Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Magnús Kristjánsson) Jeg verð að biðja háttv. deild afsökunar á því, að jeg á erfitt um mál sökum kvefpestar, og jeg mun því ekki þreyta hana með langri framsögu. Þetta frv. er aðallega komið fram til að leiðrjetta prentvillu, sem hefir komist inn í lög þau um bæjarstjórn á Akureyri, er samþykt voru hjer á síðasta þingi. Það hefir nefnilega slæðst inn í 4. gr. þessara laga prentvilla, bæjarstjórn fyrir bæjarstjóra; en þótt þessi villa sje lítil, fljótt á litið, þá er hún allmeinleg og raskar svo efni og þýðing laganna, að erfitt er að framkvæma þau. Úr því að leiðrjetta þurfti þetta, er borin fram sú breyting á lögunum, að lengja um einn mánuð reikningsskilafrest. Er það gert að ráði bæjarstjórnarinnar, er telur þetta heppilegra, og getur það naumast valdið ágreiningi. Hinar greinarnar eru að mestu að eins gleggra orðalag, svo að síður geti risið ágreiningur út af þeim. Jeg sje því ekki, að hjer sje um neitt það að ræða, sem geti orkað tvímælis, og því sjálfsagt, að frv. nái fram að ganga, en mjer virðist samt rjettara að vísa máli þessu til allsherjarnefndar að þessari umr. lokinni, enda hafði hún málið til meðferðar á síðasta þingi, og legg því til, að svo verði gert.

Frsm meiri hl. (Sigurjón Friðjónsson) Eins og kunnugt er, hefir bjargráðanefndin klofnað í þessu máli. Meiri hluti hennar leggur til, að frv. nái fram að ganga með nokkrum breytingum, en minni hlutinn vill fella frv. strax. Aðalbreytingar meiri hlutans eru tvær. Önnur er sú, að hækka hámarksverðið um 50 aura á hverju kg., A-flokkinn upp í kr. 5,00 og R-flokkinn upp í kr. 4,50. Hin aðalbreytingin er sú, að fella niður undanþágu frá hámarksverði á smjöri því, sem gengur beint milli framleiðenda og neytenda, og er það gert til þess, að auðveldara verði að fyrirbyggja braskaraverð á smjörinu, og í sömu átt gengur ákvæðið um sektir á brotum gegn lögunum. Um mótbárur minni hlutans get jeg verið fáorður. Mjer virðist þær vera sjálfum sjer sundurþykkar, og geta því ekki staðist, frekar en ríkið, sein var sjálfu sjer sundurþykt. Annars vegar kemur fram trúleysi á því, að lög þessi gætu orðið til þess að auka smjörframleiðslu í landinu, en hins vegar er hræðsla við það, að of mikið smjör berist í hendur landsverslunarinnar, og hún muni því neyðast til að selja það með niðursettu verði. Síðari mótbáran, að smjörið verði of mikið, þykir mjer ólíkleg, enda væri þá hægt fyrir landsverslunina að selja smjör til útlanda, og það jafnvel fyrir hærra verð en hámarksverðið er hjer. Hitt þykir mjer sennilegra, að áhrif laganna í þá átt, að auka framleiðsluna, yrðu ekki eins mikil og þörf er á, en þó hygg jeg, að þau yrðu talsverð. Jeg skal svo ekki fara fleiri orðum um frv. að þessu sinni, en vil þó geta þess, að í ráði er hjá meiri hluta nefndarinnar að koma fram með brtt. við 3. umr. málsins, og stendur svo á því, að nokkrir menn hjer í Reykjavík hafa í hyggju að setja á stofn smjörlíkisverksiniðju, en það geta þeir því að eins, að þeir hafi tryggingu fyrir því, að þeir fái tólg við sæmilegu verði. Vilja þeir gera samninga við landsverslunina um það, og taki hún síðan smjörlíkið af þeim til útsölu. Jeg vildi að eins vekja athygli á þessu, í þeirri von, að frv. fái fram að ganga.

