Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef á þskj. 184 lagt fram frv. til l. um breyt. á l. um almannatryggingar, nr. 67 frá 1971. Ég hef í 1. gr. frv. míns lagt svo til, að 44. gr. l., 6. mgr., orðist svo: „Nú dvelst sá, sem dagpeninga nýtur, í sjúkrahúsi eða á hæli á kostnað samlags síns, og skal hann þá halda dagpeningum óskertum. Hið sama gildir um sjúkradagpeninga vegna barna sjúklings.“ Í gildandi l. um almannatryggingar er gert ráð fyrir því að dveljist sá, sem dagpeninga nýtur, á sjúkrahúsi megi lækka dagpeninga hans um allt að þriðjung ef hans á heimili sínu hefur fyrir öðrum að sjá, ella að 2/3 hlutum. Ég legg sem sé til, að þetta skerðingarákvæði falli úr lögunum. Hin breytingin kemur fram í 2. gr. þessa frv., sem ég flyt, og er hún við 60. gr. gildandi laga. Legg ég til, að 5. mgr. orðist svo: „Elli-, örorku- eða ekkjulífeyrisþegi heldur óskertum lífeyrisgreiðslum, þótt til komi vistun á stofnun þar sem sjúkratryggingar greiða fyrir hann, nema um sé að ræða samfellda vistun á slíkum stofnunum umfram 24 mánuði.“ Í gildandi l. er gert ráð fyrir því að lífeyrir elli- og örorkulífeyrisþega falli niður ef þeir dveljast í stofnunum, þar sem sjúkratryggingar greiða fyrir þá, lengur en í einn mánuð og ef vístin hefur verið lengri en 4 mánuðir undanfarandi 24 mánuði. Rétt er þó að taka fram að með breytingum, sem gerðar voru á lögum um almannatryggingar á árinu 1974, var svo á kveðið að tryggingaráði væri heimilt að víkja frá þessum tímatakmörkunum ef sérstaklega stæði á. Röksemdir mínar fyrir flutningi þessa frv. eru þær í fyrsta lagi hvað snertir þá er njóta sjúkradagpeninga, að sjúkradagpeningar eru verulega skertir miðað við launatekjur viðkomandi, og mér finnst ósanngjarnt að þetta sé skert enn frekar þótt til tímabundinnar sjúkrahúsvistunar komi. Hvað viðkemur elli- og örorkulífeyrisþegum, þá eru bætur þeirra ekki nema hluti af launum sem hægt væri að miða við, og mér finnst ósanngjarnt að þetta sé rýrt enn þá frekar þegar um tíma bundna dvöl á sjúkrahúsi er að ræða. Þess ber einnig að geta í sambandi við sjúkradagpeninga, að hér er alla vega um tímabundna aðstoð að ræða, sem tekur aðeins til eins árs hverju sinni. Meginorsökin er þó kannske sú, að sjúkratryggingar greiða. sjúkrakostnað allra landsmanna og svo háttar um aðra landsmenn en elli- og örorkulífeyrisþegn að þeir hafa yfirleitt annaðhvort ráðningu, sem bætir þeim launamissi þegar til sjúkrahúsvistar kemur, eða þeir hafa aðstöðu til að tryggja sig fyrir slíkum launamissi, sem elli- og örorkulífeyrisþegar eiga erfitt með að koma við, og mér þykir það ekki í anda þess tilgangs, sem er með almannatryggingum í landinu, að ganga frelsar á rétt þessa fólks. Hins vegar hef ég séð ástæðu til þess að koma inn í frv., að ef dvöl verður samfelld lengri en 24 mánuðir, þá falli greiðslur inn í ramma gildandi l., enda hafa há skapast ný viðhorf. Ég vil svo rétt til upplýsinga geta þess, að það gefur auga leið að elli- og örorkulífeyrisþegar þurfa iðulega á sjúkrahúsvist að halda. Þeir hafa ýmsa langvinna sjúkdóma, eins og heila- og mænusigg, Parkinsonsveiki, astmaveiki, þráláta hjartasjúkdóma, giktarsjúkdóma og þannig mætti áfram telja. Það er alltaf af og til nauðsynlegt að taka þetta fólk inn á sjúkrahús og veita því ákveðna aðstoð eða prófa sérstaka meðferð. Er alveg undir hælinn lagt hversu langan tíma sjúkrahúsvistin getur tekið hverju sinni og raunar ráða sjúklingarnir ekki alltaf við hversu lengi vístin er. Það er m. a. undir því komið hversu hratt hlutirnir ganga fyrir sig á sjúkrahúsunum. Þess vegna gæti þetta fólk alltaf staðið frammi fyrir því að fara yfir þau tímamörk, sem sett eru og enda þótt tryggingaráði sé heimilt með breytingum, sem gerðar voru á almannatryggingal. 1974, að endurskoða tímamörkin í einstökum tilfellum, þá skapar þetta þó visst öryggi hjá þessu fólki og kostar þó nokkra skriffinnsku, tíma og fyrirhöfn að fá þessa framlengingu. Ég vil benda á að það fólk sem að vísu er svo ástatt með að er orðið gamalt eða öryrkjar, en heldur sitt heimili, léttir verulega á elli- og dvalarheimilum landsins, og einnig það atriði gerir ósanngjarnt að við göngum frekar á rétt þess. Þetta fólk stendur að sjálfsögðu ákaflega illa að vígi, ef sjúkradagpeningarnir falla niður. Það getur ekki staðið undir sínum heimilisrekstri og hefur af þeim sökum stundum frestað sjúkravist eða orðið að útskrifast fyrr en tímabært hefur þótt. Þetta þekki ég vel úr minn starfi. Ég sé ekki ástæðu til að hafa þessi orð lengri, en ég leyfi mér, herra forseti, að óska þess, þegar þessari umr. lýkur, að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. heilbr: og trn. hv. deildar.



