Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Málefni fyrrum Kópavogshælis, nú Landspítala -- háskólasjúkrahúss í Kópavogi hefur borið hátt í umræðunni undanfarna daga og reyndar ber að geta þess að fyrirspurnin er ekki borin fram vegna þess en þau mál sem hafa verið efst á baugi varðandi starfsemina þar tengjast þó fyrirspurninni, þar sem rætt hefur verið um sölu eigna Landspítalans -- háskólasjúkrahúss í Kópavogi í tengslum við fjárhagsvanda sjúkrahúsanna til þess m.a. að fjármagna uppbyggingu bráðaþjónustu. Ég ætla ekki hér og nú, herra forseti, að blanda mér í þá umræðu að öðru leyti en því sem lýtur að fyrirspurn minni. Þó vil ég minna á það sem svo oft hefur verið áréttað við tilsvarandi kringumstæður að það setur íbúa stofnana mjög úr jafnvægi þegar umræður hefjast í fjölmiðlum um að loka eigi heimilinu eða selja eignir sem þeir búa í. Þannig er það nú og segir starfsfólk að íbúarnir séu órólegir vegna þess að selja eigi ofan af þeim heimilið. Það sem snýr að fyrirspurn minni er þó hvort selja eigi svokallað starfsmannahús sem er heimili fatlaðra einstaklinga á fyrrum Kópavogshæli. Áður bjuggu þar starfsmenn við stofnunina. Þetta er gömul og lúin blokk en í henni hafa undanfarin ár búið fatlaðir einstaklingar sem eru þar í almennri búsetu. Reynt hefur verið að skapa sambýlistilfinningu í því húsi en húsnæðið hefur reyndar ekki boðið upp á það. Ég spyr af því að það tengist fyrirspurn minni: Hafa þessi mál verið rædd við forsvarsmenn endurhæfingar- og hæfingardeildar Ríkisspítalanna? Það eru samtals 53 fatlaðir einstaklingar, herra forseti, sem búa á fyrrum Kópavogshæli. Í almennri búsetu munu þar vera um 30 manns en 23 teljast nú fatlaðir sjúkir eða fatlaðir aldraðir sem þurfa þess vegna aðhlynningu og eru vart í hópi þeirra sem verða útskrifaðir. Því spyr ég: Hvernig er fyrirhugað að búa að fötluðum sjúkum og fötluðum öldruðum í framtíðinni á þessum stað? Hvernig fellur sú þjónusta að áformum um uppbyggingu á endurhæfingardeildinni? Skriflega fyrirspurnin er formlega orðuð svo, herra forseti: Hver eru framtíðaráform ráðuneytisins varðandi Landspítalann -- háskólasjúkrahús í Kópavogi? Hvernig fellur dvöl fatlaðra sjúkra á spítalanum, þar með aldraðra, að þeim áætlunum?

Virðulegi forseti. Fyrirspurnin er tvíþætt því að skipta má íbúum á Landspítala -- háskólasjúkrahúsi í Kópavogi í tvo hópa. Annars vegar eru þeir sem búa í svokallaðri blokk og þurfa ekki mjög mikla þjónustu og hins vegar þeir sem þurfa mikla aðstoð við allar athafnir daglegs lífs eins og kom fram í ræðu hv. þm. áðan. Í blokkinni eru um 20 íbúar sem allir eru líkamlega eða andlega fatlaðir. Starfseminni er skipt niður í fjórar einingar sem má líkja við fjögur sambýli fatlaðra. Framtíð þessara einstaklinga hefur verið rædd innan heilbr.- og trmrn., við félmrn. og við samtökin Þroskahjálp. Það er sameiginlegt álit þessara aðila að rétt sé að fella fyrirgreiðslu við þá einstaklinga sem það á við undir lög og reglur sem gilda um málefni fatlaðra. Því hafa heilbrrh. og félmrh. ákveðið að gera breytingu á fyrirkomulagi þjónustunnar upp úr næstu áramótum. Frá þeim tíma er áformað að ábyrgð stjórnvalda breytist þannig að þjónusta við þessa einstaklinga færist yfir til félagsmálayfirvalda. Þess vegna mun heilbrrh. á næstu dögum skipa starfshóp til þess að útfæra þá breytingu sem hér um ræðir. Tilnefnt hefur verið í hópinn af hálfu félmrn. og Landspítalans -- háskólasjúkrahúss en auk þess sitja í starfshópnum tveir fulltrúar heilbrrn. Starfshópurinn mun hefja störf fljótlega og er honum ætlaður skammur tími til að ljúka því verkefni sem fyrir hann er lagt. Færa þarf þá rekstrarfjármuni sem hafa verið á vegum spítalans til félagsmálayfirvalda. Jafnframt verða teknar upp viðræður við Sunnuhlíðarsamtökin í Kópavogi um kaup á umræddri blokk en samtökin hafa lýst áhuga sínum á að kaupa þetta húsnæði. Blokkin í Kópavogi er komin nokkuð til ára sinna eins og hér hefur verið rætt um áður í þingsölum og þarf mikilla viðgerða við. En ég vil endilega að það komi fram að ekki er verið að selja blokkina án þess að búið sé að finna sambýli fyrir þá sem þar eru í dag. Það verður ekki gert og það verður tryggt af hendi félmrh. og heilbrrh., að sjálfsögðu verður það ekki gert þannig að fólkið getur verið öruggt um sinn hag. Hvað síðari hópinn varðar, þ.e. þá sem þurfa mjög mikla þjónustu þá standa engin áform um að breyta stöðu þeirra. Spítalinn mun hér eftir sem hingað til búa þeim viðeigandi aðstöðu og sjá þeim farborða. Verulegar breytingar hafa átt sér stað á allri starfsemi í Kópavogi á undanförnum árum. Fyrir um það bil tíu árum var ákveðið að útskrifa stóran hóp vistmanna Kópavogshælisins. Þá hefur þeim einstaklingum fækkað sem þar hafa dvalið vegna þess að nýir einstaklingar hafa ekki fyllt þau skörð sem myndast hafa. Gangi þær breytingar eftir sem stefnt er að og ég hef nú lýst verður starfsemi Landspítala -- háskólasjúkrahúss í Kópavogi þannig háttað að þar verður rekin líknardeild, endurhæfing í formi göngu- og dagdeildar og umönnun barna og þeirra sem þurfa mikillar þjónustu við. Stjórnendur spítalans vinna nú jafnframt að því að finna not fyrir það húsnæði sem rýmst hefur, bæði með því að flytja tiltekna starfsemi í Kópavog og leigja út til annarra nota. Virðulegi forseti. Ég vona að þessi svör mín hafi svarað fyrirspurn hv. þm.

Virðulegi forseti. Nokkuð þekki ég til þessara talna. Það voru um 100 manns þegar fyrst var áformað að útskrifa fatlaða í almennri búsetu af Kópavogshæli. 37 hafa verið útskrifaðir, 53 búa þarna enn þá. Nokkrir eru látnir, 23 teljast fatlaðir aldraðir eða fatlaðir sjúkir. Var áhugavert að heyra að haldið er áfram með þau áform sem ráðherrann kynnti, ætli það hafi ekki verið 1997, um að starfsemin yrði fyrst og fremst endurhæfingarstarfsemi og umönnun svo sem líknardeildin fellur undir. Koma svör ráðherrans ekki mjög á óvart að öðru leyti en því að það er auðvitað svolítið undarlegt fyrir þá sem hér stendur sem settist í starfshóp sem átti að skoða nauðsyn þess að flytja félagsleg verkefni af heilbrigðissviði yfir til félmrn. strax árið 1997, en eins og kom fram í þessum sal í svari við fyrirspurn minni til forsrh. var sú nefnd hreinleg aflögð án þess að hún fengi að starfa. Það er svolítið undarlegt eftir allar þær nefndir sem hafa fjallað um fyrrum Kópavogshæli og reynt að horfa til framtíðar og skoða hvað þurfi að gerast í málefnum fatlaðra að heyra að enn á ný skuli þurfa að skipa nefnd um að flytja málefni þessa fólks, þessara 30 einstaklinga sem búa enn þá á spítalanum yfir til félmrn. Vissulega geri ég mér grein fyrir að nefndin mun þurfa að vinna fljótt og getur eflaust unnið fljótt en þetta hefur legið fyrir árum saman og er undarlegt að hlusta á það að nú þegar á að fara að taka við sér og selja húsið, þá eigi enn einu sinni að skipa starfshóp þrátt fyrir að mörgum sinnum sé búið að komast að sömu niðurstöðu um þessi mál.

