Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Fjhn. þessarar hv. d. hélt fund um málið undir forsæti hv. þm. S–Þ. (KK), sem í veikindaforföllum hv. 1. þm. Eyf. gegnir störfum í n. Málið var rætt við nm. þá, sem sæti eiga í fjhn., og er skemmst frá því að segja, að leiðir skildu um afgreiðslu þess, þar sem meiri hl., eins og segir á þskj. 515, vildi leggja til að samþ. frv. óbreytt, en tveir nm., þeir hv. 1. landsk. þm. (BrB) og hv. 4. þm. Reykv. (HG), töldu sig málinu ósamþykka og kváðust skila sérálitum. Nú hef ég að vísu ekki séð þau sérálit, og aðeins virðist vera hér í þskj., enn sem komið er, brtt. frá hv. 4. landsk. þm. á þskj. 514, eins og þar segir. Með því að meiri hl. n. hefur ákveðið að leggja til, að frv. verði samþ. óbreytt, leiðir það af sjálfu sér, að hann getur ekki mælt með þeirri brtt., sem þarna liggur fyrir. Við 1. umr. málsins var nokkuð rætt um þörf eða ekki þörf á þeim skattaframlengingum, sem hér er verið að ræða um. Ég tel ekki á þessu stigi málsins, a.m.k. ekki að svo komnu, rétt fyrir mig að fara út í þær umr. eða gera frekari aths. við þær en ég gerði við 1. umr. málsins. Og læt ég við það sitja að flytja hv. þd. þetta mál eins og fyrir liggur á þskj. 515, en þar er mælt með því, að þetta mál nái fram að ganga óbreytt.



Forseti. Það eru ekki komin þessi nál. enn þá, sem von er á frá minni hl. n. Fjhn. hefur klofnað um þetta mál. Ég gerði grein fyrir afstöðu minni til málsins við 1. umr. þess, og ég þarf ekki að endurtaka það hér. Ég sýndi þá fram á, að ef miðað er við heilt ár, þá hækkar verðtollurinn og söluskatturinn um a.m.k. 50 millj. kr. vegna gengisbreyt. Fiskábyrgðin var áætluð um 70 til 80 millj. kr. á ári, svo að borið saman við það, að fiskábyrgðarl. hefðu ekki verið numin úr gildi og gengi krónunnar hefði verið óbreytt, þá hefði ríkissjóður nú a.m.k. 120 millj. kr. meira til ráðstöfunar en ella, miðað við heilt ár. Ef við berum saman síðasta ár og þetta ár og miðum við þá hækkun á tollum vegna gengislækkunarinnar, það sem eftir er ársins, þá ætti ríkissjóður að hafa nálægt 75 millj. kr. meira úr að spila, en á síðasta ári. Hæstv. fjmrh. gaf aftur á móti í hv. Nd. og talsmaður hans hér í hv. d. við 1. umr. málsins ekki upp meira en 30 til 40 millj. kr., sem þyrfti í auknum útgjöldum, þ.e.a.s. hann gat ekki tínt meira til, enda þátt hæstv. ráðh., hv. þm. Str., sem framsögu hafði í málinu hér í hv. d., segði okkur, að það væru að koma á daginn, svo að segja á hverjum degi, ný útgjöld, sem við þetta bætast. Svo að það getur verið,. að við fáum einhverjar meiri upplýsingar um þetta bráðlega. Hér er þess vegna verið að leggja á milljónaálögur, án þess að hægt sé að rökstyðja, að nauðsyn sé til þess. Ég álít það beinlínis skaðlegt, að ríkissjóður hafi slíkar umframtekjur til umráða. Það ber nú mikla nauðsyn til þess að draga úr hinni óstjórnlegu þenslu ríkisbáknsins. Hv. form. fjvn. upplýsti það við 1. umr. málsins í gærkvöld, að útgjöldin til þessa ríkisbákns hefðu hækkað um 20 millj. kr., eftir athugun, sem hann hefði gert, á árunum 1947–1949. Ef nú hæstv. ríkisstj. hefur meira fé til umráða, en hún þarf á að halda, þá verður það ekki bara til þess, að ekkert verður gert til þess að draga úr þessari hóflausu þenslu, heldur beinlínis eykur líkurnar á því, að hún verði