Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hér er til umr. frv. sem er gamall kunningi úr þingsölum og er um að ríkisstj. sé heimilt að innheimta á árinu 1975 með viðauka eftirtalin gjöld ríkissjóðs: stimpilgjöld af öðru en afsölum fyrir fasteignum og skipum, leigusamningum um jarðir og lóðir af kaupmálum með 140% viðauka svo og viðauka leyfisbréfagjalda annarra en þeirra sem um ræðir í aukatekjulögum, nr. 104/1965. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta mál. Það hefur verið hér á dagskrá ár eftir ár nú um margra ára bil. Hins vegar sýnist mér að við þá endurskoðun, sem fer fram á innheimtu tiltekinna gjalda hjá ríkissjóði, megi nú búast við því að slíkt frv. þurfi ekki að sjást hér í sölum Alþ. aftur. Ég legg til, herra forseti, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Frv. þetta, sem ég ber fram um breyt. á ljósmæðralögum nr. 17 19. júní 1933, ásamt hv. 7. landsk. þm., Helga F. Seljan, var flutt á þinginu 1971–1972 af þáv. hv. 3. þm. Austurl., Páli Þorsteinssyni, og hv. 7. landsk. þm., Helga F. Seljan. Frv. fékk mjög góðar undirtektir, en var vísað til ríkisstj. á þeim forsendum að nýrra ljósmæðral. væri að vænta. Ný ljósmæðralög hafa ekki komið fram og okkur þykir því rétt að endurflytja þetta frv., þótt ekki væri til annars en að hreyfa við þessu nauðsynlega og sjálfsagða máli. Núgildandi lög um ljósmæður eru rúmlega 40 ára gömul og á þeim tíma hafa orðið miklar breytingar í þjóðfélaginu, þannig að sum ákvæði ljósmæðralaganna samrýmast ekki þeim öru breytingum, sem hafa orðið, og hefur því reynst óhjákvæmilegt að víkja frá þeim í framkvæmd Ég vil í stuttu máli gera grein fyrir þeim breyt. sem lagt er til að gerðar verði á gildandi lögum. Ljósmæður fá skipun til starfa af hendi sýslumanna og bæjarfógeta. Umfang ljósmóðurstarfsins er mjög misjafnt. Nokkrar ljósmæður eru þannig settar að um fullt starfssvið er að ræða, en flestar eru þannig settar að ekki er um fullt starf að ræða og launin miðuð við það að þau séu fremur þóknun en full starfslaun. Það er till. okkar, sem berum fram þetta frv., að launakjör skipaðra ljósmæðra skuli ákveðin með kjarasamningum eða kjaradómi á sama hátt og laun opinberra starfsmanna. Þess skal getið að í kjarasamningum, sem gerðar voru á þessu ári, er ljósmæðrum skipað í 16. launafl. annað þrep í byrjunarlaun, en það mun aðeins ná til þeirra örfáu einstaklinga í stéttinni sem hafa fullt starf. Um kjör annarra ljósmæðra mun hafa skipast þannig, þegar almennar launabreytingar hafa orðið, að heilbr: og trmrn. hefur gert till. um það hverjar breyt. skyldu gerðar hverju sinni á þeirri þóknun eða því kaupgjaldi, sem ljósmæður úti á landsbyggðinni fá, og síðan hafi þessar till. verið lagðar fyrir fjmrn. sem hefur raunverulega ákveðið þessar greiðslur. Ekki er nein ástæða til að ætla að í rn. hafi verið nokkur tilhneiging til þess að halla á þessa starfsmenn. En við teljum það ekki eðlilega skipun að rn. ákveði launakjör þessara starfsmanna sem hafa fengið bréf um skipun í opinber störf. Við teljum eðlilegast að þetta verði lagt í hendur þeirra, sem fara með kjarasamninga opinberra starfsmanna, eða kjaradóm. Önnur ákvæði í 4. gr. eru óbreytt í frv. okkar frá því sem er í gildandi lögum. Við teljum það koma til álita að sú skipan verði tekin upp að ríkissjóður greiði hluta af launum allra ljósmæðra í landinu, hvort sem þær starfa í kaupstöðum eða sveitum. Það getur þá komið til athugunar við meðferð málsins, en ekki er gerð till. um það í þessu frv. 2. gr. þessa frv. kveður svo á að ljósmóðir, sem skipuð er í starf skv. frv., eigi rétt á orlofi ár hvert á sama hátt og aðrir opinberir starfsmenn. Það má telja sjálfsagt að þessi réttur sé veittur á sama hátt og öðrum stéttum, en það eru engin ákvæði um þetta efni í núgildandi ljósmæðralögum. Þá er gert ráð fyrir því í þessu frv. að aftan við lögin komi ákv. til brb., svo hljóðandi: „Á árinu 1975 skal hver sýslunefnd endurskoða skiptingu sýslunnar í ljósmæðraumdæmi, sbr. 2. gr. l. Að endurskoðun lokinni skal sýslunefnd í hverju lögsagnarumdæmi gera ráðberra grein fyrir till. um skiptinguna og leita samþykkis hans á þeim.“ Í 2. gr. ljósmæðralaganna, sem hér er vitnað til, segir svo orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Hverri sýslu landsins skal skipt í ljósmæðraumdæmi og gerir sýslunefnd það með samþykki ráðh. Skipa skal eina ljósmóður til að gegna hverju umdæmi og hefur hún þar aðsetur er sýslunefnd þykir hæfa.“ Skipting í ljósmæðraumdæmi, eins og hún er nú í mörgum eða jafnvel flestum sýslum landsins, er miðuð við það að hver sveit eða hvert sveitarfélag sé ljósmæðraumdæmi út af fyrir sig. Því teljum við eðlilegt að sú skipting, sem gilt hefur, skuli tekin til endurskoðunar. Þessi skipting var eðlileg þegar samgöngur voru litlar sem engar, nær veglaust, vatnsföll óbrúuð og bifreiðaeign lítil. Með þeim breyt., sem orðið hafa á samgöngukerfi landsins, og með þá staðreynd í huga, að mjög erfitt er að fá ljósmæður til að gegna starfi í mörgum fámennum byggðarlögum, teljum við eðlilegt að þessi mál verði tekin til endurskoðunar. Við leggjum á það áherslu að slík endurskoðun verði fyrst og fremst í höndum sýslunefnda, en með því fæst trygging fyrir því að um þessi mál fjalli nefnd með staðgóða þekkingu á staðháttum og aðstöðu hvers byggðarlags. Þegar ákveða skal hvernig skipta á héraði í ljósmæðraumdæmi, þá ber að dómi okkar flm. að taka tillit til ýmissa sjónarmiða. Það ber að líta með sanngirni á sérstöðu einstakra byggðarlaga og hafa það í huga fyrst og fremst að ávallt verði veitt svo góð þjónusta á þessu sviði sem kostur er. Það verður líka að taka tillit til samgangna innan héraðs, eigi aðeins á þeim árstíma þegar samgöngur eru greiðastar, heldur engu siður, hvernig samgöngum er háttað á vetrum. Rétt er og að hafa hliðsjón af fólksfjölda í sveitarfélögum og gera sér grein fyrir því eftir fenginni reynslu hvort auðveldara muni reynast að fá ljósmæður til starfa í allfjölmennum umdæmum fremur en hinum fámennustu. Enn fremur verður að hafa í huga löggjöf um heilbrigðisþjónustu frá 27. apríl 1973, en þar er gert ráð fyrir mikilli stækkun læknishéraða. Þá virðist það augljóst að í sambandi við skipulagsbreyt. á þessu sviði beri sérstaklega að athuga hvort hagkvæmt sé að auka verkefni ljósmæðra í umdæmum utan kaupstaða með því að þær jafnframt ljósmóðurstarfi veiti héraðslæknum aðstoð við almenna heilsugæslu. Þetta mundi sérstaklega eiga við og geta komið sér vel í byggðarlögum, sem eru í mikilli fjarlægð frá heilsugæslustöð, og í fámennum ljósmæðraumdæmum. Að svo mæltu vil ég leggja til að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og trn.



