Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og fram kom í framsöguræðu minni við 2. umr. um þetta frv., þá lýstum við yfir því, fulltrúar 1. minni hl. í fjhn., að við mundum, ef dagskrártill. okkar næði ekki samþykki, freista þess að flytja brtt. við frv. við 3. umr. Þó að við höfum lýst yfir ákveðinni andstöðu okkar við samþykkt þessa frv., þá viljum við freista þess að gera lagfæringar á frv., taka af því verstu agnúana og mesta ranglætið, eins og það liggur nú fyrir. Enn fremur flytjum við nokkrar minni háttar brtt., sem skipta ekki höfuðmáli, en eru þó vegna kerfisbreytinga nauðsynlegar að okkar dómi, eins og frv. er núna. Það hefur sína mörgu og stóru galla, að þegar verið er að afgreiða löggjöf eins og þessa, sem búin er að vera í meðferð ríkisstj. og Alþ. nokkurn tíma, og þegar brtt. koma fram rétt fyrir 2. umr. og dagskrártill. um að vísa frv. frá, þá sé svo mikill hraði á milli 2. og 3. umr., að þm. almennt geti ekki átt þess kost að kynna sér til hlítar þær brtt., sem fram eru bornar við 3. umr. málsins, því að það var nú aðeins fyrir 3–4 mínútum verið að dreifa brtt. okkar í 1. minni hl. fjhn., og rétt fyrir kl. 2 var frv. dreift hér að nýju eftir meðferð málsins við 2. umr. 1. brtt. okkar er afar lítil, en við teljum þó ástæðu til að breyta síðustu setningu í 1. mgr. 1. gr. frv., en hún er þannig nú í frv.: „Annar frádráttur en persónuleg gjöld konunnar telst við útreikninginn hjá eiginmanninum.“ Við viljum breyta þessu orðalagi á þann veg, að „annar frádráttur en persónuleg gjöld telst við útreikninginn hjá því hjóna, er hefur hærri tekjur.“ Við teljum þetta eðlilegt og sanngjarnara, og hygg ég, að flestir geti tekið undir þessa till. 2. till. okkar er í raun og veru samhljóða eins og er í frv. við 3. gr., 2. tölul., að því tilskildu, að við fellum aftan af 2. tölul., eins og menn sjá, þegar þeir bera það saman. 3. brtt. okkar er fyllri en er núna í 4. gr., A-lið, í frv. Við leggjum til í sambandi við orðin „Veitir hluthöfum, stjórnendum félags“, að einnig komi þar inn: „eigendum sameignarfélags, aðilum samvinnufélags“, það bætist við. Nú stendur og: „öðrum lán í peningum eða öðrum verðmætum eða kaupir af þeim verðbréf, sem ekki eru viðkomandi rekstri félagsins.“ Við viljum, að við bætist: „Undanskilin eru þó kaup opinberra verðbréfa ríkis, sveitar- og sýslufélaga, þar með talin skuldabréf og ríkisábyrgð.“ Ég hygg, að þetta sé eðlilegt, að þessum aðilum sé í raun og veru heimilt að kaupa opinber verðbréf, bæði koma til móts við ríkið, leita eftir nýjum framkvæmdalánum, sem sennilega verður haldið áfram, og sömuleiðis frá þeim sveitarog sýslufélögum. Úr 4. gr., B-lið, viljum við, að niður falli orðið „arðsúthlutun“, og á eftir „eðlilegar launagreiðslur“ komi: „eða úttekt á höfuðstól í sameignarfélagi, sem sé meiri en svari til 10% ársvaxta af bókfærðu eigin fé félagsins,  [og við bætist:]  öðru en varasjóði.“ - Við teljum enga ástæðu til að binda það í lögum, að félög megi ekki greiða hærri arð en 10%, og við viljum benda á, að það líða ár og það fleiri en eitt og fleiri en tvö, að mörg fyrirtæki eða félög greiða engan arð. Þess vegna getur að því komið, að félög hafi ráð á að bæta hluthöfum sínum arðmissi í eitt ár eða fleiri, þegar mjög vel gengur, og þá sé sjálfsagt auðvitað, að hér sé um opna leið að ræða. Ég vil benda á, að ef menn leggja fé, bundið fé í banka, þá fá þeir allt að 9% vexti, en ef þeir leggja fé í áhættu, á að binda það við hámark 10%. Svo vil ég líka benda aftur á það, sem er eitt af stefnumálum okkar sjálfstæðismanna, að við viljum, að að atvinnurekstri, ekki neinni sérstakri grein, heldur öllum atvinnurekstri í landinu, sé þannig búið, að hinn almenni launþegi fái áhuga á því að gerast þátttakandi í atvinnurekstrinum og hann leggi fram af því fé, sem hann getur lagt af mörkum hverju sinni, til þess að byggja upp atvinnurekstur í landinu, og þá á hann ekki frekar en aðrir að njóta lakari kjara, ef vel gengur, heldur en binda fé í banka eða sparisjóði, og ég skil nú eiginlega ekki í því, hvers vegna þessu ákvæði var í raun og veru breytt og hvað þeir, sem þetta frv. sömdu og hafa mest um það fjallað, hafa séð í því að feila þetta niður. Við C-lið 3. gr. leggjum við til. að bætist, „að félög samkv. 5. gr. laga nr. 90 frá 1965, sem lagt hafa fé í varasjóð samkv. 2. mgr. 17. gr. þeirra laga og eiga fé í varasjóði við gildistöku þessara laga, leggi helming varasjóðsins við höfuðstól sinn, og telst sú ráðstöfun varasjóðs ekki til skattskyldra tekna félagsins. Um ráðstöfun þess hluta varasjóðsins, sem eftir stendur, skal fara samkv. öðrum ákvæðum þessarar gr.“ - Þessi viðbót skýrir sig sjálf, og skal ég ekki frekar fara inn á hana. Stjórnarflokkarnir gerðu nokkra breytingu á upprunalega frv. með því að samþykkja sjómannafrádrátt, og hann var tekinn hér inn við 2. umr. sem ný gr., og er hann nú 6. gr. og er á þann veg, að samkv. 1.–4. mgr. 14. gr. gildandi laga skal frá beinum tekjum sjómanna af fiskveiðum á íslenzkum skipum draga 8% teknanna, áður en skattur er á þær lagður. Við viljum gera á þessu töluverðar breytingar, eins og ég í raun og veru boðaði við framsöguræðu mína í upphafi 2. umr. Við höldum okkur við ákvæði 14. gr. laganna, eins og þau eru í gildandi lögum, hvað snertir bæði frádrátt vegna hlífðarfata, sérstakan frádrátt á hvern mánuð, með þeirri breytingu, að við hækkum frá gildandi lögum þessar upphæðir um 21.5%, sem er viðurkennd af öllum að vera lágmark þeirrar tekjuaukningar, sem orðið hefur í þjóðfélaginu, og meira að segja varfærnustu hagfræðingar hafa þegar viðurkennt, að hún er orðin 24.5%. Við höldum okkur þó við þessa upphæð, viljum ekki fara lengra, þó að við hefðum auðvitað átt að fara þegar upp í a.m.k. 24.5%, en vegna þess að við flytjum aðrar till., sem kosta útgjöld og tilfærslur, þá viljum við ekki fara lengra. Við þetta bætum við einni till., sem er í samræmi við frv., sem ég gerði einnig að umræðuefni við 2. umr. þessa máls, og við flytjum, fjórir þm. Sjálfstfl. í þessari hv. þd., og 1. flm. þess er 4. þm. Vesturl., en í því frv. leggjum við til, að fiskimenn fái auk áður umtalaðs frádráttar 90 þús. kr. tekjur á ári miðað við 9 mánuði. Við teljum eftir atvikum rétt að breyta þessu, sem er í okkar frv., því að það hefur ekki fengizt afgreitt frá fjhn., þótt það hafi legið þar fyrir lengri tíma en frv. um tekjuskatt og eignarskatt hefur legið fyrir, en við teljum ástæðu til að breyta frá þessu frv., að leggja 21.5% á það, þannig að þessi viðbótarfrádráttur verði í 10 þús. kr. á ári miðað við, að þeir menn, sem lögskráðir eru á íslenzk skip eigi skemmri tíma en 6 mánuði á ári, njóti þessa frádráttar. Sömuleiðis gerum við þá miklu breytingu á þessu, að við látum þennan frádrátt ná til allra íslenzkra sjómanna, en ekki aðeins til fiskimanna, eins og upphaflega var gert ráð fyrir í frv. Skal ég nú rökstyðja þessa breytingu, sem og raunar allar aðrar breytingar í sambandi við frádrátt vegna sjómanna. Frádráttur sá, sem sjómenn hafa notið í sveitarfélögum sínum, í sínum heimabyggðum, er með tekjustofnafrv. felldur niður með öllu, og eftir þá samþykkt, sem stjórnarflokkarnir gerðu í sambandi við sjómannafrádrátt, þá nær hann eingöngu til fiskimanna samkv. samþykktinni, en farmenn eru sviptir öllum frádrætti frá tekjum, þeim hlunnindum, sem þeir hafa áður haft, með frv. stjórnarinnar, eins og það er nú. Ég hélt því fram, að þessi till. stjórnarfiokkanna gengi mun skemmra í hlunnindum til sjómanna en væri nú í gildandi lögum, þegar miðað er við þau hlunnindi, sem þeir hafa notið við álagningu útsvara í sveitarfélögum sínum, og mér láðist þá að geta þess, að hlunnindi þeirra, sem á kaupskipunum eru, voru skert svo hrapallega, að það voru algerlega niður felld hlunnindi þeirra hjá sveitarfélögunum og auk þess skert hlunnindi samkv. gildandi lögum, eins og þau eru nú í 14. gr. Ég veit ekki, hvort þetta hefur verið athugað hjá hv. stjórnarflokkum til hlítar eða hvort þetta er í raun og veru ætlun þeirra, að afgreiða skattfríðindi eða hlunnindi sjómannastéttarinnar með þessum hætti. Ég vil bæta því við, að við vitum, að það er mikil mannekla í störfum á sjónum, sérstaklega á fiskiskipunum, en ég segi fyrir mitt leyti, að það eitt út af fyrir sig ræður ekki afstöðu minni til þess, að þessi eina stétt eigi öðrum stéttum fremur að búa við hlunnindi, það er fyrst og fremst vegna þess, hvað þessi stétt er verr sett en aðrar. Vegna langrar fjarvera frá heimilum sínum, þar sem aðrir geta unnið í frítímum fyrir heimili sín, þá verða þessir menn oft að kaupa slíkt fullu verði, og því ber að taka tillit til þess, og þess vegna ber ekki síður að taka tillit til áhafna á kaupskipaflotanum en fiskimanna í þessum efnum. Í 5. gr. brtt. okkar við 8. gr. frv. leggjum við til á grundvelli þess, að skattvísitalan á ekki að taka gildi fyrr en á árinu 1973 samkv. gr. í frv. ríkisstj. hér á eftir, að persónufrádráttur hækki um sömu prósentutölu og ég gerði hér áðan að umræðuefni, eða um 21.5%, þannig að frádráttur einstaklinga verði 162 900 kr. Fyrir hjón verði frádrátturinn 228 500 kr., og telji þau fram sitt í hvoru lagi, þá verði hann 114 250 hjá hvoru. Fyrir hvert barn, sem er á framfæri skattþegns og er ekki fullra 16 ára í byrjun þess almanaksárs, þegar skattur er lagður á, komi 32 800 kr. í staðinn fyrir 30 þús. kr. Sama er að segja um aðrar tölur, sem hér koma fram í þessari gr., að þær hækka um sömu prósentu, en eru auðvitað „rúnnaðar“ af, en við höldum okkur við það, sem er í núgildandi lögum í sambandi við frádrátt frá hreinum tekjum einstaklinga, sem náð hafa 67 ára aldri á skattárinu, að það nemi 2/5 hlutum af fjárhæð frádráttar samkv. A-lið 1. málsgr. Svo er aftur breyting til viðbótar um heimild skattstjóra til að veita aukinn frádrátt og lækka tekjuskatt. Það fer eftir ákvæðum, sem segir í 52. gr. Í 6. brtt. leggjum við til, að sú breyting verði gerð, að félög megi draga frá hreinum tekjum sínum það fé, sem þau greiða félagsmönnum sínum í vexti af stofnsjóðseign allt að því hámarki, sem ákveðið er í 7. tölul. 3. gr. laga um samvinnufélög, og að 5. málsgr. orðist þannig: „Hafi félög þau, sem um ræðir í 3. og 4. mgr. þessarar greinar, viðskipti við aðra en félagsmenn sina, eru allar hreinar tekjur af slíkum viðskiptum skattskyldar hjá félögunum. Geti félög þessi ekki gert grein fyrir viðskiptum við utanfélagsmenn, má telja allar hreinar tekjur af starfsemi þeirra til skattskyldra tekna.