Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég sé að hæstv. heilbrrh. er í salnum og ég fagna því þar sem ég ætla aðallega að tala um heilbrigðis- og tryggingamál í ræðu minni og þær tillögur í svokölluðum bandormi sem fjalla um breytingar á almannatryggingalöggjöfinni. Ég þarf líka að eiga orðastað við hæstv. ráðherra um yfirlýsingar hans í sjónvarpi í fyrrakvöld og þætti mér vænt um ef hann gæfi sér tíma til að hlusta á mál mitt. Síðan þyrfti ég að spyrja félmrh. einnar spurningar og væri gott ef forseti gæti gert ráðstafanir til þess að hann væri viðstaddur. Í framsöguræðu hæstv. forsrh. í gær og í því frv. sem er til umfjöllunar eru þau boðorð sem ríkisstjórnin gefur alveg skýr. Þau eru í fáum orðum þessi: Halda á áfram að skattleggja sjúklingana og gefa á banka --- bara þeim sem eiga peninga. Þetta eru skýr skilaboð sem þjóðin fær í upphafi aðventunnar. Ríkisstjórninni hefur gengið illa að koma fjárlögum saman. Ráðstafanir í ríkisfjármálum sýna það og yfirlýsingar staðfesta að ekki verði hægt að sýna ýmsar sparnaðartillögur fyrr en við þriðju og síðustu umræðu fjárlaga. Strax í haust bryddaði á því að ríkisstjórninni mundi reynast erfitt að koma fjárlögunum saman. Einstakir þingmenn og ráðherrar Alþfl. þóttust á þeim tíma hafa ýmislegt að athuga við það sem ætti að setja inn í fjárlögin. Umræðunni var haldið gangandi lengi og það virtist alls ekki víst að Alþfl. gæti staðið að fjárlagafrv. eins og það yrði lagt fram á Alþingi. Harðast gengu fram í þessu á sínum tíma hv. þm. Össur Skarphéðinsson og hæstv. ráðherra Jóhanna Sigurðardóttir. Hæstv. félmrh., Jóhanna Sigurðardóttir, var kvöld eftir kvöld í sjónvarpinu og sagðist ekki vera búin að samþykkja eitt eða neitt af því sem lægi á borði ríkisstjórnarinnar varðandi fjárlagagerðina. Eftir sáttafund sem hún átti með hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh. kom hún fram og sagði: Ég get sætt mig við þetta sem verður í fjárlagafrv. af þeirri ástæðu að ég náði fram afskaplega mikilvægum kjarajöfnunaraðgerðum og þær munu sjá dagsins ljós þegar fjárlagafrv. kemur fram eða við umræðu þess. Fyrir þetta afrek var hæstv. félmrh. kosinn maður vikunnar á rás 2 í sömu viku og þessi stóra yfirlýsing kom. Nú spyr ég hæstv. félmrh.: Hvar eru þær kjarajöfnunaraðgerðir sem félmrh. lofaði þjóðinni í sjónvarpi að væru í þessu fjárlagafrv. eða í þeim ráðstöfunum sem ríkisstjórnin ætlar nú að gera í ríkisfjármálum? Birtast þær í því að skerða atvinnuleysisbætur? Birtast þær í því að þrengja að þeim sjóði sem farið hefur til þess að tryggja ríkisábyrgð á laun í gjaldþroti? Birtast þær í því að leggja aukna skatta og álögur á sjúklinga? Ef þetta eru kjarajöfnunaraðgerðirnar þá eru þær auðvitað í takt við annað sem hefur átt sér stað að undanförnu og Alþfl. hefur beitt sér fyrir. Á síðasta þingi lagði fyrrv. heilbrrh. fram frv. til laga um almannatryggingar sem Alþfl. treysti sér ekki til að standa að og bar því við að um tekjutengingu lífeyris væri að ræða. Frv. var ekki betur lesið en svo af hv. þm. Alþfl. á þeim tíma því þar var ekki um tekjutengingu lífeyris að ræða eða a.m.k ekki tekjutengingu við lífeyrissjóðina. Fyrrv. ráðherra lagði frv. hins vegar fram og í því voru raunverulegar kjarajöfnunaraðgerðir en alþýðuflokksráðherrarnir og þingmenn flokksins á þeim tíma treystu sér ekki til að standa að þeim kjarajöfnunaraðgerðum. Grundvöllurinn í því frv. sem var lagt fram á þeim tíma var sá að færa frá þeim sem búa við betri aðstæður í almannatryggingunum til hinna sem búa við verulega erfiðar aðstæður og vil ég nefna nokkur dæmi. Lífeyrir öryrkja er hækkaður í þessu frv. um 12%. Vasapeningar til þeirra sem eru inn á stofnunum voru hækkaðir um 30%. Ekkju- og ekkilsbætur voru hækkaðar um 50%. Nýtt ákvæði kom inn í frv. um svokallaðan uppihaldsstyrk sem er í frv. sem við nokkrir þingmenn Framsfl. höfum flutt, umönnunarbætur fyrir sjúk börn og fyrir elli- og örorkulífeyrisþega voru inni í þessu frv. en það kom í staðinn fyrir barnaörorku og makabætur. Barnalífeyrir var hækkaður um 30% og sjúkradagpeningar voru hækkaðir um 55%. En með öðrum aðgerðum, þ.e. með því að tekjutengja lífeyrinn við tekjur á vinnumarkaði, ekki við lífeyri lífeyrissjóðanna, var hægt að ná fram sparnaði sem stóð undir öllum útgjöldunum sem um var að ræða og rúmlega það. 150 millj. kr. voru samt í sparnað ef þetta frv. hefði orðið að lögum. En Alþfl. treysti sér ekki til þess að standa að þessu og þegar horft er á þær aðgerðir sem sá flokkur stendur að með Sjálfstfl. er skiljanlegt að sá flokkur skuli ekki hafa treyst sér til að standa að raunverulegum kjarajöfnunaraðgerðum. Í sjónvarpi á föstudagskvöld átti Árni Þórður Jónsson fréttamaður viðtal við þann sem hér stendur og hæstv. heilbr.- og trmrh., Sighvat Björgvinsson, um stjfrv. það sem ráðherra hefur lagt fram um umönnunarbætur til sjúkra barna og frv. það sem við þrír þingmenn Framsfl. höfum lagt fram af þeirri ástæðu að við töldum að stjfrv. gengi ekki nógu langt og hefði enga breytingu í för með sér aðra en þá að taka til í lögum. Í þessu sjónvarpsviðtali segir hæstv. heilbrrh., með leyfi forseta: ,,Menn geta auðvitað alltaf yfirboðið og alltaf komið með hærra boð, einkum og sér ef menn eru í stjórnarandstöðu. En ég vek bara athygli á því að það sem hér fyrst og fremst skiptir máli til breytinga í því frv. sem framsóknarmenn flytja er að auka rétt til greiðslu ferðakostnaðar og dvalarkostnaðar.`` Þetta er dálitið merkilegt vegna þess að í valdatíð fyrrv. heilbrrh. var einmitt dregið úr rétti til dvalarbóta og ferðakostnaðar fyrir foreldra barna. Hér er um rangfærslur og hrein ósannindi að ræða. Ég er með þær ferðakostnaðarreglur Tryggingastofnunar ríkisins sem giltu frá 1982 þar til 12. febr. 1991 og í þeim er gert ráð fyrir því að þeir sem þurfa að sækja læknisþjónustu utan heimabyggðar eða þjónustu sjúkrahúsa fái þriðju ferð sem þeir fara til að sækja slíka þjónustu greidda á 12 mánaða tímabili. Á næstu 12 mánuðum þar á eftir fá þeir aðra ferð greidda en þetta gildir einvörðungu um þá sem eru að sækja læknisþjónustu og þjónustu sjúkrahúsanna. Í reglugerð, sem fyrrv. heilbrrh. gaf út 12. febr. 1991, er þessu breytt þannig að það er ekki aðeins bundið við þjónustu lækna og sjúkrahúsa heldur allra þeirra stétta sem hafa samning við Tryggingastofnun ríkisins og það er ekki önnur eða þriðja ferð sem verið er að greiða, það er fyrsta ferð sem er greidd. Hér er um slík ósannindi af hálfu heilbr.- og trmrh. að ræða að hann á auðvitað að biðjast afsökunar á slíku og ekki síst í ljósi þeirra fögru orða sem hann fór um fyrrv. heilbrrh. úr þessum ræðustóli í gær. Ég minnist þess í sumar þegar hæstv. ráðherra átti orðastað við hv. þm. Svavar Gestsson og bar upp á hann hrein ósannindi út af þessari margumræddu lyfjareglugerð. Vitnaði ráðherrann þá í gamalt húsráð sem amma hans hafði kennt honum en það var að þvo þeim með grænsápu um munninn sem skrökvuðu. Það er slæmt að blessaðrar gömlu konunnar skuli ekki njóta við enn og ekki væri vanþörf á að hún eða einhvern slík væri a.m.k. öðru hverju með grænsápupakkann og skrúbbinn í heilbrrn.

En heldurðu að það sé til nóg af grænsápu í landinu?

Ég veit það ekki, hv. þm. Þá kem ég að því margumrædda lagafrv. sem er til umræðu og ætla þá fyrst að fjalla þá örlítið um lyfjakostnaðinn og þann sparnað sem á að nást með þessu frv. Ég held að stefna ríkisstjórnarinnar og fyrri ríkisstjórna komi hvergi eins glöggt í ljós og í heilbrigðis- og tryggingamálum og þá kannski sérstaklega er við lítum við lyfjakostnaðar. Fyrrv. heilbrrh. lagði ofurkapp á það í sínum störfum í ráðuneytinu að taka á og breyta því fyrirkomulagi sem gildir í lyfjainnkaupum og lyfsölu. En núv. hæstv. heilbrrh. finnst það engu máli skipta heldur leggur höfuðáherslu á að láta sjúklingana greiða sem allra mest fyrir lyfin. Þarna birtist skýr greinarmunur á stefnu þessara tveggja ráðherra og þessara tveggja ríkisstjórna. Í tíð fyrri ráðherra, Guðmundar Bjarnasonar, var álagning lækkuð í smásölu lyfja úr 68% niður í 59%. Álagning í heildsölu var lækkuð úr 17% niður í 13,5%. Tekinn var upp afsláttur sem stærstu apótekin veittu Tryggingastofnun ríkisins fyrir mikil viðskipti. Gefinn var út svokallaður bestukaupalisti, ef læknar ávísuðu á ódýrustu lyf fyrir sjúklinga þá greiddu sjúklingarnir lægra fastagjald. Þetta fyrirkomulag hafði í för með sér 350 millj. kr. sparnað í lyfjum á þeim tíma. Ef ráðherrann hefði haldið áfram á sömu braut og lækkað álagninguna úr 59% niður í 40% hefði hann getað náð öðrum 350 millj. Nei, hann valdi þá leið að láta sjúklingana greiða. Ég get hins vegar tekið undir þær breytingar sem hæstv. heilbrrh. er að gera með að taka upp hlutfallsgreiðslu í þátttöku sjúklinganna í lyfjakostnaði og læknisþjónustu. Ég held að þar sé um mjög skynsamlega leið að ræða og ég treysti mér til að greiða atkvæði með þeim þætti þessa frv. í trausti þess að ráðherrann tryggi að þak verði sett á greiðslur einstaklinganna eins og hann hefur lofað. Það er auðvitað framfaraspor og sýnir að hann hefur talsvert lært á þeim tíma sem hann hefur verið í ráðuneytinu. Ráðherrann státar mjög af því að útgjöld til lyfjamála hafi lækkað um 500 millj. kr. og ég hygg að það sé alveg rétt. Það er vegna þess að sjúklingarnir eru farnir að greiða meira en að hluta til er skýringin líka sú, eins og ráðherrann hefur einnig bent á, að menn eru farnir að nota ódýrari lyf og það er vel. En hægt er að fara aðrar leiðir í þeim efnum eins og með svokölluðum bestukaupalista sem farið var að vinna að. Hins vegar getur skýringin auðvitað verið að hluta til sú að fólk sé hætt að kaupa lyf því að það hafi ekki peninga til þess og þá erum við á mjög hættulegri braut vegna þess að þá erum við að vísa vandamálunum á framtíðina og ráðherrann segir að það megi alls ekki gera. En með því erum við auðvitað að vísa þeim kostnaði heilbrigðisþjónustunnar yfir á framtíðina. Í frv. til fjárlaga fyrir árið 1992 er gert ráð fyrir að útgjöld Tryggingastofnunar ríkisins vegna lyfjakostnaðar verði 1900 millj. kr. Í viðtali við starfsmann ráðuneytisins í sjónvarpi í síðustu viku kom fram að Tryggingastofnun ríkisins greiddi um 200 millj. kr. á mánuði fyrir lyf og það væru um 2,4 milljarðar kr. á ári. Samkvæmt þessu er fjárlagafrv. býsna óraunhæft. Með sérfræðilæknishjálpinni er einnig gert ráð fyrir að vísa vandamálinu sem ríkisstjórnin glímir við yfir á sjúklingana. Þar á að spara í læknishjálp 260 millj. Komugjaldið til sérfræðings á að hækka úr 900 kr. í 1500 kr. Í þessum efnum valdi fyrrv. ráðherra allt aðra leið. Þegar Sjálfstfl. fór með forræði heilbrigðis- og tryggingamálanna á árunum 1983--1987 fór kostnaður við sérfræðilæknishjálp stighækkandi á hverju ári á föstu verðlagi. Engar tilraunir voru gerðar til þess að spyrna við fótum og vil ég hér nefna tölurnar. Ég tek fram að þetta er á verðlagi í júní 1990 og allt á föstu verðlagi. Árið 1984 var kostnaður við sérfræðilæknishjálp 440 millj.kr., árið 1985 590 millj. kr., árið 1986 690 millj. kr., árið 1987 878 millj. kr., árið 1988 979 millj. kr. Árið 1989 var annar ráðherra farinn að stjórna og var kostnaðurinn þá 844 millj. eða um 135 millj. kr. lægri. Lækkuninni var ekki náð fram með því að láta þá sem þurfa á þjónustu sérfræðinganna að halda greiða hærra gjald fyrir þjónustuna. Gjaldið var að vísu hækkað til samræmis við þær verðlagshækkanir sem orðið höfðu á því tímabili frá því að þær síðast höfðu hækkað. Hins vegar var hörkuslagur um þessa hluti við lækna og í þann slag fór hæstv. fyrrv. heilbrrh. og hann valdi það frekar en láta sjúklingana greiða. Það þarf nefnilega engan kjark til þess að ráðast að sjúklingunum, en það þarf kjark til þess að taka á kerfinu og þarna skilur að þessa tvo heilbrigðisráðherra. Breyting var gerð á þeim sérfræðilæknissamningi sem hafði verið í gildi þannig að sérfræðingar fóru að veita afslátt af þjónustu við sjúklinga sem Tryggingastofnunin greiddi fyrir, og með þeim aðgerðum sem þar var gripið til náðist sparnaður upp á 135 millj. kr. Í febrúar árið 1990 var aftur gerð breyting á samskiptum við sérfræðinga og samskiptum milli sérfræðinga og heimilislækna. Hún fólst í því að það var hætt að taka gjald af þeim sem sóttu þjónustu heilsugæslustöðva. En gjaldið til sérfræðinga var hækkað úr 630 kr. upp í 900 kr. Þetta varð til þess að á föstu verðlagi lækkaði sérfræðilæknishjálpin árið 1989 úr 844 millj. niður í 800 millj. Nú er hins vegar snúið af þessari leið og aftur á að fara að taka upp gjald fyrir komu á heilsugæslustöðvarnar en hækka gjaldið til sérfræðinganna. Ég hef heyrt hæstv. heilbrrh. oft lýsa því yfir að hann hyggist gera ýmsar breytingar á samningi við sérfræðinga. Það væri gaman að heyra hverjar þær breytingar eiga að vera. Kostnaður við hverja komu til sérfræðings í dag er í kringum 1900 kr. að meðaltali og inni í þeirri upphæð er ekki kostnaður við rannsóknir. Ef þær væru teknar inn væri kostnaðurinn kominn upp í 2400--2500 kr. Kostnaður við hverja heimsókn til heimilislæknis starfandi utan heilsugæslustöðva er í kringum 1400 kr., þ.e. um 500 kr. lægri en til sérfræðingsins. En kostnaður við heilsugæslulækni, sem starfandi er inni á heilsugæslustöð og veitir mun víðtækari þjónustu en heimilislæknir er ekki yfir 1000 kr. þegar heilsuverndin, heimahjúkrun hefur verið einangruð út úr kostnaði heilsugæslustöðvanna. En af þessari braut sparnaðar er auðvitað verið að hverfa yfir í það að halda áfram að vísa fólkinu til sérfræðinganna. Rök hæstv. heilbrrh. í þessum efnum eru vafalaust þau að gjaldið til sérfræðinganna verður miklu hærra en gjaldið á heilsugæslustöðvarnar. Það er að vísu alveg rétt og ekki fjarri lagi að sá munur sem nú er verði sá sami ef gjaldið fyrir komu á heilsugæslustöð verður um 600 kr. En gallinn er bara hins vegar sá að ég hugsa að það séu fáir eins fegnir og sérfræðingarnir að ná þessari breytingu fram. Og af hverju? Jú, ef meðalkostnaður við hverja komu til sérfræðings er 1900 kr. en sjúklingurinn greiðir 1500 kr., þá er ríkisstjórnin að leggja freistingu fyrir sérfræðinga. Þeir sem skrifa reikningana þurfa að velta því fyrir sér hvort það borgi sig fyrir þá að að skrifa reikning upp á 1900 kr. því að í mörgum tilvikum kostar heimsókn til sérfræðings langt undir 1500 kr. þannig að enginn reikningur verður skrifaður með þessum hætti. Það erfiðasta sem fyrrv. heilbrrh. átti við að glíma var að fara ekki svo hátt með gjaldið til sérfræðinganna að þessi freisting væri lögð fyrir þá. Ég er ekki að segja að sérfræðingar falli í þessa freistingu. Það vona ég að enginn geri en hana er ríkisstjórnin að útbúa. Það var auðvitað umhugsunarefni á sínum tíma að fara með gjaldið til sérfræðinganna hærra en í 900 kr. og halda gjaldinu fyrir heimsókn í heilsugæslustöðvarnar. En það vildi hæstv. heilbrrh. ekki gera og þess vegna ákvað hann að afnema gjaldið inn á heilsugæslustöðvarnar. Auðvitað eru til fleiri leiðir í þessum efnum en það að hækka gjaldið eitt og vil ég í því sambandi benda á tilvísanakerfið, sem reyndar hefur verið numið brott úr almannatryggingalögunum fyrir þrýsting frá sérfræðingum. Með því kerfi er þeim sem eru með tilvísun heimilað að greiða fast gjald sem gæti verið lágt, það gæti verið áfram 900 kr. En þeir sem kjósa að fara beint til sérfræðings án þess að hafa tilvísun ættu auðvitað að greiða reikninginn að fullu. Með þessum hætti er í fyrsta lagi hægt að koma á eðlilegum samskiptum milli heimilislækna og sérfræðinga og í öðru lagi hægt að takmarka heimsóknir til sérfræðinga. Við erum búnir að byggja upp heilbrigðiskerfi sem gerir ráð fyrir því að heimilislæknar og heilsugæslulæknar veiti grunnlæknis- og heilsugæsluþjónustu. Sérfræðingarnir veita sérfræðiþjónustu og þess vegna er gjaldskrá þeirra 33% hærri en heimilislækna vegna þess að þeir eiga að að veita sérfræðilega læknishjálp en ekki vinna í grunnþjónustunni. Í Reykjavík hefur verið byggt upp tvöfalt kerfi heimilislækna og heilsugæslulækna sem ég veit að hæstv. heilbrrh. þekkir. Það þekkist hins vegar hvergi annars staðar. Sem betur fer sýnist mér að hæstv. heilbrrh. hafi sömu stefnu í því og fyrrv. ráðherra að vilja draga úr þjónustu heimilislækna og færa hana inn á heilsugæslustöðvarnar þar sem víðtækari þjónusta er veitt en hjá heimilislæknum. Gert er ráð fyrir því að sértekjur heilsugæslustöðvanna hækki um 375 millj. kr. og það á að gera með því eins og ég sagði áðan að hækka komugjaldið á stöðina úr 0 kr. í 600 kr. Hæstv. forsrh. lét að því liggja í gær að þetta hefði verið gert í tilraunaskyni. Fyrrv. heilbrrh. svaraði því að um hreina stefnu að væri ræða og í þá átt sem ég var að lýsa hér áðan. Uppbygging heilsugæslunnar hefur verið mjög mikil á undanförnum árum, sérstaklega úti á landi. Uppbygging hefur því miður orðið eftir í Reykjavík og er einkum tvennt sem því veldur. Í fyrsta lagi algert áhugaleysi Sjálfstfl. í Reyjavík fyrir uppbyggingu heilsugæslunnar og hitt að fjármunir hafa að undanförnu verið takmarkaðaðir og hafa fyrst og fremst farið í uppbyggingu heilsugæslunnar úti á landi en það hefur farið saman við áhugaleysi sjálfstæðismeirihlutans í Reykjavík um uppbyggingu. Með þeim breytingum sem gerðar voru á verkaskiptalögum milli ríkis og sveitarfélaga var heilsugæslan öll flutt frá sveitarfélögunum til ríkisins og við það hefur orðið nokkur breyting á uppbyggingu heilsugæslustöðva í Reykjavík. Fyrrv. heilbrrh. lagði fyrir ríkisstjórn áform um uppbyggingu heilsugæslunnar á höfuðborgarsvæðinu sem var stefna að hans hálfu, stefna sem ríkisstjórnin samþykkti og honum og fyrrv. fjmrh. var falið að framkvæma. Af hálfu ríkisstjórnarinnar var talsvert unnið í þeim efnum. Síðan þá hefur lítið gerst. Hins vegar hefur núv. heilbrrh. óskað eftir því, sem er lofsvert, að svokallað samstarfsráð heilsugæslustöðva í Reykjavík geri tillögu um uppbyggingu heilsugæslunnar í borginni. Það hefur verið gert og þeim tillögum hefur verið skilað til hæstv. ráðherra og ég vonast auðvitað til þess að þær verði framkvæmdar, en því miður er hins vegar margt sem bendir til þess eins og fjárlagafrv. lítur út núna að uppbyggingin stöðvist. Ég veit hins vegar af samtölum mínum við ráðherra að hann hefur fullan hug á að halda uppbyggingunni áfram en hún hefur byggst á því að í 6. gr. fjárlaga hefur verið heimild fyrir fjmrh. til þess að taka á leigu eða kaupa húsnæði til uppbyggingar heilsugæslunnar í Reykjavík. Síðan í júní á þessu ári hefur legið ýmist í heilbrrn. eða í fjmrn. fullbúinn leigusamningur við aðila í Reykjavík um að taka á leigu húsnæði undir heilsugæslustöð í Grafarvogi en íbúar þar eru nú tæplega 5000. Þeir þurfa allir að sækja sína heilbrigðisþjónustu yfir í Árbæjarhverfi á stöð þar sem ekki er hægt að bæta nokkrum sjúklingi við af þeirri ástæðu að þar eru svo margir fyrir að stöðin er fullbókuð og er ekki hægt að stækka. Um næstu áramót rennur úr gildi þessi heimild sem ráðherra hefur til þess að ganga frá leigusamningi á grundvelli 6. gr. Það er ekki gert ráð fyrir því í fjárlagafrv. núna að þessu 6. gr. ákvæði verði haldið inni. Því spyr ég heilbrrh. eins og ég hef reyndar oft spurt áður hvað líður því að gengið verði frá þessum leigusamningi? Við samstarfsráð heilsugæslustöðva í Reykjavík, við stjórn umdæmisins, við íbúasamtökin í Grafarvogi er margoft búið að segja: Þetta er alveg að koma. Nú eru menn orðnir nokkuð langeygir því að frá því í júní hafa menn beðið eftir því að eitthvað gerðist. Með þeirri áherslubreytingu sem varð í tíð fyrrv. ráðherra átti sér stað veruleg tilfærsla á fólki sem nýtur þjónustu heimilislækna og þeirra sem njóta þjónustu heilsugæslustöðvanna. Árið 1987 voru í Reykjavík 52 þús. Reykvíkingar sem nutu þjónustu sjálfstætt starfandi heimilislækna en 30 þús. sem nutu þjónustu heilsugæslustöðvanna. Þá voru 15 þús. Reykvíkingar sem engan heimilislækni höfðu. Árið 1991 hefur þetta snúist við. Það eru 36 þús. Reykvíkingar sem njóta þjónustu heimilislækna en 53 þús. Reykvíkingar sem njóta þjónustu heilsugæslustöðvanna. Þetta sýnir best þá stefnubreytingu sem varð í tíð fyrri ríkisstjórnar í þessum efnum og ég vonast til þess að hæstv. núv. heilbrrh. haldi áfram á sömu braut því að enn eru 10--12 þús. Reykvíkingar sem engrar heilsugæsluþjónustu njóta. Það mætti segja margt um þær sértekjur sem fram koma í fjárlagafrv. og gert er ráð fyrir að innheimtar verði á heilsugæslustöðvunum. Þær eru sífellt að breytast þannig að ég ætla ekki að fara ofan í þær tölur nákvæmlega, læt það bíða til seinni tíma, þar til umræða um fjárlagafrv. fer fram. En ég vil þó segja fyrst sú leið er farin að taka upp aftur að innheimta þetta gjald á þá sem inn á heilsugæslustöðvarnar koma, að ég tek undir það að mér finnst skynsamlegra að láta það ganga inn sem sértekjur til heilsugæslustöðvanna en að það fari beint inn til Tryggingastofnunar ríkisins, inn í læknishjálpina. Þetta mun veita, að mínu viti, heilsugæslustöðvunum frjálsari hendur en þær hafa í dag til þess að ráðstafa sínum fjármunum. Mig langar að minnast á deiluna um tannréttingarnar sem ég kom aðeins inn á í andsvari í gær og ég skil þreytu hæstv. heilbr.- og trmrh. vegna samskipta sinna við tannréttingamenn. Ég þekki það nokkuð. Síðan í desember 1989 má eiginlega segja að þessi deila hafi staðið, frá því að hér voru samþykkt lög á Alþingi um að taka upp þriggja flokka skiptingu á greiðslum til þeirra sem almennra tannréttinga njóta. Tannréttingasérfræðingarnir sögðu upp þessum samningi sem búið var að gera við Tannlæknafélag Íslands og gengu þannig út úr viðskiptum sínum við Tryggingastofnun Íslands. Að mínu viti má ekki refsa þeim sem á þjónustunni þurfa að halda, eins og nú á að gera, þó að glíman sé erfið við tannréttingalæknana, en það er hæstv. ríkisstjórn að gera hér með 15 gr. þessa frv. vegna þess að núna á að hætta allri greiðsluþátttöku almannatrygginga í almennum tannréttingum. Í gildandi lögum var gert ráð fyrir því að þessi flokkun yrði þrískipt og hlutfallsgreiðslur réðust af því um hversu alvarlega sjúkdóma eða skekkjur væri að ræða. Staðreyndin er nefnilega sú að þetta er eitt af því sem hægt er að tala um, þ.e. tannréttingarnar, sem forvarnarstarf því á meðan barn er á aldrinum 6--10 ára getur verið hægt að ná miklum árangri í tannréttingum og tannréttingakostnaður á þessum tíma er ekki nema brot af því sem verður þegar farið er út í réttingu eftir að fólk er komið á fullorðinsaldur. Það er því alvarlegt, svo að ekki sé meira sagt, að hverfa frá þessu atriði laganna og í raun og veru er ráðherrann með þessu að vísa sparnaðinum sem hann ætlar að ná með þessum breytingum yfir á útgjöld heilbrigðisþjónustunnar í framtíðinni eða yfir á útgjöld einstaklinganna í framtíðinni sem munu verða miklum mun meiri heldur en ef menn nytu þessara greiðslna úr almannatryggingum núna. Mér sýnist í fljótu bragði að áætlað sé með þessum breytingum að greiðslur á árinu 1992, verði 15. gr. frv. að lögum, verði greiðslur fyrir tannréttingarnar kringum 13 millj. kr. til þessara alvarlegu galla og sjúkdóma. Á verðlagi ársins 1991, og miðað við þá þjónustu sem veitt er á grundvelli 39. gr. almannatryggingalaganna á árinu 1989, þá voru þessi útgjöld 50 millj. en mér sýnist að samkvæmt frv. sé gert ráð fyrir að í þetta verði settar á árinu 1992 13 millj. kr. Um allar greiðslur vegna ákvæða 39. gr. 1989 gilti um það sama og 15. gr. þessa frv. gerir ráð fyrir að greitt sé til. Í raun á að draga úr þessum greiðslum enn frekar en lýst er í þessu frv. vegna þess að gert er ráð fyrir því að það verði í valdi hæstv. ráðherra að setja reglugerð um það hvernig þetta skuli framkvæmt. Í 17. gr. er gert ráð fyrir því að spara í tannlækningum um 280 millj. kr., 150 millj. í tannréttingum, 50--60 millj. kr. í skólatannlækningum, 70 millj. kr. með því að koma á 10% kostnaðarþátttöku. Það kemur fram í frv. að ef það bráðabirgðaákvæði, sem frv. gerir ráð fyrir, verður að lögum muni þessi sparnaður upp á 150 millj. kr. ekki nást. Hæstv. ráðherra lýsti því yfir sem mér þótti gott að heyra að hann ætlar að standa við þau fyrirheit sem formaður tryggingaráðs hefur gefið og fyrrv. heilbrrh. hafði gefið og ítrekað hér á Alþingi. Sá sparnaður, sem þarna er gert ráð fyrir, mun því miður ekki nást. 50--60 millj. kr. er hægt að spara í skólatannlækningum. Ég tek undir þetta með hæstv. ráðherra. Ég held að þarna sé verið að fara inn á skynsamlega braut. Það hljómar hins vegar dálítið einkennilega að hv. sjálfstæðismenn skuli ætla að standa að þessum breytingum. Ég man eftir mörgum yfirlýsingum borgarfulltrúa Sjálfstfl. í Reykjavík um að það væri frelsið sem ætti að gilda í þessum efnum og það ætti ekki að skylda fólk til þess að fara til skólatannlæknanna og nýta sér þá þjónustu sem þar væri veitt, heldur ætti ríkið að greiða þá reikninga sem foreldrarnir kæmu með frá hinum almenna tannlækni úti í bæ. En þarna hefur sýnilega orðið stefnubreyting. Ég held að þetta sé skynsamleg leið sem hæstv. ráðherra er þarna að fara. 70 millj. kr. er hægt, að mati ráðherrans, að ná með því að breyta kostnaðarþátttökunni í tannlækningunum, þ.e. á aldrinum 0--16 ára. Ég tek undir þetta einnig og mun greiða atkvæði með því að þessi 10% kostnaðarþátttaka komi á alla. Reyndar er verið að færa svolítið til. Það var önnur greiðsluþátttaka á aldrinum 0--5 ára, síðan var þetta frítt frá 6--15 ára. Ég held að það sé skynsamlegt að færa þetta yfir í það form að allir taki einhvern þátt. Hins vegar má náttúrlega við því búast, ef þessi ríkisstjórn verður lengi áfram, að þetta hlutfall verði hækkað smám saman þannig að smátt og smátt færist þessi kostnaðarauki yfir á foreldrana. Ég ætla ekki að hafa þetta öllu lengra að sinni. Full ástæða er þó til að ræða hér mjög margt um sjúkrahúsin og hugmyndir sem þar eru uppi og þær breytingar sem á að gera á rekstri sjúkrahúsanna hér í Reykjavík. Það er ekki beint í því frv. sem hér er til umfjöllunar þannig að mér þykir ekki rétt að eyða tímanum nú til þess en mun gera það við umræður um fjárlög þegar um þau verður fjallað.

