Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Herra forseti. Þetta frv. er samið af stjórnskipaðri nefnd, sem fékk það hlutverk, að gera tillögur um starfsemi tengda sjónvernd. Nefndin skilaði svo sínum tillögum til ráðuneytisins. Einn af þeim þáttum sem nefndinni var falið að gera tillögur um er skipan optikverslunar á landinu og úthlutun gleraugna. Það er einróma álit nefndarinnar, sem samdi þetta, að setja þurfi sem fyrst lög um starfsemi gleraugnafræðinga, eins og það var kallað. Hins vegar breytti Ed. heiti frv. á þann veg að í staðinn fyrir gleraugnafræðingar komi sjóntækjafræðingar, sem er nú heiti frv. Ed. gerði auk þess þá breytingu á 4. gr. að á eftir orðunum „ótakmarkað starfsleyfi“ komi: „að fenginni umsögn sömu aðila og um getur í 2. gr.“ og enn fremur að 6. gr. orðist svo: „óheimilt er að ráða til hvers konar sjóntækjafræðistarfa aðra en þá sem hafa starfsleyfi samkvæmt lögum þessum.“ Í fjórða lagi gerði Ed. fyrrgreinda nafnbreytingu á frv. Tvisvar áður hefur heilbr.- og trmrn. lagt fram frv. um svipað efni, en þau hafa ekki náð fram að ganga. Ágreiningurinn hefur fyrst og fremst staðið um það hvort setja beri ákvæði inn í slík lög er taki á sjónfræðistörfum. Læknar hafa lagst gegn slíku, enda telja þeir sjónfræðina eina af greinum læknisfræðinnar. Taka frumvarpshöfundar undir það sjónarmið. Hins vegar er ótækt að láta löggildingu á störfum sjóntækjafræðinga stranda á þessu og því var þetta frv. flutt. Um það var ekki efnislegur ágreiningur í fyrri deild, en þær breytingar gerðar sem ég gerði hér grein fyrir. Ég fyrir mitt leyti tel þörf á að afgreiða þetta frv. svo að þessu máli sé komið í betra horf. Það er samhljóða álit allra þeirra sem að þessum málum standa. Með því að þetta frv. nái fram að ganga er fyrri ágreiningur úr sögunni þar sem orðið hefur verið við óskum augnlækna í þessu sambandi. Herra forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til hv. heilbr.- og trn.



Herra forseti. Ég var kominn þar í ræðu minni að ég var farinn að taka fyrir þáttinn hvert við stefndum. Mér þykir rétt í því sambandi að víkja hér örlítið að mannfjölda á Íslandi og atvinnuskiptingu þess mannfjölda sem er í landinu. Árið 1982 voru Íslendingar 235 501. Það er talið að árið 1987 verði þeir orðnir 247 352, og 1992 verði þeir orðnir 257 727, 1997 265 357 og árið 2002 verði íbúar á Íslandi 273 827. Þetta er út af fyrir sig ekki mjög mikil breyting. Það er talið að þarna muni fjölga um tæp 40 þúsund. En það er athyglisvert að skoða hina sömu spá um Reykjavík, án þess að þar sé gert ráð fyrir neinum flutningum frá landsbyggðinni til Reykjavíkur, og miða aðeins við það svæði sem ég kalla hitaveitusvæði Reykjavíkur. Þar er að vísu Bessastaðahreppur undanskilinn og í almennri spá um stór-Reykjavík er t. d. Mosfellssveitin yfirleitt höfð með og einnig íbúafjöldi á Kjalarnesi en það geri ég ekki hér. Það er gert ráð fyrir að fjölgunin verði sú á þessu svæði: Árið 1982 voru íbúar 121 742, árið 1987 verði þeir orðnir 127 703 og árið 1992 verði íbúarnir orðnir 132 556, árið 1997 verði þeir 135 643 og árið 2002 verði þeir 138 841. Þetta mundi vera spá um að hér héldust svipuð hlutföll og er í dag á milli svæða. Það er aftur á móti ekkert sem bendir til þess að svo verði ef stefnan er óbreytt gagnvart stjórnskipulagi landsins. Ég ætla að leyfa mér að lesa hér upp atvinnuskiptinguna árið 1982, þ. e. við hvað Íslendingar starfa, og bera svo saman annars vegar höfuðborgarsvæðið og hins vegarlandsbyggðina. Atvinnuskiptingin er þessi: Í landbúnaði eru 8.3% þjóðarinnar, við fiskveiðar 4.8, við fiskvinnslu 8.7, við iðnað 14.5, við veitukerfi 1%, við byggingar 10%, við verslun 13.4%, við samgöngur 7.2, banka og fleira 5.8 og þjónustu 26.4%. Ég ætla þá að lesa næst hvernig skiptingin er á höfuðborgarsvæðinu. Að sjálfsögðu er nú landbúnaðurinn lítill, 0.7%. Það er rétt að fram komi varðandi þessar tölur og höfuðborgarsvæðið að tekin er með Mosfellssveitin, Bessastaðahreppur og einnig byggðin undir Esjunni, þar sem þéttbýlismyndun er tengd þessu svæði. - En landbúnaðurinn var sem sagt 0.7%, fiskveiðar 1.8%, fiskvinnsla 2.9%, iðnaður 16.7%, veitur 0.9, byggingar 9.7, verslun 17.2, samgöngur 9%, bankar 8.5 og þjónusta 32.6%. - Ef við leggjum saman þann mannafla sem er í verslun, samgöngum, bönkum og þjónustu starfa hér í Reykjavík við þessar greinar 67.3% vinnufærra manna. Tökum aftur á móti hvernig þetta skiptist á landsbyggðinni: Í landbúnaði eru 16.8%, í fiskveiðum 8, í fiskvinnslu 15.1, í iðnaði 12.1, í veitum 1%, í byggingariðnaði 10.4 og í verslun 9.1, í samgöngum 5.2, í bönkum 2.8 og í þjónustu 19.5 eða samtals 36.6%. Það er athyglisverð staðreynd að allt tal um að mannafli á Íslandi muni fyrst og fremst bætast við í iðnaði fær ekki staðist. Ég vil í því sambandi minna á að árið 1950 vann 21.3% af Íslendingum við iðnað, en samkv. sömu skilgreiningu í dag yfir landið allt ekki nema 14.5%. Þar er að vísu byggingariðnaðurinn fyrir utan í báðum tilfellum. Það blasir þess vegna við að sú mannfjöldaaukning sem fer í gegnum menntakerfi landsins mun skila sér fyrst og fremst í störfum í þjónustu. Við höfum heyrt að það sé vilji fyrir því í stjórnarskrárnefnd að taka upp meira sjálfstæði fyrir sveitarfélögin, veita þeim meiri rétt til ákvarðanatöku, auka verkefni þeirra o. s. frv. en sannleikurinn er sá, að þó að við mundum auka verkefni sveitarfélaganna í þeirri mynd sem þau hafa í dag mundi það ekki skila neinu í þeirri þróun að skapa þann starfsgrundvöll úti á landi fyrir þjónustustörf sem tryggði að sá hópur Íslendinga sem færi til mennta af þessum svæðum skilaði sér aftur til þeirra í störfum. Það blasir við að slíkt gerist ekki. Við erum búnir að útbúa okkur miðstýrt kerfi sem tryggir að velflestir æskumenn dreifbýlisins, sem fara til mennta, munu leita sér að störfum við sitt hæfi og íslenska þjóðfélagið útbýr slík störf fyrst og fremst á þessu svæði. Eins og ég sagði áðan erum við komnir með 67% vinnufærra manna í þjónustustörf á stór-Reykjavíkursvæðinu. Ég hygg að hver og einn sem hugleiðir þetta geri sér grein fyrir að fyrir dreifbýlinu er að fara nákvæmlega eins og fyrir eigendum í hlutafélagi þar sem margir aðilar áttu félagið einu sinni. Það er liðin tíð. Einn aðili er að fá meirihlutavald sem þýðir að hann mun einn drottna og segja fyrir um hvernig hann ætlar að stjórna hlutafélaginu í framtíðinni. Alveg eins blasir við að Sunnlendingafjórðungur einn ræður öllu um hvernig staðið verður að málum í framtíðinni. Þetta er endanlegt valdaafsal til eins fjórðungs