“ Þetta teljum við fyllra og ákveðnara, og lögð er meiri ábyrgð á félögin með því að hafa þetta orðalag á. Í sambandi við 7. brtt. þá gerum við enga breytingu á því, sem ríkisstj. hefur ákveðið, að skattþrepin verði þrjú. Af fyrstu 50 þús. kr. greiðist samkv. frv. 25% tekjuskattur, og á bilinu 50–75 þús. kr. greiðist 35% tekjuskattur, og á bilinu yfir 75 þús. kr. greiðist 44% tekjuskattur. Ríkisstj. lagði fram upprunalega, að tekjuskatturinn á hæstu tekjur yrði 45%, en lækkaði sig svo niður í 44% við 2. umr. málsins, en með fullu tilliti til þess, sem áður hefur verið lýst af mér og öðrum mínum flokksbræðrum hér við fyrri umr. þessa máls, þá erum við sannfærðir um það, að í tekjuáætluninni eru of lágt áætlaðar tekjur og það mjög verulega, enda hefur verið að fást á því viðurkenning smátt og smátt, þótt það hafi gengið heldur illa. En ef hafður hefði verið enn lengri tími, þá mundu sennilega fást fleiri játningar en þegar eru komnar fram, á því, hvað tekjur hafa hækkað frá tekjum ársins 1970. Með tilliti til þessa þá leggjum við til, að skattprósentan verði 20% á fyrsta þrepi, 30% á öðru þrepi og 40% á þriðja og hæsta þrepinu, enda er það í fullu samræmi við það, sem við höfum áður haldið fram í sambandi við hámarksskattlagningu eða skattlagningu á hæstu tekjur eða á síðustu krónunni réttara sagt. Í öðru lagi leggjum við til, að skattgjöld þeirra félaga og stofnana, er um ræðir í 5. gr., skuli vera 20% af skattgjaldstekjum. Í gildandi lögum er hér um að ræða 43% skatt, en 53% í frv. ríkisstj., og eins og nú er háttað, þá fær ríkissjóður 20% af þessum skatti og sveitarfélögin 23%, og ef við segjum, að stofninn sé 990 millj. kr., þá mundi af þessum skatti framlag til sveitarfélaganna nema 227 millj. kr. Þetta kemur einnig heim við það, sem við höfum áður haldið fram, að tekjur eru vanáætlaðar. Þó að breytingar yrðu gerðar samkv. okkar till., þá munu ekki verða skertar neitt verulega eða mjög óverulega þær tekjur, sem ríkissjóður í reynd kann að fá. Það má líka segja, að það megi byggja út frá ýmsum forsendum, eins og frsm. hv. fjhn. gerði í ræðu sinni við 2. umr. málsins, þegar hann reiknaði út, - sennilega hefur hann látið reikna það í heila eða jafnvel þeim sjálfvirka, - að áætlað tap ríkissjóðs vegna samþykkta á brtt. meiri hl. n. næmi 146 millj. kr., en þá miðaði hann við innheimtutölu, 146 millj. kr., en ekki við álagningartölu skattsins, sem er í þessu hlutfalli 215 millj. kr. Þetta er auðvitað alröng mynd, sem er með þessum hætti dregin upp í sambandi við hina raunverulegu skattbyrði. Til þess að stytta sem mest mál mitt þá eru hérna nokkrar till., sem eru eingöngu fluttar vegna kerfisbreytinga, sem verða með samþykkt þessa frv. Sérstaklega vil ég vekja athygli á 13. brtt., en þar teljum við, að ákvæði 13., 14., 15., 16. og 18. gr. skuli þó eigi taka gildi fyrr en 1. okt. 1972, og skal ríkisskattanefnd samkv. lögum nr. 68/ 1971 og nefnd samkv. 48. gr. þeirra laga starfa og halda óbreyttum heimildum sínum til þess tíma. En samkv. frv. er lagt til, að hin nýja ríkisskattanefnd taki við 1. okt. á þessu ári, svo að það leiðir af sjálfu sér, að umboð ríkisskattanefndar, eins og hún er núna, verður að framlengjast fram að þeim tíma, sem ríkisstj. ætlar, að kerfisbreytingin eigi sér stað. Þetta tel ég, að hv. stjórnarliðar þurfi alvarlega að athuga, áður en kemur að endanlegri afgreiðslu þessa máls. Sömuleiðis þykir mér rétt að vekja sérstaka athygli á 12. brtt., en þar viljum við, að við 2. tölul. 22. gr. (er verði 23. gr.) komi ný málsgr.: „Það skal teljast beiðni um heimild til endurmats fasteigna á árinu 1971, hafi skattþegn notað fasteignamatsverð samkv. 2. málsl. 1. málsgr. þessarar gr. sem heildarfyrningarverð til fyrninga í skattframtali árið 1972.“ Endurmat samkv. gildandi lögum á að fara fram á árunum 1971 og 1972, og það hafa ekki nema tiltölulega fáir sótt um sérstakt endurmat. Og það er sérstaklega áberandi, að í landbúnaði hefur ekki, að því er ég bezt veit, verið beðið um endurmat á fasteignum, hvorki útihúsum eða öðrum mannvirkjum, og fjölmargir aðrir fasteignaeigendur í bæjum landsins hafa sennilega litið þannig á, að það væri nóg að telja fram eftir gildandi fasteignamati og taka sína fyrningu eftir því, sem skattalög ákveða. En eins og þetta liggur nú fyrir, þá geta skattyfirvöld neitað, og því hygg ég, að það sé mjög nauðsynlegt og í fyllsta máta sanngjarnt að bæta þessari nýju mgr. við 23. gr. laganna og þá alveg sérstaklega vegna landbúnaðarins og fjölmargra fasteignaeigenda í landinu. Eins og ég sagði áðan, ætla ég ekki að hafa þessi orð miklu fleiri í sambandi við brtt. En þó vil ég minna á, að ég tel, að hæstv. ríkisstj. gangi engan veginn nógu langt í sambandi við persónuskattana, og ég hef auðvitað aldrei efazt um höfðingsskap þeirra, sem mynda núv. ríkisstj., en þeim getur sézt yfir eins og öllum öðrum. Hv. 4. þm. Reykv. talaði síðastur hér við 2. umr. og vildi nú eiginlega bjóða upp á málþóf með þeirri ræðu, þegar búið var að tala fram á nótt. Hann sagðist nú tala sem sérstök málpípa hv. 4. þm. Reykv., þess, sem upprunalega var kjörinn, og þurfti að bera af honum ámæli, sem ég átti að hafa viðhaft. Ég tók það fram, að ég saknaði alveg sérstaklega þess, að hinn upprunalegi 4. þm. Reykv. fengi ekki að taka þátt í lokaafgreiðslu þessa frv., þó að ég á engan hátt sé neitt óánægður með það, að sá, sem nú ber þennan titil, sitji í því sæti. En ég hefði gjarnan viljað ræða meira um skattvísitöluna við hann heldur en þann, sem núna er inni, í sambandi við framfærsluvísitöluna og þá skoðun, sem Þórarinn Þórarinsson hefur margoft haldið fram. Hann sagði hér á s.l. ári við umr. um frv. um tekjuskatt og eignarskatt, að ef framfærsluvísitalan væri leiðrétt, væri það sín skoðun, að frádráttur einstaklinga ætti ekki að vera 134 þús. kr., eins og var í því frv., og það var endanlega samþ., heldur ætti að gera ráð fyrir því, að hann yrði 156 þús. kr. Frádráttur hjóna átti að dómi Þórarins Þórarinssonar ekki að vera 188 þús. kr., heldur fara í 220 þús. kr., og frádráttur vegna barna átti að fara úr 27 þús. kr. í 35 þús. kr. - En nú er hann víðs vegar fjarri. Nú hefði hann sannarlega staðið með okkur stjórnarandstæðingum að ná þessum sanngjörnu og eðlilegu breytingum á persónufrádrætti. En alltaf vill manni til eitthvert happ. Þó að Þórarinn sé horfinn, eigum við þó eftir hér á þingi hæstv. viðskrh., Lúðvík Jósepsson. Hann flutti till. á s.l. vori um það, að persónufrádráttur fyrir einstakling hækkaði í 156 þús. kr., - þessi till. er til á prentuðu þskj„ - og persónufrádráttur hjóna hækkaði í 220 þús. kr., og ef þau teldu fram sitt í hvoru lagi, fengju þau sama frádrátt sem um einstakling væri að ræða. Það er eitthvað annað en núna er. Frádráttur á hvert barn, lagði hann til, að yrði 35 þús. kr. Nú sjáum við, að samkv. frv. ríkisstj., - þó að ár sé liðið, - þá er persónufrádráttur fyrir einstakling 11 þús. kr. lægri en sjálfur Lúðvík Jósepsson lagði til á s.l. ári. Nú þykir mér sumum fara aftur. Er þetta virkilega á þann veg, að Lúðvík Jósepsson hafi breytt svona skyndilega um skoðun? Eða er það vegna þess að hann, sem allir álíta mesta ráðamanninn í ríkisstj., hafi orðið að beygja sig fyrir einhverjum íhaldsöflum, sem eru innan ríkisstj.? Og þá spyr ég: Hver eru þá þessi íhaldsöfl innan ríkisstj., sem beygja Lúðvík Jósepsson og Þórarin Þórarinsson á þann hátt, að hann þarf að flýja afgreiðslu skattamálsins alla leið til Ameríku? Eru það framsóknarmenn? Er það fjmrh., sem gengur svona langt í þessum efnum? Eða er það flokkur léttlyndra eða frjálslyndra, eða hvað hann heitir? Vonandi koma skýringar á þessu hér á eftir. Á þessu vill fólkið fá skýringu. Það vill fá að vita það, hvað veldur þessum skyndilegu breytingum þessara miklu og ágætu og glöggu manna. Ég spurði hæstv. fjmrh. að því við 2. umr. málsins, hvort hann hygðist hækka samkv. bráðabirgðaákvæðum frv. um tekjustofna sveitarfélaga fasteignamatsverðið miðað við fasteignamatið, eins og það var í árslok 1971. Hann hafði nú flutt áður langa ræðu, en hann svaraði þeirri spurningu ekki, og ítreka ég þessa spurningu einu sinni enn þá. Ég tel, að fasteignaskattarnir, eins og þeir liggja nú fyrir í frv. ríkisstj., séu fullkomið ábyrgðarleysi. Með samþykkt þeirra og heimild fyrir sveitarfélögin, ef kostir þeirra verða þannig þrengdir, að þau neyðast almennt til að taka upp 50% álag, og ef fjmrh. ætlar að hækka matið um 20%, eins og maður hefur grun um eftir það, sem maður hefur heyrt hjá efnahagssérfræðingunum, þá verður um stórfellda hækkun að ræða hjá mörgum þeim, sem kannske minnst mega sín, sem eiga dýrar íbúðir, þegar þar við hætist, að niður er felldur frádráttur eins og vextir við álagningu útsvara. Hins vegar hefur verið mikið látið af niðurfellingu nefskattanna í umr. hv. stjórnarsinna og þá alveg sér í lagi hæstv. utanrrh., sem hefur nú reynt eiginlega að mörgu leyti að ganga fram fyrir fjmrh. í umr. um málið, en hann hefur verið heldur fámáll í sambandi við þau áhrif á kaupgjaldsvísitöluna, sem niðurfelling nefskattanna hefur.  Fyrir ári flutti hv. 3. þm. Norðurl. e. ásamt 2. þm. Reykn., - það var á þinginu 1969-1970, - frv. til l. um sérstakan útsvars- og skattfrádrátt til aldraðs fólks. Hann var á þann veg, að vegna skattgreiðanda, sem eigi nýtur lífeyrissjóðsréttinda og náð hefur 70 ára aldri, skuli til viðbótar öðrum frádrætti draga sérstaklega frá tekjum hans, áður en tekjuskattur og útsvar er á hann lagt, a.m.k. 50 þús., ef hann er einhleypur, en 75 þús. kr., ef hann á maka á lífi. Það þarf auðvitað ekki að taka fram, að fyrrí flm. frv. flutti með frv. mjög hjartnæma ræðu og bar mjög fyrir brjósti gamla fólkið og taldi það mjög ranglátt, hvernig fyrrv. ríkisstj. hefði farið að í sambandi við gamla fólkið, og maður sér nú ekki á ræðunni, að hann hafi verið grátklökkur, en af orðalaginu mætti ætla, að svo hafi verið. En nú, þegar stjórnarflokkarnir endurskoða frádrátt vegna aldraðra, þá er dregið úr öllu og sagt, að við afgreiðslu síðustu skattalaga hafi verið alveg fullkomið ábyrgðarleysi í sambandi við frádrátt vegna aldraðra, þó að þeir hafi nú að litlu leyti að síðustu heykzt á því með smánarlegri till., sem fæddist eitthvað tveimur sólarhringum eftir að fjhn. hætti störfum í sambandi við athugun þessa frv. Þá hefur sennilega einhver frjálslyndur átt hlut að máli, og íhaldsöflin í ríkisstj. og fjhn. hafa orðið að láta undan síga. Vegna þess, sem stendur til í kvöld, ætla ég nú ekki að halda áfram öllu lengur, því að ég hygg, að ýmsir fleiri vilji fá að segja eitthvað. En hins vegar eru þessi frv. þess eðlis, að það hefði verið auðvelt að halda áfram til kvölds og jafnvel fram eftir kvöldi. En ég vil, áður en ég lýk máli mínu, segja það, að mér finnst það vera fullkomið ábyrgðarleysi, sem fram hefur komið hjá tveimur hæstv. ráðh. við umr. um þetta mál hér í þessari hv. þd., sérstaklega 2. umr. málsins, hjá hæstv. fjmrh., að ég tali ekki um hæstv. viðskrh., að leyfa sér að halda því fram, að þessar gífurlegu skattaálögur og skattaníðsla á allan almenning í landinu hafi í för með sér stórlækkun skatta.

360 millj. kr.

Og þeir eru orðnir svo ruglaðir á Þjóðviljanum, að þeir eru nú farnir að setja í fyrirsagnir, að það lækki á skattþegnum með yfir 550 þús. kr. tekjur líka, sem þeir hafa þó talið fram að þessu, að væri verið að reyna að ná í skottið á. Reikniheilinn hefur sennilega ruglað þá, þegar hann hefur komið með síðasta handritið. En það var dálítið undarlegt, sem gerðist hér við 2. umr. málsins. Það var mikið yfirlæti, sérstaklega í hæstv. viðskrh., þegar hann sagði: „Það er sama, hvað sjálfstæðismenn eða aðrir stjórnarandstæðingar eru að stagla hér um þessi mál. Við gerum ekkert með það, sem þið segið.“ Hann gat alveg eins sagt: „Ríkið, það er ég.“ En að síðustu ætla ég að minna hann á, að hamingjan er fallvölt, og það er ekki alltaf vist, að menn sitji í ráðherrastólum. Malinkoff var einu sinni forsrh. Rússlands. Hann varð síðar rafveitustjóri austur í Síberíu.



