Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Með bréfi dags. 8. okt. s.l. tilkynnti formaður þingflokks sjálfstæðismanna mér að þingflokkurinn hefði ákveðið á fundi sínum 7. okt. að formaður Sjálfstfl., Þorsteinn Pálsson, tæki sæti í ríkisstjórninni og jafnframt fallist síðan á tillögu formanns Sjálfstfl. um skipan ráðuneyta Sjálfstfl. í ríkisstjórninni. Í samræmi við þetta bréf gerði ég í morgun á ríkisráðsfundi tillögu til forseta Íslands um skipan í ráðherraembætti. Vil ég, með leyfi forseta, lesa tillögu þá: „Þingflokkur sjálfstæðismanna hefur í bréfi til mín, dagsettu 8. þessa mánaðar, tilkynnt mér samþykkt þingflokksins um breytta skipan á ráðuneytum Sjálfstfl. í ríkisstjórninni. Skv. því leyfi ég mér allra virðingarfyllst að leggja til við yður, forseti Íslands, þær breytingar á skipan ráðherraeinbætta sem nú skal greina: Albert Guðmundsson fjmrh., Matthías Bjarnason heilbr.- og trmrh., Ragnhildur Helgadóttir menntmrh. og Sverrir Hermannsson iðnrh. hafa látið af þessum ráðherraembættum. Leyfi ég mér allra virðingarfyllst að leggja til að Þorsteinn Pálsson alþin. verði skipaður fjmrh. í stað Alberts Guðmundssonar, að Albert Guðmundssyni verði falið að fara með iðnrn. í stað Sverris Hermannssonar, að Matthíasi Bjarnasyni samgrh. verði falið að fara með viðskrn. í stað Matthíasar Á. Mathiesen, sem beðist hefur lausnar frá því embætti, að Ragnhildi Helgadóttur verði falið að fara með heilbr.og trmrn. í stað Matthíasar Bjarnasonar, að Sverri Hermannssyni verði falið að fara með menntmrn. í stað Ragnhildar Helgadóttur. Leyfi ég mér allra virðingarfyllst að leggja til við yður að þér, forseti Íslands, fallist á framangreinda skipan ráðherraembætta. Jafnframt leyfi ég mér allra virðingarfyllst að leggja fyrir yður, forseti Íslands, bréf um lausn Matthíasar Á. Mathiesen frá ráðherraembætti og skipunarbréf handa Þorsteini Pálssyni til að vera ráðherra í ríkisstjórn Íslands. Forsrn. 16. okt. 1985. Allra virðingarfyllst. Steingrímur Hermannsson. Guðmundur Benediktsson." Þegar forseti hafði fallist á tillögu þessa gerði ég jafnframt tillögu um skipan í ráðherraembætti sem einnig var undirskrifuð á þessum ríkisráðsfundi. Vil ég einnig, með leyfi forseta, lesa það bréf. „Forseti Íslands gjörir kunnugt: Samkvæmt tillögu forsrh. og með skírskotun til 15. gr. stjórnarskrárinnar, laga nr. 73/1969 um Stjórnarráð Íslands og reglugerð skv. þeim frá 31. des. 1969 er störfum þannig skipt með ráðherrunum: Steingrímur Hermannsson fer með forsætisráðuneytið. Geir Hallgrímsson fer með utanríkisráðuneytið. Albert Guðmundsson fer með iðnaðarráðuneytið. Alexander Stefánsson fer með félagsmálaráðuneytið. Halldór Ásgrímsson fer með sjávarútvegsráðuneytið. Jón Helgason fer með landbúnaðar-, dóms- og kirkjumálaráðuneytin. Matthías Bjarnason fer með samgönguráðuneytið og viðskiptaráðuneytið. Ragnhildur Helgadóttir fer með heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytið. Sverrir Hermannsson fer með menntamálaráðuneytið. Þorsteinn Pálsson fer með fjármálaráðuneytið og Hagstofu Íslands. Með úrskurði þessum falla úr gildi eldri ákvæði um skipting starfa ráðherra. Bessastöðum, 16. október 1985. Vigdís Finnbogadóttir. Steingrímur Hermannsson. Forsetaúrskurður um skipun og skipting starfa ráðherra." Ég sé ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þessa breytingu. Með henni er fyrst og fremst það gert að formaður Sjálfstfl., Þorsteinn Pálsson, tekur sæti í ríkisstjórninni og það er vafalaust til þess að styrkja það samstarf sem er með flokkunum um stjórn landsins.



Með samkomulagi við þingflokkana verður sú tilhögun á þeirri umræðu sem hér fer fram eftir tilkynningu hæstv. forsrh. að hver flokkur á kost á 15 mínútna ræðutíma. Síðar á svo hver flokkur kost á 10 mínútna ræðutíma.



Herra forseti. Ég tel ástæðu til þess að óska ráðherrunum gæfu í þeim störfum sem þeir taka að sér og ég hlýt á þessari stundu, herra forseti, að láta þá ósk í ljós að sá skaði sem stjórnarstefnan geri þjóðinni verði sem allra minnstur. Á þessu sumri höfum við fylgst með undarlegum umræðum um stólaskipti og umræðum um breytingar á ríkisstjórninni. Menn hafa tekið þetta oft og tíðum sem farsa og grín. Staðreyndin er sú að þessi umræða er ekki bara leikur, stólaskiptin eru ekki bara leikur, heldur hin rammasta pólitíska alvara. Í rauninni er hér verið að leggja drög að því að framkvæma Stykkishólmssamþykkt þingflokks Sjálfstfl. um niðurskurð á ríkisútgjöldum í fyrsta lagi, í öðru lagi að tryggja framkvæmd hennar með því að skipa formann Sjálfstfl. fjmrh. og í þriðja lagi að taka ákvörðun um að veikja viðnám fagráðuneytanna með því að skipta þar um ráðherra. Hvað er niðurskurður? Sá niðurskurður sem nú er verið að boða er ekki á bákni milliliðanna, er ekki á eyðslukerfinu í þjóðfélaginu. Það er verið að boða niðurskurð á hinni félagslegu þjónustu. Á sama tíma boðar ríkisstj. óbreyttan kaupmátt launa eða lækkandi, sbr. þá þjóðhagsáætlun sem lögð var fram í gær. Þetta þýðir ósköp einfaldlega áframhaldandi örvæntingu á þúsundum heimila í landinu. Fjölskyldurnar, sligaðar af vinnuþrældómi, hafa ekki tíma eða aðstöðu til að sinna sínum verkefnum. Börnin fá ekki aðhlynningu eins og nauðsynlegt er. Óvissan skapar vandamál meðal barnanna á heimilunum sem verða stundum aldrei leyst. Ef þau eiga að fara á barnaheimili mæta þau niðurskurðarhnífnum og dagvistarstofnanir, m.a. hér í Reykjavík, eru í stöðugu uppnámi. Í skólanum birtist niðurskurðurinn í fjölgun réttindalausra kennara og í versnandi aðbúnaði að rekstri skólans. Foreldrarnir koma örþreyttir heim eftir langan og strangan vinnudag í frystihúsi, í banka eða á skrifstofu. Þar taka á móti þeim heimilisverkin og gluggaumslögin. Vítahringur blasir við fjölskyldunum og landflótti er á næsta leiti. Fólk eygir ekki von. Stjórnarbreytingin sem nú er verið að tilkynna breytir í rauninni engu þar um. Ákvörðun Sjálfstfl., sem er undanfari þeirra breytinga sem hér voru tilkynntar áðan, er hótun gagnvart þessu fólki, sem ég var að tala um, hótun gagnvart fjölskyldunni, hótun gagnvart barninu í skólanum, öldruðum sem bíða eftir vist á dvalarheimilum. Ég lýsi því yfir fyrir hönd Alþb. að við munum berjast af öllu afli gegn hinum áformaða niðurskurði á félagslegri þjónustu. Á sama tíma og þetta liggur fyrir er nauðsynlegt að hafa það í huga nú þegar í upphafi þings að forsendur kjarasamninga, sem gerðir voru í vor, eru brostnar. Verkalýðshreyfingin getur ekki samið við þessa ríkisstj. vegna þess að hún stendur ekki við sín fyrirheit. Verkalýðshreyfingunni er sá kostur einn eftir að gera kröfu um verðtryggingu launa og fylgja henni fast eftir. Á sama tíma og þing kemur saman er verið að bjóða upp framleiðslutækin í byggðarlögunum allt í kringum landið - Már í gær, Kolbeinsey á morgun - og því er haldið fram að peningar séu ekki til. Þetta er rangt. Frá því að ríkisstj. tók við hefur kaupsýslan, gælugrein ríkisstj., sogað til sín stóraukið fjármagn, m.a. úr bankakerfinu. Lán til verslunarinnar hafa aukist um 5,2 milljarða frá ágúst 1983 til ágúst 1985. Lán til verslunarinnar voru þá, í ágúst 1983, 3,4 milljarðar kr., en eru í ágúst 1985 8,7 milljarðar kr. Á sama tíma er aukning útlána til sjávarútvegsins, sem stendur undir framleiðslu og lífskjörum í þessu landi, upp á 5,2 milljarða kr. Þessar tölur eru að meðtöldum afurðalánum, en ef við tökum þau út fyrir og skoðum lánaaukningu almennra lána til atvinnuveganna kemur í ljós að frá ágúst 1984 til ágúst 1985 hefur útlánaaukning til landbúnaðar numið 783 millj. kr., útlánaaukning til sjávarútvegsins alls 972 millj, kr., en útlánaaukning til verslunarinnar á sama tíma nemur 2,3 milljörðum kr. Þetta segir sína sögu. Þetta segir þá sögu að verslunin, kaupsýslan, gælugrein ríkisstj., hefur hirt fjármagnið úr bönkunum. Þarna sést hvar áherslan liggur. Ríkisstjórn sem leggur rækt við eyðslu gæðinganna en vanrækir fólkið, eins og ég lýsti hér áðan, og framleiðsluna á sama tíma er auðvitað ekki trausts verð á neinn hátt. Þjóðarbókhaldið er vitlaust, eins og vitur maður sagði nýlega. Það sem borgar sig er að eyða. Það er tap á því að framleiða verðmæti. Á öllum sviðum ýtir ríkisstj. undir verslun og milliliðastarfsemi. Verslunarfrelsið birtist okkur í upplýsingum frá Verðlagsstofnun um allt upp í 300% verðmun á sömu vörum. En nú heitir þetta frelsi. Ræningjarnir eru orðnir löglegir og bera framan á sér orðið "frelsi", stoltir, sigurvissir fyrir hönd frjálshyggjunnar. Það er þetta sem vegur nú að fjölskyldunum í landinu. Það er þetta sem ógnar sjálfstæði þjóðarinnar um þessar mundir. Þessi grundvallaratriði er nauðsynlegt að hafa í huga nú við upphaf þings. Verðbólguna átti að kveða niður. Verðbólgan er enn talin í kringum 40% þrátt fyrir hið lága kaup. Viðskiptahallann átti að afnema. Hann er nú orðinn samtals 10 milljarðar kr. í tíð þessarar ríkisstjórnar. Eyðslulýðurinn heldur áfram að blómstra og græðir milljónir í neðanjarðarhagkerfinu á skuldabréfabraski. Og í þjóðhagsáætluninni eru ekki boðaðir lækkandi vextir heldur hækkandi vextir, en vextir áttu einmitt að lækka. Kaupið átti aðeins að lækka í fáeina mánuði meðan verðbólgan væri keyrð niður. Niðurstaðan er sú að kaupmáttur frá því að stjórnin tók við, allan tímann, er 25% lægri en 1982 þó að þjóðartekjur á mann hafi aðeins minnkað um 4% á sama tíma. Og nú boðar ríkisstj. kauprán í þrjú ár í viðbót. Ríkisstj. ætlaði að lækka erlendar skuldir. Hún hefur aukið við erlendar skuldir, en nú á að sögn að lækka þær og með sömu aðferðum og verðbólguna. Það á að láta launafólkið borga niður erlendu skuldirnar eins og verðbólguna. Ríkisstjórnin sem nú situr, hvað sem mannabreytingum líður, beitir bersýnilega og ætlar að beita gamaldags afturhaldsúrræðum. Slík ríkisstjórn leysir engan vanda. Slík ríkisstjórn þarf að fara frá.



