Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseta hafa borist tilkynningar um kosningu formanns og varaformanns alþjóðanefnda. Í Íslandsdeild Alþjóðaþingmannasambandsins: Einar K. Guðfinnsson formaður og Jóhanna Sigurðardóttir varaformaður. Í Íslandsdeild Evrópuráðsþingsins: Lára Margrét Ragnarsdóttir formaður og Ólafur Örn Haraldsson varaformaður. Í Íslandsdeild NATO-þingsins: Tómas Ingi Olrich formaður og Guðmundur Árni Stefánsson varaformaður. Í Íslandsdeild Norðurlandaráðs: Ísólfur Gylfi Pálmason formaður og Sigríður Jóhannesdóttir varaformaður. Í Íslandsdeild Vestnorræna ráðsins: Árni Johnsen formaður og Hjálmar Árnason varaformaður. Í Íslandsdeild þingmannanefndar EFTA: Vilhjálmur Egilsson formaður og Kristinn H. Gunnarsson varaformaður. Í Íslandsdeild þings Vestur-Evrópusambandsins: Kristján Pálsson formaður og Katrín Fjeldsted varaformaður. Í Íslandsdeild þings Öryggis- og samvinnustofnunar Evrópu: Guðjón Guðmundsson formaður og Jónína Bjartmarz varaformaður.

Áður en umræðan hefst vill forseti geta þess að samkomulag er á milli þingflokkanna um ræðutíma í umræðunni og hann er þessi: Ráðherra hefur 35 mínútur til framsögu, 15 mínútur í annað sinn og 10 mínútur í þriðja sinn. Talsmenn þingflokka hafa 20 mínútur í fyrsta sinn en 10 mínútur í annað og þriðja sinn. Aðrir þingmenn og ráðherrar hafa 10 mínútur í fyrra og síðara sinn. Andsvör verða leyfð frá upphafi umræðunnar, þó þannig að í fyrstu umferð verður aðeins talsmönnum þingflokkanna og fjmrh. heimilt að veita andsvör.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til fjárlaga fyrir árið 2001. Í ræðu minni mun ég fjalla um helstu áhersluatriði ríkisstjórnarinnar í efnahags- og ríkisfjármálum eins og þau birtast í þessu fjárlagafrv. Auk þess mun ég gera grein fyrir helstu efnisatriðum frv. og efnahagsforsendum. Loks mun ég fjalla um horfur í ríkisfjármálum til nokkurra næstu ára og markmið ríkisstjórnarinnar í þeim efnum. Það er afar ánægjulegt að geta þriðja árið í röð flutt hér fjárlagaræðu og greint frá því að fjárlagafrv. geri ráð fyrir meiri afgangi á ríkissjóði en nokkru sinni fyrr. Í þetta sinn er lagt upp með rúmlega 30 milljarða króna tekjuafgang sem svarar til 4,2% af landsframleiðslu. Lánsfjárafgangur er enn meiri eða tæplega 35 milljarðar króna. Svo mikill afgangur á fjárlögum hygg ég að sé einsdæmi í íslenskri hagsögu. Jafnframt er einstakt að þriðja árið í röð séu horfur á afgangi á ríkissjóði sem er yfir 20 milljörðum króna. Samkvæmt þessu mun samanlagður tekjuafgangur frá árinu 1999 nema 80 milljörðum króna. Samanlagður lánsfjárafgangur er enn meiri, eða um 90 milljarðar króna, og um 105 milljarðar ef við bætum árinu 1998 við. Þessi góða afkoma hefur fyrst og fremst verið nýtt til þess að grynnka á skuldum með þeim árangri að hreinar skuldir ríkissjóðs munu lækka úr 170 milljörðum króna í árslok 1997 í 100 milljarða í lok ársins 2001 samkvæmt áætlun frv. Hrein skuldastaða í hlutfalli við landsframleiðslu lækkar á þessu tímabili úr 32,5% í 14% eða um meira en helming. Þetta er framúrskarandi árangur sem skipar Íslandi í fremstu röð á alþjóðavettvangi í þessu tilliti. Þær tölur sem ég hef nú rakið lýsa með einföldum en afar skýrum hætti megináherslum efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar. Það ætti því enginn að þurfa að velkjast í minnsta vafa um að meginskilaboð þessa fjárlagafrv. eru að ríkisstjórnin hyggst áfram fylgja aðhaldssamri stefnu í ríkisfjármálum til þess að tryggja stöðugleikann í efnahagsmálum og greiða niður skuldir. Þetta markmið verður haft að leiðarljósi við alla ákvarðanatöku líkt og verið hefur að undanförnu. En þótt þetta fjárlagafrv. sé aðhaldssamt er það ekki afturhaldssamt í þeim skilningi að ekkert nýtt komi þar fram. Þvert á móti er þar víða að finna mörg atriði sem stuðla að framförum og aukinni velmegun. Má þar nefna sérstök framlög til fjölskyldumála, bæði hækkun barnabóta og fæðingarorlofsframlaga, aukin framlög til þróunarhjálpar, til rannsókna og þróunarstarfsemi, meðal annars til eflingar íslenska upplýsingasamfélaginu, sérstaka hækkun lífeyrisbóta umfram almennar launahækkanir og auknar framkvæmdir við vegi og hafnir, einkum þar sem ekki er þensla á vinnumarkaði. Ég hygg að það sé óumdeilt að sterk staða ríkisfjármála hefur hamlað gegn innlendri eftirspurn að undanförnu og þannig stuðlað að auknu jafnvægi í þjóðarbúskapnum. Auðvitað vantar ekki hugmyndir um hvernig megi verja tekjuafgangi ríkissjóðs til ýmissa nytsamlegra verkefna. En í mínum huga skiptir þó enn þá mestu að við höldum áfram að greiða niður skuldir ríkissjóðs og búum þannig í haginn fyrir komandi kynslóðir og verjumst hugsanlegum áföllum í efnahagsmálum. Áður en ég geri grein fyrir því hvernig stjórnvöld hafa á undanförnum árum með aðgerðum sínum gjörbreytt rekstrarumhverfi atvinnulífsins verð ég að segja að mér finnst efnahagsumræðan að undanförnu oft hafa rist nokkuð grunnt. Menn hafa haft tilhneigingu til þess að horfa á tilteknar, oft einangraðar hagstærðir og draga af þeim ansi djarfar ályktanir. Mér finnst sem menn hafi í hita leiksins stundum ekki séð skóginn fyrir trjánum. Af því tilefni finnst mér mikilvægt að undirstrika það meginatriði að staða efnahagsmála hér á landi er í grundvallaratriðum afar traust. Þetta er ekki einungis mat innlendra sérfræðinga heldur hafa fjölmargir erlendir sérfræðiaðilar lýst sömu skoðun. Enn fremur hafa menn verið sammála um að trausta stöðu efnahagsmála megi ekki síst rekja til efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar undanfarin ár og margvíslegra aðgerða hennar til þess að styrkja undirstöður atvinnulífsins og treysta afkomu heimilanna enn frekar. Þannig hefur ríkisstjórnin beitt sér fyrir víðtækum skipulagsbreytingum á mörgum sviðum. Tekið hefur verið til hendinni í lífeyrismálum með það að markmiði að treysta stöðu lífeyrissjóða og þar með lífeyrisþega auk þess að stuðla að auknum þjóðhagslegum sparnaði. Þá hafa skattamál verið tekin til gagngerrar endurskoðunar til þess að styrkja samkeppnisstöðu atvinnulífsins og lækka jaðarskatta heimilanna. Loks hafa stjórnvöld á undanförnum árum beitt sér fyrir margvíslegum aðgerðum á fjármagnsmarkaði með það að markmiði að auka frjálsræði inn á við sem út á við og treysta þannig stöðu innlends peningamarkaðar. Allar þessar aðgerðir sem endurspegla efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar hafa rennt traustari stoðum undir íslenskt atvinnulíf og um leið skapað rekstrargrundvöll fyrir ýmsar nýjar atvinnugreinar á sviði upplýsingatækni, hugbúnaðargerðar, fjarskipta og líftækni svo nokkur dæmi séu nefnd, en þessar greinar tilheyra allar hinu svokallaða nýja hagkerfi. Í kjölfarið hefur framleiðni í atvinnulífinu aukist meira á undanförnum árum en áður eru dæmi um og afkoma fyrirtækja í flestum greinum batnað frá því sem áður var. Þessi þróun hefur átt sinn þátt í að tryggja meiri hagvöxt hér á landi á síðustu árum en í helstu nágrannaríkjunum. Kaupmáttur heimilanna hefur einnig aukist hröðum skrefum og atvinnuleysi er ekki lengur fyrir hendi. Þá hefur tekist að skapa meiri stöðugleika á vinnumarkaði með kjarasamningum til næstu 3--4 ára sem stuðla að traustara starfsumhverfi fyrir fyrirtæki og launafólk og efnahagslífið almennt. Í framhaldi af þessu langar mig að fara nokkrum orðum um nýja hagkerfið svokallaða og hugsanleg áhrif þess hér á landi. Á síðustu missirum hefur verið mikil umræða um stórfellda framleiðniaukningu í ýmsum hinna nýju hátæknigreina, þ.e. hinu nýja hagkerfi. Fyrst um sinn sneri þessi umræða einkum að Bandaríkjunum þar sem þessara áhrifa gætti hvað mest og virtist ein meginskýringin á langvarandi hagvexti þar í landi. Síðan hefur umræðan einnig tekið til annarra landa, ekki síst Evrópuríkja. En í hverju er hið nýja hagkerfi fólgið og hver eru áhrif þess? Nýja hagkerfið á í meginatriðum rætur að rekja til hinna gífurlegu tækniframfara á síðustu árum. Síaukin tölvu- og netvæðing í efnahagslífinu hefur í vaxandi mæli haft áhrif á framleiðslu- og þjónustuhætti í atvinnulífinu í átt til aukinnar framleiðni og þar með aukins hagvaxtar í flestum iðnríkjum. Í Bandaríkjunum eru þess skýr merki að hagvöxtur og framleiðni fari vaxandi sem sýnist mega rekja til aukinnar tölvu- og netvæðingar. Hagvöxtur virðist þar kominn á nýtt og hærra stig og niðursveifla í efnahagslífinu sem áður varð með reglubundnu millibili lætur á sér standa. Sömu þróunar gætir víða í Evrópu, þótt hún sé nokkuð á eftir Bandaríkjunum. Þótt ekki sé hægt að mæla áhrif tölvu- og netvæðingar, og þar með áhrif nýja hagkerfisins, með óyggjandi hætti hér á landi sjást þess nú þegar nokkur merki í innlendum hagstærðum. Þannig var hagvöxtur á árunum 1996--2000 um 26% fyrir tímabilið í heild. Í fyrri uppsveiflum tengdist vöxturinn velgengni sjávarútvegs að miklu leyti. Þessi uppsveifla á sér hins vegar stað að mestu án atbeina sjávarútvegs þar sem vöxtur í þeirri grein hefur verið lítill á þessu tímabili. Hér gætir að vísu áhrifa nokkurra stóriðjuframkvæmda, en þær skýra aðeins hluta af heildarmyndinni. Mestur vöxtur hefur orðið í hinum nýju hátæknigreinum á sviði upplýsingatækni, fjarskipta, hugbúnaðar, líftækni o.s.frv. Áhrifa þessara öru breytinga gætir víða. Mikil eftirspurn er eftir fólki með tölvukunnáttu og laun há. Flest fyrirtæki nota sér tölvutækni í einhverju formi og tölvuþjónusta og hugbúnaðargerð er orðin meiri háttar framleiðslugrein með nokkur þúsund störfum. Upplýsingar OECD sýna að Ísland er þriðji mesti notandi netsins meðal OECD-ríkja, á eftir Bandaríkjunum og Finnlandi, og er í fyrsta sæti sem mesti notandi GSM-síma. Mín niðurstaða er því sú að við séum vissulega að njóta jákvæðra áhrifa nýja hagkerfisins hér á landi. Um það vitna stórfelldar framfarir í hinum ýmsu hátæknigreinum undanfarin ár. Við höfum hins vegar aðeins séð forsmekkinn af jákvæðum áhrifum hinnar nýju tækni í hinum hefðbundnu atvinnugreinum til þessa dags. Ég tel að við munum á næstu árum upplifa miklar breytingar í atvinnulífinu, ekki einungis í nýju hátæknigreinunum, heldur ekki síður í hefðbundnari greinum atvinnulífsins sem eiga í vaxandi mæli eftir að nýta sér kosti nýja hagkerfisins og skila aukinni framleiðni. Ég vil í þessu samhengi nefna að í næsta mánuði mun fjármálaráðuneytið halda ráðstefnu þar sem fjallað verður um nýja hagkerfið og áhrif þess, bæði hér á landi og í Bandaríkjunum. Meðal ræðumanna þar verður Dr. Martin Baily en hann er helsti efnahagsráðgjafi Bandaríkjaforseta og formaður ráðgjafanefndar forsetans í efnahagsmálum. Víkjum þá aftur að stöðunni hér heima. Sem kunnugt er hefur ríkisstjórnin beitt sér fyrir margvíslegum aðgerðum í því skyni að styrkja samkeppnisstöðu atvinnulífsins og gera fyrirtækjum kleift að fóta sig í því alþjóðlega efnahagsumhverfi sem við búum við. Enn fremur hafa mikilvæg skref verið stigin í átt til einkavæðingar og minni ríkisumsvifa með sölu hlutabréfa í bönkunum þar sem einn ríkisbanki er nú alfarið kominn í einkaeign og undirbúningur einkavæðingar hinna tveggja er kominn vel á veg. Sömu sögu er að segja af Landssímanum. Öll þessi atriði stuðla að því að bæta efnahagslega stöðu Íslands og gera atvinnulífið samkeppnishæfara á alþjóðamarkaði. Ég vil hins vegar benda á að þróunin á alþjóðamarkaðnum er hröð og því er nauðsynlegt að fylgjast grannt með og búa sig undir frekari breytingar á þessu sviði. Ýmsar skattalegar aðgerðir á undanförnum árum hafa styrkt samkeppnisstöðu íslensks atvinnulífs og rennt stoðum undir vöxt fyrirtækja, ekki síst hvað varðar nýjar atvinnugreinar. Mikil gróska í mörgum hinna nýju fyrirtækja er skýrt dæmi um þessi áhrif. Vegna vaxandi alþjóðlegrar samkeppni tel ég mikilvægt að huga nú að frekari breytingum og lagfæringum á skattalegu umhverfi fyrirtækja og treysta þannig stöðu íslensks atvinnulífs enn frekar. Í þessu skyni þarf í senn að skoða mögulega lækkun tekju- og eignarskatta, einkum hjá fyrirtækjum, lagfæringar á stimpilgjaldi o.fl. Þessar aðgerðir hafa verið til skoðunar í fjármálaráðuneytinu um nokkurt skeið með það að markmiði að þær komi til framkvæmda síðar á kjörtímabilinu. Herra forseti. Ég mun nú víkja nánar að helstu þáttum fjárlagafrv. bæði hvað varðar einstaka efnisþætti á tekju- og gjaldahlið og helstu efnahagsforsendur. Heildartekjur ríkissjóðs á næsta ári eru áætlaðar 240,3 milljarðar króna eða um 15 milljörðum hærri en í ár. Hækkunin milli ára skýrist að mestu af auknum skatttekjum. Af einstökum tekjuliðum má nefna að tekjur af virðisaukaskatti eru taldar hækka um 5 milljarða frá áætlun í ár. Tekjuskattar einstaklinga og fyrirtækja eru taldir skila 3,5 milljörðum króna meiri tekjum á næsta ári en í ár, sem alfarið má rekja til tekjuskatts einstaklinga í takt við hækkun launa. Tekjuskattur fyrirtækja er hins vegar talinn skila minni tekjum á næsta ári en í ár vegna heldur lakari afkomuhorfa á árinu 2000. Tekjur af sölu eigna eru taldar hækka um 2,5 milljarða króna á næsta ári og skila um 7 milljarða söluhagnaði. Þessi áætlun er þó óviss þar sem ákvarðanir um eignasölu á næsta ári hafa enn ekki verið teknar, en líklegt er að áætlunin sé fremur varkár og að tekjur af sölu eigna verði mun meiri þegar upp er staðið. Tekjur af sölu eigna hafa bæði gengið til þess að lækka almennar skuldir ríkisins og eins til þess að grynnka á lífeyrisskuldbindingum með því að styrkja eiginfjárstöðu Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins. Þessari stefnu verður fram haldið á næstu árum og stærstum hluta sölutekna varið til þess að greiða upp skuldir. Auk þessa verður hluta teknanna varið til sérstakra verkefna í samgöngumálum og til að efla upplýsingasamfélagið í samræmi við stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Áður en ég yfirgef tekjuhlið ríkissjóðs langar mig til að nefna þær breytingar sem ríkisstjórnin beitti sér fyrir sl. haust til þess að draga úr áhrifum olíuverðshækkana á heimsmarkaði á íslenskt efnahagslíf. Umræður og mótmælaaðgerðir í mörgum löndum að undanförnu vegna hins háa bensínverðs þar sem krafist er lækkunar gjalda hins opinbera af eldsneyti til mótvægis hafa varla farið fram hjá mönnum. Mér finnst af þessu tilefni ástæða til þess að rifja það upp að ríkisstjórnin tók ákvörðun um það þegar fyrir ári síðan að bregðast við óæskilegum áhrifum hækkandi bensínverðs á afkomu einstaklinga og atvinnulífs með breytingum á skattlagningu á bensíni. Í stað hlutfallslegs gjalds á bensín var tekið upp fast krónugjald á hvern lítra þannig að breytingar á bensínverði á heimsmarkaði hafa ekki lengur áhrif á tekjur ríkissjóðs með sama hætti og áður. Þetta hefur reynst mjög mikilvæg og hyggileg ákvörðun enda hefur hún orðið til þess að draga verulega úr áhrifum hækkandi bensínverðs á heimsmarkaði á íslenskt efnahagslíf eins og sjá má af því að óbreytt skattlagning bensíns hefði líklega skilað ríkissjóði um 900 milljónum króna í auknum tekjum á ársgrundvelli. Ríkisstjórnin hefur ákveðið að breyta barnabótakerfinu með það að markmiði að draga úr tekjutengingu þess í samræmi við stefnuyfirlýsingu hennar og yfirlýsingar í tengslum við gerð kjarasamninga á liðnum vetri. Jafnframt verða frítekjumörk hækkuð og eignatenging afnumin. Gert er ráð fyrir að fyrsti áfangi af þremur komi til framkvæmda á næsta ári. Þessar breytingar munu koma öllu barnafólki til góða, einkum þó fólki með miðlungs eða lágar tekjur. Lagt verður fram sérstakt frv. um þetta efni innan tíðar. Núgildandi tilhögun vaxtabóta hefur sætt nokkurri gagnrýni að undanförnu og hún jafnvel talin hvetja til óeðlilegrar skuldasöfnunar. Jafnframt hefur vaxtabótakerfið þótt torskilið auk þess sem tekju- og eignatenging bótanna getur leitt til hárra jaðarskatta. Þessi atriði verða á næstunni tekin til nánari skoðunar með það að markmiði að sníða þessa annmarka af. Heildargjöld ríkissjóðs eru áætluð 210 milljarðar króna árið 2001 og hækka um 11 milljarða frá áætlun þessa árs. Til marks um aukið aðhald vek ég athygli á því að útgjöld ríkissjóðs hækka minna en heildarútgjöld þjóðarbúsins. Þannig munu rekstrargjöld ríkissjóðs nánast standa í stað þar sem ríkisstjórnin setti sér það markmið að hagræða í rekstrargjöldum á móti nýjum verkefnum. Hins vegar munu tekjutilfærslur til heimilanna hækka nokkuð milli ára, meðal annars vegna stofnunar sérstaks Fæðingarorlofssjóðs í kjölfar nýrra laga um foreldra og fæðingarorlof og ákvörðunar ríkisstjórnarinnar um að hækka barnabætur um þriðjung á næstu þremur árum. Einnig eru framlög til Lánasjóðs íslenskra námsmanna hækkuð og framlög til búvöruframleiðslu hækka tímabundið vegna uppkaupa á framleiðslurétti sauðfjárbænda. Loks hækka framlög til stofnkostnaðar um 2 milljarða króna sem skýrist einkum af auknum framlögum til vegamála í samræmi við vegáætlun. Við núverandi aðstæður er talið réttlætanlegt að auka vegaframkvæmdir þar sem tilboð í verkefni hjá Vegagerðinni hafa að undanförnu verið mjög hagstæð miðað við kostnaðaráætlanir og ljóst að ekki gætir þenslu við jarðvegsframkvæmdir í sama mæli og í almennri byggingarstarfsemi. Engu að síður er í fjárlagafrv. gert ráð fyrir frestun framkvæmda um tæplega 1 milljarð króna á þessu sviði og annað eins hjá hinum ýmsum ráðuneytum, eða samanlagt um 2 milljarða króna. Af þessum tölum má ráða að ríkisstjórnin mun áfram leggja sitt af mörkum til þess að stuðla að jafnvægi í þjóðarbúskapnum og draga úr viðskiptahalla. Herra forseti. Það eru engin ný sannindi að uppsveifla í efnahagslífinu leiðir til meiri verðbólgu og aukins viðskiptahalla. Þetta á einnig við um Ísland. Slík þróun er þó ekki einskorðuð við Ísland enda eru vaxandi verðbólga og aukinn viðskiptahalli gjarnan fylgifiskar uppsveiflu í efnahagslífinu, ekki síst þegar hún er eins kröftug og hér hefur verið. Bandaríkin, Írland og Bretland eru nærtæk dæmi þar sem mikill hagvöxtur ár eftir ár hefur kynt undir verðbólgu og viðskiptahalla. Ég vil hins vegar vekja sérstaka athygli á því að viðskiptahallinn nú stafar ekki af skuldsetningu ríkissjóðs heldur annarra aðila í þjóðfélaginu. Á þessu er grundvallarmunur. Þróunin nú endurspeglar m.a. trú þessara aðila á möguleikum sínum til endurgreiðslu þessara skulda og þar með traust þeirra á efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar og áframhaldandi stöðugleika í íslensku efnahagslífi. Sterk staða ríkissjóðs hefur verið mikilvægt mótvægi gegn áhrifum aukinnar skuldasöfnunar annarra aðila á innlenda eftirspurn og viðskiptahalla. Í spá Þjóðhagsstofnunar er gert ráð fyrir að viðskiptahallinn verði um 54 milljarðar króna árið 2000, eða sem svarar til 8% af landsframleiðslu. Á næsta ári er spáð svipaðri niðurstöðu þegar á heildina er litið. Frekari greining á viðskiptahallanum eftir einstökum þáttum leiðir hins vegar í ljós hagstæðari niðurstöðu en ætla má við fyrstu sýn og í raun má ganga svo langt að segja að um viðsnúning sé að ræða. Halli á vöruskiptajöfnuði er minni, en þjónustujöfnuður er heldur óhagstæðari fyrst og fremst vegna hærri vaxtagreiðslna af erlendum lánum. Gert er ráð fyrir að þessi þróun haldi áfram og að viðskiptahallinn fari lækkandi á næstu árum. Þessi niðurstaða endurspeglar minnkandi eftirspurn og betra jafnvægi í þjóðarbúskapnum. Þrátt fyrir mikinn og vaxandi viðskiptahalla hefur veruleg breyting orðið á eignamyndun Íslendinga erlendis. Hér áður fyrr þegar stjórnvöld glímdu við viðvarandi viðskiptahalla var hallinn því sem næst eingöngu fjármagnaður af beinum lántökum opinberra aðila á erlendum mörkuðum. Viðskiptahallinn var þannig í reynd með ríkisábyrgð. Nú horfir öðruvísi við. Í fyrsta lagi hafa beinar fjárfestingar erlendra aðila hér á landi aukist umtalsvert. Um síðustu áramót námu beinar fjárfestingar erlendra aðila alls rúmum 35 milljörðum króna og hafa nær þrefaldast á fjórum árum. Eignarhald útlendinga hér á landi hefur þannig aukist og fjárfesting í atvinnulífinu er í auknum mæli fjármögnuð með beinum hætti erlendis frá. Íslendingar hafa einnig leitað í auknum mæli út fyrir landsteinana til fjárfestinga. Þetta á bæði við um beinar fjárfestingar íslenskra fyrirtækja á erlendri grund en þær námu um 30 milljörðum króna í árslok 1999. Auk þess hafa eignir stofnanafjárfesta og einstaklinga í útlöndum stóraukist, einkum í erlendum hlutabréfum. Um síðustu áramót var talið að heildareignir íslenskra aðila í útlöndum næmu um 242 milljörðum, eða um 40% af landsframleiðslu, og höfðu þá aukist um 90 milljarða milli ára. Þar af námu eignir lífeyrissjóða 97 milljörðum og hafa aukist mikið síðan. Þannig hefur eignamyndun Íslendinga erlendis haldist nokkuð í takt við auknar erlendar skuldir. Ríkisfjármál hafa tekið stakkaskiptum á þessu áratug. Í stað viðvarandi hallareksturs skilar ríkissjóður nú umtalsverðum afgangi sem gerir það að verkum að skuldir ríkissjóðs fara nú hratt minnkandi. En fjárhagsstaða opinberra aðila, eins og annarra, er háð efnahagsástandinu á hverjum tíma. Þegar vel árar aukast tekjurnar vegna vaxandi umsvifa í hagkerfinu jafnframt því sem ýmis útgjöld svo sem atvinnuleysisbætur dragast saman. Að sama skapi versnar fjárhagurinn þegar illa árar vegna minnkandi skatttekna og aukinna útgjalda. Mat á undirliggjandi stöðu ríkisfjármála byggist á því að greina áhrif hagsveiflunnar frá öðrum áhrifum sem segja til um tekjur og gjöld óháð efnahagsástandinu á hverjum tíma. Þótt mikill hagvöxtur og vaxandi umsvif í hagkerfinu eigi vissulega þátt í sífellt betri afkomu ríkissjóðs að undanförnu hefur undirliggjandi staða, eða hin kerfislæga afkoma eins og það er kallað, einnig batnað ár frá ári. Í ár er talið að kerfisafgangur ríkissjóðs svari til 1,5% af landsframleiðslu, eða 10 milljarða króna, og á næsta ári stefnir hann í 2%, eða um 15 milljarða króna samkvæmt fjárlagafrv. Þetta sýnir svo ekki verður um villst að allt tal um að mikill afgangur á ríkissjóði sé eingöngu tengdur efnahagsuppsveiflunni og viðskiptahallanum er út í hött. Þeir sem þannig tala hafa ekki áttað sig á breyttum aðstæðum. Vaxandi eignir Íslendinga í útlöndum valda því að hreinar erlendar skuldir þjóðarbúsins hafa ekki aukist sem nemur viðskiptahallanum eins og ætla mætti að öðru óbreyttu. Á síðasta ári jukust hreinar erlendar skuldir um 18,5 milljarða króna á sama tíma og viðskiptahallinn nam 40 milljörðum króna. Munurinn stafar af eignamyndun Íslendinga í útlöndum. Þessar tölur segja sína sögu um breytt eðli viðskiptahallans. Upp á síðkastið hafa komið fram sífellt fleiri vísbendingar um að hægt hafi á innlendri eftirspurn. Innflutningsaukningin er í rénun og bílainnflutningur hefur beinlínis dregist saman frá síðasta ári. Einnig hefur dregið úr fjölda lánsumsókna í húsnæðiskerfinu. Loks sýna nýjustu tölur úr bankakerfinu að útlánaaukning hjá einstaklingum er að minnka. Allt eru þetta ótvíræðar vísbendingar um minnkandi innlenda eftirspurn og að fram undan sé tímabil meiri stöðugleika. Síðustu verðmælingar benda enn fremur til þess að verðbólga fari nú hjaðnandi. Tvöföldun olíuverðs og hækkun íbúðaverðs eftir stöðnun mörg undanfarin ár leiddu til þess að hækkun neysluverðsvísitölu fór úr um það bil 2% að jafnaði á árunum 1994--1998 í 5--6% á síðari helmingi síðasta árs, 1999, og fyrri helmingi ársins 2000. Margt bendir til þess að hækkun fasteignaverðs sé nú í rénun og að olíuverð hafi náð hámarki. Þessarar þróunar gætir nú þegar þar sem tólf mánaða hækkun verðlags hefur farið úr 5,5--6% á fyrstu mánuðum ársins í 3--4% að undanförnu eftir því við hvaða mælikvarða er miðað og spáð er áframhaldandi hjöðnun verðbólgunnar á næstu mánuðum og missirum. Spáð er heldur minnkandi hagvexti á næstu árum. Það er hins vegar meiri óvissa um efnahagshorfurnar nú en oft áður. Þetta á bæði við um áhrif niðurskurðar aflaheimilda á heildarframleiðslu í sjávarútvegi á næsta ári sem erfitt er að henda reiður á fyrir fram því að væntanlega munu menn í sjávarútvegi bregðast við þessum versnandi horfum á einhvern hátt til þess að draga úr neikvæðu áhrifunum. Auk þess skiptir tímabundinn samdráttur í sjávarútvegi ekki eins miklu máli nú fyrir heildarþróun efnahagsmála og á árum áður. Loks kann vöxtur ýmissa þeirra atvinnugreina sem verið hafa í mikilli uppsveiflu að undanförnu að verða meiri en gert er ráð fyrir í þessum spám. Sama kann að gilda um aðrar greinar þótt líklegt sé að vöxturinn verði hægari en á allra síðustu árum. Þannig verður að telja að óvissan í efnahagsspánum geti fremur leitt til hækkunar á hagvaxtarhorfum fyrir næstu ár heldur en lækkunar. Herra forseti. Ég tel brýnt að varðveita þann árangur sem náðst hefur í efnahagsmálum að undanförnu og móta efnahagsstefnu til nokkurra næstu ára. Áframhaldandi aðhaldssöm stefna í ríkisfjármálum á næstu árum stuðlar að stöðugu rekstrarumhverfi atvinnulífsins, skapar svigrúm til frekari niðurgreiðslu skulda og lækkunar skatta. Markviss stefnumótun til lengri tíma en eins árs eykur einnig trúverðugleika efnahagsstefnunnar til skemmri tíma og skapar aukna festu í hagstjórn. Í fjármálaráðuneytinu er nú unnið að slíkri stefnumótun sem ég mun leggja fyrir ríkisstjórn til frekari meðferðar og nánari útfærslu í haust. Efnahagslegar forsendur þessara útreikninga eru í meginatriðum þær að nokkuð muni hægja á hagvexti á næstu árum og að hann verði nálægt 2,5% á ári að jafnaði, samanborið við 4,5% á síðustu fimm árum. Samkvæmt þessu verður meira jafnvægi í efnahagslífinu en verið hefur og um leið skapast forsendur fyrir stöðugleika til langs tíma. Jafnframt er gert ráð fyrir að hagvöxturinn verði í ríkari mæli borinn uppi af auknum útflutningi þar sem meðal annars mun í vaxandi mæli gæta áhrifa hinna fjölmörgu nýju atvinnugreina en vöxtur þeirra hefur verið afar mikill að undanförnu. Aftur á móti hægir verulega á vexti þjóðarútgjalda. Af þessu leiðir að viðskiptahallinn minnkar og verðbólgan lækkar niður á svipað stig og í helstu nágrannaríkjunum. Niðurstaða þessara framreikninga er sú að afkoma ríkissjóðs verður áfram traust og kerfislægur afgangur verður um eða yfir 2% af landsframleiðslu að jafnaði á tímabilinu. Sú stærð sem ræður mestu um niðurgreiðslu skulda er hins vegar lánsfjárafgangurinn. Samkvæmt þessum framreikningum mun hann áfram verða mjög mikill, eða á bilinu 3--5% af landsframleiðslu, sem endurspeglar meðal annars áhrif af sölu ríkiseigna á næstu árum. Samkvæmt þessum útreikningum mun áframhaldandi aðhaldssöm stefna í ríkisfjármálum því geta leitt til stórfelldrar lækkunar skulda á árunum 2002--2004. Jafnframt getur þetta orðið til þess að peningalegar eignir ríkisins nemi hærri fjárhæð en skuldir, þ.e. að hrein skuldastaða verði neikvæð. Það yrðu vissulega mikil tímamót. Ég vil ljúka máli mínu, herra forseti, með því að ítreka meginskilaboð frv. um að ríkisstjórnin mun áfram fylgja aðhaldssamri stefnu í ríkisfjármálum á næsta og næstu árum til þess í senn að tryggja stöðugleikann í efnahagsmálum og greiða niður skuldir. Sá árangur sem náðst hefur í ríkisfjármálum á undanförnum árum og mikill og vaxandi afgangur á ríkissjóði, sem nú er af stærðargráðunni 30 milljarðar króna eða meira, eru mikilvægt framlag í þessa veru. Um það verður ekki deilt. Ég tel að mikilvægasta verkefni hagstjórnar sé að varðveita þann árangur í efnahagsmálum sem náðst hefur á undanförnum árum. Staða ríkisfjármála er hér í lykilhlutverki þar sem brýnt er að móta stefnu, ekki einungis fyrir næsta ár, heldur til nokkurra næstu ára til þess að auka festu í hagstjórninni. Ég tel það raunhæft markmið að greiða niður skuldir þannig að hreinar skuldir ríkissjóðs verði sem næst horfnar á árunum 2003--2004. Að því marki verður stefnt. Ég legg til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. fjárln.

Herra forseti. Ég er sammála hæstv. fjmrh. um að meginverkefni í efnahagsmálum þjóðarinnar er að treysta og varðveita stöðugleikann. Það blasir við að þrátt fyrir fyrri yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar fer viðskiptahallinn vaxandi og hann er orðinn gríðarlega hár eða um það bil 8% af landsframleiðslu. Samkvæmt þjóðhagsáætlun verður hann um 57 milljarðar á á næsta ári og svipað hlutfall af landsframleiðslu. Það þarf auðvitað einhvern veginn að fjármagna þennan mikla halla. Það blasir við að erfitt verður að gera það og samhliða að halda genginu traustu sem er auðvitað forsenda fyrir því að varnir okkar gegn verðhækkunum bresti ekki. Í fjárlagafrv. er yfirlit yfir lántökur og afborganir ríkisins og þar kemur fram að á næsta ári hyggst ríkið verja 23,3 milljörðum kr. í að greiða niður lán erlendis. Ekki er hægt að skilja framsetningu frv. öðruvísi en svo að þessum fjármunum eigi að verja til þess að greiða niður erlend lán. Ég vil ekki nota stór orð, herra forseti. En ég spyr hæstv. fjmrh.: Er þetta ekki ákaflega óráðlegt með tilliti til þess hve gengi krónunar er ótryggt miðað við þær aðstæður sem hinn mikli viðskiptahalli hefur skapað? Og eru það ekki mistök af hálfu hæstv. ríkisstjórnar að gefa út yfirlýsingu af þessu tagi því að mér virðist sem hún sé beinlínis til þess fallin að grafa undan trúverðugleika gengisstefnunnar, svo maður noti hófleg orð, setja íslensku krónuna í nokkurn skugga? Mig langar því að spyrja hæstv. fjmrh. hvort hann sé sammála þeim dómi markaðarins sem kom fram í gær um að þessi yfirlýsing ógni gengi og þar með stöðugleika íslensku krónunnar.

Herra forseti. Ég vil þakka fyrirspyrjanda fyrir þessa fyrirspurn vegna þess að hér er hreyft mjög mikilvægu málefni sem er reyndar ekki tilefni til að fjalla um í fjölmiðlum eins og gert var í gær þar sem svokallaðir talsmenn markaðarins hafa tjáð sig með afar óábyrgum hætti að mínum dómi og á þann hátt að forsvarsmenn þeirra fyrirtækja sem þar eiga hlut að máli hljóta að kanna þau mál innan dyra hjá sér hvernig þetta unga fólk, sem talar í nafni þessara fyrirtækja, kemur fyrir sig orði. En spurningin er þessi: Er verið að ógna genginu með fyrirætlunum um að borga upp erlend lán á næsta ári? Svarið við því er nei. Það sem um er að ræða er að það falla á gjalddaga á næsta ári 15 milljarðar kr. í erlendum lánum sem að sjálfsögðu verður að borga. Þar fyrir utan er um að ræða 8 milljarða kr. lán sem gert er ráð fyrir að Flugstöð Leifs Eiríkssonar fjármagni, að ríkið borgi upp sitt lán að því leyti til en Flugstöðin greiði ríkinu þá peninga og fjármagni það væntanlega með nýju erlendu láni sem hún tekur í eigin nafni. Það hefur að sjálfsögðu engin áhrif á gjaldeyrisstöðuna þegar Flugstöðin greiðir upp erlent lán við ríkið og ríkið borgar með sama hætti það lán sem þar liggur á bak við. Það er ekkert sem segir í þessu að ríkissjóður geti ekki og muni ekki taka erlent lán sjálfur á næsta ári. Það gerðum við á þessu ári vegna þess að það var talið nauðsynlegt með tilliti til gjaldeyrisstöðunnar þegar kom að því að greiða upp erlend lán og það er ekkert sem útilokar það að ríkissjóður kunni að þurfa að taka erlend lán eins og hann hefur jafnan gert. Ríkissjóður mun ekki íþyngja gjaldeyrisstöðunni. Ef hún þolir ekki lánauppgreiðslu af hálfu ríkisins, þá mun ríkissjóður frekar endurfjármagna sín lán í útlöndum og beina uppgreiðslu sinni inn á innlendan markað. Það er mjög mikilvægt að þetta liggi skýrt fyrir.

Herra forseti. Yfirlýsing hæstv. fjmrh. sem kom fram síðast í svari hans er ákaflega mikilvæg. Það er ákaflega mikilvægt að fyrir liggi yfirlýsing frá ríkisstjórninni um að gjaldeyrisstöðunni verði ekki íþyngt af hálfu ríkissjóðs með þeim hætti sem mátti skilja af framsetningunni í töflunni á bls. 495 í fjárlagafrv. Ég er hins vegar sammála hæstv. fjmrh. að mér fannst heldur of í lagt af hálfu fulltrúa markaðarins sem töluðu í gær í fjölmiðlum og lýstu því beinlínis yfir að fjárlagafrv. eins og það er framsett ógni gengi íslensku krónunnar. Ég vil ekki taka svo djúpt í árinni, en ég er þeirrar skoðunar, herra forseti, að viðskiptahallinn sé miklu meira áhyggjuefni en fjmrn. og hæstv. ríkisstjórn vill vera láta, eins og margsinnis hefur komið fram af minni hálfu. Ég held að staða íslensku krónunnar sé af þeim sökum ekki eins traust og hún hefði getað verið. Ég tel að það sé forgangsverkefni af hálfu ríkisstjórnarinnar að berjast gegn viðskiptahallanum, að halda gengi krónunnar traustu og þess vegna er það ákveðinn ábyrgðarhluti af hálfu ríkisstjórnarinnar að setja mál sín fram á þann hátt að auðvelt sé að misskilja það alveg eins og markaðurinn gerði í gær með þessum harkalegu viðbrögðum.

Herra forseti. Ég vil ítreka að ég tel ekki að einhverjir tveir einstaklingar sem koma í sjónvarpið geti kallað sig markaðinn. Viðbrögðin á markaðnum hafa í raun og veru verið mjög góð við fjárlagafrv. eins og menn geta lesið ef þeir skoða greiningarpistla fjármálafyrirtækjanna og það sem þar hefur komið fram. En til þess að öllu sé réttilega til skila haldið, þá er ég með útskrift af þessari frétt frá því í gær og rétt að það komi fram að það voru ekki þessir talsmenn fyrirtækjanna sem töluðu um ógnun við gengi krónunnar heldur var það fréttamaður Stöðvar 2 sem notaði það orðalag. Það kemur hvergi fram af hálfu þessara aðila hér og ég vil að það liggi alveg fyrir til þess að fulltrúar markaðarins svokallaða séu ekki hafðir fyrir rangri sök í því efni. Ég tek undir það sem þingmaðurinn sagði varðandi mikilvægi þess að styrkja og treysta gjaldeyrisstöðuna. Viðskiptahallinn reynir auðvitað á hana og það þarf að fjármagna hann eins og hv. þm. sagði. En vegna þess að ekki er um að ræða halla af völdum ríkissjóðs, þá er það ekki fyrst og fremst áhyggjuefni og vandamál ríkissjóðs að fjármagna þennan halla. Hann er ekki með ríkisábyrgð eins og ég sagði áðan. Einkaaðilarnir í þjóðfélaginu sem taka lán í útlöndum fjármagna þennan halla. Það sem er mjög mikilvægt líka er að viðskiptahallinn skilar sér ekki í nettóskuldaaukningu þjóðarbúsins vegna þeirrar miklu eignaaukningar sem átt hefur sér stað, og menn verða líka að hafa það í huga að þess vegna er viðskiptahallinn ekki sú ógn sem hann hefði verið af þessari stærðargráðu fyrir nokkrum árum meðan ástand í þjóðarbúskapnum var allt annað og miklu verra en það er núna.

Herra forseti. Ég vil vekja athygli á því að hvorki í fjárlagafrv. né í ræðu hæstv. fjmrh. er minnst á tekjuflutning frá ríki til sveitarfélaga né heldur að komið sé til móts við fjárhagsvanda sveitarfélaganna. Þetta er eitt stærsta málið sem hefur verið til umræðu á þessu sumri og reyndar áður um vanda sveitarfélaganna. Þau verja nú æ stærri hluta tekna sinna beint í rekstur og mörg þeirra safna skuldum. Það skýtur því skökku við þegar ríkissjóður státar sér af miklum tekjuafgangi, að þá er svo misskipt. Þessir aðilar saman mynda þá þjónustu sem við köllum hina opinberu þjónustu. Fjárlagafrv. sem ekki gerir ráð fyrir tekjum og tekjuauka til sveitarfélaganna er að mínu viti afar marklítið. Ég spyr því hæstv. fjmrh.: Hvað ætlar hann að gera í sambandi við að mæta aukinni tekjuþörf sveitarfélaganna?

Herra forseti. Hér er einnig hreyft mikilvægu máli sem þingmenn þekkja mætavel vegna fyrri umræðna í þingsalnum um tekjuskiptingarmál ríkis og sveitarfélaga. En ástæðan fyrir því að ekki er vikið að þessu máli með öðru en almennum hætti í fjárlagafrv. er auðvitað sú að það er engin ný niðurstaða í þessu máli. Það er nefnd að störfum undir forustu hv. þm. Jóns Kristjánssonar sem er að vinna að tillögum um þetta mál. Hvernig dettur þingmanninum í hug að til greina kæmi að setja eitthvað inn í fjárlagafrv. um þessi mál áður en einhver niðurstaða er fengin á pólitískum vettvangi um þessi atriði? Hæstv. forsrh. gat þess í stefnuræðu sinni að fullur vilji er til þess af hálfu ríkisstjórnarinnar að koma til móts við þau sveitarfélög sem hafa orðið fyrir fólksfækkun og lent í erfiðleikum fjárhagslega af þeim sökum með sérstökum fólksfækkunarframlögum svipað og gert var í fyrra. Það er einnig fullur ásetningur ríkisstjórnarinnar að efna það fyrirheit sem gefið var í stjórnarsáttmálanum um að breyta fyrirkomulagi fasteignamats á landsbyggðinni þannig að létt verði af íbúunum í sveitarfélögunum úti á landi rúmlega 1 milljarði kr. sem nú er ranglega af þeim tekinn með því að miða fasteignamat úti á landi við eignir á Reykjavíkursvæðinu.

Er það ekki samkvæmt lögum?

Það þarf að breyta þeim lögum. Það er það sem ég er að segja. Það er það sem þarf að gera, það þarf auðvitað að breyta lögunum. Liggur það ekki fyrir, hv. þm., að hlutverk Alþingis er að breyta lögum? Er það nýtt mál? Þarf að kalla fram í og segja: Það þarf að breyta lögum. Það er ekki bannað með lögum að breyta lögum, hv. þm.

Þú sagðir að það hafi verið ranglega tekið.

Ég tel að það hafi verið ranglega tekið, já, vegna þess að ég tel að þau lög séu óréttlát og það eigi að breyta þeim þess vegna.

Herra forseti. Ég vek athygli á því að ekki einungis það sem hæstv. ráðherra er að minnast á, sanngjarnar leiðréttingar á álagningu fasteignagjalda og annað slíkt, þess sér hvergi stað í fjárlagafrv. Þetta eru því enn bara orð. Ég vil líka vekja athygli á því, herra forseti, að sú nefnd sem hæstv. fjmrh. vitnaði til átti að vera búin að skila áliti í júní og síðasta opinbera dagsetning var 2. október. Það hefði kannski verið nær að fresta framlagningu fjárlagafrv. því að frv. sem ekki tekur tillit til þessara stóru þátta heldur kemur fram bara til þess að þóknast sjálfum sér á ekki mikið erindi fyrir Alþingi.

Herra forseti. Ég veit eiginlega ekki hvernig ég á að svara svona vitleysu. Ég held að hv. þm. ætti að taka það upp við fulltrúa síns þingflokks í forsn. að þingsetningunni hefði bara verið frestað þangað til nefnd Jóns Kristjánssonar hefði lokið störfum. Það er skylt samkvæmt þingsköpum að leggja fram fjárlagafrv. í upphafi þings á 1. fundi. 

Herra forseti. Ég vil byrja á því að óska hæstv. fjmrh. til hamingju með fjárlagafrv. alveg eins og ég gerði í fyrra. Ég held að margir fjármálaráðherrar hefðu viljað vera í sporum ráðherra og geta lagt fram frv. sem býður upp á þennan glæsilega tekjuafgang. Vissulega er ákaflega mikilvægt fyrir framvindu efnahagsmálanna að afgangur af ríkissjóði sé mjög mikill. Því ber að fagna. Það fer fjarri því að við höldum því fram, eins og hæstv. fjmrh. sagði raunar, að allur þessi tekjuafgangur stafaði einungis af viðskiptahalla. Það held ég að hafi aldrei komið fram í máli stjórnarandstöðunnar.

Og jú.