stóraukin. Það eina, sem hæstv. ríkisstj. hefur sér til varnar, er, að innflutningurinn muni stóruni minnka vegna minnkandi gjaldeyristekna. Já, öðruvísi mér áður brá. Það eru ekki margar vikur síðan, jafnvel ekki margir dagar síðan gengislækkunin átti að bjarga þjóðinni. Hún átti að stórauka gjaldeyristekjurnar, vegna þess að hún átti að verða til þess, að hver fleyta færi á flot, og þar með auka tekjur ríkissjóðs, svo að hægt væri að draga úr tollum. Og gjaldeyristekjurnar áttu að aukast svo stórkostlega, að hægt væri að gera verzlunina frjálsa. því er heitið í sjálfri grg. frv. Og hagfræðingarnir, sem að þessu máli hafa staðið og skrifað það langa álit, sem grg. fylgir, þeir telja gengislækkunina gagnslausa sem nokkra varanlega úrbót, nema þetta takist. En nú heyrum við, að það þurfi að stórhækka tolltekjurnar vegna minnkandi gjaldeyrisframleiðslu, eftir að „bjargráðið“ kemur til framkvæmda. Svo að frv. um gengisbreyt. er ekki fyrr orðið að l. en slík yfirlýsing kemur frá ríkisstj. Ég held, að það sé varla hægt að hugsa sér öllu ákveðnari gjaldþrotayfirlýsingu, öllu ákveðnari yfirlýsingu um skipbrot gengislækkunarstefnunnar. Ég gat ekki hugsað mér öllu betri staðfestingu á því, sem ég sagði hér í gær, en orð hæstv. landbrh., þar sem hann sagði í sinni ræðu: Gengislækkunin er síðasta tilraun drukknandi þjóðfélags. - Fyrir hálfum mánuði var gengisbreyt. bjargráð, ráðstöfun sem átti að skapa þjóðinni velmegun með því að færa okkur frjálsa verzlun og betra líf. Nú er hún tilraun drukknandi þjóðfélags. Þessi hæstv. ríkisstj. hefur sannarlega fæðzt steinblind. En síðustu dagana virðist hún samt sem áður vera að byrja að sjá.



Virðulegi forseti. Nál. er ekki komið hér frá 2. minni hl. n. Ég gat ekki orðið samferða meiri hl. hv. fjhn., sem vill samþ. frv. óbreytt. Ég legg hins vegar til, að frv. verði fellt, og hef ekki enn þá a.m.k. lagt fram brtt. við það. Ég benti á það í umr. um málið hér í gærkvöld, að fyrir gengislækkunina var frv. um það mál þann veg flutt, að ætla mátti, að um tvennt væri að velja, annars vegar það að viðhalda tollunum og jafnvel hækka tollana og greiða áfram uppbætur á útflutningsafurðirnar, og hins vegar gengislækkun, sem þá væntanlega yrði til þess, að létta mætti tollana eða a.m.k. komast hjá því að hækka þá nokkuð. Ef þetta frv., sem hér liggur fyrir til umr., verður að l.. þá er ekki um að ræða í þessum efnum annaðhvort eða, heldur hvort tveggja, bæði gengislækkun og stórfellda tollaaukningu, sem að sjálfsögðu verður til þess, að dýrtíðin eykst enn meir í landinu en ella mundi, og framleiðslukostnaðurinn þar að auki vex að sama skapi. Ég reyndi í gærkvöld að sýna fram á það hér um bil, hversu miklum upphæðum þessar tollahækkanir mundu nema, og komst að þeirri niðurstöðu. að það mundi vera 30–40 millj. kr.. miðað við það fjárlagafrv., sem lagt var fyrir hæstv. Alþ. á síðasta hausti. Í því frv. er gert ráð fyrir 36 millj. kr. tekjuafgangi á rekstrarreikningi, en um 5 millj. kr. afgangi á tekju- og gjaldareikningi, enda var þess getið hér í gær af hæstv. landbrh., sem reifaði málið, að ástæðan til þess, að nú þyrfti enn á hækkuðum tekjum að halda, væri sú, að við nánari athugun á frv. hefði sýnt sig, að það þyrfti að bæta inn í frv. eitthvað á milli 30 og 45 millj. kr. útgjöldum. Jafnframt