Hæstv. forseti. Til mín hefur verið beint nokkrum spurningum í þessari umræðu um frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum á árinu 1992. Þessar spurningar varða 1. og 3. gr. frv. sem aftur eru tillögur til breytinga á lögum um grunnskóla. Undrun hefur komið fram í máli sumra hv. alþm. á því að nú skuli fluttar breytingartillögur við nýsett lög um grunnskóla og að slílkar breytingartillögur skuli fluttar af þingmönnum eða fulltrúum flokka sem studdu grunnskólafrv. á sl. vetri. Það er rétt að þingflokkur sjálfstæðismanna studdi grunnskólafrv. á síðasta þingi fyrra kjörtímabils. Það mál var eitt af síðustu frv. sem afgreitt var á því kjörtímabili. Umræður um það mál voru til þess að gera litlar undir lokin en höfðu auðvitað farið fram áður og mikil vinna verið í menntmn. þingsins. Samkomulag varð undir lok þingsins um að afgreiða þetta mál. Okkur sjálfstæðismönnum þótti það skynsamleg afstaða að afgreiða málið vegna þess að í því frv. voru mörg mjög mikilvæg ákvæði og markmið sem við vissulega studdum. Við gagnrýndum þó við meðferð málsins ýmislegt sem vantaði í frv. og sem auðvitað vantar enn í núgildandi grunnskólalög. Engu að síður þótti okkur rétt að styðja málið. Við studdum það vegna þess, eins og ég sagði, að þarna var um mörg góð og mjög mikilsverð markmið að ræða. Það vantaði hins vegar veigamikla þætti og sérstaklega vantaði ákvæði um hvernig ætti að standa að fjármögnun þessara mála. Þar voru skyldur lagðar á aðra en ríkið, sérstaklega sveitarfélögin og samstarf við þau var ekki neitt á lokastigi málsins. Þetta gagnrýndum við á sínum tíma. Það eru sem sagt lagðar ýmsar skyldur á sveitarfélögin en þeim er ekki séð fyrir tekjum á móti. Það var í raun og veru augljóst þegar þetta mál var afgreitt að lögin þyrfti að endurskoða fyrr en síðar. Einkum eru tvær ástæður fyrir því að gerðar eru í þessu frv. tillögur til breytinga á grunnskólalögunum. Í fyrsta lagi að fjármunir hafa ekki verið tryggðir til þess að náð verði settum markmiðum. Þessir fjármunir hafa hvorki verið tryggðir af ríkisins hálfu né sveitarfélaganna. Það er mat ríkisstjórnarinnar að ekki sé unnt að tryggja þetta fjármagn nú eins og ástatt er í fjármálum ríkisins. Vegna fyrirhugaðrar endurskoðunar á löggjöfinni í heild er ekki skynsamlegt að þessi ákvæði komi til framkvæmda nú þótt þau skipti ekki sköpum í sambandi við þann fjármálavanda sem við stöndum nú frammi fyrir. Hv. þm. Hjörleifur Guttormsson fór nokkuð ítarlega yfir þessar brtt. og lýsti andstöðu sinni. Hann spurði raunar hvað ylli þeim ósköpum að breytt væri viðamiklum þáttum í lögum um grunnskóla og hvers vegna væri verið að breyta því sem ekki væri ríkisins að greiða og átti við það sem er viðfangsefni sveitarfélaganna. Ég tel mig raunar hafa svarað þessu þegar með því að segja að það sé ekki séð fyrir fjármögnuninni og sveitarfélögunum ekki tryggðir auknir tekjustofnar vegna þess sem á þau er lagt. En þá, eins og ég sagði, væri óskynsamlegt að láta þessa þætti koma til framkvæmda þegar ljóst er að endurskoða þarf lögin. Ákvörðunum um að nemendur skuli eiga kost á málsverði á skólatíma er frestað. Ég veit ekki hvort um það er full samstaða hver eigi að greiða það sem þarna er sagt. Ég veit það að sveitarfélögin eru ósátt við að þessi skylda sé á þau lögð. En ég vil láta það koma fram að það er mitt mat að þarna sé verið að leggja skyldu á sveitarfélögin en ekki ríkið þegar þetta ákvæði er sett inn. Ég legg hins vegar áherslu á að það er ekki verið að fella þetta ákvæði brott úr lögunum. Auðvitað stendur þetta lagaákvæði áfram en það er verið að fresta því eins og öðru sem getið er um í 1. gr. frv. Það er verið að fresta því að þetta ákvæði komi til framkvæmda á árinu 1992. Á þetta legg ég mikla áherslu. Menn mega ekki rugla þessu saman við það verið sé að nema þessi ákvæði brott úr lögum. Það er ekki verið að því. Og þetta á við allt annað sem segir í 1. gr. frv., þar á meðal b-liðinn sem fjallar um grunnskólaráðið. Því ákvæði er frestað líka og ástæðan er einfaldlega sú að starfssvið og starfstilhögun grunnskólaráðs hefur ekki verið útfært nánar. Ekki er alveg ótvírætt að þetta grunnskólaráð sé skipað eins og það best gæti verið en þetta er eitt af þeim ákvæðum sem ástæða þykir til að skoða nánar. Í c-liðnum er frestað ákvæðinu um heimildir til þess að ráða aðstoðarskólastjóra, það er breyting á 32. gr. grunnskólalaganna, 2. mgr. Það er vissulega rétt sem kom fram hjá hv. þm. Hjörleifi Guttormssyni að hér er aðeins um heimildarákvæði að ræða en okkur þótti rétt að taka af öll tvímæli um að þessi heimild yrði ekki notuð á árinu 1992 og ástæðan er einfaldlega sá aukni kostnaður sem þessu fylgir. Það er erfitt að meta hversu mikill hann hefði orðið vegna þess að við höfum ekki upplýsingar um það á hreinu hversu margir hefðu sótt um þessa heimild og talið sig eiga rétt á að fá að ráða aðstoðarskólastjóra. d-liðurinn fjallar um vikulegan kennslutíma og er breyting á 46. gr. grunnskólalaganna. Þar legg ég enn áherslu á það að verið er að fresta þessum ákvæðum á árinu 1992. Þetta þýðir einfaldlega að vikulegum viðmiðunarstundum fjölgar ekki. En þetta þýðir ekki að farið verði að fækka þeim eins og ég held að hv. þm. Hjörleifur Guttormsson hafi spurt um í samhengi við lokamálsgrein 3. gr. þar sem menntmrn. fær heimild til að setja í reglugerð ákvæði um vikulegan kennslutíma á bekk í grunnskóla. Þetta verður sem sagt að skoðast í samhengi við það ákvæði að frestunin gildi aðeins fyrir árið 1992. Það hafa að sjálfsögðu þegar verið teknar ákvarðanir um skólaárið sem nú stendur yfir og það eru ekki fyrirhugaðar neinar breytingar á þeim ákvörðunum sem þar hafa þegar verið teknar. Ég skil það svo að ekki sé ágreiningur um 2. gr. frv. Það hefur a.m.k. ekki komið fram svo ég hafi tekið eftir í máli þeirra hv. þm. sem hér hafa talað en þar eru tekin af tvímæli um það hver eigi að greiða húsnæði fyrir heilsugæslu og/eða tannlækningar. 3. gr. er síðan breyting á bráðabirgðaákvæðinu í grunnskólalögunum og reyndar snertir hún fleiri greinar í grunnskólalögunum. Í því sambandi vil ég sérstaklega nefna, vegna orða hv. þm. Valgerðar Sverrisdóttur, þar sem hún talaði um að fellt væri niður ákvæðið um einsetinn skóla. Það er ákvæðið í 3. gr. grunnskólalaganna þar sem segir í 2. mgr.: ,,Stefnt skal að því að hver grunnskóli sé einsetinn.`` Hv. þm. sagði í ræðu sinni í gær að fellt væri niður ákvæðið um einsetinn skóla. Það má vel vera að þingmaðurinn hafi mismælt sig og ég ætla þá ekki að gera neitt mál úr þessu en það er auðvitað alls ekki svo að það sé verið að fella niður þetta ákvæði. Ákvæðið sem fellt er brott úr bráðabirgðaákvæðum gildandi laga er að stefnt skuli að því að ákvæði 3. gr. um einsetinn skóla komi að fullu til framkvæmda á næstu 10 árum frá gildistöku laganna samkvæmt áætlun sem unnin yrði í samstarfi við Samband ísl. sveitarfélaga. Þetta er eitt af því sem við viljum endurskoða en alls ekki er verið að nema það brott úr lögunum. Á þetta legg ég líka sérstaka áherslu. Hv. þm. Hjörleifur Guttormsson beindi til mín þeirri áskorun að flytja þessar tillögur í sérstöku frumvarpi, ef það væri ásetningur minn að fylgja þessu fram, en ekki hengja þetta í frumvarp til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Í því sambandi vil ég segja að sérstakt frumvarp um endurskoðun grunnskólalaganna verður vonandi lagt fram á þessu þingi, á síðari hluta þessa þings, og þá gefst auðvitað tækifæri til þess að ræða miklu ítarlegar um grunnskólann en þetta frv. gefur tilefni til. Þá gefst áreiðanlega tækifæri til þess að ræða þá skólamálastefnu í málefnum grunnskólans sem við viljum fylgja og sem breiðust samstaða kann að verða um á hv. Alþingi. Það þarf nefnilega að ræða um margt fleira en kostnað í sambandi við skólamál, mjög margt fleira og ég vona að það gefist tilefni til þess síðar á þessu þingi. Ég verð því að svara þannig ákalli hv. þm. um að færa þessar tillögur í sérstakt frumvarp um breytingu á grunnskólalögum að til slíks geti ekki komið nú. Ég legg á það áherslu að þessar tillögur verði samþykktar. Þar er um tímabundna frestun á gildistöku vissra ákvæða grunnskólalaganna að ræða og síðar á þinginu vona ég að gefist tækifæri til ítarlegrar umræðu um málefni grunnskólans. Á því er full þörf. Ég sé ekki sérstaka ástæðu til að orðlengja þetta frekar. Ræða hv. þm. Valgerðar Sverrisdóttur gaf að vísu tilefni til að segja nokkur fleiri orð. Hv. þm. hafði mörg og fögur orð um ágæti grunnskólalaganna sem sett voru á síðasta vetri og ekki ætla ég að draga neitt úr því. En af ræðu þingmannsins mátti jafnvel ráða að með þeim brtt. sem hér eru fluttar, ef samþykktar yrðu, væri nánast öll löggjöfin hrunin til grunna. Það er mikill misskilningur. Þessar tillögur varða aðeins fáa þætti og eftir stendur að sjálfsögðu meginefni grunnskólalaganna. Við erum ekki að breyta þar neinu. Hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir fann eina skýringu á því að þessi ákvæði varðandi grunnskólann væri að finna í frv. og það er bágur efnahagur höfuðborgarinnar. Ég verð að segja að mér þótti þetta svolítið skondin skýring. Ég hef ekki heyrt hana áður og kannast ekki við að sú sé ástæðan fyrir þessum brtt. og lít á þetta frekar sem grín en alvöru. Þingmaðurinn spurði líka hvers vegna Sjálfstfl. hefði staðið að samþykkt grunnskólalaganna og ég hef þegar svarað því. Ástæðan var sú að okkur þótti markmið frv. þess efnis að full ástæða væri til þess að styðja þau. Sú var ástæðan. Við vildum ekki bregða fæti fyrir samþykkt frv. sem okkur var þó innan handar á síðustu dögum þings síðasta kjörtímabils. Hv. þm., eins og reyndar fleiri, las upp úr samþykkt Kennarafélags Reykjavíkur þar sem talað er um að lög séu samþykkt á einu þing en ógilt á öðru. Þetta er ekki nákvæmt orðalag hjá Kennarafélagi Reykjavíkur og ekki því til sóma að komast þannig að orði. Hér er ekkert verið að ógilda. Það er ekki verið að ógilda neitt eins og ég hef þegar tekið fram. Það er verið að fresta tilteknum ákvæðum í tiltekinn tíma. Það er málið. Hv. þm. Jón Kristjánsson talaði að vísu svo sem ekkert um þessar greinar og ég þarf þess vegna ekki að svara honum, en hann talaði um að með þessu frv. væri velt stórum upphæðum yfir á sveitarfélögin án þess að nokkuð samráð væri við þau haft. Það má vel vera að eitthvað skorti á samráð við sveitarfélögin en ég hlýt að benda á það, sem ég hef reyndar þegar gert, að við samþykkt grunnskólalaganna sá þáv. ríkisstjórn, sem hv. þm. Jón Kristjánsson studdi, ekki ástæðu til þess að hafa samráð við sveitarfélögin en þar var einmitt velt mjög þungum byrðum yfir á sveitarfélögin og það er hluti af því sem við erum að fresta með þessu frv. vegna þess að sveitarfélögunum hefur ekki verið séð fyrir tekjustofnum til þess að standa undir þeim skyldum sem á þau eru lagðar. Það er því þversögn í málflutningi þessara hv. þm., Jóns Kristjánssonar annars vegar og Hjörleifs Guttormssonar hins vegar, þar sem hv. þm. Jón Kristjánsson er að hneykslast á því að það sé verið að velta byrðum yfir á sveitarfélögin án þess að tala við þau en hv. þm. Hjörleifur Guttormsson var að finna að því að verið væri breyta ákvæðum sem kæmu ríkisvaldinu nánast ekkert við vegna þess að það þyrfti ekkert að borga. Ef ég hef skilið þinmgmanninn rétt átti hann þar við t.d. málsverði í skóla og einsetinn skóla sem auðvitað kemur mjög harkalega niður á sveitarfélögunum vegna þess að það er þeirra að byggja skólahúsnæðið. Hæstv. forseti. Þetta voru þau ákvæði sem ég vildi gera hér að umtalsefni að gefnu tilefni en sé ekki ástæðu til þess að hafa um þetta fleiri orð.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka viðleitni hæstv. menntmrh. til að skýra sín sjónarmið til málsins. Mér finnst hins vegar að það hafi komið enn skýrar fram en legið hefur fyrir að það er ástæðulaust að ætla að gera þær breytingar á grunnskólalögum sem tillaga er gerð um í I. kafla þessa frv. Ekkert kallar á það sem tengist þessum bandormi sem hér liggur fyrir og er í rauninni viðurkennt af hæstv. ráðherra. Það eina sem gæti verið álitamál í þessu er það ef menn hefðu ætlað að fara í breytingar núna á síðari hluta skólaársins og þá þyrfti að fresta að taka inn ákvæði m.a. í sambandi við tímafjölda í bekkjardeildum og fjölda í bekkjum, máltíðir og annað af þeim toga sem sumt snertir ekki ríkið. Ég vil hvetja hæstv. menntmrh. eindregið til þess að yfirfara þetta mál og kanna það nú hvort hann er ekki reiðubúinn til að fresta þessari tillögugerð og fella þær tillögur inn í ráðgert frv. um breytingu á grunnskólalögum sem hann var að boða hér, þ.e. ef hann við nánari athugun telur ástæðu til að gera slíkar breytingar. Þetta eru vinsamleg tilmæli af minni hálfu til hæstv. ráðherra því að ég held að hann hljóti að komast að þeirri niðurstöðu, ef hann fer yfir málið, að hér reynir ekki á kostnaðarákvæði á fyrri hluta næsta árs svo neinu nemi fyrir ríkið og ekki heldur fyrir sveitarfélögin. Ég held að það geti verið sameiginlegur skilningur á því að framkvæmdin, þó að það megi segja eftir orðanna hljóðan í grunnskólalögum, sé markmiðið að koma fram ákvæðunum á vissu árabili, þrem árum eða svo, hvernig það jafnast innan þessa tímabils geti verið á hendi framkvæmdarvalds og sveitarfélaga að svo miklu leyti sem þau koma þar við sögu. Því ítreka ég þetta sjónarmið og vænti að það hljóti stuðning og skilning því ella spái ég því að við þurfum að fara mjög vandlega yfir þessi mál og betur en tími er raunverulega til á Alþingi í jólaönnum.

Hæstv. forseti. Ég hélt að það hefði komið alveg skýrt fram hjá mér að ég get ekki orðið við þeim tilmælum hv. þm. að draga þessar tillögur til baka og ástæðan fyrir því er ofur einföld. Þótt ekki sé um neinar stórkostlegar upphæðir að ræða hefur þetta áhrif á fjárlagagerðina fyrir árið 1992 sem við erum að ganga frá núna. Í grunnskólalögunum eru skyldur lagðar á ríkisvaldið til að sjá fyrir fjárveitingum til þessara þátta sem kveðið er á um í grunnskólalögum og við erum nú að gera tillögur um frestun á. Sú ástæða nægir út af fyrir sig til þess að við hljótum að halda okkur við þessar tillögur. En eins og ég sagði líka áðan þá vonast ég til að okkur gefist tækifæri til þess að ræða almennt um skólamálastefnuna síðar á þessu þingi þar sem ég hef í hyggju að leggja fram tillögur um endurskoðun grunnskólalaganna og þá er, eins og ég sagði líka áðan, ástæða til þess að tala um ýmislegt annað en kostnað.

Virðulegi forseti. Það eru vissulega vonbrigði að heyra þessar undirtektir hæstv. ráðherra en ég vil bæta því við að í þessum tillögum eru ákvæði sem ekki hafa neinar fjárhagslegar afleiðingar en eru hrein skólapólitísk ákvörðunarefni. Ég tel að það algert lágmark af hæstv. ráðherra að yfirfara málið með það í huga að takmarka þær breytingar sem hér er verið að gera eingöngu við það sem kallar á fjárhagsleg útgjöld og varðar fjárlög næsta árs. En það er engan veginn svo. Hér er verið að þvæla saman stefnumiðum í skólamálum og einhverjum smávegis niðurskurði sem ráðherrann telur að varði fjárlagagerð ársins 1992. Það er ekki sómasamlegt að leggja mál fyrir með þessum hætti. Ég bendi líka á það hversu óeðlilegt það er að kveða á, eins og gert er í síðustu mgr. 3. gr. í sambandi við reglugerðarheimild til ráðuneytis, með jafnóskýrum hætti og þar er gert og þó að hæstv. ráðherra leitaðist við að svara fyrirspurn minni, þá er það lítt sannfærandi. Ég efast um að hæstv. ráðherra botni í rauninni enn þá í því hvernig eigi að beita þessu ákvæði. Það eru því áfram vinsamleg tilmæli mín til hæstv. ráðherra og auðvitað til meiri hlutans eða stjórnarforustunnar í menntmn. að hún, í samvinnu við ráðherrann, yfirfari þessa grautargerð, vinsi úr það sem varðar fjárhagsleg málefni og ríkisstjórnin af þeim sökum telur óhjákvæmilegt að fá lagabreytingar á.

Hæstv. forseti. Hæstv. iðn.- og viðskrh. hóf ræðu sína í gærkvöldi með því að segja að hæstv. forsrh. hefði farið yfir vítt svið í sinni ræðu og fór síðan aðdáunarorðum um þessa merkilegu víðátturæðu. En ég fann ekki nánari skilgreiningar á því hvað það var sem sérstaklega vakti athygli hæstv. viðskrh. í þessari ræðu. Ég held það geti varla verið það að hæstv. forsrh. spilaði sömu spóluna og hann hefur gert í hverri ræðu sinni í þinginu um vonda ráðherra og vondar fyrri ríkisstjórnir því að hæstv. viðskrh. var einn af þeim sem þar sat. Kannski er það huggun hans að hæstv. forsrh. hefur þar einkum talað um framsóknarmenn og e.t.v. huggar hann sig við að hann verður ekki talinn í þeim hópi og sé því ekki eins og aðrir menn. En við þessar sífelldu endurtekningar hæstv. forsrh. og mismuninn á stefnu núv. ríkisstjórnar með þessar altæku aðgerðir og frjálshyggjuhagfræðikenningar rifjast alltaf upp fyrir mér smáklausa úr bókarkafla sem heitir ,,Hagfræðin á blindgötum`` eftir Fritjof Capra en þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Hagfræðingarnir eru sjálfir farnir að viðurkenna að fræði þeirra hafi ratað á blindgötur. Árið 1971 sagði Arthur Burns að lögmál hagfræðinnar virka ekki lengur eins og þau gerðu. Og Milton Friedman, árið 1972, var enn hreinskilnari: ,,Ég hugsa að hagfræðin hafi á síðustu árum unnið mikil spjöll á þjóðfélaginu í heild en sérstaklega á mönnum í okkar starfsstétt með því að lofa meiru en hún gat staðið við.`` Um 1978 hafði viðhorfið breyst úr varkárni í örvæntingu þegar Michael Blumenthal, fjármálaráðherra Bandaríkjanna, lýsti yfir: ,,Ég held virkilega að hagfræðingastéttin sé algerlega komin í þrot hvað varðar skilning á núverandi ástandi.`` Juanita Kreps, fráfarandi viðskiptaráðherra, sagði árið 1979 á mjög opinskáan hátt að sér væri ómögulegt að hverfa aftur til síns fyrra starfs sem prófessor í hagfræði við Duke háskólann vegna þess, eins og hún segir: ,,Ég mundi ekki vita hvað ætti að kenna.`` Ræða hæstv. viðskrh. minnti á mig líka á þessar setningar þegar hann var að fjalla um vaxtamálin, vaxtadrauginn sem núv. ríkisstjórn vakti upp í maí sl. Þá sagði hæstv. fjmrh. og aðrir ráðherrar, forsrh. o.fl.: Vextirnir munu lækka aftur þegar kemur fram á sumarið. Og svo þegar kom fram á sumarið sögðu þessir sömu ráðherrar: Nú er þetta alveg að koma, vaxtalækkunin er að koma. Í ræðu sinni í gærkvöldi sagði hæstv. viðskrh. svo að staðreyndin hefði orðið sú að raunávöxtun á óverðtryggðum lánum á þriðja ársfjórðungi ársins hefði orðið 12%. Enn var klifað á því: Þetta er alveg að koma. Svo er nú sagt að staðreyndin verði sú að þessi raunávöxtun fari upp í 14% á þessum síðasta ársfjórðungi og enn segja ráðherrarnir: Þetta er alveg að koma, þetta er að koma niður. Hæstv. sjútvrh. virðist vera farinn að efast eitthvað um þetta því að hann er farinn að segja að nú þurfi að grípa til neyðarúrræða, minnir mig hann segði fyrir skömmu síðan, til þess að koma vöxtunum niður. Honum finnst að þarna verði nokkuð mikill dráttur á því sem lofað hefur verið. Hæstv. heilbrrh. kynnti í gær breytingar á reglugerð og sagði frá því í ræðustól að við það að gefa þessa reglugerð út mundu sparast 500--600 millj. kr. Í tilefni af því langar mig að beina nokkrum spurningum til hæstv. forsrh. Það kom jafnframt fram að þessi reglugerð mundi valda 0,2--0,3% hækkun á framfærsluvísitölu. Ég býst við að okkur sé öllum ljóst að við þær aðstæður sem nú eru þegar allir kjarasamningar eru lausir muni þessi vísitöluhækkun leiða til kröfu um jafnmiklar launahækkanir frá aðilum vinnumarkaðarins, þannig að þeir fái greidda þessa hækkun. Að vísu er það auðvitað svo að þarna er um meðaltalshækkun að ræða og þó að launahækkun komi á móti mun það að sjálfsögðu ekki bæta þeim sem mest þurfa að greiða vegna reglugerðarbreytingarinnar en hins vegar koma sem kjarabót fyrir þá sem ekki verða fyrir neinum útgjöldum. En það er önnur saga. En það sem mig langar að spyrja hæstv. forsrh. er um afleiðingar af þessari nýju reglugerð hæstv. heilbrrh.: 1. Hvað veldur sú launahækkun sem þarna má búast við að komi í kjölfarið mikilli beinni hækkun á útgjöldum ríkssjóðs vegna launa og launatengdra hækkana sem af því verða? Ég veit ekki nákvæmlega hversu mikinn hluta af fjárlögum þarna er um að ræða en sennilega mun óhætt að fullyrða að það séu 2 / 3 sem á einhvern hátt eru tengdnir slíkum hækkunum. Þá væru þegar komnar um 200 millj. kr. 2. Hvað veldur þessi hækkun vegna reglugerðarinnar mikilli hækkun á skuldum ríkissjóðs, þ.e. vegna hækkunar á lánskjaravísitölu? 3. Hvað veldur hún mikilli hækkun á launakostnaði atvinnuveganna í landinu? Vegna sömu ástæðna og gagnvart ríkissjóði hljóta að koma fram auknar launakröfur. 4. Hvað veldur hún mikilli hækkun á fjármagnskostnaði atvinnuveganna af sömu ástæðu og á skuldum ríkissjóðs? Hérna er um að ræða fjórar tölur sem ég vænti að hæstv. forsrh. hljóti að hafa á hraðbergi þar sem ríkisstjórnin hlýtur að hafa gert sér grein fyrir öllum hliðum málsins, hvaða afleiðingar gjörðir hennar hafa. Jafnframt væri auðvitað í þessu sambandi fróðlegt að vita hversu mikil hækkun varð á skuldum ríkissjóðs vegna vaxtahækkunarinnar í maí sem sagt var að hefði valdið 0,5% hækkun á framfærsluvísitölu hinn 1. júní sl. Það hljóta að vera orðnar háar upphæðir sem rekja má til þeirrar hækkunar. En þrátt fyrir þessar fullyrðingar hæstv. forsrh. um markvissar og altækar aðgerðir í ríkisfjármálum og efnahagsmálum kom það fram í ræðu hans að þetta frv., þetta nýja fjárlagafrv. eða endurbætta, sem hér er flutt undir nafninu Ráðstafanir í ríkisfjármálum, er aðeins fyrsta frv. sem við hv. alþm. eigum von á núna á næstu dögum. Önnur fleiri eiga að bætast við smátt og smátt eftir því sem hugmyndirnar koma fram hjá hæstv. ríkisstjórn. Þar með virðist að lítið muni standa eftir af frv. hæstv. fjmrh. sem hann lagði fram í haust. Það er kannski þess vegna sem það er hæstv. forsrh. sem mælir fyrir þessu nýja frv., að vísu með aðstoð hæstv. viðskrh. En hæstv. fjmrh. hefur ekki sagt eitt einasta orð í þessum umræðum um ríkisfjármál á árinu 1992 og í dag hefur hann alls ekki sést í þinginu. Í gær sást hann aðeins á hlaupum. Er hæstv. forsrh. búinn að taka fjármálin af hæstv. fjmrh. eða hver er skýringin á því að hæstv. fjmrh. er hlaupinn í felur og hæstv. forsrh. mælir hér fyrir frv. og hæstv. fjmrh. telur það alls ekki sitt hlutverk að hlýða á umræður um ríkisfjármál? Eins og ég vék að í upphafi ræddi hæstv. viðskrh. um hina víðáttumiklu ræðu hæstv. forsrh. og skýringu á því fannst mér nú kannski helst vera að finna þegar hæstv. forsrh. fór að fjalla um 25. gr. þessa frv., um aðflutningsgjöld af innfluttum hljóðvarps- og sjónvarpstækjum. Þá komu, ekki eins og skrattinn úr sauðarleggnum heldur skollinn úr sauðarleggnum, refir og minkar og hæstv. forsrh. fór að elta þá upp um fjöll og firnindi. En því miður bendir til þess að hæstv. forsrh. og ríkisstjórnin virðist allt of lítið vita af því hvað í þessu frv. stendur. Það er vissulega áhyggjuefni þegar svo er komið og verið er að fjalla um málefni ríkisins, örlagaríkar ákvarðanir þar, að þá sé lítið samhengi í hlutunum. Ég skal ekki fjalla lengur um það en aðeins tvö atriði langaði mig til að minnast á við hæstv. landbrh. Er hann ekki í húsinu?

