Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Frsm. (Magnús Jónsson): Frv. það, sem hér liggur fyrir, er flutt af allshn. Nd. og var afgr. þar án þess að nokkur brtt. kæmi fram við það, svo að sú d. virðist hafa verið mjög á einu máli um að setja löggjöf um þetta. Það sýnist líka nokkuð eðlilegt, að um atvinnugrein, sem er í vissu falli jafnstórbrotin að því er snertir verðmæti, séu settar reglur um, hvaða menn það eru, sem hafa fulla heimild til þess að fást við þessa atvinnugrein, milligöngu um sölu fasteigna. Frv. kemur auðvitað ekki í veg fyrir, að menn geti keypt og selt fasteignir, þar sem milligöngu þarf ekki með, en fjallar um það, hvaða menn skuli fá leyfi til þess að annast viðskiptin fyrir aðra, og allshn. Ed. telur, að það sé í alla staði eðlilegt, að sett séu l. um þetta. Í raun og veru eru það ekki strangar reglur, sem settar eru í þessu efni, og í raun og veru er það ekki nema eitt atriði, sem hægt er að segja, að sé nýtt í þessu sambandi, og það er það, að þeir, sem vilja taka sér þennan atvinnuveg fyrir hendur, verða að hafa staðizt próf, sem nánar er ákveðið í reglugerð og á að tryggja, að þeir þekki þau l. og þær reglur, sem nauðsynlegt er fyrir þá menn, sem annast sölu fasteigna, til þess að þeir geti gengið tryggilega frá öllum samningum. Er svo gert ráð fyrir, að þessir menn fái leyfisbréf, og verður þessi atvinnugrein þar með vernduð fyrir hinum og þessum, sem kynnu að vilja stunda þessa atvinnu án þess að hafa til þess full skilyrði. Svo eru nokkur ákvæði í frv., sem eiga að reyna að tryggja heilbrigð viðskipti á þessu sviði, eins og t. d. í 3. gr., þar sem gert er ráð fyrir, að þeir, sem annast fasteignasölu, hafi opna skrifstofu, þangað sem menn geta snúið sér, eins og nauðsynlegt getur verið fyrir þá, sem hafa fasteignir sínar boðnar fram og fela þær milligöngumanni. Eins er líka ákvæðið í 5. gr., sem er mjög eðlilegt, þar sem fasteignasölum er bannað að ganga sjálfum inn í samninga um kaup á fastelgnum. Þetta er eðlilegt, því að það er varla von, að kaupendur treysti fullkomlega þeim upplýsingum, sem fasteignasali gefur, ef búast mætti við, að hann væri ef til vill að búa í haginn fyrir sjálfan sig. Þá er ákvæði í 8. gr. um það, að tilkynna skuli jafnan þegar í stað, þegar gengið er frá samningum. Það er eðlileg vörn fyrir ríkissjóð. sem á að vernda á þann hátt frá því, að hlaupið sé yfir lið í viðskiptunum, eins og dæmi munu finnast um, til þess eins að spara gjöld til ríkissjóðs. Ég skal ekki fara í gegnum þetta tiltölulega einfalda frv. nánar en ég hefi gert, en tilgangurinn með því er, eins og ég hefi tekið fram, að menn, sem fá leyfi til að annast þennan atvinnurekstur, séu verndaðir fyrir þeim, sem ekki vilja beygja sig undir ákvæði l., og svo hinsvegar að tryggja viðskiptamennina, eftir því sem hægt er, í svona sökum, og svo loks ríkissjóð. N. hefir þó viljað reyna að fá eina litla breyt. á frv. og ber fram brtt. um það í nál. sínu á þskj. 1.10, viðvíkjandi þeim mönnum, sem stundað hafa þessa atvinnu hingað til. Þessi l. verða auðvitað, eins og önnur l., miðuð við það, að koma lagi á þennan atvinnurekstur í framtíðinni. Ákvæðið í 14. gr. frv. er um það, að þeir, sem hafa stundað fasteignasölu síðustu 5 ár áður en l. öðlast gildi og auglýst hafa opna skrifstofu, geta fengið leyfi atvmrh. til þess að halda áfram atvinnurekstrinum. N. fannst ekki rétt að binda þetta leyfi við atvmrh.. heldur fannst henni rétt að heimila þeim að halda áfram, þó þannig, að aðeins þeir komi til greina, sem hafa annazt fasteignasölu og hafa haft opna skrifstofu síðustu 5 ár, og sanna síðan með vottorði tveggja manna, og sé a. m. k. annar þeirra lögfræðingur, að þeir séu færir um að annast fasteignasölu. Þetta ætti að vera nóg, þó að það heyri ekki undir atvmrh. að veita leyfið sérstaklega. Ef einhverjir misindismenn slyppu inn í þessa atvinnugrein eftir l., þá er enginn skaði skeður frá því, sem verið hefir, og það væri ástand, sem stæði um stundarsakir. Annars er ekki kunnugt, að það sé nein hætta yfirvofandi í þessu efni, því að þótt margir annist fasteignasölu, þá eru fáir, sem hafa haft opna skrifstofu í 5 ár, og vottorð tveggja skilríkra manna ætti að vera sæmileg trygging fyrir því, að það væru ekki neinir bófar, sem inn í þessa atvinnugrein kæmu. Síðan þetta nál. var samþ. hefir mér borizt ósk um eina breyt. á frv., sem ég mun leggja fyrir n. á milli umr. Hún er viðvíkjandi 13. gr., en þar stendur, að hæstaréttar- og héraðsdómsmálaflutningsmenn þurfi ekki leyfi til þess að annast fasteignasölu, og það er eðlilegt, því að þessir menn ættu að vera manna færastir til þess að annast þetta starf, sem heyrir beinlínis undir verkahring þeirra, en það eru til menn, sem þykir þetta of þröngt ákvæði og óska eftir, að það sé rýmkað svo til um þetta, að lögfræðingar, sem gegnt hafa embætti eða stöðu, sem lögfræðipróf þarf til, í 3 ár, falli einnig þar undir. Maður gæti t. d. hugsað sér sýslumann, sem hefði látið af starfi sinn og óskaði eftir að taka þetta starf að sér. Annars mun ég bera það undir n., hvort hún óskar að bera þetta fram. Hinsvegar tryggir 2. gr. það, að lögfræðingar allir eru undanþegnir því að taka próf. Ég tel ekki rangt að rýmka þetta, hvort sem n. ber fram brtt. í þá átt. Ég legg til, að frv. verði samþ. við lok þessarar umr. með þeim breyt. einni, sem n. hefir lagt til.



Ég held, að það liggi annað samskonar mál fyrir menntmn., og ég legg til, að þessu máli verði vísað þangað.



Ég geri það að till. minni, að málinu verði vísað til landbn.



