Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég bið hv. deild að afsaka, að á mér hefur svolítið staðið, en ég var að svara fsp. í hv. Nd. og gat ekki komið fyrr en því var lokið. Þetta frv. um menntaskóla, sem hér er nú til 1. umr. í hv. Ed., hefur verið samþ. í hv. Nd. með shlj. atkv. Það var lagt fyrir hv. Nd. á s.l. þingi og hlaut þá mjög rækilega athugun í menntmn. þeirrar d., og um málið fóru fram mjög ýtarlegar umr. í hv. Nd. Eftir að gerðar höfðu verið smávægilegar breytingar á frv. í þeirri d., var það samþ. með shlj. atkv. og vísað til hv. Ed. En vegna þess hve liðið var á þingið, þá kom það aldrei á dagskrá hér í þessari hv. d. Nú hefur málið hins vegar gengið greitt í gegnum hv. Nd. og er nú komið til meðferðar þessarar hv. deildar. Það er rétt að gera í örfáum orðum grein fyrir tilorðningu þessa frv. og meginefni þess. Frv. er samið af nefnd, sem menntmrh. skipaði 7. marz 1963 til þess að endurskoða gildandi lög og reglugerðarákvæði um menntaskóla. Í nefndina voru skipaðir Kristinn Ármannsson, þáverandi rektor Menntaskólans í Reykjavík, Ármann Snævarr, háskólarektor, Birgir Thorlacius, ráðuneytisstjóri, dr. Broddi Jóhannesson, skólastjóri Kennaraskóla Íslands, Jóhann S. Hannesson, skólameistari Menntaskólans að Laugarvatni, dr. Jón Gíslason, skólastjóri Verzlunarskóla Íslands, og Þórarinn Björnsson, þáverandi skólameistari Menntaskólans á Akureyri. Árna Gunnarssyni, fulltrúa í menntmrn., var falið að vera ritari nefndarinnar. Sumarið 1964 var Magnús Magnússon, prófessor, skipaður varamaður háskólarektors, og gegndi hann því starfi þangað til í janúar 1966. Í sept. 1965 var Einar Magnússon, núverandi rektor Menntaskólans í Reykjavík, skipaður í nefndina og Guðmundur Arnlaugsson, rektor hins nýstofnaða Menntaskóla við Hamrahlíð. Þá tók Steindór Steindórsson sæti í nefndinni haustið 1966, er hann hafði verið settur skólameistari Menntaskólans á Akureyri í stað Þórarins Björnssonar. Kristinn Ármannsson gegndi formennsku í nefndinni, þar til hann lézt í júlí 1966, þá var Þórarinn Björnsson skipaður formaður hennar, en vegna veikinda hans tók Jóhann S. Hannesson við formennsku í ágúst 1966 og gegndi formennsku, þangað til nefndin lauk störfum. Meginbreytingarnar, sem í þessu frv. felast, eru þessar: Það er ekki gert ráð fyrir því, að fjöldi menntaskóla sé lengur ákveðinn í lögum, heldur er gert ráð fyrir því, að stofnun nýrra skóla skuli fara eftir fjárveitingum Alþ. og ákvörðun ráðh. Það er því ekki ástæða til þess að endurtaka gildandi lagaákvæði um það, hvar menntaskólar skuli starfa, en fjölgun menntaskóla er síðan háð fjárveitingum Alþ. og ákvörðun ráðh. Gert er ráð fyrir því, að próf úr bóknámsdeild miðskóla verði áfram beinasta inngönguleiðin í menntaskóla, en veitt er skýlausari heimild en er í gildandi lögum, um að taka nemendur í menntaskóla af öðrum skólastigum, ef undirbúningur telst vera fullnægjandi. - Ákvæði um 16 ára lágmarksaldur til inngöngu í