Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Með frv. þessu, sem hingað er komið frá Ed., er lagt til að veita 15 útlendingum ríkisborgararétt. En þegar athuguð eru þessi nöfn, kemur í ljós, að hér er um erlend eftirnöfn að ræða, sem mjög stinga í stúf við íslenzkt mál, eins og t.d. nöfnin Eysturoy, Felzmann, Heinieke, Kyvik, Mikkelsen, Seháfer, Vorovka o.s.frv. Á síðasta þingi var ríkisborgararéttur veittur útlendingum með því skilyrði, að þeir tækju upp íslenzk nöfn, til þess að forða því, að útlend ættarnöfn ílentust hér og að fjöldi manna í landinu gengi eftir nokkur ár undir útlendum ættarnöfnum. Ef ætti að veita öllum þessum mönnum leyfi til þess að halda sínum ættarnöfnum, þá er þeim veittur allt annar og meiri réttur en íslendingum sjálfum, sem bannað er að taka upp ættarnöfn. Ég vænti því þess, að hv. n. taki það til athugunar, þegar hún fjallar um þetta frv., hvort ekki beri að setja sömu skilyrði við frv. þetta eins og var gert á þinginu í fyrra, til þess að fyrirbyggja það, að yfir landið flæði útlend ættarnöfn og ílendist hér um aldur og ævi.



Herra forseti. Svo sem hæstv. menntmrh. hefur þegar getið, gerði þessi hv. d. í fyrra nokkra breytingu á frv. til laga, sem fyrir lá um veitingu ríkisborgararéttar, í þá átt, að þeim, sem ríkisborgararéttur var veittur, var gert að skyldu að taka upp nýtt íslenzkt nafn. Það var heilbrigður hugsunarháttur, sem lá að baki þessari till., því að hér er um mikið vandamál að ræða. Það er óeðlilegt og óheppilegt, ef erlend nöfn af erlendum stofni, sem lúta reglum gerólíkum þeim, sem gilda í íslenzku máli, ná að festa rætur í málinu. Þess vegna tel ég, að það hafi í sjálfu sér verið heilbrigður hugsunarháttur og þakkarverð viðleitni, sem lá að baki þeirri till., sem um þetta efni var samþ. hér á síðasta þingi, og hún hreyfði vissulega máli, sem ástæða var til að hreyfa. En ég held, að hv. Alþingi hafi tekið ákvörðun um þetta í helzt til miklum flýti. Ég játa það á mig fúslega, að ég hugleiddi þetta mál þá ekki nógu rækilega. Ég greiddi atkvæði með þeirri breyt., sem samþ. var samhljóða, en hef seinna við nánari umhugsun um málið komizt að raun um, að þessi lausn, sem hér var lögtekin, er ekki heppileg og það er hægt að ná þeim tilgangi, sem ég held að hafi vakað fyrir menntmrh. í fyrra og hv. allshn., sem var einróma um þessa breyt., með öðrum og einfaldari hætti. Það er tvímælalaust, að það er ekkert hégómamál fyrir hlutaðeigandi mann að þurfa að hætta að nefna sig og láta aðra nefna sig því nafni, sem hann hefur borið frá því að hann hlaut skírn, og taka allt í einu upp annað nafn. Nöfn manna eru algert persónumál og oft og einatt svo viðkvæmt, að því fylgja miklir vankantar að þurfa þar nokkurn hlut við að hrófla. Nafn manns er í raun og veru hluti af honum sjálfum, þannig að honum kann að finnast hann hafa glatað einhverju af persónuleika sínum, ef hann þarf að segja að fullu og öllu skilið við nafn sitt, e.t.v. kominn á fullorðinsár eða efri ár. Og mér hefur síðar dottið í hug, hvort ekki mundi vera til sú millileið í þessu máli að gera það eitt að skilyrði fyrir veitingu íslenzks ríkisborgararéttar, að menn tækju upp íslenzkt fornafn, en héldu síðan ættarnafni sínu meðan þeir lifðu, og síðan giltu reglur íslenzkra nafnalaga auðvitað um afkomendur þessara manna, þannig að þeir kenndu sig allir til föður síns, eins og nú er svo að segja aðalreglan varðandi íslenzk mannanöfn, m.ö.o.: því yrði frestað í eina kynslóð að láta þessa breytingu til íslenzkra nafna taka gildi. Þeir menn, sem nú fá ríkisborgararéttinn víðurkenndan, mega kalla sig áfram því ættarnafni, sem þeir hafa verið nefndir og er orðið hluti af sjálfum þeim. Aftur á móti taka þeir upp nýtt fornafn, stundum þarf ekki nema rétt aðeins að víkja því við, stundum þarf alls ekkert að breyta því, og börnin nota síðan þetta fornafn sem sitt föðurnafn að íslenzkum hætti. Eini vandinn, sem hér er á ferðinni, yrði sá, ef börnin eru sjálf orðin fullorðnir menn, komin yfir tvítugt t.d. Þá þyrfti að athuga, hvort menn vildu láta nafnbreytinguna gilda um þau eða gefa líka þessum aðilum, sem þá eru orðnir fullorðnir menn, heimild til þess að nota ættarnöfn sín áfram, meðan þeir lifa, en láta siðan regluna, sem ég gat um áðan, gilda um afkomendur þeirra. Það, sem hlýtur að vaka og á að vaka fyrir löggjafanum í þessu efni, er að tryggja það, að erlend nöfn festist ekki í málinu. Hitt skiptir auðvitað minna máli, hvort ákveðnir einstaklingar, komnir á miðjan eða efri aldur, noti áfram meðan þeir lifa þau nöfn, sem þeir hafa borið síðan þeir hlutu skírn. Mér finnst í raun og veru einnig koma til greina, að þessi regla yrði látin gilda um þá menn, sem þegar bera íslenzk ættarnöfn. Ég er þeirrar skoðunar, að ættarnöfnin eigi öllsömun að hverfa úr málinu. Og það er allalgengt, að þeir menn, sem sjálfir bera ættarnöfn, láta þau ekki ganga áfram til barna sinna, heldur láta um þau gilda þá reglu, sem algengust er hér á Íslandi, að kenna barn til föður síns. Þannig er það t.d. um sjálfan mig, sem ber ættarnafn, en ég læt börn mín ekki bera það, heldur fylgja hinni venjulegu íslenzku reglu hvað það snertir. En það er þó annað og stærra mál, hvort við ættum að ryðja ættarnöfnunum þannig algerlega burt úr málinu eða ekki. En ég vil benda hv. n. á að taka til athugunar, hvort ekki sé hér um að ræða millileið, sem fara mætti og gæti fullnægt hagsmunum beggja, þeim íslenzku hagsmunum að láta ekki erlend ættarnöfn, óskyld íslenzku máli, festast í málinu, án þess þó að valda þeim útlendingum, sem hér eiga hlut að máli, því tjóni, sem ég vil segja að það veldur þeim, ef þeir eru skyldaðir til þess að skipta um nafn og láta af hinu erlenda nafni sínu, því að það er tvímælalaust, að það veldur mönnum óþægindum og kann að taka menn sárt að þurfa að gera það. Ef hægt er að komast hjá því að valda mönnum slíkum vandræðum, þá tel ég einsætt, að það eigi að gera. Vil ég því mjög beina því til hv. allshn., hvort hún vildi ekki taka þessa hugmynd mína til athugunar.



Herra forseti. Ég er fyrir mitt leyti mjög andvígur þeirri till., sem hv. 3. landsk. hefur borið hér fram í sambandi við hin erlendu ættarnöfn. Íslenzk borgararéttindi eru mikils virði hverjum manni, sem þau fær. En þeir, sem óska eftir íslenzkum borgararéttindum, óska jafnframt eftir því að verða Íslendingar. Það virðist þess vegna ekki til of mikils mælzt, að þeir, sem fá þessi miklu réttindi, verði þá Íslendingar líka að nafninu til. Og ef menn ekki vilja fórna slíku fyrir þessi réttindi, sem tiltölulega fáum eru gefin, þá tel ég, að þeim liggi í léttu rúmi, hvort þeir fá réttindin eða ekki. Ef menn eiga að halda sínu erlenda nafni, meðan þeir lifa, þá hygg ég, að reyndin verði sú, að þeirra börn og þeirra barnabörn taki nafnið upp og haldi því áfram, svo að það verður niðurstaðan, að nafnið feilur ekki burt, heldur helzt við, alveg eins og engin skilyrði hafi verið sett fyrir því. Það verður reynslan, þótt þetta verði gert. Við sjáum, hvernig framkvæmdin hefur verið á lögum um mannanöfn, sem við höfum. Mun reynslan verða sú sama, ef mönnum verður heimilað að halda sínum nöfnum, jafnvel þótt um takmarkaðan tíma væri.



Herra forseti. Hæstv. menntmrh. sagðist óttast, að ef yrði farið að minni till., þá mundi reynslan verða sú, að þessi erlendu ættarnöfn festust algerlega í málinu, sökum þess að ríkisvaldið héldi slælega á sínu eftirliti. í fyrsta lagi er nú það um þetta að segja, að ef sú yrði raunin á, þá yrði það algerlega sök ríkisvaldsins, sem auðvitað hefur það á valdi sínu að fylgja því eftir, að nafnalögum sé hlýtt. Hitt er rétt hjá hæstv. ráðh., að það hefur verið mjög slælegt eftirlit með því, að nafnalögum sé hlýtt. Það væri fyllsta ástæða til þess að gera að því gangskör að láta hlýða þeim, og ég vildi að gefnu þessu tilefni mjög mælast til þess við hæstv. menntmrh., að á því yrði látin fara fram athugun, að hversu miklu leyti íslenzkum nafnalögum sé hlýtt, og gera gangskör að því að láta hlýða þeim. En um það, að líklegt væri, að nöfnin festust, ef hlutaðeigandi menn mættu halda þeim, er það að segja, að mér finnst ekkert þurfa að óttast það, vegna þess að það kæmi strax í ljós, hvort meining þessara manna væri að láta niðjana bera íslenzku nöfnin eða ekki, því að börn undir 16 ára aldri ættu strax að fara að kenna sig við hið nýja fornafn föðurins. Þá mundi strax koma í ljós, að ef þau nota áfram ættarnafnið, þá er það lögbrot, þá er það brot gegn þeim reglum, sem settar hafa verið. En það verður ekki talið neitt álag á börn og unglinga, þótt þau verði að skipta um nafn, hætta að bera ættarnafnið og kenna sig til fornafns föður síns. Eins og ég sagði áðan, er vandamálið það, ef börnin eru orðin fullorðin, hvort á að láta nýju nöfnin gilda um þau eða ekki, en þar held ég að skynsamlegast væri að taka upp ákveðið mark, 16 ára eða tvítugt eða eitthvað því um líkt, og láta nýju nöfnin þá gilda undir því marki. Hæstv. ráðh. sagði, svo sem eðlilegt er, að það væri mikils virði fyrir þessa aðila að fá ríkisborgararéttinn og það væri ekki til of mikils af þeim mælzt, þótt þeir fórnuðu sínu fyrra nafni. Mér finnst nú, að það eigi ekki að líta á veitingu ríkisborgararéttarins eins og eins konar verzlun að þessu leyti. Við skulum gá að því, að Alþ. veitir ríkisborgararéttinn ekki sem eins konar greiða við þessa aðila, heldur jafnframt auðvitað af því, að við teljum það íslenzku þjóðfélagi feng að fá þessa menn í hóp íslenzkra ríkisborgara. Hér er ekki um neitt kaup kaups að ræða, heldur er um gagnkvæma hagsmuni að ræða. Og mér finnst það ekki vera sómasamlegt fyrir íslenzka löggjafa að vilja þannig taka eitthvað í staðinn, taka eitthvert verð af þessum erlendu mönnum fyrir það að fá að veita þeim ríkisborgararétt. En það er rétt, og það viðurkennir hæstv. ráðh. í þessum ummælum sínum, að það sé fórn fyrir þessa aðila að þurfa að láta af því nafni, sem þeir hafa borið frá því að þeir hlutu skírn. Það er vissulega rétt hjá hæstv. ráðh. Og það er í rauninni meiri fórn en svo, að mér finnist rétt að ætlast til hennar. Það er of mikil fórn af hálfu þessara manna að þurfa að segja skilið víð nafn, sem er orðið hluti af sjálfum þeim, sérstaklega ef hægt er að komast hjá því. Og það er ekki nauðsynlegt. Tilgangurinn, sem er réttlætanlegur, er að koma í veg fyrir, að erlend nöfn festist í málinu. Þau verða ekki talin festast í málinu, þó að þeir, sem ríkisborgararéttinn fá, fái að nota þau áfram meðan þeir eru á lífi, ef þannig er frá gengið, að afkomendur þeirra noti ekki þessi nöfn. Og það verður ekki talin vera of mikil fórn, þó að börn eða unglingar upp að vissu marki séu látin breyta um nafn og lúta sömu reglum hvað þetta snertir og íslenzk börn og unglingar almennt gera nú.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram brtt. við þetta frv. á þskj. 467 og skal nú leyfa mér að skýra þær brtt. nokkuð. Í fyrsta lagi er lagt til, að 1. gr. sé breytt þannig, að söluverð á gasolíu, brennsluolíu, ljósaolíu og benzíni skuli vera hið sama á öllum útsölustöðum úti um land og er á hverjum tíma útsöluverð í Reykjavík. Með því að breyta þessari grein þannig, á að vera tryggt, að útsölustaðirnir úti um land njóti sama verðs fyrir allar þessar olíutegundir elns og er á hverjum tíma útsöluverðið í Reykjavík, og það er samkv. því, sem flm. þessa frv. hafa lýst yfir, höfuðtilgangur með þeirra frv. Hins vegar vil ég fara nokkuð aðra leið til þess að ná þeirri verðjöfnun, sem með þessari orðun 1. gr. væri ákveðin, heldur en lagt er til í 2., 3. og 4. gr. hjá þeim. Þess vegna legg ég til, að 2 gr., sem í þeirra frv. fjallar um verðjöfnnnargjaldið, breytist þannig, að verðlagseftirlitið skuli á hverjum tíma ákveða útsöluverðið í Reykjavík. Ég vona, að ég þurfi ekki að taka það fram, að þegar svona ákvæði eru sett í lög eða lagafrv., að verðlagseftirlitið skuli ákveða útsöluverðið, þá er ekki gengið út frá því, að verðlagseftirlitið ákveði slíkt út í bláinn. Það er ákveðið, að verðlagseftirlitið byggi á ákveðnum forsendum, ákveðnum rannsóknum á skilríkjum, sem fyrir því liggja, og það er nauðsynlegt, - það vil ég taka fram hér, - að það sé haft þó nokkurt aðhald að verðlagseftirlitinu um ákvörðun útsöluverðs, því að reynslan, eins og ég kom nokkuð inn á við fyrri umr. þessa máls, hefur sýnt okkur, að það hefur áður verið tilhneiging til þess hjá verðlagseftirlitinu, eða verðlagsstjóra, meðan það hét nú svo, að ákveða útsöluverðið á olíutegundum og benzíni óþarflega hátt, m. ö. o. taka of mikið tillit til þeirra reikninga, sem olíufélögin leggja fram. Sýndi ég hér greinilega fram á það með tilvitnunum í bréf, sem liggja fyrir Alþ., og yfirlýsingar frá fjvn., byggðar á yfirlýsingum frá þáverandi forstjóra innkaupastofnunar ríkisins, Finni heitnum Jónssyni, að ríkisinnkaupastofnunin gat fengið olíuna með allt að því 20% lægra verði, en verðlagseftirlitið hafði leyft olíufélögunum að setja á olíuna. M. ö. o.: Samkv. þessari 2. gr., 1. mgr. í henni, mundi verðlagseftirlitið ákveða útsöluverðið í Reykjavík á hverjum tíma, og geng ég þá náttúrlega út frá því, að það byggi á góðum skilríkjum eins og venjulega og meiri gagnrýni, en verið hefur fram að þessu á reikningum olíufélaganna í því sambandi. Enn fremur er þarna tekið fram, að þó megi verð, þegar þessi verðákvörðun fyrst kemur til framkvæmda, ekki hækka frá því, sem það er í Reykjavík við samþykkt þessara laga, þannig að það sé alls enginn möguleiki til þess að breyta frá því, sem nuna er, nema þá til lækkunar. Svo legg ég til, að 3 gr. sé orðuð þannig, að frjálst sé að flytja til landsins allar þessar olíutegundir og eins efni til geyma fyrir þær og að bankarnir skuli skyldir til að láta gjaldeyri af hendi til greiðslu þeirra. Ég álít, að verðlagseftirlitið og þess starfsemi sé ekki nægilegt til þess að „kontrolera“ olíuhringana og þeirra verðlagsmyndun. Reynslan sýnir, að hvað eftir annað hefur það komið fyrir hér á voru landi, að stjórnarvöld, jafnt ríkisstjórn, sem verðlagsnefndir, hafa lýst því yfir, að olíuverð væri það lágt, að það væri ekki hægt að lækka það, og t. d. þegar benzínskattur var settur á af hálfu Alþ., hafa allar viðkomandi opinberar stofnanir lýst því yfir, að það yrði að hækka benzínið sem þessu svaraði, því að olíufélögin gætu ómögulega borið það. Samt hefur það sýnt sig, að á sama tíma sem þessu hefur verið haldið fram af opinberum stofnunum, þá hefur verið hægt að flytja olíu eða benzín til landsins og selja undir því verði, sem hringarnir hafa sett á, meira að segja við mun lakari tæknileg skilyrði heldur en hringarnir hafa haft.  