Herra forseti. Tilkynning sú sem hæstv. forsrh. flutti Alþingi hér áðan var formsatriði. Í raun og veru er álitamál hvort það sé sæmandi að hæstv. forsrh., sem mér skilst að sé formaður í allt öðrum flokki, sé að tilkynna um niðurstöður af innanflokkserjum og deilum í þeim flokki sem Sjálfstfl. eða öllu heldur Morgunblaðið kennir nú við ormagarðinn. Í raun og veru er líka álitamál hvað Alþingi kemur þetta við. Alþingi kemur ekki til með að fjalla um þessar breytingar. Þær eru orðinn hlutur. Og Alþingi er reyndar einhver seinasti aðilinn í þjóðfélaginu sem heyrir af þeim. Við erum löngu búnir að lesa um þetta í blöðunum svo sem eins og við erum búnir að lesa í blöðunum um aukafjárveitingar hæstv. fjmrh. og hafa spurnir af því að fjárveitingavaldið sé einhvers staðar annars staðar en hjá Alþingi. Megum við kannske eiga von á því að hv. 3. þm. Reykv. leggi það í vana sinn að tilkynna niðurstöður mæðranefndar um innanflokkserjur Alþb. hér á hv. þingi eða hv. þm. Guðmundur Einarsson tilkynni að af læknisfræðilegum ástæðum hafi landsnefnd Bandalags jafnaðarmanna ákveðið að koma ekki saman framar? Kannske er samlíkingin ekki alveg augljós. Það hefur verið sagt að hér sé verið að fitja upp á nýjungum í íslenskum stjórnmálum, þ.e. fara að dæmi t.d. breskra íhaldsmanna með því að stokka upp í ríkisstjórn á miðju tímaskeiði. Sú kenning stenst nú ekki skoðun. Breskur forsætisráðherra á það til að staðfesta og sýna vald sitt með því að stokka upp í ríkisstjórn og þá fyrst og fremst með því að vísa út úr ríkisstjórn þeim mönnum sem taldir eru af reynslu að hafi reynst óhæfir. Ég spyr hæstv. talsmenn Sjálfstfl.: Er það dómur þeirra að hæstv. utanrrh. sé sá sem telst hafa sinnt sínum störfum með þeim hætti að hann reynist vera óhæfur vegna þess að hann er sá sem vísað er út? Breskur forsætisráðherra á það til jafnframt að hækka í tign eða verðlauna, þoka framar í mannvirðingaröð þeim mönnum sem hann telur að hafi af reynslu staðið sig vel. Hefur það verið gert? Eiga þessi stólakaup eða á þessi stólahringekja nokkuð skylt við slíka viðleitni? Er þetta einhver stjórnunaraðgerð sem er í því fólgin að styrkja stöðu stjórnarinnar? Er það líklegt að þeir ráðherrar sem koma núna óundirbúnir að nýjum verkefnum, væntanlega nýlega búnir að setja sig inn í þau sem þeir kvöddu, séu betur til þess fallnir að leysa þau? Ég læt í ljós efasemdir um það. Hafi verið nauðsynlegt að losna við óhæfa ráðherra, af hverju er þeim þá ekki vísað út skv. frægu bresku fordæmi? Brast forustu flokksins kannske kjark? Þegar breskur forsætisráðherra grípur til svona aðgerða hikar hann ekki við slíkt. Það sem formaður Sjálfstfl. hefur gert er hins vegar að vísa út úr ríkisstjórn þeim manni sem var kannske helst trúandi til að sýna honum heilindi í starfi með þeim afleiðingum að Morgunblaðið lýsir nú ástandinu í Sjálfstfl. sem ormagarði. Að vísu eru þetta allt saman einkamál Sjálfstfl. og vafamál hvort ég á nokkuð að vera að fjalla um þau frekar. Og gildir þá einu um talsmenn annarra flokka. Það sem gerst hefur er það að á pólitískan farsa, sem staðið hefur yfir með hallærislegum tilþrifum í tvö ár, hefur loksins verið bundinn endi, en sá sem leysti málið var ekki formaður Sjálfstfl. heldur forveri hans Geir Hallgrímsson. Það er búið að gera atrennu eftir atrennu að því að koma formanni Sjálfstfl. inn í ríkisstjórn, en það hefur alltaf strandað á því að gamla þunga ráðherragengið hefur sagt eins og hundurinn, kötturinn og svínið í dæmisögunni úr skólabókarlærdómi okkar sumra, en þau sögðu alltaf: Ekki ég, ekki ég, ekki ég. Það hefur enginn ágreiningur verið um það að auðvitað ætti formaður Sjálfstfl. að taka sæti í ríkisstjórninni. Það var Geir Hallgrímsson sem leysti málið. Herra forseti. Það er einn þáttur þessa máls sem varðar hv. Alþingi Íslendinga. Hann er þessi: Pólitíkin í málinu er sú að þessi aðgerð er vantraust á hæstv. fyrrv. fjmrh., núv. iðnrh., samþykkt af þingflokki og miðstjórn Sjálfstfl. á frægum Stykkishólms fundi. Það var samþykkt vantraust á fjmrh. Og það er guðsþakkarvert. Þar með tóku þeir ómakið af okkur í stjórnarandstöðunni. En það er eitt sem vantar. Það vantar að arftaki fyrrv. fjmrh. standi hér upp og flytji sína vantraustsræðu. Hann þarf að gera þingheimi grein fyrir því hvað fyrirrennari hans hefur til saka unnið, nákvæmlega hvers vegna hann er talinn hafa brugðist í starfi, hvað það er sem aflaga fór, hvað það er sem breyta þarf. Nú gerist það sennilega í fyrsta sinn í þingsögunni að hér er lagt fram fjárlagafrv. eftir engan, sem enginn mælir fyrir - eða hver haldið þið að mæli fyrir þessu fjárlagafrv.? Nýr fjmrh. sem hefur lýst því yfir að þetta fjárlagafrv. sé ónýtt, það eigi að rífa það. það þurfi að semja nýtt? Ætlar hann að mæla fyrir ónýtu fjárlagafrv.? Vill ekki formaður Sjálfstfl. og núv. fjmrh. líka sýna þinginu þá virðingu að flytja sína stefnuræðu, að gera grein fyrir því hvað það er í forsendum þessa ónýta fjárlagafrv. sem er úrelt og þarf að breyta, að gera grein fyrir því hvaða forsendur þjóðhagsáætlunar eru úreltar og þurfi að breyta? Það kemur fram í niðurstöðum þjóðhagsáætlunar að frá grundvallarforsendum hennar er vikið að því er varðar t.d. áform um að greiða erlendar skuldir hraðar eða eyða viðskiptahalla hraðar sem út af fyrir sig er markmið sem þarft er að ræða. Reyndar má spyrja: Er ekki tímabært að formaður Sjálfstfl., hæstv. fjmrh., flytji hér sína stefnuræðu áður en hæstv. forsrh. flytur stefnuræðu á úreltum forsendum annað kvöld, á forsendum úrelts fjárlagafrv., vitlausrar þjóðhagsáætlunar og breyttra áforma um greiðslu erlendra skulda og viðskiptahalla? Hver er stefna hins nýja fjmrh.? Tekur hann kannske undir þá bullandi gagnrýni á gjaldþrot efnahagsstefnu þessarar ríkisstj. sem okkur er flutt af talsmönnum Vinnuveitendasambandsins, fyrrv. vinnuveitendum hæstv. fjmrh.? Hver er afstaða formannsins til verðbólguspár sem birt hefur verið af hálfu Félags ísl. iðnrekenda? M.ö.o.: áður en Alþingi fjallar frekar um þessi mál er nauðsynlegt, og það nú í þessari umræðu, að hæstv. fjmrh. og formaður Sjálfstfl. geri grein fyrir þeim gerbreyttu viðhorfum að því er varðar fjárlagagerð. hvorki meira né minna en tekjuöflun og skattastefnu ríkisins sem og þjóðhagsáætlunar, áður en hæstv. forsrh. getur flutt stefnuræðu sem á að teljast túlkandi fyrir ríkisstj. í heild. Það er víða tæpt á því í þjóðhagsáætlun að forsendur hennar séu allar ógildar og þar með að ræða forsrh., sem lögð hefur verið á borð þm., sé í raun og veru markleysa. M.ö.o. er kjarni málsins þessi: Það er útbreidd skoðun í þjóðfélaginu, og það virðist reyndar vera skoðun allflestra atvinnurekenda í þessu landi, að gengi Nordalssláttu, gengi hinnar vesælu íslensku krónu, sé kolfallið. Í einu stuðningsblaða ríkisstj. í dag birtist leiðari undir fyrirsögninni "Gengið er fallið - orðinn hlutur." Það birtist á forsíðu frétt um að öfugt við meðaltölur Þjóðhagsstofnunar sé frystingin rekin með 8,7%, tapi. Það er bullandi hallarekstur í sjávarútvegi. Sjávarútvegurinn hefur mátt una því að selja á nærri því óbreyttu dollaragengi í upphafi árs afurðir sínar á sama tíma og innlendur kostnaður hefur hækkað um 30%. Allir vita um skuldastöðu sjávarútvegsins. Allir vita hvernig honum var sökkt í skuldir í sjávarútvegsráðherratíð núv. hæstv. forsrh. Allir í þessari atvinnugrein vita að gengið er fallið, það er orðinn hlutur, og ef menn vita það vita þeir um leið að hvert einasta orð sem sagt er í þjóðhagsáætlun um áform þessarar ríkisstj., um verðbólguspá, um greiðslu erlendra skulda, um viðskiptahalla o.s.frv., er markleysa, veruleikaflótti. Það sem núv. hæstv. fjmrh. þarf þess vegna að skýra er það: Hvert er mat hans á þessum málum? Hvernig ætlar hann að bregðast við yfirvofandi rekstrarstöðvun í sjávarútvegi? Hvernig ætlar hann að forða bullandi atvinnuleysi sem af því mundi leiða? Hvernig ætlar hann að smíða fjárlagafrv., sem á að vera betra og raunsærra en fyrirrennara hans, ef hann ekki horfist í augu við þessar staðreyndir? Hvaða mark er takandi á þjóðhagsspá sem lokar augunum fyrir þessum staðreyndum? Hver eru úrræði hins nýja fjmrh.? Um það er spurt vegna þess að það er það eina sem er nýtt við þá breytingu sem hér hefur farið fram. Hverjar eru skoðanir hæstv, fjmrh., hins nýja? Ég hef heyrt hæstv. fjmrh. tala oft um að hann hafi trú á hagvexti, að hann telji nauðsyn á auknum hagvexti. Það er út af fyrir sig góðra gjalda vert. En hvaða úrræðum ætlar hæstv. ráðh. að beita til þess að stuðla að auknum hagvexti? Það veit ég ekki. Hæstv. ráðh. talar mikið um nauðsyn þjóðarsáttar meðal þessarar skuldugu þjóðar, um sérstakt átak til þess að byrja að greiða niður skuldir og binda endi á sívaxandi skuldasöfnun og viðskiptahalla. Við erum sammála honum um markmiðin. En áður en við getum tekið afstöðu til hans úrræða verðum við að vita meira um það: Hvernig hyggst hæstv. ráðh. móta nýja stefnu aðra en þá gjaldþrotastefnu sem gamla ríkisstjórnin hefur fylgt og sætir sívaxandi gagnrýni og gagnrýni langt inn í raðir þeirra sjálfstæðismanna og reyndar endaði með vantrausti á hæstv. fyrrv. fjmrh.? Hefur hæstv. fjmrh. nokkuð að segja um núverandi eigna- og tekjuskiptingu í landinu? Hefur hann nokkuð að segja um upplýsingar gærdagsins um skattsvik íslenskra fyrirtækja? Hefur hann nokkuð um það að segja að aðeins 23% af lögfræðistofum þessa lands reyndust við könnun hafa bókhaldið sitt í lagi? Og fyrst svo er um hið græna tréð hvernig halda menn þá að hitt sé? Hefur hann nokkuð að segja um þær staðreyndir sem við blasa um misréttið í tekjuskatti? Hefur hann nokkrar athugasemdir að gera við þær niðurstöður af skyndikönnun ráðgjafarþjónustu Húsnæðismálastofnunar þegar sjálfstæðir atvinnurekendur reynast telja fram tekjur sem eru miklu minni en einstæðar mæður í þeirra þjónustu hafa? Hefur hæstv. fjmrh. nokkuð að segja um þetta lamaða og rangláta tekjuöflunarkerfi ríkisins að því er varðar bæði tekjuskatt og söluskatt? Hefur hann uppi nokkur áform um breytingar á söluskattskerfinu? Hver er afstaða hæstv. fjmrh. til áforma um stighækkandi eignarskattsauka? Og ég spyr að gefnu tilefni. Ég boða það að í næstu viku munum við flytja frv. til I. um slík mál. Og ég minni á að hæstv. forsrh. fyrir hönd Framsfl., hv. þm. Páll Pétursson, formaður þingflokks Framsfl., samband ungra framsóknarmanna, samtök framsóknarkvenna hafa gert einróma ályktanir um stuðning við slíkt mál. Nú spyr ég: Hver er afstaða hins nýja fjmrh. til þess? Telur hann rétt að þau 100 fyrirtæki, stærstu fyrirtæki í landinu, sem eiga meira en helminginn af öllum skuldlausum eignum lögaðila í þessu landi, geti kannske lagt meira til eftir að hafa eignast þessar eignir mestan part í skjóli óðaverðbólgu, neikvæðra vaxta og þessa hripleka skattakerfis á umliðnum árum? Þetta eru spurningarnar sem hæstv. ráðh. þarf að svara áður en við segjum meira um það hvort þessi breyting táknar nokkuð og hefur einhverja pólitíska merkingu.



