Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. til l. um breytingar á lögum um kosningar til Alþingis hefur legið fyrir Alþingi á undanförnum tveimur þingum, en eigi hlotið afgreiðslu. Er frv. nú endurflutt. Í framsögu fyrir frv. á fyrri þingum hefur verið gerð grein fyrir helstu breytingum er í því felast. Eru þær flestar lagfæringar til samræmis við breytingar sem gerðar voru á kosningalögum vorið 1984 samfara stjórnarskrárbreytingunni þá. Voru tillögur þessar undirbúnar í tengslum við meðferð þess frv. í nefnd, en eigi vannst tími til að afgreiða þær þá og var gert ráð fyrir að þær yrðu lagðar fyrir næsta Alþingi. Frv. hefur sem fyrr segir legið tvisvar fyrir Alþingi án þess að hljóta afgreiðslu. Undir lok síðasta þings skilaði kosningalaganefnd, er hafði frv. til meðferðar, þó áliti og lagði til að frv. yrði samþykkt með breytingu á einni grein þess, en talið var að ákvæði 4. mgr. 112. gr. gildandi kosningalaga samrýmist ekki stjórnarskránni. Þetta frv. er nú flutt óbreytt frá fyrri gerð með þeirri breytingu einni er leiðir af brtt. kosningalaganefndarinnar. Frv. fjallar að öðru leyti ekki um reglur kosningalaganna né heldur reglur um tilhögun persónukjörs, en umfjöllun um þau atriði varð ekki lokið á þinginu 1984 og var gert ráð fyrir því að áfram yrði unnið að því máli milli þinga og hefur nefnd sú, sem um frv. hefur fjallað hér á Alþingi, hugað að því atriði. Ég tel ekki þörf á að fylgja frv. þessu úr hlaði með frekari orðum, en vísa til fyrri framsögu minnar með frv. og athugasemda með því. Herra forseti. Er frv. þetta hefur verið til meðferðar á Alþingi hefur verið kosin sérstök nefnd til að fjalla um efni þess. Var það gert með hliðsjón af því að líklegt þótti að við athugun frv. kæmu til skoðunar önnur atriði kosningalaganna. Tel ég rétt að sama tilhögun verði nú viðhöfð og að kosin verði sérstök þingnefnd til að fjalla um efni frv. og önnur atriði kosningalaganna sem þá kunna að koma til álita. Jafnframt legg ég til að frv. verði að þessari umræðu lokinni vísað til 2. umr. og þeirrar nefndar.



Herra forseti. Þegar hv. kosningalaganefnd svokölluð lauk sínum störfum á s.l. vori skilaði hún nál. og brtt. við frv. sem hér hefur verið lagt fram, en í frv. er nú tekið tillit til þeirrar brtt. sem er 26. gr. frv. Það var álit okkar, sem störfuðum í þessari hv. nefnd á síðasta þingi, að með því að afgreiða málið frá nefndinni og leggja til að frv. yrði samþykkt með þeirri brtt., sem flutt var þá á sérstöku þskj., hefði skapast grundvöllur til útgáfu brbl. ef til kosninga hefði verið boðað áður en þing kom saman nú í haust. Ég leyfi mér að taka undir með hæstv. ráðh. þegar hann leggur til að málið fari aftur til kosningalaganefndar sem er sérstök nefnd kosin af þessari hv. deild. Jafnframt vil ég rifja það upp að þegar nýju kosningalögin voru samþykkt í upphafi þessa kjörtímabils á grundvelli nál. sem lá fyrir þegar stjórnarskrárbreyting var samþykkt á síðasta kjörtímabili lýstu formenn stjórnmálaflokkanna því yfir að þeir ætluðust til að áfram yrði unnið að þessu máli og reynt að gera á kosningalögunum breytingar, sérstaklega til einföldunar á því kerfi sem nú er í gildandi kosningalögum. Ég tel að það sé eðlilegt að kjósa kosningalaganefnd sem allra fyrst og stefnt verði að því að fyrir áramót verði hægt að afgreiða þetta frv. með breytingum. Ég vek athygli á því, sem ég held að sé ástæða til að leggja sérstaka áherslu á, að þeir sjálfstæðismenn sem skrifuðu undir nál. s.l. vor lýstu því yfir að þeir væru tilbúnir að breyta gildandi kosningalögum þannig að regla d'Hondts verði notuð við úthlutun þingsæta. Ég tel við 1. umr. málsins ástæðu til að beina þeim spurningum til fulltrúa annarra flokka en Sjálfstfl. hvort þeir séu tilbúnir til þess að vinna að breytingum á kosningalögum, t.d. á grundvelli þeirra hugmynda sem sjálfstæðismenn hafa lagt til í nefndinni. Eru menn sem sagt tilbúnir til þess að nota reglu d'Hondts við úthlutun þingsæta og losna þannig við "reglu stærstu leifar" sem svo hefur verið kölluð? Eru menn í alvöru tilbúnir til að setja niður sérfræðinganefnd stjórnmálaflokkanna og reyna að einfalda úthlutunarreglur uppbótarþingsætanna, en eins og a.m.k. hv. þm. ættu að vita fer úthlutun uppbótarþingsætanna fram skv. gildandi lögum í fjórum þrepum og er nokkuð flókið fyrirbæri? Ég vil fyrir hönd okkar sjálfstæðismanna lýsa því yfir að við erum tilbúnir að vinna að þessu starfi, láta þá vinnu ganga greiðlega fyrir sig og stefna að því að þessu starfi verði lokið fyrir áramótin þannig að kjósa megi samkvæmt kosningalögum, sem tekið hafa breytingum á þessu þingi, þegar á næsta ári þegar næst verða kosningar til Alþingis.



Herra forseti. Mér kom satt að segja nokkuð á óvart þessi ræða hv. 2. þm. Reykv. Hún er vafalaust flutt að gefnu tilefni. Það er prófkjör hjá íhaldinu um næstu helgi í Reykjavík og menn þurfa að láta aðeins í sér heyra, sérstaklega þessir ábyrgu leiðtogar sem eru minna í auglýsingunum en hinir. Það er alveg ljóst að það er engin samstaða um það í þinginu að taka upp reglu d'Hondts við úthlutun þingsæta. Það mál gekk fyrir sig með þeim hætti að 1982 var rætt um það að breyta kosningakerfinu og m.a. hvaða úthlutunarregla ætti að vera. Regla d'Hondts hefur verið notuð hér um áratuga skeið eins og menn vita. Þingsætum var úthlutað með því að deila með tölunni 1, 2, 3, 4, 5 o.s.frv. Hins vegar var ljóst í umræðum formanna flokkanna á þeim tíma, sem ég tók þátt í ásamt formanni Framsfl. og þáv. formanni Alþfl., að þeir voru tilbúnir að taka upp reglu Lagues, en það er svokölluð oddatöluregla. Það var bersýnilegt að sú regla gefur í raun og veru langbestan jöfnuð. Útreikningar liggja fyrir um það og þetta er regla sem hefur verið fylgt með smávegis lagfæringum í grannlöndum okkar um áratuga skeið. Þáv. formaður Sjálfstfl., Geir Hallgrímsson, núv. bankastjóri Seðlabankans, var í fyrstu hlynntur þessum hugmyndum. Þegar hins vegar kom á daginn hætta á því að þessu yrði beitt í sveitarstjórnarkosningum líka, og þar á meðal í Reykjavík auðvitað, lagðist Sjálfstfl. skyndilega gegn þessari hugmynd um að beita oddatölureglunni vegna þess að hún kemur í veg fyrir að menn geti haldið meiri hluta í sveitarfélagi eins og Reykjavík á minni hluta atkvæða. En d'Hondt-reglan skapar aftur á móti möguleika til slíks. Ef Sjálfstfl. er nú skyndilega þeirrar skoðunar að hann vilji brjóta þetta mál upp og reyna að keyra hér fram sínar hugmyndir tel ég sjálfsagt að kanna í leiðinni hvort hér er hægt að mynda meiri hluta fyrir annarri úthlutunarreglu en reglu stærstu leifar, sem er í gildandi kosningalögum, og taka í staðinn upp oddatölureglu. Ef hlutföll í þinginu eru svipuð og voru 1982-1983 í þessu efni er meiri hluti fyrir henni. Og ef Sjálfstfl. kýs að halda þannig á málum að hér verði brotið upp það samkomulag, sem gert var á milli flokka um kosningalagabreytinguna 1982-1983, er sjálfsagt að taka því og takast þá á um þær breytingar með eðlilegum þingræðislegum hætti. Ég vil sem sagt segja það af okkar hálfu að það hefur alltaf legið fyrir að við erum tilbúin til að skoða þessa oddatölureglu, sem er einfaldari en það kerfi sem er í gildandi kosningalögum, en við höfum verið andvíg d'Hondt-reglunni vegna þess að hún leiðir til mismununar og þess að flokkur getur fengið meiri hluta í bæjarfélagi t.d. án þess að hafa meiri hluta atkvæða. Það er mikið talað um að þetta nýja kosningakerfi sé flókið, kosningakerfið sem var samþykkt 1983-1984. Ég vil segja í fullri hreinskilni og einlægni, eftir að hafa farið yfir þessi mál og borið saman þessi kosningakerfi, að þetta nýja kosningakerfi er á engan hátt flóknara en hið gamla. Munurinn er bara sá að menn höfðu lært að búa við gamla kerfið áratugum saman og kunnu þess vegna að nota það. Þetta nýja kosningakerfi er í raun og veru mjög einfalt. Ég held hins vegar að það sé nauðsynlegt fyrir dómsmrn., og ég vil beina því til hæstv. dómsmrh., að það verði gert átak til að kynna rækilega löngu fyrir alþingiskosningar hið nýja kosningakerfi eða það kosningakerfi annað sem kosið verður eftir. Hér er um að ræða vissar reikningslegar breytingar sem menn þurfa að læra vel á í tæka tíð fyrir kosningarnar en ég tel að þetta kerfi sé í rauninni ekki flókið heldur einfalt og jafnvel einfaldara á marga lund en gamla kosningakerfið. Ég vildi láta þetta koma fram í tilefni af orðum hv. 2. þm. Reykv. af því að hann óskaði eftir áliti manna á þeim hugmyndum sem hann setti hér fram. Eins og kom fram hjá hæstv. dómsmrh. var til þess ætlast að það yrði kannað hvort hægt væri að ná samkomulagi um að færa persónukjör meira inn í kosningamyndina en gert er í gildandi kosningalögum. Þetta er góð hugmynd og þörf að mínu mati. Ég hef hins vegar ekki séð neinar brúklegar hugmyndir í þessu efni enn þá. Ég vona að þeirri nefnd sem við kjósum hér, sérstakri nefnd til að fjalla um þetta mál, kosningalaganefnd, auðnist að taka á þessu máli, en í því sambandi og þessu öllu er þó rétt að benda á að til er ein nefnd sem heitir hvorki meira né minna en stjórnarskrárnefnd. Það var mikið óþol í liði Sjálfstfl. 1982-1983 yfir því að stjórnarskrárnefndin ynni lítið og hæstv. fyrrv. forsrh. Gunnar Thoroddsen sat undir miklum ákúrum fyrir að hafa ekki rekið þá nefnd hraðar áfram. Þeir sem hraðast og harðast ráku á eftir tóku svo við forustunni í stjórnarskrárnefndinni eftir síðustu kosningar. Hæstv. samgrh. Matthías Bjarnason er þar formaður. Ég vildi gjarnan inna eftir því hvort eitthvað hefur til hennar spurst, þessarar stjórnarskrárnefndar, hvað hún er að bauka. Hvað hefur hún haldið marga fundi að undanförnu? Hæstv. viðskrh. er ekki hér í salnum, formaður stjórnarskrárnefndar. Það væri full ástæða til þess, úr því að leiðtogar Sjálfstfl. eru að vekja þetta mál hér upp til ítarlegrar umræðu, að biðja hæstv. forseta að hlutast til um að hæstv. samgrh. verði kallaður inn til að spyrja hann: Hvað er að frétta af stjórnarskrárnefndinni? Hvað er hún að bauka? Er hún kannske komin með álit um þetta persónukjör eða önnur mál sem hún átti að fjalla um? Hvernig stendur það mál? Er einhver hér inni sem getur frætt okkur um þessa nefnd? Ég sé það ekki í hópi þeirra þm. sem hér eru staddir. Kannske vilja menn gleyma þessu fyrirbrigði. En af því að varaformaður Sjálfstfl. var að vekja þetta mál upp til sérstakrar umræðu tel ég sjálfsagt að sýna honum þá virðingu að bæta inn í það þessari miklu stjórnarskrárnefnd. Nú veit ég að hv. 2. þm. Reykn. var handgenginn þessu máli um nokkurt skeið. Kannske hann gæti frætt okkur um hvað hefur orðið af þessari stjórnarskrárnefnd eða kannske er hún svo mikið feimnismál í Sjálfstfl. að enginn vilji kannast við hana. Ég sé að menn eru heldur niðurlútir hér úr þeim hópi. 



