Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ég hef undirstrikað við þessa umræðu að ég virði skoðanir hv. stjórnarandstöðu og sannfæringu fyrir því sem hún les úr dómi Hæstaréttar. Ég skildi reyndar dóminn á sama hátt við fyrsta yfirlestur. En þegar ég las V. kafla í atkvæði meiri hluta Hæstaréttar ítrekað taldi ég mig skilja hvað meiri hluti Hæstaréttar er að fara. IV. kafli atkvæðis meiri hlutans styrkti þetta álit mitt. Ég er ekki þar með að segja að aðrar skoðanir eða mat eigi ekki rétt á sér. Ég hef ætíð gert mér far um að vera gagnrýninn á eigin niðurstöðu og gera ráð fyrir að niðurstaða mín gæti verið röng. Það er reyndar fyrsta boðorðið þegar stundaðar eru vísindalegar rannsóknir að menn forðist að finna sannleikann, trúa gagnrýnislaust í staðinn fyrir að skilja og rökstyðja. Ég hef vandað mig við að segja ekki um skoðanir annarra að þær séu vitleysa eða rangar. Ef við hv. þm. virðum ekki skoðanir hvers annars þá líkist umræðan trúardeilum í staðinn fyrir að vera málefnaleg umræða sem varpað gæti ljósi á viðfangsefnið. Mér finnst nokkuð skorta á að ég mæti sama viðmóti hjá hv. stjórnarandstöðu, því viðmóti að ég megi skilja dóm Hæstaréttar á annan hátt en hún, að ég megi hafa aðra sannfæringu en hún. Herra forseti. Fallið hafa ótrúlega þungar ásakanir. Mannréttindabrot. Undir mannréttindabrot flokka ég þegar ríkisvaldið tekur fólk af lífi án dóms og laga, þegar ríkisvaldið stundar pyndingar, þegar ríkisvaldið notar hópnauðganir í stríðsrekstri, þegar ríkisvaldið heldur fólki í fangabúðum vegna skoðana sinna eða trúar eða jafnvel af tilviljun árum saman. Það er í mínum huga mannréttindabrot. Við höfum séð slíkt hjá talebönum í Afganistan, Saddam Hussein, hjá Stalín og Hitler. Ég hef velt því fyrir mér hvort það geti verið að það að taka tillit til tekna fjölskyldu þegar veita á bætur úr sameiginlegum sjóði ríkisins megi setja í flokk með mestu grimmdarverkum mannkynssögunnar. Er ekki verið að þynna út hugtakið mannréttindi, herra forseti? Þá hafa fallið orð um brot á stjórnarskránni. Ég hef svarið eið að stjórnarskránni og það er mér mikils virði og það er mér mikið atriði. Það er ekki eitthvað sem ég hef gert léttum huga. Stjórnarskráin er lífakkeri einstaklingsins og vörn hans gegn ofríki ríkisvaldsins. Getur það verið að minn skilningur á dómi Hæstaréttar og sannfæring mín sé svo miklu minna virði en skilningur og sannfæring t.d. hv. þm. Þuríðar Backman að hún geti leyft sér að segja mig brjóta eið minn að stjórnarskránni? Mér er þetta mikið mál, herra forseti. Slíkar fullyrðingar hef ég nóterað eftir hv. þingmönnum stjórnarandstöðunnar, hv. þm. Ögmundi Jónassyni, hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni, hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni og hv. þm. Þuríði Backman og fleirum. Þau hafa ekki sett fyrirvara eins og ,,ég tel`` eða ,,ég skil það þannig`` heldur hafa þau fullyrt: ,,Þetta er stjórnarskrárbrot. Þetta er mannréttindabrot.`` Meira að segja hef ég grun um að einhver hafi sagt ,,vísvitandi`` sem er enn þá verra. Er ég ásamt öðrum stjórnarliðum í þessum hópi ómenna mannkynssögunnar eða eru þessi orð úr ræðustól hins háa Alþingis bara orðin tóm, kjaftæði, blaður? Mér líkar hvorug lausnin, herra forseti. Hvernig fæ ég úr þessu skorið, herra forseti? Má ég ekki gera þá kröfu til hv. stjórnarandstöðu að hún líki ekki pólitískum andstæðingum sínum við ótínda glæpamenn í hita leiksins? Þegar leið á 2. umr. í gær urðu orðin enn heiftúðugri og dómarnir harðari. Það er kannski skiljanlegt ef hv. stjórnarandstaða er svo sannfærð um að hún ein hafi höndlað sannleikann og dóm Hæstaréttar beri að skilja bara á þann hátt sem hún gerir. Þá er hún eins og trúboði sem er að reka út illan anda. Hún trúir og þá skil ég hana. Herra forseti. Ég er ekki að kveinka mér undan málefnalegri umræðu. En ég vil ekki að sannfæring mín sé metin minna en sannfæring annarra. Ég hlýt að eiga þann sama rétt og aðrir að hafa sannfæringu og mega skilja dóm Hæstréttar eins og ég skil hann. Herra forseti. Hvernig komst ég að þeirri niðurstöðu sem ég hér hef lýst? Upphaflega, við fyrsta yfirlestur dómsins, hafði ég sama skilning og hv. stjórnarandstaða. Ég las niðurstöðu dómsins, dómsorðið, og ég las kröfu Öryrkjabandalagsins og af þeim yfirborðskennda yfirlestri komst ég að þeirri niðurstöðu að ekki mætti taka tillit til tekna maka þegar bætur öryrkjans voru ákveðnar. En svo fór ég að lesa IV. kafla í atkvæði meiri hluta Hæstaréttar og það var sérstaklega ein setning sem kom mér á sporið að það gæti verið að Hæstiréttur væri að meina eitthvað annað og það var eftirfarandi setning, með leyfi herra forseta: ,,Verður tæpast annað sagt en að réttur öryrkja til framfærslu fjölskyldu sinnar verði smár hafi hann aðeins tekjur, sem nema grunnörorkulífeyri.`` Hafi hann aðeins tekjur sem nema grunnörorkulífeyri, þ.e. 18 þús. kr. á mánuði, þá er réttur hans til framfærslu fjölskyldunnar smár. Síðan í sama kafla atkvæðis meiri hlutans stendur nokkrum sinnum að þetta séu ákveðin lágmarksréttindi sem miðuð séu við einstakling, en að löggjafinn geti sett upp skipulag sem ákveði þessi lágmarksréttindi. Þegar ég hafði lesið þetta og sérstaklega þegar ég las orðin ,,á þann hátt`` sem menn hafa deilt mikið um, þá komst ég að þeirri niðurstöðu að Hæstiréttur væri í rauninni að segja að hver einstakingur yrði að hafa ákveðið lágmark til þess að leggja fram til fjölskyldu sinnar til þess að halda reisn sinni og það lágmark sem hingað til hefur verið ákveðið 18 þús. kr. væri of lágt. Þetta var það sem ég las úr dómi Hæstaréttar og ég hlýt að mega hafa þessa sannfæringu mína í friði fyrir öðrum. Ég held að ég fari ekki nánar út í þetta. Ég fór í gegnum þetta við 1. umr. þannig að ég held að ég láti það duga. En það er niðurstaða mín að það megi taka tillit til tekna fjölskyldu þegar ákveðnar eru bætur úr sameiginlegum sjóði landsmanna. Herra forseti. Gætum við komist af án þess að setja ný lög? Því var haldið fram í byrjun umræðunnar, en ekki eins mikið núna enda má segja að ef maður lítur á 5. mgr. 17. gr. laga um almannatryggingar þá stendur þar, með leyfi hæstv. forseta: ,,Nú nýtur aðeins annað hjóna örorkulífeyris og sameiginlegar tekjur þeirra hjóna eru ekki hærri en 1.086.048 kr. á ári`` --- það hefur reyndar verið hækkað síðan --- ,,og skal þá greiða tekjutryggingu til viðbótar lífeyri þess að upphæð ...`` Í þessari málsgrein er sagt um mörkin og að það megi borga tekjutryggingu. Svo stendur að hafi hjón hins vegar tekjur umfram þessi mörk þá eigi að skerða tekjutrygginguna um 45% þeirra tekna sem umfram eru. Nú er spurningin: Hvað fellur eiginlega niður við dóm Hæstaréttar? Hvernig getur maður borgað út lífeyri? Ég hef spurt að því. Hvað á að borga? Á að miða við að seinni málsliðurinn falli niður og þá bara af þeirri tekjutryggingu sem er undir mörkunum en hinir fái ekkert sem eru yfir, sem hafa fengið eitthvað hingað til? Varla getur verið að fyrri málsliðurinn eigi að falla niður því að þá fengi enginn tekjutryggingu. Hvað vilja menn? Vilja menn líta á þetta eins og þetta séu einstaklingar, þ.e. samkvæmt 4. mgr. sömu greinar? Þá gerðist það að þau hjón þar sem örorkulífeyrisþeginn er með hærri tekjur en makinn, sem kemur fyrir í nokkrum hundruðum tilfella, mundu tapa á þessu, þ.e. þau hjón. Vilja menn það? Greinilega ekki þannig að ég get ekki séð hvað eigi að borga. Ég get ómögulega séð það. Því er brýn nauðsyn að setja lög um hvað eigi að gera, hvernig eigi að fullnægja dómi Hæstaréttar sem að sjálfsögðu allir vilja hlíta. Ég hef ekki hitt einn einasta mann sem ekki ætlar að hlíta dómi Hæstaréttar. Það er bara spurningin um skilninginn á dómnum og hvort menn megi skilja hann öðrum skilningi en þeim eina sem sumir trúa á. Herra forseti. Hv. þm. Ögmundur Jónasson sagði í andsvari við 1. umr. að meðaltekjur maka öryrkja væru 132 þús. sem sé í andstöðu við frétt á baksíðu Morgunblaðsins sem nokkuð hefur verið til umræðu, en þar segir að meðaltekjur þeirra sem fá hækkun vegna frv. séu 338 þús. miðað við árið 1999. Skýringin á þessu misræmi er að sjálfsögðu sú að þeir sem ekki fá bætur núna eru allir með fjölskyldutekjur undir 200 þús. kr. Þeir eru teknir út úr meðaltalinu. Þar með hækkar meðaltalið að sjálfsögðu. Sá mikli fjöldi öryrkja sem eru giftir og ekki fær neitt samkvæmt dómi Hæstaréttar eru allt saman lágtekjufólkið sem er með tekjur undir 200 þús. kr. Þeir sem fá bætur eru þær fjölskyldur sem eru yfir 200 þús. kr. og eins hátt og verkast vill, maki forstjóra o.s.frv. eða skipstjóra. Það eru þeir sem eru að fá bæturnar. Herra forseti. Spurt var í 2. umr. um siðfræði í nefndinni, hvort það hefði ekki komið til tals og framsögumaður meiri hlutans, hv. þm. Jónína Bjartmarz, sagði að við fyrningu hefði ekki verið rætt um siðfræði. Ég er reyndar ekki alveg sammála því í nefndinni var rætt mjög mikið um siðfræði. Ég tel siðfræði vera málefnalega umræðu eins og hvað annað, eins og um peninga. Í nefndinni spurði ég gesti, sem komu til nefndarinnar t.d. fulltrúa ASÍ, aftur og aftur hvort þeir teldu eðlilegt að skattleggja lágtekjuheimili eins og þau sem félagar í ASÍ mynda. Þeir félagar í ASÍ eða BSRB sem mynda heimili eru með lægri tekjur, herra forseti, en þær fjölskyldur sem eru að fá greitt eru með að meðaltali. Ég spurði hvort þetta væri siðlegt, herra forseti. Ég spurði hvort það væri siðlegt að skattleggja lágtekjufólk til að borga bætur til hátekjufólks. Er þetta ekki siðfræði, herra forseti? Ég spurði hvort það gæti verið siðlegt að hverfa frá þeirri stefnu, sem við höfum haft í velferðarkerfinu, að það megi gera vel við þá sem minnst mega sín. Það er siðfræði. Velferðarkerfi okkar hefur gengið út á að gera vel við þá sem minnst mega sín en borga ekki bætur til fólks sem hefur háar tekjur, háar fjölskyldutekjur.  Ég kom líka inn á það sem er eitt af grundvallaratriðum í lífeyristryggingakerfinu að ekki skuli greiða út kapítal, ekki skuli greiða út uppsafnaðan lífeyri. Í almannatryggingalögunum er 48. gr. um að ekki eigi að úrskurða lífeyri lengra en tvö ár aftur í tímann til þess að vera ekki að borga út kapítal. Menn lifa ekki fyrir tveim árum, fyrir fjórum árum eða fyrir sjö árum á peningum sem greiddir eru í dag. Þeir eru búnir að komast af. Þetta er lífeyrir sem á að greiða og þess vegna er andstætt allri hugsun í lífeyristryggingakerfi að borga kapítal, meira að segja hjá lífeyrissjóðunum þar sem fólk á innstæðu er ekki greitt lengra en í hæsta lagi fjögur ár aftur í tímann ef ég man rétt. Þess vegna er sú hugsun sem stjórnarandstaðan kemur með um að greiða sjö ár aftur í tímann og meira að segja óskert og meira að segja með dráttarvöxtum sem gerði sennilega upphæðina --- ég hugsa að það séu svona 4 millj. sem yrðu greiddar til velflestra. 4 millj. á að fara að greiða á einu bretti úr ríkissjóði með sköttum lágtekjufólksins. Á að greiða 4 millj. að kröfu stjórnarandstöðunnar? Veikari krafa er 3 millj. ef ekki eru dráttarvextir. Þetta á að fara að borga til fólks sem hefur það sæmilegt með sköttum þeirra sem hafa það oft og tíðum mjög slæmt. Þetta er ekki lífeyrir, herra forseti. Þetta eru þær siðfræðispurningar sem ég kom upp með í hv. heilbr.- og trn. Það er ekki rétt að ekki hafi verið rætt um siðfræði í hv. nefnd. Svo er það spurningin, herra forseti, talandi um fyrningar sem mér finnst Hæstiréttur hafa bent á. Hæstiréttur segir í VI. kafla í atkvæði sínu, rétt á undan dómsorðinu, að taka þurfi tillit til 48. gr. almannatryggingalaga þar sem talað er um að ekki megi greiða lengur en tvö ár aftur í tímann. Þetta segir Hæstiréttur sjálfur. Hvað er hann að gefa í skyn? Af hverju segir hann þetta? Af því að hann vill ekki greiða þetta lengur aftur í tímann en tvö ár. Síðan er spurning hvort maður má miða við þann dag sem málið var dómtekið, 19. jan. 1999. Þá eru einmitt fjögur ár frá deginum í dag þannig að það er farið að vilja Hæstaréttar í því máli með því að miða við þann dag sem þetta var dómtekið. Herra forseti. Svo er það spurning: Ef þetta er mannréttindabrot, og mannréttindabrot fyrnast ekki eins og sumir hafa sagt, af hverju skyldu þau þá fyrnast eftir sjö ár? Af hverju gerir stjórnarandstaðan ekki kröfu um 29 ár? Það væru þá aldeilis stórar summur sem sumir fengju. Þá er það ekki bara einn jeppi, þeir yrðu sennilega tveir eða þrír sem einstaka maður fengi. Reyndar er ekki mjög algengt að menn séu öryrkjar í 29 ár en ólíklegustu menn og dánarbú fengju þá lífeyri í þjóðfélaginu. Herra forseti. Ég hef ekki lagt í vana minn að gagnrýna Hæstarétt og ætla ekki að fara inn á þá braut. Hins vegar verð ég að segja að þessi dómur er ekki það skýr að hann leysi úr þeim vanda sem honum var ætlað að leysa. Ég hefði talið æskilegra að dómurinn væri skýrari, að hægt væri að lesa út úr honum einum skilning hvað átt er við. Ef Hæstiréttur hefði dæmt í einni setningu og sagt: Ekki er heimilt að taka tillit til tekna maka við úrskurð bóta örorkulífeyrisþega þá hefði ég strax skilið það og þá þyrftum við ekki að ræða meira. Ef Hæstiréttur hefði sagt að taka megi tillit til tekna fjölskyldunnar við úrskurð bóta, þá hefði þetta líka verið kristaltært en hann gerir hvorugt. Það er ljóður. En greinilegt er að dómurinn er undirstrikun á einstaklingshyggju. Hann er undirstrikun á rétti einstaklingsins og það er mjög mikilvægt og í sjálfu sér er ég ánægður með það þó að niðurstaðan sé að mínu mati félagslega ekki rétt, þ.e. sú niðurstaða að skattleggja lágtekjufólk til að borga hátekjufólki lífeyri. Herra forseti. Á fundi nefndarinnar kom fram að 43% öryrkja eru ekki með lífeyri úr lífeyrissjóði og reyndar kemur það einnig fram í staðtölum Tryggingastofnunar. Ég spurði hvort það gæti verið að það fólk hefði ekki greitt í lífeyrissjóð þó að það hefði átt að gera það. Svarið var að það væri vissulega mjög oft tilfellið. Ég vil að menn hætti að tala eins og öryrkjar fái bara lífeyri úr almannatryggingum. Skylduaðild að lífeyrissjóðum var sett í lög fyrir 26 árum, árið 1974 á hinu háa Alþingi til þess að menn ættu rétt. Allir launþegar eiga að hafa greitt í lífeyrissjóð frá 1974 og verði þeir öryrkjar frá þeim tíma eiga þeir að fá lífeyri úr lífeyrissjóði og í flestum tilfellum framreiknað nema náttúrlega hjá Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins þar sem BSRB hefur ekki staðið nægilega vörð um réttindi félagsmanna sinna. En það eru einu dæmin um virkilega lakan lífeyri. Það er um fólk sem var opinberir starfsmenn og varð öryrkjar og svo náttúrlega fólk sem sveikst um að greiða í lífeyrissjóð og hefur brotið lög sem er allt of algengt. Í dag fær maður á aldrinum frá þrítugu til fertugs sem er með meðaltekjur ASÍ-félaga, segjum 160 þús. lífeyri sem er um það bil 100 þús. kr. á mánuði úr lífeyrissjóði sínum vegna framreiknings. Hann fær alla jafna réttindi til 67 ára aldurs. Ég vil að menn tali þannig á hinu háa Alþingi að launþegar hafi farið að lögum, geri ekki alltaf ráð fyrir því að menn hafi ekki farið að lögum og tali um það að menn fái aðeins lífeyri frá almannatryggingum. Þeir sem geta bara fengið lífeyri frá almannatryggingum eru nokkrir hópar og það þarf að kanna þá. Það eru t.d. þeir sem eru í umönnunarstörfum og uppeldisstörfum. Konur sem eru t.d. heima yfir þremur börnum þar sem borgar sig ekki að vinna vegna kostnaðar við barnaheimili fá ekki lífeyrisrétt. Við hv. þm. þurfum að taka á þeim vanda. Af einhverjum ástæðum lendir umönnum alltaf á konum. Þær annast um Alzheimer-sjúka foreldra sína eða maka og geta oft verið heima í áratugi án þess að fá neinn lífeyrisrétt. Þetta þurfum við að athuga, herra forseti. Við hv. þm. þurfum að vinna í þessu því að það erum við sem setjum þessi lög. Í einstaka tilfellum fa námsmenn engan lífeyri. Örorkulíkurnar eru reyndar afskaplega litlar fyrir tvítugt fólk eða fólk undir þrítugu. En það kemur fyrir að námsmenn verði öryrkjar og fólk sem er jafnvel í grunnskóla eða í framhaldsskóla. Í þeim tilfellum var til regla fyrir nokkru þar sem námsmenn fengu námslán sem var greitt af í lífeyrissjóð, Söfnunarsjóð lífeyrisréttinda. Það var aflagt, því miður. Þessu þurfum við að huga að líka þannig að þessi hópur manna sé tryggður. Þó að líkurnar séu afskaplega litlar er það jafnslæmt fyrir þá sem lenda í því. Fyrir hinum borgurum þessa lands sem fara aldrei á vinnumarkað, og þá er ég að tala um fatlaða, mismunandi mikið fatlaða, er nokkuð vel séð. Að minnsta kosti hefur verið gert mikið átak í sambýlum fatlaðra og fyrir þeim sem eru á stofnunum er líka nokkuð vel séð. Auðvitað getur verið að þar séu einhver dæmi sem eru ekki nógu góð. Herra forseti. Í greinargerð minni hlutans segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Síðan hefur það gerst að kaupmáttur lágmarkslauna hefur aukist um 37,5% en kaupmáttur lífeyrisgreiðslna um 11,2% eða um þriðjunginn af því sem kaupmáttur lágmarkslauna hefur batnað.`` Herra forseti. Þetta er allt að því ósvífið. Menn eiga að vita að gert var sérstakt átak meðal aðila vinnumarkaðarins til að hækka lægstu laun. Í áratugi, herra forseti, man ég eftir umræðunni um að það ætti að hækka lægstu launin. Það var ekki hægt vegna þess að þau fóru upp í gegnum alla skala. Ef lægstu launin voru hækkuð, þá hækkaði iðnaðarmaðurinn og öryrkinn líka og allar lífeyrisskuldbindingar lífeyrissjóðanna voru meira að segja bundnar við lágmarkslaun, annan taxta Dagsbrúnar. Allar skuldbindingar lífeyrissjóðanna voru bundnar við þetta. Vegna þess arna var ekki hægt að hækka lægstu launin sem kom ekki niður á voðalega mörgum en nokkrum borgurum þessa lands sem unnu á lágmarkstaxta sem voru oft og tíðum konur. Ekki var hægt að hækka lágmarkslaunin. Ég man að ég sagði þegar ég kom inn á þing að það væri skömm að því hvað lægstu launin, sem voru þá 48 þús. kr., væru lág. Nú hefur með sameiginlegu átaki verkalýðshreyfingarinnar tekist að hækka þessi lægstu laun og það átti að gerast án þess að hafa áhrif nokkurs staðar annars staðar. Það var sammæli allra aðila. Það átti ekki að hafa áhrif á laun iðnaðarmanna eða annarra. Þeir áttu ekki að klifra upp eftir bakinu á þeim sem voru með lægstu launin. Þetta hefur tekist. Þessi lægstu laun eru núna orðin nokkuð þokkaleg, mættu reyndar vera pínulítið betri. En að bera hækkanir á lífeyrisgreiðslum saman við þessi laun finnst mér vera ósvinna vegna þess að þessi laun áttu að hækka. Það var búið að halda þeim svo lengi niðri án tillits og áhrifa á aðra þætti. Herra forseti. Ég benti á í fyrri ræðu minni að mjög mikilvægt væri fyrir samtök eins og Öryrkjabandalagið að vera í góðri samvinnu við löggjafarsamkunduna, hið háa Alþingi, og í góðri samvinnu við ríkisvaldið. Mér finnst að atburðir síðustu vikna séu ekki í þessa veru. Mjög mikilvægt er fyrir svona samtök að vinna með mörgum og eins og ég gat um átti ég frumkvæði að góðum fundi með formanni Öryrkjabandalagsins í sumar, eina dagstund þar sem ég fór í gegnum þau mál sem mér finnst brenna á öryrkjum og hleraði hann um þau vandamál sem brenna á öryrkjum frá þeirra hendi. Þetta finnst mér að þurfi að gera. Það eru nokkur mál sem ég hef getið um sem brenna á öryrkjum og mætti bæta. Ég kom inn á það í fyrri ræðu minni og ætla ekki að endurtaka það. En nú gerist það að Hæstiréttur dæmir þennan dóm og dómurinn er metinn og hvað gerist? Tekjutengingin verður meiri. Hún verður óhjákvæmilega meiri. Þegar menn ætla að fara að taka meira tillit til einstaklingsins og fara að borga hátekjufólki aukinn lífeyri hlýtur tekjutengingin að verða meiri. Það er ekki til hagsbóta fyrir öryrkja sem getur unnið og vill vinna eitthvað eilítið. Mér finnst að hv. löggjafarsamkunda sem mótar stefnuna í þessu máli --- við höfum löggjafarvaldið, ekki ríkisvaldið --- eigi að taka sér tak og fara í gegnum málefni öryrkja og reyna að leysa þennan vanda. Ég vil nefnilega að öryrkjar geti unnið, þeir sem það vilja og geta, og að kerfið banni þeim ekki að vinna. Ég held því að það sé mjög mikilvægt að það sé góður andi í samskiptum Öryrkjabandalagsins sem og annarra hliðstæðra samtaka og ríkisvaldsins og löggjafarsamkundunnar.

Herra forseti. Þegar tekjur maka öryrkja ná rúmlega 133 þús. kr. marki byrjar tekjutryggingin að skerðast. Tekjutrygging og grunnlífeyrir eru rúmlega 51 þús. kr. Þegar þessar upphæðir eru lagðar saman fæ ég út um 185 þús. kr. Þetta þýðir að fjölskyldutekjur öryrkja sæta skerðingu innan við 200 þús. kr. markið gagnstætt því sem hv. þm. Pétur H. Blöndal nefndi. Hann verður að fara með réttar tölur. Það er þó grunnkrafa sem við hljótum að gera til hans. Hv. þm. gerði mannréttindi og brot á mannréttindum að umræðuefni og sagði að þar við ættum að einskorða okkur við líflát, hópnauðganir og pyndingar. Þessi þrönga skilgreining á mannréttindum er mér ekki að skapi og er ekki harla nútímaleg. Þegar velferðarsamfélög 

Herra forseti. Það er mjög mikilvægt í umræðunni að menn séu ekki að negla sig niður á krónur og aura. 

Það er rangt.

Ef öryrkinn hefur einhverjar ...

Forseti vill biðja hv. þingmenn að leyfa ræðumanni að tala í friði.

Ef öryrkinn hefur einhverjar smátekjur sem hann má hafa þá er maður strax kominn upp í 200 þús., enda skiptir það ekki máli hvort að ...

Það skiptir ekki máli. ... skiptir ekki máli.


             Herra forseti. Þá ætla ég að koma inn á það sem hv. þm. sagði um mannréttindabrot. Mér finnst að þegar menn eru farnir að teygja mannréttindi svona langt sé það orðin mikil útþynning og mig langar til að spyrja hv. þm. hvort hann telji t.d. að konur í Afganistan muni fallast á þá túlkun hans að við séum að fremja hér mannréttindabrot.

Herra forseti. Já, ég held að þær mundu gera það. Við erum að fjalla um hæstaréttardóm sem byggir á skírskotun til ákvæðis stjórnarskrár Íslands, tveggja ákvæða þar og skírskotun til mannréttindasáttmála. Viðfangsefnið er mannréttindi. Mér finnst það sannast sagna vera mannréttindi að fólk sem hefur glatað starfsorku sinni, er öryrkjar, njóti réttarins til þess að framfleyta sér og sinni fjölskyldu. Ríkisstjórnin með talsmann Sjálfstfl. í velferðarmálum í fararbroddi, Pétur H. Blöndal, er að reyna að réttlæta að hafa af öryrkjum 7.500 kr. á mánuði hverjum. Mér finnst þetta lítilmannlegt og lítilmótlegt og mér finnst þetta vera brot á mannréttindum sannast sagna. Síðan ætla sömu aðilar að beita fyrir sig fyrningarákvæðum í lögum til að koma í veg fyrir að þær réttarbætur sem fólkinu hafa verið dæmdar verði greiddar aftur í tímann eins og vera ber.

Forseti væntir þess að hv. þm. fái frið til þess að tala fyrir stanslausum frammíköllum.

Hann verður að fara rétt með staðreyndir.

Herra forseti. Umræðan um mannréttindi er náttúrlega mjög víðfeðm og við erum að upplifa því miður í dag mannréttindabrot af grófustu tegund um allan heim. Mér finnst það vera útþynning á þessu hugtaki þegar menn tala um það í sömu andránni að það sé mannréttindabrot að kúga konur í Afganistan og það sé mannréttindabrot á Íslandi að borga ekki hátekjufólki óskertar bætur.

Hátekjufólki?


             Varðandi fyrningarnar þá skil ég ekki hvernig hv. þm. getur lagt til að það eigi að fara að borga út bílverð, jeppaverð, til þessa fólks með því að fyrna ekki miðað við fjögur ár heldur sjö ár.

Þið eruð búnir að vera að hygla jeppafólkinu um hálfa millj.

Ég skil því ekki hvernig hv. þm. getur sem félagshyggjumaður lagt til að borga út 3 millj. á einu bretti núna um næstu mánaðamót til fólks sem hefur það ekki eins slæmt og margir aðrir öryrkjar.

Forseti vill í fullri vinsemd mælast til þess að þeir hv. þm. sem hafa eitthvað til málanna að leggja við þessa umræðu setji sig á mælendaskrá en gali ekki stanslaust fram í ræður þeirra sem eru að tala.

Herra forseti. Í fyrsta lagi vil ég vekja athygli hv. þm. á því að í forsendum að dómi Hæstaréttar er mjög víða að finna tilvísun í mannréttindaákvæði stjórnarskrárinnar. Ég gríp niður í V. kafla þar sem segir: ,,... verður þetta skipulag ekki talið tryggja þeim þau lágmarksréttindi, sem í framangreindu stjórnarskrárákvæði felast, á þann hátt að þeir fái notið þeirra mannréttinda, sem 65. gr. stjórnarskrárinnar mælir þeim, ...`` Ég vil nefna þetta við hv. þm. og ég spyr hann hvort hann telji að Alþingi hafi sett mannréttindaákvæði í stjórnarskrána 1995. Telur þingmaðurinn að mannréttindabrot séu eingöngu þau grófu brot sem hann kaus að draga inn í þessa umræðu, hópnauðganir, morð og pyndingar? Þriðja spurningin er þessi: Telur þingmaðurinn virkilega harla ólíklegt að öryrkjar geti verið öryrkjar í 29 ár --- eða misskildi ég hann?

Herra forseti. Þetta er auðvitað spurning um notkun á hugtökum. Hvað eru mannréttindi? Í mínum huga eru mannréttindi alltaf mjög alvarlegur hlutur og mér finnst Hæstiréttur, þó að ég vilji ógjarnan gagnrýna hann, ganga nokkuð langt í notkun á þessu hugtaki. Ég skil það miklu alvarlegar, því miður, herra forseti. Ég hef bara þann skilning á hugtakinu mannréttindi. Varðandi fyrninguna og að öryrkjar geti verið öryrkjar í 29 ár. Vissulega geta þess verið dæmi. En hefur hv. þm. reiknað út hvaða bætur hann fengi þá? Hann fengi ekki eina milljón, tvær milljónir eða fjórar milljónir heldur fengi hann sennilega nær 12 eða 15 milljónum. Er það virkilega vilji hv. þm. sem jafnaðarmanns að fara að borga út andvirði íbúðar til fólks sem er með yfir 200 þús. kr. tekjur á mánuði og jafnvel 300 þús. kr.?

Virðulegi forseti. Þá er það orðið ljóst að hv. þm. Pétur Blöndal hefur komið hér í ræðustól Alþingis til, eins og við segjum stundum, að skamma Albaníu. Hann er í raun og veru að senda Hæstarétti tóninn þrátt fyrir að hann sé að segja að hann vilji ógjarnan skammast vegna þess að Hæstiréttur talar hiklaust um mannréttindi samkvæmt stjórnarskránni. Það er alvarlegt ef hugtökin í huga þingmanna eru þannig að mannréttindi séu fyrst og fremst þau grófu brot sem við þekkjum úr verstu ríkjum heims. Í öðru lagi varðandi öryrkja. Ég hef litið á það sem hluta af félagshyggju og félagslegum sjónarmiðum í velferðarríki að öryrkjum og óvinnufæru fólki sé gert kleift að lifa með reisn og ef viðkomandi er öryrki og óvinnufær muni hann fá úr sjóðum samfélagsins hvort sem hann er óvinnufær og öryrki í færri ár eða fleiri.

Herra forseti. Það sem ég sagði var að fyrir mér er hugtakið mannréttindi og mannréttindabrot mjög alvarlegur hlutur og ég sagði að ég gæti ekki þynnt það út eins og menn hafa gert. Aðrir geta haft aðra skoðun á þessu. Verði þeim að góðu. Ég virði þá skoðun. En menn geri svo vel að leyfa mér að hafa skoðun líka, mína skoðun. Varðandi einstaklingshyggjuna og jafnaðarmennskuna þá skil ég ekki hvernig hv. þm. getur látið fólk sem er jafnvel með yfir 400 þús. kr. tekjur --- þeir eru þó nokkrir með fjölskyldutekjur yfir 400 þús. kr. --- fá bætur sem eru fjármagnaðar með sköttum lágtekjufólks. Þetta er það sem ég ekki skil. Þetta félagslega réttlæti gengur ekki inn í minn huga. En að sjálfsögðu virði ég skoðun hv. þm. að það sé réttlætanlegt að skattleggja lágtekjufólk til að borga hátekjufólki bætur.

Herra forseti. Það var margt í þessari ræðu sem ástæða væri til að gera athugasemdir við, en það sem ég mælti í upphafi fyrstu ræðu minnar um að frv. væri brot á stjórnarskrá og brot á mannréttindum. Ég segi að ég tók það jafnnærri mér að segja þessi orð og hafði engan fyrirvara þar á og ég veit að hv. þm. voru þessi orð jafnþung. Eins og ég skil dóm Hæstaréttar sem byggir á kröfu Öryrkjabandalagsins, þá er mér þetta mál mjög erfitt og mér finnst, herra forseti, að það sé verið að brjóta stjórnarskrána með þessu frv. og mér finnst að þetta sé brot á mannréttindum. Herra forseti. 

Herra forseti. Mig langar til að spyrja hv. þm. hvort hún virði þá skoðun mína og þá sannfæringu mína að Hæstiréttur hafi dæmt öðruvísi en hv. þm. telur, hvort hún virði þá skoðun mína að það megi skerða bætur öryrkjans miðað við tekjur makans eins og ég skil dóm Hæstaréttar. Virðir hún þessa skoðun mína? Leyfir hún mér að hafa þessa skoðun?

Herra forseti. Ég get bæði virt hana og leyft honum að hafa þessa skoðun, enda hef ég engin áhrif á það, en ég er henni algerlega ósammála og ekki bara út frá lögfræðilegum vangaveltum sem ég er ekki sleip í heldur aftur á móti fyllilega út frá siðfræði og út frá mannréttindasjónarmiði. Ég tel að það sé verið vísvitandi eða ekki vísvitandi að finna leiðir til að fara fram hjá dómi Hæstaréttar svo að niðurstaða hans nái ekki við þessa afgreiðslu einnig til annarra lífeyrisþega. Þetta er mín einlæga skoðun. Ég virði skoðun hv. þm. en ég er henni algerlega ósammála.

Herra forseti. Ef hv. þm. virðir skoðun mína og ef hún virðir persónu mína og virðir mig sem þingnmann má hún ekki segja að skoðun mín sé röng og að ég sé að brjóta stjórnarskrána. Hún getur í hæsta lagi sagt að hún telji að ég sé að brjóta stjórnarskrána. Og hún getur í hæsta lagi sagt að hún telji að ég sé að brjóta mannréttindi. Hún getur ekki sagt að ég sé að brjóta mannréttindi. Á þetta hef ég lagt áherslu. Ég hef aldrei nokkurn tíma sagt --- ég ætla að vona a.m.k. að ég hafi ekki sagt það --- að skoðun annarra þingmanna sé röng eða að þeir hafi á röngu að standa. Ég get í hæsta lagi sagt að ég telji að skoðun þeirra sé röng eða að þeir hafi á röngu að standa. Við verðum að bera virðingu hvert fyrir öðru og ekki vera með fullyrðingar um að við höfum fundið sannleikann og aðrir vaði í villu og svíma.

Herra forseti. Hv. þm. spurði í ræðu sinni hvernig ætti að greiða tekjutrygginguna án laga. Ég hefði talið að hv. þm. þyrfti ekki að spyrja um þetta af því að það kom skýrt fram í nefndinni og í nefndarvinnunni. Þar voru starfsmenn Tryggingastofnunarinnar og forstjóri hennar og þeir staðfestu að þeir skildu dóm Hæstaréttar um að tekjutenging við tekjur maka væri óheimil þegar tekjutrygging væri annars vegar og að unnt hefði verið að greiða samkvæmt þeim dómi. Það var heimilt að greiða tekjutrygginguna en ekki skerða hana. Það hefði tekið dagpart að útbúa reglugerð með frítekjumörkum og það hefði þurft að ýta á einn takka á tölvu til þess að fá greiðsluna út úr tölvunum. Hv. þm. Ef menn taka fé í heimildarleysi ber að endurgreiða það hvort sem það eru öryrkjar sem eiga í hlut eða aðrir.

Herra forseti. Í fyrsta lagi varðandi hvað eigi að greiða. Ég spurði að þessu og fulltrúar Tryggingastofnunar sögðust geta greitt þetta en ég fékk ekki upplýsingar um hvað ætti að greiða og eftir hvaða reglum. Ég stórefa að þeir geti búið til rökrænar reglur einir sér sem standast önnur lög því að Tryggingastofnun má heldur ekki greiða út úr sjóðum almennings nema með lögum. Það segir stjórnarskráin sem allir vilja virða.

Herra forseti. Enn spyr hv. þm., og ætti ekki að þurfa að spyrja vegna þess að allar þessar upplýsingar komu fram í nefndinni við umfjöllun málsins: Hvað á að greiða? Það er ákvörðun ráðherra hverju sinni hvaða frítekjumark hann setur í reglugerðir og það hefði ráðherra getað gert í þessu tilviki. Ef hann má ekki tengja samkvæmt tekjum maka hefði verið hægast að setja frítekjumark miðað við einstakling og ákveða þá síðan hvert það frítekjumark væri. Það er auðvitað á valdi ráðherra. Síðan hefði þingið þurft að koma saman og fjalla um frekari afleiðingar þessa dóms. Herra forseti. Vegna ræðu hv. þm. þar sem hann talar um greiðslur úr lífeyrissjóði, þá vil ég minna hv. þm. á --- ég veit það þarf ekki að gera það en ég ætla að gera það samt --- að þeir sem eru fatlaðir frá fæðingu eiga engan rétt í lífeyrissjóðum. Við höfum líka talað um húsmæður og við höfum talað um unga öryrkja. Samkvæmt upplýsingum í staðtölum Tryggingastofnunar eru ungir öryrkjar mun fleiri á Íslandi en í öðrum löndum og þeir eiga lítinn sem engan rétt í lífeyrissjóði.

Herra forseti. Ég var kominn að því atriði sem hv. þm. nefndi síðast í ræðu minni og ég þarf ekkert að endurtaka það. En varðandi það hvað eigi að greiða aftur í tímann og það sé oftekið fé er Hæstiréttur að breyta lagatúlkun. Hann er að auka rétt einstaklingsins með þessum dómi og þá er ekki verið að borga til baka oftekið fé heldur er Hæstiréttur að segja að mörkin sem voru í gildi hingað til voru of lág og það verði að hækka þau. Hæstiréttur er sem sagt að bæta réttinn sem var hingað til. Hann er að breyta lögunum þannig að það eigi að hækka réttinn, hann er að bæta hann. Það er ekki oftekið fé sem er verið að endurgreiða heldur er verið að auka réttinn.

Virðulegi forseti. Umræðan um dóm Hæstaréttar gagnvart öryrkjum hefur verið löng hér á hinu háa Alþingi en ég hefði hugsað mér að hefja mál mitt á tilvitnun í blaðaviðtal við ungan öryrkja í Morgunblaðinu á sunnudaginn var og gera þau orð að mínum. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Dómur Hæstaréttar er ekki aðeins sigur öryrkja í sambúð heldur allra öryrkja og raunar þjóðarinnar allrar enda veit enginn hver þarf næstur á örorkulífeyri að halda.`` Í framhaldi af þessum dómi hefur farið af stað mikil og kröftug umræða út um allt þjóðfélag vegna þessa máls og þá kannski alveg sérstaklega vegna arfavitlausra viðbragða hæstv. ríkisstjórnar við þessum dómi sem er reyndar alveg ótrúlegt og vonlaust að fá nokkurn botn í hvers vegna brugðist var við á þann hátt sem gert var. Hvers vegna var ekki gengið í að greiða út frá 1. janúar þær bætur sem öryrkjum var sannarlega dæmt að ætti að greiða, þær rúmar 51 þús. kr. sem við erum að deila um? Í þeirri umræðu sem ég hef hlustað á á hinu háa Alþingi, sérstaklega frá stjórnarsinnum, hef ég ekki komist að neinni niðurstöðu um hvað liggur að baki og hvers vegna talan 43 þús. er fundin en ekki 40 þús. eða 45 þús. Ekkert svar kemur heldur við því. Það er með ólíkindum, herra forseti, að ríkisstjórnin hefur hrakist út í það forarsvað og það stríð að ráðast á þá sem minnst mega sín í þjóðfélaginu eins og kemur fram í viðbrögðum hæstv. ríkisstjórnar við þessum dómi. Skipun háyfirréttar í framhaldi af því til þess að finna einhverjar færar leiðir til að fara á svig við dóm Hæstaréttar er líka með ólíkindum og hæstv. ríkisstjórnar til stórskammar. Þar voru fundnir til helstu skósveinar forustumanna ríkisstjórnarinnar til að reyna að koma með einhverjar tillögur til að gera það að verkum að ekki yrði greitt út og farið eftir fullnaðarsigri Öryrkjabandalagsins fyrir Hæstarétti. Herra forseti. Í umræðu á Alþingi hefur margt verið sagt og fyrsti ræðumaður þessa dags, hv. þm. Pétur H. Blöndal, fór yfir þetta svið og komu frá honum ótrúleg ummæli og er rétt að ítreka enn einu sinni og spyrjast fyrir hvað hv. þm. á virkilega við í því sambandi. Ég sé að hv. þm. er farinn úr salnum en ég hefði talið æskilegra að hann væri á svæðinu þegar ég ræði um málflutning hans og önnur orð sem hann hefur látið frá sér fara. Mér er frekar illa við að gera það að honum fjarstöddum.

Hv. þm. er í húsinu. Forseti mun senda honum boð um að nærveru hans sé óskað.

Já, takk. Ég kem þá að því síðar. Herra forseti. Mjög stór hluti öryrkja er lítt efnum búinn og á verulega undir högg að sækja. Þannig hefur það verið alla starfstíð þessarar ríkisstjórnar og síðasta kjörtímabil líka. Lítið sem ekkert hefur verið gert til þess að bæta hag þeirra. Þessir þjóðfélagshópar eiga verulega bágt í þjóðfélaginu. Ég trúi ekki öðru en hv. stjórnarsinnar séu í jafnmiklum tengslum við þetta fólk og aðrir og þeir séu ekki vel meðvitaðir um hvers konar kjör því eru búin og við hvaða lífskjör þetta fólk á að búa og hvernig það er jafnvel á síðustu dögum mánaðar að reyna að láta enda ná saman og nurla saman einhverju til að geta haft ofan í sig, maður talar nú ekki um á sig. Herra forseti. Við þingmenn lentum í því ekki alls fyrir löngu að ganga í hús í landinu fyrir Rauða krossinn og safna peningum. Því langar mig að segja frá einu dæmi sem ég lenti í sem er brennt inn í huga minn og verður svo sennilega það sem eftir er. Við söfnunina lenti ég í því að til dyra kom öryrki, sem ég veit að hefur haft það mjög dapurt í þjóðfélaginu og hefur átt að lifa á strípuðu bótum, hafa engan lífeyrissjóð vegna þess að lífeyrissjóðir voru ekki til þegar þessi aðili var að vinna og þegar þeir voru til var þessi þegn heima hjá sér að ala upp börn og gæta aldraðs foreldris. Ég kynnti erindi mitt og þennan rauða bauk og fékk þá svarið að það væru hreinlega engir peningar til til að leggja inn í þetta þarfa verk, með ákveðnum orðum sem ég ætla ekki að hafa í frammi á hinu háa Alþingi. Mér var þetta ákaflega minnisstætt og sorglegt. Herra forseti. Þær strípuðu bætur sem þessum þjóðfélagshópum eru skammtaðar og þeir verða að skrimta af eru jafnframt skilaboð frá stjórnvöldum hvers tíma um útskúfun úr því velmektarsamfélagi sem við teljum okkur vera að byggja upp á Íslandi. Þetta er aðskilnaðarstefna sem er í senn siðlaus og stórhættuleg. Ef maður nefnir það í leiðinni sem varðar börn öryrkja og það sem við bjóðum þessu fólki liggur við að börn öryrkja finni það strax á unga aldri hvernig þau eru nánast útskúfuð úr þjóðfélaginu vegna þess að peningar eru ekki til til þess að þau taki þátt í ýmsum störfum samfélagsins eins og íþróttum og menningarstarfi. Þess vegna, herra forseti, er alveg með ólíkindum að þegar rætt er um þessi atriði skuli koma fram sjónarmið eins og komu fram áðan frá hv. þm. Pétri H. Blöndal þó ég taki skýrt fram að ég virði skoðanir hans eins og hann bað mann margsinnis um að gera en ég er 100% ósammála þeim. Mér finnst alveg með ólíkindum að menn á hinu háa Alþingi skuli láta það út úr sér sem kom fram í þessari ræðu áðan og að maður tali ekki um þátt sem var í sjónvarpi þegar Alþingi var að koma saman í byrjun október eftir að öryrkjar og aldraðir söfnuðust saman fyrir utan Alþingishús til að mótmæla bágum kjörum sínum. En fyrst aðeins að því sem kom fram í máli hv. þm. áðan. Hv. þm. talaði um að ef þetta yrði allt greitt út eins og dómurinn segir til um, 51 þús. kr., væru hærri vextir o.s.frv. og þá væru það svo rosalega háar tölur sem öryrkjum yrðu greiddar að það væri jafnvel ekki eitt jeppaverð heldur tvö jeppaverð. Í þessu sambandi sagði hv. þm. eitthvað á þá leið að það væri ólíklegt að menn hefðu verið öryrkjar í 29 ár. Hvað á hv. þm. við með þessum orðum? Hv. þm. ræðir um fyrningar sem við höfum verið að deila um og hvernig á að greiða til baka. Ég leyfi mér að spyrja hv. þm.: Ef ég skulda þessum hv. þm. eina millj. kr. og á að borga það á árinu en tek mig til og borga honum helminginn eða 500 þús. á árinu, skerði með öðrum orðum umsamda greiðslu um 50%, mundi hv. þm. sætta sig við að fá bara helminginn? Ég geri ráð fyrir ekki. Ætli hann mundi ekki höfða dómsmál gegn mér og krefjast þess að ég borgaði honum það sem ég skulda og það sem hann átti sannanlega að fá og ef dómurinn félli þannig, sem er ekki ólíklegt, að mér yrði dæmt í óhag og ég ætti að greiða þetta fullkomlega þyrftum við þá nokkuð að setjast niður? Væri hv. þm. til viðræðu um að setjast niður þrátt fyrir dóminn og við mundum semja um að ég greiddi kannski bara 60% eða eitthvað svoleiðis? Með öðrum orðum, dómur hefur fallið. Þau lög sem hér var verið að dæma um voru ólög og ekki var heimild til að gera þetta. Þarna hefur verið haft fé af fólki og því á að skila fullkomlega, nákvæmlega eins og þeirri milljón sem ég ætti að skila hv. þm. Pétri H. Blöndal ef ég skuldaði honum milljón en ekki bara 500 þús. eða 600 þús. eða eitthvað slíkt. Ég er ekki viss um að hv. þm. mundi semja um einhverja lágmarksvexti í þessu sambandi. Herra forseti. Ég ætla þá að snúa mér að öðrum orðum sem hafa fallið í þessari umræðu eða réttara sagt sem féllu í umræðum um ekki ósvipað mál í upphafi þings og viðtal sem var við hv. þm. Pétur H. Blöndal á Stöð 2 í þætti sem heitir Svar óskast. Þar kemur fram skýring sem ég er ekki sáttur við og vil eiga orðastað við hv. þm. á Alþingi um og ég held að líka sé nauðsynlegt að festa ýmislegt úr þessu viðtali í þingtíðindi vegna þess að ekki eingöngu öryrkjum og öldruðum sárnaði það mjög sem þar kom fram heldur var ég mjög ósáttur við að starfsfélagi minn á Alþingi léti þessi orð falla þó ég ætli að virða skoðanir hans hvað það varðar þótt ég sé 100% ósammála þeim eins og ég sagði áðan. Ég ætla að grípa aðeins niður í þetta viðtal. Þetta er í framhaldi af því þegar aldraðir og öryrkjar söfnuðust saman við setningu Alþingis og mótmæltu kjörum sínum. Fréttamaðurinn heitir Róbert Marshall og gríp ég hér inn í þar sem aðalatriðin koma fram. Fréttamaðurinn spyr hv. þm. hvort hann sé mjög ánægður með fjárlögin, með leyfi forseta: Hv. þm. Pétur H. Blöndal svarar: Já, þetta eru mjög góð fjárlög. Það er afskaplega óvenjulegt að sjá svona mikinn afgang, 30 milljarða kr. Fréttamaðurinn spyr: Aldraðir eru ekki ánægðir með sitt. Hv. þm. svarar: Nei. Það er búið að koma því inn hjá öldruðum og þjóðinni allri að þeirra staða sé slæm, en það er bara ekki rétt. Fréttamaðurinn spyr: Það er búið að koma því inn hjá öldruðum, það er búið að telja þeim trú um það? Hv. þm. Pétur Blöndal svarar: Já, það er búið að því. Þeirra lífeyrir hefur hækkað um 20% umfram verðlag á síðustu fimm árum og það þýðir að þeir geta keypt sér núna 20% meira en þeir gátu fyrir fimm árum. Fréttamaðurinn spyr: Ertu að segja mér það, Pétur, að aldraðir finni það ekki á eigin skrokki að þeir hafi það ekki nógu gott? Hv. þm. svarar: Þegar maður talar við aldraða eða öryrkja, þá segir hver um sig að þeir hafi það í rauninni ágætt og ég er búinn að fara í gegnum fullt af dæmum. Fréttamaðurinn spyr: Ertu að segja mér það að allt þetta fólk sem kom niður á Austurvöll í vikunni og hrópaði ... Hv. þm. tekur orðið og segir: Það var allt örugglega ekki fátækt. Fréttamaðurinn: Heldurðu að það hafi verið eða var búið að glepja þetta fólk til þess að koma niður á Austurvöll og ...? Hv. þm. tekur orðið: Ég segi það, já. Umræðan er svo yfirborðskennd. Hún er svo yfirborðskennd að menn leyfa sér að taka einn lífeyri út úr öllum þeim fjölda bóta sem öryrkjar og ellilífeyrisþegar eiga rétt á. Fréttamaðurinn: Þannig að þetta eru nytsamir sakleysingjar sem eru fluttir niður á Austurvöll. Hv. þm. svarar: Já, ég held það. Í fyrsta lagi fá menn ellilífeyri. Síðan fá menn tekjutryggingu. Síðan fá menn heimilisuppbót og sérstaka heimilisuppbót. Síðan fá þeir sem vilja húsaleigubætur og svona má telja áfram og áfram. Fréttamaðurinn: En menn voru að rifja upp þessar hundraðkallshækkanir sem þeir voru að fá. Hv. þm. Pétur Blöndal svarar: Akkúrat. Það er akkúrat dæmi um það hvað umræðan er yfirborðskennd. Síðar í þessum þætti er spilað af spólu það sem hv. þm. Pétur H. Blöndal sagði héðan úr þessum ræðustól í umræðu utan dagskrár sem mig minnir að hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir hafi hafið um kjör aldraðra. Þessi ummæli eru spiluð í þættinum og þar kemur fram hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal sem segir orðrétt, með leyfi forseta: ,,Auðvitað eru slæmar fjárhagsástæður hjá öldruðum eins og hjá öðrum hópum þjóðfélagsins. Fólk hefur fjárfest glannalega, tapað í atvinnurekstri, skrifað upp á og svo er auðvitað óreglan sem er allt of víða.`` Fréttamaðurinn kemur inn í: Offjárfesting og óregla. Kann gamla fólkið ekki að fara með peninga? Hv. þm. svarar: Nú skal ég segja þér eitt. Ég er búinn að fara í gegnum dæmi hjá mörgum, mörgum öryrkjum og ellilífeyrisþegum. Ég sit um það, ég vanda mig við að fá að heyra stöðu öryrkja og ellilífeyrisþega og flest dæmin þar sem staðan er vonlaus eða mjög slæm er vegna uppboðsskipta, vegna þess að menn hafa orðið gjaldþrota í atvinnurekstri eða menn hafa verið glannalegir í fjárfestingum eða hreinlega vegna óreglu. Og hvernig getum við lokað augunum fyrir því aðalfélagslega meini og fjölskyldumeini á Íslandi sem er óreglan? Fréttamaðurinn Róbert Marshall kemur inn í og spyr: En getum við afgreitt vandamál ákveðins þjóðfélagshóps með því að segja þetta í Alþingi? Eru þessi ummæli sæmandi alþingismanni? Hv. þm. Pétur Blöndal svarar: Má ekki segja sannleikann? Má ekki segja það sem allir vita? Í hverri einustu fjölskyldu á Íslandi, --- ég fullyrði í nánast hverri einustu fjölskyldu er eitthvert vandamál með óreglu annaðhvort vegna áfengis, eiturlyfja eða vegna fjármálaóreiðu. Þetta er til og af hverju má ekki nefna hlutina? Herra forseti. Ég vil taka það skýrt fram til að fyrirbyggja allan misskilning að hér var ég að lesa það sem hv. þm. Pétur H. Blöndal sagði. Það er alveg með ólíkindum að þetta skuli koma frá hv. alþm. Ég tek skýrt fram að ég er ákaflega ósáttur við slík ummæli og mjög sár yfir því að þetta skuli vera sagt og ég veit að þetta fór mjög fyrir brjóstið á öryrkjum og öldruðum mörgum hverjum sem falla ekki undir neitt í þessari upptalningu. Herra forseti. Það eru fjöldamargir ef ekki flestir öryrkja og mjög margir aldraðir sem hafa það mjög skítt í þjóðfélaginu þrátt fyrir að ekkert af ásökunum hv. þm. eigi við rök að styðjast. Það er alveg með ólíkindum að þetta skuli vera lagt svona fram og sýnir á hvaða plani þessi umræða er. Til langs tíma og í mörgum umræðum á Alþingi var hv. þm. Pétur H. Blöndal einn eða kannski annar tveggja í mesta lagi af talsmönnum Sjálfstfl. í umræðum um tryggingamál sem hafa verið í haust. Einnig hefur verið rætt um kjör aldraðra í dag og oft hefur verið vitnað í Öryrkjabandalagið og að hæstv. forsrh. missti stjórn á skapi sínu einu sinni í umræðum á Alþingi út af auglýsingu sem Öryrkjabandalagið birti fyrir síðustu kosningar sem var á þá leið, með leyfi forseta, og ég ætla að lesa ýmislegt úr þessari auglýsingu. Hún er mjög góð og birtist mánudaginn 27. apríl 1999 í blaði allra landsmanna, Morgunblaðinu. Fyrirsögnin á þessari auglýsingu er þannig: ,,Á síðustu mánuðum hafa sífellt fleiri gengið fram fyrir skjöldu til að minna stjórnmálamenn á afdrifaríkasta siðferðisvanda einnar ríkustu þjóðar veraldar. Kjósum við óbreytt ástand?`` Þetta olli taugatitringi hæstv. forsrh. á einu augnabliki og fúkyrðum í garð Öryrkjabandalagsins héðan úr ræðustól. En gaman væri að vitna í nokkur atriði úr þessari auglýsingu vegna þess að í rauninni hefur ekkert breyst frá því að hún birtist og nægir þar að minna hv. þm. og aðra á, ef þeir hafa þá ekki klippt hana út, sérstaklega stjórnarsinnar, fimm dálka mynd sem birtist í blöðunum rétt fyrir jól sem sýndi biðröðina sem var hjá mæðrastyrksnefnd til að leita sér aðstoðar fyrir jólin. Sá biðlisti hefur ekki minnkað. Í þessari auglýsingu segir m.a. herra Karl Sigurbjörnsson biskup, með leyfi forseta: ,,Á þriðja þúsund einstaklingar þurftu að þiggja aðstoð Hjálparstarfs kirkjunnar fyrir nýliðin jól, og það í mesta góðæri Íslandssögunnar. Þetta fólk er flest öryrkjar sem ættu samkvæmt viðurkenndum grundvallarsiðgildum okkar þjóðar að njóta velferðar og stuðnings samfélagsins. Eitthvað er nú að.`` Þetta sagði herra Karl Sigurbjörnsson biskup í nýársprédikun sinni í janúar 1999. Ástandið hefur ekki batnað. Ellert B. Schram, forseti ÍSÍ, sagði m.a. í þessari auglýsingu: ,,Verstur er þó hlutur öryrkjanna, sem aldrei hafa beðið um sína örorku en eru háðir þeim smánarskammti sem hrekkur af borðum allsnægtarinnar.`` 
             Ólafur Ólafsson, fyrrv. landlæknir, segir í sömu auglýsingu: ,,Upplýsingar um örorkugreiðslur hér á landi eru ekki til að fara með í aðra hreppa, þær eru svo lágar þrátt fyrir að við höfum verið ein tekjuhæsta þjóð í heimi í áratugi. Hafa menn gleymt tilgangi almannatrygginga?`` Og Bengt Lindqvist, umboðsmaður fatlaðra hjá Sameinuðu þjóðunum, segir þetta, og taki hv. þm. eftir: ,,Þó að íslenska ríkisstjórnin hafi verið ein sú fyrsta sem lét þýða grundvallarreglur Sameinuðu þjóðanna um málefni fatlaðra, þá er ekki nóg að þýða þær. Það þarf líka að framfylgja þeim.`` Forustugrein Morgunblaðsins í desember 1998: ,,Í ljósi réttsýni og sanngirni er tímabært, að ekki sé fastar að orði kveðið, að endurskoða stöðu öryrkja, sérstaklega þeirra sem urðu öryrkjar ungir.`` Þetta sagði Morgunblaðið í desember 1998. Hafa kjör þessa hóps eitthvað verið bætt? Nei. Herra forseti. Umrædd auglýsing hefur orðið tilefni til mikilla umræðna og mjög hvassra hér á hinu háa Alþingi og mér segir svo hugur að það sé hluti af allt að því sem ég kalla hatri sem kemur fram frá nokkrum hæstv. ráðherrum í garð Öryrkjabandalagsins, sennilega vegna þessara auglýsinga. En þess ber að geta að Félag eldri borgara og Landssamband eldri borgara efndu sameiginlega til kröfugöngu og útifundar á sama tíma og með auglýsingu um sama efni og var tekið undir þau atriði sem þar voru sett fram. Við getum síðan farið aðeins yfir það, herra forseti, hvernig þessir bótaflokkar hafa hækkað eða staðið í stað, sérstaklega með tilliti til yfirlýsingar hæstv. ríkisstjórnar við gerð kjarasamninga sem hún gaf út 10. mars árið 2000. Stjórn Félags eldri borgara í Reykjavík sendi öllum alþingismönnum bréf, en það er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Þann 10. mars 2000 gaf ríkisstjórn Íslands út yfirlýsingu í tengslum við kjarasamninga á árinu 2000. Stjórn Félags eldri borgara í Reykjavík og nágrenni lýsir yfir miklum vonbrigðum og mótmælir harðlega þeim smánarlegu hækkunum almannatrygginga sem fyrirhugaðar eru samkvæmt yfirlýsingunni. Þessi yfirlýsing er algerlega í mótsögn við þau fyrirheit um að bæta hag þeirra lífeyrisþega sem hafa eingöngu greiðslur frá almannatryggingum. Samkvæmt yfirlýsingunni breikkar enn bilið milli lægstu launa og tryggingagreiðslna sem er alls ekki í samræmi við fyrri yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar, þar sem m.a. var sagt að greiðslur almannatrygginga skulu fylgja launaþróun í landinu. Í kjarasamningum Flóabandalagsins og Samtaka atvinnulífsins sem framangreind yfirlýsing byggðist á er gert ráð fyrir að þeir sem voru á töxtum að upphæð 70 þús. kr. eða lægri munu hækka meira heldur en gert er ráð fyrir í almennu hækkuninni eða hækka upp í 91 þús. kr. á samningstímabilinu. Félag eldri borgara telur eðlilegast að greiðslur almannatrygginga miðist við þær hækkanir og krefst þess að ríkisstjórnin endurskoði sérstaklega þennan hluta yfirlýsingarinnar þar sem verulegur hluti bótaþega almannatrygginga er undir 70 þús. kr. mörkunum.`` Hvernig var svo samningurinn? Þeir taxtar sem voru 70 þús. kr. og lægri áður en samningar náðust hækkuðu um 8,9% 1. mars árið 2000. Tryggingagreiðslurnar hækkuðu aðeins um 4,5% 1. apríl 2000. Það voru bæturnar sem aldraðir og öryrkjar héldu að væri aprílgabb. Þetta kom 1. apríl og þeir héldu að það væri aprílgabb frá hæstv. ríkisstjórn þegar þeir fengu hækkunina sem var á grunnlífeyri 151 kr., og á tekjutryggingu ellilífeyrisþega og öryrkja 260 kr., en það reyndist ekki aprílgabb, því miður. Þessir sömu taxtar hjá 70 þús. kr. fólkinu og lægra áður en samningar náðust hækkuðu um 6,5% 1. janúar árið 2001 en tryggingagreiðslur aðeins um 3%. 1. janúar 2002 hækka þessir lægstu taxtar um 6,5% en tryggingagreiðslurnar aðeins um 3%, og í lokin hækka kauptaxtarnir um 5,25% 1. janúar 2003 en þá munu tryggingagreiðslurnar aðeins hækka um 2,25%, enda er það svo, herra forseti, að árið 1990 námu aðalbótaflokkar Tryggingastofnunar, þ.e. grunnlífeyrir og tekjutrygging, samtals 51,4% af meðaldagvinnulaunum verkamanna. Árið eftir fór þetta hlutfall í 51,7%, en frá árinu 1991 hefur hlutfallið lækkað stöðugt. Það var 43,1% árið 1998 en hækkaði í 43,8% árið 1999. Þessar tölur sýna okkur, herra forseti, að grunnlífeyrir og tekjutrygging þurfa að hækka um 18% til að aldraðir standi kjaralega í sömu stöðu og þeir voru gagnvart verkafólki árið 1999. Ef horft er til þeirra kjarasamninga sem gerðir voru í vor stefnir í að grunnlífeyrir og tekjutrygging haldi áfram að lækka sem hlutfall af launum verkamanna, hlutfallið verði komið niður í 42,4% árið 2003 ef ekki komi til stefnubreyting af hálfu stjórnvalda varðandi hækkun bóta. Herra forseti. Þetta er í takt við það sem ég var að lesa áðan um hækkaðar tryggingagreiðslur sem hæstv. ríkisstjórn skammtar því fólki sem getur ekki samið um eitt eða neitt heldur verður að þiggja þá brauðmylsnumola sem hrökkva af borðum hæstv. ríkisstjórnar um þessar mundir. Herra forseti. Ég ætla að snúa mér aftur að þeim dómi sem við höfum verið að fjalla um og því lagafrv., því skerðingarfrv. sem hér er verið að keyra í gegnum Alþingi í krafti stjórnarmeirihlutans og þarf svo sem ekki að fara mörgum orðum um það. Hér hefur mikið verið rætt um þetta og seint verðum við sammála um það. Það er alveg með ólíkindum hvað hæstv. ríkisstjórn fór klaufalega í það mál eftir að þessi dómur féll. Sá sem tapaði málinu hefur aldrei gert sér far um að hafa samband við þann sem vann málið. Hæstv. ríkisstjórn hefur aldrei og ekki dottið það í hug að hafa samband við stjórnarandstöðuna um þetta mál á undirbúningsstigi þess. Nei, hún keyrir áfram í krafti meiri hlutans. Það gerir hún svo sannarlega. Það hefði kannski verið örlítið meiri stíll á því hjá hæstv. ríkisstjórn að kalla Öryrkjabandalagið til viðræðna í framhaldi af þessu máli, greiða þeim það sem þeir eiga að fá samkvæmt dómnum 1. janúar og greiða svo hitt allt saman aftur í tímann fullkomlega eins og átti að gera. Jafnframt hefði verið smábragur á því hjá hæstv. ríkisstjórn að efna til samstarfs eða samvinnu innan hv. Alþingis meðal stjórnmálaflokka um hvernig á þessum málum skuli taka í framtíðinni þannig að við verðum ekki sífellt að ræða það hér. Nei, það var ekki gert og það er óskiljanlegt hjá hæstv. ríkisstjórn og stjórnarmeirihlutanum að keyra þetta svo í gegn. Það læðist að manni sá grunur að það sé vegna þess að það mátti ekki láta það koma þannig út að Öryrkjabandalagið hefði unnið fullnaðarsigur, ,,ippon`` eins og það heitir á júdómáli, sem það sannarlega gerði, og láta stjórnkerfið ganga frá hlutunum í framhaldi af því. E.t.v. hefur einhverjum hæstv. ráðherrum fundist það vera mikil niðurlæging og það kemur kannski heim og saman við það sem ég nefndi áðan sem mér finnst stundum hafa komið út eins og hálfgert hatur gegn Öryrkjabandalaginu sem kemur svo fram að sjálfsögðu gegn öllum öryrkjum. Það var ljótur leikur og hreinlega ljótasti leikur í þessari deilu þegar hæstv. ríkisstjórn ætlaði að reyna að etja öryrkjum saman, að etja þeim upp í deilur um það sem ég var að ræða um áðan, þ.e. þær lágmarksbætur sem stór fjöldi öryrkja fær, þær smánarlegu bætur sem þar eru sem vonlaust er að draga fram lífið á eða að hafa mannlega reisn í þessu þjóðfélagi. Hún ætlaði að etja saman ,,ríku öryrkjunum`` eins og einhverjir hér hafa nefnt þá sem njóta þeirra forréttinda að hafa ekki þurft að skilja við maka sína og eiga maka sem e.t.v. eru fullvinnufærir og þéna töluverða peninga og svo hinum sem kannski hafa aldrei fundið sér maka eða hafa ekki farið þá leið. Það var einn ljótasti leikur þessarar deilu í framhaldi af þessum dómi. Hann var jafnvel verri en að skipa yfirhæstarétt til að fara í gegnum málið með nokkrum vildarvinum Sjálfstfl. og Framsfl. í lögfræðistétt. Það er aumt hlutverk Framsfl. í þessu máli, flokks sem fyrr á árum nuddaði sér upp við félagshyggju, jafnaðarmennsku, samhjálp og annað, hvernig hann hefur látið Sjálfstfl. teyma sig út í það foráttufen eða það fen sem þeir eru komnir í nú. Það er sennilega svipað með Framsfl. í þessum málum og í byggðamálunum þar sem Framsfl. hefur farið langt frá sínum stefnumálum, svikið þau öll, þar sem hann hefur verið aðili að ríkisstjórn þegar ein mesta byggðaröskun hefur átt sér stað á þessu landi hin síðari ár. En það ber að virða og það ber að taka ofan fyrir hæstv. félmrh. Páli Péturssyni sem hefur komið fram í fjölmiðlum og sagt beint og án nokkurra undanbragða að Framsfl. hafi gleymt landsbyggðinni. Þetta sagði hæstv. ráðherra í útvarpsviðtali norður í landi og það ber að virða þegar menn koma svo hreint til verks eins og hæstv. félmrh. gerði í þessu viðtali gagnvart byggðamálum. En hæstv. ráðherrar og aðrir þingmenn Framsfl. hafa ekki viðurkennt neitt svona gagnvart þessu máli heldur göslast áfram, teymdir af sjálfstæðismönnum í þessari deilu, en koma ekki fram til að ræða þessi mál. Það er ákaflega gaman að geta þess að núna rétt á þessari stundu, herra forseti --- ég sé að búið er að skipta um forseta --- ég ætlaði að segja að tveir stjórnarþingmenn væru í salnum. En það er nú bara einn. Ég hélt þeir væru tveir.  En það er með ólíkindum hvað framsóknarmenn eru á flótta frá þessum málum öllum. Herra forseti. Það er líka gaman að geta þess svona aðeins til að festa það í þingsöguna og líka í þingskjöl að það kemur ansi oft fyrir núna upp á síðkastið við utandagskrárumræður á hinu háa Alþingi að fulltrúar frá Framsfl. ---- Framsfl. ætti nú yfirleitt að senda tvo fulltrúa í þær umræður --- að það hefur gerst æ ofan í æ í fjöldamörgum utandagskrárumræðum upp á síðkastið að framsóknarmenn hafa ekki mætt í þær umræður, ekki tekið þátt í þeim. Ég var að spá í það um daginn hvort Framsfl. væri orðinn hálfgert B-hlutdeildarskírteini í Sjálfstfl. Framsóknarmenn eru stikkfrí hér og láta ekki sjá sig, taka ekki þátt í umræðunni en eftirláta það bara A-deildarskírteininu, Sjálfstfl. Eins og við vitum fengu menn fyrst B-deildarskírteini í hlutafélagi sem að vísu er skráð í Ameríku og hafa svo fengið skipt yfir í A-deildarskírteini núna. Ég get ekki séð annað með Framsfl. en hann sé bara orðin deild innan Sjálfstfl. og að Hannes Hólmsteinn Gissurarson sé kominn hálfa leið með að sameina Sjálfstfl. og Framsfl. sem hann telur eitt brýnasta verkefni íslenskra stjórnmála í dag. Herra forseti. Það mætti ræða áfram um margt af því sem komið hefur fram í þessari umræðu. Eitt er það atriði sem ég hef hlustað eftir og hef alltaf verið að bíða eftir einhverju svari við frá hv. stjórnarþingmönnum, þ.e. um þessar 8 þús. kr., þessa skerðingu úr 51 þús. kr. ofan í 43 þús. kr. Þetta er aðeins rúnnað af. Þessar 8 þús. kr. komu hér við sögu í umræðu í gærkvöld. Hæstv. utanrrh., starfandi heilbr.- og trmrh., lét það koma fram að þetta væru um 700 manns eða 5,6 milljónir á mánuði. Eftir skatta voru þetta svona 3,4--3,5 milljónir á mánuði sem þessi skerðing er eða rétt rúmar 40 milljónir á ári. Hvers vegna er verið að ganga þessa leið fyrir þessar 40 milljónir? Hvað liggur að baki því að þetta er svona skert? Förum aðeins yfir það hvað 40 milljónir eru miklir peningar í þeirri hít sem ríkissjóður er og við erum hér að fjalla um í lok hvers árs er við semjum fjárlög til að fara eftir. 40 milljónir eru 60--80 millj. kr. lægri tala en Þjóðmenningarhúsið, sem hæstv. forsrh. var byggingarstjóri að, fór fram úr áætlun. Og þessar 40 milljónir eru smáaurar í samanburði við það húsnæði sem verið er að innrétta í Austurstræti 8--10 undir þingflokk Sjálfstfl. sem mun kosta 210 millj. aðeins í innréttingunum, takið þið eftir, ekki bygging hússins vegna þess að húsið byggir annar aðili og Alþingi leigir húsið. En Alþingi tekur að sér að innrétta þetta húsnæði fyrir þingflokk Sjálfstfl. og áætlað er að kosti 210 milljónir að innrétta húsið.

