Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það sem ég mæli hér fyrir er samhljóða frv. sem sömu flm. fluttu á síðasta þingi, þeir hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson, Vilmundur Gylfason og Guðmundur G. Þórarinsson auk mín. Frv. fjallar um að skattur samkv. fasteignamati á sumarbústaðalóðum og mannvirkjum á þeim lækki í fjórðung úr prósentu frá núgildandi lögum. Lögin eru þess efnis að það sé tekið 1/2% í skatt af sumarbústaðalóðum og mannvirkjum á þeim samkv. fasteignamati, en jafnframt er heimild í gildandi lögum til hækkunar eða lækkunar um 1/4%. Flm. endurflytja þetta frv. nú vegna mjög margra óska frá einstaklingum og félagssamtókum hér í þéttbýlinu um að fá létt á þessari kvöð. Það er öllum kunnugt um að þéttbýlisbúar hafa í vaxandi mæli lagt upp úr því að þeir hefðu aðstöðu til að dvelja utan þéttbýlissvæðanna í tómstundum og það er ekkert óeðlilegt við að borgarbúar leggi mikið upp úr því að eignast sína eigin lóð í nágrannasveitum okkar og koma upp húsi þar. Ég geri ráð fyrir að það sé ekki aðeins þeim sjálfum til yndisauka, heldur og umhverfinu, því að það er til mikillar fyrirmyndar hvernig þetta fólk hefur ræktað í kringum sín hús og á sinni lóð. Það er hætt að teljast til fríðinda í nútímaþjóðfélagi að geta notið þess. Því sjáum við flm. ekki ástæðu til þess að það sé verið að halda inni í þessum lögum því ákvæði sem bókstaflega, að mati þeirra sem undir þetta ákvæði falla, má kalla okur, hafandi í huga að þessi hús eru aðeins notuð litinn hluta úr hverju sumri, en á þau eru lögð sömu gjöld og um ársíbúð væri að ræða. Ég tel að slík ákvæði í lögum spilli sambúðinni á milli þéttbýlis- og dreifbýlisbúa og þó ekki væri nema vegna þess sjónarmiðs eigi að lagfæra þetta ákvæði. Ef hv. nefnd, sem fær þetta mál til meðferðar, vill ekki verða við þeirri ósk að mæla með breytingu þeirri sem í frv. felst óska ég eftir að hún taki ákvæði um það inn í þessi lög að fólkið úr þéttbýlinu fái einhverja þjónustu frá viðkomandi sveitarfélögum á móti. Það er eins og dreifbýlisbúarnir sem þarna eru aðilar geri ekki annað en gera kröfur á fólk sem hefur eignast afnotarétt af sumarbústaðalóðum og komið sér upp húsum þar, en séu alls ekki tilbúnir að koma á móti með neina þjónustu. Ég hafði ekki ætlað mér að efna hér til neinnar alvarlegrar umr. á þessu stigi um þetta. Við teljum það flm., að hér sé um réttlætis- og sanngirnismál að ræða. Ég legg til, herra forseti, að málinu verði vísað til hv. félmn. og 2. umr. að lokinni þessari umr.



Herra forseti. Aðeins örfá orð út af frv. sem hér liggur fyrir. Ég vil undirstrika að það er sjálfsagt að reyna að stuðla að því sem best má verða að sem best samskipti séu á milli íbúa í dreifbýli og í þéttbýli og ég sé ekkert á móti því að þéttbýlisbúar fái aðstöðu til tómstundadvalar úti á landsbyggðinni, en mér fannst í framsögu hv. 1. flm. kenna dálítillar einsýni. Hann dró ekki fram hlut þeirra sveitarfélaga sem þarna eru að skattleggja. Ég er alveg á því að ekki megi skattleggja sumarbústaðalönd og mannvirki þar með neinu óhófi, enda tel ég að tæplega sé hægt að segja að það hafi verið gert. Mörg þessi sveitarfélög þurfa á tekjum að halda vegna þess að það land sem fer undir sumarbústaði og það starf sem hér um ræðir verður ekki notað til tekjuöflunar í þágu sveitarfélagsins á hefðbundinn hátt. Þá sé ég ekkert í veginum fyrir því að sveitarfélögin fái að eiga þarna tekjustofn í staðinn fyrir þann tekjustofn sem glatast þegar landið er ekki lengur notað til búskapar og ekki skattlagt á hefðbundinn hátt. Þetta verður að sjálfsögðu að gerast með hófi og þetta má ekki gera skipulagslaust. Ég held að það sé mjög mikilvægt að hafa um þetta sem best samstarf allra aðila og samkomulag. Margir sumarbústaðir og mörg sumarbústaðahverfi eru mjög til fyrirmyndar, en sums staðar hafa orðið átakanleg slys. Það hafa verið reistir sumarbústaðir þar sem ekki hefur verið skynsamlegt að setja þá og þeir eru þar illa komnir. Mig minnir að á síðasta þingi eða næsta þar áður hafi verið sett á stofn nefnd einmitt til að vinna að þessum málum. Ég man ekki betur en að við kysum ágæta menn á þinginu í fyrravor í það starf. Ég held að starf þeirrar nefndar þyrftum við að efla. Ég vil mótmæla því að sveitarfélögin séu að blóðmjólka sumarbústaðaeigendur. Ég hvet til góðs samstarfs, en ég er ekki alveg viss um að þarna sé verið að fara fram á rétta prósentu og treysti því að hv. nefnd, sem málið fær til umfjöllunar, geri þá á því lagfæringar og afgreiði það a.m.k. ekki nema að vel athuguðu máli. Fleira var það ekki, herra forseti.



Herra forseti. Ekki veit ég hvaðan hv. síðasti ræðumaður hefur haft orðið „að blóðmjólka“. Það þekkist ekki í mínu kjördæmi eða í næstu kjördæmum við. Þetta hlýtur að vera fengið að norðan og hv. þm. eitthvað þekkja til þess þar. Það sem hér er verið að leggja til er að ósanngjörnum skatti sé breytt í sanngjarnan skatt. Ég held að það geti enginn maður borið á móti að það er ekki sanngjarnt að leggja skatt byggðan á sama grundvelli og lagður er á íbúðarhúsnæði, sem er í notkun t.d. á höfuðborgarsvæðinu allt árið, á þessi hús, sem fólk héðan úr Reykjavík og af öðrum þéttbýlissvæðum notar kannske í einn til í mesta lagi þrjá mánuði á ári. Það má til sanns vegar færa að þetta sé að blóðmjólka okkur Reykvíkinga. En það er gert undir fleiri kringumstæðum, hv. þm. Páll Pétursson. Ég tek það fram, að ég er ekki að tala um neitt hús sem ekki er á skipulögðu svæði. Ég er að tala um heilu jarðirnar sem eru í eigu félaga og samtaka þeirra, þar á meðal verkalýðsfélaga. Ég er að tala um jarðir sem hafa verið teknar á langtímaleigu og skipulagðar að fullu. Ég er að tala um einstakar lóðir sem hefur verið borgað fullt verð fyrir heim í það sveitarfélag hvar viðkomandi eigandi hefur búið. Að einhverjum notum hljóta þeir fjármunir að hafa komið viðkomandi sveitarfélagi. - Ég er að tala um slíkar jarðir. En á þær og eigendur lóða þar hefur verið lagður annar skattur líka. Sumarbústaðaeigendur hafa sumir hverjir, veit ég, þar sem ég þekki vel til, lagt varanlega vegi um einkajarðir sínar. Þeir eru skattlagðir árlega af þessum einkavegum sínum, en þeir fá enga þjónustu í staðinn frá sveitarfélagi og því síður frá Vegagerð ríkisins. Þetta kalla ég að blóðmjólka. Þetta eru svo sem ekki einu dæmin sem við þéttbýlisbúar höfum um að það sé talið sjálfsagt að fara þannig með okkur og er ekki til þess fallið að bæta sambúðina á milli þéttbýlis og dreifbýlis. Ég tel því að þetta hógværa frv. verði nokkur þolraun fyrir boðendur hins góða sambýlis í framtíðinni, það sé nokkur prufa á vilja þeirra eða hvort hann sé eins og endranær alltaf í orðum þeirra þegar þeir koma upp í þinginu eða á mannamótum annars staðar og þar við sitji.



Herra forseti. Ég endurflyt hér ásamt hv. 10. þm. Reykv. frv., sem við höfum flutt á þremur undanförnum þingum, um breytingu á lögum nr. 63/1970 um skipan opinberra framkvæmda. Frv. þetta miðar að því að tryggja betur en nú er gert að sú meginregla, sem upphaflega átti að gilda um opinberar framkvæmdir, að þær yrðu að jafnaði unnar samkv. tilboði á grundvelli útboðs, verði betur tryggð en núgildandi löggjöf gerir. Með lögum um skipan opinberra framkvæmda frá 1970 voru sett í ákvæði lög um að verk skuli að jafnaði unnið samkv. tilboði á grundvelli útboðs. Þó var heimilt að víkja frá þessu ef verk væri þess eðlis eða aðstæður slíkar að öðru leyti, að útboð teldist ekki mundu gefa góða raun, en þá þurfti að fá umsögn samstarfsnefndar um opinberar framkvæmdir. Þegar skoðuð er grg. með þessu frv., sem á sínum tíma var lagt fram, kemur þar m.a., með leyfi forseta: „Frv. gerir ráð fyrir að sem flest verk á vegum hins opinbera verði unnin á útboðsgrundvelli og tryggt verði samræmt bókhald, þannig að samanburður kostnaðar verkanna fáist.“ Í athugasemdum við 13. gr. frv. sagði: „Greinin hefur að geyma stefnuyfirlýsingu um það, að opinberar framkvæmdir skuli að jafnaði unnar eftir útboði, þótt gert sé ráð fyrir undantekningum eftir eðli verks eða öðrum ástæðum“. Samkv. þessu held ég að það fari ekkert milli mála að það var meining löggjafans á sinum tíma að það ætti að vera meginreglan að verk opinberra stofnana yrðu unnin samkv. útboði. Í reynd hefur þetta þó orðið nokkuð á annan veg. Ég hef nokkrum sinnum spurt hæstv. samgrh. að því, hvernig hagað sé útboðum nokkurra ríkisstofnana sem undir hann heyra, þ.e. Vegagerð ríkisins, Hafnamálastofnun og flugmálastjórn. Í grg. með þessu frv. eru saman dregin helstu atriðin í svörum hans og ég skal ekki endurtaka þau hér, en af þeim má sjá að því fer fjarri að þessi meginregla laganna hafi verið framkvæmd. Það má segja að það sé undantekning frekar en meginregla að útboð sé framkvæmt því að svo mikill minni hluti verka hjá þessum stofnunum er unninn samkv. útboði, þó að það sé misjafnt eftir stofnunum og greinilega misjafn áhugi hjá hinum ýmsu stofnunum að fara þessa leið. Það hefur komið fram að lagagrundvöllur fyrir því að víkja svo frá lögunum sem raun ber vitni er að mati þessara stofnana fólginn í því að í 3. mgr. 21. gr. gildandi laga segir svo: „Heimilt er að fela einstökum ríkisstofnunum umsjón nánar skilgreindra flokka opinberra framkvæmda, enda hafi þessar stofnanir aðstöðu til að annast þetta verkefni“. Það er þessi grein sem hefur verið túlkuð svo rúmt að það sé ekki aðeins heimilt að fela einstökum ríkisstofnunum umsjón með þessum verkum, heldur að hafa framkvæmdirnar í höndum sjálfar. Þetta frv. gerir ráð fyrir að setja undir þennan leka, að tryggja betur en nú er að það verði aðalreglan að útboð skuli fara fram. Hins vegar er gert ráð fyrir í ákvæði til bráðabirgða í þessu frv. að ráðh. sé heimilt að gefa ríkisstofnunum, sem aðallega hafa framkvæmt verk sín sjálfar þrátt fyrir ákvæði þessara laga, ákveðinn umþóttunartíma til að laga síg að framkvæmd þessara laga. Ég hef í framsögu með þessu frv. á fyrri þingum flutt nokkuð ítarlegan rökstuðning fyrir því hvers vegna útboð séu æskileg og reyndar nefnt ýmis dæmi um það hjá hinum ýmsu stofnunum að útboð hafa skilað árangri, verk hafa verið ódýrari, betur undirbúin og allt uppgjör þeirra vegna miklu auðveldara að verki loknu og allur samanburður um hvað raunverulega hafi farið úrskeiðis miklu auðveldari. Ég ætla ekki að endurtaka þau orð hér. Eins og ég sagði er þetta frv. hér flutt núna í fjórða sinn. Ég legg til að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til fjh.- og viðskn. þessarar deildar. Ég segi þó, að það er ekki með glöðu geði að ég geri þá tillögu, þó að ég geri mér grein fyrir að málefnisins vegna eigi þetta frv. þar heima. Ástæðan er sú, að nefndin hefur þegar á þremur þingum haft þetta til umfjöllunar án þess að skila um það áliti og því miður hefur reynslan verið sú, að þmfrv. sem fara inn í fjh.- og viðskn. eiga undantekningarlítið ekki afturkvæmt þaðan. Ég vil eindregið beina þeim tilmælum til fjh.- og viðskn. þessarar deildar að hún geri annað og meira en afgreiða eingöngu frv. ríkisstj. frá sér, þó að ég geri mér grein fyrir að þar sé um mikilvæg mál að tefla þar sem eru helstu efnahagsmál sem þetta háa Alþingi fjallar um. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta á þessu stigi.



