Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Hér stendur til að greiða atkvæði um það hvort heimila skuli byggingu álverksmiðju við Reyðarfjörð. Fyrir tæpum 40 árum stóð Alþingi í svipuðum sporum þegar umræða átti sér stað og ákvörðun þurfti að taka um það hvort reisa ætti álver í Straumsvík og byggja Búrfellsvirkjun í tengslum við það. Þá, eins og nú, heyrðust háværar raddir gegn þeirri ákvörðun og voru gjarnan notuð orð eins og umhverfisslys, efnahagsslys og menn leyfðu sér að fordæma erlenda fjárfestingu. Herra forseti. Nú, tæpum 40 árum síðar, liggur fyrir að álverið í Straumsvík hefur skapað 100 milljarða verðmæti í þjóðarbúið, skapað þúsundum einstaklinga störf og upp úr því hafa sprottið fjölmörg nýsprotafyrirtæki. Herra forseti. Ég nefni þetta áður en atkvæðagreiðsla um álverksmiðju við Reyðarfjörð hefst því að nú heyrast nákvæmlega sömu úrtöluraddir og sömu orð eru notuð. Herra forseti. Reynslan af álverksmiðju í Straumsvík sem og á Grundartanga sýnir að þær hafa skilað afskaplega miklum verðmætum og störfum í þjóðarbúið. Sú reynsla ásamt þeirri miklu yfirlegu sem þetta mál hefur fengið í meðförum Alþingis hefur sannfært mig um að sama muni gilda um Fjarðaál, þ.e. að það muni hafa jákvæð áhrif á efnahagslífið og auka útflutningsverðmæti okkar, það muni renna stoðum undir velferðarkerfið, það muni skapa hundruð starfa, það muni styrkja byggð og upp úr því muni koma mörg ný sprotafyrirtæki. Herra forseti. Nú er komið að ákvörðun. Nú reynir á hina lýðræðislegu ákvörðun um það hvort meiri hluti þingsins sé sama sinnis og flestir fulltrúar atvinnulífsins. Í ljósi þess vænti ég þess að þingheimur muni samþykkja það frv. sem hér verður greitt atkvæði um.

Herra forseti. Þingflokkur Samfylkingarinnar styður fyrirliggjandi frv. í meginatriðum og telur að þegar á heildina er litið muni þessi framkvæmd stuðla að auknum hagvexti og atvinnuuppbyggingu. Er það skoðun okkar að eins og kostur er hafi verið tekið tillit til umhverfissjónarmiða og að ásættanlegu jafnvægi hafi verið náð milli nýtingar náttúruauðlinda og umhverfisverndar. Um þetta stóra og viðkvæma mál eru hins vegar skiptar skoðanir í okkar flokki og tveir þingmenn okkar hafa frá upphafi verið andvígir málinu af umhverfisástæðum og munu sem fyrr greiða atkvæði gegn málinu. Samfylkingin er hlynnt því að sett verði almenn löggjöf um þjóðaratkvæði enda margsinnis flutt um það frv. Sú tillaga sem hér liggur fyrir í formi brtt. við frv. er hins vegar gölluð. Alla útfærslu vantar á málsmeðferð auk þess sem málið hefur ekki fengið þinglega umfjöllun í nefnd enda seint fram komið og flutt í formi brtt. Það orkar auk þess tvímælis að blanda þjóðaratkvæðagreiðslu um eitt tiltekið mál saman við alþingiskosningar. Þingflokkur Samfylkingarinnar mun því sitja hjá við atkvæðagreiðslu um þá tillögu.

Ég vil biðja þá sem hér eru á áhorfendapöllum um að sýna Alþingi háttvísi.

Hæstv. forseti. Komið er að lokum umfjöllunar Alþingis tengdri stóriðjuframkvæmdum á Austurlandi. Það hefur verið einstök upplifun að fá að vera þátttakandi í því gríðarlega undirbúningsstarfi sem hér um ræðir. Ég er stolt af hæfni íslenskrar stjórnsýslu, starfsmanna Landsvirkjunar og verkfræðistofa sem hafa gert það að verkum að við höfum náð markmiðum okkar. Þá hefur samstarfið við sveitarfélagið Fjarðabyggð verið einstakt og það sama er að segja um sveitarfélögin Fljótsdalshrepp og Norður-Hérað. Langþráður draumur Austfirðinga er að rætast. En það sem mestu máli skiptir er að við erum að auka landsframleiðslu um 1% og útflutningstekjur um 12%. Þessi framkvæmd mun því koma öllum Íslendingum til góða og mun styrkja undirstöður þjóðfélagsins. Lykillinn að því að hægt er að fara út í þessar framkvæmdir er að íslenskum stjórnvöldum tókst að fá samþykkt svokallað íslenskt ákvæði í tengslum við Kyoto-bókunina. Það skiptir máli að stjórnvöld og stjórnmálaflokkar hafi markmið og leggi sig síðan fram við að ná þeim markmiðum. Það tókst að þessu sinni. Þetta er stór dagur í íslenskri atvinnusögu. Ég segi já.

