Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Jón Baldvinsson Þar sem ég hefi nú við þessa umr. flutt brtt. við frv. þetta eins og það nú er orðið, vil ég geta þess, að þær eru í samræmi við það álit, sem ég hefi látið uppi í þessu máli bæði við l. og 2. umr. Mér þykir það ranglæti, ef á annað borð á að setja lög um gjaldfrest, að slík hlunnindi eiga aðeins að ná til einnar stéttar í landinu, en tvær fjölmennustu stéttirnar, verkamenn og sjómenn, eiga að vera útilokaðar. Brtt. 811 við 1. og 2, gr. frv. eru nauðsynleg viðbót til þess að frv. nái til þessara tveggja stétta, verkamanna og sjómanna, auk bændanna. Auk þessa er í brtt. 811 lagt til, að fyrirsögn frv. breytist í samræmi við þetta. Ég hefi aldrei getað skilið, hvaða réttlæti er í því að útiloka þessar tvær stéttir frá þeim hlunnindum, sem menn ætla, að frv. veiti, og taldi ég því rétt að flytja þessar brtt. Hinsvegar er ég sömu skoðunar enn um frv. sjálft og ég var við 1. umr., að ég hefi litla trú á, að það komi að verulegu gagni, en fari svo, að það verði samþ., tel ég réttara, að það sé samþ. með þeim brtt., er ég hefi nú borið fram.

Halldór Steinsson Þessar brtt.hv. 2. landsk. eru í sjálfu sér góðar, ef þær hefðu komið fyrr fram. En mig furðar á því satt að segja, að þessi hv.þm., eftir að hafa við síðustu umr. hjálpað til að fella það aðalatriði úr frv., að ákvæði þess skyldu ná til sjávarútvegsmanna, skuli nú flytja aðrar eins brtt. og þessar. Hann sagði, að aðalástæðan fyrir brtt. væri ranglætið, sem í því lægi að sigta sjómennina úr, en það er einmitt það, sem hann sjálfur var þátttakandi í að gera. Ég fæ því ekki betur séð en hér sé um hreina og beina mótsögn að ræða hjá hv.þm. Ég greiði hiklaust atkv. með þessum brtt.hv. 2. landsk. og vona, að hv.þm. geri það líka sjálfur, en þó að þær verði samþ., sé ég mér ekki fært að fylgja frv.

Pétur Magnússon Við fyrri hluta 2. umr. flutti ég rökst. dagskrá í þessu máali, þess efnis, að hv. d. mæltist til þess við hæstv. stj., að hún kæmi því svo fyrir, að opinberar lánsstofnanir veittu bændum greiðslufrest, þar sem við yrði komið. ég taldi þó rétt að lata ekki þessa dagskrá koma til atkv. við 2. umr., vegna þess, að margar brtt. við frv. lágu þá fyrir, og þótti mér því réttara að bíða til 3. umr. og sjá, hvaða breyt. frv. kynni að taka við atkvgr. Nú fór það svo, að margar af brtt. voru samþ. og frv. tók því allmiklum breyt., en þó ekki svo miklum, að þær geri það að verkum, að ég geti gefið frv. mitt atkv. og að rökst. dagskráin verði óþörf, því að enn eru sýnilega á frv. þeir höfuðgallar, er það hafði í fyrstu og ég benti á við 2. umr. Ég skal ekki fara að endurtaka það nú, sem ég sagði þa, vil aðeins minna hv. d. á, að þegar landbn. hafði frv. til meðferðar fyrir 2. umr. leitaði hún álits bankastjóra allra bankanna, og álit þeirra var - með einni undantekningu - þess efnis, að mjög óheppilegt væri að gera frv. þetta að lögum. Ég verð að segja það, að mér finnst ekki óeðlilegt, þó hv. d. líti svo á, að þessir menn bæru nokkurt skyn á þetta mál, og því bæri að taka nokkurt tillit til þeirra till. Þetta m. a. gerir það að verkum, að ég tek aftur upp hina rökst. dagskrá og leyfi mér að óska þess við hæstv. forseta, að hann lati hana koma til atkv. Út af því, sem hv. 2. landsk. var að segja í sambandi við sínar brtt., að ranglatt væri að gera upp á milli stétta með setningu þessara laga, þá vil ég benda honum á, að það er eins gert, þótt hans brtt. verði samþ., því að það eru aðeins tvær stéttir til viðbótar, sem njóta hlunnindanna samkv. brtt. Eins og hv.þm. veit, eru fleiri en tvær eða þrjár stéttir manna í landinu, sem hafa þýðingu fyrir þjóðfélagið, og það getur staðið alveg eins á með þær, segjum t. d. iðnaðarmannastéttina, að þeim geti verið engu siður nauðsynlegt að fá gjaldfrest heldur en þeim, sem hv. 2. landsk. vill lata lögin ná til. Það er auðséð, að ef hart væri gengið að þessari stétt, þá mundi atvinna hennar stöðvast, og væri því ekki síður ástæða til að veita iðnaðarmönnum gjaldfrest heldur en bændum, og svo má segja um ýmsar fleiri stéttir. Aftur á móti er það að segja um þær tvær stéttir manna, verkamenn og sjómenn, sem hv. 2. landsk. ber fyrir brjósti, að þær eru að því leyti öðruvísi og betur settar, að meðlimir þeirra munu venjulega geta haldið áfram atvinnu sinni, þótt að þeim sé gengið. Þar af leiðandi tel ég jafnvel sízt þörf á, að þessar stéttir séu látnar komast undir lögin. Ég vænti því, að það verði skiljanlegt, þegar á það er litið, að ég er mótfallinn frv. eins og það liggur fyrir, að þá muni ég einnig vera mótfallinn því að fjölga þeim stéttum, sem lögin nái yfir, og greiði þess vegna atkv. gegn frv. og brtt.

