Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það mun hafa verið skömmu fyrir jólaleyfi, að landbn. Ed. barst bréf frá Landssambandi ísl. Stangveiðimanna. Ég vildi leyfa mér, með leyfi hæstv. forseta, að kynna d. þetta bréf, sem varðar þá till. til þál., sem hér er til umr. Bréfið er svo hljóðandi: „Á aðalfundi Landssambands ísl. stangveiðimanna, sem haldinn var í Borgarnesi 11. nóv. s.l„ var lögð fram og einróma samþ. eftirfarandi till.: Aðalfundur Landssambands ísl. stangveiðimanna lýsir stuðningi sínum við og telur mjög tímabæra eftirfarandi till., sem nýafstaðinn aðalfundur úr Félagi áhugamanna um fiskirækt hefur samþ., svo hljóðandi: Aðalfundur Félags áhugamanna um fiskirækt, haldinn í Átthagasalnum að Hótel Sögu fimmtudaginn 9. nóv. 1967, beinir þeirri áskorun til Alþ. og ríkisstj., að tekin verði sem fyrst upp kennslugrein við búnaðarskólana í landinu um byggingu og ræktun klak– og eldisstöðva Jafnframt verði hafinn undirbúningur að því, að Háskóli Íslands geti veitt vísindalega fræðslu og brautskráð kunnáttumenn í málefnum þessum. Stjórn Landssambands ísl. stangveiðimanna hefur margoft bent á það á undanförnum árum og stuðzt þá m.a. við reynslu annarra þjóða í því efni, að hér á landi verði að álíta, að vatnafiskirækt geti orðið mikil búgrein og þar með nýr atvinnuvegur í landi voru. Er vonandi, að þessu máli verði nú á næstunni meiri gaumur gefinn en verið hefur, þar eð fleiri eru nú að komast á þessa skoðun vora. En þar sem telja verður, að fáir aðilar hér séu svo kunnugir fiskirækt og því, sem henni fylgir, er hér lagt til, að tekin verði upp kennsla í þessari búgrein og byrjað verði á því að veita ungmennum í búnaðarskólum landsins nokkra fræðslu í fiskeldi og rekstri klak– og eldisstöðva, eins og bent er á í ofangreindri till. Vér væntum þess, að hv. landbn. Ed. Alþ. taki till. vora til athugunar og veiti henni brautargengi á Alþ.“ Landbn. hefur haft þessa till. til athugunar, og eftir þá athugun, sem hér hefur verið gerð í málinu innan n., er fram komin sú till. til þál., sem hér liggur fyrir til umr. Það er rétt, sem tekið er fram í bréfi Landssambands ísl. stangveiðimanna, að mönnum er að verða það æ ljósara, hverja þýðingu það hefur, að atvinnulífið í landinu sé sem fjölbreyttast, og þó að nefnt hafi verið ýmislegt til í því skyni að auka fjölbreytnina í því efni, á sú skoðun vaxandi fylgi, að einmitt fiskirækt og fiskeldi muni vera eitt af því, sem til greina kemur, þar sem það er viðurkennt, að skilyrði fyrir lax– og silungsrækt eru talin vera hér í bezta lagi, og því má vænta mikils árangurs af því starfi, sem til þessa yrði lagt. Það er engum vafa undirorpið, að lax– og silungsveiði í ám og vötnum verður hagnýtt í vaxandi mæli ,hér á landi, en til þess að svo megi verða, segir það sig sjálft, að í þessari atvinnugrein, eins og í hverri annarri, sem fengizt er við, er þekkingin það, sem máli skiptir, og er það eitt, sem verður til þess, að um verulega þróun og vöxt geti orðið að ræða Það er því álit n., að það sé mjög mikilvægt, að þeir menn, sem líklegir eru til þess að verða eigendur veiðiréttar og aðstöðu fyrir alla fiskirækt, fái sem haldbezta fræðslu um þau efni, sem koma til með að verka á þessi máli. Í till. þeirri, sem Félag áhugamanna um fiskirækt samþykkti á s.l. hausti, er einnig getið