Þá legg ég enn fremur til, að 4. gr. sé breytt, og er það rökrétt áframhald af mínum brtt. við 2. og 3. gr. - 4. gr. legg ég til að sé ákveðin þannig, að ef nú innflytjendur á þessum nefndu olíutegundum selja þær að staðaldri ódýrari í Reykjavík heldur en aðrir, þá skuli verðlagseftirlitið ákveða útsöluverðið á olíum og benzíni um allt land í samræmi við þetta lægsta söluverð. Ég veit, að þessi grein muni máske vera höfuðdeiluatriðið í sambandi við þessar brtt. mínar, og ég skal alveg skýrt og greinilega og hreinskilnislega segja frá, hvað það er, sem ég hef hugsað mér með þessu. Ég hugsa mér það, að það eigi að vera möguleikar fyrir þá, sem nota benzín og olíur hér í Reykjavík, að koma sér upp þó ekki væri nema litlum olíugeymi eða olíugeymum og lítilli benzín- eða olíustöð og selja frá þessum geymum olíur og benzín hér í Reykjavík. Ég set orðin „að staðaldri“ hérna inn í til þess að sýna þá sanngirni gagnvart olíuhringunum, að það sé ekki hægt t. d. að fá einn lítinn farm af þessum olíutegundum og selja hann út hérna innan viku í Reykjavík á mjög lágu verði og síðan yrðu hringarnir að lækka verðið um allt land í samræmi við það. Ég orða þetta svona, þannig að þeir aðilar, sem tækju að sér að flytja inn benzín eða olíur hingað til Reykjavíkur, yrðu að geta að staðaldri fullnægt þeirri eftirspurn, sem hér yrði eftir olíum og benzíni. Ég álit, að þetta ætti að geta verið hægt, og veit ég þó, að það er miklu erfiðara að gera þetta nú en stundum áður. Það er miklu erfiðara vegna þess, að fyrir 15 árum eða svo höfðu olíuhringarnir íslenzku ekki þá aðstöðu, sem þeir hafa núna, að geta flutt í eins stórum skipum beint frá framleiðslulöndum. Ég geng út frá því, að hver sem nú ætlaði að hefja olíuinnflutning hérna, þá mundu ekki vera neinir þeir aðilar til, sem hefðu það mikið fjármagn, að þeir gætu gert meira en að koma upp hér litlum olíugeymi, sem flutt yrði í á litlum olíuskipum frá Englandi eða meginlandinu, þ. e. þeim löndum, sem sjálf flytja til sín frá framleiðslulöndunum, og það þýðir, að verðið á höfnum meginlandsins er þeim mun hærra, en ef það er suður í Suður-Ameríku eða öðrum slíkum stöðum, sem við nú aðallega flytjum frá, eða í Mið-Ameríku, að það er strax erfiðara að keppa. En ég álit, að þeir tæknilegu yfirburðir, sem hringarnir hafa með sínum stóru tönkum hér nú, séu það miklir, að svo framarlega sem einhverjir gætu á þennan hátt flutt olíur eða benzín hingað inn til Reykjavíkur og selt það út hérna að staðaldri ódýrara, en olíuhringarnir selja hér, þá væri það ekki nema sanngirnismál, að olíuhringarnir, vegna þeirrar sérréttindaaðstöðu, sem þeir hafa fengið í krafti sinna stóru tanka og síns gífurlega dreifingarkerfis, væru skyldaðir til að selja olíuna á sama verði úti um allt land. Ég álít, að það yrði þeim engan veginn ofvaxið, og ég álít þess vegna, að þessi 4. gr., eins og ég hef orðað hana, mundi opna möguleika fyrir jafnt t. d. bílstjórana hér í Reykjavík, útgerðarmennina, togaraeigendurna eða þá, sem nota olíu til kyndingar í húsum, til að skapa sér með samtökum nokkurn hemil á verðlagningu olíuhringanna. Og mér finnst, að þeim, sem trúa á frjálsa samkeppni, og þeim, sem prédika mest frjálsa verzlun, ætti nú að þykja óhætt að lofa fjármagnslitlum aðilum í Reykjavík að skapa sér samtök eða að reyna á annan hátt að skipuleggja þannig olíudreifinguna í Reykjavík, að hún gæti orðið nokkur hemill á verðlagsákvarðanir olíuhringanna. Þess vegna álít ég, að þessi grein mundi þýða það, að þeir aðilar úti um land, sem núna þurfa endilega á því að halda og eiga á því sanngirniskröfu, að verð sé lækkað hjá þeim, mundu með því að opna þessa möguleika viðvíkjandi innflutningnum í Reykjavík vera að vinna að hagsmunum sjálfra sín með því. Ég hef þarna bundið þetta við Reykjavík. Ég skal að vísu játa, að þetta gæti auðvitað eins komið til greina með ýmsa bæi úti um land, og það má vel vera, að einhverjir hv. þm. vildu þarna ganga lengra en ég og leggja til, að jafnvel einhverjir aðrir staðir á landinu yrðu látnir fá þennan rétt til þess að ákveða þannig verðlagið. Ég hef nú ekki viljað ganga svo djarft til verks. Hins vegar, eins og segir í 3. gr. eftir minni tillögu, er öllum stöðum á landinu frjálst sjálfum að flytja inn. Það, að ég tel Reykjavík þarna, er af því, að ég veit, að það mundu vera mestir möguleikarnir til þess að skapa raunverulega samkeppni við hringana á þeim stað. Ég álit þess vegna, að með þessu móti mundi þeim tilgangi, sem fyrir flm. vakir, verða fullnægt, sem sé með þessu tvennu móti, sem segir í 2.–4. gr. eins og ég legg til, að þær verði orðaðar: annars vegar með aðstoð ríkisvaldsins í gegnum verðlagseftirlitið, hins vegar með frjálsri verzlun á olíu og þeirri ákvörðun, að útsöluverð, sem að staðaldri er í Reykjavík það lægsta, skuli aftur sjálfkrafa verða hið lægsta útsöluverð úti um land. Ég held, að það væri betur búið um hagsmuni fólks úti á landi með þessum tveim aðferðum til verðlækkunar á olíunni og benzíninu heldur en með því verðjöfnunargjaldi, sem lagt er til að leggja á með frv. Í 5. og 6. gr. er ákveðið, hvernig skuli fara með brot gegn ákvæðum þessara laga og að brot á verðlagsákvæðum gagnvart þeim skuli sæta sömu viðurlögum og brot gegn l. um verðlag, verðlagseftirlit og verðlagsdóm. Ég veit, að sérstaklega hv. þm. Framsfl. muna eftir því, að l. um verðlag, verðlagseftirlit og verðlagsdóm voru ein höfuðlögin, sem sett voru á þinginu 1949 eftir kosningarnar og áttu þá að vera kosningasigursmál Framsfl., eftir að hann hafði háð mikla kosningarbaráttu fyrir því, að kaupendur og notendur í landinu hefðu meiri rétt, en áður til vörukaupanna. Það voru að vísu upprunalega í frv. Framsfl. ákaflega hörð viðurlög við brotum á l. um verðlag, m. a. svipting á atvinnuréttindum og öðru slíku, og verðlagsdómstóllinn átti að vera afskaplega harðvítugur eftir þeim till., sem form. Framsfl. bar fram í Ed. Það var nú dálítið úr þessu sniðið, og mér sýnist nú á þeim stærsta dómi, sem enn þá hefur fallið hjá verðlagsdómi, að þá hafi lítið verið notað af þeim hörðu heimildum, sem Framsfl. lagði til að þar væri beitt, en það eru máske sérstakar ástæður fyrir hendi til þess. Þetta er um þessar brtt. mínar við þetta frv., og ég held, að með þeim mundi vera náð - jafnvel betur en með frv. sjálfu - tilganginum, sem fyrir hv. flm. þessa frv. vakir. Þá er komið að aðalatriðinu í sambandi við þetta, sem ég veit að hv. flm. frv. og fylgjendur þess munu spyrja mig að: Er þetta hægt? Er hægt að ætla olíuhringunum, að þeirra verzlun geti borið það, að verðið sé lækkað frá því, sem nú er, og síðan miðað við útsöluverð í Reykjavík? Er það hugsanlegt, að olíuhringarnir geti borið það tvennt: í fyrsta lagi, að verðið úti um allt land á olíum og benzíni sé núna lækkað niður í verðið í Reykjavík, eins og það er nú, og í öðru lagi, að verðið í Reykjavík og þar með úti um allt land þar á eftir yrði lækkað, svo framarlega sem hægt væri að hafa samkeppni og selja með lægra verði hér í Reykjavík heldur en olíuhringarnir gera að staðaldri? Þegar við eigum að svara þeirri spurningu, hvort það sé hægt að ætla olíuhringunum að bera þetta, þá komum við alltaf að þessari sömu athugun aftur og aftur: Hafa olíuhringarnir það mikinn gróða, að það sé hægt að skella þessu á þeirra breiða bak? - Ég hef áður - og ætla ekki að endurtaka það - skýrt frá þeim einu yfirlýsingum, sem fyrir Alþingi liggja um verðlagningu olíuhringanna, þegar m. a. hráolían var seld út á 650 kr. eða eitthvað þar um kring tonnið með leyfi verðlagseftirlitsins, en innkaupastofnun ríkisins gat fengið hana fyrir 520 eða 530 krónur, svo að það var 120 króna munur. Það var sem sé hægt að fá hana 20% undir því verði, sem olíuhringarnir höfðu getað sannfært verðlagsnefndina um að væri eðlilegt útsöluverð fyrir þá. Það má af því sjá, að það er ekki sérstaklega mikið að marka það verð, sem olíuhringarnir gefa upp til verðlagseftirlits, jafnvel til nefnda hér í þinginu. Staðreyndirnar liggja þarna fyrir, að þeir hafa getað selt 20% undir því verði, sem þeir hafa gefið upp sem nauðsynlegt útsöluverð, og það hafa þeir vafalaust ekki gert sér í óhag; þeir hafa ekki gert það þannig, að þeir hafi tapað á þessari olíu. Ég álít þess vegna, að af sölu olíuhringanna hér á Íslandi sé vel hægt að ganga út frá því, að þeir mundu sjálfir, þ. e. íslenzku olíuhringarnir, þola lækkun, sem væri þannig raunverulega um 20%. Nú er ég því miður ekki nægilega kunnugur hlutfallinu á milli sölunnar hér í Reykjavík og nágrenni annars vegar og úti um land hins vegar til þess að þora að segja, hverju þarna mundi muna, hvað það mundi þýða mikið fyrir olíuhringana að verða að lækka verðið úti um land, til þess að það yrði sama eins og er í Reykjavík. En ég verð þó að álíta, að það sé nokkuð stórt, sem olíuhringarnir hafa upp á að hlaupa í þessu sambandi. Það liggja ekki fyrir tölur um, hvað öll sala á olíu á Íslandi er í útsöluverði til notenda, og ég þori ekki að slengja á það neinni tölu nema sem hreinni ágizkun. Ef maður talar um t. d. 250 eða 300 millj., þá er það hrein ágizkun hjá mér, aðeins til þess að hafa einhverjar tölur til þess að geta reiknað með. En gizki maður á, að af útsöluverði á öllu þessu, sem væri máske t. d. 300 millj. kr., væri 20% ágóði, þá þýðir það um 60 millj. kr., sem olíuhringarnir hefðu upp á að hlaupa. En ef þetta væru 250 millj. og það væru 20%, þá væri það samsvarandi minna. Ég held nú, að það væri engu spillt, þó að sú tilraun væri gerð að láta olíuhringana horfa fram á það að gera svo vel að selja úti um allt land olíu og benzín á sama útsöluverði og í Reykjavík og sjá, hvað þeir segja. Að vísu veit ég, að það gæti verið nauðsynlegt að hressa upp á þær heimildir, sem hæstv. ríkisstj. hefur nú þegar að nokkru leyti, enda lögin frá 1943 gömul lög, sem sett voru af utanþingsstj. þá. Ég held, að þau séu enn þá í gildi nema síðasta greinin í þeim um leigunámið á olíugeymunum. Það væri þó hægt að hressa þann part við, sem féll úr gildi, þannig að ríkisstj. hefði heimild til þess að taka leigunámi eignir olíuhringanna hér á Íslandi, - olíuhringarnir stæðu frammi fyrir því, að ríkisstj. mundi þá flytja inn olíu sjálf og benzín og selja það í þeirra tönkum, svo framarlega sem þeir neituðu að lækka verðið úti um allt land niður í sama verð og er í Reykjavík. Ég þykist vita, að það mundi vera hollt, að ríkisstj. hefði slíkt vopn í hendinni, þegar hún væri að tala við olíuhringana, en ég þykist líka alveg vita, að það væri nóg að hafa slíkt vopn í hendinni, það þyrfti aldrei að beita því gagnvart þeim. Svo er hitt, að þótt með svona verðlagsákvæðum væri gengið alllangt gagnvart íslenzku olíufélögunum og þeim möguleikum, sem þau hafa til gróða, þá vil ég taka það fram, að ég efast nú um, að öll sú lækkun á olíum og benzíni, sem knúin yrði fram með svona ráðstöfunum, mundi skella á íslenzku olíufélögunum einvörðungu; þar með á ég við umboðsfélög þeirra stóru útlendu olíuhringa hér heima. Ég efast ekki um, að þegar svona verðlækkun kæmi nokkuð jafnt við öll olíufélögin hér heima, þá mundi það raunverulega þýða, að þau mundu knýja fram lægra verð á olíunni í innkaupi. Olían, sem flutt var til Íslands á síðasta ári, kostaði 150 millj. kr. komin hér í höfn. Það er fimmti eða sjötti parturinn - held ég - af öllum innflutningi Íslands, m. ö. o. langsamlega stærsti liðurinn í öllum okkar innflutningi. Við greiðum í erlendum gjaldeyri 150 millj. kr. fyrir olíutegundirnar sem við flytjum hingað, og það vil ég alveg fullyrða, að ekki sé undir 20–25% af þessum 150 millj. hreinn gróði fyrir hina útlendu olíuhringa, og það getur hver maður kynnt sér, sem les núna skýrslurnar um viðureign persnesku ríkisstj. við Anglo-lranian Oil Company, þar sem kemur fram, hvaða verð það er, sem Anglo-Iranian hefur greitt undanfarið fyrir olíuna þar, og þar sem líka kemur fram, hver gróðinn hefur verið á undanförnum árum, sem Anglo-Iranian hefur fengið, og ég veit, að það félag er samt ekki það voldugasta; Standard Oil og félögin, sem eiga olíulindirnar í Venezuela og á öðrum þeim stöðum, sem við fáum olíuna frá, hafa ekki grætt minna. Hins vegar er mér alveg ljóst, að til þess að draga eitthvað úr 30–40 millj. kr. gróða, sem útlendir olíuhringar taka af okkur á hverju ári núna í of háu olíuverði, þá þarf mjög harðvítugar aðgerðir af hálfu Íslendinga. Ég veit, að þær litlu till., sem ég geri um frelsi fyrir Íslendinga almennt til þess að mega flytja inn olíu, eru rétt eins og að fá Íslendingi lítinn korða í hendurnar til þess að berjast við stórveldi í fjármálaheiminum, sem beita fallbyssum og hverju öðru sem er. Það er rétt til þess að gera menn ekki algerlega varnarlausa hérna heima - rétt til þess að þeir séu þó ekki reyrðir í bönd og afhentir olíuhringunum til ævarandi eignar og ábúðar. Ég veit, að til þess að ná einhverju ofur litlu - þið hafið stundum kvartað um gjaldeyrisskort hérna - af þeim 30 millj. kr., sem útlendu olíuhringarnir núna taka af okkur fyrir utan það, sem þeir íslenzku græða, þá þarf, ef vel á að vera, að beita íslenzka ríkisvaldinu gagnvart þeim, láta þá standa frammi fyrir því, að svo framarlega sem þeir ætli að rísa upp á móti þeim ákvörðunum, sem íslenzka ríkið gerir um verðlag á olíum, þá sé íslenzka ríkið reiðubúið til þess að kaupa sínar olíur annars staðar. Og ég veit, að þeim mönnum, sem þekkja þessa hluti, er kunnugt um það, að olía er boðin út á verði, sem er langt fyrir neðan það verð, sem olíuhringar, sem selja hér heima, selja á. Það var nýlega upplýst af hálfu Bandaríkjastj., hvers konar samtök þessir olíuhringar hafa sín á milli um að okra á almenningi í heiminum. Það var nú frekar lítið gert úr því hér í þeim stjórnarblöðum, sem annars gera mikið með það, sem Bandaríkjastj. gerir. Það var frekar lítið gert með þessa málshöfðun Trumans forseta gegn olíuhringunum. En það var hins vegar mjög ljóst, hve ósvífinn gróðinn var, og það hefði raunar ekki heldur komið neitt við hjartað í Bandaríkjastjórn, þó að þessir olíuhringar þar í landi græddu eitthvað á almenningi og íbúum annarra landa, en það kom eitthvað við pyngjuna, þegar Bandaríkjastj. varð sjálf í gegnum Marshallaðstoðina að greiða óþarflega hátt okurverð fyrir olíuna til þessara hringa. Nú er auðvitað búið að afturkalla þessa málshöfðun, því að nú eru kosningarnar liðnar hjá í Bandaríkjunum. Ég veit ekki með málaferlin hér heima, hvort þau verða líka afturkölluð eftir kosningarnar og að það verði eitt í því, sem stjórnarflokkarnir munu semja um eftir kosningar, en a. m. k. það sem af er liggja þó fyrir nokkrar upplýsingar um, að meira að segja olíufélögin hér heima láta sér ekki nægja þann allmikla svo kallaða löglega gróða, sem þau fá, heldur seilast líka stundum eftir ólöglegum. En alvarlegasta málið í þessu öllu saman er, að þessir olíuhringar eru ekki aðeins mikið fjárhagsvald í okkar þjóðfélagi, voldugasti innflutningsaðilinn á Íslandi, heldur líka voldugasta stjórnmálaaflið í báðum stjórnarflokkunum, og það er það, sem gerir það erfitt að fá í gegn hér á Alþ. till., sem annars mættu virðast svo sjálfsagðar sem nokkrar till. væru, eins og þær, sem ég legg hér fram á þskj. 467. Það er sannarlega ekki til mikils mælzt, að verðlagseftirlit ætti að ákveða útsöluverð á olíum, eins og verðlagseftirlit hefur gert það langan tíma á öðrum tegundum vara hér á Íslandi, og það er ekki heldur til mikils mælzt, að við þessa voldugu hringa, sem ræna okkur tugum milljóna króna á hverju ári, hefðu landsmenn þó það takmarkaða frelsi til þess að berjast við þá, sem þeir fengju með því að verða að flytja inn olíu með miklu lakari tæknilegum skilyrðum heldur en olíuhringarnir hafa. En ég er hræddur um, að sterkari en allir fjárhagslegir og tæknilegir yfirburðir olíuhringanna í viðureign þeirra við Íslendinga verði þeirra ægishjálmur yfir stjórnarflokkunum á Alþingi, verði þeirra ítök í stjórnarflokkunum á Alþingi. Mér hefur þótt það hart, að við þetta mál, sem hér hefur verið rætt, skuli það ekki hafa fengizt rætt af alvöru, hvort hringar, sem selja veigamestu vöruna, sem flutt er til Íslands, hringar, sem selja fimmtunginn af öllu, sem flutt er til Íslands af öllum vörum, taki óheyrilegan gróða á þessu eða ekki. Ég álít, að í þessu máli eigi fulltrúar dreifbýlisins úti um land og alþýðan í Rvík að standa saman á móti olíuhringunum til þess að bæta kjör beggja þessara aðila á kostnað olíuhringanna, bæta fyrst og fremst kjör þeirra, sem búa í dreifbýlinu úti um land, - og þegar ég tala um dreifbýli, á ég við bæina úti á landi líka - þannig að fyrst sé lækkað verðið á olíum og benzíni úti um allt land niður í það verð, sem nú er í Rvík, síðan sé gefið það frelsi, sem 3. og 4. gr. fjalla um, til þess að Reykvíkingar geti fengið rétt til þess að berjast fyrir því að lækka olíuna og benzínið enn frekar, og þá skuli fólkið úti um allt land njóta þeirrar lækkunar. Ég álít það vera hörmulegt, þar sem á borðinu liggur hjá útlendum og innlendum olíuhringum 50–60 millj. kr. gróði á ári, ef fólkið úti um land og fólkið í Rvík getur ekki komið sér saman um að létta þungum byrðum fyrst og fremst af fólkinu úti á landi á kostnað olíuhringanna. Og enn hefur ekki verið komið fram með nein rök, sem sýndu fram á, að þær till., sem ég hér hef flutt og að sumu leyti eru svipaðar þeim, sem ég var með við 2. umr., en að öðru leyti ekki, séu ekki raunhæfar. Það hefur enginn treyst sér til þess að halda því fram, að olíuhringarnir gætu ekki borið þessar byrðar, sem lagt er til af minni hálfu að taka af herðum fólksins úti á landi og leggja á herðar ríkasta og gróðafíknasta hlutans af auðvaldi heimsins. Ég vil þess vegna leyfa mér að vona, að hv. þm. geti samþ. till. mínar og fengið þannig þá lausn á þessu máli, sem tvímælalaust verður affarasælust, bæði fyrir fólkið úti um land og fyrst og fremst fyrir það, en síðan, ef vel tækist til, líka fyrir Reykvíkinga, þó þannig, að fólkið úti um land nyti þess þá einnig.



