaganna. Aðrar breytingar, sem lagt er til að gera á gildandi lögum í þessu efni, eru flestar smávægilegar. Eins og hv.frsm. nefndarinnar tók fram, þá var mikið rætt um þessa grein í nefndinni, hvernig unt væri að koma því svo fyrir, fyrst og fremst, að menn yrðu þeirra rjettinda aðnjótandi, sem frv. ræðir um, og í annan stað, að nokkurs samræmis gætti milli hinna einstöku hjeraða. Okkur var það öllum ljóst í nefndinni, að með því að leggja þetta á vald sveitarstjórna, myndi það vart verða að öllu leyti sambærilegt, hvernig þær ljetu mönnum í tje þessi rjettindi. Jeg þykist alveg viss um, að hjá sumum sveitarstjórnum mun hjálp ekki verða talin skuld hjá styrkþega, þar sem hjá öðrum mundi í samskonar tilfellum talinn skuld, og viðkomandi misti þar af leiðandi rjettindi sín. Til orða kom í nefndinni að hafa einhvern aðila, sem hægt væri að skjóta slíkum málum til, svo að samræmi fengist. Það varð samt ekki ofan á að gera neina tillögu þar að lútandi. En jeg veit ekki nema þetta kynni að vera rjettara og væri meiri trygging fyrir því, að fleiri menn töpuðu ekki rjettindum sínum en nauðsynlega þyrfti að vera, og gætti meira samræmis. Við áttum líka tal um að setja svipaðar reglur og koma fram í brtt.hv. 4. þm. Reykv. (HjV). En að ekki náðist samkomulag um þesskonar till. í nefndinni, kom til af því, að menn þóttust samt sem áður ekki sleppa fram hjá þeim agnúum, að þetta yrði að nokkru leyti undir mati komið. - Þess vegna kom nefndin ekki með till. frá sjer í heild. En um þessar till. er það að segja, að þar hefir nefndin óbundin atkvæði. Jeg er viss um, að hvort sem þessi breytingartill. verður samþ. eða ekki, verður það í flestum tilfellum svo, að styrkur þeirra manna, sem þiggja hann af óviðráðanlegum ástæðum, verður ekki talinn sveitarstyrkur. - Þetta kom greinilega fram í allshn., og við vildum sumir einmitt setja þessa breytingu, sem nú er gert ráð fyrir, sem bráðabirgðaákvæði aftan við lögin, með skírskotun til þess, að þegar ákvæði stjórnarskrárinnar, um að menn tapi kosningarrjetti, þegar þeir þiggja af sveit, verður felt í burtu, að þá falli þetta bráðabirgðaákvæði í burtu. Jeg hefði felt mig betur við það, og með því móti er enn sterkar gefið í skyn, að þingið hafi hug á að gera þessa breytingu. Úr því að ekki náðist samkomulag, var ekki svo mikill skoðanamunur innan nefndarinnar, að vert væri að gera ágreining út af því. Jeg er alveg sammála hv. 1. þm. Reykv. (JakM) um, að það er sú eðlilega lausn á þessu máli, að þar sem liggur fyrir frv. um breyting á stjórnarskránni, verði þessi breyting einmitt gerð. Þá ætla jeg að víkja stuttlega að brtt.hv. 4. þm. Reykv. (HjV). Þær eru gamlir kunningjar, og jeg hefi áður í 2 eða 3 skifti fengið tækifæri til að lýsa afstöðu minni til þeirra. a-, b- og c-lið 2. brtt. mun jeg greiða atkv. Reyndar er í þeim dálítið vikið frá því, sem hefir verið áður, en sá munur er ekki það mikill, að jeg geti ekki greitt þeim atkvæði. Þær eru nokkuð rýmri en þær voru, þegar þáverandi 2. þm. Reykv. (JBald) og jeg gengum frá þeim, en jeg mun fylgja þeim til 3. umr. Hinum liðunum get jeg ekki greitt atkvæði, meðal annars af því, að jeg álít, að meðan ekki er öðruvísi skipulag á fátækralöggjöfinni en nú er, sje ekki hægt að koma í veg fyrir, að fólk verði flutt hreppaflutningi. Jeg get persónulega látið þá skoðun í ljós, að mjer þætti skemtilegast að vera alveg laus við fátækraflutninginn. En áður en það getur orðið þarf að gera miklu ítarlegri breytingar en gert er í þessu frv., og það er ekki eins auðvelt og háttv. 