Herra forseti. Það frv., sem hér er til umr. um breyt. á lögum nr. 67 frá 1971 um almannatryggingar, er auk mín flutt af hv. þm. Árna Gunnarssyni, Jóhönnu Sigurðardóttur, Jóni Baldvin Hannibalssyni, Karvel Pálmasyni og Sighvati Björgvinssyni. Frv. er einfalt í sniðum, en hefur þó, ef samþykki verður, áhrif til hagsbóta fyrir þá rúmlega 1740 elli- og örorkulífeyrisþega sem úr minnstu hafa að spila, án þess að kosta mjög mikið ef miðað er við aðrar greiðslur almannatrygginga. Frv. gengur út á að heimila Tryggingastofnun ríkisins að tvöfalda svokallaða vasapeninga, sem þeir einir fá greidda sem eru algjörlega tekjulausir og eru langdvölum á dvalarheimilum aldraðra, hjúkrunarheimilum, sjúkrahúsum og öðrum stofnunum þar sem almannatryggingar greiða vistunarkostnaðinn beint eða óbeint að miklu eða öllu leyti. Í núgildandi lögum segir að þessar greiðslur megi nema allt að 25% af lágmarksbótum. Þetta ákvæði var sett í lög þegar lítill munur var á lágmarksbótum og hámarksbótum, þ.e. áður en tekjutrygging var tekin upp. Nú er þessi munur mikill. Frv. gerir ráð fyrir að í stað „allt að 25% af lágmarksbótum“ komi: allt að 40% af hámarksbótum. Þetta heimilar tvöföldun „vasapeninganna“ frá því sem nú er og vel það. Í ágústmánuði s.l. voru það 1742 sem fengu „vasapeninga“ greidda, 1080 ellilífeyrisþegar og 662 örorkulífeyrisþegar. Þetta fólk hefur, eins og áður segir, alls engar aðrar tekjur og á engan rétt í lífeyrissjóðum eða neitt í þá áttina. Stofnun almennra lífeyrissjóða árið 1970, lögin um eftirlaun til aldraðra árið 1979 og í framhaldi af þeim lögin um skylduaðild að lífeyrissjóði valda því, að því fólki fer ört fækkandi, sem betur fer, sem kemst á eftirlaunaaldur og alls engar tekjur hefur aðrar en bætur almannatrygginga. Umræddum bótaþegum má skipta í tvo hópa: Annars vegar eru þeir sem lokið hafa langri starfsævi án þess að hafa óðlast neins konar réttindi í lífeyrissjóðum. Hins vegar eru þeir sem vegna sjúkdóma eða örorku hafa ekki getað unnið á hinum almenna vinnumarkaði og því ekki haft tækifæri til að vinna sér réttindi í lífeyrissjóðum. „Vasapeningarnir“ eru frá 1. sept. s.l. 742 kr. á mánuði. Sjá allir að það dugar skammt til greiðslu á ýmsum nauðsynjum, svo sem fatnaði og tóbaki þar sem um það er að ræða, að ekki sé talað um ýmis áhugamál sem margt af þessu fólki að sjálfsögðu hefur. Nú hefur verið tilkynnt að „vasapeningar“ muni hækka 1. des. um 7.72%, þegar verðbólgan hækkar um 17.51%. Nú á að skerða greiðslu til þessa fólks um 10%. Þetta fólk, sem hefur 742 kr. á mánuði, er látið sitja í sama báti og venjulegir launþegar. Það á að skerða í reynd um 10% þessar smánargreiðslur. Það er skoðun flm. þessa frv. að „vasapeningana“ þurfi að tvöfalda og það fljótt. Heildarkostnaður á ári miðað við verðlag í dag vegna „vasapeninganna“ er 15.6 millj. kr. eða liðlega 1/2% af greiðslum almannatrygginga. Tvöföldun þeirra kostar þá auðvitað sömu upphæð eða 15.6 millj. kr. Þessi upphæð fer hlutfallslega verulega lækkandi á næstu árum vegna þess, eins og áður segir, að þeim fækkar nú ört sem komast á eftirlaunaaldur án þess að eiga einhvern rétt í lífeyrissjóðum. Það er varla vansalaust fyrir þjóðfélagið að huga ekki betur en nú er gert að kjörum þessa fólks, sem ýmist hefur unnið langan vinnudag án þess að öðlast neins konar réttindi í lífeyrissjóðum eða hefur ekki vegna sjúkdóma eða örorku haft tækifæri til að vinna sér inn slík réttindi. Þessu frv. er ætlað að bæta nokkuð þar úr. Herra forseti. Ég leyfi mér að leggja til að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til heilbr.- og trn. þessarar hv. deildar og til 2. umr.