Herra forseti. Ég vil byrja á að óska ráðherrum, gömlum og nýjum, til hamingju með sína stóla, en ég lýsi því hér með yfir að ég tel að þetta skipti í raun og veru ekki nokkru einasta máli. Ég held að í raun séum við að gera þessari ríkisstj. allt of hátt undir höfði með því að halda hérna umræðuveislu og láta eins og þetta skipti einhverju máli í pólitík. Þetta er alls ekki pólitík. Það skiptir hvorki máli hvort einn nýr þm. Sjálfstfl. verði ráðherra eða hvort tveir, þrír eða fjórir eða jafnvel allir sex hefðu komið að nýju. Það breytir engu hver þar fer með völd. Það sem skiptir máli er hverjir ráða þar á bak við og ég held að það sé hin pólitíska niðurstaða þessarar breytingar. Ég held að það sé mjög orðum aukið hjá hv. þm. Svavari Gestssyni að þessu fylgi einhver pólitísk alvara. Ég held að þessu fylgi þvert á móti pólitískt alvöruleysi. Það er sú staðreynd að það skiptir engu máli hverjir fara með þau völd sem ráðherrasætunum fylgja meðan menn ekki beita nýjum aðferðum. Og þessir menn munu ekki beita nýjum aðferðum vegna þess að það verður stigið ofan á þá nú nákvæmlega eins og hefur verið stigið ofan á þá áður. Við getum velt fyrir okkur hvaða vanda þetta gæti hugsanlega leyst. Við getum velt fyrir okkur vanda þjóðarinnar, við getum velt fyrir okkur vanda Sjálfstfl. eða við getum velt fyrir okkur vanda einstakra ráðherra. Ég held, eins og ég hef lýst, að þetta komi vanda þjóðarinnar nákvæmlega ekkert við. Hvernig halda menn t.d. að þetta leysi vanda landsbyggðar sem á við það að stríða að þar ráða menn engu orðið um sinn hlut? Þar er öllu stýrt á taumum frá valdaklíkum í Reykjavík. Halda menn að þetta leysi vanda aldraðra sem búa við öryggisleysi, sem búa við fjárskort? Halda menn að þetta leysi vanda húsbyggjenda? Sjálfstfl. hefur t.d. allra flokka staðfastlegast staðið þar gegn öllum hugsanlegum breytingum. Menn halda kannske að þetta leysi einhvern vanda í sambandi við verðbólgu. Nú er það undarlega ástand komið upp í þessu landi að menn telja 40% verðbólgu af hinu góða. Þessi ríkisstj. kemst upp með að bera sig saman við síðustu mánuði fyrrv. ríkisstj. sem var hætt að stjórna og missti verðbólguna upp í 130%. Nú er svo komið að mönnum þykir harla gott að hafa 30-40% verðbólgu. Þeir hreykja sér af því. Málið er það að 30-40% verðbólga er óðaverðbólga og er að athlægi á öllu vestrænu byggðu bóli, enda fara menn með þetta sem feimnismál þó þetta þyki býsna góður árangur og merki um styrka stjórn hér heima. Það er ekkert í sambandi við innanhúsarkitektúrinn í þessari nýju ríkisstjórn sem bendir til þess að nokkur af þessum vandamálum verði leyst. Við getum velt fyrir okkur vanda Sjálfstfl. Ég get ekki séð að þetta breyti neinu í sambandi við vanda Sjálfstfl. Hér hefur verið hrókerað, en það er alls ekki ljóst enn þá hver er kóngurinn og hver er hrókurinn. Er kóngnum skákað út í horn og er það hrókurinn sem er settur fram á vígvöllinn? Það er alls ekki ljóst hverjir hafa völd, hverjir ráða í þessum flokki. Það er út af fyrir sig skaðlegt í flokki sem er þetta stór og þykist fara með ábyrga stjórn í þessu landi. Síðan má kannske spyrja hvort þetta leysi vanda einhverra ráðherra. Ég hef sagt áður að ég held raunar að það sé kannske það skásta sem gerist í þessu máli fyrir Sjálfstfl. Þetta leysir vandamál ákveðinna ráðh. Ég held t.d. að þetta leysi vandamál fyrrv. iðnrh. að því leyti að hann þarf ekki að standa lengur frammi fyrir kjósendum sínum út af kísilmálmverksmiðjumálinu. Þar var hann búinn að mála sig út í horn. En honum er bjargað á góðu bragði út úr því horni núna. Hins vegar lendir hæstv. fyrrv. iðnrh. í skrýtinni klípu þegar kemur að því að hann þarf að velta fyrir sér sem menntmrh. hvort hann eigi að höfða mál fyrir hönd Náttúruverndarráðs gegn iðnrn. vegna Mývatnsmálsins. Við munum kannske heyra nánar af því á næstunni. Þar leysist því kannske vandi, en skapast annar um leið. Ég held líka að leystur hafi verið viss vandi fyrir hæstv. fyrrv. menntmrh. Ragnhildi Helgadóttur sem var búin að fá heila stétt manna upp á móti sér og þá stétt sem síst á að verða á öndverðum meiði við ráðamenn, þ.e. kennarastéttina. Hæstv. menntmrh. var búinn að fá kennarastéttina og skólamenn yfirleitt upp á móti sér og þar horfði alls ekki þannig að hægt væri að taka á þeim nauðsynlegu breytingum í skólamálum sem verður að gera hér á landi. Þar held ég því að viss vandi hafi verið leystur. Eftir stendur kannske sú óvænta niðurstaða að sterkasti maðurinn í hæstv. ríkisstj. er hæstv. ráðh. Matthías Bjarnason. Hann hefur staðið af sér allar þessar breytingar. Hann hefur staðið af sér niðurskurð í vegamálum og hann hefur staðið af sér hrókeringar í ráðherraliðinu. Það er kannske vísbending um af hvaða tagi vandamál Sjálfstfl., eins og þau gerast í þingflokksherbergi hans, eru. Ég þarf ekki að hafa ræðu mína lengri. Ég tel að hvað þessa þjóð varðar skipti þetta engu máli. Hér er uppi árlegur farsi þar sem reynt er að láta líta svo út að menn séu að stjórna einhverju og þeim mun lengri sem þessi umræða er þeim mun meiri blekking er þetta gagnvart þjóðinni. Ég fullyrði að þetta skiptir ekki nokkru máli. Þetta minnir einna helst á veisluhöld amerískra auðkýfinga sem halda stórar veislur þegar dætur þeirra verða gjafvaxta og kynna þær fyrir umheiminum og segja: Hér er hún. Hafi nú hver sem vill. - Það á eftir að koma í ljós hver er gjafvaxta í þessari ráðherrahrókeringu og hverjum þetta verður til góðs.



Hér hafa nú verið staðfestir þeir atburðir sem vissulega sæta töluverðum tíðindum. Staðreyndirnar eru ljósar og einfaldar. Formaður Sjálfstfl. hefur tekið sæti í ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar og notað tækifærið um leið og sveiflað samflokksráðherrum sínum milli embætta. Af því tilefni vil ég í upphafi máls míns óska þeim öllum farsældar í starfi. Ástæðurnar fyrir þessum sviptingum vefjast hins vegar töluvert fyrir ýmsum og framkvæmdin er furðulega klaufaleg. Svo vikið sé örfáum orðum að því síðarnefnda, þ.e. framkvæmdinni, þá er það í fyrsta lagi tímasetningin sem er forkastanleg. Ef gera þurfti breytingar á ríkisstj. áttu þær að vera löngu afstaðnar. Með þessu háttalagi eru eðlileg þingstörf trufluð og tafin í marga daga, að ekki sé talað um stjórnarstörfin. Það var nánast eins og tískufyrirbrigði í sumar að spyrja eftir stjórnarandstöðunni og hennar afhafna. Hvar er stjórnarandstaðan? át hver eftir öðrum á milli þess sem menn göptu yfir fríspörkum ráðherranna í sambandi við kjötinnflutning, hlutabréfasölu, bjórlíkisbönn og fleira í þeim dúr. Ég spyr hins vegar: Hvað voru sjálfstæðismenn að gera í allt sumar? Hvers vegna voru þessi stólaskipti ekki framkvæmd fyrr? Eða eru allir svo seinir að hugsa í þeim flokki, aðrir en hæstv. fyrrv. fjmrh., núv. iðnrh., sem lýsti því yfir í sjónvarpsþætti nýlega að hann væri svo fljótur að hugsa og hefur enda sýnt það á sinn hátt síðustu daga? Það leiðir einmitt hugann og talið að öðrum þætti þessarar framkvæmdar sem teljast verður einstaklega klaufalegur. Það er sá tími sem einstakir ráðherrar hafa fengið til einleiks á sínum gamla heimavelli, tækifæri sem einn þeirra a.m.k., hæstv. fyrrv. fjmrh., hefur notfært sér til hins ýtrasta svo að vakið hefur undrun og hneykslun, tækifæri sem virðist hafa verið notað beinlínis til persónulegs framdráttar og jafnvel hefndaraðgerða. Maður hlýtur að velta því fyrir sér hvers konar framkvæmdavald það er, sem við búum við, að einn ráðherra skuli geta ráðskast svo með þann málaflokk sem honum er trúað fyrir að samráðherrar hans standi bara ráðþrota og gapandi hjá. Það er ekki eins og við þessa framkvæmd hafi verið að verki vanir stjórnmálamenn. A.m.k. hafa þeir ekki metið hver annan rétt. Svo sem ljóst mátti vera kunna menn misjafnlega vel að meta þessar tilfæringar milli ráðuneyta. Að mínu viti höfðu þær einar og sér tvíþættan tilgang. Í fyrsta lagi gera þær það að verkum að formaður Sjálfstfl. verður ekki eini nýgræðingurinn í ráðherrastóli, en sú aðstaða hefði gert hann óþarflega minni máttar gagnvart meðráðherrum sínum sem hefðu hagað sér eins og heimaríkir hundar gagnvart honum. Nú eru þeir allir jafnráðvilltir í sínum embættum og virðast ekki einu sinni fyllilega búnir að átta sig á hvaða stofnanir heyra undir hvern. Þetta gefur því hæstv. fjmrh. Þorsteini Pálssyni svigrúm til að festa sig í sessi. Í öðru lagi setur þessi ráðstöfun þann nýjabrumssvip á ríkisstj. að fyrir mörgum er þetta ný stjórn. Það eru alþekkt sannindi að almenningur er fús til að gefa nýrri stjórn tækifæri til að sanna getu sína eða vanhæfni eftir atvikum. Sú verður trúlega raunin á núna. Um stund hefur því sjálfstæðismönnum tekist að villa mönnum sýn. Þeir hafa dregið athyglina frá málefnum að mönnum. Þar með erum við komin að alvarlegasta þætti þessa máls, þeim þætti sem erfiðast er að skilja og útskýra og sætta sig við. Látum vera þó að skipt sé um menn í ráðuneytum og látum vera þótt það sé með endemum klaufalega gert. Hitt er átakanlegt að ekkert hefur komið fram sem bendir til þess að þessi umskipti boði breytta stefnu eða skipti nokkru einasta máli fyrir þjóðarheill. Viðfangsefnin eru mörg og stór og hvorki færri né minni en við upphaf þessa kjörtímabils. Í grein þingfréttaritara Morgunblaðsins s.l. sunnudag sagði m.a., með leyfi forseta: "Helstu vegvísar þingmanns í starfi eiga að vera heildarhagsmunir og þjóðarheill." Þeir atburðir sem nú hafa verið staðfestir benda til þess að þingmönnum Sjálfstfl. beri að taka þessa ábendingu til sín. Þeir hafa nú sýnt það að þeir setja persónulega metnaðargirnd og þrönga flokkshagsmuni ofar heildarhagsmunum og þjóðarheill. Ég ætla ekki að telja upp brýnustu verkefni þingsins og ríkisstj. Vonandi er ætlun ráðherranna að fara nú að snúa sér að þeim verkefnalista þótt óhjákvæmilega verði sumir þeirra ráðvilltir næstu daga sem vafalaust flýtir ekkí fyrir lausn vandamálanna. Almennar stjórnmálaumræður bíða betri tíma. Menn bíða nú eftir nýbökuðum hæstv. fjmrh. í þennan ræðustól. Ég vil að lokum beina til hans eftirtöldum spurningum: 1. Úr því að þessar breytingar voru taldar nauðsynlegar, hvers vegna voru þær þá ekki gerðar fyrr? Hvað olli því að hann tók nú af skarið? 2. Hvert er meginmarkmið Sjálfstfl. með þessum breytingum? Verður um stefnubreytingu að ræða í stjórnarathöfnum eða eru ástæður breytinganna þær einar, sem ýmsir vilja vera láta, að fullnægja persónulegri metnaðargirnd og þjóna innanflokkshagsmunum Sjálfstfl.?



