Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þskj. 839 er frv. til I. um breyt. á hafnalögum, nr. 45 frá 24. apríl 1973. Efni frv. er afar einfalt og það eru tvö atriði sem þar skipta máli. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir að við ákvæði um tekjur Hafnabótasjóðs bætist að þegar um er að ræða löndun eða afskipun utan hafnarsvæða, eins og á sér stað, þá hefur ekki verið hægt að láta greiða hafnargjöld af slíkri meðferð vöru, en nú er gert ráð fyrir að það verði og þá verði þar sama hafnargjald og er í næstliggjandi höfn. Þetta þýðir að loðna, sem hefur verið skipað upp í skip, tilheyrir þessu. Sama er að segja um olíu, sem er skipað upp utan hafnarsvæða. Það er gert ráð fyrir að þessar tekjur gangi til Hafnabótasjóðs og þar með auki hans tekjur. Undanskildir þessum tekjumöguleikum eru smábátar sem eru 30 tonn og minni. Það stafar af því að menn eru að hugsa um að það sé ekki farið að leggja gjaldið á grásleppuveiðar eða þess háttar. Hitt atriðið er, að Hafnabótasjóð skortir lánsheimild til þess að geta tekið það lán sem hann er að taka núna. Er lánsheimildin hækkuð upp í 750 millj. úr 350, þannig að það er tvöföldun, en brýna nauðsyn ber til þess. Um þetta mál var samstaða í hv. Nd. Hún gerði þá breytingu á frv. að taka af öll tvímæli um smábáta sem veiða grásleppu eða þess háttar, en önnur breyting var þar ekki gerð. Nauðsyn ber til að þetta frv. fái afgreiðslu á þessu þingi því að annars getur Hafnabótasjóður ekki tekið við því láni sem hann á ótekið og þarf ekkert nema skrifa undir. Ég treysti því að hv. d. verði fljót að afgreiða þetta frv. og legg til að að lokinni þessari umr. verði því vísað til hv. samgn.



Herra forseti. Þess hefur lengi verið beðið að ríkisstj. stæði við þau fyrirheit sem hún gaf við myndun ríkisstj. fyrir 11/2 ári, að sett yrðu ný lög um Framkvæmdastofnun ríkisins. Eins og menn muna var þetta fyrirheit gefið í beinum tengslum við þá harðvítugu gagnrýni sem komið hafði fram af hálfu Sjálfstfl. við stofnun Framkvæmdastofnunar ríkisins. Menn hafa því átt von á því að þegar að því kæmi að frv. um Framkvæmdastofnun ríkisins sæi dagsins ljós hér á Alþ., þá miðaðist slíkt frv. fyrst og fremst við að koma þessari margræddu og alræmdu stofnun, sem Sjálfstfl. hataðist svo við þegar hún var sett á fót, að koma henni fyrir kattarnef. Það verður hins vegar að segjast eins og er, að það frv., sem hér hefur verið lagt fram um breyt. á l. um Framkvæmdastofnun ríkisins, er býsna langt frá því að fela í sér að Framkvæmdastofnunin sé lögð niður. Þvert á móti er verið að leggja grundvöll að löngu lífi þessarar stofnunar, og í stuttu máli sagt er ekki hægt að segja að breytingarnar, sem fram koma í frv., séu sérlega gagngerar. Kemur það nokkuð á óvart miðað við þau stóru orð sem höfð vorn uppi þegar frv. var að lögum gert fyrir tæpum 5 árum. Ef litið er á þessar breytingar, þá eru þær helstar að reynt er að breyta orðalagi á fleiri en einum stað í frv. í þá átt að ríkisstj. hafi sem minnst með þessa stofnun að gera, og í staðinn fyrir að segja eins og sagt var í l. um Framkvæmdastofnun: „Framkvæmdastofnun ríkisins er sjálfstæð stofnun sem er ríkisstj. til aðstoðar við stefnumótun í efnahags- og atvinnumálum,“ þá er felld niður sú aukasetning sem snýr að ríkisstj. Eins er þegar á það er minnst í lögunum hvernig framkvæmdastjórar stofnunarinnar skuli ráðnir, þá hefur því verið breytt á þann veg að stjórn stofnunarinnar tilnefni væntanlega framkvæmdastjóra og ríkisstj. hafi aðeins hið formlega vald að veita þeim skipunarbréf. Þess er að vænta að þessi tilhliðrun frá hinum fyrri lögum verði til að friða eitthvað þá sem höfðu í frammi harðasta gagnrýni á þessa stofnun á sínum tíma og héldu því fram að hún væri hrikalega pólitísk í eðli sínu. En auðvitað sér hver maður að slík breyting sem hér um ræðir skiptir sáralitlu máli í reynd. Framkvæmdastofnunin er hugsuð ríkisstj. til aðstoðar við stefnumótun í efnahags- og atvinnumálum og það hlutverk hennar mun ekkert breytast. Gagnsemin af henni í þessu skyni mun ekki verða með öðrum hætti þótt 1. gr. sé orðuð á annan veg en áður var gert. Og enn síður verða væntanlegir framkvæmdastjórar stofnunarinnar neitt annars eðlis þó að pólitísk stjórn stofnunarinnar skipi þá til starfa sinna, en ekki sjálf ríkisstj. Þetta eru auðvitað hreinar sýndarbreytingar og yfirborðsmennska, ætlað til þess að vega upp á móti þeim stóryrðum sem Sjálfstfl. og talsmenn hans höfðu í frammi þegar lögin um Framkvæmdastofnunina voru sett, - breytingar sem fela í raun og veru ekki í sér neina raunverulega eðlisbreytingu á störfum þessarar stofnunar. Í 4, gr. laga um Framkvæmdastofnun ríkisins var ráð fyrir því gert að framkvæmdastjórum mætti segja upp störfum með mánaðar fyrirvara og ættu þeir þá rétt til óskertra launa í 3 mánuði. Þetta ákvæði var sett vegna þess að mönnum var ljóst að Framkvæmdastofnunin hlyti að vera eðli sínu samkv. nokkuð pólitísk stofnun, - stofnun þar sem pólitískar ákvarðanir væru teknar, og þá á maður við með pólitískum ákvörðunum ekki endilega flokkspólitískar ákvarðanir, heldur ákvarðanir sem eru svipaðs eðlis og þær ákvarðanir sem eru teknar á Alþ. - ákvarðanir sem miðast við fjöldamörg sjónarmið og eru þar af leiðandi ekki sérfræðilegs eðlis. Það þótti því .rétt að ákveða í lögum að eftir hverjar alþingiskosningar gæfist ríkisstj. tækifæri til þess að skipta um framkvæmdastjóra við þessa stofnun, og þarna var vinstri stjórnin sáluga raunverulega að búa í haginn fyrir næstu stjórn sem við tæki. Hún vildi ekki láta það um sig spyrjast að hún væri að koma upp stofnun sem hlyti að hafa verulega mikla þýðingu í öllum stjórnarstörfum og það fylgdi því þá að yfirstjórn stofnunarinnar væri óhreyfanleg þrátt fyrir pólitíska umbreytingu í Alþ. Því var ákveðið að hver ný ríkisstj. gæti skipt um framkvæmdastjóra eftir því sem henni þætti henta. Það kom mér strax mjög á óvart að talsmenn Sjálfstfl. skyldu vera svo bíræfnir að gagnrýna þetta ákvæði sem bersýnilega var þess eðlis að líklegt var að það kæmi þeim fyrstum til hags. Ótrúlegt er að þeim hefði fundist heppilegra ef vinstri stjórnin hefði skipað með ævilangri skipun einhverja skoðanabræður sína sem Sjálfstfl., næst þegar hann kom til valda, hefði átt erfitt með að hnika úr framkvæmdastjórastörfum. En það fór þó svo að einmitt þetta ákvæði var meira gagnrýnt en flest annað í frv. og þá ekki síður af Alþfl. og talsmönnum hans en talsmönnum Sjálfstfl. Eins og ég hef vikið að, þá voru það hin mestu yfirborðsrök sem þarna voru höfð í frammi, fyrst og fremst ætluð til að vekja tortryggni á þessari stofnun og reyna að kasta rýrð á hana í augum hins almenna manns, enda fer það svo að þegar Sjálfstfl. kemst til valda og á sjálfur að taka þátt í að ákveða hvernig yfirstjórn Framkvæmdastofnunar skuli hagað, þá er það niðurstaðan að þetta skipulag er varðveitt áfram í öllum höfuðatriðum. Það er að vísu gerð sú málamyndabreyting að í staðinn fyrir að uppsagnarfrestur sé einn mánuður, þá er honum nú breytt í 12 mánuði, og eins hitt, að það er ekki beinlínis sagt að um sé að ræða 3 framkvæmdastjóra, heldur geti þeir allt eins verið 4 eða 5. Það er aðeins sagt að ríkisstj. skipi forstjóra og þess vandlega gætt að haga því orði þannig að það geti eins verið í eintölu sem fleirtölu. Það er því ljóst að forstjórar geta verið allt frá einum og upp í allmarga, kannske 10 talsins, ef mönnum sýndist svo. Er mjög óvenjulegt í slíkri stofnun að ekki sé fastákveðið hvað framkvæmdastjórar séu margir. Þetta er að sjálfsögðu gert til þess að tryggja að stjórnarflokkar á hverjum tíma, hvort sem þeir eru 2, 3 eða 4, geti átt framkvæmdastjóra við stofnunina, sem sagt alveg óbreytt skipulag frá því sem áður var, nema hvað ný stjórn verður að bíða með það í 12 mánuði að gera breytingu á liði framkvæmdastjóra við þessa stofnun. Um aðrar breytingar á þessum lögum er ekki ástæða til að fjölyrða. Eins og kunnugt er hefur þegar verið gerð sú breyting að hagrannsóknadeild hefur verið gerð að sérstakri stofnun, Þjóðhagsstofnun, og af því hefur leitt nokkra skipulagsbreytingu innan þessarar stofnunar. Ég vil taka það fram að ég taldi þá breytingu vera litt til bóta á sinum tíma, vegna þess að ég taldi að með því væri verið að torvelda stofnuninni að standa að mikilvægustu áætlunarverkefnum, eins og t.d. áætlunum til langs tíma. En það er nú búið og gert og ástæðulaust að orðlengja um þá breytingu, það er ekki hún sem hér er til umr. Hins vegar er gerð sú breyting nú að bætt er við sérstakri byggðaáætlanadeild, og ég get lýst yfir fullum stuðningi mínum við þá breytingu sem felst í þessu frv. Ég held að það sé algerlega tímabært og eðlilegt að byggðamálin verði tekin til meðferðar í sérstakri deild innan þessarar stofnunar og ég styð því þá hreytingu svo langt sem hún nær. Ég hef ekki haft aðstöðu til að fara nákvæmlega yfir það hvort einstakar mikilvægar setningar, sem áður voru í kaflanum um áætlanadeild, hafa beinlínis verið felldar niður eða hvort þær er að finna einhvers staðar annars staðar í frv. Það þarf töluvert vandlega skoðun til þess að átta sig á því atriði og er auðvitað ástæða til þess að gera það þá frekar við 2. umr., eftir að málið hefur verið skoðað í n. Ég vil þó láta þess getið hér að ég sé ekki betur en setningin: „Byggðaáætlanir skuli gerðar í samráði við sveitarstjórnir og landshlutasamtök sveitarfélaga“, hún hljóti að hafa fallið niður, í öllu falli finn ég hana ekki, og er það dálítið kynleg breyting á þessum kafla. Varðandi lánadeild hafa verið gerðar nokkrar breytingar og þær eru yfirleitt til hins verra. Í 12. gr. l. sagði: „Lánadeild vinnur að því að samræma útlán allra opinberra stofnlánasjóða og að skipuleggja fjármagnsöflun til framkvæmda með sérstöku tilliti til þeirra framkvæmda sem forgang þurfa að hafa samkv. áætlunum stofnunarinnar.