Herra forseti. Það er gamalkunnugt viðfangsefni sem við höfum hér til umræðu í dag. Kosningalög hafa verið til meðferðar á undanförnum þingum, fyrst á þinginu vorið 1984. Þá voru gildandi kosningalög samþykkt og þá fylgdi þeim svohljóðandi nál. sem mig langar til að lesa, með leyfi forseta: "Nefndin hefur athugað málið á mörgum fundum og haft samráð við ýmsa sérfræðinga. Nefndarmenn ræddu ýmsar breytingar á frv. sem til greina gátu komið. Frv. þetta er byggt á samkomulagi formanna fjögurra stjórnmálaflokka frá síðasta þingi og efnislegum breytingum á frv. varð ekki komið við þar eð samkomulag náðist ekki. Nefndarmenn lýsa því hins vegar yfir fyrir hönd flokka sinna að unnið verði áfram að málinu á milli þinga og niðurstöður verði lagðar fram á næsta haustþingi. Nefndinni vannst heldur ekki tími til þess að ræða til þrautar tilhögun persónukjörs. Það verður með sama hætti rætt á milli þinga. Með vísan til framanritaðs leggur nefndin til að frv. verði samþykkt eins og það liggur fyrir á þskj. 222 með tveimur breytingum sem fluttar eru á sérstöku þskj." Undir þetta rita Páll Pétursson, formaður, framsögumaður, Þorsteinn Pálsson, Kjartan Jóhannsson, Kristín Halldórsdóttir með fyrirvara, Halldór Blöndal, Friðrik Sophusson og Svavar Gestsson. Það er skemmst af að segja að sú vinna, sem þarna var heitið að innt skyldi af hendi, tókst ekki betur en svo að á næsta haustþingi lágu niðurstöður ekki fyrir og frv. kom fram og varð ekki útrætt á því þingi. Á 108. löggjafarþingi var málið enn lagt fram og ný nefnd kosin í málið. Hún fjallaði um það og komst að samkomulagi um nokkrar breytingar tæknilegs eðlis sem samræmdu frv. stjórnarskránni og gengu þannig frá frv. að mögulegt er að kjósa eftir kosningalögunum eins og þau yrðu að samþykktum breytingum sem nefndin lagði til. Mig langar til að lesa þetta nál. líka, með leyfi forseta: "Nefndin hefur athugað frv. vandlega. Sú skoðun kom fram í nefndinni að æskilegt væri að gera miklu meiri breytingar á lögunum en frv. gerir ráð fyrir. Ekki tókst að ná samstöðu um veigamiklar breytingar. Það er hins vegar vilji nefndarmanna að reynt verði til þrautar fyrir árslok að ná víðtækri samstöðu þingflokkanna um verulegar breytingar á kosningalögum. Þær breytingar, sem frv. fjallar um, eru flestar tæknilegs eðlis og til þess að sníða ágalla af lögunum þannig að unnt sé að kjósa eftir þeim. Nefndin telur þær breytingar, sem í frv. felast, ýmist nauðsynlegar eða mjög til bóta. Enn fremur kom í ljós að mjög orkar tvímælis að ákvæði 4. tölul. 12. gr. gildandi kosningalaga samrýmist stjórnarskrá. Þykir því óhjákvæmilegt að breyta honum. Þessar breytingar eru fluttar á sérstöku þskj. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt með þessum breytingum. Fulltrúar Sjálfstfl. í nefndinni vilja láta þess getið að þeir séu reiðubúnir til þess að breyta gildandi kosningalögum þannig að regla d'Hondts verði notuð við úthlutun þingsæta." Undir þetta skrifa Páll Pétursson, formaður, framsögumaður, Friðrik Sophusson, Jón Baldvin Hannibalsson, Halldór Blöndal, Kristín Halldórsdóttir, Geir Gunnarsson og Gunnar G. Schram. Það er af þessu ljóst að það er mikill vilji hér í þinginu til breytinga og satt að segja viðurkenna flestir alþm. að þau kosningalög sem við búum við og jafnvel þó þeim yrði breytt svo sem hér er lagt til séu hálfgert klúður og breytingar á reiknireglu er m.a. það sem menn velta fyrir sér. Ég vil ekki úttala mig fyrir hönd míns flokks um reglu d'Hondts. Ég held að hún geti komið til greina og hún er rökrétt. En flokkslega höfum við ekki tekið afstöðu til þess máls og svara ég þannig spurningu hv. 2. þm. Reykv. Friðriks Sophussonar. Valfrelsi kjósenda var eitt af því sem ekki var uppfyllt af formannanefndinni sem samdi hið upphaflega kosningalagafrv., þ.e. aukið persónukjör. Ég fyrir mitt leyti er kominn að þeirri niðurstöðu að skynsamlegast sé að haga því þannig til að kjósandinn númeri á þann lista, sem hann ætlar að kjósa, í kjörklefa. Hins vegar er ekki útrætt í mínum flokki heldur hvernig persónukjöri verði best við komið. En ég held að það sé mjög mikið atriði að kjósandanum sé tryggður meiri réttur til að hafa áhrif á hverjir fulltrúar listans koma til með að sitja á Alþingi en er skv. gildandi kosningalögum. Hv. 3. þm. Reykv. talaði áðan um að 2. þm. Reykv. Friðrik Sophusson hefði verið að ýja að því að brjóta upp samkomulag formanna stjórnarflokkanna. Ég get ekki séð að samkomulag formanna stjórnarflokkanna þurfi að standa til eilífðarnóns. Samkomulag formanna stjórnarflokkanna var fullnað með samþykkt kosningalaga, þeirra sem hafa gilt síðan í maí 1984, og það var það sem þeir komu sér saman um. Það frv. var gert að lögum og ég sé ekki að ekki megi breyta þeim lögum eins og öðru ef menn sjá betur eða tími vinnst til þess að vinna málið betur. Ég legg áherslu á að það er mjög mikilvægt að hafa víðtæka samstöðu um þetta viðkvæma mál og það var mjög reynt bæði við samningu formannafrv. og eins í þeim kosningalaganefndum sem síðan hafa starfað. Að vísu varð ekki allsherjarsamstaða því að það var ágreiningur innan sumra flokka um formannafrv. þótt formennirnir væru allir á einu máli, en ég held að það sé mikilvægt að hafa víðtæka samstöðu. En það getur verið óhjákvæmilegt að rjúfa þá samstöðu ef samstaðan er ekki um annað en að gera ekki neitt. Hv. 3. þm. Reykv. furðaði sig á vinnubrögðum stjórnarskrárnefndar og hann var orðinn óþolinmóður að bíða eftir niðurstöðum hennar. "Ég beið þín lengi, lengi, mín liljan fríð", stendur í kvæðinu. Til þess að vera ekki að ómaka formann stjórnarskrárnefndar, hæstv. samgrh., vildi ég ráðleggja hv. 3. þm. Reykv. Svavari Gestssyni að spyrja hv. 3. þm. Norðurl. v. Ragnar Arnalds, sem mun einnig vera fulltrúi í téðri stjórnarskrárnefnd, hvað líði störfum nefndarinnar. Ég veit af eigin reynslu að hv. þm. Svavar Gestsson hefur oft beðið eftir Ragnari Arnalds og gæti gjarnan beðið svars hjá honum um tíma og fengið upplýsingar um hvar verki stjórnarskrárnefndar er komið og þarf ekki að víkja því til formannsins sérstaklega. Reikniregla og persónukjör eru ekki viðfangsefni stjórnarskrárnefndar og því getum við breytt með lagabreytingu hér í Alþingi og ég tel að það komi vel til skoðunar að gera það. Ég vona hins vegar, og vil láta það verða mín síðustu orð hér í ræðustól að þessu sinni, að víðtæk samstaða náist um þær breytingar sem ég tel nauðsynlegt að gera á þessu frv.