Herra forseti. Ég vil strax við þessa 1. umr. lýsa yfir fullum stuðningi við þetta frv. og það sem það inniheldur. Ég er sannfærður um að þarna hefur verið um langa tíð að ræða visst misrétti eða hugsunarleysi, vildi ég fremur segja, gagnvart því sem þarna kemur fram. Ég er sannfærður um að það er ekki af viljaleysi heldur fyrst og fremst af hugsunarleysi að þarna hefur ekki verið gerð breyt. á. En ég, herra forseti, endurtek: Ég er mjög hlynntur þessu frv. efnislega.



Herra forseti. Þetta frv., sem hér er til umr. og fjallar um breyt. á l. nr. 13 13. apríl 1973, um Happdrætti Háskóla Íslands, er flutt skv. beiðni háskólaráðs, en með því er stefnt að því að auka veltu og hagnað Happdrættis Háskóla Íslands á næstu árum, svo að það geti lagt meira af mörkum til fyrirhugaðra bygginga á vegum háskólans. Á slíku er mikil nauðsyn vegna mikilla byggingarframkvæmda og tækjakaupa Háskóla Íslands og stóraukins kostnaðar vegna viðhalds húsa og búnaðar. Frv. felur í sér eina breyt. frá gildandi l. þ.e.a.s. heimild til útgáfu sérstaks flokks hlutamiða, B-flokks, til viðbótar við þá fjóra flokka, E, F, G og H, sem nú eru gefnir út. Endurnýjunarverð miða í hinum nýja flokki yrði fimmfalt hærra en í þeim flokkum, sem fyrir eru, og fjárhæð vinninga einnig fimmfalt hærri. Breyt., sem frv. felur í sér, er líkleg til að auka veltu og hagnað happdrættisins og gera framkvæmdir háskólans mögulegar, án þess að verð miða verði hækkað í þeim flokkum sem fyrir eru, en það er nú 300 kr. á mánuði og hækkaði um síðustu áramót. Óbreytt verð gömlu miðanna á næsta ári gerir mörgum viðskiptavinum happdrættisins kleift að halda áfram þátttöku án aukins kostnaðar, en nýi flokkurinn gefur þeim, sem vilja auka þátttöku sína í happdrættinu verulega, möguleika á því á einfaldan hátt. Helstu framkvæmdir, sem hagnaður af rekstri happdrættis Háskóla Íslands rennur til á næstu árum, eru þessar: Sérhæfðar byggingar fyrir verkfræði- og raunvísindadeild, sem unnið er að í áföngum, byggingar almenns kennsluhúsnæðis sem nú er orðinn mikill skortur á og sérhæfðar byggingar fyrir læknadeild og tannlæknadeild sem nú eru að hefjast á landsspítalalóð, en þær verða aðeins að hluta reistar fyrir happdrættisbréf. Búnaður í háskólabyggingar og tæki til rannsóknarstarfsemi og kennslu eru keypt fyrir happdrættisfé, og enn fremur er frágangur og viðhald lóða og viðhald húsakosts háskólans greitt af hagnaði happdrættisins. Í grg. með fjárlagatill. stjórnar Happdrættis Háskóla Íslands var skýrt frá því að tekjuáætlun happdrættisins væri reist á þeirri forsendu að viðbótarflokkur sá, sem frv. gerir ráð fyrir, fáist lögfestur á þessu ári. Drög að framkvæmdaáætlun Háskóla Íslands eru einnig byggð á sömu forsendu. Ég sé nú ekki ástæðu til, herra forseti, á þessu stigi að fara frekari orðum um þetta frv. Þingnefnd sú, sem fær frv. til meðferðar, getur kynnt sér byggingarmálefni háskólans frekar með könnun á gögnum, sem fylgdu fjárlagatill. háskólans, og einnig með viðræðum við fyrirsvarsmenn háskólans, háskólarektor eða aðra fulltrúa, ef hv. þingnefnd telur á því þörf. En ég endurtek það, sem áður er sagt, að þetta er frv. sem flutt er skv. beinum tilmælum frá háskólaráði og háskólarektor. Ég vil vekja athygli á því að það er mikilvægt, það er beinlínis þörf á því að frv. nái fram sem fyrst vegna undirbúnings að sölu happdrættismiða á næsta ári, en sala þeirra hefst í lok desember, þannig að frv. getur ekki náð þeim tilgangi sem stefnt er að, nema orðið sé við þeim tilmælum að afgreiða það með skjótum hætti. Ég vona, að hv. n. og hv. d. geti á það fallist, þar sem ég held að þetta sé tiltölulega einfalt, og um nauðsyn fjáröflunar til þeirra þarfa, sem í frv. getur, verður ekki efast. Herra forseti. Ég legg til, að nú að lokinni 1. umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. fjh.og viðskn.



Herra forseti. Vegna þess að ég er örlítið tengdur öðru flokkahappdrætti, samkeppnisaðila háskólans að þessu leyti, langar mig til að lýsa yfir stuðningi mínum við þessa miklu stækkun háskólans, og ég vil óska þeim til hamingju með þann stórhug og þá víðsýni sem þeir sýna, með því að ráðast í svona stórt. Þetta verður gífurleg tekjuaukning hjá háskólanum, ef vel tekst til, enda þarfirnar miklar. Ég vil um leið vekja athygli á því að á undanförnum árum, á annan tug ára, virðist læknadeild háskólans mjög lítið hafa notið tekna af háskólahappdrættinu. Það er mjög merkilegt til þess að vita að þessi stærsta og veigamesta deild háskólans hefur algjörlega farið varhluta af því mikla fjármagni, sem úthlutað hefur veríð frá háskólahappdrættinu. Nú sé ég í grg., að til stendur að bæta úr þessu, og þykir vænt um að svo er, enda eru byggingaþarfir þeirrar deildar mjög viðamiklar og kostnaðarsamar á næstu árum. Í þessu sambandi langar mig aðeins til að minnst á mál, sem ég hef áður minnst á í sambandi við happdrættið, og það er að mér hefur fundist að það væri ástæða til fyrir ríkisvaldið að ákveða hámark þess sem leyfilegt væri að borga út í vinninga. Í háskólahappdrættinu eru borguð 70% í vinninga. Happdrætti SÍBS borgar 60%, en í sjálfu sér, þegar maður lítur á tilgang þessarar happdrættissölu, þá vitum við að tilgangurinn er ekki fyrst og fremst að safna peningum hjá mörgum og deila þeim með fáum, heldur er meiningin að safna til þessa ákveðna tilgangs sem happdrætti er stofnað til. Því hefði ég haldið að það væri fullkomin ástæða til þess að ríkisvaldinu setti hámark á leyfilega útborgun vinninga, t.d. 50%, og ekkert happdrætti mætti greiða meiri hluta af sinni tekjuöflun í vinninga en 50%. Þetta mundi þýða það að öll happdrættin fengju miklu meira í sinn hlut til þeirrar starfsemi, sem þau eiga að sinna, en aftur á móti hef ég ekki trú á því að veltan minnkaði að sama skapi.



