Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forsrh. (Tryggvi Þórhallsson) Ég tel ástæðulaust að flytja nýtt yfirlit um fjárhagsástandið að þessu sinni, þar sem svo skammt er síðan fyrrv. fjmrh. gaf ýtarlega og glögga skýrslu um það. Virðist nægilegt að gefa hv.fjvn. skýrslu um þær breyt., sem síðan hafa á orðið. Frv. er í öllum aðalatriðum eins og það var lagt fyrir síðasta þing, en þó með þeim breyt., sem meiri hl. fjvn. lagði til, að gerðar yrðu. Hingað til hefir verið venja að fresta 1. umr. fjárlaganna og hafa eldhúsdag við framhald hennar. Þó hefir verið brugðið út af þeirri venju, og álít ég, að gjarnan mætti gera það nú. Þó mun ég enga sérstaka áherzlu leggja á þetta, ef stjórnarandstæðingar óska eftir að fá tækifæri til að koma aðfinnslum sínum að við framhald 1. umr. Legg ég til, að frv. verði að vanda vísað til fjvn.

Haraldur Guðmundsson Ég tel sjálfsagt, að haldið sé þeirri venju að fresta umr. Stjórnin skaut sér undan eldhúsdegi í vetur, og þykir mér því ótrúlegt, að hún búist við að geta sloppið við hann nú. Frv. gefur fullkomið tilefni til athugasemda, eins og það liggur fyrir. Hæstv. fjmrh. sagði, að frv. væri að mestu eins og það var lagt fyrir þingið í fyrra. Þetta er rétt, því að þær breyt., sem á því hafa verið gerðar, eru ekki annað en smávægilegar leiðréttingar og snerta ekkert efnishlið þess. Nú er alvarleg kreppa byrjuð; sýnilega eykst hún og magnast og veldur atvinnuleysi og vandræðum, ef eigi er að gert í tíma. En það verður ekki annað séð en að stjórnin hafi verið starblind á ástandið - eða verra en það, þ. e. ætli viljandi að auka á vandræðin. Ég hygg, að engum geti dulizt, hve alvarlegir tímar eru framundan í atvinnu- og viðskiptalífi þjóðarinnar. Og hvað gerir svo stjórnin? Jú, viðleitni hennar til að bæta úr ástandinu kemur fram í því, að hún leggur til í Ed. að framlengja verðtollinn óbreyttan í næstu 2 ár eða m. ö. o. að níðast með tollaálögum á þeim, sem harðast verða úti vegna kreppunnar. Og í þessari deild ber stj. fram fjárlög, þar sem skornar eru niður svo að kalla allar verklegar framkvæmdir. Ef stj. hefir það ekki sér til afsökunar, að hún sé starblind, er hún að gera þjóðinni bölvun vitandi vits. Ég get hér með lýst yfir því, að ég og mínir flokksmenn munu greiða atkv. móti fjárlagafrv., verði það með svipuðu sniði og nú, er það kemur til fullnaðarafgreiðslu bæði hér í þessari deild og í Ed. Á hvern hátt getur nú Alþingi gert beztar ráðstafanir til að mæta kreppunni? Stj. hefir þegar gefið sitt svar: Með niðurskurði verklegra framkvæmda og auknum tollaálögum En ég og mínir flokksmenn segjum: Kreppan kemur harðast niður á eignalausu fólki, fólki, er telst sjálft eiga ráð á starfstækjum sínum, smábændum til sjós og lands og verkalýð, sem lifir á því að selja vinnu sína. Hvernig er hægt að létta undir með þessu fólki? Fyrsta og sjálfsagðasta leiðin er að létta af því tollabyrðinni. Við það lækka vörur í verði og kaupgetan eykst. Í öðru lagi verður að gera smábændum og fiskimönnum kleift að reka atvinnu sína áfram. Hvernig hefir bændum verið hjálpað til þess hingað til? Þeim hefir verið hjálpað með því að lagðir hafa verið vegir, brýr og sími. Á það nú að vera hjálp til þessara manna að hætta þessa, þegar kreppan dynur á? Er það stuðningur við fiskimennina að hætta að byggja bryggjur og gera lendingarbætur, þegar erfitt verður í ári? Og er það hjálp við verkalýðinn að skera niður alla opinbera vinnu, þegar atvinna bregzt á öðrum sviðum? En þetta er tilætlun stj. með þeim fjárlögum, sem hún leggur nú fyrir þingið. Eftir að hafa aukið þessi útgjöld um 100% að þinginu fornspurðu undanfarið ár og ausið þessu fé út um hvippinn og hvappinn án tillits til þess, hvar þess hefir verið mest þörf, á nú að skera allar framkvæmdir niður við trog, einmitt þegar þeirra er mest þörf. Undanfarin ár hefir ríkissjóður verið langstærsti atvinnurekandinn. Árið 1929 voru unnin 130 þús. dagsverk í vegavinnu fyrir hið opinbera og 1930 munu hafa verið unnin 150 þús. dagsverk við sömu vinnu. Nú er lagt til, að 200 þús. kr. verði varið til viðhalds vega. Það er allt og sumt. Þetta eru 2,5 hlutar af því, sem vegamálastjóri telur, að þurfi til viðhaldsins, til þess að vegirnir gangi ekki úr sér og eyðileggist ekki. - 1000 manns hafa haft atvinnu við vegagerð undanfarið í 6 mánuði. Nú á að fleygja þessum mönnum út á gaddinn og láta vegina eyðileggjast. Þetta er sýnishorn af fjármálavizku stj. og umhyggju hennar fyrir almenningsheill á þessum krepputímum. Undanfarið hafa opinberar verklegar framkvæmdir verið áætlaðar í fjárlögum meiri en nokkru sinni áður og þó hefir stj. á sumum sviðum aukið útgjöld til þeirra um 100% í heimildarleysi. 1930 voru ætlaðar 1100 þús. kr. til vegamála, en stj. eyðir 2 millj. 120 þús. kr. Þetta er fjórfalt hærri upphæð en veitt var í þessu skyni fyrir 4 árum. En nú, þegar harðnar í ári, á að steinhætta. Meira óvit, meiri atvinnuspjöll fyrir verkalýðinn og þjóðina í heild er ekki hægt að hugsa sér. Ég þykist svo sem vita, hvað stj. segi við þessu. Hún segir, að þetta sé að vísu slæmt, en féð sé ekki til. En þetta er rangt. Af fjárlagafrv. er auðséð, að stj. ætlar sér að fá fé til ráðstöfunar umfram það, sem ákveðið er í gjaldabálki fjárlaganna, eins og undanfarið. Þannig hefir stj. fengið 15 millj. til að valsa með á síðustu þrem árum umfram tekjuáætlun fjárlaganna. Tekjurnar hafa verið það, sem kallað er svo „varlega“ áætlaðar, að margra milljóna umframtekjur hafa orðið á hverju ári, og stj. hefir þar með verið gefið undir fótinn að verja þessu fé eftir eigin geðþótta, þar sem það var ekki bundið í fjárlögum. Nú er enginn eyrir eftir af þessum 15 milljónum. En við yfirferð tekjuhliðar fjárlaganna hefir mér talizt svo til, að það væri mjög varleg tekjuáætlun að hækka tekjurnar um 16–1700 þús. kr., og er þá sjálfsagt að leggja fé þetta allt til verklegra framkvæmda til þess að gera hvorttveggja: bæta úr atvinnuleysinu og létta almenningi kreppuna. Ég lít svo á, að dómurinn um störf þessa þings hljóti mikið að fara eftir því, hverjar ráðstafanir þing og stj. gera til þess að mæta því kreppuástandi, sem nú er í landinu. Í fyrravetur voru á 2. þúsund atvinnulausra manna skrásettir í kaupstöðum landsins, í Reykjavík einni um 600 manns. Með skylduliði eru það um eða yfir 3000 manns í Reykjavík einni. Af þeim, sem skrásettir voru þá, skipta þeir hundruðum, sem enga vinnu höfðu haft um 4–5 mánaða tíma, þegar skrásetningin fór fram 1. febr., og síðan hafa menn gengið atvinnulausir svo mánuðum skiptir. Jafnvel í sumar, þegar vinna var við höfnina, urðu oft eins margir frá að hverfa eins og þeir, sem að komust. Hvernig heldur hæstv. ráðh., að ástandið verði í haust eftir atvinnuleysissumar, þegar bæði einstakir atvinnurekendur og hið opinbera dregur saman seglin? Heldur hann, að þá verði bezt hjálpað með því að framlengja 15% verðtoll um 2 ár. Hverjir þola kreppuna bezt? Það eru þeir, sem svo er ástatt fyrir, að þeir geta haft nægilegt fyrir sig að leggja, hvernig sem árferði er. Það eru menn, sem kreppan nær ekki til. Það eru þeir, sem fyrst og fremst eiga að bera kreppuna. Ég vil benda á eina leið, sem að gagni mætti koma, að kippa aftur frv. um verðtoll og hækka skattana af hinum stærri eignum og verja því fé beinlínis til atvinnubóta í landinu, og fleiri leiðir mætti benda á, sem hefðu engin aukin útgjöld fyrir ríkið í för með sér. Mig furðar stórlega á því, að það, sem af er þessu þingi, lítur ekki út fyrir, að stj. hafi gert sér hina minnstu grein fyrir því, hversu afaralvarlegt ástandið er nú í landinu.