menntaskóla er afnumið. Tekin er upp nýskipan um skiptingu námsbrauta innan skólanna, og raskar hún verulega núverandi deildaskiptingu og bekkjakerfi. Námsefni verður þríþætt: kjarni, kjörsvið og frjálsar valgreinar. Kjarninn er það námsefni, sem er sameiginlegt öllum nemendum skólans, hvaða námsbraut sem þeir velja sér. Kjörsviðin, sem verða grundvöllur deildaskiptingar, eru flokkar samstæðra greina, þar sem hver nemandi skal velja einn slíkan flokk í heild. Valgreinar eru það námsefni hvers nemanda, sem ekki telst til kjarnans eða kjörsviðs hans. Er gert ráð fyrir því, að þar geti bæði verið um að ræða viðbótarnám í skyldugreinum og nýjar greinar. Af um 144 einingum heildarnámsefnis má kjarninn svonefndi nema allt að 100 einingum, kjörsviðið skal nema a.m.k. 24 einingum og valgreinar a.m.k. 14 einingum. Kennslugreinar eru ekki tilteknar í frv., eins og nú er gert í gildandi lögum. Er gert ráð fyrir, að í námsskrá og í reglugerð verði nánar ákveðið um efnisinnihald kjarna, kjörsviða og valgreina. Heimilað er að skipta skólaárinu í námsáfanga eða annir, og skal í lok hvers áfanga úrskurðað um hæfni nemenda til að hefja nám í næsta áfanga. Losað er um ákvæði varðandi árspróf, en lokapróf í hverri grein skal halda, þegar kennslu í henni lýkur að fullu. Stúdentsprófi er náð, þegar nemandi hefur staðizt öll lokapróf á kjörsviði sínu og lokið prófi í öðrum greinum eftir fyrirmælum reglugerðar. Heimilað er að setja í reglugerð ákvæði um námsefni og prófkröfur, er miðist við annað fullnaðarpróf úr menntaskóla en stúdentspróf, þ.e.a.s. fyrir þá, sem ekki stefna að háskólanámi. Kveðið er á um, að við hvern menntaskóla skuli skipað í eftirtalin störf, auk kennara og skólastjóra: Aðstoðarskólastjóri eða konrektor, bókavörður, deildarstjóri, yfirkennari, námsráðunautar og félagsráðunautar. Þessir starfsmenn mega allir vera í hópi kennara, og má fela sama manni fleiri en eitt starf. Þá er enn fremur gert ráð fyrir stöðum á skrifstofu, þ.e.a.s. fulltrúastöðum og gjaldkerastöðu, einnig stöðu húsvarðar og tækjavarðar. Í heimavistarskólum á auk þess að vera starf húsbónda og húsfreyju. Tölu fastra kennara skal miða við, að eigi komi fleiri nemendur en 20 á hvern fastakennara. En eftir núgildandi lögum skal að jafnaði skipaður einn fastur kennari á hverja bekkjardeild. Í frv. er nánar skilgreint heldur en gert er í gildandi lögum, hvaða kröfur eru gerðar til háskólamenntunar menntaskólakennara. Þá er í frv. sérstakur kafli um húsrými og tæki, og er gert ráð fyrir, að í hverjum skóla skuli séð fyrir húsrými, sem nægi til allrar venjulegrar starfsemi skólans, en í því sambandi eru nefndar ýmsar tegundir húsnæðis. Sérstök ákvæði eru um bókasöfn og lestrarsali, kveðið er á um, að kennslustofur skólanna skuli eftir föngum vera fagkennslustofur, þ.e.a.s. að hver stofa sé miðuð við þarfir ákveðinnar kennslugreinar. Í hverjum skóla skal mynda skólaráð og hér er um algert nýmæli að ræða. Skólaráð skipa