arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fjármálaráðherra (KlJ): Þetta frv. er borið fram af háttv.fjhn., eftir tilmælum mínum, og get jeg viðvíkjandi því yfirhöfuð vísað til ræðu minnar um daginn um frv. það, sem háttv. 2. þm. G.-K. (BK) bar fram og hefir sama tilganga. Tilefni þessa frv. er það, að með lögum nr. 6. 31. maí 1921 er ákveðið, að ríkið taki smámsaman í sínar hendur seðlaútgáfurjettinn af Íslandsbanka. En þar sem ákveðið er, að ríkið taki við útgáfurjettinum, er vitanlega gert ráð fyrir, að Landsbankinn fái hann í hendur. Eftir þeim lögum, sem jeg vitnaði til, átti að vera útkljáð um þetta fyrir 1. júlí 1922, en hvað eftir annað hefir orðið að framlengja frestinn, og nú síðast var hann framlengdur til 1. júlí þ. á. Það má ekki hafa þetta lengur ólögskipað. Þessvegna mæltist jeg til þess í síðastliðnum október við stjórn Landsbankans, að hún semdi frv. um þetta. Hefir Landsbankastjórnin orðið við þeim tilmælum og borið málið undir stjórn Íslandsbanka og notið aðstoðar hennar við samninguna. Þegar Landsbanka stjórnin fór að athuga málið, fann hún ástæðu til þess að athuga öll lög Landsbankans í heild sinni. Samdi hún því alveg nýtt frv. um alt skipulag bankans. Í þessu frv. er farið fram á gagngerða breyting á lögum bankans í ýmsum atriðum, og verði frv. þetta samþ., verða það grundvallarlög bankans, sem koma þá í staðinn fyrir stofnlög hans frá 1885, með þar til heyrandi viðaukum. Skal jeg í stuttu máli gera grein fyrir aðalbreytingunum. Í fyrsta lagi eru ákvæði um fyrirkomulag seðlaútgáfunnar, tryggingu þeirra o. s. frv. Þar næst er hjer farið fram á að gera bankann að nokkurskonar hlutafjárbanka. Fyrst með því, að innskotsfje ríkissjóðs á síðustu 10 árum, kr. 100 þús. á ári, sem er því nú orðið 1 milj. kr., verði nokkurskonar stofnfje, og þar við bætist tillag ríkissjóðs næstu 10 ár, kr. 100 þús. á ári. Ennfremur er ákveðið, að auka megi hlutafje bankans um alt að 2 milj. króna. Þó bankinn, samkv. frv., verði hlutabanki, fá hluthafarnir engan íhlutunarrjett um stjórn bankans. Önnur aðalbreytingin er um alveg nýtt stjórnarfyrirkomulag. Er gert ráð fyrir, að bankanum stjórni, auk hinnar eiginlegu bankastjórnar, fimm manna fulltrúaráð. Eru í 4. gr. frv. ítarlegar reglur um verksvið ráðsins. Fulltrúaráðinu er ætlað að hafa víðtækt eftirlit með allri starfsemi bankans, og skal það halda fund eigi sjaldnar en einu sinni á mánuði. Þriðja nýmælið, sem jeg tel mjög þarft, er um stofnun eftirlauna- og styrktarsjóðs fyrir starfsmenn bankans.  Finst mjer sjálfsagt að fresta umr. um þetta mál og vísa því aftur til fjhn. til nánari athugunar.