Forsrh. (Tryggvi Þórhallsson) Það er eðlilegt, að hv.þm. Seyðf. verði fyrstur til að koma fram með aths. í sambandi við þetta frv., því að á síðasta þingi var það hann, sem bar fram sérstakt nál. viðvíkjandi þessu frv. Það er eðlileg afleiðing þess, að stj. tók upp í frv. nálega allar till. frá meiri hl. n., en ekki minni hl., hv. núv. þm. Seyðf. Það kemur því ekkert einkennilega fyrir, þó að hann flytji nú ræðu til að láta í ljósi sína skoðun. En þessi ræða, sem hann flutti, var framhald af þeim kosningaræðum, sem hann hefir nú að undanförnu haldið í sínu kjördæmi og víðar, og ég býst við að fá margar slíkar framhaldskosningaræður og hefi ekkert við það að athuga. Það er eðlilegt, að hingað komi einhverjar undiröldur af þeim stórsjó, sem gekk yfir nú við kosningarnar. Hv. þm. óskaði eftir, að umr. um frv. væri frestað. Eins og ég hefi getið um, hefi ég ekkert við það að athuga og get gert það að till. minni. Hv. þm. spurði, hvað stj. ætlaði að gera til að bæta úr því alvarlega ástandi, sem nú væri í landinu, og sagði, að það bæri ekki mikið á slíkum umbótatill. í frv. Eins og allar ástæður lágu til, þótti rétt að taka frv. upp eins og það kom frá meiri hl. fjvn. Ég vil segja hv.þm. það, að hvernig sem það verður af hálfu hans flokks í framtíðinni, þá er Framsóknarflokkurinn þess fyllilega meðvitandi, hvílík ábyrgð hvílir á honum að ráða fram úr vandamálum framleiðenda og verkafólks í landinu. Og ég vil lýsa yfir því, að hann er reiðubúinn til samvinnu við fulltrúa verkafólksins og atvinnurekenda til að leysa vandamál þjóðarinnar, hvort sem er til lands eða sjávar. Hv. þm. gat þess, eins og haldið hefir verið fram í sambandi við síðustu kosningar, að í þessu frv. séu skornar niður allar verklegar framkvæmdir. Þetta er alveg rangt. Ég vil þessu til sönnunar aðeins henda á eina grein frv., 16. gr. Þar er veitt til verklegra fyrirtækja 1 millj. 764 þús. kr., meginparturinn til nýrra framkvæmda. Ég vil að lokum segja það, að ég er sammála hv.þm. um eitt atriði, sem hann kom að, að þetta þing yrði fyrst og fremst dæmt eftir því, hvernig það snerist við þeim vandræðum, sem nú væru búin atvinnuvegum okkar. Ég vil bara orða þetta dálítið rýmra en hv.þm. orðaði það. Ég vil ekki eingöngu binda það við þá, sem nú kalla eftir að fá vinnu, heldur líka við þá, sem á einhvern hátt eru atvinnurekendur í þessu landi. Það á að dæma þingið eftir því, hversu vel það styður allt athafnalíf í landinu til þess að komast yfir þá erfiðleikatíma, sem nú standa yfir.

Haraldur Guðmundsson Hæstv. ráðh. virðist mjög hrifinn af 16. gr. Hann segir, að þar séu ætlaðar 1 millj. 764 þús. kr. til nýrra verklegra framkvæmda. Það er rétt, að þetta er niðurstöðutala greinarinnar. En ég veit ekki, hvort hæstv.forsrh. er svo ókunnugur því frv., sem hann leggur fram sjálfur, að það þyki ekki ókurteisi að fara að lesa yfir honum liði úr því, svo að hann sjái, hvor allt þetta fé fer til verklegra framkvæmda.

Beint og óbeint

. Þar er tillag til Búnaðarbankans 396 þús. kr. og til Búnaðarfélagsins 250 þús. kr. Það er vægast sagt mjög hæpið, að hægt sé að telja þetta framlög til nýrra verklegra framkvæmda, eins og þeir vita, sem jafnkunnugir eru Búnaðarfélagi Íslands eins og hæstv.forsrh., sem hefir verið og er formaður þess. Og sama er um Búnaðarbankann. Ekki eru það verklegar framkvæmdir. Þessir tveir liðir og svo jarðræktarstyrkurinn eru mestur hluti greinarinnar eða nærfellt 13/18 heildarupphæðarinnar. Það eru ráðunautalaun og laun dýralækna og matsmanna og fé til markaðsleitar. Hæstv. forsrh. hefir því ekki tekizt vel, þegar hann vildi fara að afsanna mál mitt með því að vitna í þessa grein. Þá talaði hann um, að ræða mín hefði verið uppsoðin kosningaræða. Ef á að skilja þetta þannig, að honum þyki óviðkunnanlegt, að það sama sé sagt á þingi og á kosningafundum, þá er ég honum þar ekki sammála. Mér finnst þvert á móti eðlilegt, að það sama sé sagt á þingmálafundum og þingfundum. En það er ef til vill ekki að ástæðulausu, að hæstv.forsrh. gerði gys að þessu, þar sem mörgum af hans flokksmönnum hefir tekizt furðu vel að gleyma þegar í þingsalinn er komið öllum þingmálafundarræðum sínum, loforðum og áhugamálum, og tala og breyta þveröfugt í þinginu við það, sem á fundum var. Eitt er það enn, sem verður að benda á í sambandi við allan svip þessara fjárlaga. Það er alveg víst, að ýmsir atvinnurekendur landsins ætla að nota erfiðleika kreppunnar til þess að koma fram sem stórfelldastri kauplækkun. Þegar ríkið dregur samtímis saman seglin og vísar frá sér þúsundum manna, sem höfðu áður atvinnu hjá því, þá er þingið með því að leggja þeim mönnum lið, sem ætla að nota kreppuna til þess að knýja fram kauplækkun. Þá gerist ríkisstj. þjónn harðdrægustu atvinnurekendanna til að berja kauplækkunina fram. Á hverju á fólkið að lifa, ef samtímis því sem atvinnan minnkar og verður stopulli, er kaupgjaldið líka lækkað. Heldur hæstv. stj., að verkamenn geti komizt af með lægra dagkaup, þegar vinnudögunum fækkar?

Magnús Jónsson Það er aðeins lítil aths. út af þingsköpum, um hvernig á því stæði, að nú skuli ekki hafa verið fylgt þeirri reglu um útvarp, sem í fyrstu var sett, ef stj. er þá ekki alveg vikin frá því að taka á móti eldhúsdagsumr. Í þingbyrjun í vetur voru settar hátíðlegar reglur um það, hverju skyldi útvarpa. Þar stendur svo með leyfi hæstv. forseta: „Þá skal og útvarpa framsöguræðu fjármálaráðherra um frv. til fjárlaga, og ef óskað er, hálfrar stundar ræðum af hálfu annara þingflokka, enda hefir fjármálaráðherra þá og rétt til stundarfjórðungs svarræðu“. Nú vil ég spyrja: Hvernig stendur á því, að þetta er brotið undir eins nú? Er það af því, að fjármálaræðan var svo ómerkileg núna?

