Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Það á að heita svo að enn sitji ríkisstjórn í landinu. Samkvæmt þeirri dagskrá sem við þingmenn vorum að undirbúa okkur fyrir lá það fyrir að hæstv. forsætisráðherra yrði fjarverandi og yrði ekki til svara við óundirbúnar fyrirspurnir. Nú er mér tjáð að síðbúin breyting sé orðin á og ég sé að hæstv. forsætisráðherra er mættur í salinn. Ég vil engu að síður segja að mér finnst ekki boðlegt að við förum að ræða hið alvarlega ástand í samfélaginu, þó svo hæstv. forsætisráðherra sé mættur, undir þessum lið, Óundirbúinn fyrirspurnatími, með eins til tveggja mínútna ræðutíma. Við getum ekki boðið þjóðinni upp á það að á örlagadögum sem þessum getum við ekki staðið betur að málum á Alþingi Íslendinga. Úr því að sjálfur hæstv. forsætisráðherra sér ekki sóma sinn í að flytja Alþingi skýrslu um stöðu mála svo að við getum rætt hana með eðlilegum ræðutíma þá held ég að það sé eiginlega betra að sleppa því og annaðhvort fresta því og gera það síðar í dag eða alls ekki. Forsætisráðherra hefur tíma þrátt fyrir annir til að halda langa blaðamannafundi með erlendum aðilum og ég held að hann hljóti að geta gefið Alþingi Íslendinga og þjóðinni svolítið af tíma sínum til að við eigum hér skoðanaskipti um ástandið.

Vegna orða hv. þingmanns er rétt að geta þess að þeir ráðherrar sem hefur verið kynnt að yrðu við í dag vegna óundirbúinna fyrirspurna eru forsætisráðherra og menntamálaráðherra, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, iðnaðarráðherra og viðskiptaráðherra. Þessi listi var eins og venja er sendur út síðasta föstudag og hefur ýmislegt breyst á þeim tíma en það er reynt að hafa nokkurn fyrirvara á því fyrir hv. þingmenn um það hverjir verði til svara af hálfu ráðherranna. En sú breyting varð á, og það er rétt sem kom fram hjá hv. þingmanni, að hæstv. forsætisráðherra er til að svara óundirbúnum fyrirspurnum í dag.

Hæstv. forseti. Ég vil taka undir þær athugasemdir sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon fór með. Ég tel að í núverandi stöðu getum við ekki farið í umræður við forsætisráðherra undir þessum lið þingskapa. Málið er einfaldlega allt of alvarlegt og staða okkar þjóðar með þeim hætti að ekki er verjandi að fara í rökræður, eins til tveggja mínútna, um stöðu mála. Þess vegna held ég, hæstv. forseti, að rétt væri að endurskoða dagskrá þessa fundar í dag og setja á dagskrárlið þar sem við fengjum umræður við forustumenn ríkisstjórnarinnar um ástand mála eins og það er nú.

Hæstv. forseti. Það er ekki neinn venjulegur dagur. Ég bjóst við því að hæstv. forsætisráðherra sýndi okkur þá virðingu að ávarpa þingheim við þessar aðstæður þegar allt í bankakerfinu hefur farið á versta veg. Ég geri kröfu til þess að við í stjórnarandstöðunni sem afgreiddum þingmál á skömmum tíma til að búa til björgunarbát á mánudag fáum að eiga fundi með forustumönnum ríkisstjórnarinnar reglulega. Alvarleikinn er sá að forustumenn ríkisstjórnarinnar hafa flutt þingið á blaðamannafundi úti í bæ og þar hafa þeir talað af sér. Einn hæstv. ráðherra sýndi hinum vestræna heimi og vinum okkar í nágrannalöndum fingurinn í þeirri umræðu. Forsætisráðherra sjálfur upplýsti að nú væru nýir vinir mikilvægir þannig að það hafði allt mikil áhrif. Ég geri kröfu til þess að við tökum þetta mál upp í mjög alvarlegri umræðu í dag því að nú þurfa Íslendingar á því að halda að eiga forustu. Ég geri kröfu til þess að forsætisráðherra og ríkisstjórnin með embættismönnum hitti okkur í stjórnarandstöðunni, fari yfir stöðu málsins og síðan verði haldinn þingfundur þar 

Herra forseti. Hér hefur verið settur fundur með fyrir fram tilgreindri dagskrá. Ekki var gert ráð fyrir minni viðveru en ég féllst að sjálfsögðu strax á að mæta hér þegar kom fram að við það væri gerð athugasemd. Það var samkvæmt skipulagi undanfarinna daga. Auðvitað er sjálfsagt að flytja þinginu skýrslu og gera eins vel grein fyrir stöðu mála í sölum Alþingis og hægt er þegar við höfum allar þær upplýsingar sem eðlilegt er og rétt að leggja á borð opinberlega. Ég tel hins vegar líka mikilvægt að forustumenn stjórnarflokkanna eigi trúnaðarsamtöl við forustumenn stjórnarandstöðunnar eins og við gerðum á mánudaginn og skal hiklaust beita mér fyrir því að það geti orðið sem allra fyrst. Þessir hlutir eru að gerast mjög hratt. Það eru að verða miklar breytingar á mjög skömmum tíma og því miður mjög alvarlegar breytingar í þjóðfélagi okkar. Við þurfum að ræða þær og gerum það vonandi á trúnaðarfundi sem ég skal beita mér fyrir mjög fljótlega í dag. Þar verðum við þá að meta hvort málið er á því stigi að heppilegt sé að halda um það sérstakan fund í Alþingi en auðvitað væri hægt að koma honum fyrir jafnvel á morgun eða við fyrsta hentuga tækifæri þegar við höfum rætt saman.

Hæstv. forseti. Það sem ég ætla að segja gæti ég eins sagt persónulega við hæstv. forseta einhvers staðar í einrúmi en ég tel rétt, í ljósi þess sem hér hefur verið sagt, að segja þetta úr ræðustóli Alþingis. Við sjáum nú að breytingar á þingskapareglunum okkar eru slæmar. Þegar ástand af því tagi sem nú er uppi ríkir þurfum við að hafa meira svigrúm en hæstv. forseti gefur okkur til að ávarpa hæstv. ráðherra. Það skiptir okkur máli að ráðherrar í ríkisstjórninni sitji hér í óundirbúnum fyrirspurnatímum og þeir verði spurðir út úr sem þörf er á að spyrja. Það er ófært að hæstv. forseti velji það með margra daga fyrirvara hvaða ráðherrar eru viðstaddir hvenær. Það kann að vera að þetta sé tæknilegt atriði en í þessari umræðu skiptir það máli.

Vegna orða hv. þingmanns er rétt að geta þess að haldinn var fundur með formönnum þingflokka í gær þar sem farið var yfir dagskrá þessa fundar. Samkomulag náðist um að hún yrði á þeim nótum sem hér hefur orðið. Þá lá allt fyrir. Það lá líka fyrir hvaða ráðherrar yrðu ekki hér til andsvara þannig að forseti hlýtur að vísa til þess þegar gerðar eru athugasemdir um þá framvindu sem er á fundum í dag. Forseti leggur áherslu á það að við getum haldið dagskránni áfram og síðan mun ég að sjálfsögðu hafa samráð við formenn þingflokkanna, væntanlega með því að gert verði fundarhlé þannig að við getum tekið ákvarðanir um þau skref sem við þurfum að öðru leyti að stíga í dag.

Virðulegur forseti. Sá listi sem við höfðum í höndunum svo seint sem kl. 10, þar sem við sátum á þingflokksfundi og undirbjuggum okkur undir daginn, var þannig að á honum var ekki nafn forsætisráðherra. Ég hringdi á skrifstofu Alþingis líklega 5 mínútur yfir 10 og bað um að því yrði komið til forseta að ég mundi gera athugasemdir við þetta í upphafi fundar, fyrst og fremst þær athugasemdir að ég teldi þá betra að sleppa því að taka þessi mál hér upp heldur en gera það við þessar aðstæður. Það sem ég er einfaldlega að leggja áherslu á er þetta: Það er skoðun mín að ef við ætlum að ræða á annað borð á Alþingi þau alvarlegu mál og þá alvarlegu stöðu sem nú er uppi í þjóðfélagi okkar, þá eigum við að gera það í yfirvegaðri og málefnalegri umræðu þar sem sæmilega rúmur ræðutími gefst, annars sé betra að sleppa því. Mér finnst það nánast lítilsvirðing við þjóðina ef Alþingi getur ekki gefið sér nema eina og tvær mínútur til þess að eiga skoðanaskipti um þetta núna. Ég sé t.d. ekki ástæðu til þess að reyna að spyrja hæstv. forsætisráðherra út í ástandið í óundirbúnum fyrirspurnatíma daginn eftir að stærsti banki þjóðarinnar kemst í þrot og hafa til þess tvær og eina mínútu.

Herra forseti. Þessi sjónarmið eiga auðvitað fullan rétt á sér og þessi fyrirspurnatími er auðvitað ekki hugsaður í þingsköpum til þess að fara í ítarlega umræðu um alvarleg mál. Það vitum við náttúrlega. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir þessar ábendingar. Ég brást strax við þegar í mig var hringt upp úr kl. 10 og ég beðinn að vera hér og það er sjálfsagt mál. En það er líka sjálfsagt mál að funda með stjórnarandstöðunni og koma sér saman um hvert framhaldið verður í Alþingi. Hlutirnir breytast mjög hratt úti í þjóðfélaginu, það sem nú er að gerast, og um það þarf að hafa ágætt samráð eins og gert hefur verið í fyrri hluta þessarar viku. Ég vil svo bara bæta því við, út af ummælum hv. þingmanns í fyrri ræðu hans, að ég tel það eitt af skylduverkum mínum eins og nú standa sakir að útskýra málið fyrir erlendum blaðamönnum. Þótt það kosti mig tvo klukkutíma á dag tel ég það þess virði vegna þess að fátt er mikilvægara núna en að koma réttum skilaboðum til umheimsins.

Hæstv. forseti. Hæstv. forsætisráðherra á að viðurkenna það sem mistök að hafa ekki talað við stjórnarandstöðuna, það er fimmtudagur. Ég fór fram á það í lok umræðunnar á mánudagskvöld að með okkur yrðu haldnir fundir og við fengjum að fylgjast með því, sem í rauninni gerðumst þátttakendur í því að búa til björgunarbát til þess að hægt væri að fara í að bjarga hagsmunum almennings á Íslandi. Ég bað um stuttan fund. Það hefði ekki verið stór fórn hjá einhverjum ráðherranum sem hægt er að treysta, ef einhver er slíkur til orðinn, að eyða með okkur hálftíma á hverjum morgni til þess að hafa okkur inni í stöðunni því það skiptir máli að menn spari grjótkastið og stóryrðin sem virðast að vísu stærst koma núna úr húsi stjórnarliðanna - þeir eru komnir á nornaveiðar og uppgjör innan þeirra raða skaðar líka þessa þjóð. Ég fagna því að fundur verður haldinn með okkur og þessi umræða tekin upp í dag og get sagt við hæstv. forseta að í ljósi þess fellst ég á það að þingfundur geti haldið áfram með venjubundnum hætti. En þessi dagur er óvenjulegur og kannski einhver stærsti dagur Íslandssögunnar þar sem allir þurfa að standa saman.

Hæstv. forseti. Ég get staðfest það sem fram kom í máli hæstv. forseta að sú dagskrá sem liggur fyrir þinginu er sett fram í góðu samkomulagi við formenn allra þingflokka. Við vitum líka að með morgninum bárust grafalvarleg tíðindi úr fjármálaheiminum sem hafa gerbreytt stöðu mála og þar vísa ég að sjálfsögðu til hruns stærsta banka landsins. Þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs kom saman í morgun og þegar ljóst varð að ekkert frumkvæði kom úr Stjórnarráðinu um samstarf við stjórnarandstöðuna ákváðum við að hefja þessa umræðu nú. Meðal þess sem þarf að sjálfsögðu að ræða á næstu dögum er einmitt skortur á frumkvæði hvað varðar samstarf innan þingsins. Þar er ábyrgð ríkisstjórnarinnar mikil. Þetta er ekki tími fyrir slíkt uppgjör en að því mun koma.

Forseti hefur tekið ákvörðun um að fresta 1. dagskrárliðnum.