Herra forseti. Á fundi þingflokks sjálfstæðismanna á mánudag í síðustu viku var þess óskað af hálfu þingflokksins að formaður flokksins tæki sæti í ríkisstjórn og gerði tillögur til þingflokksins um breytingar á starfaskiptingu ráðherra í framhaldi af þeirri ákvörðun sem þingflokkurinn þá tók. Ég gerði síðan tillögur í samræmi við ákvörðun þingflokksins um breytingar á starfaskiptingu ráðherra Sjálfstfl. í eðlilegu samræmi við þá ákvörðun sem þingflokkurinn hafði áður tekið. Þessar ákvarðanir voru teknar og ákveðnar samhljóða í þingflokki sjálfstæðismanna og voru síðan staðfestar á ríkisráðsfundi í morgun, svo sem hæstv. forsrh. hefur gert grein fyrir. Vegna fyrirspurnar hv. 7. landsk. þm., hvers vegna þessar breytingar hafi ekki verið gerðar fyrr, er rétt að taka fram að þegar núverandi ríkisstj. var mynduð var önnur forusta fyrir Sjálfstfl. Það var ekki fyrr en tæpu hálfu ári eftir myndun núv. ríkisstj. að breytingar urðu þar á á landsfundi flokksins. Ég lýsti því þá yfir að við svo búið mundi ég ekki óska eftir því að taka sæti í ríkisstjórn. Þingflokkur sjálfstæðismanna tók ákvörðun sína í síðustu viku um að óska eftir þessari breytingu og ég tel hana vera gerða á eðlilegum tíma. Ég vil einnig taka fram vegna annarrar spurningar hv. 7. landsk. þm. að Sjálfstfl. mun starfa í þessari ríkisstjórn á sama grundvelli og áður, á grundvelli meginstefnu flokksins og á grundvelli þeirra samþykkta sem síðasti landsfundur flokksins, í vor sem leið, gerði og á þeim grundvelli sem hann fól þingflokki sjálfstæðismanna að vinna að framgangi stjórnarmálefna í þessari ríkisstjórn. Þar á verður ekki breyting og Sjálfstfl. mun vinna á sama grundvelli hér eftir sem hingað til. Hv. 5. þm. Reykv. vék að því í ræðu sinni að hér væri um að ræða vantraust á ráðherra Sjálfstfl., þá sem nú hefðu tekið við nýjum ráðuneytum. Sérstaklega nefndi hann til hæstv. núv. iðnrh. í því efni. Hann nefndi að sá sem rekinn hefði verið, eins og hann orðaði það, væri hæstv. utanrrh. og hvers vegna hann hefði verið talinn óhæfur og sýnt vantraust með þessum hætti. Síðar í ræðunni sagði hann að sá sem hefði leyst það sem hann kallaði vandamál í Sjálfstfl. hefði verið hæstv. utanrrh. Þannig stangast þessar fullyrðingar af þessu tilefni á og eru marklausar og sýnir kannske miklu fremur hversu mikil málefnafátækt stjórnarandstöðunnar er og hversu haldlausar athugasemdir hennar eru við þessar breytingar að fullyrðingarnar ganga út og suður eftir því hvar menn eru staddir í ræðum sínum í það og það skiptið. Kjarni málsins er sá að hér er um að ræða eðlilegar breytingar á starfaskiptingu með tilliti til þeirrar ákvörðunar þingflokksins að formaður flokksins taki sæti í ríkisstjórninni. Hv. 5. þm. Reykv. fór mörgum orðum um það hvernig forsætisráðherrar Bretlands gera breytingar á ríkisstjórnum. Menn minnast þess að hann lýsti því einhverju sinni yfir að hann hefði lært til þess að vera forsætisráðherra. Mér kom það í hug undir þessum lestri að sennilega hefði hann lært til þess að vera breskur forsætisráðherra og er spurning hvaða erindi þessi málflutningur á inn á Alþingi Íslendinga.

Hvenær tekur hann við af þér?

Það kom fram í ræðu hv. 3. þm. Reykv. að þessar breytingar, sem ákveðnar hafa verið á ríkisstj., væru framkvæmd á þeim samþykktum sem þingflokkur sjálfstæðismanna gerði á fundi í Stykkishólmi 28. og 29. sept. Þessar breytingar eru ekki í neinum tengslum við þær niðurstöður sem urðu á þeim fundi, en vegna umfjöllunar hv. 3. þm. Reykv. og spurninga hv. 5. þm. Reykv. um þau efni og þær ákvarðanir sem þar voru teknar og það samkomulag sem orðið hefur milli stjórnarflokkanna af því tilefni vil ég, með leyfi forseta, lesa bókun þess fundar um þá málefnalegu niðurstöðu sem þar varð. En niðurlag bókunar í fundargerðabók er svohljóðandi, með leyfi forseta: "Vegna ábendinga og tillagna sem fram komu á fundunum ítrekaði formaður flokksins þá stefnu Sjálfstfl. að utanríkisviðskipti verði sem næst hallalaus og að skuldasöfnun erlendis verði stöðvuð. Hann taldi nauðsynlegt að efnahagsstefna ríkisstj. þjónaði þessu markmiði, þar á meðal gerð fjárlaga, lánsfjárlaga og þjóðhagsáætlunar. Drög að þjóðhagsáætlun sem fyrir liggja fá Þjóðhagsstofnun þyrfti því að endurskoða til samræmis við þessa yfirlýstu stefnu. Vegna breytinga sem af því kunna að leiða væri því einnig nauðsynlegt að móta tillögur um sparnað og niðurskurð ríkisútgjalda við meðferð Alþingis á fjárlagafrv. og munu ráðherrar flokksins leggja því starfi lið þannig að unnt verði að afgreiða fjárlög fyrir næsta ár án rekstrarhalla. Formaður taldi að með samdrætti opinberra útgjalda væri best stuðlað að jafnvægi á vinnumarkaði og þannig sköpuð skilyrði fyrir því að þensla og launaskrið spillti ekki viðleitni til að bæta kjör hinna lægst launuðu." Þetta var niðurstaða þess fundar sjálfstæðismanna sem hér hefur verið vitnað til, þingflokks og miðstjórnar, og full samstaða var um á þeim fundi. Það er alveg ljóst að framleiðslugreinarnar í þjóðfélaginu hafa átt við erfiðleika að etja og eftir þær breytingar sem urðu á gjaldeyrismörkuðum fyrir skömmu með lækkun bandaríkjadollara hefur sjávarútvegurinn mætt nýjum erfiðleikum, sérstaklega frystingin. Það var af þeim sökum talið nauðsynlegt að endurmeta þau áform sem uppi hafa verið um að ná niður viðskiptahalla. Öllum má vera ljóst að þær duga skammt gömlu leiðirnar sem notaðar voru til þess að treysta hag sjávarútvegsins. Það er vísast að ef til þeirra einna yrði gripið mundu þær einungis leiða til aukinnar verðbólgu. Og með hliðsjón af því að það er ekki ætlun stjórnarflokkanna og ríkisstj. að beita aðhaldi á þann veg að kaupmáttur skerðist var talið rétt að við meðferð fjárlagafrv. á Alþingi yrði leitað leiða til þess að draga úr ríkisútgjöldunum og hafa á þann veg hemil á heildarútgjöldum ríkisins. Um þetta varð samkomulag á milli stjórnarflokkanna og ákvæði þar um er í þeirri þjóðhagsáætlun sem lögð hefur verið fram. Sú var tíð að eina leiðin sem menn sáu til þess að draga úr viðskiptahalla var niðurskurður á kaupmætti og það er fróðlegt til upprifjunar fyrir hv. 3. þm. Reykv. að rifja upp með hvaða hætti hann stóð að aðgerðum á þessu sviði. Eins og menn muna var viðskiptahalli um 10% af þjóðarframleiðslu á síðasta heila starfsári fyrrv. ríkisstj. Sá viðskiptahalli náðist verulega niður á árinu 1983. Hv. 3. þm. Reykv. hefur á stundum hér í þessum ræðustól á hinu háa Alþingi haldið því fram að aðgerðir þeirrar ríkisstjórnar fyrir hans tilstilli hafi leitt til þess ásamt öðru að viðskiptahallinn náðist niður. Og hvaða aðgerðir voru það? Þær aðgerðir fólust í því að skerða verðbætur launa um helming í desember árið 1982. Eina úrræðið og það sem hann hefur stært sig af hér á hinu háa Alþingi til að ná niður viðskiptahallanum var að skera niður verðbætur á laun. Sú viðleitni sem þessi stefnumörkun mótar á hinn veginn er sú að freista þess að veita og sýna aukið aðhald í útgjöldum ríkisins í því skyni að ná niður viðskiptahalla án þess að það þurfi að koma niður á skertum kaupmætti. Ég tel að það sé mjög mikilvægur árangur, sem náðst hefur, að það skuli hafa tekist að auka ráðstöfunartekjur á þessu ári og viðhalda nokkurn veginn kaupmætti kauptaxta. Ég tel að það sé mikill árangur að tekist hafi að vinna sig út úr þeim ógöngum sem heimilin í landinu lentu í á síðustu misserum síðustu ríkisstjórnar þegar það mikla misgengi á milli lánskjara og launaþróunar varð til sem mörg heimili í landinu hafa verið að glíma við. En aðgerðir ríkisstj. gegn verðbólgu hafa fært okkur út úr þessum erfiðleikum og við höfum því sem næst náð jöfnuði á nýjan leik. Spurningin er sú þegar talsmenn Alþb. hamast gegn áformum í þessu efni: Vilja þeir halda áfram skuldasöfnuninni og viðskiptahallanum eða telja þeir aðrar leiðir færari í því efni? Vilja þeir í raun og veru fara hina gömlu leið? Þeir hafa verið að skrifa, flokksmenn hv. 3. þm. Reykv., í Þjóðviljann upp á síðkastið. Þar má lesa greinar eftir góða og gilda flokksmenn sem benda á að kjararýrnunin í þjóðfélaginu stafi fyrst og fremst af rangri stefnu í orkumálum meðan hv. þm. Hjörleifur Guttormsson var orkuráðherra og of mikilli skuldasöfnun sem að mestu leyti sé að kenna hv. 3. þm. Reykv. meðan hann var viðskrh. Þeir segja í greinum sínum að þetta sé ástæðan fyrir lakari lífskjörum í landinu. Hörður Bergmann skrifaði um daginn grein í Þjóðviljann, benti á þessar staðreyndir og segir í grein sinni: "Það er ekkert leyndarmál að Alþb. átti sinn þátt í að rýra lífskjör fólksins í landinu með þessum hætti." Þetta er til athugunar fyrir hv. 3. þm. Reykv. og formann Alþb. í þeim miklu málefnalegu þrengingum sem hann á nú við að etja í flokki sínum og til þess að vera sannfærandi í málflutningi gagnvart þjóðinni. Það boðar ekki gott að koma hér og krefjast þess að stefnubreyting verði og hin gamla skuldasöfnunarstefna, sem hann innleiddi, og hin ranga stefna, sem flokksbróðir hans innleiddi í orkumálum, verði upp tekin á ný. Flestum er ljóst - og þar á meðal flokksmönnum í Alþb. - að það var einmitt þessi stefna sem leiddi kjararýrnun yfir þjóðina. Þess vegna er mikilvægt að á þessum tímapunkti freistum við þess að veita aðhald í útgjöldum þjóðarbúsins án þess að það bitni á lífskjörum fólksins í landinu og leiði til kjararýrnunar, að við getum skapað skilyrði til að bæta rekstrarstöðu atvinnuveganna án þess að það leiði til nýrrar verðbólguholskeflu og það eru þau markmið sem að verður stefnt. Hv. 5. þm. Reykv. vék hér að tekjuöflun ríkisins og skattamálum. Ég er honum að mörgu leyti sammála um það að tekjuöflunarkerfi ríkisins er á margan hátt gallað og þar á þarf að gera bragarbót. Söluskattskerfið þjónar ekki þeim tilgangi sem í upphafi var ákveðinn. Fyrir því m.a. hefur verið ákveðið að koma á virðisaukaskatti. Frv. um það efni verður endurflutt á þessu þingi, m.a. í því skyni að ráða bót á þeim miklu ágöllum sem eru á þessu kerfi. Tekjuskattskerfið er einnig gallað. Prófessor Ólafur Björnsson benti á það fyrir allmörgum árum að í raun væri tekjuskatturinn launamannaskattur. Fyrir því höfum við barist og átt samleið með mörgum flokkum á Alþingi, þar á meðal Alþfl., að afnema tekjuskatt af almennum launatekjum. Þegar hafa verið stigin skref í þeim áfangaáformum að því marki sem fyrirheit voru gefin um og efnd verða. Í vor sem leið var tekin ákvörðun um hækkun á eignarskatti á eignum manna yfir ákveðnu marki til þess að sinna ákveðnum brýnum úrlausnarefnum í húsnæðismálum. Ég taldi það vera rétt og eðlilegt við þær aðstæður sem þá voru. Ég er hins vegar ekki sammála því að þær hugmyndir, sem Alþfl. hefur sett fram um þreföldun eignarskatta, fái staðist. Mín skoðun er sú - og hana má styðja með tölulegum rökum - að því aðeins verði eignarskattar þrefaldaðir að þeir komi með miklum þunga niður á öllum venjulegum fjölskyldum í landinu. Það er ekki til bóta í því ástandi sem nú er að leggja stórauknar byrðar á hina venjulegu fjölskyldu í landinu sem á kannske eign upp á 3.5 milljónir í íbúð og bíl. Að þrefalda eignarskatt á þessum fjölskyldum í landinu er ekki til þess að styrkja hag heimilanna. Og það er ekki til þess að styrkja hag atvinnufyrirtækjanna að fimmfalda eignarskatta á þeim og rýra enn eignastöðu þeirra. Hér á hv. Alþingi hefur á það verið bent að einn meginvandi framleiðsluatvinnuveganna byggist m.a. á því að þeir hafa sætt rýrnandi eiginfjárstöðu. Þessar breytingar á eignarskatti mundu ekki bæta aðstöðu framleiðslufyrirtækjanna og sjávarútvegsfyrirtækjanna að þessu leyti, mundu ekki auðvelda þessum fyrirtækjum að vinna sig út úr þeim erfiðleikum sem þau eiga við að etja í dag og ekki hjálpa þeim til að bæta lífskjör og launakjör fólksins sem þar vinnur. Þess vegna vara ég við því að lengra verði gengið á þessari braut. Ég taldi skynsamlegt að taka þá ákvörðun um hækkun eignarskatta, sem gerð var í vor sem leið, til að vinna að úrbótum í húsnæðismálum. En þær hugmyndir, sem Alþfl. hefur sett fram, eru að mínu mati fjarri öllum veruleika.



