Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þegar hæstv. núv. ríkisstj. var mynduð, var það eitt af helztu atriðum í málefnasamningi hennar að kaupa til landsins 15 nýja togara. Í samræmi við þetta lagði ríkisstj. fram á Alþ. þegar snemma þings 1956, skömmu eftir að ríkisstj. var mynduð, frv. um heimild fyrir ríkisstj. til skipakaupa, lántöku og sérstakra ráðstafana í útgerðarmálum til að stuðla að jafnvægi í byggð landsins. Er í þessu frv., sem síðan var lögfest frá Alþ. fyrir áramót 1956, heimild fyrir ríkisstj. til kaupa á þessum 15 togurum ásamt fleiri ráðstöfunum, sem ekki er þörf á að fara út í þessu sambandi. Þegar þetta frv. stjórnarinnar var til meðferðar hér á Alþ., var lögð á það mikil áherzla af ríkisstj., að það væri mikil nauðsyn að fá frv. þetta afgr. sem skjótast, til þess að hægt væri að hefjast handa um framkvæmd þessa atriðis. Síðan þetta gerðist eru liðin tvö ár og allt er mjög á huldu um það, hvað í þessu máli hefur gerzt. Það, sem vitað er um í þessu sambandi frá opinberri hálfu, kom hér fram á Alþ. 13. nóv. í fyrra, eða fyrir tæpu ári, en þá var hér lögð fram af hv. þm. N-Ísf. fsp., þar sem spurzt var fyrir um þetta mál og framgang þess, og skýrði þá hæstv. sjútvmrh. frá því, að næstu daga, eins og hann orðaði það, færi n. utan til að gera smíðasamninga um stóru togarana. Enn fremur sagði hann, að þar sem nú hefði verið unninn allur nauðsynlegur undirbúningur að þessum skipakaupum, hefði ríkisstj. ákveðið að hefja nú þegar samninga um smíða skipanna. Það kom að vísu í ljós í sambandi við þessar umræður, að enn var mjög á huldu um fjáröflun í þessu sambandi, enda þótt ráðherrann upplýsti, að ákveðið væri að hefjast nú handa um smíði skipanna. Síðan gerist það, að skýrt er frá því í Þjóðviljanum, blaði sjútvmrh., 16. febrúar 1958, að verið sé að semja um smiði á 15 stórum togurum, og í undirfyrirsögn er sagt: „Verða smíðaðir í Bretlandi og Vestur-Þýzkalandi, og er nefnd farin utan til þess að ganga frá samningum.“ Í sambandi við þessa frásögn Þjóðviljans, skýrði málgagn annars stjórnarflokks, Alþýðublaðið, frá því, að hér væri rangt með farið, vegna þess að það væri að vísu rétt, að nefnd hefði farið utan, en hefði aðeins átt að semja um smíði á 8 togurum. En forsrh. gaf síðan yfirlýsingu um málið, sem að vísu var harla óljós, en í framhaldi af þeirri yfirlýsingu sagði Þjóðviljinn frá því, að það hefði verið ákveðið að hraða sérstaklega smíði á 8 þessara togara, þannig að þeir geti komið til landsins eftir hálft annað ár, en hinir 7 verði afhentir eftir þann tíma. Þó er áformað, að allir 15 togararnir verði komnir til landsins innan tveggja ára. Síðan frá þessu var sagt í stjórnarblöðum, hefur ekkert fregnazt opinberlega um niðurstöður af samningum þessarar nefndar, sem út var send, hvort sem hún hefur nú átt að semja um smíði á 8 togurum eða 15, sem virðist hafa farið nokkuð á milli mála í þessum frásögnum. Það hefur ekkert verið opinberlega um það birt, hver hafi orðið árangurinn af för nefndarinnar, og síðan er nú liðinn svo langur tími, að ástæða virðist vera til þess að gera ráð fyrir, að það sé nú fengin á þetta endanleg niðurstaða og þessi nefnd hafi eftir svo langan tíma lokið þeim samningum, sem henni var ætlað að annast, þannig að það hljóti að vera auðið nú í dag að gera grein fyrir því, hvað líði endanlegum ákvörðunum um smíði þeirra umræddu 15 togara, sem ég hef að vikið og heimilað var að smíða með lögunum frá 1956, og jafnframt hlýtur að liggja fyrir, hvort lán hafi verið fengin til þessara skipakaupa og þá hve há og hvar, en um þetta hef ég leyft mér að flytja fsp. Þegar ákvörðunin var tekin um smíði togaranna, er það engum efa bundið, að það vakti vonir víðs vegar úti um land, þar sem við atvinnuörðugleika hafði verið að stríða og sérstaklega erfiðleika með hráefnaöflun til fiskiðjuvera, að úr framkvæmdum á þessu máli yrði, enda var því lýst yfir, eins og ég í upphafi sagði, í sambandi við stofnun hæstv. núv. ríkisstj., að hún væri ákveðin í því að framkvæma þetta fyrirheit sitt. Ég vænti þess því, að hæstv. ríkisstj. sjái sér fært að gera grein fyrir þessu máli hér og geti svarað þeim fsp., sem ég hef leyft mér um það að bera fram á þskj. 34.



