Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og fram kemur í nál. mínu við þetta frv. - eða minni hlutans -, er ég andvígur 1. gr. þess. Þarf eigi að lengja umræðurnar, því að þetta mál hefur verið rætt ýtarlega áður, og mun ég því eigi gera það hér mikið frekar að umtalsefni, en orðið er. - Aðalinnihald frv. er þetta, að tolla skuli innheimta með tvenns konar álagi, vörumagnstoll með 200% álagi og verðtoll með 65% álagi. En um þessa aðferð hefur verið ágreiningur, og þarf ekki að fara nánar út í það. Hins vegar vil ég leyfa mér að bera fram skrifl. brtt. við 1. gr. frv., svo hljóðandi: „Í stað orðanna „Frá 1. jan. 1950“ komi: Í janúar- og febrúarmánuði 1950.“ Ég vil, að þetta orðist svo. Á hinn veginn hefur það verið orðað af misskilningi. Liggur nú fyrir brtt. frá hæstv. fjmrh. um, að aftan við 4. gr. bætist, að l. gildi til ársloka 1950, en ég vil láta það koma fram, að heimta eigi inn tolla þessa fyrir þann tíma, sem liðinn er af janúarmánuði. Hitt skal ég ekki segja um, hvort það sé löglegt. - Ef þessi brtt. mín yrði samþ., mundi það hafa í för með sér þá breyt., að í stað þess, að tollaálögurnar væru látnar gilda allt árið, þá mundi sami háttur á verða hafður og með fiskábyrgðina, að þessir tollar stæðu aðeins fyrir janúar- og febrúarmánuð. Hér í þessari hv. d. hefur okkur verið lofað af hálfu hæstv. ríkisstj., að nýjar leiðir skyldu farnar í febrúarmánuði. En við vitum ekki um það kraftaverk enn þá. Á hinn bóginn er trúin á það mikil, og því álít ég, að samþykkja. megi þessi gjöld. Ég álít því eðlilegt að láta þetta gilda í janúar og febrúar aðeins, því að þeir, sem vilja fara nýjar leiðir, munu geta fallizt á það, og ég vona því, að brtt. mín verði samþ. Annars álít ég, að ekki eigi að halda þessum tollum áfram, og þegar ábyrgðin á fiskinum á að falla brott, þá er engin meining í því að halda þungum tollaálögum áfram. Ég óska þess svo, að hæstv. forseti leiti afbrigða fyrir till. minni, og afhendi honum hana. 



Herra forseti. Ég mun líklega við þær umræður, sem þegar hafa farið fram. hafa gert grein fyrir brtt. minni á þskj.111, um að tryggja bæjar- og sveitarfélögum forgangsrétt að kaupum á togurum þeim, sem hér er um að ræða. Býst ég eigi við að þurfa að ræða þá till. frekar, og mun eigi rétt að hefja umræður vegna hennar. En um hina brtt., sem ég ber fram, á þskj. 224, er rétt að ræða nokkuð. Frá því er fest voru kaup á nýju togurunum tíu, hefur dregizt nokkuð að ákveða, hverjir skuli fá þá. Þetta er bagalegt fyrir væntanlega eigendur, því að þeir þurfa að fá að vita, hvernig togararnir eiga að vera útbúnir, hvort þeir munu hafa dieselvél eða gufuvél o.s.frv. Það þótti rétt hér áður, að eigendur gætu innréttað togara sína nógu snemma. Því er nauðsynlegt að útbýta þeim sem allra fyrst. Vegna þess er till. mín á þskj. 111 komin fram, um forgangsrétt bæjar- og sveitarfélaga o.fl., og álít ég þá heppilegt, að félögunum væri látin í té vitneskja um úthlutunina í tíma. Því er það, að ég, á þskj. 224, legg til, að 5 manna úthlutunarn. sé kosin af Alþ., sú er úthluti togurunum fyrir 29. jan. þ.