Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs undir þessum lið til að ræða auðlindamálin og vekja í leiðinni athygli þingheims á minnisblaði nefndar um stefnumörkun í auðlindamálum ríkisins sem birt var í gær. Þessi skýrsla fjallar meðal annars um auðlindarentuna eða auðlindaarðinn. Það er auðvitað ótrúlegt merki um það hvernig almannahagsmunir hafa verið fyrir borð bornir í þessu landi árum og áratugum saman að við skulum hér, árið 2012, vera að velta fyrir okkur hvernig við eigum að tryggja að arðurinn af sameiginlegum auðlindum þjóðarinnar skili sér í sameiginlega sjóði landsmanna. Við höfum verið með fiskveiðistjórnarkerfi í landinu þar sem einkaaðilar í útgerð hafa einfaldlega tekið til sín bróðurpartinn af auðlindaarði þjóðarinnar í skjóli þess að stjórnvöld hafa vanrækt varðstöðuna um almannahagsmuni áratugum saman. Hér eru verulegir fjármunir undir. Eins og kemur fram í þessu minnisblaði er vitnað til þess að árið 2009 hafi Hagstofa Íslands áætlað að auðlindaarður í sjávarútvegi hafi numið 20 milljörðum kr. það ár. Sú fjárhæð á vonandi bara eftir að hækka á komandi árum með auknum þorskkvóta og almennt betri rekstrarafkomu greinarinnar. Sambærilegt mat hefur ekki verið gert um orkugeirann en óhætt er að fullyrða að ef raforkuverð fylgir þróun raforkuverðs í Evrópu séum við einnig þar að tala um milljarðatugi í auðlindaarði þjóðarinnar á komandi árum. Stóra málið er að nefnd um stefnumörkun ríkisins í auðlindamálum er komin vel á veg með að skilgreina hvernig fara skuli með auðlindaarð af sameiginlegum auðlindum þjóðarinnar. Hún mun skila af sér endanlegum niðurstöðum fyrir 1. júní nk. og þar er meiningin að leggja fram útfærðar tillögur um það hvernig fara eigi með gjaldtöku þannig að þjóðin fái loksins sanngjarnan hlut auðlindaarðsins í sameiginlega sjóði. Þar er mikilvæg hugmyndin um auðlindasjóð til að það sé algerlega gagnsætt í framtíðinni hver auðlindaarðurinn af þjóðarauðlindum er á hverju ári og hvernig honum er ráðstafað. Það að sýna auðlindaarðinn með skýrum hætti í ríkisreikningi, svo sem auðlindasjóði, er líka nauðsynleg forsenda þess að auðlindaarðurinn 

Virðulegi forseti. Mig langar að ræða aðeins þá skýrslu sem Hagfræðistofnun Háskóla Íslands gaf út í gær um stöðu heimilanna og möguleika á flötum afskriftum. Þar kemur fram að það rými sem bankarnir hafa er um 95 milljarðar kr. til að koma til móts við skuldug heimili samkvæmt þeim mun sem er á stöðu lánanna í gömlu og nýju bönkunum, en samkvæmt skýrslunni hafa bankarnir fært niður skuldir heimilanna um 144 milljarða. Þarna munar um 50 milljörðum kr. Þá kemur einnig fram að ef menn vilja fara í flata niðurfærslu upp á 18,7% mundi það kosta um 200 milljarða kr. og samkvæmt niðurstöðu skýrslunnar er ljóst að þeir fjármunir þurfa að koma með beinum eða óbeinum hætti úr ríkissjóði. Sömuleiðis segja skýrsluhöfundar að ríkið geti ekki skert lánasöfn fjármálastofnana án þess að ganga á eignarréttinn, þ.e. bótalaust. Hið sama gildir um skerðingar á innstæðum. Mér þætti fróðlegt að eiga samtal við fulltrúa Framsóknarflokksins, hv. þm. Gunnar Braga Sveinsson. Hvað telur hann að lesa megi úr þessari skýrslu? Eigum við ekki að horfa fram hjá þeirri lausn að tala fyrir almennum leiðréttingum og horfa frekar á stöðu einstakra hópa eins og þeirra einstaklinga sem búa við lánsveð, þeirra sem búa við þá stöðu að ábyrgðarmenn eru í erfiðri stöðu sökum stöðu þeirra? Eigum við þá ekki að horfa fram á veginn og reyna að koma til móts við þá sem verst eru staddir, t.d. í gegnum lausnir í skattkerfi eða annað, frekar en að halda áfram að einblína á þessa flötu niðurfærslu sem sagt er í skýrslunni að sé erfið leið, kostnaðarsöm fyrir skattgreiðendur í þessu ríki? Í skýrslunni er ekki síður sýnt að bankarnir hafa farið 50 milljarða fram úr því rými sem þeir höfðu 

Virðulegi forseti. Ef ég skil rétt þær tölur sem eru þarna í skýrslunni, þar á meðal þessa 144 milljarða sem bankarnir eru taldir hafa afskrifað nú þegar eða fært niður lánin um, er hluti af þeim þau lán sem dæmd voru ólögleg, þ.e. bankarnir þurftu að sjálfsögðu að greiða til baka eða leiðrétta þau lán sem voru ólögleg.  Það er ekki nýtt í þessari skýrslu að það kosti um 200 milljarða að leiðrétta lánin, það kom fram fyrir löngu. Spurningin er hins vegar þessi: Ætlum við áfram að horfa á þá staðreynd, eins og kemur fram hjá Hagstofu Íslands núna í október, að um 50% heimila landsins eru í vandræðum með að ná endum saman? Stór hluti af því er vegna skuldsetningar heimilanna. Ætlum við að horfa fram hjá þessu? Nei, við getum ekki horft fram hjá þessu. Út af þessu þurfum við áfram að kanna hvort hægt sé að fara í almenna leiðréttingu en það kemur ekki í veg fyrir að við skoðum sérstaklega þá sem eru með lánsveð svo dæmi sé tekið. Til að menn séu ekki í vafa um hvað lánsveð er þá er það lán með veði frá öðrum. Það þarf að sjálfsögðu að skoða það. Við þurfum líka að fara yfir það hvort við getum notað skattkerfið. Við framsóknarmenn höfum bent á það og hvatt til þess að búa til kerfi þar sem það fólk sem getur borgar lánin hraðar niður. Hluti af því sem þeir sem borga niður lán færi í að veita skattafslátt, þ.e. ef maður borgar niður 1 eða 2 milljónir fær hann skattafslátt. Þetta er ein þeirra leiða sem við viljum að séu skoðaðar. Það kemur að minnsta kosti ekki til mála að leggja árar í bát og segja að við getum ekki gert meira fyrir þennan stóra hóp sem þarf svo sannarlega á því að halda að fá leiðréttingu á sínum lánum 

Virðulegi forseti. Mig langar í dag aðeins að ræða um málefni aldraðra og öryrkja því að þeir hópar verða varla ræddir annar án hins. Ég er með hugleiðingar og fyrirspurn til hv. þm. Jónínu Rósar Guðmundsdóttur og langar til að spyrja um velferðarbrú Samfylkingarinnar sem var kynnt í síðustu kosningabaráttu. Hér átti að byggja velferðarbrú þannig að allir hefðu það gott í þessu samfélagi. Ég er með kosningastefnuskrá Samfylkingarinnar og mig langar til að fá að lesa upp úr henni. Þarna var Samfylkingin búin að vera í ríkisstjórn í tvö ár, við skulum ekki gleyma því. Nú er hún bráðum búin að vera fimm ár í ríkisstjórn og hefur stundum verið mjög ábyrgðarlaus. Hér stendur í velferðarkafla bæklings Samfylkingarinnar sem var gefinn út fyrir síðustu kosningar, með leyfi forseta: „Velferðarumbætur Samfylkingarinnar leiddu til þess að persónuafsláttur, barnabætur og vaxtabætur voru hækkaðar, til hagsbóta fyrir þá tekjuminni, og lífeyrisþegum tryggður verðtryggður lífeyrir. Þeir sem minnst hafa milli handanna búa nú að velferðarumbótum Samfylkingarinnar frá undanförnum árum.“ Þetta var árið 2009. Ég spyr: Hvað gerðist þegar norræna velferðarríkisstjórnin var stofnuð árið 2009? Hvar er velferðarbrúin og hvers vegna gerðist það þegar vinstri flokkarnir komu í ríkisstjórn að þá var ruðst inn í ellilífeyri þeirra sem þurfa á honum að halda og honum kippt úr sambandi? Ekki nóg með það, heldur var hann skertur í fyrsta sinn, þessar föstu greiðslur sem 

Virðulegi forseti. Já, hér er stórt spurt og ég þakka hv. þingmanni fyrir að vekja máls á málefnum aldraðra og öryrkja. Við erum einmitt að sigla inn í Evrópuár aldraðra og vonandi verða málefni þess hóps oft á dagskrá þetta árið. Ég er ánægð með að geta sagt hv. þingmanni að starfshópur velferðarráðherra sem hefur löggjöf um almannatryggingar í endurskoðun hefur lokið kaflanum um aldraða. Það hefur náðst algjör samstaða í því máli og allir mjög ánægðir með þá niðurstöðu þannig að ég vona svo sannarlega að þegar það mál kemur inn til þings, vonandi á vorþingi, muni hv. þingmaður lofsyngja það því að það er unnið í fullri sátt. Við höfum því miður ekki náð svo langt með öryrkjana en við erum að taka til við þann kafla, vonandi með góðri sátt við öryrkja. Við þurfum að ræða við þau og fá þau aftur að borðinu til okkar þannig að við getum unnið þann kafla í eins mikilli sátt og þann kafla sem við höfum unnið um aldraða. Í tengslum við velferðarbrúna þurftum við því miður að taka dálítið til áður en við fórum í brúarsmíðina. 

Virðulegi forseti. Ég ætla að blanda mér í umræðuna um skýrslu Hagfræðistofnunar. Stofnunin kemst að þeirri niðurstöðu að búið sé að fullnýta svigrúmið sem myndaðist við færslu á eignum úr gömlu bönkunum yfir í nýju bankana og að kostnaður vegna leiðréttingar lána muni að mestu leyti falla á ríkið og þar með skattgreiðendur. Það er nú þegar ljóst að þessi skýrsla Hagfræðistofnunar verður ekki til þess að sátt náist í samfélaginu um endurreisnina og það harma ég. Niðurstaða hennar stemmir til dæmis ekki við fyrirliggjandi upplýsingar. Marinó G. Njálsson og Hagsmunasamtök heimilanna fullyrða að ekki sé búið að nýta allt svigrúmið og að enn þá standi eftir 53 milljarðar. Virðulegi forseti. Nú fullyrða margir að of seint sé að leiðrétta öll fasteignalán, fjármálaráðherra hafi samið af sér við endurreisn bankakerfisins, en ég fullyrði á móti að nauðsynlegt sé að leiðrétta öll fasteignalán ef við ætlum að komast út úr skuldakreppu sem er að verða sambærileg við það sem Japan hefur þurft að kljást við síðan í sinni fjármálakreppu. Andstaðan við almenna leiðréttingu lána er blekkingaleikur og tilraun til að láta 60 þús. heimili í stað 150 þús. heimila taka á sig tap Íbúðalánasjóðs. Lífeyrissjóðir eiga eignir sem geta tapast og rýrnað. Það er sjóðfélaganna en ekki skuldsettra heimila að taka á sig það tap. Virðulegi forseti. Það þarf að tryggja að allur afslátturinn á eignasöfnunum fari til heimilanna 

Frú forseti. Eins og síðasti ræðumaður er ég hingað komin til að fjalla um skýrslu Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands. Ég átti þess kost að lesa hana í drögum en þarf að fara betur yfir hana til að sjá hverju hefur verið breytt. Af drögunum sýndist mér eiginlega það eina góða við hana vera að hún var svo hrikalega illa unnin að það var svo auðvelt að fletta ofan af henni. Hún er uppfull af misvísandi tölum, talnamengun, tölum sem passa ekki saman. Yfirlýstur tilgangur forsætisráðherra þann 4. október þegar þessi vinna var sett af stað var að komast að því í eitt skipti fyrir öll hvert svigrúmið væri. Niðurstaðan í skýrslunni er að birt er fréttatilkynning Samtaka fjármálafyrirtækja um þetta svigrúm. Það er niðurstaðan. Það eru engin ný gögn skoðuð. Ekki hefur farið fram nein sjálfstæð óháð rannsókn og hinni æpandi spurningu um hvað það kosti að gera ekki neitt, hvað það kosti að hafa hlutina í þessum farvegi, er algerlega ósvarað. Hvað kostar að gera ekki neitt? Ég er ekki sammála Magnúsi Orra Schram sem kom hingað áðan og talaði um að fara þyrfti í einhverja enn þá sértækari hópa. Vissulega eru hópar eins og lánsfjárhópurinn sem þurfa ef til vill sértækar lausnir en ef við ætlum að fá réttláta og sanngjarna niðurstöðu verðum við að fara í almennar leiðréttingar. 60 þús. heimili á Íslandi eru með neikvæða niðurstöðu, þau eru gjaldþrota í raun og veru. Þegar maður vinnur skýrslu verður maður að huga að gögnum og ef maður setur inn rusl fær maður út rusl. Og þessi skýrsla á bara að fara í ruslið.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að ræða skýrslu Hagfræðistofnunar hérna en mér finnst orðfærið sem hv. þingmenn nota um þá skýrslu ansi gassalegt, svo ekki sé meira sagt. Það sem ég ætla að gera að umræðuefni er yfirlýsing hv. þm. Skúla Helgasonar sem fjallaði um þá fyrirætlan stjórnarinnar að setja á fót hóp til að reyna að rekja hver auðlindaarðurinn væri á Íslandi. Það er í sjálfu sér ágætt. Þeim orðum fylgdu yfirlýsingar um að alls ekkert hefði verið gert í því og nú væri loks farið að tala um það. Ég bendi hv. þingmanni á að í 25 ár hefur þetta verið mjög lifandi umræða á Íslandi. Jafnframt hefur verið sagt að auðlindarentan hafi runnið beint til hagsmunaaðila án þess að þjóðin fái að njóta hennar. Ef við tökum til dæmis fiskveiðarnar skiptist auðlindaarðurinn þar í þrennt, á milli fiskimannanna sem fá í kringum 40% af arðinum, útgerðanna sem fá um það bil önnur 40% og síðan ríkisins sem fær í kringum 20%. Aftur á móti rennur auðlindaarðurinn sem bæði sjómennirnir og útgerðin fær að 30–40% leyti aftur til ríkisins 

Virðulegi forseti. Við höldum áfram að ræða stöðu heimilanna. Gleymum því ekki að forsaga þessarar skýrslu er sú að fagaðili var fenginn til að skoða möguleika á almennum aðgerðum, hvað þær mundu kosta og hverjir gætu greitt fyrir þær. Niðurstaðan: Ef það er vilji til að fara í almennar aðgerðir verða þær mjög kostnaðarsamar. Þær kosta um 200 milljarða kr. og við komumst ekki fram hjá því að ríkið borgi þann reikning. Þá þurfum við annaðhvort að hækka skatta eða skera niður útgjöld. Ég tel að við eigum að halda áfram að ræða stöðu heimilanna. Við eigum að horfa á þá sem verst eru staddir og koma með lausnir til handa þeim, hvort sem þeir eru lánsveðshópurinn eða þeir sem eru með skuldir á ábyrgðarmönnum. Þannig eigum við að vinna og taka næstu skrefin og við eigum að gera það af jafnmikilli fagmennsku og við nálguðumst verkefnið í fyrravor á Alþingi. Ég held hins vegar að við eigum að horfa á grunnforsendurnar. Af hverju er staða svona margra heimila svona erfið? Það birtist ágætlega á borgarafundi sem haldinn var í Háskólabíói á mánudagskvöldið 