Herra forseti. Þar sem forsrh. hefur ekki haft aðstöðu til þess að mæta á þessum fundi, mun ég veita þær upplýsingar í sambandi við þessa fsp., sem hægt er að veita á þessu stigi málsins. Það er enn unnið að lánsútvegunum til kaupa á þeim togurum, sem hér er rætt um. Lán hafa því ekki verið tekin. Aðalbankastjóri Seðlabankans hefur m.a. unnið að þessu máli fyrir ríkisstj. hönd, og að undanförnu hefur hann m.a. verið erlendis í þessum erindum. Þannig stendur málið raunverulega varðandi lántöku í sambandi við kaup á þessum skipum, en mér þykir rétt að gera hér nokkru nánari grein fyrir gangi málsins í heild, og mætti það þá liggja nokkru skýrar fyrir mönnum, hvað verið hefur að gerast í þessu máli. Hv. fyrirspyrjandi vék fyrst að því að ríkisstj. hefði á sinum tíma heitið því, að keyptir skyldu 15 nýir togarar til landsins og þeir staðsettir með sérstöku tilliti til þess að auka á jafnvægi í byggð landsins. Framhaldið af þessu var svo það, að sett voru lög hér á Alþingi, sem staðfest voru 27. des. 1956, en þar var stjórninni heimilað að festa kaup á 15 stórum togurum og allt að 12 minni togskipum. Það kom fljótlega í ljós við undirbúning þessa máls, að það voru uppi allháværar kröfur um það að sinna fiskiskipakaupum ýmissa smærri byggðarlaga úti á landi, ekki einvörðungu með kaupum á stórum togurum, heldur einnig togurum af milligerð eða af minni stærð. Af því tók málið strax í upphafi þeim breytingum, að lögð var höfuðáherzla á það að kaupa 12 minni togskip, og samningar um þau voru gerðir, og nú er svo komið, að komið er að afhendingu þessara skipa, búið að úthluta þeim til 12 byggðarlaga úti á landi, og fyrsta skipið verður afhent Íslendingum formlega nú 10. nóv. og annað skipið 12. nóv. Nú hefur verið gengið frá formlegu láni í sambandi við kaup á þessum skipum, eða um 50 millj. kr. erlent lán til 12 ára, miðað við 21/2 % vexti, og má því segja, að þessi þáttur málsins hafi verið leystur að fullu, og ég hygg, að að verulegu leyti sé leyst úr því, sem mestur áhugi var þá uppi um, en það var að auka nokkuð við fiskiskipin í ýmsum þeim byggðarlögum úti á landi, sem höllustum fæti stóðu með öflun hráefnis til heimaatvinnu. Eftir stendur þá sá hlutinn, sem snýr að kaupum á hinum 15 stóru skipum, en ríkisstj. þótti rétt að halda áfram við þá ákvörðun, að slík skip yrðu keypt, enda hefur nú dregizt um alllangan tíma að ganga til þess að endurnýja okkar togaraflota og kaupa hina stærri togara í skarð þeirra, sem jafnan heltast úr lestinni. Þannig var unnið að því máli, að segja má, að 10 fyrstu mánuðina, eftir að heimild Alþingis var veitt í árslok 1956, var unnið að undirbúningi að framkvæmdum í þessum efnum, og ég held, að það hafi verið unnið að undirbúningi málsins eins og frekast var hægt. Það þótti nauðsynlegt að leita álits sérfróðra manna um það, af hvaða stærð og gerð þessi skip teldust vera hentugust fyrir Íslendinga, eins og nú háttaði, og í þeim efnum var skipuð sérstök 5 manna nefnd landsþekktra togaraskipstjóra og leitað álits þeirra um stærð þessara skipa og gerð. Þessi nefnd vann að málinu um nokkurn tíma. Síðan var skipuð 3 manna nefnd sérfróðra manna um skipabyggingar. Þar var tilnefndur sem form. skipaskoðunarstjóri, Hjálmar Bárðarson, og með honum voru í nefndinni Erlingur Þorkelsson vélfræðingur, sá sem hefur haft mest með að gera smíði allra þeirra stóru togara, sem Íslendingar hafa keypt nú eftir stríðið, og þriðji maðurinn í nefndinni var svo einn af þekktustu togaraskipstjórum landsins, Sæmundur Auðunsson. Þessari þriggja manna nefnd var falið það verk að útbúa nákvæmlega útboðslýsingu af skipunum, svo að hægt væri að leita tilboða hjá öllum helztu og þekktustu skipabyggingarstöðvum, sem við höfum skipt við, og þá auðvitað að sjálfsögðu stuðzt við það meginálit, sem fyrir lá frá togaraskipstjóranefndinni, um það, hvað mundi vera hagstæðast fyrir okkur um stærð og gerð skipanna í aðalatriðum. Þessi nefnd sendi svo f.h. ríkisstj. út tilboð til 16 skipasmíðastöðva 28. júní 1957, og í októbermánuði 1957 höfðu borizt föst tilboð frá 9 þekktum skipasmíða- eða togarasmíðastöðvum. Frá þessu