um annan þátt fræðslu, sem ekki er komið inn á í þeirri till., sem landbn. hefur hér leyft sér að flytja. En það er um það að hafinn verði undirbúningur að því, að Háskóli Íslands geti veitt vísindalega fræðslu og brautskráð kunnáttumenn í málefnum þessum. Landbn. hefur ekki farið inn á það að gera neitt í þessu efni, og byggist það fyrst og fremst á því, að þetta er miklu stærra mál en svo, að það sé unnt að gera neitt með skjótum hætti í því. Hitt er svo annað, sem líka ber að hafa í huga í því sambandi, og það er, að þessi atvinnugrein er hér ung í landinu. Þess er varla að vænta, að á næstunni verði mjög margir menn, sem mundi vera þörf fyrir að sérmennta í þessu efni, og eitt þó, sem er það allra veigamesta., og það er það, að við eigum enn sem komið er ekki svo mjög marga, sem þannig menntun hafa hlotið, að þeir geti tekið að sér að veita þá fræðslu, sem til þarf í þessum efnum. N. hefur því valið þann kostinn að binda ekki þennan þátt inn í þá till., sem hér er flutt, en snúið sér heldur að hinni almennu fræðslu um þessi málefni. Eins og kemur fram í grg. þeirri, sem fylgir þáltill., getum við þess, að það sé líklegt, að það þurfi ekki að koma til verulegra fjárútláta, þó að þessi fræðsla yrði upp tekin við bændaskólana. Veiðimálastofnun hefur verið hér starfandi a.m.k. um 20 ára skeið. Lengst af hefur hún átt litlum starfskröftum á að skipa, en nú í seinni tíð hafa starfskraftar hennar aukizt nokkuð, og er mér kunnugt um, að fenginn hefur verið að stofnuninni annar fiskifræðingur, og eru þeir því tveir starfandi við hana nú. Auk þess hefur verið komið á klak- og eldisstöð í tilraunaskyni í Kollafirði, og þaðan koma nú niðurstöður vísindalegra athugana, og munu þær að sjálfsögðu verða því þýðingarmeiri og betur undirbyggðar sem stöðin starfar lengur. Til þess að geta hagnýtt þau hlunnindi, sem vatnafiskar gefa nú, þarf að auka mjög fræðslu veiðiréttareigendanna og veiðimanna á öllu því, sem lýtur að veiðimálum, jafnt að klaki, eldi, göngum og öðru því, sem máli skiptir í því sambandi. Og til þess að unnt sé að auka þessi hlunnindi og stofna til þeirra á nýjum stöðum, þarf og fræðslu, svo að allt ber hér að sama brunni, og má segja, að þó að í þessari till. sé ekki neitt farið inn á það að stuðla að fjölgun fiskiræktarstöðva, er þetta þó liður í því starfi að styðja að því, að þær komi upp og geti orðið til gagns fyrir þá sem þær reka, og þjóðina í heild. Ég tel, að áherzlu beri að leggja á vísindalegar tilraunir og athuganir í þessu sambandi, og ég hygg, að það megi vænta þess, að sú endurskoðun, sem nú er verið að gera á veiðimálalöggjöfinni, muni beinast mjög að því, að þessar tilraunir verði efldar og styrktar að verulegu marki. En þá þarf einnig að vinna að því að koma þessum niðurstöðum á framfæri jafnóðum til þeirra manna, sem þar hafa mestra hagsmuna að gæta og munu mest um fjalla. Landbn. er öll sammála um, að með samþykkt þessarar till. sé stefnt í rétta átt og að nokkurs árangurs megi vænta af þeirri starfsemi, sem hér er lagt til, að komið verði á. Ég sé ekki ástæðu til, herra forseti, að fjölyrða frekar um þetta efni að þessu sinni, nema sérstakt tilefni gefist til. En ég legg til, að umr. verði frestað, svo að n. gefist tóm til að leita umsagnar þeirra aðila, sem hér koma helzt til að fjallla um þetta mál.