Hæstv. fjmrh. kastar hér fram í: Og jú. Ég kannast ekki við það, herra forseti, og mun fara yfir það hér á eftir hvað það er sem mér finnst áfátt við þetta fjárlagafrv. og hvað mér finnst gott. Það er auðvitað þannig að hæstv. ráðherra kemur hingað og eðlilegt er að hann máli frv. ákaflega rósrauðum litum. Ég mundi sennilega gera það sjálfur í sporum hans. Samt sem áður eru áberandi ýmsar þverstæður annars vegar í máli hæstv. ráðherra og hins vegar þess sem kemur fram í þeim textum sem liggja til grundvallar. Ég á við til að mynda ýmsar staðhæfingar sem ég hlýddi á í máli hæstv. ráðherra áðan. Þær standast ekki alveg það sem hann segir í grg. með frv. og síðan í þjóðhagsáætlun. Hæstv. ráðherra sagði t.d. að ljóst væri að verðbólga færi hjaðnandi. Nú er það svo að það kom harkalegt verðbólguskot sem gerði það að verkum að verðbólgan fór upp í 6% fyrr á árinu alveg eins og Samfylkingin hafði spáð en hæstv. ráðherra dró alvarlega í efa á þeim tíma. Vissulega er það svo að síðan hefur verðbólgan hjaðnað nokkuð. Hins vegar er alveg ljóst að það stendur og fellur með stöðugleika gengisins hvernig þróun verðbólgunnar verður í framtíðinni. Það er alveg ljóst að gengið stendur og fellur með viðskiptahallanum. Loksins er það að koma fram hjá hæstv. ráðherra að viðskiptahallinn er vandamál. Það er í fyrsta skipti eftir langvinnar umræður um þann þátt efnahagsstjórnunarinnar sem hæstv. forsrh. viðurkenndi í ræðu sinni að viðskiptahallinn væri áhyggjuefni. Hæstv. fjmrh. tekur undir það þó hann sé að vísu kominn með þá kenningu að viðskiptahallinn sé góðkynja og sé að því leyti til öðruvísi en viðskiptahalli fyrri ára. Guð láti gott á vita. En hæstv. ráðherra talaði um að þenslan, og ég heyrði ekki betur en t.d. útlánaaukning til einstaklinga, færi minnkandi. Ég verð að vísa til þess, herra forseti, sem dæmi um missagnirnar, að á bls. 29 í þessu litla riti sem heitir Stefna og horfur og fylgir frv. til fjárlaga, segir, með leyfi forseta: ,,Á síðasta ári jukust útlán banka og innlánsstofnana til heimila um rúm 20%. Fyrstu sjö mánuði yfirstandandi árs nam aukningin rúmum 26% þannig að vöxtur útlána er enn mikill.`` Herra forseti. Þetta er nokkuð annað en mátti skilja af ræðu hæstv. forsrh. og þó að þetta skipti kannski ekki úrslitamáli sýnir þetta að ræða hæstv. fjmrh. er skrifuð með það fyrir augum að gefa sem jákvæðasta mynd. Hæstv. fjmrh. sagði líka, eins og ég gat um áðan, að verðbólgan færi minnkandi og vonandi verður það svo. En það er þannig að enn eru ýmsar blikur á lofti og ef hæstv. fjmrh. hefði viljað gefa raunsanna mynd af stöðunni þá hefði hann kannski getið þess sem segir í þjóðhagsáætlun um þetta mál á bls. 39, herra forseti, með góðu leyfi forseta: ,,Þegar litið er til ýmissa kennileita í efnahagslífinu til að fá vísbendingar um líklega verðbólguþróun á næstu mánuðum er ekki einsýnt hvert stefnir.`` Herra forseti. Í máli hæstv. fjmrh. var næsta einsýnt hvert stefndi. Samkvæmt því sem fjmrh. hæstv. segir er alveg ljóst að verðbólgan mun fara minnkandi, öll dæmi voru um það í máli hans. En Þjóðhagsstofnun nefnir t.d. tvennt, í fyrsta lagi að vöxtur peningamagns í umferð bendi til þess að það kunni að vera tvísýnt um það, en vöxtur peningamagns jókst um 13% frá júlí í fyrra til jafnlengdar í ár. Sömuleiðis segir í þjóðhagsáætlun að það sem einkum gefi tilefni til svartsýni er áframhaldandi mikil eftirspurn eftir vinnuafli. Það er ekkert sem bendir til, herra forseti, að draga muni úr eftirspurn eftir vinnuafli á næstunni á markaði. Auðvitað er margt sem bendir til þess að sú rósrauða mynd sem hæstv. fjmrh. dró upp áðan sé ekki að öllu leyti í samræmi við veruleikann. Það verður hins vegar að segjast hæstv. fjmrh. til hróss að hann dregur líka úr á ýmsum sviðum þar sem mætti gæta aukinnar bjartsýni. Ég vil t.d. að það komi fram að ég er þeirrar skoðunar að þær vaxtarhorfur sem gefnar eru upp varðandi sjávarútveginn séu miklu neikvæðari en tilefni eru til. Ég er þeirrar skoðunar ef maður skoðar t.d. seiðamælingar Hafrannsóknastofnunar síðustu ár, það er kannski ekki alveg öruggt, en þá kunni svo að vera að fram undan sé að við horfum fram á einhvern stærsta árgang sem hefur komið fram ákaflega lengi. Það er líka mögulegt að af þeim árgangi verði svo miklar leifar að eitthvað af því fari til Grænlands og komi aftur sem fullvaxta Grænlandsgöngur sem voru á síðustu áratugum jafnan undirstaða hinna stóru, sterku ára í sjávarútvegi. Þannig að ég tel líka að fjmrn. dragi of mikið úr þeim möguleikum sem eru fram undan á sviði sjávarútvegsins en mér finnst það hins vegar bara gott hjá þeim. Ég er ekkert að deila á það. Mér finnst gott að leggja þetta mál fram með þessum hætti. Að lokum vil ég líka hrósa hæstv. fjmrh. fyrir þá áherslu sem hann leggur á nýja hagkerfið. Ég er algjörlega þeirrar skoðunar að það sem sker úr um framhald og þróun íslensks samfélags og sker úr um það hvort við stöndum okkur í samkeppninni við erlendar þjóðir er hvernig tekst til með gróðursetningu nýja hagkerfisins á Íslandi. Þar er hins vegar ekki bara verið að tala um hagvaxtartölur eins og sakir standa heldur um framleiðni. Hefur nýja hagkerfið leitt til þess að framleiðni hefur aukist? Erum við að fá meira út úr atvinnugreinunum, meira út úr framleiðsluþáttunum en áður? Það ætti hæstv. fjmrh. að beita sér fyrir að yrði skoðað vegna þess að ég er ekki alveg viss að því marki sé náð enn þá. En það sem skiptir máli, ef hæstv. fjmrh. leggur svona mikla áherslu á nýja hagkerfið, er að þá þurfum við að fá skýra stefnu af hálfu ríkisstjórnarinnar um hvernig við eigum að gróðursetja það í samfélagi okkar. Sú stefna er ekki til í dag, herra forseti. Það er jákvætt og það er lofsvert að það er mikill afgangur á ríkissjóði. Þannig á það alltaf að vera, ekki síst í einmuna góðæri eins og núna. Afgangur á ríkissjóði hefur oft verið áður, ég minni t.d. á fjármálaráðherratíð Ragnars Arnalds sem ég held að hafi bara skilað frumvörpum með afgangi. Þegar maður skoðar frv. kemur í ljós að myndin er ekki alveg eins rósrauð og fram kemur í máli hæstv. ráðherra. Þessi mikli tekjuafgangur, 30 milljarðar, er ekki eingöngu fjármagnaður af sjúkdómseinkennum óhóflegrar þenslu. Hins vegar er alveg ljóst að hann stafar að verulegu leyti af miklum viðvarandi og vaxandi viðskiptahalla og hann stafar af ofspennu á vinnumarkaði. Auk þess finnst mér ákaflega dapurlegt í landi sem hefur kennt sig við stéttleysi, í landi sem vill auka jöfnuð, og ég tala auðvitað sem fulltrúi jafnaðarmanna, að það gætir ákveðinnar þróunar í skattastefnu ríkisins sem hefur leitt til þess að verið er að leggja óhóflega þungar byrðar á þá sem standa höllustum fæti. Ég bendi á það, herra forseti, að skattleysismörk hafa ekki þróast í takt við launaþróun á síðustu árum. Við í Samfylkingunni höfum reynt að láta meta þetta fyrir okkur og samkvæmt því kemur fram að ef persónuafsláttur hefði fylgt meðalhækkun launavísitölu á síðasta ári hefði það leitt til þess að skattbyrðin hefði minnkað um 3,5 milljarða. Þetta þýðir, herra forseti, að ákaflega margt fólk í landinu hefur á undangengnum árum notið þeirrar verndar sem jöfnunarstefna skattkerfisins hefur boðið upp á. Þetta er fólkið sem hefur lifað fyrst og fremst á bótum, á lágum tekjum, og það hefur ekki þurft að greiða skatta. Í auknum mæli er þetta fólk núna komið upp yfir skattleysismörkin og farið að greiða skatta. Þetta er ekki hægt að vefengja, herra forseti, því ef við skoðum þær upplýsingar sem eru nú komnar á upplýsingavef ríkisskattstjóra sjáum við t.d. að greiðendum almenns tekjuskatts fjölgar um 6,8% samanborið við að framteljendum fjölgar um 1,8%. Herra forseti. Hvar liggur sá hópur sem er skyndilega farinn að greiða skatt og er ekki í hópi nýliðunar í skattgreiðendum? Þetta er fólkið sem okkur er umhugaðast um að verja. Þetta er fátæka fólkið, þetta eru öreigarnir, þetta eru hinir öldruðu sem eru allt í einu farnir að greiða skatta, fólk sem getur lifað af bótum sem ná stundum upp í 65--70 þús. kr. er komið yfir skattleysismörkin. Með öðrum orðum, herra forseti, að þeir sem eiga verst eru allt í einu farnir að greiða tugi þúsunda í skatta á ári. Gegn þessu hljótum við að leggjast og í þessu kristallast sá miklu munur sem er á Samfylkingunni, sem er á stjórnarandstöðunni annars vegar og Sjálfstfl. hins vegar. Ég leyfi mér að vona að a.m.k. í hjarta sínu sé Framsfl. ekki þessarar skoðunar en þeir bera hins vegar ábyrgð á þessu. Það sem þarna er að gerast er falin skattlagning sem lendir fyrst og fremst á þeim sem áttu erfiðast fyrir og hún virðist nema milljörðum kr., herra forseti. Ef við skoðum árið í ár kemur í ljós að persónuafsláttur hefur á þessu ári hækkað úr tveimur þrepum, úr 279.948 í 292.326. Mér telst til að þetta sé aukning upp á 4,4%. En vísitala neysluverðs hækkar um 5,5% og ráðstöfunartekjurnar vaxa um 6,5%. Ég fæ heldur ekki betur séð en að miðað við fjárlagafrv. fyrir næsta ár sé enn gert ráð fyrir að þarna gliðni á milli. Við horfum einfaldlega fram á að mesta ranglætið, sem birtist í þessu fjárlagafrv. og fyrri fjárlagafrv., felst í því að þar er meðvitað verið að skattleggja fátækt fólk. Því getum við að sjálfsögðu ekki unað, herra forseti. Þarna er líka enn ein uppspretta tekjuafgangs ríkissjóðs. Nú er það svo að ég hef ekki greind til þess að skilja nákvæmlega hvað liggur að baki því þegar menn eru að tala um að kerfislæg breyting sé ákaflega jákvæð. Ég skil þó að skattahækkunin á þá sem erfiðast eiga fellur undir kerfislæga breytingu. Er það hrósvert af hæstv. fjmrh. að koma hingað og hrósa sér af því að hann sé búinn að breyta skattkerfinu varanlega, breyta ríkiskerfinu varanlega þannig að komin sé kerfislægur ávinningur ef hann stafar að verulegu leyti af því að við erum að skattleggja fátækt fólk, fólk sem við erum með hinni hendinni að hjálpa til að draga fram lífið með því að greiða út bætur úr almannatryggingakerfinu? Það finnst mér ekki, herra forseti, og þetta er ekki hrósvert. Ég held líka, herra forseti, að það sé alvöruefni þegar hæstv. ríkisstjórn kemur hingað og lýsir því yfir að hluta af afganginum ætli hún að fá með því að selja ríkiseignir. Nú er það svo að ég er ekki á móti því að selja tilteknar ríkiseigur, það hefur margsinnis komið fram. En til þess að menn geti lagt svona fram af nokkurri alvöru verða að vera alvarlegar ákvarðanir á bak við. Hvernig stendur á því, herra forseti, að hvergi kemur fram í ræðu hæstv. fjmrh., í grg. með fjárlagafrv., í ræðum ráðherranna hvað það er sem á að selja? Á að selja bankana? Ekki get ég svarað því, herra forseti. Það er ágreiningur á stjórnarheimilinu um það hvort halda eigi áfram að selja bankana sitt í hvoru lagi eða hvort það eigi að skella þeim saman og selja sem einn stóran banka. Framsfl. og Sjálfstfl. hafa ekki enn getað komið sér saman um það. Á að selja Landssímann? Hæstv. forsrh. hefur sent trúnaðarmann sinn í einkavæðingu, Hrein Loftsson, og látið hann tala til samstarfsflokksins í gegnum erlent stórblað. Hreinn Loftsson var látinn tilkynna Framsfl. það að í mars á næsta ári eigi að einkavæða Landssímann. Ég spyr formann fjárln., sem hér talar á eftir, hv. þm. Jón Kristjánsson: Er hann sammála því að Landssíminn verði seldur í mars? Nei. Ég get svarað fyrir hann, hann er ekki sammála því að Landssíminn verði seldur í mars vegna þess að Framsfl. er andvígur þeirri fyrirætlan sem Sjálfstfl. hefur lagt fram um sölu Landssímans. Það sama gildir um okkur í Samfylkingunni. Við viljum ekki að tiltekinn hluti Landssímans verði seldur, við viljum ekki að dreifikerfið verði selt og það stafar af því að við teljum að forsenda virkrar framsýnnar byggðastefnu sé að allir Íslendingar sitji við sama borð við að gróðursetja nýja hagkerfið sem hæstv. fjmrh. segir að sé undirstaða framtíðarfarsældar á Íslandi. Við erum sammála hæstv. fjmrh. um það en við teljum að hann sé að grafa undan sinni eigin stefnu með því að ætla að selja dreifikerfi Landssímans. Framsfl. er sammála okkur í Samfylkingunni um þetta, það hefur margsinnis komið fram, þó að það eigi eftir að koma fram hvort Framsfl. verði kúgaður í þessu máli. Ef samkomulag tekst um þetta þýðir það annað tveggja, að Framsfl. verði beygður í enn eitt skiptið eða þá að þeir selja ekki Landssímann með þeim hætti sem þeir ætla sér. Þetta er því, herra forseti, fugl í skógi, þeir 7,5 milljarðar sem þarna eru. Hæstv. fjmrh. talar um kerfislægar breytingar og ég sagði það áðan að fyrir utan aukna skattbyrði þeirra sem minnst mega sín finn ég ákaflega lítið af kerfislægum breytingum. Ég tek eftir því að þegar ég skoða þróun útgjalda íslenska ríkisins frá því að þessi hæstv. fjmrh. og undanfari hans, Friðrik Sophusson, sátu við stjórnvöl um margra ára skeið að frá árinu 1994--1998 jukust útgjöld íslenska ríkisins á föstu verðlagi síðarnefnda ársins um 55 milljarða. Mér sýnist í fljótu bragði, miðað við þetta fjárlagafrv., að aukningin síðan þá séu rífir 20 milljarðar. Herra forseti. Hvað gerist nú þegar og ef hagsveiflan skyndilega fer niður, eins og mér virðist á máli flestra sem tala af hönd ríkisstjórnarinnar að muni gerast. Hvað gerist þá? Hvernig ætlum við þá að afla tekna til að standa við þessi varanlegu útgjöld sem hæstv. fjmrh. hefur átt þátt í að festa? Þegar við skoðum síðan þetta fjárlagafrv., herra forseti, kemur í ljós að þrátt fyrir ákaflega mikið tal um nauðsyn þess að sýna aðhald í rekstri ríkisins þá gerir fjárlagafrv. ráð fyrir því að útgjöld ríkisins á næsta ári aukist enn þá meira en verðbólga. Þetta er hagsýni hæstv. fjmrh. Herra forseti. Er þetta kannski það sem felur í sér hina kerfislægu breytingu? Herra forseti. Óhjákvæmilegt er að ég ræði örlítið þróun viðskiptahallans. Ég vænti þess svo sannarlega að það sé rétt sem hæstv. fjmrh. segir að viðskiptahallinn sé af betra kyni en sá sem við höfum glímt við á síðustu árum. En ég er ekki sannfærður um það. Það er alla vega alveg ljóst, herra forseti, að einhvern veginn þarf að fjármagna þennan halla. Við þurfum peninga til þess að standa undir honum. Og ég velti því fyrir mér, herra forseti, hvort það geti gengið til lengdar að afla þessa fjár erlendis. Einhvers staðar í þessum ágætu plöggum hæstv. ráðherra, mig minnir að það sé í þjóðhagsáætlun á bls. 26, þá velta menn fyrir sér hvort þessi mikla fjárþörf sem stendur undir viðskiptahallanum leiði til þess að erfiðara verði fyrir okkur að afla fjármagns. Þar stendur, ef ég man rétt, af hálfu Þjóðhagsstofnunar, að hugsanlegt sé að hækkun raunvaxta hér á landi það sem af er þessu ári sé til merkis um að það sé orðið erfitt að fjármagna viðskiptahallann. Herra forseti. Við getum auðvitað velt því fyrir okkur hvaða áhrif það hefði á krónuna, hvaða áhrif það hefði á gengið, hvaða áhrif það hefði á verðbólguna ef við stæðum skyndilega frammi fyrir einhvers konar erfiðleikum í þessum efnum. Ég held þess vegna, herra forseti, að það sem skipti meginmáli sé að grípa til aðgerða sem duga til þess að ráðast gegn viðskiptahallanum. En mér sýnist að hér sé grundvallarmunur á afstöðu minni og hæstv. fjmrh. Ég er þeirrar skoðunar að það þurfi að gera flest það sem hægt er til að draga úr viðskiptahallanum. En mér finnst að hæstv. fjmrh. sé að lýsa því yfir að núverandi viðskiptahalli sé svo góðkynja að í reynd þurfi ekki að ráðast gegn honum. En ég óttast, herra forseti, að þetta leiði til vaxandi erlendra skulda þjóðarbúsins eins og við höfum séð undanfarið. Það sem ég óttast mest er að ég sé ekki, eins og hæstv. fjmrh., að það sé að draga úr viðskiptahallanum. Við skulum ekki gleyma því að við höfum deilt um þetta áður. Hæstv. fjmrh. sagði á vorþinginu eftir kosningar og sagði það aftur við 1. umr. um fjárlög á síðasta ári að það mundi draga úr viðskiptahallanum. Hann hefur þvert á móti aukist. Í hvert einasta skipti sem Þjóðhagsstofnun hefur sent frá sér mat á þessu ári hefur hann aukist. Samt fundu þeir upp nýja aðferð og reyndar réttari aðferð til þess að meta hallann, en miðað við það að hallinn væri nú í dag metinn með sömu aðferðum og hann var í upphafi árs þá væri viðskiptahallinn ekki 54,7 milljarðar heldur 60 milljarðar. Ég tel að þessi aðferð sér réttari, herra forseti, en það sem ég óttast er að ekki sé nægilegur skilningur af hálfu ríkisstjórnarinnar um að þetta er forgangsverkefnið í efnahagsstjórninni.

Herra forseti. Það er tvennt í ræðu þingmannsins sem ég vil gera að umtalsefni. Í fyrsta lagi það sem hann sagði um aukningu útgjalda umfram verðlagsþróun. Það er rétt að nokkur aukning útgjalda er í frv. En það er hins vegar ekki aukning almennra rekstrarútgjalda í frv., það er lykilatriði. Aukningin er á þeim sviðum sem ég taldi upp sérstaklega áðan, á sviði fjölskyldumála vegna Fæðingarorlofssjóðsins og aukinna barnabóta og á sviði t.d. þróunaraðstoðar og sérstaklega á sviði aukinna framkvæmda vegna nýrrar vegáætlunar sem Alþingi samþykkti samhljóða á síðasta vori. Er þingmaðurinn á móti þessum útgjöldum? Er hann á móti þeim framförum sem í þeim felast? Heldur hann að ríkisstjórnin muni ekki halda áfram að beita sér fyrir margháttuðum framförum þó að það kosti tímabundin útgjöld á ákveðnum sviðum á meðan hinum almenna rekstri er haldið niðri? Það væri gaman að fá svör við því. Er þingmaðurinn á móti þeim framförum sem felast í þessum útgjöldum? Í öðru lagi út af viðskiptahallanum sem þingmaðurinn gerir hér ítrekað að umtalsefni og allt gott um það, en þingmaðurinn segir: ,,Það þarf að gera allt sem hægt er til þess að sporna gegn hallanum.`` Ég er út af fyrir sig alveg sammála því. En hvað er það nákvæmlega sem þingmaðurinn vill gera? Hvaða aðgerðir eru það sem ekki hefur verið gripið til sem hann vill grípa til? Hvernig á að vinna bug á þessum viðskiptahalla sem hann gerir hér ítrekað að umtalsefni umfram það sem ríkisstjórnin hefur þegar gert og er að gera? Getur þingmaðurinn ekki bara komið með matseðilinn og sagt okkur hvað það er sem við höfum ekki gert sem hann mundi vilja gera í þessu efni?

Herra forseti. Það hryggir mig að hæstv. fjmrh. skuli ekki nota þetta tækifæri til andsvara til að vísa því á bug með rökum sem ég sagði hérna áðan um að hann hefði í fjármálaráðherratíð sinni beitt sér fyrir skattahækkunum á þá sem erfiðast eiga í íslensku samfélagi. Það er það sem ég sagði að stæði upp úr þessu fjárlagafrv. hvað varðaði skattastefnuna. Og það er það sem allir menn hljóta að taka eftir að er svartasti bletturinn á fjárlagafrv. Hæstv. ráðherra spyr mig síðan um uppskrift gegn viðskiptahallanum. Er það svo að hæstv. ráðherra telji sig ekki hafa nein ráð til að berjast gegn honum? Er þetta til marks um einhvers konar uppgjöf af hálfu hæstv. ráðherra? Er það virkilega þannig að fjmrh., menntaður í hagfræðum með sæg aðstoðarmanna sem sitja hérna og fylla hálft herbergi hér fyrir handan, að hann hafi engin ráð á takteinum? Hvað með ráð númer eitt, að beita ekki skattalækkunum í góðæri eins og hæstv. ráðherra gerði í aðdraganda kosninga? Hvað með ráð númer tvö, að breyta ekki reglum um greiðslumat, þannig að hellt var hér út milljörðum umfram það sem var heimilað í fjárlögum á húsnæðismarkaðinn og verðbólgan stóraukin með því? Hvað með ráð númer þrjú, að ganga ekki fram fyrir þjóðina og telja henni trú um að hér mundi ríkja velsæld um ókomin ár? Hvað með ráð númer fjögur, að halda því ekki fram gagnvart þjóðinni að hún hafi 40--60 milljarða til skiptanna eftir einkavæðingu banka og Landssímans eins og hæstv. ráðherra gerði? Og hvað með það að hæstv. ráðherra beitir nú stöðu sinni innan ríkisstjórnarinnar, þar sem hann hefur a.m.k. símasamband við viðskrh. sem er yfirmaður bankastjórnar tveggja banka, og beiti sömu ráðum og forsætisráðherrar gerðu hér fyrr á tíð, t.d. Steingrímur Hermannsson sem tók þetta lið sem stýrir bönkunum á teppið og sagði því að draga úr útlánaaukningu. Hæstv. ráðherra kemur hingað og segir að verið sé að draga úr útlánaaukningu til einstaklinga en það kemur allt annað fram í þjóðhagsáætlun eins og ég las upp áðan.

Herra forseti. Það er athyglisvert að hv. þm. sá ekki ástæðu til að svara fyrri spurningu minni. En staðreyndin er einmitt sú að útgjöld ríkissjóðs hafa sem hlutfall af þjóðarframleiðslu verið að lækka á undanförnum árum og halda áfram að gera það á næsta ári, jafnvel þó að við séum að leyfa okkur þann munað að veita meira fé t.d. til vegaframkvæmda, í hinn nýstofnaða Fæðingarorlofssjóð, til barnabóta, til þróunaraðstoðar, til rannsókna og þróunar o.s.frv. Það er dálítið undarlegt að vekja máls á þessu en svara síðan ekki fyrir það þegar hann er um það spurður. Ég þakka svo fyrir leiðbeiningarnar varðandi viðskiptahallann. Þetta eru allt saman mjög trúverðug ráð, kalla bara bankastjórana fyrir sig og skipa þeim að minnka útlánin. Ég hygg að einn hv. fyrrv. bankastjóri hér þekki þau úrræði betur en flestir aðrir í salnum. En varðandi skattbyrðina þá er það rétt að þeim sem greiða skatta hefur verið að fjölga og að mörgu leyti er það jákvæð þróun. Þeim hefur fjölgað um milli 6 og 7%. En þeim sem greiða hátekjuskatt hefur fjölgað um 28% á milli ára 1999 og 2000. Og hvað segir það okkur? Það segir okkur auðvitað það að tekjurnar hjá fólkinu í landinu eru að hækka. Og eru menn á móti því? Gera menn sér ekki grein fyrir því að tekjuskattskerfið okkar er þannig að skattbyrðin eykst þegar tekjur manna aukast? Það er einmitt eitt það góða við skattkerfið okkar að það er innbyggð sveiflujöfnun af því tagi inn í kerfið. Ég trúi því ekki að þingmaðurinn sé á móti því líka.

Herra forseti. Ég tók þátt í því, ef ég man rétt, með hæstv. fjmrh. að setja á hátekjuskatt. Ég leggst síður en svo gegn hátekjuskatti, alls ekki. Ég fagna því að í þessu góðæri skuli fleiri borga hátekjuskatt. Það er rétt að eftir því sem tekjur manna aukast þá borga þeir meiri skatt og það eru fleiri sem borga skatta m.a. vegna þess að þeir fara upp úr þeim skerðingarmörkum sem núna eru varðandi barnabætur og vaxtabætur af því að tekjur þeirra aukast. Það breytir ekki hinu að ef við höldum persónuafslættinum lágum og ef við höldum skattleysismörkunum niðri þá þýðir það auðvitað að þeir sem eru bara á strípuðum bótum, þeir sem eru á lágu laununum silast upp fyrir mörkin og fara allt í einu að borga skatt. Þetta eru ekki háir skattar á mælikvarða okkar sem hér erum með hundruð þúsunda á hverjum mánuði í tekjur. En þetta fólk munar um að borga nokkra tugi þúsunda í skatta á ári sem það hefur ekki þurft að gera áður. Hjá þessu fólki skiptir hver þúsundkall máli. Þetta er annar heimur, herra forseti, þetta er önnur veröld. Þetta er það sem ég átti við í ræðu minni í gær, að við höfum því miður á Alþingi orðið uppvís að því að láta það gerast að einhvers konar ómeðvituð aðskilnaðarstefna er í gangi. Það er að verða til annað þjóðfélag sem við þekkjum ekki, þjóðfélag fólks sem hefur úr miklu minna að spila en við og þar sem lífsgæðin eru allt önnur en okkar. Og ef það er ekki það sem við eigum að reyna að breyta, herra forseti, ja hvað er það þá?

Herra forseti. Fjárlög hvers árs setja rammann um opinbera starfsemi og stuðning ríkissjóðs við hin ýmsu málefni. Hér á landi er hlutur ríkisins í þjóðarútgjöldunum hár en í nágrannalöndunum er hlutur sveitarfélaga meiri að vöxtum en hér er. Hér eru útgjöld sveitarfélaganna um 10,3% af landsframleiðslu og hefur farið vaxandi á liðnum árum með yfirtöku verkefna frá ríkinu. Það er því von að vinna við gerð fjárlaga setji svip sinn á haustþingið. Erindi sem fjárln. berast eru ótrúlega margvísleg en viðamest í starfi nefndarinnar er yfirferð með fjmrn. og fagráðuneytum yfir frv. og þeim stofnunum sem nefndin telur rétt að kalla til í starfi sínu. Sú vinna er þegar hafin í góðu samkomulagi stjórnar og stjórnarandstöðu og sú hefð hefur skapast að fyrstu viðtöl fjárln. vegna frv. 2001 byrja í september og var það nú sem áður. Samkvæmt starfsáætlun Alþingis hefur verið ákveðið að flýta umfjöllun við fjárlagafrv. og afgreiða það viku fyrr en gert var á síðasta ári en þá stóðumst við starfsáætlun þingsins í þessu efni. Ef þetta tekst þá bætir það stjórnsýsluna og gefur Alþingi og ráðuneytunum tækifæri til að ganga tryggar frá málum fyrir áramót. Til þess að þetta takist verða allir að leggjast á eitt, ríkisstjórn og Alþingi. Gott samkomulag er um það í fjárln. að vinna á þessum nótum og vinna að þessu takmarki. Ef ég vík svo að fjárlagafrv., sem liggur hér fyrir, er niðurstaða þess, sem mest hefur verið um rædd, að áætlaður tekjuafgangur ríkissjóðs er 30 milljarðar kr. sem er meira en dæmi eru til áður. Umræðurnar hafa snúist um tekjuafganginn og er það að vonum. Eins og ég sagði er það einsdæmi að svo mikill tekjuafgangur sé. Umræðurnar hníga einkum að því að eingöngu sé um það að ræða að ríkissjóður fitni af þenslunni og viðskiptahallanum í samfélaginu og hér sé áætlað fyrir sölu á ríkiseignum sem er ekki búið að ákveða hvenær verða seldar eða hverjar verða seldar. Ég vík síðar að því máli. Á hinn bóginn skortir ekki hugmyndir um hvernig á að eyða þessum afgangi. Stjórnarandstaðan á þingi hefur gagnrýnt harðlega útgjöld til ýmissa málaflokka og talið upphæð þeirra of lága og skjóta skökku við þegar hagnaðurinn er svo mikill sem raun ber vitni. Ég tel að þarna sé um nokkurn tvískinnung að ræða í málflutningi og mun víkja að því á eftir. Vissulega er rangt að allur þessi hagnaður sé til kominn vegna viðskiptahalla. Í OECD-löndunum eru þekktar aðferðir til að meta svokallaðan kerfislægan afgang þar sem hagvöxtur til lengri tíma er reiknaður og áhrif uppsveiflunnar tekin burtu. Mælt á þessa vog er hagnaðurinn 2% af landsframleiðslu en er 4% eins og hann er settur upp í fjárlagafrv. Ég vil hafa örfá orð um aðstöðu fjárln. til vinnu við frv. Ljóst er á þessu hausti að þrýstingur á aukin útgjöld er mikill. Hef ég orðið greinilega var við hann bæði sem formaður fjárln. og við vinnu það sem af er í nefndinni og nefndarmenn verða áreiðanlega varir við þennan þrýsting líka. Ég vil hins vegar undirstrika sérstaklega að við þessar aðstæður er mikils um vert að nýta hagnað ríkissjóðs af þenslunni til að bæta skuldastöðuna. Ef þessu fjármagni væri varið til að auka rekstur ríkissjóðs við núverandi aðstæður mundi það leiða til mikilla vandræða ef niðursveifla yrði í atvinnulífinu. Þessar staðreyndir verður ætíð að hafa í huga þegar horft er á hinn mikla rekstrarafgang af ríkissjóði. Það er líka þannig, af því að hv. þingmönnum hættir oft til að setja þennan mikla tekjuafgang í bein tengsl við meinta fjárvöntun til ýmissa málaflokka, að niðurgreiðsla skulda lækkar hinn mikla vaxtakostnað ríkissjóðs en hann hefur nú lækkað um 3 milljarða á þremur árum. Þessi upphæð kemur varanlega inn í rekstur ríkissjóðs og er réttlætanlegt að verja slíkum upphæðum í rekstur sem koma varanlega inn til ráðstöfunar. Þessi þróun þarf að halda áfram. Þeir ræðumenn sem hafa talað hér á undan, hæstv. fjmrh. og hv. 7. þm. Reykv., hafa rætt um aðstöðuna til þess að greiða niður erlendar skuldir. Vissulega er það rétt sem komið hefur fram í umræðunni, þó að fréttaflutningurinn í gær hafi verið rakinn og hrakinn, að vandkvæði geta verið á því að greiða niður erlendar skuldir í svo miklum mæli sem áætlað er miðað við þann viðskiptahalla sem nú er. Þessi mál hafa verið rakin hér á undan. Vissulega er hægt að fara fleiri leiðir, t.d. að styrkja Lífeyrissjóð opinberra starfsmanna með inngreiðslum eða frysta fjármagn um stundarsakir í Seðlabankanum. Vissulega ber að hafa mið af því að snögg niðurgreiðsla erlendra skulda þrýsti ekki um of á gengi krónunnar niður á við. Hins vegar eru þetta viðfangsefni af jákvæðum toga og þau eru af allt öðrum toga en að eiga við áratuga hallarekstur ríkissjóðs og það eru ekki nema þrjú ár síðan við stóðum í þeim sporum að ríkissjóður hafi verið rekinn með halla síðan árið 1983. Ég er þess fullviss að þetta gleymist furðu fljótt. Það er eins og þegar nýr vegur er lagður gleymist gamli vegurinn furðu fljótt. Þetta er eigi að síður staðreynd. Þetta vandamál, hvernig á að haga niðurgreiðslu erlendra skulda, er ólíkt jákvæðara vandamál en að eiga við áratuga hallarekstur. Það er vissulega svo að einn af neikvæðu þáttunum í íslensku efnahagslífi er að þjóðhagslegur sparnaður er minni hér en í nágrannalöndunum og helstu viðskiptalöndum. Fordæmi ríkisvaldsins er mikilvægt í þessu efni en nú er hægt að rekja helming þessa þjóðhagslega sparnaðar vegna afkomu ríkissjóðs. Því er ljóst að í fjárlagafrv. eins og það er nú lagt fram eru jákvæð skilaboð um að halda stöðugleika í efnahagslífinu og halda niðri verðbólgu. Talsmenn stjórnarandstöðunnar og m.a. hv. 7. þm. Reykv. hafa haft stór orð um viðskiptahallann og talið hann stofna stöðugleikanum í voða. Ég dreg ekkert úr því að mikill viðskiptahalli er varhugaverður og deili þeim skoðunum með hv. þm. Hins vegar bendir margt til þess að innlend eftirspurn fari hægt minnkandi. Vitnað var til Þjóðhagsáætlunar fyrir árið 2001 og hv. þm. greip hér niður á bls. 39 í áætluninni. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Þegar litið er til ýmissa kennileita í efnahagslífinu til að fá vísbendingar um líklega verðbólguþróun á næstu mánuðum er ekki einsýnt hvert stefnir.`` Síðan las hann örlítið meira. En hv. þm. las ekki bls. 40 þar sem stendur: ,,Aðrar vísbendingar gefa tilefni til meiri bjartsýni. Almennar verðlagshækkanir undanfarið hafa verið nokkuð minni en reiknað hafði verið með. Í kjölfarið hefur dregið nokkuð úr verðbólguvæntingum sé tekið mið af muni verðtryggðra og óverðtryggðra vaxta.`` Hér segir neðst í sama dálki: ,,Að öllu samanlögðu er það mat Þjóðhagsstofnunar að fyrrgreindar vísbendingar gefi fyrirheit um heldur hjaðnandi verðbólgu.`` Þetta sýnist mér nú að vera snjallt að kunna að stoppa á réttum stöðum í upplestri sínum. Vildi ég láta þetta koma fram svo öllu sé til skila haldið. Auðvitað ber að varast að stýra málum þannig að verðbólgan fari upp á ný, það er alveg ljóst og ekki ætla ég að draga úr því, en það verður þó að draga upp myndina eins og hún er. Kallað hefur verið eftir tillögum frá stjórnarandstöðunni til þess að eiga við viðskiptahallann og ég ætla ekki að bæta inn í þá umræðu. En grundvöllurinn í afkomu ríkissjóðs eru auknar tekjur af tekjuskatti einstaklinga vegna aukinna tekna og einnig hafa aukist tekjur af sköttum fyrirtækja vegna betri afkomu þeirra á síðasta ári. Ljóst er að ekki er ráðlegt að gera ráð fyrir áframhaldandi þróun að þessu leyti á næsta ári vegna lakari afkomu fyrirtækja á yfirstandandi ári en á því síðasta. Það má að hluta til rekja til verri viðskiptakjara en voru og mikilla verðhækkana m.a. á olíuvörum og þarf ekki að rekja það. Það er kunnugt. Hins vegar vil ég undirstrika nauðsyn þess að við getum aldrei slitið sundur atvinnulífið og velferðarkerfið. Mikil nauðsyn er að viðhalda öflugu atvinnulífi ef takast á að halda útgjöldum ríkissjóðs í því horfi sem nú er og því þjónustustigi sem er nú þegar, hvað þá að auka þjónustustigið. Hér hefur verið rakin sú jákvæða þróun að nýjar atvinnugreinar, m.a. í tækni og fjarskiptum, hafa vaxið mjög hratt og það gæti létt undir með þessu verkefni. Í frv. er nokkur útgjaldaauki til ýmissa aðkallandi verkefna. Það er m.a. að þrátt fyrir þá umræðu sem hér hefur farið fram um tryggingabætur, þá aukast þær umfram verðlagsforsendur. Tekið er upp fæðingarorlof samkvæmt nýjum lögum, það eru aukin framlög til barnabóta, það eru aukin framlög til menntamála bæði á háskólastiginu og framhaldsskóla, til lánasjóðsins, málefna fatlaðra, til hjúkrunarheimila, til búvörusamningsins og hér eru aðeins nokkur dæmi nefnd. Oft er talað um niðurskurð í ríkisútgjöldum en mér finnst þetta tal um niðurskurð vera ónákvæm orðnotkun. Menn sem fara með ríkisstofnanir og forustumenn ýmissa samtaka, sem vinna að hinum þörfustu málum, setja sér eðlilega metnaðarfull markmið. Það er eðlilegt og sjálfsagt. En það er oft talað um niðurskurð ef fjárframlög í fjárlagafrv. ná ekki þeim markmiðum. En sannleikurinn er sá að fjármagn hefur ekki verið skorið niður til velferðarkerfisins á undanförnum árum. Auðvitað er hægt að sanna það tölulega og það liggur fyrir. Hitt er svo aftur annað mál að ekki hafa allar óskir verið uppfylltar eins og ég var að segja og markmiðin eru fyrir hendi um aukin útgjöld og aukna starfsemi. Hins vegar verður að metast hverju sinni hve langt á að ganga. Ég vil víkja aðeins að því hvað fjárln. þyrfti að skoða sérstaklega í vinnu sinni. Þar vil ég fyrst nefna að eins og komið hefur fram í frv. eru ýmsar brtt. nefndarinnar frá síðasta ári felldar út á þessu ári úr frv. Þetta er vinnuregla við undirbúning frv. og flestar brtt. fjárln. eru merktar sem eins skiptis útgjöld. Ég tel að nefndin þurfi að skoða þetta betur og kannski vanda sig betur á þessum merkingum því að sumt er vissulega eins skiptis útgjöld. Það er aðalreglan í brtt. en eigi að síður er sumt af brtt. sem fjárln. gerði þess eðlis að það þarf að skoða með framhald á þeim útgjöldum. Fjárln. hefur verið að skoða undanfarið útboðsmál og rammasamninga ríkissjóðs. Ég talaði um að við mundum gera það áfram. Í frv. eru heimildir fyrir fjölmörgum nýjum stöðum eins og ætíð er. Ég tel að við þurfum að fara yfir það mál og líta á það líka hvar þessar nýju stöður eru. Umræðan um vöxt opinberrar starfsemi hefur verið mikil undanfarin ár og Alþingi hefur með tillögu um byggðamál sett sér það mark að sá vöxtur eigi sér einnig stað úti á landsbyggðinni. Ég tel að við þurfum að líta á þetta og einnig að lesa frv. saman við þál. um byggðamál, hvernig frv. rímar við hana. Að sjálfsögðu þurfum við svo að tala við ýmsar stofnanir og láta reyna á það hvernig frv. rímar við þá starfsemi sem þar er rekin og hvernig stofnunum hefur gengið að halda sig innan ramma fjárlaga. Ég tel nauðsynlegt að ríkisstofnanir geri það. Það er sá rammi sem á að starfa eftir og er áríðandi að hann sé réttur og í samræmi við þá starfsemi sem á að vera og Alþingi vill hafa í þessum stofnunum. Að lokum vil ég minnast á sölu eigna og framkvæmdir. Ljóst er að framkvæmdaáformum upp á 2 milljarða kr. hefur verið frestað en það verður að vera alveg ljóst af því að vegamál hafa verið inni í umræðunni að ekki er verið að lækka framlög til vegamála heldur er verið að auka framlög til vega- og hafnamála. Það skýrist af því að frestanir á framkvæmdum sem voru ákveðnar á yfirstandandi ári koma inn á næsta ári. Það er því verið að auka framkvæmdir en ekki draga úr þeim. Hins vegar hefðu þær verið enn þá auknar um 2 milljarða, þá hefði það verið skilaboð um enn þá aukna þenslu. Ég vil að lokum nefna að tekjur vegna sölu eigna er varleg áætlun. Ef farið verður í sölu á þeim stóru eignum, og þegar það verður gert, þá munu sjást stærri tölur en þessar en ég verð því miður að geyma nánari útlistingu á því til seinni ræðu minnar.

Herra forseti. Hv. þm. Jón Kristjánsson kom síðast í ræðu sinni inn á sölu ríkiseigna og það að í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir því að afla liðlega 7 milljarða kr. með sölu á ríkiseignum. Það var að heyra á máli hv. þm. að þetta væri bara lítill hluti þess sem mætti vænta af því borði. Ég vil því spyrja hv. þm. Jón Kristjánsson: Hvaða eign er ætlunin að selja? Er ætlunin að selja Landssímann? Er það ætlun Framsfl. að standa að sölu Landssímans? Heldur hv. þm. Jón Kristjánsson og Framsfl. að seldur einkavæddur Landssími þjóni betur hinum dreifðu byggðum en nú er með þeim tökum sem við höfum nú á honum?

Herra forseti. Hv. 5. þm. Norðurl. v. spyr hvort eigi að selja Landssímann, hvort hann þjóni betur hlutverki sínu eftir að hann sé seldur, hvort Framsfl. ætli að standa að því. Unnið hefur verið á vettvangi ríkisstjórnarinnar að undirbúningi á sölu Landssímans. Hins vegar hefur Framsfl. sett ákveðin skilyrði fyrir því að séð sé fyrir því að landið allt eða þjóðin öll hafi aðgang að gagnaflutninganetinu á sama verði. Þetta er algert grundvallaratriði og skiptir máli. Þessi mál eru í vinnslu. Þeim er ekki lokið fremur en mörgum málum sem eru hér inni og þarf að skoða betur. Ég tel að ef hægt er að tryggja þetta muni Landssíminn þjóna landsbyggðinni á þann hátt sem viðunandi er. Þetta eru atriði sem við framsóknarmenn höfum sett á oddinn fyrir sölu Landssímans. Þar að auki hefur verið rætt um sölu annaðhvort hluta eða hluta eignarhluta ríkisins í bönkunum.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Kristjánssyni fyrir svarið og þessa hugleiðingu. Mér fannst ánægjulegt að heyra að hann kom inn á að það væru tveir flokkar sem stæðu að ríkisstjórninni en ekki bara einn en ástæða þótti til að taka það fram. Ég verð að vona það, herra forseti, að Framsfl. hafi þann manndóm í sér að standa gegn sölu Landssímans og vinna heldur af heill að þjónustunni út um landið allt.

Herra forseti. Það er ánægjulegt ef hv. 5. þm. Norðurl. v. hefur fundið út að það væru tveir flokkar í ríkisstjórn. Hins vegar erum við ekki alveg sammála um þetta mál þrátt fyrir að við séum e.t.v. sammála um það skilyrði sem ég var að setja upp áðan. Við höfum rætt í fullri alvöru um sölu Landssímans en ég heyri að hv. þm. vill hafa hann í ríkiseigu áfram. Ég tel mikil vandkvæði á því vegna tæknibreytinga og þróunar í samfélaginu. Þessi mál hafa verið til umræðu á milli flokkanna og ég hef ekkert heyrt um það að samstarfsflokkurinn hafi hafnað skilyrði okkar að þessu leyti. Þessi mál eru í vinnslu og ég vonast til að niðurstaða fáist í þetta mál. Hvort hún fæst í mars eða hvenær það verður, hver er hin opinbera dagsetning eins og hv. þm. orðaði það um skýrslu sveitarfélaganefndar, vil ég ekki segja um. En það er verið að vinna að þessum málum og ég held að þau séu alveg í eðlilegum farvegi.

Herra forseti. Hér er til fyrstu umræðu frv. til fjárlaga fyrir árið 2001. Hæstv. fjmrh. hefur gert allítarlega grein fyrir helstu niðurstöðutölum frv. og þeim forsendum sem þær tölur byggja á og jafnframt rakið áform og markmið ríkisstjórnarinnar í efnahagsmálum og fjármálum ríkisins fyrir næsta ár og nánustu framtíð. Við búum við þá stöðu í efnahagsmálum að þensla er viðvarandi. Hér er mikil eftirspurn eftir fjármagni og þar af leiðandi mikil umframeftirspurn eftir vöru og þjónustu sem einungis er hægt að verða við með auknum innflutningi. Þjóðarframleiðslan og verðmæti í útflutningi vöru og þjónustu hafa ekki vaxið að sama skapi og verðmæti innflutningsins. Á þessu ári er gert ráð fyrir að viðskiptahallinn nemi 54 milljörðum kr. eða um 8% af landsframleiðslu og á næsta ári er gert ráð fyrir að viðskiptahallinn verði um 57 milljarðar kr. eða áfram um 8% af landsframleiðslu. Til samanburðar má geta þess að í þjóðhagsáætlun eða þeim tölum sem fylgdu fjárlagafrv. fyrir þetta ár, það er í október í fyrra, var að mig minnir gert ráð fyrir liðlega 20 milljarða kr. viðskiptahalla, eða um 4% af landsframleiðslu og mundi svo haldast óbreytt næstu árin. Raunin hefur orðið allt önnur og þessi halli á viðskiptunum við útlönd, þessi tala hefur hækkað mánaðarlega síðan í áætlunum ríkisstjórnarinnar og er nú áætluð 54 millj. Hæstv. fjmrh. sagði í ræðu sinni áðan að enn meiri óvissu gæti nú um þessar stundir um efnahagshorfur en oft áður. Þá spyr maður sig: Hvers virði eru þær tölur sem hér eru settar fram? Herra forseti. Árið er ekki liðið og samkvæmt reynslu frá síðasta hausti getum við átt von á að hallinn vaxi enn til áramóta. Vonandi er þó að þær tölulegu forsendur sem hér er lagt upp með séu öruggari nú en á síðasta ári. Hins vegar hlýtur að verða að gera athugasemdir við þau vinnubrögð og öryggi þeirra sem liggja að baki þegar munar milljörðum ef ekki tuga milljörðum á efnahagsforsendum í framlög við fjárlagafrv., fjárlögum og síðan niðurstöðu á útkomu ársins. Herra forseti. Viðskiptahallinn kemur sér vel fyrir fjárhag íslenska ríkisins til skemmri tíma þar sem skattar og gjöld af auknum innflutningi skila auknum tekjum í ríkissjóð. Fyrir íslenska hagkerfið í heild er staðan nokkuð önnur. Hallann verður að fjármagna með erlendum lánum og á undanförnum árum hafa erlendar skuldir þjóðarinnar vaxið mjög hratt. Við þær horfur í hagvexti sem lagðar eru til grundvallar við þjóðhagsáætlun ríkisstjórnarinnar mætti viðskiptahallinn ekki nema meira en um 2,5% af landsframleiðslu til að erlendar skuldir þjóðarbúsins hækkuðu ekki sem hlutfall af landsframleiðslu. Nú er hins vegar búist við viðskiptahalla sem nemur 8% af landsframleiðslu og það fjórða árið í röð sem hallinn er yfir 6% miðað við sama mælikvarða og spáð er framhaldi á viðskiptahalla næstu ár. Ég vil einnig benda á þá staðreynd að þrátt fyrir að heildarskuldir íslenska ríkisins hafi minnkað hafa erlendar skuldir ríkissjóðs nánast staðið í stað. Á síðasta ári minnkuðu til að mynda erlendar skuldir ríkisins nánast ekki neitt og á þessu ári er heldur ekki gert ráð fyrir neinum sérstökum niðurgreiðslum á erlendum skuldum ríkissjóðs. Erlendur vaxtakostnaður er enn jafnfyrirferðarmikill í fjárlögum ríkisstjórnarinnar. Herra forseti. Ég leyfi mér að spyrja: Hver er erlend skuldastaða ríkissjóðs í dag og hver var hún fyrir ári? Enn fremur vil ég spyrja: Hver er erlend skuldastaða ríkisfyrirtækja sem fá að taka fé að láni erlendis og hvernig hafa breytingar orðið á þeirri skuldastöðu við útlönd? Hvað hafa þessar skuldir verið greiddar mikið niður á þessu ári? Ég vil þá fá aðrar upplýsingar en ég hef ef þær liggja fyrir. Enn fremur væri fróðlegt að fá að heyra hver er erlend skuldastaða sveitarfélaga og þjóðarbúsins í heild og hvernig hefur hún breyst á þessu ári og því næsta á undan. Ég ætla ekki að rekja hvað gerst getur ef haldið er áfram á þessari braut. Það ætti öllum að vera augljóst. Viðskiptahalli getur gengið um tíma í miklum hagvexti og uppbyggingu atvinnulífs sem síðar skilar auknum útflutningstekjum. En því er ekki nema takmarkað til að dreifa hér. Nú er því spáð að útflutningstekjur standi nánast í stað á næsta ári og hagvöxtur minnki niður í 1--2% en viðskiptahallinn standi aftur á móti eftir nær óbreyttur. Við á Alþingi og fyrir hönd landsmanna allra hljótum að hafa verulegar áhyggjur af framvindu mála. Um leið og hægir á hagkerfinu mun fjármagnseftirspurn minnka. Við það gæti dregið úr fjármagnsflæði sem hingað til hefur fjármagnað viðskiptahallann og haldið gengi krónunnar uppi. Með öðrum orðum, herra forseti, um leið og þenslan hættir gæti viðskiptahallinn orðið að blýlóðum sem geta dregið hagkerfið niður. Myndarlegur tekjuafgangur á ríkissjóði er ein leið til að bregðast við þessum vanda en hún mun ekki duga ein sér. Þá skiptir miklu máli fyrir jafnvægi í efnahagsmálum og aukningu hagvaxtar hvernig þessi tekjuafgangur er til kominn, hvar hann er innheimtur og hvernig tekjum ríkissjóðs er ráðstafað. Þar greinir okkur á í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði við ríkisstjórn Davíðs Oddssonar. Herra forseti. Við viljum sjá aðhald en við hefðum einnig viljað sjá fjárlagafrv. spegla vilja til jöfnunar í þjóðfélaginu sem drægi úr þenslu og hömlulausu neyslukapphlaupi og skuldasöfnun heimila og einstaklinga. Við hefðum viljað sjá myndarlega tekið á málum öryrkja og þeim tryggð eðlileg samfélagslaun. Við hefðum viljað að tekjur aldraðra hefðu fylgt tekjum annarra í þjóðfélaginu. Við hefðum viljað sjá betur staðið við bakið á barnafólki. Herra forseti. Við hefðum viljað sjá almennar aðgerðir til að jafna búsetuskilyrði fólks, t.d. í gegnum skattkerfið með eflingu menntunar og að grunnnámið verði eflt og ungt fólk geti lengur stundað nám í heimabyggð sinni. Aukið almennt menntunarstig þjóðarinnar er ein forsenda vaxandi hagsældar og velferðar. En núna er þjóðinni mismunað, skipt í hópa eftir aðgengi að menntun. Þetta er allt spurning um forgangsröðun verkefna, val um hvað skuli bíða eða mæta afgangi og hvernig tekjum ríkisins skuli varið. Við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði hefðum einnig viljað sjá merki um að ríkisstjórnin hugi til framtíðar en ekki aðeins til næsta fjárlagaárs. Hægur vöxtur í útflutningi er akkillesarhæll íslenska hagkerfisins og er m.a. ástæðan fyrir því að viðskiptahallinn er eins mikill og raun ber vitni. Það hefur verið ljóst um nokkurn tíma að sjávarútvegurinn getur ekki staðið undir allri þeirra lífskjarasókn sem þjóðin væntir og hefur tekið lán út á þó vafalaust megi þar sækja fram með breyttri fiskveiðistefnu sem tekur mið af sjálfbærri nýtingu auðlindanna og að byggðirnar meðfram ströndum landsins njóti forgangs við nýtingu auðlinda sjávar á grunnslóð og frekari fullvinnslu afla. En ríkisstjórn Davíðs Oddssonar virðist veðja öllu sínu á stóriðju og virkjanir sem krefjast mikils fjármagns en skapa fá störf en munu lítið gera til þess að bæta fjölbreytni í íslensku atvinnulífi. Hér viljum við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði sjá algjöra áherslubreytingu. Við hefðum viljað sjá frv. og efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar fela í sér hvatningu til lítilla og meðalstórra fyrirtækja, ekki síst þeirra sem nýta innlendar auðlindir með sjálfbærum hætti. Nú eru það einmitt einstaklingar og litlu fyrirtækin sem greiða hæstu vextina, taka óhagkvæmustu lánin og standa undir arðkröfum bankanna. En einmitt í þessum fyrirtækjum og hjá þessum fjölbreytta atvinnurekstri, sem byggir á framtaki einstaklinganna, fjölskyldusamfélagsins og samtakamætti fólks, sækjum við hagvöxt og aukna framleiðslu og framleiðni vítt og breitt um landið. Stórrekstur og einhæfni henta ekki fyrir svo lítið land sem Ísland. Við þurfum fjölbreytni og nýsköpun. Herra forseti. Ég hefði viljað sjá tillögu um lækkun raforkuverðs til þessara litlu fyrirtækja, til gróðurhúsabænda, til grænmetisframleiðenda svo að þau stæðu a.m.k. jafnfætis erlendum samkeppnisaðilum og erlendum atvinnufyrirtækjum hér á landi. Ég hefði viljað sjá stórátak í að koma þriggja fasa rafmagni til heimila og fyrirtækja vítt um landið. Herra forseti. Ríkisstjórn Davíðs Oddssonar sniðgengur þá miklu möguleika sem búa í íslensku atvinnulífi, íslenskum auðlindum, íslenskum einstaklingum og íslensku samfélagi. En það versta við þessi fjárlög er að þau segja aðeins hálfa sögu um stöðu hins opinbera. Á meðan ríkissjóður er rekinn með miklum tekjuafgangi berjast mörg sveitarfélög í bökkum og verja auknum hluta tekna sinna í rekstur til að standa undir þeim lögboðnu verkefnum sem Alþingi hefur falið þeim. Mörg sveitarfélög safna nú skuldum og verða að skera niður lögboðna þjónustu og geta ekki ráðist í eðlilegt viðhald og nýframkvæmdir. Með íþyngjandi lögum og reglugerðum ásamt skerðingu eða niðurfellingu tekjustofna hefur svigrúm sveitarfélaga til að sinna verkefnum sínum verið stórlega skert. Á tíu ára tímabili, frá 1990 til 2000, telur Samband ísl. sveitarfélaga samanlagðan viðbótarkostnað og tekjumissi vegna þessara aðgerða ríkisvaldsins vera 10--20 milljarða kr. og er þá ekki talinn með sá viðbótarkostnaður sem þau telja sig hafa orðið fyrir við yfirfærslu grunnskólans og að þeir mörkuðu tekjustofnar sem fylgdu yfirfærslunni hrökkvi ekki til. Samkvæmt úttekt, sem Ólafur Darri Andrason vann fyrir Samband ísl. sveitarfélaga ,,Mat á kostnaði sveitarfélaga við yfirtöku grunnskólans 1. ágúst 1996 og kostnaðaráhrifum aðalnámskrár``, er áætlað að kostnaður sveitarfélaganna umfram tekjustofna frá ríkinu sé nú 700--800 millj. kr. ári. Vert er að rifja upp að samkvæmt samkomulagi milli ríkis og sveitarfélaga var skipuð nefnd 4. mars 1996 sem skyldi gera úttekt á framkvæmd grunnskólalaganna í höndum sveitarfélaganna og endurmeta fjárþörf þeirra. Sú nefnd átti að skila áliti 1. ágúst sl. Ég spyr: Hverjar eru niðurstöður þeirrar nefndar? Þann 6. júní 1999 skipaði félmrh. nefnd til að endurskoða lög um tekjustofna sveitarfélaga. Átti hún að skila af sér í júnímánuði sl. Af og til í sumar hafa birst yfirlýsingar um að nú sé hún alveg að fara að skila af sér og síðasta dagsetning sem nefnd var opinberlega var 2. október. Herra forseti. Júní er liðinn og 2. október er liðinn og ekkert bólar á áliti nefndarinnar. Herra forseti, hvenær kemur álit nefndarinnar? Sveitarfélögin vítt og breitt um landið binda miklar vonir við störf nefndarinnar og að þau leiði til þess að tekjustofnar flytjist frá ríki til sveitarfélaga og að meiri jöfnuður komist á í þjónustugetu þessara opinberu aðila. Að vísu hefur forsrh. gefið yfirlýsingu um að álagning fasteignaskatts út á landi yrði leiðrétt til markaðsverðs eignanna og tæpt er á fólksfækkunarframlagi til þeirra sveitarfélaga sem verst hafa orðið úti í þeim efnum. Þær leiðréttingar, sem sér reyndar ekki stað í fjárlagafrv., standa utan við þær almennu kröfur sem sveitarfélögin gera á tekjujöfnun frá ríkinu. Herra forseti. Fjárlagafrv. sem tekur engin mið af breyttri tekjuskiptingu ríkis og sveitarfélaga eða tillit til bóta eða endurgreiðslna vegna lögboðinna verkefna sem þau hafa ekki tekjustofna fyrir er lítið nærri raunveruleikanum. Ég mun svo koma inn á einstaka liði frv. í ræðu minni síðar í umræðunni.