Herra forseti. Ég vil aðeins skjóta inn í viðbótarspurningu áður en hæstv. ráðherra kemur hér aftur og það varðar einmitt þetta hús í Kópavogi og lóðir sem Landspítalinn -- háskólasjúkrahús væntanlega á þar. Nú er í 7. gr. fjárlaga heimild til þess að selja blokkina og við höfum heyrt það í fréttum að áhugi sé á því hjá stjórn spítalans að selja þær eignir sem spítalinn má vera án til þess að nýta andvirðið til annarra hluta sem eru meira áríðandi að þeirra mati. Ég held að það væri gagnlegt fyrir okkur ef hæstv. ráðherra færi aðeins yfir það með okkur hvað það er þarna á lóð fyrrverandi Kópavogshælis sem hugsanlega gæti verið til sölu og hvort það sé þá ekki örugglega Kópavogskaupstaður sem er kaupandinn. Þarna eru áreiðanlega mjög dýrmætar lóðir. Ljóst er að það hefur ekki verið byggður upp nema hluti þeirrar lóðar sem þarna hefur verið til staðar allan tímann í eigu Ríkisspítala og er áhugavert að vita hvernig þetta lítur út og hvernig þetta blasir við ráðherranum.

Virðulegi forseti. Fyrst vegna nefndarinnar sem hv. fyrirspyrjandi kom inn á áðan, þá er þetta framkvæmdanefnd. Það er búið að taka ákvörðun um þetta. Búið er að taka ákvörðun um að þetta fari yfir til félmrn. og þessir aðilar fái sambýli. Þetta er ekki nefnd sem á að skoða nokkurn skapaðan hlut nema ganga frá málinu og ég held að hv. þm. hljóti að gleðjast yfir því því að ég hef talið hingað til að hún væri sammála þeirri ráðstöfun. Hvað varðar annað sem hér kom fram hjá hv. þm. Svanfríði Jónasdóttur um lóðir og lönd sem Ríkisspítalar eiga í Kópavogi, þá er það alveg rétt sem kom fram hjá henni að þar eru mjög dýrmætar lóðir sem Ríkisspítalar eiga og hafa hugsað sér að koma í verð til frekari uppbyggingar fyrir spítalann. Heimild er á fjárlögum til að selja þessar lóðir og nú ætla ég ekkert að semja um það héðan úr ræðustól hver kaupir, en ég er alveg viss um að Kópavogsbær hefur mikinn áhuga á því og hefur sýnt því áhuga að kaupa þessar lóðir. Ég ætla ekki fara að segja hvað nákvæmlega við ætlum að selja fyrir mikla fjármuni en það eru geysilega miklir fjármunir sem þarna liggja og mér finnst að þeim peningum sé betur komið til uppbyggingar heilbrigðisþjónustunnar heldur en að eiga lóðir sem er alveg fyrirsjáanlegt að við þurfum ekki að nýta á þeim stað. En svo að það sé alveg skýrt þá er búið að taka þessa ákvörðun og aðeins er eftir að framkvæma og þessi nefnd sem er saman sett af félmrh., heilbrrh. og Landspítala -- háskólasjúkrahúsi á að ljúka því máli. En ég endurtek að alger óþarfi er fyrir nokkurn að hræðast það að hann verði borinn út úr þessari blokk og blokkin seld. Það verður ekki gert fyrr en búið verður að ganga frá sambýlum annars staðar.

Herra forseti. Árið 1992 sátum við hæstv. heilbrrh. saman í félmn. og afgreiddum þaðan tímamótalög um málefni fatlaðra og bentum þá á að taka yrði á í málefnum fatlaðra á Kópavogshæli vegna þess að sá hópur mundi ekki falla undir lögin og mundi ekki njóta þeirrar almennu þjónustu sem lögin kveða á um. Reyndar var sett framkvæmdanefnd beggja ráðuneyta ekki löngu síðar í þessi mál og sú framkvæmdanefnd komst að þeirri niðurstöðu að flytja íbúa af Kópavogshæli og gerði áætlun þar um. Hún gekk ekki eftir. Ég veit því allt um framkvæmdanefndir og ég gleðst yfir þessari og ætla að trúa því að í kjölfarið fylgi áætlun um útskriftir. Herra forseti. Þess vegna er sú fyrirspurn sem ég ber hér fram til hæstv. félmrh. um hvað líði útskriftum fatlaðra af Landspítala -- háskólasjúkrahúsi í Kópavogi og hvort ríkisstjórnin hafi sett sér markmið um að leysa búsetumál þeirra innan ákveðinna tímamarka, í rökréttu samhengi við fyrirspurnina til heilbrrh. Það er mjög áhugavert að ráðherrann er einmitt farinn að gera samninga fram í tímann inn á kjörtímabil þar sem líkur eru á að hann sjálfur fylgi ekki eftir verkunum. Það hefur hann gert með samningi um uppbyggingu eignarhalds sambýla við hússjóð Öryrkjabandalagsins. Því vænti ég þess að nú verði hæstv. ráðherra líka tilbúinn til þess að gera áætlanir um útskriftir fatlaðra af Kópavogshæli jafnvel þótt þær nái eitthvað inn í tíma þar sem hann mun ekki fylgja málunum eftir. Í síðasta mánuði var lokið áætlaðri útskrift 37 fatlaðra íbúa sem vænst var að lyki, eftir því sem ráðherrann sagði árið 1997, á árinu 1998. Henni er alla vega lokið núna árið 2000 og eins og kom fram áðan, þegar áætlunin um útskrift var gerð voru íbúarnir um 100. Það eru 53 eftir og komið hefur fram í svari heilbrrh. að 23 muni áfram fá umönnun á þessum stað þar sem þeir hafa alltaf dvalist og ég er mjög meðmælt því. Ég er mjög ánægð að heyra að þar verði þeim valinn staður og aðhlynning. Það liggur hins vegar ekki fyrir hvernig staðið verður að framhaldsútskriftum fatlaðra sem þarna búa í almennri búsetu, hvort á að finna þeim önnur úrræði, hvort það verða sambýli, hvernig þau verða þá uppbyggð. Þetta með nýbyggingar og sambýli er ekki svo einfalt. Það stefnir í að færri og færri verði á hverju sambýli. Mikið fatlaðir einstaklingar þurfa meira rými, m.a. vegna hjálpartækja, stærri og dýrari hús, rekstrarkostnaður er meiri og við skulum muna þetta núna þegar ákvörðun hefur verið tekin um það að íbúar eigi að taka í auknum mæli þátt í rekstri sambýlanna og skríða kannski þar að auki yfir skattleysismörk þannig að þeir fari að borga skatta eða beina nefskatta. Herra forseti. Þess vegna ber ég fram þessa fyrirspurn til hæstv. félmrh.

Herra forseti. Ekki veit ég hvaðan hv. fyrirspyrjanda kemur sú vitneskja að fullyrða að ég verði ekki félmrh. að fimm árum liðnum. Það getur vel verið að svo verði ekki, en það er ekkert útilokað, vil ég leyfa mér að fullyrða. Hæstv. heilbr.- og trmrh. er nú búin að greina frá því samkomulagi sem orðið er um það að í byrjun næsta árs tökum við í félmrn. við vistmönnum, þessum 18 eða 20 í blokkinni, og þeir öðlist þá réttindi samkvæmt lögunum um málefni fatlaðra. Framkvæmdanefndin sem bar á góma á fyrst og fremst að semja um peningahliðina á málinu. Ákvörðunin hefur verið tekin. Nefndin á fyrst og fremst að semja um það á hvern hátt fjármunir ganga á milli ráðuneytanna en félmrn. mun í byrjun næsta árs eða snemma á næsta ári taka að sér rekstur blokkarinnar og fela það svæðisskrifstofu Reykjaness að hafa umsjón með þeim rekstri. Fjárveiting færist þá væntanlega til svæðisskrifstofunnar frá heilbrrn. og andvirði blokkarinnar verður væntanlega notað til þess að kaupa eða byggja sambýli fyrir þá vistmenn sem þarna eru núna og ég er mjög bjartsýnn á að það takist að koma þeim fyrir innan tveggja ára. Við höfum gert samkomulag við hússjóð Öryrkjabandalagsins og munum í næstu viku ganga frá fyrstu samningunum ef allt gengur eftir um byggingar og kaup Öryrkjabandalagsins og leigu okkar á þeim mannvirkjum til að setja þar upp sambýli. Ég vænti þess að þetta geti allt saman gengið eftir sem greiðlegast. Ég tel að hér sé verið að ná verulegum árangri í málefnum fatlaðra og er mjög ánægður yfir því.

Herra forseti. Varðandi framtíðina og hver situr í ráðherrastólum --- auðna ræður. Þau eru áhugaverð svörin sem koma fram í dag og þau eru áhugaverð fyrir þær sakir að nú er í raun og veru verið að koma með áform eða ákvarðanir sem hefði auðvitað átt að taka strax í kjölfar ríkisstjórnarskipta árið 1995. Ljóst er að framkvæmdanefndin á að semja um peningahlið á milli ráðuneytanna og nú ætla ég að minna hæstv. félmrh. á það að þegar búið verður að flytja málaflokkinn yfir og flytja eitt stykki kostnaðarhlutdeild úr heilbrrn. yfir til félmrn., þá er ekki verið að auka þjónustuna við fatlaða. Þá talnagleði þekki ég frá fyrri samanburði. Það er verið að flytja til kostnað. Það er ástæða til að ég nefni þetta. Ég hef upplýsingar frá svæðisskrifstofunum um að mjög margir eru á biðlista eftir búsetu, bæði í Reykjavík og Reykjanesi. Í heimahúsi yfir 16 ára aldri eru 111 á biðlista hjá svæðisskrifstofunni í Reykjavík en alls eru þeir 169. Í Reykjanesi er ég með töluna 130 á biðlista eftir sambýli og þjónustuíbúð en þar eru fullorðnir og líka þeir sem eru undir 16 ára aldri og eitthvað er á listanum af fólki sem er með úrræði í Tjaldanesi og á Kópavogshæli í dag en sækist eftir því að komast í öðruvísi búsetu. Þetta þýðir gífurlega uppbyggingu, herra forseti, af því að búið er að slá slöku við í nokkur ár og nú á hússjóðurinn hjá Öryrkjabandalaginu að taka við og sjá um þessa uppbyggingu. Þá spyr ég, herra forseti, og vænti þess að hæstv. félmrh. svari því: Hverjir verða vextirnir á lánum Íbúðalánasjóðs til hússjóðsins þegar hússjóðurinn fer að byggja eða kaupa hús undir sambýli fyrir fatlaða á næsta ári?