1. þm. Reykv. (JakM) heldur. Það er víst, að ef aðeins er horfið að því að hætta við fátækraflutninginn án frekari breytinga, og það verður ofan á, að t. d. hver framfærslusveit greiði kostnað af þurfalingunum, yrði alveg ofvaxið mörgum sveitarfjelögum að standa straum af því. Þau sveitarfjelög, sem ættu að sjá fyrir ómögum í Reykjavík eða öðrum stöðum, þar sem dýrt er að lifa, yrðu hart úti, enda er það eingöngu þessi ástæða, sem hefir valdið því, að flutningurinn hefir átt sjer stað. Það virðist vera einfalt mál að borga alla fátækraframfærslu úr sameiginlegum sjóði, t. d. ríkissjóði. En þá er ekki auðvelt að koma því svo fyrir, að þeir einir njóti, sem þurfa, og með þessu móti er mjög hætt við misnotkun opinbers fjár. Vitaskuld er það ekki nema skylda hvers þjóðfjelags að rjetta hjálparhönd þeim, sem þurfa, en það er nú svo, að okkar þjóðfjelagi er ofvaxið að gera það fram yfir hina sönnu þörf. Það er einmitt í þessu, sem mestu vandkvæðin eru fólgin. En hafi hv. 1. þm. Reykv. (JakM) einhverja sjerstaka tillögu í þessa átt, væri ánægjulegt að fá að heyra hana, og jeg veit, að allshn. væri fús á að líta á tillögur hans til 3. umr. Jeg held, að það sje ekki fyllilega rjett hjá honum, að þingmenn hafi ekki vilja á að gera umbætur á þessu sviði.

Halldór Stefánsson Jeg hefi hugsað mjer að vera hlutlaus um þær brtt., sem hjer hafa verið til umræðu undanfarið. Mun aðeins sýna afstöðu mína til þeirra við atkvæðagreiðsluna. En sem að líkindum ræður mun jeg fara nokkrum orðum um till. þær, sem jeg flyt á þskj. 80. Þó að brtt. á þskj. 80 sjeu margar, hníga þær þó allar að einu atriði, sem sje sveitfestidvölinni. Og aðalbreytingin felst í annari brtt., sem er við 21. grein frv. Um langan tíma undanfarið hafa verið uppi tvær stefnur um þetta atriði. Önnur hefir viljað hafa sveitfestidvölina sem lengsta, en hin aftur á móti viljað hafa hana sem stysta eða helst enga. Þessar tvær stefnur hafa altaf togast á, þegar rætt hefir verið um þessi mál. Og hefir stefnan um langa tímann alt af orðið ofan á, en þó þokaðist til styttingar 1923, er sveitfestitíminn var styttur úr 10 árum niður í 4 ár. Jeg sagði, að lengi hefði verið togast á um þessar tvær stefnur, og því til staðfestingar má vísa til þess, að þegar á þingunum 1897 og '99 náðist samþykki í Ed. um eins árs sveitfestitíma. Og í milliþinganefnd, sem skipuð var í fátækramálum 1901, varð þetta að ágreiningsatriði, svo að nefndin klofnaði. Í þeirri nefnd áttu sæti Jón Magnússon fyrv. forsrh., sjera Magnús Andrjesson á Gilsbakka og Guðjón Guðlaugsson. Meiri hlutinn, J. M. og M. A., vildu helst engan sveitfestitíma hafa, en til samkomulags við hina ríkjandi skoðun gengu þeir inn á 2 ár. Minni hluti nefndarinnar, G. G., vildi aftur á móti hafa hann 10 ár, og sú stefna sigraði þá, og var sveitfestitíminn því 10 ár þaðan í frá til 1923. Að minni hlutinn sigraði þá mun meðal annars hafa verið af því, að meiri hlutinn gekk inn á 2 ára tímann, því að dvöl sem skilyrði fyrir framfærslurjetti hefir í öllum