Herra forseti. Þegar ég var ungur maður söng ég lengi í kór. Sá kór var yfirleitt nefndur gengisfellingarkórinn. Á árunum 1988--89 lögðum við kórinn niður, hættum að syngja í honum og tókum upp nýja stefnu. Þá fórum við að berjast fyrir því að minnka heldur kostnað innan lands til þess að gera atvinnulífinu kleift að lifa og standast samkeppnina. Nú sé ég ekki betur en að búið sé að endurreisa þennan kór og ég heyri ekki betur en að aðalforsöngvarinn heiti hv. þm. Jón Bjarnason. Hvernig í ósköpunum ætlar hann að ráða við viðskiptahallann öðruvísi en að fella gengið úr því hann vill í sömu ræðunni efla, auka, stækka og hækka hvern einasta málaflokk sem við erum að fjalla hérna um? Hvernig í veröldinni eigum við að gera þetta öðruvísi þá? Hann hefur tekið við því hlutverki sem við lögðum af fyrir tólf árum og það eru þá tíðindi þegar stjórnarandstaða Íslands er með þessa efnahagspólitík.

Herra forseti. Ég verð fyrir nokkrum vonbrigðum með viðbrögð hv. bjargvættarins frá Flateyri og skilning hans á efnahagsmálum. Kannski þyrftum við að taka upp sérstakan lið í fjárlagafrv. sem héti forvarnastarf og endurmenntun á fjárlaganefndarmönnum. Það þyrfti kannski að taka upp skipulegar forvarnir. Ekki er ég að mæla með gengislækkun, síður en svo. En ég er að vara við að sú þróun sem nú er haldið fram geti leitt til gengislækkunar í sjálfu sér ef ekki er gripið inn í. Ég lagði til að tekin væri upp ný stefna og nýjar áherslur í uppbyggingu atvinnulífs sem skiluðu auknum tekjum, auknum útflutningi og líka bættri meðferð á vörum og þjónustu og neyslu innan lands. Hafi hv. þm. ekki heyrt þetta get ég látið hann hafa afrit af ræðu minni á eftir.

Herra forseti. Ég heyrði þessa ágætu ræðu. Þar var kveðið á um að auka þyrfti og efla flesta þá hluti sem eru til umræðu. En málið er einmitt þetta: Ef við ætlum að styrkja íslenskt atvinnulíf og styrkja samkeppnishæfni þess skiptir öllu máli að auka ekki tilkostnað innan lands. Standa í vegi fyrir því, gera allt sem við getum til þess. Lögmálið er eitt og óumbreytanlegt. Framleiðslukostnaður fer alltaf upp í eyðslustig samfélagsins. Þess vegna verðum við að verja þetta, þess vegna verðum við að koma í veg fyrir þensluna og aukninguna. Það er verkefnið. Við höfum nefnilega mjög góða afkomu hjá ríkissjóði, það gerir okkur kleift að vinna þessa vinnu og það er ljóst hvernig við eigum að gera það. Það liggur fyrir á næstu árum hvernig við getum styrkt íslenskt efnahagslíf, hvernig við getum unnið gegn viðskiptahallanum. Við getum unnið það með því að styrkja umhverfi atvinnulífisins, með því að lækka gjöld á atvinnurekstrinum, gera atvinnurekstrinum kleift að standa undir áframhaldandi velferð og áframhaldandi batnandi kjörum landsins.

Herra forseti. Ég og hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson erum sammála um að styrkja beri umgjörð atvinnulífsins. Ég gat þess einmitt í ræðu minni áðan. Styrkja umgjörð einstaklinganna, styrkja umgjörð hinna minni fyrirtækja vítt og breitt um landið en ekki að einblína á stóriðju og samruna sem eigi að vera allsherjarlausn og patent. Það er nefnilega svo, herra forseti, að það er stutt í það að menn hlaupi eftir eigin bergmáli. Ég vil benda hv. þm. Einar Oddi Kristjánssyni á að gæta sín þar. Í fjárlagafrv. er sóun á fé sem við mundum vilja verja með öðrum hætti. Má ég benda á fjárausturinn til þess að koma á einhverju sem heitir Schengen-samkomulag og Schengen-aðgerðir þar sem á að lögregluvakta fólk út og inn úr landinu eftir uppruna, þjóðerni o.s.frv. Algjörlega andstætt íslenskri þjóðarsýn. Þarna er sullað í peningum sem hefði betur verið varið til þess að byggja og styrkja íslenskt atvinnulíf.

Við vorum sammála á móti því.

Við erum sammála á móti því.

Herra forseti. Þingmenn Frjálslynda flokksins eiga ekki sæti í fjárln. og hafa því ekki eins og aðrir þingflokkar tök á að fylgjast með og þæfa innihald fjárlagafrv. og kann ræða mín að bera keim af því. Hins vegar hefur formaður þingflokksins fengið tök á að sitja sem áheyrnarfulltrúi á fundum nefndarinnar þessa viku og er það góðra gjalda vert og við munum reyndar fara fram á það að fá áheyrnarfulltrúa um lengri hríð í framtíðinni. Ég tek undir árnaðaróskir og hamingjuóskir til hæstv. fjmrh. vegna fjárlagafrv. að því leyti að það ber keim af góðærinu og þar er um greiðsluafgang að tefla. Hins vegar er frá því að segja að lofsöngur stjórnarliðanna sjálfra um afkomu ríkissjóðs og allt hvað eina sem þeir taka til hendi við er þannig að það setur blátt áfram að manni ugg, að hér sé ekki allt með felldu þar sem þeir telja sig þurfa á því að halda jafnóðum að sópa út af borðinu öllum aðvörunarorðum sem til þeirra eru mælt. Þegar hæst stóð í stönginni um verðbólguþróun á liðnu sumri mætti forsrh. í ræðustól og tilkynnti að hún væri að minnka. Mig minnir að ég hafi heyrt hið sama til hæstv. fjmrh. Þessi síbylja um að ráðamenn taki ekki tillit til eða geri sér ekki grein fyrir því að hættumerki eru á lofti vekur manni ugg. En hæstv. fjmrh. tók fram að fjárlagafrv. sýndi aðhaldssemi í fjármálum. Ég fæ ekki betur séð en að a.m.k. sé ekki staðið eins fast á bremsunum og þensluástandið krefst. Á komandi ári munu útgjöld halda áfram að aukast og verða 11 milljörðum kr. hærri en áætlað er á yfirstandandi ári og 17 milljörðum hærri sé litið á fjárlög ársins 2000. Hættumerkin sem ég minntist á eru verðbólgan fyrst og fremst, verðþenslan og bak við hana þessi gífurlegi viðskiptahalli sem við búum við. Verðþenslan leikur íslensk fyrirtæki grátt. Hinir gífurlegu vextir hljóta að vera fyrirtækjunum þungir í skauti. Samkeppnisstaða íslenskra fyrirtækja hefur stórum versnað. Það er að vísu ekki allt heimatilbúinn vandi vegna þess að þróun hins nýja evrópska gjaldmiðils, evrunnar, hefur einnig komið þar mjög alvarlega til skjalanna. Það er verðþensla og undanfari verðbólgu sem við erum að glíma við. Verðbólgan hefur mælst þrefalt hærri hér á liðnu ári en í helstu viðskiptalöndum okkar og við það eiga samkeppnisfyrirtækin auðvitað mjög erfitt að búa eins og gefur að skilja. Launaskrið er í góðærinu og ekkert undarlegt við það þótt það komi ekki til góða þeim sem eru lægst launaðir. Gengið er í stórfelldum háska statt eins og sýndi sig á liðnu sumri og spekúlantarnir eru áreiðanlega ekki hættir við þau markmið sín að sækja á það. Það eiga menn eftir að fá að reyna. Alvarlegasta ógnunin við verðþensluþróunina er ef gengið fellur. Það þarf að kosta miklu til að hindra það. Hins vegar kann vel að vera að við því verði ekki spornað mjög lengi ef svo heldur fram sem horfir og þá eru váboðar fram undan. Og gegn verðþenslunni og viðskiptahallanum er auðvitað aðalatriðið aðhald í rekstri ríkisins sjálfs og það er þar sem stjórnvöld og hið háa Alþingi koma til skjalanna. En hvers eðlis er --- og það hefur reyndar komið fram í umræðunum hér --- tekjuafgangur ríkissjóðs? Gaman væri að fá upplýsingar um hvað það gerir í blóðið, hinn mikli viðskiptahalli í innflutningsgjöldum, í virðisauka og öðrum sköttum. Við vitum að nýir skattar sem bitna harðast á þeim lægst launuðu eiga þar drjúgan þátt í. Þetta er auðvitað froðufé sem ríkissjóði áskotnast vegna viðskiptahallans og verðþenslunnar og ég man ekki betur en ég hafi heyrt hv. þm. Jón Kristjánsson, formann fjárln., sérstaklega nefna það á liðnu sumri að menn þyrftu að fara varlega í ráðstöfun þess fjár að því sem það væri að svo miklu leyti froðufé, bólgufé. Mér þykir miður að hv. 5. þm. Vestf. er horfinn af vettvangi því að ég átti alveg sérstakt erindi við hann til þess að rifja upp ræðu sem hann hélt við 1. umr. fjárlaga á liðnu ári og talaði mjög ástríðuþrungið um stöðu þeirra mála og varpaði þungum áherslum á að svona gæti ráðdeildin í þeim málum ekki lengur gengið. Þá var bullandi halli á rekstri heilbrigðismálanna og við stöndum frammi fyrir því enn í dag þrátt fyrir lokun sjúkradeilda, þrátt fyrir lenginu biðlista og þrátt fyrir hækkun lyfja sem nemur 1 milljarði kr. sem veldur því að fátækt fólk hefur ekki efni á að kaupa sér nauðsynleg lyf. Ég var, hv. 5. þm. Vestf., að rifja upp þá stund þegar ég hlýddi á hv. þm. halda tilfinningaþrungna ræðu um stöðu heilbrigðismálanna við umræðuna um fjárlagafrv. 2000 sem hann tók þátt í í fyrra. Og hann, sem maður upp á kvenhöndina, vildi ekki snúa sér með neinum harkalegum árásum að hæstv. heilbrrh. heldur var það mest sjálfsásökun sem hann hafði uppi. Við berum ábyrgð á þessu, sagði hann, allir sem hér erum, þessum þremur milljörðum eða hvað það var. Ég er að rifja þetta sérstaklega upp vegna þess að hv. þm., varaformaður fjárln., sagði að þetta gæti ekki gengið, þetta mundi ekki endurtaka sig. Hver er ástæðan í dag þrátt fyrir að sjúkradeildum sé lokað, þrátt fyrir að stórlega sé dregið úr þjónustunni, þrátt fyrir að biðlistarnir lengist svo til vandræða horfir? Bullandi halli. Hvaða tillögur eru nú uppi hjá þessum málsvara Sjálfstfl. til að endurskipuleggja þessi mál? Vegna þess að ég sé ekki að unninn verði bugur á þessu vandræðaástandi nema með rækilegum uppskurði. Þessar tillögur hljóta að liggja fyrir því, eins og hann sjálfur tók fram, að á þennan veg getur þetta ekki gengið. Sjálfsagt mun sparnaðurinn í lyfjakostnaðinum hafa í för með sér áframhaldandi lækkun útgjalda hins opinbera. Menn safnast fyrir til feðra sinna ef þeir fá ekki nauðsynleg lyf og þar með sparast sjúkrahúskostnaður og dýr umönnun sparast. Einn milljarður í sparnað þar, þar fá þeir milljarð til þess að verja með stofnun sendiráðs í Japan upp á milljarð ef þeim sýnist svo. Hvernig stendur á þeirri ráðdeild? Það er rétt að varaformaður fjárln. og talsmaður Sjálfstfl. svari því að með þeirri ráðdeild ætli hann að verja 1 milljarði í að stofna sendiráð í Japan. Að vísu er Japan mikið og verðmætt viðskiptaland okkar en við höfum líka náð mikilli og góðri markaðsstöðu þar fyrir sjávarafurðir okkar vegna framtaks útflutningsfyrirtækjanna sjálfra og það eru auðvitað þau sem eiga að halda áfram að sjá um það. Á þessari miklu tækniöld í viðskiptum sýnist manni að viðskipti við þessi fjarlægu lönd gætu farið öðruvísi fram en að eiga fulltrúa sem mest væri til þess ætlaður að taka í hendina á Hirohito sáluga eða því fólki við hátíðleg tækifæri. Einn milljarður takk, sem er rétt að segja alveg óskiljanlegt þótt mikilsvert sé að þetta litla land okkar hafi sem best viðskipti við erlend ríki og þá viðskiptalönd okkar öllu helst. Við höfum engin efni á því að stofna til slíks kostnaðar eins og þetta er. Ætli það verði ekki næst að menn stofni sendiráð upp á milljarð í Buenos Aires? Þótt ég sé eindregið þeirrar skoðunar að beinskera þurfi niður framkvæmdir svo braki í hverju tré, þá hlýtur maður þó að mega nefna ýmislegt sem maður saknar í fjárlagafrv. Það þarf líka, til að vinna bug á viðskiptahallanum, að draga úr opinberum framkvæmdum sem kostur er. Það þarf líka að forgangsraða þar en lítið vit er í því að forgangsraða með þeim hætti að velja slysagildrur Reykjavíkurborgar til að fresta endurbótum á því vegakerfi. Ef ég nefni vegakerfið sérstaklega og hið mikla fjármagn sem til þess er varið, þá skulum við aðeins rifja það upp fyrir okkur að kraftaverk hafa verið unnin í íslenskum samgöngumálum og vegalagningu sér í lagi, hrein kraftaverk, enda höfum við þar sem yfirstofnun Vegagerðina sem ég þykist hafa þá kunnugleika af að beri af öllum öðrum opinberum stofnunum í rekstri, framtaki og vinnubrögðum og á að vera óhætt að láta þá um og segja til um hvar hagkvæmast sé að verja fénu. Þess vegna höfum við efni á að doka rækilega við um vegaframkvæmdir, ég tala ekki um að bora í gegnum fjöll sem aldrei gefur neinn arð. Ég hef kannski leyfi til að spyrja eftir kosningaloforðum eins og loforði Framsfl. um 1 milljarð í baráttunni gegn eiturefnunum. Ég þarf ekki að fara mörgum orðum um ástand þeirra mála í okkar litla þjóðfélagi. Sú óáran vex hröðum skrefum. Það er að sínu leyti gífurlega dýrt fyrir þjóðfélagið og við megum til með að taka okkur mjög á. Kosningaloforð eru væntanlega gefin til þess að standa við þau en ekki gefin aðeins fyrir kosningar til að afla atkvæða. Ég nefni umferðarmálin þar sem vargöld ríkir á vegum þessa lands. Var ekki hæstv. dómsmrh. að tilkynna að vegalögreglan og eftirlit á vegum yrði eflt til að hindra þau ógnarlegu slys sem hafa riðið yfir okkur? En niðurstaðan er niðurskurður á fjárframlögum til þess arna. Ég veit ekki hvort mönnum er sjálfrátt þegar þetta er haft í huga. Ég hef áður lagt til opinberlega að bætt yrði við um 30 bifreiðum til eftirlits á vegum landsins og að tryggingafélögin yrðu látin borga helminginn af kostnaðinum við það. Áreiðanlegt er að þetta gæti orðið til að minnka rekstrarkostnað þeirra þegar á heildina er litið. Örfá orð um málefni sem hefur verið þæft mjög undanfarna daga og það eru málefni öryrkja og aldraðra. Hinn 24. mars 1999 birti hæstv. ríkisstjórn yfirlýsingu um breytingar á upphæðum tryggingagreiðslna þar sem sagði m.a., með leyfi forseta: ,,Því hyggst ríkisstjórnin nýta svigrúm í fjármálum ríkissjóðs til að koma til móts við sjónarmið lífeyrisþega um að raunkaupmáttaraukning lífeyrisbóta verði ótvírætt sambærileg við það sem orðið hefur hjá öðrum.`` Þar sagði enn fremur: ,,Áfram verður kerfi almannatrygginga til skoðunar, ekki síst í samráði ríkisstjórnar og eldri borgara.`` Svo mörg voru þau orð. En hvernig hefur verið staðið við þetta? Nú skyldi maður halda að svigrúmið væri ærið ef maður hefur aðeins tekjuafganginn í huga. Hæstv. fjmrh. hlýtur að hafa verið búinn að gleyma þessari yfirlýsingu frá 24. mars 1999 þegar ákveðið var fyrir skömmu, eftir að hann upplýsti um hinn mikla tekjuafgang ríkissjóðs, að tryggingagreiðslur skyldu einungis hækka um 0,7% 1. september sl. eða 123 kr. Ég fór í morgun og lét vigta eina appelsínu fyrir mig úti í Samkaupum. Hún kostaði 69 kr. Þessi lífeyrisþegi hefur ekki efni á að kaupa tvær, það vantar 15 kr. upp á það. Hins vegar var allt annað uppi á teningnum 1. apríl því að þá hækkaði þetta um 157 kr. og þá höfðu gengið af 19 kr. af þessum tveimur appelsínum. Ég verð að segja það líka að það er mikið rétt að ekkert liggur fyrir um það hvar samningar koma niður við opinbera starfsmenn og þá er ég sérstaklega með kennara í huga. Það er ekki hægt að ætla borð fyrir þá báru. En eins og staða þeirra mála er sýnist mér óhjákvæmilegt að stórbæta kjör þeirra og það muni áreiðanlega nema miklum fjárhæðum. Ég minnist þess að þegar ég var í skóla á Akureyri þóttu kennarar með betur stöddum opinberum starfsmönnum kjaralega séð. En þessu hefur öllu hrakað með ólíkindum áratugum saman. Nú er svo komið að þessari stétt hefur þar af leiðandi hrakað. Til þessara starfa sækja ekki lengur þeir sem skara fram úr eins og vissulega var staðreynd áður fyrri. Það er vegna þess hvaða kjör þeim eru búin. Þetta er í nútímaþjóðfélaginu orðinn a.m.k. hálfur uppalandinn alls ungdóms okkar ef ekki í mörgu falli nærri því að sjá um allt uppeldið. Ýmis augljós hættumerki eru á lofti í íslensku fjármála- og efnahagslífi. Það færi betur að ráðamenn skelltu ekki skollaeyrum við aðvörunum í sjálfumgleði sinni. Það er mjótt mundangshófið í þeim efnum og stutt í ófarnað verðbólgunnar ef ekki er gætt ýtrustu aðgæslu. Einskis má láta ófreistað til að sigling fyrir sker verðbólgu takist. Skerin eru nefnilega fram undan og fyllstu aðgæslu þarf að beita í siglingu þjóðarskútunnar. Um það hjóta allir að geta sameinast, hvar í flokki sem þeir standa.

Herra forseti. Við fjárlagaumræðuna fyrir ári benti allt til þess og var líka rétt og allir þeir sem tóku til máls úr fjárln. kváðu upp úr með að ekki gengi til lengdar að menn virtu ekki fjárlögin. Það yrði að taka á því strangar en gert væri. Við gætum ekki ár eftir ár komið með slíkar yfirkeyrslur eins og var gert við fjáraukalögin í fyrra. Allt hefur þetta gengið eftir vegna þess að þau gleðilegu tíðindi verða birt í þessum mánuði þegar fjáraukalögin verða lögð fram að öll starfsemi ríkisins er miklu nær því í dag en áður að virða fjárlögin og er þar gríðarlega mikill munur á. Hins vegar er það svo að útgjöld til heilbrigðismála hafa haldið áfram að vaxa á þessu ári, næsta ári og árinu þar á undan líka. Útgjöldin á næsta ári verða áætluð í kringum 8,5% af vergri landsframleiðslu sem er með því allra hæsta sem þekkist innan OECD. Það er vel og við skulum fagna því. Tilraunir okkar til þess að halda niðri og lækka útgjöld til lyfjamála að fyrirmynd norrænu þjóðanna hafa því miður ekki tekist. Það sem átti að verða niðurskurður í lyfjum árið 2000 og árið 1999 varð aukning. Það hefur ekki tekist. Allur samanburður varðandi fjárfestingar okkar erlendis er út í hött. Hingað til hafa allar fjárfestingar okkar varðandi húsnæði á vegum hins opinbera, þ.e. utanríkisþjónustuna, skilað verulegum arði þannig að það hefur tekist. Hitt getur svo legið milli mála. Ég skal ekkert segja um það hvernig fer um hið rándýra húsnæði í Tókíó, hvort það á eftir að verða varanleg peningageymsla eða ekki. Það vitum við ekkert.

Herra forseti. Útgjöldin hafa haldið áfram að aukast til heilbrigðismála. Má fá skýringu á því hvernig það má vera að samt dregur úr þjónustunni, samt fjölgar deildum sem lokað er? Samt fækkar í starfsliðinu. Hvernig má þetta vera? Hvernig stendur á því að slíkur öfugsnúður skuli vera á þessum lífshagsmunamálum okkar og hvað hyggjast stjórnvöld fyrir í málinu? Það er augljóst að hér þarf gífurlega hvassan uppskurð á málunum, því að eins og kom fram í ræðu hv. 5. þm. Vestf. hafa þau engum stakkaskiptum tekið nema á þann veg að þjónustan hefur versnað.

Herra forseti. Hinn rétti mælikvarði á þessa hluti er náttúrlega vísitala samneyslunnar. Á þann mælikvarða hefur þjónustan ekki minnkað. Hún hefur aukist stórkostlega. Einstakar aðgerðir hafa að vísu orðið miklu dýrari þar sem við höfum verið að gera þetta með miklu meiri og nýrri tækni en aukningin er alls staðar í magni hvar sem litið verður. Krafa þjóðarinnar er það líka. Það vilja allir hafa góð heilbrigðismál og umsögn erlendra aðila um stöðu heilbrigðismála á Íslandi er mjög góð. Alþjóðabankinn gefur út árlega vitnisburð um það hvaða þjóðir standa sig best í heilbrigðismálum. Vitnisburðurinn kom síðasta sumar. Þar töldu þeir að Frakkar stæðu best að vígi, sinntu þessu best. Ég man ekki hvort við töldumst í 7. eða 8. sæti. Einhvers staðar þar vorum við þannig að vitnisburður þeirra sem mæla þetta var mjög góður. Auðvitað væri betra að vera í fyrsta sætinu en við fengum mjög góðan vitnisburð. Heilbrigðismálum er mjög vel sinnt á Íslandi. Þau kosta hins vegar mjög mikla peninga. Við erum að verja eins miklu og þeir sem gera það hvað mest, um 8,5%. Ég held að það sé nokkurn veginn samstaða um það í þjóðfélaginu að halda því áfram. Hitt getur alltaf verið deiluefni og við eigum að vera vakandi yfir því hvort við getum ekki varið þessum peningum betur, hvort ekki sé hægt að nýta þá betur og hvort þeir geti ekki komið mönnum til betri nota en þeir gera í dag. Mjög oft er bent á það að við ættum að leggja meiri áherslu á forvarnastarfið en við gerum og er sjálfsagt að taka tillit til þeirra ummæla og reyna að átta sig á því hvort það getur ekki betur nýst en það er mjög gott, hefur farið batnandi, og er ekki verið að draga úr nokkrum sköpuðum hlut.

Herra forseti. Það hefur löngum verið kækur hv. þm. að vitna aðallega í OECD þegar hann hefur þurft að sækja einhver vottorð til handa ástandinu á Íslandi.

Alþjóðabankinn.

Já, það er í fyrsta skiptið sem ég heyri hv. þm. vitna til hans. Yfirleitt hefur hann bara verið með skýrslur OECD. En til einhverra sem þekkja ekki nógu vel til mála og hið opinbera matar hvort sem er á, er sama sagan æ ofan í æ, hvenær sem vakin er athygli á erfiðleikum eða bent á agnúa í hinu opinbera kerfi sem blasa við í heilbrigðismálunum, þá rjúka talsmenn stjórnarliðsins upp og segja að allt sé í himnalagi. Þess í milli gjósa staðreyndirnar upp eins og kemur fram í sambandi við heilbrigðiskerfið. Annað segja læknar en þessi hv. þm. var að votta um ástandið í þessum málum og annað segja þær þúsundir sem hafa nú bæst á biðlista til þess að fá nauðsynlega hjúkrun og verða vinnufærir.

Herra forseti. Nú liggur fyrir þinginu fjárlagafrv. fyrir árið 2001. Það er að mörgu leyti athyglisvert að með þessu fjárlagafrv. hafa forustumenn Sjálfstfl. setið á stól á fjmrh. og stjórnað ríkisfjármálunum um tíu ára tímabil. Því er ekki ónýtt að skoða aðeins hvað hefur verið að gerast síðustu tíu árin. Til að bera þetta saman er án efa eini rétti mælikvarðinn að gera það á grundvelli vísitölu samneyslunnar. Það er hinn eini rétti grundvöllur vegna þess að það segir í hvað ríkið er að borga. Hins vegar er ekki alveg víst hvernig við eigum að mæla þann kostnað sem ríkið hefur erlendis en það skiptir ekki máli hvernig við mælum hann. Þegar við förum yfir þetta og berum þetta saman kemur ýmislegt athyglisvert fram, sérstaklega með tilliti til málflutnings okkar ágætu pólitísku andstæðinga, stjórnarandstöðunnar. Stundum þegar þeir tala um okkur sjálfstæðismenn mætti ætla að við værum mjög harðsnúnir menn sem hefðum það helst á stefnuskránni að selja ömmu okkur hvenær sem nógu hagstætt tilboð bærist. Ef við skoðum þróun þessara mála kemur dálítið annað í ljós. Kostnaðurinn af erlendum samskiptum hefur aukist mest, hvernig sem við mælum hann. Þar kemur mjög margt til. Það er náttúrlega breyting á umhverfinu, þ.e. samningar okkar og samstarf við erlendar þjóðir og ég skal aðeins koma að því seinna. Þrír málaflokkar vekja athygli mína sem eru í efstu röð þeirra hækkana sem orðið hafa á síðustu tíu árum. Það eru háskólarnir á Íslandi og rannsóknastofnanir á Íslandi. Þessir tveir málaflokkar eru með allra mestu hækkunum sem orðið hafa á tíu árum og kemur það þvert á þá umræðu sem við heyrum dags daglega að verið sé að svelta menntastofnanir og rannsóknarstarf og þess vegna séum við ekki að búa í haginn fyrir framtíðina eins og ber. Þessu er alveg öfugt farið. Það hefur verið hvað mesta aukningin á fjármunum til háskólans og þar næst til rannsóknastofnana. Í þriðja sæti þessarar aukningar, sem kemur enn þá meira á óvart miðað við umræðurnar, eru málefni fatlaðra. Í dag er mjög hávær umræða um að við stöndum okkur ekki nógu vel, við eigum að gera meira og betur fyrir fatlaða. Ég ætla að taka undir það. Það er eflaust allt satt og rétt. Hins vegar það sem gerst hefur á þessum áratug ber mjög fagurt vitni, bæði forustumönnum öryrkja og þeim þingmönnum og ráðherrum sem hafa farið með völdin. Það hefur verið unnið meira og betur að þessum málum en nokkurn tíma fyrr og vonandi berum við gæfu til að halda því áfram. En umræðan í samfélaginu er allt önnur. Hún er mjög hávær. Það er kannski út af fyrir sig gott að öryrkjar hafi beinskeytta og harða talsmenn og skulum við vona að þeim verði ágengt og framhald geti orðið á þessu. Hins vegar vekur töluverða athygli mína skipting þess liðar sem hefur aukist mest sem er erlend samskipti. Ekki fer á milli mála, hvernig sem við mælum þetta, að kostnaðaraukinn er fyrst og fremst í nýjum embættum, nýjum sendiráðum, nýjum nefndum, nýjum samningum og gríðarlegur fjöldi af íslenskum starfsmönnum sem er farinn að taka þátt í störfum erlendis. Eflaust er það allt saman gott og gilt. Við aukum líka mjög kynni okkar af erlendum þjóðum. Við höfum líka aukið mjög erlend samskipti og opinberar heimsóknir, sem eru vonandi allar með kurt og pí, svona ,,cum eleganse``. Ég held að það eigi að vera áframhald á því, ég held að næsti þáttur í þessu eigi að vera á Indlandi innan skamms og það verður eflaust líka með miklum glæsibrag. Hins vegar vekur það athygli mína þegar ég skoða þróun þessara mála á þessum áratug að aðstoð okkar við fátækar þjóðir og sveltandi fólk hefur ekki vaxið að sama skapi. Að vísu hefur orðið töluverð breyting á tvö síðustu árin en á tímabili á þessum áratug var bókstaflega lækkun á hjálp okkar til útlanda. Það sem meira er, herra forseti, ég heyri engan mótmæla. Ég heyri engan mótmæla því. Fátækt fólk í útlöndum og sveltandi fólk hjá erlendum þjóðum á engan málsvara hér. Ég velti þessu töluvert fyrir mér. Gæti verið að við Íslendingar séum dálítið sjálfhverf þjóð? Það gæti verið að svo sé. Í umræðunni um ríkisfjármálin gagnrýnir stjórnarandstaðan réttilega sumt sem fram kemur. Kröfur koma fram um aukið aðhald og að við eigum að standa betur að þessum málum en við gerum. Ég get alveg tekið undir ýmislegt sem þar er sagt. Það er ýmislegt sem er verið að auka, kannski að óþörfu. En við getum litið á hvað hefur aukist mest, t.d. í því frv. sem nú liggur fyrir okkur. Hvað er það sem hefur hækkað mest og hver er stærsta talan sem finnst þar? Jú, það liggur fyrir: Tvö þúsund og þrjú hundruð milljónir, fæðingarorlof. Hver samþykkti það? Jú, það var það háa Alþingi sem hér situr. Það gerðist í vor. Það fór fagnaðarbylgja um landið, fæðingarorlof, það átti nánast enginn að þurfa að borga þetta. Þegar kom að því að líta á töfluna yfir því hverjir fylgdu þessu var hún alveg græn. Að vísu var aðeins einn maður að röfla og reyna að vekja athygli manna á því að þetta kostaði neitthvað en það skipti engu máli. Öll stjórnarandstaðan studdi málið heils hugar. Þessi stærsti útgjaldaliður var sameiginleg ákvörðun. Ég get nefnt fleiri. Fæðingarorlofið er kannski gott mál og allt í lagi með að þjóðin veiti sér það. Ég get nefnt fleiri liði sem fóru meira í taugarnar á mér en það. Útgjöld voru samþykkt sem koma fram í fjárlagafrv. upp á tugi milljóna, hingað og þangað um fjárlagafrv. Það var með þessa Schengen-vitleysu. Hverjir studdu það? Hvar var þá breiðfylking íslenskra jafnaðarmanna sem núna varar við of miklum útgjöldum? Hún stóð öll með hinni ágætu ríkisstjórn, hún studdi öll sem einn þetta stjórnarfrv. Ég hef stundum velt því fyrir mér hvort stjórnin geti treyst því að ef eitthvað er nógu vitlaust, þá fær hún stuðning þaðan frá. 
             Þannig var þetta og þannig hefur þingið tekið þátt í flestu því sem hér er verið að auka. Það er ákvörðun þingsins og það hefur ekki einu sinni verið pólitískur ágreiningur. Þetta skulu menn hafa í huga. Það er mjög nauðsynlegt fyrir þá sem gagnrýna frv. að þeir verða að ætlast til þess og gera ráð fyrir því, ef einhver hlustar á þá, að þeir praktíseri það sem þeir predika. En það er ekki gert. Það verður að gera það ef við ætlum að taka okkur alvarlega. Þannig er kostnaðaraukinn að verða til, þannig erum við að leggja ný og ný lóð á kostnaðinn í samfélaginu. Hver haldið þið að borgi fæðingarorlofið? Það kemur í tryggingagjaldið. Auðvitað borga atvinnuvegirnir þetta. Það þyngir róðurinn fyrir þá. Það þyngir róðurinn fyrir okkur að standa vörð um íslenska gjaldmiðilinn, krónuna. Þetta verðum við að hafa í huga. Ef við ætlum að halda áfram á þeirri farsældarbraut sem við höfum sannarlega verið á eru nokkur grundvallaratriði sem ber að hafa í huga. Það hefur verið farið í gegnum það mjög ítarlega að eitt af því sem er hvað þýðingarmest eru einmitt fjárlög. Á þessum áratug hefur tekist að gera þau ábyrg með mjög miklum afgangi þvert ofan í það sem var hér áður þegar ríkisfjármálin voru ein aðaluppspretta efnahagsvandans í þjóðfélaginu. Þá gat ríkið aldrei hamið útgjöld sín en nú hefur orðið veruleg breyting á. Hitt atriðið sem á ekki hvað síst þátt í því að okkur hefur gengið betur en áður er að gerðir hafa verið á þessum áratug æ ofan í æ farsælir og ábyrgir kjarasamningar. Ef við ætlum að gera okkur vonir um að halda áfram á þessari braut þá verður svo að vera. Ég nefni þetta af því enginn annar nefnir það. Það er best að ég tali þá um það. Núna eru uppi kröfur í þjóðfélaginu um veruleg frávik frá þeirri stefnu sem fylgt hefur verið. Menn tala um það opinskátt að þeim sé ekki minna sæmandi en að fá 70% kauphækkun eða svo. Ég get í sjálfu sér tekið undir það, svona fyrir hönd þjóðarinnar, því auðvitað er þessu kappakyni ekki sæmandi að fá minna en 70% kjarabætur. Ég veit að það er hægt að gera það, það tekur svona tíu til tólf, þrettán ár. Þá erum við á meiri farsældarbraut en nokkur önnur þjóð. En á þessu ári voru gerðir kjarasamningar milli Alþýðusambands Íslands og vinnuveitenda. Þeir hljóta að marka sporin, þeir hljóta að marka það sem á eftir fer. Það yrði mjög alvarlegt fyrir framtíð íslensks efnahagslífs og afkomu Íslendinga ef frá væri vikið. Það hljóta að vera þeir samningar sem við höfum að leiðarljósi og allt frávik frá þeim hlýtur að vera mjög hættulegt. Í kjarasamningum, í þeirri viðkvæmu umræðu um kaup og kjör, hafa allir rétt fyrir sér þegar þeir segja að þeim beri þetta og réttlætið standi þeirra megin en því miður er þetta ekki spurning um réttlæti þegar á heildina litið, það er spurning um samhengi hlutanna. Það er það sem ræður úrslitum um gæfu eins samfélags eða ekki. Það er þetta sem gerist og þetta verðum við að hafa í huga. Þetta, hversu viðkvæmt sem það er, ber okkur að tala um á Alþingi. Þó það sé kannski sárt fyrir ákveðna kröfuhópa að þeim sé sagt þetta, þá er enn þá sárara og enn þá verra og það eina sem má ekki gera, þegar við ræðum um kaup og kjör fólks, að gefa fólki falskar vonir, segja því ósatt. Það væri að segja ósatt ef við tækjum ekki svona stíft til orða, segðum þetta nákvæmlega eins og það er: Það verður að fylgja þeirri stefnu sem Alþýðusamband Íslands og vinnuveitendur mótuðu fyrr á árinu. Það verður að gera það, annars er allt í voða sem verið er að gera. Það má ekki. Hér hefur líka verið rætt um ýmsa viðkvæma hluti. Rætt hefur verið um málefni aldraðs fólks, málefni fatlaðra o.s.frv. Ég ætla aðeins fara nokkrum orðum um þá umræðu sem átt hefur sér stað svo ótal, ótal sinnum, upphrópanir á þessa leið: Misrétti hefur aukist í þjóðfélaginu, misrétti hefur aukist. Ég hef velt þessu, herra forseti, oft fyrir mér, hvað eru menn að fara með þessu tali. Hvað er það sem menn vilja sagt hafa um að misrétti hafi aukist á Íslandi? Ég held að skýringin á því að menn noti þetta orð hljóti að vera sú að menn setji samasemmerki á milli misréttis og mismununar. En það er ákaflega vafasamur málflutningur að segja það. Ef við gerum það þá erum við að segja að allt sem sé jafnt sé þar með rétt. Við getum ekki leyft okkur að nota þessi orð. En ef við förum til baka þá er það rétt að það hefur verið mismunað hér á nokkru og stærsta mismununin átti sér stað með samþykkt laga um Lífeyrissjóð opinberra starfsmanna. Sú samþykkt átti sér stað á jólaföstu 1997 ef ég man rétt. Það var eins og oft áður þegar mikilsverð mál eru til umfjöllunar að þau lög voru samþykkt með öllum atkvæðum stjórnarandstöðunnar og með öllum atkvæðum stjórnarsinna nema einu. Það var einn sem var á móti af þeirri ástæðu að hann taldi ofrausn vera fólgna í þessari lagasetningu. Rökin fyrir því að fara þá leið, breyta þessum sjóðum, setja þá í þessi tvö form, a- og b-deild, voru þau að menn töldu að opinberir starfsmenn, bæði lögregluþjónar og tollverðir, kennarar jafnt sem hjúkrunarfræðingar og ótal margir ágætis starfsmenn stjórnsýslunnar hefðu langa ævi unnið ríkinu vel fyrir tiltölulega lágt kaup miðað við svo marga, marga aðra. Því væri það rétt og skylt að bæta eftirlaunakjör þeirra og það var gert. Það var gert í nafni réttlætisins. Þessir samningar höfðu í för með sér skuldbindingar fyrir hönd ríkisins sem ekki eru undir 50 þúsund milljónum ef við lítum til langtímans. En nú koma einmitt þeir sem í nafni réttlætisins stóðu að þessari lagabreytingu og segja: Heyrðu, þetta var misrétti. Hvernig má þetta vera? Hvernig geta menn hagað máli sínu þann veg að kalla það misrétti sem þeir sjálfir samþykktu í nafni réttlætisins? Það er rétt að opinberir starfsmenn hafa fengið meiri bætur og lífeyrissjóðir þeirra standa betur en annarra, það er rétt. Og við samþykktum þá lagabreytingu, við gerðum það, allur þingheimur, stjórnarandstaðan jafnt sem stjórnarsinnar, í nafni þess að það væri réttlætismál. Nú þegar menn fjalla um kjör aldraðra er rétt að hafa þetta í huga. Deilumálið mikla um kjör aldraðra liggur í þessum vandræðaskap varðandi skerðinguna, þ.e. við erum með tekjutengdar bætur. Hvenær hófust þessar tekjutengdu bætur? Þær hófust á áttunda áratugnum, herra forseti. Þær hófust á áttunda áratugnum ekki síst fyrir atbeina og þrýsting verkalýðshreyfingarinnar sem réttilega benti á það að sjómenn, verkamenn og bændur stæðu miklu verr að vígi en margir aðrir þjóðfélagsþegnar gagnvart eftirlaunum sínum. Til að mæta þessu byrjuðum við á því að vera með tekjutengdar viðbætur. Það var þannig sem þetta upphófst. Þannig gerðist það og við verðum að hafa það í huga hvert upphafið var. Tekjutengingar á bótum verða alltaf til vandræða, ég er alveg sannfærður um það, þær verða alltaf til vandræða. Það er gríðarlega erfitt um að fjalla og mjög eðlilegt að það rekist á ýmsa einstaklinga. Það er mjög skiljanlegt að einstaklingar sem eru kannski nýhættir að vinna, eru mjög hraustir líkamlega, vilji fá að vinna áfram og þeir eiga þess kannski kost en þá kemur fram skerðing. Ergelsi er mjög skiljanlegt út af því. En umræða um málefni aldraðra eins og hún var hér í þessum háa þingsal í gær mun aldrei skila neinum árangri. Við munum aldrei ná árangri með slíku hnútukasti og þeim illindum sem virðast einkenna þessar deilur. Þess vegna verðum við að reyna að hugsa þetta upp á nýtt, reyna að sjá hvort við náum ekki sátt því það er ómögulegt að vera ósátt út af þessum hlutum. Við erum þó búin að þreyja þorrann og góuna í 30 ár, við vissum það milli 1970 og 1980 að mismunurinn væri svona mikill. Við vissum að það yrði ekki fyrr en rétt um 2015 eða svo sem hinir frjálsu lífeyrissjóðir yrðu í stakk búnir til að standa undir eftirlaunakröfum einstaklinganna. Nú eigum við þó ekki nema u.þ.b. 15 ár eftir og þá er ómögulegt að allt fari hér í hund og kött og eintóm rifrildi um þetta. Það er rétt að tekjuskerðingarnar valda vandræðum. Ég veit að mjög margir einstaklingar, sem hafa fjallað af mikilli kunnáttu og mikilli þekkingu og mikilli velvild og mikilli löngun til þess að koma ellilífeyrismálum Íslendinga í rétt og gott horf, hafa velt því fyrir sér hvort það mætti ekki finna alveg nýjar leiðir í þessu til að losa okkur undan þessum vandræðum. Og hugmyndir þeirra hafa staðið til þess að við reyndum þá að semja upp á nýtt við lífeyrissjóðina á þann veg að við gætum kannski jafnað stöðu þeirra til þess að borga eftirlaun. Við gætum samið um það á þeim grundvelli t.d. að ríkið tæki í auknum mæli til sín þessi erfiðu tilfelli, þ.e. örorkuna þegar fólk er að verða 100% eða 75% öryrkjar kannski á miðjum aldri, ég tala nú ekki um þá sem eru ,,invalid`` frá fæðingu, að ríkið tæki það meira á sínar herðar og minnkaði þannig áhættu lífeyrissjóðanna. Ég held að við verðum að fara svona ofan í þetta og reyna að finna sættir í þessu en hætta þeirri rosalegu, ofsalegu heift og miklu upphrópunum sem einkenna þessar deilur. Ég skal halda áfram að ræða þessi viðkvæmu mál í næstu ræðu minni, herra forseti.

Herra forseti. Mig langar í fyrsta lagi til að spyrja hv. þm. Einar Odd Kristjánsson og talsmann Sjálfstfl. í fjárlagaumræðunni hvað honum finnist um öryggi þeirra vinnubragða sem við upplifðum á sl. hausti þegar forsendur fjárlaga sem þá voru lagðar fram gerðu ráð fyrir að mig minnir einhvers staðar í kringum 20 milljarða kr. viðskiptahalla við upphaf. Síðan hækkaði talan vikulega og áætlunin hækkaði jafnt og þétt og endaði svo í 54 milljörðum sem nú er áætlað fyrir árið 2000. Nú byrjum við miklu hærra. Nú byrjum við í 57 milljörðum. Ef við mundum vera með sama öryggið og sömu vinnubrögðin að baki, hvar mundum við þá lenda? Hvaða tryggingu getur hv. þm. og varaformaður fjárln. gefið okkur til þess að við stöndum ekki frammi fyrir sama skrípaleiknum og á sl. hausti?

Herra forseti. Ég gef náttúrlega engum neina tryggingu. Þetta er ekki eins og í ævintýrunum þegar menn komu og sögðu: Legg ég á og mæli um, og þar með varð það. Staða íslensks atvinnulífs er mikið áhyggjuefni vegna þeirrar eftirspurnar sem er í landinu. Við höfum ekkert getað ráðið við það. Að vísu er mjög mikið af því vegna fjárfestinga, til allrar hamingju eru Íslendingar að dreifa áhættu sinni, þeir eru að fjárfesta erlendis sem er mjög gott upp á framtíðina, ég tala nú ekki um fyrir hönd lífeyrissjóðanna sem eiga að standa undir kjörum ellilífeyrisþeganna. Við getum ekki gefið neitt garantí fyrir þessum hlutum en við getum reynt það, við getum reynt að fara varlega, við getum reynt að hemja okkur. Og þetta fjárlagafrv. er ein tillaga til þess. Það er til þess sem þetta fjárlagafrv. er svona samið, til þess að reyna að koma í veg fyrir slíka þróun og sporna gegn henni. Það er vegna þess sem við erum með 30 þús. milljóna afgang. Það er til að reyna að ná þessum árangri. Hvort okkur tekst það eða ekki getum við ekki garanterað, það er ekkert víst. En það er fúslega sagt, það er mikill og ákveðinn vilji til þess vegna þess að menn gera sér alveg grein fyrir því þrátt fyrir velgengni okkar á undanförnum árum vitum við alveg um fallvaltleika þessa heims. Það er enginn svo kjánalegur að ætla að halda fyrir fram að allt sé rósum stráð. Við vitum um hætturnar, þess vegna erum við að reyna að fara varlega, þess vegna er verið að reyna að hafa þetta fjárlagafrv. þann veg sem það er.

Herra forseti. Ég vil vekja athygli á því að hv. þm. var líka varaformaður fjárln. á sl. ári. Og hann var líka ábyrgur fyrir því frv. sem þá var lagt fram. Hver er munurinn? Hefur hann bætt sig eða af hverju eigum við að trúa því að fjárlagafrv. sem nú hefur verið lagt fram sé eitthvað miklu betra? Og sá tekjuafgangur sem hér er nefndur, ég veit ekki betur en að það séu stórir póstar sem eiga þar eftir að koma inn. Þannig eigum við eftir að fá hliðstæða hækkun á tekjum og gjöldum í meðferð frv. Spretta bara peningarnir upp af sjálfu sér eða hvað hefur breyst í vinnubrögðum við fjárlagagerðina frá því í fyrra?

Herra forseti. Ég get upplýst þingheim um þau gleðitíðindi að eftir örfáa daga verður lagt fyrir þingið frv. til fjáraukalaga fyrir árið 2000. Þar mun koma fram að veruleg breyting hefur orðið til batnaðar að halda þessi fjárlög. Það eru veruleg umskipti frá fyrri árum. Það er tiltölulega lítið sem ríkið hefur farið fram úr í kostnaði sínum miðað við áætlunina sem gerð var eða miðað við lögin sem í gildi eru. Tekjurnar hafa hins vegar hækkað mun meira en útgjöldin þannig að tekjuafgangur ársins 2000 verður meiri en við gerðum ráð fyrir þegar við samþykktum fjárlögin 7. des. fyrir ári síðan. Þetta hefur því gengið betur í alla staði. Það eru mjög mörg fyrirtæki í ríkiseign og allflest hafa staðið við þá skyldu og orðið við þeirri kröfu að fylgja fjárlögum. Hér er um verulega umbreytingu að ræða frá því sem áður var og það ber að fagna því og ber að heiðra þá mörgu ágætu forstjóra ríkisins sem svo vel hafa að verki staðið. Við höfum ástæðu til að halda að þessi nýju vinnubrögð, þessi bættu og betri vinnubrögð muni halda áfram. Það er ástæða til að treysta því að við séum alltaf að ná betri og betri tökum á fjármálum ríkisins og það er eitt meginatriðið fyrir framtíðina og fyrir efnahagslíf Íslands að svo verði.