“ Hér hefur orðið allveruleg breyting, vegna þess að þetta er nú orðað svo: „Deildin fylgist með fjárhag opinberra fjárfestingarsjóða og vinnur að því að samræma lánakjör þeirra og skipuleggja fjáröflun til framkvæmda með sérstöku tilliti til þess sem forgang þarf að hafa samkv. áætlunum stofnunarinnar.“ Sem sagt, lánadeildin á ekki framvegis, eins og hún hefur gert nú á undanförnum árum, að einbeita sér að því að samræma útlán fjárfestingarsjóða, heldur á hún einungis að samræma lánakjörin. Þetta þykir mér mjög kynleg breyting, og ég get ekki séð hvers vegna hún er gerð. Ég hélt að menn úr öllum flokkum, sem komið hafa nálægt þessari stofnun, hefðu verið sammála um að sú viðleitni lánadeildar Framkvæmdastofnunarinnar að hafa samband við aðra fjárfestingarsjóði, þegar um hefur verið að ræða fjármögnun einstakra framkvæmda, og reyna að gera sér sem fyllsta grein fyrir því, hvernig ákveðin framkvæmd yrði best fjármögnuð, og reyna þá að stuðla að því með samvinnu við aðra fjárfestingarsjóði að ákveðin framkvæmd sé fjármögnuð til fulls, en að menn strandi ekki á miðri leið með þá framkvæmd sem þeir eru með undir höndum, að þessi viðleitni hafi verið mjög til hins betra frá því sem áður var, og ég vil hér alveg sérstaklega geta um þá mikilvægu samvinnu sem lánadeild hefur í mjög mörgum tilvikum átt við bæði Iðnlánasjóð, Iðnþróunarsjóð og Fiskveiðasjóð. En af einhverjum einkennilegum orsökum er þessu orðalagi breytt og ber væntanlega að skilja það svo að þessi viðleitni skuli niður falla. Í 3. mgr. 12. gr., eins og hún var í 1., var að finna mjög mikilvægt ákvæði um það að Framkvæmdastofnunin skyldi reyna að gera sér sem best yfirlit um lánveitingar til fjárfestingar og framkvæmda og þannig að hún gæti áttað sig á því hvar og hvaða fjárfestingarstarfsemi ætti sér stað og hvaða úrbætur væru hyggilegastar til þess að beina fjárfestingunni inn á réttar brautir. Þetta ákvæði hefur verið fellt niður nú og virðist sem sagt að Framkvæmdastofnuninni skuli bannað að skapa sér slíkt heildaryfirlit yfir fjárfestingarmarkaðinn. Eins er fellt niður það ákvæði að stjórn stofnunarinnar geti sett almennar reglur um það hvers konar framkvæmdir skuli hafa forgang umfram aðrar hvað varðar lánveitingar úr opinberum lánasjóðum og opinberum sjóðum. Það skal að vísu tekið hér fram að þetta ákvæði hefur aldrei verið framkvæmt í reynd þótt löggjafinn hafi gert ráð fyrir því á sínum tíma. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að það hefði verið mjög gagnlegt að beita þessu ákvæði a.m.k. að einhverju marki þegar fjárfestingarstarfsemin í þjóðfélaginu þótti ganga út í öfgar, eins og var fyrir 2–3 árum, og það hefði verið mjög nauðsynlegt fyrir úrbætur í efnahagsmálum að þetta verk hefði verið unnið. Það er hins vegar ætlunin að fella þetta algerlega niður þannig að stofnunin hafi ekki þessa heimild. Ég er eindregið á móti þeirri breytingu þótt ég viðurkenni að þetta sé ekki mikil breyting frá því sem verið hefur í reynd. Nokkrar breytingar eru gerðar á 16. gr. frv., en þar var um það fjallað hvernig vörslu og bókhaldi sjóða í umsjá Framkvæmdastofnunar ríkisins yrði háttað. Var m.a. haldið opnum þeim möguleika að þessi verkefni væru falin starfandi ríkisbanka. Þessi setning er hér felld niður og sé ég í raun og veru ekki að það hafi mikið gildi. Aðrar breytingar eru svo einkum í kaflanum um Byggðasjóð, en þar eru þær helstar að ákveðið er að veitt skuli í Byggðasjóð 2% af fjármagni á fjárl. Það er fyrst og fremst staðfesting á því sem framkvæmt hefur verið í reynd á undanförnum tvennum fjárl. og þykir mér sjálfsagt og eðlilegt að staðfesta það beinlínis í lögum. Í 30. gr. gömlu laganna var 3. mgr. hljóðandi svo, að sjóðsstjórninni væri „heimilt, ef sérstaklega stæði á, að gerast fyrir hönd sjóðsins meðeigandi í atvinnufyrirtæki sem hún telur nauðsynlegt að koma á fót eða starfrækja áfram í samræmi við tilgang sjóðsins og þarfir viðkomandi byggðarlags.“ Þetta ákvæði er fellt niður. Virðist því vera svo að Byggðasjóði sé hér með bannað að eiga aðild að nokkru atvinnufyrirtæki. Ég vil að vísu strax taka það fram að í reynd fór það svo, a.m.k. hefur það verið svo á fyrstu 4 starfsárum sjóðsins, að sjóðurinn hefur ekki gerst meðeigandi í neinu atvinnufyrirtæki, enda telja sjálfsagt flestir að það sé heldur óeðlilegt fyrirkomulag á atvinnurekstri að fjárfestingarsjóður eigi aðild að rekstri þess. En gert var ráð fyrir því við setningu laganna að slíkt gæti átt við í undantekningartilvikum. Ég verð að segja að ég tel þess vegna heldur til hins verra að þessi breyting sé gerð og lokað algerlega fyrir þennan möguleika sem alltaf kann að vera þörf á að sé fyrir hendi. Í þessu sambandi er rétt að geta þess að Framkvæmdasjóður hefur um árabil átt hlut í fyrirtækjum og það enda þótt ekki væri beinlínis neitt ákvæði í lögum sem heimilaði honum að eiga fyrirtæki. Því hefur endurskoðendum þessa frv. ekki gefist kostur á því að stríka slíkt ákvæði út, og veldur það þá því að Framkvæmdasjóður getur væntanlega áfram átt heil fyrirtæki, eins og hann gerir í dag. Hann á t.d. Álafoss, þetta mikla stórfyrirtæki, allt, hvern einasta ullarhnoðra sem Álafoss hefur með höndum, og verður auðvitað að segjast eins og er, að það er ekki eðlilegt fyrirkomulag til lengdar að sjóðurinn eigi slíka stóreign. Ég hefði því talið eðlilegast að fyrirkomulag á eignaraðild ríkisins að Álafossi hefði verið breytt og annaðhvort stofnað sérstakt ríkisfyrirtæki um þennan mikla rekstur með sérstökum lögum ellegar þá einhverri annarri ríkisstofnun falinn þessi rekstur. Það er ekki eðlilegt að Framkvæmdasjóður annist hann til lengdar. En það virðist sem sagt vera að Framkvæmdasjóði sé þetta áfram heimilt. Hins vegar er beinlínis verið að banna Byggðasjóði að eiga fyrirtæki með því að þessi setning er strikuð út, og er mér næst að halda að þessi hreyting, eins og svo margar aðrar sem verið er að gera á þessum lögum, sé næsta tilviljunarkennd og hafi ekki verið þrauthugsuð í forsrn. Margar fleiri breytingar eru hér gerðar og sumar þeirra horfa heldur til bóta, aðrar horfa heldur til hins verra. Meðal þeirra, sem horfa til bóta, er sú breyting að Byggðasjóður á framvegis að greiða landshlutasamtökum sveitarfélaga full laun starfsmanns í stað 3/4 hluta úr launum og Framkvæmdastofnuninni er í 33. gr. heimilað samkv. nýju lögunum að taka lánsfé allt að 600 millj. kr. í staðinn fyrir 300 millj. kr. sem áður var. Í þessu sambandi þykir mér rétt að láta þess getið að mikið hefur verið býsnast af hálfu ríkisstj. yfir því að fjármagn til Byggðasjóðs hefði verið stórlega aukið með hinni nýju ríkisstj. Staðreyndin er hins vegar sú, að heildarlánveitingar Byggðasjóðs hafa heldur rýrnað hvað raungildi snertir frá því að þessi ríkisstj. kom til valda, miðað við það sem var á seinasta ári vinstri stjórnar. Ástæðan er sú, að jafnframt því sem fjárveitingar ríkisins til Byggðasjóðs hafa verið verulega auknar, ekki skal það vefengt, þá hefur sjóðnum ekki verið heimilað að taka lánsfé í þeim mæli sem áður var, og það er ástæðan fyrir því að ef miðað er við framkvæmdagildi lánveitinga, þá er það heldur lægra en áður var. Um aðrar breytingar er í sjálfu sér ekki ástæða til að fjölyrða hér. Það eru breytingar gerðar hér á mörgum öðrum gr. En ég vil segja það aðeins að lokum sem meginniðurstöðu mína um þær breytingar sem hér er gerð till. um, að sumar till. og þá aðallega þær, sem minna máli skipta, horfa til bóta, en aðrar ekki. Það er rétt að skoða þær í n. En þær till., sem mest er býsnast yfir og látið er að liggja að skipti mestu máli, eins og þær sem snerta yfirstjórn stofnunarinnar, eru ekkert annað en yfirborðsmennska af versta tagi og hafa ekki í sér fólgna neina raunverulega breytingu frá því kerfi sem nú er, þannig að ljóst er að Sjálfstfl. ætlar að fallast á það fyrirkomulag sem ákveðið var í tíð vinstri stjórnarinnar.