Það kann að þykja einskonar eigingirni hjá mér að fara fram á, að þessu máli verði vísað til menntmn., sem ég á sæti í, en það stendur þannig á, að við erum nú í n. með frv. sama eðlis, og ég álít heppilegra, ef hv. d. hefði ekkert á móti því, að bæði málin væru í sömu n., og mér finnst andinn í menntmn. þannig, að við munum á þessu þingi koma með nokkuð ýtarlega till. um skipulag á húsmæðrafræðslunni í kaupstöðum alveg sérstaklega, og það mundi verða alveg eðlilegt við hliðina á þessu frv., ef það nær fram að ganga.

Forseti (EÁrna): Þetta frv. mun hafa verið hjá landbn. í Nd., en það getur vel farið í menntmn. þessarar d. Það er ekkert ákvæði í þingsköpum, sem mælir á móti því.

*Magnús Jónsson: Ég skal játa, að ég hefi ekki athugað þetta mál eins og ég hefði ef til vill gert, ef mig hefði grunað, að það ætti að vísa þessu máli í aðra n. en ég taldi eðlilegt, að það færi í, því að ég á sæti í allshn. og bjóst við, að málið kæmi þangað. Þess vegna vil ég gera aths. við málið við þessa umr. Mér sýnist sumar breyt., sem hér um ræðir, ekki alveg tvímælalausar, eins og t. d. breyt. á því, hvernig skipulagsnefnd skuli saman sett, að inn í hana komi vitamálastjóri í staðinn fyrir heilsufræðikennara háskólans. Ég veit ekki, hvaða erindi vitamálastjóri á í þessu. Maður gæti eins vel hugsað sér hvaða mann á landinu sem væri, sem jafnt gæti komið til mála í þessu efni og vitamálastjóri. Hann er að vísu verkfræðingur, en það hefði verið fullt eins eðlilegt, að Verkfræðingafélag Íslands hefði tilnefnt verkfræðing í n. Það mundi þá velja til þess mann, sem hefði sérstakan áhuga á þessum málum, en það er ekki hin minnsta trygging fyrir því, að vitamálastjóri, sem sér að vísu um hafnargerðir, sem viða koma nokkuð við skipulagningu bæja, hafi nokkurn áhuga fyrir skipulagsmálum. Ég get ekki séð, hvers vegna heilbrigðisfræðingur við háskólann má ekki vera þarna með. Við heyrðum í framsöguræðu hv. flm., að það er ákveðinn maður, sem hann hefir í huga, og ég tel eðlilegt, að hann eigi kost á að vera hér með í ráðum eins lengi og hans nýtur við, sakir áhuga hans á þessu máli. Það er alveg eins hægt að heimila að kveðja hann og aðra slíka menn til aðstoðar, þó að kennari í heilbrigðisfræði við háskólann ætti sæti í n. Við megum ekki miða svo við mann, sem er hniginn að aldri, eins og Guðmundur Hannesson, að við getum ekki hugsað okkur, að n. kveðji síðar mann, sem er sérstaklega fróður í heilbrigðismálum, til þessa starfs, og það er eðlilegt, að kennari í heilbrigðisfræði eigi fast sæti í n., sem beinlínis hefir skyldu til þess stöðu sinnar vegna, að fræða um heilbrigði og hollustuhætti í bæjunum. Viðvíkjandi ákvæðinu í 3 gr. um 3% gjald af húsum, sem reist eru, vil ég segja, að það er ekki mjög tilfinnanlegt í sjálfu sér, en þó nokkurt gjald, og ég er ekki viss um, að það sé í sjálfu sér svo sanngjarnt að leggja þessar byrðar, sem leiða beinlínis af skipulagningu bæja, á þá, sem reisa ný hús. Skipulagning Reykjavíkurbæjar er af bæjarins hálfu vel fyrir komið, og að sjálfsögðu ekki fremur í þágu þessara manna en hverra annara í bænum. Þetta skipulag getur meira að segja haft nokkur áhrif á það, hvort þeir fá að reisa sín hús. Þetta er að vísu lítið gjald, af einbýlishúsum um 100 kr., en ég sé ekki, hvers vegna ekki má láta þetta heyra undir þann kostnað, sem greiddur er að hálfu úr ríkissjóði og að hálfu úr bæjar- eða hreppssjóði. Annars dettur mér í hug í sambandi við þetta frv., sem við erum með í allshn., bifreiðafrv. Þar var ákveðið, að skoðunargjöld og prófgjöld skyldu renna til þess að launa eftirlitsmenn með umferðinni, og lögreglustjóri, sem átti tal við n., fjáði okkur, að þetta væri ekki heppilegt ákvæði vegna þess að það hefðu risið upp málaferli út af því, að eftirlitsmennirnir hefðu gert kröfu til þess að fá alla þá peninga, sem komu inn með þessu móti. Þeir vitnuðu í l. og héldu því fram, að það, sem þannig komi inn, skyldi renna til þess að launa þessa eftirlitsmenn, og gerðu kröfur til 30000 kr., sem höfðu safnazt umfram það, sem þeim var veitt.

Þeir töpuðu málinu

. Já, en ég tel óþarft, og lögreglustjóri taldi það einnig að setja slíkt ákvæði í l. Ég segi þetta ekki af því, að mér detti í hug, að hægt sé að gera þessa kröfu. Svo vil ég spyrjast fyrir um, hvað átt sé við með breyt., sem felst í 4. gr. Með því að fella niður orðin: „ef það sér sér það fært“ er lagt til að gera það skilyrðislaust, að stjórnarráðið staðfesti skipulagsuppdrátt, og að fengnum endanlegum till. skipulagsnefndar, á stjórnarráðið að samþ. skipulagsuppdráttinn óbreyttan eða með þeim breyt., sem það álitur til bóta, og svo er því bætt við samkvæmt þessu frv., að skipulagsuppdrátturinn skuli staðfestur af stjórnarráðinu eigi síðar en tveim árum eftir að hann hefir verið lagður fram. Ég hefði viljað fá skýringu á því, hvers vegna þetta ákvæði er sett hér inn, því að það er ekki óhugsandi, að um geti verið að ræða ágreining, t. d. milli bæjarstjórnar og ef til vill skipulagsnefndar, og hvort það sé meiningin með þessu, að úr því eigi að skera þannig, að sá uppdráttur, sem gerður er, skuli koma í gildi, hvort sem bæjarstjórn líkar betur eða verr. Ég vil biðja hv. flm. skýringar á þessu, því að þetta kom ekki fram hjá honum, og það er heldur ekki vikið að því í grg.