Herra forseti. Á þskj. 19 hef ég leyft mér ásamt Sighvati Björgvinssyni, Karvel Pálmasyni, Magnúsi H. Magnússyni, Árna Gunnarssyni, Jóni Baldvin Hannibalssyni og Guðmundi J. Guðmundssyni að flytja frv. til l. um breyt. á lögum um verðlag, samkeppnishömlur og óréttmæta viðskiptahætti. Frvgr. hljóðar svo, með leyfi forseta: „Aftan við 13. gr. komi nýjar mgr., svohljóðandi: Verðlagsstofnun skal mánaðarlega gefa út verðkynningarrit þar sem fram kemur verð og verðlagsbreytingar á öllum helstu þáttum vöru og þjónustu sem Verðlagsstofnun fjallar um eða fær til staðfestingar. Ef um er að ræða verðlagsbreytingar á vöru og þjónustu umfram almenna verðlagsþróun skal gefa á því sérstakar skýringar. Auk þess skal í verðkynningarritinu fjallað um breytingu á hinu opinbera verðmyndunarkerfi. Fyrirkomulag dreifingar skal ákveðið af Verðlagsstofnun, en skal þó þannig háttað að tryggt sé eins og kostur er að það nái til sem flestra neytenda. Á fjárlögum ár hvert skal Verðlagsstofnun standa undir útgáfukostnaðinum.“ Eins og allir vita er því almennt haldið fram, að í skjóli myntbreytingarinnar hafi átt sér stað óeðlilegar verðlagshækkanir og verðlag á mörgum vörum hafi hækkað langt umfram almenna verðlagsþróun. Víst er um það, að hver getur dæmt það af eigin buddu að sífellt virðist stærri skerfur launanna fara í kaup á matvörum og brýnustu nauðsynjum. Með fullgildum rökum er þó varla hægt að halda fram að almennt sé um óeðlilegar verðlagshækkanir að ræða nema fram fari ítarleg könnun á allri verðlagsþróun frá myntbreytingunni, sem raunverulega sýni fram á slíki. Reyna þyrfti t.d. áhrif erlendra kostnaðarhækkana, þar sem um það er að ræða, og einnig hvort á því séu eðlilegar skýringar ef ýmsar vörutegundir fara fram úr almennri verðlagsþróun. Þótt úrtakskannanir hafi verið gerðar á vegum Verðlagsstofnunar til að kanna áhrif myntbreytingarinnar á vöruverð, þá er það mín skoðun að hvergi hafi verið nægjanlega að því staðið af hálfu stjórnvalda að halda uppi nauðsynlegu aðhaldi og eftirliti sem tvímælalaust var nauðsynlegt í kjölfar myntbreytingarinnar. Hefðu t.d. kannanir Verðlagsstofnunar strax í upphafi þurft að verða ítarlegri og yfirgripsmeiri, auk þess sem fylgja hefði þurft skipuleg verðkynning á þeirri þróun sem varð á verði vöru og þjónustu í kjölfar myntbreytingarinnar þannig að hægt hefði verið að efla verðskyn neytenda og halda uppi nauðsynlegu eftirliti. Miðað við þá almennu skoðun, sem uppi er í þjóðfélaginu, að óeðlilegar verðlagshækkanir hafi átt sér stað frá myntbreytingunni, þá gæti verið æskilegt og gagnlegt að gerð væri ítarleg könnun og úttekt á allri verðlagsþróun vöru og þjónustu frá myntbreytingunni, en á það ber að líta að þar sem tvö ár eru liðin frá myntbreytingunni yrði slík könnun mjög tímafrek, viðamikil og kostnaðarsöm og greinilega ýmsum annmörkum háð þar sem svo langt er um liðið. Í þessu frv. er gert ráð fyrir að leitað sé nýrra leiða til að halda uppi virkara aðhaldi og eftirliti með allri verðlagsþróun vöru og þjónustu, sem jafnframt gæti eflt verðskyn neytenda og þekkingu á vöruverði og þróun þess. Það er almenn skoðun að bæði myntbreytingin og óðaverðbólgan hafi ruglað mjög verðskyn neytenda. Það þarf ekki að undrast slíkt því að þær öru verðlagsbreytingar, sem sífellt eru að eiga sér stað, gera það að verkum að neytendur almennt festa sér ekki einu sinni í minni á hvaða tug verðlag á brýnustu nauðsynjum stendur þó um sé að ræða vörur sem notaðar eru frá degi til dags. Fólk stendur varnarlaust frammi fyrir þessu og þeim tíðu hækkunum, sem verða á vöru og þjónustu, því að því er ekki búin aðstaða til að fylgjast með þeim hækkunum sem verða. Flestir eru sammála um að nauðsynlegur þáttur í aðhaldi og eftirliti með allri verðlagsþróun sé virki neytendaeftirlit, en það er ekki nóg að tala um virkt neytendaeftirlit þegar neytendum er ekki búin aðstaða til að fylgjast með þeim öru verðbreytingum sem eiga sér stað svo að þeir geti gert sérgrein fyrir réttmæti þeirra verðlagsbreytinga sem sífellt dynja yfir. Það frv., sem ég mæli hér fyrir, miðar einmitt að því að gera neytendum að einhverju leyti kleift að halda uppi slíku eftirliti því að við núverandi aðstæður er það gersamlega útilokað. Ég tel að ef sú leið væri farin, sem í þessu frv. felst, opnuðust möguleikar til að efla verðskyn neytenda og koma á nokkuð virku neytendaeftirliti. Eins og fram kemur í grg. er nauðsynlegt að með slíku verðkynningarriti komi fram upplýsingar um verð og verðlagsbreytingar sem eiga sér stað frá mánuði til mánaðar á helstu nauðsynjavörum og allri algengri þjónustu. Nefna má upplýsingar um leyft hámarksverð þar sem um það er að ræða, heimildir til hlutfallslegrar verðhækkunar, ákvæði um álagningu ýmissa vöruflokka, auk upplýsinga um gjaldskrár og verðtaxta sem sett er af einstökum stéttum og þjónustuaðilum. Einnig væri brýnt að í slíku riti kæmu fram skýringar ef um verðlagsbreytingar er að ræða umfram almenna verðlagsþróun þannig að neytendur geti áttað sig á orsök þess ef um óvenjumiklar verðlagsbreytingar er að ræða. Einnig er lagt til í frvgr. að fjallað sé um allar breytingar á hinu opinbera verðmyndunarkerfi, sem ég tel mjög mikilvægt. Þannig kæmu fram í verðkynningarritinu upplýsingar um vörur sem felldar hafa verið undan verðlagsákvæðum. Því yrði síðan fylgt eftir í verðkynningarritinu hvernig slík breyting gefst auk þess sem neytendur sjálfir geta betur glöggvað sig á hver þróun vöruverðs verður ef vörur eru felldar undan verðlagsákvæðum. Í grg. er einnig gerð nokkur grein fyrir hvað gert hefur verið af hálfu Verðlagsstofnunar til að efla verðskyn neytenda, en nokkur tölublöð hafa verið gefin út af Verðlagsstofnun af riti sem kallað hefur verið „Verðkynning frá Verðlagsstofnun.“ Einnig hefur verið hleypt af stokkunum nýrri könnun, sem nýlega er hafin, en það er aðeins tímabundin könnun sem standa á fram að jólum, og auk þess er sú könnun, sem nú hefur verið hrundið af stað, ekki nærri eins ítarleg og hér er lagt til og einnig er nauðsynlegt að slík könnun eða slíkt verðkynningarrit sé reglulega í gangi. Það er erfitt að gera sér grein fyrir þeim kostnaði sem af þessu verðkynningarriti mundi leiða, en líklega verður að telja að hann geti skilað sér aftur ef slíkt mundi efla verðskyn neytenda og stuðla að virkara aðhaldi og eftirliti með allri verðlagsþróun. Með frv. er kveðið á um að fyrirkomulag dreifingar skuli ákveðið af Verðlagsstofnun, en skuli þó þannig háttað að tryggt sé eins og kostur er að það nái til sem flestra neytenda. Rétt þykir að hafa þann háttinn á, en binda það ekki í löggjöf nákvæmlega hvernig dreifingu skuli háttað. Má hugsa sér á því margs konar fyrirkomulag. Best færi að dreifing gæti verið gegnum póstþjónustu og yrði kynningin borin reglulega á hvert heimili í landinu. Einnig mætti hugsa sér það fyrirkomulag, að verðkynningarrit lægi frammi í öllum matvöruverslunum, hjá ýmsum þjónustuaðilum, svo sem biðstofum lækna, hárgreiðslustofum og fleiri slíkum sambærilegum stöðum. Einnig er ein leiðin sú, að Verðlagsstofnun dreifi slíku riti á vinnustöðum og hefði um það samráð við samtök launafólks, t.d. á þann hátt að dreifing ætti sér stað gegnum trúnaðarmannakerfið á hinum ýmsu vinnustöðum. Sú hugmynd var einmitt uppi hjá Verðlagsstofnun varðandi það rit sem ég áður lýsti og Verðlagsstofnun hefur gefið út, en hefur þó ekki komist til framkvæmda. Herra forseti. Að lokum má nefna það, að ef það sýnir sig að þessi tilraun, sem hér er lagt til að gerð verði, skili ekki tilætluðum árangri, þá er hægur vandi að endurmeta þetta ákvæði verðlagslöggjafarinnar og leita nýrra leiða að því markmiði að efla verðskyn neytenda og halda uppi virku aðhaldi og eftirliti með allri verðlagsþróun. Ég vil að lokum gera það að tillögu minni, að þessu máli verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Það frv., sem hér er til umr., er auk mín flutt af hv. þm. Karvel pálmasyni, Sighvati Björgvinssyni og Jóhönnu Sigurðardóttur. Höfuðtilgangur frv. er að greiða úr ríkissjóði þann hluta persónuafsláttar við álagningu tekjuskatts sem ekki nýtist til lækkunar álagðra gjalda viðkomandi gjaldanda, en sá háttur er nú hafður á um barnabætur. Þetta fyrirkomulag mundi bæta hag hinna verst settu, þeirra sem lægst hafa launin, bótaþega almannatrygginga og annarra sem af einhverjum ástæðum hafa mjög bág kjör. Hér er um neikvæðan tekjuskatt að ræða til hagsbóta hinna verst settu og lið í þeirri afkomutryggingu sem Alþfl. beitir sér fyrir og um leið þátt í tillögugerð flokksins um mótun nýrrar efnahagsstefnu. Á tímum sem þessum, þegar hver kjaraskerðingin rekur aðra, er nauðsynlegt að verja þá verst settu fyrir frekari kjaraskerðingum og er frv. liður í þeirri viðleitni. Fleira kemur til. Þrátt fyrir góðan vilja heildarsamtaka launafólks heldur launabilið í þjóðfélaginu áfram að breikka. Hinir tekjuhærri hafa yfirleitt mun betri aðstöðu en láglaunafólk til að knýja fram hækkanir í ýmsum myndum umfram þær almennu hækkanir sem um semst í heildarkjarasamningum. Það er skoðun flm. þessa frv., að löggjafinn verði að beita sér meira en hingað til hefur verið gert til að rétta hlut þeirra sem bera hann skarðastan frá borði við gerð kjarasamninga og við ákvörðun tryggingabóta. Frv. er liður í þeirri viðleitni. Því er svo enn við að bæta, að lagfæringar á skattalögum skattþegnum í vil koma yfirleitt ekki þeim verst settu að gagni nema að sá hluti persónuafsláttar sem ekki nýtist til lækkunar gjalds viðkomandi verði greiddur út. Á síðasta þingi voru a.m.k. tvö lagafrv. flutt um að bæta mismun upphitunarkostnaðar íbúðarhúsa hér á landi í gegnum skattakerfið, gera upphitunarkostnaðinn frádráttarbæran. Í báðum tilvikum voru höfuðröksemdirnar gegn frv. þær, að þau næðu ekki til skattleysingjanna, ekki til þeirra sem enga skatta greiddu og þá um leið ekki til þeirra sem helst þyrftu bótanna við. Þetta er rétt. Þessu frv. er ætlað að opna möguleika á því að nota skattakerfið til raunhæfra láglaunabóta. Eins og áður segir nær frv. aðeins til þeirra allra tekjulægstu og þeirra sem verst hafa kjörin. Þannig fær einstaklingur ekki endurgreiðslur fyrr en árslaunin eru komin niður undir 62 þús. og ekki fullar endurgreiðslur, 8680 kr., nema launin fari niður í 39 þús. á ári. Hjá einstaklingi í námi eru mörkin þannig, að greiðslur byrja við 79 þús. kr. árstekjur og verða fullar við 55 þús. kr. árstekjur. Hjá einstæðu foreldri með tvö börn byrja greiðslurnar við 73 þús. kr. árstekjur og verða fullar við 50 þús. kr. árstekjur. Hjá barnlausum hjónum byrja greiðslur við 105 þús. kr. árstekjur og verða fullar eða 17 þús. 350 kr., ef árstekjur fara niður í 60 þús. kr. Hjá hjónum þar sem annað fær elli- eða örorkustyrk eru mörkin þannig, að greiðslur byrja við 120 þús. kr. árstekjur og verða fullar 17 360 kr. við 72 þús kr. árstekjur og þar fyrir neðan. Ef um er að ræða hjón, sem bæði eru elli- og örorkulífeyrisþegar og njóta tekjutryggingar, byrja greiðslur við 136 þús. kr. árstekjur og verða fullar við 81 þús. kr. árstekjur. Ég skal vera fyrsti maður til að viðurkenna að þessar endurgreiðslur þyrftu í mörgum tilvikum að vera hærri. Aðalatriðið er að fá viðurkenningu á því að ónýttur persónuafsláttur skuli greiðast út. Þá og þá fyrst er hægt að nota skattakerfið til greiðslu láglaunabóta og til launajöfnunar fyrir þá tekjulægstu. Þær upphæðir sem um getur í 1. gr. frv. eru byggðar á sömu skattvísitölu og fjárlagafrv. fyrir 1983 gerir ráð fyrir, þ.e. 152 miðað við 100 árið 1982. Herra forseti. Ég leyfi mér að leggja til að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar og til 2. umr.



