Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og frá er skýrt í grg. þessa frv., sem hér liggur fyrir, frv. til l. um lögreglumenn, eru þær breytingar, sem í frv. er lagt til að gerðar verði á gildandi lögum um þetta efni, í tengslum við þær breytingar á verkefna- og kostnaðarskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga, sem samkomulag varð um í viðræðum síðari hluta f. á. og Alþ. staðfesti í raun með afgreiðslu fjárlaga í des. s. l. Lagabreyting á þá lund, sem hér eru gerðar till. um, varð þá að sjálfsögðu að koma til svo að fyrirætlanir þessar við setningu fjárlaga samrýmdust lagaákvæðum um greiðslu kostnaðar við löggæzluna. Eins og kunnugt er, hefur það um alllangt skeið og árabil, má segja, verið mjög eindregin ósk sveitarfélaganna og samtaka þeirra, að ríkið tæki við greiðslu kostnaðar af löggæzlunni að fullu. Í sjálfu sér er þessi ósk ekki óeðlileg, þar sem löggæzlan og lögreglumennirnir hafa verið um störf sín og starfsháttu undir stjórn lögreglustjóra og svo ráðh. og hliðstæð breyting mun hafa verið gerð í öðrum nálægum löndum. Þar sem í sambandi við þetta er um mjög verulegar kostnaðartilfærslur að ræða, hlaut sú tilfærsla að vera þáttur í heildarendurskoðun á skiptingu kostnaðarliða og tekjustofna milli ríkisins og sveitarfélaganna, og skal ég ekki hér fara nánar út í það. Eins og ég þegar hef sagt, er þessu frv. fyrst og fremst ætlað að gera breytingar á lagaákvæðum, sem snerta þessa hlið málefna löggæzlunnar, svo og jafnframt þeim ákvæðum, sem eðli málsins samkvæmt hljóta að vera samfara kostnaðartilfærslunni, þ. á m. að lögreglumenn, sem áður hafa verið starfsmenn sveitarfélaga, hljóta nú að verða starfsmenn ríkisins. En í því sambandi er þó samkv. þessu frv. heimilaður umþóttunartími, og að sjálfsögðu eru gildandi kjarasamningar að öllu leyti virtir. Um þetta efni eru ákvæði í 13. gr. frv., sérstaklega í 2. mgr. 13. gr. og 4. mgr. 13. gr., og reglan er í stuttu máli sú, eins og þar kemur fram, að lögreglumenn, sem verið hafa í þjónustu sveitar- eða sýslufélags, eiga kost á því til ársloka 1973 að gerast starfsmenn ríkisins með þeim réttindum og skyldum, sem því fylgja. Lögreglumaður, sem ekki kýs þessa leið, skal teljast vera áfram starfsmaður sveitar- eða sýslufélagsins með kjörum samkv. gildandi kjarasamningi óbreyttum til loka gildistíma hans. Í 4. mgr. sömu gr. segir: „Um mál þeirra lögreglumanna, sem ekki kjósa að gerast ríkisstarfsmenn fyrir 31. des. 1973, þegar gildistíma núgildandi kjarasamnings þeirra lýkur, skal farið eftir almennum reglum um niðurlagningu stöðu í 14. gr. laga nr. 38/ 1954, um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins.“ Ég held, að með þessum fyrirmælum séu fengnar skýrar reglur um þetta efni. Að sjálfsögðu getur verið hér nokkurt álitamál, hvernig með eigi að fara, en það er auðvitað eðlilegt að gefa lögreglumönnunum nokkurn umþóttunartíma og umhugsunartíma til þess að segja um það, hvort þeir vilja verða starfsmenn ríkisins. Ef þeir ekki kjósa það, virðist, eins og þarna er gert ráð fyrir, eðlilegast að fara með það með sama hætti eins og þegar staðan er lögð niður, því að það má segja, að þessi staða eða þetta starf, sem verið hefur á vegum sveitarfélagsins, sé lagt niður, og eiga þá þeir, ef þeir kjósa þá leið, kost á launum í 6 eða 12 mánuði, eftir því hve starfstími þeirra hefur verið langur. Um fjárhagsleg skipti ríkis og sveitarfélaga vegna viðtöku ríkisins á rekstrarmálefnum löggæzlunnar eru ákvæði í 14. gr. frv. og hefur þar verið tekið nokkurt mið af meðferð þeirra málefna hjá nágrönnum okkar á Norðurlöndum, er samsvarandi tilfærslur frá