Herra forseti. Sjútvn. þessarar d. hefur haft til meðferðar frv. til 1. um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands og skilar sameiginlegu nál. á þskj. 847. Nm. mæla með samþykkt frv. með þeim breytingum sem hún flytur á sérstöku þskj., þ.e. þskj. 848. Hins vegar áskilja nm. sér rétt til að flytja og fylgja brtt. Á fundi n. komu Már Elísson fiskimálastjóri, sem mætti á öllum fundum n., einnig fiskifræðingarnir Jón Jónsson, Jakob Jakobsson, Ingvar Hallgrímsson og Sigfús Schopka, Þórður Ásgeirsson skrifstofustjóri sjútvrn. mætti einnig á fundi n. og Guðmundur Ingimarsson frá Fiskifélagi Íslands. Í ljós kom að sjútvn. Nd. hafði ekki leitað umsagnar Hafrannsóknastofnunarinnar um frv. þetta. Einnig kom fram hjá fiskifræðingunum að þeir töldu að þeir hefðu ekki fengið að fjalla um málið eftir þær veigamiklu breytingar sem það fékk hjá sjútvrn. N. taldi að þetta væri ekki eðlileg málsmeðferð og óskaði því eftir umsögn Hafrannsóknastofnunarinnar og fékk ítarlega umsögn sem lögð var til grundvallar að verulegu leyti við störf nefndarinnar. N. flytur allmargar brtt. á þskj. 848. Mun ég nú lýsa þeim. 1. brtt. er sú, að lagt er til að viðmiðunarstaður nr. 38, sem er Göltur (Hellna-Göltur) á Snæfellsnesi, verði felldur niður. Þetta leiðir til þess að næsti viðmiðunarstaður utar verður Malarrif, vitinn á Malarrifi, og hefur það í för með sér að heimild til togveiða á Faxaflóa færist utar sem nemur fjarlægðinni frá viðmiðunarstað 38, Gelti, að Malarrifi og verður þar með nokkurn veginn sú sama sem hún er í gildandi lögum. Mjög var um það rætt í n. að útfærsla frá 9 sjómílum í 12 með togveiðiheimildir fyrir Norðurlandi skerði möguleika nokkurra báta sem þar eru staðsettir og á Austfjörðum. Þeir munu ekki vera margir, mér telst til að þeir muni vera 5 talsins. Hins vegar leggja fiskifræðingar á það mjög ríka áherslu að togveiðiheimildir fyrir Norðurlandi verði ekki innar en við 12 sjómílur. N. taldi sér ekki fært að ganga gegn þessu rökstudda áliti fiskifræðinganna. Hins vegar var horfið að því ráði að opna að nýju ræmu við Austurland frá Langanesi, og er það gert með lið B 3, þar sem skipum 39 metrar að lengd eða minni er heimilað að veiða allt árið með botnvörpu og flotvörpu utan línu sem dregin er úr punkti 6 sjómílur réttvísandi norðaustur frá Langanesi í punkt 6 sjómílur réttvísandi austur frá Glettinganesi. Þetta er nokkurt svæði og þar er talin minni hætta smáfiski og sömuleiðis er þar koli í Héraðsflóanum sem fæst nokkur aðgangur að með þessu, að vísu kannske ekki fullkomlega nóg, en nokkuð, og þarna ætti að fást svæði fyrir þá báta sem hér um ræðir. Hins vegar vil ég leggja á það ríkasta áherslu, að að sjálfsögðu þarf að finna þessum bátum annað veiðisvið og má þar m.a. benda á loðnu fyrir Norðurlandi að sumri til. Við liðinn C, Suðausturland, eru gerðar nokkrar breytingar. Með tilvísun til frv., eins og það var eftir meðferð Nd., er lagt til í fyrsta lagi að í staðinn fyrir „linu réttvísandi suður frá Ingólfshöfða“ komi: 18° v. lg., þ.e.a.s. sú veiðiheimild, sem þar um ræðir, er færð vestar og færð í þá sömu vestlægu lengd sem nú er í lögum. Sama gildir um liðinn C 5 sem fjallar um heimild báta 26 metra að lengd eða minni og var bundinn við Ingólfshöfða. Er lagt til að það verði fremur 18° v. Ig. eins og nú er. Jafnframt er við liðinn C 5 tekin upp takmörkun á togveiðum sem er nú í lögum, þar sem segir: „Togveiðar verði þó ekki heimilar á svæði milli linn, sem dregin er réttvísandi suður af Hvalnesi, og að línu, sem hugsast dregin réttvísandi vestur af 15° 45', innan 6 sjómílna frá landi, á tímabilinu 1. maí til 1. okt.“ Þetta er nú í lögum og er bætt hér inn í, takmörkun á togveiði á þessu svæði. Þá er leiðrétting við C 6. Í frv. stendur: „austur frá Ingólfshöfða“, en á að sjálfsögðu að vera: suður frá Ingólfshöfða. Loks er þarna bætt við einum nýjum lið, C 8, sem heimilar togurum að veiða á litlum geira sem afmarkast af línu dreginni austur frá Hvítungum að línu dreginni réttvísandi suður af Hvalnesi, þó aðeins að 6 mílum frá fjöruborði. Þetta er heimilt nú að 4 sjómílum. Þetta er gert vegna eindreginnar áskorunar og tilmæla togaraeigenda á Austfjörðum sem telja sig búa nú við ákaflega erfið skilyrði þar sem erlendur togarafloti hefur mjög verið á þeirra miðum. En á því tímabili, sem hér um ræðir, frá 1. maí til 31. des., mun vera stór fiskur í þessum geira og fá þessir togarar þar venjulega 1–2 veiðiferðir sem geta munað þá töluverðu. Ég vil taka það fram, að vel má vera að þetta eigi að falla brott síðar, en miðað við það ástand, sem nú er, töldum við rétt að heimila áfram þessar veiðar. Þess skal getið, að allir þm. Austurl. mæltu með því. Í meðferð Nd. var gerð sú breyting að tekin var inn í frv. að nýju heimild til þess að veiða fyrir Suðurlandi, þ.e.a.s. það er D, Suðurland. Þarna hefur fallið brott, sé ég, við D, Suðurland, en í meðferð Nd. var tekin inn heimild í liðnum D 9 þess efnis að skipum 26 metra og minni er heimilt að veiða með botnvörpu á tímabilinu frá 1. jan. til 15, sept. upp að suðurströnd meginlandsins á svæði sem takmarkast að austan af lengdarbaug 21° 57' v. lg. og að vestan af lengdarbaug 22° 32' v. lg. Þetta er tekið upp úr gildandi lögum. En fiskifræðingar telja að út af fyrir sig sé þarna að vísu stór fiskur, þótt smáýsa slæðist með, en hættan sé langsamlega mest á tímabilinu frá 20. júní til 1. ágúst, þ.e. á hrygningartíma síldarinnar. Þá er með botnvörpu hægt að eyðileggja síldarhrygningu með einum drætti svo að um munar, eins og síldin hrygnir, og leggja á það ríka áherslu að þessi tími verði rofinn frá 20. júní til 1. ágúst ár hvert. Að öðru leyti er þetta látið standa. Þá er leiðrétting, liðurinn E: Í staðinn fyrir „Reykjanesvita“ á að koma: Reykjanesaukaviti. Og sömuleiðis við 6. gr. kom íslenska málfræðin upp í okkur, enda mikið um hana rætt hér, og vakin var athygli á því að það er ekki sagt á sæmilegu máli: „með tilkynningu að banna allar togveiðar“ o.s.frv., heldur er réttara að segja: „að tilkynna bann við öllum togveiðum“. Er það einnig leiðrétting. 8. gr. var hins vegar mjög til umr. á fundum n. og sýndist þar sitt hverjum. Þar gerði sérstaklega Hafrannsóknastofnunin töluverðar aths. og margar þeirra sjálfsagðar og nánast því leiðréttingar. Tekið var það ráð að orða gr. upp að nýju og skal ég reyna að benda á þá þætti eða þær breytingar sem þar eru helstar. Í fyrsta lagi er í 1. mgr. eftir „að koma í veg fyrir óhóflegt smáfiskadráp“ bætt við: „eða aðrar skaðlegar veiðar“. Þarna er vísað t.d. til veiða á skelfiski sem stundum geta verið að sjálfsögðu skaðlegar á ýmsan máta, og var talið að það væri sjálfsagt að hafa þetta fullkomlega opið. Þá eru felld niður í lok 1. mgr. orðin „og séu staðkunnugir á viðkomandi eftirlitssvæði“, þ.e. skipstjórar eftirlitsskipanna. Var vakin athygli á því að þegar tvö skip eru, þá er ákaflega erfitt að binda í lögum að þeir skuli vera staðkunnugir á því svæði sem þeir kunna að starfa á einhvern takmarkaðan tíma. Þótt þetta sé æskilegt, þá getur það orðið nánast óframkvæmanlegt, enda vafasamt að binda slíkt í lögum. Þá er í upphafi 2. mgr. breytt þar sem segir í frv.: „Þá getur ráðh. sett sérstaka trúnaðarmenn“, það er fest hér betur: „Ráðh. setur sérstaka trúnaðarmenn um borð í veiðiskip eftir því sem þurfa þykir“. Hann hefur það m.