Herra forseti. Ég vildi gjarnan leiðrétta eitt atriði að minnsta kosti í ræðu hv. 2. þm. Reykv. Ég teldi að vísu fulla ástæðu til að leiðrétta mörg atriði í ræðu hans, en það mætti æra óstöðugan, ef út í það væri allt farið. Hann talaði um það mjög fjálglega, að nauðsyn væri á því, að hér væri frjáls innflutningur á olíu, og taldi það standa olíuverzluninni í landinn fyrir þrifum, að innflutningur væri ekki frjáls á þessari vöru. Ég vil benda hv. þm. á, að hér er um talsverðan misskilning að ræða af hans hálfu, vegna þess að innflutningur á þessari vöru er frjáls. Geta bæði hann og hverjir aðrir sem vilja á venjulegan hátt, einstaklingar eða félög, gert það. Hygg ég, að ekki verði nein fyrirstaða á því, að þeir fái innflutningsleyfi fyrir slíkum olíum. Hann vildi halda því fram, að verð á benzíni og olíum hér á landi væri allt of hátt, að mér skildist, af því að ekki væri haft nógu gott eftirlit með því, að félögin högnuðust ekki allt of mikið á þessari verzlun sinni. Því til sönnunar gat hann þess, að hér hefði verið eitt félag í Rvík fyrir nokkru, sem selt hefði benzín miklu lægra verði, en félögin annars gerðu, m. ö. o., þetta félag hefði getað keppt við hin stóru milljónafélög. Þetta átti að sýna, eftir því sem hann meinti, að það væri enginn vandi fyrir félögin að selja t. d. benzín á miklu lægra verði, en þau hefðu gert. En hv. þm. gat ekki um það, að þetta félag, sem hann ræðir um, seldi sína vöru í skjóli félaganna. Á þann hátt gat það selt sitt benzín á sama verði og félögin seldu hér í Reykjavík, en á benzín félaganna var búið að leggja talsvert hátt verðjöfnunargjald vegna benzínsölu úti á landi. Það er auðvelt, þegar svo hagar til, að selja vöru á lágu verði, ef þeir, sem maður verður að keppa við, verða að setja hærra verð á sína vöru í Reykjavík til þess að geta selt hana á lægra verði annars staðar á landinu. Þetta er því lítil sönnun fyrir því, að hægt sé fyrir hvern sem er að selja með lægra verði, að verð á þessum vörum sé óhæfilega hátt eða að minnsta kosti miklu hærra, en það þyrfti að vera. Ég skal ekki fara inn á það, hvað mikið þessir auðhringar leggja á olíuna og þá aðallega, sem hv. þm. gat um, hvað auðhringarnir, sem selja olíuna frá uppsprettunum, græða á því. En hitt getur engum dulizt, að fyrir notendur í landinu hlýtur það að vera hagkvæmara að flytja olíuna inn á 10–15 þús. tonna tankskipum, en að flytja hana inn í tunnum, eins og gert var hér fyrir hálfum öðrum tug ára. Ég mundi segja, að ég ann þá þeim aðilum vel að hagnast á þessum viðskiptum, ef þeir með því að framkvæma þau á þennan hátt geta selt landsmönnum olíuna miklu ódýrari, en þeir hefðu getað fengið hana ella. Og þess er ekki að dyljast, að olíuverð hér hefur farið lækkandi af þeim ástæðum, að olíuverzluninni hefur verið komið í það horf, að það hefur verið hægt að dreifa henni með miklu minni kostnaði en var áður, þegar var verið að kaupa hráolíu og benzín í tunnum frá Kaupmannahöfn. Það er mikið talað um gróða olíufélaganna, og maður skyldi nú ætla, að félög, sem veltu jafnmiklu fé árlega eins og þessi félög, mundu græða talsvert mikið fé. En eftir því, sem mér er skýrt frá, þá eru það a. m. k. tvö af þessum félögum, sem ekki hafa greitt arð til hluthafa í mörg ár. Þetta bendir nú ekki á það, að þessi félög, sem hér starfa, hafi neinn óhemjulegan gróða af viðskiptunum við landsmenn. Hitt er svo annað mál og er vitanlegt, að þau af þessum félögum, sem hafa viðskipti við útlendinga hér á landi, hafa haft talsverðan hagnað af þeim viðskiptum. Ég sé nú ekki, að ástæða sé til út af fyrir sig að harma það, ef viðskiptin við landsmenn eru í góðu horfi og olían og benzínið er selt þeim með hæfilegu og sanngjörnu verði. Þetta bendir til þess, að mínu áliti, að olíuverzlunin hér hafi ekki verið eins gróðavænleg eins og margir ætla og margir hafa haldið fram. Hins vegar skal ég viðurkenna, eftir því sem mér er kunnugt um verðlagningu á þessum vörum, að það hefur verið alltaf nokkuð erfitt viðfangsefni að finna leið til þess að hafa eftirlit með álagningunni eða finna form fyrir henni. Það var fyrir mörgum árum, sem það form var tekið upp og er að mestu leyti haldið enn þá, að fundinn var nettó-dreifingarkostnaður félaganna á hvert tonn af olíu og benzíni, og við þennan nettódreifingarkostnað var svo bætt 5% verzlunarhagnaði. Þetta var náttúrlega ekki nákvæmur mælikvarði, en það er líka ákaflega erfitt að finna nákvæman mælikvarða fyrir álagningu á þessar vörur, jafnflókið og dreifingarkerfið á þeim er og margvíslegir kostnaðarliðirnir, sem koma inn í slíka útreikninga. Ég verð að segja það, að ég er á dálítið öðru máli, en hv. flm. um þessar till. hans, sem hér liggja fyrir. Hann sagði, að þetta væru raunhæfar tillögur. Ég vil halda því fram aftur á móti, að þetta séu ákaflega óraunhæfar till. Hann talaði mikið um það og braut um það hugann, hvort félögin mundu nú geta staðið undir þessari byrði, sem hann vill á þau leggja með þessum till. En þær ganga í þá átt að setja á verðjöfnun, eins og hér hefur verið um rætt, án þess að félögin fái greiddan flutningskostnað og annan kostnað,sem því fylgir úti um land. Og hv. þm. vill láta félögin greiða þennan kostnað, án þess að hann komi inn í verðjöfnunina, en færir ekki fram nein rök fyrir því, að félögin geti staðið undir þessum kostnaði. Þess vegna segi ég: Þessar till. eru gersamlega óraunhæfar. En þó tekur út yfir 4. till. hv. þm., þar sem hann leggur til, að ef einhver flytur inn olíu eða benzín til neytenda, þótt ekki væri nema nokkrar tunnur, og seldi undir gildandi jöfnunarverði eða jafnvel undir sanngjörnu verði, þá á það að ákvarða verðlag um allt land. Mér finnst nú til of mikils mælzt af hv. þm. að ætlazt til, að Alþingi fallist á slíka lagasetningu.



Herra forseti. Á þskj. 464 flutti ég við 2. umr. brtt. við frv. Í fyrsta lagi var það, að benzín yrði fellt niður, og í öðru lagi, að það kæmi þannig bráðabirgðaákvæði, að árið 1953 skyldi olíuverzlunum óheimilt að hækka útsöluverð á olíum vegna greiðslu verðjöfnunargjalds samkv. lögum þessum. Þetta fannst mér vera lágmarkskrafa, að þetta ár yrði notað til þess að sannreyna, hvort olíuverzlanirnar þurfa að fá hækkun og þá hve mikla, og það yrði bezt gert með því að láta þær sjálfar sanna sinn kostnað. Fyrri till. - um benzínið - flutti ég með það fyrir augum, að um málið gæti frekar orðið samkomulag, þar sem benzínið gæti valdið meiri deilum, en olían sjálf. Ég hef hins vegar ekki komið auga á það, að þetta hafi á neinn hátt leitt til samkomulags, og þá sé ég ekki ástæðu til þess að halda við þessa till., vegna þess að ég er á þeirri skoðun, að þessar lífsnauðsynlegu vörur eins og benzín og olíur þurfi að vera á öllum stöðum á landinu, vegna þess að þetta er undirstaða alls atvinnulífs, hvar sem er á landinu. Af þeim sökum mun ég draga fyrri liðinn, 1. tölulið till. minnar á þskj. 464, aftur. Hins vegar flyt ég brtt., sem er í samræmi við það, að ég dreg fyrri liðinn aftur, um það, að till. um bráðabirgðaákvæðið breytist þannig, að á eftir orðunum „að óheimilt sé að hækka útsöluverð á olíum“ komi: og benzíni vegna greiðslu verðjöfnunargjalds samkv. lögum þessum. Út af till. hv. 2. þm. Reykv. vil ég taka það fram, að ég er þeim fylgjandi og mun greiða þeim atkvæði. Ég er þeirrar skoðunar, að olíuverðið sé óhæfilega hátt í landinu. Má benda á það, að olíufélögin gátu í sambandi við lausn verkfallsins, sem stóð í desember, lækkað olíuna, þegar á þau var þrýst, um 4 aura. Sú lækkun er meiri, en hefði þurft að hækka olíuna hérna til þess að framkvæma verðjöfnunina, sem gert er ráð fyrir í þessu frv. Það sýnir, að þær fullyrðingar, að olíufélögin hafi tekið óhæfilega hátt verð, eru á rökum reistar. Ég held þess vegna, að það sé full ástæða til þess að setja ströng ákvæði um verð á olíu, vegna þess að olían er orðinn slíkur undirstöðumáttur í okkar þjóðfélagi, sem allt okkar atvinnulíf veltur á, og þess vegna framar öllu nauðsynlegt, að haft sé hið strangasta eftirlit með olíuverði í landinu. En við vitum það, að þeir aðilar, sem selja þessa olíu, hafa sterka aðstöðu bæði hér innanlands og erlendis og því góða aðstöðu til þess að selja þessa vöru með gífurlegum hagnaði. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara út í almennar röksemdir varðandi þetta frv., - ég gerði það í ræðu, sem ég hélt við 2. umr. málsins, - en vildi aðeins undirstrika það, að ég tel, að enginn frambærilegur rökstuðningur hafi komið fram fyrir því að selja olíu t. d. til togaranna, svo að ég taki eitt atriðið, á einum stað 145 kr. dýrara, en á öðrum. Og furðuleg er sú fullyrðing, að togaraútgerðin hér í Rvík þoli ekki þá hækkun, sem kunni að leiða af þessari verðjöfnun, þegar vitað er, að sú hækkun getur aldrei orðið meiri, en sem svarar 60 þús. kr. á mánuði fyrir einn togara hérna í Reykjavík, en lækkunin, miðuð við sömu eyðslu á olíu, sem þetta mundi hafa í för með sér hjá öðrum byggðarlögum, á Austurlandi og Norðurlandi, nemur hvorki meira né minna en um 300 þús. kr. yfir árið. Þetta er svo mikill munur, að það sér hver einasti maður, að ef það er ekki hægt að reka togara í Rvík með þessari hækkun, þá er hægt að hætta togararekstrinum strax úti á landsbyggðinni. Við getum alveg fallizt á það, að þá er vitleysa og fásinna að láta sér detta í hug að reka togara úti á landsbyggðinni. Það er einmitt atriði, sem Reykvíkingar ættu sérstaklega að taka tillit til. Og ég veit, að öll alþýða manna mundi skilja, að ef kippt er grundvellinum undan öllu eðlilegu atvinnulífi úti á landsbyggðinni, - og því er ekki að neita, að grundvöllurinn undir atvinnulífi úti á landsbyggðinni er þegar orðinn mjög veikur, - ef honum er kippt alveg í burtu, eins og átt hefur sér stað með olíuna undanfarið og verður framvegis, ef ekki verður eitthvað að gert, þá liggur ekki annað fyrir, en hópar af þessu fólki, sem enn þá berst við ýmsa erfiðleika úti á landsbyggðinni og lifir þar sínu lífi, komi hingað til Rvíkur eða hingað að Faxaflóanum - það hefur ekkert annað að leita - og bætist hér við í hóp vinnuþiggjenda á vinnumarkaðnum bæði í Reykjavík og nágrannaþorpum Reykjavíkur. Það er atriði, sem getur líka dregið úr tekjum almennings hérna. Þetta er atriði, sem ekki má horfa yfir, þegar verið er að meta þetta. Það yrðu beinlínis peningaleg útgjöld, ef þannig yrði dengt saman óeðlilega miklu vinnuafli og þar með líka felld niður ýmis þau verkefni, sem haldið er uppi af því fólki, sem enn þá býr úti á landinu og berst við þá miklu erfiðleika, sem það á við að stríða umfram það, sem hér er í Reykjavík. Þótt olían sé seld á sama verði úti á þessum ýmsu stöðum, þá eru þó mörg atriði önnur, margir kostnaðarliðir aðrir, sem eru miklu dýrari fyrir það fólk, sem rekur atvinnurekstur þar og þarf að hafa afkomu sína af því atvinnulífi. Það er t. d. saltið. Saltið er flutt allt í gegnum Rvík og er þeim mun dýrara sem nemur flutningnum. Allt, sem hraðfrystihúsin þurfa að flytja til sín, er flutt í gegnum Rvík og er þeim mun dýrara sem flutningnum nemur. Þannig mætti telja mjög margt. Togararnir t. d. verða alltaf að koma til Reykjavíkur til botnhreinsunar; þeir geta ekki sameinað það við sinn túr, þegar þeir eru að koma og landa afla, eins og Reykjavíkurtogararnir geta gert. Þetta kostar marga daga í hvert skipti, að sigla til Reykjavíkur og láta taka skipið í slipp hérna og hreinsa það. Þetta eru stórir útgjaldaliðir, sem þarna er um að ræða og eftir sem áður koma til með að hvíla á togaraútgerðinni og ýmsum atvinnurekstri úti á landsbyggðinni, en Reykvíkingar þurfa ekki að hafa. Þetta eru aðeins atriði, sem ég vil benda á. Annars vísa ég til þess, sem ég sagði við 2. umr. málsins, og mælist þess vegna til, að þetta mál nái fram á þessu þingi.



Herra forseti. Ég mun að þessu sinni reyna að draga saman mál mitt, eftir því sem ég frekast get. Ég tel, að það muni ekki græðast býsna mikið á löngum ræðum um málið. Viðhorf manna til þess ætti að geta legið ljóst fyrir eftir efni þess og því vafalaust tilgangslítið að þreyta mjög langar umræður. Ég leit svo á, að flutningur þessa máls hér inn í þingið stafaði af því, að menn úti um landið fyndu sárt til þess, hvað verðlag á þessum vörum er orðið óhagstætt og hvað erfitt er fyrir atvinnureksturinn, sem þessar vörur notar, að rísa undir gjöldunum, sem m. a. af þessu háa verðlagi leiðir, og það væri brýn ástæða til þess að ráða á þessu nú þegar á þessu þingi einhverja bót. Fyrir þær sakir hef ég skoðað það svo þýðingarmikið, að ekki mætti gera neitt um meðferð málsins og afgreiðslu þess, sem gæti orðið því til hindrunar, að það næði fram að ganga. Og þær till., sem fram eru bornar í málinu, verða að vera á þeim grundvelli byggðar, að þær hindri ekki aðalatriðið, sem er að fá nokkra ívilnun á vöruverði á þessum nauðsynjum úti um landsbyggðina. Hvað afstöðu mína áhrærir persónulega sem fulltrúa míns héraðs, þá má vel vera, að það skipti ekki svo ósköp miklu máli. Nokkur ívilnun hygg ég að það kunni nú að verða þeim til handa, en vafalaust ekki stórvægileg, og hjá öðrum lengra úti um landið nemur þetta auðvitað miklu meira. En þó að þannig sé ástatt með mitt hérað, þá lít ég alls ekki þannig á málið, að það eigi að ráða afstöðu minni til þess, heldur sú mikla þörf, sem er hjá fólki víðs vegar úti um landið á að fá leiðréttingu á verðlagi á þessum nauðsynjum. Það er rétt, sem fram hefur komið, að þetta er sú vörutegund, sem grípur stórkostlega inn í atvinnulíf landsmanna og hefur meiri áhrif um afkomu manna úti um landið heldur en flestar aðrar vörur, sem við verðum að flytja inn til landsins, þar sem þetta grípur mjög inn í atvinnulíf manna til sjávar og allmikið til sveita líka. Þess vegna hef ég valið mér þá afstöðu að greiða fyrir því eftir ýtrustu getu, að málið næði fram að ganga í þeim búningi, eftir því sem ætla má, að það geti komið helzt að gagni. Mér þykir vænt um, að hv. þm. Siglf. hefur tekið aftur fyrri till. sína á þskj. 464. Viðvíkjandi þeirri skriflegu breyt., sem hann hefur borið fram við seinni liðinn, þá er hún afleiðing af því, að hann tók fyrri liðinn aftur, og er sjálfsögð, ef á að samþ. bráðabirgðaákvæðin, sem hann ber fram. En mjög hefði ég kosið, að hv. þm. Siglf. hefði tekið seinni till. líka aftur. Það er, eins og hv. þm. sjá, gert ráð fyrir í þessari brtt., að útsöluverð á olíu hækki ekki vegna flutningsins út um landið. Ég óttast það, ef þessi till. yrði samþ., að þetta gæti orðið til hindrunar því, að málið næði tilgangi sínum, þótt það að öðru leyti gengi gegnum þingið. Ég hef ekki þann kunnugleika og treysti mér ekki til að staðhæfa það, að gróði olíufélaganna sé það mikill, að þau geti vel bætt þessum kostnaði á sig; það getur vel verið, ég segi ekkert um það, hvorki til né frá. En það er annarra að hafa eftirlit með því, og ég vil mega vænta þess, að það megi treysta því, að verðlagseftirlitið sé svo trútt í sínu starfi, að það hafi fulla aðgæzlu á, að verðlag á olíum og benzíni sé ekki hærra, en nauðsyn ber til, og að í gegnum það eftirlit og ákvarðanir þess megi treysta því, að þessar vörur verði ekki seldar dýrari, en nauðsyn ber til. Ég veit ekkert um, ef svona ákvæði yrðu samþ., nema það gæti leitt til þess, að olíufélögin spöruðu við sig flutninginn á þessum nauðsynjum út um landið eftir ýtrustu getu, sem gæti þá leitt til þess, að þessar nauðsynjar vantaði og það