Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hinn 5. júlí s.l. voru gefin út bráðabirgðalög þau, sem hér um ræðir, eins og öllum hv. þdm. er kunnugt um. Eins og vitað er, eru hér á landi tvö flugfélög, sem starfa af miklum myndarskap og dugnaði. Þessi flugfélög eiga, sem eðlilegt er, oft og tíðum í fjárhagskröggum, þar sem þau verða að kosta miklu til rekstrar og viðhalds flugvéla og annarra eigna, sem nauðsynleg eru rekstrinum. Við höfum verið svo heppin að eignast vel þjálfað og duglegt fluglið, sem hefur gert mögulegt fyrir bæði þessi félög að hasla sér völl ekki aðeins hér innanlands, heldur einnig á erlendum vettvangi. Flugfélag Íslands gegnir tvíþættu hlutverki. Það annast samgöngur hér innanlands, flýgur til 25 staða reglulega að sumrinu, og hefur þannig rofið algerlega einangrunina. Það hefur komið hinum fjarlægustu og afskekktustu stöðum landsins í gott samband við aðra staði. Þetta er svo mikilvægt, að menn telja nú, að það sé ekki hægt án þess að vera, enda er stöðugt að því unnið að byggja nýja flugvelli og koma fleiri og fleiri stöðum í samband við flugið. Flugfélag Íslands hefur einnig reglubundið áætlunarflug til margra landa í Evrópu og hefur, eins og kunnugt er, tveimur ágætum vélum á að skipa, og hefur með ári hverju farið vaxandi farþegafjöldinn með þessum flugvélum, og sérstaklega nú á s.l. sumri var það áberandi, hversu margir útlendingar flugu með Flugfélagi Íslands. Starfsemi Flugfélags Íslands, bæði í utan- og innanlandsflugi, er svo mikilvæg, að stöðvun á þeim vettvangi mundi valda miklum óþægindum, skaða og vandræðum fyrir fjölda manns, enda er það svo, að a.m.k. sá hluti landsmanna flýgur innanlands með Flugfélagi Íslands. Flugfélagið Loftleiðir annast eingöngu, eins og kunnugt er, flutning á milli landa, þ.e. til Bandaríkjanna og ýmissa landa í Evrópu. Nú á s.l. vori var byrjað að fljúga til Finnlands, og virðist það ætla að gefa góða raun. Farþegafjöldi með flugvélum Loftleiða hefur aldrei verið meiri en nú s.l. sumar. Og það eru mestmegnis útlendingar, sem fljúga með Loftleiðum. Á s.l. vori var búið að bóka far með flugvélum flugfélagsins Loftleiða langt fram á haust, enda hafa vélarnar alltaf verið fullar yfir hafið, og má segja, að það sé ótrúlegt, að þetta litla félag skuli geta haslað sér völl í samkeppni við auðfélögin, og það er sannarlega mikils virði fyrir okkur, ef þetta má halda áfram. Það er nauðsynlegt, að ekkert það komi fyrir, sem getur hindrað það, að framgangur flugfélaganna beggja og efling geti haldið áfram. Það má ekkert það koma fyrir, sem getur valdið okkur álitshnekki út á við og hindrað það, að útlendingar haldi áfram að panta far með íslenzku vélunum. Nú var það svo á s.l. vori, að það kom upp deila á milli flugfélaganna og flugmannanna. Flugmenn gerðu kröfu um bætt kjör, og það er út af fyrir sig mál, sem ég ætla ekki að blanda mér í að ræða um. Ég skal líka láta hjá líða að fella nokkurn dóm um réttmæti þessara krafna flugmannanna. Það má vel vera, að þeir hafi haft nokkur rök, a.m.k. þegar þeir bera sig saman við þau kjör, sem starfsbræður þeirra hjá auðfélögum erlendis hafa. Ég býst við, að það sé rétt, að auðfélögin, sem eru í samkeppni við okkar tvö fátæku félög, borgi sínum flugmönnum hærra kaup, og sama býst ég við að megi segja um ýmsa hærri launaflokka, að þeir, sem eru taldir í betri launaflokkum hér og hærra launaðir, hafi alls ekki sambærileg laun við það, sem gerist erlendis. Það er t.d. alveg vitað, að verkfræðingar og læknar eru betur launaðir erlendis en stéttarbræður þeirra hér á landi. Það er líka vitað, að launamismunurinn er miklu meiri erlendis en hér á landi. Það er ekki í nokkru landi, sem er eins mikill launajöfnuður og hér. Og þetta er kannske vegna þess, að við erum svo fámennir, við þekkjum hver annan, og það er kannske kostur okkar, að við viljum, að fólkið hafi sem jöfnust og bezt kjör. Ég þekki svo mikið íslenzka flugmenn, að ég veit það, að þeir vilja á allan hátt vinna að framgangi og eflingu flugfélaganna. Ég þekki þá svo vel, að ég veit, að þeir vilja alls ekki, að það komi til nokkurra mála, að álit félaganna út á við bíði hnekki, og verkfallið, sem flugmennirnir boðuðu á s.l. vori, var boðað í trausti þess, að það næðust samningar. Nú stóð þetta í stappi á milli flugfélaganna og flugmannanna, og samningar höfðu ekki tekizt að kvöldi hins 4. júlí. Það lá þess vegna ekkert annað fyrir að morgni 5. júlí en það yrði stöðvun, að flugvélarnar hættu að fljúga, að tugþúsundir útlendinga, sem höfðu pantað sér far með flugvélunum, mundu kippa til baka sínum pöntunum, að allur rekstur flugfélaganna kæmist á ringulreið og að þau yrðu fyrir varanlegu tapi og varanlegum álitshnekki út á við, þannig að það mátti reikna með því, að útlendingar gætu ekki á eftir treyst því að panta far með íslenzkum flugvélum, vegna þess að það væri ekki hægt á það að treysta, að áætlunin stæðist. Þetta var háskalegt. Og það var ekki þetta, sem íslenzkir flugmenn stefndu að. Engir vildu þetta síður en þeir. En þeir vildu fá bætt kjör, og þeir vildu ná samningum, en samningar tókust ekki, það var staðreynd. Hvernig átti þá að koma í veg fyrir þann skaða og það tjón, sem hlaut að verða af stöðvuninni? Hvernig átti að gera það? Það var ekki, úr því sem komið var, önnur leið en sú, sem var farin, og sú leið var ekki sársaukafull fyrir flugmennina. Sú leið að láta stöðvun koma til framkvæmda er miklu sársaukafyllri fyrir þá og miklu meira á móti þeirra skapi, því að vinnustöðvunin var boðuð í trausti þess, að það yrði samið, í trausti þess, að ekki kæmi til stöðvunar. Nú er það svo, að samninganefndin, sem átti að semja fyrir hönd flugmannanna, var í nokkrum vanda. Þegar boðað er til verkfalls, er erfitt að snúa aftur nema hafa fengið eitthvað upp úr krafsinu. Nú lá það ekki fyrir, að samninganefndin hefði þau tilboð á hendi frá flugfélögunum, sem nægðu til þess að bjarga heiðri flugmannanna og samninganefndarinnar. Þess vegna voru það bráðabirgðalögin, sem hjálpuðu samninganefndinni út úr ógöngunum og björguðu heiðri hennar gagnvart stéttinni. Bráðabirgðalögin komu líka í veg fyrir, að það ætti sér stað, það sem flugmennirnir vildu allra sízt, stöðvun á fluginu, það tjón, sem flugfélögin mundu verða fyrir, ef það yrði stöðvun. Lögin komu þess vegna í veg fyrir stöðvun og urðu þess valdandi, að flugið hélt reglulega áfram s.l. sumar, að íslenzkt flug hefur nú enn sem fyrr möguleika til þess að halda áfram í erfiðri samkeppni við erlend auðfélög. Og Loftleiðir hafa nú gert ráðstafanir til þess að kaupa þriðju Cloudmaster-flugvélina, og veitir ekki af. Ef fram heldur því, sem verið hefur undanfarið, þá er hér enn vitanlega möguleiki til þess að auka farþegafjöldann, auka hróður íslenzkra flugfélaga og íslenzkra flugmanna, og það er það, sem ég er sannfærður um, að við hv. þingmenn viljum allir. Við höfum allir gert okkur það ljóst, hve mikið óbætanlegt tjón hefði getað orðið af því, ef stöðvun hefði orðið á fluginu á s.l. sumri, með þeim farþegafjölda, sem í boði var s.l. sumar og verið hefur. Og flugið er nú á leiðinni með að verða ábatasamlegur atvinnuvegur. Það er sannarlega ánægjulegt að vita það, að okkar litlu félög eru að vinna á og fá fleiri og fleiri erlenda farþega þrátt fyrir hina hörðu samkeppni erlendra auðfélaga. Ekkert mistakaspor má stíga í þessu efni, því að þá getum við orðið undir í baráttunni, og það spor, sem sýnist vera aðeins í bili mjög lítið víxlspor, getur vissulega valdið varanlegu tjóni. Og hver trúir því, ef hinir erlendu farþegar, sem voru búnir að panta far með íslenzku flugvélunum á s.l. vori, hefðu vegna stöðvunar og verkfalls orðið að afturkalla það, - hver trúir því, að það hefði ekki haft áhrif næsta sumar og næstu sumur? Við erum fámennir, við erum litlir í samkeppni við milljónaþjóðirnar og auðfélögin, og það er ekki mögulegt fyrir okkur að sigra í samkeppninni nema hafa traust og dugnað fram yfir það, sem milljónaþjóðirnar hafa. Ég vil leggja til, að þessu frv. verði vísað til 2 umr. og hv. samgmn.



Herra forseti. Ég vonaðist eftir því, að hæstv. landbrh. mundi færa fram einhver ný og gild rök fyrir því óyndisúrræði og því ofbeldisverki, sem hann framdi á s.l. sumri gagnvart verkalýðshreyfingu Íslands. En það var fjarri því, að maður fengi nein ný rök að heyra frá hans hendi. Hann flutti skýrslu um vöxt og viðgang flugfélaganna. Allt um það hygg ég, að þm. hafi verið kunnugt. Hann játaði, að við ættum vel þjálfað fluglið, hvað okkur mun einnig hafa órað fyrir eða verið að einhverju leyti kunnugt. En í því sambandi minntist hæstv. ráðh. ekki á það, að þetta mjög þjálfaða og vel hæfa fluglið ætti í raun og veru rétt á því að fá sambærilegt kaup og stéttarbræður þess í öðrum löndum. Það fannst honum vera mjög svo eðlilegt, að flugmenn annarra og ríkari þjóða hefðu allt annað og hærra kaup en hið ágæta íslenzka fluglið. En þar erum við ekki á sama máli. Aðalrökin voru sem fyrr þau, að til þess hefði verið gripið að banna boðað verkfall flugmanna vegna þess, hversu mikilvægt það hefði verið, að flugvélar hinna íslenzku flugfélaga gætu haldið áfram starfi. Mikil lifandi ósköp mundi það ekki vera mikilvægt fyrir íslenzkan þjóðarbúskap, að íslenzkur sjávarútvegur gæti haldið áfram starfi? Hafa ekki verið gerð verkföll í þeim atvinnuvegi? Eru það ekki lögleg verkföll? Hefur það ekki gerzt í Bretlandi, móðurlandi lýðræðisins, hefur það ekki gerzt í öllum lýðræðislöndum, að verkföll hafi verið gerð, jafnvel í hinum þýðingarmestu atvinnuvegum, jafnt þeim sem öðrum? Er það nokkuð þýðingarmeira fyrir íslenzkt þjóðfélag, að 2–4 flugvélar haldi áfram rekstri, heldur en allur farskipa- og fiskveiðafloti Íslendinga? Slíkt er auðvitað ekki nokkur rökstuðningur fyrir banni verkfalla, nema það vaki fyrir þeim sömu herrum að banna verkföll almennt. Ég mun inna nánar eftir því síðar, hvort það sé kannske tilgangurinn, að það eigi bara við þarna, að á mjóum þvengjum sé byrjað. Þegar leið á ræðu hæstv. ráðh., virtist mér rökstuðningur hans helzt hníga að því, að verkfallsbannið hefði verið gert fyrir flugmennina, þ.e. til þess að bjarga sóma þeirra. Þvílíkt bjargræði! Ætli hæstv. ráðh. hafi ekki borizt þakkarávörp frá flugmönnunum fyrir það, að hann skyldi bjarga sóma þeirra? Ég hygg, að hann hafi ekki fengið neitt slíkt þakkarávarp, enda var hann ekki að bjarga sóma þeirra. Það er rétt, að það stóð í stappi um launakjör íslenzkra flugmanna. Þeir sátu annars vegar við samningaborð og eigendur flugfélaganna hinum megin og Vinnuveitendasamband Íslands á næstu grösum. Og þetta var þeirra lýðræðislegi réttur. Þeir ætluðu að semja um verðið á vinnu sinni, og það er heimilað í íslenzkum lögum. Samningar tókust svo ekki, segir hæstv. ráðherra. Það var aldrei reynt til hlítar að ná samningum. Við vitum það ósköp vel, sem í samningum höfum staðið við atvinnurekendur, að það er þeirra háttur og venja að neita af allt of mikilli óbilgirni öllum kröfum, sem verkalýðsfélögin bera fram, þangað til á síðustu stundu, þegar verkfallsvopnið vofir yfir þeim og það á alveg að fara að byrja. Þá er venjulega reynt að leysa svolítið frá pokahorninu og byrja að ganga inn á eitthvað í sanngirnisátt. En á þetta var ekki reynt. Ofbeldissverði verkfallsbannsins var brugðið á loft, áður en það væri fullreynt, hvort næðust samningar með friðsamlegum hætti við flugfélögin eða ekki. Hæstv. ráðh. sagði: Vinnustöðvunin var boðuð í trausti þess, að