frá hinum. Þá hlýtur fyrsta spurningin að vera hvort þetta verði til að hraða þeirri þróun, sem verið hefur, að við byggjum upp þjónustuna á ákveðnum stað eða hvort við gerum ráð fyrir að draga muni úr því. Ég er sannfærður um að fyrst um sinn verður þetta til að ýta undir að við byggjum upp þjónustuna hér eingöngu. Ég hygg aftur á móti að þegar efnahagsleg hliðarverkun fer að verða meira ríkjandi og menn fara að spyrja sig í meiri alvöru að því hvort það verði til farsældar fyrir höfuðborgarsvæðið ef við höldum áfram að veikja hin svæðin, þá muni menn e. t. v. fara að leita eftir einhverjum sérfræðingum erlendis frá til að segja fyrir um hvers vegna þetta sé orðið svona. Það blasir þess vegna við, að mínu viti, að mannfjöldaspá sem gerir ekki ráð fyrir flutningum á milli svæða, ef þetta verður að veruleika, er í öllum aðalatriðum röng. Nú er það annað, sem allir vita sem hafa fylgst með þróun mannflutninga á Íslandi, að alveg eins og Eyjafjarðarsvæðið sækir til Akureyrar, ef maður flytur frá þorpum við Eyjafjörð eru mestar líkur á að hann fari til Akureyrar, alveg eins hefur þetta verið á hinum ýmsu stöðum á Íslandi. Úr uppsveitum Árnessýslu hafa menn sótt niður til Selfoss til dæmis, menn við Skarðsheiðina hafa flutt að Akranesi og líka hingað suður og úr Mýrasýslu hafa menn flutt í Borgarnes. Næsti flutningaþáttur er aftur á móti sá, að menn flytja frá miðstöðvum sem þessum til Reykjavíkur. Spurningin er aðeins þessi og því skyldu menn gera sér grein fyrir: Hvaðan hafa fólksflutningar til útlanda átt sér stað á undanförnum áratugum? Það er talið að yfir 90% af því fólki sem flutt hefur frá Íslandi til útlanda hafi flutt af stór-Reykjavíkursvæðinu. Þetta þýðir að ef við höldum áfram að þróa þetta þjóðfélag upp í borgríkismynd, eins og verið er að gera, erum við jafnframt að veikja sjálfstæði þess að auka hættuna á því að menn muni í stórum stíl, ef erfiðleikar koma yfir þjóðfélagið, hreinlega flytja af Reykjavíkursvæðinu og út. Ég hef horft á örfáar tilraunir sem átt hafa sér stað úti á landi til að draga úr því að allt fari í gegnum Reykjavik. Það er t. d. athyglisvert að sjá það samstarf sem Færeyingar og Austfirðingar eiga um beinar siglingar til Austfjarða. En það er jafnathyglisvert að til þess að þær eigi sér stað þarf að sigla undir færeyskum fána og hafa rekstrarfé erlendis frá. Íslenskir bankar eru yfir höfuð ekki til viðtals um að standa þannig að málum að gengið sé fram hjá höfuðborginni. Og hver voru viðbrögðin hér heima gagnvart þessum siglingum? Jú, það var ákveðið að hrinda á stað samkeppni frá Reykjavík, sem aftur á móti rúllaði vegna þess að menn gerðu sér ekki grein fyrir því að útgerðin byggðist fyrst og fremst á því að flytja útlendinga til landsins. En það er ekkert sem segir að í beinu framhaldi af slíkum flutningum væri ekki hægt að lengja þær skipaferðir til Akureyrar, til Ísafjarðar og þaðan til Grænlands og tengja þannig beina flutningaleið meðfram norðurströnd Íslands allt til Grænlands. Ég hygg að hver og einn sem vill skoða þessi mál út frá því sjónarmiði að það eigi að halda áfram að jafna kostnað í þessu landi geri sér grein fyrir að landsbyggðin getur aldrei unað því til lengdar að vöruverð úti á landi sé hærra en í Reykjavík. Það gengur einfaldlega ekki upp að verkamaðurinn sem þar vinni fái minna fyrir sín laun en sá sem býr annars staðar. Það hlýtur að leiða til búferlaflutnings. Ef ástæðurnar fyrir því að þannig er að málum staðið eru fyrst og fremst skipulagslegs eðlis, en ekki byggðar á neinu öðru, þá hlýtur það kerfi fyrr eða síðar að springa. Það fær ekki staðist að hægt sé að viðhalda því. Ég er jafnsannfærður um hitt, að það fer ekki fram nú nein umræða af viti um stjórnarskrárbreytingar í þessu landi. Það er engin umræða af viti til. Það er engin hugsun á bak við hvernig er skynsamlegast að standa að þeirri stjórnarskrá sem menn eru að tala um að koma hér á. Það er eins og stór hópur Íslendinga geri sér enga grein fyrir því hver er munurinn á borgríki og lýðveldi. Osló er þó ekki nema 20% af Noregi. Það er svo langt í land að þeir geti drottnað yfir landinu öllu. Hér horfa menn kalt á að nýlendustefnan heldur áfram og það er drottnað yfir landinu öllu frá ákveðnu svæði, en að nokkrum detti í hug að þetta sé bein afleiðing af stjórnarfarslegum aðgerðum, eins og því að byggja svo upp þjónustu hér á þessu svæði að 67% af verkfærum mönnum séu komnir í þjónustustörf á stór-Reykjavíkursvæðinu, það er eins og það sé enginn skilningur á því og að slíkt steypi endanlega kerfinu. Að mínu viti er aðeins eitt svar við þeirri þróun sem átt hefur sér stað, ef menn vilja skapa jafnvægi í byggðinni í landinu. Það svar væri að breyta lýðveldinu Íslandi í sambandslýðveldi hinna fornu fjórðunga og höfuðborgarsvæðisins. Það mundi þýða að til grundvallar væru lögð fimm jafnhá lýðveldi innan sambandslýðveldisins sem bæru ábyrgð á öllum málum innan síns svæðis. Það væri valddreifing valdsins um land allt. Með þeirri aðgerð væri sjálfsagt að hvert svæði hinna fornu fjórðunga gæti gert það upp við sig hér og nú hvort það vildi vera með eða hvort það vildi segja sig úr lögum við hina hluta landsins. Það væri sjálfsagt ef höfuðborgarsvæðið vilt, ef það vill ekki una því að slíkt fyrirkomulag yrði tekið upp, að það fengi þá að stofna sitt borgríki hér. Það væri spurning um mannréttindi. En það er aftur á móti jafnvitlaust og fráleitt að gera ráð fyrir að það sé sanngjarnt að veita þeim það meirihlutavald sem menn eru að tala um til að drottna yfir landinu öllu. Og þá er von að menn spyrji: Fyrst það er svona fast sótt eftir því að fá þetta meirihlutavald, til hvers ætla þeir að nota það, ef þeir fá það? Hvaða hugsun liggur á bak við það að Sunnlendingafjórðungur skuli hafa meirihlutavald á Alþingi Íslendinga? Er það bara upp á punt, er það til að stytta ferðatímann til þings? Hvaða hugsun er á bak við þetta? Ég er sannfærður um að betur færi ef sú stefna yrði ofan á að setjast nú niður og hugleiða í alvöru að við erum að fjalla um stjórnskipulag í þessu landi, ekki mannréttindi. Þau eru ekki á dagskrá undir þessum lið. Þau geta menn kynnt sér með því að lesa mannréttindasáttmála Sameinuðu þjóðanna og fylgst með því hvernig hann er túlkaður í lýðræðislöndunum í kringum okkur. Ef menn aftur á móti vilja setjast niður og hugleiða hvernig við getum tryggt sem mestar efnahagslegar framfarir í þessu landi og sem breiðasta uppbyggingu þess, þá hljótum við að staldra við núna og skoða hvort er skynsamlegra að breyta þessu lýðveldi í borgríki, eins