... atkvæði með því?

Ég greiddi ekki atkvæði með því, hv. þm. Pétur H. Blöndal, að áætlunin um innréttinguna í þessu húsi yrði í kringum 80 milljónir en lokakostnaðurinn um 210. Og ég trúi því ekki 

Ég neyðist til þess.

Menn láta ekkert neyða sig til eins eða neins í þessum efnum. Þessi marmarahöll sem á að hýsa þingflokk Sjálfstfl. á komandi árum kostar 210 milljónir eins og ég segi og hefur farið um það bil 130 milljónir fram úr áætlun. Áætlunin var 85 millj. kr. Og þetta er húsnæðið þar sem gleymdist að teikna og hanna rafmagnið inn í efstu hæðina. Það hefði kannski verið allt í lagi að einhver hluti þingflokks Sjálfstfl. hefði verið á efstu hæðinni rafmagnslaus. En upphæðin sem verið er að níðast á öryrkjum með, öryrkjum sem sannanlega eru búnir að vinna mál fyrir Hæstarétti og eiga að fá það til baka sem af þeim hefur verið tekið vegna þess að það hafði ekki lagastoð, var 40 milljónir. Og ef við förum enn hærra finnum við í fjárlögum íslenska ríkisins dæmi um 450 millj. kr. greiðslu vegna ullarkaupa, geymslu og aksturskostnaðar vegna ullar í sauðfjársamningi. Það er alveg með ólíkindum hvaða leið menn leggja á sig fyrir þessar 40 milljónir. Í mínum huga er þessi skerðing, þessar 40 milljónir, smáaurar hvað þetta varðar, miðað við þennan dóm og það að ekkert tækifæri var notað núna til þess að semja sátt innan Alþingis milli stjórnar og stjórnarandstöðu og þá á ég við sátt um að ganga einhverja markvissa leið við að hækka lægstu bætur örorkustyrks sem hefði verið að sjálfsögðu eðlilegt að gera í þessum efnum. Herra forseti. Aðeins í lok ræðu minnar --- ég á e.t.v. eftir að flytja aðra ræðu í dag --- vil ég nefna að í Morgunblaðinu á sunnudaginn var viðtal við nokkra aðila, þar á meðal öryrkja, sem ég trúi því og treysti að allir hafi lesið. Þessi umræða hefur leitt í ljós, eins og ég sagði, að fjölmiðlar hafa dregið fram bág kjör öryrkja og öryrkjar hafa komið sínum málum betur fram upp á síðkastið vegna þess að fjölmiðlar hafa tekið undir og sýnt fram á kjör þeirra. Því er náttúrlega alveg hryllilega dapurlegt að lesa ýmislegt af þessu og lesa lýsingu frá þessu fólki sem á að lifa á þessari hungurlús. Ég ætla ekki að lengja umræðuna hér og nú með því að fara að lesa þetta upp, en ég vitna í ákaflega gott viðtal við Sigríði Þorgeirsdóttur, dósent í heimspeki við Háskóla Íslands, sem segir að vegið sé að sjálfsvirðingu og mannlegri reisn ákveðins hóps öryrkja með því að skerða grunnframfærslu þeirra. Þetta er náttúrlega grundvallaratriði í öllu þessu máli sama hvaða skoðun menn hafa svo á því hvort það eigi að greiða bætur til þessara --- og ég vil helst ekki nota þau orð --- ,,ríku öryrkja`` sem einhverjir hér hafa verið að tala um. Þetta er náttúrlega fyrst og fremst spurning um mannréttindi og sjálfsvirðingu. Við eigum í raun ekki að þurfa að takast á um þetta og deila um þetta og það er með ólíkindum að þetta skuli gerast á Alþingi jafnvel þó að árið 1998 hafi setið þrír lögfræðingar í ríkisstjórn eins og hv. þm. Kristján Pálsson sagði í gær. Þá voru sjö lögfræðingar á þingi, fimm þeirra stjórnarsinnar en tveir stjórnarandstæðingar og hinir fimm lögfræðingar stjórnarsinna voru allir sammála um að þetta væri rétt leið. Ergó, hjá hv. þm. Kristjáni Pálssyni: Þetta var þá hið rétta. Ég minnist þess að a.m.k. þrír hæstv. ráðherrar, Davíð Oddsson, Björn Bjarnason og Sólveig Pétursdóttir, allt lögfræðingar, voru í ríkisstjórn og sátu á Alþingi 1997--1998, þ.e. þegar breyting var gerð á lögum sem Hæstiréttur hefur dæmt ógilda. Þetta er nóg um hvort menn brjóti gegn stjórnarskrá eða ekki. Grundvallaratriðið er auðvitað að sjálfsvirðingu þessa fólks er stórlega misboðið. Það eru náttúrlega engin mannréttindi að skammta öryrkjum í sambúð 18 þús. kr. til að leggja til heimilishaldsins jafnvel þó að makinn þéni vel. Í áðurnefndu viðtali kemur þetta fram og ég vitna kannski til þess seinna í dag. Herra forseti. Í reglugerð þeirri sem Hæstiréttur hefur dæmt ógilda, nr. 485/1995, í 4. gr., er líka fjallað um elli- og örorkulífeyrisþega. Það leiðir huga minn að því hvort þessi reglugerð hafi lagalega stoð gagnvart ellilífeyrisþegum. Þá hlýtur það að vera næsta skref að samtök ellilífeyrisþega hefji dómsmál fyrir Hæstarétti líkt og öryrkjar gerðu. Hér í 4. gr. er, herra forseti, fjallað um það er aðeins annað hjóna nýtur elli- eða örorkulífeyris. Þá hlýtur það að vera svo. Ég sé enga framsóknarmenn í húsinu. Ég hafði hugsað mér að leggja fyrirspurn fyrir hv. þm. Jónínu Bjartmarz, 16. þm. Reykv., formann heilbr.- og trn. Hún hefur sagt héðan úr ræðustól og hún hefur sagt það í blaðaviðtölum að ef Öryrkjabandalagið fari aftur í mál út af því sem hér á að troða í gegnum Alþingi í dag þá væri eðlilegt að það fengi flýtimeðferð í gegnum dómskerfið. Hún telur jafnframt koma til greina að Öryrkjabandalagið fengi gjafsókn til að á það reyni fyrir Hæstarétti og undirrétti hvort þau lög sem hér á að samþykkja standast stjórnarskrá eða ekki, hvort mannréttindi eru áfram brotin eða hvort mannréttindin hafi aukist við þessar 25 þús. kr. sem nú eru skammtaðar. Ég hefði viljað spyrja hv. þm. hvort það komi til greina frá hendi stjórnarliða að veita Landssamtökum eldri borgara gjafsókn til að fara í mál út af sams konar tengingum við ellilífeyri. Það er kannski til of mikils ætlast, herra forseti, að fara fram á að framsóknarmaður sitji hér í salnum. Mér er illa við að gera kröfur sem er eiginlega vonlaust að uppfylla.

Forseti vill upplýsa að það hafa gerðar ráðstafanir til þess að hafa samband við hv. þm. Jónínu Bjartmarz.

Ég þakka, herra forseti, en ég ætla að ljúka máli mínu á því að mér finnst að í þessu máli hafi komið í ljós ofboðslegur hroki hæstv. ríkisstjórnar og stjórnarsinna gagnvart þessu máli. Það er eins og þeir geti ekki sætt sig við það að tapa. Þetta er eins og að sjá ákveðinn hóp manna á knattspyrnuleik sem aldrei getur sætt sig við að liðið þeirra tapi. Viðbrögðin eru álíka. Það hefur dregið úr virðingu Alþingis, það er sannarlega rétt, hvernig hér hefur ómaklega verið ráðist að Hæstarétti sem felldi þennan dóm. Þar nægir að minna á orð hæstv. forsrh. sem taldi að það þyrfti að breyta reglum Hæstaréttar til að koma í veg fyrir svona slys framvegis. Jafnframt mætti vitna í orð hæstv. utanrrh. í sambandi við kvótadóminn. Hann ýjaði þar að því að það þyrfti jafnvel að breyta reglum Hæstaréttar vegna þess. Þetta er náttúrlega alveg með ólíkindum. Herra forseti. Það er greinilega til allt of mikils ætlast af mér að fá framsóknarmann til að vera hérna í salnum, hvað þá hv. þm. og formann heilbr.- og trn. Ég dreg þá beiðni mína til baka 

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir að lesa upp viðtal við mig sem sýnir að ég hef aldrei sagt að allir öryrkjar og ellilífeyrisþegar séu óreglufólk eins og fullyrt hefur verið. Þeir öryrkjar og aldraðir sem ég þekki eru mesta sómafólk þó að nokkrir hafi lent í áföllum vegna óreglu uppkominna barna sinna. Það eru oft óleysanleg vandamál og um það er ég að tala. En hv. þm. er kominn í rökþrot þegar hann er farinn að nota svona rök máli sínu til framdráttar. Mig langar til að spyrja hv. þm. eins og flesta aðra jafnaðarmenn og félagshyggjumenn: Hvað finnst honum um að skattleggja lágtekjufólk, t.d. á Siglufirði, sem ekki hefur háar fjölskyldutekjur, jafnvel undir 250 þúsundum, til þess að borga bætur til hóps þar sem flestir hafa yfir 300 þús. kr. tekjur og jafnvel upp í 400--500 þús. kr. tekjur. Hvað finnst honum um það og hvernig heldur hann að þessu fólki, lágtekjufólki á Siglufirði, finnist slík jafnaðarmennska? 

Herra forseti. Hvernig finnst hv. þm. Pétri H. Blöndal að skattleggja lágtekjufólkið, hvort sem það er á Siglufirði eða einhvers staðar annars staðar, á sama tíma og skattar á hátekjufólki, jeppafólkinu og öðrum slíkum eru lækkaðir? Hver er munurinn þar á? Það borga fleiri skatta en lágtekjufólk. Hátekjufólk borgar líka skatta sem betur fer. Af því að hv. þm. er að vitna í þetta dæmalausa viðtal sem haft var við hann á Stöð 2 og aðallega var fjallað um í sambandi við þessa utandagskrárumræðu þá vil ég taka fram að í þessum umræðum voru engar undanþágur frá óreglunni. Allir öryrkjar og aldraðir voru dæmdir sem óreglufólk í þessu viðtali. Það stendur eftir og það las ég upp. Hér er bæði talað um áfengi og eiturlyf og annað slíkt. Ég var að skammast yfir því, hv. þm. Pétur H. Blöndal. Ég vona að hv. þm. noti seinna tækifærið í andsvörum til að koma í þennan ræðustól og biðja þetta fólk formlega afsökunar, því sárnaði þessi vitlausu ummæli sem hv. þm. viðhafði. Ég ber virðingu fyrir hv. þm. en er 100% ósammála honum og mjög sár yfir að starfsbróðir minn skuli koma fram í svona gáleysislegu tali.

Herra forseti. Hv. þm. las áðan viðtalið. Þeir sem hlustuðu á það geta sjálfir lagt á það mat hvort ég hafi einhvern tíma sagt að allir öryrkjar og ellilífeyrisþegar væru óreglufólk. Ég sagði það hvergi nokkurs staðar. Ég sagði að margar fjölskyldur tengdust óreglu og sennilega væru fáar fjölskyldur á landinu sem ekki tengdust óreglu, að fáir þekktu ekki til óreglu hjá systkinum eða börnum, foreldrum eða mökum. Þetta sagði ég og þau dæmi sem ég þekki um óleysanleg vandræði öryrkja tengjast öll slíku. Stundum er fólk í slæmri stöðu en það eru ekki óleysanleg vandamál. Það eru ekki dæmi sem eru gjörsamlega óleysanleg, þar sem fólk þarf að borga 50 þús. kr. á mánuði af einhverju láni af sínum lága lífeyri og ef það borgar ekki lánið missir aldraður faðir íbúðina eða eitthvað slíkt. Það eru dæmin sem ég er að tala um. En herra forseti. Ég er ekki félagshyggjumaður en hv. þm. sem félagshyggjumaður svaraði ekki spurningunni um hvort það væri félagslega réttlætanlegt að skattleggja lágtekjufólk á Siglufirði til að borga hátekjufólki bætur. Það langar mig að heyra félagshyggjumanninn segja. Ég er hægt og rólega farinn að breyta skilgreiningunni á félagshyggju í orðabókinni minni. Núna heitir það ekki lengur félagshyggja að gera vel við þá sem verst eru staddir í þjóðfélaginu. Nei, það heitir félagshyggja að gera vel við þá sem best eru settir, og það með rökum einstaklingshyggjunnar, með rökum einstaklingshyggjunnar sem ég dái. Ég hef margoft sagt það í umræðunni að ég er ekki óánægður með þennan dóm Hæstaréttar sem leggur áherslu á einstaklinginn. Ég spyr hv. þm., sem hingað til hefur gefið sig út fyrir að vera jafnaðarmaður og félagshyggjumaður, hvernig honum finnist að skattleggja lágtekjufólkið til borga hátekjufólkinu.

Herra forseti. Af því að hv. þm. hefur ekki enn beðist afsökunar héðan úr ræðustól á þessu viðtali sem tekið var við hann ætla ég að lesa aftur það sem hann sagði þar. Þar er talað um alla og engir undanskildir. Ég tek það skýrt fram að þetta er haft eftir hv. þm. Pétri Blöndal, til að koma í veg fyrir að einhver haldi að þetta séu mín orð. Með leyfi forseta ætla ég að vitna í ummæli Péturs Blöndals í umræddu viðtali: ,,Má ekki segja sannleikann? Má ekki segja það sem allir vita? Í hverri einustu fjölskyldu á Íslandi, ég fullyrði, í nánast hverri einustu fjölskyldu er eitthvert vandamál með óreglu, annaðhvort vegna áfengis, eiturlyfja eða vegna fjármálaóreiðu. Þetta er til og af hverju má ekki nefna hlutina?`` 
             Ég las það allt hér í fyrri ræðu minni og get ekki gert það aftur á þeim 57 sekúndum sem ég á eftir en ég skal gera það seinna í dag. Ég skal með ánægju lesa áfram úr þessu viðtali vegna þess að það er með ólíkindum að einstaklingshyggjumaður, meira að segja hv. þm. Pétur Blöndal, skuli láta þetta út úr sér. Þetta hefur sært fjölda fólks, m.a. fjölda öryrkja sem ég þekki en stunda nær enga óreglu.

Viltu ekki svara spurningu minni um að skattleggja lágtekjufólkið?

Herra forseti. Það er sjálfsagt að skattleggja þegna landsins til að greiða fyrir það sem Hæstiréttur hefur dæmt ólög. Hv. þm. hefur ekki svarað þeirri spurningu sem ég lagði fram í ræðu minni um að ef ég skulda hv. þm. milljón en borga honum 500 þúsund, hann færi í mál við mig og fengi það dæmt, að ég ætti að borga milljónina að fullu. Væri til umræðu að ég semdi við hann um að greiða bara 100 þús. kr.? Má ég heyra það?

Herra forseti. Hér er til umræðu frv. til laga um breytingu á lögum um almannatryggingar. Frv. er ætlað að uppfylla dóm Hæstaréttar frá 19. des. sl. í máli Öryrkjabandalagsins gegn Tryggingastofnun ríkisins. Forsaga þessa máls hefur verið ítarlega rakin bæði í fjölmiðlum og hér á Alþingi. Öryrkjabandalag Íslands höfðaði mál til viðurkenningar á því að Tryggingastofnun ríkisins hefði verið óheimilt frá 1. jan. 1994 til 31. des. 1998 að skerða tekjutryggingu örorkulífeyrisþega í hjúskap vegna tekna maka sem ekki væri lífeyrisþegi með því að telja helming samanlagðra tekna beggja hjóna til tekna örorkulífeyrisþegans. Þá vildi Öryrkjabandalagið einnig fá viðurkennt að slík skerðing hefði verið óheimil eftir að hún var lögfest 1. jan. 1999. Héraðsdómur komst að þeirri niðurstöðu í málinu að óheimilt hefði verið að skerða tekjutrygginguna á fyrrnefnda tímabilinu en taldi skerðinguna heimila frá 1. jan. 1999, eftir að lögunum hafði verið breytt. Öryrkjabandalagið, gagnáfrýjandi í málinu, áfrýjaði til Hæstaréttar 29. maí árið 2000 og krafðist þar staðfestingar héraðsdóms með þeirri breytingu að einnig verði viðurkennt með dómi Hæstaréttar að aðaláfrýjanda, þ.e. Tryggingastofnun ríkisins, hafi frá 1. jan. 1999 verið óheimilt að skerða tekjutryggingu örorkulífeyrisþega í hjúskap skv. 5. gr. 17. gr. laga nr. 117/1993, sbr. 1. gr. laga nr. 149/1998. Herra forseti. Hér er höfðað mál á klárum og einföldum forsendum, tiltekinn gjörningur sem er skerðing tekjutryggingar einstaklings, örorkulífeyrisþega, á grundvelli tekna maka. Vísað er skýrt til þeirra stafliða í lögum sem beitt hefur verið við ákvörðun um skerðingu tekjutryggingarinnar. Allt er þetta afar skýrt að mínu mati. Ákveðin upphæð liggur fyrir, bæði grunnlífeyrir og tekjutrygging, og skerðing hennar er kærð. Ekki þarf að gera neinar sérstakar kröfur vegna upphæðarinnar. Hún liggur fyrir, bæði í þeim lögum og reglum sem farið er eftir og í því verklagi sem beitt hefur verið og var báðum aðilum vel kunn. Beðið er um svar Hæstaréttar við einfaldri spurningu: Var þessi skerðing eins og henni var þarna beitt heimil eða ekki? Svar Hæstaréttar var klárt: Hún var ekki heimil. Dómsorðið er líka skýrt og svörin eru mjög afdráttarlaus fyrir mér. Nei, skerðingin var ekki heimil og viðurkennt er af aðaláfrýjanda, svo vitnað sé í dóminn, herra forseti, að Tryggingastofnun hafði verið ,,óheimilt frá 1. jan. 1994 á grundvelli 2. mgr. 4. gr. reglugerðar nr. 485/1995 að skerða tekjutryggingu örorkulífeyrisþega í hjúskap með því að telja helming samanlagðra tekna beggja hjóna til tekna lífeyrisþegans í því tilviki, er maki er ekki lífeyrisþegi.`` Herra forseti. Upp á það hljóðaði krafa Öryrkjabandalagsins og um það var dæmt. Upp á þá kröfu kom þetta skýra svar. Ekki var verið að leggja alla almannatryggingalöggjöfina undir dóm Hæstaréttar. Nei, herra forseti, tiltekin ákveðinn gjörningur var það sem var verið að óska úrskurðar um. Herra forseti. Áfram segir í dómsorði Hæstaréttar, herra forseti: ,,Einnig verði viðurkennt með dómi Hæstaréttar, að aðaláfrýjanda hafi frá 1. jan. 1999 verið óheimilt að skerða tekjutryggingu örorkulífeyrisþega í hjúskap samkvæmt 5. mgr. 17. gr. laga nr. 117/1993, sbr. 1. gr. laga nr. 149/1998.`` Bein spurning og beint svar. Að sjálfsögðu er dómurinn reifaður. Hinar ýmsu forsendur eru tíndar til. Farið er yfir rök bæði sækjanda og verjanda í málinu. Það er velt fyrir sér ýmsum þáttum í almannatryggingunum. Velt fyrir sér sjálfstæði, rétti einstaklingsins til samfélagslauna, gagnkvæmum rétti og skyldum samborgaranna og mannréttindaákvæðum stjórnarskrárinnar. Afar eðlilegt er að þessu skuli velt upp bæði í reifun Hæstaréttar og í aðfaraorðum að dóminum. Herra forseti. Öll þessi reifun og öll sú greinargerð sem þar birtist er afar upplýsandi. Hún er mjög gott innlegg í þá umræðu sem var nauðsynleg um rétt örorkulífeyrisþega, um rétt ellilífeyrisþega, um rétt sjúklinga og annarra sem geta átt við langvarandi erfiðleika að stríða, auk almennrar fátæktar sem er líka þekkt í landinu. Þetta var afar þörf umræða og þarft innlegg inn í umræðuna um málið á Alþingi þessa dagana. Mjög eðlilegt er að dómurinn kalli fram þessa umræðu og afar eðlilegt að bæði hv. þm. og samfélagið allt verði upptekin af þessu máli einmitt í kjölfar þessa dóms. Herra forseti. Dómurinn sjálfur og dómsorðið sjálft er skýrt fyrir mér. Spurningin, krafan sem var lögð fyrir dóminn var einföld og afmörkuð og skýr: Er heimilt að skerða núverandi tekjutryggingu eins og hún er skilgreind samkvæmt þeim lagaákvæðum sem beitt er til þess? Svar Hæstaréttar er afdráttarlaust nei. Upphæðin sem um er rætt liggur fyrir. Um hana þarf ekki að ræða enda er það svo, herra forseti, og þar með krafa löggjafans að löggjafinn ákveður upphæðir og með auknum þunga hefur verið gengið eftir því að þær fjárupphæðir, ákveðnar fjárupphæðir sem eru háðar fjárveitingum, séu tilgreindar í lögum og er nú verið að vinna að því að láta það ná fram þar sem við á innan ríkiskerfisins. Herra forseti. Þetta mál var höfðað gegn Tryggingastofnun ríkisins enda er það Tryggingastofnun ríkisins sem fer með framkvæmd almannatryggingalaganna og því afar eðlilegt að svo sé. Hver eru viðbrögð forstjóra eða forsvaramanna Tryggingastofnunar ríkisins, þess sem var í forsvari fyrir þá stofnun sem málið var höfðað gegn þegar þessi dómur var birtur? Hann segir í fréttum miðvikudaginn 20. des. árið 2000 undir fyrirsögn: ,,Við munum kappkosta að vinna eftir niðurstöðum þessa dóms``, með leyfi herra forseta: ,,Þessi dómur kemur mér í sjálfu sér ekki á óvart enda taldi ég fyrir fram að farið gæti á hvorn veginn sem var. Ég vil nota þetta tækifæri til að óska Öryrkjabandalaginu og þá sérstaklega formanni þess til hamingju með gríðarlegan sigur.`` Eðlilega, í ljósi þeirrar ábyrgðar sem forstöðumaður fyrir þessa stofnun hefur og finnur hjá sér og þeirri þungu ábyrgð sem hvílir á honum jafnframt að bregðast við þessum dómi sem og öðrum verkefnum sem stofnun hans er falið að leysa, þá segir hann að hann eigi eftir að kynna sér dóminn rækilega. ,,Þetta er ekkert einfalt. Flestir hagnast á þessum dómi og við þurfum að velta upp hverjum einasta skjólstæðingi stofnunarinnar síðustu sjö árin og meta áhrif dómsins á stöðu hvers og eins. Við munum að sjálfsögðu greiða það sem á vantar, en þetta verður mikil yfirferð og margt hefur vitanlega gerst á þessum sjö árum. Sumir hafa gifst, aðrir skilið og slíkt hefur breytingar í för með sér á högum fólks.`` Eðlileg viðbrögð af hálfu forstjóra þessarar stofnunar. Hann veltir fyrir sér hvernig hann muni vinna úr þessu en hann víkur sér engan veginn undan þeirri ábyrgð, síður en svo, og viðurkennir að svo geti verið samt ærin vinna. Herra forseti. Hins vegar er það alveg rétt þegar velt hefur verið fyrir sér ýmsum lagaheimildum að vel má segja að Tryggingastofnun ríkisins hafi ekki haft beina fjárheimild til að inna þessa greiðslur af hendi vegna þess að ekki hafi verið gert ráð fyrir því á fjárlagaliðum stofnunarinnar. En við þessu getur bæði stofnunin brugðist og einnig er kveðið á um hvernig á svona löguðu skal taka samkvæmt lögum um fjárreiður ríkisins. Í 33. gr. þeirra laga, sem kveða á um fjársýsluna, segir, herra forseti: ,,Valdi ófyrirséð atvik því að greiða þarf úr ríkissjóði án heimildar í fjárlögum er fjmrh. að höfðu samráði við hlutaðeigandi ráðherra heimilt að inna greiðsluna af hendi enda þoli hún ekki bið. Fjmrh. er skylt að gera fjárln. Alþingis grein fyrir slíkum ófyrirséðum greiðslum strax og ákvörðun hefur verið tekin um þær og leita heimilda til þeirra með frumvarpi til fjáraukalaga.`` Herra forseti. Þannig er þá leiðin sem hinn ágæti forstjóri Tryggingastofnunar hefði þurft að fara ef hann hefði séð að stofnun hans hefði ekki beinar fjárlagaheimildir til þess að greiða þetta beint út. Hann viðurkennir alveg skyldu sína til þess og víkur sér ekki undan þeirri ábyrgð en hann hefði sjálfsagt þurft á tímabilinu að senda umsókn til fjmrh. um aukna fjárheimild stofnunarinnar til að inna þessar greiðslur af hendi. Nú hefur það ekki verið upplýst hvort hann hafi gert svo eða hvort fjmrh. hafi fengið þá beiðni enda málið þá ekki fengið að vera svo lengi í höndum hans. Herra forseti. Fyrir mér hefði það verið hinn eðlilegi gangur málsins að til þess þá að taka af öll tvímæli um greiðsluskyldu ríkisins gagnvart þessu máli hefði verið rétt að flytja frv. til fjáraukalaga sem heimilaði þessi auknu fjárútlát af hálfu ríkisins og til þess að forstöðumaður Tryggingastofnunarinnar gæti fullnægt þeim kröfum sem voru gerðar á stofnun hans. Þannig hefðu verið tekin af öll tvímæli því fyrr eða síðar mun hvort eð er þurfa að flytja frv. til fjáraukalaga til þess að mæta þeim aukna kostnaði sem stofnunin verður þarna fyrir, þær greiðslur sem stofnunin þarf að inna af hendi til að fullnusta dóminn. Herra forseti. Ég hef rakið viðbrögð forstjóra Tryggingastofnunar ríkisins. Viðbrögð hæstv. heilbrrh., sem er næsti yfirmaður forstjóra Tryggingastofnunar ríkisins, voru líka afar eðlileg. Í viðtali miðvikudaginn 20. desember í Morgunblaðinu, með leyfi hæstv. forseta, segir hæstv. heilbrrh., eftir að hún hafði sagt að hún vilji ekki ræða dóminn í einstökum atriðum, hún eigi eftir að skoða hann nánar: ,,Hæstiréttur hefur talað. Ég mun ekki deila við hann. Lögfræðingar ráðuneytisins eru að fara yfir niðurstöður dómsins og í framhaldinu verða næstu skref ákveðin. Meira er ekki hægt að segja á þessu stigi málsins`` sagði hæstv. ráðherra. Hæstv. ráðherra gerir sér grein fyrir alvöru málsins, þarna muni þurfa aukin fjárútlát, og hæstv. ráðherra fer fram á að haldinn verði ríkisstjórnarfundur þá strax um daginn, 21. desember, til þess að fjalla um málið. Herra forseti. Þá verður breyting í ferli málsins. Ekki er orðið við beiðni hæstv. heilbrrh. um ríkisstjórnarfund heldur er ákveðið að þetta mál bíði hefðbundins ríkisstjórnarfundar sem er haldinn 22. desember og eftir það svarar hæstv. forsrh. fyrir málið. Síðan er ljóst, herra forseti, að málið hefur bæði verið tekið úr höndum Tryggingastofnunar ríkisins, sem málið var höfðað gegn og sem forstjóri þess var reiðubúinn að axla ábyrgð á að framkvæma, og einnig líka úr höndum heilbrrh. sem hafði óskað eftir sérfundi í ríkisstjórninni til að fara nánar ofan í þennan dóm, en við því var ekki orðið. Herra forseti. Hæstaréttardómar eiga að vera skýrir og eru það. Hins vegar vitum við að með hinni þrætugjörnu þjóð, Íslendingum, er mikill vilji til að snúa út úr og drepa á dreif. Mikill vilji er oft og tíðum til að finna eitthvað, lesa eitthvað annað út úr orðum eða dómum en þar segir. Og það hefur fyrst og fremst birst okkur að mínu mati á Alþingi. Þar hafa ríkisstjórnin og stjórnarliðar lagt sig í líma við að draga sundur og saman dómsorð Hæstaréttar, fara í aðfaraorð Hæstaréttar og gera þau að hluta af dómsorði og auk þess dregið inn hina almennu umræðu um stöðu öryrkja í þjóðfélaginu, sem er vel en er ekki beinn hluti af því að fullnusta þennan dóm Hæstaréttar. Litið hefur verið svo á að þessi dómur sé dómur fyrir lögfræðinga til að lesa og skilja. Fyrir mér, herra forseti, eiga dómar að vera fyrir almennig til að skilja. Það eru lögfræðingar sem kveða þá upp, en það er almenningur sem á að skilja. Sé eitthvað óklárt, skilji menn ekki íslenskuna í dómsorðinu, væri ekki úr vegi að kalla til íslenskufræðinga. Það væri þess vegna réttara að kalla til íslenska málfræðinga eða Íslenska málnefnd, herra forseti, í þeirri þrætubókarumræðu sem hér hefur verið á Alþingi um einstakt orðalag þessa dóms. Með þessu dómsorði hafa lögfræðingarnir og hæstaréttarlögmennirnir talað, sem ég ber virðingu fyrir og þeir hafa sína menntun til að kveða upp dóma, en það er okkar almennings að skilja. Almenningur hefur með skýrum hætti skilið dóminn. Að mínu viti er hann einfaldur og hann er skýr. Herra forseti. Mér mundi aldrei detta í hug að taka alvarlega mann sem hefur verið dæmdur í þriggja mánaða fangelsi ef hann segði: --- Ja, við skulum fara yfir þetta nánar og ég ætla að fá vini mína til að kíkja á þetta. Svo athuga ég hvort ég geti ekki komið til móts við Hæstarétt og verið inni svona einn og hálfan mánuð. Ja, einn og hálfur mánuður er kannski ekkert heilög tala í sjálfu sér, tveir mánuðir kannski, en þetta er svona hæfilegt miðað við fjölskylduástæður mínar ef hún skyldi leggja þetta til. Hæstiréttur getur þá bara dæmt aftur og þá skoða ég málin aftur og athuga hvort ég þurfi að ganga lengra til þess að koma til móts við dómsorðið. Herra forseti. Löghlýðin þjóð sem á að búa við lög sem einstaklingar og hinn almenni borgari skilur getur ekki leyft sér svona málflutning. Og í ummælum Hæstaréttar er það bara dómsorðið sem skiptir mig máli. Þetta frv., herra forseti, sem hér er flutt og er til umræðu, er að mínu viti ekki beint til þess að verða við dómi Hæstaréttar. Frv. er til þess að skerða greiðslur sem Hæstiréttur var að dæma um. Herra forseti. Ég ítreka það sem ég hef hér sagt. Dómsorð Hæstaréttar er fyrir mér skýrt. Hæstiréttur reifar málið. Hann drepur á mörg atriði sem snerta almannatryggingalöggjöfina og það er virkilega þörf á að hún sé endurskoðuð. Ég fagna því að nú skuli hafa verið skipuð nefnd til að endurskoða löggjöfina í heild sinni með það fyrir augum að bæta kjör þeirra sem minnst mega sín í þjóðfélaginu. Ég fagna því að þessi dómur og þessi umræða skuli leiða til þess. Ég tel reyndar að það hefði átt að vera hægt að flýta þeirri vinnu frá því sem hefur verið lagt upp með. En dómur Hæstaréttar er fyrir almenning til að skilja. Vefjist það fyrir einhverjum að skilja hin íslenskulegu orð Hæstaréttar, þá gæti verið stuðningur að því að kalla til íslenska málfræðinga, Íslenska málnefnd eða aðra sem geta þá leyst úr því. En með dómsorði Hæstaréttar hefur Hæstiréttur talað og þar með er að mínu viti þeirri hlið og aðkomu lögfræðinganna lokið. Ég leyfi mér að lesa aftur upp dómsorð Hæstaréttar, með leyfi herra forseta: ,,Viðurkennt er, að aðaláfrýjanda, Tryggingastofnun ríkisins, hafi verið óheimilt`` --- er það ekki gjörsamlega skiljanlegt orð? --- ,,frá 1. janúar 1994 á grundvelli 2. mgr. 4. gr. reglugerðar nr. 485/1995`` --- það var skýr krafa í málshöfðun og skýr tilvísun --- ,,að skerða tekjutryggingu örorkulífeyrisþega í hjúskap með því að telja helming samanlagðra tekna beggja hjóna til tekna lífeyrisþegans í því tilviki, er maki hans er ekki lífeyrisþegi.`` Herra forseti. Um þetta var spurt, einmitt þetta. --- ,,Einnig er viðurkennt, að óheimilt hafi verið að skerða tekjutryggingu örorkulífeyrisþega í hjúskap frá 1. janúar 1999 samkvæmt 5. mgr. 17. gr. laga nr. 117/1993, sbr. 1. gr. laga nr. 149/1998.`` Að mínu mati á að hlíta skilyrðislaust dómi Hæstaréttar. Tryggingastofnun er falið að vinna úr því. En það er afar mikilvægt að endurskoða tryggingalöggjöfina og bæta þar um, bæði í ljósi dóms Hæstaréttar og annars þess sem Hæstiréttur minnist ekki á í reifun sinni.

Herra forseti. Ég virði skoðun hv. þm. og túlkun hans á hæstaréttardómnum og ég veit og trúi því að hann er sannfærður um skoðun sína á því máli. Ég er hins vegar á öðru máli eins og ég hef rakið áður. Hv. þm. er í flokki vinstri grænna og orðið vinstri segir mér að hann sé á einhvern máta jafnaðarmaður eða félagshyggjumaður, nema þetta heiti vinstri eða grænir. Ég held að það sé vinstri og grænir. Þá vil ég spyrja hv. þm., og að sjálfsögðu hlítum við dómi Hæstaréttar, en spurning mín til hv. þm. er eftirfarandi: Verkamaður sem er félagsmaður í ASÍ er með 165 þús. kr. á mánuði og er giftur öryrkja sem hingað til hefur fengið 51 þús. kr. óskertar, samtals 216 þús. kr. --- er hv. þm. hnugginn yfir því að nú á fjölskylda þar sem er forstjóri með 400 þús. kr. tekjur á mánuði, giftur öryrkja sem hingað til hefur fengið 18 þús. kr. á mánuði sem Hæstiréttur segir að sé of lítið, að samkvæmt frv. á þessi fjölskylda nú að vera með 443 þús. kr. á mánuði í staðinn fyrir 418 þús.? Hv. þm., að mér skilst, skilur dóminn þannig að hækka eigi hann upp í 451 þús., þ.e. nánast tvöfalt, meira en tvöfalt það sem hin fjölskyldan fær þar sem verkamaðurinn á í hlut. Spurning mín til hv. þm. er: Finnst honum félagslega réttlátt að öryrkinn sem er giftur hátekjumanninum fái nákvæmlega sömu bætur, eins og hann skilur hæstaréttardóminn, og verkamaðurinn sem er með miklu, miklu lægri tekjur?

Herra forseti. Ég sé hvergi að í aðfaraorðum hæstaréttardómsins sé verið að spekúlera í því hvort fólkið sé hnuggið yfir hinu eða þessu. Þetta snýst ekki um hver sé hnugginn yfir hverju. Ég viðurkenni það, herra forseti, að ég er hnugginn yfir því, og það er ég persónulega, að hér skuli vera talið mikilvægt að skerða bætur sem Hæstiréttur var að dæma um 8 þús. kr. Ég er persónulega hnugginn yfir því, já. Ég leyfi mér að vera hnugginn yfir því. Og ég tel að þjóðin öll sé hnuggin.

Herra forseti. Hv. þm. er þá ekki meiri félagshyggjumaður en svo að hann telur að einstaklingshyggjan sem kemur fram í dómi Hæstaréttar réttlæti það að hækka tekjur fjölskyldu sem er núna með 418 þús. kr. í tekjur upp í 451 þús., og er jafnvel borgað með sköttum fjölskyldunnar sem er með 216 þús. kr. á mánuði óskert, þ.e. báðir öryrkjarnir eigi að fá nákvæmlega sama úr sjóðum almennings eftir sem áður þó annar sé giftur verkamanni með 165 þús. fyrir dagvinnu og yfirvinnu, þetta eru meðallaun verkamanna, á meðan hinn, forstjórinn, er með 400 þús. kr. á mánuði og sá öryrki nýtur að sjálfsögðu hárra tekna og eigna maka síns. Hv. þm. finnst þetta í lagi félagslega og er ekkert hnugginn yfir því að þessi einstaklingshyggja hafi þau áhrif á jafnaðarmennskuna að hún er eiginlega orðin tóm.

Herra forseti. Hv. þm. gerði mér upp þau orð að mér fyndist eitthvað vera í lagi. Það er ekki rétt. Ég sagði það ekki. Ég viðurkenni það fúslega að ég er hnugginn yfir bágum kjörum margra öryrkja  En, herra forseti. Hér er ítrekað drepið á dreif því máli sem hér er til umræðu, þ.e. dómsorð Hæstaréttar sem er skýrt og ber að fara eftir. Hina umræðuna tökum við líka, en bara ekki um leið.

Herra forseti. Þetta er 3. umr. þessa máls sem hefur tekið svo mjög á þingið. Ég hef hlustað á þessa umræðu og hlustað á ummæli stjórnarandstöðunnar og það er meining mín hér og nú að fara ekkert sérstaklega ofan í það. Ég hef komið fram með mínar spurningar. Ég hef spurt hvernig það megi vera að við liggjum undir slíku ámæli sem við gerum og ég hef spurt stjórnarandstöðuna hvernig þeir geti staðið að slíkum ummælum og ég hef reynt að átta mig á því. Ég hef spurt stjórnarandstöðuna hvernig það megi vera að við liggjum undir slíku ámæli og þeir geta ekki heldur greint hvað í greiningu þeirra vísu manna sem við treystum mest á sé rangt. Ég flyt þessa spurningu aftur og aftur á meðan ég fæ ekki svör. Og ef ég fæ kannski aldrei nein svör þá hlýt ég að álykta sem svo að þeir hafi ekki svör, þeir geti ekki greint það, þeir geti ekki sagt frá því, þeir kunni ekki rök fyrir því. Svo geta menn talið sig fullvissa. Það er öllum frjálst að vera í sinni vissu. Við stjórnarsinnar hljótum að eiga kröfu á þessu en ef ekkert svar berst þá hljótum við að draga okkar ályktanir, þ.e. þeir geta ekki svarað því. Herra forseti. Ég hef hins vegar kosið hér og nú að gera dálítið annað í málflutningi stjórnarandstöðunnar að umræðuefni. Ég hef fyrir framan mig álit minni hluta heilbr.- og trn. Ég verð að segja eins og er að ég hef ekki í annan tíma séð meiri vitleysu, meira bull og meiri ósannindi á prenti en ég get lesið í því áliti. Ég verð að lýsa vonbrigðum mínum yfir því að sjá þau nöfn sem undir þetta álit skrifa. Ég lýsi sérstökum vonbrigðum mínum yfir því að sjá nöfn Bryndísar Hlöðversdóttur og Þuríðar Backman undir þessu nál. Ég hef hins vegar kynnst því að hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir er heimild sem menn kynnast nú og ég undra mig ekki á að sjá nafn hennar. Í þessu nál., herra forseti, segir m.a., með yðar leyfi: ,,Kjör öryrkja hafa versnað í góðærinu í tíð ríkisstjórnar Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks í samanburði við aðra hópa í samfélaginu sem sést best á því að kaupmáttur lífeyrisþega hefur skerst mun meira en þeirra sem lægstu launin hafa í þjóðfélaginu.`` Og áfram stendur í þessu nál.: ,,Á sama tíma og ríkissjóður skilar miklum tekjuafgangi breikkar bilið milli tryggingagreiðslna og almennra launa, sbr. fylgiskjal V úr staðtölum almannatrygginga 1999. Húsaleiga hefur hækkað, fasteignagjöldin hækkað, matvörur hækkað, framfærslan almennt hækkað og ekki síst lyfin. Á þennan hátt hefur stefna ríkisstjórnar Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks birst lífeyrisþegum. Því hefur oft verið haldið fram að slíkt hafi viðgengist hjá fyrri ríkisstjórnum. Það var hins vegar ein þumalfingursregla sem þessar ríkisstjórnir höfðu og hún var sú að kaupmáttur bóta örorku- og ellilífeyrisþega skyldi ekki skerðast meira en kaupmáttur þeirra sem lægstu launin hefðu í þjóðfélaginu. Í upplýsingum kjararannsóknarnefndar, sbr. fylgiskjal V úr staðtölum almannatrygginga, kemur í ljós að kaupmáttur lífeyrisþega skertist um 10% minna en kaupmáttur lægstu launa á tímabilinu 1991--1995. Síðan hefur það gerst að kaupmáttur lágmarkslauna hefur aukist um 37,5% en kaupmáttur lífeyrisgreiðslna um 11,2% eða um þriðjunginn af því sem kaupmáttur lágmarkslauna hefur batnað. Ljóst er því að leitun er að annarri eins kjararýrnun hjá þessum hópi og í tíð þessarar ríkisstjórnar ef mið er tekið af þróun lágmarkslauna í landinu.`` Þetta er athyglisverður texti, mjög athyglisverður. Það verður ekki hjá því komist, herra forseti, að fara nú í gegnum þessa sagnfræði vegna þess að það hljóta að vera takmörk fyrir því hverju er hægt að ljúga á prenti og hvað er hægt að bjóða þinginu í skrifuðu nál. Ég ætla því að rifja þetta aðeins upp og fara í gegnum þetta aðeins mönnum til hugarhægðar. Við skulum taka þennan tíma sem minni hlutinn tekur hér. Við skulum taka þann tíma. Við skulum rifja það upp. Á árunum 1988--1991 sat hér vinstri stjórn. Voru það vondir menn? Nei, herra forseti, það ætla ég ekki. Ég ætla að það hafi verið góðir menn og velviljaðir. Meðal annarra var 3. þm. Norðurl. e., formaður vinstri grænna, þar ráðherra. Á því tímabili lækkaði kaupmáttur launa lífeyrisþega um rúm 16%, nákvæmlega 16,3%, nákvæmlega eins og kaupmáttur launa í landinu, 16,3%. Var það vond ríkisstjórn sem stóð fyrir því?

Í samræmi við verðlagsþróun?

Nákvæmlega eins og ég sagði, nákvæmlega sama og launaþróunin gerði. Var það vond ríkisstjórn? Ég held að það hafi ekki verið vonska þeirra og alls ekki mannvonska og alls ekki vilji þeirra að skerða kjör lífeyrisþega. En kjörin lækkuðu nú samt um 16,3% á þessu tímabili, þ.e. kaupmáttur launanna. Mest gerðist á árinu 1989 þegar kaupmáttur hrundi sem allra mest. Enginn réð við neitt. Óstjórnin í efnahagsmálum þessa þjóðfélags beit þjóðfélagsþegnana. Kaupmáttur launa lækkaði um 16,3%, því miður. Það var mjög sárt. Eftir þessa vinstri stjórn tók við ríkisstjórn Sjálfstfl. og Alþfl., okkar góðu vina í Alþfl. Við tókum þá við stjórnartaumunum. Við berum sameiginlega ábyrgð á því sem þá gerðist. Það var gott fólk sem var þar eins og í hinni ríkisstjórninni, mjög gott fólk. Við stóðum fyrir því á árunum 1990--1991 að við hjuggum í sundur allar tengingar launa. Við stóðum fyrir því. Ekki ríkisstjórnin, en við stóðum fyrir því, aðilar vinnumarkaðarins. Ég var þar framarlega í flokki. Við gerðum það. Það var bara lífsnauðsynlegt að gera það vegna stöðu þjóðarbúsins. Það var mjög sárt fyrir alla sem urðu fyrir þeirri skerðingu en allir hafa fengið bæturnar aftur og allir hafa fengið það til baka margfalt nema einn hópur svo ég haldi sagnfræðinni til haga, þ.e. sauðfjárbændur. Það er eini hópurinn sem ekki hefur fengið kjör sín bætt, svo ég haldi því nú til haga. Á ríkisstjórnarárum okkar og Alþfl., okkar góðu vina, var sá háttur hafður á við ákvörðun lífeyrisgreiðslna að það var ákvörðun Alþingis. Ég ætla að það hafi verið meining allra sem að þeirri ríkisstjórn stóðu að menn reyndu að hafa lífeyrisgreiðslurnar í nokkru samræmi við þróun launa. Það var vilji manna sem stóðu að þeirri ríkisstjórn. Þeir sem voru þá í stjórnarandstöðu höfðu töluverðar efasemdir um það. T.d. er rétt að rifja það upp, herra forseti, að þá var einn aðaltalsmaður stjórnarandstöðunnar í heilbrigðis- og tryggingamálum hv. þm. og núv. hæstv. ráðherra Ingibjörg Pálmadóttir sem nú liggur undir hvað mestum boðaföllum í þessari umræðu. Það er rétt að halda því til haga eins og menn geta lesið í þingtíðindum að hún hélt því fram á þeim árum oft að naumt væri skammtað. Eftir á þegar við getum reiknað út þetta ferli og séð hvað gerðist á þessum árum, ríkisstjórnarárum Sjálfstfl. og Alþfl., þá er ljóst að kaupmáttur lífeyrisgreiðslna lækkaði aðeins á því tímabili miðað við kaupmátt launa. Hann gerði það. Það er bara sagnfræði sem við komumst ekki hjá að horfast í augu við.  Í tíð núv. ríkisstjórnarflokka, sem hafa setið að völdum nærri sex ár, var þetta mál mjög til umræðu og umfjöllunar hvernig með skyldi fara og mjög miklar og heitar umræður urðu um það hvernig við skyldum halda á þessum málum. Með lögum sem samþykkt voru í árslok 1997 var síðan ákveðið hvernig við skyldum gera það. Þá voru lífeyrisgreiðslurnar aftur tengdar. Við skulum fara yfir þessa sagnfræði og hafa hana alveg rétta. Samkvæmt því frv. og breytingu á lögum, þ.e. 10. gr. sem var breyting á 65. gr. almannatryggingalaganna, varð sú breyting á lögum sem stendur enn og hljóðar svo: ,,Bætur almannatrygginga, svo og greiðslur skv. 59. gr. og fjárhæðir skv. 17. gr., skulu breytast árlega í samræmi við fjárlög hverju sinni. Ákvörðun þeirra skal taka mið af launaþróun, þó þannig að þær hækki aldrei minna en verðlag samkvæmt vísitölu neysluverðs.`` Þannig hljóðar lagatextinn. Mér er mjög minnisstæð umræðan á Alþingi þegar við ræddum þetta á sínum tíma. Menn áttuðu sig ekki alveg fyrst á því hvað þetta þýddi en þegar menn höfðu áttað sig á því var það samdóma álit bæði stjórnarsinna og stjórnarandstæðinga að þetta væri góður texti. Þannig skyldu menn hafa þetta, þannig ætti þetta að vera. Þessi lög og þessi grein var síðan samþykkt með öllum atkvæðum bæði stjórnar og stjórnarandstöðu vegna þess að í þessum texta var falið slíkt nýmæli sem hefur aldrei gerst áður á Íslandi. Þá var ákveðið með lögum að lífeyrisgreiðslur skyldu aldrei vera lægri. ,,Ákvörðun þeirra skal taka mið af launaþróun, þó þannig að þær hækki aldrei minna en verðlag samkvæmt vísitölu neysluverðs.`` Sem sagt, lífeyrisgreiðslur skulu fylgja almennri launaþróun, þó þannig að þær verði aldrei lægri en vísitala neysluverðs sem þýðir að sé vísitala neysluverðs hærri en vísitala launa þá skal launaþróunin hjá lífeyrisþegum fylgja neysluverði. Þetta var algert nýmæli og mönnum hafði aldrei dottið í hug að gera þetta áður. Þetta þýðir í reynd að kaupmáttur lífeyrisgreiðslna mun ekki skerðast þó að þjóðfélagið lendi í þeim krappa dansi sem við höfum oft gert áður að kaupmáttur almennings minnki. Þegar þjóðartekjurnar fara niður, þá minnkar kaupmáttur almennings en tekin var ákvörðun um það að lífeyrisþegar, ellilífeyrisþegar og örorkulífeyrisþegar, skyldu ekki skerðast, við hin skyldum taka á okkur þessa dýfu.  Ég sagði ég áðan og meinti það sannarlega að á árunum 1988--1991 hefði setið fólk í ríkisstjórn, vinstri stjórn, sem var örugglega gott fólk, en kaupmátturinn rýrnaði um 16,3%, og 16,3% rýrnun kaupmáttar er töluvert. Hefði slík lagaklásúla verið til þá, sem tryggði greiðslur lífeyrisþega, þá hefði kaupmáttur þessa fólks, þeirra sem minnst mega sín í samfélaginu, ekki rýrnað um einseyring. Menn höfðu bara ekki hugmyndaflug til þess að setja þetta inn í lög áður. Þess vegna var það að lífeyrisþegar og gamalt fólk fylgdi þróuninni með öðrum, tóku á sig hina miklu skerðingu eins og aðrir. En núna er það vilji þeirrar ríkisstjórnar sem hér situr á Íslandi og þeirra sem fylgja henni og styðja auk þess sem stjórnarandstaðan fylgdi þessu máli líka að breyta þessu, við breyttum þessu í desember 1997, tryggðum það að kaupmáttur lífeyrisþega mun ekki skerðast verði samfélagið fyrir áföllum, tókum þetta á okkur. Ég hef spurt eftir því hvort þessi klásúla sé til í öðrum lögum, t.d. á Norðurlöndunum eða í Evrópu. Enginn kannast við það. Enginn kannast við það að lífeyrisþegar séu tryggðir á þennan hátt í nokkru öðru landi. Þetta var sú ríkisstjórn sem er núna atyrt með mjög skelfilegu orðbragði fyrir óvináttu við þá sem verst standa í þjóðfélaginu.  Svo gerist eitt, samanber það sem ég las upp úr nefndarálitinu, að í staðtölum almannatrygginga fyrir árið 1999 eða síðustu útgáfu árið 2000, kemur ný tafla sem sýnir þróun kaupmáttar lífeyrisþega versus lægstu laun. Ég verð að segja við hina ágætu hv. stjórnarandstöðu, sem bjó til þetta plagg, þeim til vorkunnar að ég fór að átta mig á því hvaðan þessi tafla væri komin. Ég sé að hún er úr staðtölum almannatrygginga þannig að þeir hafa alveg rétt eftir. Þetta er engin fölsun frá þeirra hálfu eins og mér datt í hug fyrst þegar ég fór að skoða þetta. Ég fór að bera saman staðtölur almannatrygginga 1999 við síðustu 10 ár. Það er rannsóknarefni, herra forseti, hvernig stendur á þessari töflu og hvernig stendur á þessari viðmiðun. Nú kemur tafla sem sýnir viðmiðun við þróun lágmarkslauna og nú þurfum við að fara í sagnfræðina aftur, herra forseti. Það var mjög lengi viðleitni aðila vinnumarkaðarins, atvinnurekenda jafnt sem verkalýðshreyfingar að hækka lægstu laun, það reyndi mjög á vilja til þess í samningum eftir samningum á 9. áratugnum til þess að hækka lægstu laun. Ítrekað var gert alls konar samkomulag sem því miður mistókst allt. Það var nákvæmlega sama. Átakanlegust var hin mikla tilraun til að hækka lægstu laun árið 1987. Þá var gert átak til að hækka lægstu laun sem endaði með gríðarlegri skelfingu. Ekki tókst að halda þeirri hækkun miðað við lægstu laun heldur hljóp hún í gegnum allan launastigann á örfáum mánuðum, jafnvel gegnumrotnir og spilltir bankastjórar Landsbankans voru búnir að fá þessar hækkanir til sín innan örfárra mínútna. Gegnumrotnir.  Hið gleðilega, ef við lítum til baka, er það að árið 1995 tókst loksins að gera samkomulag á almennum vinnumarkaði sem hélt, samkomulag um að við skyldum hækka lægstu launataxta án þess að það gengi í gegnum allt þjóðfélagið, án þess að bónusgreiðslur, verktakagreiðslur, ákvæðisvinna, og allir aðrir í þjóðfélaginu tækju það til sín. Loksins tókst þetta. Samkomulag var um að hækka hin lægstu laun og samkomulagið byggðist á því að enginn skyldi taka þessa taxta til viðmiðunar. Þannig tókst það loksins. Þannig tókst hið mikla afrek 1995, sem hefur verið endurtekið aftur í tveim síðustu samningum, að hækka lægstu laun án þess að allir í þjóðfélaginu tækju þær hækkanir til sín. Það var mikið afrek og mjög þakkarvert hjá forustu verkalýðsins, hjá forustu Alþýðusambandsins að ná því loksins í gegn, mikið afrek. Loksins tókst þetta sem menn vildu svo gjarnan gera í marga áratugi en tókst ekki. Þannig höfum við hækkað lægstu laun í þjóðfélaginu miklu meira en almenn launaþróun er í landinu. Til allrar hamingju. Hafi þeir heiður af sem stóðu að því. 