samningar næðust. - Þetta hygg ég, að sé alveg rétt hjá hæstv. ráðh. Verkalýðsfélögin boða alltaf til verkfalls í trausti þess, að ef ekki hafa náðst samningar með friðsamlegum hætti, þá muni þeir þó nást, þegar verkfallshættan vofir yfir. Vissulega boðuðu flugmennirnir til verkfalls í því trausti, að með því að láta það liggja við, að verkfallið með öllum þess afleiðingum skylli á flugfélögunum, ef þau gerðu ekki neitt í þá átt að ganga í sanngirnisátt móti óskum þeirra, þá yrðu þau fyrir því tjóni, sem hlytist af verkfalli. Og þetta gerðu þeir þrátt fyrir það, þó að þeir óskuðu einskis frekar en flugfélögin gætu haldið áfram störfum, vildu aðeins fá það fram, að þeirra þriggja ára gamli kjarasamningur yrði endurskoðaður og leiðréttur nokkuð vegna mjög breyttra viðhorfa og aðstöðu, bæði að því er snerti flugvélakost félaganna og vinnutíma og afköst í sambandi við það og svo um kaupgjaldshliðina sjálfa. En mjög hafði, eins og allir vita, breytzt aðstaða á þessum þremur seinustu árum, að því er snertir verðlag í þessu landi og þar með í raun og veru rétt manna til verulegra breytinga á kaupgjaldi. Sannast að segja bjóst, held ég, enginn við því, að hæstv. ríkisstj. bannaði verkfall flugmannanna. En þetta mun samt hafa verið gert í trausti þess, að þarna væri um fámenna stétt að ræða og að í krónutölu hefðu þessir menn hærra kaup en almennt verkafólk. En engum heilvita manni mundi nú detta í hug að ætla að miða kaup manna, sem kostuðu eins mörgum árum ævi sinnar til sérnáms og flugmenn hafa gert, né manna, sem hafa eins skamma starfsævi og flugmenn hafa sökum þess, hversu strangar líkamlegar kröfur eru gerðar til hæfni þeirra, að jafna kaupi þeirra við kaup ófaglærðra verkamanna, og þar með væri líka öll ástæða fallin burt fyrir því, að kaupbreyting til þessarar stéttar hefði getað orðið nokkurt algilt fordæmi fyrir verkalýðsstéttina almennt. Verkfallsbannið er þess vegna algert vindhögg út í loftið, klámhögg, sem er þeim til skammar, sem greiðir, að fornum skilningi, hafi það verið ætlunin að taka þarna prinsip-afstöðu almennt gagnvart verkalýðnum í landinu. Þarna var um stétt að ræða, sem hafði verulega sérstöðu á margan veg. En þetta högg var látið ríða. Það var látið heita svo, að þetta hafi verið greitt einu litlu stéttarfélagi í Alþýðusambandi Íslands. En það hefur ekki dulizt verkalýðshreyfingunni frá því kvöldið 5. júlí, að brbl. voru sett, að höggið var greitt verkalýðshreyfingunni allri í heild, og hanzkinn hefur verið tekinn upp af verkalýðshreyfingunni almennt vegna þessarar árásar á flugmennina. Það væri vissulega synd að segja, að samtök alþýðustéttanna á Íslandi hafi verið í náðinni eða átt upp á pallborðið hjá þessari hæstv. ríkisstj. Á hendur þeim hefur hver árásin rekið aðra. Fyrst varð samvinnuhreyfingin fyrir hverju högginu á fætur öðru. Það var tekin upp sú nýbreytni, sem byggist á engu réttlæti, að skattleggja viðskipti félagsmanna innan samvinnuhreyfingarinnar. Og það var tekin upp sú nýlunda að heimta helminginn af sparifjáraukningu í innlánsdeildum kaupfélaga úti um allt land til þess að flytja þetta til Reykjavíkur til geymslu og frystingar hér í Seðlabankanum. Frekar hafði þó á undanförnum árum þótt þurfa að gera stjórnmálaaðgerðir í þá átt að dreifa fjármagninu út um landsbyggðina heldur en að safna því saman utan af landsbyggðinni og safna því til Reykjavíkur, þangað sem öll þjóðfélagsþróunin safnar fjármagni þjóðarinnar um of. Og þá kom röðin að verkalýðshreyfingunni, hinni fjöldahreyfingu hins vinnandi fólks. Í fyrsta lagi var það í tíð ríkisstj. Emils Jónssonar, þegar 27 vísitölustig voru skorin burt og kaup verkamannsins þar með lækkað um kr. 3.19 á klst. og kaup verkakonunnar um kr. 2.48 á klst. Það hafa ekki allir innbrotsþjófarnir í Reykjavík, sem hafa verið að stelast hér inn í búðir, farið með myndarlegri summu út en tekin var þarna í burtu með lagaákvæðum af árstekjum verkamanna og verkakvenna. En þetta var gert af löggjafanum. Þetta var þó ekki nóg. Það varð að fylgja betur eftir, og þá var ákveðið að afnema alla vísitölu á kaup, slíta kaupgjaldið í landinu úr tengslum við verðlagið, tryggja það, að verkamenn fengju helzt engar bætur í kaupgreiðslum, hvað sem verðlagið þyti upp á við. Fiskverð sjómanna var bundið með lögum, þótt ný gengisskráning gæfi tilefni til hærra fiskverðs. Það skyldi falla í hlut útgerðarmanna, eftir því sem vissir herrar skömmtuðu þeim þó, en sjómennirnir skyldu sitja með sama fiskverð og þeir höfðu, áður en gengislækkunarlögin voru sett á. Það var kveðjan til þeirra. Og svo kom verkfallsbannið, sem er ekkert sérmál flugmannanna einna, heldur mál verkalýðshreyfingarinnar allrar. Það er árás ríkisstj. Íslands á verkalýðshreyfinguna í landinu og ekkert annað. Ég held, að hæstv. landbrh. hefði ekki farið út á þessa braut, ef hann hefði gert og gerði sér fulla grein fyrir því, hvað verkfall er eða hvernig á verkföll og verkfallsrétt er litið hjá lýðræðisþjóðum yfirleitt. Það er ekkert nýtt mál erlendis, að verkföll séu viðurkennd sem helgur réttur verkalýðsstéttarinnar í sjálfsvarnarskyni, og hér á landi hefur þessi réttur verið viðurkenndur líka með setningu laga um stéttarfélög og vinnudeilur. Og þessi réttur hefur ekki verið tekinn af verkamönnum með löggjöf, svo að ég minnist, fyrr en þessi hæstv. landbrh. gerði það. Það er einn af dýrmætum ávöxtum stjórnarbyltingarinnar miklu í Frakklandi, að þá var viðurkennt og leitt í lög almennt athafnafrelsi í því landi. Í því hugtaki fólst m.a. það, að verkamenn skyldu vera frjálsir að því að selja vinnu sína á því markaðsverði, sem ákvarðaðist af framboði og eftirspurn. Þeir skyldu enn fremur vera frjálsir að því að neita að vinna fyrir þetta verð, og verkamennirnir skyldu enn fremur vera frjálsir að því að leggja niður vinnu og fara heim, hvenær sem þá lysti, ef þeir gætu ekki samþykkt þetta lágmarksverð. Á sama hátt fékkst þá einnig viðurkenning fyrir því, að atvinnurekendur skyldu vera frjálsir að því að borga verkamönnum lægstu laun, sem hægt væri að fá þá fyrir, bæði karla og konur og börn, og þeir skyldu vera frjálsir að því að segja þeim upp vinnu, hvenær sem þeim sýndist svo. Með þessu var viðurkennt, að vinnan eða vinnuaflið bæri að verðleggja á sama hátt eins og aðrar vörur. Þarna færi fram kaup og sala milli atvinnurekendanna og verkamannanna. Verkamaðurinn væri seljandi vinnunnar, vinnuseljandi, og atvinnurekandinn vinnukaupandi. Með þessu var launakerfi nútímans í rauninni komið á fót. En þegar svona var komið, hófst næsta ójafn leikur, því að þetta gagnkvæma frjálsræði veitti atvinnurekendum miklu sterkari aðstöðu til þess að verðleggja vinnuna en eigendum sjálfrar vinnunnar, verkamönnunum. Gagnvart atvinnurekendunum stóð verkamaðurinn einsamall, veikur og vanmáttugur, og víða í löndum var aðstaða atvinnurekendanna auk þess styrkt með lagaákvæðum, sem bönnuðu öll samtök verkamanna. Þannig gat atvinnurekandinn oftast ákveðið einn verð vinnunnar, en ekki eigandi vinnuaflsins, verkamaðurinn. Ef verkamaðurinn hikaði eða neitaði að taka boði atvinnurekandans, gat sá síðarnefndi venjulega annaðhvort beðið eða fengið aðra menn í verkið. Verkamaðurinn gat hins vegar í fæstum tilfellum beðið. Hann gat verið knúinn til að ganga að hvaða kostum sem var þegar í stað, og það, sem rak hann áfram, gat verið margt. Það gat t.d. verið atvinnuskortur, það gat verið stór fjölskylda að baki honum eða það gat beinlínis verið sulturinn. Verkamennirnir urðu því að heyja langa og harða baráttu fyrir því að mega stofna til samtaka sín á milli, svo að þeir stæðu ekki einir gagnvart atvinnurekendavaldinu, þ.e.a.s. þeir urðu að berjast fyrir réttinum til að mega koma sér saman um ýmsar sameiginlegar kröfur og jafnvel um að neita að vinna eða það, sem við köllum að gera verkfall. Þessi réttindi fengu verkamenn viðurkennd í móðurlandi lýðræðisins, Englandi, í byrjun 19. aldar, 1824, í Frakklandi nokkru seinna, 1864, og í Þýzkalandi með atvinnulöggjöfinni, sem var lögleidd árið 1869. Og þetta var strax í áttina. En það reyndist ekki nóg. Verkamenn sáu fljótt, að tímabundin samtök og samkomur af tilviljun leystu ekki þeirra vandamál. Þeir þurftu að öðlast rétt til þess að stofna fastmótuð félög, sem héldu uppí merkinu og störfuðu áfram til langframa. Þennan rétt öðluðust verkamenn í Englandi á undan öðrum löndum, árið 1871, og í Frakklandi 1884. Á Norðurlöndum fer verkalýðshreyfingin fyrst að ná nokkrum þroska eftir 1880. Danska alþýðusambandið er stofnað í ársbyrjun 1898, hið sænska síðar sama ár, norska alþýðusambandið 1899 og það finnska 1907 og Alþýðusamband Íslands 1916. Ég hef verið að leitast við að lýsa aðstöðu verkamannsins gagnvart atvinnurekandanum og hvernig þessi aðstaða hefur þróazt, jafnazt nokkuð, einkanlega með réttinum til þess að mega stofna stéttarfélög og síðan að mega styrkja aðstöðu stéttarfélags síns með stofnun stéttarsambanda og enn fremur með stofnun alþjóðasambanda og þátttöku aðal-landssambandanna í þeim. Í stað samninganna við hvern einstakan verkamann um kaupið, sem venjulega þýddi sjálfsákvörðun atvinnurekandans, eins og ég sagði áðan, eru nú komnir og löghelgaðir samningar við félagssamtök verkamanna. Samtökin eru það, sem gera verkamanninum kleift að neita að vinna. Þau útiloka hættuna á því, að annar verkamaður geti hlaupið í skarðið og tekið vinnuna fyrir lægra kaup. Og til þess að verkamennirnir þoli bið, meðan á samningum eða deilu stendur, leggja verkamenn venjulega til hliðar dálítið af litlu kaupi sínu, mynda verkfallssjóði, svo að ábyrgðin gagnvart fjölskyldunni og sulturinn reki þá ekki alltaf strax til óyndisúrræða og uppgjafar. Og þá er komið að verkfallshugtakinu, sem ég held að hæstv. ráðh. vanti algerlega skilning á. Ég vil leyfa mér að tilfæra skoðanir eins af kunnustu hagfræðingum Frakka í lok 19. aldarinnar um hugtakið „verkföll“. „Verkföllin eru,“ segir hann, „oft álitin vera aðaltilgangur og takmark stéttarfélaganna. En það er í rauninni misskilningur. Stéttarfélag, sem vel er stjórnað, getur vel unnið sigra án verkfalla, og það gera þau raunar oftast, alveg eins og góður herforingi getur stýrt liði í leiðangri, án þess að til bardaga komi. En samt sem áður,“ segir hann, „er verkfallið síðasta og tilþrifamesta úrræðið, þegar allt um þrýtur og önnur ráð reynast ónóg. Og hvað er þá verkfallið í raun og veru?“ spyr hann. „Það er ekki fólgið í því einu að neita að vinna. Það er ekki heldur fólgið í því einu að hætta við byrjað verk. Verkfallið er þvingunarráðstöfun, sem annar aðilinn beitir til þess að neyða hinn aðilann til þess að fallast á breytingar á ýmsum samningsatriðum, sem ekki hafa náðst að öðrum kosti, t.d. til að hækka umsamin vinnulaun. Þegar um verkfall er að ræða, felst þvingunin í stöðvun vinnunnar og því tjóni, sem hún getur haft eða hefur í för með sér fyrir atvinnurekandann. Verkfall er því aðeins ráð, sem dugir, að margir taki þátt í því, t.d. allir verkamenn í verksmiðju undantekningarlaust eða allir verkamenn í einni og sömu atvinnugrein, og þá er verkfallið vissulega hættulegt vopn, því að atvinnurekendurnir geta þá ekki veitt hver öðrum stuðning, eða þá loks, að allir verkamenn í öllum atvinnugreinum taka þátt í því, og er það þá orðið að allsherjarverkfalli, sem er enn hættulegra vopn og bitrara í höndum verkamanna. Það, sem alltaf einkennir verkföllin, eru undanfarandi samtök, sem verkamenn bindast. Verkfallið er því eins konar hernaðarráðstöfun, þar sem markmiðið er að koma því fram með þvingun, sem fæst ekki með góðu, samningum eða neinum öðrum úrræðum.