yrði hörgull á þeim, og orðið til stóróþæginda og tjóns. Og það álit ég illa farið. Ég vona, að það sé öllum ljóst og þá verðlagseftirlitinu, ekki síður en öðrum, að þetta er svo stórvægilegt mál og þýðingarmikið, að verði á þessum nauðsynjum sé stillt í hóf, að annað henti ekki heldur en þær séu seldar eins ódýrt og frekast er hægt. Ef ekki má treysta verðlagseftirlitinu um svo þýðingarmikið atriði, ef verðlagseftirlitinu er ofvaxið ekki margbrotnara, en eftirlít er með þessum vörutegundum, - ja, til hvers höfum við þá verðlagseftirlitið? Til hvers erum við að burðast með það? Ef í stórþýðingarmiklu máli hvað þetta áhrærir er ekki hægt að treysta því, þá má nærri geta, hvers virði það er um þau efni, sem minna mega sín í þjóðarbúskapnum og afkomu fólksins. Ég get því ekki fallizt á þessa brtt. hv. þm. Siglf. ,og mun greiða atkv. á móti henni af þessum ástæðum, sem ég hef nú dregið fram. Hv. 2. þm. Reykv. hefur borið hér fram nokkrar till. Brtt. hans við 1. gr. get ég nú ekki séð eiginlega að breyti neinu. Það er ekki um neina efnisbreytingu að ræða frá frvgr. Hann tiltekur í þessari brtt., að útsöluverð á þessum olíum og benzíni skuli vera úti um land hið sama og útsöluverð í Reykjavík. En í 1. gr. frv. er sagt, að útsöluverð á þessum vörutegundum skuli vera hið sama á öllum sölustöðvum á landinu. Reykjavík telst nú enn til landsins, að ég ætla, og ég get þess vegna ekki séð, að þetta skipti neinu máli, hvorki til né frá. Það er ekki þess virði að gera þetta mikið að umtalsefni, en mér bara finnst, að þetta sé tilgangslaus brtt. Önnur brtt. lýtur að sumu leyti að því sama. En það á að ákveða þar, að útsöluverð á þessum vörutegundum skuli ekki vera hærra, en það er í Reykjavík við samþykkt þessara laga. Þegar verðákvörðun kemur nú fyrst til framkvæmda, þá á það ekki að hækka frá því, sem það er í Reykjavík við samþykkt þessara laga. Það er með öðrum orðum sams konar atriði og felst í bráðabirgðaákvæði hv. þm. Siglf., og get ég þess vegna ekki heldur fallizt á það, af sömu ástæðum og ég hef áður tekið fram. Þá sýnist mér nú, að það sé varla hægt að búast við, að slík ákvörðun sem um er að ræða í 3. brtt. hv. 2. þm. Reykv. hafi mikið að segja að óundirbúnu máli. Ég vil meina það, að ef nýr innflytjandi ætti að koma og hann ætti að geta orðið ráðandi hér um verð á þessum vörutegundum, þá þyrfti allmikinn undirbúning og sá aðili yrði að vera sterkur til þess að standast þá samkeppni, sem gera mætti ráð fyrir að kæmi af hálfu olíufélaganna, sem fyrir eru. Um 4. brtt. hv. þm. er það að segja, að ef nú olíufélögin létu vera að flytja þessar nauðsynjar mikið til út um landið, ef það kæmi nú nýr aðili, sem annaðist þá flutninga, þá skilst mér sem honum gæti orðið erfitt að fullnægja þörfum fólksins þar. En léti hann vera að sinna því, en hugsaði aðeins um sölu hér í Reykjavík, þá gæti það einnig dregið dilk á eftir sér gagnvart fólkinu úti um byggðir landsins með vöruskorti og stórfelldu tjóni. Þannig ætla ég að, að svona alveg óundirbúnu máli eins og þetta er vissulega, eða ég a. m. k. þekki ekki til þess, að það séu nein samtök nú í uppsiglingu um nýjan aðila til þess að flytja inn þessar vörutegundir, þá sé ekki ráðlegt að skella á svona ákvæðum; það mundi ekki verða neitt þeim til liðsinnis, sem nú eiga erfiðasta aðstöðu. Þá eru brtt. við 5. gr. Það á að fella flugvélabenzínið alveg niður. Það ræðir aðeins eftir brtt. um það, hvernig skuli fara með brot gegn lögunum. Það mundi nú fara um slíkt eftir ákvæðum gildandi laga um þetta efni, en hvað flugvélabenzínið áhrærir, þá vafalaust annast þessi tvö félög, sem annast um flugferðir hér, um þá vöru, og ég hef ekki þann kunnugleika, að ég treysti mér til að segja um það, hvort það er heppilegt að láta þessi ákvæði ná til flugvélabenzíns, og treysti mér ekki til þess að flytja svona ákvæði, því að ég geri ráð fyrir, að það hafi verið af kunnugleika sett að undanskilja það þessum ákvæðum í frv. - Ég ætla svo ekki að fjölyrða frekar um þessa till. Ég ætla nú ekki að tala langt mál um nál. hv. minni hl. Hann leggur til, að málið sé afgreitt með rökstuddri dagskrá. Hv. minni hl. var heppinn að draga að skila nál. og niðurstöðu nógu lengi til þess að fá grundvöll fyrir afstöðu sinni til afgreiðslu málsins. Aðalgrundvöllurinn, að manni virðist, fyrir afstöðu minni hl. er þeir samningar, sem gerðir voru um kjarabætur út af vinnudeilunni, og jafnframt það, að ef fallizt yrði á frv., þá mundi það hafa veruleg áhrif hér við Faxaflóa á tilkostnað bátaútvegsins og við útgerð togaranna. Það jafnvel raskaði grundvelli þess samkomulags, sem var gert, og enn fremur gripi þetta inn í þá samninga, sem verið er nú að gera milli útvegsmanna og hraðfrystihúsanna. Það verð, skilst mér, sem hraðfrystihúsin kynnu að vilja gefa fyrir fiskinn, væri ekki hærra en það, að það þyldi ekki þann aukakostnað, sem af því leiddi, ef verðjöfnun yrði á olíum úti um landið, og það, sem þessar olíutegundir og benzín yrðu dýrari hér fyrir þessa verðjöfnun, þyldi útvegurinn ekki hér við Faxaflóa. Það liggur nú fyrir í erindi olíufélaganna, hvað miklu meira hver smálest af öllu kostar úti um landið heldur en hér. Hv. þm. Siglf. hefur reyndar sagt, sem ég efast ekki um að er rétt, það þekkir hann, - að verðmunurinn sé enn meiri. Olíufélögin telja, að olían sé seld útí um landið 100 krónum dýrari hver smálest heldur en hér í Reykjavík, en hv. þm. Siglf. segir, að þetta muni allt upp í 145 kr. á smálest. Ja, hvað á þá að segja um afkomu þessara atvinnuvega úti um land, fyrst það stendur svona á tæpu með afkomu þessa sama atvinnuvegar hér, ef við höldum okkur við sjávarútveginn? Nú nær það vitaskuld ekki nokkurri átt að telja, að þessi flutningskostnaður nái til mjög mikils hluta af þessum vörum, og úr því gera olíufélögin miklu meira, en ég tel að sé rétt. Vitaskuld get hvorki ég né þau staðhæft um það fyrir fram, hvernig þetta kann að reynast, - því verður reynslan að skera út, - en eftir skipafjöldanum hér og olíumagninu, sem notað hefur verið undanfarið hér og úti um landið, þá gera olíufélögin, að því er mér sýnist, miklu meira úr kostnaðinum við flutningana, heldur en rétt er. En hvað sem um það er, þá sjá allir, hvað fráleitt það er, ef útgerðin úti um land á að hafa þennan kostnað svona miklu meiri eins og hér liggur nú fyrir heldur en sjávarútvegurinn hér í Reykjavík og í grennd við Reykjavík hefur, og ef stendur á svona tæpu um afkomu útvegsins hér við Faxaflóa, hvernig mun það þá vera úti um land? Og ef verðlagið á fiskinum á að miðast við þessa sérstöku aðstöðu, sem er hér til sjávarútvegsins, þá sýnist mér, að það liggi í augum uppi, ef allt þetta er rétt, að sjávarútvegurinn úti um landið, sem nota þarf þessar vörur að nokkru ráði, eins og meiri hluti hans þarf vitaskuld, sé dauðadæmdur, eigi sér enga afkomuvon. Það var þess vegna hárrétt hjá hv. þm. Siglf., sem hann drap á hér áðan, að ef ekkert verður gert, eftir því sem hér liggur nú fyrir um þetta mál, þá er langsennilegast, að útvegurinn úti um landið leggist niður og menn flytjist hingað. - Það nátturlega þarf ekki að vera að tala um flutninga út um landið, ef allir eru komnir hingað. Þá sparast það. En hvort það kynni nú ekki eitthvað að þrengjast hér í búi, þegar svo er komið, það er annað mál. En kannske hugsa menn ekki þá hugsun til enda. Ég held þess vegna, einmitt út af því, sem fram hefur komið og fyrir liggur í þessu máli, að þá sé það nú orðið ljóst, að það er enn brýnni ástæða til þess, að þetta nái fram að ganga, heldur en nokkru sinni fyrr. Ég efast ekki um, að hv. flm. þessa frv., sem hafa mikinn kunnugleika, hefur verið þetta ljóst, þegar þeir fluttu málið. En þeir hafa fengið, þó að á óbeinan hátt sé, ákaflega góða liðsmenn sínu máli til stuðnings, og það er ekki ég eða þeir, sem mæla nú með málinu. Það eru þeir, sem hafa valið sér það hlutskipti að snúast á móti því. Þeir hafa komið með sterkustu rökin málinu til stuðnings, að það nái hér fram að ganga, og það er vel. Ég fyrir mitt leyti hef haft sannfæringu fyrir því, að þetta væri nauðsynlegt mál og rétt mál, og þess vegna hef ég líka reynt að ljá því það litla lið, sem ég get. Mig hálfundrar, að hv. minni hl. skuli bera svona orðaða dagskrá fram eins og hann gerir. Ef hann ómögulega treystir sér nú til vegna hagsmunanna hér við Faxaflóa að vera með, þá held ég nærri því, að það hefði verið hægt að hjálpa honum til þess að koma með einhverja skaplegri ályktun, en þarna er borin fram. Hitt skil ég svo mætavel hjá hv. 5. þm. Reykv., frsm. minni hl., að það er nokkur vorkunn, þó að honum sé illa við og hann sé andvígur því, að þessi verðjöfnun komist á, og það grípur vissulega inn í það fyrirtæki, sem vikið er að hér í þessu nál. og hann minntist á, og það er rafmagnsstöðin hér við Elliðaárnar, sem notar hráolíu ákaflega mikið, - það er ekki nema mannlegt. En betra hefði þó verið að reyna að fá einhverja ívilnun um það efni, heldur en að snúast alveg gegn málinu. Þá er eitt atriði, sem fram kemur hér. Það er fskj., sem hv. minni hl. hefur látið prenta, bréf frá L. Í. Ú. Í upphafi bréfsins er kvartað yfir því, að allshn. skyldi ekki senda þeim frv. til álits og umsagnar, og ég get nú játað það, að það var kannske yfirsjón, að maður gerði það ekki. Upphaflega, þegar við tókum málið fyrir í n., þá leizt okkur sem það væri ekki svo mikil ástæða til þess að senda málið í burtu, - aðallega voru það olíufélögin, sem þá var minnzt á, - og það stafaði af því, að það var ýtarleg álitsgerð, sem lá fyrir og n. hafði í fórum sínum frá olíufélögunum, sem fram hafði komið áður, þegar þetta mál var til meðferðar hér á Alþ. En svo kom ósk frá olíufélögunum um að fá málið til umsagnar, og taldi n. sjálfsagt að verða við henni og gerði það. Það varð reyndar nokkuð til þess að tefja fyrir afgreiðslu málsins, en eigi að síður var það sjálfsagt og lítið um að segja, en þá hefði náttúrlega gjarnan mátt senda það sambandi útvegsmannanna. Það skal ég játa að var yfirsjón, að gera það ekki, því að vissulega kemur það sjávarútveginum við ekki lítið, eins og fram hefur komið. Þess vegna hefði það vel mátt vera. Það bar alls ekki á góma í nefndinni. Mér þykir þetta miður, að manni skyldi ekki detta það í hug. Ekki svo að skilja, að ég telji, að það græðist svo býsna mikið á þessu áliti. Það, sem fram kemur hjá þeim um það, að það valdi erfiðleikum hjá mönnum hér við Faxaflóa, gat maður gert sér nokkuð í hugarlund. Mér sýnist reyndar þeir gera fullmikið úr því, en það er sama. Það er vafalaust rétt, að komist þetta á, þá veldur það nokkurri hækkun hjá þeim, en vitaskuld miklu minni heldur en sá tilkostnaður er hjá hverjum einstökum úti um landið, ef engin verðjöfnun er á þessu og ekki er tekið tillit til flutningskostnaðarins. Það er náttúrlega ekki sambærilegt. Þeir víkja að því sama sem fram kemur í áliti minni hl., að þetta gripi inn í samninga milli frystihúsa og útvegsmanna hér við Faxaflóa, og það er að sjá svo þar, að verðlagið á fiskinum verði svo lágt, að slíkan gjaldaauka sem af þessu stafar þoli útvegurinn hér ekki. Og það virðist svo sem þeir séu reiðubúnir af sinni hálfu að staðfesta þá samninga eða fallast á þá, ef von er til þess, að útvegurinn við Faxaflóa geti aðeins bjargazt áfram. Þá liggur auðvitað alveg beint við að álykta eftir þessu, að það verði að ráðast, hvernig fer um útveg annars staðar. Ekki getur maður lagt mikið upp úr umtalinu um það, að þetta ætti að taka einhvern veginn öðruvísi, úr því að engin till. er um það, og þá hæpið, hvað úr því yrði. Það er t. d. sagt, að ef flutningskostnaðinum verði jafnað svona niður, þá fórni skipin hér við Faxaflóa óeðlilega miklu, en útgerðinni úti um landið komi það að tiltölulega litlum notum. Þetta er nú eiginlega skrýtið, því að meginþorrinn af þessum vörum verður náttúrlega notaður hér, sakir þess hvað útgerðin er hér stórkostleg. Og það, sem flutt er út um landið, þó að það sé nokkuð, er vitaskuld ekki nema dálítill hluti á við það, sem er notað hér, eins og fram kemur hér í erindi olíufélaganna til n. Þau segja, að árið 1951 hafi verið flutt inn 71 þús. tonn af skipaolíu, en liðug 13 þús. hafi verið flutt út um land. Svo þegar þau aftur fara að gera athugun á því, hvað það muni verða flutt mikið út um landið, þegar búið sé að jafna flutningskostnaðinn, þá verður það vitaskuld miklu meira. Þá komast þau að þeirri niðurstöðu, að það kunni að verða um 26 þús. tonn utan Faxaflóa, bæði til togara og verksmiðja. Yfir höfuð má segja það í stuttu máli, að erindi útvegsmannanna sýni ljóslega, að þeir miða algerlega afstöðu sína við afkomuna hér við Reykjavík og Faxaflóa og láta sig engu varða, eftir því sem fram kemur þarna hjá þeim, um afkomumöguleika hjá útgerðinni annars staðar. Þótt ekki væri til annars, en að fá staðfestingu á þessu, þá má segja, að þetta bréf hafi átt erindi inn í þingið og það sé nokkurs virði fyrir þá, sem þetta mál fyrst og fremst snertir, þ. e. útvegsmennina úti um landið, að fá það nú svart á hvítu, að viðhorf stjórnar þessara samtaka, sem kenna sig þó við landið allt, til þessa máls, sem henni er trúað fyrir og hún á að vinna að, miðist eingöngu við Faxaflóa. Þeir skrifa hér undir „Stjórn L. Í. Ú.“ Það hefði farið bezt á því, að þeir hefðu skrifað undir sem stjórn íslenzkra útvegsmanna við Faxaflóa, því að þá var það í samræmi við efni þessa erindis, sem þeir hafa sent frá sér. Ég hét því í fyrstu, að ég ætlaði ekki að tala mjög langt mál. Það getur vel verið, að ég hafi að einhverju leyti brotið það, en mér fannst ég ekki geta alveg látið undir höfuð leggjast að víkja eitthvað ofur lítið almennt að þessu, eins og það liggur fyrir. Mín afstaða til málsins er sú, að ég ætla, að það sé hyggilegast að fella brtt., sem fram eru bornar, og samþykkja frv. nú óbreytt eins og það liggur fyrir. Ég vil mega vænta þess, að hv. d. hafi víðara sjónarmið en kemur fram hjá þeim, sem mæla sérstaklega á móti þessu máli. Ég ætla, að það sé líka af fullri þörf, að á þskj. 538 - það er 204. mál - flytja nokkrir hv. þm. þáltill. í Sþ. um athugun og undirbúning heildaráætlunar í þeim tilgangi að skapa og viðhalda jafnvægi í byggð landsins. Ég held, að slíkt verk sem þarna er minnzt á eigi mikinn rétt á sér og það sé nauðsynlegt. En einstaklega er þá hjákátlegt að sjá, að þegar um jafnstórvægilegt mál er að ræða eins og hér liggur fyrir, þá skuli viðhorf sumra hv. þdm. vera þannig, að manni sýnist sem það eigi aðeins að sjá afkomunni á litlum bletti á landinu borgið, en lítil athugun fari fram á því um aðrar byggðir landsins og hvað af því gæti leitt fyrir þjóðina í nútíð og framtíð, ef slík sjónarmið verða látin vera ráðandi hér á Alþ. Ég ætla, að ekkert sé þjóðinni jafnnauðsynlegt og brýnt eins og einmitt að hafa það í huga að viðhalda sem beztri byggð víðs vegar úti um landið. Þar verður ekki síður öryggi þjóðarinnar í framtíðinni, heldur en á nokkrum stöðum við sjóinn, þótt þeir kunni að vera mannmargir. Sízt ættum við Íslendingar að vera svo óminnugir á okkar sögu, að við gerðum okkur ekki grein fyrir, hvaða þýðingu þetta kann að hafa.

Forseti (SB): Mér hefur borizt skrifleg brtt. frá hv. þm. Siglf. (ÁkJ) við brtt. á þskj. 464, 2. tölul. till., að á eftir orðunum „útsöluverð á olíu“ komi: og benzíni. - Þessi brtt. er skrifleg og of seint fram komin og þarf tvöfaldra afbrigða við, sem ég leita hér með.