Frsm. minni hl. (Guðmundur Ólafsson) Jeg vænti þess, að hv. deild hafi kynt sjer nál. minni hl., á þgskj. 63, og sjeð ástæður þær, sem hann hefir fram að færa. Vil jeg þó bæta þar við nokkrum orðum. Aðaltilgangur frv. virðist eiga að vera sá, að auka feitmetisframleiðslu í landinu, en það þykir minni hl. ekki líklegt að takist með því, að leggja höft á viðskifti manna á þeirri vöru. Þótt hámarksverðið sje hækkað um 50 aura á kg. á hvorum flokki smjörsins, þá er það að vísu bót frá því, sem var í frv., en nær þó ekki gangverði nú hjer sunnanlands. Þess verður líka að gæta, að seljendur fái ekki þetta verð óskift; nokkuð fer til milliliðanna tveggja, þó lítið sje. Gert er ráð fyrir, að umsjónarmaður fái 1% af verði þess smjörs, er hann gefur skýrslu um, og eftir brtt. meiri hl. eiga matsmenn að fá 5 au. af hverju kg. Jeg minnist ekki á þetta af því, að mjer þyki laun þessi of há, en þau dragast þá frá söluverðinu. Mjer þykir líka mjög ótrúlegt, að starf umsjónarmanna þessara yrði að nokkrum notum, því að skýrslur, sem safnað er fyrir 20. júní, mundu naumast gefa rjetta hugmynd um, hve mikið yrði selt af smjöri yfir sumarið. Eftir frv. var framleiðanda leyfilegt að selja smjör og tólg beint til neytanda, til eigin heimilisnota, án ákvæðis um hámarksverð, en nú hefir sú undanþága verið feld burt með brtt. meiri hl. Meiri hl. getur ekki skilið, hvernig sú breyting megi til bóta verða, því að hvernig á að hafa eftirlit með slíkri sölu? Hver getur vitað um það, hvort jeg t. d. sel nágranna mínum undir eða yfir hámarksverði? Mjer virðist það beint hlægilegt að setja sektir við broti á slíku ákvæði, sem ógerningur er að vita hvort haldið er eða ekki. Hv. frsm. meiri hl. (S. F.) fór nokkrum orðum um nál. okkar, og taldi hann það eins og ríki, sem er sjálfu sjer sundurþykt. Jeg vil ekki líkja skoðun hans við ríki, þótt segja megi um hana, með engu minni rjetti, að hún sje sjálfri sjer sundurþykk, þar sem því er haldið fram, að lög þessi myndu auka framleiðsluna á Norðurlandi, en draga úr henni á Suðurlandi. Mundi þá ekki verða tvísýnt um ágóðann? Jeg get ekki sjeð, að meiri þörf sje á, vegna framleiðenda, að lögbjóða með þvingunarlögum hámarksverð á þeirri vöru, sem hægast er að fá sæmilega hátt verð fyrir. Hv. flm. (S. F.) tekur það fram í greinargerð frv., að þvingunarlög sjeu neyðarúrræði, sem ekki ætti að grípa til nema í ítrustu nauðsyn, og er það hverju orði sannara, en hitt kemur kynlega fyrir, að lasta þvingunarlög í greinargerð fyrir þvingunarlagafrv., eins og hann gerir þar. Það er rjett, að nál. minni hl. heldur því fram, að frv. mundi ekki verða til þess að auka framleiðsluna, en sýnir jafnframt fram á, hvernig færi, ef sú skoðun reyndist ekki rjett og landsversluninni bærist ef til vill of mikið af smjöri, að niðurstaðan verður sú sama, hvort heldur sem yrði, að frv. mundi ekki koma að neinu gagni. Greinargerð hv.flm. (S. F.) og nál. meiri hl. tekur heldur ekki dýpra í árina en það, að segjast álíta, að frv. geti orðið til nokkurra bóta. Þá er eftir að líta á, hver not kaupendur myndu hafa af lögum þessum. Þar hefir maður reynsluna fyrir sjer hvað hámarksverðið snertir. En það er öllum kunnugt, að um það hefir ekki verið skeytt, og hefir það því ekki að neinu gagni komið. Og litlar líkur eru til þess, að ákvæði það yrði betur haldið fyrir sektarákvæðin. Þá má líka benda fylgismönnum frv. á það, að auknar fráfærur mundu draga úr tólgarframleiðslunni, og er það atriði vert athugunar fyrir hv. meiri hl., sem ætlar sjer að koma fram með brtt. við 3. umr., í sambandi við það, að í ráði er að stofna hjer smjörlíkisverksmiðju. Jeg skal svo ekki eyða fleiri orðuni að frv. að sinni, en legg til, að það verði felt.