Herra forseti. Það eru örfá orð til stuðnings þessu frv. Ég vil um leið þakka frsm. glöggt erindi, glögga grg., sem þessu frv. fylgir, og að vekja athygli á þessu máli. Við vitum það og vil ég a.m.k. trúa því að tryggingalöggjöf okkar sé í mörgu ágæt. Þar hafa umtalsverðir áfangar náðst fram. Þessi löggjöf er stöðugt í endurskoðun og athugun, enda er eðlilegt að svo stórfellt velferðarmál sé ævinlega í fremstu röð á okkar verkefnaskrá. Þetta frv. og grg. og framsöguræða hv. flm. sannfærðu mig þó um það enn betur, að ýmis ákvæði þessara laga, þótt ágæt séu, m. a. skerðingarákvæði eða þá ákvæði, sem eiga að fyrirbyggja ofnotkun eða misnotkun, geta verið allvafasöm eða orðið allvafasöm í túlkun og einstaka þeirra geta jafnvel veríð beinlínis ranglát í eðli sínu, eins og mér sýnist að hér geti átt sér stað. Út af þessu dettur mér í hug frv. það sem ég flutti í haust ásamt hv. þm. Stefáni Jónssyni um ferðakostnaðargreiðslu landsbyggðarfólks. Þar hefur einmitt misnotkun ætíð verið talin hættuleg, og niðurstaðan hefur svo orðið sú að lítið sem ekkert hefur verið aðhafst í réttlætisátt í þessu máli. Ég benti þá á að ég teldi tvöfalda tryggingu fyrir því að um misnotkun yrði ekki að ræða, þar sem bæði væri um að ræða vottorð frá heimilislækni eða héraðslækni annars vegar og hins vegar vottorð frá þeim sérfræðingi sem hefði sjúklinginn til meðferðar: Hér er hins vegar um að ræða ákvæði til skerðingar á rétti þeirra þegna okkar þjóðfélags sem ég held að við séum öll sammála um að gera eigi sem best við. Sannast sagna var það fyrst núna á dögunum að ég gerði mér ljós alvarleg áhrif þessa ákvæðis, þegar til mín leitaði aldurhniginn fyrrv. bóndi austan af landi og sagði sínar farir ekki sléttar einmitt varðandi þetta umrædda mál sem hér er til umr. Hv. þm. bendir einmitt mjög skýrt á það í sinni grg. að elli- og örorkulífeyrisþegar þurfi að halda áfram að greiða rekstrarkostnað heimilis síns, eins og hann þar telur upp ýmsa liði, og þessi maður þurfti vitanlega að sinna margvíslegum gjöldum af sínum heimilisrekstri og af vissum ástæðum einmitt mjög kostnaðarsömum. Því er ekki að leyna að þessi maður hafði fengið úrskurðað, að þessi ellilífeyrir yrði af honum tekinn, eða hann áleit að það lægi skýrt fyrir, og hann sá allt svart fram undan sannast sagna í þessu máli sinu. Efni hans voru svo sannarlega lítil, en hann hefur löngum búið við þröngan kost, enda hlýtur það að vera svo, að öll slík mál, að ákvæði eins og skerðingarákvæði af þessu tagi koma auðvitað harðast niður á þeim sem minnst hafa af að taka. Ég efast ekkert um varðandi þá heimild, sem hv. flm. gat um varðandi tryggingaráð, að því væri heimilt að víkja frá þeim tíma takmörkum sem þarna eru sett, að tryggingaráð hafi tekið sanngjarna afstöðu eftir því sem það hefur getað í hverju einstöku tilfelli, og ég treysti ráðinu allsæmilega til þess. En einmitt vegna þess að þetta kemur harðast niður á þeim sem erfiðast eiga, þá þarf, held ég, að fara að með fullri gát þegar slíkur réttur er niður felldur sem hér um ræðir. Ég tek fyllilega undir með hv. flm., að þetta er í mörgum tilfellum eini möguleikinn til lífsviðurværis fyrir þessa einstaklinga. Það þekkja allir hve þarfir okkar nútímafólks, réttmætar