Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ég vil vekja athygli á því að fyrir þinginu liggur þingmál sem ber heitið Aðbúnaður, hollustuhættir og öryggi á vinnustöðum. Þetta hljómar vel og þegar frv. kom upphaflega fram ætluðu menn að byggt yrði á samkomulagi aðila á vinnumarkaði um heilsuvernd á vinnustöðum. Síðan kemur í ljós að ríkisstjórnin hefur rifið út úr samkomulaginu að kröfu atvinnurekendasamtakanna ákvæði sem verið hefur í lögum síðan 1980 og skerðir þannig lögbundin réttindi launafólks til heilsuverndar. Herra forseti. Á morgun er 1. maí, baráttu- og samstöðudagur verkalýðshreyfinginnar. Er þetta kveðja íslensku ríkisstjórnarinnar til íslensks launafólks? Er þetta kveðja hæstv. félmrh. til íslensks launafólks? Er þetta 1. maí ávarp ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar?

Herra forseti. Ég vil taka undir þau mótmæli sem hér hafa komið fram og lýsa furðu minni yfir því að hæstv. ríkisstjórn ætli sér að leysa áratuga gamalt reyndar deilumál milli atvinnurekendasamtakanna annars vegar og verkalýðssamtakanna hins vegar með því að brjóta í bága við samkomulag sem menn komu sér loksins saman um um túlkun á þessari umræddu grein um heilsuvernd starfsmanna. Hér ætlar ríkisstjórn Davíðs Oddssonar að fara fram og blanda sér inn í þá deilu og taka afstöðu með atvinnurekendum í mjög viðkvæmu máli. Ég furða mig á því, herra forseti, að hæstv. ríkisstjórn skuli gera þetta. Það er rétt sem hv. þm. Ögmundur Jónasson sagði áðan að menn voru búnir að koma sér saman um mál, farið er í samráð en síðan er tekin niðurstaða sem er öðrum aðilanum í óhag og keyra á málið þannig í gegnum þingið. Ég lýsi yfir furðu minni á slíkum vinnubrögðum og mótmæli því að svona sé staðið að verki.

Hæstv. forseti. Frumvarp um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, sem hér hefur verið gert að umræðuefni, fjallar um að lögfesta meginreglu vinnutímatilskipunar ráðs Evrópusambandsins um daglegan hvíldartíma og m.a. vinnutíma næturvinnustarfsmanna og rétt þeirra til heilsufarsskoðunar. Á þeim atriðum tekur frv. Og þó svo frv. geri ráð fyrir að hægt verði að semja við aðila um að sjá um heilsuverndina, en ekki að heilsuverndin fari eingöngu fram á heilsugæslustöðvum, þá er séð fullkomlega fyrir því að hægt verði að annast heilsufarsskoðun og heilsuvernd starfsmanna. Um það fjallar frv. og er engin ástæða til annars en að líta svo á að hér sé fullkomlega séð fyrir hag launþega.

Herra forseti. Ég verð að segja að mér finnst dálítið einkennilegt að menn taki upp til umræðu í upphafi fundar um störf þingsins mál sem er á dagskrá fundarins og hefji efnislega umræðu um þingmálið. Mér finnst eðlilegt að menn ræði um þingmálið þegar að því kemur og það tekið til umræðu. Það hefur verið til athugunar í þingnefnd og hún hefur lokið athugun sinni á málinu og skilað álitum og brtt. Ég held því að það sé ekkert að vanbúnaði að menn ræði um efnisatriði málsins þegar það verður tekið fyrir. Ég vil hins vegar segja um það atriði sem hér er gagnrýnt að samkvæmt upplýsingum sem ég hef frá hæstv. félmrh. er sú breyting sem gerð er, þ.e. að fella brott tiltekið ákvæði sem hefur verið lengi í lögum, í raun engin breyting á þeirri framkvæmd sem verið hefur um áratuga skeið vegna þess að lagaákvæðum hefur ekki verið framfylgt þannig að ekki er um að ræða neina breytingu á framkvæmd eða efni máls þó að frv. verði að lögum eins og því er skilað frá þingnefnd til þingsins.

Herra forseti. Við erum að freista þess að ljúka þingstörfum ef til vill í dag ef lukkan er með okkur og góður vilji líka. Það þarf góðan vilja til þess. Það mál sem hérna liggur fyrir snertir okkur öll á vissan hátt. Við höfum á þessu þingi, bæði stjórn og stjórnarandstaða, reynt að ná góðri samstöðu við verkalýðshreyfinguna um að kveða niður verðbólgudrauginn. Við höfum reynt það sem við getum til þess að styðja hvert annað í þeirri viðleitni. Nú liggur fyrir að hér er verið að ráðast á hlut sem verkalýðshreyfingunni er afskaplega kær, þ.e. þau heilsuverndarákvæði sem hafa verið áratugum saman í löggjöf okkar. Þeim er hleypt út í einu lagi. Og þegar hv. formaður félmn. kemur hér og heldur því fram, eða skilja mátti mál hennar þannig, að þetta væri gert í góðu samkomulagi vegna þess að í rauninni væri svo vel fyrir þessum málum séð jafnvel betur en áður, þá er það fullkomlega rangt. Fyrir liggur að gjörvöll verkalýðshreyfingin hefur harðlega mótmælt þessu máli. BSRB hefur mótmælt því, Alþýðusamband Íslands hefur mótmælt því og baráttudagur verkalýðsins er á morgun. Það er á morgun sem verkalýðshreyfingin tekur höndum saman til að lyfta upp kröfum sínum. Það hlýtur að vera krafa hennar að þetta tiltekna ákvæði verði tekið til baka. Við vitum að það er krafa hennar. Við vitum það sem sitjum á þessu þingi vegna þess að fulltrúar verkalýðshreyfingarinnar hafa sent okkur bréf og hafa haft samband við okkur og það er alveg ljóst að við í stjórnarandstöðunni leggjum mikla áherslu á að þessu verði breytt. Það er þess vegna, herra forseti, sem við komum hér upp og leggjum áherslu á þetta mál og vekjum eftirtekt á því við upphaf fundar að hér er verið að taka mál á dagskrá sem er ekki líklegt til að greiða fyrir lyktum þingsins. Þess vegna eru það tilmæli okkar að þetta mál verði tekið út af dagskrá, herra forseti, og reynt verði að finna einhverja sátt í málinu sem byggist á gagnkvæmu tilliti.

Herra forseti. Það sem skiptir mestu máli í þessu sambandi er að starfsmenn hafi heilsuvernd, fái þjónustu sem kveðið er á um í samningum. Í því ákvæði sem hér er um deilt er það heilsugæslan sem á að sjá um þetta verkefni. Heilsugæslan hefur ekki getað séð um það verkefni, m.a. vegna þess að það krefst mikillar sérhæfingar. Í frv. sem hér er verið að fjalla um er verið að reyna að opna það ákvæði, þ.e. að gefa fleirum tækifæri til að koma að því verkefni, að atvinnurekendur geti samið við aðra aðila en heilsugæsluna eða sjúkrahúsin eins og þar stendur um að veita slíka þjónustu. Aðalatriðið er að heilsuvernd starfsmanna sé sinnt með einhverjum hætti og það hefur verið of þröngt hingað til og nú verður opnað á það. Ég verð að segja að ég skil ekki þá umræðu sem hér fer fram.

Það er verið að skerða réttindin.

Herra forseti. Hv. síðasti ræðumaður sagðist ekki skilja þá umræðu sem hér færi fram. Hún snýst um það, herra forseti, að haft sé í heiðri að vinnuverndarstarf á Íslandi hefur hingað til verið byggt upp á samráði aðila vinnumarkaðarins og stjórnvalda og þeirri löggjöf sem við búum við og þetta snýst um það að því samráði sé haldið áfram og það sé virkt, herra forseti. Hvað sem hv. þm. Ástu Möller kann að finnast um heilsuverndina eins og hún birtist í því frv. sem hér liggur fyrir, þá er um þetta grundvallarágreiningur. Haft var um það samráð, leitað var eftir samráði en ekki var farið eftir því samráði og komið var með óskatillögur ríkisstjórnarinnar sem eru ekki í samræmi við það samráð sem leitað var eftir. Um það snýst málið, herra forseti, hvað sem okkur einstökum hv. þm. kann að finnast um efnisinnihald þeirra lagagreina sem hér liggja fyrir.

Það eru fleiri þingmenn á mælendaskrá. Ég vil vekja athygli þingmanna á því, þó mér þyki vænt um að heyra almennar skoðanir undir þessum dagskrárlið, að þetta mál er á dagskrá.

Herra forseti. Það er laukrétt hjá hæstv. forseta að málið er á dagskrá og eðlilegt að menn ræði efnisatriði þess undir þeirri umræðu. Ég held hins vegar að það sé sjálfsagt að menn skoði þau deiluefni sem uppi eru og við reynum að glöggva okkur á þeim. Það er alveg sjálfsagt að beita sér fyrir því að menn skoði það milli 2. og 3. umr. eða eftir atvikum í dag eins og kostur er. En ég held að við ættum að halda okkur við áætlunina um að taka málið fyrir og ræða það.

Herra forseti. Það var alveg augljóst á máli þeirra fulltrúa aðila vinnumarkaðarins sem komu á fund hv. félmn. að farið hafði fram mikið samráð og menn eru algjörlega sammála um meginatriði frv. Ég sé því ekki nokkra einustu ástæðu til þess að fresta eða tefja umræðu um málið eða að við getum ekki átt efnislega umræðu um það í dag. Það er vitað mál að samráð aðila vinnumarkaðarins fer fram og aðilar vinnumarkaðarins eru búnir að sitja mánuðum saman yfir þeim frumvarpstexta sem kemur síðan til okkar hér á Alþingi. Því getum við ekki átt síðan efnislega umræðu í dag um málið? Við skulum bara gera það og fara mjög nákvæmlega yfir málið.

Herra forseti. Þetta voru rangfærslur hjá hv. formanni félmn. Frumvarpið byggir ekki á sátt. Það er hins vegar rétt að haft var samráð og menn náðu samkomulagi og það er frá því samkomulagi sem ríkisstjórnin er nú að hlaupa með því að rífa tiltekin efnisatriði út úr frv. og veikja lögbundna réttarstöðu launafólks. Um þetta er ríkisstjórninni fullkunnugt. Talsmenn BSRB og Alþýðusambands Íslands hafa átt fund með félmrh. um þetta atriði og komið á framfæri eindregnum mótmælum. Jafnframt hefur verið boðist til þess að setjast að viðræðuborði og reyna að ná sátt um ásættanlega niðurstöðu. Þetta eru staðreyndir málsins. Á þetta hefur hins vegar ekki verið hlustað. Því er mótmælt og er eðlilegt að þetta sé rætt í því samhengi sem hér er gert um störf þingsins því að það er alveg rétt sem kom fram hjá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni að menn eru að sjálfsögðu að ræða með hvaða hætti við getum lokið þinghaldinu. Og það er líka ástæða til að vekja athygli á því að á morgun er 1. maí, baráttudagur verkalýðsins og þetta eru kaldar kveðjur frá Alþingi ef málið á fram að ganga með þessum hætti.

Ég vil geta þess áður en lengra er haldið að gert er ráð fyrir því nú að ræða um landbúnaðarmál til kl. eitt en síðan kl. 13.30, að loknu matarhléi, verði tekið til við að ræða 1. dagskrármálið, Steinullarverksmiðju. Að þeirri umræðu lokinni má gera ráð fyrir atkvæðagreiðslu og síðan verður gengið til umræðu um 4. dagskrármálið, um stjórn fiskveiða.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. landbn. um frv. til laga um breytingu á lögum um eldi og heilbrigði sláturdýra, slátrun, vinnslu, heilbrigðisskoðun og gæðamat á sláturafurðum, nr. 96/1997, með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Sigurgeir Þorgeirsson og Ara Teitsson frá Bændasamtökum Íslands, Sigurð Örn Hansson og Sverri Sverrisson frá yfirdýralækni og Sigríði Norðmann frá landbúnaðarráðuneyti. Umsagnir um málið bárust nefndinni frá Bændasamtökum Íslands, héraðsdýralækni Austurlandsumdæmis syðra, héraðsdýralækni Snæfellsumdæmis, Landssamtökum sláturleyfishafa, Neytendasamtökunum og yfirdýralækni. Með frumvarpinu er lagt til að hámark gjalds sem heimilt er að innheimta fyrir heilbrigðiseftirlit með sláturafurðum í sláturhúsum verði hækkað úr 2,50 kr. í 3,46 kr. á hvert kíló kjöts. Fyrir nefndina hafa verið lögð gögn frá yfirdýralækni sem sýna skiptingu kostnaðar við eftirlit milli einstakra dýrategunda. Samkvæmt þeim upplýsingum er hlutfallslega mestur kostnaður við eftirlit með alifuglakjöti, einkum vegna salmonellu- og kampýlóbaktersmits. Nefndin telur eðlilegt að hver grein um sig beri þann kostnað sem af eftirlitinu hlýst og leggur til að mismunandi gjald verði innheimt fyrir hverja tegund kjöts. Þá telur nefndin að kostnaður af starfi héraðsdýralækna við kjötskoðun skuli greiðast af launalið viðkomandi embætta samkvæmt fjárlögum enda verður að telja skoðunina hluta af starfi þeirra. Óeðlilegt er að framleiðendur og/eða neytendur greiði þann hluta kostnaðarins með skattheimtu af þessu tagi. Nefndin leggur því til breytingar á frumvarpinu sem miðast við að mismikla gjaldtöku af hverri tegund fyrir sig. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: Við 1. gr. Greinin orðist svo: 2. málsl. 2. mgr. 11. gr. laganna orðast svo: Eftirlitsgjald þetta miðast við raunkostnað og skal vera 2,10 kr. fyrir hvert kíló kindakjöts, 3,00 kr. fyrir hvert kíló svínakjöts, 2,20 kr. fyrir hvert kíló nautgripakjöts, 2,90 kr. fyrir hvert kíló hrossakjöts og 6,50 kr. fyrir hvert kíló alifuglakjöts. Sigríður Jóhannesdóttir og Jónína Bjartmarz voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Guðjón A. Kristjánsson er áheyrnarfulltrúi í nefndinni og er hann samþykkur áliti þessu. Undir nál. rita Drífa Hjartardóttir, Guðjón Guðmundsson, Karl. V. Matthíasson, Einar Oddur Kristjánsson, Þuríður Backman, Sigríður Ingvarsdóttir og Kristinn H. Gunnarsson.

Hæstv. forseti. Með frv. var farið fram á að gjald fyrir heilbrigðiseftirlit með sláturafurðum í sláturhúsum yrði hækkað úr 2,50 í 3,46 kr. og það verður að segjast eins og er að þegar frv. kom fyrir nefndina, þá rak okkur í rogastans því að þetta rakst heldur betur á við þau áform sem hafa verið uppi í þjóðfélaginu undanfarið um að reyna að halda verðhækkunum fyrir neðan hin rauðu strik og lá eiginlega beint við að ef þetta yrði samþykkt, þá væri ekki hægt að láta þessa hækkun fara út í verðlagið. Þetta hlyti því að koma þannig út að þetta yrði tekið af bændum í landinu. Það þótti okkur ekki góð latína við þessar aðstæður. Við erum auðvitað hlynnt því að fram fari mjög gott eftirlit eins og verið hefur með kjöti og sláturafurðum og það verður að segjast eins og er að við Íslendingar höfum náð einstökum árangri á undanförnu ári, t.d. hvað viðkemur baráttunni við kampýlóbakter og er ástæða til að hafa orð á því að það er ekkert sjálfgefið að svo vel takist til eins og hér hefur gerst í baráttunni við þann vágest. En það varð niðurstaðan í nefndinni að deila þessu gjaldi mismunandi niður á afurðir eftir því hver kostnaðurinn við eftirlitið er og einnig að beina því til fjárln. að hafa það í huga að kostnaður af starfi héraðsdýralækna við kjötskoðun skuli greiðast af launalið viðkomandi embætta. Samkvæmt því höfum við fulltrúar Samfylkingarinnar í hv. landbn. skrifað upp á þetta frv. án fyrirvara.

Herra forseti. Ég hafði allan fyrirvara á frv. þegar það var lagt hér fram og á þessari beiðni um hækkun á gjaldi til að standa straum af raunkostnaði við heilbrigðiseftirlit með sláturfurðum. Það kom fram að gjaldheimildin hafði aldrei verið að fullu nýtt og farið var fram á umtalsverða hækkun. Það verður að viðurkennast að gjaldið sem tekið er af hverju kílói kjöts, sem hefur verið 2,50 kr., stóð ekki undir kostnaði við heilbrigðiseftirlit með sláturafurðum. Þegar við fórum að skoða málið betur kom í ljós að kostnaður við þetta eftirlit er mjög breytilegur og hafði breyst á fáum árum. Þegar jöfnunargjald var lagt á á sínum tíma var talið að nokkuð svipaður raunkostnaður væri af eftirliti með sláturafurðum mismunandi dýrategunda. Það hefur breyst sem kemur til af breyttum búskaparháttum. Með frekari verksmiðjubúskap og meiri framleiðslu á alifuglum og svínum er eðlilegt að raunkostnaður hvað varðar heilbrigðiseftirlit á þessum tegundum hafi aukist. Samkvæmt svari sem hæstv. landbrh. hefur nýlega dreift við fyrirspurn minni um eftirlitsgjöld á kjöti kemur fram að rannsóknir, svo sem vegna salmonellu og kampýlóbakters, hafa aukist mjög og þá sérstaklega hjá alifuglum. Eftir að hafa sundurgreint þennan kostnað töldum við ekki rétt að hafa áfram jöfnunargjald þannig að sauðfjárbændur væru í raun að greiða niður eftirlitskostnað fyrir þá framleiðendur sem þeir eru í harðri samkeppni við, þ.e. framleiðendur hvíta kjötsins, og töldum rétt að hver búgrein bæri raunkostnað af heilbrigðiseftirliti sínu. Því er ég fullkomlega sátt við þá breytingu sem hér kemur fram.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. landbn. á þskj. 1357 um till. til þál. um landgræðsluáætlun 2003--2014. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Níels Árna Lund frá landbrn., Ara Teitsson og Sigurgeir Þorgeirsson frá Bændasamtökum Íslands og Svein Runólfsson og Ketil Sigurjónsson frá Landgræðslu ríkisins. Umsagnir um málið bárust nefndinni frá Akraneskaupstað, Akureyrarbæ, Búnaðarsambandi S-Þingeyinga, Búnaðarsambandi Suðurlands, Byggðastofnun, Bændasamtökum Íslands, Eyþingi, Fljótsdalshreppi, Landgræðslu ríkisins, Landsvirkjun, Náttúruvernd ríkisins, Náttúrufræðistofnun Íslands, Reykjavíkurborg, Samtökum sunnlenskra sveitarfélaga, Skipulagsstofnun, Skógrækt ríkisins, Skjólskógum Vestfjörðum, Sveitarfélaginu Hornafirði, Skógræktarfélagi Reykjavíkur og umhverfisnefnd Alþingis. Með tillögunni er lagt til að tilteknum fjármunum skuli varið til landgræðslu í samræmi við gildandi lög nr. 17/1965, um landgræðslu, og lög nr. 43/1975, um heftingu landbrots og varnir gegn ágangi vatna, samkvæmt sérstakri áætlun. Með tillögunni er mótaður rammi um landbætur og verndun landkosta til ársins 2014 en gert er ráð fyrir að áætlunin verði endurskoðuð fyrir árslok 2005. Með sérstakri landgræðsluáætlun eru markaðar áherslur í stöðvun jarðvegseyðingar, uppgræðslu, eftirliti með ástandi gróðurs og jarðvegs, stjórn landnýtingar, fræðslu, ráðgjöf, rannsóknum og upplýsingamiðlun o.fl. og gerir áætlunin ráð fyrir aukinni landgræðslu á tímabilinu. Nefndin vekur athygli á því að í tillögunni er vísað til gildandi laga nr. 17/1965, um landgræðslu, og laga nr. 43/1975, um heftingu landbrots og varnir gegn ágangi vatna, en fyrir Alþingi liggja frv. til nýrra heildarlaga um þessi efni. Verði þau frv. að lögum mun tillögugreinin gilda að breyttu breytanda. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt. Guðjón A. Kristjánsson er áheyrnarfulltrúi í nefndinni og er hann samþykkur áliti þessu. Sigríður Jóhannesdóttir og Jónína Bjartmarz voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nál. rita hv. þm. Drífa Hjartardóttir, Guðjón Guðmundsson, Karl V. Matthíasson, Einar Oddur Kristjánsson, Þuríður Backman, Sigríður Ingvarsdóttir og Kristinn H. Gunnarsson.

Herra forseti. Ég skrifaði undir nál. án fyrirvara og það gerði ég vegna mikilvægis þess að ljóst liggi fyrir hvaða fjármagn sé áætlað til Landgræðslu ríkisins á þessu tímabili. Með tilliti til þess höfum við frestað afgreiðslu á lögum um landgræðslu og munum nota sumarið til að fara vel yfir þá lagasmíð. Ábendingar sem hafa komið fram varðandi landgræðsluáætlunina munu þá liggja frammi í þeirri vinnu líka. Það er mjög mikilvægt að á hverjum tíma séu slíkar áætlanir fyrirliggjandi rétt eins og vegáætlun og hafnaáætlun, að til lengri tíma litið sé ljóst hvaða fjármagn Landgræðslan hefur til að geta gert bindandi samninga --- það er hluti af núverandi starfi --- og til að geta ráðist í verkefni einhver ár fram í tímann. Það er mjög ánægjulegt að fylgjast með þeirri þróun að Landgræðslan skuli leggja áherslu á að fá heimamenn á hverju svæði meira til þátttöku og starfa, og eins að verið sé að styrkja héraðssetur Landgræðslunnar. Við eigum að halda því áfram og koma héraðssetrum upp sem víðast þar sem við teljum að umsvif Landgræðslunnar séu með þeim hætti að héraðssetur muni styrkja svæðið. Það er ánægjulegt til þess að vita að tekin hafi verið sú ákvörðun að koma upp héraðssetri á Egilsstöðum sem verði opnað núna í sumar og sé hluti af þessum verkefnum. Í sjálfu sér væri hægt að fara nokkuð mörgum orðum yfir verkefnið og markmið landgræðsluáætlunarinnar en ég ætla ekki að gera það núna vegna þess nauma tíma sem við höfum. Ég vil þó nefna eitt og það er binding kolefnis með landgræðslu og skógrækt sem er árangursríkt verkefni hér á landi miðað við ástand lands. Mér finnst ætíð leiðinlegur sá svipur í þessum áætlunum þegar verið er að binda þær við möguleika okkar á frekari stóriðju og mengun, að það sé hluti af verkefninu frekar en að hafa áætlunina eins og áður var, að horfa til landbóta og hafa það sem markmið ásamt því að horfa í þetta alþjóðlega samhengi en ekki með það í huga að geta þá enn frekar haft mengandi stóriðju hér á landi.

Herra forseti. Landgræðslan er mjög mikilvæg og í samfélaginu er eining um að land okkar eigi að vera vel búið gróðri og að okkur beri að vinna gegn gróðureyðingu með því að stunda landgræðslu og varnir gegn landbroti og öðru því sem skaðar gróður landsins. Þess vegna er starfsemi Landgræðslunnar mjög fjölþætt og víðfeðm og í raun og veru alltaf að breytast. Það er ánægjulegt að sjá að lögð er aukin áhersla á fræðsluþætti og, eins og fram hefur komið, að heimamenn í hverju héraði, félagasamtök og aðrir aðilar, taki aukinn þátt í landgræðslunni. Allt þetta eykur líka áhuga manna á því að taka þátt í landgræðslunni og að við tökum höndum saman í þessu máli. Við erum að tala um að að 6,5 milljarðar fari á þessu tímabili, 2003--2014, í verkefnin. Við styðjum þetta og hér er náttúrlega líka verið að fylgja eftir lögum um að hafa eigi landgræðsluáætlanir. Það er von mín, herra forseti, að þetta eigi eftir að skila góðum árangri, bæði hvað varðar uppgræðsluverkefni sem eru í gangi, verkefnið ,,Bændur græða landið`` og það sem fer í landbótasjóð, fyrirhleðslur og annað.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. hv. landbn. um frv. til laga um búfjárhald o.fl. og brtt. nefndarinnar sem eru á sérstöku þingskjali. Tilgangur laga þessara er að tryggja góðan aðbúnað búfjár, að það hafi ætíð nægilega beit/fóður og vatn, að við framleiðslu búfjárafurða sé eingöngu notað hraust og heilbrigt búfé, enn fremur að setja reglur um vörslu búfjár og afla hagtalna. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Ingibjörgu Ólöfu Valdimarsdóttur og Hákon Sigurgrímsson frá landbrn. og Sigurgeir Þorgeirsson og Ara Teitsson frá Bændasamtökum Íslands. Umsagnir um málið bárust nefndinni frá Búnaðar\-sambandi Eyjafjarðar, Búnaðarsambandi Suðurlands, Bún\-aðar\-samtökum Vesturlands, Búnaðarsambandi Suður-Þingeyinga, Bændasamtökum Íslands, Dýraverndarráði, Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Sambandi dýraverndunarfélaga Íslands, Vottunarstofunni Túni hf. og yfirdýralækni. Með frv. eru kynntar töluverðar breytingar á búfjáreftirliti. Lagt er til að búfjáreftirlitssvæði verði stækkuð, dregið úr forðagæslueftirliti hjá umráðamönnum búfjár sem sinna skyldum sínum vel, umráðamenn búfjár verði skráðir og gerðar endurbætur á úrræðaferli fyrir mál er varða slæman aðbúnað og/eða fóðrun búfjár. Eftir athugun málsins telur nefndin rétt að leggja til nokkrar breytingar á frv. Helstu breytingarnar eru eftirfarandi: 1. Lagt er til að sveitarstjórn hafi yfirumsjón með aðgerðum sem grípa þarf til ef handsama þarf búfé sem sloppið hefur úr vörslu umráðamanns í stað þess að þær skyldur séu lagðar á lögreglustjóra. 2. Lagt er til að kveðið verði skýrar á um það að sveitarfélög beri kostnað af búfjáreftirliti innan síns umdæmis enda er eftirlitið á ábyrgð þeirra. Þá er gert ráð fyrir því að sveitarstjórn verði ekki heimilt að innheimta eftirlitsgjald fyrir venjulegt búfjáreftirlit en verði heimilt að inheimta gjald vegna kostnaðar sem hlýst af handsömun, fóðrun og hýsingu gripa vegna ákvæða 9., 15. og 16. gr. 3. Lagt er til að búfjáreftirlitsmenn fari í voreftirlitsferð til þeirra umráðamanna búfjár sem ekki hafa innra eftirlit sem viðurkennt er af héraðsdýralækni. 4. Þá er lagt til að sérstök talning búfjár fari ekki fram nema rökstuddur grunur leiki á um vantalningu líkt og kveðið er á um í gildandi lögum. 5. Enn fremur er lagt til að frestir til aðgerða skv. 16. gr. verði styttir en reynslan hefur sýnt að yfirleitt er skjótra aðgerða þörf. 6. Jafnframt er lagt til að kveðið verði nánar á um heimild og skyldu landbrh. til að gefa út aðbúnaðarreglugerðir. 7. Að lokum eru lagðar til nokkrar smávægilegar lagfæringar á hnökrum í frv. sem ekki þarfnast nánari skýringa. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt með breytingum sem lagðar eru til í sérstöku þingskjali og gerð er grein fyrir hér að framan. Sigríður Jóhannesdóttir og Jónína Bjartmarz voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Þuríður Backman ritar undir álitið með fyrirvara. Guðjón A. Kristjánsson er áheyrnarfulltrúi í nefndinni og er hann samþykkur áliti þessu. Aðrir nefndarmenn rita undir álitið án fyrirvara, þ.e. hv. þm. Drífa Hjartardóttir, Guðjón Guðmundsson, Karl V. Matthíasson, Einar Oddur Kristjánsson, Sigríður Ingvarsdóttir og Kristinn H. Gunnarsson.

Herra forseti. Ég skrifaði undir nefndarálitið með fyrirvara. Helsti fyrirvari minn er að með þessum breytingum er verið að koma eftirlitsskyldu yfir á sveitarstjórnir og frekari ábyrgð á verkefnum. Ég tel að með því falli óljós kostnaður á sveitarstjórnir en hann geti í sumum tilfellum orðið umtalsverður. Á mörgum sviðum erum við að færa aukin verkefni yfir á sveitarstjórnirnar þó í smáum stíl sé. Í þessu tilfelli væri eðlilegast að sveitarstjórn hefði yfirumsjón vegna aðgerða sem grípa þarf til ef handsama þarf búfé sem sloppið hefur úr vörslu umráðamanns, í stað þess að þær skyldur séu lagðar á lögreglustjóra. Ég tel að sveitarstjórnin sé rétti aðilinn en ég vil gera fyrirvara varðandi kostnaðinn. Ég hefði viljað að ljóst væri hvernig sveitarstjórnum yrði bættur upp kostnaðurinn af þessu sem og öðru sem þær sinna. Eins geri ég fyrirvara varðandi skógarbændur og aðra sem eru í ræktun, annarri en þeirri að vera með búpening. Ef þeir eru með land sem þeir vilja friða fyrir ágangi búfjár og ef búfé kemst inn á þetta svæði, segjum skógræktarsvæði, fellur allur kostnaður og vinna við að handsama búfénaðinn yfir á skógræktarbóndann, þ.e. þann sem vill friða landið. Nú ber þeim sem vill friða land að hafa girðingarnar það góðar að búfé komist ekki yfir. Miðað við íslenskar aðstæður, snjóavetur og annað, er erfitt að tryggja það alfarið að sauðkindur og hross komist ekki inn á afgirt svæði. Allur kostnaðurinn af því fellur á skógræktarbóndann. En þetta er niðurstaðan. Ég er ekki alveg sátt við hana. Ég hef því þennan fyrirvara á nefndarálitinu. Það hafa líka komið ábendingar um að hugsanlega sé varhugavert að sleppa alveg eftirliti forðagæslumanna á haustin. Það gæti verið í því nokkur vörn að hafa áfram haustskoðunina. Með því má ætla að fyrirbyggja megi ýmislegt, vanhöld og annað. Hugmyndin með því að sleppa haustskoðun þar sem allt er í lagi er sú að hjá sauðfjárbændum og fleirum yrði komið á gæðastýringu. Þar sem hún væri í gangi væri eftirlitið í lagi og því mætti sleppa hausteftirlitsferðinni. Nú er nokkuð ljóst að gæðastýringu í sauðfjárbúskap verður frestað að sinni og ég hef af því nokkrar áhyggjur en legg fullt traust á að þetta verði endurskoðað, þ.e. komi í ljós frekari vanhöld við það að sleppa haustskoðuninni. Í heildina held ég að þetta sé nokkuð vel unnið. Það sem skiptir máli er að hægt er að bregðast skjótt við ef eitthvað kemur upp á varðandi vanhöld á dýrum eða illa meðferð á skepnum. Mestu máli skiptir að boðleiðir séu ljósar þannig að hægt sé að grípa strax inn í. Ég tel að þær breytingar sem hér eru gerðar séu í þá átt og vona hjartanlega að ekki þurfi að koma til slíkra aðgerða. Því miður er það víst einum of mikil bjartsýni. Þegar dýraverndarmál koma upp verður að vera hægt að bregðast strax við.

Herra forseti. Með þessu frv. er ekki verið að auka álögur á sveitarfélögin, þau eru óbreytt frá því sem verið hefur. Í raun er verið að draga úr nálægð eftirlitsaðila sem gera eftirlitið allt miklu skilvirkara. Ég tel að með þeim breytingum sem í frv. séu verði lögin mjög góð. Það er líka verið að stækka búfjáreftirlitssvæðin. T.d. er Búnaðarsambandinu heimilt að sinna öllu þessu eftirliti. Nálægðin sem áður var hefur verið mjög erfið. Það er mjög erfitt að taka á málum hjá nágranna sínum ef ekki er þar allt í lagi. En það var algjört samkomulag í hv. landbn. um að leggja þennan kostnað ekki alfarið á herðar bænda, sem eru ekki of vel haldnir í rekstri sínum og kostnaði.

Herra forseti. Það er rétt sem hér kom fram. Það er gerð tillaga um að stækka búfjárrekstrarsvæðin, draga úr þessari nálægð sem er svo erfið og er hluti af því að of seint er gripið inn í dýraverndarmálum. Það er erfitt að hafa afskipti af nágrönnum sínum þó að maður viti að eitthvað sé að. Af þessu kann þó að hljótast kostnaður sem nú lendir á sveitarfélögum. Ég hef fyrirvara varðandi aukinn kostnað af yfirumsjón með þessu eftirliti. Ég tel að þetta sé í rétta átt, það sé af hinu góða að stækka eftirlitssvæðin en geri fyrirvara við kostnaðinn.

Virðulegi forseti. Ég vil ítreka að með þessu frv. er einnig gert skilvirkara hvernig tekið er á málum þegar fólk hugsar ekki nægilega vel um skepnur sínar. Það er verið að gera þennan feril allan miklu skilvirkari og fljótvirkari. Ég tel að lögin verði til mikilla bóta að samþykktu þessu frv.

Hæstv. forseti. Ég vil taka fram vegna þess að ég var ekki viðstödd á þessum eina fundi þegar þessi mál voru flestöll afgreidd út úr nefndinni, að ég hef tekið fullan þátt í afgreiðslu þeirra allra. Þetta mál styð ég fullkomlega og án fyrirvara. Ég held að þetta mál sé til mikilla bóta. Það felur í sér töluverðar breytingar á búfjáreftirliti, m.a. er verið stækka svæðin og draga úr nálægðinni sem oft er svo erfið í þessum málum, þegar til aðgerða þarf að grípa. Lagt er til að dregið sé úr forðagæslueftirliti hjá umráðamönnum búfjár sem sinna skyldum sínum vel. Ég tel að það sé líka af hinu góða. Það er engum til góðs að ástunda ofeftirlit eða yfireftirlit, að alltaf sé verið að skoða hjá þeim sem fyrir fram er vitað að allt er í lagi hjá og hefur alla tíð verið. Ég tel að það sé til bóta. Umráðamenn búfjár verða skráðir og gerðar verða endurbætur á úrræðaferli fyrir mál er varða slæman aðbúnað eða fóðrun búfjár. Þetta eru kannski veigamestu atriðin í frv. Þarna hefur skort á að hægt væri að taka nógu afdráttarlaust á málum. Með samþykkt þessa frv., svo ég nefni eitt atriði, er t.d. verið að stytta fresti sem hafa verið óþarflega langir og hafa gert málin erfið og tafsöm. Ég held að það sé líka af hinu góða. Einnig er lagt til að ekki fari fram sérstök talning búfjár nema rökstuddur grunur leiki á um að eitthvað sé bogið við þá talningu eða þær tölur sem upp eru gefnar. Varðandi eftirlitsgjaldið eru það sveitarfélögin sem kosta eftirlitið. Aðeins í þeim tilfellum, hjá þeim sem við getum kallað tossana, að einhver handvömm er varðandi fóðrun eða hýsingu gripa þurfa bændurnir sjálfir að borga kostnað sem af því hlýst. Ég lýsi því fullum stuðningi við þetta mál og vona að það muni bæta málsmeðferð sem tíðkast hefur.

Herra forseti. Ég tek heils hugar undir orð hv. þm. Sigríðar Jóhannesdóttur, síðasta ræðumanns. Ég vil ítreka að þó að hún hafi ekki skrifað undir álitið, þar sem hún var ekki á síðasta fundi nefndarinnar, hefur hún að sjálfsögðu unnið af krafti í landbn. og nefndin notið góðs af hennar ágætu starfskröftum og þekkingu á sviði landbúnaðarmála. Þetta frv. snýst, herra forseti, fyrst og fremst um að vel sé farið með dýr í landinu og að þau hafi nóg að éta. Við hljótum öll að styðja það heils hugar. Það er náttúrlega hægt að ræða fram og til baka um einstök ákvæði. Eins og fram hefur komið er verið að stækka búfjáreftirlitssvæðin. Þá koma fleiri sveitarstjórnir að og þá er hægt að hafa skipulagðara og ákveðnara starf til að fylgja eftir því að vel sé farið með dýr í landinu, að þau hafi nóg að éta og séu ekki sett á land þar sem gróður er lítill eða enginn.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti landbn. á þskj. 1396 um frv. til laga um varnir gegn landbroti. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Ingibjörgu Ólöfu Vilhjálmsdóttur frá landbúnaðarráðuneyti, Svein Runólfsson og Ketil Sigurjónsson frá Landgræðslu ríkisins, Sigurgeir Þorgeirsson og Ara Teitsson frá Bændasamtökum Íslands, Þórð Skúlason og Jón Jónsson frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Gísla Viggósson frá Siglingastofnun Íslands og Trausta Baldursson frá Náttúruvernd ríkisins. Umsagnir um málið bárust nefndinni frá Akraneskaupstað, Akureyrarbæ, Dalvíkurbyggð, Djúpárhreppi, Djúpavogshreppi, Gnúpverjahreppi, Hafnasambandi sveitarfélaga, Húsavíkurkaupstað, Landgræðslu ríkisins, Landvernd, Landsvirkjun, Mosfellsbæ, Náttúruvernd ríkisins, Norður-Héraði, Rangárvallahreppi, Reykjavíkurborg, Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Siglingastofnun Íslands, Skagafirði, Skútustaðahreppi, Sveitarfélaginu Hornafirði, Vegagerðinni, Veiðimálastofnun og Vestur-Eyjafjallahreppi. Með frumvarpinu er lagt til að sett verði ný heildarlög um varnir gegn landbroti en ágangur vatna getur valdið miklum gróðurskemmdum og landeyðingu. Gert er ráð fyrir því að Landgræðsla ríkisins fylgist með og stýri aðgerðum við heftingu landbrots. Með frumvarpinu er leitast við að einfalda ferli við undirbúning og aðgerðir til að hefta landbrot af völdum vatna og sett eru ítarleg ákvæði um skiptingu kostnaðar við slíkar framkvæmdir. Samkvæmt gildandi lögum er reglan sú að landeigendur sem hag hafa af varnaraðgerðum á landi sínu eða landsnytjum skuli greiða 1 / 8 hluta kostnaðar við fyrirhleðslur. Samkvæmt frumvarpinu er ekki lengur gert ráð fyrir slíkri skiptingu heldur að Landgræðslunni verði heimilt að styrkja framkvæmdir við fyrirhleðslur sem ætlað er að vernda mannvirki eða land í eigu einkaaðila. Nefndin bendir á að af kostnaðarumsögn fjármálaráðuneytis með frumvarpinu megi ráða að kostnaður einstaklinga af fyrirhleðslum muni aukast verði frumvarpið að lögum. Með 8. gr. frumvarpsins er gert ráð fyrir að kostnaðarhlutdeild einstaklinga falli niður en í stað þess geti þeir sótt um styrk til Landgræðslunnar til framkvæmda og getur sá styrkur numið heildarkostnaði við framkvæmdina. Nefndin leggur til að gerðar verði nokkrar breytingar á frumvarpinu og eru þessar helstar: 1. Lagt er til að skilgreiningu á hugtakinu landbrot í 2. tölul. 2. gr. verði breytt á þann veg að til landbrots teljist aðeins jarðvegsrof og gróðureyðing sem stafar af ágangi vatna en ekki sjávar enda taka lög nr. 28/1997, um sjóvarnir, til landbrots af völdum sjávar og hefur Siglingastofnun Íslands annast sjóvarnir hingað til. 2. Þá er lögð til breyting á 7. gr. á þann hátt að Vegagerðinni verði falið að annast umsjón með verkfræðilegum undirbúningi og framkvæmdum í samráði við Landgræðsluna. Af frumvarpstextanum eins og hann er úr garði gerður má ráða að Vegagerðinni sé ætlað að annast allar verklegar framkvæmdir. Nefndin bendir á að um framkvæmdir á vegum hins opinbera gilda m.a. lög um opinber innkaup, nr. 94/2001, sem mæla meðal annars fyrir um útboðsskyldu á tilteknum framkvæmdum. 3. Þá er lagt til að í 8. gr. verði kveðið skýrar á um að Landgræðsla ríkisins greiði kostnað við varnir gegn landbroti eftir því sem fjárlög gera ráð fyrir ár hvert og að kveðið verði skýrar á um hvaða aðilar falli undir 1. og 2. mgr. Með þeirri breytingu sem lögð er til munu ákvæði 1. og 2. mgr. ná til ríkis og sveitarfélaga og stofnana þeirra auk fyrirtækja sem eru að hálfu eða meiri hluta í eigu ríkis og/eða sveitarfélaga. Var þarna t.d. komið til móts við athugasemdir frá Landsvirkjun. 4. Að lokum er lagt til að heiti Landgræðslu ríkisins verði haldið óbreyttu eins og það er í gildandi lögum. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem gerð er grein fyrir hér að framan og lagðar eru til í sérstöku þingskjali. Sigríður Jóhannesdóttir og Jónína Bjartmarz voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Guðjón A. Kristjánsson er áheyrnarfulltrúi í nefndinni og er hann samþykkur áliti þessu. Verið hefur afar gott samstarf í landbn. og allir skrifa undir þetta án fyrirvara. En það var í raun algjör tilviljun að hv. þm. Sigríður Jóhannesdóttir var ekki viðstödd þegar við afgreiddum þetta mál úr nefndinni. Nefndarmenn hafa verið afar duglegir að mæta og í landbn. hefur ríkt mikið og gott samstarf allra aðila. Nánast hvert einasta mál er afgreitt úr nefndinni með fullkomnu samþykki sem ég held að gerist ekki víða. Ég vildi aðeins taka þetta fram af því að ég var að lesa upp að Sigríður Jóhannesdóttir hefði ekki verið viðstödd. En þetta var í eina skiptið sem hún gat ekki mætt á fund nefndarinnar. Undir nefndarálitið rita Drífa Hjartardóttir, Guðjón Guðmundsson, Karl V. Matthíasson, Einar Oddur Kristjánsson, Þuríður Backman, Sigríður Ingvarsdóttir og Kristinn H. Gunnarsson.

Herra forseti. Enn sem fyrr ræðum við um gróður og varnir gegn landbroti. Hér er komið frv. til laga og eins og fram hefur komið styðjum við það heils hugar öll sem í landbn. erum. Það var mikið rætt um þetta mál, eins og fram hefur komið hjá hv. formanni nefndarinnar. Margir komu á fund nefndarinnar, gáfu ráð og komu með ábendingar. Það var rætt svolítið um ágang sjávar í nefndinni og ítrekað var varðandi þær jarðir sem liggja að sjó og verða fyrir landbroti vegna ágangs sjávar að þar sem því verður við komið væri það hlutverk Siglingastofnunar að spyrna við fótum. Ég vil að þetta komi fram í umræðunni, herra forseti, því að auðvitað viljum við að allir sitji við sama borð hvað þetta varðar. Þegar náttúruöflin vinna að eyðingu jarðar en hægt er að koma í veg fyrir með aðgerðum manna þá reynum við náttúrlega að styðja að því. En í þessu tilviki er sem sagt um Siglingastofnun Íslands að ræða. Síðan var það aðeins rætt hver eigi að skera úr um ágreiningsmál sem upp gætu komið. Fram kom að það skyldi landbrh. gera og var nokkur umræða um það. En niðurstaðan er sú að landbrh. hefur það úrskurðarvald.

Herra forseti. Eins og fram hefur komið skrifaði öll landbn. undir þetta nefndarálit án fyrirvara, enda var búið að vinna nokkuð í frv. og taka út þá hnökra sem við frekari skoðun kom í ljós að áttu ekki þar heima, t.d. það að frv. tekur ekki til landbrots vegna ágangs sjávar. Siglingamálastofnun sér um það. Hér eru skilgreiningar á hvað sé fyrirhleðsla, landbrot, landkostir og nytjaland. Nytjaland þarf að mínu mati hugsanlega að skilgreinast aðeins nánar en þarna er gert til þess að hægt sé að nota þá skilgreiningu áfram sem hugtak í gæðastýringunni og í annarri vinnu við skógrækt og landbúnað allan. Því þarf þessi skilgreining að vera ljós. Hvað varðar gæðastýringuna og ræktun í landbúnaði þá er mikilvægt að skilgreiningar séu ljósar. Hvað varðar fyrirhleðslur þá telst Landgræðslan ávallt vera framkvæmdaraðili. Það er líka hennar að meta og forgangsraða beiðnir um fyrirhleðslur. En það er alveg ljóst að miðað við þann verkefnalista sem liggur hjá Landgræðslunni að brýn þörf er á meira framkvæmdafé til þess að sinna verkefnum sem til lengri tíma litið leiða til sparnaðar og munu skila sér þannig til landeigenda og ríkissjóðs óbeint. Hvað varðar kostnaðarhlutdeild þá hefur, eins og hér hefur komið fram, ákveðin regla verið í gildi, þ.e. að bændur eða landeigendur greiddu 1 / 8 hluta af kostnaði við fyrirhleðslur. Ekki er gert ráð fyrir því að halda þessari reglu inni heldur eiga bændur eða landeigendur að geta sótt um styrk. Það var skilningur okkar í landbn. að þetta ætti engu að breyta og að styrkurinn ætti þá að duga fyrir þeim verklegu framkvæmdum og kostnaði sem af fyrirhleðslunum yrði. Í þeirri trú að þetta standi, að þessar framkvæmdir verði alfarið á vegum Landgræðslunnar, þá samþykki ég þessa breytingu. Það er alltaf villandi þegar verið er að tala um að hægt sé að sækja um styrki því að styrkir eru ekki alltaf 100%. Ég mun fylgjast með því hvort vikið verður frá þessu, hvort farin verður sú leið að reyna að komast í fleiri framkvæmdir, þ.e. að Landgræðslan muni reyna að sinna fleirum með því að styrkja ekki nema ákveðinn hluta verkefnisins og fá landeigendur til að koma með greiðslu á móti eða taka þátt í kostnaði til þess að komast svolítið niður á verkefnalistann. En það er ekki meiningin með þessari breytingu heldur á verkefnalistinn hjá Landgræðslunni að verða til með beiðnum landeigenda um styrki í ákveðnar framkvæmdir.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti landbn. á þskj. 1382 um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 99/1993, um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Guðmund Sigþórsson, Ólaf Friðriksson og Sigríði Norðmann frá landbúnaðarráðuneyti, Helga Jóhannesson, Kjartan Ólafsson og Hauk Sigurðsson frá Sambandi garðyrkjubænda, Kristján Bragason frá Starfsgreinasambandinu, Sigurgeir Þorgeirsson og Ernu Bjarnadóttur frá Bændasamtökum Íslands, Elínu Björgu Jónsdóttur frá Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja, Sigurð Jónsson frá Samtökum verslunar og þjónustu, Jóhannes Gunnarsson frá Neytendasamtökunum og Georg Ottósson frá Sölufélagi garðyrkjumanna. Helstu markmiðin með frumvarpinu eru að lækka verð til neytenda á innfluttum og innlendum garð- og gróðurhúsaafurðum, auka hagkvæmni og samkeppnishæfni innlendrar grænmetisframleiðslu, að treysta tekjugrundvöll grænmetisframleiðenda og að styðja framleiðslu- og markaðsmöguleika innlendrar framleiðslu þegar hún er nægjanleg að magni og gæðum. Grænmetisverð á Íslandi hefur verið mjög hátt undanfarin missiri og hafa stjórnvöld leitað leiða til að lækka verð til neytenda eins og kostur er, jafnframt því að reyna að treysta grundvöll innlendrar framleiðslu eftir því sem kostur er. Þegar hefur verið gripið til afnáms verðtolls af útiræktuðu grænmeti, sveppum og kartöflum og sveigjanleiki í álagningu magntolls á tilteknar tegundir innflutts grænmetis aukinn. Með frumvarpinu er gert ráð fyrir að teknar verði upp beingreiðslur til framleiðenda til að styrkja stöðu þeirra gagnvart innflutningi og gera þeim þannig kleift að lækka verð á framleiðsluvörunni neytendum til hagsbóta. Gert er ráð fyrir því að til þess verði varið tiltekinni fjárhæð á ári sem skiptist niður á framleitt magn ársins. Landbúnaðarnefnd fagnar viðleitni stjórnvalda til að tryggja íslenskum neytendum nægilegt framboð af innlendu grænmeti á viðráðanlegu verði en lækkun grænmetisverðs til neytenda hefur jafnframt jákvæð áhrif á verðlagsþróun í landinu. Frá upphafi hefur verið ljóst að allir í keðjunni frá framleiðendum til neytenda þyrftu að vinna saman til að lækka verðið. Þess vegna kom það í rauninni nefndinni óþægilega á óvart þegar Sölufélag garðyrkjumanna ákvað að vera með kílógjald á vörunni í stað þess, eins og það hefur verið reiknað áður, að hafa það í prósentum og olli þetta töluverðu uppnámi. Nefndin leggur til að gerðar verði eftirfarandi breytingar á frumvarpinu: Í fyrsta lagi eru lagðar til lagfæringar á tilvísunum í aðrar greinar laganna sem leiðir af nýjum kafla. Hér er ekki um efnisbreytingu að ræða. Í öðru lagi leggur nefndin til breytingar á 2. mgr. d-liðar 2. gr. þannig að aðeins vísvitandi röng skýrslugjöf leiði til þess að framleiðendum verði gert að greiða álag á ofgreiddar beingreiðslur. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: Við 2. gr. a. Inngangsmálsgrein orðist svo: Á eftir X. kafla laganna kemur nýr kafli, XI. kafli, Um framleiðslu og verðmyndun garð- og gróðurhúsaafurða 2002--2011, með fimm nýjum greinum, svohljóðandi, og breytist röð annarra kafla og greina og millivísanir samkvæmt því: b. Á eftir orðinu ,,grundvelli`` í 2. mgr. d-liðar komi: vísvitandi. Sigríður Jóhannesdóttir og Jónína Bjartmarz voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Karl V. Matthíasson og Þuríður Backman rita undir álitið með fyrirvara. Guðjón A. Kristjánsson er áheyrnarfulltrúi í nefndinni og er hann samþykkur áliti þessu. Undir þetta nefndarálit rita Drífa Hjartardóttir, Guðjón Guðmundsson, Karl V. Matthíasson, með fyrirvara, Einar Oddur Kristjánsson, Þuríður Backman, með fyrirvara, Sigríður Ingvarsdóttir og Kristinn H. Gunnarsson.