Halldór Steinsson Hv. frsm. minni hl. (G. Ó.) hefir að mestu leyti tekið fram skoðun mína á þessu máli. Jeg þykist viss um, að lög þessi mundu hafa litla þýðingu og mundu ekki auka smjörframleiðslu í landinu yfir höfuð. Þau gætu að vísu aukið hana á Norðurlandi, en níundu draga úr henni á Suðurlandi, og mundi sá mismunur varla verða til bóta. Jeg hygg líka, að frv. mundi ekki stuðla að greiðari viðskiftum á feitmeti, því að víða á landinu er svo háttað, að hjeruðin framleiða ekki feitmeti nema til sinna þarfa, og eru viðskifti hjeraðsbúa þar greiðust með því fyrirkomulagi, sem nú er. Þriðja atriðið er það, að fyrirgirða braskverð á smjöri, en um það held jeg líka að fylgismenn frv. geri sjer of háar hugmyndir. Jeg hygg, að hjer yrði eins og með önnur þvingunarlög, að hægt mundi að fara í kringum þau, og það ekki sparað. Það, sem jeg álít að geri frv. aðallega þýðingarlaust, er það ákvæði í 1. gr., að framleiðendur megi selja beint til neytenda; af því níundi leiða, að alt hjeldist í sama horfi og áður var. Jeg held því, að það hefði mjög litla þýðingu að samþ. frv. Það yrði að eins til að fjölga pappírslögunum svo nefndu, sem meira en nóg er til af áður, Jeg vil því leggja það til, að frv. þessu verði ekki hleypt lengra.

Frsm. meiri hl. (Sigurjón Friðjónsson) Jeg vildi að eins gera nokkrar athugasemdir út af því, sem sagt hefir verið. Það er þá fyrst um vonirnar um árangur af lögum þessum. Eins og gefur að skilja, eru það að eins vonir. Reyndin ein getur skorið úr því, hver árangurinn verður. Og jeg þykist ekki hafa látið í ljós háar vonir um hann, því að það er siður minn að fullyrða ekki um það, sem jeg veit ekki um, og það, sem framtíðin felur, getur enginn vitað um. Þá er annað atriðið, að hámarksverð frv. nái ekki gangverði nú, svo að framleiðendur geti ekki gert sjer vonir um gott verð á vöru sinni, en það er einmitt tilgangur frv. að draga úr því óhæfilega háa smjörverði, sem nú er, þar sem verðhækkun á því er meiri en á nokkurri annari innlendri vöru. Hvað því viðvíkur, að lítið mundi berast í hendur landsverslunarinnar, þá er því til að svara, að svo framarlega sem fráfærur ykjust, þá mundi framleiðsla á smjöri aukast svo, að mörg hjeruð mundu hafa smjör aflögu, og þá auðvitað selja það landsversluninni. Þá hefir því verið haldið fram, að lítill árangur mundi verða af starfi umsjónarmanna. En það fyrirkomulag er bygt á skýrslum, sem reyndar hafa verið í Þingeyjarsýslu og hafa reynst ábyggilegar. Um það, að viðskiftin yrðu ógreið, er það að segja, að undanþágan er veitt til þess að greiða fyrir viðskiftavinum innan hjeraða, en landsverslunin á að greiða fyrir þeim milli fjarlægra hjeraða.