aðalatriðum sömu annmarka, hvort sem hún er lengri eða styttri. Við höfum þannig alla tíð átt að búa við langan sveitfestitíma, og reynslan hefir verið ill, og því verri, sem lengra hefir liðið. Við umr. þær, sem farið hafa fram hjer í þessari hv. deild um fátækralögin, hefir verið dvalið mjög við þá helstu annmarka, sein er að finna á því ástandi, sem skapast hefir af fátækralöggjöfinni, og þeir annmarkar stafa einmitt mjög af þessu atriði, sveitfestidvölinni. Höfuðókostir hennar eru ýmsir. Vil jeg nefna fyrst viðsjár allskonar milli sveitarstjórna um sveitfesti borgaranna, og svo viðsjár, sem af því hafa leitt milli sveitarstjórna og einstaklinga. Af sveitfestidvölinni stafar líka ákaflega mikil og sívaxandi skriffinska og málarekstur, miklu meiri en vera þyrfti, skriffinska og málarekstur um sveitfesti manna, og svo um fjárhagsviðskifti sveitarstjórna út af fjárviðskiftum vegna þurfamanna. Þá er það atriðið, sem mest hefir verið talað um, fátækraflutningarnir, sem þykja vera töluvert harðræði við þurfamennina, en þeir stafa eingöngu af sveitfestidvölinni. Loks er það misrjetti, sem er í álögum milli hinna einstöku framfærslusveita, sem jeg og ýmsir fleiri hafa vikið að, sem sje það, að borgararnir verða að bera mjög misþungar álögur til þarfa, sem þó eru almenns eðlis, og það svo mjög misþungar, að ekki er viðunandi. Meðan þjóðlífið var miklu rólegra en nú er, bar minna á þessum ókostum, en eftir því sem hreyfingar með þjóðinni hafa orðið örari, ber meira og meira á þeim, og menn eru farnir að hafa orð á, að einhverra ráða þurfi að leita, til að bæta úr þessu. Það getur nú verið um ýmsar leiðir að ræða, t. d. hefir verið bent á það að afnema alveg skifting landsins í framfærsluhjeruð, og hafa landið eitt framfærsluhjerað; það gæti maður sagt; að væri það rjettlátasta, en jeg býst ekki við, að menn vilji ganga að því að svo stöddu, án þess að leita annara leiða fyrst, vegna þess að það myndi leiða til þess, að fátækrabyrðin yrði þá meiri en ella. Þessi leið, sem jeg bendi á í till. mínum, að afnema dvöl alment sem skilyrði fyrir framfærsluskyldu og sveitfesti, hygg jeg, að yrði leið til þess að draga mjög úr þessum helstu annmörkum laganna, viðsjár hyrfu alveg milli sveitarstjórna og einstaklinga, að minsta kosti í því horfi, sem verið hefir, skriffinskan minkaði, fátækraflutningarnir hyrfu. og að því er jeg hygg, þá minkaði ranglætið, sem stafar af hinum misþungu álögum innan hinna ýmsu framfærsluhjeraða. Jeg hygg, að þessi atriði liggi nokkurn veginn í augum uppi. Það er kannske síst síðasta atriðið, um misþungar álögur. Það er ekki eins augljóst og hitt, og vil jeg þess vegna fara um það atriði sjerstaklega fáum orðum. Fólksstraumurinn um landið hreyfist vitanlega aðallega eftir atvinnuvonunum og atvinnulíkunum í landinu. Þar sem atvinnuskilyrði eru álitleg, þangað er aðstreymi fólks. Því fylgir þá vaxandi framleiðsla, og þar sem eru góð atvinnuskilyrði, þar er heldur ekki mikil fátækrabyrði, af skiljanlegum ástæðum. Aftur á móti þar, sem frástreymi fólks á sjer stað. Þá bendir það til erfiðari afkomu, því fylgir þverrandi framleiðsla, og þeim framfærsluhjeruðum fer hnignandi að efnahag og framleiðslumagni, m. ö. o. er að blæða út; þá fylgir því eðlilega tiltölulega meiri fátækrabyrði