Virðulegi forseti. Aðeins um verðtrygginguna, ég er sammála hv. þingmanni með að verðtryggingin er hábölvuð og að við þurfum að eyða henni með einhverjum hætti. En ég er ekki sammála hv. þingmanni, frekar en margir aðrir, bæði fræðimenn og ýmsir sem hafa talað um þetta mál, um að það þurfi endilega að taka upp annan gjaldmiðil til þess. Í þinginu hafa verið lögð fram mál og frumvörp um hvernig hægt væri að taka verðtrygginguna úr sambandi og afnema hana þegar upp verður staðið. Á það hefur verið bent og lagðar fram tillögur þar um. Mig langar samt að halda áfram að tala um stöðu heimilanna sem tengist þessu að sjálfsögðu. Það gafst tækifæri til að láta miklu meira af afslætti nýju bankanna renna til heimilanna, það var þegar núverandi ríkisstjórn einkavæddi bankana upp á nýtt. Þá var hins vegar ákveðið, eins og kom fram í skýrslu fjármálaráðherra í þinginu, að láta kröfuhafana njóta þess, ekki heimilin. Ábyrgðin á því að það svigrúm sem hugsanlega var til staðar var ekki nýtt er algjörlega ríkisstjórnarinnar. En er það virkilega þannig að af þeim 170 milljörðum, eða hvað það er sem bankarnir hafa haft í hagnað frá hruni, sé ekki hægt að ná í neitt til að jafna skuldastöðuna? Ég held að við eigum að skoða vandlega hvort við getum nýtt eitthvað af þeim fjármunum. Hitt er svo annað mál sem bæði sá er hér sendur hefur talað um og hv. þm. Margrét Tryggvadóttir benti á áðan: Hvað kostar að gera ekki neitt? Hvað kostar að gera ekkert fyrir þessi 50% heimilanna sem eru við það að kikna undan greiðslubyrðinni og eiga varla fyrir því sem þau þurfa að greiða af? Það eru 60 þús. heimili eins og kom fram. Hvað kostar að gera ekki neitt? Ég hugsa að auglýsingin frá innheimtufyrirtækinu, ekki gera ekki neitt, eigi nákvæmlega við í þessu tilfelli. Ég vona að ríkisstjórnin klifri upp í turninn sinn og skoði vandlega hvort ekki sé ástæða til að gera ekki ekki neitt.

Virðulegi forseti. Ég vildi aðeins bæta í um umræðuna um auðlindamálin, ekki síst í ljósi innleggs hv. þm. Tryggva Þórs Herbertssonar áðan. Hann benti á það að lengi hefði verið umræða um auðlindamálin á Íslandi. Það er hárrétt. Ég hafði orð á því að við værum hins vegar enn stödd á þeim stað að hafa ekki gengið frá því hvernig við útfærum það að arðurinn af sameiginlegum auðlindum þjóðarinnar skili sér með sanngjörnum og eðlilegum hætti til þjóðarinnar. Þar erum við enn á sama stað og við höfum verið áratugum saman, allt of lengi. Vissulega er tekið veiðigjald af sjávarútveginum en því hefur iðulega verið ýtt út af borðinu þegar rekstraraðstæður í greininni hafa verið dæmdar erfiðar og þar höfum við yfirleitt verið að tala um örfáa milljarða. Ég held að þetta hafi verið rúmir 3 milljarðar sem sjávarútvegurinn greiddi í veiðileyfagjald í fyrra.

Tíu á þessu ári.

Hækkar vissulega á þessu ári en það er einmitt út af því að það er komin ný ríkisstjórn í þessu landi sem vill fyrst og fremst gæta að almannahagsmunum í landinu. Það er afar mikilvægt innlegg í þessu minnisblaði frá auðlindanefndinni sem ég vísaði til áðan um sjálfbæra þróun og þessar þrjár víddir sem þurfa allar að koma saman til að hægt sé að tala um sjálfbæra atvinnustarfsemi, þ.e. umhverfisvíddin, efnahagsvíddin og samfélagsvíddin. Það er mikilvægt að við tryggjum í þeirri vinnu sem nú fer fram um fiskveiðistjórnarkerfið að allir þessir þættir séu hafðir til hliðsjónar þannig að sú samfélagssátt sem vonandi tekst að byggja þar sé hvorki á kostnað umhverfissjónarmiðanna né efnahagslegu sjónarmiðanna. Ég vil leggja það inn þó að samfélagssáttin sé sannarlega nauðsynleg að við getum ekki byggt hana á því að rekstrarskilyrði í viðkomandi grein séu fyrir borð borin til framtíðar. 
            

Frú forseti. Ég kem hingað til að ræða það sem hv. þm. Skúli Helgason ræddi á undan mér. Ég tel mjög mikilvægt að við sem þingheimur tökum skilmerkilega afstöðu til þessara stóru mála er varða auðlindarentuna og auðlindir landsins almennt. Við erum að fara í gegnum mjög metnaðarfullt prógramm hvað varðar rammaáætlun um verndun og nýtingu náttúruauðlinda okkar, hvort heldur er í jörðu niðri eða í vatnsföllum, og það verk er að mörgu leyti til fyrirmyndar og ætti að verða okkur til framdráttar í pólitík og þjóðmálaumræðu á næstu árum. Við erum jafnframt að taka til umfjöllunar efni er varðar það hvernig við ætlum að nýta auðlindir okkar og taka af þeim eðlilega rentu. Þetta hefur að mínu viti vantað inn í íslenska þjóðmálaumræðu á undanliðnum árum. Menn hafa ekki þorað að takast á við þetta efni á forsendum þjóðarinnar, heldur hafa þeir fremur tekist á um þetta efni á forsendum atvinnugreinanna, á forsendum sérhagsmunanna. Nú er verið að taka á þessu efni á forsendum almannahagsmuna og það er vel. Það er jafnframt mjög skilmerkileg breyting á aðkomunni að þessu máli. Nú ætlum við að sjá hver hinn eðlilegi hlutur almennings er í þjóðarauðlindum okkar og þar verðum við að hafa hag þjóðarinnar í huga. Þá vil ég jafnframt geta þess að það er líka hagur þjóðarinnar að þau fyrirtæki sem starfa í umhverfi auðlindanna séu áfram vel rekin og geti áfram verið arðbær. Það er líka hagur þjóðarinnar þannig að með breytingunni skulum við hafa hag almennings í huga en líka þegar kemur að rekstri fyrirtækja í landinu sjálfu. Þegar hagsmunir Íslendinga eru hafðir í huga 

Virðulegi forseti. Ég má til með að taka aftur til máls og halda áfram með þetta mál um eldri borgara og öryrkja vegna þess að í svari hv. þm. Jónínu Rósar Guðmundsdóttur sem er varaformaður velferðarnefndar kom fram að allir væru mjög ánægðir með þá skýrslu sem er verið að vinna núna á vegum nefndarinnar og það yrði alveg hreint afskaplega mikil ánægja með það hjá eldri borgurum og öryrkjum þegar sú skýrsla verður kynnt. Virðulegi forseti. Ég bendi á að eldri borgarar og öryrkjar borða ekki pappír. Þessi skýrsla sýnir fyrst og fremst hvað þessi ríkisstjórn er langt frá þeim markmiðum sem sett voru fyrir kosningar. Hér berast fréttir af því að eldri borgarar og öryrkjar eigi vart til hnífs og skeiðar. Ég var mjög slegin yfir því þegar einn af okkar minnstu bræðrum kom fram í fjölmiðlum og óskaði þess helst að það væru til pillur til að hann gæti endað líf sitt. Svona er ástandið úti í þjóðfélaginu. Margt eldra fólk er eitt heima og fær varla mat og fær varla heimsóknir, fær varla heimsóknir inn á stofnanir. Þetta er hin norræna velferðarvinstristjórn. 
             Ég minni aftur á að hér ruddist hæstv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir, sem hefur verið talsmaður þessa hóps um árabil, hún notaði tækifærið þegar hún var orðin forsætisráðherra til að ráðast á grunnbætur þessa hóps. Í kosningabaráttunni talaði hún um velferðarbrú, hún talaði um að allir ættu að hafa það jafnt og úr stefnuskránni tek ég beint upp, með leyfi forseta, að Samfylkingin hafi lagt „áherslu á að rétta hlut aldraðra og öryrkja gagnvart almannatryggingum, tryggja aðgengi allra að heilbrigðiskerfinu óháð efnahag“. Ég lýsi frati 

Virðulegi forseti. Ég kem aftur upp út af auðlindaumræðunni vegna þess að ég hafði ekki lokið máli mínu. Það er alveg hárrétt sem hv. þm. Skúli Helgason segir, veiðigjaldið í fiskveiðum hefur stundum verið lækkað mjög mikið þannig að það verði óverulegt. Ég tek fram að veiðigjaldi var komið á í kjölfar vinnu auðlindanefndarinnar um síðustu aldamót. Stundum er þetta gjald mjög lágt og stundum er það gríðarhátt, t.d. slagar það hátt í 10 milljarða á þessu ári. Ástæðan fyrir því að veiðigjaldið hefur verið lækkað þegar illa hefur árað í sjávarútvegi er nákvæmlega sú að auðlindaarðurinn sveiflast. Stundum er hann lítill og stundum er hann mikill, hann er aldrei föst stærð. Auðlindaarðurinn er fall af kostnaðinum við veiðarnar, hann er fall af því hversu sterkir stofnarnir eru og hann er fall af því hvaða verð fæst fyrir afurðirnar þannig að auðlindarentan er mjög mismunandi milli ára og þar af leiðandi eru tekjurnar af auðlindarentunni líka mismunandi á milli ára. Næsta mál er þessi svokallaði auðlindasjóður. Þá horfa menn til Noregs, það er til algjörrar fyrirmyndar hvernig Norðmenn innheimta auðlindaarðinn af olíunni í auðlindasjóð sinn. Þar sem eru óendurnýjanlegar auðlindir er þjóðfélagslega hagkvæmt að setja auðlindarentuna inn í sjóð, ávaxta hana og dreifa til framtíðarkynslóða, en við auðlindir eins og við Íslendingar búum við, endurnýjanlegar auðlindir, 

Forseti. Mig langaði að taka aftur til máls um skuldamál heimilanna vegna orða Magnúsar Orra Schrams þingmanns áðan um að leiðin til að taka á verðtryggingunni væri að ganga í ESB og taka upp nýja mynt sem væri þá evra. Ég er sammála því að það er ein leið, en það er ekki eina leiðin. Ef við ætlum að ganga í Evrópusambandið er það ekkert öðruvísi en að ganga í önnur sambönd, maður þarf að taka til heima hjá sér fyrst. Það er ekki hægt að fara inn í það samband og halda að allt breytist og allt verði í lagi. Þannig er það ekki, við þurfum að vinna okkar vinnu, við þurfum að tryggja að samfélag okkar sé réttlátt og að framtíðarkynslóðir vilji búa hérna áður en við tökum næsta skref, hvort sem við tökum það eða ekki. Það er ekki boðlegt að segja að allt lagist með því að ganga í Evrópusambandið. Fyrst við erum að tala um það og upptöku nýrrar myntar sem eina leið bendi ég á að við skiptum um mynt árið 1980, algjörlega án þess að hrófla við verðtryggingunni, þannig að það er ekki beint samasemmerki við það að skipta um mynt þótt vissulega væri gott að nota það tækifæri. Það sem ég hefði áhuga á að vekja athygli þingmannsins á eru lög og reglur sem við höfum innleitt hér út af EES-samningnum. Ég velti upp spurningu í ræðustóli Alþingis: Samræmast verðtryggð lán þeim lögum sem við höfum innleitt um neytendarétt vegna EES-samningsins? Erum við ekki eiginlega þegar í lagaumhverfi sem ætti að koma í veg fyrir svona vitleysu?