Herra forseti. Hér er um að ræða þskj. 58, frv. til l. um breyt. á l. nr. 87/1971, um orlof, og er þetta 57. mál 105. löggjafarþings. Flm. eru auk mín hv. þm. Halldór Blöndal, Guðmundur G. Þórarinsson og Guðrún Helgadóttir. Hér er um að ræða, herra forseti, einungis mjög smávægilega orðabreytingu við 1. gr. orlofslaganna, en þar er lagt til að við bætist ein mgr. Hún er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Atvinnurekandi getur þó ekki ákveðið orlof launþega á tímabilinu 2. maí til 31. maí og 1. sept. til 15. sept., nema sérstaki samþykki launþega komi til.“ Síðan er í 2. gr. lagt til að lög þessi öðlist þegar gildi eins og ven ja er. Grg. með frv. er örstutt eins og hv. alþm. sjá. Herra forseti. Þetta frv. er flutt að höfðu samráði við allnokkra launþega sem starfa á stærri vinnustöðum hér í Reykjavík og nálægt Reykjavík. Það hefur valdið launafólki á slíkum vinnustöðum, sérstaklega þar sem ég þekki nokkuð til, í álverinu í Straumsvík af mjög eðlilegum ástæðum mikilli óánægju að sumarleyfi eru skipulögð fyrir fram og oft þannig að launafólkið sjálft hefur ekkert um það að segja hvenær sumarleyfi eru tekin. Það sjá náttúrlega allir í hendi sér að ákaflega óþægilegt er fyrir fólk ef það er hugsanlega skikkað til að taka sér sumarleyfi á því tímabili sem hér um ræðir, annaðhvort í maí eða fyrri helming septembermánaðar. Ég nefni t.d. launafólk sem á börn á skólaaldri, en eins og kunnugt er hefjast skólar víðast hvar 1. sept. Annaðhvort er skóli því hafinn, skólafólk í prófum eða annað slíkt á döfinni. Mér er kunnugt um það, herra forseti, að mjög víða hefur þetta fyrirkomulag valdið launafólki mjög verulegum óþægindum. Ég hygg að ég fari rétt með þegar ég segi að um þessi mál sé gott samkomulag annars vegar milli þeirra sem reka fyrirtækin og hins vegar þeirra sem taka laun í fyrirtækjum af miðlungsstærð og þaðan af smærri. En í fyrirtækjum yfir miðlungsstærð og þeim allra stærstu veldur þetta iðulega miklum óþægindum. Nú þarf auðvitað enginn að fara í grafgötur með að hér kemur ekki til illur vilji eins eða neins, heldur er það svo, að orlofslögin, þau sem sett voru 1971, eru mjög rúm í þessum efnum. Vitaskuld reyna fyrirtækin að skipuleggja sína starfsemi innan þess ramma sem ríkjandi lög gera ráð fyrir. Hér er lagt til að heimildir fyrirtækjanna séu þrengdar þannig að um þvinguð sumarleyfi , ef ég má nota þannig orð, sé ekki að ræða nema í mánuðunum júní, júlí og ágúst, en sé um að ræða sumarleyfi fyrir launafólk utan þessa tíma þurfi sérstakt samþykki þess að koma til. Mér sýnist satt að segja, herra forseti, að sé þetta mál skoðað vandlega sé um að ræða stórmál fyrir þá sem hlut eiga að máli, en í raun og veru aldeilis sérstaki sanngirnismál. Mér er um það kunnugt, að sums staðar hjá fyrirtækjum hafa menn verið að reikna hvort þetta hafi aukakostnað í för með sér. Einhvern aukakostnað getur þetta haft í för með sér, en aðallega held ég þó hitt, að með því að skipuleggja svolítið öðruvísi, - þá er ég að reyna að setja mig í spor fyrirtækjanna - sé hægt að komast mjög haganlega framhjá því. Aðalatriðið er vitaskuld, og það sér hvert barn, að það er skerðing á mannréttindum að skylda menn gegn vilja sínum til að taka út sitt sumarleyfi framarlega í maí eða seint í sept. þegar heimilis-, fjölskylduhagir og hvað annað getur aldeilis staðið andspænis slíku. Þetta frv., herra forseti, var flutt áður á síðasta þingi, á 104. löggjafarþingi, og þá var það komið í gegnum sex umr., hafði að vísu verið gerð svolítil breyting hér og breyting aftur í Ed., og átti eftir eina umr. hér í Nd. aftur þegar hv. þm. Friðrik Sophusson bað um frekari skoðun á málinu og varð það málsins bani. Það sem ég hygg að hafi vakað fyrir þm. var það, að fyrirtæki fengju að reikna sinn hag betur. Út af fyrir sig er það skiljanlegt sjónarmið. En þannig var, að hér var komið á næstsíðasta dag þings og með þeirri frestun sem varð dagaði þetta mál uppi. Nú er það endurflutt óbreytt og flm. eru þeir fjórir hv. þm. sem nefndir voru hér í upphafi. Menn höfðu það á móti þessu máli í fyrra, og nefni ég þar til hv. 7. þm. Reykv. Guðmund J. Guðmundsson, að þetta ætti að vera samningsmál í frjálsum samningum og um slíka hluti ætti ekki að setja lög. Nú vil ég taka undir að í prinsippinu eiga samningar að vera frjálsir og menn og samtök þeirra að semja frjálst og bera sjálf ábyrgð á niðurstöðum þeirra samninga. Ég nefni kjaramál, ég nefni fiskverð, ég nefni landbúnaðarmál, ég nefni önnur slík grundvallarmál þessa samfélags. Ég vil bæta því við, að mikið af þeirri efnahagslegu ógæfu sem yfir okkur dynur þrátt fyrir verulegt ytra góðæri held ég að megi rekja til samninga, sem menn gera, en bera samt í raun og veru enga ábyrgð á. M.ö.o. vil ég í prinsippinu fallast á að samningar eiga að vera frjálsir og menn eiga að bera á þeim ábyrgð og hafa frumkvæði. Engu að síður er það svo, að mörg af meiri háttar réttindamálum launafólks hafa aldrei unnist með því sem menn kalla frjálsa samninga. Ég lít þá aftur í söguna og get nefnt vökulögin og orlofsmálin vítt og breitt. Þau hafa áunnist með lögum, sem stundum og að hluta eiga sér rætur í samningum, en þó ekki alfarið. Þannig má segja t.d. um lögin, sem sett voru 1971, að að hluta til hafi þau átt rætur í frjálsum samningum. Af þessum ástæðum verða jafnvel þeir menn sem prinsipfastastir standa að frjálsum samningum að gera sér ljóst að sumt er þannig vaxið að löggjöf er betur fallin til framfara en samningar. M.ö.o.: þó sá, sem er 1. flm. að þessu frv., telji sig harðan talsmann frjálsra samninga verður á sama tíma að gera sér ljóst að sumt er og verður löggjafarefni. Ástæðan fyrir því að jafnágætur talsmaður fjöldahreyfingar eins og verkalýðshreyfingarinnar og sá sem talaði gegn málinu á s.l. þingi er á móti rek ég til þess, að verkalýðshreyfingin sé svo falski uppbyggð, félagskerfið í henni sé svo falskt, það sé svo langur vegur í gegnum píramídann frá grasrótinni og upp í topp að mennirnir viti ekki að á stærri vinnustöðum er þetta verulegt vandamál hjá allstórum hópi launþega. Mér er mætavel ljóst að meira að segja innan launþegahreyfingarinnar snertir þetta mál hvergi nærri því það sem við köllum meiri hluta, og það er einn vandinn. Og mér er líka ljóst, að menn slá sér ekki upp í kosningum í verkalýðsfélögum með því að taka svona mál fyrir vegna þess að þetta snertir í raun og veru minnihlutahóp ef hreyfingin er skoðuð sem slík. En það breytir ekki hinu, að þessi minnihlutahópur, í demókratískum skilningi talað, á sér líka rétt. Málið er að það gengur ekki að ákveðinn lítill hópur manna sé skikkaður til að taka sumarleyfi gegn vilja sínum í maímánuði eða í septembermánuði. Það er, herra forseti, af þessum stæðum sem þetta litla frv. er flutt. Tilfinning segir mér það, herra forseti, að um þetta mál verði betra samkomulag og minni athugasemdir en gerðar voru á síðasta þingi. Út af fyrir sig ber fyrir fram að fagna því, sé það rétt tilfinning. En kjarni málsins og aðalatriði er: Þetta er minni háttar breyting á orlofslögunum og þetta þyrfti ekki að hafa neina röskun í för með sér, því kannske vill eftir sem áður einhver hópur launafólks taka sumarleyfi á þeim tíma sem nefndur er. Kannske menn fái þá lengri sumarleyfi en ella. En aðalatriðið er þó það, að gegn vilja manna á ekki að vera hér eftir heimilt að skikka þá til að fara í orlof í maímánuði eða í septembermánuði. Að lokum, herra forseti, legg ég til að þessu litla máli verði vísað til 2. umr. og hv. félmn.



Herra forseti. Hér er gamall kunningi á ferð, mál sem a.m.k. einu sinni áður hefur verið flutt hér í hv. Nd., þ.e. á síðasta þingi, eins og fram kom hjá hv. frsm. málsins. Hann rifjaði upp örlög málsins á síðasta þingi, sem voru á þann veg að hv. félmn. tók málið til umfjöllunar, breytti tillgr. og svo breytt var hún samþykkt í þessari hv. deild og send hv. Ed. til afgreiðslu. Þar var aftur horfið til fyrra orðalags, ef ég man rétt. Þá fór málið samkv. þingsköpum til Nd. aftur. Það er rétt, sem kom fram hjá hv. frsm., að þá óskaði ég eftir að málið yrði rannsakað í nefnd til þess að færi gæfist á að kanna það betur. Úrslit urðu þau í hv. félmn. Nd., að allir nm. töldu rétt að vísa málinu frá með rökstuddri dagskrá utan einn, sem var hv. 10. landsk. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, sem fylgdi því orðalagi sem kom frá hv. Ed. Allir aðrir nm. í hv. félmn. Nd. skrifuðu undir grg. með frávísunartill. Í henni kom fram, eins og hv. form. benti á, það sjónarmið að hér væri hróflað við frv. sem væri sameiginleg niðurstaða úr kjarasamningum svokallaðra aðila vinnumarkaðarins. Ég vek athygli á að einn nm. var 7. þm. Reykv., sem í senn er formaður verkamannafélagsins Dagsbrúnar og Verkamannasambands Íslands. Í raun hefur lítið breyst hvað þetta mál varðar. Þetta eru auðvitað samningamál. Þegar takast á á hinum almenna vinnumarkaði annars vegar vinnuveitendur og hins vegar samtök launafólks er niðurstaðan á þann veg, að launafólkið getur valið milli þess að fá hærri laun eða taka út kjarabætur í annars konar fríðindum, þar á meðal breytingu á orlofi. Þetta er alþekkt. Hér á landi er orlof ekki 81/3% af launum hjá öllum stéttum. Mikill mismunur er á. Má geta þess m.a. að flugmenn hafa fengið fleiri orlofsdaga. Svo er um margar aðrar stéttir og þó einkum þær stéttir sem mikilvægt er að séu við full störf að sumarlagi, enda vinna þær árstíðabundin störf, svo sem eins og í byggingariðnaði og ferðaþjónustu. Nýleg dæmi um að ákveðið verkalýðsfélag náði í samningum lengra orlofi, auðvitað á kostnað hækkaðra launa, er verkakvennafélagið Framsókn, en nýjasta dæmið um afskipti ríkisvaldsins af þessum málum er þegar opinberum starfsmönnum var veitt lengra orlof í kjarasamningum. Þar var fulltrúi skattborgaranna hæstv. fjmrh. og þurftir þess vegna ekki að hafa sömu áhyggjur og aðrir vinnuveitendur af þeim fjármunum sem hann hefur til meðhöndlunar og ráðstöfunar í nafni skattgreiðenda landsins. Síðan þá hefur verið vitnað til þess samkomulags einkum og sér í lagi til að þrýsta fram svokölluðu fylgifrv. með brbl., sem samþykki voru í ríkisstj. á s.l. sumri, en eins og alkunna er lýsti hv. 7. þm. Reykv. Guðmundur J. Guðmundsson því yfir að hann væri ekki tilbúinn að greiða brbl. atkv. nema gerðar yrðu breytingar á orlofslögum og orlof lengt með þeim hætti að ekki bæri að telja laugardaga með þegar orlof væri tekið og reiknað. Það mál hefur þegar verið rætt hér í þessari hv. deild í 1. umr. og liggur hjá hv. félmn. Það ber að taka fram, að ef launþegar taka orlof utan hins venjulega orlofstímabils, sem greint er í lögunum frá 1971, gildir svokölluð 25% regla, en hún merkir að launþegar fá fjórðungi lengra orlof taki þeir það út utan hins hefðbundna tíma. Fjöldamargir hafa notfært sér þetta, eins og dæmin sanna, og bendi ég þá ekki síst á þær tíðu ferðir til sólarlanda sem farnar eru á miðjum vetri. Má búast við að flestir þátttakenda úr launþegastétt í slíkum ferðum séu þeir sem kjósa að fá lengra orlof að vetrarlagi, en njóta síðan sumarsins heima. Í hv. félmn. Nd. er til umr. það frv. sem ég nefndi fyrr í þessari ræðu minni, þ.e. frv. sem kallað hefur verið fylgifrv. með brbl. Vegna óska hv. formanns nefndarinnar, 10. landsk. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, var brugðið á það ráð að ræða við umsagnaraðila nefndarinnar um frv. sem hér er til umr. um leið þótt það væri enn ekki komið til nefndarinnar. Í því sambandi var m.a. leitað til Þjóðhagsstofnunar og fengið álit hennar á báðum frv. það verður að segja þá sögu eins og er, að umsögn Þjóðhagsstofnunar um þetta frv. er heldur neikvæð. Þar kemur fram, að sú breyting sem hér sé lögð til virðist ganga gegn þeirri þróun sem orðið hefur á undanförnum árum, en hún er sú, að fólk kýs sjálft í ríkari mæli en áður að taka frí utan sumarorlofstímans. Ástæða virðist fremur til að hvetja en letja til þessarar þróunar, enda er hún yfirleitt hagstæð fyrir atvinnureksturinn. Hér er minnst á atvinnureksturinn. Hann blandast auðvitað í þetta mál vegna þess að það hefur verið tekið til umfjöllunar samhliða frv. ríkisstj. um lengingu á orlofi. Þar hefur verið deilt um hvort réttlætanlegt sé fyrir ríkisstj. að skerða verðbætur um 10% til að koma til móts við atvinnureksturinn, sem ekki þolir slíkar launahækkanir, en það er samhljóða álit ríkisstj. að svo sé, en hækka síðan orlof og lengja orlofsdaga, sem þýðir meira en 2.3% útgjaldaauka fyrir sama atvinnurekstur. Slíkur tvískinnungur er í þessu að meira en góðu hófi gegnir. Af því að ég horfi hér á hv. tilvonandi formann Bandalags jafnaðarmanna vil ég segja að það er varla siðlegt, svo að ég taki hans orðalag mér í munn, að launþegaforingjar, eins og t.d. hv. 7. þm. Reykv., sem því miður er ekki staddur hér í dag, skuli gera einkasamning um það við hæstv. félmrh. að lengja skuli orlof með þessum hætti í stað þess að launþegar, verkalýðshreyfingin, fái að velja um hvort þeir kjósi heldur lengra orlof en minni verðbótaskerðingar. Þetta er erfitt að ræða hér og nú, einkum og sér í lagi vegna þess að hv. 7. þm. Reykv. er ekki viðstaddur og ekki boðlegt að það sé verið að deila á hann á meðan hann er ekki í þingsölum. Ég tel ekki ástæðu, herra forseti, til að ræða þetta mál frekar að sinni. Ég hef í sjálfu sér ekkert á móti því að hægt sé að lengja orlof launþega og að það sé á valdi launþega í hvert sinn hvenær þeir taka sér frí, en hér þarf að stunda atvinnurekstur, sem er undirstaða alls mannlífs í þessu þjóðfélagi, og það er ekki hægt að búast við að menn geti þegar þeim sýnist tekið sér frí. Nú er ég ekki að segja að það standi í þessu frv., síður en svo. Það er tiltölulega lítil breyting gerð, en hún er þó breyting á lögum sem voru kjarasamningamál á milli launþega og vinnuveitenda. Ég tel þess vegna fyllstu ástæðu til að taka á þessu máli sem slíku og mun á grundvelli þeirra sjónarmiða vinna mín störf þegar ég kanna þetta mál í hv.. félmn., þar sem ég á sæti.