var m.a. skýrt hér í aðalatriðum á Alþingi, þegar fsp. um sama efni og þessi fsp. er var hér til umræðu í nóvembermánuði 1957, og þá var það upplýst, að fram að þessum tíma hefði verið unnið að öllum undirbúningi að framkvæmdum í málinu og ekki talið fært að hafa þar á öllu meiri hraða, en verið hafði. En þá var um það spurt hér, hvort ríkisstj. hefði ekki þegar tekið lán til þessara togarakaupa eða hvort hún hefði tryggt sér lán til framkvæmdanna. Það var þá upplýst, að stjórnin hefði ekki talið tök á því að útvega lán fyrir kaupunum nema í beinu samhengi við það, hvar skipin yrðu smíðuð, og að reynt yrði að fá þær stöðvar, sem líklegastar væru með hentugan afgreiðslutíma og sanngjarnt verð á skipunum, til þess að beita sér fyrir því, að við fengjum nauðsynleg lán til framkvæmdanna í heimalandi sínu, þegar það lægi raunverulega fyrir, að hvaða skipasmíðastöðvum við helzt vildum hallast. Það hafði fram að þessum tíma nokkuð verið athugað, hvaða lánsmöguleikar væru fyrir hendi, og í nóvembermánuði 1957 var það einnig upplýst hér, að fyrir lægju hjá ríkisstj. nokkur tilboð um lán til þessara framkvæmda. Að vísu væri það svo að, að dómi stjórnarinnar væru þessi lánstilboð ekki nægilega góð og hún mundi því vilja vinna að því áfram að fá hagstæðari lán. En treystandi á það, sem þegar lægi fyrir í málinu, hefði hún nú tekið ákvörðun um að senda út samninganefnd til þess að semja um byggingu skipanna, þó að endanlega hefði ekki verið gengið frá lánum, en með þá lánsmöguleika í huga, sem þá lágu fyrir. Á þessu tímabili höfðu borizt tvö lánstilboð frá Bretlandi, eitt frá Belgíu og tvö frá Vestur-Þýzkalandi. Framhaldið varð svo það, að snemma á árinu 1958, eða skömmu eftir að þetta hafði verið rætt hér á Alþ., var togarakaupanefnd, sem skipuð hafði verið af ríkisstj., send út til þess að festa kaup á a.m.k. 8 af þessum skipum nú þegar og tryggja á þann hátt afgreiðslu þeirra eins fljótt fyrir Íslendinga og tök væru á, þó að áfram stæðu að fullu skuldbindingar stjórnarinnar um það að kaupa samtals 15 skip. Það verður að segja það eins og er, að þær vonir, sem voru tengdar við þau lánstilboð, sem fyrir lágu, hafa brugðizt að verulegu leyti, og komu til þess eflaust nokkuð sérstakar ástæður. Það kom sem sé mjög greinilega fram fljótlega, þegar á átti að herða, að viðhorf allt í Bretlandi gerbreyttist með tilliti til þeirra átaka, sem þá voru í aðsigi og þegar orðin varðandi okkar landhelgismál, og fór það í rauninni ekkert dult, að með ákvörðun okkar í landhelgismálinu hefðu allir möguleikar okkar til lána í Bretlandi farið út um þúfur. En áfram hefur svo verið unnið að því að fá slík lágmarkslán, sem stjórnin hefur talið að óhjákvæmilegt væri að hafa til þess að byggja kaupsamning á, og nú um skeið hafa þau mál aðallega verið í höndum aðalbankastjóra seðlabankans, sem hefur farið nokkrar ferðir út og m.a. að undanförnu unnið að því að fá endanleg úrslit í því, hvort hægt væri að fá slík lán til þessara kaupa sem talið er að séu algert lágmark fyrir okkur, til þess að vogandi sé að gera kaupsamning. Á þessu stigi vil ég ekki segja neitt um, hvort það reynist svo um þau lánstilboð, sem okkur höfðu borizt og sum hver hafa brugðizt, hvort þau í Vestur-Þýzkalandi reynast verða nægjanleg til þess, að fært þyki að semja þar um smíði skipanna, en væntanlega fæst úr því skorið mjög bráðlega. Það þarf svo í rauninni enginn að vera hissa á því, þegar það er haft í huga, sem við höfum mátt heyra síðustu mánuðina í sambandi við landhelgismáladeilu okkar, þó að það geri vart við sig í ýmsum efnum varðandi viðskipti okkar við þær þjóðir, sem við eigum þar einkum í deilu við, og það er staðreynd, sem við stöndum frammi fyrir, að í sumum þessara landa og þá fyrst og fremst í Bretlandi hefur þetta verið tekið upp á þá lund, að það, sem áður hafði verið boðið, er nú aftur tekið, og þeir möguleikar virðast því ekki vera lengur fyrir hendi, og verðum við að sjálfsögðu að sætta okkur við það. Það mun verða unnið að því eins og kostur er að fá úr því skorið, hvort hægt er að fá nauðsynleg lán til þessara skipakaupa á þeim slóðum, þar