sveitarfélögum til ríkis á löggæzlukostnaði voru þar gerðar. Ég sé ekki ástæðu til þess að vera að lesa það upp, en vísa til þess, sem í þessari frvgr. segir þar um, svo og þess, sem sagt er í grg. En þær reglur, sem þar eru settar, virðast mér vera nokkuð í samræmi við eðli málsins. Það má segja, eins og ég þegar hef tekið fram, að með þessu frv. séu ekki fyrirhugaðar verulegar breytingar á gildandi lögum í öðrum efnum en þeim, sem leiða af hinu sérstaka tilefni lagabreytinga. Að vísu er um að ræða nokkrar orðalagsbreytingar í þessu frv. frá gildandi lögum. Enn fremur er það, að upp í þessi lög eru tekin nokkur ákvæði, sem nú eru í lögum um meðferð opinberra mála, en þykja eiga heima í þessum lögum, en þar er ekki um neina efnisbreytingu að tefla frá núgildandi lögum. Enn fremur er það, að í þessu frv. er horfið frá þeirri reglu, sem er í núgildandi lögum, að binda tölu lögreglumanna ákveðið við íbúafjölda. Eftir þessu frv. og ef það verður að lögum. þá er ekki gert ráð fyrir því, að fjöldi lögreglumanna sé þannig fyrir fram markaður með ákveðinni tölu, heldur fer það þá eftir ákvörðun ráðh. og fjárveitingavalds. Þar sem hér hefur verið skammur aðdragandi til undirbúnings þessara lagabreytinga og skammur aðdragandi að nauðsyn, sem hér varð á lagabreytingu, þá þótti ekki rétt að sinni að fara út fyrir þennan þrönga ramma, sem sagt að einskorða sig nokkuð við þær breytingar, sem óhjákvæmilega hlýtur að leiða af kostnaðartilfærslunni. Hins vegar má ætla, að þörf væri á að huga að fleiri breytingum í lögum um lögreglumenn, annaðhvort við framhaldsmeðferð þess nú í þinginu eða á næsta þingi, sem er þó e. t. v. eins heppilegt, af því að ég geri ráð fyrir því, að það verði fremur takmarkaður tími nú til meðferðar þessa máls. Ég vil aðeins í því sambandi nefna tvö atriði, sem ég fyrir mitt leyti held, að sé ástæða til að athuga og verði að koma til athugunar. Í samsvarandi lög á hinum Norðurlöndunum hafa verið sett ákvæði um nefndir, sem þar eru kallaðar „politinævn“ eða „politirád“ og er ætlað að vera nokkurs konar samstarfsnefndir lögreglustjórnarinnar, lögreglumanna og borgaranna. Það er með kjörnum fulltrúum sveitarstjórnanna. Ég fyrir mitt leyti tel mjög sterklega koma til greina að taka upp slíkar nefndir hér, sem e. t. v. mætti kalla löggæzlunefndir, og þá auðvitað með reglum, sem lagaðar væru að íslenzkum aðstæðum. Ég tel, að með þessum hætti mætti opna leið til að auka skilning á milli borgaranna og lögreglunnar og fá vettvang fyrir ábendingar um atriði, sem betur mættu fara, og það gæti gefizt tækifæri til að eyða margs konar misskilningi, sem upp kemur í samskiptum borgara og valdstjórnarmanna. Og ég vil segja það, að ég álít þetta atriði mjög mikilvægt, vegna þess að störf lögreglumanna eru þýðingarmikil og það er mjög mikilvægt, að það ríki skilningur á þeirra störfum og það sé skilningur og gagnkvæmt traust á milli löggæzlumanna og borgara. Og ég hygg, að við getum bætt um frá því, sem er í þeim efnum nú, þó að ég vilji ekki segja, að það hafi komið hér upp neinir sérstakir agnúar þar á. Hitt atriðið, sem ég vil nefna í þessu sambandi, varðar vandamál, sem mönnum hefur að nokkru verið ljóst en hefur þó beðið úrlausnar. Á ég þar við hin sérstöku aldursvandamál vegna eðlis löggæzlustarfanna og þeirrar sérstöku áreynslu, sem því starfi fylgir og á stundum svo, að það er nánast fráleitt að ætla nærri sjötugum mönnum að standa í slíku. Mér er að sjálfsögðu ljóst, að lík vandamál geta verið fyrir hendi við önnur störf ýmiss konar, en þó held ég, að þau séu með svo sérstökum hætti að því er lögreglumenn varðar, að ég tel æskilegt, að um