Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Jeg skal ekki vera langorður, það var að eins stutt athugasemd, er jeg vildi gera. Hæstv. ráðherra tók það fram við 2. umr. þessa máls, að það væri sprottið af vanþekkingu hjá mjer, að halda því fram, að skip gæti tekið kol í Færeyjum. Jeg skal fúslega játa það, að jeg hef ekki fengið þessa þekkingu mína hjá „Det forenede Dampskibsselskab“, en þar fyrir hygg jeg, að hjer sje ekki talað. út í bláinn. Jeg hef síðan aflað mjer upplýsinga um þetta atriði, og samkvæmt þeim upplýsingum, er jeg hef fengið, þá geta skip birgt sig svo af kolum í Færeyjum, að þau nægi þeim þótt þau fari í kringum land, þangað til þau koma aftur í Færeyjar. Og stundum hafa skip tekið kol í Leith á leið til Íslands, og þau duga, þangað til þau koma þangað aftur. Sje nú það, sem hjer hefur verið tekið fram, rjett, þá hefur Sameinaða fjelagið alls ekki neitt til að byggja kröfur sínar á. Að öðru leyti finn jeg ekki ástæðu til að taka afiur fram, það sem jeg sagði við 2. umræðu, en læt mjer nægja að vísa til þess. Annars finst mjer, að þótt hv. stjórn geti verið nógu hörkuleg á svipinn, þegar hún horfir framan í þm. V.-Skapt., að svipurinn sje ekki að sama skapi harður, þegar hún stendur augliti til auglitis við Dani.

Steingr. Jónsson, framsögumaður: Jeg ætla mjer ekki að svara ræðu hv. þm. V.-Skaft, (S. E.), en aðeins benda honum á, að það hefur verið stöðug krafa Íslendinga, að skipin kæmu ekki við í Færeyjum. En úr því að rætt varð um frv. nú, þá vil jeg minnast á, að það hefur verið sagt af sumum, að það sje ósamræmi á milli ákvæðanna um endurgjald til símanna með tilliti til Patreksfjarðarsímans. En það er ekki rjett, að það sje ósamræmi þar á milli, því um Patreksfjarðarsímann er alt annað mál, og endurgjaldið bygt á öðrum grundvelli. Þar er lagt til, að þessi upphæð, 5000 kr., verði endurgreidd vegna þess, að þeir greiddu upprunalega of mikið til símans, vegna ónákvæmrar eða skakkrar áætlunar um kostnaðinn. Nú er búið að samþykkja hjer í hv. deild, að þessi lína verði í 1. flokki, og ef það nær fram að ganga, þá verður þar fylgt sömu reglu og um hina símana í frv., endurgreitt það sem er óborgað.

Forseti: Það er komin fram brtill. á þgskj. 501, en hún er ofseint fram komin, og vil jeg því bera undir háttv. deild hvort hún vilji leyfa tillöguna. Það samþykt.



Jeg hef leyft mjer að koma fram með brtill. á þgskj. 501. Fyrsti stafliður tillögunnar fer fram á. að færa „karbid“, sem víða er notað sem eldsneyti, í 1. flokk. Eldsneyti þetta er nú orðið mjög notað í þarfir sjávarútvegsins, og jeg veit, að það er samkvæmt ósk og vilja útgerðarmanna, að þetta verði svo sem hjer er farið fram á, og mjer finst ekkert á. móti því, að verða við þeim óskum. Annars er það sannfæring mín, að sem minst af vörum eigi að vera undanskilið tolli, en þá heldur að hafa tollinn lágan, ef svo sýnist. Og jeg álít, að menn ættu fremur að hafa það fyrir sugum, að lagfæra flokkaskipunina, heldur en að fá vörur undanfeldar. Jeg vona að þessi litla breyting fái hinar beztu undirtektir í háttv. deild. Stafliður b er um, að 7. málsgrein falli. burt, og í sambandi við þann staflið er næsti stafliður. Jeg lít svo á, að bátar, einkum mótorbátar, ættu að vera undanþegnir tolli, því við þurfum þeirra mjög svo með, og tollur á þeim gæti komiðhart niður á báteigendum. Og þar sem háttv. nefnd er mjer samdóma um þetta,. þar sem leirpípur til húsagerðar eru undanskildar tolli, sem jeg álít þó ástæðulaust, þá vænti jeg, að þessi tillaga fái góðan byr hjer í deildinni. Jeg finn ekki ástæðu til að mæla frekar með þessum tillögum, en treysti góðgjarnri athugun og sanngirni háttv. deildarmanna.

Steingrímur Jónsson, framsögumaður: Nefndin hefur borið fram nokkrar brtill., alls tíu að tölu, á þgskj. 497. Jeg skal þá fyrst geta þess, að það hefur orðið prentvilla í 2. brtill. Þar stendur „i 3. málsgrein“, en á að vera „í 4. málsgr.“Jafnframt vil jeg beina þeirri ósk til hæstv. forseta, að hann beri 8. brtill. upp á undan 7. brtill. Um 1. brtill. vil jeg, geta þess, að þar er ekki að ræða um annað, en að eldfastur leir er fluttur úr 2. flokki upp í 1. flokk, og kemur það heim við úrskurð stjórnarráðsins, en í gildandi lögum er hann hvergi nefndur, og hefur því verið reiknaður mismunandi tollur af honum hjá hinum ýmsu tollheimtumönnum, og sumir munu hafa talið hann í 6. flokki. Önnur brtill. er um bátavjelar; nefndin telur rjett, að lækka toll á þeim, því á þeim er tilfinnanleg þörf. Þriðja brtill. er í beinu sambandi við fyrstu brtill. og afleiðing af henni. Þá er fimta brtill. Nefndin fer þar fram á, að bætt verði aftur inn í frumv. nokkrum hluta af því, er felt var burt við 2. umræðu. Það, sem hún hefur tekið upp, eru spengur til járnbrautargerðar, aftur hefur henni ekki fundizt ástæða til að taka upp rær og bolta, því rær er alt of óákveðið, en boltarnir munu vanalega ekki vera stærri en svo, að það sje hægt að telja þá með saum. Sjötta breyt.till. er að bæta gólfbræðing aftan við gólfdúka. Er það gert eftir upplýsingum, er nefndin fjekk, og taldi hún það sanngjarnt. Sjöunda og áttunda brtill. eru að eins orðabreytingar, er ekki þarf að gera sjerstaka grein fyrir. Níunda brtill, er um, að 7. málsgrein falli burt. Nefndin telur ekki rjett, að láta báta vera tollskylda. Loks er 10. brtill. örlítil viðbót. Þessar brtill. fara í þá átt, að lækka gjaldið, en þó er það ekki eins mikið og sýnist í fyrstu, og jeg býst við, að það nemi mjög litlu. Á þgskj. 485 fer háttv. 1. þm. Húnv. (Þ. J.) fram á að hækka galdið af póstbögglum úr 25 aurum upp í 40 aura, en við það er komin fram brtill. á þgskj. 490 frá háttv. 2. kgk. þm. (E. Br.) um, að póstbögglagjaldið verði 30 aurar. Nefndin hefur ekki tekið neina afstöðu til þessara brtill., þó tel jeg, að allir sjeu á móti 40 aura gjaldinu, en hinsvegar munu sumir nefndarmanna greiða atkvæði með því, að hækka gjaldið uppi 30 aura.