og menn eru að tala um, eða breyta því í sambandslýðveldi. Og ég þarf ekki að skoða minn hug í þeim efnum. Ég er sannfærður um að ef því væri breytt í sambandslýðveldi mundi það þýða gífurlega uppbyggingu alls staðar á Íslandi. Það mundi þýða að í framtíðinni mundu flutningar fólks frá Reykjavík til útlanda stórlega minnka eða leggjast niður. Það eru efnahagslegar forsendur sem munu ráða því í framtíðinni hvort menn búa í þessu landi eða vilja flytja annað. Það er spurningin um hvaða laun verða greidd í landinu. Hver trúir því að það verði til að hækka launagreiðslur í þessu landi að standa þannig að málum að hrúga allri þjónustunni saman á einn blett? Ég ætla hér að víkja örlítið að skiptingu hennar á stór-Reykjavíkursvæðinu: Opinber þjónusta 20.1%, opinber stjórnsýsla 5.7%. Við erum komnir í 25.8% í stjórnsýslu og opinberri þjónustu á þessu svæði. Er nokkur heilbrigð skynsemi á bak við svona skipulag? Hvernig haldið þið að færi fyrir risaveldunum t. d., Bandaríkjunum eða Rússlandi, ef þau tækju nú upp á því að miðstýra jafnmikið og hér virðist gert? Hvernig færi ef þeir tækju sig til og söfnuðu íbúunum saman í eina stórborg í hvoru ríkinu fyrir sig þar sem byggju um 50% af þjóðinni? Ætli það yrði til að auka hagvöxt í Bandaríkjunum ef sú stefna yrði ofan á? Ég segi nei. Ætli það yrði til að auka hagvöxt í Rússlandi ef sú stefna yrði ofan á? Ég segi nei. Auðvitað hlýtur hvert einasta ríki sem byggir á sögulegum grunni og í sögulegu samhengi að gera sér grein fyrir því að þessi stefna leiðir af sér glötun. Hvað gerðist um leið og byggðastefnan hætti að hafa yfirhöndina um 1980? Það var hagvöxtur í þessu landi upp á 4.7% frá 1970 til 1980. Það var aðeins í Japan sem var meiri hagvöxtur. En hvað hefur gerst eftir að flóttinn brast á frá dreifbýlinu? Hagvöxturinn hraðminnkar, vegna þess að við byggjum ekki hagvöxtinn á því að safna fólkinu saman á þann veg að við séum komin með 67% í þjónustu á stór-Reykjavíkursvæðinu. Mér er ljóst að menn vilja yfir höfuð ekki setjast niður og hugleiða þessi mál. Menn vilja bara sitja yfir tertunni og skipta henni á milli sín, eins og formenn stjórnmálaflokkanna gerðu. Menn vilja ekki setjast niður og hugleiða grunnatriði þessara mála. Menn eru algjörlega fastir í þeim hlægilegu forsendum að það eigi að ganga út frá því að það séu fjórir flokkar á Ístandi og það eigi að skipuleggja svo þessi mál að þeir fái allir jafnt út. Það er mikið að ekki er bundið í stjórnarskránni að flokkarnir skuli vera fjórir í framtíðinni svo að forsendurnar raskist nú ekki. Og hvernig skyldi þá kerfið koma út þegar flokkarnir eru orðnir sex? Ég hygg að það væri hollt fyrir þá, sem hafa feilstigið sig í þessari umr. á þann veg að þeir telja að hér sé verið að fjalla um mannréttindi, að setjast niður og hugleiða hvernig staðið er að þessum mátum í lýðræðislöndum Vesturlanda. Hvað ætli yrði sagt í Bandaríkjunum ef menn tækju sig til og brytu niður fylkjakerfið og tækju upp miðstýringu af þessu tagi? Mig undrar það oft, þegar umr. hafa gengið á Alþingi Íslendinga um smápeninga eins og farið hafa í gegnum Byggðasjóð til uppbyggingar úti á landi og umr. um neikvæða vexti í landinu, að þá skuli alveg hafa gleymst sú rosalega eignatilfærsla sem átt hefur sér stað í þessu landi með því að skrá gengi krónunnar stjörnuvitlaust í fleiri áratugi og láta menn hafa matador-peninga niðri í Seðlabanka í staðinn fyrir alvöru fé sem atvinnuvegirnir utan af landi öfluðu. Hvað ætli það séu miklar tilfærslur sem þannig hafa átt sér stað? Kannske veit hv. þm. Guðmundur Garðarsson eitthvað um þessa hluti. Það er í það minnsta mjög trúlegt, miðað við það starf sem hann hefur lengst af gegnt, að hann geri sér grein fyrir því hvaða fjármunatilfærslur hafa átt sér stað. Hvað er langt í að það verði farið að selja þennan gjaldeyri á frjálsum markaði? Hvar eru hugmyndir einkaframtaksins um réttlæti í þessum efnum? Má búast við að það komi tillögur um að seldur verði gjaldeyrir á Íslandi á frjálsum markaði eða á að halda eignaupptökunni áfram ef gengið verður vitlaust skráð? Hvar er virðingin fyrir stjórnarskránni og því að það megi ekki taka af mönnum eignir manna nema fullar bætur komi fyrir? Sannleikurinn er sá, að við höfum hagað okkur kjánalega hvað það snertir að skipuleggja svo uppbygginguna í landinu að hún skilaði sem mestum hagvexti fyrir Íslendinga. Og ég er ekki búinn að sjá að það sé betri kostur fyrir Reykjavík að vera eina borg landsins en hinn kosturinn að vera höfuðborg þessa lands. Mér sýnist sá kostur mun glæsilegri að hún sé höfuðborg landsins. Ég sé ekki neitt stórt eða mikilfenglegt við það að hún verði borgríki norður í höfum.



Herra forseti. Það er alveg með eindæmum hvað þeim hv. formönnum hinna gömlu stjórnmálaflokka á Alþingi virðist vera brátt í brók með að knýja þetta mál í gegnum þingið. Það er engu líkara en þessir oddvitar hinna pólitísku stefna í landinu, fjórir að tölu, telji þetta það mál sem mestu skiptir fyrir framtíð lands og þjóðar á næstunni og líklega í náinni framtíð, með slíku offorsi er á þetta keyrt án þess að líta til annarra átta. Miklu nær væri þessum oddvitum hinna pólitísku stefna og fulltrúum fólksins í landinu að líta í aðrar áttir, þær áttir þar sem meira misrétti ríkir og fremur eru framin mannréttindabrot en í því máli sem það frv., sem hér er nú til umr., varðar. Það er ekkert nýtt að umr. eigi sér stað um ójöfnuð, mannréttindaskort og annað eftir því í þjóðfélaginu. Slíkar umr. hafa átt sér stað alllengi en hafa þó upp á síðkastið tekið fremur á sig þá einkennilegu mynd að fulltrúar stór-Reykjavíkursvæðisins telja sig nú hvað mest skorta mannréttindi miðað við aðra þjóðfélagsþegna í landinu. Svo er komið að það svæði, sem um langan aldur hefur í raun og veru lifað á landsbyggðinni og þeim auð sem þaðan kemur til uppbyggingar í þjóðfélaginu, telur sig nú þurfa að fá enn meira til sín. Það frv. sem hér er til umr. er að mínu viti aðeins tvíþætt. Annars vegar snýst það um fjölgun þm., svo nauðsynlegt sem almenningur í landinu kann nú að telja það að fjölga á Alþingi frá því sem er, og hins vegar að færa aukið vald frá dreifbýlinu til þéttbýlisins á suðvesturhorni landsins, svo vel sem það hefur nú gefist þjóðarheildinni í gegnum árin að hugsa einvörðungu um að byggja upp suðvesturhornið á landinu. Það eru þessir tveir meginþættir sem þetta frv. snýst um. Líklega hvarflar það að æðimörgum í þessu landi -líklega flestum ef ekki öllum öðrum en formönnum stjórnmálaflokkanna - að eitthvað brýnna viðfangsefni sé við að eiga