Jóhann Jósefsson Það er eðlilegt, að nú sé sérstaklega í hugum manna það alvarlega ástand, sem nú hvílir yfir atvinnuvegum landsins, og mig undrar það ekki, þótt hv.þm. Seyðf. vekti athygli á því, að svo er að sjá, sem ekki sé að vænta mikill. bóta frá hæstv. stj. í því efni. En ég vil benda á, þó að það kunni að virðast óþarft, að þungamiðja afkomu atvinnuveganna liggur í afkomu framleiðendanna. Það er því ekki viturlegt að halda fram í þessu efni hagsmunum einstakra aðilja eingöngu, heldur verður að líta á nauðsyn og þörf allra aðilja. Hv. þm. Seyðf. minntist réttilega á nauðsynina til að létta undir með þeim, sem hann kallaði smábændur og smáatvinnurekendur í landinn. Ég hygg það sanni næst, að segja megi um alla atvinnurekendur hér, að þeir séu smáir, og þess vegna mætti skilja við þetta alla atvinnurekendur landsins. En mér virtist mega ráða það af andanum í orðum hv.þm., að þetta vekti ekki fyrir honum. Það er vitanlegt, að kreppan leggst fast á alla, alveg eins fast á þá, sem fyrir atvinnunni standa og hina, er selja atvinnurekendum vinnu sína, og oft er það svo, að sá, sem selur öðrum vinnu sína í dag, er orðinn atvinnurekandi á morgun eða eftir skamman tíma. Ég vil þess vegna ekki líta á þetta mál einhliða, heldur taka undir með þeim, sem vilja líta á þau vandræði, sem nú steðja að öllum. Það má ekki líta aðeins á eina stétt og láta hana nota það ástand, sem nú er, til að efla hagsæld sína á kostnað annara. Hv. þm. Seyðf. minntist á, að útlit væri fyrir, að atvinnurekendur ætluðu að nota krepputímann til að færa niður kaup verkafólksins. Ég hefi ekki séð þess merki ennþá, og ég geri ekki ráð fyrir, að reynt verði að bæta úr kreppu atvinnurekenda með því eingöngu að lækka kaupið. Annað mál er það, hvað lengi er hægt að hlaða kostnaði á þá menn, sem fyrir atvinnurekstrinum standa. Hvað má þingið bæta lengi á þá, sem atvinnufyrirtækin hafa í sínum höndum, án þess að þeir gefist upp og verði gjaldþrota? Það er spurning, sem bæði þing og stj. þurfa að athuga. Það er vitanlegt, að atvinnuvegirnir og framleiðendurnir eru máttarstoðir þjóðfélagsins. Á þeim byggir ríkið tekjuvonir sínar, og á þeim byggja einstaklingarnir tilveru sína. Ég vil því vona, að þau orð hæstv.forsrh., að þingið mætti bera gæfu til að leysa úr vandræðum manna á þann hátt, að sem flestir megi við una, sannist hér. Þó að deilumálin séu mörg, þá ætti öllum að vera augljóst, að undir framleiðslunni er þjóðarbúskapurinn kominn. Þá benti hv.þm. Seyðf. á, hverjir væru hæfastir og réttastir til að bera kreppuna og afleiðingar hennar. Hann sagði, að það væru þeir menn, sem ættu tekjur sínar óskertar, hvernig sem atvinnureksturinn annars gengi. Þeir menn, sem eiga tekjur sínar óskertar, hvernig sem afkoman er, það eru eftir mínu viti launamennirnir í landinu. Eftir kenningu þessa hv.þm. ætti að gera ráðstafanir til þess, að hinir fastlaunuðu embættismenn, því að það eru þeir, sem fyrst og fremst er hér um að ræða, og svo starfsmenn við opinberar stofnanir ríkisins, sem nú eru orðnir margir, og þá auðvitað fyrst og fremst þeir, sem hæst eru launaðir, að þeir yrðu fyrst fyrir barðinu á erfiðleikunum. Ég sé ekki neina aðra stétt landsins, sem líklegri yrði til þess að falla undir þann skilning, sem lá í orðum hv.þm. Ég veit ekki, hvernig þessir menn mundu fella sig við kenningu hv.þm. Það getur vel verið, að þeim þyki sinn hlutur svo góður, að þeir telji sig mega við því að verða fyrstir til að taka afleiðingum kreppunnar. Ég efast þó um það, þegar þess er gætt, hve margir launamenn hafa á undanförnum árum kvartað yfir lágum launum. Ég ætla ekki að gerast dómari í því, hverjir eigi fyrst að taka kreppunni. Hitt vil ég taka undir, að ég tel kreppuna alvarlega og þörf sameiginlegra átaka allra flokka þingsins, til þess að hægt sé að taka þeim tökum til bjargræðis, sem orðið gætu að gagni. Það er hverju orði sannara, að tollar á nauðsynjavörum eru hér hærri en góðu hófi gegnir. Hv. þm. virtist standa í þeirri meiningu, að þeir, sem mikið hefðu umleikis, ættu hægra um vik á krepputímum en þeir, sem lítið hefðu umleikis. Ég held, að hv.þm. hljóti að hafa svo mikla viðkynningu af atvinnulífi þjóðarinnar, að hann sjái við nánari athugun, að þegar að kreppir, þá hafi þeir, sem mikið hafa undir höndum, ekkert betri aðstöðu heldur en þeir, sem hafa léttari hala að veifa. Ég held þess vegna, að það sé ekki ástæða til að hafa sérstaklega horn í síðu þeirra manna, sem meira hafa um sig, og halla frekar á þá en hina, sem litlar framkvæmdir hafa með höndum. Ég get svo látið staðar numið að sinni, en vil þó að endingu taka undir með þeim hv.þdm., sem hafa beint athygli þingmanna að hinu alvarlega ástandi atvinnulífsins, og vil undirstrika það sérstaklega, að það er skylda þingsins að gera allt, sem unnt er, til þess að afstýra því, að þeir örðugleikar, sem nú standa yfir, sligi atvinnufyrirtækin eða þá, er við þau vinna. Það verður erfitt að ná þessu takmarki, hvernig sem að verður farið, en sérstaklega mun það reynast erfitt, ef hagsmunir einnar stéttar eru dregnir fram á kostnað annarar, og það því fremur, ef um þær stéttir er að ræða, sem mest og bezt viðskipti þurfa að hafa.

Ásgeir Ásgeirsson Það er vegna fyrirspurnar hv. 4. þm. Reykv. viðvíkjandi því, hvort sömu reglur ættu að gilda um útvarp og áður hafa gilt, að ég stend hér upp. Þegar reglurnar um útvarp voru settar, var það beint tekið fram, að þær ættu að gilda fyrir það þing eitt, sem rofið var. Það mátti auðvitað við því búast, að einhverjir annmarkar kynnu að koma í ljós, sem þyrfti að lagfæra, og þá var ekkert sjálfsagðara en að breyta reglunum eftir fenginni reynslu. Þar sem búast mátti við því, að þeir þingflokkar, sem sæti eigi á Alþ., kynnu að óska eftir einhverjum breytingum, hafa forsetarnir engar ákvarðanir tekið viðvíkjandi útvarpinu, en eftir því er beðið, að flokkarnir láti í ljósi álit sitt um, hvort þeir vilji láta reglur þessar haldast óbreyttar. Að því fengnu mun þetta verða endanlega ákveðið.

Héðinn Valdimarsson Hv. þm. Seyðf. hefir þegar talað nægilega skýrt fyrir viðhorfi okkar Alþýðuflokksmanna til þessa máls, svo að ég hefi þar litlu við að bæta. Þó var það aðallega tvennt, sem ég vildi minnast lítið eitt á. Hið fyrra er útsending þess rits, sem ég man nú að vísu ekki hvað heitir, en almennt hefir verið kallað „Verkin tala“. Sjálfur hefi ég ekki fengið rit þetta, en ég hefi séð bílana flytja það á pósthúsið, og víða hefi ég séð það í sveitum, en hvergi í kaupstöðum. Á hvers kostnað er rit þetta sent út og með hvaða heimild? Og hvers vegna fá sumir það, en aðrir ekki, og eiga þingmenn ekki að verða svo hátt settir, að þeir fái bókina? Annað atriðið, sem ég vildi víkja að, er það, að engin fjárlagaræða er haldin, því að vanalega getur hún haft sína þýðingu. Hvað veldur því, að hæstv. fjmrh. gefur ekki Alþingi nú, þegar svona sérstaklega stendur á, yfirlit yfir þá fyrstu sex mánuði ársins, sem liðnir eru. Ég skil ekki, hvernig á þessu stendur, en ég vil krefjast þess, að hæstv. fjmrh. komi með þetta yfirlit hið bráðasta, þingmönnum til glöggvunar.

Forsrh. (Tryggvi Þórhallsson) Þær umr., sem hér hafa farið fram, hafa mjög snúizt að því að vera átök milli þeirra hv.þdm., sem telja sig fulltrúa verkamanna annarsvegar og atvinnurekendanna hinsvegar. Fulltrúar verkamanna halda því fram, að kauplækkun megi ekki koma til greina, og flokksbræður þeirra úti um land gera sig líklega til að krefjast hins gagnstæða, nefnilega kauphækkunar, víða þar sem þeir geta beitt sínum áhrifum. Hinsvegar hefir hv.þm. Vestm. haldið því fram fyrir hönd útgerðarmanna, sem hann álítur styrkustu stoðir þjóðfélagsins, að þeir geti ekki staðið undir þeim böggum, sem þeir hafa nú að bera, hvað þá heldur, ef kauphækkun kemur enn til sögunnar. Það er nú svo með þetta, að báðir hafa nokkuð til síns máls, og ég álít, að þetta verði að athuga frá báðum hliðum. Framsóknarflokkurinn er ekki stéttarflokkur og mun því gera það eftir megni og leitast við að finna heppilega úrlausn þessa vandræðamáls. Hv. 3. þm. Reykv. kom með fyrirspurn viðvíkjandi bók, sem hann kallaði „Verkin tala“, og sem hann sagði, að búið væri að senda út. Þessi bók er ekkert annað en skýrsla um nokkrar helztu framkvæmdir á síðustu árum, sem hefir verið send út um sveitirnar og nú er verið að útbýta í bæjunum. Hv. þm. spurði, með hvaða heimild rit þetta hefði verið gefið út, en það er eins sjálfsagt og réttmætt, að atvmrn. gefi út yfirlit yfir framkvæmdirnar, eins og það, að gefin hafa verið út rit um síma og vita. Þá fann hv.þm. að því, að ekki hefði verið gefið neitt yfirlit yfir afkomuna fyrstu sex mánuði ársins, en þar er því að svara, að það er alls ekki hægt. Okkar stjórnarmaskína, ef ég má svo segja, gengur ekki hraðar en það. Slíkt yfirlit yfir nokkuð af árinu gæti líka verið mjög villandi og gefið ranga hugmynd um afkomuna, þar sem nú er ekkert selt af þessa árs framleiðslu. Annars fær fjvn. aðgang að öllum þeim gögnum, sem fyrir liggja, og gefst þar með þingmönnum kostur á að kynnast ástandinu.