Herra forseti. Það er nú þegar allmikið farið að ræða þetta mál, og hafa komið fram við það nokkrar brtt. Hv. 2. þm. Reykv. flytur brtt., sem eru það víðtækar, að þær blátt áfram umbreyta frv. að mestu eða öllu leyti. Einnig hefur hv. þm. Siglf. flutt brtt., sem gengur í sömu átt og einn liður af brtt. hv. 2. þm. Reykv., sem er það, að útsöluverð á olíu og benzíni, sem sagt jöfnunarverð, skuli ákveðast það sama og nú er í Reykjavík, eða m. ö. o. að hvergi megi selja benzínið eða olíuna á hærra verði. Það kann að vera, að það væri gott að geta fært verðið á þessum vörum þannig niður, en einn agnúi er á því, og hann er sá, að ef það væri bundið fast, að ekki mætti hækka neitt verð á þessum vörum í Reykjavík, þá yrði það þannig, að olíufélögin, sem selja þessar vörur og annast dreifingu á þeim út um landið, mundu telja það, og í raun réttri væri það svo, að þau hefðu ekkert fyrir flutningskostnaði á þessum vörum og dreifingarkostnaði. Ég sé ekki annað en þetta hlyti að verða til þess, að þau 3 aðalfélög, sem hafa þessa sölu og dreifingu á hendi, mundu bítast um það og öll vilja gera sem minnst að því að flytja þessar vörur út á land og selja þær þar, og mundi jafnvel leiða til þess, að á þessum vörum gæti orðið hörgull úti um landið. Það liggur í augum uppi, ef selt er á sama verði, án þess að verðjöfnun fari fram fyrir flutningskostnaðinum, að þá er það mestur hagur fyrir þau félögin, sem selja alla sína olíu eða mest af sinni olíu og benzíni á staðnum hér í Reykjavík, en óhagur fyrir þau, sem gera mikið að því að flytja vöruna út um landið. Af þessum ástæðum sé ég ekki, að það sé hægt fyrir þá, sem vilja sanngjörnum augum líta á þetta mál, að samþ. brtt. hv. þm. Siglf., og ég legg það eindregið til, að hún verði felld. Brtt. hv. 2. þm. Reykv. ganga miklu víðara í þessu máli, og er nú þegar búið að taka þær til athugunar bæði af hæstv. viðskmrh. og hv. 1. þm. Árn. Hv. 2. þm. Reykv. sagði hér áðan í ræðustólnum, að menn mundu líklega spyrja sem svo, hvort hægt væri að framkvæma verðjöfnun á þann hátt, sem till. hans leggja til. Ég er nú satt að segja ekkert hissa á, þó að honum dytti í hug, að þessi spurning kæmi fram, því að mér fannst meira að segja á honum sjálfum, að hann teldi varla, að hún mundi verða, eins og nú standa sakir, framkvæmanleg á þennan hátt. Ég get sagt það fyrir mig, að ég tel, að það muni ekki vera kleift að framkvæma verðjöfnun á þann hátt, sem till. hv. 2. þm. Reykv. fara fram á, og ef þær yrðu samþ., sem ég vona að verði ekki, hér í hv. d., þá teldi ég, að þær yrðu til þess að setja þetta mál úr sögunni, sem er þó mikið sanngirnis- og nauðsynjamál. Minni hl. allshn. hefur allmikið dregið það að skila sínu áliti. Hv. 1. þm. Árn. minntist nokkuð á það, að þeir hefðu sennilega verið að biða eftir hentugu tækifæri, eftir því sem þeir orða sína dagskrá, og get ég vel tekið undir það. En þegar loksins nál. hv. minni hl. kemur, þá er það alllangt mál, en ég get ekki séð, að þar sé komið með svo mikil rök fram á móti áliti meiri hl., að það hefði þurft að taka hv. minni hl. langan tíma að semja það. Ég held, að þeir hefðu getað sett sitt nál., þótt alllangt sé hér, yfirleitt í eina setningu og bara þá: Við viljum, að Reykjavík og nágrenni hafi betri kjör til atvinnurekstrar á þessum sviðum, en dreifbýlið úti um land. Fyrst tekur hv. minni hl. í nál. til meðferðar benzínið, sem hann virðist leggja minni áherzlu á, þrátt fyrir það þótt benzínið sé nákvæmlega jafnmikilsverð framleiðsluvara fyrir landbúnaðinn og þá, sem í dreifbýlinu búa, eins og olían er fyrir þá, sem sjávarútveginn stunda. Í niðurlagi grg. sinnar um benzínið segja þeir, að þetta frv. um verðjöfnunina á benzíninu, sem hér er til umr., ef það yrði að l., mundi leiða af sér almenna hækkun á útsöluverði á benzíni. Það er líklegt og vitanlegt, að það mundi leiða af sér einhverja örlitla hækkun á benzíni hér í Reykjavík, en það mundi líka úti um landið, þar sem lengstir eru flutningar, leiða af sér hlutfallslega mun meiri lækkun. En ég veit ekki, hvað þeir kalla almenning hér í þessu landi eða almenn sjónarmið. Það virðist bera alveg að sama brunninum og ég gat um áðan, að almenning í þessu landi telji þeir vera í Reykjavík og aðeins í Reykjavík og nágrenni. Þá ræða þeir allmikið um útgerðina og telja, að útgerð við Faxaflóa mundu verða lagðir allt of þungir baggar á herðar með verðjöfnunargjaldi á olíu. Þetta hefur verið tekið til athugunar hér nú í hv. d., bæði af hv. þm. Siglf. og hv. 1. þm. Árn., og hafa þeir sýnt fram á það með rökum, sem ég vil líka taka undir, að ef það á að binda útgerðinni hér við Faxaflóa ókljúfanlega bagga að taka á sig einhverja verðjöfnun á þessum vörum, þá er sannarlega ástæða til þess að ætla, að útgerð úti á landi sé óframkvæmanleg undir þeim kringumstæðum, sem nú eru með verðlagningu þessara vara. Enn fremur bendir hv. minni hl. á það, að heppilegra mundi vera að greiða beinlínis úr ríkissjóði til togara utan Faxaflóa einhverja lækkun á olíunni heldur en gera verðjöfnun á þann hátt, sem hér er um rætt. Þetta ber enn þá að sama brunninum, að leggja þá bagga á ríkissjóð, sem að öllu sanngjörnu og með sambærilegri aðstöðu ættu að hvíla á atvinnuvegunum í heild. Þá minntist hv. 5. þm. Reykv. á það hér í framsöguræðu fyrir minni hl., - mér þykir slæmt, að hann er hér ekki, - og fór þar að gefa góð ráð til að jafna hlut dreifbýlisins í benzínmálum við þá, sem búa hér nálægt Reykjavík, og ráðið var að fá endurgreiddan benzínskattinn af þeim bílum, sem flutninga stunda á langleiðum. Í því sambandi vil ég minna hv. 5. þm. Reykv. á það, að á þingi 1949, þegar benzínskattur var síðast hækkaður með breyt. á bifreiðaskattsl., þá flutti ég ásamt hv. þm. V-Húnv. brtt., sem fór fram á það að endurgreiða bílum, sem stunda flutninga á langleiðum, 10 aura af benzínskattinum, þó aldrei svo mikið, að þeir fengju ódýrara benzín en þar, sem það væri selt með lægstu verði, t. d. í Reykjavík. Þessi till. var felld hér í hv. d. með 18 atkv. gegn 11, og ég er ákaflega hræddur um, að hv. 5. þm. Reykv. hafi verið einn af þessum 18, sem þá voru á móti þessari tillögu. Það er náttúrlega gott, ef hann hefur allt í einu breytt um skoðun á því máli. En í þetta skipti reyndist ógerningur að fá því komið hér í kring í d., að aðstöðumunur framleiðendanna yrði jafnaður á þennan hátt, og ég er mjög hræddur um, að enn þá hefði farið svo, hefði málið verið flutt á þeim grundveili nú, að aðstöðumunurinn yrði jafnaður með því móti, og þá hefði hv. 5. þm. Reykv. orðið á móti þeirri leið, þrátt fyrir það að hann virtist nú hafa áhuga á að benda mér á þessa leið og lét líka í það skína, að hann væri líklegur til stuðnings við hana. Það er nokkuð mikið búið að ræða þetta mál, og ég sé ekki ástæðu til þess að lengja þær umr. mjög mikið, enda sé ég, að það er komið að lokum fundartímans og einhverjir eru víst eftir á mælendaskrá, en það er till. mín, og ég vonast til þess, að hv. þdm. verði líka þeirrar skoðunar, að þær brtt., sem eru nú komnar fram við frv., beri að fella og samþ. það eins og það var afgr. í þessari hv. d. við 2. umr. Ég held, að allir séu jafnvel sammála um það, að þetta sé sanngirnismál, sem sjálfsagt sé að framkvæma, og ég held jafnvel, að það gangi svo langt, að þeir, sem eru með veikum mætti að mæla á móti frv., viðurkenni það líka.



Herra forseti. Þetta mál hefur nú þegar verið rætt hér allýtarlega, og tel ég því ástæðu til þess, að umræður geti farið að styttast. Ég er einn af þeim, sem hafa mikinn áhuga á því, að málið nái fram að ganga, og mun því heldur stytta mál mitt, þótt í rauninni sé fullt tilefni til þess að ræða þetta mál í löngu máli, því að það er þess eðlis. En það eru nokkur ný atriði, sem mér þykir rétt að komi hér fram nokkru skýrara, en áður hefur verið í þessum umr. og hníga að því að styðja að framgangi frv. Það hefur réttilega komið hér fram í umr., að ein veigamestu rökin fyrir því að samþ. þetta frv. eða koma á jöfnunarverði á olíu og benzíni um allt land eru einmitt þau, að útgerðin úti á landi fær ekki risið undir þeim mikla verðmismun, sem hún verður að búa við á olíum, eins og verðlagningunni er háttað nú í dag. Það hefur m. a. verið minnzt á það, að sú olía, sem togararnir nota, fellur ekki á neinn hátt nú undir verðjöfnun. Önnur olía, sú sem bátaflotinn notar, er að talsverðu leyti nú þegar í verðjöfnun, en olían, sem togararnir nota, er ekki á neinn hátt tekin inn í verðjöfnun, og þar er því verðmismunurinn langmestur. Verðmismunurinn á togaraolíunni almennt úti á landi og í Reykjavík er ekki, eins og olíufélögin hafa látið hér uppi eða má skilja hér af bréfum þeirra, 100 kr. á tonn. Hið sanna er, að t. d. á Norðfirði er verðmismunurinn 145 kr. á tonn. Þar kostar togaraolían 600 kr. tonnið, en hér í Rvík 455 kr. tonnið. Á Akureyri kostar togaraolían 602 kr. tonnið, en hér í Rvík 455 kr., þar er mismunurinn 147 kr. á tonn. Og þannig veit ég að verðlagningunni er almennt háttað svo að segja alls staðar á landinu, að verðmunurinn er í kringum 140 kr. á tonn hér í Reykjavík og annars staðar á landinu. En þetta er miklu meiri mismunur, miðað við hvert tonn, heldur en almennt á hinni almennu bátaolíu, þar sem mjög er algengt, að verðmismunurinn á Reykjavikurverði og verði úti á landi sé í kringum 50–70 kr. á tonn. Nú er það kunnugt, að venjulegur togari notar á hverjum mánuði af þessari olíu í kringum 200 tonn og þó venjulega heldur meira. Ef maður gengur út frá þeim verðmismun, sem ég hef þarna nefnt, 145 kr. á hvert tonn af brennsluolíu, þá nemur þetta á hverjum mánuði í verðmismun um 30 þús. kr. Ef þessi skip stunda innanlandsveiðar eða þannig veiðar, að þau leggi saltfisk upp í sinni heimahöfn eða ísfisk til vinnslu og þurfa þá eðlilega að reyna að taka olíu í sinni heimahöfn, ef þau eiga ekki að fara langar leiðir til að ná sér í olíu, þá sem sagt, eins og menn sjá, er þetta í kringum 30 þús. á hverjum mánuði, eða bara verðmismunurinn á einu skipi, ef það væri rekið allt árið á þennan hátt, mundi vera 360 þús. kr. Þetta eru beinar tölur, sem liggja fyrir og er í rauninni ekki hægt að deila neitt um. Hitt er svo annað mál, að togararnir úti á landi, sem hafa búið við þessar kringumstæður, hafa sveigzt til þess hvors tveggja að gera meira að því, en hefði annars verið óskað að sigla með afla sinn á erlendan markað til þess að búa þar við sambærilegt olíuverð við aðra, og svo hitt, að leggja leið sína til Reykjavíkur eins oft og þeir mögulega geta komið við í sínum rekstri, sem sagt verða að taka margar aukasporzlur til Reykjavíkur eða reyna að tefla sínar Reykjavíkurferðir saman við olíutökur eins og mögulegt er til þess að létta dálítið af þessum mikla mismun, en á reikningum mjög margra togarafyrirtækja núna upp á síðkastið mun mismunurinn hafa komið út yfir árið svona í kringum 200 þús. kr. En það byggist á þessu, að þeir hafa ekki verið reknir alveg allan tíma ársins með olíutöku heima fyrir. Það sér auðvitað hver maður, að þessi gífurlegi aðstöðumunur fyrir skipin, sem nú eru orðin 17 talsins, sem eiga heima úti á landi, borið saman við skipin hér í Rvík, gerir það að verkum, að þó að allt annað gæti haldizt í hendur, þá er, á sama tíma sem afkoma skipanna hér gæti heitið mjög sæmileg, afkoma hinna vonlaus. Og því meira sem það gerist, að rekstur skipanna færist heim, því minna sem verður um utanlandssiglingar, því ómögulegra verður að búa við þetta ástand. Nú er það líka athugandi, að þing og stjórn hefur unnið nokkuð að því að koma þessum skipum sem þýðingarmiklum atvinnutækjum út á land. Þessum skipum hefur verið beint þangað. Mörgum stöðum hefur verið veitt allrifleg fjárhagsaðstoð til þess að geta eignazt þessi skip, einmitt til þess að leysa atvinnumálin á þessum stöðum. En ef þau sveigjast svo til þess vegna þessa aðstöðumunar að verða að fara með afla sinn til Rvíkur eða leita hingað vegna þess, þá er vitanlega tilætluninni ekki náð. Í þessu sambandi er rétt að minna á það til viðbótar, að olíufélögin gera ráð fyrir því í áætlun sinni, sem hér hefur nokkuð verið rædd, að ef það yrði jöfnunarverð t. d. á olíu togaranna um allt land, þá mundi sennilega þurfa að flytja meiri olíu út á land, heldur en nú er gert. Þar með mundi aukast flutningskostnaður, eins og þau vilja gera nokkuð úr. En mætti þá bara minna á það, hvað kemur í staðinn? Hvað kostar að taka þá 17 togara, sem nú eiga heima úti um allt land, úr sínum rekstri og senda þá hingað suður eftir brennsluolíu sinni í hvern einstakan túr? Vitanlega veldur það þessum skipum gífurlegum aukakostnaði. Og auðvitað væri miklu hagstæðara þjóðhagslega að flytja olíuna í tilheyrandi tankskipum út á landið, þangað sem veiðiskipin eru og þar sem þetta fellur bezt inn í verkahring þeirra, heldur en að taka veiðiskipin frá sínum störfum og láta þau fara langar leiðir til þess að komast í hina ódýrari olíu. Auk þessa, sem einna stórkostlegast verður í sambandi við togaraolíuna og ég hef nú minnzt á, þá er svo aftur hitt, sem allir kannast við, að rekstur bátanna úti um allt land kallar vitanlega á þetta sama. Hann á ekkert síður í vök að verjast úti á landi, heldur jafnvel enn þá frekar, en hér fyrir sunnan og þolir því enn þá síður hærra olíuverð, en bátarnir hér. Og nákvæmlega sama er að segja um aðra olíunotendur úti í landi, að þeir hafa sízt breiðari bök þar til þess að standa undir hærra olíuverði. En það er enn annað atriði, sem mér þykir rétt að komi hér líka fram í sambandi við hið mismunandi háa olíuverð, en það er, að sumir hafa viljað að nokkru leyti stilla þessu þannig, að fólkið úti á landi eða atvinnureksturinn úti á landi sé jafnvel með þessu að vinna að því, að olíuverðið verði hækkað hér á mönnum í Reykjavík eða atvinnurekstri hér, t. d. við Faxaflóa, sér til hagsbóta. En í því efni má líka minna á það, að það hefur verið farin sú leið til hagsbóta að nokkru leyti fyrir alla landsmenn, að öll olía landsmanna hefur verið flutt inn hingað og olíuverðið í Reykjavík hefur verið lækkað stórkostlega frá því, sem það hefði getað verið, ef Reykvíkingar hefðu aðeins flutt inn sína olíu, með því að þeir hafa fengið að flytja inn alla okkar olíu líka og lækkað þannig fragt á sinni olíu. Samkv. opinberum skýrslum, sem liggja fyrir, er það svo, að bátaolían er notuð að meiri hluta til, hjá aðilum úti á landi fram yfir það, sem þeir nota, sem hér búa við lægsta olíuverðið. Það er nokkur meiri hluti magnsins, sem er notaður af aðilum úti á landi. Þessi meiri hluti magnsins er fluttur með hinum stóru tankskipum hingað inn til birgðastöðvanna í Reykjavík, og á þann hátt hefur olíuverðið hér verið lækkað. Ef þeir, sem hér búa, vildu knýja það fram, að það yrðu byggðar allstórar tankstöðvar, eins og uppi hafa verið raddir um, á Norðurlandi, á Vestfjörðum og á Austfjörðum, og þeir tækju að flytja inn í eins stórum skipum og þeir fá við ráðið til sín og eftir sætu svo þeir hér við flóann að flytja inn sína olíu, þá er það alveg gefið mál, að þeir mundu þá verða að hækka sina olíu nokkuð vegna flutningskostnaðar og vegna kostnaðarins, sem hér er af tankstöðvunum, en nú er kostnaði af rekstri tankstöðvanna hér í Reykjavík dreift á allt olíumagn landsins. Auðvitað er það eins hér hjá okkur og hjá mörgum öðrum, að það eru í rauninni fyrirkomulagsatriði, hvort við teljum það heppilegra að flytja olíuna þannig inn til landsins, að hún sé sett á land í nokkuð margar stórar tankstöðvar og þar sé síðan tiltölulega lægst verð, sem hækki eitthvað dálítið, eftir því sem því er aftur dreift út frá meginstöðvunum. Við höfum nú komizt að þeirri