sem fyrirhugað hafði verið að fá skipin smíðuð. Reynist ekki fært að fá þessi lán, er vitanlega ekki um annað að ræða, en að leita nýrra fanga í þeim efnum og sjá, hvaða möguleikar gefast þá í öðrum löndum en þeim, sem við höfum leitað til í sambandi við smíði á þessum stóru skipum. Ég held, að þessi atriði upplýsi í öllum meginatriðum, hvað gerzt hefur í málinu. En nú síðara árið hefur fyrst og fremst staðið á því að fá þau lán, sem álitið hefur verið að kaupin yrðu að byggjast á. Við áttum þess kost að fá einnig lán fyrir þessum stóru skipum á svipaðan hátt og við fengum fyrir minni skipunum. En það voru miklir örðugleikar á því að ætla að fá hvor tveggja skipin byggð í sömu stöðvum á sama tíma. Auk þess kusum við heldur, á meðan lánsvon var þar, að leita eftir smíðum á skipunum í þeim stöðvum, þar sem við vorum kunnugir fyrir um smíði svona stórra skipa, og því var það reynt til þrautar. En það er mín skoðun, að fáist ekki úr því skorið nú næstu daga, hvaða möguleikar eru fyrir hendi til þess að fá skipin smiðuð þar og nauðsynleg lán þar til smíðanna, þá hljótum við nú, einmitt þegar þessum minni skipum er að verða lokið, að snúa okkur til þeirra aðila, sem við vitum að við mundum geta fengið nauðsynleg lán til skipasmíðanna, hjá, og framkvæma á þann hátt það, sem er aðkallandi nauðsyn fyrir okkar efnahagslíf, að endurnýja okkar stærri togaraflota.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. sjútvmrh, fyrir hans upplýsingar hér. Það væri vissulega fróðlegt að ræða þetta mál frá ýmsum hliðum með hliðsjón af því, sem hann hér sagði í sinni ræðu. Til þess gefst ekki tími í fyrirspurnatíma sem þessum, þar sem fyrirspyrjandi hefur skamman tíma til umráða. Eftir svörum hans að dæma virðist það ljóst, að allt stendur enn fast varðandi þessi togarakaup. Þegar fsp. var borin fram um þetta í fyrra, fyrir ári, var nefnd á förum til útlanda til þess að semja um smíði togaranna, og nú, þegar þessi fsp. er borin fram, á að afgera málið alveg nú á næstu dögum. Hvað verður svo að ári liðnu skal ég ekki um segja. En hæstv. ráðh. upplýsti það hér, að engin lán hefðu enn fengizt til smíði á togurunum og nú væri sett allt traust á það, að aðalbankastjóri Seðlabankans gæti útvegað nægilega peninga til þess að smíða togarana. Hann upplýsti það jafnframt, hæstv. ráðh., að nefnd sú, sem send var utan eftir áramótin nú síðast, hafi ekki, eins og Þjóðviljinn skýrði frá, átt að semja um smíði á 15 nýjum togurum, heldur 8. Virðist þá verða að draga nokkuð úr því hóli, sem málgagn hæstv. ráðherra hafði um hann sjálfan, þegar það skýrði frá sendingu þessarar nefndar, því að þá var birt af honum mynd og jafnframt stóð undir myndinni, að þessi hæstv. ráðh. hefði nú þegar tryggt framkvæmd á fyrirheiti ríkisstj. um kaup á 15 stórum togurum, auk þess sem 12 smærri skip komi til landsins á þessu ári. Vissulega er góðra gjalda verð framkvæmd í því efni að fá þessi 12 minni skip. - Ég skal ekki ræða það nánar hér, því að fsp. er aðeins bundin við 15 stærri togarana, enda lagði hæstv. sjútvmrh., þegar frv. um það efni var upphaflega lagt fyrir Alþ., einmitt á það höfuðáherzlu, hversu nauðsynlegt væri að kaupa þá togara, og skýrði jafnframt frá því, að það væru nú alveg síðustu forvöð að gera samninga um smíði þeirra skipa vegna þess, hve skipasmíðastöðvar væru bundnar og mundu verða það á næstunni, þannig að það mætti alls ekki dragast. Í sambandi við það, sem hæstv. ráðh. hér upplýsti út af þessu máli og einkum lánamálinu, þá langar mig til að víkja að örfáum ummælum, sem birtust í blaði hæstv. ráðh., Þjóðviljanum, og væri þá mjög fróðlegt að heyra frá honum, hvort þar væri rétt frá skýrt eða á hverju slík ummæli mundu vera byggð. Í sama blaði Þjóðviljans og birt var frásögn um það, að hæstv. ráðh. hefði tryggt kaupin á þessum 15 togurum, sem virðist nú eitthvað hafa farið á milli mála að vísu, þá segir svo, með leyfi hæstv. forseta, í ritstjórnargrein: „Það er fáránlegt, að flokkurinn, sem ekki keypti einn einasta togara til landsins þau átta ár, sem Ólafur Thors var sjútvmrh. síðast, skuli hafa fengið tök á að gagnrýna stjórnina fyrir það, að of seint gangi hjá henni að kaupa 15 nýja togara, vegna þess að enn hafa ráðamenn Alþýðuflokks og Framsóknar ekki fengizt til að taka hagstæð lán, sem bjóðast til þessara framkvæmda, af einum saman pólitískum heybrókarhætti.