Herra forseti. Ástæðan til þess, að þetta frv., sem hér liggur fyrir, er flutt, er sú, að ríkissjóður þarf að afla aukinna tekna, og það er ekkert smáræði, sem á að auka tekjur ríkissjóðs um, heldur á tekjuskatturinn, sem rennur í ríkissjóð, meira en að tvöfaldast. Það eru fyrst og fremst útgjöld ríkisins, sem því valda, að þetta frv. liggur nú fyrir. En það gerðist í lok s.l. árs, að samþ. var fjárlagafrv., sem fól það í sér, að útgjöld ríkissjóðs hækkuðu um sem næst 50% frá árinu á undan eða úr rúmum 11 milljörðum kr. upp í tæpa 18 milljarða. Ég skal taka það strax fram, að því fer fjarri, að réttmætt sé að ásaka hæstv. ríkisstj. fyrir þessar hækkanir að öllu leyti. Það er auðvitað margt, sem var óhjákvæmilegt að hækka, og sumt gat hún ekki ráðið við. Annað var, eins og hún hefur sjálf kallað það, arfur frá fyrri stjórn. Þar má nefna samningana um laun opinberra starfsmanna, sem að sjálfsögðu hlutu að segja til sin. Þar má nefna almannatryggingarnar, sem allur þingheimur er sammála um, o.s.frv. En þetta segir ekki nema hluta af sögunni. Aðalatriðið er, að við verðum að líta á stóru línurnar og staldra við og hugleiða: Þolir þjóðfélagið íslenzka, að útgjöld ríkissjóðs á einu ári hækki úr rúmlega 11 í nærri 18 milljarða kr.? Án þess að fara frekar út í það mál hér vil ég fullyrða, að þessi fjárhæð er orðin of stór. Hún er orðin of há, sú fjárhæð, sem ríkið þarf að sækja til skattborgaranna. Og þessi fjárhæð, sem ríkissjóður heimtir, er of stór hluti af þjóðarframleiðslunni. Hér er ekki tími til þess á þeim stutta tíma, sem er til umráða til lokaumr. þessa frv. hér í d., að ræða þessi mál frekar. Það má vera, að hér komi einhver í ræðustólinn á eftir og heimti till. frá mér eða stjórnarandstöðunni um það, hvað eigi að skera niður. Slíkar röksemdir eru úreltar, úrelt brögð, og ég ætla, að þau ár, sem ég var í sæti fjmrh., hafi ég aldrei gert þá kröfu til stjórnarandstæðinga, að þeir legðu á ráðin um það, hvernig ætti að draga úr kostnaði við ríkisbúskapinn. Á hverjum tíma hlýtur það auðvitað að vera ríkisstj., sem ábyrgð ber á fjárstjórninni. Hún verður að hafa þar alla forustu og forgöngu um. Aðalatriðið er það, að allir alþm. verða að hugleiða og í rauninni þjóðin öll, að þessi stórfellda útgjaldaaukning ríkisins fær ekki staðizt, og hér verður að staldra við og endurskoða málin. Hitt er svo annað mál, að vitanlega þarf ríkið á miklu fé að halda, sérstaklega þar sem við erum öll sammála um, að miklu fé þurfi að verja til verklegra framkvæmda, til félags- og fræðslumála, og svo mætti lengi telja. Við viljum, að þjóðfélag okkar sé byggt á félagslegri samhjálp, vaxandi velmegun og miklum framkvæmdum, og vitanlega þarf til þess mikið fé til handa hinu opinbera. En hvernig er þá æskilegast að afla þessa fjár? Og ég vil þá strax koma að því meginatriði, hvort leggja eigi megináherzlu við fjáröflun ríkisins á beina eða óbeina skatta. Það er skemmst frá að segja, að við sjálfstæðismenn erum þeirrar skoðunar, að meginhluti af fjáröflun ríkisins eigi að verða með óbeinum sköttum en ekki beinum. Og liggja til þess margar ástæður. Háir, beinir skattar eru á margan hátt skaðlegir fyrir þjóðfélagið, vegna þess að þeir draga fremur úr starfslöngun manna og vinnuþrá en auka hana. Þegar svo er komið, að t.d. önnur hver króna eða jafnvel tvær af hverjum þrem, sem maður vinnur sér inn, fer í skatt, þá er hætt við, að fólkið sleppi heldur aukavinnunni og umframálaginu, sem verður auðvitað til tjóns fyrir þjóðfélagið í heild. Og þetta sjónarmið á ekki við fyrst og fremst einhverja auðkýfinga, heldur við allan almenning. Í öðru lagi er ég sannfærður um, að það særir réttarvitund fólks, þegar skattar eru svo háir sem ég nefndi. Því finnst sem því sé refsað fyrir framtak og dugnað. Ég ætla, að á því sé enginn vafi, að allur þorrí manna sættir sig betur við það að greiða opinber gjöld sin, þegar þau eru tekin á annan veg en með beinum sköttum, innifalin í vöruverði, eins og óbeinir skattar eru yfirleitt. Í þriðja lagi kemur hér til valfrelsi fólksins. Með óbeinum sköttum á það þess kost að verulegu leyti sjálft að draga úr kaupum á þeim vörum, sem hæst eru tollaðar eða skattaðar, og á þann hátt hefur það meira valfrelsi um það, á hvern hátt greitt sé til þjóðfélagsins heldur en með háum, beinum sköttum. Háir, beinir skattar draga úr sparnaði og sparifjármyndun. Þeir valda meiri hættu á undandrætti og skattsvikum, og síðast en ekki sízt er það sannað, að álagning og innheimta beinna skatta er miklu dýrari en óbeinna. Nú var það svo hér áður fyrr, bæði á síðustu öld og fyrri hluta þessarar aldar, að það var skoðun margra stjórnmálamanna og stjórnmálaflokka og þá fyrst og fremst sósíalískra flokka, að megináherzlu ætti að leggja á hina beinu skatta. Með þeim hætti væru skattarnir lagðir á breiðu bökin, eins og kallað er, en alþýðu manna fremur hlíft. Það gerðist hér merkur atburður einmitt í þessum sal fyrir um það bil 15 árum. Það var haldið hér þing Þingmannasambands Norðurlanda, og aðaimál til umr. var beinir eða óbeinir skattar. Frsm. var þáv. fjmrh. Norðmanna, núv. forsrh., Trygve Bratteli. Hann flutti stórmerkilegt erindi, þar sem hann sýndi það með glöggum rökum, að undangengnum mjög rækilegum rannsóknum, að miklu hyggilegra væri fyrir þjóðfélagið að leggja áherzlu á óbeina skatta, en draga úr hinum beinu sköttum. Hann taldi fram fyrir því margvísleg rök, m.a. sum þeirra, sem ég raktí hér áðan. Þessi ræða vakti mikla athygli, m.a. vegna þess, að hér var brotið í blað varðandi stefnu jafnaðarmanna eða sósialista. Og af hálfu Brattelis var þetta mjög glögglega rökstutt og skýrt með þeirri staðreynd, að þjóðfélagíð hefði gerbreytzt á undanförnum áratugum. Sem betur fer væri að verulegu leyti úr sögunni sú örbirgð, sem áður hefði verið, og öreigum og snauðum mönnum hefði stórfækkað. Við stefndum óðfluga í áttina að svo kölluðu velferðarríki, og þegar þessi gerbreyting hefði orðið á allri tekjuskiptingu innan þjóðfélagsins, þá væru full rök til að breyta hér til. Þessi stefna, að ríkið skuli fremur leggja áherzlu á óbeina skatta en beina hefur rutt sér mjög til rúms, ekki aðeins á Norðurlöndum, heldur í Vestur-Evrópu og víðar á undanförnum árum og áratugum. Og ég er sannfærður um, að við Íslendingar eigum einnig að stefna í þessa sömu átt. Ég tel, að því miður sé stefnt mjög í öfuga átt við þetta skynsamlega markmið með þeim frv., sem hæstv. ríkisstj. hefur lagt fyrir þetta þing. Þegar ríkisstj. Alþfl. og Sjálfstfl. var mynduð í nóv. 1959, var það eitt af samningsatriðunum, að létt skyldi tekjuskatti til ríkisins af almennum launatekjum. Stefnan var sú að fara fremur inn á braut hinna óbeinu skatta. Þetta var gert með þeim hætti, að tekinn var upp 3% söluskattur á síðasta stigi viðskipta, en það fé, sem inn kæmi af honum, skyldi notað á tvennan hátt, annars vegar til þess að gera ríkissjóði kleift að létta tekjuskatti af öllum almennum launatekjum, og hins vegar til þess að gera sveitarfélögunum kleift að lækka stórlega tekjuútsvör. Sveitarfélögin voru þannig látin fá hluta af þessum söluskatti í gegnum Jöfnunarsjóð. Þessi gerbreyting, sumir munu vilja kalla það byltingu, í skattamálum okkar hafði að sjálfsögðu margvísleg áhrif, og ég ætla, að allur almenningur hafi tekið þessari breytingu vel. Ef við lítum í stórum dráttum á það, hvernig þessi skattalagabreyting verkaði, þá má geta þess, að við skattalagabreytinguna 1960 fækkaði tekjuskattsgreiðendum úr 62 þús. niður í IS þús. manna. Af þessu má sjá, hvílíkur fjöldi manna hefur orðið tekjuskattslaus við þessa breytingu. Ég kem hér síðar nokkuð að þróuninni, hvernig hún hefur orðið s.l. áratug í sambandi við skattvísitöluna. En það má einnig benda á það í þessu sambandi, að árið áður, 1959, voru beinir skattar til ríkisins 131/2 á% af heildartekjum ríkissjóðs, en árið 1960 lækkaði það niður í 6% af heildartekjum ríkisins og varð þannig svipað á næstu árum á eftir. Sú röksemd hefur verið höfð á móti óbeinum sköttum, að þeir kæmu þyngra niður á láglaunafólki en beinir skattar. Með þessu væri verið að hlífa hátekjumönnum, en leggja skatta eða tolla til ríkisins þeim mun meira á láglaunafólkið. Þetta gæti virzt svo við fyrstu sýn, en svo er þó ekki. Í fyrsta lagi má geta þess, að undanþágur er auðvitað hægt að gera varðandi óbeina skatta um þær nauðsynjar, sem almenningur notar mest. Þó er þetta í framkvæmd miklum örðugleikum bundið, því að það dregur mjög úr gildi hinna óbeinu skatta, ef undanþágur eru að ráði frá þeim. En þennan ókost við óbeinu skattana gagnvart láglaunafólkinu er tiltölulega auðvelt að laga eða draga úr honum. Og það er með því að bæta láglaunafólki þetta upp á annan hátt, t.d. með verulegum fjölskyldubótum, fjölskyldubótum, sem koma láglaunafólkínu og fjölskyldufólkinu til góða, en þær ná ekki til þeirra, sem ekki þurfa á þeim að halda, hálaunamannanna~ Til þess að ná hér félagslegu jafnvægi og bæta upp gagnvart láglaunafólkinu það, sem hinir óbeinu skattar kynnu að leggjast þyngra á það, má beita félagslegum ráðum, m.a. á þennan veg, sem ég nefndi. Það var stefna ríkisstj. Alþfl. og Sjálfstfl. að afnema tekjuskatt af almennum launatekjum. Og það, sem þá var miðað við, var Dagsbrúnarkaup. Sú fjárupphæð, sem skyldi vera skattfrjáls sem persónufrádráttur var miðuð við árslaun Dagsbrúnarverkamanns, þó þannig, að gert var ráð fyrir einnar stundar yfirvinnu á dag. Með þessum hætti varð tekjuupphæð Dagsbrúnarverkamanns á þessum tíma tæplega 70 þús. kr., og var persónufrádrátturinn fyrir hjón ákveðinn nokkru hærri eða 70 þús. kr. og síðan frádráttur fyrir börn 10 þús. kr. o.s.frv. Þegar þetta var ákveðið, var hins vegar ekki tekin í lög ný skattvísitala, og sú vísitala skatta, sem áður hafði verið í lögum í nokkur ár, var ekki tekin upp í þessi nýju skattalög. Áður fyrr hafði það verið um allmörg ár þannig, að umreikna skyldi á hverju ári skattupphæðina, bæði persónufrádrátt, skattaprósentu og skattaþrep miðað við hækkandi verðlag frá ári til árs. Ástæðurnar til þess, að skattvísitala var ekki tekin inn í tekjuskattslögin 1960 voru aðallega þessar: 1. Hér var um svo stórfellda lækkun tekjuskattsins að ræða og niðurfellingu á öllum almennum launatekjum, að af þeirri ástæðu þótti ekki nein tilsvarandi þörf á skattvísitölu eins og áður. 2. Kaupgjaldsvísitalan var tekin úr sambandi og bönnuð með lögum á þeim tíma, og var það einn liður í efnahagsaðgerðunum, og m.a. af þeirri ástæðu þótti ekki rétt að binda svo skattalögin við skattvísitölu. 3. Því er ekki að neita, að menn voru svo bjartsýnir þá, þegar hinar róttæku efnahagsaðgerðir voru ákveðnar í ársbyrjun 1960, að vonast eftir því, að sæmilegt jafnvægi kæmist á í efnahagsmálum okkar, og þess vegna yrði þörfin fyrir skattvísitölu og umreikning skatta ekki nándar nærri eins brýn og verið hefði. Nú er það svo, að í þessu efni eins og hjá öllum öðrum ríkisstj. urðu veruleg vonbrigði um jafnvægi í efnahagsmálum. Þó fór það nú svo, að í full þrjú ár og jafnvel á fjórða ár tókst að halda sæmilegu jafnvægi í efnahagsmálunum, a.m.k. meira jafnvægi en Íslendingar hafa þekkt í annan tíma á síðari áratugum. Þessar voru meginástæður til þess, að skattvísitala var ekki sett í lög. Á þinginu 1963 þótti hins vegar sýnt, að nú yrði að endurskoða þær upphæðir persónufrádráttar og skattþrepa, sem ákveðnar höfðu verið vegna verulegra launabreytinga á þessum árum. Og á þinginu 1963 voru gerðar gagngerar breytingar þannig, að persónufrádrátturinn, sem miðaður var við hinar almennu launatekjur verkamanns, var hækkaður um 30%. Auk þess var skattstigum og skattþrepum gerbreytt, og m.a. var skattþrepum stórfækkað. Þessi 30% voru miðuð við það, að það væri launahækkun verkamanns á þessu tímabili frá því að lögin voru sett 1960. M.