Herra forseti. Nú lauk máli sínu hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, talsmaður Sjálfstfl., sem er á móti fæðingarorlofslögunum sem við samþykktum í fyrra, sem er á móti Schengen-samkomulaginu og afleiðingum þess. Hann er sem sagt gegn eigin ríkisstjórn sem hann er þó að hamast við að verja og hrósa í bak og fyrir. Undarlegur málflutningur það. En af því, herra forseti, að það er svo undarleg niðurstaða hjá þingflokksformönnum og stjórn þingsins um að það væru aðeins talsmenn sem mættu fara í andsvör þá má ég til með að bera fram spurningar úr því að ekki var hægt að fara spontant í ræður þingmanna sem hér töluðu sem talsmenn flokkanna. Því vil ég beina þessari spurningu til hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar um hvort hann telji að sá fjárlagaafgangur sem gert er ráð fyrir upp á 30.300 millj. sé raunhæfur. Og í öðru lagi: Hverjar telur hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson að verði helstu breytingar fjárlagafrv. þess sem nú liggur fyrir? Það verður fróðlegt að fá svör við þessu. Ég hef takmarkaðar efasemdir um raunsæi varaformanns fjárln. Því spyr ég hann þessara spurninga. Ég vil bara minna á breytingar upp á hundruð milljóna kr. í síðasta fjárlagafrv. og ég vil minna á að það vantar verulega á að grundvöllur rauntalna liggi fyrir. Það liggja aðeins fyrir megindrættir. Þess vegna spyr ég þessara spurninga. Til þess að styðja það sem ég var nú að segja vil ég bara minna á að það vantar að samþykkja uppgjörsfjáraukalög fyrir árið 1998. Það hefur ekki verið gert. Uppgjörsfjáraukalög fyrir árið 1999 hafa ekki verið lögð fram. Frv. til fjáraukalaga vegna ársins 2000 hefur ekki verið lagt fram. Þetta segir manni að það vantar verulega inn í þann grundvöll sem á að vera fyrir fjárlagafrv. eins og það er núna í höndunum á okkur. Og aðeins út frá því sem stendur í þessu fjárlagafrv. þá má velta því fyrir sér hvort sparnaður heimilanna sé að aukast. Ég efast um að svo sé. Samkvæmt upplýsingum hafa heildarskuldir einstaklinga sem hlutfall af tekjum aukist úr 108,6% í 109,5%, eða um u.þ.b. 1%, þannig að það er ýmislegt sem maður þarf að velta fyrir sér og það er mjög margt, hv. varaformaður fjárln., sem á eftir að gerast í umfjöllun í fjárln. og það er margt sem á eftir að koma fram á þeim vikum sem líða fram að næstu umræðu. Það er ástæða til að spyrja hæstv. fjmrh. um það vegna ræðu hans, sem ekki var hægt að fara í andsvör við út af því sem ég greindi frá áðan, hvort hæstv. fjmrh. telji að við eigum von á því með hinu nýja hagkerfi að það skili öldruðum, öryrkjum og þeim sem teljast lakar settir betri stöðu í þjóðfélaginu en hæstv. ríkisstjórn hefur skipað þeim í nú. Eða getum við átt von á því að enn á næsta ári og kannski aftur á þarnæsta ári heyrum við hróp þegar við göngum til þingsetningar ,,heiðra skaltu föður þinn og móður``. Það þótti mér ömurlegt að heyra. Mér þótti ömurlegt að heyra að aldraðir höfðu komist að þeirri niðurstöðu að þetta var sterkasta hróp þeirra. Sterkasta hvatning til Alþingis Íslendinga um að laga þeirra kjör. Ég spyr: Ætlar hæstv. fjmrh. að beita sér fyrir því að breyta skattkerfinu þannig að tekjutengingarákvæði rífi ekki til baka hverja krónu sem fyrrnefndir hópar kunna að fá til hækkunar, þ.e. krónu fyrir krónu? Herra forseti. Mig langar að rökstyðja þetta dæmi út frá einstaklingi sem fékk í leiðréttingu á lífeyri 214 þús. kr. Það var gömul kona sem fékk þessa leiðréttingu vegna áranna frá 1997 fram til 1999. Og hvað gerðist þá með þessum 214 þús. kr. sem þessi gamla kona fékk í leiðréttingu? Hún missti tekjutryggingu upp á hvað, 96 þús. kr. Hún varð að greiða í staðgreiðslu 54 þús. kr. Hún missti heimilisuppbót upp á 74 þús. kr. Hún stóð með 10 þús. kr. í mínus eftir að hafa fengið lífeyrisgreiðslu upp á 214 þús. kr. Svona er skattkerfið okkar og það vantar frumvörp. Það þarf að leggja fram frumvörp með fjárlagafrv. til að laga svona óréttlæti. Mér er nákvæmlega sama hvort það er verkalýðshreyfingin, Vinnuveitendasambandið eða hver það er sem hefur staðið að þessum gjörðum, þær eru ranglátar og við eigum að vera fólk til að laga þetta, hvort sem við sitjum í meiri eða minni hluta, í stjórn eða stjórnarandstöðu. Þetta dæmi er sannleikur og ég get dregið það fram og látið hæstv. fjmrh. hafa með nafni og kennitölu og öllu saman ef þess er óskað. Herra forseti. Í umræðunni um fjárlög má frekar búast við fyrirspurnum, gagnrýni og athugasemdum heldur en umræðum um þann gífurlega afgang sem menn ætla sér að vera með í lok fjárlagaársins. En eins og ég sagði áðan: Uppgjörsfjáraukalög vegna 1998 hafa ekki verið samþykkt og uppgjörsfjáraukalög vegna 1999 liggja ekki fyrir og heldur ekki fjáraukalög vegna ársins 2000. Ég vil einnig minna á, herra forseti, að ríkisreikningur er undirritaður með fyrirvara af hálfu ríkisendurskoðanda, þannig að það má af því sem ég nú segi vera ljóst að það vantar á að grunnurinn fyrir framlögðu frv. sé trúverðugur. Af hverju undirritar ríkisendurskoðandi ekki ríkisreikning? Af hverju? Vegna þess að hann telur eitthvað rangt, hann telur eitthvað vera þar sem á öðruvísi að vera. Ég veit að tekju- og gjaldahlið þessa frv. sem við erum nú að byrja að ræða mun breytast í meðförum fjárln. og eftir atvikum í höndum Alþingis. Það hefur alltaf gerst þessi ár sem ég hef átt sæti í fjárln. Það má minna á að nánast öll sérframlög sem fjárln. setti inn í frv. á síðasta ári af ýmsum toga, vegna félagasamtaka, vegna ýmissa tekjustofna sem þurfti að rétta af fyrir stofnanir, það hefur allt verið tekið út aftur. Það er kannski eðlilegt að hver einasta stofnun sem fjárln. hefur veitt fyrirgreiðslu sé endurskoðuð á hverju ári, það getur vel verið. En svo mikið er víst að ég veit að stofnanir eins og Krýsuvíkursamtökin fengu leiðréttingu vegna þess að það vantaði inn í grunninn þeirra og það er tekið út. Ég get rakið fjölmörg svona dæmi. Í gegnum allt fjárlagafrv. er sérstaklega getið um liði sem eru teknir svona út. En ég vil segja það að sem betur fer hefur mjög oft náðst samkomulag um lagfæringar fyrir lokaafgreiðslu frv. og ég vonast til þess að við eigum gott samstarf í fjárln. á hvorn veginn sem við tölum um meiri eða minni hluta, að við eigum gott samstarf um að laga það sem upp á vantar. Og ég treysti því að hæstv. fjmrh. muni ekki setja fótinn fyrir þær leiðréttingar sem eru nauðsynlegar gagnvart svo fjölmörgum félagasamtökum hverju nafni sem þau nefnast. Mér segir svo hugur um að margar breytingar verði gerðar á fjárlagafrv., ég er ekki að spá illa fyrir ríkissjóði heldur reikna ég með að tekjuskiptingu ríkis og sveitarfélaga verði að endurskoða og menn verða að reikna með verulegum breytingum á þeirri tekjuskiptingu.

Herra forseti. Aðeins út af ummælum hv. þm. um uppgjörsfjáraukalög og fjáraukalög, þá er það nú allt með hefðbundnum hætti, þó með því fráviki að uppgjörsfjáraukalögin fyrir 1998 hafa ekki verið afgreidd eins þingmaðurinn sagði. Þar er um að ræða ákveðið frumkvöðulsstarf í vinnslu þess máls, vegna þess að það eru fyrstu uppgjörsfjáraukalögin á grundvelli nýju fjárreiðulaganna frá 1997 og ég hygg að þingheimi sé vel kunnugt um það af hvaða ástæðu ekki hefur tekist að klára það mál, en það er hins vegar væntanlegt inn í þingið mjög bráðlega á nýjan leik. Sama er að segja um frv. til uppgjörsfjáraukalaga fyrir 1999. Fjáraukalagafrv. fyrir árið 2000 verður líka á ferðinni von bráðar og er ekkert óvenjulegt við að það sé ekki komið fram í fyrstu viku þingsins. Hins vegar er nokkuð um það fjallað í grg. með fjárlagafrv. hvaða breytingar þar eru helst væntanlegar. Ég tel ekki að það sé rétt hjá hv. þm. að tala um að Ríkisendurskoðun hafi undirritað ríkisreikninginn 1999 með fyrirvara. Það er einfaldlega bent á að ekki sé búið að afgreiða uppgjörsfjáraukalögin frá 1998, sem er auðvitað rétt, og það er ekki búið að leggja fram uppgjörsfjáraukalögin frá 1999, enda er ekki gert ráð fyrir því í lögunum að það sé gert fyrr en í upphafi þings árið eftir, þ.e. núna á þessu hausti að því er varðar 1999. Þetta vildi ég bara að kæmi hér fram svo það væri enginn misskilningur manna meðal í þessu efni, en ég hygg að hv. þm. sé nú líka alveg klár á þessu.

Herra forseti. Að sjálfsögðu er ég klár á hvernig framgangur mála á að vera. Ég var bara að benda hæstv. fjmrh. á að grundvöllurinn fyrir framsettu fjárlagafrv. er kannski ekki nægjanlega traustur fyrr en við erum búin að sjá þessi mál afgreidd. Ég spurði hér spurninga varðandi hið nýja hagkerfi og minnti á ákveðin atriði sem legið hafa mjög þungt á mér frá því á þingsetningardegi og það er ekkert víst að hæstv. fjmrh. vilji svara þessu, en ég spurði um hið nýja hagkerfi og áhrif þess á þá hópa sem ég nefndi í ræðu minni. Síðan spurði ég beint um hugsanlegar breytingar á skattkerfi sem varða tekjutengingar, tók af því dæmi, nákvæmt dæmi um einstakling sem tapaði 10 þús. kr. á því að fá 214 þús. kr. lífeyrisgreiðslu vegna tekjutenginganna. Þetta er sannleikur og ég get komið með hann og lagt hann fyrir hæstv. fjmrh. þegar hann vill, bæði með nafni og kennitölu. Þessu þurfum við að kippa í lag og ég treysti því að hæstv. fjmrh. sé mér sammála um að svona lagað eigi ekki að viðgangast.

Herra forseti. Ég dreg ekki í efa það dæmi sem hv. þm. hefur nefnt til sögunnar og ég hygg að það sé hægt að nefna mjög mörg dæmi þar sem niðurstaðan hjá fólki verður alveg hörmuleg vegna tengingar sem er á milli bóta innbyrðis, lífeyrisgreiðslna og skatta. Það er nú einmitt þess vegna sem ríkisstjórnin hefur sett í gang sérstakan vinnuhóp til þess að kortleggja það mál, þ.e. samspilið á milli bótagreiðslna almannatrygginganna, lífeyrisgreiðslna úr lífeyrissjóðum og skattkerfisins til þess að gera raunhæfar tillögur um að koma okkur út úr þeim vítahring sem fólk lendir í við svona aðstæður eins og hv. þm. nefndi. Ég býst við því að við séum öll sammála um að þetta sé óréttlátt og þarna sé verk að vinna til þess að draga úr þessu og læt ég alveg liggja á milli hluta hvaða pólitísku öfl það voru sem á sínum tíma beittu sér harðast fyrir tekjutengingum af hvaða tagi sem er. Látum það liggja á milli hluta en reynum að komast til botns í þessu máli og leysa úr því. Sú nefnd sem ég hef nefnt hér til sögunnar er undir formennsku ráðuneytisstjórans í forsrn., Ólafs Davíðssonar, og ég veit að þar er vel og skipulega unnið og ég vona að við fáum brátt einhverjar niðurstöður úr því starfi og tillögur um það hvernig hægt sé að bregðast við án þess að allt kerfið fari á slig.

Herra forseti. Ég vil nú bara nota þetta tækifæri til að þakka hæstv. fjmrh. fyrir að taka undir þau orð sem ég lét hér falla um að lagfæra þetta óréttláta kerfi sem tekur, eins og í dæmi þeirrar konu sem ég nefndi áðan, meira til baka heldur en einstaklingurinn er að fá til leiðréttingar. Það hlýtur að vera nauðsynlegt að taka á því og ég fagna orðum hæstv. fjmrh. og ég treysti því og veit, því ég þekki hæstv. fjmrh. vel, ég veit að það er fullur vilji á bak við þessi orð og ég vonast til þess að þess sjái stað þegar umfjöllun um þetta fjárlagafrv. lýkur, að þá hafi orðið eða a.m.k. sé í fæðingu leiðrétting á þessum málum.

Herra forseti. Það er bara vegna þess að hv. þm. spurði mig hvort ég teldi frv. sem hér liggur fyrir raunhæft eða raunsætt. Ég tel það vera byggt á þeim gögnum sem við best höfum. Ég býst við að þeir spádómar sem þar eru séu byggðir af hinum mætustu mönnum, þeim hagfræðingum og þeim sérfræðingum sem um þetta fjalla. Hef ég einhverja ástæðu til að efast um það? Ég get bent á það að okkur hefur tekist betur, t.d. í ár, heldur en oft áður að nálgast þetta. Það eru minni villur, það eru miklu lægri upphæðir sem koma fram í fjáraukalögum í ár en var í fyrra eða hittiðfyrra. Þannig að nálgun við raunveruleikann er að verða meiri og meiri við fjárlagagerðina. Ég veit að menn eru að vanda sig meira og meira, þeir hafa líka meiri og betri upplýsingar, menn leggja sig meira og meira fram. Forstöðumenn ríkisfyrirtækja taka þetta alvarlega. Þeir vita að það er engin önnur leið til að stjórna ríkisfjármálum en að hlýða fjárlögunum, fleiri og fleiri gera sér það ljóst. Ég hef því enga ástæðu til annars en að vera bjartsýnn á að þetta sé raunsætt. Þingmaðurinn spurði mig líka hvað ég héldi að líklega mundi nú gerast. Það er nú ekki þannig að menn séu að hvísla hérna daglega hvað þeir halda sjálfir að sjáist í spádómskúlunni þannig að mér finnst nú spurningin ekki alveg við hæfi. En kannski af því að svo fáir heyra til okkar þá get ég svo sem sagt hv. þm. það að svona innst inni í mínum kolli grunar mig nú samt að hagvöxturinn á næsta ári verði meiri en spáð er.

Herra forseti. Við heyrðum spá hv. þm. um næsta ár, að það verði meiri hagvöxtur á næsta ári en á þessu og við skulum bara hafa það í huga og nú er það orðið skjalfast. En ég vil minna á, herra forseti, það sem ég tel að vanti upp á þessi fjárlög. Ég tel að það vanti upp á að leiðrétta hlut sveitarfélaganna. Þau eiga inni hjá ríkissjóði að mati vísustu manna 4,9--5,5 milljarða fyrir hvert ár sl. ár vegna þeirra laga og skyldna sem við höfum sett á sveitarfélögin í svo margföldu formi. Það eru einir átta eða níu liðir sem ég gæti tínt hér upp hefði ég tíma til að tala lengur en í stuttu andsvari. En þar verðum við að leiðrétta, a.m.k. er um að ræða eina 4,9--5 milljarða sem eiga eftir að fara af þessum 30,3 milljörðum ef við ætlum að vera sjálfum okkur samkvæm. Það er alveg nákvæmlega sama hvaða tillaga kemur frá tekjustofnanefnd, sem er undir forustu hv. þm. Jóns Kristjánssonar, ég veit að talan liggur einhvers staðar þar um. Það hef ég frá vísum mönnum sem um þessi mál hafa vélað. Og ef við ætlum að vera sjálfum okkur samkvæm þá verðum við að leiðrétta til sveitarfélaganna, annars verðum við að draga til baka þau lög sem við höfum sett þeim til handa til þess að standa undir.

Herra forseti. Ég ætla ekki að blanda mér í hvað kemur út úr þessum baunateljurum sem eru að reyna að finna út hvað sé ríkisins og hvað sé sveitarfélaganna. Það kemur allt í ljós í fyllingu tímans. Hins vegar ætla ég að fullyrða það við hv. þm. að eins og ástandið er á Íslandi í dag, eins og við höfum réttilega getið um hér, bæði talsmenn stjórnarinnar, og talsmenn stjórnarandstöðunnar hafa líka rætt það, þá er full ástæða til þess að fara varlega, það er full ástæða til að gæta sín. Við höfum ástæðu til að ætla að það geti hægt á þeirri miklu kjarabót sem hefur verið hér í landinu á hverju ári undanfarin fimm, sex ár. Þó að það væri ekki nema að hægja verulega á henni þá er það heilmikið átak og mjög erfitt fyrir launafólk. Þannig að hv. þm. getur alveg treyst því, sama hverjar kröfur sveitarfélaga kunna að vera um auknar tekjur, að það er mjög lítill eða nær enginn hljómgrunnur innan Sjálfstfl. um að veita sveitarfélögum heimild til að auka skatta á almenning.

Herra forseti. Við höfum verið um margt sammála, ég og hv. talsmaður Sjálfstfl. í þessum umræðum, varðandi fjárlagagerð og fjármál, en við erum ósammála um þennan þátt nákvæmlega sem snýr að sveitarfélögunum. Ekki því að þau eigi að fara að eyða og bruðla, heldur erum við ósammála að því leyti til að við verðum að láta sveitarfélögunum í té þá fjármuni sem þarf til að standa undir þeirri þjónustu sem við höfum áður lagt á þau hér á Alþingi með margs konar lögum. Ástandið á Íslandi í dag, nefndi hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, talsmaður Sjálfstfl, ástandið er þannig í dag að 15% þjóðarinnar eiga 85% af auðnum. Næstu 10% eiga 95% af auðnum. Það eru 25% þjóðarinnar sem eiga 95% af þjóðarauðnum. Hitt er hjá afganginum, 5% hjá 75% þjóðarinnar. Þetta er nú ástandið í dag, góða ástandið á Íslandi í dag. Þetta er góða ástandið á Íslandi í dag sem ég var að lýsa áðan þegar aldraðir og öryrkjar voru hér á Austurvelli og létu til sín heyra með hrópinu: ,,Heiðra skaltu föður þinn og móður.`` Ég segi það, herra forseti, að það stakk mig illa. Mér finnst ég bera sök á því að nokkru leyti hvernig kjör þeirra eru og ég tel að við eigum að leiðrétta þau kjör. Það er ástandið á Íslandi í dag sem ég vil breyta.

Herra forseti. Þetta verður ræða í eins konar símskeytastíl því að henni er ætlað að vera tíu mínútur að hámarki. Fyrst langar mig til að nefna það sem ég tel vera jákvæðast í þróun efnahagsmála á Íslandi nú um stundir. Það sem ég tel vera jákvæðast er á hvern veg atvinnuleysi hefur minnkað, á hvern veg dregið hefur úr atvinnuleysi í landinu. Það mun nú vera komið undir 2%. Og samkvæmt þeim gögnum sem reidd eru fram með fjárlagafrv., þeim spám sem þar er að finna, þá ætla menn að það verði ekki meira en 1,5% á komandi ári. Þetta finnst mér vera gleðileg tíðindi vegna þess að eitt alvarlegasta þjóðfélagsböl er atvinnuleysi. En þótt prósentan sé lág þá skulum við ekki gleyma því að að baki hverju prósentustigi er mikill fjöldi fólks, er fjöldi einstaklinga. 1% atvinnuleysi þýðir 1.350 atvinnulausir einstaklingar. Þessu skulum við ekki gleyma. Og ef það er staðreynd að atvinnuleysi á Íslandi sé nú 2% eða rétt innan við 2% þá eru það 2.700 manns. Þetta vildi ég nefna fyrst, því að það á að vera forgangsverkefni í atvinnulífinu að halda atvinnuleysinu í algjöru lágmarki, helst útrýma því með öllu því að rétturinn til vinnunnar eru mannréttindi sem við eigum að hafa í heiðri. Þá vil ég nefna tekjuafganginn sem ríkisstjórnin stærir sig af. Því er spáð að tekjuafgangur verði rúmir 30 milljarðar kr. á komandi ári. Þetta eru miklir fjármunir. Hins vegar hefur verið bent á það við umræðurnar að ýmsar blikur séu á lofti. Þessara tekna sé aflað að verulegum hluta til vegna mikillar veltu í þjóðfélaginu, þar á meðal mikils innflutnings. Og staðreyndin er sú að á þessu ári flytjum við inn til landsins 54 milljörðum meira en við flytjum út. Og menn eru að gera því skóna að þessi munur verði enn meiri á næsta ári eða 57 milljarðar kr. Hv. þm. Jón Bjarnason minnti okkur á það í sinni framsögu að á sama tíma í fyrra þegar við vorum að fjalla um fjárlögin við 1. umr. þá hefðu menn verið að spá því að viðskiptahallinn mundi nema um 20 milljörðum kr. á þessu ári. Nú eru menn að tala um 54 milljarða. 20 milljarðar eru um 4% af landsframleiðslu, 54 milljarðar eru um 8% af landsframleiðslu. Og samkvæmt þjóðhagsáætlun er gert ráð fyrir því að engin breyting verði á þessu á komandi árum, því að hér segir, með leyfi forseta, á bls. 12: ,,En þrátt fyrir það verður áfram mikið ójafnvægi í viðskiptum við útlönd í þessum framreikningi. Samkvæmt honum verður viðskiptahalli verulegur allt tímabilið,`` --- og hér er verið að vísa til tímabilsins til 2005 --- ,,þótt hann lækki nokkuð frá því sem nú er. Búist er við að hann verði á bilinu 7--7,5%.`` Ég minni á orð hv. þm. Jóns Bjarnasonar að nýju. Við vorum að tala um 20 milljarða halla, 4%. Nú erum við að tala um 8% af landsframleiðslu, 54 milljarða, 57 á komandi ári og ríkisstjórnin spáir því eða stofnanir hennar að það verði framhald á þessu á komandi árum. Þetta er áhyggjuefni. Hæstv. fjmrh. benti okkur á að skuldir ríkisins væru á niðurleið og hann valdi til viðmiðunar árslok 1997. Hann sagði, með leyfi forseta, í ræðu sinni: ,,Þessi góða afkoma hefur fyrst og fremst verið nýtt til þess að grynnka á skuldum með þeim árangri að hreinar skuldir ríkissjóðs munu lækka úr 170 milljörðum króna í árslok 1997 í 100 milljarða í lok ársins 2001 samkvæmt áætlun frv. Hrein skuldastaða í hlutfalli við landsframleiðslu lækkar á þessu tímabili úr 32,5% í 14%.`` Vandinn er bara sá að skuldir Íslendinga fara vaxandi. Á sama tíma og verið er að ná skuldum ríkisins niður vaxa skuldir íslensku þjóðarinnar. Ekki bara fyrirtækjanna og einstaklinga á markaði heldur einnig sveitarfélaganna og ýmissa þeirra stofnana sem ríkið hefur falið að sinna ýmsum þeim verkefnum sem áður voru á vegum opinberra aðila. Hér segir í þjóðhagsáætlun, með leyfi forseta, á bls. 10: ,,Mikill viðskiptahalli og lántökur til fjárfestinga í erlendu áhættufjármagni birtast í hærri skuldastöðu þjóðarbúsins gagnvart útlöndum. Gert er ráð fyrir að hrein skuldastaða verði í lok árs um 78% af landsframleiðslu, eða 11 1 / 2 prósentustigi hærri en um sl. áramót. Reiknað er með að hrein skuldastaða hækki í 85% af landsframleiðslu fyrir lok næsta árs.`` Það er þetta sem efnahagsstjórnin og fjármálastjórn ríkisstjórnarinnar er að leiða til, að skuldir Íslendinga fara ört hækkandi. Þá er komið að því að spyrja hvernig eigi að nota tekjuafganginn. Ég hjó sérstaklega eftir því að á meðal þeirra atriða sem hæstv. fjmrh. nefndi sérstaklega voru barnabæturnar. Á bls. 439 í fjárlagafrv. er gerð grein fyrir því hvernig 600 millj. kr. skuli pumpað inn í barnabótakerfið til viðbótar frá því sem áður var. En ég vek athygli á því að samkvæmt reikningi 1999 voru barnabæturnar 3,9 milljarðar, samkvæmt fjárlögum fyrir árið 2000 3,6 milljarðar og samkvæmt frv. rúmir 4,2 milljarðar. Með öðrum orðum er munurinn á reikningnum frá 1999 annars vegar og frv. nú hins vegar, munurinn er ekki neinar 600 milljónir heldur 300 milljónir kr. Svona er nú hægt að fara í alls kyns talnaleiki en staðreyndin er sú að á síðustu tíu árum eða frá árinu 1991 hafa barnabæturnar lækkað í krónum talið um einn milljarð kr. Ef þetta er reiknað samkvæmt núvirði þá er um að ræða 2 milljarða kr. sem stjórnvöld hafa fært þetta framlag til barnafólks niður, um 2 milljarða kr. Og nú segjast þeir vera að koma með 600 milljónir til baka --- 300 milljónir eftir því hvernig við reiknum. En við skulum gefa okkur að þetta séu 600 milljónir sem verið er að setja inn til viðbótar. Þetta er aðeins brot af því sem tekið hefur verið af barnafólki. En ég heyrði það á tali hæstv. fjmrh. að honum þættu þetta vera miklir fjármunir, og það er alveg rétt að þetta eru allmiklir peningar. En þó vantar 100 millj. kr. til þess að þetta nái þeirri upphæð sem menn ætla að verja til kaupa á sendiráði í Tókíó. Menn ætla að láta minna viðbótarfjármagn inn í barnabótakerfið en nemur sendiráðsbyggingu í Tókíó. Og ég er bara að tala hér um bygginguna því að menn ætla að verja á annað hundrað milljónum á ári til að reka þetta sendiráð. Ég er ekki andvígur því að efla íslenska utanríkisþjónustu, ég er ekki andvígur því. En þetta er bruðl og þetta er hneyksli. Og ég ætlast til þess að hæstv. fjmrh. skýri fyrir okkur hvernig þessum peningum verður nákvæmlega varið, hvers konar glæsihöll hér er verið að reisa. Menn eru að stæra sig af því að láta 600 millj. kr. til viðbótar í barnabætur, sem þó er aðeins brot af því sem tekið hefur verið af barnafólki á undangengnum árum. Og þetta er 100 millj. kr. lægri upphæð en menn ætla að nota til kaupa á einni sendiráðsbyggingu.

Herra forseti. Eins og vænta mátti kom margt athyglisvert fram í ræðu hv. þm. Ég vil geta þess að atvinnuleysið samkvæmt nýjustu mælingu er ekki 2% heldur 1,1% miðað við ágústmánuð og líka miðað við júlímánuð. En ég ætla að koma að því sem hann sagði í lokin varðandi barnabæturnar og fyrirspurn hans um sendiráðið í Tókíó. Barnabætur hafa skerst í gegnum árin vegna þess að tekjur fólks hafa aukist. Hátekjufólk eins og ég sjálfur og forveri minn sem eigum börn á barnabótaaldri höfum misst barnabæturnar. Ég tel það ekki eftir mér og ég er alveg viss um það að flestir í þeirri stöðu sem við erum í hér inni, eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson er nú alltaf að vitna til, telja það ekki eftir sér að barnabætur sem hefðu runnið til þeirra renna nú til fólks sem hefur meiri þörf fyrir þær vegna þess að það hefur lægri tekjur. En það er ætlunin að auka barnabæturnar um 600 millj. kr. frá því sem er áætlunin á þessu ári og um 1.500 milljónir í heild eða um þriðjung á þremur árum, eins og fram kom í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar í tengslum við gerð kjarasamninga á síðasta vetri. Að því er varðar sendiráðið í Tókíó þá er þar um að ræða fjárhæð sem mun koma fram þegar fjáraukalagafrv. verður lagt fram vegna þess að það er ætlunin að áætla fyrir því í því frv. Þar er einfaldlega um að ræða mat á því hvað er hagstæðast að gera við núverandi aðstæður og miðað við þann markað sem nú er fyrir hendi austur í Tókíó. Og það er mat færustu manna sem hafa kynnt sér það að skynsamlegra sé að kaupa þar húsnæði heldur en að leigja. Annars hygg ég að hv. þm. Ögmundur Jónasson ætti kannski að ræða þetta mál nokkuð við sinn 1. varaþm. sem ár eftir ár hér á Alþingi flutti um það þáltill. að opna bæri sendiráð í Japan. Og hver var það? Hv. varaþm. Hjörleifur Guttormsson.

Herra forseti. Ég gat þess að ég væri því hlynntur að efla utanríkisþjónustuna og þess vegna kaupa sendiráð ef því væri að skipta. En 700 millj. kr., hvers konar ruglfjárfesting er eiginlega hér á ferðinni? Og ætlar Alþingi að skrifa upp á þessa óráðsíu? Ríkisstjórnin er að gorta af því að hún ætli að setja 600 millj. kr. í barnabætur á komandi ári til viðbótar því sem áður var áætlað. Og hæstv. ráðherra segir að á næstu þremur árum verði þetta framlag aukið alls um 1.500 milljónir. Það er tvöföld sendiráðsbygging, það er nú ekki meira. En staðreyndin er sú að samkvæmt þeim upplýsingum sem ég fékk frá hæstv. fjmrh. á sl. vori voru barnabætur einum milljarði hærri í krónum talið árið 1991 en á árinu 1999. Og samkvæmt upplýsingum frá sama aðila er munurinn þarna samkvæmt raungildi krónunnar 2 milljarðar kr. Og ríkisstjórnin ætlar á næstu þremur árum ekki einu sinni að koma til baka með þær skerðingar sem gerðar hafa verið á barnabótunum á undangengnum áratug.

Herra forseti. Það er kannski ekki miklu við þetta að bæta, ég held að þetta mál liggi alveg hreint fyrir. Fyrirkomulagi barnabóta var breytt og afnuminn sá hluti sem var ótekjutengdur. Við það varð ákveðinn tilflutningur frá tekjuhærra fólki til tekjulægri hópanna og síðan hafa tekjur almennt hækkað þannig að það eru fleiri sem lenda í þeirri stöðu að fá engar barnabætur, eins og við eflaust nokkuð mörg hér í þessum sal. Ég ætla að koma að því sem hv. þm. sagði um skuldir ríkissjóðs versus skuldir þjóðarinnar. Það er rétt að ríkissjóður er að borga, eins og ég hef margsagt, í stórum stíl niður skuldir sínar en þjóðin safnar skuldum út á við vegna viðskiptahallans. En ég vek líka athygli á því sem ég sagði hér áðan að það er ekki samhengi á milli þess hver nettóskuldasöfnun þjóðarbúsins er og þess hver viðskiptahallinn er. Vegna hvers? Vegna þess að þjóðin er líka dugleg að safna eignum í útlöndum, ekki bara skuldum. Og þess vegna er mjög mikilvægt að hafa auga á því samhengi alveg eins og þeim skýringum og þeirri breytingu sem orðið hefur á eðli viðskiptahallans frá því sem var hér fyrir nokkrum árum. Hv. þm. sagði að við flyttum inn 54 milljörðum kr. meira en við flytjum út. Það er ekki alveg hárrétt vegna þess að það verður að taka það inn í reikninginn að þarna er líka um að ræða þjónustugreiðslur, það er um að ræða vaxtagreiðslur, þetta er ekki allt saman vöruinnflutningur og vöruútflutningur þannig að það hefur orðið breyting á samsetningu viðskiptahallans. Vöruskiptahallinn horfir í rétta átt en það eru þyngri greiðslur af erlendum lánum þjóðarbúsins sem þarna koma upp á móti. Þetta verða menn allt að hafa í huga í þessu efni. Að því er varðar Tókíó þá liggur fyrir skýr vilji þingsins til þess að opna þar sendiráð og þá er spurningin með hvaða hætti verður það hagkvæmast gert. Og niðurstaða vísustu manna er sú að það sé rétt að kaupa frekar byggingu á þessum dýra markaði heldur en að leigja. Það er auðvitað ekki rekstrarkostnaður heldur fjárfesting sem vonandi skilar sér vel í þágu þjóðarinnar.

Herra forseti. Mér er fullkunnugt um að það eru skýringar á því að barnabæturnar hafi verið skertar á liðnum árum þannig að þær eru nú 2 milljörðum lægri að raungildi núna en þær voru í upphafi tíunda áratugarins. Ég veit að það eru skýringar á þessu. Lögum og reglum var breytt á sama hátt og lögum og reglum var breytt varðandi útreikning á greiðslum úr almannatryggingum, greiðslum sem voru skertar til aldraðra og öryrkja. Að sjálfsögðu veit ég að þetta byggir á breytingum sem gerðar voru á reglum og lögum. Að baki þessum breytingum eru menn, er ríkisstjórn og hún heitir ríkisstjórn Davíðs Oddssonar. Ég geri mér grein fyrir þessu öllu saman. En við skulum ekki drepa þessum málum á dreif. Hæstv. fjmrh. segir að Alþingi hafi samþykkt að opna sendiráð í Tókíó. Það er alveg rétt. En Alþingi hefur aldrei samþykkt að opna fjárhirslur sínar með þessum hætti, að gefa út opinn víxil. Og hæstv. fjmrh. leyfir sér að koma hér upp og segja að samkvæmt ráði vísustu manna --- að mati bestu sérfræðinga verði ekki komist hjá því að kaupa sendiráð sem kostar 700 millj. kr., tæpan milljarð. 100 millj. kr. meira en verið er að láta af hendi rakna til viðbótar til barnafólks. Ég spyr hæstv. fjmrh. og hann svarar því væntanlega síðar þegar hann kemur hér upp í dag því hann getur ekki komið aftur upp í andsvari: Hefur hann skoðað þessar teikningar? Hefur hann farið yfir þessar ráðleggingar hinna vísustu manna og færustu manna sem hafa ráðlagt ríkisstjórninni að kaupa sendiráð fyrir 700 millj. kr.? Síðan ætla þeir að reka sendiráðið fyrir á annað hundrað milljónir.

Hæstv. forseti. Fjárlagafrv. sem við ræðum nú á haustdögum árið 2000 er enn og aftur til þess fallið að styrkja og varðveita stöðugleikann í íslensku efnahagslífi. Þau gleðilegu tíðindi hafa enn og aftur gerst að hæstv. fjmrh. hefur lagt fram frv. með miklum tekjuafgangi, 30 milljarða tekjuafgangi, og hefði engan dreymt um það fyrir aðeins fáum árum síðan. Ríkisstjórnin fylgir áfram aðhaldssamri stefnu í ríkisfjármálum til þess að tryggja stöðugleikann og greiða niður skuldir. En þrátt fyrir að hér sé fylgt aðhaldssamri stefnu þá má í frv. sjá mörg merki þess að hér er um framsækið frv. að ræða til þess að stuðla að framförum, auka velmegun og styrkja velferðarþjóðfélagið. Ég vil aðeins nefna fá dæmi þar um. Ég nefni sérstaklega framlög til barnabóta og fæðingarorlofs sem hér voru til umræðu áðan, til rannsóknar- og þróunarstarfsemi, til hækkunar lífeyrisbóta og auknar framkvæmdir við vegi og hafnir, einkum á þeim landsvæðum þar sem ekki ríkir þensla á vinnumarkaði. Þessir þættir og fleiri eru til þess að undirbúa jarðveginn fyrir hið nýja hagkerfi en að því vík ég síðar. Menn spyrja af hverju þessum afgangi sé ekki eytt í einhver mikilvæg mál. Eftirspurnin í ríkiskerfinu er geysileg eftir fjármagni. Tillögurnar eru margar og flestar stórgóðar. Öll höfum við sjálfsagt fengið upphringingar síðustu daga þar sem kynntar eru fyrir okkur frábærar tillögur um góð verkefni. Og ekki megum við gleyma því að skattalækkanir eru kannski eðlilegasta ráðstöfunin þegar stefnir í mikinn afgang á fjárlögum. En hvað er gert við þennan afgang? Jú, það eru mikil not fyrir þennan afgang til þess að greiða niður skuldir ríkissjóðs sem safnast hafa upp á undangengnum árum þegar verr gekk í ríkisbúskapnum. Nú er þriðja árið í röð verið að greiða í miklum mæli niður skuldir ríkissjóðs sem aftur sýnir sig í stórkostlega minnkandi vaxtagreiðslum ríkissjóðs. Það er skynsamlegt að borga niður skuldir þegar þess er nokkur kostur því að peningunum er betur varið til margra annarra þátta í okkar sameiginlegu útgjöldum heldur en vaxtagreiðslna. Reyndar er svo komið að stefnt er að því að búið verði að greiða niður skuldir ríkissjóðs árið 2003 eða 2004 þannig að peningalegar eignir verði meiri en skuldir. Þarna er horft til framtíðar og verið að byggja upp traustan efnahag fyrir komandi kynslóðir og til þess að vera betur í stakk búin ef og þegar áföll dynja á okkur. Augljóst mál er að mikill vöxtur í efnahagslífinu hefur reynt nokkuð á hagkerfið. Því er mikilvægt að slegið verði á þenslu með aðhaldssemi í ríkisfjármálum og peningamálum. Sú stefna ríkisstjórnarinnar birtist mjög eindregið í þessu fjárlagafrv. Íslendingar eru viðkvæmari en margir aðrir fyrir þær sakir hversu lítið hagkerfið er. Á hinn bóginn er það styrkur hversu opið og sveigjanlegt hagkerfið er. Vaxandi sókn íslenskra fyrirtækja á erlenda fjármagnsmarkaði sýnir þetta og er styrkur þegar til lengri framtíðar er litið. Sú stefna þessar ríkisstjórnar sem og þeirrar næstgengnu að byggja á opnum markaðsbúskap, stöðugleika, skýrum leikreglum og öflugum innviðum til að búa í haginn fyrir atvinnulífið er þarna tvímælalaust að skila sér. Traust efnahagsumhverfi hefur glætt vöxt í mörgum greinum atvinnulífsins, nýja hagkerfið hefur átt greiðan aðgang inn í íslenskt efnahagsumhverfi og hefur sett svip sinn á efnahagsþróunina. Íslendingar virðast þarna standa mjög framarlega og vöxtur slíkra fyrirtækja er hraður. Íslendingar eru einnig með fremstu þjóðum hvað varðar aðgang að netinu og GSM-fjarskiptum. Fyrir utan efnahagsstjórnina, opinn markað og öfluga innviði samfélagsins skiptir aðlögunarhæfni vinnuaflsins miklu máli. Það virðist liggja í eðli Íslendinga að geta aðlagað sig mjög hratt að nýjum aðstæðum. Það er ákaflega verðmætur eiginleiki á tímum nýja hagkerfisins. Þar kemur einnig til hröð aðlögun menntakerfisins að breyttum aðstæðum og framboð á sí- og endurmenntun hefur margfaldast á stuttum tíma. Ekki síst í fjarkennslu og með tækni gagnvirkrar miðlunar og tölvusamskipta. Stjórnvöld hafa lagt metnað sinn í að bæta stöðugt við þennan þátt menntakerfisins og má reyndar segja að almenn vakning sé í menntakerfinu og atvinnulífinu hvað varðar sí- og endurmenntun. Einnig hafa risið upp háskólar sem sinna nær eingöngu umhverfi hins nýja hagkerfis í tölvu- og viðskiptagreinum. Auðvitað er það þó svo að öll menntun skiptir miklu máli hvað varðar framgang nýja hagkerfisins og skólakerfið hefur brugðist við því á ýmsa vegu. Að lokum vildi ég nefna að framlög til rannsókna og vísinda skipta miklu máli og þess má sjá stað í fjárlögum undanfarinna ára. Mestur kraftur hefur verið í þeim atvinnugreinum sem eiga það sameiginlegt að drifkraftur þeirra er rannsóknir og þróun. Atvinnustefna og stefna í mennta- og menningarmálum verða sífellt samofnari í þekkingarþjóðfélögum nútímans og á það ekki síst við um Ísland. Ríkisstjórnin hefur einnig lagt áherslu á atvinnugreinar sem byggjast á þekkingu og menntun, svo sem listir og menningu. Þar hefur náðst meiri árangur en vænst var. Opinber útgjöld til rannsókna og þróunarstarfs hafa stóraukist, en einnig hefur starfsemi einkaaðila stóraukist á þessu sviði. Þar hafa skipulagsbreytingar í hagkerfinu, ekki síst opnun fjármagnsmarkaðar og efling hlutabréfamarkaðar, skipt sköpum um möguleika framsækinna einkafyrirtækja til að stunda rannsóknir og þróun. Það er geysilega mikilvægt að haldið verði áfram sölu ríkisfyrirtækja og andvirðið notað til frekari styrkingar innviða samfélagsins, ekki síst samgöngubóta. Það skiptir því miklu máli að þau áform sem birtast í fjárlagafrv. um sölu ríkisfyrirtækja gangi eftir og helst að það náist enn betri árangur en þar er stefnt að. Afar stór þáttur í því að halda efnahagslífinu á réttum kili er að náð verði tökum á byggðaþróun í landinu. Í gildi er stefna í byggðamálum sem nú er eins og hálfs árs gömul. Stefna ríkisstjórnarinnar hefur verið að vinna markvisst áfram samkvæmt þeirri stefnumörkun. Það er mikilvægt að fólk og fyrirtæki í landinu geti treyst því að þarna verði hvergi slakað á. Aukin fjölbreytni í atvinnulífinu, fjölbreyttari menntunarleiðir, markviss styrking á menningarlífinu og styrking ýmissa búsetuþátta, svo sem lækkun húshitunarkostnaðar, fasteignagjalda og námskostnaðar, mun styrkja búsetu og vonandi snúa við búsetuþróun í landinu. Stærsta einstaka verkefnið sem mun hafa afgerandi áhrif á byggðaþróun, ásamt víðtækum áhrifum á íslenskt efnahagslíf, er virkjun við Kárahnjúka og bygging álvers á Reyðarfirði sem nú eru áform um. Miklum fjármunum hefur verið varið til undirbúnings og þróunarvinnu á þessu ári og verður á því næsta. Stefnt er að ákvarðanatöku 1. febrúar 2002 og að framkvæmdir hefjist það ár, en álverið geti hafið framleiðslu árið 2006. Er þetta stærsta verkefni sem ráðist hefur verið í í samvinnu íslenskra stjórnvalda, Landsvirkjunar og íslenskra og norskra fjárfesta. Hæstv. forseti. Það er nauðsynlegt í vinnu okkar fjárlaganefndarmanna að lesa saman byggðaáætlunina og fara yfir hvernig einstök ráðuneyti hafa fylgt eftir stefnunni. Einnig er mikilvægt að fara yfir það með þeim ríkisforstjórum og forstöðumönnum stofnana að aukning á starfsemi og fjölgun starfsmanna sem þeir hugsanlega áætla, verði út um byggðir landsins eins og byggðaáætlun og stefnumótun Alþingis gerir ráð fyrir.

Herra forseti. Það er rétt í upphafi að taka undir með hæstv. fjmrh. og fagna þeim árangri sem náðst hefur undanfarin ár í ríkisfjármálum, m.a. með þeim góða árangri sem náðst hefur í afgangsskilum á fjárlögum. Nú þriðja árið í röð er stefnt að því að afgangur verði mikill og samanlagt sl. þrjú ár um 80 milljarðar. Einnig eru áherslur hæstv. fjmrh. um það hvernig hann vill verja þeim afgangi fagnaðarefni, þ.e. að greiða skuldir, ýmist innlendar eða erlendar, allt eftir því hvernig staðan er í efnahagsmálunum, og tryggja ákveðnar framkvæmdir sem eru mjög til hagsbóta fyrir þjóðlífið og eins að styrkja íslenska upplýsingasamfélagið. Þetta eru allt hin jákvæðustu mál og það nálgast að hægt sé að taka undir með hæstv. fjmrh. að fjárlagafrv. sé aðhaldssamt en ekki afturhaldssamt, þó að á ýmsum sviðum sé það þó ekki aðhaldssamt heldur afturhaldssamt. Það sem er þó meginvandinn við þetta fjárlagafrv. eins og þau flest sem hér hafa verið fram lögð á hinu háa Alþingi er hversu það stendur á ótraustum grunni. Því miður hefur það reynst svo að spár þjóðhagsáætlunar Þjóðhagsstofnunar, sem frv. byggir að stórum hluta á, hafa ekki reynst nægjanlega traustar. Örlítið dæmi hér í upphafi er um hagvaxtarspár, en það var um þetta leyti í fyrra, ef ég man rétt, að Þjóðhagsstofnun spáði því að hagvöxtur yrði 2,7% en nú er áætlað að hann verði á þessu ári um 3,6%. Nú spáir Þjóðhagsstofnun hins vegar að hagvöxtur á næsta ári verði 1,6% og ýmislegt bendir til að óvissan sé jafnvel enn meiri nú heldur en hún var í fyrra. Hæstv. fjmrh. taldi nokkuð víst t.d. að olíuverð hefði náð hámarki. Um þetta leyti í fyrra voru einnig færð rök fyrir því að væntanlega hefði olíuverð náð hámarki. Vonandi að það sé rétt, því það reyndist því miður ekki svo fyrir ári síðan. Það eru fleiri óvissuþættir í efnahagsspánni og ég vil nefna nokkur dæmi til viðbótar vegna þess að því miður, eins og ég sagði áðan, hefur Þjóðhagsstofnun ekki náð því að spá nógu nákvæmlega um ýmsa þætti. Ég vil nefna hér nokkra. Einkaneyslan. Því var spáð af Þjóðhagsstofnun í fyrra að hún mundi aukast um 3%. Nú er gert ráð fyrir að hún aukist um 4%. Enn nálgast Þjóðhagsstofnun fyrri spá sína og spáir nú fyrir árið 2001 að aukningin verði 2,6%. Samneyslan. Það má segja svipað um hana, þ.e. Þjóðhagsstofnun spáði í fyrra að hún yrði á þessu ári 2,5%. Nú er gert ráð fyrir að hún verði 3,5%. Um næsta ár spáir Þjóðhagsstofnun að hún verði 3%. Fjárfestingaspáin er þó enn meira fjarri lagi vegna þess að Þjóðhagsstofnun spáði að aukning fjárfestinga yrði 2,7%, en nú er gert ráð fyrir að hún verði 11,1%. En Þjóðhagsstofnun spáir fyrir næsta ár að hún muni dragast saman um 1,5%. Útflutningurinn. Þar var einnig verulegur munur á spá og raunveruleika vegna þess að spáð var að útflutningur mundi aukast um 1,9%, en nú er gert ráð fyrir að hann muni aukast um 2,6%. Hins vegar spáir Þjóðhagsstofnun fyrir næsta ár að hann muni dragast saman um 0,9%. Sama má segja um innflutninginn, því spáð var í fyrra að hann mundi aukast um 1,9% en raunveruleikinn eins og hann blasir við nú er 7%. Þrátt fyrir þetta spáir Þjóðhagsstofnun að hann muni dragast um 0,3% á næsta ári. Þetta eru, herra forseti, örfá dæmi um að það ber að fara varlega með flestar þær tölur sem fram koma í fjárlagafrv. vegna þess að grunnur þess er ekki traustari en ég hef hér nefnt nokkur dæmi um. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson nefndi dæmi um þátt sem eykur enn á óvissu þessa frv., en það eru væntanlegir kjarasamningar opinberra starfsmanna. Það er eðlilegt eins og fram kom í ræðu hæstv. fjmrh. að það séu ekki inni ákveðnar tölur í frv. um það hvernig menn muni leysa þær deilur sem í uppsiglingu eru. Þetta eykur enn á óvissuna og það er auðvitað eðlilegt að stórar tölur séu fram lagðar af þeim hópum ýmsum sem nú ganga til samninga af þeirri einföldu ástæðu að ríkisvaldið hefur gengið til samninga við ýmsa hópa ríkisstarfsmanna sem fengið hafa á undanförnum árum miklum mun meiri hækkanir heldur en þeir hópar sem nú ganga til samninga. Og við erum enn að sjá það í því frv. sem við fjöllum um nú í fjárln. að enn hefur verið að bætast í á þessu ári, þannig að það er augljóst að það er mikill vandi sem bíður manna hæstv. fjmrh. við það að ná viðunandi samningum við þessar stéttir. Þeir sem til þekkja vita auðvitað að meginrök yfirleitt í kjarasamningum eru viðmiðunartölur við svokallaðar viðmiðunarstéttir. En vonandi næst það markmið sem hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson lýsti svo vel og hann þekkir gjörla frá fyrri tíð, vegna þess að þeir samningar sem líklega hafa haft hvað mest áhrif á þann efnahagslega stöðugleika sem við höfum búið við um nokkurt skeið hafa verið nefndir hinir svokölluðu þjóðarsáttarsamningar. Á þeim grunni hafa menn byggt síðan og það verður aldrei fullþakkað þeim aðilum öllum sem að því stóðu. Það er eitt atriði sem getið hefur verið um hér og verður aldrei of oft getið og menn sakna eðlilega í fjárlagafrv., en það eru auknar jöfnunaraðgerðir. Við hlýddum hér á verulegar umræður og horfðum á mótmælastöður utan þinghússins fyrir nokkrum dögum, sem minnir okkur að sjálfsögðu á þá hópa sem fyrst ætti að horfa til þegar verið er að auka jöfnunaraðgerðir. En því miður er ekkert á því tekið í þessu fjárlagafrv. Byggðamál hafa einnig verið nokkuð til umræðu og ég vil nota tækifærið og fagna orðum hv. þm. Arnbjargar Sveinsdóttur og hv. þm. Jóns Kristjánssonar um að það sé hlutverk okkar sem í fjárln. sitjum að lesa saman þá áætlun sem fyrir er í byggðamálum og fjárlagafrv. Það er full ástæða til þess vegna þess að samkvæmt þjóðhagsáætlun sem fyrir er lögð virðist ekkert benda til þess að breyting sé að verða á þeirri óheillaþróun sem staðið hefur allt of lengi. Með leyfi forseta stendur hér í þjóðhagsáætlun: ,,Á næsta ári má búast við því að áfram fjölgi á höfuðborgarsvæðinu vegna aðflutnings fólks af landsbyggðinni enda þótt örðugt sé að segja til um hversu miklir flutningar verða.`` Það segir einnig, með leyfi forseta: ,,Ef litið er til landsbyggðarinnar utan nærsvæða höfuðborgarinnar hefur íbúum fækkað um 1% á ári frá 1994 og samtals um nær 6.000 manns.`` Ég held að sé mikilvægt að við förum einmitt að horfa til þess að við þurfum að skilgreina upp á nýtt þau svæði sem við erum að horfa til í þessu. Í þessum orðum þjóðhagsáætlunar kemur einmitt í ljós að það er örlítill munur á nærsveitum höfuðborgarsvæðisins, vegna þess að höfuðborgarsvæðið hefur í raun og veru verið að stækka á undanförnum árum. Herra forseti. Því hefur verið haldið fram og með réttu að það er ekki allur afgangur fjárlaga myndaður af viðskiptahalla, það er vissulega margt fleira sem þar kemur við sögu. Ýmsir hafa m.a. nefnt sveitarfélögin, menn hafa nefnt að persónuafsláttur hafi ekki fylgt verðlagsþróuninni. Sveitarfélögin eru sérstakur kapítuli og hann skiptir verulegu máli vegna þess að bæði hefur hæstv. forsrh. og nú síðast hæstv. fjmrh. gefið það í skyn að það eigi ekkert meira að gera í málefnum sveitarfélaganna heldur en það sem gert var í fyrra, þ.e. að eingöngu verði sett ein upphæð, sem var um 700 millj. í fyrra, til sveitarfélaganna til þess að mæta hinum svokallaða fólksfækkunarvanda. Það er hins vegar miklu meiri vandi sem steðjar að sveitarfélögunum heldur en eingöngu það sem tengist fólksfækkuninni. Það er ljóst að lögin um tekjustofna sveitarfélaga eru orðin gömul, þau eru orðin tíu ára gömul og vissulega hefur mjög margt breyst á þeim tíma. M.a. hafa ýmsar lagasetningar hér á Alþingi haft það í för með sér að tekjur sveitarfélaga hafa minnkað. Ég nefni nokkur dæmi, þ.e. um skattfrelsi lífeyrissjóðsgreiðslna, þ.e. um hlutabréfakaup. Og fjármagnstekjuskatturinn hefur komið inn sem einnig hefur orsakað minni tekjur sveitarfélaga. Umhverfis- og félagsmál hafa að sjálfsögðu gjörbreyst á þessum árum. Eitt dæmið er stofnkostnaður fráveitna sem hefur að sjálfsögðu kostað sveitarfélögin stórfé. Félagsþjónustulög, sem eru frá því um 1990, um svipað leyti og tekjustofnalögin, hafa að sjálfsögðu einnig stóraukið útgjöld sveitarfélaganna af ýmsum ástæðum. Íþrótta- og tómstundamál hafa að sjálfsögðu einnig vaxið mjög á þessum tíma þannig að það er að ýmsu að hyggja. En að auki liggja nú fyrir eða eiga að liggja fyrir á næstu dögum úttektir m.a. á því hvernig til hefur tekist með flutning grunnskólans til sveitarfélaganna en þar m.a. hefur kostnaður stóraukist þó ekki væri nema vegna þess að sett hefur verið ný námskrá fyrir grunnskólana sem sveitarfélögin þurfa að sjálfsögðu að standa kostnað af. Síðan má ekki gleyma því, og þar ber ríkisvaldið að sjálfsögðu verulega ábyrgð, að um 70% af útgjöldum sveitarfélaganna tengjast beint launagreiðslum og það er auðvitað öllum ljóst að launagreiðslur sveitarfélaga taka mið af launastefnu ríkisins þannig að ríkið ber þar af leiðandi mikla ábyrgð á því hvernig hlutur launa í útlátum sveitarfélaga hefur stöðugt aukist.