Eru þeir horfnir og há laun á Íslandi?

Lágu taxtarnir hafa hækkað miklu meira en almenn launaþróun, miklu meira, og ég get sýnt fram á það. Þetta liggur fyrir í öllum upplýsingum alls staðar frá, frá kjararannsóknarnefnd, Þjóðhagsstofnun og fleirum. Þetta tókst 1995 og þessu hefur verið haldið áfram sem betur fer. Þá gerist það að opinber stofnun, Tryggingastofnun ríkisins, tekur nýja viðmiðun til að sýna sagnfræðina. Hún byrjar að miða við þróun lægstu launa. Til hvers? Ég fullyrði, herra forseti, að tilgangurinn var einn: Að segja ósatt. Það er rannsóknarefni þegar opinber stofnun stendur fyrir því að segja ósatt. Það er rannsóknarefni þegar hún tekur að sér að segja ósatt, ber ekki kaupmátt lífeyrisgreiðslna saman eins og alltaf hefur verið gert áður, við almenna launaþróun í landinu. 

Eru þetta ósannindi?

Þetta er alveg hárrétt. Þetta er þróunin miðað við lægstu laun. En þetta eru mikil ósannindi ef þú ætlar að segja söguna rétta, hvernig laun hafa þróast í landinu, hvernig kaupmáttur lífeyrisgreiðslna hefur þróast. Sannleikur málsins er sá að síðan við samþykktum þessi lög, síðan við tókum af allan vafa um það við hvað skyldi miða hefur kaupmáttur lífeyrisgreiðslna verið nákvæmlega sá sami og hin almenna launaþróun í landinu. Síðasta haust var gerð athugasemd af hálfu Samtaka eldri borgara, held ég eða hvort það var Öryrkjabandalagið, það skiptir ekki máli, um að það vantaði upp á 0,2--0,3%. Auðvitað má alltaf deila um þetta, einhverjar slíkar tölur miðað við almenna launaþróun. Niðurstaðan var sú að það varð ákvörðun ríkisstjórnarinnar og ákvörðun Alþingis í haust að vegna þess að menn töldu að það væri álitamál að það vantaði upp á þessa lagaklásúlu, að menn vildu ekki láta herma upp á sig að þetta væri rangt, menn vildu ekki liggja undir því að kaupmáttur lífeyrisgreiðslna lægi undir almennri launaþróun um 0,3%, 0,2% eða hvað sem það var nú, var ákveðið með fjárlögum í haust að við skyldum hækka bætur almannatrygginga, lífeyrisgreiðslur og lífeyri til eldri borgara um 1% meira en almennar kauphækkanir í landinu 1. janúar sl. Almenna kauphækkunin var 3% 1. janúar. Lífeyrisgreiðslur almannatrygginga til lífeyrisþega og eldra fólks voru hækkaðar um 4%, 1% hærra en hinir almennu kauptaxtar til að taka af allan vafa um að það skyldi fara eftir lögunum.Ég ætla því að núna í dag, 23. janúar, sé það þannig að ef eitthvað er, hafi lífeyrisgreiðslur til ellilífeyrisþega og örorkulífeyrisþega hækkað heldur meira en almenn launahækkun, kannski núll komma eitthvað prósent. Það fer ekkert milli mála. Ekkert hefur verið svikið í þessum málum heldur staðið fullkomlega við hina miklu yfirlýsingu sem var samþykkt 1997 og tilheyrir 65. gr. almannatryggingalaganna. Það hefur nákvæmlega og rúmlega það verið staðið við þá yfirlýsingu. Hið hörmulega er að menn liggja undir ámæli og orðræðum um svik, segir stjórnarandstaðan í dag, herra forseti. Það er sama ágætisfólkið og á árunum 1988--1991 sat í ríkisstjórn þar sem kaupmáttur lífeyrisgreiðslnanna lækkaði, sömu vinir okkar og voru með okkur í ríkisstjórn 1991--1995 þegar okkur tókst því miður ekki alveg að halda í þennan kaupmátt lífeyrisgreiðslna miðað við almenn laun. Núna þegar búið er að taka af öll tvímæli fyrir þremur árum og því hefur verið fylgt nákvæmlega, herra forseti, koma þessir sömu vinir okkar og þeim dettur í hug að bregða okkur um svik. Mér finnst það hörmulegt. Mér finnst það hörmulegt þeirra vegna. Mér finnst það hörmulegt vegna þess að vel getur verið að einhver trúi þeim. Ég hef trú á því að einhver trúi að þessi ríkisstjórn og stjórnarsinnarnir, við sem styðjum þessa ríkisstjórn, séum að bregðast, séum að ljúga, séum að svíkja og brjóta lög.

Þú gerðir það 1999.

Þannig höfum við sýnt það í verki, herra forseti, að við höfum sett í lög ákvæði sem tryggja lífeyrisgreiðsluþegum, ellilífeyrisþegum, að þeir fylgja almennri launaþróun í landinu þó þannig að ef kaupmáttur rýrnar á Íslandi, ef við lendum í þeim vandræðum að kaupmáttur rýrnar eins og hefur áður gerst á Íslandi, eins og gerist í öllum þjóðfélögum og hefur gerst alltaf, þá eru lífeyrisgreiðsluþegar, örorkulífeyrisþegar og ellilífeyrisþegar, undanskildir.

Lögin voru brotin 1999.

Þessi lög hafa aldrei verið brotin, herra forseti. Það liggur fyrir í dag ef eitthvað er, þá erum við 0,5--0,6% hærri heldur en launaþróunin. Hér sitja menn uppi með lygina, hér sitja menn uppi með að saka okkur um hluti sem ganga þvert á sannleikann. Það er hörmulegt fyrir þetta annars góða fólk, herra forseti, sem gegnir störfum í Alþingi.  Herra forseti. Það er náttúrlega hörmulegt þegar ágætir hv. alþm. geta ekki stillt sig meðan ég stend í ræðustól og hrópa á mig: Lygi, lygi. Það er grátlegt vegna þess að staðreyndir liggja fyrir, þessar staðreyndir liggja allar fyrir þannig að það gagnast lítt að hrópa á mig lygi, lygi. 
            

Ég áminni hv. þm. um að hafa hljóð í salnum, gefa ræðumanni tækifæri á að flytja mál sitt.

Það eru ósannindi, herra forseti, að þessi ríkisstjórn og stjórnarflokkarnir hafi svikið að neinu leyti það sem stendur í 65. gr. laganna um almannatryggingar.  Kaupmáttur lífeyrisþega hefur fylgt þróun launa nákvæmlega. Kaupmáttur lífeyrisgreiðslna hefur aldrei vaxið meira en á undanförnum árum. Kaupmáttur lífeyrisgreiðslna hefur aldrei verið hærri en í dag. Aldrei. Ekki síðan land byggðist. Það eru mjög traustar heimildir fyrir þessu, a.m.k. ekki síðan 1937 þegar við tókum upp almannatryggingalöggjöfina. Þetta liggur fyrir. Þetta er nákvæmlega það sem hefur gerst. Hin vonda ríkisstjórn Sjálfstfl. og Framsfl., sem sögð er standa í heilögu stríði við þá sem minnst mega sín í samfélaginu, hefur þó bætt kjör þeirra meira en hefur nokkurn tíma áður gerst. Ég spyr og spurði áðan: Voru það vondir menn sem sátu í ríkisstjórn 1988--1991 þegar kaupmátturinn hrapaði hvað mest? Ég svaraði sjálfum mér og sagði: Nei. Það var gott fólk, herra forseti. Eru það vondir menn með vondar meiningar sem sitja nú í ríkisstjórn? Eru það vondir stjórnmálaflokkar, Sjálfstfl. og Framsfl.?  Það eru líka til staðreyndir um að það er ekki spurning um hver hreykir sér á hól og segir hvað hann sé góður og hvað hann vilji vel. Það er líka til fólk sem vinnur eins vel og það getur og þarf ekki endilega að hreykja sér af því. Sannleikurinn er sá að það er rangt sem hér hefur komið margsinnis fram að kjör hinna verst settu í þjóðfélaginu, öryrkjanna og gamla fólksins, ráðist af einhverjum vilja. Vilji er allt sem þarf, hafa menn endurtekið hér hvað eftir annað. Vilji er allt sem þarf. Var það viljaleysi þeirra sem sátu í ríkisstjórn 1988--1991 að kjörin rýrnuðu? Var það viljaleysi okkar góðu vina sem voru með okkur, alþýðuflokksráðherranna, á árunum 1991--1995, að okkur tókst ekki að halda í við launaþróunina? Nei, það var ekki viljaleysi. Það er ekki spurning um að hreykja sér og segja: Vilji er allt sem þarf. Að baki því að geta boðið upp á samfélag þar sem við gerum eins vel og við getum við þá sem eiga bágt í þjóðfélagi þar sem við reynum að gera allt sem við getum fyrir þá sem lakast standa, það hefur aldrei tekist að gera það nema í því þjóðfélagi þar sem er skynsamleg hagstjórn. Skynsamleg hagstjórn er eina leiðin til að við getum boðið upp á velferðarsamfélag þar sem við hjálpum þeim sem mest þurfa á því að halda. Um heiminn allan liggja hundruð milljóna manna með grátstafinn í kverkunum og dauðann sér við hlið. Það er það hörmulega um þennan heim í dag. Það er til nóg af lífsgæðum í heiminum til þess að enginn þurfi að svelta. Hið hörmulega er að stjórnarfar og hagstjórnin í þessum heimi er mjög víða skelfileg. Þess vegna eru hundruð milljóna manna að deyja af því að hagstjórnin, hin pólitíska stjórn heimsins, er víða svo hörmuleg. Sú hæstv. ríkisstjórn sem situr á Íslandi er ekki gallalaus. Henni hefur orðið á um ýmislegt en rauði þráðurinn síðasta áratug er að okkur hefur tekist tiltölulega skynsamlega með hagstjórnina alveg öfugt við það sem einkenndi Ísland áratugina þar á undan. (Gipið fram í.) Þá er þingmaðurinn að hugsa um allar hinar opinberu kennitölur um afkomu einnar þjóðar og hvernig hann ber þetta saman, kaupmátt hennar, getu hennar og farsæld hennar. Það er ýmislegt að, herra forseti. Ýmislegt mætti vera mun betra en það hefur tekist tiltölulega farsællega með hagstjórnina. Þess vegna hafa kjör Íslendinga á síðasta ártug batnað meira en í flestum öðrum Evrópuríkjum að Írlandi undanskildu. Þeir hafa verið enn þá duglegri við að bæta kjörin. Þar hefur kaupmáttur aukist enn þá meira en á Íslandi. Kaupmátturinn hefur aukist meira á Íslandi á þessum áratug en áður í sögu Íslands og kaupmáttur lífeyrisgreiðslna líka. Efnahagsgrundvöllurinn er þessi. Hann er hið frjálsa markaðskerfi sem þessi ríkisstjórn hefur svo mjög unnið að. Við höfum breytt á þessum áratug á annað hundrað löggjöfum um efnahagsmál sem hefur haft mikilvæg áhrif á að við erum hættir í þessu stekkjarstaurasamfélagi í þessu þjóðfélagi þar sem við ætluðum að handstýra markaðnum sem gekk svo illa og leiddi til svo hörmulegra hluta fyrir efnahagslífið í því að gera Ísland markaðsvætt. Það hefur skilað þeim árangri að kaupmáttur hefur aldrei aukist meira í sögu þessa lýðveldis, í sögu þessarar þjóðar. Lífeyrisgreiðslurnar, ellilífeyrisgreiðslurnar, örorkulífeyrisgreiðslurnar, hafa fylgt fullkomlega þeirri þróun og rúmlega það. Þetta eru hinar opinberu staðreyndir sem menn komast ekki hjá að viðurkenna. Herra forseti. Þetta er það sem við verðum að horfast í augu við. Síðan koma brigslyrði hér, stóryrði. Menn hafa jafnvel farið í orðabækur, held ég, til þess að finna ný fúkyrði. Það er í sjálfu sér þannig og það er eðli málsins samkvæmt að allar bætur almannatrygginga, ef menn horfa á það með augum bótaþegans, eru lágar. Þær eru lágar, 41 þús. kr., 43 þús. kr., 51 þús. kr. Þetta eru allt lágar greiðslur. Það er bara eðli málsins samkvæmt frá því sjónarhorni. Snúum við nú peningnum við og spyrjum: Hvaðan koma greiðslurnar? Jú, þær koma frá skattgreiðendunum. Þá gerist alveg þveröfugt. Allir skattar eru háar greiðslur. Allar greiðslur eru háar. Það finnst öllum þetta mjög hátt. Það er vandamálið sem við er að fást. Sjálfstfl. hefur í áratugi fylgt mjög eftir öllum hugmyndum á Norðurlöndunum um lýðhjálp. Oftast nær starfaði hann með sínum ágætu vinum í Alþfl. Við vorum gjarnan samferða um það að til þess að ná árangri í lýðhjálp ætti að tekjutengja til þess að tryggja að greiðslurnar færu til þeirra sem mest þyrftu á að halda. Í gegnum áratugi stóðum við saman um þetta. Herra forseti. Það er rétt sem fram kom hér í ræðu í gær þegar lesið var upp úr landsfundarsamþykkt Sjálfstfl. að í Sjálfstl. eru deilur um það hvort við eigum að tekjutengja bæturnar svo mikið sem við gerum. Það eru deilur um það. Hinn hægri sinnaði hluti flokksins er á móti því. Eldri sjálfstæðismenn sem gerast nú mjög hægri sinnaðir gera að okkur hríð. Ungu sjálfstæðismennirnir, og ég þekki þá nú vel, t.d. börnin mín þrjú, vini þeirra og vini þeirra o.s.frv., gera líka að okkur hríð. Hinir hægri sinnuðu ungu sjálfstæðismenn telja þetta líka rangt. Þeir segja: Það á ekki að tekjutengja. Það á að hafa þetta kvitt og klárt. Það á að hafa þetta beint og ekkert rugl. Það á ekki að tengja bætur við kjör, tekjur eða eignir. Það er því sótt að okkur sem sitjum í þingflokki Sjálfstfl. úr öllum áttum í okkar eigin flokki.

Vilja hægri sinnarnir ...?

Og verst er nú af öllu, herra forseti, verst er nú af öllu þegar okkar góði vinaflokkur, Alþfl., sem er nú sagður látinn en ég held að lifi samt, gerir svo harða hríð að okkur sem orðið hefur síðustu dagana og er líka horfinn frá þessum tekjutengingum sem við höfum staðið fyrir. Þá erum við í miklum vandamálum, heilmiklum vandamálum.

Vilja hægri menn ...?

Og ég er viss um það, herra forseti --- og æsist nú þingheimur allur --- og þess vegna hef ég miklar áhyggjur af þessu að það kunni að syrta í álinn fyrir sjónarmiðum lýðhjálpar sem Sjálfstfl. hefur staðið fyrir áratug eftir áratug, þeim sjónarmiðum að nota peninga ríkisins til þess að hjálpa þeim sem helst eru hjálpar þurfi. Þessi umræða hefur því í sjálfu sér að mínum dómi verið slæm umræða, mjög slæm umræða. Menn segja sem svo hér og nú: Við ætlum að fara og taka þetta kerfi allt upp og búa til nýtt. Ég fagna því. Það er nú svo með öll föt að þau slitna. Allir hafa óskir um að hafa kerfið einfalt og réttlátt. Það er ósk allra. En það er hin barnalega ósk vegna þess að það sem er einfalt þarf ekki alltaf að vera réttlátt. Og í viðleitninni til þess að gera hlutina réttláta erum við alltaf að betrumbæta og breyta og breyta, eins og við höfum verið að gera við lögin um almannatryggingar, þannig að við endum eins og við stöndum núna, þ.e. kerfið er orðið svo flókið að það er óréttlátt vegna þess að það kann enginn á það. Og þar með er það óréttlátt þó að við höfum gert allar þessar breytingar í nafni þess að við vildum vera réttlát. Þess vegna er viljinn til þess að hugsa þetta upp á nýtt mjög gott mál, herra forseti. Við eigum að gera það. Við eigum að gera það í samræmi við það sem við ætlum að gera í skattamálum. Við ættum að gera það í samræmi við það sem við ætlum að gera í lífeyrismálum vegna þess að það þarf að samhæfa þessa hluti. Það er mikið vandaverk. Ég efast stórlega um það, og ætla nú ekki að vera svartsýnn samt, að okkur takist það á þessu vori vegna þess að þetta er gríðarlega erfitt mál. Ég efast ekki um það heldur, herra forseti, að fólki, þingmönnum, góðu fólki í öllum flokkum, sé mikið niðri fyrir og vilji endilega gera þetta vel. Þetta er flókið. Það er ekki nóg að segja að vilji sé allt sem þarf. Það þarf að skoða þetta af mikilli skynsemi. Það er ekki nóg að segja að nú ætlum við að gera eitthvert átak til þess að bæta kjör öryrkja. Jú, það er fallega hugsað. En hvernig gerir eitt Alþingi eitthvert átak? Það er ekki hægt að bæta kjör þeirra sem eru öryrkjar eða ellilífeyrisþegar öðruvísi en að bæta efnahag landsins, án þess að bæta kjör verkafólks, launþega þessa lands. Menn taka ekkert út úr þúsund, tvö þúsund, átta þúsund eða tuttugu þúsund manna hóp og segja að nú ætli þeir að gera átak. Það er bara blekkingin ein. Við höfum verið að gera mikið átak hér sl. áratug til að bæta kjör Íslendinga. Aðferðin til þess er skynsamleg hagstjórn. Við ætlum að halda því áfram, herra forseti. Það mun hafa í för með sér að við getum bætt kjör Íslendinga, við getum bætt kjör verkafólks, við getum bætt kjör ellilífeyrisþega og örorkulífeyrisþega eins og við höfum verið að gera. Við 1. umr. fjárlaga í haust fannst mér ástæða til þess að skoða eftir tíu ára forustu Sjálfstfl. í ríkisfjármálum hvað hefði gerst þau tíu ár sem Sjálfstfl. stjórnaði ríkisfjármálunum. Ég lét vinna þá vinnu að skoða það hverjar væru stærstu og mestu breytingarnar á útgjöldum ríkisins í tíu ár. Mér kom niðurstaðan gríðarlega á óvart, svo og öllum öðrum sem ég hef sýnt þessar tölur, og ég sagði frá því hér í ræðu, herra forseti. Mesta útgjaldaaukning ríkisins á síðustu tíu árum hefur farið í þann málaflokk sem heitir málefni fatlaðra. Það er mikið gleðiefni að við höfum verið svo farsælir á þessum árum að geta loksins tekið stórkostlega á í málefnum fatlaðra.

Skerða framlög sem fatlaðir og aldraðir ...?

Þannig liggur það fyrir, herra forseti, að framlög til málefna fatlaðra hafa aukist meira á síðasta áratug 20. aldar en nokkur önnur framlög. Þau hafa hækkað mest allan áratuginn. Við vorum fyrri hluta þess áratugs í góðu samstarfi við vini okkar í Alþfl. Síðan breyttist það nú og við höfum verið í mjög góðu samstarfi við vini okkar í Framsfl. sl. fimm eða sex ár. Eiga þeir mikinn heiður skilinn fyrir það góða samstarf allan þann áratug. En þetta er nú niðurstaðan. Á þessari farsældarbraut verður því haldið áfram. Sögusagnir um að hér sitji ríkisstjórn sem sé illa hugsandi, illa meinandi og hafi uppi hótanir og stríð við þá sem standa verst að vígi í þjóðfélaginu, eru allt hugarburður, allt til komið af því, sem ég skil kannski ósköp vel, að það er leiðinlegt að vera í stjórnarandstöðu. Ég skil það mætavel og kannski er eðlilegt að þeir sem sitja þar vilji gera allt til þess að breyta því. En ég held að til langframa geti menn ekki haft hagnað af slíku tali sem einkennt hefur stjórnarandstöðuna síðustu dagana. Það hlýtur að vera betra til langframa, bæði fyrir stjórn og stjórnarandstöðu, að haga orðum sínum aðeins hógværar, reyna að halda sér meira við sannleikann og fara eftir því sem rétt er, sem réttar og sannar upplýsingar sýna og viðurkenna að það hefur gengið tiltölulega vel á Íslandi liðinn áratug, betur en hjá flestum öðrum Evrópuþjóðum. Kaupmátturinn hefur aukist betur og meira hér, kaupmáttur lífeyrisþega, kaupmáttur öryrkja og ellilífeyrisþega, betur en hjá öðrum Evrópuþjóðum. Það er ástæða til þess að vilja halda áfram á þeirri farsældarbraut því vel hefur til tekist. Orðaflaumurinn um að hér sitji illa meinandi fólk dæmir sig sjálfur, hann dæmir sig sjálfur af verkunum. Ég vona, herra forseti, að þrátt fyrir deildar meiningar um hvernig beri að skilja þennan dóm, geti menn áttað sig á því að aðalatriðið í þessu máli er að ríkisstjórn Íslands beri gæfu til þess á hverjum tíma að standa fyrir skynsamlegri hagstjórn þannig að tryggja megi að allir Íslendingar njóti góðs af því.

Herra forseti. Það er ótrúleg bíræfni og óskammfeilni af hv. þm. að halda fram þessu bulli sínu um kjör öryrkja á sl. fimm árum þegar allir nema hann og þeir sem eru með honum í stjórnarliði vita að samfelld árás á kjör öryrkja hefur verið af hálfu þessarar ríkisstjórnar á síðustu fimm árum. Þeir byrjuðu á því eftir að mannréttindaákvæði stjórnarskrárinnar var samþykkt að skera á tengsl launa og lífeyris með þeim afleiðingum að grunnlífeyririnn hækkaði um 25% á sama tíma og launavísitalan hækkaði um 41,5%. Á árunum 1998--2000 hækkuðu lífeyrisgreiðslur um 11% en launavísitalan um 17% þrátt fyrir það ákvæði sem þingmaðurinn nefndi þar sem vitnað var í orð forsrh. um að miða ætti við launavísitölu og allir trúðu því, líka stjórnarandstaðan. En það hefur verið miðað við neysluvísitölu en ekki launavísitölu á þessum tíma og þar með svikið það sem stóð í lögum. Það er því hrein óskammfeilni af hv. þm. að haga orðum sínum eins og hann gerði hér áðan.

Herra forseti. Lögin eru alveg skýr. Ég skal lesa klásúluna úr 65. gr. aftur. Þar segir: ,,Ákvörðun þeirra skal taka mið af launaþróun, þó þannig að þær hækki aldrei minna en verðlag samkvæmt vísitölu neysluverðs.`` Þetta hefur staðist nákvæmlega --- það liggja allar sannanir fyrir því. Ég get sýnt fram á það með öllum opinberum tölum --- launaþróunin í landinu og þróun bóta almannatrygginga, nákvæmlega. Það hefur ekki reynt á seinni part setningarinnar, ,,þó aldrei lægri en neysluvísitala``, þ.e. þau fyrirheit sem þar eru að hækki launaþróun minna en neysluverðið, þ.e. að kaupmátturinn rýrni, þá skal kaupmáttur lífeyrisgreiðslna ekki rýrna. Það hefur ekki reynt á það vegna þess að það hefur verið stöðug aukning kaupmáttar.

Herra forseti. Það liggur fyrir að launavísitala hefur hækkað um 17% á sl. tveimur árum, á því tímabili sem hv. þm. nefnir, meðan lífeyrisgreiðslur hafa hækkað um 11%. Það liggur fyrir að á árinu 1991 voru lífeyrisgreiðslur sem hlutfall af almennum verkamannalaunum miklu hærri þannig að það þarf að hækka lífeyrisgreiðslur um 3,5 milljarða á mánuði til þess að standast samanburð við það sem var 1991. Engin önnur ríkisstjórn hefur þurft að fara á sakamannabekkinn í góðærinu hjá Sameinuðu þjóðunum eins og þessi ríkisstjórn hefur þurft, en 1999 fékk þessi ríkisstjórn skömm í hattinn og hún var beðin um að athuga gaumgæfilega bága fjárhagsstöðu öryrkja með það fyrir augum að rétta hag þeirra. Þetta var nú hjá Sameinuðu þjóðunum og það hefur engin önnur ríkisstjórn hlotið skömm í hattinn hjá þeim nema þessi ríkisstjórn í góðærinu, vegna þess að hún hefur verið að hlunnfara lífeyrisþega aftur og aftur og aftur.

Herra forseti. Það er ekki hægt að standa í þessu karpi. Ég skal hér og nú heita því að sjá til að innan nokkurra daga birtist opinberar tölur sem sýni að þetta er ósatt. Launaþróun og kaupmáttur lífeyrisgreiðslna eru samstiga í dag.

Hefur hann hækkað jafnt og launavísitalan?

Nákvæmlega eins og almenn launaþróun í landinu.  Nú hef ég ekki frið fyrir frammíköllum og hrópum hv. þm. Ég hlýt að eiga mína mínútu. Ég skal láta birta það opinberlega 

Ég vil áminna hv. þm. um að grípa ekki fram í.

Ég fæ ekki frið fyrir þingmanninum, hún vill taka minn ræðutíma líka. Ég skal sjá til þess að það birtist opinberlega hið rétta og sanna í þessu máli. Frá því þessi lög voru samþykkt hefur þessu verið fylgt nákvæmlega. Það eru ósannindi að það hafi verið öðruvísi.

Herra forseti. Í fyrsta skipti á ævinni hef ég verið sögð lygari. Það var í ræðu hv. þm. hér áðan. Það gerði hann úr ræðustóli á hinu háa Alþingi. Ég lít það mjög alvarlegum augum, herra forseti. Hv. þm. vísar í þessu skyni til nál. sem ég átti þátt í að semja og skrifaði undir. Þar höldum við fram þeirri fullyrðingu að leitun sé að annarri eins kjararýrnun hjá þessum hópi og í tíð þessarar ríkisstjórnar ef mið er tekið af þróun lágmarkslauna í landinu. Síðan er vísað í töflu sem hv. þm. staðfestir að sé sönn. Hún er hins vegar ekki alveg nógu góður samanburður, herra forseti, vegna þess að hún hentar ekki hæstv. ríkisstjórn. Hv. þm. sagði að það væri sérstakt rannsóknarefni hver hefði fengið að útbúa svona töflu og út af hverju svona tafla hefði verið útbúin. Ég vil segja, herra forseti, að ég lít þessar ásakanir mjög alvarlegum augum, sérstaklega í ljósi þess að hv. þm. furðaði sig á því og nefndi hér nafn mitt og hv. þm. Þuríðar Backman, að við legðum nafn okkar við svona álit. Hv. þm. hefur ekki sagt neitt í ræðu sinni um hvað sé ósatt í þessu plaggi. Ég vil fá að heyra það, herra forseti.

Herra forseti. Ég skal viðurkenna að það er ljótt að nota orðið lygi. Ég hefði átt að nota orðið ósannindi, það er miklu penna. Samt er verið að segja ósatt með þessu nál.

Hvar?

Það er verið að segja ósatt um að kjör lífeyrisþega, ellilífeyrisþega og örorkulífeyrisþega hafi verið skert og hafi rýrnað á þessu kjörtímabili. Það er ósatt.  Kaupmáttur lífeyrisgreiðslna hefur aldrei vaxið meira í sögu Íslands, ekki frá því að almannatryggingar hófust hér 1936. Aldrei. Þær hafa fylgt launaþróun í landinu nákvæmlega upp á punkt og prik. Fullyrðingar um að hér hafi átt sér stað gríðarleg kjararýrnun og hér hafi verið stolið af ellilífeyrisþegum og örorkulífeyrisþegum eru ósannindi, herra forseti. Það kann að vera ljótt að segja frá því en það er alveg öfugt, herra forseti. Þau hafa aldrei batnað sem undanfarið.

Herra forseti. Ég vil fá svar við því hvar lygarnar eru í þessu nál. Ósannindi eru lygar. Það er enginn munur á því í mínum huga. ,,Ljóst er því að leitun er að annarri eins kjararýrnun hjá þessum hópi og í tíð þessarar ríkisstjórnar ef mið er tekið af þróun lágmarkslauna í landinu,`` stendur í nál. Síðan er vísað í töflu í fylgiskjali sem er úr staðtölum almannatrygginga, herra forseti. Hv. þm. staðfesti að hún væri rétt. Þar er mjög nákvæmt línurit um þessa þróun. Hvar eru lygarnar, herra forseti, í þessu nál.? Ég vil að gerður verði greinarmunur á hvort hv. þm. er að tala um umræðurnar og þau stóru orð sem kunna að hafa fallið í þeim eða nál. Ég vil að hann segi hvort einhverjar lygar séu í því. Ég hlýt að krefjast þess, herra forseti, að fá að sjá nákvæmlega hvaða orð í þessu nál. eru lygi.

Herra forseti. Ég fullyrði að í þessu nál. er sannleikanum snúið á haus.

Þú sagðir að það væru ósannindi.

Það er að fara með ósannindi.

Hvar eru þau?

Það er að fara með ósannindi að segja að kaupmáttur lífeyrisgreiðslna hafi skerst hér og það hafi verið stolið frá öryrkjum og lífeyrisþegum. Kjör þeirra hafi verið skert.  Ég fór nákvæmlega yfir hvað gerðist í kjarasamningunum 1995. Hvernig okkur tókst loksins að hækka lægstu taxta með algjöru samkomulagi við verkalýðshreyfinguna og við alla aðila í þjóðfélaginu, og tryggðum að lægstu taxtar færu ekki gegn þróuninni í þjóðfélaginu heldur skyldu þeir fá að vera í friði. Með samanburði við þróun lægstu launa eru lögð fram tölfræðileg ósannindi og Tryggingastofnun ríkisins ber ábyrgð á því.

Herra forseti. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson segir farið með ósannindi í nál. minni hlutans. Þar er vísað til þróunar lágmarkslauna annars vegar og bóta almannatrygginga hins vegar. Frá 1993--1999 hækkuðu lágmarkslaun um 52% en grunnlífeyrir, tekjutrygging, heimilisuppbót og sérstök heimilisuppbót auk eingreiðslna um 30%. Hafa ber í huga að á þessu tímabili kom til sérstakrar hækkunar á heimilisuppbót vegna niðurfellingar á eftirgjöf á afnotagjaldi útvarps og sjónvarps og ársfjórðungsgjaldi fyrir síma. Þegar þetta er tekið með í reikninginn, lætur nærri að helmingsmunur sé á kjaraþróun þessara hópa. Þetta eru staðreyndir og ég óska eftir því að hv. þm. hreki þær til að finna orðum sínum stað. Í annan stað leyfi ég mér að fullyrða að gagnstætt því sem hv. þm. Einar Oddur Kristjánssons segir þá hafi þau lög sem vísað er til, frá 1993, verið brotin. Það var gert árið 1999 og ég hef fært rök fyrir því í ítarlegri blaðagrein sem birtist í Morgunblaðinu 24. mars á síðasta ári.

Herra forseti. Þessar tölur liggja allar fyrir. Lögin liggja fyrir og allir sem eru læsir geta lesið þau. Greiðslur lífeyrisþega frá ríkissjóði skulu fylgja almennri launaþróun. Það stendur í lögunum. Lögunum hefur verið fylgt nákvæmlega. Allar opinberar tölur geta sannað það. Við getum síðan komið hingað eins og hanar, komið aftur og aftur og sagt að það sem ég segi sé ekki rétt. Ég hef sagt það áður, herra forseti, að ég skal sjá til þess að opinberar tölur verði birtar um þróun kaupmáttar lífeyrisgreiðslna og um þróun kaupmáttar launa. Það liggur nákvæmlega fyrir. Yfir það var farið nákvæmlega sl. haust. Þá lágu fyrir meiningar um að það vantaði 0,3--0,4% upp á að svo væri. Þess vegna hækkuðum við lífeyrisgreiðslur, samanber fjárlög, um 1% meira en kaup hækkaði 1. jan. Þannig var allur vafi af tekinn.

Herra forseti. Fram til ársins 1995 tóku bætur almannatrygginga mið af lágmarkslaunum. Ríkisstjórnin rauf þetta samband. Síðan var komið á nýju sambandi með lögum frá 1997 þar sem mið skyldi tekið af almennri launaþróun eða neysluvísitölu, þeirri vísitölunni sem hærri væri hverju sinni. Ég færði rök fyrir því í blaðagrein að þessi lög hefðu verið brotin á árinu 1999. Hv. þm. hafði hér stór orð um það áðan að svo hefði ekki verið. Nú segir hann að það hafi verið einhver meiningarmunur. Meiningarmunur. Menn sem umgangast sannleikann og tölur með þessum hætti eiga að vanda sig betur áður en þeir stíga í ræðustól Alþingis, ekki síst þegar þeir hafa uppi jafnósanngjarnan og villandi málflutning og hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson leyfði sér að viðhafa og ósannindi í garð þeirra sem höfðu framsögu fyrir minni hlutann í málinu.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir að benda mér á að ég skuli vanda mig í ræðustól. Ég held að þetta eigi við alla og skal taka þetta alvarlega. Opinberar tölur kjararannsóknarnefndar Þjóðhagsstofnunar og annarra um þróun þessara hluta liggja fyrir. Ég vísa til þess að það er betra að bera þetta saman á opinberum vettvangi en að standa hér eins og hanar og segja mig fara með ósannindi. Ég hef allar upplýsingar um að þetta er nákvæmlega sama þróunin. Kaupmáttur lífeyrisgreiðslna hefur fylgt launaþróun í landinu nákvæmlega allt frá því við breyttum þessum lögum veturinn 1997, góðu heilli. 

Herra forseti. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson hefur haft hér stór orð um óréttlæti og kúgun í heiminum, um ástand heimsins. Hann tók svo djúpt í árinni að segja að hundruð milljóna manna  Ég vil byrja á að bjóða hv. þm. velkominn í hóp okkar hér í þessum sal sem hafa áhyggjur af fleirum en þeim sem búa á Íslandi. Það eru mjög ánægjuleg tíðindi. En mig langar hins vegar að spyrja hv. þm. hvort hann telji að góð hagstjórn ein og sér bjargi mannslífum?

Herra forseti. Umræðan fer nú út um víðan völl. Ég og hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir þekkjumst greinilega ekki nógu vel. Hún heldur að það hafi fyrst gerst í dag að ég færi að hafa áhyggjur af heiminum sem ég lifi í. Ég hef mjög lengi haft áhyggjur af honum eins og ég held að flestir góðir menn geri almennt og yfirleitt. Þannig er það ekki nýtt að ég harmi hlutskipti þessa heims, þeirra hundruða milljóna manna sem búa við vond kjör, hungur og hörmungar. Maðurinn lifir ekki á brauði einu saman, er haft eftir meistaranum frá Nasaret. Ég trúi því að það hafi verið rétt hjá honum en hitt hefur líka sannast að án skynsamlegrar stjórnar, m.a. skynsamlegrar hagstjórnar hellist óhamingjan yfir þjóðirnar.

Herra forseti. Þetta er allt á sömu bókina lært hjá hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni. Kjarni deilunnar sem við eigum hér í er að hagstjórnin ein nægir ekki. Frjálsa markaðskerfið er ekki nóg ef það skortir virðingu fyrir grundvallarmannréttindum. Það er ekki hægt að reikna sig frá mannréttindunum en að því hefur hv. þm. orðið ber eins og fleiri íhaldsmenn í þessum sal. Þeir halda að hægt sé að reikna sig frá mannréttindunum. Þau koma fyrst, síðan hin efnahagslegu gæði. En íhaldsmenn þessa heims eru greinilega á annarri skoðun.

Herra forseti. Nú fer að syrta í álinn þegar ég stend hér í andsvari fyrir íhaldsmenn þessa heims. Það er þó þannig, herra forseti, að það sem íhaldsmönnum hefur best tekist upp við er að halda uppi mannréttindum. Okkur hefur best tekist upp við að halda uppi kaupmætti og lífskjörum. Okkur hefur best tekist upp við að halda uppi heilbrigðisþjónustu og svo undarlega vill til að það er einmitt í þeim löndum sem hafa frjálst markaðskerfi. Hvernig skyldi nú standa á því? Skyldi ekki vera neitt samhengi á milli þess að afkoma fólks er þó best í frjálsu markaðskerfi? Ég tek undir það, herra forseti, með hv. þm. að auðvitað lifir maðurinn ekki á brauði einu saman. En þar sem er frjálst markaðskerfi, þar sem við höfum getað byggt upp lífskjör, þar hefur líka aukist virðing fyrir manninum og mannréttindum. Því miður eru þau fótum troðin þar sem afkoman er slæm. Það er helst á Vesturlöndum, þó að galli sé á sums staðar, sem borin er virðing fyrir manninum, hinum frjálsa manni.

Hv. þingmenn það er allt of mikill kliður í salnum. Ég bið hv. þingmenn að fara í hliðarsal ef þeir þurfa að tala saman, ekki í þingsalnum.

Hæstv. forseti. Þessi umræða er nú orðin býsna löng en ég tel samt að ýmislegt hafi verið að koma fram á síðustu stundu. Reyndar hefur umræðan farið að þróast svolítið um víðan völl því að það mál sem við erum að fást hér við snýst um kjör tiltölulega fámenns og afmarkaðs hóps öryrkja og sú umræða sem hv. stjórnarliðar hafa hvað eftir annað dregið upp með því að reyna að setja þau réttindi sem þessir öryrkjar hafa unnið sér til handa með dómi Hæstaréttar á vogarskálar, hvort eigi nú að gera betur við þá öryrkja sem verst hafa það eða ekki, er auðvitað fáránleg umræða. Þar er verið að reyna að tala um annað en er í raun og veru á dagskrá á hv. Alþingi en það er hvernig eigi að skilja og koma til móts við og framfylgja dómi Hæstaréttar í málefnum öryrkja. Ég verð að segja alveg eins og er, eftir að hafa hlustað á hæstv. forsrh. í upphafi þessara umræðna, en hann hefur síðan ekki sést við umræðuna nema í mýflugumynd í eitt eða tvö skipti ef ég man rétt, að þá er orðið hjákátlegt að rifja það upp sem hæstv. forsrh. sagði um að hv. þingmenn stjórnarliðsins klæjaði eftir að komast í þessa umræðu og það þyrfti að leiðrétta margt og skýra í þessari umræðu. Það hafa a.m.k. ekki margir hv. stjórnarliðar tekið til sín orð hæstv. forsrh. því að hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur verið aðaltalsmaður Sjálfstfl. í þessu máli en formaður hv. heilbr.- og trn. og hæstv. utanrrh. hafa síðan borið uppi þá umræðu sem hefur farið fram af hendi stjórnarliða. Ég held að kominn sé tími til að hæstv. forsrh. fari að sýna sig aftur og fara yfir það sem honum hefur fundist koma út úr umræðunni og bæta þeim skýringum við þá umræðu sem hann boðaði í upphafi að þyrfti að koma á framfæri til að þjóðin skildi um hvað málið snerist. Ég ætla, með leyfi hæstv. forseta, að vitna í rökstuðning Hæstaréttar áður en ég held áfram máli mínu. Þar stendur í IV. kafla á einum stað: ,,Samkvæmt framanrituðu verður 76. gr. stjórnarskrárinnar skýrð á þann veg að skylt sé að tryggja að lögum rétt sérhvers einstaklings til að minnsta kosti einhverrar lágmarksframfærslu`` --- sérhvers einstaklings, hæstv. forseti --- ,,eftir fyrir fram gefnu skipulagi, sem ákveðið sé á málefnalegan hátt. Samkvæmt 2. gr. stjórnarskrárinnar hefur almenni löggjafinn vald um það hvernig þessu skipulagi skuli háttað. Skipulag, sem löggjafinn ákveður, verður þó að fullnægja þeim lágmarksréttindum, sem felast í ákvæðum 76. gr. stjórnarskrárinnar. Þá verður það að uppfylla skilyrði 65. gr. stjórnarskrárinnar um að hver einstaklingur njóti samkvæmt því jafnréttis á við aðra sem réttar njóta ...`` Mér finnst þetta skipta afar miklu máli og í framhaldi af því vil ég lesa á öðrum stað í rökstuðningi Hæstaréttar: ,,Örorkulífeyrir, þar með talin tekjutrygging, er réttur sem öryrkjar fá vegna fötlunar sinnar.``--- Þetta er réttur sem öryrkjar fá vegna fötlunar sinnar. --- ,,Samkvæmt því sem að framan er ritað um skýringu á 76. gr. stjórnarskrárinnar`` --- sem ég var að vitna í áðan --- ,,er það á valdi almenna löggjafans að ákveða þau mörk, sem örorkulífeyrir og tekjutrygging miðast við, svo fremi sem þau uppfylla önnur ákvæði stjórnarskrárinnar, eins og þau verða skýrð með hliðsjón af þeim þjóðréttarlegu skuldbindingum sem íslenska ríkið hefur undirgengist. Réttur sá sem almannatryggingalöggjöfin tryggir öryrkjum er almennur og tekur tillit til jafnræðissjónarmiða milli þeirra sem eins eru settir í þröngum skilningi.`` --- Þetta segir Hæstiréttur hér en í beinu framhaldi segir hann: ---,,Hins vegar mælir ákvæðið`` --- þ.e. ákvæðið sem Hæstiréttur dæmdi ógilt --- ,,fyrir um mismunandi skerðingu lífeyris vegna tekna eftir því um hvaða tekjur er að ræða.`` Og á öðrum stað, hæstv. forseti: ,,Þegar litið er til skipulags réttinda örorkulífeyrisþega samkvæmt almannatryggingalögum og þeirra afleiðinga, sem í raun geta af því leitt fyrir einstaklinga, verður þetta skipulag`` --- þ.e. þessi skerðing sem er verið að ræða hér um --- ,,ekki talið tryggja þeim þau lágmarksréttindi, sem í framangreindu stjórnarskrárákvæði felast, á þann hátt að þeir fái notið þeirra mannréttinda, sem 65. gr. stjórnarskrárinnar mælir þeim, svo sem það ákvæði verður skilið að íslenskum rétti.`` Í lokin, hæstv. forseti: ,,Í samræmi við það, sem að ofan greinir, er fallist á þá kröfu gagnáfrýjanda, að viðurkennt verði að óheimilt hafi verið að skerða tekjutryggingu örorkulífeyrisþega í hjúskap frá 1. jan. 1999 ...`` Ég spyr hv. þingmenn stjórnarliðsins: Hvernig í ósköpunum er hægt að lesa annað út úr því en að Hæstiréttur sé að segja að þarna séu á ferðinni persónubundin réttindi sem megi ekki skerða vegna tekna maka? Ég fæ ekki með nokkru móti skilið að menn geti tekið síðustu setninguna sem ég las hér upp, eftir að hafa lesið hinar í réttri röð á undan, þó ég hafi ekki lesið allan textann, eins og hv. stjórnarliðar gera þar sem sagt er ,,á þann hátt sem gert er``. Þeir slíta hana úr samhengi og halda því fram að af því að sú setning sé þarna til staðar megi skerða með einhverjum öðrum hætti tekjutrygginguna sem Hæstiréttur var að dæma ógilda með dómi sínum. Þetta eru vitanlega útúrsnúningar og hv. stjórnarliðar verða að þola það þó að ýmsum þingmönnum í stjórnarandstöðunni hlaupi kapp í kinn þegar verið er að ræða mál á grundvelli eins og þessum en hv. stjórnarliðar hafa reynt að leiða þessa umræðu út um víðan völl. Þeir hafa líka komið hér, hæstv. forsrh. fyrstur og hélt því fram að umræðan væri ómálefnaleg og eyddi meiri hluta ræðu sinnar í að tala um einhver þvíumlík atriði og kom ekki að aðalmálinu fyrr en í lok ræðu sinnar. En í framhaldinu hafa hv. stjórnarliðar verið að fara um víðan völl og tala um ýmislegt annað en það sem hér er til umræðu. Ég missti af fáeinum mínútum úr ræðu hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar en allur sá hluti ræðunnar sem ég hlustaði á fjallaði um hvort öryrkjar hefðu orðið fyrir kjaraskerðingum á undanförnum árum, hvernig þær kjaraskerðingar hefðu komið til og hvernig ríkisstjórnin væri búin að bjarga öryrkjum með ákvæðum sem hún hefði sett í lög. Nú liggur fyrir að öryrkjar hafa ekki notið góðærisins. Ekki þarf að fara í grafgötur með það að öryrkjar hafa á undanförnum árum og mánuðum komið því mjög skýrt til skila hvernig kjör þeirra eru í samanburði við kjaraþróun sem verið hefur í landinu á undanförnum árum. Ég held að þjóðin viti þetta allt saman nákvæmlega. En hæstv. ríkisstjórn virðist ekki gera sér grein fyrir því að þessum skilningi hefur verið komið til skila til þjóðarinnar og allir á Íslandi vita að kjör öryrkja eru slæm. Það mun ekki takast þó hv. stjórnarliðar reyni að koma þeim skilningi til þjóðarinnar að öryrkjar hafi það nógu gott á meðan ekki hefur verið gert meira átak í málefnum þeirra en gert hefur verið fram að þessu. Meira að segja þeir öryrkjar sem eiga að hljóta leiðréttingu mála sinna með þeim dómi sem hér er til umræðu hafa það ekki það gott að þjóðinni finnist að það eigi að hafa af þeim þá leiðréttingu sem Hæstiréttur dæmdi þeim. Þessi langloka hv. þm. um launaþróunina skilaði ýmsum staðreyndum og áliti hv. þm. aftan úr fortíðinni til okkar sem á hana hlýddu en hann nefndi m.a. það sem komið hefði upp í umræðunni að Sjálfstfl. væri í heilögu stríði við Öryrkjabandalagið, hann tiltók þetta og taldi upp meðal annarra fúkyrða og brigslyrða sem hann sagði að stjórnarandstaðan hefði viðhaft. Ég verð að segja eins og er, þó ég sé ekki gjarn á að taka upp einhver fúkyrði, að ef það eru fúkyrði að halda því fram að Sjálfstfl. sé í heilögu stríði við Öryrkjabandalagið þá verður að hafa það þó að ég fái það á mig á eftir að ég sé með fúkyrði. Ekki hefur farið fram hjá mönnum sem hafa fylgst með í þjóðfélaginu að þarna hafa mæst stálin stinn, og hæstv. forsrh., fremstur í flokki, hefur ekki vandað foringja Öryrkjabandalagsins kveðjurnar á undanförnum mánuðum og missirum. Ég hef ekki betur séð en þarna væri eitthvað á ferðinni sem kalla mætti stríð. Hv. þm. talaði um að stjórnarflokkarnir lægju undir ámæli og það gera þeir auðvitað og hvernig á annað að vera þegar mál liggur þannig fyrir hv. Alþingi? Að hæstv. heilbrrh. liggi undir boðaföllum í þessari umræðu? Ég held að ekki sé hægt að segja að stjórnarandstaðan hafi ráðist harkalega að hæstv. heilbrrh. Hins vegar verða menn að muna hvernig mál bar að á hv. Alþingi. Hæstv. heilbrrh. hafði lýst því yfir að ekki væri annað að gera en að fara að dómi Hæstaréttar og greiða öryrkjum þær bætur sem dómurinn segði til um. Starfsmenn Tryggingastofnunar, með forstjóra í broddi fylkingar og tryggingaráð, voru að hefja undirbúning að því að gera þetta. Hvað gerist þá? Þá tekur hæstv. forsrh. til fótanna og tekur í taumana á málum hjá hæstv. heilbrrh. Hæstv. heilbrrh. mætir síðan til þings og segist hafa lagt til að sett yrði á stofn sú nefnd sem bjó málið í hendur stjórnarliða. En það er undarlegt, a.m.k. fyrir mér, og ég spyr að því hvort einhver stjórnarliða geti ekki svarað því hvort komin sé upp einhver allt önnur aðferð við að setja á stofn nefndir hjá hæstv. ráðherrum þegar hæstv. heilbrrh. leggur til að einhver nefnd verði skipuð að þá sé lögmaður frá Sjálfstfl. hafður þar í fyrirsvari. Það er eitthvað nýtt, eitthvað sem ég hef ekki tekið eftir fram að þessu, að hæstv. ráðherrar velji sér forustumenn í vinnuhópa og nefndir úr öðrum stjórnmálaflokki en þeir eru í sjálfir. Það segir sína sögu um hver það var sem réði þarna ferð. Ef hæstv. heilbrrh. hefur legið undir boðaföllum þá hefur hún legið undir þeim boðaföllum frá eigin samstarfsmönnum í ríkisstjórn sem keyrðu hæstv. ráðherra niður í málinu, komu í veg fyrir að hún færi sínu fram eins og hún ætlaði sér til þess að koma til móts við dóminn og létu hæstv. ráðherra skrifa upp á þá aðferð sem nú liggur fyrir á hv. Alþingi. Hv. þm. Pétur Blöndal er búinn að spyrja okkur hv. alþm. stjórnarandstöðunnar hvað eftir annað um ýmsa hluti --- ég vona að hv. þm. sé að hlusta á ræðu mína --- ég ætla svo sem ekkert að hafa langt mál um það sem hv. þm. hefur verið að segja, en hann hefur hvað eftir annað komið hér upp til að spyrja sömu spurninganna sem ganga út á það hvort við félagshyggjufólkið séum hætt að vera félagshyggjufólk vegna þess að við styðjum það að öryrkjar fái bætur sínar samkvæmt dómi Hæstaréttar og stöndum gegn því frv. sem hér liggur fyrir. Þarna er verið að snúa málum gjörsamlega á haus. Skoðun mín er sú, og hún er alveg skýr, að Hæstiréttur hafi, eins og ég var að vitna til áðan, verið að dæma öryrkjum einstaklingsbundinn rétt sem er til kominn vegna fötlunar þeirra og þetta er algjörlega sérstakur réttur. Og það er engin ástæða til annars en að túlka þennan dóm þröngt hvað varðar svona sértækan rétt. Þetta er framlag þjóðfélagsins til að rétta hlut öryrkjans í lífsbaráttunni. Eina vandamálið sem ég kem auga á og er alvarlegt í sambandi við framhald málsins skapast af því kerfi sem við höfum búið við á Íslandi sem felst í því að þegar öryrki kemst á ellilífeyrisaldur þá hættir hann að vera öryrki. Það gæti að mínu viti orðið erfitt að útskýra það og halda því til streitu að öryrki sem hefur fengið þennan rétt sem hér um ræðir missi hann daginn sem hann verður ellilífeyrisþegi. En það er eitt af því sem menn þurfa að taka á í framhaldi af þessu máli. Hv. stjórnarliðar skrifuðu upp á tillögu starfshópsins sem ég nefndi áðan án þess að breyta stafkrók í þeirri tillögu þó að hæstv. utanrrh. segði að álit starfshópsins hefði verið haft til hliðsjónar, þá get ég ekki séð við yfirlestur að neinu hafi verið breytt af því sem starfshópurinn lagði til. Afstaða stjórnarliða hefur því skapast gjörsamlega í tengslum við álit starfshópsins sem lagði þessa tillögu til. Mér finnst það vera frekar niðurlægjandi fyrir Alþingi og alþingismenn, stjórnarliða, að fullsköpuð frv. um svona mál dúkki bara upp í stjórnarflokkunum. Ég hef svo sem ekki tekið þátt í ríkisstjórn og því að styðja ríkisstjórn en mér mundi finnast það og finnst það alla vega ekki góð tilhugsun að maður eigi von á því að málin dúkki upp alsköpuð á þingflokksfundi stjórnarliða og þar geti menn ekkert nema rétt upp hönd með því sem að þeim er rétt og kemur frá starfshópi eins og þessum, og það í máli sem svo margar hliðar eru á eins og því sem hér um ræðir. En þannig var það nú. Í þessu áliti sem tekið er beint upp í þingmálið er klásúla þar sem vitnað er til þess hvernig eigi að fara með eigin tekjur öryrkja. Vitnað er í þessa klásúlu úr áliti starfshópsins í athugasemdum við lagafrv. en þar stendur, með leyfi forseta: ,,Í tillögu starfshópsins er lagt til að eigin tekjur örorkulífeyrisþega hafi áhrif á sérregluna um krónu fyrir krónu en jafnframt er bent á að ákvörðun um hvernig eigin tekjur hafi áhrif á sérregluna sé pólitísks eðlis. Í frumvarpinu er lagt til að 2/3 hlutar tekna öryrkjans skuli hafa áhrif á sérregluna.`` Þetta er tekið beint upp úr athugasemdum við lagafrv. Hæstv. forseti. Ég bið um að ég verði leiðréttur á eftir ef ég hef rangt fyrir mér, en áhrif af þessari sérreglu sem þarna er á ferðinni sýnist mér vera þau sem ég greini frá á eftir. Öryrki hefur 18.424 kr. í grunnlaun og við skulum gefa okkur að hann hafi unnið sér sjálfur inn 37.500 kr. á mánuði. Þessi tala er ekki valin út í loftið, hún er valin vegna þess að þegar öryrkinn hefur unnið sér inn þessar 37.500 kr. á mánuði þá er 25 þúsundkallinn fokinn sem hæstv. ríkisstjórn er að leggja til að hann fái. Þessi öryrki fær frá ríkinu 221.088 kr. á ári. Þetta þýðir að árstekjur hans persónulega eru þá 671.088 kr. áður en þau lög taka gildi sem hér er verið að ræða um. Eftir að lögin hafa tekið gildi og ríkisstjórnin hefur fengið fram túlkun sína á dómi Hæstaréttar fær þessi öryrki nákvæmlega ekki neitt í viðbót. Hann fær ekki neitt í viðbót, hann getur lagt fjölskyldu sinni til áfram sömu upphæð og fyrr. Jú, hann fær einn möguleika. Hann getur valið um möguleika. Og hver er hann? Sá möguleiki er fólginn í því að hann hætti að vinna, hætti að þéna þessar 37.500 kr. Hvað gerist þá? Þá fær hann 25 þús. kr. í viðbót frá ríkisstjórninni. Og ef tekið er tillit til skatta af báðum upphæðunum, þá lækka tekjur hans eingöngu um 7.655 kr. Hvað þýðir þetta? Þetta þýðir að val þessa öryrkja sem þarna er um að ræða um hvort hann vinnur eða vinnur ekki byggist á því að hann fái þegar upp er staðið hámarkið 7.655 kr. fyrir þá vinnu sem hann áður fékk 37.500 kr. fyrir, en reyndar hélt hann ekki eftir, eftir skatta af þeirri upphæð nema 22.900 kr. en hann mundi halda eftir skatta af þeirri upphæð sem ríkisstjórnin skammtar 15.310 kr. eða samtals, svo ég fari þá yfir lokatölurnar, þ.e. hann gat skaffað fjölskyldu sinni 41.389 kr., en ef hann hættir að vinna getur hann skaffað fjölskyldunni 33.734 kr. Mismunurinn er 7.655 kr. og það eru þessar 7.655 kr. sem hann hefur í mismun ef hann heldur áfram að vinna. Mér finnst þetta vera algjör óvirðing við öryrkja. Eftir að hafa hlustað á lærðar ræður fram og til baka hér á Alþingi um að taka eigi á jaðarsköttum og loforð hv. stjórnarliða um að tekið verði á jaðarsköttum, þá finnst mér þetta vera að bíta höfuðið af skömminni, að setja í lög jaðarskatt eins og þennan, sem er sennilega sá allra hæsti sem fyrirfinnst því að það er nánast ekkert eftir af því sem öryrkinn þénar. Þetta getur nefnilega skerst meira í viðbót, þessar 7.600 kr. geta skerst vegna t.d. vaxtabóta eða barnabóta. Ég ætla svo sem ekki að ræða meira um þetta. Mér finnst að hv. þm. stjórnarliðsins þurfi eiginlega að koma upp og útskýra hvernig í ósköpunum þeir geta staðið í því að hafa slíkt ákvæði í lagafrv. því að þetta er með ólíkindum. Í rauninni er verið að segja við öryrkjann: Verið þið bara heima. Ef þið ætlið að taka við þessum vasapeningum sem þið eruð að fá, þá skuluð þið bara vera heima. Annars skulið þið sleppa þessu. Það lýsir nákvæmlega því hvernig hv. stjórnarliðar virðast líta á þetta mál, þetta sé framfærsla. Þetta sé ekki réttur, eins og Hæstiréttur er í raun og veru að dæma að okkar mati, heldur sé þetta framfærsla sem eigi að ýta yfir á makann ef mögulegt er. Sá möguleiki er valinn, annars vegar að nota tekjur makans til að skerða þessar bætur um milli 7 og 8 þús. kr. og hins vegar eigin tekjur hversu lágar sem þær eru því að skerðingin byrjar strax og öryrkinn þénar eina krónu, þá byrjar hún. Ef hann vill hafa einhverja vinnu til að leggja sitt af mörkum er alla vega lítið út úr því að hafa fyrr en hann fer að þéna eitthvað miklu, miklu meira en hér hefur verið talað um. Svo gerist annað. Þessi naglalegu ákvæði, ég leyfi mér að segja naglalegu ákvæði um tekjutengingu, eiga að nýtast til að skerða réttindin aftur í tímann. Þetta eru ný ákvæði um hvernig þessi skerðing á að fara fram, og síðan á að nota þau til að skerða þau réttindi sem öryrkjum voru dæmd á árunum sem liðin eru. Mér finnst að okkar ágætu lögmenn sem eru þingmenn á hv. Alþingi þurfi kannski að fara svolítið betur yfir þetta atriði. Að minnsta kosti er ekki vafi á að þetta er ný aðferð við skerðingu. Hún á að nýtast aftur í tímann. Og nú hefur öryrkinn sem um er að ræða ekki einu sinni val um það hvort hann vinnur fyrir þessum peningum eða ekki vegna þess að skerðingarákvæðin eru fyrir liðinn tíma líka. Það er ekkert ,,replay`` hjá öryrkjum frekar en okkur hinum. Mér finnst að það hefði mátt eyða dálítið meiri tíma í að útskýra þetta, og datt það í hug í upphafi að við fengjum einmitt miklu betri útskýringar á þessu hjá hæstv. ríkisstjórn og hv. þm. stjórnarliðsins hvernig það megi vera að nota eigi skerðingarákvæði aftur í tímann og þau alveg ný. Ég tel að fyrst og fremst sé verið að ræða um jafnrétti til mannréttinda án tillits til efnahags og það sé það sem hv. alþm. eigi að horfast í augu við að við eigum að tryggja á Alþingi eftir dóm Hæstaréttar. Mér finnst það að vera að tala um eitthvað annað í þessu sambandi og sú leið sem menn velja hérna sem hefur ekki verið útskýrð með því að það skipti svo miklu máli fjárhagslega þó hv. þm. Pétur H. Blöndal hafi reyndar margsinnis talað um milljónirnar sem þurfi að borga öryrkjum ef menn bara opni kassann og borgi. Þess vegna eigi að nýta sér allar leiðir til þess að ná fram fyrningum á þessu. Mér finnst ekki gott að hugsa til þess að á Alþingi skuli menn hugsa þannig að þegar Hæstiréttur landsins hefur dæmt einhverjum bætur af þessu tagi og var vísað til mannréttindaákvæða þá skuli menn geta hugsað sér það að þá séu menn að nýta sér einhvers konar fyrningarákvæði. Ég tel það gersamlega fráleitt. Mér finnst jafnvel enn fráleitara að menn geti látið sér detta í hug að setja skerðingarákvæði af því tagi sem ég var að lýsa áðan í lög og láta þau skerðingarákvæði gilda um liðinn tíma til að skerða þau réttindi sem Hæstiréttur var að dæma öryrkjum. Hæstv. forseti. Það var ekki ætlun mín að fara að halda langa ræðu. Ég vildi bara koma upp í lokin til að ræða sérstaklega um þessar skerðingar af því að þær hafa ekki verið mikið til umræðu þó að hér hafi langt mál verið og mikið skrafað. Þess vegna vildi ég tala sérstaklega um það og segja síðan það sem ég tel vera aðalatriði málsins, um hvað þetta snýst. Mér finnst að umræðan hafi fært okkur heim sanninn um að hæstv. forsrh. lítur þannig á að Hæstiréttur geti svo sem vel tekið við nýju máli af þessu tagi til sín og afgreitt það öðruvísi. Hann vísaði til afgreiðslu Hæstaréttar á öðru máli þar sem málum var snúið við. Hæstiréttur dæmdi fyrst í Valdimarsmálinu, en síðan, eftir miklar yfirlýsingar og hótanir hæstv. forsrh. um efnahagslegan heimsendi á Íslandi og Kanaríferðir snerust hæstaréttardómararnir sumir hverjir í skoðun sinni og urðu gersamlega ósammála um hvað þeir höfðu meint með fyrri dómnum og dæmdu öðruvísi með þeim seinni. Ég bendi hv. stjórnarliðum á að þetta mál er ekki eins vaxið og það mál því að minni hluti Hæstaréttar í þessu tilfelli er sammála meiri hlutanum í því hvað meiri hlutinn meinar og velkist greinilega ekkert í vafa um að meiri hlutinn sé að gera hlutina með þeim hætti sem stjórnarandstaðan hefur verið að lýsa og er þess vegna á móti málinu. Minni hlutinn mun ekkert velkjast í vafa um það þegar málið rekur aftur upp í Hæstarétt hvað Hæstiréttur sagði í þessum dómi og mér skilst að dómar hafi fordæmisgildi í Hæstarétti þannig að ég á ekki alveg von á því að það muni verða dæmt með einhverjum öðrum hætti þegar Hæstiréttur fær nýtt mál frá Öryrkjabandalaginu um sama efni, skerðingu tekjutryggingar vegna tekna maka. Mér finnst satt að segja niðurlægjandi fyrir Hæstarétt að hv. alþm. skuli vera uppi með slíka orðræðu og skuli vera vísað til þess, sem er einsdæmi, að Hæstiréttur snúi við dómum eins og gerðist í þeim sjávarútvegsmálum sem ég nefndi áðan. En hér hefur það verið haft við orð: Kærið þið bara. Er ekki best að þið kærið og fáið botn í málið? Satt að segja finnst mér eftir þessa umræðu að hún hafi verið að langmestu leyti málefnaleg þrátt fyrir allt, þó að ýmislegt hafi hér fokið. Menn hafa farið mjög vandlega yfir hvert einasta atriði í þessum dómi. Stjórnarliðar hafa gert það, flestir hafa sinnt því að vera hér og tekið til máls. Þeir hafa verið á málefnalegum grundvelli. Hæstv. forsrh. boðaði í upphafi umræðunnar að það ætti aldeilis að taka á málum í hv. Alþingi. Vonandi eigum við eftir að sjá eitthvað af því.