Jón Baldvinsson Ég greiddi því atkv. við 2. umr. að fella bátaútveginn úr frv. Ég áleit, að ef tækist að höggva af því greinarnar, mundi frekar takast að fella frv. í heild. Ég áleit, að ef bátaútvegsmenn væru með, þá væri með frv. stofnað til vandræða, eins og ég raunar óttast um frv. yfir höfuð að tala. Þess vegna mun ég sæta lagi með að fella það, þegar kostur er á. En ef á að fara þá leið að taka eina stétt í landinu út úr og láta frv. gilda fyrir hana, þá tel ég það ranglæti, sem ég get ekki fellt mig við, og þess vegna hefi ég nú flutt þær brtt, sem hér liggja fyrir, um að taka til viðbótar bændastéttinni tvær fjölmennustu stéttir landsins þar fyrir utan, verkamenn og sjómenn. Mér skildist hv. 4. landsk. telja, að þetta frv. ætti ekki að ná nema til atvinnurekenda. Ef gengið er út frá því, að frv. verði til gagns, þá er a. m. k. hér um 3 fjölmennustu stéttirnar að ræða, bændur, verkamenn og sjómenn. Ég sé því ekki, að hér sé um neina mótsögn hjá mér að ræða, enda hefi ég boðað þessar brtt. mínar frá upphafi. Að öðruvísi hagi til um verkamenn og sjómenn heldur en bændur, vegna þess að þörf þeirra fyrir greiðslufrest sé minni en bændanna, er tómur misskilningur. Ég hygg, að þessum mönnum verði engu síður erfitt, ef að þeim er gengið, að halda áfram sinni atvinnu heldur en bændunum. Þó að bóndi flosni upp vegna skulda, eru möguleikar fyrir hann að setjast annarsstaðar að með búskap. Aftur getur atvinna verkamanns, sem gengið er að og allt af tekið, skýli auk heldur annað, komizt á slíka ringulreið, að hann verði ófær til að sjá fyrir sér og sínu skylduliði. Hygg ég, að í reyndinni sé hér ekki mikill munur á. Í samræmi við það, sem ég hefi nú sagt, mun ég fyrst greiða atkv. með rökst. dagskrá hv. 4. landsk. Ég álít, að ef nokkuð er hægt að gera í þessu máli, þá sé það allt annað en þetta, sem í frv. stendur. Ég get hugsað, að það kæmi að góðu gagni að skipa eina skilanefnd fyrir allt landið, sem t. d. sæti hér í Rvík, og veitt yrði síðan úr ríkissjóði nokkur fjárfúlga til þess að standast þann kostnað, sem leiddi af ákvæðum skilan. um samninga milli lánsstofnana og skuldunauta. Slík skilanefnd fyrir allt landið hygg ég að mundi gera gagn. Ég vil nota tækifærið nú til að benda hv.frsm. landbn., sem ég sé, að nú er að kveðja sér hljóðs, á þessa leið, með tilliti til þess, að í hans kjördæmi munu vera heilir hreppar, sem munu óska eftir því að semja í einu lagi við lánardrottna sína. Ég þykist sjá, að þessir hreppar muni þurfa á aurum að halda til þess að geta gert slíka nauðasamninga. Ég veit ekki, hve mikla fjárhæð muni þurfa til þessa, en þó mun það vera allmikið. frv. er stungið upp á, að ríkissjóður veiti 200 þús. kr. vegna afleiðinga, sem frv. gæti haft fyrir lánstofnanir. Þar er ráðgert, að ríkissjóður leggi fram allstóra fjárfúlgu án þess að skuldunautar hafi beint gagn af eða megi létta skuldabyrðina að mun. Ef ríkið á annað borð ætlar að leggja fram svona mikið fé, þá hygg ég, að réttara sé, að því fé sé varið til þess, að aðþrengd héruð geti komizt að heppilegum samningum um greiðslu skuldafjár íbúa sinna.

Forseti (GÓ): Mér hefir borizt skrifl. brtt. frá hv. 3. landsk., svo hljóðandi: „Við 16. gr. Aftan af greininni falli orðin: „eða ógreiddum aflahlut“. Brtt. þessi er skrifleg og auk þess of seint fram komin; þarf því tvennskonar afbrigði til þess hún megi koma til umr. og atkv.

Jón Þorláksson Ég held, að varla verði um það deilt, ef á annað borð talizt þörf fyrir slíka löggjöf sem þessa, að þá sé hennar alveg sérstaklega þörf handa þeim mönnum, er stunda landbúnað, vegna þess, að þegar gengið er að bónda, sem hefir bú og lifir af því, þá þýðir gjaldþrotakrafa á hann nokkurnveginn undantekningarlaust það, að hann verður að yfirgefa sitt heimili og sína atvinnu. Slíkar búsifjar verða bændum í öllum tilfellum miklu tilfinnanlegri heldur en öðrum borgurum þjóðfélagsins, er stunda aðra atvinnuvegi, því að aðför gegn þeim hefir venjulega ekki í för með sér þær afleiðingar, að þeir þurfi að yfirgefa sína atvinnu, nema þá stærri atvinnurekendur, sem þó frekar en bændurnir hafa möguleika til þess að koma fótum fyrir sig á ný. Aðför og gjaldþrotakrafa mun ekki hafa líkt því eins mikla röskun í för með sér á högum verkamanna og sjómanna eins og bændanna, sem í slíkum tilfellum missa ekki aðeins bústofn sinn, heldur einnig jarðnæði og önnur skilyrði til þess að reka atvinnu sína. Nú finnst mér sem ákvæði þessa frv. muni koma þeim að gagni, sem ætlað er að verða þeirra aðnjótandi. Ég get ekki annað en tekið það trúanlegt, að víða í sveitum muni ástandið vera svo, að þessa gjaldfrests sé full þörf, og þess vegna sé rétt að gera frv. að lögum. Hitt er mér ljóst, að svo geti farið. að afleiðingarnar af þessu frv., ef að lögum verður, geti orðið nokkuð á annan veg fyrir bændastéttina heldur en gert er ráð fyrir. Ég er nefnilega dálítið hræddur um það, að af óttanum við, að ekki verði við þessi lög látið sitja, heldur séu þau aðeins fyrsta sporið í nýja stefnu í þessu efni, geti farið svo, að lánardrottnar verði tregari en áður að veita bændum ný lán, af ótta við það, að ákvæði frv. verði framlengd eitthvað fyrst um sinn og verði jafnvel ekki aðeins látin ná til skulda, sem stofnaðar voru um síðustu áramót, heldur einnig til þeirra skulda, er síðan og hér eftir kunna að myndast. Komi upp slíkur ótti meðal lánardrottna, er mjög líklegt, að þeir verði tregari en áður á lánveitingar til þeirra stétta, sem löggjafarvaldið hefir þannig skapað sérstöðu í þjóðfélaginu. Lánveitendur hafa yfirleitt ekki kunnugleika til þess að kynna sér það, hverjir meðal bænda það eru, sem líklegir séu til að komast undir þessi lög eða ekki ég munu þau því eðlilega verða til þess að rýra lántökumöguleika bænda yfir höfuð. Ég er ekki viss um, að það sé ógæfa fyrir bændastéttina, þótt af þessu leiddi allharðar útlánshömlur hjá verzlunum á yfirstandandi ári. En ég lít með miklu meiri ugg á afleiðingarnar fyrir aðrar stéttir - verkamenn og sjómenn -, ef farið væri að draga þær undir þessa löggjöf. Ég er hræddur um, að þeir yrðu fáir úr þeim stéttum, sem yrðu hlunnindanna aðnjótandi af löggjöfinni, en hræddari um hitt, að sú takmörkun á útlánum, sem þessar stéttir yrðu fyrir við að komast undir slíka löggjöf, myndi verða þeim mjög tilfinnanleg, og e. t. v. allt að því óbærileg. Ég veit ekki, hvernig fer um verkamenn og sjómenn í þurrabúðarplássunum, ef verzlanir kippa að sér hendinni um lán. Það getur haft mjög skaðlegar afleiðingar, og ég fyrir mitt leyti vildi, með hagsmuni þessara stétta fyrir augum, ekki stuðla að því, að þær yrðu dregnar inn undir þessa löggjöf. Það er þannig um bóndann, að þótt honum sé neitað um lán, þá hefir hann lengst af eitthvað til nauðsynlegra þarfa. Hann hefir eitthvað til að borða og eitthvað til að klæða heimilið með; en þetta hefir verkamaðurinn og sjómaðurinn ekki. Ef þeim er neitað um lán, verður fyrsta afleiðing þess sú, að skortur verður á lífsnauðsynjum á heimilinu. Þótt ég sé bannig í vafa um, hvort meira vegur, þegar á heildina er litið, ávinningur eða halli af slíkri löggjöf, þá vil ég samt leggja mitt atkv. til að gera þessa tilraun í þeirri mynd, sem frv. er nú i. Viðvíkjandi skrifl. brtt. frá hv. 3. landsk., sem var lýst hér, þá vil ég láta það í ljós, að ég tel hana allsendis óþarfa, því að skuldir, sem stafa af ógreiddu verkakaupi, eru undanþegnar gjaldfresti þessara laga. Mér finnst, að óogreiddur aflahlutur hjá mönnum, sem hafa landbúnað að aðalatvinnuþegi, megi gjarnan vera undanþeginn líka. Það eru sjálfsagt æðimargir menn á landinu, sem hafa landbúnað að aðalatvinnu, og stunda þó eitthvað dálítið sjávarútveg, þar sem vel má vera um aflahlut að ræða. Get ég ekki séð nein rök fyrir þessari brtt.hv.þm., þót hún sé e. t. v. meinlaus.