Herra forseti. Það var í maímánuði 1983 að loknum kosningum sem Framsfl. átti völ á því að reyna myndun vinstristjórnar eða taka saman við leiftursóknaröflin í Sjálfstfl. Formaður Framsfl. valdi þá óhikað leiftursóknina sem hann snéri baki við haustið 1979. En á þeim tíma, sem síðan var liðinn, hafði Sjálfstfl. sótt í sig veðrið undir forustu Verslunarráðs Íslands sem á orðið hjartað á þeim bæ. Í febrúar 1983 lagði Verslunarráðið undir forustu Ragnars Halldórssonar forstjóra ÍSALs fram drög að efnahagsáætlun sem gefin var út í maí 1983 undir heitinu "Frá orðum til athafna - áætlun um alhliða aðgerðir í efnahagsmálum". Í ávarpi, sem fylgdi þessu plaggi Verslunarráðsins í maí 1983, sagði formaður þess m.a., með leyfi forseta: "Ráðið hefur lagt áherslu á málefnalega vinnu sem nýst gæti við stefnumótun og ákvarðanir í efnahags- og viðskiptamálum. Það er því fagnaðarefni hversu góðar undirtektir þessi áætlun Verslunarráðsins hefur hlotið áður en hún birtist í endanlegri mynd. Þess gætti þegar í kosningastefnuskrám stjórnmálaflokkanna og í umræðum um efnahagsmál eftir kosningar hafa æ fleiri orðið til að taka í sama streng." Í inngangi að þessu plaggi, "Frá orðum til athafna", segir: "Reynslan hefur sýnt að innan frjáls markaðskerfis nást þessi markmið best. Þá nýtist frumkvæði, hugkvæmni og atorka einstaklinganna sem fá að njóta eigin verka og bera jafnframt ábyrgð gerða sinna." Og enn segir þar: "Íslensk stjórnvöld hafa brugðist í því að veita atvinnulífinu hagstæð starfsskilyrði svo sem frjálsræði, virka samkeppni og hóflega skattlagningu. Stjórnvöld hér hafa farið út fyrir verksvið sitt með þátttöku í atvinnurekstri, pólitískri stýringu fjármagns og afskiptum af framkvæmdaatriðum og ákvörðunum sem eiga að vera í höndum fyrirtækja og einstaklinga." Í þessari áætlun, sem nánar er útfærð, er krafist m.a. frjáls markaðshagkerfis, að verðmyndun verði gefin frjáls, að gildi frjáls sparnaðar, eins og það er kallað, í þágu arðbærs rekstrar og fjárfestinga verði endurvakið með frjálsri ákvörðun vaxta, að fríverslun verði óskoruð stefna okkar í utanríkisviðskiptum, að mennta-, heilbrigðis- og tryggingamál verði fjármögnuð þannig að einkaaðilar eigi þess kost að veita þjónustu á þessum sviðum til jafns við opinbera aðila. Þetta er aðeins brot úr því sem segir í kverinu "Frá orðum til athafna" en þar segir einnig: "Skiptar skoðanir eru á því hvort sé vænlegra til árangurs að ná verðbólgunni niður stig af stigi eða á tiltölulega stuttum tíma með samræmdu átaki. Hér greinir þá t.d. á, nóbelsverðlaunahafana í hagfræði, Milton Friedman og Friedrich Hayek, en Friedman vill ná verðbólgunni niður jafnt og þétt á lengri tíma en Hayek telur reynsluna sýna að markvissar aðgerðir, sem er ætlað að skila árangri á skömmum tíma, reynist betur." Það er undir þetta sem Verslunarráðið tekur, leiftursóknina í endurnýjaðri mynd frá 1979. Það er þessi hugmyndafræði sem ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar lagði upp með í maí 1983 og til viðbótar komu lögbannsaðgerðirnar gagnvart öllum kjarasamningum sem Framsfl. lagði í púkkið og bann við öllum verðbótum á laun um tveggja ára skeið. Með myndun ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar urðu vissulega þáttaskil í stjórnmálum á Íslandi, þar sem í fyrsta sinn var skrifað upp á alræði markaðsaflanna um leið og félagafrelsi í landinu var afnumið um skeið gagnvart verkalýðshreyfingunni. Það var nýtt að þetta kalda kerfi gróðans næði yfirhöndinni í Sjálfstfl. og Framsfl. beygði sig fyrir því auðmjúklega. Allt skyldi verða frjálst og laga sig að lögmálum markaðarins, verðlag, vextir og vísitölur, nema vísitala launa. Launin ein skyldu bundin, þ.e. tekjur heimilanna hjá launafólki, og gengi íslensku krónunnar og þannig tekjur útflutningsatvinnuveganna með sjávarútveginn í fararbroddi. Það varð kauplækkun um fjórðung hjá þorra launafólks sem átti að leysa allan vandann, verðbólgu og viðskiptahalla, og hleypa lífi í hagvöxt og nýsköpun í atvinnulífi. Til viðbótar voru svo skattar lækkaðir til muna á fyrirtækjum og fluttir yfir á launamenn. Reynslan af þessu gangverki frjálshyggjunnar liggur nú fyrir þegar kjörtímabil ríkisstj. er vel hálfnað. Þrátt fyrir gífurlegar fórnir launafólks er verðbólga á bilinu 30-40% og verðlagsþróun síðustu mánaða hefur sprengt allar viðmiðanir kjarasamninga. Hagvöxtur fer minnkandi milli ára, viðskiptahalli er verulegur og erlend skuldasöfnun hefur farið vaxandi. Mánaðarlaunin, sem fólki er ætlað að lifa af skv. kjarasamningum, t.d. hjá verkamönnum skv. algengustu töxtum verkamanna hjá Dagsbrún, eru á bilinu frá 16 500-16 800 fyrsta starfsárið en ca. 18 500-20 300 eftir 15 ára starf miðað við 17. 21. launaflokk. Hjá opinberum starfsmönnum eru byrjunarlaun skrifstofufólks um 22 300 og komast í tæp 27 800 eftir 9 ára starf. Byrjunarlaun grunnskólakennara eru nú eftir launaflokkstilfærslu 24 347 og ná að hámarki rúmum 33 þús. kr. miðað við hæsta starfsaldur. Þetta er jafnframt fólkið sem ber hæstu skattbyrðarnar á sama tíma og skattrannsóknarstjóri upplýsir að við bókhaldsúttekt hjá yfir 400 fyrirtækjum reynast 65% vera með bókhald sitt í ólestri. Launakjör kvenna eru hvar sem litið er á á eftir launum karla og er það tilfinnanlegast í fiskvinnslu og í verksmiðjuiðnaði þar sem bónusstrit bætist við einhæf og oft óþrifaleg störf. Fiskvinnslustöðvar allt í kringum land eru víða aðeins hálfmannaðar vegna lágra launa og bágra vinnuaðstæðna. Þetta leiðir af sér stórfellt tap í útflutningsverðmætum og fyrir einstök fyrirtæki. Láglaunastefna, sem ríkisstj. og atvinnurekendavaldið að baki hennar hefur knúið fram og rígheldur í, er eitt helsta efnahagsvandamálið á Íslandi. En það eru ekki allir felldir inn í þann ramma sem kunnugt er. Býsna stór hópur í þjóðfélaginu hefur ekki búið við þær takmarkanir í kjaramálum sem hér hefur verið lýst og lúxusinn hefur farið vaxandi í mörgum ranni og tekur á sig næsta ótrúlegar myndir. Við erum hér viðstödd vantraust á ráðherralið Sjálfstfl., borið fram af þeirra eigin þingflokki og miðstjórn, samþykkt vestur við Breiðafjörð. Þó hafa þeir hver með sínum hætti reynt að framfylgja kröfum Verslunarráðsins og kenningum Hayeks um leiftursókn. Þannig hafa fjmrh. og iðnrh. lagt metnað sinn í að selja hlut ríkisins í fyrirtækjum og orðið þar nokkuð ágengt. Hæstv. fyrrv. iðnrh., Sverrir Hermannsson, hefur lagt sig í framkróka um að framfylgja orkusölustefnu Sjálfstfl., en með þeim árangri sem alkunnugt er að jafngildir núlli. Slík útsala á íslenskri orku var þó ein fremsta krafa Verslunarráðsins og framkvæmdastjóra ÍSALs. Samt hefur ráðherrann heimilað Landsvirkjun að halda óhikað áfram virkjanaframkvæmdum, bæði á Þjórsár/Tungnaársvæðinu og síðar við Blöndu. Umframorkugeta Landsvirkjunar nemur því nú framleiðslugetu heillar virkjunar á stærð við Blöndu. Hins vegar kom hæstv. ráðh. áhugamáli ríkisstj. í verk að koma á því sem kallað var á máli Morgunblaðsins "eðlilegu stjórnmálasambandi við Alusuisse" með því að veita auðhringnum sakaruppgjöf og semja um raforkuverð langt undir kostnaðarverði og á forsendum sem augljóslega eru brostnar nú aðeins tíu mánuðum eftir samningsgerðina. Hæstv. iðnrh., sem nú tekur við, Albert Guðmundsson, tekur einnig við ófrágengnum skattasamningi sem Alþingi á eftir að taka afstöðu til gagnvart ÍSAL, Alusuisse. Almenningur í landinu, heimili og atvinnurekstur, axlar áfram byrðarnar af þessum gjörningi viðreisnarinnar á sinni tíð og Sverris Hermannssonar í hærra raforkuverði en þekkist á Norðurlöndum. Svo er reynt að bera í bætifláka með því - eins og lesa má í blöðum í dag - að raunverð á raforku hafi farið lækkandi og sé nú aðeins rúmlega 68% af því sem það var. Hvenær? Við stjórnarskiptin? Nei, í ágústbyrjun 1983. Það er viðmiðunin eftir að sami ráðherra hafði hækkað raforkuverð hjá Landsvirkjun um 56%. En það eru fleiri en ráðherrar Sjálfstfl. sem ættu að sitja hér undir vantrausti, en þeir hafa ekki séð ástæðu til að þoka sér um set og munu ekki sjá ástæðu til þess svo lengi sem sætt er. Það eru ráðherrar Framsfl. sem undir forsæti Steingríms Hermannssonar ráða mestu um það hvernig komið er á landsbyggðinni á Íslandi, hvaða þróun hefur átt sér stað í byggðum landsins þar sem Íslandsmet var sett í fólksflótta á síðasta ári, þar sem fyrirtæki eftir fyrirtæki riðar á barmi gjaldþrots, þar sem einstök sveitarfélög eiga að axla byrðarnar af þeirri óstjórn sem sjútvrh. Framsfl. hafa staðið fyrir í þessari ríkisstj. og raunar lengra litið til baka. Sama er uppi á teningnum þegar litið er til annarra ráðherra Framsfl., sem halda sínum sætum, hvort sem litið er til landbúnaðarmála eða húsnæðismálanna þar sem mál hafa aldrei verið í slíkum ólestri sem nú og snjóbolti vaxta og verðtryggingar gerir hverju heimilinu á fætur öðru ófært að axla sínar byrðar. Drátturinn, sem stöðugt er á greiðslum frá Húsnæðisstofnun, samhliða vaxtaokrinu er að leggja fjárhag sívaxandi fjölda fjölskyldna í rúst. En Verslunarráðið ræður áfram ferðinni. Það gefur leiðarvísi frá ári til árs, frá misseri til misseris, um næstu skref til að framfylgt verði þeirra stefnu "næstu skref" frá því í fyrrasumar. Nú eru þeir hættir að gefa þetta út á íslensku, nú eru þeir farnir að gefa leiðarvísana út á ensku. Þið getið kynnt ykkur það frá ágústmánuði s.l., "The Icelandie Economy, Past Performance and Prospeets". Þar er að finna leiðarvísinn fyrir þá sem nú hafa skipt um stóla og fyrir þá sem skipa forsæti. Það er stefna Verslunarráðsins sem endurspeglast í því sem formaður Alþb. gat um hér áðan, útlánir, til atvinnulífsins í landinu, til sjávarútvegsins frá ágúst í fyrra til ágústmánaðar á þessu ári nema um 900 millj. kr. á sama tíma og verslunin hefur fengið ekki 900 millj. heldur 2300 millj. kr. Þetta er stefnan í verki. Þetta er frjálshyggjustefnan í verki undir forsæti Verslunarráðsins og þeirra sem lúta veldissprota þess. Það valdatafl, sem staðið hefur yfir innan Sjálfstfl. um langt skeið og ekki sér fyrir endann á þrátt fyrir stólaskipti, hefur þegar orðið vinnustéttum í landinu og landsbyggðinni sérstaklega dýrkeypt. Niðurlæging Framsfl. bætir þar ekki um því að hans er ábyrgðin á að þessari siglingu er enn haldið áfram undir forsæti Steingríms Hermannssonar. Það er undan klafa þessarar ríkisstj. og frjálshyggjunnar sem þjóðin þarf að losna.