Herra forseti. Það frv. sem hér er lagt fram og er til umræðu er, eins og hér hefur margoft komið fram hjá fjmrh., tímamótafrumvarp með stórkostlega miklum tekjuafgangi, tekjuafgangi sem menn eru að tala um nú í góðærinu og er að skila sér hér til ríkissjóðs en tekjuafgangi sem er líka að skila sér vegna þess að ríkið hefur lagt auknar álögur á aðra og fengið til sín þá peninga en eftir situr hinn aðilinn þá og safnar skuldum eða er með skerta þjónustu. Einn af þeim aðilum eru sveitarfélögin í landinu sem bera sig illa, sama hverjir stjórna þeim, sama hvort þeim er stjórnað af sjálfstæðismönnum eða öðrum, og harma hlutinn sinn og harma það hvernig ríkisvaldið, stóri bróðir, kemur fram við sveitarfélögin. Það er því ekki að ástæðulausu sem stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga hefur gert um þetta mikla skýrslu, farið í gegnum þessi atriði einmitt og í tilefni af yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá 10. mars 1997 um lækkun útsvars sveitarfélaga jafnhliða skattalækkunum ríkisins í tengslum við gerð kjarasamninga. Sá hópur sem unnið hefur að þessu fyrir Samband ísl. sveitarfélaga kemst að þeirri niðurstöðu að álögur ríkisins á sveitarfélög í formi skerðingar tekna, tímabundinnar þátttöku þeirra í rekstri ríkissjóðs, beinna skattlagninga og strangari reglna sem sveitarfélög þurfa að framfylgja hafi verið gríðarlega miklar. Og hópurinn hefur komist að því að miðað við þessar upplýsingar og forsendur sem stuðst hefur verið við megi álykta að þær aðgerðir ríkisvaldsins sem hægt er að meta beint hafi skert fjárhag sveitarfélaga um samtals 14--15 milljarða kr. á tímabilinu, eða í kringum 1,8--1,9 milljarða á ári að meðaltali. Þetta eru vissulega mjög háar tölur. Síðan eru sveitarfélögin allt að því hundskömmuð af hæstv. forsrh. fyrir að kunna ekki að fara með sitt fé, fyrir bruðl og annað slíkt, og þau hafi hreinlega ekkert með auknar tekjur að gera heldur þurfi bara að taka til í sínum rekstri. Ég var sveitarstjórnarmaður hluta af þessu tímabili og ég mótmæli því harðlega að það sé algeng regla að sveitarstjórnir kunni ekki að fara með fjárhag og gæti ekki aðhalds og að sveitarstjórnir hafi ekki þurft að skera niður sinn rekstur, þjónustu við íbúana, m.a. vegna þess að stóri bróðir, ríkissjóður, var sífellt að krukka í tekjustofna þeirra og hirða til sín m.a.s. sumt af þeirra tekjum. Enda hefur komið fram, eins og stóð í umsögn fjárlagaskrifstofu fjmrn. sem var með frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum á árinu 1996, og það er að mörgu leyti mjög táknrænt dæmi um afstöðu ríkisvaldsins í þessu efni undanfarin ár en þar sagði m.a., með leyfi forseta: ,,Þau nýmæli eru í frumvarpi þessu frá fyrri lögum um ráðstafanir í ríkisfjármálum að flest skerðingarákvæði sem endurtekin hafa verið árum saman eru nú sett fram í varanlegu formi.`` Það er einmitt í þessum efnum þar sem mikið hefur verið skert og við getum tekið ýmsa kafla úr þessari skýrslu þar sem fram kemur, eins og ég sagði áðan, að á verðlagi ársins 1997 séu þarna tæpir 15 milljarðar kr., það kemur fram t.d. varðandi virðisaukaskattinn að þar séu bara um 5 þúsund millj. kr. Ef við förum í atriði eins og fjárfestingu einstaklinga í atvinnurekstri þá kemur fram að það séu tæpar 800 milljónir sem hafa bitnað á sveitarfélögunum vegna þessa. Það eru rúmar 800 milljónir á verðlagi 1997. Í sambandi við skattfrelsi lífeyrisiðgjalda hafa útsvarstekjur sveitarfélaga verið skertar mjög mikið. Þar áætla sveitarfélögin að skattfrelsi lífeyrisgreiðslna kosti sveitarfélögin um tæpar 1.900 millj. kr. á árunum 1995--1997 og um einn milljarð kr. árlega eftir það miðað við meðal útsvarsprósentu 1997 og það verðlag sem þá var. Svona má lengi telja upp úr þessari skýrslu. Það má halda áfram og fara í fjármagnstekjuskattinn þar sem talið er að á þessum tíma sé hann farinn að íþyngja sveitarfélögunum um tæpar 500 millj. kr. Það kemur t.d. fram í því að sveitarfélögunum er gert skylt að greiða fjármagnstekjuskatt af vöxtum, arði og söluhagnaði hlutabréfa en sveitarfélögin höfðu fram til þess ekki þurft að greiða skatta af slíkum tekjum. Þetta hefur töluvert íþyngjandi áhrif á sveitarfélög. Skerðing á útsvarsstofni sveitarfélaganna samkvæmt þessum fjármagnstekjuskatti var við mælingu árið 1997 tæpar 160 millj. kr. þannig að það má áfram og endalaust telja hér upp skatta, álögur og ýmislegt annað sem ríkissjóður hefur sótt til sveitarfélaganna, skert getu þeirra til að sinna sinni þjónustu en það er hluti af hinum mikla tekjuafgangi ríkissjóðs í dag sem ríkisstjórnarflokkarnir með hæstv. fjmrh. í broddi fylkingar eru að guma sér af. Og ég sagði: Það er sannarlega þannig að það er tekið úr vösum skattborgaranna, fært til ríkissjóðs í meira mæli en oft hefur verið áður, og það allra versta er náttúrlega hvernig farið er með sveitarfélögin. Þess vegna langar mig að spyrja hæstv. fjmrh. út í það hvað áætlað sé að gera í þessum efnum vegna þess að í mínum huga er það engin ráðstöfun og engar endurbætur að koma með á síðustu dögum áður en við afgreiðum fjárlög einhverja dúsu upp á 750 millj. kr. líkt og gert var síðast, og láta jöfnunarsjóð skipta því til þeirra sveitarfélaga sem hafa misst flest fólk, það er ekkert upp í það sem ríkissjóður hefur tekið frá sveitarfélögunum. Herra forseti. Hér hefur líka verið minnst á það að atvinnuleysi sé nær ekkert. Ég hef áður sagt það að atvinnuleysi megi mæla í tveimur mismunandi afbrigðum. Atvinnuleysið er í dag um 1% eða þar um bil. Það má líka taka búferlaflutningana inn í það. Og það að atvinnuleysi hafi minnkað á landinu er m.a. vegna þeirra ofboðslegu flutninga sem hafa átt sér stað frá landsbyggðinni til höfuðborgarsvæðisins, sérstaklega sl. tíu ár, sem eru um 12.500 manns. Þetta er hluti af atvinnuleysiskráningunni. Rétt í lokin vil ég leyfa mér að spyrja hæstv. fjmrh. út í eitt atriði. Hér hefur verið vitnað í byggðaáætlun og mikið rætt um byggðamál, og einn af þeim þáttum sem full samstaða var um í byggðanefnd forsrh. var að stórauka niðurgreiðslur á rafhitun eða húshitun, eins og ég vil nú frekar kalla það. Ég get ekki séð að í þessu fjárlagafrv. sé staðið við þau loforð sem þar voru um að stíga annað skrefið af þremur jafnstórum til þess að auka þann þátt þannig að þeir íbúar, sérstaklega á landsbyggðinni, sem búa við mjög dýra húshitun færu í svokallaðan meðaltalskostnað úr 120--130 þús. kr. niður í 60 þús. kr. Ég sé ekki í frv. að svo sé. Ég vil spyrja hæstv. fjmrh. út í það hverju það sætir, hvort ekki eigi að standa við þau loforð sem þar voru gefin um að þetta næsta skref verði stigið í þessum efnum.

Herra forseti. Út af fyrri spurningu þingmannsins varðandi sveitarfélögin þá er ekki miklu að bæta við það sem ég sagði hér fyrr í umræðunni því að ég var spurður þessarar sömu spurningar snemma í umræðunni. Þetta mál er í athugun, það er í vinnslu í nefnd hjá hv. þm. Jóni Kristjánssyni og fleiri þingmönnum reyndar. Það liggur fyrir vilji ríkisstjórnarinnar um að koma til móts við sveitarfélög sem hafa misst frá sér fólk með fólksfækkunar- og þjónustuframlögum og sömuleiðis að gera leiðréttingu á fasteignagjaldagrunninum sem mundi skila íbúunum úti á landi leiðréttingu upp á rúman milljarð þó að það skili sér kannski ekki beint til sveitarfélaganna í fyrstu umferð, það gerir það auðvitað óbeint. Annað liggur ekki fyrir í þessu máli á þessu stigi. Að því er varðar síðari spurninguna um niðurgreiðslu á rafhitun þá er aukningin í frv. að mig minnir um 30 millj. kr. frá fjárlögum þessa árs. En það liggur þarna fyrir alveg ákveðin áætlun um hvernig auka beri þessar niðurgreiðslur. Og þessi upphæð er núna komin í 790 millj. kr. samkvæmt frv. Ætli það þætti nú ekki nokkur upphæð í samanburðarfræðum hv. þm. Ögmundar Jónassonar, 790 milljónir, eins og hann mundi orða það, í þetta. En hvað sem því líður þá vil ég taka það fram í tilefni af þessari fyrirspurn að það er auðvitað ásetningur ríkisstjórnarinnar að standa við þá áætlun sem gerð hefur verið. Ef eitthvað vantar upp á það í frv. eins og það er núna úr garði gert munum við að sjálfsögðu skoða það í meðförum þingsins.

Herra forseti. Ég vil koma aðeins aftur að niðurgreiðslunum. Ég fagna því að hæstv. fjmrh. skuli lýsa því hér yfir úr ræðustól Alþingis að það eigi að standa við það samkomulag sem gert var í nefndinni, en sú nefnd var þverpólitísk. Það er hins vegar ekki gert í frv. Að mig minnir þá hefði þurft að auka þetta um 250 milljónir á hverju ári í þrjú ár. Í fyrra eða á þessum fjárlögum var stigið eitt skref sem var þó lægri tala en lofað var. Það voru ekki nema tæpar 200 milljónir. Það var vegna þess að allir þeir staðir sem hafa dýra húshitun með hitaveitu, t.d. hitaveitu Akureyrar, Akraness og Borgarfjarðar og fleiri, þeir staðir voru skildir út undan. Að mínu mati vantar þarna núna í kringum 300--350 milljónir til að standa við þetta loforð. Og ég fagna því frá hæstv. fjmrh. að við það samkomulag verði staðið. Hitt atriðið varðandi tekjustofna sveitarfélaga, sem við eigum væntanlega eftir að ræða betur þegar frv. um það kemur fram, en engu að síður í því góðæri ríkissjóðs sem nú blasir við þá stendur það enn þá og hæstv. fjmrh. andmælti því ekki að við erum að tala um tæpa 15 milljarða sem tekjur sveitarfélaganna í landinu hafa verið skertar undanfarið. Það er það sem menn eru að tala um, hluti af því sem á að skila, og þess vegna vil ég enn þá spyrja hæstv. fjmrh. út í það. Ég tel ekki nægjanlegt að það sé gert með 750 millj. kr. framlagi í jöfnunarsjóðinn eins og var í fyrra. Það eru miklu hærri tölur sem sveitarfélögin eiga inni.

Herra forseti. Mér þykir leitt ef mér hefur láðst að andmæla þessari 15 milljarða kr. upphæð, ég man nú ekki eftir því að hún hafi komið fram í ræðu þingmannsins en ég andmæli henni þá nú, ef það er krafan sem liggur á borðinu til að taka afstöðu til. En ég hygg nú ekki að svo sé reyndar, ég held að þetta séu allt aðrar tölur sem menn eru að togast á um í því sambandi. Ég vil líka hafa þann fyrirvara á því sem ég sagði hér um niðurgreiðslu á rafhitun að ég kannast ekki við að þar skorti einhverjar 300 eða 350 millj. kr. Ég held að við þurfum að fara mun betur ofan í saumana á þessum tölum áður en lengra er haldið og áður en menn skrifa upp á slíkar hækkanir í fjárlögunum. En það liggur fyrir ákveðin áætlun um þessi mál og ég veit ekki annað en að allra hugur standi til þess að standa við hana og fara eftir henni.

Herra forseti. Aðeins aftur að jöfnun húshitunar sem er stórmál fyrir íbúa landsbyggðarinnar. Ég ítreka það sem ég sagði áðan. Ég tel að þarna vanti þessar tölur. Þetta var sú margfræga nefnd sem oft hefur verið vitnað í sem gerði þessar tillögur og studdist við tölur frá ýmsum ráðgjafarfyrirtækjum í Reykjavík sem voru búin að reikna þetta út. Um þetta hefur mikið verið rætt. Þær tölur vantar og ég sé ekki að það sé neins staðar í þessu fjárlagafrv., ég ítreka það sem ég sagði áðan. Það vantar að stíga skref númer tvö sem átti að vera í þessu sambandi. Því miður hefur ekki heldur verið staðið við það loforð sem hæstv. iðnrh. gaf um það að jafna húshitun almennt á öllu landinu heldur hefur það eingöngu verið um rafhitun. Ég ítreka það sem ég sagði áðan að það eru mjög stór landsvæði sem búa við dýra hitaveitu sem hafa orðið útundan hvað varðar þessa niðurgreiðslu. En enn og aftur: Þær tillögur sem gerðu ráð fyrir að kostnaðurinn yrði tvöfaldaður á þessum þremur árum, að mínu mati eru það um 300--350 milljónir sem þarna vantar inn. Ég trúi því og treysti, eins og hér hefur komið fram, að við það verði staðið.

Herra forseti. Þingmenn Samfylkingarinnar í fjárln. hafa í umræðunni gert ágætlega skil ýmsum stærðum sem þetta fjárlagafrv. byggir á. Vissulega er ýmislegt jákvætt við frv. eins og fram hefur komið, eins og góður afgangur á ríkissjóði sem ber vissulega að fagna. En aldrei verður nógsamlega ítrekað hvað viðskiptahallinn er mikið áhyggjuefni í því efnahagsumhverfi og stöðu sem við erum í núna. Það eru líka ýmsar skuggahliðar á þessu fjárlagafrv. og að mínu viti er æðioft að finna misskilinn sparnað í þessu frv. sem þegar grannt er skoðað mun ekki skila sparnaði þegar upp er staðið eins og þegar menn eru að burðast við að reyna að spara 20 eða 30 milljónir til lögreglunnar, sem Landssamband lögreglumanna hefur mótmælt harkalega eðli málsins samkvæmt, og þegar verið er að spara framlög til fíkniefnamála eins og ég mun koma inn á síðar. Mér hefur aldrei fundist það einhver sérlega mikil hagstjórn hjá ríkisstjórninni að geta skilað einhverjum afgangi í því góðæri sem við höfum búið við. Það er svo að á föstu verðlagi frá 1995 hefur verið tekjuauki hjá ríkisstjórninni um 50 milljarða kr. Við getum borið það saman við árin 1988--1994 þar sem tekjur ríkissjóðs stóðu nánast í stað. Það er alveg ljóst, eins og fram hefur komið, að sá tekjuauki sem við erum að tala um núna byggir að verulegu leyti á áframhaldandi aukningu í neyslusköttum og beinum sköttum hjá einstaklingum en aftur á móti er gert ráð fyrir að það dragi saman að því er varðar skatta hjá fyrirtækjum og fjármagnseigendum. En beinir og óbeinir skattar til ríkisins hafa aukist um 45 milljarða að mér telst á sl. fimm árum. Það eru auðvitað veikleikar að því er þessa tekjuöflun varðar eins og sala á eignum ríkisins sem er mjög óljós. Ég spyr hæstv. fjmrh. um það hvort hann telji skynsamlegt í þeirri þenslu sem við búum við að stefna að svo mikilli sölu á bönkunum. Ég minni á í því sambandi að þegar var farið út í hlutafjáraukningu í bönkunum fyrir nokkrum árum held ég að allir séu sammála um að það hafi ekki átt lítinn þátt í útlánaþenslunni sem var í þjóðfélaginu sem við erum enn að súpa seyðið af. Ég spyr því hæstv. ráðherra um það hvort hann telji það skynsamlega ráðstöfun í þeirri stöðu sem við erum núna. Við verðum líka að gera okkur grein fyrir því að ekki er nóg að hrósa sér af miklum tekjuafgangi heldur verður líka að skoða hvernig hann er fenginn. Ég hika ekki við að segja að mér finnst að fjárlögin endurspegli aukna misskiptingu í þjóðfélaginu. Mér finnst nokkuð hátt reitt til höggs gagnvart þeim sem verst standa í þjóðfélaginu. Hér var umræða í gær um stöðu lífeyrisþega sem ég held að sé alveg ljóst að hafi ekki fengið sinn hluta af góðærinu. Það hefur verið kynnt ítarlega að hlutur þeirra, þegar miðað er við dagvinnulaun verkamanns, hafi lækkað verulega ef tekið er mið af stöðunni eins og hún var 1991. Mér sýnist að í fjárlagafrv. núna sé enn gert ráð fyrir því að halda áfram á þessari braut vegna þess að fjárlögin byggja á 4% hækkun á lífeyrisgreiðslum til aldraðra á næsta ári sem er um 2.000 kr. hækkun. Ég sé ekki annað nema um það verði tekin ný ákvörðun að ekki sé gert ráð fyrir meiri hækkun til aldraðra. Á móti sér maður að það á að spara 370 milljónir í lyfjakostnaði, m.a. með aukinni greiðsluþátttöku sjúklinga. Eins og hefðbundið er orðið hjá þessari ríkisstjórn er enn ráðist á Framkvæmdasjóð fatlaðra. Hann fær sömu krónutölu á næsta ári og á þessu ári en tekjur af erfðafjárskatti, sem hann hefur alltaf byggt sitt framkvæmdafé á, á samkvæmt fjárlagafrv. að vera 607 millj. kr. Það eru því um 372 milljónir af erfðafjárskatti sem renna þá í ríkissjóð og aðeins 235 milljónir þar sem eiga að fara í framkvæmdir þó að við þekkjum langa biðlista eftir uppbyggingu á sambýlum, ekki síst á höfuðborgarsvæðinu. Þessar 235 milljónir, ef maður setur þær í samanburð við einhverja aðra stærð í fjárlögum, þá eru það 700 milljónir eins og hér hefur komið fram sem eiga að fara í sendiráðið í Tókíó. Það er þrefalt hærri fjárhæð en fer til Framkvæmdasjóðs fatlaðra. Þetta er forgangsröðunin hjá ríkisstjórninni. Ég nefndi líka að það á að draga úr löggæslu í Reykjavík og lækka framlög til aðgerða gegn fíkniefnum sem er auðvitað enginn sparnaður þegar við búum við að umferðarslysum hefur fjölgað og umferðarþunginn fer sívaxandi og maður sér ekki að það dragi neitt úr fíkniefnavandanum, þvert á móti. En þar á að skera niður um 10 milljónir kr. Hvað halda menn að þeir spari með því að skera niður 10 milljónir kr. til aðgerða í fíkniefnamálum? Hvað halda menn að þeir spari með því að skera niður til löggæslunnar í Reykjavík um einhverjar 20 eða 30 millj. kr.? Auðvitað mun þetta allt koma fram í aukningum á útgjöldum til félags- og heilbrigðismála. Þetta er því ekki skynsamlegur niðurskurður. Það er misskilinn niðurskurður að fara þessa leið. Ég vænti þess að ríkisstjórnin sjái að sér í þessu efni og fjárln. færi þessa þætti til betri vegar. Eins og ég sagði hefur niðurskurðinum verið harðlega mótmælt af Landssambandi lögreglumanna. Þetta gengur þvert á það sem hæstv. dómsmrh. sagði í sumar þegar hún baðaði sig í fjölmiðlum fyrir framan skilti, sem sett hafði verið upp um skelfingar umferðarslysanna, og sagði að hún ætlaði að beita sér fyrir aukinni löggæslu til að bæta eftirlit í umferðinni. Ég spyr: Er þetta svarið við því? Síðan er það alvarlegt sem fram kemur í fjárlagafrv. að nú er komið að því að hækka vexti á leiguíbúðum upp í markaðsvexti. Nýútkomin skýrsla sýnir að tvö þúsund manns bíða eftir leiguíbúðum, ekki síst á höfuðborgarsvæðinu og margar fjölskyldur búa við sára neyð í því efni. Ég er sannfærð um að þetta mun draga verulega úr uppbyggingu leiguíbúða. Sú tala sem sett er fram í fjárlögum, að það eigi að veita 90% lán til 500 leiguíbúða, er auðvitað út í loftið á meðan það á að taka fyrir það markaðsvexti og sveitarfélögin og félagasamtök eiga að borga markaðsvexti fyrir þessar leiguíbúðir. Ég minni á að þegar sveitarfélögin bjuggu við 1% vexti á leiguíbúðum var aukning á leiguíbúðum um 300 leiguíbúðir að meðaltali á ári. Á árinu 1997 varð fjölgunin 49 og 39 á árinu 1998. Ég spyr: Halda menn að einhver aukning verði á uppbyggingu leiguíbúða þegar við erum komin með þetta upp í markaðsvexti? Ég segi að það verði rothögg á uppbyggingu leiguíbúða að fara þessa leið og það að leggja fram einhverjar 50 milljónir í aðstoð í styrki til þeirra sveitarfélaga sem ætla að koma upp leiguíbúðum. Það er bara hlægilegt, vegna þess að ef við erum að tala þar um 500 íbúðir þá eru það 100 þúsund á hverja íbúð sem segir ekki neitt í uppbyggingu á leiguíbúðum. Í lokin, herra forseti, af því að ég sé að tími minn er að verða búinn, þá vil ég líka vara við því sem fram hefur komið að það eigi að fara að skera harkalega niður til vegamála á höfuðborgarsvæðinu. Við höfum tíma og tækifæri til að ræða það nánar áður en þessi fjárlög verða endanlega afgreidd en það gengur ekki að ávallt sé verið að ráðast á vegaframkvæmdirnar á höfuðborgarsvæðinu. Reykjavíkurborg hefur skýrt þetta mjög nákvæmlega í rökstuðningi sínum til fjárln. hvað umferðarþunginn hefur aukist og hvað fjárþörfin er gífurlega mikil til að mæta þeim mikla umferðarþunga sem hér er og fer vaxandi. Ég tel því, herra forseti, að miðað við fjölgun umferðarslysa og aukinn umferðarþunga sé heldur ekki verið að spara hér frekar en á ýmsum öðrum sviðum í þessu frv. sem ég hef gert að umtalsefni.

Herra forseti. Aðeins út af því síðastnefnda sem hv. þm. nefndi þá liggur ekki enn þá fyrir hvar á að draga úr vegaframkvæmdum í samræmi við tillögur frv. um niðurskurð í þeim efnum á næsta ári. En við vitum að raunaukning er mikil í vegaframkvæmdum samkvæmt frv. á næsta ári. Ekki má gleyma því að á höfuðborgarsvæðinu er núna verið að ráðast í eitthvert stærsta vegaframkvæmdaverkefni ársins í ár og sennilega næsta árs líka, sem eru 800 millj. kr. mislæg gatnamót við Mjóddina. Það er verið að breikka Miklubrautina. Hver borgar þetta? Þetta borgar ríkissjóður, Vegasjóður, og það er margt í gangi. En hættulegustu gatnamótin í Reykjavík eru gatnamót Kringlumýrarbrautar og Miklubrautar. Af hverju er ekki hægt að ráðst í framkvæmdir þar? Það er vegna þess að núverandi meiri hluti í borgarstjórn Reykjavíkur tók mislæg gatnamót á því svæði út af skipulaginu í Reykjavík. Þess vegna er það mál stopp og ekki út af neinu öðru. Að því er varðar önnur atriði sem hv. þm. nefndi þá spurði hún að því hvort skynsamlegt væri að selja eignir ríkissjóðs. Já, ég tel að svo sé. Hún vitnaði til þess að hlutafjáraukningin í bönkunum á sínum tíma hefði verið þensluhvetjandi og spurði hvort það væri í ljósi þess skynsamlegt að selja eignir ríkissjóðs. Þetta er allt annað mál. Ef ríkið selur eignir sínar þá er það að taka inn peninga úr hagkerfinu, getur notað þá eftir atvikum til að borga upp skuldir eða ráðstafað þeim til annarra þátta. Það er ekki verið að skapa nýtt útlánsfé fyrir bankana eins og hlutafjáraukningin gerði. Því er ekki saman að jafna og allt annað mál. Síðan vildi ég nefna fíkniefnamálin. Þar detta út tímabundin framlög, kaup á tækjum sem er núna búið að kaupa og þarf ekki að kaupa aftur, gegnumlýsingarbíll og fleira þess háttar. Síðan vildi ég benda mönnum á öll hin hræðilegu framlög til Schengen-samstarfsins svonefnda, sem menn hafa verið að gagnrýna, skyldu þau ekki gagnast neitt í fíkniefnabaráttunni, t.d. í auknu landamæraeftirliti og stórfelldum fjármunum til að bæta gæslu á Keflavíkurflugvelli?

Herra forseti. Ég fagna því að hæstv. fjmrh. sýni það í ræðustól að hann hefur verulegan skilning á vegaframkvæmdum í Reykjavík. Engin furða, hann er þingmaður Reykvíkinga, og hann á að hafa verulegar áhyggjur af umferðarástandinu eins og allir þingmenn. Ég geri því ráð fyrir því að stuðningur hans sé vís ef á að fara að skera verulega niður í vegaframkvæmdum og sá niðurskurður eigi að beinast sérstaklega að höfuðborgarsvæðinu. Varðandi fíkniefnamálin og að ákveðnum verkefnum sé lokið sem þessi fjárhæð var ætluð til, sem mig minnir að hafi verið 30--40 millj., þetta var ekki stærra, þá sé ég ekki sparnaðinn í því að taka út þessar 10 millj. í stað þess að láta þær standa áfram til aðgerða og átaks í fíkniefnamálum. Ég held að margt sé ógert á því sviði og ég minni á loforð framsóknarmanna í því efni fyrir kosningar þar sem átti að setja milljarð til átaks í fíkniefnamálum á kjörtímabilinu. Það þarf eiginlega að fara að setja þann reikning upp, hvernig hann lítur út núna þegar vel fjórðungur af kjörtímabilinu er búinn. Af því að ég hafði ekki tíma til þess áðan að fara út í það þá vil ég nota þetta andsvar til að spyrja hæstv. ráðherra um það sem ég komst ekki inn á, sem eru barnabæturnar sem á að auka á þessum fjárlögum um 600 millj., sem er mjög vel, en mér heyrist á hæstv. fjmrh. og þeirri lýsingu sem fram kemur í fjárlagafrv. að fallið hafi verið frá því að taka upp barnakortin, en mest af þessum fjármunum eigi að fara til þess að afnema eignatenginguna á barnabótakerfinu. ASÍ hefur í ályktun, sem það hefur sent frá sér, litið svo á að það kæmi þá til viðbótar ef það á að afnema eignatenginguna á þessum 600 millj. sem eru á fjárlögum.

Herra forseti. Eins og ég sagði fyrr í dag er ekki lokið útfærslu á breytingum á barnabótakerfinu. Það er rangt að það kosti um 600 millj. eða langleiðina í það að afnema eignatenginguna. Það er miklu minna sem þar er um að ræða. En málið er óútkljáð vegna þess að ekki er búið að semja frv. og við eigum eftir að fara betur yfir það með aðilum vinnumarkaðarins eins og við höfðum hugsað okkur að gera. ASÍ hefur ekki gert neina sérstaka ályktun heldur sent frá sér einhverja litla úttekt á þessum málum, þ.e. á fjárlagafrv. Ef það er ályktun þá er hún ný, þá er hún síðan í dag, því hún var ekki komin í gær. En ég vildi geta þess líka vegna þess sem hv. þm. sagði um málefni fatlaðra að veruleg aukning er á þeim málefnaflokki í þessu frv. Það kemur greinilega fram því verið er að taka í notkun ný sambýli og auka þennan rekstur. En að því er varðar Framkvæmdasjóð fatlaðra vildi ég segja það sem skoðun mína og þætti nú gaman að heyra hver skoðun þingmannsins er á því, að engin eðlileg tengsl eru á milli þess sjóðs, svo ágætur sem hann er, og erfðafjárskattsins. Þetta er bara gömul tenging sem á að afnema að mínum dómi. Þetta er tenging frá því 1954 eða eitthvað þar um bil, hún er að verða hálfrar aldar gömul. Hún var búin til á sínum tíma vegna þess að menn vildu marka sér tekjustofn. En það er með þennan markaða tekjustofn eins og alla aðra að þeir hafa gengið sitt skeið. Þeir þjóna ekki tilgangi sínum. Ég tel að það eigi bara að afnema þetta hreinskilnislega og það eigi að hafa þetta þannig með þennan sjóð, eins og aðra sjóði af sambærilegum toga, að þeir fái bara venjulegar fjárveitingar af fjárlögum eins og hefur verið reyndin í framkvæmd áratugum saman með þennan sjóð vegna þess að hann hefur verið skertur áratugum saman. Þar á meðal hefur hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir komið að því máli sem ráðherra, eins og reyndar allir sem setið hafa í ríkisstjórnum umliðna áratugi.

Herra forseti. Það er alveg rétt að þessi ríkisstjórn hefur ekki haft neina tengingu á milli þess sem fer í Framkvæmdasjóð fatlaðra og þess sem rennur inn í erfðafjársjóð. Það gerði aftur á móti fyrri ríkisstjórn vegna þess að þegar það var tekið upp á sínum tíma fyrir nokkrum árum, að hluti af framkvæmdafé sjóðsins mátti renna í rekstur, þá var það skilyrði sett í lög að með þeirri breytingu ætti óskert fjármagn erfðafjársjóðs að renna alfarið inn í framkvæmdasjóð. Það gerði það allar götur þar til ríkisstjórn Framsfl. og Sjálfsfl. tók við. Það er staðreynd málsins. Það er miklu meira fé sem kemur af erfðafjárskatti en hefur farið inn í sjóðinn á umliðnum árum og það er meginástæða þess að við stöndum uppi með þessa löngu biðlista sérstaklega að því er varðar sambýli fyrir fatlaða á höfuðborgarsvæðinu.

Herra forseti. Nokkur orð út af ræðu hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur. Það er veruleg aukning til málefna fatlaðra. Í fjárlögum ársins í ár eru ætlaðar 3.488,7 millj. Þessi upphæð hækkar í 3.775,6 millj. í þeim fjárlögum sem við erum að ræða núna. Þar að auki er uppsetningu breytt nokkuð þannig að fæðingarpeningar eða fæðingarorlof færist til. Tiltölulega margar konur eru í þessum geira og talsverðir fjármunir sem fara til að greiða þeim þegar þær eru í fæðingarorlofi. Það er einnig nokkuð yfirdrifið, það er rétt að það komi hér fram, hvernig staðan er í biðlistamálunum. Við erum nýbúin að taka í notkun dagvistarrými þar sem um 40 einstaklingar njóta þjónustu. Það var mjög gleðilegur atburður og verulega ánægjulegur áfangi. Verið er að endurskipuleggja fyrirkomulag dagþjónustu og verndaðrar vinnu á Akureyri og tekið er tillit til þess í samningi félmrn. við Akureyri. Sama er hægt að segja um samninga ráðuneytisins við Hornafjörð og héraðsnefnd Þingeyinga þar sem gert er ráð fyrir framlögum á þeim svæðum til aukinnar dagþjónustu eða til dagþjónustu sem var ekki áður. En samkvæmt upplýsingum svæðisskrifstofunnar í Reykjavík eru nú 29 manns án dagþjónustu. Þar af búa 14 á sambýlum, þ.e. 15 einstaklingar í Reykjavík sem hvorki hafa dagþjónustu né sambýli. En eitthvað er um óskir um meiri daglega þjónustu en veitt er. Á Reykjanesi eru 11 sem bíða eftir dagþjónustu, en fjórir af þeim eru á sambýli. Það liggur fyrir að við getum fengið húsnæði til leigu til að innrétta meiri dagþjónustu og ég vonast til að það takist að gera það fljótlega. Markvisst er unnið að sköpun fleiri úrræða fyrir sambýli og ég bind miklar vonir við að það takist að ná verulegum árangri innan skamms. Varðandi vextina á leiguíbúðunum, sem hv. þm. nefndi líka, er ekki búið að ganga frá framtíðarfyrirkomulagi varðandi leiguíbúðir. Búið er að gera tillögur en ekki er búið að ganga frá því máli. Hvað varðar milljarðinn sem framsóknarmenn töldu að þyrfti að fara til aukningar á fíkniefnavörnum þá var í fjárlögum síðasta árs og ráðstöfun í fjáraukalögum á síðasta ári u.þ.b. helmingurinn af þessum milljarði, þannig að það liggur alveg ljóst fyrir að þörf verður á verulega meiri peningum en þessum milljarði til fíkniefnavarna á kjörtímabilinu. Varðandi barnaverndarmálin eða það sem veit að fíkniefnaneyslu ungmenna eða barna þá er það mat forstöðumanns Barnaverndarstofu að þörfinni fyrir meðferðarúrræði sé fullnægt, bæði fyrir unga vímuefnaneytendur og aðra með hegðunarvandamál. Við höfum sem sagt náð þeim áfanga í barnaverndarmálunum að við getum útvegað meðferðarúrræði eftir því sem þarf.

Herra forseti. Út af því sem fram kom hjá hæstv. ráðherra um leiguíbúðir að ekki sé komin niðurstaða í það mál, þá vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort hann mótmæli því sem stendur í fjárlögum að frá og með næstu áramótum eigi að taka upp markaðsvexti á leiguíbúðir. Varðandi Framkvæmdasjóð fatlaðra er það staðreynd sem liggur fyrir þó að lítil aukning sé í rekstur á fjárlögum frá þessu ári fyrir næsta ár, að þá stendur Framkvæmdasjóður fatlaðra í stað. Það er ekki ein króna í aukningu þar. Nú er svo komið og hefur komið fram í fjölmiðlum að Þroskahjálp er að velta því fyrir sér að fara með þá skerðingu fyrir dóm, sem sjóðurinn hefur búið við á undanförnum árum, sem eru tólf til fimmtán hundruð milljónir. Þeir telja að þetta standist ekki lög. Þeir hafa bent á það að fyrir 1996 var heimild í lögum um að allt að 40% af innheimtum erfðafjárskatti rynni til reksturs en þá hafi lögunum verið breytt með þeim afleiðingum að það eru 425 millj. minna til ráðstöfunar en hefði verið áður en lögunum var breytt. Þetta er staðan í því máli. Auðvitað blasir það við að ef ekki rennur fé til framkvæmda og uppbyggingar í þessum málaflokki, sérstaklega til sambýla í Reykjavík og á Reykjanesi verður stöðnun í þessum málaflokki. Við höfum þegar orðið vör við að þar er víða neyðarástand. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra að því líka: Hvað eru langir biðlistar eftir húsnæði fyrir fatlaða á höfuðborgarsvæðinu og þar er ég sérstaklega að tala um sambýli?

Herra forseti. Ég er ekki með töluna tiltæka í dag hve margir eru á biðlistum. Það hefur gengið býsna vel að saxa á þá á undanförnum mánuðum og missirum. Það hefur verið unnið fyllilega eftir þeirri tillögu sem biðlistanefndin setti fram á sínum tíma 1998. Ég á von á því að innan skamms leysist þau mál með þeim hætti að biðlistarnir verði að baki að mestu leyti. Ekki hefur enn þá verið tekin endanleg ákvörðun um vaxtakjör eða hvernig verði háttað aðstoð ríkisins við uppbyggingu leiguíbúða.

Herra forseti. Ef ekki hefur verið tekin endanleg ákvörðun um hvaða vextir eiga að gilda á leiguíbúðum spyr ég enn hæstv. ráðherra: Er þetta markleysa sem stendur í fjárlagafrv.? Það kemur greinilega fram, að mig minnir á tveimur stöðum, að frá og með næstu áramótum eigi að hækka niðurgreiðslu á vöxtum til leiguíbúða en taka upp markaðsvexti. Þetta er að vísu fjárlagafrv. og það er hægt að breyta þessu þá í fjárlagafrv. með því að setja meiri peninga inn til niðurgreiðslu á vöxtum á leiguíbúðum en það er ekki gert. Þvert á móti er lækkað það framlag sem var til niðurgreiðslu á þessu ári og því næsta og stendur hér skýrum stöfum að taka eigi upp markaðsvexti. Er ráðherrann hæstv. því þá ekki sammála eða er það marklaust sem stendur um þetta í fjárlagafrv.?

Á bls. 489.

Herra forseti. Þetta frv. er ekki orðið að lögum. Eins og ég sagði áðan er ekki búið að ganga frá málinu, þetta er einn af þeim endum sem eru lausir og eftir er að hnýta. Eins og hv. þm. man áreiðanlega manna best var í lögunum um húsnæðismál ákvæði um að næstu tvö ár yrði óbreytt fyrirkomulag á aðstoð ríkisins til leiguíbúða. Innan þess tíma yrði samið við sveitarfélögin um frambúðarfyrirkomulag. Þeir samningar standa yfir en þeim er ekki lokið.

Herra forseti. Fjmrh. hefur með sannfærandi hætti lagt fram þriðja árið í röð fjárlagafrv. með verulegum fjárlagaafgangi og meira en þekkst hefur á undanförnum áratugum. Að sjálfsögðu er mjög sögulegt að það skuli gerast og eykur tiltrú manna á stöðu ríkissjóðs og á þeirri efnahagsstjórn sem ríkisstjórnir Davíðs Oddssonar hafa fylgt á undanförnum tíu árum. Það er engin tilviljun, herra forseti, að fjármál ríkisins eru jafngóð og raun ber vitni. Það er alls engin tilviljun að ástand efnahagslífs þjóðarinnar er jafngott og raun ber vitni. Það sem stendur að sjálfsögðu upp úr er það hversu mikill afgangur er af fjárlögum og að það skuli í raun vera að leiða til þess að skuldir ríkissjóðs verða horfnar á næstu fjórum árum. Því hefði enginn trúað fyrir tíu árum. Mikið hefur verið rætt um kjör aldraðra og fatlaðra í tengslum við fjárlög og þingsetninguna og sýnist fulltrúum þeirra afla sinn hlutur rýr. Samanburður á kjörum þessa hóps miðað við fyrri ár eða önnur lönd er alltaf erfiður. Það hefur þó komið í ljós við könnun sem Stefán Ólafsson gerði og birti í bók sinni, Íslensku leiðinni, sem gefin var út fyrir ári að afkoma aldraðra í heild er með því betra sem gerist á Norðurlöndum og þá í heiminum um leið. Það gerir að sjálfsögðu mikil þátttaka eldri borgara í atvinnulífinu umfram það sem gerist hjá öðrum löndum og þá ekki síst Norðurlöndunum. Staða þess hóps sem hefur engar atvinnutekjur er þó að sjálfsögðu verri en annarra en er þó að skána með hverju árinu sem líður vegna vaxandi áhrifa lífeyrissjóðanna á laun aldraðra. Þessi staðreynd segir þó ekki að allir hafi það gott og afkoma allra sé góð. Það er staðreynd að laun eða tekjur þeirra sem hafa strípaðar bætur almannatryggingakerfisins eru litlar og þetta fólk er að mörgu leyti illa sett. Með minni tekjutengingu er komið til móts við þetta fólk en ljóst er að einhverja hækkun bóta til þeirra sem eru á strípuðum bótum þarf að skoða sérstaklega eða hækkun skattleysismarka. Ríkisstjórn og Alþingi hefur tekið eftirminnilega á málefnum barnafólks sem hefur komið mjög vel fram í þessum umræðum með stofnun Fæðingarorlofssjóðs. Þar hefur verið stigið tímamótaskref til að styrkja fjölskylduna. Þessa sér stað í fjárlagafrv. með þeim 600 milljónum sem hefur margoft verið talað um í umræðunni sem er ætlað í þennan sjóð umfram það sem kemur fram með fæðingarorlofstilfærslunni sjálfri. Að það skuli vera byggt undir fjölskylduna sem grunneiningu er að sjálfsögðu mjög hvetjandi og í anda þeirrar stefnu sem ríkisstjórnin hefur fylgt að styrkja stöðu fjölskyldunnar. Inn í þennan sjóð munu bætast milli 1,5--2 milljarðar á næstu þremur til fjórum árum sem þýðir styrkingu til barnafjölskyldna um þá upphæð. Það mun einnig auka þau velferðarútgjöld sem ríkissjóður er að setja í þennan geira. Það er út af fyrir sig gott að það sé hægt og mjög í takt við það sem gert er annars staðar á Norðurlöndum. En það kom fram í bók Stefáns Ólafssonar, sem ég vitnaði í hér áðan, að aðrar Norðurlandaþjóðir séu að hans mati rausnarlegri í félagslegum útgjöldum en Íslendingar og að því leyti til höfum við verið tregari til þess að borga mjög háar bætur eða háar tekjur til fólks sem er ekki á launatöxtum. Þetta hefur skapað einhvern mismun en með þessu erum við þó að brúa þetta bil að einhverju leyti. Með vaxandi þátttöku lífeyrissjóðanna hef ég fulla trú á því að á nokkrum árum verði staða íslenskra ellilífeyris- og örorkuþega með því allra besta sem þekkist í heiminum. Það er meginmarkmið okkar að allir þegnar landsins geti haft það í anda þess sem hefur þekkst hjá öðrum þjóðum og er með því besta sem þekkist. Ég minni á það að foringi okkar sjálfstæðismanna, Ólafur Thors, lýsti því sem stefnu sinni í ríkisstjórn sem kölluð var nýsköpunarstjórnin og við höfum reynt að fylgja eins og kostur hefur verið. Það hefur komið fram nokkuð skýrt, herra forseti, að hluti af þessu fjárlagafrv. er eignasasla og menn hafa velt því fyrir sér hvað það er sem eigi að selja. Ég heyrði það í ræðu hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar að hann taldi fráleitt að selja Landssímann nema að taka flutningakerfið frá símanum og þar með gat hann samþykkt fyrir sitt leyti að selja Landssímann. Ég lít svo á að ef það á að taka flutningakerfið alfarið út úr sölunni sé það álíka og að kaupa vélarlausan bíl. Ég get ekki ímyndað mér að margir hafi áhuga á því að kaupa fyrirtæki eins og Landssímann ef hann væri vélarlaus eins og mér heyrist að hv. forustumaður Samfylkingarinnar leggi til. Það er alveg morgunljóst að breytingar í málum eins og fjarskiptamálum og símamálum í heiminum eru það örar að í rauninni er engin leið að átta sig á því hver verðmæti þessa fyrirtækis verða eftir tvö ár, hvað þá eftir fjögur eða fimm ár. Aðrar vestrænar þjóðir hafa farið út í hlutafjárvæðingu þessara stofnana og ég hef sjálfur kynnt mér það í Noregi og Danmörku hvernig staðið var að þessum málum þar. Það hefur fært þessum fyrirtækjum Norðmanna og Dana ómældan ávinning og styrkt þessi fyrirtæki verulega. Ég held því að til framtíðar litið væri það gegn þjóðarhagsmunum að berjast gegn sölu Landssímans en að sjálfsögðu er nauðsynlegt að tryggja ákveðin grunnatriði. Ég get ekki ímyndað mér annað en að stjórnarflokkarnir nái um það samstöðu hvernig staðið verði að sölunni. Sú grunneining sem flutningakerfið er verður að sjálfsögðu hluti af sölunni með einhverju móti en að ná samkomulagi um hvernig það nýtist öðrum er að sjálfsögðu hægt og ég heyri ekki annað en að formaður fjárln., Jón Kristjánsson, hafi tekið vel undir það að þarna sé mál sem menn hafa möguleika á að ná samstöðu um. Þess vegna held ég að engin óvissa sé í raun um það hvernig hægt verði að afla fjár fyrir þann hluta fjárlaganna sem gerir ráð fyrir eignasölu. Það hefur verið á stefnuskrá ríkisstjórnarinnar að selja hluta af ríkisbönkunum og ég geri ráð fyrir því að það gangi eftir. Herra forseti. Það er af mörgu að taka í sambandi við fjárlögin sem eru einn sá lagabálkur sem skiptir allra mestu máli í þinginu hverju sinni en staða sveitarfélaganna hefur komið hér upp og það er að sjálfsögðu mjög nauðsynlegt að aðstoða sveitarfélögin og grípa inn í málin ef mjög brýn ástæða þykir til. Það er náttúrlega ekki saman að jafna fjármálum þeirra sveitarfélaga sem berjast við fólksfækkun, erfitt atvinnuástand eða erfiða skuldastöðu og stöðu sveitarfélaganna á höfuðborgarsvæðinu, það er deginum ljósara. Þess vegna er eðlilegt að reyna fyrst að skoða vandamál þeirra hópa, sveitarfélaga sem eru á jaðarsvæðunum og eru að berjast við þetta fólksflóttavandamál sem við þekkjum öll. Ég held því að þegar á allt er litið þá sé verið að reyna að afmarka verkefnið við það sem eðlilegt má telja.

Herra forseti. Prakkarar í hópi þingmanna Sjálfstfl. hafa gaman af því að hrekkja Framsfl. Hv. þm. Kristján Pálsson er einn af þeim. Hann kemur hingað og hefur gaman af því að nudda Framsfl. upp úr því að Sjálfstfl. hefur lýst því yfir að hann ætli að beygja hann hvað varðar sölu dreifikerfis Landssímans. Nú vill svo til að hv. þm. Jón Kristjánsson, sem kom hingað í ræðustól í dag, tók algjörlega skýrt fram að það þyrfti að vera alveg ljóst að til þess að það væri hægt yrði landsbyggðin að búa við sömu kjör varðandi flutninga á gögnum og þéttbýlið. Hins vegar hefur komið fram af hálfu þeirra sem mæla fyrir Landssímann að það kemur ekki til greina. Þeir telja að á því séu slíkir örðugleikar að þeir vilja ekki gera það. Þá er alveg ljóst að þeir sem vilja að landsbyggðin sitji við sama borð og þéttbýlið í þessu efni eiga ekki aðra kosti í málinu en að fara þá leið að leggja til að dreifikerfið verði ekki selt og það er það sem við höfum gert. Það er nákvæmlega það sem framsóknarmenn hafa tekið undir. Þeir hafa sagt þetta með ýmsum hætti. Herra forseti. Í þessu liggur munurinn á mér og hv. þm. Kristjáni Pálssyni. Ég er þeirrar skoðunar að framtíð landsbyggðarinnar, þróun byggðar í dreifbýlinu muni helgast verulega af því hvernig landsbyggðin getur notfært sér hina nýju tækni. Ég hef sagt það áður að víglínan í byggðamálunum liggur ekki lengur um kvóta og sjávarútveg heldur um þessa nýju tækni. Ef landsbyggðin hefur ekki sama aðgang að þekkingarnetinu, að ljósleiðaranum og þéttbýlið er alveg ljóst að það er búið að dæma hana úr leik í því framtíðar tæknivædda samfélagi sem við erum að sigla inn í.

Herra forseti. Ég tek ekki undir það að ég sé að nudda framsóknarmönnum upp úr einu eða neinu. Þetta eru eðlilegar samningaviðræður milli tveggja flokka sem vinna saman og það hefur gengið vel. Ég vil aftur á móti bara segja það að að ímynda sér það að landsbyggðin verði tekin úr sambandi ef grunnnetið verði ekki ríkisrekið, ég sé ekki samhengið í þessu. Ég get ekki heyrt annað en að Vestfirðingar og jafnvel fleiri sem eru með ákveðin fyrirtæki sem standa í gagnaflutningum á milli svæða kvarti einmitt yfir því að gjaldskrá Landssímans sé með þeim hætti að landsbyggðin geti ekki með nokkru móti keppt við þá sem eru hér á höfuðborgarsvæðinu út af því að hún er svo miklu dýrari fyrir landsbyggðina en höfuðborgarsvæðið. Ég veit ekki betur en að Landssíminn sé að 100% hluta í eigu ríkisins. Það er því ekki hægt að sjá að það sjónarmið gildi. Ég hef fulla trú á því að þó svo að grunnnetið mundi fylgja sölunni sé hægt að ná fram því samkomulagi milli allra aðila sem sætti menn og tryggi að staða landsbyggðarinnar og landsins í heild verði tryggð. Þess vegna held ég að Samfylkingin sé frekar að reyna að nota þetta til þess að reyna að koma upp óeiningu á milli flokkanna en að þeir trúi þessu í rauninni sjálfir. Ég hef hingað til haldið að Samfylkingin væri framfarasinnaður miðjuflokkur en ekki að hann vildi aðhyllast afturhald að þessu leyti.

Herra forseti. Það er gaman að fylgjast með því hvernig hv. þm. Kristján Pálsson leikur sér að Framsfl. Hann sagði áðan að það að vilja selja Landssímann án þess að láta dreifikerfið fylgja með væri eins og að selja vélarlausan bíl. Nú vitum við það að þetta er það sem Framsfl. vill. Er þá hv. þm. að halda því fram að Framsfl. vilji pranga inn á þjóðina vélarlausum bíl? Það er í rauninni það sem hv. þm. var að segja. Að öðru leyti get ég ekki fallist á að fullkomlega eðlilegar samningaviðræður séu milli flokkanna um hvernig eigi að einkavæða og hvað eigi að einkavæða. Er það eðlilegt, herra forseti, að þær samningaviðræður fari fram í gegnum ræðustól Alþingis? Er eðlilegt að lagt sé fram fjárlagafrv. sem gerir ráð fyrir miklum tekjum vegna sölu eigna þegar fyrir liggur að ekki er samkomulag um það milli flokkanna tveggja hvað á að selja? Hvað er það sem hér er undir, herra forseti? Það er sala á bönkunum. Samfylkingin hefur ekki lagst gegn því. Samfylkingin hefur lagst gegn því hvernig fyrsti hluti einkavæðingarinnar var framkvæmdur. Ástæðan fyrir því að ekki liggja fyrir neinar tillögur t.d. í fjárlagafrv. um hvort eða hvernig eigi að selja bankana er eftirfarandi: Sjálfstfl. vill að bönkunum sé rennt saman í einn stóran banka áður en hann er seldur. Framsfl. er á móti því. Það er ágreiningur um málið, það ríkir kyrrstaða í málinu. Ríkisstjórnin kemst ekki úr sporunum í þessu máli. Sjálfstfl. vill selja allan Landssímann. Framsfl. vill bara selja tiltekinn hluta af honum. Herra forseti. Málið kemur hálfbakað inn í þing. Enginn veit hver niðurstaðan verður. Það er bara sagt: Við ætlum að afla tiltekinna tekna, en það er ekki sagt hvernig. Samningaviðræður? Eru þær í gangi? Ég veit ekki um það. Þær hafa kannski verið í gangi milli hv. þm. Kristjáns Pálssonar og einstöku þingmanna Framsfl. sem hér hafa talað. En þetta sýnir að ríkisstjórnin nær ekki niðurstöðu, ágreiningurinn þar er orðinn svo mikill um mál eins og þetta, og þetta kalla ég stórmál, að það er farið að torvelda framgang fjárlaga á Íslandi.