Frsm. (Páll Hermannsson) Hv. 4. landsk. minntist á það, að bankastjórar bankanna hér í Rvík hefðu eindregið lagzt á móti því að sett yrðu lög slík sem þessi. Það er rétt, að bankastjórarnir lögðust mjög á móti frv. eins og það var, þegar það kom fyrst til d., og það er rétt, að í raun og veru hefðu bankastjórarnir helzt kosið, að engin lög hefðu verið sett í þessa att. En þó undirbjuggu þeir sjálfir frv. til l., sem þeir síðan sendu landbn., og gengur það mjög í sömu átt sem frv. Þetta gerði, að því leyti, að það gerir ráð fyrir gjaldfresti á gömlum skuldum landbænda. Ég hygg því, að jafnvel þótt allir bankastjórarnir hér í Rvík hefðu helzt kosið, að ekki væru selt lög í þessa att, munu þeir þó hafa álitið, að lög eitthvað lík því frv., sem hér er á ferðinni, væri þó helzt ástæða til að setja. Annars skilst mér vera svo um þetta frv., að það sé tilraun til þess að verða að liði, án þess þó að hafa til þess verulega getu. Það er vitanlega rétt, sem hv. 2. landsk. hefir bent á, að það væri miklu æskilegra fyrir þá, sem eru skuldugir - en það er allur fjöldinn af landsmönnum -, ef ríkið gæti lagt fram peninga, sem notaðir yrðu á þann hatt að strika út skuldirnar. En ég álít, að á þessu stigi vanti svo fjarska mikið á, að þingið hafi undirbúning undir þær ráðstafanir. Fyrst og fremst vita allir, að ríkið er bæði peningalítið og e. t. v. lánstraustslítið, enda yfirleitt talið heppilegt að þurfa ekki að taka lán. Í öðru lagi hygg ég, að þá yrði ekki minni stæða til þess að meta stéttir landsins. Og ef ætti að ráðast í að leggja fram stórfé úr ríkissjóði, þá mætti ekki taka eina stétt fram yfir aðra. Alþingi Íslendinga á eftir að sitja einu sinni enn, áður en það telur sig undirbúið til þess að ganga inn á þá braut að leggja fram fé til að strika út skuldir landsmanna. Það væri ekki mikið um að ræða, ef ekki væru annarsstaðar á landinu skuldugir menn en í mínu kjördæmi, eins og hv. 2. landsk. fann sérstaklega ástæðu til að benda á. En það er ekkert eins dæmi, því miður. Það eru víða annarsstaðar þungar skuldir, sem hvíla á landsmönnum. Annars er ég alveg sammala því, sem hv. 1. landsk. sagði um þetta frv. Það er tilraun til að bæta úr. Frv. hefir e. t. v. einhverja kosti, a. m. k. vænta menn þess í framkvæmdinni. En þessari aðferð fylgja eðlilega gallar; slíkt er ekki að efa. Það er hnekkir fyrir þegna landsins að þurfa að gera slíkar ráðstafanir. Ég skil það ósköp vel, að menn geti búizt við, að slík löggjöf sem þessi verði framlengd, eins og hv. 1. landsk. tók fram, ekki einungis í sambandi við þær skuldir, sem nú eru, heldur líka skuldir, sem myndast á þessu ári. Ég held samt, að á þetta verði að hætta, vegna þess að ég geri ráð fyrir, að bændur yfirleitt verði nú í þessu tilliti að lifa af því, sem þeir sjálfir, geta borgað. Ég hygg það undantekningu, ef þeir fá lán núna. Hv. 1. landsk. hefir skýrt og greinilega tekið fram muninn á því að veita bónda gjaldfrest í því augnamiði, að hann geti haldið áfram að reka sína atvinnu, eða t. d. verkamanni, svo að ég vil ekki endurtaka það. Munurinn er augljós. Það, sem með þessu á að gera, er að sporna við því, að þeir, sem hafa stundað landbúnað og lifað á honum, komist hjá því að neyðast til að hætta þessum atvinnuvegi og lenda í flokki þeirra, sem ekki hafa neitt við að lifa. Mér sýnist, að það ætti öllum að vera skiljanlegt, að jafnvel þótt óþægindi geti verið í sambandi við það, að gengið sé að verkamönnum og sjómönnum fyrir þá, sem fyrir þá verða, þá eru þó miklu meiri líkindi til þess, að þeir geti stundað sömu atvinnu og áður. Ég vildi mælast til þess, þrátt fyrir hina ýmsu annmarka þessa frv., að það yrði þó gert að lögum og samþ. hér í d.