Forseti vill upplýsa ræðumann um það að ráðherrann er í húsinu og það er verið að sækja hann.

Já, takk fyrir. Þau tvö atriði sem mig langaði að minnast á við hæstv. landbrh. eru annars vegar 4. gr. frv., um breytingu á jarðræktarlögum frá 1987 sem síðar var breytt árið 1989, og 34. gr. frv., um Framleiðnisjóð landbúnaðarins. Ég vil spyrja hæstv. landbrh. að því hvort honum sé ekki ljóst hvernig staðið var að undirbúningi þessara mála. Í fyrsta lagi um breytingu á jarðræktarlögunum sem gerð var 1989. Þá var um þetta mál fjallað rækilega í landbn. efri deildar og upp voru teknar viðræður við Búnaðarfélag Íslands um breytingar á ákvæðum jarðræktarlaga á þann veg að mjög var dregið úr skyldu ríkisins til framlaga samkvæmt þessum lögum og skilyrði hert. En á grundvelli þessa samkomulags var síðan lagabreytingin gerð. Í sambandi við 34. gr. var aðdragandinn sá að 1987 var samið við Stéttarsamband bænda um nýjan búvörusamning. Eitt grundvallaratriði í þeim samningi, áður en frá honum var gengið, var að gera breytingar á lögunum um framleiðslu, verðlagningu og sölu búvara, m.a. um Framleiðnisjóð landbúnaðarins. Þá sátu í ríkisstjórn Framsfl. og Sjálfstfl. og gerðu samkomulag um þetta mál, m.a. um það að greiðslur ríkisins til Framleiðnisjóðs nái til áranna 1991 og 1992 og miðist við 4% af verðmætum landbúnaðarframleiðslunnar. Til að staðfesta þetta samkomulag var flutt frv. til breytingar á lögunum og það var samþykkt samhljóða af öllum flokkum sem þá áttu sæti á Alþingi. Nú vil ég spyrja hæstv. landbrh., hvort hann telji ekki að það þurfi að fara með meiri gát að breytingum á slíkum ákvæðum, sem eru til komin með samkomulagi þar sem báðir aðilar hafa slegið af sínum kröfum og óskum heldur en annars væri ef það væri eingöngu sett með einhliða ákvörðun Alþingis án slíks undanfara. Ég skil mætavel erfiða stöðu landbrh. nú og þrýsting á hann í sambandi við fjárlagagerð. En ég vildi spyrja hann að því hvort honum fyndist ekki að það hefði verið æskilegra eða réttara að eiga viðræður við viðkomandi aðila og vita hvort ekki væri hægt að ná samkomulagi um einhverjar breytingar sem báðir aðilar gætu sætt sig við. Eða a.m.k. að einhliða breyting væri ekki gerð nema að undangengnum slíkum viðræðum. Ég vil ekki taka fyrir að ekki hefði komið til greina að breyta með samkomulagi einhverjum af þessum lagaákvæðum. T.d. það að dreifa greiðslum á lengri tíma eða hvort ekki hefði mátt finna einhverja aðra leið. Það sem mér finnst sérstaklega gera þessa breytingu erfiða nú eru þær aðstæður sem við stöndum frammi fyrir að öðru leyti. Í sambandi við Framleiðnisjóðinn má minna á að nú á sl. hausti hefur hæstv. landbrh. gert samninga við bændur um 13% niðurskurð á sauðfjáreign þeirra í samræmi við samning sem gerður var á sl. vori. Á næsta ári er búist við að höggva þurfi aftur í sama knérunn. Er þá ekki óeðlilegt að á sama tíma skuli vera gengið svo djarft til verks að skera niður framlög til Framleiðnisjóðs sem á að hafa það hlutverk að styðja bændur til að leita annarra leiða til að afla sér tekna? Hæstv. viðskrh. ræddi í gærkvöldi um að það þyrfti að styðja atvinnuvegina og skapa þeim betra rekstrarumhverfi. En ég get ekki séð hvernig í ósköpunum þetta er í samræmi við hugmyndir viðskrh. um betra rekstrarumhverfi. Það væri kannski rétt að benda hæstv. viðskrh. á eitt atriði sem fram kom í hans máli hvað það varðar. Hann lét í ljós áhyggjur sínar af stöðu dreifbýlisverslunarinnar sem stæði höllum fæti en virtist ekkert skilja í því af hvaða ástæðum það væri. Þegar við heyrðum upplýsingar hans um vextina og hina gífurlegu raunvexti þá býst ég við að flestir aðrir skilji ástæðuna fyrir erfiðleikunum. Að sjálfsögðu er það hinn gífurlegi fjármagnskostnaður sem leggst þyngra á dreifbýlisverslun en aðra verslun vegna þess hversu veltan er þar hæg. En það virðist sem sagt vera að hæstv. ráðherrum gangi ekki nægilega vel að setja hlutina í rétt samhengi. En þetta var útúrdúr frá þeirri spurningu sem ég var að bera til hæstv. landbrh. um það hvort ekki væri mjög alvarlegt að skera framlög til Framleiðnisjóð nú niður um meira en helming við þessar aðstæður. Sérstaklega þegar það munu einhvers staðar vera til tölur á blaði um skyldur sem á hann á að leggja á næsta ári sem er hærri upphæð en sú sem áætluð er sem fjárveiting þessa árs þannig að því verður þá að bjarga með þeim afgangi sem til er frá þessu ári og harla lítið til nýrra verkefna. Að því er varðar svo aftur jarðræktarlögin þá er verið að fjalla um þessi mál nú í skugga þeirra hættu sem GATT-samningarnir gætu haft í för með sér fyrir íslenskan landbúnað. Ég vænti þess að hæstv. landbrh. muni gefa Alþingi skýrslu sem allra fyrst eða sjá um að þeir komi hér til umræðu og ætla því ekki að ræða það frekar en vil bara að undirstrika það að mér finnst það skjóta skökku við á sama tíma og íslenskur landbúnaður á að fara að keppa við stóraukinn erlendan innflutning ef af GATT-samningunum verður. Það er ljóst að greiðslur eins og þær sem inntar eru af hendi samkvæmt jarðræktarframlögum munu ekki verða bannaðar í þeim samningum. Á nú að þrengja svo mjög þær reglur sem um þær gilda? Ég vænti þess að hæstv. ráðherrar geti svarað þessum spurningum í stuttu máli svo það þurfi ekki mjög að tefja þessa umræðu og læt máli mínu lokið.

Herra forseti. Hv. 2. þm. Suðurl. kom hér inn á tvö atriði sem hann vildi fá skýringar á. Annars vegar varðandi jarðalög. Um það er það að segja að eins og hv. þm. er kunnugt þá er uppi ágreiningur um það milli ríkisendurskoðanda og ríkislögmanns hver sé merking þess ákvæðis sem varðar jarðræktarstyrkina. Ríkislögmaður heldur því fram að tölur fjárlaga skuli vera afgerandi um þau atriði en á hinn bóginn telur Ríkisendurskoðun að í lögunum séu skuldbindandi ákvæði fyrir ríkissjóð. Í því frv. sem hér um ræðir er einungis gert ráð fyrir því að taka af vafa í þessum efnum. Málsgreinin er svohljóðandi: ,,Allur réttur til að framlaga samkvæmt lögum þessum er háður fjárveitingu Alþingis.`` Það er óhjákvæmilegt að Alþingi skeri úr þessum ágreiningi sem er milli framkvæmdarvaldsins og Ríkisendurskoðunar. Það er enginn annar aðili í landinu sem getur gert það. Og það er skoðun mín og ríkisstjórnarinnar að það sé eðlilegt að Alþingi ákveði hversu miklum fjármunum það vill verja til þessa verkefnis á hverju ári og síðan verði auðvitað að taka þá ákvörðun til endurskoðunar fyrir hver fjárlög en ekki að hafa hinn háttinn á eins og tíðkaðist hér fyrir einu ári að ætla of lágum fjárhæðum til þessara verkefna eins og fram kemur í frv. til aukafjárlaga þar sem gert er ráð fyrir 35 millj. kr. aukafjárveitingu til jarðræktarframlaga. Um hitt atriðið, Framleiðnisjóð, er það eitt að segja að vegna þess að þau kerfi tvö skarast, hið gamla og hið nýja, eftir hinum gamla búvörusamningi og hinum nýja, fellur óeðlilega mikið af útgjöldum á ríkissjóð á næsta ári. Samkvæmt hinum nýja búvörusamningi á að taka upp beingreiðslur til bænda 1. mars nk. en fella niður niðurgreiðslur. En samkvæmt hinum fyrri búvörusamningi var sá háttur hafður á að fjárveitingunum ríkisins til lækkunar á kindakjöti var varið til niðurgreiðslna. Í hinum nýja búvörusamningi er fitjað upp á ýmsu öðru sem bændur og forveri minn töldu að gæti orðið til hagræðis fyrir bændur. Á meðan kerfin tvö skarast þótti mér eðlilegt að Framleiðnisjóður tæki þátt í þeim hagræðingaraðgerðum sem búvörusamningurinn felur í sér, sem er auðvitað í samræmi við tilgang hans og í samræmi við ráðstöfun fjárins áður. Um þessi bæði atriði var rætt við samtök bænda þannig að þeim var kunnugt um þessi atriði. Ég skil á hinn bóginn vel að forustumenn bænda skuli halda sjónarmiðum bændastéttarinnar fast fram og reyna að gæta hagsmuna þeirra til hins ýtrasta og kannski meira en góðu hófi gegnir stundum. Þetta eru þær eðlilegu skýringar sem eru á þessu. Varðandi jarðræktarstyrkina, að ákvörðun Alþingis hverju sinni skuli gilda um fjárveitingar í þessu skyni sem öðrum. Sú þrönga staða sem ríkisfjármálin eru í núna er auðvitað vegna þess að það hefur verið eytt langt umfram þær heimildir sem Alþingi veitti til útgjalda úr ríkissjóði á síðasta ári og framkvæmdarvaldið hefur haldið sínu striki hvað sem hefur liðið vilja Alþingis hverju sinni, sem auðvitað gengur ekki. Það er ekki hægt að halda áfram með þeim hætti að slá útgjöldum eilíflega á frest. Það er einfaldlega stefnubreyting í þeim efnum og það er skýringin á þessum tveim atriðum.

Hæstv. forseti. Ég hygg að ekki hafi verið efi í huga nokkurs þeirra sem sátu í landbúnaðarnefnd efri deildar þegar lagabreytingin var gerð síðast á jarðræktarlögum hvernig þetta bæri að skilja. Það ætti að gera í samræmi við túlkun Ríkisendurskoðunar og hún hafi komist að þeirri niðurstöðu vegna þess að hún kynnti sér málin. Ég veit ekki til þess að ríkislögmaður hafi talað við þá alþingismenn sem að þessu máli stóðu eða aðra aðila. En ég undirstrikaði það að við þessa lagabreytingu var mjög dregið úr þessum útgjöldum ríkisins og reynt að setja ákvæði sem settu þau í fastari skorður. Þannig að hér yrði ekki hægt að segja að væri opinn reikningur heldur færu framlög eftir umsóknum og samþykktum sem gerðar væru í samræmi við lögin og ákvörðun landbrn. Hvað varðar síðari liðinn, um Framleiðnisjóð, þá tók ég fram að ég teldi alls ekki útilokað að semja um einhverjar breytingar þar, m.a. vegna þess sem hæstv. landbrh. var að benda á. En það hefði litið allt öðruvísi út ef slíkt samkomulag hefði verið gert þannig að menn vissu að þarna væri ekki um tapaða fjármuni að ræða heldur aðeins frest á greiðslu.

Herra forseti. Ég vil aðeins ítreka varðandi jarðræktarlögin sem ekki kom raunar fram áðan að uppi var ágreiningur milli landbrn. og fjmrn. um skilning laganna og óhjákvæmilegt þess vegna að Alþingi skeri úr um hver skilningurinn skuli vera. Það veltur á því hvernig Alþingi afgreiðir umrædda grein í þessu frv. hvort hér verður um sjálfvirk útgjöld að ræða eða þau verða bundin við fjárlög. Óhjákvæmilegt var að skera úr þessum ágreiningi. Um hitt atriðið ítreka ég að ég hafði tilkynnt bæði formanni stjórnar Framleiðnisjóðs og formanni Stéttarsambands bænda frá ákvörðun minni um að skera Framleiðnisjóðinn niður og skýrt mínar ástæður en óskaði á hinn bóginn ekki eftir því að þeir blessuðu mínar gerðir. --- Fundarhlé.

Hæstv. forseti. Í þessari umræðu hafa af eðlilegum ástæðum fallið mörg orð. Bæði hafa menn orðið undrandi, eins og hefur komið fram, á þeim lítilmótlegu tillögum sem fæðst hafa hjá ríkisstjórninni og að áfram eigi að búa við þá óvissu að engar efnahagsráðstafanir líti dagsins ljós áður en jólahátíðin gengur í garð. Ég verð að fara örfáum orðum um þetta frv. og ýmislegt sem fram hefur komið en síðar í ræðu minni mun ég fjalla sérstaklega um yfirlýsingar fjmrh. og forsrh. um sölu á Búnaðarbanka Íslands. Ég vil í fyrstu segja að ég var einn þeirra þingmanna sem kvöddu sér hljóðs hér á vorþingi til að árna nýrri ríkisstjórn heilla í störfum. Ég var það grænn á þeim tíma að ég trúði því að við völdum á Íslandi væru að taka metnaðarfullir menn sem ekki einungis höfðu metnað fyrir hönd þjóðar sinnar heldur metnað gagnvart íslensku atvinnulífi og mundu starfa samkvæmt því. Mér hafði verið kennt það í barnæsku að bera virðingu, hóflega virðingu fyrir Sjálfstfl., ekki síst eins og hann var á þeim tíma, trúr atvinnulífinu, trúr íslenskri stefnu á mörgum sviðum, flokkur sem gekk fram fyrir skjöldu. Ekki var það síst á þeim árum sem hér voru leiðtogar eins og Ólafur Thors, Bjarni Benediktsson, Geir Hallgrímsson o.fl. En vissulega er það svo að hallað hefur undan fæti hjá þessum flokki og við höfum horft á að sífellt virðist verða erfiðara fyrir menn að taka við forustu í flokknum, hvers vegna sem það er. Ég sagði áðan að ég hefði trú á því að hér hefðu verið að taka við völdum dálítið metnaðarfullir menn. Ég skal viðurkenna að ég er sama sinnis og þjóð mín að mér finnst ég ekki þekkja hæstv. forsrh. fyrir sama mann eftir að hann tók við þessu vandasama starfi. Hvorki í framkomu hér í þinginu né í fjölmiðlum. Hann virðist vera á undanhaldi. Hann virðist vera stefnulaus. Hann virðist vera á flótta. Hann virðist ekki ráða við flokk sinn. Hann virðist vera bandingi í höndum örfárra manna, örfárra manna sem hafa tekið völdin í þessum flokki. Á þessu verða menn að átta sig. Þetta er ekki frjáls flokkur lengur. Þetta er flokkur í höndum lítillar klíku. Hafið þið tekið eftir hvernig hæstv. sjútvrh. hefur breyst eftir að hann losnaði frá stóra fundarstjóraborðinu þar sem valdaklíkan situr? Valdaklíkan sem er að raka að sér auðnum í þessu þjóðfélagi. Hæstv. núv. forsrh. virðist því miður hafa trú á því sem hann er að gera. Á einhvern hátt sannfæra þessir menn við fundarstjóraborðið stóra hann um að hann sé á réttri leið. Hann þurfi að framfylgja þeirri helstefnu gagnvart íslensku atvinnulífi sem var stöðvuð á síðustu stundu, 1988. Auðvitað var einhver ástæða fyrir því að Sjálfstfl. sá ástæðu til þess í miðri kosningahríð að slá foringjann af baki.

Ég lýsti bókinni sem Einar Guðfinnsson er að fletta.

Ég vænti þess að hinir ungu sjálfstæðismenn kynni sér ástæðurnar og reyni að frelsa þennan hæstv. forsrh. úr höndum þeirrar valdaklíku sem hann nú situr með á löngum fundum. Mér finnst að forsrh. hafi í þessari löngu, illa fluttu ræðu, sem sem við heyrðum í gær, sagt þó þá hluti sem staðfesta þann ótta sem nú ríkir í þjóðfélaginu. Mesta atvinnuleysi sögunnar er fram undan --- og áttum okkur á því að það er atvinnuleysi af völdum manna. Það er atvinnuleysi af völdum manna sem nú er fram undan. Það er atvinnuleysi af völdum ríkisstjórnar sem ekki stendur með íslensku atvinnulífi, sem ekki hefur kjark til að ganga í mikilvægar aðgerðir til að viðhalda hér þjóðarsátt og stöðu atvinnuveganna í lagi. Ríkisstjórnin hefur gert þjóðfélag okkar hart og ómanneskjulegt á mjög stuttum valdaferli. Hún mun ekki bara valda því að fólk forði sér frá því að reka og eiga fyrirtæki eins og nú er að gerast um allt land. Menn eru í rauninni, vegna viðhorfa ríkisstjórnarinnar og aðgerðarleysis, á flótta úr atvinnulífinu. Hver sem betur getur reynir að losna frá sínu fyrirtæki. Ég er ekkert hissa á því þótt hinir eldri þingmenn Sjálfstfl. sitji vel á fundum og taki eftir því sem sagt er því að þeir hafa þá kannski samvisku og manndóm til þess í þingflokksherbergi Sjálfstfl. að taka málið upp. Það sama verður ekki sagt um þá yngri í flokknum því að þeir virðast lúta þeirri forustu sem nú er. Þeir virðast trúa á hana í blindni. Þeir hafa ekki manndóm til að standa með íslensku atvinnulífi eða þeim hugsjónum sem standa á prenti í stefnuskrá Sjálfstfl. Hér mun bresta á landflótti á næsta ári. Það verður landflótti vegna atvinnuleysis. Landflótti vegna lélegra lífskjara, landflótti vegna þess að fólk nennir ekki að þreyja hér þorrann og góuna þar sem örfáir útvaldir munu fá allt fyrir ekkert. Íslenskri alþýðu er ofboðið. Það verður atgervisflótti úr þessu landi ef svo heldur fram sem horfir. Það verður líka flótti af neyðarástæðum og af ýmsum öðrum orsökum. Ég verð að segja að mér finnst spor þessarar ríkisstjórnar minna mjög mikið á það tímabil, þá þrettán mánuði, sem Þorsteinn Pálsson hæstv. sjútvrh. var hér forsrh. á árunum 1987--1988. Mér finnst sagan endurtaka sig. Mér finnst ég hafi gengið á vit fortíðarinnar að mörgu leyti. Núv. forsrh. hefur verið settur í föt fyrirrennara síns eins og hann var á þeim árum. Hann hefur verið klæddur í föt fyrirrennara síns og honum gefnar fyrirskipanir í þeim anda sem þá var stjórnað. Úrræðaleysið, trúin á kennisetningar, vaxandi viðskiptahalli, fjárlagahalli, drápsklyfjar lagðar á atvinnulífið og fólkið í landinu. Enginn rekstrargrundvöllur hvorki fyrir heimili eða atvinnulíf. Allt á undanhaldi en þó ekki því að neita að lítill hópur þjóðfélagsins malar gull á þeirri neyð sem er að skapast. Þess vegna var það von stjórnarandstöðunnar nú að sá fundur sem ríkisstjórnin átti í ráðherrabústaðnum mundi marka tímamót og í gær hefði komið fram ný áætlun um breyttar áherslur. Hún leit ekki dagsins ljós. Fólkinu er boðið að semja um lækkuð laun og álögur. Hér fengu 600 ríkisstarfsmenn þær kveðjur að þeir yrðu reknir úr starfi svo og að yfirvinnan yrði klipin af. Við vitum hvernig það fer fram, alltaf er lagst á þá sem lægst hafa launin. Það er kannski athyglisvert að velta fyrir sér þeim kveðjum sem þessi ríkisstjórn fær, ekki síst þegar í hlut eiga flokksmenn. Þær eru kaldar kveðjurnar sem Lára Júlíusdóttir, framkvæmdastjóri ASÍ, sendir ríkisstjórninni. Hún sagði hér á fjölmiðlavaktinni að með ráðstöfunum í ríkisfjármálum árið 1992 sé verið að ráðast að launafólkinu. Það sé verið að ráðast á ýmsar alþjóðlegar samþykktir sem hér hafa verið gerðar. Síðan fjallar hún einnig um málefni flokksbróður síns, heilbrrh., og segir að einnig megi nefna aukið sjálfdæmi ráðherra um greiðslur sjúklinga vegna læknisþjónustu og lyfja, útboð á heilbrigðisþjónustu. Þannig er þetta í mörgum atriðum að fólkið í þessum flokkum utan þinghússins er eigi að síður að smá vakna og óttast þá stefnu sem hér er framkvæmd. Hæstv. heilbrh. hefur ekki séð sér fært að vera hér eftir matinn eða hvað? Er hann ekki í húsinu?

Hæstv. heilbrrh. er í húsinu.

Mundi hæstv. forseti kalla ráðherrann til fundar? Við sjáum að ýmislegt sem þessi ríkisstjórn þó gerir snýr að því að eyðileggja þjóðarsátt og það eftirlit sem mikilvægt er nú í þjóðfélaginu. Ein fyrsta aðgerðin í þessum ráðstöfunum mun hafa verið að reka fjóra menn frá Verðlagseftirliti ríkisins, segja þeim upp störfum og koma þeim í burtu. Maður hefði haldið slík stofnun hefði þurft á öllu sínu að halda í þeim bardaga sem hefur staðið og stendur áfram um að halda hér verðlagi niðri. Mig langar á meðan ég bíð eftir heilbrrh. að minnast á rúsínuna sem þeir létu fljóta með í þessum pakka um ráðherrabílana og allt það góða sem þeir ætluðu að gera til að gleðja fólkið fyrir jólin. Auðvitað ber að fagna síku. Ég hef oft velt þessum lúxus ráðherra fyrir mér. Hvaða ástæða, t.d. í sambandi við bílana, er fyrir því hér á Íslandi að vera með þetta dýra kerfi allt saman? Mig minnir að þegar Eysteinn Jónsson var hér ráðherra þá hafi hann komið með strætó. Einar Gerhardsen í Noregi var frægur fyrir að koma með lestinni. Hér búa flestir ráðherrar landsins vestur á Melum. Á hverjum morgni koma bílar sem kosta 4--6 milljónir með stórum og sterkum mönnum undir stýri til að sækja þá og skutla þeim fimm mínútna leið þar sem þeir ganga prúðbúnir inn í ráðuneytin. Bílstjórarnir standa síðan allan daginn við að pússa þessa dýru bíla og bíða eftir því að skjóta þeim einhvern spöl sem er nú lítil ástæða til. Ég hef tekið eftir því t.d. hér fyrir framan þinghúsið að það er varla hægt að komast inn í þinghúsið fyrir öllum þessum dýru bílum ráðherranna sem standa þar. Ég hefði haldið að heilbrrh. ætti að leggja til að ráðherrarnir skokkuðu til vinnu sinnar á morgnana. Ég held að þarna hefði verið hægt að spara enn þá meira en áformað er. Ég hef oft velt því fyrir mér: Er ekki hægt að semja við einhverja leigubílastöðina um að sækja þá kl. 8 á morgnana? Þarf alla þessa fílhraustu menn í forstofu þingsins, 11 að tölu, jafnmarga og ráðherrarnir eru, alltaf til taks? Duga kannski þrír menn? Auðvitað er því ekki að leyna að ýmsir ágætir ráðherrar hafa ekki notað sér þessa þjónustu að vera með bílstjóra og jafnvel ekki bíl. Kannski ekki einu sinni samning um að bílstjóri væri kallaður út, einhver starfsmaður ríkisins gæti annast slíkt. Ég get vel skilið að ráðherrar landsins þurfi á einhverri þjónustu að halda í þessum efnum. En ég velti því fyrir mér: Hefði það kannski ekki verið sparnaður að ríkisstjórnin hefði þrjá bílstjóra og samning við eina stöðina hér í bænum um að skutla þeim þessa stuttu leið héðan vestan af Melum upp í Stjórnarráð. Það er eitt sem vekur athygli þjóðarinnar, það er sá mikli mismunur sem er á forsætisráðherrum. Hæstv. núv. forsrh. virðist hafa í höfði sínu einhverja plötu sem snýst öll um fortíðina. Þjóðin er að verða leið á þessu fortíðarstagli. Fyrirrennari hans, Steingrímur Hermannsson, var eiginlega stundum of langt frammi í framtíðinni. Hann skipaði framtíðarnefnd til að skoða framtíð þjóðfélagsins. Núv. forsrh. hefur skipað fortíðarvandanefnd og horfir áratugi aftur í þjóðfélagið. Fólkið er að verða dálítið hrætt við þessa stefnubreytingu. Að forsrh. skuli alltaf horfa aftur fyrir sig. Hitt er annað mál að það væri afar fróðlegt að vita hvaða einstaklingar það eru, og ég spyr hæstv. forsrh. að því, sem sitja í fortíðarvandanefndinni. Ég held að það sé mjög mikilvægt vegna þeirrar miklu áherslu sem forsrh. hefur lagt á þessa nefnd að hann upplýsi það í þinginu hverjir eiga sæti í þessari nefnd. Hæstv. heilbrrh. gekk hér um sali og mun vera skammt undan. Ég hef haft dálitlar áhyggjur af þessum hæstv. ráðherra. Mér þótti vænt um hann sem mann og ég trúði því að hann væri jafnaðarmaður og drengskaparmaður á öllum sviðum. En einhvern veginn hefur það nú verið svo að í þessari vandræðaríkisstjórn er hann ekkert líkur þeim Sighvati Björgvinssyni sem ungur sá og sigraði á Vestfjörðum og hefur í gegnum tíðina lagt ýmislegt til mála. En hæstv. ráðherra virðist nú hafa gengið lengra en ég ætlaði.

Ég hlusta nákvæmlega. Ég hef hlustað á alla framsóknarmenn sem hafa talað við þessa umræðu.

Ég þakka þér fyrir, hæstv. heilbrrh. Ég hef áhyggjur af ýmsu sem hæstv. ráðherra stendur fyrir þessa stundina. Læknavísindin hafa áhyggjur af ýmsum gerðum ráðherrans. Nú liggur það fyrir að enginn fer til læknis án þess að hafa veskið sitt með. Af þessu hafa margir áhyggjur. Þegar fólkið fer að spyrja sig af efnahagslegum ástæðum hvort það eigi að leita sér læknis. Það er talið stórhættulegt og ekki síst við þær aðstæður sem við búum við í landinu, þ.e. vaxandi atvinnuleysi. En mér sýnist að ráðherrann ætli þarna að taka gjald upp á 600 kr. af hverjum manni. Það sýnist kannski ekki hátt en ég hygg að það muni virka með þeim hætti að ýmsir munu samt sem áður spyrja sig um það hvort þeir eiga að leita læknis í dag eða bíða og sjá hvort takið undir herðablaðinu eða verkurinn í maganum lagist ekki. Ég get trúað því að þetta kerfi, sem hæstv. heilbrrh. er nú að setja á, eigi eftir að skapa alvarlegt ástand í landinu. Ég er í rauninni ekki í neinum vafa. Á öðru atriði er ég stórlega undrandi. Það er hversu dýrt er að kalla lækni í heimahús. Gerir hæstv. heilbrrh. sér grein fyrir því að 1500 kr. gjald í útkall vegna læknis þegar barnið er veikt heima eða amma gamla hefur fengið mikil þyngsli fyrir brjóstið getur haft alvarlegar afleiðingar? Ég er sannfærður um að fjöldi fólks mun hika við að kalla lækni í heimahús. Ég vil líka vekja athygli á öðru í þessu efni að fjöldi fólks á ekki kost að komast til læknis nema eftir þessum leiðum, að kalla heimilislækninn eftir vinnu heim til sín á kvöldin. Þannig að ég vara ráðherrann við þeim jólaglaðningi sem hann er nú að færa þessari þjóð. Það er kannski rétt að ég snúi mér að því efni sem mér þykir mikilvægast að ræða í dag vegna tíðinda síðustu daga. Það gerðist hér í ræðu hæstv. forsrh. 

Hæstv. viðskrh. er í húsinu og það er verið að gera honum viðvart. Hæstv. fjmrh. hefur einnig verið gert viðvart.