“ Lengi vel og í flestum löndum voru verkföll talin refsivert athæfi og varðaði við lög, en nú er svo komið, að í flestum löndum er verkfallsrétturinn viðurkenndur í lögum, og það er hann einnig hér á landi. Sami hagfræðingur og ég áðan vitnaði til, segir enn fremur um verkföll og verkbönn: „Nú á dögum andmæla menn ekki lengur réttmæti verkfalla,“ - nema hæstv. ráðh. hérna á Íslandi, - „og frjálslyndir hagfræðingar voru fyrstir manna til þess að viðurkenna réttmæti þeirra og það löngu áður en það var viðurkennt að lögum.“ - Því ekki að fara til hagfræðinga í þessu tilefni, frjálslyndra hagfræðinga? - „Hvers vegna var verkfallsrétturinn viðurkenndur? Auðvitað af því, að þegar verkföllin fela í sér neitun um að vinna, enda þótt menn taki sig saman um það, þá gera menn þó ekkert annað með því en að nota frjálsræði sitt, og menn verða að viðurkenna réttindi verkamannastéttarinnar til þess að verja sig og hagsmuni sína með stríði, á meðan engir dómstólar eru til, sem dæmt geti í deilum milli fjármagnsins og vinnunnar, alveg eins og menn verða að viðurkenna rétt þjóðanna til ófriðar, til þess að verja sjálfstæði sitt og heiður eða til þess að skera úr deilumálum, meðan enginn æðsti dómstóll er til í heiminum, er geti dæmt í þeim efnum.“ „Þar að auki,“ segir hann, „væri það mikið ranglæti, sem væri í því fólgið að neita verkamönnum um rétt til verkfalla, þegar þess er gætt, að það er ekki unnt að neita atvinnurekendunum um sams konar rétt. Að minnsta kosti er það svo, að öll lög og refsiákvæði vegna verkfalla koma eingöngu niður á verkamönnunum, bitna á þeim og þeirra aðstandendum. Og þó að lögin gætu algerlega tekið fyrir það, að verkamenn undirbyggju verkfall með fundum, samkomum og kröfugöngum og öðru því, sem nauðsynlegur aðdragandi er, þá geta lögin hins vegar alls ekki stemmt stigu við því, að nokkrir atvinnurekendur komi saman á einum stað til þess að koma sér saman um að lækka vinnulaunin eða að lýsa yfir verkbanni. En verkbannið er, eins og kunnugt er, andstæða verkfallsins, vopn, sem atvinnurekendurnir beita gegn verkamönnunum. Þegar verkbanni er beitt, þá eru það atvinnurekendurnir, sem neita verkamönnunum um vinnu og geta gert það hæglega með samtökum, sem ekki er hægt að koma í veg fyrir. Þeir gera það bókstaflega með því að koma sér saman um að loka verksmiðjum sínum og verkstæðum samtímis eftir samkomulagi, sem áður er komið á á milli þeirra. Með þessu móti þvinga þeir verkamennina til undanlátssemi.“ Hinn frægi þjóðhagfræðingur, Adam Smith, hélt því fram, að atvinnurekendur hefðu alltaf samtök sín á milli, svo að lítið bæri á, og slíkt samband ættu þeir, benti hann á, miklu hægara með að gera en verkamenn, af því að þeir eru svo mörgum sinnum færri. Ef menn hefðu ekki neitt til þess að vega upp á móti þessum mikla aðstöðumun af verkamannanna hálfu, sagði hann, þá mundi það auðvitað leiða til þess, að þeir yrðu að vera áfram kúgaðir. Þetta var nú svolítill pistill um verkföll og eðli þeirra og um rétt verkamannanna til að beita þeim og þeirri þvingun, sem í þeim felst, ekki síður en rétti atvinnurekenda til verkbanns. Í hinni hvítu bók ríkisstj. var vikið nokkuð að því, hvaða vinnubrögðum hæstv. ríkisstj. ætlaði að beita viðvíkjandi kaupgjaldsmálum. Því var þar lýst yfir, að það skyldi verða óheimilt að miða kaupgjald við breytingar á vísítölu, en síðan sagði: „Hins vegar eru ekki í tillögum stjórnarinnar nein ákvæði um grunnkaup. Það er stefna ríkisstj., að það sé og eigi að vera verkefni samtaka launþega og atvinnurekenda.“ Og þess vegna spyr ég, - þetta er yfirlýst stefna í hinni hvítu bók, sem ber nafnið „Viðreisn“: Hvers vegna sveik hæstv. ríkisstj. þetta? Ég veit, að svarið er: Við urðum að svíkja það eins og allt annað. Það var ekki viðeigandi að láta það eitt standa eftir ósvikið. En það var víðar vikið að þessu máli í hinni hvítu viðreisnarbók, því að á bls. 22 er sérstakur kafli um flugmenn, farmenn og námsmenn, og þar er játað, að það standi alveg sérstaklega á með flugmenn og farmenn og námsmenn, því að þeir verði fyrir nokkuð þungum búsifjum af viðreisninni, þar sem þeir hafi áður notið þeirra fríðinda að fá erlendan gjaldeyri keyptan með 30% álagi eða miklu ódýrar en annað fólk í landinu, og manni skildist, að einmitt vegna þessara sérstöku flugmanna, farmanna og námsmanna stæði til að gera einhverjar ráðstafanir þeim til verndar, þeim til hagsbóta, en ekki, að sú yrði framkvæmdin að níðast á flugmönnum, farmönnum eða námsmönnum. En sú varð raunin. Og þegar þessi pistill hefur verið lesinn niður bls. 22 og byrjað er á bls. 23, þá kemur aftur það, sem nú skal greina, með leyfi hæstv. forseta: „Ákvörðun grunnlauna verður eftir sem áður háð frjálsum samningum á milli atvinnurekenda og stéttarfélaga.“ Það er eins og þegar lygnir menn eru að segja: Þetta er satt, - og leggja alveg sérstaklega mikið við, að nú sé verið að segja satt. Þeir í viðreisninni endurtaka þetta, að grunnkaup eigi framvegis að vera háð frjálsum samningum milli atvinnurekenda og stéttarfélaga. Af hverju eru þeir að endurtaka þetta? Af því að þeir ætluðu sér að svíkja það. Þessu er sem sé marglofað, að við hinum frjálsa rétti verkalýðsfélaga til að semja um grunnkaup við atvinnurekendur skuli ekki vera hróflað, það skuli standa, þó að mönnum kannske þyki þungt að búa undir vísitöluafnáminu, þá skuli þó þessi réttur standa óskertur. En Adam var ekki lengi í paradís, og þessi loforð stóðu ekki lengi. Mig langar til þess að spyrja hæstv. ráðh. alveg hreint og krókalaust aftur: Hvers vegna taldi ríkisstj. sig nauðbeygða til þess að svíkja þessi loforð? Samningar flugmanna stóðu yfir meginhluta júnímánaðar. Þeir höfðu sett fram sínar kauphækkunar- og kjarabótakröfur. Flugfélögin höfðu gert þeim gagntilboð, og þegar svo stóðu sakir, var bilið ekkert orðið geysilega mikið á milli þess, sem félögin buðu, og þess, sem flugmennirnir kröfðust. Það var að vísu liðið nokkuð að þeim degi, að flugmennirnir höfðu boðað verkfall. Það var komið fram á daginn 5. júlí, og verkfall skyldi hefjast 6. júlí. En það var einmitt sá dagur, sem helzt var hægt að gera sér vonir um að samningar kynnu að nást, að bilið, sem var á milli enn þá, yrði brúað. Og það töldu samningamenn flugmannanna, að með því að þeir slökuðu nokkuð til á þeim fundi, sem átti að byrja um kvöldið, þá væntu þeir, að þetta skryppi saman og ekki yrði úr verkfalli. En þegar þeir komu á þann fund um kvöldið þann 5. júlí, hvað gerðist þá? Þá gerðist það í upphafi fundar, að flugfélögin tilkynna: Við tökum til baka öll þau tilboð, sem við höfum gert, þau eru ekki lengur fyrir hendi, - í stað þess að flugmennirnir væntu, að það yrði lagt fram nýtt tilboð eitthvað í tilslökunarátt, örlítið í tilslökunarátt, svo að þeir gætu komið með örlítið í tilslökunarátt líka. Nei, öll tilboð flugfélaganna voru tekin aftur í byrjun þessa samningafundar, sem gat ráðið úrslitum. Hvað hafði gerzt? Það vissu flugmennirnir ekki. Það vissi enginn, þangað til um kvöldið, að í útvarpinu var tilkynnt, áður en félagi flugmanna var tilkynnt það, að landbrh. á Íslandi, Ingólfur Jónsson, hefði sett brbl., sem bönnuðu hið boðaða verkfall flugmanna. Þá skildu menn, hvernig í öllu lá. Á þeirri stundu, sem flugfélögin fengu að vita um, að ráðh. og ríkisstj. væru ákveðin í að banna verkfallið, þóttust þau ekki þurfa neitt að bjóða, enga sanngirni að sýna lengur, þá væri hægt að standa í skjóli við löggjafann og sýna hnefann. Forsendurnar, sem birtar voru fyrir þessum brbl., voru á þann veg, að í fyrsta lagi yrði ráðh. að banna verkföllin, vegna þess að þau mundu valda algerri stöðvun á flugi þeirra tveggja íslenzkra flugfélaga, sem halda uppi reglubundnu áætlunarflugi. Vitanlega, ef til verkfallsins hefði komið, hefði það stöðvað flugvélarnar. En þar lá svo mikið við fyrir flugfélögin, að það var ekki hægt að ætla annað en að þau vildu vinna það til að gera einhverjar breytingar á 3 ára gömlum samningi við sína góðu starfsmenn. Og það verð ég að segja, að það var skoðun flugmannanna, að flugfélögin vildu sjálf fá að lagfæra kjör sinna manna. Og það var enn fremur skoðun flugmannanna, sem stóðu í samningunum, að það hefði verið Vinnuveitendasamband Íslands, sem hefði bannað þeim það, tekið af þeim ráðin. Og svo fékk Vinnuveitendasamband Íslands stoð ríkisvaldsins. Þannig skyldi þetta litla félag kúgað. Önnur ástæðan var sú, að rekstrarafkoma þessara félaga mundi ekki þola slíka stöðvun og væri því framtíð þeirra teflt í mikla hættu, ef starfsemi þeirra yrði þannig stöðvuð. Það var þeim í sjálfsvald sett að leysa sig úr þessum vanda með því að sýna nokkra tilhliðrunarsemi. Ég fullyrði það, að flugmennirnir voru ekki með svo óbilgjarnar kröfur, að það hefði ekki verið fullsómasamlegt fyrir flugfélögin að ganga að þeim. Þeir voru fullir sáttfýsi, eins og ráðh. sagði hér áðan. Þeir vildu, að flugfélögin stöðvuðust ekki í starfsemi sinni. Þessi verkfallsboðun var engin fjandskaparráðstöfun gegn flugfélögunum. Hún var gerð eins og verkföll eru yfirleitt gerð og er í fullum rétti að gera af verkalýðshreyfingum allra landa, - gerð til þess að knýja á til úrslita um vissar kröfur. Það voru engar líkur til, að þarna yrði langvarandi verkfall, eiginlega ekki neinar líkur fyrir því, að það kæmi til vinnustöðvunarinnar, ef ekki hefði verið gripið þarna inn í. Slík stöðvun var þriðja ástæðan. Það var þriðja ástæðan, að slík stöðvun mundi, er þúsundir erlendra ferðamanna höfðu pantað far hjá vissum félögum, verða flugfélögunum og þjóðinni allri álitshnekkir og stórspilla samkeppnisaðstöðu íslenzkra flugfélaga á alþjóðavettvangi. Útlendingar áttu þarna í hlut. Þeir máttu ekki missa af farkostinum. Það yrði til álitshnekkis fyrir flugfélagið. - Þetta er alger misskilningur á eðli verkfalla. Verkföllin eru talin algerlega óviðráðanlegt atvik af hendi atvinnurekenda. Þeir verða fyrir engum álitshnekki við það, þótt þeir verði að boða truflun á sinni starfsemi, vegna þess að þeir hafi lent í verkfalli. Og það eru áreiðanlega til þeir lögfræðingar í hæstv. ríkisstj., að þeir vita, að það er talin alveg fullgild afsökun fyrir fyrirtæki, sem það verður ekki fyrir ámæli af. Það verður ekkert brezkt skipafélag fyrir ámæli, þó að skip þess stöðvist og farþegar missi af farkosti vegna verkfalls, eða brezk flugfélög eða flugfélög neinna þjóða. Þau hafa fulla afsökun, þau hafa ekki svikið neinn, þó að stöðvun verði vegna verkfalls. Þetta er vitnisburður um allt of mikla fáfræði um eðli verkfalla og engin röksemd fyrir verkfallsbanninu, fyrir utan það, að það sé alvarlegra, ef útlendingur verður fyrir vonbrigðum, missir farkost, heldur en ef það væri íslenzkur maður. Verður það nokkuð verra, þó að útlendur maður komist ekki með Gullfaxa, heldur en íslenzkur. Hvers konar óæðri sess eiga Íslendingar að skipa þarna? Það er aðalröksemdin, að útlendir menn verði fyrir vonbrigðum. Það mátti ekki ske. Loks mundi stöðvun á starfsemi flugfélaganna, þar með á flugi á innlendum flugleiðum, valda innlendum aðilum tilfinnanlegum óþægindum og tjóni. Þetta er rétt auðvitað. Verkfall veldur tjóni þeim, sem verður fyrir því. Og það er þess vegna, sem verkfallsvopnið er áhrifaríkt vopn. En viðkomandi aðili á alltaf að meta það, hvort hann veldur sér meira tjóni með því að semja eða með því að þola afleiðingar verkfallsins. Nei, röksemdirnar fyrir þessu verkfallsbanni eru hégómi einn og fyrirsláttur. Lagasetningin stendur á brauðfótum. Lagasetningin er þessi, felst í 1. gr., með leyfi hæstv. forseta: „Óheimilt skal að hefja verkfall það, sem Félag íslenzkra atvinnuflugmanna hefur boðað til hjá íslenzkum atvinnuflugmönnum 6. júlí 1960, svo og aðrar slíkar vinnustöðvanir af öðrum íslenzkum atvinnuflugmönnum fyrir 1. nóvember 1960.