Herra forseti. Um leið og maður er kannski ekki beinlínis í stuði til að mæla hér fyrir hefðbundnu þingmáli má kannski segja að á engum öðrum degi í háa herrans tíð hafi verið jafnviðeigandi að mæla fyrir frumvarpi til laga um Efnahagsstofnun. Frumvarpið er flutt af þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og gengur út á það að komið verði á fót á nýjan leik ráðgjafarstofnun, rannsóknarstofnun og stuðningsstofnun við hagstjórn í landinu sem taki að verulegu leyti að sér það hlutverk sem Þjóðhagsstofnun hafði áður en hún var lögð niður. Eins og segir um Efnahagsstofnun í 1. gr. frumvarpsins, með leyfi forseta: „Hún skal fylgjast með árferði og afkomu þjóðarbúsins, vinna að hagrannsóknum, vera Alþingi og ríkisstjórn til ráðuneytis og sveitarfélögum, aðilum vinnumarkaðarins, fræðimönnum, fag- og fræðastofnunum og öðrum aðilum til aðstoðar eftir því sem efni standa til.“ Við hugsum okkur það fyrirkomulag að Efnahagsstofnun starfi á vegum Alþingis og hafi að því leyti sambærilega stöðu og Ríkisendurskoðun og embætti umboðsmanns Alþingis og sé um leið engum háð í störfum sínum, með öðrum orðum eins óháð stofnun og kostur er að hafa í stjórnskipulagi okkar. Þjóðhagsstofnunin sáluga starfaði á vegum framkvæmdarvaldsins eins og kunnugt er. Hún átti að vera sjálfstæð í störfum sínum og ég held að henni hafi lengst af tekist að njóta trausts og vinna faglega. Til hennar leituðu alþingismenn og nefndir þingsins, til hennar leituðu aðilar vinnumarkaðarins og fleiri og hún var meginstofnunin þegar kom að því að safna saman upplýsingum, vinna úr og greina þjóðhagsupplýsingar og matreiða þær, sérstaklega með skýrslum sínum vor og haust. Um áratugaskeið var stuðst við gögn frá Þjóðhagsstofnun sem aðalgrunngögn við undirbúning fjárlaga, þegar gerðar voru ráðstafanir í efnahagsmálum, þegar lagt var mat á frumvörp eða hugmyndir um breytingar í ríkisfjármálum og efnahagsmálum og öðru slíku. 2. gr. frumvarpsins fjallar um þau verkefni sem Efnahagsstofnun skuli sinna. Í aðalatriðum er um að ræða sömu verkefni og Þjóðhagsstofnun fór með, að færa þjóðhagsreikninga, semja þjóðhagsspár og áætlanir, að semja og birta opinberlega tvisvar á ári, vor og haust, yfirlitsskýrslur um þróun þjóðarbúskaparins og horfur í þeim efnum. Þar yrðu reiddar fram upplýsingar um hluti eins og framleiðslustarfsemina í landinu, neyslu í þjóðfélaginu, fjárfestingu, viðskipta- og greiðslujöfnuð, verðlag og kaupgjald, atvinnu og tekjur almennings, afkomu atvinnuveganna og fjármál hins opinbera. Stofnunin kæmi niðurstöðunum á framfæri fyrst og fremst með hefðbundnum skýrslum en einnig kæmi hún niðurstöðum sínum fyrir almenningssjónir, eftir því sem kostur væri, og þá ekki síst þeim rannsóknum og athugunum sem hún kysi sjálf að ráðast í. Þar er nokkur breyting á að í þessu frumvarpi er frumkvæðisskylda eða frumkvæðisvald stofnunarinnar gert miklu sterkara en það var hjá Þjóðhagsstofnun. Í gömlu ákvæðunum um Þjóðhagsstofnun var í sjálfu sér ekki gert ráð fyrir því að hún hefði mikið sjálfstætt frumkvæði að því að rannsaka mál heldur væri fyrst og fremst þjónustustofnun og ynni samkvæmt óskum annarra. Efnahagsstofnun á einnig að annast hagrænar og hagfræðilegar athuganir og skýrslugerð fyrir Alþingi. Hér er Alþingi orðið frumandlag og ríkisstjórn er talin upp númer tvö. Af hverju er það? Jú, það er vegna þess að með því viljum við árétta að þessi stofnun starfar í skjóli Alþingis og er í fyrsta lagi Alþingi til aðstoðar og ráðuneytis við fjárlaga- og fjárstjórnarverkefni. Engu að síður mundi stofnunin vinna sjálfstætt og láta alþingismönnum, nefndum Alþingis og þingflokkum í té upplýsingar og skýrslur um efnahagsmál og vera Alþingi sem fjárveitinga- og fjárstjórnarvaldi almennt til ráðuneytis. Efnahagsstofnun mundi veita aðilum vinnumarkaðarins upplýsingar um efnahagsmál og annast fyrir þá hagfræðilegar athuganir, eftir því sem um gæti samist og nánar yrði kveðið á um. Síðan mundi stofnunin að sjálfsögðu sinna þeim verkefnum sem henni kynnu að verða falin í öðrum lögum eða með stjórnvaldsfyrirmælum. Í 3. gr. er að því vikið að Efnahagsstofnun þarf að sjálfsögðu að hafa ríkar heimildir til að krefja stjórnvöld, stofnanir, fyrirtæki og einstaklinga í atvinnurekstri um gögn og upplýsingar. Þar mundi hún njóta sömu stöðu og Hagstofa Íslands og sömu viðurlög mundu liggja við ef brugðið yrði út af þeirri skyldu að veita henni upplýsingar. Að sjálfsögðu er ljóst að Efnahagsstofnun þyrfti að hafa náið samstarf við Hagstofu Íslands og aðra aðila, sem að einhverju leyti starfa á sama sviði og safna hliðstæðum upplýsingum, til þess að koma í veg fyrir tvíverknað og óæskilega skörun. Kostnaður af starfsemi Efnahagsstofnunar mundi að sjálfsögðu greiðast úr ríkissjóði og vera á fjárlögum undir Alþingi. Forsætisnefnd mundi hafa sambærilegt hlutverk gagnvart Efnahagsstofnun og hún hefur gagnvart Ríkisendurskoðun og að hluta til gagnvart umboðsmanni Alþingis. Forsætisnefnd Alþingis mundi ráða forstöðumann Efnahagsstofnunar, að undangenginni auglýsingu, til fimm ára í senn. Gerðar yrðu skilgreindar fagkröfur til forstöðumanns um að hann hefði lokið háskólaprófi í þjóðhagfræði eða hliðstæðu námi og síðan mundi, eins og nú er yfirleitt um hlutina búið, forstöðumaður annast ráðningu annarra starfsmanna stofnunarinnar. Rétt er að hafa þarna sambærileg ákvæði og er að finna við hliðstæðar aðstæður um að forsætisnefnd Alþingis gæti, að fengnu samþykki Alþingis, vikið forstöðumanni Efnahagsstofnunar úr starfi ef til slíks þyrfti að koma. Laun forstöðumanns yrðu ákveðin af kjararáði með sama hætti og gildir um hliðstæða embættismenn. 6. gr. fjallar um þagnarskyldu og trúnað og skýrir sig í raun alveg sjálf. Í 7. gr. er vikið að því að forsætisnefnd mundi setja nánari reglur um starfsemi Efnahagsstofnunar að undangengnu samráði við forstöðumann og fulltrúa starfsmanna stofnunarinnar. Þetta yrði stofnun þar sem starfsmannalýðræði yrði í hávegum haft og sjálfsagt að búa svo um hnúta að starfsmenn eða félag starfsmanna ætti aðild að því að setja starfseminni starfsreglur og -ramma. Í 8. gr. er komið inn á að eðlilegt er að í framhaldi af setningu laga þessara yrðu lög um Hagstofu Íslands yfirfarin og endurskoðuð eftir atvikum og jafnvel ákvæði fleiri laga sem efni kunna að standa til. Í 9. gr. er hefðbundið gildistökuákvæði. Við leggjum á það mikla áherslu, samanber ákvæði til bráðabirgða I, að unnið verði hratt að því að koma þessari stofnun á fót. Oft var þörf en nú er nauðsyn, mundi einhver segja, og væri Alþingi tilbúið til þess að vinna röggsamlega að þessari lagasetningu og ganga frá málinu nú í október eða jafnvel fyrir 20. október eða svo mætti í beinu framhaldi ráða forstöðumann og hefja undirbúning starfseminnar sem gæti þá hafist að minnsta kosti í einhverjum mæli strax 1. janúar. Að sjálfsögðu kæmu þá í fjárlög heimildir til fjárveitinga til stofnunarinnar en kostnað sem til félli innan ársins 2008 mætti greiða úr ríkissjóði af fjáraukalögum. Ákvæði til bráðabirgða II eru að stofni til samhljóða grein í frumvarpi um ráðstafanir í efnahagsmálum sem við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs fluttum í byrjun marsmánaðar. Þar lögðum við til að við þær erfiðu aðstæður og í ljósi þeirra miklu erfiðleika sem við töldum okkur þá sjá fram undan í efnahagslífi landsmanna yrði komið á sérstöku þjóðhagsráði og búinn til samstarfsvettvangur allra helstu aðila samfélagsins til að takast á við hlutina og glíma við vandann. Tillaga var að forsætisráðherra skipaði ráðið með einum fulltrúa frá hverjum þingflokki á Alþingi, með fulltrúum frá Samtökum atvinnulífsins, Samtökum fjármálafyrirtækja, Alþýðusambandi Íslands, Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja og Sambandi lífeyrissjóða. Að sjálfsögðu gætu fleiri aðilar gjarnan bæst þarna við eins og Samband sveitarfélaga og jafnvel fulltrúar einhverra stórra heildarsamtaka. Ráðið yrði undir forustu formanns sem bankastjórn Seðlabanka Íslands mundi skipa. Að því kæmu úr mismunandi áttum allir helstu aðilar á sviði fjármálalífs og atvinnulífs og þjóðarbúskapar. Við leggjum mikla áherslu á að ráðið yrði þannig samansett að þar yrði jafnvægis gætt milli kynja og væri hverjum og einum aðila í hverju tilviki gert skylt að tilgreina bæði karl og konu til setu í ráðinu. Forsætisráðherra bæri ábyrgð á því að endanleg samsetning ráðsins endurspeglaði vel kynjahlutföll. Á meðal verkefna þjóðhagsráðs þessa yrði að veita stjórnvöldum ráðgjöf, meta framvinduhorfur í þjóðarbúskapnum, gefa mánaðarlega álit um stöðu mála. Hér var sett inn, og vel að merkja þetta var sett fram í byrjun marsmánaðar síðastliðins, að ráðið skyldi einnig skoða hvernig styrkur lífeyrissjóðanna mætti nýtast best innan hagkerfisins t.d. í samhengi við framtíðarskipan húsnæðismála og til að virkja innlendan skuldabréfamarkað en þó þannig að lífeyrissparnaður landsmanna væri ætíð tryggður eins og best væri mögulegt. Þjóðhagsráði væri að sjálfsögðu heimilt að ráða sér starfsmann og kaupa sér sérfræðiþjónustu eftir þörfum og mundi sá kostnaður greiðast úr ríkissjóði. En að sjálfsögðu mundi Efnahagsstofnun, ef hún kæmi til sögunnar, vera þjóðhagsráði sérstaklega til aðstoðar og veita starfi þess stuðning. Ég held að þessi ákvæði séu, herra forseti, því miður enn í fullu gildi og sennilega brýnni nú en þau hafa nokkru sinni áður verið. Þegar Þjóðhagsstofnun var á sínum tíma lögð niður var m.a. notað því til rökstuðnings að aðrir aðilar væru að eflast eða gætu eflst þannig á þessu sviði að þeir tækju við þeim verkefnum. Þá var jafnvel vísað sérstaklega til rísandi stjarna í hinu íslenska sólkerfi bankanna og rætt um að greiningardeildir þeirra gætu að miklu leyti tekið þetta hlutverk að sér. Ég þarf ekkert að segja meira um það mál. Hagstofunni voru vissulega falin ákveðin verkefni sem Þjóðhagsstofnun hafði áður og þegar upp var staðið varð enginn sparnaður af því að leggja Þjóðhagsstofnun niður vegna þess að það er auðvelt að sýna fram á að útgjöld annarra aðila af fjárlögum að mestu leyti jukust að minnsta kosti að sama skapi því sem Þjóðhagsstofnun velti á sínum síðustu starfsárum. Á fjárlögum ársins 2002 var 132 millj. kr. varið til Þjóðhagsstofnunar en 144 millj. kr. var ári seinna varið til þeirra verkefna sem fluttust frá stofnuninni, þ.e. til Hagstofunnar, aukinn fjárstuðningur til hagdeilda aðila vinnumarkaðarins og fleiri aðila. Ég held að staðan í dag, reynsla okkar af undanförnum dögum, vikum og mánuðum, sé kannski öflugasta röksemdin fyrir því að þessa stofnun eigi að setja á fót fljótt og fumlaust og hún eigi að verða eitt af okkar megintækjum þegar kemur að því gríðarlega verkefni sem nú er fram undan að ná tökum á ástandinu og byggja Ísland upp á nýjan leik sem velferðar- og velmegunarsamfélag. Þær aðstæður sem sköpuðust þegar Þjóðhagsstofnun var lögð niður voru mjög óþægilegar. Þær voru t.d. mjög óþægilegar fyrir stjórnarandstöðuna sem hafði þá ekki lengur stofnun, sæmilega óháða stofnun, fagstofnun sem naut álits og virðingar, til að snúa sér til - til að senda erindi, til að fá álit, til að fá útreikninga og annað í þeim dúr. Fjármálaráðuneytið tók að umtalsverðum hluta við hinu ráðgefandi og álitsgefandi hlutverki Þjóðhagsstofnunar. Fjármálaráðuneytið gengur nú frá þjóðhagsspám. Þær eru að vísu mun rýrari í roðinu en þær sem Þjóðhagsstofnun birti áður. Og það segir sig sjálft að aðstaða þingmanna og þingflokka, t.d. í stjórnarandstöðu, er önnur ef menn eiga að fara að snúa sér til pólitísks ráðherra eða eininga innan ráðuneytis sem heyra undir pólitískan ráðherra sem skipa hina meginfylkingu stjórnmálanna í meiri hlutanum. Með þessu er að sjálfsögðu ekki verið að kasta neinni rýrð á það starf sem unnið hefur verið innan veggja fjármálaráðuneytisins án efa á faglegum forsendum samkvæmt bestu vitund. En þær aðstæður sem þarna verða til eru öllum mönnum ljósar og sá eðlismunur sem er á því fyrir þingmenn, þingflokka - og aftur endurtek ég sérstaklega í stjórnarandstöðu - að snúa sér til algjörlega óháðrar og sjálfstæðrar hagstofnunar. Við gætum svo rætt um það hvernig þjóðhagsspár og hagspár og útreikningar hafa reynst okkur á undanförnum missirum og mánuðum. En ég ætla ekki að gera það hér tímans vegna. Ég hef stundum gert það áður að bera þær saman við raunveruleikann og það hefur satt best að segja verið harla ævintýralegt hvernig spár hafa reynst meira og minna algjörlega út í loftið á undanförnum allmörgum árum og eru ekki síst núna, samanber þjóðhagsspá fjármálaráðuneytisins frá haustinu 2007. Hefur einhver kíkt í það plagg nýlega? Það þarf ekki að segja meira. Ég held að það verði mikill styrkur fyrir okkur öll, fyrir Alþingi, fyrir þingmenn, fyrir þingnefndirnar, einkum og sér í lagi fjárlaganefnd, efnahags- og skattanefnd og viðskiptanefnd, að fá slíka stofnun sér til stuðnings og hún verði hér innan veggja Alþingis. Ég held að það verði mikill styrkur fyrir ríkisstjórn að hafa slíka óháða fagstofnun. Fá þaðan gögn, upplýsingar, ráðgjöf og sjálfstætt aðhald. Sjálfstæð álit sem ekki er ungað út innan veggja ráðuneytanna sjálfra. Glöggt er gestsaugað segir nú þar. Ég held líka að við séum að súpa seyðið af því að nokkru leyti nú að við höfum ekki haft síðustu árin nógu aðgengileg gögn um mikilsverðar upplýsingar eins og t.d. tekjudreifingu, jöfnuð eða ójöfnuð í samfélaginu. Til dæmis hafa verið deilur um hluti eins og það hvernig skattbreytingar á undanförnum árum koma út gagnvart almenningi og tekjujöfnunarhlutverki skattkerfis eins og ríkissjóðs. Og hvert höfum við þingmenn getað leitað um óháð álit eða óháð mat á því? Til fjármálaráðuneytisins, til samtaka aðila vinnumarkaðarins, sem er nú málið nokkuð skylt, eða þá að okkur hefur staðið til boða að kaupa dýrum dómum álit einhverra fræðimanna utan úr bæ sem að sjálfsögðu er góðra gjalda vert. En með fullri virðingu kemur það ekki í sama stað niður og að öflug sjálfstæð fagstofnun safni öllum þessum gögnum saman, greini upplýsingarnar og flokki og vinni úr þeim og sé á hverjum tíma hvenær sem eftir er leitað tilbúin að reiða fram upplýsingar og ráðgjöf á grundvelli þeirra. Ég held ég þurfi ekki að rökstyðja frekar mikilvægi þess að um Efnahagsstofnun verði búið eins og frumvarpið gerir ráð fyrir. Ég tel að það fyrirkomulag sem að góðu heilli var valið þegar Ríkisendurskoðun var flutt út úr framkvæmdarvaldinu og færð undir Alþingi hafi reynst vel. Ekki er nokkur minnsti vafi á því að það hefur stóreflt Ríkisendurskoðun. Hún hefur fengið sjálfstæðari stöðu. Þó að hún hefði að mínu mati á köflum mátt veita framkvæmdarvaldinu miklu öflugra aðhald en hún hefur gert þá hafa þeir hlutir þó verið að þróast í rétta átt. Ríkisendurskoðun hefur smátt og smátt fjarlægst uppruna sinn og öðlast aukið sjálfstraust og kjark í ljósi þess að vera óháð og ósnertanleg í skjóli Alþingis. Hvað varðar umboðsmann Alþingis þá held ég að það sé eitthvert glæsilegasta dæmið um velheppnaða breytingu og framþróun í stjórnarfari okkar sem hægt er að benda á. Embætti umboðsmanns hefur staðið sig feikilega vel og hefur algjörlega náð að byggja sig upp sem sá faglegi, óháði aðili sem almenningur í landinu getur alltaf snúið sér til ef hann telur sig órétti beittan eða á sig hallað með óvandaðri stjórnsýslu af einhverju tagi. Það er oft sagt á hátíðarstundum að menn hafi áhuga á því að efla Alþingi. Ótrúlegustu menn verða þingræðissinnar þegar þeir koma t.d. í þennan ræðustól eða þá langar til að halda fallegar ræður. Í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar er að því vikið með býsna fallegum orðum að efla þurfi Alþingi og eftirlitshlutverk þess og búa betur að þinginu og þingmönnum og þar fram eftir götunum. Forseti þingsins hefur einnig haft uppi fögur orð um vilja sinn í þessum efnum og ekki dreg ég hann í efa. Forseti hefur m.a., ef ég veit rétt, sett af stað sérstaka úttekt á eftirlitshlutverki Alþingis. Það er vel. Ég held að það sé nú heldur betur gott að fá stofnun af þessu tagi til að styðja við það hlutverk. Ég held að það væri allt saman á sínum stað og til framfara en svo þurfa menn auðvitað að hafa leyfi til að ræða um hlutina hér á hinu háa Alþingi, tala um og nota þau gögn sem fram eru reidd. Þannig að mikilvægur liður í eflingu Alþingis og virðingar þess er málfrelsið. Nú er það svo, virðulegi forseti, að stuðningur við þetta mál hefur komið úr, mér leyfist nú vonandi að segja, öllum áttum. Á síðustu vikum og mánuðum hafa nánast allir sem hafa tjáð sig um þessi mál farið að viðurkenna að það voru mistök að leggja Þjóðhagsstofnun niður, meira að segja aðilar sem stóðu að því. Ef ég man rétt þá hafa þingmenn Framsóknarflokksins, jafnvel fleiri en einn, nánast viðurkennt að sennilega hafi það verið mistök að leggja Þjóðhagsstofnun niður. Í greinargerð með frumvarpinu eru nefndir nokkrir aðilar. Það er að sjálfsögðu á engan hátt tæmandi listi. Þar er t.d. nefnt að fyrrverandi bankastjóri Seðlabankans, Jónas Haralz, sem mjög hefur verið nefndur til sögunnar í umræðum um þjóðmál á Íslandi upp á síðkastið, hafi sagt í Fréttablaðinu 8. september sl. að það vanti ráðgefandi stofnun til að starfa með stjórnmálamönnum. Þorvaldur Gylfason prófessor hefur margoft gagnrýnt að Þjóðhagsstofnun var lögð niður. Fjölmargir þingmenn úr ríkisstjórnarflokkunum hafa lýst þessu sama. Formaður Samfylkingarinnar hefur lýst þessu sama, þingmenn úr Framsóknarflokknum og að sjálfsögðu lá fyrir stuðningur þingmanna úr öllum stjórnarandstöðuflokkum á síðasta kjörtímabili, m.a. með því að allir viðstaddir þingmenn stjórnarandstöðunnar greiddu atkvæði gegn frumvarpinu þegar Þjóðhagsstofnun var lögð niður. Við höfum ekki bara mótmælt því allan tímann, þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, heldur höfum við æ síðan talað fyrir því að hún yrði endurreist og flutt um það þingmál. Það er m.a. að finna í 9. gr. frumvarps okkar til laga um ráðstafanir í efnahagsmálum sem flutt var í marsmánuði. Ég leyfi mér að segja, virðulegi forseti, að það séu allar ástæður til að ætla að borðleggjandi þingmeirihluti sé fyrir þessu máli, og að minnsta kosti þingmenn úr fjórum þingflokkum, ef ekki öllum þingflokkum, séu líklegir til að styðja það. Ég vil taka það sérstaklega fram að ekki er að mínu mati þörf á því að þessi stofnun verði óskaplega mikil að umfangi. Það verður að sjálfsögðu að gera ráð fyrir því að fljótlega eftir að starfsemi hennar væri komin í fullan gang gæti það orðið að umfangi svipað og rekstur Þjóðhagsstofnunar var á sínum tíma. Þó er það ekki einu sinni víst að svo þyrfti að vera. Það kann að vera að að einhverju leyti gæti Hagstofan áfram haldið utan um vissa hluti sem hún hefur gert núna undanfarin ár. Það skiptir að sjálfsögðu ekki öllu máli í kostnaðarlegu samhengi hvort ríkið greiðir þá vinnu sem rekstrarkostnað Hagstofunnar eða rekstrarkostnað Efnahagsstofnunar. Það kemur úr sama vasanum. En verkefnin þarf að vinna. Þessar upplýsingar þurfa að vera til reiðu og það þarf að vinna úr þeim. Það hefur reynslan heldur betur, og dýrkeypt, kennt okkur að undanförnu að í þessum efnum er dýrt að spara. Það eru miklir hagsmunir í húfi og þegar þjóðarbúið og hagstjórn þjóðarbúsins leiðir af sér gríðarleg áföll og töp eins og við horfumst nú í augu við verða kannski 130–150 millj. kr. í rekstrarkostnað stofnunar af þessu tagi ekki háar tölur, og sá kostnaður fellur til í dag. Hann gerir það bara með öðrum hætti og óskilvirkari að mínu mati. Það var algjör misskilningur að í því væri fólgin einhver framför að dreifa þessari vinnu á marga aðila í staðinn fyrir að hafa hana alla í einni öflugri sjálfstæðri fagstofnun. Það er ekki skilvirkt kerfi að sáldra peningum til Hagstofunnar, fjármálaráðuneytisins, Alþýðusambands Íslands, Samtaka atvinnulífsins, ráðgjafarfyrirtækja úti í bæ sem eru keypt til þess að gera skýrslur o.s.frv. í staðinn fyrir að safna mannauði, þekkingu, tækjum og búnaði saman á einn stað þannig að hægt sé að vinna þetta þar samræmt með skilvirkum hætti. Ég held að ég hafi lokið, virðulegi forseti, við að mæla fyrir og rökstyðja þetta mál. Ég leyfi mér að vona að það fái málefnalega og vandaða en fljóta skoðun hér í þinginu. Ég er ekki að biðja um afgreiðslu á örfáum klukkutímum eins og neyðarlögin á mánudaginn var. Nei, en t.d. að Alþingi tæki sér nú tak og fengi botn í það mál á næstu tveimur til þremur vikum hvort þetta sé eitt af mörgu sem við eigum að gera til þess að reyna að búa okkur betur í stakk til að takast á við verkefni komandi ára. Ég hef ríka sannfæringu fyrir því að þetta sé rétt. Fyrir hönd Alþingis og fyrir hönd þjóðarhagsmuna er ég alveg sannfærður um að þetta væri framfaraskref. Menn eiga að vera nógu stórir í sniðum til þess að viðurkenna mistök og sjá að sér. Það mæla því mjög fáir bót, að ég held, að það hafi verið til einhverra framfara að leggja Þjóðhagsstofnun niður. Ég held því að við eigum að stíga þetta skref og gera það í samræmi við þær hugmyndir sem við höfum núna bestar um fyrirkomulag þessara mála. Þess vegna höfum við m.a. valið að setja á stofnunina nýtt nafn sem endurspeglar kannski betur um leið efnahagshlutverk hennar og búa henni starfsaðstæður í skjóli Alþingis eins og hefur gefist vel í öðrum tilvikum. Ég legg svo til, virðulegi forseti, að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til 2. umr. og ég geri ráð fyrir því að best fari á því að það fari til efnahags- og skattanefndar.

Herra forseti. Það er rétt hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni að það er dálítið erfitt að ræða venjuleg þingmál á þessum degi. Hins vegar þurfa Íslendingar allir að ganga til daglegra verka í ljósi þeirra voveiflegu atburða sem hafa gerst í efnahagslífinu undanfarna daga. Þess vegna tel ég rétt að við göngum til okkar verka eins og aðrir Íslendingar. Oft hefur það brunnið við þegar Þjóðhagsstofnun starfaði að menn efuðust um heilindi hennar og meðal annars sagði hv. þingmaður sjálfur 13. desember 2001, um ráðstafanir í ríkisfjármálum, með leyfi hæstv. forseta: „Ég verð að segja alveg eins og er, herra forseti, að ég sé ekki alveg tilefni til þessarar bjartsýni. Það er athyglisvert að nú rembast allir við, jafnvel þeir hinir sömu aðilar og maður hélt að hefðu eitthvað lært, og væru varkárir í því að elta fyrirmæli stjórnvalda um góðæri og gleðitíð, rembast við að finna sér einhverjar ástæður til þess að vera bjartsýnir þrátt fyrir hreyfingar milli mánaða aftur og aftur sem eru miklu lakari en þeirra eigin spár gerðu ráð fyrir. Þetta eru verri útkomur í verðbólgumælingunum en bæði Seðlabankinn og Þjóðhagsstofnun gerðu ráð fyrir. Það er staðreynd, herra forseti.“ Í ræðu sem hv. þingmaður hélt 30. maí 1991 kemur sami tónninn upp, að Þjóðhagsstofnun vinni skýrslu samkvæmt beiðni ríkisstjórnarinnar. Þetta er sú gagnrýni sem var í gangi, að Þjóðhagsstofnun af því að hún heyrði undir ríkisvaldið með fjárveitingar og annað slíkt, dansaði eftir pípu ríkisvaldsins og var mikið gagnrýnd. Þetta er meðal annars það sem ég tel að sé ástæðan fyrir því að Þjóðhagsstofnun var lögð niður. Ég greiddi á sínum tíma atkvæði gegn því, minnir mig, vegna þess að kostnaður átti að aukast við að leggja stofnunina niður en það er önnur saga.

Herra forseti. Það hefur aldrei legið í mínu máli að Þjóðhagsstofnunin gamla hafi verið hafin yfir alla gagnrýni og vafa og allt sem frá henni kom hafi verið fullkomið. Hv. þingmaður getur örugglega fundið mörg fleiri ummæli mín þar sem ég leyfði mér að vekja athygli á að spár hennar hefðu ekki alltaf staðist og svo framvegis. Það er líka alveg hárrétt að ég var gagnrýninn á það fyrirkomulag að Þjóðhagsstofnun starfaði á vegum framkvæmdarvaldsins. Ég man ekki til þess - og ég bið þá hv. þingmann að sýna mér þau ummæli - að ég hafi einhvern tíma gengið svo langt að segja að hún hafi unnið samkvæmt pöntunum frá ríkisstjórn. En kannski hef ég látið að því liggja að mér fyndist hún of höll undir framkvæmdarvaldið það hið sama og hún heyrði undir. Ég held að það sem ég sagði um óhóflega tilhneigingu til bjartsýni hafi stundum reynst rétt, hv. þm. Pétur Blöndal, bæði á þessum tíma og ekki síður síðar. Í raun þakka ég hv. þingmanni fyrir stuðninginn því að málflutningur hans var náttúrlega rök fyrir því að gera þetta einmitt svona, að Efnahagsstofnun starfi sem algerlega sjálfstæð og óháð fagstofnun í skjóli af Alþingi. Það er ekki hægt að búa henni betra skjól. Það er ekki hægt að tryggja henni betur sjálfstæða stöðu. Eftir vandaða skoðun og yfirlegu var þessi leið valin með Ríkisendurskoðun og þessi leið valin með umboðsmann Alþingis og er mjög víða í löndunum í kringum okkur sem við berum okkur helst saman við, til dæmis hin Norðurlöndin, einmitt valin, þ.e. að embætti umboðsmanna og aðrir slíkir hlutir starfa í því sem ég kalla skjóli þjóðþingsins. En með því að taka það sérstaklega fram eins og hér er gert í 1. gr. að Efnahagsstofnun sé engum háð í störfum sínum þá á að vera eins vel um þetta búið og hægt er.

Herra forseti. Í raun er engin stofnun sem fjármögnuð er á fjárlögum frá Alþingi óháð Alþingi og ríkjandi meiri hluta vegna þess að það er meiri hlutinn sem samþykkir fjárveitingar og þetta vita menn að sjálfsögðu í viðkomandi stofnun. Ég er ansi hræddur um að þegar upp kemur sú staða að menn þurfa að óska eftir meiri fjárveitingum og jafnframt setja fram einhverjar áætlanir og gefa sér forsendur þá muni þeir í bakhöndinni hafa það í huga að það sé betra að þær forsendur séu í takt við það sem stjórnvöld vilja þannig að þetta er alltaf mjög fínn línudans sem við erum að dansa. Það er ekki þar með sagt að ég sé á móti þessari hugmynd eða að ræða hana alla vega. Ég hlakka til ef hún kemur inn í mína nefnd. Þá mun ég ræða kosti og galla þess að hafa svona opinbera stofnun til að gefa þjóðhagsspá. Við erum með þetta núna í mörgum stöðum, hjá ASÍ, Samtökum atvinnulífsins, Viðskiptaráði. Bankarnir fyrrverandi voru með svona hagdeildir. Nú veit maður ekki hvað gerist um það þannig að það er 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hans orð og þau skiptir máli af því að hv. þingmaður er formaður efnahags- og skattanefndar og fær málið á sitt forræði í hv. þingnefnd þannig að mér finnst jákvætt og gott að heyra að hv. þingmaður vill skoða þetta með opnum huga og ég bind miklar vonir við það. Það er auðvitað rétt að það getur verið gagnlegt að fá álit mismunandi aðila og geta borið hluti saman. En við erum nú einu sinni lítil þjóð með takmörkuð efni og verðum það kannski enn frekar á næstu árum. Ætli það sé ekki hyggilegt að reyna að finna vinnu af þessu tagi farveg þannig að við getum með sem minnstum tilkostnaði greint okkar þjóðhagsgögn, flokkað þau, unnið úr þeim og notað þau í okkar ákvarðanatöku við fjárlagagerð og fjárstjórn í landinu. Ég leyfi mér að halda því fram að þessi tvístraða vinna á undanförnum árum og sérstaklega eftir að Þjóðhagsstofnun var lögð niður hafi ekki gefist vel. Ef við förum aðeins yfir það hverjir þetta eru þá eru það að sjálfsögðu fjarmálaráðuneytið sem birtir þjóðhagsspá. Það er Hagstofan sem safnar þarna ýmsum gögnum sem aðrir þurfa svo að sækja til hennar. Það er Seðlabankinn sem birtir sín rit um efnahagsmál. Það eru samtök á vinnumarkaði, ASÍ, BSRB, Samtök atvinnulífsins. Það eru greiningardeildir bankanna. Það eru hagfræðistofnanir í háskólanum og það eru sjálfstæð ráðgjafarfyrirtæki sem menn grípa stundum til þess að kaupa af vinnu vegna þess að hana er ekki að hafa. Hún er ekki í boði þá annars staðar. Þingflokkum er iðulega vísað á það að þeir fái sérfræðifé og þeir geti látið vinna slíka hluti fyrir sig úti í bæ sem þeir hefðu áður á dögum Þjóðhagsstofnunar sent þangað til skoðunar og útreikninga. Ég gerði það oft á sinni tíð starfandi til dæmis í meira en áratug í efnahagsnefnd - eða 

Herra forseti. Þingmál um frumvarp til laga um Efnahagsstofnun sem allur þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs flytur og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, formaður flokksins, hefur mælt fyrir, er eitt af framlögum okkar til að taka upp gjörbreytt vinnubrögð frá því sem verið hefur á undanförnum missirum og árum. Efnahagsstofnun á að fá það hlutverk að safna gögnum og taka þátt í að leggja tölulegt mat á forsendur m.a. fyrir fjárlagagerð og áætlanir til næstu ára hvað varðar efnahag þjóðarinnar. Ég sit í hv. fjárlaganefnd fyrir hönd Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Ég sit reyndar einnig í viðskiptanefnd sem hefur það hlutverk að leggja fram mat á forsendur fjárlaga, bæði tekjur og gjöld, jafnframt áherslur og stefnumörkun til næstu ára. Það gefur augaleið að fyrir þá vinnu þurfum við sem vinnum í þessum nefndum og þingið að eiga aðgang að sem öruggustum og hlutlausustum tölum og upplýsingum. Ég er búinn að vera í fjárlaganefnd síðan 1999–2000, síðan ég var fyrst kosinn á þing. Frá þeim tíma hefur ráðherraræðið aukist, vald þingsins hefur minnkað og áhrif þess einnig. Tilskipunum frá ráðherrum hefur fjölgað og ráðherravald hefur aukist ár frá ári og hefur kannski aldrei verið meira en nú upp á síðkastið. Þá höfum við staðið býsna höllum fæti, við sem höfum skipað stjórnarandstöðu, við sem viljum leggja áherslu á aðra nálgun hlutanna, við sem viljum fá tölulegar upplýsingar og forsendur til þess að byggja á því að gögnin sem við höfum orðið að styðjast hafa í stórum dráttum verið unnin af hálfu framkvæmdarvaldsins. Þess vegna skiptir miklu máli að við byrjum nú þegar að feta inn á nýjar brautir varðandi öll þau vinnubrögð og forsendur, hvernig við öflum þeirra og vinnum úr þeim í starfi okkar hér á Alþingi sem lýtur að efnahagsmálum þjóðarinnar. Þess vegna gerum við tillögu um stofnun Efnahagsstofnunar sem fær það hlutverk að vera ráðgefandi fyrir okkur og þingið og heyri beint undir Alþingi. Það er önnur stefna en ríkt hefur undanfarið þar sem ríkisstjórnir Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks og síðan Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar hafa lagt áherslu á að fjarlægja stofnanir Alþingi. Ég nefni þær stofnanir sem vitnað til var áðan, eftirlitsstofnanir sem sprottið hafa upp. Ég nefni Fjármálaeftirlitið sem var fjarlægt Alþingi og gert það sem menn kalla „sjálfstætt“ og framkvæmdastjóri ráðinn á öðrum kjörum og öðrum forsendum til að sinna öðrum skyldum en aðrir opinberir embættismenn. Sama er með Samkeppniseftirlitið. Þannig má áfram telja. Sem betur fer höfum við haft hér stofnanir sem við getum vitnað til reynslu á, eins og umboðsmann Alþingis og Ríkisendurskoðun. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfum í málflutningi hér á Alþingi lagt það til að stofnanir eins og Fjármálaeftirlitið heyrðu beint undir Alþingi. Með því víðtæka hlutverki sem því var falið samkvæmt lögum er mjög óeðlilegt að það starfi með þeim hætti sem það gerir nú. Það á að heyra undir Alþingi og Alþingi á að bera ábyrgð á störfum þess. Ég hef einnig orðið fyrir miklum vonbrigðum með hvernig starfsemi Samkeppniseftirlitsins hefur þróast þegar sum rótgróin, aldagömul félagasamtök mega ekki starfa með eðlilegum hætti vegna þess að það sé brot á samkeppnislögum og vinna sett í gang hvað það varðar. Ég nefni Bændasamtökin, að bændur megi ekki tala saman á búnaðarþingi. Slíkar eftirlitsstofnanir þurfum við að endurskoða. Það sem við leggjum til, herra forseti, er að við byrjum nú á Efnahagsstofnun. Við erum ekki að endurreisa Þjóðhagsstofnun þó að vitnað sé til starfa hennar. Hún leið sitt skeið og við vorum andvíg því að hún væri lögð niður á sínum tíma en síðan þá höfum við flutt um það tillögur að Efnahagsstofnun sem heyrði undir Alþingi væri sett á fót til styrktar öllu því starfi sem hér er. Það er kannski táknrænt á þessum óvissutímum þar sem sú stefna sem ríkt hefur hér undanfarin ár og það eftirlitskerfi sem byggt hefur verið upp eru nú að sigla í þrot að við leggjum fram tillögu sem gæti verið einn fyrsti liðurinn í að taka á þeim málum. Höfum samt hugfast að þó að við stofnum Efnahagsstofnun eða aðrar stofnanir sem vinna að gagnaöflun og mati á hinum ýmsu þáttum fyrir Alþingi er það Alþingi sem ber ábyrgð. Þar liggur hin pólitíska ábyrgð og hún verður ekki tekin af Alþingi með neinni stofnun sem starfar á vettvangi þess. Það er mikilvægt í því sem nú er fram undan að styrkja stöðu Alþingis, að fá inn á borð Alþingis verkefni eins og þessi. Það þarf að hverfa frá þeirri stefnu sem fylgt hefur verið undanfarin ár að veikja Alþingi með stofnunum og færa ábyrgðina frá því til stofnana sem heyra beint undir ráðherrana. Því verður að breyta. Ég held að við gerum okkur öll ljóst að það verður að gera og leggja þarf allt annað hagrænt mat á hlutina en gert hefur verið undanfarin ár. Við megum heldur ekki gleyma hinum umhverfislega þætti, hvernig við göngum á náttúruauðlindir okkar. Ekki hefur verið lagt neitt hagrænt mat á það sem við höfum þar verið að gera. Við höfum flutt tillögur á Alþingi um að teknir verði upp grænir þjóðhagsreikningar þannig að allt verði metið í heild sinni en ekki bara út frá peningahliðinni einni saman. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa svo mörg orð um málið að öðru leyti. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, formaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, 1. flm. þessa frumvarps, hefur gert mjög ítarlega grein fyrir efnislegum þáttum þess. Ég treysti því að Alþingi skynji nú þörfina á gjörbreyttum vinnubrögðum sem þarf að taka upp og frumvarp okkar er liður í því. Út frá reynslu minni við fjárlagagerð Alþingis tel ég það eina af grunnstoðum þess að þingið geti bætt vinnu sína við fjárlagagerðina. Það verði líka styrkur okkar við að meta kosti og möguleika í efnahagsstjórn landsins á næstu missirum. Þar þarf að taka á og munum við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs leggja okkur alla fram. Því getur þjóðin treyst.