Herra forseti. Ég mun út af fyrir sig ekki gera efnislegar athugasemdir við lýsingu hv. síðasta ræðumanns á ferð þessa litla frv. um þingsali á síðasta þingi, en ég vil gera þó það sem mér finnst vera veigamikil efnisleg athugasemd við hans hátterni í sambandi við þetta mál. Kjarni málsins er, herra forseti, að í þessum ræðustól og víðar taka menn sér gjarnan orðið „frelsi“ í munn og einkum og sér í lagi er það stjórnmálaflokkurinn sem hv. síðasti ræðumaður er hér fulltrúi fyrir sem tekur sér þetta orð í munn. En þannig er nú samt, að í þessu samfélagi er að vaxa mjög aukinn skilningur á því að þegar þetta fólk talar um frelsi á það við hagsmuni - eða hvernig má það vera að menn eins og hv. 10. þm. Reykv. hafi á móti því af frelsisins prinsipástæðum að launamenn fái sjálfir að segja um það litla mál hvort þeir skuli taka orlof sitt í maí eða september eða ekki og beri við frelsi, frjálsum samningum og öllu því? Svo vill hann lög um að sölubúðir megi ekki vera opnar nema á ákveðnum tíma. Í báðum tilfellunum er hv. 10. þm. Reykv. vitaskuld ekki að tala um frelsi, því að á frelsi, herra forseti, hefur hann engan áhuga og hefur aldrei haft. Nei, það sem hann er að tala um eru hagsmunir. Í fyrra tilvikinu og hvað varðar það frv. sem hér er um að ræða eru það hagsmunir fyrirtækja sem hann ber fyrir brjósti. Það vex honum í augum að það kunni að kosta álverið í Straumsvík eða Flugleiðir fleiri krónur að ekki sé hægt að níðast með þessum hætti á fámennum hópi launafólks. Í hinu tilfellinu er hann að tala um hagsmuni nokkurra stórra verslana, sem óttast samkeppni frá kaupmanninum á horninu. M.ö.o. er hann með frelsinu þegar um er að ræða í ekonomískum skilningi talað minni háttar mannréttindamál, eins og það sem hér er verið að leggja til, en svo er hann á móti frelsinu þegar um er að ræða hagsmuni nokkurra stórra verslana. Það er, herra forseti, mikil alvara þessa máls. Svona flokkur er Sjálfstfl. Frelsi, hið afstæða frelsi, er þessu fólki einskis virði og hefur aldrei verið. Þetta er flokkur sem hér á hinu háa Alþingi styður og ver með kjafti og klóm ríkisvernduð einokunarviðskipti. Ég nefni Íslenska aðalverktaka. Ekki er nú frelsinu fyrir að fara þar, ekki útboðsmarkaðnum, engu. Þetta er flokkur, hvers fyrrum formaður, hv. fyrrum þm. Ólafur Thors, bjó til öryggisnet undir útgerðina í landinu svo hún gæti ekki farið á hausinn. Þetta kerfi hefur þetta frelsisins fólk varið með kjafti og klóm, sem er versta lagasetning sem nokkurn tíma hefur verið samin, –lögin sem Ólafur Thors samdi og Áki Jakobsson flutti frv. um í nýsköpun. Þetta frelsi er einskis virði, enda er þetta ekki frelsi. Það sem fyrir þeim vakir og þeir klæða þessum frelsisbúningi eru hagsmunir. Það eru hagsmunir hinna efnameiri. Það eru hagsmunir hinna 200 fjölskyldna í landinu. Þetta litla mál, sem hér er lagt fyrir, sem fjallar um að launafólk verði ekki gegn vilja sínum skikkað til að taka sumarleyfi í maí og september, hélt ég að upplýst og siðað fólk mundi samþykkja orðalaust. Nei, nei. Þá koma þeir frelsisins drengir, þá koma þau öll hvert á eftir öðru, og nú er það frelsi, frjálsir samningar, engin afskipti ríkisvaldsins, enda er ríkisvaldið á kafi í fiskverðinu, enda er ríkisvaldið á kafi í Íslenskum aðalverktökum. Ríkisvaldið hefur varið ríkisbankana með oddi og egg í gegnum tíðina. Ríkið hér og ríkið þar ef það er í þeirra þágu. Þetta er upplýst fólk að uppgötva meira og meira. Þeir heimta lög fyrir stærri verslanirnar sínar. Lesi menn yfirlýsinguna frá Kaupmannasamtökum Íslands sem er fskj. með frv. okkar hv. þm. Guðrúnar Helgadóttur o. fl. Lesi menn rökstuðning Kaupmannasamtakanna. Ekki er nú frelsinu fyrir að fara þar. Og Sjálfstæðisþm. hoppa hér í pontu hver á fætur öðrum. Ekki er frelsið þar að finna í ræðum. Svo hafa þeir málgagn í 45 þúsund eintökum, sem iðulega hefur það hlutverk að halda algerlega falskri goðsögn að fólki með því að þegja og segja ekki frá. Ég hef sagt aftur og aftur að ef hér væru alvörufjölmiðlar, ef hér væru heiðarlegir ríkisfjölmiðlar vissi fólkið hvernig þingflokkur Sjálfstfl. er samsettur. Bara af þessu litla máli, sem hér hefur verið rætt, bara þeirri staðreynd, er ljóst að þegar þeir tala um frelsi eiga þeir ekki við frelsi, heldur hagsmuni. Og þessir hagsmunir þeirra eru svo þröngir. Í Frakklandi töluðu menn á millistríðsárunum um hinar 200 fjölskyldur sem áttu bankana, áttu verslanirnar, áttu hitt og þetta. Það sem sjálfstæðismenn eru að tala um er ekki frelsi, ekki frelsi fyrir litla manninn, ekki frelsi fyrir kaupmanninn á horninu, ekki frelsi til að semja um eitt eða neitt. Nei, þeir eru að tala um hagsmuni hinna 200 fjölskyldna, svo að ég vísi í franska sögu. En versti óvinur þessa forherta hagsmunabandalags er skólakerfið. Þaðan kemur út upplýst fólk sem sér í gegnum hjómið, sem sér þetta allt saman sem sér frelsið þeirra, þ.e. hagsmuni hinna fáu, hagsmuni hinna efnuðu. Og þeir stilla sér upp í nafni frelsisins og mótmæla því að menn séu ekki skikkaðir til að taka sumarleyfi í maí og september. Í nafni frelsisins! Það vantar ekki. Þetta eru mennirnir sem í fyrradag voru á móti því að maðurinn uppi á Njálsgötu, sem rekur litla matvöruverslun, megi hafa opið þegar hann vilji. Þá var ekki frelsinu fyrir að fara. Þetta er auðvitað andstyggilegt. En samfélagið er meira og minna að sjá í gegnum þetta hjóm. Það er að brjóta niður fjölmiðlahjúpinn, þennan næfurþunna fjölmiðlahjúp sem hefur umleikið þetta hagsmunabandalag hinna fáu. Sannleikurinn um Alþingi er Sjálfstfl. verstur. - Ég endurtek: Sannleikurinn um Alþingi er Sjálfstfl. verstur og það vita þeir vel sjálfir. Herrar mínir. Ef þið eruð á móti þessu litla frv. skuluð þið ekki vera að skrökva því að þjóðinni og helst ekki að sjálfum ykkur að það sé gert í nafni frelsisins og frjálsra samninga og mannvirðingar, því að sú er ekki ástæðan. Ástæðan er sú, að komið hafa meldingar um að þetta litla frv. kunni að kosta hin stærri fyrirtæki nokkrar krónur. Þá eiga menn að segja það hreinskilnislega. Svo eru menn að ræða um að skoða skuli reikninga og menn eigi að skoða hitt og þetta. En sömu mennirnir og þola ekki kaupmanninum á horninu á Njálsgötunni eða einhverri annarri götu þar hjá eða uppi í Breiðholti eða á Dalvík eða á Seyðisfirði að hafa opið þegar hann vill eiga ekki að koma og mótmæla þessu frv. í frelsisins nafni því að það fær ekki staðist. Ég hef staðfastlega verið þeirrar skoðunar, að hættulegasti óvinur hinnar fölsku goðsagnar, sem ónýtt fjölmiðlakerfi heldur að fólki, sé menntun. Þegar fólkið veit betur lætur það ekki segja sér að hlutir séu öðruvísi en þeir eru. Þetta hagsmunabandalag er auðvitað innfallið. Það er að hruni komið, eins og blasir við um allt land. Þegar hv. 10. þm. Reykv. ætlar í annað skipti að mæla gegn þessu frv. með settlegum hætti - og ég segi það vegna þess að á síðasta þingi var þetta litla frv. drepið í þinglegum skilningi talað - á auðvitað ekki að vera að skýla sér á bak við neinn meiri hl. Meiri hl. hv. alþm. hefur oftast rangt fyrir sér. Ekki er það stoltur meiri hl. sem bannaði fsp. hér um daginn og gengur með veggjum í marga daga á eftir. Meiri hl. hefur iðulega rangt fyrir sér og þá eiga menn ekki að skýla sér á bak við neinn meiri hl. Menn eiga að skoða efnislega um hvað málið snýst og mynda sér skoðanir á þeim grundvelli. Og menn eiga ekki að vera að skýla sér á bak við einhvern fjarstaddan verkalýðsforingja, þó að það sé hv. 7. þm. Reykv., því að það er heldur lítilmannlegt. En það er það sem þeir leika, þetta samtryggða kerfi, að skýla sér hver á bak við annan. Menn eiga að skoða þetta frv. efnislega. Menn eiga að spyrja: Hvað kostar það? Vera má að það hafi mikinn kostnaðarauka í för með sér, þó að mér sé ekki um það kunnugt, fyrir eitt eða tvö eða þrjú fyrirtæki. Þá ber að skoða það faglega og mynda sér niðurstöður á þeim grundvelli. En að tala í nafni frelsisins, menn sem greiða atkv. á móti frelsinu hér í fjórum af þeim fimm skiptum þegar það þóknast þeirra þröngu hagsmunum, það, herra forseti, fær ekki staðist. Ég sem 1. flm. dreg ekki dul á að auðvitað fjallar þetta frv. um hagsmuni. Það fjallar um hagsmuni ekki margra launamanna. Þeir eru að því leytinu til minnihlutahópur. Það kann að vera ástæðan fyrir því að um þeirra hagsmuni hefur ekki verið samið í kjarasamningum. Þá er það Alþingis. Þá er það beinlínis hlutverk okkar og skylda, ef á þarf að halda, að grípa inn í og sjá til þess að þetta fólk njóti mannréttinda á við annað fólk. Við skulum geyma okkur lykilorð eins og frelsi, gersemi eins og frelsi. Þetta mál fjallar ekki um frelsi. Þetta fjallar um hagsmuni. Það fjallar um hagsmuni fárra manna, en er samt sem áður mikið réttlætismál. Ég þekki orðaleiki hv. þm. Sjálfstfl. hér og því meira sem ég heyri af þeim, því minni trú hef ég á þeim og því betur veit ég að þetta er falskur málflutningur.