lét hann þess getið, að eftir að fjárlagafrv. var samið. og að mér skildist einkum nú síðustu dagana eftir að gengislækkunin var samþ., þá hefði ríkisstj. farið að athuga innflutningsáætlunina og komizt að þeirri niðurstöðu, að það innflutningsmagn, sem byggt var á þegar fjárlagafrv. var samið, mundi tæpast fást, og þar af leiðandi mundu innflutningsgjöldin sennilega vera of hátt reiknuð í fjárlagafrv. Nánari skýringar á þessu fengust svo ekki frá hæstv. ráðh. Ég skal játa það, að það er nauðsynlegt, a.m.k. sem meginregla, að freista þess að ná fullum jöfnuði á fjárl., og ég fyrir mitt leyti vil styðja að því. En meðan ekkert liggur gleggra fyrir í þessum efnum en nú er, get ég fyrir mitt leyti ekki með nokkru móti fallizt á það að verða með þessu frv. Ég skal geta þess, að ég leitaði eftir því við hv. meðnm. mína í fjhn., hvort þeir teldu ekki fært að lækka söluskattinn niður í 2 eða 3%. En þeir töldu, að það kæmi ekki til athugunar einu sinni. - Í hv. Nd. var borin fram brtt. við 1. gr. frv., þess efnis, að niður skyldi falla skatturinn á ferðagjaldeyri og sérskattur á innfluttar bifreiðar. Og á það var bent þar og það rökstutt ýtarlega, að með þessum sköttum. sem þar var lagt til að fella niður, væri verið að taka upp eins konar tvöfalt verðgildi á peningum, og varað við því, bæði vegna þess, hver áhrif þetta hefði út á við og af því að hér væri byrjun á stefnu, sem væri varhugaverð í framkvæmd. Þessi till. var felld í Nd. Ég veit, að þýðingarlaust er að bera hana fram hér, þar sem ég tel víst, að hún yrði felld, og mun því ekki gera það. Annars tel ég, að eðlilegra hefði verið að bíða með tollahækkanir, þar til séð er, hvernig fer um endanlega afgreiðslu fjárlaga. Ég hefði því talið óþarft að framlengja þessi gjöld lengur en til loka apríl, er séð verður, hvernig fjárl. líta út. Ég hef enn ekki borið fram till. í þessa átt, en ég vildi heyra, hver svör þetta fær. Að öðru leyti vísa ég til þess, sem ég sagði í gær, og nál. frá mér á þskj. 517, er mun vera í útbýtingu.



Það eru aðeins fáein orð, sem ég vildi segja út af því, sem fram hefur komið hjá hv. frsm. minni hl. Það gekk í nokkuð svipaða stefnu hjá þeim báðum, þeim fannst óþarfi að framlengja þessa tolla. Hv. 1. landsk. sagði, að samkvæmt sinum áætlunum mundu verðtollur og söluskattur hækka um 50 millj. kr. á ári vegna gengislækkunarinnar, og væru 3/4 hlutar þess tekjuauki fyrir ríkissjóð á þessu ári, ef allt væri með felldu. Enn fremur taldi hann, að ríkissjóður mundi spara 35 millj. kr. miðað við það fé, sem lagt var út í fyrra vegna fiskábyrgðarl. og mundi því hafa 70–80 millj. kr. meira til að moða úr en í fyrra, ef frv. yrði samþ. Nú er það hæpið að áætla hækkunina á verðtolli og söluskatti eins hátt og hv. þm. gerir, ég hef ekki þorað það, heldur áætlað hana minni, en það munar engum ósköpum, og mætti því eins leggja tölur hv. þm. til grundvallar. En þó að það sé gert, er augljóst, að ekki má tefla tæpar. Í fyrra var greiðsluhalli ríkissjóðs 30–40 millj. kr., en hann verður nú að hverfa, og auk þess þarf að bæta við gjaldahliðina 30–40 millj. kr. Ríkissjóður þarf því á þessum auknu tekjum að halda, og ríkisstj. er ekki að framlengja þetta að gamni sinu, heldur af brýnni nauðsyn, til þess að vega upp á móti halla fyrri ára og aukningu