og úr að leysa en að fjölga þm. frá því sem er og að draga meira vald utan af landsbyggðinni hingað á höfuðborgarsvæðið en þegar er. En engu að síður einblína þessir fjórmenningar að því er virðist einvörðungu á þetta, að þetta sé sú líftaug sem fyrst og fremst og öllu öðru fremur komi til með að bjarga heill íslensku þjóðarinnar í náinni framtíð. Sé hægt að knýja þessa breytingu gegnum Alþingi, þá sé öllu borgið. Svo huggulegt sem það er eða hitt þó heldur. Ég er undrandi á því að þetta skuli líklega vera eina sameiginlega hugðarefni fjórmenninganna sem formanna hinna gömlu stjórnmálaflokka í landinu, að knýja þessa breytingu fram á Alþingi. Í ljósi þeirrar skoðunar er það líklega rétt, sem sagt var síðast þegar þetta mál var á dagskrá á Alþingi, að þetta væri merkilegt frv. Merkilegt fyrir þá sök að í eina skiptið a. m. k. um nokkuð langan aldur eru oddvitar hinna pólitísku flokka sammála í einu og öllu um þetta mái. Það er hið merkilega pólitískt séð við þetta mál. Það er rétt sem hv. 5. þm. Vestf. sagði hér í umr. fyrr: Það voru hrikaleg mistök hjá formanni Framsfl. þegar hann lét leiða sig út í þetta. Og hann bætti við efnislega: En meiri menn honum hafa fallið á slíku. - Það er rétt. Þetta eru varnaðarorð hv. 5. þm. Vestf., hv. þm. Ólafs Þ. Þórðarsonar, til 2. þm. Vestf., samflokksmannsins; hæstv. forsrh., formanns Framsfl., að hann hafi ekki gætt nógu vel að sér, hér hafi hann stigið reglulegt feilspor, hliðarspor, sem seint kunni að verða bætt fyrir þó að á engan hátt skuli fullyrt hvort eða með hvaða hætti hlutirnir kunni að æxlast í þessum efnum þegar fram liða stundir. Hv. 5. þm. Vestf. sagði að Framsfl. hefði lagt á það höfuðáherslu að aðskilja ekki kosningalagaþáttinn og stjórnarskrármálið, það ætti að vera sem heild. Á það hefði Framsfl. lagt áherslu að báðir þessir þættir yrðu afgreiddir samhliða hér á Alþingi. Þetta var líka eindreginn vilji Alþýðuflokksins sem var margítrekaður. Alþfl. taldi að þessa tvo þætti ætti ekki að skilja að. Þessi mál, bæði tvö, ætti að afgreiða samhliða á Alþingi. Líklega hefur enginn búist við því að Alþfl. gæti fengið því ráðið þó hann berðist einarðlega fyrir þeirri skoðun en Framsfl. hefði getað fengið því ráðið hefði formanni flokksins ekki orðið fótaskortur á í dansinum við hina þrjá formennina sem að þessu máti standa. Hann er ekki vissari í taktinum en það, formaður Framsfl., að engu er líkara en að aðrir aðilar geti ruglað hann í ríminu, þvælt hann út af sporinu og leitt hann í þær ógöngur sem hv. 5. þm. Vestf. lýsti hér svo rækilega fyrir nokkrum dögum. Ég sé að hv. þm. Þorsteinn Pálsson, formaður Sjálfstfl. nýkjörinn, brosir í kampinn yfir þessum óförum formanns Framsfl. að láta leiða sig í slíkar ógöngur. Ég þarf ekki að taka það fram, þó að það sé raunar sjálfsagt og ekkert sé ég eftir mér í því, að ég var andvígur þessu máli þegar það var til umr. á síðasta Alþingi. Ég er ekki endilega andvígur því í sjálfu sér að leiðrétta það misvægi sem menn eru um að tala að því er varðar atkvæðavægið. Ég tel hins vegar að í þjóðfélaginu séu svo mörg og miklu brýnni verkefni sem leiðrétta þurfi en þetta - ég tala nú ekki um þetta eitt og sér - að engin rök séu til fyrir því að taka þetta mál út úr og leggja til og afgreiða það með þeim hætti sem hér hefur verið gert og nú er lagt til. Ef menn líta til annarra átta er ég þeirrar skoðunar að hvað snertir pólitísk áhrif almennt hafi kjósendur á því svæði sem við hér erum á síst minni áhrif en það fólk, sem býr úti á landsbyggðinni. Allt stjórnsýslukerfið, hverju nafni sem nefnast kann, er smurt - og það vel smurt - og gengur fyrst og fremst fyrir það svæði sem hér er um að ræða. Almenningur úti á landi getur miklu síður hagnýtt sér eða komið á framfæri óskum sínum og þörfum til leiðréttingar sinna mála í gegnum það stjórnsýslukerfi sem hér er smurt af hinni pólitísku forustu allra flokka og gengur fyrir suðvesturhorn landsins. Þess vegna var enn síður þörf á því að rífa þetta mál eitt og sér út úr og afgreiða það. Það er rétt sem hv. 5. þm. Vestf. sagði líka áðan að verið er að auka á miðstýringuna frá suðvesturhorni landsins með þessu. Enn var á hana bætt í lok síðasta árs til óhagræðis fyrir landsbyggðina. Ég tala nú ekki um sjávarplássin með kvótaskiptingunni. Þar er sannkölluð miðstýring á ferðinni. Ekki stóð á hv. 5. þm. Vestf. að standa að því að auka miðstýringuna með því að samþykkja kvótaskiptinguna á Alþingi. Það mál ásamt þeirri þróun, sem átt hefur sér stað með gífurlegum fólksflutningum utan af landi hingað á þéttbýlissvæðin vegna þess misréttis og óréttlætis sem landsbyggðarfólk er beitt, verður líklega til þess að við upplifum mestu fólksflutninga sem um getur í sögu lands og þjóðar ef fram heldur sem horfir vegna þessa máls. Nú liggur fyrir að í fjölda sjávarplássa víðs vegar kringum landið, sem byggja að svo til öllu leyti sína atvinnu og afkomu á fiskveiðum og fiskvinnslu, kemur til með að ríkja allsherjaratvinnuleysi vegna kvótaskiptingarinnar um eða upp úr miðju þessu ári. Hvað hyggjast miðstýringarmenn þá taka til bragðs? Hvað skal þá gera? Hver á þá að framfleyta eða framfæra það fólk vítt og breitt í kringum landsbyggðina sem hefur skapað þann auð sem Ísland byggir á, hefur byggt á og mun byggja á svo fremi sem miðstýringarmennirnir ekki grípa þannig inn í að meina fólki að bjarga bæði sjálfu sér og þjóðarheildinni? Hér í Reykjavík er nú hver sendinefndin á fætur annarri frá þessum sjávarplássum vegna þess geigvænlega útlits sem er á þessum stöðum vegna kvótaskiptingarinnar. Þetta kannast hv. 5. þm. Vestf. við. Ein slík nefnd hefur fundað með okkur þm. Vestf. Hún er vestan af fjörðum, frá Patreksfirði, þar sem menn sjá nú fram á að ef ekkert verður breytt út frá því sem búið er að leggja línur í sambandi við fiskveiðar og fiskvinnslu verði ördeyða, algjört atvinnuleysi, um eða fyrir mitt ár. Hvert er svar miðstýringarmanna við þessu? Hvað skal gera? Við því hafa a. m. k. allt til þessa lítil svör fengist. Nei, það var og er annað brýnna í þessu þjóðfélagi en að fjölga þm. og draga meira vald frá dreifbýli hingað á höfuðborgarsvæðið eins og þetta frv. gerir ráð fyrir.  