Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Áður en gengið er til dagskrár vill forseti tilkynna að kl. 13.30 hefjast umræður utan dagskrár samkvæmt fyrri mgr. 50. gr. þingskapa, hálftímaumræða, um áhrif af stefnu ríkisstjórnarinnar í málefnum Háskóla Íslands. Málshefjandi er hv. 10. þm. Reykv., Ingibjörg Sólrún Gísladóttir. Þá er þess að geta að forseti áformar að gera hálftíma fundarhlé um kl. 13. Þar sem einhver örlítil bið verður á því að hv. þm. sem sitja í efh.- og viðskn. mæti á fundinn verður fyrst tekið fyrir 14. dagskrármál, Uppboðsmarkaður fyrir sjávarafla.

Virðulegi forseti. Ég vek athygli á því að í efh.- og viðskn. eru ýmsir þingmenn sem hafa einnig látið mjög til sín taka á sviði sjávarútvegs og sitja í sjútvn. þingsins þannig að ef ekki er hægt að hefja hér atkvæðagreiðslu vegna funda í þeirri nefnd, þá fyndist mér óeðlilegt að taka þetta mál fyrir að þeim fjarstöddum.

Forseti vill taka tillit til þessarar ábendingar frá hv. 8. þm. Reykn. og telur rétt að gera 5 mínútna hlé á fundinum.

Virðulegi forseti. Vegna skuldbindinga Íslands samkvæmt samningnum um Evrópskt efnahagssvæði sem undirritaður var 2. maí 1992 er nauðsynlegt að breyta ýmsum lögum á sviði heilbrigðis- og tryggingamála. Í yfirliti því sem utanrrn. dreifði 18. maí 1992 um lagabreytingar sem fyrirhugaðar eru vegna EES-samningsins kom fram að ég hygðist leggja fram tvö lagafrv. í tengslum við samninginn um Evrópskt efnahagssvæði, annars vegar frv. til nýrra lyfjalaga og hins vegar frv. til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna EES-samningsins. Á þessum fyrirætlunum hafa orðið þær breytingar að frv. til nýrra lyfjalaga verður ekki borið fram í tengslum við lagabreytingar vegna EES-samningsins. Þess í stað hafa nauðsynlegar breytingar á lyfjalögum og lyfjadreifingarlögum verið felldar inn í frv. það sem hér liggur fyrir um breytingar á lagaákvæðum á sviði heilbrigðis- og tryggingamála vegna aðildar að samningi um Evrópskt efnahagssvæði. Frv. sem hér er mælt fyrir skiptist í sex kafla og hefur að geyma breytingartillögur við 20 lög. Um er að ræða breytingar á átta lögum um heilbrigðisstéttir, átta lögum á vátryggingarsviði, tvennum lögum um lyfjamálefni, lögum um atvinnuleysistryggingar og lögum um eiturefni og hættuleg efni. Lögum um heilbrigðisstéttir þarf að breyta vegna ákvæða þriðja hluta EES-samningsins, sbr. VII. viðauka hans um gagnkvæma viðurkenningu á starfsmenntun og hæfi. Lögum um eiturefni og hættuleg efni þarf að breyta vegna II. viðauka um tæknilegar reglugerðir, staðla, prófanir og vottun, XV. hluta hans um hættuleg efni og vegna VII. viðauka um gagnkvæma viðurkenningu á starfsmenntun og hæfi. Lögum um atvinnuleysistryggingar þarf að breyta vegna ákvæða í þriðja hluta EES-samningsins, sbr. VI. viðauka hans um félagslegt öryggi. Lögum um lyfjamál þarf að breyta vegna ákvæða í II. viðauka um tæknilegar reglugerðir, staðla, prófanir og vottun, sbr. XIII. hluta hans um lyf. Lögum á vátryggingarsviði þarf að breyta vegna ákvæða í þriðja hluta EES-samningsins, sbr. IX. viðauka hans um fjármálaþjónustu. Í frv. vantar breytingar á lögum um bátaábyrgðarfélög, nr. 18/1976, með síðari breytingum, lögum um samábyrgð á fiskiskipum, nr. 37/1978 með síðari breytingu, lögum um vátryggingarstarfsemi, nr. 50/1978, og lögum um almannatryggingar, nr. 67/1971, með síðari breytingum, sem boðaðar voru í áðurnefndu yfirliti. Fyrr á þessu ári skipaði ég nefnd sem falið var að vinna að heildarendurskoðun lagaákvæða um bátaábyrgðarfélög hér á landi. Fyrirhugað var þrátt fyrir þessa heildarendurskoðun að gera nauðsynlegar breytingar á lögunum vegna EES-samningsins um leið og öðrum lagaákvæðum af vátryggingarsviði yrði breytt. Endurskoðunarnefndin tjáði mér að ekki væri hægt að slíta þessar breytingar úr samhengi við þá heildarendurskoðun sem hún vinnur að. Því hefur verið ákveðið að í haust verði lagt fram frv. vegna þessarar heildarendurskoðunar. Annars vegar er um að ræða frv. til laga um brottfall laga um bátaábyrgðarfélög og hins vegar frv. til laga um breytingu á lögum um Samábyrgð Íslands á fiskiskipum. Sama gildir um lögin um vátryggingarstarfsemi. Fyrir nokkrum árum var skipuð nefnd til að vinna að heildarendurskoðun þeirra laga. Nefndin telur æskilegra að fella nauðsynlegar breytingar vegna EES-samningsins inn í heildarendurskoðun sína fremur en að gera brtt. nú, ekki síst þar sem fyrirhugað er að leggja nýtt frv. til laga um vátryggingarstarfsemi fram á Alþingi í nóvemberbyrjun. Því frv. mun fylgja frv. til laga um val á vátryggingarsamningalögum sem nauðsynlegt er talið til að tryggja betur rétt vátryggingartaka þegar gerðir eru vátryggingarsamningar við vátryggingarfélög í öðrum ríkjum. Gert er ráð fyrir að það frv. verði lagt fyrir strax í ársbyrjun 1993. Breytingar á lögum um almannatryggingar eru enn fremur látnar bíða um sinn. Fyrir því eru tvær ástæður. Annars vegar sú að í apríllok á þessu ári voru samþykktar veigamiklar breytingar á reglugerð Evrópubandalagsins á þessu sviði, sem kalla á skjóta viðbótarskoðun EFTA-ríkjanna á almannatryggingalöggjöf sinni. Sú vinna er að hefjast og er þess vænst að í ljós komi þörf fyrir frekari breytingar á lögunum um almannatryggingar en þegar hafa verið boðaðar. Hins vegar hefur lögunum um almannatryggingar verið breytt u.þ.b. 70 sinnum á þeim tuttugu árum sem þau hafa verið í gildi og eru þau því lítt aðgengileg. Í byrjun þessa árs var ákveðið, í samræmi við ítrekuð fyrirmæli í breytingalögum, að fella breytingalög inn í upphaflegu lögin og gefa þau út að nýju. Í ljós hefur komið að við þessar endurteknu breytingar hafa lögin orðið ónákvæmari en æskilegt væri, rétt röð lagagreina hefur raskast og allnokkrar eyður myndast. Því hefur verið ákveðið að útbúa frv. til laga um almannatryggingar með samfelldum lagfærðum og leiðréttum lagatexta þar sem jafnframt verður að finna nauðsynlegar breytingar vegna EES-samningsins. Slíkt frv. mun verða lagt fyrir Alþingi í byrjun október. Ég mun því á næstu vikum leggja fram fimm lagafrv. vegna EES-samningsins til viðbótar við það frv. sem hér liggur fyrir. Mun ég nú víkja nánar að einstökum atriðum þess frv. sem hér er til umræðu. Í I. kafla frv. er finna breytingar á lögum um heilbrigðisstéttir, þ.e. læknalögum, lögum um hjúkrunarfræðinga, tannlækna, lyfjafræðinga, ljósmæður, iðjuþjálfa, sjúkraþjálfara og sjóntækjafræðinga. Reglur Evrópubandalagsins um staðfesturétt og frjálsa för fólks kalla á þessar breytingar á íslenskri löggjöf. Hjá Evrópubandalaginu eru í gildi sérstakar tilskipanir um fimm heilbrigðisstéttir, þ.e. lækna, tannlækna, hjúkrunarfræðinga, ljósmæður og lyfjafræðinga. Tilskipanirnar kveða á um skyldu aðildarríkjanna til að viðurkenna prófskírteini, vottorð og annan vitnisburð um formlega menntun og hæfi sem önnur aðildarríki veita ríkisborgurum aðildarríkja í samræmi við þessar tilskipanir. Þetta þýðir að starfsleyfi lækna, tannlækna, hjúkrunarfræðinga, ljósmæðra og lyfjafræðinga í einu Evrópubandalagsríki skuli gilda í öðru aðildarríki. Samkvæmt EES-samningnum skal þessum reglum Evrópubandalagsins beitt á EES-svæðinu. Af því leiðir að hér á landi þarf að breyta 1. gr. í lögum þessara fimm heilbrigðisstétta því þar segir að sá einn megi starfa hér á landi í viðkomandi starfsstétt sem til þess hefur leyfi heilbr.- og trmrh. Í frv. er því gerð breyting á 1. gr. allra þessara laga og skýrt tekið fram að innan viðkomandi heilbrigðisstéttar hér á landi geti starfað annars vegar þeir sem hafa til þess leyfi heilbr.- og trmrh. og hins vegar þeir sem fengið hafa staðfestingu heilbr.- og trmrh. á leyfi sínu í EES-ríki. Gert er ráð fyrir að með reglugerð verði nánari reglur settar um hvernig heilbrrn. standi að þessari staðfestingu. Í læknalögum og lögum um tannlækningar er að finna ákvæði um sérfræðingsleyfi sem sömu reglur gilda um. Af þeim sökum þarf að breyta 5. gr. læknalaga og 5. gr. tannlæknalaga. Hins vegar er rétt að benda á að í læknisfræði eru mun færri sérgreinar viðurkenndar hjá Evrópubandalaginu en hér á landi. Réttur til staðfestingar á sérgrein nær eingöngu til sérgreina sem eru sambærilegar milli landanna. Þá er talið nauðsynlegt að skýrt komi fram í lögum um þessar fimm heilbrigðisstéttir að ef ríkisborgari í EES-landi sem hér starfar á grundvelli staðfestingar á leyfi í öðru EES-landi, er sviptur leyfi sínu þar, falli niður heimild hans til að starfa hér á landi. Sömuleiðis er talið nauðsynlegt að taka skýrt fram ef EES-borgari sem hér starfar á grundvelli staðfestingar brýtur af sér í þeim mæli að það mundi varða hann leyfissviptingu hefði hann leyfi heilbrrh., þá gæti ráðherra svipt hann staðfestingunni sem starf hans hér á landi grundvallast á. Í þrennum lögum um heilbrigðisstéttir, þ.e. lögum um iðjuþjálfun, sjúkraþjálfun og lögum um sjóntækjafræðinga, er gert að skilyrði fyrir starfsleyfi hér á landi að viðkomandi sé íslenskur ríkisborgari. Þeir sem ekki eru íslenskir ríkisborgarar geta fengið leyfi en þá með öðrum skilyrðum. Reglur Evrópubandalagsins krefjast þess að engum sé mismunað á grundvelli ríkisfangs. Því er nauðsynlegt að breyta þessum þrennum lögum og tryggja að umsóknir ríkisborgara í EES-ríki um starfsleyfi í þessum heilbrigðisstéttum séu meðhöndlaðar með sama hætti og umsóknir Íslendinga. Löggilding allmargra heilbrigðisstétta byggir á reglugerðum. Rétt er að geta þess að flestum þessara reglugerða mun þurfa að breyta þar sem EES-samningurinn mælir fyrir um að engum megi mismuna á grundvelli ríkisfangs. Í II. kafla frv. er fjallað um breytingar á lagaákvæðum á vátryggingarsviði. Þar er átta lögum breytt vegna ákvæða í þriðja hluta EES-samningsins um frjálsa fólksflutninga, frjálsa þjónustustarfsemi og frjálsa fjármagnsflutninga. Breytingar lúta að því að ryðja úr vegi einkarétti einstakra vátryggingarfélaga til að selja tilteknar tryggingar, skattalegum ívilnunum sem sum þessara félaga njóta umfram önnur félög og ákvæðum um staðfestingu ráðherra á vátryggingarfélögum eða iðgjöldum, svo nokkuð sé nefnt. Nokkur þeirra laga sem hafa að geyma vátryggingarákvæði, sem þarf að breyta vegna EES-samningsins, heyra undir önnur ráðuneyti en heilbr.- og trmrn. Tveimur þeirra er breytt með þessu frv. í samráði við viðkomandi ráðuneyti. Um er að ræða umferðarlög sem heyra undir dómsmrh. og lög um búfjártryggingar sem heyra undir landbrh. Ekki er ástæða til að fjalla ítarlega hér um breytingar á lögum á vátryggingarsviði, heldur vísa ég til greinargerðar með frv. Þó vil ég fara nokkrum orðum um breytingar þær sem frv. gerir á lögum um brunatryggingar. Vegna EES-samningsins þarf að breyta lögum um brunatryggingar utan Reykjavíkur, nr. 59/1954, með síðari breytingum, og fella niður ákvæði þeirra um að bæjar- og sveitarstjórnir hafi heimild til að semja við eitt vátryggingarfélag um brunatryggingar á húsum í viðkomandi umdæmi og að skylt sé að vátryggja allar húseignir í umdæminu hjá þessum aðila. Vegna þessarar breytingar þykir eðlilegt að fella niður ábyrgð sveitarfélaganna á því að vátryggingunni sé haldið við. Í EES-samningnum er sérstakt undanþáguákvæði fyrir Húsatryggingar Reykjavíkurborgar. Lögum um brunatryggingar í Reykjavík, nr. 25/1954, þurfti því ekki að breyta nú. Óvarlegt þykir hins vegar að mismuna húseigendum eftir því hvar þeir búa á landinu. Því hef ég ákveðið að notfæra ekki undanþáguákvæðu EES-samningsins vegna Húsatrygginga Reykjavíkur heldur breyta lögunum um brunatryggingar í Reykjavík samhliða breytingunum á lögunum um brunatryggingar utan Reykjavíkur. Eðlilegast er að fella lögin um brunatryggingar í Reykjavík niður skv. 15. gr. frv. og breyta heiti laganna um brunatryggingar utan Reykjavíkur í lög um brunatryggingar til viðbótar þeim breytingum sem þegar hafa verið raktar. Vegna brottfalls laga um brunatryggingar í Reykjavík verður að setja ákvæði til bráðabirgða í lögin um brunatryggingar utan Reykjavíkur sem eftir samþykkt frv. mun þá verða orðin að almennum lögum um brunatryggingar. Í bráðabirgðaákvæðinu er tryggt að árið 1993 verði brunatryggingar húsa í Reykjavík óbreyttar hjá Húsatryggingum Reykjavíkurborgar undir umsjón borgarstjórnar Reykjavíkur. Borgarstjórn Reykjavíkur skal hins vegar tímanlega og eigi síðar en 30. sept. 1993 tilkynna húseigendum í Reykjavík að brunatryggingar þeirra falli niður og að þeir skuli stofna til brunatrygginga hjá öðru vátryggingarfélagi frá og með 1. jan. 1994. Afleiðing þessara breytinga er sú að áfram er húseigendum skylt að brunatryggja hús sín en ábyrgð sveitarfélaga á því að vátryggingu sé haldið við fellur niður. Tryggt er eftirlit með að skyldutryggingunni er sinnt með því að vátryggingarfélag sem er með húseign í brunatryggingu má ekki taka gilda uppsögn tryggingarinnar nema jafnframt sé sýnt fram á að stofnað hafi verið til nýrrar skyldutryggingar hjá öðru félagi. Sveitarfélög utan Reykjavíkur eru bundin samningum um brunatryggingar við Brunabótafélag Íslands og Samvinnutryggingar GT til síðari hluta árs 1995. Ekki er ljóst hvort sá samningur muni standa óski einhver húseigandi utan Reykjavíkur eftir því að vátryggja hús sitt annars staðar en hjá því félagi sem samningurinn gerir ráð fyrir. Ekki er ólíklegt að á þetta muni reyna fyrir dómstólum fljótlega eftir gildistöku EES-samningsins. Rétt er einnig að hér komi fram að talið er að ekkert sé því til fyrirstöðu að sveitarfélög, ef þau svo kjósa, haldi áfram að hafa milligöngu um að ná hagstæðum samningum um brunatryggingar fyrir húseigendur í sveitarfélaginu, svo fremi sem slíkir samningar binda ekki húseigendur kjósi þeir að leita annað með kaup á brunatryggingu sinni. Í III. kafla frv. er fjallað um breytingu á lögum um eiturefni og hættuleg efni því að ákvæði þeirra er varða sölu og innflutning eiturefna eru of þröng og samrýmast ekki þeim reglum sem gilda hjá Evrópubandalaginu um þetta efni. Í IV. kafla er fjallað um breytingar á lögum um atvinnuleysistryggingar en í þeim lögum er nauðsynlegt að gera nokkrar breytingar vegna EES-samningsins. Lögin gera nú ráð fyrir að greiðsla atvinnuleysistryggingabóta sé bundin við dvöl hér á landi. Þessu þarf að breyta því reglur Evrópubandalagsins sem varða reglur EES-svæðisins gera ráð fyrir að fari atvinnulaus einstaklingur í atvinnuleit innan svæðisins beri landinu þar sem hann á rétt á atvinnuleysisbótum að greiða honum áfram bætur þann tíma sem honum er atvinnuleitin heimil eða í þrjá mánuði. Sömuleiðis verður að heimila Atvinnuleysistryggingasjóði að hafa milligöngu um greiðslu atvinnuleysistryggingabóta sem með þessum hætti koma hingað til lands í atvinnuleit því reglur Evrópubandalagsins gera ráð fyrir að stofnun í dvalarlandinu annist greiðslu bótanna á kostnað þar til bærrar stofnunar í landi sem viðkomandi kom frá. Í V. kafla eru gerðar breytingar á annars vegar lyfjalögum og hins vegar lögum um lyfjadreifingu. Í lyfjalögum þarf að breyta ákvæðinu um auglýsingar og kynningu lyfja til samræmis við reglur Evrópubandalagsins á þessu sviði. Þannig eru hertar reglur um auglýsingu og kynningu skráningarskyldra lyfja en reglur um auglýsingu og kynningu lausasölulyfja eru rýmkaðar. Þá verður fellt niður það ákvæði lyfjalaga að hafna megi umsókn um skráningu sérlyfs ef hið virka efni er svo líkt fáanlegu lyfi að það sem skilur geti ekki haft teljandi þýðingu. Þetta ákvæði brýtur í bága við samkeppnisreglur EES-samningsins. Þá eru felldar niður tvær greinar í lyfjadreifingarlögum vegna samkeppnisreglna EES-samningsins. Virðulegi forseti. Ég hef rakið helstu breytingar sem gerðar eru í frv. á löggjöf á sviði heilbrigðis- og tryggingamála vegna EES-samningsins. Ég leyfi mér að leggja til að málinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og heilbr.- og trn. en þar hefur handrit af þessu frv. verið til skoðunar í sumar líkt og með önnur fylgifrumvörp EES-samningsins.

Virðulegur forseti. Ég vil í tilefni þessa frv. koma með nokkrar ábendingar sem varða efni þess en í upphafi þó víkja svolítið almennt að þeim verkefnum sem liggja fyrir Alþingi og koma inn á okkar borð í formi frumvarpa sem þinginu er gert að fjalla um og afgreiða í framhaldi af framlögðum samningi um Evrópskt efnahagssvæði. Það er nokkuð fróðlegt fyrir okkur þingmenn að sjá í einstökum atriðum hvað það er í löggjöf sem þarf að breyta að mati ríkisstjórnarinnar vegna þessa samnings og er full ástæða fyrir okkur að íhuga það jafnhliða því sem fjallað er um samninginn hvers konar skilyrði það eru sem er verið að skapa löggjafarsamkomunni með samningnum. Áður en ég vík frekar að þessu vil ég þó nefna að það undrar mig nokkuð að það skuli þykja sæta tíðindum að þingmenn skuli hafa þurft að ræða samninginn við 1. umr. málsins á undanförnum vikum í nokkra tugi klukkutíma en það hefur borið við að fjölmiðlar hafi verið að reikna það saman og tíunda hvaða tími hefur farið hjá löggjafarsamkomunni í að ræða samninginn. Ég held að það hafi verið Ríkissjónvarpið sem orðaði það eitthvað á þá leið í gær sem fréttir frá Alþingi að það hafi orðið eðlisbreyting á störfum þingsins vegna þess að hér komu á dagskrá og til umræðu 12--14 lagafrumvörp og umræðu um þau flest hver var lokið og við vorum að greiða atkvæði um þau áðan. Ég undrast satt að segja að verið skuli að setja málin fram með þessum hætti gagnvart alþjóð vegna þess að það er samningurinn sjálfur sem skapar þann ramma að lagabreytingum sem verið er að leggja til við þingið að gerðar verði og það er undirstaða allra þeirra mála sem ríkisstjórnin leggur fram. Getur það verið undrunarefni að það sé einmitt samningurinn sjálfur sem þarfnist ítarlegrar umræðu og skoðunar þar sem hann er undirstaða þess sem hér er fram sett af ríkisstjórninni í formi fjölmargra frumvarpa? Ég held að það sé alveg nauðsynlegt að menn átti sig á því, bæði hér á löggjafarsamkomunni og í landinu almennt, að við erum að binda okkur í samningi sem dregur ramma um starfsemi á flestum þýðingarmestu sviðum þjóðmála í landinu til framtíðar á meðan honum er ekki sagt upp, ef samþykktur verður, og við losum okkur úr honum. Hér erum við aðeins að bregðast við því sem að mati stjórnvalda er nauðsynlegt vegna samþykktra laga og reglna Evrópubandalagsins en það er ekki síðasta orðið sem Evrópubandalagið segir um þessi efni. Það er bara staðan eins og hún er núna því að Evrópubandalagið er að setja hundruð nýrra laga á hverju ári og vegna þessa samnings mun mikið af þeim berast inn á Alþingi Íslendinga sem boð frá viðkomandi ráðuneytum og ríkisstjórnum. Alþingi ber skylda til að breyta lögum sínum vegna þeirra breytinga sem verða einhliða ákvarðaðar úti í Brussel þar sem Íslandi, sem þátttakanda í þessum samningi, gefst enginn kostur á að verja sig með atkvæði, aðeins með frómum óskum. Við erum að færa okkur inn á stig bænarskránna á meðan Ísland var hjálenda Danaveldis á fyrri tíð. Það eru þær aðstæður sem verið er að skapa löggjafarsamkomunni og það verður heldur hnípið lið sem mun sitja á Alþingi á næstu árum og áratugum, ef samningurinn verður lögfestur, og taka við þeim boðum sem þannig berast frá Brussel. Það getur í rauninni ekki gert annað en að rétta upp höndina eða ýta á takka eða hvaða aðferðir sem verða notaðar til að stimpla inn þær ákvarðanir sem ólýðræðisleg framkvæmdastjórn Evrópubandalagsins, án nokkurs þingræðislegs aðals svo teljandi sé, ákveður upp á sitt eindæmi. Ég sé ástæðu til þess af tilefni þessa frv., sem er fyrst til umræðu og á dagskrá í dag, að mæla þessi orð og getur verið þörf á að rifja það upp oftar af tilefni þessara frumvarpa. En ég held að fjölmiðlarnir í landinu ættu aðeins að setja sig inn í það hvers eðlis það mál er sem verið er að fjalla um öðrum fremur á Alþingi á þessum síðsumardögum. Það er þessi ákvarðandi samningur, sem víkur til hliðar íslenskum lögum, og er meginmálið sem við stöndum frammi fyrir. Ætlum við að skapa þau skilyrði í landinu að við verðum að lúta þessu eða ætlar Alþingi Íslendinga að verja sig og rétt sinn til lagasetningar? Menn eru að vísa til þess að þetta sé nú ekki svona slæmt, menn geti sagt nei. Það er fræðilega mögulegt og kann til þess að koma í einhverjum tilvikum í framtíðinni ef þessi samningur verður að veruleika. En ég fullyrði að þau tilvik verða ekki mörg, a.m.k. sem stjórnvöld á Íslandi meta þannig að rétt sé að láta reyna á að segja nei af íslenskum löggjafa því að það kallar á gagnaðgerðir og setur samninginn í uppnám og stöðu Íslands undir þessum samningi í uppnám ef íslenskt löggjafarvald metur það svo að nú eigi að verja sig gagnvart reglusetningunni frá Brussel og segja nei. Þetta er hreint formlegt vald. Ég segi ekki að það sé algerlega einskis virði en þannig er í raun um hnútana búið í samningnum að það er lítils virði. Þess vegna er verið að þrengja kosti löggjafans með þeim hætti sem ég er að lýsa. Ætla þingmenn á Alþingi Íslendinga að beygja sig undir þetta? Fróðlegt verður að sjá hverjir það verða þegar til kastanna kemur sem ætla að beygja sig undir slík skilyrði, slíka afarkosti, fyrir þjóðríki sem til þessa hafa viljað kalla sig sjálfstæð. Ég ætla að víkja örfáum orðum að þeim frumvörpum sem hæstv. heilbrrh hefur mælt fyrir. Þau varpa ljósi á einn þátt þessa samnings, frjálsa fólksflutninga innan Evrópska efnahagssvæðisins og algerlega jafna réttarstöðu fólks á öllu samningssvæðinu, þessara 380 millj. manna, til atvinnu, til atvinnurekstrar, með örfáum undantekningum sem varðaði störf sem krefjast sérstakrar málakunnáttu eða varða öryggishagsmuni viðkomandi lands. Hæstv. heilbrrh. fór aðeins tæknilega yfir málið. Hann gerði þetta ekki að umtalsefni þegar hann mælti hér fyrir frv. Skoðanir hans í þessu máli komu ekkert fram. Þetta var hrein tæknileg framsöguræða sem var borin fram og hann bætti nánast engu við það sem stendur á þessum fáu blöðum en veruleikinn að baki tillögunum spannar ekki lítið svið sem gæti verið þörf á að ræða og ekki eingöngu varðandi þær starfsstéttir sem er mælt fyrir, heldur sem tengjast öðrum lagafrumvörpum. Eitt mun hafa verið á dagskrá í gær í sambandi við atvinnuréttindi og ríkisborgararétt. Auðvitað er nauðsynlegt að líta á þessa hluti fyrst og fremst í samhengi og það er meginatriði málsins því að hin tæknilega útfærsla skiptir kannski ekki ýkja miklu þó að auðvitað sé sjálfsagt að gaumgæfa þar einstök atriði ef menn ætla að innleiða þetta kerfi sem hæstv. ráðherra mælti fyrir. Með samningnum er verið að galopna íslenskan vinnumarkað og hvað snertir ófaglært fólk eru hindranirnar engar. Hvað snertir einstakar starfsstéttir þar sem sérmenntunar er krafist og skilgreininga án þekkingar og færni þarf að liggja fyrir ákveðið mat, en þar er verið að gera íslensk yfirvöld og jafnrétthá eða deila völdum íslenskra yfirvalda með yfirvöldum allra hinna landanna eins og er kjarninn varðandi þessar fimm heilbrigðisstéttir sem á að breyta lögum um. Eins og ég skil þetta eru yfirvöld í öðrum EES-ríkjum jafnbær um að segja til um hvort viðkomandi aðili hafi næga þekkingu, næga færni til þess að starfa á svæðinu öllu. Þetta varðar breytingu á fyrstu greinum þessara lagafrv. sem eru í bandormi hæstv. heilbrrh. um það að auka þarna við þannig að yfirvöld annarra landa fái sömu stöðu og íslenskum yfirvöldum hefur verið afmarkaður samkvæmt löggjöf okkar. Þetta leiðir af eðli samningsins að svona er á þessu haldið. Menn komast ekkert undan því að breyta hlutum í þessa veru og innleiða fjölmargar aðrar breytingar sem hér eru lagðar til vegna yfirákvæða samningsins. Stjórnvöld og fleiri, sem hvetja til þess að EES-samningurinn verði samþykktur, hafa verið að hugga launafólk á Íslandi sem hefur eðlilega miklar áhyggjur af samningnum með því að í honum séu undantekningarákvæði eða eitthvað slíkt þar sem hægt sé að stinga við fótum ef í óefni horfir. Hér er farið mjög villandi með stöðu mála svo að vægt sé til orða tekið. Það eru nákvæmlega engin undanþáguákvæði að því er snertir frjálsa fólksflutninga til og frá landinu í samningnum, ekki nokkur önnur en hin almennu öryggisákvæði samningsins eins og þau eru kölluð, nauðvörnin, sem gefur hins vegar öðrum rétt til þess að grípa til gagnaðgerða. Aðeins er um að ræða einhliða yfirlýsingu íslensku ríkisstjórnarinnar, smáprótokoll, sem fylgir samningnum um að hún áskilji sér rétt til að grípa til öryggisráðstafana. En ekki liggur nokkur skapaður hlutur fyrir um það sem gefur þessari yfirlýsingu einhverja réttarlega stoð í samhengi samningsins, ekki nokkra. Ég vek m.a. athygli á þessu í tengslum við þær breytingar sem er mælt fyrir af hæstv. heilbrrh. varðandi breytingar á lögum um atvinnuleysistryggingar. Menn hafa rætt stöðu Atvinnuleysistryggingasjóðs í tengslum við stöðu atvinnuleysistrygginga hér á landi, stöðu þessa sjóðs sem verður gjaldþrota innan skamms ef ekki verður séð fyrir auknum tekjustofnum og ef svo hörmulega heldur fram sem spádómar liggja fyrir um frá stofnunum í landinu og stjórnvöldum um vaxandi atvinnuleysi hérlendis. Öllum á EES-svæðinu, sem fá atvinnurétt á Íslandi, er veittur aðgangur að atvinnuleysistryggingum og má auðvitað segja að það sé ofureðlilegt eins og málið er fyrir lagt. Það er þessi jafnstaða allra í landinu varðandi vinnumarkaðinn, en ég held að menn þurfi aðeins að staldra við þessar ákvarðanir og hugleiða svo hverjar afleiðingarnar geta orðið af þessari breytingu fyrir atvinnu okkar fólks, okkar Íslendinga sem leita atvinnu í okkar landi og þeirra sem hingað sækja og leita atvinnu og fá þennan rétt og verða þar með samkeppnisaðilar í þessum efnum. Ef litið er til liðinnar tíðar er það ekki síst í fiskvinnslu sem útlendingar hafa leitað starfa hér á landi, flestir tímabundið, enda ekki um að ræða nema tímabundinn rétt samkvæmt núgildandi löggjöf um atvinnuleyfi, þriggja mánaða leyfi sem þarf þá að endurnýta eða endurmeta. En með þessum samningi fellur slíkt burtu. Ef atvinnurekandi ræður starfsmann er hann búinn að fá sama rétt og Íslendingar í landinu til atvinnu til ótiltekins tíma og rétt til tryggingabóta, félagsleg réttindi til jafns við aðra. Út af fyrir sig er þetta ósköp falleg hugsun og grundvallast á þeirri réttarstöðu sem verið er að innleiða með samningnum. En það verður dálítil breyting á eðli íslensks vinnumarkaðar eftir að þetta hefur verið innleitt. Við skulum hugsa okkur fyrirtæki í fiskvinnslu sem hefur ráðið útlendinga í vinnu vegna tímabundinna aðstæðna eins og gerst hefur á liðnum árum til þriggja mánaða með réttindi til að segja viðkomandi upp og án þess að það skapi nokkrar sérstakar tryggingalegar skyldur eða að öðru leyti til lengri tíma. Þetta verður með allt öðrum hætti ef þetta verður lögfest sem hér er lagt til. Þá fer sá sem sagt er upp atvinnu af viðkomandi atvinnurekanda inn á atvinnuleysisbætur ef hann verður sér ekki úti um aðra vinnu og heldur rétti til atvinnuleysisbóta alveg til jafns við Íslendinga og til annarra bóta og réttinda. T.d. hljóta sveitarfélögin, sem verða nú ekkert lítill aðili þessa máls, að þurfa að sjá fyrir þjónustu gagnvart þessu fólki ekkert síður en öðrum og hafa nákvæmlega sömu skyldu þar að gegna í þeim efnum. Ég held að það geti orðið freistandi í framtíðinni fyrir ýmsa sem búa við lakari kjör og lakari aðstæður á Evrópsku efnahagssvæði en við Íslendingar höfum, t.d. fyrir fólk úr Miðjarðarhafslöndum, að leita hingað í skjól þeirra réttinda sem íslensk verkalýðshreyfing hefur áunnið sér og fengið fram með löggjöf og nýta sér það sem hér er boðið upp á, ekki aðeins fyrir viðkomandi aðila sem hér fær atvinnuleyfi samkvæmt þessum rétti sem er verið að skapa, heldur fyrir skyldulið sitt sem samningurinn gerir ráð fyrir að geti flust til landsins óhindrað og sest hér að og fái þá sömu réttindi og aðrir sem búa í landinu. Í tengslum við samninginn hefur verið talað um svokallaða félagslega vídd og er margt ágætt í sambandi við þá hugsun út frá því spori sem menn eru hér inn á, það er ágætt. En svo vill bara til að það er allt saman laust í hendi sem snýr að hinni svokölluðu félagslegu vídd, ,,sósíal dímensjón`` eins og þetta er kallað á útlendu máli. Það er allt saman enn sem komið er frómar óskir á blaði, ófrágengið af hinni almáttugu framkvæmdastjórn í Brussel en hefur auðvitað verið svona reitt fram til að hugga sósíaldemókratíið í Evrópu sem er einn af frumkvöðlum þessa máls ásamt stórfyrirtækjunum. Hugmyndalegir smiðir þessa samnings eru fremstu foringjar sósíaldemókrata í Evrópu, þ.e. í Evrópubandalaginu og á Norðurlöndum, ásamt talsmönnum stórfyrirtækjanna, fjölþjóðafyrirtækjanna sem eru í rauninni aðalleikarinn á sviðinu, kapítalið í Evrópu samfléttað við alþjóðlegt kapítal utan Evrópu og ætla ég ekki að fara rekja þær aðstæður frekar í mínu máli. Það er ósköp eðlilegt að þessir aðilar hafi þurft að reiða fram ýmsar frómar hugsanir á blaði varðandi félagslega vídd í tengslum við þetta mál. Það hefur líka verið til umræðu í Evrópubandalaginu sjálfu og varð til þess að bresk stjórnvöld hikuðu við að gerast fullir aðilar að Maastricht-samkomulaginu af því að þeim leist ekki alveg á blikuna. Það væri ekki allt eftir ,,recepti`` Margrétar Thatcher sem þar var sett á blað. Þeir eru býsna kaþólskir í þessum efnum, breskir íhaldsmenn, og bakland þeirra. Þetta er svona hinn almenni bakgrunnur þeirrar opnunar að því er varðar vinnumarkaðinn sem kemur fram í frv. varðandi þýðingarmiklar starfsstéttir á heilbrigðissviði sérstaklega. Mig langar svo, virðulegur forseti, að koma að örfáum atriðum sem snerta útfærslu á þessum hugsjónum sem hæstv. ráðherra hefur borið fram og mælt hér fyrir tæknilega. Þar mætti grípa á ýmsu en ég skal ekki hafa það mörg atriði því að auðvitað mun þingnefnd fara yfir þessi mál og verður það verkefni þingnefndar að meta þessar tillögur út frá útfærslunni í einstökum atriðum. Það kemur hér fram eins og víðar í þessum frumvörpum, þessari skæðadrífu frv. sem er að berast á borð okkar þingmanna, að það er verið að leysa ýmis mál með reglugerðarheimildum og þær eru býsna margar í þessu frv. og eiga eftir að birtast okkur í mörgum öðrum málum. Það er mál alveg út af fyrir sig fyrir þessa samkundu, sem ætlar að fara niður á það stig sem samningurinn gerir ráð fyrir, að taka við lagaboðunum frá Brussel, að síðan er meiningin að gera framkvæmdarvaldið, þetta litla peð, íslenskt framkvæmdarvald, svo óburðugt sem það nú verður að gerðum þessum samningi, að útfærsluaðila með reglugerðarvaldi til þess að löggjafarsamkoman þurfi ekki að liggja yfir þessu öllu saman. Við höfum vissulega byggt á því á liðinni tíð að heimila framkvæmdarvaldinu útfærslu á lögum í ýmsum greinum og það hefur verið sæmilegur friður um það þó að auðvitað hafi verið togast á um það í einstökum atriðum milli þings og framkvæmdarvalds sem ofureðlilegt er. Á stundum hefur framkvæmdarvaldið tekið upp samvinnu við þingið og þingnefndir að því er snertir setningu reglugerða. Hér eru menn hins vegar að fara inn á alveg nýja braut í þessum efnum, braut sem er alveg nýs eðlis að því er snertir reglugerðarvald, og ég held að þingið þyrfti að taka til alveg sérstakrar meðferðar í tengslum við þennan samning hvað það ætlar að ganga langt í þessum efnum nú þegar verið er að færa stóra þætti í málefnum landsmanna frá Alþingi í raun yfir til framkvæmdastjórnarinnar í Brussel. Ég held að það hljóti að vera verkefni okkar á næstunni að lýsa einmitt inn í þetta alveg sérstaklega og átta okkur á því í hvaða búning við viljum setja þetta og einnig þá þeir sem ætla að taka það á sig fyrir nútíð og framtíð að skrifa upp á þennan samning því að það hlýtur að vera umhugsunarefni þeirra öðrum fremur sem enn eru í þeim sporunum að ætla að skrifa upp á þennan dæmalausa gjörning hvernig þeir ætla að koma reglugerðarvaldinu fyrir og hversu rúmt þeir ætla að hafa þar um fyrir framkvæmdarvaldið og fyrir kommissarana í Brussel og undirkommissarana hér uppi á Íslandi. Hér er í hinum einstöku köflum verið að heimila ráðherra nánari reglur varðandi ýmis atriði og matsatriði. Það varðar lækningar og það varðar tannlækningar, lyfjafræðinga, hjúkrunarfræðinga, ljósmæður og iðjuþjálfa og allt þetta svið. Þarna er verið að gera ráð fyrir nánara reglugerðarvaldi. Nú geri ég ráð fyrir að það verði ekki aðeins takmarkað af þessum lögum heldur auðvitað líka takmarkað af því hvað íslensku stjórnvaldi heimilast að setja reglugerðir um með tilliti til alls reglugerðarfrumskógar Evrópubandalagsins því að þeir þurfa auðvitað að setjast yfir þetta, embættismennirnir í ráðuneytunum. Þeir hafa alveg nóg með það eitt, hæstv. heilbrrh., að sitja og stúdera rétta þróun á sínu sviði innan Evrópubandalagsins. Ef menn ætla ekki að vera hreinir afglapar í þessum málum og taka því sem að þeim er rétt orðalaust og athugasemdalaust á Stjórnarráðið íslenska eftir að bólgna með því kerfi sem hér er verið að innleiða. Auðvitað er komin upp sú hugsun að það þurfi að koma upp útibúi nálægt sjálfum höfuðstöðvunum úti í Brussel. Ég bíð bara eftir því að hæstv. heilbrrh. komi með tillögu um það að nú þurfi hann að koma fyrir kontor úti í Brussel fyrir sína starfsmenn, eitthvað nær hjartanu í þessu gangverki öllu saman til þess að fylgjast með og vera í kallfæri og skipuleggja fundina fyrir embættismennina íslensku sem þurfi að vera í förum, þannig að þeir séu ekki alveg eins og á vergangi þegar þeir koma til Brussel, illa lesnir, svona rétt farnir að glefsa þetta í flugvélinni á leiðinni, í textana, og þurfi fá pappírana fyrir sig lagða þegar þeir eiga að setjast inn í nefndirnar tvö þúsund sem EFTA hefur tryggt sér seturétt í, eða a.m.k. óskað eftir seturétti í, til þess að hafa möguleika á pappírnum að nota þennan áheyrnarrétt sinn. Hæstv. menntmrh. er þegar kominn fram með hugmyndina. Hann er kominn fram með formlega ósk og kannski er hann búinn að framkvæma hana, að koma sér upp kontór á vegum menntmrn. í Brussel. Það var vonum seinna. Ég skil ekkert í hæstv. heilbrrh. að kynna ekki Alþingi Íslendinga framtíðarsýn sína varðandi þetta gangvirki að því er snertir hans ráðuneyti og ætti hann kannski að fara að huga að því að tryggja sér sæmilegt húsnæði því að nú þrengist um á húsnæðismarkaðnum þarna þegar EFTA bætist við og hvert ráðuneyti í EFTA-ríkjunum þarf að fara að koma sér upp sínum prívatkontórista nálægt höfuðstöðvunum. Ráðherra skal með reglugerð setja nánari ákvæði um alla þessa þætti að því er varðar þessar starfsstéttir, um þá sem eiga að starfa á grundvelli 2. tölul. 1. mgr. Það verður ekkert lítið verk að vinna þær reglugerðir. Þá þurfa menn að lesa talsvert því að þar er verið að vísa til þeirra reglna sem hin löndin átján búa við og hafa búið þessum starfsstéttum hjá sér því að það er útfærslan. Þau hafa réttindin til þess að kveða upp úr, veita hinum einstöku starfsstéttum viðkomandi rétt. Ef íslensk stjórnvöld ætla að hafa einhver áhrif á þetta, hvort Grikkir séu með alveg rétt mat á því hvaða þekkingu hjúkrunarfræðingur sem leitar starfa á Íslandi eigi að vera búinn eða Portúgalir. Hvað þessar starfsstéttir heita, þá þarf hæstv. heilbrrh. með öllu sínu liði að halda námskeið í því hvernig þessu er fyrir komið í löndunum 18 áður en hann fer að setja menn til verka í sínu ráðuneyti, að setja þessar reglugerðir sem hann er að óska eftir heimild til í þessum bandormi. Það er aðeins tæpt á því á stöku stað í þessu frv. að það komi til greina að gera einhverjar kröfur til tungumálakunnáttu en ekki er það mjög fast í hendi samkvæmt orðanna hljóðan hér í textunum. Ég held að ástæða væri til þess fyrir hæstv. ráðherra, og reyndar hæstv. menntmrh. sem á að standa vörð um íslenska tungu, að lýsa því fyrir Alþingi Íslendinga hvernig eigi að halda á þessu máli gagnvart þessum fjölda, þessum 379 komma eitthvað milljónum sem fá hér jafna stöðu á við Íslendinga til starfa. Enn er verið að láta að því liggja að það þurfi að kunna eitthvert hrafl í íslensku máli. Þar segir t.d. varðandi tannlæknana --- ég segi ekki að það sé þýðingarmest af öllu því að ekki geta menn alltaf skipst mikið á skoðunum við þá, a.m.k. ekki í stólnum, á stundum  ,,Veita má manni, sem lokið hefur sambærilegu prófi og um getur í 1. mgr. 2. gr. í landi utan hins Evrópska efnahagssvæðis, leyfi skv. 1. tölul. 1. mgr. 1. gr. Tannlæknadeild Háskóla Íslands getur sett það skilyrði fyrir meðmælum sínum að umsækjandi sanni deildinni hæfni sína með prófi. Sé um erlendan ríkisborgara, aðra en ríkisborgara frá EES-landi, að ræða skal hann enn fremur sanna fullnægjandi kunnáttu sína í íslenskri tungu.`` Nú kann vel að vera, ég hef ekki farið í gegnum lagasafnið eða viðkomandi lög í hólf og gólf, að einhver skynsemi sé í þessu ef saman er lesið, en eins og þetta birtist hér er verið að gera þá kröfu til þeirra sem eru utan við hin helgu vé að þeir sanni auk kunnáttu í handverkinu fullnægjandi kunnáttu sína í íslenskri tungu.

