Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Þau sorglegu tíðindi bárust föstudaginn 23. október síðastliðinn, degi eftir að síðasta þingfundi lauk, að einn úr hópi okkar alþingismanna, Guðbjartur Hannesson, fyrrverandi forseti Alþingis og fyrrverandi ráðherra, hefði andast þá um morguninn í sjúkrahúsi á Akranesi. Flestum okkar sem fylgst höfðum með högum hans og heilsu undanfarna mánuði komu þessi leikslok ekki að óvörum. En andlát hans snart okkur djúpt. Í hetjulegri baráttu við skæðan og illvígan sjúkdóm, krabbamein, sýndi hann óvenjulegt æðruleysi. Hugur okkar hvarflar nú til vordaganna síðustu þegar við kvöddum Guðbjart, glaðan og reifan, með hugann við gleðilega atburði sem fram undan voru í fjölskyldunni. Bros hans og hlýja verður okkur lengi minnisstæð, svo og sú drenglund og prúðmennska sem við jafnan mættum í samstarfi við þennan heilsteypta og vinnusama Skagamann hér í sölum Alþingis. Guðbjartur var jarðsettur síðastliðinn föstudag á Akranesi að viðstöddu miklu fjölmenni. Guðbjartur Hannesson var fæddur á Akranesi 3. júní 1950, sonur hjónanna Hannesar Þjóðbjörnssonar verkamanns og Ólafíu Rannveigar Jóhannesdóttur húsfreyju. Hann lauk prófi frá Kennaraskóla Íslands árið 1971 og síðar tómstundakennaraprófi í Danmörku 1978, og kenndi þau fræði síðan árið eftir við skóla í Kaupmannahöfn. Hann stundaði síðar framhaldsnám í skólastjórn við Kennaraháskólann og lauk svo meistaraprófi frá kennaraskóla í Lundúnum árið 2005. Strax að loknu kennaranámi hóf Guðbjartur kennslu við Grunnskóla Akraness en varð tveimur árum síðar erindreki Bandalags íslenskra skáta, 1973–1975. Að loknu framhaldsnáminu í Danmörku og dvöl þar varð hann kennari á ný á Akranesi og tveimur árum síðar, 1981, rétt rúmlega þrítugur, skólastjóri Grundaskóla á Akranesi. Þeirri stöðu gegndi hann með vinsældum og virðingu allt þar til hann var kosinn á Alþingi árið 2007. Hann varð virtur fyrir störf sín sem framsækinn og farsæll skólastjóri í tæpa þrjá áratugi. Skólinn hans, Grundaskóli, varð fyrstur skóla til að hljóta Íslensku menntaverðlaunin árið 2006. Guðbjartur naut sín vel í starfi með börnum og unglingum, var þeim mikil fyrirmynd sjálfur í heilbrigðum lífsháttum og lífsviðhorfum, reglusamur í hvívetna, samviskusamur og dugmikill í starfi. Hann naut mikils álits nemenda sinna. Fyrir störf sín á þeim vettvangi mun hans lengi minnst á Akranesi. Guðbjartur Hannesson gekk til liðs við Alþýðubandalagið á Akranesi og var hann þrívegis kjörinn af lista þess í bæjarstjórn á árunum 1986–1998. Allan þann tíma sat hann í bæjarráði og var formaður þess um skeið og forseti bæjarstjórnar þrisvar sinnum. Guðbjartur var í eðli sínu mikill félagsmálamaður. Í æsku varð hann skáti og þeim félagsskap þjónaði hann lengi; var ávallt skáti. Þegar hann hóf afskipti af sveitarstjórnarmálum í heimabæ sínum tók hann sæti í mörgum nefndum á vegum bæjarins, m.a. um byggingu Grundaskóla og leikskólans Garðasels, en æskulýðs- og skólamál og málefni íþróttahreyfingarinnar bar hann ætíð mjög fyrir brjósti. Þegar dró að alþingiskosningum árið 2007 ákvað Guðbjartur að fara inn á vettvang landsmálanna. Nafn hans hafði oft áður verið nefnt sem hugsanlegs frambjóðanda. Reynsla hans af sveitarstjórnarmálum, orðspor í starfi og aðrir eðliskostir tryggðu honum fyrsta sæti á lista Samfylkingarinnar í Norðvesturkjördæmi. Það sæti skipaði hann síðan. Guðbjartur Hannesson var fullþroska stjórnmálamaður er hann tók sæti á Alþingi, 57 ára gamall, langreyndur úr stjórnmálastarfi og hafði einnig um fimm ára skeið setið í bankaráði Landsbanka Íslands. Hann varð við upphaf þingsetunnar formaður félagsmálanefndar. Eftir stjórnarskiptin í byrjun febrúar 2009 var Guðbjartur kosinn forseti Alþingis. Naut hann reynslu sinnar og trausts við forsetastörfin, sýndi lipurð og sanngirni, en mikil ólga var þá í stjórnmálum og átök hörð. Eftir kosningarnar kom í ljós að hugur Guðbjarts stóð ekki til forsetaembættisins á ný heldur vildi hann vera virkur þátttakandi í stjórnmálunum í þinginu. Hann varð formaður fjárlaganefndar sem ekki var létt hlutskipti við þær aðstæður sem þá ríktu. Rösku ári síðar, hinn 2. september 2010, tók Guðbjartur sæti í ríkisstjórn, fór með félags-, trygginga- og heilbrigðismál, og nokkru síðar tók hann við hinu nýstofnaða velferðarráðuneyti. Því embætti gegndi hann fram yfir kosningarnar árið 2013. Málaflokkar Guðbjarts voru sannarlega erfiðir viðfangs vegna áfalls í efnahagsmálum en þeim sinnti hann af dugnaði, áhuga og þekkingu. Eftir síðustu kosningarnar sat hann í allsherjar- og menntamálanefnd og var þar á heimavelli. Guðbjartur tók þátt í alþjóðastarfi alþingismanna, sat um tíma í Íslandsdeild Alþjóðaþingmannasambandsins, Vestnorræna ráðinu, og á þessu kjörtímabili var hann í Norðurlandaráði og þetta árið varaforseti ráðsins. Þótt þingseta Guðbjarts Hannessonar yrði ekki löng, átta ár, en 11 löggjafarþing, var hann á þeim tíma valinn til allra helstu trúnaðarstarfa á Alþingi, nefndaformennsku, ráðherrastarfa og forsetaembættisins, auk þess sem hann var í forustusveit síns flokks. Í öllum þessum störfum var hann farsæll, þægilegur í viðmóti, hófsamur og samstarfsfús. Hann kom vel fyrir sig orði og gat verið fastur fyrir þegar í odda skarst. Í huga okkar alþingismanna verður bjart yfir minningu Guðbjarts Hannessonar sem nú hefur fallið frá svo óvænt og snöggt, langt fyrir aldur fram, þegar enn var margt óunnið. Ég bið þingheim að minnast Guðbjarts Hannessonar, alþingismanns og fyrrverandi forseta Alþingis, með því að rísa úr sætum. - 
            

Borist hefur bréf frá formanni þingflokks Framsóknarflokksins um að Gunnar Bragi Sveinsson, 1. þm. Norðvesturkjördæmis, geti ekki sinnt þingmennsku á næstunni. Í dag tekur því sæti á Alþingi 1. varamaður á lista Framsóknarflokksins í kjördæminu, Sigurður Páll Jónsson. Sigurður Páll Jónsson hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðinn velkominn til starfa að nýju. Borist hefur bréf frá 5. þm. Norðvesturkjördæmis, Ólínu Kjerúlf Þorvarðardóttur, um að hún geti ekki sinnt þingmennsku á næstunni. Í dag tekur því sæti 1. varamaður á lista Samfylkingarinnar í kjördæminu, Hörður Ríkharðsson. Hörður Ríkharðsson hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðinn velkominn til starfa að nýju.

Forseti vill vekja athygli hv. alþingismanna á því að á föstudaginn tók forseti Alþingis við fyrstu tveimur bindum nýrrar útgáfu Flateyjarbókar á norsku sem aðstandendur útgáfunnar færðu Alþingi að gjöf. Þessi fyrsta heildarútgáfa Flateyjarbókar á norsku er fagurlega myndskreytt, mikið verk og vel unnið, og til þess fallið að kynna nýjum kynslóðum Norðmanna hinn ríka sagnaarf. Færi ég þeim sem komu að útgáfunni þakkir Alþingis. Bækurnar liggja frammi í efrideildarsal til sýnis alþingismönnum.

Borist hafa tvö bréf frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu þar sem óskað er eftir fresti til að veita skrifleg svör við fyrirspurn á þskj. 199, um rannsókn mála vegna meintra gjaldeyrisbrota, frá Guðlaugi Þór Þórðarsyni, og á þskj. 198, um greiðslur þrotabúa í tengslum við losun fjármagnshafta, frá Katrínu Jakobsdóttur. Einnig hefur borist bréf frá atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 176, um samþjöppun aflaheimilda og veiðigjald, frá Oddnýju G. Harðardóttur.

Til svara eru: Forsætisráðherra, fjármála- og efnahagsráðherra, heilbrigðisráðherra, mennta- og menningarmálaráðherra, iðnaðar- og viðskiptaráðherra, félags- og húsnæðismálaráðherra og innanríkisráðherra.

Virðulegi forseti. Ég vil beina fyrirspurn til hæstv. forsætisráðherra um málefni Ríkisútvarpsins. Nú var það þannig að í síðustu viku var kynnt niðurstaða skýrslu um stöðu Ríkisútvarpsins og fjárhagsstöðu þess. Það má hafa ýmis orð um þá skýrslu en það sem stingur í augun er að mikilvægi fjölmiðils í almannaþágu er staðfest í þessari skýrslu. Þetta er eini fjölmiðillinn sem fólki býðst aðgangur að, að fá þjónustu frá, fyrir 17.800 kr., þarf ekki að kaupa sér nettengingu eða síma eða eitthvað slíkt til að fá menningu og fræðslu hvar sem er á landinu. Ég vil spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort hann deili með mér þeirri skoðun að það sem nú skipti mestu, í ljósi þessarar skýrslu, sé að standa vörð um Ríkisútvarpið, menningarhlutverk þess, almannaþjónustuhlutverk þess; og að til þess að gera það sé þrennt mikilvægast. Í fyrsta lagi að tryggja að Ríkisútvarpið fái notið útvarpsgjaldsins óskipts. Í annan stað að útvarpsgjaldið verði ekki lækkað á næsta ári eins og gert er ráð fyrir og eins og hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. menntamálaráðherra hafa gefið ádrátt um. Í þriðja lagi að létt verði af Ríkisútvarpinu lífeyrisskuldbindingum sem þessari stofnun er einni gert að bera af öllum ríkisstofnunum og er vitað mál að ekki nokkur einasta önnur ríkisstofnun gæti borið. Er hæstv. forsætisráðherra sammála mér um að þetta sé eitt mikilvægasta verkefnið sem við stöndum frammi fyrir núna til að tryggja stöðu Ríkisútvarpsins og er hann tilbúinn að byggja almenna sátt um nákvæmlega þessi skref til þess að treysta stöðu Ríkisútvarpsins áfram?

