Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Í gærkvöld flutti sjónvarpið langan, samsettan þátt, sem fjalla átti um horfur í þjóðmálum, en snerist eingöngu um efnahagsráðstafanir ríkisstj. og viðbrögð við þeim. Dr. Gunnar Schram var stjórnandi þáttarins, en tveir fulltrúar vinnumarkaðarins ræddu saman og tveir hagfræðingar létu í ljós álit sitt á umræddum málum. Þessu til viðbótar kom hæstv. forsrh. Geir Hallgrímsson fram í byrjun og einnig í lok þáttarins. Ráðh. fékk þarna tækifæri til að tala einn til þjóðarinnar, og hann notaði þetta tækifæri m. a. til að ráðast harðlega á stjórnarandstöðuna og till. hennar um lausn efnahagsvandans. Ég tel að hlutur forsrh. í þessum þætti hafi verið hlutdrægni af versta tagi og sé brot á útvarpslögum. Í 3. gr. þeirra laga stendur ákvæði sem er hornsteinn lýðræðislegrar útvarpsstarfsemi. Segir þar að Ríkisútvarpið skuli gæta fyllstu óhlutdrægni gagnvart öllum flokkum og stefnum í opinberum málum. Útvarpsráð hefur það meginhlutverk að gæta þessarar óhlutdrægni, og eru ákvarðanir þess endanlegar. Ég beini því gagnrýni minni gegn ráðinu, enda þótt stjórnandi þáttarins hljóti einnig að taka gagnrýni fyrir uppbyggingu þáttarins, en fáir menn þekkja betur gildandi lög um þetta efni en hann. Ég ber þessa umkvörtun fram af hálfu Alþfl. Fulltrúi okkar í verðbólgunefnd og talsmaður í þessum málum, hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason, er ekki síður reyndur og viðurkenndur hagfræðingur en hæstv. ráðh. Hann hefur rökstutt, að svokölluð 2. leið væri ábyrg lausn á efnahagsvandanum. En í gærkvöld réðst hæstv. forsrh. í sjónvarpi á þessar hugmyndir, rangfærði þær og traðkaði á þeim, en til andsvara var enginn. Þetta er óþolandi hlutdrægni, og ég krefst þess, að útvarpsráð bæti fyrir brot þetta með því að veita Gylfa Þ. Gíslasyni og e. t. v. öðrum talsmönnum stjórnarandstöðunnar þegar jafnan tíma til andsvara og jafngóðan tíma. Það er eina leiðin sem dugir til leiðréttingar á því misrétti sem gerst hefur. Ég vil að lokum taka fram, af því að ég hef áður fyrr haft mikil afskipti af útvarpsmálum, að ég hef oft lýst þeirri skoðun minni, að ráðh. hljóti stöðu sinnar vegna að koma mikið fram í sjónvarpi og útvarpi, sérstaklega þegar þeir hafa fréttir að færa þjóðinni. Ég hef óbreytta skoðun á því máli. En í gærkvöld var um allt annað að ræða, þar var framið gróft pólitískt hlutdrægnisbrot sem ég verð að átelja mjög harðlega og krefjast leiðréttingar á.



Herra forseti. Hv. 2. landsk. þm., Benedikt Gröndal, hefur kvatt sér hljóðs utan dagskrár til þess að fjalla um hlutleysisbrot í Ríkisútvarpinu, sjónvarpinu í gærkvöld. Þetta hlutleysisbrot á ég að hafa framið. Þessi hv. þm. sýnir mér ekki þá kurteisi að tjá mér fyrir fram erindi sitt í ræðustól hér í hv. Sþ. Hann brýtur þar hefð og venju og sjálfsagða kurteisi sem menn hafa ávallt sýnt þeim er ráðist skyldi að. Ég vísa árásum hv. þm. á bug. Ég svaraði fyrirspurnum spyrils eins og ég hef skýrt mál hér á hv. Alþingi. Ég ítreka og endurtek, að sú leið, sem hv. stjórnarandstaða og fulltrúar BSRB og ASÍ hafa bent á til lausnar efnahagsvanda, sem allir þm. eru sammála um að sé fyrir hendi, er óraunhæf. Í fyrsta lagi, eins og ég hef áður getið um, vegna þess að hún leysir ekki vandann sjálfan eins og hann blasir við. Í öðru lagi vegna þess að þar er um sjónhverfingar að ræða. Efnislega ætla ég ekki að ræða þessi mál hér og nú. En um leið og ég vísa því algjörlega á bug, að ég hafi framið hlutleysisbrot, þá vil ég einnig taka það fram, að hvorki stjórnarandstaða né launþegasamtök geta kvartað yfir því, að í fréttaflutningi eða öðrum flutningi í ríkisfjölmiðlum sé brotið í bága við hagsmuni þeirra eða þeim ekki sýnd tilhlýðileg virðing eða rúm í dagskrá. Ég vísa til dagskrár hljóðvarps í gær „um daginn og veginn“ m. a. því til sönnunar. Ég held að í ríkisfjölmiðlunum hafi þessi sjónarmið fengið vel að njóta sín og ef einhver getur kvartað yfir því, að sjónarmiðum þeirra hafi ekki verið nægilega gaumur gefinn, þá hygg ég að það sé frekar ríkisstj. sem geti gagnrýnt, en ekki aðrir, og því sé algjörlega ástæðulaust af hv. þm. Benedikt Gröndal að kveðja sér hljóðs utan dagskrár.



Herra forseti. Ég fylgdist með þeim sjónvarpsþætti sem hér hefur verið gerður að umtalsefni og sendur var út í gærkvöld. Ég verð að segja það, að ég undraðist stórlega þann flutning sem þar fór fram. Það gat auðvitað ekki farið fram hjá neinum manni, að þarna hafði verið skipulögð hlutdrægni. Sá, sem hafði byggt upp þennan þátt, hafði hreinlega ætlast til þess, að ríkisstj. fengi þarna sérstakt tækifæri ein til að tala mikið um deilumál og losa sig við stjórnarandstöðuna sem slíka. Það gat ekki farið á milli mála. Og þegar maður kynnti sér svolítið nánar hvernig hafði verið staðið að uppbyggingu þáttarins, þá var þetta þó enn þá ljósara, því ætlunin hafði verið sú, að þarna mættu tveir af ráðh., en enginn úr stjórnarandstöðunni. Það breyttist svo á síðara stigi málsins, hæstv. viðskrh. Ólafur Jóhannesson var felldur úr leik. Auðvitað fór ekkert á milli mála, að hér var verið að setja upp þátt til þess að gefa hæstv. forsrh. sérstakt tækifæri til að leika þar einleik. En hæstv. forsrh. á kost á því að láta jafna þetta, og ég vil nú skora á hann t. d. að mæta mér á jafnréttisgrundvelli í sjónvarpinu. Ég býst við því, að útvarpsráð mundi hleypa okkur tveimur að og láta okkur fá einn klukkutíma til þess að ræða þessi mál, ef hann vill taka undir það, ef hann vill gefa mönnum kost á því að ræða þessi mál á jafnréttisgrundvelli, en ekki á þann hátt sem gert var í gær. Það hefði líka verið ósköp eðlilegt, eins og þessi þáttur var upp byggður, að hann hefði verið eingöngu umr. á milli þessara svonefndu aðila vinnumarkaðarins og aðeins þeir hefðu skipst þar á skoðunum. En því var ekki að heilsa. Þarna var líka alveg augljóslega dreginn inn sérstakur íhaldsprófessor til þess að reyna að réttlæta hinar röngu till. ríkisstj. í efnahagsmálum - alveg augljóslega tekinn úr öllu sambandi og settur inn í myndina til þess að koma þessum röksemdum að. Ég tek því undir mótmæli í sambandi við þennan þátt og tel að hann hafi verið gróft hlutleysisbrot, og það er rétt að þeir viti það, sem að þessum þætti stóðu. En eins og ég sagði, það er hægt að bæta fyrir svona nokkuð með því að gefa báðum aðilum kost á því að mætast á jafnréttisgrundvelli. Og ég endurtek það fyrir mitt leyti, að ég óska gjarnan eftir því af forsrh., að hann leggist á sveif með mér til þess að við t. d. tveir fengjum einn klukkutíma til þess að ræða um þessa till. sem hann afflutti á þann hátt sem hann gerði. 