Bara óbreytt og gildandi lög.

Ekki er það betra fyrir það, fyrir utan það að gildandi lög hafa mér vitanlega ekki að geyma ákvæði varðandi Evrópskt efnahagssvæði.  ,,Útlendingar sem sækja um leyfisveitingu skv. 1. tölul. 1. mgr. 1. gr. skulu hafa næga kunnáttu í töluðu og rituðu íslensku máli.`` Þeir eiga að hafa næga kunnáttu í töluðu og rituðu íslensku máli. Hér er vísað til 1. tölul. 1. mgr. 1. gr. sem mér virðist vera þeir sem fá leyfi heilbr.- og trmrh. En hvað um hina? Hver er síðan réttur hinna í löndunum 18 sem hafa veitt þessu fólki rétt sinn? Hver er staða þeirra til að meta þetta? Þeim er auðvitað ekki ætlað að gera það heldur er íslenska stjórnvaldinu ætlað að meta þetta. Ætli gæti ekki verið að hæstv. heilbrrh. þyrfti að mæta, svona til skrafs og ráðagerða, í forherbergjunum í Lúxemborg hjá dómstólnum eða hjá EFTA-dómstólnum og þessu kerfi dómstóla sem hér er verið að innleiða þegar verður farið að sækja til saka um mismunun sem íslensk stjórnvöld séu að beita ljósmæður, hjúkrunarfræðinga, lækna o.s.frv., vegna krafna um kunnáttu í þessu hrognamáli sem talað er hér norður á þessu skeri? Það er vissara, hæstv. heilbrrh., að hafa þá einhverja góða lögfræðinga í ráðuneytinu innan handar eða á snærum þess.

Það situr einn hérna . . .

Hæstv. ráðherra bendir hér í hliðarherbergi þar sem situr mjög traustvekjandi einstaklingur, löglærður ef skilja má bendingar ráðherrans. Ekki ætla ég að vefengja það að sá samningur sem hér er verið að innleiða geti orðið til nokkurs baga varðandi atvinnu í landinu því að ekki verður þessi samningur til að bæta stöðuna í atvinnumálum á Íslandi nema síður sé. Þó er alveg öruggt að ein stétt manna á örugglega eftir að uppskera talsvert aukin umsvif, ég er ekki að tala um þá sem nú eru þar í störfum heldur þá sem eru að setjast á skólabekk, og það er lögfræðingastéttin. Ég hugsa að hún fái alveg nóg að gera að þjónusta íslensk stjórnvöld við að glíma við dómstólana og dómstólakerfið sem tengist þessu máli til þess að greiða úr flækjunum og álitamálunum sem þar eru nánast við hvert fótmál.  Það er eitt atriði, ekki stórt, í þessu samhengi þar sem verið er að fjalla um starfsréttindi, t.d. í iðjuþjálfun, en þar segir varðandi breytingu í b-lið: ,,Nú uppfyllir maður skilyrði 2. gr. að öðru leyti en því að hann hefur hvorki íslenskt ríkisfang né ríkisfang í EES-ríki og er þá ráðherra heimilt að veita honum ótakmarkað eða tímabundið leyfi til að stunda iðjuþjálfun, enda hafi stjórn námsbrautar í iðjuþjálfun við Háskóla Íslands og landlæknir mælt með leyfisveitingunni.`` Ég sé það af þessum texta að landlæknisembættið er að fá ýmsar nýjar skyldur þannig að það er nú sjálfsagt þörf á að bæta einhverju við þó að núverandi fólk sé þar miklir víkingar að störfum, en vafalaust þarf að styrkja það starfslið að einhverju leyti. En hér er verið að innleiða lagatexta um ótakmarkan rétt fólks sem er utan við hin helgu vé EES. Ég geri ráð fyrir að takmarkandi réttur verði í öðrum lögum en ég spyr sjálfan mig og ég varpa því til þingnefndar, því ekki ætla ég að leggja það á ráðherrann að fara að grufla því í bili, að skoða þetta atriði eins og það liggur fyrir því mér finnst það dálítið sérkennilega orðað. Ég skal ekki fara fleiri orðum um mörg önnur álitamál varðandi starfsgreinarnar því að ég treysti vel þeim sem í þingnefnd sitja að líta á þau efni. Síðan er það vátryggingarsviðið. Þar er verið að afnema einkarétt sem skylt er samkvæmt samningnum á öllu þessu stóra sviði og auðvitað þau rök fram borin almennt varðandi þennan þátt að menn geti átt von á að fá ódýrari tryggingar. Sjálfsagt eru einhverjir að vona það. Ekki er ég viss um að það sé gefin veiði þótt sýnd sé en eitt mál sýnist mér nokkuð stórt sem verið er að breyta, þ.e. breyting á lögum um búfjártryggingar sem hæstv. heilbrrh. skýrði ekkert nánar í sínu máli. Ég veit ekki hvers vegna hann hljóp yfir þessar breytingar á lögum um búfjártryggingar. Varla get ég ímyndað mér að það sé vegna þess að Alþfl. sé nú allt í einu orðinn áhugalítill um landbúnað á Íslandi. Verið er að breyta lögum um búfjártryggingar sem staðið hafa í meginatriðum frá árinu 1943 og er kannski kominn tími til að líta á þau, ég er ekkert að fullyrða um það. Og þá er það þessi samningur sem verður til þess að breyta þarf og lagt er til að 3. gr. laganna orðist svo, og er ekkert lítið mál í samhengi þessa stóra máls: ,,Skylt er að tryggja gegn hvers kyns vanhöldum kynbótanaut, kynbótahesta og kynbótahrúta sem notaðir eru í félögum eða á kynbótabúum sem styrks njóta af opinberu fé. Vátryggingarupphæð búfjár skal fara lækkandi er það eldist og rýrnar að verðgildi. Ákvæði þar að lútandi skulu sett með reglugerð. Tryggingartími búfjár skal minnst vera árlangt í senn.`` Ég get vel ímyndað mér að hæstv. ráðherra hafi þurft að sitja yfir þessum texta á sumarkvöldi og velta fyrir sér hvað hann ætti að leggja til við Alþingi Íslendinga varðandi breytingar á tryggingarlöggjöf um búfé í landinu, sérstaklega kynbótahrúta og skyldar skepnur annarrar tegundar. En fyrir utan þessar merku tillögur sem hæstv. ráðherra hlýtur að útlista nánar fyrir þinginu þegar hann skýrir þessa texta nánar þá er verið að óska eftir reglugerðarákvæði um þetta og það verður ekkert lítið viðfangs þegar hæstv. ráðherra fer að leggjast yfir stöðuna í öðrum ríkjum Evrópska efnahagssvæðisins á þessu viðurhlutamikla sviði. En eitt atriði er hér sem ég held að ráðherrann þurfi að rýna betur í og þingnefnd þurfi að skoða. Það er talað um ,,kynbótabú sem styrks njóta af opinberu fé``. Að vísu höfum við einhvers staðar heyrt að landbúnaðurinn eigi ekki að vera beint tengdur inn í þennan samning en þó er verið að flétta inn tryggingarákvæðum varðandi búfé og breyta lögum sem varða búfjártryggingar í sambandi við þennan samning. Það bendir til þess að ætlunin sé að seilast inn á svið búnaðarmála að þessu leyti og verið er að gera ráð fyrir og skrifa upp á að það megi styrkja félög og kynbótabú, félög sem fást við kynbætur, þrátt fyrir ákvæði þessa samnings. Ég vildi nefna þetta og vekja athygli á því að víða þarf að horfa til breytinga á íslenskri löggjöf í sambandi við ákvæði EES-samningsins og einnig er landbúnaðurinn ekki friðhelgur að þessu leyti þó að sagt sé að hann eigi að vera utan við samningssviðið. Þá vil ég, virðulegur forseti, fara nokkrum orðum um III. kafli þessa frv. en hvet þó þingnefnd til að athuga sérstaklega þar sem verið er að leggja til breytingu á lögum um eiturefni og hættuleg efni. Gert er ráð fyrir að 6. gr. laganna orðist svo: ,,Setja skal með reglugerð ákvæði um það hverjir mega selja og flytja inn eiturefni.`` Hér er verið að vísa því til reglugerðar hverjir það eru sem mega selja og flytja inn eiturefni. Allt er þetta svið sem snýr að umhverfismálum, og er mjög mikið umhugsunarefni, og verður væntanlega rætt í tengslum við annað frv. A.m.k. ætla ég ekki að fara að taka þann þátt til umræðu af þessu tilefni en ég held að full ástæða sé til að fá að sjá drög að reglugerðum frá ráðuneytum um þessi efni sem og aðrar reglugerðir áður en málin koma til 2. umr., að þingnefndin, heilbr.- og trmn., gangi eftir því, sem og aðrar nefndir sem eru að fjalla um þessi frv., að fá að sjá drög að reglugerðum. Það ætti auðvitað að vera almenn regla á sem flestum sviðum en alveg sérstaklega varðandi þessi efni hljótum við að óska eftir því að ráðuneytin kynni drög að reglugerðum áður en málin koma aftur til umræðu í þinginu. Síðan er það V. kafli frv. sem fjallar um breytingar á ýmsum lögum um lyfjamál. Það svið er stórt og mikið og þær breytingar, sem verið er að leggja til á þessu sviði lyfjamálanna, mikið umhugsunarefni. Í fyrsta lagi er verið, þótt það sé ekki samkvæmt þessari tillögu, að kippa stoðuðunum undan Lyfjaverslun ríkisins og í rauninni líkur á því að heimildir til rekstrar slíkrar stofnunar verði engar til staðar ef þessi samningur verður samþykktur. En aðalatriðið í sambandi við lyfjamálin er að verið er að opna fyrir óheftan innflutning lyfja í mjög ríkum mæli innan alls svæðisins. Yfir markaðinn á Íslandi sem annars staðar á eftir á dengjast ógrynni af lyfjum þar sem við höfum ekki búið við óheft kerfi. Ekki síst verður um hin svokölluðu lausasölulyf að ræða þar sem engu má hafna eftir því sem hæstv. ráðherra hafði uppi í framsöguræðu sinni þar sem innflutningur verður óheftur og auglýsingar samkvæmt nánar útfærðum reglum kannski einhverjum takmörkunum háðar en í allt öðrum og meiri mæli en þekkst hefur hér í landi til þessa. Hér er sem sagt um að ræða gerbreytingu á markaðnum að því er snertir lyf. Ég vísa til þess að ég reyndi aðeins að grafa í þetta efni með fsp. til hæstv. ráðherra á síðasta vori og þar liggur fyrir mat ráðherrans á ýmsum efnum þessa máls, m.a. að því er varðar stöðu Lyfjaverslunar ríkisins og ég held að það sé alveg dagljóst að verið er að stefna í breytingu sem hlýtur að vera mönnum mjög mikið umhugsunarefni hvort sé vænleg en eflaust er það svo eins og með margt margt fleira að ekkert verður undan vikist. Ef menn ætla að samþykkja þennan samning þá verður að taka þær breytingar inn sem hin almennu lög frá Brussel bjóða og sem íslenskur löggjafi verður að innbyrða og taka með ef menn ætla að gerast aðilar að þessum samningi. Það er þó nokkuð fjallað um auglýsingar í þessum kafla og segir t.d. í c-lið: ,,Í lyfjaauglýsingum skal auk nafns framleiðanda, heitis lyfs og virkra efna, tilgreina verð, helstu ábendingar og frábendingar er varða notkun hlutaðeigandi lyfja og pakkningastærðir.`` Nú er ég ekki vel að mér í íslensku máli á þessu sviði en þetta er í fyrsta sinn sem ég hef tekið sérstaklega eftir orðinu ,,frábending``. Ég hef ekki kynnt mér hvort það er nýyrði eða til í íslenskum lagatexta. Vafalaust er þetta gott og gilt orð en að hvaða leyti frábendingar eru frábrugðnar ábendingum er mér nokkur ráðgáta og að þetta skuli sett saman með þessum hætti því að ég hefði litið svo til að í frábendingum felist aðvaranir eða eitthvað af þeim toga en að það geti ekki flokkast undir hugtakið ábending eins og annað sem varðar lyfið og skuli tekið fram sérstaklega kemur dálítið kynlega fyrir sjónir. Í d-lið er lagt til að 20. gr. orðist svo: ,,Heimilt er þó að kynna fyrir heilbrigðisstéttum, sbr. 19. gr., lyf og áðurtalinn varning, en þó á þann hátt að ekki sé líklegt að auglýsingin komi almenningi fyrir sjónir.`` Ég bið hæstv. ráðherra að koma í þingsal því að við hljótum að óska eftir því alveg sérstaklega að hæstv. ráðherra útskýri fyrir þingmönnum hvað hér er á ferðinni, auglýsingar sem ekki mega koma fyrir almenningssjónir. Varðandi þennan þátt er síðan að lokum gert ráð fyrir því að fá víðtækar reglugerðarheimildir skv. j-lið, en 26. gr. orðist svo: ,,Ráðherra er heimilt að fenginni umsögn Lyfjaeftirlits ríkisins og landlæknis að kveða nánar á í reglugerð um gerð auglýsinga er um ræðir í þessum kafla,`` --- væntanlega líka þessar auglýsingar sem enginn má sjá --- ,,þar með talin heimild til notkunar annarra tungumála í auglýsingum, sbr. 19. gr. Reglugerðin skal einnig kveða nánar á um meðferð og afhendingu lyfjasýnishorna, sbr. 22. gr.`` Hér er mjög víðtæk heimild til reglugerðar sem vísar sérstaklega til auglýsinganna sem verður nú ekki lítill frumskógur að fást við og ekki síst þegar þannig er haldið á máli, hæstv. ráðherra, --- hæstv. ráðherra dvelst allmjög í samræðum við sérfræðinga og ég skil það vel en hér er einnig óskað reglugerðarheimilda varðandi auglýsingar sem auglýsa á á þann hátt að ekki sé líklegt að þær komi almenningi fyrir sjónir. Það er nú svo, virðulegur forseti, að það væri ástæða til að fjalla um margt fleira. Ég vek athygli á því að lagt er til að lokum í þessum V. kafla á undan gildistökuákvæðinu að fella niður tvær greinar úr gildandi lögum um lyfjadreifingu og ég ætla að lesa þessar greinar eins og þær standa í lagasafninu áður en ég lýk máli mínu. Þær hljóða svo, með leyfi forseta: 37. gr.: ,,Nú er lyfjainnflytjandi eða lyfjaheildsala einkainnflytjandi skráðs sérlyfs og er forráðamönnum hennar þá skylt að hafa ávallt þær birgðir lyfsins á boðstólum, sem hæfilegar teljast að mati Lyfjaeftirlits ríkisins.`` 38. gr.: ,,Umboðsmönnum erlendra sérlyfjaframleiðenda (innflytjendum, heildsölum) er skylt að greiða fyrir kaupum Lyfjaverslunar ríkisins á lyfjum frá umbjóðendum þeirra, annaðhvort beint frá framleiðanda á skráðu innkaupsverði (fob./cif.) eða með afhendingu úr eigin vörubirgðum umboðsmanns á kostnaðarverði. Með kostnaðarverði er hér átt við það verð, sem heimilt er að leggja til grundvallar fyrir álagningu í heildsölu, að viðbættu þjónustugjaldi, sem ákveðið er af ráðherra, að fengnum tillögum lyfjaverðlagsnefndar. Einungis Lyfjaverslun ríkisins er heimilt að flytja inn bóluefni og ónæmisefni.`` Þetta eru greinarnar sem lagt er til að felldar verði úr lögunum og eru auðvitað margar ástæður fyrir því að þetta er lagt til. T.d. vegna ákvæða samningsins, banns við einkasölum og öðru þess háttar og vegna samkeppnisreglna sem við eigum að lúta í þessum efnum. Þingnefnd hlýtur að taka þetta til sérstakrar skoðunar og yfirvegunar. En málin liggja auðvitað þannig um þetta eins og málið í heild að menn standa frammi fyrir tveimur kostum, að skrifa upp á þennan samning og allar þær fylgjur lagalegs eðlis sem honum tengjast eða hitt að hafna þessum samningi og fást við það verkefni sem mér finnst eitt sæma þessari virðulegu stofnun, Alþingi Íslendinga, að glíma við að þróa upp á eindæmi íslenska löggjöf án þess að haldið sé um pennann og honum í rauninni stýrt frá Brussel á öllum sviðum mála sem samningurinn tekur til sem eru stærstu svið íslenskra málefna og æ fleiri svið sem munu verða tengd með einum eða öðrum hætti þessum samningi þó að kölluð séu jaðarmálefni. Ég vil svo að endingu, virðulegur forseti, segja að það er með miklum fádæmum að Alþingi Íslendinga skuli vera ætlað að fjalla um þennan stóra samning, um þessi fjölmörgu lagafrv., sem sum hver eru í bandormsformi og teygja sig inn á mörg svið íslenskrar löggjafar, á örfáum vikum. Það eru þau skilyrði sem okkur eru sett samkvæmt óskum ríkisstjórnarinar. Ég segi: Það er ósæmilegt með öllu að ætla Alþingi Íslendinga að fjalla um þessi svið á þessum nauma tíma. Það er í rauninni ógerlegt verkefni, ef menn ætla að sinna sínum skyldum, að gaumgæfa lagabreytingar og meta samninginn í heild sinni í ljósi þeirra breytinga sem verið er að leggja til. Það þýðir ekki að vera að vísa til annarra þjóðþinga í þessum efnum og segja að okkur Íslendingum sé engin vorkunn að taka á málunum svipað og þar gerist. Ég vísa til þeirra aðstæðna sem alþingismenn búa við í samanburði við það sem gerist á öðrum þjóðþingum að fara yfir og meta og undirbúa löggjöf og lagabreytingar. Ætli það sé ekki allólíku saman að jafna, aðstöðu okkar hér á Alþingi og í nágrannalöndunum, að ekki sé nú talað um hin stærri og öflugri ríki sem búa með allt öðrum hætti, svo sem eðlilegt má teljast, að sinni löggjafarsamkomu en Ísland? Vilji það reyna að halda í horfinu, vilji það reyna að halda sínum hlut og gæta og vera sá aðili til sóknar og varnar fyrir Íslendinga þurfum við að hafa aðrar aðstæður til að fjalla um viðamikil mál en hér eru ætlaðar og á það eftir að koma fram, geri ég ráð fyrir, þegar við förum að fjalla um þessi fjölmörgu frumvörp í nefndum þingsins, að það verk sem ríkisstjórnin ætlar þinginu að vinna á örfáum vikum er í raun óvinnandi vegur.

Virðulegi forseti. Það er á flestum sviðum sem breytingar verða í þjóðlífi Íslendinga ef samningurinn um hið Evrópska efnahagssvæði verður samþykktur eins og fram kom í máli síðasta hv. ræðumanns og eru þó ekki öll kurl komin til grafar. Síðasti ræðumaður fór inn á flókinn feril frv. og fór jafnvel inn á ýmsa hluti sem ég hef ekki áður einbeitt mér að, jafnvel ræddi hann um að þetta gæti skert frelsi rýrra kynbótahrúta o.s.frv., en það er nú ekki það sem frv. fjallar aðallega um, heldur er hér til umræðu frv. til laga um breytingar á lagaákvæðum á sviði heilbrigðis- og tryggingamála vegna aðildar að samningi um hið Evrópska efnahagssvæði. Frv. er svokallaður bandormur og felur í sér breytingar á mörgum málaflokkum, t.d. lögum um heilbrigðisstéttir, lagaákvæðum á vátryggingarsviðinu, lögum um eiturefni og hættuleg efni, lyfjalögum og lögum um atvinnutryggingar og ýmsu fleiru. Í frv. er þannig sullað saman hinum ólíkustu málaflokkum. Ég tel að eðlilegra hefði verið að skipta þessu niður eftir málaflokkum og það væri fróðlegt að heyra skýringu á því hvers vegna hagkvæmara þykir að hafa þennan háttinn á en hæstv. heilbrrh. hlýtur að skýra það í máli sínu á eftir. Mun auðveldara væri fyrir hv. þm. að taka hvern málaflokk fyrir sig og einbeita sér að honum. Heilbr.- og trn. hefur nú þegar rætt ýmis ákvæði frv. og fengið umsagnir margra hagsmunaaðila þar að lútandi. Rétt er að geta þess að frv. hefur tekið umfangsmiklum breytingum frá því að það var lagt fram sem handrit í sumar. Það er aðallega varðandi tryggingamálin sem breytingar hafa orðið frá því við lásum handritið og það sýnir kannski best að það er viss sveigjanleiki þrátt fyrir IX. viðauka, um fjármál og þjónustu. Það segir okkur í sambandi við þær breytingar sem hafa verið gerðar á frv. varðandi Húsatryggingar Reykjavíkur að þennan sveigjanleika getum við kannski líka notað í sambandi við Brunabótafélag Íslands. Báðum þessum aðilum er nú gert jafnt undir höfði og það er auðvitað rétt. Varðandi heilbrigðisstéttir í I. kafla frv. er það í beinu framhaldi af reglum um frjálst flæði fólks hér á þessu svæði Evrópubandalagsins og með samþykkt þessara laga má ekki mismuna fólki ef það hefur prófskírteini í viðkomandi fagi þrátt fyrir það að við vitum nákvæmlega að hvað snertir ýmsa faghópa í heilbrigðisstéttum er meiri menntun á Íslandi en hjá þessum þjóðum sem um ræðir. Tek ég þá sérstaklega t.d. hjúkrunarfræðinga og ljósmæður og jafnvel sjúkraþjálfara sem hafa meiri menntun á Íslandi, en ekki má mismuna þessum aðilum ef þeir hafa próf í viðkomandi fagi. Í mörgum þessum löndum er líka krafist minni grunnmenntunar en til sambærilegra prófa hér á Íslandi. Því er ekki alltaf verið að tala um sambærilega menntun þegar við erum að tala um sambærileg stöðuheiti. Það sem er að gerast nú er það að vegna fjársveltis Háskóla Íslands erum við kannski smátt og smátt að fá minna menntað fólk frá öðrum EES-löndum. Vonandi ekki, en því miður er margt sem bendir til þess. Aðeins er hægt að mismuna á einu sviði, það er varðandi málakunnáttu. Það er hægt að mismuna fólki ef það getur ekki talað íslensku eða skrifað íslenskt mál og ég spyr nú: Verður það ekki afar erfitt fyrir okkur? Við getum lengi sagt að þessir útlendingar tali ekki og skrifi ekki íslensku hundrað prósent.  Í heilbr.- og trn. höfum við fengið mjög mikilvægar ábendingar frá ýmsum heilbrigðisstéttum sem er eftir að kryfja til mergjar og ég býst við að margt af því sem þar hefur verið bent á verði tekið ekki bara til umfjöllunar heldur til greina. Mér heyrist það á flestum í heilbr.- og trn. að þeir hafi áhuga fyrir því. Ég segi þá hér með í bili skilið við heilbrigðisstéttirnar hvað frv. varðar, en áskil mér allan rétt til að bera fram brtt. á síðari stigum málsins. Mig langar að fara nokkrum orðum um tryggingamálin. Ég tel að þar sé um gjörbreytingu að ræða. Hér er verið að tala um byltingu í tryggingamálum, á vátryggingarsviðinu, því að hér hefur um aldaraðir verið sú hefð að sveitarfélögin hafa séð um að allar fasteiginir séu tryggðar, en svo verður ekki ef þessi lög taka gildi. Þá ber einstaklingurinn sjálfur ábyrgð á því, en sveitarfélögin hafa haft þessa skyldu og þetta hefur verið samofið framfærsluskyldunni. Ef brennur ofan af fólki er það framfærsluskylda sveitarfélagsins að sjá um að hann fái húsnæði, þak yfir höfuðið og aðra framfærslu. Það er sem sé verið að breyta þessari grundvallarskyldu og sveitarfélagið verður ekki ábyrgt fyrir tryggingunum, en auðvitað áfram gagnvart framfærslunni. Það breytist að sjálfsögðu ekki neitt. Það sem ég óttast í þessu er að ég held að það taki fólk mjög langan tíma að átta sig á því að það ber sjálft ábyrgð á tryggingum. Ég ætla því að spyrja hæstv. heilbrrh. hvernig hann hafi hugsað sér að haga eftirliti með því. Samkvæmt frv. verður að sjálfsögðu áfram skyldutrygging en hvernig verður eftirlitinu háttað á eftir? Mér finnst vera mjög mikið atriði að fá að heyra hvernig það er hugsað. Ýmislegt hefur komið fram í þessum umræðum um breytingar á tryggingunum almennt. Hér er talið að um mjög hagstæð iðgjöld sé að ræða á Íslandi. Það hefur verið leitt að því líkum að það séu tólf sinnum lægri iðgjöld t.d. á timburhúsum hér á Íslandi, á Reykjavíkursvæðinu, en í borgum á Norðurlöndum. Mér finnst margt benda til þess að þegar ekki verður lengur boðið út í svo stórum einingum sem verið hefur muni iðgjöld hækka. Ég vildi gjarnan fá að heyra hvernig hæstv. heilbr.- og trmrh. lítur á það, hvort hann telji að tryggingaiðgjöld muni hækka hér á Íslandi eður ei. Samt finnst mér allra stærsta málið í þessu að tryggja að allar fasteignir séu tryggðar. Það er auðvitað alveg númer eitt.  Heilbr.- og trn. hefur fengið mjög ítarlegar upplýsingar og tilmæli frá m.a. Brunabótafélagi Íslands og er með vissar breytingartillögur frá þeim sem eftir er að skoða ofan í kjölinn í nefndinni. Þær verða skoðaðar ásamt öðrum ábendingum sem við höfum fengið. Mig langar að fara nokkrum orðum um Atvinnuleysistryggingasjóð og atvinnuleysistryggingar, en sú grein í frv. felur í sér að ríkisborgarar frá EES-landi hafa sömu réttindi til bóta alls staðar á svæðinu. Ég er alveg viss um að þessi réttur mun valda því að margir frá þessum löndum munu koma hingað í atvinnuleit og það mun náttúrlega breyta ýmsum strúktúr í þjóðlífinu. Ég tel að við Íslendingar séum ekki búnir að undirbúa okkur nógu vel undir það að fá mikinn fjölda fólks hingað. Ég tel t.d. að mjög fróðlegt verði að sjá hverjar breytingar verða á lögum um almannatryggingar. Það er aðkallandi að það frv. verði lagt fram því að það tengist auðvitað þessu máli mjög náið. Um þetta frv. mætti auðvitað hafa mörg orð, en ég ætla að geyma mér það þangað til á seinni stigum en ég er ekki í nokkrum vafa um að í meðhöndlun heilbr.- og trn. mun frv. taka verulegum breytingum.