Aðeins örfáum orðum vildi jeg víkja að brtill. minni. Til þess, að jeg hef gert þessa brtill., liggja tvær ástæður. Hin fyrri er sú, að jeg hef viljað koma á samræmi á milli gjaldsins af póstbögglum og af öðrum vörutegundum. Samkvæmt vörugjaldslögunum nú á að greiða 30 aura af vefnaðarvöru. Það er því innan handar fyrir kaupmenn að panta þá vörutegund með póstum í 10 punda bögglum og þurfa þeir ekki að greiða nema 25 aura, eða 5 aurum minna, auk þess er þeir þurfa ekki að greiða uppskipunargjald. Mjer finst vera sjálfsagt, að gera hjer á samræmi. Hin ástæðan er sú, að þessir póstböglar eru orðnir að hreinni plágu. Svo er það að minsta kosti á Norðurlandi, þar sem jeg þekki til. Það má heita, að þar panti nú nærfelt hver unglingur vörur frá útlöndum, mest frá Þýzkalandi. Eitt sinn komu t. d. í einu nær 20 tunnusekkir af póstböglum til Bönduóss, og það voru held jeg mest óþarfavörur, og svo er yfirleitt um þessar pöntuðu vörur, er koma í póstböglum, nema ef kaupmenn fara að nota sjer að panta þannig vefnaðarvöru. eins og jeg gat um áðan. Jeg skal geta þess, að jeg hef átt tal um þetta við fleiri póstafgreiðslumenn, og hafa þeir kvartað undan póstbögglamergðinni og vildu láta leggja jafnvel 1 krónu toll á hvern böggul. En þó ekki sje gengið svo langt, þá má úr þessu bæta nokkuð. Jeg sje, að það er komin fram brtill. um að gjaldið af hverjum póstbögli verði 30 aurar, er það þó nokkru nær, því þá er það sama gjaldið og af vefnaðarvöru; að eins losna menn þá við uppskipunargjaldið, sem þó altaf nemur nokkru: Jeg sje ekki ástæðu til að ræða málið frekar, en vil skjóta þessu til háttv. deildar til athugunar. og vænti þess, að tillagan verði samþykt.



Jeg hef gert brtill. við brtill. á þgskj. 485, frá háttv. 1. þm. Húnv. (Þ. J.). Þó að jeg viðurkenni, að hann hafi nokkuð til síns máls, þá þykir mjer hann fara helzt til langt. Gjaldið af hverjum póstbögli er nú 25 aurar, og hver böggull má ekki vera þyngri en 5 kílógrömm, og verður því gjaldið 5 aurar á hvert kg. Með hækkun þeirri, er jeg hef leyft mjer að bera fram, verður gjaldið 6 aurar á hvert kílógramm, og finst mjer ekki vera ástæða til þess að fara lengra, því þá er ekki lengur bersýnilegur vinningur að því, að flytja vefnaðarvörur í póstbögglum. Og svo er þess að gæta, að þó að bögglar megi vera 5 kilógrömm að þyngd, þá munu þeir vanalega ekki vera svo hnitmiðaðir niður, og mun því mega gera ráð fyrir, að þeir sjeu að jafnaði ljettari. En svo er þess að gæta, að brúkuðu frímerkin má selja aftur með nokkru verði. Jeg geri ráð fyrir, að hingað muni vera fluttir um 40000 bögglar; það hefur verið nálægt því, og ef gjaldið verður hækkað um 5 aura, þá nemur hækkunin 2000 krónum, og vinst þar nokkuð upp í hinar breytingarnar, er hafa verið gerðar á lögunum. Mjer finst ekki ástæða til þess að fara lengra, hvað hækkunina snertir, en upp í 30 aura, en jeg sje enga ástæðu til að hika við það, einkum er litið er til þess, að gjaldandinn fær stimpluð frímerki fyrir upphæðinni, en þau eru, eins og menn vita, altaf talsverðs virði, svo hann fær nokkurn hluta gjaldsins endurgoldinn.

Steingrímur Jónsson, framsögumaður; Jeg vil að eins lýsa því yfir, að nefndin tekur aftur 9. brtill. á þgskj. 497, en aðhyllist aftur brtill. undir staflið b og c á þgskj. 501. Hvað brtill. á þgskj. 501 staflið a viðvíkur, þá hefur nefndin ekki tekið neina afstöðu til hennar, en hver einstakur nefndarmaður er þar óbundinn að öllu leyti.

Eiríkur Briem, framsögnmaður: Jeg stend aðeins upp til þess, að óska þess, að frv. þetta mæti hinum sömu góðu undirtektum hjá háttv. deild eins og við 2. umr.