Herra forseti. Ég get upplýst það um vextina að þeir verða innan við 5%. Varðandi útskriftirnar eða byggingu sambýla þá eru áformin þau að tvö sambýli verði tekin í notkun í lok mars eða byrjun apríl á næsta ári og eitt í byrjun september í Reykjavík. Síðan verði á fyrstu mánuðum ársins 2002 a.m.k. þrjú sambýli tekin í notkun í Reykjavík. Í Reykjanesi verði tekin í notkun í ársbyrjun eitt sambýli, sambýlið í Grindavík verði tekið í notkun í lok júní, sambýlið í Blikaási í lok október, eða um mánaðamót október/nóvember, og síðan á árinu 2002 verði tekin í notkun tvö sambýli á því ári í Reykjanesi. Samtals verði tekin í notkun 58 ný rými sem við höfum fyrir okkur núna á næstu 18 mánuðum. Á biðlista eru samkvæmt skýrslu biðlistanefndar, sem er dagsett í október, 209 sem þurfa búsetu á sambýlum eða í búsetu með þjónustu.

Herra forseti. Á undanförnum árum og allan þennan áratug hafa farið fram umbætur í löggjöf um skólakerfið sem hefur m.a. leitt til þess að fólk sem hefur áður af einhverjum ástæðum horfið frá námi á nú mun auðveldara en nokkru sinni fyrr að snúa aftur að námi og ljúka því sem fyrirhugað var, ná þeim réttindum sem það hefur stefnt að. Fyrirspurnin sem ég ber fram til hæstv. iðnrh. á þskj. 347 fjallar einmitt um slíka möguleika iðnaðarmanna og eru spurningarnar, sem víkja að meistararéttindum byggingariðnaðarmanna, svohljóðandi: 1. Við hvaða reglur styðjast stjórnvöld um útgáfu meistarabréfa til þeirra byggingariðnaðarmanna sem luku meistaranámi og prófum samkvæmt fyrri ákvæðum laga þar um en hafa ekki fengið meistarabréf? 2. Hvaða leiðir eru þeim nú færar sem hafa lokið námi en ekki prófum undir fyrri ákvæðum nefndra laga til að taka nú próf og öðlast meistaraskírteini? 3. Hvaða leiðir eru þeim nú færar til að ljúka námi og prófum til meistaraskírteinis sem hafa hafið nám undir fyrri ákvæðum nefndra laga en ekki lokið því?

Hæstv. forseti. Fyrirspurn hv. 11. þm. Reykn., Árna R. Árnasonar, til iðnrh. um meistararéttindi byggingariðnaðarmanna á þskj. 347 er í þremur liðum. Er fyrsti liðurinn á valdsviði mínu sem iðnrh. en ég hef aflað svara við 2. og 3. lið frá menntmrh. þar eð þeir liðir fyrirspurnarinnar eru á valdsviði hans. Í fyrsta lið fyrirspurnarinnar er spurt: Við hvaða reglur styðjast stjórnvöld um útgáfu meistarabréfa til þeirra byggingariðnaðarmanna sem luku meistaranámi og prófum samkvæmt fyrri ákvæðum laga þar um en hafa ekki fengið meistarabréf? Hér er því til að svara að stuðst er við iðnaðarlög við útgáfu meistarabréfa í löggiltum iðngreinum, m.a. byggingariðnaðarmanna. Skulu lögreglustjórar samkvæmt 12. gr. laganna láta af hendi meistarabréf að fenginni umsögn hlutaðeigandi iðnráðs. Núgildandi iðnaðarlög eru nr. 42 frá 18. maí 1978. Allt frá þeim tíma og þar til breytingalög nr. 133 frá 31. desember 1999 öðluðust gildi hljóðaði 1. mgr. 10. gr. laganna svo: ,,Hver maður getur leyst meistarabréf, ef hann fullnægir þeim skilyrðum, sem í 3. gr. segir og hefur lokið sveinsprófi í iðngrein sinni, enda hafi hann unnið að henni síðan undir stjórn meistara ekki skemur en eitt ár og lokið meistaraprófi í iðninni frá meistaraskóla. Meðan eigi er meistaraskóli í iðninni, getur hver maður leyst meistarabréf, hafi hann unnið undir stjórn meistara í iðngreininni eða nátengdri iðngrein að loknu sveinsprófi eigi skemur en tvö ár.`` Tekið skal fram að tilvísun í 3. gr. iðnaðarlaga er um hæfisskilyrði og skiptir hún ekki máli hér. Með framangreindri breytingu á iðnaðarlögum í árslok 1999 er fellt niður ákvæði þar sem gert er ráð fyrir því að eigi sé meistaraskóli í einhverri iðn, enda hafði á þeim tíma verið kostur á meistaraskóla í öllum iðngreinum um nokkurra ára skeið svo sem nánar kemur fram síðar í svari þessu. Samtímis niðurfellingu þessa ákvæðis um starfsnám hjá meistara þegar meistaraskóli væri ekki fyrir hendi var sett inn sérákvæði um sérstök tilvik þegar sveinar eiga ekki völ á starfsnámi hjá meistara en það ákvæði snertir ekki nám í meistaraskóla. Á gildistíma iðnaðarlaganna frá 1978 hefur samkvæmt þessu ætíð verið ákveðið í iðnaðarlögum að meistaraskólanám væri meðal skilyrða til að geta fengið meistarabréf ef kostur var á meistaraskólanámi í viðkomandi iðngrein og þar hefur aðstaðan verið mismunandi. Þannig hefur verið kostur á meistaraskóla í húsasmíði áratugum saman. Þeim sem hafið hafa nám í löggiltum iðngreinum á gildistíma laganna hefur mátt vera ljóst að meistaraskólanám væri áskilið í iðnaðarlögum þar sem kostur væri á slíku námi. Í lok 9. áratugarins var aðstaðan orðin sú að öllum gafst kostur á meistaraskólanámi og setti menntmrn. þá reglur sem snerta framkvæmd iðnaðarlaganna að þessu leyti, fyrst reglugerð nr. 98 frá 5. febrúar 1988, um meistaranám og útgáfu meistarabréfa. Mun ég gera nánari grein fyrir þeim reglum í svari við 2. og 3. lið fyrirspurnarinnar. Breytingar á högum byggingariðnaðarmanna með reglum menntmrn. um meistaraskóla eru aðalatriði í svari við fyrirspurn þar eð ekki hafa verið gerðar eiginlegar efnisbreytingar á ákvæðum iðnaðarlaga um meistaraskóla í gildistíð iðnaðarlaganna heldur var þar gerð krafa um meistaraskólanám ef kostur væri á því. Í 2. lið fyrirspurnarinnar er spurt hvaða leiðir séu þeim mönnum nú færar sem hafa lokið námi en ekki prófum undir fyrri ákvæðum nefndra laga til að taka nú próf og öðlast meistaraskírteini. Lagaheiti eða númer er ekki tilgreint í fyrirspurninni en þó má ætla af samhenginu að hér sé átt við iðnaðarlög, nr. 42/1978. Meistaraskólaskylda var innleidd að hluta með téðum lögum en var ekki framfylgt að fullu fyrr en frá og með 1. janúar 1989. Þetta hafði í för með sér að þeir sem luku sveinsprófi eftir þann tíma eru nú skyldaðir til þess að ljúka námi frá meistaraskóla ef þeir óska eftir að leysa til sín meistarabréf. Í 3. lið fyrirspurnarinnar er spurt: Hvaða leiðir eru þeim nú færar til að ljúka námi og prófum til meistaraskírteinis sem hafa hafið nám undir fyrri ákvæðum nefndra laga en ekki lokið því? Af svarinu við 2. lið leiðir að þeir sem hafa hafið nám og jafnvel lokið því fyrir 1. janúar 1989 en ekki lokið sveinsprófi fyrir þann tíma verða að ljúka að fullu námi frá meistaraskóla til þess að geta leyst til sín meistarabréf. Ég vil bæta því við til skýringar að umhvrn. hefur sett reglugerð nr. 168 frá 3. mars 2000 sem fjallar um skilyrði fyrir löggildingu iðnmeistara samkvæmt skipulags- og byggingarlögum, nr. 73/1997.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. iðnrh. fyrir svarið. Af svarinu er ljóst að hagir þeirra manna sem hér er spurt um leiðir fyrir falla undir verksvið a.m.k. þriggja ráðuneyta. Mér finnst rétt að fara þess á leit við hæstv. ráðherra að vinna verði lögð í það að gera þeim auðvelt að kynna sér hvaða leið þeir þurfa að fara til að komast áleiðis. Ég segi þetta vegna þess að ég hef orðið þess áskynja að starfandi eru við byggingargreinar menn sem hafa lokið hluta af iðnnámi, jafnvel lokið náminu öllu en ekki fengið meistaraskírteini og þeim er alls ekki ljóst hvernig þeir geta leitað réttar síns eða hvernig þeir geta fengið að ljúka námi sínu. Ég vil eindregið óska þess að ráðuneytið taki upp samstarf við samtök þeirra til þess að koma slíkum upplýsingum á framfæri við greinina í heild.