Mér urðu á mismæli áðan þegar ég kynnti hæstv. ráðherra og gaf henni orðið til að gera grein fyrir atkvæði sínu. Þetta er umræða um atkvæðagreiðsluna.

Herra forseti. Virkjun við Kárahnjúka er forsenda þess að álverksmiðja Alcoa-hringsins rísi við Reyðarfjörð. Við umræðuna í tengslum við stóriðjuáform stjórnvalda hefur komið fram að ýmsum spurningum er ósvarað um mengunarvarnir og efnahagslegar og fjármálalegar forsendur þessa máls. Þar sem Alcoa-álverið átti að vera fjórðungi minna en Hydro-álverið og engar rafskautaverksmiðjur sem eru mjög mengunarvaldandi var því haldið að þjóðinni að ekki væri þörf á nýju umhverfsmati. Nú hefur hins vegar komið í ljós að Alcoa ætlar að nýta sér til hins ýtrasta andvaraleysi og ístöðuleysi íslenskra stjórnvalda og er fyrirsjáanlegt að mengunin verður miklu meiri en látið hefur verið í veðri vaka og má nefna að heimild til losunar brennisteinsdíoxíðs verður 12 sinnum meiri en Alþjóðabankinn telur forsvaranlegt samkvæmt stöðlum sem bankinn hefur gefið út. Enginn stuðningur hefur fengist á Alþingi við tillögur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs um að óháður aðili verði fenginn til að fjalla um það misræmi og mótsagnir sem fram hafa komið í gögnum Landsvirkjunar og stjórnvalda um fjármálalegar forsendur framkvæmdanna og þær staðhæfingar að blekkingum og sjónhverfingum hafi verið beitt í þessu máli. Það er óforsvaranlegt að afgreiða þetta þingmál sem upphaflega er til komið vegna loforða eða öllu heldur hótana Framsfl. um að gera þungiðnað að hornsteini íslenska efnahagskerfisins. Við sem viljum beita okkur fyrir fjölbreytni í atvinnulífi Íslendinga höfum varað við þessari stefnu, en ofar öllu öðru viljum við koma í veg fyrir mestu náttúruspjöll Íslandssögunnar sem Kárahnjúkaflokkarnir á Alþingi, Sjálfstfl., Framsfl. og Samfylkingin, verða valdir að ef þessi áform ná fram að ganga.

Herra forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um það hvort þessar risaframkvæmdir á Austurlandi, Kárahnjúkavirkjun ásamt Fjarðaáli, skuli fara í þjóðaratkvæðagreiðslu. Hér eru fyrirhuguð stærstu inngrip í íslenska náttúru. Þetta er sömuleiðis stærsta dæmi efnahagslega inn í íslenskt efnahagslíf á skömmum tíma. Engir skuldbindandi samningar hafa verið gerðir með þeim hætti að ekki megi afturkalla þá. Því er alveg sjálfsögð og eðlileg krafa að þjóðin fái tækifæri til þess að greiða atkvæði í þjóðaratkvæðagreiðslu um þetta stærsta mál síðustu áratuga. Ég segi já.

Ég hafði beðið um það að þeir sem eru hér á pöllum sýndu þessari stofnun, Alþingi Íslendinga, virðingu með því að haga sér í samræmi við þingsköp Alþingis og halda kyrru fyrir.

Það er mikil óvirðing að klappa.