Herra forseti. Hv. þm. Jóhann Ársælsson kvartaði yfir því að einhver fúkyrði og brigslyrði hefðu fokið í umræðunum fyrr í dag. Ég átta mig ekki almennilega á því hvers vegna hv. þm. er að kveinka sér yfir því að umræðan geti orðið hörð í ljósi þess að minni hluti í Alþingi er að ásaka meiri hluta Alþingis um að hann sé að fara vísvitandi út í að brjóta stjórnarskrána og mannréttindi á fólki. Mér hefur ekki fundist það koma neitt sérstaklega vel fram hjá minni hlutanum hvernig í dauðanum þetta eigi að geta átt sér stað. Aftur á móti hefur mjög ítrekað verið bent á það í umræðunni hvernig meiri hluti heilbr.- og trn. hefur komist að þeirri niðurstöðu að ekki sé um stjórnarskrárbrot að ræða eða brot á mannréttindum. Ég ætla að leyfa mér, herra forseti, að lesa upp úr áliti meiri hlutans sem hljóðar svo: ,, ... Sigurðar Líndals prófessors, Eiríks Tómassonar prófessors og Skúla Magnússonar lektors sem allir komu á fund nefndarinnar. Í máli þeirra kom fram það samdóma álit að hvorki 1. gr. frumvarpsins né frumvarpið í heild væri í andstöðu við stjórnarskrána. Í sama streng tóku lögfræðingarnir Guðrún Gauksdóttir og Oddný Mjöll Arnardóttir sem einnig komu á fund nefndarinnar.`` Herra forseti. Ég hef hvergi getað séð það í gögnum minni hlutans hvar þeir styðjast við t.d. virta lögmenn úti í bæ eða lög annars staðar frá úr hinum vestræna heimi. Það er einmitt úr vestrænum gögnum sem menn hafa séð að þessi framkvæmd er á ósköp svipaðan máta og tíðkað hefur verið á Íslandi að tekjutengja laun við maka í sambandi við örorku og ellilífeyri og að vera að tala um að menn séu vísvitandi að fara í stjórnarskrárbrot er afskaplega hörð og óvægin ásökun á hendur meiri hluta Alþingis.

Herra forseti. Hv. þm. hefur eitthvað misskilið það sem ég sagði því að ég var alls ekki að kvarta undan brigslyrðum og fúkyrðum. Ég var að hafa það eftir sem hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson sagði um brigslyrði og fúkyrði stjórnarandstöðunnar og sagðist ekki taka að mér að bera ábyrgð á því brigslyrði, sem hann vildi kalla svo, sem var að Sjálfstfl. virtist vera í heilögu stríði við Öryrkjabandalagið. Ég get alveg staðið við það. Mér sýnist að það sé þannig. Rökstuðningur stjórnarliða fyrir þeirra afstöðu liggur alveg fyrir og ég skil nokkurn veginn hvernig þeir hugsa málið. Ég er algerlega á öðru máli og mér finnst að þeir hafi lagt mikið á sig og farið í langan lögskýringarkrók til að reyna að sleppa fram hjá því sem ég tel að Hæstiréttur sé að meina þarna. Ég segi það alveg eins og er, og hef fyrir því sannfæringu mína og það sem ég hef heyrt og rætt við menn, að þar á bæ, þ.e. hjá ríkisstjórninni, telji menn óskaplega mikilvægt að ekki verði gengið til fulls til móts við þennan dóm. Reyndar hefur það komið fram að á sama tíma og menn eru að leggja þessi ósköp á sig öll, á sama tíma og þeir lýsa því yfir að þeir ætli að bæta kjör öryrkja með þeim hætti að ekki er vafi á því að 8 þúsund kallinn verður löngu uppfylltur þegar það verður lagt á metaskálarnar. Ástæðan hlýtur þá að vera sú að menn séu að hugsa eitthvað til framtíðar, í skerðingarmöguleikum framtíðarinnar, að skerða þá ekki fyrir sér, og þess vegna hafi menn lagt það á sig að fara þá leið sem hér hefur verið til umræðu. En menn verða þá að þola það líka að hún sé gagnrýnd harkalega. Þetta er skoðun mín og ég er alveg tilbúinn að standa við hana.

Herra forseti. Ég held að skoðun meiri hlutans þoli mikla gagnrýni og hafi staðið hana alveg af sér. Ekkert hefur komið fram í máli hv. þm. sem styrkir þá skoðun að minni hlutinn geti ásakað meiri hluta Alþingis um stjórnarskrárbrot, ekki nokkur skapaður hlutur. Ég heyrði ekki að hv. þm. hefði neitt á takteinum til að sýna fram á að verið væri að brjóta stjórnarskrána nema síður væri. Hann fór út um víðan völl og talaði helst ekkert um það sem verið var að spyrja um. Að stjórnvöld séu í heilögu stríði við öryrkja er náttúrlega hreinasta bull. Á síðustu tveimur árum hefur verið gripið til mjög margra ráðstafana til að bæta hag öryrkja. Það kom vel fram í máli hæstv. heilbrrh. fyrst í umræðunum að á síðustu tveimur árum er búið að bæta hag þessa fólks mjög mikið og að þessi dómur Hæstaréttar hefði kostað 400 millj. á næstu árum ef ekki hefði verið gripið til neinna ráðstafana á síðustu þremur árum til að bæta kjör þessa fólks en vegna þessara ráðstafana eru um 100 millj. kr. á ári sem þarf að greiða á næstu árum til að fullnægja þeim dómi Hæstaréttar sem hefur verið til umræðu. Að halda því fram að ríkisstjórnin og Alþingi séu í heilögu stríði við öryrkja er eins og út úr kú og náttúrlega í takt við þann málflutning sem mér finnst hafa verið hjá minni hlutanum í öllu þessu máli þar sem verið er að sverta allt sem gert hefur verið, gera lítið úr því sem vel hefur verið gert og reyna svo að draga upp einhverja mynd af hlutunum sem er ekki til í spilunum og engir hafa getað tekið undir með þeim í þessu máli eins og lögmenn sem komið hafa á fund heilbrn. Enginn þeirra tók afdráttarlaust undir þá skoðun minni hlutans að verið væri að brjóta stjórnarskrána, ekki einn einasti. Aftur á móti tóku þeir undir með meiri hlutanum um að hvorki væri verið að brjóta stjórnarskrána né mannréttindi. Svo koma þessir menn hér upp og kvarta en það er ekkert skrýtið vegna þess að málstaður þessara manna er afskaplega slæmur og hlýtur að dæmast af sögunni.

Hæstv. forseti. Það liggur fyrir og það hefur verið vitnað í lögmenn sem hafa sagt það á fundi nefndarinnar að þeir teldu þetta vera stjórnarskrárbrot.

Hvar liggur það fyrir?

Það er hægt að telja það upp fyrir þig á eftir. Það hefur komið fram í áliti minni hluta nefndarinnar. Lestu álit minni hluta nefndarinnar. Síðan það að þetta sé ekki stjórnarskrárbrot. Ég tel að það liggi í augum uppi að eðlilegt sé að menn álykti sem svo þegar Hæstiréttur er búinn að dæma að það sé brot á stjórnarskrá lýðveldisins að nota tekjur maka til að skerða tekjutrygginguna. Það liggur í dómnum. Um það er ekki deilt. Í dómsorðinu stendur að Hæstiréttur dæmir. Þess vegna held ég að æðisterk rök séu fyrir því að ekki sé hægt að halda slíku áfram þó að hv. stjórnarliðar telji að svo megi vera. Síðan vil ég bæta við þessa umræðu um það hvort stjórnarliðar séu í heilögu stríði við Öryrkjabandalagið. Það var ekki það sem sagt var. Það var sagt að Sjálfstfl. væri það og hæstv. forsrh. þar í broddi fylkingar. Þar hefur stríðið staðið. Það hefur staðið undanfarið og menn hafa tekið eftir því í þjóðfélaginu. Mér finnst að mönnum hlaupi býsna mikið kapp í kinn og hafi gert það að undanförnu, stjórnarliðum og sérstaklega Sjálfstfl. Það var eins og menn yrðu viti sínu fjær þegar dómurinn birtist. Það er í svoleiðis geðshræringu sem þær tillögur urðu til sem við erum að fást við á hv. Alþingi.

Herra forseti. Sorglegt að hlusta á hvernig hv. þm. Jóhann Ársælsson er heillum horfinn frá þeirri hugsjón sem hann bar þó í brjósti þegar hann kom fyrst inn á Alþingi fyrir allmörgum árum. Þá var hann trúverðugur málsvari þeirra sem verja hag þeirra minnstu og það kom oft fram í máli hans en nú er það brjóstlag sem hv. þm. hafði þá fokið út í veður og vind. Það kann að vera að þetta sé vegna þess að nú er hv. þm. kominn í annan flokk, náttúrulausan flokk, sem hefur engin verkefni að vinna að og grípur hálmstrá í hverju sem er til að koma sér á framfæri, náttúrulausan flokk sem nær ekki takti við nein markverð verkefni, á engar hugsjónir, engan verkefnalista og ekkert til að vinna eftir nema öldugjálfur og pus í kjölfar fréttaflutnings fjölmiðla sem vilja heldur selja fréttir en segja fréttir. Það er líka sorglegt að hv. þm. hafi ekki meiri móð í hjarta sínu en svo að hann láti Hæstarétt leggja niður jafnaðarstefnuna með dómi þriggja dómara, leggja niður stefnu sem hefur löngum byggst á því að verja hag þeirra sem minnst mega sín og tryggja rétt þeirra til a.m.k. jafnræðis við aðra. Það er auðvitað spurning um fjármagn og ýmsa aðra hluti sem skipta miklu máli. En nú er svo komið fyrir þessum ágæta þingmanni og flokki hans, og það er nákvæmlega eins og kemur fram í málflutningi hv. þm. Jóhanns Ársælssonar, að það er eins og hv. stjórnarandstöðuþingmenn í salnum séu að keppast við að hafa ofan af hver fyrir öðrum eins og í einhverri dagvistun í þessari umræðu.

Hæstv. forseti. Þessi vögguvísa hefði nú átt vel við á einhverri dagvistunarstofnun. Hv. þm. talaði um að láta Hæstarétt leggja niður jafnaðarstefnuna, að við séum tilbúnir til þess að láta Hæstarétt leggja niður jafnaðarstefnuna. Við erum að tala hér um dóm Hæstaréttar í réttlætismáli, í máli sem fjallar um rétt einstaklingsins til hjálpar frá samfélaginu vegna fötlunar. Það geta öll gildi jafnaðarstefnunnar staðið áfram þó að þessi dómur standi og þó að við viðurkennum að persónan, öryrkinn, eigi einhvern rétt sjálfur og einn og þurfi ekki að ganga í hjúskap með öðrum hokinn og án þess að hafa neitt að færa fram til þeirra sambúðar sem hann er að fara í. Það getur allt staðið áfram. Og mér finnst satt að segja ótrúlegt að hlusta á þegar hv. þm. Sjálfstfl. koma hver um annan þveran og hafa áhyggjur af því að við séum búnir að missa hugsjónirnar. Það er ekki þannig. Við í Samfylkingunni erum ekki í neinum vandræðum með okkar hugsjónir. Við erum sameinuð. Við erum að vinna að verkefni sem við erum stolt af og við munum örugglega velgja Sjálfstfl. undir uggum í framtíðinni. Ég er viss um að hv. þm. á eftir að lifa þann dag að Samfylkingin muni komast til valda og hann sitji þá hér á bekkjum sem stjórnarandstöðuþingmaður og fái að taka á móti tillögum sem Samfylkingin vill bera fram í þeim málum sem hann virðist nú bera mest fyrir brjósti, þ.e. málefnum þeirra smáu, öryrkja og annarra slíkra. Ég held að það hefði þá átt að örla á því fyrr. Hv. þm. hefur verið æðilengi í stjórnarliðinu og hefur haft mikil áhrif og getur örugglega haft áhrif og notað sér þau til þess að koma góðum málum fram.

Herra forseti. Þessi ræða hv. þm. Jóhanns Ársælssonar var meira eins og eftirmæli um Samfylkinguna heldur en átakavilji til framtíðar. Það er sorglegt að þeir flokkar sem hafa a.m.k. öðrum fremur nuddað sér upp úr því að vera flokkar jafnaðarmennsku skuli þola slíka niðurstöðu hjá Hæstarétti Íslands þó að það sé Hæstiréttur Íslands sem á að vera skilvirkur dómari. Það gildir nefnilega enn þá og á vonandi að gilda í þjóðfélagi okkar að menn eigi ekki að þola órétt. Þetta er spurning um að verja möguleika þess smæsta til þess að hafa ... 

Hv. þm. hefur orðið og forseti biður þá sem hér eru viðstaddir að hafa þögn í salnum meðan þingmaðurinn talar.

Það var nefnilega svolítið merkilegt, herra forseti, í ræðu hv. þm. Jóhanns Ársælssonar að hann sagði að kannski væru menn að hugsa til framtíðar, kannski væru menn að hugsa til framtíðar með þeim lögum sem hér er verið að fjalla um. Auðvitað hljóta menn að vera að hugsa til framtíðar og það ætti hv. þm. sem skipasmiður að vita að menn byggja bát sem á að duga til framtíðar en eru ekki með einhvern naglaskap sem er lágkúruyrði og léttvægt í öllu því sem á að standa til framtíðar. Menn verða að þora að forgangsraða hver eigi að hafa rétt umfram annan og þeir verða að þora að skipta kökunni en fara ekki eins og heybrækur í málefnum og hrekjast undan veðri og vindum þó að þar komi ákveðnir dómar eða skipanir að ofan sem eru þó mjög óklárar.

Hæstv. forseti. Ég verð að segja eins og er að ég fagna því sem hv. þm. sagði því hann talaði út úr pokanum. Og hvað sagði hann? Hann var að snupra mig fyrir að við vildum þola slíka niðurstöðu Hæstaréttar. Og hvað þýðir þetta? Þetta þýðir að hann vill ekki þola slíka niðurstöðu. Í hjarta sínu veit hann að ekki er verið að fara að því sem Hæstiréttur sagði og þess vegna talar hann svona. Ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst gott að einhver skuli þora að segja það sem hann meinar hérna og hann hugsi til framtíðar með því að reyna að smokra sér fram hjá því sem Hæstiréttur meinti með dómnum. En það er það sem stendur til hér. Annað get ég vel þolað af hv. þm. sem hann hefur sagt um mig og Samfylkinguna. Við erum alveg menn í Samfylkingunni til þess að taka á því sem þar bar á góma og við munum gera það. Ég fagna því að fást við Sjálfstfl. í framtíðinni úr þeim röðum sem ég er kominn í núna og ég efast ekki um að við munum sanna það fyrir þjóðinni og kannski er ekkert svo mjög langt í það, ég býst við því að ekki sé mjög langt í það að við getum sannað það fyrir þjóðinni að við berum hag jafnaðar fyrir brjósti ... 

Herra forseti. Ég veit ekki hversu miklu lengra við komumst í þessari umræðu málefnalega því að hér takast á stálin stinn, þ.e. fullyrðing gegn fullyrðingu og ég held að það geti ekki verið öðruvísi því að verið er að takast á um túlkun hæstaréttardóms og dómurinn var annaðhvort af eða á og annaðhvort skilur maður dóminn á einn veginn eða annan. Það eru engar málamiðlanir í gangi. Það hefur margoft komið hér fram að við í minni hlutanum á Alþingi túlkum dómsorðið eins og það stendur vegna þeirra krafna sem fram voru bornar af Öryrkjabandalaginu og teljum að dómsorðið eigi þá við þær kröfur og ekkert annað. Spurningin er í rauninni eingöngu um það hvaða pólitísku gleraugu maður setur á nefið. Í þessari umræðu hefur mér stundum fundist eins og önnur gleraugun væru dökk sólgleraugu en hin aðeins bjartari og þá fer auðvitað eftir því hver tekur þetta til sín. Ég vil meina að stjórnarliðar hafi sett upp dökk gleraugu, hafi ekki viljað sjá það sem stendur í dómnum af því að það þarf að horfa til framtíðar, af því að það þarf að horfa til þess hvaða afleiddu þýðingu dómurinn hefur fyrir aðra hópa. Það er málið.

Forseti biður hv. þm. afsökunar. Svo háttar til að forsætisnefnd þarf að koma saman til stutts fundar. Forseti spyr hvort svo standi á að þingmaður geti fallist á fundi verði frestað í tíu mínútur.

Já, það get ég.

Herra forseti. Ég verð nú að viðurkenna að mér varð hálfbylt við og vissi ekki hvaðan á mig stóð veðrið þegar þetta stutta hlé var gert. En nú getum við vonandi fengið að halda áfram ótrufluð og klárað þessa umræðu, 3. umr. um lagafrv. um almannatryggingar og málefni öryrkja. Eins og ég sagði hér áður en fundi var frestað þá snýst þetta mál um pólitíska afstöðu. Það fer í raun eftir því hvaða pól maður tekur í hæðina, hvaða pólitísku gleraugu maður setur upp, hvernig maður lítur á það frv. sem hér liggur frammi. Og það er enginn efi í mínum huga að það er lagt fram til þess, og í það var lögð mikil vinna að mínu mati, að finna leiðir til að fara að dómsorði til þess að komast hjá því, eins og sagt er á máli lögfræðinga og almenningur kallar varla skiljanlegt mál, að það sé afleidd gjörð af dómnum, þ.e. að fleiri eigi þá sama rétt, t.d. ellilífeyrisþegar. Við teljum að dómsorðið standi, að ekki þurfi að leita að neinum skýringum á því hvað það þýðir og við teljum að verið sé að brjóta stjórnarskrána. Þetta er fullyrðing af okkar hálfu sem höfum þessa bjargföstu trú og því skil ég enn betur núna afstöðu og tilfinningar hv. þm. Péturs Blöndals. Hann lýsti því hér fyrr í morgun hvernig hann túlkaði mannréttindabrot, þ.e. að mannréttindabrot væri það að pynda fólk, nauðga konum og alvarleg ofbeldisbrot. En, herra forseti, mannréttindi tengjast fleiru ofbeldi. Til eru einnig félagsleg mannréttindi og þau eru ekki eingöngu mannréttindi gegn ofbeldi. Ef hv. þm. lítur svo á að mannréttindabrot séu aðeins þessi ofbeldisfullu mannréttindabrot þá skil ég vel að tilfinningar hans séu enn frekar særðar en okkar sem höfum þó þessa almennu afstöðu og er hvort tveggja þó jafnalvarlegt. Herra forseti. Ég vil fá að lesa örstutt úr grein Tómasar Gunnarssonar sem birtist í sunnudagsblaði Morgunblaðsins þann 14. janúar en það hefur ekki farið fram hjá neinum að þetta mál er á dagskrá þingsins svo mikið hefur verið fjallað um það í blöðum og útvarpi. Fólk hefur tjáð sig og m.a. má benda á fund sem Öryrkjabandalagið hefur boðað til sem verður núna klukkan sex og væri ekki boðað til hans nema vegna þess að það er mikill ágreiningur um þetta mál. Greinarhöfundur vitnar í orð hæstv. heilbrrh. Ingibjargar Pálmadóttur og hefur eftir henni eins og margbúið er að vitna til að hæstv. ráðherra túlkaði dóm Hæstaréttar alveg á sama hátt og Öryrkjabandalagið gerði og brást þannig við og öll hennar viðbrögð í upphafi málsins voru rétt að mínu mati og eins starfsmanna Tryggingastofnunar ríkisins. Í þessari grein er vitnað til orða hennar og þar er eftir henni haft, með leyfi forseta: ,,Hæstiréttur hefur talað. Ég mun ekki deila við hann. Lögfræðingar ráðuneytisins eru að fara yfir niðurstöður dómsins og í framhaldinu verða næstu skref ákveðin. Meira er ekki hægt að segja á þessu stigi málsins.`` Þannig var það. Í staðinn fyrir að hafa strax samband við Öryrkjabandalagið og fulltrúa þess, vinna eftir dómnum og kanna vilja þeirra til frágangs málsins þá var ekkert samband haft við Öryrkjabandalagið. Og þrátt fyrir að forstjóri Tryggingastofnunar ríkisins tjáði sig á sama hátt og ráðherra og málið væri mál Tryggingastofnunarinnar og hæstv. heilbr.- og trmrh. var málið tekið úr þeirra höndum og þau höfðu ekkert með það frekar að segja. Þrátt fyrir góðan vilja og yfirlýsingar forstjóra Tryggingastofnunar ríkisins um að hægt hefði verið að greiða út 1. janúar samkvæmt niðurstöðum dómsins þá var það ekki gert. Mig langar til þess að fá að leiðrétta orð sem komu fram hálfpart í andsvari mínu við hv. þm. Tómas Inga Olrich þegar frv. var lagt fram. Þá sagði ég að það hefði átt að bregðast þannig við dómnum að greiða strax út því að seinni málsliður hinnar umræddu 5. mgr. 17. gr. væri ógildur, hefði átt að falla út. Ég vil leiðrétta það enda sagði ég síðar í ræðu minni að það væru skerðingarákvæðin sem hefðu verið felld úr gildi og ég ítrekaði það síðar í ræðunni. En þar sem ég sagði þetta vil ég koma hér að leiðréttingu. Það er ekki allur seinni liðurinn sem var felldur úr gildi heldur skerðingarákvæðin. Í beinu framhaldi af þessu með tilskipun frá ríkisstjórn með reglugerð hefði vitaskuld orðið að fara í að breyta lögunum, það segir sig sjálft. Þetta snerist um greiðsluna 1. janúar svo það sé alveg ljóst. Ég var að vitna í grein Tómasar Gunnarssonar og ætla að fá að halda því áfram, með leyfi hæstv. forseta: ,,Lagabreytingar án breytinga á stjórnarskrá og alþjóðasamningum virðast ekki inni í myndinni.`` --- Þetta eru viðbrögð við þessu ferli. --- ,,Einbeittur og einráður þingmeirihluti getur auðvitað komið því til leiðar að Íslendingar segi sig úr alþjóðasamfélaginu og hverfi frá almennum, alþjóðlegum skuldbindingum og grundvallargildum, en tæpast er samstaða um það milli stjórnarflokkanna þar sem Framsóknarflokkurinn hefur ákveðið að athuga fulla aðild að Evrópubandalaginu og einangrun lýðveldisins í alþjóðasamstarfi hefur ekki verið á dagskrá. Það eitt að utandómsmaður eða menn hugleiði að hrófla við eða draga úr áhrifum dómsorðs hæstaréttardóms fyrir liðinn tíma er nánast lögfræðilegt guðlast og mundi almennt skoðast sem tilraun til landráða með þeim hrikalegu afleiðingum sem því fylgja í réttarríki.`` Þarna var vitnað í grein Tómasar Gunnarssonar lögmanns. Ég ætla ekki að fara frekar yfir það sem margoft hefur verið reifað og þessi ágreiningur stjórnar og stjórnarandstöðu byggist á --- eða réttara sagt stjórnarmeirihlutinn tekur út úr aðfaraorðum þrjú orð ,,á þann hátt`` og túlkar þau á sinn veg eins og margoft hefur komið fram. En þau orð hafa líka verið látin falla hér að það sé aðeins á færi lögfræðinga að túlka dóminn. Ég vil benda á orðskýringar sem hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar las upp úr íslenskri orðabók og að það hefði a.m.k. líka þurft að kalla til málfræðinga og vísa til málfarsskilnings þjóðarinnar hvað dómurinn þýddi. Þetta er ekki bara spurning um lögfræðilega túlkun, þetta er spurning um mannréttindi og lýðræði. Mér hefur fundist að hér hafi nokkrir hv. þm., vísvitandi eða ekki, aftur og aftur verið að rugla saman hvort minni hlutinn vilji þá alfarið afnema allar tekjutengingar öryrkja við tekjur maka. Það er ekki þannig. Við höfum aldrei haldið því fram að það eigi að afnema allar tekjutengingar hjá öryrkjum vegna tekna maka. Það er þetta ákvæði sem Hæstiréttur dæmdi að ekki mætti gera, þetta eina atriði, þessi eina skerðing. Aðrar skerðingar gilda áfram og það hefur aldrei neinn borið á móti því að eigin tekjur hafi áhrif á tekjutrygginguna, það eru bara tekjur maka. Einstaklingar geta haft tekjur aðrar en launatekjur og þær geta haft áhrif á tekjutrygginguna, það eru eingöngu tekjur maka og þetta verður að vera skýrt, það má ekki rugla þessu öllu saman. En það gerist þegar menn eru að segja: Hvar er jafnaðarstefnan? Hvar er hún? Við viljum nota bæði skatta og tengingar við bætur fólks. En við viljum standa vörð um þetta, að það sé réttur einstaklingsins, öryrkjans, sem er bundinn í stjórnarskrá, réttur til grunnlífeyris, rétturinn til tekjutryggingarinnar og tekjutryggingin á ekki að skerðast við tekjur maka. Um þetta viljum við standa vörð. En vissulega á að mismuna eftir tekjum og gera það til að bæta kjör öryrkja og annarra bótaþega, að hækka frítekjumarkið, að hækka bæturnar. En, herra forseti, dómurinn vísaði þeirri ábyrgð að ákveða grunninn, ákveða upphæðina til okkar á löggjafarþinginu. Það er okkar að ákveða þennan grunn. Það verður að gera skýran greinarmun á stjórnarskrárbundnum rétti sem er grunnlífeyririnn og tekjutryggingin og heimildarákvæðum sem er heimilisuppbót og sérstök heimilisuppbót. Eins eru miklu fleiri heimildarákvæði sem snúa að kaupum á lyfjum, síma, bílastyrkjum og síðan félagsleg réttindi sem snúa að félagsþjónustu sveitarfélaganna. Augljóst er að skilningur hæstv. heilbrrh. var réttur eða var eins og okkar í byrjun, enda tjáði hún sig um það að hún mundi boða til ríkisstjórnarfundar eða óska eftir ríkisstjórnarfundi sem hún virðist ekki hafa fengið, en það er ekki heilbrrh. sem skipar nefndina margumtöluðu, sérfræðinganefndina, það er forsrh. sem skipar hana. Ekki er hægt að halda því fram með nokkru móti að þessi nefnd hafi verið hlutlaus nefnd sem hafi skoðað þetta eingöngu út frá lagalegum túlkunum því að þessar lagalegu túlkanir, eins og ég segi, eru pólitískar, ekki hjá Hæstarétti þó að svo hafi verið sagt og þar vitna ég til orða hæstv. forsrh. Davíðs Oddssonar að dómur Hæstaréttar væri frekar af pólitískum toga en nokkuð annað eða að Hæstiréttur væri kominn í pólitík, ég man nú ekki alveg orðalagið, en hann vísaði til þess að þetta væri pólitískur úrskurður. Vissulega eru mannréttindi og félagsleg réttindi pólitísk mál. En það er pólitísk ákvörðun að leggja fram frv. eins og hér liggur fyrir. Við höfum töluvert rætt um sjálfsvirðingu og virðingu einstaklinganna, virðingu öryrkja til að geta framfleytt sér. Í helgarblaði Morgunblaðsins um síðustu helgi var gerð töluverð grein fyrir þessu máli og m.a. voru viðtöl við nokkra öryrkja sem bæði eru einhleypir og í sambúð. Þar er mjög gott viðtal við Sigríði Gunnarsdóttur sem er 75% öryrki og er í hjúskap. Þar lýsir hún mjög vel kjörum sínum og hvaða þýðingu þetta hefur fyrir hana sem lýtur að virðingu og sjálfsvirðingu hennar. Ég vil vitna í þá grein án þess að lesa hana sérstaklega hér. Það er alveg ljóst að það skiptir ekki máli hvort öryrki í sambúð er giftur hátekjumanni eða lágtekjumanni hvað varðar þá sjálfsvirðingu að geta sjálfur séð sér og öðrum farborða og það er réttur öryrkjans að geta lagt í búið og séð sér og maka sínum farborða eins og öfugt. Þetta er gagnkvæm skylda öryrkja sem annarra. Þetta snýr aðallega að konum, 2 / 3 þessa hóps eru konur og það segir ekkert um að kona sem er öryrki og er gift hátekjumanni eigi nokkuð betra með að biðja um pening bæði vegna eigin tilfinninga eða vegna þess að hægt sé að ganga út frá því að eiginmaðurinn hafi skilning á því að hún þurfi að kaupa sér föt. Tekjur fólks segja ekkert til um sjálfsvirðingu og upphæðir segja ekkert til um sjálfsvirðingu. Manni getur verið misboðið út af litlum fjárhæðum og réttlætiskennd manna mælist ekki í krónum. Það er jafnmikið brotið á þessum hópi öryrkja þó að upphæðin sem hér er lögð til, 43 þús. kr., hafi verið 49 þús. kr. Upphæðin í sjálfu sér skiptir ekki máli heldur hvort brotið sé á manni, það er það sem skiptir máli. Auðvitað skiptir máli í þessu samhengi öllu þegar við erum að tala um 8 þús. kr., af svo lágum upphæðum finna menn auðvitað fyrir því. En þá erum við að tala um 8 þús. kr. skerðingu frá því sem öryrkjar í sambúð hefðu átt að fá samkvæmt dómnum óháð tekjum maka. Varðandi þá skoðun mína að verið sé að komast undan því að láta þennan dóm, sem er dómur um félagsleg réttindi, ná yfir aðra hópa þá vil ég með leyfi forseta fá að lesa örstutt úr sunnudagsblaði Morgunblaðsins --- þetta fer nú að verða frægt blað því að það er svo oft vitnað í það, enda er mikið í því og nýjar fréttir og gott að koma þeim hér inn í þingtíðindin líka --- en þetta er grein eftir Pál Þórhallsson, sem er lögfræðingur hjá Evrópuráðinu, og segir hér, með leyfi forseta, um viðbrögðin við dómnum: ,,Það er tekist á um það í kjölfar dómsins að hve miklu leyti hann taki fyrir tekjutengingu bóta yfirleitt. Að sjálfsögðu snertir hann ekki tengingu við tekjur bótaþegans sjálfs þar sem hún er við lýði, samanber ákvæði stjórnarskrárinnar sem talar um að öllum sem þess þurfa skuli tryggð aðstoð. Þá er álitamál hvort endurskoða verði tengingu ellilífeyris við tekjur maka.`` --- Ég endurtek: ,,Þá er álitamál hvort endurskoða verði tengingu ellilífeyris við tekjur maka.`` --- ,,Það sem veldur hugsanlega vafa er að dómurinn leggur töluvert upp úr réttindum fatlaðra sem slíkra er hann kemst að niðurstöðu sinni. Loks, varðandi það atriði hvort dómurinn taki alveg fyrir tengingu örorkubóta við tekjur maka, má benda á að í 67. gr. alþjóðavinnumálasamþykktar frá 1952 um lágmark félagslegs öryggis sem Hæstiréttur vitnar í er beinlínis gert ráð fyrir að slíkt megi gera enda sé um verulegar viðbótartekjur að ræða. Dómurinn er mikil lyftistöng fyrir félagsleg réttindi almennt og sérstaklega fyrir réttindi öryrkja. Hann kemur í framhaldi af nýlegum dómum Hæstaréttar um rétt blindrar stúlku til aðstoðar við að stunda háskólanám og um rétt heyrnarlausra til að umræður í kosningasjónvarpi skyldu túlkaðar á táknmál. Túlkun 65. greinar stjórnarskrárinnar telst til nokkurra tíðinda og getur opnað leið síðar í öðrum málum til að slá föstum réttindum sem ekki eru beint orðuð í stjórnarskánni. Svipað hefur gerst hjá öðrum þjóðum þar sem stjórnarskráreftirlit er hvað þróaðast, þ.e. að dómstólar hafa leitað leiða til að brúa bil milli stjórnarskrárákvæða og ákvæða alþjóðasamninga. Það verður hins vegar eilíft deiluefni hversu langt dómstólar eigi að ganga í þessu efni.`` Herra forseti. Í fyrri ræðu minni las ég upp ályktun miðstjórnar ASÍ frá 10. jan. 2001. Þá skorar miðstjórn Alþýðusambands Íslands á ríkisstjórnina að virða undanbragðalaust niðurstöðu æðsta dómstóls landsins í máli Öryrkjabandalags Ísland gegn Tryggingastofnun ríkisins: ,,Miðstjórn ASÍ styður öryrkja í baráttu þeirra fyrir að fá greiddar óskertar bætur í samræmi við dómsniðurstöðuna strax frá 1. janúar sl.`` Ég endurtek það sem ég las: ,,Samhljóða eða samsvarandi ályktanir hafa komið frá öðrum heildarsamtökum, BSRB, BHM og Kennarasambandi Íslands.`` Til viðbótar þessu bendir miðstjórn ASÍ á að óumflýjanlegt sé að ráðast í endurskoðun tekjuskatts- og bótakerfisins og að þeirri vinnu verði hraðað og síðan er vísað til síðustu launasamninga. Því er mjög mikilvægt að fá núna einhverja vitneskju um hvernig hæstv. ríkisstjórn ætlar að vinna við endurskoðun á almannatryggingalöggjöfinni. Ætlar hún að vera í góðri samvinnu við Öryrkjabandalagið, við ellilífeyrisþega, við launþegasamtökin eftir það sem á undan er gengið þegar öll þessi stóru heildarsamtök hafa lýst eindreginni skoðun á því hvernig þau túlka dóm Hæstaréttar? Að minnsta kosti líst mér ekki vel á upphaf þeirrar vinnu. Ef á að fara í heildarendurskoðun eingöngu út frá hækkun frítekjumarks, breyta jaðarsköttunum, lagfæra þá, hækka tekjurnar og bótatekjurnar, hvað verður þá með dóm Hæstaréttar í þeirri vinnu? Á að halda áfram að reyna að lagfæra hér og þar? Verður það sannfærandi stefnumótandi vinna sem mun fara af stað? Mun nást sátt um hana? Herra forseti. Mig langar að fá að vitna í orðsendingu frá Tryggingastofnun sem var send út: ,,Tryggingastofnun mun greiða hinn 1. febrúar nk. samkvæmt lögum sem Alþingi mun setja síðar í þessum mánuði. Í þeirri greiðslu verður jafnframt innifalin leiðrétting vegna janúarmánaðar 2001.`` Herra forseti. Nokkrum sinnum hefur orðið hroki verið notað í umræðunum. Ber það ekki keim af hroka að birta svona orðsendingu áður en lögin hafa verið samþykkt, að tilkynna að greitt verði út samkvæmt lögum sem er ekki búið að afgreiða? Fyrir mitt leyti er ég undrandi á að þessi orðsending skuli hafa verið send frá Tryggingastofnun ríkisins. Það hefði mátt skilja orð sem hér hafa verið sögð á þann veg að Tryggingastofnun ríkisins hafi a.m.k. farið út fyrir valdsvið sitt, svo ekki sé meira sagt og sé að auglýsa og gefa yfirlýsingar um það sem hún hafi ekki leyfi til. Ég held að hæstv. ríkisstjórn og Alþingi ættu frekar að hlúa að þeirri stofnun svo hún geti unnið þá vinnu sem henni er ætlað, að hún hafi tækjabúnað og mannafla til að sinna þeirri flóknu vinnu sem henni er ætlað að vinna og hlúa að þeirri stofnun. Herra forseti. Komið er að lokum ræðu minnar en það var uppi smámisskilningur varðandi það þegar hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson hafði talað því að þá bað ég um andsvar. Ekki veit ég hvort hv. þm. er í salnum en hann vitnaði í nál. minni hlutans, sem ég skrifaði undir, og hann nefndi nafn mitt sérstaklega og sagðist ekki trúa því og þótti sárt að sjá nafn mitt undir því nál. ef ég man orð hans alveg rétt. Hann sagði að hann hefði aldrei séð jafnmikið bull og vitleysu og lygar á prenti og kom fram í nál. Hæstv. forseti. Í nál. sem hv. þm. vitnaði til og sagði að væri bull, vitleysa og lygar, en svo viðurkenndi hann reyndar að það sem stæði þarna væri alveg rétt, það eru opinberar tölur Kjararannsóknanefndar sem hann er að væna um að vera bull, vitleysu og lygi og eru þær upplýsingar í staðtölum almannatrygginga. Við gerum ekkert annað en að taka þær hráar upp. Hægt er að hafa sögulegar skýringar á því hvers vegna þetta lítur svona út. Það er alveg rétt að 1995 voru rofin tengsl á milli bóta og lífeyrisgreiðslna og vísitölu ... Nú er ég alveg orðin rugluð í þessu öllu saman.  Ástæðan fyrir því að lífeyrisþegar hafa mótmælt þessu svo harkalega er sú að rík hefð hefur verið fyrir því að miða laun bóta við lægstu laun á almennum launamarkaði. Þegar það gerðist, sem var sem betur fer gert í síðustu samningum, að veruleg hækkun kom til þeirra lægst launuðu hækkuðu ekki bæturnar að sama skapi. Ég ætla ekki að fara út í neinar rökræður um söguna og bæturnar og hvernig þetta hefur allt þróast. Það er fyrir utan umræðuna núna því það er í raun og veru efni í þá vinnu sem á að fara í þegar lögin verða öll endurskoðuð. Við erum aðeins að fjalla um afmarkað mál. Ég mótmæli því að í nál. séu bull, vitleysa og lygar. Skiljanlegt er að hv. þm. hafi sárnað þetta af því við höfðum bent á tímabilið sem skerðingin hefði átt sér stað á, þ.e. í tíð ríkisstjórnar Framsfl. og Sjálfstfl. Það eru bara árin sem telja. Hann kom líka inn á og nefndi að minni hlutinn væri að nudda sér utan í öryrkja. Við værum að afla okkur vinsælda með því að nudda okkur utan í öryrkja. Þetta mál er miklu stærra en að það sé í raun og veru þessi afmarkaði litli hópur. Þó svo við séum að fjalla um hann hér og breytingarnar á lögunum og leiðréttingin eigi við dóminn þá vísar dómurinn til okkar allra. Þetta er af réttlætiskennd og þess vegna bregðast launþegasamtökin við eins og þau gera. Það er ekkert að því að styðja öryrkja og lífeyrisþega og ellilífeyrisþega í landinu og alla þá sem eiga við bág kjör að búa. Ekki er hægt að líkja þeim áherslum sem við erum að bera fram saman við áherslur ungliðanna og hægri arms Sjálfstfl. Ég er ekki vel að mér í hugarheimi ungra sjálfstæðismanna eða sjálfstæðismanna yfirleitt þannig að ég geti farið að túlka þeirra skoðanir en ef ég skildi orð hans rétt vilja þeir að enginn tengsl séu þarna á milli, einstaklingurinn sé bara einn og sjálfur með tekjur sínar og skatta, ekkert tillit sé tekið til tekna maka. En við erum alltaf að segja: Það á alltaf að taka tillit til tekna maka og hjóna eins og gert er í dag, bara ekki í þessu tilliti. Ég frábið mér að við séum komin í sama hóp og frjálslyndir sjálfstæðismenn. Hv. þm. varð líka tíðrætt um bág kjör milljóna manna úti í heimi. Og vissulega er það þannig. Við þurfum ekki einu sinni að fara út í heim. Stór hópur fólks hér á landi býr við sultarmörk. En ég bendi á að hagkerfin og pólitískar stefnur eru alveg eins langt til hægri og vinstri og hægt er að komast og verða það áfram í heiminum. Það er ekki síður hin óbilgjarna frjálshyggjustefna sem hefur skapað þetta mikla óréttlæti, þetta haf á milli ríkra og fátækra í heiminum. Hún er að gera það hér á landi líka. Bilið á milli ríkra og fátækra er að breikka hér líka, ekki bara úti í hinum stóra heimi. Við erum ekki að nudda okkur utan í Öryrkjabandalagið til vinsælda með því að komast að þeirri niðurstöðu sem við höfum gert hvað varðar dóm Hæstaréttar. Mjög miklir samskiptaerfiðleikar eru á milli Öryrkjabandalagsins og ríkisstjórnarinnar og það má nefna Sjálfstfl. Þar hefur hæstv. forsrh. farið fremstur í flokki --- ja, það liggur við að hægt sé að persónugera samskiptaerfiðleikana milli hans og Öryrkjabandalagsins. Að minnsta kosti held ég það hljóti að vera algjört einsdæmi að ekki sé búið að hefja viðræður eða tala við Öryrkjabandalagið þann tíma sem var verið að undirbúa þetta frv. Er ekki venjan að hafa einhver samráð eða tala við Öryrkjabandalagið frá því dómurinn féll? Aðeins til að kynna? Einn kynningarfundur var á frv. Allt var búið, ekki meir. Ekki var talað við þá meir. Þetta held ég að séu slæm skilaboð í þá miklu vinnu sem fram fer við endurskoðun á almannatryggingalöggjöfinni. Auðvitað er ástæða fyrir því að hver ríkisstjórnin á fætur annarri hefur gefist upp í þeirri vinnu. Það þarf að marka heildarsýn. Það þarf að hafa hreinar pólitískar línur við þá vinnu og þar sem það eru alltaf samstarfsflokkar --- ekki einn flokkur í meiri hluta á þingi --- þarf alltaf að leita eftir samvinnu um stefnumörkun í svo mikilvægu máli. Þá er auðvitað eðlilegt að málið sé erfitt og er örugglega þessari ríkisstjórn ekki síður erfitt en öllum öðrum. Ég dreg í efa að það sé algjör samstaða á milli Framsfl. og Sjálfstfl. hvað varðar stefnumörkun í þessum miklu málum. Mig langar svo, herra forseti, þar sem þetta hefur verið erfitt mál, og ég dreg ekki í efa að það hafi verið mjög erfitt hæstv. heilbr.- og trmrh., að óska henni góðs bata og vona að hún nái sér fljótt af þeim veikindum sem hún á nú við að stríða.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Þuríður Backman vísaði í viðtal við ágæta konu sem birtist í Morgunblaðinu á sunnudaginn var. Ég verð að segja að þetta var frekar óheppilegt dæmi hjá hv. þm. þótt ég hafi reyndar fulla samúð með konunni og hennar aðstæðum og dáist að dugnaði hennar sem kemur fram í greininni. En það var alveg ljóst að þetta frv. mun ekki taka til hennar aðstæðna. Hún hefur verið metin 75% öryrki sem í mínum huga er það að fólk hefur ekki fulla starfsorku, öðru nær. Það hefur ekki starfsorku og á því ekki að geta unnið. En hún hefur samt verið í 67% starfi í 25 ár og 50% starfi frá áramótum. Þessi kona hefur því sömu laun og konur úti í þjóðfélaginu sem vinna sambærileg störf. Hún tapar ekkert þar. Þar að auki hefur hún betri fjárhagslega stöðu en margir aðrir vegna þess að fyrir utan það fær hún einnig ákveðinn styrk frá þjóðfélaginu, t.d. varðandi tannlækningar og annað.

Herra forseti. Ég nefndi hana sem dæmi um aðstæður og sjálfsvirðingu fólks. Sú kona sem ég vitna þarna til hefur sem betur fer getað unnið úti og þar af leiðandi kemur þetta ekki inn á hennar kjör. En hún nefnir nákvæmlega þessar tilfinningar, þ.e. geta séð fyrir sér sjálfur. Það er sjálfsvirðingin, það er að vera manneskja og geta séð sér sjálfum farborða og fjölskyldu sinni. Það er til þess sem ég var að vitna.

Virðulegi forseti. Ég vildi sérstaklega taka þetta fram vegna þess að þetta dæmi sýnir fyrst og fremst hve brýnt er að endurskoða almannatryggingalöggjöfina þar sem tekið er tillit til þess að sumir öryrkjar geta jafnframt unnið og hafi þeir þörf fyrir stuðning frá þjóðfélaginu þá geti þeir fengið stuðning frá almannatryggingakerfinu, en jafnframt unnið ef svo ber við. En þessi kona á ekki vegna eigin tekna rétt á tekjutryggingu. Ég geng út frá því. Og hún kemur því ekki inn í það mál sem við erum að tala um hér.

Ég held að þetta hafi samt verið, eins og ég sagði áðan, að við erum að tala um virðingu. Og þó þessi kona sé 75% öryrki getur hún unnið og eigin tekjur skerða tekjutrygginguna. Það sem hefur líka verið bent á er að núverandi kerfi, og þá tek ég hjartanlega undir orð hv. þm. Ástu Möller, er vinnuletjandi. Það er það. Það er komin inn skerðing um leið og maður fer að afla sér tekna. Auðvitað þarf að skoða þetta vel þannig að kerfið í heild sé ekki vinnuletjandi fyrir þá sem hugsanlega þrátt fyrir örorku sína geta unnið.

Herra forseti. Hv. þm. Þuríður Backman gat þess reyndar í andsvari í dag að stjórnarmeirihlutinn væri vísvitandi eða ekki vísvitandi að brjóta stjórnarskrána. Hér er nokkuð mikið mál á ferðinni því það er ljóst að það skiptir máli hvort stjórnarmeirihlutinn er vísvitandi eða ekki vísvitandi að brjóta stjórnarskrána. Og þegar vitnað er í fyrri ræðu hv. þm. Þuríðar Backman kemur fram að hún segir að Alþingi Íslendinga hafi verið kallað saman til þess að lögfesta brot á stjórnarskrá lýðveldisins, til þess að staðfesta brot á mannréttindum, sem þýðir að sjálfsögðu að stjórnarmeirihlutinn hefur verið að þessu vísvitandi. Ég held það sé óhjákvæmilegt annað en að biðja hv. þm. að skýra afstöðu sína til þessa máls vegna þess að það skiptir sköpum í málinu hvort hv. þm. er að saka okkur stjórnarþingmenn um að ganga í málið beinlínis í þeim tilgangi að brjóta stjórnarskrána.

Herra forseti. Þetta fer eftir því pólitíska mati, þeim pólitísku gleraugum sem menn setja upp. Ég efast ekkert um að hér séu stjórnarliðar sem trúi þeirri túlkun sem kemur fram í frv. og telja að hún sé rétt. Þeir hafa lesið þetta þannig að það sé rétt eins og kom fram í máli Péturs Blöndals. Hann hafði fyrst skilið þetta öðruvísi. Svo fór hann að lesa þetta og komst að annarri niðurstöðu. Þannig getur verið um marga fleiri. Þá er ekki vísvitandi verið að brjóta stjórnarskrána. En að mínu mati er verið að fara eftir krókaleiðum nokkuð langsótta leið til þess að leggja fram frv. að lögum sem uppfyllir ekki dóm Hæstaréttar til þess að komast hjá því að aðrir hópar geti átt sama rétt.

Herra forseti. Ég bið hv. þm. um að tala skýrt. Stendur hún við þau orð sín að Alþingi Íslendinga hafi verið kallað saman til þess að lögfesta brot á stjórnarskrá lýðveldisins, að Alþingi hafi verið kallað saman til þess að staðfesta brot á mannréttindum?

Það fer eftir pólitískri skoðun, pólitískri túlkun, eigin sannfæringu og eigin upplifun. Ég er þess fullviss, og ekkert hefur breytt sannfæringu minni, að dómur Hæstaréttar, dómsorðið, standi og eigi við kröfugerðina. Þar sem ég upplifi, þar sem ég trúi því að þannig séu málin, þá er það stjórnarskrárbrot. Í huga þeirra stjórnarliða sem leggja þetta frumvarp fram og telja að með því séu þeir að túlka dóminn þá er það ekki stjórnarskrárbrot. En í mínum huga er það.

Herra forseti. Hv. þm. Þuríður Backman hefur haldið langa og ítarlega ræðu, farið víða í henni og m.a. stuðst við dóm Hæstaréttar með mörgum tilvísunum í hann, tekið upp orðrétt margt sem segir í þeim dómi. En mig langar við lok þessarar löngu ræðu að minna hv. þm. á upphafsorð hennar þar sem hún komst svo að orði að við komumst ekki lengra í þessari umræðu vegna þess að hér standi fullyrðing gegn fullyrðingu. Spurning mín til hv. þm. er sú hver hún telji að eigi að skera úr. Mig langar að vekja athygli á öðru. Hún vísar í hv. þm. Steingrím J. Sigfússon, formann Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, og hún talar um hroka. Hún vísar í Steingrím fyrir ágæta orðskýringu hans, ,,orðabókarskýringu Steingríms`` eins og hún kallaði það, og talar síðan um hroka. En lítur hv. þm. ekki svo á að það sé hroki eftir alla þá umræðu sem hér hefur farið fram og alla þá lögfræðinga sem kallaðir hafa verið til að vísa þá í orðabókarskýringu hv. þm.?

Herra forseti. Ég sagði að ég teldi að við kæmumst ekki lengra. Við erum tvær andstæðar fylkingar, ekki bara inni í þingsalnum heldur úti í samfélaginu líka. Hver á að skera úr um þetta deilumál? Auðvitað hafði ég talið að hér næðist sátt um lagasetningu. En það næst ekki sátt í þessu máli. Og mér finnst algjörlega óásættanlegt að afgreiða lög sem við vísum svo til dómstóla hvernig eigi að túlka. Mér finnst það óásættanlegt. Ég veit ekki hver á að skera úr í þessu máli nema þá þjóðin sjálf. Ég held að það verði dómur framtíðarinnar sem sker úr í þessu máli. Ég vil ekki vísa þessu til Hæstaréttar.

Herra forseti. Stjórnarandstaðan hefur reynt að gera það tortryggilegt þegar sú sem hér stendur hefur bent á að kannski komumst við ekki lengra í þessari umræðu. Ég hef bent á að samkvæmt stjórnskipuninni sé kannski eina leiðin að fá dóm fyrir þessu. Þessu hefur verið lýst af stjórnarandstöðunni sem einhverri píslargöngu sem við ætlum að reka öryrkja út í. Mig langaði að árétta þetta hér vegna þess að hv. þm. kastaði fram þeirri spurningu í byrjun hver ætti að skera úr um og að hér stæði fullyrðing á móti fullyrðingu. Samkvæmt stjórnskipuninni eru það dómstólarnir. Það er mjög óeðlilegt ofan á aðra tortryggni sem vakin hefur verið í þessu máli og verið reynt að vekja gagnvart stjórnarflokkunum í þessu að reyna líka að veikja traust á dómstólunum. En það er líka óskaplega fróðlegt að heyra að hv. þm. Þuríður Backman vill ekki að málið fari til Hæstaréttar. 
            

Herra forseti. Ég vil taka undir að það að verið er reka öryrkja út í píslargöngu. Það eru ekki við sem erum að því. Ég hef ekki sagt að ég vilji ekki að þetta mál fari til Hæstaréttar. Það fer örugglega til Hæstaréttar. En ég vil ekki að við vísum því þangað. Varðandi tortryggni hefur mér fundist að ríkisstjórnin sjálf hafi skapað sér þessa tortryggni, bæði hjá okkur í stjórnarandstöðu, Öryrkjabandalaginu og í öllu samfélaginu, með framgöngu sinni í málinu. Hún var ekki hrein og klár eins og eðlilegt hefði verið. Það hafa ekki verið viðhöfð venjuleg vinnubrögð í þessu máli. Það var aldrei talað strax við Öryrkjabandalagið. Þetta var ekki mál Tryggingastofnunarinnar og heilbrrh. Það fór strax úr þeirra höndum. Það er þetta allt sem hefur vakið tortryggni.

Herra forseti. Hv. þm. gat þess að löng hefð væri fyrir því að miða bætur almannatrygginga við lægstu laun. Þetta er ekki alveg rétt. Það var lengi vel í lögum að miða skyldi við lægstu laun. Síðan var því breytt. Það var tekið að vísu úr sambandi. En síðan var lögunum breytt 1997 að tillögum ríkisstjórnarinnar. Það voru ekki deilur um það. Stjórnin og stjórnarandstaðan, allir í þinginu, stóðu saman að þeirri breytingu að almennri launaþróun í landinu skyldi fylgt. Við höfum lagt okkur alla fram um að gera þetta. Í haust þegar við vorum að semja fjárlögin töldum við upp á það, vegna þess að það eru alltaf launatilfærslur í landinu, að við þyrftum að hækka þessi laun um 1% meira en launataxtarnir áttu að hækka 1. janúar til þess að leiðrétta þetta, til þess að hafa þetta rétt. Við vorum að vanda okkur. Það er þess vegna sem við hækkuðum þetta í 4% 1. janúar meðan launin hækkuðu um 3%.

Herra forseti. Ég fagna öllum þeim hækkunum sem koma til öryrkja og annarra lífeyrisþega og allra þeirra í landinu sem búa við lág laun. En það var ekki samstaða um að breyta þessu ákvæði í lögum, að miða ekki við lægstu laun. Ég veit ekki hvort tímasetningin er tilviljun eða ekki, en vissulega er í núverandi ákvæðum sleginn ákveðinn varnagli fyrir því að launin hrapi ekki enn frekar niður en meðallaunin, en það vekur a.m.k. hjá mér ákveðna tortryggni að eftir þennan tíma hefur verið hægt að hækka lægstu launin umfram laun annarra og hefur ekkert veitt af. Ég hefði viljað að þær umframbætur hefðu komið til öryrkja líka.

Herra forseti. Ég ætla að biðjast afsökunar ef ég fer með rangt mál. Ég man ekki betur en það hafi verið almennur fögnuður í þinginu um að setja þetta inn. Ég ætla að fletta upp á því í þingtíðindum hvort okkar hefur rétt fyrir sér. Ef svo er að það sé rangt að stjórnarandstaðan hafi ekki tekið þátt í þessu, þá dreg ég ummæli mín til baka. Að minnsta kosti man ég mjög vel að stjórnarandstaðan fagnaði þessu. Hún fagnaði þessu ákvæði, enda var ákvæðið gríðarlega þýðingarmikið fyrir örorkulífeyrisþega og ellilífeyrisþega því að þar er kveðið á um að þessir aðilar skuli ekki verða fyrir kjaraskerðingu ef þannig gengur fyrir sig í landinu að þjóðfélagið verði fyrir kjaraskerðingu, allur almenningur verði að taka á sig kjaraskerðingu, þá var ákveðið og við tókum á okkur að þá skyldum við hlífa þessum aðilum. Það er aðalatriðið í lögunum eins og þau eru í dag. Þess vegna fögnuðu allir þeirri lagasetningu, bæði stjórn og stjórnarandstaða. Ég ætla að fletta upp á því, herra forseti, hvernig aðdragandinn að þessu var.

Herra forseti. Ég ætla ekki að fara í þessar söguskýringar. Ég hreinlega treysti mér ekki til þess. Aftur á móti vil ég ítreka að það sem er fylgiskjal með nál. minni hlutans er birt úr opinberum gögnum og er staðreynd, sama hvernig við förum í þessar sögulegu skýringar. Við eigum að fagna öllum þeim kjarabótum og hækkunum umfram það sem gerist á almennum launamarkaði sem fara til öryrkja og ellilífeyrisþega. Við eigum að gera það. Og við eigum að standa vörð um þau kjör. Vissulega var það viðleitni í þá átt að hafa slíka tryggingu svo bætur færu ekki alveg hreint í botninn. Ég ætla að vona að við náum í framtíðinni samstöðu um að bæta kjör þeirra verst settu í þjóðfélaginu. Við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði komum með margar tillögur um það á síðustu fjárlögum, en þær voru allar felldar.