Herra forseti. Ég átti satt að segja ekki von á síðari ræðu hv. 1. flm. þessa litla frv. Hann virðist nota hvert tækifæri sem hér gefst til að flytja sömu ræðuna. Ég lái honum það ekki. Það er eðlilegt fyrir tilvonandi formann mikils stjórnmálaflokks að hasla sér völl í sölum Alþingis til að láta frá sér heyra. Ég lái honum síður en svo þó að hann komi hér og reyni að auglýsa skoðanir sínar og síns flokks. Hann talaði heilmikið um frelsi og taldi það löst á okkar ræðum, sjálfstæðismanna, að við rugluðum saman frelsi og hagsmunum. Þessi punktur kom upp hjá hv. ræðumanni vegna þess að ég sagði að ég væri þeirrar skoðunar að kjarasamningar ættu að vera frjálsir, sem þýðir að það ættu að vera sem minnst afskipti ríkisvaldsins, þar á meðal löggjafarvaldsins, af kjarasamningum, en launþegar og vinnuveitendur ættu að ná samkomulagi sjálfir og standa síðan ábyrgir á grundvelli þeirra niðurstaðna. Þetta köllum við frjálsa kjarasamninga. Auðvitað snúast slíkir kjarasamningar um hagsmuni, en þeir eru jafnfrjálsir eftir sem áður. Orðaleiki geta menn stundað hérna eins og þeim sýnist, en þetta held ég að hvert mannsbarn hljóti að skilja. Mér er auðvitað ljóst, að í langflestum tilfellum þarf ekki að verða uppi á teningnum það sem verið er að gera grein fyrir í frv. þeirra hv. fjórmenninga sem það flytja. Það eru undantekningartilvik að til þess þurfi að grípa. Þetta gerist fyrst og fremst hjá stærri fyrirtækjum. Ég skil mætavel að hv. flm. rennur það til rifja þegar á stórum vinnustað þarf að skipta orlofi niður á starfsmenn, þannig að allt orlofstímabilið sé nýtt, en það breytist frá ári til árs og hefur í langflestum tilvikum og í því tilviki sem ég veit að hann hefur til hliðsjónar þegar hann flytur þetta frv., sem er álverið í Straumsvík, ég þykist vita að hugmyndin sé þaðan komin, ekki verið stórkostlegt vandamál að ég held. Hins vegar er það eðlilegt að ákveðinn hópur launþega vilji fá aukin réttindi. Auðvitað skirrast menn ekki við að neyta færis á að fá þm. til að flytja góð mál, svokölluð mál sem veita einhverjum réttindi, en er látið líta svo út að taki ekkert af öðrum í staðinn nema stórum aðilum sem hljóti að hafa efni á því. Þetta er auðvitað mál sem menn halda að þeir geti fengið einhver atkv. út á eða þeir halda sig vera að gera einhverjum greiða. Það er ósköp vel skiljanlegt.

Er eitthvað rangt við að fá atkv.?

Nei, það er ekkert rangt við að fá atkv., en ég tel vera ástæðu fyrir hv. fim. að kanna hvort ekki sé um þetta atriði eins og önnur er snerta þá niðurstöðu kjarasamninga, sem lögin frá 1971 um orlof snúast um, að um það verði samið í kjarasamningum, hvort sem það er þetta frv. eða það fylgifrv. sem fylgir brbl. Þetta eru mín sjónarmið og út frá þeim sjónarmiðum hélt ég mína ræðu áðan. Hins vegar gerðist það, að hv. flm. kom hér í ræðustól og fjallaði um nokkur uppáhaldsverkefni sín, eins og um opnunartíma sölubúða. Það sem ég þarf að segja við hv. flm. varðandi það mál er einfaldlega að það eru sveitarfélögin, það eru stjórnir sveitarfélaganna, sem ráða því. Það er ekkert óeðlilegt þó að heill stjórnmálaflokkur hafi þá skoðun að eðlilegra sé að sveitarstjórnirnar hafi um þetta mál að segja, en Alþingi eigi ekki að setja löggjöf sem annaðhvort segi að óheimilt sé að hefta lokunartíma eða að vera skuli ákveðinn lokunartími. Lögin gera beinlínis ráð fyrir að það séu sveitarstjórnirnar sem ráðstafi þessu hver á sínum stað. Þá hlýtur að myndast samningur á milli neytenda, á milli þeirra sem starfa í verslununum og þeirra sem eiga verslanirnar. Þar er auðvitað um atkv. að tefla. Ef sveitarstjórnirnar hugsa um hag neytendanna reyna þær auðvitað að koma til móts við þeirra hag, því það er þeirra hagur sem skiptir máli. Ágreiningurinn í því máli snýst ekki um hvenær eigi að loka verslunum og hvort eigi að loka þeim, heldur hverjir það eru sem eigi um það að segja. Við vísum því á bug að það skuli vera löggjafarsamkundan. Við teljum að það eigi að vera sveitarstjórnirnar í landinu. Ég veit að hv. þm. hefur aðra skoðun. Það sem nú er til umr. fjallar ekki um lokunartíma sölubúða, en hann bryddaði upp á því máli og ég notaði tækifærið til að gera grein fyrir minni skoðun. Hann ræddi líka um Aðalverktaka, svona til að drepa málinu á dreif, og minntist þar á formann Sjálfstfl. Ég man ekki betur en hann orðaði það hér áðan í sinni ræðu, en hann man það kannske ekki sjálfur og ég lái honum ekki heldur að gleyma einhverju af því sem hann hefur sagt hér úr ræðustól. En ég ætla að rifja upp, að það var einmitt á dögum hv. utanrrh. Benedikts Gröndals sem það mál var tekið til endurskoðunar og í þessu starfaði nefnd. Ég hef ekki enn séð hvað hefur komið út úr þeirri nefnd. Ég hlakka til að sjá það. Það er engin bundin hugmynd í mínum flokki varðandi Aðalverktaka. Aðalatriði þess máls er auðvitað að sem flest verktakafyrirtæki í landinu geti verið þar útboðsaðilar og það sé komið í veg fyrir einokun einstakra aðila varðandi það mál. Það er kjarni þess máls. Loks ræddi hann um skólana, hvað menn kæmu upplýstir út úr skólum. Það er eðlilegt því hv. þm. vinnur við slík störf. Mér skilst að hann sé, og hef reyndar af því spurnir, mjög góðar sögukennari í Menntaskólanum í Reykjavík og kenni þar tilvonandi broddborgurum mannkynssöguna og Íslandssöguna. Ég veit að hv. þm. er mjög vel að sér a.m.k. fram undir 1960, þ.e. það sem hann hefur lesið í sögu. Eftir það hefur hins vegar eitthvað skolast til. Ég veit ekki af hvaða ástæðum það er. Það er þannig með ýmsa þm., að þeir fá stundum hugmyndir og komast ekki út úr sínum hugmyndaheimi. Þeir spóla eiginlega alltaf í sínum hugmyndum, segja alltaf það sama aftur og aftur; samningar eru siðspilltir, skólakerfið upplýst, Morgunblaðið slæmt. Ég man ekki þessa súpu alla saman. Slíkur hugsunarháttur minnir mig stundum á gæludýr sem ég sá einu sinni í búri. Það var lítil mús. Hún hafði leikfang sem var hringur og inni í honum voru þrep. Hún gekk alltaf í þessum þrepum og komst ekkert úr stað. Hún var lokuð inni í þessu. Sjálfsagt hefur hún haldið að hún væri á miklu ferðalagi, en hún var alltaf lokuð inni í þessum hring. Ég sá nokkra samlíkingu með þessari mús og þeim sem talaði hér síðast.



Herra forseti. Hér hefur talað frelsisins frík úr frelsisins flokki og er að fara í kringum það að sjálfstæðismenn hafa í raun og veru, í reynd á síðasta Alþingi og kynnu að vera að undirbúa það aftur, komið í veg fyrir samþykki á þessu litla frv. Því tók ég dæmi til annarrar áttar að ég er að undirstrika hversu ósamkvæmur þessi málflutningur er. Ég er að undirstrika það, að þegar þeir tala um frelsi eigi þeir við hagsmuni og ekkert annað en kalda og bera hagsmuni. Ég tók dæmi af því, að við höfum lagt til að tiltekin lög, og mætti nú gera við þau fleiri raunar, yrðu felld niður, þau yrðu felld úr gildi. Hvað þýddi það, að þessi lög um verslanir, sem við höfum lagt til að yrðu felld úr gildi, hyrfu? Það þýddi að þessi mál færu í frjálsa samninga. Þeir sem vinna við verslanir annars vegar og svokallaðir eigendur þeirra hins vegar semdu sem frjálsir menn.

Neytendur, sagði ég líka.