Í framsöguræðu hæstv. forsrh. um það frv., sem hér er til umræðu, sló hann því fram að strax eftir áramótin yrði Búnaðarbanki Íslands gerður að hlutafélagi og seldur. Nú er vika af desember og áramótin eru fram undan. Mér fannst þegar ég hlustaði hér á hæstv. forsrh. --- já, hæstv. heilbrrh. getur mín vegna fengið frí frá þingstörfum það sem eftir er dagsins, en mín jólaósk er sú að fá á ný hinn eina sanna Sighvat Björgvinsson.  Mér heyrðist nú að hæstv. forsrh. væri ekki betur að sér um þennan banka í eigu þjóðarinnar og ríkisins en að í sinni furðulegu ræðu sagði hann sem svo: ,,Og svo verður hlutur ríkisins seldur.`` Hver á hinn hlutann?  Það hefur komið fram að Íslendingar vilja fremur ávaxta peninga sína í ríkisbanka en einkabanka. Þetta hefur komið fram í skoðanakönnunum. Búnaðarbanki Íslands hefur t.d. stóraukið hlut sinn eftir að Íslandsbanki var stofnaður. Búnaðarbanki Íslands er um þessar mundir að verða annar stærsti banki þjóðarinnar. Hvers vegna haldið þið að það sé? Hvers vegna haldið þið að Íslandsbanki hafi ekki haldið hlut sínum þegar hæstv. viðskrh. stóð fyrir því að steypa þar saman í einn einkabanka fjórum bönkum? Það er vegna þess að fólkið í landinu óttast formið. Það treystir ekki bankaráðinu eða bankastjórunum sem ekki eru kosnir af Alþingi heldur valdir af hagsmunahópum, jafnvel hópum sem hafa gengið dálítið gáleysislega um þetta þjóðfélag hvað atvinnulífið varðar. Það er engin launung að þeir menn, sem fastir eru í trúarsetningum, hafa alls ekki þolað þessa þróun. Það hefur kannski gerst í fundaherberginu stóra að málið hefur verið rætt því að það er aðalfundarstjórinn og varafundarstjórinn sem nú hafa birst í líki höggormsins gagnvart þessari sterku eign þjóðfélagsins. Það er kannski engin tilviljun að út er að koma jólabók um þessar mundir um kolkrabbann, um hið sterka, fámenna klíkuvald sem er að sölsa undir sig öll völd hvað fjármál varðar á Íslandi og raka að sér auðnum á kostnað almennings. En ég vil nú spyrja hv. þm.: Hverjir kaupa banka hér? Hverjir eru það hér á landi sem nú eru tilbúnir að leggja fram upphæðir til að kaupa banka? Verða það óbreyttir launamenn? Verða það fyrirtæki sem kaupa sér hlut eða verða það stóreignamenn sem þar sækja fast á? Verða það sömu aðilar og ráða einkabankanum? Nei, hér er verið að stíga mikið óheillaskref til að færa fáeinum fjölskyldum enn eina eign ríkisins. Hæstv. viðskrh. hefur í gegnum tíðina gengið dálítið frjálslega um eignir ríkissjóðs. Þau eru mörg dæmin um frjálslyndi hans með verðmæti ríkisins. Ég veit að hann gerir það í góðum anda og góðri trú. Hagfræðin hringsólar fyrir eyrum hæstv. ráðherra frá morgni til kvölds. En stjórnmálamaðurinn hefur enn aldrei náð yfirhöndinni í þessum myndarlega ráðherra. Hann stóð fyrir því, þessi hæstv. ráðherra, ekki að selja Útvegsbankann, þannig að hálfvirðið á Búnaðarbankanum væri auðvitað gott miðað við fyrri störf hans, nei hann gaf Útvegsbankann og hann gerði meira. Hann gaf Íslandsbanka töpin þannig að Íslandsbanki mun ekki greiða skatta í ríkissjóð það sem eftir lifir af þessari öld. Það er sennilega hroðalegasta meðferð á ríkisfyrirtæki --- og ég ætla að segja það við hv. þm. að það er full ástæða til þess að biðja um skýrslu um þetta mál þar sem farið verður af Alþingi Íslendinga ofan í hvernig þetta fyrirtæki var leikið og hvernig þröngum hópi voru þar færðir ekki milljarður heldur milljarðar að gjöf. Ég ætla ekki að hrella viðskrh. með því að fara að telja upp fleiri af hans gáleysislegu athöfnum eins og söluna á Bifreiðaeftirlitinu o.s.frv. En því miður hefur hann verið staðinn að því að selja fyrirtæki, koma þeim í einokunaraðstöðu sem síðan hafa fengið rétt til að ganga ofan í veski skattborgaranna samkvæmt lögum frá Alþingi og reglugerðum úr ráðuneytum. En það gerðist líka --- þau ummæli fjmrh. sem ég sakna að skuli ekki vera hér. Kannski er búið að setja hæstv. fjmrh. af. Kannski hefur honum verið veitt lausn frá störfum.

Hæstv. fjmrh. er á leiðinni hingað eða rétt ókominn.

Hæstv. forseti, ég hef nú eiginlega svo mikla meðaumkvun með þessum hæstv. ráðherra að ég tími varla að skamma hann. En ummæli hans um að selja Búnaðarbankann á hálfvirði og ummæli forsrh. hér í gær hefðu þýtt það í mjög mörgum þjóðlöndum að þeir hefðu orðið að biðjast lausnar. Slíkar kröfur gera einstaklingarnir í mörgum þjóðlöndum til manna sem fara með eigur almennings að þeir hagi sér ekki með þessum hætti. Við getum litið yfir í hið harða land Margrétar Thatcher sem gekk nú aldrei jafnlangt í hörku sinni og þessir sex menn hafa gert, núv. ráðherrar gera hér í landinu. En hvað hefði gerst í Bretlandi ef ummæli um eitt sterkasta fyrirtækið í eigu þjóðarinnar hefðu verið með þeim hætti sem þessir tveir ráðherrar, forsrh. og fjmrh., hafa látið frá sér fara? Þeir hefðu orðið að biðjast lausnar að morgni næsta dags. Það hefði gerst í fleiri löndum. Ég er þeirrar skoðunar að undir þessum lið sé erfitt að ræða þetta mál. Ég hefði talið, hæstv. forseti, að þessi ummæli væru þess eðlis að full ástæða væri til að biðja um sértaka umræðu utan dagskrár um ummæli forsrh. og fjmrh. um söluna á Búnaðarbanka Íslands. Ég hef þegar beðið um umræðu um áhrif vaxtastefnu ríkisstjórnarinnar á atvinnulífið og gerð kjarasamninga. Ég hef ekki fengið tímann staðfestan en forseti hefur heitið því að sú umræða fari fram á mánudag. En þessi ummæli eru auðvitað með þeim hætti að það væri full ástæða ekki bara fyrir þann sem hér stendur heldur fyrir mjög marga þingmenn, sem finna til ábyrgðar sinnar, að biðja um sérstaka umræðu um málið. Það er verið að ganga að einu sterkasta fyrirtæki ríkisins og annaðhvort viljandi eða óviljandi að slá undan því fæturna, veikja það í stöðunni, veikja það í baráttunni fyrir heilbrigðu atvinnulífi, hræða sparifjáreigendurna sem eiga þar peninga o.s.frv. Ég vil líka spyrja, og það væri auðvitað gott ef hæstv. viðskrh. vildi svara því: Er nokkur glóra í því að selja eign eins og Búnaðarbanka Íslands upp í eyðslu? Er það ekki aðeins í gjaldþrotum sem slíkt gerist að menn verða að láta eignir sínar? Nú er íslenska þjóðin vonandi ekki að verða gjaldþrota. En er það hagfræði að stoppa upp í gatið á halla ríkissjóðs í eitt ár með því að selja Búnaðarbanka Íslands? Eitt ár, aldrei meir. Taka eitt sterkasta ríkisfyrirtæki á Íslandi í eigu almennings, selja það upp í eyðsluna og óráðsíuna sem ráðherrarnir hafa ekki kjark í sér til að taka á. Er hitt ekki mikilvægara að komast fyrir rætur meinsins? Stöðva hallareksturinn með sparnaði annars vegar og niðurskurði og aukinni tekjuöflun hins vegar. Verða menn ekki að gera sér grein fyrir því að það er það verk sem þeir verða að ganga í? En að ætla að taka þessa eign til að fylla upp í gatið verður til þess að veikja peningamarkaðinn og menn standa síðan í nákvæmlega sömu sporum. Það liggur nefnilega fyrir að ríkisbankarnir hafa verið meginundirstaða innlends fjármagnsmarkaðar og svona áform mundu veikja peningakerfið. Nú er verið að opna möguleika erlendra banka til að reka hér útibú eða eiga hér hlut í bönkum. Þurfum við ekki fremur að styrkja bankana fyrir þessa auknu samkeppni heldur en að veikja þá? Ég vil ekki trúa að stór hluti þingmanna Sjálfstfl. muni fallast á að bankinn verði eyðilagður með þessum hætti, með þessari aðför og ég vil heldur ekki trúa því að Alþfl. láti fara þannig með sig að hann sætti sig við það að nokkrir gæðingar og valdaklíka Sjálfstfl. komist þannig yfir einn sterkasta banka þjóðarinnar. Enginn maður í pólitík á síðari árum hefur þóst horfa jafn vel út um hinn stóra glugga og hæstv. viðskrh., um hinn stóra viðskiptaglugga heimsins. Að vísu virðist nú sem álljósið blindi honum alltaf sýn þegar hann horfir út um þennan glugga. Síðast í gær í sléttri og felldri ræðu snerist ræðan enn á ný um álljósið sem öllum er ljóst að stjórnmálamenn á Íslandi hafa látið draga sig á asnaeyrunum hvað það mál varðar. Veit viðskrh. hvernig fór fyrir einkabönkum í Noregi eða hvernig er að fara fyrir þeim og hefur verið að fara fyrir þeim á síðustu mánuðum í Noregi, í Svíþjóð og sparisjóðunum í Finnlandi? Þar léku nokkrir glannalegir fjármálamenn þessa einkabanka svo að þeir stóðu uppi gjaldþrota. Einkabankarnir í þessum löndum stóðu uppi gjaldþrota. Til hvaða ráða hafa ríkisstjórnir þessara landa gripið? Hafa þær látið sparifjáreigendur tapa sínu? Nei, í öllum tilfellum hafa ríkisstjórnirnar ákveðið að ríkið yrði að ábyrgjast spariféð. Hinn mikli fjöldi mætti ekki gjalda fyrir hin glannalegu og áhættusömu útlán sem hafa verið tekin. Ríkissjóðir þessara landa taka afleiðingum gerða þessara bankastjóra og bankaráða sem þarna voru. Nú sagði viðskrh. í gærkvöldi að ríkið yrði áfram að bera ábyrgð á rekstri Búnaðarbanka Íslands. Hann staðfesti það að þótt hann yrði einkabanki yrði ríkið áfram að bera ábyrgð á öllum fjármunum í bankanum. Ég bið hæstv. ráðherra að leiðrétta hafi ég ekki skilið rétt. Þar með hefur hann sagt að hann sé andsnúinn því sem hefur verið haldið fram sem aðalrökunum að ríkisábyrgðin yrði bæði að hverfa af lánunum og sparifénu. Eða trúir hæstv. viðskrh. því að ríkið losni við að bera ábyrgð á lánum teknum erlendis? Ríkið mun í reynd verða að ábyrgjast erlend lán í íslenskum bönkum því ef illa fer munu erlendir lánardrottnar segja: Við hækkum vexti á lánum til þessarar þjóðar. Við lánum ekki fé til Íslands. Það verður þjóðin sem líður en ekki einkabankinn ef illa fer. Ég geri hér kröfu um það að hæstv. bankamálaráðherra skýri hér frá því hvort forsrh. og fjmrh. höfðu samráð við hann um þau alvarlegu tíðindi sem þeir boða viðskiptamönnum og starfsfólki Búnaðarbanka Íslands. Gerðu hér óvænt eins og ég hef rakið. Var það á vitorði hæstv. bankamálaráherra að þessar setningar yrðu sagðar með svo óvæntum hætti? Því hef ég litið svo á að þetta væri trúaratriði viðskrh. og hann ætlaði að reyna að gæta sín miðað við fyrri reynslu að þetta gerðist með skynsamlegum hætti. Ég bið hæstv. ráðherra að svara mér um þetta atriði. Búnaðarbanki Íslands er sterkt fyrirtæki í eigu íslensku þjóðarinnar. Það á eigið fé upp á 3 milljarða. Hvert ár skilar þetta ríkisfyrirtæki miklum hagnaði, einn allra banka greiðir Búnaðarbankinn skatta til ríkissjóðs, hefur oft á tíðum verið með hæstu skattgreiðendum í fyrirtækjaröð. Þetta ríkisrekna fyrirtæki, ef svo má segja, hefur malað gull fyrir ríkissjóð. 200, 300, 400, 500 millj. hafa runnið beint til ríkissjóðs. Með slíkri gætni hefur þessi banki starfað í yfir 60 ár að hann malar ríkissjóði gull dag hvern. Þar eru töpin færri en í öðrum bönkum, þar er gætnin meiri, þangað hafa margir sterkir atvinnurekendur leitað sér leiðsagnar, styrkt stöðu sína í gegnum þennan trausta banka. Mig langar á þessari stundu að velta fyrir mér því atriði sem stendur í hinni hvítu bók ríkisstjórnarinnar og ég er nú því miður ekki með á borði mínu, en mig minnir að þar standi --- og einhverjir efasemdarmenn hafa nú verið í þessum báðum flokkum þegar fjallað var um að það yrði að selja ríkisbankana því þar er sérstakt ákvæði sem segir að það sé mikilvægt að setja sérstök lög um hringamyndanir áður en menn ráðast í stórkostlegar breytingar á fjármagnsmarkaðinum. Velkominn, hæstv. fjmrh., til þings. Ég hef farið yfir þá sögu að hefði einhver önnur þjóð lent í því slysi að hafa fjmrh. sem með svo gáleysislegu tali ræðir um eigur almennings, eins og henti hæstv. ráðherra um Búnaðarbanka Íslands, hefði sá staðið atvinnulaus án þess að hafa ráðherrabíl eða bílstjóra. Hann hefði verið settur af. Ég hef farið yfir það með hæstv. forsrh. og formanni Sjálfstfl. að ég undrast undir hvers konar þrýstingi þessir tveir forustumenn í stærsta stjórnmálaflokki landsins eru. Ég hef líka sagt þingheimi frá því að ég hafi meiri samúð með hæstv. fjmrh. en svo að ég nenni að vera að skamma hann mjög á þessum fundi því að ummælin eru náttúrlega fyrir neðan allar hellur að mínu viti. En ég var að ræða um það að þeir hefðu viljað setja lög um hringamyndanir. Hér er t.d. hinn ungi flóttamaður úr Alþb., hv. þm. Össur Skarphéðinsson sem nú veitir forustu í þingflokki Alþfl. Hann er bara alls ekkert á þeirri skoðun að svona skuli fara að. Meira að segja vænir hann flokksbróður sinn, ráðherrann, um að hafa gefið fjölskyldunum fjórtán Útvegsbankann því að hv. þm. segir hér um söluna á Búnaðarbankanum: Menn nefna að selja Búnaðarbankann. Ég hef fyrir mér reynsluna af sölu Útvegsbankans og stofnun Íslandsbanka. Þar var fjölskyldunum fjórtán færður bankinn á silfurfati. Þess vegna vil ég ekki undir neinum kringumstæðum að Búnaðarbankinn verði seldur með þeim hætti að hann komist í eigu örfárra auðjöfra. Hér er allt staðfest af flokksbróður hæstv. viðskrh. sem ég hef um þetta sagt þannig að fróðlegt væri að vita hvort þessi hv. þingflokksformaður hafi haft hugmynd um hvað í aðsigi var. Og ég spyr eftir því atriði sem stendur í hinni hvítu bók og forsrh. hefur sjálfur sagt í viðtölum við fjölmiðla og dagblöð að áður en einhver slík sala færi fram, eins og sala á Búnaðarbankanum, yrði hér að tryggja það að örfáir aðilar eignuðust ekki þennan banka. Áður yrði að setja lög um hringamyndanir. Ég vil spyrja eftir því atriði. Mig langar síðan að fara yfir nokkur efnisleg atriði sem varða banka og bankastarfsemi. Ég hef farið yfir það að óumdeilt er að ríkið ber ábyrgð á fjármálakerfinu og þar með öllum viðskiptabönkum hvernig svo sem eignarhaldi þeirra er háttað, hvort sem það eru ríkisbankar eða einkabankar. Nýleg dæmi eins og ég hef rakið frá Noregi, Svíþjóð og Finnlandi færa okkur heim sanninn um að undan því getur ríkið ekki vikist, eða telur hæstv. forsrh. annað koma til greina? Einkabankar lúta pólitískri stjórn í því tilliti að þar er tekist á um hagsmuni einstakra áhrifahópa, hagsmunabarátta einstakra hópa um völd og áhrif innan einkabanka er ekki síður pólitík en stjórnmálabarátta, enda sé ég að fosrh. kinkar kolli. Þegar opnað verður fyrir möguleika erlendra banka til að reka eigin útibú hér á landi auk möguleika þeirra til að eiga hlut í innlendum bönkum þá orkar það tvímælis að samtímis skuli unnið að sölu ríkisviðskiptabankanna sem óumdeilanlegan veikir innlenda fjármálakerfið þar sem ríkisbankarnir hafa verið meginundirstaða innlends fjármagnmarkaðar allt til þessa. Ég spurði hæstv. viðskrh. í gær hvort hann teldi að hinn veikburða fjármagnsmarkaður eða hlutafjármarkaður á Íslandi þyldi það við þessar aðstæður og ég spyr hæstv. forsrh. að því: Þolir hlutafjármarkaðurinn það við þessar aðstæður að á næsta ári verði steypt út á hann 3--5 milljörðum við sölu á Búnaðarbanka Íslands? Hvaða áhrif hefði það í þjóðfélaginu? Hvað gerist við þær aðstæður? Ég hygg að menn mundu standa frammi fyrir mörgum vandamálunum. Ég vil geta þess að Seðlabankinn fékk erlent ráðgjafarfyrirtæki til að gera tillögur um einkavæðingu ríkisbankanna. Stjórn Seðlabankans klofnaði í afstöðu til þessarar skýrslu en minn hlutinn bendir á að enn sé engin reynsla komin á þá uppstokkun sem orðin er með fækkun viðskiptabankanna úr sjö í þrjá auk allra annarra hræringa sem orðið hafi í íslenskum fjármálaheimi á fáeinum árum. Á meðan sú reynsla hefur ekki fengist er einkavæðing ríkisbankanna ótímabær. Þarna segir minni hlutinn að það sé vert að doka við og sjá hver þróunin verður. Stendur Íslandsbankinn undir þeim væntingum sem margir gerðu til hans? Það er ekki ástæða við þessar aðstæður til annars en að doka við og sjá hver þróunin verður. Reynslan af innlendum bankarekstri sýnir að reksturshagkvæmni og arðsemi ríkisbanka er jafnvel betri en gerist í einkabönkum. Kannski er það þetta atriði sem hefur mjög farið í taugarnar á mörgum einkarekstrarmönnunum að sjá það að þeir standa ekki ríkisbanka á sporði í sínum rekstri. Sala ríkisbankanna nú gæti þýtt að einkaaðilum yrði gert kleift að græða á bönkunum í fáein ár en ríkið, sem hinn eiginlegi ábyrgðaraðili, yrði að leysa bankana og skuldbindingar þeirra til sín síðar með ærnum tilkostnaði ef illa færi. Við skulum segja að það gerðist núna eftir áramótin að bankinn yrði seldur. Þar mundu koma inn margir af þessum, við skulum segja, verstu bisnessmönnum Íslands, fara í áhættusaman atvinnurekstur og valda því að bankinn stæði frammi fyrir gjaldþroti eftir fimm ár. Þá yrði ríkissjóður að taka á sig allar fjárskuldbindingar sem þeir hefðu haft í frammi á þessum tíma. Þetta er reynslan sem ég hef farið yfir frá Noregi, frá Svíþjóð og frá Finnlandi. Undan þessu víkjast ekki ríkisstjórnir þessara landa. Eða hefur núv. forsrh. aðrar skoðanir á því? Starfsemi viðskiptabanka er ekki hægt að setja á bekk með hverjum öðrum atvinnurekstri sem býr við almenn samkeppnisskilyrði. Því gildir allt annað um einkavæðingu ríkisviðskiptabanka en t.d. Ferðaskrifstofu ríkisins svo dæmi sé tekið. Koma þar bæði til bein og óbein áhrif ríkisvaldsins á öllum bankarekstri og vegna smæðar markaðarins er aðeins svigrúm fyrir tiltölulega fáa innlenda viðskiptabanka. Það er ekkert svigrúm í þessu landi. Hér eru ekki nema 250 þús. manns. En mér finnst að margir þessir frjálshyggjumenn, sem nú stýra Sjálfstfl. og halda um rófubeinið á þessu unga þingliði flokksins sem hér er mætt, láti alltaf eins og hér séu 25 millj. manna eða 250 millj. Við þurfum ekki annað en fara um þessa borg til að sjá öll þau mistök í fjárfestingum, bæði hjá einstaklingum og því miður hjá borginni sjálfri. Og það þarf ekki einungis að nefna borgina til. Það er hægt að fara um allt land og sjá hvernig þessir fjárglæframenn hafa farið glannalega í mörgum fjárfestingum. Ég vil halda því fram að afnám formlegrar ríkisábyrgðar á viðskiptabönkum auki lántökukostnað og dragi stórlega úr aðgangi þeirra að erlendu lánsfé með ófyrirsjáanlegum afleiðingum fyrir þjóðfélagið allt. Ég vil minna á það að sjálfur forsrh. heldur því fram að greiðsluþrot banka á Norðurlöndum hafi mjög rýrt lánstraust Íslendinga m.a. hindrað framkvæmdir við álver. Þetta hefur hæstv. forsrh. sjálfur sagt.

Nei, ekki þetta síðasta.

Ekki álverið? En hæstv. forsrh. hefur sagt að þessi staða einkabankanna á Norðurlöndum hafi færst yfir til Íslands og valdið því að minnkandi traust er á viðskiptum við þetta land. Ég held að það séu nú engin skilyrði í þjóðfélaginu um þessar mundir til þess að Íslendingar geti leyft sér að taka þá áhættu að hækka erlendan fjármagnskostnað og draga úr tiltrú erlendra lánastofnana á íslenska bankakerfinu. Mér skilst að hér hafi verið Japanir á ferð á dögunum og einn hv. þm. Sjálfstfl. hitti þá að máli og sagði svona í barnalegri einfeldni við þá: Á ég ekki að selja ykkur eitt stykki ríkisbanka, Búnaðarbankann? Þessir Japanir þekktu til bankans og þeir sögðu: Þetta er sterk stofnun. Eru ráðamenn á Íslandi svo vitlausir að þeir ætli að selja þennan banka, taka hann af almenningi í landinu og selja hann einhverjum örfáum aðilum? Það mundum við ekki gera í Japan, sögðu þeir og hristu vonleysislega höfuðið yfir þessari óheillaríkisstjórn sem nú stjórnar þessu litla landi. Rekstur trausts bankakerfis er mjög mikilvægur, bæði fyrir traust sparifjáreigenda og rekstur fyrirtækja þar verður að forðast allar stökkbreytingar er valdið geta óróa og vantrausti á markaðnum. Þess vegna hef ég lagt á það áherslu í ræðu minni að við þessar aðstæður í þjóðfélaginu er glórulaust að tala með þeim hætti sem forsrh. og fjmrh. hafa gert. Ég vil trúa því að hinir skynsamari menn í flokknum muni stöðva þá af. Þessir erlendu ráðgjafar sem Seðlabankinn fékk í úttekt á ríkisviðskipabönkunum, hvort skyldi selja þá, sögðu um það atriði: Útboð verða að fara fram við hagstæðar aðstæður til þess að það heppnist. Nú væri fróðlegt fyrir ríkisstjórnina að spyrja þessa sömu aðila: Eru aðstæðurnar á Íslandi um þessar mundir heppilegar til þess að ganga í þessa sölu? Ég held því fram að sala á opinberum eigum, hvort sem er framleiðslu eða þjónustufyrirtækjum, veitu- eða fjármálastofnunum, verði að gerast með allt öðrum hætti heldur en hér hefur verið gert og á sumum þessum sviðum komi hún alls ekki til greina. Hvar sem sala á slíkum fyrirtækjum hefur farið fram, fer hún fram með það að markmiði að verið sé að bæta hag neytenda, þeirra sem þjónustunnar njóta eða verið sé að jafna samkeppnisstöðu opinberra fyrirtækja eða einkafyrirtækja með sama markmið í huga. Hér má hins vegar ekki fara fram af meira kappi en forsjá því að niðurstaðan gæti hæglega orðið sú að með sölu opinberra fyrirtækja sé verið að skapa einkafyrirtækjum einokunaraðstöðu. Þar skiptir mestu máli hver samkeppnisstaðan er fyrir á þeim markaði sem fyrirhugað er að einkavæða opinber fyrirtæki. Ef ætlunin með einkavæðingu er að bæta hag neytenda verður að skoða samkeppnisstöðu viðkomandi fyrirtækja og möguleika annarra til að keppa við þau fyrirtæki sem fyrir eru. Því verður að gera skýran greinarmun á einkavæðingu samkeppnisfyrirtækja annars vegar og öðrum fyrirtækjum hins vegar. Hvarvetna þar sem rafveitur, símafyrirtæki, vatnsveitur og þess háttar fyrirtæki hafa verið einkavædd um hinn vestræna heim eða veitt einkaleyfi til starfsemi á tilteknu svæði, fylgja þeirri tilhögun ströng skilyrði um eftirlit af opinberri hálfu, bæði um verðlagningu og þjónustu. Þar sem slík einkavæðing hefur farið fram eða þar sem einum aðila hefur verið falinn rekstur veitustofnana spyrja menn sig oft hvort hagsmunum almennings sé í raun betur borgið með því að hafa veitufyrirtækin í einkaeigu og með íhlutunarrétti opinberra aðila heldur en láta opinberum aðilum einfaldlega eftir að reka fyrirtækin. Um einkavæðingu samkeppnisfyrirtækja gildir allt öðru máli. Opinber fyrirtæki í samkeppnisrekstri hafa týnt tölunni jafnt og þétt eftir því sem samkeppninni hefur vaxið fiskur um hrygg. Nokkrar tegundir fyrirtækja njóta þeirrar sérstöðu að þau má flokka sem samkeppnisfyrirtæki auk þess að vera fyrirtæki sem þjóna öðrum og ekki síður mikilvægum tilgangi. Í þessum flokki má nefna til að mynda ríkisrekið útvarp og sjónvarp og í þennan flokk má einnig setja ríkisviðskiptabankana. Á íslenskum fjármagnsmarkaði er samkeppnsistaða innlánsstofnana með þeim hætti að þar ríkir fákeppni. Þetta hafa hæstv. ráðherrar viðurkennt. Það er hæpið að nokkurn tíma verði verulega mikil samkeppni á íslenskum fjármagnsmarkaði. Til þess er hann einfaldlega of lítill. Við erum hvorki 2,5 millj., 25 millj. eða 250 millj. Hér eru 250 þús. manns eða rúm 100 þús. Íslendingar á vinnumarkaði. Það er nú svo að jafnvel í hinum stærstu hagkerfum er fákeppni yfirleitt hið ráðandi form á fjármagnsmarkaði. Sala á viðskiptabönkum í eigu ríkisins breytir engu þar um. Sú tilhögun að láta ríkið sjá um starfsemi viðskiptabanka hefur lengi tíðkast og tíðkast enn, jafnt í þeim þjóðfélögum sem hafa kennt sig við áætlunar- og markaðsbúskap. Helsta röksemd fyrir eignarhaldi ríkisins á bankastofnunum er án efa sú að með áhrifum á fjármálamarkaði viðkomandi ríkis væru bankarnir orðnir svo voldug tæki að ekki væri verjandi að þau væru utan yfirstjórnar ríkisvaldsins. Gildir þetta ekki eingöngu um smærri ríki á borð við Ísland, heldur er ríkiseign á viðskiptabönkum ekki síður algeng með stærri þjóðum. Um alla Vestur-Evrópu er að finna viðskiptabanka sem eru að meira eða minna leyti í eigu ríkisins. Í Svíþjóð þótti á árinu 1974 vera ástæða til að setja á laggirnar ríkisbanka. Var það PK-bankinn, nú Nordbanken til mótvægis við einkabankana. Nordbanken er að 70% í eigu sænska ríkisins. Röksemdir fyrir einkaeign á viðskiptabönkum eru m.a. þær að einkaeign eigi að tryggja reksturshagkvæmni stofnana sem slíkra og útlánastefna verði tryggari þar sem ekki verði gengist undir að taka þátt í gæluverkefnum stjórnvalda eða fjárfestingu sem skilar hæpnum eða litlum arði. Reynslan af starfsemi ríkisviðskiptabankanna sýnir ekki nema síður sé fram á lakara mat á fjárfestingarkostum eða hærri rekstrarkostnaði ríkisviðskiptabankanna eins og ég hef rakið. En það er kannski þetta atriði sem ekki síst fer í taugarnar á þessum fjórtán fjölskyldum sem núna eiga að fá gleðilegan dans í kringum litlu jólin að fundarstjórarnir þeirra hafa sagt að nú skuli þessum banka rutt úr vegi. Hann verði ekki hindrun eða skjól fyrir heilbrigt atvinnulíf eða heiðarlega sparifjáreigendur. Litlu jólin verða hátíðleg. Það verður dansað í kringum gullkálfana sem hafa tekið forustu í þjóðfélaginu í niðurrifsstarfsemi á mörgum fyrirtækjum ríkisins. Með sama hætti og á árinu 1930, þegar ríkissjóður afréð að ábyrgjast fjárskuldbindingar Íslandsbanka hf. og stofna Útvegsbanka Íslands hf. á rústum hans, er ekki síður ástæða til að ætla að nú á tímum gæti íslenska ríkið ekki heldur setið aðgerðarlaust hjá ef viðskiptabanki í einkaeign kæmist í greiðsluþrot. Slíkt yrði orðstír íslensks fjármálalífs þvílíkur álitshnekkir að hvaða ríkisstjórn sem væri sæi sér hag í því að koma bankanum til bjargar heldur en að hætta á ófyrirsjáanlegar afleiðingar á innlendan sparnað og viðskiptavild þjóðarinnar erlendis. Gjaldþrot eins banka sem íslensk stjórnvöld létu óátalið gæti rýrt álit Íslendinga verulega á erlendum fjármálamörkuðum til skaða bæði fyrir einkaaðila sem og opinbera sem þurfa að leita þar lánafyrirgreiðslu. Skiptir þar engu hvort bankinn sem í hlut á er ríkisbanki eða einkabanki. Nýlegt dæmi frá Finnlandi sýnir okkur fram á að hjá stærri þjóðum er þessi skilningur ekki síður í fullu gildi. Fjórði stærsti banki Finnlands, Skopbank, átti í slíkum erfiðleikum að finnski seðlabankinn sá sig knúinn til að taka yfir starfsemi bankans. Þetta var í september í haust. Bankanum var bjargað þrátt fyrir óábyrga útlánastefnu á undanförnum árum. Þessi banki sveifst einskis í samkeppni við aðra banka og ábyrgari, enda var bankinn einn sá allra arðsamasti í Finnlandi á árunum 1984--1988 er hann rataði fyrst í alvarleg greiðsluvandræði vegna þess að hann gekk of langt. En finnska ríkið varð að draga frjálshyggjumenn þess lands að landi. Enn þá nýrra dæmi er frá Noregi þar sem Kreditkassen var um miðjan október 1991 kominn í slíka greiðsluerfiðleika að norski seðlabankinn og fjármálaráðuneytið sáu sig knúin til að ábyrgjast allar skuldbindingar bankans til að hindra tap sparifjáreigenda, gjaldþrot og atvinnuleysi sem var sýnt að mundi fylgja í kjölfar á greiðsluþroti bankans. Til þessara aðgerða varð að grípa þrátt fyrir að Kreditkassen hafi í sumar auk Fokus Bank og Den Norske Creditbank orðið aðnjótandi milljarðafyrirgreiðslu hins opinbera. Þetta nægði Kreditkassen hins vegar ekki. Eitt af fyrstu verkum nýrrar ríkisstjórnar í Svíþjóð í byrjun nóvember 1991 var að koma Första Sparbanken til hjálpar með ríkisábyrgð á tæpa 4 milljarða sænskra króna. Þannig er ljóst að stærri þjóðir en Íslendingar sjá sér ekki fært að hunsa álit alþjóðlegs fjármálamarkaðar á lánshæfi þeirra. Þeir sem ráða alþjóðlegum fjármálamörkuðum vita sem er að þeir geta gert ákveðnar kröfur til smærri þjóða og hika ekki við að flokka lánastofnanir í einstökum þjóðlöndum sem eina heild hvort sem formlegt eignarhald þeirra er í höndum ríkis eða einkaaðila. Ég hef í ræðu minni reynt að leiða að því rök að um þessar mundir er mjög viðsjárvert að ganga þá götu sem ríkisstjórnin hefur ákveðið gagnvart Búnaðarbankanum. Ég vil trúa því að menn endurskoði þá ákvörðun --- hafi hún verið tekin. Ég sá undir ræðu forsrh. undrunarsvipinn á mörgum hv. þm. Sjálfstfl. Þeir skildu auðvitað ekki þá setningu sem hann sló fram. Þeir höfðu ekki heyrt hana fyrr með þessum hætti og komu því eins og álfar út úr hól eða menn ofan af fjöllum því þeir áttu ekki von á því að þetta yrði sagt með þessum hætti. Ég held að áður en heildstæð stefna er mótuð fyrir íslenskan fjármagnsmarkað kunni sala á viðskiptabönkum í eigu ríkisins að reynast óheppileg ráðstöfun. Líkt og ég hef rakið í ræðu minni þá eru engar viðskiptalegar né fjármálalegar forsendur sem knýja á um að ríkið selji þá viðskiptabanka sem enn eru í þess eigu. Umræðan er fyrst og fremst tilfinningalegs eðlis og sannfæring fámennra áhrifahópa um að til staðar séu óeðlileg áhrif stjórnmálamanna á útlánastefnu ríkisbankanna. Það er löngu liðin tíð ef hæstv. ráðherrar vita það ekki að bankaráðsmenn hafi einhvern sjóð sem þeir úthluta. Það er löngu liðin tíð. Þeir eru ekki í neinni lánastarfsemi. Þeir eru í bankaráði, kjörnir af Alþingi fyrst og fremst til þess að líta eftir því að lögum og reglum sé framfylgt. Það hefur verið þeirra hlutverk. Slá á fingurna á bankastjórum, biðja um aðhald og ábyrgð á fjármunum íslenskrar þjóðar. Sala ríkisviðskiptabankanna nú gæti þýtt að einkaaðilum væru afhentir bankarnir til að græða á þeim í fáein ár, eins og ég hef hér rakið, en síðan kæmu þessir menn aftur segðu: Hjálpið okkur, hjálpið okkur, við erum búnir að setja bankana á hausinn, fólkið er að missa peningana sína. Það gæti gerst hér eftir fimm ár ef þessu verður rutt svona eins og hér er ætlað. Ég vil því segja það sem mín lokaorð að meðan stefnumótun fyrir íslenska fjármagnsmarkaðinn hefur ekki farið fram eða hefur stefnumótun fyrir íslenska fjármálamarkaðinn farið fram? Er einhver stefnumótun til fyrir íslenska fjármálamarkaðinn sem hægt er að styðjast við? Ég vil spyrja hæstv. viðskrh. hvort hann geti upplýst Alþingi Íslendinga um það hvort einhver slík stefnumótun liggi fyrir. En ég segi að meðan hún hefur ekki farið fram er ríkissjóður í reynd í beinni og óbeinni ábyrgð fyrir skuldbindingum bankanna hvort heldur þeir eru í eigu ríkisins eða einkaaðila. Því skyldi þá ríkið sem í reynd ber ábyrgð á viðskiptabönkunum öllum sleppa hendinni af möguleikum til að hafa áhrif á bankastarfsemina í landinu? Ég vil svo að lokum segja að ég hef miklar áhyggjur vegna þess að í ræðu forsrh. kom ekkert fram hvernig hann ætlar að bjarga þjóðarsáttinni, veita launafólkinu í landinu ró, styrk og von til þess að bæta kjör sín og hér verði fyrirtækjunum forðað frá gjaldþroti því að það er einhver dýrmætasta eign sem hver maður á, það er atvinna. Jólaboðskapurinn í ár er sá að þúsund Íslendingar eru nú að fá reisupassann. Jólagjöfin inn á mörg heimilin er sú að ráðalausir forstjórar standa og segja: Farið þið heim. Hér er uppsagnarbréfið, við gefumst upp. Við stöndum ekki í þessu lengur. Það eru 1000 fjölskyldur sem fá fyrirvinnuna með þennan boðskap heim um þessi jól. Þess vegna vonuðust margir eftir því að það væri einhver boðskapur sem hæstv. forsrh. flytti þingi og þjóð hér í gær. Því miður, hann var enginn. Þannig að ég vil lýsa vonbrigðum mínum yfir því að jafnmyndarlegir menn, eins og þeir eru margir þessir ráðherrar, skuli hafa gengið í þau björg frjálshyggjunnar, sótt kennisetningar sínar til þjóða sem margar hverjar hafa á ný snúið frá slíkum aðferðum í pólitík. Ég vil lýsa vonbrigðum mínum yfir því að þeir skuli ekki kunna þá stefnu betur sem einhverjir mætustu stjórnmálamenn Íslendinga á síðari tímum stýrðu Sjálfstfl. heilum í höfn, almenningi til heilla og voru ábyrgir í gerðum sínum á hvaða vettvang sem þeir fóru. Það er harmsefni að ráðherrarnir skuli hafa gengið í björg.