Magnús Jónsson Þessi litla fyrirspurn, sem ég bar hér fram, er nokkuð utanveltu við þær umr., sem hér hafa farið fram í deildinni, og því vil og drepa lítið eitt á það mál, sem rætt hefir verið. Ég vil taka undir það, að það virðist harla skrítið af hæstv. fjmrh., að hann skuli ekki gefa neina skýrslu um afkomuna um leið og hann leggur fram fjárlögin. Segjum svo, að ekki hefði verið hægt að gefa skýrslu um afkomuna fyrstu sex mánuði þessa árs, þá hefði þó alltaf verið hægt að leggja fram endurskoðaða skýrslu fyrra árs. Það er nú svo með þessar skýrslur, að þær eru alltaf ófullkomnar og aldrei réttar til fulls, en sérstaklega hefir þó borið á því, að þær væru rangar í tíð framsóknarstj. Um fyrri skýrslu fyrrv. fjmrh. er það að segja, að þar munaði svo miklu, að aldrei hefir eins verið, og maður getur því búizt við, að ræðu hans hafi verið mjög ábótavant í síðara skiptið, þó að ég minnist ekki á allar rökvillurnar, heilaspunann og vitleysurnar, sem þar úði og grúði af, og ekki er hægt að búast við, að nokkur framsóknarmaður fáist til að leiðrétta. Þetta hefði hæstv. fjmrh. átt að gefa sér tíma til að athuga áður en hann lagði fram fjárlögin. Þá fannst hæstv. ráðh. það skrítið, að hér skyldu hafa talað tveir menn um það alvarlega ástand, sem nú er ríkjandi, og annar hefði talað fyrir hönd verkalýðsins, en hinn fyrir hönd atvinnurekenda. Þetta er ekki neitt undarlegt, þar sem það er vitað, að búið er að koma atvinnumálunum í eitt hið mesta öngþveiti, sem enn hefir þekkzt. Ég býst við, að margir hafi brosað með sjálfum sér, er hæstv. ráðh. talaði um, að Framsókn væri ekki stéttarflokkur, en engum dylst það, að hann hefir á sér það einkenni afturhaldsflokka, að hann er illvígur stéttarflokkur, sem hefir sótt allt sitt fylgi til einnar stéttar - bændanna - og svo á síðari árum til annarar, ef stétt skyldi kalla, þeirra manna, sem keyptir hafa verið með bitlingum. Það er líka dálítið skrítið, að einmitt í þeirri sömu ræðu, sem hæstv. ráðh. talar um það, að Framsókn sé ekki stéttarflokkur, skuli hann líka neyðast til að afsaka pésana, sem sendir hafa verið út um sveitir, fullir af meiðyrðum um einstaka menn, í stað þess að lýsa óhlutdrægt þeim framkvæmdum, sem gerðar hafa verið. Þá ætla ég að víkja nokkrum orðum að þeim svörum, sem hv.þm. V.-Ísf. hafði fram að bera við fyrirspurn minni. Ég verð að segja, að þau voru algerlega ófullnægjandi. Hann sagði, að reglurnar um útvarp hefðu aðeins verið settar fyrir síðasta þing, en nafn þeirra ber það þó með sér, að svo er ekki, því að þær heita: „Reglur um útvarp frá Alþingi“. Það er líka hægt að sanna, að þetta er rangt hjá hv.þm. Um það leyti, sem reglur þessar voru settar, var fjmrh. búinn að halda fjárlagaræðu sína, og það nær því ekki nokkurri átt, að farið hefði verið að setja reglur um það, sem liðið var, ef tilætlunin hefði verið sú, að þær skyldu aðeins gilda þetta eina þing. Ég minnist þess líka, að ég sá auglýst í einhverju blaði, að guðsþjónustunni við Alþingissetninguna skyldi útvarpað, og er komið var hingað upp í salinn, stóð hér hljóðnemi, þannig að ég bjóst við, að Alþingissetningu skyldi útvarpað, en máske er það aðeins guðsorðið eitt, sem bændurnir mega fá að heyra. Það er annars harla merkilegt með útvarpið hér frá Alþingi. Við síðustu þingsetningu biluðu tækin; hrukku sennilega svo við, af því að húrrahrópin fóru fram öðruvísi en vanalega, að taug slitnaði. Þá átti að útvarpa fjárlagaræðu ráðherrans og umr. að nokkru, en þegar hann hafði lokið ræðu sinni, var hætt að útvarpa. Það átti að útvarpa vantraustsumræðunum, og þjóðin beið full eftirvæntingar, en fékk svo ekkert annað að heyra en að þulurinn skýrði frá því, að konungur hefði rofið Alþingi, og hefði það þó ekki brotið neitt í bág við þær ströngu reglur, sem settar höfðu verið, þótt þjóðin hefði fengið að hlýða á hæstv.forsrh. lesa upp boðskap konungs um þingrofið, svo að hún hefði fengið eitthvað að heyra frá Alþingi sjálfu. Sem sagt, ekkert annað hefir Alþingi orðið vart við frá útvarpsstj. en vanrækslu eina, því að allt hefir farið í handaskolum, þegar átt hefir að útvarpa. Ég vil að endingu leggja áherzlu á það, að svör hv.þm. V.-Ísf. eru mér algerlega ófullnægjandi, og vildi ég spyrja hann að því að lokum, hvort sú væri ætlunin, að hætt verði að útvarpa öllu frá Alþingi nema guðsþjónustunni. Er það hið eina, sem Framsókn, eða hinn sannkallaði afturhaldsflokkur, vill bjóða bændunum sínum upp á?

Forsrh. (Tryggvi Þórhallsson) Hv. 4. þm. Reykv. hefir nú sótt nokkuð í sig veðrið og haldið hér allskemmtilega ræðu, sem ég hefi fengið ástæðu til að víkja að nokkrum orðum. Hann gat um það, að engin skýrsla hefði verið gefin um fjárhagsástand liðins árs, en hún var gefin á vetrarþinginu og það myndarlegar en nokkru sinni fyrr. Hv. þm. sagði, að þessari skýrslu hefði verið allábótavant og þurfi leiðréttingar, en í næstu setningu segir hann, að ekki sé von, að nokkur framsóknarþingmaður fáist til að leiðrétta hana. Hvernig í ósköpunum getur hann þá ætlazt til þess af mér, að ég fari að gera það?

Þetta er að fara með vaðal. Eru skilningarvitin farin að detta af hæstv. ráðh.?

. Þá sagði hv.þm., að Framsóknarflokkurinn væri stéttarflokkur, þ. e. bændaflokkur eingöngu, en þetta lætur skemmtilega í eyrum þeirra manna, sem nokkuð hafa fylgzt með í stjórnmálum síðustu ár, því að jafnan undanfarið hefir það kveðið við í blöðum andstöðuflokksins, að Framsóknarflokkurinn væri allt of hlynntur socialistum, og þar af leiðandi ekki hreinn bændaflokkur, en þetta sýnir, að þau blöð og þeir menn, sem þessu halda fram, fara úr einum öfgunum í aðrar. Þriðja atriðið var þó skemmtilegast. Hv. þm. réðist á útvarpið, ekki þó á útvarpsstj., heldur á útvarpstækin, fyrir það, að þau hefðu bilað. Það var engu líkara en að hann vildi segja, að rafmagnið hefði hlaupið í Framsóknarflokkinn honum til liðsinnis.