“ Sem sé, þessi lög bönnuðu boðað verkfall flugmanna á tímabilinu frá 6. júlí til 1. nóv. Þegar sá tími væri liðinn, hefur hæstv. ríkisstj. líklega ályktað sem svo, að þá yrði ekki svo mikið að gera hjá íslenzku flugfélögunum, að það varðaði þau miklu, þó að þau lentu þá í verkfalli, því að eftir 1. nóv. virðist verkfallsrétturinn vera fenginn þeim aftur í hendur, þá líklega af því að hann sé gagnsminni en hann var þeim í sumar. En ef við lítum á allar þessar fjórar ástæður, fyrstu, aðra, þriðju og fjórðu, þá eru þær allar þess eðlis, að þessar mundu afleiðingarnar alltaf vera í hverju einasta tilfelli, þegar verkfall væri boðað. Þær gætu valdið viðkomandi fyrirtæki, sem stöðvaðist, tjóni. Menn, innlendir eða útlendir eða jafnvel hvort tveggja, fengju af því óþægindi. Það gæti orðið þungt í skauti fjárhag fyrirtækis, sem stæði lengi í verkfalli. Þessar röksemdir falla allar saman niður, nema því aðeins að þær eigi að sýna, að ríkisstj. sé reiðubúin til að banna öll verkföll, banna verkföll, ef atvinnutæki einstaks atvinnurekanda er stöðvuð, banna sjómannaverkföll, ef sjávarútvegurinn ætti sína hagsmuni undir því að geta verið rekinn án stöðvunar, banna farskipaverkföll, banna öll verkföll. Kannske hæstv. ríkisstj. vilji færast það í fang? Ég hygg, að hún geri það ekki, eftir að hún er búin að þreifa á reynslunni af þessu tiltæki sínu, því að vandamálið, sem hún ætlaði að leysa með þessu verkfallsbanni sínu í sumar, er óleyst enn, og það getur vel farið svo, að það sé torleystara nú, það vandamál, sem þá stóð til að leysa, heldur en ef hefði verið gengið í það að leysa það fyrir miðnætti 6. júlí. Það var óhyggilegt í mesta máta að grípa fram í þetta kvöld með bráðabirgðalagasetningunni. Það var þetta kvöld, sem mestar vonir stóðu til að geta leyst málið friðsamlega. Það var ekki einu sinni búið að gera það, sem gera ber í hverri deilu, áður en gripið er til óyndisúrræða, og það er að bera fram miðlunartill. í nafni sáttasemjara. Það var ekki gert í þessari deilu. Til þess ætlast þó íslenzk löggjöf meira að segja. Fyrir svona lagaboði er ekkert fordæmi, að ég muni, í íslenzkri löggjöf, ekkert hliðstætt dæmi þessu í sögu íslenzkra verkalýðssamtaka. Hver urðu nú viðbrögð flugmannanna við þessu? Þeir ákváðu fyrst um sinn að hlíta þessari ofbeldiskenndu löggjöf. Þeir töldu, að í henni fælist þó ekki annað en bannið við að hefja þetta verkfall. Þeir fóru því á fund flugfélaganna daginn eftir og vildu ganga úr skugga um það, hvort flugfélögin vildu ekki halda áfram samningaviðleitni enn og freista þess þrátt fyrir lagasetninguna eð leysa málið á friðsamlegan hátt. Hvert var svar flugfélaganna? Það var það, að þau litu svo á, að með lagasetningunni um verkfallsbannið væri þeim einnig bannað að semja um allar kjarabætur til flugmannanna, ríkisstj. ætlaði með þessari lagasetningu að koma í veg fyrir kauphækkanir, þeim væri því ekki frjálst, að þau töldu, að semja. Þá var það, sem þeir vildu ganga betur úr skugga um, hver væri skilningur hæstv. ráðh. á þessu, sem hafði sett lögin, og vildu eðlilega fá viðtal við hann, þóttust eiga við hann nokkuð gilt erindi, sem mig skal ekki furða. En ráðh. hafði ekki tíma. Hann sendi þeim þau boð snúðugt, að þeir gætu fengið að tala við sig næsta miðvikudag, þegar almenningur kæmi í viðtal til hans. Þarna var bætt svona gráum lagði ofan á svart, og er það hæstv. ráðh. til einskis sóma. Spurningin er þessi: Felst ekki aðeins bann við verkfalli í þessum lögum? Felst einnig það í lögunum, að viðkomandi aðilum, sem þarna áttu hlut að máli, og þá öðrum, væri ekki frjálst að semja, að samningsrétturinn væri tekinn af þeim líka? Var, - ég spyr beint, - var það skilningur hæstv. ráðh., að flugfélögunum væri með þessari lagasetningu bannað að semja um nokkrar kjarabætur til sinna manna, flugmannanna? Eða voru flugfélögin bara þarna að skjóta ráðherranum fyrir sig sem skildi? Það væri strax bót í máli, ef við fengjum að vita það, að þeim hefði verið alfrjálst að semja þrátt fyrir verkfallsbannið, semja um kjarabætur til sinna manna. Þetta sama kvöld, sem lögin voru birt í ríkisútvarpinu, boðaði miðstjórn Alþýðusambands Íslands til fundar og ræddi þetta mál, því að þetta var einstæður og alvarlegur áburður í verkalýðssögunni. Mönnum kom þar saman um, að verkfallsbannið væri ekki einkamál þessa félags, það væri mál, sem snerti alla verkalýðshreyfinguna og hennar rétt í kjarabaráttunni. Þess vegna var það, að miðstjórnin gerði svo hljóðandi ályktun, með leyfi hæstv. forseta: „Miðstjórn Alþýðusambands Íslands hefur á fundi sínum rætt um bráðabirgðalög ríkisstjórnarinnar, sem banna boðað verkfall atvinnuflugmanna. Miðstjórnin mótmælir harðlega setningu þessara bráðabirgðalaga og lýsir því yfir, að hún telur lagasetninguna óréttmæta og harkalega árás á helgasta rétt verkalýðssamtakanna. Skorar miðstjórnin því á ríkisstj. að nema lögin þegar úr gildi.“ Flugmennirnir sjálfir - atvinnuflugmennirnir - héldu auðvitað líka fund í sínu félagi og samþ. þar mótmæli. Sú mótmælaályktun er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Fundur Félags íslenzkra atvinnuflugmanna, haldinn 6. júlí 1960, leyfir sér að mótmæla setningu bráðabirgðalaga frá 5. júlí 1960, um bann við verkfalli atvinnuflugmanna. Sérstaklega lítur fundurinn alvarlegum augum á, ef nefnd bráðabirgðalög verða m.a. til þess að hindra samninga um vakttíma við flug, en flugmenn leggja ríka áherzlu á að fá hann styttan af öryggisástæðum, og lagaákvæði þar að lútandi eru ekki til í íslenzkum lögum eða reglugerðum frá því opinbera. Fundurinn skorar á hæstv. ríkisstj. að nema bráðabirgðalög þessi nú þegar úr gildi.“ Þarna sýna atvinnuflugmennirnir, hvaða atriði það var, sem þeir lögðu ríkasta áherzlu á og þeir hefðu metið mikils, ef flugfélögin hefðu gengið inn á það atriði, það var að takmarka vakttíma við flug - og það beinlínis af öryggisástæðum. Það hefði þó ekki kostað flugfélögin neitt ofsafjármagn, það hefði ekki spillt áliti þeirra, hvorki hjá erlendum né innlendum mönnum. Það hefði aukið traust og tiltrú til þeirra. En spurningin er: Höfðu flugfélögin rétt til þess, heimild til þess, eftir að verkfallsbannið var komið á, að semja við sína menn um eitt eða neitt? Höfðu þau samningsréttinn? Svo mikið er víst, að ekki einu sinni þetta ákvæði fékkst leyst með samningum. Síðan bárust mótmælaorðsendingar, mótmælasamþykktir frá verkalýðsfélögum víðs vegar um land og frá fjórðungssamböndum, og verð ég að segja, að þetta er sú almennasta sjálfkrafa mótmælaalda, sem risið hefur í verkalýðshreyfingunni, svo að ég muni. Blöð stjórnarinnar voru stundum að gera því skóna, að þetta væru allt saman pöntuð mótmæli. Það er síður en svo. Þetta kom frá félögunum sjálfum og félagsstjórnunum og fulltrúaráðum þeirra, trúnaðarráðum, af því að þau fundu öll þegar í stað, að málið var stórt, þarna var mikil réttindaskerðing á ferðinni, það var verið að svipta félögin sinu skæðasta vopni í sinni kjarabaráttu. Þau fundu, að þetta mál varðaði þau öll. Það var líka þannig, að þessi afstaða mótaðist ekki af pólitískri afstöðu manna. Að því er snertir mótmælasamþykkt miðstjórnar Alþýðusambandsins um kvöldið 5. júlí, er hægt að upplýsa það hér, að að samþykktinni stóðu einnig fylgjendur ríkisstjórnarflokkanna, þ. á m. varaforseti Alþýðusambandsins, Eggert Þorsteinsson alþm., sem tók þannig afstöðu gegn þessari lagasetningu í verkalýðshreyfingunni sama kvöldið og lögin voru sett. Það var verið að reyna að læða því út, að það væru kommúnistar einir, sem stæðu að þessum mótmælasamþykktum. En þá fór nú skörin heldur að færast upp í bekkinn, þegar Verkakvennafélagið Framsókn fékk á sig kommúnistastimpil, Múrarafélag Reykjavíkur og Iðja, félag verksmiðjufólks í Reykjavík, sömuleiðis, svo að nokkuð sé nefnt, sem gerðu ákveðnar mótmælasamþykktir á félagsfundum gegn lagasetningunni. Nei, þetta var ofbeldisverknaður, sem var fordæmdur langt inn í raðir stjórnarflokkanna, svo mikið er víst. Og í raun og veru var ekki hægt að sjá, að þessi lagasetning styddist við meirihlutavilja þingsins, þegar strax var vitað á fyrsta kvöldi, sem lögin áttu að gilda, að einn af þm. stjórnarliðsins, sá sem gæti valdið úrslitum í Ed. Alþingis, hefði þegar snúizt gegn frv., - og þá var sæmst að verða við þeirri kröfu að fella lögin þegar úr gildi og ganga í það að ná samningum. Það er staðreynd, að hjá öðru flugfélaginu voru norskir flugmenn starfandi við hliðina á þeim íslenzku og launakjörin voru þannig, að norski flugmaðurinn, sem var undir stjórn íslenzks flugstjóra, hafði hjá þessu fyrirtæki hærra kaup en flugstjórinn. Samrýmist þetta íslenzkum metnaði, að íslenzki yfirmaðurinn skuli vera á lægra kaupi en undirmaður hans útlendur? Gera þeir í hæstv. ríkisstj. svo mikinn mun á rétti útlendings og Íslendings, að þeim finnist það sómasamlegt, að Íslendingur, yfirmaðurinn, sé á lægra kaupi en undirmaðurinn? Ég spyr: Mér þykir það furðulegt metnaðarleysi, ef svo er. En þetta hafa þeir lagt blessun sína yfir. Ekki fékkst þetta leiðrétt frekar en öryggisákvæðin. Og svo spyr ég að lokum: Hvað hefur unnizt með þessari ofbeldislagasetningu? Er málið leyst? Hefur fengizt lausn á málinu? Hefur réttlæti verið fullnægt? Hefur ríkisstj. komið í veg fyrir kaupgjaldsbreytingar á Íslandi með þessu tiltæki? Það er mikill misskilningur, ef hún heldur það. Það hefur ekkert áunnizt með þessu frumhlaupi til lagasetningar annað en að skapa úlfúð og að ríkisstj. er sönn að því að hafa sýnt verkalýðshreyfingunni í heild mikinn fjandskap. Ég efa það stórlega, að þessi lausn mála, ef lausn skyldi kalla, hafi orðið nokkuð ódýrari flugfélögunum sjálfum en þó að þau hefðu gengið að einhverjum sanngjörnum kröfum flugmanna við samningaborðið. Ég hallast helzt að þeirri skoðun, að þessi lagasetning hafi verið hugsuð á þann hátt eð hræða verkalýðshreyfinguna. Hún skyldi með þessu sjá, að ef eitthvert stéttarfélag leyfði sér að mögla yfir því, að það væri búið að niða kaupmátt launanna í landinu niður úr öllu valdi með því dýrtíðarfári, sem hafði verið hellt yfir þjóðina, þá skyldu þeir fá á sig verkfallsbann. En það er síður en svo, að neinn uggur hafi gripið verkalýðshreyfinguna út af þessu tiltæki. Einungis hefur hún orðið eindregnari í andúð sinni og andspyrnu við þessa hæstv. ríkisstj. og veit frekar eftir en áður, að hún á sér einungis ills von úr þeirri átt. Mér þætti vænt um að fá að heyra það frá hæstv. landbrh., hvort það sé rétt, að það hafi verið megintilgangurinn með þessari lagasetningu að taka samningsréttinn og verkfallsréttinn af verkalýðshreyfingunni. Helzt gæti maður hugsað sér, að það hefði vakað fyrir þeim, þegar þeir réðust í þetta. En það vil ég fullyrða, að þá mundi fyrst allt fara í bál og brand, þá væri ekki beðið miklu lengur. Þá fengi sú ríkisstj., sem hefur brotið niður kaupmátt launanna hjá öllum launastéttum landsins, gert bændum lítt fært að búa í þessu landi og útgerðarmönnum ókleift að gera út og haft uppi tilburði ofan á allt annað til þess að svíkja þjóðina í landhelgismálinu.