útgjalda. Menn hafa verið að fitla við það, að þessi útgjaldaaukning væri afleiðing gengislækkunarinnar. En það ber að undirstrika það, að minna en helmingur gjaldaaukningarinnar stafar af gengislækkuninni. Hitt stafar af öðrum ráðstöfunum, sem Alþ. hefur gert með samþykki þessara hv. þm. Er þar um að ræða launauppbætur til opinberra starfsmanna og mörg fleiri útgjöld, sem eru ríkari ástæða en gengislækkunin. Ef Alþ. og hv. þm. hefðu stillt sig um að bæta þessum útgjöldum við, hefði verið hægt að fella niður verulegan hluta af söluskattinum. Útgjaldaaukningin er að sáralitlu leyti vegna gengislækkunarinnar, heldur vegna ýmissa útgjalda, sem ákveðin hafa verið í öðrum l. Mér finnst, að hv. þm. sé skylt að íhuga þetta. Við sjáum það líka í hendi okkar, ef þetta er rólega skoðað, að það hefur aldrei staðið til, að gengislækkunin orkaði þannig, að hægt væri að strika út söluskattinn. Í fjárlagafrv., sem legið hefur fyrir í marga mánuði, er söluskatturinn áætlaður 36 millj. kr. tekjumegin, en engir liðir taldir gjaldamegin. Fjárlagafrv. sýnir, að þörf var á öllum söluskattinum til þess að mæta útgjöldunum með gamla laginu, og þó eru ekki á fjárlfrv. útgjöld, sem ákveðin hafa verið eftir að það var lagt fram og skipta millj. kr. Þótt gengið sé út frá því, að verðtollurinn hækki um 17 millj. kr. eða 22 millj. kr., eins og hæst hefur verið áætlað, nægir sá tekjuauki ekki til þess að strika út 36 millj. kr. og til þess að bæta inn hækkunum vegna gengislækkunarinnar, launaupþbóta og annarra ráðstafana, sem nema 30–40 millj. kr. Það þarf ekkert reikningshöfuð til þess að sjá það. Hitt er svo annað mál, hvort betra hefði verið, að gengið hefði ekki verið lækkað; þm. verða að gera nauðsynlegar ráðstafanir á þeim grundvelli, sem er fyrir hendi. En þess ber að gæta, að ef gengið hefði ekki verið lækkað, hefði þurft nýjar tekjur í útflutningsuppbætur, líka fyrir togarana, og til greiðslu launauppbóta og annarra útgjalda. Sú tekjuöflun hefði sennilega þurft að nema 100–200 millj. kr. Þetta er atriði, sem ekki snertir þetta mál, en ég segi þetta af því, að hv. 1. landsk. gaf tilefni til þess. Af því að ég stóð upp, vildi ég aðeins rifja upp ástæðurnar til þess, að nauðsynlegt er að framlengja söluskattinn. Það er ekki að ófyrirsynju gert, eins og haldið hefur verið fram, og þess er ekki að vænta, að ríkissjóður fái stórkostlegar afgangstekjur, eins og hv. 1. landsk. orðaði það; því miður er ekki hægt að reikna með því. Það má að vísu draga úr rekstrarkostnaði ríkissjóðs, og er full ástæða til að gera það, en þó að það heppnaðist, kemur ekki til sparnaðar á þessu ári. Ef lagðar verða niður stofnanir, t.d., og fólki sagt upp vinnu, hefur það ákveðinn uppsagnarfrest o.s.frv. Það er ekki vert að gefa tyllivonir, því að vitað er, hvernig þetta hefur gengið, og ekki hefur þeim mönnum og flokkum, er um þetta tala nú, gengið betur að framkvæma það en öðrum. En það er rétt, að nauðsynlegt er að reyna að draga úr þessum útgjöldum, eins og frekast er unnt. Ég vil að lokum minnast á eitt atriði, sem ég gat um í Nd. Ég lít svo á, að ef frv. verður samþ., beri að framkvæma l. þannig, að þeir, sem þurft hafa að kaupa gjaldeyri eftir gengisbreyt., greiði nýju gjöldin - það eru þarna nokkrir dagar á milli -, því að þau eru miðuð við gengisbreytinguna.