þau verði nánar fjallað. Þau vandamál snerta hins vegar einnig aðra þætti löggjafarinnar, svo sem lífeyristryggingar, og skal ég ekki ræða um það nánar hér, en vil aðeins benda á þetta, að þarna er um að tefla vandamál, sem mér er ljóst, að er fyrir hendi, og ég tel, að verði að huga að á næstunni. Ég skal svo ekki, herra forseti, hafa þessi orð fleiri. Ég held, að frv., sem hér liggur fyrir, sé nokkuð skýrt, og þar að auki fylgja því skýringar í grg., sem ég vona, að geri efni þess skiljanlegt að fullu. Ég vil svo leyfa mér að óska þess, að frv. þessu verði að umr. lokinni vísað til 2. umr. og hv. allshn., og ég vil nú leyfa mér, þar sem ég tel hér vera um frv. að ræða, sem eðli málsins samkvæmt verður að ganga fram á þessu þingi og er í raun og veru afleiðing af því, sem efnislega er þegar búið að ákveða, að vænta þess, að hv. n. sjái sér fært að hraða störfum og þetta frv. geti gengið greiðlega í gegnum þingið.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr., svo að nokkru nemi, enda var þessu frv. útbýtt hér í þinginu rétt fyrir helgi og hefur ekki unnizt tími til þess að fara nákvæmlega yfir það. En ég vil þó við 1. umr. málsins leyfa mér að nefna nokkur atriði, sem ég vonast til, að hv. þn., sem málið fær til meðferðar, taki til athugunar. Það var rétt, sem fram kom hjá hæstv. forsrh., að það hefur löngum komið fram í samþykktum sveitarstjórnarmanna og Sambands ísl. sveitarfélaga, að eðlilegt væri, að ríkið eitt stæði undir löggæzlukostnaðinum. Þessar samþykktir hafa markazt af tvennu, annars vegar af því, að í raun og veru hafa sveitarfélögin ekki stjórnarfarslega ábyrgð á löggæzlumálum, þótt þau hafi greitt tiltekinn hluta kostnaðar við þau, og hins vegar hefur þetta markazt af því, að sveitarfélögin hafa óskað eftir greinilegri skilum milli verkaskiptingar ríkis og sveitarfélaga, og þá hefur þessi þáttur verið talinn falla eðlilega til ríkisins að því tilskildu reyndar, að aðrir þættir kæmu undir umsjá og stjórn sveitarfélaga. Þótt hér sé þannig varðandi þetta sérstaka mál um einhliða ákvörðun um minnkandi valdsvið sveitarfélaga eða réttara sagt minnkandi afskiptasvið sveitarfélaga að ræða, og þá helzt að því er kostnaðarhluttökuna snertir, þá er engin ástæða til þess að amast við frv. á þeim grundvelli, enda standa vonir til þess, að bráðlega verði ráðstafanir gerðar til þess, að fleiri verkefni verði færð í hendur sveitarfélaganna. Í 3. gr. þessa frv. er niður felld sú viðmiðun, sem er í gildandi lögum um tölu lögreglumanna, og gat hæstv. dómsmrh. um það sérstaklega. Ég teldi varhugavert að fella niður slíka viðmiðun, ekki sízt þar sem sveitarfélögin hafa þá ekki beina aðild að þessum málum, eftir að kostnaðarhluttöku þeirra lýkur. Þess vegna er spurningin annað tveggja að hafa einhverja slíka viðmiðun áfram í lögunum eða, eins og hæstv. ráðh. gat um, að koma upp samráði milli löggæzluyfirvalda og borgaranna, - af borgaranna hálfu yrðu það væntanlega sveitarstjórnirnar, sem færu með umboð þeirra. Ég tel nauðsynlegt, að staðaryfirvöld hafi einhvers konar umsagnarrétt að því er lýtur að fjölda lögreglumanna í hverju umdæmi og umfang löggæzlunnar, svo mikilvægt sem það er á ýmsum sviðum. Ég nefni t. d. aðeins á sviði umferðarmála, þótt annað og meira sé ekki nefnt. Þá er rétt, að það komi fram, að um leið og sveitarfélög hafa talið það eðlilegt, að ríkið taki yfir allan kostnað af löggæzlunni, þá er það staðreynd, að lögreglumenn hafa verið starfsmenn sveitarfélaganna um áratuga skeið og milli sveitarfélaganna og lögreglumanna sem starfsmanna hefur myndazt trúnaðarsamband, og hér í Reykjavík hefur þetta samband