* Flm. (Jónas Jónsson): Mikið af því, sem hv. 1. þm. Reykv. hefir minnzt á, eru atriði sem ég geri ráð fyrir, að verði ýtarlega rætt um í n., og ég segi fyrir mitt leyti, að ef málið kemur í þá n., sem ég á sæti í, en ekki í þá n., sem hann er í, þá vildi ég gjarnan, að hann kæmi á fund í n., af því að hann sem þm. Reykv. hefir mikið um þetta að segja. Ég ætla ekki að fara beint út í umræður um mannaval í sambandi við þessa n. Það stendur þannig á, að Guðmundur Hannesson, fyrrv. heilsufræðisprófessor, er í raun og veru kominn út úr n., en þó getur hann að sjálfsögðu l. samkvæmt og vill gjarna vinna þarna lengur, og ég hygg, að eins og þessu er fyrir komið, þá sé það til bóta, frá því sem er nú, því að n. er tæplega fullskipuð, en annars held ég, að hv. 1. þm. Reykv. hafi gert of lítið úr því eðlilega við það, að vitamálastjóri sé í skipulagsnefnd. Það gæti vel verið, að hann eins og vegamálastjóri og húsameistari, væri miður heppilegur til þessa starfs. Þessir menn gætu verið frábitnir slíkum aðalstörfum. En hér í Reykjavík hefir það mjög mikið að segja fyrir skipulagninguna, hvernig hafnarmálunum er fyrir komið, og þar verður vitamálastjóri að vera eðlilegur þátttakandi sem hafnarmálastjóri. Ef beinlínis er miðað við embættisstarf, og það er það eina, sem hægt er að gera, ef mennirnir eru ekki beinlínis valdir í n. á hverjum tíma, þá á að skipuleggja að höfnum, vegum og stærstu húsum sé ekki illa fyrir komið. En annars geta menn haft mismunandi skoðanir um þetta. Hvað þessu 35% gjaldi viðvíkur, þá getur vel verið, að það mætti orða það ákvæði betur, eins og hv. þm. benti á, svo að ekki gæti leikið neinn vafi á, að þetta ætti að vera undir stjórn n. til þess að borga, samkvæmt ákvæðum, sem sett eru af henni og í sambandi við álit ríkisstj., kostnað og kaup þeirra föstu starfsmanna, sem að þessu vinna. Ég held, að þetta geti gengið eins og það er, en það er hægt að athuga það. Um sjálfan skattinn er það að segja, að það er dálítill meiningarmunur um, hvernig hann eigi að vera, og ég get hugsað mér, að kannske eftir 2–3 ár þætti eðlilegt að breyta þessu að einhverju leyti, en þetta er í sjálfu sér lítill skattur, og settur eingöngu til þess, að hægt sé að hrinda þessu máli af stað yfirleitt og fá meiri vinnukraft til þess að vinna að skipulagsmálum, og kostnaðurinn, sem leggst á húseigendur með þessu, er eins og kostnaðurinn við byggingarleyfi, sem rennur til byggingarnefndar. Það er enganveginn fjarstæða að leggja það að jöfnu. Húsaeigendum kemur það mikið við, að gott skipulag sé á bænum, þó að það komi ekki sér í lagi við þeim, sem byggja ný hús. Ég lít meira á þetta sem bráðabirgðaákvæði, og mundi þingið þá taka ákvörðun um þetta síðar. Viðvíkjandi því atriði, sem hv. 1. þm. Reykv. spurðist sérstaklega fyrir um, hvað langur tími mætti líða frá því, að skipulagsuppdráttur er lagður fram, þangað til hann er staðfestur, skal ég játa, að það er eitt af því, sem þarf að athuga vel í væntanlegri nefnd í samráði við borgarstjóra, og eins geri ég ráð fyrir, að húsamelstari og vegamálastjóri komi þar til greina. Ég vil slá því föstu, að það getur verið að þetta eigi að orðast öðruvísi, sérstaklega af því að þetta rekur sig á fyrirkomulagið í þessu efni hér í Reykjavík, þar sem hin venjulega vinna skipulagsnefndar hefir að nokkru leyti fallið niður, af því að það tókst ekki að fá staðfestan uppdrátt, og lóðarelgendur urðu að biða í óvissu, og það var ástæðan til þess, að hv. 1. þm. Reykv. kom með frv., sem samþ. var hér á þinginu 1932 og gaf Reykjavík vissa sérstöðu, en hún er dálitið hættuleg fyrir höfuðstaðinn, að því leyti, að það má segja, að skipulagsl. nái ekki nema að takmörkuðu leyti til Reykjavíkur, eins og stendur. Og ástæðurnar fyrir því að þessi undanþága var veitt, voru þær, að það hafði einhvernveginn verið of losaralega ákveðið áður, hvernig ætti að koma þessu fyrir. Vegna óánægju í bænum yfir töfinni á því, að endanlega yrði gengið frá skipulagsákvæðunum, var hér á Alþ. losað meira en góðu hófi gegnir um eftirlit og aðalreglur í þessu efni fyrir bæinn. Eg þarf ekki að fara frekar út í þetta við þessa umr., en ég geri ráð fyrir, að það þurfi að athuga þetta atriði vel. Við höfum sett inn í frv. 2 ár sem tíma fyrir hverja bæjarstjórn og ríkisstjórn til þess að reyna að koma sér saman um, hvað sé heppilegt í þessu efni, en ég vil enganveginn slá því föstu, að það sé endilega alveg rétt, enda verða vafalaust teknar til greina skynsamlegar bendingar, sérstaklega að því er Reykjavík snertir, sem gætu orðið til þess að tryggja hennar skipulag.

*Magnús Jónsson: Það eru aðeins örfá orð. Það var einmitt þetta, sem ég vildi fá fram, að 4. gr. miðar að því, sem mér datt í hug, að reyna að leysa þennan ágreining, sem orðið hefir um Reykjavík í þessum efnum, og það fer fjarri því, að ég sé að hreyfa þessari aths. af því, að ég sé út af fyrir sig nokkuð ánægður með það ástand, ef að þessu yrði hrapað og Reykjavík fengi ekki enn reglulega staðfestan skipulagsuppdrátt, en þar sem málið fer í aðra n. en ég á sæti í, vil ég óska þess, að n. sjái um, að borgarstjóra eða hans fulltrúa gefist kostur á að ræða málið við n., því að ég þykist vita, að það sé hægt að komast að niðurstöðu í þessu máli.