Herra forseti. Það er greinilegt að lögin sem voru samþykkt í maí 1984 eru enn eitt dæmið um flausturslega afgreiðslu á hv. Alþingi. Kannske verða þau til þess að það verði ekkert kosið á næstunni, menn komist ekkert út úr þessu, og það ætti nú að kóróna allt saman. Kannske haustkosningum hafi verið frestað vegna þess að menn treystu sér ekki í þær út af því að geta ekki komist frá lögunum. Ég skal ekki blanda mér í þennan þátt mála. Ég var andvígur því frv. á sínu tíma og skal ekki blanda mér í þetta, en mér sýnist greinilegt að þetta mál á enn eftir að þvælast fyrir spekingunum hér í þinginu. En það er annað mál, sem er í tengslum við þetta, sem ég vil minna á hér. Það eru þær yfirlýsingar sem formenn flokkanna gáfu á sínum tíma í grg. með frv. um hvað gera skyldi fyrir landsbyggðarfólk til að jafna búsetu í landinu. Það virðist ekkert þvælast fyrir mönnum eins og hv. þm. Friðrik Sophussyni og Páli Péturssyni. Það virðist ekkert þvælast fyrir þeim að hafa áhyggjur af því hvað þar kann að gerast þó að menn horfi upp á það nánast daglega að landflótti er utan af landsbyggðinni vegna þessara mála. 

Sjálfstæðismenn í Norðurl. v.

Já, kannske er það sem hv. þm. Páll Pétursson stefnir fyrst og fremst að, að íhaldið á Norðurlandi vestra fari allt í burtu. Líklega er það meiningin og það er kannske það hálmstrá sem hann vill halda í að ekkert verði þar nema framsóknarmenn. Sér er nú hver hugsunin hjá þessu liði! Ég minni á að nýlega er nefnd þingflokkanna búin að skila frá sér skýrslu um málefni sem formenn flokkanna gáfu undir fótinn með á sínum tíma fyrir röskum tveimur árum. Ég hygg að það sé myndarplagg og hér inni eru ábyggilega menn sem geta greint betur frá því en ég, en ég hefði gjarnan viljað að þeir sem nú eru að tala um breytt kosningalög létu fylgja í kjölfar þeirra breytinga tillögur til úrbóta til jöfnunar á búsetu. Ég hef ekki séð neinar tillögur uppi um slíkt af hálfu hæstv. ríkisstj. eða stjórnarliða almennt nema þá einu, sem kom fram áðan, að hrekja íhaldið í burtu. Það urðu hér umræður í vor einmitt um þessa nefnd og þá kom það í ljós að fulltrúar stjórnarflokkanna, Sjálfstfl. og Framsfl., hefðu ekki sinnt í neinu þeirri skyldu sinni að láta þessa nefnd starfa eða skila af sér. Það kostaði nokkrar umræður utan dagskrár á Alþingi að þessir menn tækju til starfa og ynnu það sem ætlað var. Þetta er hugurinn sem stjórnarliðið á hv. Alþingi ber til landsbyggðarfólks. Þarna sýna menn í verkum hvað þeir meina. Ég sé að hæstv. forsrh. er ekki í salnum, en það hefði verið ástæða til að spyrja hann hvenær sé að vænta tillagna hæstv. ríkisstjórnar til að jafna búsetu í landinu.

Með lögum?

Með lögum? Það hygg ég að verði með lögum. Ég hef ekki séð annað gerast í þeim efnum undanfarið. Ég hygg að löggjafinn verði að ryðja þá braut að jafna búsetu með aðgerðum frá löggjafans hendi. Ég vildi varpa þeirri spurningu til allra hæstv. ráðherra sem eru hér inni fyrst hæstv. forsrh. er ekki viðstaddur: Hvað hyggst ríkisstjórnin gera í því sem við höfum nú upplifað, þ.e. að fólksflótti er brostinn á utan af landsbyggðinni? Vegna hvers? Vegna þess hvernig atvinnuástand er sums staðar, miklu dýrara er að lifa, öll þjónusta er í lágmarki miðað við suðvesturhornið. Vegna þessa fer fólk. Og hvers er það annars en löggjafans að spyrna við fótum í þessum efnum? Ég er ekki einn um það að vera orðinn langeygður eftir því að eitthvað gerist í þessum málum og eftir því sem lengri tími líður, eftir því verður málið erfiðara. Ég lýsi ítrekað eftir viðhorfum hæstv. ráðherra til þessara mála. Það liggur meira á því að gera ráðstafanir til að breyta þessu til hagsbóta fyrir dreifbýlisfólkið en að hlaupa upp á hverju ári með breytingu á kosningalögum nema því aðeins að menn telji brýnt að fresta kosningum eins lengi og hægt er með þessum hætti.



Herra forseti. Þegar gildandi kosningalög voru samþykkt var þeim sem að því stóðu öllum ljóst að á þeim lögum væru ýmsir vankantar og ánægja manna með þau lög var misjafnlega mikil eða lítil. Menn töldu hins vegar að það væri ekki stætt á öðru en að í gildi væru kosningalög í landinu á hverjum tíma og lögin sem slík voru samþykkt vegna þess að það var talið nauðsynlegt að í gildi væru kosningalög, en með þeim fyrirvara og því fororði af hálfu þeirra sem að þessu stóðu að leggja ætti vinnu í að ná fram endurbótum á því kerfi sem þarna hafði verið samþykkt. Ég held að mér sé óhætt að fullyrða að allir hafi verið sammála um að það væri sjálfsagt að leita eftir betra kerfi, sanngjarnara og einfaldara, en því sem við vorum með á milli handanna. Árangur af því starfi hefur ekki orðið sjáanlegur enn þá. Við Alþýðuflokksmenn erum enn sömu skoðunar. Við teljum nauðsynlegt að það sé lögð vinna í að skoða þetta betur og leita að einfaldara, sanngjarnara, réttlátara kerfi. Hitt er annað mál að tíminn er orðinn skammur. Skoðun okkar er óbreytt í þessu efni, en tíminn er orðinn skammur. Þess vegna ríður á miklu að menn vindi að því bráðan bug, ef breyta skal, að breyta. Ég tel að það sé ótækt að það hangi yfir mönnum langt fram eftir þingi að leikreglurnar í þeim kosningum sem fram undan eru séu óvissar. Niðurstaða í þessu máli verður því að fást á alnæstu mánuðum þannig að það liggi ljóst fyrir hverjar leikreglurnar eru. Ég ætla ekki að fara út í vangaveltur um hvort d'Hondt, Lague eða einhver annar herramaður eigi að vera til fyrirmyndar. Á sínum tíma stóðu menn upp frá þessu verki þannig að menn höfðu ekki bundið sig á klafa neins ákveðins fyrirkomulags í þeim efnum og ég held að ef menn ætla að ná árangri eigi menn ekki að gera það fyrir fram. En við í Alþfl. höfum áhuga á því og við erum reiðubúnir að skoða þetta mál áfram, en leggjum þá jafnframt áherslu á að það verði gert fljótt og hratt og menn standi að því með opnum huga.



Herra forseti. Vegna orða hv. 5. þm. Vestf. Karvels Pálmasonar áðan, þar sem hann hafði áhyggjur af því að það yrði ekki hægt að kjósa, get ég huggað hann með því, ef hann er einhvers staðar nærstaddur, að það verður kosið og hann getur verið alveg rólegur með það. Fyrst þurfum við bara að samþykkja þetta frv., helst endurbætt. En í öllu falli er hægt að kjósa eftir því þegar við erum búnir að lögfesta það. Ef við hefðum þurft að kjósa í sumar hefði verið mögulegt að setja brbl. í samræmi við efni þessa frv. þannig að við hefðum kosningalög sem hald væri í. Það hefur komið fram í þessum umræðum að tveir mikilhæfir stjórnmálaleiðtogar eru að flytja sig úr dreifbýliskjördæmum á Faxaflóasvæðið. Það er alls ekki það að ég vilji hrekja íhaldið úr Norðurlandi vestra. Mér hefur stundum þótt nóg um uppgang þess að vísu og gæti vel hugsað mér að framsóknarmenn þar væru fleiri og sjálfstæðismenn færri. Hins vegar vil ég láta koma fram að ég hef alls ekki eða við framsóknarmenn hrakið Eyjólf Konráð burtu frá okkur úr Norðurlandskjördæmi vestra. Hann beinlínis strauk úr kjördæminu. Og hann er kominn á annan vettvang.

En Steingrímur? Strauk hann?

Nei, hann fékk köllun. Nefndin um jafnréttið hefur starfað vel og skilað áliti. Þingflokkur og framkvæmdastjórn Framsfl. hafa málið til sérstakrar skoðunar og ég vona að við komum til með að taka afstöðu til þess innan skamms hvernig við bregðumst við. Ég hafði enga oftrú á að þessi nefnd næði verulegum árangri því að verkefni hennar var svo afskaplega örðugt og mér fannst að formennirnir settu þessa nefnd upp eða gæfu fyrirheit um hana til að létta á sér og gera nokkra yfirbót. En eftir að hafa séð það sem frá nefndinni hefur komið viðurkenni ég að það er margt skynsamlegt í þessu áliti og það er full ástæða til að gaumgæfa það með hinni mestu alvöru. Varðandi það sem hv. 3. þm. Reykn. Kjartan Jóhannsson sagði áðan um að niðurstaða yrði að fást á næstu mánuðum í þessu kosningalagamáli er ég honum fyllilega sammála og ég fagna þeirri yfirlýsingu, sem hann gaf og ég átti reyndar von á frá honum, að Alþfl. mundi ganga að þessu máli með opnum huga og væri fús að standa að breytingum á kosningalögum á víðari grundvelli en lagt er til í þessu frv.