Herra forseti. Það er svo í langflestum tilvikum, þegar menn kveðja sér hljóðs utan dagskrár hér á Alþ., að þeir ræða um mál sem beinlínis heyrir undir og snertir einhvern ráðh., og þá er fylgt þeirri venju að láta hann vita fyrir fram. En eins og fyrri ræða mín ber með sér, er hún umkvörtun gagnvart útvarpsráði, sem er stofnun utan Alþ., enda þótt svo vilji til að tveir útvarpsráðsmenn eigi hér sæti. Dagskrá útvarpsins heyrir ekki undir neinn ráðh. Það stendur í útvarpslögunum, að ákvarðanir útvarpsráðs eru endanlegar. Í öðru lagi taldi ég ekki ástæðu til að hringja til hæstv. forsrh. og raska matarfriði hans, vegna þess að hlutleysisbrotið felst í sjálfu sér ekki í því, að ráðh. skuli halda fram opinberlega skoðunum sem við öll þekkjum, heldur í því, að hann varlátinn gera það einn og það var enginn annar til andsvara. Það, sem hann sagði, hefði ekki verið hlutleysisbrot, ef menn með andstæðar skoðanir hefðu haft tækifæri til að ræða málið við hlið hans. Þetta er kjarni málsins, og þess vegna lít ég ekki á þetta sem ásökun á hæstv. ráðh. af því tagi, að mér hefði borið að gefa honum viðvörun. Það er ekki af ókurteisi eða virðingarleysi að ég ekki lét hann um þessar umræður vita, en til útvarpsráðs hljóta þær að berast héðan úr salnum, og vænti ég þess, að það taki málið þá til íhugunar. Ég ítreka það sem ég sagði, að ég held ekki fram þeirri gömlu útvarpskenningu, að óhlutdrægni, - það er ekki „hlutleysi“ sem um er að ræða, það orð stendur ekki í útvarpslögunum, heldur „óhlutdrægni“, og þetta fellur ekki alltaf saman, - óhlutdrægninni verði ekki fylgt nema á stundinni séu menn frá öllum flokkum við. Það er ennþá tækifæri til að bæta fyrir þetta. En eins og málin standa eftir kvöldið í gær, er um tvímælalaust hlutdrægnisbrot að ræða og er enginn vafi á að þessi þáttur var sviðsettur í ákveðnum tilgangi. Ég skil það vel, að ýmsir þm. hafi orðið órólegir, kallað fram í, því það eru margir aðilar sem telja sig þurfa að fá að tjá sig um svo viðkvæmt mál sem þetta og er varla hægt að hugsa sér meira klúður í sjónvarpsmeðferð en var í gærkvöld. Ég vil svo að lokum benda á að hæstv. ráðh. endaði orð sín á að dylgja um að ríkisfjölmiðlarnir, sjónvarp og hljóðvarp, sýndu hlutdrægni á móti ríkisstj. Hann sagði þetta ekki berum orðum, en ég vænti þess, að hæstv. útvarpsráðsmenn hafi heyrt þetta. Hins vegar held ég að það hafi ekki farið fram hjá nokkrum manni, að eitt kvöld sett á svið í sjónvarpi eins og í gærkvöld getur verið áhrifameira en margir klukkutímar af hljóðvarpi eða sjónvarpi við aðrar aðstæður.



Herra forseti. Ég held að ræður hv. stjórnarandstæðinga um sjónvarpsþáttinn í gærkvöld séu byggðar á nokkrum misskilningi. Umræðuefnið að þessu sinni var ekki fyrst og fremst efnahagslöggjöfin, sem nýlega hefur verið samþ. hér á Alþ., enda fóru fram sérstakar útvarpsumr. frá Nd. um hana. Umræðuefnið í gærkvöld var fyrst og fremst viðbrögð verkalýðshreyfingarinnar við þessari löggjöf. Þess vegna eru það einkum þrír aðilar sem koma þar við sögu: það eru launþegasamtökin, það er ríkisstj., sem þessar aðgerðir beinast gegn, og svo að sjálfsögðu vinnuveitendur. Þátturinn var byggður upp á þeim grundvelli, að þessir þrír aðilar hefðu aðstöðu til að koma þar fram. Ég hef ekki litið svo á, og a. m. k. hefur það ekki komið fram opinberlega, að stjórnarandstöðuflokkarnir stæðu á bak við þær aðgerðir sem hafa verið boðaðar á morgun og næsta dag. Það er launþegahreyfingin sem stendur fyrst og fremst að þeim aðgerðum. Þess vegna var ekki eðlilegt að kalla á stjórnarandstöðuna í sambandi við þennan umræðuþátt, nema hún líti svo á að hún sé aðili að þeim átökum sem eru fram undan á vinnumarkaðinum, jafnvel kannske hún frekar en launþegasamtökin. Þessi þáttur var byggður þannig upp, vegna þess að þarna var talið eðlilegt að þessir þrír aðilar leiddu saman hesta sína, að forsrh. hafði fyrst orðið og gerði grein fyrir afstöðu ríkisstj. Eftir að hann hafði flutt mál sitt tóku til máls þeir Guðmundur J. Guðmundsson, sem er tvímælalaust einhver snjallasti talsmaður sem verkalýðshreyfingin hefur á að skipa, og Davíð Scheving Thorsteinsson, sem mætti þarna fyrir hönd atvinnurekenda. Eitt hið fyrsta, sem stjórnandi þáttarins spurði Guðmund J. Guðmundsson um, var hvert væri álit hans á því sem forsrh. hefði sagt. Hann var síðar einnig spurður um álit hans á því, sem forsrh. hafði sagt um till. stjórnarandstöðunnar á þingi, sem líka var till. launþegasamtakanna, því að fulltrúar þeirra í verðbólgunefndinni skrifuðu undir sama álit og hv. 9. þm. Reykv. Ég dreg ekki neitt úr því, að hv. 9. þm. Reykv., Gylfi Þ. Gíslason, er málsnjall maður. En ég vil hins vegar ekki halda því fram, að hann sé málsnjallari en Guðmundur J. Guðmundsson. Ég tel að hann hafi varið hlut launþegasamtakanna betur í gærkvöld en jafnvel Gylfi Þ. Gíslason hefði gert. Eiginlega ástæðan til þess, að ég stóð hér upp, var sú, að ég vildi bera blak af Guðmundi J. Guðmundssyni vegna þess að mér fannst frammistaða hans í gærkvöld með miklum ágætum. Ég skil ekki af hverju stjórnarandstæðingar eru svona óánægðir. Ég get alls ekki skilið það. Það var meira en að Guðmundur J. Guðmundsson fengi að koma fram fyrir hönd verkalýðshreyfingarinnar og tala miklu lengur en nokkur annar. Þarna kom fram hagfræðingur Alþýðusambandsins og flutti mjög langa ræðu og greinilega, að vísu að sumu leyti villandi, en var hins vegar vel flutt frá hans sjónarmiði. Ég sé, samkv. því sem ég hef nú rakið, enga ástæðu til þess að stjórnarandstæðingar láti svona hér í d. eins og þeir gera í dag. Ég skil eiginlega ekki vegna hvers þeir eru svona óánægðir. Það getur ekki verið vegna Ásmundar Stefánssonar eða Guðmundar J. Guðmundssonar. Það er þá vegna þess að þeim finnst málstaður sinn ekki nógu góður, og get ég skilið þá afstöðu. En sem sagt, ég held að stjórnandi þáttarins hafi undir þessum kringumstæðum og miðað við það umræðuefni, sem var á dagskrá, gætt fyllstu hlutleysisskyldu sinnar. Hitt er svo annað mál, að vel getur komið til greina síðar meir að lofa fulltrúum stjórnarandstöðu og stjórnarflokka að eigast við um efnahagsmálin almennt. En eins og þessi umræðuþáttur var markaður í gær, þá voru það fyrst og fremst launþegasamtökin, ríkisstj. og atvinnurekendur sem voru umræðuaðilar. Það var reynt að gera öllum þessum aðilum jafnt undir höfði.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Þórarni Þórarinssyni fyrir hina ágætu ræðu, sem hann flutti hér áðan, og sé, að hann er þess trausts verður að vera formaður útvarpsráðs. Ég hef ósk að flytja til útvarpsráðs í tengslum við þessi mál. Það var talað um það áðan af formanni Alþfl., hv. þm. Benedikt Gröndal, að það ætti að gæta óhlutdrægni í sambandi við ríkisfjölmiðla. Það er rétt, þar ætti að gæta óhlutdrægni. En það er bara ekki gert. Ég vil vekja athygli á því, að sjónarmið þeirra manna, t. d. innan verkalýðshreyfingarinnar, sem eru ekki í samræmi við sjónarmið formanns Bandalags starfsmanna ríkis og bæja eða forustumanna Alþýðusambandsins í því máli sem mest er til umr. þessa dagana, hafa ekki getað komist að í ríkisfjölmiðlunum án þess að þeir hinir sömu menn, sem ekki eru sammála þessum topp-forustumönnum, óski sérstaklega eftir því að þau komi fram í ríkisfjölmiðlunum. Það þýðir ekkert fyrir hv. þm. að standa hér upp og tala um óhlutdrægni, ef hann lítur ekki einnig til þess, hvað ríkisfjölmiðlarnir hafa verið hlutdrægir í sambandi við þau deilumál sem nú eru efst á baugi. Ég vil vekja athygli á því, að formaður Bandalags starfsmanna ríkis og bæja hefur komið hvað eftir annað fram í Ríkisútvarpinu og sjónvarpinu einu. Hann hefur fengið að túlka sín sjónarmið að geðþótta, og ég hef aldrei heyrt hann flytja eða skýra frá sjónarmiðum minnihlutaaðila eða sjónarmiðum sem eru andstæð hans sjónarmiðum innan BSRB, svo að ekki sé talað um önnur samtök. Hv. þm. Lúðvík Jósepsson sagði hér áðan, þegar ég greip fram í fyrir honum, að ég gæti beðið um að fá að koma mínum sjónarmiðum fram í Ríkisútvarpinu, hljóðvarpi og sjónvarpi. Þetta voru orð að sönnu í munni hv. þm. Lúðvíks Jósepssonar og sögðu meira en menn átta sig á í fljótu bragði. Í þeim fólst þetta: Þið hinir, sem kynnuð að hafa önnur sjónarmið en við, skuluð biðja um að fá að koma fram í ríkisfjölmiðlunum. En við og okkar menn þurfa ekki að biðja um það, þeir eru beðnir um það. Ég get trútt um talað. Ég hef verið í 20 ár formaður í stærsta stéttarfélagi landsins. Ég hef aldrei verið beðinn um að koma fram í þessum fjölmiðlum sem slíkur. Sem betur fer hafa aðrir verkalýðsforingjar ekki fengið þessa meðferð. Hér í þessum sal er t. d. einn ágætur maður og mikilsvirtur innan verkalýðshreyfingarinnar sem kemur mjög oft fram í sjónvarpinu. Ég segi: sem betur fer, því að hans sjónarmið og þau sjónarmið, sem hann þarf að koma á framfæri, eru auðvitað yfirleitt þess eðlis að það er æskilegt. Ég vil óska eftir því við útvarpsráð, þegar það tekur þessi mál til meðferðar sem hv. þm. Benedikt Gröndal beindi til útvarpsráðs vegna þess sem hann taldi hlutleysisbrot eða hlutdrægni í þættinum í gærkvöldi, að þá verði þar einnig tekið til meðferðar, hvernig sjónarmið annarra en bara toppforustumanna, t. d. verkalýðshreyfingarinnar eða samtaka vinnuveitenda, geta komið fram í þáttum í hljóðvarpi og sjónvarpi, þannig að önnur sjónarmið, ég tala nú ekki um ef það kynnu að vera minnihlutasjónarmið, fái þar jafnan aðgang að.