Herra forseti. Það var ekki venja framsóknarmanna áður fyrr meðan forustumenn Sjálfstfl. voru lífs, sem nefndir eru iðulega nú orðið og hrósað í hástert, reyndar eins og þeir eiga skilið, að hrósa þeim. Ég hugsa líka að þeim hefði farið eins og mér ef framsóknarmenn hefðu lokið á þá miklu lofsorði rétt á meðan þeir voru að starfa að þá hefðu þeir ekki verið afskaplega spenntir yfir því. En það er í tísku hjá framsóknarmönnum eins og hv. síðasta ræðumanni að bera mikið lof á fyrrv. forustumenn Sjálfstfl., einkum hina liðnu ágætu menn, og bera saman við hina ófæru og óverjandi forustumenn Sjálfstfl. í dag sem hafa valdið þeim miklum vonbrigðum eins og jafnan er tekið fram. Ég tók reyndar eftir því að hv. 5. þm. Suðurl. hafði verið alinn upp við það á sínu heimili að bera mikla virðingu fyrir sjálfstæðismönnum og síðar í ræðunni sagðist hann hafa haft gríðarlega tiltrú, ég hygg frá heimilinu líka og æsku sinni, á jafnaðarmönnum. Ég átta mig ekki alveg á því af hverju hann var að hrekjast inn í Framsfl. sá góði maður sem svo vel var upp alinn. En eitthvað hafði gerst sem hafði valdið þessum ágæta ræðumanni miklum vonbrigðum. Hann flutti hér langa og yfirgripsmikla ræðu um bandorminn, sem menn hafa kallað svo, ég hygg að hún hafi verið tæpir tveir tveir tímar. Hún var mjög fróðleg, bæði sá kafli sem var pólitískur og eins þessi fræðilega ritgerð, sem hann tók að lesa upp, undir lok ræðu sinnar. Hún var dálítið úr stíl við annað sem þingmaðurinn las upp. Hann hafði miklar áhyggjur af sölu á Búnaðarbankanum og það kom fram líka í hinni fræðilegu ritgerð að það væri afar mikil hætta sem væri fólgin í því að einkabankar tækju við af ríkisbönkum. Hann málaði mynd af því hvernig það gæti farið þegar ríkisbanki tæki við af einkabanka eða yrði að einkabanka. Bankinn gæti farið á hausinn og síðan yrði auðvitað hlaupið til ríkisins, fjárglæframennirnir, eins og ég held að það hafi verið kallað, tækju náttúrlega við bankanum og settu hann á hausinn. Þeir yrðu síðan að koma til ríkisins og láta ríkið bjarga sér, jafnvel eftir fimm ár eða svo úr þeim fjárglæfradansi sem þeir hefðu stigið. Í síðustu tíð hefur ekki neinn einkabanki farið á höfuðið hér á landi en það hefur hins vegar ríkisbanki gert og það var kannski upphafið að sölu þess banka og sameiningu að einmitt ríkisbankinn stóð sig ekki í stykkinu og stóðst ekki lengur þannig að öll dæmin áttu ekki við a.m.k. sögu síðustu 60 ára eða svo. Ég hygg að hugsi hv. þm. málið á nýjan leik og fái kannski aðra fræðilega ritgerð um með hvaða hætti menn hafa brugðist við á Norðurlöndunum hér og hvar, þá kynni hann að sjá að röksemdirnar eru nánast út í bláinn. Það er ekkert sem bendir til þess að öflugur banki, eins og Búnaðarbankinn, mundi veita sínum viðskiptavinum, hvort sem þeir legðu inn sparifé eða ættu önnur viðskipti við hann, verri tryggingu eða verri kjör eða minna öryggi ef hann væri einkabanki en hann gerir í dag. Ég sé ekki annað en að almenningur treysti afskaplega vel einkabönkunum eins og hann hefur treyst bönkum yfirleitt hér á landi. Ég held að engin rök séu fyrir því, sem haldið hefur verið fram að slíkur banki gæti kallað á veikleika, alls engin rök fyrir því. Annað í ræðu síðasta ræðumanns skildi ég ekki alveg allt, ég verð að viðurkenna það. Ég skildi ekki þetta með stóra fundarstjóraborðið sem ég hygg að það hafi heitið, og einhverja sex menn sem væru að taka við fyrirmælum og ég sérstaklega hefði fengið fyrirmæli um að beita úrræðaleysi, atgervisflótta, gjaldþrotum og eymd held ég að það hafi verið frá einhverjum aðilum, væntanlega við þetta stóra fundarstjóraborð. Væri afskaplega fróðlegt að fá hér á þinginu, jafnvel í dag eða síðar, ítarlegri skýringar á því hverjir það eru sem gefa slík fyrirmæli að menn eigi að beita úrræðaleysi, atgervisflótta, gjaldþrotum og annarri eymd í störfum sinum á þinginu. Ég átta mig ekki á hvað þingmaðurinn átti við. Ég held líka að það sé misskilningur hjá honum að halda að það hafi vakið einhvern ugg eða ótta hjá þingmönnum Sjálfstfl. að rætt væri um það að einkavæða Búnaðarbankann. Það hefur mjög oft verið rætt og fullur hugur hjá stjórnarflokkunum að standa að því máli en auðvitað standa að því með skaplegum hætti. Ég vek athygli af því að menn ætla sér ekki að fá slíkar tekjur á augabragði af þeirri sölu eða annarri einkavæðingu sem ég nefndi að þingmaðurinn hefði þurft að gera því skóna að hlutafjármarkaði á Íslandi yrði stefnt í voða. Ekkert bendir til þess að það sé rétt hjá honum. Varðandi það sem hv. 2. þm. Suðurl. sagði um vaxtamálin, að ríkisstjórnin hefði vakið upp vaxtadrauginn í vor, þá er það efni sem mjög margir þingmenn stjórnarandstöðunnar hafa komið inn á. Ég hygg að fyrstu tveir sem töluðu hafi fjallað verulega um það. Reyndar var það hv. 4. þm. Norðurl. e. sem kynnti okkur skýrslu Seðlabankans og vitnaði til hennar um að áform ríkisstjórnarinnar um hækkun vaxtanna í byrjun sumars hefðu ekki gefið ríkisstjórninni það sem hún ætlaði sér með því að pappírar hennar hefðu orðið söluvænlegri og sala gengið eftir eins og menn vonuðu. Ég held að þegar textinn er lesinn í þessari ágætu skýrslu Seðlabankans blasi töluvert önnur mynd við heldur en þingmaðurinn vildi vera láta. Í þessari skýrslu hefur verið rætt um þá þróun sem var sl. vor og síðan segir, með leyfi forseta: ,,Þensluáhrif þessarar þróunar urðu áreiðanlega meiri en ella vegna þess að ríkisvaldið leitaðist jafnframt við að halda niðri vöxtum þrátt fyrir aukna eftirspurn. Var þetta sérstaklega áberandi fyrstu mánuði þessa árs`` --- þ.e. mánuðina fyrir kosningar þegar menn vildu hafa einhverjar töflur á borðinu. Ég held áfram að vitna í skýrsluna: ,,Var þá settur verulegur þrýstingur á bankana að hækka ekki vexti þrátt fyrir meiri verðbólgu en jafnframt hélt ríkissjóður niðri vöxtum af spariskírteinum og ríkisvíxlum þrátt fyrir hækkandi vexti á öðrum bréfum á verðbréfamarkaðnum. Afleiðing varð sú að bréf ríkisins seldust ekki og skuldir hlóðust upp í Seðlabankanum.`` Ég vek athygli á því að þetta voru mánuðirnir fyrir kosningar þegar menn ætluðu að búa sér til einhverja fagra stöðu. Þetta er lýsingin á því ástandi. Og áfram er haldið: ,,Óhjákvæmilegt var að leiðrétta þetta eftir að kosningar voru um garð gengnar`` segir hér orðrétt --- ,,og hækkuðu þá vextir bæði á ríkisskuldabréfum og hjá innlánsstofnunum í júní og var sú hækkun að mestu leyti til samræmis við þá vexti sem þegar voru á húsbréfamarkaðnum.`` Vaxtadraugurinn sem hv. 2. þm. Suðurl. talaði um að við hefðum vakið upp hafði verið svæfður léttum svefni af fyrrv. forsrh. og fjmrh. og væntanlega hefur hv. 4. þm. Norðurl. e. tekið fullan þátt í því að bregða upp þessari fölsku mynd sem óhjákvæmilegt var að leiðrétta því að vextirnir voru ekki í takt við raunveruleikann. Ríkisbréfin seldust ekki og allt var þetta fölsk mynd blekkinga sem reynt var að halda að mönnum rétt fyrir kosningar í blekkingarskyni en auðvitað sjá allir í gegnum þennan blekkingarvef.  ranglega frá: ,,Leiddi þessi vaxtahækkun þegar til aukinnar sölu ríkisvíxla og spariskírteina og batnandi jafnvægis á lánsfjármarkaðnum í heild.`` En hv. þm. sagði að ekkert af þessu hefði gerst. Hann var einmitt að skora á menn að lesa þessa skýrslu þannig að hann virðist taka hana mjög bókstaflega og trúanlega. ,,Virðast áhrif meira aðhalds í peningamálum einnig hafa farið að koma fram í þróun almennrar eftirspurnar og innflutningi í septembermánuði.`` Síðar segir í sömu skýrslu um skýringar á hækkun vaxta, af því að vextir fara alveg eftir raunveruleikanum í þjóðfélaginu en ekki eftir því hvernig menn tala. Í því segir, með leyfi forseta: ,,Þannig voru raunvextir óverðtryggðra lána óeðlilega lágir á fyrra helmingi þessa árs með óhagstæðum afleiðingum fyrir afkomu bankanna. Á þessu hafa innlánsstofnanir reynt að ráða bót með því að halda nafnvöxtum óverðtryggðra lána óeðlilega háum síðustu mánuði, þrátt fyrir lækkandi verðbólgu, þannig að raunvextir þeirra hafa farið langt upp fyrir vexti af verðtryggðum útlánum.`` Rótina að þessum háu vöxtum má sem sagt rekja til þeirrar röngu myndar sem reynt var að draga upp fyrir kosningar, þeirrar fölsku myndar sem þeir menn sem þykjast nú tala mest fyrir lágum vöxtum drógu upp fyrir kosningar, myndar sem ekki stóðst. Þeir bera jafnframt ábyrgð á því að vextir eru óeðlilega háir nú vegna þess hvernig þeir höguðu sér á sl. vori. Ég vek athygli á því, sem er rétt að komi fram, að sá banki sem hefur verið einna tregastur til að lækka vextina í takt við verðbólgu, lýtur í bankaráðinu stjórn meiri hluta sem á rætur sínar að rekja til stjórnarandstöðunnar hér á þingi, sem segir kannski heilmikla sögu um það hver heilindi eru í því sem rætt er um þegar menn tala um vextina. Hv. 7. þm. Reykn. spurði í ræðu sinni í gær hvað liði undirbúningi lagasetningar varðandi það að tekin væri upp greiðsla af fjármagnstekjum, hvar það mál væri statt. Það er ásetningur ríkisstjórnarinnar, og hefur komið fram, að slíkur skattur verði tekinn upp og er undirbúningur að því máli í gangi á vegum fjmrn. Ég á von á því að frv. þess efnis verð lagt fram á þinginu í vor, í síðasta lagi næsta haust. Ég tek fram og vek athygli á því að það hefur verið sagt að ekki standi til að sú breyting, að teknir verði upp fjármagnstekjuskattar, eigi að skila nýju fjármagni í ríkissjóð heldur eigi menn að einbeita sér að því að láta slíka hækkun mæta lækkun á eignarsköttum. Ég tók líka eftir öðru í ræðum hv. 7. þm. Reykn. og 4. þm. Norðurl. e., og reyndar hjá fleiri ræðumönnum hér, m.a. kom það fram í hinni ágætu ræðu sem síðasti ræðumaður flutti að menn fyndu að því að það bólaði ekkert á efnahagsaðgerðunum eins og sagt er. Hvar eru ráðstafanir í efnahagsmálum, sagði hv. 4. þm. Norðurl. e. og hv. 7. þm. Reykn. tók mjög svipað til orða. Fróðlegt væri að vita hvað þessir ágætu þingmenn eiga við þegar þeir tala um efnahagsráðstafanir, hvort þeir eiga eingöngu við það að ríkið taki frá einhverja peninga til þess að setja til hliðar sem verður síðan ráðstafað sem smyrsl á sár einhverra fyrirtækja. Er það það sem þeir kalla efnahagsráðstafanir? Er það það sem þeir sakna núna að komi ekki fram? Gera þessir aðilar sér virkilega ekki grein fyrir því að engin ákvörðun og aðgerð er mikilvægari um þessar mundir en sú aðgerð ríkisins að afgreiða fjárlög með þeim hætti að ríkissjóðshallinn sé boðlegur og skaplegur, að lánsfjáreftirspurnin verði þriðjungi minni en hún var á síðasta ári og þar með séu sköpuð raunveruleg skilyrði til þess, ekki fölsk skilyrði eins og gert var fyrir kosningarnar í vor, blekkingarskilyrði, heldur raunveruleg skilyrði þess að vextir megi lækka. Það vill nú reyndar þannig til, þó að þessir hv. þm. virðist ekki átta sig á þessum þætti, að talsmenn atvinnulífsins og launþegahreyfingarinnar átta sig á þessu. Þeir leggja höfuðáherslu á það að ríkisstjórnin gæti þess þrátt fyrir viðbótaráföll og þrengingar að láta ekki undan, standa staðföst að þeirri ætlan sinni að hallinn á ríkissjóði verði ekki nema 4 milljarðar kr. Þeir átta sig á því að þar með fær atvinnulífið aukið svigrúm, þar með er líklegt að vextir geti raunverulega lækkað og þar með skapist atvinnulífinu skilyrði til þess að ná til sín fjármagni á viðráðanlegum kjörum. Það gerist ekki með fyrirmælum, orðsendingum eða ræðum. Það gerist með því að menn taki á sig þær byrðar og þá erfiðleika að koma fjárlagafrv. í gegn með þessum hætti. Vilji ríkisstjórnarinnar stendur einmitt til þess og hún ákvað það og hefur gert það og ítrekaði að leggja ekki út á aðra braut þrátt fyrir það að erfiðara sé að ná þessu marki nú en áður. Mér þótti mjög athyglisvert í ræðu hv. 4. þm. Norðurl. e. þegar hann fjallaði um tillögur um breytingar á fyrirkomulagi ríkisábyrgða launa. Þá sagði þingmaðurinn og spurði reyndar hvort við gerðum okkur ekki grein fyrir því í ríkisstjórninni að það að taka ákveðna prósentu frá atvinnulífinu í þennan sjóð mundi um leið gera það að verkum að svigrúm atvinnulífsins til þess að hækka launin við launþega mundi minnka sem þessu nemur. Ég held að það sé heilmikið til í þessu hjá þingmanninum. Kenningin er ekki mjög merkileg en hún er mjög merkileg út úr munni hans því að hann og hans flokkur hafa nefnilega ætíð sagt: Það er enginn vandi og á að gera að leggja auknar klyfjar á atvinnulífið. Það hef ég margoft heyrt úr þeirra munni og séð í þeirra greinum. Þeir hafa aldrei sagt um leið að það mundi þrengja svigrúm fyrirtækjanna til þess að greiða launþegum hærri laun, það hafa þeir aldrei sagt. Þeir hafa þvert á móti ætíð látið að því liggja og eru þekktir fyrir það að það sé nú aldeilis hægt að leggja aukna skatta á atvinnulífið en jafnframt gefið síðan til kynna að hægt sé að hækka launin. Ég nefndi það í ræðu minni, þó að ég hafi farið kannski fullhratt yfir seinni partinn, ég geri mér grein fyrr því að mér hættir til þegar líður á langa ræðu að verða of fljótmæltur og biðst velvirðingar á því, þá sagði ég jafnframt að kynnt yrði í þessari nefnd, sem fær málið til meðferðar, viðbótarmálsgrein við 10. gr. Ég las hana upp og jafnframt sagði ég á þessa lund: ,,Jafnframt þessum breytingartillögum mun nefndin taka til athugunar þær ábendingar og þá gagnrýni sem fram hefur komið að undanförnu frá forustumönnum launþega.`` Við höfum auðvitað rætt þetta mál heilmikið við talsmenn launþega og við verðum að sjálfsögðu varir við það að þeir, reyndar ekki bara launþegar heldur Vinnuveitendasamband Íslands líka, finna að þessari aðferð. Launþegar með líkum orðum og hv. 4. þm. Reykn. og vinnuveitendur vegna þess að þeir biðjast undan því auðvitað að auknar skyldur, formlegar skyldur, séu lagðar á þá. Ríkisstjórnin hefur fullan skilning á því að þetta mál þurfi að ræða og ræða vandlega. En það er nauðsynlegt og ég hygg að það eigi ekki að verða um það ágreiningur að breyta þessum reglum því að eins og þær eru nú er töluverð hætta á misnotkun þessara reglna. Ég tel þess vegna nauðsynlegt að þeim verði breytt. Jafnframt tók ég fram, þegar ég ræddi þennan þátt, að ríkissjóður mundi ábyrgjast um stundarsakir að ekki mundi skorta fé úr þessum sjóði. Í umræðunum kom fram spurning um hvað gerðist ef svo ótrúlega vildi til eitt árið að ekki mundi allt greiðast út úr þessum sjóði og hvort þeir peningar sem þar kæmu aukalega inn rynnu þá til ríkisins. Því er til að svara að frv. ber með sér að gert er ráð fyrir stjórn yfir þennan sjóð. Stjórnin fær heimild til að leggja á gjald eins og þarna er lýst að ákveðnu hámarki. Ef þetta hámark yrði af einhverjum ástæðum svo rúmt, eins og fyrirspyrjandi nefndi, yrði það hámark eða það álag væntanlega lækkað af hálfu stjórnarinnar, sem gert er ráð fyrir að skipuð sé eftir tilnefningu aðila vinnumarkaðarins. Hv. 2. þm. Suðurl. spurði fjölmargra spurninga um það sem snerti þá reglugerð sem heilbrrh. hefur sett og áhrif hennar á ýmsa þætti þjóðlífsins, svo sem framfærsluvísitölu, kröfur um launahækkun, skuldsetningu ríkisins og fleiri slíka þætti. Ég hygg að þingmaðurinn viti jafn vel og við öll hin að engin efni eru til þess að leggja út af henni með þeim hætti, að allt það gerist í tilefni af þessari reglugerð. Það eru ekki bein tengsl með þessum hætti, eins og þingmaðurinn gaf til kynna, milli þessara reglugerða og þeirra þátta sem hann vék að og spurði sérstaklega um. Ég vek til að mynda athygli á því þegar ráðist var mjög að hæstv. heilbrrh. vegna breytinga hans á útgjöldum ríkisins vegna lyfjakostnaðar þá var því haldið mjög stíft fram að allar þessar aðgerðir og þessi sparnaður mundi lenda beint á neytendum og launþegum. Það hefur komið á daginn að það gerist ekki. Það hafa allir haft hag af verulegum hluta þessara sparnaðaraðgerða. Það hafa allir borið úr býtum vegna þessara aðgerða ríkisstjórnarinnar undir forustu hæstv. heilbrrh. að þessu leyti til. Hv. 1. þm. Norðurl. e. flutti yfirgripsmikla ræðu og á marga lund fróðlega, eins og reyndar margir aðrir hafa gert sem vonlegt er því að frv. tekur á mjög mörgum þáttum eins og því er stillt upp. En þingmaðurinn, eins og reyndar aðrir, hafði orð á því að það væri verulegur munur á afstöðu minni annars vegar og afstöðu til að mynda hæstv. sjútvrh. hins vegar um meðhöndlun á vöxtum. Það var vitnað til þess að hæstv. sjútvrh. vildi fara að beita handleiðslu varðandi vextina og síðan var þetta orðalag ráðherrans útfært og farið að tala um það að hann vildi beita handafli við meðferð vaxtanna. Ég sé nú verulegan mun á því hvort menn vilji beita handleiðslu í vaxtamálum eða handafli. Hv. 2. þm. Suðurl., sem er vanur innan dyra í kirkjum eftir því sem ég best veit, veit að prestar beita þar handleiðslu. Í þeim samkomuhúsum sem ég sótti meira á yngri árum beittu útkastarar aftur á móti handafli og það er kannski einmitt munurinn á þessum tveimur aðferðum. Prestarnir beita handleiðslu, útkastararnir handafli og það er ómögulegt að líkja þessum tveimur þáttum saman. Það vitum við, ég og hv. 2. þm. Suðurl., sem sóttum á þessum árum sjálfsagt mjög mismunandi samkomustaði þar sem annars vegar var beitt handafli og hins vegar handleiðslunni. Við vitum að hægt er um skamma hríð með opinberum aðgerðum að fá fram breytta mynd á vöxtum eins og gert var sl. vor en við vitum líka að það stenst ekki og við vitum hvers konar dóma slík aðgerð fær af reynslu sögunnar. Þess vegna er meginmálið, og það er meginmál okkar í ríkisstjórninni, að standa þannig að gerð fjárlagafrv. og afgreiðslu þess að varanlegur grundvöllur sé lagður til að vextir megi vera þeirrar stærðar að atvinnulífið geti risið undir þeim þegar til lengri tíma er litið. Og það gerist ekki nema samkeppnin um vextina minnki og ríkisvaldið sé ekki fremst í flokki um það með aðgerðum sínum og yfirboðum að sprengja upp vaxtakerfið. Hv. 4. þm. Austurl. flutti hér mjög athyglisverða ræðu í byrjun. Ég held að fyrstu 20 mínúturnar hafi reyndar fjallað um bandorminn, eðli hans og ástarlíf og síðan hvernig hann þróaðist yfir í sull, ef ég man rétt. Þetta var afskaplega fróðleg og skemmtileg ræða. Ég hygg að þingmaðurinn hafi komist þannig að orði að ég væri höfuðbandormurinn. Ég er svo sem ekkert að kippa mér upp við það. En einhver sem tekur nærri sér að vera kallaður reigingslegur hani mundi sjálfsagt hafa orðið viðkvæmur fyrir því að vera kallaður höfuðbandormur miðað við lýsingu þessa sérfróða manns, hv. 4. þm. Austurl., á þessu fyrirbæri sem var afskaplega fróðleg og skemmtileg og tók hér 20 mínútur.  En hann talaði jafnframt mikið um hið Evrópska efnhagssvæði og spurði mig sérstaklega um það hvað ég héldi um möguleika þeirra samninga sem mikið hafa verið ræddir, samninga um Evrópskt efnahagssvæði, og hverjar líkur væru til þess að þar væri eitthvað að gerast sem mundi gera það að verkum að þeir samningar gengju ekki eftir eins og menn hafa verið að tala um. Auðvitað get ég ekki svarað þessu en ég tel í sjálfu sér ekkert benda til þess að þeir samningar þurfi að stranda vegna þeirra atburða sem hafa átt sér stað í Evrópu og þeirra athugana sem dómstóllin hefur fjallað um sérstaklega. Ég tel ekkert benda til þess. Ég get auðvitað ekki útilokað að það gerist en ég ítreka að ég sé engin efni til að ímynda sér að þeir þurfi að stranda. En þingmaðurinn talaði aðallega um að til Evrópska efnahagssvæðisins og þeirrar samningagerðar væri vitnað í tengslum við atvinnusköpun og atvinnumöguleika. Og hv. þm. taldi að þarna væru menn á algerum villigötum ef þeir héldu að einhverrar framtíðar fyrir íslenskt atvinnulíf væri að vænta í tengslum við þennan samning um Evrópskt efnahagssvæði. Og hann dró sérstaklega upp töflu og vitnaði til hennar um atvinnuleysi í Evrópubandalagsríkjunum og að sú tafla gæfi til kynna að þangað væri ekki neinnar aðstoðar eða krafts að vænta fyrir Íslendinga um breytingar í atvinnulífinu. Ég verð að segja alveg eins og er að ég er ekki sömu skoðunar og hv. þm. Ég tel ekki að neitt megi rekja til þessarar töflu sem staðfestir ótta hans um að hið Evrópska efnahagssvæði skapi okkur ekki neina vaxandi möguleika í atvinnulífinu. Hann nefndi m.a. að atvinnuleysi í Írlandi væri 18%, í Danmörku 9,5% og reyndar gat hann þess að í Lúxemborg væri atvinnuleysi 2%. Mér finnst þessar tölur, svo breytilegar sem þær eru, sýna kannski og sanna að ótti manna um að hinu Evrópska efnahagssvæði fylgdi stórkostleg ásókn inn á vinnumarkaði frá einu landi til annars eigi ekki við. Þegar menn sjá tölurnar varðandi Írland þar sem atvinnuleysi er 18% og tölurnar varðandi Lúxemborg þar sem atvinnuleysi er 2% innan Evrópubandalagsins virðast innbyrðis tengsl ríkjanna ekki gera neitt til þess að riðla þessari stöðu. Þarna er hið litla land, Lúxemborg, með 2% atvinnuleysi og mun stærra land, Írland, með 18% í rauninni í næsta nágrenni. Það hefur ekki þýtt að menn hafi í stórkostlegum stíl sótt frá Írlandi til Lúxemborgar og sett þar allt atvinnulíf úr skorðum þannig að ég verð að segja að mér þykir það frekar benda til hins gagnstæða, að fullyrðingar okkar hinna um að hið Evrópska efnahagssvæði og samningar okkar, ef endanlegir verða um það efni, muni frekar styrkja okkar atvinnulíf en hið gagnstæða. Ég varð afskaplega undrandi á að heyra með hvaða hætti hv. 4. þm. Norðurl. e. fjallaði um útboð. Mér fannst sú ræða vera nánast í stíl við 40--50 ára útdauða haftaumræðu. Hræðsluáróðurinn sem fylgdi þessum ræðukafla þingmannsins um útboðin var í takt við það sem haldið var að fólki að gerðist ef höftin yrðu afnumin, ef venjulegur almenningur fengi að kaupa gjaldeyri og annað slíkt. Þá var því haldið að fólki að allt mundi riðlast, gjaldeyrissjóðirnir tapast og allt fara um koll. Mér fannst ræða þingmannsins um útboð bera merki þessa. Öll þau ósköp sem dyndu yfir ef útboð yrðu notuð í vaxandi mæli. Nú höfum við mjög góða reynslu af útboðum, afskaplega góða reynslu. Auðvitað hafa komið upp annmarkar í þeim efnum eins og menn vita. En meginreynslan er afskaplega góð og ég tel það vera eðlilegt og skynsamlegt af hæstv. heilbrrh. að vilja notfæra sér útboðin í auknum mæli. Auðvitað geta menn séð vissar hættur á ferð þar sem með einum eða öðrum hætti um er að ræða einokandi starfsemi en útboð eru nú oftast nær þannig að þar er ekki um neina endanlega gerð að ræða en ef það reynist illa þá eiga menn alla möguleika á því að grípa inn í og breyta um verklag. Ég vil vekja athygli á því að mér finnst mikilvægt að þær ráðstafanir, sem þetta frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum ber með sér og reyndar aðrar ráðstafanir sem fjárlagafrv. ber með sér, eru ekki ráðstafanir þar sem tjaldað er til einnar nætur. Hér er ekki um að ræða að menn séu vegna tímabundinna erfiðleika í fjármálum ríkisins að spara sér einhvern tiltekinn þátt um skamma hríð. Það er miklu fremur um það að ræða að menn séu til lengri tíma að búa í haginn fyrir ríkissjóð, að beita aðgerðum sem skapa varanlegan sparnað. Aðgerðirnar hjálpa okkur ekki bara þetta árið heldur líka það næsta og næstu ár þar á eftir. Þær séu til þess fallnar að gera ríkisfjármálin öruggari og styrkari þegar til lengri tíma er litið, ekki endilega eins kjörtímabils heldur til miklu lengri tíma. Ég held að það sé mikilvægt sem við höfum ítrekað með okkar samþykktum í ríkisstjórn, að menn guggni ekki á því hvað sem á dynur að afgreiða fjárlögin með raunverulegum 4 milljarða halla, ekki eins og stundum hefur verið tíðkað, halla sem breytist fljótlega eftir að fjárlög eru afgreidd í marklaust plagg, marklausa hallatölu sem fer síðan vaxandi eftir því sem á fjárlagaárið líður. Við kynntumst því að þannig voru kosningafjárlögin afgreidd rétt eins og vextirnir fyrir þetta ár. Það voru gervifjárlög hvað þetta snertir, botnlaus, urðu að takast upp. Við viljum ekki að fjárlögin séu afgreidd með þeim hætti. Auðvitað vitum við eins og aðrir að seint verða fjárlög þannig úr garði gerð að hvert eitt einasta og eitt atriði haldi í þeim. En verklagið verður að vera þannig og ásetningurinn verður að vera þannig að menn séu að búa til fjárlög sem haldi, menn séu ekki að birta tölur um falskan greiðsluhalla heldur tölur sem eiga að geta haldið, ekki eingöngu tölur blekkinganna.