Herra forseti. Ég held að áhyggjur hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar af samningaviðræðum ríkisstjórnarflokkanna í þessu máli séu óþarfar. Það er skýrt tekið fram í samningum flokkanna, t.d. um sölu eigna, að sala ríkisbankanna verði á næsta ári samkvæmt ákveðnum hugmyndum sem hafa komið fram frá einkavæðingarnefnd og ríkisstjórninni. Að öðru leyti hefur ekki neitt verið ákveðið um sölu Landsbankans en það hefur margoft komið fram vilji frá báðum flokkum um að nauðsynlegt sé að finna leiðir til að hægt sé að selja Símann. Þar verður að sjálfsögðu að nást samkomulag sem gæti ríkt víðtæk sátt um meðal þjóðarinnar og þess vegna er engin ástæða til að vera með einhverja tortryggni í ræðustól Alþingis á að það sé ekki þegar fyrirliggjandi hvernig að því verði staðið. Ég held því að þegar á allt er litið sé málið í mjög eðlilegum farvegi. Ef menn horfa á reynsluna að þessu leyti þá hefur flokkunum tekist mjög farsællega að ná niðurstöðu í þau mál sem einhver ágreiningur hefur orðið um á undanförnum árum.

Virðulegi forseti. Í upphafi máls míns vil ég gera athugasemdir við að í dag við umfjöllun um fjárlög ársins 2001 hafa ákaflega fáir ráðherrar verið til staðar þó að úr hafi ræst seinni partinn. Mér finnst það óvirðing við þingið að framkvæmdarvaldið skuli ekki fylgjast með umræðum um mikilvægasta mál þingsins, að ráðherrar skuli ekki vera viðstaddir þegar við ræðum fjárlögin. Talsmaður Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, hv. þm. Jón Bjarnason, fór inn á samskipti ríkis og sveitarfélaga í ræðu sinni og hæstv. fjmrh. brást hart við þeirri ræðu og spurði hv. þm. að því hvort hann gerði sér ekki grein fyrir því að að störfum væri nefnd um endurskoðun á tekjuskiptingu ríkis og sveitarfélaga sem hefði ekki enn skilað af sér. Á sumum sviðum er auðvitað gefinn pólitískur tónn í þessu frv. til fjárlaga. Meginlínur ríkisstjórnarinnar koma fram í frv. og þó t.d. sé búið að samþykkja hlutafélagavæðingu þeirra fyrirtækja sem á að selja þá er gefinn tónn um sölu á ríkiseignum upp á 7,3 milljarða án þess að það sé á nokkurn hátt útfært. Ég hefði sagt að ef hugur ríkisstjórnarinnar stendur til þess, virðulegi forseti, að taka myndarlega á þeim vandamálum sem eru uppi varðandi samskipti ríkis og sveitarfélaga þá liggja nokkurn veginn fyrir tölur sem væri á sama hátt hægt að setja inn í þetta frv. eins og gert er varðandi sölu ríkiseigna, sem er greinilega mjög ofarlega á blaði hjá hæstv. ríkisstjórn. Ef mönnum er alvara um að fara í málið varðandi samskipti ríkis og sveitarfélaga, varðandi endurskoðun á tekjuskiptingunni væri fullt tilefni til að setja þau mál inn. Menn hafa alls staðar verið sammála um að bráðnauðsynlegt sé að endurskoða t.d. fasteignaskattinn úti á landi. Ég veit ekki betur en að búið sé að nefna tölur í því sambandi þannig að fasteignaverð verði þá borgað úti á landi í samræmi við það markaðsverð sem er á íbúðum þar. Ef menn ætla að gera eitthvað róttækt í þessum málum væri auðvitað á sama hátt og gert er varðandi drauminn um sölu ríkisfyrirtækja hægt að gefa þann megintón í fjárlögunum fyrir 2001 að það eigi að fara í þessa vinnu. En það er ekki gert og gefur manni tilefni til þess að halda að nefndin sem á að endurskoða tekjuskiptingu ríkis og sveitarfélaga ætli kannski ekkert að flýta sér vegna þess að áhuginn sé í minna lagi til að fara í þetta mál. Við ræðum nánast á hverjum degi um stöðu landsbyggðarinnar í sambandi við málaflokk eftir málaflokk. Það er morgunljóst að staða sveitarfélaganna í dag, sérstaklega úti á landsbyggðinni, er með þeim hætti að það er stærsta byggðamálið að rétta þar við, fara ofan í þau mál og leysa þau. Staða sveitarfélaganna er slík að það stendur í vegi fyrir því að nokkur framþróun sé í veigamiklum stórum málaflokkum vegna þess að það skortir fé til að standa straum af slíku. Eins og kunnugt er hafa flest sveitarfélögin verið í stórum og miklum fjárfestingum vegna einsetningar skóla. Einsetning skóla og heilbrigðiskerfið hefur tekið nánast allt það fé sem er til ráðstöfunar hjá sveitarfélögunum. Þar hefur brunnið á og þar hafa sveitarfélögin leyst úr málum. En undirliggjandi vandi er gríðarlegur. Aðrar nauðsynlegar framkvæmdir sveitarfélaganna eru látnar líða fyrir það að leyst er úr þeim málum sem brennur mest á og það eru skólarnir og það er heilbrigðiskerfið. Það er stöðnun hvað varðar allt sem heitir umhverfismál og nefni ég þá sérstaklega ástandið í fráveitumálum o.s.frv. Það verður að fara í þessi mál. Sveitarfélögin tóku við grunnskólakerfinu af ríkinu með óuppgerðan pakka í pokahorninu. Allir vissu að launamál kennara voru í ólestri og jafnvel húsnæðismál skólanna ofan á það sem þurfti að gera varðandi einsetninguna. Þetta hefur reynst sveitarfélögunum miklu dýrara en ella. Nú hefur heyrst að hv. ríkisstjórn muni gera tillögu um að vandi sveitarfélaganna verði leystur í gegnum jöfnunarsjóð. Ég geri stórar athugasemdir við þá hugsun í grunninn. Jöfnunarsjóður sem ráðskast er með á þann hátt að menn þurfa að koma á hnjánum og fá ölmusu til að geta rekið sveitarfélag sitt er í grundvallaratriðum vond lausn. Kannski má segja að það sé sama hvaðan gott kemur en við eigum auðvitað að gera þær breytingar á tekjuskiptingu ríkis og sveitarfélaga að sem flest sveitarfélög í landinu, sem hafa til þess burði, geti verið sjálfbær og þurfi ekki á þessum jöfnunaraðgerðum að halda. Það er ekki gert með því að efla jöfnunarsjóðinn, það verður fyrst og fremst gert með því að fara ofan í þau kerfislægu vandamál sem eru til staðar. Sveitarfélögin þurfa svo sannarlega á því að halda. Blessunarlega höfum við sveitarfélög úti um allt land sem eru burðug og geta verið sjálfbær ef tekjustofnaskiptingin væri í lagi. Ég ætla ekki að elta ólar við tölur í þessu sambandi, menn hafa nefnt 4,5 eða 5,5 milljarða en það er grunntónninn sem verður að vera gefinn og þess vegna er það meginatriði frá mínum bæjardyrum séð að ekki skuli sjást stafkrókur um það að menn ætli raunverulega í þessa vinnu gagnvart sveitarfélögunum og gagnvart einstaklingunum úti á landi. Mjög mikil vonbrigði varðandi mjög stórt mál og grundvallarmál hvað varðar byggðaþróun í landinu. Ef sveitarfélögin verða um lengri tíma en orðið er svelt á þann hátt að allar nauðsynlegar framkvæmdir liggja í láginni, svo sem gatnagerð, umhverfi fólksins, menningarmál o.s.frv., þá er það rótin til þess að við missum fólkið frá þessum dreifðu byggðum og hingað á suðvesturhornið. Í grunnatriðum verður að fara í þessi mál og ég krefst þess að þingheimur leggi á það áherslu og ég vænti þess að stjórnarandstaðan geti verið sammála um að fara í þá vinnu. Maður tekur eftir því að í fjárlagafrv. skortir ekki á aukningu varðandi allt sem heitir samskipti við útlönd. Ég get í sjálfu sér sagt að það er allt í lagi að hafa góð samskipti við útlönd en menn þurfa greinilega að ferðast mikið og þar eru sjálfkrafa aukningar og ekki við því amast enda hefur fjöldi Íslendinga tífaldast í Brussel á undanförnum árum o.s.frv. Það þykir ekki mikið mál. Við erum ekki að kalla á framlög, við erum ekki að kalla á aukaeyðslu. Við erum að leggja áherslu á öðruvísi áherslur varðandi uppbyggingu á fjárlögum ríkisins. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð var t.d. á móti því að við færum í Schengen. Schengen skapar gríðarleg útgjöld fyrir ríkissjóð eins og kunnugt er en það eru ekki bara útgjöld vegna Keflavíkurflugvallar og þeirrar uppbyggingar sem þar þarf að eiga sér stað heldur er það vegna þess að óheft flæði fólks úr EB inn í landið gerir það að verkum að stórefla þarf löggæslu innan lands og taka á málunum þegar búið er að hleypa vandanum inn í landið. Það er meginmál. Virðulegi forseti. Þetta frv. til fjárlaga eru vonbrigði vegna þess að í fyrsta lagi er frá mínum bæjardyrum séð á engan hátt tekið sérstaklega á grunnvandamálum landsbyggðarsveitarfélaganna en ekki vílað fyrir sér að vera með hástemmdar hugmyndir um sölu á fjölskyldusilfrinu, ríkiseignum og settar niður tölur í því sambandi, 7,3 milljarðar skal það vera.

Herra forseti. Á þeim tíma sem ég hef til umráða vil ég aðeins koma inn á stöðu sveitarfélaga vegna þess að nokkrir ræðumenn hafa minnst á þá ágætu nefnd sem ég veiti forstöðu og stöðu mála varðandi fjármál sveitarfélaga. Það er rétt að fjármál sveitarfélaga eru til meðferðar í hinni margumtöluðu nefnd og það var orðað þannig að opinber dagsetning á skilum nefndarinnar hefði verið 2. október.  Hér hafa verið nefndar ýmsar tölur um afkomu sveitarfélaganna og þær tölur hafa vissulega farið víða um völl. Nefndir voru 15 milljarðar, 5 milljarðar o.s.frv. Það er alveg ljóst að afkoma sveitarfélaganna hefur versnað. Þó er hún að batna aftur núna. En það er ljóst að ef litið er yfir lengra tímabil þá hefur hún versnað. Hitt er svo annað mál að sveitarfélögin eru alls ekki einsleitur hópur. Afkoma sveitarfélaganna er afskaplega misjöfn. Ég er með fyrir framan mig frá ríkisskattstjóra yfirlit álagningar opinberra gjalda á einstaklinga 1999--2000 sem var gefið út núna í september. Þar kemur í ljós að útsvar til sveitarfélaga hefur hækkað á milli ára um rúmlega 5 milljarða eða um 13,4% og þróunin var svipuð á síðasta ári. Þessi hækkun á útsvari kom afskaplega misjafnlega niður. Sum sveitarfélög njóta þessarar hækkunar ekki í jafnríkum mæli og önnur, þ.e. þau sem hafa verið að missa frá sér fólk og þar sem meðaltekjurnar hafa verið lægri. Sveitarfélögin eru því alls ekki einsleitur hópur að þessu leyti. Þess vegna var farið í jöfununaraðgerð á síðasta ári og þess vegna hefur verið rætt um jöfnunaraðgerð á yfirstandandi ári eins og hæstv. forsrh. talaði um í sinni ræðu og hefur verið endurtekið hér í þessari umræðu. Mér kemur á óvart þegar hv. 6. þm. Norðurl. e. segir að jöfnunarsjóður sé vond lausn í málefnum sveitarfélaga. Við komumst ekkert hjá því að jafna á milli sveitarfélaga í gegnum jöfnunarsjóð vegna þessara misjöfnu aðstæðna þannig að sú lausn hefur m.a. verið í umræðunni. Hins vegar liggur ekki fyrir enn þá hvernig farið verður í almennar aðgerðir í tekjuöflun sveitarfélaga. Við höfum viljað að þessar tillögur lægju fyrir. Það er unnið að því af fullum krafti þessa dagana og ég hefði nú sagt að það væri frekar óeðlilegur framgangur að gera einhverri niðurstöðu skóna með því að setja inn í fjárlagafrv. á þessu stigi einhverja hugsanlega niðurstöðu í þessum efnum. Ég held að það séu betri vinnubrögð að þessi fjárhagslega niðurstaða verði færð inn í fjárlagafrv. þegar hún liggur fyrir í starfi nefndarinnar, sem hún vonandi gerir á næstunni. Án þess að ég ætli að kafa djúpt í þær tölur sem hafa verið nefndar hér þá liggur fyrir að skattfrelsi lífeyrisiðgjalda kostaði sveitarfélögin um 1.200--1.300 millj. kr., það er ekkert deilt um það. Aðrar tölur sem hafa verið nefndar hér eru svona matstölur sem er ekkert endanlegt samkomulag um milli ríkis og sveitarfélaga. Þó að minn góði félagi og varaformaður nefndarinnar, hv. 5. þm. Vestf., hafi nefnt okkur sem sitjum í þessari nefnd baunateljara hér áðan þá held ég að niðurstaðan felist ekki í því að telja baunir í þessu. Menn verða að komast að almennri niðurstöðu um það hvernig þeir vilja sjá afkomu sveitarfélaganna. Ég held að menn komist ekki að neinni niðurstöðu með því að telja 100 millj. þar og 50 millj. hér þar sem hallað hefur á annaðhvort ríki eða sveitarfélög. Það verður að verða niðurstaða af þessu starfi sem samkomulag er um og þykir sanngjörn. Ég er þeirrar skoðunar að það þurfi bæta aðstöðu sveitarfélaganna og ég tel að þeirra starf sé mikilvægt og þeirra stjórnsýsla og þau hafa mikilvæg verkefni með höndum. Ég vonast því til að þessi niðurstaða liggi fyrir áður en fjárlagafrv. verður afgreitt. Það gildir alveg það sama um kjarasamninga. Vissulega eru kjarasamningar í gangi og búast má við því, og vonandi ganga þeir fram á þann veg, að hægt verði að setja einhverja niðurstöðu af slíku inn í fjárlagafrv. en það er óeðlilegt að gera það á þessu stigi. Ég vildi einnig nefna niðurgreiðslu á rafhitun vegna þess að það mál kom hér til umræðu. Það eru 760 milljónir í frv. til niðurgreiðslu á rafhitun. Gífurlegar hækkanir hafa orðið í þessum málaflokki á síðustu árum. Settar voru 160 milljónir í viðbót til þessara mála í fyrra ef ég man rétt. Nefnd í iðnrn. er að skoða þessi mál því að nú er svo komið að niðurgreiðsla á rafhitun er orðin svo mikil að rafhitun er í sumum tilfellum orðin ódýrari en dýrustu hitaveiturnar þannig að taka þarf ákvarðanir um hvernig þetta verður stillt af, þ.e. hvort farið verður í allsherjarniðurgreiðslu á hitaveitum líka. Það er að safnast upp spenna varðandi þetta. Þessi niðurstaða þarf að koma inn til okkar og ég veit að ráðuneytið er að vinna að þessu og þess vegna stendur þessi tala þarna inni. Samdar hafa verið reglur um útgreiðslu á þessu fé og m.a. var þakið á niðurgreiðslunum hækkað í ár. En þarna þarf að vinna áfram að málum. Varðandi sölu ríkiseigna þá liggur alveg ljós fyrir sú stefnumörkun að menn ætla sér að selja ríkiseignir og hafa sett hóflega tölu þar inn og unnið er að því máli. Sú stefnumörkun hefur líka verið sett fram að ef til mikillar sölu ríkiseigna komi þá verði hluta af því fé varið til fjárfestinga, m.a. í samgöngumálum og vegamálum, til jarðgangagerðar t.d. svo ég nefni einn málaflokk sem hefur verið títt til umræðu hér. Ekki liggur fyrir enn þá hver þessi upphæð verður en þetta mark hefur verið sett inn. Ég vil bara leggja á það áherslu að sala ríkiseigna á ekki að ganga inn í rekstur ríkissjóðs undir neinum kringumstæðum. Það á annaðhvort að greiða niður skuldir með sölu ríkiseigna eða að verja þeim til annarra fjárfestinga. Ég er algjörlega andvígur því að tekjur af sölu ríkiseigna fari í rekstur ríkissjóðs. Það á að taka það til hliðar til þess annaðhvort að fjárfesta eða greiða niður skuldir.

Herra forseti. Hv. 3. þm. Austurl., Jón Kristjánsson, formaður fjárln., spurði hvort ég væri á móti jöfnunarsjóðnum. Það var alls ekki sett þannig fram í mínu máli. Hins vegar benti ég á að óheppilegt væri að nota jöfnunarsjóðinn eins og gert hefur verið og sletta í hann einhverjum upphæðum og þar með segjast vera að leysa samskipti ríkis og sveitarfélaga hvað varðar tekjuskiptingu. Hv. þm. kom réttilega inn á það að auðvitað er staða sveitarfélaganna ærið misjöfn. Ég benti einmitt á það í málflutningi mínum að þess vegna þyrfti að gera grundvallarbreytingar á samskiptum ríkis og sveitarfélaga hvað varðar tekjustofna til þess að þau sveitarfélög sem sannarlega eru sjálfbær geti verið það áfram og með sóma og jöfnunarsjóðurinn sé þá notaður í þeim tilvikum þar sem um fólksfækkun er að ræða eða af öðrum orsökum ekki er hægt að standa við lögbundna þjónustu af hálfu sveitarfélagsins. Virðulegi forseti. Ég vil spyrja hv. formann fjárln. hvort hann geti ekki verið mér sammála um að það sé augljóst að með endurskipulagningu á samskiptum ríkis og sveitarfélaga hvað varðar tekjustofna þannig að hlutur sveitarfélaganna verði betri þá verði minni þörf á aðkomu ríkisins í neyðartilvikum auðvitað. Þar nefni ég til sögunnar þau sveitarfélög sem best eru stödd og það gildir auðvitað líka um sveitarfélög úti á landi. En ef hv. ríkisstjórn ætlar að velja þá leið að nota jöfnunarsjóðinn sem einhvers konar beitu fyrir sveitarfélögin þá er augljóst --- ég vil spyrja hv. formann fjárln. hvort hann geti ekki verið sammála um það --- að það leiðir til þess að færri og færri sveitarfélög verða sjálfbær.

Herra forseti. Einhver misskilningur hefur slæðst inn þar sem mig rekur ekki minni til að hafa sagt að framlög í jöfnunarsjóð eigi að leysa tekjuleg samskipti ríkis og sveitarfélaga. Þau gera það vissulega ekki. En þau koma til móts við vandamál sem uppi er. Ég sé ekki fram á það að jöfnunarsjóðurinn í tekjuöflunarkerfi og tekjukerfi sveitarfélaga verði óþarfur á næstunni. Aðstaða sveitarfélaganna og stærð er svo misjöfn enn þá. Vissulega væri gott ef svo yrði. En ég er ekki svo bjartsýnn að ætla það. En ég kannast ekki við að hafa haldið því fram að framlög í jöfnunarsjóð leysi öll þessi mál og ég er sammála því að auðvitað gerir það það ekki. En þýðing jöfnunarsjóðsins er mikil. Hitt er svo annað mál, og mætti halda um það langar ræður og við getum tekið um það langa umræðu, hvort þær reglur sem jöfnunarsjóður notar til útgreiðslu og hvort takmörk um þjónustuframlög og fólksfækkunarframlög séu eðlileg. Það er hægt að taka langa umræðu um það en ég hygg að við þurfum á jöfnunarsjóðnum að halda til þess að mæta þessum aðstæðum í sveitarfélögunum. Því er nú verr og miður þá kemur þetta tekjuöflunardæmi sem ég nefndi áðan ákaflega misjafnlega niður. Tekjuaukningin af útsvarinu, hlutur sveitarfélaganna í góðærinu kemur misjafnlega niður.

Virðulegi forseti. Við hv. formaður fjárln. erum sammála um að jöfnunarsjóðurinn verður að vera til staðar. En ég vil bara árétta það í málflutningi mínum að eitt brýnasta verkefni sem liggur fyrir þinginu er að taka á þessum tekjuskiptingarvandamálum milli ríkis og sveitarfélaga og rétt er að nefna að hv. 3. þm. Austurl., Jón Kristjánsson, er formaður einnar mikilvægustu nefndar þingsins og ber ábyrgð á að hún skili af sér fljótt og vel.  Ég vil árétta það einu sinni enn að staða sveitarfélaganna er ærið misjöfn. En dragist úr hömlu að leggja fram nothæfar tillögur fyrir sveitarfélögin þá leiðir það til þess að æ fleiri verða komnir á vonarvöl eins og gerst hefur á undanförnum missirum.

Herra forseti. Ég þarf í rauninni ekki miklu við þetta að bæta. Það er nauðsynlegt að komast að niðurstöðu um þessi mál innan tíðar. Hin margumtalaða nefnd hefur safnað mjög miklum upplýsingum um tekjur sveitarfélaga, eftir stærð þeirra, landshlutum o.s.frv. og hefur mjög greinargóðar upplýsingar um síðasta tíu ára tímabil. Vissulega hefur það tekið lengri tíma en við áætluðum í upphafi að ná inn þessum upplýsingum og er það umhugsunarefni í sjálfu sér að þessar tölur skuli ekki liggja fyrir fyrr, t.d. fyrir síðasta ár, en ég ætla ekki að orðlengja um það hér. Varðandi það hliðarmál sem okkur var fengið til umfjöllunar, þ.e. breytt löggjöf um álagningu fasteignaskatts, þá þarf að flytja frv. um það. Núverandi fyrirkomulag var sett vegna kröfu sveitarfélaganna fyrir tíu árum. Þá voru aðstæður aðrar. Nú hefur t.d. hækkun á fasteignaverði og fall eigna úti á landi orðið til þess að landsbyggðarfólk greiðir af fasteignamati í Reykjavík. Það er grunnurinn. Það er óréttlátt en hins vegar er það ekki tekjumál fyrir sveitarfélögin. Ætlunin er að sveitarfélögin standi jafnrétt eftir þá breytingu en þetta er breyting upp á rúmlega milljarð, þ.e. skattalækkun á fólk á landsbyggðinni sem er mikilvægt og er ætlunin að leiða þetta til lykta á næstunni.

Herra forseti. Við ræðum nú fjárlagafrv. fyrir árið 2001. Ég má til með að óska hæstv. fjmrh. til hamingju með frv. því að einsdæmi er að sjá afgang, eins og þetta frv. sýnir, upp á 30 milljarða. Enn fremur er mjög skemmtilegt að boðað er að fyrirsjáanlegt sé að ríkissjóður verði skuldlaus, þ.e. peningalegar eignir verði meiri en peningalegar skuldir í lok kjörtímabilsins. Í frv. kemur fram að laun hafa hækkað óvenjulega mikið. Kaupmátturinn hefur aukist á síðustu fimm árum um 30%, þ.e. umfram verðlag. Fólk getur keypt 30% meira núna almennt séð en fyrir fimm árum. Þetta hefur ýmis áhrif á skattkerfið. Til dæmis gat hv. þm. Össur Skarphéðinsson um að skattgreiðendum hefði fjölgað um 6% á meðan framteljendum fjölgaði ekki nema um rúmlega 1%. Hann taldi þetta vera slæmt mál. En það er náttúrlega vegna þess að bæði hefur atvinnuleysi minnkað þannig að það eru fleiri sem eru á vinnumarkaði, atvinnuleysingjum hefur fækkað, og síðan hafa tekjurnar hækkað svo óskaplega umfram skattleysismörk að fólkið er bara ekki lengur fátækt og það er það sem við sjálfstæðismenn alla vega viljum. Við viljum hafa færri fátæka og fleiri sem borga skatta. Í mínum huga er þetta því sérstaklega ánægjuleg þróun,  Hv. þm. Ögmundur Jónasson kom inn á sama vandamálið, þetta óskaplega vandamál vegna hækkandi tekna þjóðarinnar, og það eru barnabæturnar. Þær voru fyrir nokkrum árum tekjutengdar og hækkaðar verulega í leiðinni til þess að bæta stöðu þeirra sem verst eru settir og hafa fyrir mikilli ómegð að sjá, lágar tekjur, litlar eignir, mörg börn. Eiga bágt. Þá voru barnabætur hækkaðar til þess að veita þessu fólki aðstoð til að komast yfir hjallann. Nú hefur það gerst að þessi hópur er að hverfa vegna aukinna tekna, hann er bara ekki lengur hjálpar þurfi og ég hef ekki séð að það sé neitt vandamál, mér þykir leiðinlegt að menn skuli líta á það sem vandamál að fólk hafi hærri tekjur. Hækkun ríkisútgjalda frá fjárlögum árið 2000 er 8,2%. Það er langt umfram fjárhagsforsendur eða verðlagsforsendur frv. sem segir okkur það að útgjöldin eru að vaxa. En hæstv. fjmrh. kom inn á það að það er ekki vegna aukins rekstrar, heldur vegna aukinna millifærslna sem m.a. leiðir af þeirri, að mínu mati, ánægjulegu ákvörðun Alþingis að taka upp fæðingarorlof sem ég tel vera mjög ánægjulegt og stórt skref í átt til aukins jafnréttis. En skatttekjur hafa líka hækkað umtalsvert eða um 13,3% frá fjárlögum ársins 2000. Það segir mér það, þar sem þetta er langt umfram verðlagsforsendur, að skattheimtan er að aukast. Nú segja spekingar að ákaflega erfitt sé að lækka skatta þegar þenslan er mikil eins og nú, allt á fullri ferð, það vantar fólk og allt slíkt, að þá sé ekki gæfulegt að lækka skatta. En auðvitað þurfum við að gera það. Við verðum að lækka skatta og við þurfum að horfa til ýmissa þátta þegar við lækkum skatta. Til dæmis þurfum við að líta á viðskiptahallann. Það er eitt aðalvandamálið í dag, viðskiptahallinn er aðalvandinn að glíma við nú. Við þurfum að ná honum niður. Reyndar er hann allt annars eðlis en hann var fyrir nokkrum árum þegar ríkið bar ábyrgð á honum öllum saman. Nú er hann að mestu leyti án ríkisábyrgðar. Þetta eru skuldbindingar sem einstaklingar og fyrirtæki, bankastofnanir og fjármálastofnanir eru að taka erlendis og án ríkisábyrgðar og verða að standa skil á. Hluti af þessu er líka vegna virkjana og álvera og slíkra framkvæmda sem valda tímabundnum halla en munu til framtíðar með útflutningi auka getu þjóðarinnar til þess að borga slíkar skuldir niður. Engu að síður hafa hreinar erlendar skuldir, þ.e. skuldir umfram eignir, aukist um 19 milljarða 1999 eða 70 þús. kr. á mann og þær nema núna 353 milljörðum eða 1,3 millj. á mann eða 5 millj. á fjögurra manna fjölskyldu. Íslendingar, hver fjögurra manna fjölskylda skuldar 5 millj. í útlöndum umfram eignir. Þetta er mjög alvarlegur hlutur því að erlendar skuldir þjóða heims eru að meðaltali núll. Þær eiga jú hver hjá annarri og þá er einhver sem er að lána okkur 5 millj. á hverja fjögurra manna fjölskyldu og hann er þá að taka vexti. Hann fær vaxtatekjur sem við þurfum að borga. Auðvitað kemur að því að þessi bogi verður spenntur til hins ýtrasta og ekki er hægt að skuldsetja meira vegna þess að í hvert skipti sem maður tekur lán, þá er hann að ráðstafa tekjum framtíðarinnar hjá sér og hann hefur ekki nema takmarkaðar tekjur í framtíðinni. Hann getur ekki ráðstafað þeim oft, það hlýtur að koma að því að lát verði á þessari eyðslugleði landans sem hefur hegðað sér eins og kálfarnir sem hleypt er út á vorin í þessu nýfengna frelsi til lántöku. Síðan komum við að skattalækkununum. Hvar er hægt að lækka skatta og hvar er skynsamlegt að lækka skatta? Vil ég nefna uppáhaldsskattinn minn eða hitt þó heldur sem er stimpilgjaldið sem kostar þjóðfélagið óskaplega mikið en gefur ríkissjóði ekki miklar tekjur. Ég er viss um að með því að lækka það mundum við auka veltu á fjármálamarkaðnum það mikið að ríkissjóður hefði meira að segja meiri tekjur út úr fjármagnsskattinum en hann tapar á stimpilgjaldinu, auk þess sem þetta er skattur á skuldara, fyrir þá sem hafa áhuga á hagsmunum og hag skuldara. Þá er það eignarskatturinn. Lækka þarf eignarskattinn vegna þess að í dag er það þannig að sá maður sem sparar milljón umfram eignarskattsleysismörk er í rauninni að gerast áskrifandi að 14.500 kr. greiðslu í ríkissjóð á ári sem er eignarskatturinn. Þetta veldur því að fólk vill ekki og nennir ekki að spara. Ef við viljum minnka erlendar skuldir og auka innlendan sparnað verðum við að lækka eignarskattinn, það er hluti af því. Sú skattalækkun gæti því virkað öfugt við þensluna ef fólk fer að spara vegna þess að eignarskatturinn er lækkaður. Svo þurfum við að sjálfsögðu að líta á vaxtabæturnar. Ég hef margoft bent á vaxtabæturnar. Þær eru hvatning til skulda, þær hvetja sérstaklega ungt fólk til að skulda og það er ekki það sem við þurfum í dag. Við þurfum þess vegna að líta á vaxtabæturnar og húsaleigubæturnar jafnframt líka. Og síðan þarf að líta á skatta á fyrirtæki vegna þess að skattar á fyrirtæki er viðkvæmasti skattstofninn sem til er. Það er svo auðvelt að flytja hann til útlanda. Það er svo auðvelt að flytja hagnað fyrirtækja eitthvert annað, skattur á fyrirtæki er mjög viðkvæmur, skattstofninn er mjög viðkvæmur fyrir skattprósentunni þannig að lækkun prósentunnar gæti valdið og mun væntanlega valda hækkun á tekjum ríkissjóðs og það er það sem við viljum.

En tekjuskattur ...?

Menn geta ekki alveg eins flúið með tekjurnar til útlanda, en þeir fara bráðum að geta það líka, hv. þm. Inn í þessa skattaumræðu alla kemur samkeppni við útlönd, samkeppni við útlönd um fyrirtæki og fólk vegna þess að bæði fyrirtæki og fólk er orðið mjög lipurt og fljótt að bregða sér þangað sem skattar eru lágir. Og það er kannski lag núna þegar við sjáum að hagvöxturinn verður ekki nema 1,7% á næsta ári. Það þýðir að það er að draga úr þenslunni og það er kannski lag einmitt á þeim tíma að lækka skatta og ég vil beina þeirri athugasemd til hæstv. fjmrh. Svo þurfum við að sjálfsögðu að selja Landssímann. Ég taldi einu sinni að það væri nauðsynlegt að hafa ljósleiðarann undanskilinn en ég er ekki lengur á þeirri skoðun vegna þess að komið er svo mikið af öðrum samkeppnisleiðum, gervitunglum, örbylgjusendum og slíku. Ljósleiðarinn er því ekki lengur sú mikilvæga samgöngubót sem menn töldu. Ég held að það sé bara spurning um tíma til að fá almennilegt verð fyrir Landssímann að selja hann vegna þess að samkeppnin er að verða það mikil að hann kann að verða verðminni þegar fram í sækir. Sama á við um bankana. Samkeppni á bankamarkaði er orðin gífurleg með tilkomu netbanka og það er spurning um hvenær bankarnir lækka það mikið í verði að ríkissjóður tapi á því að bíða með það að selja þá. Það er því mjög nauðsynlegt að selja þessar eignir ríkissjóðs og ég vona að okkur takist að selja fyrir svo sem 20 milljarða umfram það sem fjárlögin gera ráð fyrir þannig að við höfum um 50 milljarða í afgang.

Herra forseti. Ég vil byrja á að óska fjmrh. til hamingju með það frv. sem hann leggur hér fram og það er auðvitað langt frá því þó að hér sé iðulega rætt ýmislegt sem mönnum þykir betur mega fara að frv. sé uppfullt af eintómum göllum og það sé ámælisvert. Ég held að við getum út af fyrir sig öllsömul verið mjög sátt við fjármálin og þann afgang sem ríkið mun hafa. Það eru hins vegar auðvitað mismunandi áherslur á hvaða markmið menn vilja sjá í fjárlagafrv. og ég ætla að fara nokkrum orðum um þau atriði sem ég tel að ætti að leggja meiri áherslu á. Þau markmið sem ég hefði viljað sjá í fjárlagafrv. með 30 milljarða tekjuafgangi væri t.d. að við notuðum meira fé af þeim tekjuafgangi til þess að jafna og bæta kjör þeirra hópa sem vegna örorku, fátæktar eða aldurs þurfa aðstoð frá ríkinu til eðlilegrar afkomu, afkomu sem gerir því fólki kleift að lifa við mannsæmandi kjör og gerir það mögulegt að ellilífeyris- og örorkulífeyrisþegar geti verið eins virkir í þjóðfélagi okkar eins og aldur og heilsa þeirra leyfir. Bilið milli ríkra og fátækra fer vaxandi í þjóðfélaginu og margur býr við þröngan kost án þess að úrræði séu í sjónmáli. Meðan við höfum ekki tryggt betur kjör þessara hópa er ekki ástæða til að skila ríkissjóði með 30 millj. kr. afgangi. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson kom inn á mál ellilífeyrisþega þegar hann talaði fyrr í dag um lífeyrismál. Það var mjög athyglisvert og ég held að varla saki þó farið sé um það fleiri orðum. Í raun hefur mikill fjöldi ellilífeyrisþega mjög lítil réttindi í lífeyrissjóðum. Það er ekki fyrr en eftir árið 2020 jafnvel að stór hluti af þeim sem þá verða komnir á þann aldur að þurfa að taka út lífeyri sinn getur átt von á að lífeyristryggingar, þ.e. lífeyristekjur dugi ellilífeyrisþegum til framfærslu. Þetta er auðvitað vegna þess að hér á landi var lengi vel ekki greitt í lífeyrissjóð af öllum launum. Sumir greiddu af lágmarkslaunum og þar fyrir utan voru líka margir sem ekki voru endilega lengi úti á vinnumarkaðnum, t.d. húsmæður sem lengi unnu innan heimilis og öðluðust ekki lífeyrisrétt. Það er auðvitað sú kynslóð sem stóð hér fyrir utan þegar þingið var sett og vakti athygli á kjörum sínum. Hún verður að stórum hluta fyrir áhrifum þessa tímabils sem við höfum verið að orða hér og Einar Oddur kom réttilega inn á. Nokkrir hópar sem hv. 5. þm. Vestf., Einar Oddur Kristjánsson, nefndi eiga lítinn lífeyri, m.a. sjómenn og bændur. Það er alveg hárrétt. Það er t.d. ekki fyrr en 1987 sem farið er að greiða í Lífeyrissjóð sjómanna af öllum launum. Það var bara ekki fyrr. Það eru rúmlega 13 ár síðan sjómenn fóru að greiða í lífeyrissjóð af öllum sínum launum og það verður ekki fyrr en menn hafa greitt í lífeyrissjóð í 30--35 ár með fullum verðtryggingum og vöxtum að lífeyrisgreiðslur veita þeim öryggi í ellinni. Næstu tvo áratugi munum við því örugglega stríða við þetta sama vandamál, að aldraðir sem hafa skilað þjóðfélaginu góðu verki og telja sig fyllilega eiga rétt á að lifa í þessu þjóðfélagi við mannsæmandi kjör eigi ekki lífeyri til að standa undir eðlilegu lífi. Þess vegna tel ég að þjóðfélagið skuldi þessari kynslóð það að tryggja að þeir sem ekki hafa eðlilegan lífeyrisrétt hjá lífeyrissjóðum geti búið við eðlilegar tekjur. Ég held að það sé markmið sem við ættum að setja okkur. Þá ætla ég enn að víkja að því sem fram kom í ræðu hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar, um að ekki sé eðlilegt að við ætlum að taka vandann út á ákveðnum hópi og láta hann bera skarðan hlut frá borði í kannski 25--30 ár. Þetta er sama vandamálið og við stöndum frammi fyrir varðandi Lífeyrissjóð sjómanna t.d. Þar þurftum við að skerða lífeyrisréttinn og það eru líkur til að eftir 10 ár getum við farið að slaka á aftur og auka réttinn, en þá erum við búnir að taka vandann út á ákveðnum hópi á ákveðnu tímabili. Það er ekki eðlilegt. Við verðum að reyna að jafna þetta í gegnum fjárlögin. Við tökum ekki svona vandamál út á sérstökum hópi lífeyrisþega svo hann hafi slæma afkomu seinni hluta ævi sinnar. Til framtíðar litið fáum við þó vonandi inn hópa sem munu hafa það sæmilegt þegar lífeyrir þeirra verður tryggur og nægilegur til að lifa af. Þetta vildi ég koma sérstaklega inn á og gera að umræðuefni. Ég held að það sé nauðsynlegt fyrir okkur að lagfæra þessa stöðu og ég mundi vilja leggja til --- þar sem stefnt er að fjárlögum með met-tekjuafgangi --- að við veittum fólkinu sem reif Ísland úr fjötrum fátæktar inn í nútímann þau sjálfsögðu réttindi að bæta kjör þess svo það geti verið sæmilega sátt við sína tíð. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um viðskiptahallann. Vonandi kemur að því innan fárra ára, vonandi bara strax á næsta ári, að það hægi á viðskiptahallanum. Það er auðvitað nauðsynlegt. Ég ætla hins vegar aðeins að víkja að vanda sveitarfélaganna. Það er mikið mál, held ég, þ.e. sú skipting sem verið hefur á tekjum milli ríkis og sveitarfélaga. Þetta getur ekki gengið eins og það hefur gert síðustu árin. Sveitarfélögin hafa mörg hver orðið fyrir verulegum tekjumissi. Mikil fólksfækkun hefur orðið í sumum sveitarfélögum og þau verða ekki rétt af --- allra síst þar sem sveitarfélögin hafa verið að taka við auknum verkefnum --- öðruvísi en að af tekjuskattinum fái sveitarfélögin hærra hlutfall en þau fá í dag. Ég held að það hljóti að vera óhjákvæmilegt. Ég fagna þeirri yfirlýsingu sem hæstv. fjmrh. gaf hér, að það stæði til að lagfæra fasteignagjöldin til sannvirðis en tekjur sveitarfélaganna minnka hins vegar þar af leiðandi. Þannig er margt sem knýr á um breytingar á þessari skiptingu. Ég hefði auðvitað viljað beina því til hæstv. fjmrh. í lokin, þar sem hann lýsti því yfir að það væri verið að skoða skattalögin í fjmrn., og leggja til þá hugmynd að skoða hvort ekki megi með einhverjum hætti minnka vanda í byggðum landsins gegnum skattkerfið eins og gert er í öðrum löndum.

Herra forseti. Hér hefur margt verið sagt í þessum stól í dag. Margt af því hefur verið alveg prýðilegt. Ég tel að þessi umræða sé til gagns og sé ástæða til að þakka fyrir að ráðherrar hafa komið hér upp öðru hverju þó að við 1. umr. fjárlaga sé máli yfirleitt beint til hæstv. fjmrh. Ég vil ítreka, eins og ég hef oft gert áður, að ég tel að ráðherrar þurfi að vera viðstaddir til að svara fyrir sinn málaflokk við 2. umr. Ég vil bara ítreka þetta vegna þess að nokkrum sinnum hefur verið tilefni til að ræða það. Af því að hæstv. samgrh. er hér þá vil ég bara segja að ég ætla ekki að spyrja um hvar eigi að skera niður og hvað eigi að skera niður, hvar þessar 800 millj. sem draga á saman um í samgöngumálum eiga að lenda. Ég vil bara segja að niðurskurður og frestun framkvæmda í samgöngumálum getur orðið til bölvunar. Ég tel að það séu alvitlausar frestanir ef slysagildrur sem átti að eyða eru látnar standa. Ég er ekki að segja nákvæmlega hvaða slysagildrur það eru, ég veit það ekki og ætla ekki að spyrja um það sérstaklega. Ég vil bara nefna þetta: Niðurskurður á framlögum til lögreglueftirlits sem leiðir beinlínis til aukinna útgjalda ríkissjóðs vegna aukins kostnaðar í heilbrigðiskerfinu er vitlaus niðurskurður. Ég tel að af því yrði jafnvel meiri tekjuafgangur, til lengri tíma litið, ef menn skoðuðu þessi mál niður í kjölinn. Ég tel að frestun framkvæmda við hættusvæði í samgöngukerfinu leiði til aukins kostnaðar, þar geti verið um alvitlausa ákvörðun að ræða. Í því sambandi dettur mér í hug það sem ég vil kalla sýndarmennsku, þegar framkvæmdum við skálann við Alþingi var frestað í fyrra, frestun framkvæmda upp á hundrað millj. Ég tel að það hafi verið alvitlaust og þegar farið var að gera samninga um meira húsnæði til handa Alþingi upp á 200 millj. eða meira, ég vil ekki einu sinni segja hvað það var. Það finnst mér ekki vera í lagi. Ég vil bara nefna þetta hér, herra forseti. Ég sagði áðan að mér segði svo hugur að margar breytingar yrðu gerðar á fjárlagafrv. Þau atriði sem ég tel að taka verði á í aðalatriðum og skipt geta verulegum fjárhæðum eru eftirfarandi: Í fyrsta lagi verður að leiðrétta hlut sveitarfélaganna þannig að stærri skerfur af sköttum falli í þeirra hlut vegna aukinna verkefna sem þeim hefur beinlínis verið ætlað að taka að sér með lagasetningu. Ég sagði í fyrri ræðu minni að þar væri um að ræða fjárhæðir upp á 4,9--5,5 milljarða kr. og ég mun síðar í ræðu minni tína til þá pósta sem ég tel standa þar á bak við án þess að verðmerkja hvern fyrir sig. Í öðru lagi tel að leiðrétta verði þá skekkju eða það bil sem myndast hefur milli verkamannalauna og launa aldraðra og öryrkja, um 18--19% miðað við árið 1991 til ársins 1999 eins og margsinnis hefur komið fram. Í þriðja lagi tel ég nauðsyn á að skýring verði gefin á mismun sem virðist vera á grundvelli fjárveitinga til hinna ýmsu stofnana. Ég tel að það þurfi að skýra grundvöll og viðmið fjárln. við fjárlagagerð. Ég tel ástæðu til að fjalla um þessi mál. Mér virðist mjög misjafnt hvernig hinar ýmsu stofnanir ríkisins koma út í fjárlagagerðinni. Rökstuðningur minn með því að auka hlut sveitarfélaganna er sá að í dag má segja að þau séu velflest rekin með ábyrgri fjármálastjórn við erfið skilyrði. Þrátt fyrir lítils háttar hækkun útsvars á undanförnum árum þá er langur vegur frá því að sú hækkun vegi á móti útgjaldaauka sem orðið hefur. Kostnaður þeirra hefur aukist vegna skattabreytinga, laga og reglugerða eins og ég hef áður komið að. Auðvitað má segja að það komi öllum til góða ef ríkissjóður getur lækkað skuldir sínar. En það má ekki bitna á sveitarfélögunum þannig að þau sitji í sárum eins og nú er vegna fólksfækkunar og tekjumissis af þeim völdum en með sífellt meiri byrðar vegna lagasetningar. Svo ég nefni aðeins það þá verður að tryggja sveitarfélögum fullnægjandi tekjustofna til að sinna þeim verkefnum sem við höfum sett þeim hér á Alþingi. Ég vil nefna nokkur verkefni, nokkur atriði sem hafa áhrif á tekjustofna sveitarfélaganna. Sveitarfélögin verða t.d. að greiða fjármagnstekjuskatt af vöxtum, arði og söluhagnaði hlutabréfa. Það má reikna með að aðeins þessi þáttur kosti, án þess að hægt sé að verðleggja hvern þátt fyrir sig sérstaklega, allt að 100 millj. Við vitum að yfirfærsla grunnskólans og einsetning grunnskólans hefur þýtt útgjaldaauka fyrir sveitarfélögin og ég tel að þar vanti nokkuð á að komið hafi verið til móts við þann kostnað að fullu. Kostnaður vegna félagslegrar þjónustu hefur stóraukist og útgjöld vegna mannréttinda fatlaðra aukast hjá sveitarfélögum. Lög um umhverfismat hafa verið sett. Það þýðir að nánast hver einasta framkvæmd á vegum sveitarfélaganna kostar peninga. Þetta eru aukin útgjöld frá því sem var þegar tekjustofnarir voru ákveðnir eins og nú er gengið út frá. Það hafa verið sett lög um leikskóla, og bara fyrir starfsmannahald er aukinn kostnaður vegna ýmissa þátta sem eru teknir upp með lögum. Ég nefni kostnaðarskiptingu við sjóvarnir. Áður var það þannig að ríkið borgaði allan þann kostnað en núna þurfa sveitarfélögin að greiða 1 / 8 hluta. Ég get nefnt að stofnanir ríkisins og fyrirtæki ríkissjóðs eru undanþegin greiðslu fasteignagjalda og ég nefni þar sjúkrastofnanir, kirkjur, skóla, heimavist, íbúðarhús, Rarik og fleira. Þetta má tilnefna bara til að sýna fram á að þær tölur sem ég var að nefna upp á 4,9--5,5 milljarða eru að líkindum mjög réttar. Ég get nefnt snjóflóðavarnir. Sveitarfélögum var gert að greiða 10% við gerð snjóflóðavarna. Þetta var ekkert áður. Ég get nefnt stjórnsýslulög sem þýða aukinn kostnað við rekstur sveitarfélaganna vegna álitsgerðar lögmanna og vinnu starfsmanna, t.d. vegna fyrirspurna frá ýmsum lögaðilum og almenningi. Þetta er póstur sem menn sáu ekki fyrir áður. Bara því að hækka sjálfræðisaldurinn í 18 ár fylgir aukinn kostnaður fyrir sveitarfélögin að ég nefni ekki félagslegu íbúðirnar. Þetta vita menn og kunna. Að síðustu er kostnaður vegna fráveitumála sem er afleiðing lagasetningar sem kemur upphaflega með tilskipun frá EES en við tókum þá tilskipun upp guðslifandi fegin og settum um þetta lög. Við greiðum sem nemur 20% af kostnaði sveitarfélaga í fráveitumálum. Þau lög þarf að endurnýja vegna þess að þau falla úr gildi eftir 2004 og þarna verðum við að taka á. Í lokin þetta: Af því sem ég hef sagt má ráða að þörf er á breyttum vinnubrögðum. Þess vegna vil ég koma sitjandi ríkisstjórn frá, hleypa að nýjum kraftmiklum höndum sem munu jafna leikinn í þjóðfélaginu.

Herra forseti. Þessi mikla sveitarstjórnarræða vekur upp nokkrar spurningar. Fyrsta spurningin hlýtur að vera sú hvort hv. þm. telji að hagvöxturinn sem verið hefur í landinu hafi ekki komið til góða. Af hverju heldur hv. þm. að tekjuaukning hafi orðið hjá ríkissjóði á undanförnum árum? Mikil tekjuaukning hefur orðið hjá honum af því að það hefur verið mikil uppsveifla í þjóðfélaginu. Það hefur skapað þjóðfélaginu mjög miklar tekjur. Þetta er aðalatriðið sem hefur orðið þess valdandi að skatttekjurnar vaxa. En hvað ætlar hv. þm. að gera með þessar 4.000--5.000 millj.? Vill hann hækka skatta á almenningi um 4.000--5.000 millj.? Fróðlegt væri að vita það, eða vill hann lækka tekjur ríkisins um 4.000--5.000 millj.? Það væri fróðlegt að vita það líka. Í fjórða lagi vil ég benda hv. þm. á að 700 millj. kr. framlag til jöfnunarsjóðsins, fólksfækkunarframlagið, kom öllum þeim sveitarfélögum sem verst standa að vígi mjög vel. Um þetta var vélað til þess að koma þeim til góða. Hvað ætlar hv. þm. að skatttekjurnar þurfi að hækka mikið til að jafnast á við þetta 700 millj. kr. framlag? Það er hægt að jafna því á við mjög marga milljarða svo að hin fátækustu sveitarfélög sem standa hvað verst að vígi yrðu jafnbætt sem áður. Þess vegna var það hugsun ríkisstjórnarinnar að gera þetta svona. En það er mjög nauðsynlegt að átta sig á því þegar menn kasta fram svona hlutum að það er ekki bara hvítt og svart. Það er mjög misjafnlega sem tekjurnar skiptast og það sem við höfum áhyggjur af og angist af er einmitt hvernig minnstu sveitarfélögin úti á landsbyggðinni, úti á jaðrinum, hafa farið út úr hinni miklu fólksfækkun. Þess vegna erum við að reyna að koma til hjálpar þar sem þörfin er mest.

Herra forseti. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson beindi til mín spurningu um hvort ég vildi hækka skatta. Ég vil ekki hækka skatta. Ég vil færa tekjur í samræmi við þau verkefni sem við höfum sett á sveitarfélögin með lögum, ég vil færa tekjur frá ríkissjóði til sveitarfélaganna. Þetta er nákvæmlega í samræmi við sveitarstjórnarræðu mína sem hv. þm. kallaði svo. Ég er bara að fara nákvæmlega yfir þau atriði sem við höfum sett og gert sveitarfélögunum að standa undir með lögum. Þegar talað er um hagvöxtinn til sveitarfélaganna spyr ég hv. þm. Einar Odd Kristjánsson: Telur hann að hagvöxturinn hafi komið til sveitarfélaganna með því að þar er sífelld fækkun? Á ég að trúa því að fækkun á Súgandafirði hafi orðið til þess að þar hafi orðið hagvöxtur? Nei, ekki aldeilis. Það er einmitt þess vegna sem þarf að hjálpa sveitarfélögum. Það getur vel verið að Súgfirðingar séu búnir að jafna sig á þessum verstu áföllum sem þeir urðu fyrir. En hvað með allar félagslegu íbúðirnar? Við verðum að taka á því. Eigum við að stofna Félagslegar leiguíbúðir Íslands hf. fyrir landsbyggðina? Hvað eigum við að gera? Meðan við setjum lög sem koma út sem beinn kostnaður fyrir sveitarfélögin eigum við að láta tekjur fylgja með. Ef við höfum sett lög án þess að gera þetta eigum við að leiðrétta þessa hluti. Við eigum að færa til fjármuni til sveitarfélaganna í samræmi við aukin verkefni eins og ég rakti áðan skilmerkilega og ég get komið með fleiri liði. Ég fór í 14 liði. Ég hef a.m.k. 16 eða 17 liði sem við höfum klárað með lagasetningu.