Forseti (HSteins): Mál þetta er flutt fyrir hæstv. stjórn af hv.fjhn. Mun hv.fjhn. ekki hafa vendilega athugað frv., og nál. liggur ekki fyrir. Geri jeg því að tillögu minni, að málinu verði vísað aftur til fjhn. Frv. vísað til 2. umr. og til fjhn. með 12 shlj.atkv.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Eggert Pálsson Hv. þm. A.-Húnv. (GÓ) vakti máls á því hjer í deildinni við fyrri hluta þessarar umr., hvort væri rjettara Málmeyjarsund eða Málmeyjarsandur. Hefir þetta verið athugað, og reynist hið rjetta að vera Málmeyjarsund. Villan, sem kom fram, orsakaðist í misskrift í símskeyti, sem hv.flm. málsins fjekk í byrjun. En eftir að hann hafði talað norður, leiðrjetti hann þetta. Mun því ekkert vera því til fyrirstöðu, að frv. sje samþykt eins og það er nú orðað.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Sigurður Eggerz) Jeg vil fyrir hönd fjhn. óska þess, að frv. þetta fái að ganga umræðulaust til 2. umr., því að nú liggja fyrir nefndinni tvö mál um seðlaútgáfuna, og eru þau komin svo langt, að aðeins er eftir að skrifa nál. Er meining nefndarinnar, að þetta mál komi ekki á dagskrá aftur fyr en búið er að afgreiða þau mál. Hefi jeg talað um þetta við hæstv. fjrh. (JÞ), og er hann samþykkur því fyrir sitt leyti.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Jóhann Jósefsson) Samgmn. Ed. var einhuga um að leggja til, að frv. þetta yrði samþykt. Þó álítum við, að tryggja þyrfti betur en frv. ákveður, að verulegur vilji sveitarmanna væri fyrir þeim breytingum, sem frv. heimilar. í frv. stendur, að hreppsfjelögum sje heimilt að greiða skattinn úr sveitarsjóði, sje það samþykt með meiri hluta atkvæða á lögmætum sveitarfundi. En við vitum, að sveitarfundir eru oft illa sóttir og fámennir, en geta engu að síður verið lögmætir. Fanst nefndinni rjett að tryggja hreppsfjelögum, að heimildin yrði ekki notuð nema ákveðinn meiri hluti væri breytingunni fylgjandi. Leggur nefndin því til, að í stað orðanna „meiri hluti“ komi: „2/3“

Eggert Pálsson Jeg vil fylgja þessari till. úr hlaði með nokkrum orðum, enda þótt mjer muni veitast tækifæri til þess að ræða hana nánar við síðari umræðu. Þetta mál hefir undanfarið vakið allmiklar umræður og áhyggjur meðal manna austanfjalls, enda er hjer mikið í húfi fyrir einstaklinga þá, sem fje eiga geymt í sparisjóðnum. Undanfarið hefir alt staðið fast og enginn náð út einum eyri af fje sínu. Hefir nokkuð bólað á því, að menn hafi braskað með sparisjóðsbækurnar, og þær gengið kaupum og sölum. Sje jeg því ekki aðra leið heppilegri en þá, sem í till. felst. Hefir Landsbankinn mikilla hagsmuna að gæta þarna eystra, og teldi jeg því mjög heppilegt og viðeigandi, að hann tæki að sjer sparisjóðinn, enda vænti jeg þess, að það verði, þegar til kastanna kemur, engin fyrirstaða á því frá hans hendi.

Sigurður Eggerz Þar eð fjármálaráðherra var veikur, mætti jeg fyrir hönd fyrverandi stjórnar á fundi, sem haldinn var á Eyrarbakka með inneigendum sparisjóðsins. Jeg benti þar á ýmsar leiðir út úr öngþveiti því, er sjóðurinn var kominn í. Ein var sú, að sparisjóðsinneigendur gæfu eftir 15% af inneignum sínum, er þeir fengju svo síðar, ef sparisjóðurinn ynni sig upp. En á móti því vildi jeg láta það koma, að jeg legði til við Alþingi, að ríkið tækist á hendur takmarkaða ábyrgð á nokkrum hluta inneignanna. Með þessu móti mundi sjóðurinn undir nýrri stjórn hafa komist á rjettan fót. Virtust allir una vel við þetta. Var nefnd sett í málið, og komst hún að sömu niðurstöðu. En svo var haldinn fundur við Ölfusárbrú. Þar var samþykt að láta Landsbankann taka sjóðinn að sjer. Sje jeg þó ekki, að enn sje fengin full vissa fyrir því, að Landsbankinn vilji taka hann að sjer. Teldi jeg það ófyrirgefanlegt kæruleysi af þinginu, ef það lætur þetta mál afskiftalaust. Alt Suðurlandsundirlendið á um sárt að binda, ef þetta mál verður ekki heppilega leyst. Þó að þessi þingsályktunartillaga verði samþykt, er engin vissa fyrir því, að Landsbankinn taki málið í sínar hendur. Þarf því að vita um það áður en málinu er ráðið til lykta.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Sigurður Eggerz) Frv. þetta er bein afleiðing af þeirri niðurstöðu, sem varð með frv. um Landsbanka Íslands og seðlaútgáfu ríkisins af þeirri rökstuddu dagskrá, sem samþykt var í þeim málum. En samkvæmt lögum nr. 6, 31. maí 1921, átti að vera búið að gera endanlega skipun á seðlaútgáfunni fyrir 1. maí 1922. En þessu hefir jafnan verið frestað, og svo verður nú að gera enn um eitt ár, en lengri dráttur má ekki verða á málinu. Er nauðsynlegt, að þetta frv. komist í gegnum þingið. Jeg sje ekki ástæðu til fleiri ummæla um frv.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