Jón Jónsson Ég hefi flutt hér lítilsháttar brtt., sem var svo síðbúin, að hún er skrifleg. Hún er einungis leiðrétting á misgáningi, sem varð hér við afgreiðslu málsins við seinustu umr. Það komst inn í frv. brtt. frá hv. 2. landsk., sem miðuð var við frv. eins og það var í byrjun umr., meðan gert var ráð fyrir, að ákvæði þess næðu einnig til smábátaútvegsins. Till. var um það, sem felst í seinustu málsgr. 16. gr.: að „ákvæði laga þessara um gjaldfrest taka eigi til skulda, er stafa af ógreiddu verkakaupi eða ógreiddum aflahlut“. Þó að frv. hafi tekið þeim breyt. getur þetta samt eftir sem áður átt við ógreitt verkakaup, enda fellst hv.þm. á það við seinustu umr., að ekki væri þörf á að setja slík ákvæði, því að verkafólk ætti ekki mikið ógreitt hjá bændum. Það er ekki tízka þar að greiða ekki verkafólkinu kaup. En það er viðvíkjandi þessum ógreiddu aflahlutum. Ég álít yfirleitt ekki viðeigandi, þegar verið er að tala einungis um bændur, að taka nokkuð fram um slíkt, því að meginþorri bænda stundar ekki sjávarútveg. Það kann að vera, að fáeinir bændur stundi lítilsháttar útveg, aðallega út frá kauptúnunum, en fæstir munu þeir ráða menn upp á aflahlut, heldur kaup. Þetta ákvæði virðist því vera óþarft í frv., enda viðurkenndi hv.þm. Það síðast, að e. t. v. þyrfti að laga þetta, ef frv. breyttist samkv. till. þeim, sem þá lágu fyrir frá landbn. og nú hafa verið samh. Ég skal játa með hv. 1. landsk., að þetta skiptir ekki miklu máli, en þó held ég, að betur færi á þessu, og ég ætla að benda hv.þm. á það, að hinn eini bóndi, sem er í Sjálfstæðisflokknum, var samdóma um, að þetta ætti ekki við.

Vildi hann fá frest á aflahlutunum? JBald: Er ekki nema einn bóndi í flokknum?

. Ekki í þingflokknum. Um málið sjálft er það að segja, að þetta getur orðið til nokkurra hagsbóta núna í kreppunni, því að búast má við, að ýms fyrirtæki kunni að hallast, þegar harðnar í ári, og mest hættan, að þau kunni að ganga hart að. Hvað það snertir, að þetta myndi spilla lánstrausti bænda, eins og hv. 1. landsk. sagði, þá vona ég, að það verði ekki, enda ekki líklegt, eins og hv.frsm. benti á, að mikið verði um lánveitingar að tala meðan á kreppunni stendur. En eins og hann sjálfur tók fram, tekur frv. einungis til þeirra skulda, sem stóðu 1. jan 1932. Finnst mér, að menn geti ekki búizt við, að þessháttar lög verði framlengd, nema kreppan standi því lengur, sem menn óska þó, að verði ekki.

Jón Baldvinsson Ég tók ekki dæmið af Norðmylingum fyrir það, að ekki væru skuldir nokkursstaðar annarsstaðar, heldur benti ég hv.frsm. á það dæmi til stuðnings þeirri uppástungu, sem ég var með, að ríkissjóður legði fram fé til skuldagreiðslna og til að fella niður miklu hærri skuldir. Ég tók þetta sem dæmi af því, að gerð hefir verið tilraun í hans kjördæmi til að komast að slíku samkomulagi um skuldir, en þeir hafa ekki getað það, vegna þess að þá vantaði peninga til að greiða samkv. nauðasamningunum, sem hefðu orðið til að fella niður mjög þungar skuldir, sem á bændunum hvíldu. Ég skal ekki segja um það, hve mikil fjárhæð mundi nægja fyrir landið allt, en bendi einungis á þetta sem dæmi. Skuldir Norðmylinga eru ekki eins dæmi, þótt ástandið á Austurlandi sé e. t. v. verra en víðast annarsstaðar. Ég þykist litlu þurfa að svara hv. 3. landsk. hvað brtt. hans snertir. Hv. 1. landsk. hefir réttilega bent á, að ef aflahlutur er ógreiddur hjá bændum, þá á það vitanlega að falla undir sömu ákvæði og ógreitt verkakaup. En ég er hræddur um, að hv. 3. landsk., sem býr nú alllangt frá sjó - 25 km. að ég ætla - og er því ekki útvegsbóndi, en aðeins sér út á flóann, geti ekki staðið við það, ef hann heldur því fram, að einungis fáir bændur hafi nokkra útgerð. Fram með allri strandlengjunni hefir fjöldi bænda talsverða útgerð; þeir eiga einn og tvo báta; sumir gera út í félagi og hafa menn bæði upp á kaup og hlut, og ef slíkir hlutir væru ógreiddir, tel ég sjálfsagt, að þeir falli undir sömu ákvæði og ógreitt verkakaup. Það er því ekki til að leiðrétta neinn misgáning, að hv.þm. ber fram þessa till., heldur er það af því, að hv.þm. kannast ekki við orðið útvegsbændur, sem þó er talsvert algengt í málinu. Ég er hræddur um, að þessi sé misgáningurinn hjá hv.þm., og eins kom - ég vil ekki segja fávizka hans, heldur þessi misgáningur honum til þess að tala einungis um fæina útvegsbændur. En það eru heilir landsfjórðungar, þar sem bóndinn á hverri einustu jörð svo að segja hefir hlutdeild í útgerð. Þetta getur fullkomlega staðizt, og það er ekki rétt hjá hv.þm., að ég hafi viðurkennt þetta sem formgalla á frv. eins og það var við 2. umr. Ég vissi það fullvel, að þetta mundi geta staðizt, þótt útvegurinn væri felldur burt. En það er rétt hjá hv.þm., að það átti miklu frekar við og ég hefði lagt meiri áherzlu á þessa brtt., ef frv. hefði staðið óbreytt, en hún á þó fullan rétt á sér þrátt fyrir breytinguna. - ég held svo, að það hafi ekki verið annað, sem ég þurfti að athuga.