Forseti. Ég skal ekki tefja umr. með því að ræða málið almennt eða principíelt. Hv. 1. landsk. hefur gert grein fyrir afstöðu Sósfl. til frv. og lýst yfir því, að hann er andvígur þessum tekjuöflunum. En þó að ég sé á móti frv. í heild, hef ég viljað freista þess að bera fram brtt. við það á þskj. 514. Það er að vísu oftast svo um mál eins og þetta, að erfitt er að fá breyt. samþ., þó að viðurkennt sé, að þær séu réttmætar, en ég held, að þau ákvæði, er brtt. mín fjallar um, séu að meira eða minna leyti komin inn í frv. vegna þess, að flm. hafa ekki gert sér ljóst ástandið í þessum efnum. Það hefur verið álit manna undanfarið, að akstur leigubifreiða væri mikil tekjulind. Það er því eðlilegt, er vantað hefur tekjur, að leitað hefur verið eftir þeim hjá þessum atvinnurekstri. Er þessi dýrtíðarlög voru sett, var allmikið lagt á þessa atvinnugrein með gjaldeyrisskatti, söluskatti á bifreiðar og veltuskatti á atvinnuveginn sjálfan, ekki aðeins á nettótekjur, heldur á brúttótekjur. Það mun að vísu rétt, að á tímabili var það arðvænleg atvinna að aka leigubifreiðum. Vegna þess urðu bifreiðar eftirsóttar, og ef til vill hefur það átt sinn þátt í braski með bifreiðar, en fyrirkomulagið á innflutningsverzluninni átti líka sinn þátt í því, að bifreiðar voru seldar með miklum hagnaði, vegna þess hve eftirspurnin var mikil. Ég held þó, að óhætt sé að segja, að þetta ástand sé nú breytt, svo að síður en svo sé ástæða til þess að eltast við þennan atvinnurekstur, þó að ríkissjóði sé tekna vant. Mér er kunnugt um það, að eins og nú er komið, er afkoma þessa rekstrar ekki betri, en í ýmsum öðrum atvinnugreinum, og varðandi rekstur vörubifreiða er ástandið verra, en hvað fólksbifreiðarnar snertir. Ég vænti þess, að hið áberandi atvinnuleysi meðal vörubifreiðastjóra í fyrra hafi ekki farið fram hjá hv. þm. Hvað fólksbifreiðastjóra snertir, hefur ástandið verið skárra, en nú virðist sækja þar í sama horfið og hjá vörubifreiðastjórum. Af þessu leiðir, að þau gjöld, sem lögð voru á með l. 1948, koma nú tilfinnanlegar niður en þá. Nú, þegar búið er að framkvæma „bjargráð“ gengislækkunarinnar, nær ekki nokkurri átt, að þessum gjöldum verði haldið áfram. Í fyrsta lagi er það fyrir neðan allar hellur, að eftir að gengislækkunin hefur verið framkvæmd, skuli vera haldið við nokkrum gengislækkunarskatti. Því var haldið fram. að gengislækkunin væri nauðsynleg, af því að gengið væri rangt, en nú á gengið að vera „rétt“, og hvers vegna á þá að halda við gengislækkunarskatti og þar með enn lægra gengi á vissum vörum? Þetta nær ekki nokkurri átt, og hefur líka verið að nokkru leyti viðurkennt, þar sem felldur hefur verið niður þessi skattur af leyfum fyrir heimilisvélum, varahlutum til bifreiða og bifreiðagúmmíi og nú af leyfum fyrir jeppa- og vörubifreiðum og kvikmyndum. En hvað á það að þýða að leggja þennan skatt áfram á leyfi fyrir fólksbifreiðum? Ég sé ekki, hvaða ástæða er til þess, og ekki heldur að ástæða sé til að leggja hann á leyfi til utanferða. Ég tel, að fella eigi þennan skatt alveg burt, og þess vegna hef ég leyft mér að flytja brtt. um það. Fyrri brtt. á þskj. 514 fjallar um það, að þótt það verði ofan á, að l. verði framlengd, þá verði 30. gr. felld niður, svo að þessi skattur falli alveg úr sögunni, og enn fremur er þar lagt til, að 31. gr. verði felld niður, en hún kveður á um 20% skatt á sölu bifreiða innanlands. Þegar það ákvæði var sett 1948, var álitið, að það mundi gefa ríkissjóði miklar tekjur. Mér skilst, að þetta hafi orðið vonbrigði og tekjur af skattinum minni, en ætlað var. Nú er einnig svo komið, að ég held að fullyrða megi, að bilasölur fari minnkandi, og þess vegna líka tekjur af skattinum. Það getur því ekki verið afgerandi fyrir ríkissjóð, að honum sé haldið. Hins vegar gerir hann bifreiðastjórum erfiðara fyrir, en ella að endurnýja bifreiðar sínar eða skipta á bifreiðum, en svo gæti verið, að þeir hefðu möguleika á að fá í skiptum hæfari bifreið, þó að þeir fengju ekki innflutningsleyfi fyrir nýjum bifreiðum. Þar sem ekki er um meira fjárhagsatriði að ræða fyrir ríkissjóð, finnst mér