Herra forseti. Ég býst nú við því, að umr. um þetta mál mótist að sumu leyti af því, að svo furðulega stendur á, að litlar líkur eru til þess, að um þetta mál fari fram nema ein umræða á Alþingi. Mér skilst, að þessi brbl. falli úr gildi nú um næstu mánaðamót, sem eru nær því komin, og þau séu því lögð fyrir Alþ. alveg um leið og þeim er ætlað að renna út. Það muni þess vegna ekki líklegt a.m.k., að það verði um þetta mál nema þessi eina umr. Það, sem ég segi hér, mótast að sumu leyti af þessu. Ég tel, og það munu flestir telja, að það sé ein þýðingarmesta skylda ráðherra í lýðræðislandi, þingræðislandi, að gefa ekki út brbl., nema það sé alveg tryggt, að á bak við þau lög standi þingmeirihluti. Þetta er fyrsta skylda ráðh. í lýðræðislandi, sem vill ekki verða með réttu sakaður um að traðka á þingræðinu. Sá ráðh., sem leyfir sér að gefa út brbl., án þess að það liggi alveg ljóst fyrir, að hann hafi hreinan og öruggan þingmeirihluta að baki sér, hann traðkar á þingræðinu. Nú liggur þetta mál, sem hér er til umr., þannig fyrir, að lögin voru gefin út í sumar, og af þeim undirtektum, sem lögin fengu utan þings, því að það var auðvitað passað að gera svona hlut, á meðan þingið var ekki nálægt, er full ástæða til þess að efast um, að hæstv. ráðh. hafi nokkurn tíma haft tryggan eða öruggan þingmeirihluta að baki þessari brbl: útgáfu. Einn þingmanna annars stjórnarflokksins hefur lýst sig alveg andvígan þessari löggjöf. Var á þetta minnzt af fyrra ræðumanni. Og ég vil spyrja hæstv. ráðh.: Vill hann lýsa því yfir hér, að hann hafi tryggt sér það, þegar hann gaf út brbl., að allir þm. Alþfl. greiddu atkv. með þeim á þingi? Lá það fyrir? Tryggði hann sér það? Ef hann hefur ekki tryggt sér það, þá hefur hann með þessari lagaútgáfu traðkað á þingræðinu. Við erum svo sem ekki alveg óvanir því nú að sjá traðkað á þingræðinu, því að samkv. því, sem kom fram á sínum tíma, var útgáfa brbl. um stöðvun afurðaverðsins haustið 1959 hrein tröðkun á þingræðinu. Það kom greinilega í ljós, að mikill meiri hluti stjórnarliðsins, sem þá var lýsti því yfir, og þá hver í kapp við annan, að þeir væru á móti þeirri löggjöf. Samt sem áður var sú löggjöf sett, og með því var traðkað á þingræðinu. Ég sé ekki betur en núverandi ríkisstj. sé farin að leika þann leik að gefa út brbl. á milli þinga alveg án tillits til þess, hvort þau hafa raunverulega þingmeirihluta að baki sér eða ekki, og ef það er nægilegt, eru lögin látin gilda, þangað til Alþ. kemur saman, látin falla úr gildi, áður en á það reynir raunverulega 1 þinginu, hvort hún hefur nokkurn þingmeirihluta að baki löggjafarinnar eða ekki. Það er farið að leika þennan þokkalega leik. Þetta er auðvitað hrein tröðkun á þingræðinu, eins og ég hef margtekið fram. En þegar þetta er haft í huga, þá er ekkert einkennilegt, þó að hæstv. ríkisstj. hafi það sem eitt helzta áhugamál sitt að stytta þinghaldið, því að fyrir stjórn, sem er svona ósvífin og hagar sér á þennan hátt, er auðvitað um að gera að hafa þinghaldið sem allra stytzt til þess að geta hagað útgáfu brbl. alveg eins og henni sýnist mestan hluta ársins og jafnvel gert þýðingarmestu ráðstafanir þvert ofan í þingviljann, eins og hann hlyti að koma fram, ef Alþingi sæti. Ég óttast, að það sé einmitt þetta, sem vakir fyrir hæstv. ríkisstj. að gera í vaxandi mæli é næstu missirum, ef hún situr og getur komið því fram að hafa þinghaldið mjög stutt. Það er áreiðanlega þetta, sem vakir fyrir hæstv. ríkisstj., að komast þannig hjá því að þurfa að taka til greina sjálfan þingviljann. Ég er alveg sannfærður um, að þessi löggjöf, sem hér liggur fyrir, hefði aldrei farið í gegnum Alþingi Íslendinga, eins og það er skipað núna. Á þessu sjáum við, hvað hefur raunverulega gerzt. Alveg sama er um brbl. um afurðaverðið. Þau hefðu aldrei farið í gegn á Alþ. Þess vegna er hér hvorki meira né minna á ferðinni en það í fleiri en einu dæmi, að þingviljinn er alveg blygðunarlaust fótum troðinn og virtur að vettugi og sætt lagi að komast fram hjá honum með þessum hætti. Og þegar þetta er athugað, er ekkert einkennilegt, þó að þessir hæstv. ráðh. hafi áhuga á því, eins og ég sagði áðan, að þingið sé sem fjærst. En ég spyr aftur og endurtek spurninguna, sem ég bar fram áðan: Tryggði hæstv. ráðh. sér, eins og honum bar skylda til, þegar hann gaf brbl. út, að allir þm. Alþfl. væru þeim fylgjandi? Hæstv. ráðh. segist hafa gripið til útgáfu brbl. til þess að koma í veg fyrir stöðvun á flugrekstrinum og vegna þess, hversu þjóðhættuleg slík stöðvun hefði orðið. Eins og kunnugt er, hefur því verið haldið fram, og fyrir því hafa verið færðar mjög sterkar líkur, að ég ekki segi meira, að raunverulega hafi verið komin lausn á þessa deilu, þegar hæstv. ráðh. og ríkisstj. fór að skipta sér af málinu, hæstv. ráðh. og ríkisstj. hafi skipt sér af málinu vegna þess, að þau sáu fram á, að deilan væri að leysast. Samkv. þeim frásögnum, sem fyrir liggja um þetta efni frá þeim, sem þetta mál hafa haft með höndum fyrir flugmennina, verður ekki annað séð en þetta sé rétt. Það er fróðlegt að athuga þetta í ljósi þeirrar yfirlýsingar um stefnuna í kaupgjaldsmálum, sem hæstv. ríkisstj. gaf þegar hún setti efnahagslöggjöfina, því að þá lýsti hæstv. ríkisstj. því yfir sem stefnu sinni, að það ætti algerlega að vera mál atvinnurekenda og launasamtaka, hvað yrði um kaupgjalds- og kjarasamninga, það ætti algerlega að vera þeirra mál. En þessa stefnuyfirlýsingu hefur stjórnin auðvitað hreinlega svikið með þessum brbl., og það ömurlegasta fyrir hæstv. ríkisstj. er, að þessi lög munu fyrst og fremst vera sett til þess að koma í veg fyrir, að samkomulag geti orðið, til þess að koma í veg fyrir, að málin gætu þróazt á þann hátt, sem stjórnin lýsti sjálf yfir í fyrravetur að hún vildi láta þau ganga. Ég skal ekki fara langt út í að ræða hér þau ósmekklegu storkunaryrði, sem komu frá hæstv. ráðh. í garð íslenzkra flugmanna, þar sem hann í hæðnistón var að lýsa því, að hann hefði orðið að bjarga þeim með því að gefa út þessi brbl., og annað álíka smekklegt í sömu stefnu. Ég vil bara vekja athygli á því, hversu geðslegur slíkur málflutningur er í máli eins og þessu. En varðandi sjálft málið, þá er það þannig, að hæstv. ríkisstj. hefur með þessum brbl. bannað, að vinnustöðvun, sem hafði verið boðuð hjá íslenzkum atvinnuflugmönnum, kæmi til framkvæmda. Og rökin fyrir því, að það hefði þurft að gera þessa óvenjulegu framkvæmd, eru þau, með leyfi hæstv. forseta, lesin upp úr grg., að „komi slík vinnustöðvun til framkvæmda, mundi hún valda algerri stöðvun á flugi þeirra tveggja íslenzkra flugfélaga, sem halda uppi reglubundnu áætlunarflugi, en rekstrarafkoma félaga þessara mun ekki þola slíka stöðvun nú, og væri framtíð þeirra teflt í mikla hættu, ef starfsemi þeirra væri þannig stöðvuð.“ Enn fremur segir: „Slík stöðvun mundi nú, er þúsundir erlendra ferðamanna hafa pantað far hjá félögum þessum, verða flugfélögunum og þjóðinni allri álitshnekkir og stórspilla samkeppnisaðstöðu íslenzkra flugfélaga á alþjóðavettvangi. Loks mundi stöðvun á starfsemi flugfélaganna, þar með á flugi á innlendum flugleiðum, valda innlendum aðilum tilfinnanlegum óþægindum og tjóni.“ Þessi rök eru þannig, að ef á þau væri fallizt og banna ætti með lögum verkfall vegna þeirra, þá væri stjórninni í raun og veru veitt heimild til þess að banna öll verkföll með lögum, því að svona lagaðar, almennar ástæður mætti færa fyrir því að banna svo að segja hvaða vinnustöðvun og hvaða verkfall sem er. Þetta ætla ég, að öllum hv. alþm. sé algerlega ljóst. Og af þessari ástæðu tel ég ekki koma annað til mála en vera á móti þessu frv., sem hér hefur verið lagt fram, á móti staðfestingu þessara brbl. Það er ekki hægt að verjast þeirri hugsun, að hæstv. ríkisstj. hafi ætlað sér að hafa þetta mál að eins konar prófmáli, hvað henni væri óhætt að ganga langt í því að banna verkföll eða vinnustöðvanir, og gera þannig verkalýðsfélögin í landinu alveg óvirk. Það er lítill vafi á því, að það, sem hér er á ferðinni, er prófmál í þessa stefnu. M.ö.o.: hér er verið að prófa, hvort stjórninni mundi haldast uppi að svíkja algerlega, eins og svo margt annað, þá stefnuyfirlýsingu, sem hún gaf um þessi mál sjálf í fyrravetur, sem sé, að um kjaramálin ættu þeir að semja, atvinnurekendur og verkalýðsfélögin. Og það er enginn vafi á því, að það verður litið á þetta mál sem prófmál að þessu leyti. Hitt er svo annað mál, hvernig hæstv. ríkisstj. hefur litizt á undirtektirnar, sem þetta mál fékk. Ég býst við, að ríkisstj. hafi hugsað með sér, að það væri gott að prófa þetta fyrst á flugmönnunum, því að þeir væru yfirleitt taldir sæmilega launaðir. Og ef ekkert væri við því sagt, þá mundi vera rétt að taka þann næsta og svo þar næsta og svo áfram. Ég held, að þetta sé nokkuð nærri lagi, að þannig hafi þetta verið hugsað. En ég efast um, að hæstv. ríkisstj. hafi haft mikla ánægju af þeim undirtektum, sem þetta mál fékk, vegna þess að þó að þeir, sem hér eiga hlut að máli, séu sennilega allvel launaðir, þá mun mönnum í verkalýðshreyfingunni og launasamtökunum yfirleitt fljótt hafa orðið ljóst, hvað hér var á ferðinni, og ekki látið það á nokkurn hátt villa sér sýn í málinu, - séð, að hér var á ferðinni prinsipmál, stórkostlega þýðingarmikið prinsipmál, og snúizt við því algerlega eftir því. Þess vegna rigndi mótmælunum gegn þessu, þar sem hér væri gengið á þennan þýðingarmikla rétt verkalýðsfélaganna, og ég vil leyfa mér að efast um, að hæstv. ríkisstj. leggi út í að setja út annað prófmál hliðstætt. Í þessu sambandi vil ég minna á, að auðvitað væri mjög æskilegt, að það kæmist betri skipan á samningamál launþegasamtaka og atvinnurekenda en verið hefur. Sérstaklega væri þýðingarmikið, ef þau gætu þróazt í þá átt, að samningar færu fram nokkuð í einu lagi fyrir sem flesta starfshópa, eins og raunar orðið er, að því er manni skilst, víða í nágrannalöndunum. Það hefur ekki tekizt hér að koma þessari skipan á. Mér er ekki fullkomlega ljóst, hvernig á því stendur, en e.t.v. er þetta einmitt að þróast í þessa átt, og væri það ákaflega heppilegt fyrir báða aðila málanna og þjóðfélagið sjálft. Ég hef oft undanfarið bent á, að það væri nauðsynlegt að endurskoða þær reglur, sem um þessi mál gilda, og þá álít ég, að það eigi að gera fyrst og fremst í samráði við verkalýðssamtökin, og t.d. bæri þá sérstaklega að skoða, hvort samtökin eru í raun og veru nægilega sterk í þessu tilliti. Þar með meina ég t.d. heildarstjórn samtakanna, hvort hún er nægilega sterk til að koma á þessi mál nægilega góðri reglu og hafa í þessum málum ákveðna stefnu. Og mér finnst, ef það reyndist við íhugun, að heildarsamtökin væru ekki nógu sterk og þau þyrftu á einhverri aðstoð löggjafans að halda til að koma á þessi mál betri reglu, þá finnst mér sjálfsagt að snúa sér að því að koma nýrri lagaskipan á þau í samráði við samtökin. En e.t.v. geta samtökin leyst þetta án nýrrar löggjafar, eins og mér skilst að gert hafi verið sums staðar annars staðar. Í framhaldi af því, sem ég þegar hef sagt, vil ég lýsa því yfir, að ég mun greiða atkv. á móti þessu máli nú við 1. umr. Ef allt hefði verið með felldu um þetta mál, þá hefði ég ekki gert það, heldur setið hjá, t.d. þegar málið hefði verið afgreitt til 2. umr. og n. En þar sem hér er um alveg óvenjulega málsmeðferð að ræða, mun ég greiða atkv. á móti því nú þegar við þessa umræðu.