Hæstv. forseti. Í rauninni er hérna á ferðinni hið besta mál. Verið er að samþykkja niðurgreiðslur á grænmeti sem ræktað er hér á landi til að það standist samkeppni við innflutt grænmeti eftir að tollar hafa verið lækkaðir mjög eða felldir niður. Að samningu frv. hefur unnið grænmetisnefnd svokölluð sem í sátu m.a. fulltrúar garðyrkjubænda og fulltrúar neytenda og fulltrúar Bændasamtakanna, landbrn., Alþýðusambandsins og BSRB og komu þeir sér saman um þetta frv. sem gerir ráð fyrir þeim breytingum á lögum á Íslandi, að verð muni lækka til neytenda með þeim aðgerðum sem hér eru lagðar til og það verði gert með beingreiðslum til garðyrkjubænda. Um þetta var mikill samhljómur í nefndinni og undir þetta tekið af öllum nefndarmönnum við vinnslu málsins. En þá gerist það ótrúlega að Sölufélag garðyrkjumanna boðar til fundar með garðyrkjumönnum og telur sig ekki geta tekið þátt í þessari aðgerð og þess vegna þurfi þeir að fá ákveðinn hlut í beingreiðslunum með því að leggja kílóverð á bændur svo að þeir fái sömu krónutölu út úr sínum þætti eftir þessa kerfisbreytingu og þeir höfðu áður. Þetta mun hafa komið flatt upp á bændur á þeim fundi. Nokkrir samþykktu, einn var á móti og flestir munu hafa setið hjá. Þetta hefur verið túlkað sem samþykki garðyrkjubænda við þessari aðgerð. Nú ber að þakka það að annað fyrirtæki sem sér um sölu á framleiðslu garðyrkjubænda, Mata, hefur tilkynnt að það muni ekki ætla að taka slíkt kílógjald af bændum og einnig hafa fulltrúar seljenda eða kaupmanna tilkynnt að þeir muni ekki ætla að breyta hlutdeild sinni. Ég harma það að þegar það lá ljóst fyrir í nefndinni að Sölufélag garðyrkjubænda eða garðyrkjubændur hefðu gert þessa samþykkt að þá skyldi ekki gripið til neinna þeirra aðgerða í kjölfarið og neinna þeirra breytinga á frv. sem hefðu fyrirbyggt að slíkt væri hægt vegna þess að ég tel að þetta sé andfélagsleg aðgerð og henni sé í raun beint gegn frv. og aðgerðum ríkisstjórnarinnar. Því hef ég lagt fram eftirfarandi brtt. um að við frv. bætist ákvæði til bráðabirgða, svohljóðandi: ,,Í tólf mánuði eftir gildistöku laga þessara er dreifingaraðilum garð- og gróðurhúsaafurða, í heildsölu og smásölu, óheimilt að hækka álagningu sína, þóknun eða umsýslugjald, hvort sem um er að ræða ákveðna upphæð á einingu eða magn eða tiltekið álagningarhlutfall. Samkeppnisstofnun skal hafa eftirlit með framkvæmd þessa ákvæðis.`` Ég vona auðvitað að brtt. verði samþykkt í þinginu vegna þess að ég held að hún væri til mikilla bóta og eftir þetta ár sem liði þá frá samþykkt hennar, lægi fyrir ákveðin reynsla af framkvæmd þessara laga og hvort það væri þá e.t.v. nauðsynlegt að endurskoða lögin með tilliti til þeirrar reynslu eða koma fram með einhverja brtt. við þau. En ég held að samþykkt garðyrkjubænda frá því í mars hafi verið til mikillar óþurftar við þetta mál og það hafi aldrei verið ætlunin að milliliðir mökuðu sérstaklega krókinn á þessari aðgerð.

Herra forseti. Eins og ég gat um áðan kom það flatt upp á okkar hvernig Sölufélagið ætlaði að reikna út sinn kostnað. En að sjálfsögðu gat landbn. ekki skipt sér af því. Þessi samningur er á milli innleggjenda hjá Sölufélagi garðyrkjumanna og það er í rauninni þeirra mál hvernig þeir nýta beingreiðslur sínar. Það er ekki okkar að skipta okkur af því. Framleiðendum er frjálst að leggja inn hjá Sölufélagi garðyrkjumanna og eins hjá öðrum aðilum ef þeir kjósa svo.

Hæstv. forseti. Ég hygg að fram hafi komið í máli mínu að það er í sjálfu sér ekkert í þessu frv. sem leiðir þá gjörð sem hér hefur farið fram. Hins vegar er þetta gert í tilefni af því að frv. hafði verið lagt fram. Það hafði varla verið lagt fram þegar þessi frægi fundur var haldinn þar sem þessi samþykkt var knúin fram. Ég tel að bændur hafi kannski ekki alveg áttað sig á hvað þarna var á ferðinni og veit það reyndar því að margir þeirra hafa sagt mér að þeir hafi ekki áttað sig á hvað hér var á ferðinni, þ.e. að verið væri að fara inn í beingreiðslur sem var búið að reikna út vísindalega af þessari nefnd af mikilli nákvæmni að væri einmitt það sem garðyrkjubændur þyrftu að fá til að geta staðið þennan slag af sér. Þarna er búið að fara inn í þá upphæð að ég vil kalla á skítugum skónum. Það má kalla þetta samning við garðyrkjubændur eða hvað sem er, en það var aldrei til þess ætlast þegar lagafrv. var samið, hvað þá þegar það var lagt fram, fyrir því hef ég fulla vissu, að svona yrði farið að.

Herra forseti. Ég skrifaði með fyrirvara undir nál. um breytingu á lögum nr. 99/1993, um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, með síðari breytingum. Við erum hér með tvö frumvörp sem ganga inn í þessi lög og brtt. og þetta er 630. mál. Við erum að fjalla um breytingar sem snúa að grænmeti og eru hluti af víðtækari aðgerðum til þess að ná þeim manneldissjónarmiðum að lækka verð á grænmeti til íslenskra neytenda og með þeim aðgerðum að hvetja til aukinnar grænmetisneyslu. Það eru því manneldissjónarmið sem eru í fyrirrúmi og þeim á að ná með lækkun á þessari vöru. Of langt mál yrði að fara inn í aðra þætti sem eiga að nást með þessum breytingum en þar má m.a. nefna rauð strik. En hér eru það sem sé manneldissjónarmiðin sem ráða. Til þess að ná fram lækkun á grænmeti höfum við þegar afgreitt breytingar á tollalögum sem leiða til þess að lægri tollar verða á innflutt grænmeti, bæði útiræktuðu og ylræktuðu og til að bæta bændum upp þá vernd sem hefur þá fallið niður með afnámi tollanna. Við vorum með verndartolla á grænmeti til að gæta þess að íslenskir bændur hefðu möguleika á að vera samkeppnisfærir í verðlagi en nú koma til beingreiðslur til bænda í staðinn. Fyrirvari minn er sá að ég efast um að þær fjárhæðir sem eiga að renna til garðyrkjubænda og ylræktarbænda með þessum breytingum séu nægilegar til þess að þeir standi uppi sem sigurvegarar, og þó ekki væri nema á jafnréttisgrundvelli gagnvart erlendum kollegum sínum, því að víða erlendis eru bein eða óbein framlög eða styrkir til bænda og auk þess eru betri skilyrði til ræktunar í heitari löndum. Á vissum árstímum þegar mikil offramleiðsla er hafa bændur erlendis möguleika á því að verðfella vöru sína það mikið að ég óttast að íslenskir garðyrkjubændur geti aldrei farið svo neðarlega með sitt verð að þeir verði í rauninni samkeppnisfærir. Þá þýðir það ekki nema eitt, að þeir verða undir, þeir muni gefast upp í framleiðslu sinni og við verðum þeim bændum fátækari í framleiðslunni. Ég hef margoft sagt í þessum ræðustól að ég vil að við eflum íslensku framleiðsluna, ekki bara atvinnunnar vegna þó að hún skipti mjög miklu máli heldur einmitt vegna manneldissjónarmiða, að við fáum góða og heilnæma vöru. Það á auðvitað að vera markmið okkar að ná aukningunni með íslenskri framleiðslu, með aukningu innan lands og styrkja íslenska garðyrkjubændur þannig að þeir verði það samkeppnisfærir að íslenska framleiðslan nái að dafna. Hvað varðar beingreiðslurnar til bænda, þá fengum við í hv. landbn. þær upplýsingar að þær voru reiknaðar þannig að þær ættu að duga að því tilskildu að þær rynnu alfarið og eingöngu til bænda. En þá tel ég að það hafi hreinlega gleymst að taka þann hluta inn í sem snýr að dreifingu og inn í þá milliliði sem bændur þurfa að skipta við eins og Sölufélag garðyrkjumanna því að með lægra vöruverði kemur í prósentuvís lægra umsýslugald til Sölufélagsins og þar með kom sú hugmynd um að leggja fast krónugjald ofan á hvert kíló af framleiddri vöru. Þetta eru frjálsir samningar á milli bænda og Sölufélagsins sem hv. landbn. hefur ekki aðgang að en mér sýnist að þetta styrki þá skoðun mína að greiðslurnar til bænda séu ekki nægilega háar, þetta sé hluti af því. Því tek ég sannarlega undir þá grein sem hér kemur fram og skoðun allrar landbn. að frá upphafi hafi verið ljóst að allir í keðjunni, þ.e. frá framleiðanda til smásöluaðila, að allir í keðjunni frá framleiðanda til neytanda þyrftu að vinna saman til að lækka verðið. Það var aldrei hugmyndin að auka þátt milliliðanna, dreifingaraðilanna. Þar er það að sjálfsögðu mál bænda að fara inn í þá verðmyndun og skoða sitt félag og hvort hægt sé að dreifa vörunni með lægri tilkostnaði heldur en gert er í dag.

Herra forseti. Þau tíðindi sem bárust þegar þetta frv. kom fram voru nokkuð dapurleg, að Sölufélag garðyrkjumanna ætlaði að breyta því fyrirkomulagi sem það hafði á innheimtu fyrir flutning á grænmetinu. Þess vegna kemur þessi brtt. fram hjá hv. þm. Sigríði Jóhannesdóttur og styð ég hana. Það vekur líka furðu í þessu máli að ekki skuli þá vera sett ákveðið kílógjald í staðinn fyrir að það sé álagningargjald líka fyrst verið er að tala um þetta svona. Einnig skýtur skökku við að ekki skuli vera sett kílógjald á aðrar vörur sem Sölufélagið flytur, t.d. sveppi og kál. Að minni hyggju gætir mótsagna í þessu og ýtir það einmitt undir það sem fram hefur komið í málinu. Auðvitað er þetta annars hið besta mál, að grænmetið verði niðurgreitt eins og gert er ráð fyrir. Vona ég að rauða teygjan sem sífellt er verið að tala um slitni ekki við þetta. 

Herra forseti. Hér erum við að ræða frv. til laga um breytingu á lögum nr. 99/1993, um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, með síðari breytingum. Ástæða þess að ég kveð mér hljóðs er sú að í því ágæta lagafrv. sem hér liggur fyrir, sérstaklega í athugasemd við einstakar greinar á bls. 7, kemur fram að ,,til niðurgreiðslu á verði rafmagns til lýsingar og fjárfestingarbúnaðar í ylrækt eru ætlaðar 30 millj. kr. á ári en sú fjárhæð getur tekið breytingum í samræmi við breytingar á notkun rafmagns til lýsingar``. Þetta kemur fram í athugasemdum. Ef bændur auka sem sé lýsingu í gróðurhúsum sínum hækkar þessi krónutala, þessar 30 millj., í takt við aukna lýsingu hjá bændum. Reyndar er annars staðar í frv. talað um að bændur fái sambærilegt raforkuverð og bændur í nágrannalöndum og þá sé niðurgreiðsla 1,08 kr. á kílóvattstund. Þá kem ég að því hvers vegna ég vil einmitt benda á þetta. Það er vegna þess sem segir í umsögn fjmrn. um frv., samanber efst á bls. 9 í hinu prentaða eintaki, með leyfi forseta: ,,Einnig er gert ráð fyrir að veitt verði 30 millj. kr. árleg niðurgreiðsla á raflýsingu og verður að haga niðurgreiðslu á hverja kWst innan þeirra marka.`` Þarna kemur önnur skýring á þessu máli en ég hef greint frá. Ég átti þess kost að koma á fund nefndarinnar og benti þá á þessa misvísun. Ég get jafnframt bent á að í þeim samningi sem nú þegar hefur verður gerður milli fjmrn., bænda og landbrn. er gert ráð fyrir að þessi tala geti verið breytileg eftir þeirri lýsingu sem bændur nota. Ég tel því að um nokkurn misskilning sé að ræða í umsögn fjmrn. Að lokum, herra forseti, vonast ég til að sú breyting sem hér er verið að gera varðandi starfsaðstöðu þessarar greinar ásamt því verði sem neytendur fá frá greininni muni verða til hagsbóta fyrir báða aðila, bæði bændur og neytendur.

Herra forseti. Frv. til laga um breytingu á lögum nr. 61/1981, um steinullarverksmiðju, er komið til 3. umr., lokaumræðu á Alþingi. Frv. felur í sér heimild til iðnrh. til að selja eignarhlut íslenska ríkisins í Steinullarverksmiðjunni á Sauðárkróki. Eignarhald Steinullarverksmiðjunnar hefur á undanförnum árum verið þannig að ríkissjóður hefur átt liðlega 30%, Paroc Group í Finnland tæp 28%, bæjarsjóður Sauðárkróks, nú sveitarsjóður Skagfirðinga, 24%, GLD heildverslun, sem er í eign Húsasmiðjunnar og BYKO, Byggingavöruverslunar Kópavogs, á 12,38% og Kaupfélag Skagfirðinga 4,92%. Aðrir eiga 0,93%. Þannig hefur eignarhaldið á þessari verksmiðju verið um alllangt skeið. Þessi eignarskipting hefur verið verksmiðjunni farsæl og tryggt henni stöðugleika, góða stöðu í markaðssókn. Þess hefur verið gætt að gera ekki hærri arðsemiskröfur til fyrirtækisins en eðlilegt er og þess hefur verið gætt að fyrirtækið gæti nýtt hagnað sinn til að byggja upp og styrkja innviði sína í stað þess að greiða hann út til hluthafa. Engu að síður hefur fyrirtækið jafnframt getað greitt út arð þó að það hafi staðið í framkvæmdum, styrkt sig og greitt niður skuldir. Það er því ljóst, virðulegi forseti, að þessi eignaumgjörð um Steinullarverksmiðjuna á Sauðárkróki hefur verið henni farsæl og starfsemi hennar verið byggðarlaginu til farsældar. Að koma Steinullarverksmiðjunni á Sauðárkróki á var átak á sínum tíma. Það gerðist fyrir samstillt átak sveitarstjórnarmanna á Sauðárkróki og íbúa í Skagafirði, fyrir eindreginn stuðning og samstöðu þingmanna kjördæmisins og með góðri baráttu víðar í kerfinu. Því lyktaði með afgreiðslu á Alþingi þar sem samþykkt var að steinullarverksmiðja yrði byggð upp á Sauðárkróki með þátttöku ríkisins en ekki í Þorlákshöfn, en það var hinn valkosturinn á þeim tíma. Þetta var farsæl ákvörðun sem byggði á vel unninni og góðri heimavinnu og raunar umtalsverðu fjármagni sem sveitarsjóður, bæjarsjóður Sauðárkróks á þeim tíma, lagði í undirbúning þessa verks. Þetta er mikilvægt, virðulegi forseti, að komi fram, að öllum sé þetta ljóst við lok þessarar umræðu. Það er líka rétt að geta þess að ein af kröfunum fyrir þátttöku ríkisins í upphafi, við stofnsetningu þessarar verksmiðju, var að fjöldi íbúa eða annarra í Skagafirði kæmi að stofnun fyrirtækisins. Staðan er sú í dag, að því er ég best, að eignaraðilar að verksmiðjunni eru um 280 eða 290, þ.e. skráðir eignaraðilar að Steinullarverksmiðjunni á Sauðárkróki. Þannig hlaut þetta fyrirtæki góðar viðtökur meðal íbúa í Skagafirði við stofnsetningu þess. Virðulegi forseti. Í þessu samhengi hlýtur að skjóta skökku við að við tökum hér á Alþingi ákvörðun um hvort veita eigi heimild til sölu ríkisins á þessum hlut. Færi svo þá yrði það í mikilli ósátt. Það er mikill ágreiningur um málið meðal heimamanna í Skagafirði, um söluferlið sem í gangi er varðandi Steinullarverksmiðjuna og einnig meðal þingmanna kjördæmisins. Á Alþingi er heldur engin samstaða um þá tilhögun sem hér er til afgreiðslu, þ.e. að ríkið selji sinn hluta í verksmiðjunni. Öðruvísi mér áður brá. Það ber að harma. Það er líka rétt að vekja athygli, herra forseti, á að í greinargerð með frv. til laga um sölu á Steinullarverksmiðjunni stendur að samningar hafi náðst með fyrirvörum en raunar stendur Alþingi frammi fyrir gerðum hlut, þ.e. samningurinn hefur verið gerður og er nánast til formlegrar staðfestingar hér af hálfu Alþingis. Það er náttúrlega ekki vinnulag sem vert er að hæla. Eða eins og segir í greinargerð með frv., með leyfi forseta: ,,Í samkomulaginu kemur fram að eftirfarandi skilyrði þurfi að uppfylla áður en gengið verður frá endanlegum samningi um viðskiptin: a. að samkeppnisyfirvöld banni ekki kaupin eða setji um þau efnisleg skilyrði, ...`` --- þetta er veigamikið atriði. Vegna þessa vekur furðu að hv. iðnn. skuli ekki hafa kallað á sinn fund, við umfjöllun um málið, fulltrúa Samkeppnisstofnunar til að greina iðnn. frá stöðu málins gagnvart samkeppnislögum. Við vitum, herra forseti, að árið 1995 kom til umræðu að gerður yrði einkadreifingarsamningur á steinull af hálfu Steinullarverksmiðjunnar við sömu aðila og núna eru að kaupa meiri hluta í henni. Þá var því hafnað að sömu aðilar, Húsasmiðjan og Byggingavöruverslun Kópavogs, mættu gera einkadreifingarsamning við fyrirtækið vegna þess að þeir væru með einokunarstöðu á markaðnum og ekki væri hægt að samþykkja að þeir fengju einkadreifingu á vörunni. Þess vegna hlýtur líka að vera mikil óvissa um hvort heimilt sé, samkvæmt samkeppnislögum nú, að sömu aðilum og þá var synjað um einkadreifingu verði heimilt að kaupa fyrirtækið. Á því hlýtur að leika mikill vafi. Réttast hefði verið að úrskurður Samkeppnisstofnunar hefði legið fyrir, um hvort þessi fyrirhugaði gerningur væri heimill samkvæmt samkeppnislögum áður en slík heimild til hæstv. iðnrh. yrði afgreidd sem lög frá Alþingi. Það hefði verið miklu eðlilegara en það að við værum að samþykkja heimildir með fyrirvara, m.a. um samþykki Samkeppnisstofnunar. Þetta hefði hv. iðnn. átt að taka fyrir í vinnu sinni að málinu. Einnig er rétt að geta þess sem fram hefur komið hjá heimamönnum í Skagafirði, hjá minni hluta sveitarstjórnar í Skagafirði. Þar hafa komið fram alvarlegar athugasemdir við að þeim skyldi ekki einnig gefast kostur á að skýra sjónarmið sín fyrir hv. iðnn. þó að þar sé ekki beint við iðnn. að sakast. Í svo umdeildu máli og svo mikilvægu máli fyrir Sveitarfélagið Skagafjörð hefði verið eðlilegt að hv. iðnn. og Alþingi hefðu fengið að kynna sér og heyra rök þeirra sem voru andvígir því að ríkið seldi hlut sinn. Það hefði verið fullkomlega eðlilegt að þau rök hefðu borist nefndarmönnum við meðferð málsins hverjar sem svo lyktir þess verða. Þess vegna taldi ég eðlilegt að þetta mál færi aftur til iðnn. á milli 2. og 3. umr. Ég óskaði þess vegna eftir því og að málið fengi þar nákvæmari vinnu en í það hefur verið lagt. Þá er og rétt að geta þess, virðulegi forseti, að starfsmenn verksmiðjunnar hafa í raun byggt upp verðmæti hennar. Steinullarverksmiðjan hefur verið lánsöm með starfsfólk og á grundvelli þekkingar þess, krafts og dugnaðar, hefur þetta fyrirtæki dafnað. Ekkert fyrirtæki er betra en starfsfólkið sem hjá því starfar. Það hefði því verið fullkomlega eðlilegt, herra forseti, að hugur starfsfólks gagnvart því að íslenska ríkið drægi sig út sem kjölfestufjárfestir í þessu fyrirtæki hefði verið kannaður. Það hefði verið fullkomlega eðlilegt að hlýða á sjónarmið starfsfólksins og bjóða því að koma þeim sjónarmiðum á framfæri við Alþingi með formlegum hætti. Það hefði verið fullkomlega eðlilegt að svo hefi verið gert. Herra forseti. Þetta fyrirtæki er vel stætt eignalega. Það er í góðum rekstri. Það er svo vel stætt að kunnugir sem hafa lesið ársreikning fyrirtækisins fyrir sl. ár og einnig kynnt sér þá kaupskilmála sem nú liggja fyrir varðandi hugsanlega sölu þess segja að þessi kaup gætu gerst með þeim hætti að hinir nýju eignaraðilar gætu sótt það fjármagn sem þarf að greiða fyrir verksmiðjuna, inn í verksmiðjuna sjálfa án þess að þurfa að taka neins staðar annars staðar lán, enda er söluverð verksmiðjunnar í heild ekki hærra en svo að það er álíka og árstekjur fyrirtækisins. Söluverðið er ekki hærra en svo. Virðulegi forseti. Þetta tel ég að rétt sé að hafa hugfast þegar menn eru að horfa á hvers konar gjörning hér er verið að framkvæma. Virðulegi forseti. Þá er líka rétt að geta hér í lokin í meðferð á þessu máli að samkvæmt lögum og reglum um ráðstöfun á eignum ríkisins sem ríkinu ber að fara eftir í undirbúningi að sölu á eignum sínum þá skal, skv. 5. gr. reglugerðar um ráðstöfun á eigum ríkisins, áætlað söluverð eignarhlutans metið af hlutlausum aðila, t.d. löggiltum verðbréfasala eða endurskoðanda. Þetta hefur ekki verið gert.

Þetta hefur þú sagt áður.

Þetta hef ég sagt áður, hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, og þetta er staðreynd. Samkvæmt þeim sömu lögum og reglum ber líka að auglýsa opinberlega til kaups eignir þannig að allir sem áhuga hafa á, almenningur, geti gert kauptilboð í þær. Það hefur heldur ekki verið gert. Ekki hefur heldur verið leitað eftir því hvort aðrir aðilar, heimaaðilar á Sauðárkróki, vildu eignast hlut ríkisins þannig að hann færi ekki til fyrirtækja á höfuðborgarsvæðinu sem nú stefnir í. Það hefur ekki verið gert. Ekki hefur verið kannað hvort einhverjir aðrir af þessum 280--290 hluthöfum í fyrirtækinu hefðu viljað auka sinn hlut. Það hefur ekki verið kannað, en hefði þó verið rétt og skylt, heldur er þessi gerningur gerður svo einhliða og farið á svig við öll lög og reglur og siðferði sem ætti að ríkja í viðskiptum og samskiptum ríkis við íbúa sína. Þessu hef ég mótmælt og geri enn. Virðulegi forseti. Ég tel að fyrirtækinu hefði verið best borgið ef eignarhald þess hefði getað verið óbreytt. Telji Sveitarfélagið Skagafjörður sig nauðbeygt til þess að selja sinn hlut eða ná með öðrum hætti fjármagni út úr fyrirtækinu til þess að fá í rekstur sinn þá hefði sveitarfélagið vafalaust getað fundið aðrar leiðir. En ég er ekki að fjalla um það hér. Þess heldur var það hlutverk ríkisins þá að tryggja öryggi og stöðu verksmiðjunnar þannig að henni yrði sem minnst ruggað. Þess vegna átti það einmitt, í þeirri stöðu sem þarna kom upp þegar sveitarfélagið hafði áhuga á að selja sinn hlut, að vera hvatning til þess að ríkið mundi standa stöðugt þannig að ekki væri hróflað við grunni og kjölfestu fyrirtækisins meira en nauðsynlegt var. Þarna er ekki um háar upphæðir að ræða, herra forseti. Ríkið mundi fá einhvers staðar nærri 200 millj. eða ekki það fyrir hlutafé sitt þannig að ekki skiptir þetta ríkissjóð meginmáli og er náttúrlega smápeningur þegar við erum að ræða um 20 milljarða kr. framlag ríkisins til erlends fyrirtækis sem rekur dótturfyrirtæki hér á landi og starfar í Reykjavík.

Jafnvel þó það tapaðist þá er það samt ...

Já, og jafnvel þó það tapaðist. Virðulegi forseti. Þessi aðgerð stríðir gegn hagsmunum fyrirtækisins. Hún stríðir gegn hagsmunum Skagfirðinga. Það hefði verið miklu myndarlegra af ríkissjóði að koma til móts við fyrirtækið, styrkja stöðu þess og jafnvel að leysa hlut sveitarfélagsins inn þótt það væri tímabundið.

Staða fyrirtækisins er mjög sterk samkvæmt áliti fulltrúa minni hlutans.

Hv. þingflokksformaður Framsfl., Kristinn H. Gunnarsson, gengur hér um. Hann er líka stjórnarformaður Byggðastofnunar. Mér er spurn hvernig sá hv. þm. ætlar að standa að byggðaaðgerðum um allt land ef þetta á að vera sú forskrift sem honum finnst best. Þá býð ég ekki í aðgerðir hv. þm. og formanns stjórnar Byggðastofnunar, enda hafa svo sem ekki verkin talað mjög þar á undanförnum mánuðum. Væri nær að hann hugaði að sínum málum og hvernig betur mætti standa að þeim. En þetta er ekki aðgerð af hálfu ríkisins til þess fallin að styrkja byggð og búsetu í Skagafirði. Það er mitt mat. Virðulegi forseti. Ég vona að ekki komi til að ríkissjóður þurfi að nýta þá heimild sem hér er verið að leggja til að veita hæstv. iðnrh. Ég vona að til þess komi ekki og ég vona að Steinullarverksmiðjan á Sauðárkróki geti áfram verið með tryggt, öruggt eignarhald og kjölfestu og verið áfram sterkt og öflugt fyrirtæki í héraðinu. Það er virkileg nauðsyn fyrir okkur að fyrirtæki eins og Steinullarverksmiðjan geti starfað og dafnað úti um land. Þetta er þó ekki sjálfgefið því að í árdaga verksmiðjunnar þegar verið var að velja henni stað var akkillesarhæll hennar í þeim útreikningum sem lagðir voru til grundvallar einmitt fjarlægðin frá markaði og einnig flutningskostnaður að hluta af því efni sem unnið er úr. En nú hefur stefna og aðgerðir ríkisstjórnarinnar í byggðamálum, m.a. með þátttöku hv. þingflokksformanns Framsfl., leitt til þess að flutningskostnaður snareykst nú og stóreykst frá viku til viku og frá mánuði til mánaðar og það er líka að verða eitt það erfiðasta í starfsemi þessarar verksmiðju og setur staðsetningu hennar í meira óöryggi en áður. Það skal öllum vera ljóst. Staðsetning hennar er því ekkert sjálfgefið mál. Sú hætta er fyrir hendi að ef nýir aðilar gera miklar arðsemiskröfur til fyrirtækisins þá getur sú staða komið upp að þeir hinir sömu aðilar sem verða þá komnir með einokunarstöðu á markaðnum geta ákveðið að flytja bara vöruna inn því það væri þeim hagkvæmara. Enginn þarf að halda að þessir nýju aðilar sem núna eru að kaupa séu einhver félagshjálp. Auðvitað munu þeir reyna að ná eins miklum arði og fjármagni út úr þessu fyrirtæki og kostur er. Mesta hættan er sú að aðeins verði hugsað til skemmri tíma þótt ég voni reyndar að svo verði ekki. Virðulegi forseti. Ég vil ljúka máli mínu með því að óska þess að ekki komi til að þessi heimild iðnrh. til þess að selja hlut ríkisins í Steinullarverksmiðjunni á Sauðárkróki verði nýtt. Ég óska Steinullarverksmiðjunni farsældar og því starfsfólki sem þar vinnur og vona, hver svo sem afdrif þessa máls verða, að hún eigi sem bjartasta framtíð öllum til hagsbóta.

Herra forseti. Ætla mætti af enn einni ræðu hv. þm. Jóns Bjarnasonar um þetta mál að verið væri að leggja niður Steinullarverksmiðjuna á Sauðárkróki. Svo er að sjálfsögðu ekki eins og vitað er og kemur fram m.a. í ágætri greinargerð með frv. Hv. þm. talar um að til Alþingis hefðu þurft að koma fram rökin gegn því að selja. Heldur betur hefur hv. þm. haft tækifæri til þess og nýtt sér þau tækifæri því að hann hefur flutt hér sömu ræðuna þrisvar. Mig langar til að spyrja hv. þm. þar sem hann fullyrðir að verði þetta frv. að lögum, þ.e. ef skipt verði um eigendur að Steinullarverksmiðjunni, þá stríði það gegn hagsmunum Skagfirðinga. Hv. þm. sagði það hér. Nú langar mig til að spyrja hv. þm. hvort hann treysti sér virkilega eftir þá fullyrðingu til að standa á því að meiri hluti sveitarstjórnar í Skagafirði --- nú hefur þetta mál verið til umræðu á annan áratug, þ.e. að selja að hluta til eða jafnvel alla Steinullarverksmiðjuna og skipta um eigendur og hafa komið að því flestir flokkar sem hafa starfað í Skagafirði og að því er virðist yfirgnæfandi meiri hluti Skagfirðinga --- treystir hv. þm. sér til þess að standa á þessari fullyrðingu og segja þar með að yfirgnæfandi meiri hluti Skagfirðinga sem vilja hag Skagfirðinga sem mestan hafi rangt fyrir sér, en hv. þm. hafi rétt fyrir sér? Í öðru lagi: Telur hv. þm. að ef ekki ríkir 100% sátt um ákveðinn gjörning, hver sem hann er, þá skuli falla frá honum? Er það skilningur hv. þm. á lýðræði?

Herra forseti. Það er rangt hjá hv. þm. að þetta frv. í sjálfu sér ákveði sölu fyrirtækisins. Frv. sem hér er fjallað um fjallar fyrst og fremst um að veita heimild til ákveðinna aðgerða en ekki til þess að gera hlutina. Það er því í fyrsta lagi rangt. Hv. þm. hefði átt að kanna fyrirvarana mun betur áður en hann afgreiddi málið út úr iðnn., m.a. afstöðu Samkeppnisstofnunar. Að því hefði hv. þm. átt að huga. Þetta fyrirtæki hefur skipt miklu máli í atvinnulífi Skagfirðinga á undanförnum árum og gerir það vonandi áfram. Við erum hér ekki að fjalla um meirihlutaákvörðun Sveitarfélagsins Skagafjarðar sem hefur ákveðið að selja hlut sinn. Við erum hér að fjalla um ákvörðun ríkisins, þ.e. hvort ríkið eigi að selja sinn hlut. Á þessu er munur, virðulegi forseti. Hv. formaður iðnn. getur metið þetta öðruvísi. Framsóknarmaðurinn Hjálmar Árnason hefur lýst því hér að það sé betra fyrir Skagafjörð að þetta verði selt með þessum hætti, að það sé mjög gott fyrir Skagafjörð ef svo verður. Við erum þá bara ósammála um að þetta sé góður gjörningur fyrir Skagfirðinga. Ég er þeirrar skoðunar að það hefði verið sterkara fyrir stöðu fyrirtækisins ef ríkið hefði áfram verið kjölfestufjárfestir í fyrirtækinu. Það er mín skoðun.

Herra forseti. Ég fagna því að hv. þm. virðist hafa lært ýmislegt í þessari umræðu því nú hefur hann áttað sig á því að hér er um að ræða heimild til hæstv. iðnrh. Við 1. umr. var málflutningur hv. þm. annar og ýmsar fullyrðingar hans. Ég bar fram spurningu til hv. þm., þ.e. hvort hann teldi að hann gæti staðið á þeirri fullyrðingu sinni úr ræðunni rétt áðan, að verði þetta að lögum og verði skipt um eigendur Steinullarverksmiðjunnar þá stríði það gegn hagsmunum Skagfirðinga. Þar var ég að vitna í ræðu hv. þm. Ég spyr enn og aftur: Treystir hv. þm. sér til að standa á þeirri fullyrðingu og segja um leið að Skagfirðingar almennt, yfirgnæfandi meiri hluti þeirra, yfirgnæfandi meiri hluti sveitarstjórnar, hafi rangt fyrir sér, því að það er vilji sveitarstjórnar í Skagafirði að þessi gjörningur verði að veruleika? Er hv. þm. að segja að Skagfirðingar hafi rangt fyrir sér? Ég bið hann um að svara því.

Herra forseti. Hv. þm. Hjálmar Árnason fer hér út um víðan völl og spyr spurninga sem hann hefði átt að leita svara við í iðnn. sem er undir hans forustu.

Það er ein spurning. Svaraðu henni.

Hitt er alveg ljóst að það er ágreiningur um málið í Skagafirði. 

Þeir hafi rangt fyrir sér?

Herra forseti. Það hagar svo til vegna fundar forseta þingsins að ég missti af fyrri hluta ræðu hv. þm. Jóns Bjarnasonar. Það hagar einnig þannig til, herra forseti, að hv. þm. Jón Bjarnason var einn af fáum þingmönnum sem sátu hér í gær þegar ég spurði hæstv. iðnrh. ákveðinna spurninga. Af því að ég verð að viðurkenna að ég áttaði mig ekki alveg á svari hæstv. ráðherra langaði mig að leggja þá spurningu fyrir hv. þm. hvort hann hefði áttað sig á svarinu sem kom hérna í gær frá hæstv. iðnrh., þegar hún annars vegar talaði um ásættanlegt verð verksmiðjunnar þegar ríkið vildi selja, og hins vegar að ef ekki yrði selt væri hluturinn verðlítill.

Ertu í andsvari við iðnrh.?

Nei, ég er að reyna að fá það upp hvort einn af fáum þingmönnum sem hér voru staddir í umræðunni í gær hafi skilið þetta svar. Ég skildi það ekki alveg og það kunna að vera betur gefnir menn í þingsölum heldur en ég. Þess vegna langaði mig að vita það áður en ég tek til máls á eftir.

Þetta var varla andsvar við ræðu hv. þm. og eðlilegra að hv. þm. spyrði hæstv. ráðherra að þessu.

Virðulegi forseti. Ég get ekki svarað hv. þm. Hins vegar get ég rifjað upp --- og ég vona að hæstv. iðnrh. komi í umræðuna í lokin og geri þá grein fyrir máli sínu --- að í umræðunni sagði hæstv. iðnrh. m.a. að þetta væri ásættanlegt verð, að markaðurinn réði verðinu o.s.frv. Þegar greinargerðin er lesin sést að það er enginn markaður sem ræður verðinu heldur er bara búið að semja um að binda verð.

Markaðurinn setur ...

Ég gat því miður ekki skilið svör hæstv. iðnrh. og get ekki leyst úr þessum vanda hv. þm. Guðjóns Arnars Kristjánssonar. Ég gat ekki skilið þau orð sem hæstv. iðnrh. viðhafði í gær.

Herra forseti. Hv. þm. Jón Bjarnason flutti þriðju, held ég, ræðuna sína og sagði nákvæmlega sömu hlutina í þriðja sinn, meira að segja með sömu orðunum. Mig langar samt að vekja athygli á sumu sem kom fram í máli hans. Hann sagði að nær væri fyrir ríkið að styrkja verksmiðjuna en að selja hlutabréf sín. Ég velti fyrir mér hvað hann eigi við með því, hvort nauðsyn beri til að styrkja verksmiðjuna. Ég hef fyrir framan mig nál. fulltrúa Vinstri grænna úr iðnn. og hann segir í þessu nál. um stöðu verksmiðjunnar að hún hafi skilað eigendum sínum drjúgum arði.

Þetta eru hártoganir.

Hann segir líka: ,,Fjárhagur verksmiðjunnar er góður, mjög litlar skuldir hvíla á fyrirtækinu og ekkert bendir til annars en reksturinn geti áfram gengið vel.`` Ég fæ því ekki annað séð af þessu áliti fulltrúa Vinstri grænna en að fjárhagur verksmiðjunnar sé með miklum blóma og að eigendur verksmiðjunnar hafi fengið góðan arð af eign sinni í verksmiðjunni. Mig langar að vita hjá hv. þm. Jóni Bjarnasyni hvað hann telur að þurfi að bæta stöðu verksmiðjunnar mikið. Eða er hann bara að reyna að sá efasemdum um stöðu verksmiðjunnar, reyna að sá tortryggni, brjóta niður, koma á þeirri skoðun og afla henni fylgis með þessum orðum sínum að hér sé um að ræða fyrirtæki sem eigi í erfiðleikum? Það verður ekki annað skilið, herra forseti, á ræðu hv. þm. Jóns Bjarnasonar en að hann sé í beinni niðurrifsstarfsemi um stöðu verksmiðjunnar í Skagafirði. Það er aumur málflutningur, herra forseti, að velja sér það hlutskipti að hafa það eitt til málanna að leggja að rífa niður, brjóta niður og eyðileggja fyrir því sem hans eigin fulltrúi í iðnn. telur að standi mjög vel.

Nú leggst lítið fyrir kappann, virðulegi forseti, þó að spanni nærri tvo metra að vera með hreina rangtúlkun og útúrsnúninga. Reyndar var það satt hjá hv. þm. þegar hann las upp úr nál. minni hluta iðnn., hv. þm. Árna Steinars Jóhannssonar, að staða verksmiðjunnar væri góð og fjárhagur hennar sterkur. Það var það eina rétta sem hv. þm. fór með. Þegar hann fór svo að vitna í sjálfan sig fór allt á verri veg. Ég skýrði allt mjög rækilega í máli mínu. Hafi hv. þm. ekki fylgst með því taldi ég, og tel, að alveg eins hefði átt að koma til greina að ríkið leysti til sín hlut sveitarfélagsins og stuðlaði þar með að því að eignarstöðu fyrirtækisins yrði ekki ruggað eins og nú er verið að gera. Sá málflutningur sem hv. þm. hafði uppi áðan er útúrsnúningur. Ég skil reyndar ekkert í svo margreyndum þingmanni, þingflokksformanni og stjórnarformanni Byggðastofunar, að láta svona útúrsnúninga eftir sér. Ég get ítrekað það sem mitt mat að ég tel að það hefði átt að skoða mjög rækilega að ríkið keypti hlut sveitarfélagsins úr því að sveitarfélagið vildi selja hann og stuðla þar með að því að tryggja stöðu fyrirtækisins til frambúðar með eignaraðild sinni.

Herra forseti. Það kom skýrt fram hjá hv. þm. að það sem honum fannst athugavert við þessa eignabreytingu er að nýir eigendur mundu vilja fá arð af hlutafé sínu. Hann hryllti sig hér í ræðustólnum yfir þeirri forsmán að að fyrirtækinu kæmu eigendur sem vildu fá arð af eign sinni.  Ég verð að segja, herra forseti, að það er átakanleg forneskja að hlusta á ræðuhöld af þessu tagi sem lýsa stefnu Vinstri grænna sem felst í því að ríkið eigi að eiga atvinnufyrirtækin. Þessi forneskja er alveg átakanleg, herra forseti.

Herra forseti. Það er leiðinlegt hvernig hv. þm. skýtur sig í fótinn, hér er hann annars vegar að fjalla um að ríkið leggi 20 milljarða kr. í eitt fyrirtæki á höfuðborgarsvæðinu og er síðan á hinn bóginn að telja það eftir þó að ríkið eigi 100--200 millj. kr. í litlu fyrirtæki úti á landi. Rausnarskapurinn í stjórnarformanni Byggðastofnunar er alveg með endemum. Hins vegar get ég upplýst hv. þm. um hver arðsemi þessa fyrirtækis á undanförnum árum hefur verið. Árið 1997 er arðsemi eigin fjár 30%, 1998 27%, 1999 24%, 2000 er hún 20% og 2001 15%. Veit hv. þm. hvers vegna m.a. arðsemin er að lækka? Ég get frætt hann um að ein ástæðan er verulega hækkandi flutningskostnaður við að koma vörunni á markað og á aðföngum, og það er hluti af stefnu ríkisstjórnarinnar í landsbyggðarmálum.

Virðulegi forseti. Það er komið að lokum þessarar umræðu um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 61/1981, um steinullarverksmiðju. Eftir því sem maður sér af umræðunni liggur ljóst fyrir að það er töluverður meiri hluti í þinginu fyrir því að selja verksmiðjuna. Eins og fram hefur komið í málflutningi okkar hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði erum við því andvíg. Það er alveg makalaust að hlusta á málflutning þingmanna stjórnarmeirihlutans eins og hér áðan, á málflutning hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar, formanns þingflokks framsóknarmanna, þegar hann talar um átakanlega forneskju í viðhorfum til þessa máls. Það er alveg makalaust að stjórnarmeirihlutinn þar sem hann er meðal þingmanna skuli á sama tíma og hann er í stórum skala að koma að stofnun hlutafélags með bakábyrgðum kalla það átakanlega forneskju að vilja verja fyrirtæki norður í landi sem gengur vel og er bakhjarl í byggðarlagi sínu. Það hefur margoft komið fram --- það er leiðinlegt að þurfa að fara út um víðan völl í þessari umræðu --- að ábyrgðin fyrir deCODE er mörg hundruð millj. kr. virði. Og ég spyr hv. þm., stjórnarformann Byggðastofnunar, hvort hann telji að átakanleg forneskja í vinnubrögðum hans og félaga hans sé við hæfi ef hún er bara nógu stór. Það skín út úr málflutningnum. Það sem við höfum lagt megináherslu á í þessu máli er að fyrirtækinu verði tryggður sá grunnur sem verið hefur á Sauðárkróki. Við höfum margoft dregið það fram að Steinullarverksmiðjan á Sauðárkróki er byggð af hugsjón, ekki bara hugsjón Skagfirðinga heldur með aðkomu ríkisins á sínum tíma. Það hefur meira að segja komið fram í umræðum að hún er byggð að hluta til vegna hugsjónar samstarfsaðilanna í Finnlandi. Um það verður ekki deilt. Aðkoma Finnanna grundvallaðist á vinabæjarsamkomulagi sem þroskaðist út í aðkomu þeirra að málinu. Það sem við erum að tala um er að haga málinu þannig að gengið sé að upprunalegum óskum og áformum sveitarstjórnarinnar í Skagafirði, þ.e. að ríkið leysi til sín þennan hluta vegna tímabundins vanda sveitarsjóðs. Enginn er að tala um að fara í ríkisrekstur á verksmiðjunni. Ríkið hefur bara verið hluthafi hér. Og hvernig í ósköpunum stendur á því að formaður Byggðastofnunar, hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, lítur á það sem átakanlega forneskju að fara þannig í mál þegar svo er í pott búið með þetta fyrirtæki? Það finnst mér mjög einkennilegt. Mér finnst það líka mjög einkennilegt ef formaður Byggðastofnunar áttar sig ekki á því að á undanförnum mörgum árum hefur sú þróun verið í gangi úti um allt land vegna áráttu um hagræðingu og stækkun fyrirtækja að skrallað hefur verið innan úr fyrirtækjum sem úti á landi hafa verið í fullri starfsemi og ágætisrekstri, mörg hver, til að flytja þau burtu. Ég er ekki að tala um að það sé í heilu lagi eins og hér er verið að tala um með steinullarverksmiðjuna en þessi þróun hefur verið í gangi víða um land. Gæti ég nefnt mörg dæmi þar að lútandi, t.d. í heimabyggð minni. Þetta eru bara staðreyndir mála og kannski er þetta rótin að einum stærsta vanda hvað varðar byggðarlögin. Það er tilfinningin um öryggisleysi. Og það er hjákátlegt að hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, formaður Byggðastofnunar, skuli nálgast þessi mál með þessum hætti þegar hann er hér beint og óbeint aðili að því að farið er í stórkostlega atvinnuuppbyggingu á höfuðborgarsvæði með beinni eða óbeinni aðkomu ríkisins. Það þarf ekki bara dæmið um deCODE til. Landssími Íslands hefur líklega verið notaður til að leggja grunn að sprotafyrirtækjum á höfuðborgarsvæðinu á síðustu árum svo nemur hundruðum milljóna. Þegar ræða á aðkomu ríkisins annars staðar --- það er kannski tímanna tákn og segir sína sögu um stöðuna í þinginu --- telst það átakanleg forneskja. En miðað við aðgerðir hæstv. ríkisstjórnar og fylgismanna hennar á hinu háa Alþingi hlýtur að vera í tísku að ástunda átakanlega forneskju í uppbyggingu sé hún bara nógu umfangsmikil og á höfuðborgarsvæðinu. Þetta er málflutningur, virðulegi forseti, sem gengur engan veginn upp og er ömurlegt á að horfa og hlusta. Ég vil að það komi skýrt fram að ferill þessa máls, og það er mikilvægt, er sá að í lok nóvember 2001 gerði sveitarfélagið aðilum hluthafasamkomulags skriflegt tilboð um að kaupa hlut þess á genginu 3,05. Tilboðið byggðist á mati sérfræðinga á virði Steinullarverksmiðjunnar hf. sem metin var á bilinu 794,6--842,4 millj. kr. virði. Það svarar til gengis á bilinu 2,88--3,05. Þetta segir í nál. meiri hlutans. Í bréfinu kom fram að stefna sveitarfélagsins væri að selja bréfin fyrir lok ársins og var þess óskað að svör bærust fyrir 5. desember. Síðan segir: ,,Af hálfu ríkisins var tilboðinu um kaup á hlut sveitarfélagsins hafnað.`` Sveitarfélagið Skagafjörður bað um að ríkið kæmi inn sem stuðningsaðili vegna þess að það vildi losa fé. Það er meginmálið. Því var hafnað. Þess vegna stöndum við frammi fyrir þeirri fléttu sem hér hefur verið lögð fyrir okkur, að fá aðra aðila inn sem eflaust eru góðra gjalda verðir í sínum bisness. Það er enginn að draga dul á það. Sú aðkoma finnst mér ekki jafntraustvekjandi og sú ef ríkið hefði leyst til sín bréfin sem sveitarfélagið bauð til kaups. Almennt er ekki gott að blanda saman hagsmunum söluaðila og framleiðenda. Við höfum reynslu af því og höfum reynt að forðast það fyrirkomulag. Almennt séð er það hættulegt upplegg. Það er m.a. þess vegna sem ég held að þessi málatilbúnaður, að fá þarna stóra sterka aðila inn, kaupfélagið, BYKO og Húsasmiðjuna, sé ekki góður kostur. Ég er að gagnrýna það. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lengja umfjöllun mína um þetta mál en bendi á að um allt land er reynslan af aðkomu annarra aðila í svipuðum eða tengdum bransa að framleiðslufyrirtækjum ekki góð. Það er það sem fólkið sem er andvígt sölunni á þessum nótum er hrætt við, fyrst og fremst það. Það eru fyrst og fremst öryggisatriði að ríkið eigi þarna hlut að máli. Auðvitað getum við sagt að það sé ekkert öruggt í sambandi við atvinnurekstur af neinu tagi til eilífðarnóns. Hins vegar er ekki sama hvernig staðið er að málum. Það er þess vegna, virðulegi forseti, sem ég, sem minnihlutamaður í iðnn. --- eftir þessum prinsippum, getum við sagt --- leggst gegn því að þetta verði gert. Það er búið að fella tillögu mína um að vísa málinu frá með rökstuddri dagskrá í ljósi þess að áform um sölu Steinullarverksmiðjnnar eru fyrst og fremst til komin vegna bágrar fjárhagsstöðu sveitarfélagsins Skagafjarðar. Auk þess bendi ég á að um málið eru mjög deildar meiningar heima í héraði, þá lagði minni hlutinn til, sem ég skrifa undir, að málinu yrði vísað frá og tekið fyrir næsta mál á dagskrá. Hefði þessi rökstudda dagskrá verið samþykkt, virðulegi forseti, hefði gefist svigrúm til að ríkið kæmi hreinlega beint að málinu og leysti til sín bréf sveitarfélagsins, alla vega um stundarsakir. Málið yrði þannig fært í þann farveg. Það er augljóst að stjórnarmeirihlutinn er heltekinn af hreinum harðsvíruðum viðskiptaforsendum. Þær eru í tísku þó ekki séu þær alltaf í tísku hjá þessum meiri hluta. Beinar harðsvíraðað viðskiptaforsendur hefðu samkvæmt því einnig átt að gilda um uppbyggingu Íslenskrar erfðagreiningar og deCODE-fyrirtækisins á Íslandi. Það er náttúrlega fáránlegt að þurfa ríkisbakábyrgð til slíkra verka. Eins og danskt orðatiltæki segir þá er dálítið erfitt að hafa mjöl í kjaftinum og blása samtímis. Það er staðreynd. Þegar hæstv. ríkisstjórn, ásamt hv. þm. meiri hlutans, hentar eru öll þessi viðskiptasjónarmið fyrir bí. Þá er hægt að koma að málum á allt öðrum nótum. Eins og ég segi: Norður í Skagafirði er verið að tala um smámál, í raun upp á 200 millj. kr., en ef þetta er í milljarða og milljarðatugaskala, hér nær þinghúsinu, virðist allt í lagi að brjóta öll þau prinsipp. Þá er í lagi að vinna gegn þeim grundvallarhugmyndum sem hæstv. ríkisstjórn hefur unnið eftir. Það er rangt, virðulegi forseti. Það er einnig rangt, í ljósi þeirrar stöðu sem landsbyggðin er í, að standa þannig að málum. Það er rangt, þó ekki væri fyrir annað en að taka burt traust og trú almennings á því að halda eigi áfram að styðja við og leiða til þess að atvinnurekstur dafni sem víðast um landið. Það eru þessi skilaboð, miðað við þá stöðu sem landsbyggðin er í, sem eru ákaflega mikilvæg. Við eigum eftir að tala, seinna í dag eða á morgun, um stefnu ríkisstjórnarinnar í byggðamálum. Í mínum huga, sem ég bý úti á landi, er þetta eitt aðalmálið. Stjórnfesta og sterk og klár skilaboð um að ekki eigi að láta fólk sjálft um að ákveða hvernig hlutirnir þróast eða kaupin gerast á eyrinni eru meginmálið. Af þessum sökum, virðulegi forseti, viljum við hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði að málið verði tekið öðrum tökum og aðkoma ríkisins að þessu máli verði tryggð. Í málflutningi okkar höfum við ekki á neinn hátt dregið í efa dómgreind sveitarfélagsins. Ég geri mér fulla grein fyrir því að þar eru fjárhagsörðugleikar. Sveitarstjórnin telur sig þurfa að losa fé. Það liggur ljóst fyrir og enginn er að draga dómgreind manna í efa hvað þetta varðar. Það eru útúrsnúningar og rangtúlkanir. Hins vegar höfum við talað um að þegar fólk er komið, hvort sem það eru einstaklingar eða samfélög eða sveitarstjórnir, í fjárhagslegar kröggur geta menn neyðst til að gera það sem þeir vilja í raun ekki gera. Ég er hér um bil viss um að ef staða sveitarsjóðs væri öðruvísi þá væri ekki uppi krafa eða bollaleggingar af hálfu sveitarstjórnar um að selja fyrirtækið. Ég trúi því að sú staða væri ekki uppi. Málflutningur sem byggist á því að leggja okkur þau orð í munn að við vantreystum lýðræðislega kjörnum sveitarstjórnum heima fyrir er bara ekki réttur. Það hefur enginn gert. Í umræðunni um Orkubú Vestfjarða á sínum tíma dró enginn í efa að sveitarstjórnirnar stæðu frammi fyrir gríðarlegum vanda og hefðu gripið til þess ráðs vegna þess að ríkisvaldið gekkst inn á það sem þá var uppi á borðunum. Þær sáu fram á að það væri eina leiðin til að komast í gegnum sinn vanda. Það hefði líka verið merkilegt hefði það ekki eitthvað linað vandann að ganga frá málum á þann hátt sem þar var gert. En við vorum andvíg þeirri formúlu og sögðum að ekki bæri að standa þannig að málunum og ef hæstv. ríkisstjórn væri tilbúin með einn milljarð króna væri betra að leggja þá upphæð beint til uppbyggingar fremur en gegnum ríkisfyrirtækið Rarik. Virðulegi forseti. Málin snúast ekkert um að vera á móti einhverju bara til að vera á móti því. Sé maður á móti einhverju er maður væntanlega fylgjandi einhverju öðru. Þannig var það varðandi sölu á Orkubúi Vestfjarða. Við vorum á móti þeirri aðferð og vildum beina aðkomu ríkisins, sögðum það og settum fram mörgum sinnum í málflutningi okkar. Við fjárlagagerðina settum við meira að segja fram tillögur um að hefja aðgerðir varðandi félagslega íbúðakerfið, þá upp á einn milljarð. Svona horfa málin við. Ef einn vill fara eina leið að málum er staðan væntanlega þannig að aðrir vilja fara aðra leið og fylgja annarri formúlu til að taka á viðkomandi máli. Mér er fullljóst, virðulegi forseti, að við sex manna þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, að ég held með stuðningi Frjálslynda flokksins, höfum ekki afl til þess að breyta þeirri atburðarás sem hér er í gangi, því miður. Þannig er bara staðan. Við hefðum leyst hlutina á annan hátt, látið ríkið leysa til sín hlutabréf sveitarfélagsins á sanngjörnu verði og séð til með rekstur fyrirtækisins í framhaldi af því. Það er meginniðurstaða málflutnings okkar. Stjórnarmeirihlutinn vill hins vegar gefa hæstv. iðnrh. heimild til þess að selja samkvæmt þeirri formúlu sem er gefin upp í frv. Þarna ætla þrír sterkir aðilar að kaupa, þ.e. söluaðilar vörunnar. Hingað til, virðulegi forseti, með fullri virðingu fyrir þeim fyrirtækjum, hefur aldrei verið talið til góðs að framleiðendur vöru væru jafnframt ráðandi aðilar á markaði, þ.e. fyrir hagsmuni fyrirtækisins til langs tíma litið.