ástæðulaust að halda þessu við og torvelda með því fjölmennum hópi manna atvinnu sína. Síðari till., sem ég ber fram á þskj. 514, fjallar um söluskattinn, sem mælt er fyrir um í b-lið 22. gr. l., en þar er gert ráð fyrir 3% söluskatti á alla sölu, aðra en sölu verzlana, og er bifreiðaakstur talinn undir þennan lið. Í brtt. minni legg ég til, að þessi skattur taki ekki til tekna af akstri leigubifreiða. Ég held, að eins og málum er komið nú, sé það fjarri sanni að leggja þennan skatt á bifreiðarstjóra. Það er því meiri fjarstæða sem skatturinn miðast við heildarandvirði vöru, án frádráttar nokkurs kostnaðar. Skatturinn er sem sagt lagður á brúttótekjur af rekstri bifreiðarinnar, en af þessum tekjum verða bifreiðarstjórar að greiða allan kostnað af rekstri bifreiðarinnar. Með gengislækkuninni hefur þessi kostnaður aukizt stórkostlega, þar sem hann er nær allur falinn í erlendum gjaldeyri fyrir vörur, sem fluttar eru til landsins: bifreiðina sjálfa, varahluti, benzín, olíur og gúmmí. Þar sem skatturinn er lagður á brúttótekjur, sem verða að vera hærri en áður, ef bifreiðarstjórar eiga að hafa nauðsynlegan afgang til eigin þarfa, er augljóst, að þessi 3% skattur verður mjög tilfinnanlegur. Þegar svo þar við bætist, að atvinna þeirra fer minnkandi nú orðið, hlýtur afleiðingin að verða sú, að nettótekjur þeirra minnka. Það verður því að teljast sanngjarnt, að söluskattinum verði af þeim létt. - Ef þetta mál hefði verið rætt við hæstv. stj. og hv. flm. í tæka tíð, þykir mér ekki ósennilegt, að ef til vill hefði verið tekið tillit til þess. Það liggur svo í augum uppi, að hér er um sanngirnismál að ræða. Ég hef því borið fram brtt. mína, ,til þess að freista þess, hvort ekki væri hugsanlegt, að þokað yrði til í þessu efni. Hv. frsm. meiri hl. hefur að vísu sagt, að meiri hl. vilji ekki fallast á breyt. á frv., en, ég tel þó rétt að gera þessa tilraun. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að hafa um þetta fleiri orð, en vil vænta þess, að hæstv. stj. og hv. þdm. taki til athugunar, hvort ekki er fært að ganga eitthvað til móts við þarfir þeirra manna, er hér eiga hlut að máli, og held ég, að óhætt sé að fullyrða, að þeir eigi nú við örðugleika að stríða.



Það er vegna brtt. hv. 4. landsk. þm. (SagrA). Ég get eigi mælt með því, að frv. verði breytt í þá átt. Söluskatturinn verður of lítill. En það þarf að endurskoða þann leigutaxta, sem þessir atvinnurekendur þurfa að taka, og við reiknuðum með því, þegar við framlengdum söluskattinn. En sé farið að velta undanþágur, þá er álitamál, hvað eigi að taka með og hvað eigi. Verður því að framlengja söluskattinn. En athuga þarf þessi atriði nánar á næsta ári og gera þá skynsamlegar breytingar á þeim. Varðandi þá till. að fella niður leyfisgjöldin, þá er um bílagjöldin það að segja, að atvinnubílstjórar hafa þá sorgarsögu að segja, að eigi hafa margir þeirra fengið leyfi, þótt margir bilar hafi verið fluttir inn. En allur sá innflutningur er þannig vaxinn, að eigi er eðlilegt að fella þessi gjöld alveg niður, og því er gerð sú till., að greidd séu 35% af leyfum fyrir bílainnflutning. Áhrif þess verða sú, að verðmæti, sem kostaði 250 kr., kostar 334 kr. eftir gengisbreytinguna. Hlutföllin eru þessi, og er það minni verðhækkun, en á flestum öðrum vörum. Verður því eigi svo mikil breyting á þessu öllu varðandi bílana sem á öðrum vörum. Ef atvinnubílstjórar hafa fengið leyfi til að flytja inn bíla, mun óhætt að fullyrða, að þeir bílar, sem fluttir verða inn á næstunni, verða skv. þeim leyfum, sem þegar eru í umferð, og er eigi óeðlilegt, að nokkur skattur komi niður á þeim. Um ferðagjaldeyrinn er það sagt, að á honum sé tvöfalt gengi. Þetta er misskilningur. Hér er um skattabyrðar þær að ræða, sem hliðstæðar eru aðflutningsgjöldunum. Getur verið álitamál, hvort eigi að halda þeim eða ekki. En fyrir sakir vandræðanna um að afgreiða hallalaus fjárl. neyddust menn til að halda gjaldeyrisskattinum, og var hann þó færður í 25%. Er búizt við, að hann gefi riflega þá upphæð, sem ríkissjóður þarf að leggja til námsmanna erlendis vegna gengisbreytingarinnar.