Fyrirspyrjandi (Ragnar Arnalda) : Herra forseti. Á þskj. 122 hef ég leyft mér að bera fram svofelldar fsp. til samgrh. um símamál: „1) Má ekki vænta þess, að símstöðvar á Siglufirði, Sauðárkróki og annars staðar, þar sem myndast hafa langir biðlistar eftir síma, verði stækkaðar án frekari tafar? 2) Hvaða áform eru um lagningu sjálfvirks síma um sveitir Skagafjarðar- og Húnavatnssýslna? 3) Hvenær er þess að vænta, að sjálfvirki síminn milli höfuðborgarsvæðisins og Vestfjarða, Norður- og Austurlands komist í það horf, að notendur þurfi ekki að eyða löngum tíma í það eitt að bíða eftir sambandi? 4) Er ekki stefnt að því að endurskoða gjaldskrá Landssímans með það fyrir augum að hún verði sanngjarnari gagnvart fólkinu í dreifbýlinu, t. d. með því að ákveða að samtöl milli notenda, sem hafa sama svæðisnúmer, teljist aðeins eitt skref hvert, eins og er á höfuðborgarsvæðinu?“ Ég held að ekki þurfi að fylgja þessum fsp. úr hlaði með mörgum orðum. Þær skýra sig nokkuð sjálfar. Staðreynd er, að stöðugt berast fréttir víðs vegar að af landinu af megnri óánægju með ófullnægjandi þjónustu símans. Síminn er orðinn ómissandi tæki í samskiptum fólks, ekki síst eins og viðskiptalífi er nú orðið háttað. Það er því með öllu óþolandi ástand, og þá sér í lagi ef það varir lengi, ef þeir, sem það vilja, geta ekki fengið síma. En þannig hefur ástandið verið nú um talsvert langt skeið, bæði á Siglufirði, á Sauðárkróki og alveg vafalaust víða annars staðar á landinu, eins og m. a. kom fram í umr. um svipað efni á fundi Sþ. fyrir réttri viku, þar sem hv. þm. Oddur Ólafsson vakti athygli á svipuðum vandamálum. Seinasti liður fsp., 4. liðurinn, var raunar til umr. hér í þinginu fyrir réttri viku, og þarf ekki að endurtaka það sem þar kom fram, að vegna mistaka hafði þessi fsp.-syrpa mín fallið niður af dagskrá og hafði því dregist að henni yrði svarað. Ég vil þó vekja á því athygli, að í raun og veru svaraði hæstv. ráðh. aldrei efnislega þessari spurningu. Hann rakti einungis hvað hefði verið gert, hvaða skref hefði verið stigið í þessa áttina. Það skref er harla smátt, þó að það skuli síst vanþakkað. En hann svaraði því ekki, hvort að þessu sé ekki stefnt og hvenær hugsanlega megi vænta að úrlausn fáist sem nálgist það að þessu takmarki sé náð, þ. e. a. s. að þeir notendur, sem hafa sama svæðisnúmer, geti talað sín í milli á einu svonefndu skrefi.