Frú forseti. Ég kynni nefndarálit frá efnahags- og viðskiptanefnd um frumvarp til laga um breytingu á lögum um hlutafélög og lögum um einkahlutafélög. Í þessu frumvarpi eru lagðar til breytingar á báðum þessum lögum. Það er verið að færa þarna ýmislegt til samræmis við þau skilyrði sem við höfum undirgengist með EES-samningnum. Ég vek sérstaklega athygli á því sem fram kemur í nefndarálitinu um þær breytingar sem nefndin leggur til að gerðar verði á frumvarpinu. Við umfjöllun nefndarinnar komu fram þær athugasemdir frá ríkisskattstjóra að það væri óeðlilegt, og fengi illa samræmst meginreglunni um að hluthafafundur sé æðsta vald í málefnum félags, að heimila hluthöfum að taka ákvarðanir utan hluthafafundar. En gert er ráð fyrir því í frumvarpinu eins og það kemur frá ráðherra. Einnig var lýst áhyggjum af því að ef hluthafar gætu samþykkt samhljóða að falla frá því að skila inn sameiginlegum efnahags- og rekstrarreikningi með hliðsjón af hagsmunum kröfuhafa sem samrunareglum hlutafélagalaga og reglum um skiptingu er ætlað að standa vörð um. Heimildin væri ekki til þess fallin að létta stjórnsýslubyrðum af félögum þar sem gerð slíkra gagna væri eðlilegur þáttur í samrunaferli og hefði þýðingu fyrir eftirlit ríkisskattstjóra. Sama var sagt um þá tillögu frumvarpsins sem ætlað er að undanþiggja félagsstjórn skyldu til að upplýsa hluthafa um verulegar breytingar sem eiga sér stað frá því að samrunaáætlun er undirrituð og fram að fundinum ef hluthafar samþykkja samhljóða. Meðal annars með hliðsjón af þessum athugasemdum ríkisskattstjóra leggur nefndin til að ákvæðum frumvarpsins verði breytt með þeim hætti sem lýst er nákvæmlega í nefndarálitinu og ég ætla ekki að rekja hér í stórum dráttum. Þar er meðal annars gerð sú tillaga að skýrt komi fram að allir hluthafar félagsins, ekki einungis þeir sem sækja hluthafafund, skuli samþykkja samhljóða á hluthafafundi að ekki þurfi greinargerð stjórnar um samrunaáætlun. Ekki verði með öðrum orðum gert ráð fyrir því að hluthafar geti gengið frá slíkum samþykktum utan hluthafafundar. Í b-lið 3. gr. frumvarpsins er lögð til sú breyting að félagsstjórnir skuli ætíð annast um að saminn sé endurskoðaður sameiginlegur efnahags- og rekstrarreikningur þrátt fyrir að fallið sé frá samningu greinargerðar en í gildandi lögum, 121. gr. hlutafélagalaga, er gert ráð fyrir að reikningurinn fylgi greinargerð stjórnarinnar. Ég ætla ekki að fara nánar í gegnum þau atriði sem nefnd eru hér í nefndarálitinu en vísa í það hvað varðar nánari útfærslu breytingartillagna nefndarinnar. Undir álitið skrifa Helgi Hjörvar, formaður nefndarinnar, Þráinn Bertelsson, sá sem hér stendur, Guðlaugur Þór Þórðarson, Tryggvi Þór Herbertsson, Birkir Jón Jónsson og Lilja Mósesdóttir, með fyrirvara.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á lögum um hlutafélög og lögum um einkahlutafélög. Þetta frumvarp er til bóta. Ef það verður að lögum, sem er gert á grundvelli ESB-tilskipunar, hefur það að markmiði að létta stjórnsýslulegar byrðar sem hvíla á hlutafélögum og einkahlutafélögum í tilviki samruna eða skiptingar. Þetta er allt saman gott og blessað og við fengum á fund nefndarinnar helstu endurskoðendur landsins og ríkisskattstjóra og Samtök atvinnulífsins. Allir lýstu sig fylgjandi þessum breytingum og töluðu um að þetta mundi vissulega ná því markmiði að létta stjórnsýslulegum byrðum af hlutafélögum og einkahlutafélögum. Mér finnst þess virði að fagna því að þetta skuli koma fram vegna þess að það sem við þurfum í dag er að grisja þann frumskóg sem fyrirtækin eru stödd í um þessar mundir með sífellt meiri lögum og reglugerðum. Þó að þetta sé kannski ekki stórt mál er þetta samt skref í rétta átt og er tvímælalaust í þá átt að grisja þennan frumskóg sem ég talaði um áðan. Við, fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í efnahags- og viðskiptanefnd, höfum tekið ákvörðun um að styðja þetta frumvarp, að þetta sé hið besta mál og horfi til framfara. Þar af leiðandi skrifum bæði ég og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson undir þetta nefndarálit með meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar á þskj. 673 í máli 304 um frumvarp til laga um heimild fyrir ríkisstjórnina til að samþykkja hækkun á kvóta Íslands hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og til að staðfesta fyrir Íslands hönd breytingar á stofnskrá sjóðsins. Í ljósi athugasemda sem fram komu við 2. umr. málsins af hálfu einstakra þingmanna ræddi nefndin nánar fjárhagsáhættu ríkissjóðs vegna þeirra skuldbindinga sem í frumvarpinu felast fyrir Seðlabanka Íslands gagnvart Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Aflaði nefndin álits Seðlabanka Íslands og Gamma. Með minnisblaði Seðlabanka Íslands, dags. 3. janúar sl., fylgir viðauki sem varðar brot úr sögu samskipta Íslands og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og þann fjölda skipta sem Ísland hefur notið aðstoðar sjóðsins. Einnig fylgir með tímaröð yfir samvinnu sjóðsins og Íslands. Fram kemur að Ísland hafi á árinu 1945 verið eitt af stofnríkjum sjóðsins sem komið var á fót í kjölfar ráðstefnu Sameinuðu þjóðanna sem kennd er við Bretton Woods í New Hampshire. Yfirskrift ráðstefnunnar hafi verið að stuðla að aukinni efnahagssamvinnu ríkja og draga úr skaðlegum áhrifum þeirrar einangrunarstefnu sem fylgdi í kjölfar kreppunnar miklu og hafði haft verulega neikvæð áhrif á viðskipti og atvinnustig. Þátttaka Íslands á vettvangi sjóðsins eigi sér því áratugalanga hefð. Fjórum sinnum í sögunni hafi Ísland þegið fjárhagslega aðstoð sjóðsins utan þess formlega samstarfs sem hófst í nóvember 2008 vegna bankahrunsins og lauk samhliða sjöttu endurskoðun þeirrar efnahagsáætlunar sem samin hafði verið á grundvelli samstarfsins. Fyrsta lánið var veitt 1960 í tengslum við efnahagsumbætur stjórnvalda, viðreisnina, 1967–1968 vegna skyndilegrar og stórfelldrar minnkunar útflutningstekna, 1974 vegna hækkunar á olíuverði og 1982 vegna samdráttar í útflutningstekjum. Fram kemur í áliti meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar, sem gefið var út fyrir 2. umr., að hlutverk sjóðsins hafi að undanförnu einkennst af því að veita þjóðum í skuldavanda skammtímafjármögnun og efnahagsráðgjöf og jafnframt að þátttaka ríkja hafi áhrif á vægi atkvæða þeirra innan sjóðsins og möguleika á hagstæðri lánsfjármögnun þar sem lánsfjárfyrirgreiðsla sjóðsins miðast gjarnan við margfeldi af kvóta viðkomandi ríkis. Samfara fjórtándu endurskoðun á stofnfé sjóðsins hafi heildarstofnfé verið tvöfaldað í 476,8 milljarða SDR. Með minnisblaði Seðlabanka Íslands, dags. 11. janúar sl., sem nefndinni barst, fylgir yfirlit yfir þróun kvóta Íslands en af því má ráða að íslensk stjórnvöld hafi samþykkt allar reglulegar kvótahækkanir sjóðsins frá upphafi. Seðlabankinn telur að tvöföldun kvótans nú muni styrkja lánsgetu sjóðsins verulega og bendir auk þess á að sjóðurinn geti tekið lán hjá aðildarríkjum samkvæmt sérstöku samkomulagi við fjársterk ríki um viðbúnaðarlán eða sérstök fjárframlög. Fjármögnun sjóðsins sé því fyrst og fremst byggð á stofnfé, þ.e. kvóta, en einnig noti sjóðurinn tímabundin lán frá fjársterkum aðildarríkjum. Kvótahækkunin nú tekur gildi að uppfylltum þremur skilyrðum, í fyrsta lagi þegar liggur fyrir samþykki aðildarríkja sem ráða yfir 70% af stofnfé sjóðsins en heimild þar að lútandi kemur fram í 1. gr. frumvarpsins, í annan stað þegar tillaga um breytingar á stofnskrá vegna endurskipulagningar á framkvæmdastjórn sjóðsins hefur tekið gildi, samanber 2. gr., og loks þegar breytingar á stofnskrá sem samþykktar voru árið 2008 hafa tekið gildi. Gangi þessi áform eftir er gert ráð fyrir að hlutdeild Íslands í kvótum sjóðsins hækki úr 0,055% í 0,067%. Nýtt framlag Íslands nemur 37,2 milljörðum kr., þar af mun einn fjórði greiddur í SDR en þrír fjórðu í íslenskri mynt. Viðmælendur nefndarinnar töldu litlar líkur á að sjóðurinn mundi nýta hluta framlagsins sem væri í íslenskum krónum til starfsemi sinnar þar sem myntin teldist ekki til grunnmynta sjóðsins samkvæmt svonefndu „Financial Transaction Plan“ en mat á því byggist meðal annars á sterkri ytri stöðu og öflugum gjaldeyrisforða viðkomandi ríkis. Sú staða gæti þó breyst ef Ísland tæki upp evru í kjölfar aðildar að ESB. Nefndin ræddi áhrif krónuframlagsins á efnahagsreikning Seðlabanka Íslands og kom fram að þess væri ekki getið þar sem það sé nettað á móti kvótaeigninni. Fjórðungur framlagsins sem greiddur er í SDR telst vera hluti af gjaldeyrisforðanum en við greiðsluna breytist samsetning forðans þar sem sjóðurinn fær framlagið til varðveislu. Tapsáhættu vegna þessa hluta þyrfti að meta með hliðsjón af alþjóðlegum horfum í efnahagsmálum og skilyrðum sjóðsins til að takmarka útlánaáhættu. Fram komu sjónarmið um að tapsáhættan væri ekki meiri en af ríkisskuldabréfaeign fjársterkra ríkja, auk þess sem fram kom að vanskil ríkja við sjóðinn væru hverfandi. Hlutverk sjóðsins sé fyrst og fremst að veita skammtímaaðstoð til ríkja í greiðsluvanda með ströngum skilyrðum og að ríkjum sé það almennt kappsmál að standa í skilum við sjóðinn með tilliti til orðspors á alþjóðlegum fjármagnsmörkuðum. Þá búi sjóðurinn yfir öflugum varaforða og hafi almennt notið forgangs fram yfir aðra kröfuhafa. Fram kemur í minnisblaði Seðlabanka Íslands, sem nefndinni var sent 10. janúar 2012, að 74 aðildarríki Alþjóðagjaldeyrissjóðsins höfðu samþykkt kvótahækkunina. Þá hefðu Danmörk og Svíþjóð formlega tilkynnt um sitt samþykki. Finnland og Noregur hefðu lokið þinglegri meðferð en ættu eftir að kynna niðurstöðu sína með formlegum hætti. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Hv. þingmenn Tryggvi Þór Herbertsson, Guðlaugur Þór Þórðarson og Birkir Jón Jónsson gera fyrirvara við álitið en hv. þm. Magnús Orri Schram var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir álitið skrifa eftirfarandi hv. þingmenn: Helgi Hjörvar, formaður efnahags- og viðskiptanefndar, Þráinn Bertelsson, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Skúli Helgason, Guðlaugur Þór Þórðarson, með fyrirvara, Tryggvi Þór Herbertsson, með fyrirvara, og Birkir Jón Jónsson, með fyrirvara.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar, sem er reyndar aðeins einn þingmaður af níu, um hækkun á kvóta Íslands hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Allir hv. þingmenn Vinstri grænna samþykkja hækkun á kvóta Íslands hjá AGS án þess að vera með fyrirvara. Sú staðreynd afhjúpar hvernig stefnumál eins og andstaðan við AGS er gefin upp á bátinn um leið og sest er í valdastólana. Áður en VG fór í ríkisstjórn var flokkurinn einarður andstæðingur AGS, enda stríðir stefna sjóðsins gegn uppbyggingu velferðarsamfélagsins. Virðulegi forseti. Ég mun ekki samþykkja hækkun kvóta Íslands hjá AGS af tveimur ástæðum. Í fyrsta lagi vil ég í stað þess að taka 9,3 milljarða og leggja þá inn á innstæðureikning okkar hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum taka þessa 9,3 milljarða og skila þeim. Þeir eru núna inni í gjaldeyrisvarasjóði og bera þar háa vexti eða um 5,5% vexti en ef við tökum þá af gjaldeyrisvarasjóðsreikningi okkar í New York og færum upphæðina suður til Washington DC munu vextirnir fara niður í 0,14%. Þetta þýðir um 450 millj. kr. vaxtamun sem skattgreiðendur þurfa að taka á sig. Hin ástæðan fyrir því að ég get ekki samþykkt þessa kvótahækkun er sú að ég tel að það þurfi grundvallarbreytingar á efnahagsstefnu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins en sjóðurinn gerir skilyrði um að lántökulandið innleiði sína efnahagsstefnu í kjölfar bankahruns. Virðulegi forseti. Ég ætla að gera aðeins betur grein fyrir ástæðu þess að ég treysti mér ekki til að samþykkja kvótahækkunina. Eins og ég hef sagt áður var það skilyrði fyrir lánveitingu íslenska ríkisins hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum að ríkissjóður næði jafnvægi í ríkisfjármálum á fimm ára tímabili. Að vísu er búið að lengja þetta tímabil um eitt ár en halli ríkissjóðs í byrjun árs 2009 var um 15% af vergri landsframleiðslu. Þetta tel ég að hafi verið of hraður niðurskurður á ríkisútgjöldum og hef gagnrýnt það frá því að ég settist á þing. Ástæðan er sú að þessi niðurskurður fer í rauninni þvert á ástæðu þess að við erum með fjármálakreppu hér á landi. Skilyrðið um að innleiða svokallaða efnahagsstefnu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins tekur ekkert tillit til þess hvort efnahagssamdráttinn eða kreppuna megi rekja til breytinga í raunhagkerfinu eða til minnkandi efnahagsreikninga. Efnahagsreikningar samanstanda eins og allir vita af eignum og skuldum og í kjölfar bankahruns myndast ójafnvægi þar sem eignir lækka í verði og jafnvel hverfa á meðan skuldir hækka, ekki síst í efnahagskerfi þar sem ríkir verðtrygging á flestum lánveitingum. Á Íslandi er rót efnahagsvandans að finna í efnahagsreikningum fyrirtækja og heimila, a.m.k. þess efnahagsvanda sem við er að etja í dag. Samdráttur af völdum minnkandi efnahagsreikninga breytist mjög fljótt í langvarandi kreppu ef við grípum ekki strax og nógu lengi til mótvægisaðgerða. Á Íslandi voru heimilin hvött til þess að taka út séreignarsparnað sinn til að tryggja eftirspurn í hagkerfinu, sérstaklega á árinu 2011. Sú úttekt á séreignarsparnaði hefur magnað upp ójafnvægið á efnahagsreikningum heimilanna þar sem heimilin hafa í gegnum þá úttekt verið að ganga á eignir sínar til að ná endum saman. Á sama tíma hafa skuldir hækkað vegna verðtryggingarinnar, en hún hefur tryggt það að verðbólguskotið fari beint til hækkunar á höfuðstólum fasteignalána. Þegar eignabóla springur, eins og gerðist hér eftir hrun, vilja skuldsett fyrirtæki og heimili gera allt til að losa sig við skuldir enda hafa eignirnar á bak við skuldirnar rýrnað verulega í verði. Fyrirtæki og heimili nota því sparnað sinn til að greiða niður skuldir en það minnkar efnahagsreikninga bankanna og þar með umsvif þeirra. Við slíkar aðstæður vilja fáir taka lán og erfitt er að breyta hegðun fólks og fyrirtækja með vaxtalækkun eins og Seðlabanki Íslands hefur verið að gera, a.m.k. fram til haustsins 2011. Ástæðan fyrir því að erfitt er að breyta hegðun fólks, jafnvel með vaxtalækkun, er sú slæma reynsla sem fólk og fyrirtæki hafa af skuldsetningu fyrir hrun vegna þess að sú skuldsetning hefur orðið fyrir forsendubresti. Einkageirinn mun ekki við slíkar aðstæður hætta að greiða niður lán í stað þess að fjárfesta. Það er reyndar það sem við höfum verið að sjá eftir hrun að hér hefur fjárfesting verið mjög lítil og er lengi að taka við sér þrátt fyrir að rúm þrjú ár séu frá því að bankarnir hrundu. Reynslan í Japan sýnir að einkageirinn, þ.e. fyrirtæki og heimili, fjárfestir ekki eftir að hafa orðið fyrir því að verðmæti eigna þeirra hafi lækkað verulega fyrr en ljóst er orðið að nýjar fjárfestingar muni ekki fela í sér sambærilegan forsendubrest. Það má eiginlega segja, virðulegi forseti, að trú fyrirtækja og fólks á fjárfestingum hafi fokið út í veður og vind við það hrun sem varð hér í október 2008 og við því þarf að bregðast. Bankahrun dregur verulega úr áhættusækni fyrirtækja og það tekur langan tíma að koma því í eðlilegt horf. Í hagkerfi eins og því íslenska þar sem gjaldeyrishöft eru við lýði og lífeyrissjóðirnir eru með mikið fé á hverju ári sem bæði þarf að fjárfesta og endurfjárfesta þá myndast mjög fljótt offramboð á lánsfjármagni og það eru þær aðstæður sem við höfum búið við eftir hrun. Það er sem sagt mikill skortur ekki á fjármagni til fjárfestinga heldur fjárfestingartækifærum sem eru arðbær og að mati margra fyrirtækja og einstaklinga áhættulaus, sem þau geta auðvitað aldrei verið. Offramboðið á lánsfjármagni myndar þrýsting á stjórnvöld að selja fákeppnisfyrirtæki, því að þau eru auðvitað mjög arðbær þar sem ekki myndast markaðsverð á mörkuðum þar sem aðeins er pláss fyrir nokkur stór fyrirtæki og jafnvel bara eitt fyrirtæki. Við höfum séð þann þrýsting verða til hér. Nú þegar er töluverð umræða um það hvort selja eigi hluta af Landsvirkjun þannig að ríkið eigi um 60% og lífeyrissjóðirnir jafnvel allt upp í 40%. Til að koma hér á eðlilegu ástandi þarf að leiðrétta þetta ójafnvægi milli virðis eigna og skulda og það verður ekki fyrr en búið er að því sem við komumst upp úr kreppuhjólförunum. Auk þess tala margir hagfræðingar um að ríkið þurfi að auka umsvif sín vegna þess að einkageirinn fjárfestir ekki nægjanlega og þau umsvif þurfi þá að fela í sér fjárfestingar í innviðum samfélagsins. Það væri þá ríkið en ekki einkageirinn sem tæki lán hjá sparifjáreigendum til að fjármagna fjárfestingar sem eiga að bæta upp skort á fjárfestingum einkageirans. Síðan yrði auðvitað dregið úr fjárfestingum ríkisins um leið og einkageirinn færi að taka við sér eða fá meiri trú á fjárfestingarmöguleikum í þessu hagkerfi. Ef ríkið bregst við með því að draga úr umsvifum sínum, eins og AGS hefur gert kröfu um, getur í raun og veru ekkert komið í veg fyrir það að hagkerfið fari inn í það sem ég og fleiri höfum kallað neikvæðan spíral eða aðstæður þar sem er sífellt minni hagvöxtur og minnkandi efnahagsreikningar fyrirtækja og almennings. Eins og ég sagði áður er rót efnahagsvandans ekki að finna í raunhagkerfinu, heldur fyrst og fremst í efnahagsreikningum fyrirtækja og heimila. Við slíkar aðstæður gerir efnahagsstefna Alþjóðagjaldeyrissjóðsins kreppuna miklu verri en hún þyrfti að vera og langdregnari. Efnahagsstefna Alþjóðagjaldeyrissjóðsins eykur líka á kreppuna eða samdráttinn þegar um er að ræða einhver áföll í raunhagkerfinu en yfirleitt er það áfall sem stendur stutt yfir og hefur ekki jafnvíðtæk áhrif á efnahagsreikninga fyrirtækja og heimila og þegar um er að ræða bankahrun eða áfall í fjármálageira hagkerfisins. Virðulegi forseti. Þetta eru tvær ástæður fyrir því að ég treysti mér ekki til að fylgja meiri hlutanum í hv. efnahags- og viðskiptanefnd og samþykkja hækkun á kvóta Íslands hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Ég vil að við skilum hluta af þeim lánum sem við höfum fengið hjá sjóðnum á 5,5% vöxtum, skilum þeim hluta frekar en að leggja hann inn þar sem við fengum hann lánaðan til að gera okkur kleift að taka ekki bara lán heldur miklu hærri lán en við höfum fram til þessa tekið. Þess má geta að þegar við tókum síðast lán hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum tókum við tíu sinnum kvótann okkar, enda er varla til sú þjóð í heiminum sem er með jafnstóran skuldsettan gjaldeyrisvarasjóð og við, en hann er núna rúmir 1.000 milljarðar. Ég tel jafnframt að fara þurfi fram grundvallarbreyting á efnahagsstefnu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins áður en hægt er að efla sjóðinn enn frekar með hækkun á framlögum til hans.