á. Mér er engin launung á því, að bæjarstjórnakosningar falla á þennan dag. Álít ég meiri möguleika á því, að bæjar- og sveitarfélög fengju umræddan forgangsrétt, ef úthlutunin færi fram fyrir kosningarnar, því að það sýnir sig, að stjórnmálamenn taka meira tillit til hv. kjósenda fyrir kosningar. Því er rétt að ræða málið. - Þá er lagt til, að kaupendum skuli „reiknað kaupverð togaranna í ísl. krónum með þeirri gengisskráningu ísl. krónu gagnvart sterlingspundi, er gildir á úthlutunardegi, hvaða breyting sem verða kann á gengi því, áður en togararnir verða að fullu greiddir.“ Ég vil vekja eftirtekt manna á, að ákvörðunin um togarakaupin var tekin í tíð fyrrv. ríkisstj., af þeim flokkum, sem að henni stóðu, og það var gert undir þeim kringumstæðum, að þeir flokkar bera fulla ábyrgð á því. Þegar árið 1945 voru hinir 30 togarar keyptir, þá sögðu útgerðarmenn, að of snemmt væri að kaupa togara og betra væri að bíða, eins og Bretar gerðu. Verðið mundi lækka, þetta væri angurgapaháttur, og það var m.a. heill stjórnmálaflokkur, er gekkst í þetta og kvað það vera stórhættulegt fyrir landið. Svo voru það þeir menn, sem réðu fjármálum ríkisins, m.a. stjórn Landsbanka Íslands, sem sögðu, að þetta væri flónska. M.ö.o.: Það voru þrír aðilar, sem lögðust á móti togarakaupunum, máttarvöldin: Landsbanki íslands, útgerðarmenn og einn stjórnmálaflokkur. En hér er nú um tíu togara að ræða. Það er enginn angurgapaháttur eða skýjaglópska. Það var fyrrv. ríkisstj., og hefur hún ráðfært sig við hina vísu feður í fjárhagsráði, sem settir hafa verið sem stórráð yfir fjárfestingarframkvæmdir. Það vantar ekki, að ráðfært hafi verið sig við Landsbankann og fjárhagsráð, enda gerði hæstv. ríkisstj. litið án samþykkis framkvæmdastj. Landsbanka Íslands. En árið 1945 þurfti að kúska bankastj. En eigi hefur heyrzt, að nú hafi þurft neitt sérstakt knýjandi til að fá lán til hinna tíu togara. Þessir menn vissu, að hér var verið að gera rétt verk. Það var eigi verið að hlaupast í þetta eins og 1945, og nú voru allir þrír aðilarnir sammála, bankinn, útgerðarmenn og stjórnmálaflokkurinn eini. Nú er þetta auðvitað gott, því að landið þarf fleiri togara með. Síðan þarf að úthluta togurunum til kaupenda, og er gefið, að þeir aðilar eiga að fá einhvern undirbúningstíma til kaupanna og eiga ekki að sæta lakari kjörum, en er stj. Landsbankans var neydd til stuðnings. Því álít ég nauðsynlegt, að kaupendur að nýju togurunum tíu komi til með að njóta sömu kjara og helzt eigi lakari, en þegar nýsköpunartogurunum var úthlutað. Nú hafa togarar hækkað í verði, og er gengið út frá því, að togararnir kosti um 41/2 millj. kr. hver, en nýsköpunartogararnir kostuðu um 31/4 millj. kr. Nokkuð af þessari hækkun er að vísu fyrir sakir betri útbúnaðar, og hafa þeir verið lagaðir. Nú er till. komin fram um gengisbreyt. af vissum stjórnmálaflokki, og barizt hefur verið mjög ákveðið fyrir því, að genginu verði breytt á ísl. krónu. Sagði og hæstv. forsrh., að fiskábyrgðirnar mundu verða afnumdar í febrúarmánuði. Nú er ekki unnt að segja nákvæmlega til um hlutfallið, en hækkun verðsins mundi nema um 50%, og verði nú farið að bíða með kaupin, hefði það 7 millj. kr. verð á togurunum í för með sér. Ég býst ekki við, að tilgangur þeirra manna, sem fyrir kaupunum stóðu, sé sá að láta togarana hækka í 7 millj. kr. Geng ég út frá því, að það ætti að vera hægt að ná samkomulagi um, að kaupendur togaranna Yrðu aðeins látnir fá togarana á því