Herra forseti. Eins og fram kom við umr. um hliðstæð efni fyrir viku hef ég athugað þetta mál. Þá kom það á daginn, sem ég þá tók fram, að ekki voru nú allar syndir guði að kenna og ekki heldur okkur í samgrn. Svarið við þessari fsp. hv. 5. þm. Norðurl. v. var tilbúið í des. og var ég með það hér í tösku minni alllengi, en kom því þó ekki að. Rn. mun hafa borist svar frá póst- og símamálastjóra 6. des., - það hefur verið 17. nóv. sem fsp. var borin fram. En ég bið afsökunar á þeim mistökum sem hafa orðið, hvað þetta hefur dregist. Þetta leiðir til þess, að svar mitt verður með nokkuð öðrum hætti en það hefði orðið þá, vegna þess sem breyst hefur síðan það svar var samið. 1. spurningin: „Má ekki vænta þess að símstöðvar á Siglufirði, Sauðárkróki og annars staðar, þar sem myndast hafa langir biðlistar eftir síma, verði stækkaðar án frekari tafar?“ Því er til að svara um Siglufjörð og Sauðárkrók, að þess má vænta að þetta verði gert nú á þessu ári, því að búið er að leysa út efnið sem þarf til þess að framkvæma þetta verk, og nýlega er búið að leysa úr tolli vélarnar sem til þessa eiga að fara. Þetta á því að framkvæma á árinu 1978. Um þetta mál er það að segja, - ég verð að biðja hæstv. forseta afsökunar á því, að ég verð sennilega eitthvað lengur en eðlilegt væri að svara þessu og gefa upplýsingar um þessi mál, að á biðlista voru á Sauðárkróki um 100, en þar var ekkert númer óráðstafað. Það var gert ráð fyrir um 100 íbúðum í byggingu. Nokkur stærri hús, eða rúmlega 30 íbúðir, skyldu tekin í notkun 1977. Áætlað er að byrja á 55 íbúðum á árinu 1978 og tveimur iðnaðar- og verslunarhúsum. En bætt verður við um eða yfir 200 númerum á þessu ári á Sauðárkróki. Úr því verður þannig bætt. Á Siglufirði er einnig búið að leysa út efnið. Þar voru 50 á biðlista, ekkert númer var laust. Í byggingu eru 30 íbúðir og áætlað er að verði byrjað á öðrum 30 1978. Búið er að leysa út þær vélar sem þarf til þess að bæta úr því sem fram undan er á næstunni í þessum efnum. Að framkvæmdum í sveitum eða fleiri þáttum í þessu en felast í fsp. kem ég síðar. Ég vil í þessu sambandi geta þess, að oft er deilt á Landssímann fyrir taxtahækkanir. Eins og ég benti á um daginn, þá hefur hann ekki úr neinu að spila nema því fjármagni sem hann aflar með sínum tekjum, og er hann langt fjarri því að geta sinnt þeim beiðnum sem fyrir liggja. Ef ég ætti að fara að rekja það hér núna, þá yrði það alllangur listi. En m. a. er reynt að bæta úr þessu, þar sem hafa orðið verulegar stækkanir á símstöðvum, eins og t. d. var í Grindavík og á slíkum stöðum, þá hefur verið bætt úr á nálægum stöðum með því að flytja vélarnar þangað og getur þá nægt á þeim stöðum. Sama mun gerast á Akureyri núna. Akureyrarstöðin verður endurnýjuð á þessu ári og þá verður vélakerfi hennar flutt annað. En ég vil taka það fram, að verkefnin, sem fram undan eru samkv. fjögurra ára áætlun sem er unnið að hjá Landssímanum til þess að koma símakerfinu í það lag að vel viðunandi sé, munu kosta nokkra milljarða. Ætlað er að það þyrfti 4 milljarða til þess að framkvæma þetta á næstu 4 árum. Þarf þá vel að halda á tekjum símans til þess að þetta sé framkvæmanlegt. Annað atriði í fsp. hv. þm.: „Hvaða áform eru um lagningu sjálfvirks síma um sveitir Skagafjarðar- og Húnavatnssýslna?“ Því er til að svara að framkvæmd við lagningu sjálfvirks síma um sveitir Skagafjarðar- og Húnavatnssýslna hefur verið skotið á frest vegna fjárskorts fram yfir árið 1978, - þessu er svarað fyrir áramótin síðustu, - og mætti þá vænta þess, að á árinu 1979 gæti þetta komið til framkvæmda. Þriðja atriðið: „Hvenær er þess að vænta, að sjálfvirki síminn milli höfuðborgarsvæðisins og Vestfjarða, Norður- og Austurlands komist í það horf, að notendur þurfi ekki að eyða löngum tíma í það eitt að bíða eftir sambandi?“ Því er svarað á þessa leið: Vegna niðurskurðar á fjárfestingaráformum stofnunarinnar á undanförnum árum hefur úrbótum á aðalstofnlinum Pósts og síma til Vestfjarða, Norðurlands og Austfjarða miðað hægar en skyldi. Á þessu ári hefur verið í notkun fullkomið örbylgjusamband milli Reykjavikur og Akureyrar, og á næsta ári, þ. e. á árinu 1978, mun örbylgjusambandið verða tengt áfram frá Akureyri til Egilsstaða, en örbylgjusambandið til Vestfjarða kemur ekki til framkvæmda fyrr en eftir 1978 og framkvæmdahraðinn fer þá eftir fjárhagsgetu. Fyrra atriðið, þar sem eru símataxtarnir, kom ég nokkuð inn á í svari mínu hér síðast, en ef hæstv. forseti leyfir mér, get ég gefið yfirlit yfir þá breytingu sem orðið hefur á í þessum málum frá 1971. Samræming á langlínutöxtum í sjálfvirka símakerfinu var fyrst tekin upp 1. ágúst 1971 samkv. ákvörðun samgrh. Var þá um að ræða mjög verulega hækkun og samræmingu á töxtum á hinum styttri leiðum, 10–30 km, í símakerfinu. Auk þess var þá um leið tekinn upp næturtaxti á öllum landssímaleiðum í sjálfvirka símakerfinu og var þetta alger nýbreytni. Næturtaxtaeiningin var þá hálfvirði hinnar venjulegu dagtaxtaeiningar. Næturtaxtinn stóð frá 22 til kl. 7 næsta morgun alla virka daga frá mánudegi til laugardags, en auk þess hófst næturtaxtinn kl. 15 á laugardögum og stóð til mánudagsmorguns kl. 7. Næsta skrefið í átt til útjöfnunar símgjalda var á gjaldskránni frá 1. apríl 1972. Þá var gerð útjöfnun milli höfuðborgarsvæðisins og dreifbýlisins með því að fækka teljaraskrefum í ársfjórðungsgjaldi símnotenda á höfuðborgarsvæðinu úr 525 í 400. Næturtaxtatímabilið var lengt um 3 klst. á virkum dögum 1. júní 1973. Næturtaxtinn hefst þá kl. 20 að kvöldi og stendur til kl. 8 næsta morgun. 1. janúar 1975 er teljaraskrefum í ársfjórðungi enn fækkað úr 400 í 300 á höfuðborgarsvæðinu, en óbreytt, 525, í dreifbýlinu. Hér var því um útjöfnun á milli dreifbýlis og höfuðborgarsvæðisins að ræða. En auk þess voru gerðar mjög verulegar breytingar, bæði til lækkunar og samræmingar, á 223 landssímaleiðum, eins og sýnt er á meðfylgjandi skrám um lækkun langlínugjalda janúar-mars 1975. Breytingin var fólgin í því að lengja skrefin, eins og sýnt er hér á eftir í samantekt. Það yrði nokkuð langt að lesa hana upp, og ég held að ég muni heldur kjósa að afhenda bana. Ég veit ekki hvort hv. þm. ná þessu þó ég lesi það upp, en ég gæti látið a. m. k. hv. fyrirspyrjanda hafa afrit af þessu á eftir. Auk þess sem hér að framan er talið var árið 1976 gerð lagfæring til lækkunar á 9 langlínuleiðum og 24 sekúndna skrefa bili breytt í 45, eða 46% lækkun. Loks var nú í síðustu gjaldskrá, 1. jan. 1977, gerð sú útjöfnun, að skrefum á ársfjórðungi var breytt úr 525 í 600 í dreifbýlinu, en óbreytt 300 skref í ársfjórðungsgjaldi höfuðborgarsvæðisins. Þar að auki var næturtaxtinn látinn hefjast kl. 19 í stað 20 áður. Samkv. framansögðu er augljóst, að æðimikið hefur verið gert í þessum efnum, því að þessu til viðbótar, sem ég hef nú greint frá, var við hækkun þeirrar gjaldskrár, sem gerð var 1. febr. s. l., 2% af tekjum símans varið til þess að jafna á milli svæða. Er þar með haldið áfram á þeirri braut sem ég hef hér greint frá. Þessu til viðbótar get ég svo getið þess, að þeirri stefnu hefur verið fylgt frá upphafi að gera þessar breytingar í áföngum og í samræmi við bættan tækjakost og aukna afkastagetu símakerfisins. Athuganir sýna, að landsmenn hagnýta sér mjög mikið hin ódýru símtöl á næturtöxtunum á landssímaleiðum, og eru vaxandi afnot af landssímakerfinu á kvöldin áberandi. Þessu til viðbótar vil ég svo taka það fram, að með þeim aðgerðum, sem gerðar hafa verið og ég hef hér lýst, hefur verið stefnt að því og er nú fyrst og fremst stefnt að því, og það er kannske róttækast með síðustu aðgerðinni, að jafna svæðin innbyrðis þannig að taxtarnir á svæði 95 verði sem jafnastir og á endanum verði þar sami taxti og svo verði einnig á öðrum svæðum. En það tekur sinn tíma miðað við þann taxta sem Landssíminn býr við. Hins vegar var stefnt að því, og það var trú manna að það hefði haft verulega breytingu í för með sér, að fá nýtt vélakerfi í Reykjavíkurstöðina, þannig að þar yrði tekið upp teljaraskref eins og er núna á hinum svæðunum, fyrir utan 91. Þetta var talið kosta 100–120 millj. kr. Með þeim tekjum, sem Landssíminn hefur nú, og með tilliti til þess, að koma þarf áfram þeim verkum sem hann vinnur nú að og búið er að panta efni til, þá hef ég litla trú á því að takist að ná þessu takmarki á þessu ári, en geri hins vegar ráð fyrir því, að þessi vélahluti verði pantaður á árinu 1978 og kæmi þá til afgreiðslu 1979. Það, sem hefur nú allra síðast verið gert til þess að reyna að bæta úr ástæðum Landssímans, bæði svo að fljótar gangi að verða við beiðnum notendanna um að leggja síma í ný hús og einnig til þess að auka fjárhagsgetu hans, er það, að orðið hefur að samkomulagi við fjmrn. að Landssíminn þurfi ekki að greiða tolla af efni sínu fyrir fram eins og hann hefur alltaf gert sem hver annar notandi í landinu, heldur innan vissra takmarkana. Með þeim hætti er hægt að flýta framkvæmdum og auka tekjur stofnunarinnar með útbreiðslu á landssímakerfinu. Unnið er að þessu, en ég vona, að hv. þm. sé ljóst, að það er algerlega vonlaust að leysa verkefni Landssímans, eins brýn og umfangsmikil og þau eru, nema hann fái þá a. m. k. að hækka tekjur í nokkru samræmi við það sem hann sjálfur hefur óskað. Því hefur verið í hóf stillt og fyrst og fremst miðað við möguleikana til að auka og bæta kerfið, því að eins og ég gat um um daginn hefur starfsfólki hans verið fækkað um 80 manns núna á einu ári og verður haldið áfram á þeirri braut eftir því sem mögulegt er án þess að skerða þjónustuna. Þá vona ég, að ég hafi svarað fsp. hv. þm. Ég bið afsökunar á þeim mistökum sem hafa orðið, en að nokkru leyti verður okkur fyrirgefið vegna þess að jólin komu þar inn í.



Herra forseti. Í ræðu hæstv. samgrh. kom mjög margt merkilegt fram um stöðu símamála í landinu í dag. Ég held að ég hafi náð því nokkurn veginn rétt, sem hann sagði, að samkv. fjögurra ára áætlun væru verkefnin það mikil, að kosta mundi nokkra milljarða að leysa þau. Einnig tók hann fram framarlega í ræðu sinni og nú í lokin aftur, að Landssíminn hefur ekki úr öðru að spila en eigin tekjum. Það hefur komið mjög oft fram í ræðum manna á Alþ. og seinast fyrir viku, að víða ríkir ástand sem má kalla neyðarástand, í símamálum okkar. Ég vil bera upp þá ósk við hæstv. samgrh., að hann geri í skýrslu til Alþ. grein fyrir stöðu þessara mála. Ég held að það hljóti að vera jákvætt til úrlausnar, að við fáum yfirlit yfir þarfir Landssímans og hversu langur biðlistinn er í hverju kjördæmi, þegar vandamálið er eins mikið og hann hefur glöggt gert grein fyrir nú. Ég held að það hljóti að vera eðlilegt, að Alþ. fái yfirlit nú um stöðu þessara mála, þar sem allir hv. þm. eru sammála um að gera verði sérstakt átak til að leysa þennan hnút. Hann virðist vera víða mun torleystari en við sumir þekkjum til, hér í nágrenni okkar. Ég mælist til þess, að hæstv. ráðh. gefi Alþ. yfirlit yfir þennan mikla vanda, sem hann var að gera grein fyrir áðan þegar hann svaraði fsp. hv. 5. þm. Norðurl. v. Sama kom reyndar upp í umr. um símamál fyrir viku. Mér finnst vel tímabært að Alþ. fái sérstaka grg. um þetta mikla vandamál, sem virðist blasa við Pósti og síma, ef hann á að mæta þeirri eftirspurn sem þegar er fyrir hendi og sýnilegt er að liggur einnig fyrir áætlun um á næstu fjórum árum.