Herra forseti. Ég stend hér ekki upp til að andmæla neinu af þeim rökum, sam fram hafa komið í grg. með þessari till., né heldur í ræðu hv. frsm. n., heldur miklu fremur til að lýsa ánægju minni yfir því, að þessi till. skuli vera hér komin fram, og þakka hv. landbn. fyrir það frumkvæði, sem hún hefur átt hér að því að reyna að leysa einn þátt af því stórmáli, sem margir telja, að sé, þ.e.a.s. gera Ísland að fiskiræktarlandi í verulegum mæli. En gild rök hafa verið færð fyrir því víða, að til þess séu miklir möguleikar, ef rétt er á haldið. Ég hef flutt nú á hv. Alþ. ásamt þremur öðrum hv. þm. till. skylda þessu máli, sem hér er um að ræða, og hún er nú til athugunar hjá n., í Sþ. Sú till. fjallaði um sérfræðilega athugun á hentugri gerð fiskeldisstöðva fyrir íslenzka bændur og um athugun á því, hvaða fjárhagsaðstoð væri nauðsynleg, til þess að fiskirækt gæti eflzt með eðlilegum hætti sem búgrein. Það er staðreynd, að við Íslendingar erum langt á eftir öðrum þjóðum, sem svipaða möguleika hafa hvað fiskiræktina snertir, þrátt fyrir það þó að möguleikar okkar séu jafnvel meiri en flestra annarra. Það hefur t.d. verið bent á Dani í þessu sambandi, sem hafa þó að sjálfsögðu miklu minna og takmarkaðra vatnasvæði og minni möguleika. Þeir framleiða nú magn af laxfiskum upp á 11 þús. tonn á ári, og bjartsýnir kunnáttumenn meðal okkar, sem um þetta mál hafa lengi hugsað og fjallað, hafa staðhæft, að við gætum, ef myndarlega væri staðið að verki, aukið okkar framleiðslu í þessari grein upp í 20–25 þús. tonn á ári á næsta áratug eða jafnvel enn skemmri tíma og hefðum við þá samt ekki nýtt okkar möguleika nema til hálfs við það, sem Danir hafa gert. En þó að um miklu minni framkvæmdir væri að ræða og þróunin ekki eins ör og þessir bjartsýnu menn gera ráð fyrir, gæti þó fyrr munað, bæði fyrir þjóðarbúið í heild og fyrir íslenzka bændur, sem að sjálfsögðu verða stærsti aðilinn að því máli, sem hér ræðir um. En það er öllum kunnara en frá þurfi að segja, að okkar framleiðsla á laxfiskum er hverfandi lítil og raunar ekki svo, að hennar gæti að nokkru marki í þjóðarbúskap okkar. En ástæðurnar til þess álít ég, að séu fyrst og fremst tvær. Í fyrsta lagi skortur á þekkingu á þessari atvinnugrein. Sérfræðingar okkar í þessum málum eru færri en fingur annarrar handar enn þá sem komið er, og mjög fáir hafa á valdi sínu þá verkkunnáttu, sem til þarf, en auk sérfræðinga í þessari grein, ef hún á að geta þróazt eðlilega, þurfa einnig að koma menn með verkkunnáttu, sem mundi svara til í þessari grein iðnmenntaðra manna meðal okkar, talið hliðstætt nám að öðlast verkkunnáttu í þessu eins og í iðngreinum. En þessir menn eru enn þá sárafáir, þó að áhugamenn hafi komizt talsvert langt í þessum greinum, nokkrir áhugamenn, og raunar svo langt, að furða getur talizt, hvað þeim hefur tekizt að viða að sér af þekkingu og verkkunnáttu á þessu sviði. Að öðru leyti hefur svo fjárskortur að sjálfsögðu hamlað, en ég tel hann sem annað atriði í þessu. En að sjálfsögðu, ef þessi atvinnugrein á að geta þrifizt, þarf að sjá henni fyrir stofnlánum, þegar um skynsamlegar framkvæmdir er að ræða. Það mun að vísu vera lögmætt að veita lán til fiskræktarstöðva úr stofnlánadeild landbúnaðarins, en það hefur, eftir því sem ég bezt veit, mjög lítið komið til greina enn þá sem komið er. En slíkt þarf auðvitað að tryggja, jafnframt því sem þekking á þessum málum er aukin, því að hún er, eins og fram kom hjá hv. frsm. n., auðvitað algert grundvallaratriði. Ég vil segja það, að bæði þessi till. og eins sú till., sem ég hef átt þátt í að flytja og er til umr. hér á Alþ. núna varðandi þessi mál, stefna báðar í sömu átt, þ.e.a.s. leysa þá tvíþættu byrjunarörðugleika, sem um er að ræða í þessari atvinnugrein, annars vegar þekkingaratriðið og hins vegar fjármálahliðina. Ég held, að þessar till. séu þess vegna fullkomlega samrýmanlegar, og bæri að