Virðulegur forseti. Ég er sammála hv. þingmanni um mikilvægi þess að því menningarhlutverki sem hann lýsti sé vel sinnt og að Ríkisútvarpinu sé gert kleift að gera það vel. Eins má nefna hluti eins og mikilvægi þess að það mikla safn menningarefnis sem Ríkisútvarpið heldur utan um sé varðveitt og farið vel með það. Ég hef reyndar sjálfur, virðulegi forseti, reynt að leggja mitt af mörkum við að vernda þessar menningarminjar í Ríkisútvarpinu. Þetta og ýmislegt fleira eru mikilvæg hlutverk sem Ríkisútvarpið hefur gegnt og mikilvægt að það hafi aðstöðu til þess, en þá er líka mikilvægt um leið að huga að öllum þeim breytingum sem eru að verða á fjölmiðlum og fjölmiðlamarkaði og hvernig fjölmiðlar eru reknir og laga Ríkisútvarpið og hlutverk þess að því. Þess vegna ber að fagna því að hæstv. menntamálaráðherra skuli hafa lagt í þá vinnu að meta stöðu Ríkisútvarpsins, möguleika þess á að sinna hlutverki sínu, fara yfir fjárhagsstöðuna og kortleggja hana og hæstv. menntamálaráðherra hefur boðað það að í framhaldinu muni hann setjast að vinnu við að fara yfir hlutverk Ríkisútvarpsins. Ég þykist vita það að hæstv. menntamálaráðherra sé sammála mér og hv. fyrirspyrjanda um mikilvægi þess að leggja áherslu á menningarþáttinn, hluti sem menn hafa kannski ekki aðgang að annars staðar, hluti sem fjölmiðlar í samkeppnisrekstri hafa kannski ekki sett í forgang, og að þar geti þurft að hafa forgöngu ríkisins og fjárveitingar frá ríkinu til þess að þeim þáttum sé sinnt.

Virðulegi forseti. Ég vil ítreka spurninguna til hæstv. forsætisráðherra um tvö lykilatriði, að útvarpsgjaldið verði ekki lækkað, renni óskipt til Ríkisútvarpsins, og að lífeyrisskuldbindingunum verði létt af stofnuninni. Vegna þess að hæstv. forsætisráðherra hefur sýnt sig að vera bæði hugmyndaríkur og kraftmikill þegar kemur að friðun menningarverðmæta vil ég minna hann á að Ríkisútvarpið var stofnað sem vagga íslenskrar þjóðmenningar sem undir hann heyrir nú. Ríkisútvarpið hefur verið með okkur nokkurn veginn jafn lengi og hafnargarðurinn sem friðaður var hér fyrir nokkrum dögum síðan, en það hefur verið okkur sýnilegt alla tíð og skilið mikil verðmæti eftir hjá þjóðinni alla tíð og gegnt miklu hlutverki fyrir fólk úti um allt land alla tíð. Ég vil þess vegna hvetja hæstv. forsætisráðherra til að hjálpa okkur líka við að friða Ríkisútvarpið fyrir atlögu öfgamanna úr hans eigin ranni 

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður þarf ekkert að minna mig á uppruna Ríkisútvarpsins. Það var ríkisstjórn Framsóknarflokksins sem stofnaði Ríkisútvarpið árið 1930 til þess að vera vettvangur lýðræðislegrar umræðu og menningar í landinu. Ég er hins vegar ekki sammála hv. þingmanni um að friða eigi Ríkisútvarpið með þeim hætti að það eigi að standa alltaf alla tíð nákvæmlega eins og það er núna. Ríkisútvarpið vegna eðlis þess rekstrar sem þar fer fram þarf að geta lagað sig að breytingum í samfélaginu, í tækni o.s.frv. Það þarf að hafa mikla aðlögunarhæfni og geta metið stöðuna hverju sinni og brugðist við henni. Þess vegna er það fagnaðarefni, eins og ég gat um áðan, að hæstv. menntamálaráðherra skuli hafa haft frumkvæði að því að meta stöðu fyrirtækisins. Eitt af því sem verður væntanlega metið í framhaldinu er með hvaða hætti best er að standa að rekstri stofnunarinnar, hvort ohf.-fyrirkomulagið 

Forseti. Það vakti athygli mína fréttaflutningur af málefnum sem falla undir eitthvað sem kalla má ástarlögregluna, en Útlendingastofnun fór þess á leit við lögregluna á höfuðborgarsvæðinu að rannsaka hvort fólk væri ástfangið. Það kom síðan í ljós í öllum þeim furðulega málatilbúnaði að ástæðu rannsóknarinnar má meðal annars rekja til þess að persónulegum upplýsingum um hjónakornin var lekið frá Landspítalanum. Maður hefði haldið að enginn trúnaður væri eins mikilvægur og trúnaður á milli þeirra sem sækja þjónustu hjá Landspítalanum eða öðrum stofnunum sem halda utan um heilbrigði landsmanna og þessara stofnana. Mig langaði því að spyrja hæstv. ráðherra hvort honum finnist í lagi þegar forsvarsmenn stofnunarinnar svara spurningum fjölmiðla um þetta mál þannig að svona geti bara gerst. Er það í lagi? Ég held að viðbrögð við þessu ótrúlega óhæfuverki hefðu verið allt önnur ef um Íslendinga hefði verið að ræða, ef ung alíslensk hjón hefðu þurft að fara í gegnum ástarlögregluna og trúnaðarupplýsingum hefði verið lekið frá félagsráðgjafa á Landspítalanum. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort farið verði yfir með þeirri stofnun er undir hann heyrir hvernig þessum málum verði háttað í framtíðinni og hvort það sé ekki alveg öruggt að svona gerist ekki aftur.

Virðulegi forseti. Það er að sjálfsögðu aldrei í lagi þegar trúnaðarupplýsingum er lekið. Það er verklag sem enginn vill sjá en ég held að það sé ekkert í mannlegu valdi sem geti komið í veg fyrir slík slys ef einbeittur brotavilji er til staðar. Það er eitthvað sem við eigum alltaf á hættu að geti gerst. Ég tek fram að stjórnendur spítalans hafa lagt áherslu á að verið sé að rannsaka þetta tiltekna mál og þegar niðurstöður þeirrar rannsóknar liggi fyrir muni þeir taka ákvarðanir á grundvelli þeirra niðurstaðna sem þar koma fram. Að sjálfsögðu er rík áhersla lögð á trúnaðarskyldu heilbrigðisstarfsmanna út í gegnum allt kerfið og að sjálfsögðu mun ég eiga orðastað við forstjóra spítalans vegna þessa tiltekna máls eins og um mörg önnur mál sem inn á mitt borð koma vegna umsýslu með málefni Landspítala – háskólasjúkrahúss. Af þessu tilefni vil ég undirstrika og ítreka að meginreglan og allsherjarreglan á að vera sú að trúnaðarupplýsingum sé ekki lekið út fyrir þann vörslustað sem þeim er ætlað að liggja í fullum trúnaði við skjólstæðinga. En ég ítreka að ég þekki ekki mikið til þessa máls en bíð eftir því að eiga orðastað við stjórnendur spítalans og vænti þess að sú niðurstaða sem þeir munu komast að, á grundvelli rannsóknar sinnar á málinu, verði kynnt mér og ráðuneytinu.

Forseti. Ég þakka svörin en vil upplýsa hæstv. ráðherra um að þann 27. október birtist frétt á visir.is þar sem kemur fram að það hafi verið félagsráðgjafi á Landspítalanum sem lak upplýsingum um vítetnömsku hjónin til Útlendingastofnunar. Fréttablaðið hafði heimildir fyrir því að þetta hefði komið fram í dagbókarfærslu stofnunarinnar. En það er kannski ekki aðalmálið. Aðalmálið er það að lög og reglugerðir um bæði trúnaðarskyldu og upplýsingaskyldu opinberra starfsmanna eru ekki nægilega góð og í ráðuneyti hæstv. forsætisráðherra hafa legið lög sem bæta úr og skýra þessar reglur. En af einhverjum ástæðum hefur það ekki ratað hér inn á málaskrá Alþingis eða verið flutt. Þó hefur þetta verið tilbúið í heilt ár. Mig langaði svo, í ljósi allra þessara viðburða um leka af ýmsu tagi úr stjórnsýslunni, að vita hvort hæstv. ráðherra styðji mig ekki í því að hvetja til þess að þetta mál komi sem fyrst á dagskrá þingsins úr forsætisráðuneytinu.

Virðulegi forseti. Ég er nú þeirrar gerðar að styðja öll góð mál og framgang þeirra flestra. Ég get hins vegar upplýst hv. þingmann um að ég hef ærinn starfa við að vinna í þeim málum sem mér er ætlað að koma fram með hér á þingi svo að ég fari ekki að hlutast til um verkefni annarra ráðherra. Það hef ég engan áhuga á að gera.  Ég vil af þessu tilefni upplýsa að ég geri ráð fyrir því og ætlast raunar til þess að stjórnendur spítalans, þegar rannsókn máls sem þessa lýkur, nýti þau úrræði allra laga og reglna sem um þessi mál fjalla og beiti þeim ef ástæða er til. Þau kunna að vera flókin en hingað til höfum við getað unnið eftir þeim og ef einhver úrræði þurfa að koma til til að þeim verði breytt og þau einfölduð þá verður það mál einfaldlega að hafa sinn gang. En eins og laga- og regluverkið er í dag þá er það tæki sem við eigum að nýta og okkur ber að nýta.

Forseti. Mig langar til að ræða við hæstv. ráðherra um samkomulag sem kynnt var í síðustu viku milli stjórnvalda og kröfuhafa föllnu bankanna, þ.e. samkomulag sem miðar að því að aflétta höftum í landinu. Svo að fólk átti sig almennilega á því þá snýst þetta fyrst og fremst um það að þrotabúin leggi fram stöðugleikaframlag - ég ætla að halda mig við þann hluta málsins - sem er fyrst og fremst í formi eigna en ekki peninga. Það kemur fyrst og fremst fram í því að af stöðugleikaframlagi þrotabús Glitnis, sem er 229 milljarðar, eru aðeins 3 milljarðar í lausu fé. Hitt er í eignum Íslandsbanka, sem metinn er á 185 milljarða, og svo í öðrum óskyldum eignum og kröfum upp á 41 milljarð kannski. Þrotabú Kaupþings leggur ekki eina einustu krónu í stöðugleikaframlagið heldur í formi innlendra eigna og krafna, upp á 24 milljarða, í formi skuldabréfs með veði í Arion banka, upp á 84 milljarða, sem eingöngu má greiða með því að selja bankann og nota söluandvirðið til að greiða það niður og innleysa peninga. Í þriðja lagi leggur þrotabú Kaupþings fram 20 milljarða af hugsanlegu söluandvirði bankans ef hann selst á ákveðnu verði, annars ekki. Landsbankinn leggur 5 milljarða af peningum í stöðugleikaframlagið, hitt er í eignum eins og krónueignum. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra spurninga af þessum sökum: Hver verðmat Íslandsbanka upp á 185 milljarða? Slitastjórn Glitnis mat það að þeir gætu hugsanlega fengið 150 milljarða fyrir þennan banka fyrir örfáum vikum. Hver verðmetur eignirnar og kröfurnar sem þrotabúin fá að henda í okkur og við þurfum að innleysa sem peninga? Hvaða eignir eru þetta nákvæmlega og hvaða kröfur eru þetta nákvæmlega? Í þriðja lagi: Hvað er hinn aðilinn, þ.e. samningsaðilinn við stjórnvöld, þ.e. kröfuhafarnir, að fá út úr þessum samningi?