Með því frv., sem hér var til umr. á síðasta þingi og samþykkt um fjölgun þm., um að draga meiri völd frá dreifbýlinu til þéttbýlisins, fylgdi yfirlýsing formanna stjórnmálaflokkanna þess efnis að jafnframt munu þingflokkarnir, með leyfi forseta, „beita sér fyrir sérstökum aðgerðum til þess að jafna félagslega og efnalega aðstöðu manna þar sem mismununar vegna búsetu gætir helst“. Ekki er að sjá að formenn stjórnmálaflokkanna hv. hafi komið auga á neitt atriði sem gæti fallið undir þessa yfirlýsingu þeirra úr grg. á síðasta Alþingi. A. m. k. er ekki að sjá nein merki þess að neinnar leiðréttingar sé að vænta á öðrum vettvangi en þeim sem þetta frv. gerir ráð fyrir. Hér hafa því a. m. k. enn sem komið er verið gefnar falskar vonir, yfirlýsingar sem ekki verður séð að formenn stjórnmálaflokkanna hafi ætlað sér að standa við í einu eða neinu formi. Þetta er ekki spurning um ríkisstjórn eða þingmeirihluta hverju sinni. Þetta eru loforð þeirra einstaklinga í persónugervingu formanna stjórnmálaflokkanna, sem gefa þessa yfirlýsingu í nafni þeirra, að slíkt skuli gert. Og meðan ekki er staðið við yfirlýsingu af því tagi og fleiri mál koma hér inn á borð þm. til leiðréttingar þeim ójöfnuði, sem fólk víðs vegar í kringum landið býr við, mannréttindaskorti á mörgum sviðum, því fleira fellur undir mannréttindi en kosningarréttur, meðan ekkert bólar á að staðið sé við neitt af þessari yfirlýsingu sé ég ekki, herra forseti, neitt réttlæti í því að láta undan þrýstingi formannanna í þessu máli með því að knýja þetta mál áfram til n. eða afgreiðslu. Ég vil því beina því eindregið til hæstv. forseta að meðan ekkert bólar á að standa eigi við gefna yfirlýsingu formanna stjórnmálaflokkanna um leiðréttingu á öðrum sviðum verði þetta mál stöðvað. Það er engin ástæða til að taka það út úr eitt og sér, ef ekki á að standa við þær yfirlýsingar sem búið er að gefa fólki vonir um, og raunar vissu í mörgum tilfellum, að eigi að framkvæma. Ég lýsi því hér með eftir tillögum fjórmenninganna um það með hvaða hætti og í hvaða tilfellum eigi að leiðrétta það misrétti sem víða viðgengst í þjóðfélaginu og getur fallið undir það að beita sér fyrir sérstökum aðgerðum til þess að jafna félagslega og efnalega aðstöðu manna, þar sem mismunar vegna búsetu gætir helst. Fyrr en slíkar tillögur koma á borð þm. sé ég enga ástæðu til að láta þetta mál halda áfram í gegnum þingið. Eða eru oddvitar hinna pólitísku stefna í landinu virkilega að bíða eftir því að alger upplausn eigi sér stað úti á landsbyggðinni, fólksflótti frá framleiðslustöðunum til bankakerfisins og þjónustuaðilanna hér í Reykjavík, vegna þess að menn ætla að svíkja það sem þeir lofuðu fyrir kosningar? Ég geri a. m. k. ráð fyrir því að hv. þm. í heild talað sé ljóst að slíkur flótti er þegar brostinn á vegna þess gífurlega mismunar og óréttlætis sem landsbyggðarfólk er beitt af stjórnvöldum í landinu. Það er ekki bara á einu sviði eða tveimur. Það er á fjöldamörgum sviðum sem landsbyggðarfólk, fólk til sjávar og sveita vítt og breitt utan suðvesturhornsins á landinu, er beitt slíkri áþján í ójöfnuði og mannréttindaskorti. A. m. k. þeim, sem sæti eiga á Alþingi, ætti að vera orðið ljóst hversu atvarlegt mál hér er á ferðinni. En eigi að síður bólar ekki á neinu í þá átt að hér eigi að bregðast við, laga og bæta annað en það sem lagt er til í þessu frv. Ég tók eftir því að hv. þm. Kjartan Jóhannsson, formaður Alþfl., sagði við umr. síðast þegar þetta mál var á dagskrá: „Við Alþýðuflokksmenn teljum þetta áfanga í réttindabaráttunni.“ Auðvitað er hægt að orða þetta svona. En ég sem Alþýðuflokks- og jafnaðarmaður tel þetta engan áfanga í því að leiðrétta nema því aðeins að þau mál, sem miklu brýnna eru og heitar brenna í ójöfnuði, séu líka tekin með. Hv. þm., formaður Alþfl., sagði líka: „Það á að leiðrétta misréttið hvar sem það er.“ - Það er rétt og undir það tek ég. En mér finnst á skorta að efndir fylgi orðum í þessu efni bæði hjá hv. þm., formanni Alþfl., og hjá þeim fjórmenningum öllum sem beita sér fyrir þessu máli, knýja það hér í gegn en ætla ekkert að gera annað. Hins vegar fannst mér slæmt sem formaður Alþfl. sagði í kjölfar þessara orða. Hann sagði a. m. k. efnislega rétt, ef ekki orðrétt: Það eru engin rök að leiðrétta ekki misvægi atkvæða þó að misrétti sé annars staðar. - Það hryggir mig að slíkt skuli koma úr munni jafnaðarmanns, formanns Alþfl., merkisbera jafnaðarstefnunnar í landinu. Þetta gat komið úr munni hinna þriggja og ég held að ég hefði ekkert talið óeðlilegt við það, en þetta átti ekki að geta komið úr munni formanns Alþfl. Eitt meginsjónarmiðið í jafnaðarstefnunni er að leiðrétta málin, en fyrst og fremst þau sem eru mest á skjön og bitna með hvað mestum þunga og óréttlæti á fólki, láta hin atriðin sem eru smærri, bitna á færri og hafa ekki eins mikil áhrif til ójöfnuðar, frekar bíða. Í ljósi þessa sjónarmiðs jafnaðarstefnunnar hefði átt að snúa sér frekar að öðrum þáttum til leiðréttingar í þjóðfélaginu sem eru þess eðlis að verið er að þrúga hundruð þúsundir fólks í landinu með alls konar óréttlæti, mannréttindaskorti, áþján, á hinum ýmsu sviðum. Hvað mundu t. d. hv. þm. Reykvíkinga segja, hvar í flokki sem þeir eru - mér sýnist að í þessu máli skipti engu máli hvar í flokki menn eru, þetta er eina óréttlætið sem þessir einstaklingar sjá í þjóðfélaginu að leiðrétta þurfi - ef börn þeirra fengju skólavist í 4–6 vikur á skólaárinu eins og hundruð barna úti um allt land, til sveita, í hinum smærri sjávarplássum verða við að búa? Ætli þessi hv. þm. rykju ekki upp til handa og fóta og teldu þetta mannréttindaskort þessum þegnum til handa? Ég hygg að svo yrði og ég væri þeim sammála. En það er ekki að sjá að gilda eigi sama um aðra þegna þessa þjóðfélags sem búsettir eru annars staðar og hafa í gegnum árin og aldirnar orðið til þess að lyfta Grettistaki, þeirri byltingu í íslensku þjóðfélagi sem orðið hefur, með því að setja sig niður á þessum framleiðslustöðum á landinu en ekki í þjónustugreinunum einvörðungu. Hægt er að telja hér upp ótal þætti þar sem landsbyggðarfólk til sjávar og sveita er beitt slíku ofríki og óréttlæti að engu tali tekur og raunar furðulegt að það fólk sem hér á hlut að máli skuli ekki fyrir löngu síðan hafa bylt því stjórnarfari sem hefur lagt þennan klafa á þessa einstaklinga í gegnum árin. Sem betur fer eru Íslendingar ekki byltingarsinnaðir. En það kann að koma að því, verði áfram haldið á sömu braut og gert hefur verið, að menn sjái þann einn kost færan að knýja bæði fjórmenningana sem að þessu frv. standa, formenn stjórnmálaflokkanna, svo og aðra sem hafa byggt upp óréttlætið í þjóðfélaginu, viðhaldið því og ætla sér að halda því áfram, með illu ef ekki góðu til að hverfa af þeirri braut sem stefnt hefur verið á. Ég sé að hv. þm. Friðrik Sophusson, fulltrúi Reykvíkinga og varaformaður Sjálfstfl., tekur þetta sem eitthvert gamanmál.

Ég var að brosa til þín.