en annars. Það mætti þess vegna sýnast svo, að það væri alveg sjerstakt ranglæti að bæta á fátækrabyrði þessara hjeraða, sem ekki eru einu sinni fær um að bera þær byrðar, sem falla á það heima fyrir, hvað þá meira, að bera einnig þær byrðar, sem falla á þau á öðrum stöðum fyrir það, að til eru menn, sem hafa einhverntíma dvalið þar í 4 ár, og verða svo þurfalingar einhversstaðar á landinu. Það hygg jeg, að sje aðalástæðan til hinna misþungu álagna. Það virðist vera bersýnilegt, að þar sem aðstreymi fólks er, þar eru atvinnuskilyrði góð, og þar mun fátækrabyrðin aldrei verða meiri en tiltöluleg, og fátækrabyrðin myndi færast til á þann. eðlilegasta hátt, svo rjettlátlega sem hægt væri með fólksstraumnum um landið. Það má vera, að mjer hafi ekki tekist að gera mönnum vel ljóst það, sem fyrir mjer vakir, en jeg læt þó þetta nægja á þessu stigi málsins. Jeg get líka búist við, að till. mínar sjeu ekki svo vel útbúnar, að þær þurfi ekki athugunar við eða leiðrjettingar. Jeg hefi t. d. tekið eftir því, að í 4. till. hefir slæðst inn innskotssetning, „að þeim degi meðtöldum“, sem ekki á að vera. Það má líka vera, af því að þetta er nokkurt nýmæli, að hv.þm. þykist ekki vera viðbúnir að greiða atkvæði um þessar till. mínar, og þess vegna vil jeg beina þeirri ósk til hæstv. forseta, að hann láti þær ekki koma til atkvæðagreiðslu á þessum fundi. Jeg óska sem sje, að þær fái að fara til nefndar til athugunar þar. og komi þá ekki til atkvæða fyr en að því loknu. Ástæðurnar eru þá, eftir því sem jeg hefi litið á, þannig að sveitfestidvöl, lengri eða skemri hefir altaf verið ráðandi í okkar löggjöf. Hin leiðin, að láta lögheimili ráða um sveitfesti, hefir líka vakað fyrir bestu og vitrustu mönnum, sem um þetta mál hafa fjallað og hugsað sjerstaklega, þótt hún hafi aldrei náð meirihlutafylgi á Alþingi. En úr því að sú leiðin, sem farin hefir verið, reynist ekki betur en raun er á, þá get jeg ekki sjeð, að komist verði hjá að leita einhverra nýrra ráða. Jeg skal ekki segja, hvort sú leið, sem jeg hefi stungið upp á, sje sú besta, en jeg leyfi mjer að vona, að hv.þd. vilji sýna henni alla athygli, og jeg hygg, að það myndi þó naumast ver fara en farið hefir undir hinni stefnunni.

Frsm. (Jón Kjartansson) Jeg skal reyna að teygja ekki tímann úr þessu, en það er aðeins út af ræðu hv. 1. þm. Reykv. (JakM), sem jeg verð að segja nokkur orð. Hv. þm. talaði nokkuð alment um þetta frv. og sagði það sama, sem jeg sagði hjer í gær, að það eru engar stórvægilegar breytingar á lögunum, sem frv. fer fram á, og taldi það því lítils virði. En jeg er hv.þm. ekki samdóma um það, að þótt breytingarnar sjeu ekki stórvægilegar, sjeu þær allar lítilsvirði. Jeg hygg, að breytingin, sem gerð er við 43. gr., muni fullnægja kröfum þeim, sem komið hafa fram á undanförnum þingum um endurskoðun fátækralaganna. Jeg held, að þær kröfur, sem fram hafa komið, hafi ekki beinst í þá átt að fá miklar breytingar á lögunum, heldur að því, að leiðrjetta það misrjetti, að menn mistu kosningarrjett við að þyggja af sveit. Hæstv. stjórn hefir nú reynt að leiðrjetta þetta, og meiri hl. nefndarinnar er henni samdóma um það, að rjett sje að reyna þá leið, sem stungið er upp á í frv. Jeg er ekki viss um, að þessu frv. hefði verið svo vel