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir ágætisræðu og fyrir ágætisyfirlit yfir skoðanir þingmannsins á Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Í byrjun árs 2010 minnir mig frekar en 2011 samþykktum við á Alþingi breytingar á atkvæðavægi í Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Hv. þm. Lilja Mósesdóttir greiddi því atkvæði sitt og ég gerði það líka. Þessar breytingar á kvótanum í stofnfénu eru í beinum tengslum við breytingarnar á atkvæðavæginu. Hv. þingmaður hefur gefið ágætisástæður fyrir því af hverju hún vill ekki standa að þessari stofnfjáraukningu. Nú eiga 187 ríki aðild að Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og 74 þeirra voru búin að samþykkja þessa stofnfjáraukningu fyrir nokkrum vikum og alltaf er að bætast í þann hóp. Það sem mig langar að spyrja hv. þingmann að er: Hver eiga skilaboðin frá okkur Íslendingum að vera? Eigum við að segja: Ja, við viljum taka þessa breytingu á atkvæðavægi til baka og vera með okkar upphaflega stofnfjárframlag - eða vill hv. þingmaður kannski að við segjum okkur úr lögum við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og fáum jafnvel stofnféð til baka sem við getum þá t.d. notað til að greiða honum? Hvað vill þingmaðurinn? Að við segjum nei við þessu? Ef við segðum öll nei við því, hvað værum við að segja í raun og veru? Hvaða skilaboð værum við að senda?

Virðulegi forseti. Það er ekki alls kostar rétt að bein tengsl séu milli atkvæðavægis og hækkunar kvóta Íslands hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Það kemur reyndar strax fram í greinargerðinni með þessu frumvarpi að við ættum í raun og veru að fá meira atkvæðavægi ef farið væri nákvæmlega eftir því hversu hátt framlag okkar er til sjóðsins. Það ætti sem sagt ekki að fara úr 0,055% í 0,067% heldur í 1%. Þegar við ræddum þetta aukna atkvæðavægi í fyrra frumvarpinu, sem var samþykkt held ég fyrir ári í þinginu, þá var það ekki tengt greiðslum Íslands í sjóðinn. Það hefur meðal annars verið staðfest af embættismönnum í umræðum okkar í hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Hv. þingmaður spyr hvaða skilaboð munu felast eða ættu að felast í því að hafna þessari kvótahækkun. Ég taldi það reyndar vera alveg skýrt í ræðu minni að það þarf að breyta þessari stofnun verulega áður en henni verður gert kleift að auka umsvif sín. Það þarf jafnframt að gera henni og öðrum aðildarþjóðum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins ljóst að við eigum ekki fyrir þessari kvótahækkun og ekki nóg með það heldur erum við að fjármagna hluta af kvótahækkuninni með rándýru láni frá sjóðnum til að leggja inn í sjóðinn aftur á mun lægri vöxtum og taka á okkur vaxtamun sem er rúm 5%.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að fara í neinar deilur við hv. þingmann um hvort þessi fjórtánda endurskoðun á kvótum hafi verið gerð í tengslum við breytt atkvæðavægi, enda skiptir það ekki öllu máli í þessari umræðu. Mér finnst ekki koma nægilega skýrt svar frá hv. þingmanni um hvað við erum að gera með því að segja nei. Það er algerlega ljóst að skilaboð sem koma frá Íslandi einu sem segja: Ja, við viljum ekki vera með vegna þess að við viljum endurskoða sjóðinn - eru náttúrlega frekar veik skilaboð. En ég er að spá í stöðu okkar innan sjóðsins. Ef við viljum ekki taka þátt í endurskoðuninni eins og við höfum gert alveg eftir Bretton Woods, hvað erum við þá raunverulega að segja? Annað mál er með þessa 9 milljarða sem munu verða færðir yfir til sjóðsins en við munum aftur fá aðgang að þeim. Við færum þessa 9 milljarða sem við erum að fjármagna á 5,55% vöxtum og munum geta fengið þá til baka - ég held að það séu 0,15% vextir núna á SDR, en það er ekki aðalatriðið heldur er aðalatriðið: Hvað erum við að gera með því að segja nei? Ég skil ástæðurnar fyrir því að hv. þingmaður vill segja nei en ég skil ekki alveg hvað við erum þá að segja. Erum við að segja okkur úr lögum við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn? Eða erum við að segja að við viljum breyta Alþjóðagjaldeyrissjóðnum? Hvaða merkingu hefur það ef Ísland eitt ríkja heims segir: Við viljum breyta Alþjóðagjaldeyrissjóðnum - 

Virðulegi forseti. Ég vil bara minna hv. þingmann á það að við erum fullvalda ríki. Það er okkar ákvörðun hvort við verðum yfir höfuð áfram í Alþjóðagjaldeyrissjóðnum.  Ég hefði viljað sjá embættismannakerfið og framkvæmdarvaldið, sérstaklega, fara og ræða þessa kvótaaukningu við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn því að þetta er fyrst og fremst ákvörðun sem var tekin í sjóðnum um hvert okkar hlutfall ætti að vera. Ég hugsa að það sé ekkert mjög vel rökstudd ákvörðun að við þurfum að greiða akkúrat þessa 37 milljarða í aukningu og ekki heldur að það þýði þessa aukningu á atkvæðavægi okkar. Ég held að það sé bara útkoma úr einhverjum pólitískum samningaviðræðum. Síðan vil ég ítreka það, virðulegi forseti, að þeir embættismenn sem komu á fund efnahags- og viðskiptanefndar töldu það ekki vera ígildi þess að segja sig úr lögum við alþjóðasamfélagið að hafna slíkri beiðni um kvótahækkun.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um heimild fyrir ríkisstjórn Íslands til að samþykkja hækkun á kvóta Íslands hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og til að staðfesta fyrir Íslands hönd breytingar á stofnskrá sjóðsins. Málið snýst um það að í kjölfar 14. endurskoðunar á stofnskrá sjóðsins var tekin ákvörðun í stjórn Alþjóðagjaldeyrissjóðsins um að auka stofnfé sjóðsins. Við Íslendingar eigum okkar fulltrúa í stjórn sjóðsins, mig minnir að fulltrúarnir séu í kringum 25 og við eigum þar einn fulltrúa og hann hefur sem sagt gefið samþykki sitt fyrir þessu, auðvitað að höfðu samráði við íslensk stjórnvöld og væntanlega utanríkisráðuneytið. Fjórtánda endurskoðun stofnskrárinnar fól í sér að atkvæðavægi þjóða var breytt og nýmarkaðsríkin fengu aukið vægi. Í framhaldi af því var ákveðið að auka við stofnfé sjóðsins. Ákveðin formúla er notuð til að ákvarða hversu mikið hvert ríki á að greiða til sjóðsins í stofnfjáraukningu þannig að það er ekki alveg rétt sem kom fram í máli hv. þm. Lilju Mósesdóttur að þetta sé niðurstaða úr einhverju pólitísku karpi. Að vísu er það rétt hjá hv. þingmanni að ákvörðun um að auka stofnfé sjóðsins er örugglega niðurstaða úr einhverjum samningum en það hversu mikið af stofnfjáraukningunni lendir í hlut Íslands er einfaldlega ákvarðað út frá svokallaðri kvótaformúlu og þá er ekki litið til þess hverjir menn eru eða einhvers af því tagi heldur ráða óhlutdrægir þættir. Í stuttu máli felst breytingin í því að stofnfé Alþjóðagjaldeyrissjóðsins er aukið og Íslendingar munu miða við gengi þess tíma sem frumvarpið var skrifað á og nemur nýtt framlag Íslands rúmum 37 milljörðum. Þar af eru 9 milljarðar sem greiddir eru úr gjaldeyrisvarasjóði Seðlabanka Íslands til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins í myntinni SDR eða sérstökum dráttarréttindum. Þessir peningar fara ekki út úr gjaldeyrisvarasjóðnum í þeim skilningi að hann minnki heldur er gefin heimild til að bóka þá sem hluta af gjaldeyrisvarasjóði vegna þess að Íslendingar geta dregið á þessa 9 milljarða aftur og borgað fyrir það vexti í SDR á hverjum tíma, ég held að þeir séu í kringum 0,15% núna, sem sagt afar hagstæðum kjörum. Afgangurinn, 3/4 af þessum 37 milljörðum, er í íslenskum krónum sem geymdar eru í Seðlabanka Íslands. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn getur aftur á móti ekki dregið á þessa 27 milljarða þannig að það fé bókast bara sem skuldbinding við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn vegna þess að íslenska krónan telst ekki vera viðskiptamynt sjóðsins, hún er ekki hluti af því sem kallast „Financial Transaction Program“ sjóðsins en því prógrammi tilheyra einungis sterkustu og stærstu myntir heims, jenið, evran og dollarinn. Það er því afar ólíklegt að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn muni draga á íslenskar krónur í framtíðinni, það er ólíklegt að íslenska krónan verði hluti af þessu prógrammi, en ef svo yrði yrði aldrei dregið á þessa 27 milljarða nema að undangengnum viðræðum á milli íslenskra stjórnvalda og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Það eru því afar litlar líkur á að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn muni nýta sér þetta, líkurnar eru auðvitað einhverjar en þær eru litlar. Hitt er annað mál, og ég var fremur ósáttur við það, að látið var eins og áhættan væri engin við þetta, bæði í tali embættismanna og hvernig málið var borið fram í nefndinni. Auðvitað er áhætta til staðar. Það að vera aðili að Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og leggja inn stofnfé í hann er ekki ólíkt því þegar maður kaupir sér stofnfé í sparisjóði. Eins og við vitum var Íslendingum, fyrir hið mikla efnahagshrun sem varð í október 2008, talin trú um að algjörlega áhættulaust væri að eiga stofnfé en annað kom á daginn, þannig að ég tek því nú með ágætum fyrirvara að þetta sé algjörlega áhættulaust. Ég tel aftur á móti ekki miklar líkur á því að sjóðurinn fari á hausinn en þær eru samt til staðar þannig að ég tel rétt að gera grein fyrir því. Við Íslendingar höfum nýtt okkur aðstoð Alþjóðagjaldeyrissjóðsins nokkrum sinnum frá því að við urðum stofnaðilar árið 1945, eftir hinn fræga fund í Bretton Woods, og það hefur komið okkur mjög til góða, nú síðast haustið 2009 en óhætt er að segja að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hafi þá komið okkur til bjargar. Ólíkt hv. þm. Lilju Mósesdóttur tel ég að koma Alþjóðagjaldeyrissjóðsins hingað hafi orðið okkur til góðs og ég bið guð að hjálpa okkur ef hans hefði ekki notið við, með þá ríkisstjórn sem hefur verið við völd frá því í byrjun árs 2009, þannig að margt gott hefur komið af því. Aftur á móti er ég sammála hv. þm. Lilju Mósesdóttur um það, og ég sagði það margoft í ræðustóli í Alþingi, að of bratt var farið í niðurskurðinn. Ég tel að niðurskurðurinn, eins og hann kom til í byrjun eða réttara sagt á öðru ári í prógramminu, hafi dýpkað niðursveifluna og það hafi verið óæskilegt. Það er algjörlega ljóst öllum sanngjörnum mönnum og konum sem horfa á það sem gerðist á Íslandi að bratt var farið í hlutina að ætla að ná aftur jafnvægi á ríkissjóði og afgangi og byrja að borga niður skuldir og annað slíkt á innan við þrem árum eftir jafnstórkostlegt hrun og varð hér. Um það erum við hv. þm. Lilja Mósesdóttir sammála. Enda kom á daginn að ekki var hægt að standa við þetta prógramm. Ríkisstjórnin framlengdi það um eitt ár og þrátt fyrir að ég hafi að hluta til verið sammála því að framlengja það held ég að sú ætlun hafi komið of seint fram og mjög óhönduglega hafi verið staðið að því. Ég held að það hefði verið hægt að gera þetta mun betur ef menn hefðu verið aðeins raunsærri, til dæmis eftir að komið var í ljós að gjaldeyrishöft sem afnema átti í byrjun árs 2009 yrðu ekki afnumin nærri strax. Við erum enn að glíma við þau þrem árum seinna, þannig að ég tel að að vissu leyti hafi verið óraunhæft hvernig staðið var að þessu. Við fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í efnahags- og viðskiptanefnd skrifum undir þetta nefndarálit með fyrirvara og ég held að rétt sé að gera grein fyrir því af hverju fyrirvarinn stafar. Ég held að það hljóti að vera orðið ljóst af ræðu minni núna að við erum sammála því að fara út í stofnfjáraukninguna og við erum sammála því að taka þátt í henni á fullan hátt eins og við höfum alltaf gert allt frá því í Bretton Woods 1945. Ég tel að ábatinn af því að vera fullgildir meðlimir í þessu samstarfi sé mun meiri en gallarnir sem hv. þm. Lilja Mósesdóttir sér á þessu en ég virði samt sjónarmið hennar. Fyrirvarinn sem við hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson gerum við þetta frumvarp snýr fyrst og fremst að málsmeðferðinni. Málsmeðferðin í þinginu var í upphafi afar óvönduð og vægast sagt klaufaleg. Málið var kynnt fyrir nefndinni af embættismönnum efnahags- og viðskiptaráðuneytisins eins og þetta væri eitthvert smámál sem þyrfti enga umfjöllun og ekki voru kallaðir til gestir eða neitt. Skrifað var nefndarálit sem var partur úr blaðsíðu og allir tóku þessu einhvern veginn þannig að þetta væri ekki mikið mál og auðvelt að samþykkja það. Síðan kom í ljós á milli 1. og 2. umr. að málið var mun stærra, í því fólst áhætta og um slíkar upphæðir að ræða að ekki væri hægt að samþykkja það án umræðu. Þetta var eitt af stóru átakamálunum í lok haustþingsins. Það endaði þannig að samkomulag varð milli stjórnar og stjórnarandstöðu um að málið færi til ítarlegrar umfjöllunar aftur í efnahags- og viðskiptanefnd sem það og gerði. Seðlabankinn kom á nokkra fundi með nefndinni og greiningar- og ráðgjafarfyrirtækið Gamma var fengið til að gera sérstaka úttekt á málinu auk þess sem einstakir nefndarmenn kynntu sér málið mun betur upp á eigin spýtur eins og til dæmis hv. þm. Lilja Mósesdóttir og reyndar ég líka. Eftir að hafa farið í gegnum þetta erum við fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í nefndinni sannfærðir um að sú áhætta sem fylgir þessu máli sé ásættanleg en við gerum aftur á móti fyrirvara um þá meðferð sem málið fékk. Við bendum á og viljum undirstrika að það er mjög mikilvægt þegar svona upphæðir eru í húfi, að þingmönnum sé sannarlega gerð grein fyrir þeirri áhættu sem felst í málinu og afleiðingunum af því að fara ekki í málið eða þá að samþykkja það. Ég held að við getum lært af þessu máli að málsmeðferð verður að vanda mun betur en hér var gert. Eins og ég hef sagt í áður þessari ræðu stöndum við hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, fulltrúar Sjálfstæðisflokksins, að nefndarálitinu og munum mæla með því við þingflokk Sjálfstæðisflokksins að þingmenn greiði frumvarpinu atkvæði sitt. Það gerum við fyrst og fremst vegna þess ábata sem við sjáum í frumvarpinu og vegna þess að við viljum ekki breyta þeim samskiptum sem við höfum átt við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og þeim möguleikum sem felast í því að vera fullgildir aðilar að Alþjóðagjaldeyrissjóðnum í gegnum stofnframlög.