“ Og daginn eftir segir þetta sama blað, Þjóðviljinn, enn einnig í ritstjórnargrein: „Þeir tveir ráðherrar, sem bera ábyrgð á þessum óafsakanlegu vinnubrögðum, eru Guðmundur Í. Guðmundsson utanrrh. og Eysteinn Jónsson fjmrh.“ Og loks segir í ritstjórnargrein í Þjóðviljanum 25. júlí í sumar: „Loks er svo ásökunin um, að fyrirheitið um togarakaupin hafi verið svikið. Ekki verður um það deilt, enda hefur sú skammsýna afstaða Framsóknar og Alþýðuflokksins verið harðlega gagnrýnd af Alþýðubandalaginu.“ Það er nú að vísu svo, að í þeim svörum, sem hæstv. sjútvmrh. gaf hér við fsp., kom ekki fram nein sérstök gagnrýni af hálfu hans á þeim vinnubrögðum, sem höfð hefðu verið í þessu máli. En vissulega gefa þessi ummæli aðalmálgagns stærsta stjórnarflokksins tilefni til þess að spyrjast fyrir um það hjá hæstv. sjútvmrh., sem í senn er kunnugur meðferð málsins og mun enda eiga innangengt hjá þessu blaði, hvort það sé rétt, að boðizt hafi hagstæð lán til kaupa á þessum skipum og það hafi strandað á einhverjum ákveðnum aðilum í ríkisstj. gegn mótmælum hans og ráðh. Alþb. að taka þessi lán, og það sé raunverulega svo, eins og segir í þessari síðustu ritstjórnargrein Þjóðviljans, sem ég vitnaði til, að það megi telja, að þetta loforð ríkisstj. um 15 nýja togara hafi verið svikið. Þetta er vissulega fróðlegt að heyra, vegna þess að ég tel, að þjóðin eigi heimtingu á að vita um það, hvað í þessu hefur gerzt, hvort það er raunverulega svo, að boðizt hafi hagstæð lán til þessara kaupa, en einhverjir sett þar fótinn fyrir. Því er það rétt, sem hæstv. ráðh. sagði í lok síns máls, að það er engum efa bundið, að það er mikils virði að efla okkar togaraflota, og það eru bundnar vonir við það, að þessi skip gætu leyst úr ýmsum vanda í þessu efni, auk þess sem það er vitanlega ljóst, að það verður að stefna að því í sambandi við togaraflotann, að endurnýja hann á eðlilegan hátt. Það má að vísu segja, eins og oft hefur áður verið á minnzt, að það sé ekki heppilegt að gera það í svo stórum stökkum eins og gert hefur verið, heldur ætti að kaupa 3–4 togara árlega. Það er önnur saga, sem ég skal ekki ræða nánar hér. En það er engum efa bundið, að menn fýsir mjög að heyra um það nánar frá hæstv. ráðh. en hann hefur þegar upplýst, hvort þessi skrif, sem ég vitnaði til í aðalmálgagni hans, eru birt með hans vitund og hvort þar er rétt frá málum skýrt.



Það er nú harla einkennilegur háttur, sem hér er upp tekinn af ýmsum þingmönnum Sjálfstfl., þegar þeir taka að sér í stuttum fyrirspurnatíma, og það í fyrirspurn um tiltekið mál, að lesa upp það, sem einhver kann að hafa sagt eða skrifað um þetta eða hitt málið í blöðum, og væri þá kannske réttast svar, að ég læsi eitthvað svolítið upp á móti af því, sem hans flokkur og hans blað hafa verið að segja einmitt varðandi þessi mál. Það fer auðvitað ekkert á milli mála og hefur komið fram hér á Alþ., að flokkur þessa hv. þm. hefur ekki litið það neitt hýru auga og verið hér með hvers kyns skæting út af því, að það mundi standa til að taka lán til fiskiskipakaupa í tilteknu landi, og þegar þetta mál hér var rætt síðast í fyrirspurnatíma, þá gerðist það einmitt, að einn af þm. Sjálfstfl. var alltaf að inna eftir því, hvort það væri satt, að það stæði til að taka lán í sambandi við skipakaup í tilteknu landi. Allir kannast svo við óhljóðin í sambandi við það, m.a. í blöðum þeim, sem nærri standa þessum hv. þm., að slík ósvinna skyldi gerð af ríkisstj. að taka lán í Sovétríkjunum, 50 millj. kr. til þess að kaupa þessi 12 fiskiskip, með sérlega hagstæðum kjörum. Það er enginn vafi á því, að það hefur verið svo í langan tíma, að menn hér á Alþ. og einnig innan ríkisstj. líta nokkuð misjöfnum augum á það, hvar æskilegast sé að taka lán, og hver lítur á það sínum augum, hvaða lánstilboð séu eftir atvikum hagstæðust. Ég vék að því áður, að við hefðum átt kost á því að