Herra forseti. Þegar hæstv. forsrh. mælti fyrir þeirri umræðu, sem hér fór fram, lýsti hann innihaldi þess sem nú væri verið að gera þannig að fyrst og fremst væri formaður Sjálfstfl. að taka sæti í ríkisstj. Þetta var mat hæstv. forsrh. á því hvað væri að gerast. Hvað þýðir þetta mat hæstv. forsrh.? Hæstv. forsrh. er að segja að til að koma formanni Sjálfstfl. í ríkisstj. hefði verið nauðsynlegt að hreyfa stólana undir hverjum einasta ráðherra Sjálfstfl. í stjórninni. Árangurinn varð fyrst og fremst sá að koma formanni Sjálfstfl. inn en til að það mætti takast, eins og hæstv. forsrh. metur það, þurfti að hreyfa stólana undir hverjum einasta manni. Í venjulegum löndum, í þessum löndum hér í kringum okkur. hefði verið lagt þannig út af þessari miklu stólatilfærslu að hver og einn af þessum ráðherrum hefði ekki staðið sig í sínu embætti. Iðnrh. hefði ekki staðið sig í því embætti. Menntmrh. hefði ekki staðið sig í sínu embætti. Utanrrh. hefði reynst óhæfur og þannig mætti áfram telja. En það er kannske kaldhæðni þessa mats að t.d. félmrh., sem er með húsnæðismálin algerlega í rúst, fær traustsyfirlýsingu, hann fær að sitja kyrr. Ráðherra efnahagsmála, þ.e. forsrh. sem er með efnahagsmálin í rúst, fær að sitja kyrr, hann fær traustsyfirlýsingu. Svolítið er þetta öfugsnúið. En þessi yfirlýsing hæstv. forsrh. um að það sem væri nú að gerast væri það eitt að formaður Sjálfstfl. kæmi inn í ríkisstj. þýðir svolítið meira. Hún þýðir að allt annað skuli vera óbreytt. Stefnan skuli vera óbreytt og henni höfum við kynnst að undanförnu. Ráðleysið innan ríkisstj. skuli vera óbreytt. Reipdrátturinn og aurkastið milli ráðherra, sem menn fá að sjá í blöðunum næstum annan hvern dag, skuli vera óbreytt og lausmælgi ráðherranna, þar á meðal hæstv. forsrh., verður líka óbreytt skv. þessu mati hæstv. forsrh. Þorsteinn Pálsson gaf þá yfirlýsingu hér áðan að Sjálfstfl. muni starfa í þessari ríkisstj. á sama grundvelli og áður. Grundvöllurinn er óbreyttur. Hvernig hefur Sjálfstfl. starfað í þessari ríkisstj.? Hvernig höfum við kynnst því? Sjálfstfl. hefur sjálfur lýst því yfir að honum hafi mistekist í fjármálunum. Þegar Þorsteinn Pálsson les hér langa yfirlýsingu frá þingflokki Sjálfstfl. varðandi fjárlög og endurskoðun þeirra skulum við ekki láta það gleymast að Sjálfstfl. var búinn að samþykkja þessi fjárlög. Hvað sem öllum yfirlýsingum líður liggur fyrir gleggsta lýsing á því sem gerðist frá Birgi Ísl. Gunnarssyni alþm. Hann sagði efnislega: "Þetta var bara óvart hjá okkur, þetta var fljótræði. Við vissum ekki hvað við vorum að gera." Ætli það sé ekki sannleikur málsins hvað sem öllum langorðum yfirlýsingum þingflokksins líður? Sjálfstfl. vissi ekki hvað hann var að gera. Grundvöllurinn skal vera óbreyttur. Ekkert hefur breyst nema það að formaður Sjálfstfl. hefur komið inn í ríkisstj. Þetta er mat forsrh. og Þorsteins Pálssonar, formanns Sjálfstfl. Hverju höfum við kynnst? Forsrh. gefur þá yfirlýsingu um annan ráðherra í ríkisstj. að hann kunni ekki mannasiði. Hann segir að það séu engir mannasiðir að ganga frá samningum um kaup og kjör öðruvísi en bera það upp í ríkisstj. Hann segir um þennan ráðherra: Hann kann ekki mannasiði. Þessi ráðherra svarar til baka: Ég vona bara að þeir misskilji sem mest, Þorsteinn Pálsson og forsrh. Þetta er grundvöllurinn. þetta á víst að vera óbreytt. Muna menn heldur ekki hverja einkunn Þorsteinn Pálsson gaf forsrh. í sambandi við einhverjar yfirlýsingar. Hann sagði að yfirlýsingar forsrh. væru svo óskammfeilnar að þær lýstu innræti hans. Svona hefur þetta gengið, mín kæru, á víxl og þessu eruð þið að tala um að ekki eigi að breyta. Varðandi Náttúruverndarráð og Mývatn hafa hæstv. þáv. iðnrh. og menntmrh. skipst á skotum í fjölmiðlunum. Hér eru uppi tvær fiskveiðistefnur. Hæstv. sjútvrh., sem heldur embætti sínu, hefur haldið því fram að hann vildi hafa ákveðna fiskveiðistefnu, svokallað kvótakerfi. Forsrh. lýsir því yfir að hann sé alveg á móti því, hann sé enginn kvótamaður. Við þess konar ástand eigum við að búa áfram. Þorsteinn Pálsson sagði að sú breyting, sem nú væri gerð, væri eðlileg. Ber að skilja þetta svo að ef einhver ráðherra Sjálfstfl. hefði haldið stól sínum hefði það verið mjög óeðlilegt? Eins konar vantraustsyfirlýsing sýnist mér þetta vera af hálfu Þorsteins Pálssonar. En við skulum horfast í augu við þessi mál eins og þau eru. Hvers vegna er verið að gera þessa breytingu? Það er vegna þess að Sjálfstfl. átti við vandamál að stríða. Það er sannleikurinn í málinu og það veit öll þjóðin og þýðir ekkert að vera að tala um annað. Sannleikurinn er sá að sá reipdráttur, sem þjóðin öll hefur verið ásjáandi að, gefur ömurlega mynd af Sjálfstfl. Meira að segja Morgunblaðið er farið að tala um Sjálfstfl. sem eins konar ormagryfju, svo að vitnað sé í gamlan leiðara. Þetta er býsna alvarlegt ástand, ekki bara fyrir Sjálfstfl., heldur fyrir þjóðina alla. Sjálfstfl. er langstærsti flokkurinn á Íslandi og hann er allur í molum og upplausn og eilífum reipdrætti og ráðherrarnir standa í aurkasti hver utan í annan. Haldið þið að þetta hafi ekki alvarlegar afleiðingar, ekki bara fyrir Sjálfstfl. heldur fyrir stjórnmálin á Íslandi? Fyrir utan persónupotið allt saman fáum við að kynnast því að það er uppi hver höndin á móti annarri í hverjum málaflokknum á fætur öðrum. Við getum talað um sjávarútvegsmál eða landbúnaðarmál. Við getum talað um kartöflumál, við getum talað um skattamál. Í engum af þessum málaflokkum verður séð að Sjálfstfl. hafi einhlíta, ákveðna stefnu. Þetta er alvarlegt og það er alvarlegt fyrir þjóðina alla ef þetta á að halda svona áfram. Þingflokkur Sjálfstfl. lýsti því yfir að fjárlagafrv. væri ómark. Hæstv. fjmrh. Þorsteinn Pálsson sagði hér áðan að þjóðhagsáætlun þyrfti að endurskoða. Sannleikurinn er sá að ekki bara fjárlagafrv. er ómark skv. því sem hér hefur verið sagt. Það er allt saman ómark. Það stendur ekki steinn yfir steini í þjóðhagsáætlun, í lánsfjárlögum eða hverju því sem við viljum telja upp. Þetta er hið alvarlegasta mál. Núna standa þeir upp hver af öðrum, núv. fjmrh., fyrrv. fjmrh., forsrh. og ég veit ekki hver, og segja: Vandamál nr. eitt hjá þjóðinni er erlend skuldasöfnun. Skyldu menn hafa heyrt það áður? Hvað skyldi ég oft hafa gert þetta að umræðuefni hér? Ég flutti meira að segja í fyrra till. um að skera þetta niður. En hverjir hafa þá safnað þessum skuldum? Er það bara fólkið í landinu? Voru þessir ráðherrar stikkfrí? Voru þingmenn stjórnarflokkanna stikkfrí? Nei, þeir samþykktu þessar erlendu lántökur. Þeir felldu hugmyndir um að skera þetta niður. Þar erum við þó sammála. En við höfum bara heyrt þessar yfirlýsingar allt of oft áður frá núverandi stjórnarherrum. Menn settu sér mörk, hótuðu stjórnarslitum ef ekki yrði við staðið í þessum efnum, en ekkert gerðist. Ég ætla að vona að nú gerist eitthvað. Að lokum einungis þetta, herra forseti: Ég vil ekki að það reynist rétt að ekkert hafi breyst við þá breytingu sem nú hefur orðið í ríkisstj. Ég ætla að vona og ég held að menn ætlist til þess að mikið hafi breyst. Það er m.a. og ekki síst ætlast til þess af Þorsteini Pálssyni að hann sýni tilþrif í sínu embætti og nái raunverulegum árangri í því að ná tökum á efnahagsmálunum. Undir því á ekki bara Sjálfstfl. mikið, það skiptir minnstu. Undir því á þjóðin mikið að vel takist til og að það verði raunveruleg breyting og það er ætlast til þess af Þorsteini Pálssyni að hann taki til hendinni.