Herra forseti. Það var nú margt sem ekki var rétt farið með hér, í fyrsta lagi að það var enginn samningur gerður við nokkurn mann. Það var hins vegar þannig að slitabúin lögðu inn undanþágubeiðni til Seðlabankans og óskuðu eftir því með ákveðinni aðferðafræði að fá að vera laus undan höftum. Seðlabankinn brást við því erindi með því að hefja samráð við fjármála- og efnahagsráðuneytið sem fór síðan fyrir efnahags- og viðskiptanefnd þingsins. Mat Seðlabankans er það að þær ráðstafanir sem slitabúin hyggjast grípa til leysi þann vanda sem hefur fram til þessa komið í veg fyrir að hægt sé að gera slitabúin upp og dreifa eignum þeirra til eigendanna, kröfuhafanna. Það er aðalatriði þessa máls. Það er alveg ótrúleg nálgun að segja að slitabúin fái að kasta eignum til ríkisins og að ríkið sitji uppi með þær eignir upp á mörg hundruð milljarða, eins og það sé alveg hrikalegt vandamál. Við ættum að vera að fagna því að við erum að komast á þann stað í fyrsta skipti frá árinu 2008 að horfa fram á lausn sem gerir okkur kleift að aflétta höftunum. Slitabúin ein og sér voru langstærsti þröskuldurinn í vegi þess að hægt væri að lyfta höftum. Varðandi mat á virði eigna hefur það verið í höndum slitabúanna fram til þessa dags að leggja mat á virði eigna gagnvart kröfuhöfunum, gagnvart þeim sem eiga eitthvað undir því hvers virði eignirnar eru. Í tilfelli Íslandsbanka er einfaldlega um það að ræða að þetta er bókfært virði eigna bankans að frádregnum skuldum. Það er eigið fé bankans sem menn eru að tala um þarna. Samkvæmt ársreikningum bankans, þegar menn vísa í 185 milljarða er verið að vísa í tölu 

Virðulegi forseti. Ég var alls ekki að spyrja um mat Seðlabankans á þessum samningum. Það stendur einfaldlega í glærusýningunni, sem er það eina sem þingmenn hafa hérna, það er glærusýning og mötun af hálfu stjórnvalda um hvað þarna hefur gerst. Það stendur reyndar í glærusýningunni að þetta séu nauðasamningar, það hafi verið samið um lyktir máls. Þannig hefur þetta verið kynnt, stuð í stuð í sumar og svo aftur í haust, samningar við kröfuhafa um að þeir fari út með ég veit ekki hvað mikið. Það kom ekki svar við því og ég spyr hæstv. ráðherra aftur: Hvað eru kröfuhafar, hinn samningsaðilinn, að fá út úr þessum díl? Hvað ætla þeir með úr landinu? Með þeim eignum sem ríkið er að fá núna til ráðstöfunar er búið að hlaða veisluborðið að nýju. Það er búið að opna inn salinn og kveikja ljósin. Það er búið að dekka borðið með eignum upp á 371 milljarð að mati, sem þarf að koma í verð, sem þarf að selja eða afhenda með einhverjum hætti og innleysa með fjármunum því að annars gagnast þetta okkur ekki við afléttingu haftanna. Það er það sem ég er að spyrja hæstv. ráðherra út í. 

Herra forseti. Það er með ólíkindum að menn láti eins og ekki liggi fyrir þinginu upplýsingar um þetta mál. Fyrir liggur 25 bls. greinargerð frá Seðlabankanum og síðan sérstök kynning upp á 80 bls. Vandlega hefur verið farið yfir þetta mál með efnahags- og viðskiptanefnd þannig að það er algerlega úr lausu lofti gripið að það skorti upplýsingar. Þegar vísað er í nauðasamninga þá er það grundvallarmisskilningur hjá hv. þingmanni að það séu samningar bankanna við ríkið. Nei, nauðasamningar eru þeir samningar sem kröfuhafarnir ætla að koma sér saman um sín í milli að staðfesta, leggja fyrir héraðsdóm til að forða því að bankarnir verði gerðir upp með gjaldþroti. Þeir ætla að fara leið nauðasamnings sín í milli til að ákveða með hvaða hætti þeim eignum sem er að finna í slitabúunum verði skipt þeirra í milli. Það er ágætt fyrir hv. þingmann að fara að átta sig á því að þegar eignir eru framseldar ríkinu, eins og til stendur að gera með stöðugleikaframlaginu, þá skiptir í sjálfu sér endanlegt verðmat minna máli vegna þess að við erum að leitast við að greiðslujafnaðarhlutleysa búin. Eftir því sem eignirnar verða meiri, þeim mun meiri hefði vandinn verið. Það er gott að þessar eignir séu einfaldlega framseldar. Svo leiðir tíminn það í ljós nákvæmlega hvers virði þær verða hver fyrir sig.

Virðulegi forseti. Mig langar að koma hingað upp og óska eftir nánari skýringum á framkvæmd laga um verndarsvæði í byggð. Ég fékk reyndar nokkuð ítarleg svör við fyrirspurn sem ég lagði fram um miðjan september en enn eru nokkrar spurningar eftir sem mig langaði að beina til hæstv. forsætisráðherra. Það var þá aðallega varðandi það hvort honum finnst sú framkvæmd sem fór fram hér varðandi skyndifriðun hafnargarðsins við Tryggvagötu hafa verið í samræmi við það sem þó kemur fram í þessu svari, þ.e. að haft sé samráð við viðkomandi aðila og aðilar fái tækifæri til að koma sínum sjónarmiðum á framfæri og annað, hvort honum finnist þetta hafa verið gert með viðeigandi hætti í þessari tilteknu skyndifriðun. Nú stendur eftir ákveðin spurning, sérstaklega í ljósi þess sem gerðist eftir að ég lagði fram fyrirspurn mína, og það er hvert hlutverk hæstv. umhverfisráðherra er í málinu og hvers vegna henni var falið að staðfesta skyndifriðun og hvort sá gjörningur hafi nokkra merkingu þegar komið hefur í ljós að það var gert of seint. Ég vildi gjarnan fá svör við þessum spurningum og ætla að kynna mér betur svörin sem ég fékk við þeim spurningum sem ég lagði fram í september. En mig langar að heyra frá hæstv. forsætisráðherra um þetta.

Virðulegur forseti. Ég þakka þessa fyrirspurn. Það er ágætt að fá tækifæri til að fara aðeins yfir þetta mál. Í fyrsta lagi er það mikill misskilningur, sem kom fram í fyrri fyrirspurn og aftur nú - og kannski við þann sem hér stendur að sakast að hafa ekki leiðrétt það nógu vel í fyrra svari - að friðun hafnargarðsins við Tryggvagötu hafi eitthvað með lög um verndarsvæði í byggð að gera. Þetta eru algerlega óskyldir hlutir. Sú friðun sem þar fer fram er gerð á grundvelli annarra laga sem hafa legið fyrir miklu lengur svo að það eru óskyld mál. Hvað varðar friðlýsinguna sjálfa - þegar umhverfisráðherra staðfesti tillögu Minjastofnunar þá er það gert á grundvelli þessara laga og á grundvelli þessarar tillögu. Og hvað sem líður tímasetningu þess - hvort sem það var einum degi of seint eða ekki, sem það var reyndar ekki, skiptir engu máli. Í versta falli hefði það þýtt að garðurinn hefði verið ófriðlýstur í einn dag. Næsta dag var hann svo friðlýstur af ráðherra. Það er ekki svo að ef ráðherra friðlýsir ekki innan sex vikna frá tillögu Minjastofnunar þá sé aldrei nokkurn tíma í framtíðinni hægt að friðlýsa. Það leið þá einn sólarhringur í mesta lagi, eða hálfur sólarhringur jafnvel, þó að menn teldu að þetta hefði verið of seint, þar sem garðurinn var ófriðlýstur. Jæja. Jafnvel þó að ráðherra hefði ekki friðlýst garðinn þá var hann engu að síður friðaður. Þetta er nefnilega hvor sinn hluturinn. Mér finnst það ruglingslegt fyrirkomulag að tala bæði um friðun og friðlýsingu því að það er í raun og veru sami hluturinn. Garðurinn var friðaður vegna aldurs, en svo kom friðlýsing ráðherra þar ofan á svona eins og til að hnykkja á því sem þegar lá að mestu leyti fyrir.

Virðulegi forseti. Ég er að reyna að átta mig þar sem ég heyrði orðið friðlýsing og friðun svolítið oft. Ég verð að segja að varðandi alla framtíðaruppbyggingu, sérstaklega á höfuðborgarsvæðinu, finnst mér mjög vont ef málum er þannig háttað að þau eru auðmisskilin af mörgum og ég verð að vera með í þeim hópi vegna þess að ég stóð í þeirri trú að verið væri að einhverjum hluta að vinna eftir þeim lögum sem samþykkt voru í fyrravor. En það breytir ekki því að mig langar að fá skýrara svar frá forsætisráðherra hvað varðar þessa skyndifriðun eða friðlýsingu, eða hvað hann vill kalla þetta, hvort það hafi verið nægilega tryggt að hlutaðeigandi aðilar hafi verið hafðir með í ráðum. Svo vil ég fá að vita af hverju forsætisráðherra tók ekki þá ákvörðun sjálfur að staðfesta þessa skyndifriðun.

Virðulegi forseti. Ég held að þetta sé ekkert ruglingslegt með verndarsvæði í byggð. Ég veit ekki hver fór að blanda lögum um verndarsvæði í byggð inn í þetta en það var ekki gert af hálfu ráðuneytisins og ekki af hálfu Minjastofnunar. Hlutverk þeirra er annað og liggur skýrt fyrir, þannig að þetta er ekkert sem á að þurfa að valda misskilningi. Hvað varðar hins vegar framtíðaruppbyggingu í Reykjavík, af því að hv. þingmaður nefndi það sérstaklega, er auðvitað mjög mikilvægt að núna á þeim þenslutímum sem eru orðnir hér í byggingarframkvæmdum miðsvæðis í Reykjavík þá fari menn ekki algerlega fram úr sér og fórni menningarverðmætum fyrir eitthvað sem kann að virðast mikils virði á pappírnum til skamms tíma en reynist svo vera til tjóns, þannig að sérstaklega við núverandi aðstæður held ég að mikilvægt sé að við höfum lög til að vernda söguna og menninguna. En varðandi spurninguna hvers vegna umhverfisráðherra hefði friðlýst garðinn, hvers vegna ég hefði sagt mig frá málinu, þá var það vegna þess 

Hæstv. forseti. Eins og oft hefur verið rætt hér að undanförnu í þessum þingsal stendur Evrópa nú frammi fyrir meiri straumi flóttamanna en nokkru sinni frá því í síðari heimsstyrjöld. Þar fyrir utan eru tugmilljónir manna á flótta í nágrannalöndum þeirra svæða sem fólk er að flýja. Í upphafi þingvetrar lögðum við, þingmenn Samfylkingarinnar, Vinstri grænna, Pírata og Bjartrar framtíðar, fram þingsályktunartillögu um að Ísland tæki á móti að minnsta kosti 500 flóttamönnum á næstu tveimur árum. Ríkisstjórnin kom svo með tilkynningu í september um að 2 milljarða ætti að setja í þessi mál, málefni flóttamanna, á árunum 2015 og 2016. Það var líka skýrt tekið fram þá að ekki ætti að nefna sérstakar fjöldatölur. Nú hefur komið á daginn að í ár á að taka á móti 55 kvótaflóttamönnum. Það er mjög ánægjulegt að það fólk sé að koma hingað til landsins en það veldur miklum áhyggjum að það séu ekki fleiri sem við ætlum að taka á móti nú þegar í ljósi þess að í októbermánuði einum flúðu 218 þús. manns yfir Miðjarðarhafið og eru nú orðnir 774 þús. það sem af er ári. Í fjáraukalögum kemur fram að ráðstafa á 825 millj. kr. af þessum 2 milljörðum í málefnið á þessu ári. Það eru 250 millj. kr. í stuðning við alþjóðastofnanir og hjálparsamtök, sem er jákvætt. Það á eingöngu að setja 75 millj. kr. í móttöku flóttafólks sem eru gríðarleg vonbrigði, en 450 millj. kr. eiga að fara í að bregðast við fjölda hælisleitenda. Þetta var þróun frá fyrri árum og þessi hækkun var fyrirséð og ég tel óeðlilegt að hún reiknist inn í þessa 2 milljarða. Spurning mín til hæstv. forsætisráðherra er: Er það virkilega svo að við ætlum, á þessu mikla og erfiða flóttamannaári, eingöngu að taka á móti 55 kvótaflóttamönnum?