Herra forseti. Ég held að óhætt sé að fullyrða að þingsalur er um þessar mundir líklega einhver rólegasti staður á Íslandi. Hér sitjum við og höfum það huggulegt þrjú eða fjögur ásamt forseta Alþingis. Það eru sjómaður, leikstjóri og sjálfur er ég heimspekingur en presturinn hefur nýyfirgefið þingsal sem er verr og miður. Auðvitað hefur það yfirbragð þess að við séum að spila hér á fiðlu meðan Róm brennur að við skulum vera að ræða hér ýmis þingmál með hefðbundnum hætti en ég held að það sé rétt hjá hv. þm. Pétri Blöndal að þrátt fyrir að válegir tímar séu í samfélaginu er engu að síður mikilvægt að reyna að halda áfram daglegum viðfangsefnum. Kannski er það eitt besta sálfræðilega ráðið sem hægt er að gefa þjóðinni á þessum óvissutímum á meðan óvissan er svona mikil að reyna þá alla vega að ríghalda í vissu daglegra viðfangsefna eftir því sem það er unnt. Hér bregður reyndar svo við að við erum að ræða frumvarp um mál sem er einstaklega vel við hæfi á þessum tímum. Það liggur fyrir að gríðarlegt uppbyggingarstarf er fyrir hendi í íslensku samfélagi og ég held að það sé full ástæða til að álykta að við þurfum svona stofnun við þær aðstæður. Ég held að margir þingmenn taki undir það ef ég þekki þá rétt og tek mið af fyrri yfirlýsingum þeirra og sömuleiðis ýmsir hagsmunaaðilar í þjóðfélaginu. Raunar má segja að við hefðum þurft stofnun sem þessa í þeim atburðum sem hafa gerst og þá ekki aðeins undanfarnar vikur og mánuði heldur undanfarin ár. Þjóðhagsstofnun var lögð niður um síðustu aldamót. Þar fór í fararbroddi þáverandi forsætisráðherra, í þeirri aðgerð og voru það mikil mistök að mínu mati og ég held að sá maður geri enn mistök þó að það sé ekki til umræðu hér. Þjóðhagsstofnun gegndi t.d. lykilhlutverki við undirbúning þjóðarsáttarsamninganna á sínum tíma. Það var sú stofnun sem aðilar að þjóðarsáttarsamningunum gátu leitað til, fengið útreikninga og mat á ýmsum forsendum sem urðu að vera fyrir hendi áður en gengið var til þeirra víðfeðmu samninga. Þar sannaði sjálfstæð og óháð stofnun - þó að hún hafi verið undir framkvæmdarvaldinu á þeim tíma - gildi sitt. Auðvitað var Þjóðhagstofnun ekki óskeikul. Það hefði mátt betrumbæta hana en það var svo sannarlega ekki ástæða til að leggja hana niður, hvað þá að gera það nánast í sömu andrá og við gáfum gengið frjálst á Íslandi og krónan varð fljótandi. Sú aðgerð eins og sér fleytti okkur inn í alþjóðamarkaðshagkerfið þannig að við urðum fullkomlega undirseld því, sem kunna að hafa verið sterk rök fyrir að gera, en þeim mun meiri ástæða var þó til að efla baklandið í fagþekkingu hér innan lands til þess að hægt væri að stjórna því vel og faglega öllu saman. Ekki hefur skort fagþekkingu á Íslandi í efnahagsmálum, hún hefur hins vegar verið mjög dreifð. Hún hefur á stundum verið sveipuð tortryggni vegna þess að hún heyrir beint undir pólitískt kjörna ráðherra eða undir greiningardeildir bankanna. Fagþekkingin hefur einnig heyrt undir alls konar samtök á vinnumarkaði þannig að ekki hefur svo sem skort á hana sem slíka en það hefur hins vegar vantað upp á að hlustað væri á þá sem búa yfir henni. Okkur hefur vantað stofnun sem við teljum okkur geta treyst öðrum fremur. Það er aðeins eitt ráð við því ef við teljum að slíkt vanti, að koma á fót slíkri stofnun á faglegan hátt og efla hana til allra góðra verka vegna þess að við þurfum að eyða tortryggni í samfélaginu í garð efnahagsmála. Það held ég að við gerum með því að stofna einhvers konar þjóðhagsstofnun að nýju eins og gert er ráð fyrir í frumvarpi þingflokks Vinstri grænna um stofnun Efnahagsstofnunar. Ég tel að það ætti að vera meirihlutastuðningur við að gera eitthvað í þeim dúr. Formaður Samfylkingarinnar hefur lýst því yfir að það hafi verið mistök að leggja niður Þjóðhagsstofnun. Hún hefur jafnframt lýst því yfir að stofna eigi þjóðhagsstofnun að nýju hvort sem hún verði kölluð Efnahagsstofnun eða eitthvað annað. Varaformaður Samfylkingarinnar hefur einnig lýst því yfir. Ég tel að atburðarás undanfarinna mánaða og vikna ætti að vera mjög sterk rök fyrir því að gera það. Nú ætla ég að víkja aðeins að frumvarpinu og greinum þess. Ég hegg eftir því í frumvarpinu, sem einhverjir kunna að telja smáatriði, að talað er um að yfirmaður Efnahagsstofnunar þurfi að hafa gráðu í þjóðhagfræði. Ég held að það sé fullþröng skilgreining á þeirri hagfræði sem þarf að fara fram innan Efnahagsstofnunar og því ástæðulaust að krefjast þess að yfirmaðurinn hafi endilega gráðu í þeirri tilteknu grein hagfræðinnar. Ég held að spurningar eins og starfsskilyrði fyrirtækja og rekstrargrundvöllur heimilanna muni koma til kasta Efnahagsstofnunar. Það þarf að ræða samkeppnisgrundvöll á markaði, skattkerfið og áhrif þess á tekjujöfnun, forsendur fyrirtækjarekstrar og heimilisrekstrar og það þarf að skoða verðlagsþróun. Ég tel að jafnframt muni ýmsar „míkró“-hagfræðilegar spurningar koma til kasta Efnahagsstofnunar þannig að það er fullkomlega ástæðulaust að gera endilega þá kröfu til yfirmanns Efnahagsstofnunar að hann hafi gráðu í þjóðhagfræði. Það þarf einnig að skoða hvernig unnið er skipulega og á sem hagkvæmastan hátt að nýtingu náttúruauðlinda hér á landi sem verður eflaust ein stærsta spurning komandi áratuga. Það hefði verið gott í þeirri nýtingu náttúruauðlinda sem þegar hefur farið fram á Íslandi að hafa slíka stofnun ef við lítum í baksýnisspegilinn. Mér finnst gott að í frumvarpinu sé gert ráð fyrir að Efnahagsstofnun heyri undir Alþingi. Ég held að það sé full þörf á því að efla Alþingi og á því að alþingismenn hafi aðgang að slíkri stofnun. Í því starfi öllu saman þurfa menn auðvitað að hafa í huga að þó að Efnahagsstofnunin heyri undir Alþingi og eftir fremsta megni óháð - hún heyrir þá alla vega ekki beint undir pólitískt kjörna ráðherra með tilheyrandi tortryggni - verður samt að hafa í huga að þó að hún sé óháð upp að ákveðnu marki er hún ekki endilega óskeikul. Menn verða alltaf að hafa það mjög fast í huga, sérstaklega þegar kemur að efnahagsmálum, að þau eru í raun mjög erfið fræði. Eitt af því sem þar er mikið deilt um er hversu auðvelt er að nýta sér forsendur hagfræðinnar til að spá fram í tímann. Við verðum því alltaf að hafa hugfast að hér er langt í frá um óskeikul fræði að ræða. Það eru ekki rök fyrir því að leggja árar í bát eða að við eigum ekki að efla fagþekkingu á sviði hagfræði á Íslandi. Það er svo sannarlega verk að vinna í þeim efnum. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir stofnun þjóðhagsráðs. Ég sé ekki annað en að a.m.k. þingflokkur Samfylkingarinnar ætti að vera jákvæður gagnvart slíkum hugmyndum. Fyrir síðustu kosningar lagði Samfylkingin upp með að samráð við atvinnulífið, samráð þingsins og atvinnulífsins og samráð ríkisstjórnarinnar og atvinnulífsins, yrði eflt til muna innan slíks ráðs. Þar er t.d. vísað til Írlands í því sambandi. Írar hafa lengi með góðum árangri haft ráð af því tagi sem sér um að reyna að rýna í þróunina í efnahagsmálum og gera tillögur að úrræðum ef vandi steðjar að. Mér finnst það því góð hugmynd í grundvallaratriðum. Síðan er það spurning hvort það eigi að vera sérstakt mál eða að tilheyra þessu frumvarpi. Herra forseti. Ég held því í stuttu máli að hér sé á ferðinni gott frumvarp sem er full ástæða til að styðja, ekki síst nú í því mikla uppbyggingarstarfi sem fyrir höndum er í íslensku samfélagi.

Hæstv. forseti. Við ræðum frumvarp til laga um Efnahagsstofnun frá þingflokki Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og vorum rétt í þessu að fá afar jákvæðar móttökur frá hv. þingmanni Samfylkingarinnar, Guðmundi Steingrímssyni, sem rétt er að þakka og ég tek undir þau orð hans að flokkar hafa rætt þetta aðrir en við, að það sé þörf á því að gera eitthvað í þessum efnum og þegar við blasir það ástand sem við horfumst í augu við núna þá verður þessi þörf ekki bara verulega knýjandi heldur verður hún himinhrópandi. Mig langar til að gera einn tiltekinn þátt þessa máls að umtalsefni í ræðu minni. Ég þarf ekki að ítreka það sem þeir kollegar mínir hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon og Jón Bjarnason hafa sagt í sínum ræðum en mig langar til að beina augum og athygli hlustenda og þjóðarinnar að því að í þessu frumvarpi er gert ráð fyrir þessum kynjavinkli sem við í femínískum flokki höfum verið að reyna að flétta inn í öll okkar þingmál og alla okkar pólitík og öll okkar stjórnmál. Til marks um það er grein sem ég skrifaði í dagblaðið 24 stundir í morgun þar sem ég fjallaði um efnahagsumræðuna séða með kynjagleraugum. Það er mjög mikilvægt á þessum tímum að við lærum af mistökum fortíðarinnar sem að hluta til eru fólgin í því að það hafa verið karlar sem hafa stjórnað efnahagslífi landsmanna. Karlar hafa stjórnað peningastofnununum okkar. Karlar hafa setið í bankaráðunum og núna þegar við stofnum skilanefndirnar sem eiga að gera upp þá banka sem eru að komast í þrot þá er ein kona í þessum skilanefndum sem búið er að skipa eftir því sem ég best veit. Það er ekki hægt að sætta sig við það endalaust að annað kynið sem skipar þessa þjóð til helminga á við karla komi ekki að stjórn efnahagsmála. Ráðherrarnir sem stjórna efnahagsmálum hafa í yfirgnæfandi fjölda tilvika verið karlar. Forsætisráðherrar, fjármálaráðherrar og bankamálaráðherrar eru yfirleitt og iðulega karlar. Í hugmyndum okkar vinstri grænna fléttum við inn kynjasjónarmiðin þannig að það sem þarf að horfa til er jöfn aðkoma beggja kynja. Í bráðabirgðaákvæðinu í frumvarpinu tökum við það sérstaklega fram að meðan við erum að brúa bilið og leggja inn á þessa braut, að stofna þessa nýju efnahagsstofnun, þá ætlum við að setja á stofn þjóðhagsráð þannig að það starfi frá gildistöku laganna til ráðuneytis stjórnvöldum. Það verði fjölskipað ráð skipað af forsætisráðherra með einum fulltrúa frá hverjum þingflokki á Alþingi, fulltrúum frá hverjum eftirtalinna aðila: Samtökum atvinnulífsins, Samtökum fjármálafyrirtækja, Alþýðusambandi Íslands, Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja og Sambandi lífeyrissjóða og það er tekið fram að það skuli tilnefna til setu í ráðið í hverju tilviki bæði karl og konu og forsætisráðherra hlutist til um að fullt kynjajafnvægi ríki við val á endanlegri samsetningu ráðsins. Þessi hugmynd um þjóðhagsráð er raunar komin úr eldra þingmáli frá Vinstri grænum. Við vorum með á síðasta þingi stórt og mikið frumvarp um ráðstafanir í efnahagsmálum og þar gerðum við ráð fyrir þjóðhagsráði sem við í sjálfu sér heimfærum núna inn í þessa nýju stöðu og gerum ráð fyrir að það starfi að minnsta kosti næstu tvö árin meðan Efnahagsstofnunin er að komast á laggirnar. Við teljum að það sé þörf á víðtæku samstarfi allra helstu burðarása íslensks þjóðarbúskapar til að glíma við þau viðfangsefni sem við blasa í efnahagslífinu. Þetta sögðum við í greinargerð með því frumvarpi sem við fluttum varðandi ráðstafanir í efnahagsmálum á síðasta vetri og töldum mikilvægt að slíkt þjóðarsáttarandrúmsloft skapaðist og við næðum samræmdum takti í hagstjórn. Til að það mætti gerast þyrfti víðtækt samráð og samvinnu allra stjórnmálaflokka og helstu hagsmunaaðila á vinnumarkaði, í atvinnulífi og á fjármálamarkaði og, nota bene, beggja kynja. Ég hef saknað þess í umræðunni á síðustu dögum að við höfum ekki heyrt meira í hagfræðingum og sérfræðingum úr hópi kvenna. Við höfum í yfirgnæfandi tilvikum heyrt í hagfræðingum og sérfræðingum sem hafa verið karlar. Á viðskiptasíðu Fréttablaðsins sjáum við hins vegar í dag viðtal við Eddu Rós Karlsdóttur sem mér finnst að hafi verið sorglega fjarri núna síðustu dagana í þeirri orrahríð sem staðið hefur. Hún talaði einmitt um í því viðtali sem fréttablaðsmenn eiga við hana nauðsynina á samráði og breiðri yfir nálgun hlutanna. Þegar málin eru jafnalvarleg og þau eru nú skiptir okkur verulegu máli að leita sem víðast ráða. Edda Rós Karlsdóttir segir í viðtalinu að það skipti mestu máli að horfast í augu við þá staðreynd að við séum ekki á réttri leið. Sú leið sem við höfum farið við stjórn efnahagsmála hefur leitt okkur inn í blindgötu og það er algerlega nauðsynlegt að taka nýjan kúrs, nýja stefnu. Það er lífsspursmál fyrir þjóðina. Álit alþjóðasamfélagsins á okkur hefur virkilega beðið hnekki og ef við ætlum að endurreisa það álit þurfum við að grípa til aðgerða strax og gera það með þeim hætti að það verði tekið eftir því. Til þess að það verði árangursríkt, það starf sem þarf að fara fram í þeim efnum, þá tel ég mikilvægt að sérfræðingar úr hópi kvenna, hagfræðingar úr hópi kvenna, séu þar við borðið. Ég fagna því til dæmis, hæstv. forseti, að í fréttum sem bárust í morgun af hinum nýja Landsbanka Íslands hf. skuli kona hafa verið ráðin bankastjóri. Ég tel að það eitt komi til með að hafa einhver áhrif á það að bankanum verði öðruvísi stjórnað héðan í frá heldur en hingað til, sérstaklega þegar horft er til þess að einn af framkvæmdastjórum bankans er líka kona. Ég hefði gjarnan viljað sjá fleiri konur í röðum þeirra yfirmanna sem búið er að skipa því að ef hinn nýi bankastjóri, Elín Sigfúsdóttir, fær nokkurn fjölda kvenna sér við hlið þá tel ég að þau sjónarmið sem konur hafa haft fram að færa í þessari efnahagsumræðu verði ríkjandi. Það er hætt við að þau verði ekki ríkjandi ef Elín Sigfúsdóttir þarf eingöngu að starfa með karla sér við hlið. Við höfum heyrt í sérfræðingum upp á síðkastið. Síðast í fyrradag vakti athygli mína viðtal í sjónvarpi við breskan hagfræðiprófessor að nafni Robert Wade sem talaði um að mikið óðagot hefði einkennt viðbrögð íslenskra stjórnvalda við ástandinu síðustu daga. Nákvæmlega sama segir Edda Rós Karlsdóttir í viðtalinu sem ég var að vitna til áðan í Fréttablaðinu. Hún segir, með leyfi forseta: „Núverandi efnahagsvandi á rót sína í fjármálakerfinu, bæði hér heima og erlendis. Rangar ákvarðanir hafa verið teknar í bönkum, af fyrirtækjum og einstaklingum, en áhrifin bitna á öllum - líka þeim sem hvergi áttu hlut að máli.“ Ég leyfi mér að halda því fram, hæstv. forseti, að mikið af þeim röngu ákvörðunum sem teknar hafa verið hefðu verið með öðrum hætti ef konur hefðu setið við borðið til jafns við karla og á þeirra sjónarmið hefði verið hlustað í ríkara mæli en gert hefur verið. Ég tek hins vegar undir með Eddu Rós Karlsdóttur um að það er ekki tími, staður né stund til að einblína á fortíðina núna. Það skiptir hins vegar mestu máli að við horfum til framtíðar og þá þurfum við líka að skoða hvaða mistök við gerðum. Ein af þeim mistökum sem við gerðum og ein þau stærstu voru að konurnar voru víðs fjarri við ákvarðanatökuna. Á þessu langaði mig til að vekja sérstaka athygli við umræðu um þetta mál, hæstv. forseti. Að öðru leyti vil ég taka undir með hv. síðasta ræðumanni, Guðmundi Steingrímssyni, sem sagði að efnahagsumræðan hefði verið allt of dreifð, hún hefði farið fram allt of víða. Hún hefði verið tvístruð frá því að við lögðum niður Þjóðhagsstofnun. Það á rætur að rekja til þess að það var meðvituð ákvörðun þeirra stjórnvalda sem þá voru við lýði, Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks, að setja greiningardeildir bankanna meira í forgrunn, hafa greiningardeild í ASÍ, hafa hagskrifstofu hjá forsætisráðuneyti og hjá fjármálaráðuneyti þannig að þetta var algerlega meðvituð ákvörðun þeirra karla sem þessu réðu og fengu þetta í gegn á sínum tíma að tvístra umræðunni, að drepa henni á dreif. Við sjáum hvaða mistök það voru og hvað það hefur fært okkur. Því þurfum við að breyta. Til þess leggjum við fram þetta frumvarp um nýja Efnahagsstofnun og þjóðhagsráð. Ef það er rétt sem hv. þm. Guðmundur Steingrímsson sagði að það væri meirihlutavilji fyrir þessu frumvarpi á þingi þá hlakka ég til þeirra tíma sem nú eru fram undan og við getum þá afgreitt frumvarpið vonandi hratt og vel út úr nefnd með yfirlýsingu hæstv. forseta Alþingis um að nú eigi að taka öll þingmannamál til meðferðar í nefndum. Þá skiptir verulegu máli að hafa það í farteskinu að bæði formaður og varaformaður Samfylkingarinnar skuli hafa lýst sjónarmiðum af svipuðu tagi og hér er talað fyrir. Varðandi síðan menntunarkröfuna sem sett er fram í frumvarpinu, að það skuli þurfa að vera þjóðhagfræði. Það er auðvitað bara eitthvert tæknilegt atriði sem við getum að sjálfsögðu tekið til umræðu og skoðað alla vinkla á. Kannski er það of þröng krafa. Ég get vel tekið undir það. En það er einfalt mál að kippa því í liðinn. Mikilvægast er að hugsun af þessu tagi komist í gegn, verði að lögum á Alþingi Íslendinga sem allra fyrst.

Frú forseti. Um leið og ég tek undir það að mikilvægt er að gæta kynjajafnréttis í raunar öllum stjórnum og öllum ákvarðanatökum á vegum hins opinbera og annars staðar hvernig sem það er gert, með beinu valdboði eða öðruvísi - ég hef reyndar efasemdir um beint valdboð í þeim efnum. Ég held að það sé frekar þróun sem eigi um leið að stuðla að - þá verð ég að gera athugasemdir við þá söguskoðun hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur að efnahagsvandi heimsins og efnahagsvandi þjóðarinnar sé einungis körlum að kenna. Vissulega er það rétt að karlar hafa í meiri hluta verið við stjórnvölinn. En ég held hins vegar að það sé rangt hjá Kolbrúnu að halda því fram, og það er í raun alveg risastór yfirlýsing, að vandræðin séu vegna þess að stjórnendur hafi verið karlar, að það sé einhver eðlislægur þáttur í því að vera karl að drífa þjóðfélög í svona mikið öngstræti. Ég held að ekki sé hægt að rökstyðja það. Ég held að það sé ekki hægt að rökstyðja það að slíkur munur sé á körlum og konum þegar kemur að því að stjórna almennt, bara að almennt sé munur milli karla og kvenna í eðli þeirra að það hefði ekki getað gerst undir stjórn kvenna að við hefðum ratað í slíkt öngstræti. Ég vil til dæmis benda á að þetta er ekki bara þjóðhagslegt vandamál sem við stöndum frammi fyrir. Þetta er líka vandamál sem varðar rekstur heimilanna. Heimilin hafa skuldsett sig. Ætlar hv. þingmaður að halda því fram að bara karlmenn hafi ráðið þeim ákvörðunum innan heimilanna til dæmis? Það er auðvitað fjarstæða að tala með þessum hætti. Maður spyr sig líka: Á maður að fallast á að samræðustjórnmál séu einungis kvenleg gildi? Ég aðhyllist til dæmis samræðustjórnmál og ég er karlmaður að því er ég best veit.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Það kemur mér sannarlega ekki á óvart. Ég geri ráð fyrir að flestir karlmenn geti tekið heils hugar undir ræðu hv. þingmanns. Hins vegar fjölgar femínistum ört í hópi karla og er það fagnaðarefni. Því það er sameiginlegt verkefni karla og kvenna að koma á kynjajafnrétti í samfélaginu. Það gerist ekki fyrr en körlum í hópi femínista fjölgar en það er að gerast og er ánægjulegt. Um það hvort við séum stödd í öngstræti í efnahagsmálum vegna þess að karlar hafi verið við stjórnvölinn vil ég segja að rannsóknir sýna að fyrirtækjum þar sem konur eru í meiri hluta eða áberandi í stjórnun, sem forstjórar eða í stjórnum, vegnar betur en þeim sem eingöngu hafa karla við stjórnvölinn. Stórar og alþjóðlegar rannsóknir hafa bent til þess að hv. þingmaður hafi rangt fyrir sér en ég rétt, að það sé meiri hætta á því að rangar ákvarðanir séu teknar ef einungis annað kynið stjórnar. Þetta á líka við ef einungis konur standa við stjórnvölinn, þá henta ákvarðanirnar kannski ekki körlum og þá ekki heldur heildinni. Ég tel að hægt sé að styðja það með rannsóknaniðurstöðum að ákvarðanir í stjórn efnahagsmála hafi verið rangar vegna þess að konur hafi ekki komið að þeim. Þær hefðu verið betri ef konur hefðu átt aðgang þar að. Ergo: Karlarnir hafa tekið röngu ákvarðanirnar.