Virðulegur forseti. Ég vænti þess að það sé rétt, eins og fram kom hjá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni, formanni þingflokks Alþfl., að menn hlusti ítarlega, menn eiga alla jafnan að gera það. Til þess eru þeir hér á hv. þingi, að fylgjast með umræðum, og fundarsalurinn, málstofan, er auðvitað til þess ætluð að þingmenn komi á framfæri skoðunum sínum og ræði við ráðherra um þau frumvörp sem þeir leggja fram, krefjist frekari skýringa á því sem menn vilja vita nánar um í þeim frumvörpum og svo auðvitað ekki síst reyni á stundum að koma viti fyrir þá starfsfélaga sína sem eru ekki endilega alltaf sömu skoðunar og sá sem er að reyna að setja fram sínar skoðanir í ræðustóli.  Mig langar fyrst til að spyrja hæstv. ráðherra spurninga um tvö atriði sem fram komu í upphafi máls hans og varða kannski ekki alveg beint efni frv. sem er þó til umræðu, frv. til laga um breytingu á lagaákvæðum á sviði heilbrigðis- og tryggingamála sem tengjast þessu Evrópska efnahagssvæði. Þær spurningar fjalla um það sem hann nefndi, að í ráðuneyti hans og af hans hálfu væri á döfinni að leggja fyrir þingið nýtt frv. til laga um almannatryggingar og það væri væntanlegt í októberbyrjun. Ef ég skildi hann rétt yrði þar kannski fyrst og fremst um að ræða tæknilegar breytingar og samræmingaratriði vegna þess að, eins og hann benti réttilega á, í gegnum tíðina hafi verið gerðar margvíslegar breytingar á núgildandi lögum um almannatryggingar og hefur margsinnis verið bent á það í þessum ræðustóli og annars staðar að það þyrfti að fara fram ítarleg endurskoðun á þessari löggjöf. Mér skildist á hans máli að þar væri kannski fyrst og fremst um að ræða tæknilegar breytingar og svo þær breytingar sem tengjast þessu Evrópska efnahagssvæði, en spurning mín fellur að því hvort ekki sé að vænta neinna annarra ítarlegri lagfæringa og breytinga á almannatryggingalöggjöfinni og þá efnislegra. Annað sem hann nefndi einnig í upphafi málsins var að til hefði staðið að setja fram á þingi nýja löggjöf um lyfjamál. Við höfum vissulega heyrt það í máli hans áður að uppi væru hugmyndir af hálfu hans og hans ráðuneytis um að gera þar róttækar breytingar á, skipulagsbreytingar eða breytingar á gildandi kerfi, og mig langar einnig að spyrja hann hvort nú sé, miðað við það sem hann sagði um það að breytingar sem verða á lögum um lyfjamál, fluttar í þessu frv., tengist eingöngu breytingum sem varða hugsanlega aðild að Evrópsku efnahagssvæði, einnig fallið frá því að ráðast til atlögu við gildandi lyfjalöggjöf með það í huga að knýja þar á um kerfisbreytingar. Við höfum heyrt að hæstv. ráðherra og hans menn hafi lagt í það vinnu að undirbúa nýja löggjöf en sú löggjöf hafi strandað í samstarfsflokki hæstv. ráðherra í ríkisstjórn. Ekki veit ég hvort um er að ræða sögusagnir eða hvort eitthvað kann að vera rétt í þessu. Hins vegar væri forvitnilegt að heyra um það hjá hæstv. ráðherra hvar slíkar breytingar kunna að vera staddar ef þær eru yfirleitt einhverjar á döfinni sem ég tel að væri bæði æskilegt og nauðsynlegt að knýja á um. Þetta, eins og ég sagði áðan, virðulegi forseti, tengist ekki beint frv. sem hér er til umræðu, en mig langar, með leyfi forseta, að fá að beina þessum fyrirspurnum til hæstv. ráðherra og það verður þá að ráðast hvort hann treystir sér til að ræða það hér og nú í þessari umræðu eða síðar. Þá langar mig aðeins til að hverfa að örfáum atriðum sem er að finna í frv. Ég ætla að ræða þau ofurlítið nánar og hugsanlega spyrja ráðherra nokkurra spurninga en skal þó reyna að vera ekki mjög langorður. Það varðar fyrst hugmyndir um starfsleyfi sem hér er fjallað um og hafa verið ræddar af hv. þm. sem hafa talað á undan mér, starfsleyfi heilbrigðisstétta sem breytast mjög varðandi aðild okkar að þessu sameiginlega efnahagssvæði í Evrópu ef af verður. Í 1. gr. frv. þar sem fjallað er um 1. gr. læknalaganna, í a-lið breytinga, segir, með leyfi forseta: ,,Ráðherra skal með reglugerð setja nánari ákvæði um þá sem stunda mega lækningar hér á landi skv. 2. tölul. 1. mgr.`` Í þessum 2. tölul. er verið að tala um þá einstaklinga sem hér mega starfa eftir breytingarnar vegna þess að þeir séu íbúar og hafi réttindi á þessu Evrópska efnahagssvæði. Hvaða atriði getur eða má ráðherra setja í slíka reglugerð sem hugsanlega hefur áhrif á starfsréttindi þessara aðila sem hafa réttindi í sínu heimalandi sem er annað en okkar heimaland? Getur ráðherra yfirleitt eitthvað sett í slíka reglugerð sem hefur áhrif, hugsanlega þrengjandi áhrif, á þeirra starfsréttindi? Er hann ekki nokkuð bundinn af því að þær reglur sem hann setur séu nánast samhljóða því sem um ræðir í viðkomandi löndum, jafnvel þó þær kunni að vera breytilegar frá einu aðildarlandi til annars? Ég býst reyndar við að svo kunni að vera, því eins og kom fram hjá síðasta ræðumanni, hv. 2. þm. Vesturl., Ingibjörgu Pálmadóttur, þá eru skilyrðin fyrir réttindum og hugsanlega menntunin mismunandi frá einu landi til annars og við höfum oft hælt okkur að því að eiga hér á Íslandi mjög vel menntaðar og mjög vel færar og hæfar heilbrigðisstéttir. Reyndar á þetta atriði við í fleiri greinum frv. og kemur fram í fleiri breytingartillögum þessa frv., t.d. einnig í 1. gr. frv. þar sem fjallað er um 5. gr. læknalaganna. Þar er um að ræða sérfræðileyfi lækna. Þar er svipað skilyrði þar sem kveðið er á um að ráðherra geti sett nánari ákvæði í reglugerð um þessi réttindi sérfræðinga sem koma frá öðrum löndum og telja sig, samkvæmt þessum nýja samningi, eiga hér full starfsréttindi. Ég hefði viljað heyra nánar frá ráðherra varðandi þessa þætti málsins, t.d. það hvort hér geti verið um að ræða einhverjar þrengingar eða breytingar sem geta haft áhrif á hversu auðveldlega útlendingar ganga hér inn í atvinnu. Þetta segi ég ekki til þess í sjálfu sér vegna þess að við ætlum okkur að loka fyrir starfsréttindi þessara útlendinga hér heldur vil ég vita hvað í þessu felst, hverjir möguleikar ráðherra hugsanlega eru ef hann hygðist eða vildi grípa til einhverra slíkra. Hér kemur fram m.a. í greinargerð um 1.--5. gr. frv. á bls. 12 í þskj. þar sem t.d. er tekið fram að staðfesting gefi viðkomandi einstaklingum ekki rétt til stöðuveitinga. Auðvitað hlýtur það að vera sá sem ræður manninn á hverjum tíma sem fjallar um það mál og ákveður hver hljóti viðkomandi stöðu. En síðan kemur að atvinnurekandi geti hugsanlega hafnað viðkomandi einstaklingi á grundvelli málakunnáttu. Mig langar til þess að ítreka það sem kom reyndar fram í ræðu hv. 4. þm. Austurl. hvort það sé virkilega svo að stjórnendur geti vísað mönnum frá störfum á þeirri forsendu ef fagþekkingin er fyrir hendi og verður ekki vefengd og hvort þá megi ekki búast við því að einstaklingurinn leiti réttar síns gagnvart því að verið sé að setja hann til hliðar eða hafna honum í stöðu eða við stöðuveitingu á öðrum forsendum en faglegum. Hér segir líka í greinargerðinni að réttur eða réttindi geti verið mismunandi vegna þess að viðurkenndar sérgreinar séu mun færri hjá Evrópubandalaginu en hér á landi. Þá er spurning mín til ráðherra: Er þá einnig hægt að beita slíkum ákvæðum þegar fjallað er um leyfisveitingar eða staðfestingu á réttindum einstaklingsins vegna þess að við erum hér með fjölbreyttara eða kannski flóknara kerfi á okkar fagmálefnum en gerist í samstarfslöndum okkar eða megum við búast við því að þar muni einstaklingarnir einnig reyna að leita réttar síns og beita því fyrir sig að þeir hafi réttindi í viðkomandi grein þó svo að við hér á Íslandi efumst um að það séu fullgild réttindi miðað við það sem við höfum viljað krefjast af okkar eigin borgurum og okkar sérfræðingum og okkar góða heilbrigðisstarfsfólki? Varðandi þennan kafla langar mig svo að lokum að árétta spurningu til ráðherra varðandi leyfissviptingar. Í athugasemdum við 1.--5. gr. er m.a. fjallað um leyfissviptingar og þar segir, með leyfi forseta: ,,Sömuleiðis er talið nauðsynlegt að taka skýrt fram að ef EES-borgari sem hér starfar á grundvelli staðfestingar brýtur af sér í þeim mæli að það myndi varða hann leyfissviptingu, hefði hann leyfi heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra,`` --- þá er trúlega vísað til þess að hann hefði leyfi okkar heilbrigðisyfirvalda, íslensks heilbr.- og trmrh. Þá segir áfram: --- ,,þá geti ráðherra svipt hann staðfestingunni sem starf hans hér á landi grundvallast á.`` Þá langar mig að spyrja ráðherra: Er það algjörlega á valdi hins íslenska ráðherra án samráðs eða samþykkis þeirra yfirvalda sem hafa gefið viðkomandi einstaklingi leyfið, læknaleyfið eða starfsleyfið, hvort sem það er læknisleyfi eða annarra heilbrigðisstétta sem hér er verið að ræða um ef viðkomandi hefur hagað sér þannig í sínu starfi að leyfissviptingar sé krafist af okkar reglum, þeim starfsreglum sem við höfum sett okkur? Getur þá viðkomandi einstaklingur aftur og enn leitað réttar síns í því landi eða hjá þeim yfirvöldum sem veittu honum upphaflegt starfsleyfi eða sérfræðileyfi? Þá langar mig að víkja að kaflanum um brunatryggingar í frv. Það hefur nokkuð verið gert í umræðu á undanförnum dögum, þegar rætt er um samninginn sjálfan, samninginn um hið Evrópska efnahagssvæði, og frv. það sem varðar gildistöku hans, þá hefur umræðuefnið einkum verið um brunatryggingar í Reykjavík, réttindi eða undanþágu vegna Húsatrygginga Reykjavíkurborgar og svo almennt um þróunina sem kann að verða varðandi brunatryggingar húsa eða fasteigna í landinu ef þær breytingar ná fram að ganga sem hér eru boðaðar. Í fyrsta lagi langar mig að spyrja hæstv. ráðherra hvort hægt sé --- já, ég verð nú fyrst að segja það við hæstv. ráðherra að ég er mjög sammála honum um það og vil lýsa stuðningi mínum við þá ákvörðun hans að nýta sér ekki þetta furðulega undanþáguákvæði um Húsatryggingar Reykjavíkurborgar sem er merkilegt að skyldi fást inn í þennan samning því vitum að mjög erfitt hefur verið að koma inn í hann varanlegum fyrirvörum eða undanþágum. Verður að teljast ótrúlegt að það skyldi takast með þetta málefni. Því gerði reyndar hv. þm. Svavar Gestsson ítarleg skil í ræðu sinni á dögunum og ég ætla ekki að orðlengja um það en mig langar þó að láta það koma hér fram að ég minnist þess ekki að í tíð fyrrv. ríkisstjórnar hafi verið fjallað um þetta mál sérstaklega eða að undanþáguákvæði um Húsatryggingar Reykjavíkurborgar hafi þar eða þá borið á góma. Ég hygg því að það hljóti að hafa komið til síðar. Væri forvitnilegt að vita hvort hæstv. heilbrrh. hefur beitt sér sérstaklega fyrir því efni eða hvort það er af öðrum rótum runnið. Mér finnst það dálítið merkilegt og það vekur mig líka til umhugsunar um það ef menn hefðu beitt sér af fullum þunga um önnur ákveðin atriði sem talið hefur verið æskilegt og nauðsynlegt að hafa varanlega fyrirvara á um, hvort ekki hefði verið hægt að ná því fram eins og dæmið sannar um þetta eina atriði eða ákvæði hér. En nóg um það. Ég er sammála hæstv. ráðherra um að nýta ekki þetta ákvæði, mér finnst það reyndar svo furðulegt, og er forvitnilegt að vita hjá hæstv. ráðherra hvort um það er fullkomið samkomulag hjá ríkisstjórnarflokkunum að frv. gangi fram eins og það liggur fyrir. Ég hef heyrt það frá hv. þm. sem sæti eiga í heilbr.- og trn. að fulltrúar Húsatrygginga Reykjavíkurborgar hafi komið þar til fundar og látið þau orð falla að þeir væru mjög óhressir með frv. eins og það lítur nú út. Það væri því fróðlegt að vita hvort nokkrar líkur eru á því að ráðherra hverfi frá þeirri stefnu sem hann hefur sett fram í þessu frv. En mig langar, varðandi þessa undanþágu, að spyrja hæstv. ráðherra hvort það komi til greina að nýr ráðherra geti látið undanþáguákvæðin taka gildi á ný, hugsanlega ráðherra með aðrar skoðanir eða annan vilja í þessu efni, af því að undanþáguákvæði er auðvitað fyrir hendi í samningnum ef ég skil rétt. Undanþáguákvæðið er auðvitað til staðar og væri hugsanlegt, þó að lagafrv. sem hér liggur fyrir kveði á um að nýta sér ekki þessa undanþágu, að því lagaákvæði mætti aftur breyta ef ný stefna og nýr vilji kæmu fram frá einhverjum síðari tíma yfirvöldum í þessum málaflokki. Að lokum varðandi þessi húsatryggingarmál langar mig að spyrja hæstv. ráðherra um það hvernig fylgt verði eftir því ákvæði að fasteignir séu þrátt fyrir allt tryggðar. Nú er felld niður ábyrgð sveitarfélaganna sem eðlilegt er miðað við þessar breytingar sem hér eru boðaðar. Það kemur jafnframt fram að fasteignir skuli vera tryggðar, það er á þeim skyldutrygging svipað og kannski háttar með bifreiðar og ábyrgðin er færð yfir á tryggingafélagið eða gerð tilraun til þess í frv. svipað og er með bílatryggingarnar. Mér finnst öðruvísi hátta til með bifreiðatryggingarnar. Þar er þó frá því gengið þegar ný bifreið er skráð að hún sé tryggð, fyrr fær hún ekki að fara á götuna. Sjálfsagt er hægt að ganga svo frá því með einhverjum ráðum að við eigendaskipti, t.d. á fasteignum, sé einnig tryggt við þinglýsingu eða eitthvað slíkt að fasteign sé tryggð. Ég spyr hvort hugmyndin sé að ná því fram þar eða á þann hátt. En hvað með nýbyggingar, nýjar fasteignir? Hvenær kemur tryggingaábyrgðin til og hvernig verður hún til, hvernig verður henni framfylgt á þann hátt að tryggt sé að fasteignirnar séu þrátt fyrir allt tryggðar? Virðulegi forseti. Vafalaust er ýmislegt fleira sem ástæða væri til að fjalla um í frv. við þessa umræðu. Ég ætla ekki að orðlengja það frekar. Þetta voru nokkur atriði sem mig langaði að árétta sem reyndar höfðu komið fram hjá hv. þm. sem hér töluðu í umræðunni á undan. Ég vildi fylgja þeim aðeins eftir og árétta nokkur atriði og e.t.v. bæta við en læt þetta duga í trausti þess að frv. verði vel og ítarlega skoðað í heilbr.- og trn. Ég veit auðvitað að það verður gert. Að lokum vil ég segja að ég tel að auðvitað hefði verið betra að flytja þetta sem fleiri sjálfstæð frv. eins og fram kom hjá hv. þm. Ingibjörgu Pálmadóttur áðan en að gera það í þessu bandormsformi eins og hér er gert því það hlýtur að alla jafna að teljast óæskileg aðferð við lagasetningu.

Virðulegur forseti. Í upphafi þessarar umræðu gerði hv. 4. þm. Austurl. að umræðuefni fréttaflutning sjónvarpsins í gær af umræðum á Alþingi og gerði athugasemdir við það hvernig frá hlutum hefði verið sagt þar. Það kom fram í fréttum sjónvarpsins að hér hefðu staðið yfir látlausar umræður síðan 17. ágúst um samninginn um hið Evrópska efnahagssvæði og sú umræða tekið yfir 30 klst. Síðan hefði orðið, eins og fréttamaðurinn sagði, eðlisbreyting eða það hefði verið því líkast sem hér hefði orðið eðlisbreyting á þinginu í gær þegar talað var fyrir fjórtán málum og tólf þeirra útrædd. Það má vissulega gera athugasemdir við það hvernig þessi frétt var flutt en hins vegar má kannski segja að þetta sé ekki svo vitlaus lýsing á því sem hér er að gerast, það hafi orðið hér ákveðin eðlisbreyting í gær. Sú eðlisbreyting felst kannski í því að það var verið að fjalla hér um frv. sem eru afleidd af samningnum. Þetta eru frv. eins og við munum sjá þau í framtíðinni, ef af hinu Evrópska efnahagssvæði verður, þ.e. það er verið að breyta lögum vegna samþykkta sem gerðar eru hjá Efnahagsbandalaginu og við getum ósköp litla efnisumræðu farið í um þessi mál því annaðhvort er að samþykkja frv. eða hafna því. Við getum í rauninni ekki komið með hugmyndir um það hvernig beri að breyta þessu, hvernig væri skynsamlegra að hafa það á annan hátt eða farið í slíkar efnisumræður vegna þess að um það snýst málið ekki. Málið snýst um að taka þetta eða hafna því. Við vitum að ef slíku er hafnað hefur það erfiðar og ófyrirsjáanlegar afleiðingar. Vissulega má því segja að ákveðin eðlisbreyting hafi komið í ljós hér í þinginu í gær, eðlisbreyting sem mun verða á þingstörfunum væntanlega í framtíðinni. Það eina sem maður getur í sjálfu sér velt fyrir sér í þessu sambandi er hvort þær breytingar sem verið er að leggja til séu endilega nauðsynlegar, hvort það sé tryggt að það sé nauðsyn að gera þær breytingar sem hér er verið að leggja til. Um það deila menn svo og sýnist sitt hverjum. Það má auðvitað líka ímynda sér það að stjórnvöld gangi kannski lengra í því að gera breytingar en þeir strangt til tekið þyrftu. T.d. ef við tökum Húsatryggingarnar, þá gengur ráðherra í raun og veru lengra en strangt til tekið þyrfti og svo gæti hugsanlega verið á fleiri sviðum. Það þurfum við auðvitað að gaumgæfa vel í þinginu og í þingnefndum. Eflaust mun eitthvað af því sem ég kem til með að segja hérna vera endurtekning á því sem fram hefur komið hjá öðrum þingmönnum sem hafa gert þetta frv. að umtalsefni. En það verður bara svo að vera því þingstörfum er þannig háttað að menn þurfa að hlaupa af þingfundum á nefndarfundi og geta þá ekki fylgst með öllu því sem hér fer fram og það flýtir auðvitað ekki fyrir umræðunni og gerir ákveðnar tvítekningar nauðsynlegar. Mig langar varðandi I. kafla þessa frv., þar sem verið er að leggja til ýmsar breytingar á lögum um heilbrigðisstéttir, að koma inn á svipaða hluti og aðrir hafa gert hér, a.m.k. hv. 4. þm. Austurl., og það er kunnáttu viðkomandi starfsstétta á íslensku máli. Nú hefur það verið sagt, a.m.k. í heilbr.- og trn. og í félmn., að það sé hægt að setja skilyrði um kunnáttu á íslensku máli þegar um er að ræða störf þar sem það skiptir sannarlega máli að þeir sem störfin vinna geti gert sig skiljanlega. Nú sýnist manni að í frv. sem hér liggur fyrir eigi ekki að gera slíkar kröfur til ríkisborgara EES-ríkja heldur bara til ríkisborgara ríkja sem standa utan hins Evrópska efnahagssvæðis. Þannig stendur ég í 1. gr. þessa frv., c-lið, þar sem verið er að leggja til breytingu á læknalögum, með leyfi forseta: ,,Veita má manni, sem lokið hefur sambærilegu prófi og um getur í 1. mgr. 2. gr. í landi utan hins Evrópska efnahagssvæðis leyfi skv. 1. tölul. 1. mgr 1. gr. uppfylli hann skilyrði 2. gr. að öðru leyti. Áður en slíkt leyfi er veitt skal leita umsagnar læknadeildar Háskóla Íslands sem getur sett sem skilyrði að viðkomandi gangi undir próf í lögum og reglum er varða störf lækna hér á landi og sanni kunnáttu í mæltu og rituðu íslensku máli.`` Þetta á sem sagt við um þá sem hafa lokið prófi í landi utan hins Evrópska efnahagssvæðis, þeir þurfa að sanna þekkingu sína í mæltu og rituðu máli. Svipað er uppi hér í breytingum á lögum um tannlækningar, eins og hv. 4. þm. Austurl. kom inn á, en þar segir, með leyfi forseta: ,,Sé um erlendan ríkisborgara, aðra en ríkisborgara frá EES-landi, að ræða skal hann enn fremur sanna fullnægjandi kunnáttu sína í íslenskri tungu.`` Síðan kemur þetta líka fram í breytingu á hjúkrunarlögum. Þar er talað um að útlendingar sem sækja um leyfisveitingu skv. 2. mgr. --- en í 2. mgr. er talað um þá sem hafa menntast í landi utan hins Evrópska efnahagssvæðis --- þeir skuli hafa næga kunnáttu í töluðu og rituðu íslensku máli. Með öðrum orðum er verið að gera kröfu um þessa tungumálakunnáttu, ef ég les þetta rétt, til aðila sem hafa menntast eða eru ríkisborgarar erlendra ríkja sem standa utan hins Evrópska efnahagssvæðis. Ég á afskaplega erfitt með að sætta mig við þetta vegna þess að annaðhvort þarf íslenskukunnáttu eða ekki. Annaðhvort þarf hana eða ekki og það getur ekki verið gerður neinn greinarmunur á útlendingum eftir því frá hvaða ríki þeir koma. Annaðhvort þarf þessa kunnáttu eða ekki og þá á hún auðvitað að ná til allra, ekki bara þeirra sem standa utan hins Evrópska efnahagssvæðis. Okkur hlýtur að vera fyllilega heimilt að gera einhverjar slíkar kröfur ef við metum það svo að þessa kunnáttu þurfi --- ef það er ekki bara fyrirsláttur, ef það er raunverulega svo. Hvað varðar II. kafla frv. sem fjallar um breytingar á lagaákvæðum á vátryggingarsviði eru án efa stærstu þættirnir þar breyting á lögum um brunatryggingar utan Reykjavíkur og brottfall laga um brunatryggingar í Reykjavík sem lagt er til. Þessi lög, og eins lögin um Brunabótafélag Íslands, eru að stofni til frá árinu 1954. Ég sakna þess mjög, þegar ég skoða þessi mál, les greinargerðina og hlusta á ráðherra, að það hefur hvergi komið fram í umræðunni hvaða rök lágu til grundvallar þessum lögum 1954. Við hverju var verið að bregðast með þessum lögum? Hvaða ástand var hér sem gerði það að verkum að menn ákváðu að fara þessa tilteknu leið, að koma á skyldutryggingu og láta sveitarfélögin vera einhvers konar baktryggingu fyrir einstaklingana og að þau sæju um að tryggja öll hús í sveitarfélaginu og Reykjavíkurborg sæi um tryggingar hjá sér? Hvaða rök lágu þar að baki? Hvaða ástand var hér sem gerði þessi lög nauðsynleg? Það kann vel að vera að ástandið núna sé eitthvað allt annað og þess vegna sé ekki þörf á þessum lögum en menn verða þá að skoða forsendurnar. Það er lágmark að gera það og það vantar algjörlega í þessa greinargerð með frv. og vantaði algjörlega í framsöguræðu ráðherra áðan. Eru rökin sem lágu þarna að baki gild að einhverju leyti í dag eða eru þau það ekki?

Forseti vill trufla hv. þm. og spyrjast fyrir um það hversu löng ræða sé eftir hjá þingmanninum en það var gert ráð fyrir því að gera hlé á fundinum milli klukkan 13 og 13.30. Gæti þingmaðurinn e.t.v. gert hlé á ræðu sinni?

Já, ég á eftir 5--10 mínútur, reikna ég með, og mér duga ekki 2--3 mínútur til þess að ljúka máli mínu.

Þá vill forseti fara fram á það við hv. þm. að gera hlé á ræðu sinni.

Virðulegur forseti. Ég kveð mér hljóðs utan dagskrár um málefni háskólans og áhrif af stefnu ríkisstjórnarinnar á hann til þess að vekja athygli þingmanna á þeirri nöturlegu stöðu sem upp er komin við Háskóla Íslands, æðstu menntastofnun þjóðarinnar, vegna stefnu ríkisstjórnarinnar í flestum málum sem að þeirri stofnun snúa. Á blaðamannafundi í vikunni voru kunngerðar nýjar tölur um skráningu nýnema við háskólann. Þessar tölur staðfesta það sem við kvennalistakonur óttuðumst, og vöruðum reyndar sérstaklega við í umræðunum um Lánasjóð ísl. námsmanna, að konum sem sæktu í nám við háskólann mundi fækka sem nýnemum. Nú liggur þetta ljóst fyrir. Konum í hópi nýnema fækkar nú um 30% milli ára en körlum um 17%. Á þessu er auðvitað greinilegur og merkjanlegur munur sem verður að taka alvarlega. Þetta er engin tilviljun, virðulegur forseti. Ég fullyrði að þetta er bein afleiðing af þeim ákvörðunum sem stjórnarþingmenn tóku á síðasta þingi. Ábyrgðin er hér hjá þingmönnum stjórnarflokkanna. Ábyrgð þeirra liggur í því að þeir ákváðu á síðasta þingi að bæta 17.000 kr. innritunargjaldi á nemendur Háskóla Íslands og þetta innritunargjald fælir m.a. frá konur sem áður innrituðu sig upp á von og óvon og fóru á hægagangi í gegnum háskólann vegna þess að aðstæður þeirra voru þess eðlis. Þær gátu leyft sér nám af því að það kostaði þær lítið en þær geta það ekki lengur. Ég vil vekja athygli á því að 150 nýnemar hafa dregið til baka umsókn sína og beðið um endurgreiðslu á skólagjöldum, þar af eru 100 konur. Ábyrgð stjórnarþingmannanna liggur líka í því að herða svo lög og reglur um námslán að það fælir ungt fólk, sem ekki býr við kjöraðstæður, frá námi og þar vil ég sérstaklega nefna ungar, einstæðar mæður. Ábyrgð þeirra liggur líka í því að skera fjárframlög til Háskóla Íslands svo við nögl að hann verður að draga úr þjónustu við nemendur á sama tíma og hann leggur á þá þjónustugjöld. Framlög til skólans hafa nánast staðið í stað í fimm ár þrátt fyrir 20% fjölgun nemenda og það hlýtur að koma einhvers staðar niður. Háskólinn getur ekki veitt þá þjónustu sem honum ber lögum samkvæmt fyrir það fé sem honum er skammtað af fjárlögum. Þess vegna er nú skorið niður alls staðar þar sem því verður við komið. Það nöturlega er að stjórnmálamenn taka ákvörðun um að takmarka verulega framlagið til Háskóla Íslands en þeir taka enga pólitíska ábyrgð á því sem af því leiðir. Ég fullyrði að við slíkar aðstæður verða þeir fyrir mestum niðurskurði sem hafa minnsta valdaaðstöðu. Þetta á við í Háskóla Íslands, þetta á við á sjúkrahúsunum, þetta á við alls staðar þar sem þarf að koma þessum niðurskurði við. Ég vil nefna dæmi úr háskólanum. Það á að skera niður hjúkrunarfræðina. Henni er gert að skera niður hjá sér um 7,2 millj. kr. Svipað er upp á teningnum hjá heimspekideild, félagsvísindadeild og verkfræðideild, svo dæmi séu nefnd. Fjórum deildum háskólans, þ.e. lagadeild, guðfræðideild, læknadeild og tannlæknadeild, er samanlagt gert að skera niður um 1,8 milljónir. Fjórum deildum um 1,8 millj. meðan hjúkrunarfræðin ein er látin skera niður um 7,2 millj. Þetta veldur auðvitað ágreiningi og átökum innan háskólans og það er auðvitað eðlilegt að menn spyrji sig hvort ekki væri nær að leggja hreinlega niður kennslu t.d. í tannlæknadeild þar sem hver nemandi kostar 1 millj. kr. meðan hann kostar 108 þús. í lagadeildinni. Ég ætla ekki að leggja þetta til, þetta er ekki mín tillaga, en ég nefni þetta til að benda þingmönnum á að ef fjárframlög til háskólans verða ekki hækkuð er bara þrennt í stöðunni: Í fyrsta lagi að fella niður nám í tilteknum deildum eða greinum háskólans. Í öðru lagi að takmarka aðgang nýnema að háskólanum sem ekki er heimilt lögum samkvæmt. Í þriðja lagi að hækka verulega innritunargjöld við háskólann. Það er bara þetta þrennt í stöðunni og ekkert af þessu verður gert í Háskóla íslands heldur hér á Alþingi. Þetta þarf að gerast á Alþingi. En verði þetta gert í kjölfar þeirra breytinga sem búið er að gera á lánasjóðnum þá liggur ljóst fyrir að háskólinn er orðinn skóli hinna útvöldu. Hann er orðinn elítuskóli fyrir ungt fólk sem er vel sett fjárhagslega, félagslega og menntunarlega. Er það þetta sem við viljum? Viljum við breyta þjóðskólanum okkar í elítuskóla? Ég svara því fyrir mig neitandi. Það er ljóst. En ég ætla að spyrja ráðherra spurninga vegna þeirrar stöðu sem upp er komin og þær eru svohljóðandi: 1. Hvaða skýringar telur menntmrh. vera á því að konum í hópi nýnema fækkar um 30% meðan körlum fækkar um tæp 17%? Er það tilviljun að mati ráðherrans eða á stefna ríkisstjórnarinnar þar hlut að máli? 2. Hver er skoðun menntmrh. á því að hefja innheimtu þjónustugjalda í formi innritunargjalda af námsmönnum á sama tíma og þjónusta við þá er skorin niður? 3. Er ráðherra tilbúinn til að taka pólitíska ákvörðun um að fella tímabundið niður ákveðnar námsleiðir eða loka fyrir aðgang nýnema að þeim? 4. Er ráðherra þeirrar skoðunar að breyta þurfi lögum um Háskóla Íslands í þá veru að heimila aðgangstakmarkanir að deildum háskólans?

Hæstv. forseti. Svar mitt við fyrstu spurningunni er svohljóðandi: Nokkrar skýringar hafa verið settar fram á fækkun nýnema. Þórður Kristinsson, framkvæmdastjóri kennslusviðs Háskóla Íslands, hefur bent á að betur er vitað um þá sem hætta við nám nú en undanfarin ár vegna hinna hækkuðu gjalda. Áður hafi nemendur síður sinnt því að skrá sig úr skólanum ef þeir hættu við nám. Þannig mætti e.t.v. varpa þeirri spurningu fram hvort hækkun innritunargjalda hafi orðið til þess að unga fólkið gerði upp hug sinn af meiri alvöru en áður varðandi námsval. Í skýrslu sem dr. Jón Torfi Jónasson, dósent við Háskóla Íslands, gerði árið 1991 kemur fram að um 15--20% innritaðra nýstúdenta skrái sig á hverju ári en sæki ekki skólann. Nokkur hópur nemenda hætti námi á miðju ári eða miðju missiri. Þá kemur fram að sumir nemendur eru ekki í námi af fullum krafti, sinni e.t.v. ekki nema 10--20 einingum þótt fullt nám sé um 30 einingar. Í háskólanum er nú unnið að áframhaldandi rannsókn þessa máls. Niðurstöður munu án efa varpa skýrara ljósi á þetta mál. Þar til þær upplýsingar liggja fyrir er erfitt að segja til um hvort eða að hve miklu leyti þetta atriði skýri kynjamun. Bent hefur verið á að innritun í þær deildir og námsbrautir þar sem konur hafa verið í miklum meiri hluta hefur verið minni en áður. Í hjúkrunarfræði, svo dæmi sé tekið, hefur innritunum nýnema fækkað úr 163 í 83. Langflestir þeirra sem innritast í hjúkrunarfræði hafa verið konur eða u.þ.b. 96--97%. Konur eru hlutfallslega um 70 færri í ár en þær voru í fyrra. Það er athyglisvert að þessi tala er nánast sama talan og nemur fækkun nýnema í námi í hjúkrunarfræði. Framkvæmdastjóri kennslusviðs háskólans hefur bent á að niðurskurður í heilbrigðisþjónustunni og hækkun dagvistargjalda fyrir börn námsmanna geti haft áhrif. Ég legg ekki dóm á hvort þessar skýringar eru fullnægjandi. Innritunum hefur fjölgað við háskólann á Akureyri og við Kennaraháskóla Íslands. Þar hafa konur ávallt verið í yfirgnæfandi meiri hluta. Í vetur eru þar aðeins 19 karlar af 137 nýnemum. Í hinu nýja og dreifða sveigjanlega námi eru umsóknir þegar um 100. Fleiri skýringar hafa svo sem verið nefndar en til þess að fá raunhæf svör er nauðsynlegt að rannsaka þetta nánar. Í öðru lagi er spurt hver sé skoðun mín á því að hefja innheimtu þjónustugjalda af námsmönnum á sama tíma og þjónusta við nemendur er skorin niður. Kjarni málsins er sá að þjónustugjöldin eru lögð á til þess að mæta skertum framlögum ríkisins þannig að sem minnst þurfi að draga úr þjónustu. Í þriðja lagi er spurt hvort ég sé tilbúinn að taka pólitíska ákvörðun um að fella tímabundið niður ákveðnar námsleiðir eða loka fyrir aðgang nýnema að þeim. Það er stefna þessarar ríkisstjórnar að virða sjálfstæði háskólans og akademískt frelsi í hvívetna. Það hefur verið meginbaráttumál Háskóla Íslands og flestra annarra háskóla á Vesturlöndum að efla frelsi og sjálfstæði sitt gagnvart ríkisvaldinu. Þannig hefur vald verið fært frá menntmrh. til háskólans hvað varðar stöðuveitingar. Fjárveitingar til háskólans voru áður bundnar við einstaka þætti í starfsemi hans. Sú breyting hefur nú verið gerð að háskólinn fær ákveðna rammafjárveitingu og þar með mun meira frelsi til þess að skipuleggja sitt innra starf. Háskólinn hefur því svigrúm til þess að færa fjármagn milli greina og deilda eftir forgangsröð sem hann ákveður. Frumkvæði í þessum efnum á að vera hjá háskólanum sjálfum. Það hefur valdið mér nokkrum vonbrigðum að lengst af hefur gengið erfiðlega að fá fram ákvörðun háskólans um forgangsröð verkefna vegna skertra fjárframlaga. Nú kreppir að og háskólanum er gert að draga úr útgjöldum um 4% eins og öðrum ríkisstofnunum. Sömu kröfur eru gerðar til háskólans um frumkvæði, frelsi og ábyrgð á samdráttartímum og á uppgangstímum. Ef svo ólíklega vildi til að háskólinn vildi afsala sér þessu frumkvæði og því frelsi sem í því felst hlýt ég að hlusta á slíkar óskir. Þá er spurt hvort ég sé þeirrar skoðunar að breyta þurfi lögum um Háskóla Íslands í þá veru að heimila aðgangstakmarkanir að deildum skólans. Telji háskólinn sig þurfa á slíkum heimildum að halda mun ég hiklaust beita mér fyrir því að hann fái þær heimildir. Að lokum vil ég segja þetta um sparnaðinn innan Háskóla Íslands: Að mati háskólans þyrfti 129 millj. kr. til viðbótar ef rekstur ætti að vera með sama hætti og árið 1991. Þá er miðað við að nemendafjöldi sé 5.500. Hann er hins vegar um 5.000 og þannig í samræmi við forsendur fjárlaga í ár. Aukin fjárþörf til háskólans hefur fyrst og fremst verið talin stafa af fjölgun nemenda. Rektor hefur ítrekað bent á að háskólanum hafi verið gert að taka við auknum fjölda nýnema sem svari allt að einum menntaskóla án þess að fjárframlög hafi aukist. Það er skiljanlegt að fjölgun nemenda leiði til aukins kostnaðar, hitt er erfiðara að skilja að fækkun nemenda við skólann leiði ekki til minni fjárþarfar.