Virðulegi forseti. Ég er mjög ánægð með þá umræðu sem hér hefur farið fram. Í fyrsta lagi hefur hún varpað mjög skýru ljósi á kjör og stöðu öryrkja í landinu, bæði þeirra sem það mál sem við erum að fjalla um á við og jafnframt annarra. Umræðan hefur einnig dregið fram ákveðin skil, sem eru mjög skýr fyrir alla sem fylgjast með og mjög mikið er fylgst með þessari umræðu, skil á milli þess sem stjórnarandstaðan og þeir flokkar sem hana skipa standa fyrir í velferðarmálum og afstöðu til þeirra sem minnst mega sín og þess hvernig stjórnarmeirihlutinn vill vinna að þeim sömu málefnum og ekki síst, herra forseti, dregur hún athyglina að því hvernig stjórnarmeirihlutinn fer með vald sitt. Herra forseti. Af því ég hyggst byrja á því að beina orðum mínum til hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar, sem var fyrir fáeinum mínútum í þingsal, óska ég eftir því að ef hann er enn þá í húsinu sýni hann mér þann heiður að koma í þingsal vegna þess að ég ætla að fara nokkrum orðum um ræðu hans fyrr í dag. Auðvitað höfum við tekið eftir því að á sama tíma og stjórnarþingmenn hafa verið að veitast að stjórnarandstöðunni hefur þeim fundist stjórnarandstaðan vera harðorð og nota stór orð. En það hefur verið þannig að mjög margir stjórnarliðar hafa notað orð sem ekki hafa oft heyrst hér áður svo það er alveg ljóst að þeir eru ekki þá að tala af því þetta sé þvert um það sem þeim sjálfum er kært. Ég gleðst yfir því að hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson er kominn í salinn. Ég ætla að byrja á að nefna það að hann fór mörgum orðum í ræðu sinni um gott fólk í ríkisstjórn, eiginlega alltaf gott fólk í ríkisstjórn á árum áður, á árunum 1988--1991, gott fólk í ríkisstjórninni á árunum 1991--1995 og gott fólk í þeirri ríkisstjórn sem nú er. Ég dró þá ályktun af orðum hans að hann hefði tekið gagnrýni okkar á ákvarðanir þær sem hér hafa verið teknar af stjórnarmeirihlutanum og þeirri ríkisstjórn sem nú situr sem vondum ákvörðunum og það sé yfirlýsing um vont fólk. Ég hef alltaf gert mikinn greinarmun á því hvernig ákvarðanir fólks eru og hvernig þær eru dæmdar og hvernig fólkið sjálft er. Ég er ósammála t.d. hv. þm. Sjálfstfl. í skoðunum, en það breytir því ekki að margt af því ágæta fólki eru góðir kunningjar mínir og ég get látið mér falla mjög vel við þá sem einstaklinga. Þarna geri ég stóran greinarmun á. En herra forseti. Þetta er eins konar inngangur að því sem ég ætla að segja við hv. þm. Ég geri mér grein fyrir að hv. þm. þekkir mjög vel söguna og aðdragandann t.d. að þjóðarsáttinni, kjarasamningum og því átakamáli að ná niður verðbólgunni og ná sameiginlega utan um það að gera þjóðarsátt um kjör þannig að við ynnum bug á verðbólgunni. Það er ekki af engu að hv. þm. fékk viðurnefnið bjargvætturinn á þeim tíma og ég segi það í viðurkenningartóni vegna þess að ég lít svo á að þegar um hv. þm. er þannig fjallað sé í raun og veru verið að segja að hann hafi tekið þar jafnvel frumkvæði sem menn hefðu vænst að yrði tekið annars staðar á hærri stöðum. En hv. þm. var með nokkuð stórar yfirlýsingar um kaupmátt og tryggingabætur og vildi undirstrika bæði samstöðuna um breytingarnar 1998 --- þetta voru breytingar sem gerðar voru í bandormi 1998 --- og jafnframt halda því fram að kaupmáttur væri ekki svo miklu lakari og hefði ekki dregist jafnmikið aftur úr á liðnum árum hjá þeim sem lifa af tryggingabótum og þeim sem eru á vinnumarkaði. Ég ætla að einbeita mér að því í upphafi ræðu minnar. Herra forseti. Frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum kom til þingsins á árinu 1998. Eins og gjarnan er gert var sá hluti þess sem átti við heilbr.- og trn. sendur þangað til umsagnar. Það voru breytingar á útreikningum bóta. Síðan fékk efh.- og viðskn. umsögn minni hluta heilbr.- og trn. og þar vöktu fulltrúar minni hlutans í nefndinni athygli á því að nauðsynlegt væri að taka af öll tvímæli um viðmið og framkvæmd bótahækkana. Það yrði með ótvíræðum hætti að tryggja að fyrirhuguð 4% launahækkun sem ráðgerð var um áramótin á eftir kæmi örugglega líka fram í hækkun bóta almannatrygginga. Minni hlutinn í heilbr.- og trn. bar fram í nál. sínu svohljóðandi brtt., herra forseti: ,,Bætur almannatrygginga, svo og greiðslur skv. 59. gr. og fjárhæðir skv. 17. gr., skulu breytast í samræmi við launavísitölu Hagstofu Íslands, þó þannig að þær hækki aldrei minna en verðlag samkvæmt vísistölu neysluverðs. Breytingarnar skulu vera ársfjórðungslega frá byrjun mánaðanna janúar, apríl, júlí og október og miðast við breytingar launavísitölu á næstliðnum þremur mánuðum.`` Efh.- og viðskn. tók við þessu áliti og í áliti minni hluta efh.- og viðskn., sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, Ágúst Einarsson og Jón Baldvin Hannibalsson, rituðu undir er fjallað um þessar breytingar. Það er mjög mikilvægt að menn geri sér grein fyrir hvaða ákvarðanir voru teknar á þeim tíma. Þeir segja um 8. og 11. gr. sem áttu við þessar breytingar að ,,fjallað er um breytingar á lögum um almannatryggingar, en þar er að verulegu leyti bakkað með þá breytingu`` --- taki hv. þm. eftir því --- ,,sem ráðist var í undir lok árs 1995 og tók gildi á árinu 1996 að afnema tengingu bóta almannatrygginga við vikukaup í almennri verkamannavinnu. Ríkisstjórnin er á flótta undan mikilli og almennri óánægju elli- og örorkulífeyrisþega með þá ráðstöfun sem stjórnarandstaðan hefur frá upphafi gagnrýnt harðlega og barist gegn. Því miður hefur sú leið verið valin að ganga frá málinu með nokkuð óljósu orðalagi...``. Síðan er farið yfir það hvernig bæturnar skuli breytast og taka mið af launaþróun. ,,Minni hlutinn`` --- og bið ég þm. hv. að leggja við eyrun --- ,,telur eftir sem áður að best hefði verið að ganga frá þessari tengingu við launaþróun eða launavísitölu með skýrum hætti og tekur undir álit minni hluta heilbrigðis- og trygginganefndar í því sambandi, sbr. fskj. IV. Rétt er að vekja athygli á því að með breytingunum á 59. gr. og 17. gr. almannatryggingalaga er í reynd verið að afnema þá tryggingu sem hefur verið fyrir því að þær fjárhæðir, þ.e. annars vegar frítekjumark eða skerðingarupphæðir skv. 17. gr. og hins vegar greiðslur skv. 59. gr., fylgdu sjálfkrafa launaþróun. Í reynd er verið að aftengja þessi ákvæði og þar með beina tengingu við launabreytingar hvað varðar fleiri stærðir í almannatrygg ingakerfinu. Þau skulu hins vegar tengjast launaþróun á sama hátt og almennir bótaliðir, sbr. 9. gr. frumvarpsins. Yfirlýsingar forsætisráðherra í umræðum er þó tæpast hægt að túlka öðruvísi en þannig að orðalag 9. gr. frumvarpsins beri að skilja svo að bætur almannatrygginga og greiðslur skv. 59. gr. og fjárhæðir skv. 17. gr. skuli beinlínis fylgja launaþróun (launavísitölu).`` Hér lýkur tilvitnun minni í nál., herra forseti. Þetta hefur ekki gengið eftir. Ljóst er að minni hlutinn í efh.- og viðskn., á sama tíma og hann tekur undir gagnrýni og tillögur heilbr.- og trn., kýs að gefa því tækifæri að standa að álitinu en hefur efasemdir um að það gangi eftir, en forsrh. hefur verið með þannig yfirlýsingu að menn treysta því að nú verði farið út í að tengja bæturnar við laun. Hvað hefur síðan gerst á þessum tíma, virðulegi forseti? Það er það sem ég ætla að fara yfir. Við í stjórnarandstöðunni höfum gert okkur það ómak, ef á að orða það svo, að hafa samband við þá aðila sem gerst þekkja til að fá upplýsingar um það. Á tímabilinu janúar 1998 til september 2000 hækkaði neysluvísitalan um 8,8%. Grunnlífeyrir og tekjutrygging samkvæmt ákvörðun eins og hér var verið að breyta hækkaði um 11,4%. En launavísitalan hækkaði um 17,1%. Samanlagður kaupmáttur vegna grunnlífeyris og tekjutryggingar hefur hækkað á þessu tímabili um 2,13%, virðulegi forseti, en kaupmáttur almennra launa um 8,7%. Það töldu allir að miðað yrði við launavísitölu þó að orðalagið væri loðið eins og ég hef hér vísað til, en það hefur aldrei verið gert. Nú í janúar hækkaði grunnlífeyrir um 4%, en ekki liggur fyrir hvað launavísitalan hefur hækkað, en reiknað er með að hún hafi hækkað meira. Þetta er staðan í málefnum öryrkja og greiðslna til þeirra. Aldrei hefur verið farið eftir því, sem var yfirlýsing um, að láta bæturnar fylgja þeirri þróun sem óskað var eftir. Við skulum muna að samtök aldraðra hafa ítrekað dregið fram þá staðreynd og hafa fært fyrir því rök að ef bætur almannatrygginga hefðu fylgt sama hlutfalli, verið sama hlutfall af almennum launum verkamanna og viðmiðun var við 1991 hefði ríkisstjórnin þurft að punga út 3,5 milljarði meira á ári en hún hefur gert. Það munar um 3,5 milljörðum sem ríkissjóður sparar á því að hlutfallið af þessum greiðslum er miklu lægra en það var 1991. Þetta eru staðreyndir sem hægt er að fá hvenær sem er fullan rökstuðning við hjá samtökum aldraðra og annarra þeirra sem hafa verið að vinna með þessi mál. Þessar tölur hafa verið teknar fyrir á fundum þar sem ég hef verið með fulltrúum stjórnarmeirihlutans og þeir hafa ekki gert tilraun til að hrekja þær staðreyndir. Þetta, herra forseti, er það sem ég vildi koma á framfæri við hv. þm. Einar Odd Kristjánsson. Ég hef lokið þeim kafla í ræðu minni og þakka honum fyrir viðveruna hér. Herra forseti. Það er bullandi ágreiningur um þetta mál milli stjórnarandstöðu og stjórnarflokka og mikil andstaða í þjóðfélaginu við það sem ríkisstjórnin er að gera. Þess vegna gerist það ítrekað að hv. þm. stjórnarliðsins, sem annars eru mjög drjúgir með sig, koma upp og nota stór orð. Stéttarfélög, félagasamtök og fjölmargir aðrir hafa sent frá sér bæði auglýsingar og efnt til funda. Viðbrögð fólksins á götunni eru sterk. Það er gott að þessi umræða hefur verið svona drífandi. Nú vita allir hver staðan er. Það vita allir hver kjör öryrkja eru og um hvað við erum að fjalla á Alþingi. Tilraunir til að láta það líta svo út að við værum að styðja greiðslur til ríkra öryrkja en bærum ekki hag annarra fyrir brjósti hafa ekki tekist. Stjórnarliðar hafa ítrekað lýst því yfir að bæta þurfi hag allra öryrkja. Ítrekaðar hafa verið yfirlýsingar um að nefnd sem hefur verið lengi að störfum eigi að ljúka störfum í apríl og koma með tillögur sem bæti hag allra öryrkja og þeirra sem minnst hafa. Það er ljóst að við munum fylgja því eftir. Það mun ekkert þýða fyrir ríkisstjórnina ef tillögurnar frá þeirri nefnd skerða á nokkurn hátt kjörin. Hér hafa fallið stór orð og við höfum lýst því yfir að nú er hér samstaða allra flokka um að taka á þessum málum. Ríkisstjórnin hefur árlega sparað um þrjá og hálfan milljarð á undanförnum árum, bæði á öryrkjum og öldruðum og nú er komið að skuldadögum. Þannig er lífið nefnilega. Það kemur fyrr eða síðar að skuldadögum. Stundum hefur komið að skuldadögunum þegar skipt hefur verið um ríkisstjórn þannig að sú ríkisstjórn sem skerðir er ekki alltaf sú sem þarf að bæta. Nú er komið að skuldadögum þannig að það er ljóst að þessi ríkisstjórn þarf að taka á honum stóra sínum ef hún ætlar að standa undir því sem stjórnarliðar hafa sagt í þessari umræðu. Athyglisvert er hversu mjög hefur verið gert í að tala um efnafólk eða ríka öryrkja þótt ljóst sé og hafi margoft komið fram að við 134 þús. kr. laun maka fari greiðslur til öryrkja að skerðast. Við 185 þús. kr. samanlagðar tekjur hjónanna er skerðingin hafin. Þetta eru þær tölur sem menn miða við þegar þeir tala um ríku öryrkjana sem við erum sögð bera fyrir brjósti. Einnig hefur verið fjallað um þá öryrkja, herra forseti, sem eiga maka sem hafa hærri laun. Við skulum koma okkur saman um að 250 þús. kr. í tekjur maka geri hjónin efnafólk. Ég er ekki viss um að margir taki undir það en við skulum notast við þá skilgreiningu að öryrki sem á maka sem hefur 250 þús. kr. á mánuði sé vel settur og ef hann hafi einhverja starfsgetu og geti unnið sjálfur fyrir 30 þús. þá sé þetta harla gott. Hvað gerðist, herra forseti, ef viðkomandi öryrki sem hefur 30 þús. kr. í eigin tekjur væri einn og gifti sig ekki? Þá hefði hann samtals 66.137 kr., lífeyrinn, grunnlífeyrinn, tekjutryggingu upp á 32.566 kr. og heimilisuppbót. Ef hann hefði nú gift sig áður en ríkisstjórnin gerði frv. sem hér er til umræðu að lögum, þá hefði hann fengið eftir giftinguna 18.424 kr. úr sameiginlegum sjóðum. Stjórnarliðar mundu væntanlega segja: Það var í raun nóg því samanlagt höfðu þessi hjón 250 þús. kr. og 30 þús. kr. að auki. Síðan mundu þeir segja: Nú gerum við rosalega vel við þá vegna þess að við hækkum fjárhæðina í 43 þús. kr. --- ekki 51 þús. kr. reyndar heldur þessi dularfullu 43 þús. kr. Hvað gerist þá? Jú, gifti þau sig eftir að lögin hafa verið sett, makinn hefur 250 þús. kr. í laun og öryrkinn sjálfur 30 þús. kr., þá fengi hann eins og áður 18.424 kr. og nýja frv. veitir honum 5 þús. kr. í viðbót. Við að gifta sig verður öryrkinn af 42.713 kr. úr opinberum sameiginlegum sjóðum vegna þess að viðkomandi hefur skerta starfsorku. 23.424 kr. fengi sá undir þessum kringumstæðum. Ríka fólkið, stuðningurinn, fjárhæðirnar --- þarf að hafa fleiri orð um þetta, herra forseti? Ég ætla aðeins að rifja upp af hverju við erum að ræða þetta í stuttu máli. Alþingi setti tvenn lög í staðinn fyrir ein. Það urðu mistök og ákvæði sem stóð undir reglugerð um tekjutryggingu datt út. Tveimur árum seinna breytir Alþingi stjórnarskránni og um það eru allir sáttir. Þar kemur inn nýtt ákvæði um mannréttindi og grunnréttindi einstakinga í nútímasamfélagi og nýtt ákvæði um jafnrétti. Það eru höfð stór orð um það í fjölmiðlum og rætt við hv. þm. um þennan gjörning. Allir eru á sama máli um að það sé verið að færa stjórnarskrá okkar inn í nútímann og bæta réttarstöðu fólks. Árið 1998 kemur fyrir þingið frv. frá heilbrrh. og þá uppgötvast --- væntanlega koma fram ábendingar um það í umfjöllun nefndar --- að ákvæði þar brjóti að líkindum í bága við ný ákvæði í stjórnarskrá. Eins og fram hefur komið bentu átta þingmenn á það í yfir þrjátíu ræðum að sú athugasemd hefði komið fram og Alþingi þyrfti að gæta að því. Ég sagði áðan að umræðan hefði m.a. dregið það fram hvernig þessi ríkisstjórn og stjórnarmeirihlutinn fara með valdið. Reyndar hafa virtir lögfræðingar úti í bæ sagt að meiri hlutinn verði að átta sig á því að hann sé ekki alvaldur. Stjórnarmeirihlutanum finnst hann hins vegar vera alvaldur, kærði sig ekki um þessar ábendingar og setti lög samt. Öryrkjar kæra og í árslok 2000 fellur dómur í Hæstarétti. Stjórnarliðar segja ekki: Þetta var leiðinlegt. Lögum þetta. Við töldum að við værum að gera rétt. Nei, þeir ákveða að fara sína eigin leið. Þeir túlka dóminn, fá nefnd til að fara yfir það hvað Hæstiréttur hafi verið að segja og ákveða að þeir geti í raun farið sínu fram þrátt fyrir niðurstöðu Hæstaréttar. Ég ætla ekki að fara mikið nánar í hæstaréttardóminn. Ég ætla hins vegar að nefna dómsorðið. Ég spyr: Hvernig stendur á því að Garðar Gíslason, forseti Hæstaréttar, og Pétur Kr. Hafstein lögðu fram sérálit? Hvernig stendur á því að þeir voru ekki með á áliti hinna þriggja sem mynduðu meiri hlutann, miðað við túlkun meiri hlutans á Alþingi? Í dómsorðinu segir að það sé óheimilt frá 1. jan. 1994 að skerða tekjutryggingu örorkulífeyrisþega í hjúskap. Allir hafa talað um að um það sé ekki ágreiningur. Enda segir í niðurstöðu álits Garðars Gíslasonar og Péturs Hafsteins að frá 1. jan. 1994 hafi verið óheimilt að skerða tekjutryggingu. Allir segja það sama um þetta tímabil. Þá kemur seinna tímabilið en um það er ágreiningur. Um það segir í dómsorði: ,,Einnig er viðurkennt, að óheimilt hafi verið að skerða tekjutryggingu örorkulífeyrisþega í hjúskap frá 1. janúar 1999 samkvæmt 5. mgr. 17. gr. laga nr. 117/1993, sbr. 1. gr. laga nr. 149/1998.`` En hvað segir í niðurstöðu hinna tveggja sem skiluðu minnihlutaáliti? Jú, þar segir: ,,Á hinn bóginn hafi aðaláfrýjandi mátt skerða tekjutrygginguna frá 1. janúar 1999, eftir að heimild til þess hafði verið leidd í almannatryggingalög með lögum nr. 149/1998.`` Ég hef alltaf talið að ég væri vel læs og tel mig skilja nokkurn veginn það sem ég les en ég get ekki skilið röksemdir stjórnarliða með hliðsjón af þessu. Ef dómsorðið viðurkennir að heimilt hafi verið að skerða tekjutryggingu örorkulífeyrisþega í hjúskap frá 1. jan. 1999 með tilvísun í lagagreinar, af hverju í ósköpunum var þá ekki lagt fram eitt álit? Af hverju í ósköpunum komu tvö álit frá Hæstarétti? Ég get ekki skilið það. Ég bið um að þeir stjórnarliðar sem halda því fram að þeir hafi skoðað málið svo ítarlega útskýri fyrir mér hver er munurinn á því þegar sagt er í minnihlutaálitinu: ,,Á hinn bóginn hafi aðaláfrýjandi mátt skerða tekjutrygginguna frá 1. janúar 1999, eftir að heimild til þess hafði verið leidd í almannatryggingalög ...`` og setningunni: ,,Einnig er viðurkennt, að óheimilt hafi verið að skerða tekjutryggingu örorkulífeyrisþega í hjúskap frá 1. janúar 1999 samkvæmt 5. mgr. 17. gr. laga nr. 117/1993,`` ef það má skerða tekjutrygginguna eftir sem áður. Af hverju erum við með tvö álit? Ég spyr um það? Það er stóra spurning mín til stjórnarmeirihlutans undir lok þessarar umræðu. Þetta skil ég ekki. Ég bið þá sem hafa skoðað þetta og geta skýrt það fyrir þeim sem ekki skilja að gera það nú. Herra forseti. Menn hafa keppst við að túlka eitthvað. Ég geri enga tilraun til að túlka. Ég spyr bara: Hver er munurinn á þessum tveim setningum ef báðar setningarnar segja að það hafi mátt skerða tekjutrygginguna? Af hverju kom sérálit? Herra forseti. Ég hafði hugsað mér að renna yfir t.d. viðbrögð sem komið hafa fram í leiðara Morgunblaðsins, sem við höfum alltaf tekið svo mikið mark á, til að styðja það sem við höfum sagt hér. Ég ætla hins vegar ekki að gera það. Ég ætla bara að minna á hversu stór orð voru látin falla í leiðurum Morgunblaðsins bæði 23. og 24. desember, eftir að þessi dómur féll. Ég minni jafnframt á sjónarspilið sem sett var af stað í kjölfar dómsins. Hér hefur verið farið mjög vel yfir fyrstu viðbrögðin, fyrstu viðbrögð lögfræðinga og fyrstu viðbrögð Morgunblaðsins. Fyrstu viðbrögð Tryggingastofnunar voru að fara beint og reikna út greiðslurnar og hún taldi sig ekki þurfa til þess lög, fyrst og fremst breytingu á reglugerð og að síðar yrði tekið á afleiddum áhrifum af þessum dómi gagnvart öðrum hópum með lagasetningu. Þess vegna höfum við sagt það að það að greiða út þessum hópi samkvæmt dómnum 1. janúar var fyrst og fremst spurning um vilja. Hins vegar hefur endalaust verið snúið út úr því. En sjónarspilið fólst í því að eftir fyrstu viðbrögð var málið tekið úr höndum heilbrrh. og lagt fyrir starfshóp sem við höfum notað ákveðið nafn yfir, í hendurnar á lögfræðingi sem stýrði þeim starfshóp sem við höfum notað ákveðið nafn yfir en ég ætla ekki að nefna því það fer svo í taugarnar á forsrh., og allt í einu rann upp fyrir öllum sem fylgdust með að þetta sjónarspil snerist um að finna leið fyrir ríkisstjórnina til að komast hjá því að greiða út óskerta tekjutryggingu. Við höfum beitt fyrir okkur rökum lögmanna, m.a. Eiríks Tómassonar, um að ekkert hafi verið því til fyrirstöðu að greiða samkvæmt dómnum þá þegar og fulltrúar frá Tryggingastofnun nefndu að aðeins hefði þurft nýtt frítekjumark. Við höfum hins vegar ítrekað spurt hvers vegna hafi verið farið út í að skerða þá fjárhæð sem í dag myndar saman grunnlífeyri og tekjutryggingu, u.þ.b. 51 þús. kr. Við viljum vita af hverju menn hafa haft svona mikið fyrir því að borga ekki þessa fjárhæð og farið í þann pólitíska darraðardans sem hér hefur átt sér stað til að komast hjá því að borga þessum 1.200--1.400 manna hópi út 51 þús. kr. og spara sér þar með 40 millj. eða í kringum 200 millj. á ári. Annað eins höfum við séð renna til minni hópa en þegar ríkisstjórninni hefur hentað. Af hverju fór ríkisstjórnin í þennan darraðardans, ekki bara við afmarkaðan hóp öryrkja, ekki bara við Öryrkjabandalagið, ekki héðan úr Alþingi heldur beinlínis við allt almenningasálitið í landinu? Við höfum spurt aftur og aftur: Af hverju 43 þúsund? Illa hefur gengið að fá svör nema formaður heilbr.- og trn. hefur svarað þannig að það sé hagræðið af hjúskap og það sé metið upp á 8 þús. kr., reyndar til viðbótar þeim 22 þúsundum sem þegar er ákveðið að komi ekki til þeirra sem eru í hjúskap eða sambúð sem eru heimildargreiðslur og koma til þeirra sem búa einir. En við höfum spurt: Af hverju ekki 40 þúsund? Af hverju ekki 45 þúsund? Af hverju 43 þúsund? Við fjárhæðinni fáum við engin svör en við fengum pólitískt svar frá tveimur þingmönnum. Við fengum pólitískt svar frá Þorgerði Gunnarsdóttur og við fengum pólitískt svar frá Ástu Möller. En svo ég vitni í svar hv. þm. Ástu Möller segir hún: ,,Það er því alveg ljóst, eins og kom fram í ræðu hæstv. utanrrh. í dag, að ef sú leið hefði verið farin, að miða við 51 þús. kr., þá hefði það verið viðurkenning á fullum rétti annarra til að fá bætur án tekjutengingar. Það er bara ekki í samræmi við hugmyndir okkar,`` sagði þingmaðurinn. Það var eitt af því sem kom okkur svo á óvart eftir að starfshópurinn hafði verið einhverjar vikur að störfum hvernig stóð á því að starfshópnum og formanninum, sem forsrh. skipaði, var ekki falið að skoða hvaða áhrif þessi dómur hefði á stöðu annarra svo sem aldraða. Vegna hvers ákvað ríkisstjórnin að skoða það ekki hvort nú væri komið að því að meta hvernig ætti að standa að greiðslum til aldraðra? Við skulum ekki gleyma því að annars staðar erum við að tala um nöfn á bótum, hjá okkur, grunnlífeyri, tekjutryggingu og svo heimildarbæturnar, og hins vegar erum við að tala um fjárhæðir. Ég hef rakið hvernig samtök aldraðra hafa reiknað út hve ríkissjóður hefur sparað stórfelldar fjárhæðir á því að aftengja bætur til aldraðra og öryrkja við launin. Þá hefur maður velt því fyrir sér í góðærinu: Af hverju valdi ríkisstjórnin ekki að skoða hvað þyrfti að gera gagnvart þeim hópum öðrum sem gætu verið í þessu dæmi? Þá liggur beinast við að gefa sér að það væri ekki stefna þessarar ríkisstjórnar. Hver er þá stefna ríkisstjórnarinnar? Er það vilji flokkanna sem standa að ríkisstjórninni eða er það eitthvað sem verður til hjá fámennum hópi sem myndar hið stjórnskipaða vald, ríkisstjórnina? Vildu flokkarnir þetta ekki? Þá mundum við segja: Jú, Framsfl. hefur boðað það að vilja gera betur við þá sem eiga undir högg að sækja. Framsfl. vill fólk í fyrirrúmi. Heilbrrh. hefur talað um það sem réttlætismál að afnema tekjutengingu við laun maka á tekjutryggingunni og kynnti það á Alþingi sem fyrsta skrefið hjá sér. En hvað með Sjálfstfl.? Vill Sjálfstfl. þetta ekki? Skoðum það. Að minnsta kosti flokkurinn. Við fáum glæsilegar myndir af því þegar Sjálfstfl. heldur flokksþing sitt og þar eru samþykktar ályktanir sem ég hef talið að væru til þess að móta stefnuna sem sá flokkur ætlar að hafa að leiðarljósi í störfum sínum í sveitarstjórnum og á þingi. Hvaða ályktun hafa þeir gert um málefni eldri borgara? Látum okkur heyra. Árið 1999 var ár aldraðra samkvæmt samþykkt Sameinuðu þjóðanna og málefni eldri borgara í brennidepli. ,,Landsfundurinn felur Sjálfstæðisflokknum að taka frumkvæði í velferðarmálum aldraðra og fagnar yfirlýsingu ríkisstjórnar þess efnis að á þeim verði sérstaklega tekið á árinu.`` Ég vil biðja þingmenn að leggja eyrun sérstaklega við næstu setningu: ,,Landsfundurinn samþykkir að afnema skuli tekjutengingu lífeyrisgreiðslna almannatrygginga til þeirra sem hafa náð 67 ára aldri. Í stað grunnlífeyris, tekjutryggingar, heimilisuppbótar`` --- takið eftir þessu --- ,,heimilisuppbótar og sérstakrar heimilisuppbótar eigi sérhver einstaklingur rétt á tilteknum eftirlaunum á mánuði, sem ekki verði skert með neinum hætti. Eftirlaunin samsvari a.m.k. framangreindum greiðslum óskertum og taki árlega breytingum í samræmi við verðlagsbreytingar. Eftirlaunin verði óháð hjúskaparstöðu.`` Getur verið að einhverjir eftirlaunaþegar séu það sem þingmenn stjórnarliðsins hafa kallað í þessari umræðu ,,ríkir``. Getur verið að einhverjir eftirlaunaþegar eigi bæði miklar eignir og eigi mikla lífeyrissjóði þannig að um sé að ræða fjárhæðir af svipuðum toga og hafa verið nefndar í umræðunni um ,,ríku öryrkjana``? Já, það getur verið. Samt sem áður samþykkir þessi flokkur og þetta flokksþing að eftirlaunin samsvari a.m.k. framangreindum greiðslum óskertum --- þá er búið að taka heimildargreiðslurnar inn líka --- og taki árlega breytingum í samræmi við verðlagsbreytingar. Eftirlaunin verði óháð hjúskaparstöðu. Þetta er glæsileg samþykkt. Að vísu stendur ekkert hér um öryrkja en ég geng alveg út frá því að þann dag sem Sjálfstfl. í ríkisstjórn hrindir þessari landsfundarsamþykkt í framkvæmd mundi hún jafnframt gilda um öryrkja. Ég get ekki séð að Sjálfstfl. kæmist fram hjá því. Að vísu er líka talað í stjórnarsáttmálanum um að skoða almannatryggingakerfið og lífeyrissjóðakerfið með það að markmiði að umfang og kostnaður verði sem minnstur og áhersla verði lögð á að tryggja sérstaklega hag öryrkja, fatlaðra og aldraðra sem lægstar tekjur hafa. Það átti líka að styrkja fjölskylduna sem hornstein þjóðfélagsins en við höfum ekki séð mikið af tillögum í fjölskyldumálum hjá ríkisstjórninni. Það er bara þál. en eftirfylgnin engin. Herra forseti. Við erum í þessum greiðslum að tekjutengja í ríkum mæli við eigin tekjur í almannatryggingakerfinu. Heimildarbæturnar eru miðaðar við fjölskyldutekjur. Við notum skattkerfið, við notum vaxtabætur, við notum mjög margar leiðir við það að jafna kjör. Það sem við höfum verið að ræða er fyrst og fremst grunnframfærslan og af því að menn hafa sagt að hún sé nokkuð góð miðað við Norðurlönd ætla ég að taka einn samanburð, Danmörku. Hjá okkur hefur það verið þannig að greiðslan er 18 þúsund, eftir það eru greiðslurnar tekjutengdar, í Danmörku 84 þúsund, eftir það eru greiðslurnar tekjutengdar. Þetta er kallað mismunandi nöfnum. Það sem stendur eftir eru fjárhæðirnar. 18 þúsund hér. Um leið og eitthvað kemur til viðbótar hefst tekjutenging. 84 þúsund í Danmörku áður en greiðslur verða tekjutengdar. Einstaklingur fær meira. Hann fær 95 þúsund áður en tekjutengingar byrja. Þannig er þetta og mér dettur ekki í hug að nota einhver önnur orð um þetta. En hér hafa menn hamast við að vera með hálfsannleik. Það er alveg hægt að segja: Tekjutryggingar eru tekjutengdar við laun maka í Danmörku. En tekjutryggingin, ef menn segja að ,,pensionstillæg`` sé tekjutrygging, er allt aðrar krónur og leggst ofan á allt aðrar grunnfjárhæðir sem þar er ætlast til að menn hafi í grunnþarfir sínar. Herra forseti. Að lokum þetta. Skilaboðin til öryrkjanna í þessari umræðu hafa verið: Kærið aftur til að láta meta lögin. Öldruðum mun sjálfsagt finnast full ástæða til að leita réttar síns á sama hátt. Ef til vill er það svo að við munum ekki vita fyrr en þetta mál og kannski fleiri hafa farið aftur fyrir Hæstarétt hvað Hæstiréttur var að meina en Hæstiréttur klofnaði um ágreining um hvort það mátti tekjutengja tekjutrygginguna við laun maka. Annars vegar var sagt: Það má ekki. Hins vegar var sagt: Það má. Enn kalla ég eftir einu og það er: Herra forseti. Hver getur þýtt fyrir mig þessa niðurstöðu minnihlutaálits Hæstaréttar þegar búið er að bera hana saman við dómsorðið í Hæstarétti. Þá hef ég lokið máli mínu, herra forseti.

Herra forseti. Ég ætla að verða við þeirri beiðni hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur að skýra fyrir henni hæstaréttardóminn. Ég reyndi þetta reyndar í gær og lagði í það nokkra vinnu og fékk engin viðbrögð við því. Það var samþykkt sem ég sagði þar og ekki dregið í efa. Að sjálfsögðu er ágreiningur minni og meiri hluta fólginn í eftirfarandi: Meiri hlutinn telur óheimilt að ákveða lágmarksstuðning eins og það er gert með lögum og skerða síðan tekjutryggingu með tilliti til tekna maka. Minni hlutinn kemst að þeirri skýru niðurstöðu að löggjafinn hafi haft heimild til að meta lágmarkið eins og kveðið er á um í lögunum og sér ekki efni til að hagga því mati eins og stendur skýrt í niðurstöðu minni hlutans. Ef hv. þm. les með lestrarkunnáttu sinni, sem ég dreg ekki í efa, síðustu tvenn greinarskil niðurstöðu minni hlutans kemur þetta skýrt í ljós. Sjálfsagt er að vitna í þetta orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: ,,Ekki eru efni til, að dómstólar haggi því mati,`` segir minni hlutinn. Hann endurtekur þetta hér: ,,Á hinn bóginn hafi aðaláfrýjandi mátt skerða tekjutrygginguna frá 1. janúar 1999, eftir að heimild til þess hafði verið leidd í almannatryggingalög með lögum nr. 149/1998.`` Þarna stendur mjög skýrt að dómurinn sér ekki efni til þess að hagga þessu mati.

Herra forseti. Ég ætla ekki að fara í neina orðræðu við þingmanninn um skilning hans á þessu máli. Þessi skilningur liggur fyrir, spurning mín og skilningur hans. En ég vek athygli á því að hvorugur aðili, meiri hluti Hæstaréttar eða minni hluti er að fjalla um fjárhæðir. Þeir eru að fjalla um að skerða eða skerða ekki.

Herra forseti. Það er rétt að hvorugur aðilinn nefnir í sinni dómsniðurstöðu fjárhæðir. En það hefur engin efnisleg áhrif á það álitamál sem hv. þm. bað okkur um að leysa úr áðan, ekki nokkurn skapaðan hlut. Hann virðist ekki skilja hvaða ástæða er fyrir því að minni hlutinn hafi lagt fram sitt álit, hann virðist ekki botna í því. En ástæðan fyrir því er mjög skýr og glögg og verður lesin beinlínis út úr niðurstöðu dómsins ef hv. þm. vill hafa fyrir því að gera það.

Herra forseti. Ég held að ég hafi orðað það svo að ég væri ágætlega læs. Ég get hins vegar vel verið torskilin. En ég hef lesið upphátt niðurstöðu minni hlutans og dómsorðið annars vegar og það er ágreiningur. Annar aðilinn segir: Það má skerða. Hinn aðilinn segir: Það á ekki að skerða.

Herra forseti. Hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir hefur talað mikið og ég hef heyrt á þeim fulltrúum stjórnarandstöðunnar sem hún er formaður fyrir að þeir telji tvímælalaust að stjórnin og stjórnarþingmenn séu jafnvel að brjóta stjórnarskrána og mannréttindi á öryrkjum með því að samþykkja þetta frv. Nokkuð ítarlega hefur verið farið yfir það í dag af hálfu meiri hlutans hvernig þeir rökstyðja að ekki sé verið að brjóta mannréttindi eða stjórnarskrá með því frv. sem hér er lagt fram. En ég hef saknað þess að í sjálfu sér hefur ekkert komið frá stjórnarandstöðunni sem hægt sé að segja að styrki niðurstöðu hennar þannig að þetta eru einvörðungu bollaleggingar hennar sjálfrar um hvað hún vill fá út úr þessu. Ekkert heilt er á bak við þessa niðurstöðu annað en bollaleggingar. Ég velti því þess vegna fyrir mér hvort hv. þm., sem er formaður þingflokks Samfylkingarinnar, viti betur og geti bent mér á hvar hægt sé að styrkja þessa niðurstöðu minni hlutans svo að við getum unnið þá út frá því. Hvar geta minni hlutinn og Samfylkingin fundið það út að verið sé að brjóta stjórnarskrána með framlagningu þessa frv.?

Herra forseti. Þegar dómur Hæstaréttar er lesinn allur er verið að færa fyrir því í fororði rök að Hæstiréttur komist að þeirri niðurstöðu sem hann kemst að. Þar er vísað í ákvæði stjórnarskrár. Þar er talað um mannréttindi. Það er talað um lágmarksréttindi og þar er vísað í mannréttindasáttmála. Ég bendi hv. þm. á að skoða þennan dóm vel. Hv. þm. er að verja mjög erfiða stöðu. Ég hef spurt: Hvers vegna leggja menn svona gífurlega mikið á sig til að komast hjá því að borga 8 þús. kr.? Ég hef verið að reyna að leiða rök að því hvers vegna menn geri það þrátt fyrir landsfundarsamþykktir sínar. Við höfum ákveðna skoðun á málinu. Við teljum að þegar Hæstiréttur hefur talað eigi að fara að niðurstöðu hans. Og hann hefur talað þegar meiri hlutinn hefur komist að ákveðinni niðurstöðu. Við höfum þar að auki ákveðna pólitíska skoðun á málinu sem slíku og hún hefur legið lengi fyrir vegna þess að við höfum aftur og aftur verið að flytja þingmál sem fjalla nákvæmlega um það sem hér er til umræðu þessa daga sem við höfum verið kölluð saman til að setja þessi lög.

Herra forseti. Það fór eins og mig grunaði að hv. þm. hefur ekkert á bak við þessa skoðun sína annað en bollaleggingar. Það er ekkert á bak við það að verið sé að brjóta stjórnarskrána eða mannréttindi á fólki. Það er nefnilega staðreynd sem hefur ítrekað komið fram og ég hef verið að reyna að benda á og kemur fram í meirihlutaáliti að Sigurður Líndal prófessor, Eiríkur Tómasson prófessor, Skúli Magnússon lektor, Guðrún Gauksdóttir og Oddný Mjöll Arnardóttir sem komu öll á fund heilbr.- og trn. sögðu að ekkert af því sem kæmi fram í þessu frv. bryti stjórnarskrá eða mannréttindi. Það hefur mér fundist mjög brýnt að komi fram vegna þess að það hefur verið einn helsti þátturinn í málflutningi stjórnarandstöðunnar að verið væri að brjóta mannréttindi og stjórnarskrána. Ekkert bendir til þess. Þar að auki eru í almannatryggingalögum í öllum vestrænum löndum svipuð ákvæði um að heimilt sé að tekjutengja tekjutryggingar með þeim hætti sem gert er hér.

Herra forseti. Ég ætla ekkert frekar út í deilurnar um tekjutengingu við laun maka. Aðeins varðandi það að hv. þm. hefur nefnt nöfn nokkurra lögspekinga sem hafa tjáð sig um dóminn og mannréttindi. Eins og ég skildi þetta var það þannig að miðað við skilning ríkisstjórnarinnar bryti þetta ekki í bága við stjórnarskrána. Aðrir komu líka á fund nefndarinnar og margir hafa tjáð sig um málið, löglærðir og ýmsir einstaklingar. Það er alveg ljóst að við vorum að setja í stjórnarskrá mannréttindaákvæði og jafnréttisákvæði og við vorum mjög stolt af því þegar við gerðum það. En þann dag sem hæstaréttardómur fellur um að brotið sé í bága við þessi ákvæði vill enginn við mannréttindin kannast eins og við fengum að heyra fyrr í dag.

Herra forseti. Það er rétt að það komi fram að ég fór ekki alveg með rétt mál áðan þegar mig minnti að við atkvæðagreiðslu 19. des. 1997 hefði stjórnarandstaðan greitt með okkur atkvæði. Hið rétta er að hún sat hjá. En í atkvæðaskýringum sem hv. þm. Svavar Gestsson og Steingrímur J. Sigfússon gáfu kemur mjög skýrt fram að þeir telja þessa breytingu mjög til bóta, mjög til bóta. Það er líka hægt að sjá það á öllum gögnum þessa máls svo og þingtíðindum að það fór ekkert á milli mála í þessari umræðu um hvað væri verið að tala. Það er verið að tala um launaþróun. Hv. þm. Ágúst Einarsson kom með tillögur um að binda þetta beint við vísitölu launanna. Við vorum alfarið á móti því. Við vildum binda þetta við launaþróun, enda væri aðalmálið og aðalbreytingin fólgin í því að verja þessi laun, þ.e. lífeyrisgreiðslur ellilífeyrisþega og örorkulífeyrisþega, ef það harðnaði á dalnum eða ef kaupmáttur launa á Íslandi minnkaði. Þannig fór þetta fram þannig að ekkert fer á milli mála. Stjórnarandstaðan sat hjá. En þeir sem gerðu grein fyrir atkvæði sínu lýstu því yfir að þetta væri mjög til bóta.

Herra forseti. Ég hef ekki gert nokkra tilraun til þess að hafna því að stjórnarandstaðan sat hjá  Af því hv. þm. nefndi hinn ágæta þingmann Ágúst Einarsson, þá sagði hann svo í sinni atkvæðaskýringu: ,,Í minnihlutaáliti okkar bendum við á að við lítum svo á að orðalagið ,,að miða við launaþróun`` beri að skilja að taki við af launavísitölu. Við bendum hins vegar mjög skýrt á það að hér er ríkisstjórnin að snúa algerlega við blaðinu. Hún afnam tenginguna fyrir tveimur árum, hún var knúin til uppgjafar og það er verið að knýja hana til uppgjafar með afgreiðslunni í dag og tengja aftur bætur úr almannatryggingakerfinu við eðlilega þróun og láta ekki eldri borgara vera háðir geðþóttaákvörðun ríkisvalds hverju sinni.`` En hann hafði rangt fyrir sér. Það var ekki verið að snúa af þeirri braut vegna þess að ríkisstjórnin hefur haldið áfram uppteknum hætti og ekki látið þessar bætur þeirra sem minnst hafa í þessu landi fylgja launavísitölu.

Herra forseti. Þetta er alveg skýrt í þingtíðindunum. Það er alveg skýrt. Það er alveg skýrt og kemur fram í atkvæðaskýringum, bæði Svavars Gestssonar og Steingríms J. Sigfússonar, að við erum og vorum þar að samþykkja lög þar sem menn skyldu fara eftir almennri launaþróun í landinu. Síðan geta menn deilt um, herra forseti, hver sé hin almenna launaþróun. Þegar við vorum að fjalla um fjárlögin í haust vorum við með meiningar um að það þyrfti að hækka þessar bætur a.m.k. 1% hærra en almennu launin, um 4% en ekki 3, vegna þess að við töldum að taxtatilfærslan væri a.m.k. í kringum 1% eða svo. Menn geta alltaf deilt um þetta, kannski upp á 0,5% eða 1% frá einu missiri til annars, en viðleitnin hefur alla tíð, þessi þrjú ár, verið að fylgja launaþróuninni. Svo er í dag.

Herra forseti. Ég þarf ekki meira en eina mínútu vegna þess að það hefur komið fram í orðum mínum að hægt er að deila um hvort kjörin fylgi launaþróun. Ég var að lýsa því að samtök aldraðra hefðu reiknað það út að ef greiðslurnar hefðu fylgt hlutfalli af launum verkafólks frá 1991, og árið 1991 væri ekki góðæri í þessu landi, og ef þannig hefði verið núna árið 1999 og 2000 hefði það kostað ríkissjóð þremur og hálfum milljarði á ári meira en það gerir. Já, það er hægt að deila um hvort kjör fylgi launaþróun.

Herra forseti. Mörg stór og þung orð hafa verið látin falla í þessari umræðu. Sumt sem sagt hefur verið er réttmætt, annað ekki. En eðli máls samkvæmt er þetta tilfinningaþrungin umræða. Og hvers vegna segi ég eðli máls samkvæmt? Jú, í fyrsta lagi erum við að fjalla um kjör öryrkja, þess hóps í þjóðfélaginu sem almennt býr við bágust kjörin. Hin ástæðan er sú að kjör öryrkja eru á ábyrgð Alþingis. Þau eru á ábyrgð okkar sem hér erum. Þess vegna skynjum við það öll að miklu máli skiptir hvernig á er haldið. Ég held að það sé almenn skoðun á Íslandi að við höfum ekki búið öryrkjum réttlát skipti. Enda kom það fram í skoðanakönnun sem gerð var fyrir fáeinum dögum að yfir 80% þjóðarinnar eru andvíg aðgerðum ríkisstjórnarinnar, eru andvíg þeim skerðingum sem ríkisstjórnin í krafti meiri hluta á Alþingi er staðráðin í að beita í þessu máli. Þessi umræða er ekki ný af nálinni. Við fjárlagaumræðuna fyrir fáeinum vikum bar kjaramál öryrkja á góma og við fluttum um þau tillögu. Ég held að allflestir flokkar stjórnarandstöðunnar hafi flutt slíkar tillögur, allir flokkar. Þær náðu ekki fram að ganga. Ég man eftir því að ég stóð í ræðustól og spurði hvaða mál það væri öðrum fremur sem við litum á sem algert forgangsmál. Það forgangsmál sem ég vildi nefna var að afnema tengingu örorkubóta við tekjur maka örorkuþegans. Þetta töldum við vera forgangsmál. Við lögðum fram tillögu um þetta efni og hún var felld. Menn hafa fylgst með þróun kjara öryrkja á undanförnum árum og haft nokkrar og reyndar miklar áhyggjur þegar þeir hafa gert sér grein fyrir því hver þróunin hefur verið. Ef litið er á árabilið 1993--1999 hefur verið helmings munur á kjaraþróun þeirra sem njóta bóta úr almannatryggingakerfinu. Þá er ég að horfa til grunntryggingarinnar, tekjutryggingar, heimilisuppbótar og sérstakrar heimilisuppbótar. Það er helmingsmunur á kjaraþróun þessa hóps og láglaunafólks hins vegar, helmings munur. Annars vegar er um að ræða 52% hækkun lágmarkslauna á þessu tímabili og hins vegar er um að ræða 30% hækkun á þeim upphæðum sem ég nefndi, þeim greiðslum sem ég nefndi, þ.e. grunnlífeyri, tekjutryggingu og heimilisuppbót og sérstakri heimilisuppbót, auk eingreiðslna. En þá er einnig á það að líta að inn í þessar greiðslur hafa ýmis fríðindi verið tekin, útvarp, sjónvarp, sími og þar fram eftir götunum, en slíkar greiðslur, slíkur stuðningur hefur verið felldur niður á þessu tímabili. Það lætur því nærri að helmingsmunur sé á kjaraþróun þessara hópa. Enda kemur það fram að þegar farið er að skoða hlutfall grunnlífeyris og tekjutryggingu af dagvinnulaunum verkamanna þá var þetta hlutfall 51,7% árið 1991, en árið 2000 var þetta hlutfall komið niður í 43,6%. Hvernig gerðist þetta? Flestir þekkja þá sögu þrátt fyrir þá undarlegu umræðu sem fór fram fyrr í dag fyrir forgöngu hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar. Það sem gerðist árið 1995 var að tengingin sem verið hafði á milli bóta í almannatryggingakerfinu við lægstu laun var rofin. Þessi tenging var rofin og menn voru algjörlega í lausu lofti um nokkurt skeið, í tvö ár. Þessu var harðlega mótmælt hér á þinginu, ekki síst í ljósi þess að fyrir dyrum stóð að stórhækka lægstu launataxta. Það var vitað að ef þessi tenging yrði rofin og tekið mið af öðrum meðaltölum, öðrum stærðum, mundu öryrkjar og aldraðir bera skarðan hlut frá borði. Þess vegna var þessu mótmælt. Tveimur árum síðar eru ný ákvæði fest í lög. Í 65. gr. almannatryggingalaga og í greininni segir um bætur almannatrygginga, með leyfi forseta: ,,Ákvörðun þeirra skal taka mið af launaþróun, þó þannig að þær hækki aldrei minna en verðlag samkvæmt vísitölu neysluverðs.`` Miðað við þær aðstæður sem þarna voru uppi, að engin tenging var fyrir hendi, þá töldu mörg okkar þetta ákvæði til bóta. Enda þótt við hefðum viljað hafa bindinguna við lægstu laun, í ljósi þess að fyrir dyrum stóð að hækka þau stórlega umfram meðaltal, var þarna þó komin nokkur trygging, viðmiðið skyldi vera almenn launaþróun, sem flestir skilja sem launavísitölu eða þróun neysluverðs, þ.e. neysluvísitölu. Við töldum að þarna væri komin ákveðin trygging ef samdráttur yrði í launum, kjararýrnun og verðlag þróaðist hraðar en launin þá væri þarna ákveðið öryggisnet. Mörg okkar töldu þetta til góðs þrátt fyrir, og á það legg ég áherslu, að við vildum hafa aðra tengingu. En hvað gerist svo? Ekki einu sinni þessi lög gat ríkisstjórnin staðið við, ekki einu sinni þessi lög. Hún braut líka þessi lög. Ég lagðist yfir það í mars sl. að kanna þetta sérstaklega. Ég kannaði hækkun bóta með eingreiðslum í almannatryggingakerfinu, hver þróunin hefði verið á árinu 1999. Ég rifja það upp nú vegna þess að hér var fullyrt áðan að við þessi lög hefði verið staðið í einu og öllu. Á árinu 1999 kannaði ég hver þróun hefði orðið í hækkun bóta með eingreiðslum. Reyndar skiptir mjög miklu máli hvaða reiknireglur eru notaðar. Það koma út mismunandi stærðir eftir þeim reiknireglum sem eru notaðar. Ég prófaði af þeim sökum þrjár aðferðir. Skoðaði ársmeðaltalið 1999, kannaði hækkun frá janúar 1999 til janúar árið 2000 og í þriðja lagi hækkun frá desember 1998 til desember 1999. Þetta eru mismunandi aðferðir sem iðulega er beitt. Síðan kannaði ég vísitölu neysluverðs. Ég skoðaði ársmeðaltalið, skoðaði hækkun frá janúar 1999 til janúar 2000 og ég skoðaði hækkun frá desember 1998 til desember 1999. Síðan skoðaði ég launin. Ég skoðaði ársmeðaltalið 1999, hækkun frá janúar 1999 til janúar árið 2000 og hækkun frá desember 1998 til desember 1999. Í öllum tilvikum, hvernig sem dæmið er reiknað, var ekki staðið við lögin. Í öllum tilvikum var hækkunin á bótum í almannatryggingakerfinu minni en annaðhvort neysluvísitalan eða launaþróunin. Ekki einu sinni þetta gátu þeir staðið við. Þeir þóttust vera að búa til öryggisnet fyrir örorkuþega og aldraða en einnig það var rifið. Það var ekki farið að þeim lögum sem menn hafa montað sig af hér í dag. Þetta er staðreynd. Ég óska eftir því ef þetta er vefengt að menn geri það. Þetta hefur legið fyrir í langan tíma. Ég leyfi mér að spyrja, herra forseti, í ljósi þeirra fullyrðinga að öryrkjar hafi aldrei haft það betra á Íslandi og hagur þeirra hefði aldrei verið betri, frá landnámi held ég það hafi verið, hvort ekki væri rétt að skoða hlutskipti þessa hóps eins og annarra Íslendinga, með tilliti til þess hvernig við deilum þjóðarauði okkar. Við erum meðal ríkustu þjóða heimsins og við hljótum að skoða þessa spurningu í ljósi þess hvernig við förum með þennan auð, hvernig við skiptum honum og hver hlutdeild öryrkja hefur verið í þeim þjóðarauði, í sameiginlegum verðmætum okkar. Ég fór yfir það áðan hver sú þróun hefur verið. Hún hefur því miður verið afar slæm fyrir þessa hópa. Kjör þeirra hafa þróast verr en hjá öðrum hópum í þessu landi. Ég ætla ekki að fara út í umræður um sjúkrakostnað, lyfin, símann og annan stuðning sem hefur verið tekinn af öryrkjum og öldruðum. Það þekkja menn. Það þýðir ekkert að koma með blekkingar eins og stuðningsmenn ríkisstjórnarinnar hafa reynt að beita í þessu máli. Þetta er annað atriðið sem veldur því að þessi umræða hefur verið tilfinningaþrungin. Menn þekkja þessa þróun og menn gera sér grein fyrir því að þetta er á okkar ábyrgð, okkar hér á Alþingi. Reyndar ætla ég í fullri hógværð að vísa ábyrgðinni á ríkisstjórnina og þann meiri hluta sem hún styðst við. Við í stjórnarandsstöðunni höfum ítrekað lagt fram tillögur um að breyta þessu. Þegar þeir leyfa sér að koma hingað í pontu, í ræðustól á Alþingi og segja að þeir vilji forgangsraða í þágu þeirra sem lakast standa í þjóðfélaginu þá veit ég ekki hvaða orð á að nota til að lýsa því, bíræfni sennilega. Hafa menn þá gleymt umræðum frá því fyrir fáeinum vikum um skattleysismörk? Hafa menn gleymt þeim, þegar skattar voru hækkaðir án þess að persónuafslátturinn fylgdi með þeim afleiðingum að skattleysismörkin munu lækka sem bitnar fyrst og fremst á þeim sem hafa minnstar tekjur? Eru menn búnir að gleyma þessu? Hafa menn gleymt því að ríkisstjórnin sem hér situr og styðst við meiri hluta á þingi valdi það sem sérstakt forgangsverkefni að lækka skatta á stærstu bíla um hálfa milljón á bíl? Eru menn búnir að gleyma þessu? Þetta er sama ríkisstjórnin og er að þrátta hér um 7.500 kr. sem hún vill hafa af öryrkjum. Þetta eru sömu aðilar. Hafa menn gleymt átökum sem hér urðu fyrir fáeinum vikum um söluhagnað af hlutabréfum þar sem fram kom í upplýsingum frá skattstjóra að 636 einstaklingar hefðu á tveimur árum komist hjá því að greiða skatta af um 20 milljörðum kr. og að öllum líkindum hefðu þeir skotið þessum upphæðum til útlanda? Hér voru samþykkt lög á Alþingi þar sem skattar af slíku fé eru lækkaðir, færðir niður úr tekjuskattsprósentu og niður í 10%. Hafa menn gleymt þessu? Ég auglýsi eftir því að fulltrúar stjórnarmeirihlutans komi aftur upp og tali um forgang ríkisstjórnarinnar og þess meiri hluta sem hún styður sig við á Alþingi. Ég auglýsi eftir þeirri umræðu. Þetta eru sömu öflin, sama ríkisstjórnin og sami meiri hlutinn og núna leitar allra leiða til að hafa 7.500 kr. af öryrkjum. Ekki nóg með það, hún ætlar að beita fyrningar\-ákvæðum í lögum til að komast hjá því að greiða öryrkjum það sem þeim sannanlega ber. Þetta er náttúrlega slíkt hneyksli og málatilbúnaðurinn þvílíkur að það er ekki að undra að mönnum verði heitt í hamsi. Enn er á það að líta að við erum þrátt fyrir allt að fjalla um niðurstöðu Hæstaréttar Íslands. Við erum að fjalla um stjórnarskrá lýðveldisins vegna þess að dómsorðið byggir á stjórnarskránni, það byggir á tilvísun í stjórnarskrána, dómurinn gerir það. Sú niðurstaða sem Hæstiréttur kemst að byggir á ákvæðum í stjórnarskrá Íslands sem eiga að verja einstaklingsbundin lágmarksmannréttindi. Þar er líka vísað í mannréttindasáttmála sem Íslendingar eiga aðild að. Í mínum huga er þetta mál mjög skýrt. Það er einfalt og skýrt. Dómsorðið er tíu línur á blaði, svar við skýrum spurningum sem Öryrkjabandalagið beindi til dómstóla til að fá úr því skorið hvort heimilt væri með tilvísun til tiltekinna lagagreina að skerða tekjutryggingu öryrkja vegna tekna maka. Svarið var skýrt: Nei, það er ekki heimilt. Það er ekki heimilt af tveimur ástæðum. Í fyrsta lagi var það ekki heimilt vegna þess að lagastoð skorti fyrir reglugerð sem kvað á um skerðingu á árabilinu 1994 til ársloka 1998. Það skorti þessa lagastoð. Síðan var skerðingin óheimil vegna þess að eftir breytingu sem við gerðum á stjórnskrá lýðveldisins árið 1995 voru sett inn ákvæði sem tryggja þessi lágmarksréttindi öryrkjans. Þess vegna horfa menn aftur til þess tíma og því er út í hött þegar hv. þm. Pétur H. Blöndal leggur til að endurgreiðslurnar nái aftur til, ég man ekki hvað, 17. aldar eða eitthvað --- alla vega mjög langt aftur í tímann. Þetta er alveg skýrt. Við erum að fjalla um skýra dómsniðurstöðu. Ég sagði áðan að þung orð hefðu fallið í þessari umræðu. Þar hefði margt verið réttmætt og annað ekki. Menn sögðu t.d. að ríkisstjórnin og stjórnarmeirihlutinn væru að brjóta gegn stjórnarskrá landsins, fara á svig við niðurstöðu Hæstaréttar Íslands og einhverjir munu hafa bætt í og sagt að þetta væri gert vísvitandi. Ég held að sá sem hér stendur hafi jafnvel einhvern tíma látið þau orð falla, gott ef ekki var í frammíkalli. Þetta er ómaklegt og ég skal alveg viðurkenna að þessi orð vildi ég ekki sagt hafa. Ég ber þó það mikla virðingu fyrir sjálfum mér að mér finnst ástæða til að það komi fram. Það er engu að síður mat mitt og skoðun mín að hér sé farið gegn stjórnarskrá Íslands og ekki sé farið að niðurstöðu Hæstaréttar landsins. Mér finnst það mjög alvarlegt ef við virðum ekki þessar grundvallarstofnanir Íslands. Mér finnst vegið að rótum réttarríkis þegar slíkt gerist. Fyrst eftir að niðurstöður dómsins lágu fyrir virtist enginn maður eða fáir menn velkjast í minnsta vafa um hvað hann þýddi. Í leiðara Morgunblaðsins 21. des. segir m.a., með leyfi forseta: ,,Í dómi sínum í máli Öryrkjabandalagsins gegn Tryggingastofnun ríkisins vísar Hæstiréttur til þess, að heimild hafi skort í almannatryggingalögum frá 1993 til að skerða tilkall bótaþega til fullrar tekjutryggingar með setningu reglugerðar. Gera verði þá kröfu til löggjafans, að lög geymi skýr og ótvíræð ákvæði um skerðingu greiðslna úr sjóðum almannatrygginga, sem ákveða megi með reglugerðum. Þar sem lagastoð hafi skort fyrir reglugerðinni er skerðing árin 1994--1998 óheimil. Lögum um almannatryggingar var breytt frá 1. jan. 1999 til að nægileg lagastoð væri fyrir setningu reglugerða um skerðingu bóta, en Hæstiréttur telur þau stangast á við þau lágmarksréttindi, sem felist í 76. grein stjórnarskrárinnar, og þar með að notið verði mannréttinda, sem 65. grein stjórnarskrárinnar kveður á um. Í þessum efnum vísar Hæstiréttur m.a. til mannréttindasáttmála, sem ríkið hafi staðfest.`` Þetta er úr leiðara Morgunblaðsins 21. des. sl. Forstjóri Tryggingastofnunar óskaði Öryrkjabandalaginu til hamingju og hafist var handa um að undirbúa að greitt yrði út í samræmi við niðurstöðu dómsins. Jón Steinar Gunnlaugsson hrl., sem var síðar skipaður í nefnd til að vinna að þessu máli fyrir hönd ríkisstjórnarinnar virtist heldur ekki vekjast í vafa um biðurstöðu dómsins því að þegar hann mætti Ragnari Aðalsteinssyni í sjónvarpsþætti sagðist hann vilja byrja á því, með leyfi forseta, ,,að óska starfsbróður mínum til hamingju með þennan dóm því að óneitanlega var þetta mikill sigur fyrir hann og sjónarmið sem hann hefur fært fram. Ég er að vísu alveg ósammála dómsniðurstöðunni lögfræðilega, en ég óska honum til hamingju. Þetta var mikill sigur.`` Mikill sigur? Hann var ósammála niðurstöðunni. Hann var ósammála niðurstöðu dómsins. Þetta var mikill sigur fyrir málstað öryrkja. Hvað hefur gerst síðan? Það kemur hik á Tryggingastofnun. Það fara að birtast annars konar áherslur í Morgunblaðinu og víðar og Jón Steinar Gunnlaugsson fer að starfa í anda erindisbréfs sem hann fékk frá ríkisstjórninni. En hvað skyldi þeim hafa verið falið að gera sem skipaðir voru í þá nefnd? Jú, það segir í upphafsorðum skýrslu sem þeir sendu frá sér eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Þann 22. des. sl. ákvað ríkisstjórnin að skipa sérstakan starfshóp til að greina með sem nákvæmustum hætti hvaða leiðir séu færar til að bregðast við dómi Hæstaréttar frá 19. des. 2000 í málinu 125/2000, Tryggingastofnun ríkisins gegn Öryrkjabandalagi Íslands og gagnsök.`` Hvaða leiðir séu færar til að bregðast gegn dómnum. Nú hefði einhver haldið að menn leituðu þá þeirra leiða sem væru líklegastar til að gagnast öryrkjum. Nei, menn tóku að leita leiða til að hafa af öryrkjum bæturnar og hvernig hægt væri að beita fyrningarákvæðum í lögum til að þeim yrði ekki greitt aftur í tímann. Þá er gott að hafa í huga að langt er síðan öryrkjar hófu baráttu sína gagnvart Alþingi, stjórnmálaflokkum, í almennri þjóðfélagsumræðu og þegar það gagnaðist ekki, þá fyrir dómstólum. Þeir fá niðurstöðu í undirrétti. Ríkið er ekki sátt við hana og dregur lappirnar og síðan er málinu vísað áfram í Hæstarétt. Þaðan kemur aftur afdráttarlaus niðurstaða. Það er ríkið sem er búið að draga lappirnar. En nú á að nota þann drátt sem varð á málinu til að beita fyrningarákvæðum í lögum. Er að undra að menn hafi stór orð um slík vinnubrögð, er það að undra? Mér finnst það ekki. Ég leyfi mér að spyrja, herra forseti: Hvernig stendur á því að Tryggingastofnun er látin komast upp með að fremja það sem ég tel vera ótvírætt lagabrot með því að greiða ekki samkvæmt hæstaréttardómi um síðustu áramót? Svar ríkisstjórnarinnar hefur verið þetta: Það skortir lagaheimild. Til hvers? Til að greiða samkvæmt dómnum? Nei. Það skortir lagaheimild til að skerða dóminn með þeim hætti sem ríkisstjórnin ætlar að gera, ekki til að greiða samkvæmt þeim dómi sem var kveðinn upp. Ég spyr hv. þm. Kristin H. Gunnarsson, sem hristir höfuðið mjög kröftuglega og er væntanlega að gefa í skyn að það hafi skort lagaheimild til að greiða samkvæmt dómnum, hvort lagaheimild sé til að beita skerðingu sem Hæstiréttur Íslands hefur úrskurðað ólögmæta. Fróðlegt væri að fá lærðan fyrirlestur um það.