Herra forseti. Ég sé ástæðu til þess að draga fram hversu ólíkum tökum þeir nálgast viðfangsefnið, hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson annars vegar og Jón Bjarnason hins vegar. Hv. þm. Jón Bjarnason eyddi öllum sínum ræðum í það að draga í efa styrk fyrirtækisins og sá efasemdum um hæfni þess og rekstur. Það var kjarninn  vel. Hv. þm. segir í nál. sínu, með leyfi forseta: ,,... ekkert bendir til annars en reksturinn geti áfram gengið vel.`` Í hans huga er enginn vafi á því að reksturinn gangi vel og geti gengið vel. Með öðrum orðum: Þó aðrir nýir eigendur verði að hlutabréfunum er engin ástæða til að ætla annað en reksturinn verði í því horfi sem hann hefur verið vegna þess að reksturinn skilar eigendum sínum góðum arði  Eins og ég sagði áðan er það átakanleg forneskja að halda því fram í ræðum, eins og hv. þm. Jón Bjarnason, að ef annar aðili eignist hlutabréf sem ríkið á verði það einhver vendipunktur. Að halda því fram að ríkið eigi að eiga öll hlutabréf, í nánast hvaða atvinnugrein sem er, er auðvitað alveg út í hött, herra forseti.

Hv. þm. er í andsvari við hv. þm. Árna Steinar Jóhannsson og ég bið hann að halda sig við ræðu hans.

Ég vek athygli á því, herra forseti, að það kom einmitt ekki fram í máli hv. þm. Árna Steinars Jóhannssonar að svo þyrfti að vera, eins og haldið var fram fyrr í umræðunni. Mér finnst ástæða til að vekja athygli á því að þessir tveir þingmenn hafa mjög mismunandi sýn á málið.

Virðulegi forseti. Ég hélt að hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni ætti að vera það ljóst af málflutningi okkar hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði í þrjú ár að við fundum um öll mál sem við förum fram með í þinginu. Og hafi hann efast um að hv. þm. Jón Bjarnason hafi einhverja aðra sýn á fjárhagslega stöðu og afkomumöguleika Steinullarverksmiðjunnar, þá er það alger misskilningur og ég skil ekki hvernig hv. þm. hefur getað fengið það í höfuðið. Hv. þm. Jón Bjarnason hefur ásamt félögum mínum öðrum farið í gegnum stöðu Steinullarverksmiðjunnar og skoðað reikninga hennar og við gerum okkur fulla grein fyrir stöðu fyrirtækisins. En það sem ég sagði í málflutningi mínum varðandi stöðu fyrirtækisins byggist á þeirri sýn og þeirri formúlu sem við erum að gefa um að ríkið leysi til sín frekar hlutabréf Sveitarfélagsins Skagafjarðar. Það er sú formúla sem við gefum upp og við höfum allir þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs sem höfum úttalað okkur um þetta mál, lýst áhyggjum yfir því sem ég endaði ræðu mína á að sú formúla sem lagt er upp með af hálfu iðnrn. er sú að það eru umsetjendur vörunnar sem verða stærstu hluthafar ef þetta gengur eftir. Áhyggjuefni okkar er að það hefur aldrei reynst vel að framleiðendur vöru séu beintengdir þeim sem umsetja vöruna og að því leyti til höfum við áhyggjur af framtíð annars góðs fyrirtækis. Það hefur aldrei komið annað fram í málflutningi okkar og allra síst hjá hv. þm. Jóni Bjarnasyni sem hefur kynnt sér mjög vel reikninga fyrirtækisins.

Herra forseti. Hv. þm. fjallaði um það nokkuð í ræðu sinni að mismunandi viðhorf stjórnarmeirihlutans væru til mála, annars vegar deCODE og hins vegar til Steinullarverksmiðjunnar á Sauðárkróki þar sem í öðru tilfellinu væri verið að veita ábyrgð til að koma framtaki af stað og hins vegar væri ríkið að selja sig út úr því að eiga hlut í verksmiðjum. Ég vil vekja athygli á því, herra forseti, að hér er um mjög svipaða nálgun að ræða af hálfu ríkisvaldsins í báðum þessum málum. Fyrir rúmum 20 árum þegar verið var að velta fyrir sér steinullarverksmiðju, þá voru aðstæður þannig á fjármálamarkaði að það var ekki mörgum til að dreifa sem höfðu afl til að leiða það að koma á fót slíkri verksmiðju og ríkisvaldinu var beitt í því skyni með beinum hætti og það hefur gengið mjög vel eins og lesa má í nál. hv. þm. Árna Steinars Jóhannssonar. En það er eðlilegt að ríkið dragi sig út úr rekstrinum þegar ekki er lengur þörf á að það sé beinn aðili að honum. Það hefur lánast vel að gera það sem til var ætlast og þá er eðlilegt að ríkið dragi sig út úr rekstrinum eins og hér er áformað að gera og leggi hluta af andvirðinu í frekari atvinnuuppbyggingu í héraðinu. Ég get ekki annað ráðið af máli hv. þm. og félaga hans en þeir leggist í raun gegn því að ríkisvaldið noti hluta af hagnaði sínum við sölu á eign í verksmiðjunni til frekari atvinnuuppbyggingar í héraðinu því um það snýst málið, þ.e. að halda áfram á þeirri braut að byggja upp í atvinnulífinu á þessu svæði. Mál deCODE er með sambærilegum hætti. Þarna er ríkið að koma að, ekki með beinum hætti heldur óbeinum. Og vonandi gengur það jafn vel og með Steinullarversmiðjuna að út úr því komi blómlegur atvinnurekstur sem standi á eigin fótum.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson seilist alveg ótrúlega langt til þess að snúa út úr málum. Hvernig í ósköpunum getur hann ímyndað sér bara af málflutningi okkar að við séum á móti því að fjárfest sé í öðrum atvinnuuppbyggingaráformum á svæðinu. Auðvitað gerum við það ekki. En það er spurning um hvernig það er gert og það verður alla vega ekki gert ef við fengjum að ráða með söluandvirði ríkisins af þessu fyrirtæki vegna þess einfaldlega að við viljum að ríkið haldi í sinn hlut til þess að treysta byggð á þessu svæði. Um það snýst málið. Það er ansi flott að líkja ábyrgðum til handa deCODE við aðkomu að lítilli verksmiðju norður í landi. Hér er verið að tala um 20 milljarða. Þetta er algert stílbrot --- það er það sem ég var að draga fram --- við þá pólitík sem hæstv. ríkisstjórn hefur keyrt í áraraðir. Svo á að reyna að klóra yfir það með því að reyna að líkja því við aðkomu að tiltölulega lítilli verksmiðju úti á landi. Það finnst mér ósmekklegt og mér finnst að hv. þm. hafi notað allar leiðir sem honum hafa þótt færar til þess að snúa út úr málflutningi okkar. Við viljum aðrar aðferðir en hv. þm. vill og auðvitað verður hann að sætta sig við það. Við viljum aðra nálgun mála og ég býst við að þegar við höfum afl og áhrif til að setja fram okkar eigin tillögur um m.a. svona mál, þá muni hann hafa ýmislegt við þær aðferðir að athuga og verði þá á móti öllu eins og hann er að væna okkur um í umræðunni, bæði um þessi mál og önnur.

Herra forseti. Við erum í 3. umr. um það mál að veita hæstv. iðnrh. heimild til að selja eignarhluta ríkisins í Steinullarverksmiðjunni á Sauðárkróki. Ég reyndi að átta mig á því í gær, hæstv. forseti, hvernig það hefði komið til að sú ákvörðun spratt allt í einu upp úr hatti hjá hæstv. ríkisstjórn að taka þá ákvörðun að vilja selja eignarhlut ríkisins í verksmiðjunni. Til þess að átta mig á því, herra forseti, byrjaði ég á því að fara yfir hluta af athugasemdum með frv. hæstv. ráðherra. Með því að reyna að rekja mig eftir þeim vöknuðu ýmsar spurningar og ég reyndi að fá svör við þeim frá hæstv. iðnrh. Ég spurði m.a. hvort hæstv. iðnrh. liti svo á að það samræmdist stefnu Framsfl. ,,Fólk í fyrirrúmi`` að taka slíka áhættu með fyrirtækið að ríkið færi að selja hlut sinn vegna þess að staðan sem uppi var í málinu var auðvitað sú að það var sveitarfélagið, réttara sagt hafði byggðaráð tekið þá ákvörðun í ágúst 2001 að leita eftir sölu á hlutabréfum sveitarsjóðs í Steinullarverksmiðjunni hf. Ég geri ráð fyrir, herra forseti, að sveitarfélagið hafi tekið þá ákvörðun eða hún hafi verið tekin á grundvelli þess að fjárhagsstaða sveitarfélagsins hafi verið slæm og menn hafi viljað laga hana. Eins og alþekkt er hefur það verið stefna ríkisstjórnarinnar að ýta undir það með öllum tiltækum ráðum að sveitarfélögin seldu eignir sínar, einkum ef í þeim fælust einhver verðmæti til þess að laga skuldastöðu sína. Hér hafði sem sagt sveitarfélagið Skagafjörður tekið þá ákvörðun að reyna að selja eignarhlut sinn eða eins og segir í athugasemdum: ,,Var niðurstaða fundarins sú að sveitarfélagið legði fram nánari hugmyndir um sölu bréfanna og tæki í framhaldi af því upp viðræður við einstaka hluthafa.`` Síðan kemur það fram í athugasemdum sem ég las allar í gær og ætla ekki að lesa núna frá orði til orðs, að fram fór verðmætamat á fyrirtækinu sem reyndist vera 795 millj. tæpar upp í tæpa 842,5 millj. og það svaraði til gengisins 2,88--3,05 og sveitarfélagið ákvað svo að bjóða sinn hluta á genginu 3,05. Sveitarfélagið bauð ríkinu sinn hlut og ríkið hafnaði því. Út af fyrir sig er svo sem ekkert við því að segja að ríkið hafi ekki viljað kaupa þennan hlut í þessari stöðu og með hliðsjón af öðrum framkvæmdum eins og kaupum ríkissjóðs á Orkubúi Vestfjarða við að lagfæra stöðu sveitarfélaganna þar að þeirra mati til framtíðar þó að ég hyggi að það sé skammgóður vermir ef ekki finnast önnur ráð eins og að efla atvinnustarfsemi á Vestfjörðum til framtíðar, þá muni ganga á það söluverð sem sveitarfélögin þar fengu. En hvað um það. Ríkið hafnaði sem sagt að kaupa þennan hlut. Síðan segir að það hafi komið tilboð frá GLD heildverslun og Kaupfélagi Skagfirðinga sem sameiginlegt tilboð í 52%, hlut sveitarfélaganna og Paroc Group í fyrirtækinu. Þá kemur þetta skrýtna ferli sem snýr að ríkinu en frá því segir í athugasemdum með frv., með leyfi forseta: ,,Þegar eftir að ríkinu varð kunnugt um að slíkt tilboð hefði komið fram var óskað eftir fundi með aðilum hluthafasamkomulagsins til að ræða breyttar forsendur sem upp væru komnar og framtíðareignarhald á félaginu. Á fundinum lýstu fulltrúar ríkisins því yfir að þar sem fyrir lægi að Paroc hefði breytt um afstöðu og vildi nú selja hlut sinn í fyrirtækinu þá vildi ríkið jafnframt taka til athugunar að selja sinn hlut.`` Þannig hófst þetta ferli. Sem sagt, alveg tilviljanakennt ferli eftir því sem ég kemst næst og eftir þeim spurningum sem ég bar fram í gær, þá gat ég ekki fengið annað út en að hér hefði verið tekin ákvörðun, bara svona einn, tveir og þrír, af því að aðrir væru hugsanlega að selja, þá vildi ríkið selja. Endilega að auka á þá óvissu sem upp var komin. Það var hið besta sem ríkið gat fundið út úr sinni stöðu og hæstv. ráðherra byggðamála hljóp í það að það væri aldeilis til framdráttar málinu að ríkið seldi nú hlut sinn líka á sama tíma og sveitarfélagið og setti málið í meira uppnám heldur en ella hefði þurft að vera. Þetta er náttúrlega alveg snilldarleg byggðastefna, hæstv. ráðherra, alveg sérstaklega vel útfærð, skynsamleg og allt það. Svona var að verki staðið í þessu máli, herra forseti. Þarna var allt í einu komin upp sú staða að nú var það ríkið sem slóst um að fá að selja sinn hlut en ekki að sveitarfélagið gæti fengið að selja hlut sinn í friði og ná samkomulagi um það úr því að menn töldu að það væri æskilegt og ríkið væri þá tilbúið að halda sínum hlut svo það væri ekki of mikið rót á fyrirtækinu meðan sveitarfélagið væri að selja hlut sinn. Nei, ríkið þurfti endilega fara í söluna líka til þess að auka á óvissuna, laga ástandið, herra forseti. Það er hin verðuga byggðastefna sem hæstv. ráðherra hefur unnið að í þessu máli og væri hægt að fara mörgum orðum um þessa snilldarlegu byggðastefnu sem hér hefur verið rekin í landinu og ég hef leyft mér að kalla eyðibyggðastefnu ríkisstjórnarinnar af mörgu tilefni, herra forseti. Ég ætla ekki að fara út í það í þessari umræðu. Síðar í dag, í kvöld, nótt og næstu daga gefast ágæt tækifæri til að ræða eyðibyggðastefnuna eins og hún er í framkvæmd í sambandi við sjávarútvegsmál. Og byggðamálin, ég geri ráð fyrir að þau komi til umræðu líka --- skýrslan um það hvernig á að halda landinu í byggð og efla byggðina. En hvað um það. Ég spurði hæstv. ráðherra í gær hvers vegna þessi ákvörðun hefði verið tekin, svona einn, tveir og þrír, af hverju ríkið hefði ekki getað sætt sig við að eiga þennan hlut í fyrirtækinu. Það er margbúið að koma hér fram að þetta fyrirtæki sé vel rekið og ágætlega statt, hafi góða markaðsstöðu og allt eftir því þannig að áhættan í því sé ekki mikil. Þess vegna átta ég mig ekki á því hvers vegna menn stóðu allt í einu á annarri löppinni í ríkisstjórninni á fullri ferð við að reyna að selja sinn hlut. Hvaða hagsmunum var ríkið að þjóna með því? Eftir því sem ég komst næst voru hagsmunirnir þeir að það væri mat ráðherrans að með því að hengja sig í þessa sölu sem núna ætti að eiga sér stað fengist eitthvað sem héti ásættanlegt verð fyrir hlut ríkisins. Það var ekki endilega verið að hugsa um að rugga ekki ástandinu og gera ekki meiri óróa í kringum sölu á eignarhlut bæjarins heldur en verið hefði. Nei, það var bara verið að hugsa um að e.t.v. gæti ríkið náð ásættanlegu verði fyrir hlut sinn. Svo komu þessar skýringar sem ég var að reyna að fá fram við spurningum mínum. Þá varð niðurstaða mín sú eftir svar hæstv. ráðherra, að ef ekki hefði verið gert samkomulag um söluna sem við erum að veita heimild fyrir þá hefði hluturinn í fyrirtækinu sem er ágætlega rekið, ágætlega fjárhagslega statt með góða markaðsstöðu, fastan starfsmannakjarna, góða framleiðslu, allt í einu orðið verðlítill. Það var svar hæstv. ráðherra í gær. Hann hefði orðið verðlítill ef ekki hefði verið gripið til þess ráðs að selja núna. Herra forseti. Það datt út úr mér í gær hvort það væri skoðun hæstv. ráðherra að hann hefði verið að selja einhverjum bjánum sem hefðu keypt á einhverju yfirverði. Ég á kannski ekki að taka svona til orða. En það er nú samt svo, herra forseti, að þegar einhver telur sig selja á ásættanlegu verði en álítur jafnframt að hluturinn verði ákaflega verðlítill þá finnst mér að verið sé að hafa þá sem kaupa að hálfgerðum fíflum. Ég get ekki dregið aðra álytkun, herra forseti, af orðum hæstv. ráðherra í gær en að hæstv. ráðherra líti svo á að nú hefði náðst ásættanlegt verð og ef það hefði ekki náðst akkúrat núna þá hefði hluturinn orðið verðlítill og þar af leiðandi hefði ráðherranum eiginlega tekist að plata þessa sölu út á ágætu verði. Það er ekki hægt að skilja þetta svar öðruvísi. Ég held að öll eftirfylgnin í þessu máli sé eiginlega sú að Framsfl. í heild sinni haldi að hann hafi sýnt einhverja yfirburði við að selja fyrirtæki og náð einhverju sérstaklega góðu verði fyrir sinn hlut því að ella hefði hluturinn orðið verðlítill eins og ráðherrann sagði. Ég held því miður að þessi máltilbúnaður allur sem hér hefur verið lagt upp með sé sýndarmennska ein. Nær hefði verið fyrir ríkið að horfa á þetta með því hugarfari að bæjarfélagið gæti klárað sína sölu úr því að þeir vildu selja og þannig tryggt hag bæjarfélagsins en að ríkið væri ekki að rugga þeim bát með því að teygja sig inn í þá sölu sem átti að eiga sér stað. Ríkið hefði átt að sýna staðfestu og segja: ,,Við erum ekki að selja. Við teljum þetta gott fyrirtæki sem megi reka til framtíðar.`` Ef það hefði bara legið fyrir að þannig væri staðan þá gæti jafnvel verið að bæjarfélagið sem slíkt hefði fengið meiri peninga fyrir sinn hlut, þ.e. ef það hefði alveg legið fyrir að ríkið teldi þetta góða eign. En svo virðist ekki vera samkvæmt orðum ráðherra. Hluturinn hefði orðið verðlítill. Herra forseti. Ég spurði hv. þm. Jón Bjarnason áðan úr þessum ræðustól hvernig hann hefði skilið þetta svar, að annars vegar hefði verið selt á ásættanlegu verði og hins vegar að ef ekki hefði verið selt þá hefði hluturinn orðið verðlítill. Það fór fyrir honum eins og mér að hann áttaði sig ekki alveg á þessu svari og fékk ekki samhengi í það. Ég verð að segja alveg eins og er að ég er ekki enn þá búinn að fá samhengi í þetta svar frá hæstv. ráðherra og sit sennilega uppi með það að ráðherrann telur að hann hafi selt á mjög góðu verði, ásættanlegu verði, en ef hann hefði ekki selt þá hefði hluturinn orðið mjög verðlítill. Þá spyr maður auðvitað: Voru þeir sem keyptu að kaupa köttinn sekknum, eða hvað? Er það snilldin í þessu frv. að fylgja þessu eftir svona út á þetta? Herra forseti. Niðurstaða mín eftir að hafa hlustað á umræður, rök og gagnrök í þessu máli er sú að óskynsamlegt sé í þessari stöðu hjá ríkinu að selja sinn hlut, það hafi verið óskynsamlegt og ónauðsynlegt gagnvart hagsmunum Skagfirðinga að gera það. Það hefði farið betur ef ríkið hefði ekki farið inn í þetta ferli. Sveitarfélagið hefði þá getað klárað sína sölu eins og að var stefnt en ríkið hefði ekki með neinum hætti verið að rugga því ferli sem sveitarfélagið hafði ákveðið að fara í. En það er akkúrat það sem það hefur verið gert með þessu frv., þ.e. að ríkið hefur farið í þann farveg að auka óvissuna og jafnvel eyðileggja málið að sumu leyti. Það er niðurstaða mín eftir að hafa hlustað á þetta. Þess vegna mun ég leggjast gegn þessari heimild.

Virðulegi forseti. Ég hef ekki ætlað mér að tefja þetta mál lengi í umræðum. Það sem varð til þess að ég stend upp og tek til máls voru orðaskipti sem ég átti í dag í andsvari og hv. þm. Steingrímur Sigfússon kvartaði undan að ég hefði verið að misnota aðstöðu mína í andsvari til þess að koma með ákveðið innlegg í málið. Fyrst út af sölunni vil ég segja að ég skil vel að starfsfólk Steinullarverksmiðjunnar sé hugsandi yfir þessum eigendaskiptum. Það mjög eðlilegt og hlýtur í rauninni alltaf að vera svo þegar jafnmiklar breytingar verða á eignarhaldi í fyrirtækinu eins og nú er. Á það ber hins vegar að líta að það hefur ekki verið neitt leyndarmál að ríkið hefur haft áhuga á að selja hlut sinn í verksmiðjunni. Eins og fram kom fyrr í dag lýsti þáv. iðnrh. Sverrir Hermannsson sem opnaði verksmiðjuna á sínum tíma því yfir að hlutur ríkissjóðs væri þá til sölu. Ríkið hefur þess vegna alla tíð haft áhuga á að losa sig út úr þessu. Að því er varðar kaupendurna þá þekki ég þá að góðu einu. Þeir eru öflugir og ég vona sannarlega að þeir hafi metnað til þess að reka þetta fyrirtæki af myndarskap. Til þess hafa þeir alla burði ef þeir hafa slíkan metnað. Ég treysti því að þeir hafi þann metnað fyrir hönd fyrirtækisins að þeir geti rekið það vel. Þetta fyrirtæki hefur staðið sig framar vonum. Margt gott hefur verið að gerast í þessu fyrirtæki og það hefur hagnast vel á undanförnum árum. Því er í sjálfu sér fagnaðarefni að þetta fyrirtæki er það gott að menn fáist til þess að leggja í það fé og kaupa sig inn í það eins og hefur verið gert jafnvel þótt deila megi um verðið á fyrirtækinu. Ég treysti því að þeir menn sem eru að kaupa fyrirtækið hafi metnað til þess að standa sig í rekstrinum. Þess má geta að BYKO hefur komið að atvinnumálum í Skagafirði áður. Það lagði fé fyrst í uppbyggingu í fiskeldi og síðan í sjávarútvegi. Allt sem það fyrirtæki hefur komið nálægt í Skagafirði hefur verið með miklum ágætum og þar hefur verið staðið vel að í alla staði. Því miður gekk ekki vel í fiskeldinu en húsnæðið og sú aðstaðan sem fyrirtækið byggði upp á sínum tíma að Reykjarhóli í Fljótum hefur nýst fyrir Hólalax og þar hefur verið rekstur í gangi lengi síðan. Ég er hins vegar ekki sáttur við afstöðu Vinstri grænna í þessu máli og vil segja það hér ekki síst vegna þess að ég veit að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon á eftir að tala. Látum liggja á milli hluta þótt hv. þm. Jón Bjarnason skyldi í gær bæði afneita þátttöku sinni í Skagafjarðarlistanum núverandi sem var settur í gang fyrir fjórum árum af Alþfl. og Alþb. Það var sameiginlegur listi fyrir sveitarstjórnarkosningarnar sem allir helstu forkólfar Alþb. sáluga og Alþfl. sáluga stóðu að. Hann kemur svo hér í andsvari í gær og vill ekki viðurkenna að hafa kosið þennan lista í kosningunum, fer að tala um að enginn viti hvað hver gerir og neitar allri ábyrgð á listanum. Látum það líka liggja á milli hluta að hv. þm. neitaði því í gær að hafa tekið þátt í prófkjöri Samfylkingarinnar fyrir síðustu alþingiskosningar. Hann neitar því flatt út þrátt fyrir allir norður í Skagafirði og Norðurl. v. hafi séð þetta og fullt af fólki hafi kosið hv. þm. í prófkjöri Samfylkingarinnar. Hv. þm. Þuríður Backman hristir höfuðið yfir þessu. En þetta var samt þannig.

Fullt af því.

Það var töluvert af fólki, já. Hann lenti í góðu sæti. Hann lenti að vísu ekki nægilega ofarlega á listanum til þess að vera ánægður. Hann stefndi á fyrsta eða annað sætið en náði því ekki. Metnaði hans til þess að komast á hið háa Alþingi var ekki fullnægt í þessu prófkjöri. Þess vegna söðlaði hann um og fór í framboð með Vinstri grænum í staðinn. En hann tók þátt í prófkjöri Samfylkingarinnar  
             Hv. þm. Anna Kristín Gunnarsdóttir tók þátt í þessu prófkjöri með hv. þm. Jóni Bjarnasyni.

Hann svaraði þessu ... sem ég var að tala um.

Hann svaraði þessu ekki, kallar hv. þm. fram í. En þannig vill til að ég er með útskrift af því sem hv. þm. Jón Bjarnason sagði í andsvari í gær. Hér segir hv. þm. í þessari útskrift, með leyfi forseta: ,,Að vera svo að draga allt aðra þætti inn sem skipta ekki máli --- ég fór ekki í prófkjör fyrir Samfylkinguna`` --- segir hv. þm. Jón Bjarnason í gær --- ,,ég fór ekki í prófkjör fyrir Samfylkinguna ef það er málið, ég fór í prófkjör fyrir Alþýðubandalagið á sínum tíma.`` Hv. þm. fór aldrei í prófkjör fyrir Alþb. Alþb. var ekki með neitt prófkjör fyrir síðustu alþingiskosningar. Það var Samfylkingin sem var með þetta prófkjör. Að koma svo hér og halda að hann geti sagt einhverja svona vitleysu og að ekki séu gerðar neinar athugasemdir við það, ég verð bara að viðurkenna að ég skil það ekki. En látum þetta allt liggja á milli hluta. Það sem mér gremst af hálfu þingmanna Vinstri grænna --- og það á ekki bara við um hv. þm. Jón Bjarnason --- er að í atkvæðagreiðslunni fyrr í dag eftir að fyrir lá að búið var að samþykkja fyrri efnismálsgrein 1. gr. frv., að ríkið var búið að fá heimild til þess að selja hlutabréfin, þá voru greidd atkvæði gegn síðari efnismálsgrein 1. gr. frv. sem sneri að því að nota mætti hluta af andvirði sölunnar til framfaramála í Skagafirði. Eftir að fyrir liggur að salan á sér stað þá eru greidd atkvæði gegn því að nota peningana fyrir norðan. Það gremst mér. Ég verð að segja það. Ég skil ekki af hverju þingflokkur Vinstri grænna greiðir atkvæði gegn því að nota þessa peninga fyrir norðan þegar fyrir liggur að peningarnir munu koma í ríkissjóð. Er það kannski betra fyrir Vinstri græna að þessir peningar komi aldrei norður? Er það eitthvað betra fyrir Vinstri græna að þeir renni beint í ríkissjóð og nýtist ekkert sérstaklega í Skagafirði? Er það það sem hv. þingmenn Vinstri grænna vilja? 

Af því að þið eruð í meiri hluta þá er þessi staða.

Já, af því að við erum í meiri hluta þá er þessi staða, segir hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson. En það vill bara til að við stöndum frammi  Hvernig verður það nú þegar þessir peningar hafa nýst til framfara t.d. í samgöngumálum? Það verður gaman þegar hv. þingmenn fara að keyra einhvern vegarspotta sem verður til fyrir þennan pening. Þá munu þeir berja sér á brjóst: ,,Ég var á móti þessum vegi.`` Eða hvernig verður það þegar einhver önnur framfaramál hafa náð fram að ganga í héraðinu, 

Herra forseti. Ég hafði ekki áttað mig á því hversu sorglega er komið fyrir hv. þm. Vilhjálmi Egilssyni fyrr en ég heyrði hann flytja þessa ræðu. Hv. þm. hefur að vísu orðið ber að því frammi fyrir alþjóð núna í hverju málinu á fætur öðru að láta berja sig niður og greiða atkvæði gegn sannfæringu sinni eins og ekkert sé, lýsir því yfir við þjóðina að hann sé í raun og veru á móti ríkisábyrgðinni til deCODE en hann verði samt að styðja málið af því að það sé ríkisstjórnarmál. Það má kannski segja að hv. þm. sé í þeirri óvenjulegu aðstöðu að vera ekki að reyna að þjóna tveimur herrum heldur þremur, þ.e. Verslunarráðinu, ríkisstjórninni og samvisku sinni. En það er alveg ljóst hvaða herra er minnst virtur í þessu kompaníi, það er samviska þingmannsins. Henni er ævinlega ýtt til hliðar. Ekki var það betra þegar hv. þm. fór að útlista að menn skyldu ekki vera til sölu í þessu máli af því að það ættu að koma peningar í opinberar framkvæmdir í Skagafirði fyrir söluandvirði verksmiðjunnar. Þá eiga menn auðvitað að vera falir að mati hv. þm. Vilhjáms Egilssonar og hann skilur ekki svona hugsunarhátt, að menn skuli leyfa sér að hafa uppi einhverja prinsippafstöðu í málum af þessu tagi og telja t.d. að fjármunum til opinberra framkvæmda, vegamála og annarra slíkra brýnna verkefna, sem bíða tugum og hundruðum saman úti um allt land, eigi að skipta á fjárlögum eða samkvæmt vegáætlun og með það eigi að fara samkvæmt almennum leikreglum. Hvað ætlar hv. þm. Vilhjálmur Egilsson að segja öllum hinum byggðarlögunum þar sem brýnar framkvæmdir bíða en menn eru ekki að fá neina peninga vegna steinullarverksmiðjusölu? Það er á þessum grunni sem við höfum tekið okkar almennu afstöðu í þessu máli. Við teljum óskynsamlegt að ríkið selji eignarhlut sinn við þessar aðstæður og auki þar með á öryggisleysi verksmiðjunnar. Það tekur hv. þm. undir að séu gild rök, gerði það í ræðu sinni. Við erum líka ósammála þeirri aðferðafræði að taka hluta af þessu söluandvirði, veifa því sem gulrót, stytta sér leið fram hjá öllum venjulegum reglum um meðferð opinberra fjármuna til þess að reyna að sætta menn við þetta í héraðinu. Þetta er heldur lágkúrulegt allt saman, herra forseti.

Virðulegi forseti. Bara svo að ég sé alveg kristalklár á afstöðu hv. þm. --- hann er að segja að hann sé á móti því að nota þetta tækifæri sem núna gefst til að fara með þessa peninga norður í Skagafjörð. Hann greiddi sem sagt atkvæði gegn því að fara með þessa peninga norður í Skagafjörð vegna þess að hann vill sjá þá nýtast yfir allt landið. Er þetta afstaðan? 

Herra forseti. Brýnar framkvæmdir í opinberum málum bíða úti um allt land. Það er að sjálfsögðu gott að fá fjármuni til þeirra og allir fagna því en við höfum reist afstöðu okkar á því að í fyrsta lagi sé þessi tenging í málinu óeðlileg og þetta séu óeðlileg vinnubrögð. Það væri líka fróðlegt að spyrja hv. þm. um rökin fyrir því að ráðstafa þessum tekjum ríkisins sérstaklega í þessu byggðarlagi. Þau eru þá væntanlega að óvissa skapist í málefnum fyrirtækisins sem geri það að verkum að það sé rétt að verðlauna þetta byggðarlag sérstaklega umfram önnur þar sem brýnar og þarfar framkvæmdir bíða líka. Einhver tenging hlýtur þarna að vera því að venjan er ekki sú að eyrnamerkja tekjur vegna eignasölu ríkisins nákvæmlega því sveitarfélagi sem t.d. höfuðstöðvar viðkomandi fyrirtækis eru í. Væru menn t.d. ánægðir með að Reykjavíkurborg fengi allt söluandvirði Landsbankans ef hann yrði seldur af því að hann hefur höfuðstöðvar hér? Ég held að þá verði bara að fara yfir það. Hver er tengingin? Ef hún er sú að vegna þess að ríkið dregur sig út úr fyrirtækinu skapast óvissa um framtíð þess í héraði verða menn þó a.m.k. að viðurkenna þann þátt málsins. Að hinu leytinu teljum við að um opinberar framkvæmdir eigi að gilda þau lög og þær reglur sem almennt gilda. Hv. þm. Vilhjálmur Egilsson er til sölu og hefur lýst því yfir opinberlega að hann hafi verið til sölu í þessu máli. Vegna þess að helmingur söluandvirðisins eigi að fara í byggðarlagið eða á þessar slóðir ætlar hann að styðja málið. Þá langar mig að spyrja hv. þm.: Hefði verið hægt að kaupa hann fyrir minna? Hefðu honum kannski dugað 50 millj.? Hversu ódýr er hv. þm. Vilhjálmur Egilsson þegar kemur að kaupskap af þessu tagi, að hann gengur yfir sannfæringu sína í málum, viðurkennir það en réttlætir með þessum ömurlega hætti að úr því að gulrót er veifað í hinn endann sé hann til kaups? Hefði bara ein gulrótarsneið verið nóg, sætt hv. þm. Vilhjálm Egilsson við þetta mál og hann þar með verið falur?

Virðulegi forseti. Ég skal alveg fullvissa hv. þm. um að það getur kostað dálítið að versla við mig. Ég tel mig vera að vinna fyrir Skagfirðinga hér á Alþingi.  Ég fullvissa hv. þm. um að ég vinn af heilindum að framfaramálum í Skagafirði. Ef ég sé með viðskiptum eða einhverjum öðrum hætti tækifæri í kringum þetta mál til að fá sem mesta peninga út úr því fyrir Skagfirðinga dreg ég sko ekkert af mér við það.

Herra forseti. Mig tekur sárt að hlusta á hv. þm. Vilhjálm Egilsson fara út um víðan völl og frá umræðuefninu sem er sala ríkisins á hlut sínum í Steinullarverksmiðjunni, og blanda inn í það persónlegum atriðum varðandi mig. Til að létta áhyggjum hans af þeim, eins og ég sagði í gær, hef ég aldrei verið félagi í Samfylkingunni. Í því prófkjöri sem ég fór fram með á sínum tíma var ég félagi í Alþýðubandalaginu og fór fram í nafni þess. Þannig var það prófkjör. Síðan var stofnaður flokkurinn Vinstri hreyfingin -- grænt framboð og ég gerðist þar félagi. Ef honum léttir eitthvað að heyra það hef ég aldrei verið félagi í Skagafjarðarlistanum eða með þeim sem stóðu að honum á sínum tíma. Margt gott fólk starfar í Skagafjarðarlistanum þó að ég hafi ekki átt þar aðild að. Ef þetta létti eitthvað samvisku hans í sambandi við umræðuna um Steinullarverksmiðjuna á Sauðárkróki væri það ágætt. Hins vegar heyrði ég ekki hv. þm. vitna hér til samþykktar flokksmanna sinna í Skagafirði varðandi meðferð máls og framgöngu við sölu Steinullarverksmiðjunnar. Hefði það kannski staðið honum nær sem fyrsta þingmanni kjördæmisins og einmitt sem þingmanni þessara ágætu manna, sveitarstjórnarmanna Sjálfstfl. í Skagafirði, að lesa hér upp fundarsamþykkt þeirra. Ætli það hefði ekki heldur staðið honum nær? Ég hygg að Skagfirðingar allir hefðu frekar viljað heyra hv. þm. koma að því máli í ræðu sinni.

Virðulegi forseti. Það var bara ágætt, mér er ákveðinn léttir að því að hv. þm. viðurkennir það nú hér að hafa tekið þátt í prófkjöri Samfylkingarinnar fyrir síðustu alþingiskosningar. Að vísu vissu allir að hann var góður og dyggur alþýðubandalagsmaður en hann tók þátt í þessu prófkjöri engu að síður. Ég velti því fyrir mér hvort hv. þm. hefði tekið sæti á framboðslistanum ef hann hefði náð 1. eða 2. sæti eins og hann stefndi að eða hvort hann hefði hoppað úr því sæti yfir í framboð fyrir Vinstri græna þegar búið var að stofna þann flokk. Var þátttakan í prófkjöri Samfylkingarinnar bara upp á grín eða hvað meinti hv. þm. eiginlega með þessu? Ég vildi gjarnan fá skoðanir hans á því. Síðan vildi ég líka fá útskýringu frá hv. þm. á því hvort hann sé raunverulega á móti því að nota þessa peninga sem þarna koma, mjög óvænt, upp í hendurnar á okkur, Skagfirðingum, og fara með þá norður í land og gera eitthvað fyrir þá núna. Er hv. þm. sammála hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni um að þessir peningar hefðu átt að fara í ríkissjóð og allt sem snýr að Skagafirði ætti að bíða þangað til við næstu fjárlagagerð? 

Við erum enn að reyna að snúa þér.

Herra forseti. Ég ætla ekki að eyða frekari orðum í prófkjörsvandamál hv. þm. Vilhjálms Egilssonar. Ég hygg að ef hann lítur í eigin barm standi hv. þm. frammi fyrir nokkrum vandamálum sem gaman gæti verið fyrir hann að rifja upp. Varðandi aðkomu hv. þm. að þessu máli þá innti ég hv. þm. eftir því af hverju hann hefði ekki vikið að samþykktum félagsmanna sinna í Skagafirði um þetta mál. Ég held að þeir hefðu frekar viljað hlusta á einhver orð á þeim vettvangi frá hv. þm. Ég hef lýst því að ég tel að hagsmunum Skagfirðinga sé best borgið með því að Steinullarverksmiðjan á Sauðárkróki búi við þann trygga bakhjarl og þá kjölfestu sem hún býr við í núverandi eigendum verksmiðjunnar, að þar séu hagsmunirnir mestir. Við hitt, að ætla að veifa framan í fólk að þessi hluti söluandvirðisins eigi að renna til þessa eða annars, verkefna sem eru hvort eð er á ábyrgð ríkisins og á að vinna, set ég spurningarmerki. Ríkissjóður er bara einn sjóður. Eins og komið hefur fram í umræðunum þá er hér fyrst og fremst um heimild að ræða, Samkeppnisstofnun á eftir að ákveða, m.a. hvort þetta geti farið fram. Fjárútlát eða ráðstöfun fjárins er líka háð fjárlögum og fjárlög koma í haust. Að sjálfsögðu vil ég fá sem mest fjármagn í Skagafjörð, til þeirra mörgu brýnu verkefna sem þar eru. En ég ítreka það mat mitt að hagsmunum Skagfirðinga sé best borgið með því að Steinullarverksmiðjan á Sauðárkróki búi við sem öruggastan grunn og öruggust starfsskilyrði. Þess vegna tel ég að ríkið eigi ekki að selja hlut sinn í henni.

Virðulegi forseti. Ég hef ekkert við það að athuga að hv. þm. Jón Bjarnason sé andvígur þessari sölu. Hann getur haft þá skoðun og ég virði hana sem slíka. Mér gremst hins vegar að eftir að það liggur fyrir að þessir peningar koma í hús hjá ríkissjóði og að okkur gefst tækifæri til að nota þá norður í Skagafirði skuli hv. þm. og þingflokkur Vinstri grænna vilja koma í veg fyrir það. Eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon talaði hér áðan er það bara prinsippatriði að þessir peningar fari ekkert sérstaklega norður í Skagafjörð heldur verði tekið á hagsmunamálum Skagfirðinga sérstaklega. Ég er hins vegar kosinn á þing fyrir Skagfirðinga, Húnvetninga og Siglfirðinga. Þegar ég sé tækifæri til að nota þarna peninga norður í Skagafirði og þetta tækifæri kemur upp í hendurnar á okkur þá stekk ég á það.

Herra forseti. Það gerist stundum þegar menn eru komnir í mikil vandræði, eins og hv. þm. Vilhjálmur Egilsson, að þeir virðast festast í vítahring, fara úr öskunni í eldinn og staða þeirra versnar við hverja einustu ræðu sem þeir reyna að flytja máli sínu til varnar. Ég held að þessi ræða hv. þm. Vilhjálms Egilssonar, félaga okkar hér á þingi, sé einhver sú ómerkilegasta sem ég hef heyrt hann flytja um dagana --- eiginlega alveg örugglega. Ég fullyrði það. Þessi síðasta aðdróttun í garð hv. þm. Jóns Bjarnasonar var t.d. merkileg. Hvað hefur hv. þm. Jón Bjarnason gert sérstaklega á hlut Vilhjálms Egilssonar sem gerir það að verkum að hann telur sér sæmandi að fara að honum með aðdróttunum af því tagi sem hann gerði hér? Ætli Skagfirðingar viti ekki betur? Ætli þurfi ekki meiri mann en Vilhjálm Egilsson, þó að hár sé í loftinu, til þess að sannfæra þá um að Jón Bjarnason hafi verið sérstakur dragbítur á uppbyggingu og framfarir í Skagafirði? Ætli þeir sem þekkja til uppbyggingarinnar á Hólastað viti ekki betur, hv. þm. Vilhjálmur Egilsson? Ég held það.

Er útlit manna orðið til umræðu hér?

Það er greinilegt að hv. þm. er mjög órótt og það skil ég, enda í mikilli vörn í máli sínu.

En er útlit manna orðið að umræðuefni hér?

Nei, það á auðvitað ekki að gera það að umtalsefni. Ég biðst velvirðingar á því ef hv. þm. hefur tekið það nærri sér sem ég sagði um það. En hitt stend ég við, að ummæli hans voru einstaklega ómakleg og ómerkileg í garð hv. þm. Jóns Bjarnasonar. Ég held að það dæmi sig alveg sjálft, þegar menn eru komnir í þvílík vandræði sem hv. þm. Vilhjálmur Egilsson hér áðan, er hann fór að rifja upp atburði úr persónulegri pólitískri sögu viðkomandi einstaklings og reyna að draga hana inn í algerlega óskylt mál. Ég held að hv. þm. hafi ekki tekist með neinum hætti að sýna fram á að að hefði einhver efnisleg tengsl við þessa umræðu. Eða hefði það mikið upp á sig að fara að velta fyrir sér pólitískri fortíð Vilhjálms Egilssonar, prófkjörsglímum hans við hv. fyrrv. þm. Hjálmar Jónsson sem hv. þm. tapaði reyndar eins og kunnugt er. Hvað hefði slíkt upp á sig? Auðvitað ekkert. Það er pólitísk sagnfræði sem getur kannski átt við við einhverjar vissar kringumstæður en á ekkert erindi inn í efnislegar umræður um mál af þessu tagi þar sem menn ættu auðvitað að reyna að ræðast við með rökum og gagnrökum. Slík umræða sýnir bara að menn eru komnir í algert rökþrot. Menn eru í þvílíkum hengjandi vandræðum með sjálfa sig, eins og hv. þm. Vilhjálmur Egilsson er hér, að þeir grípa til svona örþrifaráða og gera bara illt verra með því. Herra forseti. Það er fyrst og fremst tvennt sem við höfum lagt áherslu á í þessu máli. Það er burðarásinn í þeirri afstöðu sem við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs höfum tekið í sambandi við þetta mál. Annars vegar teljum við óskynsamlegt, ekki rétt, að ríkið fari út úr eignarhaldi á verksmiðjunni við núverandi aðstæður og auki á þá óvissu sem skapast af því að sveitarfélagið telur sig knúið til að losa sinn hlut. Hitt er að við erum andvíg þeirri uppsetningu mála sem hér er fram sett, að hluta af söluandvirðinu eigi að veifa framan í menn á þessu svæði til einhverra óskilgreindra opinberra framkvæmda samkvæmt nánari ákvörðun ríkisstjórnar. Slíkri uppstillingu mála höfnum við auðvitað og þar sem þetta er einn pakki erum við auðvitað á móti málinu sem slíku með nákvæmlega sama hætti og við snerumst ekki til stuðnings við einkavæðingu Landssímans þótt reynt væri að halda því að fólki að þar með kæmu peningar í ríkiskassann sem unnt yrði að nota í opinberar framkvæmdir. Við erum ekki til sölu með þeim hætti, ef við tökum  Hæstv. iðnrh. þekkir nú vel þær mjög svo sérstöku aðstæður sem voru uppi í sambandi við málefni Kísiliðjunnar. Ég skal bara fara yfir það úr því að hæstv. ráðherra vill gjarnan fá að heyra það. Þannig var að það var fullkomin tvísýna um hvort það fyrirtæki yrði starfrækt nema í fáein ár í viðbót, það vissu allir. Þá kemur upp tækifæri sem er mjög sérstakt, að gegnum aðkomu nýs eignaraðila gefst tækifæri á að breyta eðli starfseminnar og fara yfir í vinnslu á aðfluttu hráefni þannig að umdeildri dælingu úr Mývatni lyki. Það var alveg ljóst að sá möguleiki á að skapa þarna tryggan framtíðarvinnustað var bundinn við að fara inn í þetta samstarf. Það setti auðvitað þá sölu og þá breytingu á högum fyrirtækisins í allt annað samhengi. Þvert á móti var þar í boði mögulega trygg framtíð fyrir fyrirtækið sem annars var í mikilli óvissu, öfugt við það sem hér gerist,  Hins vegar kann að vera að menn hefðu átt að standa öðruvísi að því að ákveða hvernig farið væri með þá fjármuni, sem voru náttúrlega mjög takmarkaðir samanborið við þetta, sem menn hugðust verja til atvinnuuppbyggingar á því svæði. Það hafði reyndar löngu verið gert að stofna sérstakan atvinnuþróunarsjóð, Kísilgúrsjóð, sem í runnu ákveðnir fjármunir frá því fyrirtæki. Ég hygg nú að þó að Steinullarverksmiðjan sé mikilvæg í atvinnulífi Skagafjarðar og nágrennis sé ólíku saman að jafna þeirri umbyltingu á samfélagslegum högum sem ríkið með uppbyggingu Kísiliðjunnar skóp á sínum tíma í Mývatnssveit, þar sem íbúatalan meira en tvöfaldaðist með tilkomu þessa eina fyrirtækis. Það er náttúrlega svo algerlega yfirgnæfandi að samfélagið yrði tæpast samt eftir ef sá vinnustaður hyrfi einfaldlega af yfirborði jarðarinnar. Þess vegna hafa sanngjarnir menn allan tímann, í þeirri umræðu, viðurkennt þá miklu ábyrgð sem ríkið ber á þeim aðstæðum sem þar sköpuðust. Ríkið ber vissulega að sínu leyti ábyrgð á Sauðárkróki líka vegna þess að það breytir atvinnulífi og hagsmunum byggðarlaga þegar stórir vinnustaðir eru settir upp með þessum hætti. Það eru að sjálfsögðu rök fyrir því að ríkið eigi ekki að hlaupa frá þeim. Ríkið ber þar töluverða ábyrgð með inngripi sínu í þróun viðkomandi svæða. Herra forseti. Auðvitað er mjög margt fleira ámælisvert í sambandi við málsmeðferðina hér. Ég hef gagnrýnt það mjög harðlega og spurt að því endurtekið. Sama hefur hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson gert. Aldrei hafa komið nein svör. Ráðherra og stjórnarþingmenn og aðrir aðstandendur málsins forðast ævinlega að svara því hvers vegna ríkið hafnaði því, eitt eða ásamt hinum eignaraðilunum, að kaupa til sín hlut sveitarfélagsins þegar það fór fram á það snemma vetrar. Þá voru málin sett í þann farveg sem við stöndum frammi fyrir. Ég veit ekki til þess að það hafi verið ósk Sveitarfélagsins Skagafjarðar að ríkið seldi sinn hlut. Mér er ekki kunnugt um að það hafi verið sett fram sem sérstök ósk af hálfu sveitarfélagsins. Þvert á móti óskar sveitarfélagið eftir viðræðum við ríkið um að ríkið kaupi hlut þess. En því tilboði hafnar ríkið í nóvember, í aðdraganda þess að málin fara í þann farveg sem þau eru nú komin í. Þetta er náttúrlega áleitin spurning sem er auðvitað með öllu ólíðandi að hæstv. ráðherra skuli víkja sér undan að svara. Hvers vegna léði ríkið ekki einu sinni máls á viðræðum um að koma að því með hinum stóru eigendunum, eða með einhverjum hætti, að leysa til sín hlut sveitarfélagsins úr því að skuldsett sveitarfélagið sá sig knúið til að losna þarna fé? Hvers vegna gat ríkið ekki látið það duga í bili, sem breyting á fyrirtækinu og röskun á högum þess? Málið er sett í allt annan farveg og í miklu meira uppnám með því að ríkið hafnar þessu. Ríkið sem er stærsti einstaki eignaraðilinn og kjölfestueignaraðili í fyrirtækinu hafnar því að málið sé unnið þannig. Þar gátu ýmsir möguleikar komið til greina, allt frá því að ríkið segði sem svo: Við erum ekki tilbúin til að auka okkar eignarhlut en við skulum halda okkar hlut áfram ef aðrir eru tilbúnir til að taka sitt. Ríkið gat eins sagt: Við erum til í að kaupa að okkar hluta 30% af hlut sveitarfélagsins þannig að eignarhlutur okkar fari upp í 35--40% en þá verða aðrir að koma á móti okkur í kaupunum. Þriðji kosturinn var sá sem ég hefði talið að ríkið hefði vel getað gert ef annað var ekki í boði, þ.e. einfaldlega að leysa til sín svo til að öllu leyti þennan 24% eignarhlut sveitarfélagsins. Það hefði að vísu haft þann ókost í för með sér að margra mati að ríkið hefði orðið meirihlutaeigandi en það gat t.d. boðið upp á það, til að létta róðurinn, að fara í 49% og kaupa að mestu leyti hlut sveitarfélagsins, þó ekki væri nema um sinn, og áskilja sér svo rétt til þess að lækka sinn eignarhluta á nýjan leik, t.d. með því að reyna að losa bréf og láta þau fara á almennan markað. Með einhverri blöndu af þessum leiðum mátti gera þetta þannig að lágmarksröskun yrði á stöðu fyrirtækisins. Þessar áhyggjur og deilur í héraði hefðu þannig aldrei þurft að koma upp. Það er ríkið sem lokar þessari leið með því að hafna henni í haust eða snemma vetrar. Þannig liggur málið fyrir. Hæstv. ráðherra þegir þunnu hljóði þegar spurt er að þessu: Hver eru rökin fyrir því að standa svona að málum?