verði, sem nú þegar er orðið, og sleppt við að fá verðhækkun á sig vegna hugsanlegrar gengisbreyt. - Ég býst við, að þeir menn, er tóku ákvörðunina um kaupin, hafi líka gert sér ljóst, að þeir þyrftu eigi síður markaði nú, en árið 1945. þegar Ísland var að basla eitt sér. En árið 1948, er ákvörðunin var tekin um kaup nýju togaranna, voru Íslendingar með völdum vinum, svo að hinir vísu landsfeður munu hafa vitað um hina góðu markaði og eigi vanrækt að tryggja landinu markaði á árinu 1951. Því er eðlilegt, að ríkið beri fulla ábyrgð á því. - Ég tel þess vegna brtt. mína nauðsynlega. Nú er mikil eftirsókn að togurum. Íslendingar eru reiðubúnir til að veiða á nýjum togurum. Vitum við vel, hverju máli togararnir hafa skipt fyrir þjóðarbúskapinn. Vegna þess þarf að tryggja, að þessir tíu togarar verði eigi síður landinu til blessunar en nýsköpunartogararnir þrjátíu. En það verður eigi gert, ef slengja á breyt. á genginu á hina nýju eigendur, það verður ekki gert, ef á að demba skaðanum af gengisbreyt. á kaupendur þessara 10 nýju togara, sem eftir minni till. ættu að verða bæjarfélögin á Íslandi. Ég vænti þess, að hv. þm. samþ. þessa brtt. Og ef þessi brtt. verður samþ., mundi það e.t.v. verða aðhald gagnvart þeim, sem kynnu að hugsa um að stórbreyta gengi~ ísl. krónunnar, því að það mundi þá baka ríkissjóði eða bankanum sem í hlut ætti, nokkurn bagga. Og ef brtt. þessi væri samþ., mundi það verða nokkurt aðhald um að lækka ekki stórkostlega gengi ísl. krónunnar.



Herra forseti. Ég þarf ekki að hafa langa framsögu fyrir þessu máli, vegna þess að þessu litla frv. fylgir allýtarleg grg. Þó skal ég aðeins minnast á nokkur atriði. Frv. þetta er samið af nýbýlastjórn, sem sendi það ríkisstj., sem svo óskaði eftir, að hv. landbn. þessarar hv. d. flytti þetta frv. Það, að nýbýlastjórn hefur lagt til, að gerð verði breyt. á núgildandi l. um þetta, stafar af því, að þegar þessi l. voru sett, sem mun upphaflega hafa verið 1936, þá var, þegar um veðsetningu nýbýla var að ræða, miðað við það ástand, sem þá var. Þá var það hámark, sem sett var í l. fyrir veðsetningu, sett eftir því verðlagi, sem þá var gildandi um byggingarkostnað og ræktunarkostnað, og þá var það talið fullnægjandi, sem í l. var ákveðið. Þegar l. voru endurskoðuð 1943, þá var að vísu komin nokkur röskun á þetta. En vegna þess, að þá var allt óvíst um verðlag og allt þess konar eftir stríðið, sem þá stóð yfir, þótti ekki ástæða þá til þess að breyta þessum ákvæðum, sem voru í l. frá upphafi. Þau voru því þá látin standa óbreytt. En afleiðingin af hinni stórkostlegu röskun, sem orðið hefur á byggingarkostnaði síðan l. voru fyrst sett, hefur orðið sú, að með þeirri breyting á byggingarkostnaðinum má kalla útilokað, að þeir, sem sitja óðalsjarðir eða hafa jarðir á erfðaleigu, geti fengið lán, sem þeim séu að gagni til bygginga eða ræktunar. Ég lít því svo á, að ef þessu fyrirkomulagi í þessu efni væri haldið, mundi það skapa algera kyrrstöðu hjá þessum hlut.a bændastéttarinnar viðkomandi byggingum og ræktun. Þetta gildir jafnt um óðalsbændur og þá, sem hafa erfðaleiguábúð. - Það hefur þá líka bætzt við þetta, að í upphafi, fyrst eftir að ættaróðals- og erfðaábúðarlöggjöfin var sett, munu þær jarðir sérstaklega hafa verið gerðar að óðalsjörðum, sem