Hæstv. forseti. Hér er til umræðu stórt mál sem erfitt er að gera skil á þeim stutta tíma sem við höfum hér til umráða. Ég get sagt að ekkert kemur mér á óvart af því sem hefur verið að koma fram á síðustu dögum um stöðu stúdenta í þessu landi og um stöðu Háskóla Íslands. Ég hef heldur enga trú á því að það komi hæstv. menntmrh. á óvart að stúdentar hafi verið að hrökklast frá námi og um fleiri konur en karla sé að ræða. Til þess var leikurinn gerður hjá hæstv. ríkisstjórn þegar hún lagði til breytingar á lánasjóðnum. Hún vildi fækka nemendum og hún vildi burt þetta háfélagslega kerfi sem lánasjóðurinn vissulega var. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að sú staða sem nú er komin upp geti komið ýmsum stjórnarsinnum á óvart, þeim hv. þm. sem sinntu ekki umræðunni hér í fyrra en studdu síðan á græna takkann þegar að lokaafgreiðslu kom í þeirri trú að þetta væri bara venjulegt stjórnarandstöðusnakk í okkur stjórnarandstæðingum þegar við börðumst fyrir því hér fram á síðasta dag að reyna að fá þessum ólögum --- vil ég leyfa mér að segja, hæstv. forseti --- breytt. Ég verð þó að segja að eitt kemur mér á óvart og varðar það hæstv. menntmrh., að hann skyldi ekki standa við það sem hann sagði í umræðunni í fyrra, t.d. að það yrði lánað fyrir vaxtakostnaði vegna lána sem tekin eru í hinu almenna bankakerfi og lánað yrði fyrir skólagjöldum. Þetta hefur ekki staðist. Sannleikurinn er sá að útlánareglurnar ganga eins langt til óhagræðis við námsmenn og lögin mögulega heimila. Að síðustu, hæstv. forseti, þá hlýt ég að gagnrýna það að stjórn sjóðsins notar það litla fjármagn sem hún hefur til ráðstöfunar til að gefa út áróðursbækling fyrir ríkisstjórnina þar sem m.a. kemur fram í forustugrein á fyrstu síðu að lánasjóðurinn gefi námsmönnum kost á framhaldsnámi án tillits til efnahags. Þvílík öfugmæli, hæstv. forseti.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. málshefjanda fyrir að taka þetta mál hér upp. Það er alveg ljóst að við stöndum frammi fyrir menntapólitískum tímamótum að ýmsu leyti hvað varðar grundvöll háskólamenntunar í landinu. Áhrifin af afrekum hæstv. ríkisstjórnar og stjórnarmeirihlutans síðasta vetur eru nú að koma ljós, áhrifin af skólagjöldum, áhrifin af skemmdarverkum gagnvart Lánasjóði ísl. námsmanna og áhrifin af niðurskurði fjárveitinga til menntunar í landinu. Þær dapurlegu staðreyndir blasa nú við okkur að á tímum vaxandi atvinnuleysis fækkar nýnemum sem sækja háskólanám. Það ætti að vera alveg öfugt, að menn reyndu frekar að afla sér menntunar í stað þess að fara á atvinnuleysisbætur. Það er ljóst að Háskóli Íslands stendur frammi fyrir mjög erfiðum ákvörðunum. Annaðhvort að dragast upp og sætta sig við að gæðum náms í háskólanum hraki ellegar að fella niður námsgreinar eða takmarka fjölda nemenda. Ég vona að sú ógæfa eigi ekki eftir að verða hlutskipti okkar á þessum árum, að standa að því að taka ákvarðanir um að loka möguleikum ungs fólks á Íslandi til háskólanáms. Því að auðvitað mun það þýða að möguleikum ungs fólks til háskólanáms sé lokað ef teknar verða ákvarðanir um almennar fjöldatakmarkanir inn í háskóla landsmanna. Ég vil sérstaklega inna eftir afstöðu Alþfl. til þessa máls. Hvar eru loforð Alþfl. um að beita sér fyrir lagfæringum á skemmdarverkum þeim sem unnin voru á lögunum um Lánasjóð ísl. námsmanna á sl. vori? Fyrir þinginu liggur frv. okkar alþýðubandalagsmanna um að bæta úr þessu. Ég vil svo að lokum skora á menntmn. Alþingis að taka frumkvæði í þessu máli. Ég óska eftir því að menntmn. Alþingis taki þetta mál til skoðunar á sjálfstæðum forsendum, þ.e. sem menntapólitískar ákvarðanir sem miklu máli skipta. Ég held að Alþingi sjálft verði að taka málið í sínar hendur því frá hæstv. ríkisstjórn er einskis nema ills að vænta í þessu eins og dæmin sanna.

Virðulegi forseti. Allt frá því að ríkisstjórnin tók að boða þá stefnu að nú ætti að borga fyrir alla þjónustu ríkisins ofan á skattana vöruðum við kvennalistakonur við því að fyrirhugaðar aðgerðir mundu bitna harðast á konum. Konur hafa lægstu launin þrátt fyrir mikla atvinnuþátttöku og þrátt fyrir að þær sinni mjög mikilvægum störfum í þjóðfélaginu. Það þýðir að margar þeirra geta ekki leyft sér að taka námslán á þeim kjörum sem nú bjóðast þar sem þær sjá fram á þunga greiðslubyrði það sem eftir lifir ævinnar og geta ekki séð sér farborða þar til lánasjóðnum þóknast að greiða út lánin að loknum prófum. Tölur frá Háskóla Íslands tala sínu máli. Nemendum fækkar sem var tilgangur ríkisstjórnarinnar og við skulum ekki gleyma því að það var tilgangurinn að fækka umsóknum um námslán og að fækka nemendum í framhaldsnámi. Jafnframt er verið að gera Háskóla Íslands nánast ómögulegt að sinna skyldu sinni og sama gildir auðvitað um aðra skóla. Hvers virði er þá sjálfstæðið þegar peningarnir eru engir? Og ég spyr: Hvað á að koma í staðinn? Hvað á að verða um það unga fólk sem hverfur frá námi? Er það virkilega stefna ríkisstjórnarinnar að betra sé að ungt fólk gangi um atvinnulaust en að því gefist kostur á námi? Ætlar ríkisstjórnin að halda áfram að saga af þá sprota sem helst mega verða til að efla nýsköpun og gera þjóðina færa um að takast á við þau miklu verkefni sem fram undan eru í samfélagi þjóðanna, hvort sem við stöndum utan eða innan EES? Í stað þess að efla hér velferð á varanlegum grunni sem ríkisstjórnina dreymdi um í upphafi, þótt með undarlegum hætti væri, er hún með aðgerðum sínum að festa í sessi vesöld og því miður óttast ég að hún verði á varanlegum grunni. Við horfum upp á vaxandi atvinnuleysi, aukna misskiptingu, árásir á kjör kvenna og himinhrópandi óréttlæti. Þessi ríkisstjórn traðkar á öllum þeim hugsjónum um jafnrétti og jöfnuð sem barist hefur verið fyrir og hafa gilt í okkar samfélagi um áratuga skeið. Hvað á henni að leyfast að ganga langt? Er ekki mál til komið að þessum árásum að menntakerfið linni?

Virðulegi forseti. Málefni Háskóla Íslands eru til umfjöllunar hér í dag og ég vil gera fáein atriði að umræðuefni. Við göngum í gegnum erfiðleika í efnahagsmálum þessa stundina. Þeir erfiðleikar eru til að takast á við og sigrast á þeim. Það eru alkunn sannindi að þegar harðnar á dalnum þarf að spara og Háskóli Íslands verður að taka á sig byrðar eins og aðrar skólar og ríkisstofnanir. Undan þeirri ábyrgð getur enginn skorast. Í þeirri vinnu hefur verið lögð áherslu á að háskólinn hafi forræði í því hvaða leiðir yrðu farnar til að halda starfsemi hans innan fjárlagarammans. Þær tillögur, sem Háskóli Íslands leggur fram um sparnað og hagræðingu, eru þeirra eigin tillögur. Þær eru settar fram að vandlega íhuguðu máli með það að leiðarljósi að raska sem minnst starfsemi skólans. Það er skiljanlegt og eðlilegt að háskólamenn hafi áhyggjur. Það höfum við öll. Við vitum að menntun er besta fjárfesting í framtíðinni sem völ er á og þá hljótum við að setja gæði hennar framar öðru. Sú nemendafækkun, um 500 nemendur, sem nú blasir við er umhugsunarefni, en sýnir e.t.v. betur en margt annað hversu raunsætt og jarðbundið íslenskt æskufólk er. Í harðærinu haga menn seglum eftir vindi og slá á frest dýru námi meðan efnahagur þjóðar er í öldudal en skila sér síðan aftur þegar betur árar. Fækkun nemenda ætti að auðvelda Háskóla Íslands að ná settu marki. Á sama hátt og fjölgun nemenda er rök fyrir auknum fjárveitingum ætti fækkun að leiða til minni kostnaðar og létta þeim róðurinn í þeim vanda sem við blasir. Ég legg áherslu á að ekki er verið að marka stefnu til framtíðar í málefnum háskólans heldur er brugðist við vandamálum dagsins. Þau vandamál mega ekki byrgja okkur sýn til framtíðar þar sem áherslan hlýtur að vera hér eftir sem hingað til á traustu og góðu menntakerfi íslensku þjóðarinnar.

Virðulegi forseti. Áhrif stefnu ríkisstjórnarinnar gerir víða vart við sig. Það er dofi og afturkippur í of mörgu í okkar þjóðfélagi. Háskóli Íslands fer ekki varhluta af þessum dofa og við höfum áhyggjur af okkar æðstu menntastofnun. Enginn velkist í vafa um að menntun er grundvöllur allra framfara í þróun og nýsköpun. Ef við Íslendingar ætlum að standa okkur í aukinni samkeppni við erlenda aðila í breyttri Evrópu er nauðsynlegt að efla og styrkja menntakerfið en það er verið að veikja menntakerfið á Íslandi. Jafnrétti til náms var aðalsmerki Íslendinga og nám á Íslandi var ekki einkamál karla en þessu erum við líka að breyta. Það sýnir fækkunin í Háskóla Íslands. Ég ætla að taka eitt lítið dæmi. Það er sama dæmi og hæstv. menntmrh. tók í sambandi við hjúkrunarfræði. Þar er veruleg fækkun. Það er 33% fækkun á hjúkrunarnemum skráðum í Háskóla Íslands nú í haust. Einhverjir kunna að segja: Það er ágætt, það sparar. Þetta er týpisk kvennastétt og hún er týpisk vegna þess að grunnlaun eru 68 þús. kr. á mánuði eftir fjögurra ára háskólamenntun. En sem sagt, það er fækkun um 33% í þessari grein. Það væri kannski allt í lagi ef ekki vantaði t.d. í vor áður en sumarfríin gengu yfir á sjúkrahúsum 15% í leyfðar stöður hjúkrunarfræðinga. Það vantaði 15% í leyfðar stöður hjúkrunarfræðinga. Afleiðingarnar blasa við. Hæstv. heilbrrh. hefur oft talað um þær alvarlegu afleiðingar af hjúkrunarfræðingaskortinum og lokun deilda þess vegna. Hann er því miður ekki hér í dag til að taka þátt í þessum umræðum. Við vorum að tala um að selja heilbrigðisþjónustu okkar erlendum aðilum. Við ætlum að selja heilbrigðisþjónustu. En ef við ætlum að gera það þurfum við a.m.k. að geta sýnt fram á að við eigum fagfólk eða ættum við kannski að flytja inn fagfólk frá Evrópu og draga jafnframt úr menntuninni hér? Ein spurning að lokum sem mig langar að spyrja hæstv. menntmrh.: Hefur hann skoðað, ef þessi fækkun verður viðvarandi í hjúkrunarfræði í Háskóla Íslands, hvað það þýðir fyrir heilbrigðiskerfið á Íslandi?

Virðulegi forseti. Við erum að ræða um þær afleiðingar sem stefna ríkisstjórnarinnar hefur þegar haft á íslenskt þjóðfélag. Hér voru samþykkt lög um Lánasjóð ísl. námsmanna sem höfðu það að markmiði að fækka námsmönnum við Háskóla Íslands og erlenda háskóla. Nú er það að koma fram að þessi fækkun birtist aðallega í því að ungar og efnaminni konur, einstæðar mæður, hverfa frá námi og þá gerist það að hv. þm. Sjálfstfl., Sigríður A. Þórðardóttir, formaður menntmn. Alþingis, kemur og segir í afsökunartón að þetta sýni bara að þær séu raunsæjar og jarðbundnar. Það var nöturleg yfirlýsing í garð þeirra ungu kvenna sem nú eru að hverfa frá námi vegna þess að ríkisstjórnin hefur ákveðið að breyta lögunum um Lánasjóð ísl. námsmanna. Þetta er röng stefna. Hún er siðferðilega röng og hún er efnahagslega röng. Hvar er nú hv. þm. Össur Skarphéðinsson sem sagði í nafnakalli í vor í atkvæðagreiðslunni um Lánasjóð ísl. námsmanna að ef það kæmi í ljós að fólk mundi hverfa frá námi vegna þessarar lagasetningar mundi hann beita sér fyrir því á Alþingi að breyta þeim lögum? Og hvar eru nú þingmenn Alþfl. sem greiddu atkvæði með því á flokksþingi Alþfl. að breyta þessum lögum strax í haust? Þeir sitja þegjandi í þessari umræðu. Það hefur enginn þeirra staðið upp. Hvar eru nú stóru orðin sem fyrrv. forustumaður námsmannahreyfingarinnar lét falla í ræðustólnum á sl. vetri? Eða er það virkilega þannig að Alþfl. ætli að láta þetta gerast? Við þingmenn Alþb. höfum flutt frv. um Lánasjóð ísl. námsmanna. Ég vona að það komi á dagskrá Alþb. Ég vona að það komi á dagskrá í næstu viku og þingmenn Alþfl. fái þá tækifæri til þess að greiða atkvæði. 

Virðulegi forseti. ,,Afleiðingar af stefnu ríkisstjórnarinnar``, sagði hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson. Áhrifin sem um er að ræða í því máli sem er á dagskrá eru auðvitað fyrst og fremst komin til vegna þess að ekki hefur verið gætt öryggis og markvísi í stjórn landsins í efnahagsmálum um árabil, ekki síst undir ríkisstjórn sem hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson og fleiri ágætir menn stýrðu og áður en sú stjórn, sem nú tók við, kom til valda. Það er nú svo að áhrifin af þessari óstjórn hafa verið að koma í ljós og þá komum við kannski að meginkjarna umræðunnar sem hefur ekki verið ræddur enn þá og er sá sem háskólarektor vakti máls á á blaðamannafundi fyrir stuttu þar sem hann spurði: Á skólaganga á Íslandi að fara eftir þorskgengd? Þar erum við komin að kjarna málsins. Í stuttu máli verður að svara því játandi því að það þarf peninga til að stýra öllu okkar kerfi eins og við hljótum öll að vera sammála um. Við erum líka sammála um að mennt er máttur og háskólinn er mikilvægur en við verðum að haga seglum eftir vindi að þessu leyti og hljótum að gera það. Það er kannski skýring á færri nýnemum í Háskóla Íslands að það er mun meiri aðsókn að verkmenntaskólum landsins en verið hefur um langt árabil. Það er kannski líka skýring á því að það ágæta fólk, sem hefur farið í háskólanám um árabil, fær ekki vinnu við sitt hæfi, hvorki til að mynda hagfræðingar, hjúkrunarfræðingar 

Virðulegi forseti. Miðað við þann ásetning ríkisstjórnar og stjórnarflokkanna að vinna að sparnaði í rekstri ríkisins og minnka hallarekstur ríkissjóðs er ekki hægt að komast hjá því að Háskóli Íslands deili kjörum með þjóðinni og leiti sjálfur ráða til að hagræða í rekstri og spara. Háskóli Íslands getur ekki verið úr tengslum við það sem almennt er að gerast í þessu þjóðfélagi hvort sem um er að ræða efnahagsmálin, fiskveiðimál eða menntamál. Og það er rétt að taka það fram sérstaklega að sú fækkun nemenda, sem á sér stað innan Háskóla Íslands, er ekki í samræmi við það sem á sér stað í Háskólanum á Akureyri. Þar fjölgar nemendum. Samkvæmt upplýsingum, sem ég hef um þann skóla, fjölgar þeim um 17% nú í haust og þar fjölgar konum meira en körlum og innan Kennaraháskólans fjölgar nemendum líka. Þetta er til þess að undirstrika það að með stofnun Háskólans á Akureyri er verið að fjölga menntamöguleikum. Það er verið að leggja áherslu á tengsl við atvinnulífið og það hlýtur ásamt efnahagsástandinu að hafa áhrif á rekstur skólastofnunar eins og Háskóla Íslands. Það eru því margir samverkandi þættir sem verða til þess að nemendum fækkar í Háskóla Íslands.

Virðulegur forseti. Ég verð að lýsa því yfir að mér finnst þessi umræða sem hér hefur farið fram dálítið dapurleg svo að ekki sé þyngra að orði kveðið. Engin svör komu frá hæstv. ráðherra. Hann tók svo sem sinn tíma í að svara þessu en innihaldið var ekkert. Formaður menntmn. þingsins, Sigríður Anna Þórðardóttir, kom hér upp. Ég veit að hún á líka sæti í sérstakri þróunarnefnd fyrir Háskóla Íslands sem á að vera ráðherra til aðstoðar að marka einhverja stefnu fyrir háskólann og í henni eiga einnig sæti, ef ég veit rétt, Rannveig Guðmundsdóttir, Björn Bjarnason og fleiri þingmenn. Og hvað hafði hún, sem á sæti í þróunarnefndinni, fram að færa? Ekki neitt. Hún sagði að það yrði að takast á við erfiðleikana og sigrast á þeim. Ég er alveg sammála því. En með hvaða hætti á að gera það? Og viljum við að stefnan verði sú að þeir hrekist frá námi sem hafa verstar aðstæður í samfélaginu eins og virðist vera að gerast núna? Þingmaðurinn minntist ekki einu orði á þessar konur, að konum fækkar við háskólann mun meira en körlum í nýinnritun. Ráðherrann kom inn á það og sagði að ein af skýringunum gæti verið sú að nú sæist betur en áður hverjir hyrfu frá námi, nú væri meiri alvara með innrituninni en áður. Var hann að segja með þessu að karlar væru almennt alvörugefnari en konur eða hvað var hann að segja? Þetta er ekkert svar við fyrstu spurningunni: Af hverju fækkar konum meira en körlum. Út af fyrir sig getur þetta verið rétt af því að fólk horfir í peninginn en þetta er ekkert svar við því af hverju konum fækkar meira en körlum og ég held að ráðherrann ætti að drífa í því að rannsaka það mál sem hann viðurkenndi reyndar að þyrfti rannsóknar við. Hann talaði um niðurskurðinn í heilbrigðisþjónunstunni og hærri dagvistargjöld sem lið í þessu. Ég get verið sammála honum um það. En það er líka ríkisstjórnin sem stendur fyrir niðurskurðinum í heilbrigismálum og það var íhaldið í Reykjavík sem hækkaði dagvistargjöldin þannig að allt þetta kemur nokkuð í sama stað niður og berast nú böndin að sömu aðilum. Ráðherra svaraði afskaplega lítið öðrum spurningum. Hann talaði um frelsi, frumkvæði og ábyrgð og háskólinn þyrfti að sýna það á niðurskurðartímum eins og uppgangstímum. Ég bendi honum á að þetta er einn ódýrasti háskóli á Norðurlöndum ef ekki sá ódýrasti og það eru takmörk fyrir því hvað hægt er að skera niður, hvenær niðurskurður er orðinn ábyrgðarlaus og tilræði við frelsi háskólans því það þarf líka að huga að ábyrgð og frelsi háskólans sem mennta- og rannsóknarstofnunar. Ég bendi honum á að Háskóli Íslands er atvinnuskapandi og það er ekkert eins mikilvægt fyrir þjóð sem er í kreppu og á við ákveðna efnahagsörðugleika að stríða en að fjárfresta í menntun og fjárfesta í rannsóknum sem við getum notað til að vinna okkur út úr vandanum.

Hæstv. forseti. Í skuggaráðuneyti Framsfl. situr hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir yfir menntamálunum. Mér finnst að þingmaðurinn ætti að athuga sinn gang dálítið betur áður en hún kemur næst upp í ræðustól með fullyrðingar eins og hún gerði áðan. Þingmaðurinn sagði að það hefði verið tilgangur ríkisstjórnarinnar að fækka nemendum með setningu laga um Lánasjóð ísl. námsmanna. Það var í sjálfu sér ekki. En tilgangurinn var sá að fækka þeim sem þáðu lán hjá Lánasjóði ísl. námsmanna en voru ekki við nám. Ég bendi á það sem ég sagði í ræðu minn áðan og hafði ---  Hv. þm. Ingibjörg Pálmadóttir spurði hvort ég hefði hugleitt hvað ætti að gera ef viðvarandi fækkun hjúkrunarfræðinga ætti sér stað. Það er auðvitað áhyggjuefni ef mikil fækkun verður í röðum þeirra sem vilja sækja nám í hjúkrunarfræðum. Ég bendi þó á að menn mega ekki einblína þar á Háskóla Íslands. Háskólinn á Akureyri hefur einnig hjúkrunardeild og úti í þjóðfélaginu er mikill fjöldi hjúkrunarfræðinga sem ekki starfar við sitt fag. Að lokum, hæstv. forseti. Hv. málshefjandi, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, sagði að hún hefði ekki fengið nein svör við spurningum sínum. Ég hef ekki tíma til að endurtaka svörin. En ég sé á þessari fullyrðingu að þingmaðurinn hefur ekki hlustað. Ég ætla þess vegna að láta þingkonuna hafa afrit af ræðu minni hér á eftir.

Þá er þessari umræðu lokið. Þrír hv. þm. hafa beðið um orðið til viðbótar við þá sem hér hafa talað en við erum komin fram yfir þann tíma sem leyfilegt er að láta slíka hálftímaumræðu standa. Þess vegna getur forseti því miður ekki leyft það tímans vegna að þingmenn fái að taka til máls öðru sinni. Einn hv. þm., sem bað um orðið en hafði ekki talað áður, getur því miður ekki komist að. Umræðunni er lokið. Hv. 4. þm. Norðurl. e. óskar eftir að tala um gæslu þingskapa.

Hæstv. forseti. Ég held að það sé ákaflega erfitt að skiljast hér við málefni Háskóla Íslands og stöðuna eins og hún er þar og þau ummæli sem féllu hér hjá hæstv. menntmrh. án þess að á allra næstu dögum gefist tækifæri til að ræða þetta mál frekar. Hér féllu í síðari ræðu hæstv. menntmrh. vægast sagt alvarlegar ásakanir á ekki minni hóp en 15--20% nýnema við Háskóla Íslands á undanförnum árum. Því var haldið fram að þeir hefðu ranglega þegið námslán og haft rangt við að því er best varð séð. Sömuleiðis kom fram í fyrri ræðu hæstv. menntmrh., og að því sama var látið liggja í ræðu hv. formanns menntmn., að það væri vægast sagt sérkennilegt að háskólinn skyldi ekki geta sparað umtalsverðar fjárhæðir vegna fækkunar nýnema.

Forseti vill biðja hv. þm. að halda sig við umræður um gæslu þingskapa.

Já, hæstv. forseti. Hvað hafa þingmenn langan tíma til að gera athugasemdir við þingsköp?

Þrjár mínútur.

Er þá ekki rétt að bíða eftir því hvernig þingmenn nota þann tíma áður en þeir eru dæmdir fyrir fram. 
            

Vilja þingmenn hafa hljóð í salnum og leyfa hv. þm. að ljúka máli sínu.

Ég á eftir eina mínútu og þrjátíu og fjórar sekúndur, hæstv. forseti. Ég er ekki viss um að þeir sem hér eru að kalla fram í, sumir hverjir, geti státað af því fremur en ég að hafa ekki reynt að halda sig sæmilega við þingsköpin. Ég er að rökstyðja í fyrri hluta þess tíma sem ég hef, sem er þrjár mínútur, hvers vegna ég fer fram á það við hæstv. forseta að hann taki það til skoðunar að hægt verði að halda þessari umræðu áfram og/eða annarri sambærilegri um málefni Háskóla Íslands og framtíð háskólamenntunar eins og þær aðstæður allar blasa við okkur nú á þessum haustdögum. Ég fyrir mitt leyti uni því ákaflega illa að skiljast svona við þetta mál. Ég held að það sé mjög vont, eftir þessi ummæli hæstv. menntmrh. og aðra hluti sem hér komu fram í umræðunni og í ljósi þeirra aðstæðna sem Háskóli Íslands og fleiri menntastofnanir standa frammi fyrir, að við fáum ekki tækifæri til að ræða þetta betur hér á Alþingi á næstu dögum. Þúsundir námsmanna eru að hefja nám þessa dagana og/eða hefðu viljað hefja nám en sjá sér kannski ekki fært að gera það vegna aðstæðna sem hér hafa verið ræddar. Þess vegna óska ég því eftir því, hæstv. forseti, og vona að það falli undir þingsköp, að hæstv. forseti og forsætisnefnd taki það til skoðunar hvort ekki sé hægt að finna tíma til þess á næstu dögum að halda áfram þessari umræðu.

Vegna orða hv. þm. vill forseti ræða það við hann á skrifstofu sinni hvernig eða hvort koma megi á slíkri umræðu.

Hæstv. forseti. Ég leyfi mér að leggja til nokkuð aðra tillögu en síðasti ræðumaður sem einnig talaði hér um þingsköp. Ég tek undir með honum. Ég tel það alveg nauðsynlegt að þessi mál verði tekin fyrir hér áður en gengið verður frá fjárlögum. Það blasir við hverjum manni að það er brotthlaup ungs fólks úr námi og fjölskyldur hvarvetna á landinu eru ráðalausar vegna þess ástands sem nú ríkir í herbúðum Lánasjóðs ísl. námsmanna. Ég vil því beina því til hæstv. forseta, og mun beita mér fyrir því í forsætisnefnd þingsins, að frv. til laga um breytingu á lögum um Lánasjóð ísl. námsmanna, sem hér liggur fyrir þinginu sem 17. mál þingsins, verði tekið á dagskrá þegar í næstu viku. Ég tel að það sé hverjum manni ljóst að við þetta verður ekki unað. Ég trúi ekki öðru en að a.m.k. alþýðuflokksmenn séu tilbúnir til að viðurkenna það og aðstoða við að gera þær breytingar á lánasjóðslögunum sem nauðsynlegar eru. Ég vil benda hv. þm. á að nú liggja 680 millj. kr. ónotaðar í Lánasjóði ísl. námsmanna. Það hlýtur að vera krafa okkar hér á hinu háa Alþingi að þessi mál verði endurskoðuð. Ég vil því biðja hæstv. forseta að beita sér fyrir því að það frv., sem hér liggur fyrir sem 17. mál þingsins, fáist rætt hér á hinu háa Alþingi í næstu viku.

Vegna orða hv. 14. þm. Reykv. vill forseti upplýsa að þetta mál var rætt á fundi forsætisnefndar í morgun og verður væntanlega rætt þar síðar.

Virðulegi forseti. Ég var ekki að óska eftir að málið yrði rætt í forsætisnefnd þingsins heldur hér á hinu háa Alþingi með þátttöku allra hv. þm.

Forseti skildi hv. þm. rétt og var aðeins að gefa upplýsingar um það sem á undan var gengið.

Virðulegur forseti. Ég verð að játa að ég var óviðbúin því að að koma hér í ræðustól strax aftur því ég hélt að hér ætti að fara fram önnur utandagskrárumræða. En það hefur greinilega orðið á því einhver breyting.

Forseti vill upplýsa af þessu tilefni að óskað var eftir því að þeirri umræðu yrði frestað, a.m.k. fram yfir helgi.

Þá held ég bara áfram þar sem frá var horfið í umræðu um frv. til laga um breytingar á sviði heilbr.- og tryggingamála vegna samningsins um hið Evrópska efnahagssvæði. Ég var, þegar ég fór hér úr stólnum fyrir hádegi, að ræða um brunatryggingarnar og spyrja hvort þau rök sem lágu að baki lögunum um brunatryggingar í Reykjavík og brunatryggingar utan Reykjavíkur frá 1954 væru gild að einhverju leyti enn þann dag í dag og hver þau hefðu verið. Það er mín skoðun að ekki eigi að breyta lögum nema gera sér ljósa grein fyrir því hvað að baki lá þegar lögin voru sett. Varðandi lögin um brunatryggingar utan Reykjavíkur eða almennt um lögin þá á að halda áfram skyldutryggingu, þ.e. að húseigendum sé skylt að tryggja gegn eldsvoða allar húseignir og það á auðvitað bæði við utan sem innan Reykjavíkur. Ég hef ákveðnar efasemdir um að það sé hægt að leggja slíka skyldu á húseigendur nema það séu þá til staðar einhverjar aðgerðir til að fylgja skyldunni eftir. Við þekkjum að það er skyldutrygging á bílum sem virðist ganga ágætlega enda er það svo að ekki er hægt að fá skoðun á bíl nema hafa greitt tryggingu. Færi menn ekki bíla til skoðunar eins og þeim ber eru tekin af númer og bíllinn tekinn úr umferð. Ég get ekki séð að hægt sé að hafa sams konar eftirlit með húseignum. Ef menn hafa einhverjar slíkar hugmyndir væri ágætt að heyra þær. Ráðherra sagði áðan í sinni framsögu að sá háttur yrði hafður á að ekki mætti taka hús úr tryggingu hjá einu tryggingafélagi nema fyrir lægi staðfest vottorð um að það væri komið í tryggingu hjá einhverju öðru og þannig ætti að tryggja samfelluna í þessu. En þá hlýtur maður að spyrja: Hvernig á þetta að ganga fyrir sig í Reykjavík vegna þess að Húsatryggingar Reykjavíkurborgar verða lagðar niður með lögum. Það fyrirtæki verður ekki til og mun ekki verða til sem tryggingafyrirtæki eftir að lögin verða felld út gildi. Hvernig á þá fyrirtæki sem ekki er til að ganga úr skugga um að þeir sem tryggja hjá því núna verði komnir með tryggingu annars staðar? Þetta er eitt af því sem borgaryfirvöld í Reykjavík hafa bent á og hafa miklar áhyggjur af, að það verði ekki hægt að tryggja samfelluna í tryggingum hér í Reykjavík eins og verður þó úti á landi vegna þess að sveitarfélögin eru með tryggt hjá fyrirtækjum sem verða áfram með vátryggingarstarfsemi í gangi. Ég hlýt að spyrja að því hvernig menn hafi hugsað sér að tryggja þessa breytingu þegar hún verður hér í Reykjavík. Þá vil ég líka spyrja um það hvernig á að ganga úr skugga um að ný hús verði tryggð. Það getur verið tiltölulega einfalt atriði þegar eldra hús eða hús sem þegar er í tryggingu er flutt annað í tryggingu. En hvernig á að fara með ný hús? Hvernig á að ganga eftir því að ný hús komi í tryggingu eins og skylt er? Ég vil bara spyrja í því sambandi, ég hef ekki kynnt mér það og ekki skoðað það og vil því spyrja ráðherra hvort hann geti upplýst mig um það hvort hugsanlega þurfi að breyta lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins vegna þessa, þ.e. að Húsnæðisstofnun láni ekki nema tryggt sé að húseignin sem í hlut á sé vátryggð. Þetta skiptir ekki síst máli varðandi nýbyggingar. Þá langar mig til að vekja athygli á IV. kafla frv., þar sem verið er að breyta lögum um Atvinnuleysistryggingar. Þar segir að Atvinnuleysistryggingasjóði sé heimilt eða eins og segir orðrétt í greininni: ,, . . . fyrir hönd þar til bærrar stofnunar í EES-landi að greiða ríkisborgara í EES-ríki sem hingað kemur í atvinnuleit atvinnuleysisbætur enda endurgreiði sú stofnun sjóðnum þær fjárhæðir sem þannig eru inntar af hendi.`` Þetta þýðir með öðrum orðum að Dani, sem er atvinnulaus og er á atvinnuleysisbótum í Danmörku, sem kemur hingað í atvinnuleit hefur rétt til að dvelja hér í þrjá mánuði og reyna að finna sér atvinnu. Á meðan á Atvinnuleysistryggingasjóður Íslendinga að greiða honum út hans tryggingarbætur eins og þær eru ákvarðaðar í Danmörku. Hann hlýtur sem sagt ekki atvinnuleysisbætur samkvæmt lögum sem hér gilda heldur samkvæmt reglum sem gilda í Danmörku. Við vitum að þær eru yfirleitt hærri en bætur sem Íslendingar fá greiddar hér á landi. Síðan á Atvinnuleysistryggingasjóður að endurkrefja viðkomandi sjóð í Danmörku um þessar bætur. Það virðist ekki ætla að vefjast fyrir mönnum þó að þarna geti orðið um misháar upphæðir að ræða og mjög mismunandi reglur, vegna þess að við vitum að reglurnar eru mjög mismunandi eftir löndum. Þá langar mig í þessu sambandi að vekja athygli á því að svipað fyrirkomulag er haft varðandi meðlagsgreiðslur núna. Það er úrskurðað tiltekið meðlag og síðan á Tryggingastofnun að greiða þeim sem fær meðlagið tiltekna upphæð. Tryggingastofnun greiðir bara lágmarksmeðlag. Ef úrskurðað er hærra meðlag en lágmarksmeðlag þá þarf viðkomandi að sækja það sjálfur í hendur meðlagsgreiðanda um hver einustu mánaðamót. Tryggingastofnun hefur væntanlega komið þessu á vegna þess að það væri svo flókið að vera með mismunandi upphæðir í gangi og það gengi alls ekki. Þetta hefur hins vegar leitt til þess að konur víla mjög fyrir sér að sækja um hærra meðlag en lágmarksmeðlag vegna þess að það er heilmikið mál að sækja það um hver einustu mánaðamót, safna því síðan upp ef það er ekki greitt og leggja fram kröfu um að fá það borgað. Því vil ég spyrja hvort hæstv. heilbr.- og trmrh. sé ekki tilbúinn til að beita sér fyrir því, fyrst þetta er hægt með atvinnuleysistryggingarnar, að koma á svipuðu formi hjá Tryggingastofnun ríkisins hvað varðar meðlagið. Að það fari bara eftir meðlagsúrskurðinum það sem Tryggingastofnun greiðir þeim sem hefur barn á framfæri sínu. Ég held að engin rök séu fyrir því að hafa ekki þennan hátt á hjá Tryggingastofnun ef það er hægt að hafa þennan hátt á hér hjá Atvinnuleysistryggingasjóði eins og lagt er til. Þá vil ég áður en ég fér úr ræðustólnum --- ég ætla ekki að hafa þetta mikið lengra vegna þess að ég á sæti sjálf í heilbr.- og trmrn. og get þar auðvitað fjallað um þetta mál --- vekja athygli á því að það kemur fram í greinargerð með frv. að breyta þurfi átta lögum til viðbótar við þau lög sem nefnd voru í yfirliti frá utanrrn. sem ég held að hafi verið birt í vor. Utanrrn. lét taka saman yfirlit um öll þau lög sem þyrfti að breyta ef af hinu Evrópska efnahagssvæði yrði. Það notuðum við þingmenn auðvitað til hliðsjónar. Síðan kemur í ljós, bara á þessu sviði sem við erum með hér til umræðu, heilbrigðis- og tryggingasviðinu, að það vantar átta lög inn í yfirlit utanrrn. Það segir manni kannski hvað þetta er flókið mál sem hér er á ferðinni, að menn átta sig ekki á því fyrr en í sumar að það vantar átta lög inn í þessa upptalningu. Það mætti segja mér að skoða þyrfti það mjög vel inni í nefndunum hvort þetta séu örugglega tæmandi breytingar sem hér er verið að gera. Ég held að ég hafi þetta ekki lengra, virðulegur forseti. Þó langar mig til að vekja athygli á því að það hefur komið upp í umræðum í heilbr.- og trn. varðandi tryggingastarfsemina að breytingin, sem þarna er verið að gera, mundi ekki endilega leiða til hækkunar á iðgjöldum. Sumir telja jafnvel að hún gæti leitt til lækkunar. Ef við tökum Húsatryggingar Reykjavíkurborgar sem dæmi þá greiða þær núna um 50 millj. kr. til Slökkviliðsins í Reykjavík þannig að ef það væri fellt niður mætti hugsanlega lækka iðgjöld á tryggingum hér í Reykjavík þó að auðvitað yrði að taka þann pening einhvers staðar annars staðar til að leggja til slökkviliðsins. Ef það er skoðun manna að þetta verði ekki til þess að hækka iðgjöldin þá hlýtur maður að spyrja hvernig á því standi samt að það er viðurkennt í greinargerð með frv. að það gæti verið ráð fyrir sveitarfélögin að hafa milligöngu um að leita hagstæðra samninga um brunatryggingar, þ.e. að tekin yrði hóptrygging fyrir íbúa í sveitarfélögum. Það gæti leitt til hagstæðari samninga og hagstæðari iðgjalda. Með öðrum orðum er viðurkennt að þessi hóptrygging geti og að öllum líkindum leiði til lægri iðgjalda en þegar hver og einn fer á stúfan og tryggir fyrir sig. Þarna finnst mér gæta ákveðinnar mótsagnar, a.m.k. í málflutningi þeirra sem telja að þetta muni ekki hafa áhrif á iðgjöld til hækkunar.