forseti (BSv): Eins og deildinni er kunnugt, hefir mjer borist áskorun frá sjö þm. um að taka hjer sem fyrsta mál á dagskrá frv. til laga um viðauka við og breytingu á fátækralögum 10. nóv. 1905 (118, n. 229 og 244,482) til frh. 2. umr., og vil jeg bera undir atkvæði hv. deildar, hvort málið skuli nú tekið á dagskrá.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

forseti (BSv): Fyrir þessum fundi liggur engin dagskrá, þar sem háttv. deild hefir nú lokið störfum sínum að þessu sinni, og er þessi fundur hennar því hinn síðasti. Vil jeg leyfa mjer að þakka hv. deildarmönnum góða samvinnu og árna þeim allrar giftu í framtíð og góðrar heimferðar utanbæjarþingmönnum. Segi jeg svo fundi slitið.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

forseti (JóhJóh): Þá er nú störfum þessa 36. löggjafarþings þjóðarinnar lokið, og mun það fá sinn dóm sem önnur þing hennar. Mjer finst, að vjer alþingismenn ættum ekki að þurfa að kvíða svo mjög þeim dómi. Að vísu hefir þingið ekki verið mjög afkastamikið, og er það ekki tiltökumál, þegar þess er gætt, að á því urðu stjórnarskifti, svo að fráfarandi stjórn fjekk ekki tækifæri til að fylgja fram þeim málum alt þingið, er hún hafði lagt fyrir það, og nýja stjórnin hefir að sjálfsögðu ekki haft tíma til að búa undir og bera fram nema það allra helsta af áhugamálum sínum, sem ekki þoldi bið. Þetta þing hefir þó samþykt tvo allmikla lagabálka, er jeg tel allmildu máli skifta, og á jeg þar við vegalögin og lögin um nauðasamninga. Hitt tel jeg þó meira um vert, að þetta þing hefir samþykt fjárlög án tekjuhalla, sem jeg tel óhætt að reiða sig á, að muni bera sig, þannig að ekki muni verða tekjuhalli á árinu 1925, sem þau gilda fyrir, og hefir það sjeð ríkissjóði fyrir tekjuauka á yfirstandandi ári, sem nauðsynlegur var til þess, að þjóðarbúskapurinn í ár geti borið sig og tekjuhalli verði ekki á landsreikningnum fyrir árið 1924. Þá er þess að geta, sem jeg tel mest um vert, að stjórn vorri hefir nú tekist, meðan þing stóð yfir, að koma samningunum við frændur vora Norðmenn í kjöttollsmálinu í það horf, að vjer munum geta vænst farsælla úrslita í því máli áður en langt um líður. Mjer finst því útlitið ekki nærri eins ískyggilegt nú og í byrjun þessa þings, og ef hamingjan gefur, að tíðin fari nú að batna og að hlýna í veðrinu, finst mjer það ekki slæmt, því að í vetur hefir aflast vel og íslenskar afurðir hækkað í verði. Jeg leyfi mjer að óska háttv. þingmönn um utan Reykjavíkur góðrar heimferðar og gleðilegrar heimkomu og oss öllum þess, að vjer megum hittast heilir og hressir á næsta þingi og að útlitið verði þá ekki eins ískyggilegt og í byrjun þessa þings. Þá stóð upp forsrh. Jón Magnússon og las upp konungsumboð sjer til handa til þess að slíta Alþingi. Samkvæmt því umboði lýsti forsætisráðherra yfir því í nafni konungs, að þessu þrítugasta og sjötta löggjafarþingi Íslendinga væri slitið. Stóð þá upp Klemens Jónsson, 2. þm. Rang., og mælti: Lengi lifi konungur vor, Kristján hinn tíundi! Tók þingheimur undir þau orð með níföldu húrrahrópi. Var síðan af þingi gengið.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

forsætisráðherra (JM): Samkvæmt því valdi, sem mjer er þannig veitt, lýsi jeg því hjer með í nafni hans hátignar konungsins, að Alþingi Íslendinga er sett.