Herra forseti. Það voru nokkrar vangaveltur í sambandi við þetta frv. sem ég ætla að tala hér um og þá nota tækifærið að beina fyrirspurn til hæstv. dómsmrh.: Hvað má ætla að happdrættisveltan verði á árinu 1975? Geng ég þá út frá því að þetta frv. verði samþ., því að nú virðist mér æðimjög sækja á það að leysa eigi mörg vandamál þjóðfélagsins í ýmsum framkvæmdum með happdrættiskerfinu. Háskóli Íslands fékk þetta leyfi fyrir mörgum árum, ég man nú ekki nákvæmlega hve mörgum, en það mun skipta tugum ára og hefur verið ómetanleg stoð fyrir byggingu Háskólans. Síðan komu tveir aðrir mikilvægir þættir til uppbyggingar góðra mála, þ.e.a.s. DAS-happdrættið og SÍBS-happdrættið. Ég tel að við þurfum að hafa heildaryfirlit yfir a.m.k. þessa þrjá flokka þegar við erum að gefa einum aðilanum svo mikla rýmkun sem þetta frv. hefur í för með sér. Ég tel að eftirspurnin í happdrættismiða sé ekki ótakmörkuð, og þess vegna ber ég þessa fyrirspurn fram. Það er ekki hægt að svara henni þegar í stað. En það væri æskilegt að n., sem fjallar um þetta frv., gæti fengið það svar við þessu svo að við vissum hvað þetta þýddi. Einnig væri hugsanlegt að forsvarsmenn hinna tveggja þjóðþrifahappdrættanna, sem ég vil nefna svo, hefðu líka áhuga á að hafa aukin umsvif á næsta ári. Síðan hefur ríkissjóður uppi samkeppni um happdrættismiðakaup, og einnig er komin fram mikil ásókn að fjármagna vegaframkvæmdir með happdrætti. Við erum að verða mjög mikið happdrættisþjóðfélag, og því er ekki úr vegi að gera sér grein fyrir hvað miklir fjármunir fara í þetta, því að varla verða menn fúsir til að hafa þessa veltu ótakmarkaða. Ég reikna ekki með því. Einnig verðum við að hafa í huga að næsta ár verður að öllum líkindum nokkru þyngra í skauti fyrir almenning en þetta ár, og eru frv. um þau mál á Alþ. er gera það þyngra fyrir allan almenning að lifa í landinu. Þess vegna ber ég þessa fyrirspurn fram til að fá upplýsingar um, eftir því sem tök eru á, hvað veltan gæti orðið mikil á komandi ári. Ég vil taka undir það sjónarmið hjá síðasta ræðumanni að nauðsynlegt er einnig að ákveða hámark í þessum málum á útgreitt hlutfall. Það er nauðsynlegt, held ég, að endurskoða þessi mál í einni heild og gera sér fulla grein fyrir því hvert stefnir þegar sótt er á happdrættiskerfið mjög víða að í fjármögnun, sem við erum allir sammála um að er þjóðþrifamál út af fyrir sig. Það kemur fram í grg. á bls. 2 að hér á að hefjast handa um byggingu fyrir læknadeild og tannlæknadeild sem er einnig tengd Landsspítalanum. Öll þau byggingaráform nema mörgum hundruðum milljóna og þessi áfangi í þessari byggingu einni nemur 600 millj. kr. og verður fjármagnaður að hluta frá Háskóla Íslands og einnig að hluta með beinu framlagi ríkissjóðs, svo hér er um geysilega háar tölur að ræða. Ég vildi, herra forseti, koma þessari beiðni á framfæri til 1. umr. Efnislega er ég auðvitað með þessu frv., en ég tel æskilegt að við fáum heildarmynd af þeirri veltu, sem happdrættiskerfið hefur í för með sér, ef tök eru á, varðandi komandi ár.



Herra forseti. Það er ekki meining mín að spyrna fótum við samþykkt þessa frv. Ég get lýst yfir stuðningi mínum við frv. sem slíkt og tilgang þann sem felst í þeirri lagasetningu sem þetta frv. hefur að geyma. En ég kveð mér hljóðs af því að mér finnst eins og mörgum öðrum þjóðfélagsborgurum satt best að segja orðið yfirþyrmandi tískufyrirbrigði í okkar þjóðfélagi þessi happdrættisstefna, ef svo mætti að orði komast. Það er reynsla okkar a.m.k. þeirra sem búa í þéttbýli, að það er ekki sjaldnar en einu sinni á hverjum einasta sunnudegi, sem hringt er dyrabjöllunni, og þá er verið að bjóða til kaups einhvers konar happdrættismiða. Nú virðist það vera yfirlýst stefna, sem alltaf er að vinna sér meira og meira fylgi hér í sölum Alþ., að reyna að fjármagna ýmsar framkvæmdir, - ég viðurkenni að það hafa verið nauðsynlegar framkvæmdir sem þar hafa verið á ferðinni, - á þennan máta, að höfða til spilamennskueðlisins, sem er svo ríkt í mönnum, að reyna að fá fljótfenginn happagróða. Ég held að það sé full ástæða til þess af opinberu hálfu að tekið sé til alvarlegrar athugunar að spyrna hér við fótum. Í framhaldi af þeirri fyrirspurn, sem hv. síðasti ræðumaður gerði að umræðuefni, hvað væri mikil velta þessara opinberu happdrætta: DAS, SÍBS og háskólans, vil ég bæta við að ég vildi gjarnan óska þess að það yrði upplýst, t.a.m. við 2. umr. þessa máls, hve mikið er komið í umferð af svokölluðum happdrættisskuldabréfum í heild og einnig yrði upplýst hve margir aðilar það eru í þjóðfélaginu, félög og aðrir, sem hafa fengið leyfi til þess að gefa út happdrættisseðla eða afla fjármagns með þeim hætti Ég endurtek að ég tel að nú sé kominn tími til þess fyrir stjórnvöld að taka til alvarlegrar athugunar hvort ekki eigi nú að sporna við fæti og stöðva þessa þróun. Ef menn eru almennt á því að vera með þessi happdrætti, þá tel ég að það mætti koma fyllilega til greina að færa þetta enn betur út og opna þá hreint og beint alþjóðlegan spilabanka hér. Því skyldum við ekki gera það? Ég veit um ríki, sem hefur stórkostlegar tekjur og mestar sinar tekjuraf því að reka alþjóðlegan spilabanka. Mér finnst það alveg eins geta komið til athugunar, hvort það væri ekki eðlilegt. Við getum boðið ákaflega góð þægindi við það og það gæti verið mjög ábatasöm fjáröflunarleið og mætti þá taka það til athugunar. Það er ekkert árstíðabundið með það, þannig að við gætum þá dreift ferðamannastraumnum betur, þeir gætu komið hingað á haustin og á vetrum og stundað spilamennsku ásamt öðru því, sem þeir kynnu að óska sér til afþreyingar.