Virðulegur forseti. Eins og hv. þingmaður nefndi var ákveðið að setja mjög mikið fjármagn, miklu meira en áður hefur verið gert hér á landi og raunar það mikið að það stenst allan alþjóðlegan samanburð, í það að bregðast við því neyðarástandi sem ríkir vegna flóttamannastraumsins sem að nokkru leyti er kominn til Evrópu - reyndar aðeins að litlu leyti miðað þann mikla fjölda flóttamanna sem bíður aðstoðar eða þess að geta snúið heim. Það er rétt að minni hluti þessa fjármagns fer á þessu ári í móttöku flóttamanna en það helgast ekki hvað síst af því hversu langt verður liðið á árið þegar þessi fyrsti hópur kemur til landsins Ef þessir flóttamenn verða hér aðeins í nokkrar vikur á þessu ári, 2015, þá skýrir það hvers vegna upphæðin sem þarf til að taka á móti flóttamönnum, og fer í þennan málaflokk á árinu 2015, er lægri en hún væri ef flóttamennirnir hefðu komið fyrr á árinu. Svo er rétt að nota tækifærið til að minna á mikilvægi þess að við og fleiri lönd leggjum sem mest af mörkum til að styðja við flóttamenn í nærumhverfi átakanna, í löndum eins og Líbanon, Jórdaníu og Tyrklandi. Það er komið á daginn - við fengum að kynnast því sem funduðum með Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna og einnig þingmenn sem fóru héðan og kynntu sér ástandið í flóttamannabúðunum - að margir flóttamenn vildu gjarnan hafa tækifæri til að vera þar áfram og snúa svo heim. En á meðan þeir hafa enga von og aðstæður þar fara versnandi þá sjá þeir engan annan kost en að leggja í lífshættulega för yfir Miðjarðarhafið til að reyna að leita sér björgunar með þeim hætti. Þess vegna verða menn að setja meira í það að koma til móts við fólk á nærsvæðunum og gera því einnig kleift að koma sem flóttafólk beint þaðan.

Hæstv. forseti. Ég vil fara fram á það við hæstv. forsætisráðherra að ríkisstjórnin endurskoði þessar áætlanir sínar. Flóttamannafjöldinn er stöðugt að aukast. Þetta er þróun sem mun verða áfram næstu missirin og við verðum einfaldlega að gera betur. Eins og ég sagði fyrr í máli mínu þá vorum við hér yfir 20 þingmenn sammála um töluna 500 og ég veit að í stjórnarliðinu er stuðningur við myndarlegri framlög okkar til móttöku flóttamanna. Ég fagna því, hæstv. forseti, að lagðar séu 250 milljónir í stuðning við alþjóðastofnanir og hjálparsamtök. Það er mikilvægt, en við þurfum að nota meiri fjármuni í að taka við kvótaflóttafólki svo að það þurfi ekki að leggja í ferðina yfir hafið. Síðan erum við hér með straum hælisleitenda. Þeim hefur farið fjölgandi á síðustu árum  Ég óska eftir endurskoðun á þessum áætlunum.

Virðulegur forseti. Ég ítreka það sem ég nefndi áðan að svokallaðir kvótaflóttamenn sem munu koma hingað á þessu ári koma mjög seint á árinu og af því skýrist að upphæðirnar sem gert er ráð fyrir í þann málaflokk eru ekki hærri. Íslensk stjórnvöld hafa beðið eftir því að fá upplýsingar um það fólk sem æskilegt væri að kæmi til Íslands. Þær upplýsingar liggja nú fyrir. Það er kominn nóvember og vonandi getur það fólk komið hingað til lands fljótlega en það breytir ekki því að það er stutt eftir af árinu og af því skýrist þessi skipting nú.

Virðulegi forseti. Ég vil spyrja hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra um framkvæmd ályktunar Alþingis frá 14. janúar 2014, en ályktunin hljóðar svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að koma á samstilltu átaki stjórnvalda og sveitarfélaga í Austur-Húnavatnssýslu um eflingu atvinnulífs og sköpun nýrra starfa á Norðurlandi vestra með nýtingu raforku sem framleidd er í Blönduvirkjun.“ Ályktun sú sem hér um ræðir er bráðum tveggja ára gömul. Það sem einkennir þá ályktun öðru fremur er að hún er ákaflega skýr, gagnorð og auðskiljanleg hverjum þeim sem hana les. Í henni felst að efla á atvinnulíf, skapa ný störf og nota til þess orku frá Blönduvirkjun. Ríkisstjórninni er falið að standa fyrir því verki. Það verkefni er að sjálfsögðu ekkert áhlaupaverk sem hægt er að komast frá með einföldum hætti. Þess heldur er mikilvægt að því sé fylgt eftir og að að því sé unnið af kappi. Alþingi og ríkisstjórn verða að gera sér ljóst að með samþykkt ályktunar sem orðuð er með þessum hætti eru skapaðar miklar væntingar meðal íbúa þess svæðis sem ályktun af þessu tagi nær til. Íbúar svæðis sem tiltekið er með jafn afgerandi hætti og hér hefur verið gert, gera að sjálfsögðu þá kröfu að árangur verði af þessu starfi og að staðið verði við þau fyrirheit sem gefin eru með samþykkt ályktunar af þessu tagi. Í greinargerð með ályktuninni og í starfi sem unnið hefur verið síðan hafa verið dregnar saman upplýsingar um þróun atvinnulífs, íbúafjölda, íbúasamsetningar, aldurssamsetningar, stöðu menntunar og ýmsar aðrar upplýsingar um þróun félags- og menningarbundinna þátta á svæðinu. Skemmst er frá því að segja að þær upplýsingar draga einstaklega dökka mynd af þeirri þróun sem á sér stað á þessu svæði. Vel má vera að einstaklingar, fyrirtæki og sveitarstjórnir á svæðinu þurfi og geti lagt mun harðar að sér við að snúa við þeirri þróun sem við blasir og reyndar er auðvelt að fullyrða að þær geti það. Hér og nú er hins vegar vettvangur til að fá svör við því hjá hæstv. ráðherra: Hvað líður eflingu atvinnulífs? Hvað líður sköpun nýrra starfa og hvað líður nýtingu raforku Blönduvirkjunar á svæðinu?

Virðulegi forseti. Eins og fram kom í máli fyrirspyrjanda var samþykkt ályktun á Alþingi 15. janúar 2014 þar sem segir, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að koma á samstilltu átaki stjórnvalda og sveitarfélaga í Austur-Húnavatnssýslu um eflingu atvinnulífs og sköpun nýrra starfa á Norðurlandi vestra með nýtingu raforku sem framleidd er í Blönduvirkjun. Markmiðið með átakinu er að efla samkeppnishæfni svæðisins og undirbúa það fyrir þá uppbyggingu sem fylgir orkunýtingu Blönduvirkjunar og jafnframt vinna að markaðssetningu svæðisins sem iðnaðarkosts, svo sem fyrir gagnaver.“ Á grundvelli þessarar ályktunar skipaði ég verkefnisstjórn með fulltrúum sveitarfélaganna fjögurra í Austur-Húnavatnssýslu. Það voru þau Arnar Þór Sævarsson, sveitarstjóri Blönduósbæjar, Adolf H. Berndsen, oddviti Sveitarfélagsins Skagastrandar, Dagný Rósa Úlfarsdóttir, varaoddviti Skagabyggðar og Sigrún Hauksdóttir, varaoddviti Húnavatnshrepps. Með þeim starfaði yfirverkfræðingur atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytisins, Sveinn Þorgrímsson. Segja má að fyrri hluta þeirrar vinnu hafi lokið nú á vormánuðum með ítarlegu mati og greinargerð sem gefur góða mynd af stöðu atvinnumála og mannlífs í Austur-Húnavatnssýslu, tengsl þess við raforkuframleiðslu í héraðinu, og greinir nokkrar áhugaverðar leiðir til að efla atvinnulífið og styrkja byggðina. Sú greinargerð hefur fengið ágætisumfjöllun meðal heimamanna og virðist vera góður samhugur um niðurstöður hennar heima í héraði. Síðari hluti vinnunnar sem nú er að hefjast snýr að markaðssetningu svæðisins sem iðnaðarkosts. Meginniðurstaða greinargerðarinnar er að fyrirhuguð stækkun Blönduvirkjunar skapar góðar forsendur fyrir nýtingu orku frá virkjuninni í þágu atvinnuuppbyggingar í Austur-Húnavatnssýslu. Ég verð að taka það skýrt fram að það er niðurstaða starfshópsins sem ég rek hér og ég ítreka að það er ekki þeirrar sem hér stendur að ákveða varðandi rafmagnsnotkun frá einstaka virkjunum eða semja um verð eða ákveða til hvaða verkefna raforkan er veitt. Það er á hendi raforkufyrirtækisins, Landsvirkjunar í þessu tilfelli. En þarna er litið til þess að á veituleiðinni frá Blöndulóni eru nú fyrirhugaðar þrjár virkjanir með samtals 31 megavatti í uppsettu afli. Að auki hefur komið til tals hjá Landsvirkjun að reisa vindorkugarð við Kolkuhól, sem er nærri útrennsli Blöndulóns. Vindorka er nú orðin raunhæfur kostur með hækkandi orkuverði auk þess sem vindorka hefur jákvæð samlegðaráhrif með vatnsafli. Sennilega gæti vindorkugarðurinn lagt til meiri orku en fæst með skurðvirkjununum. Í greinargerðinni eru metnir nokkrir kostir til eflingar atvinnulífs. Meðal annars er bent á að staðsetning gagnavers í Austur-Húnavatnssýslu sé álitlegur kostur. Sama er að segja um framleiðslu lífdísils úr hliðarafurðum afurðastöðvanna, aðallega dýrafitu, en framleiðsla lífdísils hentar vel sem viðbót við þá starfsemi sem fyrir er í héraðinu og nálægð við hráefni styður vel við hugmyndina. Þá er einnig greint frá hugmyndum heimamanna sem kunngerðar hafa verið í fjölmiðlum um byggingu álvers í landi Hafursstaða sem er skammt sunnan Skagastrandar. Í hnotskurn má segja að greinargerð verkefnisstjórnarinnar hverfist um hugmyndir sem skapað gætu ný störf. Sóknarfærin felast meðal annars í eflingu smáiðnaðar og félagsþjónustu auk þess sem í rannsóknar- og þekkingarsetrum héraðsins felast sóknarmöguleikar, til dæmis á sviði lífríkis sjávarins, textíls, strandamenningar og laxveiðihefðar héraðsins. Við það er að bæta að nýverið sendu heimamenn mér erindi með ósk um að starfsemi verkefnisstjórnarinnar verði haldið áfram og að unnið verði áfram að síðari hluta verkefnisins. Í upphafi var gert ráð fyrir að verkefnisstjórnin lyki störfum í september. Mér er ljúft að verða við þeirri beiðni heimamanna og bíð eftir að fá upplýsingar um verkefni og tímasetningar þeirra verkáfanga sem fram undan eru og reikna fastlega með að áhersla verði fyrst og fremst á framkvæmd valinna hugmynda úr framangreindri greinargerð, meðal annars um markaðssetningu svæðisins fyrir nýiðnað.