Það er gott ráð til þess að láta umr. fjara út að fresta þeim hvað eftir annað. Og af því að svo er umliðið síðan málið var fyrir síðast, mun ég sleppa flestu því, sem ég hafði skrifað. Ég hefi svo lítið gaman af að tala fyrir Þingtíðindin, að ég tel ummæli hv. andstæðinga minna fyrnd og of fjarlæg nú, þó að ég viti, að þessum ræðuhöldum í málinu verði öllum raðað saman við prentunina. En eina fyrirspurn verð ég að gera til hæstv. forsrh. um bráðabirgðaákvæði mjólkurlaganna frá síðasta ári. Þegar rætt var um þær viðtæku breyt., sem þá voru gerðar á lögunum, voru í báðum þingdeildum bornar fram brtt., m. a. um að fella niður bráðabirgðaákvæði l., svo að stjórn þessara mála geti strax komizt í hendur framleiðenda. Hæstv. forsrh. lýsti þá yfir því, að ef hið nýja fyrirkomulag yrði samþ., mætti fljótlega afnema bráðabirgðaákvæði laganna. Hversu fljótt má vænta þess, að það loforð komi til framkvæmda? Annars skal ég ekki fara út í ræðu hæstv. forsrh. En hann taldi það gróflega óeðlilegt, að fjallahringurinn hérna kringum Reykjavík ætti að takmarka svæði neyzlumjólkurframleiðslunnar. En það er nú einmitt fjallahringurinn, sem veldur því, hve erfitt er að koma mjólk í bæinn svo tryggt sé á öllum tímum árs. Hv. 1. þm. N.-M. beindi einhverju til mín, en ég var þá staddur í forsetastóli og kann þá ekki við að vera að skrifa mikið af ágreiningi og líta á mig sem aðilja í deilumáli. Hann sagði, að ég hefði sagt, að mjólkin þyrfti að hækka, og líka, að hún þyrfti að lækka til neytenda, og taldi, að ég hefði haldið hér eina mikla „haltu-mér-slepptu-mér“ ræðu. Það má kannske segja sem svo. Ég held því fram, að mjólkurverðið þurfi að vera svo hátt, að framleiðslan beri sig. Með þeim álögum, sem búið er demba á framleiðendur hér í nærsveitum, nú síðast ótakmörkuðu verðjöfnunargjaldi, getur hún ekki staðizt. Því þarf að hækka verð til bænda. - Ég er líka sammála hv. 11. landsk. um það, að útsöluverð þarf að lækka, til þess að neyzlan geti vaxið. En til þess þarf ekki að lækka verðið til þeirra, sem framleiða neyzlumjólkina, heldur létta af henni verðjöfnunargjaldinu ótakmarkaða, sem veldur því, hve lítið þeir bera úr býtum. Neyzlan verður að aukast, það er „alfa og ómega“ í þessu máli. Mjólkursölun. þarf þar að gera skyldu sína. Það þarf að prédika fyrir fólkinu, hvaða ágætis vara mjólkin er, og það þarf að leita allra bragða, gera mjólkurafurðirnar sem allra fjölbreyttastar og útgengilegastar. Það getur vel verið, að hv. 1. þm. N.-M. og hv. 11. landsk. þyki ég slá úr og í, og ég skal ekkert fara út í þessar „haltu-mér-slepptu-mér“ ásakanir þeirra. Það mun vera sannast, að ræða mín hafi ekki verið svo blinduð af neinu einsýnisofstæki, að von væri, að þeim líkaði. Síðustu orðum hv. 11. landsk. vildi ég svara að nokkru. Ræða hans var ákaflega fróðleg og full af tölum, og að því leyti þingleg, hvað sem hann vildi svo sanna með því öllu. En í ræðulokin var eins og hann færðist í annan ham og minnti, að hann væri kominn á pólitískan fund. Það situr nú hálfilla á manni úr Alþfl. að tala um sveitarflutninga þingmanna, eins og hv. þm. lét sér sæma, þegar flokkur hans lét sér ekki fyrir brjósti brenna að þvæla forseta sínum ýmist vestur eða norður í land við kosningar og síðast á svo tæpt vað, að það munaði ekki nema örfáum atkv., að hann félli. Þá er það ekkert til að fárast yfir, þó að þm. færi sig úr einu kjördæmi, þar sem hann hefir verið kosinn, og í annað nágrannakjördæmi. Umræður um þetta mál hafa nú þegar orðið nógar um meginatriði þess, og skal ég fyrir mitt leyti láta órætt um hin minni.

* Forsrh. (Hermann Jónasson): Málið er svo þýðingarlítið eða þýðingarlaust eins og það liggur fyrir, að ég vil ekki eyða tíma í víðtækar umræður. Það er ekki hægt að svo stöddu að afnema bráðabirgðaákvæðið. Ég mun hafa sagt á síðasta þingi, að eðlilegast og æskilegast væri, að samkomulag næðist milli allra aðilja um mjólkurskipulagið, svo að hægt væri að fá þeim alla stjórn þess í hendur. En að afnema bráðabirgðaákvæðið, fyrr en þessu skilyrði er fullnægt, er sama og að hleypa öllu í bál og brand og eyðileggja mjólkurskipulagið. Þá yrði allt eins og var, meðan þeir samningar, sem gerðir voru, voru brotnir sitt á hvað, dreifingarkostnaður ægilegur, mjólkurgæðin á engan hátt tryggð og markaðurinn í voða. Hér er aðeins um tvennt að gera í bráð, slíka upplausn eða bráðabirgða kvæðið. Eins og hv. alþm. muna, er svo fyrir mælt í l. frá síðasta þingi, að verðmunurmjólkur í nærsveitum og austan við fjall skuli vera sem svarar flutningskostnaði að austan. Og samkv. reynslu var þá gert ráð fyrir, að sá munur næmi 3–4 aurum á lítra. Það skiptir miklu, að fullt samkomulag náist um þetta atriði, og er verið að reikna út kostnaðinn. Þá er það, hve mikið eigi að reikna búunum í vinnslukostnað, og það, hvernig stöðin hér í Reykjavík skuli rekin. Ef sæmileg lausn og samkomulag næst um þessi þrjú atriði, nálgast sá tími, að bráðabirgðaákvæðið verði óþarft. - Ég tel það réttast og öllum fyrir beztu, að bændur reki sjálfir mjólkurvinnslustöðina hér, en að ríkið þurfi ekki að grípa til einskonar ríkisrekstrar á henni. Það er ákaflega illt viðureignar fyrir ráðh. að þurfa sífellt að hafa yfirstjórn þessa í sínum höndum. Ég veit, að hver einasti ráðh. mundi kjósa að losna við allt það umstang og að bændur sjálfir tækju við stjórninni, eftir að samkomulag hefði náðst. - Ég held, að nýju lögin feli ekki í sér nein ákvæði, sem geti valdið varanlegum ágreiningi, og að ákjósanleg lausn sé væntanleg. Þetta eru þær óskir, sem ég vona, að rætist, og þær ástæður, sem því valda, að bráðabirgðaákvæðið verður að haldast enn um stund, því að afnám þess væri sama og að afnema skipulagið.



Það vildi svo til á síðasta þingi, þegar breyt. á mjólkurl. voru til umr., að mjög mikið var um það deilt hér í d., hvort þær lagabreyt. mundu valda nokkurri mjólkurhækkkun eða ekki. Ég minnist þess, að því var haldið fram af andmælendum frv., að verð hlyti að hækka, en aðrir töldu, að til þeirra ráða þyrfti ekki að grípa. Vitna ég þar til orða hv. 1. þm. N.-M. Hann taldi enga ástæðu til að óttast slíkt. Reynslan hefir sýnt. að andmælendurnir hafa orðið helzt til sannspáir. Ég fyrir mitt leyti er alls ekki viss um framgang breytinganna, ef gert hefði verið uppskátt, að þetta mundi af þeim leiða. Ég greiddi þeim atkv. með þeim fyrirvara, að ég treysti hinu, og svo stóð á hér í deild, að það var nokkuð undir mínu atkv. komið, hvort mjólkurlögin gengju fram eða ekki. Ég hefi orðið fyrir nokkrum vonbrigðum. Því er mín afstaða ljós. Ég get ekki annað en verið með þessari till., en býst þó við, að ekki nái hún tilgangi sínum, þar sem svæfa á málið með því að vísa því til ríkisstj. Hér eftir tel ég mig ekki bundinn að styðja þá mjólkurlöggjöf, sem sýnir í framkvæmd, að hún er tvíeggjað sverð. því að mjólkurhækkun getur orðið að neyzlulækkun og síðan að verðlækkun til bænda, svo að allir aðiljar bíði tjón af. Ég veit líka, hvar skórinn kreppir. Því er haldið fram, að hækkunin sé lítil. Hún er þó 5%, og það er alltilfinnanlegt fyrir stærsta neytendahópinn, reykvískt alþýðufólk, sem á við þröngan kost að búa. Fyrir síðustu bæjarstjórnarkosningar vildi hver flokkur þvo sig hreinan af því að vilja mjólkurhækkun. Þá vildi hv. 1. þm. N.-M. þvo sig og flokk sinn hreinan með feitletraðri yfirlýsing í N. dbl. og gaf í skyn, að það mundi aldrei verða þeirra verk að koma á hækkun.