Herra forseti. Tvær fyrirspurnir komu fram hér áðan, frá hv. 1. landsk. þm. og frá hv. 2. þm. Norðurl. e. Hin fyrri er á þá lund, hvað ætla megi að happdrættisveltan verði mikil á árinu 1975, og skildist mér þá aðallega vera miðað við þau stóru happdrætti sem leyfð hafa verið sérstaklega með lögum. Hin var á þá leið, hvað væri komið mikið í umferð af happdrættisskuldabréfum. Þessum spurningum get ég ekki svarað hér og nú af því að ég hef ekki gögn í höndum því viðvíkjandi, en ég tel sjálfsagt að sú n., sem fær málið til meðferðar, fái upplýsingar um þetta. Ég mun reyna að sjá um að henni verði fengnar upplýsingar um það hvað áætlað væri að veltan í þessum þremur happdrættum yrði mikil á næsta ári, en það heyrir undir dómsmrn. að fylgjast með þeim sem lögum samkv. skipa happdrættisráð allra þessara happdrætta, þannig að það eiga að vera fyrir hendi upplýsingar um þetta efni og tiltölulega auðvelt að láta þær í té. Að því er varðar hina spurninguna, hversu mikið sé komið í umferð af happdrættisskuldabréfum ríkissjóðs, þá á ég að vísu ekki jafnauðvelt með að sjá um að þeirri spurningu verði svarað, þar sem þau málefni heyra undir fjmrh., en ég skal koma þessu á framfæri við hann og vænti þess að það geti farið saman, að n. geti fengið upplýsingar um þau efni. Það er ekki ástæða til að fara mikið út í þær vangaveltur sem hér hafa komið fram um happdrætti og hvort það sé heppileg stefna að ætla að byggja jafnmikið á happdrættum og gert hefur verið. Vissulega er réttmætt að velta því fyrir sér og það má segja að hér sé ríkjandi talsverð happdrættisstefna. Þá er líka þess að gæta að happdrættin eru engan veginn upp talin með þessum þrem aðalhappdrættum, sem stofnuð eru og rekin samkvæmt lögum, heldur eru mörg önnur happdrætti sem leyfð eru af dómsmrn. Þau eru bundin við eitt skipti fyrir öll, ef svo má segja. Það er veitt leyfi til að hafa happdrætti, en það gengur ekki áfram ár eftir ár eins og þessi happdrætti. Það er auðvitað fróðlegt að fá líka upplýsingar um hve mörg slík happdrættisleyfi hafa verið gefin út á t.d. síðasta ári eða þessu ári. Ég veit að það er talsvert há tala, en ég hef þá tölu ekki á takteinum. Það er sjálfsagt að láta upplýsa það fyrir n. Það getur starfsmaðurinn í dómsmrn., sem hefur með þessi málefni að gera, auðveldlega gert. Það má sjálfsagt deila um hvort þetta sé heppileg stefna til þess að fjármagna ýmsar nauðsynlegar framkvæmdir. Það getur verið að þetta ali um of upp í mönnum vissan happdrættishugsunarhátt og sé þess vegna frá því sjónarmiði varhugavert. Á hinn bóginn er þess að gæta að a.m.k. um þessi stóru happdrætti, sem þarna er um að tefla, og eins happdrættisskuldabréf þau, sem gefin hafa verið út af hálfu ríkissjóðs, þá er þar í öllum tilfellum um að ræða fjáröflun til mjög nytsamlegra hluta, fjáröflun sem ríkið hefði ekki komist hjá að fjármagna með öðrum hætti ef ekki hefði verið gripið til þessa ráðs, þ.e.a.s. með beinni eða óbeinni skattlagningu. Ég hygg að það hefði ekki verið komist hjá því. Ég gæti trúað að stundum hefði vafist fyrir hv. alþm. að samþykkja þær beinu fjárveitingar sem þurft hefði í þessu sambandi, en aflað hefur verið með þessum hætti sem hér er um að tefla. Og ég er hræddur um að t.d. Háskóli Íslands hefði risið seinna ef ekki hefði verið gripið til þess ráðs að afla fjár með þessum hætti, happdrætti. Ég býst við því að sama megi segja um hinar aðrar ýmsu góðu framkvæmdir sem hafa átt sér stað fyrir happdrættisfé. Þetta er frjáls fjáröflunaraðferð. Menn eru ekki skyldaðir til þess að kaupa þessa miða. Við skulum gera ráð fyrir að menn herði ekki beint sultarólina áður en þeir kaupa þessa miða, heldur kaupi þeir miða í þessum happdrættum af því að þeir vilja styðja gott málefni, en líka af því að þeir hafa afgangs eitthvert fé frá brýnustu nauðþurftum. Ég fyrir mitt leyti efast um að þeir mundu í öllum tilfellum a.m.k. verja því á skynsamlegri eða heppilegri hátt en að leggja það í þessi happdrætti og styðja þannig þau málefni sem um er að ræða. Hitt er annað mál, hversu hollt það er þeim, sem stóra vinninginn fær, að fá hann allan greiddan út í einu. Ég get alveg fallist á þau sjónarmið, sem hér hafa verið sett fram, að það geti verið skynsamleg fjármálastefna að leggja einhverjar takmarkanir þar á og greiða hann e.t.v. í einhverjum áföngum. En þó er nú þetta, að það má líka alltaf fara varlega í að ætla að taka svona fjárhæðir óbeint af mönnum, og verður að gæta hófs í þeim efnum. Ég held fyrir mitt leyti, að í sjálfu sér séu þessi mörgu, og ég get tekið undir það með síðasta ræðumanni: í mörgum tilfellum leiðu happdrætti í sjálfu sér, sem eru í gangi fyrir utan þessi stóru happdrætti, viðsjárverðari. Bæði er það nú, að það er ekki jafnöruggt eftirlit með þeim happdrættum eins og þeim, sem hér er um að tefla, og eins er það náttúrlega að þar er tilgangurinn oft miklu margvíslegri. En ég hygg að í flestum eða öllum tilfellum sé um að ræða samt einhver félög eða samtök sem eru að reyna að klóra saman fé til þess að geta staðið straum af starfsemi sinni eða einhverjum framkvæmdum sem þau standa í, misjafnlega þörfum, en oftast nær, hygg ég þó, þörfum. En síst af öllu hef ég á móti því að þessi mál séu hugleidd og athuguð nánar. Það er ekki ný bóla að menn hafi hugsað sér að reka reglulegt ríkishappdrætti og taka inn drjúgan skilding á því. Ef ég man rétt var það 1911 eða 1912 sem Alþ. afgreiddi frv. um ríkishappdrætti og það átti að verða mikill búhnykkur. En það var sá hængur á að lögin voru í þeim búningi að þeim ráðh., sem átti að bera frv. fyrir konunginn, Hannesi Hafstein, þótti ekki hæfa að gera það. Þess vegna öðluðust þau lög aldrei gildi. En þá ætluðu Íslendingar ekki aðeins að selja happdrætti á Íslandi og hagnast af því, heldur víða um lönd.