fá hagstæð lán í sambandi víð smíði á þessum skipum, en það hefði verið hnigið að því ráði að taka m.a. þau lán til smíða á hinum smærri skipunum, og það var gert. En það voru ekki tök á því að smíða stóru skipin í sömu stöðvunum á sama tíma. Af því var freistað þeirra ráða að kanna til hlítar þau lánstilboð, sem borizt höfðu um lán, bæði frá Vestur-Þýzkalandi, frá Englandi og frá Belgíu, en einmitt í þessum löndum þekktum við allvel til togarasmíða af hinni stærri gerð. Því er svo ekki heldur að neita, að það eru uppi misjafnar skoðanir manna á því, hversu nauðsynlegt það sé og réttmætt að efla togaraflotann. Ég minnist þess, að þegar þetta mál var hér síðast rætt á Alþ., þá reis hér upp einn af aðalforsvarsmönnum Sjálfstfl. og lýsti því hér yfir, að hann væri andvígur því að leggja á það nokkurt kapp að kaupa nýja togara til landsins. Þannig mætti auðvitað lengi um þessi mál tala á víð og dreif. Ég sé ekki, að sé ástæða til að þreyta kapp um það í langan tíma hér, við þetta tækifæri. En hitt er aðalatriðið, að það er rétt, að það tók um 10 mánuði að vinna að eðlilegum undirbúningi, þannig að það lægi skýrt fyrir, hvað þau skip mundu kosta með eðlilegu útboði, sem við vildum kaupa, hvaða afgreiðslutími væri á þeim og hvaða meginskilmálar væru þar fyrir hendi. Þetta tók um 10 mánuði, það er rétt, og síðan hefur verið unnið að því að reyna að fá þau lán, sem talið hefur verið algert lágmark, til þess að leggjandi væri í það að festa kaup á svona mörgum skipum og svona dýrum. Það hefur ekki tekizt fram til þessa að fá lán í þessum löndum, sem vonir stóðu til um að fá lánin í. Um Bretland er það að segja, að þar er tvímælalaust því um að kenna, að við höfum átt í sérstökum deilum við Breta. Ég vildi gjarnan mega spyrja þá áhugamenn í þessu máli innan Sjálfstfl., sem ræða nú þetta mál, að því, ef leiðir virtust lokast með lánsútvegun í Þýzkalandi, Belgíu og Hollandi, þar sem við höfðum hugsað okkur að leita helzt eftir smíði skipanna, ef leiðir virtust lokast í þessum löndum með að fá æskileg lán, hvort þeir vildu þá styðja það, að við t.d. tækjum hliðstæð lán hjá sama aðila og við tókum lánin hjá varðandi minni togarana 12. Þeir hafa væntanlega skapað sér einhverja skoðun á því, hvort við ættum að nota þann möguleika og draga þá ekki málið öllu lengur, en búið er. Það væri mér mjög kærkomið að fá að heyra það, hver þeirra afstaða er til þess, og e.t.v. gæti það einmitt, ef þeir vildu þar eiga algera samstöðu með öðrum, greiða eitthvað fyrir öllum gangi málsins. Annars sé ég ekki, að það hafi komið fram neinar fyrirspurnir í sambandi við málið, sem ekki hefur þegar verið svarað, og sé því ekki ástæðu til þess frá minni hálfu að lengja þetta frekar.



Herra forseti. Hæstv. sjútvmrh. virtist það einkennilegt atferli, að hv. 2. þm. Eyf. (MJ), hv. fyrirspyrjandi, skyldi í síðari ræðu sinni lesa nokkuð upp úr blöðum. Þetta virtist koma ákaflega illa við hæstv. sjútvmrh. Það virðist þó líta harla einkennilega út, að einmitt það, að lesið er upp úr hans eigin málgagni, ummæli þess um þetta mál, sem hér um ræðir, skuli koma sérstaklega illa við hann. Það verður að álítast, að mjög illa sé komið fyrir hæstv. sjútvmrh., ef hann er þá sárreiðastur, þegar yfir honum eru lesin ummæli hans eigin málgagns. Hæstv. ráðh. sagði, að unnið hefði verið með „fyllsta hraða“ að undirbúningi að smíðum hinna 15 togara. Staðreyndirnar tala greinilegustu máli um þennan hraða. Það eru tæp tvö ár liðin, síðan hæstv. ráðh. og ríkisstj. í heild var veitt heimild til þess að láta þá þegar semja um smíði 15 togara og taka lán til þeirra, en öllum hv. þingheimi er það ljóst af upplýsingum hæstv. ráðh. nú, að ekkert hefur verið gert í þessu máli annað, en það að skipa nefndir, sem síðan hafa annazt einhvern tæknilegan undirbúning, sem þó er ekki vitað hvar er á vegi staddur. Hæstv. ráðh. fullyrti hér fyrir ári, að n. væri á förum „næstu daga“ til þess að semja um smíði skipanna, eftir að hinum tæknilega undirbúningi væri lokið. Hæstv. ráðh. kemur nú hér fram og viðurkennir, að ekkert lán hafi verið tekið, ekkert lán hafi fengizt, ekki hafi