Frú forseti. Það liggur fyrir að líklega hafa mjög margir karlar tekið rangar ákvarðanir. Við deilum um það hvort þeir tóku rangar ákvarðanir vegna þess að þeir voru karlar eða ekki. Ég tel það vera varhugaverðan málflutning að taka einhvern veginn allt sem er gott eins og samræðustjórnmál og eflingu fagþekkingar og kalla femínísk gildi. Ég get ekki skrifað undir það því ég er menntaður í heimspeki, fagi sem er undirlagt af karlmönnum, og þar ríkja þessi gildi. Í stórum hluta þess sem við lesum t.d. í stjórnmálaheimspeki og hefur verið skrifað af körlum síðustu 2.000 árin er þessi gildi að finna í ríkum mæli. Á þau er ekki hlustað, kannski vegna þess að ekki gætir kynjajafnræðis. Ég get tekið undir að það gæti verið vandamál. Hér lýtur þetta auðvitað að öðru sem er mjög varhugavert í allri umræðu í samfélaginu vegna þess að hér tæpir hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir á því að það er mjög sterk tilhneiging til þess að kenna ákveðnum strákum um efnahagsvandræðin sem við erum í eða, eins og það er orðað, um að hafa drifið allt til fjandans. Þetta er fordómafull umræða og lýsir því að einhverjir strákar hafi fengið of mikil völd til að keyra allt til fjandans en ég held að það eigi ekki við rök að styðjast. T.d. horfðum við á banka sem viðurkennt var að væri vel rekinn fara á hliðina í nótt. Hann var vel rekinn af strákum. Ég ætla ekki að halda því fram að hann hafi verið vel rekinn af strákum vegna þess að þeir voru strákar. Ég held einfaldlega að í bankakerfinu eins og alls staðar annars staðar 

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður má ekki gera mér upp skoðanir. Auðvitað eru til skynsamir karlar og óskynsamir karlar. Skynsamar konur og óskynsamar konur. Það gefur augaleið. En þegar svo áberandi er að annað kynið vantar algjörlega við borðið í jafnveigamiklum málum og efnahagsmálum hlýtur að vera eðlilegt að sú krafa komi upp að þessi þáttur málsins verði endurskoðaður og tryggt verði að bæði kynin eigi jafnan rétt og komi jafnsterk að borðinu. Þetta einangraða dæmi um efnahagsmál, hvort sem litið er til Íslands eða alls heimsins, er plagað af því að konur hafa ekki setið við borðið. Karlmenn hafa sett leikreglurnar. Vel kann að vera að hægt sé að segja að umræðan sé fordómafull en ég minnist þess ekki að ég hafi talað um stráka sem hafi leitt okkur afvega. En ég segi karla hafa sett þessar reglur. Þær hafa ekki reynst okkur eða efnahagslífinu nægilega góðar. Rannsóknir sýna fram á að konur nálgast mál á annan hátt, líka efnahagsmál. Konur horfi frekar til langtímasjónarmiða en karlar og þeir séu áhættusæknari en konur, sem séu varfærnari og vilji hafa allt uppi á borðinu og gagnsætt. Karlar hafi meiri tilhneigingu til að halda hlutunum nálægt sér og hafa ákveðna leynd yfir þeim. Þetta hafa kynjafræðirannsóknir leitt í ljós. Mér finnast þær niðurstöður sem ég hef lesið og kynnt mér í þeim efnum veigamiklar. Við sem stöndum frammi fyrir þessari krísu, höfum engu að tapa en allt að vinna til að breyta kynjahlutföllum í umræðum og gera konur að gerendum í efnahagsmálum en ekki bara passífum hlustendum.

Virðulegi forseti. Ég hafði ekki ætlað mér að taka til máls en ég gat ekki annað en hrifist af hástemmdri og góðri röksemdafærslu hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur þegar hún svaraði fyrri spurningu hv. þm. Guðmundar Steingrímssonar. Ég ætla ekki að tala um kynjaumræður en kem kannski að þeim síðar. Hér er lagt til að sett verði á laggirnar Efnahagsstofnun sem starfi á vegum Alþingis. Eins og nú árar í þjóðfélaginu er spurning hvort þetta sé rétti tíminn til að velta fyrir sér að koma á fót nýrri ríkisstofnun. Ég hefði haldið að Alþingi þyrfti að einhenda sér í með hvaða hætti við getum dregið saman ríkisútgjöld án þess að skerða þá félagslegu þjónustu sem nauðsynleg er hverju þjóðfélagi. Íslendingar eiga að tryggja félagslegt öryggi og efnahagslegt sjálfstæði þeirra sem miður mega sín í þjóðfélaginu og það á að vera forgangsatriði. Síðan koma önnur atriði sem við verðum að skoða með öðrum hætti. Hitt má til sanns vegar færa að á sínum tíma hafi verið rangt að fella niður Þjóðhagsstofnun. Það hefði verið eðlilegt að láta hana starfa áfram og ég lít þannig á að frumvarp þingflokks vinstri grænna feli í sér að með ákveðnum breytingum sé verið að stofna viðlíka stofnun en þingmiðaðri en Þjóðhagsstofnun var á sínum tíma og ég tel það til bóta. Ég tel gott mál að Alþingi eigi þess kost að leita til sérfræðistofnunar eins og þessarar sem á að vinna með hlutlægum hætti að málunum. Í þjónustu hins opinbera og opinberra fyrirtækja er heill hagfræðingaher. Ekki þarf annað en að vísa til Seðlabankans. En einhvern tíma var sagt að ekkert þjóðfélag hefði farið allt í öngþveiti án hagfræðinga. Það telst ekki til kynjamála og ég skal ekki gera lítið úr hagfræðinni. Þetta var nú sagt af ákveðnu tilefni og Gylfi Þ. Gíslason, sem hafði þetta helst að orði, sat lengi á Alþingi og var bæði ráðherra og hagfræðingur. Ég tel þetta frumvarp vera til bóta en það þarf hins vegar að gæta þess með allar nýjar stofnanir að þar sé gætt ráðdeildar og hagsýni og þær vaxi ekki úr hömlu heldur geti gegnt því hlutverki sem þær eiga að gegna. Ég tel þetta frumvarp góðra gjalda vert og mun styðja það. En hitt er annað mál að þegar litið er til kynjanna og umræðna sem fóru fram áðan þá geri ég mér grein fyrir því, öndvert við hv. þm. Guðmund Steingrímsson, að ég er karlmaður. Hann virtist vera í vafa um sjálfan sig. En það er mál sem mér kemur ekki við. Ég get tekið undir hugmyndir og skýringar hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur um konur og nauðsyn þess að þær komi að málum. Ég tel að í efnahagskerfi okkar og sérstaklega í bankakerfinu hafi verið of lítið um að konur gegndu æðstu trúnaðarstörfum. Það hefur nánast verið undantekning að kona hafi gegnt einhverju meiri háttar starfi í fjármála- og bankakerfi okkar, ekki einungis núna heldur áratugi aftur í tímann. Mér finnst það verulega miður og er sammála því að þær hafi tvímælalaust margt fram að færa. Hitt er annað mál að ég lít á fólk fyrst og fremst sem einstaklinga og það fer ekki eftir kynferði hvort fólk er hæft til að gegna stöðu í efnahagslífinu. Ég velti því fyrir mér þegar hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir talaði um gildi kvenna og hvernig þær væru körlum fremri á öllum sviðum hvort uppáhaldsstjórnmálamaður hennar væri Margrét Thatcher, fyrrverandi forsætisráðherra Bretlands, og hvort henni fyndist Thatcher hafa stýrt Bretlandi svo að til alls hins besta hefði mátt horfa. Menn geta farið aftar í söguna og velt fyrir sér þeim sem Friðrik mikli barðist við. Hann háði baráttu við það sem hann kallaði pilsin þrjú, Austurríkisdrottningu, Katrínu miklu Rússakeisaraynju og Madame de Pompadour sem þá var valdamesta kona Frakklands. Þessar konur voru valdamestu konur Evrópu og stjórnuðu stærstu ríkjum álfunnar en útilokað er að segja að þær hafi fært þjóðir sínar eða efnahagskerfi landa sinna fram á við. Þegar Madame de Pompadour missti stjórnina jaðraði við hungursneyð í Frakklandi. Hægt er að fara fram og til baka í sögunni í þessu sambandi. En það er aukaatriði, aðalatriðið er Efnahagsstofnun og tel ég að það hefði haft mikla þýðingu ef Alþingi hefði haft slíka óháða stofnun sem við hefðum getað leitað til. Ég hef í þessum ræðustól ítrekað haldið því fram að Seðlabanki Íslands og ríkisstjórnin færu vill vegar þegar kæmi að hagfræði. Ég er ekki menntaður í hagfræði. En ég og fleiri þingmenn sem einnig eru án hagfræðimenntunar höfum sett fram sjónarmið og röksemdir um að kreppa væri að skella á í þjóðfélaginu og bregðast yrði við. Það hefur ekki bara verið fullyrt á síðustu mánuðum, heldur allt síðasta ár. Þá hefði vissulega verið mikils virði fyrir okkur að geta leitað til óháðar, hlutlægrar hagfræði stofnunar til að gefa orðum okkar meira vægi og skjóta vísindalegum stoðum undir það sem við höfum haldið fram að lægi fyrir. Hægt var að lesa sér til um það í erlendum blöðum eins og ritinu The Economist allt frá árinu 2005 að alvarleg fjármálakreppa nálgaðist. Til dæmis hefur verið bent á gríðarlega hækkun á húsnæðisverði í ríkjum eins og Bandaríkjunum, Bretlandi og Spáni. Það sama hefur gerst hér. Bent hefur verið á veikleika og vanmátt sem hefur verið við að glíma og það að ríkisstjórnir og bankakerfi seðlabanka hafi ekki tekið á málinu. Margir hafa endurflutt þær röksemdir og sjónarmið úr þessum ræðustól vegna þess að margir þingmenn hafa ekki verið sáttir við eða talið að Ísland lyti öðrum efnahags- og hagfræðilögmálum en löndin í kringum okkur. Það hefur að sjálfsögðu komið í ljós. Þá hefði tvímælalaust verið styrkur í því að Alþingi hefði getað leitað til hlutlægrar, óháðrar efnahagsstofnunar eins og talað er um. Ég tel því að frumvarpið sé allra góðra gjalda vert og tel mikilvægt að það fái afgreiðslu á þessu þingi og mun ljá því atkvæði mitt.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir stuðningsyfirlýsingu við málið. Ég tel mjög mikilvægt að þingflokksformaður Frjálslynda flokksins gefi yfirlýsingu af þessu tagi því að þá tel ég að það séu mikið meiri líkur á því að við náum því í gegnum þingnefnd, sérstaklega eftir að hafa heyrt í hv. þingmanni Samfylkingarinnar áðan sem telur að Samfylkingin muni styðja málið. Varðandi hins vegar kynjavinkilinn sem hv. þingmaður kom inn á vil ég aðeins staldra við. Nú er það gjarnan þannig að þegar við femínistar tölum fyrir okkar málum er þeim er slegið upp í hálfkæring og það gerði hv. þingmaður með því að fara aftur í söguna og tala um Thatcher, Katrínu miklu og Madame de Pompadour. Ég sagði ekki í ræðu minni að konur væru fremri körlum á öllum sviðum eins og hv. þingmaður sagði að ég hefði sagt. En karlar sem eiga eftir að temja sér hina femínísku hugsun taka gjarnan orðum femínista á þennan hátt, fyrtast við, telja okkur hafa sagt meira en við sögðum og meina annað en við meinum og í þá gryfju féll hv. þingmaður. Ég hvet því hv. þingmann til að koma með okkur í hin femínísku fræði og temja sér þau. Það er kominn tími til að við fjölgum femínistum á Alþingi og hv. þingmaður kann vel að vera góður kandídat í þann flokk.

Virðulegi forseti. Ég lýsti því yfir í ræðu minni áðan að ég teldi það hafa verið til vansa fyrir íslenskt fjármálalíf hve fáar konur hefðu komist til stjórnunarstarfa í íslensku fjármálalífi. Ég var ekki að tala um þetta mál í neinum hálfkæringi. Ég lít á það sem mjög alvarlegt mál að jafnmikið og -alvarlegt kynjamisrétti hafi viðgengist í fjármálageiranum eins og raun ber vitni undanfarna áratugi. Ég hef talið nauðsynlegt að þarna yrði breyting á og ég hef vissulega horft upp á það mér til mikillar ánægju að mjög stór hópur vel menntaðra, dugmikilla, framsækinna kvenna hefur sótt í hefðbundin karlastörf. Mér finnst ánægjulegt að sjá það gerast vegna þess að þá eru brotnir niður kynjamúrar. Ég veit ekki hvort það er rétt hjá hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur að ég sé góður kandídat í femínísk fræði en ég lít fyrst og fremst á þá baráttu sem mannréttindabaráttu. Ég lít svo á að allir einstaklingar eigi rétt á jafnstöðu. Ég sat á sínum tíma sem áheyrnarfulltrúi í ákveðnum þingflokki þegar jafnstöðufrumvarpið var fyrst borið fram. Þá taldi ég það hið mesta framfaramál en þá voru heldur betur aðrar aðstæður í þjóðfélaginu og allt önnur viðhorf og m.a. sterkar kvennahreyfingar sem mæltu á móti því að frumvarpið yrði samþykkt. Ég er ekki að tala um þetta mál í neinum hálfkæringi að öðru leyti en því sem hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir gaf tóninn fyrir. Ég leyfði mér að víkja aftur í söguna þar sem við höfum dæmi um bæði karla og konur sem hafa unnið góð og ill verk. En það er hins vegar þannig, og ég get tekið undir það, að miklu fleiri karlar hafa unnið vond verk. Þeir hafa yfirleitt verið meira við stjórnunina, því miður.

Hæstv. forseti. Ég vil segja að lokum að það er mikilvægt að fá þá yfirlýsingu sem hv. þingmaður gaf í síðasta andsvari sínu að hann telji það mikilvægt að konur komi að þessum ákvörðunum í efnahagslífinu og það sé mikilvægt að konur hasli sér völl í hefðbundnum karlastörfum. Ég tel að yfirlýsing af þessu tagi sé mikilvæg og að á henni sé byggjandi. Ég treysti því og veit að hún er til marks um að viðhorfin hjá okkur, einnig hér á Alþingi, eru að breytast.

Hæstv. forseti. Það má kannski orða þetta mál í upphafi þannig að oft hafi verið þörf en nú sé nauðsyn að auka tekjur þjóðfélagsins með þeim ráðum sem við höfum til þess. Það vill svo til að við Íslendingar eigum nægan fiskiskipaflota og við getum mannað hann. Það vill einnig þannig til að verkefni þessa sama fiskveiðiflota eru ekki nægjanleg og vegna þess hversu lítinn þorskafla við höfum ákveðið fyrir yfirstandandi fiskveiðiár mun útvegurinn lenda í vandræðum við að stunda fiskveiðarnar án þess að því fylgi erfiðleikar og jafnvel sóun að því er varðar nýtingu fiskstofnanna. Oft var þörf en nú er nauðsyn og við eigum öll tækin sem þarf til þess að ná í meiri tekjur. Tillaga okkar þingmanna Frjálslynda flokksins, en hana flytja ásamt mér hv. þm. Grétar Mar Jónsson og Jón Magnússon, fjallar um að auka þorskaflann nú þegar á þessu fiskveiðiári 2008/2009, því fiskveiðiári sem rétt rúmlega mánuður er liðinn af, en eins og menn vita var þorskaflinn fyrir þetta fiskveiðiár 130 þúsund tonn. Í fyrra var tekin sú ákvörðun að skera þorskaflann niður í 130 þúsund tonn. Rökin sem bæði hæstv. forsætisráðherra og hæstv. sjávarútvegsráðherra fóru með í máli sínu fyrir þeirri ákvörðun þá voru meðal annars þau að okkar íslenska þjóðfélag stæði svo vel að engin ástæða væri til annars en skera þorskaflann verulega niður. Svo hagaði til með þjóðinni að hún þyldi verr minnkandi tekjur og minnkandi umsvif. Þannig er það nú, hæstv. forseti. Ég sakna þess sérstaklega að hæstv. sjávarútvegsráðherra skuli ekki sjá ástæðu til að vera í salnum við þessa umræðu og taka þátt í henni eða að a.m.k. að hlusta á mál stjórnarandstöðunnar sem flytur hér tillögu um að bregðast öðruvísi við en stjórnvöld hafa gert, einkanlega í ljósi þess að eigi mun nú af veita að halda uppi atvinnulífi á Íslandi og afla íslensku þjóðinni tekna svo sem framast er kostur. Sú alvarlega staða sem við Íslendingar erum nú í með hruni bankakerfisins og fjármálakerfisins undirstrikar nauðsyn þess að við gætum sérstaklega að stöðu fjölskyldnanna í landinu, stöðu fyrirtækja, viðhaldi atvinnurekstrarins og þeim leiðum sem við höfum tiltækar til að ná í nýjar og auknar tekjur. Ég held að allir geri sér grein fyrir því að við verðum að reyna af öllum mætti að auka tekjur okkar og viðhalda atvinnustarfseminni, koma í veg fyrir að atvinnustarfsemin falli í kjölfar þeirra þrenginga sem við höfum gengið í gegnum á fjármálamarkaði. Ég segi því enn: Oft var þörf en nú er nauðsyn og ég undrast hvers vegna sjávarútvegsráðherra sér ekki ástæðu til að vera í salnum. Mér hefði fundist að honum bæri siðferðisleg skylda til þess undir þeim kringumstæðum sem nú eru. Ég vil mælast til þess við hæstv. forseta að hann láti alla vega hæstv. sjávarútvegsráðherra vita af umræðunni, hafi hann ekki þegar heyrt um að hún færi fram eftir hádegið í dag. Auðvitað getur hæstv. sjávarútvegsráðherra verið að hlýða á okkur einhvers staðar annars staðar. En hvað um það, ég ætla samt að ræða þetta mál út frá þeirri alvarlegu stöðu sem við erum í varðandi atvinnustarfsemi í landinu og hversu mikla þörf við höfum fyrir allar þær tekjur sem við mögulega getum náð í. Í tillögu okkar er vissulega lagt til að ná í nýjar tekjur. Tillagan fjallar um að þegar á þessu fiskveiðiári verði sett 40 þúsund tonn beint inn í aflamark allra skipa hvort sem það er þorskaflamark krókabáta eða aflamark í hinu svokallaða stóra kerfi. Þá vantar 50 þúsund tonn upp á þá tillögu sem við gerum um að auka heildarþorskaflann um 90 þúsund tonn á fiskveiðiárinu eða í 220 þúsund tonn á yfirstandandi fiskveiðiári. Við leggjum til í greinargerð með tillögunni að þau 50 þúsund tonn sem ekki er lagt til að komi strax inn í aflahlutdeildarkerfið verði sett í sérstakan farveg. Þeim verði ráðstafað til leigu um viðskiptamarkað utan við aflakerfið og ríkið taki til sín þær tekjur og megi ráðstafa þeim milli ríkis og sveitarfélaga. Eigi mun nú af veita í þeirri ábyrgð sem ríkið tekur á sig í þrengingum þessum og við höfum jafnframt heyrt um stöðu sveitarfélaganna sem mörg hver eru skuldsett. Þau hafa tekið fé að láni í erlendri mynt og sjá engan veginn hvernig þau geta ráðið við það, að ég tali ekki um fjölskyldurnar í landinu sem einnig hefur verið ráðlagt af mörgum að taka lán í erlendri mynt. Hæstv. forseti. Við erum sem sagt að leggja tvennt til: Annars vegar að auka þorskaflann í heild sinni um 90 þúsund tonn á þessu fiskveiðiári sem mundi geta gefið okkur 40–50 milljarða í nýjum tekjum. Það fer vissulega eftir hreyfingu gengis og hreyfingu afurðaverðs á erlendum mörkuðum. Við sjáum að verð á hrávöru er að lækka í þeim þrengingum sem heimurinn er nú í og það kann vel að fara svo þegar kaupmáttur fólks minnkar, ekki bara hjá okkur heldur einnig í öðrum löndum, að sú gæðavara sem hefur verið dýrasta framleiðsluvaran í sjávarútvegi okkar verði ekki jafnauðseljanleg og verið hefur. Við gætum búið við það. Vonandi gerum við það ekki og vonandi eigum við auðvelt með að selja afurðir okkar á komandi mánuðum. Við þurfum á því að halda. Við þurfum að horfa til allra átta og ég tel reyndar, út frá ýmsum upplýsingum sem ég hef fengið, m.a. frá fiskimönnum vítt og breitt í kringum landið, að það sé engin líffræðileg áhætta tekin með því að auka nú þorskveiðarnar. Ég hef ekki heyrt neinn fiskimann sem talar um að staðan sé sú að menn þurfi að keyra aflamarkið niður í þá viðmiðun sem stjórnvöld hafa gefið út vegna þess að það sé svo mikil áhætta varðandi fiskstofnana. Ég hef ekki heyrt nokkurn fiskimann sem ber á móti því að hann geti ekki auðveldlega veitt þann þorsk sem hann sækist eftir og menn eru frekar að reyna að flýja þorsk heldur en hitt við veiðar. Ég held líka að staða sjávarútvegsins sé mjög alvarleg um þessar mundir. Ég hygg að skuldir sjávarútvegsins hafi vaxið mjög á undanförnum missirum. Gengið hefur ekki orðið til að lækka skuldir sjávarútvegsins, þvert á móti hafa þær örugglega vaxið. Við fáum því miður ekki nákvæmar upplýsingar um það hverjar skuldir sjávarútvegsins eru í dag en þær eru væntanlega enn þá í íslensku þjóðfélagi því að það hefur verið óheimilt að taka mikla áhættu og veðsetja fiskinn í sjónum til erlendra aðila. Ég tel því að skuldirnar séu að mestu leyti hjá innlendum fjármálastofnunum og hjá þeim bönkum sem við Íslendingar höfum nú verið að yfirtaka. En þær eru kannski gengistryggðar og ef til vill hafa einhver af stærri fyrirtækjunum tekið lán beint að utan til rekstrar og viðhalds. Það væri fróðlegt ef hæstv. sjávarútvegsráðherra gæti upplýst okkur um hver skuldastaðan sjávarútvegsins er í dag, þ.e. raunveruleg skuldastaða. Það er alveg öruggt að skuldirnar hafa vaxið þar eins og hjá öllum þeim sem eru með meginhlutann af skuldum sínum í erlendum gjaldmiðli. Það á jafnt við um heimili sem fyrirtæki og við Íslendingar erum einfaldlega í þeirri erfiðu stöðu að þurfa að reyna að halda atvinnuvegum okkar þannig að þeir haldi velli en einnig að reyna að styrkja undirstöður þeirra. Það er eiginlega sama á hvaða sviði það er, hvort það er í byggingariðnaði, sjávarútvegi, ferðamannaiðnaði, stóriðnaði eða öðrum því sem við getum viðhaldið og eflt. Við erum í þeirri stöðu að við þurfum að leggja nánast allt í sölurnar til að halda uppi atvinnustiginu. Það hittist svo á að tillaga okkar kemur inn í þær aðstæður sem eru nú og við bendum á í greinargerðinni að setja þurfi lög um að taka upp sérstakan viðskiptamarkað með þær aflaheimildir sem standa utan við aflahlutdeildarkerfið til þess að stýra því hvert þær eiga að fara o.s.frv., hafa áhrif á það. Í greinargerðinni nefnum við meðal annars að sérstaklega þurfi að horfa til þeirra byggðarlaga sem staðið hafa höllum fæti efnahagslega á undanförnum árum og misst hafa mikið frá sér í aflaheimildum. Við viljum og leggjum það til í greinargerð okkar að horft verði til þess með hvaða hætti ríkið geti fengið tekjur af sjávarútveginum í framtíðinni. Þær skuldir sem nú hvíla á sjávarútveginum geta reynst honum ofviða. Þá kemur einfaldlega spurningin þegar við erum búin að innkalla bankana til íslenska ríkisins: Erum við komin í þá stöðu að þurfa að innkalla skuldirnar af sjávarútvegi og þá jafnframt aflaheimildirnar? Þurfum við þá að skapa sérstakan farveg til að leigja þær og ná til baka á einhverjum árum þeim skuldum settar hafa verið á íslenskan sjávarútveg með veðsetningu aflaheimilda? Ég tel að því miður að farið hafi verið langt umfram það sem eðlilegt er þegar veðsetning á einu kílói af þorski í svokallaðri varanlegri sölu er komin yfir 4.000 kr. eins og var á síðasta ári þó að það hafi nú fallið niður í 2.200–2.300 kr. Það er búið að skuldsetja íslenskan sjávarútveg markvisst árum saman í gegnum kvótakerfið. Það hefur alltaf verið þannig að þeir sem hafa farið út hafa selt aflaheimildirnar hærra verði til næsta manns. Sá hefur tekið veð í aflaheimildunum og sett það að veði hjá íslenskum bönkum og lánastofnunum. Þannig hafa skuldirnar vaxið árum saman og mér kæmi ekki á óvart þó að skuldir sjávarútvegsins væru nú 500 milljarðar kr. Tekjur okkar af sjávarútveginum á liggja á bilinu 130–140 milljarða kr. á hverju ári og auðvitað sjá allir að við erum í hættulegri stöðu. Við í Frjálslynda flokknum teljum að nú sé tími til að auka þorskveiðarnar, því fylgir engin líffræðileg áhætta.