Þar var ekkert nema bara skýrt frá staðreyndum

. Já, en þannig, að fólki var ætlað að lesa út úr þeim andstöðu Framsfl. við mjólkurhækkun. Þegar þeir koma á fund í mjólkurverðlagsn., þessi hv. þm. og fleiri, sem höfðu látizt vera sýknir af að vilja hækka, gera þeir sig bera að óheilindunum. Mér er það ljóst, að allar líkur benda til að fulltrúi Sjálfstfl., sem er fulltrúi neytendanna. hefði orðið móti mjólkurhækkun, ef hv. 1. þm. N.-M. hefði ekki verið runninn af hólminum í lið hækkunarmanna. En almennt er því haldið fram, að í skjóli við fulltrúa Sjálfstfl. hafi hækkunin komizt á. Aðalrök hv. 1. þm. N.-M. fyrir hækkuninni eru vaxandi dýrtíð og meiri örðugleikar fyrir þá, sem framleiða mjólkina. Gott og vel. Þessari kenningu er bara ekki haldið fram, þegar hún snertir aðrar stéttir. Þegar sjómenn fóru fram á nokkra leiðréttingu á kaupi sínu og kjörum, var því neitað í blaði framsóknarmanna, að dýrtíðin hefði aukizt. Ég vil ennfremur geta þess við hv. 1. þm. N.-M. og hans flokk, að með tilstyrk Alþfl. komst skipulagið á. Þá var byggt á þeirri grundvallarhugsun, að hagnaðinum, sem næðist með bættu skipulagi, skyldi skipt hnífjafnt milli neytenda og framleiðenda  Ég sagði hér í upphafi míns máls, og færði rök fyrir því, að hinn mesti hagur mjólkurframleiðenda sé sá, að mjólkurneyzla yrði sem mest. Ég skal ekki fara út í það, sem hér hefir verið hreyft, að kostnaður við vinnslumjólk er óeðlilega hár, og þarf að lækka hann til þess að lækka verðjöfnunargjaldið. Það er þegar búið að sanna með mjög sterkum rökum, að þetta er eitt af því stóra og vandasama í þessu mál?, sem þarf vel að athugast. Ég sagði í upphafi, að ég ætlaði ekki að flytja langt mál, en má til að segja nokkur orð til hv. 1. þm. Reykv. Hann lét falla nokkur orð um Jón sál. Baldvinsson, og fannst mér það svona heldur taktlítið einmitt nú, meðan hann liggur á líkbörunum, að vera að flytja ádeiluorð til okkar flokksmanna hans fyrir það, hvar hann hafi verið í framboði við síðustu kosningar. Hann vildi láta líta svo út, sem við hefðum gert hann að millisveitaflutningamanni. eða hvernig hann orðaði það. En ég get frætt hv. þm. og aðra, sem mál mitt heyra, um það, að Jón sál. Baldvinsson var ávallt reiðubúinn fyrir sinn flokk að fara þar fram, sem hann taldi mesta þörf, og skoraðist aldrei undan eða hlífði sér í einu né neinu, sem flokksheill varðaði. Og það var gert með hans fulla samþykki, að hann bauð sig fram á þessum stað, því að hann var sannfærður um, að hann gat þar bezt notið sín fyrir flokkinn. Svo að hér var ekki um neitt það að ræða, sem ástæða sé að kasta steini að okkur flokksmönnum hans fyrir. En að gefnu tilefni vildi ég geta þessa hér. En það, sem hv. 11. landsk. minntist á, var allt annars eðlis, þar sem fyrrv. þm. Dal. var tekinn upp úr kjördæmi og - að mér er sagt - ekki með ljúfu geði, til þess að rýma fyrir annars flokks manni. Þetta er nauðaólíkt því, sem átti sér stað um Jón Baldvinsson, sem flutti sig bara til í kjördæmum fyrir flokkinn. En ég hefði óskað, að hv. 1. þm. Reykv. hefði ekki verið að blanda þessu hér inn í eins og sakir standa, og tel það nánast sagt taktleysi af honum.



