Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það er nærri því auðséð af meðferð þessa máls, að það er eitt af stórmálum Alþingis. Það virðist vera að verða nokkuð ríkur siður hér á Alþ., að afgreiðsla hinna smæstu mála taki lengstan tíma og mest af störfum þingsins, en stærstu málin eru iðulega afgreidd af mikilli skyndingu, og nú á að gera það án þess, að boðað hafi verið með dagskrá.

Það var boðað hér á næsta fundi á undan.

Það var boðað, er um helmingur deildarmanna var hér á fundi. Þeir, sem ekki voru viðstaddir, munu tæplega hafa fengið tilkynningu um það. Ég tel þetta óhæfilega meðferð máls, þar sem um er að ræða álögur, sem nema tugum milljóna króna. Ég greiddi ekki atkv. á móti afbrigðum við 1. umr., því að segja hefði mátt, að eðlilegt væri, að málið gengi nú til nefndar. En nú er það ekki látið nægja, heldur látið hjá líða að vísa málinu til nefndar, og er ætlazt til, að öllum umræðum sé lokið á fáeinum mínútum, án þess að dm. vissu, að málið átti að taka og afgreiða í dag. Ég mótmæli þessum vinnubrögðum og tel þau fyrir neðan virðingu Alþingis. Ég mun hins vegar ekki ræða efni þessa frv. eða praktíska þýðingu þess að svo stöddu, en aðeins lýsa yfir, að ég er á móti þessum aðferðum til að fara ofan í vasa almennings eftir tekjum handa ríkinu. Sósíalistaflokkurinn hefur bent á aðrar tekjuöflunarleiðir fyrir ríkið, og er á móti þessu frv. Ég get ekki stillt mig um að vekja með örfáum orðum athygli á þeirri yfirlýsingu hæstv. fjmrh., að þrátt fyrir það að engin lög hafa um þetta gilt frá 1. jan. s.l., þá hefðu þessir tollar verið innheimtir, eins og lögin væru enn í gildi. Mér finnst þetta athyglisverð yfirlýsing og ástæða til, að hv. dm. taki eftir henni. Ég sé ekki betur en ríkisstj. líti þannig é, að það sé alveg á hennar valdi, hvaða tollaupphæðir heimilist að leggja á söluverð vara til neytenda. Ef ríkisstj. hefur talið sig bæra um að gera þetta frá 1. jan., án þess að styðjast við lög, þá er hún alveg eins bær um að gera það áfram lagalaust. Ef þetta væri svo, sé ég enga ástæðu til að framlengja þessi lög. Ég vil hins vegar ekki styðja þann skilning, að ríkisstj. þurfi ekki á lagaheimild að halda til að innheimta þessa tolla af almenningi, og jafnvel þótt lög hér um væru framlengd, er ég á móti að framlengja þau fyrir allt árið, og jafnvel frá sjónarmiði þeirra, sem telja þessar ráðstafanir réttmætar, væri ekki rétt að láta þær ná til alls ársins. Það hefur verið mjög mikið um það talað hér á Alþ. að undanförnu, að í næsta mánuði lægi fyrir hv. Alþ. að taka fjármál og atvinnumál ríkisins til alveg sérstakrar athugunar og leita úrræða til frambúðar. Þykir mér sennilegt, að þá komi mjög til umræðu tekjuöflunarleiðir ríkisins, og því er engin ástæða til og ekki rétt að framlengja ákvæði þessa frv. nema þá til bráðabirgða. Mér þykir líklegt, að um þetta hefði verið rætt hér í n., ef málinu hefði verið vísað til nefndar, rætt um að framlengja þessi lög til bráðabirgða, en láta frambúðarlausn bíða í sambandi við allsherjarathugun og væntanlega lausn þessara mála, sem svo mikið er um talað. Ég ætla svo ekki að ræða þetta frekar, en ítreka það, að ég bið hv. dm. að gefa sérstakan gaum að þeirri yfirlýsingu hæstv. fjmrh., að þessir tollar hafi verið innheimtir í ríkissjóð án þess að gilt hafi um það lög frá 1. janúar. Það er alveg nýtt fyrirbæri í framkvæmdastjórn ríkisins.