Herra forseti. Það er vissulega ástæða til að hafa áhyggjur af atvinnuástandi á Norðvesturlandi. Þar hefur störfum fækkað og ungt fólk hefur ekki fundið vinnu við sitt hæfi. Við þurfum að horfa til margra hluta í þeim efnum. Sú tillaga sem hér um ræðir um að reyna að nýta sem best orkuna á þessu svæði sem kemur frá Blöndu, var samþykkt af okkur öllum þingmönnum kjördæmisins. Maður spyr sig til hvers hún leiðir, hvað kemur út úr henni. Mér finnst umræðan vera farin að hverfast ansi mikið um eitthvað allt annað en lagt var upp með, en þar var verið að vísa til gagnavers. Nú er rætt um niðurstöðu verkefnahópsins sem hæstv. ráðherra vísar til, en þar er álver komið inn í myndina, sem er ekki það sem ég skrifaði upp á þegar ég samþykkti tillöguna. Mér finnst að við þurfum að hafa það í huga sem kom út úr nýlegri könnun, að ungt fólk á Norðvesturlandi, á Austurlandi og á norðausturhorninu horfir ekki 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Vegna stöðu minnar veit ég ýmislegt um þau verkefni sem hún nefndi og hafa verið á könnunarstigi. Það hlýtur að koma að því fyrr en seinna að umrætt álver komi af meiri þunga inn í umræðuna, en eins og það verkefni hefur verið kynnt er það álver fært um að framleiða betri vöru, það er ódýrara, hagkvæmara, minna mengandi og er að sögn tilbúið að borga orkuverð sem önnur álver treysta sér ekki til að gera og mundu loka starfseminni þess vegna. Hvar það mál er nákvæmlega statt núna gagnvart ríkisstjórn veit ég ekki, en einhverjir fulltrúar ríkisstjórnarinnar sáu að minnsta kosti ástæðu til að vera viðstaddir undirritun viljayfirlýsingar og blessa þannig málið með ákveðnum hætti. Öll kynning á verkefninu hefur verið með þessum hætti og orkuverð er ekki sagt vera vandamál. Það hlýtur að koma að því að við þurfum að taka afstöðu til þessa kosts með skýrari hætti en verið hefur. Gagnaverið var á sínum tíma til athugunar og var risavaxið verkefni á því sviði. Því miður fór það algerlega út af borðinu, það stóra verkefni er ekki inni í myndinni lengur og önnur hafa því miður ekki náð góðri fótfestu. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og einnig öðrum þátttakanda í umræðunni.

Virðulegi forseti. Ég vil gera það sem mér láðist að gera í upphafi máls míns áðan, þ.e. að þakka heimamönnum á þessu svæði fyrir frumkvæði þeirra og atorku í þessu máli. Það er rétt sem fram kom í máli fyrirspyrjanda í upphafi að það er ástæða til að hafa áhyggjur af stöðu þessa landsvæðis í ýmsu tilliti. Þar hefur varnarbarátta verið háð um margra ára skeið og því er afar jákvætt að heimamenn taki frumkvæðið eins og þeir hafa gert vegna þess að það er ekki farsælt til árangurs að við í þessum sal eða sem sitjum við ríkisstjórnarborðið ákveðum fyrir þeirra hönd hvers konar atvinnustarfsemi á að vera á hverju svæði. Þetta svæði hefur upp á margt að bjóða, ekki síst í ferðaþjónustu og svo varðandi önnur verkefni sem nefnd eru í þeirri ágætu greiningu sem búið er að vinna. Ég tel mikilvægt að við tökum næsta skref, ekki síst út frá því sjónarhorni hvar við getum gert betur við að bæta innviði, hvort sem það varðar tengingar eins og ljósleiðara, sem eru reyndar í ágætu horfi víða á þessu svæði, eða að laga til í innviðauppbyggingu þannig að svæðið geti verið samkeppnishæft við önnur svæði um hugsanleg verkefni sem á fjörur þeirra kunna að reka. Það yrði þá í stakk búið til að hefja uppbyggingu ef hugmyndir koma upp um ákveðin verkefni. Ég vil hrósa heimamönnum og hlakka til að vinna með þeim áfram að þessum málum.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrir tækifærið til þess að taka til máls um fyrirspurn mína. Það hefur ekki verið lítið rætt um áfengi í þessum ræðustól síðastliðinn mánuðinn, en í ársbyrjun 2014 var lögð fram stefna íslenskra stjórnvalda um áfengis- og vímuefnavarnir. Við megum ekki gleyma því að á sama tíma hefur Ísland skuldbundið sig til að vinna að samnorrænni stefnu í þeim málum. Í því samhengi vil ég spyrja ráðherrann út í nokkur markmið sem fram koma í sameiginlegri stefnu Norðurlandanna og fá vitneskju um það hvar Ísland stendur þegar kemur að þeim markmiðum sem þar eru lögð fram. Því vil ég, virðulegi forseti, spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra út í samstarfið á Norðurlöndunum og hvernig honum hefur miðað í því. Hefur ráðherrann stuðlað að því eða haft áætlun um að efla gagnreyndar rannsóknir á áfengis- og tóbaksneyslu, þar með talið ólæknandi sjúkdómum, krabbameini og lífsstílssjúkdómum af völdum neyslunnar, eða stuðlað að því eða haft áætlun um að efla gagnreyndar rannsóknir á börnum og ungmennum sem alast upp hjá einum eða fleiri umönnunaraðilum sem eiga við alvarlega áfengismisnotkun að stríða? Í því samhengi vil ég benda á að Norðurlandaráð hefur upp á síðkastið verið með stefnu um það að kanna síðbúin áhrif á einstaklinga sem hafa orðið fyrir skaða í æsku. Og hefur ráðherrann stuðlað að því eða haft áætlun um að efla gagnreyndar aðgerðir til að draga úr áfengisneyslu og skaðlegum áhrifum áfengis? Það væri fróðlegt í þessu samhengi að heyra hugmyndir hans til að fylgja eftir stefnu Norðurlandanna og hversu langt Ísland er komið í því að uppfylla þau skilyrði sem við bundum okkur til að framfylgja hvað varðar markmiðin.

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst af öllu þakka hv. þm. Jóhönnu Maríu Sigmundsdóttur fyrir þá þríþættu fyrirspurn sem hún hefur beint til mín. Ég ætla að hlaupa yfir svör í því efni eftir röð þeirra spurninga sem listaðar voru upp í fyrirspurninni. Ég get sagt það í tengslum við spurningarnar að á undanförnum áratugum hefur rannsóknarstarf varðandi áfengis- og tóbaksneyslu hér á landi eflst mjög og í rauninni hefur það starf allt verið nýtt sem einhvers konar leiðarljós við alla ákvarðanatöku og stefnumótun ásamt innlendri og jafnframt erlendri sérfræðiþekkingu sem er svo reynt að nýta til þess að vinna að forvörnum, meðferðarúrræðum, fylgja eftir meðferðum, endurhæfingarvinnu og síðan nýtist öll sú þekking ríkinu, og þá sérstaklega velferðarráðuneytinu, til vinnslu við lagaumgjörð málaflokksins. Til viðbótar þessu vil ég nefna að á vegum embættis landlæknis eru starfandi ýmiss konar fagráð, m.a. um áfengis- og vímuvarnir, og þar situr sérfræðingahópur, okkar ágætu sérfræðingar í þeim málum auk embættismanna. Ég vil enn fremur nefna í ljósi þess sem ég sagði áðan að reynt er að byggja á nýjustu þekkingu og niðurstöðum rannsókna. Það er embætti landlæknis sem heldur utan um þá þætti fyrir okkur og hefur gert í nokkurn tíma. Það gefur reglulega út upplýsingar þar sem gerð er grein fyrir umfangi hvoru tveggja tóbaks eða áfengisnotkunar og stöðunni almennt í málaflokknum. Síðast kom út fyrir síðustu helgi Talnabrunnur frá embætti landlæknis þar sem verið var að fjalla um umfang og þróun áfengisneyslu Íslendinga á síðustu árum. Það er mjög merkilegt í rauninni að líta yfir þær upplýsingar sem þar eru birtar, þó er eingöngu um að ræða brot af þeim fjölbreyttu greiningum sem þarna er hægt að gera. Varðandi þær rannsóknir og kannanir sem eru framkvæmdar hér á landi í samræmi við þá stefnumörkun sem hv. þingmaður nefndi má fyrst nefna að reglulega hafa verið gerðar kannanir hjá embættinu á umfangi tóbaksnotkunar. Kannanir á umfangi áfengis- og tóbaksneyslu unglinga eru í höndum Háskólans á Akureyri og Rannsóknar og greiningu sem gera reglulega kannanir meðal grunn- og framhaldsskólanema. Í könnun sem ber heitið Heilsa og líðan, sem unnin er af embætti landlæknis, er spurt um áfengisneyslu og tóbaksnotkun fullorðinna og síðan vil ég nefna að á vegum embættisins er verið að vinna að svokölluðum lýðheilsuvísum á landsvísu. Af því að hér er tengt við krabbamein vil ég nefna að ég hef fengið í hendur drög að krabbameinsáætlun þar sem meðal annars er kveðið á um leiðir eða verður kveðið á um leiðir til þess að draga úr áfengis- og tóbaksneyslu. Ég vil nefna í því sambandi, vegna annarrar spurningarinnar um málefni barna og ungmenna, þá staðreynd að málefni sem varða börn og ungmenni undir lögaldri falla mest undir félagsmálaráðherra og Barnaverndarstofu, þannig að það er ekki á borði míns hluta ráðuneytisins að vinna með þann þátt, það er meira á verkefnasviði félagsmálaráðherra. Ég vil síðan svara síðustu spurningu hv. þingmanns játandi, það hefur verið vísað til og er vísað til gagnreyndra aðgerða til að sporna við eða draga úr skaðlegum áhrifum áfengis- og tóbaksneyslu. Ég vil í því sambandi nefna að það nýjasta sem þar hefur verið gert er að landlæknir var að opna 

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir að vekja athygli á áfengis- og vímuefnavörnum þar sem nú liggur fyrir þinginu frumvarp sem er meira en lítið umdeilt, brennivín í búðir, og er varla gott innlegg inn í það mál. Stefnuyfirlýsing ríkisstjórnarinnar var á þá leið að bæta ætti lýðheilsu og forvarnastarf og að það yrði eitt af forgangsverkefnum ríkisstjórnarinnar. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvernig það getur samræmst því að setja áfengi í búðir, því að það er talið einn stærsti áhættuþátturinn í auknu aðgengi að áfengi og aukinni neyslu, og líka horfandi til þess að stutt er síðan velferðarráðuneytið lagði fram metnaðarfulla stefnu í áfengis- og vímuefnavörnum til ársins 

Herra forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda spurningarnar. Það er alltaf gott að ræða forvarnamál. Við höfum verið að tala mikið um afglæpavæðingu fíkniefna og þess vegna er vert að snúa sér að áfenginu, sem veldur ekki minna böli en fíkniefni. Ég tók eftir því að hæstv. ráðherra talað um að spurning númer tvö, sem ég hef mikinn áhuga á, heyrði undir félags- og húsnæðismálaráðherra. Ég geri ráð fyrir því að lýðheilsustefnan okkar nái þvert yfir ráðuneyti og þess vegna sé þetta á einn eða annan hátt þar undir. Ég kannast við Rannsóknir og greiningu, þ.e. þá rannsókn sem gerð er í grunnskólum reglulega og er af hinu góða og heldur svolítið utan um þetta. Varðandi frumvarpið sem við eigum eftir að taka hér inn eina ferðina enn og ræða, brennivín í búðir, þá er eitt gott í því. Það er að mínu mati einungis eitt sem gæti staðið alveg sérstaklega og þyrfti ekki að vera þar og það er ákveðið gjald sem á að renna til forvarna. Mér finnst að við ættum að sjá sóma okkar í því að ákveða að gjaldið verði eins hátt eins og þar er lagt til óháð því hvort áfengi fer í verslanir eða ekki.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni, málshefjanda, fyrir þessa umræðu. Ég tek heils hugar undir það að allar rannsóknir á þessu sviði eru mjög mikilvægar til að geta áttað sig á hver vandinn er og hver lausnin er á vandanum af því að við verðum að hafa það alveg á hreinu hvað það er sem hefur mestu áhrifin. Við erum með heilt embætti sem er að skoða þetta, landlæknisembættið, og getur þá svolítið stýrt vinnu sinni eftir því hvað það telur mikilvægast í þessu, og ég hvet það til þess. Það taldi mikilvægt að fjalla um áfengisneysluna í Talnabrunni sínum sem birtist síðasta föstudag. Þar kemur í ljós að kaupmáttur fólks hefur mikil áhrif á áfengisneyslu. Það harmónerar við aðrar rannsóknir í öðrum löndum. Aukinn kaupmáttur á Íslandi er því stærsta ógnin við aukna áfengisneyslu.