Frsm. 2. minni hl. (Haraldur Guðmundsson) Hæstv. ráðh. lét þess getið, að eigi mætti ætla, að allar hækkanir á fjárlagafrv. stöfuðu frá gengislækkuninni. Fyrr má nú rota en dauðrota. Eftir áætlunum hæstv. landbrh. munu beinar hækkanir nema upp undir 15 millj. kr. En hitt er eigi upplýst, hvort gert er ráð fyrir, að framkvæmdir þær, sem nú er gert ráð fyrir í frv., verða hinar sömu.

Það er reiknað með sömu krónutölu á rekstrarhliðinni.

Þá er ætlunin að skera niður verklegar framkvæmdir.

Um það hafa engar ákvarðanir verið teknar.

Þá hef ég fengið þetta upplýst. Hinu furða ég mig meira á, að staðhæft skuli vera, að aldrei hafi staðið til að afnema söluskattinn, þótt gengislækkunin væri ákveðin og niðurgreiðslum hætt. Ég hlustaði á umr. í Nd., og við ræddum nú þetta mál í gærkvöld. Ég vil bara, að ummæli eins hæstv. ráðh. standi eigi án mótmæla. Er þá rétt að lesa 1. gr. III. kafla l. nr. 100 1948, en hún [19. gr. l.] hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Stofna skal sérstakan sjóð, er nefnist dýrtíðarsjóður ríkisins. Skal honum varið til þess að standa straum af greiðslum vegna ábyrgðar ríkisins á verði útfluttrar vöru, svo og greiðslum til lækkunar á vöruverði og framleiðslukostnaði innanlands.“ Af því, sem sjóðnum er ætlað til að standa straum af þessu, eru viðbótargjöld fyrir innflutningsleyfi. Voru þá skattar hækkaðir. Tekjur dýrtíðarsjóðs voru áætlaðar: 22 millj. kr. af tollum, af söluskatti 36 millj. kr. og síðan gjöld þau, sem um ræðir í 30.–31. gr. l. Málið var síðan lagt þannig fyrir, að menn yrðu að gera það upp við sig, hvort þeir vildu fremur hina háu tolla og fá þá e.t.v. hækkun á þá enn um 40 millj. kr. eða gengislækkunina og fá þá tollana lækkaða eða a.m.k. komast hjá hækkun. Það, sem hæstv. fjmrh. sagði um fjárlagafrv., skiptir svo eigi öðru máli en því, að það sýnir, hvaða álit fyrrv. fjmrh. hafði á tekjuþörf ríkissjóðs. Mér þótti rétt að benda á þetta varðandi ummæli hæstv. ráðh., en vísa að öðru leyti til þess, sem áður hefur, verið um þetta sagt.

Frsm. 1. minni hl. (Brynjólfur Bjarnason) Hæstv. ráðh. sagði, að eigi mætti tefla á tæpara vað með skattana. Ég leit svo á, að fjárlagafrv. hefði verið samið þannig, að fyrrv. fjmrh. vildi fá út hallalaus fjárl., enda gert ráð fyrir yfir 70 millj. í óvissum útgjöldum og rekstrarafgangi á rekstraryfirliti.

Söluskatturinn er ákveðinn í frv.

Ég veit það, en ekki hækkun hans. Þegar hæstv. ráðh. gaf upplýsingar um, hvað á vantaði, þá var það út frá sjónarmiði hallalausra fjárl. En hér stendur það fast, ef tölurnar fara nærri lagi, að um er að ræða 30–40 millj. kr. meiri tollahækkanir, en þörf krefur. Við þetta bætist, að nauðsynlegt er, að útgjöldin til ríkisbáknsins verði skorin niður. En tollarnir eru til þess að gera það líklegra, að þenslan haldi áfram. - Hæstv. ráðh. sagði, að það væri aðeins lítill hluti þessarar upphæðar, sem stafaði frá gengislækkuninni. Mikið var. Fyrir nokkrum vikum áttu tollarnir að lækka vegna gengislækkunarinnar, en nú er viðurkennt, að þeir eigi að hækka. Hæstv. ráðh. gerði eigi ráð fyrir nema 20–30 millj. kr. útgjöldum vegna gengislækkunarinnar. Ég hygg, að segja megi, að hækkun á launum opinberra starfsmanna sé afleiðing hennar. Þeir væru eins vel settir, þó að þeir hefðu haldið launum sínum og engin gengislækkun orðið. Þeir hafa ekki gert neina athugasemd við það, að form. þeirra var látinn semja álitsgerð um, að gengislækkun sé nauðsynleg. En samtímis fá þeir vilyrði um 20% launahækkun, sem svarar til þess, sem þeir missa í við gengislækkunina. Mönnum sýnist, að hér hljóti að vera