Eggert Pálsson Jeg mintist lítið eitt á frv. þetta, þegar það var til 1. umr., og taldi þá ekki gerlegt að samþ. það. Bjargráðanefndin hefir síðan haft frv. til meðferðar, og meiri hluti hennar leggur til, að það verði samþ. með brtt. þeim, sem prentaðar eru á þgskj. 62. er brtt. þessar geta ekki á neinn hátt breytt áliti mínu á frv. Það má segja, að eiginlega sje þar að eins um eina eiginlega breytingu að ræða, þá breytingu, að setja hámarksverð á alt smjör, jafnt það, sem framleiðendur selja beint til neytenda, sem hitt. þetta er stærsta og veigamesta brtt., en jeg get tekið undir með hv.þm. Snæf. (H. St.), að jeg er hræddur um, að þessi brtt. nái ekki tilgangi sínum. Það hefir áður verið reynt hjer á landi að hafa hámarksverð á smjöri, en það hefir alt farið út um þúfur, og það er ósköp eðlilegt, að hámarksverð á íslenskum afurðum komi aldrei að notum. Því ef of lítið er framleitt af vörunni, þá neyta neytendur allra ráða til að afla sjer hennar, og af því leiðir, að þeir kaupa hana hærra verði en hámarksverðið ákveður, og enginn hirðir um að fara eftir því, hvorki sá, sem selur, nje sá, sem kaupir. Jeg gat þess um daginn, að undirstaðan undir frv. þessu væri ofsjónin yfir mun, sem er á smjörverðinu á Suðurlandi og Norðurlandi, enda er það skýrt tekið fram í greinargerðinni fyrir frv., að það sje skylda þings og stjórnar að laga þetta. En jeg hygg, að það sje með öllu ókleift að kippa slíku í lag í jafnvíðáttumiklu landi og Ísland er. Og ef gera á svo þegar um mismunandi smjörverð er að ræða, á og að gera það þegar um mismunandi verðlag er að ræða á öðrum vörutegundum. Við vitum t. d., að það kemur oft fyrir, að fiskur er margfalt dýrari hjer í Reykjavík en víða annarsstaðar úti um land. Þetta fer vitanlega eftir því, hversu mikið aflast og hversu mikil eftirspurnin eftir þeirri vöru er. En við þurfum ekki að ætla oss þá dul, að laga slíkan mismun með lögum. Það væri áfar óholt fyrir þjóðfjelagið, ef slíkt væri reynt. Og eins og því er háttað í þessum efnum, svo er það líka í öðrum. Hið fyrsta er mörgum verður að spyrja, er hann sjer frv. þetta, er: Hverjum er frv. í hag? Er það í hag framleiðenda, eða er það í hag neytenda? Ef það er hvorugum í hag, þá hlýtur frv. að vera þýðingarlaust. Það hefir verið deilt um það, hvort af frv. mundi leiða aukin smjörframleiðsla, og hv.flm. frv. (S. F.) sagði nýlega, að ekki væri hægt að segja neitt um það. Í greinargerð þeirri, er fylgir frv., býst hann við, að smjörframleiðslan muni aukast á Norðurlandi, en minka á Suðurlandi, en það er því næst, sem að segja, að smjörframleiðslan muni standa í stað, þótt frv. yrði samþ. En annaðhvort ætti hún að minka eða aukast við svona löguð lagaákvæði. Ef smjörframleiðslan minkaði, þá ber að sama brunni og áður, að eftirspurnin verður meiri, og verðið hækkar og hækkar, hvað svo sem lög segja þar um. Hámarksverðið, sem til er tekið í frv., mundi þá reynast algerlega máttlaust. Menn mundu þá finna ýms ráð til þess að fara í kringum það, t. d. með því að taka svo og svo mikinn flutningskostnað. En ef framleiðslan aftur á móti ykist, þá liggur í hlutarins eðli, að smjörinu væri haldið með ákvæðisverði frv. í óeðlilega háu verði. Landsstjórnin væri þá sem sje skyld til að kaupa alt það smjör, þótt meira en nóg væri handa landsbúum, fyrir hið lögákveðna háa gjald. Og til þess að forðast beint tap yrði hún að selja smjörið til útlanda að meira eða minna leyti, eða með öðrum orðum að gefa sjálfri sjer undanþágu frá útflutningsbanni því, sem nú er á feitmeti. En að hún leyfi sjer þann útflutning, sem hún bannar öðrum, er harla óviðfeldið og næsta einokunarkent. Jeg hygg, að þó að smjörverðið sje hátt nú sem stendur, þá sje ekki ástæða til þess að demba þannig vöxnum þvingunarlögum á þjóðina fyrir þær sakir. Það virðist rjettara að líta á, hverjar ástæður liggja til þess, að smjörverðið er svo hátt, sem nú er raun á. Og ástæðan til þess virðist liggja opin fyrir. Við vitum, að síðastliðin tvö ár hefir heyfengur manna hjer á Suðurlandi brugðist meira og minna. Heyin hafa verið hrakin og skemd, sjerstaklega taðan, og þá er eðlileg afleiðing af því, að kýr gera minna gagn en ella hefði verið, ekki að eins að vetrarlagi, heldur einnig að sumri til, því kýr þurfa langan tíma til að ná sjer eftir ljelegt fóður, eins og öllum má vera auðsætt. Og þegar þessa er gætt, þá hljóta allir að vona, að hjer sje að eins um bráðabirgðahækkun að ræða, sem engin ástæða er til að löggjafarvaldið fari að skifta sjer af. Það má ganga út frá því sem sjálfsögðu, að strax er árferði batnar og heyfengur bænda verður betri, þá hljóti smjörframleiðslan að vaxa og þá jafnframt verðið að lækka af sjálfu sjer, án íhlutunar löggjafarvaldsins.