Herra forseti. Þetta litla frv. er óaðskiljanlegur fylgifiskur með frv. til l. um breyt. á 71. gr. einkamálalaganna sem ég hef mælt hér fyrir áður og hv. allshn. hefur til meðferðar. Það er að sjálfsögðu ástæða til þess að ég mæli fyrir þessu frv., því að vitaskuld heyra vátryggingarsamningar almennt undir þann ráðh. sem fer með tryggingamál. En í þessu frv. um breyt. laganna um meðferð einkamála, 71. gr. þeirra, var gert ráð fyrir því að þegar notuð væri heimild til þess að skipta sakarefni í skaðabótamáli vegna slysa, þá væri einnig lögfest heimild til handa dómara til þess, ef sækjandi krefðist þess, að ákveða bráðabirgðafjárhæð til greiðslu upp í endanlega skaðabótarfjárhæð sem dæmd kynni að verða, þ.e.a.s. þegar sakarefninu er skipt á þá lund að dæmt er eingöngu um skaðabótaskylduna í fyrra þætti málsins. En til þess að sú heimild, sem lögfest verður, komi að fullum notum verður þetta ákvæði í lögunum um vátryggingarsamninga að koma til og taka þeirri breyt. sem lagt er til í þessu frv., þ.e.a.s. að þá sé lögð tilsvarandi skylda á vátryggjandann eins og á þann sem tjóni hefur valdið og að vátryggingafélagið verði þá einnig skylt til þess að greiða tjónþola þá fjárhæð sem dómari hefur talið rétt að úrskurða til bráðabirgða. Eins og ég sagði er þetta frv. fylgifiskur frv. um breyt. einkamálalaganna og þess vegna nauðsynlegt að það fylgi því í könnun í n., og þess vegna leyfi ég mér, herra forseti, að leggja til að þessu litla frv. verði að þessari umr. lokinni vísað til hv. allshn. og hún taki þetta frv. til meðferðar í sambandi við margnefnt frv. um breyt. á einkamálalögunum og láti það fylgja því.



Herra forseti. Eins og fram kom hjá hæstv. dómsmrh. er þetta fylgifiskur frv. um meðferð einkamála, sem er flutt vegna þáltill. sem var samþykkt 8. febr. 1972 og ég var 1. flm. að. Ég vil því strax nú við 1. umr. þakka það, að þetta kemur fram, og lýsa ánægju minni yfir því að rn. vill gera sitt til þess að hægt sé í fyrsta lagi að flýta skaðabótum til þeirra, sem verða fyrir verulegu tjóni, án þess að endanlegur dómur gangi í málinu. Ég gat þess í framsögu fyrir umræddri þáltill. að það væru dæmi til þess að það tæki allt upp í áratug að fá niðurstöður í skaðabótamáli. Öllum hlýtur að vera ljóst að erfiðleikarnir eru mestir fyrst eftir að slys verður og fyrst gert er ráð fyrir því, að um sé að ræða bætur, þá sé nauðsynlegt og þær komi fyrst og fremst að gagni séu þær greiddar hið fyrsta eftir að slíkt á sér stað. Þegar kannske áratugur er liðinn er þetta miklu minna virði heldur en ef sem skemmstur tími getur liðið frá því að slys á sér stað og þar til bótaþegi fær bætur vegna þess. Þetta var grundvallarástæðan fyrir þáltill. okkar flm. Við bentum þar á nokkur dæmi, það væri hægt að taka mýmörg dæmi í því efni. Ég rifja það ekki upp, herra forseti, en lýk máli mínu með því að fagna því að þetta er komið fram.



Herra forseti. Frv. það, sem hér er til 1. umr., var einnig til meðferðar á síðasta þingi, en varð ekki útrætt. Um margt má vísa til allítarlegrar framsögu um þetta mál þá, enda aðstæður allar og forsendur óbreyttar að öðru leyti en því, að enn frekari þörf er á skipan þessara mála í heild úti á landsbyggðinni. Þar kemur til aukning félagslegra þátta húsnæðismálanna, verkamannabústaða og leiguíbúða á vegum sveitarfélaga, en þeir knýja á um aukin áhrif og viss völd út í landshlutana umfram það sem nú er, auk þeirrar almennu þjónustustarfsemi sem telja má aðra meginforsendu að frv. Ég minntist á það í framsögu í fyrra að staðarvalsnefnd svokölluð hefði mjög fjallað um þessi mál. flutning stofnana frá Reykjavík eða stofnun útibúa frá þeim í landshlutunum. Það álit, sem þar er væntanlegt, þykir án efa nokkuð byltingarkennt og trúað gæti ég að hrollur færi um ýmsa þá í kerfinu okkar, sem trúa því að núgildandi skipan sé hin eina rétta og hafa sjóndeildarhring upp undir Esjuna eða tæplega það. En fólkið á landsbyggðinni sækir á um aukinn rétt, aukið vald, og meiri samstaða um sameiginleg baráttumál gefur baráttunni aukinn mátt, aukið gildi. Ég ætla að vona og veit reyndar að það muni móta till. okkar og rök í ríkari mæli en þröngsýn afturhaldssjónarmið skrifborðsþræla hinna ýmsu stofnana, sem svo sannarlega hafa komið í ljós víðar og meir en við væntum. Húsnæðismálin eru tekin upp hér á Alþ. sem nokkur prófsteinn á það hver afstaða þings og stjórnar er í raun gagnvart hugmyndum sem þessum. Þau eru tekin fyrir vegna þess að þau eru í brennidepli þjóðfélagslegra viðfangsefna og alveg sérstaklega hefur orðið þar á stökkbreyting úti á landsbyggðinni, stökkbreyting sem kallar blátt áfram á aðra og betri skipan mála en nú viðgengst. Það þarf vart að rekja hér fyrir hv. alþm. hvernig þessi mál eru stödd í dag, hvernig öll ákvarðanataka, öll afgreiðsla, stór sem smá fer fram hér í Reykjavík, fyrir utan það að menn fá að skrifa nafnið sitt í einhverju bankaútibúinu og þangað fer svo lánið seint og siðar meir, þegar búið er að senda gögnin suður, síðan t.d. austur á ný og svo enn suður, sem sagt þjónustan er í lágmarki og kannske neðan þess. Hér er ekki um að kenna slæmum mönnum, heldur slæmu kerfi. Út úr vítahring þess viljum við flm. brjótast með frv. þessu, þótt eflaust þurfi ýmsu að breyta og setja um nánari ákvæði nái megintilgangurinn fram að ganga. Á það hefur t.d. verið minnst að frv. gangi of skammt, eitt útibú sé ekki fullnægjandi t.d. á Austurlandi, og eins hitt, að ekki skuli gert ráð fyrir útíbúi á Vesturlandi, þar sem íbúar Snæfellsness og Dalasýslu séu a.m.k. í svipaðri aðstöðu og þeir landshlutar sem frv. gerir ráð fyrir að fái útibú. Hvort tveggja hefur við rök að styðjast, seinna atriðið raunar sjálfsagt sanngirnismál þegar betur er að gáð. Hins vegar er rétt við útibúastofnanir sem slíkar að fara sér hægt og rasa ekki um ráð fram, en gera útibúin í þess stað virk og raunhæf, gera vald þeirra sem mest og notagildi fyrir íbúana einnig sem fjölþættast og best. Ég heyrði því fleygt varðandi frv.