Neytendur hefðu líka sitt að segja, sem hv. þm. hefur reynst vera á móti. Hvaða mál fjallar um frelsi, frjálsa samninga og frelsi til athafna, innkaupa og hvers annars, ef ekki þetta litla mál? Hvað var á móti? Herra forseti. Ég skal útskýra það. Það er að nokkrar stærri verslanir, a.m.k. hér á stór-Reykjavíkursvæðinu, hafa lagst mjög á móti þessu. Þær telja að samkeppnisaðstöðu sinni sé ógnað af hinum smærri. Auðvitað er það allt og sumt. Það er ekki frelsi sem vakir fyrir þeim, heldur hagsmunavarsla. Núna koma mennirnir sem verja lögin um verslanirnar í frelsisins nafni og vilja ekki lög.  Sá sem talaði hér í nafni frelsis skilur ekki frelsi og hann vill ekki frelsi. Frelsi er honum og hans mönnum ekkert mál og hefur aldrei verið. Það er hagsmunavarsla af dapurlegasta tagi sem hér á sér stað og fram fer í nafni frelsis. Ég treysti því, að ætli menn að snúast gegn því litla máli, sem hér hefur verið mælt fyrir, geri menn það með þeim rökstuðningi að það kosti einhver stærri fyrirtæki einhverja peninga, en sveipi sig ekki þessum ódýra hjúpi frelsisins, sem ekkert er og þeir eru ekki sjálfir talsmenn fyrir nema þegar að það hentar þeim. Það er þessi kjarni málsins sem ég hef leyft mér að útskýra fyrir þeim sem á mál mitt vilja hlýða. Ég verð glettilega vel var við að æ fleiri verða sammála mér og skilja þetta vandamál, skilja að falskir og óheiðarlegir fjölmiðlar hafa haldið á loft rangri goðsögn um þessa frelsisins menn, sem engir eru og ekkert frelsi vilja. Ég spái því að fyrr en síðar verði þetta hagsmunabandalag að hruni komið og falli inn í sig af því að þeir sem það mynda hafa sagt þjóðinni svo rangt til um hverjir þeir eru, fyrir hvað þeir standa og hvað þeir vilja. Það er sá kjarni málsins sem kemur upp hér í hverju málinu á fætur öðru. Hv. 10. þm. Reykv. má kalla það þráhyggju hjá mér að benda á að Sjálfstfl. sé ónýtur. Sé það þráhyggja hjá mér breiðist hún út að ég held með ótrúlegum hraða.



Herra forseti. Við flytjum á þskj. 102, ég og hv. 1. þm. Vestf., frv. til laga um breyt. á lögum um tekjuskatt og eignarskatt. Þetta lagafrv. snertir einn þátt í hinum flóknu lögum um álagningu þessara skatta, þ.e. hvernig meta skuli fasteignir sem eignarskattsstofn þegar fasteignir eru notaðar til íbúðar. Fasteignir eru eignarskattsstofn bæði ríkis og sveitarfélaga. Ríkið leggur á eignarskatt, en sveitarfélögin leggja á fasteignaskatta. Í báðum þessum tilvikum eru fasteignir metnar sem skattstofn á gildandi fasteignamatsverði, en fasteignamatsverð er endurskoðað á hverju ári. Í lögum um fasteignamat og fasteignaskráningu segir að þetta mat skuli miðað við það gangverð sem líklegt er að fasteignir mundu hafa í kaupum og sölum. Þetta ákvæði, þ.e. að miða skuli við gangverð eða kaup- og söluverð íbúða, hefur leitt til þess að í sumum sveitarfélögum hefur fasteignamatsverð íbúða hækkað mun meira en nemur hækkun launa venjulegs launafólks, þannig að skattbyrði bæði eignarskatts og fasteignaskatta þyngist stöðugt. Þetta frv. fjallar eingöngu um eignarskattinn, en ekki um fasteignaskattana, þannig að ég mun halda mig við eignarskattinn. Skattbyrði vegna hans er nú orðin æðimikil þar sem greitt er 1.2% af eignarskattsstofni umfram fyrstu 150 þús. kr. og leigulóðir eru reiknaðar sem eign í þessu sambandi. Í grg. með þessu frv. eru tilgreindar hækkanir á fasteignamati umfram laun undanfarin fjögur ár. Skal ég ekki lesa það sem í grg. stendur um þetta efni, en það er ljóst af því sem þar segir og hv. þm. geta lesið, að fasteignamatið hækkar mun meir en almenn laun. Þessi munur hefur þó aldrei orðið meiri en verður um áramótin sem fram undan eru. Fasteignamat á lóðum er talið munu hækka um 65% hér í Reykjavík, en á íbúðarhúsnæði um 78% um næstu áramót. En því er spáð, að á sama tíma muni kauptaxtar launþega hækka um 50% og vísitala framfærslukostnaðar um 50%. Af þessu má sjá að eignarskattar og fasteignaskattar reyndar líka munu á næsta ári hækka mun meir en nemur almennum launatekjum í landinu. M.ö.o. mun skattbyrði vegna þessara skatta þyngjast á öllum almenningi. Þetta frv. gerir ráð fyrir að reynt sé að sporna gegn þessari þróun. Það gerir ráð fyrir að fasteignir, sem notaðar eru til íbúðar, skuli sem skattstofn eignarskatts ekki hækka meir á milli ára en nemur hækkun skattvísitölu. Við gerum okkur grein fyrir að íbúðir eru að sjálfsögðu þær eignir sem eru skattskyldar hjá langstærstum hópi almennings. Almenningur, venjulegur launamaður, á yfirleitt ekki miklu meira af skattskyldum eignum en sína íbúð, sitt hús, í mesta lagi bíl, og þess vegna gefur auga leið að þessi gífurlega hækkun á eignarskatti og fasteignaskatti á milli ára, sem verið hefur á hverju ári undanfarin fjögur ár, kemur æ þyngra niður á öllum almenningi í þessu landi. Ég hef eingöngu tekið fram tölur um fasteignamatsverð í Reykjavík. Ég geri mér grein fyrir að fasteignamatið er mjög mismunandi eftir sveitarfélögum og yfirleitt mun lægra eftir því sem fjær dregur Reykjavík þannig að skattbyrðin er að þessu leyti vægari en á þessu svæði. Þó eru ýmsir staðir á landinu þar sem þróunin er í mjög svipaða átt og þá á ég einkum við stærri kaupstaði. Í þessu frv. er ekki tekið á því vandamáli, sem nú fer vaxandi, en það er sá mikli munur sem er á fasteignamati íbúðarhúsa og lóða eftir hverfum innan sama sveitarfélags eða eftir sveitarfélögum vegna þess hve matið er mismunandi eftir ætluðu markaðsverði. Sannleikurinn er sá, að það er að verða æðimikill munur á skattbyrði fólks eftir því hvar það býr vegna mismunandi fasteignamats. Um það er ekki fjallað í þessu frv. Það er sérstakt mál sem þarf að taka til sjálfstæðrar athugunar. Grundvöllur þessa misréttis er að sjálfsögðu sá, að í lögunum um fasteignamat er reiknað með að miða eigi við gangverð íbúðarhúsnæðis eða fasteignar þegar eignir eru metnar sem skattstofn. Ég tel að sú regla sé að mörgu leyti óeðlileg. Sannleikurinn er sá, að langmestur hluti almennings lítur alls ekki á sínar íbúðir sem kaup- eða söluvarning, heldur fyrst og fremst sem athvarf, sem íbúð sem fólk lifir og býr í, en hugsar sér ekki að selja til að hagnast á því. Þess vegna er óeðlilegt, að mínu mati, að miða fasteignamat við kaup- og söluverð. Það er hins vegar annað mál, eins og ég gat um áðan, sem ekki er tekið sérstaklega á í þessu frv. Það sem við leggjum til í þessu frv. er að sett sé þak á þær miklu hækkanir sem orðið hafa á fasteignamati íbúða, þegar það er notað sem skattstofn fyrir eignarskatt, og að þakið sé miðað við skattvísitölu, en það er sú vísitala sem ríkið sjálft notar í öðru sambandi og því ekki óeðlilegt að við hana sé miðað í þessu tilviki einnig. Ég legg til, herra forseti, að þessu frv. verði vísað að lokinni þessari umr. til 2. umr. og fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Hér er á ferðinni mjög áferðarfallegt mál, sem ég ætla ekki að taka beina afstöðu til, en hins vegar finnst mér að þau rök, sem hér eru færð fram í grg. og hv. þm. Birgir Ísl. Gunnarsson var að tíunda, séu dæmigerð fyrir þá vitleysu sem viðgengst hér á landi í umræðum um efnahagsmál almennt. Hér eru gripin upp ýmis hugtök, eins og fasteignamat, vísitala framfærslukostnaðar, skattvísitala, kauptaxtar launþega, og svo er bætt við ýmsum prósentutölum. Síðan er þessum hugtökum raðað saman til að í áferðarfallegum búningi megi rökstyðja einhvern málstað. En þegar farið er að skoða málið betur stendur ekki steinn yfir steini. Langar mig til að minna á nokkur atriði í því sambandi. Meginuppistaðan í röksemdafærslunni hjá hv. þm. Birgi Ísl. Gunnarssyni er sú, að hann tengir saman fasteignamat og eignarskattsstofn. Hann lítur á þessi tvö hugtök sem eitt og hið sama og segir síðan að þegar fasteignamat hækkar hækki um leið eignarskattsbyrðin. Síðan sýnir hann fram á að fasteignamat í Reykjavík hafi hækkað meira en framfærsluvísitala og kaupgjaldsvísitala og þar af leiðandi eigi að miða hækkun eignarskatts við skattvísitölu. Hvaða vit er nú í svona röksemdafærslu? Í fyrsta lagi er sú forsenda sem allt þetta byggist á, þ.e. að bein tengsl séu á milli fasteignamats og eignarskattsstofns, mjög hæpin. Eins og allir vita er eignarskattur lagður á hreina eign manna, þ.e. mismun eigna og skulda. Hækkun á fasteignamati hefur því ekki áhrif á eignarskatt nema hjá mjög takmörkuðum hóp manna. Eins og við vitum öll er samkv. lögum um tekju- og eignarskatt heimild fyrir því að ákveðinn hluti af hreinni eign komi ekki til skatts. Þessi frádráttur er á þessu ári u.þ.b. 500 þús. kr. fyrir einstakling. Það þýðir að hjón sem eiga 1. millj. kr. í hreina eign í árslok 1982 borga engan eignarskatt. Þetta mundi þýða að hjón sem ættu skuldlausa fjögurra herbergja íbúð og ágætis bil mundu alfarið sleppa við eignarskattinn árið 1982. Og þeir sem eiga stærri eignir og skulda mundu einnig sleppa því að auðvitað hækka þeirra skuldir í samræmi við lánskjaravísitölu eða annan mælikvarða. Það eru einungis þeir sem eiga skuldlausar mun stærri húseignir sem þurfa að greiða einhvern eignarskatt. Og þá komum við að kjarna málsins. Það eru hin „breiðu bök“ sem þessu frv. er ætlað að vernda. Það er auðvitað sjónarmið út af fyrir sig, en hins vegar er þarna beitt ýmsum felurökum og reynt að fela kjarna málsins með ýmsum blekkingum og rökum sem eiga ekki við. Af þessu, sem ég hef rakið, má sjá að það er langt frá því að bein tengsl séu á milli fasteignamats og eignarskattsstofns. Það stafar af allt öðrum ástæðum en fasteignamati að menn borga eignarskatt. T.d. áttu sumir hér á árum áður kost á góðum lánum og byggðu á þeim tíma þegar vextir voru mjög neikvæðir. Þetta fólk borgar eignarskatt í dag. En jafnvel þó að við gæfum okkur að bein tengsl væru á milli fasteignamats og eignarskattsstofns standast þau rök ekki heldur að það eigi að miða hækkun fasteignamats við hækkun skattvísitölu eins og hér er lagt til. Hér er líka verið að blanda saman óskyldum hugtökum. Skattvísitala á að sýna breytingu á almennum launatekjum í þeim tilgangi að tekjuskattsbyrðin verði svipuð frá ári til árs á föstu verðlagi. Það er markmiðið með skattvísitölunni. En þarna er verið að tengja hækkun á fasteignamati við skattvísitölu. Þetta eru tvö alveg óskyld hugtök og eiga ekkert sameiginlegt. Ef fasteignamat húseignar í Reykjavík hækkar meira en almenn laun og meira en framfærsluvísitalan þýðir það að eigendur þessara húseigna hafa orðið fyrir raunverulegri eignaaukningu, þ.e. eignaaukningu umfram hækkun á almennu verðlagi. Það er raunveruleg eignaaukning. Hvað er athugavert við að skattleggja í samræmi við það? Hækkun á almennum launatekjum kemur þessu máli ekkert við. Eru t.d. þessir aðilar sammála því að söluverð fasteigna mætti aðeins hækka í samræmi við skattvísitölu með þeim rökum að almenn laun kaupanda hefðu ekki hækkað meira en hækkun á skattvísitölu? Ég er hræddur um að slíkt yrði aldrei samþykkt, því að auðvitað vilja menn fá markaðsverð fyrir húseignir sínar og eiga þess vegna að borga skatta í samræmi við það. Þetta liggur í augum uppi, að mínum dómi. Eitt vil ég nefna í viðbót. Hvernig snúa þessi rök að þeim sem eiga íbúðir úti á landi, þar sem fasteignamat hækkar kannske minna en skattvísitala, sem er mjög algengt? Þeir þyrftu samkv. þessu frv. að greiða viðbótareignarskatt út á eignir sem þeir geta ekki selt nema fyrir verð sem er langt undir kostnaðarverði. Þessir aðilar þyrftu að borga einhvern viðbótardreifbýlisskatt út á það. Herra forseti. Ég þykist hafa sýnt fram á að þetta frv. sé til þess að vernda breiðu bökin og þá einungis þau breiðu bök sem búa í bestu hverfum landsins. Ég fæ ekki séð að það sé mest aðkallandi mál miðað við stöðu þjóðarbúsins í dag.