niðurstöðu, Íslendingar, að það væri í rauninni alveg eins hagstætt að flytja olíu til okkar, sem erum ekki fleiri en við vitum, í eina aðalbirgðastöð, flytja hana sameiginlega inn til allrar þjóðarinnar og nota síðan hagkvæm tankskip til þess að dreifa henni út um landsbyggðina. Ég er næstum sannfærður um, að þetta er í rauninni hagstæðara fyrirkomulag, heldur en ef við færum að festa stórfé í því að byggja allstórar tankstöðvar í Norðurlandi, Vestfjörðum og Austfjörðum og hefðum svo líka þessar stóru tankstöðvar, sem hér eru í Reykjavík. Það yrði óeðlileg fjárfesting, óhentug fjárfesting og flutningurinn á olíu til landsins gæfi sízt betri þjóðhagslega útkomu fyrir okkur heldur en með því skipulagi, sem við höfum nú. Ég vil líka láta það koma fram í þessu sambandi, að það er ekkert nýtt fyrirbæri, þar sem nokkuð svipað stendur á eins og hjá okkur Íslendingum, að olíuverð er haft jafnt um allt land. Það liggur m. a. fyrir í þeim plöggum, sem hér hafa verið send Alþingi, að í Noregi með sína löngu og miklu strandlengju og sínar dreifðu útgerðarstöðvar er eitt og sama olíuverð um allt landið. Um allan Noreg gildir eitt og sama olíuverð. Það hefur m. a. Landssamband íslenzkra útvegsmanna þurft að upplýsa hér í sínu bréfi, þótt þeir séu annars á móti jöfnun á verðinu. Það liggur líka fyrir, að það er eitt og sama olíuverð í Danmörku allri. Í Englandi er aftur fyrirkomulagið á hina leiðina. Þar þekkjum við nokkrar meginstöðvar, þar sem eru virkilega stórar tankstöðvar, er stórir olíufarmar berast til. Þær stöðvar eru um allt England. Þær eru norður í Skotlandi, og þær eru víðs vegar um England, þessar tiltölulega stóru tankstöðvar. Og þar er olíuverðið lægst, en er aftur talsvert hærra í smærri dreifingarstöðvum víða úti um landið. Ég held, að menn muni komast að raun um það við að athuga þetta mál, að það er ekki einasta, að það er sanngirni í því að koma á verðjöfnun á þessari vörutegund, heldur er það í rauninni alveg óhjákvæmilegt, eins og nú er komið með atvinnureksturinn í landinu. Það er alveg óhjákvæmilegt á sama tíma, sem við segjum, að vera skuli eitt og sama fiskverð um allt land. Við höfum t. d. nákvæmlega sama útflutningsverð á fiski, frá hvaða höfn sem hann er tekinn. Það skiptir engu máli, þótt það sé jafnvel ódýrara að ferma skipið til Reykjavíkur eða einhverrar annarrar hafnar á Íslandi heldur en þeirrar þriðju, að þar sé sem sagt óhagstæðast að ferma skipið; eigi að síður er sama útflutningsverð á fiski. Við höfum gengið þar út frá einu og sama verði um allt land. En þetta er svo stór liður í rekstrinum, að það verður ekki komizt hjá því, á svipaðan hátt eins og Norðmenn hafa komizt að raun um, að þar verðum við að ganga út frá sambærilegu verði líka. Svo er aftur það atriðið, sem rétt er að víkja að nokkrum orðum. Það er nokkuð eðlilegt, að þeir, sem t. d. búa hér við Faxaflóa eða reka sína ritgerð héðan frá Faxaflóa og eiga sannanlega í vök að verjast, eru almennt með báta, sem bera sig illa, og eru með togara núna, sem þeir eru að komast í þrot með að reka, engu síður en við úti á landi, - það er ósköp mannlegt og eðlilegt, að þeir segja: Ekki þolum við nokkra hækkun. - Ég hugsa kannske, að við hefðum flestir sagt það undir þessum kringumstæðum, svo að það er ekki neitt til þess að verða hissa á. En mér finnst, að sá almenni vandi, sem snýr að því hjá þeim eins og okkur, að það er mikill vandi að láta þennan rekstur bera sig, verði að vera að nokkru leyti sameiginlegt átak, hvernig á að leysa það mál, og þeir verði litlu bættari, þótt þeir sleppi aðeins lengur, en allir hinir, sem eru býsna margir og viða dreifðir úti um land og annast útgerð, þótt þeir fái að sjá á eftir þeim öllum á höfuðið. En í þessu sambandi kemur maður aftur að því, hvort olíufélögin, sem hafa með höndum söluna, gætu ekki að einhverju leyti tekið eitthvað af þessu á sínar herðar. Það hefur komið hér greinilega fram, að olíufélögin taka þá afstöðu til þessa máls, að þau mæla mjög hart á móti því, að jafnað verði verðið, og hafa flutt hér inn í þingið mjög langt mál um það og greinilega mjög hlutdrægt, því að þar er í ýmsum greinum ranglega skýrt frá og áætlanir allar mjög greinilega gerðar þannig, að það er verið að sverta þá verðjöfnun, sem hér er verið að gera ráð fyrir að koma í framkvæmd. Að þessu hefur nú verið vikið nokkuð af öðrum, svo að ég skal ekki vera að fara mörgum orðum um það. En þegar olíufélögin leggja fram þessi gögn sín, eru þau svona vilhöll í málinu eins og ég hef nú bent á og margir aðrir hafa bent á, að olíuverðið til báta mundi sennilega hækka hér í Reykjavík um 3 aura og annars staðar við Faxaflóa um 2 aura á lítra. Þau áætla sem sagt, að olíuverðið hér mundi hækka um 2–3 aura á lítra hér við Faxaflóa. Aftur komast þau að þeirri einkennilegu niðurstöðu, að annars staðar á landinn muni olían ekki lækka nema um 1½ eyri. Ég hygg nú, að flestir muni slá því föstu, eftir að hafa lesið gögn olíufélaganna, að þarna sé ríflega í lagt. Við skulum nú samt sem áður ganga út frá þessum tölum þeirra og segja, að olíuverðið með almennu jöfnunarverði mundi hækka hér um 2–3 aura á lítra. Þau stilla þessu upp í sínu plaggi sem mjög óviðráðanlegum hlut. En hvað gerist svo? Svo líður örlítill tími, og þessi sömu olíufélög verða að ganga inn á það að lækka olíuverðið um 4 aura á lítra um allt land, án þess að nokkuð hafi gerzt þeim til hagsbóta, nema síður sé, í sambandi við rekstur þeirra. Þá sannast allt í einu, að þau hefðu t. d., áður en þetta samkomulag var nú gert, sem var bundið við verkfallið, getað tekið við verðjöfnuninni samkv. þessu frv. og samkv. þeirra eigin tölum og getað framkvæmt hana þannig, að til engrar hækkunar hefði þurft að grípa hér í Reykjavík, samkv. því, sem nú er fram komið, og fullri verðjöfnun hefði verið hægt að ná, miðað við þá almennu verðlagningu, sem þá lá fyrir. Þetta hefur nú sannazt í málinu, eins og nú er komið. Og þó liggur enn annað og meira fyrir, og það er það, að við vitum allir, að í ágústmánuði í sumar fengu olíufélögin að hækka hið almenna olíuverð í landinu um rétt um 10%, og sú hækkun var leyfð án þess að þá hefði skeð nokkur verðhækkun eða nokkur sérstök hækkun í sambandi í þeirra dreifingarkostnað eða nokkuð, sem hefði getað gert þeirra verzlunarhag verri, en áður var. Þessari miklu verðhækkun, sem þá var leyfð og nú hefur að vísu í sambandi við verkfallið verið skilað aftur að nokkru leyti, hefur þó ekki verið skilað aftur að öllu leyti. Mér sýnist því, að það sé bara út frá þessu full ástæða að búast við því, að olíufélögin gætu, um leið og þessi verðjöfnun yrði samþ., enn þá tekið á sig þessa 2–3 aura lækkun á lítra, sem sennilega yrði nú ekki nema 1–2 aurar, ef réttilega væri metið, sem verðlagið ætti annars að hækka um hér í Reykjavík, og það væri því hægt núna, a. m. k. á fyrsta ári verðjöfnunarinnar, að koma á jöfnunarverði án þess að þurfa að hækka verðlagið nokkuð hér við Faxaflóa, að vísu með því að leggja þar nokkuð á olíufélögin. Það hefur nú lengi þótt við brenna, að verðlagning olíufélaganna hafi verið þannig, að það hafi verið full ástæða að taka hana til athugunar. Ef menn vildu heyra aðeins örlítið í sambandi við verðlagningu á olíu, sem við þekkjum til, þá mætti t. d. nefna þessar tölur, að þegar olíuverðið á togaraolíunni hér í Reykjavík, þar sem hún er langódýrust, eins og ég hef sagt áður, var 455 kr. á tonn, þá var verð á þessari sömu olíu úti í Esbjerg 369 kr. Og við fáum nú ekki séð, að það eigi ekki að vera nákvæmlega sama aðstaða til þess að selja t. d. þessa brennsluolíu togaranna á sams konar verði hér í Reykjavík eins og t. d. í Esbjerg, þar sem sú olía kemur frá Mexicoflóa í alveg sams konar skipum eins og við flytjum hingað, því að við flytjum þessa olíu hingað í þeim stærstu tankskipum, sem almennt eru notuð til þessara flutninga. Verðmismunurinn á hinni almennu bátaolíu er ekki minni. Þegar verðið hér í Reykjavík á bátaolíunni var kr. 863.50 á tonn, þá var það úti í Esbjerg 648 kr., eða það munaði um 220 kr. á tonni. Í Þýzkalandi var verðmunurinn þó enn þá meiri. Þá var þessi almenna bátaolía þar ekki nema 594 kr. á tonn, en hér 863 kr. Sá mikil verðmunur, sem alltaf er á allri þessari olíu hér hjá okkur og í nágrannalöndum okkar, er okkur ekki skiljanlegur. Og slík fyrirbæri eins og þau, sem komu fram í sambandi við lausn verkfallsins, þegar þau gáfu eftir jafnverulegan hluta af olíuverðinu eins og þau gerðu þá, án þess að nokkuð hefði komið fyrir, eru okkur ekki heldur skiljanleg. Það fyrirbæri hefur líka verið dregið inn í umræðurnar, þegar ein ríkisstofnun, innkaupastofnun ríkisins, fékk samning við eitt af olíufélögunum um það, að hún fengi 123 kr. í afslátt af hverju tonni frá hinu auglýsta olíuverði, sem var hér í Reykjavík og í Hvalfirði. Hún fékk afslátt um 123 kr. á tonn, á sama tíma sem verðlagsyfirvöldin töldu, að þau hefðu heimilað þeim 20 kr.í álagningu á tonn, og þetta hefur vitanlega ekki fengizt skýrt hér á Alþingi. Ég álit því fyrir mitt leyti og er einn af þeim, sem eru á þeirri skoðun, að það væri ekkert of í lagt, um leið og þetta mikla nauðsynjamál er samþykkt hér, að gera jöfnunarverð á olíunni, sem ég álít að eigi hiklaust að ná fram að ganga og sé lífsnauðsyn, þá sé samt sem áður, þótt olíufélögin hafi að vísu nýlega látið nokkuð af sinni miklu álagningu, ekkert of í lagt að áætla þeim núna fyrsta árið til reynslu að taka þessa 2–3 aura á lítra, sem olían þyrfti annars að hækka um hér hjá Reykvíkingum. Því er það, að ég fyrir mitt leyti vil styðja till. þm. Siglf. um það bráðabirgðaákvæði við frv. um leið og frv. er samþ. eins og það liggur fyrir, þá sé sett það bráðabirgðaákvæði við frv. til eins árs, að olíuverðið verði þó ekki hækkað hér í Rvík, og olíufélögunum gefist þá fullur kostur á því að sanna það að ári loknu, að þau þurfi þarna að fá svolítið ríflegra, en þau hafa fengið. Ég skal svo ekki að þessu sinni orðlengja þetta frekar, en vil aðeins segja það í sambandi við þau orð, sem hér féllu frá frsm. minni hl., sem er andvígur frv., að hugleiðingar hans, hv. 5. þm. Reykv., um það, að það væri sanngjarnt, að olíuverð úti á landi yrði lækkað á kostnað ríkissjóðs eða t. d. togurum og bátum þar yrði bættur skaðinn með því, að ríkissjóður greiddi þeim þennan verðmismun, að svona ávísanir eru auðvitað góðar út af fyrir sig, ef þær bara verða teknar gildar. Ef svona ávísanir ganga, ef hann vill tryggja það, að það sé hægt að koma þessu í gegn á þennan hátt, að við fáum sambærilegt olíuverð á við það, sem nú er í Reykjavík, á þann hátt, að ríkissjóður borgi mismuninn, þá skal ekki standa á mér í því efni. En það dugir ekki að sýna mér svona ávísun; ég þykist hafa nokkra reynslu fyrir því, að það þurfi meira til, og ég sætti mig ekki við annað. Það verður eitthvað annað og meira að koma.  Eins er um þær athugasemdir, sem hann gerði í sambandi við þann verðlagsgrundvöll, sem menn væru nú búnir að koma sér saman um í sambandi við rekstur bátaflotans, þar sem gert hefði verið af hálfu útvegsmanna og af hálfu ríkisvaldsins ráð fyrir tilteknu olíuverði og tilteknum kostnaði í rekstri bátanna. Ekkert af þessu fær vitanlega staðizt, því að það var verið í því tilfelli að semja um fiskverð fyrir allt landið og rekstrarafkomu bátanna um allt land, en þar var bara lagt til grundvallar hið lága olíuverð í Reykjavík, svo að þar hallaðist eins og fyrri daginn á alla aðilana úti á landi. Þeir verða að gera svo vel að sætta sig við þann grundvöll, þó að hann sé byggður á hinu lága olíuverði í Reykjavík, en ekki því háa olíuverði, sem þeir verða að búa við nú úti á landi, enda kemur nú í ljós að, að dómi útvegsmanna sjálfra skakkar þetta nú ekki meiru en svo á rekstri bátanna, þó að verðhækkunin hér í Reykjavík yrði metin eins og olíufélögin telja, að rekstrarkostnaður báts hér á vetrarvertíð í Faxaflóa mundi hækka í kringum 1.000 kr., svo að þar hefur nú sennilega ekki verið gerð heldur áætlun, sem er svo nákvæm. Ég skal svo ekki orðlengja um þetta frekar, en legg eindregið til fyrir mitt leyti, að þetta frv. nái fram að ganga og það á þeim grundvelli, sem ég hef nú lýst.



Herra forseti. Það hefur valdið mér nokkrum vonbrigðum, að hv. allshn. skuli hafa klofnað um afgreiðslu þessa máls. - Verðjöfnun á olíu og benzíni hefur verið til umr. hér á Alþ. á tveimur síðustu þingum, og var till. til þál. um verðjöfnun samþ. á báðum þingum mótatkvæðalaust. Í nál. hv. allshn. Sþ., sem samþykkti samhljóða að mæla með till. á síðasta þingi, segir svo m. a., með leyfi hæstv. forseta: „Reynist torvelt að koma þessu í framkvæmd án sérstakrar lagasetningar, þá telur n., að ríkisstj. eigi að koma málinu fram með setningu brbl.“ Því miður sá hæstv. ríkisstj. sér ekki fært að framkvæma verðjöfnunina á s. l. ári þrátt fyrir þessi ákveðnu tilmæli Alþingis. Það er vitað, að hv. minni hl. allshn., sem lagt hefur fram nál. á þskj. 523, styðst mjög við umsögn stjórnar L. Í. Ú., enda er umsögnin prentuð sem fskj. með nál. Því miður er umsögn stjórnar landssambandsins mjög einhliða hvað afstöðu hennar til verðjöfnunar snertir. Verður tæplega sagt, að stjórnin beri hagsmunamál útvegsmanna úti um land fyrir brjósti, en einskorði afstöðu sína til þessara mála með tilliti til hagsmuna meðlima sinna við Faxaflóa. Stjórn L. Í. Ú. segir, að lítill áhugi virðist vera á verðjöfnun á olíu hjá útvegsmönnum úti um land. Það sanna er, að verðjöfnunarmálið hefur verið mesta hitamál á aðalfundi landssambandsins 1950 og 1951, eins og reyndar kemur fram í umsögn stjórnar L. Í. Ú. á þskj. 523. Á aðalfundi landssambandsins á s. l. hausti virtist þetta verðjöfnunarmál enn ætla að verða hitamál, og var því þess vegna samkv. till. frá mér vísað til stjórnarinnar, að sjálfsögðu í því trausti, að stj. mundi viðurkenna þörf útvegsmanna og atvinnurekenda úti um land fyrir lagfæringu á þessum málum. Því miður hefur reyndin orðið önnur, og harma ég það mjög. Allir stjórnarmeðlimir L. Í. Ú. eru vandaðir menn og grandvarir, og er viðhorf þeirra til þessara mála óskiljanlegt. Þá upplýsir stjórn L. Í. Ú., að hún hafi aflað sér upplýsinga, hvernig þessum málum væri hagað í nágrannalöndunum. Í Danmörku er sama verð á olíum, hvar sem er í landinu. Í Noregi er sama verð á olíu til strandferðaskipa og allra fiskibáta um land allt, að öðru leyti er ekki verðjöfnun. Í Svíþjóð er sama verð á olíu í Stokkhólmi og Gautaborg; að öðru leyti er ekki um verðjöfnun að ræða. Þrátt fyrir þessa afstöðu nágrannalanda okkar til þessara mála mælir stjórn L. Í. Ú. á móti verðjöfnun. Þá er rétt að geta þess, að fiskiþing hefur með miklum meiri hluta samþykkt að mæla með þáltill. þeim, sem bornar hafa verið fram á Alþingi um verðjöfnun á olíu og benzíni á undanförnum þingum. Var afstaða fiskiþings mjög skelegg í þessu máli, og voru aðeins fáir fulltrúar, sem voru á móti þál. um verðjöfnun, og þeir reyndar aðeins héðan frá Faxaflóa. Um afstöðu olíufélaganna til þessa frv. tel ég óþarft að ræða, enda hafa aðrir hv. alþm. tekið umsagnir þeirra til meðferðar, og eru þær prentaðar sem fskj. með nál. hv. meiri hl. allshn. á þskj. 413. Það er ekki ofmælt, að olíufélögin séu andvíg frv. því, sem hér er til umr. Það er hins vegar sannfæring mín, að ef frv. þetta verður lögfest á þessu þingi, megi koma þessum málum þannig fyrir, að verðlag á olíum og benzíni þurfi lítið að hækka frá því verði, sem það er nú selt á hér í Reykjavík, ef rétt er á þessum málum haldið. Ég vil þakka hv. meiri hl. allshn. fyrir nál. á þskj. 413 og treysti því, að verðjöfnunarmálið mæti eins og áður velvilja og skilningi hv. þingmanna.