Ég er margbúin að útskýra þetta.

Á sama tíma og ríkið er til í að kaupa hlut sveitarfélaga í Orkubúi Vestfjarða og tilbúið í að skutla út 20 þús. millj. kr. ríkisábyrgð vegna eins húss hérna í Vatnsmýrinni, virðist ríkið ekki geta lagt það af mörkum til að treysta stöðu þessa fyrirtækis þarna, í gegnum þær breytingar eru þá að verða á þess högum, að halda eignarhlut sínum eða taka þátt í því að leysa til sín hlut Sauðárkróksbæjar. Síðan hefði þá að mínu mati verið miklu heppilegra að reyna að stofna til dreifðari eignaraðildar að þessu fyrirtæki, setja það á markað og athuga hvort almenningur væri áhugasamur um að fjárfesta í því. Það gat þá gerst í rólegheitum eða ríkið hefði farið þá leið sem það þykist vilja halda sig við samkvæmt lögum og reglum, að auglýsa bara einfaldlega opinberlega til sölu einhver bréf og byrja þannig að stofna til virks hlutabréfamarkaðar með bréf í þessu fyrirtæki. Herra forseti. Það er líka alveg stórkostlegt að sjá hæstv. ráðherra --- í hlut á nefnilega líka hæstv. viðskrh., yfirmaður samkeppnismála í landinu --- yppa öxlum yfir þeirri staðreynd að þetta mál er til skoðunar, kauptilboð þessara hagsmunaaðila í byggingariðnaði sem hafa samtals nánast algerlega markaðsráðandi stöðu í verslun með allar byggingarvörur í landinu. Það er til skoðunar hjá samkeppnisyfirvöldum. Þá segir hæstv. ráðherra: Þetta er allt með fyrirvara um að þar komi grænt ljós. Þar er ekki verið að fara fram á að fá niðurstöðu í málinu eða óska eftir forúrskurði eða öðru slíku og koma svo til Alþingis og leggja málið fullbúið fyrir þingið þannig að menn geti tekið afstöðu. Og þá átti auðvitað Alþingi að taka ákvörðunina og þá eiga þetta ekki að vera heimildarlög heldur einföld ákvörðun, annaðhvort um sölu eða ekki sölu á verksmiðjunni, og síðan á að ráðstafa þeim fjármunum samkvæmt venjubundnum leiðum á Alþingi. Með því er ekki útilokað að einhver hluti þeirra fari sérstaklega inn á þetta svæði. Það er ekki það sem við höfum sérstaklega sett fótinn fyrir heldur sú afbrigðilega málsmeðferð sem hér er uppi höfð. Hæstv. ráðherra rýkur í fjölmiðla og boðar að þegar þessir fjármunir komi telji hún að þeir eigi að fara í tiltekna vegarspotta. Þetta eru auðvitað alveg ólíðandi vinnubrögð. Við getum meira og minna hætt að hafa vegáætlun, fjárlög og aðrar slíkar skipulagðar aðferðir við að taka ákvarðanir og ráðstafa fjármunum hins opinbera ef menn láta sér alltaf lynda þessi vinnubrögð. Það er þannig. Þá er í raun og veru lafstutt í að bara ein heimildarlög á ári verði afgreidd, ríkisstjórnin geri það sem henni sýnist, setji peninga í það sem henni þóknast og fari með allt að eigin geðþótta. Heimildarlögin eru mjög í tísku núna, samanber deCODE-málið. Það eru líka heimildarlög, 20 þús. millj. kr. óútfyllt ávísun handa fjmrh., og þær gerast ekki öllu gildari nú um stundir. Þá, herra forseti, er ríkisstjórnin náttúrlega algerlega berrössuð hvað það varðar að hvorki hæstv. fjmrh. né hæstv. iðn.- og viðskrh. hafa getað haldið uppi neinum vörnum gagnvart því að lögunum og reglunum um sölu eigna ríkisins er ýtt til hliðar. Það á ekki að gera samkvæmt þeim ákvæðum nema mjög sérstakar og ríkar ástæður séu til að ekki sé farið að með hinum venjubundna hætti, að láta óháðan aðila meta, að auglýsa opinberlega til sölu og gefa almenningi kost á að bjóða í. Þessi málsmeðferð, herra forseti, er öll ámælisverð. Það segir sig alveg sjálft. Og hversu mikið sem stuðningsmenn ríkisstjórnarinnar og málsins --- því miður hafa einstöku samfylkingarþingmenn gengið undir það jarðarmen líka --- reyna að snúa út úr málflutningi þeirra tveggja þingflokka sem hafa andæft í málinu blasa hinar efnislegu forsendur við. Ég er ekkert hræddur um það mál í hinni almennu umræðu meðal almennings og ekki heldur í Skagafirði því að ég spái því að í Skagfirðingum sé sá metnaður að þeim þyki ekki sniðugt að það eigi að reyna að stilla þeim upp með þessum hætti, með byssuna í annarri hendinni og dollarabúntið í hinni og menn eigi að láta sig fyrir slíku. Hvar endar það, herra forseti, ef menn halda áfram inn á þessa braut, að farið verði að líta á það sem sjálfsagðan hlut að taka verðmæti sem koma í ríkissjóð vegna hinnar eða þessarar eignasölu og eyrnamerkja það einhverjum einstökum, sérstökum framkvæmdir? Sama gildir þá um þau byggðarlög þar sem ríkið á einhver verðmæti til að selja. Eiga þau þá að njóta ein en hin, þar sem engu slíku er til að dreifa, sitja eftir með sárt ennið og fá ekki neitt? Heldur ekki hæstv. iðn.- og viðskrh. að það sé mönnum á Vestfjörðum eða á norðausturhorni landsins alveg óskapleg huggun þegar þeir bíða ár eftir ár með sína vegarspotta ef þetta á að verða niðurstaðan? Nákvæmlega það sama var uppi á teningnum þegar átti að fara að reyna að gylla það fyrir mönnum, ekki síst landsbyggðarfólki, sem höfðu miklar efasemdir og réttmætar eins og reynslan hefur sýnt um bröltið með Landssímann og bankana. Mönnum var talin trú um að það yrði þeim til framdráttar en annað hefur nú komið á daginn. Þá átti að reyna að gera gott úr því og fá menn til að kokgleypa einkavæðingarstefnu ríkisstjórnarinnar út á það að peningarnir ættu að fara í einhverja framkvæmd, vegaframkvæmdir, jarðgangaframkvæmdir eða annað því um líkt. Þetta er ekki skynsamleg nálgun og menn ættu a.m.k. að vera menn til þess að ræða málefnalega hvort þeir vilja fara út á þessa braut því hvar ætla menn þá að stöðva sig af. Ef einhverjar framkvæmdir eru þarfar og brýnar og þær á að kosta af opinberu fé á að taka um það ákvörðun sem slíka. Ætlum við að ráðast í þær nú? Ríkið er ekki þannig á vegi statt, sem betur fer, að það eigi ekki fyrir nokkrum kílómetrum af vegum nema selja til þess eignir. Sem betur fer er ekki svo illa komið en því á að halda algjörlega aðskildu. Enda koma tekjur vegna eignasölu kannski stundum inn í stórum gusum og síðan líða ár meðan ekkert kemur og það er beinlínis heimskulegt að ætla að fara að miða framkvæmdarstigið í almennum opinberum framkvæmdum ár frá ári við það hvort nákvæmlega á því ári kemur eitthvað í ríkiskassann eða ekki. Það er gjörsamlega út í hróa hött. Ef ríkið gæti kannski eftir einhver ár selt allan eignarhlut sinn í Landsvirkjun á einu bretti fyrir 40 milljarða, á að eyða því á því ári? Væri það gáfuleg pólitík? Það mundi heldur betur hrikta í þá. En síðan kannski næstu fimm ár á eftir eða tíu ár þar á undan hefði ekkert komið inn. Á þá ekkert að gera þau ár? Nei, herra forseti, það sjá auðvitað allir að þetta er út í loftið. Þetta eru pólitískir loftfimleikar sem á að afhjúpa. Ég nenni ekki að standa í að ræða svona.  Krónurnar þekkjast heldur ekki í sundur eins og ég hef stundum minnt menn á. Ég held að kannski sé einfaldast að afhjúpa þennan blekkingarleik með því að benda á að krónurnar þekkjast ekki í sundur þegar þær eru komnar í kassann. Þó að, þegar eða ef þessar 200 millj. eða hvað þær eru margar mundu skila sér í kassann hjá hæstv. fjmrh. Geir Hilmari Haarde í ár verða þær alveg nákvæmlega eins og það verður ekkert sérstakt skarð í þeim krónum sem munu hafa komið inn fyrir söluandvirði Steinullarverksmiðjunnar. Þær verða bara eins og hverjar aðrar krónur og þekkjast ekki frá hinum sem komu inn fyrir virðisaukaskatt eða með einhverjum öðrum hætti. Allt eru þetta í raun og veru loftfimleikar, herra forseti. Svona eyrnamerking hefur ekkert upp á sig. Það er dálítið fyndið að helstu talsmenn þessara mála núna eru þeir hinir sömu og vildu afnema alla eyrnamerkta tekjustofna. Það ætti ekki að vera þannig. Það ætti ekki að innheimta sérstaka tekjustofna sem væru merktir tilteknum verkefnum. Muna menn ekki eftir þessum ræðum? Þetta var hluti af hátíðarræðuhöldunum, gott ef þetta kom ekki eitthvað við sögu þegar menn voru að ræða hér um kaffipakkalýðræðið á sínum tíma, og hluta af ræðunum í uppgjörinu við fortíðarvandann á þeim dögum þegar Alþýðuflokkurinn var í ríkisstjórn með Sjálfstfl. Þá átti heldur betur að brjóta í blað í öllum þessum málum. Þá var eitt af því sem um voru haldnar innblásnar ræður á Alþingi að ekki mætti innheimta svona eyrnamerktar tekjur í Framkvæmdasjóð fatlaðra eða Framkvæmdasjóð aldraðra eða annað slíkt því að allar slíkar eyrnamerktar tekjur væru vondar, það ætti bara að fara út með þetta allt og allt ætti að afgreiðast á almennum forsendum gegnum ríkissjóð. Það er með þetta eins og fleira, prinsippin eru hæstv. ríkisstjórn Davíðs Oddssonar ekki föst í hendi þegar á þarf að halda. Þetta er bara alveg eins og með ríkisábyrgðina og sértæku aðgerðirnar sem allar áttu að heyra sögunni til. Þegar það hentar er þessu öllu vikið til hliðar. Nú er allt í einu uppi þessi nýja tegund af eyrnamerktum tekjustofnum. Sala tiltekinna ríkiseigna á að fara í tilteknar framkvæmdir, ekki samkvæmt ákvörðunum Alþingis, nei, heldur eftir því sem hæstv. ráðherrum þóknast að ákveða við ríkisstjórnarborðið eða í einhverjum bakherbergjum þegar þeir eru að gera kaupskapinn, herra forseti. Þetta er alveg óbrúkleg aðferðafræði hér, herra forseti, og það eru allar forsendur til þess að hafna þessu máli eins og það er hér fram borið. Það er aðstandendum sínum til lítils sóma.

Hæstv. forseti. Það er eiginlega ekkert af því sem hér kom fram svaravert. Hér hefur farið fram mikil gengisfelling á orðum og andstöðu við mál því eins og hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs hafa talað í þessu máli sem nú er á lokastigi í umræðu er hreint með ólíkindum. Um það er að ræða að selja hlut ríkisins, 30% hlut í vel reknu fyrirtæki, og það er hægt að tala um það klukkutímum saman og staglast á sömu fullyrðingunum endalaust. Ég er aldeilis undrandi. Það er þó eitt sem ég ætla að reyna að svara einu sinni enn af því að hv. þm. hefur sennilega ekki verið í salnum. Hann þarf ekkert endilega að vera í salnum nema þegar hann er að hlusta á sjálfan sig. Hann talaði um hvers vegna ríkið hefði ekki keypt. Þannig er að ríkið tók þátt í hluthafasamningi með samkomulagi frá 1989. Ríkið taldi líklegt að Paroc mundi hugsanlega vilja kaupa hlut þess í fyrirtækinu en svo reyndist ekki vera. Það kom í ljós í samtölum sem áttu sér stað hjá eigendum, þrem stærstu eigendunum, að Paroc vildi selja líka. Þá var það að mínu mati sjálfsagt mál, til að verja hlut ríkisins í þessu fyrirtæki, að taka þátt í sölunni með hinum tveimur stærstu eigendunum enda barst tilboð frá ábyrgum aðilum um kaup á þessum hlutum. Hvað varðar samkeppnisyfirvöld er það bara eins og lög gera ráð fyrir. Þau eru að fara yfir samkeppnisþátt þessa máls. Forúrskurður er ekki lengur í lögum Samkeppnisstofnunar þannig að ekki er um slíkt að ræða.

Herra forseti. Hér rekst eitt á annars horn. Á að taka það gilt sem svar að það hafi verið hið finnska fyrirtæki sem í raun og veru réð örlögum ríkisins í þessu sambandi? Af því að það var ekki tilbúið að kaupa fyrir sitt leyti samkvæmt einhverjum samtölum sem við það fóru fram hafi ríkið ákveðið að snúa við blaðinu? Mér finnast þetta ekki sannfærandi rök, herra forseti. Síðan finnst mér það líka mótsagnakennt að koma hér annars vegar og segja, sem vissulega er rétt eins og málin standa í dag, að fyrirtækið hafi gengið vel undanfarin ár og standi bærilega --- það kann að skýra áhuga manna á því að kaupa það --- og hins vegar að láta að því liggja, eins og mér finnst hæstv. ráðherra vera að gera, að það hafi verið um að gera fyrir ríkið að selja og forða sér út úr fyrirtækinu, grípa tækifærið. Ef framtíð fyrirtækisins er sæmilega traust og björt, og guð láti gott á vita, er þá ríkið í einhverri hættu með eignarhlut sinn í því? Væntanlega ekki. Hvers vegna þarf þá ríkið að rjúka út núna og auka á þá óvissu sem þessi þvingaða sala sveitarfélagsins kallar fram? Hún er vissulega til staðar, það er alveg ljóst. Ég fæ ekki alveg botn í þetta, herra forseti. Það er einhver maðkur þarna í mysunni, er eitthvað þarna á bak við sem mér finnst að ekki hafi komið hreint fram. Það þarf miklu sterkari rök en hingað til hafa heyrst fyrir því að ríkið hafi ekki getað séð til, staðið a.m.k. enn um sinn bak við fyrirtækið, og haldið sínum eignarhlut eða eftir atvikum tekið þátt í því, annaðhvort með eldri eigendum eða nýjum aðilum sem kæmu að fyrirtækinu, að leysa til sín hlut sveitarfélagsins.

Hæstv. forseti. Ég átta mig á því núna að við hv. þm. tölum ekki sama tungumálið. Hv. þm. telur það grundvallaratriði og lítur þannig á að ríkið eigi og reki fyrirtæki. Hann horfir á málið út frá þeim sjónarhóli. Ég horfi hins vegar á þetta frá öðrum sjónarhóli, þ.e. að ríkið eigi ekki nema í undantekningartilfellum að eiga fyrirtæki í rekstri, þ.e. iðnfyrirtæki. Þess vegna erum við ósammála. En að hv. þm. hafi þurft að nota allan þennan tíma til að segja frá þessu er mér hins vegar algerlega óskiljanlegt. Það sem hv. þm. virðist ekki skilja eða þykist ekki skilja er að ég, sem fer með hlut ríkisins í þessu fyrirtæki, hugsaði um hag almennings, að gera hann sem mestan og fá ásættanlegt verð fyrir hlut ríkisins í þessu fyrirtæki. Það kemur mér á óvart því að eins og ég hef sagt áður í þessari umræðu er ég sannfærð um að ef ekki hefði verið haldið þannig á málum hefði verið blásið til umræðu á hv. Alþingi þess efnis að ég hafi ekki verið að hugsa um hag almennings og það að fá sem hæst verð fyrir eigur ríkisins í þessu tilfelli eins og öðrum. Við vildum ekki brenna inni þarna með lítinn hlut sem yrði verðlítill. Það var því sjálfsagt mál, ekki síst út af því að við vorum í hluthafasamkomulagi við hina tvo stærstu eigendurna, að við færum saman í þennan leiðangur og seldum saman þegar ágætistilboð barst í eigur okkar. Þannig er málið. Það er ekki verið að leyna neinu. Hér er allt uppi á borðinu. Ég er stolt af því að þetta sé með þessum hætti og vonandi verður af þessari sölu.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra var ekki að hugsa meira um hagsmuni almennings, eiganda 30% hlutar í verksmiðjunni, en svo að það var aldrei látið á það reyna hvað hægt væri að fá fyrir þennan hlut í almennri, frjálsri sölu. Fyrirtækið var ekki auglýst til sölu. Hvernig ver hæstv. ráðherra og útskýrir það, að láta ekki einu sinni á það reyna? Hvernig veit hæstv. ráðherra að ekki hefði verið hægt hafi verið að fá hærra verð fyrir þennan eignarhlut ef hann hefði verið boðinn til sölu? Það er síðan fullkomin mótsögn, herra forseti, annars vegar ræðuhöldin um trausta stöðu fyrirtækisins og örugga framtíð og hins vegar að ríkið hafi þurft að forða sér út núna. Við vildum ekki lokast inni með lítinn eignarhlut, segir hæstv. ráðherra hér, og viðurkennir að hálfgerður útsöluhugsunarháttur liggi þar til grundvallar, að ríkið sé að flýta sér þarna út. Varðandi alhæfingar sem bæði hæstv. ráðherra og reyndar margir fleiri hafa reynt að viðhafa hér um afstöðu okkar í þessu máli, að nú sé komið á daginn að við séum þeirrar skoðunar að ríkið eigi að eiga allan atvinnurerkstur í landinu o.s.frv. þá dæmir slíkt sig sjálft. Við höfum rætt þetta út frá þeirri stöðu sem er í fyrirtækinu, þeim staðreyndum sem við okkur blasa, að ríkið er 30% eignaraðili að þessu fyrirtæki. Það gerðist eignaraðili á sínum tíma af sögulegum og efnislegum ástæðum sem við þekkjum og á að umgangast þá ábyrgð sína eins og því ber en hlaupa ekki frá þessu fyrirtæki. Það getur þá verið nógur tími til þess síðar, þegar málin hafa róast á nýjan leik og menn sjá lengra fram í tímann í ljósi nýrra aðstæðna hjá fyrirtækinu, að ríkið dragi úr eignarhlut sínum ef menn vildu það viðhafa. En það á ekki að gera þetta svona, herra forseti. Ríkið á að axla fulla ábyrgð á því, hvað sem mönnum finnst um það, hver staðan er í fyrirtækinu. Það er þarna inni, hefur verið afgerandi kjölfestueigandi þess og á ekki að hlaupa frá því með svo snautlegum hætti.

Virðulegi forseti. Í ljósi þess að áformuð sala á Steinullarverksmiðjunni á Sauðárkróki er fyrst og fremst til komin vegna fjárhagsvanda Sveitarfélagsins Skagafjarðar tel ég óráðlegt að ríkið selji eignarhluta sinn á þessum tímapunkti og hef fært rök fyrir því. Þvert á móti hefði ríkið átt að koma að málum varðandi Steinullarverksmiðjuna og leysa til sín bréf sveitarfélagsins. Af þessum ástæðum segi ég nei.

Hæstv. forseti. Með samþykkt þessa frv. er verið að samþykkja heimild til þess að selja 30% hlut í verksmiðju á árinu 2002. Ég tek þetta sérstaklega fram vegna þess að miðað við umræðuna eins og hún hefur verið síðustu klukkutíma sem hún hefur farið fram höfum við verið eins og aftur í fornöld. Það eru vinstri grænir sem hafa staðið fyrir þeirri umræðu. Ég segi já. 
            

Herra forseti. Þegar svo er komið fyrir einhverjum stað að hann á allt undir ákvörðunum stjórnmálamanna hætta einkaaðilar að fjárfesta þar. Fátt er óöruggara en að eiga allt sitt undir afstöðu eða duttlungum stjórnmálamanna. Það er því heilbrigðismerki á hverjum stað þegar opinbert fé og bein áhrif stjórnmálamanna fara út úr atvinnurekstrinum en einkafjármagnið leitar inn. Það lýsir trausti á staðnum. Það er að gerast í Skagafirði með þessari aðgerð. Ég segi já.

Herra forseti. Það var mikið átak á sínum tíma, samstillt átak heimamanna og þingmanna kjördæmisins og ákvörðun á Alþingi, þegar Steinullarverksmiðjan var reist á Sauðárkróki. Þar hefur hún síðan starfað af miklum dug öll hin síðari ár. Hún býr við gott starfsfólk, góðan rekstur og miklar framtíðarvæntingar. Það sem hefur ekki síst átt hlut að máli er traust og öruggt eignarhald þar sem saman hefur farið hlutdeild ríkissjóðs og sveitarsjóðs sem hafa skapað henni kjölfestu. Ég tel rangt af ríkinu að draga sig út úr eignarhaldi verksmiðjunnar. Miklu betra væri fyrir hagsmuni hennar til framtíðar að ríkið styddi þar við og væri áfram kjölfestufjárfestir Steinullarverksmiðjunnar á Sauðárkróki. Þess vegna segi ég nei, herra forseti, við sölu á hlut ríkisins í Steinullarverksmiðjunni. Ég vona reyndar að hæstv. iðnrh. þurfi ekki að nýta þá heimild til ... 
            

Herra forseti. 2. umr. um þetta mál fór fram seint í gærkvöld, raunar eftir miðnætti, og leiddi ýmislegt í ljós en því miður var fjölmörgum spurningum ósvarað af hálfu hæstv. félmrh. og formanns nefndarinnar. Fyrir þá sem ekki hafa fylgst með umræðum, hvorki þeirri 1. né 2., er rétt að fara aðeins yfir efnisatriði þess máls sem hér um ræðir. Hér er raunar um tvíþætt frv. að ræða, annars vegar almennan stuðning ríkisins við uppbyggingu grunnskóla í landinu þar sem framlengd er hlutdeild ríkisins varðandi einsetningu grunnskóla vítt og breitt um landið. Er út af fyrir sig ekkert nema gott um þann þátt máls að segja. Hins vegar er verið að reyna að koma í einhvers konar búning stuðningi ríkisins við svokallaða einkaframkvæmd og rekstrarleigu sem í raun og sanni hefur eingöngu átt sér stað í einu sveitarfélagi á landinu öllu, þ.e. í Hafnarfirði. Meiri hluti bæjarstjórnar í Hafnarfirði, sem er endurspeglun á meiri hlutanum á hinu háa Alþingi, samanstendur nefnilega af Sjálfstfl. og Framsfl., tók þá ákvörðun að afloknum síðustu kosningum, og það án þess að nefna það einu orði í aðdraganda þeirra sveitarstjórnarkosninga, að fara ekki hina hefðbundnu leið í uppbyggingu grunnþjónustu á borð við grunnskóla, að sveitarfélagið sjálft fjármagnaði af eigin aflafé eða með lánsfé eftir efnum og ástæðum heldur tók þann kostinn að leita á náðir einkafyrirtækja sem fjármögnuðu í einu og öllu viðkomandi mannvirki. Það eina var ekki nóg heldur var síðan gengið til samninga við þennan einkaaðila, og 25 ára leigutími festur niður í samkomulag. Eftir þessi 25 ár á sveitarfélagið ekki eina einustu aukateknu krónu í viðkomandi mannvirki. Hæstv. forseti. Mér finnst órói í þingsalnum.

Mér finnst gott að hv. þm. geri hlé á ræðu sinni. Ætli hv. þm. eigi mikið eftir af henni?

Já, það er dálítið.

Þá bið ég hv. þm. að gera hlé á ræðu sinni.

Ég þakka fyrir, forseti.

Virðulegi forseti. Ég hef lýst því yfir áður að við styðjum þetta frv. en þó vil ég geta þess að í 12. gr. er kveðið á um endurgreiðslu vegna uppbyggingar á hitaveitum, og í frv. er fimm ára endurgreiðsla vegna rafmagnsnotkunar sem hjálpar til við nýja uppbyggingu á hitaveitum. Ég hef lagt fram á fyrri þingum frv. um breytingar á lögum um Orkusjóð. Ég tel að ef sú tillaga væri samþykkt yrði betur staðið að málum hvað varðar uppbyggingu nýrra hitaveitna með beinum framlögum til hitaveitna vegna rannsókna og vegna stofnframkvæmda eins og það er orðað í þeirri brtt. Þess vegna styðjum við frv. á þennan hátt og munum vinna að því að staða nýrra hitaveitna og uppbygging þeirra verði betur tryggð í gegnum framlög sem koma í gegnum Orkusjóð í framtíðinni.

Herra forseti. Hér er eitt af þessum makalausu landbúnaðarfrv. sem við erum búin að afgreiða nokkur, og erum að afgreiða. Þetta felst í því að niðurgreiða vísitöluna með því að veita styrki til grænmetisframleiðenda, 25 millj. á hvert bú á tíu árum, og eftir það heldur það væntanlega áfram. Ég er eindregið á móti svona niðurgreiðslum á vísitölum. Þetta eru eldgamlar aðferðir og hafa ekki dugað. Ég er líka á móti því að veita svona ríflega styrki. Ríkið ætti bara að kaupa reksturinn af þessum bændum, þeir gætu haldið jörðunum og húsunum eftir sem áður. Það mætti eflaust borga þeim helminginn af þessari upphæð, 12 millj. á stykkið. Ég er eindregið á móti svona ráðslagi. Þetta er ekki til góðs fyrir neinn. Þetta er ekki gott fyrir grænmetisbændur heldur. Ég segi nei.

Herra forseti. Við erum að samþykkja hér lög um að styðja eigi við grænmetisframleiðslu í landinu sem var ekki vanþörf á þar sem verið var að fella niður tolla á þessari vöru. Við erum hlynnt þessari aðgerð en um leið og ákveðið var að fara út í þetta kemur tilkynning um að það eigi að fara að taka aukið gjald af grænmetisbændum sem við teljum að stríði á móti þeim lögum sem við erum að samþykkja núna. Þess vegna hvet ég alla til að samþykkja þessa brtt. frá hv. þm. Sigríði Jóhannesdóttur.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir brtt. við frv. til laga um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða. Flm. ásamt mér eru hv. þm. Kristinn Gunnarsson, Vilhjálmur Egilsson, Guðmundur Hallvarðsson, Hjálmar Árnason og Helga Guðrún Jónasdóttir. Þetta eru í rauninni ekki mjög miklar efnislegar breytingar heldur er fyrst og fremst verið að bregðast við brtt. sem voru gerðar við 2. umr. og hafa verið samþykktar. Það er í fyrsta lagi sú brtt. sem orðuð er í 1. tölul. Hún gekk út á að fella burtu svokallað sólarlagsákvæði um byggðakvóta sem Byggðastofnun hafði úthlutað. Þetta sólarlagsákvæði var fellt niður, virðulegi forseti, og þurfti þá að gera tilteknar breytingar vegna þess að aðrar breytingar höfðu ekki verið gerðar, og tryggja að þau byggðarlög þaðan sem ekki voru gerð út nein skip gætu líka komið til álita við úthlutun byggðakvóta. Þetta er augljóst réttlætismál og fyrst og fremst til þess fallið að festa í sessi þau lög sem hafa verið í gildi varðandi þennan byggðakvóta og ætti þá að skýra sig í rauninni sjálft. Í 2. tölul. brtt. er brugðist við því að við 2. umr. var 1. mgr. 25. gr. bráðabirgðaákvæðis, sem var fært yfir í almennt ákvæði laganna, breytt í viðmiðunartímabil sem er afmarkað frá 1. sept. 1997 til gildistöku þessara laga eins og þar segir, með leyfi virðulegs forseta: ,,Með tilvitnun þessara laga er átt við lög nr. 9/1999 sem breyttu þessu ákvæði. Lög nr. 9/1999 voru birt þann 17. mars 1999 og miðast gildistaka þeirra við þann tímapunkt. Brtt. felur þess vegna í sér að þessi dagsetning er sett þarna inn í stað orðanna ,,gildistöku þessara laga``. Án þessarar brtt. mundi viðmiðunartímabilið ná frá 1. september til gildistöku þeirra breytingalaga sem hér eru til umfjöllunar.`` Í 3. og 4. tölul. er eingöngu verið að lagfæra tilvísanir á lögunum en síðan er brtt. sem leiðir af því sem ég var áðan að tala um. Þá er tekin fyrir túlkun sem gæti annars verið hugsanleg, að með því að við fellum niður sólarlagsákvæðið á þessum svokallaða 3 þús. tonna potti sem nýttur er til að styðja við aflamarksbáta sem eru með minni aflaheimildir gæti hugsanlega skapast nýr réttur til úthlutunar aflaheimilda sem myndaðist á grundvelli hins nýja almenna ákvæðis. Ef sú túlkun yrði ofan á gæti sá sem í upphafi fékk aflaheimildum úthlutað á grundvelli bráðabirgðaákvæðisins en hefur nú framselt réttinn til annars aðila krafist þess að honum verði úthlutað aflaheimildum að nýju í samræmi við efnisatriði hins nýja ákvæðis. Það var ekki ætlunin. Að sama skapi mundi sá sem fékk réttinn framseldan tapa honum þó að hann gæti hugsanlega átt bótarétt fyrir tímabilið til loka fiskveiðiársins 2005--2006 en hann mátti ganga út frá því, samanber bráðabirgðaákvæðið, að hann hefði rétt til úthlutunar til þess tíma. Með þeirri brtt. sem hér er verið að leggja fram er örugglega komið í veg fyrir þessa túlkun og þess vegna er eingöngu verið að festa í sessi ákveðna réttarstöðu. Virðulegi forseti. Önnur ákvæði lúta fyrst og fremst og eingöngu að því að uppfæra í samræmi við breytingar sem verða á töluröð greina, og gildistaka einstakra ákvæða er þess vegna óbreytt eftir sem áður. Þetta eru efnisatriði þessa frv. og eins og heyra má er ekki um að ræða neina efnislega breytingu heldur fyrst og fremst verið að bregðast við til að skýra betur þær breytingar sem gerðar voru við 2. umr. þessa máls.

Herra forseti. Nei, það var svo sem auðvitað að hér væri formaður hv. sjútvn. ekki að bera fram tillögu sem neinu máli skipti um gerð þessa máls. Er það auðvitað í framhaldi af öllu öðru enda hefur ekkert verið borið fram um íslenska fiskveiðistjórn sem neinu teljandi máli tekur frá því að þessi ólög voru sett. Við tökum hér til við að ræða enn á ný um þessi mál, íslenska fiskveiðistjórn, sem veðurstofustjóri hafði þessi orð um, með leyfi forseta: ,,Ég tel fiskveiðistjórn síðasta áratugar mesta samfélagslega ógæfuverk sem framið hefur verið í sögu þjóðarinnar.`` Ástæða væri til að fara yfir þetta svið og rifja upp forsögu málsins. Ég mun þó ekki gera það í neinu ítarlegu máli. Hér er nóg troðið, eins og Jón Hreggviðsson sagði undir hanganum á sínum tíma. En ef við hverfum ekki aftar en til ársins 1999 í aðdraganda kosninga brá landsfundur Sjálfstfl. á það ráð að láta svo sem stjórnvöld væru tilbúin til sátta í þessu máli. Búið var til kosningaprógramm þar sem því var lofað að sættir yrðu fundnar í þessu veigamesta máli íslensks þjóðarbúskapar. Undir þetta gengu fjölmiðlar og var fullyrt að nú þyrfti þetta mál ekki frekari umræðu eða umsýslu, búið væri að lofa sáttum. Að vísu var þess getið í smáa letrinu hjá herrunum að þeir væru ekki þar með að lofa að þessu máli yrði breytt í grundvallaratriðum en við því lögðu engir menn eyru. Þess vegna var kosið með þá fullvissu fyrir framan að fundin yrði bót á þessum dæmalausu lögum. Allt reyndust það gylliloforð, allt reyndust það bein kosningasvik eins og komið hefur á daginn allar götur síðan, og eru nú liðin rúm þrjú ár frá því að þessi loforð voru gefin. Við skulum víkja örfáum orðum að tilgangi þessa kerfis ef það er rifjað upp fyrir fólki. Tilgangurinn var í fyrsta lagi að efla vöxt og viðgang fiskstofna. Hvernig hefur til tekist um þennan höfuðtilgang? Með þeim hætti að botnfisksaflinn hefur stórlega skroppið saman, þorskaflinn úr því sem hann var, t.d. á árunum 1950--1972, 438 þús. tonnum niður í það sem nú er verið að veiða, 160 þús. tonn eða svo. Það eru nærri því órækar sannanir komnar fyrir því að þetta kerfi sé að ganga af stofninum dauðum, einkum og sér í lagi þorskinum, hvorki meira né minna. Raunar hafa allar botnfiskstegundir látið stórlega á sjá. Þannig hefur orðið niðurstaða af þessum höfuðtilgangi fiskveiðilagakerfisins að sjá um vöxt og viðgang fiskstofna. Annar höfuðtilgangur kerfisins var að stuðla að stórfelldri hagræðingu í útgerð. Enn er klifað á því, nákvæmlega sama hvaða staðreyndir menn hafa fyrir augum. Þótt menn bendi á hina stórfelldu skuldasöfnun sjávarútvegsins hrín það ekki á þeim sem undir þessu kerfi ganga. Þótt fyrir liggi að lunginn úr sjávarútvegsfyrirtækjum Íslands hefði gengið fyrir ætternisstapa ef ekki hefði komið til stórfelld gengisfelling láta menn sem ekkert sé og leggja ekki við hlustir. Þetta er samt niðurstaðan af kerfinu, og skuldaaukningin gífurleg vegna þeirra fjármuna sem menn hafa farið með út úr kerfinu, stungið í eigin vasa af þjóðarsameigninni og varið til annarra hluta eða stolist með af landi brott, skattfrjálst eins og því var komið fyrir á sínum tíma. Hin stórfellda hagræðing blasir þess vegna við mönnum og hefur gert. Núna eru að vísu stærstu fyrirtækin að maka krókinn, til að mynda hefur ÚA sem nú er orðið í eigu Eimskips, burðarás þar, skilað meira en hálfum milljarði á þremur fyrstu mánuðum þessa árs. Reynt er að dylja hverjir það eru sem borga við gengisfellinguna til útflutningsatvinnuveganna. Ætti það þó ekki að vefjast fyrir neinum. Það er íslenski neytandinn sem reiðir þá fjármuni alla af höndum. Svo kemur eitt skrautflaggið herranna. Tilgangurinn með kerfinu var að efla byggð í landinu og treysta búsetu.

Það fer nú bara á einn veg hjá þeim. Það fækkar í dreifbýlinu.

Já. Hv. þm. Gísli Einarsson ber hér vitni um hvernig þetta hafi gengið til. Það geta allir aðrir líka gert. Þetta blasir við öllum mönnum og þeir sem þessu stjórna og bera ábyrgð á því gera þetta með opin augu. Allt annað tal er fals. Þeir eru fyrir löngu búnir að gera sér grein fyrir því til hvers þetta leiða muni enda eru dæmin óræk. Önnur eins öfugmæli hafa aldrei hljómað í íslenskri málafylgju og þau að þessi fiskveiðilagagerð eigi að efla byggð í landinu og tryggja búsetu. Enn eitt. Höfuðmarkmið var að minnka fiskiskipaflotann. Hvað segja sannanir til um það? Hingað sigla til landsins á færibandi skip byggð í Kína, mjög nákvæmlega hönnuð, upp á sentímetra þannig að þau geta komið með trollið sitt inn að 4 mílunum og skarkað þar með miklu vélarafli. Það hafa orðið stórkostlegar aukningar í flotanum og líka vélarafli til að menn geti komist yfir fiskislóðina með þessum heljartrollum og gengið brátt af botnfiskinum dauðum eins og allt bendir til og allt stefnir í. Hvað skyldi til þurfa að menn vakni af þessari óráðsíu? Ár eftir ár, og líka nú í þeim rannsóknum sem Hafrannsóknastofnun hefur gert, bendir allt til þess sama, allt stefnir á sama veg. Menn ætla samt sem áður að þráast við og ætla sem sé að láta þetta allt saman fara fram af brúninni. Einn með öðrum af megingöllum þessa kerfis er hið ógnarlega brottkast afla. Fréttir frá Chile nýverið sögðu frá kvótasetningu þar og þá brá svo við að helmingi aflans var fleygt. Menn komu ekki með annað að landi en það sem verðmætast var. Þetta er innbyggt í kerfið eins og menn sjá og reynslan sannar okkur. Hversu oft hefur ekki verið farið yfir það að ekki berst lengur að landi dauðblóðgaður fiskur þótt nýju netin drepi 40% af öllum fiski á fyrstu nóttu? Við höfum óræka vitnisburði um þetta þannig að allt tal um 20--30 þús. tonna brottkast er út í hött. Brottkastið er ógnarlegt. Það hefur meira að segja gengið svo langt að skip hafa komið með hrogn einvörðungu að landi, hafa enga kvóta átt fyrir fiskinum sjálfum. Hvað segja menn við þessu? Er nóg að leggja kollhúfur og þykjast hvorki heyra né sjá?  Enn eitt sem má nefna sem dæmi er að enginn á lengur möguleika á að ganga inn í þessa stétt. Stéttin er lokuð og þar af leiðandi dauðadæmd eins og allar stéttir verða sem eru lokaðar og ungir menn geta ekki komið ár sinni fyrir borð í.

Er það færeyska kerfið sem þingmaðurinn á við?

Ég var að tala um íslenska kerfið, um að stéttin væri lokuð, en þarna sé ég út undan mér  Ég hef stundum nefnt sem dæmi um sóðaskapinn í þessu sambandi hinn svonefnda skipstjórakvóta. Ef ég man rétt var Grandi að úthluta 260 millj. kr. arði. Sá sem á sínum tíma fékk stórkostlegan skipstjórakvóta, Ágúst Einarsson, einn aðalmaður Samfylkingarinnar, 

Ekki fjármálaráðs.

Jæja, eða framkvæmdastjórnar sem stjórnar fjármálunum líka, --- þar sem hann á rétt um 20% í Granda mun hann þar af leiðandi hafa fengið sem arðsúthlutun yfir 30 millj. kr. En hann fékk á sínum tíma með skipstjóra af Örfiriseynni yfir á Viðey sem nam nærri 3 þús. þorskígildistonnum.  Herra forseti. Ég sé enga ástæðu til að orðlengja mjög um þetta mál eins og það blasir alls staðar við. Það frv. sem nú er til umræðu er aumlegur plástur sem engu höfuðmáli skiptir í sambandi við aðalinntak þessa máls. Það er verið að þykjast með því að vera að finna einhverjar skóbætur á þetta en þær hafa enga sérstaka þýðingu og er ástæðulaust að eyða tíma sínum í að fara um þær mörgum orðum. Ég nefndi sem dæmi um veiðireynslu okkar áður en Hafró kom til með vísindi sín og áður en þessi stefna hélt innreið sína sem nú ræður lögum og lofum að jafnstöðuafli okkar á Íslandsmiðum af þorski hefði verið 438 þús. tonn, og ég fer áreiðanlega rétt með að það var á 22 ára bili, frá 1950--1972. Nú höfum við reynslu af því hvernig til hefur tekist, hvernig tilgangi hefur verið náð með stjórn þessara laga, en nákvæmlega er sama hvar niður er borið í öllu þessu, enginn af þeim sem ræður ferðinni lítur upp. Þeir hafa svarist í fóstbræðralag um að halda svo fram stefnunni sem við höfum fyrir augum enda þótt það geti ekki annað en borið ósköp í skauti sínu, ég tala ekki um fyrir hinar dreifðu byggðir landsins.

Herra forseti. Þegar þetta mál hefur verið kynnt, hefur gjarnan verið rætt um það fyrst og fremst sem það þingmál sem felur í sér eitthvað það sem ríkisstjórnarmeirihlutinn ákvað að kalla veiðigjald. Sannarlega er það rétt að einn hluti málsins er þau nafnaskipti á þeim gjöldum sem sjávarútvegurinn greiðir frá því að vera skilgreind gjöld yfir í það að kallast veiðigjald. Þar eru svo sem ekki stórtíðindi á ferð. Hafi menn haldið það, þá komst sjútvn. að niðurstöðu um að svo væri ekki við skoðun sína á málinu því að út af fyrir sig var sama hvort kallaðir voru til hagfræðingar eða lögfræðingar, enginn vildi viðurkenna að nafnabreytingin skipti yfir höfuð neinu máli, hún hefði engin áhrif, hún mundi ekki breyta neinu, hvorki stöðu þeirra sem eiga auðlindina, þ.e. þjóðarinnar, né heldur þeirra sem fá að nýta hana hverju sinni. Hér eru því ekki stórtíðindi á ferð hvað það varðar og út af fyrir sig ekki ástæða til að orðlengja mjög um það þó að ég ætli síðar í ræðu minni að koma aðeins að veiðigjaldinu og þeirri aðferð sem ríkisstjórnin hefur ákveðið að viðhafa við gjaldtöku af sjávarútveginum í stað þeirra aðferða sem nú eru viðhafðar. En það eru fleiri atriði sem hafa kannski fallið í skuggann af þessari veiðigjaldsyfirskrift og það má kannski segja, herra forseti, að það hafi verið ákveðin klókindi af hálfu ríkisstjórnarinnar að hafa það sem yfirskrift vegna þess að það eru önnur stór atriði og e.t.v. miklu stærri sem eru í frv. Annars vegar sú breyting sem verið er að gera á kvótaþakinu, og má þar marka ákveðinn vilja eða viðleitni hæstv. ríkisstjórnar, og síðan sú brtt. sem kom frá meiri hluta sjútvn. og er nú orðinn hluti af því plaggi sem við ræðum hér eftir 2. umr., og hins vegar byggðakvótinn sem er orðinn þéttasti hluti hins ríkisrekna hluta sjávarútvegsins sem við komum auga á í bili. Þessi þrjú atriði skipta öllu máli þegar verið er að fjalla um það frv. sem hér er að komast í lokaumræðu á hinu háa Alþingi. Herra forseti. Ég ætla að byrja á að fjalla um kvótaþakið og hvaða viðhorf búa að baki því hvernig það ber að hinu háa Alþingi. Þannig var að fyrir nokkrum árum hugðist þáv. hæstv. sjútvrh., Þorsteinn Pálsson hét hann á þeim tíma, reyna að lægja óánægjuöldur og reyna að slá á það óöryggi sem var víða í byggðum landsins sakir þess að menn höfðu orðið þess áskynja að heilmikil samþjöppun var að eiga sér stað hvað varðaði það hverjir höfðu þær veiðiheimildir til ráðstöfunar sem úthlutað var á hverjum tíma. Skipuð var nefnd í málið og formaður hennar var núv. ráðuneytisstjóri í fjmrn., Baldur Guðlaugsson. Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að brýnt væri að setja á kvótaþak, þ.e. að breyta lögunum um stjórn fiskveiða þannig að sett væri ákveðið þak á það hvað hver útgerð gæti verið með mikið af veiðiheimildum hverju sinni og átti það bæði við hvað varðaði heildarmagnið en sömuleiðis hvað varðaði einstaka tegund. Það sem gerðist núna, herra forseti, var að hæstv. sjútvrh. eða einhverjir trúnaðarmenn hans ákváðu að sú ráðstöfun sem gerð var á þeim tíma og þótti sæmilega rökstudd af Baldri Guðlaugssyni og hans mönnum þótti ekki ganga nógu langt til móts við vilja, ég ætla ekki einu sinni að segja útgerðarinnar heldur kannski frekar verðbréfamarkaðarins, þannig að ákveðið var að breyta þessu. Þegar eftir því var leitað kom í ljós að í sjálfu sér var ekki þrýstingur frá útgerðinni vegna þess að þess voru engin dæmi að nein útgerð væri farin að ýta á þau mörk sem sett voru í lögin á sínum tíma. Ekki einu sinni fyrirtækið Samherji sem menn hafa gjarnan rætt um sem hið stóra og næstum að segja hið hættulega fyrirtæki vegna stærðar sinnar. Nei, ekkert þessara fyrirtækja var farið að þrýsta en eigi að síður var ákveðið að rýmka þarna mörkin. Segja má, herra forseti, að það hafi verið dálítið merkileg ráðstöfun á þessum tíma vegna þess að einhvern tíma ætluðu menn að það frv. sem nú kæmi fyrir Alþingi frá hæstv. ríkisstjórn væri frv. sem væri ætlað að stuðla að frekari sátt um þetta kerfi, sem væri ætlað að stuðla að því að fólkið í landinu svæfi ögn rólegar gagnvart því sem gæti gerst vegna fiskveiðistjórnarkerfisins. Þess vegna kom það nokkuð á óvart þegar hæstv. sjútvrh. kom með frv. sem gerir ráð fyrir því að í stað þess að ýsan sé undir því að þar megi einstök útgerð ekki hafa ráðstöfunarrétt að nema 10% þá fari það upp í 50% sem menn sögðu sér á augabragði að gæti leitt til þess að einungis tveir aðilar gætu verið handhafar alls ýsukvóta í landinu. Menn spurðu sig eðlilega spurninga eins og þessara: Hvað þá um brottkast? Hvað þá um þá sem svo þrengir að að þeir komast ekki yfir ýsukvóta sakir þess að stærri fyrirtæki hafa sérhæft sig og láta hann ekki af hendi? Það átti líka að gerast, herra forseti, að ufsinn færðist úr 20% og upp í 50%. Sama var með karfa og grálúðu. Allar þessar tegundir áttu að breytast þannig að í stað þess að einstök fyrirtæki mættu vera handhafar 10--20% veiðiheimildanna, þá átti það að breytast í 50%. Ég held, herra forseti, að það sé rétt munað hjá mér að ekki einn einasti umsagnaraðili sem kom á fund sjútvn. og skipti sér af þessu atriði yfir höfuð mælti með því að slík breyting yrði gerð. Hinir voru hins vegar margir sem vöruðu við þeirri breytingu og meiri hluti sjútvn. sá að sér hvað þetta varðaði og breytti þessum tölum þannig að í stað þess að ýsan færi úr 10% upp í 50%, þá fer hún bara úr 10% upp í 20%. Í stað þess að ufsinn færi úr 20% upp í 50%, þá er hann áfram í 20%. Í stað þess að karfinn færi úr 20% upp í 50%, þá fer hann upp í 35%. Og í stað þess að grálúðan fari úr 20% upp í 50%, þá verður hún áfram í 20%. Rétt er að taka fram að síld, loðna og úthafsrækja verða áfram undir þeim hattinum að einstök fyrirtæki mega ekki vera handhafar meira en 20% kvótans og það stendur óbreytt. Þetta með karfann, herra forseti, skýrist af því að fram kom að eini þrýstingurinn í sjónmáli, hann er ekki orðinn en hann er í sjónmáli, er sá að fyrirtækið Grandi hér í bæ sem hefur áður verið nefnt í umræðunni mun vera komið með 19% karfakvótans og gæti þess vegna einhvern tíma ýtt á 20% og til vonar og vara hleypur meiri hluti sjútvn. til og setur markið við 35% í staðinn fyrir að fara með það alveg til baka eins og með hinar tegundirnar. Þetta vekur auðvitað upp þær spurningar, herra forseti, af því að ekki hafa orðið svo mikil mannaskipti á hinu háa Alþingi né heldur hefur ríkisstjórnarmunstrið breyst síðan lögin voru sett um kvótaþakið á sínum tíma, 1998 minnir mig að það hafi verið, hvaða vilji var í raun hjá hæstv. ríkisstjórn og meiri hluta hennar á bak við þetta hámark. Hvaða vilji var á bak við hámarkið ef menn eru tilbúnir að hlaupa til um leið og einhver þrýstir á? Reyndar var gerð breyting. Það var þannig að ekki var sama hvernig eignarhaldi í fyrirtækjum var háttað, hvað það varðaði, hversu stór þau máttu verða, það varð að vera dreifð eignaraðild til að einstakt fyrirtæki gæti verið handhafi 12% af veiðiheimildunum, að öðrum kosti máttu þau einungis vera handhafar 8%. Þessu er nú breytt, herra forseti, og allt fært upp í 12% og breytir e.t.v. ekki svo miklu en sýnir þó eigi að síður tilhneigingu í ákveðna átt. Herra forseti. Þetta er atriði sem ég veit að mörgum þykir stórt þó það hafi ekki verið stórt í umræðunni kannski vegna þess að það féll í skuggann af nafnabreytingunni. Fólki þykir þetta stórt vegna þess að þrátt fyrir þessa lagasetningu um árið sem hæstv. þáv. sjútvrh. fór reyndar með eins og mannsmorð, hefur lítið slegið á ótta landsmanna við hin stóru fyrirtæki. Nú hef ég verið þeirrar skoðunar að íslensk sjávarútvegsfyrirtæki mættu verða nokkuð stór. Það hefur verið mín skoðun að við ættum að horfa aðeins út fyrir landsteinana þegar við erum að skoða íslensk sjávarútvegsfyrirtæki og við ættum að horfa til þess hve sjávarútvegur er mikill burðarás í okkar atvinnu- og efnahagslífi. Þar af leiðandi ættum við að geta þolað að íslensk sjávarútvegsfyrirtæki gætu orðið nokkuð stór ef tryggt væri að hér væri ákveðin fjölbreytni og það verður auðvitað aldrei tryggt nema með rekstrarskilyrðum. Það er afskaplega erfitt, eins og við vitum, að setja lög um að hlutirnir eigi að vera svona eða hinsegin ef ekki eru til þess aðstæður og efnisleg rök að öðru leyti. Þó svo ég sé á þessari skoðun þá skil ég afskaplega vel það óöryggi sem ég skynja hjá fólki vegna þess hvernig þróunin hefur verið. Hún hefur ekki bara verið sú að einstök fyrirtæki eru að verða stærri og teygja sig í rauninni landshorna á milli. Fyrirtæki eru ekki lengur bundin við einstaka staði heldur geta þau verið með útgerð frá einum stað, fiskvinnslu á öðrum og eignarhaldið getur meira og minna legið á þeim þriðja eins og raunin er með mörg hin stóru fyrirtæki. Það er líka að verða til nýtt eignarform á sjávarútvegsfyrirtækjum sem við höfum kannski séð best kristallast í Burðarási, eignarhaldsfyrirtæki Eimskipafélagsins, sem á ekki lengur bara hluti í stóru sjávarútvegsfyrirtækjunum heldur á það orðið að mestu leyti sum hver og er orðið áhrifamikill aðili í sjávarútvegi. Ég er ekki endilega að segja að það sé vont að Eimskip eigi hluti í sjávarútvegsfyrirtæki umfram einhver önnur fyrirtæki eða fjárfesta. Ég nefni þetta fyrst og fremst sem dæmi um þróun sem er í gangi og menn geta ekki horft fram hjá og vekur þeim ótta sem trúa því að eignarhaldið á fyrirtækinu skipti mestu máli. Við erum búin að heyra í dag og í gær og reyndar áður býsna þétta umfjöllun um að eignarhald fyrirtækja sé það sem skiptir máli. Ég held að flestir viðurkenni reyndar að önnur lögmál ráða en eignarhaldið þegar um það er að ræða hvort fyrirtæki lifir eða deyr. Stjórn fyrirtækisins og möguleikar þess til að hagnast skipta meginmáli vegna þess að ef fyrirtæki hefur ekki rekstrargrundvöll þá getur hvorki ríki né sveitarfélag bjargað því. Það sem vekur fólki ótta er það óöryggi sem fylgir þessum breytingum oft og einatt þar sem menn sjá í hendi sér að ef einkaaðilar eru ekki tilbúnir til þess að fjárfesta á staðnum þá eru kannski fáir aðrir tilbúnir. Herra forseti. Eins og þetta er orðið núna þá er umræðan um sjávarútveginn í stórum dráttum þannig, þó að hér sé reynt að tala með öðrum hætti, að ekkert er orðið til sem heitir heimamenn, byggð eða fólk. Það er búið að markaðsvæða veiðarnar og veiðimannasamfélagið, sem menn eru gjarnan að tala út úr eins og það sé enn lifandi staðreynd um allt land, er að líða undir lok og sjávarútvegssamfélag sem er alþjóðavætt, tæknivætt, byggir á þekkingu, fjármagni og markaðsvæðingu er að taka við. Fyrirtæki í sjávarútvegi eru komin á hlutabréfamarkað og þau lúta mjög mörg þeim lögmálum sem þar gilda um árangur. Þessi fyrirtæki eru ekki hluti af veiðimannasamfélaginu, herra forseti. Við getum varla sagt að fyrirtæki í sjávarútvegi sem eru á viðskiptaforsendum fyrst og fremst komin í samvinnu við fyrirtæki erlendis séu hluti af gamla veiðimannasamfélaginu. Ég held líka að hin stóra breyting hafi verið upptaka kvótakerfisins sem gerði mögulegt að skipuleggja starfsemina þannig að hægt var að fara með fyrirtækin á markað sem var auðvitað hið stóra endanlega fráhvarf frá veiðimannasamfélaginu. Herra forseti. Í veiðimannasamfélaginu var það hluti af sjálfsögðum rétti hvers manns ef hann hafði til þess að öðru leyti aðstöðu og átti til þess tæki að róa til fiskjar. En við markaðsvæðingu veiðanna er eignarhald útgerðarinnar komið á allt annan stað og allt önnur lögmál hljóta þess vegna að gilda um aðgang að auðlindinni. Þess vegna höfum við jafnaðarmenn haldið því fram að það væri hluti af þessari þróun, herra forseti, að fyrirtækin greiddu fyrir aðgang að auðlindinni, ekki bara að þau greiddu fyrir hluta af þeim kostnaði sem hlýst af heldur greiddu fyrir aðgang að auðlindinni vegna þess að við erum að tala um gjörbreytt umhverfi sjávarútvegsfyrirtækjanna og það er ekki hægt að vinna í gjörbreyttu umhverfi en tala alltaf og gera kröfur út frá gamla umhverfinu. Já, þau eru býsna mörg þessi fyrirtæki sem hafa verið skráð á markaði og um tíma virtist sem svo að það væri eftir því mikil eftirspurn að eiga hlut í sjávarútvegsfyrirtæki. Þá hækkuðu þessir hlutir mjög verulega og atvinnugreinin varð býsna spennandi fyrir marga til fjárfestingar og til þátttöku. Menn vildu komast að þar sem verið væri að gera það svona gott, ekki bara til að gera út heldur líka til þess að hasla sér þar völl í vinnu, komast að sem framkvæmdastjórar, fjármálastjórar og ráðgjafar. Ég nefni öll þessi nýju störf sem hin unga, hagfræðimenntaða eða lögfræðimenntaða kynslóð vill hasla sér völl í. Síðan hefur orðið ákveðið bakslag. Bæði hefur orðið bakslag almennt á hlutafjármarkaðnum og það hefur líka orðið bakslag vegna þess að við höfum orðið að búa við samdrátt aflaheimilda. Menn tengja gjarnan saman kvótakerfi og þennan samdrátt. Það má vel vera að menn hafi eitthvað til síns máls, að kvótakerfið eins og við höfum rekið það sé ekki endilega það verndarvænasta. Ég hef a.m.k. verið alveg tilbúin til þess að hugsa það á þeim nótum nú undanfarin ár einfaldlega vegna þess að ég hef verið tilbúin til þess að leita allra leiða og hugsa allar þær hugsanir sem þarf til þess að finna þá þær aðferðir sem duga betur til þess að efla vöxt og viðgang fiskstofnanna. En í mínum huga var kvótakerfið aldrei fiskverndarkerfi. Ég heyrði menn ekki tala svo mikið yfir því þegar það var tekið upp á sínum tíma. Ég heyrði allt aðra hluti. Ég veit reyndar að menn seldu ýmsum það út á það og sumir réttlættu fyrir sér stuðninginn með því. En ég heyrði alveg hin hagfræðilegu rök. Þau voru nefnilega á fullu í umræðunni allan tímann líka. Menn voru með hin hagfræðilegu rök uppi. Þeir voru uppi með þau rök að mikilvægt væri að útgerðin gæti skipulagt sig. Þeir voru með þau rök uppi að kvótakerfið gæti hjálpað til við fækkun í flotanum, það gæti gert greinina hagkvæmari. Ef menn vilja er hægt að finna þessi rök í þingmálum og þingræðum frá þessum tíma. Það er hægt að finna bæði fögnuð og ótta ýmissa þegar þeir sáu hvað þetta kerfi gat í rauninni gert. Hjá mörgum var hugurinn blandinn. Aðrir voru alfarið á móti og sumir voru eðlilega með. Mér finnst það vera dálítið mikil einföldun á veruleikanum, herra forseti, þegar menn koma hér og tala um kerfið eins og það hafi verið sett á fyrst og fremst sem fiskverndarkerfi vegna þess að ef það hefði verið gert þá værum við fyrir löngu búin að henda því. Það að þetta kerfi skuli enn vera við lýði og menn skulu reyna að treysta það með þeirri löggjöf sem við erum hér að fara yfir sýnir okkur betur en allt annað að hér var ekki um fiskverndarlöggjöf að ræða, herra forseti. Hér var fyrst og fremst um þá aðgerð að ræða sem ætluð var til að nútímavæða íslenskan sjávarútveg, markaðsvæða íslenskan sjávarútveg, segja skilið við gamla veiðimannasamfélagið. Ég byrjaði ræðu mína á því að fara yfir það að menn hefðu kannski blekkt svolítið með yfirskriftinni veiðigjald af því að aðrir hlutir væru stærri. En kannski urðu menn að nota þá yfirskrift til þess að einhverjir fengjust til að trúa því að hér væri á ferðinni sáttamálið. Það vitum við hins vegar að er ekki. Við vitum að þetta þingmál, þetta frv. um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða er ekki bara þriðja málið í vetur, er ekki bara mál númer ég veit ekki hvað á annan tuginn síðan ég byrjaði á hinu háa Alþingi sem alþingismaður og er ugglaust ekki síðasta málið á þessu kjörtímabili. Við vitum að strax í haust verður flutt mál. Við vitum að það er ekki búið að loka ýmsum öngum. Við vitum það að bara núna við 3. umr. kemur meiri hlutinn þegar með brtt. Plástrarnir eru þegar komnir af stað. Menn eru búnir að átta sig á því, bara núna á milli umræðna, að það sem var verið að samþykkja við 2. umr. gengur ekki og við erum komin með brtt. í nokkrum liðum. Þetta er veruleikinn, herra forseti. Svona eru vinnubrögðin. Þetta eru áherslurnar. Þetta er virðingin fyrir atvinnugreininni.