Fyrirspyrjandi (Ragnar Arnalds) : Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðh. fyrir svör hans. Ég vil taka skýrt fram, að það voru alls ekki mín orð að það væri sök hæstv. ráðh. að dragast skyldi í 31/2 mánuð að svara þessari fsp. Hún var borin fram 17. nóv. og er svarað 28. febr. Þetta er alls ekki sök ráðh., eins og fram hefur komið, og stafar ekki heldur af þeim mistökum sem áttu sér stað, að fsp. skyldi tvívegis ekki vera tekin á dagskrá. Ég held að málið sé einfaldlega það, að það vilja hlaðast upp langir fyrirspurnalistar hér í þinginu sem gengur þá hægt og seint að svara. Ég held að þetta sé vandamál út af fyrir sig, að svör ráðh. við fsp. koma gjarnan seint og tefjast vegna þess að hægt gengur hjá okkur að afgreiða þessar fsp. Ég er ekki frá því, að ástæða væri til að ætla fsp. einhvern sérstakan tíma í viku hverri, þar sem þeim yrði örugglega ekki ýtt til hliðar, eins og oft vill vera, en sú er sennilega aðalástæðan til þess að svo lengi hefur dregist að svara þessari fsp., að allan desembermánuð eru þessar fsp. lagðar til hliðar vegna annarra mála sem hafa forgang í annríkinu. En staðreyndin er einfaldlega sú, að fsp.-tími Alþ. nær ekki tilgangi sínum, ef slíkur dráttur verður á. Ég hef á tilfinningunni, að þessi þáttur í störfum þingsins sé eilítið þunglamalegri hér hjá okkur en í flestum nálægum löndum, þar sem fsp. er gjarnan svarað á stundinni eða þá innan mjög skamms tíma. En þetta var nú aðeins um formsatriði. Ég þakka ráðh. fyrir svör hans varðandi þetta stóra mál. Hann staðfesti það, sem fram hefur komið hjá mér, að ófremdarástand hefur verið ríkjandi víða út um land, m. a. á þeim stöðum sem ég nefndi, Siglufirði og Sauðárkróki. Þar er langur biðlisti á báðum stöðum og svo hefur verið um talsvert langt skeið. Þetta er óþolandi ástand með öllu. Auðvitað er þetta spurning um fjármagn, þetta er spurning um niðurskurð á fjárfestingaráformum. Það er rétt sagt, en við verðum bara að tryggja að svona ástand skapist ekki. Ég tek undir það með hv. þm. Jóni Árm. Héðinssyni, sem talaði áðan, að það væri ágætt ef allir þm. fengju skriflegt yfirlit frá hæstv. ráðh. um stöðu þessara mála, þannig að hægt væri að átta sig á því, hvernig mætti leysa þessi vandamál. Fyrirsjáanlegt virðist nú að vandi þeirra Siglfirðinganna leysist á þessu ári, og við skulum vona að svo verði, en það er nú mála sannast, að svipað ástand er mjög víða annars staðar á landinu. Það er rétt að undirstrika það hér, að þetta ástand í símamálum er sérstök mismunun gagnvart dreifbýlinu. Sams konar ástand hefur ekki verið hér í Reykjavík nú um nokkurt skeið a. m. k., sennilega um alllangt skeið. Það er fyrst og fremst dreifbýlið, einstakir staðir úti á landi, sem hafa orðið fyrir þessu óréttlæti, að menn hafa þurft að bíða árum saman eftir því að fá síma. Annað stórmálið í þessu sambandi er það, hvað menn þurfa oft að bíða lengi eftir því að ná sambandi. Það er satt að segja aldeilis með ólíkindum, hvað hægt er að taka upp tíma manna, sem búa úti á landsbyggðinni, við það eitt að sitja og bíða eftir því að samband fáist. Þetta þekkja allir þeir sem eitthvað hafa verið úti á landi. Þetta er algerlega óþolandi, eins mikið og menn þurfa að nota síma í hvers konar viðskiptum og einkalífi sínu. Hér eru auðvitað flöskuhálsar, sem þessu valda, í kerfi Landssímans. Að sjálfsögðu eru uppi áform um að losna við þá, en það gengur bara allt of seint og hægt. Þetta er vandamál sem landsbyggðarmenn hafa staðið frammi fyrir nú um langt skeið og stöðugt verið uppi loforð um að úr skyldi bætt, en það hefur bara ekki verið gert. Þriðja stórmálið er svo jöfnun símgjaldanna. Mér þótti vænt um að heyra, að hæstv. ráðh. hefur af sinni hálfu uppi áform um að koma á jöfnun símgjalda, þó að það verði bersýnilega ekki alveg í bráð. Ég vil svo að lokum endurtaka þakkir mínar til ráðh. fyrir fróðlegar upplýsingar.

Landbrh. (Halldór E. Sigurðsson) : Herra forseti. Ég vil bara segja það, að það gleður mig stórum að heyra að hv. þm. hafa skilning á nauðsyn þess, að úr fjárhagsstöðu Landssímans sé bætt. Jafnan hefur verið svo þau ár, sem ég hef farið með þau mál, að við verulega fjárhagserfiðleika hefur verið að búa, svo var í upphafi og hefur verið jafnan. Tókst þó vel á s. l. ári, en ég óttast að við verðum að gæta mjög að okkur á þessu ári, ef ekki á að fara til verri vegar aftur. Út af því sem hv. 1. landsk. þm. sagði hér, þá er mér ljúft að verða við beiðni hans um þær upplýsingar. Hér er listi sem er saminn 29. des. Þar liggja fyrir allar umsóknir um nýja síma, allir möguleikar á ónotuðum númerum og hvernig hægt er að bæta úr þar sem engin eru til, án þess að byggja og annað því um líkt. Þetta skal ég láta öllum hv. þm. í té, því að það skýrir málið mjög vel. Þetta er afar vel unnið og er því nauðsynlegt að hv. þm. kynnist þessu, því að það eykur skilning þeirra á málinu í heild. Nefna má kjördæmið sem hv. þm. Jón Ármann var í framboði í og er tengdur, en þar er t. d. staður eins og Brúarland. Þar eru 600 númer, en það er ekkert númer laust, ekki eitt einasta. Á biðlista eru 50 menn og allir vita, að geysilega mikið er byggt núna í Mosfellssveitinni og ómögulegt er að bæta úr þessu fyrr en búið er að byggja stöðvarhúsið sem nú er unnið að að byggja. Þetta skýrir málið vel og þetta er tekið hér fram. Annar staður í þessu sama kjördæmi er Kópavogur. Þar er ekki heldur hægt að bæta við númerum. Hægt er að verða við þeim beiðnum sem lágu fyrir þarna í lok ársins, en ekki er hægt að bæta við neinum númerum eftir að búið er að ráðstafa þessum 100, sem laus eru, fyrr en búið er að byggja stærra hús eða stækka húsið sem fyrir er. Svona gæti ég haldið lengi áfram, en ég skal ekki gera það. T. d. hagar þannig til í Grindavík, að vélarnar þaðan hafa verið fluttar annað. Ef ég fer á mínar heimaslóðir, þá er ekkert númer laust í Borgarnesi. Það liggja fyrir beiðnir um 30 númer. 40 íbúðir voru í byggingu á árinu sem leið og gert er ráð fyrir að byrja á 52 á þessu ári, svo að það er greinilegt hvert stefnir. Sama er að segja um Hvanneyri, Stykkishólm og Ólafsvík. Á engum þessara staða eru til laus númer. Verkefnin eru því mikil. En ég skal láta hv. þm. þessa skýrslu í té, svo að þeir hafi þetta allt í höndunum.

Fyrirspyrjandi (Jón Árm. Héðinsson) : Herra forseti. Á þskj. 346 beini ég svo hljóðandi fsp. til hæstv. sjútvrh.: „1. Hverjar voru skuldir fiskiskipaflota landsmanna 31. des. 1977: a) togara hjá Fiskveiðasjóði Íslands, b) togara hjá öðrum stofnlánasjóðum, c) fiskiskipa annarra en togara hjá Fiskveiðasjóði Íslands, d) fiskiskipa annarra en togara hjá öðrum stofnlánasjóðum ? 2. Hverjar voru erlendar skuldir 31. des. 1977 vegna alls fiskiskipaflota landsmanna?“ Í sambandi við efnahagsráðstafanir hefur það jafnan komið upp, hver skuldabyrði væri á fiskiskipaflotanum og hvernig hægt væri að færa á milli úr gengisjöfnunarsjóðum. Hafa verið nokkuð skiptar skoðanir í því sambandi, svo mér þótti forvitnilegt að fá að vita sérstaklega hvað mikið hvíldi á fiskiskipaflota landsmanna í erlendum gjaldeyri, vegna þess að í sambandi við þessar efnahagsráðstafanir hækkaði erlendur gjaldeyrir um 15% strax, en gengið hefur nú haldið áfram að síga samkv. gengistilkynningum frá Seðlabanka Íslands, m. a. hefur norsk króna hækkað mikið og nokkur annar gjaldeyrir einnig.



Herra forseti. Svörin eru tekin saman af Seðlabanka Íslands og eru svar við bréfi rn. frá 10. febr., en bréf Seðlabankans er dags. 14. febr. Við a-lið fyrri fsp.: Skuldir togara hjá Fiskveiðasjóði Íslands námu 31. des. 1977 12 381271 442 kr. Innistæða sömu aðila nam hins vegar 5 957 739 837 kr. - B-liður : Skuldir togara hjá Byggðasjóði námu um s. l. áramót um 1 milljarði og 300 þús. kr., þ. e. eftirstöðvar og afborganir í vanskilum. - C-liður: Skuldir fiskiskipa annarra en togara hjá Fiskveiðasjóði Íslands námu um s. l. áramót 11 milljörðum 182 millj. 11 182 271 751 kr., en innistæða sömu aðila nam 1 596 871 843 kr. - D-liður: Skuldir fiskiskipa annarra en togara hjá Byggðasjóði námu á áramótum alls um 2 milljörðum 220 millj. kr. Um aðra stofnlánasjóði var ekki að ræða hvað snertir b- og d-lið. 2. fsp.: Erlendar skuldir voru á síðustu áramótum vegna alls fiskiskipaflotans sem hér segir: Skuttogarar 13 milljarðar 480 millj., þar af Fiskveiðasjóður vegna níu Japanstogara 1905 millj., önnur fiskiskip 1 milljarður 120 millj. Lán vegna lenginga, endurbóta og tækjakaupa 1 milljarður og 200 millj. Samtals eru því erlendar skuldir um síðustu áramót 15 milljarðar og 800 millj. kr.