Þú ert búinn að fá hann.

Er ég búinn að fá hann? Það er alveg rétt hjá hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni að hann og fleiri hafa verið mjög duglegir að reyna að drepa þessu máli á dreif með ýmsum hætti. Þess vegna hef ég svolítið furðað mig á því hver sé skýringin á þessu og hver sé skýringin á því að menn gangi svona langt í því að hafa þessar réttarbætur af öryrkjum því skýringin getur ekki verið af efnahagslegum toga, ekki peningalegs eðlis. Við erum að tala um mjög smáar upphæðir í reynd, við erum að tala um skerðingu sem nemur 7.566 kr. og gæti gagnast um 700 manns. Ef við reiknum skatta á þessa upphæð heldur einstaklingurinn 4.633 kr. eftir sem samkvæmt mínum útreikningum gerir 3,2 milljónir á mánuði eða 38,4 milljónir á ári. Þetta eru upphæðirnar sem um er að tefla. Reyndar er mjög margt sem hefur verið sagt misvísandi um þessi mál, ekki bara í þessum sal heldur líka í umræðu almennt í þjóðfélaginu. Það var sagt t.d. í einum ljósvakamiðli fyrir fáeinum dögum að þessi dómur snerti 700 öryrkja og greiðslur til þeirra yrðu samtals 1,4 milljarðar kr. Menn reiknuðu þá þannig út og það er verið að gefa í skyn að þetta væru upphæðirnar sem væri nú um að tefla, að þetta væri fundið þannig út að þá væri um að ræða 350 milljónir á ári, 500 þúsund á mann, 41.667 kr. á mánuði. En inni í þessum tölum eru allar þær greiðslur sem eru fyrir hendi þannig að þetta er afar misvísandi. Mörgum brá í brún þegar þeir sáu flennifyrirsagnir í blöðum fyrir fáeinum dögum um heimilistekjur upp á 338 þús. kr. hjá þeim öryrkjum sem væru að að hafa hagsbætur af þessum dómi og reyndar kom ágæt frétt í Morgunblaðinu laugardaginn 13. janúar þar sem talað er um að fjölskyldutekjur öryrkja væru 220 þúsund og alls kyns líkar fyrirsagnir hafa verið uppi. Ég vek máls á þessu til að leggja áherslu á hve auðvelt er að koma með misvísandi upplýsingar. Auðvitað má segja að þetta komi ekkert málinu við, við erum að fjalla um hæstaréttarúrskurð og dóm sem ber að framfylgja, en mig langar samt til að nefna þetta. Það skiptir nefnilega máli hvernig fréttir eru framreiddar. Í Morgunblaðsfréttinni þar sem talað er um heimilistekjur að meðaltali 338 þús. kr. á mánuði og er þar verið að vísa til þeirra sem hefðu hagsbætur af dómnum kemur fram eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Mikill meiri hluti öryrkjanna er með litlar sem engar tekjur aðrar en bótagreiðslur Tryggingastofnunar. Yfir 98% alls hópsins hafa minna en 50 þúsund krónur í eigin tekjur á mánuði eða fá eingöngu greiðslur frá Tryggingastofnun.`` Síðan kemur í ljós í þessum sundurliðunum að yfirgnæfandi meiri hluti þessa fólks er láglaunafólk, lágtekjufólk og lágtekjufjölskyldur enda kom fram í úttekt sem birt var á Alþingi fyrir tveimur, þremur árum í skýrslu sem hæstv. forsrh. kynnti þinginu að meðaltekjur maka öryrkja eru 132 þús. kr. á mánuði. Það skiptir því mjög miklu máli hvernig þessar stærðir eru framreiddar. Á blaðamannafundi sem hæstv. forsrh. boðaði til fyrir nokkru kom fram yfirlýsing sem var síðan birt í leiðara Morgunblaðsins og er eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Þessi dómur snýr bara að þeim öryrkjum sem búa við hæstar heimilistekjur. Það eru bara þeir öryrkjar þar sem heimilistekjur eru á bilinu 200--300 þúsund kr. á mánuði, sem hafa hagsbót af þessum dómi, aðrir ekki. Það var hvorki stefnt né kveðinn upp dómur í þeim tilgangi að hækka þá sem minna höfðu, heldur eru það eingöngu þeir öryrkjar sem hafa hæstar heimilistekjur, sem fá bætur samkvæmt þessum dómi.`` --- Sem fá bætur samkvæmt þessum dómi. Sem fá bætur samkvæmt úrskurði háyfirdóms hæstv. forsrh. Það er mikill munur á þessu vegna þess að samkvæmt dóminum fá allir þeir bætur sem eru með samanlagðar fjölskyldutekjur yfir 185 þús. kr. Ef tekjutryggingin stendur óhögguð fá þar allir bætur vegna þess að byrjað er að skerða tekjutrygginguna þegar maki öryrkjans er með meira en 134.220 kr. Ef við síðan reiknum hámarkið sem öryrkinn getur fengið, þá er þar um að ræða 18.424 + 34.566, þ.e. óskert tekjutrygging, en samanlagt er þetta 185.370 kr. Þegar fjölskyldan er komin með þetta hefði hún haft hagsbætur af úrskurði Hæstaréttar. Þetta er staðreyndin. Það er af þessu fólki sem ríkisstjórnin sem styðst við meiri hluta sinn á Alþingi ætlar að hafa 7.500 kr. Það er gegn þessu fólki sem þessu er stefnt. Hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur verið mjög duglegur að tala um hátekjufólkið, og allt lágtekjufólkið og meðaltekjufólkið í ASÍ og BSRB sem þurfi að niðurgreiða til hinna, borga skatta. Hann hefur verið iðinn við að segja þetta. Ég fullyrði hins vegar og vona að hv. þm. Pétur H. Blöndal taki eftir að við erum að tala um þann hóp í samfélagi okkar sem býr við lægstar tekjur, að hámarki 51 þús. kr. Ég er að sjálfsögðu fyrir löngu farinn að skilja hvað býr að baki málflutningi ríkisstjórnarinnar og fylgismanna hennar hér á Alþingi. Hún þykist af prinsippástæðum vera að verja tekjutengingarkerfið í velferðar- og skattakerfi landsmanna. Hún segir: Það er svo mikið í húfi af því að við erum svo miklir jafnaðarmenn og við verðum að verja þetta kerfi. Þess vegna verðum við að búa til mun á því sem einstæðingurinn fær annars vegar og sá sem er í hjónabandi hins vegar og tengja við tekjur makans. Við erum að verja þetta velferðarkerfi, millifærslukerfi, segja þeir. Þetta er hugsunin. Þetta er rökstuðningurinn. Síðan segja menn að 43 þús. kr. sé eins góð upphæð og hver önnur. Þeir bara ákváðu að setja hana fram. Þetta er hugsunin. Ég leyfi mér, herra forseti, að vísa þessari hugsun á bug. Einfaldlega vegna þess að við erum ekki að verja neitt kerfi með þessu móti. Það er enginn sem segir að við getum ekki eftir sem áður beitt millifærslu í skattakerfi eða innan velferðarþjónustunnar. Við teljum að líta eigi á öryrkja, þá einstaklinga sem af einhverjum sökum hafa tapað starfsorku sinni, sem einstaklinga sem eigi rétt sem slíkir á sama hátt og við skilgreinum þá sem tapað hafa vinnunni sem einstaklinga og greiðum þeim atvinnuleysisbætur --- allt of lágar að vísu, 67 þús. kr. á mánuði. Hins vegar spyr enginn hvað maki þeirra hafi í tekjur. Þetta er þeirra  Ömurlegast finnst mér ef meiri hlutinn hér á Alþingi, einstakir þingmenn, ætlar að axla ábyrgð á því að dæma fólk til varanlegrar fátæktar því það er það sem verið er að gera. Það ætla menn að gera, fólk í þessum sal, allt með miklu hærri tekjur, ekki bara þar sem skerðingin byrjar heldur þar sem hún hættir vegna þess að þar erum við komin í slíkar ofurhæðir. Svo eru menn að tala um hroka. Það er hroki og mannfyrirlitning að fara fram með þessum hætti. Herra forseti. Ég veit ekki hve lengi ég á að halda þessum lestri áfram. Ég þykist nokkuð viss um að það verði ekki sinnaskipti hjá ríkisstjórninni. Ég vil halda því til haga að ég tel að það sé verið að fremja lögbrot með því að greiða öryrkjum ekki það sem þeim ber samkvæmt úrskurði Hæstaréttar. Ég tel að það sé lögbrot. Ég hef sannfærst um að þetta stríði gegn stjórnarskrá Íslands og brjóti í bága við ákvæði mannréttindasáttmála sem við höfum gerst aðilar að. Ég tel það bæði ólöglegt og siðlaust með öllu að beita fyrningarákvæðum eins og gert er gagnvart þeim sanngirniskröfum sem uppi eru hafðar. Það er samdóma álit allra dómara í Hæstarétti, ef menn ætla að fara út í þá sálma, að á árunum 1994 til ársloka 1998 hafi skort ákvæði í lögum til að skerða tekjutryggingu öryrkja. Í raun sætir furðu að ríkisstjórnin ætli að leyfa sér að hafa þann hátt á. Ég held, herra forseti, að það sé rangt að menn séu að varðveita mikilvæg grunnprinsipp með slíkri framgöngu. Það er fyrirsláttur og þetta er rangt. Ég leyfi mér að ítreka þau mótmæli sem komið hafa frá þeim fulltrúum stjórnarandstöðunnar sem fjallað hafa um þetta mál. Ég vil taka fram að það er fullkominn einhugur í okkar hópi í þessu máli, fullkominn einhugur.

Hæstv. forseti. Þessi 3. umr. um frv. ríkisstjórnarinnar, um svokallað öryrkjafrv., hefur um margt verið athyglisverð. Kannski sérstaklega vegna þess að hér hefur verið tekist á um grundvallaratriði, prinsippmál í íslenskri löggjöf og íslensku stjórnarfari, mál er varðar stjórnarskrána eins og fram hefur komið í máli allflestra hv. þm. sem tekið hafa þátt í umræðunni. Hið góða við þær rökræður sem hér hafa farið fram er að við hv. þm. höfum þurft að takast á við grundvallarspurningar um mannréttindi, um stjórnarskrána og um löggjöf sem samræmist stjórnarskrá lýðveldisins Íslands. Ég hef aldrei á mínum stutta þingtíma tekið þátt í umræðu sem reynt hefur eins mikið á þingmenn og þeirri sem hér stendur yfir. Hver og einn einasti sem hér hefur farið í pontu hefur virkilega þurft að setja sig inn í málið. Það er ljóst að það gengur ekki að fara með fleipur þegar um er að ræða grundvallaratriði er varðar stjórnarskrá lýðveldisins. Það er auðvitað grundvallaratriði þegar rætt er um félagsleg og efnahagsleg mannréttindi karla og kvenna, að hverjum og einum sé tryggð ákveðin lágmarksframfærsla. Um það fjalla hin félagslegu og efnahagslegu mannréttindi. Þó að margir hafi hér stigið á stokk og viljað draga úr gildi þessara mannréttinda, þessarar tegundar mannréttinda, og frekar viljað leggja áherslu á það sem kalla mætti hin klassísku mannréttindi, þau sem áður hafa verið viðurkennd af langflestum þjóðum, svo sem eins og málfrelsi og trúfrelsi og þar fram eftir götunum, þá er það svo að sá heimur sem við búum í hefur breyst æðimikið á síðustu 50 árum, ég tala nú ekki um á síðustu öld. Aðstæður eru þannig að svokölluð félagsleg og efnahagsleg mannréttindi skipta jafnmiklu máli og önnur mannréttindi. Auðvitað má segja að afstaða okkar til mannréttinda sem hugtaks ráðist að einhverju leyti af pólitískum skoðunum. Það hefur komið glöggt fram í ræðum ýmissa hv. þm. Ég held samt að það sé mikið gleðiefni að við höfum fengið tækifæri til að kljást hvert við annað og glíma við þetta viðfangsefni þar sem hér er um algjört grundvallarviðfangsefni að ræða. Eins og ég sagði, herra forseti, er það ekki á hverjum degi sem viðfangsefni af því tagi rekur á fjörur hv. þm. Fyrir það getum við verið þakklát þrátt fyrir að málatilbúnaði hafi oft og tíðum verið ábótavant síðustu tvo, þrjá daga. Þegar rætt er um félagsleg og efnahagsleg mannréttindi ber að gæta þess að þau byggjast ekki síst á jafnstöðu kynjanna. Ég hef sagt það áður og ég mun segja það aftur að dómur Hæstaréttar í máli Öryrkjabandalagsins er ekki síst kvennapólitískur dómur. Hann byggist m.a. á kröfugerð Öryrkjabandalagsins sem vísar í lög um jafnan rétt kynjanna. Ég hygg að sem slíkur marki dómurinn skil í mannréttinda- og kvenfrelsisbaráttu Íslendinga. Ég hygg að þegar fram líða stundir muni það koma æ betur í ljós í réttarfari okkar og stjórnmálum að félagsleg og efnahagsleg mannréttindi eru jafnveigamikil og önnur mannréttindi sem menn hafa hingað til viljað standa vörð um, treysta og virða. Í því ljósi er kannski vert að benda á, eins og reyndar hefur komið fram hér fyrr í dag, m.a. í máli hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar, að hægri menn víða um heim hafa haft horn í síðu þeirra er staðið hafa fremst í baráttunni fyrir eflingu félagslegra og efnahagslegra mannréttinda. Það kemur mér í sjálfu sér ekki á óvart að íhaldsmenn, þ.e. sjálfstæðismenn, halda uppi þeim viðhorfum hér á hinu háa Alþingi. Umræðan um að tryggja félagsleg mannréttindi hefur lengi verið þyrnir í augum hægri manna. Hins vegar kemur það mér svolítið á óvart þegar hv. þm. og hæstv. ráðherrar Framsfl. taka undir með Sjálfstfl. í þessu efni og fara reyndar á undan í umræðunni. Ég ólst upp við það að Framsfl. kenndi sig við jöfnuð og virðingu fyrir mannréttindum, hvaða nafni sem þau nefnast. Það kemur mér því einkennilega fyrir sjónir þegar sá stjórnmálaflokkur telur það ekki lengur hlutverk sitt að standa vörð um félagsleg og efnahagsleg mannréttindi eins og ég hélt að hefð væri fyrir hjá honum. Eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal orðaði það fyrr í dag vilja menn hafa sannfæringu sína í friði fyrir öðrum. Ég held að þetta sé rétt eftir hv. þm. haft. Það má vel vera að fylgismenn stjórnarinnar líti svo á að þeir geti haft hér og vilji hafa hér sannfæringu sína í friði fyrir okkur sem erum í stjórnarandstöðu. En það vill nú þannig til að hér þarf að eiga sér stað ákveðin samræða og ákveðin skoðanaskipti þó það sé auðvitað alveg ljóst að staðan hefur svo sem ekki breyst mikið, þ.e. fylgismenn ríkisstjórnarinanr virðast ekki ætla að fara ofan af því að hér þurfi að setja í lög það skerðingarfrv. sem um ræðir. Herra forseti. Mig langar líka að koma aðeins inn á orðræðuna í umfjöllun um þetta frv. Þegar ég tala um orðræðuna á ég einfaldlega við orðin sem við notum. Hér hefur mikið verið rætt um að menn hafi gripið til gífuryrða, stóryrða, fúkyrða ýmiss konar. Ég ætla svo sem ekki að dæma um það á einn eða annan hátt. En það sem hefur komið mest við kaunin á mér í þessari umræðu er að hér hefur hver þingmaðurinn á fætur öðrum stigið í stólinn, og þá á ég bæði við þingmenn stjórnarandstöðu og stjórnarliðs, tek það skýrt fram, herra forseti, og rætt um þá sem minna mega sín, um þá sem eiga bágt, jafnvel okkar minnstu bræður og þar fram eftir götunum rétt eins og við séum hér að ræða um fólk sem þiggur ölmusu af ríkinu. Þetta er auðvitað hreinræktaður 19. aldar hugsunarháttur og er í raun ekki sæmandi hinu háa Alþingi vegna þess að við erum að ræða um réttindi þeirra sem í hlut eiga, um réttindi þeirra sem hafa orðið fyrir þeirri ógæfu að missa starfsorku sína vegna slyss eða vegna veikinda og þurfa þess vegna að sækja aðstoð sem þeir eiga fullan rétt á til ríkisvaldsins. Mér finnst mjög mikilvægt að hv. þingmenn hafi þetta í huga þegar þeir ræða um kjör öryrkja af því ég held, og ég get sagt það fyrir sjálfa mig, að ef ég lenti í þeirri ógæfu að missa heilsuna á morgun þá mundi ég ekki sætta mig við að einhver talaði um mig í þriðju persónu sem einhvern sem má sín minna eða á bágt eða stendur að öðru leyti höllum fæti í samfélaginu. Þetta snýst nefnilega um réttindi, herra forseti. Þetta snýst um mannréttindi. Þetta snýst um reisn. Þetta snýst um að fá tækifæri til þess að lifa lífi sínu eins og maður kýs sjálfur, alveg burt séð frá kynferði, frá félagslegri stöðu eða fötlun. Ég held að þessi umræða hafi m.a. og vonandi fært okkur fram á veginn í þessari orðræðu. Ég held að æ fleirum sé að verða ljóst að hér fjöllum við náttúrlega um mannréttindi. Við fjöllum ekki um einhver skömmtuð réttindi eða ölmusu þeim til handa sem standa höllum fæti eða hafa á einhvern hátt lent í því að missa starfsorkuna. Með því að tryggja lágmarksréttindi, eins og gert er í hæstaréttardómnum sem þetta mál snýst um, með þeim hætti sem Hæstiréttur gerði þá held ég því fram að í raun sé verið að auka jöfnuð í samfélaginu. Hér hefur hver fylgismaður ríkisstjórnarinnar á fætur öðrum stigið í stólinn og haldið því fram að við jafnaðarmenn værum gengnir af jafnaðarstefnunni, að við værum nú dottnir í taumlausa einstaklingshyggju, sæjumst ekki fyrir í þeim efnum og hefðum nú allt í einu lagt af jafnaðarstefnuna. En það er einmitt ekki þannig. Það er nefnilega einmitt ekki þannig. Það er eiginlega skondið að halda því fram, ef menn hafa þá haft fyrir því að kynna sér jafnaðarstefnuna og kvenfrelsi yfirleitt, að í henni felist engin einstaklingshyggja eða virðing fyrir einstaklingnum sem slíkum. Það er nefnilega rangt, herra forseti. Virðing fyrir einstaklingnum er auðvitað kjarni jafnaðarstefnunnar og virðing fyrir einstaklingnum er kjarni málflutnings kvenfrelsissinna. Ég held að hv. fylgismenn ríkisstjórnarinnar hafi misskilið þetta einhvers staðar. Ég skil það ekki öðruvísi. Þetta eru vel gerðir og vel greindir menn en þeir hljóta að hafa misskilið grundvallaratriði jafnaðarstefnunnar. Það er einmitt þá og því aðeins að við tryggjum lágmarksréttindi einstaklingsins, lágmarks félagsleg og efnahagsleg réttindi, mannréttindi einstaklingsins ásamt öðrum þeim mannréttindum sem þeir eiga að njóta, sem sá einstaklingur getur staðið jafnfætis öðrum í samfélaginu og beitt sér, nýtt sér þau tækifæri sem standa til boða eins og við jafnaðarmenn viljum, þ.e. að allir geti nýtt sér sömu tækifærin í samfélaginu. Það eykur jöfnuð á Íslandi. Það eykur jöfnuð á Íslandi að tryggja lágmarksframfærsluna með þeim hætti sem dómur Hæstaréttar kveður á um. Það bætir jafna stöðu eða jafnstöðu borgaranna. Og síðast en ekki síst jafnar það stöðu karla og kvenna í samfélaginu. Það er hin sögulega niðurstaða þessa dóms og hafi það ekki runnið upp fyrir mönnum hingað til í umræðunni vona ég að það sé um það bil að renna upp fyrir hv. þingmönnum að þessi dómur markar algjör tímamót í kvenfrelsisbaráttu á Íslandi vegna þess að í honum er vísað í mannréttindaákvæði, lög um jafna stöðu kynjanna og tekið tillit til þess að þeir öryrkjar sem í hlut eiga eru flestir konur. Án þess að ég ætli að fara út í mjög mikla umræðu um efnahagslegt sjálfstæði kvenna þá vita það allir sem vilja vita að efnahagslegt sjálfstæði einstaklings, hvort heldur það er karl eða kona, er náttúrlega grundvöllur þess að sá einstaklingur geti ,,funkerað`` vil ég segja, herra forseti, í lýðræðissamfélagi, geti nýtt sér réttindi sín, geti sótt sér rétt sinn, geti staðið jafnfætis meðborgurum sínum og haft eitthvað um þetta samfélag að segja og gera. Það er í raun stórkostlegt að Hæstiréttur skuli hafa komist að þeirri niðurstöðu sem hann komst að í þessu máli. Því segi ég enn og aftur, herra forseti, að sú niðurstaða er ekkert minna en söguleg og markar vatnaskil í mannréttinda- og kvenfrelsisbaráttu hér á landi. Ég get heldur ekki látið hjá líða, herra forseti, að víkja orðum að þeim málflutningi fylgismanna ríkisstjórnarinnar þar sem þeir hafa haldið því fram að stjórnarandstaðan vilji skattleggja lágtekjufólk til þess að greiða hátekjufólki bætur. Ég hef ekki heyrt neinn hv. þm. Framsfl. eða Sjálfstfl. rökstyðja þetta neitt ítarlega. Mér finnst það í raun alveg með ólíkindum að menn skuli reyna að halda þessu fram. Síðan er því gjarnan hnýtt við að þessi dómur eigi við svo fámennan hóp öryrkja --- og vissulega er það rétt --- og þess vegna hljóti allir hinir að vera mjög óánægðir með niðurstöðuna. Þannig er það einmitt ekki, herra forseti. Samstaða Öryrkjabandalags Íslands er órofa í þessu máli. Ríkisstjórninni hefur ekki tekist að koma fleyg á milli fólks þar. Eins og hv. þm. Þuríður Backman benti á í ræðu sinni og las upp úr viðtölum í Morgunblaðinu kom skýrt fram að öryrkjar standa saman í þessu máli. Við í stjórnarandstöðunni erum að sýna þessum hópi samstöðu og stuðning vegna þess að þetta fjallar um grundvallarmannréttindi og er eitthvert mesta réttlætismál sem uppi hefur verið á hinu háa Alþingi. Það að tenging tekjutryggingar við tekjur maka sé dæmd óheimil þýðir ekki að þar með eigi hinir ekki að fá neitt. Það er pólitísk ákvörðun. Það höfum við margfarið yfir í þessari umræðu. Vilji stjórnarandstöðunnar í því máli er alveg skýr og fyrir því liggja mörg þingmál. Nægir að minna á afgreiðslu fjárlaga núna síðast fyrir jólin í þeim efnum. Það jaðrar auðvitað við að vera ósæmilegt hjá hv. þm. Sjálfstfl. og Framsfl. að halda því fram að með því að tryggja mannréttindi ákveðins hóps öryrkja sé hægt að ganga að því vísu að þar með sé gengið á rétt einhverra annarra, þeirra öryrkja sem búa einir eða þá að þeir þurfi að greiða fyrir þessa réttarbót. Ég verð að segja, herra forseti, að þótt ýmis fúkyrði hafi nú fokið hér í umræðunni held ég samt að þessi röksemdafærsla sé einna ósvífnust og reyndar er með ólíkindum að menn skuli hafa komið hér upp aftur og aftur, kannski í þeirri trú að síbyljan nái einhvern tímann í gegn, að fólk fari síðan að trúa því að þannig sé þetta. Jú, jú, það má svo sem halda því fram að annað eins hafi gerst. En ég verð að segja eins og er, herra forseti, að þar leggjast menn lágt í málflutningi sínum. Auðvitað hefur málatilbúnaður stjórnarflokkanna allur einkennst af því að vilja ekki ræða aðalatriði þessa máls. Öryrkjabandalagið höfðaði mál vegna tekjutengingarinnar og það var vegna hennar sem Hæstiréttur kvað upp dóm sinn. Sá dómur er skýr. Við erum búin að fara í gegnum það í mörgum tugum þingræðna. En þá mæta stjórnarliðar til leiks í 3. umr. og byrja að tala um launavísitöluna eða verðlagsþróun yfirleitt og efnahagsástand síðustu tíu ára. Gott og vel, auðvitað getum við rætt það líka. En það er ekki aðalatriði þessa máls. Þetta er í raun kristaltært mannréttindamál. Niðurstaða Hæstaréttar er skýr og eftir henni ber okkur að fara. Mig langar, herra forseti, að vitna til ávarps Öryrkjabandalagsins sem birtist í fjölmiðlum á degi fatlaðra 3. des. 1999 eða fyrir rúmu ári. Þetta er ársgamalt ávarp, herra forseti, og kannski hollt fyrir þá að lesa eða kynna sér sem hafa haldið því fram að Öryrkjabandalagið hafi aðeins hugsað um lítinn hóp félagsmanna sinna. Þar segir, með leyfi forseta, undir yfirskriftinni Goðsögnin um íslenska velferðarríkið: ,,Í rúmt ár hefur Öryrkjabandalag Íslands reynt að vekja athygli þings og þjóðar á þeirri staðreynd að ekkert nágrannaríkja okkar ver eins litlu broti þjóðartekna sinna til öryrkja. Bandalagið hefur bent á að með mannréttindasáttmálum höfum við Íslendingar skuldbundið okkur til að tryggja að sérhver einstaklingur eigi kost á fullri þátttöku í menningar- og mannlífi þjóðarinnar, og í því sambandi m.a. vísað til umboðsmanns fatlaðra hjá Sameinuðu þjóðunum sem bent hefur á að fátækt fari fyrst og fremst eftir því að hve miklu leyti einstaklingi sé kleift að taka þátt í því mannlífi sem lifað er í kringum hann.`` Herra forseti. Ég gæti ekki orðað þetta betur. Við höfum skuldbundið okkur til að tryggja að sérhver einstaklingur eigi kost á fullri þátttöku í menningar- og mannlífi þjóðarinnar. Í því sambandi má vísa til umboðsmanns fatlaðra hjá Sameinuðu þjóðunum sem bent hefur á að fátækt fari fyrst og fremst eftir því að hve miklu leyti einstaklingi sé kleift að taka þátt í því mannlífi sem er í kringum hann. Þetta er auðvitað kjarni málsins, herra forseti. Ef við búum þegnum þessa lands og borgurum þessa lands þau kjör að þeim sé ókleift að taka þátt í samfélaginu þá skerðum við grundvallarmannréttindi þeirra. Það gerist þegar löggjafarsamkoman tryggir ekki þegnum sínum lágmarksframfærslu og um það snýst þetta mál. Það hangir fleira á þeirri spýtu, herra forseti, því að það er ekki bara sá sem bæturnar eða lífeyrinn þiggur sem á í hlut. Sá hinn sami eða sú hin sama gæti þurft að sjá fyrir fleirum, börnum eða maka. Við skulum ekki gleyma því að framfærsluskyldan er gagnkvæm. Þegar kjör þessa hóps eru skoðuð ofan í kjölinn, þó menn býsnist yfir gríðarháum heimilistekjum og leggi málið þannig upp að hér sé verið að greiða ríku fólki bætur, þá rennur það manni til rifja að þær fjölskyldur hafa ekki mikið fé handa í milli. Það vita allir sem hafa kynnt sér kjör öryrkja og fjölskyldna þeirra. Hverjir skyldu líða helst fyrir það? Það eru börn öryrkjanna. Það eru afkomendur þeirra. Börn sem eiga þess t.d. ekki kost að taka þátt í félags- eða íþróttastarfi, menningarstarfi, fara í tónlistarnám eða eitthvað slíkt, vegna þess að foreldrum þeirra eru búin þau kjör að þau geta ekki veitt börnum sínum slíkan munað ef þannig má að orði komast. Hins vegar er það ekki munaður heldur hluti af eðlilegu og sjálfsögðu lífi barns að fá að taka þátt í því starfi utan skóla sem það hefur áhuga á, leggja stund á tónlistarnám, vera í íþróttafélagi. Allt kostar það peninga. Mér finnst þetta atriði hafa gleymst í umræðunni sem er kannski ekki furða miðað við hvað hún er yfirgripsmikil. En það eiga fleiri í hlut og það hlýtur líka að vera hluti af efnahagslegum og félagslegum mannréttindum þeirra sem þiggja örorkubætur að geta veitt börnum sínum það sem flestum okkar þykir sjálfsagt að veita þeim. Það er alveg ljóst, herra forseti, að 43 þús. kr. eða 51 þús. kr. eru ekki háar upphæðir. Við sem hér erum, sem höfum að lágmarki 330 þús. kr. á mánuði í þingfararkaup auk alls annars, þurfum auðvitað flest að sjá fyrir öðrum líka. Ég veit ekki hvort nokkurt okkar skilur hvernig er hægt að lifa af slíkum upphæðum hér á landi. En til eru þeir sem halda því fram að það hljóti að vera hægt og það sé bara spurning um að fjölskyldan standi saman og að öryrkinn sé svo heppinn að eiga maka sem sér fyrir honum eða henni. Þetta er arfur af þeirri gömlu hugsun þegar konur í kjarabaráttu, kennarar og hjúkrunarfræðingar og flugfreyjur, þessar sígildu kvennastéttir, voru spurðar hvað þær væru nú að kvarta, hvort þær ættu ekki eiginmenn sem sæju ágætlega fyrir þeim hvort þær þyrftu nokkuð meira, hvort það væri ekki alveg nóg fyrir þær að fá að vera úti á vinnumarkaðnum fyrst að karlarnir leyfðu þeim það. Þannig var talað á Íslandi fyrir 25--30 árum, það er mér í barnsminni. Það eimir enn þá eftir af svona tali. Þó að menn séu búnir að læra rulluna sína um jafna stöðu kvenna og karla þá virðist þegar á reynir, þegar menn þurfa virkilega að standa fyrir máli sínu og grípa til þeirra grundvallaratriða sem skipta máli þegar mannréttindi eru annars vegar, ekki þurfa annað en rétt að klóra í yfirborðið til að allir gömlu fordómarnir og bábiljurnar um stöðu kvenna og karla gjósi upp, um fjölskylduna sem hornstein samfélagsins eins og lengi hefur verið haldið fram. Ætli það séu ekki flestir stjórnmálaflokkar á Íslandi sem hafi slíkt í stefnuskrá sinni. Herra forseti. Aðeins með því að tryggja lágmarksréttindi einstaklings, lágmarks efnahagsleg réttindi og félagsleg réttindi hans, náum við að styrkja stöðu þessa einstaklings, bæði innan fjölskyldunnar og úti í samfélaginu. Við skulum ekki gleyma því að fjölskyldan sem slík er bara valdaapparat og staða fólks innan fjölskyldunnar er mjög misjöfn.  Ljóst er að konur hafa síðustu áratugi barist fyrir því að styrkja stöðu sína bæði úti í samfélaginu og innan fjölskyldunnar. Eins er ljóst að barátta öryrkja fyrir sínum réttindum er rökrétt framhald af baráttu kvenna fyrir frelsi sínu í samfélaginu og í fjölskyldunni. Það ættu flestir einstaklingshyggjusinnar að skilja. Aðeins með því að tryggja stöðu einstaklingsins innan fjölskyldunnar tryggjum við stöðu hans eða hennar í samfélaginu og þar með tryggjum við fjölskylduna sem einingu. Ég býst við að við séum langflest sammála um að það þurfi að gera --- eða hvað? Er engin innstæða fyrir þeim fögru orðum, að fjölskyldan sé hornsteinninn, þegar á reynir. Maður hefur heyrt þau svo oft að þau eru eiginlega orðin merkingarlaus? Með því að tryggja lágmarksréttindi einstaklingsins tryggjum við og treystum og styðjum við íslenskar fjölskyldur. Þar er jafnaðarstefnan komin í hnotskurn, herra forseti. Eftir henni hefur verið mjög lýst hér í þingsalnum á síðustu dægrum. Ég vona að það sé einhverjum þingmönnum stjórnarliðsins til hugarhægðar að fá hér skýringu á því máli. Herra forseti. Jafnaðarstefnan og kvenfrelsisstefnan fara saman hönd í hönd og öll barátta fyrir réttindum svokallaðra minnihlutahópa. Þess vegna er svolítið undarlegt að sjá hvern þingmann Sjálfstfl. á fætur öðrum lýsa því yfir --- nú tek ég fram, herra forseti, að ég er að draga ályktanir af því sem hér hefur verið sagt almennum orðum --- að þeir vilji ekki tryggja stöðu einstaklingsins í samfélaginu eða fjölskyldunnar. Öðruvísi mér áður brá, herra forseti. Hvert er stefna Sjálfstfl. komin í þessum efnum? Skiptir það kannski mestu máli í deilunni við Öryrkjabandalag Íslands að verða ekki undir, að þurfa ekki að viðurkenna mistök, að láta ekki í minni pokann? Er það svo mikið kappsmál ríkisstjórnarinnar að koma sér hjá því með öllum tiltækum ráðum að viðurkenna að kannski hefði verið betra að kalla til fundar með forustumönnum Öryrkjabandalagsins eftir að dómurinn féll, þeim sem unnu málið í Hæstarétti, ræða við þá um hvernig ætti að nálgast lausnina, hvernig mætti leysa þetta í góðri samvinnu og án þess að samfélagið færi bókstaflega á annan endann? Það segir margt um hæstv. ríkisstjórn Davíðs Oddssonar að hún kaus að fara aðra leið. Ríkisstjórnin kaus að fara valdhrokaleiðina með yfirgangi og ótrúlegum málatilbúnaði hér á hinu háa Alþingi. Ég fullyrði, herra forseti, að í annan tíma hefur annað eins ekki gerst í samfélaginu. Þess vegna eru viðbrögð almennings eins og þau eru. Það liggur fyrir að rúmlega 80% þjóðarinnar telja að ríkisstjórnin hafi brugðist rangt við dómi Hæstaréttar. Það er ekki að ástæðulausu, herra forseti. Það er vegna þess að Íslendingar skynja og skilja hvílíkt réttindamál er hér á ferðinni, að hér er um grundvallarmannréttindi að ræða. Það virðast flestir hér í þessu góða landi skilja nema ríkisstjórn Davíðs Oddssonar og fylgismenn hennar. Ég sagði fyrr í dag, í andsvari við hv. þm. Einar Odd Kristjánsson, að það væri siður hægri manna að efast um gildi félagslegra og efnahagslegra mannréttinda. Fátt ef nokkuð í þessari umræðu hefur fengið mig af þeirri skoðun. Ef eitthvað er hefur hún sannað og sýnt fram á að íslenskir hægri menn eru eins og skoðanabræður þeirra annars staðar í heiminum í þeim efnum. Ég held, herra forseti, að í upphafi nýrrar aldar segi það okkur mikið um hvaða stjórnmálastefnur muni duga inn í nýja öld, gamaldags afturhald og íhald eða jafnaðarstefna og kvenfrelsisstefna sem tekur á þeim vandamálum sem við er að eiga í samfélaginu og færir okkur nær lausnum. Ekki ætla ég að halda því fram að hún búi yfir öllum svörunum, ég ætla ekki að reyna það, en hún færir okkur tæki sem duga í þessari samfélagsglímu sem við eigum í. Það er kannski það sem hefur kristallast hér í umræðunni um hæstaréttardóminn og frv. ríkisstjórnarinnar, að hvorki Sjálfstfl. né Framsfl. eiga í fórum sínum tæki sem duga á nýjar þjóðfélagsaðstæður og ný viðhorf í mannréttindakafla stjórnarskrár lýðveldisins Íslands sem endurspegla þá grundvallarbreytingu sem hefur orðið á samfélagi okkar undanfarinn áratug eða svo. Herra forseti. Ég mun ekki lengja þessa umræðu frekar. Ég tel að hv. þm. stjórnarandstöðunnar hafi fært mörg og góð rök fyrir afstöðu sinni í þessu máli og þar vanti ekkert upp á. Ég taldi nauðsynlegt að hnykkja á því að aðeins með því að tryggja lágmarksréttindi, lágmarksframfærsluna, mannréttindi sem byggja á efnahagslegum og félagslegum réttindum, fyrir hvern einstakling tryggjum við og aukum jöfnuðinn í samfélaginu.

Herra forseti. Það er spurning hvort forseti gæti upplýst mig um hvort ríkisstjórnin er búin að segja af sér. Hún er alla vega ekki hér í þingsalnum. Mér þætti vænt um að þeim hæstv. ráðherrum sem málið heyrir undir eða hafa sérstaklega látið sig það varða væri gert viðvart um að nærveru þeirra sé óskað. Ég tók það fram í fyrri ræðu minni við 2. umr. og þá fékk ég þau skilaboð að hæstv. forsrh. hygðist hlusta úr fjarlægð. Mér þætti vænt um að vita hvort hið sama er upp á teningnum að hæstv. forsrh. ætli að hlusta úr fjarlægð. Eins mætti hv. þm. Pétur Blöndal, sem hér hefur gert sig talsvert gildan í umræðunni, vita að hans nærveru væri óskað.

Þar sem hv. þm. óskar nærveru hæstv. forsrh. og hv. þm. Péturs Blöndals er sjálfsagt að verða við því og fresta fundi fyrir matarhlé til hálfníu.

Áður en haldið er áfram með dagskrá vil ég geta þess að á fundi forsn. í dag lagði ég fram tillögu um að ég mundi skrifa forseta Hæstaréttar eftirfarandi bréf og er það af því tilefni að áður en málið var tekið til 1. umr. höfðu formenn þriggja stjórnmálaflokka óskað eftir því að ég úrskurðaði um hvort hér væri um stjórnarskrárbrot að ræða eða ekki. Þegar hér var komið sögu lá það fyrir að frv. hafði farið til athugunar í nefnd og verið samþykkt óbreytt við 2. umr. Eftir miklar vangaveltur boðaði ég til fundar í forsn. í dag sem samþykkti að ég skrifaði svohljóðandi bréf til forseta Hæstaréttar, Garðars Gíslasonar, dags. 23. jan. 2001: ,,Forseti Hæstaréttar, Garðar Gíslason. Í kjölfar dóms Hæstaréttar 19. desember 2000 í máli nr. 125/2000 hefur ríkisstjórnin flutt á Alþingi frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 117/1993, um almannatryggingar, með síðari breytingum. Í frumvarpinu er ráðgert að sem fyrr geti orðið skerðing á fjárhæð tekjutryggingar örorkulífeyrisþega í hjúskap vegna tekjuöflunar maka hans. Við meðferð frumvarpsins á Alþingi hefur verið deilt um, hvort skilja eigi umræddan dóm Hæstaréttar svo að með honum hafi verið slegið föstu, að almennt sé andstætt stjórnarskránni að kveða í lögum á um slíka tekjutengingu. Vegna þess fer forsætisnefnd Alþingis þess á leit við forseta Hæstaréttar að hann láti nefndinni í té svar við því, hvort dómurinn hafi falið slíka afstöðu í sér. Halldór Blöndal.`` Rétt í kvöld barst mér svohljóðandi bréf: ,,Forsætisnefnd Alþingis. 23. janúar 2001. Vísað er til bréfs 23. janúar 2001, þar sem þér farið þess á leit að forseti Hæstaréttar láti nefndinni í té svar við því hvort með dómi Hæstaréttar 19. desember 2000 í máli nr. 125/2000 hafi verið slegið föstu að almennt sé andstætt stjórnarskrá lýðveldisins Íslands að kveða í lögum á um að skerðing geti orðið á fjárhæð tekjutryggingar örorkulífeyrisþega í hjúskap vegna tekna maka hans. Í dóminum var aðeins tekin afstaða til þess hvort slík tekjutenging eins og nú er mælt fyrir um í lögum sé andstæð stjórnarskránni. Svo var talið vera. Dómurinn felur ekki í sér afstöðu til frekari álitaefna en hér um ræðir. Í því ljósi verður að svara spurningu yðar neitandi. Garðar Gíslason.`` Ég hef kynnt þessi bréfaskipti á fundi bæði hjá forsn. og eins á fundi með formönnum þingflokka og beiðni barst frá formönnum þingflokka um að fundi yrði frestað í 15 mínútur til þess að þingflokkar gætu komið saman af þessu tilefni.

Herra forseti. Mér þætti vænt um ef mér leyfðist að gera stutta athugasemd við fundarstjórn forseta. Mér þætti líka vænt um að ég fengi að flytja hana ótruflaður. Fyrir nokkru síðan gerðist það hér að ég hafði nýlega hafið ræðu, herra forseti, hafði látið það koma fram í máli mínu að mér þætti vænt um að tilteknum þingmönnum væri gert aðvart um að mér þætti gott að þeir væru viðstaddir en hugðist síðan halda áfram ræðu minni, enda var mér ekkert að vanbúnaði að gera það og ætlaði ekki að gera það að neinni frágangssök þó að viðkomandi menn væru ekki til staðar eða kæmu eitthvað seinna. Þá mun svo hafa borið til, herra forseti, að á bak við mig höfðu óvænt orðið forsetaskipti í stólnum og var skyndilega lamið í bjöllu og fundinum frestað án þess að ég væri ávarpaður sérstaklega, án þess að ég væri spurður að því hvort ég væri tilbúinn til að gera hlé á máli mínu eða spurður hvort ég ætti langa ræðu eftir. Ég held að ég megi fullyrða að þetta er fordæmalaust í mínu minni hér á þinginu. Að minnsta kosti hefur þetta aldrei orðið áður í þeim tilvikum sem ég hef verið í ræðustóli og svona hefur staðið á að gera hefur þurft hlé á fundi. Mér þótti þetta heldur óþægilegt, herra forseti. Nú er það svo að ég vil gjarnan mega trúa því að forseta hafi orðið þetta á í fljótræði og hugsunarleysi og ég ætla þar af leiðandi að bjóða forseta upp á að biðja mig og þingið afsökunar og verði það gert, þá verða ekki frekari eftirmál af minni hálfu.

Ég vil segja út af því sem hv. þm. sagði að það er rétt að þegar hann var í ræðustól voru rétt um 10 mínútur þangað til klukkan yrði 7 og eins og venja er til þegar fundur hefst fyrir hádegi, kl. 10.30 hófst fundur í morgun, þá er venja að það sé kvöldverðarhlé. Eins og hv. þm. sagði réttilega hafði hann óskað eftir því sérstaklega að hæstv. forsrh. yrði viðstaddur ræðu hans og það var að sjálfsögðu ógerningur að hann gæti komist hingað fyrir kl. 7. Eins og hv. þm. veit ber það oft við í þingsölum þegar menn eru að hefja ræður sínar að þeir vilja gjarnan fá að tala í samhengi. Af þeim sökum taldi ég, í glapræði sýnilega, að hv. þm. væri greiði gerður með því að hann fengi að flytja ræðu sína skipulega í einu lagi og bið hv. þm. afsökunar á því að ég skyldi hafa reynt að haga svo til.

Herra forseti. Frv. það sem hér um ræðir er eins og allir væntanlega vita til komið vegna þess að dómur féll í Hæstarétti þar sem ríkið tapaði máli sem Öryrkjabandalagið hafði fyrir hönd hluta félagsmanna sinna höfðað eða gagnáfrýjað eftir að hafa unnið sama mál að hluta til í héraðsdómi. Niðurstaða málsins fyrir Hæstarétti var sú að fallist var á allar kröfur Öryrkjabandalagsins. Á mannamáli heitir það, herra forseti, að Öryrkjabandalagið vann málið og Hæstiréttur féllst á kröfur þess. Þarna notaði Hæstiréttur m.a. alþjóðlega mannréttindasamninga sem Ísland er aðili að, samþykktir mannréttindasáttmála Evrópu, Alþjóðavinnumálastofnunarinnar og síðast en ekki síst féll þarna dómur með vísan til VII. kafla stjórnarskrárinnar, hins nýja mannréttindakafla stjórnarskrárinnar. Það var hvort tveggja dæmt að ríkið hefði með ólögmætum hætti á árunum 1994--1998, sökum skorts á lagaheimild fyrir reglugerð, haft fé af öryrkjum og sömuleiðis hefði meiri hluta Alþingis orðið það á að setja lög í desember 1998 sem voru andstæð mannréttindaákvæðum stjórnarskrárinnar og ríkið tapaði einnig þeim hluta málsins þannig að tekjutengd skerðing tekjutryggingar öryrkja vegna tekna maka var dæmd ólögleg í heild sinni yfir allt þetta tímabil. Dómur Hæstaréttar er á margan hátt framsækinn dómur því hann dæmir á grundvelli nýtilkominna ákvæða stjórnarskrárinnar. Hann er að dæma ákveðnum hópi þegna þjóðfélagsins réttindi sem oft eru nefnd félagsleg réttindi og það voru einmitt ákvæði af þeim toga sem voru ný og komu inn í stjórnarskrána 1995. Í umræðu hér hefur það talsvert farið út um víðan völl um hvað þetta mál snerist í raun og veru. Tímans vegna, herra forseti, ætla ég ekki að fara yfir það. Það er alveg ljóst að stór hluti umræðunnar hefur geisað um annað en það sem er grundvöllur þessa máls, þá staðreynd að málið var höfðað vegna krafna tiltekins hóps öryrkja í landinu á hendur ríkisvaldinu og það vannst. Menn hafa verið iðnir við, sérstaklega stjórnarliðar, að draga ýmsa aðra þætti inn í málið, væntanlega vegna þess að þeim hefur fallið betur að ræða um aðra hluti en efni málsins sjálfs, þá staðreynd að hér fór fram mannréttindabrot og með ólögmætum hætti var mikið fé haft af tilteknum hópi öryrkja um árabil. Þá staðreynd vilja stjórnarliðar að sjálfsögðu sem minnst ræða sem og þá staðreynd að ekki stendur til að bæta það sem af mönnum var tekið nema að hluta til og ríkið ákveður að bera þar fyrir sig fyrningu kröfunnar, reikna lágmarksvexti á hið ranglega tekna fé og þannig má segja að í öllum atriðum sem snúa að kröfugerð Öryrkjabandalagsins og gagnvart þeim málstað sem vannst fyrir dómi velji ríkisstjórnin með frv. sínu að ganga eins hart fram í samskiptum við þennan hóp og kostur er. Það er alveg sama hvernig á málið er litið, herra forseti, viðbrögð ríkisstjórnarinnar endurspegla í einu og öllu ýtrustu hörku í garð þessa hóps. Haldið er í tekjutrygginguna sem mjög öflug rök mæla með að sé ólögleg sem slík og í heild sinni en áfram er haldið tiltekinni skerðingu upp á 7.500 kr. Sett eru afturvirk lagaákvæði til að lækka það sem menn eiga inni hjá ríkinu, um nokkra fjárhæð, tvö ár aftur í tímann. Í þriðja lagi er borið við fyrningu til að hafa af þeim hópi allar bætur sem sætti skerðingunni á árunum 1994--1997. Í fjórða lagi eru reiknaðir lágmarksvextir langt undir núgildandi markaðsvöxtum þannig að hefði þetta fólk fengið féð og ávaxtað það á markaðskjörum í bönkum eða annars staðar þessi ár, þá tapar það stórfelldum vaxtamun líka. Allt þetta liggur fyrir. Allt eru þetta staðreyndir. Varla koma stjórnarliðar upp og reyna að halda öðru fram eða hvað? Þetta liggur í forsendum málsins sem allir geta lesið. Niðurstaðan er sú, herra forseti --- og það mega hæstv. ráðherrar gjarnan heyra sem eru önnum kafnir á kærleiksríkum einkafundi eins og ég sé --- að þegar farið er yfir þetta, þá er sýnd ýtrasta harka í samskiptum við þennan hóp frá upphafi til enda málsins og kórónan á smíðaverkið er frv. ríkisstjórnarinnar sem hefur þvælt málinu fyrir dómstólunum, tafið tímann, ber svo við fyrningu og gengur fram af ýtrustu hörku í lokin í stað þess að játa brot sitt, biðjast afsökunar, játa það að mönnum hefur orðið stórkostlega á, að menn eru sekir um brot á stjórnarskránni og menn eru sekir um að hafa ranglega og með ólögmætum hætti haft þetta fé af þeim hópi landsmanna sem einna síst skyldi. Nei, þá er framkoman þessi, herra forseti. Fyrir þá sem hafa gert mikið úr því að það séu aðrir jafnvel enn verr staddir í þjóðfélaginu svo ég tali ekki um ræðuhöld t.d. hugmyndafræðings Sjálfstfl. í velferðarmálum, hv. þm. Péturs Blöndals, sem hefur stigið fram á sviðið sem helsti hugmyndafræðingur og talsmaður Sjálfstfl. í velferðarmálum. Ég óska flokknum svo sannarlega til hamingju með að hafa eignast slíkan talsmann. Þar hefur meira að segja komið fram að það hefur verið sérstaklega ámælisvert að þetta fé ætti að ganga til hátekjufjölskyldna í landinu. Stundum hefur hv. þm. meira að segja sagt hátekjufólks en á þá við í fleirtölu. Hann á ekki við einstaklingana sem voru að sæta því að fara niður í 18 þús. kr. á þessum tíma. Herra forseti. Ég ætla undir lok ræðu minnar að rifja aðeins upp um hvað þetta mál snerist af hálfu Öryrkjabandalagsins og lögmanns þess. Hvað var það sem vannst í Hæstarétti? Það er farið ágætlega yfir það í grein sem lögmaður Öryrkjabandalagsins, Ragnar Aðalsteinsson, skrifaði og fékk birta í Morgunblaðinu laugardaginn 13. janúar sl. Ég hef ekki séð það gert annars staðar betur. Þar segir m.a., eftir að búið er að vitna í ákvæði mannréttindasáttmála Sameinuðu þjóðanna frá 1948 sem er eitt af fyrstu grundvallarplöggum um mannréttindi sem hér er vísað til, með leyfi forseta: ,,Að áliti Öryrkjabandalags Íslands er óheimilt að mismuna fólki með þessum hætti vegna hjúskaparstöðu og einnig vegna kynferðis. Hafði bandalagið m.a. í huga þá breytingu sem gerð var á stjórnarskránni 1995 er afnumin voru ákvæði í stjórnarskrá um hin sérstaklegu málefni Íslands frá 1874 um það skilyrði um styrk úr opinberum sjóði, að sá sé ekki ,,skylduómagi annars manns`` og í stjórnarskrá konungsríkisins Íslands frá 1920 um það skilyrði að öðrum sé ,,ekki skylt að framfæra hann``. Þessi gömlu ákvæði fátækar- og ölmusuhjálparinnar felldum við niður með nýja mannréttindakafla stjórnarskrárinnar 1995. Með breytingunum 1995 var horfið gagngert frá ómagaframfærslu bændasamfélagsins með allri sinni alkunnu niðurlægingu sem almannatryggingalögum okkar var í upphafi ætlað að útrýma. Enn fremur leit bandalagið til nýs jafnréttisákvæðis í stjórnarskrá, sem bannar mismunun. Öryrkjabandalagið taldi að í stjórnarskrá (76. gr.) væri hverjum öryrkja tryggður réttur til lágmarksframfærslu án nokkurrar mismununar, svo sem vegna hjúskaparstöðu (65. gr.), en Öryrkjabandalagið taldi og rétt að túlka bæri greind ákvæði í ljósi og til samræmis við þjóðréttarlegar skuldbindingar Íslands um mannréttindi. Öryrkjabandalagið gerði sér grein fyrir að það fyrirkomulag sem talið var í gildi væri fjölskyldufjandsamlegt, það vægi að virðingu öryrkjanna og það væri andstætt rétti hvers manns til frelsis. Að auki væri það kvenfjandsamlegt þar sem fyrirkomulagið bitnaði miklu oftar á konum en körlum. Að jafnaði þurfa öryrkjar meiri aðstoð á heimili en þeir sem ófatlaðir eru og þeir geta að jafnaði lagt minna til heimilisins með störfum sínum en hinir ófötluðu. Því væri mikilvægt að koma málum þannig fyrir að sá sem stofnaði til sambúðar með öryrkja þyrfti ekki að auka tekjuöflun sína að miklum mun þar sem ábyrgð hans á heimilinu væri mikil. Þess utan var Öryrkjabandalaginu ljóst að öryrkjar hafa margvíslegan kostnað sem aðrir búa ekki við og því þurfa þeir hærri tekjur en aðrir. Með því að lækka tekjur þeirra allt niður í kr. 18.424 væri ljóst að makinn yrði að auka vinnu sína utan heimilis og það bitnaði á þörf öryrkjans fyrir umönnun og virðingu hans og frelsi. Líkurnar á upplausn fjölskyldunnar ykjust í samræmi við það. Markmiðið með málsókn Öryrkjabandalagsins var að vinna gegn þessu úrelta og mannfjandsamlega fyrirkomulagi og fá viðurkenningu á því að nægilegt tillit væri tekið til hagsbóta af sambúð tveggja einstaklinga með fyrrnefndri skerðingu [heimilisuppbótar] um kr. 22.566 sem jafngildir 30,67% skerðingu tekna. Leit Öryrkjabandalagið svo á að svonefndur grunnlífeyrir og tekjutrygging samtals kr. 50.990 væri sá lífeyrir sem miða bæri við sem algert lágmark. Af hálfu Öryrkjabandalagsins var á það lögð áhersla að sá hópur öryrkja sem fyrirkomulagið næði til væri tiltölulega lítill, að þeim hópi væri mismunað og sú mismunun ætti sér enga réttlætingu, heldur væri hún þvert á móti óréttlát.`` Ég sé að hæstv. utanrrh. gengur út undir lestrinum. Honum líkar e.t.v. ekki vel textinn. ,,Hæstiréttur féllst á allar kröfur og röksemdir Öryrkjabandalagsins og lýsti fyrirkomulagið andstætt fyrrnefndum ákvæðum stjórnarskrárinnar og því óheimilt allt frá 1. janúar 1994 eða í sjö ár.`` Á mannamáli þýðir þetta, herra forseti, að Öryrkjabandalagið vann málið algerlega og það var þessi röksemdafærsla sem var lögð til grundvallar. Kemur það ekki við hjarta eins einasta manns hér inni sem ætlar sér að greiða frv. ríkisstjórnarinnar atkvæði að hlusta á þær röksemdir sem hér voru svo vel fram settar af hálfu lögmanns Öryrkjabandalagsins? Herra forseti. Hvað stendur um þessa hluti í stjórnarskránni, og hvar stendur það, sem ég heyrði mann kalla í sjónvarpsfréttum helgasta plagg þjóðarinnar? Hvar eru þessi ákvæði í stjórnarskránni? Þau eru í VII. kafla stjórnarskrárinnar um mannréttindi, helgustu réttindi okkar og þau sem sterkasta stöðu hafa samkvæmt okkar stjórnskipun og þarf tvenn þing og alþingiskosningar í milli til að breyta, guði sé lof. Og innan um hvaða ákvæði eru þessi mannréttindaákvæði viðkomandi greina, 65. gr. og 76. gr.? Ég ætla að leyfa mér, herra forseti --- það þykir kannski óvirðing að rifja pínulítið upp úr stjórnarskránni fyrir hv. þingmönnum, en ég ætla að gera það samt. Kannski hafa þeir gleymt því innan um hvaða helgu réttindi þessi mannréttindaákvæði eru og jafnrétthá því stjórnarskráin gerir ekki greinarmun á þeim réttindum sem hún færir þegnum sínum þó að einstöku þingmenn séu að reyna að túlka þau misrétthá. Stjórnarskráin og þau orð sem þar standa hafa sjálfstætt gildi. Þau tala sjálf og enginn nema þá dómstólarnir getur túlkað þau. 65. gr. stjórnarskrárinnar hefst á orðunum: ,,Allir skulu vera jafnir fyrir lögum og njóta mannréttinda án tillits til kynferðis, trúarbragða, skoðana, ...`` o.s.frv. 66. gr. stjórnarskrárinnar í VII. kaflanum um mannréttindi hefst á orðunum: ,,Engan má svipta íslenskum ríkisborgararétti.`` Og næsta málsgrein: ,,Íslenskum ríkisborgara verður ekki meinað að koma til landsins né verður honum vísað úr landi.`` ,,67. gr. Engan má svipta frelsi nema samkvæmt heimild í lögum.`` Þriðja málsgrein: ,,Hvern þann sem er handtekinn vegna gruns um refsiverða háttsemi skal án undandráttar leiða fyrir dómara.`` ,,68. gr. Engan má beita pyndingum né annarri ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð ...`` ,,69. gr. Engum verður gert að sæta refsingu nema hann hafi gerst sekur um háttsemi sem var refsiverð samkvæmt lögum á þeim tíma þegar hún átti sér stað ...`` o.s.frv. ,,70. gr. Öllum ber réttur til að fá úrlausn um réttindi sín og skyldur eða um ákæru á hendur sér um refsiverða háttsemi með réttlátri málsmeðferð innan hæfilegs tíma ...`` o.s.frv.

Hv. þm. Forseti vill minna á að eigi má nema með leyfi forseta lesa upp prentað mál.

Ég var búinn að biðjast leyfis áður, herra forseti, um að lesa upp prentaðan texta, en ég get gert það aftur. Má þingmaðurinn lesa upp úr stjórnarskránni, með leyfi forseta?

Forseti veit nú satt að segja ekki hvort þessu var beint til hans eða þess fólks sem er hér á þingpöllum. En ef þessu var beint til forseta, þá getur hann upplýst hv. þm. um að venja er að leyfa það.