Halldór Steinsson Það gladdi mig að heyra, að sú skoðun, sem ég lét í ljós við 1. umr. þessa máls, er að ryðja sér til rúms í d., að þessi afgreiðsla myndi verða til þess að draga úr útlánum. Hv. 1. landsk. hélt einmitt því sama fram og sagði, að það væri uggur í sér um, að þetta gæti orðið til að gera bændum erfiðara fyrir, því að lánardrottnar myndu yfirleitt verða varkárir í útlánum til þeirrar stéttar, sem nyti þessara fríðinda. ég fyrir mitt leyti hefi áður tekið það fram, að ég er sannfærður um það. En mér skildist á hv. 1. landsk., að hann héldi, að sú útlánavarkárni myndi einungis koma fram gagnvart bændum. Ég held þó, að hún myndi ná miklu lengra, því að lánardrottnar myndu yfirleitt ganga út frá því, að úr því að þessi löggjöf væri í eitt skipti komin á, þá myndu komandi þing halda áfram á þeirri braut og lengra, unz fleiri og fleiri stéttir kæmust inn undir lögin, svo að ég held, að ganga megi út frá því sem vísu, að lánardrottnar myndu verða varkárari við öll útlán, og það er einmitt einn af hinum stóru göllum, sem þessi lög mundu hafa í för með sér, - ekki þó af því, að lán séu svo æskileg. Það væri æskilegra, ef menn þyrftu ekki á lánum að halda, en á þessum tímum er viðskiptalífi manna svo háttað, að hjá lánum verður ekki komizt. Viðskiptalífið byggist yfirleitt á lánum til lengri eða skemmri tíma, og menn geta ekki lifað an þeirra. Þess vegna tel ég það einn af ókostum þessara laga, að þau draga úr lánstrausti manna. Mín skoðun á málinu í heild er alveg hin sama og áður hefir verið. Ég álít þetta frv. fyrst og fremst kák, ef það á annað borð gerir nokkurt gagn. Hér er farið fram á að taka örfáa menn úr einni stétt landsins, - því að hversu margir eru þeir af bændum landsins, sem myndu komast inn undir þessi lög? ég hygg, að ef ætti að fara að gera upp status bænda, þá væru þeir miklu fleiri, sem ekki ættu fyrir skuldum, en hinir. Hér er því ekki verið að gera neitt stórnýmæli fyrir bændastétt landsins í heild, því að þeir yrðu svo fáir, sem kæmust inn undir þessi lög. Að þessu leyti er frv. kák. En að hinu leytinu skapar það svo afskaplega mikið ranglæti, að taka þannig út úr hluta einnar stéttar í landinu og gera hana aðnjótandi slíkra gæða. Hæstv. forsrh. gat um það við 1. eða 2. umr. þessa máls, að aðalþörfin fyrir þetta frv. væri að hjálpa skuldunautum, þegar svo stæði á, að verzlunarfyrirtæki færi á höfuðið. Hvar kæmi þessi hjálp við? Ég held, að það hafi verið hv. 3. landsk., sem minntist á þetta sama. Hans sjóndeildarhringur nær nú sennilega ekki langt í þessu tilfelli. Það segir sig sjálft, að mörg verzlunarfyrirtæki munu á þessum árum fara um koll. En hvað eru þá þessir fáu bændur, sem komast undan, samanborið við allan hann aragrúa skuldheimtumanna, sem eiga sjálfsagt miklu verri aðstöðu heldur en einmitt þessir bændur, sem eiga fyrir skuldum? því að þeir menn, sem kaupa upp skuldir slíkra fyrirtækja, ganga yfirleitt ekki harðast að þeim, sem eiga fyrir skuldum, heldur hinum, sem þeir vita, að margir lánardrottnar standa á, til þess þó að fá eitthvað inn. En þeir vilja heldur komast að föstum samningum við þá,, sem eiga fyrir skuldum. Það er nú ómögulegt að segja, að þetta sé bjargrað til að ráða fram úr því kreppuástandi, sem nú er. Hv. 3. landsk. sagði, að það væri engin hætta á því, að þessi l. yrðu framlengd. Menn bjuggust heldur ekki við, þegar farið var að lögleiða hér gengisviðauka, verðtoll og ýmsa fleiri skatta, að þeir yrðu framlengdir. Þetta allt átti einungis að gilda fyrir eitt ár. Það er ekki fyrirsjáanlegt, að kreppan verði svo afstaðin í byrjun næsta árs eða á næsta þingi, að ekki kunni að þykja ástæða til að framlengja slík lög, og sú reynsla, sem menn hafa af slíkum bráðabirgðalögum, er þannig, að menn verða að vænta þess, að þau verði framlengd framvegis.

Pétur Magnússon Ég vakti athygli á því við 2. umr., að eftir orðalagi 16. gr. eru þær lánsstofnanir eða verzlunarfyrirtæki, sem lenda í greiðsluörðugleikum vegna ákvæða þessara laga, vernduð fyrir því, að bú þeirra verið tekin til skiptameðferðar meðan lögin eru í gildi, ef skattaframtöl þeirra sýna, að þau eigi fyrir skuldum. Hinsvegar er ekkert í þessari gr., sem hamlar því, að einstakir skuldheimtumenn geri aðför hjá þessum fyrirtækjum. Gæti því farið svo, að einn eða fáir af skuldheimtumönnunum næðu í allar eignirnar, sem til væru, en hinir sætu eftir með ekki neitt. Hafa verið gerðar tilraunir til þess að lagfæra þetta, en hv. dm. hafa litið svo á, að ekki væri ástæða til þess og felldu brtt. þær, sem fram hafa komið í því skyni að kippa þessu í lag, en hinsvegar hafa þeir samþ. frv.-greinarnar. Ég álít ósæmilegt af Alþingi að samþ. svona ákvæði, því að þau brjóta í bága við ákvæði í hegningarlögunum, er leggja refsingu á menn fyrir að gera skuldheimtumönnum sínum mishátt undir höfði, en með þessu ákvæði er raunverulega verið að löghelga þann verknað. Eftir frv. nær fresturinn aðeins til þeirra skulda, er stofnað hefir verið til fyrir 1. jan. 1932, en ekki þeirra, sem yngri eru. Þeir menn, sem eiga yngri kröfur á þessa atvinnurekendur, geta þá fengið dóm á skuldunautana, gengið að þeim og gert þá insolvent, eða ófæra um að borga skuldir sínar, enda þótt þeir hafi átt fyrir skuldum, þegar þeir fengu gjaldfrestinn. Það er alkunnugt, að nauðungaruppboð gefa sjaldan sannvirði þeirra hluta, sem seldir eru. Þessir ágallar eru í mínum augum einir út af fyrir sig svo miklir, að frv. er öldungis ófært til þess að verða að lögum.

Jón Þorláksson Ég tók undir aðfinnslur hv. 4. landsk. við 2. umr. og gerði tilraunir til þess að fá bætt úr því, sem hann benti á, að áfátt væri. Játa ég, að það hefir ekki tekizt nema að nokkru leyti, og þó eru þessir ágallar miklu minni en upphaflega voru í frv., nú, þegar bátaútvegsmenn eru fallnir undan ákvæðum þess. Hefi ég hugsað nokkuð um þessi atriði síðan og komizt að þeirri niðurstöðu, að gallarnir séu ekki svo hættulegir, að rétt sé að hafna því þeirra vegna. Það er sennilega rétt hjá hv. 4. landsk., sem hann athugaði við 2. málsgr. 16. gr., að ekki er útlit fyrir, að einstakir skuldheimtumenn geti leitað fullnustu í eignum verzlunarfyrirtækja, sem koma undir þetta ákvæði gr., að bú þeirra skuli ekki tekið til gjaldþrotaskipta að þeim nauðugum, ef þau reynast eiga fyrir skuldum. Segjum, að svo fari nú, að skuldheimtumenn leiti fullnustu, og þyki hætta á, að fjárnámið hafi þau áhrif, að þetta fyrirtæki bíði slíkan hnekki, að það eigi ekki lengur fyrir skuldum, - já, þá er þetta verzlunarfyrirtæki þar með fallið undan ákvæðinu, svo að skuldheimtumenn hafa rétt til þess að krefjast gjaldþrotaskipta. Verður þá að gera ráðstafanir innan 8 vikna til þess að fá fjárnáminu riftað, og verður þá fyrirtækið ekki tekið til gjaldþrotaskipta.