Hákon Kristoffersson, framsögum.: Eins og hv. deild er kunnugt, var máli þessu tekið vel við 1. umr. þess hjer í deild, og vona jeg, að sama verði við þessa umr. og hina 3. Jeg hygg, að flestir geti orðið samdóma um það, að frv. bæti að minsta kosti úr sumum þeim göllum, sem eru á hinum núgildandi kosningarlögum. Nefndin, sem um málið hefur fjallað, hefur og gert sitt til að koma því í viðunandi horf. Vil jeg þar sjerstaklega þakka hv. 6. kgk. þm. (G. B.) fyrir hans góðu bendingar, einkum þó um gerð kosningaseðilsins. Þá vil jeg snúa mjer að frv. sjálfu og breytingum nefndarinnar á því, og þá jafnframt minnast á, hvaða breytingar ætlazt er til að verði á núgildandi kosningarlögum. 1. brtill. nefndarinnar á þgskj. 461 er við 1. gr. frv., 2. málsgrein, sem er breyting á 7, gr. kosningarlaganna frá 3. okt. 1903. Þar er um það að ræða, hvernig fara skuli að, þegar sýslumaður, sem nú er lögum samkvæmt oddviti kjörstjórnar, er sjálfur frambjóðandi, og er það hjer skýrt tekið fram, hver koma skuli í hans stað, þegar svo stendur á. Álít jeg, að þessi breyting sje til verulegra bóta. frá því, sem nú er. Þá hygg jeg, að mönnum blandist ekki hugur um, að 2. gr. frv.,. sem á að verða 19. gr. kosningalaganna, sje til stórra bóta, og einnig að breyting sú, sem nefndin hefur gert á hinu upphaflega frv., sje hagkvæm. Eins og kunnugt er, voru línurnar á milli nafnanna miklu breiðari í frv. en nú er ætlazt til. Sömuleiðis voru deplarnir í svarta borðanum ferkantaðir í sýnishorninu fyrst, en nú eru þeir kringlóttir. Þetta álít jeg til bóta, því að meiri vissa er fyrir, að fullkomlega verði stimplað út fyrir kringlóttan depil en ferkantaðan reit. Það var ofurlílill ágreiningur í nefndinni um það, hvernig merkja skyldi seðlana. Formaðurinn var í fyrstu heldur á móti því, að taka upp stimpilinn; en við nánari athuganir hallaðist hann að okkar skoðun, enda hafa ýmsir skilríkir menn, sem athugað hafa þessa aðferð, látið það í ljós við mig, að þeim litist vel á hana. Það má vel vera, að annað betra megi finna, en þetta mun vera hið bezta, sem nú er völ á; og vona jeg að hv. deild felli sig vel við þessa grein frv. með breytingum nefndarinnar. Jeg gleymdi að geta þess áðan við 1. gr. þessa frv., að mesta breytingin, sem lagt er til að gera þar, miðar að því, að koma í veg fyrir, að frambjóðandi sje í kjörstjórn. Flestir munu samdóma um, að það sje óheppilegt. Það er ekki langt síðan, að það vakti óánægju og olli frambjóðanda óþæginda. Við munum, að hv. þm. V.-Ísf. varð fyrir aðkasti fyrir það, að hann sat í kjörstjórn, þegar hann var sjálfur frambjóðandi, og álitið var, að kosningin mundi hafa fallið á annan mann (séra Kr. D.), ef núverandi þingm. V.-Ísf. hefði ekki átt kost á að dæma í sínu eigin máli. Með breytingum þeim, sem gert er ráð fyrir, á algerlega að vera girt fyrir, að slíkt geti komið fyrir framvegis. Þá kem jeg að 3. gr. frv., sem á að breyta 26. gr. kosningarlaganna. Þar er undirkjörstjórn látin koma í stað yfirkjörstjórnar. Það mun vera vegna þessarar breytingar, að hv. formaður nefndarinnar (S. E.) skrifaði undir nefndarálitið með fyrirvara. Hann gat ekki felt sig við, að það vald, sem hjer ræðir um, væri flutt frá yfirkjörstjórn til undirkjörstjórnar. H. 6. kgk. (G. B.) lagði fátt til þess, og kvaðst ekki gera það að kappsmáli. Það er jeg, sem hef haldið þessu fast fram; jeg hygg, að það megi alveg eins trúa undirkjörstjórn fyrir að fara með þetta vald eins og yfirkjörstjórn. Jeg held því fram, að undirkjörstjórnir sjeu ekki hlutdrægari en yfirkjörstjórnir; hafi aðrir orðið þess varir, þá byggja þeir á reynslu, sem jeg þekki ekki; enda sje jeg ekki, hvernig undirkjörstjórnirnar eiga að geta beitt valdi sínu til óþæginda einstaklingum hreppsins. 4. gr. frv. er svipuð 31. gr. kosningarlaganna, nema nú á að nota stimpil við atkvæðagreiðsluna, í stað þess sem nú er gerður kross með blýanti. Jeg og þeir, sem þessu halda fram með mjer, við teljum það vera til bóta. Það er kunnugt, hve mörgum hefur gengið illa að gera krossinn, og atkvæði ónýtzt fyrir þá sök. En ef þetta er tekið upp, sem hjer er farið fram á, getur það tæplega komið fyrir, að atkvæði ónýtist fyrir þá sök, að merkið sje ekki eins og það á að vera. Með þessu er þá stutt að því, að vilji einstaklinganna fái að njóta sín í þessu, og hjer því um rjettlætisverk að ræða. 5. gr. frv., sem verður 38. gr. kosningarlaganna, er að mestu leyti eins og nú, að öðru leyti en því, að nauðsynlegar orðabreytingar hafa verið gerðar, út af því, að gert er ráð fyrir að nota stimpil í stað blýants. Þá er 6. gr. frv., sem á að . koma í stað 40. gr. kosningarlaganna. Aðalbreytingin þar er sú, að atkvæðagreiðslu megi aldrei slita, fyr en 6 stundum eftir að hún hófst. Nefndin hefur hjer breytt nokkuð frá því, sem var í frv.; þar er gert ráð fyrir, að atkvæðagreiðslan standi yfir frá kl. 12 á hádegi til kl. 10 sd. í kaupstöðum, og frá kl. 12 til kl. 7 alstaðar annarsstaðar. Meðnefndarmenn mínir stungu upp á að breyta þessu þannig, að láta vera óákveðið, hvað atkvæðagreiðsla skyldi standa lengi yfir í kaupstöðum, en í sveitum skyldi ákveðið, að hún stæði frá kl. 12–6. Það getur hugsazt, að það mæti mótspyrnu, að hafa tímann svona langan, þó varla nema hjá kjörstjórnum. Það vakti fyrir oss, að gera öllum sem hægast að neyta atkvæðisrjettar síns. Við, sem kunnugir erum í sveit, vitum, að einstaklingarnir eiga oft örðugt með að masta á mjög takmörkuðum tíma, heimilisstörfin banna það. Þessi breyting mun því verða vinsæl hjá almenningi. Og þar sem lögin gera ráð fyrir, að kjörstjórar hafi 4 kr. í kaup á dag, sýnist ekki til of mikils ætlazt, þó að þeir verji þessum tíma til að taka á móti atkvæðunum. 7. og 8. gr. frv. sje jeg ekki þörf á að ræða um; þar er aðeins nauðsynleg breyting, eftir því sem tilhagar, en um í enga efnisbreyting að ræða. Að endingu skal jeg geta þess, að ofurlítil stílsvilla hefur komizt inn í nefndarálitið hjá mjer. En jeg veit, að velviljaðir og sanngjarnir menn muni sjá, við hvað átt er og lesa í málið, um hina hirði jeg ekki. Læt jeg svo úttalað um málið að sinni.



Mjer er það ekki vel ljóst, hvernig á að koma saman 1. og 2. brtill. hv. nefndar. Í 1. brtill. stendur, að oddviti yfirkjörstjórnar skuli ekki víkja sæti úr kjörstjórninni, „fyr en atkvæða kassar eru opnaðir og atkvæði talin“. En í 2. brtill. stendur: „Sýslumaður eða bæjarfógeti er oddviti yfirkjörstjórnar. Ef hann er frambjóðandi, skal hann þó víkja sæti úr yfirkjörstjórninni „meðan atkvæðakassarnir eru opnaðir og atkvæði talin.“ Jeg sje ekki betur, en hjer sje mótsögn, þar sem í fyrri brtill. er gert ráð fyrir að oddviti víki úr sæti í kjörstjórninni ekki fyr en atkvæðakassar eru opnaðir og atkvæði talin, en í hinni siðari meðan atkvæðakassar eru opnaðir og atkvæði talin. Mjer er ekki ljóst, hvernig h. nefnd hefur hugsað sjer þetta, og þætti vænt um að fá skýringu á því. Í 3. brtill. nefndarinnar er talað um fyrirkomulagið á kjörseðlunum. Þar er gert ráð fyrir, að í svarta borðanum sjeu hvítar kringlur, en alstaðar annarsstaðar í frv. eru þessar kringlur nefndar reitir. Það þarf því að breyta öðruhvoru, og hafa annaðhvort orðið allstaðar í frv. Ef svo er, sem mjer sýnist, að ósamræmi sje á milli 1. og 2. brtill. h. nefndar og sömuleiðis 3. brtill. og orðalags frv. annarsstaðar, þá vildi jeg skjóta því til h. nefndar og h. forseta, hvort ekki mundi rjettara, að taka málið út af dagskrá og leiðrjetta þetta, sem jeg hef minst á.