Herra forseti. Tillaga sem flutt er af þremur þingmönnum Frjálslynda flokksins til þingsályktunar um aukinn þorskafla á fiskveiðiárinu 2008 og 2009 finnst mér allrar athygli verð. Okkur ber að endurskoða reglulega ákvarðanir um aflahámark og sundurliðun þess á tegundir og fara yfir þær forsendur sem þær byggja á. Við gerum okkur fyllilega grein fyrir því að fiskurinn í sjónum er ein af okkar dýrmætustu auðlindum og minnumst þess ekki síst nú þessa dagana. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfum á undanförnum árum ítrekað lagt fram tillögur um að varið yrði auknu fé til hafrannsókna, til rannsókna á lífríki hafsins, samspili tegunda í hafinu og öllum þeim þáttum sem lúta að afkastagetu hafsins án þess að gengið sé á auðlindirnar með varanlegum hætti. Það er alveg sama hversu mikið okkur langar í aukinn afla, hvort sem það er úr sjó eða af landi, við megum aldrei ganga lengra heldur en sjálfbær náttúran ber og hún þarf ætíð að njóta vafans í þeim efnum. Ég skil tillögu þingmanna Frjálslynda flokksins alls ekki á þann veg og ég er þess fullviss að við, þingmenn allra flokka, berum jafnmikinn hag fyrir því, að gengið sé varlega um dyr. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs fluttum frumvarp á Alþingi á síðastliðnum vetri um endurskoðun á fiskveiðistjórnarkerfinu í heild út frá öðrum forsendum þar sem gerð er miklu ákveðnari og harðari krafa um sjálfbæra nýtingu auðlindarinnar. Jafnframt væri hún nýtt af íbúunum vítt og breitt um landið. Það er kannski ekki rétt að ræða kvótakerfið sem slíkt á þessum fáu mínútum en við höfum áður gert grein fyrir því á Alþingi að kvótakerfið eins og það hefur verið útfært og árangur þess hafa gengið þveröfugt á þau markmið sem þar voru sett, þ.e. að efla og auka fiskstofnana í hafinu og tryggja atvinnu og trausta byggð um land allt. Það er ein af forsendum fyrir fiskveiðistjórnarkerfinu sem hefur brugðist. Það er ekki hægt annað en víkja að þeirri fjárhagsstöðu sem sjávarútvegurinn allur, ekki síst hinir minni útgerðaraðilar, smábátasjómenn, minni útgerðir, standa frammi fyrir þessa dagana, fyrst með niðurskurði á aflaheimildum á síðastliðnu ári og nú fyrirsjáanlegum miklum þrengingum varðandi fjármögnun og öflun rekstrarfjár og annars sem lýtur að rekstrarumhverfinu. Ég held að samhliða því að það sé kannað sem hér er lagt til hljótum við strax að þurfa að gera úttekt á fjárhagsstöðu útgerðaraðila, ekki síst hinna minni sem skipta miklu máli, en þeirra stærri einnig úti um allt land. Það sé gert því að við verðum að tryggja að þessi atvinnuvegur gangi en undirstöðurnar eru að sligast. Við þurfum að breyta forgangsröðun í þeim efnum og treysta betur sjálfbærar undirstöður þessa atvinnuvegar, bæði í hafi og á landi. Mér verður hugsað til þeirrar erfiðu stöðu sem margir bændur standa nú frammi fyrir á sama hátt. Þar standa margir frammi fyrir miklum fjárhagslegum erfiðleikum. Ég held að það sé algjört forgangsmál núna að tryggja stoðir grunnatvinnuveganna, sjávarútvegs og landbúnaðar, og að þegar í stað verði farið ítarlega í rekstrarstöðu hjá bændum landsins og sjá hvort þar sé eitthvað mjög alvarlegt að gerast. Okkur berast þær fréttir að stór hópur bænda velti fyrir sér hvort þeir geti haldið áfram rekstri eða ekki. Nú ríður á að standa vörð um og treysta stoðir þessara grunnatvinnuvega, um matvælaframleiðsluna í landinu. Áform um að innleiða hér ESB-reglur um kjöt og innflutning á hráu kjöti eru jafnfjarlæg og áður. Ég tek undir þau orð hv. flutningsmanns að það er alveg sjálfsagt og eðlilegt að skoða alla þætti sem lúta að fiskveiðum og fiskveiðistjórnun um að tryggja og treysta afkomu af þeirri atvinnugrein bæði til skemmri og lengri tíma. Eins og ég gat um áðan fluttum við frumvarp til laga á Alþingi í fyrra, hv. þm. Björn Valur Gíslason þá varaþingmaður, Atli Gíslason og ég, um að þessir þættir skyldu allir teknir til endurskoðunar sem og forsendurnar. Við töluðum jafnframt um nýja nálgun í umgengni um auðlindina. Við kölluðum það „sjómenn græða hafið“ alveg eins og „bændur græða landið“. Við þurfum nú að takast á við það á þessum nýja grunni varðandi umgengni og nýtingu sjávarauðlindarinnar. Það er sjálfsagt að kannað verði hvort auka megi aflaheimildir eins og tillaga hv. þingmanna Frjálslynda flokksins fjallar um. Að sjálfsögðu megum við ekki gera það þannig að það stefni varanlegri nýtingu fiskveiðiauðlindarinnar í hættu á nokkurn hátt enda er ég ekki að gera mönnum upp þá skoðun. Við þurfum þó að endurskoða hvernig við höfum stundað þennan atvinnuveg til að hann nýtist þjóðinni sem best og það með sjálfbærum hætti. Ég undirstrika fyrir hönd okkar þingmanna Vinstri grænna að það er alveg sjálfsagt að skoða alla þætti þessa máls varðandi fiskveiðistjórnina en að sjálfsögðu á grundvelli sjálfbærrar nýtingar og sjálfbærrar þróunar í þessum efnum eins og öðrum.

Virðulegi forseti. Ég er, ásamt Guðjóni Arnari Kristjánssyni og Grétari Mar Jónssyni, flutningsmaður að þeirri tillögu til þingsályktunar sem hér er til umræðu. Varðandi það sem hv. þm. Jón Bjarnason minntist á í ræðu sinni hygg ég að við séum öll sammála um að við eigum að sjálfsögðu ekki að ganga nær fiskstofnum en svo að um sjálfbærar veiðar geti verið að ræða. Það er mat okkar að við séum ekki að leggja til að gengið verði lengra en sem því marki nemur þannig að um sjálfbærar veiðar geti verið að ræða, að ekki sé verið að ganga of nærri fiskstofnunum. Þarna geta verið mismunandi sjónarmið. Það liggur fyrir að Hafrannsóknastofnun hefur verið með ákveðnar hugmyndir hvað þetta varðar. Aðrir líffræðingar og sérfræðingar á þessu sviði hafa hins vegar komið með aðra skoðun. Að sjálfsögðu ber að láta náttúruna njóta vafans en menn verða þó að gæta þess að láta ekki eins konar trúarbrögð gilda umfram eðlilega rökhyggju.

Enda var ég ekki að segja það.

Ég tek það fram að ég er ekki að vega að þeim sjónarmiðum sem hv. þm. Jón Bjarnason kom með í ræðu sinni. Ég tek undir þau og þetta á ekki við um málflutning hans, síður en svo. Ég er eingöngu að gera grein fyrir að hvað þetta svið varðar eins og svo mörg önnur vísindasvið verðum við að líta á hlutina út frá heilbrigðri skynsemi. Við þrír þingmenn Frjálslynda flokksins leggjum til að beitt verði heilbrigðri skynsemi til að sjá hvernig á að bregðast við vegna þess mikla aðsteðjandi vanda sem um er að ræða í samfélagi okkar. Okkur var það ljóst þegar þessi tillaga til þingsályktunar var lögð fram að við mikinn efnahagslegan vanda væri að etja í íslensku samfélagi. Við áttuðum okkur hins vegar ekki á því á þeim tíma að vandinn væri jafngeigvænlegur og hann er. Tillagan á því mun betur við en þegar við settum hana fram. Það er því mun ríkari ástæða til þess að þessi tillaga til þingsályktunar verði samþykkt og að farið verði eftir því sem hér er verið að leggja til. Ef tillaga okkar yrði samþykkt segir í greinargerð með henni að það mundi auka tekjur og atvinnu í landinu - sem veitir ekki af - og aukning útflutningsverðmæta gæti verið um 40–50 milljarðar. Nú hafa forsendur breyst m.a. vegna breytts gengis íslensku krónunnar þannig að hér erum við að tala um mun hærri upphæð en um getur í greinargerðinni. Sú fjárhæð sem þá var reiknuð út var miðuð við gengið sem var í gildi á þeim tíma. Það er alveg ljóst að ný atvinnutækifæri og nýsköpun þurfa að verða í íslensku samfélagi og með því að leggja til að um aukningu á þorskafla á þessu fiskveiðiári verði að ræða bendum við á eina leið sem gæti virkað sem hvati og fengið hjól atvinnulífsins til þess að snúast þar sem þau eru á mörgum stöðum að stöðvast. Það er mjög mikilvægt. Ég vil ekki láta hjá líða að vekja athygli á því, ekki síst vegna þeirra umræðna sem farið hafa fram um verndarstefnu, að því miður hagar svo til að kvótastýrðar fiskveiðar hafa aldrei náð þeim árangri sem að hefur verið stefnt, hvergi í veröldinni. Við höfum nú búið við kvótastýrðar fiskveiðar og takmörkun á hámarksafla um það langa hríð að við getum dæmt nokkuð vel sjálf út frá þeirri reynslu sem við höfum fengið hvað þar er um að ræða. Þá liggur fyrir að þrátt fyrir mjög miklar takmarkanir á veiðum hefur heimild til veiða samt sem áður stöðugt verið að dragast saman. Sífellt minni heildarafli er leyfður en var í upphafi þegar kvótastýrðar fiskveiðar voru teknar upp og munar þar töluvert miklu. Hvernig skyldi standa á því? Sérfræðingar sem komið hafa að málum hafa haldið því fram þann aldarfjórðung sem kerfið hefur verið við lýði að með því að farið yrði að þeirra mati mundi fljótlega verða bjartari tíð með blóm í haga og bættum og meiri fiskveiðum en verið hefur. Sú hefur hins vegar ekki orðið raunin. Á síðastliðnu fiskveiðiári fór sjávarútvegsráðherra og ríkisstjórnin algjörlega eftir þeim tillögum sem Hafrannsóknastofnun lagði til. Þorskaflinn í ár hefur ekki aukist. Það er ekkert útlit fyrir það miðað við þau vísindi sem farið er eftir hjá Hafrannsóknastofnun að um það verði að ræða yfir höfuð. Á sama tíma tala þeir sem gerst þekkja til sjómennsku og veiða að ástandið í hafinu og lífkerfinu í kringum landið sé með allt öðrum hætti en haldið er fram af þessum ákveðna hópi vísindamanna. Ég hef haldið því fram að það væri mjög mikilvægt að við hefðum möguleika á því að leita til annarrar óháðrar vísindastofnunar varðandi mat á því hvernig við skulum haga hámarksafla og ákvörðunum um aflahlutdeild fyrir hvert fiskveiðiár þannig að við værum ekki bara bundin við hóp vísindamanna í einni opinberri stofnun. Ég hefði talið það vera mikilvægt að við hefðum annan slíkan ráðgefandi aðila sem ekki heyrði undir sjávarútvegsráðuneyti eða ríkisstjórn. Þar yrði um að ræða aðila sem væri hlutlaus og enginn þyrfti að efast um að gæfi hlutlægt mat á því hvernig hlutirnir eru. Ég tel að það væri mjög mikilvægt að við kæmum upp slíkri stofnun einmitt til þess að við ættum auðveldara með að gera okkur grein fyrir hvernig vísindamenn og fleiri leggja mat á hvernig farið skuli að. Það eru ekki algild vísindi í hafrannsóknum og fiskifræði frekar en í hagfræði og mörgum öðrum háskólagreinum. Þess vegna skiptir svo miklu máli að stjórnmálamenn hafi möguleika á því að fá álit mismunandi aðila eða stofnana þegar þeir leggja mat á hver sé hin eðlilega viðmiðun þegar taka á ákvörðun um mikilvæg mál. Ég tel að miðað við þær upplýsingar sem óháðir sérfræðingar hafa tjáð mér göngum við ekki það nærri lífkerfinu þó að þorskafli fiskveiðiársins 2008–2009 væri aukinn um 90 þús. tonn þannig að það horfði til ofveiða á þorskstofninum. Við leggjum til til aukningu þjóðarteknanna en stundum áfram sem hingað til sjálfbærar veiðar þannig að við göngum ekki á auðlindir hafsins með óeðlilegum hætti. Það er hins vegar mikilvægt og við skulum gera okkur grein fyrir því að hér ríkir neyðarástand eins og sakir standa. Við erum að sigla inn í sennilega alvarlegustu kreppu frá stofnun lýðveldisins. Það skiptir máli fyrir stjórnmálamenn að leita allra leiða til þess að þjóðin geti unnið sig sem allra hraðast út úr þeim vandamálum sem augljóslega eru fyrir hendi og eru fram undan. Tillaga okkar þingmanna í Frjálslynda flokknum er viðleitni, ein hugmynd sem miðar að því að þjóðin geti náð að vinna sig sem hraðast og auðveldast út úr þeim vanda sem við er að etja þannig að við búum innan skamms við bættan hag og fulla atvinnu.

Hæstv. forseti. Ég vil taka þátt í þeirri umræðu sem hér fer fram um tillögu til þingsályktunar um aukinn þorskafla á fiskveiðiárinu 2008 og 2009 sem þingmenn Frjálslynda flokksins hafa lagt fram, og leggja til að Alþingi álykti að þorskafli fiskveiðiársins 2008–2009 verði aukinn um 90.000 tonn. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að leggja neitt mat á þann tonnafjölda sem hv. þingmenn leggja til að þorskaflinn verði aukinn um á yfirstandandi fiskveiðiári, ég hef hreint og beint ekki sjálf þekkingu og kunnáttu til að meta það. Hitt er ljóst að það verða að eiga sér stað róttækar breytingar hvað varðar sjávarútvegsstefnu okkar, hvað varðar stýringu á fiskveiðistjórninni og það verður líka að horfa til þess að við verðum að auka rannsóknir á lífríki sjávarins. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfum margoft á undanförnum árum bent á að Hafrannsóknastofnun vanti fjármagn til þess að stunda slíkar rannsóknir. Vísindamenn okkar á þeirri stofnun hafa bent á að þeir hafi stundað þær rannsóknir sem þeir hafa haft fjármagn til. Þeir hafi gjarnan viljað fara í miklu víðfeðmari rannsóknir eða hafa fleiri með sér, Háskóla Íslands og fleiri aðila, til þess að rannsaka betur lífríki sjávarins en hafi ekki haft fjármagn til þess. Þeir telja að þeir hafi getað nýtt fjármagnið best með þeim aðferðum sem þeir hafa notað en þær eru mjög umdeildar, og sérstaklega hjá sjómönnum. Þar við bætist að hitastig sjávar er að breytast, það hefur hlýnað, og lífríki sjávarins er þar af leiðandi líka að breytast miklu hraðar en við höfðum gert okkur grein fyrir. Þetta er að koma fram, ekki bara í sjávarafla og samsetningu afla heldur einnig hvað varðar lífríki sjávarfugla sem eru að hrynja úr ætisleysi. Það er því greinilegt að það er mikið að gerast. Þar af leiðandi - þrátt fyrir þær aðstæður sem við búum við í dag, og þegar við erum búin að átta okkur á hlutunum og sjá hvar við stöndum - verðum við að huga að því að efla þann grunn sem við verðum svo að byggja á, það eru rannsóknir, m.a. í lífríki sjávar. Ef við gerum það ekki og höldum áfram að veiða eins og við höfum gert núna og eftir því fiskveiðikerfi sem við höfum má eiginlega segja, hvort sem það er til lands eða sjávar, að við séum að borða útsæðið, ef við vitum ekki hversu nærri fiskstofnunum, hversu nærri auðlindum náttúrunnar við getum gengið án þess að ganga á auðlindir framtíðarinnar, þannig að auðvitað verðum við að fara varlega. Það er ekki síður að við getum horft á kvótakerfið sem slíkt og hvaða afleiðingar það hefur svo haft fyrir atvinnu í landinu, atvinnu í sjávarbyggðum landsins, fyrir skiptingu auðs og uppbyggingu þeirra fyrirtækja sem eru með úrvinnslu sjávarafurða - sem hefur á fáum árum færst á fáa staði og verið umfangsmeiri þar og aflinn verið fluttur fram og til baka um landið á sama tíma og vantað hefur afla á markað þannig að aðrir minni staðir hafi komist í og aflinn verið sogaður frá sjávarbyggðunum vítt og breitt um landið, þeim er að blæða út og við því verður að bregðast. Þó svo að við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfum lagt það til - og í því frumvarpi til laga sem hv. þm. Jón Bjarnason vísaði til hér í máli sínu, frumvarpi til laga um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða sem Björn Valur Gíslason og Jón Bjarnason og Atli Gíslason lögðu til hér fyrir ári, um að gildistími núgildandi laga um fiskveiðistjórnun gilti ekki lengur en til 2010, en tíminn fram að því væri notaður til þess að endurskoða kvótakerfið, allt fiskveiðistjórnarkerfið með tilliti til þess að byrja hreinlega upp á nýtt og koma á kerfi sem uppfylli þau skilyrði, þau markmið, sem núverandi kerfi átti að uppfylla, þ.e. sem sé að vernda fiskstofnana - það hefur ekki gerst - að stuðla að hagkvæmri nýtingu þeirra - það hefur heldur ekki gerst, að treysta atvinnu - hún hefur öll færst til - og efla byggð í landinu - og það er aldeilis ekki því að víða er atvinnan að hrynja. Þetta er það sem við þurfum að gera og ég skil vel þá tillögu hv. þingmanna Frjálslynda flokksins að leggja til að þetta sé það sem við getum gert núna. Þetta er samkvæmt leiðbeiningum sjómanna sem hafa bent á að víða sé sjórinn fullur af fiski. Ég vildi líka benda á nokkur atriði sem við getum gert nú þegar og það er að huga betur að fullvinnslu sjávarfangs en gert hefur verið. Mikið er selt út af óunnum fiski og auðvitað verðum við að reyna að horfa til þess að hafa verðmætasköpunina sem mesta hér á landi, að virðisaukinn sé hér, að virðisaukinn verði ekki til á fáum stöðum heldur dreift um landið. Þó að við höfum bent á það að eignir, kvótinn, hafi færst á fárra manna hendur er staðan sem blasir við enn alvarlegri en þegar hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs fluttu frumvarpið fyrir ári. Hver er staða þessara fyrirtækja í dag, hvernig standa þau? Hvað er búið að veðsetja aflann í sjónum, hvernig stendur þjóðin með réttindi sín til veiða og réttindi til að sækja á sjó ef illa er fyrir þessum fyrirtækjum? Skuldastaða sjávarútvegsins hefur verið slæm og ég er viss um að allir kvíða þeim niðurstöðum sem munu trúlega birtast okkur á næstu dögum. Það er líka hægt að gera fleira. Það væri alveg hægt að taka út fyrir sviga smábátana, smábáta allt að fimm tonnum, með tvær rúllur, þar sem eigendur smábátanna sækja sjóinn, þar sem þessum smábátum er ekki safnað mörgum undir sama aðilann sem gera þá út marga báta. Það væri hægt að taka smábátana með tvær handfærarúllur út fyrir sviga rétt eins og við erum að deila út byggðakvóta. Þetta yrði aldrei það magn að það hefði afgerandi áhrif á heildaraflann og mundi trúlega aldrei verða það magn sem mundi skipta máli. - Mér finnst ekki hægt annað en nefna það að það hefur ekki tekist og mun ekki takast innan núverandi kerfis að koma í veg fyrir brottkast, því að þegar sjómenn og kvótaeigendur, eða þeir sem sækja sjóinn í dag, eru bundnir þessum kvótum er brottkast hluti af þessu kerfi. Einnig væri hægt að gefa stangveiðibátunum heimild til þess að fiska fyrir utan kvóta, smábátarnir og stangveiðibátarnir veiða með vistvænum veiðarfærum en þessi sjósókn mundi sannarlega efla byggð um allt land.

Hæstv. forseti. Í þessu stutta andsvari langar mig að víkja að því sem hv. þm. Þuríður Backman kom að um breytileika í lífríkinu og hvaða áhættu við hugsanlega tækjum. Ef mig grunaði að við tækjum geysilega áhættu með lífríkið í hafinu með því að auka veiðarnar þá hefði ég sennilega aldrei lagt það til. Ég veit ekki hvernig á að lýsa því nákvæmlega fyrir hv. þingmönnum hvernig ástandið er en það er kannski hægt að gera það með einfaldri samlíkingu. Á svæðinu frá Víkurál austur og norður um og norður fyrir Hraun 37 mílur norður af Kolbeinsey er þorskur í öllum djúpkantinum. Þetta eru sennilega um 200 sjómílur eða svipað og vegalengdin héðan og til Akureyrar í kílómetrum talið. Ég stundaði sjó í 35 ár. Ég minnist þess ekki að fullyrt hafi verið við mig eða ég nokkurn tíma orðið þess áskynja að á öllu þessu svæði mætti veiða þorsk bæði djúpt og grunnt. Ég sé enga ástæðu til að efast um þær upplýsingar sem koma frá fiskimönnum 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir að koma í þetta andsvar. Ég sagði í upphafi ræðu minnar að ég væri ekki dómbær á hvort þessi 90.000 tonn væru innan þeirra marka sem við teldum ásættanleg eða óhætt að fara í. Ég treysti aftur á móti langri og mikilli reynslu hv. þingmanns. Ég hef heyrt ákall sjómanna og fullyrðingar þeirra um ástand fiskstofna hringinn í kringum landið. Ég hef líka séð, þótt ekki væri nema í mínu eigin kjördæmi, hvernig byggðirnar eru að hrynja og veit því að breyta verður bæði fiskveiðikerfinu og hlusta á sjómenn þegar lagt er á ráðin um hámark aflaheimilda. Auðvitað eigum við að horfa á þessa heild út frá sjálfbærri þróun. Bæði að ganga ekki á útsæðið í hafinu, ganga ekki of langt og útfæra sjálfbæra þróun í byggðum landsins. Það er ekki sjálfbær þróun að þurrka upp búsetu úti um land og sópa íbúunum á suðvesturhornið. Við lifum ekki af því að versla með bréf fram og til baka. Við lifum ekki á þessu landi nema að framleiða og við eigum auðæfi. Auðæfin eru í hafinu og í landbúnaði sem við höfum ekki nýtt sem skyldi og auðæfin liggja í orkugjöfum landsins sem við verðum að gæta að eins og gulleggi til framtíðar en ekki hrifsa til okkar í dag og eyða. Það er ekki góð fjárfesting.