Herra forseti. Hv. 1. þm. Austf. talaði um það, að þetta yrði sennilega eina umr. um málið hér í d. Það var nú tekið út af dagskrá í gær eftir hans beiðni, vegna þess að hann vildi hafa tækifæri til þess að flytja þá ræðu, sem hann flutti hér núna, og skal ég ekkert til þess taka, það var vitanlega sjálfsagt af hæstv. forseta að verða við þeirri beiðni. En út af þeirri fullyrðingu hans, að þessi lög, brbl., hafi ekki meiri hluta hér í hv. Alþ., vil ég benda á, að það eru enn 4 virkir dagar til 1. n. m., og það er enn tækifæri til þess að reyna á það hér í hv. Alþ., hvort meiri hluti er fyrir lögunum, ef hv. stjórnarandstaða vill takmarka ræðutímann. Ég held, að það sé dálítið hæpið fyrir hv. þm. að koma með svona fullyrðingar, eins og hann gerði, fsp. um það, hvort ég hafi tryggt mér alla Alþýðuflokksmenn í þessu máli. Ég hef ekki annað að segja um það heldur en það, að ríkisstj. öll var samþykk því, að þessi lög yrðu gefin út, og ég hef þess vegna rökstudda ástæðu til þess að ætla, að það sé þingmeirihluti á bak við lögin. Hv. 1. þm. Austf. var að tala um, að ég hefði verið með storkunaryrði í garð flugmanna. Ég geri ráð fyrir því, að aðeins hann einn hér í d. hafi skilið orð mín á þann veg. Ég fór þvert á móti miklu fremur viðurkenningarorðum um okkar ágætu flugmenn og hef ætíð gert, enda eiga þeir ekki annað skilið. Ég tók það skýrt fram, að það muni ekki hafa verið ætlun þeirra, að það kæmi til verkfalls, að þeir hafi boðað verkfallið í trausti þess, að það næðust samningar. En það náðust ekki samningar, og aðeins þegar það var ljóst, að ekki náðust samningar, gaf ríkisstj. út þessi lög. Bæði hv. þm. Hannibal Valdimarsson og hv. 1. þm. Austf. fullyrða það hér áðan, að ríkisstj. hafi svikið stefnu sína, sem er sú, að launþegar og atvinnurekendur semji á frjálsum grundvelli sín á milli, að ríkisstj. hafi svikið það með þessum lögum. Það er alveg dæmalaus fullyrðing. Hún er svo vitlaus, að hún er alls ekki frambærileg hér í, þessum sal. En þessir hv. þm. leyfa sér ýmislegt, þegar þarf að grípa til þeirra vitlausu raka, sem þeir vilja fram halda, til þess að geta eitthvað sagt. Ríkisstj. gefur ekki þessi lög út, fyrr en útséð er um, að það náist ekki samningar, fyrr en það er útséð og þaulreynt, að vinnuveitendur og launþegar ná ekki samningum. Vissulega var þessi réttur fyrir hendi hjá flugfélögunum og hjá launþegunum. En samkomulag .náðist ekki, og lögin voru gefin út til þess að firra vandræðum. Ég lét að því liggja hér áðan, að þessi lög hafi að því leyti ekki verið mikið á móti skapi flugmannanna, þar sem þeir vildu heldur vinna fyrir óbreytt kjör en láta flugfélögin stöðvast og sjá þau fara í rúst. Þannig hugsa íslenzkir flugmenn, enda þótt þeir að sjálfsögðu vilji fá bætt sín kjör, ef þeir geta það með lítilli fyrirhöfn. Það er ekki nema mannlegt. Það stendur enn óhaggað, það sem er á stefnuskrá ríkisstj., að atvinnurekendur og launþegar semji sín á milli um þau deilumál, sem upp kunna að koma, í frjálsum samningum. Ef verkföll verða nú, sem hv. þm. Hannibal Valdimarsson er stundum að láta liggja að að muni koma og hann langar ákaflega mikið til að koma af stað, að manni sýnist, þá eru það atvinnurekendurnir, sem launþegarnir semja við. Og atvinnurekendurnir semja á sína ábyrgð um kaup, sem þeir sjálfir verða að greiða. Atvinnureksturinn sjálfur verður að greiða það kaup, sem þeir semja um. Það stendur ábyggilega óhaggað af hendi ríkisstj. Þetta frelsi er vissulega fyrir hendi enn á milli launþega og framleiðenda. Og það er alveg dæmalaus fullyrðing, þegar hv. þm. halda því fram, að ríkisstj. hafi með þessum lögum svikið þessa stefnu, alveg eins og það, að lögin hafi verið gefin út, meðan á samningunum stóð, til þess að koma í veg fyrir, að samningarnir gætu átt sér stað. Reyndar mátti skilja svo fullyrðingu hv. þm. Hannibals. Valdimarssonar áðan, að það hefðu eiginlega alveg verið að komast á samningar, en ríkisstj. hafi bara komið í veg fyrir það. Þetta er trúleg saga. Þetta er hans skoðun. En á hverju byggir hann þessa skoðun? Byggir hann þessa skoðun á sínu eigin eðli? Hyggur hann, að ef hann hefði verið í sporum ríkisstj., þá hefði hann viljað haga sér svona? Hv. þm. getur ekki dæmt aðra af sjálfum sér. Hann hefur enga tryggingu fyrir því, að núv. ríkisstj. hugsi á sama hátt og hann gerði. Hv. þm. skrifaði langa grein í Þjóðviljann, sem síðan var prentuð í systurblaðinu Tímanum, á s.l. sumri, langa grein, um verkfallið og um brbl. Og þessi grein var lesin með athygli, og ekki sízt þótti það skrýtið hjá þeim, sem lesa Tímann uppi í sveitum, að þessi grein skyldi vera prentuð orðrétt upp úr Þjóðviljanum, skrifuð af Hannibal Valdimarssyni, og þótti þetta vera ein sönnun fyrir því, hvað þessir flokkar væru nú farnir að nálgast mikið, hvað þeir væru nú orðnir skyldir, og hvort nú væri ekki eiginlega að því komið, að þeir gætu runnið saman og orðið einn flokkur. Ein setning í þessari grein var ákaflega merkileg. Hún var eitthvað á þá leið, að „núverandi ríkisstj. hagaði sér á allt annan hátt en fyrrv. ríkisstj. með því að gefa út þessi brbl.“ Þegar vinstri stjórnin var, voru engin brbl. gefin út til þess að hefta verkfall. Ég geri ráð fyrir, að hv. þm. Hannibal Valdimarsson og hv. 1. þm. Austf. segi sem svo: Þess þurfti ekki með, vegna þess að samningar tókust. - En heyrzt hefur, að þeir hafi haft jafnvel löngun til þess að koma í veg fyrir það, að samningar tækjust, eins og þá var, af því að þeir hefðu verið hræddir við að byrja á því að hækka kaup og bæta kjör þeirra, sem voru bezt launaðir. Og einmitt vegna þessa þankagangs, sem var hjá þessum hv. þm. í vinstri stjórninni, kemur þessi fullyrðing þessara beggja manna nú, að núv. ríkisstj. hafi komið í veg fyrir verkalýðssamninga. Það var rökrétt hugsað hjá þeim, þegar þeir rifjuðu upp þeirra eigin afstöðu, því að þeir voru jafnvel búnir að skrifa frv., voru með þankagang um það að hefta flugmannaverkfallið í ársbyrjun 1957. En það verkfall leystist, og lögin komu ekki út. Það leystist, en á þann hátt, að kaup og kjör flugmanna voru stórlega hækkuð og bætt, og kannske er þar að finna orsökina að því, hversu kauphækkanir urðu miklar í tíð vinstri stjórnarinnar. Ekkert skal ég fullyrða um það, en ég gæti þó vel trúað því, að verkamaðurinn við höfnina og þeir, sem láglaunaðir eru, hafi hugsað eitthvað sem svo: Úr því að það var hægt að hækka svo mikið við flugmennina, sem vissulega eru miklu betur launaðir en við, kannske á tvöföldum eða þreföldum launum, þá hlýtur einnig að vera hægt að bæta kjör okkar. Ég get unnt flugmönnum þess að hafa góð kjör. Ég er þó í miklum vafa um það, hvort það er fært fyrir okkur að borga þeim eins hátt kaup og gerist erlendis, hjá erlendum auðfélögum. Hv. þm. Hannibal Valdimarsson fullyrti það hér áðan, að íslenzkum flugmönnum bæri jafnhátt kaup og erlendum flugmönnum, þeim bæri að fá það. Nú vitum við, að það eru ekki aðeins íslenzkir flugmenn, sem hafa lægra kaup en erlendir stéttarbræður þeirra. Við vitum um íslenzka verkfræðinga, við vitum um íslenzka lækna, og við vitum um menn á Íslandi, sem eru taldir í hærri launaflokkunum, að þeir eru allir miklu verr launaðir en gerist hjá sambærilegum launaflokkum erlendis. Er það nú meining hv. þm., að laun allra hálaunamanna á Íslandi, sem svo eru kallaðir, eigi að færast til jafns og samræmis við laun annarra hálaunamanna erlendis, sem gegna sambærilegum störfum? Ég held, að það sé mjög hæpið að halda slíku fram, og ég er reyndar sannfærður um, að þetta er ekki rétt. Þetta er ranglátt, vegna þess að okkar þjóðfélagsbygging þolir þetta ekki. Og þeir, sem við köllum hálaunamenn á Íslandi, verða að sætta sig við það, þó að þeir geti ekki borið eins mikið úr býtum og stéttarbræður þeirra erlendis. Þeir verða að sætta sig við það, á meðan við erum að koma okkar atvinnulífi á það stig, að það geti skilað þeim arði, sem æskilegur er, eins og erlendis er víða, þar sem þróunin er komin á hærra stig. Ég er hér um bil sannfærður um það, að hv. þm. Hannibal Valdimarsson meinar það, þegar hann er að ræða um, að nauðsyn sé á því að bæta kjör alþýðu manna í landinu, þeirra sem verst eru settir. Og við erum ábyggilega sammála um það báðir tveir. En við erum kannske ekki sammála um það, hvenær þetta er hægt, hvenær mögulegt er að gera þetta. Við ættum þó að vera það, vegna þess að það er augljóst, hvenær það er hægt og hvenær það er ekki hægt. Og ég man reyndar núna, að hv. þm. hugsaði rökrétt haustið 1958 og var reyndar minntur á það í gærkvöld, þegar hann talaði um það alveg réttilega, hvenær verkalýðurinn hefði tækifæri til þess að fá sín kjör bætt. Þá voru kjör verkalýðsins að dómi þessa hv. þm. alveg nátengd og bundin við það, að atvinnuvegirnir gætu greitt það, sem farið er fram á. Og þetta lögmál hefur ekki breytzt síðan, það er áreiðanlega óbreytt. Það, sem við Íslendingar þurfum að gera, er að styrkja og endurbæta okkar atvinnuvegi, til þess að afrakstur þeirra megi verða meiri, svo að verkalýðurinn og launþegar allir geti borið meira úr býtum. Og þegar við erum að tala um okkar unga og að sumu leyti frumstæða atvinnuveg, flugið, þá er það svo, að við verðum að viðurkenna, að flugfélögin eru í harðri samkeppni við erlend auðfélög og eru að byggja sig upp af vanefnum með allt of litið fjármagn. Þess vegna mátti flugið ekki stöðvast, því að það hefði orðið of þungbært fyrir flugfélögin. Þess vegna mátti það ekki koma fyrir, að þeir, sem höfðu pantað far hjá flugfélögunum yfir sumarið, afturkölluðu þessar pantanir og ferðuðust með erlendum auðfélögum í stað okkar félaga, vegna þess að það væri ekki aðeins þetta sumar, sem við hefðum misst með því, það hefði einnig haft stór áhrif á næsta og næstu sumur, því þó að hv. þm., sem talaði hér áðan, vildi ekki gera mun á erlendum mönnum og íslenzkum, þá verðum við þó að viðurkenna það, að við erum í samkeppni við erlend félög um það að fá erlenda farþega, en við erum ekki í samkeppni við crlend félög um að fá íslenzka farþega. Íslendingar hljóta að ferðast með íslenzkum farkosti, jafnvel þótt það sé dýrara og jafnvel þótt sá farkostur bjóði ekki eins mikil þægindi og erlendur farkostur. En útlendingarnir munu ekki vera við okkur bundnir, nema þeir telji öryggi í því að ferðast með okkur og þeir telji, að við séum svo traustir, að við getum haldið áætlunum og þeir verði ekki fyrir óþægindum af því að hafa keypt sér farmiða með íslenzkum vélum. Og það verður að taka tillit til þessa sjónarmiðs einmitt í þessu tilfelli, og þegar hv. þm. Hannibal Valdimarsson vildi ekkert gera úr því áðan, þá er það á miklum misskilningi byggt hjá honum. Hv. þm. Hannibal Valdimarsson var að tala um það, að þessi brbl. væru árás á allan verkalýð í landinu, þetta væri árás á verkalýðinn í landinu. Ég held nú, að hv. þm. meini þetta ekki. Þetta er engin árás á verkalýðinn í landinu. Og verkalýðnum í landinu er vitanlega að engu ógnað með þessu. Þessi lög eru sett til þess að forða því, að íslenzk flugfélög stöðvist og missi beinlínis atvinnumöguleikana, missi alla farþegana, og það er ekki gert, fyrr en það er þrautreynt, að ekki takast frjálsir samningar á milli flugfélaganna og verkamannanna. Það er ekki gert fyrr. Það eru öfugmæli, þegar því er haldið fram, að þessi lög hafi verið sett til þess að koma í veg fyrir samninga. Það eru hrein öfugmæli, og ég vænti þess, að þessir hv. þm., sem töluðu hér áðan, ef þeir tala aftur, þá biðji þeir afsökunar á því að hafa farið með slíka fullyrðingu hér í þessum sal. Ég veit ekki, hvort ástæða er til að vera að svara fleiru af því, sem kom fram í þessum ræðum. Það, sem sagt var af báðum þessum hv. þm., var þess eðlis, að það þarf ekki að svara því. Það voru fullyrðingar, sem eru út í hött 

Það er um samningsréttinn.