-flutning þennan á síðasta þingi að mörgum valdaaðilum í bankakerfinu þætti vel fyrir þessum málum séð frá sinni hálfu þar sem þeir önnuðust afgreiðslu lánanna endanlega, þ.e. útborgun þeirra, ef útborgun skyldi kalla, því að venjulega hefur viðkomandi banki lánað nær alla lánsupphæðina og gerir ekki annað en að taka lánið upp í víxilskuldir. Með þessu frv. stefnum við að allt annars konar þjónustu en hér um ræðir þótt engir annmarkar séu á því samkvæmt frv. að sérhvert bankaútibú eða sparisjóðir geti annast endanlega afgreiðslu og útborgun lánsins. Það er aukaatriði málsins. Þjónusta þessara annars ágætu stofnana, sem hér um ræðir, hefur á margan veg verið verri og minni en æskilegt hefði verið, en þá undirstrika ég líka að hún er síður en svo einsdæmi hér um. Miklu frekar er um dæmigerða staðlaða stofnanagerð að ræða og þjónustu eftir atvikum, stundum góð og stundum slæm og stundum alls engin. Stofnunin er eins og margar aðrar bundin mörgum skjölum, vottorðum og uppáskriftum alls konar eða í einu orði sagt því pappírsflóði sem Parkinsonslögmálið krefst af hverri stofnun, sem allt vill hafa í lagi og löglegt í alla staði, eins og það heitir ef einhverjum smávægilegum, einskisverðum formsatriðum hefur ekki verið fylgt át í æsar. Nú skulum við ganga út frá því að öll þessi plögg séu nauðsyn. Þá er auðveldara og betra með að fylgjast ef stofnunin er í nánd, svo sem útibú í hverjum landshluta yrði, færri umsóknir yrðu á hverjum stað og auðveldara yrði um öll svör en oft er nú. Eitt vottorð getur dregið lánshæfni íbúða um mánuði og oft er því gleymt að tilkynna viðkomandi að enn vanti þetta vottorð svo að allt sé í lagi. Upplýsingamiðlun hefur farið í vöxt hjá Húsnæðismálastofnuninni, byggingafulltrúar hafa sótt námskeið og hlotið aukna fræðslu og leiðbeiningar í starfi, en enn vantar þó mikið á að allt sé hér sem skyldi og væntanlegur húsbyggjandi fái þær upplýsingar sem duga til þess að allt fari fram á réttan hátt og lánveiting komi á eðlilegum tíma. Viðkomandi útibú tæki slíkt upplýsinga- og fræðslustarf að sér á sínu svæði og næði auk þess nánara og betra sambandi við þá sem í einstökum byggðarlögum þyrftu að vera leiðbeinendur húsbyggjenda. Ég hef heyrt efasemdarraddir um það að útibú sem þessi hefðu næg verkefni. Auðvitað fer þetta atriði mjög eftir þróun byggðar á Íslandi og húsbyggingum á landsbyggðinni. En verkefnið á og þarf að verða ærið. Óleyst verkefni bíða hvarvetna stórátaka, ekki síst á því félagslega sviði sem við höfum vanrækt um of. Það leiðir af sjálfu sér að útibú sem þessi hefðu með íbúðarbyggingar í sveitum að gera, annaðhvort í umboði Stofnlánadeildar eða - sem ég teldi eðlilegra - að íbúðarhúsalán til bænda féllu undir Húsnæðismálastofnun ríkisins og yrðu í svipuðu formi og verkamannabústaðir þéttbýlisstaðanna á margan hátt, a.m.k. til allra hinna efnaminni bænda. Við þetta bættist svo, eins og reyndar er vikið að í grg., það viðbótarverkefni, það viðbótarsvið sem fólgið er í samruna útibúa af þessu tagi og skipulagsskrifstofa frá Skipulagi ríkisins, sem landshlutasamtök sveitarfélaganna hafa gert ákveðnar kröfur um að fá út í landshlutana og þá um leið reyndar að þessi þáttur yrði á þeirra vegum, sem vel má vera að sé heppilegast, þó að ég telji eðlilegt að heildareftirlit og yfirsýn séu í höndum ríkisstofnunar áfram. Samtenging þessara tveggja sviða, húsbygginga og skipulags, ætti að vera auðveld og eðlileg, svo mikil og sjálfsögð tengsl sem þarna eru á mill. Hvort tveggja er a.m.k. ærið í eina stofnun í hverju kjördæmi, einkum ef framtíðarstefna húsnæðismála verður sú að efla sem mest húsbyggingar á framleiðslustöðum landsbyggðarinnar með virkri þátttöku sveitarfélaganna í þeirri framþróun, - stefna sem verður að ná fram að ganga. Atvinnuleg umbylting á fjölmörgum stöðum utan Reykjavíkur kallar á aukið húsnæði sem fyrst, og þeirri þörf þarf þjóðfélagið að sinna framar öllum Breiðholtum höfuðborgarsvæðisins. Nægir að benda á þá margtuggnu þjóðhagslegu nauðsyn sem í því er fólgin, þó að mér sé ofar í huga jafnréttisaðstaða landsbyggðar og þéttbýlis í þessu sambandi. Til viðbótar kæmi svo verkfræðiþjónustumiðstöð sem landshlutasamtök sveitarfélaga hafa mjög haft á orði að koma upp í hverju kjördæmi. Samspil þessara þriggja þátta, skipulags, verkfræðiþjónustu og húsnæðismálanna, er ótvírætt og kemur víða heim og saman. Allt þyrfti þetta að athugast samhlíða. Þá er ég e.t.v. kominn að viðkvæmasta atriðinu, þ.e. hvert vald ætti að vera hjá útibúum sem þessum, hver hlutur þeirra í heildarfjármagni húsnæðismálanna á hverjum tíma. Um þetta er erfitt að setja ákveðnar reglur, en skoðun okkar flm. er sú að valdsviðið eigi að vera sem víðast og umfram allt að ná til allra þátta húsnæðismála og þá, eins og áður er sagt, til beinnar örvunar félagslegra framkvæmda í húsbyggingum. Byggðanefnd Alþ. mun eflaust endurflytja frv. um sérstök örvunarlán út á landsbyggðina og væntanlega fæst það nú í gegnum þingið, og þótt Byggðasjóður verði hinn formlegi lánsaðili hlytu þessi lán einnig að koma til kasta útibúa af þessu tagi. Meira að segja ættu heimaaðilar að hafa um þau ákveðinn rétt til miðlunar og sem æskilegastra áhrifa. Að sjálfsögðu lytu þessi útibú yfirstjórn Húsnæðismálastofnunar ríkisins en okkar ætlan er sú að allt undirbúningsstarf, öll afgreiðsla og öll ákvarðanataka innan ramma laganna eigi að fara fram í útibúunum sjálfum, m.a. þættir eins og verkamannabústaðir og leiguíbúðir á vegum sveitarfélaganna. Þannig sér útibú af þessu tagi í tengslum við bankaútibú um allar veðtryggingar og endanlegan frágang lánsskjala. Allar sendingar til Reykjavíkur eru óhæfa þegar útibúin eru komin virk og um leið ábyrg. Annað atriði, sem yrði að koma inn í reglugerð og ekki yrði raunhæft að lögbinda, er fjármögnunaraðferðin. Sumir hafa rætt þann möguleika að hver landshluti fengi sinn ákveðna kvóta í heildarfjármagninu til húsnæðismála á ári hverju. Það væri fásinna og óframkvæmanlegt. Hins vegar hvílir sú skylda á æðstu stjórn Húsnæðismálastofnunarinnar og ríkisvaldinu í heild að sjá útibúunum