ö.o.: Með skattalagabreytingunni, sem samþ. var vorið 1964 og notuð var við skattálagningu það ár, voru því launamenn settir jafnt á sama bekk og þeim sköpuð sama aðstaða og verið hafði með breytingunni miklu 1960. Hitt er svo annað mál, að sumarið eða haustið 1964, þegar lagt var á eftir þessum nýju reglum, urðu ákaflega margir fyrir vonbrigðum, svo að vægt sé til orða tekið, með sína skatta. Einn hv. þm. orðaði það nú svo, hv. 4. þm. Reykv., að þetta hefði allt saman endað með sprengingu. Það er nú kannske fullfast að orði kveðið. En meginástæðurnar til þeirrar megnu óánægju, sem þá varð, voru tvær. Önnur var sú, hversu miklar kauphækkanir höfðu orðið þá hjá ýmsum stéttum og hjá sumum launastéttum meiri en þessi 30%, sem verkamenn höfðu fengið. Er þess skemmst að minnast, að opinberir starfsmenn höfðu þá á miðju ári 1963 fengið í fyrsta sinn verulega réttingu sinna mála. Þess vegna varð það þrátt fyrir þessa breytingu á skattalögunum, að töluverður hópur launamanna lenti í hærri skattstigum, hærri prósentum en hefði mátt segja, að eðlilegt hefði verið. En önnur ástæða kom hér líka til. Og hún var sú, að frádráttarregla í útsvarslögunum, um að greidd útsvör skyldu dregin frá, áður en lagt var á útsvar næsta árs, hjálpaði hér að mjög litlu leyti, enda var það svo, að aðalóánægjan þá var vegna útsvaranna, en ekki tekjuskattsins. Á næsta ári, árinu 1965, varð hins vegar útkoman sú, að margir þeir, sem mest höfðu kvartað yfir háum útsvörum árið 1964, fengu lægri útsvör en þeir höfðu búizt við á árinu 1965, þegar af þeirri ástæðu, að þá kom hinn mikli útsvarsfrádráttur frá árinu 1964 til framkvæmda. En hins vegar var það nú þannig, enda er það lögmál í þessu þjóðfélagi, að þeir, sem telja sig verða illa úti eitt árið og kvarta hástöfum, láta ekki til sin heyra næsta ár, þó að þeir njóti þá verulegra hlunninda. Árið 1964–1965 var svo tekin inn skattvísitala að nýju, og var þá í fyrsta lagi sýnt, að það jafnvægi í efnahagslífinu, sem hafði verið hér á árunum 1960–1962, hafði gengið úr skorðum og full nauðsyn var að taka skattvísitöluna inn að nýju, og það var gert. Þessari skattvísitölu var svo fylgt á hinum næstu árum og allt fram til ársins 1969. Á árinu 1968 var skattvísitalan notuð að fullu, og þegar ég tala hér um skattvísitölu, þá á ég við það, hverjar breytingar verða á árstekjum Dagsbrúnarmannsins, sem byggt var á í upphafi. Hins vegar þótti á árinu 1969 ekki fært að láta skattvísitölu koma að fullu til framkvæmda, og það stafaði, eins og öllum er kunnugt, af þeim miklu örðugleikum, sem yfir landið gengu í efnahagsmálum og þá að sjálfsögðu einnig í fjármálum ríkissjóðs. Árið 1968 var vísitala hinna almennu launatekna um 128 stig, en skattvísitala var ákveðin og framkvæmd 129 stig. Árið 1969 var henni haldið óbreyttri, en hún hefði átt að vera 137.6, ef fylgt hefði verið hinum almennu launatekjum. Og þannig var það líka 1970, að hún varð töluvert lægri en launavísitalan. Á árinu 1971 var svo að vísu tekið myndarlegt skref til þess að lagfæra þetta, þannig að vísitalan var hækkuð um 20%. Hins vegar nægði það ekki til að ná hinni almennu vísitölu eða komast til jafns við það, sem var 1960 og aftur frá 1964 og árin þar á eftir. Vegna mjög mikils misskilnings og villandi upplýsinga um þróun þessara mála hefur mér þótt nauðsyn að rekja þetta mál svo rækilega sem gert hefur verið. Varðandi undirbúning þessa frv. og þeirra tveggja frv., sem eru nú nátengd, þetta og tekjustofnafrv. sveitarfélaga, þá verður ekki hjá því komizt að láta í ljós óánægju og gagnrýni á þessum vinnubrögðum, sem hér hafa verið höfð. Og sú gagnrýni beinist auðvitað fyrst og fremst að því, að of skammur tími hefur verið ætlaður til svo gagngerðra breytinga eins og hér er um að ræða. Árið 1960, þegar hin mikla skattalagabreyting var hafin, var að vísu gerð mikilsverð breyting þá strax eftir nokkurra mánaða setu ríkisstj. En þær breytingar voru einfaldar og auðskiljanlegar. Það var 3% söluskatturinn, það var lækkunin á tekjuskattinum og lækkunin á útsvörunum. Þessi meginatriði voru svo augljós, að í rauninni var engin nauðsyn að fresta þeim. Hins vegar var heildarendurskoðun skatta- og útsvarslöggjafarinnar frestað, að vísu ekki frestað í þeirri merkingu, að hún væri ekki hafin strax. Hún var hafin þegar í stað, og var unnið sleitulaust að henni á þriðja ár. Til þessa starfs voru valdir að minu áliti mjög hæfir menn. Í því felst ekki, að ég vilji á nokkurn hátt kasta rýrð á þá ágætu menn, sem hafa undirbúið þessi frv., sem hér liggja fyrir. En varðandi tekjustofna sveitarfélaga vil ég sérstaklega taka fram, að frá öndverðu var haft náið samráð við Samband ísl. sveitarfélaga og það svo, að í nefndina voru skipaðir strax í byrjun bæði formaður og varaformaður Sambands ísl. sveitarfélaga. Eftir að þessi undirbúningur hafði staðið og verið vandað mjög til hans í full tvö ár, voru frv. lögð fyrir Alþ. um skatta- og tekjustofnalög til nokkurrar framhúðar. Nú er allt annan veg farið. Nú eru borin fram frv. um gerbreytingar í fjölmörgum atriðum á þessum lögum, hvorum tveggja og síðan er okkur tjáð, að út af fyrir sig sé vel hægt að samþykkja þetta. Við skulum svo sjá, hvernig það reynist, og það megi breyta því síðar, og endurskoðun muni haldið áfram. Ég tel, að hér séu ákaflega óheppileg vinnubrögð. Ef hæstv. ríkisstj. hefði borið fram nú fáeinar, einfaldar og auðskildar breytingar, sem ekki þyrftu ýkja mikils undirbúnings og ekki þyrftu að valda miklum deilum, þá býst ég við, að það hefði ekki staðið á stjórnarandstöðunni að fallast á slíkt. En jafn víðtækar breytingar, gerbreytingar, eins og hér er um að ræða, er ekki frambærilegt að bera fram eftir svo stuttan tíma og ætlast til, að þær verði lögfestar nú. Í rauninni hefur aðeins komið fram ein röksemd til varnar þessum vinnubrögðum hæstv. ríkisstj., og hún er frá hæstv. fjmrh., sem segir: „Vegna tryggingalaganna, vegna hinna miklu umbóta á tryggingalögunum var nauðsynlegt að fella niður nefskattana. Þeir hefðu annars orðið óbærilegir. Og til þess að gera þetta var nauðsynlegt að flytja þessi frv. um breytingar á tekjuskatts- og útsvarslögum.“ Ég er hæstv. ráðh. alveg sammála um hið fyrra, að það var aðkallandi nauðsyn að breyta tryggingalöggjöfinni og bæta aðstöðu aldraða fólksins, öryrkja og annarra, sem njóta trygginganna. Og ég er honum alveg sammála um það, að rétt hafi verið og að því komið, að afnema varð nefskattana. Að vísu felst ekki í því, að það þurfi að fara þá leið að fella niður með öllu greiðslur hinna tryggðu beinlínis til trygginganna. Náttúrlega mætti, þótt nefskattar væru felldir niður, haga því á annan hátt, t.d. að menn greiddu ákveðinn hundraðshluta af útsvari sínu eða tekjuskatti, en hinu atriðinu vil ég alveg mótmæla og get engan veginn á það fallizt, að til þess að fá tryggingalögin afgreidd og nefskattana fellda niður hafi allar þessar umbyltingar verið nauðsynlegar. Það er alger misskilningur. Það hefði verið tiltölulega einfalt og auðvelt að afla fjár til þessara hluta með allt öðrum hætti, og ég býst við, að stjórnarandstaðan hefði verið mjög til viðræðu um einfaldar leiðir í því efni. Ég tel, að þessi röksemd hæstv. ríkisstj. fái alls ekki staðizt. Í sambandi við þetta frv. hefur það verið nokkuð rætt, hvert mundi verða hámark hinna beinu skatta, ef þau væru samþ., borið saman við núgildandi lög. Ég vil fyrst taka það fram, að ég tel, að í framtíðinni eigum við að stefna að því, að beinir skattar verði aldrei hærri en svo, að um það bil þriðjungur verði greiddur í beina skatta af hinum hæstu tekjum eða síðustu krónunni, ef maður má orða það svo. Sumir hafa orðað, að væri hugsanlegt að fara upp undir 50%, og það væri náttúrlega mikil bót frá því, sem gert er ráð fyrir í þessum frv., en ég tel, að að því bæri að stefna að draga svo verulega úr hinum beinu sköttum, að alls ekki yrði farið yfir þriðjung. En í þessum umr. hefur því verið haldið fram, að hámark skattanna, hámarkshundraðshluti, yrði ekki hærri samkv. þessum frv. en nú er. Við skulum líta aðeins nánar á þetta mál. Ef við athugum fyrst félögin, sem fyrst og fremst hafa atvinnureksturinn með höndum, þá er samanlagður opinber eða beinn skattur þeirra, tekjuskattur og útsvar, nú í reynd um 43%, þegar er reiknað með frádráttarbærni útsvara í sambandi við útsvör, þá er þessi reyndin. Hámarkið er um 43%, en samkv. frv. er það 53%. Hér er því um töluverða hækkun að ræða. En við þetta bætist, að afskriftamöguleikar félaga og fyrirtækja eru stórlega rýrðir, að eignarskattar og fasteignaskattar eru mjög þyngdir, og loks varðandi það fyrirheit, sem hæstv. ríkisstj. í rauninni gaf atvinnurekstrinum með flutningi þessara frv., að aðstöðugjöldin yrðu skorin niður um helming þegar á þessu ári og felld niður með öllu á næsta ári, hefur þessu nú verið gerbreytt og ekki við það staðið, heldur er lagt til, að breytingin verði sú, að á þessu ári megi leggja á aðstöðugjöld, 65% af því, sem gert hefur verið á s.l. ári, en síðan er ekkert í frv. um, að þau eigi að falla niður, heldur virðast þau eiga að halda áfram. M.ö.o.: Það, sem notað var til þess að milda þetta mál allt saman í augum atvinnurekstrarins, að hækkuð er svo mjög skattprósentan og eignar- og fasteignaskattur, er nú í rauninni tekið aftur með afgreiðslu málsins í hv. Ed. í gær. En annað er það, sem er ástæða til þess að benda enn á, þótt því hafi verið gerð góð skil af ýmsum ræðumönnum áður hér í þessum umr. Og það er sú víllandi staðhæfing, að nú með samþykkt þessara frv. fari hámark hinna beinu skatta á einstaklingum aðeins upp í 54%, þ.e. 44% tekjuskatturinn og 10% útsvarið. Þetta er auðvitað ákaflega villandi samanburður og í rauninni rangur með öllu. Þetta hefur verið rakið hér áður, því að hér er um að ræða tvenns konar grundvöll, sem alls ekki er sambærilegur. Núgildandi hámark skatta er að nafninu til 57%, þegar tekjuskattur og útsvar er lagt saman, en vegna þess að útsvörin eru frádráttarbær, þá verður þetta í reynd ekki hærra en rétt um 50%. En sú regla er felld niður með þessu frv. Hins vegar eru þessi 10% í útsvar lögð á brúttótekjur. Í umr. hér í fyrradag benti hv. 5. þm. Norðurl. v. á þetta atriði, hversu hér væri um gersamlega ósambærileg atriði að ræða. Og hann gizkaði á, að 10% brúttóútsvar mundi samsvara væntanlega a.m.k. 20–25% útsvari á nettótekjum. Þó að ákaflega sé erfitt að reikna þetta út og ógerningur að fullyrða neitt um það, þá tel ég, að hér hafi hv. þm. farið mjög nærri sanni og þetta 10% brúttóútsvar mundi, ef allt er tekið með, nærri samsvara þessari tölu, 20–25, eða jafnvel 20–30% á nettótekjur. Í staðinn fyrir 50% hámark beinna skatta nú í dag í framkvæmd, þá mundi hér vera um að ræða samkv. frv. 44% plús 20–30%, m.ö o. má reikna með 65–70% eða þar yfir, og er næsta furðulegt, að menn skuli halda því fram, að hér sé ekki um hækkun að ræða, heldur jafnvel lækkun frá því, sem er. Varðandi aðbúnaðinn að atvinnurekstrinum í landinu skal ég aðeins þessu til viðbótar nefna það, að í þeirri grg., sem send hefur verið fjhn. þessarar hv. d. frá Félagi ísl. iðnrekenda, Landssambandi iðnaðarmanna, Landssambandi ísl. útvegsmanna, Verzlunarráði Íslands og Vinnuveitendasambandi Íslands, er mjög varað við þessari þróun. Þessa hækkun skattprósentunnar, upp í 53% á félögum, telja samtökin óeðlilega og benda á, að slíkt hlýtur m.a. að leiða til versnandi samkeppnisaðstöðu íslenzkra atvinnuvega, og síðar í lok þessarar umsagnar segir: „Samtökin geta ekki sætt sig við, að skattaleg aðstaða íslenzkra atvinnufyrirtækja verði gerð stórlega lakari en samkv. gildandi lögum og þar með kippt stoðum undan samkeppnisaðstöðu þeirra gagnvart erlendum keppinautum.“ Varðandi samanburðinn á þessu nýja kerfi og hinu eldra, þá skal ég ekki ræða hér þá margvíslegu útreikninga, sem gerðir hafa verið. En ég vil aðeins taka það fram, að í rauninni er ákaflega örðugt að átta sig á því í einu og öllu, hvernig samanburðurinn verður. Hann verður ákaflega einstaklingsbundinn vegna þess, hve aðstæður manna eru ólíkar. Ég get tekið eitt sem dæmi. Það er afnám vaxtafrádráttar við útsvarsgreiðslur, þar sem á að leggja útsvarið á brúttótekjur. Það er fjöldi ungra manna, sem byggt hefur sér íbúð eða keypt íbúð og skuldar a.m.k. 1 millj. kr. og jafnvel meira, og vextir af því eru þá kannske 100 þús. eða á 2. hundrað þús. Þó að prósentan sé nú ekki nema 10% í útsvar, þá er þarna um að ræða kannske á milli 10 og 20 þús. kr., sem útsvarið leggst þyngra á þetta fólk að þessu leyti en ella. Hins vegar eru skuldir manna vegna íbúðakaupa svo ákaflega mismunandi, að hér er auðvitað allur samanburður mjög svo örðugur, auk fjölda annarra atriða, sem til greina koma. En í rauninni er aðalatriðið það í sambandi við þennan samanburð allan, að hæstv. ríkisstj. hefur því miður farið inn á þá hraut að búa sér til forsendur, sem eiga enga stoð í raunveruleikanum og eru aðeins orðnar til í hugarheimi hennar sjálfrar. Ef miðað er við skattvísitöluna 100 á s.l. ári, en gert var ráð fyrir að breyta henni í þann grunn, þá telur ríkisstj., að gamla kerfið svo kallaða eigi þá að miðast við 1061/2% vegna þess að fjárlögin eru á því byggð og það sé hækkun framfærsluvísitölunnar. Nú er þess fyrst að geta, að í sambandi við skattvísitöluna og tekjuskattsálagningu núna í rúman áratug, eða frá því að nýja kerfið var tekið upp 1960, þá hefur alltaf verið miðað við almennar launatekjur verkamanns. Ef við miðum við þær nú, þá ætti því hækkunin að vera um það bil 14% frá síðasta ári, en ekki 61/2%. Ef hins vegar miðað er við almenna tekjulækkun í landinu, þá er, eins og bent er á greinilega í nál. hv. 1. minni hl. fjhn., hækkunin 21/2%. Ef hins vegar væri farin sú leið að fara nú í ár alveg til jafns við það og gera launamenn jafnsetta eins og þeir voru 1960 og 1964 og næstu ár þar á eftir, þá þyrfti þetta að hækka um 33%. M.