Herra forseti! Það er svo langt liðið síðan seinustu umr. fóru fram, að ég, sem hafði skrifað lítið hjá mér, er sjálfsagt búinn að gleyma mörgu af því, sem þá var sagt. Ræðu hv. 11. landsk. held ég, að ég þurfi engu að svara. Hann talaði um reikninga mjólkursölunefndar, og virtist hafa lesið þá líkt og ákveðin persóna (sem hv. 1. þm. Reykv. kannske þekkir bezt í deildinni) er talin lesa biblíuna. Ég get ómögulega verið að leiðrétta þann lestur, býst ekki við, að það hafi neina þýðingu. Aftur á móti get ég ekki komizt hjá að svara því, sem hv. þm. Hafnf. sagði. Hann virtist halda fram, að það væru mikil óheilindi hjá mér, og Framsfl. líklega öllum, í þessu máli. Og hann vildi halda því fram, að breyt. á l. frá í vetur væri orsökin til þessarar mjólkurhækkunar, breyt. hefði komið á stað þessum óskum manna hér í nágrenninu, sem ég skýrði frá áður, um að hækka mjólkina. Sama virtist koma fram hjá hv. 11. landsk., og nú síðast hjá hv. 3. landsk. Og meira að segja, hv. 11. landsk. vitnar í sínu nál. í l. og talar um mjólkurverðiagsnefnd, sem hefði verið skipuð eftir þessari lagabreyt., sem alls ekki var, heldur eftir l. eins og þau voru, og átti ekkert skylt við lagabreyt. Til þess að sýna hv. þm. Hafnf. enn á ný, að þetta er misskilningur, skal ég benda honum á, að mjólkursölunefnd barst bréf þ. 9. okt., þ. e. daginn áður en Alþingi kom saman, frá Mjólkursamlagi Kjalarnesþings, þar sem segir: „Þar sem fyrirsjáanlegt er, að framundan eru mjög erfiðir tímar fyrir bændur á samlagssvæðinu vegna hækkandi verðlags á öllum aðfluttum vörum, hærra kaupgjalds og mjög slæms og lítils heyfengs, og þar af leiðandi óeðlilega mikil fóðurbætisgjöf óumflýjanleg til að forðast niðurskurð á búpeningi og stórminnkandi mjólkurframleiðsla, þá skorar fundurinn á mjólkurverðlagsnefnd að hækka útsöluverð mjólkur nú þegar úr 38 aurum í 43 aura pr. lítra, og hlutfallslega á öðrum mjólkurafurðum, enda komi sú verðhækkun öll óskipt til framleiðenda“. Það var því áður en þingið kom saman, sem ræddi og samþykkti þessa lagabreyt., sem þessi áskorun var send. Og svo er verið að tala um, að hækkunin hafi verið gerð vegna laganna, og að í skjóli þeirra sé verið að leika einhvern skollaleik. Þarna getur hv. þm. séð, að krafan er komin fram af allt annari ástæðu. Í sambandi við þetta vil ég víkja nokkuð að sama hugsanagangi hv. sessunauts míns, 3. landsk. Hann sagði í sambandi við mjólkurhækkunina, að eitthvað annað væri uppi á teningnum hjá okkur þegar sjómenn ættu í hlut eða einhverjir aðrir en bændur; kaup sjómanna vildum við ekki hækka. Nú skulum við bara líta á, hvernig þetta er. Það er viðurkennt bæði af honum og öðrum hér í hv. deild, að það hafi verið mjög svipuð dýrtíð 1929 og 1930 og sé nú. Og hvaða verð fengu bændur hér í nágrenninu fyrir mjólkina 1929 og 1930? 1929 voru það 32,85 aurar að meðaltali fyrir mjólkurlítrann, 1930 33,46 aurar að meðaltali, 1931 27,67 aurar, 1932 24,35 aurar, 1933 24,23, 1934 24,86 aurar. Þetta fengu þeir í raun og veru að meðaltali á verðlagssvæði Mjólkurfélags Reykjavíkur. Hvað er það, sem þarna verður? Lækkun mjólkurverðsins í útsölu og eins til bænda um leið og allt annað lækkar úr 252 og niður í 225. Svo fer þetta aftur upp á við, og nú er vöruverð hér um bil sama og var 1929 og 1930. Og kjör sjómanna voru óbreytt frá 1929, utan einhverrar smábreyt., sem gerð var 1935 eða 1934. En eftir að mjólkurskipulagið kom til framkvæmda 1935, hefir mjólkin lækkað í verði til neytenda um 2 aura, en bændur fá einum eyri meira til sín. Þarna var einn eyrir til bænda móti tveim aurum til neytenda. Þetta var ekki þakkað, og virtist þykja lítið í þessa lækkun varið. Meira að segja var talað um mjólkurverkfall og ýmislegt í sambandi við það. Nú aftur á móti, þegar allt er komið í sama horf og var 1929, þá er aftur hækkað útsöluverð um 2 aura, sem gefur eitthvað meira til bænda. En það er ákaflega langt frá því, að það gefi þeim aftur kaupið, sem þeir fengu 1929 og 1930, þegar þeir fengu 32,85 aura og 33,46 aura, þegar mjólkin var seld í bænum á 50–55 aura. Ég hugsa því, að ef hv. þm. lítur á þessar tölur, þá sjái hann, að hefði kaup sjómanna átt að hreyfast á sama hátt og kaup bænda að því er mjólk snertir, þá hefði það átt að lækka verulega 1934 til þess að hækka eitthvað nú, þar sem mjólkin lækkaði til bænda nær um einn þriðja úr 33 aurum, meðan kaap sjómanna stóð í stað; og nú er mjólkurhækkunin ekki nema lítil, þegar hitt er komið í sama horf og áður. Þess vegna er þetta ekki sambærilegt. Og hækkunin nú stendur ekki að neinu leyti í sambandi við mjólkurlögin út af fyrir sig, heldur í sambandi við, að allt hækkar. Þessi litla hækkun, sem ekki er nema partur af hinni almennu hækkun, sem er 11–12%, það er nú kreppti hnefinn, sem hv. 11. landsk. talaði um. Nei, þetta er enginn krepptur hnefi, heldur ósköp vingjarnlegt handtak, sem tekið var af fjöldanum eins og við var að búast, en ekki svarað með neinum krepptum hnefa. Þá var hv. þm. Hafnf. að tala um það, hvernig hafi verið þegar nefndin ákvað verðhækkunina, og vítti réttilega, hvað sér hefði verið seint boðaður fyrri fundurinn, sem haldinn var, með símskeyti sama dag. En um seinni fundinn fékk hann að vita með fyrirvara, og var ekkert í vegi, að hann gæti komið þá, hefði hann kært sig sérstaklega um. En það segir sig nokkurn veginn sjálft, að hér er um að ræða tvær nefndir, aðra, sem ákveður útsöluverð í Reykjavík, og hina, sem ákveður útsöluverð í Hafnarfirði. Þrír menn eru þeir sömu í báðum nefndunum, formaður og fulltrúi framleiðenda. En svo komu frá bæjarstjórn Reykjavíkur tveir menn og aðrir tveir frá bæjarstjórn Hafnarfjarðar, þegar verðið var ákveðið fyrir Hafnarfjörð. Þegar búið var að ákveða verðið fyrir Reykjavík og þeir þrír menn, sem voru í nefndunum báðum, voru sammála, þá er það rétt, að ég sagði við hv. þm., þegar hann spurði, hvort það væri mikils varðandi, að hann kæmi, að það hefði litla þýðingu, því að þótt Hafnfirðingarnir vildu annað verð í Hafnarfirði, þá myndu hinir þrír menn, sem búnir voru að samþ. verðlagið í Reykjavík, enga breyt. gera. Þetta sagði ég með góðri samvizku, að það skipti engu máli, hvort hann kæmi á fundinn, og ég viðurkenni fullkomlega að hafa sagt það. Ég tel mig nú hafa sýnt hv. þm. Hafnfj. það, og sömuleiðis hv. 3. landsk., að það er ekki lagabreyt. frá síðasta þingi, sem hefir skapað þessa mjólkurhækkun, heldur eru það fyrst og fremst kröfur bænda, sem hafa verið rannsakaðar og fundnar að hafa við réttmæt rök að styðjast. Kröfurnar eru komnar fram áður en síðasta þing var sett og áður en farið var að hreyfa við nokkrum breyt. á mjólkurl. Í öðru lagi hefi ég sýnt hv. 3. landsk., og hv. 11. landsk. líka, vona ég, að mjólkin hefir lækkað til bænda um hér um bil einn þriðja frá því, sem var, og á meðan var kaup sjómanna, sem alltaf er verið að bera saman, í sama horfi og það var í vetur áður en samningum var sagt upp. síðan hefir mjólkin aftur hækkað um einn sjötta af því verði, eða varla það. Hv. 2. landsk. þarf ég ekki að svara. Hv. þm. vildi sannfæra mig um það, að það væri ákaflega einlægur hugur Húsmæðrafélagsins í Reykjavík að vinna að því, að öll dýrtíð hér í bænum mætti fara minnkandi. Ég vona, að þessi einlægi hugur verði nú til þess, að t. d. þessar góðu frúr vinni kröftuglega að því að auka viðskiptin við KRON, sem að dómi Hagtíðindanna hefir lækkað verðlag á lífsnauðsynjum að meðaltali um 4%, og að dómi ýmissa annara meira, og að þær beiti sér duglega fyrir auknum viðskiptum við slíka stofnun, svo að hún geti lækkað verðið enn meira, svo að hægt sé að taka aftur vel í taumana, ef með þarf, eins og s. l. haust út af okri kolasalanna. Þá vona ég, að þessar húsmæður standi með þeim, sem vilja lækka dýrtíðina, og styðji þá duglega að verki, en kaupi ekki bara hjá hinum. Ég vona ennfremur, að næst þegar verður mjólkurlækkun og tímarnir breytast niður á við, þá svari blessaðar húsmæðurnar ekki með því að gera mjólkurverkfall og hætti að drekka mjólk, heldur svari með því að kaupa meiri mjólk heldur en þær hafa áður gert, eða hegði sér öfugt við það, sem þær gerðu 1934. Ég skal hér leiðrétta atriði frá fyrri ræðu minni viðvíkjandi mjólkurneyzlu erlendis. Eftir nýkomnum norskum skýrslum hefir heppnazt á árinu 1936 og aftur 1937 að koma neyzlunni í Oslo upp yfir 1/2 lítra á mann. Varð hún milli 0,5 og 0,6 lítra, og er það fyrsti bær á Norðurlöndum, sem kemst svo hátt, og vannst þetta fyrir ákaflega öfluga útbreiðslustarfsemi og auglýsingar. Af því að ég sagði, að enginn bær á Norðurlöndum seldi meira en 1/2 lítra á mann, þykir mér hlýða að láta þessa leiðréttingu koma fram.