Það hefur hentað forseta að rjúfa ræðu mína akkúrat á þessum tíma einu sinni sem oftar. ,,71. gr. Allir skulu njóta friðhelgi einkalífs, heimilis og fjölskyldu.`` Ég vek athygli á því að hæstv. forsrh. gengur úr salnum. ,,72. gr. Eignarrétturinn er friðhelgur. Engan má skylda til að láta af hendi eign sína ...`` ,,73. gr. Allir eru frjálsir skoðana sinna og sannfæringar.`` ,,74. gr. Rétt eiga menn á að stofna félög ...`` ,,75. gr. Öllum er frjálst að stunda þá atvinnu sem þeir kjósa.`` Og svo kemur 76. gr. og hún er svona: ,,Öllum, sem þess þurfa, skal tryggður í lögum réttur til aðstoðar vegna sjúkleika, örorku, elli, atvinnuleysis, örbirgðar og sambærilegra atvika. Öllum skal tryggður í lögum réttur til almennrar menntunar og fræðslu við sitt hæfi. Börnum skal tryggð í lögum sú vernd og umönnun sem velferð þeirra krefst.`` Herra forseti. Af hverju er ég að rifja þetta upp? Af hverju er ég að lesa í hvaða samhengi stjórnarskrá lýðveldisins, þessi félagslegu mannréttindi sem öryrkjum voru dæmd, eru? Það er vegna þess að hérna í salnum eru menn sem gera sumum þessara réttinda hátt undir höfði. Það er einn og einn maður sem man eftir friðhelgi eignarréttarins þegar það á við og öðrum slíkum hlutum, en nákvæmlega jafnrétthá og á sama stað í stjórnarskrá lýðveldisins eru þau mannréttindi öryrkja sem þetta mál snýst um. Þau hafa sömu stöðu og tjáningarfrelsið og trúfrelsið og friðhelgi eignarréttarins og enn aðrar helgustu grundvallarreglur réttarríkisins. Það voru tímamótin 1995 og því ættu menn ekki að gleyma og muna svo um hvað þetta mál snýst og hvað það snýst ekki um. Herra forseti. Að lokum gerðust þau óvæntu tíðindi að hér voru lesin upp bréf sem hljóta að teljast næsta mikil tíðindi því að elstu menn rekur engin minni til slíkra bréfaskrifta áður, að löggjafarvaldið leggist í bréfaskriftir til dómsvaldsins og þar á ofan Hæstaréttar og fari fram á að Hæstiréttur túlki og útskýri hvað fyrir honum vaki í dómum. Einhverja rak minni til þess að einu sinni áður hefði þetta verið reynt og þá hefði Hæstiréttur svarað á þá leið að það væri ekki hans hlutverk að túlka út á við sína dóma, það gerði hann í sinni reifun. Eftir að hafa haft, herra forseti, eins og hér er að störfunum staðið af hálfu virðulegs forseta sem hefur stjórnað hér án umtalsverðs samráðs við stjórnarandstöðuna svo ákaflega vægt sé til orða tekið, og ég vona að ég verði ekki áminntur eða talinn taka of djúpt í árinni yfir því að orða þetta svo, þá fengum við 15 mínútur áðan í hliðarsal til að athuga þetta bréf og það er nokkuð mikill tími miðað við þann tíma sem Hæstiréttur fékk til að svara bréfinu því allar bréfaskriftirnar eru dagsettar í dag. Það er okkar niðurstaða, hafandi skoðað þessi bréf og orðalag þeirra, að þau hafi enga þýðingu fyrir afgreiðslu þessa máls, enga. Þessi bréfaskipti eru fyrst og fremst söguleg vegna þess að þau fóru fram og það munu væntanlega eiga eftir að þykja tíðindi í stjórnskipun landsins og þó víðar væri leitað, grunar mig, að þessi háttur sé upp tekinn. En kannski er merkilegast af öllu að forseti réttarins, sem reyndar var í minni hlutanum í þessu máli, skuli treysta sér til svara með jafnstuttan tíma til athugunar málsins. Við teljum þessar bréfaskriftir, herra forseti, fyrst og fremst til marks um þá augljósu taugaveiklun sem slegið hefur út hjá stjórnarliðinu á síðustu klukkustundum umræðna um þetta mál. Það er augljóst af mörgum atburðum sem hér hafa orðið í dag í fundahaldinu, og þarf ekki að vísa til þess hvað við er átt, og framgöngu allri að ríkisstjórnin og meiri hlutinn hér er farinn á taugum í málinu og grípur til þess sögulega úrræðis að reyna að fá Hæstarétt til að túlka dóm sinn. 

Forseti biður afsökunar á því að trufla ræðu hv. þm., en forseti heyrði að það var verið að grípa fram í uppi á þingpöllum.

Nei, það var hæstv. utanrrh.

Forseti heyrði með sínu vinstra eyra, það er líka gott, og vill biðja menn að hafa helgi þingsins í huga.

Ég fagna hins vegar sérstaklega frammíkalli utanrrh. Honum er heimilt að kalla fram í hjá mér hvenær sem er. Það lífgar upp á orðaskiptin og ég sé að hann er að ná þó þeirri heilsu að hann getur komið upp einu og einu frammíkalli. 
             Herra forseti. Það þarf svo sem ekki að hafa um þetta fleiri orð. Það er ekki ástæða til að hafa um þessar dæmalausu bréfaskriftir fleiri orð en þau að þau eru algerlega merkingarlaus gagnvart afgreiðslu þessa máls, breyta engu. Enda segir Hæstiréttur ekki neitt um það frv. sem hér er til umfjöllunar og skárra væri það nú. Þá fyrst væri skörin farin að færast upp í bekkinn ef hægt væri að panta frá Hæstarétti, kannski bara með símskeyti eða tölvupósti, álit á einstökum þingmálum sem hér lægju fyrir. Auðvitað gengur það ekki þannig fyrir sig og Hæstiréttur segir í sjálfu sér heldur ekki neitt um þann dóm sem hann felldi. Það er alveg augljóst mál þegar orðalag þessara bréfa er betur skoðað þannig að hvarfli það að stjórnarliðum í taugaveiklun sinni að ætla að fara að gera þetta að einhverju máli hér þá spái ég því að það verði þeim sjálfum mest til háðungar og auðvitað Hæstarétti til nokkurrar skapraunar væntanlega því að hann verður þá ekki á vettvangi til að svara fyrir sig.

Herra forseti. Ég hef tekið þátt í umræðum um þetta mál sem hér er til umræðu og m.a. í andsvörum við hv. þm. Steingrím J. Sigfússon þar sem ég hef beðið hv. þm. og fleiri þingmenn stjórnarandstöðunnar að skýra hvernig þeir finna það út að stjórnarmeirihlutinn á Alþingi sé vísvitandi að reyna að brjóta mannréttindi. Ég hef ítrekað beðið um svör. Mér finnst þau hafa verið fá og vesöl. Aftur á móti hefur ekki bólað neitt á því að menn vildu draga þá ályktun sína til baka þó ekkert hafi verið á bak við hana. Nú kemur hér bréf, herra forseti, frá forseta Hæstaréttar þar sem hann lýsir því yfir að ekkert í þessu frv. brjóti í bága við stjórnarskrána  Herra forseti. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon bað um afsökun frá hæstv. forseta þingsins fyrir að hafa frestað þingfundi til að geta komist í mat. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon bað um afsökunarbeiðni fyrir því að veitt var matarhlé í þinginu. Forsetinn gerði það fyrir hv. þm. að veita honum einhvers konar afsökunarbeiðni svo honum liði betur. En ég held að þær móðganir sem er búið að láta dynja hér yfir stjórnarmeirihlutann og meiri hluta Alþingis út af frv. um stjórnarskrárbrot og mannréttindabrot séu svo alvarlegar að ég held að allur minni hluti Alþingis ætti að biðjast afsökunar í einu lagi.

Herra forseti. Mig rekur ekki minni til þess að ég hafi notað þau orð að meiri hlutinn væri vísvitandi, af einbeittum ásetningi að brjóta stjórnarskrána. Skoðun mín er hins vegar sú að það sé verið að gera, það verði gert með þessari lagasetningu. Það hef ég margsagt og ég þarf ekki að taka það fram í hvert einasta skipti sem ég tala í framsöguhætti fyrir skoðunum mínum að það sé að mínu mati eða mín skoðun. Það er óþarfi að segja það. Við erum hvert fyrir sig að tala fyrir sjónarmiðum okkar. Ég er þeirrar skoðunar að frv. sé stjórnarskrárbrot líklega á þrennan hátt. Í fyrsta lagi að framlengja áfram þá skerðingu tekjutryggingar vegna tekna maka sem Hæstiréttur hefur að mínu mati dæmt ólöglega. Í öðru lagi að hafa íþyngjandi lagaákvæði afturvirk. Og í þriðja lagi lít ég svo á að verið sé að gera eign öryrkjanna upptæka með því að bera við fyrningu á fjármunum sem ranglega og sannanlega og með lögleysu hafa verið af þeim teknir. Allt eru þetta stjórnarskrárbrot. Það að taka eign manna án þess að almannahagsmunir krefjist, og það á ekki við hér, er stjórnarskrárbrot. Lög eiga ekki að vera afturvirk með íþyngjandi hætti. Og við teljum einnig að áframhaldandi skerðing tekjutryggingar vegna tekna maka sé stjórnarskrárbrot. Þetta er skoðun okkar og við erum ekki ein um hana og hv. þm. verður bara að una því að hann er að taka þá áhættu að höggva aftur í sama knérunn, en hann mun hafa verið hér á þingi og greitt atkvæði með þeim stjórnarskrárbrotum sem svo voru dæmd.

Herra forseti. Ég verð að lýsa andstyggð minni á svona málflutningi. Komið er bréf frá forseta Hæstaréttar Íslands þar sem hann lýsir því yfir að þetta frv. brjóti ekki í bága við stjórnarskrána, 

Herra forseti. Er hv. þm. nokkuð að gleyma hver er gerandinn í þessu máli? Er stjórnarandstaðan gerandinn í málinu? Var það stjórnarandstaðan sem beitti ólögmætri tekjuskerðingu og var dæmd af Hæstarétti fyrir lögleysu og mannréttindabrot? Nei. Það var ríkisstjórnin. Það voru stjórnvöld og meiri hlutinn sem hv. þm. styður. Í desember 1998 var hv. þm. og aðrir sem stóðu þá að afgreiðslu frv. ítrekað varaðir við því að í þeirri lagasetningu gæti falist stjórnarskrárbrot. Menn létu sig hafa það. Og hver var niðurstaðan? Menn voru dæmdir fyrir stjórnarskrárbrot. Við erum að vara menn við því hér aftur og það er orðinn stigsmunur en ekki eðlis á því hvort það er kallað gáleysi eða ásetningur þegar jafnítarlega og rökstutt hefur verið varað við því  Af því að hv. þm. er með endemum svo ósvífinn að leyfa sér að segja að Hæstiréttur stimpli frv. ríkisstjórnarinnar, þá verður það a.m.k. að fara inn í þingtíðindin fyrir komandi kynslóðir þannig að þær geti lesið sig til um það að frv. ríkisstjórnarinnar er ekki nefnt á nafn í svari forseta Hæstaréttar, ekki nefnt á nafn. Það er dómurinn sem forsetinn er að tjá sig um og í reynd segir hann að dómurinn feli ekki í sér afstöðu til frekari álitaefna en hér um ræðir. Í reynd vísar forseti Hæstaréttar því frá, ef á að reyna að fá botn í það sem þarna stendur í örfáum línum, að tjá sig um frekari ágreiningsefni en þau sem dómurinn kvað upp úr um þannig að ég býst við að lögmenn eigi eftir að skemmta sér mikið við það að reyna að ráða í þessar rúnir og það er fjarri öllu lagi að hægt sé að halda því fram að með þessum bréfaskriftum fái málflutningur ríkisstjórnarinnar á nokkurn hátt skjól af þessu merka bréfi forseta Hæstaréttar.

Herra forseti. Hv. þm. talaði um fyrninguna. Ég vil leyfa mér að lesa einu sinni enn það sem meiri hluti Hæstaréttar segir í VI. kafla atkvæðis síns: ,,Í 48. gr. sömu laga eru jafnframt ákvæði sem huga verður að`` --- segir Hæstiréttur --- ,,við ákvörðun lífeyris til hvers örorkulífeyrisþega um sig.`` --- Sú grein hljóðar svo: ,,Bætur, aðrar en slysalífeyrir og sjúkradagpeningar, skulu aldrei úrskurðaðar lengra aftur í tímann en tvö ár.`` Hér er Hæstiréttur að segja að ekki skuli greiða lengra aftur í tímann en tvö ár frá dómsupptöku. Þess vegna er fyrningin fjögur ár því að málið var dómtekið 19. janúar 1999. Hvað varðar lágmarksvextina, þá segir Hæstiréttur að það skipulag sem skoðað er sé ekki talið tryggja þau lágmarksréttindi sem í framangreindu stjórnarskrárákvæði felast. Þetta lágmark er hækkað. Verið er að bæta rétt manna og þegar verið er að bæta rétt manna, þá er ekki eðlilegt að miða við dráttarvexti heldur venjulega vextir, 5,5% eins og hér er um er um að ræða. Þetta er ívilnun, herra forseti. Varðandi fyrninguna þá hefur stjórnarandstaðan lagt til að greitt verði í sjö ár sem þýðir eingreiðslur upp á 3 millj. til fólks sem yfir helming er með meira en 300 þús. kr. í fjölskyldutekjur á mánuði. Og fjórðungur þessara 700 einstaklinga er með yfir 400 þús. í fjölskyldutekjur á mánuði. Þetta fólk á núna að fá samkvæmt frv. 1,5 millj. í eingreiðslu. Stjórnarandstaðan vill hafa það 3 millj. og ég hef spurt hv. stjórnarandstöðuþingmenn hvort þetta samrýmist hugmyndum þeirra um jafnaðarmennsku. Ég hef ekki sagt að þetta sé á móti mínum skoðunum því að ég er hlynntur einstaklingshyggju.

Herra forseti. Allur Hæstiréttur er sammála um að óheimilt hafi verið að skerða tekjutryggingu vegna tekna maka á tímabilinu 1994--1998, þar sem ekki var lagastoð fyrir þeirri reglugerð sem beitt var við þá skerðingu. Allur Hæstiréttur var sammála um það. Kæra Öryrkjabandalags Íslands var tekin orðrétt upp í dómnum um að óheimilt sé að skerða tekjutryggingu örorkulífeyrisþega í hjúskap eftir að skerðingarreglan var sett í lög á Alþingi og varað var við þeirri gjörð af stjórnarandstöðunni. Hún varaði við því. Það standist ekki mannréttindaákvæði stjórnarskrárinnar eftir að ný mannréttindaákvæði voru sett inn í VII. kafla árið 1995. Þess vegna ber að endurgreiða þessu fólki að fullu það sem tekið var af því í heimildarleysi. Það ber að endurgreiða þær fjárhæðir sem teknar voru í heimildarleysi að fullu. Við höfum farið rækilega yfir frv. og við höfum rætt það ítarlega í þremur umræðum hver afstaða okkar til málsins er og höfum skilað mjög ítarlegu nefndaráliti um niðurstöðu okkar. Ég ætla ekki að lengja þá umræðu hér. Niðurstaða okkar er sú að það stenst ekki stjórnarskrána eða mannréttindaákvæði hennar að fara þá leið sem ríkisstjórnin fer, og bréf það sem hefur verið hér til umræðu breytir engu þar um og er ekki neitt innlegg í að leysa þann ágreining sem hér er uppi. Aftur á móti hefur komið fram í umræðunni að ýmsir stjórnarliðar eru sammála okkur í þessari túlkun, m.a. yfirlögfræðingur ríkisstjórnarinnar, Jón Steinar Gunnlaugsson, og hefur verið vísað í viðtöl við hann í blöðum og fjölmiðlum þar sem fram kemur að hann er sammála okkur í túlkuninni þó svo hann hafi ekki komist að þeirri niðurstöðu þegar hann samdi frv. Það kom einnig fram hjá einum stjórnarliða í dag, hv. þm. Árna Johnsen, í andsvari við hv. þm. Jóhann Ársælsson, að hann skildi niðurstöðu Hæstaréttar á sama hátt og vændi hv. þm. um að ætla að leggja niður jafnaðarstefnuna með dómi þriggja dómara. Hann ætlar bara að fara að dómi dómara í Hæstarétti. Hann var greinilega á sama máli og Hæstiréttur og við um að þetta væri óheimilt. Síðan furðaði sami hv. þm. sig á því í öðru andsvari að jafnaðarmenn skuli þola slíka niðurstöðu hjá Hæstarétti Íslands. Það sagði hv. þm. Árni Johnsen, þó að það sé Hæstiréttur Íslands. Þetta kom fram í andsvari fyrr í dag þannig að hann skilur greinilega niðurstöðu Hæstaréttar og dóminn á sama hátt. Hér hafa almennt verið til umræðu kjör lífeyrisþega og öryrkja. Því hefur verið lofað í umræðunni að bæta kjör þeirra og það verði gert áður en þessum vetri lýkur. Það er vel. Við munum sjá til þess að halda ríkisstjórninni við efnið og sjá til að kjör lífeyrisþega verði bætt því að það er löngu tímabært. Það þarf að hækka bæturnar og taka á málefnum ungra öryrkja. Það þarf að bæta stöðu þeirra sem lenda í því að missa starfsorkuna. Það er löngu orðið tímabært. Mér finnst nokkuð merkilegt, herra forseti, að með frv. til laga sem komið er inn í þingið í kjölfar dóms Hæstaréttar skuli aðeins fylgja nál. frá lögfræðinganefnd ríkisstjórnarinnar en ekki dómur Hæstaréttar sem þó er ástæðan fyrir framlagningu þess. Dómurinn fylgir ekki með í skjalinu, aðeins niðurstaða lögfræðinganefndarinnar. Þetta þykir mér segja talsvert um hugarfarið á bak við þetta frv. Ég vil einnig spyrja, fyrst hér eru komnir ráðherrar ríkisstjórnarinnar, spurningar sem öryrkjar hafa spurt mig um í dag: Hefur komið nokkur skýring á því í þingsölum hvers vegna tekjutrygging öryrkja í hjúskap á að vera 25 þús. kr. en ekki 32 þús. kr.? Hefur komið skýring á því? Hæstv. forsrh. talaði fjálglega um það í upphafi þessarar umræðu að það þyrfti að upplýsa ýmislegt í þessu máli. Hann hefur ekki enn upplýst hvar þeir fundu þessa tölu, 25 þús. kr. í tekjutryggingu eða 43 þús. kr. hámark til þeirra sem eru í hjúskap. Því hefur ekki verið svarað. Það væri ágætt að fá þær upplýsingar áður en umræðunni lýkur. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa þessa ræðu langa en mig langar að spyrjast fyrir um minnisblað, frá forsrh. til nefndarinnar, sem lögfræðingur Öryrkjabandalagsins hefur óskað eftir að sjá í krafti upplýsingalaga. Því hefur verið synjað og ég spyr, herra forseti: Hvaða pukur er á ferðinni hjá ríkisstjórninni í þessu máli? Hvað hafa þeir að fela? Hvers vegna er ekki hægt að birta öll plögg sem snerta málið, þetta þingmál sem á að skerða kjör ákveðins hóps öryrkja miðað við niðurstöðu Hæstaréttar, þ.e. öryrkja í hjúskap? Ég óska eftir, herra forseti, svari við því hvers vegna er ekki hægt að birta þetta minnisblað frá hæstv. forsrh. sem lögmaður Öryrkjabandalagsins hefur farið fram á að fá að sjá. Ég vildi gjarnan fá svör við þessu. Hvaðan er upphæðin fengin sem á að skammta lífeyrisþegum í hjúskap úr hnefa? Hvað hefur ríkisstjórnin að fela með því að neita lögmanni Öryrkjabandalagsins um það minnisblað sem óskað hefur verið eftir?

Herra forseti. 19. desember sl. var kveðinn upp dómur í því máli sem hér hefur nú verið til umfjöllunar á Alþingi í fjóra daga og reyndar lengur. Síðan 15. janúar hafa þingmenn tekist á um þetta mál en þegar dómurinn var kveðinn upp var hæstv. forsrh. staddur ásamt hæstv. utanrrh. og hæstv. heilbrrh. norður á Akureyri að horfa á Kára Stefánsson skrifa undir samning við heilbrigðisstofnanir um að safna heilbrigðisupplýsingum fyrir sig í gagnagrunninn sinn. Daginn eftir að dómurinn var kveðinn upp kom eftirfarandi fyrirsögn í Morgunblaðinu sem þjóðin las: ,,Hæstiréttur dæmir Öryrkjabandalaginu í vil í máli gegn Tryggingastofnun. Óheimilt að tengja tekjutryggingu við tekjur maka.`` Morgunblaðið þurfti ekki að hugsa sig tvisvar um hvernig túlka bæri dóminn. Í sama streng tóku allir þeir sem tjáðu sig um dóminn í byrjun. Meira að segja hæstv. heilbrrh. gaf þá yfirlýsingu að hún deildi ekki við Hæstarétt. Athyglisverð voru ummæli Jakobs Möllers hæstaréttarlögmanns, fyrrv. formanns Lögmannafélags Íslands, sem sagði eftirfarandi í Morgunblaðinu 21. desember, með leyfi forseta: ,,Síðan verður að segjast eins og er að þeir sem hafa haldið fram sjónarmiðum um jákvæðar skyldur ríkisvaldsins hvað varðar félagsleg mannréttindi hafa unnið mikinn sigur í Hæstarétti í fyrradag.`` Fyrsti maðurinn, herra forseti, að því ég best man, til að draga í efa niðurstöðu dómsins í fjölmiðlum var hæstaréttarlögmaðurinn Jón Steinar Gunnlaugsson, reyndar eftir að hafa óskað starfsbróður sínum, hæstaréttarlögmanninum Ragnari Aðalsteinssyni sem sótti málið fyrir hönd Öryrkjabandalags Íslands, til hamingju með sigurinn. Jón Steinar Gunnlaugsson vakti upp efann og tók þar með á sínar herðar það hlutverk að deila við Hæstarétt, m.a. með því að halda því fram að rétturinn hefði farið út fyrir valdsvið sitt. Jón Steinar Gunnlaugsson var, eins og öllum er kunnugt, skömmu síðar ráðinn til að stýra vörn ríkisstjórnarinnar í málinu. Ég segi vörn vegna þess að eftir að forsrh. hóf að tjá sig um dóminn virtist hann líta svo á að dómurinn væri atlaga að stefnu ríkisstjórnarinnar í málefnum þeirra sem þurfa að reiða sig á bætur frá almannatryggingum til að lifa af í sjálfu góðærinu. Þar með var ljóst að ríkisstjórn Davíðs Oddssonar ætlaði í stríð við Hæstarétt og í stríð við þjóðina. Herra forseti. Þetta stríð hefur nú staðið í rúman mánuð og er sannarlega ekki búið enn. Úr þessum ræðustól hafa margar ræður verið haldnar um málið og eflaust á eftir að vitna til einhverra þeirra um ókomna tíma. Sú makalausasta af þeim öllum er að öllum líkindum ræða hæstv. forsrh. sem hann hélt á fyrsta degi umræðunnar. Sú ræða hafði þau áhrif á þá sem hér stendur að hún fann til fullkomins vanmáttar gagnvart óbilgirninni og kergjunni sem einkenndi málflutning hæstv. forsrh. þegar hann hvæsti hér yfir salinn á milli samanbitinna tannanna. Að sjálfsögðu hlítum við dómi Hæstaréttar, segir ríkisstjórnin, og þingmenn stjórnarflokkanna segja það líka. Við gerum það bara ekki á þann hátt sem Hæstiréttur hefur lagt til, svo að vitnað sé í ræðustíl hæstv. forsrh. Orðin ,,án þann hátt`` eru hálmstrá ríkisstjórnarinnar í þessu máli. Hún og þingmenn stjórnarflokkanna hafa lagt á sig hundrað fjallabaksleiðir til að sannfæra sig um að orðin ,,á þann hátt`` í forsendum dómsins þýði eitthvað annað en það sem dómurinn kveður á um. Ríkisstjórnin og þingmenn stjórnarflokkanna hafa hundskammað stjórnarandstöðuna í þessari umræðu fyrir að vilja ekki líta málin sömu augum og þeir, vilja ekki skilja dóminn sama skilningi og þeir. Hv. þm. Sjálfstfl. og Framsfl. sem árum saman hafa staðið gegn því að kjör öryrkja og ellilífeyrisþega yrðu bætt hafa skyndilega lokið upp gáttum samúðarinnar og þykjast þess nú umkomnir að skamma stjórnarandstöðuflokkana fyrir að gleyma þeim sem minnst hafa. Í stjórnarliðinu hefur maður gengið undir manns hönd við að gera lítið úr þeim réttarbótum sem öryrkjar í hjúskap eiga rétt á samkvæmt dómi Hæstaréttar, a.m.k. eins og stjórnarandstaðan og þjóðin skilja hann. Menn hafa haldið því fram að réttara væri að leiðrétta eða bæta kjör þeirra sem minnst hafa fremur en að berjast af svo mikilli hörku fyrir afnámi tekjutengingar við tekjur maka. Guð láti gott á vita, herra forseti. Það er aldrei of seint að sveigja frá villu síns vegar, sjái maður á annað borð ljósið. En, herra forseti, ég er mjög efins um að ríkisstjórn Davíðs Oddssonar hafi séð ljósið. Þó skyldi maður aldrei segja aldrei. Mér finnst þær skammir sem stjórnarandstöðuþingmenn hafa þurft að þola úr munni stjórnarþingmanna ekki vera maklegar eftir öll þau mál sem hér hafa ítrekað verið lögð fram af þingmönnum stjórnarandstöðunnar til að bæta kjör þeirra sem verst eru settir í samfélaginu, tillögur á þáltill. ofan og frv. sem stjórnarþingmenn hafa fellt, sem þessi stjórnarmeirihluti hefur fellt hátt á sjötta ár. Svo skamma þeir stjórnarandstöðuna, stjórnarliðarnir sem standa að baki ríkisstjórn sem skipuð er dæmdum mönnum, mönnum sem dæmdir hafa verið á grundvelli stjórnarskrár íslenska lýðveldisins. Herra forseti. Ég get ekki annað en viðurkennt vanmátt minn gagnvart slíkum óforskömmugheitum og beygt mig undir orð Þorgeirs Þorgeirsonar rithöfundar og þjóðþekkts konstitúsjónalista eins og hann kýs að kalla sig, en hann skrifar pistil á vefsetri sínu leshúsi þann 4. október sl. í tilefni af stefnuræðu forsrh. og umræðu um hana. Pistill Þorgeirs ber heitið Hugleiðing um orðafar, skilaboð til alþingismanna og ráðherra, og hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Heiðruðu valdamenn: Í gærkvöldi voru umræður á Alþingi um svokallaða stefnuræðu forsætisráðherrans. Allir ræðuskörungarnir þurftu að minnast á kjör okkar gamla fólksins og öryrkjanna. Þá voru notuð skrauthvörf eins og ,,lítilmagnar`` og ,,þeir sem minnst mega sín``. Nú er það svo að hvorki öryrkjar né gamalmenni hafa sjálf neitt um kjör sín að segja. Við erum án samningsréttar um peningalega hagi okkar. Eins og hverjir aðrir paríar. Það eruð þið löggjafar- og framkvæmdarvaldsmenn sem ákvarðið lífsviðurværi okkar í bráð og lengd. Kjör ykkar eru ákvörðuð af Kjaradómi sem þiggur laun sín frá ykkur sjálfum. Kjör okkar eru síðan komin undir mætti og vilja ykkar en ekki krafti okkar sjálfra. Verðskuldi einhverjir lítilmagnatitilinn í þessu samhengi eruð það þið. Það eruð þið, sem megið ykkar ekki meir en svo, að lífskjör okkar margra eru undir hungurmörkum. Það eruð þið, sem beitið stjórnarskrárbrotum til að hlunnfara okkur ef þið eruð í stjórn. Það eruð þið, sem látið ykkur nægja krókódílstár og tilfinningavellu ef þið eruð í stjórnarandstöðu. Lítilmagnar sem þið eruð í þessum málum. Það er ömurlegt lánleysi okkar gamla fólksins og öryrkjanna að hafa ykkur í forsvari. Eða er það kannski lánleysi þjóðarinnar í heild að hafa trúað ykkur lítilmögnunum fyrir öllu þessu valdi?`` Herra forseti. Þetta voru orð Þorgeirs Þorgeirsonar rithöfundar og ég beygi mig undir þau. Ég skil tilfinningarnar sem að baki liggja og ég deili þeim með rithöfundinum. Ég minni á það, herra forseti, um leið og ég geri þessi orð Þorgeirs Þorgeirsonar að lokaorðum ræðu minnar, að að öllum líkindum eru 80% þjóðarinnar ósátt við framgöngu ríkisstjórnarinnar í þessu máli.

Herra forseti. Búið er að ræða oft og mikið um dómsniðurstöðu Hæstaréttar sem við í stjórnarandstöðunni viljum virða. Við teljum að frá 1. jan. á þessu ári hefði átt að greiða öryrkjum í hjúskap heildarupphæð upp á 51 þús. kr. óháð tekjum maka. Stjórnarliðar hafa hins vegar ákveðið að 43 þús. kr. sé upphæðin sem öryrkjar eigi rétt á óháð tekjum maka. Engin sérstök rök eru færð fram hjá stjórnarliðum fyrir þessari skerðingu upp á 7.500 kr. Sú tala virðist dregin upp úr hatti. Lækkun tekjutryggingar niður í 25 þús. kr. er bara svo hentug tala. Annar rökstuðningur hefur ekki komið fram. Stjórnarandstaðan er þeirrar skoðunar að greiða beri út samkvæmt hæstaréttardómi og rétt sé að gera skýr skil milli framtíðar og fortíðar í þessum málum. Í 72. gr. stjórnarskrárinnar segir m.a. að eignarrétturinn sé friðhelgur. Það stendur í þessari bók sem inniheldur stjórnarskrá lýðveldisins. Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson dró það fram í umræðum í gærkvöldi að öll afturvirkni í frv. ríkisstjórnarinnar væri eignaupptaka og gengi gegn 72. gr. stjórnarskrárinnar þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Eignarrétturinn er friðhelgur. Engan má skylda til að láta af hendi eign sína nema almenningsþörf krefji. Þarf til þess lagafyrirmæli og komi fullt verð fyrir.`` Þegar hæstaréttardómur um málið kveður á um að ólögleg skerðing hafi verið viðhöfð, í þessu tilfelli öryrkja í hjúskap, og þar sem um peningagreiðslu er að ræða, þ.e. tekjutryggingu öryrkja, þá hefur öryrkjum verið dæmt að þeir sem málið varðar eigi inni eign eftir niðurstöðu hæstaréttardómsins. Þeir eiga eign inni hjá ríkinu, í þessu tilviki peningaupphæð, misháa eftir stöðu öryrkjans og með hliðsjón af þeim tíma sem hæstaréttardómurinn tekur til. Þessi eignarréttur er friðhelgur skv. 72. gr. stjórnarskrá lýðveldisins. Hann má ekki skerða. Nú á að lögfesta að skerðingarákvæði verði afturvirk. Það á að lögfesta með frv. ríkisstjórnarinnar að skerðingarákvæði verði afturvirk. Það á sem sagt að ganga á þennan eignarrétt. Í skýringum Hæstaréttar segir m.a. að ,,skylt sé að tryggja að lögum rétt sérhvers einstaklings til að minnsta kosti einhverrar lágmarksframfærslu``. Eftir hverju? Jú, ,,eftir fyrir fram gefnu skipulagi, sem ákveðið sé á málefnalegan hátt``. Ég tel að Hæstiréttur leggi með þessum orðum áherslu á og gefi viðvörun um að dæmdar bætur séu eignarréttindi í skilningi 72. gr. stjórnarskrárinnar og skilyrði sé að öll takmörkun sé eftir fyrir fram gefnu skipulagi og geti ekki virkað aftur fyrir sig. Ég held að Hæstiréttur sé að vara við því að það sé búið að dæma öryrkjum eignarréttindi og þau verði ekki skert afturvirkt. Slíkt mætti aðeins með fyrir fram gefnu skipulagi. Þannig má ljóst vera að öll afturvirkni er skerðing, upptaka á eign sem öryrkjum hafi verið dæmd í þessu máli. Í ljósi þessarar niðurstöðu sem ég hef komist að, m.a. út frá málflutningi hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar hér í gær --- ég hef ekki heyrt nein andmæli stjórnarliða við þeim málflutningi --- og einnig þess sem ég vitnaði til, að eftir fyrir fram gefnu skipulagi skuli unnið, vil ég í lokin spyrja þá lögfræðinga í stjórnarliðinu, sem sumir þingmenn stjórnarliða hafa byggt afstöðu sína og sannfæringu á, hvort þeir telji að dæmdar peningabætur séu eign þeirra öryrkja sem málið varðar eða hvort skerða megi þessa eign þrátt fyrir ákvæði 72. gr. stjórnarskrárinnar um að eignarrétturinn sé friðhelgur. Ég beini þessari spurningu til löglærðra manna í stjórnarflokkunum. Þeir hafa verið nefndir til sögunnar í ræðum hv. þm. stjórnarflokkanna. Þeir hafa lýst því yfir að vegna þess hve margir löglærðir í stjórnarflokkunum hafi túlkað dóminn svo samræmdist frv. þá standi þeir í þeirri meiningu að þeir væru ekki að festa í lög nein ákvæði sem stangist á við ákvæði stjórnarskrárinnar. Ég er ósammála því. Verði þetta fest í lög þá tel ég brotið á eignarréttarákvæðum. Ef engir löglærðir stjórnarliðar eru við þessa umræðu á Alþingi þá væri mér svo sem þægð í því að hlýða á rök og skýringar þeirra sem ekki eru löglærðir í stjórnarliðinu fyrir því að peningabætur sem öryrkjum hafa verið dæmdar séu ekki eign þeirra og þær megi skerða þrátt fyrir 72. gr. stjórnarskrárinnar. Ég óska eftir rökum gegn þessum rökum mínum.

Herra forseti. Þessi umræða er farin að snúast eftir einkennilegum áttum. Þetta er í fyrsta skipti frá því að ég kom til setu á hinu háa Alþingi sem nokkur ríkisstjórn hefur haft svo vonda samvisku, svo nagandi efa um að málið sem hún flytur sé í raun nægilega gott og standist stjórnarskrána, að hún fari þá leið að óska eftir sérstöku heilbrigðisvottorði frá Hæstarétti Íslands. Með öðrum orðum, herra forseti: Röksemdir okkar í stjórnarandstöðunni hrína svo á stjórnarliðinu að það er farið að efast um að háttsemi þess í þessum sölum standist stjórnarskrána. Til að reyna að fá eins konar löggilt heilbrigðisvottorð er farin sú leið að skrifa til vildarvina í forsetadæmi Hæstaréttar og biðja um svar. Ég hef ekki áður orðið þess áskynja að ríkisstjórnin sé svo hrædd um eigin verk, svo hrædd við vilja fólksins og jafnviss um að hún sé e.t.v. að gera rangt. Herra forseti. Það sem hér gerðist í kvöld er algerlega óþekkt í þeim löndum sem við höfum borið okkur saman við. Ég hlýt auðvitað að vekja eftirtekt á því, herra forseti, að bréfið sem hæstv. forseti las upp áðan frá forseta Hæstaréttar er algert einsdæmi. Ég veit engin dæmi þess að löggjafarvaldið hafi með slíkum hætti reynt að fá fram úrskurð hjá dómstólum landsins um hvað þeir væru í reynd að segja. Í þessu máli skiptir miklu, herra forseti, að það er ekki Hæstiréttur sem skrifar þetta bréf. Það er forseti Hæstaréttar og það verður að gera skýran greinarmun á honum og Hæstarétti sjálfum. Ég vek athygli á því að sá sem skrifar þetta bréf er einn þeirra sem voru ósammála, í séráliti sem skilað var af tvímenningum í Hæstarétti, meiri hluta Hæstaréttar. Þarf það þá að koma einhverjum á óvart, herra forseti, að sá maður haldi áfram fast við þá skoðun sem hann hefur áður rökstutt á tveimur blaðsíðum og segi að sú aðferð sem hér sé viðhöfð brjóti ekki í bága við stjórnarskrána? Að sjálfsögðu ekki. Forseti Hæstaréttar væri haldinn tvíhyggju ef hann ætti á einum mánuði að skipta um skoðun því að ef forseti Hæstaréttar hefði komist að annarri niðurstöðu í þessu bréfi, þá hlyti maðurinn að vera ,,schizophren``, þá hlyti hann að hafa skipt um skoðun á þessum fjórum vikum sem liðnar eru frá því að hann sendi frá sér sérálitið. Þetta þarf því engum að koma á óvart, herra forseti. Það sem kemur hins vegar á óvart er að bréfið er sent í dag til forseta Hæstaréttar sem hefur tekið skýlausa afstöðu gegn meiri hlutanum og svarið kemur í dag. Ég hlýt sem einn af þeim sem fara með löggjafarvaldið að spyrja: Var haldinn fundur með dómurum Hæstaréttar um þetta mál? Nú ber svo vel í veiði að hæstv. forsrh. er kominn hér í gættina. Hann gæti e.t.v. upplýst okkur um það hvort þetta bréf var sent með samþykki, vitund og vilja allra dómara Hæstaréttar.  Hitt er ljóst, herra forseti, að ég tel, eins og þetta horfir við mér, að bréf Garðars Gíslasonar, forseta Hæstaréttar, staðfesti í reynd endanlega að það er réttur skilningur hjá stjórnarandstöðunni að dómur Hæstaréttar feli í sér að öryrki í sambúð hafi lögvarinn rétt til að fá úr opinberum sjóðum 51 þús. kr., ekki 43 þús. eins og stjórnarliðið heldur fram, heldur hafi hann lögvarinn rétt til að fá úr opinberum sjóðum 51 þús. kr. Í bréfinu segir, með leyfi forseta: ,,Í dóminum var aðeins tekin afstaða til þess, hvort slík tekjutenging eins og nú er mælt fyrir um í lögum sé andstæð stjórnarskránni. Svo var talið vera.`` Að mati forseta Hæstaréttar er sem sagt talið andstætt stjórnarskránni að beita tekjutengingu sem skerðir þennan lágmarksrétt til 51 þús. kr. Það má því ekki hafa minni tekjutryggingu en 33 þús. kr. miðað við að grunnörorkulífeyrir sé 18 þús. kr. Það má ekki hafa tekjutryggingu minni en 33 þús. til þess að ná upp í þessa upphæð. Herra forseti. Ég tel vegna þessa að bréf forseta Hæstaréttar styðji það sem við höfum sagt allan tímann. Hins vegar vil ég að það komi skýrt fram að það eru kannski ekki svo veigamikil rök með máli okkar vegna þess að hér er auðvitað um að ræða mann sem tók afstöðu með minni hlutanum. Ég rifja samt upp að ég hef áður í ræðum mínum sýnt fram á að sérálit minni hlutans felur að mínu viti í sér margar staðfestingar á því að skilningur okkar á dómi Hæstaréttar hafi verið réttur. Ég verð þó að segja, herra forseti, að það er dæmalaust að bréf af þessu tagi skulu koma hingað inn í umræðu sem þessa. Það hefur enga þýðingu. Þó að ég telji að það styðji málstað okkar vil ég samt vera svo vinsamlegur gagnvart stjórnarliðinu að taka fram að ég tel að bréfið hafi enga þýðingu. Það er auðvitað lykilatriði að löggjafarvaldið fái tóm til þess að ljúka verki sínu án afskipta dómsvaldsins sem hugsanlega þarf að fjalla aftur um þetta mál, jafnvel í náinni framtíð. Það held ég, herra forseti, að sé lykilatriði sem vert er að hafa í huga. Að þessu bréfi frátöldu, herra forseti, vil ég nefna þrennt sem ég get ekki sætt mig við í frv. þó það hafi komið fram áður. Í fyrsta lagi tel ég ekki heimilt, og ég er andvígur því eftir dóm Hæstaréttar, að menn lækki þá upphæð sem við teljum að sé í reynd lögvarinn réttur einstaklingsins við þessar aðstæður til að fá greitt úr opinberum sjóðum úr 51 þús. kr. niður í 43 þús. kr. Ég er andvígur því eins og hér hefur margoft komið fram. Ég tel í öðru lagi, herra forseti, að sú regla sem notuð er til þess að fyrna kröfur öryrkja samkvæmt frv. sé röng. Ég tel að hún sé a.m.k. siðferðilega röng, herra forseti. Það hefur áður komið fram í máli okkar sem hér höfum talað af hálfu stjórnarandstöðunnar að við álítum siðferðilega rangt að fyrna mannréttindabrot. Það er alveg ljóst að dómur Hæstaréttar gekk út á að brotið hefði verið gegn mannréttindum öryrkja og við teljum að slík brot fyrnist ekki. Og við teljum að ríkisstjórnin hefði átt að sýna þann siðferðilega styrk að lýsa því yfir af eigin hvötum, að eigin frumkvæði, að hún hygðist greiða öryrkjum sjö ár aftur í tímann. Í þriðja lagi, herra forseti, er ljóst að þetta frv. felur í sér afturvirkni sem ekki er hægt að fallast á. Dómur Hæstaréttar felur í reynd í sér að ríkið hafi með ólögmætum hætti tekið af öryrkjum fémæti aftur í tímann. Auðvitað sjá allir hugsandi menn að eftir þennan dóm verður ríkið að greiða þessa peninga til baka. Þá ber svo við að nota á ný lög þar sem er að finna nýjar skerðingar við útreikning á hluta kröfunnar. Þetta, herra forseti, tel ég í reynd ekki fela í sér neitt annað en upptöku á eignum viðkomandi einstaklinga. Þegar dómurinn fellur verður til krafa sem byggist á því að sannað þyki að ríkið hafi ekki staðið í skilum við tiltekna einstaklinga í fortíðinni. Þegar ríkið svarar með því að gera upp þessa kröfu á grundvelli afturvirkra laga þar sem nýjar skerðingar eru lagðar til grundvallar við útreikning krafnanna þá get ég ekki skilið þetta öðruvísi en svo að ríkið sé í reynd að beita lögum afturvirkt til að lækka kröfuna sem menn fengu dæmda. Ríkið er þar með að minnka réttindi þessa fólks og taka upp eignir viðkomandi einstaklinga. Mér virðist þannig skýrt að ríkið beiti þá afturvirkum lögum til eignaupptöku því að mér sýnist þetta ekki neitt annað. Þá spyr maður auðvitað líka: Hvað segir stjórnarskráin um það? Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson svaraði því ákaflega vel í ræðu sinni í gær. Mér skilst, herra forseti, að hér sé lögum beitt afturvirkt til að lækka þær kröfur sem Hæstiréttur hefur í reynd dæmt öryrkjum. Ég verð að segja að ég get ekki annað en mótmælt þeim aðförum. Þær eru hins vegar í stíl við allt annað sem hefur gerst í þessu máli, herra forseti. Ríkið hefur ítrekað komið fram af ótrúlega mikilli hörku gagnvart öryrkjum. Við sjáum þegar dómurinn fellur að þá rís strax ágreiningur á milli Öryrkjabandalagsins og ríkisstjórnarinnar um hvernig beri að túlka þennan dóm. Þá er skipuð nefnd, einhliða nefnd þar sem enginn úr hópi sigurvegaranna fær að vera með, þar sem aðeins fulltrúar ríkisvaldsins eru með. Formaður nefndarinnar, Jón Steinar Gunnlaugsson, hafði deginum áður lýst yfir skilningi sínum á dómi Hæstaréttar, sama skilningi og ríkisstjórnin vildi og þveröfugt við túlkun Öryrkjabandalagsins. Herra forseti. Eitt hefur komið gott út úr þessu máli. Við höfum í þessari umræðu frétt af því hjá hæstv. ráðherrum og hv. þm. stjórnarliðsins að þeim finnist tími til þess kominn að gera átak til að bæta kjör öryrkja. Þar erum við sammála. Nú held ég, herra forseti, að það liggi beint við að við sem erum í stjórnarandstöðu bjóðum fram starfskrafta okkar, tíma og atgervi til að aðstoða stjórnarliðið við að bæta kjör öryrkja. Sá vilji hefur oft komið fram í þessari umræðu og það finnst mér ákaflega jákvætt, herra forseti. Ég tel að umræðan hafi orðið til að gerbreyta viðhorfum stjórnarliðsins til kjara öryrkja og það er ákaflega gott. Ég segi, herra forseti: Nú er komið að því að ríkisstjórnin láti verkin tala í því máli. Nú er komið að því að staðið verði við þau loforð að áður en þessi þingvetur er úti liggi fyrir lagafrv. sem uppfylli þær væntingar sem yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar í þessum umræðum hafa vakið hjá öryrkjum.

Herra forseti. Fyrir utan hina dæmalausu og óvenjulegu persónuárás hv. þm. á forseta Hæstaréttar, sem er afar óvenjuleg í þingsögunni, þá beindi hann til mín spurningum um það hvort ég vissi hvort fundir hefðu verið haldnir í Hæstarétti út af þessu tilefni og þessu bréfi. Ég hef ekki hugmynd um það. Það er forsætisnefnd þingsins sem biður um svar Hæstaréttar. Það er að vonum að forsætisnefnd þingsins geri það vegna þess að hér hefur því verið haldið fram að menn væru að fremja stjórnarskrárbrot ef þeir túlkuðu lög eða frv. með þeim hætti að tekjutrygging örorkulífeyrisþega í hjúskap væri að einhverju leyti bundin við tekjur maka hans. Í því fólust hinar stóru ásakanir um stjórnarskrárbrot. Hæstiréttur svarar því að svo sé ekki. 

Þarf ekki að fá Jón Steinar til að túlka þetta aftur?

Þessi hv. þm. er nú þannig að menn máttu ekki tala saman tveir hér, þá reigði hann sig allan en hér er sífellt talað fram í. Ég hef fengið mörg bréf frá Hæstarétti í gegnum tíðina af ýmsum ástæðum sem forsrh. Það er jafnan skrifað undir þau af hálfu forseta Hæstaréttar og þá auðvitað í umboði Hæstaréttar. Það mikið veit ég um lögfræði að svona bréf er ekki sent nema Hæstiréttur eða a.m.k. meiri hluti Hæstaréttar standi á bak við það.

Hæstv. forseti. Hæstv. forsrh. kemur hingað og ásakar mig fyrir að hafa farið með köpuryrði í garð forseta Hæstaréttar.

Nei, árás.

Það eina sem ég sagði um forseta Hæstaréttar sem hægt væri að túlka persónulega er að ég sagði að hann væri vildarvinur ríkisstjórnarinnar. Hingað til hefur það frekar þótt jákvætt í munni ríkisstjórnarinnar. Það sem skiptir máli í þessu er að fram kom hjá hæstv. forsrh. að honum væri ekki kunnugt um að aðrir dómarar í Hæstrétti væru samþykkir þessu bréfi. Það kemur fram að honum er ekki kunnugt um að haldinn hafi verið dómarafundur. Ég spyr þá, herra forseti: Ef þetta bréf á að verða gagn sem á að taka mark á, er þá ekki rétt að fresta þessari umræðu og fá úr því skorið hvort þetta bréf er sent með fullum vilja alls Hæstaréttar? Það hlýtur að skipta máli, herra forseti, ef hæstv. forsrh. og ef ríkisstjórnin ætla að leggja fram þetta dæmalausa plagg sem þýðingarmikið gagn í málinu. Það hefur komið fram af hálfu margra þeirra sem talað hafa hér í kvöld, m.a. hv. þm. Kristjáns Pálssonar, að þetta bréf skipti öllu máli. Ég held því hins vegar fram að þetta bréf skipti engu máli. Það eina sem hægt er að lesa úr þessu bréfi er staðfesting á því að skilningur okkar í stjórnarandstöðunni er réttur. Það kemur mér ekki á óvart vegna þess að ég hef leitt að því rök að sérálit tvímenninganna í minni hluta í Hæstarétti feli í sér margar setningar og niðurlagsorð sem ekki er hægt að túlka öðruvísi en stuðning við okkar skilning, herra forseti. Það sem skiptir máli og hlýtur að vera eitt af því sem menn þurfa að velta fyrir sér í framhaldinu er að hér er dómsvaldið í reynd að gera tilraun til að hafa afskipti af meðferð okkar, hins háa Alþingis, á þessu máli þó það kunni innan tíðar að koma aftur til kasta dómstólanna. Eru hlutirnir þá ekki komnir á haus, herra forseti?

Herra forseti. Þetta er alveg ótrúleg óskammfeilni sem hv. þm. sýnir. Hann segir að dómstóllinn sé að reyna að fara inn á svið Alþingis. Dómstóllinn er að svara bréfi, beiðni frá forsætisnefnd Alþingis, nefnd sem er í forsvari fyrir þingið út á við. Dómstóllinn hefur ekkert frumkvæði að þessu máli eins og þessi bréf bera með sér. Það að mér sé ekki kunnugt um hvort Hæstiréttur fundar eða ekki frekar en hv. þm. sannar ekkert um það hvort rétturinn hafi haldið fund eða ekki.  Hv. þm. bætir því síðan við, eftir að hafa ráðist með svívirðingum á forseta Hæstaréttar sem er afar óvenjulegt, gengur í stólinn á nýjan leik og segir: Ég sagði bara að forseti Hæstaréttar væri að ganga erinda vina sinna. Ég sagði það bara og það þykir nú bara fínt, sagði þessi hv. þm. Ég veit ekki á hvaða plani þessi hv. þm. er en hann er á mjög lágu plani hvar sem það liggur.

Herra forseti. Hæstv. forsrh. verður tvísaga. Hann kom hér í seinna andsvari sínu og sagði að auðvitað væri þetta sent með stuðningi meiri hluta Hæstaréttar. Í fyrra andsvari sínu sagði hæstv. forsrh. að hann vissi ekkert um hvort þetta væri sent með vitund eða vilja dómsins.

Ég sagði að ...

Ég held hins vegar, herra forseti, að ef stjórnarliðið og hæstv. forsrh. ætla að nota þetta plagg sem þýðingarmikið gagn í umræðunni, þá þurfi auðvitað að liggja ljóst fyrir hvort þetta bréf er sent með vitund Hæstaréttar alls. Ef það er ekki þá er alveg ljóst að bréfið skiptir engu máli. Ég vil ítreka það, herra forseti, og það er ég viss um að lagaspekingar úr háskólanum hljóta að staðfesta, að það er auðvitað viðurhlutamikið þegar dómstólarnir, fyrir atbeina forseta Hæstaréttar, hlutast með þessum hætti til um verk löggjafarvaldsins í tilteknu máli sem allt bendir til að komi aftur inn á borð dómstólanna innan skamms tíma. Það hlýtur að vera mál sem menn þurfa að skoða frekar og mig grunar að þetta bréf eigi eftir að draga langan slóða.

Herra forseti. Allt orkar tvímælis þá gert er og sagt er. Það sama á við um bætur í hvaða formi sem þær eru. Þær geta orkað tvímælis þó að því miður sé reyndin oft sú að bæturnar verði minni en meiri í flestum tilvikum í bótakerfi okkar. Ég vil byrja á því, hæstv. forseti, að þakka forsætisnefnd Alþingis fyrir það frumkvæði að leita álits, túlkunar Hæstaréttar Íslands á deilumáli sem hér hefur staðið um lögfræðilega túlkun dómsins, á deilumál sem hefur staðið hér dögum saman og hefur allt snúist um það númer eitt, tvö, þrjú, fjögur og fimm, að ekki mætti skerða tekjur með þeim hætti sem gert er í því máli sem við erum að vinna með. Ég mun síðar í máli mínu koma að þeim bréfum sem hafa gengið í dag milli Alþingis og Hæstaréttar og m.a. vekja athygli á því að svar forseta Hæstaréttar gengur lengra en spurt er um í bréfi forsætisnefndar Alþingis.

Forseti vill beina eindregnum tilmælum til þingmanna og hæstv. ráðherra að gefa hljóð í salnum. Það er allt of mikill kliður í salnum.

Það er líka ástæða til þess að velta upp spurningunni: Ef hæstv. forseti Alþingis svarar bréfi fyrir hönd Alþingis, fyrir hvern er hann að svara bréfinu? Hann er að svara fyrir hönd Alþingis Íslendinga. Hann er ekki að svara fyrir eigin persónu eða hluta þingmanna, hann svarar fyrir hönd Alþingis. Nákvæmlega sama á við um forseta Hæstaréttar sem svarar bréfi sem berst til réttarins. Forseti Hæstaréttar er talsmaður Hæstaréttar Íslands í heild. Það er ótrúlegt að svona málfundaæfingar séu teknar upp á Alþingi Íslendinga en kemur þó ekki að óvörum vegna þess að umræður stjórnarandstöðunnar, umræður Samfylkingarinnar, vinstri grænna og frjálslyndra --- ég var að velta því fyrir mér, herra forseti, hvort ég ætti að segja björgunarbáts Sverris Hermannssonar en auðvitað er réttara að segja frjálslyndra --- hafa byggst á því ...

Er virðulegt að ávarpa þingmann með þessum hætti?

Ja, ég veit ekki betur en að hv. þm. hafi komið Sverri Hermannssyni inn á þing.

Ég held nú að þú ættir að hætta þessu.

Ég bíð bara þangað til hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hefur lokið máli sínu og þá held ég áfram. 
            

Forseti vill beina þeim tilmælum til hv. þm. en einnig gesta okkar að hafa hljóð í salnum. Ræðumanni skal sýna þá virðingu að hann fái að flytja mál sitt. Við hlustum öll.

Stjórnarandstaðan hefur túlkað dóm Hæstaréttar eins og málfundaæfingu en ekki dóm Hæstaréttar Íslands. Stjórnarandstaðan hefur látið hjá líða í allri umræðunni að skilgreina orðalag dómsins eins og vera ber. Hún hefur til að mynda lagt höfuðkapp á að sleppa orðalaginu að ekki megi skerða tekjutryggingar eða tekjur í tryggingakerfi ,,á þann hátt`` sem gert hafi verið. Þetta gefur ákveðna vísbendingu um heimild til lagasetningar, svo sem forseti Hæstaréttar hefur staðfest með bréfi sínu í dag til forsn. Alþingis. Margra daga deilumáli og málflutningi stjórnarandstöðunnar er því í rauninni lokið með þessari niðurstöðu og ætti hv. stjórnarandstaða að fagna því að skorið er á skorinorðan hátt úr um deiluatriði sem hér hefur verið fjallað um. Ég ætla að rekja nokkur atriði í gangi þessa máls, hvernig menn hafa þyrlað upp moldviðri, þyrlað upp misskilningi, farið með ósannindi og skapað tortryggni og gefið falsvonir. Strax þegar dómurinn lá fyrir byrjuðu allmargir fjölmiðlar að túlka dóminn með það að markmiði að selja fréttir í stað þess að segja fréttir, ekki til að túlka það sem er rétt og sanngjarnt og eðlilegt heldur það sem skapaði slúður, óvissu og óöryggi í alla staði, ekki síst hjá þeim sem áttu um sárt að binda í því máli sem við höfum orðið að fjalla um á löggjafarþingi þjóðarinnar. Stjórnarandstaðan féll í þá gryfju að taka undir þær slúðurfréttir sem óðu fram í fjölmiðlum án þess að spilin væru lögð á borðið með eðlilegum skýringum. --- Ég bíð, herra forseti, eftir að fundi ljúki hjá þingmönnum.

Gerðu svo vel.


             Það eru ekki bara stjórnarandstöðuþingmenn sem féllu í þá gildru að ráðast fram á völlinn með blaðri og fullyrðingum út og suður án þess að hafa kynnt sér málavexti því ekki fór á milli mála að margir tóku til máls án þess að hafa kynnt sér málavexti. Það voru líka ákveðin félagasamtök í landinu sem féllu í sömu gildru því að ef maður tekur eðlilega málsmeðferð í slíkum deilumálum, ef maður tekur það sem fólk hlýtur að miða út frá almennu brjóstviti og sanngirni, er þá eðlilegt þegar upp kemur deilumál sem þetta í kjölfar dóms Hæstaréttar að fulltrúar opinberra starfsmanna, að fulltrúar starfsgreinasambanda, að fulltrúar stjórnmálaflokka komi til sérstakra funda á skrifstofum Öryrkjabandalagsins til að leggja á ráðin og smíða efni í stakk sem var ekki fyrir hendi? Ég ber fulla virðingu fyrir Öryrkjabandalaginu og þeim verkefnum sem það þarf að vinna að. Ég hef lengi fylgst með því og stundum fengið tækifæri til að koma að málum þar og alltaf verið boðinn og búinn þegar eftir því hefur verið leitað eins og líklega flestir sem eru kallaðir til í þeim efnum sem öðrum þar sem um er að ræða jafningja í samfélaginu. Þetta er óeðlilegt. Það er af þessu einföld en sterk pólitísk lykt og þessi verkefni eiga að vera hafin yfir pólitíska teygju og pólitískan fyrirslátt eins og hefur verið tíðkaður á hv. Alþingi undanfarna daga. Í málflutningi stjórnarandstæðinga hefur fyrst og fremst verið miðað við mygling. Ótrúlega mikill myglingur hefur verið í orðagjálfri stjórnarandstöðunnar í öllu þessu máli. 

Hundslappadrífa er það kallað fyrir norðan.

Hundslappadrífa. Það er eitt sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon á kannski sameiginlegt með íslenska hundinum sem er dásamleg skepna eins og hæstv. landbrh. hefur sagt. En hann geltir og er þess vegna ekki brúklegur til hluta. Það er nákvæmlega það sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon er alltaf að gera á Alþingi. Hann er gjammandi fram í sýknt og heilagt, vælandi yfir því að menn séu ekki viðstaddir og svo þegar á að sækja þá, þá vælir hann líka. Þetta er einstakur stíll hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni sem er sífellt að kvarta yfir félögum sínum að þeir séu ekki að vinna vinnuna sína en hann sé að sjálfsögðu að gera það.

Um hvað er ræðan?

Nú heldur hv. þm. áfram að gelta eins og íslenski hundurinn.

Hvaða mál er á dagskrá?

Myglingurinn er vondur í fararnesti fyrir menn sem ætla að flytja mál af öryggi og sanngirni. Túlkun lögfræðinga, sem er nú auðveld eftir að Hæstiréttur hefur greitt úr aðal\-álitamálinu, hefur verið til útúrsnúnings út og suður og ýmist notið eftir því sem hentaði stjórnarandstæðingum eða ekki. Ekkert jafnvægi er í þeim málflutningi. En því miður hefur líka komið víðar fram ójafnvægi í þessu máli. Til að mynda voru leið mistök að mínu mati hjá forustumönnum Öryrkjabandalagsins að kalla alla öryrkja til Tryggingastofnunar og heimta greiðslurnar, sem var búið að skerða hjá þeim, vegna þess að þetta voru falsvonir. Því getur enginn á móti mælt og allir vita að dómur Hæstaréttar fjallaði í raun aðeins um hluta öryrkja. Kannski fjallaði dómurinn um um það bil 10% af öryrkjum, hann fjallaði því miður um þá sem hafa meiri tekjur en flestir aðrir úr þeim stóra hópi. Hvaða glóra var í því að senda bótaþega á vettvang þar sem þeir áttu ekki von á neinu? Hvaða vinnubrögð eru það hjá forustumönnum í alvörufélagssamtökum sem skipta miklu máli í þjóðfélagi okkar? Þetta er ekki bara dónaskapur, þetta er trúnaðarbrestur. Ef maður segir það nákvæmlega eins og maður hlýtur að meina, a.m.k. ég fyrir hönd þeirra mörgu öryrkja sem ég þekki, virði og þykir vænt um. Ég þoli ekki svona vinnubrögð. Það er best að segja hlutina eins og þeir eru og vera ekkert að pukra með það eða gefa einhverjar falsvonir, síst af öllu í ljósi pólitískra þreifinga. Samfylkingin og vinstri grænir túlkuðu dóm Hæstaréttar sem ákvörðun um skipbrot jafnaðarmennskunnar, að ekki væri heimilt að tekjutengja bætur. Fyrirkomulag sem hefur tíðkast alls staðar Norðurlöndum um áratuga skeið, í flestum löndum Evrópu og öllum þeim löndum sem við erum að miða okkur við í sterku velferðarkerfi. Þeir túlkuðu það þannig en nú hefur Hæstiréttur sjálfur tekið af skarið og þökk sé fyrirhyggju forsn. Alþingis að koma í veg fyrir að hægt verði lengur að etja saman Hæstarétti Íslands og Alþingi. Það hefur Hæstiréttur gert með bréfi í dag. Það er ekkert skrýtið þó að hnussi, púi og fussi í hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni. Búkhljóð eru styrkur hans en fegurri mættu þau vera.

Þetta er tímamótaræða.

Jafnvel þó ekki væri nema í litlu lagi eins og Þykkvabæjarrokki.

Forseti vill enn og aftur áminna hv. þm. en ekki síður okkar ágætu gesti á pöllunum um að hafa algert hljóð þegar ræðumenn flytja mál sitt.


             Herra forseti. Ég virði það alveg við hv. stjórnarandstöðu að henni þykir sárt og illt að sitja undir þeirri framsetningu sem hér er enda þolir hún hana illa og klæjar mikið.

Þú ert svo öflugur.

Stjórnarandstaðan þolir nefnilega illa hispursleysi og síst af öllu blákaldan sannleikann eins og verið sé að spúla dekkið á vertíðarbát en það er verið að gera núna í þessum málum. Herra forseti. Ég reikna með því að það verði bætt við ræðutíma minn því að það eru svo margir þingmenn búnir að grípa inn í ræðu mína.

Forseti vill benda hv. þm. á að hér er ótakmarkaður ræðutími.