Hvað segir í lögunum? Með leyfi hæstv. forseta, þá skal ég lesa lögin, vegna þess að það er ekki langt mál: „l. gr. Óheimilt skal að hefja verkfall það, sem Félag ísl. atvinnuflugmanna hefur boðað til hjá íslenzkum atvinnuflugmönnum 6. júlí 1960, svo og aðrar slíkar vinnustöðvanir hjá íslenzkum atvinnuflugmönnum, fyrir 1. nóv. 1960.“ Held ég, að hvert barn í barnaskóla mundi skilja, hvað í þessu felst. Og 2. gr. er, með leyfi hæstv. forseta: „Fara skal með mál út af brotum gegn lögum þessum að hætti opinberra mála, og varða brot sektum.“ Ég get ekki verið að gera svo lítið úr hv. fyrirspyrjanda að gefa skýringar á því, hvað í þessu felst, vegna þess að ég veit, að hann finnur það alveg sjálfur, enda þótt hann sé ekki löglærður frekar en ég. Var það eitthvað annað, sem var ósvarað? Jú, hv. þm. spyr, hvað hafi unnizt með þessum lögum. Ég hélt, að það væri alveg augljóst, hvað hafi unnizt með þessum lögum. Það hefur unnizt með þessum lögum, að það varð ekkert úr vinnustöðvuninni. Það hefur unnizt með þessum lögum, að flugfélögin hafa hafið fulla starfsemi í sumar. Það hefur unnizt með þessum lögum, að tugir þúsunda erlendra og innlendra manna hafa ferðazt með þessum flugvélum. Hvers vegna að vera að spyrja svona? Er þetta ekki líka augljóst? Þarf að svara því frekar? Var það fleira, sem spurt var um? Hafi það verið fleira og eitthvað í þessa átt, þá veit ég ekki, hvort þörf er á því að svara, og ég man ekki eftir því, að það væri nokkur spurning hjá hv. þm., sem var eitthvað öðruvísi en svona. T.d. spyr hann að því, hvers vegna ríkisstj. hafi svikið það loforð eða þá stefnu, að launþegar og atvinnurekendur semji í frjálsum samningum. Hann spyr, hvers vegna það hafi verið svikið. Ég held, að öllum hljóti að vera ljóst, að þetta hefur ekki verið svikið, eins og ég tók hér fram áðan. Þessi stefna stendur enn óhögguð, að ríkisstj. ætlast einmitt til, að deilur verði leystar með frjálsum samningum milli atvinnurekenda og launþega. Það er meginatriði og meginkjarni málsins. Ég held, að ég hafi nú svarað öllum spurningum hv. ræðumanna og því, sem fram hefur komið í þeirra máli, sem nokkurs virði er. Þeir segjast vera á móti þessum lögum, þeir jafnvel fullyrða, að meiri hluti sé ekki fyrir þeim hér í d. eða hér á Alþingi. En ég segi þá: Er ekki rétt að reyna á það og flýta málinu í gegnum þingið? Og gæti þá ekki hv. 1. þm. Austf. og hv. 4. landsk. (HV), gætu þeir þá ekki lært eitthvað á því að fullyrða ekki eins og þeir gera og staðhæfa það, sem engin rök eru á bak við? Ég teldi þá, að það væri nokkuð unnið með því. Það gæti orðið lærdómur fyrir þá, kennslustund, sem væri þeim holl. Ég segi svo aftur: Ég vænti þess, að tími gefist til að reyna á það, hvort þessi lög hafa meiri hl. hér í hv. þd. eða ekki.



Herra forseti. Hæstv. landbrh. virðist leggja sig mjög fram um það að sanna, að það ofbeldisverk, sem unnið var gagnvart íslenzkri verkalýðshreyfingu, þegar þessi brbl. voru gefin út, hafi í raun og veru verið eitthvert allsherjar góðgerðastarf og björgunarstarf, ekki aðeins við flugfélögin, við atvinnurekandann, heldur líka við sjálfa verkfallsmennina eða þá, sem ætluðu að beita þessu vopni, þ.e.a.s. flugmennina. Ég held, að þessar tilraunir hans til þess að gylla þennan verknað hljóti að missa marks. Hann lagði áherzlu á það nú í sinni síðari ræðu, að það væri eitthvað annað en ríkisstj. hafi verið að svíkja þá yfirlýsingu, sem hún gaf hér mjög hátíðlega og oft og var gefin af flestum ráðh., ef ég man rétt, í vetur, þegar gengisfellingarlögin voru til umr., - þá yfirlýsingu, að ríkisstj. mundi ekki blanda sér í deilur eða kaupgjaldsmál atvinnurekenda og verkamanna. Það væri hér eftir þeirra mál að leysa, og þeir yrðu að gera það með frjálsum samningum. En hver er nú staðreyndin? Hæstv. ráðh. segir, að ríkisstj. hafi ekki gripið inn í þessi mál, fyrr en séð var, að samningar mundu ekki takast. En á hvern hátt grípur hún þá inn í? Og er nú ekki alveg augljóst, að staða atvinnurekendastéttarinnar í landinu er orðin nokkuð létt, ef hún má treysta því, að ríkisstj. grípi inn í málin á þennan hátt. Það er ekkert annað fyrir atvinnurekendurna að gera en láta standa á samningum. Þegar svo verkamennirnir ætla að beita því eina vopni, sem þeir hafa yfir að ráða, að leggja niður vinnu, þá er ríkisstj. komin í spilið á síðustu stundu, vegna þess að samningar takast ekki, með brbl., sem banna verkamönnunum að nota þennan rétt sinn. Ég held, að það fari að verða ósköp augljóst, hvernig málin standa. Það er ekki aðeins á þennan hátt, sem ríkisstj. kom í veg fyrir, að flugmennirnir og flugfélögin semdu. Öll hennar stefna og líka ríkisstj. Alþfl. stuðlaði að því, að samningar gátu ekki tekizt. Því var yfir lýst bæði þessi ár og einkanlega í vetur, mjög rækilega yfir lýst, að kauphækkanir gætu ekki og mættu ekki eiga sér stað, því að þá væri allt í voða. Það er vegna þess, hvernig ríkisstj. hefur stappað stálinu í atvinnurekendurna, að samningar tókust ekki. Út af fyrir sig er ég sannfærður um, að flugfélögin vildu semja, og það er heldur engan veginn rétt, að þetta séu þeir fátæklingar, sem geti ekki í samkeppni við erlend auðfélög borgað sómasamleg kjör. Það væri kannske rétt að fá reikninga Loftleiða fyrir s.l. ár hér á borðið. Ég man ekki betur en það væri allgóður gróði þar, eftir upplýsingum blaðanna. Nei, ég held, að flugfélögin hafi viljað semja. En þau eru í Vinnuveitendasambandi Íslands, og Vinnuveitendasambandið var ekki á þeim buxunum, að það ætti að semja, hvorki við flugmenn né aðra, um hækkað kaup, og þakkað veri þessari stefnu ríkisstj., sem gefið hefur atvinnurekendum kjark í tvö ár til þess að neita hverri einustu sjálfsagðri réttarbót, sem verkafólk hefur farið fram á. Það er ekki sízt á þennan hátt, sem hæstv. ríkisstj. hefur komið í veg fyrir það, að samningar tækjust við atvinnuflugmenn. Þessi aðgerð hæstv. ríkisstj., setning þessara brbl., er í alveg rökréttu og beinu framhaldi af því, sem skeð hefur hér nú á undanförnum tveimur árum. Eins og hv. 4. landsk. tók hér fram áðan, þá fylgir þetta á eftir þeim ráðstöfunum, sem gerðar voru veturinn 1959 og svo aftur nú í vetur, þar sem samningsfrelsi verkalýðsfélaganna var stórlega skert. Ráðstefna, sem Alþýðusambandið boðaði til í vor og mættir voru á fulltrúar frá nær öllum verkalýðsfélögum í landinu, samþykkti einróma, Alþýðuflokksmenn, sjálfstæðismenn, framsóknarmenn og náttúrlega kommarnir, að þessar aðgerðir væru frekleg skerðing á samningsfrelsi verkalýðsfélaganna, og þessu var mótmælt harðlega af öllum þessum mönnum. Sú valdbeiting, sem síðan kom með brbl. í sumar, er kórónan á þetta verk, kórónan á þessa stefnu. Fyrst samningsfrelsið, síðan það, sem verkalýðshreyfingin þó telur sér helgast af öllu, og það er verkfallsrétturinn. Og það er ekki aðeins, að hún telji sér það helgan rétt, heldur er hér um grundvallarlýðréttindi að ræða. Ef þessi lýðréttindi eru afnumin, þá eru það aðeins þeir voldugu í landinu, aðeins þeir, sem auðinn hafa og völdin, sem geta einhverju fengið framgengt. Hinir eru ofurseldir að öllu leyti þeirra valdi. Ég held, að sú sterka mótmælaalda, sem reis upp gegn setningu þessara brbl., ætti að sýna það, að þetta er ekki fær leið. Og það er alveg öruggt, og það er eins gott, að hæstv. ríkisstj. og hv. alþm. geri sér það ljóst, að það er alveg öruggt, að verkalýðshreyfingin í landinu þolir ekki áfram slíkar aðgerðir. Þetta eru hlutir, sem gerzt hafa víða um lönd, frelsi verkalýðshreyfingarinnar hefur verið þrengt. Hvað hefur upp úr því hafizt? Ógnaröld yfirleitt. Það fylgja í kjölfar aðrar og meiri ráðstafanir. Kannske hæstv. ríkisstj. hugsi sér að halda áfram? Það eru til fleiri fyrirmyndir, ef þetta dygði ekki og bannið væri kannske brotið. Það er til að banna fundafrelsi líka. Það er líka þekkt frá þessum fyrirmyndarlöndum, sem þessi fyrirmynd hefur sjálfsagt verið sótt til, að fangelsa þá, sem í forustunni standa. Allt þetta er til. Kannske hugsar hæstv. ríkisstj. sér að ganga enn frekar þessa braut? Ef til vill. En það er alveg gefið mál, alveg öruggt, það er rétt, að allir geri sér ljóst, að verkalýðshreyfingin íslenzka mun rísa upp gegn slíku, og það er alveg gefið mál, að stjórnarflokkarnir munu í þeim hópi, sem þar rís upp, finna sína menn, sína pólitísku samherja, þeir yrðu ekki með þeim í slíku.