vona, að þær verði báðar samþ. á þessu þingi. Ég vil lýsa fullkomnu samþykki mínu við þessa till. svo langt sem hún nær, en ég tel þó, að hún hefði mátt vera ofurlítið víðtækari, og mundi því leyfa mér ásamt hv. 11. þm. Reykv. að flytja við hana brtt. eða öllu heldur viðbótartill. þess efnis, að stutt væri að því að gera svo fljótt sem við yrði komið ráðstafanir til þess, að ráðunautar í fiskirækt og fiskeldi yrðu starfandi t.d. í hverjum landsfjórðungi. Það er enginn vafi á því, að sé þessi grein tekin upp sem námsgrein í bændaskólunum eða á námskeiðum í tengslum við þá, mundi það auðvitað verða mikilsvert spor í þá átt að útbreiða smám saman undirstöðuþekkingu meðal bænda um þessa atvinnugrein. En það væri þó ekki hægt e.t.v. að gera ráð fyrir því, að þetta hefði nein risaskref í för með sér til þess að skapa þann þekkingargrundvöll, sem hér verður að byggja á og þyrfti að gera fleiri ráðstafanir í því sambandi. Ég álít, að það sé alveg hliðstæð nauðsyn á því, að ráðunautar væru starfandi í þessari atvinnugrein, eins og t.d. í jarðrækt eða búfjárrækt, eða það a m. k. hljóti innan tíðar að skapast þörf fyrir það, að slíkir ráðunautar væru starfandi, og væri létt fyrir þeirri þróun af opinberri hálfu, væri það vafalaust líka nokkur hvatning fyrir unga menn, sem hafa áhuga, að leita sér sérfræðilegrar þekkingar, sem ég er sammála hv. frsm. landbn. um, að við þurfum að öllum líkindum að sækja út fyrir landsteinana að svo komnu máli. En það væri í raun og veru alveg rökrétt framhald af því, að slík kennsla væri tekin upp við bændaskólana, sem þessi till. gerir ráð fyrir, að efnt væri til sérstakra starfa, efnt væri til starfa, sérstakra ráðunauta, sem gætu orðið bændum almennt, ekki aðeins þeim, sem héðan í frá ganga í bændaskólana, heldur öðrum bændum og öðrum, sem áhuga hafa á þessum málum og vilja að þeim vinna, að gagni og orðið þeim til halds og trausts varðandi skynsamlegar framkvæmdir í fiskiræktarmálum. Ég sé ekki ástæðu til þess að hafa orð mín fleiri um þessa brtt., sem við flytjum hér, ég og hv. 11. þm. Reykv. Hún er á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: Við tillgr. bætist nýr málsl., svofelldur: „Einnig að gera svo fljótt sem við verður komið ráðstafanir til, að ráðunautar í fiskirækt og fiskeldi verði starfandi í hverjum landsfjórðungi.“ Ég tók eftir því, að hv. frsm. n. gerði ráð fyrir því, að málinu yrði frestað, þótt það sé flutt af n., og get ég að sjálfsögðu mjög vel fellt mig við það, að n. athugi þessa till. milli funda. En hér er aðeins um eina umr. að ræða, svo að ég tel við hæfi, að ég biðji hæstv. forseta að leita afbrigða fyrir till., að hún megi koma fyrir.



Herra forseti. Ég get nú sagt eitthvað svipað og síðasti hv. ræðumaður. Ég er ekki kominn hér til þess að andmæla þessari till., sem hér er til umr., eða því, sem sagt hefur verið í sambandi við hana, og ekki heldur varðandi brtt. sem hér var verið að lýsa. En ég vildi eigi að síður leyfa mér við þetta tækifæri að segja nokkur orð, þegar rætt er um þetta merkilega mál, þ.e. fiskeldi og fiskirækt á Íslandi. Þetta er ung atvinnugrein, sem við erum aðeins nýbyrjaðir á. Það er ekki langt síðan við komum auga á það verulega, að hér gæti verið um stórmerkilegt mál að ræða Að vísu er veiðimálastofnunin eða veiðimálastjóraembættið. Það mun vera nærri 25 ára gamalt. En það er ekki fyrr en fyrir örfáum árum, að veiðimálaembættið fékk í rauninni starfsfé og hefur vitanlega enn þá of lítið starfsfé. Til veiðimála er nú varið nærri 9 millj. kr. Það hefur vantað starfskrafta, en á sl. ári var ráðinn ungur og efnilegur sérfræðingur nýkominn frá námi í þessari grein, og starfar hann nú með veiðimálastjóra, og getur stofnunin því nú lagt meiri fræðslu af mörkum en áður. Nokkrir ungir menn munu vera við nám erlendis í þessari fræðigrein, þannig að vonir standa til, að úr þessu rætist, þegar frá líður, að við fáum