aðstoðarskólastjóri, fulltrúar almenns kennarafundar og fulltrúar nemenda. Skólastjóri og skólaráð mynda skólastjórn. Í hverjum skóla skal vera nemendaráð, er skal vera fulltrúi nemenda gagnvart skólastjóra og skólastjórn og henni til aðstoðar í málefnum nemenda. Skólastjórar allra skóla á menntaskólastiginu skulu mynda samstarfsnefnd, og ennfremur eru í frv. ákvæði um skólatækna og skólahjúkrunarkonu. Varðandi hugsanlegan kostnaðarauka af þeirri nýskipan menntaskólanámsins, sem ég hef nú gefið stutta lýsingu á, er það að segja, að ýmis nýmæli frv. eru þannig vaxin, að mjög torvelt hlýtur að vera að segja um, hvaða breytingar á kostnaði þau munu hafa í för með sér. Á það einkum við um þá breytingu, sem frv. gerir ráð fyrir á kennsluháttum skólanna, þ.e. rýmkun deildaskiptingar og upptöku valgreina. Hér munu ýmis framkvæmdaatriði að sjálfsögðu valda miklu um kostnaðinn. Gera verður ráð fyrir, að settar verði reglur um lágmarksfjölda nemenda, til þess að kennslu verði haldið uppi í valgreinum, og einnig kann fækkun á sameiginlegum skyldugreinum að leiða til sparnaðar á móti kostnaðaraukningu, sem leiðir af fjölgun námsgreina. Verkaskipting á milli skóla kemur og til greina til þess að geta gefið kost á fjölbreytilegri námsbrautum með hagkvæmari nýtingu kennslukrafta. Það er ljóst, að þessi nýja skipan menntaskólanámsins mun krefjast mikils skipulagsstarfs, en ekki þarf að fullyrða, að hún hljóti óhjákvæmilega að hafa mikla kostnaðaraukningu í för með sér. Þegar hafa verið gerðar tilraunir með ýmsar þær breytingar, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, sérstaklega í Hamrahlíðarskóla og Menntaskólanum að Laugarvatni, þannig að nokkur reynsla er þegar fengin af ýmsum þeim nýmælum, sem gert er ráð fyrir í þessu frv. Með þessu móti vona ég, að mér hafi tekizt að gera í stuttu máli grein fyrir meginstefnubreytingunni, sem um yrði að ræða í menntaskólanámi, ef þetta frv. yrði að lögum. Ég hygg, að mér sé óhætt að segja, að skólamenn og þá sérstaklega skólastjórar og kennarar menntaskólastigsins, - það á raunar líka við um nemendurna, - séu á einu máli um, að þær breytingar, sem hér er gert ráð fyrir, horfi allar til bóta, þannig að þeir menntaskólar, sem mundu starfa eftir að þetta frv. yrði samþ., mundu verða betri menntaskólar en þeir, sem nú starfa í landinu. Að svo mæltu leyfi ég mér, herra forseti, að leggja til, að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. menntmn.



Herra forseti. Ég sé ástæðu til þess nú þegar við 1. umr. þessa máls hér í deildinni, að leggja á það áherzlu, að frá mínu sjónarmiði er hér um að ræða mjög þarft og mikilvægt mál, og ég vil gjarnan, að það komi fram úr þingmannahópi og frá þm. stjórnarandstöðu, að ég tel, að að þessu máli hafi verið sérlega vel unnið og árangurinn sé eftir því. Ég tel, að sú nefnd, sem hefur unnið að menntaskólafrv., eigi þakkir skildar fyrir það mikla starf, sem hún hefur leyst af hendi, og ég fagna því, að