Virðulegi forseti. Í þessu formi er ekki mikill tími til að ræða efnislega allar ágætar spurningar hv. þingmanns. En ég sá mér ekki fært annað en að gera stutta athugasemd við það sem hér er nefnt um bús í búðir eins og við köllum það frumvarp sem varðar áfengi í búðir, það er auðvitað málefni sem við komum til með að ræða miklu meira, eðlilega, enda stórt og mikið málefni, og hér ekki bara lýðheilsusjónarmið á ferð heldur líka spurningar sem varða menningu okkar hvort sem okkur líkar betur eða verr. Í því samhengi langar mig að nefna að það er ekki bara magn áfengis sem skiptir máli, það skiptir máli hvernig neyslan er, hvert mynstur hennar er, hvernig vandamálin brjótast út og hvernig hægt er að tækla hvert vandamál. Þá vil ég einnig nefna annað vegna þess að mér þykir svolítið skrýtið hvernig almenningur og þingmenn líta einhvern veginn ekki á áfengi sem vímuefni, fíkniefni eða dóp. Áfengi er ekkert minna vímuefni eða fíkniefni eða dóp heldur en hass eða kókaín, það er það ekki. Áfengi veldur miklum skaða. Það eru margar hættur við efnið. Við skulum bara horfast í augu við staðreyndir þegar við tölum um þennan málaflokk. En að því sögðu skulum við öll fagna því að það sé þó alla vega löglegt.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. ráðherra fyrir innlegg hans í umræðuna sem og öðrum hv. þingmönnum sem hér hafa komið upp. Okkar starf, þ.e. Íslands, í þessum málum hefur vakið athygli út fyrir landsteinana og því tel ég að mjög mikilvægt sé að við höldum rétt á spilunum gagnvart skuldbindingum okkar þar. Landlæknisembættið, eins og hæstv. ráðherra kom inn á, hefur verið leiðandi í þessum málum hérlendis og á það skilið þökk fyrir okkar árangur að miklu leyti. Hvað varðar annan lið í fyrirspurn minni er varðar börn og ungmenni sem alast upp hjá einum eða fleiri umönnunaraðilum sem eiga við áfengismisnotkun að stríða þá mun ég taka það til greina og mun setja þá spurningu fram að nýju og beina henni til hæstv. félagsmálaráðherra. Ég þakka umræðuna.

Virðulegi forseti. Ég þakka sömuleiðis þessa umræðu, hún er gagnleg og góð. Ég vil hvetja þingmenn til þess að ræða allar hliðar málsins. Það er margt mjög merkilegt í rauninni sem hefur gerst í þessum málaflokki eins og hv. þingmaður hafði orð á hér. Embætti landlæknis heldur og hefur haldið mjög vel utan um þessa þætti. En ef við berum saman t.d. áfengi og tóbak er tóbak í frjálsri sölu alls staðar um allt samfélagið, í hverri búðarholu sem fyrir finnst, en þar höfum náð mjög markvisst að draga úr neyslu, mjög massíft, svo til fyrirmyndar er eins og hv. þingmaður nefndi að árangur Íslendinga í þeim efnum hefur vakið gríðarlega athygli. Þegar maður horfir síðan á áfengisneyslu, hvernig hún er að breytast, í Talnabrunni sem kom út núna fyrir helgina þá er mjög merkilegt að sjá þar að áfengisneysla hefur dregist saman frá árinu 2007 þegar hún var 7,5 lítrar af hreinum vínanda á mann, en á árinu 2014 er hún 7,2 lítrar af hreinum vínanda á mann. Þetta gerist þrátt fyrir fjölgun útsölustaða, miklu fleiri vínveitingaleyfi og fjölgun ferðamanna. Fyrst og fremst erum við að ná þessu að mínu mati með markvissri vinnu þeirra sem starfa að forvörnum og meðferð þeirra sem glíma við vanda í þessum efnum. Ég tel skilyrðislaust að við getum gert betur í þeim efnum. Hluti af því að ná betri tökum á þessu, fyrir utan forvarnir og meðferðarstarfið, eru líka atriði sem lúta að því hvernig við stýrum neyslu og er þá nærtækast að horfa til verðlagningar eða gjaldtöku af sölu þessa löglega vímuefnis sem ríkið hefur lagt blessun sína yfir.

Herra forseti. Mig langar að byrja á því að þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir að hafa gert átak með aukafjárveitingu til Þroska- og hegðunarstöðvar Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins til að stytta bið eftir þjónustu. Jafnframt fagna ég því að skipa eigi vinnuhóp til að skoða í víðu samhengi stöðu þessarar þjónustu. Þrátt fyrir að þetta sé góðra gjalda vert er sérstaklega mikilvægt að um þennan málaflokk sé til langtímastefnumótun, sérstaklega varðandi forvarnir, greiningu og meðferð við ADHD sem er að mati sérfræðinga á því sviði ein mesta heilsuógn og einn dýrasti sjúkdómur eða geðröskun mannkynsins. Þeir telja ADHD eiga stóran þátt í ýmsu sem glímt er við í nútímaþjóðfélagi, vandamálum eins og fíkn, glæpum, námserfiðleikum, fjölskylduvandræðum, slysum og vinnutapi vegna veikinda. Staðan er grafalvarleg þar sem það liggur fyrir að um 400 börn bíða eftir sérhæfðri og dýrri þjónustu. Ég er ekki að tala um heildarvandann í sambandi við ADHD, en eins og flestum er kunnugt þá bíða ríflega 600 fullorðnir einstaklingar eftir þjónustu ADHD-teymisins á Landspítala. Varðandi börnin er það gríðarlega mikilvægt fyrir alla sem tengjast þessu máli að koma í veg fyrir að vandi þeirra verði svo flókinn, sársaukafullur og dýr sem raun ber vitni. Þess vegna þarf að auka þekkingu og styrkja forvarnir allt frá því að barnið er á unga aldri, t.d. forvarnir innan leikskóla. Í þessu samhengi er þverfagleg samvinna mjög mikilvæg, t.d. samvinna milli leikskóla, heilsugæslu, sálfræðinga og Þroska- og hegðunarstöðvar. Stefnumótun til langs tíma um forvarnir, greiningu og meðferð ADHD þarf að taka mið af því. Þess vegna er mjög miður að í nýjum drögum að geðheilbrigðisþjónustu er hvergi að finna áherslur í stefnumótun á sviði þessarar geðröskunar. Spurningar mínar til hv. ráðherra eru: Hvaða áform hefur ráðherra um að bæta aðgengi barna að greiningu á taugaþroskaröskuninni ADHD, þ.e. athyglisbresti og ofvirkni? Hyggst ráðherra bæta aðgengi að meðferð fyrir börn sem eru greind með ADHD? Í ljósi átaks ráðherrans beinast þessar spurningar ekki síst að langtímaáætlunum og stefnumótun sem eru forsenda þess að okkur takist að draga úr gríðarlegum kostnaði og lífsgæðatapi barnanna, aðstandenda og samfélagsins alls, sem fylgir þessum vanda ef ekki verður gripið til fullnægjandi úrræða strax á fyrstu stigum.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Páli Val Björnssyni þær fyrirspurnir sem hann hefur beint til mín um þau efni sem hann gerði góð skil í ræðu sinni áðan og lúta í rauninni að því hvaða áform ég hafi uppi um að bæta aðgengi barna að greiningu á ADHD. Því er til að svara, eins og hv. þingmaður nefndi, að ég hef ákveðið að auka fjármuni til Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins til að fjölga greiningum hjá Þroska- og hegðunarstöðinni um allt að 200 á þessu og næsta ári. Við erum í dag að framkvæma á vegum Þroska- og hegðunarstöðvarinnar um 320 greiningar á ári þannig að þetta verður töluverð viðbót. Ég geri mér góðar vonir um að við þessa viðbót styttist biðin það mikið að börn eigi ekki að þurfa að bíða lengi eftir greiningu, þ.e. ekki lengri tíma en eðlilegt geti talist. Í því sambandi á ég við út frá almennu skipulagi þeirrar starfsemi og innan þeirra marka sem leiðbeiningar um hana gefa tilefni til. Ég hef sömuleiðis væntingar um að aðgerð sem er í drögum að tillögu að geðheilbrigðisstefnunni, um styrkingu á göngudeild Barna- og unglingageðdeildar, verði samþykkt. Þá yrði hægt að vinna niður bið eftir þjónustu BUGL, en þangað koma líka börn með ADHD, og hluta af flóknari vanda um leið. Þessi tillaga hefur að því er ég best veit ekki komið fyrir sjónir hv. þingmanns vegna þess að við erum enn að vinna með geðheilbrigðisstefnuna. Varðandi síðari spurningu hv. þingmanns þá er ADHD, eins og ég nefndi áðan, hluti af vanda barna sem glíma við geðraskanir og styrking BUGL mun því gera meðferð fyrir þau börn aðgengilegri. Varðandi önnur börn hefur landlæknir sett fram leiðbeiningar um meðferð. Lögð er áhersla á að skólar og foreldrar grípi til aðferða athyglismótunar. Foreldrar þurfa því fræðslu og Þroska- og hegðunarstöðin er með námskeið fyrir þá um uppeldi barna með ADHD. Sú stöð er líka með námskeið fyrir börn með ADHD. Lyfjameðferð er notuð þegar annað skilar ekki árangri. Það bendir ekkert til þess að börn sem þurfa á lyfjum að halda fái þau ekki í dag. Í fjárlagafrumvarpi fyrir næsta ár er gert ráð fyrir því að við fjölgum sálfræðingum í heilsugæslunni. Í drögum að tillögu til þingsályktunar um geðheilbrigðisstefnu, sem mér heyrist margir bíða eftir að komi fram og ég vænti þess að gæti hugsanlega orðið í þessari viku, er tillaga um að fjölga sálfræðingum í heilsugæslunni jafnt og þétt til ársins 2020. Sú aðgerð, ef hún gengur eftir, mun að sjálfsögðu bæta aðgengi að þjónustu sálfræðinga fyrir alla landsmenn og þar með talið börn. Í drögum að geðheilbrigðisstefnu eru sömuleiðis tillögur um aukinn stuðning við barnafjölskyldur og tillögur með sama markmiði eru líka í drögum að fjölskyldustefnu sem nú er til umsagnar á vef velferðarráðuneytisins. Ef þessar tillögur ganga allar eftir er ég ekki í vafa um að allur stuðningur við börn og fjölskyldur verður meiri og aðgengilegri en nú er og hefur verið á undanförnum árum. Að því gefnu að þetta gangi allt þrautalaust fyrir sig og fari í gegnum þingið og við fáum fjármuni á komandi árum til að byggja aðgerðir á grunni þeirrar stefnumörkunar sem út úr þessu hvoru tveggja kemur þá horfi ég til þess að þjónustan í þessum efnum verði til muna betri á komandi árum en verið hefur. Virðulegi forseti. Ég vona að ég hafi með þessum orðum mínum svarað að mestu þeim spurningum sem hv. þingmaður bar fram.