verið sérstaklega náið. Þess vegna er það ekki án viðkvæmni, að slíku trúnaðar- og starfssambandi sé slitið milli lögreglumanna og sveitarfélags, enda hafa lögreglumenn í Reykjavík talið hagkvæmara fyrir sig að vera starfsmenn sveitarfélags áfram. Ég hefði kosið, að unnt hefði verið að hafa nánara samband við þessa starfsmenn, bæði lögreglumenn í Reykjavík og annars staðar á landinu, áður en þessi breyting gekk í garð, og vonast til þess, að þeim verði gefinn kostur á að vera með í ráðum, þegar endanlega er gengið frá orðalagi og efnisinnihaldi 13. gr. þessa frv. Það er rétt, að það komi fram hér að gefnu tilefni af orðum hæstv. dómsmrh., að á vegum Lögreglufélags Reykjavíkur og Reykjavíkurborgar á grundvelli lífeyrissjóðs starfsmanna Reykjavíkurborgar hefur verið fjallað um lífeyrisréttindi lögreglumanna og lausn á því sérstaka vandamáli, sem er fólgið í því, að lögreglumenn eðlis starfs síns vegna geta tæplega gegnt því að fullu til sjötíu ára aldurs, eins og hæstv. ráðh. gat um. Við höfum í þeim efnum og á vegum þessarar nefndar, sem ég gat um, fengið sérstaka álitsgerð tryggingafræðings varðandi möguleikana á því að stytta starfsaldur lögreglumanna, þannig að þeir njóti engu að síður fullkominna lífeyrisréttinda að loknu starfi. Hér er um vandamál að ræða, sem ég legg áherzlu á, að áfram sé unnið að lausn á. Þá er í 14. gr. frv. þess getið, að ríkið fái endurgjaldslaust í sinn hluta þau tæki og þann búnað, sem sveitar- eða sýslufélag hefur lagt lögreglunni til, sömuleiðis húsnæði, í það minnsta meðan það er notað áfram í þágu löggæzlunnar. Ég dreg í efa réttmæti ákvæða þessarar, gr., þar sem m. a. það er mjög mismunandi, ekki sízt að því er húsnæði snertir, hvað mikið einstök sveitarfélög hafa lagt löggæzlunni til, og ég teldi eðlilegra, að þarna yrði farið eftir samningum og sveitarfélögum yrði endurgreidd kostnaðarþátttaka þeirra samkv. ákveðnum reglum á ákveðnu árabili, og ég er þeirrar skoðunar, að það þyrfti ekki að vera mjög íþyngjandi fyrir ríkissjóð, en gæti hins vegar verið jafnréttismál milli sveitarfélaganna innbyrðis. Í aths. við lagafrv. þetta er látið að því liggja, að við samningu þessa frv. hafi verið haft samráð við Samband ísl. sveitarfélaga eða fulltrúa sveitarfélaganna. Mér er nú nær að halda, að það samráð hafi verið afar takmarkað. Að vísu mun Samband ísl. sveitarfélaga hafa fengið nokkra punkta um aðalinnihald frv. þessa fyrir fulltrúaráðsfund Sambands ísl. sveitarfélaga, er haldinn var hér í Reykjavík í jan. s. l., en eftir því sem ég veit bezt hafa forráðamenn Sambands ísl. sveitarfélaga ekki haft tækifæri til að líta yfir frv. þetta eða gera sínar aths., áður en það var lagt fram hér á Alþ. Ég hlýt að finna að þessu um leið og ég vonast til þess, að n. sú, sem fær þetta frv. til meðferðar, bæti úr þessari vanrækslu og hafi fullt samráð við Samband ísl. sveitarfélaga, áður en n. afgreiðir málið frá sér. Það er svo enn að lokum eitt mikilvægt atriði, sem ég vildi nefna, og það er, að ég hefði búizt við því, að samferða þessu frv. til laga um lögreglumenn, sem er afleiðing af fyrirheiti, sem gefið var í frv. um tekjustofna sveitarfélaga, að öllum löggæzlukostnaði væri létt af sveitarfélögunum, mundi fylgja frv. til laga um breyt. á lögum um héraðsfangelsi. En eins og kunnugt er, eiga sveitarfélögin samkv. þeim lögum að bera helming kostnaðar af byggingu og rekstri fangelsa, héraðsfangelsa, þ. e. fangelsa til geymslu á handteknum mönnum og gæzluföngum. Hér er ótvírætt um þátt í löggæzlukostnaði að ræða, sem ég tel fyrirheitið í tekjustofnalögunum hafa falið í sér, að ríkið ætlaði sér að taka yfir. Og ég