Þetta er skóbótaleiðin.

Þetta er sú leið sem meiri hlutinn á hinu háa Alþingi hefur kosið að fara meðan atvinnugreinin hefur sífellt kallað á traustara starfsumhverfi, reglur sem hægt væri að treysta. En þetta er leiðin sem er farin. Menn eru hlaupandi fram og til baka til þess að þóknast nánast nafngreindum einstaklingum eða fyrirtækjum. Menn eru að gera hrossakaup fram á síðustu stundu og átta sig svo skyndilega á því að hlutirnir ganga ekki upp innbyrðis vegna þess að línan er svo óskýr að mörgu leyti að hangi menn bara með þetta svokallaða stóra kerfi inni í aflahlutdeildarkerfinu þá eru þeir tilbúnir til þess að semja um nánast hvað sem er svona við hliðina. Þá kem ég að byggðakvótanum, herra forseti. Byggðakvóti var fyrst settur á árið 1995 um vorið þegar ný ríkisstjórn kom saman. Það átti að friða einhverja aðila með því að setja hér á 500 lesta byggðakvóta sem var úthlutað samkvæmt tiltölulega óljósu orðalagi sem gat boðið upp á nánast hvað sem var.  Herra forseti. Ég er stolt af því að hafa verið eini þingmaðurinn sem stóð upp til að gagnrýna þetta þá. Ég leyfði mér að gagnrýna þá braut sem valin var. Mér þykir í raun leitt að þetta skyldi allt fara í vaskinn. Mér þykir jafnmerkilegt að menn skyldu ekkert læra af þessu og taka strax fjórum árum seinna aðra æfingu, hinn svokallaða byggðakvóta. Það var kvótinn sem menn settu á vorið 1999, 1.500 lestirnir sem fóru til Byggðastofnunar. Ég gagnrýndi það einnig og þóttist spá fyrir um hvernig gæti farið. Það gekk því miður eftir vegna þess að auðvitað var alveg ljóst hvernig þetta mundi, átti að fara að mati sumra. Nú er enn verið að bæta í pottinn. Ef við tökum með það sem úthlutað er samkvæmt 12. gr., 3 þús. lestirnar sem fara til aflamarksbátanna og annað skítti sem ráðherrann hefur haft til að mylgra út, erum við komin með byggðakvóta upp á andvirði 6--7 milljarða fljótandi í kerfinu. Við getum velt því fyrir okkur, ef við viljum fara í aðgerðir til stuðnings landsbyggðinni og til stuðnings einstökum byggðum, hvort þessir 6--7 milljarðar eru endilega best komnir þar sem þessi ríkisstjórn er að setja þá, þ.e. í veiðirétti sem úthlutað er eftir reglum sem einhverra hluta vegna leiða þennan kvóta að mestu leyti inn á eitt tiltekið landsvæði, sumir segja í einn eða tvo tiltekna sparisjóði eða bankastofnanir. En þetta er svona, herra forseti. Hér eru geysilegir fjármunir komnir á flot í kerfinu og þarna, eins og ég sagði áðan, erum við komin með ríkisreknasta hluta kerfisins. Þarna stjórnast aðstæður af atbeina stjórnmálamanna og er ekki ætlast til þess að atvinnugreinin bjargi sér sjálf. Ég sagði áðan, þegar við vorum að afgreiða málefni Steinullarverksmiðjunnar á Sauðárkróki, að þegar staður eða svæði á allt sitt orðið undir ákvörðunum stjórnmálamanna og atvinnulífið gengur eftir ákvörðunum stjórnmálamanna --- þá er ég að tala um bein áhrif, herra forseti, ekki þau óbeinu sem felast í almennri löggjöf eða almennum efnahagsramma --- þekkja menn það sem lögmál að einkakapítalið dregur sig í hlé. Menn vita að atbeini stjórnmálamanna er tiltölulega fallvaltur. Bæði eiga stjórnmálamenn til að falla í kosningum eða hætta og sömuleiðis geta veður skipast þannig á hinum stjórnmálalega vettvangi að þær áherslur sem hafðar voru uppi kunna að breytast. Þegar svo er komið að svæði á allt sitt undir slíku þykjast menn finna af því lyktina að hinar efnahagslegu forsendur séu ekki lengur fyrir hendi. Menn hafa sig því á brott. Það er bölvuð staða. Þess vegna fögnum við því, fyrir hönd Sveitarfélagsins Skagafjarðar, að þar skuli einkaaðilar vilja inn með peninga. Það er hraustleikamerki og ber vott um að menn hafi trú á þessu svæði, á því að Sveitarfélagið Skagafjörður muni spjara sig og verða eitt af vaxtarsvæðum landsins. Veltum fyrir okkur því hvernig menn horfa til þeirra svæða sem fá byggðakvóta. Mér finnst það sem Guðni Einarsson á Suðureyri segir kannski skýra best eða gera okkur helst grein fyrir hvernig sumir eru farnir að líta á þetta með grátbroslegum hætti. Þetta er svona tragíkómík. Sá ágæti athafnamaður sem sýndi sannarlega fram á að Suðureyringar eins og duglegt fólk víðast hvar gæti bjargað sér biðst nú afsökunar á því að hafa reynt að bjarga sér vegna þess að með dugnaði sínum hafi hann komið í veg fyrir það að ríkið kæmi Suðureyri til bjargar. Það þurfti sem sagt ekki að bjarga Suðureyri, herra forseti. En af því að mönnum þykir það svo sjálfsagt að ríkið skenki veiðiréttinn með þessum hætti sér þessi ágæti athafnamaður ástæðu til að biðjast afsökunar á að hann hafi orðið þess valdur. Þetta er auðvitað ömurleg staða. Það sem hann gerir þarna, eins og til að hæðast að kerfinu, ulla á alþingismennina og þá stjórnmálamenn sem að þessu standa, lýsir ömulegri stöðu enda hefur farið þannig fyrir þessum byggðakvótum, herra forseti, að þeir hafa safnast á nokkrar útgerðir með fiskvinnslu eða athafnasemi á þeim stöðum sem þóttu verðugir kvótans á sínum tíma. Þessi kvóti hefur einnig flust á hendur ýmissa stærri fyrirtækja vegna þess að sums staðar var ekki um svo mörg skip að ræða til þess að veiða þennan kvóta og vegna mikilla sameininga og breytinga sem orðið hafa á eignarhaldi í sjávarútvegi hefur byggðakvótinn færst yfir í eigu ýmissa hinna stærri fyrirtækja sem menn hefðu kannski seint kennt við þessa tegund úthlutunar. Menn geta alltaf spurt sjálfa sig: Er þessi tegund úthlutunar eitthvað verri eða siðlausari en hin? Út af fyrir sig er hún það kannski ekki, þ.e. ef horft er á það þannig að verið er að úthluta ókeypis kvóta í upphafi hvers fiskveiðiárs. Menn sjá hins vegar líka að kerfið sem við höfum er undirstaða fyrir tiltekið efnahagslíf. Menn verða að taka tillit til þess þegar þeir breyta því og skilaboðin, til útgerðarinnar og fiskvinnslunnar hafa verið þau að menn væru komnir inn í ákveðið markaðsumhverfi þar sem þeir yrðu að spjara sig enda er sjávarútvegurinn burðarás í atvinnulífi og efnahagslífi og sú atvinnugrein sem við höfum ekki efni á því að hafa slaka í. Með svokölluðum byggðakvóta er hins vegar verið að bjóða upp á ákveðinn slaka og menn urðu þess varir, sem voru að berjast á fiskmörkuðum, að fljótlega eftir að Byggðastofnunarkvótanum var úthlutað þrengdi nokkuð fyrir þeirra dyrum. Það er auðvitað mjög vont, herra forseti, ef þeir sem hafa unnið eftir þeim lögmálum sem fyrirmæli eru um að fylgja standa frammi fyrir því að vegna breyttra reglna versni samkeppnisstaða þeirra, sakir þess að ákveðinn hluti sjávarútvegsins er rekinn undir annars konar formerkjum. Það kom mér því nokkuð á óvart þegar iðnn. var að fjalla um byggðaáætlun og í ljós kom að Byggðastofnun mælti með því í einni af þeim tillögum sem lögð var inn í nefndina af hálfu þeirrar stofnunar að afli til verkunar á Vestfjörðum og á Austurlandi yrði settur undir önnur lögmál en gerist og gengur. Ég verð að segja að ég hef ekki orðið eins undrandi lengi og þegar ég sá þessa klausu frá Byggðastofnun. Þar virtust menn ganga út frá því að heilu landshlutarnir væru þannig settir að þeir þyrftu fyrst og fremst á því að halda að hráefnið til fiskvinnslunnar væri niðurgreitt og þar lyti efnahagslífið allt öðrum forsendum en fyrir norðan og sunnan. Ég velti því aðeins fyrir mér, herra forseti, hver samkeppnisstaða fyrirtækjanna væri þegar komin væru á erlendan markað. Það er þekkt, litlu fyrirtækin sem versla á markaði kvarta undan því, að þegar stóru fyrirtækin sem fá aflann á lægra verði af því að þau eru með tangarhald á útgerð einnig koma inn á ferskfiskmarkaðina erlendis þá hefur verið um undirboð að ræða. Við vitum alveg hvað það þýðir þegar eitt íslenskt fyrirtæki undirbýður önnur. Það þýðir einfaldlega minni gjaldeyristekjur og slakari útkomu fyrir þjóðarbúið. Við getum velt því fyrir okkur ef það á að vera hluti af stefnunni, samkvæmt tillögu frá Byggðastofnun, að heilu landshlutarnir eigi að nærast á niðurgreiddu hráefni umfram þær fiskvinnslur sem eru með útgerðir sér við hlið og geta keypt hraéfni af sjálfum sér. En þessi hugsunarháttur virðist ganga ljósum logum, að það sé allt í lagi fyrir okkur að hafa þennan slaka í sjávarútveginum. Mönnum virðist finnast að það geti alveg gengið. Mig fýsir jafnan að vita, þegar menn tala þannig, hvað menn eru þá tilbúnir til að fara með þjóðartekjurnar langt niður, hvað menn eru tilbúnir til að rýra kaupmáttinn og setja mikinn slaka í þetta. Annaðhvort hljóta menn að vilja það eða að þeir átta sig hreinlega ekki á því hvað sjávarútvegurinn er stór þegar kemur að efnahagsstarfsemi okkar. Herra forseti. Þetta var um byggðakvótana. Þeir hafa kannski ekki verið ræddir nægjanlega í þessari umfjöllun vegna þess að hér er ekki bara verið að setja tímabundna byggðakvóta upp, ekki bara verið að búa til einhver bráðabirgðaákvæði inn í lögin um stjórn fiskveiða, heldur er verið að gera byggðakvótana ,,varanlega`` --- innan gæsalappa þó því að ekkert er varanlegt í þessari veröld. Hin efnislega stóra breyting er ekki bara sú að verið sé að bæta við 1.500 lestum heldur er verið að gera þessa byggðakvóta varanlega. Það eru ákveðin skilaboð, herra forseti. Kannski eru þau ættuð úr Byggðastofnun, ég veit það ekki. En skilaboðin eru alla vega þessi: Við ætlum að taka ákveðinn hluta sjávarútvegsins út fyrir sviga. Við ætlum ekki að reikna með því að ákveðinn hópur fyrirtækja geti spjarað sig á markaðsforsendunum. Þessi kvóti hefur alltaf verið að aukast, potturinn hefur alltaf verið að stækka. Þó að menn segi: Nú er þetta nóg, nú verður ekki lengra gengið, er alltaf gengið lengra næst. Þetta gera menn til að halda frið út af úthlutuninni í hinu kerfinu. Þessu verði er það keypt. Herra forseti. Eitt af því sem menn ræddu dálítið mikið og mér finnst ástæða til að nefna, vegna þess að menn höfðu af því nokkrar áhyggjur við 2. umr. og við atkvæðagreiðsluna, er ákvæði 1. gr. frv. um Hafrannsóknastofnun. Það kemur fram í 1. gr. að Hafrannsóknastofnun þurfi ekki að greiða fyrir þann kvóta sem hún nýtir við rannsóknir sínar. Það hefur út af fyrir sig verið þannig að Hafrannsóknastofnun hefur getað stundað rannsóknir án þess að kaupa kvótana á markaðsverði og þarna átti að lögfesta þá tilhögun. Það má kannski segja að menn hafi aðeins hrokkið upp við þá staðreynd að þarna var verið að lögfesta það að Hafrannsóknastofnun hefði tiltekna einokun á íslenskum hafrannsóknum, ekki það að hún hefði ekki haft hana heldur hrökkva menn við árið 2002 þegar staðfesta á slíkt í löggjöf. Mér fannst í umfjöllun nefndarinnar að ef sjútvn. gæti náð saman um eitthvað þá væri það einmitt að breyta þessu atriði. Ég hélt satt að segja að það hefði náðst nokkur sátt um það að þarna gætum við öll verið sammála um að til þess að vísindin væru sem frjálsust og Hafrannsóknastofnun hefði það aðhald sem hún sannarlega þarf og er viðurkennt mundum við ekki hafa ákvæðið svona heldur byggja það inn í löggjöfina að aðrir vísindamenn, stofnanir eða hópar vísindamanna, bæði innlendir og erlendir, gætu sótt um að fá að stunda hafrannsóknir við Ísland og Hafrannsóknastofnun væri þá ekki hliðvörður í því dæmi. Menn ættu ekki að þurfa að sækja til þeirrar stofnunar um að fá að stunda rannsóknir heldur fannst ýmsum okkar hægur vandi að nýta þá þekkingu sem þegar liggur fyrir varðandi mat á rannsóknaráætlunum og menn mundu sækja til hlutlausrar nefndar sem yrði sett saman af þessu tilefni og tæki við slíkum umsóknum, mæti þær og mælti síðan með eða ekki. En nei, herra forseti, sú varð ekki niðurstaðan. Niðurstaða meiri hlutans varð einhverra hluta vegna sú að Hafrannsóknastofnun héldi þessari einokun. Það er reyndar opnað á að menn geti sótt um það til Hafrannsóknastofnunar að fá að gera tilraunir án þess að kaupa kvótann á markaðsverði, og þá má segja að með því sé Hafrannsóknastofnun komin í þá stöðu að geta úthlutað ofboðlitlum kvóta. Það er út af fyrir sig merkileg staðreynd að menn skulu vera tilbúnir til að gera það þannig í staðinn fyrir að vera með óháða nefnd og síðan sæi sjútvrh. um leyfisveitinguna til að nýta auðlindina til rannsókna. Ég skil ekki alveg, herra forseti, og hef ekki fengið á því viðhlítandi skýringar af hverju meiri hluti nefndarinnar ákvað að fara þessa leið. Ég er hins vegar handviss um að þessi aðferð mun ekki ganga lengi. Hún mun breytast vegna þess að ég held að það fái ekki staðist að við samþykkjum að sá aðili sem hefur séð um hafrannsóknir verði jafnframt sá aðili sem ákveður hverjir megi rannsaka auðlindirnar að auki og geti valið sér gagnrýnendur eða vini eftir atvikum. Hafrannóknastofnunin þarf í rauninni að fá þetta aðhald, þetta ,,second opinion``, sem menn kalla eftir. Ég ætla þá, herra forseti, að víkja að þessari nafnbreytingu sem ég gat um í upphafi. Ég sagði strax og þetta frv. kom fram að hér væri lítið mál á ferð, hér væri fyrst og fremst fjallað um það að menn vilji breyta nöfnum á þeim gjöldum sem þegar væru greidd. Það stendur, herra forseti, og það hefur verið margítrekað. Eins og ég gat um áðan hafa hvorki þeir lögfræðingar né hagfræðingar sem á fund nefndarinnar hafa komið talið að hér væri um breytingu að ræða sem skipti nokkru máli. Formaður endurskoðunarnefndarinnar, sá sem var formaður hennar, Friðrik Már Baldvinsson, sagði á fundi sjútvn. þegar einhverjir nefndarmenn höfðu af því áhyggjur að þessi gjaldtaka --- þeir voru kannski fyrst og fremst að tala um form gjaldtökunnar sem er út af fyrir sig gagnrýnivert --- gæti gengið harðar að ýmsum fyrirtækjum en öðrum að þetta væri svo lítið að fyrirtækin mundu líklega ekki finna fyrir þessu. Það finnst mér dálítið merkilegt, herra forseti. Það sagði mér meira en flest annað hvað var að gerast. Af því að ég nefndi að aðferðin við þessa gjaldtöku væri kannski gagnrýniverðust langar mig, herra forseti, að vitna til þess sem Seðlabankinn sagði um þetta mál. Mér finnst Seðlabankinn hafa komið fram með einna skýrastar ábendingar um það hvað miður fer eða hvað betur mætti fara ef menn vilja endilega fara þessa leið við gjaldtöku í sjávarútvegi. Með leyfi forseta, segir Seðlabankinn í umsögn sinni frá 25. mars sl.: ,,Ástæða þykir til að benda á ágalla á útreikningsaðferð veiðigjaldsins sem lýst er í c-lið 10. gr. frumvarpsins og útjöfnun veiðigjaldsins miðað við aflaheimildir í þorskígildum samkvæmt skilgreiningu þorskígilda í a-lið 10. gr. Í fyrsta lagi er tekjuhugtak reglunnar, aflaverðmæti, að hluta byggt á viðskiptum milli deilda innan sama fyrirtækis. Þegar er fyrir hendi hvati til að vanreikna aflaverðmæti vegna áhrifa þess á launakjör sjómanna og sá hvati mun heldur vaxa ef veiðigjald vex með vaxandi aflaverðmæti. Hagsmunir hvers fyrirtækis af því að vanreikna eigin aflaverðmæti eru að sönnu litlir, þar eð veiðigjaldið fer eftir heildaraflaverðmæti, en þar sem vanreikningurinn þarf engu að breyta um raunverulega starfsemi, er ekkert sem vinnur á móti honum nema aðhald sjómanna að launasamningum.`` Ég vil aðeins, herra forseti, biðja menn að leiða hugann að því hvernig sjómönnum hefur gengið að hafa uppi það aðhald. Það er kannski sérmál sem þyrfti að ræðast á hinu háa Alþingi hvernig meðferð útvegsmanna er á ákvæðum þess gerðardóms sem sjómenn búa við um þessar mundir en ég held áfram, herra forseti: ,,Í öðru lagi er kostnaðarhugtak reiknireglunnar of þröngt á heildina litið. Enginn varnagli er í reglunni sem tryggir að ekki sé tekið gjald umfram auðlindarentu og að gjaldið falli niður ef afrakstur veiðanna er ekki nægur til að standa undir afskriftum og vöxtum af nauðsynlegri fjárbindingu. Við það geta fjárfestingarákvarðanir skekkst ef oftaka veiðigjaldsins stendur lengi. Þar sem gjaldtaka virðist tiltölulega lítil miðað við líklega heildarrentu af fiskstofnunum er þessi hætta þó sennilega ekki stórvægileg.`` Ég vek athygli á því, herra forseti, að Seðlabankinn er fyrst og fremst að tala teóretískt og gagnrýna regluna út frá fræðikenningum ýmiss konar en ítrekar alltaf að gjaldið sé kannski svo lítið að ekki sé hætta á ferðum núna. Það getur auðvitað enginn svarið fyrir það að þessar upphæðir kunni að breytast í framtíðinni. Síðan segir í umsögn Seðlabankans: ,,Í þriðja og alvarlegasta lagi ber að benda á skekkju sem reiknireglan felur í sér varðandi gjaldtöku af veiðum einstakra tegunda. Álagning veiðigjalds byggist á aflamælingu í þorskígildum en þorskígildi eru reiknuð samkvæmt aflaverðmæti. Renta af veiðum einstakra tegunda fer hins vegar bæði eftir tekjum og útgjöldum. Ef hálft kílóverð fisktegundar er vegið upp af háum kostnaði við veiðar getur útjöfnun veiðigjalds miðað við aflaverðmæti leitt til þess að gjaldtakan verður umfram rentu af nýtingu tegundarinnar og að veiðarnar verði óarðbærar og leggist af, jafnvel þó gjaldtakan sé hófleg á heildina litið. Útjöfnun veiðigjalds samkvæmt aflaverðmætisreiknuðum þorskígildum felur því í sér óhagkvæmni auk þess sem það samrýmist illa jafnræði að innheimta mishátt hlutfall raunverulegrar rentu eftir fisktegundum. Því er vert að gefa því gaum hvort ekki eru tök á að reikna þoskígildishlutfall fisktegunda eftir metinni rentu í viðkomandi veiðum fremur en aflaverðmæti.`` Herra forseti. Það sem Seðlabankinn gagnrýnir hér er sú aðferð að allir skuli greiða gjald sem miðast við meðaltalsafkomu. Það greiðir ekki hver gjald miðað við sína afkomu eins og gerist við skattalög heldur greiðir hver gjald miðað við meðaltalsafkomu. Þótt gjaldið sé jafnlágt og raun ber vitni er það þó óréttlátara en þau gjöld sem nú eru innheimt vegna þess að þetta gjald á að miðast við meðaltalsafkomu og gildir þá einu þótt það sé bullandi hagnaður í einni grein útgerðar og miklir erfiðleikar í annarri. Allir greiða meðaltalsgjaldið. Ég tek undir með Seðlabankanum að e.t.v. er ekki hætta á ferðum þar sem gjaldið er svo lágt. Ég ítreka það sem Friðrik Baldvinsson sagði, að menn mundu vart finna fyrir því, það væri svo lágt. Aðferðin, herra forseti, er þó auðvitað forkastanleg. Fulltrúar Seðlabankans sögðu á fundi með nefndinni, og undir það tóku fulltrúar Þjóðhagsstofnunar, að mun eðlilegra væri ef menn vildu innheimta rentuskatt, auðlindagjald, að horfa til þess hvað aðilar eru tilbúnir til að greiða fyrir veiðiheimildir á markaði. Á markaðnum gætu menn best séð hver umframrentan er í veiðunum. Hvað eru menn tilbúnir til að borga þar? Af því mætti helst leiða út niðurstöðu um hvað væri eðlilegt að innheimta. Einhverra hluta vegna, herra forseti, eru menn ekki tilbúnir til að tengja þetta tvennt saman. Þess vegna sitjum við uppi með reglu sem er að mörgu leyti fráleit, ekki síst vegna þess að þarna er verið að vinna með meðaltal. Að sönnu hefur mörg undanfarin ár farið fram mikil umræða um stefnuna í stjórn fiskveiða og úthlutun veiðiréttinda. Einkum herti á þessari umræðu upp úr 1990 og sumir sem hafa skoðað þessi mál telja að umræðan sem varð þá eigi kannski fyrst og fremst stoð í þeim miklu breytingum sem urðu fyrir 1990, þ.e. að þeir erfiðleikar sem urðu í sjávarútvegi á árunum 1987, 1988 og 1989, m.a. vegna þeirra efnahagsaðstæðna sem hér voru innan lands og tóku eina ríkisstjórn í sundur eins og menn muna, hafi ásamt þeirri uppstokkun sem átti sér stað í því framhaldi orðið til þess að þessi mikla umræða spannst um það hvernig kerfið virkaði, hvaða afleiðingar það hefði og hvað væri í raun að gerast. Þannig hafi lögin frá 1990 í sjálfu sér ekki gert annað en að staðfesta það sem þegar hafði gerst, hafi í sjálfu sér ekki valdið þeim breytingum sem þegar voru orðnar eða komnar í farvatnið. Nú er ég ekki að segja þetta af því að ég vilji taka ábyrgð af lagasetningu varðandi þá stöðu sem er í þessum málum en ég held hins vegar að okkur sé öllum hollt að horfa til þess að stjórn í sjávarútvegi byrjaði ekki árið 1990 og þeir erfiðleikar sem ýmis sjávarútvegsfyrirtæki, reyndar flest þeirra, þurftu að takast á við áratuginn á undan leiddu auðvitað til þess að mjög mikil breyting varð á eignarhaldi fyrirtækja. Það varð mjög mikil breyting á því sem þá var að gerast, m.a. á fyrirtækjastrúktúr í landinu, og menn fóru auðvitað að hugsa dálítið öðruvísi í framhaldinu en þeir höfðu gert fram að þeim tíma. Þegar Davíð Oddsson varð forsrh. árið 1991 var eitt af því sem hann taldi sér skylt að gera að fordæma þær ákvarðanir sem fyrri ríkisstjórn hafði tekið og þær aðgerðir sem farið hafði verið í til að aðstoða fyrirtækin við að takast á við þá erfiðleika sem voru uppi á árunum 1986--1987. Ég tel að það væri áhugavert fyrir bæði hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur sem var ráðherra á þessum tíma og eins fyrir hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson sem hér hefur verið með merka fyrirspurn um Þróunarsjóð  Þær aðgerðir sem þá var farið í voru skuldbreytingar að afloknu mati á möguleikum fyrirtækjanna til að lifa af og Ríkisendurskoðun tók þátt í því mati, en eftir að það hafði verið skoðað hvort fyrirtækin ættu sér framtíðarmöguleika var þeim heimiluð --- og ég bið alla um að halda sér --- ríkisábyrgð á tiltekna skuldbreytingu. Þetta var faglega unnið og fór óskaplega í taugarnar á mörgum, líka vegna þess að ekki þýddi að koma með pólitískar beiðnir. Þær urðu að vera faglega studdar sakir þess að það varð að ganga upp að þau fyrirtæki gætu spjarað sig og endurgreitt þau lán sem var verið að skuldbreyta með þessari ríkisábyrgð. Davíð Oddsson ákvað það strax þegar hann komst til valda að þarna hefði verið um milljarða sukk að ræða, milljarða sukk og pólitísk heift hans var það mikil að í snarhasti var býsna mikið afskrifað af þeim lánum. Þau voru færð inn í Þróunarsjóð sjávarútvegsins og afskrifuð í stórum stíl til þess að sanna það að þarna hefði verið um hreina óráðsíu og sukk að ræða með almannafé. Síðan lenti Þróunarsjóðurinn í ákveðnum vandræðum. Það kom nefnilega í ljós að þessi lán voru greidd til baka og sjóðurinn fékk peninga og endurgreiðslur, endurgreiðslur og peninga og það þurfti að fara að bakfæra. Og starfsmenn Þróunarsjóðsins eru búnir að standa í því undanfarin ár að bakfæra greiðslur vegna hinna pólitísku afskrifta sem áður höfðu átt sér stað, þ.e. þegar hæstv. forsrh. af pólitískri heift hlutaðist til um að þarna ættu sér stað stórfelldar afskriftir til að sanna það að hér hefði verið illa farið með almannafé, hér hefði ríkisábyrgð verið misnotuð. Herra forseti. Síðan biður hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson um yfirlit yfir stöðu Þróunarsjóðs og m.a. þessar afskriftir. Og hvað kemur þá í ljós? Jú, það kemur í ljós að fyrirtækin höfðu spjarað sig með einum eða öðrum hætti. Sum höfðu runnið saman við önnur, sum höfðu verið keypt, sum höfðu stækkað, ýmsar breytingar áttu sér stað en lánin höfðu verið greidd. Og nú er ekki langt í það að þau lán verði að fullu uppgreidd og engin ríkisábyrgð lengur á neinum fimmeyringum því að þetta er varla að verða meira, en þetta svar var býsna merkilegt af því að það var svo afhjúpandi. Herra forseti. Ekki er hægt annað núna en að rifja þetta upp bara af því að hér er verið að veita ríkisábyrgð á annað borð. Og af því að það er nú verið að gera af þeim manni sem tók svona stórt upp í sig árið 1991. Það er nefnilega þannig í pólitík, herra forseti, að stundum koma hlutirnir eins og búmerang í hausinn á mönnum. Ef þeir taka of stórt upp í sig og ekki eru innstæður fyrir því sem þeir segja, þá standa þeir stundum með búmerangið fast í enninu og það er nú hlutskipti hæstv. forsrh. Það hefur verið dálítið merkilegt undanfarinn áratug að fylgjast með umræðunni um hvort eðlilegt væri að útgerðin greiddi fyrir aðgang að sameiginlegri auðlind. Ýmsir hafa tekið þátt í þeirri umræðu, bæði innlendir og erlendir aðilar og erlendir aðilar sem hafa komið til þess að líta yfir sviðið hafa margir hverjir komist mjög fljótlega að þeirri niðurstöðu að hér væri staða mála þannig að í fyllsta máta væri eðlilegt að menn greiddu fyrir aðgang að auðlindinni. Þau innlegg hafa verið misáhugaverð og sama á við um innlegg innlendra aðila. Þau hafa verið misáhugaverð en fylkingar hafa gróft tekið verið tvær. Ég hef verið, herra forseti, tilbúin til þess að vera í fylkingarbrjósti annarrar þeirra ef á hefur þurft að halda. Þar hef ég að mínu mati verið í góðum félagsskap og við jafnaðarmenn verið í góðum félagsskap, Samtaka iðnaðarins, mjög margra hagfræðinga sem hafa tekið þátt í umræðunni og ýmissa þeirra sem hafa viljað sjá breytingar á efnahagssviðinu. Mér finnst stundum að Hannes Hólmsteinn Gissurarson hafi leitt hina sveitina en það hefur verið sveit þeirra manna sem hafa talið að best væri að útgerðin ætti bara kvótann, það hafi alltaf verið best að menn ættu það sem þeir væru að vinna með og fengju það helst gefins í upphafi. Einhver skemmtilegasta grein sem að mínu mati hefur komið fram um þessi mál var skrifuð af ekki ómerkari manni en Benjamín Eiríkssyni en þetta er grein sem hann birtir 15. ágúst árið 1997 í Morgunblaðinu. Mig langar, herra forseti, vegna þess að ég held að mikilvægt sé fyrir umræðuna núna að vitna í þessa grein dr. Benjamíns, en eins og menn vita tók nefndur Hannes Hólmsteinn Gissurarson það að sér að skrifa ævisögu Benjamíns Eiríkssonar og er þess vegna ekkert síður í því ljósi skemmtilegt að sjá hvað Benjamín hefur um málið að segja. Hann segir, með leyfi forseta: ,,Fyrir tæpum áratug var rétt eitt lektorsmálið til umræðu. Dr. Hannes H. Gissurarson hafði verið skipaður lektor í stjórnmálafræði við Háskóla Íslands, en tekið misjafnlega vel. Á fundi í félagsvísindadeild hafði hann ekki fengið eitt einasta atkvæði. Ég skrifaði tvær greinar um málið og sagði meðal annars, að yfirburðir Hannesar væru þeir, að hann ætti ekki að vera að sækja um lektorsstöðu heldur prófessorsstöðu, væri hún tiltæk. Þetta hefir nú farið á þann veg: Dr. Hannes er orðinn prófessor Hannes. Er þá ekki ,,allt fengið``? Nei, ekki alveg. Uppi eru deilur með þjóðinni í stórmáli, miklu hagsmunamáli. Ástandið er þannig að árlega eru tugir milljarða króna af sameign þjóðarinnar gefnir tiltölulega litlum hópi manna. Þessi sameign, þetta verðmæti, er þannig til komið, að löggjafarsamkoman hefir skapað einokunaraðstöðu fyrir takmarkaðan veiðiflota. Veiðiskip með kvóta fær því meiri afla en það mundi, væru veiðarnar ekki takmarkaðar heldur öllum frjálsar. Auk þess er næsta víst að fiskverð hækkar við þetta. Það myndast einokunargróði. Hann rennur fyrst og fremst til þeirra fáu manna sem fá að nota ókeypis hinn takmarkaða veiðirétt innan fiskveiðilögsögunnar. Þessi gróði er sköpunarverk Alþingis, alþingismannanna. Svona ástand er auðvitað óþolandi til langframa.`` Og dr. Benjamín heldur áfram: ,,Hannes hefir nú birt þrjár greinar í Morgunblaðinu um málið. Hinn 9. þessa mánaðar birtir hann þriðju greinina, þar sem hann dregur saman röksemdir sínar í stuttu máli. Kjarni málsins er þarna ljós. Þar með gín rökvilla hans við lesandanum.`` Og nú vitnar dr. Benjamín beint í dr. Hannes: ,,Það sem Karl Marx skildi ekki, var að myndun einstaklingsbundinna eigna- eða nýtingarréttinda á náttúrugæðum er besta leiðin til þess að tryggja skynsamlega nýtingu slíkra gæða.`` Hér lýkur tilvitnun í dr. Hannes. ,,Já, og hvað svo?`` spyr dr. Benjamín Eiríksson. ,,Jú, segir Hannes, þess vegna verða þeir sem fara með þessar eignir að fá þær gefins í upphafi. Tökum tvo bændur sem dæmi. Annar erfir jörðina, sem hann býr á, fær hana gefins, hinn kaupir hana á fasteignamarkaðnum. Hvað tálmar því, að báðir fái búið við sömu skilyrði: notið náttúrugæða jarða sinna sem einkaeignar? Þetta þýðir einfaldlega það, að það er eins hægt að búa við einkaeignarréttarskipulagið þótt náttúrugæðin séu keypt. Tal Hannesar um ,,skynsamlegri nýtingu fiskstofnanna`` er því máli óskylt, hvort kvótarnir séu gefnir eða seldir. Svona röksemdir heita á ensku ,,red herring``, rauð síld.`` Síðan spyr dr. Benjamín Eiríksson: ,,Hvað er einokunargróði? Einokunargróði er verðmæti sem skapað er með sérstakri aðstöðu, valdi af einhverju tagi, valdboði, einokun eða fákeppni. Verðmætið verður til án tilkostnaðar, án þjónustu, án framleiðslukostnaðar. Hafirðu þessa aðstöðu, þetta vald, geturðu skapað svona verðmæti. Áfengis- og tóbakseinkasala ríkisins er einfalt dæmi, takmörkun fiskveiðanna með valdboði, annað. Formælendur gjafastefnunnar draga alltaf athyglina frá því grundvallaratriði, að verðmæti kvótans er einokunargróði, skapaður af ríkisvaldinu. Útgerðarmaðurinn getur greitt allan útgerðarkostnaðinn af andvirði aflans og keypt kvótann að auki fyrir afganginn, sem myndast hefir við það, að aðgengið að miðunum er takmarkað --- sem þýðir að meiri afli fæst með minni tilkostnaði. Hlutur kvótans í aflaverðmætinu er augljóslega hreinn einokunargróði, skapaður af ríkisvaldinu. Kvótarnir ganga kaupum og sölum --- þessir umframpeningar --- fyrir tugi milljarða. Hvað hugsar þjóðin? Ríkisvaldið vantar peninga til hluta sem ,,við öll`` viljum: Í heilbrigðisþjónustuna, skólakerfið og velferðina, svo eitthvað sé nefnt. Hvað leyfa alþingismennirnir sér að aðhafast --- og aðhafast ekki --- í alþjóðaraugsýn? Hver er skýringin? Bera eigendur kvótanna fé í stjórnmálaflokkana?`` spyr dr Benjamín að lokum. En hann hefur ekki alveg lokið máli sínu því hér kemur: ,,P.S. Síðan ofanskráð var sett á blað hefir prófessor Hannes enn birt skrif um þetta efni. Ég á við grein hans í Morgunblaðinu hinn 14. þessa mánaðar, ,,Gömul hugmynd gengur aftur``. Og enn gín við lesandanum ný rökvilla. Próf. Hannes líkir veiðileyfagjaldinu við jarðrentuskatt Henrys Georges. Gallinn við þessa samlíkingu er sá, að jarðrenta þessi myndast fyrir tilverknað markaðsaflanna, fyrst og fremst aukningar mannfjöldans. Einokunargróði kvótanna myndast með valdboði löggjafans.`` Herra forseti. Stundum verður líka að vera gaman í þinginu og mér fannst þessi grein vera til þess fallin að við færum yfir alvarlegt mál með óvenjulega skemmtilegum hætti vegna þess að þó að þessi grein sé orðin fimm ára gömul stendur hún að mörgu leyti enn fyrir sínu og dregur kannski fram einmitt það sem ég drap á hér áðan þær tvær öndverðu fylkingar sem hafa tekist á í þessu máli mjög lengi. Þessar tvær öndverðu fylkingar sem annars vegar leggja áherslu á að þegar um er að ræða takmarkaða auðlind í sameign þjóðar, þá sé eðlilegt að þeir sem fá að nýta hana greiði fyrir það og svo hinna sem finnst jafnsjálfsagt að takmörkuðum auðlindum í eigu þjóðar sé úthlutað ókeypis og sumir ganga svo langt að krefjast þess að þær séu gefnar. Herra forseti. Hugtakið ,,réttlæti`` hefur oft verið notað í umræðunni. Nú er réttlætið afskaplega afstætt og blasir ólíkt við mönnum eftir því hvaða stöðu þeir hafa. Þannig finnst þeim sem hafa fengið kvóta úthlutað á grundvelli veiðireynslu tiltekinna ára það réttlæti að þeir fái það áfram með sama hætti. Öðrum sem eru að reyna að brjótast inn í þessa grein finnst það hins vegar lítið réttlæti og mér finnst ástæða til að rifja það upp, herra forseti, reglulega þegar menn eru að barma sér undan því að þurfa að greiða jafnvel kostnaðargjöld í sjávarútvegi eins og við verðum stundum vör við. Mönnum finnst það mikil áþján ef greinin þarf að fara að borga gjöld sem nálgast kannski 2/3 þess kostnaðar sem af hlýst, þá finnst mér ástæða til að rifja það upp,  Hvað svo sem menn barma sér og vilja telja þjóðinni trú um að hlutskipti þeirra sé aumt er það samt sem áður niðurstaðan að miklu fleiri vilja gera út á Íslandsmiðum en komast að með góðu móti. Miklu fleiri vilja fá úthlutun aflakvóta á Íslandsmiðum en fá. Við alþingismenn, ekki síst við í sjútvn., fáum símhringingar, bréfasendingar og heimsóknir frá einstaklingum eða fulltrúum hópa sem eru tilbúnir til að borga meira, fái þeir að komast að. Það verður kannski sífellt erfiðara, ekki fyrir okkur sem ekki réttlætum þetta ástand heldur þá sem vilja réttlæta það, að réttlæta úthlutun sem byggir á veiðireynslu tiltekinna ára í fyrndinni, ekki síst þar sem útvegsmenn sjálfir hafa reynt að segja þjóðinni að stærstur hluti þess veiðikvóta hafi skipt um hendur, búið sé að innleysa auðlindarentuna af stærsta hlutanum og kvótinn hafi skipt um hendur. Herra forseti. Þessir aðilar viðurkenna einfaldlega að þessi reynsluviðmiðun eigi ekki við lengur. Þeir sem fengu úthlutað ókeypis vegna reynslu eru ekki lengur í veiðum þannig að úthlutunin byggir ekki á reynslu þeirra. Sömuleiðis finnst mér ástæða til að halda því til haga að alveg þangað til í fyrra gátu menn afskrifað kaup sín á veiðiheimildum. Það eru nokkur ár síðan lögin voru sett en þetta virkaði þannig að árið í fyrra var síðasta árið sem menn gátu afskrifað. Þegar þetta allt er lagt saman við ákvæði 1. gr. laganna um stjórn fiskveiða, að úthlutun aflahlutdeilda myndi ekki óafturkræfan rétt, getum við sagt með réttu að jafnvel þó menn hafi keypt kvóta einhvern tíma á þessu tímabili hafi það ekki skapað þeim nokkurn rétt umfram það sem lögin segja. Grundvallarforsendan þar er sú að fiskstofnarnir kringum landið eru sameign íslensku þjóðarinnar. Það er nauðsynlegt að rifja þetta upp reglulega, herra forseti, vegna þess að menn gleyma sér stundum. Það er jafnframt nauðsynlegt að rifja upp að lögfræðingar sem hafa skoðað þessi mál, þá vil ég vitna til bæði Sigurðar Líndals og Þorgeirs Örlygssonar sem saman skrifuðu pappír fyrir auðlindanefnd um þetta mál, telja að auðvitað hafi Alþingi vald til að breyta lögunum um stjórn fiskveiða, þ.e. breyta þannig að sá réttur sem menn telja sig hafa í dag væri ekki lengur þeirra. Menn hafa þó það fororð á að til þessa þurfi tiltekinn aðdraganda en að Alþingi hafi valdheimildir til að breyta þessu kerfi á þann veg sem Alþingi telur betri eða réttlátari, þar með talið að fara með úthlutun veiðiréttar og þar með sölu að aðgangi að auðlindinni yfir í svokallaða fyrningarleið. Þetta lá allt fyrir þegar Samfylkingin tók ákvarðanir sínar um hvernig hún vildi sjá þróunina varðandi stjórnkerfi fiskveiða, hvaða breytingar hún vildi sjá á stjórnkerfinu og hvernig auðlindarenta yrði innheimt, hvernig eðlilegur afrakstur þjóðarinnar ætti að koma fram af þessari sameiginlegu auðlind sem er takmörkuð og ekki allir geta haft aðgang að. Þegar Samfylkingin bauð fram fyrir síðustu kosningar var þegar að finna í stefnuskrá hennar ákvæði þess efnis að hún vildi að fram færi fyrning á veiðiheimildum og að menn litu til breytinga á stjórnkerfinu. Þegar eftir að þingflokkur Samfylkingarinnar, 17 manna þingflokkur, hóf störf á Alþingi var hafin vinna við frv. sem hér hefur síðan verið flutt og liggur enn fyrir hinu háa Alþingi, þess efnis að farin yrði fyrningarleið. Við höfum ekki þreyst á því, herra forseti, að endurflytja það mál og rökstyðja að hvaða leyti það mál tæki öðrum þeim aðferðum fram sem menn hafa nefnt til sögunnar. Sú aðferð er einfaldlega líklegust til að herma eftir því ástandi sem var áður en farið var að stjórna veiðunum með þeim hætti sem nú er gert, þó með viðurkenningu á því að aðgangur að auðlindinni hefur fengið verðgildi. Okkur hefur aldrei komið til hugar, herra forseti, að það væri hægt að breyta þeirri staðreynd, a.m.k. ekki meðan við eigum svo öflugan flota sem raun ber vitni og takmarka þarf aðgang að auðlindinni. Við vitum að við getum ekki gengið að lífríkinu af öllu því afli sem býr í tækni okkar og þekkingu til að veiða fisk. Með þeirri aðferð sem Samfylkingin hefur lagt til þykjumst við sjá fyrir að þeir staðir sem best liggja við miðum og hafa það atgervi að menn vilji gera út þaðan ættu að geta blómstrað. Menn væru þá að öðru leyti jafnsettir. Þegar deilur standa um þessa aðferð hafa menn aðallega teflt því fram að fyrningarleið mundi auka útgerðinni óöryggi, það yrði enn óöruggara fyrir íslenska útgerð en er í dag. Þær fullyrðingar byggja hins vegar á miklum misskilningi vegna þess að við ættum fremur að spyrja: Hvaða öryggi býður kerfið í dag íslenskri útgerð upp á? Hvaða öryggi er í því kerfi sem er þannig vaxið að menn fá úthlutað frá ári til árs með löggjöfina þannig að henni er hægt að breyta með stuttum fyrirvara þannig að ekki standi lengur það sem var í fyrra eða hittiðfyrra? Menn hafa ekkert í höndunum annað en það að fiskstofnarnir í kringum landið eru sameign íslensku þjóðarinnar. Sé þetta borið saman við hugmyndir okkar sem viljum fara fyrningarleið þá erum við auðvitað að tala um, eins og fram kemur í frv. okkar, að þeir sem öðlist veiðiheimildir eftir þeirri leið fái þær auðvitað til tiltekins tíma. Þeir leigja þær til tiltekins tíma og hafa þannig það rekstraröryggi þann tíma, sem þeir hafa ekki nú. Þess vegna er svolítið merkilegt að samtök útgerðarinnar skuli hafna þessum hugmyndum svo eindregið. Að mínu mati er þetta álíka vanhugsað og það var fyrir tíu árum þegar þeir lömdu frá sér allar hugmyndir um greiðslur fyrir aðgang að auðlindinni. Nú eru þeir þó farnir að horfast í augu við að líklega þurfi þeir að viðurkenna þá kröfu að greitt sé fyrir aðgang að auðlindinni. Það er dálítil breyting. En þeir eru seinir á ferðinni eins og jafnan. Sama á að mínu mati við varðandi fyrningarleiðina. Ég teldi, herra forseti, að það væri betra fyrir samtök útvegsmanna að ganga í lið með Samfylkingunni og þeim sem vilja breyta lögunum á þennan veg og skapa þannig það öryggi sem atvinnugreinin þarf á að halda fremur en að berjast sífellt gegn breytingunum og hafa þar af leiðandi minni áhrif á þróun mála. Ég er sannfærð um að það verður aldrei friður um það fyrirkomulag sem nú er, hvað svo sem líður þeirri nafnbreytingu sem menn eru að tromma upp með hér í dag. Um þetta verður aldrei friður vegna þess að ekki er tekist á við þau atriði sem ófriðurinn hefur staðið um. Það er verið að skerpa á þeim ef eitthvað er, eins og ég rakti áðan varðandi kvótaþakið. Nafnaskiptin skipta engu. Byggðakvótar eins og þeir eru settir upp núna eru ekki til þess fallnir að skapa ró. Það segir okkur sá órói, sú úlfúð og þeir erfiðleikar sem hafa í raun fylgt notkun þeirra á ýmsum stöðum. Herra forseti. Málið sem við ræðum hér í dag er auðvitað mjög víðfeðmt. Það nær yfir þessa þrjá meginþætti sem ég rakti í upphafi. Sjávarútvegur á Íslandi hefur verið grundvallaratvinnugrein og haft áhrif á byggðaþróun alla síðustu öld. Allar breytingar í sjávarútvegi hafa þar af leiðandi áhrif á byggðaþróun áfram í dag og inn í framtíðina. Það er auðvitað ekki hægt annað en víkja að þeim þáttum þegar verið er að fjalla um breytingar á lögunum um stjórn fiskveiða. Sú umgjörð sem við sköpum skiptir auðvitað máli. Ég gerði það að sérstöku umtalsefni í ræðu minni við 2. umr. þessa þingmáls hvernig kvótakerfið hefur í raun virkað á þau félagskerfi sveitarfélaganna, sem fyrir voru og áttu þátt í niðurbroti þeirra. Það ásamt óörygginu sem fólk býr víða við þegar það skynjar að grundvöllur fyrir útgerð eða fiskvinnslu á viðkomandi stað er að hverfa er auðvitað erfiðast. Við höfum gengið í gegnum miklar og erfiðar atvinnuháttabreytingar víða um landið og það er ömurlegt að ríkisvaldið skuli svo takmakmarkað mætt því fólki sem hefur vegna atvinnuháttabreytinga horft á húsin sín lækka í verði, á ævisparnað sinn brenna upp og verða að engu. Þetta fólk hefur þurft að takast á við miklar breytingar án þess að fá svo mikið sem tilboð um endurmenntun. Eitt af meginmálum okkar í Samfylkingunni, þegar byggðamál ber á góma, er að efla þurfi menntun til að fólk verði hæfara til að takast á við þessar breytingar, til að það öðlaðist sjálfstraust og geti í ríkara mæli tekið örlög sín í eigin hendur til að afla sér þekkingar á því sem er mögulegt og til að geta með sjálfstæðum hætti lagt mat á möguleika byggðarlags síns og skapað sér þá nýja atvinnu eða nýja tekjumöguleika. Stefnan í menntamálum undanfarin ár hefur verið þannig að ég hef stundum haft á tilfinningunni að hæstv. menntmrh. sem nú er orðinn framboðskandítat til borgarstjórnar Reykjavíkur hafi ekki áttað sig á þeim hjörtum sem slá ofan Elliðaáa. Sjóndeildarhringur hans virðist ekki ná lengra en úr Hlíðunum og út að háskóla. Það er ekki gott veganesti, herra forseti, þegar atvinnuháttabreytingar eru svo miklar víða um landið og fólk þarf á því að halda að fræðast um hvað er að gerast. Það hefur verið aðall ríkisstjórna víða í kringum okkur, ekki síst þeirra sem hafa verið með Evrópusambandið í liði með sér, að flytja þekkingu og þekkingarmöguleika inn á þau svæði sem að öðru leyti hafa verið að missa frá sér atvinnutækifæri, t.d. í nýtingu náttúruauðlinda. Ég tek sem dæmi kolanámusvæðin í Wales þar sem starfsmenn hafa, vegna tæknibreytinga þar sem vinnan hefur þjappast á færri staði eða verið unnin með skjótvirkari hætti, misst atvinnuna og þurft að snúa sér að öðru eða orðið atvinnulausir. Þar hafa verið unnin þrekvirki eftir ýmsum leiðum af meðvituðum stjórnvöldum. Hér hafa skólamenn víða um land barist í því að reyna að kalla fram þessar breytingar. Þannig var Verkmenntaskólinn á Akureyri frumkvöðull í fjarkennslu á framhaldsskólastigi, barðist um á hæl og hnakka að fá viðurkenningu á því að þessi menntunarleið væri líklega það mikilvægasta sem við þyrftum varðandi það að takast á við breytingar í samfélagi okkar. Ekki síst, herra forseti, er einmitt framhaldsskólinn mikilvægur vegna þess að það er sannað mál að menntun á framhaldsskólastigi getur skipt sköpum hvað varðar framleiðni í atvinnulífinu og þar með sköpun auðs fyrir þetta samfélag. En ekki bara Verkmenntaskólinn á Akureyri hefur sýnt mikla framsýni heldur Kennaraháskólinn líka, annar skóli sem hefur að sumu leyti verið fjársveltur í þeirri viðleitni sinni að mæta kennaraefnum víða um land. Sá skóli hefur haldið úti mjög víðtækri fjarkennslu fyrir leiðbeinendur, kennaraefni, víða um land sem hafa viljað afla sér réttinda og gerast þannig betri kennarar til að geta alið upp betri nemendur sem síðan áttu þá greiðari leið áfram í atvinnulífið eða til frekari menntunar. Herra forseti. Það sem hefur gerst í fjarkennslumálum hefur gerst meira og minna fyrir atbeina einstaklinga og skóla, fyrir atbeina manna eins og Péturs Þorsteinssonar á Kópaskeri, fyrir atbeina skóla eins og Verkmenntaskólans og Kennaraháskólans. Og nú eru fleiri háskólar eins og á Bifröst og Háskólinn á Akureyri komnir inn í þetta líka. Þetta er það sem er að bjarga því sem bjargað verður víða um hinar dreifðu byggðir. Eftir þessum leiðum er fólk núna að sækja sér þekkingu til að takast á við breytingar til þess að gera umhverfi sitt frjórra og betra. Það er enn ástæða til að harma það, herra forseti, hve lítið ríkisvaldið hefur lagt af mörkum, verið tregt og hugmyndalaust þegar kemur að þessum þáttum. Um þetta væri hægt að halda langa ræðu sem væri þá komin lengra út fyrir efnið en nú er. Mér finnst enn, herra forseti, að ég hafi ágæta fótfestu í lögunum um stjórn fiskveiða og til að undirstrika það ætla ég að nefna sjómannamenntunina og fiskvinnslumenntunina en sú menntun hefur meira og minna verið að lognast út af á síðustu árum, bæði vegna þess að ungt fólk skynjar að í einokunaratvinnugreinum eins og sjávarútvegurinn er orðinn er ekki mikið olnbogarými og þess vegna betra að snúa sér að öðru en líka vegna þess að það hefur ekki verið neinn sérstakur metnaður til að gera þetta nám þannig að það rímaði við þær væntingar eða langanir sem bærast með ungu fólki. Það er merkilegt að þjóð sem hefur svo stóran hluta gjaldeyristekna sinna af útflutningi sjávarafurða skuli geta leyft sér þann munað að starfrækja engan framhaldsskóla á fiskvinnslusviði. Það mun auðvitað koma niður á okkur síðar þó að við njótum enn starfskrafta þeirra sem hafa útskrifast á undanförnum árum en menn þekkja það að ef menntun er ekki viðhaldið þornar hún smám saman upp og einn góðan veðurdag þurfa menn að takast á við afleiðingar þess ástands. Það er sá vandi sem við stöndum frammi fyrir varðandi menntakerfið þegar sjávarútvegurinn er annars vegar. Herra forseti. Ég veit að umræðu um sjávarútvegsmál er ekki lokið í dag þó að ég ljúki máli mínu. Ég á eftir að mæla fyrir nál. vegna máls sem er eins konar fylgimál þessa frv. og kemur á dagskrá síðar á þessum fundi. Ef ég sé ástæðu til mun ég að sjálfsögðu biðja um orðið aftur undir dagskrárliðnum Stjórn fiskveiða. Ég get alveg trúað hæstv. forseta fyrir því að ég á ýmislegt ósagt í þessu máli sem ég gæti vel hugsað mér að fara yfir en ég veit að fleiri vilja taka til máls og mun þess vegna láta ræðu minni lokið að sinni.