En þetta er ekki gamanmál í augum þess fólks sem við þetta býr enda hefur sá hv. þm. ekki séð sér fært að hafa búsetu á þeim svæðum sem verst eru leikin. Það er þægilegra hér við bæjardyrnar. Þægindin eru meiri, lífskjörin eru betri.  Ég hef sagt áður og segi enn: Hvað skyldu þessir blessaðir menn segja, fjórmenningarnir, svo og aðrir sem aftan í þeim hanga í þessu máli, ef þeir þyrftu mánaðarlega að borga rúmlega helming af sínum tekjum til að hita íbúðarhúsnæðið sem þeir búa í? Hvað skyldu þeir segja? Skyldi það opna augu þessara manna fyrir því óréttlæti sem þar er um að ræða? Ég er mjög efins í því að það dygði. Skyldi það duga til að leiðréttingar fengjust á fleiri sviðum á því óréttlæti sem við verðum að búa við úti á landi ef þessir sömu einstaklingar, sem flytja þetta frv., vilja ráða ferðinni? Skyldi það duga ef þeir ættu að búa við svipuð samgönguskilyrði og við landsbyggðarfólk búum við árið um kring? Ég er efins í því að það dygði. Ég ætla ekki þessum hv. þm. að þeir viti ekki hvað um er að ræða. Ætli það dygði til ef til viðbótar þessu tvennu kæmi mismunurinn á menntunarmöguleikum úti á landsbyggðinni miðað við það sem þeir og þeirra búa við hér á þessu svæði? Ætli þeir mundu láta sér lynda að vera afkróaðir, einangraðir í 6–9 mánuði á ári hér á Reykjavíkurgötum, komast ekki út fyrir það eins og fjöldinn allur af fólki úti á landsbyggðinni hefur látið sér lynda? Ætli það dygði til að þeir þyrftu að búa við svipaða félagslega þjónustu á svo til öllum sviðum og fólk úti á landsbyggðinni býr við? Ég efast um að þó að allt þetta kæmi til dygði það til að breyta hugarfari stjórnvalda til þessara mála til hins betra frá því sem nú er. Líklega væri aðeins eitt sem dygði. Það væri nokkurs konar herskylda á þetta lið allt saman upp til hópa í þeim dúr að skylda þá til að búa á þeim svæðum, sem þeir hafa dæmt til þess að verða útundan svo árum og áratugum skiptir, í nokkur ár samfleytt þannig að þeir fyndu fyrir því af eigin raun hvað hér er um að tala hjá því fólki sem við þetta býr. Líklega væri það það eina sem dygði ef á annað borð er hægt að breyta hugarfari þessara einstaklinga frá því sem það er og hefur verið. Ég skal ekki, herra forseti, að þessu sinni hafa þessi orð öllu fleiri. Hægt væri að halda margra klukkutíma langar ræður um það óréttlæti, það misrétti, sem viðgengst allt of víða í þjóðfélaginu milli þeirra sem búa á því svæði sem stór-Reykjavíkursvæði kallast og hinna sem byggja hinar dreifðu byggðir í landinu. Þættir þess óréttlætis sem þar er um að ræða eru nánast óteljandi. Hafi nokkurn tíma verið á því þörf að stjórnvöld gerðu sér grein fyrir því hversu geigvænlegt vandamál hér er um að ræða, áþján á íbúa landsbyggðarinnar, klafa sem þeim hefur verið gert að búa við af stjórnvöldum, hefur aldrei verið meiri þörf en nú. Því að haldi áfram sem horfir í þessum málum öllum er ekki langt í það að alger fólksflótti bresti á frá plássunum til sjávar og sveita, sem sjá um framleiðsluþætti þjóðfélagsins, á það svæði sem við hér erum á og sinnir fyrst og fremst þjónustu og úrspili úr þeim gögnum og gæðum sem fólk úti á landi leggur þeim í hendur. Það yrði fljótt að minnka í buddunni hjá Reykvíkingum og öðrum sem búa við þetta landshorn ef svo yrði að sorfið landsbyggðarfólki að það sæi sér þann einn kost að flýja vegna rangrar stefnu stjórnvalda um langt árabil, ójöfnuð á svo til öllum sviðum sem það verður við að búa. Þeir yrðu þá ekki margir eða lengi á launum í Háskólanum ef þetta fólk flyttist utan af landsbyggðinni til þessa svæðis hér. Það stækkaði þá gatið í fjárlagagerðinni til þess að greiða prófessorum svo og ýmsum öðrum álíka laun til að sjá um þá þætti sem þeir nú sjá um. Það mundi víða minnka og fljótt ef með þessu stjórnarfari verður haldið svo á málum að landsbyggðarfólk sjái þann kost einan að yfirgefa heimasvæðið vegna rangrar stjórnarstefnu, vegna óréttlætis, skammsýni stjórnvalda og flykkist hingað á suðvesturhornið. Ég held að þm. almennt ættu að gera sér grein fyrir því hversu geigvænlega stórt þetta vandamál er. Ég ítreka að lokum, herra forseti, að ég legg áherslu á að staðið verði við þær yfirlýsingar sem formenn stjórnmálaflokkanna gáfu í grg. með hinu fyrra frv. um leiðréttingar á fleiri sviðum. Fyrr en þær eru komnar hingað á borð þm. er engin ástæða til að láta þetta mál halda áfram í gegnum þingið. Gera verður þá kröfu til þessara fjórmenninga að þeir standi við gefin fyrirheit. Við tökum ekki orðin gild lengur. Við höfum margoft heyrt fjálglegar yfirlýsingar manna um að nú skuli leiðrétt það ranglæti sem viðgengst. Nú er komið að því að standa við það. Ég krefst þess, herra forseti, að þetta mál verði nú stöðvað og það ekki látið halda áfram lengra fyrr en við fáum á borðið leiðréttingar og úrbætur á öðrum sviðum.



Herra forseti. Það frv. til kosningalaga sem hér er til umr. á sér langa og að mörgu leyti sérstæða sögu. l. flm., hv. þm. Þorsteinn Pálsson, mælti fyrir því með fáeinum orðum á næturfundi nú fyrir jólin. Í ræðu hans er ekki að neinu ráði fjallað um frv. svo að af henni er ekki mikið hægt að fræðast um hvað flm. eru að fara. Forsrh. gerði nokkra grein fyrir málinu hér í fyrri viku. En svo vel ber í veiði að á þinginu í fyrra voru drög að þessu frv. prentuð sem fskj. með frv. til stjórnskipunarlaga og 1. flm. stjórnskipunarlagafrv., hv. þm. Geir Hallgrímsson, flutti þá ítarlega framsöguræðu. Í henni rakti hann nokkuð hvað fyrir flm. og höfundi vakir, þó ekki væri minnst þar á meginatriði, svo sem hver hinn undanskildi tilgangur frv.-flutningsins er og hver eru líkleg áhrif þessarar lagasetningar á stjórnmálaþróun og hver yrðu áhrif á framtíðarviðgang þessa þjóðfélags, ef kosningalög verða sett skv. frv. þessu. Aðdragandi þessa frv.