menn í landinu, sem kunna með þessi mál að fara. Og það er það, sem skiptir vitanlega mestu máli, að við fáum menn í landinu, sem hafa fullkomna þekkingu á þessu sviði. Till. sú, sem hér er um að ræða, fjallar um það að skora á landbrh. að hlutast til um, að nú þegar eða svo fljótt sem verða má verði tekin upp við bændaskólana í landinu fræðsla um ræktun og eldi vatnafiska Ég býst ekki við, að þetta sé nú auðvelt að framkvæma að svo stöddu, m.a. vegna þess, að það mundi vanta kennslukrafta, ef það ætti að taka nú þegar upp fasta kennslu við bændaskólana í þessari grein. Hitt er annað mál, að það mætti stuðla að því, að það yrði fljótt, að vísindamenn í þessari grein héldu fræðsluerindi við bændaskólana og vektu áhuga manna á, hversu þýðingarmikil þessi grein er. Og ég tel, að þessir menn ættu jafnvel að koma víðar en í bændaskólana. Það þyrfti að vekja áhuga á þessari hagnýtu grein, ekki aðeins í bændaskólunum, heldur og í fleiri skólum Og það er enginn vafi á því, að það er of lítið af því gert að vekja áhuga ungmenna í skólum landsins á hagnýtum greinum, til þess að þau, þegar fram í sækir, kynni sér þessar greinar og kannske helgi sig þeim, þegar út í lífið kemur. En hvað verða má síðar meir, er svo annað mál. Eins og fram hefur komið í annarri till., sem hefur verið flutt í Sþ. og lítillega var minnt á hér áðan, er þar talað um að hefja kennslu eða fræðslu um það að koma upp eldisstöðvum á heimilum. Þetta út af fyrir sig er ágætt og verður vonandi í framtíðinni. En nauðsynlegt er, að bændur, áður en þeir byrja á þessu, fái fullkomna fræðslu um þetta efni. Við skulum ekki líkja þessu saman við kornrækt, vegna þess að kornrækt á Íslandi á miklu erfiðara uppdráttar en t.d. í Danmörku. En fiskirækt á Íslandi ætti kannske miklu hægara uppdráttar en í Danmörku. Ég man nú eftir því, að einu sinni hneykslaði ég menn ákaflega mikið með því að vara við því, að bændur færu að rækta korn heima hjá sér, án þess að það væri vísindalega undirbúið. En enda þótt við stöndum vel að vígi með fiskirækt frá náttúrunnar hendi, verðum við að fara rétt að öllu og við megum ekki flýta okkur of mikið í þessum efnum. En það er að því leyti sérstaklega gott, að þessi till. er fram komin og aðrar till. um þetta efni, að það verður til þess, að það verður farið að ræða málið. Það getur orðið til þess að skapa aukinn áhuga, og það verður vitanlega til þess, að það verður hafizt handa um framkvæmdir, eins og ætlazt er til, um leið og fært þykir. Áhugamenn í fiskirækt eru margir í landinu og Landssamband stangveiðimanna hefur eðlilega mikinn áhuga á þessu og allt þetta er lofsvert. Þegar talað er um það, að Háskóli Íslands útskrifi sérfræðinga í þessu efni, er ég hræddur um, að það eigi nokkuð langt í land, en líklegt þykir mér, að við Háskóla Íslands verði tekin upp föst kennsla í þessum greinum og öðrum búgreinum á Íslandi og Háskóli Íslands útskrifi menn í hvers konar búrvísindum í framtíðinni. Það er í rauninni ekki ástæða til að fjölyrða öllu meira um þessa till., en ég vil aðeins vekja athygli á því, að ég get ekki búizt við því, að það verði á næstunni, að ráðnir verði kennarar við bændaskólana til þess að taka þessa grein alveg sérstaklega m.a. vegna þess, að það vantar til þess menn, eins og sakir standa, en bændaskólarnir geta eigi að síður mjög fljótt tekið þetta mál upp á arma sína, og það má hefja fræðslu utan við bændaskólana í þessum efnum. Einu vísindamennirnir, sem við höfum í fiskirækt, eru veiðimálastjóri og aðrir fiskifræðingar, sem við getum náð til hér, og það ber vitanlega að leggja sérstaka áherzlu á það, að gefin verði út fræðslurit, að þeir flytji fyrirlestra við skóla og við ýmis tækifæri til þess að útbreiða þekkingu og áhuga í þessu efni. Ég tel svo, herra forseti, að það sé eðlileg málsmeðferð á þessari till., eins og lagt hefur verið til, og tel þá ekki ástæðu til að segja meira að sinni.