árangurinn hefur orðið svo góður sem ég tel að raun beri vitni um og þetta frv. sýni. Nm. hafa verið óhræddir við að gera tillögur um mjög verulegar breytingar í menntaskólanámi, sem í megindráttum eru tvímælalaust til bóta, án þess þó að vera svo róttækir, að þeir vilji umbylta öllu, sem áður reyndist vel eða sæmilega. Ég held, að þarna sé stigið myndarlegt spor, án þess þó að vera glannalegt. Þetta frv. var lagt fyrir þingið í fyrra og komst þá í gegnum hv. Nd., en strandaði í þessari d., af hvaða ástæðum sem það nú var. Ég vænti þess, að svo þurfi ekki að fara að þessu sinni, heldur megi þetta mál, sem þegar hefur fengið mjög rækilegan undirbúning, hafa greiðan gang í gegnum þingið. Hæstv. menntmrh. lagði að vísu á það allmikla áherzlu í framsöguræðu sinni, að hann vænti þess, að kostnaðaraukinn, sem leiddi af samþykkt þessa lagafrv., yrði ekki mjög mikill. Ég er nú engan veginn viss um það, því ef vel og rækilega verður að framkvæmdinni staðið, þá geri ég fastlega ráð fyrir, að af henni hljótist töluverður kostnaðarauki. En ég held, að hiklaust sé til svo mikils að vinna, að það sé ástæðulaust að horfa þar allt of mikið í skildinginn. Ég vona sem sagt, að þetta frv., sem ég tel mjög mikilsvert, megi nú fá greiðan gang í gegnum Alþ. Ég á sæti í þeirri n., sem fær málið til meðferðar, og skal því ekki gera nú að umtalsefni örfá atriði, sem ég kynnti að hreyfa í n., en vil aðeins ítreka það, að ég fagna þessu frv. og tel, að þeir, sem að samningu þess hafa staðið, og hæstv. menntmrh., eigi þakkir skildar fyrir mjög gott starf.



Herra forseti. Þegar þetta mál var til umr. í Ed. í fyrra, lýsti ég eindregnu fylgi við það í meginatriðum. Þá stóð svo á, að það var á síðustu dögum þingsins, sem frv. kom hingað til Ed. Það náði svo langt, að því var vísað til menntmn. En það kom aldrei frá menntmn. Ég vil láta það koma fram hér, að því var lýst yfir skýrt í menntmn. í fyrra, að stjórnarandstöðuflokkarnir væru reiðubúnir til þess að afgr. málið þá, enda þótt það væri í raun og veru óforsvaranlega stuttur tími, sem þessari hv. deild var ætlaður til meðferðar þess. Ég vil að það liggi alveg ljóst fyrir, að það voru stjórnarflokkarnir sjálfir, sem ákváðu að stöðva þetta mál í fyrravetur.



Herra forseti. Vegna þeirra ummæla, sem hér hafa fallið, vil ég sem formaður menntmn. undirstrika það, að á þeim fáu dögum, sem eftir voru af þinghaldinu í fyrra og menntmn. þessarar hv. deildar hafði menntaskólafrv. til meðferðar, var það mitt mat og fleiri í n., að það væri ekki hægt að gera svo stóru máli sem þessu nein viðhlítandi skil á svo stuttum tíma. Ég mætti e.t.v. bæta því hér við, að ég hef persónulega í huga að leita eftir áliti nm. um vissar breytingar á frv., sem ég t.d. tel að hafi verið of skammur tími til þess að athuga til hlítar á þessum fáu dögum. Fleira hef ég ekki um málið að segja að svo stöddu. Frv. sjálft fer til n., sem ég á sæti í, og nú gefst nægur tími til þess að athuga það.