Hvar eru ákvæði um það?

. Í sjálfri gr. stendur, að fyrirtækið verði að eiga fyrir skuldum til þess að geta fengið hann rétt, að búið verði ekki tekið til gjaldþrotaskipta að því nauðugu. Geri ég ráð fyrir, að þessi réttur standi ekki nema meðan fyrirtækin eiga fyrir skuldum. Játa ég að vísu, að það getur verið naumur frestur að koma þessu í kring innan 8 vikna, en þó má bíða og sjá, hvort þau vandkvæði koma í ljós, sem hv. 4. landsk. drap á. Sama hygg ég að gildi um skuldir hjá bændum, ef stofnaðar eru eftir 1. jan. 1932. Ef bóndi á ekki fyrir skuldum, lít ég svo á, að hann sé fallinn undan þessu ákvæði, og geti þá aðrir leitað fullnustu í búi hans. Held ég, að þessir annmarkar séu ekki eins miklir og hv.þm. heldur fram og megi því vel samþ. frv. þess vegna.

Pétur Magnússon Ég vil aðeins benda hv. 1. landsk. á það, að riftunarreglur gjaldþrotaskiptalaganna miðast ekki við aldur aðfararinnar, heldur málssóknarinnar. Ef nægjanlega langur tími er liðinn frá því mál það var höfðað, sem til aðfararheimildar leiðir, heldur fjárnám gildi, þó að skuldunautur síðar verði gjaldþrota. Þar, sem svo stendur á, koma gjaldþrotaskiptin öðrum skuldheimtumönnum því ekki að neinu gagni, og stendur þannig óhaggað það, sem ég hefi haldið fram, að ákvæði þetta opnar leiðir til að auðga vissa skuldheimtumenn á annara kostnað.

Jón Þorláksson Ég vil bæta því við það, sem ég hefi áður sagt, að ég hefi átt tal um málið við lærðan lögfræðing, og var hann þeirrar skoðunar, að þetta myndi ekki koma að sök. - Mér skildist af ræðu hv. 4. landsk., að skuldheimtumenn, sem nú hafa mál langt á veg komin út af einhverjum kröfum, gætu komið sínum málum fram án þess að aðrir skuldheimtumenn gætu slíkt hið sama. En héðan af tel ég ekki hættu á því, að menn, sem hér eftir færu með mál á hendur skuldunaut, væru búnir að fá dóm svo snemma, að hann væri orðinn sex mánaða gamall. Annars vil ég ekki þrátta um þetta við hv.þm., en ég held, að ekki mundu verða mikil brögð að því að aðrir skuldheimtumenn hefðu ekki svigrúm til þess að gæta réttar síns fyrr en hag skuldunauts væri orðið svo hallað, að hann ætti ekki fyrir skuldum.

Frsm. (Sveinn Ólafsson) Mér þykir sennilegt, að hv.flm. frv. á þskj. 44, og eins ýmsir þeirra hv.þm., sem borið hafa fram viðaukatill. og brtt. við frv., muni ekki vera sammála samgmn. um þá afgreiðslu þessa máls að vísa því til stj. Hygg ég þó, að allir þeir, sem bezt hafa hugsað rétta mál og ekki eru einhliða bundnir við áhugamál síns héraðs, muni kannast við það, að heppilegast sé að láta úrslit málsins bíða næsta þings, eins og ástatt er og málinu nú er komið, ekki sízt þar sem telja má víst, að málið komi aftur til þingsins kasta betur undirbúið en það er nú. Það er nú svo um marga þá vegarkafla, sem skv. brtt., er fyrir liggja, mundu bætast í vegal., ef samþ. yrðu, að við þá vantar bæði mælingar á vegalengdunum og eins allar kostnaðaráætlanir, en samtals eru þessir vegakaflar, sem ætlazt er til, að bætist inn í vegal., um 500 km., og sjá þá allir, að hér er um allstórfelldan viðauka viðauka við vegakerfi lánsins að ræða, og virðist því óneitanlega, að réttast sé, áður en gengið er að því að lögfesta þetta, að afla þeirra gagna, sem frekast verða fengin um staðhætti, þörf og ástæður og bíða þar til fram hafa farið nákvæmar mælingar á hverjum stað og fengizt hafa áætlanir yfir þann kostnað, sem þessar vegalagningar hafa í för með sér. Auk þess er á það að líta, að ekki er nærri því komið, að búið sé að leggja alla þá vegi, sem lögfestir voru með vegal. frá 1924. Vegalögin næstu á undan, frá 1907, fengu að vísu nokkra viðauka á tímabilinu frá 1907–1924, en entust þó langan tíma samanborið við núgildandi vegalög. Það er vitanlegt, að meira en helmingur þeirra vega, sem áætlaðir voru með vegal. 1924, er enn ólagður, og má segja, að 5 sýslur landsins séu ennþá að mestu utan við þessar þjóðvegalagningar, nefnil: Skaftafells-, Múla- og Norðurþingeyjarsýslur. Enn vantar því mikið á það, að fullnægt sé þeirri hugmynd, sem vaki fyrir Alþingi 1924, að tengja saman með einum aðalvegi öll helztu héruð landsins á 15-20 árum. Þegar þessa er gætt, sýnist því sem ekki sé mikil þörf á að flyta þeirri vegalagabreyt., sem hér liggur fyrir. Ég sé ekki ástæðu til fara um þetta fleiri orðum, en vil að öðru leyti vísa til nál. samgmn. á þskj. 713.