Herra forseti. Nú erum við eina ferðina enn á hinu háa Alþingi að ræða fiskveiðimál, sjávarútvegsmálin. Hér er verið að leggja fram frv. til laga sem ég held að sumir álíti að sé hinn mikli salómonsdómur í þessum málum og nú sé öllu reddað. Því miður er ég á þeirri skoðun að svo sé ekki, herra forseti, og að umræðan um sjávarútvegsmál og þessi lög sem verið er að koma í gegnum þingið muni fljótt taka breytingum. Ég er líka á þeirri skoðun, herra forseti, að menn hljóti sífellt að ræða um þessi mál og velta þeim fyrir sér, ekki síst þegar lögin eru þannig úr garði gerð í sambandi við úthlutanir á fiskveiðiheimildum að æ fleiri telja sig hafa verið hlunnfarna í úthlutun á veiðiheimildum. Þetta er það sem við heyrum sífellt. Í ágætri ræðu sem hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir flutti áðan um þessi mál kom fram að sérstakir aukakvótar og úthlutunarheimildir sjútvrh. eru upp á 6--7 milljarða kr., úthlutanir Byggðastofnunar reyndar þar með taldar. Nú er gert ráð fyrir með þessum lögum, herra forseti, að 1.500 tonnum af þorskígildum verði bætt við byggðakvótann sem er 1.500 tonn fyrir. Þetta undirstrikar þá skoðun mína og margra annarra að það kerfi sem er við lýði í dag beri í sér byggðaeyðingu. Megum við búast við því, herra forseti, að eftir eitt ár komi kannski fram frv. til laga um breytingar á lögum um stjórn fiskveiða, um að enn fremur þurfi að auka þennan byggðakvóta? Þróunin er a.m.k. sú og hefur verið að sífellt er verið að taka heimildir úr stóra kerfinu sem hefur verið úthlutað, upphaflega samkvæmt aflareynslu, og skapa einhvers konar björgunarkvóta. Um daginn, herra forseti, var verið að úthluta ráðherrakvóta á grundvelli laga um stjórn fiskveiða þar sem kveðið er á um að ráðherra sé heimilt að úthluta kvóta á smábáta í steinbít og ýsu þar sem byggðir hafa reitt sig á og lifað af veiðum smábáta í þorskaflahámarkinu og höfðu frelsi í ýsu, ufsa og steinbít. Nú er verið að bregðast við afnámi ýsu-, ufsa- og steinbítsfrelsisins og kvótasetningunni af því að ljóst er að sú skerðing sem þá varð hafði mikil áhrif á byggðir og byggðarlög sem höfðu mikla vinnu vegna þessara veiða. Þegar verið var að kvótasetja smábátana sem tók langan tíma. Eftir miklar deilur og baráttu sáu menn sig knúna til að koma með þessi ákvæði um ráðherrakvótann. Okkur bárust sem sagt niðurstöðurnar um þessa úthlutun, herra forseti, fyrir fáeinum dögum. Fréttatilkynning kom frá Fiskistofu um þessi mál, um kvótaúthlutun til krókaaflamarksbáta til að efla sjávarbyggðir sem að verulegu leyti eru háðar veiðum þeirra. Með leyfi forseta hljóðar þessi fréttatilkynning svo: ,,Við upphaf þessa fiskveiðiárs, sem hófst 1. september 2001, komu til framkvæmda ákvæði laga [nr. 1/1999] um nýja skipan veiða krókabáta. Við það féll niður heimild þorskaflahámarksbáta til frjálsra veiða á ýsu, ufsa og steinbít. Ljóst var að þetta gerði þeim sjávarbyggðum erfitt fyrir sem háðastar eru veiðum smábáta. Til að koma til móts við þessar byggðir voru samþykkt á Alþingi 20. desember síðastliðinn lög er heimila sjávarútvegsráðherra að úthluta allt að 1.000 lestum af ýsu, 1.000 lestum af steinbít og 3.000 lestum af ufsa til krókaaflamarksbáta sem gerðir eru út frá sjávarbyggðum sem að verulegu leyti eru háðar veiðum slíkra báta. Við ákvörðun á því hvaða staðir koma til greina eru tvær forsendur lagðar til grundvallar og þurfa byggðarlögin að uppfylla þær báðar. Í fyrsta lagi er reiknað hversu hátt hlutfall úthlutað aflamark krókaaflamarksbáta á fiskveiðiárinu 2001/2002 er af heildarúthlutun allra skipa á viðkomandi stað í þorskígildum talið. Þeir staðir þar sem hlutfallið er 15% eða hærra koma til greina við úthlutunina.`` Þetta var það fyrsta. Annað, herra forseti, segir enn fremur í þessari fréttatilkynningu: ,,Í öðru lagi er reiknað hversu hátt hlutfall afli krókaaflamarksbáta á fiskveiðiárinu 2000/2001 er af heildarfiskafla allra skipa sem skráð voru á viðkomandi stað. Þeir staðir þar sem hlutfallið er 15% eða hærra koma til greina við úthlutunina. Þá var ákveðið að úthlutað magn til einstakra byggðarlaga skuli miðast við að ekkert byggðarlag hefði úthlutað aflamark í ýsu, steinbít og ufsa, að viðbættum þorskafla á síðasta fiskveiðiári, sem næmi lægra hlutfalli en 89,4% af heildarafla síðasta fiskveiðiárs. Þó með þeim takmörkunum að ekkert byggðarlag fær hærri úthlutun en 400 þorskígildistonn. Sömu aðferð var síðan beitt þegar úthlutað var á einstaka báta innan hvers byggðarlags, að hámarki 50 þorskígildistonn á bát.`` Alls munu því 11 byggðarlög fá úthlutun samkvæmt ofangreindum skilyrðum og skiptast þau í þorskígildum þannig: Tálknafjörður 400 tonn, Bolungarvík 400 tonn, Flateyri 399 tonn, Ólafsvík 173 tonn, Drangsnes 104 tonn, Ísafjörður 102 tonn, Stöðvarfjörður 50 tonn, Sandgerði 36 tonn, Suðureyri 19 tonn, Bakkafjörður 13 tonn, Breiðdalsvík 6 tonn. Þannig hljóðaði þessi fréttatilkynning eða hluti úr henni þar sem gerð er grein fyrir hvaða regla var notuð. Ég ætla ekki að lesa upp, herra forseti, hvaða bátar fengu úthlutun en það er þó nokkuð merkilegt í þessu máli, herra forseti, að hér er í raun og veru um byggðakvóta að ræða. Verið var að úthluta til byggða sem voru háðar veiðum smábáta. Þær byggðir sem eru hér taldar upp eru þær byggðir sem hafa orðið fyrir niðurbroti vegna þess kvótakerfis sem nú er við lýði eins og hv. 4. þm. Norðurl. e., Svanfríður Jónasdóttir, nefndi réttilega áðan. Fyrst þetta er byggðakvóti, herra forseti, hlýtur sú spurning að vakna hvers vegna þessu er úthlutað á þann hátt sem reyndin hefur orðið. Sumir bátar á þessum svæðum hafa fengið töluvert mikinn afla meðan aðrir fengu ekki neitt. Var þetta ekki byggðakvóti til staðanna? Sumir hafa haldið því fram, og það kom greinilega fram í allri umræðunni í samfélaginu þegar verið var að útbúa þetta mix allt saman, að nokkrir hefðu stofnað til útgerða þegar frelsið var í ýsunni og steinbítnum. Þeir höfðu lítið þorskaflahámark en þeir gerðu út á að það var möguleiki á að veiða ýsu. Þegar það var síðan skert blasti við að það hefði orðið gjaldþrot hjá mörgum útgerðum sem voru í þessari stöðu. Það kemur líka þannig út að flestar þessar útgerðir, herra forseti, eru á þeim stöðum sem nefndir voru áðan. Sérstaklega nefni ég Bolungarvík og Flateyri eins og fram hefur komið í þessari umræðu. Ég gleðst, herra forseti, ef þetta verður til þess að koma í veg fyrir að kvótakerfið með öllum sínum afleiðingum knésetji fjölskyldufólk sem hefur skuldsett sig, er duglegt og vildi koma á stofn útgerð. Ég veit að margir eru glaðir sem fengu þessa úthlutun og þeir sjá sjálfum sér borgið. En ég spyr, herra forseti: Hvað um þá aðila sem stofnuðu til útgerða á sömu forsendum og þessir aðilar og veiddu jafnvel á nákvæmlega sömu miðum en búa ekki á sömu stöðum? Við þeim blasir aðeins eitt: Það er gjaldþrot. Þeir voru óheppnir að hafa ekki skráð bátana sína á rétta staði því að mér er kunnugt um það, herra forseti, að bátar sem ekki hafa gert út frá þessum stöðum hafa fengið úthlutun vegna þess að þeir voru skráðir á stöðunum. Þá er ekki lengur um byggðakvóta að ræða heldur bátakvóta. Fyrst þar er orðið um bátakvóta að ræða sem fellur undir þær reglur sem nefndar voru áðan vaknar enn fremur spurningin: Hvers eiga hinir að gjalda? Það hlýtur alltaf að vera erfitt að úthluta með þessum hætti. Það er alveg deginum ljósara, herra forseti, að þessi úthlutun og þessi aðferð til kvótaúthlutunar til krókaaflamarksbáta til að efla sjávarbyggðir sem voru háðar þessum veiðum hefur orðið til þess að skapa deilur og úlfúð innan byggðanna. Það er algjörlega ljóst. Forsenda þess að byggðir geti þrifist er auðvitað að þar sé friður og að fólkið sem býr í samfélaginu og þessum litlu byggðarlögum upplifi ekki að stjórnvöld séu sífellt að mismuna þegnunum. Það er mjög leitt til þess að vita þegar margir eru farnir að álíta sem svo að jafnvel sé um pólitíska útreikninga og úthlutanir að ræða. Svona er þetta, því miður. Ekkert hefur verið hlustað á góðar tillögur sem hafa komið fram í þessum málum, t.d. þegar ég og hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson lögðum fram brtt. um veiðar smábáta, um frelsi í ýsunni og steinbítnum en með ákveðnum takmörkunum. Það hefði tryggt jafnræði sem ekki er tryggt með þessu. Þetta er eitt dæmið. Það sem fyndnast er, eða öllu heldur sorglegast, er náttúrlega að þess sér hvergi stað að þeir sem fá þessa úthlutun á trillurnar, þessa byggðaúthlutun, megi ekki leigja hana frá sér til annarra byggðarlaga en þeirra sem fengu hana. Tökum t.d. bát sem er frá Tálknafirði og fær úthlutun af því að hann er bátur á Tálknafirði. Hann má leigja þennan byggðakvóta frá sér. Það er það sem er nokkuð skondið í þessu. Þessar heimildir eru afhentar skilyrðislaust og það er ekki sagt við þá sem fá þessa úthlutun, t.d. þá sem fá þessa úthlutun í Bolungarvík, Tálknafirði, Flateyri eða Ólafsvík: Þið skuluð gera svo vel og landa þessum afla á þessum stöðum. Þetta er byggðakvóti og þið fenguð hann vegna þess. Nei, þeim er bara leyft að veiða þetta frjálst og þeim er líka leyft að leigja þennan kvóta frá sér til annarra byggðarlaga sem ekki hafa fallið undir útreikninga og spekúlasjónir sem ég las áðan úr fréttatilkynningunni um kvótaúthlutunina. Herra forseti. Þetta er eitt dæmið. Við getum hugsað okkur það. Á laugardögum eru seldir lottómiðar, fólk velur sér tölur og vonar að þær séu réttar. Þannig er fiskveiðistjórnarkerfið farið að virka. Þetta er orðið nokkurs konar lottó. Þeir sem eru með báta og útgerðir bíða eftir því hvort þeir fái nokkurs konar lottóvinning eftir því hvernig reglugerðir hæstv. sjútvrh. framleiðir. Það er það sem margir menn upplifa í beitningaskúrunum fyrir vestan svo ég taki það dæmi, allt í einu kemur tilkynning um það hverjir fengu úthlutun. Einn er að beita í skúr nr. 10, annar í skúr nr. 11. Skúrarnir eru eins og fólkið eru að hugsa svipað. Allt í einu kemur tilkynning til þess sem er í skúr nr. 11: ,,Þú hefur fengið 50 tonn,`` eða: ,,Þú hefur fengið 20 tonn eða 30 tonn.`` Hinn fær ekki neitt, engan byggðakvóta, engan kvóta á bátinn sem hann á, þó að hann geri út frá sömu byggð og sé að reyna að landa fiski í þessari byggð til að lifa þar með fjölskyldu sína og til að aðrir hafi af því atvinnu. Þannig er þetta. Það er eins með byggðakvóta Byggðastofnunar. Þetta er hálfgert lottókerfi þar sem vinningurinn, potturinn, fer alltaf hækkandi. Það verða alltaf fleiri og fleiri milljarðar í pottinum, herra forseti. Byggðakvótapotturinn verður alltaf stærri og stærri og er að verða nokkurs konar lukkupottur fyrir suma. Það er dapurlegt þegar menn upplifa að það er ekki jafnræði. Fólk veit að þegar það kaupir sér miða í lottóinu getur það unnið eða ekki. Smábátarnir í fiskveiðistjórnarkerfinu upplifa hins vegar núna að þeir búi við ranglæti vegna þess að þessar reglur eru ekki jafnræðisreglur. Eins og ég segi, herra forseti, það er náttúrlega með ólíkindum að héðan úr sölunum skuli koma tilkynning frá hæstv. sjútvrh. um að þessir og hinir bátar hafi fengið byggðakvóta sem þeir geta síðan framselt úr byggðunum. Fleiri tuga millj. verðmæti, miklu hærri en síðasti potturinn í lottóinu var. Þetta er átakanlegt  Tálknafjörður, Bolungarvík, Flateyri, Ólafsvík, Drangsnes, Ísafjörður, Stöðvarfjörður, Sandgerði, Suðureyri, Bakka\-fjörður, Breiðdalsvík. Þetta eru staðirnir. Hvaða staðir verða lesnir upp eftir tvö ár? Vitum við það? Ætli þeim hafi fækkað af því að þetta muni hafa lagað kerfið svona mikið? Ég læt hér staðar numið en segi að lokum, herra forseti, að þessi úthlutun á smábátana, byggðakvótaúthlutun til smábátanna, er eitt almesta hneyksli sem maður hefur orðið vitni að. Það er verið að hugsa um báta á þessum stöðum. Við vitum að það bjó á bak við alla þessa umræðu. Menn sáu að þarna voru útgerðir sem mundu fyrirsjáanlega fara beint á hausinn. Það er leitt að hvorki sjútvrh. né nokkrir aðrir úr stjórnarliðinu skuli vera hér til að svara fyrir þetta. En ég er alveg sannfærður ...

Forseti vill upplýsa hv. þm. um að hæstv. sjútvrh. er í húsinu og fylgist með umræðunum.

Ég gleðst yfir því og þakka upplýsingarnar. En það sem ég er að segja, herra forseti, er að það er ótrúlegt að byggðakvóti fyrir trillur og smábáta skuli vera með þessum hætti, að hægt sé að leigja hann frá sér. Það er alveg hreint magnað. Það er fræðilegur möguleiki á að allur sá kvóti sem var úthlutað var í þessu kerfi verði leigður frá þessum stöðum og ekki eitt einasta gramm af þessum byggðakvóta komi til þessara staða.

Það getur verið hagkvæmast fyrir einstaklingana.

Það er rétt sem hv. þm. Gísli Einarsson segir, það getur verið hagkvæmast fyrir einstaklingana sem fengu kvótann. Þeir gætu hugsað sem svo að þeir muni með því bjarga sinni útgerð sem er kannski illa sett vegna þess hvernig þessi lög eru og hvernig þessi lög virka.

Einmitt.

Hinn flöturinn, sem ég nefndi áðan, er að hugsunin sem m.a. fólst í þessu var að koma til móts við útgerðir. Þó að það standi ekki hér veit ég að það var mjög sterklega í umræðunni. Þess vegna hljóta þeir sem búa á öðrum stöðum og stofnuðu til útgerða með svipuðum hætti og hinir, út á ýsufrelsið, út á steinbítsfrelsið, að hugsa sitt: Hvar er réttlætið í þessu? Þetta, herra forseti, er eitt dæmið í lögum um stjórn fiskveiða sem er hluti af því sem við getum kallað sáttafrv. Það logaði allt í samfélaginu fyrir 3--4 árum, fyrir síðustu kosningar, þar sem menn töluðu endalaust um hvernig kerfið virkaði, hvernig kerfið væri farið að spilla, menn væru í útgerð, ekki vegna þess að þeir nytu þess að leggja net til fiskjar eða fara á línu eða troll,  Það voru væntingar, herra forseti, hjá mörgum í samfélaginu, þegar menn sáu hvernig fiskveiðistjórnarkerfið virkaði og að það var farið að skapa illindi, farið að eyða byggðum og allt hvað eina, um að þessi sáttatillaga og sáttanefnd sem skipuð var sérstaklega, sem var eitt af kosningaloforðunum, mundi breyta umhverfinu í þessu samfélagi, sjávarbyggðunum, sjómönnum og útgerðum í vil. Hver er niðurstaðan? Niðurstaðan er veiðigjald, herra forseti. 

Forseti vill spyrja hv. þm. hvort hann hyggist ljúka ræðu sinni innan 5--7 mínútna. Að öðrum kosti mætti hann gera hlé á ræðu sinni þegar vel stendur á.

Herra forseti. Hlé væri ágætt. Ég geri þá hlé á ræðu minni.

Herra forseti. Það sem ég vildi helst beina sjónum manna að í þessari umræðu um stjórn fiskveiða var úthlutun byggðakvóta til smábáta fyrir fáeinum dögum. Ég var að lýsa undrun minni á því, fyrst að þetta er byggðakvóti, að þeir sem fengu þessa úthlutun hafa fullt frelsi til þess að leigja kvótann frá sér, frá þeirri byggð sem í raun fær þennan kvóta og frá vinnslunni á staðnum, sem þó er ástæðan fyrir þessari úthlutun. Einnig benti ég á, herra forseti, að í umræðunni um þessi ákvæði og reglur væri greinilega tekið tillit til báta og útgerða sem hafði verið stofnað til vegna ýsufrelsis og ufsafrelsisins, ef svo má að orði komast. En þegar það var afnumið var ljóst að fjöldi þessara útgerða mundi ekki geta spjarað sig og þetta er einn liðurinn í því. Ég tel ágætt, herra forseti, að komið sé í veg fyrir að þetta sé gert til að hindra það að menn fari hreinlega á hausinn. Síðan eru aðrir ekki það heppnir að búa á þessum stöðum en hafa á sama hátt stofnað til útgerðar, þeir munu jafnvel snýta rauðu. Þá hef ég einnig minnst á það í þessari umræðu, herra forseti, að það frv. sem nú liggur fyrir hinu háa Alþingi er að minni hyggju afleiðing kosningaloforðs sem gefið var fyrir síðustu alþingiskosningar þar sem talað var um að setja yrði sáttanefnd í sjávarútvegsmálin. Það var mikið ósætti í þeim og umræðan mjög á þá lund og var mikil ólga í samfélaginu út af því hvernig fiskveiðistjórnarkerfið virkaði, ekki einungis vegna tilflutnings og gífurlegra fjármuna sem allt í einu voru farnir að myndast í sölu- og leigukerfi, ekki vegna veiðanna sjálfra heldur vegna sölu og leigu á veiðiheimildum. Þetta skapaði ólgu í samfélaginu og fólk fór að hugsa mikið um hvernig eðlilegt væri að úthluta þessari takmörkuðu auðlind sem þjóðin á. Áður en sáttanefndin gat lokið störfum var náttúrlega ljóst að eitthvað varð að gera því að kvótakerfið hafði unnið sitt verk og ýmis byggðarlög voru hreinlega gjörsamlega rúin öllum heimildum til að veiða fisk. Fólkið sem þar bjó var án allra heimilda til fiskveiða þó að það hefði fulla getu, áhuga og löngun. En það var búið að selja kvótann burt og því kom hinn svokallaði byggðakvóti, 1.500 tonn. Nú er verið að bæta 1.500 tonnum við í viðbót, 2.000 tonn í trillukvótanum. Hvar endar þetta, herra forseti? Byggðapotturinn hækkar og ég spyr: Úthlutunin er á höndum Byggðstofnunar og sjútvrh., verða svo fleiri aðilar sem koma inn í til að úthluta þessum kvótum? Hafrannsóknastofnun er jafnvel nefnd í þessu tilliti. Það er líka verið að tala um heimildir til að veiða 500 tonn af þorski vegna þorskeldis. Ég stóð að tillögu um rannsóknir á þorskeldi sem ég lagði fram ásamt samflokksmönnum mínum í Samfylkingunni og var hún lögð fram fyrir tveimur árum. Ég held að það sé tími til kominn að sú þáltill. fái veglega og góða afgreiðslu og töluverður peningur verði lagður í þetta af hálfu samfélagsins. Ég held að það væri ágætt að nota þetta veiðigjald sem þarna á að leggja á í því skyni, þó að ég sé í sjálfu sér andvígur þessari veiðigjaldsaðferð. Með henni er verið að færa pening úr einum vasanum yfir í annan en engin breyting er gerð á kerfinu. Það er ekki verið að gera neina eðlisbreytingu á fiskveiðistjórnarkerfinu. Í brtt. sjútvn. kemur fram að þeir sjái sér ekki fært að samþykkja tillögu hæstv. sjútvrh. þar sem gert er ráð fyrir að hámarksaflahlutdeild í hinum ýmsu stofnum sé sú sem frv. kveður á um. Nefndin kemur með tillögu um að lækka hana, meiri hluti sjútvn., enda er það ekki nema von þegar við lesum frv. hæstv. sjútvrh. þar sem gert er ráð fyrir að ein útgerð geti jafnvel eignast allt að helming fiskstofns í hafinu í kringum Ísland. Ég skil bara ekki þessa hugsun. Það er alveg ótrúlegt að þetta skuli koma svona fram, að gert sé ráð fyrir því að einstaka útgerðir geti eignast helminginn í ýsustofninum, helming í ufsastofni og helming í karfa- og grálúðustofninum. Er þetta ekki algerlega með ólíkindum, herra forseti? Sem betur fer hefur meiri hluti sjútvn. séð að þetta gengur alls ekki upp og kemur með brtt. á þessu þó svo ég ætti svo sem ekkert að ræða mikið einstök mál og hvernig ríkisstjórnarflokkarnir vilja hafa þetta. Hins vegar er alveg ljóst að eins og þetta er, eins og þetta kemur fram, við höfum séð að ár eftir ár er komið með nýjar bætur á þetta fat. Í raun og veru, ef við líkjum fiskveiðistjórnarkerfinu okkar við flík sem einu sinni var ný, er það orðið þannig, herra forseti, að það sést vart neitt af hinni upprunalegu flík. Þetta er allt stagað, bætt og aumt.

Og slitið út úr á hnjám og rassi.

Þetta segi ég vegna þess að ég hef séð hvaða afleiðingar þetta kerfi hefur haft fyrir byggðirnar, fyrir margar útgerðir og fleiri fyrirtæki sem atvinnu hafa af þeim útvegi eða þeim greinum sem tengjast sjávarútvegi. Ég er feginn því, herra forseti, að 1. gr. skuli ekki breytt nema þá ákvæðinu um Hafrannsóknastofnun. Ég er feginn því að ekki hafi verið gerð tilraun til að taka út ákvæði 1. gr. þar sem kveðið er á um að nytjastofnar á Íslandsmiðum séu sameign íslensku þjóðarinnar. Ég tel það mjög mikilvægt ákvæði og tel líka mjög gott að það skuli undirstrikað að þjóðin á fiskstofnana í hafinu í kringum landið. Þjóðin felur hinu háa Alþingi, alþingismönnum, að koma með lög og reglur sem eru samfélaginu til góðs. Það er samfélaginu til góðs að deila út þessari sameign af réttlæti. Hér gafst gott tækifæri fyrir hæstv. sjútvrh. og hið háa Alþingi að setja reglur um að með kvóta sem úthlutað er svona, byggðakvóta, trillukvóta og aðrir kvótar, yrði farið samkvæmt svokallaðri uppboðsaðferð. Það mætti hafa uppboð á þeim, gera tilraunir með það og sjá hvernig það virkar. En það er alls ekki gert. Ég trúi því ekki, herra forseti, að það sé vegna ótta manna við hinn frjálsa markað, þeir óttist eðlileg og frjáls viðskipti en aðhyllist frekar þá skoðun að stýfa eigi allt úr hnefa og sameign þjóðarinnar eigi alltaf að úthluta hinum og þessum. Ég held ekki að sú hugsun sé þar á bak við. Það er verið að vernda einhverja hagsmuni sem menn telja betra að gæta heldur en fara út í það að leyfa uppboð. Tökum byggðakvótann sem dæmi. Það er hægt að úthluta honum á ákveðnar byggðir en hvernig á að úthluta honum innan byggðanna? Er ekki eðlilegt, herra forseti, að það sé bara gert með einföldu uppboði, að útgerðir á þeim stöðum bjóði í, veiði og komi svo með fiskinn að landi? Eða halda menn að útgerðarmenn á Íslandi séu svo aumir og slappir að þeir geti ekki tekið þátt í þessu? Mér sýnist annað vera uppi á teningnum því nú þegar greiða útgerðir hundruð millj. fyrir að veiða fisk. En þeir greiða þá peninga ekki til samfélagsins heldur í vasa þeirra útgerða sem hafa fengið úthlutað kvóta. Ég tel það vera óeðlilegt. Ég teldi eðlilegra, herra forseti, að veiðiheimildirnar færu á almennan markað og útgerðarmönnum væri gefinn kostur á að keppa um þær á jafnréttisgrundvelli og andvirði þeirra rynni í sjóði samfélagsins til að renna stoðum undir byggðirnar. Það má nota þá fjármuni til að styrkja byggðirnar, efla þar sprotafyrirtækin og nýsköpun í sjávarútvegi, t.d. kræklingarækt sem ég tel mikla möguleika felast í. En því miður, finnst mér, er ekki nógu góður gaumur að því gefinn. Herra forseti. Það er hægt að tala mikið um þessi mál, sjávarútvegsmálin. Sjávarútvegurinn er einn af undirstöðuatvinnuvegum þjóðarinnar.

Það er rétt að gera það.

Það er rétt að gera það. Það verður að ríkja sátt um þetta. Ég heyri menn í öllum flokkum, herra forseti, ekki bara stjórnarandstöðuflokkunum, lýsa óánægju sinni með kerfið sem við búum við í dag og álíta ekki að frv. sem núna liggur fyrir þinginu sé einhvers konar sáttafrv.

Menn segja sig úr stjórnmálaflokkunum.

Það er ekki þannig því miður, enda kom það í ljós á landsfundi Sjálfstfl., herra forseti, að 20% þeirra sem greiddu atkvæði í sambandi við sjávarútvegsmálin aðhyllast fyrningarleiðina. Ég tel það nokkuð mikið. Ég er á þeirri skoðun að sú leið muni verða farin fyrr en síðar. Ég er líka á þeirri skoðun, herra forseti, að þeir útgerðarmenn sem eru duglegir og standa sig muni halda áfram starfi sínu. Það skiptir í sjálfu sér ekki máli hvernig kerfið er ef það er byggt upp á sanngirni og réttlæti. Við slíkar kringumstæður munu duglegir menn geta spjarað sig. Það er mín skoðun. Ég tel að sjávarútvegurinn muni þá skila meiri peningum inn til samfélagsins. Því hefur verið haldið fram að mikill peningur, mikil auðæfi, hafi farið út úr þessari grein á undanförnum árum. Það er ekki gott. Því var spáð af mörgum, þegar kvótakerfið var farið að virka eins og það gerði verst --- eins og ég leyfi mér að segja, að það mundi brátt líða að því að útgerðin færi að skila það miklum hagnaði að hún borgaði skatta. En hvað hefur komið á daginn? Því miður er það ekki svoleiðis. Fjármunirnir hafa bara farið út úr greininni, jafnvel út fyrir landsteinana. Þegar menn eru að taka peninga úr íslenskum sjóðum eða úr Seðlabankanum, kaupa dollara, þá er það til þess eins að fella gengið. Þá er þetta kerfi farið að vinna á móti sér. Að lokum. Síðasti gerningur í sambandi við kvótaúthlutunina til smábáta og til byggða sem átti afkomu sína undir smábátum er eitt besta dæmið um hversu undarlegt kvótakerfið á Íslandi er. Það er líka enn eitt dæmið um hversu óréttlátt það er. Mörgum smábátaeigendum sem voru svo óheppnir að búa ekki á þessum stöðum svíður núna vegna þess að þeir treystu á að þeir gætu haldið áfram að róa í ýsufrelsinu og steinbítsfrelsinu. Sú varð hins vegar ekki raunin og það er hið versta mál. Ég vona samt að þeir muni með einhverjum hætti komast fyrir vind, herra forseti, þó að ég sjái ekki fram á það.

Virðulegur forseti. Í dag voru þingmenn af Vesturlandi, Vestfjörðum og Norðurl. v. kvaddir til kynningar á sýningunni Perlunni Vestfjörðum. Á þeirri kynningu var þingmönnum afhent leiðarrún. Þessi leiðarrún var dregin úr pungi töframanns og henni, virðulegi forseti, fylgir sá máttur að sá sem á henni heldur og hefur hana milli klæða þann tíma sem hann telur sig þurfa mun halda sinni stefnu. Sá mun aldrei glata áttum og mun komast á áfangastað. Kynningin á Perlunni Vestfjörðum styrkti mig í að halda þeirri stefnu sem ég hef komist á, að hætta ekki fyrr en það fiskveiðistjórnarkerfi sem við búum við verður aflagt. Virðulegur forseti. Markmið sýningarinnar Perlunnar Vestfjarða er að kynna Vestfirði með áherslu á gróskumikið mannlíf, atvinnulíf, fjölbreytta ferðamöguleika. Á sýningu sem halda á í Perlunni í Reykjavík ætla Vestfirðingar að kynna stofnanir sínar og starfsemi. Það á að kynna Vestfirði sem áhugaverðan áfangastað. Sveitarfélögin ætla að kynna búsetukosti og þjónustu sem er í boði. Atvinnuþróunarfélagið mun kynna þá aðstöðu og umgerð sem fyrirtækjum býðst á Vestfjörðum. Inn í þetta verður fléttað menningar-, fræðslu- og skemmtidagskrá. Það er landshlutinn Vestfirðir, virðulegi forseti, sem stendur að þessari kynningu. Íbúum þar finnst að þeir hafa fengið jákvæða umfjöllun að undanförnu, ekki síst fyrir að gera eigin byggðaáætlun. Þeir telja sig hafa fundið nýjan tón sem gæti gefið aðra mynd af samgöngum, atvinnulífi og búsetu á Vestfjörðum. Samt sem áður eru fiskveiðar kjölfestan á svæðinu en núverandi fiskveiðistjórnarkerfi er að eyða þar byggð og hrekja fólk á brott. Þessu verður að linna. Virðulegi forseti. Ég vil spyrja að hvort hæstv. sjútvrh. er í húsinu.

Hæstv. ráðherra er í húsinu. Óskar hv. þm. eftir að honum séu gerð boð um að koma í salinn?

Ég óska eftir að hann verði viðstaddur í um þrjár mínútur af ræðu minni, sem gæti orðið mjög löng.

Ég læt bera honum boð um það.