Herra forseti. Hæstv. viðskmrh. talaði hér nokkur orð fyrr á fundinum, eftir að ég hafði lokið minni ræðu, og reyndi þar að gagnrýna að nokkru leyti þær brtt., sem ég hef flutt við frv. Hann byrjaði með því að halda því fram, að brtt., sem ég gerði við 3. gr., væri nú algerlega óþörf, það væri frjálst að flytja inn til landsins allar nefndar olíutegundir og efni til geyma fyrir þær, og væru bankarnir skyldir að láta gjaldeyri til greiðslu þeirra. Um leið og hann lauk þeim kafla ræðunnar, sem um þetta fjallaði hjá honum, þá sagði hann nú, að auðvitað mundu þeir, sem um þetta sæktu, fá leyfi. M. ö. o., það þyrfti leyfi til. Ég veit ósköp vel, að þetta er eitt af því, sem talið er eiga vera frjálst, en ég veit ekki til þess, að nein af þeim vörum, sem eru frjálsar til Íslands núna, sé ekki þannig, að það þurfi að sækja um leyfi til bankanna fyrir henni og að bönkunum sé það í sjálfsvald sett, hvort þeir láta mönnum í té gjaldeyri fyrir þeirri vöru, sem eigi að heita frjáls, og hvort þeir setja þannig skilyrði í sambandi við það að láta þann gjaldeyri í té, að það sé ekki hægt að fullnægja þeim, t. d. með því að heimta svo mikla fyrirframgreiðslu í sambandi við vöruna, þegar þeir eru að ábyrgjast það, að það sé fyrir alla venjulega menn ókleift. Hæstv. viðskmrh. veit ósköp vel, að með alla þá vöru, sem á að heita frjáls til Íslands núna, þá er hún í fyrsta lagi ekki frjáls, hún er það takmörkuð, að það kemur hvað eftir annað fyrir, að bankarnir neita um gjaldeyri fyrir vöru, sem er á þeim frjálsa lista. Og í öðru lagi er alveg háð vilja bankanna hvað aðstöðuna snertir til þess að flytja vöruna inn. Þar að auki veit ég nú ekki betur, en að efni til geymanna fyrir olíu þurfi leyfa með. Ég mundi þess vegna vilja svara hæstv. viðskmrh. á þessa leið viðvíkjandi þessum athugasemdum hans: Nú, ef þetta frelsi er til staðar nú sem stendur, sem ég efast um, þá er ekkert tjón að því, þó að það sé ítrekað í þessari 3. gr. En hins vegar frelsið hvað snertir efni til geymanna er áreiðanlega ekki til staðar, þannig að það er til bóta að setja það þarna inn í og að bæta því við að skylda bankana til þess að láta gjaldeyri af hendi, er áreiðanlega nauðsynlegt, miðað við núverandi ástand. - Athugasemdir hæstv. ráðh. falla þess vegna um koll hvað þetta snertir. Hins vegar sagði hv. 1. þm. Árn. í sinni aths. við þessa gr., að hann vissi nú ekki til þess, að það væru í undirbúningi nein samtök hér, sem gætu tekið upp olíuinnflutning. Ég verð nú að segja honum það, að ég er hræddur um, að slík samtök yrðu varla undirbúin fyrr en menn sæju, að þeir hefðu frelsi til að starfa. Það er á hvers manns vitorði nú, að þessir þrír hringar, sem hérna starfa, hafa raunverulega einokun frá hálfu ríkisstjórnarinnar og hafa lengi haft. Það er ekki í fyrsta skipti nú, að það hefur þurft verkfall til afskipta af olíumálum; það hafa verið gerð verkföll hér áður og staðið lengur til þess að knýja fram lækkun á olíu og knýja fram, að einokun olíuhringanna væri að einhverju leyti brotin. Þá minntist hæstv. viðskmrh. á það í sambandi við sínar aths. við 2. og 4. gr., að mín röksemd fyrir þeim hefði nú verið sú, að það hefði einu sinni verið hér félag, sem hefði lækkað benzín í Reykjavík með því að selja 4 aurum ódýrara, en olíuhringarnir. Ég hafði nú satt að segja ekki minnzt á þá röksemd, þó að hún sé til, en hins vegar hefur auðsjáanlega hæstv. viðskmrh. verið sú röksemd nokkuð sterk í huga. Ég minntist á þá röksemd, sem hv. 2. landsk. þm. nú rakti hér enn þá nákvæmar áðan, - þá röksemd viðvíkjandi olíuverðinu, að forstjóri Innkaupastofnunar ríkisins, Finnur heitinn Jónsson alþm., hafði á sínum tíma getað knúið fram verðlækkun á hverju olíutonni, sem ríkinu er selt, um 123 kr., eða um 20% lækkun frá því olíuverði, sem var. Það hafði ég talað um. Það minntist hæstv. ráðh. hins vegar ekki á, en honum hafa kannske verið 4 aurarnir nær í huga, vegna þess að hann er nýlega sjálfur sem ráðh., sem einn úr ríkisstj. búinn að láta lækka olíu og benzín í Reykjavík og um allt land um 4 aura, eftir að hafa sjálfur við 2. umr. þessa máls í desembermánuði hér í þessari hv. deild fullyrt ásamt fleiri hv. þm. stjórnarflokkanna, að það væri óhugsandi, að olíuhringarnir gætu lækkað olíuverð. Honum er þess vegna kannske minnisstæðara að tala um 4 aura í þessu sambandi, af því að - eins og hv. 2. landsk. þm. var að sýna fram á hér áðan - olíuhringarnir og stjórnarlið þeirra hér á Alþ., sem hélt því fram í desember við 2. umr. þessa máls, að það væri ekki hægt að hreyfa neitt við olíuverðinu, hefur síðan orðið að lækka það, en það er bara þannig, að í hvert einasta skipti, sem þarf að knýja fram lækkun hér á olíuverði eða benzínverði á Íslandi, þá þarf verkalýðurinn að fara í löng verkföll og dýr til þess að „kúska“ meiri hl. hér á Alþ. til þess að lækka verðið. Þannig var það með benzínverkfallið 1936, og þannig var með þetta verkfall nú. Það er þess vegna ekki til neins fyrir þetta hv. stjórnarlið að koma hér fram og reyna að fara að halda því fram, að olíuhringarnir megi ekki við þessu, enda skýzt annað upp á eftir hjá hæstv. viðskmrh., þegar hann fer að tala um málið. Eftir að vera búinn að rekja nokkuð, að einu sinni hafi nú olía verið flutt í tunnum til landsins, en nú sé hún flutt í 10 þús. tonna skipum, og eftir að hafa lofað olíuhringana nokkuð mikið fyrir þá miklu framför í samgöngutækni, þá segir hann: Ég ann þeim vel að hagnast á þessum viðskiptum. - M. ö. o.: Þegar stórkostlegar tæknilegar framfarir eiga sér stað, þá eru það auðhringarnir í heiminum, sem eiga að hagnast á þeim viðskiptum, en ekki fólkið. Og hér situr ráðh. og ríkisstj. að völdum, sem lýsir því yfir: Ég ann þessum auðhringum þess mjög vel að hagnast á þessum viðskiptum. - M. ö. o.: Það á að ganga þannig til með allar framfarir í þessum heimi, að jafnóðum sem hugvitsmenn mannkynsins finna upp meira og meira af góðum tæknilegum aðferðum til þess að framleiða hlutina skynsamlegar eða flytja þá skynsamlegar eða reka í stærri stíl þau fyrirtæki, sem rekin eru, þá á hagnaðurinn af slíku að koma auðhringunum til góða, en fólkið á að fá að vera á sama lága stiginu eins og áður, það á að neita því um hagnaðinn af þeim tæknilegu framförum. Þetta er raunverulega innihaldið í „kapítalismanum“, krafa auðmannastéttarinnar til þess, að hún fái að njóta gæðanna af tækninni, að hún fái að njóta kostanna, sem gufuaflið, rafmagnið, atómkrafturinn, eða hvað sem mennirnir finna upp, gefur, en fólkinu sé haldið niðri og að það sé meira að segja reynt að telja því trú um, að það hafi það nú fullgott eins og það hafi og að það sé ósvinna að gera kröfur til miklu betri lífskjara. Og heil blöð eru kostuð, eins og stjórnarblöðin hér á Íslandi, af olíuhringunum til þess að telja fólkinu trú um, að olíuverðið sé sanngjarnt og lífskjör fólksins séu það góð, að það sé bara bókstaflega stórkostlega skaðvænt fyrir það að heimta hærra kaup, allt út frá þessu „prinsipi“, sem hæstv. viðskmrh. lýsti hér svo greinilega: Ég ann auðhringunum vel að hagnast á þessum viðskiptum. - Þetta er yfirlýsing hæstv. núverandi ríkisstj., sem ég veit að Framsfl. undirskrifar með mestu ánægju sem þátt í sinni hörðu baráttu gegn fjárplógsstarfsemi. Það er þess vegna mjög gott, að hæstv. viðskmrh. skuli hafa gefið þessa yfirlýsingu. Þessi ráðh., sem kallar sig íslenzkan og talar hér um, að það sé stórhættulegt, ef menn hafi útlend ættarnöfn, - sem og er mjög slæmt, hann ann ekki íslenzku þjóðinni að njóta ágóðans af tæknilegum framförum, en hann ann auðhringunum þess. Ég held, að hann mætti nú hafa sína umhyggju fyrir þjóðinni og hennar velferð í lagi líka, þegar hann talar um olíu, þó að það sé ódýrara fyrir olíuhringana, þegar um ríkisborgararéttinn er að ræða. Svo kom hæstv. ráðh. með eina röksemd, og ég er satt að segja hissa á honum að koma með hana, því að hann gerir nú ekki þingmönnum það lágt undir höfði, að þeir þekki ekki neitt inn á þau vélabrögð, sem hlutafélög nota og einstakir menn í þeim til þess að svæla þau undir sig. Hæstv. ráðh. sagði, að vesalings, aumingja olíufélögin hefðu ekki borgað arð, a. m. k. ekki 2 þeirra, og það væri nú auðséð, hvað það þýddi; það þýddi, að þau græddu ekki. Kannast hæstv. viðskmrh. ekki við þá aðferð í hlutafélögum, þegar ein lítil klíka í hlutafélagi hefur náð tökum, t. d. á forstjóra og stjórn og svona dálitlu af hlutabréfum, kannske tæpum meiri hluta, en svo séu einhverjir óþægir menn, sem eiga hin hlutabréfin, þá finnist þeim, sem ráða stjórninni og eiga meiri hlutann, alveg óþarfi, að þessir óþægu menn séu að fá einhvern arð af sínum hlutabréfum, það sé miklu skynsamlegra að ráðstafa ágóðanum á þann hátt að borga forstjóranum skikkanleg laun, sérstaklega mikið í risnukostnað, láta vera allmikið af skrifstofufólki á viðkomandi skrifstofu, máske allt saman úr fjölskyldum þeirra, sem hafa meiri hlutann, launa öllu þessu skrifstofufólki tiltölulega mjög hátt, láta safnast fyrir þó nokkurn gróða smátt og smátt, sem falinn er í eignum og öðru þess háttar, og ef til vill keyptir ríflega bílar fyrir fyrirtækið, allt á þess kostnað, sem síðan hinir og þessir, sem tilheyra þeim fjölskyldum, sem eiga meiri hluta hlutabréfa, leika sér í og viðkomandi félag hefur kostnað af, en smáu hluthafarnir, sem þessir stórlaxar hafa heldur ímugust á, eru smám saman sveltir út, því að það getur ekki borgað sig fyrir þá lengi að vera að eiga hlutabréf, sem þeir fá aldrei neinn arð af? Ég er alveg hissa á hæstv. ráðh. að ætla, að þm. kannist ekki við þessa aðferð hjá félögum að borga aldrei neinn arð til þess að þreyta þannig þá smáu og ná þannig öllum hlutabréfum smám saman undir nokkra stóra. Það er að minnsta kosti aðferð, sem oft hefur verið leikin hér á Íslandi og víðar. Það eru þess vegna ekki nein rök fyrir því, að félag græði ekki, að það borgar ekki arð. Hins vegar þegar um önnur eins félög er að ræða eins og olíufélögin, þá bendir það ótvírætt til þess, að það sé verið að safna á fáar hendur því valdi og þeim auð, sem þar er að skapast. Þá segir hæstv. viðskmrh., að það sé óraunhæft að ætla að láta olíufélögin borga flutningskostnaðinn út á land. Já, hann segir, að það sé óraunhæft. Það er maðurinn, sem einn í hæstv. ríkisstj. er nýlega búinn að taka þátt í því að láta þau lækka allt verð á landinu um 4 aura kg. Hann segir, að það sé óraunhæft að tala um að láta þau borga flutningskostnað út á land. Þetta sagði hann líka fyrir jól. Ég veit ekki, hvað raunhæft maður yfirleitt á að taka svona yfirlýsingu. Og ég er satt að segja hálfhissa á einum ráðherra að vera að koma með þetta. Ég held, að hann hefði þá gjarnan átt að minnast á, hver flutningskostnaðurinn væri. Hv. 2. landsk. þm. upplýsti það að nokkru leyti hér áðan, og hvað bátaolíuna snertir, var það helmingi lægra en hvað snerti togaraolíuna, ef ég tók rétt eftir. En hvað togaraolíuna snerti, þá var það svipuð upphæð á tonn, sem flutningskostnaðurinn nam út á land, eins og afslátturinn, sem knúður hafði verið fram af Innkaupastofnun ríkisins hérna um árið á tonn, m. ö. o. nokkurn veginn samsvarandi því, sem olíuhringarnir hafa sjálfir sýnt og sannað, að þeir væru til í að slá af, ef hart væri gengið að þeim. M. ö. o.: Það er margsannað, og það er bara að slá því fram út í bláinn að ætla að neita því, að olíuhringarnir geti tekið að sér allan þennan flutningskostnað. Og það, sem hér þarf að rannsaka næst því, hvernig olíuhringarnir græða á þjóðinni, er, hvernig stendur á því, að olíuhringarnir eiga svona mikið af málsvörum hérna á Alþ. og það í báðum stjórnarflokkunum. Svo minntist hæstv. ráðh. á, að það væri nú alveg hreint fyrir neðan allar hellur með 4. gr. hjá mér, að ef einhverjir flyttu hér inn olíutegundir og seldu þær ódýrar í Reykjavík, þá ætti að lækka útsöluverðið úti um allt land. Hann minntist á, að einhverjir tækju sig saman og flyttu inn nokkrar tunnur. Já, það er nú orðið hálfslæmt og gróði olíuhringanna orðinn nokkuð mikill, ef það er hægt að keppa við þá með því að flytja inn olíu í tunnum til Reykjavíkur og undirbjóða þar með flutning í 10 þús. tonna skipum. Þá er það nú orðið virkilega slæmt með álagninguna á olíuna. - En svo vildi hæstv. ráðh. líka láta líta þannig út eins og ég væri að gefa í skyn, að það væri nú hægt bara kannske eina viku að flytja hér inn nokkrar tunnur og einhver góðviljaður maður eða samtök einhverra olíu- eða benzínnotenda að selja sér það í óhag, og þá yrði að fara eftir því verði úti um allt land ég tók greinilega fram í minni framsöguræðu fyrir mínum brtt., að ég ætti alls ekki við þetta, ég hefði þvert á móti sett þarna inn í orðin „að staðaldri“, að „innflytjendur seldu að staðaldri olíurnar hér í Reykjavík“, og tók nú sjálfur fram, að ég gerði þetta af sanngirni gagnvart olíufélögunum, af því að ég ætlaðist til þess, að þeir aðilar, sem flyttu þetta inn, yrðu að geta fullnægt eftirspurninni eftir þeim vörum, sem þeir þannig byðu til sölu, þannig að þarna er hæstv. ráðh. sem sé bara að snúa út úr. Ég veit ekki, af hverju hæstv. ráðh. er svona ógurlega viðkvæmur fyrir olíufélögunum. Ég vona að minnsta kosti, að næst þegar hann talar í þessu máli, þá reyni hann að slá ekki bara fram staðleysum eins og hann hefur gert núna, heldur reyni að færa einhver rök. Ég hélt, að hæstv. ráðh. hefði ekki svo slæma afstöðu til olíufélaganna, að hann ætti ómögulegt með að fá þar upplýsingar um þeirra verðlag og þeirra álagningu á landinu, ef hann kærði sig um að láta Alþ. þær upplýsingar í té. Ég hélt, að hann ætti frekar innangengt þar, heldur en að hann væri útilokaður. Svo kom hv. þm. Árn. og virtist nú taka undarlega mikið í sama strenginn eins og fulltrúi Reykjavíkurauðvaldsins, hæstv. viðskmrh. Hv. 1. þm. Árn. sagði: Ég treysti mér ekki til að staðhæfa, að gróði olíuhringanna sé svo mikill, að hann geti borið flutningskostnaðinn. - Sér er nú hver umhyggjan! Aumingja, vesalings olíuhringarnir! Það skyldi þó aldrei vera, að hann yrði nú til þess, hv. 1. þm. Árn., að leggja nú meiri byrðar á herðar þeim, heldur en þeir gætu borið og þeir sliguðust undir. Hann er auðsjáanlega, þó að hann hafi nú einu sinni verið þm. Reykv., eitthvað ósmeykari við að leggja byrðar á Reykvíkinga. Þeir geta borið, það er engin hætta. En auðvaldið í Reykjavík, olíuauðvaldið í Reykjavík, ríkasta auðvaldið í Reykjavík, nei, guð almáttugur, ég efast um, að það sé nokkur leið, að vesalings olíuauðvaldið í Reykjavík geti borið nokkurn skapaðan hlut meir. Við skulum heldur leggja það á neytendur. - Ég verð nú að segja, að mér finnst leggjast anzi lítið fyrir kappann. Ef hann væri eitthvað að efast um, að vesalings, aumingja olíufélögin hér heima væru svo stöndug og græddu svo mikið, að þau gætu kannske borið þetta, þá held ég, að hann mætti reyna að pína þau til þess að fá olíuna eitthvað ódýrari inn í landið og klípa eitthvað pínulítið af gróðanum, sem þau hjálpa útlendu olíuhringunum til að fá. Ég get upplýst hv. 1. þm. Árn. um gróða helztu amerísku olíufélaganna. Eftir þeirra eigin skattframtali og eftir að þau eru búin að borga alla skatta til ríkisins af sínum gróða, þá get ég upplýst hann um, hvernig sá gróði var árið 1950. Ég hef því miður ekki aðgang að nýrri tölum, en ég held, að ég megi fullyrða, að gróðinn hafi vaxið gífurlega síðan, því að olía og blóð er nokkuð skylt, og þegar blóð flýtur í heiminum, eru olíuhringarnir vanir að græða, og þess vegna eru þeir allra hringa „interesseraðastir“ í að koma stríðum af stað og sjá um sjálfir að koma þeim stríðum af stað, ef ríkisstjórnirnar eru seinar til þess. Ég býst þess vegna við, að 1951 og 1952, eftir að Kóreu-styrjöldin var komin í algleyming, þá sé gróði amerísku olíufélaganna mun meiri eins og allur gróði ameríska auðvaldsins. En ég skal upplýsa hann um, hver gróði amerísku olíufélaganna var 1950, eftir að þeir eru búnir að draga frá alla sína skatta. Hann var eftirfarandi samkvæmt ameríska tímaritinu World Petroleum: Standard Oil of New Jersey, sem er Standard Oil bara í einu einasta bandalagsríki, bara í einu einasta ríki af þeim 48 bandaríkjum, græddi 408.2 millj. dollara, eða um 6.400 millj. ísl. kr. Socony Vacuum hafði á þessu sama ári gróða, sem var 128 millj. dollara, eða 2.080 millj. ísl. kr. Standard Oil of New California, þ. e. Standard Oil-félagið í Californiu, hafði gróða, sem var 150 millj. dollara, eða 2.400 millj. ísl. kr. Texas Oil hafði gróða, sem var 149 millj. dollara, eða nokkurn veginn sama og Standard Oil of California, um 2.400 millj. ísl. kr. Gulf Oil hafði 111.1 millj. dollara, eða um 1.760 millj. ísl. kr. Og ef hann skyldi ekki bara vera interesseraður fyrir Standard Oil og amerískum olíufélögum, þá get upplýst hann um, að gróði Anglo-Iranian Oil Co. á þessu sama ári var 81 millj. punda, eða um 4.045 millj. ísl. kr. Þetta er nú gróði aðeins nokkurra af olíufélögunum. Það fer aldrei niður fyrir einn milljarð ísl. króna, aldrei niður fyrir þúsund millj. hjá neinum þeirra, en fer upp í 4 og fer upp í 6 milljarða, eða 6 þús. millj. ísl. kr. Þetta er gróðinn á árinu 1950. Ég býst við, að það sé frekar lélegt ár. Næstu árin tvö á eftir eru mun betri. Heldur nú ekki hv. 1. þm. Árn., að það væri óhætt að nota vald Sambands íslenzkra samvinnufélaga til þess að knýja þessi olíufélög, sem Sambandið m. a. hefur umboð fyrir í Olíufélaginu hér heima, til þess að minnka ofur lítið þennan gróða? Heldur hann, að það væri ekki óhætt að nota þau samtök, sem neytendur eiga hér á Íslandi, og það vald, sem íslenzka ríkið hefur, til þess að taka ofur lítið af þessum gróða, sem reyttur er út af Íslendingum og öðrum þjóðum í heiminum, sem þessar blóðsugur arðræna? Standard Oil er búið að koma við sögu hér á Íslandi lengi, og ég minntist við 2. umr. þessa máls á það, sem Jón Ólafsson ritstjóri sagði hér á Alþ. um það félag 1912, um þennan risablekfisk, sem teygði anga sína um allan heim og þá kom til okkar í líki D. D. P. A., sem, eins og ég veit að okkar gamli, góði þingmaður man eftir, þá var kallað: Danskur djöfull pínir alþýðuna. Og það er ekkert betra, þegar amerískur djöfull gerir það. Ég held, að það sé rétt fyrir okkur að horfast í augu við það, að þetta tal um gróða olíufélaganna er enginn