Já, en eilífðin er endalaus. Það var sorglegt að verða vitni að því hvað Samfylkingin og vinstri grænir voru þreklitlir gagnvart því sem við héldum margir að væru hugsjónir þeirra. Ótrúlega þreklitlir að túlka niðurstöður Hæstaréttar Íslands þannig að nú skyldi jafnaðarmennskunni fleygt fyrir borð, nú skyldu menn ekki hugsa um náungann, nú skyldu menn ekki hafa möguleika á því að tekjujafna, skattleggja og forgangsraða og reyna að taka tillit til hluta. Það kom verulega á óvart. Ég verð að viðurkenna að kannski var til of mikils mælst en þó hafði ég þetta traust á hv. ágætum félögum mínum á Alþingi. Um hvað snýst þetta mál í hnotskurn? Hvar byrjar peningadæmið sem við erum að ræða um? Það byrjar við 185 þús. kr. tekjur maka eða hjóna eða sambýlisfólks, 185 þús. kr. Þar byrjar skerðingin. Þar varðar fyrst dóm Hæstaréttar, þar sem sá er býr við örorkubætur hefur 51 þús. kr. en makinn 135 þús. kr. á mánuði. Það er óbreytt, þar er engin skerðing, 185 þús. kr. Eftir þá tölu byrjar skerðingin. Ef við tökum dæmi um einstakling sem hefur 150 þús. kr. á móti maka sínum sem er með örorkubætur, þannig að heildartekjurnar séu 195 þús. kr., þá er skerðingin 6 þús. kr. Ef heildartekjurnar eru komnar upp í 203 þús. kr., þá er skerðingin 8 þús. kr. Ef heildartekjurnar eru komnar upp í 343 þús. kr., er ekki meiri skerðing. Ef tekjurnar eru komnar upp í hærri tölur skiptir það heldur ekki máli. Um þetta snýst málið. Um aðra var ekki fjallað og það er óumdeilt, um aðra var ekki fjallað í dómi Hæstaréttar og dómur Hæstaréttar varðar bætur, hæstu tölu sem um getur í sögu lýðveldisins, um 1 milljarð. Það er afdráttarlaus dómur sem þó hefur verið deilt um lögfræðilega og tæknilega á Alþingi eins og menn vita og svo hljóp vindurinn úr stjórnarandstöðunni í dag með því að Hæstiréttur leyfði sér að segja hvað hann meinti. Það var þá orðin höfuðsynd. Ég býst við að þegar á reyndi mundi engin ríkisstjórn Íslands vilja sleppa þeim rétti að geta tryggt framgang mála með tekjujöfnun, engin ríkisstjórn Íslands þegar á reyndi. Allt sem menn hafa sagt í þeim efnum er sýndarmennska, er hráskinnsháttur, myglingur. Svo einfalt er það. Það er illt þegar menn búa til stöðu sem má flokka að mörgu leyti undir hálfgert móðursýkiskast. Við Íslendingar erum fljótir til að æsa okkur upp og gera úlfalda úr mýflugu og við búum við þann veikleika í eðli okkar, a.m.k. ættu þeir sem eru í forsvari fyrir fjölmiðla, stjórnmálabaráttu og félagasamtök að búa við jafnvægi sem tryggði að svona staða fyki ekki upp eins og flensa sem flæðir yfir landið. Málflutningur á fölskum forsendum. Maður á að reiðast því þegar manni er sagt ósatt og það á að gagnrýna. Ekki á að hlusta á þann sem er að tala nákvæmlega eins og hann heldur að maður vilji að hann tali ef einhver grunur er um að hann sé ekki að fara með rétt mál. Þetta hafa sumir hv. þm. kappkostað að gera og verið að nudda sér upp í hópa sem hér um ræðir, hópa sem eiga við skerta starfsorku að búa af ýmsum ástæðum og þurfa þess vegna að taka bætur sem þjóðfélagið sameinast um að veita, bætur sem því miður hafa löngum verið og eru allt of litlar þegar á heildina er litið. Það er engin spurning. Sem betur fer er unnið af hálfu hæstv. ríkisstjórnar að endurskoðun tryggingalaga og vonandi koma þar leiðréttingar eins og oft hafa komið í endurskoðun ríkisstjórna af því tagi. En ekki þýðir að vera með einhverjar jólagjafir á vitlausum tíma og síst af öllu eins og stjórnarandstaðan hefur verið með, jólagjafir þar sem ekkert er í pökkunum. Hverju svarar fólk þegar það er spurt: Ert þú á móti fólki eða með? Ætli það sé ekki með fólki. Hverju svarar fólk þegar það er spurt: Ert þú á móti öryrkjum eða með öryrkjum? Ætli það svari ekki að öllu jöfnu með öryrkjum  Þegar ráðist er til að mynda á hæstv. forsrh. og reynt að gera hann að óvini þeirra sem þurfa að leita bóta og eiga um sárt að binda, sem er ótrúlega ósvífinn málflutningur, þá leggjast menn lægst í hlutunum því að auðvitað er ríkisstjórn Íslands að vinna að framgangi allra góðra mála á landinu. En hún þarf líka að bera ábyrgð á því að tryggja eins mikinn jöfnuð og hægt er í framgangi allra mála. Hún verður að þora að forgangsraða. Hún verður að þora að taka á málum hvort sem það heyrir til vinsælda eða óvinsælda. Og jafnvel nú þegar niðurstaða Hæstaréttar Íslands liggur fyrir þar sem bætur ákveðins hóps öryrkja hækka úr 18 þús. kr. í 43 þús., þá er það kölluð svívirðileg árás. Hvar eru menn staddir í hinu pólitíska litrófi? Hvar eru hugsjónir jafnaðarmanna? Jú, þeim hefur skolað út um lensopið. Þeim hefur skolað út um lensopið og þær eru farnar út með grútnum. Það er því margt sérstakt í þessum málflutningi. Það hefur komið greinilega fram t.d. í fréttaflutningi af málunum að sumir fréttamenn fjölmiðla, jafnvel ríkisfjölmiðla eins og fréttastofu Ríkisútvarps eru talsmenn ákveðinna stjórnmálaflokka. Þeir hafa ekki verið talsmenn Öryrkjabandalagsins. Þeir hafa verið talsmenn stjórnmálaflokka. Hvaða vinnubrögð eru það? Það væri sök sér og fyrirgefanlegt ef þeir sem eiga að vera sjálfstæðir aðilar tækju upp hanskann fyrir þá sem um er deilt. En þeir hafa gert Samfylkinguna að höfuðatriði í öllum þessum málflutningi. Í minni sveit kallast þetta misnotkun, grófleg misnotkun á eðlilegum vinnubrögðum og samskiptum manna á milli. Það er meira að segja svo að forseti Íslands er tekinn haustaki í þessu máli. Hann er bara tekinn haustaki. Og hverjir gerðu það? Það byrjaði á því að hv. varaformaður Samfylkingarinnar tók forseta Íslands haustaki. Hefðu kannski einhvern tíma verið hæg heimatökin, en það er liðin tíð. Hlutverkaskipti hafa orðið og því ósæmilegt að stilla forseta Íslands þannig upp við vegg í viðkvæmu deilumáli sem er fyrst og fremst orðið pólitískt vegna þess að stjórnarandstaðan er verkefnalaus. Hún er verkefnalaus, hún er skoðanalaus, hún hefur tekið heils hugar máli Hæstaréttar þar sem menn deila um lögfræðileg atriði og reynt er að gera þau að merg málsins. Ég sagði fyrr í dag, herra forseti, að Samfylkingin væri pólitískt náttúrulaus. Það er ekki illa sagt. Yfirleitt er alltaf fallegt og jákvætt að bera hluti við náttúruna því að þar er líf og fjör og þar er gróður og fuglar og brim og fjöll, en það er vont fyrir stjórnmálasamtök að búa við slíkan doða að hafa ekki markvissa stefnu svo maður geti nefnt það almennt verkefnalegt pólitískt náttúruleysi. Það kemur ekkert einstaklingum eða persónum við sem standa að Samfylkingunni. Það kemur við þeim biximat sem kallast Samfylking. Biximatur er líka ágætur matur. Hann er matreiddur úr oft ágætisafgöngum hvort sem það er saltfiskur, ket eða annað góðæti.

Sjaldan hefur virðing Alþingis ...

Er þetta matreiðsluþáttur?

Það er nú rétt að tala svolítið myndrænt fyrir hv. stjórnarandstöðu svo hún hætti að sjá alla geislana og glýjuna í speglunum þegar hún lítur í þá hvern dag, hvunndags. Það er auðvitað ekki heldur við hæfi að formaður Öryrkjabandalagsins, með allri virðingu fyrir honum, gömlum vinnufélaga mínum, fari að setja skoðanir upp á forseta Íslands um afstöðu til mála. Það er eðlilegast í þjóðfélagi okkar 

Það er málfrelsi í þessu landi.

Það er málfrelsi í landi okkar já, en við þurfum að kunna mannasiði og leikreglur.

... maðurinn að svara fyrir sig.

Mannasiði og leikreglur.

Þetta er ódrengilegt.

Þetta kemur ekkert forseta Íslands við til þess að svara fyrir sig.

Forseti biður hv. 13. þm. Reykv. að halda ró sinni. Hann er í andsvari á eftir og getur þá væntanlega svarað hv. þm.

Herra forseti. Ég virði hv. þm. það til vorkunnar að hann hefur nú sem reyndar æðioft fyrr ekki stjórn á skapi sínu. Verkefnalaus stjórnarandstaða sem nuddar sér upp úr máli sem á að vera hafið yfir slíkar krytur og deilur. Því að þó að menn greini á þá eiga menn að hafa reisn til þess að tala með fullum rökum án útúrsnúninga um mál af þessu tagi.

Eins og þingmaðurinn hefur verið að gera.

Hv. þm. þarf ekkert að leiðbeina mér um það hvað ég er að segja og hvað ég meina. Höfuð hans verður að túlka það sem hann heyrir og hann verður að bera ábyrgð á því en þetta er háttur þeirra vinstri grænna sérstaklega að gjamma sífellt og er nú hv. þm. kominn í hóp formanns síns um að óska eftir sérréttindum fyrir sig og sína en eitthvað annað fyrir aðra. Kemur það þó ekki á óvart úr þeim pólitísku herbúðum sem hv. þm. kemur úr. Allt frá Sovét. Allt frá bernskubrekum í tengslum við Sovét. Maður verður að virða þeim það til vorkunnar að þar tala menn sem eru í raun landlausir eftir hrun móðurskipsins, Sovétríkjanna, eftir hrun kommúnismans sem hefur kallað yfir mannkynið mesta vandamál í sögu þess. Ekki er skrýtið þó hv. þingmönnum skjöplist þegar kemur að því að tala um einfalt og almennt brjóstvit fólksins í landinu og eðlilegar viðmiðanir og leikreglur. En við það búum við og tökum eins og hverju öðru pusi sem gefur á bátinn og kippum okkur ekkert upp við það. Ég ítreka enn á ný það sérstæða sjónarmið stjórnarandstöðunnar að hafna eðlilegum rétti réttkjörinna stjórnvalda lands okkar að taka tillit til tekna við úthlutun fjármagns. Það er eins og þeir hv. stjórnarandstæðingar vilji ekkert við það kannast eða um það vita að öll lög landsins, hver einustu lög landsins, sem snúa að fjármálum, eru háð fjárlögum Alþingis frá ári til árs. Jafnvel beinskeyttustu lög landsins eru háð fjárlögum. Þess vegna verða menn að vera tilbúnir til sanngirni og tilbúnir til þess að reyna að leysa mál eins vel og hægt er með tilliti til allra þátta. Sérkennilegt var að heyra hjá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni að bréf forseta Hæstaréttar til forsn. hefði enga þýðingu. Nú er allt í einu ekkert að marka Hæstarétt, bréfið væri aðeins sögulegt plagg. Það er sérkennilegt vegna þess að Hæstiréttur hefur með bréfi sínu til forsn. Alþingis í dag svarað ágreiningsefninu um aðalatriði málsins. Ég ætla með leyfi hæstv. forseta að lesa þessi tvö bréf. Þau eru stutt og þau eru skýr. Í fyrsta lagi er bréf frá Alþingi Íslendinga, undirritað af forseta Alþingis, sent af allri forsn. Alþingis, 23. jan. 2001. ,,Forseti Hæstaréttar Garðar Gíslason. Í kjölfar dóms Hæstaréttar 19. des. 2000 í máli nr. 125/2000 hefur ríkisstjórnin flutt á Alþingi frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 117/1993, um almannatryggingar, með síðari breytingum. Í frumvarpinu er ráðgert að sem fyrr geti orðið skerðing á fjárhæð tekjutryggingar örorkulífeyrisþega í hjúskap vegna tekjuöflunar maka hans.`` --- Ég endurtek: Í frumvarpinu er ráðgert að sem fyrr geti orðið skerðing á fjárhæð tekjutryggingar örorkulífeyrisþega í hjúskap vegna tekjuöflunar maka hans. ,,Við meðferð frumvarpsins á Alþingi hefur verið deilt um hvort skilja eigi umræddan dóm Hæstaréttar svo að með honum hafi verið slegið föstu, að almennt sé andstætt stjórnarskránni að kveða í lögum á um slíka tekjutengingu. Þess vegna fer forsætisnefnd Alþingis þess á leit við forseta Hæstaréttar að hann láti nefndinni í té svar við því, hvort dómurinn hafi falið slíka afstöðu í sér.`` Þessi spurning fer ekkert á milli mála, herra forseti. Svarbréf forseta Hæstaréttar sem talar og skrifar fyrir munn Hæstaréttar Íslands á nokkurs efa er svohljóðandi: ,,Forsætisnefnd Alþingis 23. janúar 2001. Vísað er til bréfs 23. janúar 2001, þar sem þér farið þess á leit að forseti Hæstaréttar láti nefndinni í té svar við því hvort með dómi Hæstaréttar 19. des. 2000 í máli nr. 125/2000 hafi verið slegið föstu að almennt sé andstætt stjórnarskrá lýðveldisins Íslands að kveða í lögum á um að skerðing geti orðið á fjárhæð tekjutryggingar örorkulífeyrisþega í hjúskap vegna tekna maka hans. Í dóminum var aðeins tekin afstaða til þess hvort slík tekjutenging eins og nú er mælt fyrir um í lögum sé andstæð stjórnarskránni. Svo var talið vera. Dómurinn felur ekki í sér afstöðu til frekari álitaefna en hér um ræðir. Í því ljósi verður að svara spurningu yðar neitandi.`` Þetta er mjög skýrt og klárt.

Ég hefði getað skrifað þetta.

Og ef hv. stjórnarandstöðuþingmenn eru tilbúnir til þess að kyngja núna fúkyrðum sínum, rangfærslum og mistúlkunum þá fagna ég því innilega eins og kom fram hjá hv. þm. Sigríði Jóhannesdóttur, minni mætu vinkonu. Allt er gott sem endar vel. Svo er sagt að þetta bréf hafi enga þýðingu þegar Hæstiréttur hefur staðfest túlkun sína á dómi sem er búinn að vera umdeildur hérna og hefur skapað ókyrrð meðal landsmanna, tortryggni og óvild sem við eigum ekki að rækta af fullum krafti á Íslandi. Búið er að skera úr um það að ekki er hægt í þessu máli að etja saman Alþingi Íslendinga og Hæstarétti eins og stjórnarandstaðan hefur reynt í málflutningi sínum í meðferð málsins. Ég ítreka þakklæti og fagna frumkvæði forsn. til að leita eftir þessu lögfræðilega álitamáli af hálfu Hæstaréttar sem hefur kippt grundvellinum undan öllum málflutningi og óvild stjórnarandstöðunnar í meðferð málsins og vona að menn geti lært af því að vinna á annan hátt en gert hefur verið til árangurs í framtíðinni.

Herra forseti. Hv. 5. þm. Vestf. var í ræðustól í dag og talaði þá um gegnumrotna bankastjóra í ríkisbönkunum, svo ég fari rétt með þau orð.  Ég skal hins vegar verða við þeim orðum hv. þm. Árna Johnsens að halda mig við rök. Ég spurði í ræðu minni fyrr í kvöld um skilning þingmanna stjórnarliðanna á 72. gr. stjórnarskrárinnar um eignarréttinn þegar dómur væri genginn. Ég hef ekki heyrt neitt svar við spurningu minni um það hvaða skilning þeir leggja í 72. gr. stjórnarskrárinnar með tilliti til þess að öryrkjum hafi verið dæmdur ákveðinn réttur, hvort þeir líti svo á að þeir hafi öðlast eignarrétt. Ég vona að þetta sé málefnaleg spurning.

Herra forseti. Með þessu frv. er ríkisstjórnin að framfylgja dómi Hæstaréttar. Menn geta alltaf deilt um á hvaða upphæð bótatalan endar. En þarna er gengið alllangt miðað við þá tölu sem er grunntalan í hæsta máta, 51 þúsund, sem er þó vissulega ekki há tala. Það er engin spurning að þetta snýst fyrst og fremst um að túlka dóm Hæstaréttar í þessu máli.

Herra forseti. Svo ég fái skýrara svar: Á að skilja svar hv. þm. á þann veg að hann líti svo á að öryrkjum hafi ekki verið dæmdur eignarréttur með dómi Hæstaréttar og að það megi skerða þann eignarrétt sem dæmdur var skv. 72. gr. stjórnarskrár?

Herra forseti. Ég býst við að í stystu máli sé einfaldast að svara á þann hátt að í þessum dómi felst að ákveðnu leyti eignarréttur, ákveðinn réttur sem er eignarréttur. En jafnframt er heimilt að ákveða, miðað við þann hóp sem um ræðir, ákveðnar skerðingar með löggjöf eins og tíðkast í öllum þeim Evrópulöndum sem við höfum miðað allt velferðarkerfi okkar við.

Herra forseti. Hv. þm. Árni Johnsen hóf mál sitt nokkuð skáldlega og sagði að allt orkaði tvímælis þá gert væri og sagt væri. Þegar ég hafði setið og hlýtt á mál þingmannsins um stund fór ég að fá það á tilfinninguna að sérstaklega væri það nú sumt sem orkaði tvímælis þegar sagt væri. Tilburðir stjórnarliða og hv. þm. þar á meðal til þess að reyna að komast í skjól með frv. ríkisstjórnarinnar af bréfaskriftum við Hæstarétt eru marklausir og á frv. ríkisstjórnarinnar er ekki minnst einu orði í svari Hæstaréttar. Þessar bréfaskriftir munu fyrst og fremst þykja sögulegar þegar frá líður af öðrum ástæðum og það þeim að þær skyldu yfir höfuð fara fram. Um hv. þm. Árna Johnsen og málflutning hans að öðru leyti vil ég segja að stjórnarliðið þarf í sjálfu sér ekki mikið á andstæðingum að halda á meðan það á svona liðsmann.

Herra forseti. Það er alltaf erfitt að þurfa að meðtaka orðtakið ,,sá er vinur sem til vamms segir`` og þannig hef ég reynt að fjalla um nokkur atriði í hinu alræmda tunguflæði hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar. Það orð er ekki notað um neinn annan Íslending, ,,tunguflæði`` og er vel við hæfi. En að halda því fram að út úr svarbréfi vegna spurningar Alþingis til Hæstaréttar í dag sé ekki hægt að lesa að verið sé að fjalla um það mál sem hér er til umræðu er svo langsótt að það er nánast ekki ástæða til að svara slíku. Það vita nákvæmlega allir um hvað málið snýst og um hvað er fjallað, nema strúturinn sem stingur höfðinu ofan í sandinn. Hann sér ekki langt.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Árna Johnsen fyrir sérlega fróðlegt og málefnalegt framlag til þessarar umræðu. ,,Allt orkar tvímælis``, ,,margt í mörgu``, ,,myglingur``, og ,,menn sjá ekki út úr augunum``. Reyndar áfellist ég ekki hv. þm. Árna Johnsen fyrir að eiga erfitt með að átta sig á þessu máli vegna þess að það er ekki fyrr en nú að hann kemur að þessari umræðu sem hér hefur staðið í marga daga. En ég skal þó ekki taka fyrir það að í hv. þm. kunni að leynast glöggur lögskýrandi. Nú hefur hann fengið mikla uppljómun í bréfi sem Garðar Gíslason, forseti Hæstaréttar, ritar Halldóri Blöndal í dag. Það hefur verið tekist á um það í þessari umræðu hvort með dómi Hæstaréttar sé úthýst öllum tekjutengingum í skatta- og velferðarkerfinu. Við höfum haldið því fram við umræðuna að svo væri ekki. Ég fæ ekki betur séð en að í bréfi forseta Hæstaréttar sé þessi niðurstaða okkar staðfest. Dómurinn stendur.

Herra forseti. Hv. þm. er tamt að búa sér til sínar eigin kenningar, sín eigin skjól. Auðvitað var það mikill misskilningur sem hann vék að almennt um tekjutryggingar og meðferð slíkra mála í íslensku samfélagi, bara einfaldur misskilningur. Svo vil ég leyfa mér að benda á, af því að orðið ,,myglingur`` er fallegt orð, að maður talar ekki um myglingu. Það er myglingur. Þannig er það nú. Ég bið hv. þm. forláts, en þetta fallega orð finnst mér að eigi að standa í réttu kyni.

Herra forseti. Ég ætla að láta málfræðina liggja milli hluta en víkja að pólitíkinni. Hér talaði talsmaður Sjálfstfl. og hann segir: ,,Í stjórnmálum þarf að forgangsraða og taka á málum.`` Það hefur ríkisstjórnin vissulega gert. Hún hefur vikið til hliðar afráttarlausum dómi Hæstaréttar og hún hefur tekið þá pólitísku ákvörðun á Alþingi að skerða tekjutryggingu örorkulífeyrisþega, færa hana úr rúmum 32 þús. kr. niður í 25 þús. kr. Og hún hefur gert meira. Hún ætlar að beita fyrningarákvæðum í lögum til að hafa af öryrkjum það sem þeim ber samkvæmt úrskurði Hæstaréttar. Og nú bið ég ekki um lagalegar skýringar, herra forseti. Nú bið ég um pólitíska skýringu og útskýringu á því hvers vegna Sjálfstfl. og Framsfl. ætla að hafa þessar réttar- og kjarabætur af öryrkjum, því fólki sem er lægst launað á Íslandi.

Herra forseti. Hv. þm. fer stórum eins og honum er títt í sinni pólitísku útlegð 

Ég óska eftir skýringum.

Virðulegi forseti. Ég hef þegar a.m.k. talað tvisvar í þessu máli og gert að mínu viti nokkuð skýra grein fyrir þeirri afstöðu sem ég hef til þess frv. sem hér er til umræðu. Ég er sannfærður um það og hef sannfærst um það enn í þessari umræðu að það að skerða kröfuréttindi afturvirkt með þeim hætti sem það frv. sem við ræðum hér ætlar að gera fær ekki staðist 72. gr. íslensku stjórnarskrárinnar. Ég hef haldið þessu fram í umræðunni og hér hefur ekkert komið fram sem fær mig til þess að breyta þeirri afstöðu minni. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að fjalla mikið meira um frv. en grípa frekar niður í því bréfi sem hér hefur verið gert að umtalsefni. Á meðan allt þetta mál hefur gengið yfir hef ég haft miklar áhyggjur af því hvernig ríkisstjórnin og aðrir framkvæma ríkisvaldið, hvernig farið er með valdið. Valdið er vandmeðfarið. Og það er ekki að ástæðulausu að við höfum skipt valdinu upp í þrennt. Við höfum skipt því upp í framkvæmdarvald, við höfum skipt því upp í löggjafarvald og við höfum skipt því upp í dómsvald. Það er ekki fyrir valdhafana sem við höfum skipt þessu upp með þessum hætti. Það er fyrir borgara þessa lands. Það er verið að reyna að tryggja að ekki sé misfarið með valdið, þ.e. að borgararnir fái notið frelsis. Ef hættan er sú að einn valdhafinn ráðist á borgarana getur borgarinn borið það undir annan. Það er grunnhugsunin með þessari þrískiptingu. Þetta þekkja allir hv. þm. Og þetta er meginforsenda þess að við getum framkvæmt það lýðræði sem við viljum hafa. Þetta er ekki komið til af einhverri tilviljun. Við þekkjum söguna. Við þekkjum það hvernig einvaldar fóru með valdið, hvernig þeir komu fram við fólkið. Söguleg reynsla hefur kennt okkur að það er betra að skipta þessu upp með þessum hætti. Ástæða þess að ég rifja þetta upp hér er bréf sem forseti Alþingis, sem forseti Alþingis, sem yfirmaður, æðsti maður löggjafarsamkundunnar, sendi Hæstarétti. Hann sendir æðsta dómstólnum bréf þar sem hann spyr spurningar. Og um hvað snýst spurningin? Hún snýst um efni frv. framkvæmdarvaldsins. Það er með öðrum orðum búið að flétta saman alla valdþættina með einum eða öðrum hætti. Þetta er algerlega í andstöðu við þá grunnhugsun sem býr að baki því að skipta ríkisvaldinu upp í þrennt, algerlega í andstöðu við það. En þetta er gert samt. Þetta er algert einsdæmi, virðulegi forseti, og satt best að segja hélt ég að við værum löngu komin af því stigi að svona hugmyndir kæmu upp. Við skulum halda áfram að velta þessu fyrir okkur. Hver er staða Hæstaréttar? Hver er staða Hæstaréttar til þess að fjalla um þau mál sem kunna að spretta upp í kjölfar þess að þetta lagafrv. verður hugsanlega samþykkt? Hver er staða Hæstaréttar? Það er ekki gott að segja  Virðulegi forseti. Í öðru lagi má ekki gleyma því að dómstólar verða ekkert beðnir um lögfræðileg álit. Það segir einfaldlega í lögum um meðferð opinberra mála og víðar. Svo verður ekki gert. Er Hæstiréttur að gefa það fordæmi að menn geti skrifað eða hringt í hann og spurt: ,,Ef ég fer yfir á gulu og það kemur rautt fæ ég þá sekt?`` Hvað er í raun og veru verið að fara hérna? Ég ætla að lesa upp 25. gr. laga um meðferð einkamála: ,,Dómstólar verða ekki krafðir álits um lögfræðileg efni eða hvort tiltekið atvik hafi gerst nema að því leyti sem er nauðsynlegt til úrlausnar um ákveðna kröfu í dómsmáli.`` Þess vegna heitir þetta dómsvald. Þess vegna heitir þetta ekki lögfræðiskrifstofan ABC. Þess vegna er þetta dómsvald. Því er ætlað að taka afstöðu til mála sem eru borin undir það með ákveðnum hætti. Þess vegna finnst mér, virðulegi forseti, þetta grafalvarlegt mál þó að ríkisstjórnin og meiri hlutinn á hinu háa Alþingi sé með böggum hildar yfir því að hugsanlega varði frv. sem hér er rætt við stjórnarskrána. Virðulegi forseti. Ég held að þetta mundi hvergi viðgangast í nokkru því ríki sem við viljum bera okkur við. Vel má vera að einhver fordæmi séu til. Ég þekki þau ekki. En þetta er gersamlega í andstöðu við hugsunina sem er á bak við þrígreiningu ríkisvaldsins sem er sú að borgararnir geti borið álitaefni sín gagnvart ríkisvaldinu eða valdhöfum þess á einn eða annan hátt undir dómstóla. Mér sjálfum finnast þessi bréfaskipti alveg gríðarlega alvarleg og ég vil a.m.k. lýsa því hér yfir að þau voru ekki send í mínu umboði. Það er alveg kristalstært. Ég held að með þessum bréfaskiptum hafi að einhverju leyti, ef menn vilja meina að í þessum bréfum sem segja óskaplega lítið sé eitthvert efni, Hæstarétt sett ögn niður og þá einkanlega forseta Hæstaréttar sem undir þetta bréf ritar. Veltum því líka fyrir okkur hver helstu rök ríkisstjórnarinnar voru þegar málið kom upp. Hver voru þau? Þau voru að Hæstiréttur hafi verið með pólitísk afskipti af því hvað stjórnmálamenn mættu gera og hvað ekki og það ætti ekki að vera þannig, þannig væri ekki skiptingin á milli þessara valdhafa. En hver er staðan nú? Löggjafinn spyr Hæstarétt tiltekinna spurninga þó engin svör komi reyndar við þeim því önnur en þau að dómurinn sem liggur fyrir liggur fyrir. Það er í sjálfu sér ekkert meira sem í þessu bréfi stendur. En mér finnst, virðulegi forseti, og það er mín gallharða afstaða, að ef svo er komið að hægt sé að tengja þessa valdþætti alla saman á þann hátt sem hér hefur verið gert, þá séum við í verulegum vanda. Mér finnst sjálfum þetta bréf eitthvað það alvarlegasta sem hefur átt sér stað í þessari umræðu. Hér hafa menn skipst á skoðunum og flestir hverjir gert það málefnalega. En ef ríkisstjórnarmeirihlutinn er ekki öruggari en svo um að hann sé hér með frv. sem standist stjórnarskrána að hann þurfi að fá heilbrigðisvottorð þá er eitthvað meira en lítið að. Maður gæti jafnvel dregið þá ályktun að umræðan sem fer fram um þetta mál hafi náð til eyrna þeirra sem í meiri hlutanum sitja og í ríkisstjórninni sitja. Gefum okkur, virðulegi forseti, að sá er undir þetta bréf ritar riti undir það einn. Hver er þá hans staða? Það hefur ekkert komið fram um hvernig þetta bréf er til komið. Hver er hans staða þá orðin? Í Hæstarétti sitja níu hæstaréttardómarar og hann er þá að taka afstöðu fyrir hönd þeirra níu. Ég er ekki að segja að svo sé. En það hlýtur að vera mikið umhugsunarefni hver staða forseta Hæstaréttar sé þá. Í öðru lagi velti ég fyrir mér: Ef meiri hlutinn er á bak við þetta bréf, hvernig ætlar meiri hlutinn þá héðan í frá að takast á við spurningar sem upp kunna að koma sökum þeirra álitaefna sem ég og fleiri erum sannfærð um að muni spretta upp í kjölfar þess ef þetta verður lögfest? Ef meiri hlutinn stendur á bak við þetta bréf held ég að hann sé líka í vandræðum. Hugsanlega þarf að endurskipa Hæstarétt allan út af þessu bréfi í því tiltekna máli komi til þess að þetta verði borið undir Hæstarétt. Virðulegi forseti. Mér finnst þetta svo alvarlegt mál að umræðu um það verði ekki lokið hér á einni kvöldstund. En það hefur a.m.k. dregið fram að ríkisstjórnin er með böggum hildar yfir því hvað hún er að gera. Hún hefur farið þá óvenjulegu leið að óska eftir lögfræðiálitum um tiltekna spurningu frá Hæstarétti, frá dómstólum.

Ríkisstjórnin?

Ég talaði um meiri hlutann hér og það er alveg ljóst að minni hlutinn hefur ekki staðið að því að senda þetta bréf. Það er alveg kristalstært, virðulegi forseti, að upp er komin staða sem við sjáum ekki fyrir hvernig muni gera sig. En upp er líka komin staða þar sem a.m.k. ég og fleiri drögum í efa hvernig ríkisvaldið er framkvæmt í þessu landi. Mér finnst þrískipting ríkisvaldsins vera einn af hornsteinum stjórnarskrárinnar, sem hún og er. Og mér finnst það gríðarlega alvarlegt mál þegar ríkisvaldsþættirnir þrír eru tvinnaðir saman á þann hátt sem hér hefur verið gert.

Herra forseti. Það fjölgar í tonnatali sjálfskipuðum nýjum hæstaréttardómurum úr hópi stjórnarandstöðunnar. Spurning forsn. Alþingis var mjög klár: Hefur því verið slegið föstu með tilvísun til dóms Hæstaréttar að almennt sé andstætt stjórnarskrá lýðveldisins Íslands að kveða í lögum á um að skerðing geti orðið á fjárhæð tekjutryggingar örorkulífeyrisþega í hjúskap vegna tekna maka hans? Svarið hjá forseta Hæstaréttar er nei.

Herra forseti. Nú líður að lokum þessarar umræðu og það fer ekki á milli mála að mjög margt hefur skýrst í umræðunni. Tekist hefur verið á um túlkun á úrskurði Hæstaréttar. Tekist hefur verið á um þetta á málefnalegan hátt og ljóst er að umræðan hefur verið þörf og gagnleg. Hins vegar verður að segjast eins og er að það hefur verið mjög óþægilegt að starfa í þinginu undir þeim ásökunum að með framlagningu frv. ríkisstjórnarinnar væri verið að brjóta gegn stjórnarskrá lýðveldisins. Einnig er mjög óvenjulegt að sitja undir þeim ásökunum stjórnarandstöðunnar að þingið hafi verið kallað saman í þeim tilgangi að brjóta gegn ákvæðum stjórnarskrárinnar. Út af brigslyrðum ákveðinna stjórnarandstöðuþingmanna hafa spunnist hér þyngri og hatrammari deilur en lengi hafa staðið á þinginu, enda er það í raun fágætt að ríkisstjórn eða þingheimi séu bornar á brýn ásaknir af þessu tagi. Ljóst er að með hörðum viðbrögðum stjórnarsinna við slíkum ásökunum hafa þeir minnt stjórnarandstöðuna á hvað þær ásakanir fela í rauninni í sér. Því hafa nokkrir fulltrúar stjórnarandstöðunnar orðið hugsi. Þeir hafa hugleitt hvort þeir hafa gengið of langt í þeim efnum. Athygli mína vakti að hv. þm. Ögmundur Jónasson sá ástæðu til að koma hér upp í ræðupúlt og lýsa því yfir að hann hefði gengið of langt í þessum efnum og baðst velvirðingar á því. Ég virði það við hann. Mér finnst hann vera maður að meiri. Ég tók nærri mér þær fullyrðingar að við hefðum beinlínis kallað saman þingið í þeim tilgangi að brjóta stjórnarskrána og ég virði það við hv. þm. að hann hafi beðist velvirðingar á þessu. Mér fannst of langt gengið og met það við hann að hann sé mér sammála um það. Ég vil einnig taka fram að þetta gerði þingmaðurinn áður en þau bréf sem hér hafa komið til umfjöllunar voru kunn þingheimi, áður en sú afstaða sem kemur fram í bréfi forseta Hæstaréttar varð kunn. Hins vegar hafa ekki, svo mér sé kunnugt um, aðrir þingmenn stjórnarandstöðunnar séð ástæðu til að bregðast við með þeim drengskap sem hv. þm. sýndi. Ég verð að segja eins og er að ég sakna þess nokkuð að sá þingmaður sem kom með alvarlegustu athugasemdirnar, en það er hv. þm. Þuríður Backman, sem sagði þingið hafa verið kallað saman til að lögfesta brot á stjórnarskrá lýðveldisins og Alþingi hafi verið kallað saman til að staðfesta brot á mannréttindum, skuli ekki hafa séð sér fært að draga þau ummæli til baka. Ég held að í rauninni fagni allir því að úr þessu deilumáli hafi verið skorið. Í bréfi forsn. Alþingis til forseta Hæstaréttar, og ég legg áherslu á að forsn. sendir þetta bréf en í forsn. eru fulltrúar stjórnar og stjórnarandstöðu, er óskað skýringa á því vegna þess að fram hafa komið ásakanir um að ekki væri heimilt að skerða tekjutryggingu örorkulífeyrisþega vegna tekna maka, þá var beðið um að kveða upp úr um hvort almennt sé andstætt stjórnarskránni að kveða í lögum á um slíka tekjutengingu. Með slíkri tekjutengingu er að sjálfsögðu verið að tala um tekjutengingu tekjutryggingar örorkulífeyrisþega í hjúskap og ekki annað. Og þess var farið á leit að Hæstiréttur tæki afstöðu til þessa. Auðvitað setur það allar umræður hér í allt annað ljós ef við getum gengið að því vísu að þingstörf brjóti ekki í bága við stjórnarskrá lýðveldisins. Forseti Hæstaréttar svarar, ég tek fram að forseti Hæstaréttar er að sjálfsögðu talsmaður Hæstaréttar, og segir, með leyfi forseta: ,,Í dóminum var aðeins tekin afstaða til þess hvort slík tekjutenging eins og nú er mælt fyrir um í lögum sé andstæð stjórnarskránni. ... Dómurinn felur ekki í sér afstöðu til frekari álitaefna en hér um ræðir.  Með öðrum orðum, spurningunni í því álitamáli, hvort almennt væri andstætt stjórnarskránni að kveða á í lögum um að óheimilt væri að skerða tekjutryggingu örorkulífeyrisþega vegna hjúskapar, er svarað neitandi. Mjög mikilvægt er að menn reyni að átta sig á hvað stendur í þessum úrskurði, enda er það mjög skýrt. Ég hef hér í þingsalnum lagt mig fram um að reyna að leita skýringa í þeim gögnum sem fyrir liggja á dómi Hæstaréttar. Ég hef einnig lagt mig fram um að reyna að skýra ummæli þeirra lögfræðinga sem kallaðir voru fyrir hv. heilbr.- og trn. og ég tel að stjórnarandstaðan og meiri hluti þingsins hafi náð ákveðnum árangri í þessum skýringum. Ég tel t.d. að hv. formaður Samfylkingarinnar hafi ekki séð sér fært að mótmæla þeim skilningi sem ég lagði sérstaklega í ummæli hans og leiðrétti hann í sambandi við álit minni hluta Hæstaréttar. Ég held einnig að menn hafi fallist á skýringar mínar á tilvitnunum í báðum nál. í lögfræðinginn Eirík Tómasson. Má því segja að okkur hafi gengið þokkalega að ná samstöðu um að hverfa frá þeim alvarlegu ásökunum sem hér hafa verið bornar á ríkisstjórnarflokkana, að þeir væru vísvitandi að ganga gegn stjórnarskránni. Það ber að harma í raun og veru að stjórnarandstaðan skyldi setja það í nál. sitt að hér væri um stjórnarskrárbrot að ræða. Málið hefði betri svip ef því hefði verið sleppt.

Herra forseti. Skoðun mín er algjörlega óbreytt og stendur óhögguð í þessu máli. Dómur Hæstaréttar Íslands er skýr og afdráttarlaus. Það ber að greiða öryrkjum óskerta tekjutryggingu, ekki er heimilt að skerða tekjutryggingu vegna tekna maka öryrkjans. Þetta er afdráttarlaust. Og einnig ber að greiða þessar bætur aftur í tímann. Ríkisstjórnin hefur leitað allra leiða til að finna færar leiðir, eins og það var orðað í erindisbréfi sérfræðinganefndarinnar sem vélaði um þessi mál, til að túlka dóminn á annan veg. Ég er ekki að halda því fram, og ég sagði það í ræðu í dag, að það væri vísvitandi verið að brjóta stjórnarskrá Íslands. Það er rangt að halda slíku fram, tel ég. Hins vegar er það mat mitt og afdráttarlaus skoðun mín að þetta stríði gegn mannréttindaákvæðum í stjórnarskrá Íslands. Ég vil nota þetta tækifæri til að beina þeirri pólitísku spurningu til talsmanns Sjálfstfl. hvaða skýringar hann hefur á því að Sjálfstfl. --- og reyndar Framsfl. einnig en hv. þm. svari fyrir Sjálfstfl. --- vill skerða tekjutryggingu hjá tekjulægsta þjóðfélagshópnum á Íslandi. Hvaða skýringar og rök hefur hann fyrir því að beita fyrningarákvæðum í lögum, sem reyndar standast að mínum dómi ekki lög, til að hafa af fólki þær kjarabætur og réttarbætur sem Hæstiréttur hefur úrskurðað?

Herra forseti. Mér er ljóst, enda hefur það komið afar skýrt fram í málflutningi hv. þm. Ögmundar Jónassonar, að skoðun þingmannsins hefur ekki breyst, það er alveg ljóst. Ég virði skoðun þingmannsins þó að ég sé henni ósammála. Um það höfum við skipst á skoðunum og það liggur alveg ljóst fyrir að um þetta grundvallaratriði málsins erum við ósammála. En ég virði einnig við þingmanninn alveg sérstaklega að hann skyldi hafa hugrekki til þess að koma upp í ræðustól og lýsa því yfir sérstaklega að hann teldi ekki við hæfi að lýsa því yfir að tilgangurinn með framlagningu frv. hafi verið að brjóta stjórnarskrána. Ég virði það líka við hv. þm. Að því er varðar þennan tekjulága hóp, þá er það siðferðilega álitamál sem hefur vaknað í kjölfar úrskurðar Hæstaréttar einmitt tengt tekjujöfnun. Fyrir liggur að í kjölfar úrskurðarins muni vakna kröfur hópa í þjóðfélaginu sem hafa verulegar fjölskyldutekjur. Í krafti úrskurðar Hæstaréttar er hægt að færa fyrir því rök að fjármunir verði færðir frá þeim sem minna hafa til hinna sem hafa meiri tekjur. Þessi dæmi munu koma upp. Það liggur alveg ljóst fyrir. Það er einmitt þessi þáttur málsins sem vekur spurningar um siðferðilega hlið málsins. Ég get því ekki fallist á það með hv. þm. að hér sé verið að skerða tekjulægsta hópinn í þjóðfélaginu.

Herra forseti. Ég ætla að leyfa mér að mótmæla afstöðu sem felst í því að halda því fram að mannréttindabarátta öryrkja, ef hún nái fram að ganga, muni bitna á öðrum hópum í samfélaginu og er þá sérstaklega vísað til lágtekjuhópa. Það jaðrar við að mér finnist þetta vera ósiðlegur málflutningur. Ég auglýsi enn og ítrekað eftir pólitískri afstöðu Sjálfstfl. og skýringu talsmanna á því að lækka tekjutryggingu öryrkja, þess hóps í þjóðfélaginu sem býr við bágust kjör, lægstar tekjur, og færa hana úr 32 þús. rúmum niður í 25 þús. kr. Ég auglýsi einnig eftir röksemdafærslu fyrir því að beita fyrningarákvæðum í landslögum, sem eiga reyndar ekki við í þessu máli, en víkjum því til hliðar vegna þess að ég spyr um pólitíska afstöðu og siðferðilegan rökstuðning fyrir því að beita fyrningarákvæum í lögum til að hafa af fólki bætur sem Hæstiréttur hefur úrskurðað. Nú kann hv. þm. að segja: Það orkar tvímælis hvað Hæstiréttur úrskurðaði. Hann kann að halda því fram. En að hluta til er það þó ekki svo. Þinginu og þingmeirihlutanum er í sjálfsvald sett að láta þær bætur sem verður þó samstaða um ná til alls þess tíma sem dómurinn tekur til. Hver eru siðferðileg rök fyrir því að beita fyrningarákvæðum í lögum til að hafa af þessar kjarabætur fólki?

Herra forseti. Það er nákvæmlega þessi hlið málsins sem orkar mest tvímælis. Að skattleggja þá sem hafa 200 þús. kr. heimilistekjur á mánuði til að greiða bætur af almannafé til þeirra sem hafa í heimilistekjur 400 þús. kr. eða meira orkar tvímælis. En mál af þessu tagi verða afleiðing af niðurstöðu Hæstaréttar. Það er ljóst. Það er líka deginum ljósara að það munu vakna kröfur þeirra hópa sem hafa ekki sótt um tekjutryggingu vegna þessa máls. Það munu vakna kröfur þeirra sem hafa til þess að gera háar heimilistekjur til að fá bætur úr almannasjóðum, bætur sem eru miðaðar við þarfir í stjórnarskránni. Þetta er það sem ég tel að sé ein af vandmeðförnustu hliðunum á þessum dómi og virkar ekki til tekjujöfnunar í þjóðfélaginu.

Er tilkostnaðurinn við að viðhalda mannréttindum of mikill?

Herra forseti. Ég vil byrja á því að lýsa því í mjög stuttu máli að afstaða mín til þess máls sem hér er til umfjöllunar hefur ekki breyst eftir þá umræðu sem hefur átt sér stað í dag. Ef eitthvað er hef ég enn styrkst í þeirri trú minni sem ég hef lýst margsinnis áður að ég tel þetta frv. ekki fullnægja þeim dómi sem Hæstiréttur Íslands kvað upp í máli Öryrkjabandalagsins gegn Tryggingastofnun ríkisins. Margir hafa talað um það í umræðunum og jafnvel borið sig illa undan því í röðum stjórnarliða að mörg stóryrði hafa fallið í þessari umræðu. Menn hafa borið sig mjög illa undan því. Kannski eðlilega. Ég vil grípa niður á tveimur stöðum í ræðu eins hv. þm. svo við stjórnarandstæðingar tökum þátt í því að okkur sé ekki alveg sama hvað sagt er úr þessum ræðustól um okkur sem sitjum úti í sal. Ég vitna aðeins í ræðu hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar í dag sem ég vil meina að hafi verið hámark þess fúkyrðaflaums sem kann að hafa farið um sali Alþingis í þessari umræðu. Í fyrsta lagi lýsti hv. þm. því yfir að í nál. minni hluta hafi hann hvergi séð meiri vitleysu, meira bull og meiri ósannindi á prenti en hann hefði lesið í því áliti. Hann gat ekki rökstutt hvað í þessu fælist eða hvar ósannindin væru. Sem framsögumaður þessa álits tók ég þessa ásökun og tek hana mjög alvarlega. Þegar menn eru vændir um ósannindi og lygar finnst mér það mjög alvarlegt mál, herra forseti. Hv. þm. sagði líka, með leyfi forseta: ,,Ekki tókst að halda þeirri hækkun miðað við lægstu laun heldur hljóp hún í gegnum allan launastigann á örfáum mánuðum, jafnvel gegnumrotnir og spilltir bankastjórar Landsbankans voru búnir að fá þessar hækkanir til sín innan örfárra mínútna. Gegnumrotnir.`` Herra forseti. Það væri þess virði ef ekki væri liðið svo langt á kvöldið, og ég veit að hér eru bæði hv. þm. og þeir gestir sem hlýða á þessar umræður örugglega orðnir langþreyttir á því hve hún hefur tafist mikið, en það væri virkilega víti til varnaðar að lesa þessa ræðu frá upphafi til enda, þvílíkur var fúkyrðaflaumurinn, herra forseti. Ég vildi aðeins koma inn á það bréf sem hér hefur verið til umfjöllunar og þau bréfaskipti sem hv. stjórnarliðar virtust einlæglega trúa að mundu gerbreyta allri stöðu málsins fyrir Alþingi. En ég verð að segja og ég fullyrði að það er algjört einsdæmi í stjórnskipunarsögu þessarar þjóðar. Ég vil meina að það sé algjört einsdæmi í stjórnskipunarsögu vestrænna lýðræðisríkja. Ég held ég geti fullyrt það. Ég hef borið það undir nokkra sem ég tel að þekki vel til. Þá í fyrsta lagi að löggjafarvaldið, höfuð löggjafarvaldsins, forseti Alþingis, óski álits dómsvaldsins, en ég vil taka fram að höfuð þess líka er í þessu tilviki forseti Hæstaréttar. Óskað er eftir áliti Hæstaréttar á máli sem er til meðferðar í þinginu og lögfræðilegri túlkun á máli sem er til meðferðar í löggjafarsamkundunni. Það er það sem gerist í dag að forseti Alþingis óskar eftir áliti á þeirri túlkun sem hér hefur verið deilt um. Ég held að líka sé algert einsdæmi í stjórnskipunarsögu þessarar þjóðar og lýðræðisþjóða yfir höfuð að dómsvaldið eða öllu heldur forseti Hæstaréttar taki afstöðu til dóms sem hefur verið kveðinn upp í Hæstarétti, þ.e. túlki eigin dóm. Það sem er kannski það allra merkilegasta í málinu er að hann túlki dóm sem hann var í minni hluta í og var andsnúinn við meðferð málsins fyrir Hæstarétti. Bréfaskiptin, herra forseti, vekja einfaldlega upp svo margar spurningar að þau eru hreint með ólíkindum. Eins og hv. þm. Lúðvík Bergvinsson kom ítarlega inn á áðan vekja þau mann virkilega til umhugsunar um þrígreiningu ríkisvaldsins og hvers virði hún er. Þau hvetja mann til að rifja upp hvers vegna þessari þrígreiningu ríkisvaldsins var komið á í upphafi. Það var einmitt til þess að tempra ríkisvaldið gagnvart borgurunum. Að sjálfsögðu er gert ráð fyrir því að hver þessara greina ríkisvaldsins starfi sem óháðust hinum. Eða muna menn ekki umræðuna um aðskilnað umboðsvalds og dómsvalds í héraði sem við vorum rekin til að fara í gegnum fyrir einhverjum árum vegna þess að réttarfar okkar stóðst ekki þá mannréttindasáttmála sem við höfðum undirgengist? Ég er þeirrar skoðunar að bréfaskiptin séu mjög alvarlegur atburður í sögu íslensks lýðræðis og ég held að þau eigi eftir að draga mikinn dilk á eftir sér og eigi eftir að verða umfjöllunarefni á meðal þeirra sem fjalla um og velta fyrir sér stjórnskipun og lýðræði. Ég vil líka halda áfram að velta upp spurningum um það hvaða áhrif þessi bréfaskipti hafa. Þá skulum við bara tala um bréf Garðars Gíslasonar, forseta Hæstaréttar. Hvaða áhrif hefur bréf Garðars Gíslasonar á hugsanlegt framhald málsins fyrir dómstólum, þ.e. fyrir Hæstarétti? Við vitum að það er réttur borgaranna að fá að bera upp mál sín í ágreiningsmálum fyrir óvilhallan dómstól og í þessu tilviki ætti það að vera Hæstiréttur. Hefur Garðar Gíslason bundið hendur alls réttarins í hugsanlegum dómsmálum sem koma fyrir dóminn? Ég veit ekki betur en hv. stjórnarliðar hafi beinlínis verið að vísa þessum hópi á áframhaldandi málsmeðferð fyrir dómstólum ef þeir telja á sér brotið. Er það þá ekki svo að a.m.k. Garðar Gíslason er á einhvern hátt að binda hendur dómsins í þessu máli? Hann hefur túlkað dóm í viðurkenningarmáli sem féll fyrir Hæstarétti vitandi að það er mjög líklegt. Þá ætla ég ekki að fara út í umræðu um hvort þetta bréf þýði eitthvað, hvernig megi skilja það, menn eru á mörgum málum um hvorum málsaðilanum bréfið sé í hag. En er Garðar Gíslason búinn að binda hendur alls réttarins með því að gefa út einhvers konar forúrskurð í málinu? Hvert á þetta fólk að leita, herra forseti? Hvert á þetta fólk að leita eftir að forseti Hæstaréttar hefur gefið út hvað þessi dómur þýddi? Er þá einhver þýðing fyrir þetta fólk að leita til Hæstaréttar eða til dómstóla um það hvað þessi viðurkenningardómur fól nákvæmlega í sér? Er það yfirleitt eðlileg málsmeðferð eins og hv. þm. Lúðvík Bergvinsson benti á að Hæstiréttur sé að gefa út lögfræðiálit eða forseti Hæstaréttar eins og er í þessu tilviki? Hvort sem mönnum líkar betur eða verr er ekki skrifað undir þetta fyrir hönd Hæstaréttar. Það stendur bara Garðar Gíslason undir þessu bréfi. Hann er forseti Hæstaréttar og ég er a.m.k. ekki sannfærð um að haldinn hafi verið dómarafundur um þetta mál og Hæstiréttur hafi í heild sinni tekið um það afstöðu að taka þátt í lögfræðitúlkun á eigin dómi. Þá er eitthvað mikið að, herra forseti. Ég verð að segja það. Ég lýsi yfir áhyggjum af því sem hér hefur gerst, herra forseti, og ég held að þetta sé háalvarlegt mál, a.m.k. fyrir forseta Hæstaréttar. Ég tel að mjög gagnlegt væri fyrir Alþingi að fá úr því skorið hvort þetta bréf væri skrifað í nafni allra dómara í Hæstarétti Íslands, hvort um þetta mál hafi verið fjallað á dómarafundi og hvort allir dómarar í Hæstarétti Íslands hafi fallist á að túlka á þennan hátt eigin dóm. Ef það hefur gerst, herra forseti, eru stórtíðindi að gerast í íslenskri stjórnskipunarsögu. Þá eru stórtíðindi að gerast ef Hæstiréttur er farinn að túlka og gefa út lögfræðiálit um eigin dóma. Ég tel, herra forseti, og ítreka það enn og aftur að ég vil að fengið sé úr því skorið nákvæmlega hverjir það eru sem standa að þessu bréfi og hvort það sé gefið út í nafni alls Hæstaréttar. Ef svo er er það mjög alvarlegt mál fyrir þann hóp öryrkja og lífeyrisþega sem telur sig eins og aðrir borgarar landsins eiga rétt á því að bera mál sín og ágreiningsefni undir óvilhallan dómstól og sjálfstæðan og sem gefur ekki út lögfræðiálit um dóma sem hafa verið kveðnir upp til Alþingis sem er að fjalla um þá dóma. Þetta vekur upp spurningar um réttaröryggi borgaranna, herra forseti, og ég held að mjög mikilvægt sé að fá úr þessu skorið. En ég ítreka þann skilning minn að hvað varðar meðferð löggjafarvaldsins að öðru leyti á þessu máli tel ég að þetta bréf Garðars Gíslasonar breyti nákvæmlega engu þar um. Við erum jafneiðvarin af stjórnarskránni, við erum jafnbundin af sannfæringu okkar, hv. þm., og við þurfum að taka sjálfstæða afstöðu til þessa máls. Það er ekki forseti Hæstaréttar sem ber ábyrgð á því hvernig við greiðum atkvæði enda hefur honum ekki verið falið það hlutverk. Það mætti þá með þessu fyrirkomulagi leggja það til, ég vil minna á það að við, nokkrir hv. þm., höfum lagt fram frv. um það, að sett verði á stofn lagaráð til að fara yfir það áður en frumvörp eru lögð fyrir Alþingi hvort þau standist stjórnarskrá og alþjóðasamninga. Það fyrirkomulag tíðkast mjög víða í nágrannalöndunum og mætti þá með sama hætti láta Hæstarétt gera það, láta hann segja fyrir fram hvernig eigi að túlka lögin á meðan þau eru í frumvarpsformi. Herra forseti. Ég held að allir hljóti að sjá, hvað sem þeim svo kann að finnast um hvernig túlka beri þetta bréf, að þetta bréf og þessi bréfaskipti á milli forseta Alþingis og forseta Hæstaréttar eru alvarlegt mál fyrir lýðræðið og lýðræðisþróun í landinu.

Herra forseti. Hér hefur staðið löng og ströng umræða um þetta mál á hv. Alþingi. Ég vil segja í lok hennar að ríkisstjórnin gerði sér afskaplega vel ljóst þegar þessi dómur var upp kveðinn á sínum tíma skömmu fyrir jól að mjög óvenjulegt mál væri á ferðinni og miklu máli skipti hvernig við yrði brugðist og það mundi líka skipta miklu máli að Alþingi væri kallað saman af þessu tilefni eins fljótt og nokkur kostur væri. Ríkisstjórnin gerði sér góða grein fyrir því að málið væri flókið og umfangsmikið og því þyrfti að vanda undirbúning áður en Alþingi kæmi saman. Það var gert og unnið var að því í nokkurn tíma að semja frumvarp, nauðsynlegt frumvarp til að hægt væri að bregðast við þessum dómi og koma greiðslum til þeirra sem hlut áttu að máli. Ég ætla ekki að fara, herra forseti, yfir efnisatriði málsins. Ég hef gert það áður. Ég tel að öll rök sem hafa komið fram í málinu séu til staðar eftir þessa umræðu og litlu sé við að bæta. Aðaldeilan hefur staðið um hvort löggjafarvaldið hefði áframhaldandi heimild til að miða tekjutryggingu til öryrkja við tekjur maka eður ei. Um það hafa verið deildar meiningar. Mjög stór orð hafa verið höfð uppi um það í umræðunni að stjórnarskráin hefði verið brotin þegar þessi lög voru sett. Ljóst er að það var rétt og allir hafa viðurkennt að dómur Hæstaréttar gengur út á það að lögin hafi á sínum tíma ekki verið í samræmi við stjórnarskrá, þ.e. lögin frá 1993 sem Alþingi ber ábyrgð á. Það kom e.t.v. mörgum meira á óvart að lögin frá 1998 væru einnig í ósamræmi við ákvæði stjórnarskrárinnar. Engum hefur dottið í hug að deila um það. Hins vegar hefur álitamálið verið það, og ég tel að það hafi komið skýrt fram í þessari umræðu og allir sammála um að hér eru álitamál á ferðinni, hvort beri að líta svo á að hámarkstekjutrygging sé skerðanleg eður ei. Við sem erum í ríkisstjórn og þeir sem styðja ríkisstjórn á Alþingi hafa haldið því fram að dómurinn þýði að áfram sé heimilt samkvæmt stjórnarskrá að miða bætur öryrkja að einhverju leyti við tekjur maka. Að sjálfsögðu er mjög óvenjulegt að bréf sé skrifað af forseta Alþingis af þessu tilefni, það er öllum ljóst. En það er líka mjög óvenjulegt að uppi séu þær skoðanir á hv. Alþingi að frv. sem lagt er fyrir Alþingi sé ekki í samræmi við stjórnarskrá landsins. Þess vegna hlýtur að vera eðlilegt að hæstv. forseti Alþingis taki slíkt mjög alvarlega og íhugi mjög vandlega hvernig skuli bregðast við slíkum aðstæðum. En hvað svo sem um það má segja hefur Hæstiréttur svarað því bréfi og ég ætla ekki á nokkurn hátt að reyna að skilgreina það, það hlýtur forseti Hæstaréttar að gera sjálfur. En ég held að það hljóti að vera ljóst að ef forseti Hæstaréttar skrifar bréf hlýtur hann að gera það í umboði réttarins og sem æðsti maður réttarins. Það er ekki fyrir okkur hér á Alþingi að útskýra. Það getur enginn gert annar en forseti réttarins. Hins vegar er alveg ljóst hvað stendur í þessu bréfi og það verður ekki skilið öðruvísi en að litið sé svo á að það samrýmist stjórnarskrá landsins að hámarkstekjutrygging sé að einhverju leyti skert miðað við tekjur maka. Frv. gengur út á það. Það gengur m.a. út á að það sé áfram heimilt. Við höfum haldið því fram að frv. standist algjörlega stjórnarskrá landsins og ég er vissari um það en nokkru sinni fyrr að svo er og það er allt saman gert í góðri trú. Ég vil að lokum þakka þá umræðu sem hér hefur farið fram. Ég tel það afskaplega mikilvægt að Alþingi hafi brugðist við á þann hátt sem hér er að verða niðurstaða um, að hægt sé að ganga frá löggjöf um þetta mál þannig að bótum verði komið til réttra aðila um næstu mánaðamót. Hins vegar er alveg ljóst að áfram verður haldið að fjalla um málefni öryrkja og annarra þjóðfélagshópa sem hafa lágar tekjur. Þetta er ekki síðasta umræðan á Alþingi um þau mál, enda var ekki til þessa frv. stofnað nema til þess að bregðast við dómi Hæstaréttar. Mikilvægt er að það sé ljóst eftir þessa umræðu að ríkisstjórninni hefur ekkert annað gengið til í þessu máli en að bregðast rétt við dómi Hæstaréttar. Það var ekki tilgangurinn með frv. að taka á málefnum öryrkja almennt, enda liggur það alveg ljóst fyrir að frv. varðar tiltölulega þröngan hóp fólks sem er á slíkum bótum.

Herra forseti. Hæstv. utanrrh. segir að hér sé á ferðinni mikið álitamál. Af hálfu stjórnarandstöðunnar er ekki um vafamál að ræða eða álitamál. Á grundvelli mannréttinda\-ákvæða í stjórnarskrá Íslands og í mannréttindasáttmálum sem við eigum aðild að komst Hæstiréttur Íslands að skýrri og afdráttarlausri niðurstöðu. Þá niðurstöðu ætlar ríkisstjórnin ekki að virða. Án efa brýtur ríkisstjórn Íslands ekki vísvitandi gegn niðurstöðu Hæstaréttar eða stjórnarskrá landsins. En vísvitandi og á yfirvegaðan hátt hefur hún tekið ákvörðun um að lækka tekjutryggingu örorkulífeyrisþega, þess hóps sem býr við lægst og lökust kjör á Íslandi, um 7.500 kr. og vísvitandi og á yfirvegaðan hátt er tekin ákvörðun um að beita fyrningarákvæðum í lögum til að hafa af þessum hópi þær réttar- og kjarabætur sem honum ber.

Herra forseti. Það er mikill misskilningur hjá hv. þm. að frv. sé beint gegn einhverjum. Það er alls ekki svo. Verið er að hækka lágmarkstryggingu þess fólks sem frv. snýst um. Verið er að hækka lágmarkstryggingu úr rúmum 18 þús. kr. í rúmar 43 þús. kr. Um það snýst málið. Þetta hef ég margreynt að útskýra fyrir hv. þm. Mér finnst það afskaplega sérkennilegt þegar slíkur málflutningur er uppi skipti eftir skipti. Deilan snýst hins vegar um hvort mögulegt og rétt sé að skerða þessar tekjur við ákveðnar aðstæður og það er niðurstaðan. Fram að þessu hefur fyrst og fremst verið brugðist við með þeim hætti að hækka svokallað frítekjumark þess fólks sem hér um ræðir. Það hefur verið gert í tvígang á undanförnum árum. Að sjálfsögðu hefði mátt hugsa sér að halda því áfram því það hefði komið þeim betur sem lægri hafa tekjurnar. Nú hefur Hæstiréttur hins vegar ákveðið að þetta hafi ekki samrýmst stjórnarskrá að öllu leyti. Við því hefur verið brugðist með því að hækka þetta lágmark. Það er leitt til þess að vita að hv. þm. skuli skipti eftir skipti snúa þessu við. Ég vona að það sé ekki gert vísvitandi.