Virðulegur forseti. Enn á ný dregur hæstv. forsrh. rangar ályktanir enda eru upplýsingar hans greinilega ekki byggðar á réttum forsendum. Það er rangt sem hæstv. forsrh. sagði að minna hefði selst af spariskírteinum ríkissjóðs meðan fráfarandi ríkisstjórn starfaði á þessu ári en eftir að núv. ríkisstjórn hækkaði vextina í 8%. Á fyrstu fjórum mánuðum ársins þegar spariskírteini ríkissjóðs báru um 6% vexti seldist mun meira af þeim en fyrstu fjóra mánuðina sem núv. ríkisstjórn sat þegar vextirnir voru 8%. Það getur hæstv. forsrh. kynnt sér að 8% vextirnir á spariskírteinunum skiluðu minni sölu á sama tímabili á þessu ári en 6% vextirnir. Hann má ekki rugla þessu saman við ríkisvíxlana þar sem allt önnur lögmál gilda vegna þess að þeir eru fyrst og fremst í keppni við millibankavexti. Það er svo líka athyglisvert að hæstv. forsrh. segir að í frv. sé varanlegur sparnaður þegar hæstv. menntmrh. hér fyrr í dag flutti það sem sín meginrök að hann væri eingöngu að fresta útgjaldatilefnum en ekki væri um varanlegar ákvarðanir að ræða. Hér greinir þessa tvo ráðherra algerlega á um eðli þess sparnaðar sem snýr a.m.k. að menntamálunum. Hitt er svo mikilvægt, virðulegi forseti, að í gærkvöldi og í dag komið hefur fram tvíþættur grundvallarágreiningur innan ríkisstjórnarinnar í vaxtamálum. Annars vegar milli hæstv. sjútvrh. og viðskrh. og forsrh. sem hægt væri að rekja í löngu máli ef tími væri til og hins vegar milli viðskrh. og forsrh. sem greinilega styðja niðurstöðu Seðlabankans varðandi húsbréfakerfið og hæstv. félmrh. Um þennan tvíþætta grundvallarágreining er nauðsynlegt að ræða við betra tækifæri.

Herra forseti. Hér kom fram að vöxtum hefði verið stjórnað með blekkingum á fyrri hluta þessa árs. Þetta eru heimildir sem forsrh. hefur nýlega fengið í hendur frá Seðlabankanum. Og það alvarlega við þessar heimildir, ef sannar eru, er að hæstv. forsrh. notast við sama ráðherrann sem yfirmann viðskiptamála og er staðinn að því að hafa stjórnað með blekkingum. Reglan er sú að óhæfir menn eru settir af og hlýtur þetta að leiða til þeirrar spurningar á hvaða forsendum ráðherrann er ekki rekinn strax og það er upplýst að hann hefur staðið þannig að verki á þessu ári. Er virkilega ekki meira mannval sem hægt er að byggja á en svo að það þurfi að notast við ráðherra sem staðnir eru að því að stjórna með blekkingum? Hitt er ekki síður alvarlegt, herra forseti, að hæstv. heilbrrh. hefur talað fyrir gervifjárlögum sl. haust. Hann hefur flutt magnaðar ræður þinginu um gervifjárlög. Hann er staðinn að því að blekkja þingið, lítilsvirða þingið með því að leggja til að Alþingi Íslendinga samþykki gervifjárlög. Og hvað er gert við menn sem standa að slíku? Þeir eru hækkaðir í tign og gerðir að ráðherrum. Ég verð að segja eins og er, herra forseti, að mig undrar að ekki skuli vera meira mannval til staðar í ráðherrastóla en að það þurfi að notast við tvo sem staðnir eru að slíkum hlutum. Og mig undrar það satt best að segja ef hæstv. forsrh. sér ekki til þess að mennirnir verði settir af, í það minnsta fyrir jól.

Hæstv. forseti. Ég skildi ekki alveg hugrenningar hæstv. forsrh. um mismunandi viðhorf okkar til handleiðslu og handafls en að sjálfsögðu legg ég áherslu á að reynt sé að nota handleiðslu þegar það er hægt. Hins vegar var það sem ég benti á að handleiðsla sem hæstv. forsrh. segist hafa notað á vextina bar þennan árangur sem ég rakti. Í maí áttu þeir að fara lækkandi þegar kæmi fram í ágúst, í ágúst voru raunvextir á óverðtryggð lán komnir upp í 12%. Þá sagði hæstv. forsrh. enn: Þeir fara að lækka. Hann ætlaði að gera það með handleiðslu. En handleiðsla hans leiddi til þess að þeir eru 14% núna í desember. Slíka handleiðslu tel ég ekki góða. Og ég held að hæstv. forsrh. hefði þurft að læra handleiðslu betur heldur en í sínum útkastarahúsum sem hann var að tala um. Hæstv. forsrh. segist ekki heldur skilja sambandið milli spurninga minna og afleiðinga af útgáfu reglugerðarinnar. Það kom fram í máli hæstv. heilbrrh. að hækkunaráhrif hennar á vísitölu væru 0,2--0,3%. Veit hæstv. forsrh. ekki að það er beint samband við framfærsluvísitölu og hækkun á verðtryggðum lánum? Heldur hæstv. forsrh. ekki að þessi hækkun á framfærsluvísitölunni muni hafa áhrif á kjarasamninga nú þegar þeir eru lausir? Það er mikil bjartsýni að halda að það hafi engin áhrif.

Virðulegi forseti. Ég var að andmæla því að haldið væri fram að ágreiningur væri milli mín og hæstv. sjútvrh. um meðferð á vöxtum. Ég var að andmæla því að það hafi verið sagt að hæstv. sjútvrh. vildi beita handafli á vextina. Það hefur hann ekki sagt. Hann nefndi handleiðsluna og á því er verulegur munur eins og ég rakti ítrekað áðan eins og menn átta sig á. 
             Hins vegar sagði ég varðandi vísitöluna um áhrif breytinga á reglugerðum á sviði heilbrigðismála að það væri ekki augljóst samhengi þar á milli. Og ég vek athygli á því að þegar lyfjakostnaðarhlutdeildin var ákveðin mældust þær með fullum þunga inn í vísitölu en eftir að breytingar urðu á, þegar í ljós kom að fólk keypti og notaði í auknum mæli ódýrari lyf en áður, þannig að kostnaður þess í raun hækkaði ekki, þá hafði það á nýjan leik lækkandi áhrif á vísitöluna. Þess vegna er erfitt að átta sig á því til fulls nú hver endirinn verður þegar til lengri tíma er litið. Það gerist með þessum hætti.

Hæstv. forseti. Ég kemst ekki hjá því að gera athugasemdir við það og mótmæla því að hæstv. forsrh. skuli verja tíma sínum í það að snúa út úr fyrir manni með fullkomlega óréttmætum og ómálefnalegum hætti. Hann gerði að umtalsefni umfjöllun mína um útboð. Það lá í orðum hæstv. forsrh. að ég hefði lýst einhvers konar fornaldar- og forneskjuviðhorfum, 50 ára gömlum, í garð útboða almennt sem aðferðar. Ég var að ræða um útboð í heilbrigðisþjónustu og heilsugæslu, hæstv. forsrh. Ég fer fram á að forsrh. vandi sig og taki eftir því sem hér er rætt um í þingsalnum, þannig að við þurfum ekki að eyða tíma okkar í að ræða útúrsnúninga og misskilning af þessu tagi. Ég var að vara við þeim hættum sem væru því samfara annars vegar vegna eðlis og viðkvæmni þessarar þjónustu að stunda þar útboð og hins vegar vara við útboðum í þessum rekstri í þeim tilvikum að um svo sérhæfða starfsemi væri að ræða að fákeppnis- eða einokunarmarkaður væri á ferðinni. Þetta var það sem ég sagði hæstv. forsrh. Það kemur mér mjög á óvart ef mönnum hefur tekist að misskilja þetta, fleirum en hæstv. forsrh. Ég mun útskýra það nánar í síðari ræðu úr því að svo hefur til tekist a.m.k. hvað snertir hæstv. forsrh. En í öllu falli fundust mér þessi ummæli ekki gefa tilefni til þeirrar umfjöllunar sem hæstv. forsrh. varði tíma sínum í hér áðan. Þeim mun mikilvægara er að hæstv. forsrh. taki rétt eftir og misskilji menn ekki sem hann tekur stærra upp í sig en aðrir menn.

Hæstv. forseti. Hæstv. forsrh. flutti stillilega ræðu og talaði af ró og rasaði ekki um ráð fram. Það kemur kannski að því sem maður hefur talið sér trú um að hann geti lært og muni kannski áður en jól eru komin sjá að sér á mörgum sviðum. Skal ég ekki hrella hann meira á þessum drottins degi. Þó langar mig að ítreka spurningu mína. Ég lagði bara fyrir hann eina litla spurningu. Það væri forvitnilegt að hann upplýsti mig um það hvaða menn sitja í fortíðarvandanefnd ríkisstjórnarinnar.

Herra forseti. Hv. þm., ég man ekki öll nöfnin en formaður og forustumaður þeirrar nefndar er Hreinn Loftsson, aðstoðarmaður minn.

Hæstv. forseti. Nú þykir mér sem minni hæstv. forsrh. bregðist.

Enginn kostur á því.

Þetta hlýtur að vera nefnd sem hæstv. forsrh. hittir nánast daglega. Hversu margir einstaklingar sitja í þessari nefnd? Getur hæstv. forsrh. tíundað eins og tvö nöfn til viðbótar? 
            

Virðulegi forseti. Ég nýtti mér ekki tækifæri til andsvars þar sem ég var næst á mælendaskrá en ég vil byrja á því að mótmæla þeirri einkennilegu túlkun hæstv. forsrh. að allir hafi borið eitthvað úr býtum við lyfjaverðshækkunina sem varð núna í sumar. Jafnvel þótt hann hafi reynt að rökstyðja það á eftir vil ég enn mótmæla. Ég held að hver einasti þingmaður hér í salnum viti nákvæmlega um hvað ég er að tala og þekki fólk sem hefur ekki borið neitt úr býtum. Sama hvort verðlag hefur mælst hærra eða lægra og ég hef reyndar ekki orðið vör við miklar lækkanir á verðlagi. Hins vegar er ég að sjálfsögðu mjög þakklát fyrir að hafa fengið enn og aftur innsýn í reynsluheim hæstv. forsrh. þar sem handafli er beitt af útkösturum. Það er okkur mikilvægt að þekkja fólkið í kringum okkur. Og enn og aftur fáum við smá gullkorn úr þeim reynsluheimi. Vík ég þá að ræðu minni sem hefur beðið alllengi. Eins og fram kom í máli fyrstu þingkonu Kvennalistans sem talaði í gær, hv. 18. þm. Reykv., Kristínar Ástgeirsdóttur, höfum við þingkonur Kvennalistans skipt með okkur verkum og fjöllum um einstaka málaflokka að mestu leyti í samræmi við þær nefndir sem við eigum sæti í. Ég mun því að meginhluta fjalla um sjávarútveg og vanda atvinnuveganna. Áður en ég vík að því verð ég þó að lýsa efasemdum mínum um það hve marktæk þessi umræða er í raun og veru. Getum við búist við að þetta frv., sem hér er rætt, gefi okkur trúverðuga mynd af væntanlegum aðgerðum ríkisstjórnarinnar? Auðvitað skiptir það máli hvort svo er. Og ég spyr að gefnu tilefni. Í sjónvarpsfréttum á Stöð 2 í fyrrakvöld átti fréttamaður, Kristján Már Unnarsson, eftirfarandi orðaskipti við hæstv. forsrh., með leyfi forseta: Kristján Már Unnarsson spurði: ,,Hversu stórt vandamál eruð þið að glíma við varðandi fjárlögin?`` Davíð Oddsson svaraði: ,,Við teljum að mikilvægasta efnahagsúrræðið sem ríkisstjórnin þarf að glíma við sé að gæta þess að fjárlögin fari ekki úr böndum og við erum í raun að glíma við núna rétt um 7 milljarða umfram þessa 4 sem menn voru sáttir á að ríkissjóðshallinn yrði þannig að við erum kannski með um 11 milljarða.`` Síðan kom eftirfarandi samantekt fréttamanns á því frv. sem við nú ræðum. Jafnframt var sterklega gefið í skyn að þar væri dæmið í rauninni mjög ófullgert og margt sem varðar efni þessa frv. muni breytast, þ.e. heildarniðurstöðurnar. Ég vil aðeins halda áfram með þessa tilvitnun, með leyfi forseta. Fréttamaðurinn hefur orðið: ,,Með bandorminum svokallaða sem menn hafa reyndar einnig kallað höggorminn er ríkisstjórnin þegar búin að ná þremur milljörðum. Lögbundin framlög verða skert um 1.100 millj. kr., mest skert af Framleiðnisjóði landbúnaðarins um 360 millj. en aðrir póstar sem skertir verða eru m.a. Framkvæmdasjóður ríkisútvarpsins, Ferðamálasjóður, kirkjugarðsgjald, Bjargráðasjóður og Stofnlánadeild landbúnaðarins. En þetta er aðeins hluti bandormsins. Með öðrum sérstökum lagaskerðingum verða 1.900 millj. sparaðar, mest með því að færa kostnað vegna sérfræðinga og tannlækna yfir á sjúklinga en með því nást 1.270 millj. Ábyrgðasjóður launa vegna gjaldþrota er skorinn niður um 450 millj. en minna verður sparað með breytingum á ýmsum liðum. En þessu til viðbótar leitar ríkisstjórnin að 4 milljörðum til að ná markmiðum sínum. Meðal þess sem þar er rætt um er að klípa af barnabótum og vaxtabótum með tekjutengingu þannig að þær verða skertar hjá þeim fjölskyldum sem hafa hæstu tekjurnar. Ekki er ólíklegt að mörkin verði sett við fjölskyldur með hærri tekjur en 210 þús. á mánuði og er þá miðað við samanlagðar tekjur hjóna.`` Hér er verið að tala um efni sem skiptir verulegu máli hvernig lítur út og enginn virðist vita eitt eða neitt um. Og tíminn líður. Svo ég ljúki nú þessari tilvitnun, hæstv. forseti. Davíð Oddsson sagði að lokum í viðtalinu: ,,Vandinn er mjög erfiður. Við viljum ekki að ríkissjóður verði rekinn með meiri halla en þetta til að missa ekki vaxtadæmið úr böndunum. En það er ekki tímabært að skýra frá því núna með hvaða hætti við munum ná endum saman.`` Fréttamaður segir: ,,Þegar liggur í loftinu að búast má við uppsögnum ríkisstarfsmanna.`` Davíð Oddsson svarar: ,,Það er ljóst að launaútgjöldin verða skorin töluvert niður. Endanleg tala liggur ekki fyrir en það verður gert með þeim hætti að það eigi að standast.`` Fréttamaður spyr: ,,Uppsagnir verulegar.`` Davíð svarar: ,,Ég vil ekki fara nánar út í það núna.`` Fréttamaður spyr: ,,Hvað gerist á ríkisstjórnarfundi í kvöld?`` Davíð svarar: ,,Þetta er vinnufundur í kvöld og síðan ríkisstjórnarfundur aftur kl. hálfníu í fyrramálið og þá væntanlega verður niðurstaða komin, vonandi langleiðina a.m.k.`` Þess er rétt að geta að samkvæmt blaðafregnum varð þessi morgunfundur raunar ekki. Ég geri ráð fyrir að blaðið fari rétt með. Nú bíðum við þess að fleiri frv. verði útbýtt. Áður en ég fór í ræðustól seildist ég til þingvarða til að ná í þau frv. sem þar var útbýtt því ég hélt að loksins sæi ég það sem ég var að leita að. Jú, vissulega sá ég nokkuð sem mér finnst full ástæða til að fjalla hér um. Það var till. til þál. um afnám misréttis gagnvart samkynhneigðu fólki og margir mætir flutningsmenn standa að en þetta var ekki ríkisstjórnarfrv. Enn fremur fyrirspurn til fjmrh. um auglýsinga- og kynningarkostnað fjmrn. frá Árna M. Mathiesen. Þetta eru ekki þær aðgerðir ríkisstjónarinnar sem ég er að bíða eftir í dag. En, virðulegur forseti, ég ætla ekki að láta hugfallast. Við stöndum þegar, þrátt fyrir ófullburða frv., frammi fyrir nöprum veruleika um niðurskurð og víða þar sem síst skyldi. Aðrar þingkonur Kvennalistans hafa að undanförnu fjallað töluvert um áhrif frv. á daglegt líf fólks með beinum hætti. Mig langar að beina sjónum að því hvernig frv. kemur við fólk með óbeinum hætti. Stefnir atvinnu þess í hættu með því að þjarma enn að atvinnugreinum eins og t.d. sjávarútveginum sem auk vaxtapíningar tekur nú á sig auknar álögur. Mér finnst alltaf jafnfurðulegt þegar ég heyri forsvarsmenn núv. stjórnvalda prédika sjálfstæði atvinnulífsins. Eins og margoft hefur komið fram í máli ráðherra þá telja þeir að í rauninni sé atvinnulífinu mest gagn gert með því að skipta sér sem minnst af því og það þykjast þeir gera en stýra svo og stýra í austur og vestur upp á sker og út í sólarlagið eða út á reiðan og óvissan sjó. Þessi stýring felst í stóriðjustefnu sem hefur sannað fánýti sitt. Þessi stýring felst í vöxtunum, sem eru háir, einmitt vegna ásóknar ríkisins í innlent lánsfé. Ásóknar sem stefnir í að nema meira en öllum innlendum sparnaði í landinu og sama hvort einstakir ráðherrar eru sammála um hvernig stendur á því að vextirnir eru enn svo háir sem raun ber vitni. Þessi stýring felst í álögum ríkisins á einstaka atvinnuvegi. Skattar á atvinnuvegi eiga aðeins rétt á sér ef atvinnuvegirnir þola þá. En alls ekki þegar hart er í ári. Þess vegna eru hvers konar álögur á sjávarútveginn nú umdeilanlegar. Við vitum hver staðan er. Sjávarútvegurinn stendur frammi fyrir alvarlegum þrengingum, hærri vöxtum og meiri aflasamdrætti en áður hefur þekkst. Ég er orðin æði langþreytt á innstæðulausum ávísunum á umtalsverðar vaxtalækkanir einhvern tímann í framtíðinni og treysti ekki fyrirheitum. Ég vil sjá aðgerðir. Ekki var því raunar að heilsa í máli hæstv. forsrh. í gærmorgun að hann gæfi nein skýr svör um það hvenær vænta mætti breytinga. Og ég þykist ekki hafa fengið þessi svör enn þá. Aflasamdrátturinn er einnig mjög alvarlegur þótt við höfum smáglætu núna þegar glitrar á meiri loðnu. Aðeins litla glætu í myrkrinu. Það stendur þó að í heild er atvinnugreinin í alvarlegum vanda. Verst er staðan í rækjuvinnslunni. En jafnvel stöndugustu fyrirtæki eru með reksturinn í járnum. Á þessum tíma kýs hæstv. ríkisstjórn að bæta a.m.k. 40 millj. í álögum á sjávarútveginn í formi viðbótarhlutdeildar sjávarútvegsins í veiðieftirlitsgjaldi sem nú skal að fullu greitt af útgerðinni. Við getum spurt okkur spurninga eins og hvort það sé siðferðilega rétt að útgerðin greiði þetta gjald að fullu, hvenær var samið um það? Hverjar eru röksemdirnar? En það sem mestu máli skiptir er að sjávarútvegurinn stendur nú afskaplega tæpt og um það er ekki deilt. Það kom fram í umræðunni nýverið að eiginfjárhlutfall sjávarútvegsins stefndi nú í niður 7--10% og eru það alvarleg tíðindi ef rétt reynast. Það gefur auga leið að sjávarútvegurinn verður alls ekki rekinn til langframa með þeim 5--6% halla sem er nú á sama tíma og aflasamdráttur er 15--20%. Er þetta rétti tíminn til að bæta nýjum álögum á þennan atvinnuveg? Er í þessum 49 millj. sem bætast nú beint á sjávarútveginn og ríkið telur sig spara í 5. gr. þess frv. sem við hér ræðum, er þar fólgið kornið sem fyllir mælinn? Við megum ekki við því að sjávarútvegurinn verði fyrir meiri skakkaföllum. Þjóðarbúið er rekið með greiðslum í fríðu, þ.e. fiski, við vitum það öll. Sjómenn og fiskvinnslufólk á afkomu sína undir því að þar haldist atvinna. Við heyrum ugg og óánægju úr ýmsum áttum. Fiskvinnslufólkið geldur versnandi stöðu sjávarútvegsins og unir því ekki, það þarf að lifa eins og aðrir. Mig langar til að lesa brot úr nýrri ályktun frá Sambandi fiskvinnslufólks á Norðurlandi, með leyfi forseta: ,,Samband fiskvinnslufólks á Norðurlandi unir því ekki að samningar séu lausir svo mánuðum skiptir og lífskjör séu talin niður með slíkum vinnubrögðum. Því eiga samtök launafólks að krefjast þess að nýr samningur gildi frá þeim degi er síðasti kjarasamningurinn rann út. Samband fiskvinnslufólks á Norðurlandi vill minna á samþykkt aðalfundar deildar fiskvinnslufólks í Verkamannasambandi Íslands um löndun og vinnslu sjávarafla í íslensku fiskvinnslustöðvunum. Þessu máli verður að fylgja eftir af fyllstu hörku við gerð kjarasamninga eigi fiskvinnslufólk að eiga aðild að þjóðarsátt um lífskjör á Íslandi.`` En hvaða vonir á þetta fólk? Fiskvinnslukonurnar? Þetta eru nefnilega fiskvinnslukonurnar, við skulum ekki gleyma því, að stærstum hluta. Hvaða vonir eiga þær um úrbætur þegar ekki er gripið til þeirra aðgerða sem þær leggja hér til, heldur sífellt bætt fleiri álögum á sjávarútveginn meðan vaxtabyrði og erfiðleikar blasa við, aflasamdráttur og þar að auki verið að bæta nýjum álögum á. Ég er ekki í nokkrum vafa um að það væri þjóðhagslega mjög hagkvæmt að styrkja og styðja við sjávarútveginn með öllum tiltækum ráðum eins og oft er látið í veðri vaka að sé gert í stað þess að klípa gjöld af honum. Það verður að segjast eins og er að ég get ekki varið allar þær aðgerðir sem gripið hefur verið til á undanförnum árum en ég get heldur ekki varið það að á nokkurn hátt sé verið að reyna að bæta álögum á sjávarútveginn á meðan illa árar. Vissulega á ég mér þá ósk heitasta að sjávarútvegurinn verði fljótlega svo burðugur að hann geti greitt háar fúlgur til samneyslunnar eins og hann hefur oft gert án þess að honum sé stefnt í hættu. Ég hef hins vegar fyrirvara á því hvort rétt sé að gera það með dulbúnum aðgerðum, eins og að borga fyrir veiðieftirlit t.d. Er það eðlileg skattheimta? Því það er ekkert annað en skattheimta og skatta á að kalla réttu nafni og leggja á þá sem þola að bera þá. Því miður hefur hæstv. ríkisstjórn brugðist í þessu hvoru tveggja. Hún hefur tekið skattana, heimt skatta af þeim sem síst mega við því og hún hefur kallað þessa skatta allt öðrum nöfnum. Sjávarútvegurinn á að bera sinn hlut ef hann þolir það. Það gerir hann ekki nú. Skatta á að leggja á fólkið með breiðu bökin og það á að leggja skatta á þá sem hafa háar tekjur, hærri skatta en þá sem eru við nauðþurftarmörkin og raunar er alveg siðlaust að hækka skatta af tekjum sem ekki einu sinni duga til framfærslu. Það er eðlilegra að fjármagnseigendur greiði til samneyslunnar og þeir sem kaupa lúxusvörur, frekar en þeir sem kaupa sér bara ýsu í soðið fyrir kaupið sitt. Það er nefnilega ekkert athugavert við skattheimtu til samneyslu ef hún er réttlát. Það er þess vegna sem ég styð lúxusskatt en ekki matarskatt. Skatt á fjármagnstekjur. Ég er ekki farin að sjá að þrátt fyrir fyrirheit um að e.t.v. verði þarna heimtur skattur sé neitt að gerast í þeim efnum. Ég vil frekar sjá þetta gert en skattleggja skuldsetta útgerð. Margs er að gæta þegar þarf að reka samfélag. Við kvennalistakonur höfum ævinlega lagt á það áherslu að við trúum ekki á eina einfalda lausn í slíkum efnum, hvort sem hún heitir einkavæðing eða skattheimta af sjúklingum og námsmönnum, eins og boðað er í þessu frv. Við kvennalistakonur höfum þvert á móti bent á þá einföldu staðreynd að ábyrgð ríkisins er mikil á því að skapa einstaklingum og fyrirtækjum á Íslandi lífvænleg skilyrði og það á að gera með margþættum aðgerðum en ekki einföldum og ég vil segja billegum lausnum. Meginskilyrðin eru auðvitað þau að hér sé staðinn vörður um velferðarkerfið. Þetta frv. heggur að því. Kannski er það þess vegna sem bandormurinn virðist vera orðinn að höggormi. Atvinnulífið verður að fá að þrífast og dafna og ég hef rakið hvernig vegið er að sjávarútveginum, jafnvel í þessu frv. hér. Þriðja meginmarkmiðið sem skiptir máli er að þar sé sparað sem ástæða er til og tekna sé aflað fyrir velferðarkerfið og aðra nauðsynlega þjónustu með því að sýna fyllstu aðhaldssemi, jafnframt því að leita til þeirra sem eru aflögufærir. Ég get þess vegna sannarlega stutt það að ferðakostnaður ríkisins verði skorinn niður en ekki ferðakostnaður vegna veikinda barna. Ég get svo sannarlega viðurkennt gjaldtöku af þeim sem sækja um leyfi til vínveitingareksturs, það eru allmargir sem sækja um. En alls ekki af atvinnugreinum sem eiga nú undir högg að sækja --- sjávarútveginum til dæmis. Ég nefni þetta sérstaklega vegna þess að það kemur fram í öðru frv. sem dreift var í gær að ekki hefur verið valin þessi leið, þ.e. að hækka gjöld fyrir leyfi til vínveitingareksturs, jafnvel þótt áfengisvarnasamtök hér í landi hafi bent á að þetta hefði ekki bara þann tilgang að efla rekstur ríkissjóðs um einhverja smáaura, heldur að hægja dálítið á þeirri hröðu fjölgun vínveitingastaða sem nú á sér stað. Mjög margir staðir veita áfengi nú orðið og þarna er verið að fara mjög óskynsamlega leið að mínu mati. Það er full ástæða til að sækja fé í þessa átt, jafnvel þótt það væri ekki afskaplega mikið sem fengist þarna, en hver veit? Það virðist muna um allt eins og fram kemur í bandorminum. Þar sjáum við að klipið er af mjög nauðsynlegri þjónustu, einhver smáupphæð, einmitt í þessu nafni, að það muni um allt. Það kom sérstaklega fram í máli hæstv. menntmrh. að hann taldi að ríkið gæti ekki séð af 40 millj. til að stórbæta skólakerfið. En höfum við heyrt í þessum umræðum eitthvert lausnarorð frá ríkisstjórninni sem trúir á einfaldar lausnir? Já, já, við höfum heyrt orðið einkavæðing, við höfum heyrt eitt og annað og við höfum heyrt lausnarorðið ,,þetta lagast allt þegar við förum í EES``. Þetta er okkur sagt. E.t.v. á allt að lagast svona mikið þegar þeir fara að veiða karfann okkar. Ætlar hæstv. ríkisstjórn kannski að setja veiðieftirlitsmenn um borð í spænsku ryksugutogarana sem við ætlum að hleypa inn í landhelgina okkar? Býst hæstv. ríkisstjórn virkilega við því að spænskir útgerðarmenn muni borga veiðieftirlitsgjald að hálfu eða fullu, samkvæmt þessu frv. eða gildandi lögum? Auðvitað ekki og þá lendum við í þversögn. Eiga ekki allir að vera svo jafnir innan EES? Ég nefni þetta bara til þess að benda á þann undarlega tvískinnung sem við erum alltaf að verða vör við. Það eru settar álögur hingað og þangað og jafnframt verið að reyna að þrykkja okkur inn í kerfi sem gerir ráð fyrir allt annars konar tilhögun. Ef ríkið má ekki við þessu tekjutapi, hvað gerist þá þegar við lendum inni í EES? Hvernig líta bandormar þá út? Ég ætla ekki að fara út í neina líffræði hér en einu sinni heyrði ég að ánamaðkar gætu lifað í mörgum pörtum. Eigum við kannski að hafa eitt Ísland innan EES og annað sem ríkisstjórn getur mjólkað eftir allt öðrum reglum? Nei, ég er búin að fá mig fullsadda af því ábyrgðarlausa tali um að allt muni leysast ef við förum í EES. Ég sætti mig ekki við þann barnaskap sem þar er á ferðinni. Mig langar til áminningar að leyfa þingheimi að heyra efasemdir mikilvægra aðila í útgerð og lesa örlitla klausu, sem eflaust hefur komið fram og mun koma fram í umræðunni um EES, bara til þess að árétta það hverjar efasemdirnar eru ef eitthvað skyldi hafa farið fram hjá einhverjum. Ég byrja þá á fréttatilkynningu frá samstarfsnefnd atvinnurekenda í sjávarútvegi, með leyfi forseta, en sú fréttatilkynning er stutt og segir: ,,Í tilefni nýrra upplýsinga varðandi samning um Evrópskt efnahagssvæði vill samstarfsnefnd atvinnurekenda í sjávarútvegi taka eftirfarandi fram: Á grundvelli þess sem kynnt var við lok samningsgerðar í Lúxemborg um miðjan október fagnaði samstarfsnefnd atvinnurekenda í sjávarútvegi þessu samkomulagi og taldi hagsmunum Íslendinga vel borgið. Nú hefur hins vegar komið í ljós að veigamiklar upplýsingar í tengslum við sjávarútvegsmál, sem gefnar voru sem forsendur samkomulagsins, eiga sér ekki stoð í raunveruleikanum. Í ljós hefur komið að eitt mikilvægasta atriðið sem lagt var til grundvallar, þ.e. skipti á veiðiheimildum, er nú túlkað með ýtrustu hagsmuni Evrópubandalagsins í huga. Jafnframt kemur í ljós að Evrópubandalagið er ekki tilbúið að staðfesta ýmis atriði samkomulagsins sem voru forsendur stuðnings samstarfsnefndar atvinnurekenda í sjávarútvegi nema Íslendingar gangi að ýtrustu kröfum bandalagsins um veiðiheimildir. Enn fremur er óljóst um nánari útfærslu á tvíhliða samningi Íslands og Evrópubandalagsins um sjávarútvegsmál. Þess vegna verður samstarfsnefnd atvinnurekenda í sjávarútvegi að falla frá stuðningi við samkomulagið þangað til allar upplýsingar liggja fyrir í rituðu máli um einstök samningsatriði þannig að hægt sé að leggja raunhæft mat á efnisatriði samningsins.`` Þetta er dagsett 27. nóv. 1991. Enn skýrar kemur þó afstaða þessara mikilvægu aðila í sjávarútvegi fram í fréttaviðtali við Friðrik Pálsson, forstjóra Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna, þar sem hann hreyfir jafnvel enn alvarlegri atriðum og, með leyfi forseta, þá les ég útskrift af stuttri frétt í Ríkisútvarpinu þann 24. nóv. sl.: ,,Friðrik Pálsson, forstjóri Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna, dregur í efa að ákvæði um bann við eignarhaldi útlendinga í íslenskum sjávarútvegi haldi. Þetta kom fram á ráðstefnu fiskiðnaðar um Evrópskt efnahagssvæði. Friðrik Pálsson segir: ,,Ég sagði að ég drægi það mjög í efa að þeir fyrirvarar mundu halda nema um skamma hríð og ég tengdi það því að sjávarútvegurinn yrði í það minnsta að vera svo samkeppnisfær um íslenska fjármagnið að það fengist innlent fjármagn inn í sjávarútveginn í meira mæli heldur en það hefur verið hingað til. Annars mundi leita inn í sjávarútveginn niðurgreitt erlent fjármagn sem við mundum ekki standa gegn. Ég held einfaldlega að það sé málið, að verði íslenska fiskvinnslan og útgerðin, þ.e. sjávarútvegurinn í heild, ef hann fær að blómstra og skila góðum arði og geti þess vegna keppt við ríkisvaldið t.d. um ríkistryggð skuldabréf eða um þá peninga sem í það fara og aðra fjármögnun, þá held ég að þetta geti haldið. En ef við lítum bara nokkur ár eða mörg ár aftur í tímann þá hefur það jú verið þannig að hvorki lífeyrissjóðir eða aðrir sjóðir hafa viljað setja peninga í sjávarútveginn. Hann hefur alltaf verið dálítill blóraböggull í þessu efni. Verði það svo áfram þá hef ég ekki trú á því að þetta ákvæði haldi.```` Síðan segir fréttamaður: ,,Friðrik Pálsson telur kreppuna í sjávarútveginum annars vegar vera vegna aflasamdráttar en vandi sjávarútvegsins sé líka innri vandi. Hann bendir á að verðlag á sjávarafurðum er enn mjög gott, samt sé fiskvinnslan rekin með tapi.`` Og Friðrik Pálsson heldur áfram: ,,Þetta hækkaði fiskverð, þetta hefur runnið í gegnum fiskvinnsluna til útgerðar og sjómanna og það hafa komið fram tölur upp á síðkastið að það hafi orðið veruleg breyting á og ég býst við að það kunni að mega túlka það með þeim hætti að fiskvinnslan hefði gjarnan mátt standa sig betur í því að halda þessum bata meira hjá sér.`` Tilvitnun í Friðrik Pálsson lýkur en fréttamaður segir: ,,Á ráðstefnunni kom fram að aukinn ferskfiskútflutningur og aukinn útflutningur saltaðra flaka eru álitnar vænlegustu leiðirnar sem samningurinn um EES opnar. Garðar Sverrisson sem var fulltrúi lagmetis á ráðstefnunni efaðist þó um ávinning Íslendinga af samningnum og taldi hann frekar undirstrika þá ósk EB að Íslendingar yrðu áfram hráefnisframleiðendur. Benti á að tollar breyttust ekki á 9 / 10 hlutum lagmetis héðan.`` Virðulegi forseti. Ég hef leitast við að halda mig að mestu við eitt svið þessa frv. um efnahagsaðgerðir ríkisstjórnarinnar. Jafnframt hef ég talið mig knúna til þess að tjá mig um ákveðin mál sem fram hafa komið, einkum í máli hæstv. forsrh. og er mér þar þyngst í huga að heyra athugasemdir hans um að þetta muni allt batna þegar við förum í EES. Hann deilir þeirri skoðun ekki með mörgum í sjávarútvegi um þessar mundir. Fegin vildi ég geta sagt álit mitt á sjúklingasköttum og niðurskurði á bráðnauðsynlegri þjónustu við skólabörnin okkar. Ég hygg að enginn velkist í vafa um afstöðu mína í þeim efnum og okkar kvennalistakvenna. Þær áherslur er ekki að finna í þessu frv. Virðulegi forseti. Ég læt hér lokið máli mínu að þessu sinni og vonast til þess að þær athugasemdir, málefnalegu athugasemdir, sem fram hafa komið í þessari umræðu og þær leiðréttingar á rangfærslum sem fram hafa komið muni verða teknar til athugunar í þeirri nefnd eða nefndum sem munu fjalla um málið.