Herra forseti. Þessar umræður gefa ekki mikið tilefni til viðbótarathugasemda af minni hálfu. Hv. 5. þm. Austurl. hafði ekki annað fram að færa í sinni ræðu en upplestur úr stefnuskrá Verslunarráðs Íslands. Ég veit þó ekki til þess að Verslunarráðið eigi aðild að Alþingi eða fulltrúa á Alþingi. Öll þessi ræða og allur þessi málatilbúnaður sýnir kannske fyrst og fremst málefnafátækt Alþýðubandalagsins að þeir geti ekki rætt um stjórnarstefnuna, stefnu þeirra flokka sem eiga aðild að ríkisstjórninni, heldur þurfi þeir að standa upp á hinu háa Alþingi og lesa upp úr stefnuskrám hagsmunasamtaka úti í bæ. Einnig var fróðlegt að heyra hv. 5. þm. Austurl. vitna til þekktra hagfræðinga eins og Miltons Friedmans. Ein af höfuðkenningum Miltons Friedmans er að allra meina bót sé að vísitölutengja alla hluti í hverju þjóðfélagi, laun og fjárskuldbindingar. Þetta er ein af höfuðkenningum Miltons Friedmans. Og hverjir skyldu vera þeir menn sem hafa gengið lengst í því í veröldinni að koma þessum kenningum í veruleika? Skyldi það ekki hafa verið hv. 3. þm. Reykv. sem í sinni tíð sem viðskrh. varð fyrsti viðskrh., fyrsti bankamrh. sem ég veit um í veröldinni, sem innleiddi þá skyldu að verðtryggja fjárskuldbindingar samkvæmt kenningum Miltons Friedmans? Skyldi það ekki hafa verið einmitt þessi ágæti hæstv. ráðh. Það er athyglisvert að Alþb. skuli vera sennilega eini flokkurinn sem hefur lögleitt eina af höfuðkenningum Friedmans. Kjartan Jóhannsson, hv. 3. þm. Reykn., vék að því í sinni ræðu að Sjálfstfl. og reyndar Framsfl. hefðu verið búnir að samþykkja tillögu að fjárlagafrv. Það er laukrétt. Eitt meginmarkmið stjórnarflokkanna, sem sett var þegar fjárlagagerðin hófst, var að koma í veg fyrir hallarekstur og ná jöfnuði á milli tekna og gjalda og stöðva með því aukningu á erlendum skuldum að því er ríkissjóð sjálfan varðar. Þessu markmiði tókst að ná með fjárlagafrv. eins og það var lagt fyrir þingflokka. Ljóst var að viðskiptahalli yrði nokkur á næsta ári og í þeim drögum sem þá lágu fyrir að þjóðhagsáætlun var gert ráð fyrir að hann yrði um 3,5% af þjóðarframleiðslu. Eftir að þessar ákvarðanir voru teknar urðu verulegar breytingar á ytri aðstæðum í þjóðarbúskapnum fyrst og fremst vegna þess að bandaríkjadalur féll í verði og það orsakaði nýja erfiðleika hjá sjávarútvegi. Við urðum því í samræmi við þetta að endurmeta áform okkar um heildarútgjöld þjóðarbúsins og þau markmið sem við þurfum að ná varðandi lækkun viðskiptahalla á næsta ári til þess að tryggja rekstur sjávarútvegsins án nýrrar verðbólguholskeflu. Það er á þessum forsendum sem niðurstaða fundarins í Stykkishólmi, sem hér hefur verið vitnað til, fékkst. Eina gagnrýnisefnið sem fram kemur í ræðum hv. þm. og ræðu hv. 3. þm. Reykn. er það að ráðherrar Sjálfstfl. hafa tekið við nýjum ráðuneytum og er býsna kynlegt að það skuli vera eina atriðið sem þeir geta flutt hér langar tölur um, að menn hafi tekið við nýjum ráðuneytum. Ég veit ekki hvort á að taka þessa umræðu alvarlega. Ég held hún lýsi fyrst og fremst málefnafátækt, en kannske er það svo að hún lýsi einhverjum gömlum kerfishugsunarhætti, að ráðherrar eigi að vera sérfræðingar í sínum ráðuneytum en ekki stjórnmálamenn. Stjórnmálamenn hljóta að vera reiðubúnir til þess á hverjum tíma að fjalla um hin margvíslegustu mál sem löggjafarsamkoman og framkvæmdavaldið verða að fást við. Og þeir sem skipa ríkisstjórn verða að vera tilbúnir til þess að taka á þeim málum og taka ákvarðanir. Þeir eru ekki sérfræðingar og eiga ekki að vera sérfræðingar, en þessi hugsunarháttur ber óneitanlega keim af því að Alþfl. og Alþb. séu farin að líta á stjórnmálamenn og ráðherra sem sérfræðinga. Ég kann því illa og tel að ef svo er, ef þetta er annað en innantóm orð, án merkingar eða hugsunar, þá séu þeir ekki á réttri leið. Ég tek undir það með hv. 3. þm. Reykn. að þjóðin á mikið undir því að vel takist til við ákvarðanir á næstu vikum og mánuðum. Þær munu ráða miklu um framgang mála í okkar þjóðfélagi, þær munu ráða miklu um það hvort við getum náð betra jafnvægi í efnahagsmálum, stuðlað að auknum hagvexti og bætt lífskjörin í landinu. Og sannarlega er mikil þörf á því að um þessar ákvarðanir náist víðtæk samstaða. Við höfum verið að ná verulegum árangri í stjórn efnahagsmála, uppræta margs konar meinsemdir sem grafið hafa um sig um langan tíma. Við eigum mikið verk óunnið. Það eru mörg verkefni óleyst, ýmislegt sem við höfum ekki náð þeim tökum á sem við hefðum viljað, og um allt þetta er auðvitað æskilegast að sem víðtækust og best samstaða náist í þjóðfélaginu, ekki síst um það atriði sem jafnan skiptir mestu en það er tekjuskiptingin í þjóðfélaginu, sem menn gera út um í frjálsum kjarasamningum á almennum vinnumarkaði. Ég vænti þess og trúi því að okkur muni sem þjóð takast vel til í þessu efni og þá er ástæða til þess að horfa með nokkurri bjartsýni til framtíðarinnar. Þó að ýmislegt hafi gengið okkur í móti, þá er svo margt að gerast í þjóðfélaginu sem gefur okkur tilefni til þess að horfa með bjartsýnum augum og ganga á þann veg á vit nýrrar framtíðar.



Virðulegi forseti. Þessi tilkynning um breytingar á ríkisstjórninni, sem er til umræðu hér í dag, á sér langan aðdraganda og er í sjálfu sér skrumskæling á því hvert hlutverk hennar er. Þessi tilkynning á sjálfsagt að virka sem tæki í baráttunni við að láta líta svo út sem formaður Sjálfstfl. sé valdamikill. Það út af fyrir sig er fullgild ástæða fyrir því að bera fram gagnrýni á fyrirkomulagið. Þessi tilkynning færir manni heim sanninn um, hafi maður nú ekki vitað það fyrr, að þessi tilkynning er bara formsatriði. Það að þetta heitir að vera tilkynning frá forsrn. Hæstv. forsrh. ræður auðvitað alls engu þar um, svo merkilegt sem það annars kann nú að virðast. Auðvitað ætti þetta að vera þannig að forsrh. væri stjórnandi og forsvarsmaður ríkisstjórnarinnar. Það er hann sem kallaður er til ábyrgðar fyrir gerðir ráðherranna. Það er auðvitað hann sem ber ábyrgðina og þess vegna ætti þetta að vera þannig að hann fengi til liðs við sig þá sem hæfastir geta talist til þess að gegna þessum embættum hverju sinni, en ekki að það séu innanbúðar vandamál Sjálfstfl. sem ráða til um það hverjir gegna einbættum. Hæstv. forsrh. verður í þessu tilviki eins og skipstjóri sem ætlast er til að sé stjórnandi skútunnar en ræður þó engu um það hvað áhöfnin gerir. Þegar upp er staðið er það hæstv. forsrh. sem kallaður verður til ábyrgðar þrátt fyrir að hann ráði einungis og sé í reynd aðeins forsvarsmaður fyrir u.þ.b. 40% af ríkisstjórninni, þ.e. þeim ráðherrum sem tilheyra þingflokki Framsfl. Það eru hins vegar innanbúðarvandamál í Sjálfstfl. sem ráða lögum og lofum í þessari ríkisstjórn. Þar snýst orðið allt um leik, samkvæmisleik, sem tíðkaður var í barnaafmælum hér í eina tíð, áður en þau urðu vídeóvædd. Þá var raðað upp stólum, einum færri en þátttakendur í leiknum voru, því næst spilað lag eða sungið meðan þátttakendurnir í leiknum gengu hringinn í kringum stólana. Allt í einu var hætt að spila eða syngja og þátttakendurnir í leiknum kepptust við að ná í stól. Að sjálfsögðu varð einn út undan. Þess vegna tek ég þessa líkingu að það sama á sér stað með þátttakendur í ráðherrastólaleik Sjálfstfl. Þessi leikur er það sem ræður lögum og lofum í ríkisstjórninni þessa dagana, en hæstv. forsrh. ræður þar hins vegar ekkí nema yfir sínum liðsmönnum. Skoðanakannanir sýna að flokkur hæstv. forsrh. á sífellt meira í vök að verjast þannig að hann verður að láta sig hafa það þó titillinn forsrh. sé einungis nafnið tómt. Allt er betra en ekkert. Á þeim bæ er um að gera að leggja allt undir sem orðið getur til þess að forða kosningum í bráð. Þorsteini Pálssyni var greinilega mikið í mun að taka fjmrn. af samflokksmanni sínum áður en hann yrði flokknum dýrkeyptari en orðið var í því embætti. En ekki er sopið kálið þó í ausuna sé komið, því ekki er að vita nema hann geti orðið enn þá dýrkeyptari í iðnrn., er hann tekur til við að fremja axarsköft sín þar. Þessi aðgerð er auðvitað ekkert annað en yfirlýsing frá Sjálfstfl. um vantraust á hendur fyrrv. fjmrh. Ég verð að segja alveg eins og er að mér finnast þessar umræður í heild lýsa best skilningsleysi þessarar ríkisstjórnar á því hvernig þjóðin hefur það í þessu landi. Ef ríkisstjórnin hefði lagt þvílíkt ofurkapp á að bæta lífskjör hennar og aðstæður sem hún hefur nú lagt ofurkapp á að bæta við ráðherrum og búa þar með til aðstæður fyrir umræður af þessum toga, þá værum við líklega komin mjög vel á veg. Ef það var ætlunin með þessum umræðum að hér komi upp hver þingmaðurinn af öðrum til þess að óska ríkisstj. til hamingju og bera fram heillaóskir vegna nýju andlitslyftingarinnar sem orðið hefur á henni með tilkomu nýs fjmrh. í ríkisstj., þá get ég út af fyrir sig gert það, óskað þessari ríkisstjórn til hamingju með andlitslyftinguna. En ég geri það þá með því fororði að breytingunni hafi verið ætlað það markmið að verða þjóðinni til heilla og til þess að bæta aðstæður og lífskjör hennar, ólíkt því sem raunin hefur verið, því miður, áður en andlitslyftingin varð. Ef svo ólíklega vill til að þetta sé markmiðið, þá ber að óska henni allra heilla og fagna. Ef ekki, sem ég hef því miður meiri trú á að verði, þá er verr farið af stað en heima setið.