Hæstv. forseti. Ég vil taka undir það með hv. þm. Árna R. Árnasyni að það er óttalegur frumskógur sem þarna er um að ræða. Ég gerði mér kannski enn betur grein fyrir því þegar ég fór að skoða málið núna vegna fyrirspurnar hans. Þess vegna vil ég þakka honum fyrir að bera fram fyrirspurnina því að hún hefur opnað augu mín fyrir því að þarna þarf að bæta úr. Mun ég taka orð hans alvarlega hvað það varðar að reynt verði að ná samstöðu um það milli þeirra ráðuneyta sem í hlut eiga að koma þessum málum í þann farveg að iðnaðarmenn eigi léttara með að átta sig á stöðu sinni og hvert þeir eiga að leita til þess að fá svör við spurningum og ekki síst fá svör við því hvernig þeir geta öðlast aukin réttindi ef nám þeirra gefur færi á slíku.

Herra forseti. Í því skyni að draga úr framkvæmdum á vegum ríkisins hefur verið ákveðið að fresta vegaframkvæmdum á næsta ári fyrir 800 millj. kr. Eins og glöggt kom fram við afgreiðslu fjárlaga hefur enn ekki verið ákveðið hvaða framkvæmdum verður frestað. En ég sem þingmaður Austurl. hef reynt að fylgjast með hvernig eða hvort þessi frestun framkvæmda komi fram í Austurl. Við þá eftirgrennslan vakti það athygli mína að í mörgum málum, vegaframkvæmdum sem öðrum, hefur umhvrn. tekið sér lengri tíma en lög kveða á um að úrskurða í kærumálum. Í fyrirspurn minni nefni ég úrskurð um vega- og brúarframkvæmdir í Fljótsdal en það hefði eins geta verið Hallsvegur eða ótilteknar framkvæmdir því að fyrirspurnin snýst aðallega um áhrif seinkunar á úrskurð hæstv. umhvrh. í vinnuferli og framkvæmdaáætlun þeirra framkvæmdaraðila sem eru með verk sem fara í mat á umhverfisáhrifum. Úrskurður hæstv. umhvrh. um vegaframkvæmdir í Fljótsdal liggur nú fyrir en í sjálfu sér skiptir hann ekki máli í þessu sambandi heldur fordæmið og hin réttarfarslega staða þeirra sem að framkvæmdum standa. Frestur ráðherra til að kveða upp lokaúrskurð vegna framkvæmda sem fara í mat á umhverfisáhrifum er átta vikur en hefur í nokkrum málum tafist í tvo og allt að þrjá mánuði. Það er nauðsynlegt að búa svo að ráðuneytinu að það geti staðið við lögbundnar kvaðir þannig að það bitni ekki á vandaðri málsmeðferð við athugun á þeim kærum sem berast hverju sinni. Tilgangur kærufrests er að tryggja að mál verði til lykta leidd svo fljótt sem kostur er. Því er mjög mikilvægt að fá úr því skorið hver réttarfarsleg staða framkvæmdaraðila er við þessar aðstæður, m.a. vegna skaða sem þeir kunna að verða fyrir af margvíslegum toga, svo sem vegna útboða og árstímabundinna verka o.s.frv. Lög um mat á umhverfisáhrifum eru ný og krefjast aukinnar vinnu bæði hjá umhvrn. og framkvæmdaraðilum. Því er mikilvægt að fá skýringar á því hverjar séu ástæður seinkunar á úrskurði hæstv. umhvrh., hvort þetta séu byrjunarerfiðleikar eða hvort ljóst sé að breytinga sé þörf til að uppfylla tímasetningar á úrskurði ráðherra samkvæmt lögum um mat á umhverfisáhrifum. Því spyr ég hæstv. umhvrh.: 1. Hverju sætir sú seinkun sem orðið hefur á úrskurði ráðherra um vegarstæði og brúargerð í Fljótsdal? 2. Hvaða fordæmi telur ráðherra að þessi seinkun geti haft á tímasetningar í vinnuferli annarra framkvæmda sem fara í mat á umhverfisáhrifum? 3. Hvaða úrræði telur ráðherra að verði að koma til svo að ekki verði tafir af þessu tagi á matsferli framkvæmda?

Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrir þessa fyrirspurn. Spurt er: ,,Hverju sætir sú seinkun sem orðið hefur á úrskurði ráðherra um vegarstæði og brúargerð í Fljótsdal?`` Því er til að svara að sá úrskurður sem hér er spurt um er úrskurður skipulagsstjóra ríkisins frá 5. júlí 2000 vegna mats á umhverfisáhrifum, samkvæmt lögum nr. 63/1993, um Upphéraðs- og Norðurdalsveg, Atlavík -- Teigsbjarg í Fljótsdal. Ráðuneytið úrskurðaði í máli þessu þann 7. desember sl. og staðfesti úrskurð skipulagsstjóra. Miðað við lögbundna fresti hefði ráðuneytið átt að vera búið að úrskurða talsvert fyrr eins og hér hefur komið fram. Þær tafir sem urðu á því að kveða upp framangreindan úrskurð stafa af miklum önnum í ráðuneytinu sem koma m.a. til vegna þess að fjölgað hefur kærum til umhvrn. vegna úrskurða skipulagsstjóra ríkisins um mat á umhverfisáhrifum og mun ég lýsa því aðeins betur seinna í svari mínu, virðulegi forseti. Í öðru lagi er spurt: ,,Hvaða fordæmi telur ráðherra að þessi seinkun geti haft á tímasetningar í vinnuferli annarra framkvæmda sem fara í mat á umhverfisárhifum?`` Því er til að svara að þær tafir sem orðið hafa á úrskurði ráðherra í máli þessu hafa engin áhrif á tímasetningar annarra framkvæmda sem fara í mat á umhverfisáhrifum. Skipulagsstjóri ríkisins úrskurðar um mat á umhverfisáhrifum þeirra framkvæmda sem falla undir lög nr. 106/2000, um mat á umhverfisáhrifum, og fer sérhver framkvæmd í mat á umhverfisáhrifum óháð því hvenær aðrar framkvæmdir fara í það ferli. Þriðja spurningin er: ,,Hvaða úrræði telur ráðherra að verði að koma til svo að ekki verði tafir af þessu tagi á matsferli framkvæmda?`` Því er til að svara að þessar framkvæmdir hafa farið svona seint í gegnum ferli okkar í ráðuneytinu vegna þess að þeim úrskurðum sem við þurfum að fjalla um hefur fjölgað mjög. Ég skoðaði tölur og ljóst er að 1995 eru átta úrskurðir vegna mats á umhverfisáhrifum, 1996 eru þeir tíu, 1997 eru þeir þrír, 1998 eru þeir tíu og í fyrra eru þeir 11 en í ár eru þeir 15. Þeim fjölgar mjög verulega, um 40--50% hin seinni ár þannig að það er miklu meira álag á ráðuneytinu vegna úrskurða. Það hefur líka komið til núna að úrskurðirnar hafa komið inn afar þétt í kæruferli. Kæruferlið er mjög opið og það virðist vera, ég segi ekki í tísku, en afar vinsælt um þessar mundir að kæra úrskurði skipulagsstjóra og Skipulagsstofnunar til umhvrh. Frá ágúst sl. til desember hafa níu úrskurðir verið í vinnslu á sama tíma. Ráðuneytið verður að vinna þessi mál eðlilega, kalla eftir umsögnum og fjalla um þær og þess vegna hefur þessi töf orðið. Við erum enn þá með nokkur mál á eftir eðlilegu tímaferli eins og við vildum gjarnan sjá það. Vegna þessara anna höfum við reynt að herða á ráðuneytinu og búið er að fjölga tímabundið um einn lögfræðing núna þannig að þeir eru fjórir í stað þriggja. Við erum að vonast til að þessi kúfur detti niður á næsta ári en það er alls ekki víst að okkur verði að ósk okkar í því vegna þess að það virðist vera mjög vinsælt að kæra úrskurði skipulagsstjóra vegna umhverfismats. Umhverfismatið virðist vera mjög mikið í umræðunni og ég held að það sé ein af orsökunum fyrir því að kæruferlið er notað eins mikið og raun ber vitni. Virðulegur forseti. Aðalsvarið er að úrskurðum sem kærðir eru til umhvrh. hefur stórfjölgað og auk þess erum við líka að taka inn úrskurði vegna t.d. starfsleyfa og stjórnsýslu\-ákvarðana en meginþunginn eru kærur vegna umhverfismatsferilsins.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að vekja athygli á þessu máli. Mig langar til að beina þeirri spurningu til hæstv. umhvrh., þar sem hún nefndi sérstaklega úrskurði um umhverfismat vegna vega- og brúarframkvæmda, hvort sama áhersla hefði verið lögð á umhverfismat vegna skógræktarframkvæmda í Fljótsdal.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. umhvrh. svörin. Almenna reglan samkvæmt stjórnsýslulögum er sú að ákvarðanir í málum sem m.a. er úrskurðað í vegna kæru skuli taka svo fljótt sem unnt er til meðferðar. Það er yfirleitt hægt að kæra óeðlilegar tafir til æðra stjórnvalds en hins vegar er það ekki mögulegt þegar um æðsta stjórnsýslustig er að ræða samanber þær kærur sem við vorum að tala um hér. Það hefur líka komið fram að lögin um mat á umhverfisáhrifum eru ný. Þau eru frá í maí sl. og það getur verið að sá frestur sem ráðherra er gefinn til að úrskurða, átta vikur, sem lokaúrskurð sé hreinlega of skammur. Við erum með mjög mörg stór og mikil mál sem þarf að skoða vel. Ég vil alla vega ekki að þessi tímabundni frestur, átta vikur, leiði til þess að mál séu ekki nægilega vel unnin. Mér sýnist því tvennt koma til, annaðhvort að lengja frestinn, og þetta hafi bara verið óraunhæf áætlun hjá hv. Alþingi, eða að fjölga enn frekar hjá ráðuneytinu. Mér sýnist að þessi lög bjóði upp á að það verði áframhaldandi aukning, sé ekki bara kúfur núna, vinnubrögðin verði þau að það verði áframhaldandi aukning á þeim málum sem fara til úrskurðar hjá ráðherra. En eftir stendur þetta og er ósvarað, hver sé réttarfarsleg staða framkvæmdaraðila þegar dráttur verður á úrskurði. Ef ég tek eingöngu Vegagerðina, því ég talaði út frá henni, þá eru framkvæmdir undirbúnar með útboði og verk eru tímabundin, það skellur á vetur. Hver er staða þeirra varðandi fresti?