Virðulegi forseti. Ég er komin í ræðustól til að leiðrétta hv. þm. Tryggva Þór Herbertsson en hann fullyrti áðan að andstætt mér hefði hann verið hlynntur komu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins til landsins haustið 2008. Það er reyndar til skjalfest í upptökum á þætti Sigurjóns M. Egilssonar að ég sagði að ég teldi að við þyrftum á Alþjóðagjaldeyrissjóðnum að halda. Við þurfum að gera greinarmun á hvers konar aðstoð við viljum fá frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Ég taldi að á þeim tíma þyrftum við aðstoð við að koma á greiðslusamskiptum við erlendar þjóðir. Í nóvember 2008 var varla hægt að nota krítarkort erlendis sem voru í eigu Íslendinga og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur það hlutverk m.a. að tryggja frjálst flæði fjármagns. Annað sem ég vildi fá Alþjóðagjaldeyrissjóðinn til að aðstoða okkur við haustið 2008 var einmitt að ná utan um skuldir ríkissjóðs. Hér var ekki vitað hversu miklar skuldirnar væru, það tók reyndar rúmt ár að kortleggja það og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur sérfræðiþekkingu á því sviði. Frú forseti. Ég kom líka í ræðustól til þess að spyrja hv. þingmann hvers vegna hann telji að fara hefði þurft hægar í niðurskurðinn á ríkisútgjöldum, eða með öðrum orðum: Hver er að mati hv. þingmanns rót vandans sem við er að etja og hvernig á að bregðast við efnahagsvandanum?

Virðulegi forseti. Ég ætla að biðja hv. þm. Lilju Mósesdóttur innilega afsökunar á þeim ummælum mínum að hún hafi verið á móti komu sjóðsins. Ég held að hægt sé að orða það aðeins öðruvísi og segja að hún hafi verið á móti aðferðafræðinni sem síðan var beitt. Ég held að hv. þingmaður geti vel verið  Hv. þingmaður bendir á að í ræðu minni áðan hafi ég sagt að við séum ekki ósammála um að farið sé of hratt í að ná halla á ríkissjóði niður og að byrja að borga niður skuldir. Það er alveg hárrétt, en það er aftur á móti ekki rétt hjá hv. þingmanni að segja að ég hafi verið á móti niðurskurðinum og slíku, alls ekki, ég var miklu frekar á móti þeim gríðarlegu skattahækkunum sem fylgdu því að leiða ríkissjóð að hallalausum fjárlögum. Varðandi skuldabyrðina man ég eftir því að mikil umræða var um hana en ég minni hv. þingmann á að ég reiknaði út skuldabyrði Íslands. Ég var í viðtali í Kastljósi ríkissjónvarpsins í janúar 2009 og það viðtal vakti þó nokkra athygli. Það reyndust vera réttir útreikningar hjá mér, ég komst að sömu niðurstöðu og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn gerði um ári síðar.

Virðulegi forseti. Ef ég man rétt komst hv. þingmaður að því, sem jafnframt er hagfræðingur, að við ættum fyrir skuldum í stórum dráttum. Það er meðal annars ástæðan fyrir því að ég var alltaf á móti lántökunni hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Ég var ekki sannfærð um að við þyrftum á því fjármagni að halda, sem endaði síðan allt inni á einhverri bankabók á lágum vöxtum í New York. Það er ein aðalástæðan fyrir því og eins að ég hafði miklar efasemdir um efnahagsstefnu AGS, eins og ég lýsti í framsögu minni fyrr í dag, ekki síst vegna þess að ég tel að efnahagsstefna sjóðsins taki ekki á rót vandans heldur afleiðingum vandans eða afleiðingum hrunsins, sem er þá mikil skuldsetning ríkissjóðs vegna þess að ríkið tekur á sig skuldir einkaaðila. Ef við lítum á stöðuna innan lands er rót vandans hinir löskuðu efnahagsreikningar. Það er sem sagt eignabóla sem springur og virði eigna rýrnar þannig að ójafnvægi myndast á efnahagsreikningunum. Ég hef áhuga á að vita hvort hv. þingmaður sé sammála þeirri greiningu að þegar bankahrun verður í kjölfar þess að eignabóla springur sé mjög mikilvægt að skera ekki niður heldur að tryggja umsvif ríkisins í efnahagslífinu á meðan einkageirinn er að ná sér aftur á strik og öðlast traust á fjárfestingarmöguleikum.

Virðulegi forseti. Ég og hv. þm. Lilja Mósesdóttir erum svona 90% sammála.  Það var gert vegna þess að menn höfðu ekki nauðsynlegar upplýsingar, menn reiknuðu með að skuldastaðan væri mun verri hjá ríkissjóði en hún var. Það tel ég að hafi helgast mikið af því að menn voru alltaf að rugla saman einkaaðilum og hinu opinbera, að það hafi truflað myndina svolítið. Ég er algjörlega sammála hv. þingmanni um að þetta var of mikil lántaka og það er afar óheppilegt núna að við skulum ekki geta greitt þau lán hraðar niður, og eins að Norðurlöndin skuli gera kröfu á okkur að við borgum þeim um leið og Alþjóðagjaldeyrissjóðnum nú þegar við viljum borga lánin upp. Bræður okkar á Norðurlöndunum setja okkur í svolítið undarlega stöðu eins og gerðist einnig í aðdraganda hrunsins þegar þeir voru í raun litlir bandamenn okkar í staðinn fyrir 

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti atvinnuveganefndar á þskj. 488, mál 114, um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 8/1996, um löggildingu nokkurra starfsheita sérfræðinga í tækni- og hönnunargreinum, með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um málið. Á fund nefndarinnar kom Hreinn Hrafnkelsson frá iðnaðarráðuneytinu. Umsagnarbeiðnir voru sendar til 19 aðila en engar umsagnir bárust. Með frumvarpinu er lagt til að gerðar verði breytingar á 4. gr. laga, um löggildingu nokkurra starfsheita sérfræðinga í tækni- og hönnunargreinum, með síðari breytingum. Samkvæmt gildandi 4. gr. laganna skal ráðherra staðfesta leyfi til að bera þau starfsheiti sem lögin taka til berist umsókn um slíkt frá ríkisborgara EES-svæðisins, aðildarríkja EFTA-samningsins eða Færeyja að því tilskildu að viðkomandi leggi fram vottorð frá ríki innan EES- eða EFTA-svæðisins eða Færeyjum sem uppfylli skilyrði annarrar tveggja tilskipana: 1) tilskipunar 85/ 384/EBE, með síðari breytingum, eða 2) tilskipunar 89/48/EBE, með síðari breytingum. Efnislega kveður frumvarpið á um sömu skyldu ráðherra og fram kemur í framangreindu lagaákvæði. Þó er gert ráð fyrir þeirri breytingu að í stað þess að áskilið sé að vottorð ríkis þurfi að uppfylla skilyrði tveggja framangreindra tilskipana þarf það aðeins að uppfylla skilyrði tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins 2005/36/EB, um viðurkenningu á faglegri menntun og hæfi, eins og hún var tekin upp í samninginn um Evrópska efnahagssvæðið með ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar frá 26. október 2007. Með þingsályktun 16. mars 2009 samþykkti Alþingi að heimila ríkisstjórninni að staðfesta ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 142/2007 fyrir Íslands hönd. Með tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins /2005/36/EB/ eru 15 fyrri tilskipanir um viðurkenningu faglegrar menntunar og hæfis sameinaðar í eina. Ekki eru gerðar grundvallarbreytingar á tilhögun viðurkenningar á faglegri menntun og hæfi á Evrópska efnahagssvæðinu, réttur manna til viðurkenningar er hinn sami og áður, en gert er ráð fyrir að framkvæmdin verði einfaldari og skilvirkari. Tilskipunin var innleidd í íslenskan rétt með samþykkt laga nr. 26/2010, um viðurkenningu á faglegri menntun og hæfi til starfa hér á landi. Á grundvelli þeirra laga hefur menntamálaráðherra sett reglugerð, nr. 879/2010, um viðurkenningu á faglegri menntun og hæfi til starfa hér á landi. Er frumvarpinu ætlað að tryggja samræmi í innlendri löggjöf. Á fundi nefndarinnar kom fram sú ábending að viðaukar við tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2005/36/EB hefðu breyst nokkuð frá því að tilskipunin var tekin upp í EES-samninginn 26. október 2007. Í ljósi þessa gerir nefndin tillögu um breytingu á a-lið 1. gr. frumvarpsins þannig að ljóst liggi fyrir að vottorð það sem umsækjanda um staðfestingu starfsleyfis ber að framvísa þurfi að uppfylla skilyrði tilskipunarinnar eins og hún var þegar hún var tekin upp í EES-samninginn sem og viðauka við hana eins og þeir eru á hverjum tíma. Þá gerir nefndin tillögu um að 9. gr. laganna verði breytt þannig að ljóst liggi fyrir hvaða Evrópugerð frumvarpinu er ætlað að innleiða. Í ljósi framangreindrar umfjöllunar leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: 1. Fyrri málsliður a-liðar 1. gr. orðist svo: Ráðherra skal staðfesta leyfi til að bera starfsheiti sem lög þessi taka til samkvæmt umsókn ríkisborgara frá ríki innan Evrópska efnahagssvæðisins ef viðkomandi leggur fram vottorð frá ríki innan Evrópska efnahagssvæðisins sem uppfyllir skilyrði tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins 2005/36/EB, um viðurkenningu á faglegri menntun og hæfi, sem og viðauka við hana eins og þeir eru á hverjum tíma. 2. Á eftir 1. gr. komi ný grein, svohljóðandi: 9. gr. laganna orðast svo: Lög þessi fela í sér innleiðingu á tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2005/36/EB frá 7. september 2005 um viðurkenningu á faglegri menntun og hæfi, eins og hún var tekin upp í samninginn um Evrópska efnahagssvæðið með ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 142/2007, sem birt var 10. apríl 2008 í EES-viðbæti við Stjórnartíðindi Evrópusambandsins nr. 19/2008. Undir þetta nefndarálit skrifa eftirfarandi hv. þingmenn: Kristján L. Möller formaður, Ólína Þorvarðardóttir, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Magnús Orri Schram, Björn Valur Gíslason, Einar K. Guðfinnsson, Jón Gunnarsson, Sigurður Ingi Jóhannsson og Þór Saari.

Forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingar á ýmsum lögum vegna nýrra laga um Stjórnarráð Íslands, nr. 115/2011. Hinn 17. september sl. samþykkti Alþingi ný heildarlög um Stjórnarráð Íslands, nr. 115/ 2011, en þar segir í 1. málsgrein 4. gr., með leyfi forseta: „Stjórnarmálefni ber undir ráðuneyti eftir ákvæðum forsetaúrskurðar, samanber 15. gr. stjórnarskrárinnar, sem kveðinn er upp samkvæmt tillögu forsætisráðherra.“ Samhliða samþykkti Alþingi lög, nr. 126/2011, um breytingar á ýmsum lögum vegna heildarendurskoðunar á lögum um Stjórnarráð Íslands. Með þeim lögum voru fagheiti ráðherra og ráðuneyta felld úr gildandi lögum. Við gildistöku síðarnefndu laganna, 28. september sl., tók jafnframt gildi nýr forsetaúrskurður, nr. 125/2011, þar sem kveðið er á um framangreinda skiptingu stjórnarmálefna. Á septemberþingi voru eigi að síður samþykkt nokkur lög þar sem fagheiti ráðherra og ráðuneyta koma fram. Skýringin er væntanlega sú að ekki náðist að breyta viðkomandi frumvörpum í tæka tíð til samræmis við þá stefnumörkun Alþingis sem fram kom í fyrrgreindri lagasetningu. Með þessu frumvarpi er lagt til að þeim lögum verði breytt til samræmis við framangreinda ákvörðun Alþingis og fagheiti hlutaðeigandi ráðherra og ráðuneyta felld brott og þess í stað vísað til málaflokka í samræmi við forsetaúrskurðinn. Við samningu frumvarpsins var haft samráð við ráðuneyti í þeim tilvikum þegar tilvísun til málaflokka er nauðsynleg. Frumvarp þetta felur ekki í sér efnisbreytingar, málefni verða ekki færð á milli ráðuneyta og ekki verða gerðar breytingar á forsetaúrskurði. Líkt og í frumvarpi sem síðar varð að lögum, nr. 126/2011, er í þessu frumvarpi lagt til að gerðar verði breytingar á lögum þar sem fagheiti ráðherra eða ráðuneytis kemur fyrir. Í stað fagheitisins komi hugtakið ráðherra eða ráðuneyti. Í þeim lögum þar sem tveir eða fleiri ráðherrar koma við sögu er vísað til þess eða þeirra ráðherra sem ekki bera meginábyrgð á framkvæmd laganna með því að tilgreina það stjórnarmálefni sem farið er með. Þegar augljóst er af samhengi viðkomandi ákvæðis hvaða stjórnarmálefni er um að ræða er látið duga að vísa til hlutaðeigandi ráðherra eða hlutaðeigandi ráðuneytis. Frumvarpið tengist ekki fyrirhuguðum breytingum á ráðuneytum sem nú eru til skoðunar en vegna þeirra hyggst ég leggja fram þingsályktunartillögu síðar á þessu þingi. Breytingar sem nú eru til skoðunar eru stofnun atvinnuvegaráðuneytis, sem lengi hefur verið í bígerð, og umhverfis- og auðlindaráðuneytis. Fyrirhugaðar breytingar eru í samræmi við álit meiri hluta allsherjarnefndar Alþingis við samþykkt laga, nr. 121/2010, um breytingu á lögum um Stjórnarráð Íslands. Til að tryggja fagleg vinnubrögð samþykkti ríkisstjórnin að setja á fót sérstaka ráðherranefnd um stjórnkerfisumbætur sem í eiga sæti forsætis-, utanríkis-, sjávar-, landbúnaðar-, efnahags-, umhverfis- og fjármálaráðherra til að fara yfir þessar breytingar. Ég ítreka enn að þetta frumvarp sem hér er til umræðu er óviðkomandi þessu máli og legg til að frumvarpinu verði vísað til 2. umr. og stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar.

Hæstv. forseti. Ég vildi nota tækifærið til að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort hún gæti gefið okkur aðeins nákvæmari tímasetningu á því hvenær vænta má tillögu til þingsályktunar um breytingu á ráðuneytaskipaninni eins og hún vék að í máli sínu. Hún nefndi þetta ekki í efnislegum tengslum við ákvæði þessa frumvarps sem slíks, en fyrst hæstv. forsætisráðherra vék að því að þessi þingsályktunartillaga væri í bígerð væri upplýsandi fyrir þingmenn ef hún gæfi aðeins nákvæmari tímasetningu á því hvenær megi vænta slíkrar tillögu.

Virðulegi forseti. Ég get ekki gefið nánari tímasetningar. Það er verið að vinna þetta í ráðherranefnd eins og ég upplýsti varðandi þessar breytingar. Ég geri ráð fyrir að það taki nokkrar vikur. Ég vona að það geti verið komið inn í þing í lok febrúar eða byrjun mars.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til nýrra upplýsingalaga sem er afrakstur af heildarendurskoðun gildandi laga. Frumvarpið var áður flutt á 139. löggjafarþingi en náði ekki fram að ganga. Hefur það verið endurskoðað í ljósi umfjöllunar sem það fékk á vettvangi allsherjarnefndar. Helstu breytingar sem gerðar hafa verið á frumvarpinu frá því að það var lagt fram á 139. löggjafarþingi eru eftirfarandi: Gerðar eru breytingar til samræmis við umfjöllun allsherjarnefndar á sínum tíma, en lagt er til rýmra gildissvið en gert var í fyrra frumvarpi til samræmis við álit meiri hluta allsherjarnefndar. Í endurskoðuðu frumvarpi felst tillaga um að upplýsingalög taki til einkaréttarlegra aðila sem eru í 51% eigu opinberra aðila en ekki í 75% eigu eins og var í fyrra frumvarpi og þar vísa ég í 2. mgr. 2. gr. frumvarpsins. Ekki er hins vegar tekið undir tillögu meiri hluta allsherjarnefndar um tiltekin atriði er varða framkvæmd þessa ákvæðis. Þannig er lagt til að sé fyrirtækið skráð á markaði falli það ekki undir lögin en það atriði sé ekki háð mati ráðherra. Þá er ekki tekið undir með meiri hluta allsherjarnefndar um að fela úrskurðarnefnd um upplýsingamál hlutverk í þessu sambandi, enda eðlisólíkt starf hennar að öðru leyti. Þess í stað skal afla umsagnar Samkeppniseftirlitsins. Farin er einfaldari leið við birtingu ákvarðana ráðherra um undanþágur en meiri hluti allsherjarnefndar lagði til. Þá er styttur sá tími sem líður uns tilteknir flokkar gagna sem almennt eru undanþegnir upplýsingalögum verði aðgengilegir, úr 30 árum í 15 ár, samanber 1. tölul. 2. mgr. frumvarpsins. Um er að ræða gögn ríkisráðs og ríkisstjórnargögn önnur en hljóðritanir, gögn sem útbúin eru af sveitarfélögum vegna viðræðna við ríkið, bréfaskipti við sérfróða aðila til afnota í dómsmáli og vinnugögn. Ekki er þarna gengið eins langt og meiri hluti allsherjarnefndar lagði til en hann vildi miða við eitt ár varðandi ríkisstjórnargögn og fjögur til fimm ár varðandi önnur gögn sem hér um ræðir. Á hinn bóginn er gengið lengra en meiri hluti allsherjarnefndar lagði til að því leyti að lagt er til að takmarkanir á gögnum sem ráðherra aflar frá sérfróðum aðila við undirbúning lagafrumvarpa falli brott þegar frumvarpið er lagt fyrir Alþingi. Ákvæði um að gera skuli lista yfir mál sem eru eða hafa verið til meðferðar í stjórnsýslunni opinber og gögn þeirra gengur einnig lengra en í fyrra frumvarpi, samanber 13. gr. frumvarpsins. Ekki er gengið eins langt og meiri hluti allsherjarnefndar lagði til, enda talin þörf á meiri undirbúningi áður en innleidd verður almenn skylda fyrir stjórnvöld að birta málaskrár á netinu. Bætt er við nýrri undantekningarheimild varðandi efnahagslega mikilvæga hagsmuni ríkisins líkt og meiri hluti allsherjarnefndar lagði til. Felld er út úr frumvarpinu heimild þjóðskjalavarðar um að synja um aðgang að skjali sem er yngra en 110 ára hafi skjalið að geyma upplýsingar sem lúta að almannahagsmunum til samræmis við álit meiri hluta allsherjarnefndar. Felld er út heimild þjóðskjalavarðar til að framlengja leynd á gögnum í allt að 60 ár varðandi samskipti við sérfróða aðila til afnota í dómsmáli eða athugun á því hvort slíkt mál skuli höfðað til samræmis við tillögu meiri hluta allsherjarnefndar. Hlutverk Persónuverndar verður aukið í sambandi við aðgang að gögnum í rannsóknarskyni til samræmis við tillögu meiri hluta allsherjarnefndar. Ég vil líka nefna aðrar tillögur sem hafa breyst. Gerð er tillaga um að forsætisráðherra skuli reglulega gefa Alþingi skýrslu um framkvæmd laganna. Jafnframt skal forsætisráðherra hafa frumkvæði að því að unnin sé stefnumörkun um það hvernig stjórnvöld geta sem best lagað störf sín að þörfum lýðræðissamfélagsins fyrir vandaðar og áreiðanlegar opinberar upplýsingar, m.a. á þessu sviði. Á sú tillaga um opinbera stefnumörkun rætur að rekja til fyrirlestra sem umboðsmaður Alþingis hélt á opinberum vettvangi í lok september sl. Í f-lið 2. tölul. 36. gr. frumvarpsins hefur það tímabil sem undanþiggja má gögn vegna virkra almannahagsmuna á tilteknum sviðum verið stytt úr 60 árum í 40 ár. Breytingar þessar voru unnar að höfðu samráði við helstu hagsmunaaðila eins og nánar er rakið í athugasemdum við frumvarpið. Megintilgangur frumvarpsins er að auka upplýsingarétt almennings. Þannig verður stjórnsýslan opnari sem stuðlar að auknu réttaröryggi, bætir lýðræðislega stjórnarhætti og eykur aðhald um starfsemi stjórnvalda. Þegar fjallað er um aðgang almennings að upplýsingum í fórum stjórnvalda verður að hafa í huga margþætt sjónarmið og hagsmuni enda getur efni þeirra upplýsinga sem um ræðir verið af ólíkum toga. Í frumvarpinu hefur megináhersla verið lögð á að ná ásættanlegu jafnvægi milli þriggja mikilvægra þátta. Í fyrsta lagi að með lögum séu settar almennar reglur sem hafi það markmið að tryggja opna og gegnsæja stjórnsýslu en slíkt er til þess fallið að auka aðhald með starfsemi stjórnvalda, auka réttaröryggi borgaranna og bæta möguleika þeirra til þátttöku í lýðræðissamfélagi. Það er megintilgangur frumvarpsins að tryggja framgang þessa markmiðs. Í öðru lagi hefur verið litið til þess að stjórnvöld fái í ýmsum störfum sínum upplýsingar sem teljast viðkvæmar, bæði vegna hagsmuna almennings og hins opinbera og vegna einkahagsmuna. Með hliðsjón af þessu hefur við samningu frumvarpsins verið leitast við að greina og lýsa þeim tilvikum þar sem slíkir hagsmunir teljast nægjanlega ríkir til að þeir réttlæti frávik frá meginreglu laganna um rétt almennings til aðgangs að gögnum. Í þriðja lagi hefur verið horft til þess við samningu frumvarpsins að reglur um rétt almennings til aðgangs að gögnum séu settar fram með þeim hætti að framkvæmd þeirra geti orðið skilvirk og jafnframt að hún verði ekki úr hófi kostnaðarsöm eða íþyngjandi. Við undirbúning frumvarpsins hefur verið litið til þróunar sem orðið hefur í öðrum ríkjum um aðgang almennings að gögnum frá opinberum aðilum. Var til dæmis stuðst við ítarlega skýrslu um endurskoðun upplýsingalaga sem komu út í Danmörku á árinu 2009. Víðast hvar í nágrannaríkjum Íslands hefur markvisst verið unnið að því að auka upplýsingarétt, m.a. með því að gera gögn og upplýsingar aðgengilegar á netinu, með því að opna aðgang að upplýsingum sem finnast í gagnagrunnum og með endurskoðun almennra reglna um rétt almennings til aðgangs að gögnum. Sambærilegar áherslur má sjá hjá Evrópusambandinu og vísa ég þar í reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins, nr. 1049/2001 frá 30. maí 2001, um almennan aðgang að skjölum Evrópuþingsins, ráðsins og framkvæmdastjórnarinnar, samanber sáttmála Evrópuráðsins um aðgang að opinberum gögnum. Sá sáttmáli var opnaður fyrir undirritun 18. júlí 2009 en hann hefur ekki verið fullgiltur af tilskildum fjölda ríkja til að öðlast gildi. Núverandi upplýsingalög nr. 50/1996 tóku gildi 1. janúar 1997. Lögin fela í sér þá mikilvægu meginreglu að almenningi er tryggður réttur til aðgangs að þeim gögnum sem fyrir liggja hjá stjórnvöldum og varða tiltekin mál með ákveðnum en þó mikilvægum undantekningum. Fyrir gildistöku þeirra laga voru ekki til almenn lög um aðgang almennings að upplýsingum hjá stjórnvöldum en þó voru í lögum nokkur ósamstæð ákvæði sem tryggðu almenningi aðgang að upplýsingum í fórum stjórnvalda. Reynslan hefur sýnt að gildistaka laganna fól í sér umtalsverða réttarbót fyrir almenning. Hins vegar er rétt að hafa í huga að síðan þá hefur íslensk stjórnsýsla þróast mikið. Umfang stjórnsýslunnar hefur aukist en einnig hafa orðið miklar breytingar á starfsumhverfi hennar, m.a. vegna tækniframfara. Þær breytingar ná bæði til meðferðar og vinnslu mála og upplýsinga í daglegum störfum stjórnsýslunnar en einnig til þess hvernig upplýsingar eru flokkaðar og varðveittar. Þessar breytingar gera það að verkum að auðveldara er en áður að gera upplýsingar um málefni hins opinbera aðgengilegar. Jafnframt hafa kröfur almennings til aðgangs að upplýsingum um opinber málefni aukist. Þessar aðstæður kölluðu á endurskoðun upplýsingalaga með það að markmiði að auka upplýsingarétt almennings. Helstu nýmæli frumvarpsins eru: Í fyrsta lagi er lagt til að lögfest verði sérstök ákvæði þar sem fram komi lýsing á markmiðum upplýsingalaga. Í 1. gr. frumvarpsins er þannig lagt til að orðað verði það meginmarkmið laganna að tryggja gegnsæi í stjórnsýslunni og um meðferð opinberra hagsmuna. Tilgangurinn sé meðal annars sá að styrkja upplýsingarétt og tjáningarfrelsi, þátttöku almennings í lýðræðissamfélagi, aðhald fjölmiðla og almennings með stjórnvöldum, möguleika fjölmiðla til að miðla upplýsingum um opinber málefni og traust almennings á stjórnsýslunni. Sambærilegt ákvæði er ekki í gildandi lögum, þótt ljóst sé að markmið upplýsingalaga hafi í framkvæmd haft mikla þýðingu við túlkun þeirra. Í öðru lagi er lagt til að gildissvið upplýsingalaga verði víkkað með þeim hætti að þau taki til fleiri aðila en nú. Nú taka upplýsingalög til starfsemi stjórnvalda en almennt ekki til einkaréttarlegra lögaðila, hvort sem viðkomandi lögaðilar eru í eigu hins opinbera eða ekki. Eina undantekningin frá þessu er sú að hafi einkaréttarlegum aðila verið falið vald til að taka stjórnvaldsákvarðanir, þ.e. ákvarðanir sem falla undir gildissvið stjórnsýslulaga, þá hafa upplýsingalögin náð til þeirrar starfsemi, samanber 2. gr. 1. gr. gildandi upplýsingalaga. Þetta getur átt við um einkarekna velferðarþjónustu eða skóla þegar um er að ræða töku stjórnvaldsákvarðana. Ákvæði er í frumvarpinu þar sem gert er ráð fyrir að upplýsingalög taki til allrar starfsemi stjórnvalda. Því til viðbótar er gert ráð fyrir að upplýsingalög taki einnig til allrar starfsemi sem fer fram á vegum einkaréttarlegra aðila sem eru í eigu hins opinbera að 51% hluta eða meira. Í þessu felst umtalsverð rýmkun á gildissviði laganna. Undir þessa afmörkun falla til að mynda fyrirtæki í eigu hins opinbera, svo sem Landsvirkjun, Orkuveita Reykjavíkur, Rarik ohf. og fleiri. Að því þarf þó að gæta að í þessu felst ekki sjálfkrafa að allar upplýsingar sem þessa lögaðila varða verði aðgengilegar almenningi. Áfram er byggt á þeirri reglu að vegna samkeppnishagsmuna sé heimilt að undanþiggja upplýsingar aðgangsrétti almennings. Rökin að baki því hlutfalli eigna opinberra aðila sem miðað er við eru fyrst og fremst þau að þegar eignarhluti tiltekins aðila í fyrirtæki hefur náð 51% mörkum verður að líta svo á að ákvarðanir um meðferð á stjórnun slíks fyrirtækis séu í reynd að umtalsverðu leyti ákvarðanir um ráðstöfun opinberra hagsmuna. Þá má einnig að hafa í huga að sé þessum eignarhluta náð verður almennt að ætla að viðkomandi opinberir aðilar hafi í reynd fulla eða að minnsta kosti mjög veruleg yfirráð yfir lögaðila í gegnum eignarhald sitt. Rétt er þó að taka fram að eðli máls samkvæmt er meðferð eignarhalds svo og dagleg stjórnun eignarréttarlegs lögaðila ekki einn og sami hluturinn. Eftir því sem eignarhlutur opinberra aðila verður stærri verður þó að gera ráð fyrir að eigendavald þeirra verði ríkara að sama skapi. Ráðherra þeim er fer með framkvæmd laganna verður samkvæmt 2. gr. frumvarpsins heimilt að undanskilja frá gildissviði laganna fyrirtæki sem eru að nær öllu leyti í samkeppni á markaði. Áður þarf að liggja fyrir tillaga hlutaðeigandi ráðherra, þ.e. þess ráðherra sem fer með eignarhlut ríkisins í viðkomandi fyrirtæki eða sveitarstjórnar auk umsagnar Samkeppniseftirlitsins. Til að gefa fyrirtækjum sem eru að minnsta kosti 51% í eigu ríkis eða sveitarfélaga og falla undir lögin verði þau samþykkt, t.d. orkufyrirtækjum, hæfilegan aðlögunartíma er mælt fyrir um það í gildistökuákvæði frumvarpsins að lögin gildi einungis um gögn og upplýsingar sem verða til eftir gildistöku laganna. Vert er að gæta þess að jafnvel þótt fyrirtæki verði undanskilin gildissviði laganna taka lög um upplýsingarétt um umhverfismál samt sem áður til þeirra og þeirra upplýsinga sem ber að afhenda á grundvelli þeirra laga. Í þriðja lagi eru lagðar til breytingar á takmörkun á upplýsingarétti samkvæmt gildandi lögum. Nánari grein er gerð fyrir þessum tillögum í skýringu við viðkomandi ákvæði frumvarpsins. Að langstærstum hluta eru þær takmarkanir sem lagðar eru til á upplýsingarétti almennings hins vegar óbreyttar frá gildandi lögum. Í 8. gr. eru þó ítarlegar skilgreiningar á því hvaða gögn flokkast til vinnugagna og eru í 2. mgr. ákvæðisins lagðar til eftirfarandi fjórar nýjar reglur um hvað teljist til vinnugagna: Í 1. tölul. er fjallað um gögn sem berast milli stjórnvalda þegar eitt stjórnvald sinnir ritarastörfum eða sambærilegum störfum fyrir annað, í 2. tölul. 2. mgr. 8. gr. gögn sem unnin eru af nefndum eða starfshópum sem stjórnvöld hafa sett á fót með formlegri ákvörðun eða fastmótuðu hlutverki, í 3. tölul. 2. mgr. 8. gr. gögn sem send eru á milli nefnda eða starfshópa sem stjórnvöld hafa sett með formlegri ákvörðun eða fastmótuðu hlutverki og annarra stjórnvalda þegar starfsmenn þeirra eiga þar sæti, og í 4. tölul. gögn vegna ráðgjafar sem ráðuneyti aflar hjá öðru ráðuneyti eða hjá stjórnvaldi sem heyrir undir yfirstjórn þess. Það er ávallt skilyrði til viðbótar framangreindum töluliðum að viðkomandi gögn séu í reynd undirbúningsgögn. Þessar breytingar eru til þess fallnar að endurspegla betur en núgildandi lög vinnulag hjá stjórnvöldum, ekki síst innan Stjórnarráðs Íslands, þar sem mörg ráðuneyti koma gjarnan að úrlausn mála. Þá er í 10. gr. frumvarpsins lögð til ný undanþága varðandi mikilvæga efnahagslega hagsmuni ríkisins. Er það í samræmi við tillögur meiri hluta allsherjarnefndar. Sá tími sem líða þarf uns ríkisstjórnargögn verða aðgengileg er styttur samkvæmt frumvarpinu úr 30 árum í 15 ár. Það á þó ekki við um hljóðritanir funda sem verða ekki aðgengilegar fyrr en eftir 30 ár, samanber lög um Stjórnarráð Íslands. Í fjórða lagi er lagt til í 13. gr. frumvarpsins að stjórnvöld birti upplýsingar í auknum mæli að eigin frumkvæði. Þannig skuli stjórnvöld leitast við að gera skrár yfir mál, lista yfir málsgögn og gögnin sjálf aðgengileg með rafrænum hætti. Hið sama eigi við um gagnagrunn og skrár. Ráðherra er samkvæmt tillögunum falið að setja reglugerð eða kveða nánar á um hvernig birtingu upplýsinga skuli háttað. Þá er lagt til að ráðherra gefi Alþingi árlega skýrslu um framkvæmd laganna. Jafnframt verði mörkuð stefna til fimm ára í senn unnin í samráði við hagsmunaaðila um það hvernig stjórnvöld geti sem best lagað störf sín að þörfum lýðræðislegs samfélags fyrir vandaðar og áreiðanlegar upplýsingar. Í fimmta lagi eru lagðar til breytingar á kröfum til framsetningar á beiðnum um aðgang að gögnum með það að markmiði að almenningi verði gert auðveldara en nú að óska upplýsinga. Þá er með hliðsjón af framkvæmd hjá úrskurðarnefnd upplýsingamála sett skýrara ákvæði í 7. gr. frumvarpsins um rétt til aðgangs að gögnum um málefni starfsmanna. Verði frumvarpið að lögum mun almenningur eiga skýlausan rétt til upplýsinga um hvaða starfsmenn starfi í opinberri þjónustu, hver föst launakjör þeirra eru og hvernig störfum er sinnt. Að því er varðar fyrirtæki í meirihlutaeigu ríkis eða sveitarfélaga munu upplýsingar um föst launakjör aðeins eiga við um æðstu stjórnendur. Það stuðlar að eðlilegu aðhaldi almennings með því að hæft starfsfólk sé ráðið í opinbera þjónustu og aðhaldi með fjárhagslegum útgjöldum vegna starfanna. Í samræmi við ummæli í lögskýringargögnum er fylgdu frumvarpi því er varð að gildandi upplýsingalögum og framkvæmd úrskurðarnefndar um upplýsingamál er við það miðað að ekki skuli einvörðungu veittar upplýsingar um föst laun opinberra starfsmanna heldur einnig veittur aðgangur að þeim einstaklingsbundnu samningum sem gerðir hafa verið við þá um önnur föst kjör þeirra, svo sem fasta yfirvinnu, akstursgjald o.fl. Aðgangur að upplýsingum um laun starfsmanna veitir stjórnvöldum aðhald við ákvörðun launa og þá sérstaklega með tilliti til jafnræðis og málefnalegra sjónarmiða. Virðulegi forseti. Ég tel að með því að flytja frumvarp þetta sýni ríkisstjórnin í verki að hún taki alvarlega þær kröfur sem uppi eru í samfélaginu um aukið aðgengi almennings að upplýsingum, jafnt í fórum stjórnvalda og þeirra einkaréttarlegu aðila sem eru í meirihlutaeigu opinberra aðila. Ég vil taka fram að frumvarpið felur ekki í sér neinar breytingar á stjórnarskrárvörðum rétti þingmanna til að óska svara ráðherra um opinber málefni. Þá vil ég einnig nefna að í vaxandi mæli eru íslensk stjórnvöld spurð af hálfu erlendra ríkja sem við eigum samstarf við hvernig háttað er meðferð trúnaðargagna innan íslensku stjórnsýslunnar. Hingað til hafa engar reglur gilt um það efni, t.d. varðandi merkingu skjala eftir trúnaðarstigi eða öryggisvottun þeirra sem hafa aðgang að viðkvæmum upplýsingum. Beini ég því til þeirrar nefndar sem skoðar þetta mál sérstaklega hvort ekki sé ástæða til að bæta í frumvarpið ákvæði er feli ráðherra að setja samræmdar reglur um þetta efni. Loks vil ég vekja athygli á því að lokaákvæði frumvarpsins um frestun á hljóðritun ríkisstjórnarfunda á ekki lengur við eftir að Alþingi samþykkti slíka frestun rétt fyrir jól. Forsætisráðuneytið er nú að meta nánar áhrif fyrirhugaðra hljóðritana og mun ég gera Alþingi grein fyrir niðurstöðunni í tæka tíð. Að svo mæltu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til 2. umr. og stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir að flytja þetta mál. Það fékk töluverða umræðu í allsherjarnefnd í fyrra og augljóst að það mun fá mikla umfjöllun á vettvangi þingsins á næstu mánuðum enda er um afar viðamikið mál að ræða sem felur í sér margar breytingar. Ég ætla ekki í þessu andsvari að koma nánar inn á efnisatriði frumvarpsins að öðru leyti en því að ég vil spyrja hvort ekki sé rétt skilið hjá mér að samkvæmt frumvarpstextanum verði fundargerðir ríkisstjórna aðgengilegar eftir 15 ár. Nú er um að ræða, minnir mig, töluverða breytingu frá því sem kom út úr meiri hluta allsherjarnefndar á síðasta þingi um þetta efni þar sem mig minnir að gert hafi verið ráð fyrir miklu styttri leyndartíma fundargerða ríkisstjórnarfunda. Ég vildi spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort það væri ekki rétt hjá mér að miðað við efni frumvarpsins væri gert ráð fyrir að ríkisstjórnarfundargerðir skyldu vera trúnaðarmál í 15 ár. Hljóðritanir eru reyndar trúnaðarmál í 30 ár eins og kveðið er á um í stjórnarráðslögunum ef til hljóðritana kemur, við sjáum til með það. En þarna er sem sagt gert ráð fyrir 15 ára trúnaðartíma en meiri hluti allsherjarnefndar gerði ráð fyrir því að sá tími yrði jafnvel bara eitt ár, minnir mig þótt ég hafi ekki gögnin fyrir framan mig.