Stóð þá upp Jóhannes Jóhannesson, þm. Seyðf., og mælti: Lengi lifi konungur vor, Kristján hinn tíundi! og tóku þingmenn undir þau orð með níföldu húrrahrópi. Forsætisráðherra kvaddi síðan elsta þingmanninn, Sigurð Jónsson, 2. landsk.þm., til þess að gegna forsetastörfum og stjórna kosningu forseta sameinaðs þings. Gekk aldursforseti (SJ) þá til forsetastóls og tók við fundarstjórn. Kvaddi hann sjer til aðstoðar sem skrifara Jóhannes Jóhannesson, þm. Seyðf., og Þorleif Jónsson, þm. A.-Sk.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

forseti (HSteins): Fjhn. þessarar háttv. deildar hefir oft áður verið skipuð 5 mönnum, og með því að útlit er fyrir, að mörgum málum verði á þessu þingi vísað til þeirrar nefndar, þá tel jeg rjettast, að hún verði einnig nú skipuð 5 mönnum.

forsætisráðherra (JM): Jeg leyfi mjer að leggja fyrir þessa háttv. deild þessi frumvörp: 1. Frv. til laga um breytingar á almennum hegningarlögum, 25. júní 1869, og viðauka við þau. 2. - til laga um breyting á lögum nr. 40, 30. júlí 1909, um sóknargjöld. 3. - til laga um að ríkið taki að sjer kvennaskólann í Reykjavík. 4. - Frv. til laga um fjölda kenslustunda fastra kennara við ríkisskólana. 5. - til laga um breytingu á lögum nr. 40, 20. júní 1923, um skemtanaskatt og þjóðleikhús.