Virðulegi forseti. Þetta er nú orðin býsna mikil og um margt merkileg umræða sem hér hefur staðið í gær og í dag um frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Ég held, hvað sem um það má segja að öðru leyti, að það sé ástæða til að fagna því að hún hefur getað farið fram. Það er ekki af minni hálfu efni til að lengja hana mjög mikið. Ég fór nokkuð ítarlega yfir það í fyrri ræðu minni hvernig þessi mál snúa við mér og lýsti þar, og vil aftur undirstrika, óánægju minni með það hversu tætingslega þessi efnahagsmál ber að okkur á hinu háa Alþingi. Því miður er það enn svo að hæstv. ríkisstjórn hefur ekki, að því er virðist, komið sér saman um neinar heildstæðar aðgerðir í þessum efnum eða a.m.k. ekki unnist tími til að koma þeim hlutum fram, hvorki hvað ríkisfjármálin snertir né efnahags- eða atvinnumál að öðru leyti. Þetta sannaðist áþreifanlega í kvöldfréttatímum fjölmiðla í gær þegar menn gerðu úttekt á þeirri umræðu sem farið hafði fram á Alþingi í gærdag og ekki síst á framsöguræðu hæstv. forsrh. sem beðið hafði verið með nokkurri eftirvæntingu. Viðbrögð, ekki bara stjórnarandstöðunnar hér á þinginu, eins og menn máttu heyra, heldur og fjölmiðlamanna og aðila vinnumarkaðarins, voru í raun þau að þar væru menn litlu nær. Jafnvel sjálfur framkvæmdastjóri Vinnuveitendasambands Íslands, sem a.m.k. verður tæplega sakaður um að hafa af pólitískum ástæðum horn í síðu ríkisstjórnarinnar eða forsrh. sérstaklega eða hafa ástæðu til þess, varð að játa sig sigraðan og aðspurður viðurkenndi hann að hann væri litlu nær. Í raun og veru átti sér eingöngu stað lítils háttar moldrok í því logni efnahags- og atvinnumálanna sem því miður ríkir í kringum hæstv. ríkisstjórn, þeirri algeru veðurleysu, eins og gamlir sjómenn hefðu kannski sagt. Og það er harla dapurlegt eins og málum er háttað úti í þjóðfélaginu. Satt best að segja læðist að manni sá grunur, því miður, að þetta sé fyrst og fremst til þess gert að breiða yfir þá dapurlegu staðreynd að hæstv. ríkisstjórn hafi ekki náð að koma sér saman um nokkurn skapaðan hlut. Herra forseti, það er spurning hvort --- jú, hér kemur forsrh. og þá er mér ekkert að vanbúnaði að halda áfram en ég hefði saknað þess að gera það mikið lengur án hans viðveru. Reyndar er svo háttað einnig um hæstv. viðskrh., sem blandaði sér nokkuð í umræður í gær, að ég mundi gjarnan vilja eiga lítillega orðastað við hann ef hann mætti koma til fundar innan skamms. Niðurstaða gærdagsins var sú, því miður, að sú heildstæða efnahagsstefna, þær ráðstafanir sem lýst hafði verið eftir og að nokkru leyti boðaðar létu á sér standa og menn voru í raun og veru engu nær þegar upp var staðið. Um það voru sammála stjórnarandstaðan, fjölmiðlar og aðilar vinnumarkaðarins. Og enn er þess vegna bið, óvissuástand, fullkomið óvissuástand og öll vinna að ríkisfjármálum og efnahagsmálum hangir í lausu lofti. Við svo búið má auðvitað ekki standa. Það getur ekki gengið þegar vika er liðin af desembermánuði og satt best að segja ekki mikill tími til stefnu að þessir hlutir haldi áfram að vera í fullkominni óvissu. Hér kemur eftirlýstur hæstv. viðskrh. og vænkast þá enn vor hagur og eru nú býsna myndarlega setnir ráðherrabekkirnir og mun ég þá snúa mér lítillega að ræðu hæstv. viðskrh. Hann byrjaði á því að hæla ræðu hæstv. forsrh. og er það út af fyrir sig vel að þeir skuli bera lof hver á annan, hæstv. ráðherrarnir, og var það vonandi ekki oflof. En eins og kunnugt er, þá er það einhver beittasta aðferð til að hæða menn að bera á þá oflof, en ekki hef ég trú á því að hæstv. viðskrh. hafi ætlað sér það. Hæstv. viðskrh. ræddi, eins og reyndar fleiri, um efnahagsvandann og hvaða hlutir væru þar alvarlegastir og nefndi sem vandamál í sjálfu sér, sem bæri nú upp á okkar litla skeri, erfiðleika í efnahagsumhverfi heimsins. Og það er nokkuð til í því að þar hafa hlutirnir, í hinum vestrænu eða þróuðu hagkerfum, ekki tekið þeim afturbata sem menn höfðu vænst og spáð var framan af ári. En hæstv. viðskrh. taldi að þetta bitnaði sérstaklega fólskulega á okkur Íslendingum þar sem þetta væri skýringin á því að hér kæmi ekkert álver og til viðbótar þessu nefndi svo hæstv. viðskrh. minni fiskstofna. Þá kom hann að lyklinum að lausninni sem hann taldi vera ríkisfjármálin og það að ráða við hallann á ríkissjóði. Ég ætla að segja um þetta atriði nokkur orð. Satt best að segja er það að verða svo að mínu mati að það nálgast að vera hættulega oft kveðin vísa, að undirrót alls okkar vanda, upphaf og endir allra hluta í þessum efnum, hinn eini sanni lykill að lausninni sé að ná niður hallanum á ríkissjóði. Ég spyr mig stundum að því, eru menn ekki komnir út á dálítið hættulega braut í umræðum um ríkisfjármál að einblína svo á þetta atriði, svo mikilvægt sem það má nú vera, að þeir sjái ekkert annað, hugsi ekki um neitt annað og ræði nánast ekki um neitt annað? Því er það svo, ef við ræðum það og skoðum í alvöru? Er það svo að það sem öllu máli skiptir og er alveg úrslitaatriði í þessu sambandi að ná halla ríkissjóðs á árinu 1992 nákvæmlega niður í 4 milljarða? Og ég spyr: Ef það er svo, af hverju 4 milljarða? Af hverju ekki 2 eða 5 eða 6? Hvar eru hin efnahagslegu og hagfræðilegu rök fyrir því að einhver 4 milljarða halli á ríkissjóði sé nákvæmlega sú tala sem komi á því eftirsótta og langþráða jafnvægi sem allir eru að tala um? Af hverju ekki tveir milljarðar eða núll? Geta menn þá ekki alveg eins sagt og rökstutt, jafnvel með sterkari rökum, að það megi alls ekki reka ríkissjóð með halla? Það sé undirrót alls ills og það skipti öllu máli og sköpum og sé hinn eini, sanni lykill að lausninni að hallinn sé núll. Ég ætla hreinskilnislega að gera þá játningu að ég set þetta ekki nákvæmlega í þessa áhersluröð. Vona ég þó að ég þurfi ekki að búa við það að menn snúi út úr orðum mínum og geri mér þar með upp þær skoðanir að ég sé að gera lítið úr mikilvægi þess að ná tökum á rekstri ríkissjóðs. En því er nú einu sinni þannig farið með mig eftir að ég hef skoðað þessa hluti núna á undanförnum dögum að ég hef þyngri áhyggjur af öðru en því hvort ríkissjóður Íslands verður á árinu 1992 rekinn með 3, 4 eða t.d. 5 milljarða halla. Ég tel að aðrir hlutir séu þar stærri og alvarlegri og ég tel auðvitað að númer eitt sé viðskiptahallinn. Sú geysilega erlenda skuldasöfnun, fyrst og fremst til neyslu sem birtist í 18 milljarða viðskiptahalla á þessu ári og hátt í annað eins á næsta ári, er auðvitað stærra vandamál og alvarlegra en spurningin um það hvort ríkissjóður Íslands verður rekinn t.d. með 3, 4 eða 5 milljarða halla. Ég blæs á þann málflutning að það sé í reyndinni og eðli sínu stærra vandamál hvort hallinn er þar nokkur hundruð milljónum meiri eða minni borinn saman við aðrar stærðir í efnahagslífinu að öðru leyti. Ég tel að langalvarlegasti váboðinn, sem uppi er í okkar efnahagsmálum, sé þessi mikla erlenda skuldasöfnun sem ekki fer í fjárfestingar, sem ekki fer í að byggja hér upp ný atvinnutækifæri og auka gjaldeyrisöflun á næstu árum, því miður, heldur fyrst og fremst til neyslu. Og ég rakti það í ræðu minni að ef svo heldur sem horfir þá verða fjárfestingar í íslenska þjóðarbúinu á næsta ári þær lægstu í 50 ár. Það má verða mönnum mikið umhugsunarefni. Í öðru lagi nefni ég atvinnuástandið. Ég tel það alvarlegra vandamál að hér stefnir í fjöldaatvinnuleysi á næsta ári en hvort hallinn á ríkissjóði verði nokkur hundruð milljónum meiri eða minni. Ég tel það alvarlegra vandamál ef þúsundir manns bætast á atvinnuleysisskrá á næsta ári en spurningin um það hvort t.d. nokkur hundruð milljónir til eða frá liggja öðru hvoru megin við eitthvert strik í halla ríkissjóðs. Og ég sakna þess í umræðunni að menn taki ekki á þessum þáttum og ræði þá og setji þá í samhengi en einblíni svo mjög á þessa einu tölu, 4 milljarða halla ríkissjóðs. Ég veit ekki síðan hvenær þessi tala varð svona heilög og ég spyr um það ef þarna liggja einhver þau mörk, hverra mikilvægi er svona mikið, af hverju er þá ekki enn betra að ná þessum halla meira niður? Er það vegna þess að menn treysti sér ekki í það eða eru einhver efnahagsleg rök fyrir því að í lagi sé með 4 milljarða halla en ekki meira og hver eru þau þá? Ég minni á og tek undir það sem hér var sagt af einum fyrri ræðumanni í umræðunni. Því hefur oft verið haldið fram með mörgum gildum rökum að einmitt við þær aðstæður að þjóðarbúið og efnahagslífið sigli inn í djúpa lægð geti verið vel réttlætanlegt að reka ríkissjóð með einhverjum halla, sérstaklega ef tekst að fjármagna þann halla innan lands. Ef það tekst er hann í mínum huga ekki það stórkostlega efnahagslega vandamál sem stundum mætti ætla af ræðum manna. Ég tel reyndar líka að nokkuð hafi farið fyrir því í umræðunni, og ekki síst í máli hæstv. viðskrh. sem hér talaði í gærkvöldi, þeim hefðbundnu hægri klisjum eða viðhorfum að einblína á rekstur ríkissjóðs og hlutverk ríkissjóðs í þjóðfélaginu eitt og sér og sleppa öðrum þáttum. Auðvitað er ríkissjóður stór og áhrifamikill aðili í efnahagslífi okkar og þýðing þess hvernig hann er rekinn og hvernig fjármunum hans er ráðstafað geysilega mikil. En það eru fleiri stórir aðilar sem hafa áhrif á gangverkið og við sjáum það best með því að skoða hinar nýju tölur Seðlabankans um skuldasöfnunina á síðasta ári þar sem það kemur í ljós að það eru einstaklingarnir og heimilin sem skuldsetja sig fyrir 45 milljarða í viðbót. Þar er stóra útslagið í raun en ekki í sjálfum ríkissjóði og ég bið aftur um að ekki verði snúið út úr fyrir mér og ég borinn þeim sökum að ég telji að ekki skipti nú miklu máli hvernig þetta sé hjá ríkinu. Auðvitað gerir það það. En við eigum líka að skoða hvernig aðrir stórir og áhrifamiklir aðilar í efnahagslífinu eins og sveitarfélögin, eins og atvinnulífið og atvinnugreinarnar, eins og einstaklingarnir og einkaneyslan koma út í þessu sambandi. Það er blinda og þröngsýni, sem ég gruna menn því miður stundum um að vera haldna af pólitískum ástæðum, að einblína svo mjög á ríkið og tala aldrei um neitt annað en ríkið og afkomu ríkissjóðs í umræðum um efnahagsmál. Auðvitað liggur mönnum það næst eðli málsins samkvæmt og er um margt auðveldast að hafa áhrif á. Það skilja allir sem starfa á hinu háa Alþingi. En þeir sem eru að reyna að hafa hönd í bagga með þróun efnahagsmála í heild sinni og hafa yfirsýn yfir hlutina eiga ekki að komast upp með að sleppa því að ræða afkomu, hagi og þróun mála hjá öðrum aðilum. Hæstv. viðskrh. hljóp til varnar hæstv. heilbrrh. og er það skiljanlegt og ætla ég ekki að fara út í þá umræðu en ljóst er að mínu mati að sá málflutningur sem þar er reynt að halda uppi af hálfu Alþfl. er svo mótsagnakenndur að hann hrynur um sjálfan sig. Það er ekki hægt að halda því fram, eins og gert er, að það sé af sérstakri greiðasemi við almenning í landinu sem þær breytingar eru gerðar í heilbrigðismálum eða skólamálum eða hverju öðru sem þarna er á ferðinni. Það er verið að auka álögur á almenning og það er mótsagnakennt í eðli sínu að gera það. Að auka þessar álögur en tala í hinu orðinu um að það sé alls ekki ætlunin að mismuna fólki. Það er verið að halda út á þá braut sem hlýtur að mismuna fólki að lokum. Ég vek athygli á því orðalagi sem hæstv. forsrh. viðhafði í ræðu sinni um þetta efni, að það yrði séð til þess að greiðslugetu almennings yrði ekki ofboðið. Þetta orðalag vakti athygli mína. Og það var spilað í morgunfréttum útvarpsins aftur þannig að ég held að ég hafi ekki misheyrt það í tvígang ,,að greiðslugetu almennings yrði ekki ofboðið``. En það má greinilega teygja talsvert á henni og jafnvel til hins ýtrasta eða hvað? Ýmislegt kom hér inn í umræðuna um einkarekstur og einkavæðingu, um opinberan rekstur, um útboð og margt fleira sem ég hefði haft gaman af að ræða dálítið en held að tímans vegna fari ég hratt yfir sögu því að ég vil ekki fyrir mitt leyti að lengja þessa umræðu meira en góðu hófi gengir. En það hlýtur þó að koma upp í hugann þegar þessi einkavæðingarsöngur er upp kveðinn að menn skoði hér uppi á Íslandi hvernig við erum staddir í þessum efnum og hvernig hlutföll milli einkareksturs og opinbers reksturs eru í landinu. Er t.d. ríkið á Íslandi með svo umfangsmikinn rekstur af ýmsum toga að það sé eitthvert stórkostlegt viðfangsefni í efnahagsmálum og ríkisfjármálum að einkavæða hann? Hafa menn ekki áttað sig á því að sá geiri sem víðast hvar í nálægum löndum hefur verið hvað umfangsmestur á höndum hins opinbera og hefur víða verið einkavæddur eða var á umliðnum árum, þ.e. samgöngukerfið, er nánast allt einkarekið á Íslandi? Við erum ekki með ríkisrekið flugfélag til að einkavæða. Við erum ekki með ríkisreknar járnbrautir til að einkavæða. Við erum með pínulítið skipafélag sem sinnir þjónustu við afskekktustu byggðarlög landsins og sjá menn þar eitthvert stórkostlegt grand í einkavæðingu?  Síðan voru það örfá orð að lokum um ræðu viðskrh. og vaxtamálin. Því miður fór það svo að hæstv. viðskrh. hélt þá ræðu um vextina sem ég hef heyrt býsna oft af tilteknum ástæðum um þriggja ára skeið og er ósköp einfaldlega á þá leið að það megi ekki anda á vextina. Það er bókstaflega þannig að þegar hæstv. viðskrh. kemur að vaxtastiginu í landinu þá heldur hann niðri í sér andanum því að hann er svo hræddur um að hinn minnsti andblær gæti haft þarna einhver óæskileg áhrif. Og síðan eru ræðuhöld og flóknar útskýringar um handleiðslu og handafl og útkast og innkast og ég veit ekki hvað og hvað sem satt best að segja reyndist að lokum ofvaxið mínum skilningi að botna í og ég skil bara ekkert í þessu. Hvað eru menn að rugla? Sitt hvorum megin Atlantsálanna hafa einmitt núna undanfarna mánuði verið að gerast athyglisverðir hlutir í vaxtamálum, sitt í hvora áttina. Og þar er nú ekki aldeilis verið að rugla með handleiðslu eða handafl eða markað eða miðstýrðar ákvarðanir. Þar eru ósköp einfaldlega hlutirnir gerðir. Hvað gerði sænski seðlabankinn í byrjun þessarar viku, auðvitað með samþykki sænsku ríkisstjórnarinnar, hægri stjórnarinnar, fóstbróður hæstv. forsrh.? Þeir hækkuðu vextina með einni ákvörðun um 6%, úr 11,5 í 17,5%. Það er aldeilis handafl og miðstýring og afskiptasemi. Þeir eru ekki feimnir við að anda á vextina þar. Hvers vegna gerðu þeir þetta? Þeir höfðu efnahagsleg og pólitísk rök fyrir því að breyta vaxtastiginu í landinu og þeir gerðu það til þess að stoppa fjármagnsflæðið úr landi. Hvað hefur verið að gerast hinum megin við Atlantsálana, í Bandaríkjunum? Vextirnir hafa með pólitískum ákvörðunum verið keyrðir niður stig af stigi. Af hverju? Af því að þeir hafa pólitísk og efnahagsleg rök til þess að breyta vaxtastigin í landinu og þeir gera það til þess að reyna að örva hagvöxt og blása lífi í staðnað bandarískt efnahagslíf. Þeir eru ekki hræddir við miðstýrðar ákvarðanir. Þeir þora að anda á vextina. Hvað er svona óskaplega sérstakt við þessi mál á Íslandi að hæstv. forsrh., hæstv. viðskrh. og seðlabankagengið vilja ekki að það sé svo mikið sem andað á vextina? Það er óheilbrigt. Það má ekki. Það er truflun á markaðnum. Ég verð að segja alveg eins og er að með allar þær upplýsingar sem menn hafa í höndunum, t.d. um hrikalegt jafnvægisleysi á íslenskum peningamarkaði og þá upplausn sem þarna ríkir að menn skuli enn halda þessar ræður horfandi á ósköpin. Það er eiginlega ofvaxið mínum skilningi. Hæstv. forsrh. Ég legg til að betur sé lesið í skýrslunni sem Seðlabankinn sendi frá sér því að svo sannarlega má einnig finna víða upplýsingar um það, svo sem á bls. 60 og 61 og í töflunum á bls. 42 þar sem farið er yfir árangurinn í sölu ríkisvíxla og ríkisskuldabréfa, að vaxtahækkunin --- þrátt fyrir heiðarlegar tilraunir hinna pólitísku bankastjóra Seðlabankans til að bakka upp hina vitlausu ákvörðun ríkisstjórnarinnar um að hækka vextina --- sýnir svart á hvítu í tölum að þetta skilaði ekki umtalsverðum árangri. Það hefur selst lítið eitt meira af ríkisvíxlum en áður og staðan t.d. í október og nóvember á þessu hausti borið saman við október og nóvember sl. haust er sáralitlu betri. Ríkisskuldabréfin eru fyrst í þessum mánuði ársins að komast fram úr innlausn ríkisskuldabréfa. Með öðrum orðum hefur verið undirballans á kerfinu í hverjum einasta mánuði þangað til núna. Það er í fyrsta skipti á þessum dögum eða vikum sem eilítið meira af ríkisskuldbréfum selst en hefur verið innleyst.