Herra forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda og einnig ráðherra fyrir hans svör. Ég er ánægð með þessa viðbót sem hér á að leggja til; mér skilst að þessir fjármunir fækki börnum á biðlista um 200. Ég spyr þá: Er þetta álíka fjöldi og gæti orðið á næsta ári, er þetta sama fjárveiting á báðum árunum? Af því að þetta eru nýir peningar, að mér skilst, hvaðan eru þeir teknir? Ég kom ekki auga á það í fjáraukalögunum en ég játa að ég er bara rétt búin að líta á þau. Ég hef áhyggjur af því að okkur hefur ekki tekist vel að manna stöður sérgreinalækna úti á landsbyggðinni. Nú talar ráðherra þannig, sem er vel, að fjölga eigi sálfræðingum í heilsugæslunni. Hér er verið að byggja upp hjá Þroska- og hegðunarstöðinni og hjá BUGL, sem er mjög gott, það er mikil þörf, en þjónusta heima í héraði er annað mál. Fólk þarf að leggja land undir fót og þetta er dýrt, kostnaðarsamt og erfitt. Sér hann fyrir sér að annars staðar verði hægt að mæta 

Hæstv. forseti. Ég vil taka undir þakkir til hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir það átak sem nú er að fara í gang varðandi greiningar á börnum sem eru mögulega með ADHD, þetta er gríðarlega mikilvægt skref að stíga. Ég vil líka fagna því að hæstv. heilbrigðisráðherra hefur unnið myndarlega vinnu varðandi mótun geðheilbrigðisstefnu en ég var í hópi fjölda þingmanna sem fluttu þingsályktun um að hún yrði mótuð. Það er með geðheilbrigðismálin eins og svo margt annað, við horfum í peningana sem við látum í málaflokkinn en um leið skiptir þetta gríðarlega miklu máli því öflugt starf á þessu sviði eflir lífsgæði fólks og sparar okkur afar mikla fjármuni á móti þótt þeir komi yfirleitt ekki fram í beinhörðum tölum á sama fjárlagaári. Ég vildi nefna að ég mun leggja fram fyrirspurn til munnlegs svars varðandi stöðu fullorðinna með ADHD, þannig að þó að hér sé ástæða til að fagna 

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn sem er mjög mikilvæg og ég gæti ekki verið meira sammála um það hversu mikilvægt er orðið að fram komi langtímastefnumótun í þessum málaflokki. Þá tel ég að við þurfum að nýta okkur þær upplýsingar sem við höfum til að veita fræðslu, bæði fyrir kennara á öllum skólastigum og foreldra því að börnin eru á ábyrgð fullorðinna. Það er okkar að búa til verkfærin til að hægt sé að aðstoða þau áður en í óefni er komið og efla þannig lífsgæði þeirra. Ég tel mjög ánægjulegt að geðheilbrigðisstefnan sé núna að koma fram í dagsljósið og vonandi er að finna í henni áætlanir um þau skref sem við þurfum að taka til þess að efla enn frekar starf á þessu sviði.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir með þeim sem talað hafa í þessari umræðu um mikilvægi þess að veita aukið framlag til Þroska- og hegðunarstöðvar, m.a. til greiningar á athyglisbresti með ofvirkni en einnig á öðrum vanda sem börn eiga við að glíma. Greiningin er mjög mikilvæg en það er náttúrlega enn mikilvægara það sem á eftir kemur, ráðgjöfin og stuðningurinn þannig að hver og einn einstaklingur fái tækifæri til að vera besta útgáfan af sjálfum sér á hverjum degi. Því vil ég leggja áherslu á það að kostnaður getur verið mikill við að taka á vandamálum eftir á en ef hver og einn getur leitað eftir upplýsingum, þekkingu og ráðgjöf eftir því sem þroskanum vindur fram þá getum við sparað ótrúlega mikið fjármagn til lengri tíma.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka málshefjanda fyrir þessa umræðu og hæstv. ráðherra fyrir átakið og greinargóð svör. Ég hjó eftir í máli ráðherra að hann talaði um fræðslu til foreldra, atferlismótun og um mikilvægi þess að upplýsingar um stöðuna, meðferðina og allt sem tilheyrir þessu væru sem gleggstar. Ég vildi leggja áherslu á þann þátt og hvetja hann til þess að starfa sem mest að því að þessir þættir verði efldir. Í grunnskólunum á síðustu árum, tugum ára, höfum við séð að þeir foreldrar ná langmestum árangri sem virkilega leggja sig í verkefnið. Úti á landi höfum við dæmi um foreldra sem keyra hingað suður til að vera á námskeiðum, til að afla sér allrar mögulegrar þekkingar, vera svo í teymisvinnu með skólanum og þannig næst árangur. Þó að læknar og lyf séu mjög oft nauðsynleg og gagnleg þá er ekki síður nauðsynleg vinnan þar sem allir aðstandendur og kennarar koma saman með reglubundnum hætti, þar næst langbestur árangur.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. heilbrigðisráðherra svörin og eins þeim sem tóku þátt í umræðunni. Þetta er mjög gagnleg og góð umræða. Ég hvet ráðherrann eindregið til þess að leggja þessum málaflokki áframhaldandi stuðning með langtímaáætlun í huga. Eins og hefur komið fram í málflutningi þingmanna þá er gríðarlega mikilvægt að vera með langtímaáætlun í þessum efnum. Hann þarf að berjast að mínum dómi með kjafti og klóm fyrir því að inn í þennan málaflokk fáist það fjármagn sem dugar til þess að vinna á allt of löngum biðlistum á sem skemmstum tíma. Hann þarf að kalla að borðinu alla þá góðu sérfræðinga sem við höfum á sviði þessa sjúkdóms - menn greinir á um hvort þetta er sjúkdómur en þetta er geðröskun - og eins þá sem tengjast velferð barna á einn eða annan hátt til að auka þekkinguna, forvarnir og þverfaglega samvinnu á sviðinu svo að langir biðlistar eftir sérhæfðri og dýrri þjónustu heyri sögunni til. Það er lykilatriði. Það er alltaf spurning hvað er eðlileg bið. Ég held að engin bið eigi að vera í þessum málaflokki eins og kannski mörgum öðrum. Af eigin reynslu við að vinna í skóla og eftir að hafa séð hvernig þetta gengur fyrir sig þá finnst mér ekki mega vera nein bið því að það kostar okkur gríðarlega mikla peninga. Ég lagði líka fram fyrirspurn í vor til hæstv. innanríkisráðherra um ADHD í sambandi við afplánun fanga. Í ljós kom að um 60% fanga voru með þessa röskun, ADHD og geðraskanir á öðru sviði og jafnvel málþroskaraskanir. Þetta eru ungir einstaklingar sem hafa farið út af brautinni vegna þess að þeir fengu ekki þá aðstoð sem þeir þurftu strax á fyrstu stigum. Það er lykilatriði. Ég vil líka hvetja hæstv. ráðherra til þess að hlutast til um að í nýrri stefnu í geðheilbrigðisþjónustu verði sérstaklega tekið mið af málefnum sem snerta ADHD. Hvað sem mönnum kann að finnast um þetta, sumir kalla þetta tískufyrirbrigði, ég er ekki einn af þeim vegna þess að ég er sjálfur með ADHD, þá er gríðarlega mikilvægt að við tökum sérstaklega á þessu ásamt öllum öðrum geðsjúkdómum.

Virðulegi forseti. Ég þakka umræðuna um þetta mál og þær spurningar sem hv. þingmaður varpaði hér fram. Vissulega og skiljanlega eru skiptar skoðanir um alla skapaða hluti í þessum efnum. Ég heyri að það eru miklar væntingar til geðheilbrigðisstefnunnar sem kemur innan tíðar í þingið. Það er fagnaðarefni að þingmenn vilji fá að vinna með hana. Ég er á sama tíma fullviss um að hún mun ekki svara óskum eða þörfum allra sem um hana fjalla. Það verður þá þingsins að gera á henni þær breytingar sem það kann og vill gera. Þó að geðheilbrigðisstefnan hafi verið unnin í mjög víðtæku samráði þá gildir það sama um hana og öll mannanna verk að þau eru misjafnlega úr garði gerð. Ég vil leggja áherslu á það að sú aðgerð sem gripið var til hér til að stytta biðlistana tekur lengri tíma en bara tvo mánuði fram að áramótum. Við horfum til þess að þessi aðgerð muni stytta biðlistana ef við vinnum að minnsta kosti 200 fleiri greiningar en til stóð. Þegar þessi umræða kom upp leituðum við í skúffunum og skröpuðum saman fyrir þessu í ráðuneytinu frekar en að koma fram með einhverja fjáraukalagabeiðni. Ég vildi skoða alla möguleika á því að fjármagna þetta af safnliðum ef við ættum eitthvert svigrúm þar. Það gekk sem betur fer. Ég vil nefna það líka að BUGL og Þroska- og hegðunarstöðin þjóna öllu landinu. Ég er algjörlega meðvitaður um kostnað fólks við að sækja þetta sérhæfða úrræði um langan veg. Við verðum að gera ráð fyrir að okkur takist að byggja upp á einhverjum tíma þverfaglega teymisvinnu sem geri það mögulegt að fólk geti fengið meiri þjónustu heima í héraði.  Enn og aftur: Ég þakka kærlega fyrir þessa umræðu.