fyrir nægilegu fjármagni árlega til að uppfylla þarfir hvers landshluta að fullu. Um það gilda engar fyrirframreglur, en sjálfstæði útibúanna verður því aðeins tryggt að æðsta stjórnin skerði í engu þeirra hlut og umbeðið fé verði ávallt til reiðu refjalaust þegar þess er þörf. Æðsta stjórn í Reykjavík þarf að hafa heildaryfirsýn yfir þróunina í húsnæðismálum almennt, vera þar örvandi og hvetjandi aðili, en forðast þá mismunun sem á hefur borið, en þar á ég við það að aldrei hafa fjárhagsörðugleikar stofnunarinnar verið látnir í neinu bitna á Breiðholtsframkvæmdunum, heldur sífellt komið niður á landsbyggðinni með einum eða öðrum hætti. Þetta frv. er vissulega nokkur prófsteinn á vilja Alþ. til útibúamyndana af þessu tagi og ég veit um stuðning og velvilja þm. úr öllum fokkum við framkvæmd af þessu tagi. Um fyrirkomulag allt og nánari fyrirmæli um einstök atriði hlýtur til að koma reglugerð, og sömuleiðis eru ýmis atriði frv. sjálfs þess eðlis að eflaust þurfa þau nánari athugunar við. N. sú, sem fær frv. til meðferðar, fær umsagnir og álit þeirra sem gerst til þekkja, og má þá sníða af þá agnúa sem á kunna að vera. Sífellt tal um nauðsyn þess að auka vald landsbyggðarinnar og sjálfstæði í hinum ýmsu málaflokkum er hins vegar til lítils gagns fyrir íbúana ef ekki fylgja framkvæmdir í kjölfarið, raunhæfar, en virkar. Um þennan þátt er eðlilegt að fjalla nú þegar víða hafa orðið straumhvörf í húsbyggingum og fólk vill gjarnan flytja út á landsbyggðina, en erfiðasti þröskuldurinn er þá oft húsnæðisleysi í hinum einstöku byggðarlögum. Fátt veit ég vænlegra til að viðhalda þessari þróun og efla hana en að færa þjónustuna til fólksins í auknum mæli, eins og hér er lagt til, og veita fólkinn sjálfu hlutdeild í því skipulega átaki sem gera þarf til að færa húsnæðismál landsbyggðarinnar í viðunandi horf. Að öðru leyti vísa ég til grg. og framsögu í fyrra, en bendi að lokum á mjög eindregin meðmæli með frv. úr þeim landshlutum sem hér hafa búið við skarðastan hlut. Það er krafa fólksins byggð á beinni þörf sem hér er verið að koma á framfæri og ég vænti stuðnings sem flestra við þá kröfu. Herra forseti. Ég vil svo að lokinni þessari umr. leyfa mér að leggja til að þessu frv. verði vísað til 2. umr. og hv. félmn.



Herra forseti. Ég ætla ekki að gera að umræðuefni till. sjálfa, heldur þann málflutning, sem henni fylgdi frá hv. 7. landsk. þm., Helga F. Seljan. Ég er þannig stemmdur, ef ég má svo að orði kveða, að ég vil taka undir þessa till. að mörgu leyti, en þær sendingar og þau skeyti, sem fylgja hans málflutningi af slíku stærilæti að ótrúlegt er til höfuðborgarinnar, finnst mér ég þurfa að gera aths. við það. Ég held að það sé meira húsnæðisleysi á höfuðborgarsvæðinu einu heldur en á landinu öllu saman, eins og fram kemur í Breiðholtshverfi, sem hann minntist á með fyrirlitningu, þar sem 25 þús. manns koma til með að búa, og þó er eftirspurn eftir bæði leiguhúsnæði og húsnæði til kaups enn þá það mikil að ekki er hægt að anna eftirspurn. Ég er reiðubúinn til þess að taka undir og hjálpa þeim þm. dreifbýlisins sem vilja vinna fyrir sín kjördæmi og fyrir landið allt. En þeir mega ekki gera það allan tímann á kostnað Reykjavíkur og með þeim ummælum að Reykjavík sé eitthvað svo slæmt í þjóðskipulaginu og þjóðfélaginu að hana þurfi að varast allan tíma. Ég held að þm. almennt, og ég tala þá alveg sérstaklega til síðasta ræðumanns, ættu að fara að gæta tungu sinnar í ummælum eins og þeim sem hann hefur viðhaft hér hvað eftir annað. Hann byrjar yfirleitt ræðu sína með slíku stærilæti að furðu sætir. Slík ummæli og slíkur málflutningur getur hreinlega eyðilagt góð mál, gæti orðið til þess að t.d. menn eins og ég, sem hugsa og les um húsnæðisvandamál dreifbýlisins með jákvæðu hugarfari, bókstaflega snúist gegn þeim vegna slíkra neikvæðra ummæla um höfuðborgina og þau störf sem þar eru unnin. Reykjavík er höfuðborg með öllum skyldum og því óhagræði sem því fylgir fyrir íbúa höfuðborgarinnar, og slík slagorð sem meiningarlaus eru og slettur í átt til hennar eiga ekki rétt á sér. Ég vil láta því mótmælt hér. Ég verð að lýsa furðu minni á því ef það á að vera eitthvert innlegg í málið að oft geti vantað eitt og eitt plagg til þess að afgreiðsla fái eðlilega meðferð. Ég veit ekki betur en að umsækjandi um húsnæðislán fái lista yfir þau plögg sem hann á að skila. Ef hann fer ekki eftir þeim lista og eftir þeim upplýsingum sem viðkomandi ríkisstofnun lætur honum í té, þá er það hans eigið mál. Ef sá listi berst honum ekki í hendur hlýtur hann að gera eins og allir aðrir viti bornir aðilar, þ.e. að leita upplýsinga um það hvaða plögg hann á að útvega, áður en hægt er að fullnægja kröfu þess kerfis sem virðist að öllu leyti vera óalandi og óferjandi, einhver ófreskja eftir lýsingunni sem kom hér fram áðan. Ég skal viðurkenna, að kerfið er oft þungt og erfitt að átta sig á því, en að það eigi skilið slík ummæli sem hér komu fram áðan, það er alrangt. Ekki skal ég mæla á móti því að þjónustustofnunum sé dreift og sumar þeirra fluttar frá Reykjavík. En hvort það borgar sig að flytja einmitt þessa stofnun, það skal ég ekkert segja um enn þá. En svo segir mér hugur að þau byggðarlög, sem koma til með að hýsa þessar stofnanir, þurfi að leggja í meiri kostnað við byggingu skrifstofuhúsnæðis og aðstöðu fyrir starfsemina og íbúðarhúsnæði fyrir það starfsfólk, sem augljóslega verður að fylgja stofnuninni, heldur en kannske lausn á því húsnæðisvandamáli, sem er á staðnum, þarf að draga til sín í byggðarlagið af fjármagni. Það verður að liggja einhver rökstuðningur, einhverjar tölulegar upplýsingar um hagkvæmni fyrir þjóðfélagið allt af því að flytja stofnanir frá einum stað til annars. Með þessum orðum er ég ekki að reyna að halda mig við Reykjavík, það er langt frá því. En herra forseti, ég vildi aðeins nota þetta tækifæri á þessu stigi umr. til þess að mótmæla þeim ummælum, þeim óréttmætu ummælum, sem oft hafa fallið og sérstaklega frá síðasta ræðumanni, um reykvíkinga og Reykjavík.