Fyrirspyrjandi (Jón Árm. Héðinsson) : Herra forseti. Ég þakka hæstv. sjútvrh. glöggar og góðar upplýsingar. Það kemur auðvitað í ljós, eins og maður hafði hugboð um, að erlendar skuldir eru verulegar, þannig að gengissigið gagnvart þessum skuldum er nokkuð á annan milljarð. Mikið þarf því að gera til hliðar svo að ávinningur af beinum gengisfellingum komi þessum flota landsmanna að gagni. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir upplýsingarnar, sem voru tæmandi samkv. beiðni minni.

Fyrirspyrjandi (Jóhannes Árnason) : Herra forseti. Ég hef leyft mér að leggja fram á þskj. 386 fsp. til hæstv. samgrh. um snjómokstur á þjóðvegum á Vestfjörðum. Fsp. hljóðar þannig: „Hvaða reglur gilda hjá Vegagerð ríkisins um snjómokstur á þjóðvegum á Vestfjörðum: 1) Á þjóðvegum út frá Ísafirði til nálægra byggðarlaga? 2) Á þjóðvegum út frá Patreksfirði til nálægra byggðarlaga?“ Ástæðan fyrir því, að þessi fsp. er lögð fram, er einfaldlega sú að fá það hreint fram frá fyrstu hendi frá hæstv. samgrh., hvaða reglur gilda um snjómokstur á þjóðvegum á þessum tveimur svæðum á Vestfjörðum, annars vegar Ísafjarðarsvæðinu og hins vegar Patreksfjarðarsvæðinu á sunnanverðum Vestfjörðum. Ég hef orðið var við það, þar sem ég þekki best til, að fólk þekkir ekki nægilega til þessara mála. Þá vill stundum koma fyrir að menn gera sér rangar hugmyndir um þessa hluti og það er ekki gott. Þá vill það stundum fara þannig, að gerðar eru kröfur á aðila sem ekki hafa vald til þess að ráða fram úr málum eins og menn vildu hafa þau. Á miklum snjóavetrum er gjarnan óánægja með framkvæmd þessara mála og hagsmunir margra aðila rekast á. Ég vil aðeins leggja áherslu á mikilvægi þess, að framkvæmd þessara mála sé skipuleg og örugg og að í henni komi fram góð þjónusta af ríkisins hálfu.



Herra forseti. Á þskj. 386 er fsp. frá hv. þm. Jóhannesi Árnasyni: „Hvaða reglur gilda hjá Vegagerð ríkisins um snjómokstur á þjóðvegum á Vestfjörðum: 1) Á þjóðvegum út frá Ísafirði til nálægra byggðarlaga? 2) Á þjóðvegum út frá Patreksfirði til nálægra byggðarlaga?“ Vegagerðin greiðir helming kostnaðar við snjómokstur á öllum þjóðvegum, þegar beðið hefur verið um hann og greiðsla hins helmings kostnaðar verði tryggð, enda telji verkstjóri moksturinn koma fleiri vegfarendum til góðs en þeim sem um moksturinn biður. Óskir sveitarfélags um helmingsmokstur ganga að jafnaði á undan óskum einstaklinga. 3. gr. snjómokstursreglnanna hljóðar svo: „Vegagerðin greiðir allan kostnað við mokstur nokkurra mikilvægra samgönguleiða, þó ekki nema ákveðinn fjölda daga í viku eða mánuði. Sé óskað eftir meiri mokstri á þeim vegum skal kostnaði við hann skipað samkv. 2. gr. Hver verkstjóri fær skrá yfir þá vegi á hans svæði sem þessi grein nær til.“ Samkv. þessari grein hefur verkstjórinn á Ísafirði fyrirmæli um að halda vegum út frá Ísafirði opnum eins og hér segir: 1. Djúpvegur milli Hnífsdals og flugvallar skal opnaður alla daga í viku, þó miðað við áætlunarflug, á leiðinni Holtahverfi-flugvöllur. Ísafjarðarkaupstaður annast mokstur í þéttbýli kaupstaðarins. 2. Djúpveg milli Hnífsdals og Bolungarvíkur skal opna tvisvar í viku, mánudag og föstudag, og opna má þriðjudaginn ef skipa þarf út framleiðsluvörum Bolvíkinga á Ísafirði. Ef um mjög lítinn snjó er að ræða má opna þennan veg aðra daga. 3. Djúpveg milli flugvallar og Súðavíkur skal opna einu sinni í viku, þriðjudag, en annan dag ef um útskipun er að ræða frá Ísafirði. 4. Vestfjarðaveg um Breiðadalsheiði og Súgandafjarðarveg um Botnsheiði skal opna einu sinni í viku meðan fært þykir, þann fyrri á mánudegi, en hinn síðari á þriðjudegi. Heimilt er að opna þessa vegi tvisvar í viku vor og haust, þegar snjólétt er. Á sama hátt hefur verkstjórinn á Patreksfirði eftirfarandi fyrirmæli um opnun vega út frá Patreksfirði. 1. Veginn milli Patreksfjarðar og flugvallar skal opna tvisvar í viku í sambandi við áætlunarflug, og aukalega einu sinni ef mikið er um farþegaflug til Patreksfjarðar. 2. Veginn til Tálknafjarðar og Bíldudals skal opna einu sinni í viku, á mánudögum. 3. Barðastrandarveg til Brjánslækjar skal opna einu sinni í viku í tengslum við komu flóabátsins til Brjánslækjar. Segja má að komið sé á reglubundinni opnun á báðum síðasttöldum vegum, þ. e. til Bíldudals og Brjánslækjar, annan virkan dag vikunnar, á föstudögum til Bíldudals og á fimmtudögum til Brjánslækjar, gegn greiðslu helmings kostnaðar á móti Vegagerðinni. Ekki eru þessi fyrirmæli ófrávíkjanleg og bera m. a. 6. og 7. gr. snjómokstursreglnanna það með sér, en 6. gr. hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Verkstjórum ber að varast að moka þegar veður eru óhagstæð, eins og í snjókomu eða skafrenningi eða þegar slíkt veður er fyrirsjáanlegt. Enn fremur skulu þeir fækka mokstrardögum eða leggja mokstur niður um lengri eða skemmri tíma í samráði við vegaeftirlitið þegar kostnaður við hann er orðinn óhóflegur.“ 7. gr. hljóðar svo: „Ef vegir eru færir þann dag eða þá daga, sem moka á, verður ekki mokað aðra daga í stað þeirra. Sé ekki unnt vegna veðurs að opna á áætlunardegi, má opna næsta færan dag á eftir.“ Í sambandi við þetta mái mun það m. a. vera ástæðan fyrir þessari fsp., að nokkuð öðrum reglum er fylgt í sambandi við mokstur út frá Ísafirði en á Patreksfirði. Í því sambandi hefur vegamálastjóri talið rétt að gefa skýringar, jafnvel þó að fsp. gefi ekki beint tilefni til þess. Þær eru svona: Mokstur út frá Ísafirði og Patreksfirði er ekki óáþekkur, ef undan er skilinn vegurinn milli Hnífsdals og Bolungarvíkur. Ástæðan fyrir sérstöðu á þessari leið umfram aðrar leiðir á Vestfjörðum er að við hana eru tveir kaupstaðir sem um leið eru fjölmennustu þéttbýlin á Vestfjörðum. Vegna nálægðar þeirra eru meiri samskipti á milli þeirra en annarra staða á Vestfjörðum, t. d. vegna flugvallar, skólagöngu, aðstoðar við sjúka, opinberra aðila o. s. frv. Eftir því sem Bolungarvíkurvegurinn hefur batnað er hann oft langtímum fær, ef ekki væri fyrir að fara snjóflóðum úr fjallshliðinni ofan vegar. Þar sem vegalengdin er stutt er lítill kostnaður því samfara að skreppa með hjólaskóflu með tönn til að hreinsa smáspýju af veginum, en ef um meiri háttar fannfergi er að ræða gildir reglan: tveir opnir dagar í viku. Viðbótin, um mokstur á Bolungarvíkurvegi þegar lítill snjór er á honum, er ný og sú, sem umdæmisverkfræðingar þeir, sem verið hafa á Vestfjörðum, hafa lagt mest kapp á, umfram það sem bættist í reglur við endurskoðun í ársbyrjun 1977. Þá má að lokum geta þess, að Barðastrandarsýsla stendur mjög vel að vígi á þessu sviði, þar sem hún fær um 900 þús. kr. á fjárl. til vetrarflutninga í Vestur-Barðastrandarsýslu og notar þá fjárveitingu til þess að borga helming moksturs á móti Vegagerðinni. Þessar upplýsingar, sem ég hef nú veitt, og svör við fsp. vona ég að nægi hv. fyrirspyrjanda.