ö.o. enn þá í sinni hendi enda þótt kveðið sé dálítið ákveðnar að orði um þessa menn. Þá er 3. mgr., þar segir í frv.: „verða varir við að um verulegt magn af smáfiski sé að ræða í afla skips eða skipa“. Þar er fellt niður „skips eða skipa“, þannig að eftir stendur: „varir við verulegt magn af smáfiski í afla“. Þetta er samkvæmt ábendingu Hafrannsóknastofnunarinnar. Svo getur verið ástatt að þeir verði varir við mikinn smáfisk í afla t.d. rannsóknaskips og teldu þá spurningu hvort þessi gr., eins og hún er orðuð, nær þar til, heldur yrðu þeir að fara um borð í önnur skip og kanna ástandið þar líka sem er stundum ógerlegt. Þess vegna var þetta fellt niður, enda hygg ég að gr. sé fyllilega ljós eins og hún er. Þá kemur líklega veigamesta breytingin sem lagt er til að gerð verði á þessari gr. Hún er í því fólgin að bæta einum sólarhring við þá tvo sem eftirlitsmenn hafa heimild til að loka veiðisvæðum, þannig að í staðinn fyrir tveggja sólarhringa skyndilokun er heimiluð þriggja sólarhringa skyndilokun. Aðrar breytingar eru ekki gerðar í þessari gr. nema í síðustu mgr. er fært til samræmis við þessa þriggja sólarhringa skyndilokun orðalag það sem nefnir fjölda sólarhringanna sem nauðsynlegar ráðstafanir skulu hafa verið gerðar til verndunar ungfisks á viðkomandi svæði. Þá er í 13. gr. dragnótaveiðiheimild færð til baka frá 20. des til 30. nóv. Þetta er einnig samkv. till. fiskifræðinga sem telja engin rök fyrir því að heimila hana svo lengi, enda mun víðast hvar, ef ekki alls staðar, vera horfið frá slíkri veiði þegar svo seint er orðið ársins. Og þá er bætt við úr gildandi lögum við 13. gr.: „Heimild þessi til veitingar dragnótaveiðileyfa skal ekki notuð að því er varðar veiðar í Faxaflóa“. Það verður að segjast, að að öllum líkindum mun þetta vera það ákvæði sem einna mest mun um deilt hér á hv. Alþ., en n. varð sammála um að taka þetta enn inn í lögin og telur að þeim rannsóknar- og tilraunatíma, sem þar er um að ræða, sé ekki lokið. 15. gr. er orðuð upp á nýtt og gerð viðtækari í sambandi við veiðitilraunir og aðrar vísindalegar rannsóknir innan fiskveiðilandhelginnar, þannig að hún er ekki bundin, eins og stendur í frv., við botnvörpu, flotvörpu og dragnót í rannsóknaskyni, enda telur n. að þarna sé um mistök að ræða hjá rn. Það er engin ástæða til þess að leyfa ekki Hafrannsóknastofnun jafnframt að gera tilraunir með önnur veiðarfæri og mun enginn til þess raunar ætlast. Þá er í 16. gr. tekið upp atriði samkv. eindreginni ósk Fiskifélags Íslands að það fái til umsagnar þau mál sem falla undir 13., 14. og 15. gr. Hins vegar mun sjútvrn. telja óþarft að binda það í lögum, en n. ákvað samt að festa hér einnig umsögn Fiskifélags Íslands. Að ósk dómsmrn. er gerð breyting á 17. gr. Þar er fest töluvert betur í lögum meðferð mála sem hefur satt að segja verið ákaflega ábótavant. Í frv. segir nú: „I.eggja má löghald á skipið og selja það að undangenginni aðför til lúkingar sektum samkv. þessari gr. og kostnaði“. Hins vegar er gr. nú orðuð svo: „Lagt skal löghald á skip, sem staðið er að meintum ólöglegum veiðum“ - þ.e.a.s. það er fastbundið, það skal lagt löghald á skip - „þegar er það kemur til hafnar, og er eigi heimilt að láta það laust fyrr en dómur hefur verið kveðinn upp í máli ákæruvaldsins gegn skipstjóra skipsins eða máli hans lokið á annan hátt og sekt og kostnaður hefur verið greitt að fullu. Þó er heimilt að láta skip laust fyrr ef sett er bankatrygging eða önnur trygging jafngild að mati dómara fyrir greiðslu sektarinnar og málskostnaðar. Til tryggingar greiðslu sektar samkv.þessari gr. og kostnaðar skal vera lögveð í skipinu.“ Hér er þetta fest langtum betur en er, og ég vil lýsa þeirri skoðun minni að reynsla undanfarinna ára, þegar sama skipið hefur verið tekið á sama sólarhringnum kannske tvívegis fyrir ólöglegar veiðar, er svo komið strax aftur á veiðar, sýni að hér sé full þörf á að búa betur um hnútana og að því er stefnt með þessari gr. Í 19. gr., þar sem segir: „Hver sá maður, er leiðbeinir skipi við ólöglegar botnvörpu- eða flotvörpuveiðar“ er fellt niður „botnvörpu- og flotvörpuveiðar“ og kemur í staðinn almennara, sem sagt „veiðar“. Þá er í ákvæði til bráðabirgða, sem sjútvn. Nd. setti í frv., bætt við mgr. sem segir: „Þrátt fyrir ákvæði 13. gr. skulu skip, sem eru 45 rúmlestir brúttó eða minni og hafa notið heimilda til dragnótaveiða, njóta sömu veiðiheimilda“. Í þessu ákvæði til bráðabirgða eru undanþegin lengdartakmörkunum skip sem áður nutu veiðiheimilda og eru 350 brúttólestir eða 105 brúttólestir, og þykir rétt að hafa sama ákvæði um dragnótaveiðar þar sem einnig eru tekin upp lengdarmörk á skipum og það mundi útiloka allmikinn fjölda skipa sem eru rétt við þau lengdarmörk. Ég hef nú rakið þessar brtt., sem eru nokkuð margar, sumar efniseðlis, en aðrar ekki. En ég vil jafnframt geta þess að í n, var rætt um ýmis önnur atriði, t.d. mjög rætt um þá ákvörðun í frv. að fara yfir í mestu lengd á skipum og um það rætt hvort ekki ætti að taka upp skrásetningarlengd, en niðurstaðan varð sú að þetta breytti ekki öllu ef að því væri staðið í skipsskjölum og skipsbókum að færa þessa mestu lengd. Á því er einnig vakin athygli að miðun við mestu lengd kemur alls ekki í veg fyrir það að skip geti komist undir veiðiheimildir með breytingu á lengd, eins og mjög hefur tíðkast í sambandi við mælingu á stærð skips og hefur raunar gert þá viðmiðun einskisnýta. Sú hugmynd kom fram að e.t.v. ætti að setja í lögin bann við að breyta lengd skipa, en það nær að sjálfsögðu eingöngu til skipa, sem eru þegar á sjó, og ekki til nýrra skipa, svo að ekki varð úr því að slíkt væri tekið þarna inn. En ég vil geta um þetta þar sem það var mjög til umr. og sannarlega koma báðar lengdarviðmiðanir mjög til greina. Loks vil ég geta þess, eins og kemur fram í nál., að einstakir nm. áskilja sér rétt til að flytja og fylgja brtt. og munu einhverjar koma fram.



Herra forseti. Ég tel að fjöldi dm. við afgreiðslu þessa þýðingarmikla máls sé nú upp undir það í algeru lágmarki og hefði talið eðlilegt að hæstv. sjútvrh. væri viðstaddur 2. umr. málsins. En hvað sem því líður, ég vil lýsa yfir ánægju minni með störf sjútvn., umfjöllun hennar um þetta merkilega frv., og ítreka það, sem ég sagði við 1. umr. um frv., að það er þess eðlis að mjög hefði verið æskilegt að það hefði verið lagt miklu fyrr fram og miklu fyrr veríð byrjað að fjalla um þetta frv. í n. Ed. heldur en raun varð á. Reynslan sýndi það nú að að dómi hv. þm. Nd. var starfstíma þeirrar d. betur varið til þess að fjalla um önnur mál sem þeir töldu þýðingarmeiri, svo sem stafsetningu. Hvað sem því líður, í sjútvn. Ed. hafa verið gerðar þýðingarmiklar brtt. varðandi þetta frv. sem ég er aðili að. Ég vil aðeins bæta því við það sem fram kom hjá hv. frsm. sjútvn. að að dómi okkar þm. Norðausturlands virðist svo sem fiskfriðunarráðstafanir muni koma öllu meira niður á sjávarútvegi fyrir Norðurlandi heldu en viðast hvar annars staðar. En við umfjöllun í sjútvn. Ed. um þetta frv. voru gerðar á því ýmsar bragarbætur sem að því lúta að meira verði gert til fiskverndunar á annarri fiskislóð heldur en þeirri fyrir norðan. Við umfjöllun í n. kom það í ljós að eigendur nokkurra togbáta fyrir Norðurlandi telja að svo sé nú að þeim kreppt með því að færa togveiðiheimildina út í 12 sjómílur að þeir megi tæpast gera út þessa báta sína til togveiða. Þetta eru bátar sem ekki voru smíðaðir til togveiða, heldur eru þetta hringnótabátar og.ætlan eigendanna var að gera þá út á tog á þeim tíma sem þeir geta ekki stundað veiðar með hringnót. Við þessu varð þó ekki séð í n. og ekki reyndist unnt að koma alfarið til móts við óskir þeirra um innfærslu frá 12 í 9 sjómílur á togveiðilínunni fyrir Norðurlandi. En litur var þó sýndur á því að ætla þeim aukið rými fyrir norðanverðum Austfjörðum til þess að stunda togveiðar. Eins og formaður sjútvn. gat um, þá varð það að niðurstöðu í n. að Faxaflóa skyldi framvegis lokað fyrir togveiðum svo sem verið hefur. En samkomulag varð ekki um útfærslu á togveiðilínunni fyrir Snæfellsnesi. Hér verður flutt brtt. og hefur verið lögð fram brtt. sem lýtur að verulegri breytingu sem bátasjómenn á Snæfellsnesi töldu sér nauðsynlega varðandi togveiðiheimildir fyrir Snæfellsnesi. 1. flm. þeirrar till. mun vera hv. þm. Jón Árnason. Ég hét atfylgi mínu við þessa brtt. og tel að nauðsyn sjómanna á Snæfellsnesi til þess að helga sér þetta netasvæði sé óumdeilanleg.