Atvinnumálaráðherra (MG): Jeg leyfi mjer að leggja fyrir þessa háttv. deild þessi 5 frumvörp: 1. Frv. til laga um verslunaratvinnu. 2. - til laga um breyting á póstlög um 7. maí 1921. 3. - til laga um fiskifulltrúa á Spáni og Ítalíu. 4. - til laga um breyting á lögum nr. 40, 19. júní 1922, um atvinnu við siglingar. 5. - til laga um úrskurði í útsvarsmálum o. fl. Jeg geri ráð fyrir, að frv. þessum hafi þegar verið útbýtt í þessari háttv. deild, og vona jeg, að hæstv. forseti taki þau til meðferðar eftir því, sem þingsköp mæla fyrir. Á 7. fundi deildarinnar, mánudaginn 16. febr. mælti
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Ágúst Flygenring) Þetta litla frv. er fram komið beinlínis vegna laga þeirra um bæjargjöld í Reykjavík, sem samþ. voru hjer á síðasta þingi. Fram á síðustu ár hefir það verið sem óskráður samningur milli kaupstaðanna, Reykjavíkur og Hafnarfjarðar, að í Hafnarfirði skyldu ekki lögð útsvör á Reykvíkinga, sem leituðu sjer þar atvinnu, þó að um lengri tíma væri en 3 mánuði, og gagnkvæmt. En er mannfjöldinn óx í báðum kaupstöðunum, varð þessi venja að falla niður, og að lokum er svo komið, að með lögum frá síðasta þingi um bæjargjöld í Reykjavík, eru allir þeir menn gerðir útsvarsskyldir þar, sem atvinnu stunda á skipum Reykvíkinga. Jeg skal leiða hjá mjer að tala um það, hversu rjettlátt eða sanngjarnt þetta nýja fyrirkomulag á útsvarsskyldunni kann að vera í sjálfu sjer. Um það geta verið skiftar skoðanir, og má sjálfsagt færa mörg rök bæði með og móti. En hitt mun öllum geta komið saman um, að þessi bæjarfjelög eigi í raun og veru ekki síður rjett á að njóta nokkurs framlags til opinberra bæjarútgjalda frá þeim, sem hafa atvinnu á skipum þeim, sem heima eiga í bæjunum, en frá hinum, sem vinna þar í landi. Enda er það að sjálfsögðu svo, að þeir bæjarmenn sjálfir, sem eru á þessum skipum, bera þar aukaútsvör, þó að þeir komi aðeins örsjaldan í land. Tæplega getur heldur orðið spurning um atvinnutímann, sem í frv. þessu er settur sem skilyrði fyrir gjaldkröfunni. Hann virðist hljóta að verða sá sami í báðum þessum nágrannakaupstöðum, og jafnlangur þeim tíma, sem áður hefir verið ákveðinn fyrir fólk, sem í landi vinnur, sem sje 3 mánuðir í báðum tilfellum. Annars má yfirleitt segja það um þessi lagaákvæði, hversu rjettlát eða órjettlát sem þau kunna að sýnast, þá hljóti löggjöfin þó að láta eitt og hið sama yfir bæði þessi nágrannabæjarfjelög ganga í þessum efnum. það er óhjákvæmilegt, því að annars verður ekki komist hjá misrjetti, sem enginn sanngjarn maður vill við una. Að umr. þessari lokinni óska jeg, að frv. verði vísað til hv.allshn.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Pjetur Ottesen) Jeg sje ekki ástæðu til að fara nú á þessu stigi að innleiða umræður um þetta mál. Eins og menn muna, var mikið rætt um það á síðasta þingi. Jeg get því látið mjer nægja að vísa til þeirra ástæðna, sem þá voru bornar fram með málinu. Aðeins vil jeg benda á það, að sú eina breyting, sem gerð hefir verið á frv. frá því í fyrra, er sú, að ákvæðið um rjettindamissi nái eingöngu til skipstjóra á fiskiskipum. Er með þessu ekki neitt brotið í bág við stefnu nje tilgang frv., en raddir hafa heyrst, að frv. myndi talið aðgengilegra, ef þessi breyting yrði á því gerð. Jeg skal svo ekki fara um þetta fleiri orðum, en vil óska þess, að frv. verði, að lokinni umr., vísað til sjútvn.

Flm. (Halldór Stefánsson) Með vegalögunum, sem samþ. voru af þinginu í fyrra, voru flutningabrautir feldar niður sem sjerstakur flokkur vega. Flutningabrautirnar höfðu, svo sem sagt var, verið áður sjerstakur flokkur vega, sem lagðir voru á alþjóðarkostnað um stærri og fjölbygðari hjeruð landsins. Hafði verið byrjað á suður- og suðvesturlandinu, líklega af nokkuð eðlilegum ástæðum, og mun hafa verið búið að leggja þær, í meiri og minna mæli, um flest stærri hjeruð landsins, nema Fljótsdalshjerað og hinar stærri bygðir í Norður-Þingeyjarsýslu. Grundvallarhugsun vegalaganna nýju fyrir ákvörðuninni um legu þjóðveganna um landið var sú, að þeir lægju alfaraleiðir um hjeruð og á milli hjeraða, þar sem fjölfarnast er, með álmum til stærri kaupstaða og hafnarstaða. Með þjóðvegum voru þá ekki taldar flutningabrautir, sem lágu eingöngu innan hjeraða, ef þær fjellu ekki inn í þetta kerfi. Með þessari skilgreining var lega þjóðvegarins rökstudd. Með þessum skilningi voru lögin samþykt. Nú á þessu þingi hafa þegar komið fram ýmsar brtt. við vegalögin, brtt., sem allar brjóta í bág við þessa grundvallarhugsun vegalaganna, að því er þjóðveginn snertir. Nú liggja hjer fyrir brtt., sem ganga út á það, að flutningabrautir og vegir, sem eingöngu liggja innan hjeraða, verði teknar upp í tölu þjóðvega. Ef nú á að fara inn á þá braut, að grundvallarhugsun vegalaganna verði þannig raskað, sem þessar brtt. fara fram á, verður að gæta þess, að jafnrjetti haldist milli einstakra hjeraða í þessu efni. Með þetta fyrir augum höfum við þm.N.-M. borið fram þetta frv. um breytingu þá á vegalögunum, sem það fer fram á. Jeg sje ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um þetta mál að sinni eða ganga inn á einstök atriði við þessa umræðu, en vil mælast til, að frv. verði, að aflokinni þessari umr., vísað til samgöngumálanefndar.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