ö.o.: Þær þrjár vísitölur, sem mætti með fullum rétti nefna í þessu sambandi, væru 114 miðað við hækkun launa Dagsbrúnarmanns frá í fyrra, 121/2 eins og hv. 1. minni hl. fjhn. leggur til og byggt er á útreikningum Efnahagsstofnunar, eða 133 miðað við það að stíga nú skrefið fullt út, þannig að almennar launatekjur verði skattfrjálsar. Þessar þrjár vísitölur geta allar komið til greina. En sú, sem ríkisstj. byggir alla sína útreikninga á, er fjarstæða ein. Ég held, að í rauninni geti engum manni blandazt hugur um það, að þetta er hugarburður einn saman. Ef fyrrv. ríkisstj. hefði verið nú við völd, ef Sjálfstfl. og Alþfl. hefðu haldið stjórnartaumunum áfram, þá held ég, að engum manni detti í hug, að sú ríkisstj. og sá þingmeirihluti hefði farið að ákveða skattvísitöluna 1061/2. Ríkisstj. og þingmeirihlutinn ákvað að hækka vísitöluna um 20% á s.l. ári, og yfirlýst var af hæstv. fyrrv. fjmrh., að að því yrði stefnt sem allra fyrst að ná markinu, hinu gamla marki, að gera almennar launatekjur skattfrjálsar. Það er ákaflega leitt að þurfa að horfa upp á allar þessar deilur um þennan samanburð, þar sem annars vegar af hálfu ríkisstj. er um að ræða tilbúning, hugarburð, sem hefur enga stoð í raunveruleikanum. Ef hins vegar samanburður væri gerður á grundvelli einhverra hinna talnanna, þá vitum við, að útkomur verða allt aðrar en hæstv. ríkisstj. hefur látið í veðri vaka. Skattamál hjóna hefur borið hér mjög á góma, enda liggja fyrir brtt. um það mál frá ýmsum aðilum. Hv. 4. landsk. þm., Svava Jakobsdóttir, flytur brtt. á þskj. 411, sem var nú tekin aftur við 2. umr., og má vænta þess, að hún verði tekin upp aftur nú. Þó veit ég það ekki með vissu. En hún sýndi mér þann sóma hér við 2. umr. að vitna í þingræðu, sem ég hafði haldið 1957, og þakka ég henni að sjálfsögðu þá sæmd. Ég tel nú kannske ekki úr vegi að rifja þá upp örfá orð fleiri úr þessari ræðu, því að það vill nú stundum verða þannig, að ein setning tekin út úr ræðu gefur ekki alveg þá réttu mynd, sem óskað er eftir að fá. En svo er mál með vexti, að 1957 voru hér til meðferðar skattalagabreytingar. Þá höfðum við fyrri eða fyrstu vinstri stjórnina, og var þá mjög rætt um skattamál hjóna m.a. Þá fluttum við Sigurður Bjarnason, nú sendiherra, brtt. m.a. við það ákvæði, sem snerti skattamál hjóna, og hljóðaði hún svo, með leyfi hæstv. forseta: „Samanlögðum skattskyldum tekjum hjóna, sem samvistum eru, skal skipta til helminga og reikna skatt af hvorum helmingi fyrir sig.“ Í umr. um þessa till. rökstuddi ég þetta nokkuð og taldi, að sú skipan, sem þá væri í lögum, væri ekki æskileg, og ég taldi, eins og hv. 4. landsk. rakti hér, ekki æskilegt að örva og hvetja giftar konur frekar til að vinna utan heimilis í staðinn fyrir, að þjóðfélagið ætti fremur að stuðla að hinu gagnstæða. Aðalinntak í minni ræðu var auðvitað það, að ég teldi, að allar konur ættu að njóta hér jafnréttis, og giftar konur ættu að njóta þar fulls jafnréttís, hvort sem þær sjálfar ynnu útí fyrir tekjum eða ynnu á sínu heimili og tækju þannig þátt í tekjuöflun heimilisins. Nú var það svo, að nokkrum árum áður hafði verið flutt á Alþ. frv. um breytingar á skattalögum, margvíslegar breytingar, sem fólu í sér nákvæmlega þetta sama atriði. Það var flutt árið 1952 af þeim þm. Jóhanni Hafstein og Magnúsi Jónssyni. Og í fskj. með því frv. var grg. eftir núv. ríkisskattstjóra, Sigurbjörn Þorbjörnsson, og víkur hann þar m.a. að þessu atriði, sem ég vildi leyfa mér að rekja hér, vegna þess að mér finnst sá rökstuðningur svo skýr og glöggur, að hann stendur í fullu gildi enn. En þar segir svo í grg. Sigurbjörns, Þorbjörnssonar um skattlagningu hjóna: „Hvort sem eiginmaður eða eiginkona eða bæði færa heim peningatekjur til heimilisins, þá afla þau lífsgæða sér til handa beint eða óbeint í sameiningu og að mínu áliti fyllilega að jöfnu, og í flestum tilfellum njóta þau þess að jöfnu. Skipting á tekjum hjóna til helminga til skattlagningar er því réttlætismál á þeim grundvelli, að tveir afla teknanna beint eða óbeint og tveir njóta. Að mínu áliti er því hér ekki um að ræða neinn afslátt til handa hjónum, heldur réttláta skattlagningu þeirra sem tveggja einstaklinga, og kemur því ekki til mála að takmarka slíka skiptingu við neitt sérstakt mark. Lágtekju- eða hátekjuhjón eru hér í sama bát.“ Það sjónarmið, sem kom fram í frv. þeirra Jóhanns Hafstein og Magnúsar Jónssonar og sem var endurtekið í tillögu okkar Sigurðar Bjarnasonar, er enn í fullu gildi sem stefna sjálfstæðismanna í þessum efnum. Og ég vil taka það fram, vegna þess að stundum gætir nokkurs misskilnings í þessu efni, að þetta stefnumið er allt annað en það, sem hv. 4. landsk. þm. flytur um endurskoðun skattakerfisins og er orðað þannig í brtt. hennar á þskj. 411: „Við þá endurskoðun verði að því stefnt, að hver maður, sem aflar tekna og/eða á skattskyldar eignir, verði sjálfstæður skattþegn án tillits til hjúskaparstéttar.“ Ég ætla, að eins og þessi till. var skýrð í umr. og eins og hún er rétt skilin, þá mundi með henni verða mjög mismunað giftum konum, eftir því hvort þær vinna á heimili sínu eingöngu eða hvort þær vinna einnig úti. Ég vil svo aðeins taka það fram, að að sjálfsögðu er það æskilegt, að eiginkonur vinni á heimilum sínum að uppeldi barna sinna, eftir því sem tök eru á, og er það vafalaust þjóðfélaginu hollast. Hitt er svo sjálfsagt, að þær konur, sem hafa af einhverjum ástæðum til þess tíma og aðstöðu, vinni úti að vild og afli tekna þannig. En aðalatriðið er það, sem Sjálfstfl. leggur áherslu á, bæði nú og áður fyrr og mun gera, að allar konur njóti fulls jafnréttis í þessu efni. Nú vil ég aðeins í þessu sambandi minnast á það, að nú verður spurt um það, hvers vegna þetta hafi ekki komizt í framkvæmd við hina miklu endurskoðun skattalaganna 1960. Og því er fljótsvarað. Ástæðan var fyrst og fremst sú, að við þá geysilegu lækkun tekjuskatts og tekjuútsvars, sem framkvæmd var, þótti ekki fært sveitarfélaganna vegna að framkvæma þessa breytingu. Það var nokkuð almennt álit sveitarstjórnarmanna þá, að stærri stökk í þessu efni væri ekki hægt að taka í einu. Í þessum umr. hefur það oft komið fram af hálfu málsvara hæstv. ríkisstj., að með þessum frv. sé um einföldun á skattakerfinu að ræða, og m.a. sé það nauðsynlegt og gagnlegt sem undirbúningur að staðgreiðslukerfi, sem mjög margir hafa áhuga á. Nú er það þannig, að ég held, að allir séu sammála um, að æskilegt sé að gera skattkerfið einfaldara en það er, og af hálfu fyrrv. ríkisstj. var að því unnið. Það var t.d. varðandi tekjuskattsstigana, þrepin voru orðin þrjú. Varðandi útsvörin var á árinu 1964, held ég, tekjuskattsþrepunum fækkað úr 8 niður í 2. Þeim var síðar fjölgað upp í 3 aftur eftir eindreginni ósk verkalýðssamtakanna og þá ekki sízt núv. hæstv. félmrh. Það höfðu þá um skeið verið tvö þrep, tvær prósentur, 20% og 30%, en eftir eindreginni ósk Alþýðusambandsins var bætt við þriðja þrepinu, 10%. Nú er það þannig í sambandi við þessa einföldun, að þegar hæstv. ríkisstj. leggur nú frv. fyrir, segir hún, að það sé eitt þrep, ein prósenta, varðandi útsvörin. Það sé 10%. En þegar nánar er skoðað og betur lesið, þá reynast nú þessi þrep vera 27 að tölu, hvorki meira né minna. Vissulega var þar ekki um einföldun að ræða, heldur þvert á móti, og mundi skapa margvíslega örðugleika í framkvæmd, ég tala nú ekki um, þegar staðgreiðslukerfið kæmi. Nú hefur þessu hins vegar í meðförum hv. Ed. verið breytt og fallið frá þessu, og er það vissulega til bóta. Hins vegar eru þar samt sem áður og komu m.a. inn við breytingar þar viss atriði, sem gera nú málin flóknari en áður. Skal ég ekki fara út í það hér. Gefst tækifæri til þess við umr. um það frv. hér síðar. Hins vegar stendur eitt eftir, sem gerir skattakerfið ekki einfaldara, heldur miklu erfiðara viðfangs, og að þessu leyti færir það okkur fjær draumsýninni um staðgreiðslukerfi en æskilegt væri. Og það er þetta að þurfa nú að breyta sjálfum grunninum, í staðinn fyrir, að útsvör og tekjuskattur voru reiknuð af sama grunni, nettótekjum. Þetta hefur verið þannig, að þar hefur verið reiknaður sami grunnur, það er aðeins að vísu mismunandi persónufrádráttur varðandi tekjuskatt og útsvar, en þetta er allt svo einfalt í sniðum, að þegar búið var að reikna út þennan nettógrunn, þá var hægt að setja þetta inn í hinar margumtöluðu skýrsluvélar eða reikniheila og láta þá vinna úr þessu. Nú er þetta gert allt saman miklu flóknara, þar sem hjá hverjum gjaldanda er um að ræða tvenns konar grunn, nettótekjur fyrir tekjuskattinn og brúttótekjur fyrir útsvarið. Allir, sem eitthvað þekkja til skattamála, vita, að þetta torveldar mjög alla vinnu, og ég er eindregið þeirrar skoðunar, að þetta sé mjög til hins verra. Ég fyrir mitt leyti er algerlega andvígur því að fara inn á þessa leið með brúttótekjur og miða að því. Ég held, að við eigum að halda okkur við nettótekjurnar. Ég held, að þegar þessi mál eru skoðuð nánar, þá sé ákaflega örðugt að koma auga á það, að með þeim sé verið að gera skattakerfið einfaldara. Það má vera, að það sé svo í einstökum atriðum, en ég held, að þar á móti komi ýmis atriði, þar sem það er gert flóknara og erfiðara en áður var. Og ef stjórnin trúir því sjálf virkilega, að hún sé að gera kerfið einfaldara, þá bendir það fremur til einfeldni hennar en kerfisins. Það er nú nauðsynlegt, að ég fari að stytta mál mitt, og skal ég gera það. En það eru tvö atriði, sem ég á hér eftir og mun þá geyma til umr. um tekjustofnafrv., sem eins má væntanlega koma þar að. Annað er staðgreiðslukerfið, sem ég tel mjög æskilegt, að við reynum sem allra fyrst að koma á. Það mál er búið að vera mjög lengi á döfinni og búið að undirbúa það mjög rækilega af fyrrv. hæstv. ríkisstj. og er í rauninni aðeins eftir meginákvörðun Alþ. í því efni. Ég skal sleppa því máli hér og ekki ræða kosti þess og galla, en ég skal aðeins benda á eitt: Þegar frá sumum aðilum koma andmæli gegn staðgreiðslukerfinu, þá er ég ákaflega hræddur um, að það sé byggt á misskilningi og þau andmæli séu byggð á því, að menn hafa þá aðallega fyrir augum alla þá erfiðleika, sem komið hafa fram við framkvæmd þessa kerfis í Danmörku og jafnvel víðar á Norðurlöndum. En í þeim till., sem undirbúnar hafa verið af ríkisskattstjóra og koma fram í nál. því, sem var lagt fyrir Alþ. í ársbyrjun 1970, að ég ætla, kemur það, held ég, nokkuð skýrt fram, að þær till. um kerfi, sem ætlað er að taka upp hér, eru byggðar fremur á ameríska og þýzka kerfinu, þar sem reynslan er góð, ég held, að það sé óhætt að segja, mjög góð af staðgreiðslukerfinu. Það er annað kerfi, sem Norðurlöndin hafa notað, og því miður hafa komið fram mjög alvarlegir annmarkar og erfiðleikar þar, og ég er hræddur um, að þeir, sem andvígir eru staðgreiðslukerfinu hér, muni mikla um of fyrir sér þá örðugleika, sem sérstaklega í Danmörku hafa fram komið. Ég vil svo að lokum aðeins nefna í sambandi við það, sem ég ræddi hér í upphafi míns máls um óbeina skatta, sem við ætlum að leggja höfuðáherzlu á, að þá komum við að því, að söluskatturinn hefur að vísu marga kosti, en líka marga ókosti, og vafalaust er æskilegt að fara þar inn á aðrar brautir, og ég tel fyrir mitt leyti, að við eigum að taka þar upp svo kallaðan virðisaukaskatt, sem flestar hinar norrænu og vestrænu þjóðir hafa upp tekið á s.l. árum, sem er tegund af söluskatti eða veltuskatti og hefur hins vegar marga kosti umfram núverandi söluskatt, m.a. þann stóra kost, að hann hefur innibyggt í sér sjálfum sjálft kerfið, eftirlit og aðhald, þannig að undandráttur ætti tæplega að eiga sér stað, eða a.m.k. er miklu meiri trygging en ella fyrir góðum skilum. Ég skal, herra forseti, vegna þess hversu mjög er áliðið fundartímans, ekki lengja þetta um of, en ég vil aðeins taka það fram, að í fyrsta lagi tel ég, að alþm. þurfi að gera sér grein fyrir því, að ríkisútgjöldin eru í heild orðin hærri en svo, að þjóðarbúið geti undir því staðið til lengdar, svo að vel fari, og þetta bitnar auðvitað þannig á skattgreiðendum, að skattarnir verða of þungir. Í öðru lagi eigum við að fara miklu meira inn á braut hinna óbeinu skatta en hinna beinu skatta, sem hér er svo mjög stefnt að með þessu frv. Ég tel einnig, að við eigum sem allra fyrst að koma hér á staðgreiðslukerfi skatta. Ég tel, að við eigum að breyta söluskattinum í svo kallaðan virðisaukaskatt, og ég hefði talið, að langæskilegast hefði verið, að þessi frv. yrðu ekki afgreidd á þessu þingi, heldur gæfi stjórnin sér tóm til þess að skoða þessi mál nokkru nánar, því að það er vissulega orð að sönnu, sem hv. frsm. meiri hl. fjhn. sagði hér í fyrradag á þessa leið: „Þessi frv. voru með vissum hætti nokkuð snöggsoðin.“