Fyrirspyrjandi (Jóhannes Árnason) : Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. samgrh. fyrir greinargóða skýrslu sem svar við þessari fsp. Eins og fram kom í svari hans, þá er nokkur mismunur á reglunum sem gilda um snjóruðning annars vegar á Ísafjarðarsvæðinu og hins vegar á Patreksfjarðarsvæðinu og þá í þá átt, að reglurnar eru heldur rýmri á norðursvæðinu. Eins og fram kom í svari ráðh., þá hefur vegamálastjóri látið fylgja með nokkra skýringu á þessu og víst er það rétt sem þar kemur fram, en ég sé bara engin rök fyrir því að vera að hafa mismunandi reglur um snjóruðning á þjóðvegum á tveimur slíkum viðskiptasvæðum sem telja má nokkuð hliðstæð. Það er óþarft að taka það fram, hvaða þýðingu það hefur fyrir allt mannlíf í hinum dreifðu byggðum þessa lands að hafa greiðar og öruggar samgöngur og þá ekki hvað síst innan hvers viðskiptasvæðis eða héraðs. Fsp. sú, sem hér er til umr., fjallar um snjóruðning á tveimur svæðum á Vestfjörðum sem verður að skoða sem sérstök viðskiptasvæði og hliðstæð yfirleitt um flesta hluti, þar sem fjölmargir aðilar þurfa að komast leiðar sinnar, bæði vegna atvinnumála og margvíslegrar þjónustu í þágu almennings á þessum stöðum. Má þar nefna læknisþjónustu, löggæslu, sjúkraflutninga, mjólkurflutninga, póstsamgöngur, samgöngur við flugvelli, atvinnumál og ýmiss konar viðskipti. Það er nefnilega þannig, að það er orðið margt sem er orðið sameiginlegt fyrir þessi svæði nú á seinni árum. Það hefur orðið mikil breyting á síðari árum í þessum efnum og það er miklu fleira sem er sameiginlegt fyrir þessi svæði nú en var fyrir nokkrum árum. Þetta kallar auðvitað á það að halda verður uppi greiðari og öruggum samgöngum að vetrarlagi þegar snjóalög eru mikil. Einn snjómokstur í viku er allt of lítið á leiðinni t. d. frá Patreksfirði til nærliggjandi staða, Tálknafjarðar og Bíldudals sérstaklega og enn fremur má nefna Barðaströnd og útsveitir Rauðasandshrepps. Þetta hefur sérstaklega valdið erfiðleikum gagnvart Bíldudal. Þar er mjög mikil óánægja með fyrirkomulag þessara mála ég vil láta það koma hér fram - og það er oft leitað til margra aðila, bæði mín og fleiri. Það er verið að hringja í þm. og skammast út af þessu. Að ætla sér að láta sveitarfélögin standa undir kostnaði við þessi útgjöld að einhverju leyti til að fá vegina rudda oftar en reglurnar gera ráð fyrir er að mínu áliti fráleitt. Ég tel að sveitarfélögin hafi nóg með sína eigin vegi að gera. Það er lágmarkskrafa að ríkisvaldið sjái um ríkisvegina, þjóðvegina, og snjóruðning á þeim á þann hátt að viðunandi sé fyrir íbúana á þessum svæðum. Þetta er auðvitað ekki vandamál nema á miklum snjóavetrum. Góðu heilli er það svo að löngum þarf ekki að hreyfa veghefil. Ég vil því spyrja hvers vegna ekki séu möguleikar á því að hafa þessar reglur á þann veg að jafna þessu meira út. Ég vil benda á það, að Vegagerðin er með fasta starfsmenn til að vera á vegheflunum, svo það ætti ekki að vera um mikinn viðbótarkostnað að ræða þótt heflarnir væru notaðir meira og þetta rýmkað. Sums staðar er þetta líka þannig, að aðstæður eru slíkar, að það eru kannske einn eða tveir skaflar á heiði sem þarf að hreyfa við löngum og löngum, en það að ekki fæst rutt þýðir auðvitað að ekki er hægt að komast leiðar sinnar. Ég vil að lokum beina því til hæstv. samgrh., að ég tel að það sé nauðsyn á því að breyta þessum reglum til rýmkunar og gera á þeim vissa kerfisbreytingu, þannig að þetta geti verið sveigjanlegra en nú er. Þetta er of stíft, of þröngt finnst mér. Mætti tvímælalaust koma því fyrir á heppilegri hátt, þó þannig að það þýddi ekki aukin útgjöld fyrir Vegagerðina. Ég vil svo einnig beina þessu til þeirra hv. þm. Vestf., sem hér eiga setu að staðaldri, að þeir taki þessi mál upp og fylgi þeim eftir.

Landbrh. (Halldór E. Sigurðsson) : Herra forseti. Í svari mínu áðan taldi ég mig gera tæmandi grein fyrir því sem spurt var um og hv. þm. Jóhannes Árnason talaði hér fyrir. En það kom greinilega fram, sem vegamálastjóri hafði grun um, að það væri ákveðið tilefni sem hér var um að ræða. Nú vil ég benda á að þær reglur um snjómokstur, sem nú eru í gildi, eru ekki gamlar. Var þá rýmkað mjög um í þeim efnum. En snjómoksturinn er mjög dýr framkvæmd og þrengir mjög að okkur í sambandi við það, að við erum að reyna að byggja vegina upp með þeim hætti að þeir komi upp úr snjónum, svo ekki þurfi að moka þá eins og verið hefur, eða bæta þá á annan hátt. Þessar reglur, sem við breyttum nú fyrir stuttu, auka kostnaðinn við snjómoksturinn um á annað hundrað millj kr., og það er afar erfitt að koma þessu í framkvæmd nema með því að hafa um það fastmótaðar reglur. Í þessum reglum eru möguleikar til þess fyrir sveitarfélög að sækja um. Það er í 10. gr. reglugerðarinnar. Hún hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta : „Á mjög snjóþungum vetrum geta sveitarfélög, sem verða fyrir verulegum útgjöldum vegna snjómoksturs, sótt um endurgreiðslu til Vegagerðar ríkisins á hluta þess kostnaðar, sem þeim ber að greiða samkv. 3. gr. Endurgreiðsla skal þó aldrei nema hærri fjárhæð en helmingshluta sveitarfélagsins.“ Þetta er til staðar þar sem það á við, og þetta var sett inn í þeim ákveðna tilgangi, að það yrði að sækja um þetta, rökstyðja þetta, svo að snjómoksturinn færi ekki út í öfgar. Enn fremur kom fram hér áðan, að það eru 900 þús. kr. á fjárl. til vetrarflutninga í Vestur-Barðastrandarsýslu og ætti það að sjálfsögðu að koma að notum. Hitt veit ég, að það er sama hvert farið er, ef um snjóavetur er að ræða þykir öllum of lítið að gert í snjómokstri. En hv. þm. verða að sjálfsögðu að gera það upp við sig, hverju þeir vilja eyða í snjómoksturinn af því fé sem þeir hafa til meðferðar í sambandi við vegagerðina í heild. Ég tel að mjög hafi breyst til batnaðar í vegagerð úti um landsbyggðina einmitt á þessum dreifðu stöðum nú á síðustu árum. Er það með þrennu móti: með því að fé hefur verið veitt til þess að gera slitlag á vegum í þéttbýli, í öðru lagi að snjómokstursreglur eru rýmri og í þriðja lagi að hækkað hefur verið framlag til sýsluvega, sem mun hækka um 100% á þessu ári frá því síðasta. Hér hefur verið stefnt í rétta átt og ætti þetta því ekki að verða eins tilfinnanlegt vegna þeirra aðgerða annarra sem ég hef greint frá.



Herra forseti. Á þskj. 339 hef ég leyft mér að bera fram svo hljóðandi fsp. til samgrh.: „Hvað líður framkvæmd þál. um stofnlánasjóð vegna stórra atvinnubifreiða og stórvirkra vinnuvéla frá 18. maí 1976?“ Á þingi 1976 var samþ. þál. þar sem skorað var á ríkisstj. að hlutast til um, að komið yrði á fót stofnlánasjóði eða stofnlánadeild, sem hefði það hlutverk að veita stofnlán til kaupa á vörubifreiðum, langferðabifreiðum og virkum vinnuvélum. Um framkvæmd þessarar till. er spurt nú. Hér mun nefndarskipun hafa til komið á s. l. ári, að ég hygg, eða jafnvel fyrr, til að vinna að þessu verkefni, en lítið hefur heyrst um störf þessarar nefndar. Það fer vel á því nú að tveimur árum liðnum að heyra nánar um það hvernig mál þessi standa. Engu síðri er þörfin fyrir stofnlánasjóð þennan nú en var þegar till. var upphaflega flutt 1974 af okkur hv. þm. Karvel Pálmasyni og hæstv. núv. menntmrh. Vilhjálmi Hjálmarssyni. Síðar kom hv. þm. Páll Pétursson inn sem meðflm. Í grg. till. okkar var ljóslega rakinn vandi þessara aðila, sem ekki hafa í neinn fastan sjóð að sækja utan að hluta úr Byggðasjóði, sem þá viðbót í raun, en ekki sem aðalstofnlán. Enn hafa þessi tæki hækkað mjög í verði og erfiðara verður með ári hverju fyrir venjulega menn að festa kaup á þessum annars nauðsynlegu atvinnutækjum. Víða að fæ ég fsp. um það, hvernig málinu farnist. Sumir hafa jafnvel haldið, að með samþykkt till. og nefndarskipun þar á eftir hafi einhver ný leið opnast til stofnlána, og er það máske ekki nema von. Framkvæmdasjóður mun á árinu 1976, að ég hygg, hafa gert vissar bráðabirgðaráðstafanir hér að lútandi, að vísu í formi skammtímalána og með lágri heildarupphæð, en um framhald þess eða aukningu held ég að ekki hafi verið að ræða. En m. a. vegna fjölmargra fsp. um væntanlegan stofnlánasjóð er hæstv. ráðh. nú spurður um frekari framgang málsins.