Ólafur Thors [óyfirl.]: Sem einn þeirra þingmanna, sem horfa kvíðnir fram í ókomna tímann, get ég ekki þakkað hæstv.forsrh. fyrir það gutl og glamur, sem hann hefir látið sér sæma að bera fram hér í þessari hv. deild. Slík framkoma ber vott um, að hæstv. ráðh. er hvorki svo alvörugefinn né hugsandi maður, að ætlast megi til þess af honum, að hann fái miklu áorkað til að ráða fram úr þeim vandræðum, sem nú eru að steðja að. Það var aðallega eitt atriði, sem fram hefir komið í þessum umr., sem mig langaði til að drepa á, og það stendur í sambandi við fyrirspurn hv. 3. þm. Reykv. Ég kom af hendingu til eins bónda, sem svo stendur á um, að búsettur er hér í bænum, og festi ég þar auga á þeirri bók, sem um hefir verið talað. Ég greip ofan í þessa bók og blaðaði í henni og sá, að þar var talað um þjófa, ræningja og svikara, þótt þar væri að vísu ekki verið að tala um stj., heldur borgarana í Reykjavík. Þar sá ég, að ég var stimplaður sem skattsvikari, þótt aldrei hafi komið fram neinar kvartanir um slíkt, hvorki frá Einari Arnórssyni, Helga Briem né þeim skattstjóra, sem nú er. Það er ekki heldur nóg með það, að ég hafi verið stimplaður sem slíkur, heldur fær öll bæjarstj. svipaðar ásakanir. Ég hefði tæpast getað haldið, að flokkur hæstv.forsrh. gæfi slíkar svívirðingar út á eigin kostnað, hvað þá heldur, að því væri dreift út um landið fyrir fé ríkissjóðs undir því yfirskini, að verið sé að fræða menn um þær framkvæmdir, sem átt hafi sér stað síðustu árin. Auk þess segi ég, að ég vil ekki láta mér það lynda, að þeir menn fari lengur með völd í landinu, sem eru svo óskammfeilnir að taka tugi þúsunda úr ríkissjóðnum til þess, þegar þeim þykir henta, að gefa út hvert ritið á fætur öðru í þágu sins eigin flokks. Þetta rit er - að svo miklu leyti, sem ég á stuttri stund gat séð - að nokkru leyti hlutlausar skýrslur um það, sem gerzt hefir í landinu, skýrslur, sem fæstir lesa og enginn man, en gefnar eru út í þeim tilgangi að reyna að smeygja út til almennings lofi um stj., en að nokkru leyti rógur, dylgjur og rangar frásagnir um heilar stéttir manna, og einkum Reykvíkinga. Sannarlega mætti syndapoki stjórnarinnar teljast fullur í augum Reykvíkinga, þó að ekki væri ofan á allt, sem hæstv.forsrh. sagði í kosningabaráttunni, hætt einnig þeirri svívirðingu, að gefa út á prenti róg og níð um bæjarbúa fyrir ríkissjóðs reikning. Ég vil ekki þola það til langframa, að þeir menn stjórni, sem hafa auk alls annars farið þannig með fé ríkissjóðs, að þegar guð og gæfan lögðu oss í ríkissjóðinn 15 millj. kr. í afgang, hafa þeir ekki eingöngu eytt því öllu, heldur safnað stórum fúlgum af skuldum, svo að nú þegar hallærið skellur yfir, er ómögulegt að rétta atvinnurekendum og þiggjendum hjálparhönd, hversu illa sem komið er fyrir þeim. Og þegar ofan á þetta sukk stjórnarinnar bætist sú óskammfeilni, að hæstv.forsrh. lýsir alveg ófeiminn yfir því, að hann ætli beint að stela úr ríkissjóðnum 

Forsrh. (Tryggvi Þórhallsson) Hv. þm. G.-K. gat þess, að hann ætlaði sérstaklega að víkja að einu atriði í umr., útgáfu þessarar oftnefndu skýrslu. Ég tel ekki ástæðu að fara að ræða þetta nú við hv.þm., þar sem hann lýsti yfir því mjög kröftuglega með sínum allra sterkasta málróm, að hann ætlaði að stefna mér fyrir bókina. Það er „praktiskara“ að tala við hann á þeim vettvangi, sem hann kaus, frammi fyrir dómstólum; mun ég þar mæta honum sem á hverjum öðrum vettvangi. Að fara því að draga þetta frekar inn í þessar umr., tel ég algerlega óþarft. Í upphafi sinnar ræðu kom þessi hv.þm. með smellna samlíkingu, á sinn mælikvarða. Hann talaði um, að ég hefði mjólkað glamrinu. Ég hélt nú, að það kæmi annað fram, þegar verið er að mjólka; en hvað um það, - þetta um glamur var góð yfirskrift yfir það, sem kom fram síðar í ræðu hv.þm. G.-K. Það var ekkert annað en glamur.

Magnús Jónsson Hæstv. forsrh. fannst það mjög lítilfjörlegt, þótt hann yrði dæmdur fyrir meiðyrði í opinberri skýrslu.

Ég nefndi þetta ekki

. Þetta er heldur eftirtektarvert frá hæstv. ráðh. Það minnir mann á það, þegar flokkur hæstv. stj. sendi þrjá af sínum miklu mönnum til að standa fyrir sínu máli á fundi í kauptúni einu. Allir þessir miklu menn stóðu þarna í röð, og allir nýdæmdir fyrir svívirðingar um aðra. Nú verður hæstv.forsrh. sennilega að bíta í það súra epli með þessum flokksmönnum sínum. Það var hlegið að því, að maður skrifaði eitt sinn þannig grein um annan í alfræðibók, að hægt var að stefna honum fyrir meiðyrði. En hvað er það þó hjá því að birta á kostnað landsmanna meiðyrði um þá sjálfa, sem hægt er að dæma stjórnina fyrir. Annars kennir margra grasa í bók þessari, og fyrir utan það glæpsamlega er margt hlægilegt. Skýrt er frá því, að þennan og þennan dag fór Jónas Jónsson suður í Hafnarfjörð. Þennan og þennan dag fór Jónas Jónsson austur yfir fjall! Ójá, hann kemur nú stundum austur yfir fjall! Hann kvað meira að segja hafa haldið sig þar að jafnaði undanfarið, eins og hann ætti þar heima. Eins og hv.þm. G.-K. sagði, eru í þessari bók sumpart skýrslur, en inn í þær er sett allra handa gróm, sumu er ekki hægt annað en hlæja að, en sumt er svo stórhneykslanlegt, að ef Afturhaldsflokkurinn væri ekki búinn að venja menn á þennan ósóma í fjögur ár, þá yrðu menn gersamlega undrandi að sjá slíkt plagg. Það er þá eins og hvað hægt er að venja menn við vonda lykt. Annars vildi ég aðeins svara hæstv.forsrh. viðvíkjandi því, sem hann þóttist finna veilt í minni ræðu. Fyrst er það, að ef hann gefur skýrslu nú, þá gæti hann leiðrétt eitthvað fyrri skýrslur, sem hinsvegar er ómögulegt að fá neinn af hans flokksmönnum til að leiðrétta. Ég sagði, að það væri sumpart ástæða til að leiðrétta vegna þess, að það hefir komið í ljós alltaf, að það er ekki hægt svo snemma á árinu að gefa fullkomna skýrslu fyrir árið á undan. Nú í júlí væri hægt að gefa þessa skýrslu rétta. En þar fyrir utan voru í þessari ræðu þeir hlutir, sem ekki er hægt að fá framsóknarmenn til að leiðrétta. Til dæmis það, hvernig voru gefin upp gjöld ársins. Þá þótti hæstv. ráðh. gaman að fá þá yfirlýsingu frá mér, að hans flokkur sé stéttarflokkur bænda. „Litlu verður Vöggur feginn“, verð ég að segja, því að ég veit ekki betur en ég hafi alltaf haldið þessu fram, enda tala þar verkin. Hitt er annað mál, að það leikur grunur á - og hann er í fullu gildi enn - að margir af þessum mönnum, sem þannig eru að smeygja sér inn á bændur, hafi verið og séu sócíialistar. Ég veit ekki betur en að þarna sitji nýkosinn 2. þm. Rang. og að hann hafi komið kommúnisti til landsins og orðið síðan snögglega sócialdemokrat, og nú er hann framsóknarmaður. Þarna situr hv. 1. þm. Skagf. Fyrir nokkrum árum var ég á fundi með honum í Borgarnesi, og var hann þá rammaukinn sócialisti. Nú er hann framsóknarmaður. Ekki má gleyma hv.þm. Barð., sem vitanlegt er, að var yfirlýstur sócialisti. Nú er hann framsóknarmaður. Maður veit, að um marga fleiri er þetta svipað, svo að það er engin furða, þó að nokkur grunur liggi hér á. Hefir hæstv.forsrh. heyrt nefndan úlf í sauðargæru? Afturhaldsflokkurinn smeygir sér inn á bændur. En þeir sem þar eru, þó þeir séu í sauðargæru, geta verið allskonar kvikindi fyrir því. Kvikindi segi ég ekkert í slæmri merkingu. Ég fer ekki út í gamanyrði hæstv. ráðh. um rafmagnið. Ég sagði bara, að það hefði farið svo einkennilega, þegar átti að útvarpa þingsetningunni, að þá biluðu vélarnar. En síðan vélarnar fóru að duga, þá hafa mennirnir hjálpað til að láta útvarpið misheppnast. Ég ætla ekki eins og aðrir þm. hafa gert, að tala um fjárhaginn almennt, til þess er nógur tími. En það liggur hverjum manni í augum uppi, að þó að stj. og hennar flokksmönnum tækist að synda fram hjá óstjórninni í fjármálunum yfir síðustu kosningar, þá lukkast henni það ekki til fulls. Eftirtektarvert er til dæmis að sjá á skýrslu framan við reikninga Landsbankans, hvernig hagur hans breytist landinu til hins lakara 1930. Inneignir bankans lækkuðu um á 8. milljón, þrátt fyrir það, að á því ári voru tekin lán, sem námu umfram það, sem borgað var af lánum, á annan tug milljóna. Ég býst við, að hæstv. ráðh. segi, að stj. geti ekki að þessu gert. En hæstv. stj. á stórkostlegan þátt í því, sem langstærsti atvinnurekandi á undanförnum árum. Hún hefir átt sinn stóra þátt í að halda uppi þessum framkvæmdum, sem vitaskuld eru m. a. orsök þess, hvað hallinn er orðinn mikill. Búskaparlag hæstv. stj. hefir verið að eyða öllu í góðu árunum og hafa svo ekkert til þegar vondu árin koma. Um hinn gamla sannleika, að safna korni í góðu árunum til vondu áranna, hefir stj. ekkert hirt. Ekki eingöngu af illum vilja, heldur af því að hún er ekki fær um sitt starf. Þær röksemdir hafa heyrzt, að nú sé óhætt að framkvæma lítið, af því að svo mikið hafi verið gert undanfarið. En ef sæmilega hefði verið haldið á því geypilega fé, sem streymdi í ríkissjóð á þessu kjörtímabili, þá væri hægt að halda áfram stórkostlegum framkvæmdum nú. Einnig má líta á það, sem hver myndi líta á fyrir sjálfan sig, að nú mætti framkvæma margt fyrir langtum minna verð en áður, og þó myndu þær framkvæmdir koma að meira gagni fyrir þjóðarheildina en áður. Það er vitanlega ekki heppilegasti mátinn að framkvæma mest, þegar samkeppnin er allra örðugust.