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir þær umræður sem hafa orðið um þessa ágætu fyrirspurn. Ég skynja það þannig að hv. þm. Þuríður Backman vill ná því fram að hugsanlega þarf að búa betur að umhvrn. og mér þykir vænt um að skynja það. Hv. þm. Margrét Frímannsdóttir spurði hvaða áhersla væri á úrskurði gagnvart skógrækt, ef ég skildi það rétt. Í ráðuneytinu tökum við við þeim kærum sem berast á úrskurði skipulagsstjóra og séu þær studdar lögmætum rökum og í eðlilegum farvegi fjöllum við um þær allar. Við fjöllum um allar þær kærur sem koma til ráðuneytisins. Ég tek undir það sem kom fram í lokaorðum hv. þm. Þuríðar Backman að það eru eiginlega bara tvær leiðir færar ef ástandið skánar ekki, þ.e. ef kærum heldur áfram að fjölga svona, þá er lausnin annaðhvort að fjölga starfsfólki í umhvrn. til að fjalla um kærurnar eða lengja lögbundna tímann þannig að við náum að halda okkur við eðlileg tímamörk. Hann er núna átta vikur á úrskurði skipulagsstjóra og okkar frestur er einungis fjórar vikur þegar tilkynningarskyldan svokallaða er kærð til okkar, þ.e. framkvæmdir sem eru tilkynnarskyldar. Ef skipulagsstjóri kemst að því t.d. að einhver framkvæmd sé ekki umhverfismatsskyld, þá virðist það vera kært til okkar og þá höfum við einungis fjórar vikur. Við þurfum að senda kærurnar til umsagnar ýmissa stofnana, fá svör og senda svörin út aftur o.s.frv. Þetta er þungt ferli og við höfum ekki náð að halda okkur innan tímamarka þannig að það er annað tveggja ef þetta skánar ekki --- ég ber reyndar von í brjósti að ástandið geti skánað, það sé kúfur núna --- þá þarf að fjölga fólki eða lengja lögbundinn tíma.

Herra forseti. Í búvörulögum eru nokkur býsna sérkennileg ákvæði sem stemma stigu við frelsi framleiðenda annars vegar og jafnvel söluaðila hins vegar. Merkilegust eru þó ákvæðin sem stemma stigu við frjálsræði framleiðendanna. Fyrirspurn sem ég ber fram á þskj. 380 til hæstv. landbrh. víkur að einu af þessum ákvæðum en ég vil gjarnan að haft sé í huga að ákvæðin eru fleiri. Ég hef áður sagt í þessum sal að þau koma mismunandi við framleiðendur og söluaðila. En fyrirspurnin er svohljóðandi: ,,1. Hver hefur verið útflutningsskylda sauðfjárafurða frá upphafi núgildandi búvörusamnings, sundurliðað eftir árum? 2. Hvaða áhrif hafa uppkaup ríkisins og breytt eftirspurn eða sala á innanlandsmarkaði haft á útflutningsskyldu milli ára? 3. Hafa útflutningsskyldar sauðfjárafurðir verið seldar á innanlandsmarkaði? Ef svo er, hve mikil hefur sú sala orðið, hvernig hefur sú breyting komið fram í ákvörðun um útflutningsskyldu næsta árs og hvernig hafa sauðfjárbændur fengið skil á verðmun?``

Hæstv. forseti. Ég vil svara þessari fyrirspurn. Hv. þm. spyr: Hver hefur verið útflutningsskylda sauðfjárafurða frá upphafi núgildandi búvörusamnings, sundurliðað eftir árum? Árið 1996 voru flutt úr 1.180 tonn af dilkakjöti og 141 tonn af ærkjöti, árið 1997 724 tonn af dilkakjöti og 133 tonn af ærkjöti. Árið 1998 878 tonn af dilkakjöti, ekkert af ærkjöti og ekkert af ærkjöti síðan. Árið 1999 1.588 tonn af dilkakjöti. Ef ég fer til fróðleiks yfir prósentuna sem veitt hefur verið, þá var það árið 1996 19% á dilkana, 1997 13%, 1988 15% útflutningsskylda. Árið 1999 breyttist þetta dálítið og árinu var skipt upp. Í fyrsta lagi var minna í sumarslátrun, en var þó í ágúst 10%, ekkert það sem slátrað var í júlí það ár. Í september til október var það 25% og svo aftur frá 1.--14. nóvember 10% og síðan ekkert. Árið 2000 eða í ár er það frá 13.--31. ágúst 12%, september og október 20% og 1.--18. nóvember 12% útflutningsskylda og ekkert eftir það. Hv. þm. spyr: Hvaða áhrif hafa uppkaup ríkisins og breytt eftirspurn eða sala á innanlandsmarkaði haft á útflutningsskyldu milli ára? Áhrif af uppkaupum ríkissjóðs hafa dregið úr útflutningsskyldu. Það held ég að liggi alveg fyrir. Engar mælingar eru til sem geta samt sýnt það í tölum. Segja má að neysla hér innan lands á þessu tímabili þ.e. frá 1995--2000 hafi haldist, að hver einstaklingur borðar jafnmikið má segja á þessum árum af lambakjöti og hann gerði og nú er það að gerast að neyslan er að aukast. Lambakjötið er eftirsóttara innan lands en það hefur verið og nýlega voru í blöðunum upplýsingar um það. Segja má að það hafi fyrst og fremst ráðist af ákvörðunum framleiðenda um framleiðslu umfram það sem beingreiðsluréttur viðkomandi framleiðenda hefur gefið tilefni til. Frjálst er að framleiða í dag lambakjöt. Það er frjálst. En mismunur innanlandsneyslu og framleiðslu kemur fram sem útflutningsskylda. Eftir að ég kom í þetta sæti hefur það verið greinin sjálf sem hefur samkvæmt þeim samningum sem hún gerði sóst eftir því að viðhalda útflutningsskyldunni, bæði af því að greinin trúir á markaði sem verið er að vinna og síðan er það þetta sem hún vill forðast, að hér séu til kjötfjöll eins og var þekkt á árum áður. Nú er það kannski á mörkuðunum og það finnur sauðfjárbóndinn og afurðastöðvarnar að það er allt annað að standa þannig að vera ekki með fjöll af kjöti heldur að markaðurinn veit að þetta er vara sem er ný, selst og hinar gömlu stórbrotnu útsölur sem við þekktum á árum áður, tilheyra fortíðinni. Það er kannski þess vegna sem þessir samningar voru gerðir að tilstuðlan bænda ekki síst til þess að skapa nýtt markaðsumhverfi fyrir þessar dýrmætu og eftirsóttu afurðir. Þriðja spurningin er svo: Hafa útflutningsskyldar sauðfjárafurðir verið seldar á innanlandsmarkaði? Ef svo er, hve mikil hefur sú sala orðið o.s.frv.? Svarið er að útflutningsskylt kjöt hefur ekki verið selt á innanlandsmarkaði. Það hefur verið skýr regla í því.