Virðulegur forseti. Þakka þér fyrir. Ástæða þess að ég þarf að ræða þetta mál ítarlega er að hér er rætt um að setja veiðigjald á fiskveiðistjórnarkerfið sem við búum við í staðinn fyrir þróunarsjóðsgjald. Veiðigjaldið sem sett verður á verður lægra heldur en þróunarsjóðsgjaldið. Ég get ekki samþykkt það. Það er verið að breyta kvótaþakinu þannig að einstök útgerð má auka hlutdeild sína úr 12% upp í 20%. Menn stunda byggðakvótabiks, 6--7 milljarða virði á að fara til einstakra aðila. Ég kalla það byggðakvótabiks og ég get ekki sætt mig við að auðlindin, fiskurinn í sjónum, fari á færri hendur. Ég fagna því að ég sá hæstv. sjútvrh. á leið í salinn. Ég bíð eftir því að hann komi svo hann heyri það sem ég hef sérstaklega við hann að segja. Ég doka þá við ef hann má ekki vera að því að koma hér inn, ég doka þá við í nokkrar mínútur með það. Virðulegur forseti. Allt ber að sama brunni. Allt fer á sömu lund. Stefnan er óbreytt, samdráttarstaðirnir minnka, vaxtarstaðirnir stækka. Stjórn fiskveiða á Íslandi er á villigötum. Menn sitja fastir í hinu mannlega þorskaneti, þ.e. fiskveiðistjórnarkerfinu sem er afskræmt orðið, óhugnaður ógeðfelldrar gróðahyggju sem vex eins og slímug forynja og bólgnar út á einum stað um leið og reynt er að setja á hana hömlur á öðrum. Virðulegi forseti. Mér þætti vænt um að ég gæti tryggt að hæstv. sjútvrh. heyrði það sem ég ætlaði að segja við hann en ég doka að sjálfsögðu við þangað til ég næ við hann sambandi þannig að hann gefi svar með höfuðhnykk eða einhverju því um líku. Þangað til það verður doka ég við með að tala til hans. Herra forseti. Ég segi enn sem áður að fiskveiðistjórnarkerfið felur í sér allt það sem andstætt er þeim gildum sanngirni og réttlætis sem ég er alinn upp við, sem ég veit að er það besta veganesti sem unnt er að fá í lífinu. Þau gildi byggjast á aldagamalli hefð og trú á almætti jafnrar skiptingar og jafnræðis. Ég vona, herra forseti, að mér takist að setja orð mín í þann búning að sársaukinn komi í ljós gagnvart þeim ósóma sem gert hefur einn að öreiga og annan að auðkýfingi, þ.e. íslenska fiskveiðistjórnarkerfið. Herra forseti. Það sem ég ætla beina til hæstv. sjútvrh. er þetta: Mér er kunnugt að hæstv. ráðherra óskar þess að þessari umræðu ljúki á þessum degi. Hann hefði getað hlutast til um að þetta mál kæmi fyrr á dagskrá þingsins. Þeir sem nú eru á mælendaskrá og hafa mikið að segja um þetta mál hefðu þannig getað lokið málinu fyrir þennan dag sem hann þarf að hverfa úr landi. Mér er fullkunnugt að þeir sem enn eru á mælendaskrá eru fullkomlega sáttir við að hæstv. ráðherra fari úr landi og sinni þeim mikilvægu málefnum sem hann þarf að leysa úr varðandi hugsanlegar hvalveiðar í framtíðinni. Það er fullkomin sátt um það hjá þeim sem enn eru á mælendaskrá. Ég hvet því hæstv. ráðherra til að fara jafnvel þó að þessu máli sé ekki lokið. Ég er þess fullviss að fyrir hann fæst staðgengill á næstu dögum vegna mikilvægis þess máls sem hann þarf að fjalla um á erlendum vettvagi. Ég, virðulegi forseti, geri enga frekari kröfu um að hæstv. ráðherra hlýði á orð mín. Það sem ég geri kröfu um, þ.e. það sem ég óska er að vekja megi athygli á því hvert stefnir. Það er stefnt að því að festa þessa forynju, slímugu forynju, sem bólgnar á einum stað um leið og reynt er að setja á hana hömlur á öðrum, í sessi. Ræða mín gengur út á að kerfið verði hins vegar aflagt. Ég get ekki, virðulegur forseti, á neinn hátt bælt niður það sem mér býr í brjósti varðandi þetta kerfi sem ég veit að eyðir byggð og eykur misskiptingu í þessu landi. Þau gögn sem ég styðst við sýna það svo sannarlega: skýrsla frá Byggðastofnun eftir Stefán Ólafsson, Búseta á Íslandi, rannsókn á orsökum búferlaflutninga; skýrsla um sjálfbæra þróun, þ.e. nýja stefnu fyrir Norðurlönd; skýrsla Þjóðhagsstofnunar um árangurinn af fiskveiðistjórnarkerfinu og áhrif þess á byggðina í landinu. Þetta eru gögnin, virðulegi forseti, sem ég styðst við. Ég get ekki annað en talað um niðurstöðurnar. Ég get heldur ekki látið vera, virðulegur forseti, að ræða um færeyska fiskveiðistjórnarkerfið sem ráðamenn á Íslandi hafa því miður gert mjög lítið úr. Þegar umræða var á þingi um sjávarútvegsmál í vetur ræddi ég um þá möguleika sem við ættum í að skoða á hvern hátt við gætum aðlagað það kerfi okkar. Þá lá við að ráðamenn gerðu grín að þeim vangaveltum. Ég get ekki, virðulegi forseti, látið vera að ræða um þessi mál. Þess vegna verð ég að hafna þeirri umleitan að ég stytti mál mitt á einhvern hátt. Þau atriði í þessu frv. sem ég nefndi í upphafi og eru andstæð skoðunum mínum get ég ekki samþykkt. Í öðru lagi er fiskveiðistjórnarkerfið ónýtt í heild sinni. Ég reyndi samt að bera í bætifláka fyrir það í upphafi þar sem ég hélt að kerfið væri ekki verra en mennirnir sem stjórnuðu því. Fiskveiðistjórnarkerfið er þannig saman sett að mér finnst það gersamlega óásættanlegt og úr takti við öll þau gildi sem mér var kennt að virða í uppeldi mínu, á sjómannsheimili þar sem fólk bjó við kröpp kjör og þurfti að lifa af því sem sjórinn gaf. Virðulegi forseti. Ég leyfi mér að fara nokkrum orðum um niðurstöðu Stefáns Ólafssonar í skýrslu eða rannsókn á orsökum búferlaflutninga en þar segir orðrétt, með leyfi forseta, á bls. 182--192 í samandregnum niðurstöðum: ,,Markmið rannsóknarinnar er að leita skýringa á búferlaflutningum milli landshluta á Íslandi á síðustu árum og áratugum. Slíkar skýringar geta veitt gagnlegar vísbendingar um það, hvaða aðgerðir eru líklegar til að hafa áhrif á framtíðarþróun búferlaflutninga í landinu. Við hönnun rannsóknarinnar var höfð hliðsjón af helstu kenningum sem fram hafa verið settar um viðfangsefnið erlendis og fyrri rannsóknum á þessu sviði hér á landi. Fyrirliggjandi gögn um fólksfjöldaþróun, búsetu, búferlaflutninga, atvinnuþróun og skyld atriði voru könnuð og að hluta borin saman við upplýsingar frá nágrannalöndunum. Þá voru framkvæmdar tvær sérkannanir vorið 1997 til þess að afla nýrra gagna til að varpa ljósi á tengsl búsetuþróunar og mats almennings í einstökum landshlutum á búsetuskilyrðum í eigin byggðarlagi. Sá þáttur rannsóknarinnar sem lýtur að athugun á tengslum búsetumats og búsetuþróunar felur í sér nýja aðkomu að viðfangsefninu, sem virðist veita afar öfluga skýringu á ólíkum mynstrum búferlaflutninga frá einum landshluta til annars. Forsenda slíkra skýringa er sú, að hvað sem líður einstökum þáttum ytri skilyrða þá eru búferlaflutningar endanlega afleiðing ákvarðanatöku einstaklinga og fjölskyldna, sem byggist á mati og samanburði viðkomandi aðila á kostum og göllum aðstæðna í upprunabyggð og hugsanlegum áfangastað. Heildarútkoma slíks mats á aðstæðum og kostum ræður niðurstöðunni um val á búsetustað. Einnig er hugsanlegt að um þvingaða búferlaflutninga geti verið að ræða, til dæmis vegna atvinnuleysis eða ófullnægjandi menntunaraðstæðna í heimabyggð.`` Virðulegi forseti. Ég stoppa aðeins við þessar samandregnu niðurstöður úr skýrslunni Búseta á Íslandi, rannsókn á orsökum búferlaflutninga. Hvað er verið að segja í þessum niðurstöðum, virðulegi forseti? Það er verið að segja að vegna atvinnuleysis eða ófullnægjandi menntunaraðstæðna í heimabyggð ákveði fólk að flytja. Ég hef áður sagt að á árunum kringum 1948--1954 fluttist fólk m.a. af Vestfjörðum til Suðvesturlands og Suðurlands vegna þess að það var ekki fiskur í sjónum við Vestfirði á hefðbundnum slóðum. Var það vegna kvótakerfisins? Nei, svo var ekki. Var það út af því að menn hefðu ekki veiðiheimildir? Nei, það var ekki út af því. Það var vegna þess, virðulegi forseti, og það verður aldrei of oft sagt, að skilyrðin í hafinu á hefðbundnum veiðislóðum voru þannig að þar var ekki fisk að fá. Þess vegna flutti fólk þaðan. En núna er það þannig að það er nægur fiskur á hefðbundnum slóðum við Vestfirði en þeir sem eiga heima þar hafa ekki heimildir til að veiða hann. Þess vegna flytur fólk af Vestfjörðum nú. Ég nefni þetta sem dæmi. Svo að ég haldi áfram tilvitnun minni í skýrsluna, með leyfi virðulegs forseta, segir þar: ,,Líklegast er þó að búferlaflutningar sem eru afleiðing tiltölulega frjáls vals einstaklinga hafi verið ríkjandi á Íslandi um árabil. Það kemur meðal annars fram í því, að fólk hefur flutt í miklum mæli frá landsvæðum þar sem atvinnuástand hefur verið gott og meðaltekjur yfir landsmeðaltali. Val á framhaldsmenntun felur oft í sér meðvitað val á starfsferli sem stýrir þar með búsetu að nokkru leyti. Í slíkum tilvikum er frekar um frjálst val að ræða en þvingaðan flutning. Í nágrannalöndunum hafa búferlaflutningar breyst á undanförnum áratugum. Fram til um 1970 var víða aukning á streymi fólks frá jaðarsvæðum til þéttbýlli staða og stórborga. Eftir það hægði sums staðar á búseturöskuninni, til dæmis í Skandinavíu, Finnlandi og Bretlandi, og fólk tók að flytja í vaxandi mæli frá stórborgunum til smærri þéttbýlisstaða og dreifbýlis, oft í nánd við stórborgirnar. Þessi umbreyting búsetumynstra hefur verið kennd við þjónustuþjóðfélagið og er víða spáð áframhaldi slíkrar þróunar. Hér á landi gætir slíkrar þróunar aðeins í mjög litlum mæli enn sem komið er. Búferlaflutningamynstur þau sem ríkjandi eru hér á landi, með þungum straumi fólks frá landsbyggðinni til höfuðborgarsvæðisins, eina eiginlega borgarsvæðisins hér á landi, eru einkennandi fyrir þau mynstur sem víða ríktu fyrr á eftirstríðsárunum í nágrannalöndunum. Það er því athyglisverð spurning hvort vænta megi aukinna búferlaflutninga frá höfuðborgarsvæðinu á næstu árum, til dæmis til smærra þéttbýlis eða dreifbýlis sem er innan seilingar við höfuðborgarsvæðið?`` Virðulegi forseti. Ég geri hlé á tilvitnun minni í skýrsluna. Mig langar að hugleiða það sem hér stendur. Þessi skýrsla er frá 1997 og staðreyndin er sú að það hefur hægt verulega á flutningi til höfuðborgarsvæðisins. Eins og hér er getið um flytja menn til smærra þéttbýlis í nágrenni höfuðborgarinnar. Menn eru ekki að flytja í dreifbýlið. Það er ekki verið að flytja á staðina þar sem samdrátturinn er vegna þess að þar er búið að selja fiskveiðiheimildirnar frá byggðunum til þéttbýlissvæðanna. Áfram með tilvitnun í þessa skýrslu, með leyfi virðulegs forseta: ,,Á síðustu tveimur árum`` --- þ.e. 1995 og 1996 --- ,,hefur verið meiri straumur fólks til höfuðborgarsvæðisins en nokkru sinni fyrr frá 1960. Horfurnar eru því tvísýnar og í reynd benda áform landsbyggðarmanna um brottflutning á næstu tveimur árum til þess að straumurinn verði áfram með svipuðum hætti og verið hefur síðastliðin ár.`` Allt eru þetta staðreyndir, virðulegur forseti, sem byggjast á niðurstöðu könnunar Þjóðhagsstofnunar í skýrslu sem lögð var fyrir endurskoðunarnefnd um stjórn fiskveiða. Þetta eru allt staðreyndir sem blasa við. Samt sem áður, virðulegur forseti, er lagt fyrir hv. Alþingi frv. sem festir fiskveiðistjórnarkerfið enn í sessi. Ég get ekki og mun ekki samþykkja þetta frv. Ég get ekki annað en talað gegn því. Virðulegi forseti. Ég vitna áfram, með leyfi forseta, til skýrslunnar frá Byggðastofnun sem ég veit að hæstv. starfandi forseta er mjög vel kunnug: ,,Fram kemur í rannsókninni að áhugi landsbyggðarfólks á nútímalegum lífsháttum, til dæmis fjölbreyttum atvinnutækifærum, ríkulegum aðgangi að verslun og þjónustu, fjölþættri aðstöðu til menningarneyslu og afþreyingar, góðum húsnæðisaðstæðum og samgöngum, skiptir miklu máli fyrir val á búsetustað. Mjög sterkt samband er milli ánægju íbúa með búsetuskilyrði og fólksfjöldaþróunar í einstökum landshlutum. Þar vegur þungt hvort aðstæður fyrir framangreinda þætti nútímalegra lífshátta eru hagstæðar eða ekki.`` Virðulegi forseti. Það er ástæða til þess að gera hlé á tilvitnuninni og hugleiða aðeins það sem sagt er. Í fréttatímum ber það gjarnan við á fallegum vordegi að teknar eru myndir af fólki í skemmtilegu samfélagi á Austurvelli við góðar aðstæður, í sólskini, þegar hægt er að sitja í skjóli við húsin í norðansveljandanum. Það eins og setið sé í sólarlöndum. Fólk er jafnvel með ölkrús á borði og hlær við myndatökumanninum þannig að þetta virðist allt svo fallegt og fínt. Staðreyndin er hins vegar sú að ærið oft, eftir að fólk hefur tekið ákvörðun um að flytja í þéttbýlið, finnur það fyrir einangrun, jafnvel enn meiri einangrun en var í dreifbýlinu þar sem menn eru meðvitaðri hver um annan en hér í þéttbýlinu. Þetta vil ég segja, virðulegur forseti, af því að ég hef haft af þessu spurnir og kynni. Ég held þá áfram með tilvitnun í þessa skýrslu, virðulegur forseti: ,,Þau svæði á landsbyggðinni sem byggja öðru fremur á frumvinnslugreinum atvinnulífsins, landbúnaði og sjávarútvegi, einkum fiskvinnslu, fá að öðru jöfnu lakasta einkunn frá íbúunum sjálfum fyrir einstaka þætti búsetuskilyrða og þau hafa jafnframt tapað flestu fólki.`` Hver er ástæðan, virðulegi forseti, svo að ég hugleiði þetta áfram, fyrir þessari framsetningu? Jú, það kemur í ljós að fólk hefur takmarkaðan áhuga á að vinna við atvinnugrein þar sem lægstu launin eru greidd. Þannig hagar til í hinum dreifðu byggðum að eftir því sem kvótinn minnkar, þeim mun minni vinna er við atvinnugreinina og þeim mun minni laun eru greidd. Þess vegna vill fólk fara. Það er mín túlkun á þessum orðum, virðulegi forseti. Hér segir áfram, með leyfi forseta: ,,Þróun atvinnutækifæra í fiskvinnslu hefur mikla fylgni við þróun nettóbúferlaflutninga frá landsbyggð til höfuðborgarsvæðisins á tímabilinu frá 1961 til 1996. Þegar fjölgaði störfum við fiskvinnslu þá dró landsbyggðin til sín fleiri íbúa frá höfuðborgarsvæðinu, en þegar fjölgunin stöðvaðist um 1980 jókst tap landsbyggðarinnar á íbúum til höfuðborgarsvæðisins.`` --- Það jókst enn frekar í kjölfar aukinna erfiðleika í sjávarútvegi upp úr 1987. Virðulegi forseti. Hvað er verið að segja þarna með þessari skýrslu? Frá 1987? Hver eru aftur viðmiðunarárin? Hvenær byrjar fiskveiðistjórnarkerfið? Ef ég man rétt, þá voru lög nr. 38/1990 afleiðing þess sem var að gerast á viðmiðunarárunum frá 1987--1990. Þetta segir alla söguna, virðulegi forseti. Þetta segir okkur að sá sem hefur farið í gegnum málin getur ekki sætt sig við það sem menn eru að gera, þ.e. meiri hlutinn á Alþingi og hæstv. ríkisstjórn. Þeir sem skilja hvað er að gerast, eins og ég tel mig hafa komist í gegnum eftir mikla yfirlegu og vangaveltur, með tilvitnun í fjölmarga vísindamenn sem hafa staðfest þessa skoðun mína, vita að fiskveiðistjórnarkerfi okkar er aðalorsakavaldur þess að smærri staðir eru að missa íbúana og þess að íbúum á stærri stöðum fækkar. Það fylgir fiskveiðiheimildunum sem færast á færri og færri hendur og til þéttbýlisins. Það er staðreynd, virðulegur forseti. Almennt skýrir búsetumat almennings búsetuþróunina í landinu, segir í skýrslunni. Auðvitað skiptir viðhorf fólksins máli, virðulegi forseti. Viðhorf fólksins breytist vegna utanaðkomandi þátta sem það getur ekki haft áhrif á, þ.e. þegar tekin er frá því lífsbjörgin og sjálfstæði einstaklingsins, frelsið, frá dugandi fólki sem enn býr í byggðarlögunum sem ég var að vitna til. Það mun smám saman láta undan ef það á að fara að gefa heimild, eins og gera á með breytingu á þessum lögum, til að flytja heimildirnar á færri hendur. Það eru nefnilega tiltölulega fáir sem hafa yfirráð yfir öllu fiskveiðistjórnarkerfinu í dag og það er verið að gefa heimildir til að flytja fiskveiðiheimildirnar yfir á um sex fjölskyldur í landinu, 5--6 fjölskyldur í landinu. Það er það sem þetta fiskveiðistjórnarkerfi felur í sér. Ég mótmæli því. Ég get ekki orðið við beiðni um að stytta mál mitt um nokkuð sem er mitt hjartans mál. Virðulegi forseti. Það má velta fyrir sér samkeppnisstöðu byggðarlaganna. Ég geri það með tilvitnun í sömu skýrslu, með leyfi forseta: ,,Þegar almennt er hugað að samkeppnisstöðu höfuðborgar og landsbyggðar, á grundvelli mats íbúanna sjálfra á búsetuskilyrðum, hefur höfuðborgarsvæðið einkum yfirburði gagnvart landsbyggðinni á sviði aðstöðu til menningarneyslu og afþreyingar annars vegar og verslunar og þjónustu hins vegar. Landsbyggðin hefur yfirburði á sviði umhverfisskilyrða og opinberrar þjónustu.`` Þetta er niðurstaðan, virðulegi forseti, í þessari skýrslu. En hvað er að gerast? Landsbyggðin hafði yfirburðastöðu á sviði umhverfisskilyrða og opinberrar þjónustu. Þegar hér er komið hefur hæstv. ríkisstjórn Davíðs Oddssonar gripið til þess að minnka þjónustuna, minnka þjónustuna sem talin var til kosta landsbyggðarinnar. Það er verið að fækka póstþjónustustöðvum, það er verið að leggja niður opinberar stofnanir og stytta þjónustutímann í hverju sveitarfélaginu á fætur öðru. Það er verið að taka það af hinni dreifðu byggð sem hún hafði fram yfir þéttbýlið. Þetta er stórt atriði og tengist beinlínis og beint fiskveiðistjórnarkerfinu sem við erum að ræða um. Virðulegi forseti. Ég vitna enn í þessa sömu skýrslu. Hér segir hér, með leyfi forseta: ,,Frá þeim sem fluttu milli byggðarlaga á árunum 1992--96 var fengið mat á aðstæðum í fyrra og núverandi byggðarlagi. Flestir voru ánægðari með vöruúrval á nýja staðnum,`` --- nýi staðurinn er þá Reykjavík, Hafnarfjörður, Kópavogur, stóru staðirnir með stóru markaðina sem bjóða lægra verð þegar búið er að leggja allan flutningskostnaðinn á vörur sem fluttar eru út á land --- ,,síðan kom, í þessari röð, menningarlíf, atvinnutækifæri, húshitunarkostnaður, þjónustuúrval, skemmtanalíf, flugsamgöngur, atvinnuöryggi, aðstaða til afþreyingar og íþróttaiðkunar, verðlag, framhaldsskólamál, framboð hentugs húsnæðis og tekjuöflunarmöguleikar.`` Úr öllum þeim þáttum, virðulegi forseti, sem ég las hér upp hefur verið dregið á landsbyggðnni. Það er barist í að reyna að koma því kerfi á að þéttbýliskjarnar myndist þar sem hægt er að veita þá þjónustu sem hér var minnst á. Þetta eru hugsanlega varnaraðgerðir sem er verið að leggja fram hugmyndir um. Hvenær? Jú, þær hugmyndir eru lagðar fram í byggðaáætlun nú á síðustu dögum þingsins. Það gefst ekki einu sinni, virðulegi forseti, tækifæri á að gera tillögur um að breyta þessum hugmyndum. Þetta eru ekkert nema hugmyndir og hugleiðingar um hvað hægt væri að gera. Nánast væri hægt að segja í einni setningu það sem fram er lagt í byggðaáætlun, þessum hugmyndum hæstv. byggðamálaráðherra: Svona vildum við sem búum úti á landi gjarnan að hlutirnir litu út. Búið. Virðulegi forseti. Eftir því sem ég kafa meira ofan í skýrslur og athugasemdir fræðinganna hvers á fætur öðrum, m.a. skýrslur stofnunarinnar sem slegin var af, Þjóðhagsstofnunar, stofnunarinnar með dýra sláturkostnaðinn, sem kostaði svo mikið að leggja niður, því skelfilegri verður niðurstaðan. Ég vitna einnig í skýrslu stofnunarinnar sem flutt var úr Reykjavík á annan stað á landinu, sem ég vona þó að hafi verið vænleg byggðaaðgerð en þær ber allar að sama brunni, þ.e. samkvæmt mínu mati að framkvæmd fiskveiðistjórnarkerfisins sé meginorsök búferlaflutninga sem átt hafa sér stað hér á landi. Það er rétt að minna á, virðulegi forseti, að atvinnuástand, t.d. á Vestfjörðum, hefur verið gott og tekjur voru langt yfir landsmeðaltali um langt árabil. Ástandið núna er hins vegar þannig, sem er afleiðing af þessu kerfi, að meðaltekjur á Vestfjörðum eru komnar töluvert undir landsmeðaltal. Fullyrðingar mínar um fiskveiðistjórnarkerfið eru samkvæmt þessu á rökum reistar og þróuninni verður ekki snúið við nema með breytingum, með því að hverfa frá því kerfi sem við erum með. Atvinnuleysi hefur ekki aukist á þessum stöðum vegna þess að fólk hefur hrakist í burtu. Þrátt fyrir að það hafi átt eignir þá hefur það skilið þær eftir, eignir að verðmæti 16--28 millj. væru þær hér á höfuðborgarsvæðinu, eru að seljast fyrir 3--5 millj. á stöðum þaðan sem mestur brottflutningur hefur verið. Það er til skýrsla sem sýnir auðar íbúðir í röðum sem ég tel að þetta fiskveiðistjórnarkerfi hafi skapað. Þó að menn tali um að aukin tækni spari mannskap --- ég viðurkenni að það er rétt --- breytir það engu um að fyrst og fremst er það kolvitlausu fiskveiðistjórnarkerfi að kenna hvernig búferlaflutningar hafa verið á Íslandi undanfarið, orsakarinnar er að leita í fiskveiðistjórnarkerfinu sem við búum við og viðhalda á með þeim lagabreytingum sem hér er fjallað um. Virðulegi forseti. Ef maður skoðar það sem sagt er um búsetu á Íslandi í skýrslu Stefáns Ólafssonar frá því í nóvember 1997 má sjá að þar er að finna algeran samhljóm við niðurstöðu athugunar Þjóðhagsstofnunar, sem ég gerði rækilega grein fyrir í 2. umr. um þetta mál. Ég ítreka kröfu mína um að þetta mál verði tekið af dagskrá og þrautreynt verði hvort hægt er að ná sáttum þó að það yrði gert með bráðabirgðaaðgerð. Skýrsla Þjóðhagsstofnunar frá því í október árið 2000 er í samræmi við skýrslu og niðurstöðu skýrslu Stefáns Ólafssonar frá 1997. Þannig skortir ekkert á að menn hafi skrifað og hugsað um þessi mál og fyrir liggi staðreyndir. Viljinn hjá hæstv. ríkisstjórn til að skoða það sem fyrir liggur er hins vegar enginn. Helstu niðurstöðurnar eru þær, eins fram kemur í skýrslu Þjóðhagsstofnunar, að hlutdeild samdráttarstaðanna í veiðiheimildum í þorski hefur minnkað verulega á undanförnum árum en hlutdeild vaxtarstaðanna aukist á sama tíma. Þetta er alger samhljómur og er svo einföld staðreynd að ég segi eins og ágætur maður sem er farinn til feðra sinna, þetta ættu allir í heiminum að geta skilið þó ég skilji það ekki. Það er sífellt að koma betur fram hversu gallað þetta slímuga forynjuafskræmi er. Ég vitna í DV frá því í dag, með leyfi forseta, en þar segir í viðtali við Sigurð Viggósson, framkvæmdastjóra Odda á Patreksfirði: ,,Steinbítsvertíð hefur gengið þokkalega það sem af er. Hins vegar segir hann að það sé ljóst að aflinn á þessu ári skerðist líklega um 40% miðað við síðasta ár vegna kvótasetningar steinbíts á smábátum. Hann segist þó ekkert kvarta og menn reyni bara að gera sitt besta.`` Virðulegur forseti. Ég ætla að leyfa mér að undirstrika að hann segist þó ekkert kvarta og menn reyni bara að gera sitt besta. Áfram segir í þessari grein: ,,Eftir að steinbítur var kvótasettur í upphafi yfirstandandi fiskveiðiárs hafa smábátar ekki lengur frjálsan aðgang að steinbítsveiðum. Sigurður segir að þetta komi greinilega niður á því sem að landi berst á Patreksfirði og á Tálknafirði. Þar hafi steinbítsafli tveggja stærstu fyrirtækjanna á þessum stöðum í fyrra verið um 1.200 tonn sem unnin voru á hvorum stað og allt bendir nú til þess að samdráttur verði um 40% á þessari vertíð. Það eru samtals 900--1.000 tonna samdráttur, aðeins hjá tveimur stærstu fyrirtækjunum á staðnum.`` Síðar í sömu grein segir: ,,Sigurður segir að þetta hafi veruleg verðáhrif á störf í landi en stærsti hluti steinbítsaflans fór til vinnslu. Hann telur einnig víst að skerðing verði á steinbítskvótanum á næsta ári. Sigurður segir að vissulega eigi margir aflamarksbátar í erfiðleikum varðandi steinbítsveiðarnar þar sem þá skorti kvóta fyrir þorsk og annan meðafla.`` Þá skortir kvóta fyrir þosk og annan meðafla. Virðulegur forseti. Svo ég tæpi á því sem ég hef verið að lesa upp er hér um að ræða þorsk, ýsu, karfa og ufsa sem meðafla með steinbít. Áður var steinbítur meðafli með þorski og ýsu. Áfram, með leyfi forseta, með tilvitnun í þessa grein í DV: ,,Hann segir það hins vegar alvarlegast í stöðunni að vegna hins háa leiguverðs á kvóta eigi margir ekki annan kost en að leggja bátunum. Það borgi sig hreinlega ekki að gera út. Hann segir fyrirtækið Odda þó hafa verið sæmilega sett með kvóta en vissulega sé hann aldrei nægur. Það horfi því dapurlega í sumar ef stór hluti aflamarksbátanna lendi í sjálfheldu og hætti. ,,Við höldum hins vegar í vonina með að góðar gæftir verði hjá dagabátunum hér út af í sumar. Þá eru meiri líkur til að fjöldi þeirra leiti hingað til veiða. Veiðar þessara báta eru hins vegar ekkert sjálfgefnar,`` segir Sigurður. Hann tekur undir umræður um horaðan þorsk á Vestfjarðamiðunum í vetur og meira sé um það en áður. Hann segir sjómenn töluvert hafa talað um þetta, ekki síst fyrr í vetur. Þá hafi þorskur sem veiðist samhliða steinbít að undanförnu verið frekar rýr en það sé þó ekki óalgengt á þessum árstíma.`` Það sem þarna er sagt, virðulegi forseti, með síðustu orðunum er að eftir hrygningu er fiskurinn magur. Virðulegi forseti. Sem hugleiðing um þessa grein þar sem ég undirstrikaði að Sigurður Viggósson segist ekki kvarta --- hvað er hann þá að segja? Hafi ég réttan skilning, virðulegur forseti, er þessi maður langveinandi undan kerfinu eins og stunginn grís. Það er það, virðulegur forseti, sem þetta viðtal við Sigurð Viggósson í DV í dag segir mér. Af einhverjum ástæðum reynir hann að fegra þær aðgerðir með því að segjast ekki vera að kvarta en veinar þó undan kerfinu sem hann býr við. Það vantar ekki að margir fjalla um fiskveiðistjórn. Margir fjalla um sjálfbæra þróun og umhverfissjónarmið með fögrum orðum og að því er virðist með góðum áformum. Ég hef sagt það áður að ég aðhylltist stjórnun, aðhald og eftirlit með takmörkuðum auðlindum okkar. Ég geri það í raun, virðulegur forseti. Ég aðhyllist stjórnun, ég aðhyllist aðhald og eftirlit með takmörkuðum auðlindum. Til að staðfesta það sem ég var að segja um fögru orðin vitna ég, með leyfi forseta, í bókina ,,Sjálfbær þróun`` með undirtitlinum ,,Ný stefna fyrir Norðurlönd``. Þar standa á bls. 93 fögur og fín orð og góð áform. Með leyfi forseta stendur hér: ,,Fiskveiðar, veiðar á sjávarspendýrum og fiskeldi. Þróun og verkefni. Í hafinu eru miklar og mikilvægar auðlindir sem Norðurlöndin bera sameiginlega ábyrgð á. Þær hafa átt þátt í að skapa grundvöll strandmenningar á öllum Norðurlöndum --- frá Eystrasalti í austri til heimskautssvæða í norðri og vestri í Norður-Atlantshafi. Á tilteknum svæðum á Norðurlöndunum eru þessar auðlindir grundvöllur lífsafkomu. Norrænu hafsvæðin eru meðal hinna gjöfulustu í heiminum. Þau eru grundvöllur atvinnu íbúanna og mikilvægi fæðuframleiðslu á alþjóðlegan mælikvarða. Forsenda þess að hafið varðveitir framleiðslugetu sína og að koma á sjálfbærri nýtingu auðlindar er að umhverfi hafsins haldist hreint. Norðurlöndin eiga að vera í fararbroddi og benda á sameiginlega ábyrgð þjóða heimsins á verndun sjávar. Nýting á auðlindum hafsins verður að byggjast á grundvelli varúðarreglunnar, heildarsýnar, þekkingar og rannsókna. Nauðsynlegt er að stjórnun og nýting auðlinda hafsins byggist á skilningi á heilum vistkerfum. Það gildi, sem auðlindir hafsins hafa sem lifandi uppspretta náttúrulegrar og endurnýjanlegrar fæðu, gerir það að verkum að ekki aðeins sjávarútvegurinn heldur allir geirar, sem nýta og hafa áhrif á hafið, bera sérstaka ábyrgð. Forðast verður starfsemi sem hefur neikvæð áhrif á umhverfi hafsins og þar með á framleiðslu eða gæði fæðunnar fyrir íbúa heimsins. Langtímamarkmið er að nýting allra lifandi auðlinda sjávar á Norðurlöndum verði sjálfbær.`` Virðulegur forseti. Það sem ég las eru bara fögur orð, bara fögur áform. Framkvæmdin, virðulegi forseti, er grátleg. Hún er skelfileg. Hér hefur verið framkvæmt arðrán í vissum skilningi með eyðileggingu uppeldisstöðva. Þetta fullyrði ég, virðulegur forseti. Með því að eyðileggja ákveðnar fiskislóðir, uppeldisslóðir, með aðgerðum sem fara þvert gegn öllum þeim fögru áformum sem hér standa. Hvað er búið að gera í Norðursjónum? Hvernig er með allt það eitur sem er verið að hleypa út um allan þennan heim sem ég var að lesa upp áform frá? Frá Eystrasalti, heimskautssvæðin í norðri og vestri, í Norður-Atlantshafi. Það er svo grátlegt, virðulegur forseti, að menn skuli setja á blað þessi orð í einhverju yfirskilvitlegu ástandi um að hafa allt fagurt og fínt en gleyma staðreyndunum, gleyma því hverju þeir sjálfir standa að, m.a. með því að viðhalda því fiskveiðistjórnarkerfi sem viðgengst á Íslandi. Þá er ástæða, virðulegur forseti, til að lesa upp úr þessari skýrslu um sjálfbæra þróun nýja stefnu fyrir Norðurlönd, lesa upp umhverfisstefnu íslenska sjútvrn. Hér stendur, með leyfi forseta: ,,Umhverfisstefna íslenska sjávarútvegsráðuneytisins. Árið 1998, á Ári hafsins, gaf sjávarútvegsráðuneytið út yfirlýsingu um mikilvægi þess að taka tillit til umhverfissjónarmiða við nýtingu auðlinda hafsins. Yfirlýsingin hefst á eftirfarandi orðum: ,,Í sjávarútvegsráðuneytinu er stefnt að því að nýting auðlinda hafsins sé sjálfbær og byggt sé á bestu tiltæku vísindalegu rökum þegar ákvarðanir eru teknar. Þess verði gætt að líffræðilegri fjölbreytni og vistkerfi hafsins sé ekki ógnað. Við stjórnvaldsákvarðanir ber að taka mið af skyldu hverrar kynslóðar til að skila afkomendum sínum lífvænlegu umhverfi, skyldum þjóða til að vernda lífríki og vistkerfi hafsins og mikilvægi þess að bjóða neytendum íslensks sjávarfangs heilnæmar afurðir.```` Virðulegur forseti. Mjög mikilvæg orð standa í þessari skýrslu um umhverfisstefnu íslenska sjútvrn. En ég spyr, virðulegur forseti: Eru þetta fögur orð á blaði eða er þetta það sem farið er eftir með íslenska fiskveiðistjórnarkerfinu? Er það að afneita brottkasti á 50--100 þús. tonnum af fiski á ári hverju á undanförnum árum þangað til menn neyddust til að gera úttekt sem sýnir a.m.k. 30--40 þús. tonna brottkast --- eftir fjögurra, fimm ára sífellda umræðu um brottkast var gerð úttekt --- að fara eftir því sem hér stendur í umhverfisstefnu íslenska sjútvrn. um að vistkerfi hafsins verði ekki ógnað?

10 ára umræður.

Það eru 10 ár, hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson, það eru 10 ár, það er rétt. Það eru ekki fimm ára, ekki sex ára heldur 10 ára umræður um brottkast, og hvað tók langan tíma að fá samþykkt að gerð væri skoðun, úttekt? Það tók sex, sjö ár þangað til hægt var að berja menn, þvinga þá, til að skoða þessa hluti. Hvað var gert við þá sem reyndu að sýna fram á á hvern hátt þetta væri gert? Þeir eru dregnir fram sem einhverjir misindismenn. Virðulegur forseti. Ég get ekki sætt mig við að menn segi eitt í dag og framkvæmi svo annað á morgun. Þess vegna, virðulegur forseti, mótmæli ég þessu með því að reyna að fara yfir málið á sem gleggstan hátt og aðskiljanlegastan máta fyrir þá sem einhvern tíma eiga eftir að kanna það sem hér er verið að segja. Ekki er því að heilsa að hv. þm. stjórnarliða fylgist með þeim hugleiðingum sem ég eða aðrir ræðumenn hér hafa fram að færa. Herra forseti. Í næsta kafla ræðu minnar mun ég styðjast við skýrslu Byggðastofnunar um áhrif kvótasetningar aukategunda hjá krókabátum í byggð á Vestfjörðum. Þessi skýrsla, virðulegur forseti, er frá því í október 2001 og fjallar um eftirtalin byggðarlög, talin upp frá suðri um vestur til norðurs: Reykhólar, Patreksfjörður, Tálknafjörður, Bíldudalur, Þingeyri, Flateyri, Suðureyri, Bolungarvík, Ísafjörður, Súðavík, Hólmavík og Drangsnes. Samantekt á niðurstöðum er svohljóðandi, virðulegur forseti: ,,Atvinnulífið á Vestfjörðum er háð fiskvinnslu og fiskveiðum. Í vestfirskum sjávarbyggðum er hlutfall fiskvinnslu og fiskveiða víða á bilinu 30--60% ársverka. Hlutur vestfirskra báta í heildaraflamarki hefur dregist saman um rúmlega 30% frá upphafi kvótakerfisins. Hlutur vestfirskra skipa í veiðiheimildum krókabáta hefur aukist um 30% frá 1995--2001 og sóknardagabátum á Vestfjörðum hefur á sama tíma fjölgað um rúm 50%.`` Virðulegi forseti. Þessir punktar segja okkur svo skýrt hvað um er að vera. Þetta er skýrsla frá því í október 2001. Það eru örfáir mánuðir síðan skýrslan var gerð. Svo skulum við skoða áfram niðurstöðurnar, með leyfi forseta: ,,Á síðasta fiskveiðiári lönduðu krókabátar 49% alls þorsks á Vestfjörðum, 65% af ýsu, 32% af ufsa og 64% af steinbít.`` --- Það eru krókabátar, virðulegur forseti, sem eru undirstaða atvinnulífs að meginhluta til á Vestfjörðum. --- ,,Miðað við landaðan afla á síðasta fiskveiðiári og úthlutað krókaaflamark má ætla að afli vestfirskra krókaaflamarksbáta verði 6.200 tonnum minni á þessu fiskveiðiári en því síðasta miðað við slægðan afla samkvæmt upplýsingum frá Fiskistofu.`` Virðulegur forseti. Ég les áfram, með leyfi, þessi hörmulegu orð: ,,Fyrirsjáanlegt er að samdráttur í aflaverðmæti hjá vestfirska krókabátaflotanum muni nema rúmum milljarði á nýhöfnu fiskveiðiári vegna kvótasetningar ýsu, ufsa og steinbíts, sé miðað við meðalverð á fiskmörkuðum í síðasta mánuði.`` Og enn áfram, virðulegur forseti: ,,Miðað við samdrátt í afla til vinnslu upp á 6.200 tonn af slægðum afla, vegna kvótasetningar ýsu, steinbíts og ufsa, má gera ráð fyrir því`` --- þeirri hörmulegu staðreynd vil ég bæta hér inn í --- ,,að ársverkum í landvinnslu á Vestfjörðum fækki um 93, sé miðað við upplýsingar frá Samtökum fiskvinnslustöðva. Landssamband smábátaeigenda gerir ráð fyrir því að störfum við smábátaútgerð á Vestfjörðum fækki um 160--200 vegna kvótasetningar ýsu, steinbíts og ufsa.`` Í því frv., virðulegi forseti, sem við erum að fjalla um er gerð tilraun til að bæta þessa skelfilegu samdráttaraðgerð upp með því að úthluta, eftir aðferð sem mörgum er óskiljanleg, einhverju til einhverra á undarlegan máta sem stenst engan veginn skoðun þegar farið er yfir málið að nýju. Ég er, virðulegur forseti, að fjalla um hlut krókabáta í sjávarútvegi á Vestfjörðum. Það er unnt að meta afleiðingar af veiðikerfi smábáta sem skall yfir þá 1. sept. sl., þegar kvótinn var settur á veiðar þeirra sem stunda veiðar á steinbít, ýsu og ufsa, og ég held einhvern veginn að skelfilegust séu áhrifin á þá staði, ekki bara á Vestfjörðum sem ég nefndi áðan, heldur reyndar fleiri þar sem menn hafa byggt mikið á því sem hefur verið kallað meðafli. Sérstaklega á Vestfjörðum byggist atvinnulíf á fiskveiðum. Fiskvinnsla er allt að 60% atvinnulífsins en ég man það, virðulegur forseti, með því að skoða hlutina að þar sker Ísafjörður sig nokkuð úr frá smærri stöðunum og það má líka rekja upp þjónustustaðinn Patreksfjörð sem er í vissum skilningi þjónustustaður fyrir suðursvæði Vestfjarða. Þjónustustörfin standa öll og falla á einn eða annan máta með störfum í sjávarútvegi. Þetta þýðir að þegar aflaheimildirnar eru teknar af þessum stöðum fækkar fólki við fiskvinnslu, og um leið fækkar fólki í verslun, iðnaði og öðrum þjónustugreinum. Sagt var í skýrslu Byggðastofnunar að það sem stæði upp úr á landsbyggðinni væri betri opinber þjónusta en afleiðingin af þessum samdrætti öllum saman er að ríkið gengur fremst í flokki með því að draga úr þeirri opinberu þjónustu sem þótti þó vera betri úti á landi en í þéttbýlinu Reykjavík og nágrenni. Grundvallaratriðið í dag er þetta fiskveiðistjórnarkerfi sem við búum við, þ.e. yfirráð yfir aflaheimildum í sjávarútvegi nútímans. Það eru grundvallaratriði og þessar veikari byggðir hafa orðið að láta frá sér aflaheimildir í stórum stíl. Hlutur Vestfjarða hefur dregist saman eins og ég sagði áðan um yfir 30% frá árinu 1990. Á tæplega 12 ára tímabili hafa veiðiheimildir farið frá Vestfjörðum sem nemur 30% miðað við það sem þeir höfðu í upphafi kvótakerfisins. Ég ætla ekki að ræða um krókabátakerfið á þessu augnabliki en það er ástæða til að gera því nokkuð góð skil síðar. Varðandi það hvernig aflamagnið er saman sett sem kemur til vinnslu á Vestfjörðum má geta þess að á síðasta ári var steinbíturinn 5.500 tonn og ýsa tæp 3.000 tonn miðað við óslægðan afla. Eins og ég gat um áðan er þó verið að reyna að klóra í bakkann með þessu frv. og laga aðeins til samdráttinn sem áætlaður var 1. sept. sl. Kannski verður ekki eins alvarlegur samdráttur og horfði til. Rétt er að geta þess að samsetning vinnu var þannig á Vestfjörðum árið 1997 að 957 manns unnu í fiskvinnslu og 580 manns í fiskveiðum. Ársverkin 1997 voru um það bil 4.369. Þessum störfum hefur fækkað verulega á síðustu fjórum árum sem má sjá á því að íbúum Vestfjarða hefur fækkað úr 7.341 í 6.983 árið 2000 eða um 358 manns. Rétt er að geta þess að störfum í fiskvinnslu hefur fækkað lítillega á öllu landinu á sama tíma en þar má geta um nýja tækni við fiskvinnslu og breytingar við fiskútflutning þar sem verið er að flytja út æ meira af ferskum fiski með flugi í stað þess að frysta fisk í landi. Það gefur skýringu á því sem ég var að fjalla um. Ég sagði, virðulegur forseti, að ég ætlaði að fjalla lítillega um krókabátana á Vestfjörðum. Það er ástæða til þess vegna þess að vestfirskir krókabátar koma með stóran hluta þess afla sem krókabátaflotinn á landinu kemur með á hverju ári. 43% af þorskafla krókabáta var landað á Vestfjörðum, 48% af ýsunni var landað af krókabátum á Vestfjörðum, 8% í ufsa og 71% í steinbít þannig að áhrifin af því fiskveiðistjórnarkerfi eða breytingum sem gengu í gildi 1. sept. sl. voru uggvænleg. Það er ekki að furða, virðulegur forseti, að menn í þessum byggðum hafi sagt sig úr stjórnarflokkunum með heitingum um að vinna þeim allt hið versta sem til væri. Það er ekki að furða að menn hafi brugðið á það ráð að selja frá sér bátana sína og koma sér burt úr byggðinni. En á þetta hlustar auðvitað ekki nokkur stjórnarliði vegna þess að hæstv. ríkisstjórn segir þeim að gera það ekki. Þær breytingar á lögum um stjórn fiskveiða sem gengu í gildi 1. sept. 2001 fólust í kvótasetningu svonefndra aukategunda, þ.e. ýsu, steinbíts og ufsa, vegna þess að þessi veiði var frjáls hjá smábátum með þorskaflahámark og sóknardaga fram að þeim tíma. Þetta horfði því strax til mikilla áhrifa á smábátaútgerð, sérstaklega þeirra útgerðarmynstra sem ég benti á, þ.e. smábáta með sóknardaga og þorskaflahámark. Um áhrif þessara lagabreytinga á Vestfjörðum segir í skýrslu sem ég gat um í upphafi, virðulegur forseti: ,,Eins og sagt var frá hér á undan er hlutur smábáta í útgerð á Vestfjörðum stór, en þeir veiða t.d. helming þess botnfisksafla sem berst á land á svæðinu. Uppgangur í veiðum smábáta á Vestfjörðum á síðustu árum hefur skapað þar mikil verðmæti og mörg störf og að nokkru leyti komið í staðinn fyrir samdrátt sem orðið hefur, t.d. vegna flutnings aflamarks frá svæðinu. Áhrif nýrra laga um veiðar smábáta verða því meiri á Vestfjörðum en í öðrum landshlutum. Skipta má áhrifum áðurnefndra breytinga á vestfirskt atvinnulíf í tvennt. Í fyrsta lagi mun afli sem kemur til vinnslu minnka verulega sem væntanlega mun leiða af sér samdrátt í landvinnslu. Leiða má að því líkur að störfum í landvinnslu fækki af þessum sökum, ef ekki kemur til hráefni úr öðrum áttum. Hinn hluti áhrifanna snýr að útgerð krókabátanna. Gera má ráð fyrir því að kvótasetning ýsu, steinbíts og ufsa, bann við veiðum á öðrum tegundum og samdráttur í þorskveiðiheimildum leiði af sér uppsagnir hjá útgerðarmönnum krókabáta. Hér er um að ræða fólk sem vinnur í landi við beitningu og aðra þjónustu við báta og einnig má gera ráð fyrir að í einhverjum tilfellum verði fækkað í áhöfnum, auk þess sem einhverjum bátum verður lagt.`` Virðulegur forseti. Frá því í haust hefur fjölmörgum þeim sem unnu við beitningu á stöðunum sem ég rakti upp áðan á öllum Vestfjörðum verið sagt upp, þeim sem voru við beitningu, þeim sem voru við fiskveiðar, þeim sem voru á bátunum. Þess vegna er verið að klóra í bakkann, vegna þess að barið var á mönnum vegna þessa kerfis, og menn verða að reyna að klóra í bakkann með þeim aðgerðum sem bæta þó engan veginn upp þær vondu aðgerðir sem fylgja einnig með í þessum lagabreytingartillögum. Virðulegur forseti. Ég má í lokin til með að vitna í niðurlag þessarar skýrslu Byggðastofnunar um áhrif kvótasetningar aukategunda hjá krókabátum á byggð á Vestfjörðum. Niðurlagið er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Sjávarútvegur er undirstöðuatvinnugrein á Vestfjörðum og nálægð við gjöful fiskimið er einn helsti styrkleiki vestfirskra byggða. Þegar haft er í huga áðurnefnt mikilvægi smábátaútgerðar fyrir sjávarútveg á Vestfjörðum liggur það í augum uppi að allar breytingar á löggjöf um veiðar smábáta sem hafa í för með sér skerðingu á veiðiheimildum þeirra munu hafa mikil áhrif á byggð á Vestfjörðum. Í þessari samantekt var gerð tilraun til að meta það hvaða áhrif kvótasetningar á ýsu, steinbít og ufsa gæti haft á byggð á Vestfjörðum. Eftir þessa stuttu samantekt verður ekki annað séð en að áhrif hennar gætu orðið mjög alvarleg í ljósi áðurnefnds mikilvægis krókabátaútgerðar á byggð á Vestfjörðum.`` Virðulegur forseti. Þessari skýrslu fylgja súlurit sem sýna í einstökum atriðum áhrifin á heildarafla og krókaaflamark á stöðunum frá Brjánslæk að Hólmavík talið frá suðri og vestur um til norðurs, og í nákvæmum atriðum eru rakin þau áhrif sem urðu við lagasetninguna 1. sept. sl. Það sem verið er að reyna að klóra í bakkann núna kemur að litlu leyti, tel ég, til hluta þeirra staða sem hér var um getið --- en bara hluta þeirra staða sem hér var um getið. Herra forseti. Ég mun nú fjalla um þá veiðiaðferð sem ég tel vistvænasta, umhverfisbesta og þá einu sem auðvelt er að útfæra, stjórna og ná með markmiðum góðs veiðistjórnarkerfis. Það er hægt með því kerfi sem ég ætla að fjalla um. Ég á þar við veiðar með línu. Ég sé ástæðu til að fara mjög rækilega í gegnum það kerfi sem ég tel að væri hægt að aðlaga færeyska sóknardagakerfinu. Það er það, virðulegur forseti, sem ég ræddi um í vetur, og ráðamenn gerðu nánast grín að og vildu ekki eyða tíma sínum, þeim dýrmæta, í að hugleiða einu sinni. Ég ætla að fara yfir skiptakjör þegar menn veiða með línu í landróðrum og um þær veiðar gildir eftirfarandi, virðulegur forseti: Á landróðrabátunum sem stunda veiðar með línu fá skipverjar í hlut ákveðinn hundraðshluta af skiptaverðmæti aflans. Þar er flotanum skipt allt frá 12 rúmlestum upp til 500 rúmlesta og þar segir að á skipum 12--20 rúmlesta sé miðað við 39% skiptingu miðað við 7 menn í áhöfn. Á skipum 21--30 rúmlesta er 33% hlutdeild miðað við 8 menn. Á skipum 31--50 rúmlesta er skiptaprósentan 30,5% miðað við 10 menn. Á skipum 51--110 rúmlesta er skiptahlutfallið 29,5% miðað við 11 menn. Á skipum 111--200 rúmlesta er skiptaprósentan 29,2% miðað við 11 menn. Á skipum 201--239 rúmlesta 28,5% miðað við 11 menn og síðan á skipum sem eru 240--500 rúmlestir 27,5% miðað við 11 menn. Í liðum c--g er reiknað með að fimm menn séu í landi. Ef mann vantar í róður skiptist hlutur hans milli þeirra sem róðurinn fara. Það gildir einnig um hlut til landmanna, ef einn vantar skiptist hlutur milli landmannanna enda er gert ráð fyrir að þeir sem eftir eru vinni störf hans. Hér er fjallað um útilegu. Útilega er það þegar menn hafa verið minnst tvær legur og þar af aðra leguna þar sem afli er slægður og ísaður. Hér er fjallað um landróðra á bátum með beitningarvélar og hér er fjallað um útilegur á bátum með beitningarvélar. Fjallað er um skiptakjör á lúðuveiðum og skiptakjör á grálúðuveiðum. Hér er getið um hafnarfrí, löndunarfrí og róðrafrí. Þetta kerfi sem ég er að ræða um á allt við línuveiðar þannig að hverju einasta atriði varðandi línuveiðar er hægt að framfylgja, og það er hægt að aðlaga það mjög þægilega einmitt færeyska sóknardagakerfinu. Virðulegur forseti. Við 2. umr. um frv. um síldveiðar, þ.e. úthlutaðan kvóta vegna veiða úr norsk-íslenska síldarstofninum, greiddi ég einn atkvæði gegn því, þ.e. ég greiddi atkvæði gegn kvótaúthlutunaraðferðinni. Í ræðu sem ég flutti við 2. umr. um þetta frv. fór ég nokkrum orðum um síldveiðar og byggði þá á bókinni ,,Svartur sjór af síld``. Þar var sagt frá ferli síldarinnar, því þegar síldveiðibæirnir, Siglufjörður, Raufarhöfn, Húsavík og aðrir slíkir staðir, voru nánast gullgrafarabæir á Íslandi. Þar var sagt frá hruni síldveiðistofnsins. En í upplýsingaveitu sjútvrn. sem heitir ,,Ábyrgð í sjávarútvegi`` er getið um síld á þennan hátt, með leyfi virðulegs forseta: ,,Heimkynni síldarinnar eru um norðanvert Atlantshaf, umhverfis Ísland og á stórum svæðum við norðaustanvert Atlantshafið, en einnig vestan þess langt suður með ströndum Ameríku. Síldin er uppsjávar- og miðsævisfiskur og heldur sig í torfum. Hún finnst frá yfirborði sjávar og niður á um 250 m dýpi og lifir einnig við mismunandi seltustig. Hún lifir mest á smákrabbadýrum, einkum rauðátu, en einnig á ljósátu og loðnuseiðum.`` Síðan er sagt hér, með leyfi forseta: ,,Þrír aðskildir síldarstofnar eru á Íslandsmiðum: 1) íslenska vorgotssíldin, sem er mjög lítill stofn, 2) íslenska sumargotssíldin og 3) norska vorgotssíldin sem stundum er nefnd norsk-íslenski síldarstofninn. Stofnarnir þrír hegða sér á mismunandi hátt hvað varðar vaxtarhraða, hrygningartíma og göngur. Íslenska sumargotssíldin hefur verið veidd samfellt síðan um miðjan 8. áratuginn en þar áður voru miklar veiðar úr norsk-íslenska síldarstofninum uns hann hrundi undir lok 7. áratugarins. Sá stofn hefur hins vegar náð sér til fulls á undanförnum árum og árið 1994 veiddu Íslendingar úr þessum stofni á ný og hafa gert síðan.`` Virðulegur forseti. Mér finnst vanta í þessar upplýsingar um ábyrgð í sjávarútvegi mikla sögu. Það vantar söguna um hvers vegna stofninn hrundi. Hér er sagt, með leyfi forseta: ,,Veiðar á íslenskri sumargotssíld eru vertíðabundnar og aðallega veiðist hún á tímabilinu október/janúar undan suðvestur-, suður- og suðausturströnd landsins. Síldin hrygnir í júlí og heldur síðan í leit að æti. Hrygningarstofninn er talinn hafa verið um 700.000 tonn sumarið 2001. Norsk-íslenski stofninn hrygnir hins vegar undan ströndum Noregs snemma vors og ókynþroska síld heldur sig við Noreg en eldri fiskurinn fer í ætisleit út á Norðaustur-Atlantshafið. Stórar göngur norsk-íslensku síldarinnar komu upp að ströndum Íslands á sumrin fram yfir miðjan 7. áratuginn og voru grundvöllur veiðanna hér við land. Hrygningarstofninn er talinn hafa verið rétt rúmlega 6 milljónir tonna árið 2001. Síld er veidd í síldar- og loðnunót og í flotvörpu. Aðallega veiðist 4--7 ára síld, 30--35 cm á lengd og 200--300 g að þyngd. Fituinnihald í holdi síldar er mjög breytilegt og fer eftir ætisskilyrðum og árstíma. Best er síldin þegar hún er stinn og fiturík.`` Virðulegur forseti. Skyldi það geta verið að fiskveiðistjórn á Íslandi varðandi síldveiðar sé með eðlilegum hætti? Er eðlilegt að síldin sé veidd þegar hún er nánast grindhoruð og óhæf til manneldis? Er góð nýtingarstefna að vinna á þann máta? Hún er a.m.k. ekki stinn og fiturík fyrr en vel er liðið á vertíðina. ,,Árlegur afli íslensku sumargotssíldarinnar hefur verið að aukast síðan 1975 og hefur verið nálægt 100.000 tonnum undanfarin ár.`` Hér er það mikilvægasta sem mig langar til að vitna í af þessum vef, upplýsingaveitu sjútvrn.: ,,Lexía fyrir framtíðina. Hrun síldarstofnanna upp úr miðjum 7. áratugnum hafði mjög slæm áhrif á íslenskt efnahagslíf en skýr merki ofveiði og óhagstæð umhverfisskilyrði réðu mestu um að svo fór sem fór. Á hinn bóginn hafa markvissar aðgerðir við uppbyggingu stofnsins orðið að fyrirmynd fiskveiðistjórnar í seinni tíð. Árið 1975 var í fyrsta skipti sett heildaraflamark fyrir veiðar á íslensku sumargotssíldinni og var það jafnframt í fyrsta skipti sem kvóti var settur á veiðar hér við land. Veitt hefur verið úr stofninum með kjörsókn að leiðarljósi og stofninn farið stækkandi lengst af. Lexían sem læra varð af síldveiðum fyrir 30 árum reyndist notadrjúg fyrir framtíðina.`` Virðulegur forseti. Ég óttast að í þessum orðum felist mótsögn við eiginlega framkvæmd á veiðunum. Ég óttast að veiðar með flottrolli hafi veruleg áhrif, ekki bara með því að meira af veiddri síld drepist og kremjist heldur að síldin komi til með að tileinka sér hegðunarmynstur vegna þeirra veiðarfæra sem verið er að nota. Þess vegna geld ég varhuga við því að veiðar á síld skuli leyfðar með flotvörpu. Ástæða væri til að fara rækilega yfir þær heimildir um ábyrgð í sjávarútvegi sem eru um þorskinn á upplýsingaveitu sjútvrn. Ég held, og það er best að segja það með þessum orðum, að þessar upplýsingar séu vægast sagt mjög hæpnar því að í ljós er að koma að við Ísland veiðist þorskur af a.m.k. fleiri en einum stofni. Því tel ég, virðulegur forseti, að það sem stendur á þessari veitu ásamt og með öðru því sem ég hef verið að skoða á upplýsingaveitu sjútvrn. sé rangt, a.m.k. er sneitt fram hjá þeim efasemdum sem ríkja meðal þeirra sem hafa mesta afkomu af sjávarútvegi á Íslandi. Alveg sama má segja um ýsuna. Ég tel að þar vanti verulega á það sem ætti að vera upplýst um. Það þarf að upplýsa um að fleiri en einn stofn af ýsu eru við landið. Það eru mjög mismunandi vaxtarskilyrði fyrir ýsu í kringum landið og það er alveg ótrúlegt að ýsa veidd í Hvalfjarðarkjaftinum, þrískæð ýsa sem menn kalla, ýsa sem er um 2 kg, getur verið um 9 ára gömul þrátt fyrir smæðina, og það gefur vísbendingu um að á þeim slóðum sé annar stofn en t.d. ýsan sem kölluð er Eyrarbakka-ýsa sem er alltaf 7--8 kg 4--5 ára gömul. Svo eru menn að segja að það sé einn ýsustofn við landið. Virðulegur forseti. Á Íslandsmiðum hafa fiskveiðar verið stundaðar öldum saman á litlum opnum bátum við erfiðar og hættulegar aðstæður. Síðan komu skúturnar og vélknúnu þilfarsbátarnir. Þetta boðaði breytta tíma, minna erfiði og meira öryggi sjómanna. Sjómennska hefur verið talin til hættulegri starfa hér á landi. Það má minnast þess að fyrsti togarinn sem kom til Íslands hét Coot ef ég man rétt. Nú brestur mig kannski minni og þarf að leita til hv. þm. Guðjóns Arnars Kristjánssonar um það hvort ég fer með rétt mál en mig minnir að Coot hafi verið fyrsti togarinn sem kom til Íslands. Það segir sitt að sá togari kom í kringum 1905 þannig að togaraútgerð á Íslandi hefur þróast síðan, og er enn að þróast. Virðulegi forseti. Ég er þeirrar skoðunar að við þurfum á að halda öllum útgerðarmunstrum sem eru í gangi á Íslandi. Ég tel að menn þurfi bara að gera upp við sig hvernig við viljum nýta þær fjárfestingar sem liggja í skipunum okkar, í tækninni okkar til þess að það komi sem best að notum fyrir alla landsmenn vegna þess að mín einlæga skoðun er sú að fiskinn í sjónum eigum við Íslendingar allir sameiginlega og við Íslendingar eigum allir að njóta góðs af þessari auðlind. Ekki sé ég eftir því þó svo þeir sem stunda veiðarnar og þeir sem reka útgerðina beri góðan hlut frá borði. Það eiga þeir svo sannarlega að gera. Skipstjórar á íslenskum skipum bera mikla ábyrgð. Þeir bera ekki aðeins ábyrgð á því að fara vel með skipin og mannskapinn heldur bera þeir ábyrgð á því að fara vel með þann afla sem þeir sækja á Íslandsmið. Þeir bera einnig ábyrgð á því að ganga vel um miðin. Þeir bera meiri ábyrgð en útgerðarmaðurinn sem gefur skipun um að koma með ákveðnar tegundir að landi úr hverjum róðri eða hverjum túr. Mér er það minnisstætt að í ævisögu Haraldar Böðvarssonar segir hann frá því þegar hann sem ungur maður seldi hross og keypti bát, keypti síðan annan bát vegna þess að hann græddi á bátakaupunum. Hann gerðist síðan útgerðarmaður og hélt úti vinnu á Akranesi. Á sama hátt eða svipaðan gerðust hlutirnir hjá mörgum sem unnu sig upp úr því að vera einstaklingar sem höfðu lítið á milli handanna. Smám saman stækkuðu þeir sína hlutdeild, ekki vegna þess að þeir fengu gefnar veiðiheimildir heldur vegna þess að þeir sóttu í sameiginlega auðlind landsmanna. Við eigum aðra nytjastofna á Íslandi til viðbótar við bolfiskinn og þær fisktegundir sem ég var að nefna, þ.e. skelfisk og krabbadýr. Við eigum að nýta allar tegundir sem við eigum hvort sem það er þorskur, ýsa, ufsi, karfi, grálúða, hvers konar flatfiskar, steinbítur, síld, loðna, humar, rækja, hörpudiskur eða aðrir stofnar. Þá ég við krækling og alls konar skelfisk. Við eigum að nýta auðlindina í hafinu. Við þurfum bara að fara rétt að því. Vinnuaflið sem er í sjávarútvegi stendur undir afkomu þessarar þjóðar að verulegum hluta. Þess vegna eigum við svo mikið undir fiskveiðistjórnarkerfinu, virðulegur forseti. Þess vegna vil ég í lok ræðu minnar fjalla um færeyska sóknardagakerfið. Það er fiskveiðistjórnarkerfi sem ríkir mikil ánægja með, bæði hjá útgerðar- og sjómönnum og einnig öðrum landsmönnum í Færeyjum. Allir eða flestir í Færeyjum lifa af fiskveiðum. Virðulegur forseti. Ég mun styðjast við grein Magnúsar Þórs Hafsteinssonar sem birtist í 3. tölublaði Sjómannablaðsins Víkings frá liðnu ári. Það er nefnilega þannig að í umræðu um sjávarútvegsmál hér á landi hefur umræðu um færeyska sóknardagakerfið öðru hverju borið á góma. Sá sem hér stendur fjallaði um færeyska sóknardagakerfið nokkuð í ræðu í vetur og þá bar svo við að ákveðnir aðilar í stjórnarmeirihlutanum, ákveðnir ráðherrar, gerðu nánast grín að þeim orðum að rétt væri að skoða vel það kerfi sem svo mikil sátt og ánægja ríkti með í Færeyjum. Það er ekki minnst vegna þeirra viðbragða að ég fór yfir skoðanir mínar á fiskveiðum á Íslandi og fiskveiðistjórn nokkrum orðum. Í þessari umræðu hefur ýmislegt verið missagt og kannski margt ósagt. Magnús Þór Hafsteinsson gerir glögga grein fyrir færeyska kerfinu. Þær upplýsingar eru byggðar á opinberum gögnum og viðræðum við hagsmunaaðila í Færeyjum. Segja má, virðulegur forseti, að færeyskur sjávarútvegur sé í mikilli sókn. Þó að sjávarútvegur sé í mikilli sókn þá hefur ekki orðið veruleg endurnýjun í flotanum. Nú leyfi ég mér að vitna beint til greinar Magnúsar Þórs Hafsteinssonar, með leyfi forseta: ,,Veiðar ganga vel við eyjarnar. Afli fer vaxandi í mörgum tegundum og fiskstofnar virðast í þokkalegu ásigkomulagi. Útgerðir og sjómenn þéna vel á stighækkandi fiskverði á heimsmarkaði, enda er skilið á milli veiða og vinnslu.`` Virðulegi forseti. Ég stoppa hér við í tilvitnuninni. Á Íslandi er ekki skilið á milli veiða og vinnslu. Við í Samfylkingunni höfum hvað eftir annað flutt mál sem lúta að því að skilja á milli veiða og vinnslu. Það er hægt að skilja á milli veiða og vinnslu bókhaldslega. Það er enginn að segja að útvegsmaður geti ekki haft vinnslu undir höndum. Það þarf bara að aðskilja framkvæmdina á veiðunum og vinnslunni. Svo segir, með leyfi forseta: ,,Fyrir tæpum tíu árum gerðu stjórnvöld í Danmörk og Færeyjum samning sín á milli. Færeyingar voru á hvínandi hausnum. Danska herraþjóðin ákvað að veiðum skyldi stýrt með kvótum. Fyrirmyndin var að verulegu leyti fengin frá gamalli nýlendu sem búin var að leika lausum hala í hálfa öld: ...`` --- Hvaða gömlu nýlendu skyldi vera verið að vitna í? Jú, það er Ísland. --- ,,Veiðikvóta átti að ákveða út frá ráðleggingum Alþjóðahafrannsóknaráðsins (ICES). Færeyingar keyrðu fljótt á ýmsa veggi. Kvótarnir voru litlir og veiddust fljótlega upp. Menn lentu í vandræðum. Þeir áttu ekki næga kvóta fyrir tegundum sem litið var á sem meðafla, t.d. á þorskveiðum. Fiski var fleygt í sjóinn ef ekki var til kvóti fyrir honum.`` Virðulegi forseti. Ég stoppa við í þessari tilvitnun. Er þetta eitthvað sem við þekkjum á Íslandi? Var ég ekki að segja fyrr í ræðu minni að hér hefði verið hent að líkindum allt að 50--70 þús. tonnum árlega í sjóinn. Af hverju var það gert? Það hefur verið gert vegna þess að menn áttu ekki kvótann til og vegna þess að þeir þurftu að veiða stærri fisk, verðmeiri fisk til að útgerð þeirra gæti borið sig. Það var auðvitað vegna leiguliðakerfisins. ,,Alls kyns svindl var stundað í tengslum við skráningu á afla.`` --- Skyldum við þekkja það, virðulegi forseti? ,,Kvótakerfið olli brátt gríðarlegri óánægju í Færeyjum. Sífellt háværari raddir voru um að það væri handónýtt. Bæri að afnema það að hið fyrsta.`` Færeyingar sneru blaðinu við. ,,Eftir aðeins tveggja ára reynslu skildu Danir að kvótakerfið hentaði afar illa við Færeyjar. Stjórnvöld í Kaupmannahöfn féllust á að Færeyingar fengju sjálfir að semja eigin fiskveiðilöggjöf með því markmiði að tryggja sjálfbærar veiðar. Bæði með tilliti til efnahagslegs sjálfstæðis sjávarútvegsins og uppbyggingar fiskstofna. Færeyska landstjórnin beið ekki boðanna. Hún skipaði svokallaða fiskveiðistjórnarnefnd í árslok 1995. Í henni áttu sæti fulltrúar frá hagsmunasamtökum sjávarútvegsins, landstjórninni og færeysku hafrannsóknastofnuninni. Nefndin starfaði aðeins í rúma tvo mánuði. Í febrúar árið 1996 kynnti hún sínar tillögur. Lagt var til að kvótakerfið yrði lagt niður.`` --- Eftir tveggja mánaða umfjöllun. --- ,,Í staðinn yrði tekið upp kerfi með framseljanlegum sóknardögum og friðun hafsvæða fyrir veiðum um lengri eða skemmri tíma. Ekki var tvínónað við hlutina. Þann 1. júní 1996 tóku gildi ný lög um fiskveiðistjórn við Færeyjar. Nú skyldi ekki lengur reynt að stjórna afla, heldur sókn. Á rúmum tveimur mánuðum var fiskveiðistjórn umbylt við Færeyjar.`` Virðulegi forseti. Það væri ástæða til þess að bjóða hæstv. sjútvrh. upp á samkomulag --- ég þori að gera það úr þessum stól --- bjóða hæstv. sjútvrh. upp á samkomulag um að hann taki upp að hluta til sóknarkerfið færeyska við stjórn á íslenskum fiskveiðum eftir nánari samkomulagi og að þessu máli verði lokið á mjög skömmum tíma á grundvelli slíks samnings. Ég þori að segja þetta, virðulegi forseti, í krafti þess að nauðsynlegt er að hefja breytingar nú þegar á stjórn fiskveiða við Ísland. Virðulegi forseti. Þetta var gert þannig í Færeyjum að flotanum var skipt upp í ákveðna flokka. Þar eru strandveiðibátar sem veiða með handfærum og línu og svo eru stærri línuskip og togarar. Hvað var ég, virðulegur forseti, að ræða um áðan? Ég var að ræða um fiskveiðar á línu á bátum allt frá 4 tonnum og upp í 500 tonn. Þá sem stunda slíkar veiðar gætum við aðlagað því kerfi á mjög auðveldan máta. Við þurfum ekkert að finna neitt hjól upp. Við þurfum bara að aðlaga það að færeyska fiskveiðistjórnarkerfinu. Virðulegi forseti. Ég sagði að flotanum hafi verið skipt upp í ákveðna flokka, þ.e. strandveiðibáta sem veiða með handfærum og línu, stærri línuskip og togara. Þessum flokkum var síðan aftur skipt í stærðarflokka, mælt í brúttólestum og vélarstærð. Hver stærðarflokkur af þessum þremur skipaflokkum fékk síðan ákveðinn fjölda sóknardaga. Þeim var skipt jafnt á milli allra skipa í hverjum flokki. Fjöldi skipa í hverjum flokki var takmarkaður með ákveðnum fjölda veiðileyfa. Skipting fjölda veiðidaga var ákveðin út frá aflatölum á árinu 1984--1994. Það var lagt mat á hve stór hluti af hverjum fiskstofni hefði að meðaltali verið veiddur á hverju skipi í ákveðnum flokki. Þetta, virðulegur forseti, liggur allt fyrir með einföldum upplýsingum frá Fiskistofu. Það er mjög aðvelt að aðlaga þetta að ákveðnum hluta íslenska fiskveiðiflotans og hægt að fara allt frá smábátum upp í togara þess vegna ef menn vilja. Menn gerðu meira. Til viðbótar var færeysku lögsögunni skipt upp í innra og ytra sóknardagasvæði. Einn sóknardagur veitir rétt til að stunda veiðar í einn sólarhring á innra sóknardagasvæði. Hverjum sóknardegi á innra svæðinu má skipta fyrir þrjá sóknardaga á ytra svæði. Margar aðrar skiptingar hafa verið teknar upp. Línuveiðar báta yfir 110 tonn að stærð eru aðeins leyfðar að sex sjómílna mörkunum. Þar fyrir innan geta aðeins litlir línubátar og handfærabátar veitt. Togbátar fá aðeins að fara inn að 12 mílna mörkunum. Eina undantekningin er að 14 litlir togbátar að 50 tonnum með vélar undir 500 hestöflum fá að fara inn fyrir 12 mílur í fjóra mánuði á ári. Fyrir utan 12 mílna mörkin er stórum svæðum lokað fyrir togveiðum, annaðhvort allt árið eða stóran hluta ársins. Stórum svæðum sem eru hrygningarsvæði nytjafiska innan lögsögunnar er lokað fyrir tog- og línuveiðum á meðan á hrygningu stendur. Netaveiðar eru bannaðar nema á dýpi undir 500 metrum og þá til að veiða grálúðu og skötusel. Dragnótaveiðar eru alveg bannaðar. Stjórnvöld geta lokað svæðum tímabundið vegna smáfisks eins og gert er við Ísland. Frystitogarar fá ekki að veiða í færeysku lögsögunni. Þeir verða að treysta á veiðar í Barentshafi og á Reykjaneshrygg. Sóknardagakerfið nær eingöngu til botnfisksveiða. Veiðar á uppsjávarfiski eins og síld og makríl eru enn kvótastýrðar. Færeyingar telja að hægt sé að stýra slíkum veiðum með kvótum. Aukaafli í öðrum tegundum er þar ekki vandamál. Auk þess eru stundaðar veiðar úr flökkustofnum sem Færeyingar deila með öðrum þjóðum. Veiðikvótum er skipt með samkomulagi milli landa. Virðulegur forseti. Það er þingið sem ákveður í Færeyjum. Það má höndla með sóknardaga milli skipaflokka. Meginregla er að sóknardagar eru þá keyptir eða leigðir til allt að 10 ára í senn. Ýmsar undanþágur er að finna í lögunum, t.d. er stjórnvöldum heimilt að tvöfalda fjölda sóknardaga strandveiðiskipa kjósi eigendur þeirra að veiða með handfærum. Stjórnvöld ákveða fjölda sóknardaga á hverju fiskveiðaári sem er frá 1. sept. til 1. sept. árið eftir. Virðulegur forseti. Mér heyrist að það sem ég var að leggja til að semja um við hæstv. sjútvrh. gæti verið tiltölulega einfalt í framkvæmd. Það er í þessu dæmi, virðulegur forseti, eins og í svo mörgum öðrum að vilji er allt sem þarf.  Virðulegur forseti. Fjöldi sóknardaga til hvers skipaflokks hefur reyndar oft verið til umræðu í Færeyjum meðal hagsmunaaðila og stjórnmálamanna. En síðan lögin voru samþykkt hafa verið gerðar nokkrar breytingar. Það sem er staðreynd varðandi þetta færeyska fiskveiðistjórnarkerfi er að þar hafa verið ágæt aflabrögð, bæði á bolfiski, öðrum smáfiski og uppsjávartegundum. Markaðir og afkoma fiskveiða og fiskvinnslu hafa verið með ágætum. Mjög góð sátt ríkir um kerfið eins og það er. Fiskvinnslan og útgerðin eru aðskilin með bókhaldsaðgerðum þannig að segja má að þarna hafi verið gripið til einfaldra, góðra aðgerða sem ég tel að séu til fyrirmyndar fyrir okkur Íslendinga. Virðulegur forseti. Ég hef lítillega rætt um færeyska fiskveiðistjórnarkerfið, hvernig hægt væri að koma því á í tilraunaskyni á Íslandi, en það sem ég nefndi áðan varðandi umhverfið og aðstæður í sjónum tel ég að sé ekki nándar nærri nógu mikið tillit tekið til á Íslandi. Á Íslandi og víða annars staðar eru notuð í fiskifræði líkön sem hafa þann tilgang að lýsa framrás fiskstofnanna á stærðfræðimáli miðað við gefnar ákveðnar forsendur. Tilgangurinn er m.a. sá að auðvelda mönnum að sjá hvað gerist ef forsendum er breytt. Það er af og frá að líkönin lýsi því sem raunverulega gerist. Til þess taka þau til allt of fárra þátta. Virðulegur forseti. Það er ástæða til þess að hv. þm. sem hér eru í sal hlýði á lokaorð mín. Þau eru mjög mikilvæg vegna þess að þeir sem taka hinar endanlegu ákvarðanir um stjórn fiskveiða verða að þekkja óvissuna í þekkingu manna á svo mörgum þáttum sem hafa áhrif á stofnútreikningana og þar með veiðiráðgjöfina. Menn verða að vita að meiri hætta er fólgin í friðun þegar hún á ekki rétt á sér en að gripið sé of seint til friðunaraðgerða. Ég segi þessi orð, virðulegur forseti, vegna þess að ég veit að hér er doktor í fiskifræðum sem ég gæti vitnað til vegna nákvæmlega þessara orða, að meiri hætta er fólgin í friðun þegar hún á ekki rétt á sér heldur en að of seint sé gripið til friðunaraðgerða. Virðulegur forseti. Þessi orð verða lokaorð mín en ég ítreka þó upphafið, að allt það sem hefur gildi í uppeldi mínu segir mér að við eigum að fara gegn íslenska fiskveiðistjórnarkerfinu, taka það upp og breyta því og hefja að nýju framkvæmd á því. Ég segi eins og ég byrjaði á, virðulegur forseti, að sá rúnasteinn, sá leiðarvísir, sem ég held á í höndum mínum mun vísa mér leið þannig að ég missi ekki af endamarki, og að takmarkið verði alltaf ljóst, þ.e. að breyta og leggja af það íslenska fiskveiðistjórnarkerfi sem við búum nú við. Virðulegur forseti. Með þessum orðum og þeirri tilvitnun sem ég hafði í þennan rúnastein sem galdramaður á Ströndum afhenti í dag lýk ég ræðu minni.