Forseti (BSt): Ég er undrandi á ræðu hv. 4. landsk., ekki sízt af því, að hann var um skeið sjálfur forseti þessarar hv. deildar. Hann segir, að það hafi ekki verið boðað fyrr en á þessum fundi, að málið væri á dagskrá. En á 31. fundi deildarinnar var þetta annað málið á dagskránni. Til þess fundar var boðað á venjulegan hátt. Í lok þess fundar var boðað, að málið yrði tekið til 2. umr. á nýjum fundi strax að loknum þeim fundi. Ýmsir dm. munu ekki hafa vitað, að málið yrði tekið til 2. umr., það er rétt. En hverju var um að kenna? Ég veit, að einn hv. dm. er það lasinn, að hann er ekki fær um að vera hér, hv. þm. Seyðf. Enginn annar dm. hefur boðað forföll. Og þingmenn eiga að sækja fundi og vera viðstaddir, ella láta forseta vita. Þeir mega því sjálfum sér um kenna, sem ekki eru viðstaddir. Þegar hv. 4. landsk. var forseti þessarar deildar, hélt hann oft fundi hvað eftir annað með sama hætti og ég hef nú gert. Ég sé því ekki annað, en meðferð málsins sé rétt samkvæmt þingsköpum, úr því að afbrigði hafa verið veitt. Um efni þessa frv. verður ekki rætt frá þessum stað.



Herra forseti. Ég vona, að umræðum um þetta mál sé brátt lokið á þessum fundi. Ég vil hér aðeins mótmæla því, að ég hafi hér gefið nýja stefnuyfirlýsingu um innheimtu tolla og skatta að geðþótta ríkisstjórnarinnar. Það er hrein fjarstæða. Af hreinni vangá var það, að ekki voru samþ. lög um framlengingu þessara laga fyrir áramótin. Ef þeirri vangá væri ekki um að kenna, þá væri þetta frv. orðið að lögum eins og önnur framlengingarfrumvörp. Hér er svo sem ekki um neitt nýmæli að ræða. Þetta hefur gilt í mörg ár.



Ég vildi aðeins gera grein fyrir afstöðu minni með örfáum orðum. Ég tók það fram áður, að ég greiddi þessu máli atkv. til þessarar umræðu, en nú get ég greitt því atkvæði áfram. Það er upplýst hér og viðurkennt af hæstv. fjmrh., að það sé af hreinni vangá, að mál þetta hefur ekki komið fyrr hér til afgreiðslu. Það er upplýst, að því var útbýtt hér 7. des., og það er ljóst, að ríkisstj. hafði ekki ástæðu til að ætla, að málið næði ekki fram að ganga, enda hefði hún ekki getað sætt sig við að það yrði fellt. Hér er aðeins um framlengingu á fyrri tekjuöflun að ræða, og ég sé ekki, enda þótt ég fylgi þessu frv., að ég ljái þeirri stefnu lið að leggja á tolla eftir á. Það er aðeins af vangá, að þetta mál hefur ekki verið afgr. áður. Hér er ekki um neinar nýjar álögur að ræða, og stj. hafði aldrei ástæðu til að ætla, að frv. yrði fellt. Ég er því með þessu frv, og viðurkenni ekki, að með samþykkt þess sé verið að leggja á tolla eftir á.