Herra forseti. Frsm. sjútvn., hv. 2. þm. Vestf., hefur gert grein fyrir þeim till. sem n. fl.ytur sameiginlega á þskj. 848. Ég hef engu við það að bæta sem þar kemur fram. Hann hefur skýrt greinilega frá niðurstöðu n. varðandi afgreiðslu þessa máls. Á þessu þskj. eru, eins og ég sagði áðan, þær till. sem n. kom sér saman um að flytja sem breytingar við þessa umr. Svo kemur aftur brtt. við frv. sem við hv. 1. þm. Vesturl. og hv. þm. Stefán Jónsson, 5. þm. Norðurl. e., höfum leyft okkur að flytja á sérstöku þskj., 852. Þar er um að ræða að færa frekar út línuna í verndarskyni fyrir botnvörpuveiðum út af Snæfellsnesi. Er þar um veiðisvæði að ræða sem kom samhljóða beiðni um frá stjórn Útvegsmannafélags Snæfellsness. Þetta er það eina sem þeir eru alveg sammála um og voru sammála um að fara fram á við okkur þm. Vesturl. að fl.ytja til breytingar við fiskveiðilagafrv. sem hér er til umr. Þetta veiðisvæði, sem hér um ræðir og um getur á þskj. 852, er þvert út af Snæfellsjökli og á þessu veiðisvæði hafa netaveiðar og línuveiðar aðallega verið stundaðar. Nú var það svo síðast á þeirri vertíð, sem nú er nýlokið, að bátarnir voru, þegar kom fram um mánaðamótin apríl og maí, hraktir af þessu svæði vegna þess að þá var það opnað fyrir togveiðum, og urðu þeir að hrekjast burt með sín veiðarfæri og togararnir komu í staðinn. Nú sýnist það vera svo, þegar þannig er ástatt með okkar fiskstofna að það er sýnilegt að þar sem togarar hafa heimild til að veiða, þar getum við náð meira magni heldur en við þurfum á að halda, þá ættum við ekki að ásælast þessi mið sem eru svo nærri landi og vitað er að hafa verið fyrst og fremst hagnýtt af bátaflotanum. Nú er það svo með Breiðafjörðinn eða þær verstöðvar sem eru á Snæfellsnesi og stunda fiskveiðar í Breiðafirði og út af honum, að þar er aðallega um bátaveiðar að ræða með net og línu. Aðeins einn skuttogari hefur verið keyptur í þessar verstöðvar. Það segir sig því sjálft að það er mjög nauðsynlegt fyrir þessa útgerð að hún fái það rúma afstöðu í kringum sinar heimastöðvar að menn geti á nokkuð öruggan hátt veitt í þau veiðarfæri sem þeir ráða yfir. Á umræddu þskj. höfum við leyft okkur að flytja tvær brtt. við 3. gr.: Í fyrsta lagi með leyfi forseta: „E 1 orðist svo: Utan línu, sem dregin er 5 sjómílur utan við Geirfugladrang úr punkti í 5 sjómílna fjarlægð réttvísandi suður frá Geirfugladrang í punkt í 10 sjómílna fjarlægð réttvísandi vestur frá Malarrifi (vms 39) er heimilt að veiða allt árið með botnvörpu og flotvörpu.“ Í öðru lagi: „F 1 orðist svo: Utan línu, sem dregin er úr punkti í 18 sjómílna fjarlægð réttvísandi vestur af Malarrifi (vms 39) í punkt í 12 sjómílna fjarlægð réttvísandi vestur frá Bjargtöngum (vms 44) er heimilt að veiða með botnvörpu og flotvörpu allt árið.“ Því miður fylgir ekki þessu þskj., eins og hefði verið æskilegt til þess að gera mönnum fyllilega grein fyrir hvað hér væri um stórt veiðisvæði að ræða, kort sem sýndi þetta. En hér má segja að ekki sé um stórt veiðisvæði að ræða, en það er ákaflega þýðingarmikið - og það vil ég leggja áherslu á - fyrir verstöðvar við innanvert Snæfellsnes og Breiðafjörð að fá að halda þessu svæði til þess að hagnýta með netaveiði og línu. Ég sé svo ekki ástæðu til þess, herra forseti, að orðlengja frekar um þetta, en vænti þess að hv. d. vilji fallast á að samþykkja þessar brtt.



Herra forseti. Því miður verð ég að harma það að hæstv. sjútvrh. skuli ekki vera viðstaddur þegar við erum að ræða þetta mikilvæga mál, og má vera meira en lítið álag að hæstv. ráðh, skuli ekki geta verið viðstaddur, svo óhemjumikilvægt sem þetta mál er að mínu mati og held ég fleiri þm. Hér erum við að leggja grundvöll að því að hagnýta fiskveiðilögsögu okkar rökrétt og vel, og sýndist mér og segi það hreint út - að ekkert mál geti verið það mikilvægt í þingsölum nú að hæstv. ráðh. skuli ekki fylgjast með umr. hér í Ed, um frv. og brtt. sem við höfum flutt. Það verður að hafa það ef hæstv, ráðh. metur önnur mál meira, en ég ítreka þetta sem mína skoðun og tel það afar merkilegt að annað mál skuli vera mikilvægara. En fyrst fundum er fram haldið þótt í matartíma sé og hæstv. ráðh. ekki viðlátinn vil ég láta mína skoðun koma ótvírætt í ljós. Ég skrifa undir þetta nál. ásamt öðrum nm. þótt ég sé ekki ánægður með allt í brtt. En ég ætla sérstaklega að fjalla um 8. gr., en þar segir svo, eins og ég sagði við 1. umr: „Stefnt skal að því að auk eftirlits Landhelgisgæslunnar skuli sérstök eftirlitsskip, sem gerð verði út af Hafrannsóknastofnuninni, fylgjast með fiskveiðum í fiskveiðilandhelginni.“ Ég er ekki ánægður með þetta orðalag, en vildi þó ekki rjúfa samstöðu í n. vegna þess að hæstv. ráðh. hafði þrátt fyrir frv. gengið nokkuð til móts við þær raddir sem vildu auka eftirlitið, og það ber að þakka. Hins vegar veit ég að ég má það mæla, því að ég sannreyndi það ásamt öðrum þm, í hv. d. að hæstv. fjmrh. taldi nokkurt fé vera fyrir hendi í þessi skip. Ég sé nú að hæstv. sjútvrh. hefur haft tækifæri til að koma inn í d., en ég var að harma það áðan, hæstv. ráðh., að svo miklar annir væru að ráðh. gæti ekki verið viðlátinn svo mikilvægt mál. En það er þakkarvert að hann skuli geta séð af sínum dýrmæta tíma til að hlusta á okkur hérna. Ég verð að vænta þess að þrátt fyrir þessi orð: „stefnt skal að því“ takist að leysa þetta fjárhagsvandamál og við fáum eftirlitsskip eða eftirlitsbáta er hafi hér mikilvægu hlutverki að gegna, eins og við margir álítum og n., sem undirbjó þetta frv. efnislega, taldi mjög mikilvægt ákvæði. Hins vegar þakka ég hæstv. ráðh. fyrir að fallast á það sjónarmið að gefa meira svigrúm við skyndifriðanir sem menn eru alls staðar hringinn í kringum landið sammála um að þjóni mikilvægum tilgangi til að koma í veg fyrir smáfiskadráp. Við höfum hlustað á aths. frá Hafranasóknastofnuninni varðandi 8. gr., og það er kveðið nokkuð fast að orði þegar sagt er: „Ráðh. setur sérstaka trúnaðarmenn um borð í veiðiskip eftir því sem þurfa þykir" Hér er ákveðið tekið til orða, og ég vænti þess að þetta ákvæði verði hagnýtt og orðin „eftir því sem þurfa þykir“ gefi nokkurt svigrúm til þess að meta aðstæður. Og þó að sumum kunni að þykja þetta orðalag: „Ráðh. setur sérstaka trúnaðarmenn um borð“ vera þess eðlis að það sé skylda, þá er nokkur fyrirvari því að það verði að metast af Hafrannsóknastofnun og sennilega Fiskifélagi Íslands ásamt rn, Síðan hafa ákveðnir trúnaðarmenn svigrúm til að loka svæðunum allt að þremur sólarhringum. Það tel ég vera mikilvægt og það telja allir nm. Um önnur atriði í þessu frv. skal ég ekki vera langorður. Ég vil vekja athygli á því að í 7. lið brtt. okkar er lögð á það áhersla að eigi sé heimilt að láta skip laust fyrr en dómur hefur verið kveðinn upp í máli ákæruvaldsins gegn skipstjóra skipsins eða full trygging hafi komið fyrir. Hér er nokkru fastar kveðið á en verið hefur, og nm. voru sammála um að það yrði að vera nokkuð föst venja í þessu og óviðunandi fyrirkomulag hafi verið hér undanfarið. Um nokkur fleiri atriði hafa verið gerðar brtt. sem ég vænti að fái stuðning hv. þd., og skal ég, herra forseti, ekki tefja tímann lengur við að rekja það, það hefur formaður okkar og frsm. þegar gert skilmerkilega.



Herra forseti. Frv. þetta er samið af n., eins og fram kemur í aths. við frv., og er um Fiskveiðasjóð Íslands. Ég vil vísa til þess sem ég sagði hér við 1. umr. málsins um þær breytingar sem felast í þessu frv. varðandi stjórn Fiskveiðasjóðs, að ég tel að þar sé stigið spor í rétta átt og þeir aðilar sem málið varða, eins og ég gat um þá, útvegsmenn og sjómenn, geti sætt sig við þá aðstöðu sem þeim er sköpuð í sambandi við störf sjóðsstjórnarinnar. Aðrar breytingar frá gildandi lögum eru t.d. að nú er gert ráð fyrir því að sjóðsstjórnin fái heimild til þess að veita lán út á notuð skip, en það hefur ekki verið áður. Það er enginn vafi á því að þessi þáttur í starfsemi Fiskveiðasjóðs er nauðsynlegur. Við vitum að það hefur stundum verið auðveldara fyrir þá, sem hafa viljað ráðast í útgerð, að byggja nýtt heldur en kaupa gamalt vegna þess að lánakjör hafa verið með þeim hætti. Þá er annað, sem þetta frv. felur í sér, sem er nýr þáttur í störfum Fiskveiðasjóðs, en það er að taka upp tæknideild. Það segir sig sjálft að slík starfsemi getur verið stjórn sjóðsins nauðsynleg, að geta borið sig saman í sambandi við ýmsar ákvarðanir um lánveitingar við aðila sem ræður yfir tækniþekkingu í sambandi við skipabyggingar og aðra þá þætti í lánastarfseminni sem Fiskveiðasjóði er ætlað að fjármagna. Eru það m.a. fiskvinnslustöðvar fyrir utan skipabyggingar. Að öðru leyti má segja um ýmislegt í þessu lagafrv., sem er um heildarlög fyrir Fiskveiðasjóð, að þar sé um tilfærslu að ræða frá gildandi lögum og millifærslu. Hæstv. sjútvrh. gerði allítarlega grein fyrir þessu frv. þegar það var hér til 1. umr., og vísa ég að öðru leyti til þess sem fram kom í ræðu ráðh. Í n, var afgreiðsla málsins þannig að menn voru á einu máli um að mæla með samþykkt frv., en eins og fram kemur í nál. áskilja þeir sér rétt til þess að flytja eða fylgja brtt. sem fram kunna að koma við afgreiðslu málsins. Ég vil því, herra forseti, leyfa mér að mæla með því að þetta frv. verði samþ. óbreytt og því síðan vísað til 3. umr. að umr. lokinni.