Forsrh. (Tryggvi Þórhallsson) Ég get látið falla niður frekara umtal um spaugsyrði milli mín og hv. 4. þm. Reykv. En ég vil ekki láta ómótmælt þeim afarhörðu orðum um þá ýtarlegu og myndarlegu ræðu, sem hæstv.fyrrv. fjmrh. flutti við fjárlögin hér í deildinni. Ég vil algerlega mótmæla þeim orðum hv.þm., að þar hafi verið sumpart óljóst og sumpart rangt farið með. Ég álít, að hann hafi haft betri greinargerð en tíðkazt hefir, að minnsta kosti í mínu minni, um fjárhag og afkomu landsins. Ég vil minna á í því sambandi, að til að ráðast á þá grg. var fenginn af hálfu þess flokks, sem hv. 4. þm. Reykv. heyrir til, meiri maður en hann, í augum þess flokks, sjálfur fjármálaspekingur flokksins, fyrrv. fjármálaráðherra, formaður flokksins. Hann var fenginn til að standa upp í Ed. með ótal fyrirspurnir og vífilengjur út af ræðunni. Það var maðurinn, sem hv.þm. G.-K. kallaði eitt sinn heila heilanna. En það mun almælt hjá öllum þorra manna í þessu landi að varla muni nokkur maður hafa fengið verri útreið en hv.l.landsk. fékk, þegar hann réðst á fjmrh. Framsóknar í vetur. Það er mjög heppilegt, að hv.þm. gaf mér tækifæri til að minna á þetta í þessu sambandi. Um þær almennu aths., sem hv.þm. kom með, skal ég ekki ræða neitt. Ég vil aðeins minna á það, hvað hann tekur miklum lausatökum á málinu, eins og þegar hann fór að tala um afkomu Landsbankans, sem hann sennilega veit um sem bankaráðsmaður.

Reikningurinn er kominn út

. Ekki hefir sá reikningur komið til mín úr Landsbankanum. Hann sagði, að innstæður hefðu lækkað á 8. milljón. Hann gleymir því alveg, að bæði gerir hátíðarárið lækkun eðlilega, og hinu, að stofnaður var nýr banki, sem mun hafa fengið hátt á 2. milljón króna í sparifé, og að miklu leyti er flutt úr Landsbankanum.

Ólafur Thors [óyfirl.]: Hæstv. forsrh. sagði, að hann mundi mæta fyrir dómstólum, ef ég stefndi honum fyrir illmæli í bókinni „Verkin tala“. Þar með hélt ráðherrann, að hann hefði fært fram allar frambærilegar ástæður, svo að hann þyrfti ekki á þessum vettvangi, að verja gerðir sínar. Hæstv. ráðh. á þó að vita, að fyrir dómstólunum er sá rétti vettvangur fyrir einstaklinginn Ólaf Thors gagnvart atvmrh. Tryggva Þórhallssyni, að stefna honum fyrir illmæli, sem þessi Tryggvi Þórhallsson hefir gefið út um Ólaf Thors, fyrir stolið fé úr ríkissjóði. Hitt er annað mál, að mér sem einum af kosnum málsvörum þjóðarinnar ber skylda til að gæta þess, að hið gamla og góða Mósesar boðorð „þú skalt ekki stela“ verði látið gilda framvegis, þó að ríkissjóður eigi í hlut. Ég hefi hér ávarpað hæstv. ráðh. og ásakað hann fyrir gerðir sínar, og hæstv. ráðh. má ekki halda, að hann komist undan því að verja sjálfan sig á Alþingi fyrir ásökunum alþingismanna um það að fara óráðvandlega með ríkisfé. Annars getur verið, að hæstv. ráðh. viti ekki, hvað stendur í bókinni. Ég get vel hugsað mér, að það sé ekki þessi hæstv. ráðh., sem hefir átt þátt í því, sem verst er og svívirðilegast í þessari bók. Get ég vel hugsað, að hann sæti fyrirskipun frá öðrum manni, sem hafi sagt: Ég skrifa, þú lánar nafn þitt. Þegar Tryggvi Þórhallsson var ritstjóri, þurfti hann oft að bera ábyrgð á sorpi, sem var miklu verra en hann óskaði eftir í blað sitt. En sannarlega ætti hæstv.forsrh. sjálfur að kynna sér, hvað stendur í slíkri bók, áður en hann gefur hana út fyrir ríkisins reikning fyrir tugi þúsunda króna í algerðu heimildarleysi, og gerist þar með þjófur á ríkisfé.

Forsrh. (Tryggvi Þórhallsson) Það hefir ekki farið leynt, að hv.þm. G.-K. hefir verið í verra skapi en aðrir þingmenn undanfarna daga. Þetta hefir birzt í framkomu hans allri, málróm og göngulagi og svo beinlínis við mörg tækifæri  Hv. þm. er auðvitað velkomið að fara í mál við mig. En ég verð að segja, að það fer ekki vel á því, að jafnframt því sem hv.þm. lýsir því átakanlega, að hann ætli í meiðyrðamál við mig, skuli hann viðhafa meiri meiðyrði en ég veit um nokkurn annan hér á þingi.

Héðinn Valdimarsson Ég verð að segja, að þau litlu svör, er hæstv.forsrh. hefir gefið við fyrirspurnum mínum, eru ekki sannfærandi. Ástæðan fyrir því, að ekki væri gefið yfirlit yfir fjárhag ríkissjóðs þessu fyrstu mánuði, kvað hann veru þá, að útflutningur væri lítill og litlar tekjur í ríkissjóð. Það er engin ástæða til þess að dylja þingmenn og þjóð þess, þótt það sé vandræðafjárhagur hjá ríkissjóði. Hæstv. forsrh. sagði, að skýrsla væri komin til fjhn. En hann veit, að ekki sitja allir dm. í þeirri nefnd, svo að þar með er ekki tryggt, að upplýsingarnar komist til allra. Ég tel það fyrstu skyldu fjármálaráðherra að hylja ekki ástandið í landinu og fjárhag ríkissjóðs, heldur sýna það sem gleggst um leið og fjárlagafrv. er lagt fram. Ég endurtek því áskorun mína um, að ráðh. komi með nákvæma skýrslu um sex fyrstu mánuði ársins við framhald þessarar umr. Þá gaf hæstv.forsrh. fá svör um bókina „Verkin tala“. Mér er satt að segja forvitni á að vita, hvað í þessari bók stendur, sem ríkisstj. álítur svo mikils virði, að kosta á útgáfu fyrir 20–30 þús. kr. og gefa út mörg þús. eint. af, og hvað því veldur, að þessi eintök skuli endilega hafa þurft að fara öll til þeirra manna, sem hafa grasbýli, en engin til kaupstaðanna. Hæstv. ráðh. sagði, að bókin væri seint útsend. En það er meira en mánuður síðan bókinni var ekið á pósthúsið. Hitt er vitanlegt, að hæstv. stj. hefir valdið því, að eintök voru ekki send í kaupstaðina. Nú vil ég skora á hæstv. stj. að senda tiltölulegan hluta til allra þeirra manna, sem heimili eiga í kaupstað, nema svo sé, að ríkisstj. sé búin að gera bókina upptæka, og geti þá allur almenningur dæmt af eigin lestri bókarinnar um nauðsyn útgáfu hennar.

Forsrh. (Tryggvi Þórhallsson) Ég vil benda hv. 3. þm. Reykv. á það, að ef hann vill fá sundurliðaða og nákvæma skýrslu um eitthvað, þá er leið til þess í þingsköpum; ekki annað en gera formlega fyrirspurn. En nú er það svo, að fjármálaráðherra hefir á sínum tíma gefið mjög ýtarlega og glögga skýrslu. Síðan hefir ekkert nýtt ár yfir okkur gengið, og um það, sem upplýsa þarf síðan, verða upplýsingar lagðar fyrir deildir og nefndir.

Magnús Jónsson Það var gersamlega af misskilningi mælt og út í hött hjá hæstv. forsætisráðherra um Landsbankann. Sparisjóðsinneignir hafa hér ekki svo mikla þýðingu. En það eru viðskiptin við útlönd, sem eru bezta loftvogin á afkomu þjóðarinnar. Og þau hafa sýnt þessa voðalegu útkomu. Annars skil ég ekki, hvers vegna hæstv.forsrh. hefir ekki fengið reikninga Landsbankans, því að þeir eru sendir út fyrir löngu, og hefi ég fengið þá sem þm., en ekki sem bankaráðsmaður.