verið samið um smíði eins einasta skips, en svo bætir hann við, að unnið hafi verið að undirbúningi málsins af „fyllsta hraða“ og „á næstunni“ muni verða snúizt að því, væntanlega með „atómhraða“, að semja um smíði skipanna. Það er ekki mitt aðalerindi upp í ræðustólinn að þessu sinni að herja frekar á hæstv. sjútvmrh., enda hefur hv. fyrirspyrjandi gert málinu góð skil. En ég vildi aðeins leyfa mér að bera fram viðbótarfyrirspurnir, sem eru þess eðlis, að ég veit, að hæstv. ráðh. mun eiga létt með að svara þeim í sambandi við þetta mál. Hæstv. forsrh. sagði í umræðum hér fyrir nokkrum dögum, þegar rætt var um kaup á nýju varðskipi, að hann teldi, að sá dráttur, sem hefði orðið á að framfylgja heimild Alþingis til ríkisstj. um að kaupa nýtt varðskip, hefði ekki haft í för með sér aukinn kostnað við smíði nýs varðskips, byggingarkostnaður hefði farið heldur lækkandi á skipum erlendis. Nú vildi ég spyrja hæstv. sjútvmrh., hvort það sé skoðun hans, að hinir 15 togarar, sem stjórninni var heimilað að semja um kaup á fyrir tæpum tveimur árum, muni verða ódýrari, eftir því sem lengra líður. Í framhaldi af þessari fsp. vildi ég mega spyrja ráðh. um, hve mikið kaupverð hvers einstaks togara muni hækka vegna 55% yfirfærslugjaldsins eins, sem á var lagt á s.l. vori. Mér virðist nefnilega af þeirri ástæðu einni saman, að skipakaup hljóti að verða allmiklu dýrari en verið hefur á undanförnum árum. Í þriðja lagi vildi ég leyfa mér að spyrja hæstv. ráðh. að því, hve mikið hvert einstakt hinna tólf 250 tonna skipa, sem nú er verið að ljúka smíði á, muni kosta. Hæstv. ráðh. hlýtur að eiga mjög auðvelt með að upplýsa þetta, þar sem vitað er, að tvö þessara skipa verða afhent nú næstu daga, og ég vil láta í ljós ánægju mína yfir því, að það atriði löggjafarinnar frá 1956 hefur verið framkvæmt. Þessum fyrirspurnum leyfi ég mér að óska að hæstv. ráðh. svari.



Hv þm. N-Ísf. kom hér með munnlegar fyrirspurnir, sem ég skal reyna að svara. Hann spurði um það, hvert mundi verða verð þessara 250 smálesta skipa, sem keypt hafa verið og nú eru að koma til landsins. Verð hvers skips mun verða mjög nærri því að vera um 4 millj. kr., en við það bætist svo að sjálfsögðu 55% yfirfærslugjaldið, á þann hluta kaupverðsins, sem ekki hafði áður verið yfirfærður, er löggjöfin frá því í maí s.1. var samþykkt. Þetta er kaupverð skipanna, og það hefur nálega ekki breytzt neitt frá því að upphaflega var samið um smíði skipanna.  Þá spurði þm. um það, hvort ég teldi, að nýir togarar mundu verða ódýrari nú vegna þess dráttar, sem orðið hefði á því að festa kaup á þeim, eða hvort það mundi vera rétt, að verð á skipum færi lækkandi. Já, það liggur alveg augljóst fyrir, að verð á skipum hefur farið lækkandi í skipasmíðastöðvunum, og þau verðtilboð, sem við höfum fengið fyrir nærri ári, hafa tekið breytingum einmitt með tilliti til almennrar verðlækkunar, sem orðið hefur í skipasmíðum. En ég sé það á málflutningi hv. þm., að hann er fyrst og fremst að tala um það innanlandsverð, sem hver einstaklingur þyrfti að greiða fyrir skipin nú og áður, og þar sem 55% gjaldið er komið til, munu skipin verða fyrir innlenda viðtakendur miklu dýrari, en áður var, þó að skipin fyrir þjóðina, þegar þjóðhagslega er á þau litið, verði nokkru ódýrari, en þau voru fyrir rösku ári. En það er vitanlega með öllu villandi að ætla að setja það þannig upp, að vegna þess að Alþingi samþykkti efnahagstillögurnar s.l. vor og ákvað þá að innheimta 55% gjald af innfluttum bátum og skipum, þá séu skipin út af fyrir sig að hækka í verði, þjóðhagslega á það litið. Það ber vitanlega að hafa það í huga í sambandi við þá ráðstöfun, að jafnhliða því sem ákveðinn var þessi háttur á að innheimta 55% gjald af innflutningsverði skipanna og hækka skipin í verði til einstakra kaupenda, þá var jafnhliða ákveðið að hækka tekjur skipanna aftur á móti sem þessu nam og fyllilega það. Það verður vitanlega að hafa í huga, að það var verið að ákveða að hækka t.d. tekjur á meðalfiskibát, sem rekinn er aðeins yfir hávetrarvertíðina, - það hefur verið ákveðið að hækka meðaltekjur þessa báts um yfir 200 