Herra forseti. Í sjútvn. varð ekki samstaða um þetta mál þótt við vildum ekki halda því þar. M.a. vil ég geta þess að það er ákaflega mikil óánægja hjá ýmsum þm. um meðferð þessa máls. Það hefur ekki unnist tími til þess, hvorki í Nd. né Ed., að leita umsagnar nokkurs staðar um málið. Okkur er sagt að þetta sé undirbúið í samráði við fulltrúa atvinnuveganna og sé jafnvel loforð sem hafi verið gefið í sambandi við sjóðaumsköpunina sem farið hefur fram, En ég tel að það sé ekki þingræðisleg meðferð á slíku máli að gera ekki n. þingsins kleift að leita umsagna, eins og hún telur nauðsynlegt, og það tel ég í þessu tilfelli. Ég gæti nefnt ýmsa aðila sem ég hefði viljað fá umsagnir frá um þetta mál. Ég vil jafnframt geta þess, að ég fyrir mitt leyti og fleiri í n. erum ekki ásáttir með 6. gr. frv. þar sem gert er ráð fyrir hreytingu á stjórn Fiskveiðasjóðs. Nú sitja í Fiskveiðasjóðsstjórninni 5 bankastjórar, en gert er ráð fyrir því að þeir verði hér eftir að vísu aðeins 3, einn stjórnarmaður verði skipaður af ráðh. án tilnefningar, en við bætist síðan þrír sem eru tilnefndir af aðilum atvinnuvegarins. Ég segi fyrir mitt leyti að ég tel rangt að bankastjórar sitji í sjóðsstjórnum. Þeir eiga að stjórna sínum bönkum með tilliti til þess sem réttast er með hagsmuni bankans í huga, en þeir eiga ekki að ákveða stefnu og störf sjóða sem starfa utan bankanna. Ég vildi einnig gjarnan fá svar við því að nú stendur í lögum að bankastjóra Seðlabankans er ekki heimilt að taka sæti í nefndum eða stjórnum eða yfirleitt taka að sér nein önnur störf utan Seðlabankans nema með leyfi ráðh. Ég vil gjarnan fá upplýst t.d. hvort núv. viðskrh. er reiðubúinn að veita bankastjóra Seðlabankans leyfi til að setjast í stjórn Fiskveiðasjóðs. Ef hann er það ekki, þá er náttúrlega tilgangslaust að vera að setja hann þarna í stjórn. Ég álít, að bankastjórar Seðlabankans eigi að stjórna fjármálum síns banka og raunar þjóðarinnar án tillits til annarra stofnana og eigi því ekki að sitja í stjórnum annarra stofnana. Það er alltaf mannlegt, og það er ekki óeðlilegt, að taka í sinum ákvörðunum tillit til þeirra hagsmuna sem þeir þar með kunna að fara með í slíkum sjóðsstjórnum. Ég vil upplýsa það hér að ég hef rætt þetta mál í þingflokki Framsfl. og þar hafa ráðh. óskað eftir því að fá að athuga málið nánar áður en ég legg fram brtt. sem ég hef tilbúna. Ég ætla því ekki að leggja brtt. fram nú, en ég áskil mér rétt til að flytja þessa brtt. við 3. umr, um málið. Hins vegar er það von mín að forseti fresti þessu máli og veiti ríkisstj. tækifæri til að skoða það betur.



Herra forseti. Landbn. hefur haft til meðferðar á fundum sínum frv. til l. um breyt. á l. um Framleiðsluráð landbúnaðarins, verðskráningu, verðmiðlun og sölu á landbúnaðarvörum o.fl. Lög um Framleiðsluráð landbúnaðarins hafa nú staðið í hartnær 30 ár og á þessum lögum hafa áður verið gerðar a.m.k. tvær allveigamiklar breytingar. Að þessu sinni eru nokkur veigamikil atriði tekin til endurskoðunar, en jafnframt er rétt að geta þess að heildarendurskoðun laganna stendur fyrir dyrum. Ég vil í örfáum orðum gera grein fyrir því í hverju þær breytingar eru fólgnar sem nú er ráðgert að gera á lögunum. Fyrst er að fjölgað er í Framleiðsluráði landbúnaðarins um tvo menn, en það er gert samkv. ósk Stéttarsambands bænda vegna þess að fjölgað var í stjórn sambandsins og frá upphafi og þangað til fjölgað var í stjórninni voru allir stjórnarmenn Stéttarsambandsins í Framleiðsluráði, en auk þeirra skipa Framleiðsluráð 4 fulltrúar sem kjörnir eru af sölusamtökum landbúnaðarins. Þá er rétt að geta þess að hér er gert ráð fyrir að leyfi þurfi til slátrunar stórgripa: nautgripa og hrossa, en fram að þessu hafa slátrunarleyfi verið bundin við sauðfé. Enn fremur er gert ráð fyrir að landbrh. geti gert það að skil.yrði fyrir slátrun svína og alifugla að sérstakt slátrunarleyfi þurfi til. Þá er það að veruleg breyting er gerð á lögunum varðandi dreifingu mjólkur, og eins og hv. dm. er kunnugt er meginbreytingin sú að gert er ráð fyrir að nýmjólk verði verðlögð í heildsölu og dreifing nýmjólkur komist á fleiri hendur en verið hefur áður og einkaleyfi vinnsluaðilanna til mjólkursölu í smásölu verði niður fellt. Um þetta atriði hafa vissulega verið verulegar deilur á undanförnum árum og skiptar skoðanir. En ýmislegt í breyttum verslunarháttum veldur því að menn hafa hallast að því máli, að rétt væri að hafa þetta fyrirkomulag á. Það hlýtur að koma í ljós þegar lögin hafa verið reynd hvort þetta reynist spor í rétta átt eða ekki. En með þessu móti er gert ráð fyrir að allir þeir, sem uppfylla ákveðnar kröfur um búsnæði og heilbrigðisaðstöðu í verslunum sínum, geti fengið leyfi til að selja nýmjólk. Þá vil ég geta þess að í þessu frv. eru ákvæði um verðjöfnun sem eru nokkru ákveðnari en verið hefur. Þar er gert ráð fyrir a.m.k. þrenns konar verðjöfnun. Í fyrsta lagi verðjöfnun sem stafar af því að sérlega kostnaðarsamt og erfitt geti verið að flytja mjólk til ákveðinna staða og dæmi um slíkt er á Vestfjörðum, en þangað hefur þurft að flytja mjólk með mjög miklum tilkostnaði yfir vetrarmánuðina þegar mjólkurframleiðsla hefur verið of lítil á svæðinu og ekki verið um að ræða að flytja mjólkina á bílum. Það þykir rétt og sjálfsagt að neytendur á Vestfjörðum greiði sama verð fyrir mjólkina og neytendur annars staðar, en þess vegna þarf að vera ákveðin heimild í lögum til þess að hægt sé að dreifa þessum kostnaði, og hér er gert ráð fyrir að þeim kostnaði sé dreift á neytendur. Að vísu vil ég gjarnan segja það hér að það geta verið fleiri aðferðir skynsamlegar í því efni, og raunar tel ég að það sé mál allra landsmanna að jafnaður sé aðstöðumunur eins og þessi, þannig að vel geti komið til greina að fé til þessara sérstöku flutninga, sem stafa af tímabundnum skorti á vörum á ákveðnum stöðum, kæmi annars staðar að heldur en af verði landbúnaðarvaranna sjálfra, en í þessu frv. er gert ráð fyrir því að þetta verði tekið af verði landbúnaðarvaranna. Í öðru lagi er hér um að ræða verðjöfnun sem stafar af því að tilkostnaður mjólkurbúanna og annarra vinnslustöðva landbúnaðarins við móttöku, vinnslu og dreifingu varanna er mjög mismunandi. Það, sem einna ólíkast er eins og nú háttar, er fjármagnskostnaður, en geysilegur aðstöðumunur er hjá þeim búum, sem annars vegar búa við eldra húsnæði, en vel nýtanlegt, og hins vegar þeirra, sem búa við nýtt húsnæði og mjög dýrt í krónum talið. Hér er gert ráð fyrir að hægt sé að verðjafna á milli þessara staða að fullu, eins og raunar hefur verið gert að verulegu leyti í reynd, en ekki til fulls, og með því gert ráð fyrir hvoru tveggja, að neytendur fái vörurnar alls staðar á sama verði og bændur fái sambærilegt verð fyrir vöruna hvort sem þeir búa við nýtt eða eldra húsnæði eða annan óviðráðanlegan mismunandi kostnað við vinnslu og dreifingu varanna. Loks er svo gert ráð fyrir því að ef ekki næst fullt verð fyrir útfluttar landbúnaðarvörur með aðstoð þeirra fjárhæða sem ríkið ver til þess, þá sé heimilt að jafna niður á bændur kostnaði af útflutningi þannig að þeir, sem verða fyrir því að þurfa að flytja út landbúnaðarvörur án þess að fá fullar verðbætur eða kunna að verða fyrir slíku, fái sams konar verð og aðrir, þ.e.a.s. verði verðjafnað á milli bændanna ef svo tekst til að þarf að flytja út vörur án þess að verðið verði greitt að fullu annars staðar að, annaðhvort af verði varanna eða með útflutningsuppbótum. Ég held að það sé ekki ástæða til að ég flytji langt mál um þetta. Aðalefni þessarar breytingar er sem sagt tvenns konar, þar sem mestu máli skiptir annars vegar breyting á fyrirkomulagi á sölu mjólkur og hins vegar lögfesting á ákvæðum í sambandi við verðjöfnun sem þó að verulegu leyti hafa verið framkvæmd eins og hér er gert ráð fyrir í lögum, þó að það hafi ekki verið gert að fullu.