áróður út í bláinn. Það eru staðreyndir, sem amerísk skattayfirvöld og olíutímarit sjálfra olíuhringanna staðfesta, vegna þess að það er ekki nokkur minnsta leið til þess að dylja, hvernig þessir voldugustu hringar veraldarinnar arðræna þjóðirnar. Ég held þess vegna, að hv. 1. þm. Árn. ætti ekki að bera svo mikla umhyggju fyrir olíuhringunum, að hann þyrði ekki að prófa það, hvort þeirra gróði væri það mikill, að þeir gætu borið flutningskostnaðinn. En svo hélt hv. 1. þm. Árn. áfram, og þar virtist mér næstum því eins og eitthvað búa á bak við, vegna þess að rétt á eftir kom hv. þm. V-Sk. með nákvæmlega sömu röksemdir. Hann sagði: Ég er hræddur um, að það, þ. e. að velta flutningskostnaðinum yfir á olíuhringana, gæti leitt til þess, að olíufélögin spöruðu flutninga út um land og að það vantaði olíu. - Hv. þm. V-Sk. endurtekur þetta sama. Nú verð ég að segja, að ég varð hissa. Mér kom á óvart að heyra einmitt frá þm. Framsfl. yfirlýsingu um það, að það sé líklegt, jafnvel yfirvofandi, svo framarlega sem olíuhringunum væri gert að greiða flutningskostnaðinn út um land, að þá mundu þeir bara ekki flytja olíu og benzín til hinna og þessara staða, sem þeir flytja það til núna. Má ég spyrja: Er það rangminni hjá mér, að Samband ísl. samvinnufélaga sé stærsti hluthafinn í ríkasta eða a. m. k. stærsta olíufélaginu á Íslandi? Er það rangminni hjá mér, að forstjóri Sambands ísl. samvinnufélaga, Vilhjálmur Þór, sé formaðurinn fyrir Hinu ísl. steinolíuhlutafélagi og fyrir Olíufélaginu h/f? Og er það rangminni hjá mér, að Samband ísl. samvinnufélaga hafi eitthvað með íslenzka bændur að gera og að það hafi verið stofnað til þess að sjá um þeirra hag? Liggur það virkilega fyrir í hugum þessa tveggja hv. þm. Framsfl., að Samband ísl. samvinnufélaga hóti að hætta að láta bændur á Íslandi fá olíu og benzín, svo framarlega sem ósviknum erlendum og innlendum olíuhringum verði gert af hálfu Alþ. að skyldu að lækka verðið til bændanna? Liggur það við? Er hér um að ræða hótun frá forstjóra Sambands ísl. samvinnufélaga og formanni stærsta olíufélags landsins um að hætta að láta íslenzka bændur fá olíu og benzín, svo framarlega sem verð á olíu og benzíni til þeirra verður lækkað niður í sama verð og Reykvíkingar fá það á? Er það það, sem liggur fyrir? Ég hef ekki lengi upplifað hér á Alþ., að það væri flutt svona hótun og hún flutt af þm. Framsfl. Ég verð að segja, að svo framarlega sem íhaldið væri allsráðandi enn þá í olíufélögum á Íslandi, þá hefði þetta þótt of djarft. Ég gæti trúað, að olíuhringarnir hér á Íslandi lofuðu guð fyrir, að Samband ísl. samvinnufélaga er komið inn í einokunarhringinn með þeim. Annars mundi líklega Framsfl. hafa tekið nokkuð skarpt upp svona yfirlýsingar frá íhaldsþingmönnum hérna. M. ö. o.: Það liggur þá fyrir, að Olíufélagið, sem Samband ísl. samvinnufélaga fyrst og fremst á og stjórnar, muni ætla að neita að láta íslenzka bændur fá olíu og benzín, og hv. þm. Framsfl., sem talað hafa í þessu máli, eru svo hræddir við, að þetta gerist, að þeir þora ekki annað, en að sleppa því að gera olíuhringunum að greiða þennan flutningskostnað. Ég er hræddur um, að þessi staðreynd, sem nú hefur komið fram hér í yfirlýsingum þessara hv. framsóknarmanna, verði nokkuð talandi, ekki aðeins nú kannske á þinginu, heldur líka í næstu kosningum, um hvernig Standard Oil er búið að gleypa S. Í. S., að það er ameríska olíuauðvaldið, sem nú er búið að gleypa Samband ísl. samvinnufélaga og gera það að litla hringnum sínum, gera það að einum anga af sér, einum anga af þessum risablekfiski, sem Jón Ólafsson talaði um hér fyrir 40 árum. Og ég sé, að það er svo komið, að þm. Framsfl. eru farnir að tala hér með rödd olíuauðvaldsins. Þm. íhaldsins geta bara rólega dregið sig í hlé, enda hefur lítið borið á þeim, sem maður veit nú samt, að eru þess opinberir fulltrúar. Þeir draga sig ósköp mikið í hlé hérna, nema hæstv. viðskmrh., sem af einhverri slysni fór inn í umræðurnar áðan. En nú er svo komið, að olíuhringunum finnst miklu skynsamlegra að skáka nú Framsókn, þeim flokki, sem hvað eftir annað í sinni sögu hér fyrr á tímum sótti á móti olíuauðvaldinu á Íslandi, barðist fyrir ríkiseinkasölu á Íslandi, knúði fram ríkiseinkasölu á Íslandi, hamaðist á móti engilsaxnesku olíuhringunum hérna, en nú, eftir að fjárplógsstarfsemin hefur verið sett við hásæti í Sambandinu, virðist ekki lengur þora að hreyfa við einokunarhringunum, vegna þess hvað S. Í. S. sé orðið ánetjað þeim. Ég vil aðeins minna hv. þm. á, að það að leggja núna skatta á olíuna svo og svo viða á landinu og hækka verðið á henni, - því að auðvitað mun ríkisstj. og hringarnir gera það, - það er náttúrlega að svíkja þau loforð, sem gefin voru í sambandi við lausn verkfallsins. En því er ég ekkert hissa á. Því gekk ég eiginlega alltaf út frá sem sjálfsögðu, að ríkisstj. mundi svíkja það sem hún lofaði. Það var náttúrlega alveg gefið mál. - Ég hef aldrei búizt við, að Framsfl. færi að berjast á móti dýrtíðinni. Ef hann með dýru verkfalli væri neyddur til þess að lækka verð á einhverri vöru, þá er það náttúrlega alveg hreint gefið, að hann hlýtur bara af sjálfu sér að verða einhvern veginn að hækka það aftur. Ef því væri haldið niðri, þá gæti það kostað olíuhringana e. t. v. eitthvað, svo að það væri náttúrlega ekki efnilegt. Svo hafa hv. framsóknarþingm. hér talað allmikið um það, að það, sem þeir væru að hugsa um í þessum efnum, væri dreifbýlið á Íslandi, það væru byggðir úti um allt land. Ég ætla að fara nokkrum orðum um afstöðu hv. Framsfl. í því, hvað það er, sem raunverulega þarf að gera fyrir dreifbýlið á Íslandi, til þess að það geti lifað betur, en það lifir núna. Það hefur verið réttilega undirstrikað hérna, ekki sízt af hv. 2. landsk. þm., hver lífsnauðsyn það er að slaka á kló Reykjavíkurauðvaldsins gagnvart fólkinu úti um land. Hvað þarf að gera fyrir dreifbýlið hvað þetta snertir? Það þarf í fyrsta lagi að létta af því oki einokunarhringanna í Reykjavík. Hverjir eru það núna, sem halda því oki við? Það er Framsfl. Það dettur engum í hug að ætlast til þess, að íhaldið fari að lyfta því af, og það veit ég, að Framsókn hefur aldrei dottið í hug. Íhaldið er fyrst og fremst fulltrúi einokunarhringanna. Framsfl. var flokkurinn, sem var skapaður til þess að kveða einokunina niður, útrýma okrinu, berja niður auðvaldið, svo að bændum og vinnandi stéttum landsins gæti vegnað vel. Hvernig er það nú? Hér var fyrir skömmu af einum framsóknarmanni flutt till. um að gefa fiskútflutninginn frjálsan, að losa landsbyggðina undan fargi fiskhringsins í Reykjavík. Hvað gerðist á meðan það frv. lá fyrir þinginu og Framsfl. vissi, að við sósíalistar mundum fylgja því með honum? Þá gerðist það, að Samband ísl. samvinnufélaga samdi við fiskhringinn í Reykjavík um, að Samband ísl. samvinnufélaga og fiskhringurinn skyldu skipta á milli sín gróðanum og Samband ísl. samvinnufélaga skyldi fá umboðið í Danmörku og í Norður-Ameríku, ef ég man rétt, og síðan hélt fiskhringurinn áfram að selja, meira að segja til Danmerkur, en Sambandið fékk umboðslaunin. Það var ein millj. kr., þegar það var seinast upplýst, sem Sambandið var búið að fá í umboðslaun fyrir að selja, og Framsfl. var hættur að flytja nokkrar till. um að gefa frjálsan útflutning á saltfiski frá Íslandi. M. ö. o.: Það var búið að stinga upp í S. Í. S. - S. Í. S. var innlimað í einokunarhringinn, þá var Framsfl. ánægður. Þannig fór með þá herferð til þess að létta því oki af íbúum hinna dreifðu byggða. Nú er það sama að gerast viðvíkjandi olíunni, nákvæmlega sama. Það má ekki snerta við olíuhringunum. Það er ekki full sannfæring komin í huga hv. þm. Framsfl. um, að það sé nú óhætt að staðhæfa, að þeir gætu borið þennan flutningskostnað til fólksins, til vinnandi stétta úti um land. Það má ómögulega skella því á auðvaldið í Reykjavík, ríkasta auðvaldið í Reykjavík, jafnvel ríkasta auðvaldið í Ameríku líka. Þannig gengur það á hverju sviðinu á fætur öðru. Samband ísl. samvinnufélaga er að vaxa saman við versta hlutann af Reykjavíkurauðvaldinu. Það er hluturinn, sem er að gerast, og vegna þess að þessir einokunarhringar, sem þannig eru að myndast hérna í Reykjavík með tilstyrk Framsfl., græða á allri landsbyggðinni, þá verður að halda landsbyggðinni áfram undir oki þessara einokunarhringa. M. ö. o.: Meðan verið er að skera niður atvinnulífið úti um land, þá er það hlutverk Framsóknar að halda landsbyggðinni undir hnífnum hjá Reykjavíkurauðvaldinn. Við höfum gert marga tilraun, Sósfl., til að létta þessu oki af. Framsókn hefur verið með því að drepa þær allar. Í öðru lagi er það, sem þarf að gera fyrir dreifbýlið úti um land, að tryggja því miklu betri lánskjör en það hefur núna. Meðan við sósíalistar vorum í stjórn, þá börðumst við fyrir því, að nýsköpunartogararnir væru staðsettir úti um land, til þess að landsbyggðin fengi þannig stórvirk atvinnutæki, sem gætu staðið undir hennar atvinnulífi. Til þess að gera þetta kleift lögðum við til, að Landsbankinn yrði skyldaður til þess að lána þessum bæjarfélögum lán, sem voru 75% af kostnaðarverði togaranna, til 20 ára með 2–2½% vöxtum. Hvaða flokkur var eini flokkurinn, sem barðist á móti þessu frv. í þinginu? Hvaða flokkur var eini flokkurinn, sem barðist á móti því, að hin dreifða byggð úti um land gæti fengið 75% af andvirði nýsköpunartogaranna lánað út á þá með 2% vöxtum? Það var Framsfl., og núv. fjmrh. Framsfl. og formaður þingflokks hans þá var maðurinn, sem var harðvítugastur í því. Og rökin, hver voru þau? Jú, það var verið að hlífa bankavaldinu í Reykjavík. Það gerir ekkert til, þótt Vestfirðingar fái engan togara, bara ef aumingja, vesalings Landsbankinn er ekki skyldaður til þess að lána 100 millj. kr. til langs tíma með 2% vöxtum, því að þegar við svo vorum búnir að pína þetta í gegn eftir árs baráttu við Framsókn, þá neyddist hæstv. fjmrh. Framsfl. núv. til þess að fara inn á það, af því að hann sá kosningar nálgast, að vera með í því að veita þeim ekki aðeins 75% af andvirðinu sem lán, heldur bæta 10% þar við. En það vantaði bara að gera meira. Það var ekki nóg gert fyrir dreifbýlið með þessum ráðstöfunum um stofnlánadeildina, sem knúðar voru fram á móti vilja Framsóknar, það þurfti að gera meira. Það þurfti að tryggja rekstrarlán, mikil og rífleg og nægileg rekstrarlán handa öllum þessum aðilum úti á landi, helzt með enn þá lægri vöxtum, en við það var ekki komandi. Rétt eftir að við höfðum knúið fram stofnlánin handa fólkinu úti á landi, þá komst Framsfl. í ríkisstjórn, og þá var nú ekki að sökum að spyrja. Þá var byrjað að taka fyrir lánin til fólksins þarna úti í dreifbýlinu. Þá var farið að afnema lögin, sem sett höfðu verið um lán til langs tíma og með lága vexti, og ekki að tala um að láta bæjarútgerðirnar úti á landi fá virkilega ódýr og næg rekstrarlán til alls síns rekstrar, sem var auðvelt að gera, nógir peningar til þess. Nei, Framsfl. ætlaði sér að gera það, sem einn helzti auðmaður Reykjavíkur lýsti yfir, þegar nýsköpunartogararnir voru settir út á land. Hann sagði: Já, bíðið þið bara, þeir lenda að lokum allir til okkar. M. ö. o.: Með því að stjórna þannig fjármálapólitík ríkisstj. og bankanna, að bæjarútgerðirnar úti um land yrðu sveltar að fé, en beygðar um leið undir ok olíuhringsins og fiskhringsins, þá átti að gera bæjarútgerðunum úti um land ómögulegt að starfa. Þeim er neitað um lán. Þeim er neitað um að mega selja fiskinn sinn með almennilegu verði út úr landinu. Þeim er neitað um að mega kaupa olíu inn til landsins og selja hana ódýrari, en núna væri gert. Með lögum eru bæjarútgerðirnar úti um allt land beygðar undir vald auðvaldsins í Reykjavík. Og það er Framsfl., sem hefur hjálpað íhaldinn til þess að gera þetta. Það, sem þarf að gera fyrir dreifbýlið úti um land, er að skapa því góð atvinnutæki með hentugum kjörum, góða rekstrarmöguleika og fullt frelsi til þess að reka sín tæki. Og það er enginn aðili, sem hefur reynzt íhaldssamari í þjóðfélaginu gagnvart dreifbýlinu, heldur en Framsfl. hvað þetta snertir. Það var þó meira að segja með íhaldinu, sem við sósíalistar fengum það í gegn að kaupa nýsköpunartogarana og dreifa þeim út til landsbyggðarinnar. Það framsýnni var sjálfur Sjálfstfl. í þessu heldur en Framsókn, enda von náttúrlega, þar sem fjmrh. Framsfl. leit á alla nýsköpunartogarana sem gums, eins og hann sagði í einni þingræðu hér, sem hann eiginlega vissi ekkert, hvað ætti að fara að gera við. Það, sem þarf að gera fyrir dreifbýlið auk þessa, er að gefa því frelsi til þess að mega selja sínar vörur beint út úr landinn og kaupa inn, - það frelsi, sem tekið er af því með öllu því skriffinnsku- og einokunarvaldi, sem sameinað er hérna í Reykjavík í greipum ríkisstj. og þar með í greipum Reykjavíkurauðvaldsins. Þetta er það, sem þarf að byrja á að gera fyrir dreifbýlið. Það þarf að létta af því oki einokunarauðvaldsins hérna í Reykjavík. Ég vildi mega vonast til þess, að hv. þm. þessarar deildar beri gæfu til þess að beina í þessu máli geiri sínum þangað, sem þörfin er mest fyrir, þ. e. gegn olíuhringunum, en ekki að láta Íslendinga fara að henda byrðunum sín á milli og kljást innbyrðis um, hverjir eigi að bera þær, þegar vitanlegt er að hjá stendur sá, sem hefur það breiða bak til þess að taka að sér að bera allar þær byrðar, sem dreifbýlið núna í landinu, landsbyggðin öll, stynur undir. Þar með á ég við olíuauðvaldið og ekki hvað sízt þann hluta þess, sem hefur ánetjað Samband ísl. samvinnufélaga og Framsfl. illu heilli, með þeim afleiðingum, að menn, sem ella hefðu áreiðanlega talað af fullum kjarki á móti einokunarauðvaldinu hér í Reykjavík, gerast nú hér á þingi málsvarar þess. Ég vil svo leyfa mér að vona, að hv. þm. geti eftir þau rök, sem ég hef nú fært fram fyrir mínum brtt. og sýnt fram á, hve fánýtt það er, sem gagnrýnt hefur verið við þær, fallizt á að samþykkja þær.



Herra forseti. Frv. þetta felur það í sér, að hækkað verði útflutningsgjald af saltfiski. Gert er ráð fyrir því að taka nú að nýju upp útflutningsgjald af saltfiski til fiskveiðasjóðs. En nú um 5 ára bil eða svo hefur útflutningsgjald af saltfiski til fiskveiðasjóðs ekki verið í lögum. Það þótti full ástæða til þess á árunum 1947 og svo aftur 1948 að afnema þetta gjald af saltfiskinum, þar sem hagur saltfisksframleiðenda þótti vera þannig, að það væri ekki hægt að leggja þetta gjald á. Síðan hafa nokkrum sinnum komið fram raddir um það að taka þetta gjald upp aftur, en það hefur nú ekki fengizt samþ. hér á Alþ. Og nú er að nýju komið fram frv. frá þremur þm. úr sjútvn. þessarar d., en tveir af nm., ég og þm. Borgf., við erum frv. andvígir og höfum ekki viljað standa að flutningi þess. Það er skoðun mín, að það hafi ekki gerzt þær breytingar hjá saltfisksframleiðendum, að það sé hægt að fara að taka upp þetta gjald. Ég viðurkenni að vísu, að fiskveiðasjóður, sem starfar í þágu útvegsins og veitir lán til ýmissa framkvæmda í þágu sjávarútvegsmálefna, þarf gjarnan að auka tekjur sínar, og ég vildi gjarnan ljá því lið að finna einhver tiltækileg ráð til þess, að hægt væri að auka tekjur Fiskveiðasjóðs, því að hann þarf í rauninni að standa undir allmiklu meiri verkefnum, en hann getur staðið undir nú. Um það er í rauninni ekki ágreiningur meðal okkar í sjútvn. En það er aðeins þetta: Við erum ekki sammála um það, að rétt sé, og það nú á þessum tíma, að auka tekjur sjóðsins á þennan hátt. Það er vitað mál, að mjög margir fulltrúar sjávarútvegsins eru andvígir því, að þetta gjald verði tekið upp aftur. Sérstaklega hefur nú borið á því, eins og skiljanlegt er, frá hálfu togaraeigenda. Þeir mæla mjög hart á móti þessu, þar sem þeir eru nú þannig settir, að þeir hafa mjög tæpan rekstur og eiga í vök að verjast, eins og alþjóð er kunnugt, og greiða allmikið af framleiðslu sinni einmitt í skatt í þennan sjóð, fiskveiðasjóð. En hins vegar er fiskveiðasjóði þannig háttað, að hann getur yfirleitt ekki veitt togaraeigendum nein lán. Í l. sjóðsins er gert ráð fyrir, að forgangslán úr sjóðnum skuli renna til fiskibáta, sem eru undir 150 smálestir að stærð, og þar sem verkefni sjóðsins er í þeim greinum ærið nóg, þó að hann að vísu gefi sig að ýmsum öðrum smærri þáttum, þá útilokar þetta í rauninni með öllu togaraeigendur frá að geta fengið nokkuð úr þessum sjóði, svo að það er ofur skiljanlegt, þegar tekið er tillit til fjárhagsástæðna þeirra og svo þess, að þeir greiða þegar allmikið gjald til þessa sjóðs, að þá færist þeir undan, að það verði enn bætt við álögum á þá, sem ættu að renna til þessa sjóðs. Nokkuð svipað er að segja um fulltrúa bátaútvegsins. Þeim þykir, að þeir greiði ærið nóg af framleiðslu sinni í beinu útflutningsgjaldi til þessa sjóðs og að það sé ekki á það bætandi eins og nú standa sakir. Þau rök hafa komið fram frá þeim, sem standa að þessu frv., að vegna þess að gjald hafi verið lagt á hraðfrystan fisk og ísvarinn fisk og ýmsar aðrar útflutningsvörur báta og togara til þessa sjóðs, þá sé í rauninni ekki nema sanngjarnt eða eðlilegt, að einnig verði lagt gjald á saltfisk. Vitanlega þarf það ekki svo að vera, þó að þessir aðilar, sem vinna að framleiðslu þessara vara, greiði nú þegar allmikið fé í sjóðinn af sumum greinum af sinni framleiðslu, að þá sé nauðsynlegt að skattleggja allar greinar þeirrar framleiðslu til sjóðsins. Það er vitanlega engin nauðsyn að gera það, og miklu væri æskilegra að finna fiskveiðasjóði einhverja aðra heppilegri tekjustofna heldur en að fara sí og æ inn á þá braut, ef á að efla lánasjóði útvegsins, að leggja þá gjöld á útveginn sjálfan, því að það kemur vitanlega sjávarútveginum ekki nema að mjög takmörkuðu gagni. Eins og ég hef gert hér áður, þá vil ég lýsa því yfir, að ég er eindregið á móti þessu frv., tel, eins og útlitið er núna í saltfiskssölumálum okkar, að það sé sízt ástæða til þess nú. En nú horfir þar á ýmsan hátt þunglegar, heldur en gert hefur um langan tíma að undanförnu, eins og hér hefur verið margsinnis upplýst af mörgum mönnum hér á Alþ. Við, sem erum í minni hl. í þessu tilfelli í sjútvn., erum eindregið á móti því, að þetta frv. nál hér fram að ganga, eins og við höfum verið hér áður, þegar það hefur verið sýnt hér á Alþ.