Herra forseti. Það er ánægjulegt, ef ræða hv. síðasta ræðumanns er vitni um það, að framvegis eigi að taka upp ný vinnubrögð hér í nefndarstörfum. Við erum því ekkert óvanir hér í þessari hv. d., að til okkar séu afgr. á síðustu dögum þingsins viðamiklir lagabálkar, og ég hef ekki orðið var við það, að neinar sérstakar áhyggjur hafi þjakað suma hv. nefndarformenn, þó að það hafi ekki gefizt ýkjamikill tími til þess að athuga þau mál. Og það hafa þó æðioft verið mál, sem menn hafa haft mjög skiptar skoðanir á. En svo var nú ekki háttað, eftir því sem virtist, um þetta mál. Ég skal ekki að öðru leyti fara út í frv. sjálft, það má eflaust lengi deila um einstök atriði, enda skilst mér, að það frv., sem hér liggur fyrir, sé kannske fyrst og fremst það sem kalla má rammalöggjöf, þ.e. það verður að fylla út í það að vissu leyti eftir á með reglugerð. En að meginstefnu til er þetta frv. að mínum dómi spor í rétta átt, og það voru menn sammála um s.l. vetur. Það hefði verið hægt að afgr. það þá, ef stjórnarflokkarnir hefðu verið sammála um það. En það má kannske segja, að það sé ekki neinn skaði skeður, þó að það hafi dregizt þetta. Ég vænti þess, að sá sami hugsunarháttur og kom fram hjá hv. þm., 2. þm. Reykv., sem ég tel út af fyrir sig mjög lofsverðan, eigi eftir að ráða mjög miklu á þessu þingi og framvegis.



Herra forseti. Ég skal viðurkenna það, sem hv. síðasti ræðumaður sagði hér, að stundum hafi verið gert of mikið af því að afgr. mál með hraði á síðustu dögum þingsins, og er það vissulega ekki til fyrirmyndar. En það var annað, sem hann sagði í sinni fyrri ræðu, sem ég vil ekki samþ., en hann sagði, að stjórnarflokkarnir hefðu stöðvað þetta mál í Ed. á síðasta þingi. Sjálfur hafði ég ýmislegt við þetta frv. að athuga, sem ég taldi alveg nauðsynlegt að kanna. Ég taldi, að málinu lægi heldur ekki mjög mikið á. Ég var þess vegna eindregið því fylgjandi, þar sem svona örstuttur tími var til stefnu og ýmislegt þurfti að athuga að mínum dómi, að málinu yrði frestað og það yrði ekki afgr. Ég vil taka það fram, að þetta var eingöngu mín persónulega skoðun. Um þetta hafði ég ekki nein fyrirmæli frá stjórnarflokkunum.  En það, sem ég vildi svo að lokum bæta við, er þetta: Fyrir utan þessa veigamiklu ástæðu til þess að fresta því að afgr. frv. í fyrra, þá vil ég bæta því við, að þetta voru algerlega óviðunandi vinnubrögð hjá Nd., að liggja yfir þessu máli mánuðum saman og skila því svo loksins til Ed., þegar örfáir dagar voru til þingslita. 



Herra forseti. Á þskj. 92 hef ég ásamt 1. þm. Norðurl. v. leyft mér að flytja frv. um nýsmíði fiskiskipa. Á undanförnum tveimur þingum höfum við staðið að flutningi á frv., efnislega næstum samhljóða því frv., sem hér er flutt. Á þinginu 1967 dagaði það uppi, en á síðasta þingi var því vísað til hæstv. ríkisstj. Frv. er, eins og ég sagði, að mestu efnislega shlj. þeim frv., sem áður hafa verið flutt, en nú hljóðar þetta frv. þannig, með leyfi hæstv. forseta: 1. gr.: „ Ríkisstj. hafi forgöngu um að láta smíða innanlands fiskiskip með það fyrir augum, að þau verði seld einstaklingum, félögum eða opinberum aðilum í hendur til útgerðar.