Hæstv. forseti. Það er rétt hjá hv. þm. Birgi Ármannssyni að í tillögum meiri hluta allsherjarnefndar var gert ráð fyrir að fundargerðir væru opinberar eftir eitt ár en í meðförum ráðuneytisins, eftir að málinu var frestað á síðasta þingi, var farið ítarlega yfir það og varð niðurstaðan sú að það væri allt of skammur tími og eðlilegt væri að miða við 15 ár eins og hv. þingmaður nefndi. Þær verða því aðgengilegar samkvæmt því frumvarpi sem við fjöllum nú um eftir 15 ár.

Hæstv. forseti. Ég ætla að fjalla örstutt um þetta frumvarp við 1. umr. Eins og fram hefur komið er frumvarpið viðamikið og felur í sér margháttaðar breytingar á upplýsingalögunum. Stóra skrefið í sambandi við upplýsingamál hins opinbera var stigið þegar núgildandi upplýsingalög voru sett á sínum tíma á síðasta áratug síðustu aldar, en þær breytingar sem hér er gert ráð fyrir eru vissulega veigamiklar. Undir það má taka að ástæða hafi verið til að taka ýmis ákvæði laganna til endurskoðunar en eins og fram kom við umræður um þetta mál á síðasta þingi þá sýnist sitt hverjum um afraksturinn. Ég vil þó til að byrja á jákvæðum nótum geta þess að á margan hátt er um vel unnið frumvarp að ræða. Það byggir á ítarlegri vinnu. Þar með tek ég ekki undir allar þær niðurstöður sem þar er að finna. Ég hygg hins vegar að þarna liggi mikil vinna að baki og engin ástæða til að gera lítið úr því. Varðandi málið almennt þá kemur fram hjá hæstv. forsætisráðherra núna eins og á síðasta þingi að markmiðið sé að stefna í þá átt að auka upplýsingarétt almennings og auka aðgang bæði fjölmiðla og almennra borgara að upplýsingum sem liggja fyrir hjá hinu opinbera og er það vel. Ég hélt því fram á síðasta þingi og geri það enn að þótt ákveðin ákvæði frumvarpsins stefni vissulega í þessa átt þá á það ekki við um þau öll. Ég lýsti á síðasta þingi áhyggjum mínum af því sérstaklega að ákvæði frumvarpsins sem varða vinnugögn og þess háttar, eiginlega fyrst og fremst þau ákvæði sem er að finna í 6. og 8. gr. frumvarpsins, gætu falið í sér hættu á þrengingu á upplýsingarétti almennings. Mér sýnist í fljótu bragði að sú skoðun mín eigi enn rétt á sér, þ.e. að unnt verði að fella mjög margt undir vinnugögn sem halda ber trúnað um, sem hægt er að fá fram miðað við ákvæði núverandi upplýsingalaga. Um þetta var töluvert fjallað í allsherjarnefnd í fyrra og ég get alla vega getið þess að margir umsagnaraðilar mátu þetta með svipuðum hætti og ég þótt vissulega væri uppi ágreiningur um túlkun að þessu leyti á 6. og 8. gr. Aðrir gerðu athugasemdir við önnur ákvæði en þetta var atriði sem ég mundi vilja halda til haga og tel enn að þurfi að skoða þótt að einhverju leyti sé búið að breyta þessum ákvæðum. Mér sýnist t.d. að það sé tryggt, ef frumvarpið nær fram að ganga eins og það er, að gögn sem notuð eru við undirbúning lagafrumvarpa komi fram á þingi þegar frumvörp eru lögð fram og verði þar með opinber, sem er gott, en engu að síður hef ég áhyggjur af því, skulum við segja, að 6. og 8. gr. feli enn í sér of mikla möguleika til takmörkunar á aðgangi að upplýsingum miðað við það sem eðlilegt mætti teljast. Ég hef áhyggjur af þessu og óska eftir því við þá nefnd sem fær málið til meðferðar að þetta atriði verði skoðað sérstaklega. Ég vísa að öðru leyti til þeirra nefndarálita sem lágu fyrir í fyrra. Það var bæði um að ræða nefndarálit frá meiri hluta og minni hluta og í báðum tilvikum komu fram athugasemdir og breytingartillögur, í sumum tilvikum mjög veigamiklar athugasemdir, og þótt að einhverju leyti hafi verið komið til móts við ákveðin atriði í þessum álitum sýnist mér enn vanta töluvert upp á að frumvarpið sé fært til samræmis við þau sjónarmið sem þá komu fram og er nauðsynlegt að fái viðeigandi umfjöllun og umræður í þeim nefndum sem um er að ræða. Ég ætla ekki að fara nánar ofan í það að sinni enda er þetta mál þess eðlis að það þarf fyrst og fremst að fá umfjöllun og eftir atvikum þroskast í nefnd áður en það er tekið til frekari umfjöllunar. Ég verð, hæstv. forseti, að vekja athygli á niðurlagi umsagnar fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins varðandi þetta frumvarp. Þar velta menn fyrir sér kostnaði við gildistöku frumvarpsins og er margt óljóst í því sambandi. Ég vildi vekja athygli á því sem segir í niðurlagi umsagnar fjármálaskrifstofu fjármálaráðuneytis, með leyfi forseta: „Gert er ráð fyrir að stjórnvöld og þeir sem lögin taka til beri annan kostnað af framkvæmd þeirra. Engin spá hefur verið gerð um það við hverju megi búast í þeim efnum og engin áætlun liggur fyrir um aukinn kostnað stjórnvalda af lögfestingu frumvarpsins enda skortir forsendur til þess. Fjármálaráðuneytið gerir ráð fyrir að kostnaður ríkissjóðs af þessum verkefnum verði látinn rúmast innan fjárhagsramma fyrirliggjandi fjárlagafrumvarps.“ Þetta, hæstv. forseti, finnst mér kalla á ákveðnar spurningar. Ég ætlast ekki til þess að hæstv. forsætisráðherra svari þessu í dag. Ég vek bara athygli á því sem sagt er um að forsendur vanti til að meta hvaða kostnaður muni hljótast af lögfestingu þessa frumvarps og legg áherslu á að sá þáttur verði skoðaður með viðeigandi hætti í þeirri nefnd sem fær málið til umfjöllunar.