Virðulegi forseti. Kárahnjúkavirkjun er forsenda fyrir álveri í Reyðarfirði. Virkjunin mundi valda óbætanlegum skaða á verðmætum víðernum norðan Vatnajökuls, virkjun sem Skipulagsstofnun hefur lagst gegn á grundvelli óafturkræfra umhverfisáhrifa, virkjun sem eyðilegga mundi friðlandið í Kringilsárrana og fjölda náttúrugersema sem gætu orðið komandi kynslóðum jafndýrmætar og Alparnir eru Austurríkismönnum, Manhattaneyja er New York búum og pýramídarnir eru Egyptum. Vilji þjóðarinnar við þessari tillögu er skýr. Hann kemur fram í nýlegri skoðanakönnun þar sem hún er studd af 64% þjóðarinnar. Þeir þingmenn sem greiða atkvæði gegn tillögunni eru því að greiða atkvæði gegn vilja meiri hluta þjóðarinnar. Ég spyr því þjóðina: Er ekki tímabært að þessir alþingismenn fái pokann sinn í næstu kosningum? Ég styð tillöguna og að þjóðin fái tækifæri til að hafna Kárahnjúkavirkjun í almennri þjóðaratkvæðagreiðslu og segi því já.

Herra forseti. Það er enn hægt að sjá að sér í þessu máli. Það er enn hægt að komast hjá mesta umhverfisslysi Íslandssögunnar og einu mesta efnahagsslysi sem í uppsiglingu er með byggingu Kárahnjúkavirkjunar og álvers í Reyðarfirði. Stærð þessa máls er slík, herra forseti, og hin miklu óafturkræfu áhrif þess á náttúru landsins að enginn nema þjóðin hefur siðferðilegan rétt til að taka svona ákvörðun. Þjóðin á landið, ekki fáeinir misvitrir stjórnmálamenn. Það er auðvelt að koma því við samhliða alþingiskosningum í vor að þjóðin verði æðsti dómari í þessu máli og það hlutverk getur enginn annar tekið að sér. Ég segi já.

Herra forseti. Á hátíðarstundum tala menn um lýðræði og mikilvægi þess að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu um mikilvægustu mál. Nú kemur í ljós hver alvara er að baki slíkum yfirlýsingum. Við stöndum frammi fyrir ákvörðun um eitt stærsta og afdrifaríkasta deilumál í sögu þjóðarinnar. Þjóðin er skipt í fylkingar en samkvæmt skoðanakönnunum er yfirgnæfandi meiri hluti þjóðarinnar fylgjandi þjóðaratkvæðagreiðslu um Kárahnjúka. Hlutföllin hér inni á Alþingi eru hins vegar allt önnur því hér eru Kárahnjúkaflokkarnir í yfirgnæfandi meiri hluta. En nú stöndum við frammi fyrir öðru, að taka afstöðu til lýðræðisins, til þjóðaratkvæðagreiðslunnar. Og nú skulu menn taka eftir því hverjir sitja hjá eða eru á móti, og hverjir eru með lýðræðinu, eru fylgjandi þjóðaratkvæðagreiðslu. Það er ég, og ég segi já.

Herra forseti. Hinn svokallaði viti borni maður, homo sapiens, hefur á vegferð sinni haft margvísleg áhrif á lífríki og náttúru hnattarins sem fóstrar hann. Útrýming búsvæða, annarra tegunda, rányrkja, mengun og nú jafnvel stórfelldar loftslagsbreytingar sem breyta lífsskilyrðum á jörðinni --- þetta hljómar ekki neitt sérstaklega vel, er það, herra forseti? Stundum finna menn sér afsökun í hinni hörðu baráttu við að komast af, stundum í fáfræði og oft í blöndu af þessu tvennu. Íslendingar sem þjóð geta í dag hvorki borið við fátækt, eins konar neyðarrétti til að komast af, né fáfræði ef þeir bregðast hlutverki sínu sem gæslumenn landsins sem þeim er trúað fyrir fyrir hönd núlifandi Íslendinga, komandi kynslóða og mannkynsins alls. Herra forseti. Það er með döprum huga sem ég sé meiri hluta alþingismanna ætla að ábyrgjast þennan gerning. Ég öfunda þá ekki af því sæti á spjöldum sögunnar sem þeir þar með taka.

Virðulegi forseti. Mönnum hefur verið tíðrætt um loftslagsbreytingar í þessari umræðu en það er nú þannig að aukning er á álframleiðslu í heiminum og hún er aðallega drifin með kolum. Ef sama álver sem hér er greitt atkvæði um væri drifið með kolum kæmi meira af gróðurhúsalofttegundum frá því heldur en kemur frá öllum Íslendingum til samans í dag. Við erum því að spara meira en Íslendingar losa í framtíðinni fyrir kynslóðir okkar. Að sjálfsögðu segi ég já við því.