Jeg sakna í frv. þetta eins ákvæðis, sem jeg bjóst við, að þar mundi verða sett. Það er að segja samskonar ákvæðis, sem er í frumv. um kosningar í bæjarstjórnir, um að kjörseðlarnir skuli vera úr góðum og þykkum pappír, og að þeir skuli vera þannig saman brotnir, að auðvelt sje að leggja þá aftur í sama brot, er þeir eru notaðir. Þessa ákvæðis sakna jeg, og sömuleiðis annars ákvæðis úr sama frv., er segir, að þegar kjósandi hafi sett merki við bókstaf þess lista á kjörseðlinum, sem hann vill atkvæði gefa, þá skuli hann brjóta seðilinn saman í sömu brot, sem hann var í, þegar hann tók við honum. Það gengur yfir mig, að framhjá þessu skuli hafa verið gengið af þeim, sem um frumv. hafa fjallað, því að reynslan hefur sýnt, að langmest af mistökum við kosningar hafa stafað af því, að seðlarnir hafa ekki verið brotnir saman sem vera á. Þetta atriði hefur reynzt miklu þýðingarmeira en hitt, þótt einhver hafi verið svo skjálfhentur, að hann hafi ekki gert krossinn keiprjettan. Jeg vil skjóta því til háttv. nefndar, hvort henni sýnist ekki rjett að taka þetta atriði til athugunar til 3. umr. Jeg er ekki viss um, að jeg geti verið samþykkur 6. gr. frv., nje heldur tillögum nefndarinnar, þar sem gert er ráð fyrir, að kosningarathöfnin eigi að standa yfir 6 stundir, í stað þess sem í kosningarlögunum er gert ráð fyrir að atkvæðagreiðslu megi slíta eftir tvær stundir frá því hún hófst, ef ekki gefa sig þá fleiri fram. Mjer sýnist það þýðingarlaust, að fastákveða tímann svona langan. Aðalatriðið er að ákveða einhvern ofurlítinn biðtíma eftir að hætt er að greiða atkvæði; með því er það trygt, að allir, sem á kjörstaðnum eru, geti neytt atkvæðisrjettar síns. Þess er að gæta, að kosningarnar fara að jafnaði fram á haustin, þegar dagur er orðinn stuttur, og getur þessi bið fram í myrkur orðið býsna óþægileg fyrir kjörstjórnina, sem verður að híma þar von úr viti, sjálfsagt oftast svo og svo lengi aðgerðalaus. Jeg held þessi langa bið geti jafnvel leitt til siðspillingar. Það getur vel kormið fyrir, þegar kosning er úti, og menn þykjast sjá fyrir kosningaúrslitin, að þá sje farið að senda út um sveitina, til að smala saman nýjum kjósendum, þegar tíminn er svo yfirfljótanlegur til þess. Jeg þekki dæmi til þess, að við hreppsnefndarkosningu var sent þrisvar sinnum af stað eftir kjósendum, sem heima sátu; þá fyrst hafðist það fram, sem fyrir var barizt. Þetta kalla jeg siðspillandi, og því tel jeg breytinguna fremur til skaða en gagns. Það herðir á mönnum að mæta í tíma, ef þeir víta, að tíminn er ekki mjög langur, sem atkvæðagreiðslan stendur yfir. Og það hljóta allir að sjá, að það er þýðingarlaust, að vera að biða klukkutímum saman eftir því, að ljúka kosningarathöfninni, þótt kjörstjórn viti það með vissu, að allir hafi kosið, sem á nokkurn hátt má vænta að kjósa muni. Aftur getur það komið fyrir, að 6 stundir sjeu of stuttur tími fyrir alla til að kjósa, eins og hann getur verið þrefalt lengri eða meira en þörf er á. Hvernig sem þetta er skoðað, er fátt, sem mælir með breytingunni, en margt á móti.



Það voru tvö atriði, sem jeg ætlaði að minnast á. Um annað þeirra, brotið á seðlunum, hefur háttv. þm. Strand. (G. G.) talað, og er jeg honum þar samdóma. Það hefði verið ástæða til þess, að nefndin hefði fyrst og fremst tekið þetta atriði til athugunar, og reynt að breyta til bóta, því það eru einmitt ákvæði kosningarlaganna um brotið á seðlunum, sem valdið hafa mestum ágreiningi, vafa og vandræðum, og vona jeg, að háttvirt nefnd taki þetta til nánari athugunar til 3. umr. og taki upp í frv. svipuð ákvæði um þetta, og það, sem nú stendur í frv. um bæjarstjórnarkosningar, sem nú er til meðferðar í þinginu. En svo er annað atriði, sem jeg vil fara nokkrum orðum um. Bæði frv. og háttv. nefnd halda óbreyttu hinu meiningarlausa ákvæði 26. gr. kosningarlaganna um það, að sje kjörþing haldið annarsstaðar en á þingstað hreppsins, þá skuli yfirkjörstjórnin auglýsa það á kirkjustöðum hreppsins 8 dögum á undan kjörfundi. Það er svo mikilsvert atriði fyrir kjósendur, að fá að vita í tæka tíð, hvar kjósa eigi, að það þarf að búa miklu tryggilegar um, að svo geti orðið, en hjer er gert. Það er eins og gert sje ráð fyrir, að messað sje á öllum kirkjustöðum á hverjum sunnudegi, en bæði er það, að því nær allir prestar hafa fleiri en einni kirkju að þjóna, sumir fjórum eða þaðan af fleirum, og auk þess verða ekki svo ósjaldan messuföll. Og enn er á það að lita, hvernig ætti að fara að, ef enginn kirkjustaður væri í hreppnum. Þessar bendingar sýna, hve ófullnægjandi þessi auglýsingaraðferð er, og þetta ákvæði er með öllu gagnslaust og blátt áfram hlægilegt; þyrfti því að finna betri aðferð; vona jeg, að nefndin taki: þetta atriði til athugunar. Jeg geri ráð fyrir, að nefndin hafi athugað kosningarlögin, en búast megi þó við, að ýmislegt sje fleira í þeim lögum, sem ástæða sje til að breyta, úr því verið er að breyta þeim hvort sem er, en jeg læt vera að fara lengra út í það að þessu sinni, þar sem jeg geri ráð fyrir, að háttv. nefnd muni en að nýju taka þau til skoðunar, áður en 3. umr. verður, og koma þá með nýjar brtill.

Sigurður Eggerz ; Eins og nefndarálitið ber með sjer, hef jeg skrifað undir það með fyrirvara og hefur háttv. frsm. getið ástæðunnar til þess. Fyrirvari minn er í raun og veru um mjög lítilfjörlegt atriði. Mjer þykir rjettara, að ákvæði núgildandi kosningarlaga um það, að yfirkjörstjóri ákveði kjörstað í hreppunum, ef nauðsyn ber til, sje haldið, heldur en að vald þetta sje lagt í hendur undirkjörstjórnar. Yfirhöfuð vil jeg ekki breyta öðru í lögum þessum en því, sem jeg með vissu tel til bóta. Og svo er á það að líta, að ef undirkjörstjórn væri mjög pólitísk, gæti hún sett kjörstaðinn þannig, að sem erfiðast yrði að sækja fyrir andstæðingana. En meiri líkur til að yfirkjörstjórn fari eigi að breyta um kjörstaði, nema þá samkvæmt áskorun undirkjörstjórnar. Þá er jeg sömuleiðis samþykkur háttv, 2. þm. Arn. (J. J.), að eigi sje heppilegt, að auglýsa breyting kjörstaða á kirkjustöðum. Það getur verið, að eigi sje messað, og þá kemur auglýsingin að litlu liði, og jafnvel eigi víst, að kirkjustaður sje í hreppnum. Þá vildi jeg, fyrst jeg á annað borð stóð upp, víkja örlítið að athugasemdum háttv. þm. N.-MúI. (E. J.) um 1. og 2. brtill. nefndarinnar. Get jeg ekki sjeð, að í þeim sjeu mótsagnir. Í hinni fyrri er tekið fram, hvenær oddviti eigi að víkja, en í hinni síðari, hve lengi. Nefndin sjer enga ástæðu til, að oddviti viki nema meðan atkvæði eru talin saman. Að því er brot seðlanna snertir, er jeg samþykkur háttv. þm. Strand. (G. G.) og háttv. 2. þm. Árn. (J. J.), að því skuli haga eins og við hlutfallskosningar. Þá þótti háttv. þm. Strand. (G. G.) athugavert, að tíminn væri lengdur, sem mönnum væri gefinn kostur á að kjósa hjá kjörstjórn. Jeg get ekki betur sjeð, en að mönnum sje einungis gert hægara fyrir að kjósa með þessu fyrirkomulagi, því að það getur staðið svo á, að þeim sje ekki unt að koma innan hins ákveðna tíma, og eigi get jeg sjeð neitt athugavert við það, þó að sent yrði eftir mönnum, og að sem flestir gætu þannig neytt kosningarrjettar síns.