Herra forseti. Ég skal af þessum sérstöku ástæðum, sem hæstv. forseti nefndi, stytta mál mitt svo sem frekast má verða. Ég kveð mér hljóðs til þess að skýra með örfáum orðum skrifl. till., sem ég leyfi mér að flytja nú við 3. umr. þessa máls. Till. þessi felur í sér leiðréttingu eða áréttingu fremur en verulega breytingu. Till. varðar sérsköttun hjóna, og hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „ Brtt. við frv. til l. um breyt. á I. nr. 68 1971, um tekjuskatt og eignarskatt. Við 1. gr. 2. málsl. 1. mgr. orðist svo: Nú telja hjón eða annað hjóna sér hagfelldara, að tekjur þeirra séu sérstaklega skattlagðar, og geta þau eða það þá krafizt þess, að skattur sé á þau lagður sitt í hvoru lagi. Ábyrgð annars á skatti hins skal í slíkum tilfellum aldrei ná til séreignar.“ Í frv. eins og það er og raunar gildandi lögum er gert ráð fyrir, að hjón geti krafizt þess, að þau séu skattlögð sitt í hvoru lagi, ef þau telja sér það hagfelldara. En í minni till. er gert ráð fyrir, að slík krafa frá öðru hjóna nægi. Að því er ábyrgð varðar á sköttum hjóna, þá er reglan um hana nú þannig, að sú ábyrgð er algerlega ótakmörkuð. Þau ábyrgjast bæði skattgreiðslu með öllum sínum eignum. Ég legg til, að þegar hjón eru skattlögð sitt í hvoru lagi, þá nái ábyrgð annars hjóna á skattbyrðum hins ekki til séreignar. Þetta er að mínu mati tilraun í þá átt að gera ákvæði skattalaga um þessi efni í meira samræmi við meginreglur hjúskaparlaga. Þetta varðar aðeins eitt tilbrigði af skattlagningu hjóna, aðeins þessa heimild um, að þau geti krafizt þess, að þau séu skattlögð sitt í hvoru lagi. Að svo stöddu taldi ég ekki rétt að fara lengra út í það að breyta gagnkvæmri ábyrgð hjóna á skattgreiðslum, en ég vil leyfa mér að benda á, að ég tel, að það komi fyllilega til athugunar við áframhaldandi athugun laga um tekjuskatt og eignarskatt að vernda séreign enn meir en nú er gert að þessu leyti. Ekki á það sízt við í sambandi við eignarskatt. Það má telja, að það orki tvímælis, að annað hjóna ábyrgist með séreign sinni skatt af séreign hins. Að öðru leyti mun ég ekki fara út í að ræða atriði þessa frv. í stórum dráttum. Það hefur verið gert hér mjög nákvæmlega af talsmönnum Sjálfstfl., og hafa þeir þar á flestan hátt sagt skoðanir mínar eins og raunar annarra þm. okkar flokks. Ég vil sérstaklega vekja athygli á lokatillögu 1. minni hl. fjhn., sem fjallar um stefnumörkun í skattlagningu hjóna, og ég tel, að sú stefnumörkun miðist einmitt við það að samræma meginreglur hjúskaparlaga, sem ég nefndi áðan, meginreglum þessara laga, sem við erum nú hér að fjalla um. En þau lög, skattalögin, hafa verið einna fjærst því í íslenzkri löggjöf að viðurkenna almennt það fyrirkomulag, sem nútímahugmyndir um fjármál hjóna miðast við. Sú breyting, sem nefnt er í þeirri till., að stefnt verði að, felur hins vegar í sér ýmiss konar hliðarráðstafanir varðandi tekjuskattsstiga, sérstakan frádrátt, þegar hjón vinna úti og nánari ákvæði um gagnkvæma ábyrgð hjóna á skattgreiðslu. Ég mun ekki bregðast því, sem ég lofaði hæstv. forseta í upphafi máls míns, og fer ekki nánar út í að ræða þetta frv., svo mjög sem þó margt orkar tvímætis í því, að ekki sé meira sagt, en vil afhenda hæstv. forseta þessa litlu till., sem ég flyt hér skriflega, og óska þess, að hún verði borin undir atkv.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. nema um örfáar mínútur, geyma það að fara út í almennt tal um þetta mál, sem hér er á dagskrá, enda þótt nokkurt tilefni hafi verið gefið til þess. En út af því, sem hv. 12. þm. Reykv. sagði hér í ræðustóli áðan, vil ég taka það fram, eins og ég hef áður gert, út af till. á þskj. 411 frá hv. þm. Svövu Jakobsdóttur og gerði þegar frv. var lagt hér fram, að við framhaldsathugun á vinnu við tekjuskattsfrv. eða tekjuskattslögin verður unnið að því að kanna um sérsköttun hjóna, athuga það mál alveg niður í kjölinn. Ég hafði óskað eftir því, þegar nefndin var að vinna að þessum málum í haust, að koma því inn í frv., en ekki var talið, að það væri hægt, of skammur tími væri til þess, að hægt væri að koma því að svo að fullunnið væri. Þess vegna skal það vera tryggt af minni hendi, að þetta mál fái fullkomna athugun og afgreiðslu við framhaldsvinnu í tekjuskattslögunum. Út af öðrum atriðum, sem hv. 12. þm. Reykv. kom að, þá sýndist mér, að e.t.v. mætti með reglugerðarákvæði koma því í framkvæmd, sem þar var nefnt, og mun það verða athugað, ef mögulegt reynist, sem mér sýnist, að gæti verið. Þegar ég las till. þeirra hv. fulltrúa Sjálfstfl. í fjhn., sem eru hér á þskj. 430, þá komu mér fyrst í hug þessar ágætu hendingar úr kvæði Steins Steinars, þegar hann fékk skáldalaunin: „Eitthvað er breytt, annaðhvort ég eða þjóðin“, sagði hann. Mikið hafa þessir ágætu flm. þessara till. breytzt frá því, sem áður var. Það orkar nú tvímælis allt, hvað gert er, stendur einhvers staðar, og eins getur verið í þessu, en ég er hræddur um, að við fyrrv. stjórnarandstæðingar hefðum verið taldir ábyrgðarlitlir, ef við hefðum lagt til að draga úr tekjuöflun ríkisins, sem mér sýnist, að muni nema svona um 1–11/2 milljarði. Ég hef gert lauslegar athuganir á því, hvað þetta mundi kosta, ef þessar brtt. yrðu samþykktar, og þá er ég kominn með samtals tölur upp á tæpan milljarð, en þá eru líka nokkur atriði eftir, sem ég á ekki kost á að gera mér fulla grein fyrir, hvað kosta mundu, en mér sýnist, að þetta gæti farið nær því að vera hálfur annar milljarður. Og skelfing væri ég ánægður, ef ríkisbúskapurinn á árinu 1972 væri svo vel á vegi staddur, að hann þyldi það. En ég dreg það í efa, enda sýnist mér ekki till. við það miðaðar, heldur við það eitt að breyta frá því, sem lagt er til í frv. Ég skal svo ekki fara lengra út í það að ræða sérstakar till. þessa þskj., því að ég sé ekki ástæðu til þess eða tíma til, en ég vil hins vegar segja það, að engin bót yrði það á frv., þótt þær yrðu samþykktar, nema ef menn teldu það eitt til bóta að ná tekjum af ríkissjóði. Ég vil aðeins segja í sambandi við það, sem kom fram hjá hv. 2. þm. Vestf. um vísitöluna, er hann fór að reikna út tapið af því að losna við nefskattana, að mörg dæmi hliðstæð mætti nú reikna út, ef það er nú orðið tap fyrir fólkið að útgjöld þeirra minnki frá því, sem áður hefur verið. En sú breyting var þó gerð í sambandi við útreikninga á vísitölunni nú, að það var tekið tillit til beinu skattanna, sem ekki hafa þó áður verið í vísitölunni og lög mæla ekki fyrir um. Ég vil líka minna á í sambandi við þetta tal um vísitöluna, að þegar menn tala um það, hvað þessir og þessir eigi að gjalda við það, að vísitalan lækki, hvers eiga þeir að gjalda, sem missa úr kaupi sínu 4.2 vísitölustig, af því þeir eiga ekki börn á framfæri? En fjölskyldubæturnar í vísitölunni kosta 4.2 vísitölustig og lækka kaupið hjá einhleypum og þeim barnlausu um þetta, ef menn vilja fara út í slíkan reikning. Annars skal ég ekki gera það að sinni, það er alltaf hægt að leggja út í slíkar umræður, því að mörg tækifæri gefast til þess. Ég vil þó benda á í sambandi við það, sem hv. 2. þm. Vestf. ræddi hér um gamla fólkið, að samkv. þeim upplýsingum, sem ég hef, mundu þær ívilnanir, sem þeir hv. sjálfstæðismenn eru með í sínum till., ekki ná til nema um 4 þús. af ellilífeyrisþegum, sem eru þó um 14 þús. manns. Þrátt fyrir þessar breytingar mundu um 10 þús. manns ekki njóta þeirra, vegna þess að þeir hefðu ekki tekjur til. Ég vil líka benda á það, að með lágmarkstryggingum þeirra tekjulausu er gerbreyting frá því, sem áður var viðvíkjandi þessu fólki. En það, sem ég ætla aðeins að víkja að í sambandi við ræðu hv. 5. þm. Reykv., er ekki, hverjir séu einfaldir og hverjir séu ekki einfaldir. Slíkt mat á mönnum er afskaplega oft hæpið og getur stundum byggzt á hæpnum forsendum. Hitt held ég, að sé augljóst, að skattakerfið, sem núv. ríkisstj. tók við, var ekki einfalt, og í því sambandi langar mig að vitna í fyrirrennara minn í starfi, hv. 2. þm. Norðurl. e., Magnús Jónsson, þegar hann lýsti því í fyrra, hvernig skattakerfið væri, með leyfi hæstv. forseta, með þessum orðum: „Skattakerfið er flókið, álögð gjöld allt of mörg. Ýmsar frádráttarreglur eru flóknar og margfaldar, allt of þungt á unglingum. Skattakerfið er óeðlilega dýrt og allt of mikið af alls konar undanþágum og sérreglum.“ Ég held, að hvort sem tekst að ná einföldun þeirri, sem nauðsyn ber til, í þessari lotu, þá sé þó stefnt í þá átt, og full þörf hafi verið á því að gera kerfið einfaldara. En ég vildi minnast á það, sem hv. 5. þm. Reykv. talaði efnislega um og mestu máli skipti í ræðu hans, en það var viðhorfið til beinna og óbeinna skatta. Það er stefnuatriði, sem auðvitað ber að meta á hverjum tíma, og í því sambandi vil ég benda á, að það er engin breyting með þessum skattafrv. frá því, sem áður hefur verið, um afstöðu til beinna og óbeinna skatta. Hins vegar vil ég segja það, að til þess að hægt sé að auka óbeinu skattana í tekjuöflun ríkis og sveitarfélaga eða ríkisins sérstaklega, þá þarf að gera fleira, og það var alveg rétt hjá hv. 5. þm. Reykv., að það er hægt að nota tryggingakerfið til að jafna þar um. En tryggingakerfið, eins og það hefur verið notað og var notað af viðreisnarstjórninni, var ekkert jöfnunarkerfi. Þar fékk foreldri jafnt með einu barni og 10 börnum miðað við stykki, alveg án tillits til þess, hve börnin voru mörg eða hvernig efnahagurinn var. Það var aðeins greidd ákveðin tala fyrir hvert barn, enda var þetta sett þá inn í vísitöluna og miklu meir miðað við vísitöluna en aðra þætti í tryggingakerfinu. Með þessum hætti var þetta ekki lengur trygging, heldur aðeins tæki til að hafa áhrif á vísitöluna. Ef á að nota tryggingakerfið til að jafna á milli þeirra, sem miður mega sín í þjóðfélaginu, og hinna, sem betur eru settir, þá verður að breyta því, og það verður að miða tryggingakerfið við það, ef draga á úr beinum sköttum og fara til hinna óbeinu. Ég vil líka taka undir það, sem kom fram hjá hv. 5. þm. Reykv., að ýmis frávik t.d. frá söluskatti geta verið býsna erfið, og þess vegna verður að meta óbeina kerfið, því að eins og það er orðið nú, þá eru möguleikar til frávíka í því miðað við efnahag orðnir sáralitlir miðað við það, sem áður var, og öll viðskipti okkar við aðrar þjóðir hafa einmitt beinzt að því að minnka þessa möguleika. Þess vegna segi ég það, að til þess að hægt sé að gera óbeina kerfið virkara í tekjuöflun ríkissjóðs, þá verður að skoða þau mál betur en tími hefur unnizt til enn þá, og þá á að skoða samhengið á milli tryggingakerfisins annars vegar og þessa kerfis hins vegar. Þess vegna vil ég undirstrika það, að brýna nauðsyn ber til að skoða það í heild, og þess vegna varð það ákvörðun núv. ríkisstj. að láta endurskoða samtímis lögin um tekjuöflun ríkisins, sveitarfélaganna og tryggingakerfisins. Þessi endurskoðun heldur áfram, og út úr þessu á að koma það kerfi, sem miðar við heildaráhrif þessara þátta á afkomu þjóðarinnar.