Hæstv. forseti. Við vorum nokkuð langt fram eftir í gærkvöldi eða fram á nóttina svolítið, og mér finnst farið að teygjast úr þessum degi líka. Þessi dagur er líka dálítið sérstakur því að á morgun er 1. maí og ég geri ekki ráð fyrir því að þeir sem stjórna í Alþingi vilji ganga á rétt þeirra sem halda þann dag hátíðlegan. Ég spyr þess vegna hæstv. forseta hvort ekki sé orðið ljóst hve lengi verði haldið áfram í kvöld. Mér finnst ekki ganga að það verði með sama brag og síðustu nótt. Er eitthvert svar að fá við þessum spurningum?

Þessi áminning var óþörf. Forsetar þingsins hafa ákveðið að þessum fundi ljúki þannig að starfsfólk þingsins komist heim áður en þessum sólarhring lýkur.

Virðulegi forseti. Þetta er orðinn langur dagur annan sólarhringinn í röð í þinginu, og eins og kom fram áðan er frídagur verkalýðsins, 1. maí, á morgun. Ég mun því stytta mál mitt eftir föngum af tillitssemi við starfsfólk okkar í þinghúsinu þannig að við getum lokið þessu á skikkanlegum tíma. Við fjöllum um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 38 15. maí 1990, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum. Það er einkum þrennt sem ég vil gera athugasemdir við í þessu frv. Auðvitað liggur ljóst fyrir að við í stjórnarandstöðunni með okkar sýn á sjávarútvegsmál erum ósammála þeim aðferðum sem beitt er hér til að laga fiskveiðistjórnarkerfið, og teljum að í raun og veru sé aðeins verið að plástra núverandi kerfi. Ef við lítum á 1. gr. er hún vonbrigði fyrir okkur í sjútvn. Ég er að vísu áheyrnarfulltrúi þar en í greininni segir að afli sem veiddur er í rannsóknarskyni á vegum Hafrannsóknastofnunar falli ekki undir ákvæði laganna. Eins og margir nefndarmenn aðrir í sjútvn. tel ég að það hafi verið eiginlega einróma vilji innan nefndarinnar að í þessi máli yrði opnað fyrir aðkomu annarra. Við gerum okkur fulla grein fyrir því að það eru allt aðrar aðstæður í samfélaginu í dag. Það eru bæði nýir háskólar og rannsóknastofnanir sem e.t.v. mundu vilja koma að rannsóknarverkefnum. Ég tel mjög miður að ekki skuli hafa verið opnuð leið til að aðrir en bara þeir sem eru á vegum Hafrannsóknastofnunar eða með umsögn hennar geti stundað rannsóknir. Mér finnst miður að þetta skuli hafa komið svona út í frumvarpstextanum vegna þess að það er mitt mat að fleiri ættu að fá að koma að rannsóknum, og ég hef stuðning í málflutningi annarra nefndarmanna í hv. sjútvn. Vilji manna stóð til þess að þetta væri hægt. Og ég bendi á að gráupplagt væri að stöðvar eins og Háskólinn í Akureyri, menntasetur eins og Hólaskóli og fleiri kæmu að þessu verkefni, auðvitað á vísindalegum forsendum. Síðan er stóra málið í þessu frv. hið svokallaða veiðigjald. Það er gaman að fara í gegnum þá þróun sem hefur orðið í umræðunni sem varð til þess að útvegurinn gekkst inn á að greiða veiðigjald. Ég tel fyrir mína parta og á grunni þeirrar stefnu sem við stöndum fyrir að þetta sé alveg óaðgengileg aðferð. Í okkar huga, hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði, hefur aldrei verið meginmarkmiðið að taka gjald af útveginum heldur að stýra sókninni í stofnana með það að markmiði að byggja þá upp og varðveita til hámarksafraksturs. Þá væri hægt að beita veiðigjaldsaðferðum. Ég veit að hv. þingmenn sem sitja í horninu síðla kvölds eru sammála mér um að meginmarkmið með gjaldtöku sé að hún sé notuð sem stýritæki. Ég tel að sú aðferð sem hér er sett fram í frv. sé fyrst og fremst komin til vegna þess að sjávarútvegurinn býður þessa lausn og telur að hún verði til þess að friðþægja almenning sem er mjög óánægður með fiskveiðistjórnarkerfið. Ég hafði sett fram í bollaleggingum mínu um gjaldtöku á grunni þess að hún ætti að vera til þess að stýra því hvernig við förum í auðlindina, þá er allt annað uppi á teningnum heldur en fyrir fram gefin tala upp á 2--2,5 milljarða sem útvegurinn er tilbúinn að borga eftir þeim formúlum sem settar eru fram í frv. Síðan er það algerlega andstætt hugmyndum okkar um breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu að stuðla sýknt og heilagt að auknum möguleikum manna á hlutdeild í tegundir. Í upprunalega frv., þó að menn hafi dregið nokkuð í land með það, þá voru menn komnir svo langt að það átti að vera leyfilegt að fara upp í 50% kvótans í ýsu, ufsa, karfa og grálúðu, 20% í síld, loðnu og úthafsrækju og síðan 12% í þorski. Nú er búið að draga nokkuð í land í tegundunum en samt er aukning t.d. í karfanum sett upp í 35%. Maður skilur ekki hvað rekur menn til þess að standa þannig að málum nema auðvitað af málflutningi stjórnarmeirihlutamanna sem vilja stöðugt fækkun og stækkun fyrirtækja og tala um svokallaða hagræðingu og þá fara menn auðvitað þessa leið og þó að við tökum þessi þök, þá mun ekkert útgerðarfélag í landinu vera komið upp í þak. Það er frekast að Grandi sé kominn nærri því að ég tel í karfanum upp í svo sem 19% þannig að maður sér ekki nauðsynina á því að fara þessa leið. Við hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði, ég vil koma því að hér, viljum nálgast þessi mál á allt annan hátt. Við viljum ekki láta markaðsöflin ráða. Við viljum fara blandaða leið fyrningar aflaheimilda og taka gjald fyrir veiðileyfi. Það hefur margoft verið útlistað í ræðustól á hv. Alþingi hvernig við viljum fara í þessi mál. Það kom fram í ræðum manna í dag að miklar breytingar hefðu átt sér stað í veiðimannasamfélaginu og menn yrðu að átta sig á því, þetta kom fram hjá fulltrúa Samfylkingarinnar í dag, að markaðsvæðing útgerðarinnar kallaði á að slík samþjöppun yrði og menn yrðu að átta sig á staðreyndum lífsins hvernig aflaheimildir færu frá sjávarbyggðum o.s.frv. Ef við veltum fyrir okkur því dæmi að markaðurinn sé látinn ráða og fækkun og stækkun fyrirtækja á grunni laga eins og hér eru til umfjöllunar heldur áfram, þá vitum við alveg afleiðingarnar. Afleiðingarnar eru gríðarleg blóðtaka fyrir sjávarbyggðir landsins. Í frv. eru tímabundnar heimildir, svokallaðir byggðapottar sem eru ætlaðir til notkunar á meðan þetta ástand varir til þess að slökkva eldana í hinum dreifðu sjávarbyggðum og lina sárustu þjáningarnar. Verið er að tala um potta af ýmsu tagi sem geta farið upp í 12--15 þús. þorskígildistonn þegar allt er talið. Þetta er alls ekki sú aðferð sem við viljum sjá að verði farin, alls ekki. Þessi dúsa með byggðakvótana er eins og ég segi bara ætluð til þess að brúa það bil sem menn telja sig þurfa að komast yfir meðan þessi hagræðingaralda gengur yfir og verið er að koma útgerðinni á fáa stóra aðila sem geti stundað þetta á hagkvæman hátt eins og sagt er. Þetta er ekki sú sýn sem við höfum hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði, enda höfum við lagt fram allt aðrar tillögur í þessu efni. Ef rökin fyrir hagræðingu í þessum anda á grunni laganna og á grunni þeirrar stefnu sem keyrð er, eru þau að svo miklu meira og betra fáist út úr auðlindinni ef þetta er gert, hvers vegna förum við þá ekki við skulum segja á evrópskan grunn í þeim hugsunarhætti? Ef ekki er hægt að tengja grunnnotkun auðlindarinnar og það að fara í hana við sjávarbyggðir landsins að einhverju leyti, hvers vegna vilja Íslendingar þá notast við þá hugmyndafræði að binda langmest af aflanum á Íslandsmiðum við Ísland? Það erum við sammála um að gera. Hvers vegna erum við sammála um að gera það? Það er vegna þess að við gerum okkur grein fyrir því að ef markaðsöfl heimsins væru látin ráða, þá mundu menn sækja í þetta hvaðanæva að og við mundum missa gríðarlegar tekjur úr landi. Sömu hugmyndafræði og þessa um að vernda aðgang okkar að auðlindinni, smækkaða niður í að vernda aðgang einstakra byggðarlaga og rétt þeirra að auðlindinni má færa þangað alveg með sömu rökum og við notum varðandi rétt okkar Íslendinga sem þjóðar til að fara í heildarnýtingu á fiskstofnunum í kringum Ísland. Í raun og veru er sú hugmyndafræði viðurkennd mjög víða. Hún er meira að segja viðurkennd í Bandaríkjum Norður-Ameríku þar sem sjávarbyggðum er treystur réttur. Ef við ætlum að halda sjávarbyggðum landsins gangandi, þá verður sá grunnveiðiréttur þess fólks sem hefur áunnið sér hann í gegnum áratugina og árhundruðin að vera tryggður. Það hefur ekkert með það að gera að ekki sé hægt að stunda útgerð á markaðsgrunni. Það er umráðaréttur auðlindarinnar sem er í höndum þeirra aðila sem nýtingarréttinn hafa og útgerð sem er stunduð á markaðsgrunni núna er stjórnað af okkur sjálfum á hinu háa Alþingi, þ.e. auðlindir sjávar í lögsögu Íslendinga. Ég veit ekki hvernig menn sjá þessa hluti fyrir sér þróast ef hægt er gersamlega að strika yfir rétt fólks til grunnafkomu. Það er borðleggjandi að sjávarbyggðum landsins blæðir út ef haldið verður áfram á þeirri braut. Ef það er það sem hæstv. ríkisstjórn vill, þá á auðvitað að grípa til mótaðgerða þegar menn stjórna með slíkum aðferðum og bæta mönnum það sem frá þeim er tekið í raun og veru. Auðvitað á að gera það ef menn ætla að fara þá leið. Og pottakerfið sem er innbyggt í frv. er hábölvað. Það er ölmusugjafakerfi, það er geðþóttakerfi. Það er ekki kerfi sem gefur mönnum grunn til þess að byggja á af stolti og virðingu á eigin verðleikum. Þess vegna gengur þetta kerfi ekki. Það mun alltaf verða litið á það bæði af stjórnvöldum og af þeim sem njóta sem ölmusugjöf. Í veiðiskap geta menn ekki unnið á þeim forsendum því miður. Svo vel þekki ég mitt fólk. Það er vonlaust mál. Það verður að breyta grunninum og þess vegna höfum við hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði lagt fram okkar grunn að sjávarútvegsstefnu okkar þar sem ég eins og ég sagði áðan viljum fara blandaða leið, fyrningarleið og greiðslu fyrir veiðiheimildir. Við höfum lagt fram tillögu um hvernig við viljum fara í þessi mál vegna þess að við gerum okkur grein fyrir því að slíkar breytingar eru fyrir margra hluta sakir ekki neitt áhlaupaverk. Tillögurnar okkar byggja í grófum dráttum á því að við viljum að hafin verði fyrning og fyrning veiðiréttar eða aflahlutdeildar verði fyrnd um 5% á ári og það verði línuleg fyrning. Og til að auðvelda þeim sem eru í útgerðinni á núverandi forsendum aðlögun að breyttum aðstæðum, þá verði útgerðinni gert mögulegt að halda 3% af þeim 5% sem árlega eru fyrnd fyrstu sex árin. Þessum 3% aflaheimildum ræður útgerðin sem eins konar biðkvóta sem er greitt fyrir með sérstökum afnotasamningi við ríkið til sex ára og síðan að sex árum liðnum bætast 3% aflaheimilda ár frá ári við þær sem fyrndar eru árlega, þ.e. 5%. Fyrstu sex ár tímabilsins losna þannig 2% á ári til ráðstöfunar en 3% sofa í svokölluðum biðkvóta sem maður má kalla. Að sex árum liðnum yrði búið að fyrna um 12% en 18% af aflaheimildunum væru í biðhólfi núverandi útgerða, ef þeim sýndist svo, og síðan að 12 árum liðnum yrði þannig búið að fyrna um 60% aflaheimilda og biðkvótinn að fullu fyrndur. Fyrningin heldur síðan áfram um 5% á ári og yrði að fullu lokið á 20 árum. Á grunni þessarar aðferðar til að breyta um kerfi þá hefst gjöf upp á nýtt, nýr grunnur að því hvernig við ætlum að halda á þessu til framtíðar. Við viljum að þriðjungur þeirra aflaheimilda sem fyrnast á hverju ári verði boðinn upp á landsmarkaði og útgerðum gefinn kostur á að leigja þær heimildir til sex ára í senn og fiskvinnslum sem stunda frumvinnslu sjávarafla gefist einnig kostur á að bjóða í veiðiheimildir í hlutfalli við raunverulega vinnslu þeirra undangengin ár og samkvæmt nánari reglum sem yrðu um það settar. Leigutekjum vegna þessara aflaheimilda skal skipt milli ríkis og sveitarfélaga eftir nánari reglum sem settar verða. Síðan kemur þessi grunnréttur sem við teljum að sé fyrir allar sjávarbyggðir landsins mannréttindamál, grunnrétturinn. Þess vegna viljum við taka 1 / 3 í uppgjöfina upp á nýtt að annar þriðjungur þeirra aflaheimilda sem fyrnast á hverju ári verði til byggðatengdra ráðstafana fyrir sjávarbyggðir umhverfis landið og við skiptingu veiðiréttindanna milli sveitarfélaga verði byggt á vægi sjávarútvegs, veiða og/eða vinnslu, í atvinnulífi viðkomandi byggðarlaga og hlutfallslegu umfangi innan greinarinnar að meðaltali síðustu 20 ár og um þessa skiptingu verði settar nánari reglur að viðhöfðu víðtæku samráði þeirra sem hagsmuna eiga að gæta. Hlutaðeigandi sveitarfélög ráðstafa þeim þriðjungi veiðiheimilda fyrir hönd þeirra sjávarbyggða sem þeim tilheyra og sveitarfélögin geta á eigin forsendum leigt út veiðheimildir eða ráðstafað með öðrum almennum hætti á grundvelli jafnræðis en þeim er einnig heimilt að verja hluta af veiðiheimildunum tímabundið til að styrkja hráefnisöflun og efla fiskvinnslu innan viðkomandi byggðarlaga. Þannig öðlast þau tækifæri til að efla vistvænar veiðar, styrkja staðbundna báta og dagróðraútgerð, gæta hagsmuna sjávarjarða og auðvelda nýliðun og kynslóðaskipti í sjávarútvegi. Byggðarlögunum yrði óheimilt að framselja byggðatengd veiðiréttindi varanlega frá sveitarfélagi. Kjósi sveitarfélögin að innheimta leigugjald fyrir aflaheimildir renna tekjurnar til viðkomandi sveitarfélags. Síðan verði síðasti þriðjungurinn fyrndra aflaheimilda á hverju ári boðinn þeim handhöfum veiðiréttarins sem fyrnt er frá endanlega gegn hóflegu kostnaðargjaldi á grundvelli sérstaks afnotasamnings til sex ára í senn. Samningnum fylgir sú kvöð að réttindin verði aðeins nýtt af viðkomandi aðila og ráðstöfun þessa hluta aflaheimildar verði tekin til endurskoðunar áður en 20 ára fyrningartímabilinu lýkur. Virðulegi forseti. Í tillögum okkar eru einnig ýmsar hugmyndir um hvernig við viljum stuðla að því að bæta umgengnina um auðlindina. Við höfum hugmyndir um nýtingarstuðla og fleira í þeim dúr til að freista þess að byggja upp fiskstofnana. Það er nauðsynlegt. Frv. sem hér er til umfjöllunar gengur í raun í þveröfuga átt við það sem við viljum sjá í þessari grein. Maður ber kvíða í brjósti gagnvart því ef á að ganga enn lengra og gera mönnum kleift að verða enn þá stærri í greininni og síðan að fara um landið með þessa byggðakvóta ríkisstjórnarinnar og slökkva stærstu bálin hér og þar. Þetta mun aldrei virka. Það sjá allir. Við komum að því í umræðunni í dag, varðandi steinullarverksmiðju sem er allsendis óskylt mál, að höfuðvandamálið fyrir mig við að búa úti á landi, kannski að hálfu ástæða þess að fólk flytur, er öryggisleysistilfinningin. Það er stóra málið. Alls staðar þar sem upp kemur öryggisleysiskennd og fólk lítur framtíðina ekki björtum augum, sé brestur í stoðfyrirtækjum viðkomandi byggðarlags, brestur flótti í liðið. Jafnvel þó að ekkert hafi gerst efnahagslega gagnvart viðkomandi fjölskyldum grípa þær slík tækifæri. Ef við ætlum að treysta byggð um landið verður grunnrétturinn að vera réttur viðkomandi svæðis til nýtingar auðlindarinnar. Það verður aldrei nein byggð um landið nema menn geti byggt á stolti og virðingu. Menn verða aldrei ánægðir í dreifbýli nema þeir séu sjálfs sín herrar. Annað er ekki hægt. Menn munu aldrei þrífast í dreifbýli á styrkjum, eins og margoft hefur komið fram á hinu háa Alþingi. Það er ekki hægt að styrkja menn til að gera ekki neitt í sjávarplássum þar sem illa hefur farið. Það hafa menn látið sér um munn fara hér. Það gengur aldrei heldur. Það er bráðnauðsynlegt fyrir okkur að finna nýjan grunn og þróa okkur inn á nýjar brautir í þessu efni. Þetta frv. heldur bara skrúfunni áfram eins og hún hefur verið undanfarin tíu ár, óbærilega þétt með öllum þeim afleiðingum sem því fylgja. Við hér inni getum öll gert okkur í hugarlund hvert framhaldið verður bara á næstu missirum og árum. Það er augljóst og þarf ekki mikla spekinga til að átta sig á henni. Þess vegna er svona upplegg gersamlega ótækt. Það sem veldur mér mestum áhyggjum í framhaldinu er að e.t.v. nær hugsun þeirra sem setja frv. fram á þennan hátt og keyra þessa stefnu út fyrir landsteinana. Þá er verið að tala um Ísland gagnvart Noregi og Evrópusambandslöndunum í hnapp en ekki Ólafsfjörð gagnvart Íslandi. Þannig eru leikreglurnar. Það er hægt að hugsa sér að mönnum detti í hug að þetta eigi að vera á þvílíkum markaðslegum forsendum að ekki sé nokkur ástæða til að girða fyrir að þessi þjóð eigi ein og sér að hafa aðgang að þessum auðlindum, þetta verði að vera á markaðslegum forsendum og það muni gera landinu best. Er ekki alveg opin leið í þá átt? Þurfa menn kannski að hugsa mjög langt fram í tímann til að sjá það fyrir sér? Ekki þeir markaðshyggjumenn sem ég hef talað við. Þeir geta vel hugsað sér að Røkke taki þetta. Leyfið fari til eins fyrirtækis sem borgi okkur einhverja milljarða fyrir. Svona er hugsað. Og menn verða bara að átta sig á því. Þannig er hugsunin í þessu þjóðfélagi. Það er óskaplega flott fyrir suma að geta verið hér á vaxtarsvæðinu á höfuðborgarsvæðinu, belgt sig og hrist hausinn yfir stöðu sjávarplássa víðs vegar um landið, og sagt hér í ræðustólnum að það hafi hvort eð er enginn grundvöllur verið fyrir þessu. Það er voðalega flott að geta gert það. En ætli hinir sömu aðilar segðu það sama ef þróunin heldur áfram eins og ég er að lýsa henni sem gæti vel gerst? Ætli það kæmi ekki annað hljóð í strokkinn ef það mundi gerast gagnvart landinu í heild sinni og við hefðum ekki þær tekjur inn í samfélagið eins og við höfum nú af þessari auðlind? Það er mjög raunhæfur möguleiki miðað við þá pólitík sem stunduð er. Komi bakslag í rekstur stórútgerðanna gera þær náttúrlega eins og allir gera í rekstri, losa eignir eða fá aðra til liðs við sig. Það getur gerst ótrúlega fljótt. Þá erum við ekki að tala um Raufarhöfn, Þórshöfn, Ísafjörð eða Ólafsfjörð. Þá erum við að tala um landið allt, nýtingarrétt á þessari auðlind og tekjur af henni. Mér finnst því mikilvægt að við berum gæfu til þess á hinu háa Alþingi að vinda ofan af þessu óheillakerfi og gefa upp á nýtt. Við áttum okkur öll á því að stærstu vandamálin eru í bolfiskveiðunum. Um þær stendur langmesti styrinn. Þær eru mikilvægastar fyrir undirstöðu afkomu hinna dreifðu byggða og á þeim nótum vil ég sjá að við förum í þessi mál. Sú hagræðingarbylgja sem hér er keyrð, fækkun og stækkun fyrirtækja, getur reynst okkur dýrkeypt þegar upp er staðið. Það er þess vegna, virðulegi forseti, sem við hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði erum andvíg þessu frv. Í því er ekkert samkvæmt okkar nótum. Ég nefndi rannsóknarþáttinn þar sem við vildum, eins og flestir í hv. sjútvn, að fleiri mættu koma að. Við erum heldur ekki sammála gjaldtökunni sem ég tel að sé á kolvitlausum grunni og með rangri hugsun vegna þess að ef samfélag vill fara í gjaldtöku fyrir auðlind er það númer eitt, tvö og þrjú til að skapa verkfæri til að stjórna hvernig farið skuli með auðlindina. Það á að vera grunnhugsunin, verkfæri til þess, annaðhvort að lina sóknina eða herða á henni o.s.frv. Það á ekki að vera gjaldtaka sem menn ímynda sér að sætti óánægða þjóð við hvernig þessi mál ganga. Síðan eru það byggðakvótarnir. Ég hef lýst því hér að grunnhugsunin varðandi byggðakvótana sé að lina þjáningarnar á meðan fjarar undan. Til þess er hægt að nota 12--15 þús. tonn með ýmsum aðgerðum en þetta gengur ekki, er ekki sá grunnur sem hægt er að byggja á. Í dreifbýlinu --- ég vil ekki að það misskiljist --- er fólk fyllilega meðvitað um að það hefur aldrei örugga afkomu. Það þekki ég frá fjölskyldu minni sem var í útgerð á Siglufirði. Menn vissu alveg að eitt árið gat verið gott, tvö slæm og síðan þrjú mjög góð. Fólk er meðvitað um þetta. En vonin um að hlutirnir verði betri næsta ár og rétturinn til nýtingar er alger forsenda þess að menn setjist að, lifi og dafni og séu ánægðir í dreifbýli. Þannig er bara staðan. Ef við ætlum að taka frá dreifbýlinu með hagræðingaráráttunni, með verksmiðjuvæðingunni og þeim verkfærum sem menn hyggjast nota hér áfram, erum við á rangri braut. Sú vegferð þarf ekkert að enda með því að tryggt verði að landið sem heild hafi áfram afkomu af þessari auðlind til lengri tíma litið. Ef menn gera þessar hugmyndir grunninn að því hvernig þeir ætla að stýra nýtingu þessara auðlinda gæti það allt eins orðið uppi á teningnum innan örfárra ára að ekki skipti máli hvort ÚA, Grandi eða Røkke í Noregi taki þetta, sé það gert á hagkvæman hátt. Þannig hugsa menn í glerhúsi, þeir sem fletta verðbréfum og leika sér með þau sín á milli. Þar ríkir allt öðruvísi hugsun. Þess vegna, virðulegi forseti, munum við ekki styðja þetta og vonumst til þess að við fyrsta tækifæri verði hægt að hefja markvissa umræðu um nýja sýn, nýjar leiðir og nýjan grunn fyrir nýtingu auðlinda hafsins við Ísland.

Hæstv. forseti. Nú er 3. umr. hafin um þetta mikla deilumál. Menn hafa svo sem farið yfir æðimargt sem ástæða er til að tala um. Ég vil þó, áður en ég held lengra, taka upp þráðinn í framhaldi af því sem hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson ræddi áðan, þ.e. þeirri hættu sem getur stafað af réttinum til nýtingar á auðlindinni við ríkjandi fyrirkomulag. Ég sé fyrir mér að sá einkaeignarréttur sem menn hafa fengið útgerðarmönnum hér á landi geti innan mjög fárra ára orðið afar hættulegur og þjóðin geti hreinlega misst arðinn af þessari auðlind úr landi. Af hverju er ég að segja það? Það er vegna þess að hér er í gangi umræða um að Ísland tengist meira löndunum í kring, í Evrópusambandinu, en það hefur gert fram að þessu. Áhrifamiklir stjórnmálamenn hér í landi eru mjög áhugasamir um þetta. Sumir ganga svo langt að lýsa því yfir að þeir vilji að við sækjum um og láta reyna á aðildarumsókn. Ég verð að segja að sú umræða sem hefur verið í gangi um þetta hefur að töluverðu leyti litast af umræðu um sjávarútvegsmál. Inntak hennar hefur verið að mesta hættan sé fólgin í því, ef af aðild verður, að Íslendingar ráði ekki lengur yfir auðlindinni og nýtingu á henni vegna þeirra reglna sem í Evrópusambandinu gilda. Ég hef ekki látið sannfærast um að þessi rök muni þegar til kastanna kemur ráða úrslitum um hvort Íslendingar sæki til enda að fá aðild að Evrópusambandinu. Ég hef hins vegar velt fyrir mér hvort sjávarútvegsstefna okkar sjálfra sé ekki þrándur í götu þess að menn geti gengið svo langt að láta sér detta í hug að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Mín niðurstaða er sú að einkaeignarhaldsfyrirkomulagið sem gildir sé gersamlega útilokað ef láti menn sér detta í hug að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Ég ætla að rökstyðja þetta aðeins nánar. Ég held að þetta þurfi í raun ekkert mjög flókinn rökstuðning. Við höfum alveg módelið af því hvernig einkaeignarhaldið virkar hérna heima. Það er þannig að þeir sem eiga veiðiheimildir nota þær til þess að láta aðra fiska fyrir sig og vinna svo fiskinn eða selja hann sjálfir eftir að þeir hafa fengið hann í hendur frá þeim sem hafa veitt. Í vetur hefur þetta t.d. verið þannig, svo að ég nefni dæmi, að eitt af þessum stóru fyrirtækjum við Eyjafjörð, ÚA, hefur látið fyrirtæki á Reykjanesi fiska fyrir sig í net. Fyrir stóran netafisk hefur fengist í vetur milli 200 og 300 kr. á kílóið. En þeir sem hafa verið að fiska fyrir ÚA hafa fengið 50 kr. fyrir kílóið. Ef við setjum þetta í annað samhengi og látum okkur detta í hug að einhvers konar matvælakeðjur eða auðhringar á matvælasviði sæju sér hag í því að vilja versla með íslenskan gæðafisk og teldu hag sínum best borgið með því að kaupa sig inn í útgerð á Íslandi eftir að Ísland væri komið í Evrópusambandið, hvað ætti þá svo sem að standa í vegi fyrir því? Halda menn virkilega að ef Íslendingar gengju í Evrópusambandið þá gætu þeir bannað öðrum í Evrópusambandinu, þ.e. atvinnurekendum, að taka þátt í útgerð á Íslandi? Það er fráleitt. Það er alveg ljóst að ákvæði eins og þau að einhverjir aðrir gætu ekki fjárfest í útgerð á Íslandi mundu aldrei ganga innan Evrópusambandsins. Það mundi þýða að matvælakeðjur og aðrir slíkir gætu fjárfest í sjávarútvegi á Íslandi og þar með komist í þá stöðu sem ég var að lýsa hérna áðan. Hvað er hættulegt við það? Það sem er hættulegt við það er að þá getur allur arðurinn runnið úr landi. Fiskurinn gæti verið fluttur úr landi á fimmtíukallinum og það er það sem verður eftir á Íslandi, þ.e. það grunnverð sem fæst fyrir að veiða fiskinn og koma með hann að landi. Þetta finnst mér vera nokkuð sem þarf að horfast í augu við. Að vísu gengur sú stefna sem Samfylkingin hefur mótað út á að innkalla veiðiheimildir með svokallaðri fyrningaleið. Um leið og búið væri að taka slíka ákvörðun væri sú hætta liðin hjá að þetta mundi gerast með þessum hætti einfaldlega vegna þess að allir sem fengju veiðiheimildir í hendur eftir að slíkt kerfi væri komið á þyrftu að kaupa þær heimildir eða öllu heldur leigja þær til sín til tiltekins ákveðins tíma og síðan væru þær aftur til reiðu frá hendi hins opinbera á Íslandi eftir þennan tiltekna tíma. Ég held að menn þurfi að taka til heima hjá sér hér á Íslandi ekki síður en skoða reglur Evrópusambandsins um sjávarútvegsmál þegar þeir velta því fyrir sér hvort Ísland eigi að gerast aðili að Evrópusambandinu. Ég held að það sé alveg kominn tími til þess að menn fari yfir þennan þátt málsins. Þess vegna er umræðan um það sem auðlindanefndin lagði til, þ.e. að sett yrði ákvæði í stjórnarskrá um eignarhald þjóðarinnar á auðlindinni, líka nauðsynleg. Í umræðum á Alþingi fyrir fáeinum dögum síðan varð sá atburður að hæstv. forsrh. lýsti því yfir að hann teldi að yfir það þyrfti að fara og að væri hluti af þessu máli, þ.e. hvernig stjórn fiskveiða verði fyrir komið, að setja ákvæði af þessu tagi í stjórnarskrá. Ekki var hægt að skilja orð hans öðruvísi en svo að til stæði að leggja fyrir Alþingi á næsta þingvetri tillögu um breytingu á stjórnarskránni sem yrði þá samþykkt áður en kosið verður næst. Því miður verð ég að segja alveg eins og er að dálítill hrollur fer niður bakið á mér ef það er þannig að hæstv. forsrh. og ríkisstjórnin telur að hægt sé að setja ákvæði í stjórnarskrá af því tagi sem ég nefndi áðan og auðlindanefndin lagði til og að það ákvæði geti gengið heim og saman við þær tillögur sem við erum hér með í höndunum þar sem blákalt er gert ráð fyrir því að þeir sem hafa fengið afhentar veiðiheimildir til nota fram að þessu eigi að fá þær áfram og aðrir eigi ekki að eignast nokkurn rétt, þ.e. að ekki eigi að mynda jafnræði með neinum hætti til að nýta auðlindina en samt eigi að vera hægt að setja í stjórnaskrá ákvæði sem gengur út á það að hið opinbera megi ekki afhenda þjóðarauðlindir í hendur manna öðruvísi en að fyrir það sé tekið gjald. Ég hef alltaf skilið það beinlínis svo að ef þannig er staðið að málum á annað borð sé jafnræði orðið hreinlega hluti af þessu máli öllu saman og að hlutverk opinberra aðila sé ekki síst að sjá til þess að ævinlega sé gætt jafnræðis þegar gæðum frá hinu opinbera sé komið til þeirra sem nýta. Öllum þykir sjálfsagt og eðlilegt að krefjast þess ef boðið er t.d. út að grafa skurð fyrir hið opinbera að það sé gert þannig að allir eigi möguleika til þess að taka þátt í útboðinu þannig að einhvers konar jafnræði ríki milli þeirra sem eiga möguleika á að vinna þetta verkefni. En þegar kemur að þjóðarauðlindinni sjálfri er hægt að velja menn út frá einhverjum löngu liðnum tíma til þess að þeir geti auðgast af henni. Og þjóðarauðlindin okkar er ekki lítils virði. Einhvers staðar hef ég í pússi mínu mat þess manns sem einna mest hefur verið litið upp til og mest er notaður til að vitna í um ágæti kvótakerfisins, á því hvers virði þjóðarauðlindin er, þ.e. hver virðisaukinn í þjóðarauðlindinni er miðað við kvótakerfið. Ég er með í höndum lítið hver sem fræg stofnun sem heitir Stofnun Jóns Þorlákssonar gaf út. Enn frægari maður hefur með það fyrirtæki að gera, Hannes Hólmsteinn Gissurarson. Í þetta kver frá 1991 skrifar m.a. dr. Ragnar Árnason, prófessor í fiskihagfræði. Í grein sinni í þessari bók sem heitir: Er kvótakerfið hagkvæmt? segir hann, með leyfi hæstv. forseta, og þá vitna ég í fyrsta tölusetta kafla ritsins:

Forseti biður hv. þm. að fresta flutningi ræðu sinnar þegar vel stendur á. Honum er velkomið að lesa þetta sem hann er að byrja á. Síðan þegar vel stendur á biður forseti hann að fresta flutningi þessarar ræðu því að nú stendur til að slíta þessum fundi.

Hæstv. forseti. Það mun ég þá gera innan fárra mínútna. En mig langar til þess að klára hluta þessarar tilvitnunar vegna þess að ég var að nefna að menn teldu að með því að koma á kvótakerfi yrði afskaplega mikill virðisauki í útgerð á Íslandi. En hér stendur, og þetta skrifar frægur prófessor í fiskihagfræði, Ragnar Árnason: ,,Landgrunnið og fiskstofnana ber auðvitað að skoða sem hverja aðra náttúruauðlind. Sé þessi auðlind nýtt skynsamlega getur hún gefið af sér mikinn hreinan arð árlega. Með hreinum arði er hér átt við virðisauka umfram allan kostnað, þar á meðal vinnulaun og fjármagnskostnað. Athuganir benda til þess að þessi hreini arður geti hæglega verið á bilinu 15--20 milljarðar árlega miðað við verðlag ársins 1991.`` --- Þ.e. fyrir 11 árum síðan. --- ,,Þessi upphæð er af sömu stærð og allir tekjuskattar einstaklinga og fyrirtækja. Þetta merkir að væru fiskstofnarnir nýttir með hagkvæmasta hætti væri frá tæknilegu sjónarmiði unnt að fella niður tekjuskatt á Íslandi.`` Nú ætla ég ekki að vitna í lengri texta. Þó svo að menn taki ekki endilega nákvæmlega mark á því sem þarna er sagt um upphæðir þá ég held að enginn þræti fyrir það að þessi auðlind okkar Íslendinga er gífurlega mikils virði í fjármunum talið. Þess vegna er fullkomin ástæða til þess að gefa gaum að því hvernig við stjórnum aðgangi að þeim gæðum sem þarna er um að ræða. Ég mun ræða það betur þegar ég held áfram ræðu minni síðar.