Virðulegi forseti. Það hafa allmargar fyrirspurnir verið bornar upp við mig í þessari umræðu. Ég tel nauðsynlegt að þeim hv. þm., sem báru fram fyrirspurnir, gefist kostur á að vera viðstaddir hér þegar fyrirspurnunum er svarað. Ég sé að hér vantar í salinn hv. 4. þm. Austurl. sem beindi mjög mörgum fyrirspurnum til mín sem ég hyggst svara og sömuleiðis vantar hér í salinn hv. 2. þm. Vesturl. sem einnig beindi til mín fjölmörgum fyrirspurnum. Ég vil áður en lengra er haldið óska eftir því við forseta að þessum þingmönnum sé gert viðvart því að það er að sjálfsögðu ekki gott að svara fyrirspurnum ef fyrirspyrjandi er ekki viðstaddur. --- Þar gengur hv 4. þm. Austurl. í salinn og hann var sá fyrsti sem tók til máls í almennu umræðunum áðan og ætla ég að byrja á að svara hans spurningum. Í fyrsta lagi eru nokkur atriði um þau almennu mál sem hann ræddi hér. Það er alveg rétt hjá honum að það á sér stað á Alþingi mikil umræða um Evrópskt efnahagssvæði og þann samning sem til stendur að gera. Það er ósköp eðlilegt því að þetta er stærsti og áhrifamesti milliríkjasamningur sem íslenska ríkið hefur nokkru sinni gert og því er full ástæða til þess að gefa sér þann tíma sem menn telja nauðsynlegan til þess að vinna að þeim samningi hér í þingmeðferðinni, þar á meðal að ræða hann á Alþingi. Hins vegar geta menn auðvitað velt því fyrir sér hvort það sé rík ástæða til að segja sama hlutinn tíu eða tuttugu sinnum úr ræðustól eða hvort betra er að nota tímann til þess að vinna að skoðun á málinu í þingnefndum, þangað sem málin eiga að fara, og í þingflokkum. Ríkisstjórnin hefur hins vegar í samstarfi við stjórnarandstöðuna reynt að auðvelda þessa vinnu eins og framast er kostur, m.a. með því, eins og hér hefur fram komið, að afhenda þingnefndum í sumar handrit að þeim frumvörpum sem nú er verið að leggja fram á Alþingi til umræðna. Ég átti satt að segja von á því að þau vinnubrögð, þ.e. að kynna frumvörp þessi í handritum fyrir þingnefndum, gætu orðið til þess að menn þyrftu ekki, a.m.k. við 1. umr., að taka mjög langan tíma til að ræða frv. sem þeim hafa verið kynnt óformlega að vísu í þingnefndum, frv. sem eru lögð fram en fólk hefur áður séð. Það er ósköp eðlilegt engu að síður að við 1. umr. séu bornar fram tilteknar fyrirspurnir til að fá mál skýrð en ég á von á því að þetta samkomulag um málsmeðferð hér í þinginu milli stjórnar og stjórnarandstöðu hafi orðið og verði til að einfalda þessa umfangsmiklu vinnu sem hér þarf að fara fram. Hv. 4. þm. Austurl. ræðir gjarnan um þennan samning sem þungbærar skyldur fyrir íslenska þjóð. En hann virðist gleyma því að þessi samningur er ekki síður um réttindi sem verið er að veita íslenskum þegnum. Við erum með þessum samningi að veita íslenskum þegnum stóraukin réttindi. Það eru ekki þungbærar skyldur. Á meginlandi Evrópu, á Bretlandseyjum og á Norðurlöndunum, eru t.d. starfandi fjölmargir íslenskir ríkisborgarar úr heilbrigðisstéttum. Ætli það séu ekki um það bil 300 læknar menntaðir á Íslandi sem nú starfa á þessu svæði. Á þetta svæði höfum við sótt meginhluta framhaldsmenntunar okkar í læknifræði. Hún er sennilega öll fengin á þessu svæði, að undantekinni þeirri menntun sem sótt hefur verið til Norður-Ameríku. Þessi samningur við EES er um að tryggja réttindi þessa fólks, réttindi þeirra fjölmörgu heilbrigðisstarfsmanna, sem nú starfa á EES-svæðinu, og réttindi þeirra fjölmörgu Íslendinga sem munu sækja sér menntun, m.a. í sambandi við heilbrigðismál, til Evrópuríkja. Þau réttindi sem verið er að tryggja þessu fólki eru miklu meiri en þau réttindi sem þetta fólk nýtur í dag svo maður tali nú ekki um að allar líkur eru á því, ef þessi samningur verður ekki gerður, að þá muni réttindi Íslendinga, t.d. til náms í löndum Evrópubandalagsins og löndum hins Evrópska efnahagssvæðis, skerðast stórlega frá því sem nú er. Við erum því ekki bara að taka á okkur skyldur með samningnum enda væri það eitt út af fyrir sig engin ástæða fyrir samningi af þessum toga ef menn væru bara að taka á sig skyldur. Við erum að gera þennan samning vegna þess að við erum með honum að veita íslenskum þegnum meiri réttindi, sömu réttindi og erlendir þegnar fá hér á Íslandi. Ég er nú búinn að vera ansi lengi viðloðandi þessa stofnun, Alþingi Íslendinga. Ég byrjaði að fylgjast hér með á árinu 1967, fékk þá fyrst sæti í þingflokki Alþfl. En mér finnst eins og ég sé að heyra þessa umræðu hér í þriðja sinn, sömu ræðurnar og ég hef heyrt tvívegis áður á þessum ferli. Ég hlustaði á, var að vísu ekki þátttakandi þá sjálfur, þegar samningurinn um fríverslunarsvæði Evrópu var ræddur á Alþingi. Þá heyrði ég sömu ræðurnar og ég er að heyra nú. Þá heyrði ég ræðurnar um það að með þessum samningi væri verið að leggja íslenska þjóð undir erlent áhrifavald. Þá heyrði ég ræður um að það væri verið að afhenda útlendingum innlend atvinnufyrirtæki. Þá las ég í blöðum og heyrði sagt frá þingræðum þar sem þeir, sem voru að flytja fram samninginn um EFTA, voru kallaðir landsölumenn og jafnvel landráðamenn. Er þessi umræða nú ekki nákvæmlega sú sama og þá hjá mörgum hv. þm.? Jú, hún er það. Menn nota sömu rökin, menn nota sömu orðin og menn nota sömu ábendingarnar og þeir gerðu þá. Ég heyrði sams konar umræðu í annað sinn þegar verið var að ræða á Alþingi um samning við erlenda aðila um að reisa álver í Straumsvík. Þá minnist ég þess líka að rætt var mjög mikið um . . .  Hv. 4. þm. Austurl. var í ríkisstjórn ekki alls fyrir löngu. Hann fór þá með iðnaðarmál. Hann sat þá á málskrafi við forsvarsmenn erlendra auðhringa í þeim tilgangi að reyna að semja við þá um að gerast aðilar að atvinnurekstri á Íslandi. En var honum stjórnað, virðulegi forseti, af erlendum auðhringum? Tók hann við fyrirskipunum frá forsvarsmönnum erlendra auðhringa um það hvernig hann ætti að haga sér sem iðnrh.? Nei, það gerði hann ekki. En flokkur hans sagði nokkrum árum áður að það mundi hann gera ef gengið yrði til samninga um álverið í Straumsvík. Þetta er í þriðja sinn, virðulegi forseti, sem ég heyri talsmenn sömu flokka, að undanteknum hv. talsmönnum Kvennalistans sem ekki áttu þá sæti hér á þingi, Kvennalistinn átti þá ekki sæti hér á þingi, flytja sömu ræðuna. Ég held að það geti vel verið að þeir hafi sjálfir trúað á sinn eigin málflutning í fyrsta sinn sem þeir fluttu þessa ræðu. Það gæti meira að segja verið að einhverjir þeirra hafi trúað á sinn eigin málflutning í annað sinnið sem þeir fluttu þessa ræðu. En ég stórefa að þeir trúi því sjálfir sem þeir eru að segja núna í þriðja sinnið sem málsvarar sömu flokka og flytja sömu ræður, þ.e. með þessu séum við að afsala okkur fullveldi, sjálfstæði, ganga undir jarðarmen erlendra auðhringa, afsala okkur sjálfstæði Íslands. Ég trúi því ekki að þeir sjálfir hafi á því trú í þriðja sinn sem þeir flytja þessar ræður að það eigi við rök að styðjast. Hv. 4. þm. Austurl. sagði að með þessum samningi væri verið að tryggja jafnan rétt fólks og það er rétt. Það er verið að tryggja jafnan rétt fólks. Er hv. þm. andvígur því? Telur hann e.t.v. að sumir eigi að vera jafnari en aðrir í þessu sambandi? Telur hann að við Íslendingar eigum ekki að veita þegnum erlendra þjóða sama rétt á íslenskri grundu og við krefjumst að íslenskir þegnar njóti meðal erlendra þjóða? Það er rétt, hv. þm. Þetta er samningur um jafnan rétt. Hann byggist á því. Hann byggist á að einn hafi ekki meiri rétt en annar, að menn séu ekki misjafnlega mikið jafnir. Hv. þm. sagði líka að með þessu væri verið að galopna íslenska vinnumarkaðinn. Það er ekki rétt. Við erum að veita þegnum erlendra þjóða sama aðgang að íslenskum vinnumarkaði og við erum að gera kröfu til að fá fyrir okkar fólk á vinnumörkuðum þessara landa. Á því jafnréttishugtaki byggist þessi samningur. Er ekki hv. þm. stuðningsmaður jafns réttar? Þó að Íslendingar fái jafnan rétt til að sækja um atvinnu á erlendri grund, eins og þegnar erlendra þjóða öðlast jafnan rétt á við íslenska þegna til að sækja um atvinnu á íslenskri grund, er ekki þar með sagt að ef Íslendingur sækir um atvinnu á erlendri grund sé hann með því að ýta einhverjum þaðan í burtu né heldur er þar með sagt að erlendur ríkisborgari sem sækir um atvinnu á íslenskri grund sé að gera Íslending atvinnulausan Það er ekki það sama að veita þennan rétt og að skylda til ráðninga. Enginn íslenskur atvinnuveitandi er skyldur til að ráða erlendan mann til starfs, þó að þessi samningur verði samþykktur, ef hann vill heldur ráða Íslending til sama starfs. Við erum að veita rétt en við erum ekki að undirgangast skyldu og við erum að fá sama rétt fyrir okkar fólk annars staðar og við veitum öðru fólki hér. Hins vegar er það alveg rétt hjá hv. þm. að þessi samningur er þess eðlis að menn komast ekki hjá því að gera á löggjöf sinni þær breytingar sem samningurinn hljóðar um. Það er því alveg rétt hjá hv. þm. að þar eiga menn ekkert val. Menn geta ekki skrifað undir samninginn en hafnað því síðan að fullgilda hann með þeim breytingum sem þarf að gera á löggjöf og menn hafa skuldbundið sig til með samningum. Ég veit að við erum afskaplega veikir fyrir því Íslendingar að vilja gjarnan beygja reglur og vilja gjarna segja sem svo: Það getur ekki verið að ætlast sé til þess að sú regla sem þarna er verið að setja eigi við mig. Það hlýtur að vera hægt að finna einhverja leið til að hægt sé að skjóta sér undan þeim reglum sem verið er að samþykkja að eigi að gilda gagnvart öllum almenningi. Við erum einu sinni þannig gerðir, Íslendingar, að ef okkur eru settar reglur, viljum við gjarnan láta reyna á þær og sjá hvort við getum ekki komist fram hjá þeim. Það er alveg rétt hjá hv. þm., sem hann sagði hér áðan og er auðvitað kjarni málsins, að þessi samningur um Evrópskt efnahagssvæði er þannig að þarna verða menn að gera þær breytingar sem samningurinn felur í sér og komast ekki undan þeim. Þar eiga menn ekkert val. Þar geta menn ekki sagt: ,,Já, en . . . `` og þar geta menn ekki heldur sagt: ,,Já, en kannski . . . `` Ef menn segja já við þessum samningi verða menn að fullgilda samninginn með því að gera þær lagabreytingar sem samningurinn gerir ráð fyrir enda er það siðaðra manna háttur í samskiptum einstaklinga eins og í samskiptum þjóða að geri menn samning sín á milli, þá ætlast menn að sjálfsögðu til þess að honum sé fylgt en samningsaðilar komi ekki á eftir og segi: Já, en getum við ekki komið okkur hjá þessu? Getum við ekki fengið undantekningu frá þessu o.s.frv.? Þetta er kjarni málsins og það er mjög gott að hann liggi frammi frá upphafi vegna þess, eins og hv. þm. sagði, að menn eiga ekkert val um framkvæmdina. Ef menn samþykkja samninginn um hið Evrópska efnahagssvæði verða þeir að framfylgja þeim atriðum sem í samningnum felst. Hv. þm. gerði hér að umtalsefni réttindi í sambandi við greiðslur úr atvinnuleysistryggingum. Það sem hann sagði þar er misskilningur vegna þess að í lagafrv., sem hér liggur fyrir og í þeim atriðum sem þar er sagt um atvinnuleysistryggingar og réttindi útlendinga til greiðslu úr Atvinnuleysistryggingasjóði, er reglum ekki á nokkurn hátt breytt frá því sem nú er. Útlendingar sem hér eru í vinnu eiga fullan rétt á greiðslum úr Atvinnuleysistryggingasjóði ef þeir missa sína atvinnu. Því er ekki verið að breyta. Því einu er verið að breyta með þessum lögum að Íslendingur, sem flyst til útlanda, nýtur þar í þrjá mánuði, á meðan hann leitar sér að starfi, greiðslna samkvæmt reglum atvinnuleysistrygginganna á Íslandi sem sambærilegur aðili erlendis greiðir honum og fær síðan endurgreitt frá Atvinnuleysistryggingasjóði hér. Með sama hætti er verið að gera þá breytingu af því að það er jafnræði, hinn jafni réttur sem gildir að Atvinnuleysistryggingasjóðurinn íslenski tekur að sér að greiða ríkisborgara frá EES, sem hingað kemur í atvinnuleit, í þrjá mánuði þær atvinnuleysibætur sem hann á rétt á samkvæmt reglum síns heimalands og innheimtir það svo hjá þeirri stofnun erlendis sem á greiðsluskylduna gagnvart hinum erlenda ríkisborgara á EES-svæðinu. Þetta er eina breytingin sem verið er að gera hér, virðulegi forseti. Það er misskilningur hjá hv. þm. ef hann heldur að í þessu frv. sé verið að gera einhverjar breytingar á greiðsluréttindunum umfram það sem nú er. Erlendir ríkisborgarar sem hafa atvinnuleyfi og eru í vinnu hér eiga aðgang að Atvinnuleysistryggingasjóði samkvæmt gildandi lögum með sama hætti og Íslendingur sem hér starfar. Nákvæmlega sama máli gegnir um almannatryggingaréttindi útlendinga sem hér eru að störfum og lífeyrisréttindi þeirra. Um þau efni, bótagreiðslur úr almannatryggingakerfi og aðild að lífeyristryggingakerfi fyrir þá útlendinga sem hér eru í vinnu og hafa fengið atvinnuleyfi, gildir nákvæmlega það sama og um Íslendinga sjálfa. Það er ekki verið að breyta þessu í einu eða neinu með því frv. sem hér er lagt fram. Hins vegar er það sjálfsagt og rétt að taka fram í þessu sambandi að með aðild að hinu Evrópska efnahagssvæði og frjálsum flutningi vinnuafls innan þess gætu fleiri útlendingar en nú nýtt sér þessi réttindi hér á Íslandi, þ.e. það gætu fleiri útlendingar komið hingað en nú eru hér til starfa og öðlast þann rétt að fá aðgang að íslensku tryggingakerfi, borga í íslenska lífeyrissjóði og fá greiðslur úr Atvinnuleysistryggingasjóði eftir þeim reglum sem hér gilda. En allir þeir útlendingar sem nú eru í störfum njóta þeirra réttinda nú þegar. Það er misskilningur hjá hv. þm. ef hann heldur að þeir útlendingar, sem nú eru í störfum hér á Íslandi, njóti ekki þessara réttinda.

Það hélt ég bara ekki.

Ja, það var ekki hægt að skilja annað á máli hv. þm. en að hann héldi að eina breytingin með aðildinni að Evrópsku efnahagssvæði væri sú að það gæti verið að hingað kæmu fleiri útlendingar í atvinnuleit en nú en það fer auðvitað eftir atvinnu- og afkomuhorfum hér samanborið við atvinnu- og afkomuhorfur í þeim löndum sem þeir eiga þá val um að fara til eða eru sjálfir frá. Þá sagði hv. þm. að það væri eða gæti verið mjög freistandi fyrir fólk úr Miðjarðarhafslöndum að leita hingað jafnvel með fjölskyldur sínar til þess að leggjast upp á hið íslenska tryggingakerfi. Hv. þm. hlaut menntun sína í Þýskalandi. Hann veit hvað svona sjónarmið eru kölluð þar. Ég átti ekki von á því, virðulegi forseti, að hv. þm., sem kennir sig við sósíalisma og jafnaðarstefnu, tæki svona til orða, að það gæti verið hætta á því að þetta fólk úr Miðjarðarhafslöndunum, einhverjir Grikkir og Ítalir og svoleiðis fólk, færi að koma hingað með hyski sitt til þess að leggjast upp á íslenska almannatryggingakerfið. Þessi viðhorf eru vissulega til, virðulegi forseti, og þau heyrast --- ekki bara í Þýskalandi heldur í ýmsum löndum nær okkur, þar á meðal í Svíþjóð. En ég átti ekki von á því að heyra þessi viðhorf úr munni fólks sem kennir sig við jafnaðarstefnu. Auðvitað get ég ekkert fullyrt um það frekar en aðrir hvað líklegt er í þessum efnum. En ég vil aðeins benda á þá reynslu sem menn hafa af þessum málum sem ég veit að hv. þm. veit um. Er þetta reynsla Dana, sem hafa ekki minna öflugt velferðarkerfi en við Íslendingar, að þangað hafi streymt fólk úr Suður-Evrópu til þess að leggast upp á hið danska tryggingakerfi? Að vísu hefur því stundum verið haldið fram í fjölmiðlum hér á Íslandi og í opinberri umræðu að einstakir Íslendingar hafi gert þetta, þ.e. farið til Danmerkur eða Svíþjóðar til að setjast upp á sósíalinn. En er þetta sú þróun sem verið hefur eftir að Danir gengu inn í Evrópubandalagið, að þangað hafi flykkst inn fólk frá Miðjarðarhafslöndum með fjölskyldur sínar, eins og hv. þm. talaði um, til þess að setjast upp á danska sósíalinn? Nei. Það hefur ekki gerst. Hvað er það sem hefur gerst? Það sem hefur gerst er að hinir arísku Danir, ljóshærða og glæsilega fólkið af þessum aríska kynstofni hefur flutt sig í miklu meira mæli til Suðurlanda, m.a. til að setjast þar að, heldur en dökkleitu Miðjarðarhafsbúarnir hafa farið til Danmerkur þannig að ég held að hv. 4. þm. Austurl. þurfi ekki að hafa miklar áhyggjur af slíkri þróun hér sem ég sé nú í sjálfu sér ekki afskaplega áhyggjuverða þó svo kynni að fara að einhver maður eða kona sem ætti uppruna sinn í Miðjarðarhafslöndunum ætti það til að búsetja sig hér á okkar landi. En reynslan sem við höfum fyrir okkur um þróunina á undanförnum árum í Danmörku sem er ekki bara aðili að Evrópsku efnahagssvæði, sem ekki er til, heldur Evrópubandalaginu, reynsla þeirra er ekki svona. Hv. þm. sagði líka og það réttilega að helstu hugmyndasmiðirnir að þessari smíð, Evrópsku efnahagssvæði, væru fremstu foringjar sósíaldemókrata í Evrópu. Það er ekki leiður félagsskapur að vera í, með helstu foringjum sósíaldemókrata í Evrópu og ég spyr: Er það ekki sá félagsskapur sem formaður Alþb., hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson, hefur þráfaldlega sagt þjóðinni að sé sá félagsskapur sem hann eigi öðrum Íslendingum fremur heima í? Það væri ekki verra að hann hlustaði á hv. 4. þm. Austurl. skýra frá því á þingflokksfundi að hann hefði komist að þeirri niðurstöðu að þetta Evrópska efnahagssvæði væri hugarfóstur allra fremstu foringja sósíaldemókrata í Evrópu og mætti þá sjálfsagt gera ráð fyrir því að hv. formaður Alþb., sem er fljótur að skipta um skoðun, gerðist meðal helstu fylgjenda málsins hér á Alþingi ef hann gerði sér grein fyrir því, sem auðvitað er rétt, að með því að ganga í lið með fylgismönnum frv. um aðild Íslands að EES væri hann að gerast liðsmaður fremstu foringja sósíaldemókrata í Evrópu. Því ef marka má hv. þm. þá þykist hann vera í þessum hópi. Hann þykist vera einn af fremstu foringjum jafnaðarmanna í Evrópu. Hann lítur nú ekkert smátt á sig, hv. þm.

Hvaða þingmaður?