Jeg styð tillögu háttv. þm. N,-Múl: (E. J.) um að taka mál þetta út af dagskrá og vil jafnframt benda háttv. nefnd á, að mjer virðist dálítið ósamræmi milli 1. og 2. brtill., sem veldur því, að jeg get ekki almennilega greitt þeim atkvæði, eins og þær eru nú, en hinsvegar er mjer illa við að fella greinina. Ennfremur vil jeg benda háttv. nefnd á, að í 8. gr. stendur, að taka skuli upp í þessi lög viðauka þá og breytingar á kosningarlögum 3. okt. 1903, sem og breytingar á þeim lögum 9. júlí 1909, og hygg jeg, að varla sje hægt að koma því við, nema ákvæði laganna sje tekið upp í þennan texta, og væri rjettara fyrir háttv. nefnd að athuga þetta nokkru nánar.



Mjer nægir ekki sú skýring, sem jeg hef fengið um sambandið milli 1. og 2. málsgreinar. Jeg þykist skilja, að í fyrri málsgreininni sje átt við, að oddviti skuli ekki víkja fyr en opna á kassana, en orðalagið helgar ekki þetta, og hefði átt að orða þetta öðruvísi og segja: „ekki fyr en opna skal atkvæðakassana“, og væri það þá nægilega skýrt. Jeg stakk áðan upp á, að taka þetta mál út af dagskrá, og álít það enn heppilegt. Jeg er samþykkur hv. þm. Strand., að tíma takmarkið - 6 stundir - sje óþarflega langt; það getur jafnvel hjálpað til að venja menn á óstundvísi, en það er nóg til af henni samt. Kosningum getur víðast verið lokið á tveim til fjórum klukkustundum, og álit jeg þetta því óþarfa.

Hákon Kristoffersson, framsögumaður: Það er eðlilegt, að mál þetta mæti mótspyrnu, eins og önnur mál, og er það ekki nema sanngjarnt og gott, ef á rökum er bygt. Jeg efast ekki um, að hv. þm. N.-Múl. hafi rjett fyrir sjer, ró að jeg sjái það ekki, og má hann halda tölu í þriðja sinn, til þess að skýra mál sitt. Hv. þm. Strandam. mintist á brotið á seðlunum, og sá nefndin enga ástæðu til þess að gera breytingar í þá átt, því að vafasamt þótti hvort þær yrðu til bóta. Þá var hann og mótfallinn 6 stunda tímabilinu, eins og aðrir fleiri. Jeg skal játa það, að mjer er þetta ekkert kappsmál, en þau rök hafa ekki komið, sem hafa sannfært mig - en það er nú kannske erfitt. Lögin gera ráð fyrir, að kjörstjórar fái 4 kr. í kaup á dag, og er sanngjart, að þeir vinni fyrir peningunum. Þessi hv. þm. sagði, að senda mætti eftir mönnum, ef tíminn væri svona langur, og menn vissu, hvernig atkvæði fjellu, og það veit jeg líka, að hv. þm. Strand. mundi nota sjer, ef til kæmi. En hvernig á að vita um það, hvernig atkvæði falla við leynilegar kosningar? Og álit jeg þetta því ekki varhugavert. Þá þykir hv. þm. Árn. óviðkunnanlegt, að auglýsa flutning kjörstaðar á prjedikunarstólnum, en víða er í lögum ákvæði um, að auglýst skuli á kirkjustöðum. Þá vill vinur minn,. hv. þm. Skaftf. ekki láta undirkjörstjórn ráða því, hvort kjörstaður er færður til eða ekki, og er það galli á jafn þjóðræknum manni, að vilja ekki færa valdið þangað, sem það er bezt komið, og þegar jafn skynsamur maður heldur því fram, að yfirkjörstjórn sje ekki eins hlutdræg eins og undirkjörstjórn, þá er auðsætt að hann er að tala um sig. En gæta verður hann þess, að allir þeir, sem í yfirkjörstjórn sitja, eru - að þeim ólöstuðum - tæplega honum líkir. Jeg er ekki hissa á því, að hv. 1. þm. Húnv. er frv. þessu ekki meðmæltur. Jeg hafði hugsað mjer, að skýra frá, hve mörg atkæði orðið hefðu ógild við síðustu kosningar, fór til stjórnarráðsins, fjekk þar engar upplýsingar, en var vísað til skjalasafns þingsins, en það var ekki á mínu færi að finna þær í þeirri súpu. Jeg held því ekki fram, að þetta mál sje gallalaust, en það er einkennilegt, þegar skynsamir menn sýna aðeins verri hliðina. Jeg held það sje ekki rjett hjá hv. þm. Húnv., að kjósendur sjeu orðnir svo vanir að gera krossana, að það geti ekki mistekizt, en jeg er því samþykkur, að ef sæist, hvar kjósandi hefði viljað setja kross, þá ætti ekki að ónýta seðilinn. Ummæli sama hv. þm. um ölvaða kjósandann, er hann var að segja frá, geng jeg alveg fram hjá. Þess má geta, að í kjörstjórn geta setið þeir heiðursmenn, að þeir taki ekki hart á smávægilegustu misfellum við seðlana, eins og t.d. var í Barðastrandasýslu síðast, þar sem voru 53 vafaseðlar, sem þó voru flestir teknir gildir eftir á, en ef þessir menn hefðu verið hlutdrægir, hefðu seðlarnir kannske allir verið ónýttir. Jeg held því ekki fram, að þetta frv. sje gallalaust, og jeg er öllum þakklátur, sem benda mjer á þá og vilja styrkja að því, að gera frv. þetta sem aðgengilegast, og læt jeg svo úttalað um þetta mál að sinni.



Jeg vil gera mitt til þess, að mál þetta verði sem minst til tafar, og vil þess vegna benda á það, að til þess að nefndin geti farið að vinna að frumv., þarf hún að fá að vita, hvað meiri hluti hv. deildar vill aðhyllast af þeim br.till., sem fram hafa komið. Jeg ætla að drepa örfáum orðum á þessar breytingartillögur, og vík þá að 1. brtill. Sú skoðun virðist nú ríkja um land alt, að það eigi mjög illa við, að sýslumenn skipi yfirkjörstjórn, er þeir eru sjálfir frambjóðendur. Það er og auðsætt, að sú skoðun hefur mikið til síns máls, þar sem sýslumenn fá þannig ráðið miklu umr hvaða seðlar eru taldir gildir eða ógildir. H. þingdm. hafa eigi verið sammála um, hvernig skilja eigi brtill. nefndarinnar, hafa fett fingur út í orðalagið og óttast, að það mundi valda misskilningi. En sá ótti er ástæðulaus. Þegar „atkvæðakassar eru opnaðir og atkvæði talin“, getur þýtt bæði þegar farið er að opna og telja og þegar lokið hefur verið að opna og telja. En þegar næsta málsgrein er lesin, sjest, við hvað er átt, svo að misskilningur fær trauðla komizt hjer að. Þá kemur breytingin á kjörseðlunum. Það tel jeg veigamestu breytinguna, sem í frv. felst. Það er eðlilegt, að lítt pennafærir menn hiki við, og þurfa að velta því fyrir sjer, hvernig þeir eigi að gera þennan kross og þetta brot á honum, sem lögskipað er. Jeg hef iðulega verið sjónarvottur að því við kosningar hjer í Reykjavík, hve lengi mönnum hefur dvalizt inni í kjörklefunum, Þeir hafa staðið þar lon og don, af því að hik hefur komið á þá, er þeir áttu að setja markið á kjörseðilinn, og árangurinn svo orðið stundum, að seðillinn hefur orðið ónýtur. Það hefði farið minni tími í þetta fyrir þeim, ef þeir hefðu getað notað stimpil. Það er miklu þægilegra og vandaminna, að mega setja stimpilinn yfir alla hvítu kringluna,eins og hjer er farið fram á. Það er alt annað að eiga að gera kross með blýant Skjálfhentum manni getur auðveldlega mistekizt það, en miklu siður að stimpla á þann hátt, sem hjer er gert ráð fyrir. Breytingaratkvæðið um tímann getur vel verið að megi misbrúka. En í því efni er það aðalatriðið, að tryggja það sem bezt, að allir, sem vilja, geti notið kosningarrjettar síns. Jeg er sannfærður um, að það getur oft komið fyrir til sveita, að menn eigi ekki hægt með að komast snemma af stað heimanað frá sjer, og sleppi ferðinni á kjörfund með öllu, er þeir urðu síðbúnir, af því að þeir halda, þá, að það sje ekki til neins - alt verði um garð hengið, þegar þeir koma. Veður og búannir geta hamlað ferðum manna árdegis, en þær tálmanir geta horfið, er liður á daginn. Og það verður að tryggja mönnum kosningarrjett sinn, þó að eitthvað tálmi ferðum fyrra hluta dags. Það leikur varla á tveim tungum, að þau breytingarákvæði, er hjer er farið fram á, gera það betur en ákvæði núgildandi laga um þetta efni. Jeg sje ekki ástæðu til að taka málið út af dagskrá nú. Hitt virðist mjer skynsamlegri aðferð, að greiða atkvæði um það nú, svo að nefndin sjái, hvaða breytingar hv. deild vill aðhyllast og hverjar ekki.