Hæstv. forseti. Þetta er góður dagur fyrir Reyðfirðinga, þetta er góður dagur fyrir Austfirðinga og þetta er góður dagur fyrir Íslendinga. Hæstv. forseti. Það er því með gleði sem ég greiði atkvæði um heimild til samninga um álverksmiðju í Reyðarfirði. Hæstv. forseti. Ég segi já.

Herra forseti. Ég er hlynntur áformum um byggingu álverksmiðju í Reyðarfirði og hef þegar geitt atkvæði með þeim tilgangi þessa frv. við afgreiðslu málsins eftir 2. umr. Í 6. gr. frv. eru hins vegar ákvæði varðandi framkvæmdina sem rædd hafa verið í iðnn. og efh.- og viðskn. Frjálslyndi flokkurinn á ekki fulltrúa í þessum nefndum og hefur ekki haft aðstöðu til þess að kynna sér og meta þær upplýsingar sem þar hafa komið fram. Því treysti ég mér ekki til að meta eða bera ábyrgð á ákvæðum þeirrar greinar og greiði því ekki atkvæði um frv. í heild.

Herra forseti. Ég tel að bygging álvers í Reyðarfirði og Kárahnjúkavirkjun valdi ómældum spjöllum á viðkvæmri náttúru Íslands sem að auki eru eitt stærsta ósnortna víðerni í Evrópu. Í Reyðarfirði er logn svo til helminginn af tímanum og við slíka staðhætti mun mengun geta valdið lungnaveiku fólki, gömlu fólki og smábörnum heilsutjóni. Öll rök um það að við Íslendingar verðum að fórna óvirkjuðu vatnsafli okkar í þágu heimsins til að ekki þurfi að framleiða ál með kolum eða olíu falla um sig sjálf þegar við lítum á það að við byggingu þessa álvers mun Alcoa leggja niður þrjú álver í Bandaríkjunum, þar af tvö sem hafa vatnsmiðlunarlón. Ég segi því nei, herra forseti. Mér er ljóst að flestir hv. þingmenn eru á annarri skoðun en ég í þessu máli en ég vil leggja áherslu á fegurðina, heilsuna, hugvitið og umhverfi okkar og vil halda í það.

Herra forseti. Álver við Reyðarfjörð er forsenda Kárahnjúkavirkjunar. Þessar framkvæmdir verða ekki slitnar í sundur. Ég fordæmi þau miklu og óafturkræfu náttúruspjöll sem verða vegna Kárahnjúkavirkjunar. Landið og náttúran norðan Vatnajökuls er sérstök og gefa okkur möguleika á að stofna einstakan þjóðgarð með stærstu ósnortnu víðerni Evrópu. Ég trúi ekki á álframleiðslu sem lausn í byggðamálum en þeim sem binda vonir við þetta álver hlýt ég að óska alls hins besta. Ég greiði atkvæði gegn frv.

Herra forseti. Þjóð og þing hafa staðið frammi fyrir afarkostum í þessu máli. Atvinnustefna Sjálfstfl. og Framsfl. sem studd hefur verið af Samfylkingu felur í sér gífurlegar fórnir náttúrugersema án þess að tilraun sé gerð til að meta verðgildi þeirra. Allt er falt og fært erlendum auðhring á silfurfati. Ákvörðun um að reisa álver í Reyðarfirði sem fær orku á þriðjaheims verði ber fyrir borð skyldur ríkisstjórnarinnar til að jafna rétt karla og kvenna í atvinnulegu tilliti. Hér er verið að skapa einhæfan karlavinnustað þar sem konum er gert að hirða molana af borðum karla í svokölluðum afleiddum störfum. Þjóðin er klofin í málinu og meiri hluti hennar hefði viljað þjóðaratkvæðagreiðslu um það en þingmenn Sjálfstfl., Framsfl. og Samfylkingar hafa hafnað því. Því hefur verið haldið fram í þessu máli að stjórnvöld hafi brugðist lýðræðinu og misbeitt því valdi sem þeim hefur verið trúað fyrir. Ég er þeirrar skoðunar að slíkt sé ekki samboðið ríkisstjórn sem fer fyrir elsta þjóðþingi álfunnar. Ég segi nei.