Virðulegi forseti. Ég er einn af flutningsmönnum þingsályktunartillögunnar. Við lögðum hana fyrir þingið á síðasta þingi. Margt hefur breyst síðan þá. Meðal annars hefur komið álit frá mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna um að núverandi fiskveiðistjórnarkerfi gangi ekki upp og við virðum ekki mannréttindi og nú síðast þessi rosalega bankakrísa. Við reiknuðum ekki með þessu þegar við lögðum þingsályktunartillöguna fram en við í Frjálslynda flokknum höfum oft haldið því fram, bæði í tillögum á síðasta þingi og í kosningabaráttunni fyrir einu og hálfu ári síðan að óhætt væri að veiða miklu meiri þorsk en við gerum. Þar sem allir stóru bankarnir sem hafa verið með veð í óveiddum fiski í sjónum eru aftur orðnir að ríkisbönkum stöndum við frammi fyrir því að nú gæti verið auðveldara að taka til baka þær veiðiheimildir sem fáum útvöldum hefur verið úthlutað í gegnum tíðina. Í gærmorgun var fundur í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd og þar spurði ég hæstv. sjávarútvegsráðherra um skuldastöðu sjávarútvegsins, hversu háar áætlaðar tekjur af honum væru á þessu ári og hver framlegðin yrði. Ég fékk auðvitað engin svör. Það er reyndar erfitt að svara sumu og ég ætlast nú ekki til að fá þetta upp á krónu og aura eða nákvæma prósentutölu. En hægt er að leika sér aðeins, eða ekki að leika sér. Þetta er auðvitað ekki leikur. Við fáumst við alvarlega hluti. Beinar skuldir sjávarútvegsins eru í kringum 450–500 milljarðar. Með viðbótarskuldum sem tengjast sjávarútvegi með fjárfestingum í fyrirtækjum í öðrum greinum telja sumir að samtals séu beinar og óbeinar skuldir allt að 800 milljarðar. En ég ætla ekki að stilla dæminu þannig upp, heldur tala um að þetta séu 450–500 milljarðar. Samkvæmt upplýsingum Arnars Sigurmundssonar á fundi fiskvinnslustöðva 26. september voru áætlaðar tekjur íslensks sjávarútvegs á árinu 145 milljarðar. Auðvitað má reikna með því að þær hækki eitthvað með breyttri gengisskráningu og við skulum tala um að þær verði 160 milljarðar þegar upp verður staðið. Framlegð í sjávarútvegi í veiðum og vinnslu er ekki nema 10–20% og ef við reiknum með því að hún sé 20% að þá sýnist mér að í íslenskum sjávarútvegi séu 30–35 milljarðar afgangs til að borga vexti og afborganir af 450–500 milljarða skuld. Það gefur augaleið að þetta dugar ekki. Ef sjávarútvegurinn væri eitt fyrirtæki væri hann gjaldþrota. En sem betur fer er hann ekki eitt fyrirtæki heldur mörg og standa sum þeirra betur og önnur verr en sjávarútvegurinn í heild. Íslenskur sjávarútvegur er í gríðarlegum vanda. Íslenskur almenningur hefur tapað stórfé, bæði fjölskyldur og einstaklingar og að auki tapar almenningur í gegnum lífeyrissjóðina og skaði almennings í landinu er verulegur. Það gefur augaleið að bankarnir sem verið er að endurreisa núna þurfa að gera veðköll og kalla eftir meiri og betri veðum en þeir hafa haft. Sumir geta eflaust staðið undir því en aðrir ekki. Það er eins og gengur og gerist. Veð í bönkum í dag eru að stórum hluta óveiddur fiskur í sjónum. Þegar þorskur var veðsettur fyrir ári síðan var kílóið metið á 4.200 kr. Í síðustu sölu fyrir hálfum mánuði var talað um 2.000–2.400 kr. á kíló. Mat á óveiddum fiski hefur lækkað um allt að helming. Þetta þýðir að veð fyrir skuldum í sjávarútvegi eru nú ekki nema 40–50% af því sem þau voru áður. Þegar slík staða er komin upp þarf að skoða allt upp á nýtt og kannski þurfum við eða verðum að innkalla allar veiðiheimildir á Íslandsmiðum og annars staðar til ríkisins og gefa öðrum tækifæri til veiða. Jafnvel bjóða veiðiheimildirnar upp og búa til auðlindasjóð sem hægt væri að nota til að aðstoða og hjálpa til í samfélaginu. Við verðum að hugsa þessi mál upp á nýtt ekki síður en þá uppstokkun sem er á öðrum sviðum þjóðfélagsins. Sérstaklega á ég þá við bankana sem eru með veð og eru í raun farnir á hausinn allir þrír. Það verður að reikna eignir bankanna að hluta til í óveiddum fiski í sjónum sem ekkert stendur á bak við. Við leggjum til að bæta við 90.000 tonnum. Í kosningabaráttunni fyrir einu og hálfu ári síðan sagði ég að óhætt væri að veiða 250.000 tonn á ári næstu þrjú árin. Ég stend við það. Enda lögðum við tillöguna fram með mikilli varúð svo við ofbyðum ekki öðrum. Við vissum að fáir þingmenn eru vel inni í þessum málum og skilja kannski ekki hvað er óhætt. Eftir að hafa verið skipstjóri í hátt í 30 ár og fengist við að elta fisk verður maður sjálfkrafa fiskifræðingur. Ég hef áttað mig á eftir að hafa í tíðina átt í samskiptum við starfsmenn Hafrannsóknastofnunar að ég veit meira um hegðun fisks og fiskigengd en margir fiskifræðingar. Ég geri mér fulla grein fyrir því að ekki allir vita það sem ég veit. Í gegnum tíðina hefur mikið verið deilt á Hafrannsóknastofnun vegna þess að nánast öll ráðgjöf hennar byggist á svokölluðu togararalli sem endurspeglar ekki rétta niðurstöðu. Togararallið var útbúið 1984 og enn er togað á sömu slóðum og þá þrátt fyrir að hitastig hafsins og lífríki hafi breyst með hverju ári og þar af leiðandi geti þessi aðferð aldrei verið nothæf. Það er bara þannig. Nýjar upplýsingar hafa komið fram en Hafrannsóknastofnunin samþykkti þær ekki fyrr en á síðasta ári þó að fullorðnir sjómenn, sem hafa lifað og hrærst í sjómennsku allt sitt líf, hafi bent á að margar gerðir af þorski væru í hafinu. Loksins hefur Hafrannsóknastofnunin með DNA-rannsóknum áttað sig á og viðurkennt að margir þorskstofnar eru við Ísland og því þarf að hugsa þetta allt öðruvísi en gert hefur verið. Hiklaust er hægt að veiða 90–100.000 tonn í viðbót án þess að skaða lífríkið á nokkurn hátt. Við munum ekki bara fá gjaldeyristekjur fyrir þorsk heldur verður auðveldara að veiða ýsu, ufsa, karfa, grálúðu og steinbít en allar þessar tegundir brunnu að hluta til inni á síðasta fiskveiðiári og náðist ekki að veiða þær af því að þorsk vantaði sem meðafla.

Frú forseti. Ég ætla ekki að setja á langa tölu um þetta mál en vil samt koma upp og fagna þessari umræðu. Ég tel að þrátt fyrir þau válegu tíðindi sem berast úr samfélaginu sé það skylda okkar sem sitjum á hinu háa Alþingi að halda áfram okkar verki rétt eins og aðrir þegnar og annað starfandi fólk þessa lands verður að gera. Hér er hreyft við mikilvægu máli og við framsóknarmenn höfum talað fyrir því að horft sé til þess að auka hér veiðar. Þó við höfum ekki viljað ganga eins langt og félagar okkar í Frjálslynda flokknum þá tel ég að aðstæður núna kalli á ákveðið endurmat á þeim úthlutunum sem gerðar hafa verið og við skulum vera þess minnug að við umræðu um þetta fyrir ári síðan voru forsendur þær að hér á landi væri góðæri, að hér á landi væri góð staða og við hefðum efni á því að geyma fiskinn í sjónum, við hefðum efni á því að byggja stofninn upp á þeim forsendum. En það breytti svo sem engu um það að þau vísindi sem segja í fyrsta lagi að við getum geymt hann í sjónum með þessum hætti og í öðru lagi að það sé þörf á því. Þau hafa legið undir mikilli gagnrýni. Ég held að þar þurfi margt að endurskoða. Við framsóknarmenn höfum kallað eftir því að meiru fé sé varið til hafrannsókna og hreyft við þeirri umræðu að ef til vill eigi einhvern veginn að aflétta þeirri einokun sem er á þekkingunni í þessum efnum vegna þess að hið sama gildir með þekkingarskólana og annað í atvinnulífinu að þar þarf að ríkja ákveðið frelsi, þar þurfa allar skoðanir að fá að njóta sín og takast á. Þó ég sé ekki sérfróður um sjávarútvegsmál þá hef ég ekki upplifað umræðuna um ástandið í hafinu og um íslenskan sjávarútveg á þann hátt að þar hafi ríkt það frelsi, að þar hafi ríkt það akademíska andrúmsloft sem ég held að eigi að ríkja í umræðu um stöðu fiskstofnanna í hafinu. Síðan vil ég í þessu sambandi líka minna á að við höfum vakið athygli á því að það eigi að ræða kvótakerfið Ég er einn þeirra framsóknarmanna sem hafa verið í flokki þeirra sem hafa í grundvallaratriðum talið þetta kerfi okkar gott og margt í því styð ég heils hugar og þar á meðal held ég að það sé ekki rétt að afnema hið frjálsa framsalskerfi. Ég held að það væri skref aftur á bak og ekki farsælt upp á þróun í greininni. En ég held engu að síður að við þurfum að koma til móts við þá vankanta sem eru á kerfinu og þá árekstra sem kerfið á við almenn mannréttindi. Ein af þeim leiðum sem ég held - og nú tala ég fyrir mig en ekki fyrir stefnu flokksins í þessum málum. Þar er þetta mjög í umræðu og við höfum rætt þetta á alla kanta og ekki svo sem tekið þar neina gallharða afstöðu - en ég held að ein leiðin í þessum efnum væri sú að skoða hvort við gætum heimilað hér á landi smábátaveiðar í takmörkuðum mæli, þ.e. með smábátum sem væru þó ekki eins öflugir og var í því smábátakerfi sem var hér frjálst fyrir nokkrum árum heldur svona heldur afkastaminni hvað varðar rúllufjölda og annað slíkt því þeir bátar voru nánast orðnir eins og vertíðarbátar og jafnvel að það væru mjög takmörkuð veiðisvæði sem slíkir bátar gætu unnið á. Það gæti jafnframt komið til móts við þá miklu slysahættu sem stafar af mikilli smábátaútgerð. Þetta held ég að verði brýnt fyrir okkur að skoða á komandi vetri því brýnast er núna að okkur fallist ekki hendur og við gefumst ekki upp í hugarvíli í þeim miklu erfiðleikum sem steðja að heldur horfum til þess að það mikilvægasta hjá okkur núna er að afla gjaldeyris og skapa atvinnu og einhvers konar lítils háttar opnun á kvótakerfinu með þessum hætti gæti verið mörgum þeim sem eru að missa vinnuna í dag og næstu vikur og mánuði og þjóðarbúinu öllu mjög mikilvægt. Ég held líka að þegar við komum að umræðunni um aflamarkið, um kvótann, um það hversu mikið megi veiða þá lúti þetta í rauninni að fleiru en bara þeim tonnum sem megi taka upp úr sjó. Við þurfum líka að horfa á það hvernig það er gert. Það er þannig við allar nytjar á náttúrunni að ekki bara magnið telur heldur hvernig gengið er með auðlindina, hversu vel er skilið við það sem ekki er tekið og hversu vel er skilið við þær stöðvar þar sem tekið er. Þess vegna held ég að eitt af því sem við þurfum að skoða séu sem umhverfisvænstar veiðar vegna þess að öll umræðan um fiskveiðikerfið er umræða um umhverfisvernd. Það er mikilvægt að við höfum það hugfast. Þá held ég að umræðan verði handfæraveiðunum frekar hagstæð í þessum efnum.

Frú forseti. Ég vil gera athugasemdir við málflutning hv. þm. Bjarna Harðarsonar. Það er sérstaklega varðandi frjálsa framsalið. Árið 1991 þegar frjálsa framsalið var sett á batt það hendur manna mjög mikið. Áður en það varð til, þ.e. frá 1984–1991, var boðið upp á þrjá valkosti, aflamarkskerfi, sóknarmarkskerfi og svo var hægt að fá meðalafla sambærilegra skipa á sama svæði. Þetta var þriðji valkosturinn sem menn nýttu sér töluvert, sérstaklega þegar þeir voru að kaupa togara á suðursvæði og færa á norðursvæði. Það er ekki hægt að ætlast til þess að allir þingmenn séu vel inni í sögu fiskveiðistjórnarkerfisins á Íslandi. En við sem nánast vorum búnir að vera nokkur ár skipstjórar áður en kerfið var sett á og upplifðum svo hömlur og skerðingu á atvinnufrelsi og töldum að við værum misrétti beittir við það að af okkur var tekið atvinnufrelsið, höfum auðvitað ekki sætt okkur við þetta og munum auðvitað aldrei gera það. Við fengum stuðning síðasta vetur frá mannréttindanefnd þar sem hún tók undir það að verið væri að brjóta á okkur mannréttindi og atvinnuréttindi væru tekin af okkur með þessu kerfi. Við í Frjálslynda flokknum höfum flutt tillögur. Á síðasta þingi fluttum við tillögur um frjálsar handfæraveiðar eftir ákveðnum leikreglum, meðal annars um tvær rúllur á hvern mann. Ég vildi bara minna hv. þingmann á þetta.

Frú forseti. Ég þakka fyrir þessi skoðanaskipti. Ég veit að við hv. 10. þm. Suðurk. verðum ekki algerlega sammála í þessum efnum sem er kannski ekki markmið í sjálfu sér. Allra síst þurfum við að vera sammála um það hvort breytt hafi verið rétt í sögunni því henni breytum við ekki. Það er alveg rétt sem hér hefur komið fram að þingmenn þekkja sjávarútvegssöguna og sjávarútveginn mjög misvel og hér eru nokkrir inni sem þekkja það mjög vel af sínu ævistarfi. Ég er ekki í þeim hópi og ólst ekki upp við það að sjá til sjávar í minni bernsku. Ég veit ekki hvað ég var orðinn stálpaður þegar ég sá þann mikla poll fyrst en ég hef verið kominn nokkuð á legg. Ég vil bara segja í sambandi við frjálsa framsalskerfið að margt hefur verið sagt um það nákvæmlega hvernig því var komið á og ætla ég ekki að fara út í það. En það hefur margt verið talað um að það hafi þurrkað upp byggðirnar og það hafi stuðlað að mikilli samþjöppun í þessari grein. Þá mega menn ekki gleyma að samþjöppun hefur líka orðið í öðrum greinum og ekki minni á sama tíma án þess að þar hafi verið neins konar kvótakerfi til staðar. Ég er þess vegna ekki viss um að það sé réttmætt að kenna frelsinu um. Ég held aftur á móti og hef þá trú þrátt fyrir þær hörmungar sem við nú göngum í gegnum að við megum ekki verða allir að steinrunnum kommúnistum heldur verðum við að trúa á að viðskiptafrelsið hafi nokkuð til síns ágætis.

Frú forseti. Það er ótrúlegt að hlusta á hv. þingmann segja þetta. Frelsi, þetta var nefnilega ekki frelsisskerðing. Það var frelsisskerðing að setja kvótakerfið á. Það var frelsisskerðing. Þeir sem hafa talað um frelsi til athafna og gjörða æðioft og oft á hátíðisdögum, það er ekki frelsi sem þeir buðu mönnum upp á þegar þeir tóku og ákváðu að kvótasetja allar fisktegundir. Það er alveg þveröfugt. Það var tekið frelsi af mönnum. Frjálsræði manna var tekið. Atvinnufrelsi manna var tekið og atvinnuréttur og færður fáum útvöldum. Þeir sem vildu halda áfram að gera út, vera í útgerð og vinna við það sem þeir voru búnir að læra til, hvort sem það voru skipstjórnarmenntaðir menn eða vélstjóramenntaðir menn, þeir áttu ekki frelsi. Þeir þurftu að borga. Þeir voru orðnir leiguliðar og voru í því hlutverki að leigja veiðiheimildir af mönnum sem fengu þær gefins ókeypis frá ríkinu. Þær voru afhentar af ríkinu fáum útvöldum sem leigðu svo öðrum það. Þegar frjálsa framsalið var sett á 1991 þá byrjuðu þessi ósköp að menn fóru að verða leiguliðar og lénsherrar og sumir stunduðu ekki fiskveiðar. Þeir bjuggu úti á Flórída eða úti á Spáni og leigðu veiðiheimildirnar sínar af því að þeir höfðu meira fyrir það. Í dag er verð á mörkuðum fyrir þorsk 300–350 kr. En menn borga í leigu 280–290 kr. Þetta er ekki kerfi sem er heilbrigt. Ég þekki til framsóknarmanna og gömlum framsóknarmönnum hefði ekki líkað að þurfa að borga bróðurpartinn af rollunni til að fá að selja dindilinn eða eitthvað svoleiðis.

Frú forseti. Ég get tekið undir með hv. þingmanni að það er ekki mjög heilbrigt hvernig viðskipti með kvóta á Íslandi hafa verið á undanförnum árum. Spákaupmennska þar hefur verið mikil og verð ...

Þetta er aflamarkskerfið Bjarni.

Frú forseti. Eins og ég sé þetta þá er þetta hluti af því óheilbrigða viðskiptakerfi sem hér hefur skapast í mikilli spákaupmennsku. Menn hafa verðlagt kvóta bæði í sjávarútvegi og landbúnaði af þeim sökum langt upp fyrir allt sem raunhæft er rétt eins og menn hafa verðlagt mjög margt annað í því fárviðri sem hefur í rauninni geisað í mörg ár á fjármálamörkuðum og við höfum tekið þátt í af allt of miklum æsingi og látum og sér nú að nokkru fyrir endann á að vísu með erfiðleikum sem eru miklu meiri en við hefðum viljað lenda í og okkur óraði nokkurn tíma fyrir. En þar með held ég ekki að menn geti fullyrt að ekki hefði átt að leyfa mönnum - úr því að kvótakerfið var komið þá var það ákveðin frelsisskerðing og ákveðin hefting að menn gætu ekki ráðstafað þessum rétti sínum og réttur er með vissum hætti eign. Það er aftur á móti mjög mikilvægt í þessu sambandi og fyrir því höfum við talað við framsóknarmenn - ég get alveg viðurkennt að um þetta eru skiptar skoðanir innan Framsóknarflokksins og ég vil að það komi hér fram að ég tala fyrir minni skoðun - en við framsóknarmenn höfum aftur á móti staðið mjög fast saman í því að við viljum og munum leggja fram aftur á þessum vetri eins og þeim síðasta frumvarp um að sett verði í stjórnarskrá að auðlindir sjávar séu sameign þjóðarinnar. Það er mjög mikilvægt skref til að tryggja að kvótinn hegði sér ekki sem eign útgerðarinnar. Það má hann aldrei vera. Við erum að tala um rétt til veiða og ég tel að í 

Frú forseti. Hér erum við að ræða um þingsályktunartillögu þar sem lagt er til að leyfilegur þorskafli á fiskveiðiárinu 2008–2009 verði aukinn um 90 þús. tonn. Það er ekki nema von að menn komi með slíka tillögu. Í fyrsta lagi eru mjög margir ósammála þeirri skoðun Hafrannsóknastofnunar að ekki sé þorandi að veiða meira og mjög margir sjómenn sem fara á miðin hvenær sem þeir geta segja að mikill sé fiskur í sjónum og það sé vandamál að ekki megi veiða meiri þorsk. Það er mjög eðlilegt að þessi hugmynd komi fram í ljósi þess ástands sem nú ríkir, ekki veitir af að auka gjaldeyristekjur þjóðarinnar. Ég tel að brýnt sé að taka þessa tillögu til mjög alvarlegrar íhugunar með jákvæðu hugarfari og hugsa vel hvort ekki sé rétt að auka þorskveiðiheimildirnar, það er skoðun mín. Ef heimild verður gefin til að veiða umframafla miðað við það sem nú er tel ég að ríkið eigi að setja það á markað og allir sem eru í þessu kerfi núna þekkja markaðinn, uppboðin, samkeppnina og allt sem í kringum það er. Það mundi leiða til þess að meira jafnvægi kæmist á þar. Þá gætu menn sem eiga báta, hvort sem þeir eru stórir eða smáir, kvótalausir eða með kvóta, geta allir boðið í á jafnréttisgrundvelli. Ég legg áherslu á það. Um leið mundi það skapa aukna möguleika til atvinnu. Það er töluverður hópur fólks í landinu sem kann að veiða fisk hvort sem það er á smáum eða stórum bátum, snurvoðarbátum, skakbátum, línubátum, togbátum o.s.frv., og um leið og meiri afli kæmi eru möguleikar á meiri vinnu, meiri tekjum. Það mundi skapa bjartsýni, von og jákvæðni og það er það sem við þurfum. Við búum svo vel blessunarlega í öllu þessu harðæri, því ástandi sem núna blasir við okkur, og erum við þó það vel sett að við getum aflað okkur fæðu og viðurværis í þeirri náttúru. Hins vegar langar mig til að bæta því við í þessum tengslum við það mál sem við ræðum hér þegar gefnar voru út tölur um hámarksafla en hæstv. sjávarútvegsráðherra þá að auka yrði rannsóknirnar. Talað var um að fleiri aðilar kæmu að rannsóknum á því hversu mikill fiskur væri í sjónum, að við yrðum að reyna að afla meiri þekkingar. Auðvitað er það mjög misvísandi þegar mikill fjöldi sjómanna talar um að mikill sé fiskur í sjónum og fræðimenn eða þeir sem vinna hjá Hafrannsóknastofnun segja allt annað. Þá spyr ég: Er þá ekkert bil þar á milli eða er það bara annaðhvort eða? Hafa sjómennirnir algjörlega rangt fyrir sér eða er það bara Hafró sem hefur rétt fyrir sér? Er allt sem þeir segja algjörlega rétt? Að því getum við ekki komist nema við aukum rannsóknir, samstarf og þátttöku sjómanna í rannsóknunum. Þá vil ég líka geta þess að hafsvæði okkar liggur að hafsvæðum annarra landa eins og t.d. Noregs, Færeyja og Grænlands. Auðvitað þurfa þær þjóðir að spýta í lófana og leggja áherslu á sameiginlegar rannsóknir og aukið samstarf á þessu sviði. Ef við setjum auknar aflaheimildir á markað þannig að allir fái að taka þátt í keppninni er í raun og veru um að ræða frjálsa samkeppni á jafnréttisgrundvelli. Það er eðlilegt í frjálsu hagkerfi í stað þess að um úthlutanir sé að ræða. Svo leigja þeir sem fá úthlutanir hinum. Ef einhver ætlar að fá að veiða eitt kíló af þorski þarf hann að greiða fyrir það um 300 krónur, eins og hv. þm. Grétar Mar Jónsson sagði áðan. Það eru orðin dálítið dýr veiðileyfi. Ég ætla ekki að tjá mig frekar um þetta en ég er á þeirri skoðun að skoða eigi þessa tillögu, taka hana mjög alvarlega og ræða hana af fullri alvöru hér í þinginu.