-flutnings er orðinn næsta langur. Síðasta kosningalagabreyting 1959 var gerð til þess að gera Sjálfstfl. kleift að stjórna landinu með hvaða einum flokki sem væri. Það varð ekki gert nema bylta þáverandi kjördæmaskipun og það gerðu þeir með stuðningi Alþb. og Alþfl. Það valdamunstur sem þá var myndað entist allt til 1971, að viðreisnarstjórnin hrökklaðist frá völdum, enda var þá Alþfl. orðinn lítils megnugur og lentu viðreisnarflokkarnir úti í kuldanum. Fljótlega hófu þeir sönginn þar um óþolandi misvægi atkvæða og að íbúar í dreifbýli hefðu margfaldan atkvæðarétt. Ekki varð þessum talsmönnum mannréttinda tíðrætt um aðstöðumun dreifbýlisbúa á öðrum sviðum né heldur mismunandi starfssviðs dreifbýlisþm. og þm. hér í Reykjavík og á Reykjanesi. Þeir létu þess ekki getið í ræðum sínum að venjulega hafa tveir af hverjum þrem alþm. verið búsettir í Reykjavík og á Reykjanesi og hefðu að sjálfsögðu aldrei liðið að nágrannar þeirra eða heimabyggðir væru órétti beittar. Herópið um misvægi atkvæða varð því tilhæfulaust, enda var það ekki sprottið af lýðræðisást heldur voru þeir sem fyrir því stóðu einkum með í huga að styrkja pólitíska stöðu sína. Búsetuþróun í landinu getur að sjálfsögðu haft í för með sér breytingar á kosningalögum og stjórnarskrá og auðvitað hefur hér átt sér stað nokkur búseturöskun. Þess vegna lýsti Framsfl. sig loks reiðubúinn til þess að taka þátt í umr. um breytingu á stjórnarskrá og kosningalögum. Gekk okkur það til að reyna að ná fram sanngjarnri leiðréttingu sem miðaði þó að sem jafnastri lífsaðstöðu þegnanna í landinu. Í framhaldi af þeirri viðleitni tel ég að unnt sé að samþykkja þá breytingu á stjórnarskránni sem nú er til meðferðar í þinginu, þar sem gert er ráð fyrir að núverandi kjördæmaskipan haldist, kosningarréttur verði færður úr 20 í 18 ár og heimilað að þm. fjölgi nokkuð á helstu þéttbýlissvæðunum. Þetta tel ég að unnt sé að samþykkja og þess vegna stend ég að stjórnarskrárbreytingunni, þótt mér sé hins vegar mikill efi í huga, að eðlilegt sé að taka þetta eina atriði út úr heildarendurskoðun stjórnarskrárinnar, sem komin er á lokastig. Ég er hins vegar ekki samþykkur þeirri útfærslu í kosningalögum sem gert er ráð fyrir í frv. þessu. Kosningalagafrv., ef að lögum yrði, miðar ekki að jöfnun lífsaðstöðu þegnanna í landinu. Reyndar má fullyrða að við gerð þessa frv. hafi fólkið í landinu gleymst. Þetta er frv. fyrir flokkana í landinu, sem skyndilega eru orðnir aðalatriðið, ekki kjósendur, ekki fólkið. Til þess að tryggja ákveðnum flokkum bætta áhrifastöðu á Alþingi, og raunar einnig einstökum flokksfélögum, hefur höfundum frv. komið saman um að leggja niður þá eðlilegu reiknireglu við úthlutun þingsæta í kjördæmum sem við höfum búið við, „reglu hæsta meðaltals“, sem kennd er við d'Hondt, og hafa komið sér niður á fádæma vitlausa og meingallaða reiknireglu, þar sem skipting þingsæta innan hvers kjördæmis er í mörgum tilfellum í engu samræmi við vilja fólksins í viðkomandi kjördæmi. Kjósendur í hverju einstöku kjördæmi eiga að ráða sínum þm. að mínum dómi. Það tel ég að sé lýðræði, en ekki að láta kjósendur í einhverju allt öðru kjördæmi ákveða þm. í kjördæmi víðs fjarri. Það er hægt að rekja mörg dæmi þess úr fyrirfarandi kosningum að menn með miklu hærri atkvæðatölu hefðu verið felldir fyrir mönnum með miklu lægri atkvæðatölu hefðu þessar tillögur verið orðnar að lögum. Þetta er óviðunandi og ólýðræðislegt fyrirkomulag og því verður að breyta. Þá er þess að geta að þær reiknireglur sem Þorkell Helgason á Reiknistofnun Háskólans kom sér niður á eru mjög flóknar. Óvissa um það hverjir kjörnir hafi verið alþm. verður mun meiri en áður þar til talningu er að fullu lokið. Kosningaspár allar verða því óöruggari og hætta á mistökum eykst. Þetta eru reglur fyrir flokkana en ekki fólkið. Að vísu má segja að Framsfl. sé þar undanskilinn þar sem þingstyrkur hans kemur til með að minnka að öðru óbreyttu. Ég er ekki að biðja um einhver forréttindi Framsfl. til handa. Ég tel eðlilegt að þegar við fáum fjórðung atkvæða í landinu fáum við um fjórðung þingsæta. Ég geri heldur ekki kröfur til einhverra ósanngjarnra forréttinda handa dreifbýliskjördæmunum. En ég geri þá kröfu að fólkið í hverju einstöku kjördæmi fái að ráða því hverjir eru fulltrúar þess á Alþingi. Við bindum í stjórnarskrá að hvert kjördæmi hafi í það minnsta fimm þm. og Norðurl. e. og Suðurland sex hvort kjördæmi og þessa fulltrúa á fólkið í hverju einstöku kjördæmi að velja með lýðræðislegum hætti, en ekki kjósendur í allt öðrum kjördæmum að ákveða það eftir á hverjir hafa verið kjörnir. Kjósendur á Reykjanesi eiga að ákveða þm. Reykjaness en ekki ákveða þm. Vestfirðinga. Það eiga Vestfirðingar sjálfir að gera. Uppbótarþingmönnum á síðan að úthluta til jöfnunar milli flokka að kosningum loknum. Reikniregla sem við höfum búið við og kennd er við d'Hondt er auðvitað miklu eðlilegri en þessi óskapnaður. Því til sönnunar má benda á að hún verður áfram notuð við kosningar til sveitarstjórna, enda mundi Sjálfstfl. t. d. enga möguleika hafa til þess að ná meiri hluta í borgarstjórn Reykjavíkur ef svona óskapnaður yrði tekinn upp. Þá er að geta um enn eitt markmið, sem átti að hafa að leiðarljósi við breytingar á kosningalögum, þ. e. að auka áhrif kjósenda á val frambjóðenda til þingsetu. Þessu markmiði hefur ekki heldur verið náð með því frv. sem hér er til umr. Ákvörðun um röðun frambjóðenda á lista er vandasöm o engin einhlít aðferð hefur verið fundin upp til þess. Ég tel sjálfsagt að einungis kjósendur hvers lista eigi að ráða röðun á listanum. Ég tel einnig æskilegt að sem flestir flokksmenn taki þátt í þeirri röðun. Þá vaknar sú spurning hvernig unnt sé að samræma báðar þessar leiðir. Við höfum búið við tiltölulega trausta stjórnmálaflokka og þeir hafa verið kjölfesta í stjórnskipulagi okkar. Flokkarnir hafa verið skipuleg samtök manna sem hafa skipað sér saman um sameiginlegar hugsjónir og lífsviðhorf. En sú skipan hefur því miður riðlast í seinni tíð með alls konar laustengdum samtökum. Ég hallast helst að því að heppilegast væri að fara þá leið að flokkarnir bæru fram óraðaða framboðslista og kjósendum listans gæfist þá tækifæri til að raða á listann á kjördegi. Þessi leið hefur ýmsa ókosti, en ég er þó orðinn þeirrar skoðunar að hún sé vænlegust til að tryggja áhrif óbreyttra kjósenda. Opin prófkjör eða hálfopin eins og tíðkuð hafa verið nú um sinn, þar sem kjósendum gefst kostur á að raða upp á framboðslista annarra flokka, er afleitur kostur og ódrengilegur. Eins og ég hef þegar tekið fram sé ég marga og stóra galla á þessu frv. til kosningalaga. Meiri hl. miðstjórnar Framsfl. samþykkti í fyrra að fallast á kosningalög sem gengju í þessa átt. Þrátt fyrir samþykkt miðstjórnar get ég ekki fengið mig til að fallast á kosningalög eins og þau yrðu skv. þessu frv. Þess vegna heiti ég á alla þm., sem hafa komið auga á hina alvarlegu annmarka frv., að sameinast um að reyna að knýja fram breytingar á frv. svo að við þurfum ekki í framtíðinni að búa við svo afleit kosningalög. Mér er það ekki sársaukalaust að verða viðskila við marga ágæta flokksbræður mína í þessu máli. En ég þykist þess fullviss að samþykkt frv. í þessu formi verði til þess að rýra mjög óeðlilega hlut dreifbýlisins og einnig stórlega hlut Framsfl. Hvorugt tel ég þjóðfélaginu til heilla.