Magnús Kristjánsson Það er ekki mikil ástæða fyrir mig að taka til máls, því hv. framsm. meiri hlutans (S. F.) hefir fært ljós rök fyrir því, að frv. þetta getur aldrei gert skaða, en hins vegar miklar líkur til, að það geri gagn. Jeg mun þá ganga fram hjá smáatriðunum. En það tel jeg þungamiðju þessa máls, að Alþingi er samkvæmt frv. ætlað að sjá um það, að helstu lífsnauðsynjar manna sjeu ekki svo dýrar, að alþýðu manna sje ókleift að kaupa þær. Við vitum og, að um allan heim er þetta talin bein skylda þings og stjórnar, og að öll lönd hafa gert miklar og margvíslegar ráðstafanir um þau efni. Nú hagar svo til, að eitt kíló af smjöri kostar 7 krónur, og þetta er svo hátt verð, að það er öldungis hið sama og að útiloka fjölda manns frá því að geta keypt smjörið, og þótt frv. gerði ekkert gagn að því leyti að auka smjörframleiðsluna, þá er þessi kostur þess svo stór, að mjer blandast ekki hugur um það, að greiða frv. atkv., og jeg tel sjálfsagt, að það nái fram að ganga. Og þar sem enginn hefir leyft sjer að halda því fram, að frv. væri skaðlegt, þá finst mjer það vera sjálfsagt að samþykkja það, og það því fremur, sem enginn getur heldur fært rök fyrir því, að það mundi ekki auka smjörframleiðsluna. Ekki finst mjer það vera nema eðlilegt, þó að kaldan gust leggi á móti frv. frá hinum hv. smjörframleiðendum, en hitt þykir mjer kynlegra, þegar þm. frá sjávarþorpum, eins og hv.þm. Snæf. (H. St.), leggjast á móti því, því mjer finst honum ætti að þykja vænt um það, að vara þessi væri í viðunanlegu verði. Annars er það mjög varhugaverð stefna, er virðist bóla á hjá sumum hv.þm., að vilja rifa niður allar tilraunir, er koma fram til þess, að ráða bót á vandræðum þeim, er nú ríkja. Sú stefna kom og fram hjer í hv. deild þegar verið var að ræða um fráfærur ásauðar, því ástæður þær, er þar voru færðar fram, voru harla ljettvægar, einkum þegar þess er gætt, að þar var eingöngu um heimildarlög að ræða, sem ekki átti að nota nema þar, sem það gæti vel átt við. Hv. þm. verða að gera sjer það fyllilega ljóst, að það er skylda þeirra að reyna að ljetta undir með almenningi í dýrtíð þeirri, sem nú ríkir, eftir því sem hægt er, og því verða nauðsynjavörur að seljast með sanngjörnu verði, svo fólk geti framfleytt sjer og sínum. Og hv.þm. verða að gæta þess, að það hvílir mikil ábyrgð á þeim, þegar þeir eru að rífa niður. Það er vandalítið að rífa niður, en því fylgir skyldan til að byggja eitthvað upp í staðinn.

Frsm. minni hl. (Guðmundur Ólafsson) Hv. þm. Ak. (M. K.) sagði, að enginn hefði leyft sjer að halda því fram, að frv. þetta væri skaðlegt. Það er nú svo - það kann að vera, að enginn hafi sagt það með beinum orðum, en vjer, sem erum í minni hl. í nefndinni, höldum því fram, að frv. sje skaðlegt, því það er jafnan skaðlegt að setja gagnslaus lög, sem fáir eða engir fara eftir, en margir brjóta. Jeg er sannfærður um það, að hvorki framleiðendur nje neytendur hafa nokkurt gagn af þessu frv. Hv. flm. (S. F.) sjálfur hefir heldur aldrei leyft sjer að halda því fram, að smjörframleiðslan ykist, þótt frv. hans yrði samþykt, og hv.þm. Ak. (M. K.) sagði við 1. umr. um frv., að það væri einkis nýtt.  (M. K.: Ekki rjett, jeg neita því)  . Má vera, að það komi ekki í þingtíðindin, en hann bætti þá raunar við: ef fráfærnafrumvarpið verður ekki samþykt, sem getur þó varla haft mikil áhrif. Af þessu vona jeg, að menn sjái, að nytsemi frv. er ekki mikil, þegar aðalforkólfar þess vantreysta því sjálfir.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Með örfáum orðum vil jeg gera grein fyrir atkvæði mínu. Eins og menn vita, þá er útflutningsbarin á smjöri og tólg, og hefir það talsverð áhrif á mál þetta. Í fyrra var reynt að setja hámarksverð á smjör, en það voru svo mikil brögð að því, hvað farið var í kringum hámarksverðið, að það varð að nema það aftur úr gildi, og eru því varla líkindi fyrir, að það kæmi nú að notum. En eins og hv.þm. Ak. (M. K.) sagði, þá liggur svo mikil hugsjón á bak við frv., að jeg tel sjálfsagt og rjett að greiða því atkv. til 3. umr., og það því fremur, sem nefndin á eftir að athuga stórt og þýðingarmikið atriði, sem stendur í nánu sambandi við þetta, eins og hv.frsm. meiri hl. (S. F.) gat um.