“ 2. gr.: „Áætlun verði gerð um smíði fiskiskipa, samtals allt að 12 þús. rúmlestir, og verði smiðinni dreift á árin 1970–1973.“ 3. gr.: „Fiskveiðasjóður Íslands láti fara fram athugun á gerð og útbúnaði skipanna með tilliti til hagnýtingar nýjustu tækni. Sérstaklega verði athugað um útbúnað til móttöku og geymslu aflans um borð í skipunum. Gerð og útbúnaður skipanna verði háð samþykki Fiskveiðasjóðs Íslands.“ 4. gr.: „Til framkvæmda samkv. l. þessum er ríkisstj. heimilt að taka lán, sem svo verði endurlánað Fiskveiðasjóði Íslands. Fiskveiðasjóður annist lánastarfsemi samkv. l. þessum, og skal upphæð lána til kaupenda skipanna nema 85% af kostnaðarverði.“ 5. gr.: „Sett verði reglugerð um nánari framkvæmd þessara laga.“ 6. gr.: „Lög þessi öðlast þegar gildi.“ Nýmæli þessa frv. felst fyrst og fremst í því, að ríkisstj. er ætlað að hafa forgöngu um skipasmíðar hjá innlendum skipasmíðastöðvum og skapa aukin verkefni fyrir þær stöðvar, sem smíðað geta stálfiskiskip. Á undanförnum árum hefur átt sér stað allmikil fjárfesting í nýjum skipasmiðastöðvum og dráttarbrautum. Jafnframt hafa ýmsar eldri stöðvar verið stækkaðar og endurbættar. Nú er svo komið, að innlendar stöðvar hafa tæknilegt bolmagn til þess að annast allt viðhald, endurnýjun og aukningu alls fiskiskipaflotans. Með aukinni menntun iðnaðarmanna og vaxandi þekkingu og reynslu geta Íslendingar smíðað sjálfir þau fiskiskip, sem þeir þarfnast. Hins vegar er þess að geta, að þó að hér á landi sé í rauninni mikill markaður fyrir fiskiskip af öllum stærðum, hefur eftirspurn eftir skipum verið háð miklum sveiflum. Veldur þar margt, og skal ég ekki rekja það nánar hér, en misjöfn eftirspurn hefur leitt til þess, að afkastageta og möguleikar skipasmíðastöðvanna hafa ekki nýtzt og verkefnaskorturinn valdið erfiðleikum hjá fyrirtækjunum og atvinnuleysi þeirra, sem að skipasmíðaiðnaðinum vinna. Það er því augljóst, að ef öll fiskiskip Íslendinga væru smíðuð innanlands og áætlun gerð um þetta til nokkurra ára, væri hér um að ræða stóriðju, sem veitti fjölda manns örugga atvinnu. Um það er enginn ágreiningur, að efling skipasmíðastöðva innanlands er ein þýðingarmesta ráðstöfunin til að vinna bug á atvinnuleysi og tryggja atvinnu til frambúðar. Fyrir rekstur skipasmíðastöðvanna skiptir það meginmáli að hafa samfelld verkefni, og væri afkastageta stöðvanna fullnýtt, eins og hún er í dag, mætti tvöfalda þann mannafla, sem nú vinnur við skipasmíðar. Íslenzk fiskiskip eru að ýmsu leyti frábrugðin fiskiskipum annarra þjóða, og þau, sem erlendis hafa verið byggð, hafa ekki verið miðuð við íslenzkar aðstæður. Þetta leiðir hugann að því, að mikið vantar á, að athugun á gerð og búnaði öllum með tilliti til hagnýtingar nýjustu tækni eigi sér stað í skipasmíðum. Að vísu er til tæknideild á vegum Fiskifélags Íslands, en sú stofnun er þess engan veginn megnug, eins og nú er, að leysa þetta veigamikla og þýðingarmikla hlutverk af hendi. Í 3. gr. þessa frv. er gert ráð fyrir, að Fiskveiðasjóður Íslands láti fara fram athugun á gerð og búnaði skipanna. Út af fyrir sig er það ekki aðalatriðið, hvaða stofnun framkvæmir þessa athugun eða vinnur að þessum málum. Aðalatriðið