Herra forseti. Aðeins örfá orð vegna ummæla 3. þm. Vestf. Ég eyddi engu púðri á 3. þm. Reykn., ekki neinu. Ég taldi það ekki þess virði að eyða púðrinu. Mér fannst aftur á móti athyglisvert að hv. 3. þm. Vestf. taldi ástæðu til að skjóta dálítið á 2. þm. Vestf. Það er rétt metið hjá hv. 3. þm. Vestf. að vissulega var þar um spurningu að ræða gagnvart þeirri þróun sem hér fór fram. Hitt er athyglisvert, að menn virðast vera svo bláeygir enn í þessum sal að þeir trúi því að formönnum stjórnmálaflokkanna sé einhver alvara með því að þeir ætli að leggja fram tillögur til að jafna lífskjör í landinu. Menn trúa því að þeim sé einhver alvara með þær hugmyndir. Það er eins og menn trúi því að það skorti fyrst og fremst tíma til þess að þeir setjist nú niður og hugsi sín mál. Það stendur ekki til að leggja fram neinar tillögur sem marktækar eru á því sviði, það blasir við. Það var eitt af því sem þeir urðu sammála um að taka út úr textanum, ef menn bera saman hvernig hann var í fyrra og hvernig hann er núna. Það er framþróun á samvinnunni. Þetta er alvaran sem blasir við. En hinu má aftur á móti formaður Sjálfstfl. gera sér grein fyrir, að hann er ekki með þessu að byggja upp sterkan Sjálfstfl. fyrir framtíðina. Ég veit satt best að segja ekki hvort hinir gömlu foringjar flokksins hefðu talið það trúverðugt til að styrkja sjálfstæði þessarar þjóðar að vinna svo að þessum málum að það væri fyrirsjáanlegt að fjölgun þingflokkanna er fyrst og fremst það sem blasir við sem staðreynd félagsfræðilega. Og ef hv. 1. þm. Suðurl., Þorsteinn Pálsson, telur að sú fjölgun komi aðeins á vinstri kanti íslenskra stjórnmála er það mikil bjartsýni. Sögulega séð hefur slíkt hvergi gerst á Vesturlöndum þar sem slíkt kerfi hefur verið tekið upp. Það er líka hægt að deila innan Sjálfstfl. ef kerfið er þannig upp sett að það bjóði upp á möguleika til þess að örfáir aðilar hafi jafnmikið vald og heill hópur. Og barnaskapurinn að telja að þeir séu að vinna í þágu framtíðarinnar með þessu er alveg ömurlegur. Það er ákaflega sjaldgæft að menn setjist niður eftir að þeir hafa sett fram einhverja stefnu og endurskoði sína afstöðu og breyti henni - endurskoði hana á þann veg að þeir taki skynsamlega ákvörðun eftir að hafa verið búnir að taka vitlausa ákvörðun. Skapmiklir menn gera þetta þó stundum. Mér verður hugsað til þess þegar 1. þm. Vestf., sem er með skapstærstu mönnum þingsins, stjórnaði einu sinni fiskveiðum hér við land og gaf fyrirmæli um að það mætti fara á síldveiðar og salta um borð. Með þessu móti taldi hann að hann kæmist fram hjá því vandaverki að úthluta til allt of margra því veiðimagni sem þurfti að skipta. Jú, undir harðri stjórn og skörungsskap voru útgerðarmenn skikkaðir til að útbúa sína báta með aðstöðu fyrir tunnur um borð, það vantaði ekki, og þeir fóru á miðin og fengu í einu kasti það mikið af síld að það entist hásetunum til að salta í hálfan mánuð. Og hún flaut dauð um allan sjó út af Reykjanesi, þessi síld. Þeir komust að því, skipstjórarnir, að afköstin yrðu meiri hjá hásetunum ef þeir færu upp að landi og hefðu bátana bundna við bryggju og söltuðu þar, enda var ekkert í reglugerð ráðh. sem bannaði að það væri saltað þar sem sléttari væri sjór. Og bundnir við bryggjuna unnu þeir við að salta síldina, en stúlkurnar, sem áður höfðu unnið þetta verk í landi og kunnu það nokkuð sómasamlega, stóðu á bryggjustöplunum og höfðu gaman af. En það endaði með því að menn létu ekki hlæja að sér lengur. Þeir söfnuðu liði, héldu á fund ráðh. og tjáðu honum að annaðhvort mundi hann afnema þessa vitleysu eða þeir gerðu hann landsfrægan fyrir tiltækið. Hann tók þá skynsamlegu ákvörðun eftir að hafa hugsað sig um, og varð maður að meiri, að hann afnam vitleysuna. Og síldarstúlkur héldu áfram að salta síld en sjómenn að sjá um veiðina. Ég á ekki von á að formenn stjórnmálaflokkanna setjist nú niður og hugsi. Það væri undarlegt tiltæki ef þeir tækju upp á því. Þó gæti hugsast að það rynnu á þá tvær grímur ef, þeir gerðu sér grein fyrir að fyrirsjáanlegur fjöldi þingflokka eftir að þetta kerfi er komið á er lágmark átta - þeir gætu orðið fleiri - og það er hugsanlegt að þeir færu að spyrja sjálfa sig að því hvort auðvelt væri að mynda ríkisstjórn í þessu landi ef við höldum áfram á þeirri braut. - En ég vil undirstrika að ég geri ekki ráð fyrir að þeir taki upp á því að hugleiða þessi mát, því að hér virðist ákvörðunin tekin eftir reglunni sem Staðarhóls-Páll hafði forðum, þegar hann sigldi góðu skipi: Ýtar sigla austur um sjó öldu jónum káta. Skipið er nýtt en skerið er hró og skal því undan láta.



Herra forseti. Mér finnst við þm. eiga kröfu til þess á hendur flm. þessa frv. að fá um það vitneskju, í ljósi gefinna yfirlýsinga með hinu fyrra, hvort og þá með hvaða hætti hefur verið áformað að standa við þá yfirlýsingu. Ég uni því ekki að enginn þeirra flm. skuli verða við þeim tilmælum að veita hv. þingdeild vitneskju um hvort farið er að vinna að tillögugerð um það með hvaða hætti eigi að leiðrétta á fleiri sviðum, eða hvort meiningin sé í raun og veru sú, sem ég er farinn að óttast, að hér eigi að svíkja það sem lofað var. Ég vil fara þess á leit, herra forseti, að umr. verði a. m. k. ekki slitið fyrr en einhver flm. sér sér fært að gefa um það vitneskju hvort og þá með hvaða hætti er farið að vinna að því að standa við þá yfirlýsingu sem fylgdi í grg hinu fyrra frv. og hér hefur verið margoft vitnað til. Ég uni því ekki að þm. almennt fái ekki einu sinni vitneskju um það hvort á að standa við þá yfirlýsingu og þá í hvaða formi það kann að verða gert. Mér finnst það ekki sæmandi, allra síst formönnum stjórnmálaflokkanna, að þeir fái komið málinu hér í gegnum umr. og í gegnum þingið án þess að standa skil loforða sinna. Og það skiptir mig engu máli hver þessara fjórmenninga það verður, ef það verður einn, sem gerir hv. þingdeild grein fyrir því hvað búið er að vinna í þessu máli. Vissulega væri ánægjulegt að þeir fengjust allir til að tjá sig um hvort á að standa við hin gefnu fyrirheit. Ef ekki fást um það upplýsingar frá flm. sjálfum við þessa umr. hvort við þetta á að standa og með hvaða hætti þá fer ég að hallast að því að menn ætli að svíkja í þessu máli. Það er óhugur í mér við þögn þeirra fjórmenninganna þegar spurt er hvernig þessu máli sé komið sem lofað var. Svo langur tími er liðinn síðan yfirlýsingin var gefin að það er ekki til mikils ætlast þó að við fáum um það vitneskju hvort farið er að vinna að því að standa við þá yfirlýsingu. Ég ítreka, herra forseti, að mér finnst það lágmarkskrafa að þm. fái að vita það strax við þessa umr. hvað líður efndum á gefnum fyrirheitum um að leiðrétta óréttlætið á fleiri sviðum en þessu. Sú yfirlýsing verður að koma frá foringjum stjórnmálaflokkanna sem lofuðu þessu fyrir síðustu kosningar. Frá öðrum getur hún ekki komið. Þaðan verður hún að fást.



Vegna orða hv. þm. vill forseti taka fram að hann getur ekki knúið einn eða neinn til umr. hér í hv. Alþingi. En með gleði skal ég gefa hverjum þeim orðið sem vill halda áfram umr. um þetta mál. En nú eru ekki fleiri á mælendaskrá og þessari umr. er því lokið.