vonast til þess, að þetta frv. hafi aðeins verið heldur seinna á ferðinni og muni brátt sjá dagsins ljós, því að eðlilegt er, að það frv. komi fram í sömu deild og fari til, hygg ég, sömu nefndar, þannig að hægt sé að skoða það sameiginlega. Hér er ekki heldur um mjög viðamikinn kostnað að ræða að því er rekstur snertir fyrir ríkissjóð í heild. Hér í Reykjavík er þessi rekstrarkostnaður í hlut Reykjavíkur að vísu áætlaður 5.2–5.3 millj. kr. á yfirstandandi ári, og ég skal reyndar geta þess, að fyrirhuguð er bygging héraðsfangelsis fyrir Reykjavík og væntanlega nágrannasveitarfélög sameiginlega, sem gæti kostað töluvert fé. Þessa ber að vísu ekki að dyljast, en ég vil leggja áherzlu á, að þegar verið er að tala um, að þetta frv., sem hér er til umr., sé til þess fallið að gera skilmerkilegri skil á milli verkefna ríkis annars vegar og sveitarfélaga hins vegar, þá er þar ekki nema hálfsögð sagan, ef óbreytt eiga að standa lög um héraðsfangelsi. Það er þess vegna nauðsynlegt til þess að þetta frv. og þessi fyrirhugaða breyting nái tilgangi sínum, að lögunum um héraðsfangelsi verði breytt. Og ég tel það enn fjarlægara verksviði sveitarfélaga nokkurn tíma að hafa afskipti af byggingu og rekstri héraðsfangelsa eða fangelsa til geymslu á handteknum mönnum og gæzluföngum heldur en þó að bera einhverja kostnaðarþátttöku af rekstri löggæzlunnar sem slíkrar. Ég vonast til þess, að n. sú, sem fær þetta frv. til meðferðar, taki þessar aths. til athugunar, og vænti þess einnig, að lögum um héraðsfangelsi verði breytt, eins og ég hef hér gert grein fyrir.



Herra forseti. Það eru nú ekki mörg orð, sem ég þarf að segja út af aths. hv. 2. þm. Reykv. Það er fyrst spurningin um það, hvort það sé rétt að binda í lög, eins og gert er nú, fjölda lögreglumanna. Sjálfsagt er þetta álitamál. Ég hef í þessu efni stuðzt við þá menn, sem hafa, að ég held, mesta reynslu og kunnáttu í þessu, og þeir telja, að ekki sé ástæða til að rígbinda þetta eins og gert hefur verið. Það er í öðru lagi um yfirfærslur lögreglumanna frá sveitarfélögum til ríkisins. Að sjálfsögðu er það rétt, að þar getur verið um viðkvæmt mál fyrir ýmsa að ræða, t. d. gamla lögregluþjóna, sem lengi hafa verið starfsmenn sveitarfélagsins, og enn fremur eru auðvitað ýmis vandkvæði í því sambandi, m. a. að sjálfsögðu þau, að kjör þeirra lögreglumanna, sem starfað hafa hjá sveitarfélögum, geta verið og eru sjálfsagt eitthvað mismunandi, eftir því hvert sveitarfélagið er. Þetta er auðvitað svo og er ljóst, að þarna er nokkur vandi á höndum. Hins vegar held ég, að þess ætti nú samt að gæta minna, þó að þetta sé nú svona launaatriði, sem kemur þarna til eða frá hverjum þeir taka laun, af því að hingað til hafa þessir lögreglumenn líka í reyndinni, eins og hv. þm. gat um. verið stjórnarfarslega settir alveg undir lögreglustjórann og lögreglustjórnina. Viðvíkjandi því, að það hefði átt að hafa nánara samband við lögreglumenn, áður en horfið var að þessari breytingu, þá vil ég segja það, að frá mínu sjónarmiði hefði það allt eins legið nærri sveitarfélögunum að gera það, áður en þau fóru að gera sínar samþykktir um þetta efni eða setja fram óskir sínar, að kynna sér viðhorf þessara starfsmanna sinna til þess, og ég held, að það megi alveg eins segja, að eðlilegt væri, að þeir aðilar hefðu haft samband við lögreglumennina, áður en þeir áttu hlut að því að afsala þeim, eins og að gerð sé krafa til þess, að hinn, sem við á að taka, hefði samband við þá. Hitt er annað mál, að ég tel sjálfsagt að hafa sem bezt samband við lögreglumennina og reyna að standa að þessari yfirfærslu á þann hátt, að tekið sé