forsætisráðherra (JM): Jeg skal hjer með leyfa mjer að leggja fyrir hv. deild: Frv. til laga um breyting á lögum nr. 19, 4. júní 1924, um nauðasamninga. Á 18. fundi deildarinnar, föstudaginn 27. febr., mælti
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forsætisráðherra (JM): Eins og háttv. þingdeildarmenn munu hafa veitt eftirtekt, voru bráðabirgðalög sett um þetta efni vegna þess að sparisjóður Eyrarbakka þurfti þess með. Menn munu geta skilið, að svona í byrjun framkvæmdar þessara laga gat vel farið svo, að sparisjóður Eyrarbakka, eins og þá var ástatt um hann, kæmist ekki inn undir þau lög, eða menn væru hræddir um það, að einhver vandkvæði mundu verða á því, að sparisjóður Eyrarbakka næði fullkomnum nauðasamningum, jafnvel þótt allir innstæðueigendur óskuðu þess. Jeg veit ekki, hvort þessi háttv. deild óskar þess, að þetta frv. fari til nefndar, en ef svo er, þá ætti það að vera hv.allshn.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forsætisráðherra (JM): Jeg vildi óska, að þetta frv. gæti gengið fljótt í deildinni. Svo stendur á, að beðið er með að undirskrifa samninga milli Landsbankans og sparisjóðsins á Eyrarbakka, uns frv. er samþykt að fullu. Frv. þarf ekki að skýra. Það ber sjálft með sjer, hvað það er, sem farið er fram á.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Eggert Pálsson) Jeg finn enga ástæðu til að halda langa ræðu um þetta mál, því að öllum háttv. deildarmönnum hlýtur að vera ljós nauðsyn sú, sem á því var að gefa út þessi bráðabirgðalög, sem hjer um ræðir. Og hitt hlýtur líka háttv. deildarmönnum að skiljast, að ekki beri síður nauðsyn til að flýta máli þessu nú, þar eð ekki er hægt að ganga frá nauðsynlegum samningum á milli sparisjóðs Árnessýslu og Landsbankans fyr en bráðabirgðalög þessi hafa verið samþykt formlega af þinginu.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Atvinnumálaráðherra (MG): Frumvarp þetta hefir gengið í gegnum Nd. án þess að hreyft hafi verið mótmælum gegn því eða brtt. hafi verið bornar fram. Býst jeg við, að frv. fái líkan framgang hjer í hv. deild, svo að jeg get verið fáorður. Sjóðurinn er stofnaður 1913 og er nú um 600000 kr. og eykst árlega um því sem næst 70000 kr., svo að þess verður ekki langt að bíða, að hann gefi af sjer um 100000 kr. á ári. Hingað til hefir þetta fje verið ávaxtað í Landsbankanum, samkvæmt lögum fyrir sjóðinn, og það fyrirkomulag var mjög eðlilegt í byrjun, meðan sjóðurinn var ennþá lítill, en þegar honum hefir vaxið slíkur fiskur um hrygg sem nú er orðið, er athugandi, hvort ekki væri rjett að láta sjóðinn byrja að starfa samkv. upphaflegum tilgangi sínum. Nú er það líka svo, að sjóðurinn kemur að litlu haldi, ef innflutningsteppa kæmi af völdum íss eða af öðrum ástæðum. Menn stoðar það lítið, þótt þeir eigi fult hús af peningum, ef þeim er ekki auðið að fá neitt fyrir þá. Og út frá þessari hugmynd ber að skoða þetta frumvarp. Það er hvergi farið út fyrir hinn upphaflega tilgang sjóðsins, nema ef það væri það, að gert er ráð fyrir, að hreppsfjelög eigi kost á að fá lán úr honum til að koma upp hjá sjer bústofnslánadeildum. En Nd. hefir samt sem áður ekki talið neitt því til fyrirstöðu, að þetta væri samrýmanlegt við það, sem ætlast var til með sjóðnum í fyrstu. Er enda ekki gert ráð fyrir því, að til þessara lána komi, nema engin eftirspurn verði eftir lánum samkv. öðrum liðum frv. Þetta frv. fór í Nd. til landbn., og legg jeg til, að það fari til sömu nefndar hjer að lokinni þessari umr.