Herra forseti. Ég skal vera stuttorður. Í fyrsta lagi vil ég segja það vegna orða hv. 3. þm. Reykv. að það, eins og hann veit, var aldrei ætlunin að nota þær reglur, sem komu fram í almennu kosningalögunum, í sveitarstjórnarkosningum. Um það var samið í upphafi. Eftir reglum um kosningar í sveitarstjórnir var farið við síðustu sveitarstjórnarkosningar og það er að sjálfsögðu d'Hondt reglan. Í því kerfi er fræðilegur möguleiki að minni hluti kjósenda geti náð meiri hluta í sveitarstjórnarkosningum. Það er sú regla sem hefur verið í kosningalögum um árabil og heldur áfram að vera í lögum um kosningar til sveitarstjórna. Í öðru lagi er öllum ljóst og ekki síst formanni Alþb., hv. þm. Svavari Gestssyni, að stjórnarskrárnefnd er ekki að fjalla um kosningatilhögun. Við lítum svo á, og ég held að allir hafi áttað sig á því, hann einnig, að kosningamálefnin, þ.e. tilhögun kosninga, séu til umfjöllunar á Alþingi en ekki í stjórnarskrárnefnd. Það eru auðvitað fjöldamörg önnur málefni er varða stjórnarskrána sem eru til umfjöllunar í stjórnarskrárnefnd. Ég gef hins vegar ekki frekar en hv. þm. og formaður Alþb. getið mér til um hvað starf nefndarinnar er komið langt. Það sem skiptir máli, og það er þess vegna sem ég opnaði þessar umræður eftir að hæstv. ráðh. hafði mælt fyrir frv., er að vekja athygli á því að þetta er í þriðja skiptið sem við gerum tilraun til að ná fram breytingum á nýsettum kosningalögum. Það hafa allir í orði kveðnu lýst því yfir að þeir séu tilbúnir að ganga til þess verks, en þegar á hólminn hefur komið finnst mér stundum að á hafi skort að menn hafi þorað að ræða þær hugmyndir til hlítar. Við skulum átta okkur á því að þegar um þessa nýju tilhögun var samið á sínum tíma kom fram sú hugmynd eða tillaga frá þeim sem fóru með formennsku hjá minni stjórnmálaflokkunum, Alþfl. og Alþb., að þeir ættu verulega möguleika á því í nýju kosningakerfi að fá þm. kjörna í minnstu kjördæmunum, þurrkuðust ekki út í minnstu kjördæmunum. Þetta varð til þess að stærri flokkarnir eiga meiri möguleika á því að fá fleiri menn kjörna en þeir eiga skilið samkvæmt sínu hlutfalli í stærri kjördæmunum. Þetta sjónarmið var staðfest með þeim kosningalögum sem í gildi eru. Ég held að ég fari ekki rangt með og ég held að það hafi verið upplýst og komið fram á opinberum vettvangi að það mun einkum vera innan þingflokks Alþb. sem um þetta mál hefur verið deilt. Þegar ég opnaði þessar umræður áðan var það til að átta mig á því hvort það þýddi nokkuð að vera að ræða þetta mál með það að yfirlýstu markmiði að ná svokölluðu víðtæku samkomulagi um lausn málsins, hvort Alþb. væri tilbúið til að hverfa frá þeim hugmyndum sem eru í núgildandi lögum. Ég heyrði það af ræðum hv. þm. Páls Péturssonar og hv. þm. Kjartans Jóhannssonar að Alþfl. og Framsfl. eru tilbúnir að gera þetta, en mér fundust svör formanns Alþb. ekki vera nægilega skýr. Þess vegna kann það að gerast að meiri hluti myndist um breytingar á þessum lögum. Það verður skoðað í þeirri nefnd sem fær þetta mál til meðferðar og engin ástæða er til þess á þessu stigi að kveða of sterkt að orði. Aðalatriði málsins er að vekja athygli á því að við erum í blindgötu með þetta mál. Kerfið, sem á að kjósa eftir, er flókið. Það er hægt að einfalda það ef menn ganga til þess verks. Ég er því líka sammála, sem hér hefur komið fram, að þetta verður að gerast fyrir jól og ef ekki næst samkomulag eða myndast meiri hluti er eins gott að lýsa því yfir þá þegar að það verði kosið eftir gildandi lögum óbreyttum og kynna þá það kerfi sem kjósa á eftir eins og hv. þm. Svavar Gestsson lagði til.

Gildandi lögum svo breyttum.

Gildandi lögum breyttum þannig að þau séu í samræmi við stjórnarskrá. Það er eina brtt. sem við samþykktum að flytja á s.l. vori. Ég tel að um frv. sem hér liggur fyrir sé full samstaða allra þingflokkanna. Það er ekki vandamálið. Eina breytingin sem í frv. felst og fjallar raunverulega um kosningakerfið er að breyta kosningalögunum til samræmis við stjórnarskrárákvæði. Það er það allra minnsta, held ég, sem þingflokkarnir geta komið sér saman um, að virða stjórnarskrá landsins.



Herra forseti. Það er athyglisvert að hv. 2. þm. Reykv. leggur á það áherslu að orðið hafi samkomulag um fyrirkomulag sveitarstjórnarkosninganna og vill ekki rjúfa það, en er hins vegar bersýnilega að búa sig undir að rjúfa samkomulagið í sambandi við fyrirkomulag alþingiskosninganna. Mér finnst lítið samræmi í þessum málflutningi og ég er þeirrar skoðunar að eðlilegt sé að sama reglan gildi bæði í alþingiskosningum og í sveitarstjórnarkosningum. Það er að öllu leyti heppilegast. Varðandi stjórnarskrárnefndina sem hér var nefnd, þá vil ég ítreka að hún hefur auk stjórnarskrárbreytinga fjallað um hugmyndir um persónukjör og mér er ekki kunnugt um að hún hafi fellt þær athuganir sínar niður. Ég held að það sé óhjákvæmilegt, eins og ég reyndar ræddi í neðrideildarnefndinni í hitteðfyrra þegar ég sat í þessari nefnd, að það verði kannað hvað stjórnarskrárnefndin er að gera í þessu efni þannig að ekki sé um að ræða tvíverknað og margverknað og ætti ekki að vera ofverk manna að reyna að stilla sig saman í þeim efnum. Nýju lögin hafa bersýnilega haft mikil áhrif nú þegar, nýju kosningalögin. Þau hafa haft þau áhrif að flytja til frambjóðendur úr tveimur kjördæmum, Norðurlandi vestra og Vestfjörðum. Forsenda þess að hæstv. forsrh. Steingrímur Hermannsson fær köllun er sú að það er búið að breyta kosningalögunum. Það er athyglisvert að daginn eftir að forsrh. tilkynnir þetta skuli formaður þingflokks Framsfl. vilja koma í bak formanni sínum og snúa þessu skyndilega við eins og hér er verið að ræða um. Ég vil nálgast þessi mál með opnum hug og leggja áherslu á tvennt: Í fyrsta lagi að það verði reynt að stuðla að víðtæku samkomulagi vegna þess að málið er flókið og vegna þess að það skiptir miklu máli fyrir þjóðina að um mál af þessu tagi sé sem víðtækast samkomulag. Í öðru lagi hef ég lýst því hér yfir, sem hefur verið afstaða okkar Alþýðubandalagsmanna í þessu máli alveg frá upphafi, að við værum tilbúin að taka upp oddatöluregluna sem er mikið einfaldari en sú regla sem er í gildandi kosningalögum. Og spurning mín áðan var sú hvort menn vilja taka upp málið á þeim grundvelli að láta þingið takast á um hvort á að gilda, oddatölureglan eða d'Hondt-reglan eins og hv. þm. Friðrik Sophusson nefndi áðan. Ég vil svo endurtaka það, sem hér hefur verið sagt af öðrum ræðumönnum, að ef þetta verður ekki búið fyrir jól, ef ákvarðanir hafa ekki verið teknar um breytingar fyrir jól á þessum málum umfram það sem liggur fyrir í þessu frv., eiga menn að gera það upp við sig að það verður kosið eftir gildandi kerfi og þá á að fara í þá kynningarstarfsemi á vegum dómsmrn. sem er óhjákvæmileg í þessu efni. Við eigum hins vegar ekki að gefa mönnum allt of miklar hugmyndir um það að mínu mati á þessu stigi málsins að þessu verði breytt. Ég hef engar tillögur heyrt um breytingar á þessu kosningalagakerfi sem ætla má að geti sameinað verulegan meiri hluta í þinginu. Ég hef engar slíkar tillögur heyrt og mér finnst langlíklegast að það endi með því að menn kjósi eftir gildandi kosningalögum. En það er sjálfsagt að kanna aðra hluti og á þeim forsendum munum við í þingflokki Alþb. kjósa okkar fulltrúa í þær nefndir sem um þessi mál fjalla.



Herra forseti. Ég tek undir það með hv. 3. þm. Reykv. að nauðsynlegt er að kynna þær reglur um kosningarnar, sem ákveðnar verða, á Alþingi svo fljótt sem þær eru afgreiddar þar því að sjálfsögðu þurfa menn að hafa það ljóst í sínum huga hvaða reglur gilda áður en gengið er til kosninga. Mun ég reyna að gera ráðstafanir til þess. Ég tek undir það, sem hér hefur líka komið fram, að æskilegt er að það gerist með nokkrum fyrirvara fyrir þingkosningar. Þar af leiðandi þarf að afgreiða þetta mál eins fljótt og kostur er á Alþingi. Af þeim sökum hef ég flutt frv. í þriðja sinn þegar í upphafi þings, en af skiljanlegum ástæðum hef ég eingöngu lagt fram brtt. tæknilegs eðlis en ekki um hugsanlegar breytingar á persónukjöri eða kosningareglunum, deilireglunum, þar sem það er málefni sem þingflokkarnir hafa fjallað um og er því eðlilegt að fáist niðurstaða um í þinginu en ekki í dómsmálaráðuneytinu.



Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. um embætti umboðsmanns barna sem liggur frammi á þskj. 4 og er 4. mál þingsins. Frv. flytja ásamt mér hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, Kristín S. Kvaran og Hjörleifur Guttormsson. Í grg. með frv. hef ég leitast við að rekja þær miklu þjóðfélagsbreytingar, sem orðið hafa á síðustu áratugum í landi okkar sem og í nálægum löndum, og áhrif þeirra á líf og starf barna. Ég mun því í máli mínu hér fyrst og fremst skýra frv. sjálft. Tilgangur þess er augljós ef hv. þm. hafa gert sér það ómak að lesa grg. Með henni fylgir hluti úr skýrslu um mannfjöldaspá frá Hagstofu Íslands sem Hallgrímur Snorrason hagstofustjóri hefur verið svo vinsamlegur að leyfa birtingu á en skýrslan er ekki komin út. Þar kemur fram að líkur eru á að árið 2010 verði Íslendingar eldri en 65 ára 35,7% en þeir eru nú 24,4%. Börn eru talin verða 23% á aldrinum 0-6 ára árið 2010 en þau er nú 30,2%. Það blasir því við að verði ekki skipulega unnið að batnandi kjörum fjölskyldnanna í landinu svo að fýsilegt sé að eignast börn, sem tryggð séu sómasamleg uppvaxtarskilyrði við þær aðstæður sem fólk gerir nú kröfur til, tekur fólki beinlínis að fækka í landinu og aldurshlutfall raskast svo að ófyrirséð er hvernig þjóðfélag okkar lítur út þegar svo er komið. Ljóst er að mikið vantar á það við löggjöf og aðrar ákvarðanir í samfélaginu að hugað sé að áhrifum laga og reglna á líf barna í landinu. Árið 1985 var íbúatala hér á landi 241 500 manns skv. upplýsingum Hagstofu Íslands. Þar af voru börn á aldrinum 0-6 ára 30 200 eða 12,5% og börn á aldrinum 7-15 ára 37 300 eða 15,4% landsmanna. Samtals voru því börn á aldrinum 0-15 ára 67 500 eða 27,9%, þ.e. rúmur fjórðungur íbúa þessa lands. Menn deila tæpast um að í löggjöf þjóðarinnar skuli tillit tekið til þarfa allra þjóðfélagsþegna svo að þeir megi allir þrífast sem best í landinu, ungir sem aldnir. Því síður deila menn um mikilvægi þess að vel sé í haginn búið fyrir þá sem eru að vaxa úr grasi og eiga að taka við af okkur hinum eldri. Það má þó ljóst vera að börnin sjálf eru ekki á sama hátt í stakk búin til að fylgja eftir sjálfsögðum mannréttindum sínum í samfélaginu og hinir sem eldri eru og þroskaðri. Aðbúnaður allur og uppvaxtarskilyrði þeirra eru á ábyrgð okkar hinna fullorðnu. Tilgangurinn með því frv., sem hér er til umræðu, er því að stíga mikilvægt skref í áttina til þess að börnin eigi sér málsvara sem taka verður tillit til. Embætti umboðsmanns barna hefur oft verið nefnt þó að ekki yrði úr því fyrr en nú að lagt væri fram frv. um stofnun þess. Árið 1978 fluttu þm. Alþfl. till. til þál. um umbætur í málefnum barna í tilefni barnaárs og í grg. með henni var m.a. lagt til að slíkt embætti yrði stofnað. 1. flm. þeirrar till. var Árni Gunnarsson, en till. varð ekki útrædd. Í grg. með till. segir hv. þm. Árni Gunnarsson m.a.: "Nútímaþjóðfélagið virðist í framfaravilja sínum hafa gleymt hinum mannlega þætti í uppbyggingu þjóðfélagsins. Það hefur verið andsnúið börnum að vissu leyti. Má t.d. benda á þá öfugþróun að í flestum tilvikum eiga fjölskyldur og foreldrar barna í mestum fjárhagsörðugleikum þegar börnin eru yngst og þurfa á mestri umhyggju að halda. Þetta á við um þá er stofna heimili, standa í íbúðabyggingum eða íbúðakaupum. Á því tímabili er mest vinna lögð af mörkum og minnstur tími gefst til að sinna barnauppeldi. Þjóðfélagið hefur ekki reynt að létta byrði þessa samfélagshóps og er vert að gefa þessum þætti gaum á ári barnsins." Þessi orð hafa síður en svo glatað gildi. Meðal fjölmargra tillagna um úrbætur í málefnum barna nefnir þm. stofnun embættis barnaumboðsmanns. Nágrannar okkar hafa einnig ýmist ákveðið að leggja fram frv. að þessu embætti eða þegar samþykkt það. Í Noregi var embætti umboðsmanns barna stofnað með lögum árið 1981. Þar í landi deila menn ekki um mikilvægi þess starfs sem þar er unnið. Á þessum árum hefur barnaumboðsmaður bæði haft frumkvæði um úrbætur í málefnum barna og einnig hafa börn snúið sér til embættisins með erindi sín og hefur verið reynt að leysa þau í samvinnu við viðkomandi aðila. Í Danmörku er frv. í umfjöllun í nefnd og líkur taldar á að það nái fram að ganga. Í Svíþjóð annast umboðsmaður þingsins mál barna sem annarra, en þar í landi er starfandi stofnun sem í daglegu máli nefnist BRIS sem er stytting á Barnens rett i samhället. Frv. það sem hér liggur frammi hefur verið langan tíma í vinnslu. Ég hef leitast við að kynna mér þskj. og umræður frá nágrannalöndunum um þetta mál og notast við það sem okkur gat hentað, en aðstæður hér á landi eru vitanlega svo ólíkar að nauðsynlegt var að sníða það að þeim. Flm. lögðu til góðar ábendingar sem ber að þakka hér og ekki síst vil ég þakka hv. þm. Haraldi Ólafssyni sem lagði mikla vinnu í að fara yfir frv. og á verulegan þátt í samningu þess. Til gamans má geta að það var áður en við hv. þaulvanir þm. í sumarleyfi áttuðum okkur á að við erum ekki í sömu deild. En eftir stendur að hv. þm. Haraldur Ólafsson á þakkir skildar fyrir aðstoð við samningu frv. Eins og frv. ber með sér er það hugsað sem rammalög. Nauðsynlegt yrði að setja reglugerð um nánari ákvæði. Gert er ráð fyrir að barnaumboðsmaður starfi innan dómsmrn. og hafi náið samstarf við aðra þá aðila sem með málefni barna fara. Það er því ekki um að ræða nýja stofnun og þess vegna yrði kostnaður ekki slíkur að í hann yrði svo horft að hann þyrfti að verða frv. að falli hér í þingsölum. Þá er mikilvægt að hv. þm. geri sér grein fyrir að stofnun embættis barnaumboðsmanns breytir engu um framkvæmd laga um vernd barna og ungmenna frá 1966 né barnalaga frá 1981. Miklu fremur ætti hið nýja embætti að vera öðrum aðilum, sem samkvæmt þeim lögum vinna, til styrktar í starfi. Umboðsmaður barna er heldur ekki dómari né embætti hans dómstóll og hann á ekki að annast barnaverndarmál eða mál einstaklinga sjálfur heldur fylgjast með að þeim málum sem til hans er beint verði sinnt, beina þeim til réttra aðila og fylgja þeim eftir. Verksvið hans er í stuttu máli að vinna að öllum þeim málum er sérstaklega snerta hagsmuni barna eins og 4. gr. frv. segir sem ég ætla að leyfa mér, með leyfi hæstv. forseta, að lesa: "Umboðsmaður barna skal vinna að þeim málum er sérstaklega snerta hagsmuni barna og hafa frumkvæði að úrbótum þar sem hann telur að á rétt þeirra sé gengið. Jafnframt skal hann fylgjast með því að samþykktir og ákvarðanir stjórnvalda, er snerta hagsmuni barna, séu framkvæmdar á tilsettum tíma. Meginverkefni umboðsmanns skulu vera að fylgjast með löggjöf og ákvörðunum sem stjórnvöld taka og snerta hagsmuni barna og vekja á því athygli sé þeirra ekki gætt, að fylgjast með framkvæmd laga og reglna er varða hagsmuni og réttindi barna, að hafa frumkvæði að úrbótum varðandi réttindi og aðstæður barna svo að þeim séu tryggð sem best og hollust uppvaxtarskilyrði, að vekja athygli á þeim árekstrum sem kunna að eiga sér stað milli hagsmuna barna og hinna fullorðnu í samfélaginu og vinna að lausn þeirra í samráði við þá aðila sem með þau mál fara, að vera opinberum aðilum og einstaklingum til ráðgjafar um allt það sem verða má til hagsbóta fyrir börn og hafa náið samstarf við alla þá aðila sem með málefni barna fara og loks að gangast fyrir rannsóknum á aðstæðum barna í samfélaginu og veita upplýsingar um stöðu þeirra, jafnt til einstaklinga sem opinberra aðila." Frv. gerir ráð fyrir að sjö manna ráðgjafarnefnd starfi með umboðsmanninum. Er fulltrúum flestra þeirra stétta sem sérstaklega vinna við uppeldismál ætlað þar sæti, en þeir eru: Barnaverndarráð Íslands, Fóstrufélag Íslands, Stéttarfélag ísl. félagsráðgjafa, Kennarasamband Íslands, Sálfræðingafélag íslands, Félag þroskaþjálfa og Félag uppeldisfræðinga. Umboðsmanni ber síðan að skila árlegri skýrslu um starfsemina og skal hún lögð fyrir Alþingi. Þannig ættu hv. þm. að eiga greiða leið að því að fylgjast með starfi umboðsmannsins. Loks er lagt til að lögin taki gildi 1. júlí 1987. Ég ætla ekki að þreyta hv. þm. á því að endurtaka það sem ég hef sett á blað í grg. sem þessu frv. fylgir. En ég vil þó aðeins minna á að það er auðvelt að sjá, ef litið er í kringum sig í þjóðfélaginu, að í því umróti sem Íslendingar hafa farið í gegnum á árunum síðan heimsstyrjöldinni síðari lauk hafa börnin orðið verst úti og e.t.v. hinir öldruðu. Þjóðfélag okkar er að litlu leyti miðað við þarfir barna og hinna öldruðu, þ.e. hinna svokölluðu óarðbæru þjóðfélagshópa. Okkar þjóðfélag er byggt fyrir þá hraustu, fyrir þá sem eru í fullu starfi. Stjórnvöld hafa á engan hátt komið til móts við þarfir barnanna í þessu breytta þjóðfélagi. Við getum litið í kringum okkur í skólakerfinu. Grunnskólalögin leggja kennurum landsins á herðar að vinna eftir ákveðnum reglum sem um flest eru ágætar, en við þurfum ekki oft að koma í skóla landsins til að sjá hvernig aðbúnaður er þar, kennaralaun ekki lengur til þess að framfæra venjulega fjölskyldu og húsakynni venjulegast slík að stórlega vantar á að þeim sé haldið við eða nægilegt húsnæði sé byggt. Sama er að segja um dagvistarmálin. Tíu ára áætlun um byggingu dagvistarstofnana er nú þegar orðin nær pappírsgagn eitt þó að þar væri um samninga milli stjórnvalda og verkalýðshreyfingarinnar að ræða, og nær eingöngu börn einstæðra foreldra eiga nokkra möguleika á því að komast á dagvistarstofnanir. Hugmyndir manna um dagvistarstofnanir eru enn þá á þann veg að þær eigi að vera geymslustaður fyrir börn meðan foreldrarnir eru að vinna úti. Þetta er auðvitað fjarri öllu lagi. Eins og lög um byggingu og rekstur dagvistarstofnana kveða svo skýrt á um, eiga þær auðvitað að vera uppeldisstofnanir sem að verulegu leyti, hvort sem okkur líkar betur eða verr, koma í staðinn fyrir uppeldi foreldranna sem nú hafa báðir verið kallaðir fyrir margt löngu út á vinnumarkaðinn. Sama er að segja ef við lítum í kringum okkur þegar skipulagsmál ber á góma. Það er algengara en ekki að ný íbúðahverfi séu byggð án minnsta tillits til barnanna. Umferðaræðar eru fyrir bifreiðar en ekki gangandi fólk og því síður börn, enda tala skýrslur um slysatíðni meðal barna á Íslandi sínu máli og er auðvitað ábyrgðarhluti að Alþingi Íslendinga skuli ekki fyrir löngu hafa skorist í þann leik. Ég ætla ekki og treysti mér varla til að byrja á að tala um stöðu barna þegar kemur að menningarmálum því að segja má að þar séu þau nær algerlega hundsuð. Fjórðungur þjóðarinnar er algerlega í menningarlegu svelti. Ríkisfjölmiðlar hafa sáralítið fé fengið til að búa til gott og menningarlegt barnaefni. Meginafþreying barna, t.d. við að horfa á ríkisfjölmiðlana eða hlýða, eru auglýsingar. Við getum rétt hugsað okkur hvaða afleiðingar sú afskræmda mynd af tilverunni hefur í hugum ómótaðra barna. Menningarstefna gagnvart börnum er engin, eiginlega hvorki í fjölmiðlum, kvikmyndahúsum né leikhúsum og jafnvel ekki hjá bókaforlögum. Þar má segja að hending ráði hvað börnunum er boðið. Það er alkunna meðal þeirra sem með málefni barna fara og kennara í skólum landsins að í æ meira mæli ber á að erfitt reynist að kenna börnum að lesa, ekki vegna þess að börnin séu lakar gefin en þau hafa verið nema síður sé, heldur er ástæðan einfaldlega sú að börnin kunna ekki að tala, þau hafa engan orðaforða, enda hafa þau engan til að tala við. Við áttum því láni að fagna að alast upp á heimilum þar sem gekk um lifandi fólk og maður hlýddi á samræður fullorðins fólks. Þeir tímar eru liðnir. Þessi kostur er ekki fyrir hendi á venjulegu íslensku heimili í dag. Og vegna þess að hér á þessum haustdögum hefur mikið verið talað um að viðhalda, vernda, efla og styrkja íslenska menningu, og er það vel, verða menn að gera sér grein fyrir að íslensk menning er sjálfdauð ef börnin í landinu taka ekki þátt í þeirri baráttu. Það liggur í augum uppi. Það eru þess vegna síðustu forvöð að gera átak í að efla menningu sem er eðlileg og sjálfsögð aðgengis fyrir börn og unglinga. Spár Hagstofu Íslands um fjölda Íslendinga eftir um það bil 30 ár eru satt að segja áhyggjuefni. Nú er ég ekki að segja að svo einfalt sé málið að sé nógu vel búið að fjölskyldunni og foreldrum eignist fólk æ fleiri börn. Raunar vitum við öll að það er mikill munur á aðstöðu fjölskyldna á Norðurlöndum í kringum okkur og hér og ekki virðist það vera hvetjandi til þess að fólk raunverulega vilji eiga stórar fjölskyldur á okkar dögum. Trú mín er hins vegar sú að við séum þarna verulega öðruvísi. Ég held að það sé miklu meira eftir af vilja Íslendinga til að eiga stórar fjölskyldur. En ég geri mér fullkomlega grein fyrir, og ég held að við hljótum öll að gera það, að það er ekki efnilegt fyrir ungt fólk að efna til stórrar fjölskyldu þar sem svo til engin þjónusta er við þetta unga fólk sem ætlast er til að vinni úti á vinnumarkaðnum oft óheyrilega langan vinnudag. Það fær skólavist fyrir börnin sem á engan hátt hentar fjölskyldunni þegar litið er til vinnudags allra fjölskyldumeðlima, Alþingi Íslendinga telur þrjá mánuði nægjanlegan tíma til að finna þau tengsl sem hafa áreiðanlega úrslitaáhrif fyrir hverja lifandi manneskju allt lífið með því að fæðingarorlof er einungis þrír mánuðir og svo mætti lengi telja. Því hefur einfaldlega ekki verið svarað hvert á að senda barnið þegar þeim tíma lýkur. Þjóðfélagið hefur ekkert svar við því. Það er ætlast til að það fari eitthvað, flækist milli dagmæðra þar sem vistin kostar kannske helminginn af launum annars foreldrisins fyrir heils dags vinnu o.s.frv. Og svo mikið er búið að tala um húsnæðismál að ég ætla ekki að fara að víkja að því líka. En það er í raun og veru sama hvert er litið. Foreldrar standa einfaldlega ráðþrota með börnin sín miðað við þær aðstæður sem nú eru í þjóðfélaginu. Og ég held að Alþingi Íslendinga sé tilneytt að taka á þessum málum af alvöru og gera sér ljóst að það er löngu kominn tími til þess að a.m.k. einn starfsmaður í þjóðfélaginu hafi þá ábyrgð að fylgjast með því að réttindi barna séu tryggð og tillit tekið til þarfa þeirra við þær ákvarðanir sem teknar eru. Ég vil að lokum, herra forseti, leggja til að þetta frv. fari að lokinni 1. umr. til umfjöllunar í hv. allshn.