Herra forseti. Ég skrifaði undir þetta nál. með fyrirvara. Þetta mál var tekið fyrir á mjög skömmum nefndarfundi sem stóð stutt og við höfðum ekki aðstöðu til þess að skoða þetta mál náið í n. Ég vil þó taka það fram varðandi þann þátt sem snýr að mjólkursölunni, að það er ágreiningslaust frá okkar hendi, alþb.-manna, sömuleiðis 1., 2. og 3. gr. Ég get auðvitað ekki stillt mig um að benda þó á tvennt í þessu sambandi, þ.e.a.s. vandamál þeirra kvenna sem vinna nú í mjólkurbúðum Mjólkursamsölunnar er nú verða bráðlega lagðar niður. Þau vandamál verða vissulega ekki leyst að fullu. Það er rétt að Kaupmannasamtökin hafa lofað því að þessar konur fái forgang til vinnu hjá þeim, en það er vitað að það verður aldrei nema um lítinn hluta þeirra að ræða sem fær vinnu við svipað eða sams konar starf á nýjan leik. Á hinu er rétt að vekja athygli líka sem kom fram mjög glögglega í Nd., umsögn borgarlæknis um þetta mál, mjög merkilegri umsögn borgarlæknis. Þar kom fram alveg sérstaklega jákvæð umsögn hans um mjólkurbúðir Mjólkursamsölunnar, hvað þær hefðu verið til fyrirmyndar, og ótti hans í sambandi við það og að menn ættu að vara sig á þessari breytingu og það yrði að hafa hert eftirlit með henni svo að hún skaðaði ekki neytendur hvað vörugæði snertir. Einnig benti borgarlæknir í umsögn sinni á vandamál ýmissa eldri hverfa hér í borginni. Út í það skal ég ekki fara hér þar sem mjólkurbúðir Mjólkursamsölunnar leggjast niður og e.t.v. taka engir þar við. Og þá benti hann sérstaklega á vandamál eldra fólksins í þessum hverfum. Þetta verður að vona að verði tekið til náinnar athugunar, því að þessi umsögn borgarlæknis var hin merkasta og ástæða til fyrir þá, sem eiga að stjórna þessum málum framvegis, að taka þar fullt tillit til. En aðalágreiningsefnið, sem varð um þetta mál í Nd., kemur fram í nál. frá minni hl. landbn, þar, þeim Eðvarð Sigurðssyni og Benedikt Gröndal, en þar segir - með leyfi hæstv. forseta - orðrétt í þeirra nál.“ „Eins og að framan segir, eru þau nýmæli í frv. að verðjöfnunargjald af öllum búvörum skuli talið til dreifingarkostnaðar og að við ákvörðun verðjöfnunargjalds skuli heimilt að taka tillit til fjármagnskostnaðar sláturhúsa og mjólkurbúa. Þessari veigamiklu breytingu á lögunum erum við andvígir og teljum að hún geti haft stórfelld áhrif til hækkunar á verði allrar búvöru til neytenda. Í þessu sambandi viljum við minna á að nú stendur fyrir dyrum endurskoðun á verðmyndunarkerfi landbúnaðarvara og hefur verkalýðshreyfingunni verið boðið að eiga fulltrúa við þá endurskoðun. Alþýðusambandið hefur þegar tilnefnt sinn fulltrúa í n. Það er áreiðanlega áhugamál neytenda að það kerfi, sem ræður verðmyndun landbúnaðarvara, verði endurskoðað, og þegar sú endurskoðun stendur fyrir dyrum verður það að teljast bein árás og móðgun við neytendur og verkalýðshreyfinguna sérstaklega ef knýja á í gegn þá breytingu á lögunum að telja verðjöfnunargjald og fjármagnskostnað vinnslustöðva skilyrðislaust til dreifingarkostnaðar. Af ókunnum ástæðum hefur sú endurskoðunarnefnd, sem hér um ræðir, ekki enn verið kölluð til starfa. Var það kannske ætlunin að knýja fyrst fram þessa breytingu á lögunum og koma þar með í veg fyrir að starf n. gæti borið árangur?“ Á þessari spurningu lýk ég tilvitnun í nál. minni hl. landbn, í Nd. Hins vegar þegar hæstv. ráðh, mælti fyrir þessu frv. hér í d., þá var yfirlýsing hans allótvíræð hvað þetta snertir. Hann vildi halda fram að þessi breyting, sem hér er gerð á l., yrði ekki til þess að um verðhækkanir yrði að ræða, hér væri um jöfnun milli framleiðenda að ræða, en færi ekki í auknum mæli út í verðlagið. Og spurningin er auðvitað einmitt um þetta. Við vitum að þetta hefur án lagaheimildar, en með samkomulagi og þá eflaust innan Sexmannanefndar, verið gert að hluta. Þessum fjármagnskostnaði hefur verið dreift út í verðlagið. Ég lýsi því yfir að mín skoðun er ótvíræð í þessum efnum, að fjármagnskostnaðinn af þessum mikilvægu vinnslustöðvum verði allir að bera að sínum hluta. En vitanlega uni ég ekki við það að neytendur einir beri þennan kostnað. Ég viðurkenni að þeim eru í hag fullkomnari hús með bættri vöruvöndun, en auðvitað hljóta eigendurnir, þeir sem eiga þessi mannvirki sem eru nú orðin mjög glæsileg og er ekki nema gott um að segja, sláturhúsin og mjólkurbúin, þeir eiga vitanlega að bera sinn hluta og um það atriði verður að nást fullt samkomulag milli neytenda og bænda. Ef þetta frv. eða þessar lagagr., sem hér er verið að staðfesta, væru til hindrunar á þeim vegi að samkomulag gæti náðst milli neytenda og bænda í þessu efni, þá væri illa farið. Eins og ég sagði áðan, þetta hefur verið að nokkru sett út í verðlagið, það er staðreynd, þá án lagaheimildar, en með samkomulagi í Sexmannanefnd. Nú er þetta hins vegar lögfest, og þá er auðvitað spurningin um það hvernig þetta verður í framkvæmd. Í þessu sambandi dettur mér það nú í hug að sláturhúsin eru fyrst og fremst dýr vegna þeirra krafna sem gerðar eru um útflutning á kjöti. Það er ekkert nema gott eitt um það að segja. En þessi glæsilegu og dýru hús eru líka nýtt 6–7 vikur á ári og síðan eru þessi hús algerlega ónotuð. Hér þyrfti að gera mikla bragarbót á að mínu viti. Það hlýtur að vera unnt að nýta þessi hús í einhverjum mæli, t.d. varðandi frekari úrvinnslu þeirra landbúnaðarafurða sem við flytjum nú óunnar úr landi. Og það að neytendur beri kostnað af þessum dýru húsum, sem aðeins eru nýtt í 6–7 vikur á ári, beri kostnað af þeim að fullu, það hlýtur auðvitað að teljast mjög vafasamt, og ég er andvígur því ef þessum lagagr. yrði beitt á þann hátt. Fyrir því er að vísu engin trygging hvernig að þessu verður staðið. Varðandi hina verðjöfnunina, sem er í seinni mgr. 9. gr., þá hlýtur þar að verða eitthvað að gera þegar kostnaðarsamir flutningar milli sölusvæða koma til. Og ég tek undir það með hv. frsm. að það væri eðlilegast að þetta væri mál samfélagsins. Hann kom inn á þá leið og ég teldi hana að miklu leyti eðlilegri. En hæstv. ráðh. er nú ekki hér viðstaddur. Ég hefði þá viljað fá um það sem skýrust svör frá hv. frsm., sem mun eiga vel innangengt hjá hæstv. ráðh., þar sem svo mikill ágreiningur varð í Nd. um þetta mál, hvaða skilning megi leggja í framkvæmd þessara lagagr. sem hér er verið að lögfesta, ekki um það hvort þetta fer út í verðlagið, það hefur gert það og mun halda áfram að gera það, það er ekki spurning um það, heldur um það, hvort það muni gera það í auknum mæli, hvort lögfesting þessara greina verði til þess að hækka verð á búvöru frá því sem verið hefur. Það er aðalspurningin. Um það vil ég spyrja. Verðlagsmál okkar í dag eru í of miklu ólagi og hækkanir á verðlagi of stórfelldar til þess að við getum tekið við lagagr. sem beinlínis fela í sér þá hættu að stigmagna þessa hækkun enn. Og ekki síst hefur hækkun á landbúnaðarafurðum orðið það mikil að hvert skref til viðbótar yrði til hins verra og mundi náttúrlega fyrr eða siðar leiða af sér með þessari þróun minnkandi kaup á landbúnaðarvörum sem er ekki heldur gott. Ég trúi því hins vegar ekki að það sé ætlun hæstv. ráðh. og þeirra, sem að þessu frv. standa, að efna nú til styrjaldar við verkalýðshreyfinguna enn á ný með því móti að hækka enn verð á landbúnaðarvörum með því að bæta hér við, heldur sé hér nánast um lögfestingu á því að ræða sem hefur verið í praxís og Sexmannanefnd hefur fallist á. En ekki síst með tilliti til þess, að nú er að fara í gang þessi endurskoðun þar sem fulltrúar neytenda og bænda eiga sæti, þá er nauðsynlegt að fá þetta upplýst. Ég vænti þess að hv. frsm. geti hér svarað fyrir hæstv. ráðh, og gefið yfirlýsingu um þetta mál svo að ég sjái mér a.m.k. unnt að sitja hjá við atkvgr, um þessar gr., en þurfi ekki að greiða atkv. gegn þeim.



Herra forseti. Eins og fram kemur í nál. á þskj. 831, þá stend ég að því. Ég vildi samt, herra forseti, láta koma fram hér við umr. málsins að þó að flestir telji að það sé eðlilegt og nauðsynlegt að gerðar séu þær breytingar sem hér eru fyrirhugaðar varðandi sölu mjólkurvara, þá óttast ég nokkuð að við sjáum ekki út yfir þann vanda sem hugsanlega kann að koma upp í þessu sambandi. Og eins og hv. síðasti ræðumaður vitnaði til, þá mun og Heilbrigðiseftirlitið í Reykjavík hafa af þessu nokkrar áhyggjur. Ég þekki það sjálfur af raun, hafandi verið formaður heilbrigðisnefndar í öðrum stærsta kaupstað landsins utan Reykjavíkur, að mjólkurbúðir Samsölunnar eru búnar og reknar með hinni mestu prýði miðað við þær ströngu kröfur sem heilbrigðisreglugerðin gerir um sölu og meðferð mjólkur og mjólkurvara hérlendis. Í eldri byggðahverfum eru slíkar búðir til sem fullnægja þessum kröfum, en almennar matvörubúðir því miður ekki og hafa ekki möguleika til þess sumar hverjar að fullnægja þeim kröfum húsnæðisrýmisins vegna. Það er því hætt við að útsölustöðum mjólkurvara fækki í hinum eldri byggðahverfum. En í hinum nýrri hverfum hafa eðlilega nýju verslanirnar verið byggðar með þetta fyrir augum, byggðar samkv. ströngustu kröfum um geymslu, meðferð og sölu mjólkurvara. Ég bendi á þetta. Það er sjálfsagt nauðsynlegt að gera þessa breytingu, en ég óttast að menn sjái kannske ekki alfarið út fyrir afleiðingarnar af þessu og a.m.k. fyrst um sinn geti orðið um nokkurt vandamál að ræða varðandi sér í lagi það bráðabirgðaákvæði sem hér er að finna, að því viðbættu, eins og einnig síðasti hv. ræðumaður, 7. landsk., kom inn á, að verulega stór hópur starfsfólks, sem áratugum saman hefur unnið hjá Samsölunni, mun nú tapa vinnu hjá þeim vinnuveitanda. Þó að aðrir vinnuveitendur hafi góð orð um að þetta starfsfólk njóti forgangs hjá þeim til vinnu, þá er það í sjálfu sér ekki nema takmörkuð lausn á tímabundnu vandamáli þessa starfsfólks. Þetta vildi ég láta koma fram, herra forseti, nú við þessa umr. málsins.