forsætisráðherra (JM): Jeg leyfi mjer hjer með að leggja fyrir þessa hv. deild: Frv. til laga um stofnun dósentsembættis við heimspekideild Háskóla Íslands.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Jóhann Jósefsson) Eins og þskj. 147 ber með sjer, hefir sjútvn. haft þetta frv. til athugunar og fallist á það eins og það er, en þykir viðkunnanlegra, að tilkynt sje um leið, að lög frá 1919, nr. 70, sjeu numin úr gildi, af því að auðsætt er af þessu frv., að þeim er ekki ætlað að gilda lengur. Eins og talað er um í greinargerð þessa frv., eru lögin frá 1919 ekki nógu glögg til þess, að hægt sje að hafa nógu nákvæmt eftirlit með því, að alt sje í lagi viðvíkjandi skráningunni. Að sektarákvæðin sjeu hækkuð, tel jeg rjett. Það er rjett, að gengið sje sem best frá því, að skráning skipa undir íslenskan fána sje ekki yfirborðs-„ceremoniur“ einar. Nefndin leggur til, að frv. verði samþykt, en leyfir sjer að koma með brtt., eða raunar viðauka, við 27. gr., að lög nr. 70, 28. nóv. 1919, um skráning skipa, sjeu úr gildi numin. Þykir henni vissara, að þetta sje tekið fram, svo að enginn vafi geti leikið á, hvaða lög um þetta efni eru í gildi.

Fjármálaráðherra (JÞ): Jeg leyfi mjer að þakka hv. sjútvn. góðar undirtektir. Jeg er öldungis samþykkur því, að þessum litla viðauka sje bætt aftan við 27. gr. Jeg vil sjerstaklega lýsa ánægju minni yfir því, að hv. nefnd hefir fallist á aðaltilgang þessa frv., að skýra og herða ákvæðin um skráningu skipa, svo að auðveldara sje að koma í veg fyrir, að skip sjeu skrásett hjer, sem ekki eiga hjer að vera skrásett, og njóta þeirra rjettinda, sem íslensk skip ein eiga að njóta.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Sigurður Jónsson) Það er í rauninni lítið um frv. þetta að segja. Frv. sjálft og greinargerð þess er svo glöggt og ítarlegt, að þar er litlu við að bæta. Upphaflega var ætlast til þess um bjargráðasjóðinn, að hann yrði notaður til þess að afstýra hallæri og vandræðum. En þótt fje sjóðsins lægi í bönkum hjer syðra og væri fyrir hendi, þá er það sýnt, að óhægt mundi oft um að ná því, ef hafís lyki um Norðurland og samgöngur teptust. Mjer finst því líklegt, að nota mætti sjóðinn eitthvað svipað landhelgissjóðnum, sem nú kaupir skip. Í 1. gr. frv. er farið fram á það, að menn geti fengið lán úr sjóðnum. Koma þá einkum til greina þrjú atriði. Í fyrsta lagi, að þau sveitarfjelög geti fengið lán, sem beðið hafa einhvern stórfeldan hnekki af óvæntum ástæðum. Í öðru lagi, að veita megi lán til að stofna fóðurbirgðafjelög og tryggja sig gegn fóðurskorti með kornforðabúrum. Gti það bæði orðið mönnum og skepnum til bjargar. Í þriðja lagi, að veita megi lán til þess að stofna bústofnslánadeild. Það er nýmæli, og var einn nefndarmaðurinn ragur við það ákvæði. Að vísu kann að vera hætta á því, að vanskil kunni að hljótast af slíkum lánum, en þess er þó að gæta, að sýslufjelög og bæjarfjelög ábyrgjast þessi lán. Og ekki getur það sýnst ótryggara en ef fjenu er varið til hallærislána, þegar hallrið er dunið yfir. Frv. hefir flotið ómótmælt gegnum neðri deild, og vænti jeg þess, að slík verði einnig afdrif þess hjer. Læt jeg þetta nægja að sinni og mælist til þess, að frv. verði vísað til 3. umr.