Herra forseti. Ég verð að játa það að ég hef ofmetið þennan hv. þm. mjög mikið. Ég heyrði það glögglega á hans ræðu að það þarf ekki mikið fyrir að koma til að snúa hv. þm. alveg og koma honum á allt aðra skoðun. Ég hef einmitt haldið að hann teldi sitt aðal vera geysilegt sjálfstæði í skoðunum og orð frá einum eða öðrum í því efni hrinu lítt á hv. þm. En svo kom að því að hann sagðist vera reiðubúinn til þess, jafnvel ef einhver óviðurkvæmileg orð féllu á einhvern hátt í umr., að snúa algerlega við blaðinu og hætta að veita góðu máli lið. En reyndar skildi ég nú ekki hv. þm. almennilega. Ég lýsti engri fyrirlitningu á Breiðholtsframkvæmdunum. Ég benti aðeins á það, að þessar framkvæmdir hafa haft forgang umfram annað í húsnæðismálakerfinu. Það er rétt. Það hefur alltaf verið séð fullkomlega fyrir fjármagni til þessara framkvæmda á undan almenna kerfinu, sem landsmenn almennt hafa orðið að búa við. Þegar hann ræðir um það að húsnæðisleysi sé mikið í Reykjavík, jafnvel meira en úti um land, þá stafar það vitanlega af þeirri öfugþróun í allri byggðaþróun á Íslandi sem við höfum verið að berjast við og þurfum að berjast á móti. Ég held að það sé alger misskilningur hjá hv. þm. að útibú frá Húsnæðismálastofnun ríkisins verði á kostnað Reykjavíkur. Hann talaði um að þetta mætti ekki verða á kostnað Reykjavíkur. Ekki get ég séð hvernig útibú frá þessari stofnun yrðu það, því að á það var ekki minnst að flytja þessa stofnun frá Reykjavík, það hefur heldur aldrei hvarflað að mér. Ég tel einmitt rétt að þessi stofnun hafi aðsetur sítt í Reykjavík og útibú frá henni séu sem virkust og öflugust úti um land. Hv. þm. talaði náttúrlega af lítilli þekkingu, sem vonlegt var, um erfiðleika landsbyggðarmanna í sambandi við húsbyggingar og upplýsingaþjónustu það varðandi. Hann sem sagt reiknaði með því að þeir gætu labbað sig upp í Húsnæðismálastofnun væntanlega, fengið þar lista yfir þau plögg sem þeir þyrftu að hafa. En ég get upplýst þennan hv. þm. um það að víða hafa allt fram til þessa tíma meira að segja byggingarfulltrúar einstakra staða ekki getað gefið húsbyggjendum viðhlítandi upplýsingar um þau plögg sem þarna þyrftu að vera til staðar. Húsnæðismálastofnun ríkisins - það var það sem ég deildi á fyrst og fremst - hefur oft ekki látið viðkomandi aðila vita þó að nauðsynleg plögg vantaði í hans skjöl. Ég hef svolitla reynslu af þessum málum. Það er mjög ríkur þáttur í störfum okkar þm. að annast ýmsa fyrirgreiðslu fyrir menn í sambandi við þessi húsnæðismál, og sú fyrirgreiðsla tekur býsna mikinn tíma hjá okkur. Ég sagði að þessi stofnun hefði aukið upplýsingamiðlun sína til mikilla muna og til mikilla bóta fyrir alla húsbyggjendur, og það er rétt. En ég endurtek það„ að víða hafa upplýsingar verið af mjög skornum skammti og stofnunin ekki látið mönnum í té þær upplýsingar sem þeir hafa á þurft að halda svo að allt væri fyllilega löglegt. Það er nú einu sinni svo með okkur landsbyggðarmenn að valdið hefur safnast saman hér í Reykjavík, og við erum ekkert að snúa okkur beint að reykvíkingum með einhverju stærilæti, eins og hv. þm. var að tala um, þegar við erum að tala um þetta vald, sem hér hefur safnast saman. Ég hef bent á það t.d. að ég er hér að fjalla um eina af þeim stofnunum, sem ríkisvaldið hefur komið á fót, og það hefur haft forgöngu um það óneitanlega að þjappa saman of miklu valdi einmitt hér á þessu svæði. Það er gegn þessari þróun, gegn þessu valdi sem við erum að berjast og á ekkert skylt við andúð á Reykjavík. Það mætti þá alveg eins benda á það að viðleitni borgarbúa og borgarfulltrúa t.d. hér í Reykjavík væri til þess að efla og treysta hag sinna umbjóðenda, en henni fylgdi um leið viss andúð á íbúum landsbyggðarinnar. Því dettur mér ekki í hug að halda fram. En ég held að hv. þm. þurfi ekki að hafa áhyggjur af því að sveitarfélögin úti um land kvarti og stynji undan því að fá til sín meira vald, fá til sín stofnanir þótt því fylgi hæft og gott starfslið. Hann þarf ekki að hafa áhyggjur af því. Þau hafa hingað til tekið hverri þjónustuaukningu fegins hendi og hverjum góðum starfsmanni fegins hendi þótt það hafi kostað þau eitthvað. Og ég veit ekki heldur til þess, að það sé ástæða til þess fyrir sveitarfélögin, því að þetta er mjög mikilvægt fyrir hvert það sveitarfélag sem fær til sín þetta vald, fær til sín þessa þjónustu.