Jeg er sammála h. nefnd um, að ýmsar breytingar frv. sjeu til bóta, og það sjerstaklega fyrsta breytingin, sú megin breyting þess, að sýslumaður megi ekki sitja í kjörstjórn, ef hann sjálfur er frambjóðandi. Breytingin á kjörseðlunum er aftur á móti nokkurt vafamál. Krossarnir eru að vísu oft nú þannig gerðir, að seðlarnir verða ógildir. En það er líka nokkuð vafasamt, hvort stimpluðu seðlarnir, sem hjer er farið fram á, geta ekki orðið ógildir. Það er ekki ómögulegt, að skjálfhentur maður geti farið þannig að með stimpilinn, að kjörseðillinn verði ónýtur. Um lengingu tíma til atkvæðagreiðslu eða tímalengdina, sem ætluð er kosningarathöfninni sjálfri, vildi jeg benda hv. nefnd á það, að jeg hygg, að hún hafi eigi haft í huga, á hvaða tíma kosning fer fram, sem sje fyrsta vetrardag. Þá er tekið að gerast stuttir dagar og dimt á kvöldum. Það er augljóst, ef kosningin dregst svo lengi, að nemi 6 klst., að þá muni margir menn verða nokkuð seint á ferli, og geta ekki náð heim til sín fyr en komið er langt fram á nótt. Þótt ástæða sje til að lengja tímann, tel jeg svo mikla lenging fullkomlega óþarfa. Það hefur orðið deila um 1. brtill. nefndarinnar, og hvort samræmi væri milli hennar og næstu brtill. Hv. frsm. (H. K.) gat ekki sjeð rjettmæti ummæla hv. þm. N.-Múl. (E. J.) um það efni. En mjer finst augljóst, að „atkvæði talin“ þýði, er atkvæði hafa verið talin. Ef sagt er t. d.: „maður er veginn“, þá merkir það að búið er að vega hann eða drepa hann. Líka merkingu verða þessi orð atkvæði talin að hafa. En það er vel hægt að samþykkja þessar brtill. í því trausti, að hv. nefnd lagi þetta við 3. umr. Jeg verð því að vera sammála hv. 6. kgk. þm. (G. B.) um, að það sje ekki ástæða til að taka málið út af dagskrá. heldur sje rjettara, að laga það við 3. umr., er laga þarf. Það er ekki til annars en tefja málið að taka það út af dagskrá, en það er ekki rjett, því að það felur í sjer góðar og nauðsynlegar umbætur, að minsta kosti að sumu leyti.

Þá er d-liður 3. brtill. Hann fer fram á, að forðagæzlumaður lesi upp skýrslurnar á næstu vorhreppaskilum eða öðrum almennum sveitarfundi, í stað þess, að nú ætlast frumvarpið til, að það sje á hausthreppaskilum. Margir ætla, að þessi upplestur komi því aðeins að fullum notum, að skýrslurnar sjeu lesnar upp, er þær eru sem allra nýjastar. Jeg kynni bezt við, að ákveðið væri, að þessi upplestur færi undantekningarlaust fram á vorhreppaskilum, og er því hlyntur brtill, á þgskj. 478. En nefndin hjelt, að skýrslurnar væru ekki altaf tilbúnar á vorhreppaskilum. því var komið fram með þessa brtill. á þgskj. 486 til málamiðlunar, og bætt við orðunum: „eða öðrum almennum sveitarfundi“. Það tíðkast í flestum hreppum, að haldnir eru almennir sveitarfundir, þar sem hreppsómögum er ráðstafað o. fl., og þeir eru oft betur sóttir, en vorhreppaskil, að minsta kosti þar sem jeg er kunnugur. Og þá er eigi óeðlilegt, að þeir væru notaðir til að lesa upp á þeim skýrslurnar, ef það kynni að þykja hentugra. Orðið hreppstjóri er og strykað burt, en í stað þess er sett forðagæzlumaður, því að trúlegt er, að hann lesi betur upp það, sem hann hefur sjálfur skrifað. Þá er farið fram á, að bæta aftan við 10. gr. ákvæði í samræmi við horfellislögin. Það kom fram við síðustu umræðu, að þetta ákvæði vantaði. Þá er brtill, við 11. gr. um að orða 1. málsgrein þannig: „Sá, er sekur verður um horfelli samkvæmt 10. gr., skal sæta sektum frá 10 til 100 kr., eða einföldu fangelsi alt að 6 mánuðum. Önnur brot gegn þessum lögum eða almennum sjerstökum fyrirskipunum samkvæmt þeim, varða sektum frá 5–100 kr., nema hærri hegning sje ákveðin í almennum lögum. Sektirnar renna í sveitarsjóð“. Þetta ákvæði er tekið úr horfellislögunum, af því að nefndin fjekk vitneskju um, að sjaldnast mundi hægt að heimfæra brot gegn lögum þessum undir hin almennu hegningarlög. Þá er brtill. á þgskj. 478. Nefndin hefur ekki rætt hana, en býst við, að flutningsmaður hennar, háttv. þm. Skagf. (J. Bj.), haldi henni ekki fast fram, er nefndin hefur komið með brtill., er fer í líka átt. Þá er brtill. frá háttv. þm. V.-Sk. (S. E.) á þgskj. 500. Það hefur enn ekki verið fengið leyfi til að bera hana undir atkvæði, og jeg veit eigi, hvort háttvirt deild vil leyfa það, svo að jeg minnist eigi á hana að sinni.

Forseti: Brtill. á þgskj. 500 hefur eigi verið útbýtt fyr en nú í fundarbyrjun, svo að fá verður leyfi deildarinnar til þess, að greitt sje atkvæði um hana nú. Bið jeg þá háttv. þingdeildarmenn, sem veita vilja þetta leyfi, að gera svo vel að standa upp.