búið var að gera allmikið á, hýsa og koma þar á allmikilli ræktun. Það var því ekki mikil þörf á breyt. á l. þeirra vegna. En með l. frá 1946, um sölu þjóðjarða og kirkjujarða, var sett það skilyrði, að því aðeins væru þessar jarðir seldar einstaklingum, að þær væru gerðar að ættaróðulum þessara manna. En allur þorri þessara jarða voru lítt hýstar og ræktun á þeim skammt á veg komin. Það hefur því komið harðast niður á þessum hópi manna, sem keypt hafa jarðir, sem áður voru í eigu ríkisins, og þurfa nú af nauðsyn að byggja á þeim. Þeir eru því mjög illa settir að þessu leyti og því óumflýjanlegt að breyta þessum ákvæðum af þeim sökum. Þá þótti nýbýlastjórn sjálfsagt, að þetta tæki ekki aðeins til óðalsjarða, heldur líka til þeirra jarða, sem eru í erfðaábúð, vegna þess að í þessum kafla l. gilda alveg sömu ákvæði þar, og væri því sjálfsagt, að þetta næði til beggja flokka þessara jarða. Um breyt. á 2. gr. er það að segja, að þar er numið burt hámarkið fyrir lánveitingunni. En í þess stað er heimilað að taka lán til umbóta á jörðunum, og það einskorðað við byggingarsjóð Búnaðarbanka Íslands og Ræktunarsjóð Íslands. Þar með telja nýbýlastjórn og landbn., að það sé fengið nauðsynlegt aðhald í fyrsta lagi um, að hvorki verði lánuð óeðlilega há lán, vegna ákvæða, sem eru í lögum þessara lánsstofnana, og í öðru lagi sé jafnframt tryggt, að þessum lánum sé beinlínis varið til umbóta á viðkomandi jörðum, sem geri þær verðmætari og hæfari til búrekstrar heldur en áður. N. lítur svo á, að með þessu móti sé þetta tryggt eins vel og unnt er og ekki sé ástæða til að óttast sérstaklega, að þetta verði misskilið. Aftur á móti vill n. ekki leyfa, að annars staðar séu tekin lán út á þessar jarðir, því að þá er það aðhald úr sögunni, sem er nauðsynlegt. Ég tel svo ekki ástæðu að ræða þetta frekar. Ég vænti þess, að d. taki þessu máli vel, og vona, að því verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr.



Herra forseti. Það má nú segja, að með lögunum um bjargráðasjóð Íslands, sem samþ. voru á Alþ. 1913, hafi verið gerð tilraun til þess að koma á framfæri merkilegri hugmynd um það, að þjóðin reyndi að búa sig í sæmilegu árferði undir þau áföll, sem hún iðulega verður fyrir af náttúrunnar völdum, bæði af ísum og harðindum og öðrum óblíðum atvikum af náttúrunnar völdum. Og má segja, að þarna hafi verið myndarlega af stað farið, þar sem þjóðinni var ætlað, einstaklingum og héruðum og landinu í heild, að leggja á sig þau gjöld, sem á þess tíma mælikvarða, er þetta var ákveðið, voru mjög há, alls 50 aurar á hvern mann á landinu, sem mundi vera nú á mann um 5 kr. En einhvern veginn virðast þessi lög ekki hafa náð tilgangi sínum. Það virðist, að ekki hafi orðið úr þeim það, sem til stóð, og það smátt og smátt hafa fallið úr vitund þjóðarinnar, að þau væru til. Ég hygg, að ástæðan til þessa sé það form, sem lögin eru byggð á. Þau eru nokkuð þunglamaleg að formi til og erfið í vöfum. Og reynslan er sú, að þessi merkilega stofnun hefur verið mjög lítið notuð. Þar með hefur dofnað áhuginn fyrir þessu. Að vísu var gerð breyt. á l. 1925, sem átti að verða sú endurbót á þeim, að sjóðurinn yrði starfhæfari heldur en reynslan hafði sýnt að þeim tíma, að hann hafði verið eftir lögunum eins og þau voru í