Herra forseti. Varðandi fyrirspurn hv. þm. Árna R. Árnasonar vil ég aðeins koma inn á nokkur atriði. Sauðfjárbændur hafa gengið í gegnum miklar hremmingar undanfarin ár og ég óska þess að þegar þessi búvörusamningur er búinn að gera sitt gagn megi menn kaupa og selja fullvirðisrétt í frjálsræði sín á milli. Ég held að það sé mjög mikilvægt. En sem betur fer er núna aukin sala bæði innan lands og erlendis. Þess má geta að Sláturfélag Suðurlands er að kanna möguleika á því að koma á kjötvinnslu í Danmörku því að háir tollar hafa komið í veg fyrir að þeir gætu flutt út og telja þeir að miklu hagkvæmara sé að vinna úr kjötinu erlendis. Þá missum við reyndar þá vinnu héðan að heiman. En ég held að í rauninni sé mikil framtíð fyrir íslenskan landbúnað vegna hreinnar og góðrar vöru.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. landbrh. greið svör við þessari fyrirspurn og hv. þm. Sunnlendinga undirtektirnar. Ég vil hins vegar segja sem er, herra forseti, um svar hæstv. ráðherra við þriðja lið fyrirspurnarinnar þar sem hann segir að útflutningsskyldar sauðfjárafurðir hafi ekki verið seldar á innanlandsmarkaði, reglur séu skýrar þess efnis. Heimildir mínar segja að þó nokkuð af útflutningsskyldum sauðfjárafurðum hafi farið á innanlandsmarkað og verði fyrir þær hafi ekki verið skilað til bænda samkvæmt almennum reglum um verðskil á vörum sem fara á innanlandsmarkað. Ég vænti þess, herra forseti, að landbrh. láti kanna rækilega hvort rétt er. Ég tel það skipta afar miklu máli að réttar upplýsingar liggi fyrir þegar menn fjalla til að mynda um það hvort og hvenær, sem ég tel raunar óumflýjanlegt að verði nú bráðlega, verði afnumdar hömlur á markaðssetningu sauðfjárafurða og hömlur við framsal bænda á greiðslumarki milli búa í hagræðingarskyni. Eins og ákvæðin eru í dag, herra forseti, er söluaðilum og sláturleyfishöfum gerður betri kostur til slíkra aðgerða en bændunum sjálfum. Ég tel það mismunun og hef sagt svo áður. Ég vil eindregið óska þess að hæstv. landbrh. beitti sér í þessu efni, fái réttar upplýsingar og fái fram breytingar á þessum ákvæðum sem þrengja mjög að bændum.

Hæstv. forseti. Kannski er það að slá mann kaldan að koma upp með slíkar fullyrðingar og kannski hefði verið eðlilegra hjá hv. þm. að óska eftir skriflegu svari frá landbrh. þar sem hægt væri að fara yfir þá stöðu. Ég hef rakið þær upplýsingar sem ég hef og hef ekki heyrt að menn komist upp með að svindla á kerfinu. Ég mun auðvitað fara rækilega yfir þetta mál í ráðuneyti mínu, hvort brotalöm sé á þeim samningi sem er í rauninni lagabundinn því að Alþingi hefur fjallað um hann og styður hann þannig að ég mun fara yfir það. Það liggur fyrir að verið er að kaupa upp 34 þúsund ærgildi og átti að kaupa upp 45 þúsund. Ég hygg að það komi að því í lok næsta árs að bændur geti selt framleiðslurétt sinn eða ríkisstuðninginn, má segja, sín á milli. Ég tek það aftur fram að hverjum manni er frjálst að framleiða lambakjöt og þá án ríkisstuðnings. En auðvitað kemur annar tími. Ég vona að það verði farsæll tími. Ég sé að hinn gæðastýrði samningur sem gerður var lofar góðu. Hann vekur áhuga. Hann vekur fagmennsku og vonandi nýjan tíma í þessari búgrein sem, eins og hv. þm. Drífa Hjartardóttir sagði áðan, á kannski einmitt mikla möguleika núna. Við sjáum hærra verð en nokkru sinni fyrr á mjög takmörkuðum sérmörkuðum, bæði í Bandaríkjunum og Evrópu sem sækjast eftir þessu kjöti, þess vegna einnig nautakjötinu okkar og fleiri afurðum úr hinni hreinu náttúru Íslands. Við sjáum þar svona ljós í myrkrinu og nýja möguleika sem landbúnaðurinn hlýtur að nýta sér.

Virðulegi forseti. Mengunarmál eru ofarlega á baugi þessa dagana. Það er rætt um mengun lofthjúps jarðar, mengun hafsins, mengun jarðvegsins og mengun í fæðukeðjunni. Eiturefnin sem lífsstíll mannkynsins krefst að sé dælt út í jarðveginn og út í umhverfið eru komin í fæðukeðjuna okkar og framleiðsluhættir okkar, þar með taldir framleiðsluhættir á landbúnaðarvörum, hafa greinilega orsakað að þjóðir heims hafa ekki sýnt nægan vara. Svo er nú komið að nauðsynlegt er að endurreisa traust neytenda á landbúnaðarvörum. Í allri þeirri umræðu sem hefur staðið nú upp á síðkastið vegna tillögu framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins um bann á notkun dýramjöls í fóðri og vegna þess að notkun sláturúrgangs og beinamjöls hefur nú verið bönnuð í fóðri dýra sem ræktuð eru til manneldis í Evrópu til manneldis, þá legg ég þessar fyrirspurnir sem hér liggja frammi fyrir hæstv. landbrh. Nú er það vitað, herra forseti, að sláturúrgangur hefur ekki verið notaður í dýrafóður fyrir jórturdýr hér á landi í 22 ár og er það auðvitað vel. Hitt er eins ljóst að slíkur úrgangur eða kjötmjöl, sem unnið er úr slíkum úrgangi, er notað í fóður handa dýrum sem ætluð eru til manneldis og á ég þá við alifugla, fiska og svín. Nú spyr ég hæstv. ráðherra hvort það hafi nokkuð komið til greina að breyta reglugerð nr. 660/2000, um meðferð og nýtingu á sláturúrgangi og dýraúrgangi þannig að kjötmjöl verði ekki notað í fóður fyrir eldisfiska eða skepnur sem ætlaðar eru til manneldis, svo sem alifugla og svín. Ég spyr hann sömuleiðis út í eftirlitsþætti málsins því það er alveg ljóst í þeirri umræðu sem okkur hefur borist frá Evrópu að eftirliti með þessum málum hefur verið ábótavant. Ég ætla að vitna, með leyfi forseta, í grein sem skrifuð var í Morgunblaðið fimmtudaginn 16. nóvember sem gefur vísbendingar um að við þurfum líka að athuga og skoða allt okkar eftirlit. Í þessari grein segir, herra forseti, þar sem verið er að ræða við Sigurð Örn Hansson aðstoðaryfirdýralækni: ,,Þegar Sigurður er spurður hvort eftirlit verði hert með vörum eins og innfluttum nautakrafti segir hann að ekki hafi komið til álita að banna innflutning á slíkum vörum vegna þess að því sé treyst að í löndum þar sem nautariða hefur fundist séu hættulegir vefir sem innihalda riðusmitefni fjarlægðir.`` Herra forseti. Traust er afar viðkvæmt. Neytendur hafa nú þegar misst traustið að miklu leyti. Þörf er á að endurreisa það. Þess vegna spyr ég landbrh. þessarar spurningar.