Ekki hafa sumum öðrum þm. verið sendir þeir

. Þá var hæstv. fjmrh. að tala um „hina óvenjulega glöggu og skýru skýrslu“, sem fyrirrennari hans hefði gefið um fjárhag landsins, er hann lagði fram fjárlögin á síðasta þingi. Ég skal ekkert fara út í það nú, heldur bíða þess rólegur, að landsreikningurinn skeri úr um það, sem okkur har þá á milli, mér og fyrrv. fjmrh., en minna vil ég þó á það, að í fjárlagaræðu sinni næstu þar á undan skeikaði fyrrv. fjmrh. um 1 millj. kr. í útreikningum sínum frá því, sem síðar reyndist í landsreikningnum. Þó að fyrirrennari hæstv. núv. fjmrh. sé óvenjulega skýr maður, má honum því síðan hafa farið mikið fram í skýrleika til þess að skýrslur hans séu taldar óyggjandi. - Annars er það fjarri mér að vera að deila á fyrrv. fjmrh. út af þessu, því að það er vitanlegt, að ekki er hægt að gefa fullkomið yfirlit um fjárhag landsins svo snemma árs sem fjmrh. flytur fjárlagaræðu sína. Orsökin er sú, að þá eru ekki komnar fram allar inn- og útborganir ríkissjóðs fyrir undanfarið ár. Ég vil því beina þeirri fyrirspurn til hæstv. núv. fjmrh., hvort sú skýrsla, sem fyrirrennari hans gaf um fjárhag landsins á síðasta þingi, sé rétt? Hvort ekki hafi orðið um 6½ millj. kr. halli á árinu, eins og haldið hefir verið fram, bæði af mér og öðrum fleirum? Fyrrv. fjmrh. taldi fram 17,25 millj. kr. sem útgjöld ríkissjóðs, en sleppti þar með öllu að telja fram lánsfé, sem þó hafði verið borgað úr ríkissjóði á árinu. Má sjálfsagt deila um það fram og aftur frá bókfærslulegu sjónarmiði, hvernig færa skuli ýmsar þær upphæðir, sem þar er um að ræða, en hræddur er ég um, að það komi á daginn, þó að seinna verði, að þessi umrædda skýrsla fyrrv. fjmrh. hafi ekki verið neitt „óvenjulega glögg og skýr“.

Forsrh. (Tryggvi Þórhallsson) Ég sé, að ég hefi misskilið hv. 4. þm. Reykv. Mér skildist sem hann ætti við innstæður bankanna hér, en sé nú, að hann hefir átt við aðstöðuna út á við. En ég vil benda á það, að það er mjög ófullnægjandi og beinlínis villandi að taka eingöngu tölur á viðskiptakonto Landsbankans við útlönd, til þess að sýna fjárhagsástandið í landinu. Hér verður að hyggja, að fleiru, til þess að fram fáist rétt mynd af ástandinu. Önnur aðalvara landbúnaðarins, ullin, var til dæmis óseld um síðustu áramót, og eins var þá óselt meira af fiski en um mörg undanfarin ár.

Þetta er vitleysa!

. Ég hefi að vísu engar skýrslur fram að leggja um þetta, en ég hygg, að það sé ekki ofmælt, að í mörg ár hafi ekki legið annað eins fiskmagn í landinu óselt sem nú. Ef draga á upp rétta mynd af fjárhagsástandinu í landinu, verður að taka tillit til þessara sérstöku aðstæðna. Ef það er ekki gert, verður myndin villandi og alveg út í hött.

Magnús Guðmundsson Þegar ég kom á þenna fund, bjóst ég við að fá að heyra af vörum hæstv. fjmrh. skýrslu um það, hverjar orðið hefðu tekjur ríkisins og útgjöld á þeim sex mánuðum, sem liðnir eru af þessu ári. Ég bjóst líka við því, að hæstv. fjmrh. mundi gefa þinginu upplýsingar um það, hvaða gjöld hefðu komið á ríkissjóðinn síðan fyrrv. fjmrh. gaf yfirlit sitt á síðasta þingi, því að það vita allir, að síðan hafa komið fram mörg gjöld á ríkissjóð viðvíkjandi árinu 1930. Ég fyrir mitt leyti er viss um það, að landsreikningurinn fyrir 1930 muni sýna meiri gjöld en fyrrv. fjmrh. taldi í skýrslu sinni á þinginu í vetur. - Mér skildist svo á hæstv. ráðh. sem hann mundi gefa upplýsingar um þetta síðar, en þar sem hann sleppti nú þessu sjálfsagða tækifæri til að gefa þinginu yfirlit um fjárhagsafkomu landsins, vil ég spyrja hann, hvenær þetta yfirlit komi. Þm. öllum er nauðsynlegt að fá þetta yfirlit, og fjhn. ekki síður en fjvn. Þætti mér þá einnig fróðlegt að fá að heyra um það, hvort ríkissjóður hefir haft nóg til útgjalda það sem af er þessa árs, eða hvort stj. hefir orðið að taka bráðabirgðalán, eins og heyrzt hefir.

Forsrh. (Tryggvi Þórhallsson) Ekki er laust við það, að ég hafi gaman af, hversu hv. stjórnarandstæðingar eru áfjáðir í að fá sem gleggstar ræður frá mér 

0025Ólafur Thors [óyfirl.]: Hæstv. forsrh. þótti það sitja illa á mér að vera að fara í meiðyrðamál, eins orðljótur og ég hefði verið um hann. Það sem ég sagði, var það, að hæstv. ráðh. hefði gefið út bók fyrir illa fengið fé, og notaði ég í því sambandi viðeigandi orð, sem notað er í einu af boðorðum Mósesar - boðorði, sem hæstv. ráðh. mun hafa lært, þó að ekki verði þess vart í verkunum. Annars er það svo, að ef einhver gerist til að lýsa með réttum orðum framferði ráðh. og flokks hans, er hann kallaður skömmóttur, og verð ég að hlíta því sem aðrir og uni vel mínu hlutskipti, því að flestir munu skilja, hvílíkur reginmunur er á því tvennu, að lýsa atferli núv. stj. og flokksmanna hennar, og hinsvegar að vera fremjandinn í því sambandi. Hæstv. forsrh. var að fárast yfir því, hve ég væri í vondu skapi þessa dagana. Hæstv. ráðh. má sannarlega vera glaður yfir sínu góða skapi, eða öllu heldur skapleysi, en ég er svo gerður, að ég get ekki verið annað en alvarlega skapi farinn út af ástandinu í landinu, eins og það er nú, og það er ekki nema eðlilegt, að bæði mér og öðrum renni í skap við að hlýða öðrum eins ræðum og hæstv.forsrh. hefir haldið hér í dag. Hæstv. ráðh. hummar það fram af sér að gefa þinginu sjálfsagða skýrslu um fjárhagsástandið í landinu, og má hann þó vel vita, hversu þm. er nauðsynlegt að fá slíka skýrslu, til þess að geta ráðið fram úr vandamálum þjóðarinnar á þessum krepputímum. Og sé hæstv. ráðh. eins hugað um, að ég sé í góðu skapi, eins og hann lætur í veðri vaka, ætti hann að síður að láta fyrir farast að gefa slíka skýrslu, ef hann getur upplýst, að ástandið í landinu sé betra en okkur flesta órar fyrir, því að ég get fullvissað hæstv.forsrh. um það, að hann mundi gera mig léttbrýnni, ef svo vel væri. Sú alvara, sem nú býr í hug mínum venju fremur, á við þau rök að styðjast, að ég hlýt sem þm. og þjóðfélagsborgari að vera kvíðafullur og þungbúinn yfir ástandinu í landinu, nú og á næstunni, og það því fremur, sem ég treysti núv. valdhöfum illa til að stýra út úr öngþveitinu og óttast auk þess, að meiri hl. þingsins skilji ekki, eða vilji ekki skilja þær réttlátu kröfur, sem meiri hl. þjóðarinnar gerir um að fá fram jafnrétti einstaklingsins um áhrif á úrslit þjóðmálanna. Hið mikla öngþveiti, sem fjármál okkar nú eru í, hin litla geta núv. stj. til að ráða fram úr því öngþveiti og óttinn við það, að ekki fáist fram nein rétting á hinu mjög svo rangláta kjördæmaskipulagi - allt þetta veldur því, að ég er nú meiri alvöru búinn en hinn gálausi, en góðlyndi forsrh.

Forsrh. (Tryggvi Þórhallsson) Það gleður mig, að hv.þm. G.-K. skuli aftur hafa tekið gleði sína, því að hann er nú í ólíkt betra skapi en áður, eftir þá útrás, sem skap hans fékk í hinni fyrri ræðu hans. - Hvað þau fjármál snertir, sem hv.þm. talaði um, mun fjvn. fá allar þær upplýsingar, sem n. óskar eftir, eins og ég áður hefi skýrt frá, en um kjördæmaskipunina býst ég við, að við munum fá tækifæri til að ræða saman síðar á þinginu, og get því sparað mér að koma inn á það nú.