er, að þetta sé framkvæmt og einhver aðili hafi til þess bolmagn að vinna við þessi rannsóknarstörf. En vanbúin stofnun, hvað sem hún heitir, er ekki til þess fallin að skila árangursríku starfi. Tæknileg rannsóknarstofnun, sem kerfisbundið leitar að hagkvæmum lausnum vandamála, sem alltaf koma í ljós við smíði og síðar rekstur skipa, getur orðið bæði skipasmíðaiðnaðinum og sjávarútveginum í heild ómetanlegur stuðningur. Það, sem vakir fyrir okkur flm. þessa frv. með þessu ákvæði í 3. gr., er að undirstrika þá nauðsyn að jafnhliða því, sem fylgzt er með þróun mála í þessum efnum erlendis, sé ekki síður hagnýtt sú reynsla, sem íslenzkir fiskimenn öðlast, og sú verkkunnátta, sem þeir hafa til að bera. Á þetta teljum við að hafi mikið skort og hér verði að ráða bót á hið allra fyrsta. Það er skoðun okkar, sem að þessu frv. stöndum, að svo bezt komi sú fjárfesting í dráttarbrautum og skipasmíðastöðvum að gagni, að nægileg verkefni verði fyrir hendi og að lánskjör í þessu sambandi verði með aðgengilegum kjörum. Uppbygging skipasmíðastöðvanna hefur verið dýr og krefst þess vegna mikilla verkefna. Þess vegna er mikil þörf á að skipuleggja þau verkefni, sem þessi fyrirtæki geta leyst af höndum. Hinn 27. marz s.l. var af hálfu hæstv. ríkisstj. gefin sú yfirlýsing, að fyrirætlun atvinnumálanefndar ríkisins væri sú, að láta gera sérstakar áætlanir um skipasmíðar hið fyrsta. Ekki er mér kunnugt um, að sú áætlun hafi séð dagsins ljós. Það verður þá leiðrétt, ef það er rangt, a.m.k. hef ég ekki séð hana, en það er full þörf á sérstökum ráðstöfunum í þessu efni, og við teljum, að ríkið eigi að hafa forgöngu í þessu efni, eins og raunar hefur verið viðurkennt í þeirri yfirlýsingu, sem ég minntist á áðan. Það er heldur engin nýlunda, að ríkið hafi forgöngu í því að láta smíða skip. Fyrir tveimur áratugum hafði ríkið l. samkv. forgöngu um byggingu skipa erlendis. Hvers vegna skyldi ekki einnig ríkið geta haft forgöngu um innlendar smíðar nú? Við þetta má svo bæta, að ýmsar þjóðir hafa á undanförnum árum, hæði beint og óbeint, veitt skipasmíðaiðnaði sínum mikla fyrirgreiðslu m.a. með útvegun lána með mjög hagstæðum vaxtakjörum. Það bendir allt til þess, að það sé þjóðhagslega mjög hagkvæmt og þýðingarmikið að tryggja skipasmíðaiðnaðinum nægileg verkefni, svo að afkastageta stöðvanna verði nýtt til fulls, og í því efni ber ríkinu að hafa forystu. Við verðum að nýta sem bezt fjárfestinguna í atvinnuleysinu og um leið verkkunnáttu iðnaðar- og fiskimanna. Með frv. þessu, sem hér liggur fyrir, er lögð á það áherzla, að nú verði gert stærra og meira átak í þessum málum og skipulegra en áður hefur verið gert. Til þess að það sé mögulegt, verður að tryggja fjármagn til þessara framkvæmda. Það er talið, að Fiskveiðasjóð Íslands skorti fé á árinu 1970 til að standa við skuldbindingar þær, sem sjóðurinn hefur þegar tekizt á hendur. Þess vegna er í frv. þessu gert ráð fyrir lántöku, svo að framkvæmdir geti hafizt með eðlilegum hætti. Ekki er, svo að vitað sé, búið að útvega Fiskveiðasjóði það fé, sem sjóðurinn þarfnast á árinu 1970, og þess vegna væri ekki óeðlilegt að sameina þá fjáröflun þeirri, sem þetta frv. gerir ráð fyrir. Samkv. 