Hæstv. forseti. Það er rétt hjá hv. fyrirspyrjanda að neytendur um víða veröld hafa misst traust sitt á landbúnaðarframleiðslu eins og við stöndum nú frammi fyrir í Evrópu. Hitt liggur jafnframt fyrir að Ísland er á allt annarri plánetu sem betur fer hvað þetta varðar. Hv. þm. spyr: ,,Hvernig er háttað eftirliti með framleiðslu kjötmjöls í landinu?`` Ákvæði um meðferð á sláturúrgangi er að finna í lögum nr. 96/1997, um eldi og heilbrigði sláturdýra, slátrun, vinnslu, heilbrigðisskoðun og gæðamat á sláturafurðum. Einnig í lögum nr. 25/1993, um dýrasjúkdóma og varnir gegn þeim. Í sumar var sett reglugerð um meðferð og nýtingu á sláturúrgangi og dýraúrgangi, nr. 660/2000. Þá hefur aðfangaeftirlitið með höndum eftirlit með kjötmjöli eins og öðru fóðri sem hér er notað, samanber lög um aðfangaeftirlit, nr. 22/1994, og reglugerð við þau nr. 650/1994. Stærsti hluti sláturúrgangs hér á landi er grafinn. Á sumum svæðum er eitthvað af honum notað í loðdýrafóður og loks fer hluti af honum til vinnslu í kjötmjölsverksmiðjum. Um langt árabil starfaði slík verksmiðja í Borgarnesi en hún hefur nú hætt starfsemi. Einnig var lítil verksmiðja á Akureyri en hún hefur einnig hætt starfsemi. Í haust tók til starfa ný kjötmjölsverksmiðja á Suðurlandi. Yfirdýralæknir og héraðsdýralæknir annast eftirlitið með meðferð á sláturúrgangi í sláturhúsunum og í kjötmjölsverksmiðjum og aðfangaeftirlit með nýtingu afurðanna sem fóðurs. Þar sem úrgangurinn er urðaður er samráð haft við heilbrigðiseftirlit sveitarfélaganna sem annast eftirlit með urðunarstöðunum. Hér á landi hafa lengi gilt strangar reglur um nýtingu sláturúrgangs í kjötmjöl. Bann hefur verið við innflutningi kjötmjöls í fóður fyrir búfé í áratugi. Bann er við vinnslu sláturúrgangs af riðusvæðum til notkunar í fóður fyrir dýr sem alin eru til manneldis. Bann hefur verið við notkun kjötmjöls í fóður fyrir jórturdýr síðan 1978. Þar sem upp hefur komið riðuveiki á nýjum svæðum frá árinu 1978 hafa riðuveikar hjarðir verið felldar og grafnar. Frá árinu 1986 hafa allar riðuveikar hjarðir verið felldar og grafnar en ekki settar í kjötmjölsverksmiðjur eins og tíðkast erlendis. Aldrei hefur komið upp grunur um BSE í nautgripum hér á landi. Hv. þm. spyr í öðru lagi: ,,Telur ráðherra koma til greina að breyta reglugerð nr. 660/2000, um meðferð og nýtingu á sláturúrgangi og dýraúrgangi, þannig að kjötmjöl verði ekki notað í fóður fyrir eldisfiska eða skepnur sem ætlaðar eru til manneldis, svo sem alifugla og svín?`` Svar mitt við þessari spurningu er að nú hefur Evrópubandalagið bannað notkun kjötmjöls í fóður dýra sem gefa af sér afurðir til manneldis og tel ég eðlilegt að skoðað verði að breyta reglugerð nr. 660/2000 í þá veru. Landbrn. mun fylgjast mjög vel með þróun mála hjá Evrópubandalaginu og breyta því sem talið er nauðsynlegt. Ég vil taka fram að sérstaða okkar er að auki sú að við höfum ekki leyft notkun á kjötmjöli til eldis jórturdýra og svo hitt að við höfum vandað mjög til, t.d. er allt það kjöt eða úrgangur sem nú fer í þessa nýju verksmiðju skoðað af dýralæknum og allt það sem einhver grunur leikur á að sé sýkt eða eitthvað er urðað. Í framtíðinni þarf að koma upp brennslu þess að farga þannig afurð endanlega því að móðir jörð tekur ekki endalaust við. Ég tek undir með hv. þm. að það þarf að vanda sig í þessu öllu. Við þurfum að fara yfir innfluttar vörur. Hv. þm. minntist á kjötkraft og fleira. Við verðum að skapa neytendum í landinu öryggi og nýta okkur þá sérstöðu sem við höfum núna miðað við flest lönd Evrópu.

Herra forseti. Árið 1968 var bannað að flytja kjötmjöl til Íslands og Íslendingar voru þá, eða yfirdýralæknir, mjög langt á undan sinni samtíð má segja. Baráttan við riðuna á Íslandi hefur vakið heimsathygli. Aðgerðir þar að lútandi voru mjög umdeildar en eru það ekki lengur. Kjötmjölið sem framleitt er núna í kjötmjölsverksmiðjunni á Suðurlandi er allt selt til Danmerkur í gæludýrafóður en fitan fer eitthvað lítils háttar í svínafóður. Það sem fer í kjötmjölsverksmiðjuna kemur frá alveg hreinu svæði, riðu\-fríu svæði, og sláturúrgangurinn er allur heilbrigðisskoðaður. Þetta er í rauninni mjög umhverfisbætandi sem verið er að gera þarna. En ég tek undir með hv. þm. hvað varðar innfluttar vörur.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. landbrh. þau svör sem hann hefur gefið. Sérstaklega vil ég fagna þeirri yfirlýsingu hans að það geti verið til athugunar að endurskoða reglugerð nr. 660/2000 varðandi breytta meðferð um nýtingu á sláturúrgangi. Ég tel það vera til bóta og auka öryggi neytenda og trúverðugleika framleiðslunnar að farin verði sama leið og Evrópusambandið valdi, þ.e. að kjötmjöl, beinamjöl og sláturúrgangur verði ekki nýttur í fóður dýra sem nýta á til manneldis. Hvað varðar þau ummæli ráðherra að Ísland sé á annarri plánetu hvað landbúnaðarframleiðslu varðar, þá treysti ég mér ekki til að taka svo djúpt í árinni. Ég held að við séum hluti af þessum vestræna markaði sem við eigum viðskipti við. Ég held að þau sjónarmið sem ráða ferðinni í nágrannalöndum okkar hafi áhrif hér. Við þurfum að taka mið af þeim og hlusta á það sem gert er í Evrópusambandinu þó svo að við hlaupum ekki eftir öllu sem þar er gert og við gætum að sjálfsögðu okkar hagsmuna þar. Eitt vil ég nefna áður en ég hætti, herra forseti, þ.e. möguleg áform um að nýta þann úrgang sem grafinn er til áburðargerðar því nú er þekkt sú tækni að lífrænn úrgangur af ýmsu tagi er nýttur til áburðargerðar með sérstökum aðferðum. Ég hef sjálf heyrt um tilraun sem er í gangi á Íslandi þar sem svínaskít er blandað saman við símaskrána og mun það vera afbragðsefni til jarðvegsgerðar. Ég minni á að hér væri sannarlega átaks þörf í landi sem virkilega þarf á landgræðslu og uppgræðslu lands að halda. Hér gætum við mögulega verið með verðmæta afurð í höndunum sem mætti nýta í áburð í auknum mæli miðað við það sem gert hefur verið hingað til.

Hæstv. forseti. Ég er sérlega hrifinn af því að nota símaskrána og svínaskítinn til að búa til dýrmæta afurð og það eru öflugir einstaklingar sannarlega að skoða og ýmsar nýjar leiðir í þessu efni blasa við okkur. En það sem ég átti við í ræðu minni þegar ég sagði að Ísland væri nánast á annarri plánetu, þá meina ég það auðvitað heils hugar að það hefur verið gæfa yfir okkar landbúnaðarframleiðslu. Við höfum fyrir áratugum tekið á því sem nú er að hrjá menn og skepnur í Evrópu. Við höfum verið þar á undan og ráðið niðurlögum ýmissa sjúkdóma. Ég nefni mikið afrek í baráttunni við salmonellu fyrir nokkrum árum sem fast hefur verið fylgt eftir. Þó að við sjáum því miður ýmis áföll eins og þau sem hafa orðið á síðustu tveimur árum í ákveðnum sjúkdómum sem annaðhvort koma úr náttúrunni eða annars staðar frá, þá verðum við að halda vöku okkar og gera okkur grein fyrir því að jörðin okkar verður ekki betri en mennirnir fara með hana. Þess vegna eigum við að nýta okkur þessa sérstöðu sem hér blasir við á svo mörgum sviðum og veita neytendum okkar það öryggi að þeir geti sest að matarborði sínu án þess að hafa áhyggjur af þeim hryllingi sem nú er að hrjá fólk í mörgum löndum Evrópu, ekki síst þeim stærstu. Ég vil stuðla að því að því verði fylgt fast eftir á öllum sviðum og vil sannarlega að menn hræði ekki neytendur á Íslandi með því að hér sé eitthvað slíkt að gerast. Við erum í fremur góðum málum og eigum að geta haft einhverja bestu stöðu sem sérstakt landbúnaðarland til matvælaframleiðslu ef svo heldur fram sem horfir og við fylgjum þessu fast eftir.

Herra forseti. Ef ég hef réttar upplýsingar, þó að þær séu ekki staðfestar eða komnar á blöð, hefur úthald landhelgisgæsluskipanna dregist saman á liðnu ári. Ég hef ekki yfirlit yfir það hvernig það hefur verið milli mánaða og er því spurt í fyrri spurningunni: Hvernig var úthald landhelgisgæsluskipanna á síðasta ári, sundurliðað eftir mánuðum? Landhelgisgæsluskipin hafa um langt árabil verið nokkurs konar öryggisstuðull fyrir útgerðir og sjómenn. Menn hafa mestar áhyggjur af erfiðustu mánuðum ársins og þó að tíðarfar í haust hafi fram til þessa að mestu leyti verið þokkalegt, þó misjafnt eftir landshlutum, verður samt að gera ráð fyrir því að komandi vetrarvertíð geti orðið eins og margar aðrar, þ.e. að um erfitt tíðarfar verði að ræða. Þess vegna er spurt: Verður tryggt að tvö skip verði við gæslu og öryggisstörf samtímis á komandi vetrar- og loðnuvertíð? Það er afar mikilvægt að á erfiðustu tímum ársins hér við land, einkum þegar stór hluti flotans er nú gerður út eins og yfirleitt er frá því að líður á vetrarvertíðina og fram á vor, geti menn verið nokkuð vissir um að tveimur skipum sé haldið úti. Yfirleitt verða slys við erfiðar aðstæður og verstu slysin verða við verstu aðstæðurnar. Þess vegna er að mínu viti nauðsynlegt að halda úti tveimur gæsluskipum, a.m.k. yfir vetrarmánuðina, þannig að ekki taki of langan tíma að komast á slysstað ef svo illa skyldi vilja til að slys yrði. Þess vegna er þessari fyrirspurn beint til hæstv. dómsmrh. um það öryggishlutverk sem Landhelgisgæslan hefur sinnt á yfirstandandi árum og hvernig því verður háttað.