Frú forseti. Það mætti kannski halda að maður hafi verið bænheyrður. Loksins hefur einhver úr Samfylkingunni séð ljósið og áttað sig á því að hægt er að gera hlutina með öðrum hætti en við höfum gert hingað til. Ég fagna því að Karl V. Matthíasson skuli vera búinn að átta sig á því að það er bæði óhætt að veiða meiri fisk og að endurskoða þarf verulega vinnubrögð Hafrannsóknastofnunar. Það er ekki víst að það þurfi meiri peninga í hafrannsóknir heldur þarf að nýta betur og með öðrum hætti þær fjárveitingar sem fengist hafa í gegnum tíðina. Auðvitað eru aðrar tegundir en þorskur í hafinu. Það er t.d. engin spurning um að óhætt er að veiða meira af síld hér á heimamiðum, af íslensku sumargotssíldinni. Það er sennilega einnig óhætt að veiða töluvert meira af humri og ufsa og rækjuna höfum við nánast látið eiga sig. Kolategundum getum við veitt meira af en við höfum gert og svo eru ýmsir aðrir stofnar eins og langa og keila, að ég tali nú ekki um skötusel. Það má auka veiðar á öllum þessum tegundum. Ég er aftur á móti einn af þeim sem er skíthræddur varðandi ýsuveiðina. Við sækjum of stíft í ýsustofninn og ég hef spáð því að með sams konar sókn og núna og á síðasta fiskveiðiári förum við nærri því að eyðileggja ýsustofninn eftir tvö ár. Þegar við ræðum við fulltrúa frá Hafrannsóknastofnun segja þeir alltaf: Þið viljið bara veiða, veiða og veiða, en það er auðvitað ekki svoleiðis. Ég hef líka áhyggjur af karfastofnunum. Ég held að karfinn sé í mikilli hættu. Karfinn er fiskur sem er seinvaxta og er lengi að verða kynþroska. Ég held að við höfum farið of geyst í að veiða hann í gegnum tíðina enda sést það á veiðinni, á hverju ári brenna inni fleiri þúsund tonn af karfa, bæði úthafskarfa og djúpkarfa og jafnvel gullkarfa. Auðvitað er hægt að nýta hafið betur en við gerum og það er það sem við höfum verið að leggja til í Frjálslynda flokknum, sérstaklega varðandi þorskinn. Hv. þm. Bjarni Harðarson talaði um mínar prívat- og persónulegu skoðanir. Fyrrverandi formaður Framsóknarflokksins hefur ekki verið í miklu uppáhaldi hjá okkur sjómönnum, maðurinn sem setti kvótakerfið á og varði það með öllum ráðum lengst af og stjórnaði svo jafnvel með geðþóttaákvörðunum alls konar gjörningum í gegnum tíðina. Það er fræg sagan af því þegar selt var skip úr Garðinum austur á Hornafjörð og átti að veiða áfram á svokölluðu suðursvæði. Þá var landinu skipt í tvennt, í austur frá Eystra-Horni og í vestur frá Látrabjargi. En þegar búið var að kaupa togarann austur á Hornafjörð fékk hann að veiða á sama svæði og á norðursvæði. Það munaði einhverjum 500 tonnum af þorski sem hann fékk í kvótaúthlutun ef hann var á norðursvæði en enn þá, að ég best veit, tilheyrir Hornafjörður suðursvæði, en togarinn fékk undanþágu til að veiða á norðursvæði. Það voru geðþóttaákvarðanir sem fylgdu með í árdaga kvótakerfisins og maður er búinn að sjá ýmislegt í því sambandi, þegar t.d. síld var breytt í þorsk og annað í þeim dúr. Eins þegar reknetabátar hættu að veiða í reknet og fengu að fara á nót fengu þeir að breyta í hlutfallinu tíu tonn af síld á móti einu tonni af þorski af því sem þeir áttu umfram venjulega nótakvóta. Mest var nú gert út af reknetabátum frá Hornafirði. Framsóknarflokkurinn ber því mikla ábyrgð og jafnmikla ábyrgð og Sjálfstæðisflokkurinn á fiskveiðistjórnarkerfinu. Það er ekkert óeðlilegt þó að nýir þingmenn haldi áfram að fylgja fyrrverandi forustumönnum og treysti sér ekki til að fara upp úr hinum úreltu hjólförum sem Framsóknarflokkurinn var í varðandi þessi mál. En ég átti von á því að nýir þingmenn 

Frú forseti. Vegna orða hv. þm. Grétars Mars Jónssonar hér áðan vona ég að hann hafi áttað sig á því að stefna Samfylkingarinnar í sjávarútvegsmálum er sú að öll þjóðin eigi miðin, þau séu sameign þjóðarinnar og að deila eigi út heimildunum á jafnræðisgrundvelli. Það hefur alltaf legið ljóst fyrir. Þetta er náttúrlega mikið auðlindamál og kemur inn í alla auðlindaumræðu sem verið hefur, um vatnið, orkuna og önnur auðæfi jarðarinnar eða landsins. Um er að ræða sameign þjóðarinnar sem við eigum að reyna að nýta saman og gera það þannig að allir hafi af því hag, ekki bara einhverjir örfáir einstaklingar. Það er það sem ég vildi benda hv. þingmanni á. Ég gleðst yfir því að hann telur að þeir sem aðhyllist það sem við köllum jafnræði í útdeilingu og réttlæti sé að sjá ljósið. Ég er náttúrlega glaður yfir því.

Frú forseti. Í stjórnarsáttmála milli Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar eru engin ákvæði um að gera neinar breytingar. Það á að skipa nefnd til að skoða áhrif núverandi fiskveiðistjórnarkerfis á hinar dreifðu sjávarbyggðir landsins. Það er ekkert sem segir það og engin breyting er í augsýn. Það er furðulegt af stjórnmálaflokki eins og Samfylkingunni sem á helming ráðherra í ríkisstjórninni að hann skyldi ekki a.m.k. ná helmingi af því sem hann lofaði fólki í kosningabaráttunni en sveik daginn eftir kosningar. Samfylkingarmenn hafa ekki sýnt burði til að breyta fiskveiðistjórnarkerfinu með neinum hætti. Maður fagnar því að einn þingmaður skuli þó koma og lýsa því yfir að sennilega þurfi að gera breytingu. Menn verða að átta sig á að þó að fiskurinn í sjónum sé sameign þjóðarinnar en nýtingarrétturinn afhentur fáum útvöldum þýðir það að hægt er að braska með veiðiheimildirnar eins og gert hefur verið síðustu 18 ár. Hægt er að leigja, selja og veðsetja. Þó að veðið sé ekki upp á marga fiska í dag er hægt að leigja og selja veiðiheimildir.

Frú forseti. Það er náttúrlega ljóst að þegar tveir flokkar með ólík sjónarmið í ýmsum málum mynda ríkisstjórn nást ekki öll mál fram. 

Frú forseti. Það er hægt að segja að það hafi fengist eitthvað í félagsmálunum. Það eina sem Samfylkingin getur hreykt sér af 

Hæstv. forseti. Ég þakka umræðuna sem hér hefur fram farið um þá tillögu sem við þrír þingmenn Frjálslynda flokksins fluttum hér. Sem betur fer hafa þó nokkrir tekið þátt í umræðunni og lýst velvilja í garð þessarar tillögu og áhuga á að efni hennar nái til framkvæmda og verði til þess að auka tekjur í þjóðfélaginu sem ekki veitir af um þessar mundir. Við höfum, mörg hver, áhuga á að reyna að auka frelsi á nýjan leik í sjávarútveginum. Frjálslyndi flokkurinn hefur á undanförnum árum lagt fram tillögur um að leyft verði að stunda frjálsari handfæraveiðar en nú er en þó verulega takmarkað, þ.e. bæði stærð báta, fjöldi manna og fjöldi þeirra handfærarúllna sem menn mættu nota. Við höfum lagt til að í þessu sérstaka kerfi handfæraveiða mætti mest vera með fjórar handfærarúllur á bát fyrir tvo menn, að takmörkunin væri þannig að hver maður mætti eingöngu hafa not af tveimur handfærarúllum til veiða sem er náttúrlega veruleg takmörkun á afköstum miðað við það sem verið hefur í hinu sóknarstýrða og síðar kvótasetta handfærakerfi. Ég fagna því í sjálfu sér að við þessa umræðu hafa margir lýst því yfir að eðlilegt væri að horfa til þess. Það hefur líka komið fram hjá mörgum þingmanninum að eðlilegt væri að horfa til svæða í þessu sambandi hvað varðar aukið frelsi til veiða og nefnt að byggðirnar þyrftu aukið frelsi til veiða og þar mætti horfa til svæðaskiptingar, m.a. til þess að byggðirnar hefðu forgang að grunnslóðinni sem næst liggur. Allt eru þetta hugsanir sem ég tel að eigi virkilega heima í fiskveiðistjórnarkerfi ef menn ætla að lagfæra það til framtíðar, að byggðirnar hafi forgang að sínum grunnmiðum og veiðar eins og handfæraveiðar hafi meira frelsi en aðrar veiðar og einstaklingar hafi frelsi til að velja að fara þar inn án þess að þurfa beinlínis að sækja í aflaheimildapott eða nálgast aflaheimildir með öðrum hætti. Ég tek undir viðhorf hv. þm. Karls V. Matthíassonar um að þeir sem stunda fiskveiðar greiði af þeim eitthvert afgjald, hvort sem menn veiða úr stýrðum veiðum eins og handfæraveiðum eða ná til sín öðrum aflaheimildum. Ég held að menn eigi að horfa til þess í framtíðinni að æ stærri hluti aflaheimilda færist úr því formi sem nú er og menn fái þær gegn afgjaldi. Við segjum það í greinargerð með þessari tillögu og ég vek athygli á því og beini þeirri athugasemd minni sérstaklega til Karls V. Matthíassonar sem er í sjávarútvegsnefnd. Við bendum á að það eru engin sérlög til um það hvernig leigja á aflaheimildir. Það vantar löggjöf um að ríkið megi leigja frá sér aflaheimildir og hvernig fara eigi með þau verðmæti. Þó að við leggjum til í tillögu okkar að heildaraukningin verði 90 þús. tonn þá leggjum við til að 40 þús. tonn fari inn í núverandi aflamark en 50 þús. tonn fari eftir allt öðrum og nýjum farvegi þar sem ríkið fari að fá afgjald af notkun aflaheimildanna. Eðlilegasti farvegurinn í því sambandi væri auðvitað sá að þeir sem fengju aflaheimildir úr slíkum úthlutunarpottum eða sjóðum greiddu afgjald af lönduðum afla og það væri reiknað frá á fiskmarkaðnum. Þetta þarf ekki að vera flóknara en það. Og þaðan rynni afgjaldið til ríkisins eða sveitarfélaga eftir atvikum. Ég held að menn eigi að horfa til þess varðandi strandveiðarnar að byggðirnar fái að njóta sérstaklega þess hluta sem þær veiðar gefa af sér og þar þurfi að horfa til ákveðins forgangs. Við nefnum það í tillögu okkar að sérstaklega þurfi að horfa til svæða sem misst hafa frá sér verulegar aflaheimildir á undanförnum árum þar sem hagvöxtur hefur í raun og veru verið neikvæður og í því sambandi geti þurft að sérmerkja einhvers konar leiguform til ákveðinna svæða. Tillagan er í rauninni tvískipt. Annars vegar að auka heildaraflann um 90 þús. tonn á þessu fiskveiðiári og setja 40 þús. tonn inn í aflamarkið og hins vegar að Alþingi setji löggjöf um uppboðsmarkað og viðskipti með aflaheimildir. Þetta er tillaga sem Frjálslyndi flokkurinn hefur áður bent á og flutt í hv. Alþingi, og var m.a. með í stefnuskrá sinni fyrir síðustu alþingiskosningar, og telur að þannig eigi að þróa þetta kerfi. Eins og staðan er núna á Íslandi þar sem miklar og verulegar skuldir hvíla á íslenskum sjávarútvegi, við vitum að þær eru kannski 500 milljarðar íslenskra króna, þá er ekki ólíklegt að mörg fyrirtæki, eins og hv. þm. Grétar Mar Jónsson vék að áðan, séu komin í þá stöðu að tekjur þeirra dugi hreinlega ekki fyrir þeim vaxandi skuldum sem lent hafa á sjávarútvegsfyrirtækjum sem og auðvitað öðrum fyrirtækjum í atvinnurekstri, miðað við þá gengisþróun sem verið hefur. Hæstv. forseti. Það er að mörgu að hyggja. Ég vil aðeins minna á það vegna þess að við ræðum þetta í samhengi við aðstæðurnar í þjóðfélaginu nú hvernig við tókumst á við kreppuna sem fylgdi í lok síldartímabilsins 1968–1970. Hvernig brugðumst við Íslendingar við? Ég er ekki viss um að mjög margir hér á Alþingi séu með það alveg á tæru hvað við gerðum við íslenska flotann á þeim árum. Við settum sérstök lög sem opnuðu landhelgina fyrir veiði með troll innan 12 mílna. Við bjuggum til sérstök kolahólf, við bjuggum til sérstök hólf til að veiða inni á grunnslóðinni. Hvers vegna gerðum við þetta? Við gerðum það vegna þess að við áttum ekki stærri skip, skuttogara og öflugri skip til að stunda djúpslóðina og við höfðum misst frá okkur tekjurnar af síldveiðum. Við fórum þá leið að reyna með öllum tiltækum ráðum að gera flotanum sem við áttum kleift að afla nýrra tekna. Við gerðum það m.a. með því að setja löggjöf um að veiðiheimildir flotans yrðu auknar. Þá spurðu menn ekki um hvort of mikið væri veitt af kola, steinbít, þorski eða ýsu eða einhverju slíku. Menn notuðu bara allar tiltækar aðferðir til að auka tekjurnar í þjóðfélaginu og halda atvinnustarfseminni gangandi. Það er auðvitað það sem við þurfum að horfa til núna. Við þurfum að halda atvinnustarfseminni gangandi því að það versta sem gæti gerst núna í kjölfar þess sem gerst hefur væri að á okkur dyndi hvert gjaldþrotið á fætur öðru eða rekstrarstöðvun fyrirtækjanna á hvaða sviði sem er. Við þurfum að forðast það næsta hálfa mánuðinn, þrjár vikurnar að slíkt gerist. Ég held raunar að íslenska ríkisstjórnin verði að beita sér fyrir því að bæði sýslumenn og húsnæðislánastofnanir, bankar og lánastofnanir gangi ekki að fólki eða fyrirtækjum næstu þrjár vikurnar þannig að menn nái að halda atvinnustarfseminni gangandi meðan við komumst út úr þeim mikla vanda sem við erum í. Þetta tengist auðvitað allt hugsun okkar í þessari tillögu og við þingmenn Frjálslynda flokksins sem flytjum hana teljum að það sé engin líffræðileg áhætta að fara í það far sem við leggjum til og menn eigi að gera það. Ég bendi á hvað við gerðum á árunum 1968–1970 þegar við þurftum nauðsynlega að auka tekjur okkar og halda uppi atvinnustarfsemi þegar síldin hvarf sem hafði verið meginstoð í tekjum þjóðfélagsins áður, þ.e. fram til 1967. Þetta ástand snýr ekki síður að fjölskyldum í landinu og skuldsettu fólki og við verðum að stöðva það um einhvern tíma að gengið sé að fólki á þeim erfiðu tímum sem við göngum nú í gegnum. Við verðum að veita öllum aðlögun sem verða fyrir þeim miklu skakkaföllum sem nú blasa við.

Herra forseti. Góð var ræða og brýningar hv. þm. Guðjóns Arnars Kristjánssonar og formanns Frjálslynda flokksins. Mig langar að taka undir þau orð um að ríkisvaldið og stjórnvöld og Alþingi, allir sem koma þar að verði að gera allt sem hægt er að gera til að lágmarka þann skaða sem orðið hefur í samfélaginu. Frjálslyndi flokkurinn kemur hér með þessa tillögu og bendir á eina leið til að koma inn í það. Það er náttúrlega ljóst að það gefur mörgum mikla von ef kvótinn yrði aukinn, margir mundu fá góða tilfinningu fyrir því. Hv. þingmaður vék að rannsóknum og slíku og mig langar til að spyrja hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson hvernig hann sér fyrir sér samstarf sjómanna og Hafrannsóknastofnunar og auknar rannsóknir á þessu sviði. Hvernig sér hv. þingmaður fyrir sér samstarf Íslands og nágrannaþjóða í tengslum við hafrannsóknir og hvernig sjómenn ættu að koma inn í það?

Forseti vill minna þingmenn á að ávarpa aðra þingmenn með fullu nafni.

Hæstv. forseti. Ég býð þig velkominn á forsetastól og vona að þér farnist störfin vel. Varðandi það sem hv. þm. Karl V. Matthíasson spurði um, hvernig ég sæi fyrir mér aukið samstarf hafrannsóknamanna og fiskimanna hef ég alltaf talið að fiskimenn sýndu frumkvæði með því að koma fram með ákveðnar tillögur um rannsóknarferli sem þeir vilji fá að taka þátt í. Mér finnst eðlilegt að þeir fái að taka þátt í því á bátum sínum og komi fram með tillögur um hvernig þeir telja að rannsaka þurfi ákveðin svæði og skoða þau vegna þess að það eru fiskimennirnir sem búa að hinni staðbundnu veiðiþekkingu árstíðanna. Þeir búa að hinni staðbundnu þekkingu á botninum. Þeir vita hvar hörðu og linu blettirnir eru og þeir vita hvar þorskurinn velur sér hrygningarstaði oft ár eftir ár á sömu stöðunum og þeir vita einnig að þorskurinn velur sér ekki hrygningarstaði í ákveðnu tíðarfari á sömu slóðum. Ég get nefnt sem dæmi að fiskimennirnir sjálfir geta komið með tillögur um það hvernig rannsaka eigi ákveðin svæði til að öðlast nýja þekkingu og víðsýni yfir það hvernig fiskarnir í sjónum haga sér við mjög breytilegar og mismunandi aðstæður. Þegar menn koma fram með tillögur af þessu tagi finnst mér að Hafrannsóknastofnun eigi að verða vel við slíkum beiðnum, að til eigi að vera sérstakir fjármunir sem ætlaðir eru í svona verkefni þannig að Hafrannsóknastofnun beri að leggja til fiskifræðing til þess að fara með fiskimönnum af stað í slíka áætlun og fylgja henni eftir.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Guðjóni Arnari Kristjánssyni fyrir svarið og tek undir þau orð að það liggur í augum uppi að þeir fiskimenn sem róa á ákveðnum svæðum í kringum landið eða nærri sinni byggð - Snæfellingar í Breiðafirði og í kringum Jökul og Vestfirðingar á miðunum fyrir vestan - þekkja auðvitað botninn og vita hvenær fiskurinn gengur upp, hvernig hann hagar sér eftir árstíðum og hvernig hann hefur hagað sér undanfarin ár. Þess vegna finnst mér þetta vera mjög gott innlegg í umræðuna hjá hv. þm. Guðjóni Arnari Kristjánssyni.

Hæstv. forseti. Við lok þessarar umræðu vil ég nota tækifærið og þakka fyrir hana, andsvör jafnt sem aðrar ræður sem komið hafa fram. Ég tel að umræðan hafi verið málefnaleg og dregið fram ýmis þau atriði sem nauðsynlegt er að ræða þegar menn ræða um nýtingu aflaheimilda í sjávarútvegi og hvernig með skuli fara. Við ræðum þessi mál við mjög sérstakar aðstæður sem ég held að ekkert okkar hafi nokkurn tíma upplifað áður. Það þarf sennilega að fara aftur til ársins 1933 til þess að finna sambærilega erfiðleika og við stefnum í í íslensku þjóðfélagi nú. Þess vegna er mjög mikilvægt að tillagan sem hér er lögð fram fái góða og efnislega umfjöllun og að menn horfi á hana frá mörgum hliðum, svo sem hvað tekjuöflun varðar, að tryggja stöðu byggðanna úti um landið, að sjávarútvegurinn fái ráðið við þær miklu skuldbindingar sem á honum hvíla og að við reynum með þessu að auka bjartsýni og von í íslensku þjóðfélagi eins og hv. þm. Karl V. Matthíasson vék hér að. Ég tek undir orð hans um að það þurfum við að gera. Við þurfum að koma skilaboðum til íslensku þjóðarinnar um að menn ætli að takast af alvöru á við að auka hér tekjur og tekjumöguleika og reyna að viðhalda atvinnulífinu, að menn séu tilbúnir til þess að taka einhverja áhættu í því sambandi og geri það sem gera þarf til þess að komast út úr því ástandi sem við búum nú við. Hæstv. forseti. Ég vona að tillagan gangi til hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar og fái þar mjög jákvæða afgreiðslu.