sanngjarnt tillit til hagsmuna þeirra og reynt að fara sem liðlegast að þessu. Viðvíkjandi því, sem hv. 2. þm. Reykv. sagði, að það kæmi hér eitthvað fram eða látið væri að því liggja, að haft hefði verið samband við Samband ísl. sveitarfélaga áður en þetta frv. var úr garði gert, þá held ég, að það komi hvergi beint fram í grg. með frv„ að það hafi verið gert. Hins vegar veit ég, að vissir aðilar þar hafa séð þetta, áður en það var lagt fram, en ekki þannig að leitað hafi verið eftir neinum tillögum þeirra þar nm. það var ekki gert á þann hátt. Að sjálfsögðu hef ég ekkert að athuga við það, að haft sé samband við fulltrúa þess, en legg aðeins áherzlu á, að það verði ekki til þess að tefja afgreiðslu þessa máls. Viðvíkjandi því, sem hv. 2. þm. Reykv. sagði um efni þess, sem 14. gr. fjallar um, yfirtöku eða um eignir, sem til þessa hafa verið notaðar í þágu lögreglunnar, þá er það rétt, að þessi regla skal notuð. Það er sagt þarna, að ríkið taki við, án sérstakrar greiðslu, tækjum og búnaði, sem sveitar- eða sýslufélag hefur lagt lögreglunni til. Þetta eru nú tæki, sem sveitarfélag hefur lagt lögreglunni til, og virðist ekki óeðlilegt, að þau fylgi henni, þegar sveitarfélag losnar við það að standa undir þessari þjónustu. Enn fremur er sú regla sett, að þegar um húsnæði er að tefla, sem ríki og sveitarfélög hafa lagt sameiginlega í, skuli nota það fyrir lögregluna, þá skuli sú eignaraðild að vísu haldast óbreytt, en á meðan húsnæðið er notað í þágu lögreglunnar, eigi þau afnot að vera endurgjaldslaus, en er að því kemur, að þetta húsnæði er selt eða ekki þarf lengur að nota það í þágu löggæzlunnar, þá er að sjálfsögðu gert ráð fyrir því, að andvirði þess skiptist á milli eignaraðilanna samkvæmt eignaraðild. Það er um þetta atriði sem fleira, að sjálfsagt má um þetta eitthvað deila, og getur mönnum sýnzt sitt hvað um það. En eins og ég held að ég hafi getið í framsögu minni áðan, þá er mér sagt, - ég verð að viðurkenna, að ég persónulega þekki það nú ekki nógu vel, - að þessi ákvæði eða þessar reglur, sem þarna eru settar, séu sniðnar eftir reglum, sem settar hafa verið um þetta efni í nágrannalöndunum, þegar hliðstæð yfirfærsla hefur þar átt sér stað. Út af því, sem hv. þm. sagði um héraðsfangelsi, vil ég segja það, að ég held, að inni í þeirri kostnaðaráætlun eða þeim kostnaðarhugmyndum, sem fram voru settar um þetta í sambandi við fjárlög, þá hafi ekki verið reiknað með héraðsfangelsum. Ég hef a. m. k. skilið það svo. Hitt er að sjálfsögðu rétt, að það má út af fyrir sig telja rekstur þeirra til löggæzlu. Það getur verið orðaleikur, hvort menn gera það eða ekki. En ég hef skilið það svo, að í þessu, sem ákveðið var með fjárlögunum, fælist ekki skylda til þess að taka við héraðsfangelsum, og þess vegna hefur ekki verið undirbúin af hálfu dómsmrn. lagabreyting á þeim efnum. Hitt er svo annað mál, hvað mönnum sýnist burt séð frá því, hverju hefur verið gert ráð fyrir í sambandi við fjárlagaafgreiðslu, þegar um þessi mál hefur verið talað, þá getur löggjafinn ákveðið það að breyta lögum um héraðsfangelsi, en ég tel þau málefni ekki vera í neinum þannig órjúfanlegum tengslum við löggjöfina um lögreglumenn, að það hljóti óhjákvæmilega að fara saman, og ég hef sem sagt ekki gert ráð fyrir því og hef ekki skilið það þannig, að það hvíldi nein kvöð á dómsmrn. út af fyrir sig samkvæmt - ég veit ekki, hvað ég á að segja - því samkomulagi má e. t. v. segja, sem gert hefur verið um þetta, að taka að sér héraðsfangelsi. Þetta vildi ég aðeins taka fram, án þess að ég sé þar með að segja neitt ákveðið sem mína skoðun, hvað sé eðlilegt í þessu efni.