þús. kr. En það er rétt, það var líka verið að ákveða það að hækka með þessum hætti stofnverð bátanna frá því, sem áður hafði verið. Þá vildi hv. þm. N-Ísf. túlka málið þannig, að þar sem nú væru liðin nærri tvö ár, frá því að ríkisstj. fékk heimild frá Alþ. til þess að kaupa nýja togara, og enn væri ekki búið að festa kaup á skipunum, þá sýndi það seinagang í öllum undirbúningi málsins. En ég hef áður gert tilraun til að láta hann skilja það, að öllum undirbúningi að kaupunum var lokið í októbermánuði 1957. Það er rétt, að það tók um 10 mánuði að framkvæma þennan nauðsynlega undirbúning. Úr því var öllum undirbúningi verksins lokið og þá skorti í rauninni ekkert annað en það að hafa nægileg lán eða nægilegt fé fyrir hendi til þess að leggja í að gera kaupin. Ég fyrir mitt leyti fylgdist mjög gerla með öllum undirbúningi að málinu og tel að, að því hafi verið unnið eftir því, sem tök voru á, og þykist hafa séð um, að svo væri gert. Hitt er svo annað mál, að það hefur þannig til tekizt hjá ríkisstj., og getur hver ásakað hana um það sem vill, að síðan öllum nauðsynlegum undirbúningi var lokið í októbermánuði 1957 og þar til nú, einu ári síðar, hefur ekki tekizt að fá lán í þeim löndum, sem menn höfðu aðallega hugsað sér að kaupa skipin í, ekki svo góð lán, að það hafi þótt fært að ganga frá samningum á þeim grundvelli. Ég vek svo aðeins athygli á því, að þessi hv. þm., sem er kunnur að því að hafa mikinn áhuga fyrir togarakaupum; vék sér alveg undan því að svara þeirri spurningu minni, hvort t.d. hann og hans flokkur mundi vera fylgjandi því, ef það kæmi nú í ljós á næstunni, að við gætum fengið nauðsynleg lán til skipakaupanna t.d. í Vestur-Þýzkalandi, Belgíu eða Englandi, að við ættum þá að taka á sama stað hliðstæð lán til kaupanna og við gerðum í sambandi við kaup á skipunum tólf. Það væri vissulega eðlilegt, að stærsti flokkurinn hér á Alþ. segði til um það, hver hans skoðun er í þeim efnum, ef hann hefur þá nokkurn verulegan áhuga frekar, en einn af forustumönnunum, sem hér talaði í málinu áður, fyrir því, að málinu verði raunverulega hraðað. En kannske eiga þessar upplýsingar eftir að koma fram í málinu hér við frekari umræður.



Herra forseti. Svo sem kunnugt er, fór hæstv. utanrrh. á fund Sameinuðu þjóðanna, er þær voru kallaðar saman í september, til þess þar að vinna að landhelgismáli Íslendinga. Hann er nú kominn hingað til lands fyrir alllöngu og hefur á þeim degi, sem helgaður er minningu Sameinuðu þjóðanna eða haldinn þeim til heiðurs, m.a. í ýtarlegu erindi, er hann flutti, vikið að landhelgismálinu og skýrt þar frá því, að ekki væru horfur á, að tillaga Íslands um, að málið yrði afgreitt á sjálfu allsherjarþinginu, mundi hljóta stuðning. Hið sama kom fram í erindi, sem hæstv. utanrrh. hélt í flokksfélagi sínu í gærkvöld, að því er Alþýðublaðið segir frá í dag. Það er skoðun margra þingmanna, a.m.k. sjálfstæðismanna, að vel færi á því og raunar meira en það, - að sjálfsagt sé, að þetta mál og meðferð þess sé rætt innan þingsins. Það voru horfur á því, fyrst eftir að hæstv. utanrrh. kom úr ferð sinni, að hann mundi gefa skýrslu um málið á fundi utanrmn. En síðan reyndist svo, að ekki hefur þótt kleift að setja þá n. á laggirnar, eins og lög standa til, og þeim fundi, sem þar var boðaður, til þess að ráðh. gæfi sina skýrslu, hefur nú verið frestað a.m.k. um rúmar tvær vikur, og að því er ég bezt veit, er enn óráðið, hvenær sá fundur verði haldinn. Ég vildi því fara þess á leit fyrir hönd Sjálfstæðisflokksins, að hæstv. utanrrh. gæfi þá skýrslu, sem hann hafði fyrirhugað, annaðhvort á fundi í Sþ. í almannaáheyrn eða ef hentara þykir, að skýrslugjöfin verði fyrir luktum dyrum, en hvort heldur yrði ákveðið með þeim hætti, að þm. gæfist kostur á að ræða málið og bera fram fsp. og hreyfa aths. út af meðferð þess, ef atvik þykja standa til. Eins og sakir standa, mundum við ekkert hafa við það að athuga, að fundurinn yrði haldinn fyrir luktum dyrum, ef hæstv. ríkisstj. og utanrrh. kjósa það heldur. En við teljum, að það megi ekki dragast, að til slíks samráðs hæstv. utanrrh, við þingheim sé stofnað.