Herra forseti. Það var einmitt þetta sem ég sagði áðan. Það er mjög misjafnt hvernig tekjuaukinn hefur komið til sveitarfélaganna í landinu. Þar sem hefur orðið mikil fólksfækkun þar er neyðin mest. Þess vegna erum við að reyna að koma til móts við þær þarfir með fólksfækkunarþjónustuframlögunum. En þau sveitarfélög sem hafa notið mestrar þenslu, mestrar fólksfjölgunar o.s.frv., hafa í samræmi við ríkið fengið líka auknar tekjur. Gagnvart vandamáli hinna félagslegu íbúða, sem hv. þm. kom inn á, þá get ég sagt honum að ég hef mjög ákveðnar skoðanir á því. Í lögum um félagslegar íbúðir er kveðið svo á um að bannað sé að afskrifa. Ég lít á svona lagaákvæði í markaðssamfélagi eins okkar sem fáránlegan hlut, að einhver ætli að taka eitthvað út úr samfélaginu og segja: Þetta má ekki afskrifa, að það sé einhver Pétur eða Páll sem vill setja inn í lögin að ekki megi afskrifa þessa eign. Auðvitað verður að afskrifa eignir eftir því sem markaðurinn segir burt séð frá því hver á þær. Þetta er fáránlegt og á að afnema þetta strax úr lögum. Það getur aldrei farið öðruvísi en að ef eign fellur í verði tapar veðhafinn. Það gerist bara svona í þessum heimi. Hann er bara ekki flóknari en það. Þannig tapa þeir sem eiga, aldrei aðrir.

Herra forseti. Þar fengum við það og ekki er langt á milli okkar hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar í þessu máli varðandi félagslegu íbúðirnar. Ég er alveg klár á því að það verður að gera þetta á einhvern þann hátt að það verður að afskrifa skuldirnar og koma þessu af stað á nýjan veg. Af því að ég tíndi aðeins upp 13--14 punkta vil ég nefna það og ég spyr hv. þm. Einar Odd Kristjánsson um leið: Telur hann að það sé rangt að tekjur eigi að fylgja með þeim verkefnum sem við höfum sett yfir til sveitarfélaganna? Á ég að trúa því? Ég veit að hann meinar það ekki. Hann meinar það ekki og hefur heldur ekki farið yfir þessa pósta. Ég nefndi heldur ekki heilbrigðiseftirlit þar sem við settum lög nr. 7/1998, um hollustuhætti og mengunarvarir. Þar breyttum við gjaldskrá. Það er beinn aukinn kostnaður fyrir sveitarfélögin. Ég nefndi heldur ekki hafnamálin þar sem sveitarfélög greiða núna 25% við dýpkunarframkvæmdir en greiddu áður 10%. Þetta gerðum við með lögum. Síðan nefndi ég heldur ekki lög nr. 73/1997, um skipulags- og byggingarmál. Hvað gerðum við þar? Við settum beinan aukinn kostnað á sveitarfélögin án þess að tekjur fylgdu með. Það eru þessi atriði sem ég veit að við hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson munum ná samkomulagi um að lagfæra.

Herra forseti. Hv. þm. Gísli S. Einarsson kvartaði undan því að gert væri ráð fyrir því að fresta framkvæmdum við vegagerð. Af því tilefni hlýt ég að minna hv. þm. á að samkvæmt fjárlagafrv. er gert ráð fyrir að varið verði 5,4 milljörðum kr. til nýframkvæmda við vegagerð Þar er um að ræða 30% hækkun frá þessu ári. Frestun framkvæmda er hins vegar upp á 800 millj. kr. og þá er búið að gera ráð fyrir því inni í þeirri prósentuhækkun. Af því að hv. þm. nefndi sérstaklega í því samhengi framkvæmdir á höfuðborgarsvæðinu og talaði um slysagildrur er rétt að minna á að samkvæmt vegáætlun hækka framlög til höfuðborgarsvæðisins úr 660 millj. í 1.863 millj. sem er býsna myndarleg hækkun. Að vísu gerum við ráð fyrir því að einhver frestun verði á framkvæmdum á höfuðborgarsvæðinu. Hvers vegna er það sem við teljum nauðsynlegt að fresta framkvæmdum hér? Það er vegna þess að ekki er til nægjanlega margt fólk til að vinna þessi verk. Það liggur alveg fyrir að spennan á vinnumarkaði á höfuðborgarsvæðinu er slík að nauðsynlegt er að hægja aðeins á. Engu að síður eru í gangi framkvæmdir við mislæg gatnamót eða í undirbúningi framkvæmdir við mislæg gatnamót bæði á Reykjanesbrautinni og Breiðholtsbrautinni sem er ein allra stærsta framkvæmd sem ráðist verður í í vegamálum og sömuleiðis er gert ráð fyrir mörgum öðrum framkvæmdum sem ég get ekki nefnt hér í andsvari. Hins vegar er ástæða til að vekja athygli á því að e.t.v. stærsta slysagildran á höfuðborgarsvæðinu er í gíslingu hjá borgaryfirvöldum. Það eru gatnamót Miklubrautar og Kringlumýrarbrautar.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. samgrh. fyrir að koma upp og ræða þessi mál við mig þó að það sé bara í andsvari. Það sem ég var að leggja áherslu á er að ég bið um að þær frestanir, sem verða á þeim framkvæmdum, verði ekki til þess að viðhalda einhverjum slysagildrum. Ég er alls ekki að bera það á borð að það sé ætlun ríkisstjórnar eða hæstv. samgrh., síður en svo. Ég treysti á að þeim aðgerðum sem frestað verður, sé hægt að koma til skila þó síðar verði en svo sannarlega er hægt að taka undir að það framkvæmdir upp á 5,4 milljarða eru mikil verkefni. Mér er einnig kunnugt um að starfsmenn Vegagerðarinnar eru önnum kafnir við undirbúning þeirra framkvæmda sem þegar hafa verið ákveðnar þannig að það er ekkert óljóst í mínum huga. Ég segi enn og aftur að frestun framkvæmda getur leitt til aukins kostnaðar. Menn verða að skoða mjög vel út frá þessum orðum hvar menn setja verkin í bið. Ég trúi því og treysti af því að ég þekki hæstv. samgrh. að þau mál verði skoðuð mjög ítarlega. Ég þekki ekki það dæmi sem borgarstjórn Reykjavíkur er með í gíslingu og vil ekkert ræða það vegna þess að ég þekki það ekki en fulltrúar frá borgarstjórn voru hjá fjárln. fyrir skömmu og útskýrðu rækilega þær framkvæmdir sem fyrirhugaðar eru og sögðu þar jafnframt að borgin mundi leggja mikla áherslu á að koma sumum þeirra áfram.

Herra forseti. Það er alveg ljóst að vinna þarf að mörgum mikilvægum verkefnum í samgöngumálum. Ég nefndi hér sérstaklega eitt verk á höfuðborgarsvæðinu sem ég tel að nauðsynlegt hefði verið að ráðast í en það eru gatnamót Kringlumýrarbrautar og Miklubrautar, þau miklu umferðargatnamót. En það er ákvörðun borgaryfirvalda að láta þau standa óbreytt í framtíðinni, þau gera ekki ráð fyrir mislægum gatnamótum. Þar verði umferðinni stýrt með ljósum eins og er nú þegar. Það er hins vegar vilji minn og Vegagerðarinnar að velja fremur mislæg gatnamót þar. En borgaryfirvöld hafa tekið þessa ákvörðun og það er ekki við samgrh. að sakast hvað það varðar. Varðandi aðrar framkvæmdir sem fresta þarf, um sem nemur 800 millj. á næsta ári, er ljóst að þeim er fullkomlega eðlilegt að fresta um sinn, m.a. vegna undirbúnings og vegna þenslu á vinnumarkaði. En undirbúningur heldur áfram fullum fetum. Ég mun við 2. umr. og fyrir 2. umr. fjárlaga gera nánari grein fyrir þeim verkum sem um er að ræða vegna þess að við þurfum að skoða það á næstu vikum og m.a. líta til þess sem hv. þm. nefndi hér þegar kemur að því að velja þau verk sem minnst kemur að sök að frestað sé.

Herra forseti. Ég hef ekki miklu að bæta við það sem ég hef áður sagt. Ég þakka hæstv. samgrh. fyrir að koma hér upp og taka undir vangaveltur mínar, um að nauðsynlegum framkvæmdum þar sem væru hugsanlega slysagildrur verði ekki frestað. Það kemur vonandi ekki alvarlega að sök að fresta þeim framkvæmdum sem væntanlega verður gerð grein fyrir. Ég veit að greint mun frá því hverjar þær eru og þá getum við tekist á um þau viðhorf sem uppi eru um þau atriði og þær framkvæmdir sem á að fresta. Þar með hef ég í rauninni fengið það fram sem ég vildi fá, að hér sé ekki um mikilsverðar framkvæmdir að ræða og unnt að koma þessum frestunum við án þess að það verði til stórskaða.

Herra forseti. Ég ætla að beina spurningum til hæstv. fjmrh. og óska eftir að hann sé viðstaddur. --- Hann gengur hér í salinn, hann er ekki langt undan. Í fjárlagafrv. á bls. 489 segir um Íbúðalánasjóð eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Í bráðabirgðaákvæði nr. IX í lögum um húsnæðismál, nr. 44/1998, er heimilt til ársloka 2000 að veita lán til leiguíbúða með óbreyttum lánskjörum. Þar sem heimildin fellur niður um næstkomandi áramót er ekki gert ráð fyrir framlögum til að niðurgreiða þessi lán. Í samræmi við lög nr. 44/1998, um húsnæðismál, er því gert ráð fyrir að útlánsvextir taki mið af almennum lánskjörum frá upphafi árs 2001.`` Þetta var gagnrýnt og var mjög til umræðu þegar nýju húsnæðislögin voru afgreidd á Alþingi árið 1998. Þá höfðu ýmsir aðilar sem hafa húsnæðismálin á sinni könnu fyrir hönd sinna skjólstæðinga, Öryrkjabandalagið, Sjálfsbjörg og námsmannasamtök, svo dæmi séu tekin, áhyggjur af því hvert stefndi, hvort ríkisstjórninni væri virkilega alvara að fara með alla vexti inn á markað, keyra þá upp í markaðsvexti. Hæstv. félmrh. kvað svo ekki vera, vísaði jafnan til þessa bráðabirgðaákvæðis og sagði að tíminn fram til ársloka árið 2000 yrði notaður til að komast að samkomulagi um framhaldið. Samkvæmt fjárlagafrv. er niðurstaðan skýr. Það á að fara með þessa vexti á markað. Þessir vextir hafa verið lágir miðað við það sem gerist á markaði. Á sínum tíma voru félagslegir vextir 1% og enn eru til lánaflokkar sem eru á þeim kjörum. Önnur lán eru hærri, bera 3,9% vexti, en vextir á markaði eins og menn þekkja eru mun hærri. Húsbréfavextir eru rúmlega 5%, 5,1% þótt það segi ekki alla söguna um kjörin á húsbréfunum vegna affallanna. En samkvæmt fjárlagafrv. liggur fyrir að hæstv. fjmrh. vill keyra þessa vexti upp í það sem gerist á markaði. Hæstv. félmrh. var spurður álits á þessu efni við umræðuna hér fyrr í dag, það gerði hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir. Félmrh. hæstv. sagði að um þetta hefði ekki náðst samkomulag og spurningin er: Við hvern? Við fjmrh.? Fjmrh. virðist hins vegar ekki á þeim buxunum að gera neitt samkomulag. Í þeim kafla sem hann lætur frá sér fara um ráðuneyti hæstv. félmrh. segir m.a. á bls. 407, með leyfi forseta, þar sem fjallað er um húsnæðismálin: ,,Loks er 50 millj. kr. fjárveiting á lið 205 Leiguíbúðir til húsaleigubóta eða til stofnkostnaðarstyrkja. Niður fellur af sama lið 100 millj. kr. tímabundin fjárveiting samkvæmt ákvæðum til bráðabirgða í lögum um húsnæðismál um niðurgreiðslu vaxta til leiguíbúða fram til ársloka 2000.`` Hér er talað alveg skýrt. Hæstv. fjmrh. hefur ákveðið að þessir vextir verði markaðsvextir og í stað þess á að koma til eins konar styrkjakerfi. Eins og ég nefndi hér þá fellur niður 100 millj. kr. tímabundin fjárveiting sem ætluð var til að niðurgreiða þessa vexti. Hér virðist því á ferðinni mjög djúpstæður ágreiningur á milli hæstv. félmrh. annars vegar og hæstv. fjmrh. hins vegar. Ég óska eftir því að hæstv. fjmrh. geri grein fyrir þessum áreiningi sem greinilega er kominn upp innan ríkisstjórnarinnar um hvernig eigi að taka á leiguíbúðum sem ýmis félagasamtök hafa á sinni hendi. Það er margt harla kyndugt í fjárlagafrv. en undarlegast þótti mér sannast sagna að lesa um framlagið til áfengis- og fíkniefnamála í ljósi alls þess sem sagt hefur verið um það efni. Reyndar er framlag til löggæslumála aukið lítið eitt, harla lítið þó með hliðsjón af yfirlýsingum sem gefnar hafa verið um það efni. En um áfengis- og fíkniefnamálin segir á bls. 389, með leyfi forseta: ,,Fjárveiting liðarins lækkar um 10 millj. kr. þar sem fellt er niður tímabundið framlag í gildandi fjárlögum sem ætlað var til að bæta og auka við búnað til fíkniefnarannsókna hjá lögregluembættum.`` Þetta hefur vakið mikla furðu hjá lögreglumönnum og Landssamband lögreglumanna hefur sent alþingismönnum erindi þar sem þessu er harðlega mótmælt. Þar segir, með leyfi forseta, í bréfi sem er undirritað af formanni Landssambands lögreglumanna, Jónasi Magnússyni: ,,Framkvæmdastjórn Landssambands lögreglumanna lýsir undrun sinni á þeim fjárveitingum til öryggis- og löggæslumála sem gert er ráð fyrir í frv. til fjárlaga ársins 2001. Stjórnvöld hafa undanfarin ár sett fram háleit markmið um stórfellda fækkun alvarlegra umferðarslysa, vímuefnalaust land og fækkun afbrota. Þau markmið verða innihaldslaus orðaleikur sé starfsemi lögreglunnar lömuð vegna fjárskorts. Fjárframlög til öryggis- og löggæslumála hafa undanfarið ekki endurspeglað að hugur fylgi máli. Í frv. til fjárlaga ársins 2001 stefnir í enn frekari niðurskurð löggæslu. Á sama tíma fjölgar alvarlegum umferðarslysum, afbrotatíðni eykst og umfang fíkniefnamála stækkar. Lögregluembættum um land allt er gert að ná fram umtalsverðum sparnaði í rekstri, sparnaði sem leiðir það eitt af sér að lögreglan verður að forgangsraða verkefnum. Staðreyndir tala sínu máli. Samdráttur löggæslunnar og minnkandi vinnuframlag hefur leitt til þess að skortur er á faglærðum lögreglumönnum enda bjóðast betri kjör á almennum vinnumarkaði. Veruleg hætta er á að þeim fækki enn frekar gangi þau markmið eftir sem nú blasa við í fjárlagafrumvarpinu. Löggæsla er viðfangsefni sem krefst kunnáttu og faglegra vinnubragða. Það er ein af frumskyldum ríkisvaldsins að halda uppi lögum og reglu í þjóðfélaginu og tryggja með markvissum hætti öryggi samborgaranna. Löggæsla er einn hornsteina lýðræðisþjóðfélags. Háleit markmið og efndir þurfa að fara saman. Framkvæmdastjórnin skorar á háttvirta alþingismenn að taka fjárframlög til þessa málaflokks til rækilegrar endurskoðunar, fylgi hugur máli.`` Mér þótti ástæða til þess að gera Alþingi grein fyrir þessum hugleiðingum frá Landssambandi lögreglumanna og eindregnum mótmælum við fjárlagafrv. Í fjárlagafrv. eru ekki aðeins settar fram ýmsar hagstærðir og fyrirhugað framlag til aðskiljanlegra málaflokka heldur er það jafnframt eins konar stefnuyfirlýsing. Þess vegna reynir maður jafnan að lesa á milli línanna um hvert skuli stefna í ríkisrekstrinum og skipulagningu hans. Það er ljóst að ríkisstjórnin ætlar að ganga lengra á þeirri braut sem hún hefur gengið undanfarin ár í að auka margvíslegar sértekjur og notendagjöld. Þannig kemur fram á bls. 310 í fjárlagafrv. að sértekjur ríkisstofnana eru nú áætlaðar 11 milljarðar kr. en voru 10 milljarðar kr. í fjárlögum árið 2000. En þar með er ekki öll sagan sögð vegna þess að innritunargjöld háskóla og framhaldsskóla eru nú flokkuð sem ríkistekjur en ekki sértekjur og við það lækka sértekjur um 224 millj. kr. Við erum því ekki að tala um einn milljarð til viðbótar í sértekjur heldur um 1.200 millj. kr. Tími minn er útrunninn. Ég mun ræða þessi mál frekar við síðari umræður fjárlaganna.

Herra forseti. Það er með síðasta ræðumann eins og fleiri sem tekið hafa til máls fyrir hönd stjórnarandstöðunnar að þeir þrá að geta sýnt fram á einhvern ágreining milli stjórnarflokkanna eða einstakra ráðherra. Þeir þykjast geta afhjúpað djúpstæðan ágreining sem upp sé kominn og birtist í frv. Nýjasta dæmið um þetta er það sem hv. þm. var að segja í sambandi við húsnæðismálin og leiguíbúðaþáttinn sérstaklega. Þannig vill til að umrætt bráðabirgðaákvæði er að renna sitt skeið núna í lok ársins 2000. Við því þarf að bregðast. Það bráðabirgðaákvæði fellur úr gildi. Við því er brugðist með þeim hætti sem lýst er í frv., settar eru 50 millj. eins og þingmaðurinn gat um í þennan málaflokk til þess að veita stofnstyrki að því er varðar leiguíbúðirnar. Hins vegar er því við að bæta að sérstök nefnd hefur verið starfandi á vegum félmrh., m.a. með minni aðild, þar sem hefur verið reynt að komast að niðurstöðu um það hvernig eigi að hafa þetta kerfi í framtíðinni og kemur auðvitað ýmislegt til greina. Það kemur til greina að vera með stofnkostnaðarstyrki af því tagi sem um er að ræða þó að þetta sé lág upphæð. Það kemur líka til greina að fara þá leið að hækka húsaleigubæturnar til samræmis við aukinn vaxtakostnað. Eitt og annað af þessu tagi kemur til greina. En sú breyting sem hér var ráðgerð að því er varðar vextina var löngu fyrirséð og lá fyrir í lögunum sem voru samþykkt fyrir nokkrum árum. Ég mun svara síðara atriðinu í síðara andsvari mínu.

Herra forseti. Það er alveg hárrétt hjá hæstv. fjmrh. að ég hef þráð að sjá einhvern ágreining um þá hörðu frjálshyggjustefnu sem þessi ríkisstjórn hefur rekið. Því miður hefur sá ágreiningur verið allt of lítill milli Framsfl. annars vegar og Sjálfstfl. hins vegar enda hefur manni þótt Framsfl. oft orðinn lítið annað en ein deild í Sjálfstfl. Þess vegna fagnaði maður því, eða ég geri það a.m.k., ef þarna voru einhverjir tilburðir á ferðinni til að andæfa þeirri stefnu sem hæstv. fjmrh. hefur rekið. Það er alveg rétt sem hæstv. ráðherra segir. Það er verið að bregðast við því að út er að renna bráðabirgðaákvæði IX í lögunum um húsnæðismál frá 1998 og er brugðist við á tiltekinn hátt. Það segir að hér eftir eigi útlánsvextir að taka mið af markaðsvöxtum. Kveðið er á um þetta á bls. 489. Á bls. 407 segir líka að fjárveiting samkvæmt ákvæðum til bráðabirgða í lögum um húsnæðismál um niðurgreiðslur vaxta til leiguíbúða falli niður. Þetta er skýrt. Hæstv. félmrh. kom í ræðustól áðan og sagði Alþingi frá því að þetta væri ekki útkljáð mál. Ekki væri búið að taka endanlega um það ákvörðun að fara þessa leið, að fara með þessa vexti til samræmis við það sem gerist á markaði. Hæstv. fjmrh. segir okkur hins vegar að enginn ágreiningur sé um þetta, sú niðurstaða liggi fyrir, mér skilst að markaðsvextir verði látnir gilda en á móti verði komið með einhvers konar styrkjakerfi sem hæstv. félmrh. segir ósamið um. Ég vil fá upplýsingar um þetta og menn tali hreint og tæpitungulaust um þessi mál.

Herra forseti. Það er alveg rétt að ekki er komin niðurstaða í því hvernig eigi að afgreiða hið nýja nefndarálit um þetta mál sem menn eru nýbúnir að fá í hendur um hvernig eigi að taka á framhaldinu varðandi þennan þátt húsnæðislánakerfisins. Það er alveg rétt. En eins og lögin eru núna gerist þetta sjálfkrafa sem um er að ræða í fjárlagafrv. Hvort menn fara síðan út í hliðaraðgerðir með stofnkostnaðarstyrkjum, auknum húsaleigubótum eða öðru, það er það sem á eftir að útkljá. Hitt atriðið sem þingmaðurinn gerði að umtalsefni í máli sínu voru framlög til lögreglumála og fíkniefnavarna. Ég er búinn að fara yfir það einu sinni í dag varðandi fíkniefnaframlagið sem fellur niður um 10 millj., að það er vegna þess að þar var verið að kaupa ákveðinn búnað. Á að kaupa aftur sérstakan bíl með gegnumlýsingarbúnaði o.s.frv.? Hvað eru menn að fara? Að því er varðar löggæsluþættina að öðru leyti var farin sú leið af hálfu dómsmrn. í þeirri vinnu sem öll ráðuneyti þurftu að ganga í gegnum að hagræða hjá sér um ákveðið hlutfall, að láta það hlutfall vera jafnt á alla þætti starfseminnar, 1,7% og hjá stórum embættum sem hafa tugi, hundruð millj. umsvif, fyndist manni ekki neitt sérstaklega flókið mál að ná niður umsvifunum um 1,7% á heilu ári. Síðan vil ég bæta því við sem ég sagði fyrr í dag að það skyldi þó ekki vera að hið illa Schengen-samstarf, sem margir þingmenn forsmá, skyldi geta hjálpað okkur eitthvað í fíkniefnamálunum. Það á að stórfjölga starfsmönnum á Keflavíkurflugvelli við hið svokallaða landamæraeftirlit. Halda menn kannski að það hafi engin áhrif í fíkniefnaeftirlitinu?

Herra forseti. Það var mat þeirra sem best til þekkja að heldur muni draga úr fíkniefnaeftirliti og það verði á ýmsa lund erfiðara um vik að hafa eftirlit með fíkniefnum með Schengen-samkomulaginu. Ég ætla ekki að nota tíma minn til þess að svara því en hæstv. fjmrh. spyr hvert menn séu að fara með því að gagnrýna að fjárveitingin til áfengis- og fíkniefnamála sé lækkuð um 10 millj. kr. Hann spyr hvert menn séu að fara þegar þeir taka undir með Landssambandi lögreglumanna, þeirra manna sem sinna þessum störfum, sem hafa af því áhyggjur hver stefna er rekin af ríkisstjórninni og hæstv. fjmrh. er ábyrgur fyrir. Varðandi húsnæðismálin vakti ég athygli á því að 100 millj. kr. framlag er fellt niður, framlag sem hefur verið notað til að niðurgreiða vexti til félagslegra leiguíbúða, en á móti kemur helmingi lægri upphæð, 50 millj. kr. Ég vænti þess að við eigum eftir að fá skýrari svör frá ráðherrum, ekki aðeins hæstv. fjmrh. heldur einnig félmrh. sem hafa komið fram með mjög gagnstæðar fullyrðingar og gagnstæð sjónarmið um hvernig eigi að bregðast við þegar bráðabirgðaákvæði nr. IX í lögum nr. 44/1998 rennur út.

Herra forseti. Ég vil í ræðu minni drepa á nokkur atriði bæði við fjárlagagerðina sjálfa og ýmis atriði sem þar birtast og ýmis atriði líka varðandi einstök ráðuneyti. Í fyrsta lagi, herra forseti, verð ég að játa það þegar við nú tökum við frv. til fjárlaga í annað sinn að fyrir ári þegar ég tók á móti frv. til fjárlaga frá hæstv. fjmrh. og með mikið lof og prís frá þáv. og núv. formanni fjárln. og ekki síður frá þáv. og núv. varaformanni fjárln., tók ég þetta allt sem miklum sannleik. Allir voru svo sælir og ánægðir að ekki hafði hver undan öðrum að lofa það og prísa, og þetta væri allt saman hinn endanlegi sannleikur sem væri þarna á borð borinn og við værum þarna komin til að kinka kolli. Í þessari trú var ég lengi fram eftir hausti. Í fjárln. var að vísu þrefað um nokkrar ,,baunir`` eins og hv. þm. og varaformaður fjárln. hefur nefnt minni háttar mál. En ég hélt að við stæðum nokkuð föstum fótum um hinn stóra sannleik um efnahagsforsendur, um viðskiptahalla, um heildartekjur og heildargjöld. En svo fór þessi skriða að renna af stað. Í nóvember kom alveg nýtt mál. Þá hafði viðskiptahallinn vaxið að mig minnir á þeim mánuði einhvers staðar í kringum 10 milljarða. Þetta var afar erfiður biti að kyngja og í stuttu máli, herra forseti, þegar við stöndum frammi fyrir áætlun um endanlegar tölur yfir tekjur og gjöld og yfir viðskiptajöfnuð ársins 2000 stendur nánast ekki steinn yfir steini í þessu frv. sem ég og aðrir hv. þingmenn tókum á móti með svo mikilli viðhöfn fyrir um ári. Breytingar á meginþáttum frv. hafa orðið svo skiptir tugum milljarða kr., upphæðir sem ég varla kunni að taka mér í munn þegar ég kom inn á þing. Þetta, herra forseti, vekur ekki traust. Það er samt einlæg von mín eins og hv. varaformaður fjárln. gat í ræðu sinni. Hann gat ekkert sagt nema: við vonum að þetta sé betra en í fyrra. En þetta er bara spá eins og hann ítrekaði svo. Er það kannski svo að ríkisstjórn og þeir sem hún styðst við hafi ekki nema takmarkaða hönd á því sem þeir eru að gera og eins og reyndar varaformaður fjárln. gat áðan um og þeir hafi ekki áttað sig á í hvers konar umhverfi við búum varðandi fjárhagsbúskap ríkisins? Þeir rjúka jafnvel upp til handa og fóta og skammast út í það ef einhver ætlaði að kaupa eða selja gjaldeyri eitthvað hraðar en þeim datt í hug að gerðist og þá sé eitthvert áhlaup á krónuna þegar aðeins er verið að fara eftir þeim einföldu reglum sem þeir hafa sjálfir sett og á grundvelli þess trúnaðar eða þess trausts sem borinn er til efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar? Nei, sendiboðinn litli sem fór og skipti krónunum sínum er laminn og sakaður um áhlaup. Ég tel, herra forseti, að hæstv. ríkisstjórn og með hæstv. fjmrh. í broddi fylkingar átti sig greinilega ekki á þeim raunveruleika sem efnahagslíf okkar býr við. Má ég vekja athygli á einu í sambandi við fjárlagafrv. sem mér finnst að eigi að skoða mjög vandlega. Undir lið hvers ráðuneytis er lögð fram stefna um útgjöld til næstu fjögurra ára. Ég vek athygli á því að sú tafla sem þar er er unnin af fjmrn. eins og við höfum verið upplýstir um en ekki af viðkomandi fagráðuneyti þó svo þau viti af því. Ég tel, herra forseti, að með því að setja þessa áætlun, þegar framkvæmdarvaldið setur slíka áætlun með þessum hætti inn í frv. til fjárlaga sé á vissan hátt verið að taka fram fyrir hendur löggjafans og binda til næstu fjögurra ára þó svo reyndar þessi kafli hafi ekki lagalegt gildi fyrr en við afgreiðslu fjárlaga. Það hefði verið allt í lagi að leggja þetta fram sem sérstakt rit sem tillögu fjmrn. sjálfs um þessi mál en eins og það birtist þarna lítur það út sem tillaga viðkomandi fagráðuneytis. Það tel ég á vissan hátt vera blekkingu ef viðkomandi fagráðuneyti standa ekki að. Herra forseti. Ég vil benda á annað í fjárlagafrv. Það er þessi mikli fjöldi skuldbindandi samninga sem er kominn þar inn. Einstök ráðuneyti hafa farið að mér finnst afar frjálslega með þær heimildir sem gefnar eru í fjárreiðulögum fyrir ráðuneyti til þess að gera samninga um einstök verkefni. Fari fram sem horfir verða nánast öll verkefni ríkisins eða meginhluti þeirra orðinn bundinn í slíkum skuldbindandi samningum sem okkur bæði í fjárln. og á Alþingi er kynnt að við höfum engu öðru hlutverki að gegna en kyngja. Þarna finnst mér, herra forseti, að framkvæmdarvaldið sé hreinlega farið að leika sér að löggjafarsamkomunni og ég vara við þessum vinnubrögðum við framsetningu og gerð fjárlaganna. Það er ekki hægt annað en að minnast aftur á viðskiptahallann. Mér hefur fundist gæta barnalegrar bjartsýni af hálfu stjórnarliða um að viðskiptahallinn greiðist af sjálfu sér og þetta muni bara gerast einhvern veginn. Við vitum öll að hann greiðist ekki af sjálfu sér. Við vitum að það þarf að vinna fyrir honum. Við vitum að afla þarf útflutningstekna fyrir honum. Það gerist ekkert af sjálfu sér, ekki þó að menn tali um einhver ný hagkerfi. Menn þurfa áfram að standa skil á gjörðum sínum. Hvernig ætla menn að greiða hann? Það er ekki sjáanlegt í frv. og í efnahagsáætlun ríkisstjórnarinnar að spáð sé mikilli aukningu á þjóðarframleiðslu eða útflutningstekjum. Mér er ekkert gleðiefni að þurfa að rifja þetta hér upp. Ein leið er sjálfsagt t.d. að selja ríkiseignir úr landi. Er það kannski á döfinni til að jafna þennan halla? Ég harma það ef svo er. Ég vil líka, herra forseti, að síðustu nefna Orkubú Vestfjarða þar sem þess er getið að viðræður séu um að ríkið kaupi Orkubú Vestfjarða. Þar er hægt að setja inn að til standi eða að viðræður séu í gangi en það er ekki hægt að setja inn í frv. að það standi til að létta fjárhag sveitarfélaganna. Ég leyfi mér að spyrja, herra forseti. Er ætlunin að pína sveitarfélögin á Vestfjörðum til að selja orkubú sitt?

Herra forseti. Þessi umræða hefur um margt verið ákaflega lýsandi og hún hefur skýrt stöðu ríkisfjármálanna. Það hefur t.d. verið skýrt fyrir mér að þingmönnum Sjálfstfl. er í rauninni alveg sama þó að það liggi fyrir, og þeir hafi ekki getað neitað því, að persónuafsláttur hefur legið eftir, liggur undir launaþróuninni. Þetta hefur leitt til þess að fjöldi fólks sem ekki hefur þurft að borga skatta áður, fjöldi fólks sem hefur lifað af strípuðum bótum og hefur lifað af lágum tekjum er allt í einu kominn í hóp skattgreiðenda. Mér þætti til að mynda gaman að vita hvað mannvinurinn hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson segir um það. Er hægt að réttlæta það? Geta menn með sæmilegt hjartalag komið hingað og sagt að það sé bara hið besta mál, eins og hv. þm. Pétur Blöndal gerði hér fyrr í dag? Það sem liggur eftir þessa umræðu er m.a. að þetta virðist vera aðgerð sem þingmenn Sjálfstfl. vita af og eru sáttir við. Ég tel að þetta sé eitt hið versta sem er að finna í þróun ríkisfjármálanna. Fyrir liggur að þetta mun verða svona á næsta ári og eins og ég rakti í ræðu minni fyrr í dag þá gliðnar enn á þessu ári og á síðasta ári má gera ráð fyrir að 3,5 milljarðar séu með þessum hætti teknir í skatta og lenda með mestum þunga á herðum þeirra sem erfiðast eiga. Herra forseti. Það hefur líka komið fram í umræðunni, og það hefur ekki gerst ákaflega lengi svo ég muni eftir, að ágreiningur í viðamiklum efnum er millum stjórnarflokkanna. Fram hefur komið að 7,5 milljarðar af tekjuafgangi ríkisins eiga að koma af sölu ríkiseigna. Það hefur hins vegar líka komið fram í umræðunni að ekki er sátt um það milli stjórnarflokkanna hvaða fyrirtæki á að selja. Eru það bankarnir? Ef það eru bankarnir af hverju kemur það ekki fram í fjárlagafrv.? Er það vegna þess að ágreiningur er um það milli Framsfl. og Sjálfstfl. hvernig beri að fara með bankana? Ég held það, herra forseti. Ég held að ágreiningur sé uppi um það. Ef svo er ekki, hvers vegna stendur það þá ekki í frv. að ráðast eigi í sölu þessara banka? Í annan stað er alveg ljóst að bullandi ágreiningur er um söluna á Landssímanum. Það hefur komið fram í máli hv. formanns fjárln. Jóns Kristjánssonar að hann er á allt öðru máli en þeir þingmenn Sjálfstfl. sem hér hafa talað um sölu Landssímans. Og það liggur alveg ljóst fyrir, herra forseti, að þessi ágreiningur gerir það að verkum að tekjuhlutinn er náttúrlega að vissu leyti í uppnámi. Herra forseti. Í þriðja lagi hefur komið fram í umræðum hér í dag að ágreiningur ríkir milli Sjálfstfl. og Framsfl. um það hvernig eigi að fara með áframhaldandi niðurgreiðslu á styrkjum til kaupa á leiguíbúðum sveitarfélaga. Þetta kom fram í umræðunni í dag. Hæstv. félmrh. Páll Pétursson lýsti því einfaldlega yfir að ekki væri búið að leysa þetta mál millum stjórnarflokkanna. Hæstv. fjmrh. gaf þá skýringu hérna áðan að það væri vegna þess að svo skammt væri síðan nefnd sem um þetta fjallaði hefði skilað áliti. Ég gef lítið, herra forseti, fyrir skýringar af því tagi. Mér finnst að margt hafi skýrst varðandi afstöðu manna til þeirra hluta sem mér þykja erfiðastir í efnhagsstjórn um þessar mundir. Þá nefni ég fyrst og fremst viðskiptahallann. Ljóst er að uppi eru mjög mismunandi skoðanir milli stjórnar og stjórnarandstöðu í þeim efnum. Hæstv. fjmrh. er þeirrar skoðunar að viðskiptahallinn sé það vel kynjaður að þessu sinni að ekki þurfi að hafa af honum sömu áhyggjur og áður. Hv. þm. Pétur Blöndal og mig minnir líka hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson tóku undir það. Allir þessir menn og sérstaklega hæstv. fjmrh. færðu nokkuð skýr rök fyrir því af hverju þeir eru þessarar skoðunar. Það er óhjákvæmilegt að draga þá ályktun af því sem talsmenn Sjálfstfl. hafa sagt hér í dag að þeim finnst ekki að viðskiptahallinn sé verulegt áhyggjuefni. Það er hins vegar þannig að þeir sem hafa það hlutverk með höndum að gefa hæstv. ríkisstjórn ráð um stjórn efnahagsmála eru sammála stjórnarandstöðunni. Þeir eru ekki á sama máli og talsmenn Sjálfstfl. Þeir eru á sama máli og stjórnarandstaðan og hæstv. utanrrh. Halldór Ásgrímsson og hæstv. umhvrh. Siv Friðleifsdóttir sem hafa bæði tekið undir með stjórnarandstöðunni um að viðskiptahallinn sé áhyggjuefni. Herra forseti. Hvað segir í þjóðhagsáætlun? Í henni stendur á bls. 12, með leyfi forseta: ,,Það liggur því í augum uppi að helsta verkefni hagstjórnar verður að koma á betra jafnvægi í utanríkisviðskiptum landsins, ...`` Þetta segir Þjóðhagsstofnun. Hv. þingmenn Pétur Blöndal, Einar Oddur Kristjánsson og hæstv. ráðherra eru annarrar skoðunar. Þeir líta ekki á þetta sem helsta verkefni hagstjórnar. Þeir hafa verið inntir eftir því hér í dag og þeir hafa ekki svarað því að svo sé. Herra forseti. Ég vísa líka til þess að við búum við ákaflega lítið og veikt efnahagskerfi og lítill gjaldeyrismarkaður okkar og opinn er auðvitað ákaflega viðkvæmur. Ekki má mikið út af bera til að eitthvað fari úrskeiðis og stöðugleikinn á honum er raunar háður trúverðugleikanum á efnahagsstefnunni. Við sáum það í sumar að staða gengisins sem hæstv. ráðherrar halda fram að sé svo traust var eins og hv. þm. Jón Bjarnason var að lýsa áðan slík að spákaupmenn gerðu tvisvar sinnum atlögu að íslenska genginu. Seðlabankinn þurfti að verja hartnær 10 milljörðum kr. til að koma í veg fyrir að þessar atlögur tækjust. Við getum búist við því að svo verði aftur. Hversu trúverðug er efnahagsstefnan, herra forseti? Ég held að framvinda efnahagsmála hérna muni að verulegu leyti helgast af því hvernig tekst að verja íslensku krónuna og hvernig tekst að forða því að viðskiptahallinn grafi undan gengi hennar. En hverjir eru bestu dómararnir á trúverðugleika efnhagsstefnunnar? Það er hæstv. fjmrh. sem kemur hingað og segir að hún sé frábær. Lái honum það hver sem vill. Það er eðlilegt að fjmrh. hafi trú á sinni stefnu. Við stjórnarandstæðingar höfum verið að benda á ýmsa veikleika. Svo ég fari yfir þá í stuttu máli, herra forseti, þá blasir við að Seðlabankinn hefur þurft að hækka vexti aftur til að ýta undir gengið, halda genginu háu. Hið háa raungengi sem hefur verið hér við lýði hefur að vísu orðið til þess að verðbólga í gegnum innflutning hefur engin verið eða ákaflega lítil. Þetta hefur hins vegar leitt til þess að vextir í landinu eru háir, vaxtamunurinn gagnvart útlöndum er ákaflega hár og raungengið sem hér hefur verið mjög hátt hefur mergsogið útflutningsgreinarnar, sér í lagi á landsbyggðinni. Við sjáum síðan markaðinn dæma, standa upp sem dómara og fella sinn dóm og hver er hann? Við sjáum það t.d. á hlutabréfamarkaðnum sem endurspeglar trúverðugleika á efnahagsstefnunni. Hefur verðlag á honum nokkurn tíma verið jafnlágt svo missirum skiptir? Það er ákaflega mikilvægur mælikvarði á trúverðugleikann. Við sjáum líka að einn af stærstu fjárfestingarbönkunum í landinu ræðir nú opinskátt um að gengið muni veikjast. Ég nefndi það áðan að krónan er þegar orðinn skotspónn spákaupmanna. Ég nefndi líka að Seðlabankinn hefur þurft að verja miklum fjármunum til þess að verja krónuna. Við sjáum þetta líka speglast í lélegum milliuppgjörum fyrirtækja og fregnum um slaka útkomu fyrirtækja vegna þess að fórnarkostnaðurinn af mistökunum sem ég rakti í ræðu minni í dag er sá að fyrirtækin þurfa að búa við mjög hátt raungengi. Þau þurfa að búa við ákaflega háa vexti. Þau búa líka við mikinn þrýsting sem birtist í gegnum verðbólguna. Allt er þetta núna að koma fram í uppgjörum fyrirtækjanna. Síðan blasir það við að fjárlagafrv. er fram sett á þann hátt að ýmsir menn hafa talið sig knúna til þess að koma og tala um að það skapi óvissu og rugling, ekki bara út af þessum málum sem tengdust genginu og ég og hæstv. fjmrh. ræddum í dag, heldur kemur líka fleira þar til. Ég nefni t.d. húsbréfin. Í fjárlagafrv. kemur fram að húsbréfaútgáfa á að aukast úr 32,8 milljörðum upp í 34,5 milljarða, ef ég man rétt. Aukið framboð á húsbréfum hlýtur vissulega að hafa áhrif á verðlag þeirra á markaði. Það birtist í því að síðustu daga höfum við séð ákveðinn óróa í kringum húsbréfamarkaðinn. Ég ætla auðvitað ekki að draga neinar meiri háttar ályktanir af því. En það sem ég vildi segja, herra forseti, spurningin er þessi: Er efnahagsstefnan trúverðug? Hæstv. fjmrh. og ríkisstjórnin svarar eðlilega já. Við í stjórnarandstöðunni höfum bent á ýmislegt sem er þess eðlis að efnahagsstefnan er ekki lengur jafntrúverðug og hún var. En sá dómur sem í vaxandi mæli er verið að kveða upp á markaðnum virðist benda til þess að markaðurinn er að tapa þeirri sterku trú sem hann hafði á efnahagsstefnunni.

Herra forseti. Það er alveg skelfilegt þegar menn gerast svo skammsýnir að átta sig ekki á því að sú krafa sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson tók undir áðan, krafan um að persónuafsláttur fylgi launaþróun, er skelfileg. Hún er nefnilega skelfileg vitleysa. Auðvitað verður persónuafslátturinn að fylgja neysluvísitölunni. Auðvitað verður hann að fylgja henni. Hann gerir það og á að fylgja henni. Sjá menn þetta ekki í hendi sér? Þegar launavísitalan er hærri en neysluvísitalan þá batna kjörin. Þegar neysluvísitalan er hærri en launavísitalan þá versna kjörin. Hvernig dettur mönnum í hug að láta launavísitöluna ráða persónuafslættinum? Hvað gerðist ef kjörin rýrnuðu? Sjá menn þetta ekki? Þá hækka skattarnir. Þetta er kolvitlaust. Þetta er bara hrein vitleysa. Ríkisvaldið tekur til sín tekjur þegar vel árar og þegar vel gengur. Þegar tekjur manna og kaupmáttur eykst tekur ríkisvaldið til sín tekjur af því að ríkisvaldið hefur þær skyldur að vera tekjujafnandi. Þegar kaupmátturinn rýrnar, neysluvöruvísitalan er hærri en launavísitalan þá lækkar persónuafslátturinn og þá dregur ríkið úr sínum tekjum. Þannig verður þetta að virka og þannig er þetta. Þess vegna ætti að banna, herra forseti, að menn komi og segi svona mikla vitleysu.

Herra forseti. Hv. þm. ætti að reyna að segja þetta við gamla fólkið sem kveinar og stynur undan þeim byrðum sem þessi ágæti þingmaður hefur lagt á herðar þess ásamt stjórnarliðinu. En gefum okkar að það sem hv. þm. sagði væri rétt. Gefum okkur að það væri rétt að persónuafslátturinn ætti bara að fylgja hækkun neysluvísitölu. Þá er það einfaldlega þannig, herra forseti, að á þessu ári hækkaði persónuafsláttur í tveimur þrepum alls um 4,4%. Má ég spyrja hv. þm. Einar Odd Kristjánsson: Hvað hækkar vísitala neysluverðs mikið á árinu? Á ég að svara því fyrir hann með upplýsingum frá ríkisstjórninni? Um meira en heilt prósent. Skilur hann þá sín eigin svik sem hann hefur tekið þátt í gagnvart gamla fólkinu?

Herra forseti. Það er nú svo að um ellilífeyri og örorkubætur gilda aðrar reglur því að í lögum um það segir, og er búið að vera í þrjú eða fjögur ár, að ellilífeyrir og örorkubætur skulu fylgja annaðhvort neysluvísitölu eða launavísitölu eftir því hvor er hærri. Þetta var hið stóra skref sem stigið var hér fyrir nokkrum árum til þess að tryggja kjör aldraðra og öryrkja. Áður hafði þetta alltaf gengið þannig fyrir sig að ellilífeyrisþegar og örorkulífeyrisþegar fylgdu sveiflunni upp og niður. Þegar við urðum fyrir tekjuskerðingu þá varð skerðing á tekjum, á afkomu og kaupmætti ellilífeyrisþega og örorkulífeyrisþega eins og hjá öðrum. Þetta var afnumið með lögum fyrir þremur árum. En verði þjóðfélagið fyrir tekjurýrnun þannig að allur almenningur þurfi að bera tekjurýrnun þá eru ellilífeyrisþegar og örorkulífeyrisþegar undanþegnir því. Þetta var stórkostlegt skref og mér er ekki kunnugt um að nokkurt velferðarríki annað en Ísland hafi tekið þetta inn í löggjöf sína. Í dag stendur málið þannig að áhöld eru um hvort það eru 0,2% eða 0,4% sem vanti upp á að þeir fylgi nú almennri launahækkun og launavísitölunni. Vegna þeirrar kröfu hefur ríkisstjórnin ákveðið að við næstu launahækkun í landinu, sem verður um áramótin þegar almenn laun hækka um 3%, skuli laun ellilífeyrisþega og örorkulífeyrisþega hækka um 4% til að taka af allan vafa. Þetta er sannleikurinn.

Herra forseti. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, varaformaður fjárln., verður sjálfur að kjósa hvaða siðum hann fylgir í umgengni sinni við annað fólk í þessum þingsölum. Ef hann kýs að koma hérna og ausa köpuryrðum, kalla menn bullara og annað slíkt þá verður hann auðvitað að búast við því að fá kannski einn til baka líka. Hv. þm. féll hér í ákaflega sjaldgæfa gryfju. Hann byrjaði að grafa skurð sem hann ætlaði að hrinda öðrum ofan í en féll í hann sjálfur. Hv. þm. sagði nefnilega að þetta væri allt saman bull sem ég hefði sagt og það sem ætti að hafa fyrir rétt í þessu efni væri að láta persónuafsláttinn fylgja breytingum á vísitölu neysluverðs. Það sem ég gerði var að lesa hérna fyrir hv. þm. að vísitala neysluverðs hækkar um 5,5% á árinu samkvæmt spá ríkisstjórnarinnar. En það liggur líka fyrir að persónuafsláttur hefur hækkað á árinu í tveimur þrepum, 1. janúar og síðan aftur 1. apríl og sú aukning nemur bara 4,4%. Hvað ætlar hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson þá að gera til að fylgja því eftir sem hann sagði hérna? Til að fylgja því eftir að gamla fólkið fái hækkunina sem hann er búinn að segja að því beri. Hann er búinn að segja að aðrar viðmiðanir sem ég var með hérna séu rugl og vitleysa og hann kom með aðra. Og samkvæmt því skuldar ríkisstjórnin gamla fólkinu álitlegar upphæðir. Ætlar hann sem varaformaður fjárln. að beita sér fyrir breytingum á fjárlagafrv. þannig að hans eigin orð hljómi ekki eins og bull og vitleysa úr þessum stól? Ég, herra forseti, ætla að gera mitt í fjárln. til þess að bjarga mannorði hans og hjálpa honum til þess að hjálpa sér sjálfum.