Herra forseti. Ég vil með nokkrum orðum reyna að svara hv. 7. landsk. þm. og reyna að gera grein fyrir því hvernig ég tel að þessi lögfesting á verðjöfnun verki á verðlagsmálin. Verðlagning landbúnaðarvara fer fram í svokallaðri Sexmannanefnd þar sem eru 3 fulltrúar bænda og 3 fulltrúar neytenda. Til þess að Sexmannanefnd komist að samkomulagi um verðlag þurfa a.m.k. 4 fulltrúar að samþykkja till. sem fram koma. Ef n. skiptist í tvo jafna hluta, þá eru alltaf till. felldar. Einn þátturinn í verðlagningunni er verðlagning á vinnslu- og dreifingarkostnaði landbúnaðarvara. Þessi þáttur hefur verið byggður annars vegar á þeirri reynslu, sem fengist hefur af þessum kostnaði, og þá lagðar til grundvallar upplýsingar vinnslustöðvanna um rekstrarkostnað og hins vegar áætlanir þeirra um breytingar á rekstrarkostnaði, annars vegar frá ársfjórðungi til ársfjórðungs, eins og verður með mjólkurvinnslustöðvarnar, en hins vegar frá einu ári til annars, eins og verður með sláturhúsin. Þessi kostnaður, vinnslu- og dreifingarkostnaður, fer inn í verðlagíð, og sá vinnslu- og dreifingarkostnaður, sem ákveðinn er hverju sinni, á að vera sem næst meðalkostnaður við vinnslu og dreifingu. Hins vegar vantar inn í lögin skýr ákvæði um það að heimilt sé að verðjafna til framleiðanda að fullu þann mismunandi kostnað sem hlýtur alltaf að verða af ýmsum ástæðum á milli einstakra vinnslustöðva. Það skortir ekkert á að lög séu til þess að hækka eða breyta verðlagi á landbúnaðarvörum að fullu í samræmi við breyttan vinnslu- og dreifingarkostnað, hvort sem þær breytingar stafa af breyttu kaupgjaldi, breyttum kostnaði rekstrarvara eða breyttum fjármagnskostnaði. Þess vegna tel ég, að lögfesting þessara atriða, sem hér eru, eigi ekki að breyta verðlagningu til neytanda þar sem meðalkostnaður við vinnslu og dreifingu á að verða viðurkenndur í verðlaginu. Hins vegar er það svo, að ef vinnslu- og dreifingarkostnaður er mjög mismunandi af ástæðum sem eru óviðráðanlegar, og þar tel ég t.d. mismunandi fjármagnskostnað vera óviðráðanlega ástæðu vegna þess að það er gífurlegur munur á því hvort menn búa við nokkurra ára, e.t.v. áratuga gamla vinnslustöð, sem gegnir til fulls hlutverki sínu, eða menn verða að hafa orðið að byggja nýtt yfir sig, vinnslustöðvar sem hafa kostað mikla fjármuni. Þessi mismunandi kostnaður hefur að nokkru verið verðjafnaður. En það er ekki hægt að segja að það séu ákveðin ákvæði í lögum til þess að jafna þennan kostnað að fullu. Tilgangurinn með þessu er vitanlega sá, að það sé hægt að gera hvort tveggja í senn: að selja vöruna á sama verði alls staðar og eins hitt að greiða bændum sem næst sama verð hvar sem þeir búa. Þetta er þó alls ekki verðjafnað til fulls. Kostnaður við flutning til vinnslustöðvanna er t.d. ekki verðjafnaður yfir allt landið. Og í öðru lagi hefur sú verðjöfnun, sem fram hefur farið, verið framkvæmd á þá lund, að farið er mjög nákvæmlega í reikninga þessara vinnslustöðva og ef í ljós kemur, að þær hafa óhagkvæman rekstur, t.d. vegna þess að þær nýti illa hráefni eða noti óhæfilega mikið vinnuafl, þá hafa slíkir kostnaðarliðir ekki verið teknir inn í verðjöfnunina. Ég tel að samþykkt þessara lagabreytinga eigi ekki að hafa áhrif á að hækka búvöruverðið til neytenda, en ég tel að þær eigi að hafa áhrif á það að jafnara verð fáist til framleiðenda heldur en annars hefði verið. Ég tók eftir því í ræðu hv. 7. landsk. að hann minntist á það að ef þessi lagasetning orkaði til hækkunar á búvöruverði, þá gæti það kostað styrjöld milli neytenda og framleiðenda. Ég vil minna á það að grundvallaratriðið í framleiðsluráðslögunum, sem óbreytt stendur, er það að verðlagningin skuli við það miðast að bændur hafi sem sambærilegastar tekjur við ákveðnar viðmiðunarstéttir. Ég tel mikla nauðsyn að þannig sé um hnúta búið að þetta geti orðið í reynd. Því miður hefur ekki verið svo. Það hefur verið mjög mikill munur á tekjum bændastéttarinnar annars vegar á undanförnum árum og viðmiðunarstéttanna hins vegar. Um þetta bera tölur í Hagtíðindum mjög glöggt vitni. Víst er það rétt að það er verulegur mismunur líka á tekjum einstakra bænda. Þeir búa vissulega við misjafna aðstöðu innbyrðis. En tekjumunur er vissulega líka mjög mikill á milli einstakra manna í hinum svokölluðu viðmiðunarstéttum, hjá verkamönnum og iðnaðarmönnum. Ég held að það sé ekki heppilegt að tala um styrjöld á milli launþega annars vegar og bænda hins vegar. Öllum hlýtur að vera ljóst, sem að þessum málum gá í fullri alvöru, að hagsmunir þessara starfshópa fara í mörgu mjög saman. En þó er það svo að ör verðbólga, svo að tekin séu dæmi, hlýtur að koma enn verr niður á bóndanum heldur en nokkru sinni launþeganum, og það er einfaldlega vegna þess að verðbreytingar, sem stafa af hækkuðum rekstrarvörukostnaði, hækkuðu kaupi o.s.frv., koma seinna til bóndans heldur en kauphækkanir til viðmiðunarstéttanna. Þess vegna verður það svo, að bóndinn verður á miklum verðbólguárum sífelldlega að taka af eigin kaupi til þess að greiða hluta rekstrarvaranna. Þetta hygg ég að sé ein meginorsök þess að einmitt nú, þrátt fyrir að ýmsu leyti gott samkomulag í Sexmannanefnd og að mér finnst ríkan skilning þeirra, sem þar starfa, á því að nauðsynlegt sé að bóndinn fái réttlátt verð fyrir vöru sína, þá hefur fremur dregið sundur aftur á milli þessara stétta frá því sem orðið var þegar best lét. Ég ætla ekki, herra forseti, að flytja hér lengra mál. Ég vona að ég hafi komið að þeim atriðum sem sérstaklega var spurt um og vænti þess að þrátt fyrir það að ég sé að ýmsu leyti sammála hv. 7. landsk. þm. um að það sé ekki víst að breytingin á mjólkursölunni sé að öllu leyti til bóta, þá ætla ég samt að vona að þetta frv. verði samþ. hér. Auðvitað er hugsanlegt að breyta til aftur ef einhverjir ákveðnir þættir í frv. reynast ekki eins vel eins og þeir, sem mest berjast fyrir þeim, hafa gert sér vonir um.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. 6. þm. Norðurl. e. fyrir svör hans við þeim spurningum sem ég beindi til hans áðan. Ég skal fyllilega taka undir það að hagsmunir bænda og verkamanna eiga að fara saman. Hitt er staðreynd, að þessum stéttum er oft att saman og það ekki síst af ríkisvaldinu, og það ríkisvald, sem við höfum nú yfir okkur, hefur ekki gert minna í því en aðrir að etja þessum stéttum saman. Ég skal líka síst hafa á móti því að bændur njóti þeirra sömu tekna og viðmiðunarstéttirnar hafa. Þar kemur vitanlega margt fleira til, svo sem bætt skipulag í okkar landbúnaði í heild, svo sem bætt lánakerfi í landbúnaði okkar, þar sem hinn mikli fjármagnskostnaður bænda og þar með talinn hinn gífurlegi vaxtakostnaður þeirra kemur nú inn í af æ meiri þunga og rekstrarvörur þeirra ýmsar eru sprengdar upp úr öllu valdi og það m.a. þær vörur sem framleiddar eru hér innanlands og ríkisvaldið ætti að hafa betri og meiri stjórn á en það gerir. Hv. þm. upplýsti að það hefði yfirleitt verið svo að meðaldreifingarkostnaðurinn hefði farið inn í verðlagið, hér væri því í raun aðallega lagt til að verðjafna til framleiðenda að fullu. Við það hef ég ekkert að athuga. Ég fagna einnig yfirlýsingu hans um að þessi lagabreyting komi ekki til með að breyta í neinu verðlagi til neytenda. Í þessu er að vísu engin trygging fólgin, en þetta veldur því þó að ég tel mig geta setið hjá við atkvgr. um þessar gr., en þarf ekki að greiða atkv. gegn þeim, sem ég hefði annars gert, ef ég hefði talið á því líkur að þarna væri um verulega hættu á vöruverðshækkun að ræða. Engu að síður verð ég að segja það, að þessi lagasetning nú hlýtur að teljast heldur óheppileg í ljósi þess sem kom fram í nál. minni hl. landbn. í Nd. Úr því að bændur og neytendur eru nú að setjast að samningaborðinu um verðmyndunarkerfi landbúnaðarins í heild, þá held ég að það sé ótvírætt að það hefði verið rétt að bíða með þessi atriði einnig og afgreiða mjólkurþáttinn þá einan hér út úr þinginu. Og það er miður að einmitt aðvaranir Eðvarðs Sigurðssonar, hv. þm. í Nd. og minni hl. landbn., um þetta atriði voru ekki teknar til greina og þessi atriði felld út úr frv., en þess frekar freistað að ná um það fullu samkomulagi í þeirri n. sem hlýtur senn að fara að taka til starfa.