tekið, ef farið hefði verið fram á stórfeldar breytingar á fátækralögunum. Mjer er nær að halda, að stjórnin hefði þá fengið þungar ákúrur. Hv. þm. (JakM) taldi, að það væri ósæmilegt að fara þessa leið, sem stungið er upp á í frv. Taldi, að með því væri verið að fara í kringum ákvæði stjórnarskrárinnar. Þetta er ekki rjett. Það er svo í gildandi lögum, að heimilt er að gefa eftir þeginn sveitarstyrk, og þegar sú heimild er notuð, missa þeir menn, sem eftirgjöfina fá, ekki rjettindi sín gagnvart stjórnarskránni. Þótt þessari heimild, að gefa eftir sveitarstyrk, verði beitt meira en áður, þá er ekki með því verið að fara í kringum ákvæði stjórnarskrárinnar. Hitt kann vel að vera, eins og jeg tók fram í fyrstu framsöguræðu minni, að það sje nokkuð óeðlilegt að fara þessa leið. Getur vel verið, að sú leiðin þyki aðgengilegri, að fara í stjórnarskrána sjálfa og breyta henni. En við höfum enga vissu fyrir, að með því næðist það, sem við viljum ná. Þess vegna er lagt til, að þessi leið sje farin. Þá sagði hv.þm., að með því að fara þessa leið væri framið ranglæti gagnvart þeim mönnum, er þyrftu skyndihjálpar við. Hann leit svo á, að þegar maður þurfi skyndihjálpar við, þá muni sveitarstjórnir ekki vilja ganga inn á að telja þann styrk óafturkræfan. Þær myndu hugsa sem svo, að þær geti náð þessu aftur hjá manninum, og yrðu því að hafa styrkinn afturkræfan. En við þetta skapaðist ranglæti gagnvart styrkþega, því að hann mundi missa rjettindi. En jeg hygg, að nú sje farið að fara nokkuð aðra leið, þegar um skyndihjálp er að ræða. Það er ekki farin sú leiðin að veita styrk, heldur er veitt bráðabirgðalán, - skyndilán. Og jeg tel það alveg rjett. Á hvern hátt það verður gert, er rjett að sveitarstjórnir hagi eins og þeim þykir best henta. Borgarstjórinn í Reykjavík hefir tjáð mjer, að það sje mjög að fara í vöxt hjer í bænum að fara þessa leið. Það getur vel verið, að það væri rjett að koma með brtt. við fátækralögin í þessa átt, ef einhverjar sveitarstjórnir kynnu að álíta, að ekki væri fært að fara þessa leið, af því að það væri ekki heimilt. Þá talaði háttv.þm. nokkuð um fátækraflutninginn og taldi óhæft að halda honum áfram. Jeg er nú ekki samdóma hv.þm. í því, að það sje eins auðvelt að lagfæra þetta eins og hann álítur. Jeg held, að það sje ómögulegt að afnema fátækraflutninginn, nema því aðeins, að það sje gerð stórfeld breyting á öllu fátækraframfæri í landinu, á þann hátt, að gera alt landið að einu framfærslufjelagi. Þótt sú leiðin yrði farin, sem hv. 1. þm. Reykv. talaði um, að skifta framfærslukostnaðinum á milli dvalarsveitar, framfærslusveitar og ríkissjóðs, mundi hnúturinn eigi vera leystur fyrir það. Fátækraframfærið er orðið svo dýrt, að það yrði sumum sveitum alveg ókleift að bera kostnaðinn, og það þó aðeins yrði þá raunverulegs kostnaðar. Við vitum, að margar sveitir eru svo mannfáar og svo illa stæðar, að þær geta ekki borið þungar byrðar. Jeg held þess vegna, að hv.þm. sje ekki nægilega kunnugur ástandinu úti um sveitir landsins til þess, að hann geti dæmt um þetta mál. Mjer þykir vænt um það, að hv. 1. þm.N.-M. (HStef) vill ekkert hraða sínum till. eða knýja þær til atkvæðagreiðslu, því að allshn. hefir ekki gefist færi á að athuga þær og því gott, að þær megi bíða til 3. umr.