Jósef Björnsson; Að eins örfá orð um brtill. mína á þgskj. 478. Jeg er fullkomlega sammála háttv. framsm. (G. G.) um, að upplestur á þeim skýrslum, er hjer ræðir um, komi að mestu gagni, ef stutt er til hans, frá því skýrslurnar eru gerðar. Og það leikur ekki vafi á, að sá skýrsluupplestur, sem hefur átt sjer stað í sumum sveitum, hefur haft góð áhrif á meðferð á skepnum og hirðing á þeim, og yfirhöfuð átt þátt í að bæta ástandið í þeim efnum. En ef þessi upplestur ætti að dragast mjög lengi, þá mundi mjög draga úr þýðingu hans. Jeg hef því komið með brtill, á þgskj. 478, af því jeg lít svo á, að vorhreppaskil sjeu víðast fjölsóttari en hausthreppaskil, og af því að þau liggja nær skoðuninni sjálfri. Háttv. framsm. (G. G.) bjóst við, að jeg tæki hana aftur, er nefndin hefur komið með brtill. í líka átt, en eg geri það ekki að svo stöddu. Það stafar sjerstaklega af því, að háttv. nefnd hefur komið með breytingaratriði, sem jeg get ekki fallizt á, og tel eigi heppilegt. Hún vill leyfa að lesa skýrslurnar á öðrum fundi en vorhreppaskilum. Á þau koma einmitt flestir skepnueigendur, og því vil jeg ekki að leyft sje að lesa þær annarsstaðar. Það getur verið margt, er kalla má hreppsfundi, t. d. unglingafjelagsfundi og fleiri fundi. Má vel vera, að fáir skepnueigendur mæti á slíkum fundum, og missir upplesturinn þá þýðingu sína. Þess vegna held jeg fram brtill. minni, þangað til jeg sje, hvort d-liður 3. brtill. verður samþyktur. Jeg kýs heldur, að mín brtill. verði samþykt, en skal þó fúslega játa, að nefndin hefur gengið til móts við mig. Úr því að jeg stóð upp, vil jeg taka það fram, að mjer virðast sumir háttv. þm. hjer í deildinni hafa gert fullmikið úr horfelli hjer á landi. Það er hægara fyrir menn að slá slíku fram, en að sanna það. Einmitt það, hvað horfellislögunum hefur sjaldan verið beitt, sýnir bezt, að erfitt mundi að færa sönnur á slíkar staðhæfingar. Það hafa fallið þau orð hjer í deildinni, að horfellir ætti sjer víða stað, og lambadauði verið talinn eitt af því, er sannaði þetta, því lambadauðinn stafaði af slæmri hirðing og megurð á fjenaðinum, og hann væri mjög almennur. En mjer væri suðvelt að færa rök að því, að lambadauði getur átt sjer stað, þó að fjeð sje í bezta standi. Hann getur vitanlega stafað af megurð, en líka af mörgum öðrum orsökum. Það geta líka orðið mikil vanhöld á fullorðnu fje af sjúkdómum, þótt ekki sje heyskorti til að dreifa. Að segja, að lungnaveiki stafi ætíð af illri meðferð, heyleysi og hor, nær engri átt, og sama má segja um ýmsa sjúkdóma aðra. Lungnaormurinn spyr ekki að því, hvort hey sje til eða ekki. Sá sjúkdómur gerði mikinn skaða á Möðruvöllum í Hörgárdal fyrir nokkrum árum, og hef jeg hvorki fyr nje síðar heyrt því haldið fram, að það hafi verið fyrir heyskort og illa meðferð. Síður en svo. Annarsstaðar hefur og hið sama komið fyrir. Nei, þótt ástandið kunni sumstaðar að vera ekki sem bezt, þá ættu menn ekki að gera þjóðinni þá vanvirðu, að fara með slíkar órökstuddar fullyrðingar, sem heyrzt hafa hjer í deildinni undir umræðunum um þetta mál. Það er rjett að benda á gallana og draga enga dul á þá, en hitt er ekki rjett, að segja þá miklu meiri og verri en þeir eru, því það er vafasamt, hvort slíkt er æskileg upphvatning til að taka sjer fram.



Jeg get ekki greitt atkvæði með d-lið 3.brtill. nefndarinnar, því að jeg álít, að hausthreppaskilin sjeu fult svo heppileg í því efni, sem hjer er um að ræða, eins og vorhreppaskil. Í Vestur-Barðastrandursýslu er það svo í sumum hreppum, að einir 5–6 bændur koma á vorhreppaskil, en allir eða flestir á hausthreppaskil. Betra væri, ef í brtill. stæði: „annaðhvort á vorhreppaskilum eða hausthreppaskilum“. En að nota almenna sveitarfundi til upplesturs, finst mjer ástæðulaust. Þá álit jeg og betra, að hreppstjórinn lesi upp heldur en forðagæzlumaðurinn, því að hugsazt gæti, að forðagæzlumaðurinn væri ekki viðstaddur, en hreppstjórinn er þó í flestum tilfellum staddur á hreppaskilum. Eins og frv. er nú, þá verð jeg að halda því fram, sem jeg áður hef sagt, að það sje að mörgu leyti mesti gallagripur. Líka er það mitt álit, að óviðlíka mál og þetta þurfi að vera athugað og undirbúið, áður en á þing væri komið, þ. e. rætt á sveitar- eða þingmálafundum, en ekki hrapað að því á nokkurn veg, eins og mjer virðist á þessu frv. að gert hafi verið.



Brtil. mín á þgskj. 500 miðar að því, að gera aðferðina við samning reglugerða fyrir forðagæzlumenn einfaldari. Í frv. gætir alt of mikillar skriffinsku, og hygg jeg, að nægilegt sje, að sýslunefndirnar og stjórnarráðið fjalli um reglugerðirnar, eins og brtill. mín fer fram á. Jeg vil líka leyfa mjer að benda hv. deild á, að allar líkur eru til, að vinna hallærisvarnastjórans verði svo mikil, að menn ættu að gæta þess, að ofbjóða ekki kröftum hans. Hann verður sjálfsagt svo störfum hlaðinn, að ósvinna væri að launa hann ekki eins og skrifstofustjórana í stjórnarráðinu og láta hann hafa eftirlaun. Jeg hef því viljað lagfæra frv. að þessu leyti. - Jeg er auðvitað samdóma hv. flutnm. þessa frv. um það, að nauðsyn beri til þess, að setja gætilega á. En jeg hef enga trú á, að það bæti neitt úr skák, þó að löggjafarvaldið sje með nefið niðri í hverri kirnu. Og jeg vil alvarlega taka í sama streng, sem hv. þm. Skagf., að alt það horhljóð, sem hjer hefur verið í deildinni, er alveg óþolandi. Jeg get að minsta kosti fullyrt það, að þar sem jeg þekki til, kemur það ekki fyrir, að fje sje felt úr hor. - Annars er jeg hlyntur því frv., sem liggur fyrir, því að jeg álít, að það geti komið að góðu haldi, en jeg er hálf hræddur við, að svo geti líka farið, því miður, að frv. þetta, ef samþykt verður, reynist víða aðeins dauður bókstafur,