Herra forseti. Það er að vísu ekki miklu við að bæta þær upplýsingar sem nú hafa komið fram hjá 1. flm. þessa frv., hv. 10. landsk. þm., en mig langaði til þess að það kæmi enn skýrar fram en einungis með nafninu mínu á frv. hvað ég styð þetta mál, vil ég þá helst bæta því við að það hefur ekki farið fram hjá neinum að þjóðfélagsmyndin hefur tekið stórstígum breytingum á undangengnum árum og að það er einnig staðreynd að þjóðfélagið hefur skipst upp í ákveðna hópa. Ég tek sem dæmi að stórfjölskyldan eins og hún var er nánast úr sögunni og það að svona hópar hafa myndast leiðir m.a. til þess að það fæst minni yfirsýn og þess vegna skapast í rauninni hætta á því að ákveðnir hópar einangrist og verði út undan. Þetta hefur helst orðið hvað varðar börn og aldraða. Þetta hefur leitt af sér þá þörf fyrir fólk að það myndi með sér ýmis félög, nefndir og ráð sem taka á hinum ýmsu atriðum og gæta hagsmuna félagsmanna sinna. Við höfum t.d. Jafnréttisráð og fagfélög og alls kyns stéttarfélög og meira að segja aldraðir hafa nú með sér samtök. Nú síðast er komið fram á þingi frv. til l. um umboðsmann Alþingis sem ég vona að nái fram að ganga. Það er sammerkt með öllum þessum félögum, nefndum og ráðum, sem ég var að tala um, að þau gæta réttar og hagsmuna hinna ýmsu hópa í þjóðfélaginu, en í öllum tilvikum á að gæta réttar og hagsmuna hinna fullorðnu. Börn hafa enga möguleika til að gera neitt tilsvarandi á eigin spýtur. T.d. hafa börn ekki neinn möguleika á að fullnægja þörfum sínum og gæta réttar síns með þátttöku í pólitísku lífi og hafa þar af leiðandi ekki þroska síns vegna sömu tækifæri í þá veru og fullorðnir. Samt sem áður telja fullorðnir að hag sínum og rétti sé best komið innan félaga eins og t.d. stéttarfélaga. Börn standa yfirleitt ekki jafnvel að vígi. Þau eru veikari aðili þegar um ræðir að ná fram rétti sínum, þ.e. þeim rétti sem þeim ber skv. lögum. Fyrir það fyrsta hafa þau oftast ekki vit á því eða skilning á því að þau eigi þennan rétt og það er enginn félagsskapur sem berst sérstaklega fyrir þau annar en auðvitað foreldrar og svo ýmsar stofnanir í þjóðfélaginu sem eru stöðugt að vinna að bættum hag barna þannig að þau fái það atlæti sem þeim ber. En þetta mál snýst um að til verði á einum stað í þjóðfélaginu allar upplýsingar. Það verði unnt að halda utan um þessar upplýsingar og aðgerðir á einum stað þannig að kraftarnir dreifist ekki um allt og nýtist þar af leiðandi betur en ella. Það kemur fram í frv. að slíkur umboðsmaður yrði óháður aðili sem mundi sinna þessu verkefni eingöngu. Hann mundi sem sagt sjá um að það yrði tekið tillit til þarfa og réttinda barna að öllu leyti. Umboðsmaður með það verksvið sem um er getið í þskj. hefur mun meira vægi en ef um væri að ræða nefnd eða ráð sem ætti að sinna slíku hlutverki. Hann hefur þá sér til stuðnings, eins og fram kemur í þskj., sjö manna ráð sem hann getur ráðfært sig við um þær ábendingar sem berast eða ef umboðsmanninum þykir ástæða til að benda á leiðir til úrbóta. En hann hefur þann kost að geta gripið inn í og brugðist snarlega við ef það koma upp kvartanir eða mál af þeim toga sem þola ekki bið. Ég tel að slík bið gæti í sumum tilvikum valdið óbætanlegu tjóni og um slíka bið gæti einmitt orðið að ræða ef það þyrfti alltaf að kalla saman einhverja nefnd áður en tekið yrði á málinu. Ég nefni nokkur atriði sem gætu komið til kasta slíks umboðsmanns. Þar getur verið um að ræða ofbeldi, misþyrmingu, aðkast, fíkniefni eða áfengisvanda og jafnvel glæpamál. Slíkur umboðsmaður mun, eftir að hann hefur fengið tíma til að kynna starfssvið sitt, verða mjög auðveldur aðgangs, ég vil benda á það, bæði börnum og öðrum þeim sem til hans þurfa að leita. Það kom fram í máli hv. flm. að þessi umboðsmaður er alls ekki hugsaður sem dómari í neinu máli, en hann getur að öllu leyti haft umsagnarrétt og komið með þær tillögur til úrbóta sem honum sýnast eiga rétt á sér. Ég held að það liggi alveg ljóst fyrir og það þurfi enginn að hafa áhyggjur af því að það er ekki á neinn hátt verið að ganga á rétt foreldra til að hafa yfir- eða umráðarétt yfir börnunum sínum og það að öllu leyti. Þessu frv. er ekki beint gegn foreldraréttinum heldur einmitt þvert á móti. Ekki er þetta heldur gert til að draga úr ábyrgð foreldranna gagnvart börnunum sínum. Umboðsmaðurinn er í rauninni miklu frekar hugsaður til að styrkja og styðja við foreldra- og fjölskylduhlutverkið. En hins vegar ber umboðsmanni samkvæmt þessu að gagnrýna í bæjar- og sveitarfélögum og hvar sem opinberlega er gengið á rétt barna ef ekki er staðið við áður gerða samninga og lög sem snerta börn og aðstæður þeirra. Ég vil einnig leyfa mér að benda á, eins og hv. flm. gerði, að kostnaður við þetta embætti verður í raun og veru hverfandi, einkum og sér í lagi ef tekið er tillit til þess að embættið kemur til með að leysa aðra í opinbera geiranum að vissu leyti undan ýmsum störfum og skyldum sein þeir hafa haft með að gera áður og hafa fallið undir ákveðna aðila eins og t.d. innan félagsmálastofnunar.