Herra forseti. Ég varð dálítið undrandi á því, hvað hæstv. ráðh. var tregt um að svara ýmsum þeim spurningum, sem fyrir hann voru lagðar, og vildi helzt gera það úr, að það væri svo heimskulega spurt, að vitringur gæti ekki úr leyst. En þessu var ekki svo farið. Það var ekkert heimskulegt að spyrja um það, hvort lögin um verkfallsbann hefðu líka þýtt afnám samningsréttarins. Flugmennirnir vildu, þegar lögin voru komin, halda áfram að reyna að leysa ágreininginn um kaupgjaldið og kjörin við samningaborðið, en fengu það svar hjá flugfélögunum: Það er ætlun ríkisstj. með þessum lögum að koma í veg fyrir hækkun á kaupi og kjarabætur, og við teljum okkur það ekki heimilt. - Og þá var það, sem þeir vildu fara á fund ráðh. og fá að ræða það við hann, hver væri hans skilningur. Þeir voru svona heimskir. Þeim fannst, að þeir þyrftu að fá að vita, hvað löggjafinn sjálfur hefði meint með þessu. Var hann bara að banna verkfallið, sem átti að hefjast klukkan tólf á miðnætti þann 6. júlí, eða var hann líka að banna flugfélögunum að halda áfram samningum um kjarabætur? En ráðh. hafði ekki tíma daginn eftir, hann hafði ekki tíma næstu daga. Þið getið komið næsta miðvikudag, þegar almenningur kemur til viðtals, það var svarið, sem þeir fengu þá. Hann var þá eins og nú heldur tregur til að svara þessu, hvort hann hefði afnumið með verkfallsréttinum samningsrétt. Og það er ekkert hégómamál. Það er fyllilega einnar spurningar virði, og 5 lýðræðislandi á maður heimtingu á að fá svarað slíkri spurningu. Ég vék að því í framsöguræðu minni áðan, að það hefði komið í ljós að kvöldi þess sama dags, sem lögin voru sett, kvöldi 5. júlí, að einn af stuðningsmönnum ríkisstj. á Alþingi hefði við atkvgr. tekið afstöðu á móti þessari lagasetningu, og hann er þannig settur, að gegn hans atkvæði í Ed. Alþingis gæti frv. ekki verið samþ. Hvað þýðir það? Það þýðir það, sem hv. 1. þm. Austf. (EystJ) vék einnig að, að það er full ástæða til þess að ætla, að lögin hafi aldrei stuðzt við þingræðislegan meiri hl. á Alþingi Íslendinga, og það er líka alvarlegt mál. Ráðh., sem leyfir sér að gefa út sem brbl. lagaákvæði, sem styðjast ekki við meiri hl. á Alþingi, er ekki löggjafi. En hvað er hann þá? Þá er hann ofbeldisseggur og ekkert annað. Þess vegna er það grundvallaratriði lýðræðis og þingræðis, að ríkisstj., sem hefur sett brbl., sem fá ekki staðfestingu á löggjafarsamkomunni, á að segja af sér tafarlaust og hypja sig heim. Það er ekkert minna, sem þar liggur við. Ríkisstj., sem hefur sett brbl. og fær þau ekki staðfest á löggjafarsamkomunni, er skyldug til þess samkvæmt alþjóðlegum lýðræðis- og þingræðisreglum að segja af sér, hvort sem brbl. eru meiri háttar eða minni háttar, af því að þá hefur hún ekki starfað sem löggjafi, heldur sem ofbeldisaðili. Og það er full ástæða tiI þess að ætla, að þetta hafi hún gert hér. Það er því fjarri því, að ég vilji hindra, að þetta frv. fari með þingræðislegum hætti í gegnum Alþingi. Ég vil gjarnan, að hér verði um það þrjár umr. í þessari d., það fái sína meðferð í n., og það er sjálfsagt ekki mikið vandamál, a.m.k. ekki fyrir stjórnarliða, að fjalla um þessa sjálfsögðu löggjöf. Þeir þurfa líklega ekki langan tíma til þess. Það gangi síðan til Ed, og verði sannprófað, hvort stjórnin hefur þarna verið að framkvæma verknað, sem hún hafði þingræðislegan stuðning til, eða hvort hún var að fremja ofbeldisverk. Og ég hefði haldið, að það væri full ástæða til þess, að ríkisstj. sjálf vildi, að málið gengi sinn gang í gegnum þingið, en ekki að það færi hér í gegnum þessa d. eina umr., yrði svo vísað til n. og kistulagt þar og aldrei fengist úr því skorið, hvort hún hefði verið löggjafi á s.l. sumri eða ofbeldisseggur. Eitt er það atriði, sem mér finnst og nokkru skipta í sambandi við þetta mál, og það er það: Tók hæstv. ríkisstj. það upp hjá sér sjálfri að setja þessa eindæma löggjöf, eða var hún beðin um það? Báðu flugfélögin hana um það? Ég vil fá svar við þessari spurningu. Var það ósk flugfélaganna í landinu, að þessi löggjöf var sett til að firra þau einhverjum voða, eða tók ríkisstj. þetta upp hjá sjálfri sér, af því að hana langaði til þess að breiða sína landsföðurlegu verndarvængi yfir flugfélögin? Það er vissulega svo, að það horfði mjög vænlega með samninga um daginn 5. júlí. Flugmennirnir trúðu því þá sjálfir, að það tækist með tilslökun af þeirra hendi, og þeir gengu til fundarhaldsins með því hugarfari, það er mér kunnugt um, að slaka til. Þá vonuðust þeir eftir, að þeim yrði svarað af sanngirni og eitthvað slakað til a.m.k. með öryggismálin. En ég sagði frá því áðan, hvað gerðist þá. Á þessum fundi, 5. júlí, er byrjað á því að tilkynna, að öll tilboð flugfélaganna séu tekin aftur og liggi ekki lengur fyrir. Og þegar brbl. komu, vissu allir, að það var af því, að þá höfðu flugfélögin fengið vitneskju um, að lögin yrðu sett. Þannig var höggvið á samningaþráðinn. Það var tekið fyrir, að það væri til þrautar reynt að semja, og það er sök hæstv. ráðh. Miðnættið mátti a.m.k. koma, það mátti reyna á það, hvort ekki næðust samningar, áður en verkfallið skylli á: Það var ekkert tjón, sem gat orðið af því. En það var ekki gert. Og svo er gripið til þess fánýta og fávíslega úrræðis að segja, að í vinstri stjórninni hefði þeim dottið í hug, þeir hefðu ætlað að setja lög til þess að koma í veg fyrir verkfall. Hæstv. ráðh. sagði, að það hefði verið í sambandi við flugmannaverkfallið. Fyrir því er enginn fótur. Flugmennirnir gerðu kröfur, á meðan vinstri stjórnin sat, um lagfæringu á kjörum, og þeir fengu þau, og það var ekki dreginn neinn almennur lærdómur af því af verkalýðsfélögunum. Þetta er ekkert sambærilegt. Aðrir hafa haft uppi ásakanir í okkar garð fyrir það, að við höfum ætlað að setja löggjöf, þegar farmannadeilan stóð, allur farskipafloti Íslands var búinn að vera stöðvaður vikum saman. En þá var það aðeins þetta, að andstæðingarnir höfðu sagt: Þeir ætluðu að gera þetta. - En sá er munurinn, að það var ekki gert, meira að segja ekki áður en verkfall hófst, ekki heldur þegar verkfall var búið að standa nokkrar vikur, þjóðin í miklum vanda, farskipaflotinn stöðvaður, aðflutningar til landsins stöðvaðir, ekki bara að nokkrir útlendingar hefðu einhver óþægindi. Nei, það var reynt á samningarétt beggja aðila, og það tókst, - þeir sömdu, þeir sömdu frið. Þegar hæstv. ráðh. var áðan spurður að því, hvort hann væri viss um, að þeir hefðu haft meiri hl. hér á Alþingi fyrir þessari lagasetningu, þá fór hann allur hjá sér, en sagði: Ríkisstj. stóð öll að þessu. Er það ekki alveg fullnægjandi svar? - Ég spyr aftur: Hvað kemst ríkisstj. langt, þótt hún sé skipuð sjö mönnum, hér á Alþingi Íslendinga, ef hún ein réttir upp hendurnar með málum? Það tryggir henni ekki meiri hl. um mál. Ef þeir hafa ekki átt neitt víst sem stuðning á bak við sig nema bara eigin atkvæði, sjö, þá er það ekki jákvætt svar við því, að þeir hefðu vitað, að þeir hefðu þingmeirihluta á bak við sig. Þetta virðist mér benda til þess, að þeir hafi skellt þessum lögum á án þess að ræða um það við nokkurn mann í sínum flokkum og ekki vitað neitt um fylgi við frv. nema innan ríkisstj., 7 atkvæði. Ég geri þó miklu fremur ráð fyrir því, að þeir hafi yfirleitt kannað þetta, en þeim hefur a.m.k. láðst að kanna þetta til þrautar, þannig að þeir vissu, hvort þeir hefðu meiri hl. á Alþingi, og það var það, sem máli skipti. Hafi þeir ekki meiri hl., þá er hér ekki um lagasetningaratriði að ræða, þá er hér um ofbeldisverk að ræða. Ég get ekki að mér gert, að mér finnst málflutningur hæstv. ráðh., sem sjálfsagt er málflutningur allrar ríkisstj., verða ærið kátlegur, þegar þeir segja: Við settum lögin til að bjarga sóma flugmannanna. Við vorum að bjarga heiðri flugmannanna. Við gerðum það fyrir flugmennina að setja þetta verkfallsbann á. Tveir ræðumenn aðrir en ég hafa vikið að þessu, og þetta er auðvitað staðfesting á því, í hvílíkum vandræðum, í hvílíkri örvæntingu ríkisstj. er að réttlæta á nokkurn hátt þetta tiltæki sitt. Það sjá allir menn, að ekki er til meiri fjarstæða en sú, að þetta ofbeldisverk gegn flugmönnunum hafi verið framið þeirra vegna, til að bjarga heiðri þeirra. Það sýnir öllu öðru betur, að ríkisstj. er í algeru rökþroti að verja það, hvers vegna hún hafi gefið þessi brbl. út. Og svo rak hæstv. ráðh. upp mikinn undrunarsvip út af því, að nokkur maður skyldi geta verið svo hlálegur að bera ríkisstj. á brýn svik, svik við yfirlýsta stefnu sína, svik við hvítu bókina, að hún skyldi gefa út þessi brbl., sem afnámu samninga og verkfallsrétt stéttarfélaganna, afnámu ákvörðunarrétt verkalýðssamtaka til þess að ákveða kaup og kjör. En ég las áðan yfir ráðherranum, ekki aðeins á einum stað í þeirri hvítu bók, heldur tvisvar, þar sem ég tók það fram svo skýrt, að hvert barn í smábarnaskóla skilur það, nema auðvitað hæstv. ráðherra, að það lögmál skyldi gilda áfram, að grunnkaup í landinu yrði ákveðið af samtökum verkalýðsins og atvinnurekenda. Á bls. 4 var þessi kenning uppi höfð með þessum orðum: „Hins vegar eru ekki í tillögum stjórnarinnar nein ákvæði um grunnkaup. Það er stefna ríkisstj., að það sé og eigi að vera verkefni samtaká launþega og atvinnurekenda að semja um kaup og kjör,“ - ekki ríkisstjórnarinnar, heldur samtaka launþega og atvinnurekenda. Var það gefið eftir félagi atvinnuflugmanna og flugfélögunum að semja um kaup og kjör? Nei, það var gripið fram fyrir hendurnar á báðum aðilum og þeim sagt: Þið hafið ekki um neitt að semja meir, hér eru lög um það, að þessum samningum er lokið. - Eru þetta svik við stefnuna, eða er þetta staðfesting á stefnunni? Þetta eru svik. Aftur er sagt á bls. 23: „Ákvörðun grunnlauna verður eftir sem áður háð frjálsum samningum á milli atvinnurekenda og stéttarfélaga.“ Fengu þeir frjálsu samningar að leiða deilu flugmanna og flugfélaganna til lykta? Nei, á hana var bundinn endi með því að afnema frelsið með lagaboði. Og svo kemur ráðherrann og leikur heilagan sakleysingja, skilur ekkert í þessum mönnum, að þeir skuli vera að bendla sig og ríkisstj. við svik, þegar þeir hafa afnumið hinn frjálsa samningsrétt með lögum. Svo var eitthvað út af því, að það hneykslaði hans viðkvæmu sál, hæstv. ráðh., að grein, sem ég skrifaði um flugmannadeiluna í sumar, birtist í Tímanum og Þjóðviljanum sama dag. Það er því alrangt hjá honum, að greinin hafi verið birt upp úr öðru blaðinu í hinu. Mér fannst málið þýðingarmikið. Mér fannst það vera skylda mín sem formanns alþýðusamtakanna að gera tilraun til þess að koma á framfæri hlutlausum skýringum á málsatvikum í þessari deilu, því að hér var líka um einstakt ofbeldisverk að ræða, og því vildi ég líka lýsa og koma því til sem flestra. Hitt veit ég vel, að þetta fór í taugarnar á hæstv. ráðherra, og það átti líka að gera það. Það er líka ekkert leyndarmál, að yfirleitt munu framsóknarmenn, eins og Alþýðubandalagsmenn, hafa verið stórhneykslaðir á því, að það skyldi ekki vera staðið við hina yfirlýstu stefnu ríkisstj. um það, að frelsi atvinnurekenda og verkalýðssamtaka yrði í heiðri haft og þeim ætlað það hlutverk að semja um kaup og kjör. Hvað eftir annað víkur hæstv. ráðh. að því í sinni svarræðu, að það sé ekki von til þess, að okkar litla, fátæka þjóð geti borgað flugmönnum eins hátt kaup og útlend, auðug flugfélög. Þau eru nú ekki öll auðug. Þau eru sum á hausnum, þau útlendu einmitt. En þau borga hærra kaup en íslenzkum flugmönnum er borgað. Það er skjalfest staðreynd, enda reyndi hæstv. ráðherra ekki að andmæla því, að útlendur flugmaður í undirtyllustöðu hjá Loftleiðum var á hærra kaupi en íslenzki flugstjórinn við hliðina á honum. Og svo er hann að tala um það, hæstv. ráðherra, að þetta sé svona í fleiri tilfellum. Þetta er einsdæmi. Ef útlendur maður, hvort sem hann er verkfræðingur eða verkamaður, vinnur hér á Íslandi, hvað gerist þá? Þá lýtur hinn útlendi maður íslenzkum launakjörum og býr við þau, svo lág sem þau eru. Þarna var bara útlendingurinn hafður á þeim launum, sem giltu hjá hans félagi, og var þannig sem undirmaður hærra launaður en yfirmaður hans í flugvélinni. Og þetta var því meira ósamræmi en í nokkru öðru tilfelli, sem mér er kunnugt um, þar eð laun undirmannsins voru þarna hærri en laun yfirmannsins. Enn er eitt, sem mig langar til þess að vita um, og það er í tilefni af því, að ég spurði fyrr: Hvað hefur unnizt við þetta verkfallsbann? Er málið leyst? Ég fæ ekki séð annað en vandinn sé nákvæmlega sá sami, nema ef til vill að deiluatriðin eru torleystari en þau voru í sumar. En í framhaldi af þessu dettur mér í hug: Þegar þessi lög falla úr gildi 1. nóv., verður þá fitjað upp að nýju? Verður þá beitt verkfallsbanni á ný við flugmennina? Þeir taka vafalaust upp sína samninga, þegar þeim er það frjálst á ný. Eða er leikurinn búinn? Er hæstv. ríkisstj. búin að fá nóg af þessu? Og verður svo að láta samninganefndir útkljá málið eftir allt saman? Mér þætti fróðlegt að vita, hvort það væri ætlunin kannske að höggva á ný á þráðinn með verkfallsbanni, þegar samningar verða vafalaust teknir upp eftir 1. nóv. Eða mega flugvélarnar þá stöðvast? Þarf þá ekki að afstýra voðanum af sömu orsökum og í sumar? Ég skal svo láta lokið máli mínu. Ég tel það fyllilega þess virði, að um svona stórmál og einstætt sé rætt hér einn fundartíma á Alþingi frá kl. 1½ til 4. Mér finnst það ekki bera vott um málþóf eða tilraun stjórnarandstöðu til að koma í veg fyrir, að mál geti fengið þinglega meðferð. Ég óska þess, að þetta mál fái þinglega meðferð, verði hér við 3 umr. í þessari d. og fái sínar þrjár umr. og nefndarmeðferð í báðum d. og atkvgr. gangi um það, svo að það komi í ljós, hverjir það eru, sem vilja sætta sig við, að samnings- og verkfallsréttur verkalýðssamtakanna sé fótum troðinn. Það er vissulega svo, að ef hann er fótum troðinn, þá er verkalýðshreyfingin gerð máttlaus, svo framarlega sem hún beygði sig fyrir slíkri lagasetningu, og það efa ég stórlega, að hún sjái sér fært að gera. Ég þarf að sjálfsögðu ekki að taka það fram, að hvort sem það er tilætlun hæstv. ríkisstj., að þetta mál komi hér til umr. aftur eða ekki, þá tel ég sjálfsagt, að menn, sem yfirleitt vilja viðurkenna verkfallsréttinn og samningsrétt verkalýðssamtakanna, viðurkenna það, að kaupgjald í landinu eigi að ákveðast við frjálst samningaborð, að þeir greiði atkvæði á móti svona gerræðisfullri bráðabirgðalagasetningu, sem allar líkur benda til, að ekki hafi byggzt frá öndverðu á þingræðislegum stuðningi.