fyrstu. En sú breyt. hefur ekki fyllilega nægt í þessu efni. Þessari löggjöf hefur því ekki verið fylgt eftir á þann hátt, sem efni stóðu til og vert hefði verið, borið saman við hugmyndina sjálfa, sem var tilefni hennar, sem sé að tryggja þjóðfélagið gegn áföllum af harðindum og annarri þeirri óáran, sem við þekkjum vel frá sögu þjóðarinnar fyrr og síðar, að vilja heimsækja þetta land. Þannig hefur ekkert verið gert til þess að hækka þessi gjöld smátt og smátt. Og meira að segja á tíu ára tímabili voru þau alveg afnumin, þannig að sjóðnum féllu þá engar tekjur. Þetta hefur orðið til þess, að hann er máttvana og ekki eins öflugur og hann hefði getað orðið, ef vel hefði verið að honum búið. Af þessum ástæðum er eins og mönnum detti ekki í hug að leita til bjargráðasjóðs vegna áfalla, sem eðlilegt hefði verið, að hann stæði að, að bæta úr að einhverju leyti. Ég tel aðalgallann á formi sjóðsins vera, að starfsemi hans sé um of takmörkuð við sýslufélögin, og að sjóðurinn sem heild er í eins konar liðum, þannig að hann verður ekki notaður, nema fyrir tilverknað sýslufélaga og ábyrgða, sem sýslufélög veita. Og eins og nú er komið, eru sýslunefndir mjög tregar að veita ábyrgðir og tregar til þess að taka þessi mál í sínar hendur. Og einstaklingar veigra sér við að leita aðstoðar sýslunefnda eða hreppsnefnda, þó að þeir þurfi á láni eða styrk að halda, þannig að þeir hafa heldur leitað allt annað heldur en til bjargráðasjóðsins. Í sambandi við þau harðindi, sem urðu hér á landi á síðasta vori, var farið að athuga þessi mál ofurlítið nánar. Þá kom fram, að sums staðar var óskað eftir hjálp bjargráðasjóðs, styrkjum eða lánum, vegna áfalla, sem menn hafa orðið fyrir vegna mikilla kaupa á fóðurbæti og miklum fóðurkostnaði, og auk þess vegna fjárfellis, sem varð í ýmsum sveitum. Þá rak bjargráðasjóðsstjórnin sig á það, að mjög var örðugt að leysa þessi mál gegnum bjargráðasjóðinn, með því fyrirkomulagi, sem er á stjórn hans og rekstri. Og það er mjög vafasamt, að hægt sé, með óbreyttum l. um stjórn hans og rekstur, að aðstoða þau byggðarfélög, sem hafa óskað eftir aðstoð vegna harðindanna í vor. Þess vegna var það, að núverandi stjórn bjargráðasjóðs tók sig til og gerði tilraun til þess að gera nokkrar breyt. á þessum l. og leitast við að gera sjóðinn starfhæfari og léttari í vöfum, til þess að hann geti frekar fullnægt um aðstoð þeim tilgangi, sem fyrir þeim vakti, sem settu hann upphaflega á stofn. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er árangur af þeim athugunum, og vil ég fara um það nokkrum orðum. Ýmsar gr. frv. eru óbreyttar frá því, sem verið hefur í l., en öðrum er breytt, sem ég skal lítillega minnast á. Í fyrsta lagi er lagt til, að gjald til bjargráðasjóðsins verði hækkað upp í 2 kr. fyrir hvern mann, sem heimilisfastur er innan hvers sýslu- eða bæjarfélags. Þetta gjald kemur í stað 25 aura gjalds, sem áður var þannig innheimt til sjóðsins og hefur staðið í l. ákvæði um síðan 1913. Í öðru lagi er lagt til, að jafnhátt framlag verði greitt á móti frá ríkinu, eða 2 kr. á hvern mann, í stað 25 aura, sem nú gildir. Á þennan hátt er reynt að fylgjast með og mæta þeim breyt., sem orðið hafa á gildi peninganna frá því er sjóðurinn upphaflega var stofnaður. Og ef þetta verður samþ., mundi