Herra forseti. Ég mun eins og aðrir þm., sem hér hafa talað á undan mér, reyna að vera eins stuttorður og ég tel mér frekast unnt, en ég hef flutt hér á þskj. 428 mjög einfalda till., þar sem lagt er til, að í stað 50% í 1. málsgr. 1. gr. frv. komi 60%. Þetta er varðandi það ákvæði, sem heimilar giftum konum frádrátt frá tekjum sinum í sameiginlegu framtali við mann sinn. Þegar þetta ákvæði var tekið inn í lög fyrir hálfum öðrum áratug eða svo, þá hefur það að sjálfsögðu verið talið réttlætismál. þar sem giftar konur með vinnu sinni og þátttöku í þjóðarframleiðslunni lögðu á sig störf umfram þau eðlilegu heimilisstörf, sem þær höfðu á hendi. Það má að sjálfsögðu um það deila, hvort eðlilegt sé eða ekki að örva giftar konur til starfa utan heimilis, menn geta haft á því skiptar skoðanir, en hins vegar er það staðreynd, að þetta er þróun, sem hefur átt sér stað, bæði hér á landi og í öllum okkar nágrannalöndum. Íslenzkt atvinnulíf er í dag orðið svo háð vinnu giftra kvenna, að ég hygg, að allir geri sér ljóst, að um verulegan samdrátt yrði að ræða, ef þær allt í einu hyrfu allar af vinnumarkaðinum. Ég tel því þetta ákvæði, sem gildandi var og er enn í lögum, mjög eðlilegt og sjálfsagt, en þegar það kemur fram, að þessi réttur þeirra til frádráttar á tekjum skerðist í sambandi við tekjustofnalögin, sem nú hafa verið til umr. í hv. Ed., þá tel ég eðlilegt og sjálfsagt, að við þær breytingar, sem verið er að gera á lögum um tekju- og eignarskatt, þá verði tekið tillit til þessarar skerðingar og þetta mark hækkað í það, sem ég hef hér leyft mér að leggja til á þskj. 428. Ég hef látið reikna þetta út, og mér sýnist, að þetta mark, þessi hækkun, sem lögð er til, mundi verða til þess að þessu leyti varðandi frádrátt á tekjuskattinum að giftar konur stæðu þá nokkurn veginn jafnfætis og áður var, þegar þeim var einnig leyfður frádráttur við álagningu útsvara. Þess vegna tel ég þetta eðlilegt og réttlætismál og vænti þess, að þetta verði hér samþykkt. Þetta er ekki svo mikil breyting fyrir ríkissjóð, að það geti þar nokkru breytt verulega og að ríkiskassinn mundi ekki þola þessa breytingu. Og ég vil í þessu sambandi benda á það, sem ég veit ekki, hvort allir gera sér ljóst, að margar þær konur, sem vinna úti, - það eru sjálfsagt ekki allar, - taka á sig veruleg útgjöld í sambandi við það að hverfa að störfum utan heimilis. Ég á þá við þær konur, sem hafa yngri börn í umsjá sinni, en þær verða að koma þeim börnum fyrir í gæzlu, meðan þær vinna utan heimilisins, og þetta kostar orðið veruleg fjárútlát. Ég hygg, að það sé ekki ofsagt, að það kosti þær kannske 4–5 þús. kr., ég vil ekki segja á stykki. eins og hæstv. fjmrh., heldur á hvert barn sitt, þannig að einnig að þessu leyti er eðlilegt, að þær njóti einhverra sérstakra fríðinda í sambandi við þetta. Það hefði vissulega verið mjög skemmtilegt að ræða frv., sem hér liggur fyrir, eftir þær umr., sem maður hefur hlustað á í d., því að margt hefur þar komið fram. Það merkilega er, að í öllum þeim ágreiningi, sem um skattamálin er, er þó eitt atriði, sem allir hv. þm. eru sammála um, og það er að gera skattakerfið einfaldara. Ég ætla engan að dæma, hvorki neina fyrrv. ríkisstj. eða neinn fyrrv. eða núv. hv. þm., en hitt er staðreynd, að þróunin hefur á undanförnum áratugum hér á landi öll verið í þá átt að gera skattakerfið flóknara og flóknara hæði fyrir skattgreiðendur og þá, sem eiga að framkvæma skattalögin. Fram hjá þessu verður ekki gengið, því að þetta liggur alveg augljóslega fyrir. Ég tek þarna aðeins tvö dæmi: Á skattseðli, sem skattgreiðendur fengu á síðasta ári, var um að ræða 17 skatta, sem einn aðili, sem einhvern atvinnurekstur hafði, gat lent í að greiða. Þegar við lítum á þann seðil, sem launagreiðendum er afhentur nú á þessu ári og þeir eiga að útfylla til þess að gefa upp tekjur á aðra og hlunnindi og það, sem talið er, að skattskylt sé, þá er þar úr 29 mismunandi reitum að velja, sem launagreiðandi á að fylla út, og verður að leita uppi, hvar hann á að setja hverja upphæð, sem hann hefur innt af hendi. Ég bendi aðeins á þessi tvö dæmi hér til að sýna, út í hvaða ógöngur, ég segi hiklaust ógöngur, hv. Alþ., sem auðvitað ræður þarna hlutunum, er komið í í sambandi við skattaálögurnar. Skattar verða án efa alltaf heldur illa séðir af skattgreiðendum. Það er nú einu sinni alltaf svo, en ég hygg nú samt, að hv. Alþ. geti sér kannske þar í nokkuð um kennt, vegna þess, sem ég hef nú bent á, að þetta er orðið svo flókið kerfi, að menn eru eiginlega hættir að skilja í því og hættir að reyna að botna nokkuð í því, því að þetta gerir menn leiða á öllum greiðslum til ríkisins, þegar þannig er að staðið. Þá er annað, sem gerðist á sínum tíma, en sem betur fer er búið að laga það nokkuð, en það er það, að á þeim tíma, sem lögin um stríðsgróðaskattinn voru í gildi, þá var svo komið, að menn, sem lentu þá í háum tekjum, áttu að greiða í skatt til ríkis og bæja hærri upphæð en þeir öfluðu sér, eftir að þeir voru komnir í visst tekjuhámark. Hæstv. fjmrh. upplýsti það hér í umr. í fyrradag, að stríðsgróðaskatturinn hefði numið 30% eða upp í 35%, þegar gjaldandinn var kominn í 200 þús. kr. tekjur. Eftir því, sem ég get séð af lagasafninu, þá skilst mér, að tekjuskatturinn með öllum þeim viðaukum, sem þá voru á hann komnir, hafi numið 27%, þegar komið var upp í hámarkið. Þetta gerir samtals, skilst mér, 62%. Og ef við lítum svo á skattstiga sveitarfélaganna, sem þá giltu, suma þeirra, - ég þekki einn þeirra, sem mér var afhentur sem bæjarstjóra í Vestmannaeyjum úr höndum þáv. vinstri stjórnar, - var hann hvorki meira né minna en 42% á hæstar tekjur. Þetta þýðir, að þarna var komið upp í 104%, sem menn áttu að greiða í samanlagða skatta til ríkis og sveitarfélaga, ef þeir lentu í því að greiða stríðsgróðaskatt, sem allmargir gerðu þá. Þetta þýddi tvennt, sem þá kom alveg greinilega í ljós: Þeir, sem lentu í hæstu tekjunum, hættu hreinlega að vinna á miðju ári. Menn, sem þá voru í siglingum, höfðu mjög góðar tekjur, - ég þekkti persónulega mörg dæmi þess, - en menn fóru bara í land á miðju ári og hættu að vinna, sögðust bara ekkert vera að borga með þeim sköttum, sem á þá væru lagðir, hæði af ríki og sveitarfélögum. Þetta voru eðlileg viðbrögð. En það var annað, sem skeði, sem var miklu verra og hefur haft miklu verri afleiðingar fyrir þjóðfélagið. Það var, að þegar þannig er komið, að farið er að taka meginhlutann og kannske allan hlutann af kaupi manna til hins opinbera, hvað gera menn þá? Þeir gera nákvæmlega sama og þá var almennt talið, að menn gerðu, reyna að koma undan skatti öllu því, sem þeir mögulega gátu. Skattaeftirlitið var þá miklu lakara en það er nú. Menn komust þá upp með það. Það vissu allir, að þetta var orðin landplága, að menn, bæði heiðarlegir og óheiðarlegir, sáu sig tilneydda að reyna að koma undan sköttum þeim tekjum, sem þeir mögulega gátu. Þetta auðvitað orsakaði það, að menn hættu að bera virðingu fyrir skattalögunum og er það ekkert óeðlilegt, og það eimdi nokkuð lengi eftir af þessu, en þessi hliðin er, sem betur fer, mikið að lagast nú. Skattaframtölin eru að verða miklu betri en þau voru. Menn eru farnir að gera sér það ljóst, að þeir sem þjóðfélagsþegnar verði að borga og eigi að borga eftir ákveðnum lögleiddum reglum hluta af tekjum sínum, bæði til sveitarfélags og ríkissjóðs, þannig að þetta hefur að mínum dómi mjög breytzt. En þetta hefur því miður enn og allt fram undir það síðasta loðað við, og þetta hefur sett mjög leiðinlegan og erfiðan blæ á framkvæmd skattamála og afstöðu almennings til greiðslu opinberra gjalda. Ég tel því mjög nauðsynlegt, og vildi mjög gjarnan ræða það miklu ítarlegar en mér gefst tími til hérna, að hv. þm. geri sér það almennt ljóst, að það dugir ekki að stefna að smálagfæringu á skattalögunum eða einhverjum smábreytingum, eins og hæstv. fjmrh. boðar nú, að sé í undirbúningi. Við verðum að stefna að grundvallarbreytingu á skattalögunum. Það er hið eina, sem við getum gert til að komast á eðlilegan hátt út úr þeim ógöngum, sem ég tel, að við séum komnir í í sambandi við þessi mál. Og þegar ég segi, að við verðum að stefna að grundvallarbreytingu, þá á ég við það, að að mínum dómi þarf að hækka persónufrádráttinn svo mikið, að allar framfærslutekjur, ekki neinar tekjur miðað við ákveðinn Dagsbrúnartaxta, heldur allar framfærslutekjur, sem eru taldar eðlilegar á hverjum tíma, sem ein meðalfjölskylda þarf til sinnar framfærslu, verði gerðar skattfrjálsar frá beinum sköttum, t.d. miðað við 400 þús. kr. á hjón og 50 þús. kr. á barn. Það mundi gera 500 þús. kr. á fjögurra manna fjölskyldu. Þannig mundi hverfa frá skattyfirvöldunum stór hluti af öllum skattframtölum til úrvinnslu. Þetta mundi létta þeim, sem eiga að framkvæma skattalögin, starfið mjög mikið, og það mundi jafnhliða gefa þeim ákaflega gott tækifæri til þess að vinna að og fylgjast miklu betur með framkvæmd skattamálanna, þannig að menn hvorki kæmu undan tekjum fyrir sjálfa sig á sínu eigin framtali eða gerðu það, sem er kannske versta meinið hjá okkur í dag, og menn gera það mjög almennt enn þá, því miður allt of almennt, að koma undan tekjum fyrir aðra. Ég tel, að það sé einhver mesta meinsemdin í sambandi við skattamálin, að þetta loðir við enn þá, að menn vilja gera ýmsa hluti, selja vinnu sína og annað, ef því er skotið undan skatti. Þótt það varði við lög, vitum við öll, að þetta gerist í þjóðfélaginu í dag. Það þýðir ekkert að vera að blekkja okkur á þeim hlutum, en þannig er það í framkvæmd. En út úr þessu mætti komast með því að fara þá leið að gera persónufrádráttinn svo háan, að menn borguðu í óbeinum sköttum til ríkisins af öllum eðlilegum framfærslutekjum sínum. Það er sagt í sambandi við óbeina skatta, að þeir komi misjafnlega niður, að þeir lendi pyngst á stærri fjölskyldum og kannske láglaunafólki. Ég tel það mjög mikinn misskilning. Ef þannig væri farið að, þá borgaði hver fjölskylda í óbeina skatta vissan hluta og jafnan hluta af tekjum sínum í gegnum söluskatt eða aðra óbeina skatta. Þær tekjur, sem þar væru fram yfir, ætti að skattleggja með beinum skatti, og ég segi hiklaust, þá með einu skattþrepi. Það ætti að hafa aðeins eitt skattþrep, sem lagt væri á þær tekjur, því að þá væru allir komnir upp í hátekjur og það þyrfti ekki að nota nein skattþrep eða neina mismunandi skattstiga við álagningu á slíkar tekjur. Ég mundi telja, að þetta væri miklu heilbrigðara og einfaldara og gerði viðhorf þjóðfélagsþegnanna miklu betra til stjórnvalda í sambandi við þær skattgreiðslur, sem þeir þyrftu að inna af hendi og þeir væru krafðir um, og á ég þar við tekjur til ríkissjóðs. Sveitarfélögin verða eðli sínu samkv. að innheimta mikið af tekjum sínum með beinum sköttum. Ég hygg, að enn þá sé ekki fundið ráð til þess að auka möguleika þeirra til tekjuöflunar eftir leið óbeinna skatta. Ríkisvaldið getur vissulega hreinsað verulega til í þessum efnum, og af því að hæstv. fjmrh. hefur