Herra forseti. Hv. 5. þm. Vestf. hafði ýmislegt að athuga við þetta frv. Grundvöllurinn í hans gagnrýni var sá, að í þessu frv. væri verið að tengja saman ólík hugtök, t.d. hugtök eins og fasteignamat og eignarskattsstofn. Ég verð að segja það eins og er, að mér fannst þessi ræða dæmigerð ræða manns með kerfishugsunarhátt, sem tekur ákveðin bókhaldsleg hugtök og skýrir þau eftir sinni fræðigrein án þess að gera nokkra tilraun til að lita á samhengi hlutanna. Auðvitað er samhengi á milli fasteignamats og eignarskattsstofns. Hvaða manni dettur í hug að halda því fram að það sé ekki samhengi þar á milli? Fasteignamat er það mat sem fasteignir eru metnar á og eignarskattsstofn er í langflestum tilvikum algerlega háður þessu fasteignamati. Allur almenningur þessa lands býr í sínum íbúðum, sem metnar eru fasteignamati, og við vitum að stærsti hlutinn af eignum alls almennings er fasteignirnar, þ.e. þær íbúðir sem menn búa í. Það er að vísu rétt, að til frádráttar áður en eignarskattur er lagður á koma þær skuldir sem menn hafa stofnað til. En samt sem áður er það alveg ljóst, að fasteignamatið er sá grunnur sem byggt er á. Ég get því alls ekki fallist á það með hv. þm. að hér sé verið að tengja saman ólík hugtök. Hitt er annað mál, að ég skal fyllilega vera til viðræðu um að taka mið af einhverju öðru en t.d. skattvísitölu. Hins vegar taldi ég að þeir sem þarna ættu um sárt að binda, þeir sem þyrftu að greiða þessa síhækkandi eignarskatta, væru sæmilega verndaðir með skattvísitölunni vegna þess að sérstaklega núv. hæstv. ríkisstj. hefur gert sér sérstakt far um að halda niðri skattvísitölunni til að geta hækkað raunverulega tekjuskatta á öllum almenningi. Þetta vitum við og við höfum oft deilt um það hér á Alþingi, en þess vegna valdi ég þessa ákveðnu vísitölu að ég þóttist viss um að með því væru þeir sem eignarskattinn eiga að greiða hvað best tryggðir. Það er ákaflega mikill misskilningur, sem fram kom í ræðu hv. þm., að þegar eignir manna hækka í verði vegna þess að fasteignamatið hækkar sé um raunverulega eignaaukningu að ræða. Ég er alveg viss um að hann getur sýnt fram á með bókhaldslegum aðferðum að um raunverulega eignaaukningu sé að ræða, en hjá öllu því fólki þessa lands sem byggir sér íbúð til að búa í og er ekki að hugsa um að braska með sínar íbúðir skiptir þetta ekki verulegu máli. Það skiptir fólk upp í Breiðholti eða vestur í bæ engu máli þó að fasteignamatið hækki frá ári til árs, vegna þess að þetta fólk er ekki að hugsa um að selja sínar eignir til þess að braska með þær. Það skiptir það aftur á móti máli að skattarnir hækka í samræmi við hækkun fasteignamatsins. Ræða hv. þm. var byggð á þeim hugsunarhætti að kerfið verði að hafa sinn gang og umfram allt eigi ekki að vera að blanda saman einhverjum óskyldum hugtökum, eins og fasteignamati, hreinni eign og eignarskattsstofni. Þetta er að sjálfsögðu gífurlegur misskilningur hjá hv. þm. Þessu frv. er ekki ætlað að vernda „hin breiðu bök“ í þjóðfélaginu, eins og hv. þm. gat um. Þessu frv. er ætlað að vernda allan almenning. Þessu frv. er ekki síst ætlað að vernda eldra fólk sem býr í sínum íbúðum og skattbyrðin hækkar á frá ári til árs. Mér er alveg kunnugt um, og hv. þm. þarf ekki að segja mér neitt um það, hvaða fólk það er sem t.d. leitar til mín og fjölda annarra þm. eða borgarfulltrúa hér í Reykjavík þegar skattskráin kemur út. Menn sjá þá eignarskattsbyrðina sem á það er lögð. Margt eldra fólk, sem býr í þessari borg, fær hreinlega ekki risið undir sinni eignarskattsbyrði. Að vísu skal viðurkennt að það var sett í lög fyrir um það bil tveimur árum, að því er ég hygg, að ef sérstakar aðstæður, sjúkdómar eða þess háttar, mæla með megi lækka eignarskatt, en í fæstum tilfellum er þó hægt að beita því ákvæði nema ströng læknisvottorð komi til. Ég skal alveg fallast á það, eins og ég sagði í upphafi, að hægt sé að nota einhverja aðra viðmiðun, en ræða hv. þm. sannfærði mig ekki um að fasteignamatið, eins og það er framkvæmt t.d. hér í Reykjavík og reyndar víða úti um land í ýmsum stærri kaupstöðum landsins, sé ekki ósanngjarnt við ákvörðun skattstofns, vegna þess að allur almenningur hagnast í raun ekkert á því þó að gangverð íbúða hækki frá ári til árs. Fólk hugsar ekki íbúðir sínar sem andlag kaups og sölu, heldur hugsar fólk um íbúðir sinar sem skjól til að búa í og lifa í. Ég fellst ekki á þann hugsunarhátt eða þau rök sem fram komu hjá hv. þm. um þetta mál.



Herra forseti. Mér fannst gæta talsverðs misskilnings hjá hv. þm. Birgi Ísl. Gunnarssyni. Kjarninn í hans málflutningi er sá, að hann er að reyna að láta líta þannig út að almennt samhengi sé á milli fasteignamats og eignarskattsstofns. En það er ekkert beint samhengi á milli fasteignamats og eignarskattsstofns vegna þess að eignarskattur leggst nú aðeins á þá menn sem eiga í hreina eign yfir 1 millj. kr. í árslok 1982, sem þýðir að allur almenningur, eins og hv. þm. talar um, borgar ekki eignarskatt. Þess vegna er hv. þm. ekki að vernda hinn almenna borgara með þessu frv. Hann er einungis að vernda „hin breiðu bök,“ sem borga eignarskatt. Menn þurfa að eiga umtalsverðar eignir til að lenda í eignarskatti. Annað sem hann nefndi var að það væri misskilningur að um raunverulega eignaaukningu væri að ræða þegar fasteignamat íbúðar í bestu hverfum í Reykjavík hækkar um 80% eða 100%. Menn verða að líta á þetta með landið allt í huga. Ef við hugsum um fasteignir úti á landi, sem hækka tiltölulega miklu minna, kannske um 25% eða 30% á sama tíma og fasteignir í Reykjavík hækka um 80–90%, þá er auðvitað eignaaukning hjá þeim sem búa í Reykjavík. Það er eignaaukning umfram almennt verðlag. Auðvitað á fólkið að borga eignarskatt í samræmi við það. Hins vegar ætti hv. þm. að beina athygli sinni að fasteignaskattinum. Það er flatur skattur sem leggst á húseignir manna og kemur harðast niður á stórum fjölskyldum, sem þurfa að búa í stórum húsum. Menn sem eru skuldugir upp fyrir haus þurfa að borga ein eða tvenn mánaðarlaun í fasteignagjöld. Að þessari hlið ætti hv. þm. að beina athygli sinni, en ekki að því að vera að leggja áherslu á að lækka eignarskatt þeirra tekjuhærri og eignameiri.



Herra forseti. Ég geri mér grein fyrir að fundartími er liðinn og ég þakka fyrir að fá að segja hér nokkur orð. Ég skal ekki flytja langt mál í sambandi við það frv. sem hér er lagt fram á þskj. 102 og er, ef ég man rétt, 100. mál. Íbúðir fólks eða vistarverur sem eru í eign fólksins, eru greiddar með peningum eða byggðar fyrir peninga sem fólkið á afgangs þegar það hefur greitt ríki og sveitarfélagi öll sín opinberu gjöld, hvort sem það heita skattar eða útsvör. Það er sem sagt byggt fyrir sparifé og vinnuframlag. Á þessar eignir á alls ekki að leggja síhækkandi fasteignagjöld. Þessar eignir eiga ekki að vera tekjulind aftur og aftur fyrir ríkissjóð. Þeir sem hafa notað tekjur sínar á annan hátt, t.d. lagt í banka til geymslu, fá verðbætur og vexti af sparifé sínu, en þeir sem leggja sparifé í fasteignir, þ.e. byggja sér þak yfir höfuðið, greiða endalausa skatta af sömu tekjum. Skattleggja mætti söluágóða af húseign, ef hún er seld, eða af þeim mismun sem er á söluverði og nýjum vistarverum, ef um sannanlegan söluhagnað, raunverulegan söluhagnað, í slíkum skiptum er að ræða. En ég er á móti því að skattleggja og meta fasteignir manna til skatts og hafa þær að tekjulind aftur og aftur fyrir ríkissjóð, eins og raun ber vitni um.