4. gr. frv. er einnig gert ráð fyrir, að lán úr Fiskveiðasjóði verði 85% af kostnaðarverði skipanna. Hámark lána úr Fiskveiðasjóði er nú 75% af kostnaðar- eða matsverði. Oft hefur verið rætt um að hækka lánshámark út á skip byggð innanlands, þ.e. að Fiskveiðasjóður lánaði beint 85%, en ekki hefur slíkt fengið lagagildi enn. Nýlega hefur opinberlega verið tilkynnt um, að Fiskveiðasjóður muni lána skipasmíðastöðvum út á skip í byggingum, þótt sala skipsins sé ekki tryggð fyrirfram. Þetta er nýmæli og spor í rétta átt, og ber að virða þann vilja, sem þar kemur fram. Hins vegar eru á þessu vissir annmarkar, eins og reglurnar um lánveitingar þessar bera með sér. Fiskveiðasjóður mun t.d. ekki lána með þessum hætti út á skip stærri en 75 smálestir, nema erlend lán verði tekin af skipasmiðastöðvunum fyrir efni, vélum og tæknibúnaði. Enda þótt endurnýjun og aukning skipastóls á undanförnum árum hafi verið framkvæmd með erlendu fjármagni, sem kaupendur hafa tekið að láni, er það ekki æskileg leið. Hitt hefði verið í alla staði eðlilegra og hagkvæmara að Fiskveiðasjóður eða ríkissjóður tæki erlend lán, er varið skyldi til kaupa á vélum, efni og öðrum tækjum. Ég hef áður í sambandi við umr. um þetta mál, bent á, að slíkar lántökur erlendis, bæði einstaklinga og félaga, hljóti að leiða til hærra verðs á efni og tækjum og gera skipin þannig mun dýrari en þörf er á. Þau skilyrði, sem Fiskveiðasjóður setur fyrir lánveitingum samkv. hinum nýju reglum, eru ekki aðgengileg, en þetta er þó spor í rétta átt. Þrátt fyrir það, sem áunnizt hefur í því efni, að innlendar skipasmiðastöðvar annist að verulegu leyti smíði okkar eigin fiskiskipa, þá er full þörf á enn frekari aðgerðum til stuðnings þessari atvinnugrein, sem mjög er til þess fallin að bæta úr atvinnuleysi og til að tryggja atvinnu til frambúðar. Þess vegna er þetta frv. borið fram. Við þetta má svo bæta því, að ýmislegt bendir til þess, að fái þessi atvinnugrein nægilegan stuðning í upphafi, geti þróunin orðið sú, að íslenzk fiskiskip verði samkeppnisfær og eftirsótt söluvara á erlendum markaði. Hér á landi eru einhverjir beztu og afkastamestu fiskimenn í víðri veröld. Við höfum möguleika á að notfæra okkur reynslu þeirra og þekkingu í meðferð ýmiss konar tækja um borð í skipunum. Sú staðreynd getur tvímælalaust orðið mikill ávinningur, ef íslenzk skip gætu orðið útflutningsvara. Hvernig sem á þessi mál er litið, er hér um stórmál að ræða, sem taka verður föstum tökum. Íslenzkar skipasmíðastöðvar eru þess megnugar að sinna því verkefni, sem frv. þetta gerir ráð fyrir. Verkkunnátta og vandvirkni íslenzkra iðnaðarmanna í þessum greinum er slík, að þeir standa stéttarbræðrum sínum fyllilega jafnfætis. Ef lánamálum skipasmíðastöðvanna verður komið í hagkvæmt horf, geta þær keppt við aðrar þjóðir um smíði fiskiskipa. Það er þjóðhagslega mikilvægt, að skipasmíðastöðvarnar hafi nægileg verkefni og framleiðslugeta þeirra verði nýtt til fulls. Við höfum ekki efni á að láta þá möguleika, sem felast í þessum iðnaði, ónýtta. Herra forseti. Ég legg til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hæstv. iðnn.