boðað endurskoðun á skattalögunum, þá vil ég leyfa mér að beina því til hans, að þetta mál eða þessi hugmynd verði skoðuð um leið. Það má vel vera, að ég að athuguðu máli fari inn á það að flytja þáltill. í sambandi við þetta mái. þar sem ég léti hugmyndir mínar, sem ég hef hér rakið í stórum dráttum, koma fram. Eins og ég sagði, skal ég stytta mál mitt eins og ég sé mér frekast fært og skal reyna að taka ekki ræðutíma frá öðrum, en það er þó eitt atriði, sem ég tel, að ég verði hér aðeins að koma inn á, en það eru þeir útreikningar, sem hv. þm. hafa verið afhentir í sambandi við frv. um tekju- og eignarskatt. Fyrst var það hjá hæstv. fjmrh., að þegar hann lagði frv. fyrir, þá var hann með tilbúin dæmi um það, hvernig þetta mundi verka. Hv. frsm. meiri hl. var einnig með tilbúin dæmi um, hvernig skattálagningin mundi verka. Ég hlýt að spyrja: Hvers vegna er verið með tilbúin dæmi um það, hvernig fyrirhuguð skattabreyting kemur til með að verka? Hvers vegna voru ekki tekin skattframtöl frá síðasta ári og þau hreinlega umreiknuð miðað við hin nýju lög, sem á að fara að samþykkja hér, og þannig gerður samanburður og þá að sjálfsögðu tekið tillit til niðurfellingar nefskattanna, sem hér hefur verið til umr.? Ég lét gera þetta þegar fyrir áramót, lét eina skattstofu í landinu gera þetta. Ég veit, að þetta er alveg hárrétt, það er hægt að standa við það ábyggilega hvar sem er. En ég fékk út úr því allt aðrar tölur en hæstv. fjmrh. og hv. frsm. 1. meiri hl. eru hér að boða okkur. Ég ætla ekki að fara að rekja þetta, það tæki of langan tíma. Aðeins að lokum vil ég benda á, að ég tel hreint ekki sæmandi, hvorki fyrir hæstv. fjmrh. eða hæstv. viðskrh„ það, sem þeir hafa verið að halda hér fram í sambandi við frv. um tekju- og eignarskatt, að skattabreytingin væri einvörðungu, eins og þeir orðuðu það, gerð vegna hækkunar almannatryggingabóta. Þetta er svo mikil misnotkun á þeim lögum og þeim rétti, sem þetta fólk fær samkv. almannatryggingahótum, að ég tel það ekki sæmandi fyrir þessa hæstv. ráðh., að láta þetta koma fram hér á hinu háa Alþ. Það vita allir, að fjárlög hækkuðu um 5 500 millj. kr. Að vísu er inni í því hækkun til almannatryggingabóta, ég viðurkenni það, að nokkru leyti, en þó ekki öllu, og þess vegna liggur alveg augljóslega fyrir, að það er hin almenna hækkun á fjárlögum, þar með að litlum hluta hækkun almannatryggingahótanna, sem er þess valdandi, að nú verður að setja fram og lögleiða nýtt skattakerfi, sem gefur ríkissjóði mun meiri tekjur en áður, eða 5 500 millj. kr. meira en áður. Þetta er ein ástæðan fyrir því, að verið er að breyta skattalögunum. Hefði ekki verið um annað að ræða en hækkun til almannatrygginganna, þá hefði ekki þurft að breyta einum staf í skattalögunum. Þau gátu staðið eins og þau voru, og þau hefðu meira en nægt ríkissjóði til þess að mæta útgjöldum vegna þessa eina málaliðs, trygginganna, því að tekjur almennings hafa sem betur fer á árinu 1971 hækkað mun meir en ráðgjafar hæstv. ráðh. hafa hér verið að reyna að túlka. Ég hygg, að það viti orðið allir í dag, að tekjuhækkunin er mun meiri en gert er ráð fyrir, og þar af leiðandi hljóta skattar ríkissjóðs að fara verulega fram úr því, sem áætlað var í upphafi.



Herra forseti. Eru þeir staddir í húsinu, hæstv. sjútvrh. og félmrh., eða eru þeir í lagningu? - Vegna tilmæla forseta skal ég reyna að stytta mál mitt eins og ég get, en það verður þó að segjast um leið, að það er harla erfitt, þegar haft er í huga, að sjálfir tveir hæstv. ráðh., frsm. meiri hl. fjhn. og reyndar hv. þm., ritstj. Tímans, hófu hér mikið málþóf við 2. umr. og maraþonræður til þess að réttlæta það frv., sem hér er til umr., sem þó tókst heldur illa, en þeir þurftu þess vegna að fara að ræða, sem þeir náttúrlega að sjálfsögðu gerðu, um starf fyrri ríkisstj. og hin og þessi mál, sem full ástæða hefði verið til að taka fyrir og svara nú við 3. umr. Ég skal þó láta það eiga sig að sinni og snúa mér að því málinu, sem er mitt meginmál og er í sambandi við þá brtt., sem ég hef leyft mér að flytja á þskj. 429 um skattfrádrátt sjómanna. Það hefur verið venja eða skylda um 20 ára skeið, að útgerðarmenn hafa borgað sjúkrasamlagsgjöld, iðgjöld fyrir lögskráða sjómenn, en með niðurfellingu svo kallaðra nefskatta nú er þessi skylda úr sögunni, og það er í sjálfu sér ekki ástæða til að harma, þótt þessum pinkli sé létt af útgerðinni, en þessi upphæð, sem svarar til nefskattanna, verður að nást inn til að standa undir nauðsynlegum gjöldum trygginganna. Þeim verður náð með tekjuskattinum, sem leggst á alla skatthorgara jafnt, hvar í stétt sem þeir standa, sjómenn sem aðra. Þessi baggi útgerðarinnar er því óbeint færður yfir á sjómenn sjálfa. Á árinu 1971 var sjúkrasamlagsgjaldið kr. 4 020 óniðurgreitt hér í Reykjavík. Það má ætla, ef miðað er við fjárhagsáætlun Sjúkrasamlags Reykjavíkur, að það hefði þurft að vera í ár um það bil 5 þús. kr. Þessari upphæð á mann verður að ná inn í tekjuskattinum vegna sjúkrasamlagsiðgjaldanna, og stjórn hinna vinnandi stétta hefur því lagt þennan nýja 5 þús. kr. bagga á alla sjómenn, sem lögskráðir eru. Ég skal ekki fara út í það að rekja nákvæmlega hin áhrifin, sem þetta hefur á vísitöluna, kaupgjaldsfalsið vegna niðurfellingar nefskattanna. Framfærsluvísitalan er lækkuð úr 161 stigi í 133, og kemur það auðvitað aftur til miska þessum sömu mönnum, sem fá þetta gjald á sig vegna þessara fyrirkomulagsbreytinga. En það er fleira, sem sjómenn geta þakkað þessari hæstv. ríkisstj. fyrir í sambandi við þetta frv. og þau frv., sem hér liggja fyrir í hv. Nd. og Ed. Það mátti sjá, þegar þau voru lögð fram, að ríkisstj. var ákveðin í því að stórskerða þau skattfríðindi, sem sjómenn hafa haft til þessa. Þessi frádráttur frá tekjum sjómanna í gildandi lögum er hlífðarfatafrádráttur, frádráttur vegna fæðis, sem þeir greiða sjálfir, og sérstakur sjómannafrádráttur fyrir þá, sem skráðir eru 6 mánuði eða lengur. Þessara hlunninda njóta allir lögskráðir sjómenn og reyndar stór hluti hinna tryggingaskyldu líka og þá auðvitað með þeim takmörkunum, sem lögin setja. Upphaflega munu þessi fríðindi, sem voru miðuð við fiskimenn, til komin svo að laða mætti þá um borð í fiskiskipin, og það er alls ekki í fyrsta skipti nú, sem illa hefur gengið að manna þann flota. Í tíð fyrrv. ríkisstj. fengu farmenn smám saman þessi hlunnindi líka, um leið og frádráttarupphæðirnar voru hækkaðar í krónutölu. Nær undantekningarlaust fengu farmenn þessi hlunnindi. Í fyrsta lagi vegna viðurkenningarinnar á þeirri staðreynd, að þessi atvinnustétt er meir fjarverandi frá heimilum sínum en nokkur önnur. Og sem endahnútur voru þessar ákvarðanir teknar til lausnar á mjög viðkvæmum kaupgjaldsdeilum. Farmenn munu því líta á þessi hlunnindi í dag sem hluta af umsömdu kaupi og kjörum. Á síðasta Alþ. tók svo fjhn. þessarar hv. d. upp í till. sínar efni frv., sem ég hafði flutt um, að full skattvísitala kæmi á þennan frádrátt. Átti ákvæði þetta að koma til framkvæmda við álagningu nú í ár. Þá er rétt í þessu sambandi að geta þess, að um langt árabil hafa allflest a.m.k. hinna stærri sveitarfélaga veitt sams konar frádrátt til sjómanna og veittur er samkv. gildandi lögum um tekju- og eignarskatt. Er þetta byggt á heimild í gildandi lögum um tekjustofna sveitarfélaga. En hverjar eru svo fyrirhugaðar breytingar hæstv. ríkisstj. samkv. till. hennar? Samkv. tekjustofnafrv. falla þessi fríðindi niður, því að engin heimild er í frv. nú til að veita slíkan frádrátt, og þar með fór helmingurinn af þeim skattafrádrætti, sem sjómenn viðkomandi sveitarfélaga hafa haft til þessa. Þess utan hefur ríkisstj. ákveðið að svíkja sjómenn um hækkun á skattvísitölunni, sem áhrif hefði haft á frádráttarupphæðirnar. Við 2. umr. þess máls, sem hér er til umr. nú, báru fulltrúar ríkisstj. fram brtt. við þetta ákvæði laganna þess efnis, að auk gildandi ákvæða um skattafrádrátt sjómanna skuli draga frá heinum tekjum fiskimanna 8% af tekjum þeirra. Þetta er auðvitað til bóta fyrir fiskimenn, þótt ég dragi mjög í efa, að það jafnist upp á móti því, sem hæstv. ríkisstj. ætlar að taka af þeim. Alla vega eru þessi fríðindi farmanna stórskert, og verður að telja um leið, að verið sé að breyta gildandi samningum þessara manna. Það eru því ekkert annað en ósannindi, sem hæstv. sjútvrh. sagði í umr. í fyrrakvöld, að skattfríðindi sjómanna væru stóraukin með frv. og brtt. ríkisstj., ekkert annað en ósannindi. Það er engu líkara en þeir tveir hæstv. ráðh., sem hvað mest reyndu að hafa áhrif með alls konar ráðum á samninganefnd farmanna í verkfallinu í vetur, séu nú að hefna sín á þeim, vegna þess að þeir voru ekki nógu talhlýðnir við þá þá. Við sjálfstæðismenn flytjum brtt. um frádrátt sjómanna, sem byggður er á frv. því, sem við fluttum á s.l. hausti um þetta mál. Einnig er reiknuð inn í frádráttarupphæðir þeirrar till. okkar sú skattvísitala, sem við teljum eðlilegt, að gildi í ár. Enn fremur flyt ég brtt. á þskj. 429 til vara, ef sú till. verður felld, með þeirri breytingu einni, að farmenn fái notið sambærilegra hlunninda og fiskimenn, eins og þeir hafa haft undanfarin ár. Ég á bágt með að trúa því, að handjárnun hv. þm. stjórnarflokkanna sé svo sterk, að þeir brjóti ekki af sér ráðherrahlekkina að þessu sinni, þegar gengið verður til atkv., og styðji a.m.k. þessa varatillögu, svo að ekki verði sagt bæði um þá og hæstv. ríkisstj., að hún sé að leggja í einelti í hefndarskyni þessa stétt manna vegna einarðlegrar framkomu þeirra í kaupgjaldsbaráttu sinni. Það má þá vera, að hv. þm., ritstjóri Tímans, geti skrifað skelegga forustugrein í blað sitt og reyndar ritstýrendur málgagns Frjálslyndra líka þess efnis, að þetta hafi nú eiginlega verið slys, allt hafi þetta verið að kenna stjórn Sjómannafélags Reykjavíkur.



Herra forseti. Eins og ég hef áður lýst í umr. um þetta frv. hér á hv. Alþ., þá verður endurskoðun haldið áfram, og ég hef jafnframt lýst yfir því, að við þá endurskoðun verði stefnt að því, að þeir, sem tekna afla, og einnig þeir, sem skattskyldar eignir eigi, verði gerðir að sjálfstæðum skattþegnum án tillits til hjúskaparstéttar. Ég vil endurtaka þetta og jafnframt leyfa mér að fara fram á það við hv. flm., að brtt. 411 verði tekin aftur, þar sem ég tel, að þetta eigi að nægja til þess að tryggja framgang málsins.



Herra forseti. Eftir svo skýlausa yfirlýsingu hæstv. fjmrh. sé ég ekki ástæðu til þess, að till. mín sé hér borin undir atkv., og verð við þeim tilmælum hans að draga hana til baka, um leið og ég vil þakka honum fyrir að hafa komið svo skilyrðislaust til móts við það, sem í till. minni felst.



Herra forseti. Ég tel þessa yfirlýsingu hæstv. fjmrh. engan veginn nægja, og ég tel maklegt, að stjórnarliðið greiði atkv. um þessa till. og tek till. upp aftur.



Herra forseti. Þar sem fyrir tillögumanni vakir, sbr. skilgreiningu hans hár í gær, að því aðeins verði gift kona sjálfstæður skattþegn, að hún vinni utan heimilis, þá segi ég nei.