Herra forseti. Ég þakka hv. flm. fyrir að hreyfa hér mjög þýðingarmiklu máli sem lýtur að auknum réttindum barna. Ég tel sanngjarnt að það komi fram að hv. flm. buðu Kvennalistanum aðild að þessu frv. og kom vissulega mjög til greina að þiggja það boð. Við höfum lengi velt þessu máli fyrir okkur og höfum mikinn áhuga á að rétta hlut barna og tryggja hagsmuni þeirra eins og meiningin er með frv. sem er hér til umræðu. En ástæðan til þess að við þáðum ekki þetta góða boð er sú að innan Kvennalistans er starfandi hópur sem hefur haft þetta til umfjöllunar og einmitt verið að leita leiða til að ná sama markmiði sem frv. stefnir að og hugmyndir þess hóps hafa fallið að nokkru leyti í annan farveg en hér er valin. Niðurstaðan varð því sú að við mundum halda áfram á þeirri braut og kynna okkar leið þegar þeirri vinnu er lokið. Þetta þýðir engan veginn að við styðjum ekki þetta mál, þ.e. við tökum heils hugar undir sjónarmið og markmið í þessu frv. og greinargerðinni með því og fögnum því mjög að þetta mál verður nú rætt og skoðað í þingnefnd. Ég vil nota tækifærið og taka undir hvert orð sem hv. flm. hafa sagt hér um aðbúnað barna í þjóðfélagi okkar. Og líklega er algjör ofætlan að ein manneskja með heitið "umboðsmaður barna", sem starfar innan ráðuneytis og skipuð er af pólitískum ráðamanni, geti í rauninni breytt miklu í þessum efnum. Sú manneskja þarf vissulega á öflugum stuðningi að halda og það er spurning hvort unnt væri að tryggja slíkan stuðning eða skapa slíkum starfsmanni starfsgrundvöll sem dygði. En það þarf auðvitað algjöra hugarfarsbreytingu hvað varðar stöðu barna, aðstöðu þeirra og réttindi í þessu þjóðfélagi og öll umræða um þetta mál getur stuðlað að slíkri hugarfarsbreytingu.



Herra forseti. Ég ætla að segja örfá orð í sambandi við það mál sem hér liggur fyrir, frv. til l. um embætti umboðsmanns barna. Ég lýsi stuðningi mínum við tilgang þessa máls og sérstaklega vil ég taka undir framsöguræðu hv. flm. sem greip á vandamálinu í heild, sem blasir við okkur öllum að þörf er á að takast á við í okkar nútímaþjóðfélagi. Ég vil hins vegar láta það koma fram að um leið og ég hef mikinn áhuga fyrir vernd fjölskyldunnar vil ég taka fram að mér finnst það vera aðalatriðið í þessum málum hvaða leiðir við getum fundið til að efla fjölskyldutengslin í landinu, efla vægi fjölskyldunnar. Ég tel hana vera og hafa alltaf verið burðarás hvers þjóðfélags, og mikilvægt að fjölskyldan rofni ekki, að þannig sé búið að fjölskyldunni í þjóðfélaginu að hún geti verið sá burðarás sem ég tel hana þurfa að vera og þar með að hún verndi börnin okkar og komi þeim til þess þroska sem brýnast er hverju sinni. Börnin eru framtíðin, við hljótum að vera öll sammála um það, og mér finnst þess vegna að málið í heild sé mikilvægt og þörf á að taka það til mikillar umræðu í okkar þjóðfélagi þar sem eru svo miklar breytingar. Þjóðfélagsgerðin hefur vissulega breyst, en hún má ekki breytast af sjálfu sér. Það verður að hafa áhrif á í hvaða farveg þetta litla þjóðfélag okkar fer og ekki hvað síst með þá framtíðarsýn þar sem börnin leika aðalhlutverkið. Þess vegna vil ég fagna svona frumvarpsgerð og þeirri umræðu sem það skapar og leggja áherslu á að við þurfum að taka þessi mál mjög alvarlega til meðferðar. Þar á ég við fjölskyldumálin eða vernd fjölskyldunnar í heild. Það finnst mér vera tímabært og umræðan á að falla í þann farveg. Þetta er svo viðamikið mál og kemur svo víða við að við þurfum að eyða í þetta miklum tíma og vanda okkur vel við lagasetningu. Ég vil geta þess að ég skipaði í sumar nefnd til að endurskoða hin gömlu framfærslulög sem eru frá 1947. Framfærslulögin eru, eins og við vitum, mjög þýðingarmikill þáttur í þessum málum öllum og voru sett á sínum tíma til að vernda þá sem versta stöðu hafa og grípa inn í heimilislífið og fjölskyldumálin almennt. Ég tel að þessi nefnd þurfi að vinna mikið starf einmitt með tilliti til þessarar breytingar á þjóðfélaginu okkar og raunar í umheiminum og það er næsta ljóst að það verður að taka inn í þessa endurskoðun afstöðu til ýmissa málaflokka sem þjóðfélagið þarf að sinna á sem bestan hátt. Ég ætla ekki að fara að halda langa ræðu um þessi mál. Ég vildi aðeins koma upp til að lýsa yfir samþykki mínu við að þessi mál séu tekin til ítarlegrar umræðu og áhuga mínum fyrir því að við getum náð saman á einhvern hátt til að efla fjölskylduna og þar með öryggi barna okkar og framtíð þeirra