Virðulegi forseti. Það er nú langt liðið á dag og við höfum rætt nokkuð lengi fjárlög þau sem hæstv. fjmrh. hefur lagt fyrir þingið. Ég vil líkt og fleiri byrja á því að óska honum til hamingju með þann tekjuafgang sem má greina við lestur frv. En maður stendur samt frammi fyrir spurningunni: Hvað þýða þessi fjárlög? Hvernig er þeim tekið? Það var merkilegt í morgun þegar umræðan um fjárlögin hófst þá hófst hún einmitt um það hvernig markaðurinn tekur við þessum fjárlögum. Vitnað var til orðræðu í gær í sjónvarpinu þar sem tilteknir aðilar sem starfa við verðbréfasölu eða eitthvað slíkt héldu því fram að með því að greiða niður skuldir jafnhratt og gert er ráð fyrir þá sé hættan sú að grafið verði undan krónunni. Hæstv. fjmrh. svaraði því hér í morgun að það væri alveg ljóst að þetta yrði ekki látið gerast. Þetta var mikilvæg yfirlýsing. En það eru fleiri mælikvarðar sem menn hljóta að bera fjárlagafrv. við. Það er fróðlegt að líta til að mynda til hlutabréfamarkaðarins. Frá því að fjárlagafrv. kom fram hefur úrvalsvísitalan fallið á hverjum einasta degi. Það er að einhverju leyti mælikvarði á þá trú sem menn hafa á þessum fjárlögum. Ég er ekki að segja að það sé endilega hinn endanlegi dómari, enda má færa ýmis rök fyrir því að markaðurinn hér sé langt frá því að vera fullkominn. En það breytir ekki því að þetta eru fyrstu viðbrögð sem markaðurinn sýnir þeim fjárlögum sem hér eru lögð fram. Ef til vill eru þær hamingjuóskir sem stjórnarþingmenn hafa verið að færa hæstv. fjmrh. ekki allar eins miklar og stórar og menn vilja vera láta. Kannski er ekki allt sem sýnist. Fjárlögin eru hvað sem öðru líður gríðarlega stór einstakur þáttur í íslenska hagkerfinu. Landsframleiðslan er, eins og hæstv. fjmrh. sagði áðan, 700 milljarðar. Og í ljósi þess að fjárlögin telja u.þ.b. 210 milljarða í útgjöldum þetta árið er alveg ljóst að þetta er alveg gríðarlega mikill áhrifavaldur á íslenska hagkerfið og þess vegna er mjög merkilegt og nauðsynlegt að menn horfi til þess hvaða áhrif fjárlögin hafi á markaðinn. Og fyrstu viðbrögð markaðarins eru að menn hafa mjög takmarkaða trú á þessu. Það verður ekki lesið af öðru. Við horfum til að mynda á vaxtastigið hér borið saman við útlönd þar sem vextir hér á landi eru mun hærri. Og þó að það sé kannski ekki komið í ljós þá óttast ég t.d. að fasteignamarkaðurinn muni fljótlega fara að gefa verulega eftir vegna þess að markaðurinn gerði ráð fyrir meiri afgangi en hér kemur fram. Ég held að það sé alveg ljóst, og að það sé einn meginþátturinn fyrir því að markaðurinn bregst við á þennan hátt. En kannski er stærsti þátturinn sá að þegar við horfum á sölu ríkiseigna og þegar við skoðum hvað hér hefur verið rætt um í dag, menn hafa rætt fyrst og fremst um Landssíma Íslands og bankana, þá er ekki fjarri lagi að virði ríkisins í þessum eignum sé u.þ.b. 100 milljarðar, það er ekki fjarri lagi. Það hefur reyndar ekki verið nefnt hér í dag að eitthvert samkomulag er um að selja Íslenska aðalverktaka eða hlutabréf ríkissjóðs í Íslenskum aðalverktökum sem eru einhvers staðar á bilinu 2--3 milljarðar. Eftir stendur í raun og veru, ef marka má fjárlagafrv., sem ég held að sé nú ekki alveg marktækt í þessu og beri aðeins vott um ósamkomulag á ríkisstjórnarheimilinu um hvað gera skuli, að ætlunin sé að selja 4--5 milljarða af Landssímanum og bönkunum samanlagt. Það er kannski þetta fyrst og fremst sem gerir það að verkum að markaðurinn bregst við frv. eins og ég lýsti í upphafi ræðu minnar. Það eru kannski þessi skilaboð um það ósætti sem er á ríkisstjórnarheimilinu sem gera það líka að verkum að menn standa eftir og bregðast lítt við. Ég gerði það að gamni mínu í dag, þar sem þetta er annar eða þriðji dagur síðan fjárlögin voru lögð fram, að telja viðskipti sem höfðu átt sér stað á Verðbréfaþingi klukkan þrjú. Þau voru 36. Það voru 36 viðskipti sem þar höfðu átt sér stað með hlutabréf, og bara það eitt segir okkur að fjárlögin og það að þau séu komin fram breyta engu um þá þróun sem þar hefur verið að eiga sér stað. Menn hljóta að meta það efnahagsumhverfi sem fyrirtækin eru að sigla inn í þannig að menn munu ekki njóta mikils arðs af því að fjárfesta í þessum fyrirtækjum. Ég held að ekki sé hægt að lesa þá hluti á annan hátt. Þó að engin endanleg svör séu komin þá held ég að segja megi af fullri einlægni að fyrstu viðbrögð markaðarins við frv. séu neikvæð. Virðulegi forseti. Það er ekki langur tími sem við hinir óbreyttu þingmenn höfum í þessari umræðu. Ég ætla því ekki að gera nema þrjú atriði að umræðuefni í ræðu minni, en beina fyrst þeirri fyrirspurn til hæstv. fjmrh. vegna þess að ég áttaði mig ekki alveg á því í ræðu hans í morgun þar sem hann fór yfir þann mikla hagvöxt sem hér hefur verið frá 1996--2000, um það bil 26% ef ég man rétt, en hæstv. fjmrh. sagði að þetta byggðist fyrst og fremst á hinum nýju greinum, hugbúnaði, fjarskiptum, líftækni og upplýsingatækni.  Síðan er annað sem er beinlínis tengt þessu og hefur komið fram í umræðum í dag. Það varðar sölu Landssímans því að það er lykilatriði í því hvernig hinu nýja hagkerfi kemur til með að vegna því að a.m.k. í fyrra var Landssími Íslands með um það bil 98% af þeim fjarskiptum sem hér fóru fram. Það kom fram í umræðum um Landssíma Íslands. Og það að ætla sér að selja Landssíma Íslands í einu lagi við þessar aðstæður og afhenda hann einum aðila er náttúrlega til þess fallið að menn hafi minni trú á þessu meinta nýja hagkerfi sem hér er í uppsiglingu. Ég er ekki sammála hv. þm. Kristjáni Pálssyni sem sagði að Framsókn væri að reyna að pranga inn á þjóðina bíl án þess að í honum væri vél, þegar hann líkti því við það að Framsfl. hefur talað fyrir því að við þessar aðstæður sé ekki mögulegt að selja Landssímann í einu lagi nema því aðeins að menn taki þá áhættu að sú þróun sem menn sjá fyrir sér í hinu nýja hagkerfi verði ekki eins og menn vonast til. Virðulegi forseti. Ég vil í þessari ræðu aðeins taka undir þetta. Að lokum, virðulegi forseti, er þriðji punkturinn sem ég vildi nefna sem kemur nokkuð greinilega fram í frv. --- því miður er hæstv. dómsmrh. ekki við umræðuna því að ég hefði viljað beina til hennar a.m.k. einni spurningu --- en ég ætla samt að nefna þetta einstaka atriði. En það er eins og hæstv. dómsmrh. hafi gefist upp á stefnu fyrrv. dómsmrh. í málefnum lögreglunnar því að þegar við ræddum lögreglulög síðast, þá sagði þáv. hæstv. dómsmrh., Þorsteinn Pálsson, að markmiðið með skipun ríkislögreglustjóra væri fyrst og fremst að búa til lítið stjórnsýsluapparat, sem tæki verkefnið af ráðuneytinu og hefði yfirstjórn með því sem þarna væri að gerast. Nú hefur það gerst á tveimur árum í tíð núv. dómsmrh. að rekstrarkostnaður þessa embættis eins hefur tvöfaldast sem segir manni að nánast er fallið frá þeim hugmyndum sem voru grundvöllur fyrir lögreglulögum fyrir tveimur árum síðan. Ég held að hæstv. dómsmrh. skuldi a.m.k. þinginu að skýra það hvernig á því standi að svona hefur verið kúvent a.m.k. í þessum málum. Virðulegi forseti. Tími minn er liðinn. Ég ítreka enn og aftur, þrátt fyrir orðræðu mína, hamingjuóskir til hæstv. fjmrh. með tekjuafganginn því hann er einsdæmi í sögunni.

Herra forseti. Ég vil út af því sem þingmaðurinn sagði um viðbrögð markaðarins láta það koma fram að ég tel að viðbrögð markaðarins hafi í aðalatriðum verið mjög jákvæð gagnvart þessu fjárlagafrv. Það er ekkert samhengi á milli þess að frv. sé komið fram og þess sem er að gerast varðandi úrvalsvísitöluna og hlutabréfamarkaðinn almennt. Ég held að þar ráði annað ferðinni. Hitt vildi ég líka láta koma fram, í tilefni af orðaskiptum okkar hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar hér í morgun vegna fréttaflutnings á Stöð 2 í gær, að bankastjóri Landsbankans hafði samband við mig í þinghúsið fyrir skömmu til að biðja mig afsökunar á þeim ummælum sem höfð voru eftir starfsmanni Landsbréfa, dótturfyrirtækis þeirra í Landsbankanum. Landsbankinn mun gefa út yfirlýsingu --- ef hann er ekki þegar búinn að því --- um þetta mál þar sem afstaða bankans til málsins kemur fram skýrt og skorinort vænti ég. Jafnframt kemur fram að þessi starfsmaður bankans, þessi ungi starfsmaður verðbréfafyrirtækis bankans, sagði reyndar mun meira en kom í fréttinni og margt miklu jákvæðara um frv. en Stöð 2 sá ástæðu til að birta. En það er nú önnur saga. Þetta vildi ég að kæmi fram, herra forseti, þannig að þetta lægi fyrir hér í framhaldi af umræðum okkar í morgun um þessi mikilvægu atriði. Þetta eru mikilvæg atriði og vitanlega er óábyrgt að tala með þeim hætti sem gert var í þessum fréttatíma í gær. Það var fullkomlega óábyrgt af svokölluðum talsmönnum þessara verðbréfafyrirtækja.

Virðulegi forseti. Ræða mín gaf kannski ekki tilefni til að líta svo á að ég tæki undir með þeim aðilum sem lýstu þessu yfir í gær. En ég spyr hæstv. fjmrh.: Hvers vegna er ekki samhengi milli þess hvernig menn bregðast við á þessum svokallaða hlutabréfamarkaði og fjárlagafrv.? Fjárlagafrv. er stærsti einstaki áhrifavaldurinn á það efnahagsumhverfi sem þessi fyrirtæki starfa í og koma til með að starfa í á næsta ári. Þetta eru u.þ.b. 28% af landsframleiðslunni. Ég lýsi því yfir að ég skil ekki af hverju hæstv. fjmrh. segir að ekkert samhengi sé á milli þess hvernig menn bregðist við á þessum svokallaða hlutabréfamarkaði og viðbrögðum markaðarins við fjárlögunum. Menn hljóta að meta hugsanlega arðsemi af því að fjárfesta í þessum fyrirtækjum og hvernig þeim muni vegna á næsta ári og fjárlagafrv. er einn af þeim stóru póstum sem menn horfa til. Þegar frv. kemur fram eru fyrstu viðbrögð sem menn sjá af verðbréfamarkaðnum þau að það er niðursveifla. Ég verð, virðulegi forseti, að segja að ég átta mig ekki á því af hverju hæstv. fjmrh. segir að það sé ekki samhengi milli þess hvernig hlutabréfamarkaðurinn bregst við fjárlögunum og þess að þau séu lögð fram. Ég veit ekki hvort hæstv. fjmrh. vill túlka það svo að niðursveifla úrvalsvísitölunnar þýði það að markaðurinn bregðist jákvætt við þessu frv.

Herra forseti. Verð hlutabréfa á verðbréfamarkaðnum fer að sjálfsögðu eftir mati manna á arðsemi þeirra fyrirtækja sem þar er um að ræða, hækkar og lækkar eftir því. Afkoma fyrirtækja hefur því miður verið að versna að undanförnu og þess vegna hefur hlutabréfavísitalan verið að lækka. Við erum hins vegar að leggja fram frv. sem hefur það að meginmarkmiði að efla stöðugleikann í efnahagslífinu, skjóta styrkari stoðum undir þann almenna ramma sem fyrirtækin starfa innan. Það mun þá væntanlega hafa áhrif til lengri tíma á hið almenna umhverfi fyrirtækja, jafnt sem einstaklinga og heimila. Ég vil bæta einu við varðandi viðbrögð markaðarins. Það hefur komið fram gagnrýni af hálfu aðila um að ekki sé nógu skýrt í frv. hvernig eigi að ráðstafa tekjuafganginum, þessum mikla tekjuafgangi. Ég get tekið undir það að það er ekki nógu skýrt vegna þess að ekki er algjörlega búið að ákveða það og ekki búið að kynna það fyrir svokölluðum markaðsaðilum. Ég hafði hugsað mér sl. mánudag að halda fund með þeim eins og ég hef svo oft gert til þess að fara yfir stöðu mála og fara yfir það með hvaða hætti ríkissjóður hyggst ráðstafa tekjuafgangi sínum. Af því varð ekki af ástæðum sem ekki var við ráðið en sá fundur verður haldinn von bráðar og auðvitað mun ekki skorta neitt á að fyrir liggi hver áform ríkissjóðs verða varðandi uppgreiðslu skulda o.þ.h. En það eru slíkir hlutir sem markaðurinn vill fá upplýsingar um og á rétt á að fá að vita um. Það mun ekki standa á því. Hins vegar er ekkert óeðlilegt að það liggi ekki fyrir í sömu andrá og fjárlagafrv. er lagt fram.

Virðulegi forseti. Nú skildi ég hæstv. fjmrh. mun betur. Ég sé að við erum sammála um að fjárlögin, fjárlagafrv. og hvernig ríkissjóður er rekinn skiptir mjög miklu máli fyrir það efnahagsumhverfi fyrirtækja. Við erum þannig sammála um það en við erum þá líka sammála um að fyrstu mælanlegu viðbrögð við þessu eru neikvæð. Hvort það er hinn endanlegi dómur verður ekkert um sagt en fyrstu mælanlegu viðbrögð markaðarins við því fjárlagafrv. sem menn hafa hér í dag keppst við að hæla eru neikvæð. Það er hinn mikli veruleiki og kannski vísbending um að menn hafi ekki trú á því sem ríkisstjórnin er að gera. Kannski er það vísbending um að hinn almenni rammi sem ríkisstjórnin er að setja til þess að viðhalda stöðugleikanum sé þess eðlis að markaðurinn hafi ekki trú á honum. En það á eftir að koma í ljós.

Herra forseti. Ég átti örfá atriði eftir þegar tíma mínum lauk í fyrri ræðu minni. Ég ætla því að halda áfram þar sem frá var horfið. Það er ljóst að fjárlög byggja að sjálfsögðu töluvert á því hvernig útkoman er hverju sinni á því ári sem frv. er unnið. Það er eðlilegt að bera t.d. saman hvernig staðið er að málum milli tveggja ráðuneyta til að átta sig á því hvort menn hafi náð utan um ríkisreksturinn eða ekki. Mig langar í því sambandi að bera örlítið saman hvernig að þessum málum er staðið, annars vegar í menntmrn. gagnvart framhaldsskólum og hins vegar í heilbrrn. gagnvart heilbrigðisstofnunum. Það er ljóst að um nokkurra ára skeið hefur svokallað reiknilíkan framhaldsskóla verið notað til þess að reikna út framlög til framhaldsskólanna og að þar er um mjög jákvæðan hlut að ræða. Hins vegar er jafnljóst að nokkuð deildar meiningar eru um hvernig grunnur reiknilíkansins var fundinn. Okkur í fjárln. sem sóttum aðalfund Félags framhaldsskóla í sumar er alla vega ljóst að nokkrar deilur eru innan framhaldsskólanna um hvernig þetta reiknilíkan hefur þróast, sérstaklega er gagnrýndur grunnurinn og ekki síst upplýsingastreymið, eða réttara sagt skorturinn á upplýsingunum um hvernig hver og ein stofnun er stödd þannig að stjórnendur þeirra geti brugðist við eftir stöðunni hverju sinni. Það er í raun og veru með ólíkindum á því herrans ári 2000 að upplýsingakerfið skuli ekki vera lengra komið. Ég ítreka að sjálfsögðu að þetta fyrirkomulag, að vera með slík reiknilíkön sem hægt er að fara í gegnum og kanna hvernig fjárveitingar eru fundnar, er að sjálfsögðu af hinu góða. Ég sagði að það væri eðlilegt að bera þetta að einhverju leyti saman við heilbrigðisstofnanir eða heilbrrn. en því miður hefur gengið verr að koma upp slíkum reiknireglum þar. Þannig er erfiðara að átta sig á því hvernig fjárveitingar eru fundnar til stofnana. Áður en ég fer að skoða heilbrigðisstofnanirnar og hvernig um þær er fjallað í fjárlagafrv. langar mig til að nefna sérstaklega einn lið sem nokkuð hefur verið til umræðu, bæði við gerð síðustu fjárlaga og eins hér á vordögum þegar stefndi í að sá liður færi nokkuð fram úr fjárlögum. Það er nú staðfest með fjárlagafrv. að sá sparnaður sem að var stefnt í lyfjakostnaði hefur ekki náðst. Ástæður þess eru væntanlega ýmsar en í fjárlagafrv. kemur fram að lyfjakostnaður stefni nú í tæplega 4,6 milljarða í árslok sem er um 660 millj. kr. umfram heimildir fjárlaga. Þar af er áætlað að um 570 millj. kr. séu sparnaður sem ekki náðist á árinu. Með þeim aðgerðum sem þegar hefur verið gripið til munu að mati heilbrrn. sparast allt að 200 millj. kr. á árinu 2001 og síðan eru færð frekari rök fyrir því að hvaða niðurstöðu menn hafa komist um árið 2001. Hér er augljóslega framhaldssaga á ferðinni og algjörlega á skjön við það sem hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson talaði um hér fyrr í dag, að menn hefðu náð miklu betri tökum á útgjöldum ríkissjóðs víðast hvar. Hér er alla vega dæmi um að það hefur ekki tekist og er það í samræmi við þær aðvaranir sem uppi voru hafðar, bæði við gerð síðustu fjárlaga og eins á vordögum þegar þetta mál kom til umræðu í þinginu. Það er einnig athyglisvert, herra forseti, að víða í kafla heilbrrn. er minnst á að verið sé að bæta viðvarandi halla í einstökum stofnunum. Eins og ég segi er þetta í einstökum stofnunum. Ég nefni hér landlæknisembættið en um það segir m.a., með leyfi forseta: ,,Unnið er að endurskoðun á rekstrinum og er gert ráð fyrir að henni ljúki síðar í haust. Í frv. er lagt til 10 millj. kr. framlag til að mæta rekstrarhalla.`` Þrátt fyrir það að þessi endurskoðun sé í gangi og ekki búist við að henni ljúki fyrr en í haust þá er hér samt sem áður komin fram ákveðin tala. Það á hins vegar ekki ekki við í öllum stofnunum sem vitað er að átt hafa við rekstrarerfiðleika að etja og væntanlega vegna þess, eins og um var rætt þegar gengið var frá þeim fjárlögum sem nú er starfað eftir, að þá átti að gera samninga við heilbrigðisstofnanir og þar með ætti að vera nokkurn veginn tryggt að gengið væri frá rekstrarvanda þeirra. Það kemur fram hér t.d. gagnvart heilbrigðisstofnunum á Suðvesturlandi að gert er ráð fyrir að hækka framlag til þeirra um 187 millj. kr. og það síðan sundurliðað, hvað komi í hlut þriggja heilbrigðisstofnana til þess að mæta rekstrarhalla. Þetta er hins vegar eins og ég sagði áðan ekki gert gagnvart öðrum heilbrigðisstofnunum sem vitað er að eru í rekstrarerfiðleikum eða eru reknar með halla nú. Þess vegna, herra forseti, langar mig til að spyrja hæstv. fjmrh. hverju sæti: Hvernig stendur á þessum mismun heilbrigðisstofnana? Mig langar að bera fram aðra spurningu í framhaldi af þessu vegna útgjalda --- sem við fáum reyndar ekki að sjá en sumir hv. þm. úr meiri hlutanum í fjárln. hafa greinilega séð meira af en við, þ.e. hvernig væntanleg fjáraukalög muni líta út --- þ.e. um hvernig áætlað er að útgjöldin verði í árslok. Fróðlegt væri að fá svör við því ef þau liggja fyrir, um það hvort þeim áætlunum eða útreikningum samkvæmt þeim reiknireglum sem Þjóðhagsstofnun notar til að reikna út ríkisútgjöld ber saman við útreikninga fjmrn. Þá á ég annars vegar við væntanleg útgjöld ársins 2000 og hins vegar væntanleg útgjöld eins og gert er ráð fyrir þeim í fjárlögum fyrir árið 2001. Eitt atriði átti ég eftir í fyrri ræðu minni, herra forseti, sem varðaði byggðamálin. Ég vil nota tækifærið og fagna sérstaklega þeim orðum sem hv. þm. Jón Kristjánsson, formaður fjárln., viðhafði varðandi allar þær nýju stofnanir sem verið er að stofna eða munu taka til starfa ýmist á seinni hluta þessa árs eða á næsta ári og þau nýju störf sem þar verða til, að það verði sérstaklega skoðað í samræmi við þál. um stefnu í byggðamálum sem liggur fyrir og þá er væntanlega tryggt af hálfu ríkisstjórnarinnar að starfað verði eftir þeim samþykktum. Þessar nýju stofnanir taka þá væntanlega til starfa vítt og breitt um landið. Ef ekki, þá séu færð fyrir því alveg sérstök rök af hverju ekki er unnið í anda þeirra samþykkta sem fyrir liggja. Ég ætla ekki, þó ég hafi verið hér með nokkra punkta um sölu ríkiseigna, nema bara rétt að nefna að ég er fyllilega sammála hæstv. fjmrh. um að óeðlilegt er að vera með ýmsar tölur inni í fjárlagafrv. þegar ekki liggur fyrir nein ákvörðun um hlutina eða niðurstaða, eins og rætt var um varðandi sveitarfélögin. En hvernig stendur þá á því að þar er samt sem áður höfð tala, sem allir virðast vita að er einhvers staðar ofan úr háloftunum og byggir ekki á nokkrum sköpuðum hlut, um væntanlegan hagnað af sölu ríkiseigna? Síðan rétt í lokin vegna þeirra orða sem hæstv. fjmrh. lét falla um viðskiptahallann sem er augljóslega helsta ágreiningsefnið, þ.e. hvort við eigum að hafa af honum áhyggjur eður ei og sérstaklega vegna þess að hæstv. fjmrh. gat þess að viðskiptahallinn væri allt að því góðkynja. Það er hárrétt hjá honum að nú er viðskiptahallinn ekki til kominn vegna skuldsetningar ríkissjóðs heldur vegna skuldsetninga annarra og þá er gefið í skyn að þeir ættu að hafa af því áhyggjur. En auðvitað þurfum við að hafa af því áhyggjur vegna þess að það hefur áhrif á efnahagslífið. En hann gaf til kynna, og það þótti mér alvarlegt, að þessum aðilum þætti í lagi að skuldsetja sig vegna þess að þeir treystu því að efnahagsstefnan væri svo traust og efnahagskerfið væri svo traust að það yrði alveg pottþétt að þeir yrðu ekki í neinum erfiðleikum með að greiða þessar skuldir. Herra forseti. Á bls. 25 í þjóðhagsáætlun segir m.a. um viðskiptahallann. Ég vil koma þessari tilvitnun á framfæri í framhaldi af orðum hæstv. fjmrh. Hér segir, með leyfi forseta: ,,Þrátt fyrir mun meiri viðskiptahalla undanfarin þrjú ár hefur þó erlend staða þjóðarbúsins versnað tiltölulega hægt sem hlutfall af landsframleiðslu. Má rekja það til óvenjumikils hagvaxtar og verðhækkunar á erlendri hlutabréfaeign Íslendinga. Ekki er hægt að búast við áframhaldandi verðhækkun á erlendri hlutabréfaeign ámóta við þá sem verið hefur. Þá er búist við að hægi á hagvexti. Áframhaldandi hár viðskiptahalli mundi því leiða til tiltölulega hratt versnandi erlendrar stöðu. Sífelld aukning skulda fæst ekki staðist. Mikill og langvarandi viðskiptahalli þjóða hefur því stundum verið undanfari skarprar gengislækkunar.`` Herra forseti. Það er ljóst að ef til slíks kemur þá er stöðugleikinn fyrir bí, verðbólgan komin af stað og ekki séð fyrir endann á slíku.

Herra forseti. Þar sem frá var horfið í fyrri ræðu minni gat ég þess að það þyrfti mikla aðgát og það væri mjög mikið vandaverk að reyna að ná sáttum um kjör aldraðra. Þá verður líka að gera þær kröfur til talsmanna aldraðra að þeir fari rétt og satt með hluti en afvegaleiði þá ekki í umræðu. Þingsetningardaginn kom fram mjög alvarlega villa í fjölmiðlum frá hendi talsmanns þeirra. Þar var fullyrt að ríkisstjórnin og stjórnvöld hefðu svikið gamla fólkið með því að láta ekki bætur til ellilífeyrisþega fylgja lægstu launum. Það er herfilegt að segja svona hluti. Eins og ég rakti fyrr í dag liggur fyrir í lögunum, lögin eru alveg skýr, að ellilífeyrisþegar skulu njóta bóta annaðhvort eftir almennri launaþróun eða eftir neysluvísitölu eftir því hvor vísitalan er hærri. Ég geri líka ráð fyrir því að ýmsir muni hvernig það gekk nú áður fyrr að framfylgja því markmiði sem var allra, að reyna að hækka lægstu laun á Íslandi. Það gekk mjög illa. Ég minnist þess t.d., herra forseti, að 1987 ætluðu menn að reyna að gera stórátak í því að hækka lægstu laun. Jú, það var gert. En það liðu ekki nema nokkrir klukkutímar frá því að þeir samningar voru undirritaðir þar til allt logaði í deilum á flestum ef ekki öllum vinnustöðum landsins. Engin samstaða var um þetta. Menn sendu slökkvilið til að reyna að slökkva eldana. Það gekk ekki neitt. Hækkunin til þeirra sem voru á lægstu töxtunum gekk upp eftir allan launastigann upp í hæstu hæðir, upp í sjöunda himin þar sem bankastjórar ríkisbankanna sátu og þeir þurftu náttúrlega að fá sitt líka. Þetta var alveg skelfilegt og ég gæti grátið þegar ég minnist þessara daga. Ég geri það samt ekki vegna þess að á þessum áratug hefur núverandi forustu verkalýðshreyfingarinnar tekist það sem er mjög þakkarvert. Henni hefur tekist að ganga þannig frá hnútum samninganna að lægstu laun hafa núna í tveim síðustu samningum hækkað án þess að það gengi upp eftir launastiganum. Þetta er mjög gleðilegt því að menn vildu þetta allir. Þeim tókst það aldrei áður. Þeim tókst aldrei áður í verkalýðshreyfingunni að ganga þannig frá þessu. En hvað gerist þá? Hverjir koma þá og mótmæla? Talsmenn aldraðra segjast vera hlunnfarnir vegna þess að bætur þeirra fylgdu ekki lægstu launum. Það er, herra forseti, alveg skelfilegt þegar menn gera sig seka um að tala svona. Þetta má ekki. Það eru engin svik í þessu. Ríkisstjórnin hefur staðið fullkomlega við lagasetninguna. Ef við ætlum að reyna ná sátt í málunum, sem er mjög brýnt, verða menn fyrst að temja sér að fara rétt með og síðan skulum við setjast niður því það er örugglega hægt ef viljinn er fyrir hendi. En það kostar það að menn vandi sig. Menn verða að vanda sig. Umræðan í dag hefur gengið út á ríkisfjármálin. Menn hafa spurt: Eru þau nógu traust? Eru þau nógu trúverðug? Auðvitað erum við hluti af þessum heimi. Auðvitað getum við átt von á því að ekki sé alltaf sólskin. En við höfum verið mjög farsæl á undanförnum árum og það gleymist stundum í umræðunni þegar menn tala um að nú sé góðæri, það gleymist að góðærið var ekkert sem kom með blænum að handan. Nei, góðærið, stærsti hluti góðærisins er einmitt þær lagabreytingar, þær breytingar á allri viðskiptalöggjöf Íslands sem hafa átt sér stað á þessu þingi á síðustu tíu árum. Við höfum gjörbreytt viðskiptaumhverfinu. Við höfum gjörbreytt þjóðfélaginu í markaðsþjóðfélag frá því að vera handstýrt stekkjastauraþjóðfélag þar sem við keyrðum efnahagsmálin út af reglulega á nokkurra missira fresti. Þetta er einn stærsti hlutinn af því að hér hefur ríkt góðæri. Annar hluti sem ég gat um í ræðu minni fyrr í dag er sá að hér hefur farsæld ríkt á vinnumarkaðnum. Hér hafa verið gerðir hófsamir skynsemdarsamningar. Ég fór mörgum orðum um það og kvað fast að orði í ræðustól að í þeim samningum sem færu í hönd hjá ríkisstjórninni yrði að fylgja því fordæmi sem Alþýðusamband Ísland mótaði fyrr á árinu. Ég tek eftir því, herra forseti, að á eftir mér hafa talað allir leiðtogar stjórnarandstöðunnar þar sem þeir hafa ekki mótmælt neinu af því sem ég sagði. Lít ég þannig á að þeir séu sammála málflutningi mínum og fagna því mjög. Það sýnir þá að þeir skilja að þetta er grundvallaratriði. Það er grundvallaratriði að fara ekki út í gömlu vitleysuna. Skyldi vera að einhver sé búinn að gleyma, eða kannski var einhver sem lærði aldrei, að hér fyrir ekki löngu síðan hafi ríkt það tímabil að kaupmáttur launa á Íslandi hækkaði ekki neitt, þrátt fyrir að launin hækkuðu um tíu þúsund prósent? Eru allir búnir að gleyma þessum tíma eða eru sumir þannig að þeir geti ekki lært? Ástæða er til að rifja þetta upp aftur og aftur og hamra á þessu aftur og aftur. Við megum ekki víkja af þessari braut. Við megum ekki víkja af henni undir neinum kringumstæðum alveg sama hvað á dynur. Þetta er sú kjölfesta sem verður að fylgja. Auðvitað þurfum við að fara varlega. Auðvitað þarf að huga að mörgum málum. Auðvitað er margt gagnrýnisvert í stjórn Íslands eins og annarra ríkja. En við höfum þó verið farsælli en nokkru sinni fyrr. Tekist hefur að bæta laun þjóðarinnar meira en nokkurrar annarrar þjóðar í Evrópu að Írlandi einu undanskildu. Við skulum fagna því að við séum svo heppnir og að við séum þeir gæfumenn og við skulum minnast þess að við getum verið það áfram ef við vöndum okkur. Vissulega er vá fyrir dyrum. Ýmislegt reynir á. En þá ber að nýta sér það að við erum búin að efla ríkið. Ríkið stendur vel efnahagslega. Minnumst þess að ekki er nema ein leið til að bæta kjör einnar þjóðar. Aðrar hafa aldrei verið til og verða aldrei til. Sú leið er að bæta starfsumhverfi atvinnuveganna. Ef við teljum umhverfið viðsjárvert eigum við að nýta okkur það að hér er sterkur ríkiskassi. Við höfum gengið vel frá ríkisfjármálunum. Það hafa orðið algjör umskipti á síðustu tíu árum. Við getum þá komið atvinnulífinu til hjálpar, lækkað gjöld og lækkað skatta til að styðja atvinnulífið í því að halda áfram að bæta kjör Íslendinga. Það er vilji til að gera það. Þetta getum við. Þessi leið er fær af því að menn hafa notað tækifærin á undanförnum árum til þess að treysta ríkissjóð. Það frv. sem núna liggur fyrir er enn einn hornsteinninn í þá byggingu.

Herra forseti. Það er rangt sem kemur fram í staðhæfingum hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar að ríkisstjórnin hafi staðið við sitt gagnvart öryrkjum og öldruðum. Ég sýndi fram á það í umræðum á Alþingi síðastliðið vor og í blaðagrein sem ég birti í Morgunblaðinu 24. mars síðastliðinn að bætur almannatrygginga hefðu ekki hækkað á lögboðinn hátt. Ég hef ekki tíma til að fara nánar út í þetta. Staðreyndin er svo líka sú að á undanförnum árum hefur breikkað bilið á milli þeirra sem eru á bótum hjá almannatryggingum annars vegar og þeirra sem eru á lágum kauptöxtum hins vegar. Frá 1993--1999 hækkuðu lágmarkslaun um 52% en grunnlífeyrir, tekjutrygging, heimilisuppbót og sérstök heimilisuppbót auk eingreiðslna um 30%. Samkvæmt því sem samið hefur verið um á vinnumarkaði og samkvæmt þeim yfirlýsingum sem ríkisstjórnin gaf í vor mun enn gliðna þarna á milli. Í samningunum sem kenndir voru við Flóabandalagið frá því í vor er gert ráð fyrir því að almennar kauphækkanir verði 13,36% til fjögurra ára. En á sama tíma munu lægstu laun samkvæmt þessum sömu samningum hækka um 30%. Áður en síðasta ríkisstjórn komst á valdastól hefðu bætur almannatrygginga tekið breytingum samkvæmt lægstu launum. Nú munu þær gera það samkvæmt þessum fyrrnefndu tölum sem ég vitnaði til. Það mun því enn gliðna í sundur milli þeirra sem eru á bótum almannatrygginga annars vegar og hinna sem eru á lágum kauptöxtum og eru að fá umtalsverðar kjarabætur. Þetta eru því rangar fullyrðingar sem koma fram hjá hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni auk þess sem ég staðhæfi að ríkisstjórnin hafi ekki farið að lögum á síðasta ári og ég sýndi fram á það á Alþingi og hef einnig gert það í blaðagreinum.

Herra forseti. Frá því lögin voru sett sem eru núgildandi lög, hefur þeim verið fylgt. Það á að fylgja annaðhvort almennum launum eða neysluvísitölunni. Í dag eru áhöld um hvort þetta hafi tekist. Menn deila um hvort munurinn sé 0,3 eða 0,4% sem vanti upp á. Vegna þessara deilna tók ríkisstjórnin þá ákvörðun að við næstu launahækkun sem verður 1. janúar nk., sem átti að verða 3% og verður 3% yfir almenna markaðinn, verði launahækkanir 4% til að taka af allan vafa um það að lögunum skuli fylgt því þau eru þannig. Frá því þessi lög tóku gildi hefur þeim verið fylgt. Það hefur verið staðið nákvæmlega við það. Hinu skulu menn ekki gleyma að í nokkur ár áður en lagasetningin átti sér stað var ákvörðun um laun til elli- og örorkulífeyrisþega tekin samkvæmt ákvörðun fjárlaga. Það var ekki viðmiðun við lægstu laun. Það var gert þannig. Ég skal ekkert um það segja, ég hef ekki tölur um það, hvernig þetta var á fyrri helmingi þessa áratugar. Ég er alveg viss um og get staðið við það að síðan þetta var lögfest hefur öll viðleitni verið sú að fylgja þessu. Sé þarna eitthvað sem fer á milli mála núna, um 0,1%, 0,2% eða 0,3%, þá er yfirlýsing um að það skuli verða leiðrétt og ríflega það um næstu áramót, um 1%, þannig að ekkert fari milli mála.

Hv. þm. segir annars vegar að lögunum hafi verið fylgt. Hins vegar fylgir hann því eftir með því að segja að áhöld séu um að svo hafi verið,  Það er líka rétt hjá hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni að um tíma var ekkert samband þarna á milli. Þá höfðu tengslin milli launaþróunar og almannatrygginga verið rofin, en síðan kom til sögunnar nýmæli í lögum sem kvað á um að almannatryggingar skyldu hækka samkvæmt launavísitölu eða neysluvísitölu eftir því hvor vísitalan væri hærri. Mér fannst þetta vera góð breyting og breyting til bóta og geta varið lífeyrisþega þegar kjararýrnun er í samfélaginu. En það sem ég er að leggja áherslu á er að sú viðmiðun sem menn höfðu áður og var bundin við lága kauptaxta, hefði fært öldruðum og öryrkjum miklum mun meiri kjarabætur á liðnum árum en sú viðmiðun sem við höfum núna í lögunum. Fram undan er kjaraþróun sem er á sömu nótum, og ég vitnaði í prósentur, rúm 13% annars vegar til næstu fjögurra ára og 30% hækkunar á lágmarkslaunum, sem hefði komið til öryrkja og aldraðra fyrir breytingarnar sem gerðar voru upp úr miðjum tíunda áratugnum.

Herra forseti. Ég vil líka minna á að það voru óskapleg vandræði þegar við vorum með þessi viðmið við lægstu taxta. Ég rakti það fyrr í kvöld í ræðu minni að þetta var til vandræða. Það vildi enginn viðurkenna þessa taxta og við lentum aftur og aftur í því að öll viðleitni til að bæta kjör þeirra sem voru á lægstu töxtunum voru eyðilagðir af því menn meintu ekkert með þessu. Nú bið ég menn um að láta þessa taxta í friði, fara ekki að hugsa það upp á nýtt að miða við þá, vegna þess að þeir áfangar sem við höfum náð að undanförnu í kjarasamningum --- að hækka lægstu launin sérstaklega, nokkuð sem við ætluðum að gera fyrir 10, 20 árum en tókst ekki --- nú hefur okkur tekist það og þess vegna bið ég um að menn hafi það nú í friði og veri ekki að trufla neinar viðmiðanir við þessa taxta úr því við loksins gátum komist út úr þessari gryfju að liggja svona niðri með lægstu taxtana.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson flutti hér innblásna hvatningarræðu, ágæta og mikla. En það er nú einhvern veginn þannig að þrátt fyrir að verið sé að setja Íslandsmet í afgangi á fjárlögum, a.m.k. gera áætlanir ráð fyrir að svo verði, þá er veruleikinn sá að fyrstu viðbrögð atvinnulífsins, þ.e. fyrstu viðbrögð eftir að þetta frv. kemur fram, eru neikvæð. Ég velti því fyrir mér hvaða skýringu hv. þm. hefur á því að svo sé. Hann sagði sjálfur að við værum að skapa hér starfsumhverfi atvinnulífsins, en fyrstu viðbrögð atvinnulífsins eru neikvæð. Það eru kannski einkanlega þrír þættir sem ég held að geti komið til álita eins og ég sagði í ræðu minni áðan. Í fyrsta lagi sé afgangur af fjárlögum ekki nægilegur. Í öðru lagi getur verið að menn hafi orðið fyrir miklum vonbrigðum með það að ekki séu fleiri eða meiri ríkiseignir seldar. Og í þriðja lagi og ekki síst að á þessum öru breytingatímum sem við erum að upplifa séum við að tala um gamalt, lúið fjárlagafrv. þar sem ekkert framsækið eða nýtt er að finna. Ef til vill er það sambland af þessum þremur þáttum sem gerir það að verkum að fyrstu viðbrögð atvinnulífsins við fjárlagafrv. eru neikvæð. En, virðulegi forseti. Ég ber því þá spurningu upp við hv. þm.: Hvernig skýrir hann þessi viðbrögð?

Herra forseti. Það er ekki í mínum verkahring að skýra viðbrögð einhverra annarra í þjóðfélaginu. En ég get alveg tekið það fram í ræðu minni að mér er það alveg ljóst, eins og ég vona að öllum þingmönnum sé ljóst, að t.d. olíuverðshækkanir sem gengið hafa yfir atvinnulífið á þessu ári eru hamfarir fyrir mjög marga. Við skulum taka fall evrunnar gagnvart krónunni á þessu ári. Það eru hamfarir gagnvart mjög mörgum. Við skulum átta okkur á því að ytri aðstæður hafa verið framleiðslunni og atvinnulífinu mjög erfiðar. Mjög erfiðar. Það er því ekkert skrýtið við slíkar aðstæður þó að menn telji sig vera í kröppum dansi. Það væri óeðlilegt ef svo væri ekki. Ég á ekki að skýra afstöðu þeirra til þessa frv. En ég vil fara yfir það, ég tel að þingi og ríkisstjórn sé fullkunnugt um þessar aðstæður og við verðum að vera reiðubúin til þess að mæta þeim.

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir allt það sem hv. þm. sagði hér áðan. Allt það sem hann taldi upp eru hamfarir fyrir atvinnulífið. Það var því líka eðlilegt að menn biðu eftir því að sjá hvað ríkisstjórnin ætlaði að gera við þessar aðstæður. Það verður að segjast eins og er, virðulegi forseti, að allt sem frá atvinnulífinu hefur komið þessa fáu daga síðan fjárlagafrv. kom fram, er neikvætt, þ.e. þrátt fyrir þær hamfarir sem hv. þm. nefndi áðan, sjá menn ekkert ljós í þeim fjárlögum sem hér liggja fyrir og það er hinn harði veruleiki. Ég spurði hv. þm. hvort hann gæti skýrt hvað það væri sem menn hefðu orðið fyrir mestum vonbrigðum með. Hann svaraði því þannig að hann treysti sér ekki að tala fyrir aðra. En eitt sinn var sú tíð að hann talaði fyrir þetta sama atvinnulíf og gerði það á margan hátt mjög vel. Þetta var bara spurning mín til hv. þm., vegna þess að ég veit að hann skynjar oft efnahagsumhverfið betur en margir aðrir, hvað það væri í frv. sem gerði það að verkum að þrátt fyrir þessar hamfarir sæju menn ekkert ljós í því þrátt fyrir að afgangur á fjárlögum hafi aldrei verið meiri samkvæmt því frv. til fjárlaga sem nú liggur fyrir.

Herra forseti. Það liggur fyrir í umsögn margra efnahagssérfræðinga, margra forustumanna í peningamálum Íslands og fleiri á öllu þessu hausti og öllum seinni parti þessa sumars, að þeir hafa gert kröfur til þess að mjög mikill og verulegur afgangur yrði af ríkisfjármálunum til að styrkja efnahagslífið í heild. Það kann vel að vera að margir fræðimenn og margir sem eru kunnáttumenn á þessu sviði segi að þetta sé ekki nóg, þetta hefði þurft að vera meira o.s.frv. En þetta er hinn pólitíski veruleiki, þetta er það sem stjórnarflokkunum tókst að gera. Menn geta deilt um hvort það sé mikið eða lítið. Að minnsta kosti er það meira en nokkurn tímann áður, og meira í hlutfalli en nokkurn tímann áður. Alla vega verður meiri afgangur en ríkisstjórnir annarra Vestur-Evrópuríkja geta sýnt á þessum tímum. Síðan geta menn deilt um það hvort vel hafi verið staðið að því eða illa. Að minnsta kosti fullyrði ég að aðrir hafi ekki staðið sig betur þó alltaf megi segja að ekki sé nóg að gert.

Virðulegi forseti. Það er komið að lokum þessarar umræðu hér og hún hefur verið fróðleg og að mörgu leyti kemur hún til með að nýtast okkur. Hún er gagnleg í þeirri nefndarvinnu sem er fram undan. En ég verð að lýsa vonbrigðum mínum með það að það hefur enginn gagnrýnt þetta fjárlagafrv. út frá sjónarmiðum umhverfisverndar, það er því ekki seinna vænna en að það sé gert og ég tek það að mér hér og nú. Mig langar að byrja á að vitna til bókar sem kom upp í hendurnar á mér í sumar, herra forseti, og er skrifuð af bandarískum rithöfundi sem heitir Paul Hawken. Bókin sjálf heitir Vistfræði viðskiptanna og er afar fróðleg lesning og ég ráðlegg hæstv. fjmrh. að lesa þá ágætu bók, því ég er sannfærð um að það gæti bætt ýmsu við fjárlagafrv. næstu ára. Bókin heitir Vistfræði viðskiptanna eins og sagði og mig langar til að byrja á því að vitna til hennar vegna þess að fram hefur komið í umræðunni að bæði hæstv. fjmrh. og fleiri þingmenn hafa talað um börnin sín, því tel ég að þessi brýning sé afar þörf. En hér segir, með leyfi forseta: ,,Sjálfbærni er sú staða í efnahagslífinu þegar kröfunum til umhverfisins er mætt án þess að skerða getu þess til afurðamyndunar fyrir kynslóðir framtíðarinnar. Henni má líka lýsa með einföldu orðalagi gullinnar hagfræðireglu hins uppbyggilega efnahagslífs: Skilaðu heiminum betri en þú tókst við honum. Taktu ekki meira en þú þarft. Reyndu ekki að skaða lífverur eða umhverfi og bættu fyrir ef það gerist.`` Herra forseti. Í fjárlagaumræðu fyrir ári síðan kom ég hér upp og ræddi um græn fjárlög, ræddi um græna þjóðhagsreikninga og grænar bækur sem farnar eru að fylgja fjárlagafrumvörpum annarra þjóða sem byggja löndin hér næst okkur. Við erum reyndar, herra forseti, með græn fjárlög. Það vill svo til að fjárlagafrv. er núna í grænni bók. Hins vegar er ekki margt sem ber umhverfisvernd vitni í frv. Þó verður að segjast eins og er að hér er ein síða --- þetta er uppáhaldssíðan mín í fjárlagafrv., hún er nr. 304 og má kannski hér eftir kalla hana grænu síðuna, hún er skyggð og hefur yfirskriftina Umhverfismál og ríkisfjármál. Þessi síða er kannski góðra gjalda verð og hún er ef til vill lykill að einhverju meira og ég treysti því að svo sé, þó svo að á þessari síðu gæti ákveðins misskilnings í sambandi við umhverfisskatta, því þar segir, með leyfi forseta: ,,Hér á landi eru þegar lagðir á skattar sem hafa áhrif á umhverfi og mengun þótt þeir hafi í upphafi aðallega verið lagðir á til að afla ríkissjóði tekna.`` Herra forseti. Hér eru vissulega lögð á gjöld og skattar sem menn tala um sem umhverfisgjöld, en þau eru það ekki á meðan þau renna ekki til umhverfisverndar eða viðhalds náttúrugæða. Umhverfisgjöldin sem hér er talað um renna beint í ríkissjóð, til almennra þarfa ríkissjóðs. Hér er ekki verið að tala um umhverfisgjöld í þeim skilningi sem alþjóðasamfélagið talar um umhverfisgjöld eða græna skatta. Mér sárnar það að á þessari grænu síðu skuli gæta þessa misskilnings að hér séu lögð á umhverfisgjöld, því það er ekki gert meðan umhverfið fær ekki að njóta þeirra gjalda. Herra forseti. Í verkefnaskrá umhvrn. er lögð áhersla á að ýtt verði undir málefnalega umræðu og markmið og leiðir í umhverfismálum og í þessari umhverfisstefnu eða þessum verkefnavísum umhvrn. segir að nauðsynlegt sé að skoðað verði í samstarfi við fjmrn. að hvaða leyti umhverfisskattar geti komið í stað núverandi skatta. Þetta er nú allt og sumt sem segir í verkefnaskrá umhvrn. um umhverfisgjöld eða græna skatta. En mig langar til að spyrja, herra forseti, hæstv. fjmrh. hvaða vinna sé í gangi á vegum fjmrn. og umhvrn. í þessu tilliti. Það er kannski mögulegt að síða 304 í fjárlagafrv. sé til merkis um að eitthvert slíkt samstarf sé farið af stað og ég vona það sannarlega. Ég verð samt að láta í ljósi ákveðin vonbrigði með hversu hægt gengur því með hverju árinu sem líður án aðgerða erum við eftirbátar annarra þjóða. Í nágrannalöndum okkar eru stjórnvöld að vinna að því hörðum höndum núna að koma á þessum skilvirku umhverfisgjöldum. Og þó umhvrn. okkar sé að vinna gott starf að ýmsu leyti, ég nefni t.d. spilliefnagjald, gjald á einnota umbúðir, skilagjald og slíkt, þá getum við ekki státað af jafnumfangsmiklu starfi og nágrannalöndin. Ég get nefnt Þýskaland sem dæmi því þar hefur eins konar þróunarefnahagur verið búinn til. Þar er verið að endurskipuleggja efnahagslífið út frá umhverfisvernd. Ég held sannarlega, herra forseti, að þó við eigum stórt land og mikið af náttúruauðæfum, mikið af hreinu vatni, sé samt sem áður kominn tími til að endurskipuleggja efnahagslíf okkar og efnahagskerfið út frá sjónarmiðum umhverfisverndar. Og tíminn er núna, ekki á næsta ári eða eftir tíu ár. Það er athyglisvert, herra forseti, þegar þessi mál eru skoðuð, að svo langt aftur sem á 116. löggjafarþingi, þ.e. veturinn 1992--1993, voru lögð fram mál sem fjölluðu um umhverfisskatta. Það sérstaka ár voru lögð fram tvö mál, till. til þál. um umhverfisskatta og till. til þál. um umhverfisgjald, þar sem lagt var til að Alþingi kannaði möguleika á því að umhverfisgjald yrði lagt á og þá umhverfisgjald sem hefði það að markmiði að efla umhverfisvernd og draga úr mengun. Núna er árið 2000. Þessar tvær tillögur sofnuðu í nefnd, efh.- og viðskn. og umhvn. á sínum tíma. Árið 2000 erum við enn ekkert nær takmarkinu. Við erum ekkert nær því að brjóta upp okkar efnahagslíf eða skoða það út frá þessum sjónarmiðum sem þó þessar gömlu þáltill. fjalla um. Það er því ekki eins og þessum málum hafi ekki verið hreyft á hinu háa Alþingi. Við vitum líka að hjá Ríkisendurskoðun eru a.m.k. tveir starfsmenn sem vinna fyrst og fremst við að móta stefnu á sviði umhverfisvænnar endurskoðunar. Ég hældi því framtaki hér í fyrra og hlakka til að sjá einhvers konar niðurstöður eða áfangaskýrslu í því máli því þar held ég þó að sé efniviður sem hæstv. fjmrh. getur líka nýtt sér til frekari uppskurðar á efnahagslífi okkar og til þess að innleiða grænan efnahag. Herra forseti. Að lokum langar mig til að nefna leiðbeinandi klásúlu sem er að finna í álitsgerð auðlindanefndar, en það er á tveimur stöðum rætt um umhverfisgjöld eða græna skatta, þ.e. annars vegar í II. kafla og síðan er meira að segja í niðurlagsorðum auðlindanefndar vikið að umhverfisgjöldum og grænum sköttum. En í II. kafla álitsgerðarinnar segir, með leyfi forseta: ,,Hagræn umhverfis- og auðlindastjórnun byggist á þeirri meginhugsun að neytendur og fyrirtæki sem losa úrgangsefni út í umhverfið eða ganga á náttúruauðlindir eigi að greiða hinn raunverulega kostnað sem þjóðfélagið hefur af starfsemi þeirra. Séu þessi gjöld rétt ákveðin knýja þau notendur umhverfis og auðlinda til að greiða þann kostnað sem athöfnum þeirra fylgir og hvetur þá um leið til að draga úr kostnaði og umhverfisspjöllum. Gjöldum af þessu tagi hefur farið ört fjölgandi síðustu árin, bæði erlendis og hér á landi, og þau eru lögð á með ýmsum hætti. Sem dæmi má nefna beina skatta á mengandi eldsneytistegundir, gjöld sem miðuð eru beint við losun efna út í umhverfið, gjöld til að greiða fyrir hreinsun úrgangsefna og fyrir spjöll af námurekstri o.s.frv.`` Örlítið síðar í sama kafla segir, með leyfi forseta: ,,Smám saman er hins vegar að mótast heildstæðari afstaða á þessu sviði, bæði með þróun alþjóðasamvinnu og nýjum rannsóknum og fræðikenningum sem taka til auðlindamála í heild. Jafnframt hafa umræður um hlutverk og stöðu umhverfis- og auðlindaskatta innan skattkerfisins aukist mjög. Samdar hafa verið athyglisverðar skýrslur um þessi efni, bæði á Norðurlöndum og á vegum OECD. Hefur þá m.a. verið kannað að hve miklu leyti slík gjöld geta orðið til að draga úr annarri skattheimtu sem hefur neikvæð áhrif á hagvöxt og atvinnu. Hér á landi er heildarathugun af þessu tagi orðin mjög tímabær.`` Herra forseti. Ég tek undir þessi orð og hvet hæstv. fjmrh. til að taka þessi málefni til alvarlegrar athugunar. Á honum standa öll spjót með það. Hvatningarnar koma alls staðar að og það er ekki seinna vænna. Tíminn til að gera það er núna.

Herra forseti. Ég vil við lok umræðunnar þakka þeim sem hafa blandað sér í hana fyrir málefnalegar ræður að flestu leyti sem hafa varpað ljósi á þau viðfangsefni sem við er að fást í fjárlagafrv., einnig varpað ljósi á þann ágreining sem eðlilega er uppi milli stjórnmálaflokkanna, stjórnarandstöðunnar og stjórnarflokkanna, um þau pólitísku mál sem er að finna í frv. Ég hef reynt að svara spurningum jafnóðum í andsvörum eftir því sem mér hefur fundist tilefni vera til. Ég vil segja vegna fyrirspurnar hv. síðasta ræðumanns um starf fjmrn. að umhverfisgjöldum, að því er svarað á bls. 304, hinni margtilvitnuðu blaðsíðu. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Sérstakur starfshópur í fjármálaráðuneytinu vinnur nú að því að skoða núverandi skattkerfi með tilliti til umhverfismála.`` Og þar er þetta mál rakið frekar. Ég ætla þess vegna ekki að lengja þessa umræðu frekar. Ég óska eftir góðu samstarfi við fjárln. um framhaldið, bæði stjórnarþingmenn og þingmenn stjórnarandstöðunnar og vænti þess að takast megi að ljúka afgreiðslu málsins samkvæmt starfsáætlun snemma í desember á þann hátt að allir geti við unað eftir atvikum, þó ekki sé hægt að ætlast til þess að allir verði jafnsáttir við það sem út úr frv. kemur á endanum.