samband á milli. - Jafnvel þótt gengið yrði inn á rök hæstv. ráðh. um, að útgjaldaaukningin, miðað við fjárlagafrv., muni nema 30–40 millj. kr., þá er engin grein gerð fyrir því, hvernig verja eigi því fé, sem inn fæst vegna tollahækkana, sem eru bein afleiðing gengislækkunarinnar. Hæstv. ráðh. var að vitna í það, hvernig orðið hefði, ef gengislækkunin hefði eigi verið framkvæmd. En það er eigi hægt að verja þetta með því, hvað hefði orðið. Það þurfti að gera róttækar ráðstafanir. Sýnt er hins vegar, að gengislækkunin er byggð á röngum forsendum, og kom fram glögg viðurkenning þess á ræðu hæstv. ráðh. Þá sagði hæstv. ráðh., að hefði gengislækkunin eigi komið til, þá hefðu tollahækkanir orðið á annað hundrað millj. kr. í stað 50 millj. kr. nú, ef miðað er við fyrra ár. Þetta kemur þó eigi heim við áætlunina. Í byrjun ársins var gert ráð fyrir allt að 80 millj. kr. til að standa undir fiskábyrgðinni í stað 45–50 millj. kr. á fyrra ári. Hækkunin nemur þá ca. 30 millj. kr. En nú hækka þessir skattar um 50 millj. kr., miðað við s.l. ár. Auk þess voru lagðir á nýir skattar samkv. gengisskráningarl., sem að vísu var ráðstafað samtímis. En þeir hljóta samt að létta af ríkissjóði útgjöldum, sem annars hefðu verið óhjákvæmileg. Þá hækka erlendar vörur í verði vegna gengislækkunarinnar um ca. 220 millj. kr., miðað við óbreytta innflutningsáætlun. Verður það skattur á þjóðina vegna gengislækkunarlaganna.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. tók eigi líklega í það að breyta frv. og vildi eigi fallast á brtt. mínar, þótt mér virðist, að honum finnist ástæða til að taka afstöðu atvinnubilstjóra til athugunar. Það er rétt hjá hæstv. ráðh., að þeir hafa orðið mjög afskiptir um innflutningsleyfi fyrir bílum, allt of afskiptir. En það táknar, að þeir þeirra, sem hafa þó keypt nýja bíla og þá á svörtum markaði, hafa orðið að borga gjaldeyrisskattinn á hinu mikla verði. Gerir það verðið hærra. Þannig hefur skatturinn komið niður á þeim, þótt þeir hafi ekki innflutningsleyfi. Ég viðurkenni þó, að ég álít þetta ekki eins mikið atriði varðandi gjaldeyrisskattinn og um söluskattinn. Hann kemur almennt niður á atvinnubílstjórum. Væri því miklu meira virði frá sjónarmiði mínu, að samkomulag gæti orðið um, að söluskatturinn næði eigi til þeirra. Nú mun það ekki fást. Hæstv. ráðh. hélt því fram, að leið mundi vera til þess að söluskatturinn kæmi eigi niður á atvinnubílstjórum sjálfum, því að hægt væri að hækka ökutaxtann. Það er að vísu rétt. Sá „möguleiki“ er fyrir hendi. En torsótt hefur verið fyrir samtök bilstjóranna að fá nauðsynlega hækkun á töxtum til samræmis við aukinn kostnað. En jafnvel þótt núv. hæstv. ríkisstj. og þau verðlagsyfirvöld, sem starfa í þjónustu hennar, vildu sýna bílstjórum tilhliðrunarsemi, þá er nú svo komið, að þeir telja vafasamt, að þeir hefðu hag af hækkuðu ökugjaldi. Samdráttur er í atvinnurekstri þeirra. Þeir telja, að fólki finnist það eigi hafa jafnvel ráð á að taka sér leigubíl sem áður, og telja þó, að það fari að spara enn meir við sig, ef taxtinn hækkar. Tel ég þetta því tvísýna leið. Ég skal þó eigi fullyrða neitt um það, hvort þeir vildu hækka taxtann eða ekki. En það hefur verið rætt á meðal þeirra, hvort slíkt sé æskilegt og árangur muni nást af því. Ég held, að það eigi að undanþiggja þá söluskatti, og mælist til þess, þó að till. mínar verði eigi samþ., að hæstv. ríkisstj. taki þetta mál til athugunar, svo að létta megi að einhverju leyti af atvinnubílstjórum þeim byrðum, sem á þá eru lagðar með sköttum skv. þessu frv., - vegna erfiðleika atvinnugreinar þeirra.