Ég á því von á því að a.m.k. ef hann hefði heyrt ummæli hv. 4. þm. Austurl., ég vona að hann komi þeim til hans, þá sjái hann að sér og muni áreiðanlega annaðhvort í umræðum um þingsköp eða utan dagskrár gera Alþingi grein fyrir því á næstunni að honum hafi snúist hugur í þessu EES-máli og að hann sé genginn til liðs við helstu foringja sósíaldemókrata í Evrópu, hugmyndasmiði þessa samnings. Hv. þm. talaði um að í þessu frv. væri gert ráð fyrir meira reglugerðarvaldi til ráðherra en algengt er. Það er ekki rétt. Samkvæmt núgildandi lögum hefur ráðherra einmitt sett reglugerðir um starfsréttindi heilbrigðisstétta. Þær reglugerðir hefur ráðherra t.d. sett um starfsréttindi sérfræðinga o.s.frv. þannig að reglugerðarvaldið, sem verið er að tala um í þessu frv., er ekki meira reglugerðarvald en heilbrrh. hefur haft og hefur samkvæmt gildandi lögum. Þá spurði hv. þm. að því hvort það mundi ekki vefjast fyrir heilbrrh. ef hann þyrfti að fara að meta hæfileika og nám einstakra starfsmanna í heilbrigðisstétt sem hefðu hlotið sitt nám erlendis og óskuðu eftir réttindum til starfa á Íslandi. Þetta vefst ekki mjög fyrir heilbrrh. á Íslandi vegna þess að Evrópubandalagið er löngu búið að setja reglur um þessi efni. Evrópubandalagið hefur sett reglur þar sem nákvæmlega er lýst hvaða lágmarksmenntun er skilyrði þess að t.d. læknir sé viðurkenndur sem slíkur, hjúkrunarfræðingur sé viðurkenndur sem slíkur o.s.frv. Þannig að þessar reglur eru þegar í gildi hjá Evrópubandalaginu. Spurningin er aðeins um það þegar á að gefa út starfsleyfi fyrir viðkomandi einstakling, sem um það sækir, hvort hann uppfyllir þessar reglur. Einn þáttur í þeirri reglugerðarsmíð, sem frv. gerir ráð fyrir að heilbr.- og trmrh. taki á sig, er að setja í reglugerð á Íslandi nákvæmlega sams konar ákvæði um lágmarksmenntun heilbrigðisstétta og þau eru í reglugerðum EB og verða í reglugerðum allra landa á EES-svæðinu. Þetta mál er mjög einfalt. Það er búið að ljúka gerð þessara reglna. Þær hafa verið gefnar út og hafa verið í gildi í nokkur ár. Þá spurði hv. þm. einnig um þær kröfur sem gerðar eru til íslenskukunnáttu heilbrigðisstétta. Þær kröfur eru í núgildandi lögum. Í núgildandi lögum eru gerðar þær kröfur að umsækjendur um starfsréttindi á heilbrigðissviði hér á landi uppfylli kröfur um íslenskukunnáttu. Þær eru gerðar með nákvæmlega sama orðalagi í gildandi lögum eins og lagt er til í þessu frv. Það eina sem þarf að gera er að undanþiggja ríkisborgara EES þeim kröfum að undirgangast slíkt próf í íslensku áður en þeir öðlast starfsréttindi á Íslandi. Hins vegar er áfram haldið reglum í gildandi lögum um þær kröfur sem gerðar eru til íslenskukunnáttu heilbrigðisstarfsstétta annars staðar frá en innan EES-svæðisins. Þetta er eina breytingin sem verið er að gera. Það er verið að undanþiggja íbúa EES-svæðisins frá því að uppfylla þessar kröfur um íslenskukunnáttu til þess að geta öðlast starfsréttindi á Íslandi en kröfunum er áfram haldið gagnvart heilbrigðisstarfsfólki frá öðrum svæðum. Hv. þm. spurði: Hvernig er þetta framkvæmt? og talaði eins og það væri verið að leiða þessar kröfur í lög fyrst núna. Hvernig er þetta framkvæmt? Ég vísa þeirri spurningu aftur til hans. Hann ætti öðrum fremur að geta fengið það uppgefið hvernig þetta er gert af þeirri einföldu ástæðu að þetta eru þau lög sem voru í gildi þegar eiginkona hans, sem er með læknisréttindi frá Þýskalandi, að því er ég best veit, fékk réttindi til að starfa hér á Íslandi. Þá voru þessi ákvæði í gildi að til þess að geta fengið slík réttindi, varð hún eins og aðrir einstaklingar að uppfylla kröfur um íslenskukunnáttu. Ef Evrópsku efnahagssvæði hefði verið komið á á þessum árum, þá hefði hún verið ein af þeim sem ekki hefði þurft að uppfylla þessar kröfur um íslenskukunnáttu. Hvernig var þeim beitt og hvernig er þessum ákvæðum gildandi laga beitt? Enginn á auðveldara með að fá það upplýst en hv. 4. þm. Austurl. því að hann þarf ekki annað en spyrja konuna sína. Ég vil hins vegar upplýsa það í þessu sambandi, og vil þá svara spurningu hv. þingkonu Ingibjörgu Sólrúnu sem hún beindi til mín hér áðan, að menn mega ekki blanda saman tvennu, þ.e. annars vegar hvaða skilyrði menn þurfa að uppfylla til þess að starfsréttindi þeirra séu viðurkennd á Íslandi og hvaða skilyrði menn þurfa að uppfylla til þess að fá starf á Íslandi. Það er hægt að gera þá kröfu, skulum við segja, til starfsfólks í heilbrigðisþjónustu, t.d. til tannlæknis sem ráðinn er til starfa á Íslandi eða til læknis á heilsugæslustöð að hann tali íslensku til þess að hann fái starfið. En það er allt annað en krafa sem hann getur haft uppi um að fá starfsréttindi. Og þessu mega menn ekki blanda saman. Það er ekki hægt að standa gegn því að borgari í EES-landi, sem uppfyllir t.d. lágmarkskröfur sem gerðar eru til þess að læknisréttindi séu veitt, fái starfsréttindi. Það er ekki hægt að standa gegn beiðni hans um að fá þessi réttindi hér á Íslandi, hafa þau á EES-svæðinu með tilvísun til þess að hann kunni ekki íslensku. Hann getur átt kröfu á því að fá sín starfsréttindi viðurkennd þó að hann kunni ekki íslensku. Hins vegar er hægt að gera þá kröfu þegar læknir er ráðinn, skulum við segja að heilsugæslustöð, að ekki séu ráðnir aðrir læknar en þeir sem kunna íslensku. Þetta er munurinn á því annars vegar hvað varðar starfsréttindaveitingu hér á landi og hins vegar hvað varðar starfsráðningu. Þannig er hægt að hafa uppi kröfur um íslenskukunnáttu við starfsráðningu og vísa þannig á bug einstaklingi sem ekki kann íslensku en hefur að öllu leyti fullgild réttindi til að mega starfa t.d. sem læknir hér á Íslandi. Hv. þm. spurði hvort til stæði að opna skrifstofu í Brussel af hálfu heilbrrn. vegna þess að embættismenn hefðu ekki tíma til þess að lesa í gegnum alla þá doðranta sem þeir þyrftu að lesa sig í gegnum áður en þeir héldu til fundar um málefni EES og því þyrfti að opna fyrir þá einhvers konar lesskrifstofu í Brussel. Það eru engar slíkar ráðagerðir uppi í heilbrrn. enda átti ég satt að segja ekki von á því frá hv. 4. þm. Austurl. að hann vantreysti Íslendingum til að lesa sig í gegnum þykka skjalabunka. Ég held að hann geti manna best borið vitni um það að Íslendingar eru ekkert síðri lestrarhestar en aðrir, ekki heldur á skjalabunka. Þá var spurt um ákvæði um búfjártryggingarnar í þessu frv. Það sem þar er gert er einfaldlega að felld voru niður tvö orð úr gildandi lögum, þ.e. orðin ,,í deildinni``. Skylt er að tryggja ,,í deildinni``. Það sem þarna er verið að gera er að einfaldlega er verið að fella niður skyldutryggingarákvæði sem við getum líka nefnt einokunarákvæði tiltekinna trygginga en viðhalda skyldutryggingunni. Menn geta valið tvær aðferðir til að gera þetta. Það er annars vegar að segja: Brtt. við 3. gr. laga nr. 20 frá 26. febr. 1943. Brott falli orðin ,,í deildinni.`` Eða að segja: Þessi grein skal orðast svo og koma síðan með tillgr. eða lagagr. eins og hún verður að þessum tveimur orðum brott felldum. Þann kost tók heilbrrn. m.a. til þess að þingmenn gerðu sér ljóst hvað stendur í gildandi lögum, ekki bara hvað verið er að fella brott úr þeim. Og öll þessi ankannalegheit sem hv. þm. las upp sér og öðrum til skemmtunar eru orðrétt tekin upp úr gildandi lögum sem sett hafa verið að tilhlutan einhvers landbrh. árið 1943. En hv. þm. hefði gjarnan mátt lesa lengra. Vegna þess að í þessari lagasmíð, svo góð og nauðsynleg sem hún nú er, stendur líka einhvers staðar --- ég gæti kannski fengið þetta frv. lánað hjá forseta því ég hef tekið rangt frv. með mér í ræðustólinn --- þarna stendur svona mönnum til skemmtunar og gamans, 3. gr. orðist svo: ,,Skylt er að tryggja gegn hvers konar vanhöldum, kynbótanaut, kynbótahest og kynbótahrúta`` o.s.frv. þannig að þetta er alveg eins og er í gildandi lögum nema bara að tvö orð hafa verið felld niður. Síðan stendur í g-lið, 1. og 2. mgr. 11. gr. falla niður og 3. mgr. 11. gr. verður svohljóðandi að tveimur orðum niðurfelldum: ,,Nú verður ágreiningur milli vátryggingarfélags og tjónþola um rétt og skyldu til bóta eða um upphæð bótanna, og skal ágreiningnum þá skotið til gerðardóms þriggja manna. Nefni til sinn mann hvor aðili, en viðkomandi dómari oddamanninn . . . `` Nú er auðvitað ljóst að tjónþoli í þessu sambandi er þá kynbótanautið, kynbótahesturinn eða kynbótahrúturinn. Það er ekki talað um tryggingartaka heldur tjónþola og rísi upp ágreiningur um greiðslu bóta þá á sem sagt tjónþoli á móti vátryggingarfélagi að tilefna í gerðardóm, þ.e. kynbótanautið, kynbótahesturinn eða kynbótahrúturinn á að tilnefna í gerðardóm. Ég veit nú satt að segja ekki hvernig tjónþoli fer að þessu. E.t.v. háttar svo til í landbrn. að þar skilji menn mál nauta og sauða betur en aðrir menn og kannski fuglamál líka en svona er orðanna hljóðan í lögunum og svona hefur þetta staðið í lögunum að því er mér sýnist vera frá ómunatíð eða frá árinu 1948 sem er nú næstum því frá ómunatíð. Kannski væri ástæða til þess að þingnefndin skoðaði þetta með hliðsjón af framför og e.t.v. afturför í landbrn. að menn ættu erfitt með að skilja mál nauta, sérstaklega kynbótanauta, kynbótahesta og kynbótahrúta en menn gerðu árið 1948 þegar Páll heitinn Zóphóníasson var einn fremstur maður í landbúnaðarmálum á Íslandi. Einnig er alveg rétt hjá hv. þm., og ég leitaði að því, að orðið frábending er ekki til í Orðabók Menningarsjóðs og er því engin skýring á því hvað orðið þýðir í þeirri orðabók. Hins vegar er það til í lögum. Í lögum frá 1978, VII. kafla laga þar sem vikið er að auglýsingu og kynningu lyfja, lækningaáhalda, sjúkravarnings og lyfjagagna, segir svo orðrétt, með leyfi forseta: ,,Í lyfjaauglýsingum skal, auk þeirra atriða sem getur í 1., 2., 3. og 5. tölul. 17. gr., greina helstu ábendingar (indicationes) og frábendingar (contraindicationes) er varða notkun hlutaðeigandi lyfja og pakkningastærðir``. Þetta orð sem hv. þm. gerði að umtalsefni og finnst í frv. er því að finna í lögum frá 1978 og í gildandi lögum frá 1984. Hins vegar er það ekki í Orðabók Menningarsjóðs og væri full ástaða til þess í endurskoðaðri útgáfu þeirrar orðabókar að koma merkingunni þar á framfæri. Þá spurði hv. 2. þm. Vesturl. hvers vegna hafi þótt hagkvæmara að flytja öll þessi frv. í einum lagabálki, einum bandormi, fremur en kljúfa hann upp og flytja mörg frv., um sitt málið hvert. Ástæðan er einfaldlega sú að við töldum það rétt og höfðum kynnt það þannig fyrir heilbr.- og trn. að við mundum reyna að leggja fram í einu frv. þær breytingar sem þyrfti að gera á lögum varðandi EES einfaldlega til þess að menn fengju betra yfirlit og betri heildarsýn yfir breytingarnar. Hins vegar er frv. sett upp í köflum þannig að hver kafli varðar þann þátt sem fellur þar undir svo sem eins og í einum kafla eru allar breytingar á lögum um heilbrigðisstéttir, í öðrum kafla eru allar breytingar á lögum um vátryggingarsvið og í þriðja kafla eru allar breytingar á lögum um eiturefni og hættuleg efni o.s.frv. Því er mjög auðvelt eins og þetta frv. er sett upp að átta sig á hverju atriði málsins fyrir sig. Það er mjög gott að fá yfirlit yfir þessar breytingar í einu frv. Hins vegar er það að sjálfsögðu ákvörðun nefndarinnar hvort hún telur rétt þegar hún sendir afgreiðsluna frá sér, vonandi sem allra fyrst, að það sé samþykkt með þessum hætti sem eitt frv. eða hvort nefndin telur rétt að kljúfa þennan bandorm upp í frv. sem hún leggur fyrir við 2. umr. um sjálfstæðar breytingar á hverjum lagabálki sem fellur hér undir. Þingnefndin ræður því auðvitað og getur breytt því í þá veru ef hún kýs svo. Hv. þm. spurði um menntunarkröfurnar. Ég hef upplýst að Evrópubandalagið hefur sett reglugerð um lágmarksmenntunarkröfur sem þarf að uppfylla til að fá starfsréttindi sem aðili að heilbrigðisstétt. Þær reglugerðir verða gefnar út á Íslandi eins og í öðrum ríkjum þar sem þessi lágmarksmenntunarskilyrði eru talin upp. En ég held að við þurfum ekki að óttast að kröfurnar sem við gerum til menntunar heilbrigðisstétta séu miklu meiri en gerðar eru í löndum eins og Frakklandi, Þýskalandi, Bretlandi, Danmörku, Hollandi eða Belgíu. Mjög margir, sem tilheyra íslenskum heilbrigðisstéttum, sækja einmitt menntun sína til þessara landa, þá menntun sem þeir síðan nota hér. Ég hef aldrei heyrt því hreyft að við þyrftum að óttast að Frakkar, Þjóðverjar, Bretar, Danir, Hollendingar, Belgíumenn, Svíar eða Norðmenn geri miklu minni kröfur til heilbrigðisstarfsfólks en Íslendingar, svo miklu minni að einhver hætta sé um eitthvert álitamál um það hvort aðilar sem samþykktir eru til heilbrigðisstarfa í þessum löndum fái að starfa hér. Ég er búinn að svara spurningu hv. þm. varðandi íslensku kröfurnar svo ég þarf ekki að endurtaka það. Hins vegar er alveg rétt hjá hv. þm. að við erum að gera ákveðna grundvallarbreytingu í tryggingum. Hingað til höfum við búið við það kerfi að skyldutrygging á húseignum hefur ekki aðeins verið lögleidd heldur hafa verið í lögum fyrirmæli um að húseigendur eigi að tryggja hjá tilteknum tryggingarfélögum og þeir hafa ekkert frjálst val þar um. Þetta er í andstöðu við megininntak samningsins um Evrópskt efnahagssvæði að hægt sé að skylda einstakling í frjálsu viðskiptakerfi til að beina viðskiptum sínum til aðeins eins tiltekins aðila sem selur honum þjónustu. Þetta atriði er verið að afnema. Ekki er verið að afnema skyldutrygginguna en það er verið að afnema það að opinberir aðilar, hvort heldur er ríki eða sveitarfélög, geti skyldað tiltekinn einstakling eða félag til að tryggja brunatryggja hús sitt hjá aðeins einu tilteknu vátryggingarfélagi. Það er því ekki alveg rétt sem hv. þm. sagði, sjálfsagt hefur það verið missögn, að verið sé að afnema skyldutryggingu. Það er ekki verið að því. Þá spurði hv. þm. hvernig háttað yrði eftirliti með skyldutryggingarákvæðinu háttað, hvernig því yrði framfylgt þegar búið væri að leggja niður fyrirmæli um að skyldutryggjandinn skyldi taka tryggingu sína hjá einu tilteknu tryggingafélagi hvað sem tautar og raular. Við höfum sambærileg dæmi fyrir okkur eins og áðan var minnst á, t.d. af hv. þm. Guðmundi Bjarnasyni þar sem er skyldutrygging ökutækis. Í skyldutryggingu ökutækis er ekki ákvæði um það að eiganda ökutækis sé skylt að tryggja það hjá einhverju tilteknu tryggingafélagi. Eiganda ökutækis er heimilt að tryggja ökutæki sitt hvar sem hann vill. Hins vegar er honum skylt að taka skyldutryggingu á ökutækið. Nú er verið að afnema annað atriðið hvað varðar húsatryggingar, þ.e. skyldu tryggingartakans til að tryggja hjá einu tilteknu tryggingafélagi. Hvernig á þá að sjá til þess að hann framfylgi hinum þættinum sem hann undirgengst nú, þ.e. honum er skylt að tryggja eign sína? Í fyrsta lagi er það gert hvað varðar húsatryggingar utan Reykjavíkur með þeim hætti að tryggingafélagi, þar sem húseign er tryggð nú, er ekki heimilt að taka við uppsögn á tryggingu nema að ljóst sé að búið sé að tryggja húseignina hjá öðru tryggingafélagi. Í öðru lagi hefur verið spurt: Hvað um nýjar fasteignir? Hvernig er hægt að ganga svo frá að nokkuð öruggt sé að t.d. húsbyggjandi, sem er að byggja nýtt hús, taki skyldutryggingu á hús sitt? Þar er að svara nákvæmlega því sama eins og við bílakaup. Þeir menn sem taka lán til bílakaupa verða samkvæmt skilmálum lánsins að taka ábyrgðartryggingu á bifreið sína og lánveitandinn sem tekur veð í bifreiðinni afgreiðir lánið ekki fyrr en hann hefur gengið úr skugga um að ábyrgðartryggingin hafi verið tekin. Þeim aðilum sem veita lán út á fasteignir, byggingu fasteigna --- allflestar fasteignir á Íslandi eru nú byggðar þannig að einhver veiti lán til þeirra --- ber auðvitað skylda að ganga svo frá að veðið sem tekið er í fasteigninni gegn láninu sé öruggt veð og því aðeins verður veðið öruggt að viðkomandi eigandi fasteignar sýni fram á að fasteignin hafi verið brunatryggð. Ég tel þess vegna að engin ástæða sé til að óttast um það að ekki verði gengið þannig frá að nýjar húsbyggingar á Íslandi taki á sig skyldutryggingu. Þeir sem taka veð í slíkum fasteignum gegn lánveitingum munu sjá um það. Í þriðja lagi var spurt: Þó svo það kunni að vera að búið sé að ganga nægilega tryggilega frá þessu gagnvart eigendum íbúðarhúsnæðis utan Reykjavíkur hver er þá tryggingin gagnvart Reykjavík því þar falla lögin um Húsatryggingar Reykjavíkur niður um nk. áramót? Því er til að svara að við getum ekki haft sama háttinn á þar eins og utan Reykjavíkur af þeirri einföldu ástæðu að sá sem hefur nú einkarétt á brunatryggingum utan Reykjavíkur heldur áfram sem tryggingafélag og getur því áfram haft tryggingu á viðkomandi húsnæði í sínum höndum ef eigandinn kýs að flytja ekki trygginguna til annars tryggingafélags. Þetta á sér ekki stað um Húsatryggingar Reykjavíkur því að gert er ráð fyrir að lögin um Húsatryggingar Reykjavíkur falli úr gildi þannig að Húsatryggingar Reykjavíkur verða ekki starfræktar eftir áramótin 1993--1994. Og hvað gerist þá? Um þetta hef ég tvennt að segja: Í fyrsta lagi. Halda menn að vátryggingarfélögin á Íslandi, sem eru í mjög harðri samkeppni sín á milli um sölu vátrygginga, láti það gerast að húseignir í Reykjavík falli úr brunatryggingu við árslok 1993, þegar vitað er að í landinu eru lög um skyldubrunatryggingu slíkra eigna? Í öðru lagi. Halda menn að veðhafar þessara eigna, þeir sem hafa lánað til bygginga á þessum húseignum eða tekið veð í þeim af öðrum sökum, láti það gerast að varðveita veðkröfur á húsunum án þess að ganga úr skugga um að skyldutrygging hafi verið tekin eftir að tryggingin hjá Húsatryggingum Reykjavíkur fellur niður í árslok 1993? Auðvitað er þetta þannig að menn verða að ganga út frá því að svona sæmilega meðvitað fólk um eigin hag, sem ég held nú að allir séu, gangi þannig frá málum sínum að þeir taki ekki þá áhættu að brunatryggja ekki eignir sínar. Á því er skyldutrygging. Það er til í dæminu í dag, þrátt fyrir allt þetta, þrátt fyrir ákvæði um skyldutryggingu og þrátt fyrir að þau ákvæði séu í gildi, ekki bara um skyldutryggingu heldur hjá tilteknu tryggingafélagi, að menn borgi ekki iðgjöldin sín. Ef menn borga ekki iðgjöld þá á náttúrlega ekki tryggingarveitandinn eða sá sem tryggingin er keypt af að vera skaðabótaskyldur ef hús brennur. Engu að síður hafa tryggingafélögin gert þetta. Á þetta verður að láta reyna, láta sjá hvort þetta gengur ekki eftir. Ég hef sjálfur ekki ástæðu til að óttast að einhverjar brotalamir verði á skyldutryggingunni hvorki gagnvart nýjum húsum, húsum utan Reykjavíkur, né húsum í Reykjavík. En hvaða skoðanir sem menn hafa á því þá er það grundvallaratriði eins og hv. 4. þm. Austurl. sagði áðan að hérna geta menn ekki sagt kannski og þarna verða menn að fella niður ákvæði um að íbúðareiganda eða húseiganda beri skylda til að tryggja fasteign sína hjá tilteknu tryggingafélagi. Það samrýmist ekki samkomulaginu sem við erum að gera um EES, ef við staðfestum það, og þess vegna verður að fella það ákvæði brott úr íslenskri löggjöf að húseiganda beri skylda til þess lögum samkvæmt að tryggja fasteign sína hjá aðeins einu tilteknu tryggingafélagi. Hins vegar vil ég taka fram að sveitarfélögin, ef þau kjósa, geta áfram boðið út tryggingar í umdæmi sínu og leitað útboða hjá tryggingafélögum. En þau geta ekki skyldað íbúa í sveitarfélaginu til að tryggja hjá því tryggingafélagi einu sem kann að gera lægsta tilboðið. Ef einhver íbúi í sveitarfélaginu vill ekki tryggja hjá því tryggingafélagi, sem sveitarfélag kann að hafa samið við um brunatryggingu á sveitarstjórnarsvæði sínu eftir útboð, þá getur hvorki löggjafinn né sveitarstjórnin í sveitarfélagi hans bundið hann við það. Hv. þm. Guðmundur Bjarnason kom einnig fram með nokkrar spurningar. Í fyrsta lagi spurði hann um nýtt frv. um almannatryggingar, hvort ekki væri að vænta annarra breytinga en bara þeirra sem tengjast Evrópsku efnahagssvæði. Jú, það er að vænta annarra breytinga. Það sem ég ræddi um í framsöguræðu minni áðan var einfaldlega það að okkur fannst rétt þegar gera þarf tilteknar breytingar á lögum um almannatryggingar vegna EES að nota þá það tækifæri til þess að steypa saman í eina löggjöf öllum þeim mörgu breytingum sem búið er að gera á umliðnum 20 árum og aldrei hefur verið steypt saman í eitt samfellt og heilsteypt kerfi. Það er mál út af fyrir sig. Við ætlum að nota EES-tækifærið, ef svo má segja, til að gera einnig þær teknísku breytingar. En þingmenn mega eiga von á að ég leggi fram aðrar breytingar á almannatryggingalöggjöfinni sem varða efnislegar breytingar og hvorki varða EES né heldur þá þörf að steypa saman þeim breytingum sem gerðar hafa verið á síðustu 20 árum á lögum um almannatryggingar í einn bálk. Þá spurði hv. þm. um nýja löggjöf um lyfjamál, hvort fallið væri frá áætlun um nýja lyfjalöggjöf um kerfisbreytingu. Það er ekki. Ósk mín var sú að hægt væri að setja slíka nýja löggjöf inn á þetta sumarþing, þar sem inni væru bæði þær kerfisbreytingar sem hv. þm. talaði um og þær breytingar sem gera þarf á þessum lögum vegna EES. Mér var hins vegar réttilega bent á að samkomulag hefði verið um það á milli stjórnar og stjórnarandstöðu að leggja þau mál ein fyrir þetta sumarþing sem vörðuðu EES og ekki aðra málaþætti. Þess vegna tók ég þá ákvörðun að taka út úr frv. sem fyrir liggur og er til fullsmíðað í heilbrrn. þá þætti sem varða EES, koma með frv. um þá þætti eina á þessu sumarþingi en láta kerfisbreytingarnar bíða. Ég á von á að geta lagt slíkt frv. fram í október eða í síðasta lagi í nóvember. Það verður þá frv. um breytingu á lyfjalöggjöf og lög um lyfsölu og lyfjadreifingu sem varðar kerfisbreytingar en ekki EES. Þá spurði hv. þm. um reglugerðarákvæði sem er að finna í 3. tölul. 1. gr. þessa frv. þar sem segir að ráðherra skuli með reglugerð setja nánari ákvæði um þá sem stunda mega lækningar hér á landi skv. 2. tölul. 1. mgr., þ.e. þar sem rætt er um þann sem fengið hefur staðfestingu heilbr.- og trmrh. um lækningaleyfi í landi sem aðili er að samningi um Evrópskt efnahagssvæði. Hv. þm. spurði hvort mér væri unnt að setja í slíkri reglugerð einhverjar þrengingar á réttindum slíkra aðila til starfsheimilda hér á landi umfram það sem segir í samkomulaginu um EES. Það er ekki. Það sem þarna er átt við er það sem ég var að segja áðan að heilbrrh. verður að setja reglugerð um störf, í þessu tilviki lækna, sem er samhljóma þeirri reglugerð um lágmarkskröfur til þess að mega starfa sem læknir sem EB hefur orðið sammála um og gilda í hinu Evrópska efnahagssvæði. Reglugerðarákvæðið þarna vísar eingöngu til þess. Í þeirri reglugerð er mér ekki heimilt að þrengja kröfur um það sem segir í reglugerð EB um lágmarksmenntunarkröfur þær sem gerðar eru til þess að einstaklingur geti fengið læknisleyfi í þessum löndum. Þá spurði hv. þm. hvort stjórnendur gætu vísað fólki frá ráðningu á forsendum málakunnáttu þó fagleg staða væri ótvríræð. Því hef ég þegar svarað. Svarið er já. Við getum ekki komið í veg fyrir að einstaklingur sem hefur tilskilin réttindi til að geta starfað, t.d. sem læknir, á EB- og á EES-svæðinu fái sömu réttindi hér þó hann hafi ekki vald á íslensku máli en við getum komið í veg fyrir það ef við viljum og ef stjórnir viðkomandi stofnana vilja ekki að slíkur aðili sé ráðinn til starfa. Félmrn., eins og fram hefur komið, hefur raunar þegar sent bréf um að menn hafi þann vara á sér. Ég ítreka að þarna er munur á annars vegar á starfsráðningum og hins vegar á réttindaveitingum til starfa. Þá spurði hv. þm. um það hvort hægt væri að beita til takmörkunar með einhverjum hætti þeirri sérstöðu Íslendinga að sérfræðigreinar hér eru miklu fleiri í læknisfræði en sérfræðigreinar í nálægum löndum. Þetta er álitamál sem ég treysti mér ekki til að svara hér og nú. Ég hef spurst fyrir um þetta og skal beita mér fyrir því að hv. þm. og nefndin fái fullnægjandi svar við þessari spurningu. Þá spurði hv. þm. um leyfissviptingar. Leyfissviptingar geta orðið með tvennum hætti. Í fyrsta lagi skulum við taka sem dæmi að hér sé um lækni að ræða, en það dæmi gildir um hvaða heilbrigðisstétt sem er. Ef læknir sem starfar á EES-svæðinu er sviptur læknisleyfi í sínu heimalandi, þaðan sem leyfið er upprunnið, þá gildir sú leyfissvipting á öllu EES-svæðinu. Þá missir hann sitt lækningaleyfi hvarvetna á því svæði. Í öðru lagi getur leyfissvipting komið þannig til, ef t.d. slíkur læknir væri að störfum hér og bryti af sér hér á landi að áliti heilbrigðisyfirvalda, þá getur heilbrrh. svipt hann starfsleyfi. Þetta leiðir af jafnréttisreglunni, þ.e. ef þessi heimild væri ekki í gildi hefði erlendur læknir sem starfaði á Íslandi meiri rétt en íslenskur læknir sem starfaði hér. Það eru engar deilur um að íslenskur heilbrrh. sem veitir íslenskum lækni læknisleyfi á Íslandi getur að sjálfsögðu svipt hann leyfi ef hann gerist brotlegur við þær reglur sem gilda um starfshætti lækna á Íslandi. Ef það gilti ekki það sama gagnvart erlendum lækni sem starfaði hér væri hinn erlendi læknir rétthærri til læknisverka á Íslandi en íslenski læknirinn. Þess vegna er alls staðar í öllum EFTA-löndunum gengið út frá því og hefur verið samþykkt af EB og engar athugasemdir gerðar við það að í þessu tilviki gæti íslenskur heilbrrh. svipt erlendan lækni læknisleyfi ef hann bryti af sér og brot hans væri þannig að ef hann væri íslenskur læknir yrði hann sviptur leyfi fyrir sömu brot. Þá spurði hv. þm. hvort heilbrrh. hefði beitt sér fyrir því að undanþága var veitt gagnvart Húsatryggingum Reykjavíkur. Svarið er mjög einfaldlega nei. Ég óskaði ekki eftir því. Hins vegar kom í ljós að sambærilegt fyrirkomulag í sambandi við skyldutryggingu húseigna er í kantónunum í Sviss. Þegar það lá fyrir var óskað eftir því að þessi undanþáguregla sem hafði verið samþykkt gagnvart kantónunum í Sviss næði einnig hingað til Íslands og á það var fallist í þessu samkomulagi. Þá var spurt líka: Er hægt að gera undanþáguákvæðið afturgilt? Til þess þyrfti að endurvekja lög um Húsatryggingar Reykjavíkur sem nú á að fella úr gildi. Í öðru lagi þá eru á leiðinni reglur frá EB sem reiknað er með að verði gefnar út á næsta ári og taki gildi í upphafi árs 1994 þar sem þessir undanþágumöguleikar fyrir kantónurnar í Sviss eru felldar út. Það eru allar líkur á því að þó við höfum nýtt okkur þessa undanþágu gagnvart Húsatrygginum Reykjavíkur mundu þær ekki hafa getað gilt lengur en í lengsta lagi til ársloka 1994. Þá spurði hv. þm. einnig um hvernig fylgt verði eftir ákvörðunum um skyldutryggingar og eftirlit með því að nýjar byggingar taki skyldutryggingar eins og frv. gerir ráð fyrir. Ég tel að ég hafi þegar svarað því. Virðulegi forseti. Ég held ég hafi í þessu langa máli svarað öllum þeim spurningum sem hv. þm. hafa til mín beint. Ég vil þakka fyrir þann áhuga sem þeir hafa sýnt þessu máli og er að sjálfsögðu reiðubúinn til að greiða fyrir því að allar þær upplýsingar sem þeir óska eftir og mér eru tiltækar berist þeim eins fljótt og vel og verða má.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á því að lýsa yfir furðu minni á mjög svo smekklausri ræðu hæstv. heilbrrh. hér áðan, þ.e. fyrri hluta þeirrar ræðu. Mér fannst hún með afbrigðum smekklaus. Það kæmi mér ekki á óvart þótt hv. 4. þm. Austurl. þyrfti að eyða nokkrum tíma hér í pontunni til að svara ýmsu af því sem kom fram í máli hæstv. heilbrrh. Það sem hann gerði m.a. var að dylgja um það að sjónarmið hv. 4. þm. Austurl. ætti eitthvað skylt við þau sjónarmið sem vaða uppi í Þýskalandi og er auðvitað ekkert annað en kynþáttafordómar og fasismi. Hann sagði það hins vegar ekki berum orðum vegna þess að hann vissi það auðvitað vel að það var of gróft til að segja það berum orðum í ræðustólnum svo hann dylgjaði um þetta sem var vægast sagt mjög ósmekklegt. Ég ætla að taka tvennt fyrir sem kom fram í máli ráðherra. Í fyrsta lagi sagði hann að ef þessi samningur yrði ekki gerður mundi réttur íslenskra námsmanna takmarkast mjög í aðildarríkjum Efnahagsbandalagsins. Þetta er ekki rétt og það er ekki hægt að finna þessari fullyrðingu nokkurn stað. Þetta er liður í þeim hræðsluáróðri sem hér er keyrður og ég vil benda á það að við eigum þegar aðild að t.d. ERASMUS og COMETT-áætlununum og nemendaskiptum við Efnahagsbandalagið. Vandamálið sem háskólinn stendur andspænis núna er að hann hefur ekki fjármuni til að sinna þessu alþjóðasamstarfi. Hann hefur ekki fjármuni til þess og eitt af því sem þeir eru að skera niður einmitt um þessar mundir er aðstoð við háskólanemendur í þessu alþjóðasamstarfi. Í öðru lagi langar mig til að koma inn á þessar tryggingar í Reykjavík, húsatryggingar. Ég vil benda ráðherra á að það er fullt af skuldlausum eignum í Reykjavík. Þegar þær detta úr tryggingu hjá Húsatryggingum Reykjavíkurborgar er það engin trygging að einhverjir þeir sem eiga veð í þessum íbúðum tryggi að þær fari annars staðar í vátryggingu því það er fullt af skuldlausum íbúðum. Þá er spurning hvernig verður farið með það. Ráðherra hafði trú á því að menn væru ábyrgir og létu á þetta reyna. Þá vil ég spyrja og vil fá upplýsingar um það, ekki endilega hér í dag, heldur í heilbr.- og trn.: Hversu margir Reykvíkingar hafa látið tryggja hús sem þeir eru með í byggingu sem þeir hafa varið talsverðum fjármunum til en hafa ekki verið skyldugir til að tryggja? Hversu margir Reykvíkingar hafa tryggt hús sín í byggingu? 

Virðulegi forseti. Ég vona að hv. þm. liggi mér ekki á hálsi fyrir það að rifja upp gamlar minningar úr þessum þingsal en það er staðreynd að þessi orð sem ég vitnaði til féllu hér með nákvæmlega þeim hætti sem ég rakti. Það er auðvitað engum til vansa að rifja þau upp. Hvers vegna ætti það að vera? Þetta eru orð sem hafa verið sögð. Hverjum er það til vansa að rifja þau upp? Þeim sem rifjar þau upp eða þeim sem þau sögðu? Mér er það ekki alveg ljóst. Aðeins út af síðustu spurningu hv. þm. Ég get náttúrlega ekki hér og nú upplýst um það hversu margar húseignir í Reykjavík kunna að vera ótryggðar. Hins vegar veit hv. þm. það að lánveitendur krefjast þess í öllum tilvikum að tekin sé smíðatrygging um leið og þeir veita sín lán og ég veit satt að segja ekki um margar fasteignir í Reykjavík sem eru byggðar án tilhlutunar lánveitenda. En það er sjálfsagt að athuga eða reyna að afla upplýsinga fyrir hv. þm. þegar málið er komið í nefnd. Ég sit að sjálfsögðu ekki uppi með þær upplýsingar í mínu sæti. En meginatriðið, hvað svo sem menn gera í þessum málum, er þetta: Við getum ekki, alveg eins og hv. 4. þm. Austurl. sagði áðan, sagt bæði já og nei. Við getum ekki bæði gerst aðilar að Evrópsku efnahagssamstarfi og jafnframt haft í okkar lögum ákvæði um að tryggjendum húseigna sé skylt að tryggja þær hjá einhverju tilteknu tryggingafélagi.

Virðulegi forseti. Varðandi ræðu hæstv. heilbrrh. þá var fyrri parturinn þannig að ef við stjórnarandstæðingar hefðum flutt þessa ræðu hefði verið talað um málþóf. En þetta var sögulegt ágrip sem var fróðlegt fyrir nýja þingmenn að heyra og ég hef engar sérstakar athugasemdir við það þótt menn rifji hér upp gamla tíma. Það hefur greinilega komið fram í svörum hæstv. ráðherra --- ég tek það fram að mér fannst svörin skýr þegar að þeim kom loksins, en það þurfti lengi að bíða eftir þeim --- varðandi eftirlit með skyldutryggingu að þar er allt í lausu lofti. Það er alveg skýrt. Spurningin er: Á ekkert að koma undir þann leka sem þar er? Mér fannst mjög fróðlegt að heyra hvernig var hægt að fá þessa undanþágu varðandi Húsatryggingar Reykjavíkur út af þessum kantónum í Sviss sem hæstv. heilbrrh. var að vísa í áðan vegna þess að allir vita að Húsatryggingar Reykjavíkur er einokunarfyrirtæki og kannski miklu meira einokunarfyrirtæki en Brunabótafélag Íslands. Það er svolítið makalaust að það hafi þá ekki verið skoðað í leiðinni hvort möguleikar væru á að fá undanþágu fyrir Brunabótafélag Íslands. Þetta voru aðalspurningarnar sem mér fannst ég ekki fá fyllilega svör við. Svo var annað í sambandi við EB-dómstólinn og íslenskukunnáttu fagfólks á heilbrigðissviði sem hér kunna að sækja um störf. Ég átta mig ekki almennilega á því einu. Ef við höfum hérna fullskipaðar stöður af hjúkrunarfræðingum t.d. og erlendir aðilar eru í samkeppni við okkur þá spyr ég: Hve lengi getum við þá hangið á því að íslenskukunnátta sé ekki fullkomin? Hefur reynt á það gagnvart EB-dómstólnum í sambandi við að það hafi verið hangið á því lengi að kunnáttan væri ekki 100% í viðkomandi máli?

Virðulegi forseti. Ég gleymdi aðeins að geta um eitt atriði í viðbót sem hjálpar til þess að hægt sé að tryggja það að skyldutrygging sé virt og hún er að iðgjöldin, tryggingaiðgjöldin, eru lögtakshæf. Það er hægt að taka lögtak í ógreiddum tryggingagjöldum til tryggingar því að skyldutryggingarsjónarmiðin séu virt. Það er gert í dag í talsvert ríkum mæli, tryggingafélög gera þetta. En jafnvel þó að ákvæðin séu eins og þau eru í núgildandi lögum, þ.e. bæði um skyldutryggingu og skyldutryggingu hjá tilteknum vátryggjanda, þá kemur það samt sem áður fyrir að hús, sem iðgjöld hafa ekki verið greidd af í kannski 2--3 ár, brenna. Jafnvel í núgildandi lögum er ekki hægt að tryggja það til fullnustu að skyldutryggingarákvæðin séu virt jafnvel þó að okkar lög séu svo ströng að það er ekki bara skyldutrygging sem er í lögunum heldur líka þau ákvæði að það skuli tryggja hjá tilteknu tryggingafélagi. Þrátt fyrir alla þessa herslu í löggjöf hefur samt sem áður ekki tekist að tryggja það að iðgjaldagreiðendurnir greiddu iðgjöldin sín þannig að þeir hefðu húseignirnar í tryggingu. Það er alveg sama hvaða lög við mundum setja, við getum aldrei tryggt það að einhver einstaklingur, einn eða fleiri, sem ekki vill sjá fyrir eignum sínum með tryggingu, geri það, jafnvel þó hann leiti allra leiða til að gera það ekki. Slík forsjárhyggja getur ekki gengið upp sama hve ströng löggjöfin er. Það er einnig vitað að til er hjá Húsatryggingum Reykjavíkur skrá yfir allar tryggðar eignir á starfssvæði Húsatrygginga. Það er ekki mjög erfitt verk að nota árið 1993 til að sjá svo til af hálfu ráðuneytis, Húsatrygginga Reykjavíkur og tryggingaeftirlitsins að menn séu búnir að ganga frá skyldutryggingum sínum hjá öðrum tryggingafélögum áður en starfsemi Húsatrygginga Reykjavíkur leggst af.

Virðulegi forseti. Telur hæstv. heilbrrh. að það verði ekki meiri vanhöld á föstum tryggingum eftir en áður?

Virðulegi forseti. Það bara get ég ekki sagt um því það er í framtíðinni og eins og allir vita er afskaplega erfitt að spá, sérstaklega um framtíðina.

Virðulegur forseti. Ég sé ástæðu til að koma hér aftur inn í umræðuna eftir að hæstv. ráðherra hefur farið yfir málin. Ég þakka honum fyrir þá yfirferð. Mér fannst það vera mikils virði að hann tók á málum hér eftir okkar athugasemdir. Það er að sjálfsögðu hans að velja það með hvaða hætti það er gert. Það skýrir ýmislegt í sambandi við viðhorf ráðherrans til málsins almennt og staðfestir í rauninni að mörgu leyti þann bakgrunn sem þessi frumvörp eru byggð á, þ.e. samhengið við EES-samninginn sem var það sem ég gerði að uppistöðu í mínu máli, að vekja athygli á því hvernig frumvörp þessi, eða frumvarp í mörgum liðum, tengist þessum grundvallarsamningi. Hér höfum við fengið það ótvírætt, einnig sem skilning ráðherrans, að samningurinn er forskriftin í hólf og gólf. Samningurinn er forskriftin sem lagafrumvörp stjórnvalda byggja á og skilningur ráðherrans á þessu gengur svo langt að það er hans mat að menn eigi ekkert val um framkvæmdina eins og ráðherrann orðaði það, ég held að ég hafi tekið það rétt niður eftir ráðherranum, og að það þýði ekki að segja ,,já, en`` í sambandi við þennan samning og útfærslu hans og alls ekki ,,já, en kannski`` heldur verði menn að gjöra svo vel að fylgja þessari forskrift út í æsar. Þetta er í rauninni viðurkenning af hálfu ráðherra í ríkisstjórn Íslands, mælt úr ræðustól á Alþingi sem ekki hefur komið fram með þessum hætti hingað til. Það hefur verið reynt þvert á móti af hálfu ýmissa talsmanna þessa samnings að breiða yfir innihald hans og ákvæði og gefa í skyn að hægt sé að haga þessu svona og öðru hinsegin. Það séu þarna undanþágur og fyrirvarar og annað þess háttar sem megi nota. Enginn vefengir þetta almenna neyðarákvæði sem þarna er en menn greinir á um hvers virði það er. En heilbrrh. kemur einmitt hér og staðfestir þann skilning sem ég og margir fleiri hér á Alþingi, karlar og konur, hafa fram haldið í sambandi við eðli samningsins. Það tel ég að skipti máli að liggi fyrir sem sameiginlegur skilningur. Það gæti kannski orðið til þess að skýra það fyrir almenningi, og fjölmiðlum ekki síður, að það er einmitt samningurinn sjálfur sem þarna er grundvöllurinn. Við höfum auðvitað notað okkar rétt á Alþingi til að benda á það við 1. umr. málsins hvert sé eðli þessa samnings. Það getur auðvitað stytt okkur leiðina að einhverju leyti þegar kemur að útfærslunni. En ég taldi mjög brýnt í þessu samhengi að ræða þennan bandorm hæstv. heilbrrh., þetta lagafrv. hans og vísa til þess á hvaða grunni frv. er reist til þess að þeir sem á hlýða geti betur áttað sig á því við hvaða skilyrði við fjöllum um þessi mál á Alþingi, þessi frumvörp sem eru viðfangsefni okkar í dag og næstu daga. Það er eins og ég benti á í minni fyrri ræðu ekki aðeins sú löggjöf sem er forskrifuð í Brussel og við erum að kópíera hér og færa inn í íslenskt lagasafn með ótvíræðum hætti ef vilji ríkisstjórnarinnar nær fram að ganga heldur er það væntanleg löggjöf þar sem aðstaða okkar verður hin sama áfram sem þeim háu herrum í Brussel þóknast að gefa út því að þeir þurfa ekki að fara lengra en í sinn 17 manna hóp til að spyrja um það hvaða lög og reglur eigi að gilda í Evrópubandalaginu. Það er ekki stærri hópur sem ákveður lög og reglur á þeim bæ og ekkert þing sem þarf að fjalla um það eða staðfesta nema í hreinum undantekningartilvikum. Það er þetta sem verður okkar hlutskipti að þessum samningi staðfestum. Það staðfestir einmitt hæstv. heilbrrh. hér í umræðunni með mjög skýrum og ljósum hætti. Og hann segir m.a.: Hér er eitt ákvæði sem snýr að Húsatryggingum Reykjavíkur sem ráðherrann hefði kannski viljað sjá öðruvísi. En hann metur það bara svo, af því að á leiðinni er tilskipun frá Brussel sem muni bjóða annað að þá borgi sig ekki að reyna að segja: ,,Já, en`` í því sambandi heldur bara taka það strax af því að þetta er að koma frá Brussel. Í þessu sambandi væri auðvitað fróðlegt að fá að vita, og ég hef spurt hæstv. utanrrh. að því en það eru ekki komin svör við því, ég held að það liggi raunar skrifleg fyrirspurn hér frá hv. þm. Kristínu Einarsdóttur, hæstv. forseta vorum, til utanrrh. um það hvað er í pípunum. Hvernig ætlar ríkisstjórnin að leggja það fyrir Alþingi? Um það hefur verið spurt og við bíðum eftir svari. Ég er ekki að krefja hæstv. heilbrrh. um það en þetta er eitt af því sem tengist samningnum. Menn verða áður en þessi samningur er staðfestur á Alþingi, ég vænti að það hafi allir áttað sig á því, að hreinsa úr þessum pípum og gera það mál upp vegna þess að allt sem búið er að afgreiða í Brussel sem löggjöf og varðar samningssviðið verður að fylgja með þegar samningurinn er staðfestur á þeim degi sem hann á að ganga í gildi. Það er vandræðamál enn þá í Evrópubandalaginu hvernig á þessu verði haldið og við höfum ekki enn heyrt skýringar íslenskra stjórnvalda á því hvernig þau ætli að fara með þennan myndarlega skammt sem hefur safnast þarna upp síðan 31. júlí 1991 í laga- og tilskipanasafni Evrópubandalagsins. En hæstv. heilbrrh. er nokkurn veginn viss um að Alþingi muni staðfesta þennan samning. Ég er ekki eins sannfærður um það. Ég hef von um það að þær verði ekki lyktirnar en ég heyri og sé að hæstv. ráðherra er mjög trúaður á að þetta megi fram ganga og það er hans vilji í þessu máli. Hann hefur vaðið fyrir neðan sig og hann er þegar farinn að taka tillit til væntanlegra tilskipana Evrópubandalagsins. Svo mikil er lotningin fyrir þeim 17 búálfum í Berlaymont í Brussel, í höfuðstöðvum Evrópubandalagsins, þessum 17 sem setja Vestur-Evrópu lög í dag og munu setja Íslandi lög á morgun ef þessi samningur verður staðfestur á þýðingarmestu sviðum þjóðmála. Þarna metum við stöðuna með svipuðum hætti, ég og hæstv. heilbrrh. Hins vegar er það greinilegt að við metum þörfina á þessum samningi og ástæðurnar til að gera þannan samning með allt öðrum og raunar gerólíkum hætti. Ég heyrði að hæstv. ráðherra var að reikna með því að ég væri í þeirri sveit sem hann kallar jafnaðarmenn. Hann er kannski að tala um einhverja aðra, ég veit það ekki, en ég tók það nú svo. Ég hef fyrir löngu litið svo til að ég gæti alveg talið mig í þeirri sveit almennt séð. En það vill nú svo til að það er dálítið mislit hjörð sem gengur undir þeirri reglu. Ég ætla ekki að hefja þá umræðu eða fara langt út í þá sálma sem hæstv. ráðherra gaf þó upp boltann um í sínu máli en ég vil aðeins taka á því sem virðist vera hans bakgrunnur og sýn til þessa samnings og þarfarinnar á þessum samningi, þar sem okkur greinir á. Það er þetta: Hann virðist meta það svo mikils virði í sambandi við þetta málasvið, sem hann mælir fyrir og ræður fyrir í ríkisstjórn landsins, að tryggja réttindi Íslendinga á erlendri grund, réttindi heilbrigðisstétta, lækna og annarra sem tilteknir eru, að af þeim ástæðum, ég segi ekki þeim ástæðum einum, ég vil ekki gera honum upp skoðanir, en eins og hann flutti mál sitt að það sé eðlilegt og brýnt að gera þennan samning. Ég vil að það liggi alveg skýrt fyrir að það er mjög langt frá því að ég geti skrifað upp á þessa röksemdafærslu. Ég tel að í sambandi við almenn borgaraleg réttindi sem við höfum tryggt okkur og áunnið okkur hér á Íslandi, þar á meðal tryggingar, félagsleg réttindi og annað þess háttar, sé það ekkert sjálfgefið keppikefli að við förum að deila því með allri Evrópu eða allri Vestur-Evrópu með þeim afleiðingum sem því fylgja að fara með málin út á þann víða völl. Það kom einmitt mjög skýrt hér fram í málafylgju hæstv. ráðherra. Það virðist vera hans sannfæring og skoðun. Það sem leiðir af þessu verður, eða getur orðið skulum við segja, útjöfnun, lækkun á kröfum t.d. á heilbrigðissviði, lækkun á stöðu á félagslegu sviði. Halda menn að það gagni hinum almenna manni í Vestur-Evrópu að ganga þessa braut, að Norðurlöndin, að Ísland, fari að lækka sínar kröfur í umhverfismálum? Nú er að vísu ekki að öllu leyti svo að kröfur Evrópubandalagsins á því sviði séu minni en hér en það er okkar mál að taka á því. Halda menn að það sé keppikefli fyrir launafólk suður við Miðjarðarhaf að Norðurlöndin fari að lækka sína félagslegu stöðu til þess að koma með einhverjum hætti til móts við eða til að þau geti fengið einhvern bita af borðum? Ég held ekki. Það væri veiking fyrir stöðu launafólks og almennings í Vestur-Evrópu allri að ganga inn á þennan grundvöll sem auðvitað er krafa stórfyrirtækjanna sem því miður hafa fengið, eins og ég hef orðað það, fremstu leiðtoga sósíaldemókratísins í Vestur-Evrópu til liðs við sig og talið þá á það að ganga þessa braut.