Hæstv. forseti. Einn stærsti myndlistarviðburður í heiminum er Feneyjatvíæringurinn og hafa Íslendingar verið þátttakendur frá árinu 1960. Í ár var listamaðurinn Christoph Büchel fulltrúi Íslands á tvíæringnum. Verk hans fólst í því að hann breytti kirkju sem hafði verið afhelguð fyrir 40 árum í mosku og afhenti hana samfélagi múslima í Feneyjum til notkunar. Það er skemmst frá því að segja að tíu dögum eftir opnunina var ákveðið að loka henni af borgaryfirvöldum í Feneyjum. Í greinum í tímariti myndlistarmanna hefur verið bent á að þetta sé ekki fyrsti viðburðurinn sem sæti slíkri ritskoðun og yfirleitt þegar það hafi átt sér stað á síðustu árum hafi það tengst íslam með einhverjum hætti. Verk Christophs Büchels vísar í mikil áhrif íslamskrar menningar í Feneyjum og hefur félagspólitískar skírskotanir í fólksflutninga og þá menningarblöndun sem í þeim felast í samtímanum, auk þess að eiga að þjóna sem moska samfélagi múslima í Feneyjum og á Íslandi en þar átti að fara fram daglega menningar- og menntadagskrá fyrir almenning þá sjö mánuði sem tvíæringurinn starfar. Ég er með nokkrar spurningar til hæstv. menntamálaráðherra og vil taka fram að Kynningarmiðstöð íslenskrar myndlistar hefur beitt sér mjög í þessu máli, m.a. höfðað dómsmál á Ítalíu til að fá þessari ákvörðun hnekkt en það tókst ekki. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort hann sé sáttur við að framlag Íslands til Feneyjatvíæringsins 2015 hafi sætt ritskoðun borgaryfirvalda í Feneyjum og sé því ekki opið almenningi. Ég vil einnig spyrja ráðherra með hvaða hætti hann hafi mótmælt ákvörðun borgaryfirvalda í Feneyjum. Að lokum vil ég spyrja hvað hann ætli að gera til þess að yfirstjórn Feneyjatvíæringsins opni framlag Íslands á hátíðinni aftur fyrir almenningi. Þess má geta að það eru um þrjár vikur eftir af tvíæringnum. Það er í raun algjörlega ólíðandi að Ísland þurfi að sætta sig við þessa niðurstöðu. Við eigum ekki að gera það. Við eigum ekki að sætta okkur við að framlag okkar í svona viðburði sæti ritskoðun. Það dregur líka fram fyrir okkur að þetta er ekki í fyrsta skipti sem slíkt gerist.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn. Hvað varðar fyrstu spurninguna, hvort ráðherrann sé sáttur við að framlagið hafi sætt ritskoðun, þá er svarið einfalt við því: Nei, alls ekki. Ég er þeirrar skoðunar, það er mitt persónulega mat, að þarna hafi mjög merkilegt listaverk verið á ferðinni, áhugavert fyrir margra hluta sakir, og einmitt hlutverk listamanna að takast á við spurningar eins og trúarbrögð og samskipti trúarbragða, trúarbragðadeilur og annað slíkt sem skiptir svo miklu máli í samfélagi okkar í dag. Þannig að ég harma það mjög. Síðan er spurt með hvaða hætti ég hafi mótmælt ákvörðun borgaryfirvalda í Feneyjum. Þá er það til að taka að ég hef ítrekað á opinberum vettvangi lýst þeirri afstöðu minni að harma beri þessa ákvörðun borgaryfirvalda í Feneyjum. Ég tel að íslenska framlagið til Feneyjatvíæringsins í ár sé listaverk, það er grundvallaratriði hér, sem var þess vert að sem flestir fengju að njóta þess og móta síðan sína afstöðu til. Ég tel það reyndar áfall fyrir Feneyjaborg að hafa staðið svona að þessum málum. Hitt er nauðsynlegt að taka fram, og kemur reyndar að síðustu spurningu hv. þingmanns, að ekki eru leiðir fyrir menntamálaráðherra til að mótmæla beint við yfirvöld í öðru landi hvað þetta varðar. Menn geta prófað að hugsa það ef Reykjavíkurborg, eða önnur sveitarfélög á Íslandi, gerði einhverjar ráðstafanir með sýningarhald hér þar sem verið væri að sýna verk eftir erlendan listamann og hefði fyrir því dómsúrskurði að bregðast við með þeim hætti - menn sjá það í hendi sér að menntamálaráðherra þess lands sem listamaður kemur frá á erfitt með að fara beint þar inn. Ég hef aftur á móti stutt þá viðleitni sem Kynningarmiðstöðin hefur haft uppi um að reyna að fá dómsniðurstöðu í þetta mál. Því miður fór það nú eins og það fór. Ég tel að Kynningarmiðstöðin hafi reynt að gera allt sem henni var mögulegt til að reyna að fá þetta verk aftur opnað. Það er rétt að hafa í huga að réttlæting lokunarinnar var fyrst og fremst sú að borgaryfirvöld í Feneyjum töldu að framlag Íslands á Feneyjatvíæringnum væri yfirskyn fyrir skipulagða trúarstarfsemi og bænahald múslima. Því var svo að samkvæmt túlkun borgaryfirvalda væri ekki um að ræða listsýningu heldur stað fyrir trúariðkun og því væri sýningunni lokað, enda bæri að sækja um leyfi til að starfrækja slíkan tilbeiðslustað eftir öðrum reglum en gilda um listræna innsetningu. Ég tel að þessi nálgun standist ekki. Það er ráðgefandi stjórnsýsludómstóll í Feneyjahéraði sem kemst að þessari niðurstöðu og lögð var fram áfrýjun í málinu, beðið um flýtimeðferð, en henni var hafnað. Þegar menn horfa á niðurstöðuna frá ráðgefandi stjórnsýsludómstólum annars vegar og síðan möguleikana til að höfða mál fyrir almennum dómstóli til að fá þeirri ákvörðun hnekkt, þá liggur fyrir að slík málsmeðferð getur tekið mjög langan tíma, það getur liðið allt að því ár þar til slík kæra verður tekin fyrir. Þá er löngu liðinn sá tími sem sýningin stendur yfir. Ég vil ítreka það, virðulegi forseti, að ég harma mjög þessi málslok og tel að þarna hafi Feneyjaborg gert rangt, það er mín skoðun, með því að loka þessari sýningu, hún hafi átt verulegt erindi, hún sé án nokkurs vafa listaverk. Ég tel líka að þetta sé hnekkir fyrir sýninguna sjálfa að þetta skuli hafa gerst með þessum hætti. Þó ber að undirstrika að það eru ekki sýningarhaldararnir sem taka þessa ákvörðun, heldur er það, eins og lýst hefur verið áður, þessi dómstóll að kröfu borgarinnar. Ég vona að svona lagað endurtaki sig ekki. Mér finnst þetta vera ígildi ritskoðunar. Mér finnst verið að þrengja að frelsi listamanna til að tjá skoðanir sínar. Það er ekkert einkamál listamannanna. Það er mál okkar allra af því að við þurfum á því að halda að listamenn fáist við krefjandi spurningar sem geta verið óþægilegar í umræðu en eru algjörlega nauðsynlegar. Þess vegna hefði þetta betur verið gert með öðrum hætti að mínu mati, virðulegi forseti.

Forseti. Ég vil þakka fyrir þessar umræður. Ég hef aðeins reynt að fá fram svör hér í þingsal um hver beri ábyrgð á því að standa með fulltrúum okkar á Feneyjatvíæringnum. Einhvern veginn virðist enginn geta gert neitt til þess að koma því skýrt á framfæri, hvort sem það er í gegnum hæstv. menntamálaráðherra eða hæstv. utanríkisráðherra, að við erum ekki sátt við að vegið sé að tjáningarfrelsinu, því að þetta er líka á skjön við tjáningarfrelsislöggjöf á Ítalíu. Þar af leiðandi held ég að það sé ekkert hættulegt að við látum í okkur heyra þegar er á sjálfum Ólympíuleikum listarinnar lokað á tjáningarfrelsið og hreinlega lokað á sýningu frá fulltrúum okkar með fyrirslætti og kreddum.

Virðulegi forseti. Mig langar fyrst að þakka málshefjanda fyrir að vekja athygli á þessu mjög svo mikilvæga og áhugaverða máli. Það gleður mig alveg sérstaklega að heyra hæstv. menningar- og menntamálaráðherra samþykkja það að hérna sé um ritskoðun að ræða. Þetta er náttúrlega mjög mikilvægt mál og endurspeglar hvernig við tökum á móti flóttamönnum frá íslömskum svæðum. Hins vegar skil ég ekki alveg þá afstöðu hæstv. ráðherra að hann geti ekki sjálfur mótmælt þessari ákvörðun, ég hugsa að hann geti alveg skrifað bréf eins og hver annar. Ég hvet hæstv. ráðherra til að beita sér enn frekar í þessu máli og ef það starf er að vera í samstarfi við hæstv. utanríkisráðherra þá finnst mér að það ætti að vera sjálfsögð og auðveld lausn.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Ég vil segja að ég sem Íslendingur er mjög stolt af þessu framlagi okkar til Feneyjatvíæringsins og ég er stolt af því að við skulum hafa sýnt þann dug að senda umdeilt verkefni inn á þá sýningu og þennan ólympíuleikvang ef svo má að orði komast. Ég tel að Ísland eigi tvímælalaust að halda áfram þátttöku sinni þar eins og við höfum gert síðastliðin 55 ár. En ég tel ákveðna hættu á því eftir það sem gerst hefur núna að einhvers konar sjálfsritskoðun verði beitt á næstu framlög, því að það er auðvitað ekkert grín að leggja mikið undir og senda verk á viðburð sem þennan og þurfa svo að sæta því að verkið fái ekki notið sín og sé ritskoðað með þessum hætti. Þess vegna tel ég mjög mikilvægt að við förum með málið eins langt og mögulegt er, að við sýnum að við teljum þetta ekki bara óþolandi við framlag Íslands, heldur beinlínis ógn við tjáningarfrelsi listamanna sem og annarra. Þess vegna langar mig að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann sé ekki sammála mér að að öllu öðru óbreyttu sé ákveðin hætta á sjálfsritskoðun, og ég spyr hann jafnframt hvort hann sé tilbúinn til þess að fara yfir það með hvaða hætti Ísland geti áfrýjað þeim niðurstöðum sem fengust fyrir dómstólum í Feneyjum og það sé þá þar til bær aðili, hvort sem það er menntamálaráðherra, utanríkisráðherra eða einhver annar, sem gangi í það mál fyrir okkur öll.

Virðulegi forseti. Fyrst varðandi formleg afskipti ráðherra gagnvart öðru ríki þá er auðvitað ljóst að formleg samskipti milli ríkisstjórna fara eftir ákveðnum leiðum. Svo er hitt að sjálfstæði sveitarfélaga er mikið í flestum löndum í hinum vestræna heimi og samskipti landa þeirra þess vegna enn flóknari hvað þetta varðar. Rétt er að hafa í huga að stjórn Kynningarmiðstöðvarinnar hefur haldið á þessu máli. Ég tel að þar á bæ hafi menn gert þetta eins vel og hægt var miðað við þá þröngu stöðu sem uppi var. Ég vil vekja athygli á einu, vegna orða málshefjanda, sem snýr að framtíðinni. Það vakti athygli í þessu samhengi að þegar farið var fram á yfirlýsingu frá höfuðstöðvum Feneyjatvíæringsins, sem staðfesti að framlag Íslands til sýningarinnar væri listaverk, en um það snerist málið, hvort það væri listaverk eða tilbeiðsla, þá varð skrifstofa Feneyjatvíæringsins ekki við þeirri beiðni, þrátt fyrir að hafa kynnt verkið áður með þeim hætti að um væri að ræða listaverk, m.a. í útgefinni dagskrá. Auðvitað hefur maður því orðið fyrir miklum vonbrigðum með borgaryfirvöld en líka með sýningarhaldarana. Ég tel mjög mikilvægt, og held að það sé rétt athugað hjá hv. þingmanni, að menn falli ekki í sjálfsritskoðun hvað þetta varðar. Það finnst mér líka skipta máli þegar við ræðum þessi mál hér heima á Íslandi. Ég verð að játa að mér fannst ýmislegt sem ég sá í umræðunni ekki vera mér að skapi hvað þetta mál varðaði. Mér fannst horft fram hjá því mikilvæga hlutverki listamannsins að fjalla einmitt um svona mál með þessum hætti, sem var bæði frumlegt og snjallt og til þess fallið að vekja umræðu. Við þurfum að gæta okkar á því að falla ekki í þá gryfju að ritskoða okkur sjálf út frá þessu og ég mun beina því til stjórnar Kynningarmiðstöðvarinnar. Ég held reyndar að þess þurfi ekki af því að ég held að þar á bæ séu menn algjörlega klárir á því að menn falli ekki í slíka gryfju. Ég held að menn hafi á því góðan skilning og muni ekki láta slíkt henda sig.