Herra forseti. Fyrirspurn hv. þm. Guðjóns A. Kristjánssonar á þskj. 485 lýtur að skipaúthaldi Landhelgisgæslunnar, annars vegar hvernig úthaldið hafi verið á síðasta ári, sundurliðað eftir mánuðum, hins vegar hvort tryggt verði að tvö skip verði ávallt við gæslu- og eftirlitsstörf samtímis á komandi vetrar- og loðnuvertíð. Úthald varðskipanna þriggja var 670 dagar árið 1999, 702 dagar eru ráðgerðir á þessu ári og á næsta ári eru ráðgerðir 673 úthaldsdagar. Úthaldið verður því mjög svipað á þessum þremur árum eða rétt um 700 dagar hvert ár. Breytingar verða þó á skipaúthaldinu og tel ég ástæðu til að útskýra þær og hvernig störfin verða skipulögð vegna þeirra samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef aflað mér frá Landhelgisgæslunni. Óðinn er elsta varðskipið, 40 ára gamalt. Til þess að komast hjá því að leggja í mjög kostnaðarsamar flokkunarviðgerðir að kröfu Lloyds Register flokkunarfélagsins verður honum lagt í vetur. Hann verður síðan notaður næsta sumar en heimilt verður að nota hann yfir sumartímann fram til ársins 2003 án flokkunarviðgerða. Það verða því Ægir og Týr sem verða við gæslu-, öryggis- og eftirlitsstörf á næsta ári að vetri til. Eftir vandlega athugun þótti það ekki fýsilegur kostur að taka á leigu skip í stað Óðins. Um ýmsar leiðir var að velja við skipulagningu á störfum skipanna tveggja en sú leið sem valin var tryggir að heildarúthaldstími varðskipanna er ráðgerður aðeins tveimur vikum skemmri á árinu 2001 en í ár og reyndar aðeins meiri en árið 1999. Í stað þriggja áhafna á þrjú varðskip verða nú tvisvar sinnum ein og hálf áhöfn. Áhafnir skipanna fara nú út á mánudegi og koma í höfn að 16 dögum liðnum og eru þá frá miðvikudegi til mánudags eða í fimm og hálfan dag í landi. Við breytinguna verða skipin einnig 16 daga á sjó í senn en aðeins tvo og hálfan dag í landi. Að tveimur ferðum loknum verður áhöfnin 18 daga í landi. Jafnframt verður stefnt að því að láta áhafnaskipti varðskipanna fara oftar fram í næstu höfn við gæslu- eða öryggissvæði þar sem fiskiskip eru hverju sinni. Þetta nýja fyrirkomulag hefur verið rækilega kynnt fyrir öllum áhöfnum allra varðskipanna. Með þessum breytingum skapast nú meira svigrúm til þess að auka menntun skipsáhafnarmanna frá því sem verið hefur og ráðgert er að auka möguleika háseta á skipunum til að afla sér 30 tonna skipstjórnarréttinda svo dæmi sé tekið. Það skiptir mjög miklu máli að unnt sé að veita því dugmikla fólki sem starfar hjá Landhelgisgæslunni aukna menntun hvort heldur er endurmenntun, símenntun eða réttindamenntun. Á árinu 2001 munu bæði Ægir og Týr, en þau eru 32 og 25 ára gömul, þurfa að fara í flokkunarviðgerðir en ráðgerður viðgerðartími er þrír mánuðir fyrir hvort skip. Áætlað er að fyrra skipið verði frá vegna þessa í maí til júlí og hið síðara frá ágúst til október á næsta ári. Á þeim tíma mun Óðinn verða notaður eins og að framan er rakið þannig að einnig þá verða ávallt tvö varðskip við störf. Í fjárlögum eru tryggðar fjárveitingar til umræddra flokkunarviðgerða og einnig fékkst fjárveiting að fjárhæð 40 millj. kr. til breytinga á Ægi og Tý sem unnar verða samtímis flokkunarviðgerðum og er ástæða til að fagna því. Eins og menn muna eru mörg ár síðan farið var að leggja drög að endurnýjun elsta varðskipsins. Vinna við útboðslýsingu á nýju varðskipi er nú á lokastigi og mun því verki vonandi verða lokið fyrir næstu áramót. Virðist þá ekkert vera því til fyrirstöðu að hefjast handa við að bjóða út smíði nýs varðskips um leið og ákvörðun er tekin um að gera það. Herra forseti. Ég tel að ofangreindar breytingar sem gera þarf á úthaldi varðskipa muni ekki skerða möguleika Landhelgisgæslunnar til að gegna öryggis- og eftirlitshlutverki sínu. Eins og fram hefur komið verður heildarúthaldstími örlítið skemmri á árinu 2001 en í ár en aðeins meiri en árið 1999. Undirbúningur að smíði nýs varðskips er kominn á góðan rekspöl eins og lýst hefur verið. Ég er með í höndunum gögn þar sem úthaldsdagar varðskipanna eru sundurliðaðir mánuð fyrir mánuð árin 1999 og 2000 og hvernig þeir eru ráðgerðir á árinu 2001 og ég mun afhenda hv. fyrirspyrjanda þessi gögn hér með.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Guðjóni A. Kristjánssyni fyrir þessa fyrirspurn. Hún er þörf vegna þess ástands sem ríkir nú og kom fram hjá hæstv. dómsmrh. og ég þakka henni einnig greinargóð svör við fyrirspurninni. Hins vegar vekur athygli að þegar mest á reynir að vetrarlagi er einu varðskipi lagt og er það náttúrlega hið alvarlegasta mál út af fyrir sig. Af því að ég hef stuttan tíma hér í ræðustól, þá vil ég einnig víkja að því sem hæstv. ráðherra kom inn á í sambandi við endurmenntun starfsmanna Landhelgisgæslunnar. Það vakti athygli mína í fyrirspurn sem ég lagði fyrir hæstv. dómsmrh. um einmitt þetta atriði hve áhafnarmenn skipanna hafa fengið litla endurmenntun. Það sést best að bæði flugmenn þyrlu og flugvélar hafa hlotið mjög mikla endurmenntun en hins vegar hafa þeir sem starfa á varðskipunum hlotið mjög litla og nánast enga.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. dómsmrh. fyrir afar skýr svör við fyrirspurnum mínum. Ég get ekki séð annað á þeim blöðum sem hæstv. ráðherra fékk mér en að úthaldi skipanna á komandi vertíð sé nokkuð vel fyrir komið og a.m.k. eins gott úthald og hægt er að tryggja með tveimur skipum. Áhyggjur mínar af komandi vetrar- og loðnuvertíð að þessu leyti ættu að vera minni en ella. Mér sýnist að svarið gefi tilefni til þess að ætla að öryggishlutverkinu sé sinnt svo vel sem verða má og ég þakka skýr svör.

Herra forseti. Ég þakka fyrir ágæta umræðu um úthald varðskipa og öryggishlutverk Landhelgisgæslunnar. Ég vil nota tækifærið til að þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir fyrirspurnina. Ég er sammála honum og hv. þm. Guðmundi Hallvarðssyni um mikilvægi Landhelgisgæslunnar, bæði hvað varðar hlutverk hennar til að halda uppi lögum og reglu og gæta öryggis sjófarenda. Við þurfum alltaf að halda vöku okkar í þessum efnum. Ég held að það hafi einnig verið ágæt ábending hjá hv. þm. um endurmenntunarmöguleika starfsfólks Landhelgisgæslunnar og það er þó fagnaðarefni ef betra tækifæri gefst til þess að sinna þeim málum. Ég hef einmitt nýlega fengið í hendur samþykkt formannaráðstefnu Farmanna- og fiskimannasambands Íslands þar sem stjórnvöld eru hvött til þess að tryggja Landhelgisgæslunni nægilegt rekstrarfé og til að flýta smíði nýs varðskips og ég get tekið undir hvort tveggja. Ég átti nýlega ágætan fund með fulltrúum Sjómannafélags Reykjavíkur vegna þessara mála. Hins vegar liggur ljóst fyrir að breytt fyrirkomulag á úthaldi varðskipanna hefur óveruleg áhrif á heildarúthaldið. Það verður væntanlega aðeins minna en í ár en aðeins meira en árið 1999. Það liggur jafnframt ljóst fyrir að engar breytingar verða á því að tvö skip verða að jafnaði við gæslu- og öryggisstörf. Ég held að fyrirspurninni sé svarað, herra forseti.