Herra forseti. Ég kem í ræðustól Alþingis til að flytja þingsályktunartillögu um heilsársveg yfir Kjöl. Tillagan er endurflutt frá síðasta þingi en því miður fékk hún ekki þann framgang sem ég hafði átt von á í hv. samgöngunefnd þannig að hún er hér endurflutt. Ásamt mér skrifa 16 aðrir þingmenn undir tillöguna úr öllum flokkum nema Vinstri grænum. Ályktunin hljóðar svo: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að kanna þjóðhagslega hagkvæmni þess að leggja heilsársveg yfir Kjöl. Jafnframt verði gerð forkönnun á umhverfisáhrifum og könnuð samfélagsleg áhrif framkvæmdarinnar, m.a. á atvinnustarfsemi og byggðir landsins. Ríkisstjórnin skili Alþingi skýrslu um málið fyrir 1. apríl 2009.“ Eins og ég sagði áður var þingsályktunatillagan flutt í fyrra og fór þá til samgöngunefndar, sem hún mun væntanlega gera einnig núna. Ítarleg greinargerð og rökstuðningur fylgja tillögunni sem ég ætla ekki að fara að eyða tíma þingsins í að fara nákvæmlega í á þeim erfiðu tímum sem við lifum nú. Ástæða þess að stór hópur manna hefur áhuga á því að byggður verði hálendisvegur milli Suður- og Norðurlands er m.a. sú að vegalengdir milli byggðarlaganna á Suðurlandi og Norðurlandi munu styttast um u.þ.b. 150 km. Það mun jafnframt hafa mikil áhrif á atvinnustig, ferðaþjónustu og fleiri þætti atvinnulífsins auk þess sem olíueyðsla og CO 2 munu minnka við þessa breytingu og nýsköpun flutningsmála. Í nágrannalöndum okkar, bæði í Skotlandi en þó sérstaklega í Noregi, hafa áætlanir verið gerðar um hálendisvegi. Má þar nefna að nú eru nokkrir hálendisvegir, einir fimm, sem liggja frá vesturströnd Noregs til Óslóar. Þeir vegir eru sumir í mjög mikilli hæð yfir sjávarmáli en áður fyrr voru einungis vegasamgöngur með ströndinni. Þarna stytta menn leiðir og spara fjármuni með því að byggja hálendisvegi. Nú er unnið að nýrri leið milli Stokkhólms og Óslóar sem stytta mun vegalengdina þar á milli. Tillagan hefur mætt nokkuð neikvæðara viðmóti varðandi umhverfisþátt hennar. Í tillögunni sjálfri er m.a. óskað eftir því að gerð verði forkönnun vegna umhverfisáhrifa þessara framkvæmda. Ég skil að vissu leyti þá sem vilja hugsa um náttúruna og umhverfismálin og fáir hér á Alþingi hafa lagt sig meira fram um að standa vel að uppgræðslu og skógræktarmálum en sá sem hér stendur. Ég tel að eins og aðrar samgöngubætur á landinu muni vegur yfir Kjöl hafa mikil og jákvæð áhrif á uppgræðslu og framgang gróðurverndar á þessu svæði. Á Kili var mikill gróður og kjarr víða og ég tel að við getum endurheimt það. Ég vil í þessu sambandi minna á það hvernig landið var þegar vegurinn frá Vestur-Skaftafellssýslu í Öræfin var byggður upp með brúarmannvirkjum yfir Skeiðarársand þar sem árnar voru stokkaðar, að nú er land fyrir sunnan þjóðveginn að gróa upp með ýmsum grösum og miklu birkikjarri. Ég hygg að eftir 10–15 ár verði eitt stærsta birkiskógarsvæði landsins á Skeiðarársandi. Það er þekkt fyrirbrigði frá öðrum löndum að slíkt gerist. Ég vil jafnframt benda á þær gríðarlegu landbætur sem urðu þegar vegirnir í Rangárvallasýslu voru byggðir upp og Markarfljót stokkað að ekkert hefur haft jafnjákvæð umhverfisáhrif fyrir náttúru okkar og landgæði á Íslandi og þau tvö mál. Á sama hátt er ég sannfærður um að vegur yfir Kjöl verði til mikilla bóta hvað náttúruvernd varðar og þá þætti sem ég nefndi og koma fram í greinargerð sem fylgir þingsályktunartillögunni. Að svo mæltu legg ég tillöguna, herra forseti, hér fram.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að óska hæstv. forseta til hamingju með að vera kominn í forsetastól. Hér hefur hv. þm. Kjartan Ólafsson mælt fyrir þingsályktunartillögu ásamt 15 öðrum þingmönnum um heilsársveg yfir Kjöl. Tillagan gerir ráð fyrir að Alþingi feli ríkisstjórninni að kanna þjóðhagslega hagkvæmni þess að leggja heilsársveg yfir Kjöl. 1. flutningsmaður gat þess í framsöguræðu sinni að flutningsmenn væru úr öllum flokkum nema Vinstri hreyfingunni – grænu framboði og eru skýringar á því og er sú helst, eins og gefur að skilja, að við, þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, erum ekki sannfærð um þingmálið og eru fyrir því ýmsar ástæður. Eins og fram kom í máli flutningsmanns er hér um að ræða endurflutta tillögu frá síðasta þingi sem fékk nokkra umræðu og þá gerðu talsmenn flokks míns grein fyrir meginsjónarmiðum okkar. Það má segja að tvennt standi þar upp úr sem ég vil nú nefna. Í fyrsta lagi eru það umhverfismálin. Hv. flutningsmaður gat reyndar um þau líka og sagði að hann bæri þau mjög fyrir brjósti og efast ég ekkert um það. En við metum það svo að uppbygging heilsársvegar yfir miðhálendið, þar á meðal yfir Kjöl, mundi hafa mjög neikvæð umhverfisáhrif í för með sér vegna þess að verið væri að breyta eðli vegarins frá því að vera, ef svo má segja, ferðamannavegur sem tekur fyrst og fremst til sín umferð á sumrin í það að vera meginsamgönguæð milli Norður- og Suðurlands með því mikla umferðarmagni og þungaflutningum sem því fylgdi. Því er um að ræða annars konar veg en verið hefur. Við erum að sjálfsögðu ekki andvíg því að vegurinn yfir Kjöl sé gerður að góðum ferðamanna- og sumarvegi og þjóni því hlutverki vel en teljum að ekki sé heppilegt að gera uppbyggðan, malbikaðan veg á miðhálendinu með þeim hætti sem tillagan gerir ráð fyrir að verði kannað. Hinn þátturinn sem ég vil leggja mikla áherslu á er forgangsröðun í samgöngu- og byggðamálum. Í greinargerð með tillögunni er rakið að tenging byggðarlaganna geti verið mikil byggðaaðgerð og er áhersla lögð á þann þátt. Ég dreg ekki úr mikilvægi þess að byggðarlögin verði tengd með góðum samgöngum en held að ef ákveðið yrði að flytja meginþunga umferðar á milli Norður- og Suðurlands yfir á miðhálendið með uppbyggðum Kjalvegi væri talsverður skaði unninn í málum byggðarlaga við núverandi leið á milli Reykjavíkur og Akureyrar. Ég held að betra væri að stytta vegalengdir milli Norðurlands og höfuðborgarsvæðisins á þjóðvegi nr. 1, t.d. með því að breyta legu hans frá Akureyri. Hörgárdalur yrði farinn í stað Öxnadals og þaðan eftir jarðgöngum inn í Hjaltadal og yfir Þverárfjall og þannig yrði aðalsamgönguleiðin tengd við byggðarlögin. Þá væru Akureyri, Sauðárkrókur, Blönduós og fleiri staðir sem ella yrðu klipptir frá þessari mikilvægu samgönguleið á henni. Ekkert er hægt að segja um forgangsröðun í samgöngumálum annað en að verkefnin eru óþrjótandi og uppbygging vegakerfis á hálendinu er hluti af þeim. Þá komum við aftur að því hvernig vegi við viljum hafa. Ég hefði viljað sjá annars konar veg en hér er lagt til, nefnilega hefðbundinn og góðan ferðamanna- eða sumarveg. Verkefnin eru óþrjótandi í samgöngumálum, m.a. tengivegir víða um land. Þjóðvegur nr. 1 er víða bágborinn, á honum eru enn einbreiðar brýr og mikið aukið álag af þungaflutningum og eins og þolir hann ekki það mikla álag sem á hann er sett og þarf að gera mikla bragarbót á. Tengivegir innan héraða og milli þeirra eru brýnt viðfangsefni og til að bæta aðgengi að höfuðborginni, sem er mikilvægt fyrir alla landshluta, er nauðsynlegt að tvöfalda vegi sem liggja frá höfuðborginni hvort sem er austur fyrir fjall eða norður eða vestur á land sem og að reisa Sundabraut og fleiri stór mannvirki. Í samgöngumálum eru því fjölmörg verkefni. Á fundum landshlutasamtaka sveitarfélaga í haust gerðu flest þeirra ákveðnar samþykktir um samgöngumál, því samgöngur skipta sveitarfélög miklu máli. Áhersla hefur verið lögð á bættar samgöngur og er af mörgu að taka í þeim efnum í öllum landshlutum. Við teljum að verkefnið sem þingsályktunartillagan snýst um sé ekki eitt þeirra sem eigi að vera í forgangi í samgöngumálum á næstunni og hef ég í grófum dráttum rakið viðhorfin sem þar liggja að baki. Hægt væri að fjalla ítarlegar um málið en færi er á í fyrri umr. en ég vænti þess að fjallað verði um tillöguna í hv. samgöngunefnd og þar gefst ráðrúm til að fjalla betur um hana og kalla eftir viðhorfum, umsögnum og þeim rannsóknum sem þegar liggja fyrir. Í greinargerð með tillögunni kemur fram að Vegagerðin hefur unnið einhvers konar samantekt, kannski ekki mjög ítarlega, um styttingu leiða þar sem hugmyndin um veg yfir Kjöl er m.a. nefnd. Sjálfsagt er að farið sé yfir þetta en ég hefði líka viljað láta skoða til samanburðar aðrar leiðir til að stytta vegalengdir milli miðs Norðurlands og höfuðborgarsvæðisins. Ég hefði talið að nefndin ætti að gera það en í meginatriðum erum við þingmenn Vinstri grænna ekki hlynnt því að ráðist verði í uppbyggingu heilsársvegar yfir Kjöl eða yfirleitt á miðhálendinu og teljum að framtíðarstefnumótun samgöngumála á miðhálendinu þurfi að vera liður í endurskoðun á svæðisskipulagi og heildarsýn fyrir miðhálendið. Ef hér verður tekið upp landsskipulag eins og áform voru um í frumvarpi hæstv. umhverfisráðherra, sem var til umfjöllunar í umhverfisnefnd á síðasta þingi og kemur væntanlega inn í þingið á nýjan leik í vetur, er hugsanlegt að það verði betri farvegur fyrir umræðu af þessum toga en að einangra þetta ákveðna verkefni og taka það sérstaklega út. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta hér við fyrri umr., þetta voru þau sjónarmið sem ég vildi koma á framfæri. Þau eru kunnugleg og ég veit að hv. 1. flutningsmaður hefur heyrt þau áður í umræðunni í fyrra og svo sem ekkert nýtt í þeim efnum.

Herra forseti. Ég hjó sérstaklega eftir því í ræðu hjá hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni að hann talar um að eðlilegt sé að byggja góðan ferðamannaveg yfir Kjöl en slæmt að byggja þar heilsársveg. Mér leikur forvitni á að vita hver hinn raunverulegi munur á þessu tvennu er, hvort það sé ætlun þingmannsins að góði ferðamannavegurinn sé eftir sem áður niðurgrafinn malarvegur eða hvort góði ferðamannavegurinn megi vera lítils háttar uppbyggður og malbikaður. Ef hann verður uppbyggður og malbikaður hvað kemur þá í veg fyrir að hann verði notaður árið um kring?

Herra forseti. Nú er mér að vísu ekki kunnugt um hvort í vegalögum eða vegáætlun sé sérstök skilgreining á ferðamannavegi þó að ég hafi tekið þannig til orða en ég held að allir sem það vilja skilji hvað felst í því og hvaða munur er á því að tala um ferðamannaveg, sem fyrst og fremst þjónar umferð þegar meginstarfsemi ferðaþjónustu fer fram. Það er munur á því eða byggja upp veg sem á að þjóna öllum þeim miklu þungaflutningum sem óhjákvæmilega færu yfir heilsársveg árið um kring. Við skulum alveg gera okkur grein fyrir því að á Íslandi er allra veðra von að vetrarlagi og því þarf að gera býsna miklar ráðstafanir til að vegur yfir miðhálendið geti þjónað hlutverki sínu allt árið um kring og þeim miklu þungaflutningum sem eru á íslenskum vegum í dag. Það lýtur að breidd vega, undirlagi, burðargetu o.s.frv. Það er auðvitað allt annað en vegur, sem þarf ekkert endilega að vera malbikaður eða mikið uppbyggður til að geta verið þokkalega góður ferðamannavegur á ferðamannatímanum þegar fólk leggur leið sína á miðhálendið. Við vitum alveg og þekkjum að hálendisvegirnir eru yfirleitt ekki opnaðir fyrr en komið er fram í júní vegna vetrarveðurs og það er ástand sem við búum við hér á landi og eigum frekar að sætta okkur við og einbeita okkur að uppbyggingu vegakerfisins hringinn í kringum landið.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni svarið og mér þykir athyglisvert að hv. þingmaður og þá væntanlega flokkur hans einnig - því hann vék í fyrri ræðu sinni að afstöðu flokks síns í þessum efnum - hafi þá sýn að góður ferðamannavegur geti bæði verið malarvegur og niðurgrafinn. Ég er ekki sammála þeim sjónarmiðum og hygg að þeir sem reka ferðaþjónustu í landinu séu það ekki heldur. Þar með er ég ekki að segja að ekki verði alltaf til vegir eða vegslóðar á hálendinu sem verði einungis færir jeppum og öðrum slíkum farartækjum og harla holóttir en góðar almennar ferðamannaleiðir eru svolítið annað. Ég held reyndar að hér gæti nokkurs misskilnings þegar talað er um þungaflutninga vegna þess að með mikilvægari þungaflutningum á vegum landsins eru flutningar með ferðamenn. Langferðabílar sem notaðir eru við hópferðir eru mjög þungir og þeir stærstu jafnast í rauninni á við flutningabíla og þá bíla er ekkert hægt að nota. Ekki er hægt að skapa eðlilega umferð ferðamanna á langferðabílum yfir Kjöl eða Sprengisand nema vegir þar verði nokkuð bættir. Það gætir líka töluverðs misskilnings í máli hv. þingmanns um að hálendisvegir séu ekki opnaðir fyrr en í júní vegna veðurs. Svo er ekki. Hálendisvegir eru ekki opnaðir fyrr en í júní vegna aurbleytu sem er vegna þess að engin undirbygging er í vegunum. Við erum að tala um það hvort við megum búa til veg yfir hálendið sem mun þola frostsprungur og það sem gengur á þegar land frýs og þiðnar til skiptis. Það er þannig vegur sem við viljum leggja yfir Kjöl en ég er alveg sammála því 

Herra forseti. Þetta fara að verða hártoganir um það hvort vegurinn er sentímetrunum breiðari eða mjórri eða hærri eða ekki í landinu. Ég ætla ekki að fara mikið út í það heldur hitt, sem þingmaðurinn gat sérstaklega um í andsvari sínu, mismunandi sýn á hvaða hlutverki vegurinn á að þjóna. Eins og hér hefur komið fram og ég las úr tillögunni - og ég get ekki skilið hana öðruvísi og fæ það staðfest hér í andsvari hv. þm. Bjarna Harðarsonar, sem er einn af flutningsmönnum hennar - er hugsun þeirra að búa til veg yfir Kjöl sem á að geta tekið alla flutninga og umferð árið um kring. Til að svo geti orðið í landi okkar þarf talsvert mikið til, ég tala nú ekki um á harðbýlu hálendinu og þýðir ekki að bera á móti því að til að það geti orðið þurfi talsvert til. Við erum sannfærð um að þetta sé ekki rétta leiðin og að því lúta þær röksemdir sem ég hef fært hér, annars vegar að umhverfinu og hins vegar að forgangsröðun í samgöngumálum og byggðamálum. Um þetta eru bersýnilega skiptar skoðanir og það er ekkert óeðlilegt að menn skiptist á skoðunum um mál af þessum toga og ræði það þá frekar þegar málið kemur til umfjöllunar í samgöngunefnd og kalli eftir gögnum og vinni úr þeim. Ekki ætla ég að vera andvígur því að við vinnum málið, því þar sem mælt er með því hér fer það bersýnilega til nefndar þannig að ég ætla ekki að leggjast gegn því. En það er augljóst að skoðanir eru skiptar um það hvers konar veg eða samgöngur við teljum henta yfir hálendið.

Herra forseti. Ég vil árétta í andsvari mínu til hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar að hér er um að ræða þingsályktunartillögu um könnun á málinu. Ég get verið honum fullkomlega sammála um að við þurfum að forgangsraða og það gerum við með endurskoðun á samgönguáætlun. Á þessu vetrarþingi endurskoðum við hugsanlega þá áætlun sem fyrir liggur og forgangsröðum. Verk eins og þingsályktunin kveður á um kæmi þá inn í þá endurskoðun þannig að við mundum að sjálfsögðu skoða það heildstætt. Í þingsályktunartillögunni er ekki verið að tala um að það eigi bara að gera eitt og ekki annað þannig að ég hygg að við séum nokkuð sammála um þá leið. Ég vil jafnframt gera þingmanninum grein fyrir því að í dag fara að mati Vegagerðarinnar um 300 bílar um Kjalveg á sólarhring. Það eru einkabílar, litlir bílar og rútur. Núna er vegurinn svo slæmur að miklar skemmdir verða á bílum. Þetta er gríðarlega vondur vegur þannig að við þurfum að bæta hann með einhverjum hætti. Ég vil jafnframt benda þingmanninum á að vegtengingin er ekki bara fyrir leiðina milli Akureyrar og Reykjavíkur. Hún er ekki síður á milli landshlutanna Norðurlands og Suðurlands, þar er styttingin mest. Hæstv. forseti. Ég vil í lokin spyrja um hvernig hv. þingmaður skilgreinir ferðamannaveg, hvort hann er uppbyggður, hvort hann er frostfrír, hvernig slitlagi hann er lagður, hvort hann á að vera beinn eða í hlykkjum, o.s.frv.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir málefnalegt andsvar við ræðu minni. Því fer að vísu víðs fjarri að ég ætli í ræðustóli Alþingis að fara að hanna vegi um landið og segja til um það hvort tilteknir vegir eigi að vera beinir eða bognir, hver hallinn eigi að vera eða hvort upphækkunin skuli vera mikil o.s.frv. Ég sagði í andsvari við hv. þm. Bjarna Harðarson að ég hefði tekið svo til orða að tala um ferðamannavegi, ég væri ekki viss um að það hugtak væri sérstaklega skilgreint neins staðar. Það sem ég sé fyrir mér er vegur sem þjónar fyrst og fremst ferðamönnum sem leggja leið sína á miðhálendið en hann gegnir ekki endilega hlutverki flutningaleiðar, t.d. fyrir þungaflutningabíla, eins og ég hef þegar sagt. Við leggjumst að sjálfsögðu ekki gegn því að yfir Kjöl sé gerður góður sumarvegur sem ber umferð fólks en við gerum ekki ráð fyrir því að hann eigi að bera vöruflutninga. Það er sjónarmið okkar. Hvað hann þarf nákvæmlega að vera breiður, hversu mikið uppbyggður eða hvert undirlagið þarf að vera er auðvitað verkfræðilegt úrlausnarefni en ekki pólitískt. Hvað pólitíkina snertir er hér fyrst og fremst tekist á um hlutverk þessarar samgönguleiðar og þar erum við augljóslega ekki algjörlega samstiga en það er sjálfsagt að taka þá umræðu frekar á vettvangi nefndarinnar.

Herra forseti. Í samgönguáætlunum eru ferðamannavegir tilgreindir en ég man ekki eftir því að tilgreint sé hvernig þeir líta út. Þess vegna reyndi ég að spyrja hv. þingmann að því hvernig honum finnst ferðamannavegir eiga að vera, hvort það séu vegir sem eru uppbyggðir, eins og hv. þm. Bjarni Harðarson nefndi, sem ekki er aur á fram á mitt sumar. Það sem mér finnst að við þurfum að átta okkur á þegar við tölum um ferðamannavegi er hvað við eigum í rauninni við og þá er ég ekki að tala um neina verkfræðihönnun. Mér finnst að þingmaðurinn geti samþykkt að sú skoðun fari fram. Hins vegar er þingmaðurinn ekki endilega sammála því sem kemur fram í greinargerðinni og það er gott og vel. Mig langar þá í lokin að spyrja hv. þingmann: Kæmi til greina að gera uppbyggðan veg yfir Kjöl? Þá á ég við veg sem er frostfrír og með slitlagi. Það yrði takmarkað hvaða flutningar mættu vera um þann veg. Ef þungaflutningarnir færu fram á þjóðvegi 1 og fólksbílaumferðin og ferðamannatraffíkin yfir sumartímann yrðu meiri, léttum við um leið sannarlega á umferð á þjóðvegi 1 og það yrði einnig til þess að minnka slysahættu og auka umferðaröryggi.

Herra forseti. Það er margt sem kemur til greina í þessu lífi og það er sjálfsagt að fara yfir hluti af þessum toga. En það er ekki það sem tillagan sem hér er til umfjöllunar gengur út á, eins og ég skil hana, heldur er þar talað um að leggja heilsársveg yfir Kjöl. Í greinargerðinni eru færð rök fyrir því. Ég hef reynt að gera grein fyrir þeim sjónarmiðum sem ég stend fyrir að því er varðar umhverfisþættina og náttúruverndina, að því er varðar forgangsröðun í samgöngumálum, að því er varðar byggðaþróun o.s.frv. Ég hef reynt með þeim hætti að skýra að af þeim ástæðum sem við teljum mikilvægar í því samhengi höfum við ekki verið hlynnt því að samþykkja ályktunina. Ef þingmaðurinn kemur fram með öðruvísi tillögu um annars konar markmið en þessi tillaga gerir ráð fyrir munum við auðvitað taka efnislega afstöðu til hennar. Ég ítreka það sem ég sagði hér áðan að ég er að sjálfsögðu reiðubúinn til þess að taka þessa samgöngupólitísku umræðu á vettvangi hv. samgöngunefndar. Ég veit ekki hvort hæstv. iðnaðarráðherra vill koma þar að, hann gæti kannski komið á opinn fund og látið ljós sitt skína en látum það nú vera. Sú umræða mun fara fram á vettvangi nefndarinnar og ég ætla ekki að vera með neina fordóma gagnvart hugmyndum manna í þeim efnum. En þetta eru þau sjónarmið sem hafa ráðið afstöðu okkar til málsins. Þau gerðu það á síðasta þingi þegar málið var til umfjöllunar og ég hef svo sem ekki breytt um skoðun hvað það snertir. Það er til umfjöllunar og verður það á vettvangi nefndarinnar.

Herra forseti. Ég vil taka aðeins þátt í umræðunni og tel brýnt að Alþingi haldi sínu verklagi. Þrátt fyrir að erfiðir tímar séu í samfélaginu þurfa fyrirtækin að ganga og vinnustaður okkar er einn af þeim sem þurfa að sýna að þeir halda höfði. Því þurfum við að vinna okkar verk og eitt af þeim verkum er að fara í gegnum umræðu um þessa þingsályktunartillögu sem ég tel mjög brýna enda einn af flutningsmönnum. Ég þakka umræðuna sem verið hefur um hana hér. Ég tel að það gæti nokkurs misskilnings í andstöðu sumra við heilsársveg yfir Kjöl vegna þess að menn sjá þá fyrir sér að þar með verði mikilli öræfakyrrð spillt. Þar sem nú eru friðsæl og hljóð öræfi verði skyndilega að grárri hraðbraut. Þá mynd er auðvelt að mála upp fyrir fólki en hún er ósönn vegna þess að það mun minnka hávaða frá vegi að leggja venjulegan malarveg yfir Kjöl. Þegar er búið að leggja veg yfir Kjöl. Það er afskaplega vondur malarvegur og vondum malarvegi fylgir mikil mengun, mikill hávaði, vond meðferð á bílum og ýmislegt annað sem ekki skapar þau þægindi sem þurfa að vera á okkar helstu ferðamannaleiðum. Kjalvegur er tvímælalaust ein af okkar helstu ferðamannaleiðum. Ég er ekki talsmaður þess að menn leggi vegi þvers og kruss um hálendið eða fjölgi þar mikið vegum frá því sem nú er. Ég tel einmitt brýnt að við höldum í þá ósnortnu náttúru sem við eigum. Ég set ákveðinn fyrirvara við vinnuna sem farið verður í varðandi þessa vegagerð. Við undirbúning verksins hafa komið fram hugmyndir um að velja alveg nýtt vegstæði. Það orkar að nokkru leyti tvímælis, það er betra ef hægt er að nota það vegstæði sem nú er vegna þess að það er óþarfi að fórna nýjum löndum. Vegurinn væri ekki bara til bóta fyrir ferðamennskuna og fyrir byggðirnar beggja megin við, ég held að hann mundi einnig vera mjög hagkvæmur þjóðhagslega til lengri tíma litið. Rétt eins og 1. flm., hv. þm. Kjartan Ólafsson, kom að áðan minnkum við til muna umferðarþungann á þjóðvegi 1 með því að leggja þennan veg. Það er alveg víst að það er tiltölulega stutt í að menn fari að ræða í alvöru og leggja á ráðin um fjórbreiðan veg alla leið milli Reykjavíkur og Akureyrar að óbreyttu. Ef ný leið er gerð getur það dregið úr þeirri þörf og frestað því verki um ókomna daga eða jafnvel alveg komið í veg fyrir að ráðast þurfi í það því að margt getur breyst í samgöngumálum á hálfri eða einni öld. Að leggja fjórbreiðan veg - það þekkjum við vel sem höfum rætt um fjórbreiðan veg milli Reykjavíkur og Selfoss og milli Reykjavíkur og Reykjanesbæjar - er ekki tvöfalt dýrara en að leggja venjulegan tvíbreiðan veg. Hann er fjórfalt til áttfalt dýrari en slíkur vegur vegna hinna mislægu gatnamóta og ýmissa tæknilegra útfærslna sem þurfa að vera á vegi með tveimur aðgreindum akstursstefnum. Hann svo miklu dýrari. Það skiptir verulegu máli í þessari umræðu. Þess vegna held ég að brýnt sé, herra forseti, að Vegagerðin og samgönguráðuneytið skoði þennan samgöngumöguleika af alvöru og við megum ekki ýkja það um of þó að nú séu erfiðir tímar. Það er mjög líklegt erfiðleikarnir gangi tiltölulega hratt yfir hagkerfi okkar því að það hefur mikla teygjumöguleika, mikla aðlögunarhæfileika, kannski langt umfram það sem önnur hagkerfi hafa. Það eru vissulega miklir erfiðleikar meðan þeir ganga yfir og við þurfum að taka á þeim af festu og æðruleysi. Það er kannski æðruleysið sem mér finnst helst hafa vantað í umræðuna, t.d. í ýmsa fjölmiðlaumfjöllun. Þrátt fyrir erfiðleika megum við ekki leggja árar í bát og hætta að horfa til framtíðar. Eitt af þeim verkefnum sem við þurfum að horfa til er hvernig við getum byggt landið upp og eflt byggðirnar. Það er misskilningur sem kom fram áðan í ræðu hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar að við værum að tala um veg sem væri aðallega ætlaður fyrir mikla þungaflutninga. Þungaflutningar á Íslandi fara eiginlega um alla vegi hvort sem þeir eru skilgreindir sem tengivegir, ferðamannavegir eða annars konar vegir svo lengi sem þeir þola þann öxulþunga sem er á viðkomandi bifreið. En það má alveg hugsa sér, eins og hv. flutningsmaður vék að, að menn setji einhverjar takmarkanir á það enda er ekki aðalmarkmiðið með þessari vegarlagningu að koma á nýrri samgönguleið fyrir landflutningana. Aðalmálið er að koma á samgöngubót, tengingu á milli Norður- og Suðurlands með nýjum hætti. Tími minn er senn á þrotum en það síðasta sem mig langaði til að víkja að í þessu sambandi er sá ótti sem ég verð var við hjá ýmsum kunningjum mínum á Norðvesturlandi og Vesturlandi, að þetta muni á einhvern hátt rýra stöðu þeirra í byggðaþróun og að umferðin muni öll verða yfir Kjöl. Ég held að það sé mikill misskilningur og við þessa vegarlagningu muni skapast nýr hringvegur á landinu, litli hringurinn á móti stóra hringnum - í rauninni tveir nýir hringir. Það muni auka möguleika á styttri hringferðalögum en ferðamenn hafa haft með hringveginum um þjóðveg 1 kringum landið og á mesta vaxtarsvæðinu á Suður- og Suðvesturlandi muni fólk fara aðra leiðina um Kjöl og hina um Holtavörðuheiði.