Halldór Steinsson Hv. þm. Ak. (M. K.) lagði áherslu á það, að með frv. þessu væri sett hámarksverð á smjör, en ef það er aðalatriði frv., þá vil jeg benda á, að til þess þarf ekki lagasetningu. Verðlagsnefndin getur hve nær sem er sett hámarksverð á smjör, og það heyrir beinlínis undir verkahring hennar. Annars vil jeg, úr því jeg stóð upp, mótmæla því um leið, að jeg fylgi nokkurri niðurrifspólitík, eins og hv.þm. Ak (M. K.) bar mjer á brýn.

Guðmundur Björnson Háttvirtu þingbræður! Jeg ætla mjer ekki að blanda mjer inn í umr. um þetta mál, um það, hvaða áhrif þetta frv. mundi hafa á smjörverð og smjörafla í landinu. En jeg vildi vekja athygli háttv.þm. á einu mjög mikilsverðu atriði; það er feitmetiseklan, sem getur orðið tilfinnanleg í landinu. Þess hefir verið getið hjer í umr. um annað mál, hvað það hefir í för með sjer, að feitmetisskortur getur orðið í sumum hjeruðum landsins. En það er mjer kunnugt um, að svo hefir verið. En jeg verð að segja það, að aldrei hefir komið fyrir enn, að feitmetisskortur hafi orðið í landinu í heild sinni. Ef skynsamlega hefði verið niður deilt, þannig, að þegar þess varð vart, að feitmetisskortur var sumstaðar, þá hefði verið hægt að vísa til annara staða, þar sem það var aflögu. Það kom fyrir síðast í fyrra, að feitmetisskortur var á Suður- og Vesturlandi, en þá var til nóg af tólg á Norðurlandi. En hvort sem á þetta er litið frá sjónarmiði bænda eða verslunarinnar, þá verður það aldrei aðalatriði þessa máls. Undirstöðuatriðið, þjóðhagsatriðið, er það, að Alþingi verður að hugsa fyrir því, að tilfinnanlegur skortur komi ekki fyrir í einstökum bygðum. Ef landið, stjórnin, hefði verslunina í sinni hendi, ætti að vera hægt að girða fyrir, að skortur verði í einu bygðarlaginu frekar en öðru. Hvað sem líður þessu frv., er þetta skylda Alþingis: að girða fyrir skortinn eins og unt er. Gáum að einu, skortur getur orðið á tvennan hátt: annaðhvort algerður skortur, eða skortur í tómthúsmannabygðunum, meðal fátæklinga og þeirra, sem ekki geta greitt hvaða verð sem krafist er fyrir mat sinn. Svo verður það, ef aðflutt feitmeti nægir þeim mönnum einum, sem næga peninga hafa. Þá verða hinir að eta þurt. Aðalatriðið er, að þingið sjái um, að hinir efnaðri lifi ekki í „vellystingum praktuglega“ og hinir efnaminni svelti. Jeg hafði tal af merkum manni, nýkomnum frá Englandi. Hann var alveg forviða á óhófinu, sem varð hjer alstaðar fyrir augunum á honum. Á Englandi væru allar lífsnauðsynjar skamtaðar. Feitmetið er ein af brýnustu lífsnauðsynjum. Ef alt er látið danka eftirlitslaust, getur hæglega komið til þess, að þeir, sem peningana hafa, smyrji jafnþykt brauðinu, en hinir hafi ekkert. Jeg segi það einu sinni enn, að hvað sem líður þessu frv. um einkarjett til að versla með feitmeti, er það skylda þingsins að sjá fyrir því, að ekki verði feitmetisskortur í einstökum hjeruðum, eða meðal efnaminna fólks af þeirri ástæðu, að alt sje látið ganga eftirlitslaust.