Er Ólafur í þeim hópi?

Ég eftirlæt hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni, formanni þingflokks Alþfl. að hafa áhyggjur af því hvar formaður Alþb. kann að vilja skipa sér í sveit. Það er ekki mitt mál. Það er kannski áhugamál hv. þm. að skilgreina það. Það er ekki mitt mál að fjalla um þær skilgreiningar. Þær geta menn haft uppi hver sem vill.  Ég met það svo að við Íslendingar eigum að sjálfsögðu að sækja þann rétt sem við viljum tryggja okkar borgurum í útlöndum með eðlilegum hætti og samningum við viðkomandi ríki að svo miklu leyti sem við teljum þörf á. Þetta höfum við verið að gera litið til baka áratugi aftur í tímann og með góðum árangri, t.d. á Norðurlöndum. Norðurlöndin hafa náð samkomulagi um að deila ýmsum réttindum án þess hins vegar að afsala ser þjóðlegum rétti, án þess að gefa frá sér fullveldisréttinn og vald yfir þýðingarmestu sviðum þjóðmála. Því hafa Norðurlöndin haldið. Þau hafa náð að deila réttindum sameiginlega varðandi marga þýðingarmikla þætti og það er að sjálfsögðu auðveldara fyrir lönd sem eru jafnskyld menningarlega, félagslega og hvað snertir þróun löggjafans að stíga slík skref heldur en þegar menn eru að færa það út á þann víða völl sem hér er verið að ræða um. Ég kem þá að því sem hæstv. ráðherra telur, og það tengist því raunar sem ég hef þegar rætt, að hafi verið misskilningur af minni hálfu varðandi frv. Þar er bæði um að ræða kröfur um tungumál og tungumálaþekkingu, þar er um að ræða atvinnuleysistryggingar og þar er um að ræða reglugerðarvald. Hæstv. ráðherra er á villigötum þegar hann reynir að ráða í minn hug að þessu leyti og mitt mál. Ég þekki til þess hvernig háttað er réttindum útlendinga til atvinnuleysistrygginga sem hér fá atvinnuleyfi. Það er væntanlega öllum ljóst. Þeir hafa hér ákveðinn rétt á meðan þeir hafa sitt atvinnuleyfi. En það er þar sem er verið að breyta réttinum í grundvallaratriðum, staðfesturéttinum, með þessum samningi. Í stað þess að útlendingur, annar en Norðurlandabúi sem hér sækir um störf, fær starfsréttindi til þriggja mánaða aðeins, þá er nú verið að veita mönnum staðfesturétt, búseturétt og réttindi varðandi félagsmála- og tryggingamálasvið í heild sinni ótakmarkað ef þeir fá einu sinni atvinnu á Íslandi. Að segja síðan hér í ræðustól, eins og hæstv. ráðherra lét að liggja, þannig skildi ég mál hans, að það væri engin breyting hér á ferðinni varðandi löggjöfina, að sjálfsögðu er hér verið að breyta um í grundvallaratriðum varðandi staðfesturéttinn og þar með varðandi útfærsluna og afleiðingarnar fyrir tryggingakerfi, fyrir atvinnuleysistryggingar og aðra ef hér verður verulegt aðstreymi af fólki sem nær þeirri fótfestu sem þetta veitir. Síðan hentaði hæstv. ráðherra að láta liggja að því að ég vildi flokka fólk eftir því hvaðan það væri ættað úr heiminum. Ég vil lofa honum að vera einum um þær hugmyndir en ég vil jafnframt segja að við stöndum hér frammi fyrir þeirri spurningu hvort við Íslendingar teljum að aðstaðan sé slík að við eigum bara að hafa hér einn flatan akur, eigum að hætta að hugsa um okkar stöðu, okkar réttindi og okkar möguleika í þessu landi. Ég lít svo til að niðjar þess fólks sem hér hefur búið um aldir eigi það skilið að við hugsum hér um íslenska hagsmuni og íslenska stöðu, ekki bara í nútíð heldur einnig til lengri tíma litið. Ég met það ekki að jöfnu hvort um er að ræða að berjast fyrir almennum réttindum og almennum mannréttindum og gera þær kröfur til þjóðríkja að þau virði slíkan rétt og hins vegar spurninguna um það hvort menn ætla að gæta sinna hagsmuna, líta til hagsmuna þess fólks sem hér býr og hér hefur haslað sér völl og reyna að tryggja grundvöll fyrir áframhaldandi þjóðlífi í landinu við bærilegar aðstæður. Hæstv. ráðherra staðfesti það sem hér var rætt í sambandi við kröfur til starfsréttinda að því er varðar málakunnáttu. Það liggur alveg ljós fyrir skilningur hans á því að það er ekki hægt að gera neinar slíkar formlegar kröfur. Það eina sem hægt er að reisa rönd við er í sambandi við ráðningu af hálfu þeirra stofnana sem í hlut eiga en ég held að það sé ekki mikill varnarveggur í þessum efnum ef menn vilja halda uppi vörnum í sambandi við kröfur um málakunnáttu. Ég er ansi hræddur um það að ef á reyndi þá stæðust slíkir fyrirvarar ekki snúning reglum og tilskipunum Evrópubandalagsins ef menn kjósa að láta á það reyna. Það er nokkuð sérstakt, eins og ég benti á í þessum lagatexta, að sjá tilgreint og tekið sérstaklega fram í löggjöf að það sé hægt að gera sérstakar kröfur að því er snertir málakunnáttu gagnvart fólki utan við hin helgu vé Evrópsks efnahagssvæðis eins og liggur fyrir í þessum texta. Það undirstrikar að sjálfsögðu þessa meginreglu sem ráðherrann hefur hér undirstrikað og staðfest sem sinn skilning með því að bera frv. fram. Varðandi reglugerðir og setningu reglugerða og þau ákvæði sem eru hér sagði ráðherrann að það væri engin breyting á þeirri stöðu mála. Hér er ráðherrann enn að reyna að hanga í forminu einu saman en skoðar ekki innihald mála. Heldur ráðherra að það sé ekki um að ræða breytingu á reglugerðarheimildum þegar verið er að víkka lagagrundvöllinn með þeim hætti sem hér liggur fyrir? Heldur ráðherrann að þingið sé ekki að veita framkvæmdarvaldinu meira vald og annað vald en verið hefur til að setja reglugerðir þegar grundvöllurinn sem framkvæmdarvaldið stendur á er EES-samningur? Það er auðvitað með öllu fráleitt að halda því fram að þetta sé sambærilegt og að því þurfum við að gæta þegar við fjöllum áfram um þetta efni. Einnig sagði ráðherrann það ekki rétt af minni hálfu að verið væri að galopna íslenskan vinnumarkað. Ég held að við þurfum ekki að deila mikið um það hvað sé verið að gera í sambandi við íslenskan vinnumarkað. Það liggur fyrir í samningnum sjálfum og ákvæðum hans. Þegar fólk hefur verið að spyrja mig hvað breytist varðandi vinnumarkaðinn, þá hef ég vísað þeim á skýrslu sem hæstv. utanrrh. lagði fram á Alþingi haustið 1990 þegar hann var að gera grein fyrir réttarlegri stöðu og stöðu samningaviðræðna og fyrir einstökum samningsþáttum og fjallaði þar m.a. um breytingar á atvinnu- og búseturétti. Ég ætla, með leyfi forseta, að lesa smákafla úr þessari skýrslu og vekja um leið athygli á þessu því þar er með skýrum hætti tekið fram meginatriði breytinganna. Þar segir í fyrsta lagi: ,,Hinn erlendi starfsmaður öðlast rétt til fimm ára dvalar við það að starfa á Íslandi hvort heldur sem launþegi eða sjálfstætt starfandi. Samkvæmt gildandi lögum er dvalarleyfi forsendan fyrir útgáfu atvinnuleyfis. Óheimilt er að gefa út atvinnuleyfi til lengri tíma en eins árs í senn.`` Ég tek fram að það er bæði verið að lýsa breytingunni og núverandi stöðu. Í öðru lagi: ,,Hinn erlendi starfsmaður á rétt á að taka því starfi sem býðst eða hefja sjálfstæða starfsemi á grundvelli þeirra reglna er gilda um Íslendinga. Núgildandi reglur veita hins vegar atvinnurekanda heimild til að ráða tiltekinn útlending til starfa og hefur hinn erlendi starfsmaður ekki heimild til að skipta um starf.`` Í þriðja lagi: ,,Hinn erlendi starfmaður á rétt á að fá próf sín viðurkennd á þeim sviðum sem tilskipanir ná til en engin slík skylda er fyrir hendi í núgildandi rétti.`` Í fjórða lagi: ,,Hinn erlendi starfsmaður getur skipt um starf að vild og hefur dvalarleyfi til fimm ára í senn. Samkvæmt núgildandi rétti verða að vera í ráðningarsamningi við erlendan starfsmann ákvæði um flutning viðkomandi frá Íslandi að starfstíma loknum.`` Í fimmta lagi: ,,Hinn erlendi starfsmaður á rétt á því að maki og börn eða foreldrar viðkomandi fái dvalarleyfi um leið og viðkomandi kemur til starfa. Samkvæmt lögum um eftirlit með útlendingum eru engin sérstök ákvæði um fjölskyldur og rétt þeirra til dvalar á Íslandi.`` Í sjötta lagi: ,,Hinn erlendi starfsmaður og fjölskylda hans öðlast rétt til dvalar á Íslandi eftir að starfsævi lýkur. Engin slík ákvæði er að finna í núgildandi rétti.`` Í sjöunda lagi: ,,Hinn erlendi starfsmaður öðlast aðgang að almannatryggingakerfi hér á landi og á rétt á að flytja út bætur og safna saman tryggingartímabilum, t.d. varðandi eftirlaun. Lög um almannatryggingar gera ekki greinarmun á útlendingum og Íslendingum heldur miða við lögheimili á Íslandi. Hins vegar gera þau ekki ráð fyrir útflutningi bóta né uppsöfnun tryggingartímabila.`` Í áttunda lagi: ,,Atvinnurekandi getur ráðið erlendan starfsmann án þess að þurfa að leita til stéttarfélaga. Óheimilt er samkvæmt núgildandi rétti að ráða útlendinga til starfa án þess að aflað hafi verið umsagnar stéttarfélaga.`` Ég vek athygli bæði formanns þingflokks Alþfl. og hæstv. heilbr.- og trmrh. á áttunda atriði sem hér er tekið fram í yfirliti hæstv. utanrrh. þess efnis að atvinnurekandi getur ekki ráðið fólk til starfa án þess að hafa svo mikið sem samráð við viðkomandi stéttarfélag. Í níunda lagi: ,,Launþegi getur tekið það starf sem viðkomandi býðst í beinni samkeppni við Íslendinga. Samkvæmt núgildandi rétti skal hins vegar því aðeins veitt atvinnuleyfi fyrir útlendinga, ef sérstakar ástæður þykja mæla með því, svo sem ef um erlenda sérfræðinga er að ræða, eða kunnáttumenn sem ekki verða fengnir innan lands eða ef atvinnuvegi landsins skortir vinnuafl sem ekki er fáanlegt innan lands.`` Og í tíunda og síðasta lagi: ,,Sjálfstætt starfandi geta hafið starfsemi uppfylli þeir þau skilyrði sem gerð eru til Íslendinga á viðkomandi sviði eða samræmdar kröfur á grundvelli tilskipana Evrópubandalagsins. Ekki eru nein tímamörk á því hversu langan tíma er unnt að starfa sjálfstætt. Samkvæmt núgildandi rétti er atvinnurekstrarleyfi einungis veitt þeim sem átt hafa lögheimili á Íslandi síðasta árið. Leyfið er bundið við ákveðna starfrækslu og ákveðinn tíma og ekki veitt til lengri tíma en þriggja ára í senn.`` Þarna eru meginbreytingarnar á búsetu- og staðfesturétti, þ.e. atvinnu- og búseturétti varðandi þennan samning, dregnar saman í tíu atriðum af hæstv. utanrrh. haustið 1990 og ég dreg þetta fram nú vegna þess að hæstv. ráðherra var að láta að því liggja að það væri rangt hjá mér að verið væri að galopna íslenskan vinnumarkað gagnvart þegnum hins Evrópska efnahagssvæðis. Það er í reynd verið að því og ég tel að hæstv. ráðherra eigi að vita betur, enda kom hann í raun ekki fram með nein rök fyrir staðhæfingu sinni. Það kom vel fram í máli hæstv. ráðherra að ekki þyrfti að vefjast fyrir honum sem heilbr.- og trmrh. að setja reglugerðir og orða reglugerðir á grundvelli þessara laga. Þetta var af tilefni fyrirspurnar sem fram kom um reglugerðirnar varðandi kröfur til starfsmanna í fimm heilbrigðisstéttum og hvers vegna það þarf ekki að vera vandasamt og ekki kalla á aukið starfslið hjá hæstv. heilbrrh. Ástæðan er sú, hv. þm. Össur Skarphéðinsson, ég vænti þess að þú ljáir hér eyra en truflir ekki mál mitt, að það er þegar búið að setja reglurnar, upplýsir hæstv. ráðherra. Evrópubandalagið er búið að skilgreina reglurnar og það eitt er eftir að kópíera þær. Ákvarðanirnar um þessar reglur eru teknar af Evrópubandalaginu og búið að móta þær af ríkjum Evrópubandalagsins. Það er þessi grundvöllur sem við Íslendingar eigum að fara inn á. Það er lækkaður staðall á ýmsum sviðum varðandi kröfur til heilbrigðisstétta sem við verðum að ganga inn á sem lágmarksgrundvöll með nákvæmlega sama hætti og gildir í umhverfismálum vegna þess að þar er það spurningin um hið frjálsa vöruflæði sem verður ríkjandi og ýtir til hliðar þeim reglum sem EFTA-ríkin kunna að hafa mótað sem ganga lengra í þeim efnum en Evrópubandalagið. Þetta er staðan og þó ömurlegt sé til þess að vita þá er það altént hreinskilni af hæstv. ráðherra að viðurkenna að hann búi við það að kópíera ekki aðeins ,,direktívin`` heldur einnig útfærslu þeirra eins og þau hafa verið þegar mótuð af Evrópubandalaginu í Brussel. Undir lok máls míns vil ég svo, virðulegi forseti, taka upp einn þátt sem hæstv. ráðherra vék sér undan að ræða eða kom ekki að í máli sínu og er ég ekki að gagnrýna það þó eitthvað hafi fallið þar niður, en það er það sem snýr að lyfjamálunum og ég vék nokkuð að. Ég vék m.a. að því sem fram kemur í V. kafla, d-lið, sem er tillaga um að 20. gr. laga um lyfjamál orðist svo, og ég leyfi mér að lesa hana aftur til skýringar fyrir hæstv. ráðherra: ,,Heimilt er þó að kynna fyrir heilbrigðisstéttum, sbr. 19. gr., lyf og áðurtalinn varning, en þó á þann hátt að ekki sé líklegt að auglýsingin komi almenningi fyrir sjónir.`` Að þessu vék ráðherrann ekki. Þetta er mjög sérkennilegt ákvæði í þessari löggjöf en til viðbótar nefndi ég þær gjörbreyttu aðstæður sem varða innflutning lyfja til landsins og verið er að innleiða með þessum breytingum. Til þess að stytta málið frekar vil ég leyfa mér að vitna til orða hæstv. ráðherra sem hann lagði fram sem svar við fyrirspurn minni varðandi lyfjainnflutning og lyfjadreifingu á sl. þingi þar sem spurt var hvort breytingar yrðu og hvað fælist í þeim breytingum í aðalatriðum. Í upphafi svars ráðherra segir, með leyfi forseta: ,,Helstu breytingar varða skráningu lyfja sem með samræmdum reglum verður fljótvirkari auk þess sem hún verður að hluta ákveðin fyrir öll löndin í einu af tveimur skráningarnefndum á vegum EB. Ekki er útlit fyrir að EFTA-ríkin fái aðgang að þessum nefndum. Hægt verður áfram að skrá lyf ,,þjóðlegri skráningu`` vegna sérþarfa í einstökum löndum en hins vegar verður ekki lengur hægt að hafna skráningu lyfs, t.d. vegna verðs eða vegna þess að skráningaryfirvöld telja ekki þörf fyrir lyfið. Lyfjahugtakið mun ná yfir fleiri lyf en hingað til. Má þar nefna bóluefni, lyf sem unnin eru úr blóði, geislavirk lyf, náttúrulyf og hómópatalyf sem verður að líkindum að skrá hér á landi eins og í öðrum aðildarríkjum EES-samningsins.`` Þetta er fyrri hlutinn úr svari ráðherra sem er ítarlegra. Í lokin er einnig jákvætt svar við fyrirspurn sem þannig er orðuð: ,,Yrði um að ræða aukið framboð lyfja hérlendis vegna EES-samnings?`` Já, að öllum líkindum, sbr. svar við 2. spurningu`` sem ég var að vitna til. Ég held að hér sé á ferðinni breyting sem sé svo mikil og hafi svo víðtæk áhrif að mikil þörf sé á að menn átti sig á því fyrir fram hvað er á ferðinni. Ég saknaði þess úr annars ítarlegu máli hæstv. ráðherra, einkum í annarri ræðu hans, að hann skyldi ekki fara nánar inn á þann stóraukna innflutning lyfja og algert áhrifaleysi EFTA-ríkjanna til að hafa áhrif á skráningu lyfja, a.m.k. að hluta til eins og kemur fram í svari ráðherrans. Ef menn styðja það þeim rökum, eins og ég hef heyrt, að þetta geti verið til vinnandi vegna samkeppni um lyf og þar með um verð þá er það ekki reynsla þeirra ríkja sem hafa búið við þetta kerfi um skeið og höfðu ekki ósvipað kerfi og við áður. Þar er ég að vísa til Danmerkur og Bretlands og ég hef það frá heimildum sem ég tel marktækar að þar hafi lyfjaverð ekki lækkað þrátt fyrir gífurlegt flóð lyfja sem þar er á ferð og reynt verður að markaðsfæra hér með öllum ráðum þar á meðal með auglýsingum þar sem aðstaðan er sú sem ég hef þegar vikið að. Einn þáttur þessa máls varðar vanabindandi lyf og baráttuna við fíkniefni, sem mikið hefur verið rætt hér á landi að undanförnu sem eðlilegt er, vanda sem við er að etja í sambandi við vanabindandi lyf og fíkniefni. Ég spurði um þetta á þinginu í fyrra en fékk þau svör frá hæstv. heilbrrh. að það væri nú metið svo að ekki væri sýnileg ástæða til að undirbúa neinar ráðstafanir til mótvægis við áhrif EES-samningsins að svo stöddu, eins og það var orðið, enda ekkert sem bendi til að EES-samningnum muni fylgja aukin hætta af ávana- og fíkniefnum. Þannig var það orðað í 5. lið á þskj. 801 í svari frá hæstv. ráðherra. Hins vegar stendur einnig í þessu svari á þskj. 801 þar sem spurt er hvaða áhrif ákvæði EES um frelsin fjögur geti haft á ólöglegan innflutning fíkniefna, þá er því er til svarað að það hafi engin athugun verið gerð á því hvort og þá hvaða áhrif það hefði innan EES-svæðisins og hingað til lands. Að undanförnu hafa komið fram vaxandi áhyggjur manna í Vestur-Evrópu, á svæði hins innri markaðar sem á að vera fullburða um nk. áramót og búið að tryggja framkvæmd hans í EB-ríkjunum og á að yfirfæra hann á EFTA-ríkin, af aukinni útbreiðslu fíkniefna og vanabindandi efna og minni vörnum sem við verði komið af stjórnvöldum vegna þessara breytinga. Ég er hér með mat norskra sérfræðinga að þessu leyti og meginniðurstaðan er sú að EES-samningurinn verði til að auka fíkniefnavandamálin. Þetta er niðurstaða aðila sem eru að fjalla um þessi mál í Noregi og mér finnst þessi þáttur málsins engan veginn hafa verið ræddur nóg og athugaður hérlendis, jafnalvarlegt mál og hér er á ferðinni, ég tala nú ekki um ef verið er að gera breytingar sem stefna þessum málum í meira óefni og minnka möguleika á að spyrna við fótum. Virðulegi forseti. Hæstv. heilbr.- og trmrh. kvartaði undan því í upphafi annarrar ræðu sinnar áðan að hann væri að hlusta á viðlíka ræður og hann nam ungur að árum fyrir og eftir 1970. Ég náði ekki alveg hvenær hæstv. núv. ráðherra náði þræði í stjórnmálunum og fór að fylgjast með á Alþingi en ég tók svo eftir að það hafi verið þegar á árinu 1967. Hann fór með orð, að vísu án beinna tilvitnana, kannski mætti segja orðaleppa, því þeir voru þannig framreiddir hér, sem hefði borið við í umræðum um samning um álbræðslu í Straumsvík á sínum tíma og í sambandi við aðild að EFTA. Og eitthvað fleira hafði hæstv. ráðherra uppi í þessum efnum. Hann sakaði okkur, sem höfum verið að gagnrýna þennan samning og vara við mörgum ákvæðum hans, að við værum að endurtaka svipaðan málflutning ef ekki sama málflutning og þá var uppi hafður. Ég vísa svona málflutningi frá með öllu. Ég tel að við gagnrýnendur þessa samnings höfum fært gild rök fyrir máli okkar, höfum haft uppi málefnalega umræðu þar sem við erum að líta á þetta stóra mál í því samhengi sem þessum samningi ber, þ.e. í nútíðinni, miðað við þær aðstæður sem við búum við. Hitt kann svo vel að vera að það endurspeglist áhyggjur af ekki ósvipuðum toga og var fyrr á árum í sambandi við áhrif annarra samninga og breytinga varðandi íslenskt þjóðlíf. Ég tel það ekki okkur sem tölum á Alþingi um þessi mál til minnkunar þó við lítum til fortíðar og leitumst við að draga lærdóm úr þeirri átt því misjafnir spámenn erum við nú flestir þegar horft er til framtíðar og ætla ég ekkert að ætla mér meiri hlut þar en hverjum öðrum. En ég tel ekki skynsamlegt og í rauninni ekki rétt að færa málin inn á þennan grunn eins og hæstv. ráðherra gerði þegar hann var að víkja að þessari umræðu. Ég gæti vissulega tekið upp ákveðna þætti þar. Hæstv. ráðherra vísaði frá sem hreinni fjarstæðu að samningurinn um álbræðslu í Straumsvík á sínum tíma hafi haft nokkur áhrif á efnahags- og stjórnmálaumræðu eða ákvarðanir þar að lútandi á Íslandi. Þannig skildi ég hæstv. ráðherra. Ég væri alveg reiðubúinn til þess að fara yfir málin og leiða að því líkur að áhrif þess samnings hafi orðið býsna mikil og afdrifarík í efnahagslegu tilliti á Íslandi og það hafi þurft efasemdarmenn og gagnrýnendur til að breyta grunni þess ókjarasamnings sem skrifað var upp á hér af Sjálfstfl. og Alþfl. á Alþingi Íslendinga 1966. Menn héngu í þeim viðhorfum til að verja fyrri gjörninga fram á árið 1981 og vörðu í ræðum úr þessum stóli alveg í blóð þann gjörning sem þeir höfðu staðið að 1966 við gjörbreyttar aðstæður sem þá höfðu orðið. Menn slógust ekki í lið með okkur gagnrýnendum þessa máls sem sköpuðu skilyrðin fyrir því að þessum samningi var breytt að því er snerti raforkusölu til álvers í Straumsvík í grundvallaratriðum og hafa Íslendingar uppskorið af því drjúgum síðan breyting var þar á gerð 1984. Þannig mætti reiða fram ýmis fleiri dæmi. Alþýðuflokkurinn var í þeim sporum 1966 þegar fjallað var um þetta mál að standa gegn því að þessi stóri atvinnurekandi sem þá var samið við um aðstöðu í landinu og yrði tekinn inn í Vinnuveitendasamband Íslands. Það voru réttmætar áhyggjur sem ollu því að Alþfl. hafði það þó fram, en hann féll frá þessu þegar hann komst á valdastóla hér fyrir fáum árum. Mér sýnist að einmitt sé margt í þá áttina, sem er að gerast hér í tengslum við þennan samning, sem ekki horfir til réttrar áttar. Mér finnst að hæstv. heilbrrh. eins og aðrir, sem mæla fyrir þessum samningi og breytingum í tengslum við hann, séu í grundvallaratriðum á rangri braut sem horfi til verri vegar fyrir okkur Íslendinga bæði í bráð en alveg sérstaklega til lengdar litið.

Virðulegi forseti. Ég skal ekki lengja umræðuna mikið. Ég vil fyrst og fremst koma upp til þess að þakka ráðherra fyrir skýr og greinargóð svör við þeim spurningum sem ég bar fyrir hann. Mig langar þó að árétta aðeins tvo eða þrjú atriði, sem þar komu fram, og ég var með vangaveltur um í fyrri ræðu minni og kannski efasemdir um. Í fyrsta lagi hvort hægt er að gera kröfu til starfsmanns við veitingu starfs að íslenskukunnáttan sé nægjanleg og ef ekki hvort hægt er að hafna því að viðkomandi fái starfið. Auðvitað skil ég mjög vel þann mun sem ráðherra setur fram, og það sjá þetta allir á annars vegar starfi og starfsveitingu og hins vegar starfsréttindum eins og hann fór hér ítarlega í gegnum með okkur og þarf ekki að fara mörgum orðum um það mál sérstaklega. Ég var með vangaveltur um það áðan og spyr aftur hvort ráðherra haldi ekki að viðkomandi einstaklingur muni þá reyna að leita réttar síns í öllu þessu margumrædda dómstóla- og réttarfarskerfi þessara samninga og hvort það sé skýlaust að hægt sé að hafna viðkomandi einstaklingi eða neita honum um stöðu út á þetta atriði. Annað sem mig langaði að nefna var að mér finnst enn að ekki sé nægjanlega ljóst eða tryggt að við getum verið sannfærð og viss um að fasteignir verði án undantekninga brunatryggðar. Nú er það auðvitað svo með ýmsa þætti, við vitum t.d. að þrátt fyrir skyldutryggingar á bifreiðum þá eru bílar á götunni sem eru ótryggðir, valda tjóni og fólk stendur uppi réttindalaust og á um sárt að binda af slíkum tilvikum. Ég þekki slík tilvik og veit til þeirra. Mér er því ljóst að þetta er ekki einfalt mál og vek athygli á því að ég held að þetta sé eitt af því sem heilbr.- og trn. þurfi að taka til sérstakrar skoðunar og athugunar, hvernig hægt er að ganga frá eins tryggilega og mögulegt er í slíkum tilvikum og sjá til þess að fasteignir séu örugglega tryggðar. Mér þótti líka forvitnilegt og ánægjulegt að heyra ráðherra lýsa því yfir að hann mundi fljótlega koma inn í þingið með ný frumvörp um almannatryggingalöggjöfina og lyfjamálin sem fælu í sér efnislegar breytingar og hvað lyfjamálin varðaði hugsanlegar kerfisbreytingar Mér þykir forvitnilegt að fá að sjá og fá að fylgjast með hverju ráðherrann vill breyta og ég veit að svo mun vera um fleiri hv. þm. En hæstv. ráðherra nefndi hins vegar að það að lyfjamálin komu ekki inn núna hafi m.a. verið vegna þess að samkomulag hafi verið gert í þinginu við stjórnarandstöðuna um málsmeðferð og er auðvitað ágætt ef það er ástæðan en ekki hin að hann hafi ekki komið málum fram enn í gegnum samstarfsflokk sinn sem hafi lagst gegn hugsanlegum breytingum á lyfjalöggjöfinni. Það á nú eftir að koma í ljós hvort svo er. Ég tek þessa skýringu auðvitað góða og gilda af hálfu ráðherra. Að lokum þótti mér líka ágætt að heyra að það væri ekki heilbrrh. sem hafði krafist þessa undanþáguákvæðis varðandi Húsatryggingar Reykjavíkurborgar. Ég verð þó að segja að mér finnst dálítið undarlegt ef slík undanþágubeiðni kemur fram frá öðrum en þeim hæstv. ráðherra sem hefur með málið eða málaflokkinn að gera og skuli svo auðveldlega ná fram að ganga miðað við það sem við höfum heyrt í umræðunum um ýmsa aðra fyrirvara sem hafa ekki náð fram að ganga og hefur þó verið lögð áhersla á af hálfu þeirra ráðherra sem með viðkomandi málaflokka hafa haft að gera. Virðulegi forseti. Ég sagðist ekki ætla að lengja umræðuna enda er hún nú þegar orðin nokkur um þetta eina frumvarp af mörgum sem hér eiga eftir að fara í gegn en undirstrikar auðvitað mikilvægi þess að menn fjalli um málin. Í tengslum við þá umræðu sem hefur farið fram um hversu langan tíma hafi tekið að fjalla um EES-frumvarpið sjálft og samninginn, 30 klukkustundir eða hvað það nú var, þá vil ég benda á að ég hygg að hæstv. ráðherra heilbrigðismála hafi nú í dag talað nær 2 klukkutíma um þetta eina frumvarp. Ég er ekkert að gagnrýna hann fyrir það eða að hann hafi ekki fulla ástæðu til þess að fylgja þessu máli ítarlega úr hlaði og ræða það vel við þm. og reyna að sannfæra þá um ágæti þess sem hans málflutningur auðvitað hlýtur að hafa verið ætlaður til. En það segir okkur hins vegar það að þetta tekur allt sinn tíma. Menn þurfa sinn tíma til þess að fjalla um málin hér og ef allir hv. þm. hefðu nú tekið sér eins og tvo tíma til þess að ræða um EES-samninginn í þessum ræðustóli undanfarna daga þá væri sú umræða ekki búin enn og ætti langt í land og hefði farið í það miklu fleiri tímar en 30. Ég þarf ekki að reikna það út fyrir hv. þm. hvað það hefði tekið langan tíma. 