Magnús Guðmundsson Hæstv. forsrh. hefir ekki enn svarað fyrirspurn minni, en lét þó í veðri vaka, að hann mundi gera það síðar. Vona ég, að þar verði af efndum sem fyrst, og áður en þetta frv. verður aftur tekið til umr. Það, sem ég óska upplýsinga um, er þetta: Hvað mikið greitt hefir verið af gjöldum ríkissjóðs fyrir árið 1930, síðan fyrrv. fjmrh. gaf þinginu skýrslu sína í vetur? Og í öðru lagi, hver orðið hafi gjöld og tekjur ríkissjóðs, það sem af er yfirstandandi árs.

Forsrh. (Tryggvi Þórhallsson) Ég óska þess, að hv. 2. þm. Skagf. komi með þessa fyrirspurn sína skriflega, þar sem um svo langa fyrirspurn er að ræða.

Jóhann Jósefsson Hv. 3. þm. Reykv. talaði um bók nokkra, sem ég hefi ekki séð, en hinsvegar heyrt ýmsa minnast á, og almennt er kölluð: Verkin tala. Hefir þessari bók nú verið lýst hér af ýmsum, þ. á. m. hæstv.forsrh., sem sagði, að bókin hefði að geyma skýrslur um framkvæmdir ríkisins á síðasta kjörtímabili, og nefndi hann það sem hliðstæðu við það, að vitamálastjórnin og aðrar stofnanir innan ríkisins gæfu út skýrslur um framkvæmdir sínar. Mér er nú reyndar ekki kunnugt um það, að nokkur opinber stofnun gefi út slíkar skýrslur um störf sín, nema ef hæstv. ráðh. skyldi hér eiga við minningarrit vitamálanna, og er þá ólíku saman að jafna, ef þessi bók stj. er sem henni hefir verið lýst, og ég hefi enga ástæðu til að efast um, að rétt sé. Efast ég og ekki um það, að vitamálastjóri hafi haft leyfi stj. til að gefa út þetta rit, en mér er hinsvegar ekki kunnugt um, að yfirboðarar landsstj., Alþingi, hafi gefið stj. heimild til að gefa út nokkra slíka bók sem þá, er hæstv. ráðh. drap á. Ef hæstv. ráðh. hefir tekið fé ríkisins og eytt því heimildarlaust í þessu skyni, er því ekki ofmælt, þó að sagt sé, að stj. hafi gripið það úr ríkisfjárhirzlunni á óleyfilegan hátt, með þeim hætti, sem er talinn hegningarverður, ef það er gert í almennum viðskiptum. - Annars er það merkilegt, hvað núv. stj. virðist haldin megnri ástríðu til að gefa út bækur á ríkissjóðs kostnað. Á síðasta þingi var einni slíkri bók útbýtt, þar sem var heljarmikið rit um framkvæmdir eins af kaupfélögum landsins. Og þriðja framsóknarbiblían er til prentuð, þó að hún sé að mestu hulin undir yfirborðinu, „bláa bókin“ svokallaða, sem fyrrv.hæstv.dómsmrh. á sínum tíma hampaði svo mjög framan í þingheim. Allar þessar bækur hefir stj. látið prenta, án þess að þingið hafi gefið nokkra heimild til þess, og þó að þetta sé gert til að draga fram hlut núv. stj., hljóta þó stuðningsmenn stj. að sjá, hve hér er um óskaplegt fordæmi að ræða, þar sem stj. leyfir sér að gefa út hvert ritið á fætur öðru, án þess að fram komi nokkur ósk í þá átt frá landsmönnum, eða þingið hafi að nokkru leyti óskað eftir slíku. - Það hefir verið skýrt svo frá, að þetta umrædda rit hafi aðeins verið sent út um sveitir landsins, en ekki í kaupstaðina, en ég get upplýst það, að mér er kunnugt um, að bókin hefir komizt í nokkrar hendur í Vestmannaeyjum, þ. e. a. s. verið send þeim mönnum þar, sem fylgja stj. að málum. Sjálfur hefi ég ekki séð þessa bók, og því fer fjarri, að mig langi til að sjá hana. Þá hefir verið minnzt á það, að hér skuli vera lagt fram nýtt fjárlagafrv., án þess að því fylgi nokkur grg. um fjárhag ríkisins, svo sem venja hefir verið. Vil ég taka undir þá áskorun til hæstv. fjmrh., að hann brjóti ekki þessa venju, heldur gefi þinginu yfirlit yfir fjárhag ríkisins, eins og honum nú er komið. Það hefir flogið fyrir, að stj. hafi orðið að taka bráðabirgðalán og herða á gjaldheimtumönnum ríkisins úti um land vegna fjárskorts, og væri gott að fá vitneskju um, hvað hæft er í þessu. Ég fæ ekki heldur séð, hvaða ástæða getur verið til þess fyrir hæstv. fjmrh. að taka þm. það illa upp, þó að þeir vilji fá að vita um þetta. Það virðist vera óþarfi að vera að dylja þingið einhvers í þessu efni, því að það hlýtur allt að koma í ljós, þó að síðar verði. Og hinsvegar er það fyrsta skilyrðið til þess, að unnt sé að gera nauðsynlegar ráðstafanir á krepputímum, að hægt sé að horfast í augu við sannleikann. Það er því hreint og beint skylda stj. að gera allt, sem í hennar valdi stendur, til þess að þingið fái sem bezta og gleggsta mynd af ástandinu í landinu eins og það er.

Forsrh. (Tryggvi Þórhallsson) Ég vil taka það fram, að dylgjur hv.þm. Vestm. um það, að ríkissjóður hafi átt við alveg sérstaka örðugleika að stríða undanfarið, eiga við engin rök að styðjast. Ég get tekið undir það með hv.þm., að þurfa muni vaskleg átök til að ráða fram úr þeim vandræðum, sem nú steðja að okkur sem öðrum þjóðum, en ég hefi hinsvegar enga trú á því, að umr. sem þessar verði til að greiða fram úr nokkrum vandkvæðum.

Magnús Guðmundsson Það já engin áreitni í fyrirspurn minni til hæstv. fjmrh., og var því óþarfi af honum að taka henni svo illa, en ég vil leyfa mér að spyrja hæstv. ráðh., hvort það nægi, að ég sendi honum fyrirspurn mína í venjulegu bréfi, eða hvort ég eigi að kaupa á því ábyrgð 

Haraldur Guðmundsson Ég vildi beina þeirri fyrirspurn til hæstv. forseta, hvort ekki verður notuð ný mælendaskrá við framhald umr., þar sem gert er ráð fyrir, að eldhúsumr. fari þá fram.

Forseti (JörB): Ég geng út frá því, að ræður þær, sem nú hafa verið haldnar, verði skoðaðar sem athugasemdir, og ný mælendaskrá tekin upp við framhald umr., en e. t. v. mun réttast að bera þetta undir d., þegar þar að kemur.

Ásgeir Ásgeirsson Vegna þess, að drepið hefir verið á útvarp í sambandi við þessar umr., vil ég benda á það, að samkv. reglum um útvarp frá Alþingi er gert ráð fyrir nýjum umr. við útvörpun „eldhúsdagsins“, og verða því þessar umr., sem hér hafa farið fram í dag, að skoðast sem aukalegar.

Forsrh. (Tryggvi Þórhallsson) Þetta frv. var fullprentað í vetur, er þing var rofið, en hafði ekki verið útbýtt. Er ekki ástæða til að fara um það mörgum orðum að þessu sinni, þar sem því fylgja ýtarlegar aths. Ég vil aðeins minna á, að árið 1930 var einstakt ár í sinni röð vegna hátíðarinnar, enda standa 2/3 hlutar gjalda á fjáraukalögunum í beinu sambandi við alþingishátíðina. - Vil ég leggja til, að þessu máli verði vísað til fjvn.

Forsrh. (Tryggvi Þórhallsson) Þetta frv. var borið fram í sama formi og nú á síðasta þingi, en náði ekki afgreiðslu. Því var þá vísað til fjhn., og vænti ég þess, að svo verði og gert að þessu sinni.

Forsrh. (Tryggvi Þórhallsson) Um þetta frv. er hið sama að segja og hið fyrra (frv. til fjáraukal. 1929), og óska ég, að því verði vísað til fjhn.

Atvmrh. (Sigurður Kristinsson) Frv. þetta var borið fram í Nd. á síðasta þingi og var þá afgr. til Ed. Nú er það lagt hér fyrir í sömu mynd og það var samþ. við 3. umr. í Nd. Að öðru leyti vísast til grg., sem þá fylgdi frv. Ég vil leggja til, að frv. verði vísað til landbn.

Atvmrh. (Sigurður Kristinsson) Þetta frv. var lagt hér fyrir í deildinni á síðasta þingi. Var búið að afgreiða það frá d. og það sent til Nd. Í raun og veru mætti líta svo á, að ekki þyrfti að vísa því til nefndar, þar sem það er svo kunnugt flestum hv.þdm. En þar sem nokkrir nýir menn eru nú í d., tel ég það þó réttara, og geri ég það því að till. minni, að málinu sé vísað til samgmn., að lokinni þessari umr.