Flm. (Magnús Kristjánsson) Eins og kunnugt er, þá hafa heyrst allmargar raddir um það, að síðustu þing hefðu verið óþarflega frjósöm að lagafrumvörpum og breytingum á eldri lögum, en jeg. fyrir mitt leyti lít svo á, sem það hafi ekki verið um of. Það hefði verið miklu athugaverðara, ef Alþingi hefði verið andvaralaust um þær breytingar, sem gera þurfti á lögum landsins og þeim nýjum lögum, er þörf var á að setja, í tilefni af breyttum lifnaðarháttum og framþróun þjóðarinnar. Það hlýtur ætíð að vera eitt helsta skylduverk Alþingis að gæta þess, að lög þjóðarinnar sjeu í fullu samræmi við lifnaðarhætti hennar. Og þegar nýir atvinnuvegir rísa upp meðal þjóðarinnar, þarf að gæta þess, hvort eigi þarf að breyta eldri lögum eða setja ný lög. Frv. það, sem hjer liggur. fyrir, er að fullu tímabært, og jeg lít svo á, sem það hefði ekki mátt dragast að flytja það, svo það gæti náð framgangi. Jeg geri fastlega ráð fyrir því, að öllum komi saman um það, að viðskifti þjóðarinnar eigi sem mest, eða helst að öllu, að vera í höndum innlendra manna, og þá ekki síður þau viðskifti hennar, er lúta að siglingum, skipaleigur, skipakaup o. s. frv. Til skamms tíma var þessum viðskiftum svo háttað, að vjer urðum að snúa oss til útlendinga um alt það, er að þeim lýtur, en síðustu tvö árin hefir þetta breyst svo, að innlendir menn hafa að miklu leyti annast þessi viðskifti, og er það stríðið, sem gert hefir þessa breytingu. En þegar stríðinu linnir, mun aftur sækja í gamla farið, þetta óeðlilega verslunarlag, sem ríkt hefir hjer um, nema því að eins að trygt sje, að útlendir skipaeigendur geti snúið sjer til manna, sem víst er að njóti trausts hins opinbera. - Og það er tilgangur frv. þessa, að svo verði - viðskiftin haldi áfram í landinu. Þessu frv. hefir verið sýndur svo mikill heiður, að það hefir verið ráðist á það í blaði nokkru, áður en hæstv. Alþingi gat haft það til meðferðar. Það má nú segja, að þetta sje óþarflega snemma, en það sýnir betur en nokkuð annað, að hjer er um þarft og nauðsynlegt mál að ræða. Annars hefði ekki verið ráðist strax á frv., en jeg finn ekki ástæðu til að svara mótbárum, er þar voru færðar móti frv., fyr en ef þær koma fram hjer í hv. deild, því mestmegnis voru þær einber misskilningur. Frv. gerir ráð fyrir því, að öllum, er það vilja, sje frjálst að stunda þennan atvinnurekstur, en jeg tel, og að því beinist frv., að til þessa starfs veljist hæfir menn, og það er hlægileg fjarstæða, sem haldið var fram í þessari blaðagrein, að af því að stjórnarráðið á að útnefna þá, þá verði það óhæfir menn. En í öðru lagi er það svo, að ef menn vilja vera miðlarar, þá eru menn háðir eftirliti stjórnarinnar. Aðalætlunarverk miðlaranna er að starfa sem óvilhallir lögskipaðir milligöngumenn í þarfir atvinnurekstrar þess, er starfssvið þeirra nær til, og í útlöndum er það svo, að sami maður má ekki hafa önnur störf með höndum. Þó getur sami maður fengið leyfi til að starfa sem vörumiðlari og verðbrjefamiðlari; hins vegar fær skipamiðlari ekki að hafa á hendi önnur miðlarastörf, nema þegar alveg sjerstaklega stendur á, t. d. ef skip verður fyrir sjótjóni, þá fær skipamiðlari leyfi til að starfa sem vörumiðlari. Miðlararnir mega því ekki hafa önnur verslunarstörf á hendi en þau, sem þeir eru skipaðir til að gera, og víða sett tryggingarákvæði fyrir því, að þeir misbrúki ekki stöðu sína. Starf skipamiðlara er aðallega að semja um skipaleigur, sjá um