Heildarsala ársins.

Ég get reynt að fletta þessu upp og lesa þetta.

Heildarsala ársins.

Ég er bara ekki með skýrsluna ef hæstv. forsrh. vildi vera svo vænn að lána mér eintakið sitt skal ég finna þetta alveg hreint í hvelli. Á bls. 42 og 43 er rakið lið fyrir lið magn ríkisvíxlanna í umferð og staðan þar í millj. kr. Ef við tökum t.d. 30. sept. 1990 þá var heildarmagn ríkisvíxla 12,3 milljarðar og ef við tökum svo aftur 30. sept. 1991 eru ríkisvíxlar ekki nema 11,4 milljarðar. Ef við tökum 31. okt. bæði árin þá voru þeir í fyrra 8,8 milljarðar en í ár 8,3 milljarðar. Ef við tökum annars vegar 30. nóv. í fyrra þá eru ríkisvíxlar 7,8 milljarðar og núna 25. nóv. eru þeir 9,6 milljarðar. Heildarmagn ríkisvíxla í umferð er því á mjög svipuðu róli þrátt fyrir svimandi hátt raunvaxtastig sem keyrt var upp í landinu fyrir mitt ár. Auðvitað er alveg rétt hjá hæstv. forsrh. ef vitnað er í skýrslur á annað borð þá þarf helst að lesa þær spjaldanna á milli til þess að ekkert sé tekið úr samhengi, en ég ætla tímans vegna ekki að gera það. Ég gríp niður aftur neðst á bls. 61 og efst á bls. 62 og þar segir, með leyfi forseta: ,,Er ákveðið var að hækka vextina voru vextir ríkisvíxla hækkaðir úr 11% í 14,5% á ári (6. maí) og vextir spariskírteina úr 6--6,6% á ári í 7,9--8,1% (21. maí)`` og munar um minna. ,,Sala ríkisvíxla tók kipp upp á við en þrátt fyrir hækkun vaxta á spariskírteinum leiddi það ekki til mikillar sölu þeirra. Var það ekki fyrr en nú í október sem heildarsala ársins náði fram úr innlausnum.``  háa raunvaxtastig fyrr en loksins í október. Það er því miður þannig. Við skulum bara umgangast staðreyndirnar með tilhlýðilegri virðingu. Því miður hefur þetta skilað allt of litlum árangri. Við getum þrasað um stærðargráðuna en meginniðurstaðan er þessi. Það var minni ágreiningur um það hvort verið hafi óskynsamleg aðgerð að hækka eitthvað vexti á ríkisvíxlum, skammtímapappírum ríkissjóðs. Það er allt annar handleggur en að keyra upp allt vaxtastigið í landinu með hækkuninni á ríkisskuldabréfunum. Það voru hin stóru pólitísku mistök sem stjórnin gerði og jafnvel með góðum vilja treystir Seðlabankinn sér ekki til þess að þvo þau mistök af stjórninni. Virðulegur forseti. Ég ætla þrátt fyrir það sem hæstv. iðnrh. sagði um EES og skipasmíðaiðnaðinn að geyma mér að ræða frv. til laga um veiðar í íslensku efnahagslöggjöfinni þangað til það kemur á dagskrá á nýjan leik, væntanlega eftir helgina. Þar á ég óútkljáð nokkur mál við hæstv. iðnrh. sem vék að mér orði lítillega í umræðum um það í eina kvöldstund á Alþingi og þá ætla ég m.a. að hrekja rangfærslur hæstv. iðnrh. sem hann lét fjalla um áhrif EES á skipasmíðaiðnaðinn. En ég hef í höndum glænýtt fréttabréf frá Félagi dráttarbrauta og skipasmíðaeigenda og ég hef sömuleiðis nýlega rætt við forsvarsmenn Slippstöðvarinnar á Akureyri. Báðir þessir aðilar lýstu miklum vonbrigðum með það að í drögunum að EES-samningum væri ekki tekið á um stöðu skipasmíðaiðnaðarins og í raun og veru hverfandi vonir gefnar um að þeir samningar mundu á nokkurn hátt hjálpa innlendum skipasmíðaiðnaði í erfiðri samkeppni við niðurgreiddan erlendan iðnað. Þetta læt ég duga tímans vegna, en hef gögn undir höndum til að ræða þetta ítarlega við iðnrh. þegar málið verður tekið á dagskrá. Vel á minnst, herra forseti, ég kem þeirri ábendingu á framfæri við hið háa forsæti þingsins að þetta mál komi fljótlega á dagskrá eftir helgina því að ég vil ekki þurfa að sitja dögum saman eða vikum undir þeim árásum sem hæstv. iðnrh. hafði uppi á mig án þess að geta varið hendur mínar. Um Búnaðarbankann hafa aðrir rætt og ég held ég sleppi því þess vegna. Út af fyrir sig er það freistandi, m.a. vegna forsögu þessara mála og þess að bankar hafa áður verið seldir á Íslandi og þarf ekki að fara langt aftur. Ég verð að segja alveg eins og er að mér fannst það koma úr hörðustu átt að hæstv. viðskrh. skyldi ráðast á hæstv. fjmrh. fyrir það að láta sér detta í hug að selja Búnaðarbankann á hálfvirði því að auðvitað liggur í augum uppi að hæstv. fjmrh. er ekki að gera annað en að telja sig fylgja gefnu fordæmi um að selja banka á afsláttarprís. Nýleg forsdæmi eru um það og ekki langt að sækja þau og hæstv. fjmrh. hefur örugglega verið í góðri trú að hann hefði allan stuðning, m.a. hæstv. viðskrh. til þess að vera sanngjarn þegar hann færi að verðleggja banka og selja þá og þyrfti ekki langt að leita fordæmanna. Nei, því miður, herra forseti, er það svo að efnahagsmálin eru í algerri upplausn hjá hæstv. ríkisstjórn og þar rekur sig eitt á annars horn. Í umræðunum hefur opinberast mikill ágreiningur innan hæstv. ríkisstjórnar, t.d. í vaxtamálum og þau alvarlegu orð sem hæstv. félmrh. lét falla hljóta að verða tilefni til frekari skoðanaskipta og atburða í þeim efnum á næstunni, þær ásakanir sem Seðlabankinn ber fram á húsbréfakerfið, sem hæstv. félmrh. tók síður en svo með þögninni, og sá greinilegi ágreiningur sem er í ríkisstjórninni, t.d. í afstöðunni til vaxtamála þar sem hæstv. viðskrh. vill ekki anda á vextina, hæstv. forsrh. virðist því miður styðja hann. Aðrir ráðherrar sem eiga um sárt að binda eins og hæstv. félmrh. og af vissum ástæðum hæstv. sjútvrh. eru með allt annan málflutning. Þetta hlýtur að setja mark sitt á umræður á næstunni. En alvarlegast er þó úrræðaleysi ríkisstjórnarinnar og sú upplausn sem þar ríkir. Því miður er ekki fjarri að líkja megi stöðu efnahagsmála á Íslandi í dag við hrossarekstur. Þannig er ef fáir menn reka mikið af hrossum freistast þeir til þess að reka þau laus eins og kallað er og hnýta þá upp á þau múlinn eða beislið og reyna síðan að stjórna rekstrinum með tilteknum þekktum aðferðum, yfirleitt þannig að einn ríður á undan og leiðir stóðið á rétta braut en aðrir rekstrarmenn ríða meðfram rekstrinum og svo einhverjir á eftir. Sá sem á undan fer er gjarnan kallaður undanreiðarmaður og þykir það eitt veglegasta embættið. En því miður er það svo með þennan hrossarekstur íslenskra efnahagsmála nú um stundir að enginn er á undan og engir ríða fram með. Hæstv. ráðherrar hafa bundið taumana upp á makkann á eigin hestum og þvælast inni í miðju stóðinu sem er að tvístrast í allar áttir. Það vita allir sem tekið hafa þátt í hrossarekstri hvaða afleiðingar það hefði skjótt ef rekstrarmenn binda taumana upp á makka hesta sinna og létu þá þvælast inn í stóðið mitt. Þetta er auðvitað hin dapurlegasta niðurstaða þessarar umræðu að reksturinn er stjórnlaus og enginn veit hvert hann tvístrast á næstu dögum og vikum ef svo heldur sem horfir. Að lokum ætla ég að grípa niður í ræðu hæstv. forsrh. Ég gerði hana að vísu lítillega að umtalsefni í fyrri ræðu minni en ég hafði þá að sjálfsögðu ekki útskrift í höndunum. Ég ætla að lesa það sem hæstv. forsrh. sagði um okkur stjórnarandstæðinga því eins og venjulega var ræða hæstv. forsrh. kaflaskipt. Hann las á miklum hraða skrifaða og vel undirbúna texta. Að hluta til var þar nokkurn veginn orðrétt greinargerð með því frv. sem hann mælti fyrir. Að öðrum hluta til virtist mér þar geta verið á ferðinni t.d. texti frá Þjóðhagsstofnun eða einhverjum öðrum slíkum aðila sem samið hefði ákveðna leiðsögn fyrir hæstv. forsrh. um efnahagsmálin til að lesa. En svo var alveg klár og skýrt afmarkaður kafli inni í miðri ræðu hjá hæstv. forsrh. sem ég þekkti samstundis þegar hann byrjaði á. Það var hans eigin bútur og hann byrjar hér, með leyfi forseta: ,,Forustumenn stjórnarandstöðunnar krefjast þess að gripið verði til gamalkunnra ráðstafana af framangreindu tagi en það er alveg ljóst með tilliti til reynslunnar hverjar afleiðingarnar yrðu. Þeir vilja stórhækka skatta og aðrar álögur á almenning. Þeir vilja grípa til stóraukinnar erlendrar lántöku eins og áður sagði. Þeir vilja veita fjármunum á báða bóga í fyrirtækin án tillits til þess hvernig staðið er að rekstrinum. Umfram allt vilja þeir að skömmtunarvaldið sé hjá sér í því skyni öðru fremur að hygla sér og sínum.`` Ég verð að segja alveg eins og er að ég hafði ekki tekið eftir því hversu stórkostlegur málflutningur þetta var fyrr en ég fékk þetta á prenti og hversu rækilega hæstv. forsrh. er bundinn við sama heygarðshornið. Maður finnur það reyndar svona inni í sér að maður er hættur að taka þetta skítkast alvarlega. Það er hætt að koma við mann. Málflutningur af þessu tagi, jafnvel frá hæstv. forsrh. landsins, er umhugsunarefni því að undir venjulegum kringumstæðum hefðum við stjórnarandstæðingar átt að verða gersamlega viti okkar fjær við kveðjur úr þessari átt og telja þannig að okkur vegið með svo ómaklegum og særandi hætti að engu tali tæki því að í raun og veru er verið að segja að við viljum umfram allt hafa í höndum fjármálastjórn og fjármuni til þess að geta ausið þeim á báða bóga samkvæmt okkar skömmtunarvaldi og alveg sérstaklega í þeim tilgangi að hygla aðilum okkur nákomnum, misnota þannig aðstöðu okkar, misnota fé. Þetta er það sem hæstv. forsrh. er að segja. Væri hann tekinn bókstaflega þá væru þetta stóralvarlegar ásakanir. En nú er maður reynslunni ríkari og kýs að gera það ekki. Það þýðir ekkert. Þessi árátta er löngu komið yfir það stig að það þýði að láta hana hafa áhrif á sig. Það er svo umhugsunarefni hvað hæstv. forsrh. er að vitna í. Ég ætla ekki að biðja hann að rökstyðja það en maður hlýtur að láta sér detta í hug t.d. margar og frægar ræður hans um sjóðina. Eru það kannski ráðstafanir í efnahags- og atvinnumálum á árinu 1988 og 1989, eða eitthvað af því taginu sem hæstv. forsrh. er þarna að gefa í skyn? Er það sú fyrirgreiðsla sem Atvinnutryggingarsjóður veitti hundruðum fyrirtækja í landinu? Telur hæstv. forsrh. að þar hafi þeir sem lögðu hönd á plóginn verði að hygla sérstaklega sér og sínum? Ég segi alveg eins og er að t.d. fyrirtækið Einar Guðfinnsson hf. í Bolungarvík er ekki ég og mínir. Svo er ekki heldur um fyrirtækið Grandi hf. í Reykjavík. Svo er heldur ekki um nánast öll þessi fyrirtæki og alla þessa aðila. Það getur verið að ég eigi frændur í einhverjum sjávarútvegsfyrirtækjum sem fengu þarna fyrirgreiðslu og kunningja í öðrum. En ég tel ekki að ég hafi þar verið að hygla mér og mínum. Þvert á móti liggur það fyrir að margar máttarstoðir íhaldsins í sjávarútvegi fengu mestu fyrirgreiðsluna og er þetta þá sæmilegur málflutningur hjá hæstv. forsrh. eða hvað? Ég spyr. Annars borgar sig ekki að elta ólar við þetta, virðulegur forseti, því miður. Svo dapurlegt sem það er eru ræður hæstv. forsrh. ekki lengur þess virði að veita þeim slíka athygli.

Herra forseti. Ég vil taka undir það með hv. síðasta ræðumanni að það er ekki þess virði að eltast við ýmis ummæli hæstv. forsrh. og mun ég ekki lengja tímann með því og reyndar ætla ég ekki að lengja þessa umræðu neitt að ráði. Það mætti að vísu flytja nokkuð langt mál um ýmislegt af því sem kom ekki fram í síðari ræðu hæstv. forsrh. Hann svaraði þar mjög fáum spurningum. Hann svaraði nánast engri spurningu frá mér. Hann svaraði engri spurningu um það hvort ætlunin væri að auka tekjur ríkissjóðs á einhvern máta. T.d. spurði ég að því hvort vænta mætti að við fengjum að sjá skattlagningu fjármagnstekna, svo að ég nefni þar aðeins dæmi.

Ég svaraði því.

Var það, þá bið ég afsökunar. Ég held að ég hafi hlustað nokkuð vel og hæstv. forsrh. var ekki svo hraðmæltur í seinni ræðunni að mér tækist ekki að fylgjast þar með að því er ég taldi. En það komu fram margar fleiri spurningar um slíkt hvernig ætlunin væri að auka tekjur ríkissjóðs. Ég gæti að vísu flutt nokkuð langt mál um vextina því að hæstv. forsrh. vék nokkuð að þeim en það gerði síðasti ræðumaður og skal ég ekki endurtaka það. Ég er að vísu ekki búinn að lesa alla skýrslu Seðlabankans en ég verð þó að taka undir það með þeim hv. ræðumanni að þar kennir margra grasa og mikils fróðleiks. Ekki bara það að þessi mikla hækkun vaxta um 2% sem hefur kostað atvinnulífið nokkra milljarða hefur gert afar lítið til þess að bæta stöðu ríkissjóðs heldur kemur einnig fram á þessum sömu síðum í skýrslu Seðlabankans að skuldsetning fyrirtækjanna og einstaklinganna í landinu hefur aukist um 90 milljarða og skuldir einstaklinga um 45 milljarða. Nú er það ein hagfræðikenningin í sambandi við hækkun vaxta að hún eigi að draga úr eftirspurn eftir lánsfé. Það hefur ekki gerst í þessu tilfelli enda eru margir sem halda því fram að hávaxtakenning hagfræðinga áratugarins hafi verið einhver mestu mistök sem hafi verið gerð í langri sögu hagfræðinnar í heiminum. Þarna hefur það sýnt sig að alls ekki hefur dregið úr eftirspurn eftir fjármagni. Það er reyndar athyglisvert sem kom fram í leiðara Morgunblaðsins fyrir nokkrum dögum þar sem vísað var í The Financial Times og athygli vakin á því að hávaxtastefnan hefur víða nánast komið bönkunum sjálfum á kné og svo hefur t.d. orðið í Noregi. Þar hafa bankarnir hver eftir annan farið á hausinn eins og nú er sagt, orðið gjaldþrota, og rakið er í Financial Times að þetta megi e.t.v. kenna hávaxtastefnunni um og þetta liggur út af fyrir sig í hlutarins eðli. Viðskiptavinir bankans hafa ekki efni á að greiða slíka vexti. Viðskiptavinir bankans verða gjaldþrota og bankinn fylgir stundum á eftir. En ég vona að við fáum tækifæri til að ræða þetta miklu betur síðar þegar við ræðum vaxtamálin almennt og þá getum við tekið þessa furðulegu samlíkingu um handleiðslu í kirkjunni og svo hins vegar útkastara á skemmtistöðum þeim sem mér skildist að hæstv. forsrh. leitaði til á sínum yngri árum. Ég hygg að hann geri það ekki lengur en á sínum yngri árum skilst mér að hann hafi leitað til slíkra staða þar sem handaflinu var beitt. En ég ætla ekki að lengja tímann með umræðu um það hér og nú. Ég bað fyrst og fremst um orðið vegna þess að mér fannst á hæstv. forsrh. að hann auglýsti eftir aðgerðum í efnahagsmálum og mér fannst eiginlega vera hálfgerður undrunarsvipur á hæstv. forsrh. þegar hann lýsti því að það að draga úr fjárlagahallanum væri vissulega sú --- að manni skildist --- eina aðgerð í efnahagsmálum sem nokkurt vit væri í og mér fannst undrunarsvipur á hæstv. forsrh. þegar hann auglýsti eftir einhverju fleiru. Hvað þarf fleira? Ég er ekki að gera lítið úr því að draga úr halla ríkissjóðs og ég vek athygli á því að við framsóknarmenn höfum í þessari umræðu stutt ýmsar aðgerðir sem fram eru komnar til að draga úr útgjöldum ríkissjóðs. Við höfum meira að segja sagt að við getum litið á sumt af því sem lagt er til í heilbrigðiskerfinu þó að það sé vissulega sársaukafullt. Það sem við höfum lagst þar helst gegn hafi verið greiðsla fyrir komur á heilsugæslustöðvar, enda er mjög vafasamt að draga úr komum fjöldans á heilsugæslustöðvar. Það á miklu frekar að stuðla að því að menn komi þar með sjúkdóma sína og vandræði í heilbrigðismálum sem tíðast. En ég vek athygli á því að við höfum yfirleitt stutt af ábyrgð margt það sem þar hefur komið fram af því að við gerum okkur grein fyrir því að það syrtir í álinn og nauðsynlegt er að draga úr útgjöldum eins og frekast er unnt. Hins vegar hlýt ég að vekja athygli á því að þetta er langt frá því að vera eina og í sumum tilfellum skynsamlegasta aðgerðin í efnahagsmálum. Ég efa t.d. stórlega að sú hugmynd ríkisvaldsins að draga úr greiðslu launa í gjaldþrotum, eins og ég rakti fyrr í ræðu minni, stuðli að þjóðarsátt. Þar er verið að fórna miklu stærra markmiði fyrir minna og reyndar hefur hæstv. forsrh. að því er mér heyrist viðurkennt þetta. Vitanlega er rétt að þau auknu útgjöld sem lögð eru á einstaklingana í landinu stuðla ekki að þjóðarsátt og þess vegna verður að vega það og meta hvert gegn öðru. Staðreyndin er sú að það er reynsla margra ríkisstjórna að tök nást ekki á efnahagsmálunum með því að ráðast á einn þáttinn. Það verður að skoða þá alla og hæstv. forsrh. getur rakið þetta allt í gegnum áratugina, allt frá viðreisnarárunum þegar gefin var út hvít bók um efnahagsráðstafanir. Hann getur líka farið til fyrirrennara síns í stóli formanns Sjálfstfl. sem skipaði á sumarmánuðum 1988 merka nefnd til að gera heildartillögur um aðgerðir í efnahagsmálum, svokallaða niðurfærslu. Það voru mjög athyglisverðar tillögur sem þar komu fram. Ég er ekki að segja að þær gildi nú en allar ríkisstjórnir hafa lagt sig fram við það að ná samstöðu við aðila atvinnulífsins, bæði vinnuveitendur og launþega í því skyni að koma fram með heilsteyptar aðgerðir sem í sumum tilfellum hafa verið nauðsynlegar til þess að koma okkur yfir öldudalinn og í öðru tilfelli til þess að ráðast gegn verðbólgunni og koma jafnvægi á í íslensku efnahagslífi. Ég vildi gjarnan fá að ræða það við betra tækifæri við hæstv. forsrh. hvað núv. ríkisstjórn hefur gert að þessu leyti. Hefur hún t.d. átt ítarlegar og formlegar viðræður við aðila vinnumarkaðarins? Hefur hún skipað einhverja lærða menn eins t.d. þessa ágætu menn sem eru í fortíðarkönnunarnefndinni í það verkefni? Ef ég má skjóta því inn í var því stungið að mér hverjir þeir eru ef ég má aðeins lífga upp á minni hæstv. forsrh. Þetta eru hinir mætustu menn. Það er Hreinn Loftsson sem var nefndur, Finnur Sveinbjörnsson, Hrafn Sigurðsson, Þorsteinn Guðnason, Jón Ragnar Blöndal. A.m.k. eru tveir þeirra með mikla og lærdómsríka reynslu í atvinnulífinu. Hefur ríkisstjórnin sett einhverja góða menn í að skoða efnahagsmálin á breiðum grundvelli og stuðla að samstarfi við aðila vinnumarkaðarins sem hefur ætíð reynst farsælt og er nauðsynlegt? Ég gæti vel minnst á ýmsar aðgerðir í efnahagsmálum en ég má ekki lengja umræðurnar um of. Þó vil ég vekja athygli á því að ég rakti fyrr í ræðu minni tillögur hæstv. sjútvrh. og ég hef ekki enn þá fengið svar nema það hafi einnig farið fram hjá mér hvenær gera má ráð fyrir því að tillögur hæstv. sjútvrh. verði framkvæmdar. Hvenær verða þær framkvæmdar? Eða er það rétt sem ég hef heyrt á hlaupum að hæstv. forsrh. hafi jafnvel lagt til að öllum slíkum tillögum verði frestað? Er það rétt? Sem sagt, þessu var ekki svarað. Þarna er um ýmsar tillögur að ræða sem ganga að vísu ekki nógu langt en eru í áttina. Við höfum rætt vextina og ég hef vakið máls á því og fært að því rök að ég tel að lækkun vaxta sé grundvallaratriði til þess að stöðugleika megi ná hér, koma í veg fyrir mikil gjaldþrot og stuðla að þjóðarsátt. Reyndar hafa allir forustumenn launþega lagt áherslu á það að vaxtalækkunin er nauðsynleg ef ná á árangri í kjaramálum. Hér hefur verið rakið hvernig vaxtaþróunin hefur verið. Nafnvextir voru 12% í sumar, núna 14% þrátt fyrir minnkandi verðbólgu, sagði hæstv. forsrh. Þetta er ekki að stuðla að þjóðarsátt. Þetta er hvorki handleiðsla né handafl í vaxtalækkun, kannski þvert á móti í vaxtahækkun. Herra forseti, ég skal ekki lengja umræðurnar en ég vil enn auglýsa eftir frekari tillögum hæstv. ríkisstjórnar. Ég vona að við fáum að sjá þær í næstu viku. Það vekur að sjálfsögðu mjög mikla athygli að hæstv. forsrh. sagði í fyrstu ræðu sinni að frekari niðurskurðartillögur ríkisstjórnarinnar mundu koma til umræðu við 2. og 3. umr. fjárlaga. Venjulega hefur 3. umr. fjárlaga verið lokaumræða fjárlaga. Ég vona að ég hafi misskilið hæstv. forsrh. að hann ætli ekki að fara að kynna niðurskurðartillögur við 3. umr. fjárlaga. Nógu slæmt er að fá tillögur um að mér skilst 6 milljarða niðurskurð við 2. umr. fjárlaga sem er í næstu viku. Það hefði verið ástæða til að spyrja að því, hvar er hv. fjárln. stödd í vinnu sinni ef hún hefur ekki fengið þessar 6 milljarða niðurskurðartillögur í hendurnar í dag? Við gætum vitanlega staðið í allan dag og auglýst eftir slíku og mundum við eflaust engin svör fá. Eflaust er hæstv. fjmrh. nú að sjóða þessar tillögur saman eða við skulum vona það. En ég get ekki annað en lýst vonbrigðum mínum enn með það að við höfum fengið svo lítið fram af tillögunum um efnahagsaðgerðir og ég vil lýsa því að ég er því algerlega ósammála að það að draga úr halla ríkissjóðs sé nánast eina efnahagsaðgerðin sem eitthvað gagn er í. Það þarf miklu meira til til að komast upp úr þeim öldudal sem við erum í og ég vil lýsa því að við framsóknarmenn erum reiðubúnir að taka þátt í ábyrgum aðgerðum til þess að koma íslensku atvinnulífi upp úr öldudalnum og til þess að stuðla að því að kjarasamningar náist.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir ábendingar hans. Mér kom á óvart að hefði ekki heyrt svar mitt varðandi fjármagnstekjuskattinn. Ég tók niður það sem hann spurði um og svaraði því. Hann spurði: Hvar er málið statt og ég svaraði því. Ég rakti hvernig það væri statt í stjórnarsáttmála og ég rakti það að frumvarp kæmi fram á þessu ári, vonandi í vor orðaði ég það, og ég tók sérstaklega fram að ekki væri gert ráð fyrir því að þetta skilaði nettóhagnaði í ríkissjóð vegna þess að við gerðum ráð fyrir því að eignarskattar lækkuðu á móti. Allt þetta nefndi ég. Þess vegna kom mér á óvart að hv. þm. skyldi ekki hafa heyrt það. Ég viðurkenndi að ég hefði farið töluvert hratt yfir sögu í framsöguræðunni þegar leið á ræðuna, meira að segja var svo hratt farið yfir sögu eins og menn hafa bent á að ég fjallaði um grein sem ekki er einu sinni í frumvarpinu, refagrenina frægu sem hefur verið rædd nokkuð. En ekki ætla ég að tala um það í andsvari. Ég vil hins vegar fá að vitna í út af vaxtamálunum það sem segir í skýrslu Seðlabankans og hefur ekki verið lesið upp áður, með leyfi forseta: ,,Í kaflanum hér að framan um lánamarkaðinn kemur fram að peningalegur sparnaður hefur dregist saman á þessu ári en lánsfjáreftirspurn aukist. Þessar aðstæður hlutu að valda hækkun vaxta.`` Síðan segir: ,,Framan af árinu héldu ríkissjóður og innlánsstofnanir þó að sér höndum með breytingar þrátt fyrir vaxandi verðbólgu. Það leiddi til þess að raunvextir lækkuðu verulega, fjáröflun ríkissjóðs fór úr skorðum og illa horfði um afkomu innlánsstofnana.`` Þetta segir allt í frásögn Seðlabankans um það með hvaða hætti handafli var beitt þá.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. forsrh. fyrir upplýsingarnar um fjármagnsskattinn. Það hefur farið fram hjá mér. Mér eru það að vísu mikil vonbrigði að ekki skuli vera von á slíku frumvarpi fyrr en í vor. Ég tel afar nauðsynlegt að jafna skattlagningu á eignir hvort sem þær eru fasteignir eða fjármagnseignir og tel reyndar að með þann mikla fjármagnsgróða sem nú er í þjóðfélaginu sé afar brýnt að koma slíkum skatti á sem fyrst. En hins vegar um það sem hæstv. forsrh. las úr skýrslu Seðlabankans vona ég að ég fari rétt með eftir minni að nokkurn veginn á þessum sömu síðum segir: ,,Yfir níu mánuði ársins hefur skuldastaðan aukist um 90 milljarða``. Og af þessum níu nánuðum ársins hygg ég að núv. ríkisstjórn hafi setið í fimm eða sex mánuði. Með öðrum orðum, sú vaxtahækkun sem ríkisstjórnin greip þegar til dró ekki úr eftirspurninni eftir fjármagni, enda hygg ég að það séu allt aðrir hlutir sem því ráða. Hækkun vaxtanna voru mikil og alvarleg mistök, mistök sem hæstv. ríkisstjórn á þegar að leiðrétta.

Herra forseti. Hér varð þingskapaumræða undir þeirri hinni miklu umræðu sem fram fór um þetta frv. Þar var leitað eftir því við starfandi forseta, hvort þannig yrði staðið að vinnu við frv. í nefnd, að þó því væri með formlegum hætti vísað til þeirrar nefndar sem því hefur verið vísað nú, að forseti þingsins beitti sér fyrir því að hinir ýmsu þættir frv. færu til þeirra nefnda sem viðkomandi þættir hefðu farið ef málin hefðu verið borin fram hvert í sínu lagi. Nú vildi ég leita eftir því við hæstv. forseta hvort ekki megi treysta því að þannig verði að verki staðið.

Forseti vill svara því svo að það megi treysta því að þannig verði að verki staðið.