Forseti (EÁrna): Umræður eru orðnar langar um þetta mál, þar sem þær hafa staðið fleiri daga. Ég mun því samkv. heimild í 37. gr. þingskapa ákveða ræðutíma hér eftir. Hv. frsm. minni hl. tekur til máls og talar í 10 mínútur.

* Frsm. minni hl. (Erlendur Þorsteinsson): Ýmislegt hefir komið fram í fyrri ræðum, bæði hjá hv. þm. Hafnf. og hæstv. forsrh., sem ég kannske hefði viljað svara, en þar sem svo langt er um liðið, þá held ég, að ég sleppi því nú. En nokkuð af því kom aftur fram hjá hv. 1. þm. N.-M., nefnilega sá málflutningur, að formælendur mjólkurhækkunarinnar halda fram, að við með mjólkurlækkuninni séum að ráðast á kaup bænda. Þetta er mesti misskilningur. Hv. 1. þm. N.-M. ætti að vera það manna ljósast, að sú meinsemd, sem þarf að uppræta, er það, að vinnslumjólk aukist. Ef það tekst að auka neyzlumjólk og minnka vinnslumjólk, þá er það víst, að slíkt gefur bændum betri árangur heldur en það fyrirkomulag, sem nú er. Það er einmitt þetta, sem er aðalmeinið, að taka verður svo mikinn skatt af neyzlumjólkinni til að bæta upp vinnslumjólkina í mjólkurbúunum, sérstaklega þá mjólk, sem er unnin í osta, eins og reikningar samsölunnar bera greinilega með sér. Og það eru miklu sterkari líkur fyrir okkar máli en hans, - að það sé hægt að auka mjólkurneyzluna í bæjum án þess að hafa áhrif á vinnslumjólkina. Þá fengju bændur hærra verð heim fyrir sína mjólk en nú með því að hækka mjólkurverðið. Okkar till. beinist því einmitt í þá átt að auka kaup bænda, en ekki skerða. Hv. 1. þm. N.-M. má ekki einblína á tölur á pappírnum. Hann verður að gera sér grein fyrir, hvað fram er að fara í raun og veru. Bændur í nærsveitunum fá ekki neina hækkun, þó að jafnvel þessi hækkun sé orðin til neytenda, heldur mun hún verða notuð til að greiða syndirnar frá 1936. En með því að auka vinnslumjólk mun verða dregið úr sölu neyzlumjólkur. Þessa staðreynd verður að horfast í augu við, en það dugir ekki að einblína á einhverjar tölur á pappírnum. Það er þetta, sem ég kallaði hnefahögg framan í vilja neytenda í bæjunum til að leita samstarfs við framleiðendur, þegar mjólkin er hækkuð í verði, svo að hún verður eðlilega eitthvað minna keypt; og gæti slíkt einnig orðið til þess a. m. k. að vekja andúð þeirra, sem mest hafa stutt Framsfl. og bændur að þessu skipulagi. Ég veit, að hv. 1. þm. N.-M. skilur, að sá árangur, sem samsalan hefir náð, hefði ekki náðst nema fyrir velvilja neytenda í Reykjavík. Og ég veit hann hlýtur líka að skilja, að þegar við bendum á leiðina til þess, að bændur fái meira með lækkuðu verði og aukinni sölu, þá sé það skylda hans og annara, sem vilja bændum vel í þessu máli og vilja samstarf framleiðenda og neytenda, að taka þá í hina útréttu hönd og gera það, sem í hans valdi stendur, til að auka samvinnuna, en blína ekki á einhverja 2 aura á pappírnum, sem raunverulega koma ekki til framleiðenda. Vegna ummæla hv. 1. þm. Reykv. út af þessum „sveitarflutningi“, sem ég gat um, vil ég taka fram, að þótt ég viðhefði nú þessi orð, þá var ekki meining mín að lítilsvirða hv. 6. landsk. En ég vil taka það fram, eins og hv. 3. landsk. gerði, að þar stóð öðruvísi á en um Jón sál. Baldvinsson, því að hv. 6. landsk. var tekinn úr sínu örugga sæti til að rýma fyrir manni úr öðrum flokki. Allt annað er, þegar þm. flytur sig milli kjördæma fyrir sinn flokk eingöngu. Mér varð nú á að segja „sveitarflutningur“, en það var alls ekki meiningin að tala um þurfamenn í því sambandi, þó að segja mætti með nokkrum rökum, að sá, er sætið fékk, hafi orðið þurfamaður Sjálfstfl. í þessum kosningum. Ég vil svo að endingu, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp till., sem samþ. var á aðalfundi kaupfélags Reykjavíkur og nágrennis. Hún sýnir, hversu mikinn vilja neytendur í bænum hafa til þess að leita samstarfs við framleiðendur og reyna að finna leiðir til þess að framleiðsla bænda borgi sig, en að þeir selji þessa góðu og hollu fæðu við sem vægustu verði. Till. hljóðar svo: „Aðalfundur KRON felur félagsstjórninni að halda áfram athugunum sínum á möguleikum fyrir því, að unnt sé með aukinni mjólkurneyzlu að lækka mjólkurverðið í Reykjavík og nágrenni án tjóns fyrir framleiðendur mjólkurinnar. Komi það í ljós, skorar fundurinn á félagsstjórnina að leita samkomulags við mjólkursamsöluna um lækkun mjólkurverðsins, gegn því að kaupfélagið vinni að því meðal meðlima sinna og annara neytenda, að þeir auki við sig neyzlu mjólkur og mjólkurafurða. Telur fundurinn, að kaupfélagið eigi í þessari baráttu sinni fyrir lækkun mjólkurverðsins að leita samvinnu við alla aðra fulltrúa neytenda og aðra þá, sem áhuga hafa á þessari verðlækkun“. Ég vildi jafnframt beina því til hv. 2. landsk., að beita sér fyrir því í Húsmæðrafélaginu, að mjólkurneyzla aukist, en að það félag láti ekki í té samskonar hjálp og það að sumu leyti beitti sér fyrir árið 1935.