Steingrímur Steinþórsson Ég vil taka í sama streng og hv.þm. Borgf. og skora á stj. að undirbúa þetta mál sem bezt fyrir næsta þing. Það er ekki vafi á því, að svo miklar breyt. hafa orðið í samgöngumálum hér á landi síðan fyrir 8 árum, er vegal, voru sett, eins og hv.þm. Borgf. og réttilega tók fram, að nauðsynlegt er að gera ýmsar breyt. í þessum efnum. Þótt rétt sé hjá hv.frsm., að enn sé margt ógert, sem ákveðið var með vegal. 1924, er það engin sönnun fyrir því, að að ekki sé nú rétt að taka upp í vegal., vegna breyttra ástæðna, marga vegi, sem þá voru ekki teknir upp í vegal. Er hin mesta nauðsyn, að þetta mál allt sé sem bezt rannsakað, og vil ég því endurtaka þá áskorun, að stj. sjái svo til, að málið fái sem ýtarlegastan undirbúning fyrir næsta þing, svo að málið þá geti fengið endanlega afgreiðslu þingsins. Mér skilst, að það muni hafa litla þýðingu að mæla með brtt., eins og málinu er komið, en úr því að ég stöð upp á annað borð, vil ég þó leyfa mér að fara nokkrum orðum um þær brtt. á þskj. 63, sem við þm. Skagf. flytjum við frv. Eins og kunnugt er, hagar svo til í Skagafirði, að fjörðurinn klýfur héraðið nokkurn veginn í tvennt, og eru sveitir beggja vegna við fjörðinn, en aðalhéraðið liggur þó upp af firðinum. Í austurhéraðinu er enginn þjóðvegur, nema örstuttur vegarspotti frá Hofsósi til Hjaltadalsarbrúar, sem tekinn var í tölu þjóðvega fyrir nokkrum árum, og er þessi vegarspotti þannig ótengdur við þjóðvegakerfi landsins í báða enda. Leggjum við því til með brtt. okkar, að vegur frá Sauðarkróki um Hegranes að Hjaltadalsarbrú til Hóla í Hjaltadal og eins vegurinn frá Héraðsvatnabrú á Grundarstokk að Vatnsleysu í Viðvíkursveit verði teknir upp í þjóðvegatölu. Vegurinn fram að Hólum í Hjaltadal er að vísu dálítill krókur, en fyrir þeim krók liggja þær röksemdir, að á Hólum er bændaskóli, og hefir verið venja, að vegarspottar heim til bændaskólanna væru teknir í tölu þjóðvega, og svo var t. d. gert að því er snertir bændaskólann á Hvanneyri. Þá leggjum við það ennfremur til, að vegur frá Hofsós um Sléttuhlíð og Fljót til Siglufjarðar verði einnig tekinn í tölu þjóðvega, og verður öll leiðin frá Sauðarkróki til Siglufjarðar þar með tekin upp í þjóðvegakerfið. Siglufjörður er eini stærri kaupstaðurinn á landinu, sem ekki er í vegasambandi við landið. Er að vísu órannsakað enn, hvort kleift verður með viðráðanlegum tilkostnaði að leggja veg yfir Siglufjarðarskarð, en jafnvel þótt þessi vegur kæmist ekki lengra en í Fljótin, væri þó mikil bót fengin í vegamálunum á þessum slóðum, því að með því að nota mótorbát til flutninga úr Haganesvík til Siglufjarðar og öfugt, er að miklu bætt úr þeirri samgönguþörf, sem sveitirnar þarna eru í, og eins Siglfirðingar. Það sýnist því svo, sem sterk rök hnigi að því, að rétt sé að taka þessa leið alla frá Sauðárkróki til Siglufjarðar í þjóðvegatölu. Skal ég aðeins benda á það, hversu mikla þýðingu það hefir fyrir sveitirnar á þessum slóðum, að þessi leið sé tekin upp í þjóðvegatölu, því að eins, og er geta þær ekki hagnýtt sér sumarmarkaðinn á Siglufirði til nokkurrar hlítar, en þegar vegur er kominn út í Fljót og hægt er að nota mótorbát til flutninga þaðan, er þar með opnaður möguleikinn fyrir þau sveitarfélög, sem þarna liggja að, til að senda nógar vörur á sumarmarkaðinn á Siglufirði, og þetta kemur Siglfirðingum ekki síður að góðu, sem þannig fá ódýrari vörur vegna hins aukna vöruframboðs, sem þá mundi verða. Í þriðja lagi fara till, okkar fram á að tengja saman þjóðveginn í austanverðum Skagafirði, frá Vatnsleysu í Viðvíkursveit að Héraðsvatnabrú á Gundarstokk. Með því að fá veg lagðan þessa leið, myndi mikið bætt úr samgönguþörf Skagfirðinga austan vatna. Ef litið er á hina breyttu staðhætti í Skagafirði, sem orðið hafa frá því að vegalögin voru sett 1924, og kröfurnar eins og þær eru nú, þá verður ekki annað sagt en að brtt. okkar séu allar mjög nauðsynlegar. Verði þær samþ., má segja, að sæmilega sé séð fyrir vegaþörf í Skagafirði. Að vísu vantar þá enn veg frá Sauðarkróki út með firðinum að vestan, til þess að Skefilsstaðahreppur komist í vegasamband. Ég sé svo ekki ástæðu til að halda öllu lengri ræðu um þetta nú. Ég hefi aðeins viljað, að þær ástæður kæmu fram, sem liggja bak við brtt. okkar. En við þm. Skagf. væntum þess, að væntanleg ríkisstj. og vegamálastjóri taki till. til greina og taki þær upp í frv. til breyt. á vegalögunum, sem gera má ráð fyrir, að lagt verði fyrir næsta þing.

Halldór Stefánsson Það er sjáanlegt eins og sakir standa nú, að mál þetta nær ekki fullnaðarafgreiðslu á þessu þingi. Ég get og fallizt á þá ástæðu hv. samgmn. gegn till. þessum nú, að þær séu ekki nægilega athugaðar í heild, og þar sem vegamálastjóri mun vera að vinna að undirbúningi nýrra breytinga á vegalögunum, þá sé réttara að bíða með afgreiðslu þeirra, þar til þeim undirbúningi er lokið. En ég vil leggja áherzlu á, að þessi undirbúningur verði ekki látinn dragast úr hömlu, svo hægt verði að leggja þessar breyt. á vegal. fyrir næsta þing, því eins og tekið hefir verið fram, hafa kröfurnar um vegakerfi landsins breytzt mjög mikið frá því að vegalögin voru sett 1924. Úr því að ég á annað borð stóð upp, þá vil ég gera dálitla grein fyrir brtt. þeim, er ég flyt á þskj. 68. Eins og þjóðvegurinn um Fljótsdalshérað er nú ákveðinn, má kalla, að hann liggi þvert yfir héraðið. En svo ganga aftur álmur út frá honum. Beint framhald af honum liggur til Reyðarfjarðar, og má segja, að sá vegur sé eina sambandið, sem Héraðið hefir við hafnarstað. Önnur álma, sem hugsuð er til sjávar, liggur að Unaós. Það má segja, að byggðin þarna klofni í tvo dali, Jökuldal og Héraðið, sem liggur beggja megin Lagarfljóts, og efst heitir Fljótsdalur. Þeir, sem búa ofan við þennan þverveg, hafa ennþá ekki fengið bílsamband við aðalbrautina, sem liggur til kauptúnsins, sem þeir verzla við. Till. mínar á þskj. 68 lúta að því, að upphluti héraðs þessa fái veg upp byggðina, til þess að létta undir með íbúunum þar að ná til kaupstaðarins. Þetta er sambærilegt t. d. við þjóðveginn í Eyjafjarðarsýslu. Hann liggur þvert um byggðina og álmur út frá honum inn í héraðið. Hvað snertir annan þennan veg, álmuna upp Jökuldalinn, þá stendur sérstaklega á um hann. Það er ekki hægt að fara aðra leið til þess að ná vegasambandi milli Norður- og Austurlandsins. Þegar Jökuldalnum sleppir taka við sléttar og greiðfærar heiðar og til þess að ná til þeirra, verður að leggja veg eftir dalnum. Ég býst við, að menn minnist þess, að á síðasta vetrarþingi kom fram stjórnarfrv., samið af vegamálastjóra, þar sem farið var fram á að gera þennan vegarkafla að þjóðvegi, til þess að gera sambandið milli landsfjórðunganna mögulegt. Ég vildi ekki láta hjá líða að gera þessa stuttu grein fyrir till. mínum, til þess að gera hv.þdm. þær sem kunnastar.