Herra forseti. Ég skal nú ekki lengja hér umræður, en leyfi mér að bera fram skriflega brtt. við 4. gr. varðandi gildistíma laganna, á þá leið, að í stað orðanna „ársloka 1950“ komi: 1. marz 1950. Rökin fyrir þessari brtt. færði ég fram áðan. Það hefur verið boðað af ríkisstj., að í næsta mánuði verði lögð fyrir Alþ. úrræði, sem eigi að vera til úrbóta í atvinnu- og fjármálum, og er því ástæðulaust að binda þetta til lengri tíma en 1. marz. Hæstv. fjmrh. vildi ekki viðurkenna, að hann hefði lýst því yfir, að ríkisstj. gæti innheimt tolla án laga. Hann lýsti því nú samt yfir í fyrri ræðu sinni, og hvað sem öllum yfirlýsingum líður, þá er það staðreynd, að stj. hefur innheimt þessa tolla án lagafyrirmæla síðan 1. jan. Hún hefur þótzt geta þetta án þess að spyrja Alþ. Þessu hefur hæstv. fjmrh. lýst yfir, og ég tel þetta svo merkilegt, að ástæða sé til að vekja á því athygli hér á Alþ. - Ég ætla svo ekki að fjölyrða um þetta, en leyfi mér að afhenda hæstv. forseta hina skriflegu brtt. mína.



Herra forseti. Ég skal nú ekki lengja þessar umræður til muna. Þó er þetta merkilegt mál, en ég veit ekki, hvort allir hv. dm. hafa veitt því athygli. Ef einhver hefði nú neitað að greiða toll síðan 1. janúar og hefði samt heimtað að fá vörur sínar tollafgreiddar, þá hefði ekki verið hægt að neita honum um það. Hefði þessi maður siðan farið til verðlagseftirlitsins og siðan selt vörurnar, er fyrirsjáanlegt, að ekki hefði verið hægt að innheimta tollinn eftir á. Ég vil aðeins benda á, að svona hefði farið, ef einhver hefði neitað að greiða tollinn. Ég fyrir mitt leyti veit, að þetta hefur dregizt af vangá og það hefur verið venja að framlengja þessa tekjustofna fyrir allt árið, og geri ég ráð fyrir, að !það sé ekki óeðlilegt. En ég er ekki með því, að lögin séu látin verka aftur fyrir sig. Ég er með framlengingunni, en ekki með afturverkun, því að með henni er eins og verið að gefa til kynna, að þetta sé eðlilegt. En það get ég ekki gert, og það er ekki rétt hjá hv. þm. Barð., að það skipti neinu í því sambandi, hvort þetta hefur dregizt af vangá eða ekki. Reglan er hin sama, hvort sem um vangá er að ræða eða ekki, að lög eiga ekki að verka aftur fyrir sig. Svo að nú er það súra eplið, sem hv. þm. Barð. verður að bíta í, ef hann ætlar að fylgja þessu máli, að hann samþykki að láta lög verka aftur fyrir sig.



Ég gerði áðan grein fyrir afstöðu minni til þessa máls. Ég vil hér mótmæla því, sem síðar kom fram hjá hv. þm. Str., og lýsa það útúrsnúning. Hér er ekki um nýja tolla að ræða, heldur aðeins framlengingu á innheimtu eldri tolla, sem þarf að staðfesta, en féll niður af vangá fyrir áramótin. Ég segi því já.



Ég fæ ekki séð, að ráðh. hafi heimild til að innheimta tollinn frá 1. jan. Skýring hefur komið fram á því, að dregizt hefur að leggja fram þetta mál, og mun ég greiða atkv. með því, en ég tek fram, að ekki er hægt að láta lögin verka aftur fyrir sig. Ég segi já.



Þó að ég líti svo á, að stjórnin hafi haft vafasama heimild til að innheimta tollinn, það sem af er þessum mánuði, þá lít ég svo á hins vegar, að Alþ. geti með lögum kveðið svo á, að tollinn skuli innheimta frá þeim tíma, þ.e. áramótum, þótt ég sé ekki þar með að segja, að heppilegt sé að láta tollinn verka aftur fyrir sig. Ég segi já.