Virðulegi forseti. Í tillögum þeim sem nú eru til umfjöllunar hjá hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd frá hinu svokallaða stjórnlagaráði er að finna margvísleg ný ákvæði sem gerð er tillaga um að komi í stjórnarskrá, til dæmis um mannréttindi og auðlindir. Kjarninn í þeim er þó stórvægileg breyting á því hvernig ákvarðanir eru teknar í samfélagi okkar, innan ríkisstjórnar og á milli ólíkra stofnana, ráðuneyta, þings, ríkisstjórnar, forseta, sem fyrr segir. Verið er að nálgast það umhverfi þar sem færi gefst á þróun í átt að því sem kallað hefur verið samræðustjórnmál, og færa íslensk stjórnmál þannig úr þeim farvegi átakastjórnmála sem hefur kannski um langt skeið einkennt þau um of. Ég mundi ætla að í því tilliti séum við vonandi líka að ýta undir þá þróun að á hinn pólitíska vettvang komi stjórnmálamenn sem eru kannski steyptir úr öðru móti en þeir sem hafa komið á undan, að því leytinu til að í slíku umhverfi er ekki lengur þörf á hinum sterka leiðtoga, eins og það hefur verið kallað, heldur miklu frekar þeim sem getur sætt ólík sjónarmið, hlustað á alla og komið með málamiðlanir þegar það er hægt. Með nýsamþykktum lögum um Stjórnarráð Íslands sem við samþykktum á síðasta ári var búið í haginn fyrir þessa þróun að því leyti að til dæmis voru settar reglur um hvernig upplýsingar eru skráðar um það sem gerist á ríkisstjórnarfundum og það sem gerist á milli ráðuneyta. Ríkisstjórninni voru að sama skapi gefin aukin færi á því að skipuleggja starfsemi sína. Í þessu felst ákveðinn aðskilnaður frá löggjafarvaldinu. Í því máli sem hæstv. forsætisráðherra leggur fram í annað sinn er verið að fjalla um aðgengi almennings, þar með talið fjölmiðla, að ákvarðanatökunni og að þeirri starfsemi sem varðar hagsmuni almennings hverju sinni, opna ferlið, gera það gagnsærra og þar af leiðandi að auðvelda aðhald og opinbera umræðu. Því ber að fagna. Í upplýsingalagafrumvarpinu sem við fjölluðum ítarlega um í allsherjarnefnd á síðasta ári voru þrjár meginbreytingar sem voru mjög jákvæðar og mjög til bóta frá því sem er í íslensku lagaumhverfi. Þá vil ég fyrst telja aðgengi að upplýsingum um rekstur og innri mál fyrirtækja sem eru að stórum hluta eða meiri hluta í eigu opinberra aðila. Tekið hefur verið tillit til breytinga sem meiri hluta allsherjarnefndar lagði til á síðasta ári að því leyti að eignarhlutur hins opinbera er færður niður úr 75% í 51% og það sett inn í frumvarpið að nýju, þannig að ef fyrirtækið er í meirihlutaeigu opinberra aðila gilda um það upplýsingalög. Þá er jafnframt verið að opna mjög á aðgengi að upplýsingum um launakjör og hagi opinberra starfsmanna, æðstu stjórnenda í stofnunum og hjá sveitarfélögum, sem ég tel jafnframt að sé mjög jákvætt. Enn fremur var sett inn mjög mikilvæg regla í lögin, svonefnd tilgreiningarregla, sem felur í sér að ef leitað er eftir upplýsingum um tiltekið málefni, segjum til dæmis að blaðamaður óski eftir upplýsingum hjá ráðuneyti en hafi ekki tiltækt nafn á skýrslu, samantekt eða minnisblaði, er stjórnvaldinu skylt, þegar fyrirspurn kemur, að búa til lista eða skrá yfir það efni sem til er innan stofnunarinnar og fyrirspurnin gæti beinst að. Þetta auðveldar auðvitað mjög aðgengi. Í allsherjarnefnd fór fram töluverð umræða um þetta mál á síðasta ári. Hún var uppbyggileg og gagnleg að mörgu leyti og ég er bjartsýnn á að hún muni halda áfram með þeim hætti innan stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar enda er þar að finna marga hv. þingmenn sem áttu sæti í hinni eldri útgáfu af allsherjarnefnd og eru því vel að sér um þetta mál. Það er rétt sem fram kom í andsvari hv. þm. Birgis Ármannssonar til hæstv. forsætisráðherra að í ráðuneytinu hefur verið gerð breyting frá því sem meiri hluti allsherjarnefndar lagði til um að fundargerðir ríkisstjórna væru aðgengilegar að loknu einu ári frá ritun þeirra. Nú verða það 15 ár samkvæmt frumvarpinu. Þetta er ég að sjá í dag þegar frumvarpið er lagt fram og ég hef í sjálfu sér ekki farið í smáatriðum yfir frumvarpið eða þær breytingar sem ráðuneytið leggur til. En að meginefni eru þessi þrjú meginstef sem ég hef farið yfir, óbreytt og eru mjög jákvæð og mjög til bóta. Hvað varðar aðgengi að fundargerðum þurfum við að fara yfir það í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og ræða að nýju þau sjónarmið sem uppi voru. Það er nefnilega líka þannig að með breytingunum á lögum um Stjórnarráð Íslands varð breyting á því hvernig útbúa á þessar fundargerðir og hvað til þeirra er fært þannig að þær eru ítarlegri en áður. Þetta þarf auðvitað að skoðast líka í því samhengi. Þetta er vinna sem fram undan er og ég ætla svo sem ekki að hafa mörg orð um það en vil árétta það sjónarmið sem lá að baki þessari miklu opnun á vinnugögnum eða fundargerðum ríkisstjórna. Hún hefði falið í sér að við værum með ein framsæknustu upplýsingalög hins vestræna heims, leyfi ég mér að fullyrða, án þess að hafa farið í einhverja vísindalega úttekt á því en ég þekki ágætlega mismunandi lagaumhverfi fjölmiðla og upplýsingalög í Evrópu og leyfi mér að fullyrða að fá ríki ganga jafnlangt. En það er líka ákveðin ástæða fyrir því. Við erum að gera margháttaðar breytingar á þessu umhverfi eins og ég hef lýst, ekki bara í upplýsingalögum og lögum um Stjórnarráð Íslands heldur líka í fyrirhuguðum breytingum á sjálfum grundvallarsáttmála samfélags okkar, stjórnarskránni og auðvitað þarf þessi vinna að haldast í hendur við það. Mitt sjónarmið varðandi fundargerðirnar og þessa miklu styttingu var að með því væri tryggt að þegar upplýsingarnar kæmu fram og yrðu opinberar væru þeir stjórnmálamenn sem um véluðu og voru á þessum fundum enn á vettvangi stjórnmálanna, þ.e. ekki væri verið að opna á upplýsingar þegar allir þeir sem sátu fundina eða komu að ákvarðanatökunni væru farnir til annarra starfa eða sestir í helgan stein. Hvort það er eitt ár, fjögur eða sex er kannski eitthvað sem á að ræða en ef þessi rök eru gild eru 15 ár að mínu mati við fyrstu heyrn að minnsta kosti nokkuð langur tími. Ég áskil mér auðvitað rétt til að fara yfir þetta í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, hlusta á rök með og á móti og velta þessu fyrir mér sjálfur og skipta jafnvel um skoðun ef svo ber undir. Annað eins gerist nú. Ég fagna því að þetta mál er komið fram að nýju og með þeim breytingum sem það boðar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir að hafa mælt fyrir þessu máli. Því er ekki að neita að lög um upplýsingar skipta gríðarlega miklu máli. Þau lög sem tóku gildi 1997 hafa staðist ágætlega tímans tönn og reynst nokkuð vel. Það er hins vegar með þau lög eins og önnur að það er eðlilegt að taka þau til endurskoðunar eftir því sem bæði tækni og samfélaginu fleytir fram. Það er eitt sem verður þó að varast í þessari umræðu, það að menn láti stjórnast af einhvers konar upphrópunum eða tíðaranda. Það verður að horfa á þessi lög langt fram í tímann því að þau þurfa að geta enst eins lengi og núgildandi lög hafa gert. Hér er gjarnan hrópað mikið um að allt eigi að vera uppi á borðum, að upplýsa eigi um allt og ástunda enga leyndarhyggju. Svo er kannski sama fólk með undirskriftasöfnun gagnvart forseta Alþingis sem ekki má segja hver er á. Umræðan er greinilega vandmeðfarin. Við þurfum að svara nokkrum spurningum þegar við förum í gegnum málið, herra forseti. Ég held að við þurfum að passa okkur á því að setja ekki lög sem færa ákvarðanatöku frá hinum venjubundna vettvangi inn í hliðarherbergi eða út í bæ vegna þess að lögin komi hreinlega í veg fyrir að hægt sé að bóka ákvarðanir á þeim stöðum sem við á. Við vitum að vettvangur þar sem ýmis málefni eru rædd hreinskilnislega þarf að vera til en það þarf að finna meðalveg og sýna stillingu. Eins þarf að fara mjög vandlega yfir það hvaða gögn á að birta og hvenær eins og ég sé að er fjallað um í þessu frumvarpi. Þetta segi ég vegna þess að það geta verið málefni er varða hreinlega öryggi ríkisins eða eitthvað slíkt sem menn sjá ekki alveg fyrir. Mér dettur í hug viðtal fyrir skömmu sem kostaði einn Norðmann embættið af því að það datt út úr honum að Norðmenn hefðu leyniþjónustumenn í Pakistan. Þessar upplýsingar duttu upp úr viðkomandi í viðtali en það mun greinilega reynast Norðmönnum þungur róður að vinna úr þessu. Við þurfum að hafa ýmislegt svona í huga. Herra forseti. Þetta mál er komið endurbætt inn í þingið. Ég vona að góður tími verði gefinn til að fara yfir það. Eflaust mun nefndin gera einhverjar breytingar á því en ég ítreka þessa tvo, þrjá punkta sem ég nefndi, menn þurfa að forðast að færa ákvarðanir frá þessum venjubundna vettvangi þar sem þær eru teknar og eins þarf að fara vel yfir það við hvaða gögn þetta á.

Hæstv. forseti. Fyrst vildi ég geta þess að eins og við höfum rætt í dag urðu ýmsar breytingar á þessu frumvarpi í meðförum allsherjarnefndar á síðasta þingi. Ég vil nota þetta tækifæri við 1. umr. til að draga enn sterkar fram en ég gerði áðan áhyggjur mínar af fyrst og fremst 6. og 8. gr. og að einhverju leyti hugsanlega túlkun á 10. gr. Ég kem inn á hana síðar, en í 6. og 8. gr. er meðal annars fjallað um vinnugögn og þar tel ég að nefndin þurfi að fara í verulega skoðun vegna þess að ég hef áhyggjur af að sum ákvæði, sérstaklega í 8. gr., skapi möguleika á túlkun til þrengingar á upplýsingarétti almennings og fjölmiðla. Ég nefndi líka 10. gr. Þar sé ég í fljótu bragði eina breytingu, í 3. tölulið 10. gr. þar sem fjallað er um að heimilt sé að takmarka aðgang almennings að gögnum sem varða efnahagslega mikilvæga hagsmuni ríkisins. Ég skal játa, hæstv. forseti, að ég tel að þarna geti verið um lögmæt og eðlileg sjónarmið að ræða. Auðvitað geta efnahagslega mikilvægir hagsmunir rökstutt að upplýsingum sé haldið leyndum. Ég viðurkenni það sem prinsipp. Ég velti hins vegar fyrir mér og bið þá nefnd sem fær þetta mál til umfjöllunar, hvort sem um verður að ræða stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd eða allsherjar- og menntamálanefnd, þessar tvær nefndir held ég að hafi verið nefndar til sögunnar í sambandi við þetta frumvarp, að tryggja að hættan á því að 3. töluliður 10. gr. verði ekki misnotaður. Nefndin þarf að fara gaumgæfilega yfir það hvaða skilyrði þurfi að vera fyrir hendi til að um slíka efnahagslega mikilvæga hagsmuni geti verið að ræða. Sú staða getur komið upp, og það skal ég viðurkenna, að efnahagslega mikilvægir hagsmunir, einhverjir úrslitahagsmunir ríkisins í efnahagslegu tilliti, geti verið slíkir að ekki sé hægt að veita allar þær upplýsingar sem fjölmiðlar eða einstakir borgarar hafa áhuga á að fá. Hins vegar er orðalagið mjög opið og getur náð til mjög margra þátta, í mörgum tilvikum til þátta sem einmitt kann að vera mikil ástæða fyrir fjölmiðla og almenning að hafa áhuga á, þátta sem geta skipt miklu máli í pólitísku samhengi. Þó að ég ætli ekki að gera það tortryggilegt að þetta ákvæði sé sett hérna inn um möguleika til takmörkunar í sambandi við efnahagslega mikilvæga hagsmuni ríkisins verð ég að árétta að þarna er um afar vandmeðfarið og viðkvæmt ákvæði að ræða. Á sama hátt og það geta verið mjög mikilvægir hagsmunir af því að upplýsingum sé haldið í trúnaði í algjörum undantekningartilfellum eru efnahagslega mikilvægir hagsmunir ríkisins oftast nær þess eðlis að þeir eiga einmitt að vera ræddir fyrir opnum tjöldum.