sjóðurinn fljótt vaxa og verða nógu öflugur til þess að standa að einhverju leyti undir þeim kvöðum, sem á hann eru lagðar. Rétt virðist annaðhvort að gera, að leggja sjóð þennan alveg niður og veita þessum málum í annan farveg, eða efla hann svo, að hann geti staðið undir þeirri styrktar- og hjálparstarfsemi, sem honum er ætlað. Þá er breyt. á 4. gr. Nú er stjórn sjóðsins skipuð 5 mönnum, tveimur frá Búnaðarfélagi Íslands og tveimur frá Fiskifélagi Íslands og skrifstofustjóranum í félmrn. En við leggjum til, að stjórn sjóðsins verði aðeins skipuð þrem mönnum, formanni Búnaðarfélags Íslands, eins og nú er, forseta Fiskifélags Íslands, eins og líka nú er, og skrifstofustjóranum í félmrn. Teljum við nægilegt, að stjórn sjóðsins sé skipuð þrem mönnum, og yrði það léttara í vöfum. Svo er breyting á endurskoðunarákvæðum. Þá kem ég að 9. gr., og í henni felst ein höfuðbreyt. Í lögum, sem nú gilda, er ákveðið, að sveitarfélögin, bæjarfélögin og sýslufélögin eigi sem séreign allt það fé, sem fellur til sjóðsins frá hverju sveitarfélagi, en sameiginlegi sjóðurinn myndist aðeins af því fé, sem ríkið leggur fram. Við leggjum til, að þessu verði breytt þannig, að aðeins helmingur af því fé, sem rennur í sjóðinn frá bæjar- og sveitarfélögum, verði séreign þeirra, en hinn helmingurinn renni inn í sameiginlega sjóðinn. Þetta er í samræmi við það, að við leggjum til, að aðalstarfsemi sjóðsins verði í gegnum almenna sjóðinn. Og þess vegna leggjum við líka áherzlu á, að hann aukist sem mest. Hins vegar teljum við, að sjálfsagt sé, að einstök sýslu- og bæjarfélög eigi nokkurn hluta af sjóðnum, sem þau geti ráðstafað samkvæmt reglum, sem þau selji sér þar um, en aðalsjóðurinn verði fyrir meginstarfsgreinar sjóðsins. Í l., sem nú gilda um bjargráðasjóð, var gert ráð fyrir því, að sýslunefndir og bæjarstjórnir gerðu sérstaka samþykkt um hagnýtingu séreignarinnar í sjóðnum. En mér vitanlega hafa þessar reglur ekki verið gerðar, nema mjög óvíða, og vafasamt er, hvort þær hafi þá nokkurn tíma verið framkvæmdar, þannig að allt er á huldu um notkun sjóðsins. Þess vegna hefur þótt rétt að fella þessi ákvæði niður. En við teljum upp í 11. og 12. gr. frv., á hvern hátt heimilt skuli vera að verja fé úr sjóðnum, þ.e. þegar hallæri verður í sveitarfélagi af óvenjulegum harðindum eða langvarandi aflaleysi, eða tjón verður þar af náttúruvöldum á mannvirkjum eða búfé. Við getum hugsað okkur, að tjón eins og varð í Neskaupstað í Norðfirði nýlega verði bætt upp með fé úr bjargráðasjóði, að þannig verði úr sjóðnum heimilt að bæta upp ýmis áföll, sem enginn getur við ráðið. Og ætti að vera unnt að gera það, með styrk eða lánum, eftir því sem stjórn sjóðsins álítur, að þurfi í hvert skipti. Við ætlumst til þess, samkv. 12. gr., að þessi hjálp mætti verða veitt sem styrkur, í öðru lagi með lánveitingum til sýslu- eða sveitarfélaga og í þriðja lagi með lánveitingum til einstaklinga, sem fyrir tjóni hafa orðið, gegn veði í fasteign eða ábyrgð sýslu- eða sveitarfélags. Það kom mjög glögglega fram t.d. á síðasta hausti, að margir þeir bændur, sem afhroð höfðu hlotið vegna vorharðindanna í vor og sóttu um aðstoð þess vegna, t.d. með lánum úr þessum sjóði, þeir höfðu fasteignir, sem þeir vildu veðsetja, og óskuðu heldur að njóta lána