afgreiðslur skipsskjala við komu þeirra í höfn og burtför, greiða fyrir tollafgreiðslu, gangast fyrir nauðsynlegum ráðstöfunum vegna sjótjóns o. þ. h., og víðast hvar er starf þeirra skýrt afmarkað, þótt það sje hins vegar nokkuð mismunandi á hinum ýmsu stöðum. Menn sjá best, hversu starfsemi skipamiðlaranna er talin ábyrgðarmikil, þegar þeir gæta að því, að víða eru miðlararnir skyldir að framkvæma störf sín sjálfir; einungis þegar um heilsubrest er að ræða, geta þeir fengið aðstoðarmann sinn settan til að gegna starfinu fyrir sig, þó því að eins, að sá maður verði að dómi hlutaðeigandi yfirvalda álitinn vel fær til að gegna starfinu. Það ber þó við, að skipamiðlarar, sem hafa umfangsmikið starf, geta fengið sjer skipaðan fastan fulltrúa, þegar reynslan hefir sýnt, að þeir þurfi iðulega að vera fjarverandi vegna skipaskaða og annara þess konar starfa. Alt þetta miðar að hinu sama, að það sje ekki hyggilegt að setja engar skorður við því, hverjir hafi þetta stárf með höndum. Loks skal jeg geta þess, að það er talið ókleift, að aðrir fáist við miðlarastörf en þeir, sem eru til þess skipaðir; eigi slíkt sjer stað, getur það varðað sektum, og getur jafnvel bakað þeim ábyrgð, sem verkið er unnið fyrir. Skipamiðlarar eru skyldir til að færa löggilta gerðabók, og sje í hana rituð skýrsla um störf þau, er þeir framkvæma daglega, svo jafnan sje kostur á að fá afrit af gerðinni, ef á þarf að halda. Slík afrit geta haft talsverða þýðingu, sem sönnunargögn í málum, sem kunna að rísa út af skipasamningum og þess háttar. Enn fremur eru víðast hvar, þar sem skipamiðlarastarfsemi á sjer stað, settar reglur um það, hversu hátt gjald þeir megi taka fyrir störf sín, og alstaðar er þeim bannað að gefa óviðkomandi mönnum upplýsingar um störf, er þeir hafa int af hendi fyrir aðra, ef einhver hlutaðeigandi krefst, að þeim skuli haldið leyndum. Jeg þykist nú ekki þurfa að þreyta hv. deild á lengri framsögu í máli þessu. Það hlýtur öllum, er um þetta hugsa, að vera ljóst, að það er full þörf á því, að þingið taki til alvarlegrar íhugunar, hvort ekki sje rjett og nauðsynlegt að koma starfsemi þessari í fastara horf en nú er.

Magnús Torfason Jeg vil að eins gera stutta fyrirspurn til hv.flm. (M. K.) um 2. gr. frv. þar segir, að enginn geti orðið löggiltur skipamiðlari, nema hann sje fullra 25 ára að aldri og fullnægi öðrum almennum skilyrðum. Ber nú að skilja þetta svo, að engir geti verið skipamiðlarar, nema löggiltir sjeu? Eftir orðalagi greinarinnar virðist vera vafasamt, hvort líta megi svo á, og mun þurfa að kveða ákveðnar að þessu en gert er í greininni. Jeg tók ekki eftir, að hv.flm. (M. K.) legði til, að máli þessu yrði vísað til nefndar, og vil því leggja til, að því verði vísað til sjávarútvegsnefndar, að þessari umræðu lokinni.

Flm. Magnús Kristjánsson): Viðvíkjandi fyrirspurn hv.þm. Ísaf. (M. T.) vil jeg taka það fram, að eftir anda þessarar gr. frv. og frv. í heild sinni mega ekki aðrir vera skipamiðlarar en þeir, sem löggildingu hafa hlotið. Þetta finst mjer vera skýrt í frv., þó mætti má ske orða það skýrar. Hv. þm. Ísaf. (M. T.) sagði, að jeg hefði ekki lagt til, að málinu yrði vísað til nefndar, og var það af því, að mjer fanst það eðlilegra, að sú tillaga kæmi frá öðrum, án þess þó, að jeg hafi nokkuð við það að athuga, en mjer finst rjettast að vísa málinu til allsherjarnefndar, og vil jeg því leggja það til, að svo verði gert, þegar umr. er lokið.