Herra forseti. Frv. það sem ég mæli fyrir er ekki nýtt í sölum hv. deildar. Þetta er í þriðja skiptið sem ég mæli fyrir þessu frv. sem er frv. til l. um breyting á barnalögum. Ég teldi æskilegt, herra forseti, að hæstv. dómsmrh. væri viðstaddur þessa umræðu um barnalögin. Ég tel að það sé brýnt þegar frv. þetta hefur verið í þrjú þing hér til meðferðar á hv. Alþingi án þess að fá neina endanlega niðurstöðu í málið og þá sé kominn tími til að Alþingi fái að vita afstöðu hæstv. dómsmrh. til þessa frv. sem ég nú mæli fyrir.  Það frv. sem ég mæli fyrir hefur það að markmiði að tryggja börnum, sem aðeins eiga annað foreldri á lífi, sama rétt og löggjafinn hefur þegar veitt börnum einstæðra foreldra sem leitað geta til meðlagsskylds aðila með framlög vegna menntunar barna sinna. Í fimm ár hafa verið í gildi þessi ákvæði barnalaganna sem eru heimildarákvæði þess efnis að hægt er að ákveða framlag frá meðlagsskyldum aðila til menntunar og starfsþjálfunar barna til 20 ára aldurs. Hér er vissulega um mikilvægt ákvæði í barnalögunum að ræða sem getur haft verulega þýðingu og kannske oft ráðið úrslitum um það hvort börn einstæðra foreldra geta lagt stund á framhaldsnám. En þegar þetta ákvæði barnalaganna var samþykkt fyrir fimm árum var ekki hugað að því að tryggja börnum einstæðra foreldra, sem ekki geta leitað til meðlagsskylds aðila, sama rétt og barnalögin veittu öðrum börnum einstæðra foreldra. Fjöldi þeirra einstæðu foreldra, sem ekki geta nýtt sér ákvæði barnalaganna, er mikill. Það er stór hópur, 1073 einstæðir foreldrar með 1564 börn á framfæri sínu, sem ekki getur leitað eftir þessu framlagi vegna menntunar barna sinna til 20 ára aldurs. Hér er því um mjög stóran hóp að ræða og augljóst ranglæti og mismunun í aðbúnaði og kjörum einstæðra foreldra sem með þessu frv. er leitast við að leiðrétta. Í frv. er einnig lagt til að börn öryrkja og ellilífeyrisþega, sem ekki hafa annan framfærslueyri en bætur almannatrygginga, fái sama rétt. Þar er einnig um stóran hóp að ræða. Þar er samtals um að ræða 617 öryrkja og ellilífeyrisþega með 967 börn á framfæri sínu. Þegar á heildina er litið gæfu ákvæði þessa frv. 1690 einstæðum foreldrum, öryrkjum og ellilífeyrisþegum með samtals 2531 barn á framfæri sínu möguleika á að leita eftir framlagi til menntunar barna sinna 18-20 ára. Það ber þó að taka fram að því er varðar þau heimildarákvæði, sem fyrir hendi eru nú í barnalögum, getur valdsmaður metið í hverju tilfelli aðstæður hins meðlagsskylda aðila, þar sem m.a. er tekið mið af efnahag og öðrum aðstæðum hans og þess foreldris sem forsjá barns hefur, þannig að ekki yrði í reynd um að ræða eins stóran hóp og ég hef hér nefnt sem fengi slík framlög sem hér um ræðir. Þegar til þess er litið, herra forseti, að fjárhagslegar og félagslegar aðstæður þessara einstæðu foreldra, sem ekki geta leitað til meðlagsskylds aðila og fá þess vegna ekki þessi framlög vegna menntunar barna sinna, geta verið eins, svipaðar eða jafnvel verri en foreldra þeirra barna sem nú geta leitað eftir framlögum vegna menntunar barna sinna, þá er furðulegt að Alþingi skuli ekki hafa tekið af skarið í þessu máli og veitt börnum þessara einstæðu foreldra sama rétt og börn annarra einstæðra foreldra hafa. Og ég trúi því ekki að þriðja þingið líði frá því að þetta frv. var fyrst lagt fram án þess að Alþingi samþykki það frv. sem hér liggur fyrir. Ef það verður ekki gert er ástæðan ekki sú að hér sé um stóran útgjaldaauka fyrir ríkissjóð að ræða ef þetta frv. verður að lögum. Í fskj. með frv. liggur fyrir umsögn Fjárlaga- og hagsýslustofnunar um þetta frv. sem allshn. Nd. fékk á síðasta þingi. Það er mat Fjárlaga- og hagsýslustofnunar að eingöngu sé um að ræða útgjaldaauka upp á 4-5 millj. á ári verði frv. þetta að lögum. Því tel ég, ef hv. þm. þessarar deildar íhuga þetta mál og velta fyrir sér í alvöru hvað mikið óréttlæti felst í því að skilja eftir stóran hóp barna einstæðra foreldra án þess réttar sem löggjafinn hefur þegar tryggt öðrum börnum einstæðra foreldra, þá hljóti Alþingi að geta fallist á að samþykkja frv. sem ekki hefur meiri útgjaldaauka í för sér en ég hef hér lýst. Herra forseti. Ég sé út af fyrir sig ekki ástæðu til að hafa frekari orð um þetta frv., en vil mega vænta þess, og ég veit að ég tala fyrir munn beggja flm. frv., en flm. ásamt mér er hv. þm. Guðrún Helgadóttir, að hv. Alþingi taki nú á sig rögg og samþykki það frv. sem hér liggur fyrir. Herra forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að málinu verði vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Ég skal ekki hafa uppi langt mál. Við höfum verið að reyna að koma þessu frv. áleiðis. Mig minnir að upphaflega hafi það verið svo að við vorum með sína tillöguna hvor, síðan ákváðum við að slá tillögum okkar saman, en báðar gengu þær einmitt út á það sem hv. fyrri flm. hefur verið að gera grein fyrir hér. Ég held að menn geri sér ekki alveg grein fyrir tvennu í þessu máli og það kom berlega fram í allri umfjöllun um málið í hv. allshn. á síðasta þingi. Hér er, og það er mikilvægt, um heimildarákvæði að ræða sem verður að úrskurða um í hvert skipti. Það eru því áreiðanlega fæstir einstæðra foreldra sem leita eftir þessu. En það undarlega er að helst voru það hv. þm. utan Reykjavíkur sem voru andvígir þessu frv. og það á ég erfitt með að skilja. Sannleikurinn er sá að það fólk sem er í verulegum vandræðum að kosta börn sín til náms er fólkið sem býr utan þéttbýlissvæðisins og ég satt að segja undrast endalaust hvað þm. utan Reykjavíkur ræða það sjaldan hver handleggur það er að halda börnum úti fjarri heimilum sínum í námi. Vita hv. þm. t.d. að það kostar núna 150 þús. kr. yfir veturinn að hafa barn í heimavist Menntaskólans á Akureyri? Geta menn svarað mér því hvernig einstætt foreldri fer að því að halda þeirri útgerð úti, ég tala nú ekki um ef börnin skyldu vera fleiri en eitt? Og það er þess vegna sem við erum að þrástaglast á að þessi leiðrétting verði gerð, að þeir sem misst hafa maka sína eða eru orðnir ellilífeyrisþegar eða öryrkjar eigi þann möguleika að fá aðstoð eins og þeir sem eiga fyrrverandi maka eða barnsföður eða -móður á lífi. Ég held að það sé satt að segja Alþingi til skammar, eins og hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir minntist á áðan, ef þetta er hér í meðhöndlun í fjórða skiptið í röð án þess að Alþingi treysti sér til að veita þessu máli brautargengi því að hér er sannarlega ekki um stórar fjárhæðir að ræða. En þær eru svo stórar fyrir nokkrar fjölskyldur í landinu að þær geta skipt sköpum um hvort einstaklingur kemst í skóla eða ekki. Og ég held að það sé margyfirlýst í ótal lögum að allir Íslendingar, öll börn á Íslandi, eigi að hafa jafnan rétt til náms. Það er auðvitað fjarstæða að tala um að svo sé þegar það kostar foreldri 150 þús. kr. að eiga barn í heimavist í Menntaskólanum á Akureyri og dreifbýlisstyrkurinn er að mig minnir 13 000 eða 17 000 kr. sem kemur þar á móti. Ég skora á þm. landsbyggðarinnar að taka sig saman og reyna að skilja um hvað þetta frv. er því að ég hef alltaf haft, öll þessi ár, einhverja tilfinningu fyrir því, að menn gerðu sér ekki grein fyrir um hvað þetta snerist, menn hreinlega skildu það ekki. Þess vegna vil ég leggja á það áherslu að við erum ekki að biðja um að þessi aðstoð nái til allra. Hér er um heimildarákvæði að ræða. Og ég treysti því nú að hv. þm. landsbyggðarinnar setjist nú niður og skoði hvort virkilega sé ástæða til að láta þetta mál sofna út af einu sinni enn. Umræðu (atkvæðagreiðslu) frestað.



Herra forseti. Ég þarf ekki að hafa mörg orð um það frv. sem ég hér mæli fyrir. Um er að ræða frv. til l. um breytingu á lögum um atvinnuleysistryggingar. Markmið frv. er að tryggja að bætur atvinnuleysistrygginga vegna framfærslu barna séu greiddar þar til barn verður 18 ára í stað 17 ára eins og nú er. Hér er fyrst og fremst um það að ræða, herra forseti, að samræma ákvæði um atvinnuleysistryggingar því sem er í öðrum hliðstæðum lögum og reglum um framfærslu barna og í grg. er vitnað til þessara laga og reglna. Þar er í fyrsta lagi um að ræða barnalögin þar sem réttindi og skyldur framfæranda miðast við 18 ára aldur barns. Í öðru lagi reglur lífeyrissjóða um barnabætur sem einnig eru miðaðar við 18 ára aldur. Í þriðja lagi ákvæði almannatryggingalaga um barnalífeyri, meðlög, mæðralaun og sjúkradagpeninga þar sem bótaréttur og framfærsla eru miðuð við 18 ára aldur barns. Öll þessi ákvæði, sem hér hafa verið tilgreind, kveða annaðhvort á um framfærsluskyldu framfæranda eða bótarétt þeirra til 18 ára aldurs barna. Af sjálfu leiðir að forsenda fyrir greiðslu atvinnuleysistrygginga og barnabótum til 18 ára aldurs er sú sama. Þar er um að ræða að tryggja framfærslu barna og bótarétt ef atvinnuleysi hindrar framfæranda í því að afla vinnutekna. Frv. þetta felur því fyrst og fremst í sér að löggjafinn lagfæri ákvæði um barnabætur í atvinnuleysistryggingalögum svo að þau samræmist því sem er í öðrum hliðstæðum lögum. Sú breyting mun hafa sáralítinn kostnað í för með sér fyrir Atvinnuleysistryggingasjóð. Ég hef látið kanna það hjá Atvinnuleysistryggingasjóði hvað hér væri um mikil útgjöld að ræða. hær upplýsingar sem ég hef fengið eru að heildarútgjöld atvinnuleysistrygginga vegna barnabóta voru rúmar 6,4 millj. kr. á árinu 1985. Hefði frv. þetta, sem ég nú mæli fyrir, þá haft lagagildi, er um að ræða að útgjöld atvinnuleysistrygginga hefðu aukist um 400 þús. vegna ákvæða þessa frv. Herra forseti. Ég þarf ekki að hafa fleiri orð um frv. Ég held satt að segja að það hafi ekki verið ætlan Alþingis að skilja eftir þetta ákvæði að því er varðar atvinnuleysistryggingar. Hér hafi eingöngu misfarist, þegar atvinnuleysistryggingar voru til umræðu í sölum Alþingis árið 1981, að lagfæra þetta ákvæði atvinnuleysistryggingalaganna. Þess vegna treysti ég því að það geti orðið víðtæk samstaða um frv. hér á Alþingi, samstaða um að gera það að lögum. Herra forseti. Ég legg til að lokinni þessari umræðu verði frv. vísað til hv. heilbr.- og trn. Umræðu (atkvæðagreiðslu) frestað.