Herra forseti. Þetta þing hefst með óvenjulegum hætti. Þingstörf tefjast vegna þess að ráðherrar Sjálfstfl. skipta allir um hesta í miðri á um leið og formaður gerist loks meðreiðarsveinn í ríkisstjórnarliðinu. Það hefur íslenskum hestamönnum aldrei þótt snjallræði en þetta er nú kallað að gefa ríkisstjórninni nýjan svip og styrkja hana í sessi. Flestir vita þó að menn breytast ekki ýkja mikið við að skipta um sæti og eitthvað sýnist manni sami frjálshyggjusvipurinn á hrossunum og áður. Það eru heldur engar yfirlýsingar um það að stefna stjórnarinnar eigi að breytast þótt skipt sé um sæti. Og hverjum er svo ætlað að trúa því að einn maður ráði úrslitum um hæfni heillar ríkisstjórnar og velgengni hennar? Þessi draumur um sterkan leiðtoga tilheyrir liðinni tíð. Hann er tímaskekkja að mínu mati, nú þegar manneskjur gera vaxandi kröfur um þátttöku og virkni til að móta samfélag sitt sjálfar. Þetta skref og þær væntingar sem við það eru bundnar er því ekki í takt við tímann. Þetta er ekki auðveld ráðstöfun fyrir ráðherrana sem á s.l. tveimur árum hafa væntanlega varið tíma sínum til þess að setja sig inn í málaflokka ráðuneyta, haft frumkvæði að verkefnum sem eru varla hálfunnin, myndað persónuleg tengsl og eru rétt að verða kunnugir innanbúðar í ráðuneytum sínum. Þeim er nú ætlað að byrja sama leikinn aftur og sér hver maður hver rof verða á starfi þeirra og má spyrja hvernig framlag þeirra nýtist þjóðinni við það. En kannske eru ráðuneytin sjálfrekin og þetta skiptir litlu máli. Þó má ekki gleyma því - hæstv. fjmrh. minntist á það áðan - að þeim væri ekki ætlað að vera sérfræðingar í sínum ráðuneytum, en það má ekki gleyma því að þeir hafa mjög sterkan íhlutunarrétt um málefni ráðuneytanna þótt þeir séu ekki og verði aldrei sérfræðingar. Eitt er að við þessi skipti verða allir ráðherrar Sjálfstfl. jafnvígir hinum nýja fjmrh., jafnóreyndir á sínu sviði og kemur það honum vel. Annað er alvarlegra en það er að nýir ráðherrar verða ólíklegri til að verja hina nýju málaflokka sem þeim hafa verið úthlutaðir vegna þess að þeir hafa ekki haft tíma til að kynna sér þá. Sá niðurskurður sem er boðaður verður því harðari og e.t.v. ómarkvissari og lendir ekki endilega þar sem hann yrði best þolaður. Niðurskurðurinn verður því auðveldari fyrir hinn nýja fjmrh. En hvernig getur hæstv. fjmrh. haldið því fram, og ég vitna til svars hans til hv. 7. landsk. þm., að honum þyki þessi tími eðlilegur til að stokka upp ríkisstjórnina? Er réttlætanlegt að tefja þingstörf vegna innanbúðarvanda eins flokks? Þessi leikur með sætaskiptin dregur athygli fólks frá því sem er mun alvarlegra en það er fátækt þessarar ríkisstj. af hugmyndum til úrlausna á þeim vanda sem við blasir. Það er ekki nóg að leika svona gagnsæ töfrabrögð fyrir þjóðina, það þarf nýja stefnu í málum íslensku fjölskyldunnar sem í reynd tryggir velferð hennar jafnt inni á heimilum eins og í þjóðarbúinu í heild sinni. Sú aðferð sem þessi stjórn hefur beitt hingað til, þ.e. að leysa efnahagsvanda með því að auka mannlegan vanda, er óviðunandi. Við þurfum nýja mannúðlega stefnu, ekki léleg töfrabrögð og tímaeyðslu eins og nú í vangaveltur um valdastyrk nokkurra karla. Karla sem ekki gegna kalli tímans. Ég óska engum til hamingu með þessi skipti en öllum óska ég velfarnaðar bæði ráðherrum og þjóðinni. Ég var einu sinni spurð hvort mér þætti karlmennskublær ríkjandi í sölum Alþingis og ég svaraði þá og ég óska þess enn að í þeim blæ sem leikur um sali Alþingis væri minna af karli og meira af mennsku. Þess þarfnast þjóðin nú.



Herra forseti. Ég varð ekki var við margt sem ástæða er til að svara í þessari umræðu. Það má segja að þetta hafi verið svona eins og stormur í kaffibolla. Það má vel vera rétt hjá hv. þm. að ekki hafi verið ástæða til þess að gera grein fyrir þessari breytingu. Þó þótti okkur það vera skylda að gera svo og ég er þeirrar skoðunar að það hafi verið sjálfsagt. Það er rétt hjá hv. þm. að Sjálfstfl. hefur ákveðið sitt ráðherralið og það er ekki neitt nýtt í því. Þetta hefur verið gert mjög oft í sögu hins íslenska lýðveldis. Það væri hægt að rekja fyrri breytingar á ráðherradómum, þar sem viðkomandi flokkur hefur ákveðið slíkt fyrir sitt leyti. Ég vil hins vegar vekja athygli á því að ég hef hvað eftir annað lagt áherslu á að æskilegt væri að formaður Sjálfstfl. tæki sæti í ríkisstj. og það má þá a.m.k. segja að mér hefur orðið að þeirri ósk minni. Ég er eindregið þeirrar skoðunar að það styrki samstarfið á milli flokkanna og hef því talið ástæðu til að lýsa ánægju minni með þá breytingu. Það er hárrétt hjá hv. þm. að svo er stjórnskipulag hér á landi að forsrh. ákveður ekki einn skipan ríkisstjórnar. Oft hefur verið sagt að íslenskar ríkisstjórnir eru ekki fjölskipað stjórnvald. Vel má vera að þær ættu að vera það. Vel má vera að gera ætti þær breytingar á íslenskri stjórnarskrá að þær yrðu það. Ég get að mörgu leyti tekið undir það. En það er staðreynd að svo er ekki og þess vegna einnig í fyrri tilfellum þegar orðið hafa breytingar á ráðherraliði, þá hefur það ekki verið forsrh. einn sem það hefur ákveðið. Um ræður hv. þm. vil ég annars segja að mér þóttu þeir Alþýðuflokksmenn eitthvað bitrir í sínum ádeilum á þessa breytingu. Það má vera að það sé vegna þess að a.m.k. enn hefur Sjálfstfl. ekki tekið þeirra bónorði, en það er ómögulegt að vita hvað framtíðin leiðir í ljós í því sambandi, ég hugsa að það verði seint, en um það skal ég ekki dæma. Ég verð að segja eins og er að mér þótti hv. þm. Hjörleifur Guttormsson tala eins og nokkuð úr öðrum heimi. Það er nefnilega hárrétt, sem kom reyndar fram í ræðu hæstv. fjmrh. og sem hefur komið mjög ítarlega fram í skrifum í Þjóðviljanum, að erlendar skuldir þessarar þjóðar jukust mjög mikið, því miður, á árunum 1980-1983. Árið 1980 voru erlendar skuldir taldar vera 30 af 100 vergrar landsframleiðslu eins og nú er miðað við, en 1983 rúmlega 51 af 100, 51,3 ef ég man rétt, af vergri landsframleiðslu. Og aukningin verður langsamlega mest á árinu 1982 því þá er viðskiptahallinn 8,4 af 100 vergrar landsframleiðslu og reyndar á árinu 1981 sem var nú með betri árum hjá okkur, rúmlega 4 af 100, á árinu 1983 hins vegar 2 af 100. Það er líka hárrétt sem þessir menn skrifa í Þjóðviljann að mjög stór hluti af þessum viðskiptahalla, þar með vaxandi erlendar skuldir, er vegna lántöku til orkugeirans, þar sem stórar áætlanir voru uppi. Út af fyrir sig eru þetta staðreyndir og ég er ekki að áfellast hv. þm. þó að megi varpa fram þeirri spurningu hvort rétt hafi verið að taka svo mikið af erlendum lánum t.d. til rannsókna sem ekki nýtast fyrr en um næstu aldamót, það er um 1 milljarður í dollurum sem við skuldum vegna þeirrar lántöku. Þarna var stórhuga maður að verki og það er alveg rétt að menn gerðu sér vonir um að þetta mundi leiða til aukins orkufreks iðnaðar þó það sé að vísu mikið umhugsunarefni hvernig það átti að ganga upp eins og viðhorf hv. þm. var til a.m.k. samstarfs við erlenda aðila. En þetta hefur brugðist. Orkufrekur iðnaður er í lægð. Því er t.d. spáð að ekki sé væntanleg fram undan veruleg hækkun á verði á áli og því er reyndar spáð að það verði miklar breytingar á markaðssetningu, eins nú er venjulega talað um, áls í heiminum þannig að þar kunni ekki að vera sá bati sem menn hafa vænst. En það breytir ekki þeirri staðreynd að það er þessi skuldabaggi sem við þurfum að létta af þjóðinni, þurfum að létta af áður en við getum tekið til hendi og bætt þannig kjörin að mikið um muni. Við þurfum að létta af þjóðinni þeim bagga að greiða nú 5800 millj. kr. á ári sem vexti af erlendum skuldum, þar af 5400 af langtímalánum. Þetta verður ekki notað til að bæta kjörin, eins og hv. þm. lýstu hér sem meginmarkmiði og ég vil taka undir. Vitanlega er það það langtímamarkmið sem við stefnum að. Þess vegna er ákaflega mikilvægt að rata nú meðalveginn á meðan þjóðartekjur eru nokkuð hækkandi, og þá lækka þessar skuldir, þó þannig að ekki komi til atvinnuleysis eða kaupmáttarskerðingar. Hv. þm. Svavar Gestsson ræddi nokkuð um niðurskurðarhnífinn. Hæstv. fjmrh. hefur svarað því, en ég vil þó undirstrika að við framsóknarmenn erum að sjálfsögðu eins og við höfum alltaf verið, m.a. í stjórn með hv. Alþýðubandalagsmönnum, reiðubúnir að leita leiða til þess að rekstur ríkissjóðs kosti minna, ef ég má orða það svo, að betur verði farið með fjármagn og fleira þess háttar. Og ég er enn þá samfærður um að finna má leiðir til þess. Við höfum hins vegar lagt á það ríka áherslu, og ég endurtek það, að þetta verði gert án þess að skerða þá þjónustu sem velferðarríkið veitir einstaklingunum nú. Ég hygg að við verðum þó aftur á móti að staldra við og við getum ekki bætt og aukið þá þjónustu eins og nú stendur, á meðan við erum að losna við þann greiðslubagga sem ég nefndi áðan. Við tókum virkan þátt í þessu við gerð fjárlaganna. Ef það er hægt að ná lengra á þessari braut fögnum við því. Ég vil hins vegar láta það koma fram að ég tel að þau fjárlög sem nú hafa verið lögð fram séu að mörgu leyti tímamótafjárlög eins og þau standa. Þar er sú grundvallarstefna mörkuð að taka ekki erlend lán umfram afborganir og afgreiða hallalaus fjárlög. Það er aðalatriðið. Ef væri hægt að ná lengra með sparnaði er því vel tekið að sjálfsögðu. Hv. þm. Svavar Gestsson hélt því fram að í þjóðhagsáætlun væri gert ráð fyrir jafnvel skertum kaupmætti á næstu árum. Það er rangt. Ég held að það sé á blaðsíðu 17 í þjóðhagsáætlun þar sem skýrt er tekið fram fyrir árið 1986 að miðað við það að hverju er stefnt með samneysluna, að hverju er stefnt m.ö.o. með ríkisútgjöldin í heild, megi gera ráð fyrir að unnt sé að gera nokkuð betur með einkaneysluna. Og einkaneyslan er náttúrlega ekkert annað en kaupmátturinn. Ég hef orðað það svo að ef tekst að standa við það sem þarna er lagt fram, sem öll áhersla verður lögð á, á að vera hægt að auka kaupmáttinn nokkuð þótt það sé sett sem meginmarkmið að lækka skuldirnar.

Kaupmátt kauptaxta eða ráðstöfunartekna?

Kaupmátt kauptaxta.

Kaupmátt kauptaxta?

Já. Ég geri ekki ráð fyrir að unnt verði að ná viðskiptahallalausum þjóðarbúskap á næsta ári eða jafnvel næstu tveimur árum. Ég held að það verði of mikið og erfitt átak með tilliti til kaupmáttarins. Hins vegar eru vitanlega leiðir sem geta tryggt meiri árangur. Fyrst og fremst meiri sparnaður í þjóðfélaginu. Og sem betur fer þá horfir til þess. Sparnaður hefur aukist og ef hann heldur áfram að aukast er hægt að ná meiri árangri. Það er alrangt, sem hér kom fram, að þjóðhagsáætlun og fjárlög séu marklaus plögg. Ég man reyndar ekki eftir neinu ári þar sem eitthvað hefur ekki brugðið út af þjóðhagsáætlun. Ég leyfi mér hins vegar að fullyrða að aldrei hafi verið lögð meiri vinna í það að vanda til þjóðhagsáætlunar en nú og þá reyndar lengra fram í tímann en nokkru sinni fyrr hefur verið gert. Ég held að enginn harmi ef hægt er að ná meiri og betri árangri en þar er gert ráð fyrir. Hins vegar hefur öllum forsendum þjóðhagsáætlunar verið stillt þannig að farið er varlega í dæmið, eins og t.d. með viðskiptakjör og fleira erlendis sem er auðvitað byggt á erlendum spám o.s.frv. Ég skal, herra forseti, ekki lengja þessar umræður. Það er ýmislegt sem hefur komið hér fram sem mætti vissulega ræða um. En um það sem var aðalefni þessa fundar, þær breytingar sem orðið hafa á ráðherraliði Sjálfstfl., hef ég ekki heyrt nokkurn skapaðan hlut sem ég þarf að fjalla um hér og nú.



Það skal nú í upphafi þings brýnt fyrir þingnefndum að láta ekki dragast að láta fara fram verkaskiptingu í nefndum. Það liggur ekki fleira fyrir þessum fundi. Til næsta fundar verður boðað með dagskrá. Sá fundur verður annað kvöld, útvarpsumræður um stefnuræðu forsætisráðherra.