*Magnús Jónsson: Ég vildi aðeins bera af mér þær sakir, sem á mig hafa verið bornar undir þessum umr. alveg að tilefnislausu, að ég hefði farið óvirðingarorðum um hinn látna form. Alþfl., sem nú liggur á líkbörunum. Slíkt er vitanlega hin mesta fjarstæða. Það, sem ég sagði, var aðeins það, að það væri engin óvirðing, þó að hann hefði flutt sig frá einn kjördæmi í annað og staðið þar í kosningabaráttunni, sem mest var þörfin fyrir flokkinn. Að í þessum ummælum mínum geti falizt nokkur óvirðing við hinn látna foringja, er fjarri öllu lagi. Enda er slíkt svo fjarri mér sem frekast getur verið, því að það var betra á milli okkar en svo, að mér gæti dottið nokkuð það í hug, sem gæti orðið til þess að lítilsvirða minningu þessa mæta manns, hvað þá meira. Hitt mun rétt, að Alþfl. hefir ekki öðrum jafngóðum manni á að skipa, og er því ómetanlegur skaði fyrir flokkinn, að hans skyldi ekki njóta lengur við. Taktleysið var því hjá 11. landsk., en ekki mér, með því að ætla að reyna að koma þeirri sneið, sem hann og aðrir alþýðuflokksmenn áttu að fá, yfir á hinn látna flokksmann þeirra. Ég segi því bara: Taki þeir sneið, sem eiga. Hv. 1. þm. N.-M. og hv. 3. landsk. skal ég fullvissa um það, að mjólkurhækkunin í vetur verður ekki síðasta mjólkurhækkunin þeirra félaga. Það er hlutfallið á milli mjólkurframleiðslunnar og neyzlumjólkurinnar, sem verður að vera í réttu horfi, til þess að hægt sé að halda mjólkurverðinu niðri, alveg eins og hv. 11. landsk. tók réttilega fram. En það fer ekki saman hjá þessum hv. þm. að viðurkenna þetta, en fylla þó flokk þeirra manna, sem fylgja allt annari stefnu í þessum málum. Það er vitanlega skakkt hjá hv. 1. þm. N.-M., að þessi síðasta mjólkurhækkun komi mjólkurframleiðendum til góða; hún fer þvert á móti beint í þá miklu hít, að bæta upp vinnslumjólkina.



Það vill jafnan verða svo, að þegar ég ætla að taka til máls, þá sé tíminn skammtaður. Ég hafði t. d. búizt við að fá óbundinn ræðutíma núna, en þá segir forseti, að ég megi ekki tala nema allt að 10 mín. Það, sem ég vil þá fyrst og fremst taka fram, er það, að ég er að ýmsu leyti ekki sammála hv. 1. þm. N.-M. í þessu mjólkursölumáli, enda þótt ég gæfi út sameiginlegt nál. með honum. Og hitt undrast ég stórlega, hve harðorður hann er jafnan í garð Reykjavíkur og Reykvíkinga, þegar hann talar um þessi mál. Þó er það vitanlegt, að hingað hefir hann sótt mestan sinn þrifnað og virðist una hag sínum hið bezta á meðal Reykvíkinga. Um það er ég að sjálfsögðu sammála hv. þm., að bæta þurfi mjólkina og auka markaðinn fyrir hana. svo að neytendur fái betri vöru og framleiðendur hærra verð. Þetta voru höfuðatriðin, sem fyrir mér vöktu. er ég skrifaði undir nál. með honum. Hv. 11. landsk. kastaði til mín nokkrum orðum, sem ég tók ekki neitt alvarlega, taldi þau ekki sögð í neinni rætni, eins og hann hefir nú líka tekið fram sjálfur. Ég fyrirgef honum að sjálfsögðu, þó að nokkurs viðvaningsháttar kenni í ræðumennsku hans, þar sem hann er svo að segja alveg nýsetztur á þingbekkina. Hv. 3. landsk. var að tala um, að það gegndi allt öðru máli um skipti þau, sem ég gerði á framboði mínu síðastl. vor, en breyt. þá, sem annar maður, sem nefndur var, gerði á framboði sínu. En á þessum breytingum á framboðum okkar er ekki eins mikill eðlismunur og menn ætla, þegar hvorttveggja er gert af fúsum vilja eftir ósk flokkanna, eins og var í þessum tilfellum í vor, a. m. k. hvað mig snertir. Annars er það ekki ætlun mín að fara að deila um þessa kosningu hér, en ég er orðinn sárleiður á þessu sífellda jórtri um það, að ég hafi skipt um kjördæmi nauðugur. Þeir, sem alltaf eru að tönnlast á þessu, skilja ekki, að maður geti gert neitt fyrir flokksmenn sína, er ekki horfir manni sjálfum til hagnaðar, nema vera rekinn til þess með hnútasvipum.

*Bjarni Snæbjörnsson: Ég ætla aðeins að svara því fáum orðum, sem kom fram í ræðu hv. 1. þm. N.-M. Hann sagði, að ég hefði sagt, að kröfurnar um mjólkurhækkun stöfuðu af síðustu breyt. á mjólkursölulögunum. Þetta er ekki rétt. Ég var aðeins að sýna fram á óheilindi, hin sífelldu óheilindi þessa hv. þm. í þessu máli, - hin sömu og margendurteknu óheilindi, sem alltaf einkenna öll afskipti þessa hv. þm. í öllu hans mjólkurvafstri. Hitt er allt annað mál, hvað snertir fundarboðunina til okkar Hafnfirðinganna. Sé það rétt ályktað hjá hv. þm., að við Hafnfirðingar hefðum engu getað ráðið um mjólkurverðið, þó að fulltrúi okkar sem neytenda hefði mætt á fundinum, þá gegnir vitanlega sama máli með fulltrúa neytendanna hér í Reykjavík. Eigi þeir ekki að geta fengið neinu um þokað hvað mjólkurverðið snertir, þá er hreinn og beinn óþarfi að láta bæjarstjórnirnar vera að kjósa þá. Ég vil svo að síðustu taka undir það með hv. 1. þm. Reykv., að hv. 3. landsk. ætti að vara sig á sessunaut sínum, hv. 1. þm. N.-M., a. m. k. gæta þess, að hann fái hann ekki til þess að gera hluti, sem öllum eru til stórrar bölvunar, sem hann á að vinna fyrir.