Björn Kristjánsson Það er að sjálfsögðu þýðingarlítið að tala mikið um brtt. þær, sem fram eru komnar við vegalögin, þar sem komið er að þinglausnum, enda stend ég ekki upp til þess sérstaklega að mæla með brtt. minni á þskj. 64, heldur miklu fremur til þess að undirstrika það, sem tekið hefir verið fram undir þessum umr., að væntanleg stj. og vegamálastjóri undirbúi breyt. á vegalögunum til þess að leggja fyrir næsta þing. Þetta vildi ég að kæmi skýrt fram. Þá vil ég fara nokkrum orðum um brtt. mína. Hún fer ekki fram á að bæta nýjum veg í tölu þjóðvega, heldur að breyta þjóðveginum um Norður-Þingeyjarsýslu þannig, að vegurinn um Öxarfjarðarheiði, sem telja má því nær útilokað, að bílvegur verði nokkurn tíma lagður um, verði lagður niður, en í hans stað tekin í tölu þjóðvega leiðin kringum Melrakkasléttu um Raufarhöfn, svo nefnda Hálsa að Svalbarði, en þar koma leiðirnar saman. þessari leið hefir vegamálastjóri mælt með, því að hún liggur öll um óbyggðir, en leiðin um Melrakkasléttu og Hálsa liggur, eins og kunnugt er, að mestu leyti um sveitir. Fyrir 1924 var tæplega hægt að segja, að þjóðvegurinn snerti NorðurÞingeyjarsýslu. Hann lá þá um Hólsfjöll og snerti aðeins Norður-Þingeyjarsýslu á fárra km. svæði, en með vegalögunum, sem sett voru 1924, var þessu breytt þannig, að nú liggur hann kringum Tjörnes um Kelduhverfi, Öxarfjörð, Öxarfjarðarheiði og Þistilfjörð að Þórshöfn. Við þessa breyt. undu menn vel í svipinn, því þá var enginn bíll kominn í sýsluna og fáa menn byrjað að dreyma um, að það farartæki gæti komið þar til greina. Síðan hefir þetta breytzt. Nú hefir það sýnt sig, að komast má á bílum miklu víðar en nokkur maður hefði þá getað trúað, og nú bíða menn þess með óþreyju, að austur- og vesturhluti sýslunnar verði samtengdir með bílvegi, og þá er ekki um aðra leið að ræða en þá, sem ég nú vil taka upp í þjóðvegatölu. Síðastl. ár varð sú breyt., að póstleiðin var færð af Öxarfjarðarheiði og liggur nú um Melrakkasléttu, og eru ekki líkur til, að hún verði færð aftur. Mælir því allt með því, að þessi vegarkafli verði tekinn í tölu þjóðvega. Að vísu mun þjóðvegurinn eitthvað lengjast við þetta, en þó mun það ekki muna svo miklu, að að út af fyrir sig ætti að standa í veginum, því að það er líka eini möguleikinn til þess að tengja saman austur- og vestursýsluna. Ég vona nú, að hæstv. stjórn, hver sem hún verður, taki vegamálin til alvarlegrar athugunar og undirbúi þau undir næsta þing, og þá að sjálfsögðu taki þessa breyt. með í brtt. sínum.

Frsm. (Sveinn Ólafsson) Ég get vel unað við undirtektir þeirra hv.þm., sem talað hafa um þetta mál, því að heita má, að þeir séu n. sammála um, að rétt sé að láta málið bíða, í stað þess að flaustra því af nú, þegar komið er alveg að þingslitum. Út af því, sem hv.þm. Borgf. sagði um vegarkafla þá, sem eftir eru ólagðir af heim vegum, sem taldir eru í vegalögunum frá 1924, vil ég taka það fram, að hann fór þar ekki rétt með. Hann vildi halda því fram, að þeir kaflar væru svo greiðfærir frá náttúrunnar hendi, að við þá þyrfti lítið að gera. En slíkt hygg ég af ókunnugleika mælt hjá honum. Því að þegar litið er á Skaftafellssýslurnar og Múlasýslur, sem að mestu er veglaust svæði, þá verður ekki annað sagt en að þar séu eftir mjög torsóttar leiðir, sem gert var ráð fyrir, er vegalögin voru samin, að búið yrði að vega fyrir 1940. Þannig mætti og benda á fleiri staði, sem ennþá eru eftir óvegaðir af þeim leiðum, sem vegamálastjóri hafði hugsað sér, að yrðu fullgerðir um 1940. Að hér sé um stórmál að ræða, má vera augljóst af því, að eftir frv. og brtt. er gert ráð fyrir nýjum þjóðvegum, allt að 500 km. að lengd, sem myndu kosta 3–5 millj. kr., eftir því sem vegagerðakostnaðurinn hefir orðið að undanförnu, en hann hefir verið frá 5–10 þús. kr. pr. km. Hér er því um stórfyrirtæki að ræða, sem brýn ástæða er til að undirbúa vandlega. Skal ég svo ekki fara frekar út í þetta nú eða mæla fyrir brtt. mínum. En ég verð þó að leiðrétta dálítið það, sem hv.þm. Borgf. sagði í ræðu sinni. Hann sagði, að n. hefði „skapað tillögunum aldur“. En hvað er að skapa aldur annað en að drepa, fella eða stytta stundir? Það hefir n. þó alls ekki gert við neina till. Mér hefði fundið réttara af honum að kveða svo að orði, að n. hefði skotið þeim á frest til tryggingar því, að málið í heild yrði betur af hendi leyst, og hefði þá ekkert verið ofmælt hjá honum.