á þann hátt, en að þurfa að knékrjúpa sýslufélögum eða sveitarfélögum, sem treg voru að ganga í slíkar ábyrgðir. En þetta var ekki unnt að veita, vegna reglna sjóðsins. Og viljum við því ekki binda trygginguna fyrir lánum úr sjóðnum við sýslu- eða sveitarábyrgðir eingöngu. Í 13. gr. er hér ákvæði um það, að ef horfur eru á því að hausti, eða ekki verði unnt að afla nægilegs forða og fóðurefna fyrir menn eða skepnur, svo duga mundi, ef illa vetraði, þá sé bjargráðasjóði heimilt að leggja fram lánsfé, til þess að veita það að láni einstökum sveitarfélögum, sem vildu tryggja sig gegn harðindum með því að afla sér viðaukaforða. Á þessu er og verður hin mesta nauðsyn. Okkur hættir alltaf til að gleyma þeirri hættu, sem steðjar alltaf að landinu með hinum óreglubundnu ísaárum, sem hér hafa komið, þó ekki hafi það verið nú um skeið, en geta komið í framtíðinni. - Það er einnig hér ákvæði í 14. gr. um það, að ef sjóðurinn reyndist þess ekki megnugur, vegna mikilla harðinda eða óáranar, borið saman við getu hans, að veita til stuðnings mönnum vegna hallæris lán, sem eftir væri sótt, þá sé ríkisstjórninni heimilt að ábyrgjast svo hátt lán sem þurfa þykir fyrir bjargráðasjóðinn, eða veita honum lán úr ríkissjóði, ef fé er þar fyrir hendi, meðan bjargráðasjóðurinn er ekki fær um að veita þessi lán. M.ö.o. breyt. frá eldri l. í þessu efni eru þannig, að áður var lánastarfsemin til eins sýslu- eða bæjarfélags bundin við séreign þess sýslu- eða bæjarfélags í sjóðnum. En hér er gert ráð fyrir, að ef hallæri er hjá einstökum sýslu- eða bæjarfélögum, þá sé heimilt að veita þeim lán úr sameiginlega sjóðnum. Og sömuleiðis ef sjóðurinn er ekki megnugur að veita nauðsynleg lán, þá megi grípa til lána úr ríkissjóði honum til aðstoðar, sem aftur eiga að greiðast ríkissjóði, þegar sjóðnum vex aftur fiskur um hrygg á hinum betri tímabilum. Ég skal ekki hafa fleiri orð um þetta frv. að sinni. En ég vænti þess, að allir, sem hafa áhuga á þessu máli, reyni að leggja saman um það að fá þessum merkilega sjóði - vil ég segja - það form, sem fellur við þjóðfélagsháttu eins og nú er komið málum og líkur eru til, að geti orðið til þess að fyrirbyggja eða draga úr þeim áföllum, sem þjóðfélagið ella yrði fyrir af völdum harðinda og annarrar óáranar af náttúrunnar völdum. Ég veit ekki vel, í hvaða nefnd þetta mál ætti að fara. Það gæti farið í allshn. En þegar það var á ferð hér síðast á þinginu, var það í landbn., og ég held, að ég geri það að till. minni, að því verði vísað til landbn.



Herra forseti. Ég þarf ekki að hafa mörg orð sem framsögu að þessu litla frv., sem lá hér fyrir síðasta Alþ. og fór þá umræðulaust, að ég hygg, gegnum þessa hv. þd., en dagaði uppi í hv. Ed. þá. Hér er kannske í raun og veru um enga breyt. að ræða, og eiginlega ekki breyt. á því, hvernig landskiptal. hafa verið framkvæmd, heldur er hér gert skýrt ákvæði í landskiptal., til þess að taka af öll tvímæli, þegar svo ber að sem getið er hér í 1. gr. og í grg., hvernig farið skuli með þetta. Og þetta er komið frá þeim, sem mest hafa að gera með landskipti, a. m. k. af hálfu Búnaðarfélags Íslands. - Ég sé ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta, að svo stöddu, vil aðeins leggja til, að frv. verði að lokinni umr. vísað til 2. umr.