sem ímyndaðar, hafa þanist út á öllum sviðum. Við vitum einnig, að þarfir hinna öldruðu og öryrkja og kröfugerð þeirra sérstaklega til lífsgæða er yfirleitt smámunir einir í því sambandi, miðað við það sem við almennt gerum. En þær eru vissulega meiri en fæði og aðhlynning á sjúkrahúsi, eins og hv. flm. benti réttilega á. Þessum sjálfsögðu þörfum hvers einstaklings þarf að mæta og ekki að fella niður kannske þann eina tekjustofn sem hann hefur til lífsframfæris. Niðurfelling á þessum rétti hlýtur að teljast ranglát, ef henni er beitt af nokkurri hörku, kannske að því er sumir telja af sanngirni og réttsýni, þá getur hún samt komið býsna hart niður. Ég mun sannarlega reyna að beita áhrifum mínum í hv. þn. til þess að málið fái góða athugun þar og eins farsæla úrlausn og frekast er unnt. Við eigum að lagfæra þá vankanta sem á þessari annars ágætu löggjöf eru enn þá og einmitt með anda og megintilgang almannatryggingalaganna í heild í huga. Hér er að einum ágalla vikið, - ágalla sem ég tel rétt að skoða, fá fram á vissa lagfæringu, og ég vil þakka hv. flm. fyrir að hafa flutt þetta mál okkur til umhugsunar og úrlausnar.



Herra forseti. Það er rétt, sem fram hefur komið hjá síðasta ræðumanni, að hér er sannarlega um merkismál að ræða eins og flestar þær umbætur sem gerðar eru á okkar tryggingalöggjöf. Ekki er vafi á því, að það var mjög mikilvægt þegar það fékkst þó inn sem heimildarákvæði að það mætti greiða þetta allt upp í 24 mánuði. En eins og fram kom við athugun einmitt á þessu málefni í fyrra, eru allmargir flokkar sjúklinga sem þurfa endurtekið að fara inn á sjúkrahús, en geta verið heima hjá sér á milli. Þarna er um taugasjúklinga að ræða, þarna er um astmasjúklinga að ræða og sjúklinga með fleiri lungnasjúkdóma, sem valda því, að fólkið getur verið sæmilega frískt um nokkurn tíma , en þurft svo skyndilega að fara inn á sjúkrahús og dvelja þar lengri eða skemmri tíma, jafnvel oft á ári, en tiltölulega stuttan tíma í einu. Þess vegna var það að þetta er komið inn sem heimildarákvæði, meginatriðið í því sem hér um ræðir, en hins vegar er því ekki að neita, að það er sannarlega miklu æskilegra að fá þetta inn sem ákveðið ákvæði. Það er þó ekki svo, að öllu réttlæti sé fullnægt með þessu. Mér dettur þá í hug að þetta varðar að verulegu leyti ellilífeyrisþega ekki síður en örorkulífeyrisþega. En nú er það svo að þegar ellilífeyrisþegi fer inn á elliheimili, þá verður hann að borga allar sínar tekjur, sinn ellilífeyri og reyndar kannske meira til, ef hann hefur einhverja aðra tekjumöguleika til síns nauðsynlegasta uppihalds. Þarna er enn þá gat í okkar lögum sem við þurfum vafalaust fljótlega að greiða eitthvað úr. Það er lítil sanngirni í því, að ef maður fer inn á sjúkratryggingagreiðslur á sjúkrahúsi, þá fái hann sínar fullu bætur áfram, aftur á móti ef hann fer inn á elliheimili, þá séu allar hans tekjur af honum teknar til greiðslu á dvalargjaldi. Það var eins og hér hefur komið fram, að enda þótt miklar umbætur hafi orðið á okkar tryggingalöggjöf á undanförnum árum, þá bætast alltaf við ný augljós atriði sem lagfæra þarf. Ég vona að við lítum á þessi mál hér með miklum skilningi og velvilja og reynum að fá þessa lagfæringu í gegn.