Herra forseti. Á þskj. 339 er fsp. frá hv. 7. landsk. þm., Helga F. Seljan, um stofnlánasjóð vegna kaupa á vörubifreiðum, langferðabifreiðum og stórvirkum vinnuvélum. Frá þessu máli er það að segja, að hinn 11. jan. 1977 skipaði samgrn. nefnd til þess að semja frv. til l. um stofnlánasjóð vegna kaupa á vörubifreiðum, langferðabifreiðum og stórvirkum vinnuvélum. Í nefndina voru skipaðir embættismenn frá samgrn., Framkvæmdastofnuninni, Seðlabankanum, Þjóðhagsstofnun og fjmrn., svo og fulltrúar frá Landvara, Félagi ísl. sérleyfishafa, Landssambandi vörubifreiðastjóra og Félagi vinnuvélaeigenda. Meiri hl. nefndarinnar skilaði till. að frv. til rn. með bréfi dags. 15. nóv. 1977. Að meirihlutaálitinu stóðu sjö nm., en tveir, þ. e. fulltrúar frá Félagi sérleyfishafa og Landvara, boðuðu að þeir mundu skila minnihlutaáliti, sem þó hefur ekki komið frá þeim. Í bréfi meiri hl. nefndarinnar frá 15. nóv. segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Meiri hl. n. hefur skilið hlutverk sitt svo, að henni beri að miða við gefnar forsendur í skipunarbréfi að skila ákveðinni tæknilegri lausn, sem jafnframt væri í samræmi við hliðstæðar lausnir á lánamálum annarra atvinnugreina. Þetta telur meiri hl. nefndarinnar sig hafa gert. Hann telur hins vegar ekki rétt að láta þessar till. að frv. um landflutningasjóð frá sér fara án þess að benda á nokkra vankanta sem þessi leið hefur í för með sér og nauðsynlegt er að ríkisstj. geri sér grein fyrir áður en ákveðið er hvort frv. verður lagt fyrir Alþ. Þannig er ljóst, að frv., ef að lögum yrði, hefur í för með sér að nýjum lánasjóði, nýrri stofnun, yrði komið á fót með töluvert umsvifamikilli starfsemi. Aðilar þeir, sem gjaldskyldir eru til sjóðsins, munu samtals eiga um 1100 bifreiðar og munar þar mest um eigendur leigubifreiða til vöruflutninga, sem eru 700–800 talsins. Áætla má, að lánsumsóknir fyrir nýjar bifreiðir yrðu a. m. k. 150 árlega fyrst í stað. Leitað var leiða til að finna þessari starfsemi stað í lánasjóðum sem fyrir eru. Náðist samkomulag um að eðlilegt væri að lánamál vinnuvélaeigenda féllu undir starfsemi Iðnlánasjóðs. Enginn sjóður er hins vegar til sem gæti með starfssviði sínu spannað yfir þarfir eigenda stórra flutnings- og vöruflutningabifreiða. Innan nefndarinnar hefur nokkuð verið rætt um það, hvort ekki mætti komast hjá sjóðsstofnun með öðrum fjármálalegum aðgerðum, sem kæmu þessum stéttum að svipuðum notum. En þar er raunverulega aðeins um tvær leiðir að ræða. Önnur leiðin er lækkun aðflutningsgjalda, hin leiðin er heimild til töku vörukaupalána í erlendum gjaldeyri. Á það skal ekki lagður dómur hér, hvort önnur þessara leiða eða báðar saman gætu komið í stað stofnlánasjóðs, en á þær er bent, verði sjóðhugmyndin ekki talin framkvæmanleg.“ Hér lýkur því, sem kom fram í grg. nefndarinnar. Í till. sínum leggur nefndin til, að tekjur í væntanlegan sjóð, ef hann yrði stofnaður, sem kallaður yrði landflutningasjóður, verði m. a. sérstakt gjald sem lagt verði á þá aðila sem rétt eiga á lánum úr sjóðnum. Er gjald þetta hliðstætt Iðnlánasjóðsgjaldi. Nefndin leggur enn fremur til, að í sjóðinn komi framlög úr ríkissjóði í 4 ár, en að þeim tíma liðnum verði fjárhæðin endurskoðuð og framlengd í eitt ár í senn, ef nauðsyn ber til vegna stöðu og verkefna sjóðsins. Till. nefndarinnar eru nú til frekari athugunar í rn., og m. a. hefur verið rætt við fulltrúa frá Landvara og fleiri aðilum, en þess skal getið að í þeim umr., sem ég hef átt við nm., hefur komið fram, að það sé talið lítt framkvæmanlegt að hugsa sér að hafa í sama sjóði vörubifreiðar og landflutningabifreiðir og sérleyfishafa, þetta sé orðið of mikið fyrirtæki til þess að raunverulega sé hægt að koma því vel fyrir. Nokkuð hefur nú verið athugað, síðan nefndin skilaði áliti, hvort framkvæmanlegt væri að koma upp fyrst og fremst sjóði vegna landflutningabifreiða og þá næst sérleyfishafa, en þá síður vegna kaupa á venjulegum vörubílum, enda er þá orðið um mjög stórt mál að ræða. Skrifstofustjóri samgrn. vinnur frekar að málinu og mun síðar skila áliti um það. En eins og málið liggur nú fyrir var það ekki í þeim búningi, að hægt væri að leggja það fram á Alþ. í frv: formi.

Fyrirspyrjandi (Helgi F. Seljan) : Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir svör hans. Ég fagna því, að meiri hl. nefndarinnar skuli hafa skilað áliti, sem ég tel mjög jákvætt vegna þess máls sem við fluttum hér á sínum tíma. Varðandi það álit þeirra, að vinnuvélaeigendur eigi að falla undir lánareglur Iðnlánasjóðs og njóta þaðan fyrirgreiðslu, þá er það auðvitað gott og blessað, ef það kemst þá í lög þess sjóðs eða reglur þess sjóðs að þeir eigi þar aðgang, en svo mun ekki vera í dag að því er ég best veit. Það var ljóst, og okkur var það ljóst þegar við fluttum þessa till., að ýmsir vankantar væru á framkvæmd hennar. Þó vissum við ekki til þess þá, að þar mundi koma til nokkurra árekstra milli sérleyfishafa eða langferðabilstjóranna annars vegar og vörubifreiðastjóranna hins vegar, eins og nú hefur komið glöggt í ljós og eins og reyndar kom í ljós á þinginu í hittiðfyrra þegar lagt var fram frv. á Alþ. af samgn. Ed. um sjóð sérstaklega fyrir þá sem væru með langferðabifreiðarnar. Ég sem sagt held að ef af þessu verður, að sjóður verði stofnaður þrátt fyrir þessa vankanta, þá muni hann verða mjög til góðs fyrir þá sem þarna er um að ræða. Sannleikurinn er sá, að hér er um hvort tveggja að ræða: geysidýr atvinnutæki, en jafnframt mjög þýðingarmikil nauðsynjatæki sem sífellt verður meiri þörf fyrir. Það er óhugsandi að ástandið geti verið þannig til lengdar, að þessir aðilar eigi ekki til neins stofnlánasjóðs beint að sækja, og því er nauðsyn þessa sjóðs ætið að verða brýnni að mínum dómi. Ég veit að lýst hefur verið yfir eindregnum stuðningi við þessa till., eins og fram kemur reyndar í nál. af hálfu Landssambands vörubifreiðastjóra. Ég játa auðvitað, að þegar við fluttum þessa till. höfðum við ekki síður í huga hina almennu vörubílstjóra, að þeir ættu einhvern kost á sérstakri lánsfyrirgreiðslu, því að þeirra tæki, þó að venjulegar vörubifreiðar séu, eru orðin mjög dýr einnig. Og í grg. með till. okkar á sínum tíma var sérstaklega undirstrikuð nauðsyn þessa sjóðs sakir þess að annars gæti svo farið, að einungis fjársterkir aðilar gætu ráðist í kaup þessara atvinnutækja. Við bentum einnig á það, að það yrðu kannske einungis stór verktakafyrirtæki sem gætu ráðist í kaup stórvirkra vinnuvéla, eins og ég held að raunin hafi orðið á í æ ríkari mæli nú síðustu árin þrátt fyrir aðstoð Byggðasjóðs í þessum efnum, með sínum eðlilegum skilyrðum og takmörkunum þó. Ég treysti hæstv. ráðh. til að ýta á eftir því, að þetta mál fái framgang. Um það er mikið spurt og mikill þrýstingur frá þeim, sem þarna eiga hlut að máli. Mér sýnist á því nefndarstarfi, sem þarna er búið að vinna, og þeirri athugun, sem nú fer fram í rn., að ekki væri óeðlilegt að óska eftir því, að frv. hér að lútandi sæi a. m. k. dagsins ljós núna fyrir þinglok.