Heilbrigðisráðherra (Sighvatur Björgvinsson) : Virðulegi forseti. Ég ætla enn að reyna að svara þeim spurningum sem hafa hafa komið fram og vek athygli hv. þm. á því að þorrinn af ræðutímanum hefur farið í að svara spurningum og veita hv. þm. upplýsingar en ekki í persónulegar athugasemdir frá sjálfum mér þó svo að þær hafi nú fylgt með. Ég ætla fyrst að víkja að spurningum hv. 1. þm. Norðurl. e. Ég hef gert grein fyrir hvernig undanþágubeiðnin um Húsatryggingar Reykjavíkur var til komin. Hún kemur til einfaldlega vegna þess áður er búið að fallast á undanþágubeiðni Svisslendinga um tryggingafyrirkomulag húsatrygginga sem er í svissnesku kantónunum og mönnum fannst rétt að gera ráð fyrir því, þar sem þetta var alveg nákvæmlega sams konar fyrirkomulag og gilt hefur hjá Húsatryggingum Reykjavíkur, að halda því til haga. Sú undanþágubeiðni kom ekki upphaflega frá Íslendingum, hvorki heilbrrh. né öðrum, heldur var henni haldið til haga í samræmi við önnur mál eða öllu heldur haldið til haga í samræmi við sambærilegar undanþágur sem hafði verið fallist á og afgreitt hjá öðrum. Í öðru lagi hvað varðar skyldutryggingar fasteigna og möguleikum á að fylgja þeim fram. Sá eðlismunur er náttúrlega á skyldutryggingu ökutækja og skyldubrunatryggingu fasteigna að skyldutrygging ökutækja er ekki síst við það miðuð að ökutæki sé tryggt fyrir tjóni sem það veldur þriðja aðila. Skyldutryggingar brunatrygginga á fasteignum eru hins vegar í eðli sínu fyrst og fremst trygging gegn tjóni sem er ekki varðandi þriðja aðila heldur þann aðila sem húseignina á og ber ábyrgð á henni og verður fyrir tjóni ef hann heldur ekki tryggingu sinni til haga. Það eru a.m.k. harla litlar líkur á því ef nokkrar að vanræksla á skyldutryggingu bitni á öðrum en eiganda húseignarinnar, þ.e. þeim sem átti að sjá um að tryggja eignina. Ef hann vanrækir það og illa fer þá lendir tjónið á honum sjálfum öfugt við það sem gerist ef eigandi bifreiðar sinnir ekki skyldutryggingu og veldur þriðja aðila tjóni. Ég held, eins og ég sagði hér áðan, að það sé alveg sama hvað við gerum, við getum aldrei tryggt að allir eigendur fasteigna virði í öllum tilvikum skyldutryggingarákvæði laga. Þeir gera það ekki í dag með þeim lögum sem við höfum í gildi. Sjálfsagt er að gera ráðstafanir til þess að reyna að tryggja eftir föngum að slíkar skyldutryggingar verði virtar og við getum að sjálfsögðu leitað ýmissa leiða til þess en við getum ekki farið þá leið til þess að reyna að tryggja að skyldutrygging sé virt að tryggjanda sé gefinn sá einn kostur að hann eigi að tryggja fasteign sína hjá einhverju tilteknu tryggingafyrirtæki hvort sem það er löggjafinn á Alþingi eða framkvæmdarvaldið sem benda á það tryggingafyrirtæki sem tryggja skal hjá einvörðungu eða hvort það er sveitarstjórn sem gerir það. Í þriðja lagi er alveg skýlaust að við getum haft í frammi þá viðbáru við að ráða ekki einstakling í starf sem útheimtir samskipti við almenning, að hann sé ekki fær um að tjá sig á íslenskri tungu. Það er alveg skýlaust. Með því erum við ekki að brjóta gegn samningnum um EES um að slíkur aðili getur fengið starfsleyfi á Íslandi þótt hann búi ekki yfir þeim hæfileika að tjá sig á íslenskri tungu. Þetta er alveg skýrt og alveg afdráttarlaust, þennan rétt höfum við. Virðulegi forseti. Þá eru nokkur atriði sem komu fram í máli hv. 4. þm. Austurl. Í fyrsta lagi sagði hann að hér hefði verið gefin einhver sérstök tímamótaviðurkenning af hálfu ráðherra á eðli EES-samningsins. Svo er ekki. Eðli samningsins er, og það hefur enginn dregið neina fjöður yfir það, að þau tilteknu atriði sem fjallað er um í samningnum standa ekki til breytinga. Eins og hv. þm. sagði sjálfur, þau atriði standa sem falla undir samninginn. Menn geta ekki breytt þeim atriðum eða vikið þeim við með innlendri löggjöf. Enginn hefur dregið fjöður yfir þetta og enginn neitað þessu og enginn haldið öðru fram en að þetta sé eðli þess samnings sem við erum að fjalla um. Þess vegna er alveg ljóst hjá hv. þm. að þau atriði, sem eru í því frumvarpi sem ég hef hér lagt fram og við höfum verið að ræða um, eru að áliti ráðuneytisins atriði sem tengjast samningnum með þeim hætti að við þeim verður ekki haggað. Athugun heilbr.- og trn. á málinu ætti að sjálfsögðu fyrst og fremst eða að vera sú að ganga úr skugga um að það sé rétt að þau atriði sem þarna eru talin séu atriði sem með þeim hætti tengist samningnum að þau verði að lögfesta eins og þau eru lögð hér fram. Ég ætla ekkert að fullyrða fyrir fram um það hver verður niðurstaða heilbr.- og trn. af þeirri athugun. Vel getur verið að heilbr.- og trn. komist að þeirri niðurstöðu að samningurinn heimili að einhverju sé breytt frá því sem er að finna í ákvæðum frumvarpsins. Eftir stendur það, eins og hv. þm. sagði, að því aðeins verður það gert að heilbr.- og trn. sé þeirrar skoðunar að eðli samningsins heimili það. Enginn ráðherra hefur dregið fjöður yfir þetta enda engin ástæða til því að eins og hefur verið margtekið fram, þá er verið að semja um tiltekna hluti. Ef við föllumst á samninginn og staðfestum hann á Alþingi þá getum við ekki breytt honum eftir á með einhliða ákvörðunum. Í öðru lagi sagði hv. þm. að skynsamlegt væri að bíða með fullgildingu samningsins, þar til allt væri fram komið, eins og hann orðaði það, sem er í pípunum. Evrópusamvinnan er og mun verða í stöðugri þróun. Menn munu ekkert á næstunni geta sett neinn punkt þar aftan við og sagt, ja nú er allt fram komið, nú verður ekki gert meira. Ef það ætti að bíða eftir því þá er ég ansi hræddur um að menn yrðu að bíða lengi eftir að Íslendingar staðfestu að gerast aðilar að þeirri samvinnu á vegum EES sem hér er um að ræða. Það sem við erum að taka ákvörðun um er auðvitað það í fyrsta lagi: Viljum við gerast aðilar að samkomulaginu eins og það liggur fyrir? Í öðru lagi: Viljum við hafa áhrif á þá þróun sem óhjákvæmilega hlýtur að verða í þessu samstarfi á næstu árum? Eða ætlum við okkur að standa alfarið þar fyrir utan og horfa bara á og taka engan þátt í því og hafa engin áhrif á það? Um þetta greinir okkur hv. 4. þm. Austurl. að sjálfsögðu á um. Hans skoðun er sú að Íslendingar eigi að standa þarna utan við og eigi engan beinan þátt að taka í þeirri þróun Evrópusamstarfsins, sem fram mun fara innan EES. Skoðun mín er hins vegar sú að við eigum að taka þátt í þessu samstarfi á þeim kjörum sem okkur bjóðast í dag, m.a. til þess að geta haft áhrif á og verið þátttakendur í þeirri þróun sem hlýtur að verða í þessu samstarfi í framtíðinni. Og sú þróun mun ekkert stöðvast. Hún staðnar ekki. Ekki síst eftir hrun heimskommúnismans og þeirra atburða sem gerðust í Austur-Evrópu hlýtur það að vera ljóst að við erum þarna komin inn á feril um Evrópusamstarf sem er komið til að vera. Í þriðja lagi þá dró hv. þm. í efa mikilvægi þess að með þessu samkomulagi væri stefnt að því að tryggja réttindi Íslendinga á erlendri grund. Hann talar bara og ávallt um annan þátt þessa máls sem eru þau réttindi sem verið er að tryggja útlendingum á íslenskri grund en hann víkur aldrei einu orði að því hvaða réttindi er verið að tryggja Íslendingum á erlendri grund. Í huga hans er bara ein hlið á málinu og hin gagnstæða er ekki til, a.m.k. ræðir hann aldrei um hana. En hverjum skyldi vera meira í mun en Íslendingum, að tryggja réttindi íslenskra borgara á erlendri grund? Ekki eru mörg ríki í heiminum sem hafa jafnmikla, hvað þá heldur meiri, þörf á því að tryggja sér réttindi á erlendum mörkuðum en Íslendingar. Þær eru fáar þjóðir í veröldinni sem eiga jafnmikið undir erlendum viðskiptum og Íslendingar. Við þurfum að geta keypt okkar aðföng á sem hagkvæmustu verði og geta fengið þau þar sem hagkvæmast er að kaupa þau og á lægsta verði. Við þurfum að geta selt útflutningsvöru okkar þar sem við fáum mest fyrir hana og þurfum að borga sem minnst af henni til annarra þjóða í formi tolla eða skattgjalda. Ef einhver þjóð þarf á því að halda að tryggja sér slík réttindi á erlendri grund þá eru það Íslendingar. Og ef einhver þjóð þarf á því að halda að tryggja sínu unga fólki aðgang að menntun á erlendri grund þá eru það Íslendingar. Vissulega er hægt að fá grunnmenntun í mörgum greinum á Íslandi en það á bæði við um tæknigreinar og framhaldsnám á háskólastigi að það sækja Íslendingar ekki hingað heim. Það verða þeir að sækja til annarra ríkja og við vitum ósköp vel að einn stór þáttur í viðræðum EFTA og Evrópubandalagsins um stofnun Evrópsks efnahagssvæðis var að tryggja möguleika EFTA-ríkjanna á að geta viðstöðulaust og án hindrana sent unga fólkið til náms í háskólum Evrópubandalagsríkjanna og það eru hrein ósannindi að halda því fram að þetta hafi engin tengsl við samning um Evrópskt efnahagssvæði. Svo lengi og mikið var um það þingað við Evrópubandalagið að tryggja hagsmuni m.a. íslenskra þegna til að stunda nám í erlendum skólum, að það er algjör firra að halda því fram að þetta hafi ekkert með málið að gera. Við verðum að tryggja íslenskum ungmennum menntunarmöguleika sem á erlendri grundu sækja í grunnmenntun á tæknisviði og í framhaldsmenntun bæði á tæknisviði og á háskólastigi. Það gerum við í þessu samkomulagi en getum það ekki ef við erum ekki aðilar að þessu samkomulagi. Það ættu menn mætavel að vita. Þannig að ef einhver þjóð þarf á því að halda að tryggja réttindi sín á erlendri grund eru það við Íslendingar. Þá sagði hv. þm. að í samkomulaginu um EES fælist lækkun á kröfum á heilbrigðissviði, lækkun á kröfum á umhverfissviði og lækkun á félagslegri stöðu Norðurlanda. Þetta er gjörsamlega út í hött. Samkomulag um EES leggur okkur Íslendingum þvert á móti miklu harðari kröfur á herðar á umhverfissviði en við gerum sjálfir þannig að þetta eru öfugmæli hjá hv. þm. Með aðild að EES verðum við að undirgangast miklu strangari kröfur á umhverfissviði og umhverfisvernd en eru í gildi í íslenskri löggjöf þannig að þessi rök eru ekki bara falsrök heldur mótsagnir því málunum er þveröfugt farið eins og hv. þm. veit. Hv. þm. er virkur þátttakandi í norrænni samvinnu. Ætlar hann að halda því fram að Norðurlöndin stefni að því að rýra félagslega stöðu þegna sinna með aðild þeirra að EES? Það er fráleitt. Hv. þm. veit betur en það er skoðun hans að svona skuli það vera og þeirri skoðun mun hann halda fram fram í rauðan dauðann og við því er ekkert að segja. Það verður bara svo að vera. Hv. þm. segir að með aðild að Evrópsku efnahagssvæði séu þjóðirnar að afsala sér fullveldisrétti sínum. Hafa Danir afsalað sér fullveldisrétti sínum með því að gerast aðilar að Evrópubandalaginu? Er Danmörk ekki lengur fullvalda ríki? Mun hann þá sem áhugamaður um norræna samvinnu gera tillögu um að Íslendingar kalli heim sendiherra sinn í Danmörku þar eð hann líti ekki lengur á Danmörku sem fullvalda ríki? Mun hann gera það sama gagnvart Bretlandi, Frakklandi, Þýskalandi, Belgíu og Hollandi? Telur hann að ekki sé lengur um fullvalda ríki að ræða og að Íslendingar eigi að breyta þeim háttum sem þeir hafa haft á stjórnmálasamskiptum við þessi ríki? Hv. þm. verður að vera samkvæmur sjálfum sér. Það er ekki hægt að segja eitt og meina annað. Þau ríki ein geta gert samninga, eins og stefnir að með samningnum um EES, sem eru sjálfstæð og fullvalda og það þarf enginn að halda því fram að þau ríki sem gerast aðilar að EES né heldur þau ríki sem nú eru aðilar að EB séu ekki fullvalda. Hvaða viðurkenningu hefur hv. þm. fyrir því að í heiminum sé ekki lengur litið á ríkin í EB sem fullvalda og sjálfstæð ríki? Hverjir eru það sem ekki gera það? Vill hann nefna mér eitt land sem hefur komist að þeirri niðurstöðu að ríkin í Evrópubandalaginu séu hvorki sjálfstæð né fullvalda lengur? Og vill hann nefna mér eitt land sem mun líta svo á að ef Ísland samþykkir samninginn um EES þá sé Ísland þar með ekki lengur fullvalda og sjálfstætt ríki? Og ég spyr hann sjálfan, það er gott að það liggi hér fyrir: Verði frumvarpið um staðfestingu á EES-samkomulaginu samþykkt á Alþingi lítur hann þá sjálfur svo á að hann sé ekki lengur þingmaður í fullvalda og sjálfstæðu ríki? Mun hann eftirleiðis kynna Ísland á erlendum vettvangi sem ríki sem hvorki er fullvalda né sjálfstætt og hegða sér í samræmi við það? Ég neitaði því ekki, virðulegi forseti, að með þessum samningi værum við að opna íslenskan vinnumarkað. Ég vakti athygli á því að við værum að stefna til jafnræðis. Við værum með sama hætti að opna vinnumarkað í Evrópubandalagsríkjunum og EES-svæðinu öllu fyrir Íslendingum í atvinnuleit og meginreglan í því sambandi væri jafnræðisreglan, þ.e. að allir væru jafnir fyrir lögunum. Ég hélt að hv. þm. væri stuðningsmaður þeirrar jafnræðisreglu bæði innan lands og í samskiptum þjóða. Ég svaraði spurningu hv. þm. áðan og það sýnir að nokkru leyti þá aðferð sem hann notar í málflutningi sínum. Hann hafði nokkur orð um það í fyrri ræðu sinni hvernig heilbr.- og trmrh. ætlaði að fara að því að meta starfshæfi hvers og eins í heilbrigðisstéttum sem kynnu að sækja um starfsréttindi á Íslandi. Það yrði heldur en ekki umleikis hjá heilbr.- og trmrn. þegar fara þyrfti að meta það. Ég svaraði hv. þm. og upplýsti hann um að það væri nú ekki mikið verk vegna þess að fyrir lægju, og hefðu legið fyrir um nokkra hríð, reglur Evrópubandalagsins um lágmarkskröfur sem gerðar eru til starfsviðurkenninga þessara stétta í þeim ríkjum sem farið yrði eftir. Hv. þm. greip þá frásögn á lofti og sagði: Í þessum reglum eru lækkaðir staðlar um kröfur til heilbrigðisstéttanna frá því sem Íslendingar gera ráð fyrir. Í fyrri ræðu hv. þm. kom í ljós að hann vissi ekki að þessar reglur væru til. Ég upplýsti hann um að þær væru til og þá kom hann upp í ræðustól og þóttist vita allt um það hvað stæði í þeim reglum sem hann fimm mínútum áður hafði ekki haft hugmynd um að væru til. Hv. þm. er fljótur að afla sér heimildanna. Þetta segir okkur bara sömu söguna, að hann gangi út frá því sem gefnu að allt það sem tengist Evrópska efnahagssvæðinu hljóti að vera vont og miklu verra en það er á Íslandi a.m.k. Þess vegna vissi hann strax og gat fullyrt í ræðustól allt um inntak reglna EES um lágmarkskröfur til heilbrigðisstétta sem hann örfáum mínútum áður vissi ekki einu sinni að væru til. Um spurningu hans um lyfin er það að segja að honum hlýtur að vera það kunnugt og einhvern tíma hlýtur hann að hafa séð tímarit læknasamtakanna, Læknaritið. Hann hlýtur að hafa veitt því athygli að þar, í fagtímariti heilbrigðisstétta, eru auglýst lyf og lækningatæki sem ekki er heimilt að auglýsa eða kynna í almennum auglýsingum á almennum markaði. Þetta er sú regla sem gildir í löggjöfinni. Það er heimilt að kynna fyrir læknum og heilbrigðisstéttum bæði lyf og lækningatæki með þeim hætti að tryggt sé að það beri ekki fyrir augu almennings. Það er og hefur verið gert með auglýsingum í fagtímaritum þessara stétta og það hefur verið gert t.d. með kynningafundum sem fulltrúum þessara stétta hefur verið boðið á með bréfum og kynningabæklingum sem sendir hafa verið til þeirra o.s.frv. Það er ekki hugmyndin að gera neinar breytingar á þessu, virðulegi forseti, þannig að allt það sem hv. þm. hefur sagt um þetta efni er út í hött vegna þess að þetta er í gildi núna. Við erum ekki að búa til neitt nýtt sem ekki hefur áður verið til í þeim efnum. Það er ýmislegt þarflegt sem gerist í sambandi við lyfjainnflutninginn með aðild Íslands að EES og einna þarflegast er nú það að einkaumboðsmannakerfið sem við höfum búið við í lyfjainnflutningi um langt árabil fellur út. Með því öðlumst við möguleika á að kaupa lyfin án milligöngu íslenskra einkaumboðsmanna á þeim stöðum og lyfjamörkuðum erlendis sem við sjálfir kjósum að skipta við. Þetta hafa t.d. sjúkrahús í Danmörku notfært sér til þess að fá fram lækkun á sama lyfinu með því að kaupa það inn öðruvísi en í gegnum einkaumboðsmannskerfið sem áður fyrr var við lýði og þau hafa fengið lækkanir á lyfjakaupum með þeim hætti um allt að milli 30--40%. Lyfin eru ekki á neinu föstu verði á heimsmarkaðnum, þau eru á miklu hærra verði á hinum norræna lyfjamarkaði en t.d. á lyfjamörkuðum um mið- og sunnanverða Evrópu, sömu lyfin í sömu umbúðum frá sömu framleiðendunum. Núna eigum við ekkert val um þetta. Á Íslandi búum við við einkaumboðsmannakerfi í lyfjamálum þannig að við getum ekki keypt lyf frá öðrum en þeim sem er einkaumboðsmaður lyfjaframleiðandans hér á landi. Samkeppni í þessu sambandi er lítil sem engin. Með aðild að Evrópska efnahagssvæðinu fellur þetta einkaumboðsmannakerfi niður og okkur gefst kostur á að kaupa lyf þar sem hagkvæmast er að kaupa þau þannig að þau verði ódýrust og komi að sem mestu gagni fyrir þjóðina. Þar er nú til nokkurs unnið. Í lok ræðu sinnar dró hv. þm. upp fíkniefnaumræðuna og enn er notuð sama aðferðin. Enn er reynt að segja við Íslendinga: Tengist ekki öðrum Evrópuríkjum í efnahagslegri og félagslegri samvinnu vegna þess að það er svo mikil hætta á fíkniefnaneyslu og dópinnflutningi. Virðulegi forseti, hafa menn gert sér grein fyrir því hvaða mynd hv. þm. og aðrir á svipaðri skoðun eru að draga upp fyrir okkur af næstu nágrönnum okkar, Evrópu, sem frá fornu fari hefur verið menningarmiðstöð heimsins, af fólki sem er ekki síður vel af guði gert og vel menntað en við Íslendingar? Hver er myndin sem verið er að draga upp þegar Íslendingar eru hræddir á því að koma nálægt þessu fólki? Jú, það eru skottulæknar, dópsalar, eiturspúandi mengunardrekar, gírugir auðfurstar, iðjuleysingjar, tryggingasvikarar, gróðapungar, andfélagslegir sósíópatar og sósíaldemókratar. Þetta er lýsing hv. þm. Hjörleifs Guttormssonar af hinu evrópska umhverfi okkar Íslendinga. Þetta er lýsing hans á fólkinu, sem byggir Frakkland, Bretland, Danmörku, Holland, Belgíu, Þýskaland o.s.frv. Svona sér hann Evrópu fyrir sér og ef hann trúir þessu er ósköp eðlilegt að hann sé hræddur. Ég er bara alveg steinhissa á því, virðulegi forseti, að hv. þm. skuli nokkurn tíma hætta sér út fyrir landsteinana og geri hann það mikið skelfing hlýtur hann að vera hræddur og skelkaður þangað til hann sleppur inn fyrir landsteinana aftur.

Virðulegi forseti. Ekki er hægt að kvarta undan því að hæstv. ráðherra fari ekki á kostum hér í ræðustól. Hann býr til langa orðalista sem hann leggur í munn annarra en eru ættaðir beint úr hans eigin penna og gefur öðrum upp skoðanir sem þeir hafa ekki túlkað hér. En þetta er alveg nýr flötur á umræðum í þinginu og það er allt í lagi. Mín vegna má hæstv. ráðherra temja sér það. Ég kemst ekki langt í svörum við ráðherrann í andsvari. Ég vil nefna örfá atriði, virðulegi forseti, í fyrsta lagi varðandi það sem er í pípunum, þær ákvarðanir í löggjöf og tilskipunum sem Evrópubandalagið hefur tekið. Ég veit ekki betur en það liggi fyrir að EFTA-ríkin þurfi að taka afstöðu til þess sem hefur verið ákvarðað frá 31. júlí 1991 til þess dags sem samningurinn á að taka gildi. Ég spyr hæstv. ráðherra: Vísar hann þessu frá? Er málið ekki þannig vaxið? Það væri fróðlegt að heyra það frá hæstv. ráðherra hvernig hann metur þá stöðu. Í öðru lagi varðandi réttindi Íslendinga á erlendri grund. Þar greinir okkur á. Ég tel að við eigum ekki að haga ákvörðunum varðandi Ísland út frá því hvað við ímyndum okkur að eigi að vera eða þurfi að vera réttindi Íslendinga á erlendri grund. Ég starfa að málum til þess að gera sem bærilegast fyrir Íslendinga að búa í landinu og halda sig sem mest hér, þ.e. að þeir hafi tækifæri hér ef þeir kjósa svo. Ég hef ekki orðið var við neinar bænarskrár frá Íslendingum í útlöndum um að við förum að gera þennan samning. Það getur verið að hæstv. heilbrrh. hafi fengið þær, ég þekki þær ekki. Hitt er svo annað mál að við höfum á undanförnum árum, og reyndar nokkuð langt til baka litið, verið að gera samninga við önnur ríki um réttindi þegna okkar erlendis og það m.a. eftir svonefndu Lúxemborgarspori í menntamálum, heilbrigðismálum, þróunarmálum, umhverfismálum og á fleiri sviðum. Það er með þeim hætti sem við eigum að tryggja réttindi okkar, sem erum erlendis og samskipti við erlend ríki og þurfum auðvitað hafa í sem bestu horfi. Hæstv. forseti. Í þessum samningi felst stórfelld skerðing á sjálfsákvörðunarrétti Íslendinga um leið og með honum væri verið að brjóta íslensku stjórnarskrána.

Virðulegi forseti. Hvernig geta menn haldið því fram að það skipti íslenska þegna sem búa á Íslandi engu máli hver réttarstaða Íslendinga er t.d. á erlendum mörkuðum? Það skipti menn engu máli hvort þeir hafa möguleika á að selja sína vöru á skikkanlegu verði á erlendum mörkuðum eða ekki. Hvernig geta menn haldið svona hlutum fram? En ég ítreka það að hv. þm. svaraði ekki spurningu minni áðan: Hvað mun hann segja um land sitt og þjóð og sjálfan sig verði þessi samningur staðfestur? Mun hann þá ekki lengur telja sig þingmann sjálfstæðrar og fullvalda þjóðar? Til hvaða úrræða mun hann þá grípa og hvernig mun hann kynna þessa þjóð sína á erlendum vettvangi eftir það? Mun hann kynna þjóð sína sem verandi hvorki sjálfstæð né fullvalda?

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra vék sér undan að svara spurningu minni varðandi þau lög og reglur sem Evrópubandalagið hefur innleitt hjá sér á samningssviðinu frá því í lok júlí 1991. Með hvaða hætti munu stjórnvöld og hann, sem hluti af íslensku ríkisstjórninni, bregðast við í þeim efnum og ganga frá þeim málum gagnvart Alþingi Íslendinga? Varðandi spurninguna um það hvernig við Íslendingar berum okkur eftir að svona samningur hefur verið gerður af Íslandi, staðfestur af Alþingi Íslendinga. Ég vona sannarlega að sú stund renni ekki upp og ég mun ekkert liggja á því þá frekar en nú hvernig ég met það valdaafsal sem felst í þessum samningi. Það er ótvírætt.

Virðulegi forseti. Hv. þm. hefur ekki enn svarað því hvernig hann mun kynna þjóð sína og land sitt og sjálfan sig eftir að EES-samningurinn hefur verið staðfestur.

Virðulegi forseti. Ég hafði ekki hugsað mér að taka mikinn þátt í þessari umræðu. Það hafa kvennalistakonur gert á undan mér og skýrt sjónarmið okkar. En sé mig knúna til að koma upp og segja örfá orð. Í upphafi vil ég segja það að ég hef setið nokkuð mikið í þessum þingsal þau fimm ár sem ég hef verið á þingi og ég man aldrei eftir að hafa heyrt hv. 4. þm. Austurl. nota þau orð sem hæstv. heilbr.- og trmrh. leyfði sér að leggja honum í munn áðan. Að vísu man ég eftir að hann hefur notað orðið sósíaldemókratar en það var líka það eina af þeim orðum sem hæstv. heilbr.- og trmrh. notaði og mér finnst, virðulegi forseti, spurning hvort hægt er að leyfa hæstv. ráðherrum að leggja slík orð öðrum í munn úr þessum ræðustól. Ég efast stórlega um að það sé sæmandi.

Forseti vill geta þess, eins og hv. ræðumanni er kunnugt, að forseti, sem nú situr hér, sat ekki í stólnum meðan hv. 4. þm. Austurl. hélt ræðu sína. En að því gefna tilefni vill forseti taka fram að það ber auðvitað að átelja það að orð sem hv. þm. segja ekki séu lögð þeim í munn að ósekju. Það skyldu menn varast.

Ég þakka forseta fyrir. Mér þykir það með ólíkindum að nota slíkan orðaforða þegar við erum að ræða hér mjög alvarlegt frumvarp um breytingu á lagaákvæðum á sviði heilbrigðis- og tryggingamála og virðist mér að ráðherrann noti ákaflega lítinn hluta af sínum tíma í að svara þeim spurningum sem fram koma heldur meiri hlutann af tímanum í útúrsnúninga og ósæmileg ummæli um aðra, að mínu mati a.m.k. En ástæðan fyrir því að ég bað um orðið upphaflega voru þær fullyrðingar sem komu fram af hálfu hæstv. ráðherra að það sé hægt að krefjast íslenskukunnáttu af fólki frá Evrópska efnahagsvæðinu. Ég spyr þess vegna, hvernig getur hæstv. ráðherra túlkað það svo þegar það kemur greinilega fram í þessu frumvarpi að það er verið að flokka fólk í tvennt? Það er tekið greinilega fram um heilbrigðisstéttir, um lækna, um tannlækna, um ljósmæður og hjúkrunarfræðinga, a.m.k. er það mjög greinilegt eftir mínum lestri, að fólk er flokkað í tvennt, það sem býr á Evrópsku efnahagssvæði og það sem býr utan þess. Af hverju á þá að krefjast þess að fólk, sem býr utan hins Evrópska efnahagssvæðis, kunni að skrifa og tala íslensku og af hverju þarf að taka það sérstaklega fram? Er það ekki þá óþarfi ef hvort sem er er hægt að krefjast þess af öllum? Það vil ég meina fyrst það er á annað borð meiningin að breyta þessu. Síðan vil ég benda heilbr.- og trn. á að í 2. gr. þessa frv. er prentvilla, sem þarf auðvitað að leiðrétta ef þetta fer óbreytt í gegn. Það er beygingarvilla. Það er talað um að sé um erlendan ríkisborgara, svo stendur ,,aðra en`` og af því það er talað í eintölu þá á auðvitað að vera eintala á eftir. Þetta er smáatriði en þarf samt að leiðrétta það þegar þar að kemur. En það atriði finnst mér vera mjög einkennileg túlkun af hálfu ráðherrans, að það sé hægt, þrátt fyrir þessi ákvæði, verði þetta að lögum, að krefjast þess af borgurum hins Evrópska efnahagssvæðis að þeir geti talað og skrifað íslensku þegar það kemur greinilega fram, að verið er að flokka fólk í tvennt og ég trúi því ekki að þá sé nauðsynlegt að flokka þetta í tvennt ef á annað borð á að krefjast þess að fólk kunni íslensku. Síðan fór ráðherrann út og suður og talaði um aðra þætti en þá sem er fjallað er um í þessu frv. og talaði m.a. um að með þessum samningi yrði ungu fólki tryggður aðgangur að menntastofnunum. Mér finnst alveg ótrúlegt að við þurfum að vera að dragast með þetta í öll þessi ár. Það er búið að margbenda ráðherranum, heilbr.- og trmrh. og öðrum ráðherrum, á --- og það hefur verið viðurkennt úr þessum stóli, hæstv. menntmrh. svaraði því á síðasta þingi --- að það er ekki innifalið í þessum samningi heldur eru það aðrir samningar sem um þetta fjalla. Hins vegar eru þeir tengdir og ef af þessu Evrópska efnahagssvæði verður, verða þeir felldir inn en það er algjörlega utan við. Það hefur verið margspurt að því m.a. hjá Evrópubandalaginu og er alveg ljóst að auðvitað mun þetta gilda hvort sem af þessu Evrópska efnahagssvæði verður eða ekki og það þýðir ekkert fyrir hæstv. ráðherra að halda öðru fram. Hann getur bara spurt aðra ráðherra í ríkisstjórninni og þá sem hafa fjallað um þessi mál. Þeir geta svarað honum og skýrt þetta út fyrir honum en þetta er nú samt svona og hann verður að kyngja því. Við viljum auðvitað öll tryggja að okkar unga fólk komist til menntastofnana í öðrum löndum og háskólarnir verða ekki lokaðir þó að við samþykkjum ekki aðild að þessu Evrópska efnahagssvæði. Það kom greinilega fram í máli hæstv. ráðherra . . .  Ég ætla ekki, þó að ráðherrann hafi gefið fullt tilefni til þess, að fara út í almenna umræðu um samninginn um hið Evrópska efnahagssvæði. Það hef ég gert hér áður, reyndar undir öðrum dagskrárlið og hefði ráðherrann kannski betur tekið þátt í umræðunni um samninginn um Evrópskt efnahagssvæði en nota ekki svona mikinn tíma til að ræða hann almennt undir þessum dagskrárlið sem er um heilbrigðis- og tryggingamál. En hann ræður því auðvitað sjálfur. Ég vísa því á bug að við sem efumst um ágæti þessa samnings séum með einhverja einangrunarstefnu og viljum ekki samstarf við Evrópuþjóðir. Það er einmitt það sem við viljum. Við viljum samstarf við Evrópuþjóðir, við viljum reyndar samstarf við allar þjóðir en við viljum ekki beygja okkur undir vilja Evrópubandalagsins. Við viljum einmitt vera þátttakendur. Ég vil að Ísland verði þátttakandi í Evrópuþróuninni en ekki viljalaust verkfæri í höndum Evrópubandalagsins.

Virðulegi forseti. Við erum búin að vera á fimmta klukkutíma að ræða þessi mál og það hefði náttúrlega verið mjög gott ef hv. þm. hefði verið viðstaddur umræðuna þannig að menn þyrftu ekki að fara að svara því sem búið er að svara mjög þráfaldlega og efnislega hér í þessum umræðum. Ég ætla ekki að gera það út af þessari spurningu um íslenskukunnáttuna heldur vísa hv. þm. að leita upplýsinga hjá hv. þm. Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur sem spurði nákvæmlega um það efni sem hún spurði um og fékk alveg fullgilt og fullnægjandi svar. Ég vil aðeins láta það koma fram að það kom fram hjá hv. þm. Guðmundi Bjarnasyni að það svar væri alveg fullgilt og fullnægjandi og ég vildi gjarnan að menn væru ekki að gera sér leik að því að lengja umræðuna með að koma svona eins og þrumur úr heiðskíru lofti undir það þegar umræðu er að ljúka og að fara að fitja upp á sokkunum á ný eins og aldrei hefði nokkur sokkur verið prjónaður.

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra heldur sig við sama heygarðshornið. Hann vill ekki svara þingmönnum. Hann er með útúrsnúninga og dylgjur. Fyrir það fyrsta þá hlustaði ég á ræðu hæstv. ráðherra. Hann svaraði því ekki fullnægjandi að því er ég tel. Ég tel að ég hafi ekki enn þá fengið svar og það eru hreinir útúrsnúningar að leyfa sér að halda því fram. Hvernig í ósköpunum veit hæstv. ráðherra hversu mikið ég hef hlustað á hann? Ég er búin að hlusta mjög mikið á hann. Ég er búin að hlusta á allar hans ræður hér í dag. Ég sat að vísu ekki alltaf í sætinu mínu, stundum sat ég hérna á bak við hann. En þó að hv. þm. Guðmundur Bjarnason hafi fengið fullnægjandi svar við sínum spurningum þá leit ég ekki svo á og lít ekki enn þá svo á að hæstv. ráðherra hafi svarað spurningunni sem ég bar fram.

Ég skal fúslega veita hv. þm. prívatsvar fyrst hv. þm. biður um það. Þarna er um það að ræða annars vegar að verið er að setja íslenskukunnáttu sem skilyrði fyrir veitingu starfsréttinda. Hins vegar er um það að ræða hvort hægt sé að setja íslenskukunnáttu sem skilyrði fyrir ráðningu í starf. Í gildandi lögum er ákvæði um að íslenskukunnátta skuli mælast og metast áður en starfsréttindi eru veitt. Eina breytingin, sem gerð er í þessu frumvarpi, er sú að þetta skilyrði er fellt út hvað varðar borgara í EES-löndum en því haldið gagnvart borgurum utan EES. Þannig að alveg er ljóst að íslenskukunnátta verður ekki lengur, verði þetta samþykkt, gerð að skilyrði fyrir veitingu starfsréttinda heilbrigðisstétta hér á Íslandi komi viðkomandi frá EES-svæði. Hins vegar er hægt að gera þá kröfu við starfsráðningu að þó að viðkomandi hafi full starfsréttindi hér á Íslandi þá sé skilyrði fyrir því að hann sé ráðinn til starfs að hann hafi vald á íslensku máli. Þetta kom mjög glögglega fram í máli mínu. Mér finnst leitt ef ég hef ekki getað gert mig skiljanlegan. Ég vona að mér hafi tekist það núna en að sjálfsögðu skal ég senda hv. þm. þetta skriflega ef það auðveldar málið. Hins vegar beindi hún spurningu til mín sem ég gleymdi að svara. Hún spurði hvort það væri rétt að ég hefði sagt að Evrópubandalagið hefði hér tögl og hagldir. Það er ekki rétt. Það hef ég ekki sagt.

Virðulegi forseti. Ég sagði það reyndar ekki. Ég sagði að það hefði komið fram í máli hans að það væri Evrópubandalagið sem ákvæði hvers konar reglur væru settar hér á landi. Það var það sem hann sagði. En hæstv. ráðherra misskilur greinilega það sem ég var að tala um varðandi íslenskukunnáttuna. Ég heyrði nákvæmlega þetta svar, nákvæmlega sama svarið. Ég var að tala um að í þessu frumvarpi kæmi greinilega fram að verið væri að flokka fólk í tvennt, annars vegar þá sem væru á Evrópsku efnahagssvæði og hins vegar hina. Mín efasemd er fyrst og fremst sú að ég tel að síðan muni það ekki standast að segja, þegar við erum búin að þessu, að við megum krefjast þess að fólk á Evrópska efnahagssvæðinu kunni íslensku. Ég held að það muni ekki ganga og mér finnst umhugsunarefni, eigum við þá . . . 

Jú, ég hygg að þær tvær mínútur séu búnar.

1.26 stendur hjá mér. 
            

Ég fellst á það, en eitthvað hefur gerst sem ég skil ekki.

En það var ósköp lítið í viðbót.

Ég gef hv. þm. 30 sekúndur.

Ég leit bara á klukkuna og fór eftir því sem þar stóð. Það sem ég set spurningarmerki við er hvers vegna erum við þá að krefjast þess í frv. eins og þessu að fólk utan hins Evrópska efnahagssvæðis þurfi að sanna kunnáttu sína í mæltu og rituðu íslensku máli ef fólk innan svæðisins á ekki að gera það? Ég set stórt spurningarmerki við slíkt ákvæði í íslenskum lögum.

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs um þingsköp í tilefni þess að nú á að fara að taka á dagskrá a.m.k. eitt mál, fyrsta málið, sem fjallar um sjávarútvegsmál af mörgum sem hér sem eru á dagskránni, dagskrármál númer 14--17 og vil vekja athygli hæstv. forseta og hæstv. sjútvrh. á að það vantar æði mikið á að hér sé fullskipuð sveit í þinginu. Það eru ekki nema 18 þingmenn viðstaddir þar af því miður ekki nema minni hluti hv. sjútvn. Það vantar virðulegan formann þeirrar ágætu nefndar, hv. þm. Matthías Bjarnason, sem hefur fjarvistarleyfi í dag, ásamt öðrum sjávarútvegsnefndarmönnum og ég vil því a.m.k. beina því til virðulegs forseta og hæstv. ráðherra hvort ekki sé álitamál hvort tiltækt sé að fjalla um þessi mál nú að fjarstöddum svo mörgum sjávarútvegsnefndarmönnum og mönnum sem ég veit að hafa mikinn áhuga á að taka þátt í þessari umræðu. Ég vil út af fyrir sig, virðulegi forseti, ekki á þessu stigi krefjast þess að umræðunni sé frestað en beini því til virðulegs forseta og hæstv. ráðherra hvort ekki sé a.m.k. umhugsunarefni að ljúka ekki umræðunni um málin ef þeir sem hér ráða ferð og stjórna þinghaldi sjái sér það fært. Mér er ljóst að umræðan í dag um það mál sem var á dagskrá hefur tekið langan tíma og sjálfsagt miklu lengri tíma en menn gerðu ráð fyrir. En mér finnst það vera spurning um málsmeðferð á viðkvæmum málum sem ég veit að margir hv. þm. hafa áhuga á að ræða um og segja álit sitt á og hugsanlega einnig að spyrja hæstv. ráðherra um einstök efnisatriði, hvort tiltækilegt er að klára umræðuna í dag.

Forseti gerir sér grein fyrir að hér er nokkur vandi á ferðum. Þessum fundi er einungis ætlað að standa til kl. sex og hugsunin var að taka nú fyrir fjögur mál sem varða sjávarútveginn og er þar um að ræða 14., 15., 16. og 17. mál. Hugmyndin var að forsetinn legði til að rætt væri um Ríkismat sjávarafurða, Fiskistofu og Meðferð sjávarafurða og eftirlit í einu lagi. Forseti hlýtur að sýna þá sanngirni að hér sé e.t.v. farið í of mikilvæg mál til þess að hægt sé að ætlast til þess að svo fámenn sveit skili málinu til nefndar og heldur því að farsælast væri að slíta fundinum nú því forseti telur ekki að það verði til að flýta fyrir afgreiðslu málanna að þvinga fram málsmeðferð þennan hálftíma sem eftir er.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessar undirtektir. Það er ekki krafa mín að fundi sé slitið. Hafi hann átt að standa til kl. sex geri ég enga kröfu um það. Ég ætla ekki að tefja tímann með þingskapaumræðu og get fallist á að hæstv. ráðherra mæli fyrir málinu, en að umræðu verði ekki lokið.

Virðulegi forseti. Ég vil fá að taka undir með hæstv. forseta að þar sem við eigum afskaplega lítið eftir af tíma í dag tel ég það ekki mikla töf á störfum þingsins að færa alla þessa umræðu til sama dags þannig að hún verði heilleg og styð það eindregið að fara ekki að hefja umræðu nú fyrst svona lítið er eftir af deginum. Ég er vissulega búin að bíða eftir því að þessi umræða hefjist en það hafa ekki allir haft aðstöðu til þess og ég held að það hljóti að vera í þágu góðra vinnubragða í þinginu að fara ekki út í þessa umræðu núna. Það skiptir alls ekki sköpum í umræðum um þessi mál hins vegar held ég að það hljóti að verða heillegri og betri umræða í einu lagi frekar en slíta hana í sundur með því að byrja á því að mæla fyrir einhverju.

Frú forseti. Það er að vísu svo að það er á ábyrgð hvers og eins þingmanns að sækja þingfundi og jafnan ekki hægt að fresta málum þó að einstaka þingmenn vanti jafnvel þó að vitað sé um áhuga þeirra á slíkri umræðu. En satt er og rétt sem hér hefur komið fram að það er skammur tími til klukkan sex en þá mun hafa verið áformað að ljúka þinghaldi í dag. Býsna margir hv. þm. sem hafa látið sig sjávarútvegsmál skipta eru fjarverandi í dag og í trausti þess að greitt verði fyrir framgangi þessara mála þannig að þau komist til nefndar strax eftir helgi get ég fyrir mitt leyti fallist á að umræðunni verði frestað hér í dag.

Forseti þakkar hæstv. sjútvrh. fyrir sanngirni hans.

Út af dagskrá þessa fundar er tekið 14.--20. dagskrármál. Fleira liggur ekki fyrir fundinum. Til næsta fundar verður boðað með dagskrá. Fundinum er slitið.