Jeg vil leyfa mjer að gera nokkrar athugasemdir út af sumu því, sem fram hefur komið í umræðunum. Nefndin hefur fengið ávítur úr mörgum áttum fyrir það, að hún hafi verið of harðorð um horfellinn hjer á landi. Það er sjálfsagt, að jeg taki ábyrgðina á mig, því að jeg var skrifari nefndarinnar, en þó vil jeg geta þess, að í henni sátu menn úr öllum landsfjórðungum, og kom þeim öllum saman um, að ekki væri ofsögum sagt af ástandinu. Það getur verið háskalegt að temja sjer það, að breiða yfir alt, sem miður fer. Það kann að vera satt, að til sjeu þau hjeruð, þar sem fje hefur ekki verið felt úr hor nýlega, en jeg hygg, að vandalaust sje að sanna, að ástandið er því miður ekki alstaðar svo gott. Jeg vil líka leyfa mjer að benda á, að annar eins maður og Torfi í Ólafsdal hefur nýlega tekið enn þá dýpra í árinni, heldur en nefndin hefur gert. Jeg verð að lýsa yfir því, að jeg vil heldur segja satt um slíkt mál, þótt sumir kunni að reiðast, heldur en að fá lof manna fyrir það, að breiða yfir sannleikann. Menn kunna að geta gert sig vinsæla af sveitungum sínum fyrir að forsvara þá í slíkum efnum, en það er sæmilegri iðja að segja mönnum hlífðarlaust til syndanna, ef þeir eiga það skilið. Það er með horfellinn eins og með drykkjuskapinn, að menn eru farnir að skammast sín fyrir hann, og reyna því að breiða yfir hann á allar lundir. Því er það, að nú eru menn farnir að kenna skitu, gigt o. s. frv. um það, sem honum er að kenna. Jeg gæti fært nægar sannanir á mitt mál, ef jeg vildi það viðhafa. Mjer dettur ekki í hug að fara að deila við hinn hv. þm. V.-Skaptf. út af því, er hann sagði um hallærisvarnastjórann. Jeg vil aðeins spá því, að hann muni sjá þann dag, ef hann lifir lengi, að þjóðin skynji, að framkoma mín í hallærisvarnamálinu hefur verið á fullum rökum bygð. Jeg er ekkert hræddur við dóm framtíðarinnar um það mál.



Jeg vil taka það fram gagnv. 6. kgk., að jeg hef ekkert tilefni gefið til þeirra ummæla hans, að jeg væri að forsvara sveitunga mína. Jeg var alls ekki að reyna að bera blak af þeim, nefndi þá ekki á nafn. Ræða mín beindist heldur ekki á móti nefndarálitinu, heldur gegn ýmsum ummælum hjer í deildinni, sem mjer hafa fundizt fullsvæsin. Hinn hv. þm. sagði, að menn kendu oft skitu, gigt o. fl. um það, sem hornum væri að kenna. En ætli, að það geti ekki verið, að mennirnir segi satt ? Jeg skal taka eitt dæmi úr mínu hjeraði. Einn bezti bóndinn þar, sem fer ágætlega með fje sitt, misti síðastl. vetur töluverðan hluta af ám sínum úr einhvers konar lungnaveiki. Þetta var allsnemma vetrar, og heybirgðir yfirfljótanlegar. Um veikina var ráðgast við dýralækni, og við ærnar reynt ýmislegt, en þær dóu samt þrátt fyrir gnægð heyja og góða umönnun. Það eru líkindi til, að ærnar hafi verið orðnar magrar um þær mundir að þær drápust, en ekki var það af heyskorti, og fjarstæða væri að telja slíkt horfelli. Annað dæmi skal jeg nefna. Eftir að jeg stóð upp og hafði tekið til máls, er mjer rjettur seðill sá, er jeg held á, og á hann er ritað: Á Möðruvöllum drápust sauðir á annan vetur frá nógu og góðu heyi úr lungnaormaveiki fyrir miðjan vetur. Hv. forseti þessarar deildar, sem þá bjó þar, hafði orð fyrir að ala fje sitt manna bezt. Væri nú nokkurt vit að kalla slíkt horfelli? Mörg fleiri slík dæmi gæti jeg nefnt. Það, sem jeg vildi benda á með ræðu minni, var þetta: að skepnufellir stafaði ekki alt af af fóðurskorti. Það er satt, að maður á ekki að gera ástandið of bjart, en maður á ekki heldur að gera það of svart. Annars skal jeg taka það fram, að jeg mun styðja brtill. hv. þm. V.- Skf„ af því að jeg veit ekki, hvort hallærisstjórnin kemst á laggirnar. En þetta frv. á að geta staðið, hvað sem öðrum frumv. líður, sem á ferðinni eru á þinginu.



Jeg mun áður hafa eitthvað andæft öllu þessu horfellistali, en jeg vil leyfa mjer að vísa á bug þeim orðum háttv. 6. kgk., að jeg sje að reyna að breiða yfir horfellinn, af því ,, að jeg skammist mín fyrir hann  (G. B.: Þetta er mesti misskilningur)  . Orð mín við síðustu umræðu spruttu af því, að jeg vildi benda á, hvað mikið verk hefur verið unnið á síðasta mannsaldri, til þess að bæta meðferð á skepnum. Það er hart, að láta það altaf klingja í eyrum manna, að þeir sjeu fyrirlitlegar horlýs, hversu miklar og suðsæjar sem framfarirnar eru. Það verður að gæta þess; að þjóðinni er mikil uppörfun í því, að framfaraviðleitni hennar sje viðurkend. Sífeld harmakvein yfir ástandinu geta dregið kjark úr henni. Mjer fundust orð háttv. 6. kgk. gefa mjer tilefni til að taka þetta fram. Annars er jeg nefndinni þakklátur fyrir þær brtill., sem hún hefur gert við frv., og vona jeg, að það verði vinsælt í því formi, sem það nú fær. Jeg hefði raunar óskað, að ekki væri svo mikið breytt frá horfellislögunum, sem nefndin hefur gert, en þó álit jeg, að þetta frv. með brtill. nefndarinnar bæti þau. Jeg mun því greiða því atkvæði mitt.



Það var sjerstaklega eitt atriði, sem jeg vildi skjóta til háttv. nefndar, en málinu í heild sinni er jeg fremur mótfallinn og efast um, að breytingarnar verði til nokkurra verulegra bóta. Menn munu fara að æfast í að gera krossana, svo að ónýtum seðlum fari fækkandi. Jeg get ímyndað mjer, að ef gamall og skjálfhentur kjósandi á í hlut, að þá geti orðið ofurlítið horn útundan hjá honum við stimplunina, eða að stimplingin lýsist svo að lítið beri á henni, þegar hún þornar. Jeg tel ávalt varhugavert að breyta lögum, sem eru að fá festu, og menn eru að venjast. Aðalatriðið í þessu máli eða þessum kosningum er það, að kjörstjórnin sje ekki sundurþykk. Er þá vanalega það tekið gott og gilt, ef vilji kjósandans kemur í ljós, þótt ekki sje eftir laganna bókstaf út í æsar. En sje kapp og stýfni i kjörstjórninni, ,mun það sýna sig, að þó að breytt verði um kosningaraðferð, verða deilurnar ávalt til um pað, hvort atkvæði sjeu gild eða ekki. - En játa skal jeg það, að breytingin á skipun kjörstjórnar er til bóta. Það atriði, sem jeg vildi skjóta til hv. nefndar, er, hvort ekki væri ástæða til að ákveða, hve lengi kjósandinn mætti lengst vera inni í kjörherberginu, Jeg minnist á þetta af því að jeg hef sannar sögur af því, að kjósandi, sem var dálítið við skál, fór að tala við sjálfan sig inni í kjörherberginu og halda ræður um frambjóðendur, en kjörstjórnin stóð ráðalaus, og gæti svo farið, ef margir gerðu slíkt, að allir kjósendur gætu ekki kosið, þrátt fyrir það, hve tíminn er langur. Annars held jeg, að ekki sje mjög mikið unnið við að lengja kjörtímann, það venur menn á að trassa að sækja fundi. Aftur á móti getur tept ófært veður, en við því verður ekki spornað. Jeg hýst ekki við, að greiða atkvæði með frv. þessu, en láta það afskiftalaust.