Herra forseti. Nokkur orð varðandi það, sem hæstv. dómsmrh. sagði, að það væri eins sveitarfélaganna og ríkisins að hafa samráð við starfsmenn sína, þegar slíkar breytingar eru í aðsigi eins og þær, að ríkið taki að sér allan löggæzlukostnað. Því er til að svara, að að vísu hafa sveitarfélögin óskað eftir þessu lengi, en ekki fengið þær undirtektir að þessu leyti fyrr en með fyrirheitinu í tekjustofnalögunum, sem hér voru til umr. í vetur, og við, sem höfum starfað að sveitarstjórnarmálum, hefðum að vísu, eins og ég gat um í minni fyrri ræðu, talið það skemmtilegra og hagkvæmara, að þessi verkaskipting hefði verið tekin upp á breiðari grundvelli. En látum svo vera, það var ekki tilefni til þess að hafa sérstakt samstarf við starfsmennina fyrr en að því var komið, að samningsgrundvöllur væri til staðar um slíka yfirfærslu kostnaðar vegna löggæzlu til ríkisins. Ég vil varpa því fram, að auðvitað er möguleiki á því, að löggæzlumenn séu áfram starfsmenn sveitarfélaga, þótt kostnaður vegna löggæzlunnar sé að öllu leyti greiddur úr ríkissjóði, a. m. k. að því er snertir þá, sem hafa verið starfsmenn sveitarfélaga og vilja halda því áfram. Hitt atriðið, sem ég vil aðeins á þessu stigi málsins gera enn að umræðuefni, er kostnaðarhluttaka varðandi héraðsfangelsi. Ég vil taka það fram, að í öllum þeim tölum, sem ég hef haft, og að því er ég bezt veit, sem sveitarstjórnarmenn eða sveitarstjórnasambandið hefur opinberlega látið frá sér fara, þá hefur verið gert ráð fyrir því, að ríkissjóður tæki að sér allan kostnað við rekstur héraðsfangelsa og byggingu þeirra. Ef það er ekki sami grundvöllur í fjárlögunum, þeim sem nú er búið að samþykkja og gilda fyrir þetta ár, þá harma ég það, en held þó þennan kostnað ekki svo mikinn, að það eigi að koma í veg fyrir, að þessa breytingu mætti gera þegar með gildistöku frá og með 1. jan. s. l., en til vara legg ég áherzlu á, að slík breyting eigi sér stað og gildi a. m. k. frá og með gildistöku næstu fjárlaga. Hér er bersýnilega um hluta af löggæzlukostnaði að ræða og þess vegna verður að líta á það sem brigð á efndum á því fyrirheiti, sem gefið var í tekjustofnalögunum, ef þessari kostnaðarþátttöku sveitarsjóða er ekki af þeim létt og hún færð yfir til ríkisins. Ég skildi líka hæstv. dómsmrh. svo, að hann væri ekkert að útiloka það, að þetta væri tekið til meðferðar og rætt, og ég vil ítreka tilmæli mín til n. um, að það verði gert, og vonast þá til þess, að n. í samráði við hæstv. dómsmrh. komist að þeirri niðurstöðu, að rétt sé, um leið og n. afgreiðir þetta frv., að bera fram frv. um breyt. á lögum um héraðsfangelsi. Ég vil svo taka undir þau ummæli hæstv. dómsmrh., að það er engin ástæða til annars en greiða fyrir framgangi þessa frv., eftir að það hefur hlotið góða og ítarlega athugun í n. og samráð verið haft við Samband ísl. sveitarfélaga og samtök lögreglumanna.