Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef kvatt mér hljóðs utan dagskrár til þess að beina til hæstv. ríkisstj. eða nánar tiltekið hæstv. utanrrh. fsp.: Hverjar eru skoðanir eða hver er afstaða hæstv. ríkisstj. varðandi þá atburði, sem nú hafa orðið í Suðaustur-Asíu, á því svæði, sem nefnt hefur verið Indó-Kína, innrás bandarísks herliðs í Kambódíu?



Herra forseti. Ég hef nú ekki annað svar við þessari fsp. hv. þm. en það, að ríkisstj. hefur ekki rætt það og ekki tekið afstöðu til þess, m. a. vegna þess, hve ófullkomnar upplýsingar liggja fyrir um málið.



Herra forseti. Ég ætla að bregða út af þingvenju að þessu sinni. Mér er ómögulegt að þakka svör hæstv. ráðh. við fsp. minni, heldur segi ég: Hamingjan góða. Ríkisstj. hefur ekki haft þetta mál til athugunar, ekki tekið afstöðu til þeirra atburða, sem síðustu daga hafa verið að gerast þarna austur frá. Víst veit ég eins og alþjóð, að allmikil tíðindi hafa einnig verið að gerast hér á Íslandi þessa sömu daga, vígsluhátíðir miklar og veizluhöld. En fyrr má nú vera, að slíkt þurfi að valda því, að ríkisstj. gefi sér ekki tóm til að íhuga þann voða, sem er á ferðum þarna austur frá, þann ægilega háska fyrir friðinn í heiminum öllum og tilveru alls mannkynsins. Þarna hafa átt sér stað stóraukin hernaðarátök og útbreiðsla stríðsins í Indó-Kína orðin ískyggileg. Ýmsar ríkisstj. og ótaldar ríkisstj. hafa a. m. k. látið sig þetta einhverju varða. Talsmenn þeirra lýstu yfir skoðunum þeirra á þessum viðburðum, flestir hafa látið í ljós mikinn ugg út af þessu og margir þeirra og þ. á m. nokkrir helztu valdamenn á Vesturlöndum fordæmt harðlega atferli Nixons forseta í þessu sambandi. Og hörðust hefur fordæmingin og mótmælin orðið heima hjá honum sjálfum, í Bandaríkjunum, enda ærin ástæða til þess að mótmæla og taka afstöðu, ábyrga afstöðu til þessara atburða - eða þykir hæstv. ríkisstj. Íslands ekki nóg að gert, eftir að Síhanouk fursta, sem nýtur ástsældar allrar alþýðu landsins, hafði verið steypt að undirlagi bandarísku leyniþjónustunnar? Á því leikur enginn vafi, enda hafa þeir hershöfðingjar, sem við völdunum tóku þá, fengið óbeina blessun Bandaríkjastjórnar í vopnasendingum síðan. Eftir að þeir atburðir gerðust og þessir hershöfðingjar voru setztir í valdastólana, þá opinberuðu þeir umsvifalaust innræti sitt með því að hefja fjöldamorð á saklausu fólki. Óðar en varir hefur nú Nixon ráðizt í nýtt stórræði, sent bandarískt herlið inn í Kambódíu, og það er svo mikið í þessa hernaðaraðgerð lagt samkv. opinberum tilkynningum Bandaríkjastjórnar, að loftárásir, sem henni fylgja, eru þær mestu, sem bandaríski flugherinn hefur gert síðan í Kóreustríðinu fyrir 20 árum. Manni verður á að spyrja: Allt sprengjuregnið í Víetnam öll þessi ár, meira sprengjumagn heldur en kastað var á meginland Evrópu í allri heimsstyrjöldinni síðari, - allt þetta sprengjuregn, verður það e. t. v. einhvern tíma síðar talið smámunir einir í samanburði við það regntímabil, sem bandaríski flugherinn er nú að hefja þarna? Ég ætla ekki að fjölyrða um afleiðingar þessara atburða. En það er nú orðið ljósara en nokkru sinni fyrr, að Bandaríkjunum stjórna stórhættulegir menn, menn, sem neita að læra af þeirri reynslu, sem vonlaust kúgunarstríð þeirra í Víetnam ætti að hafa kennt þeim, en forherðast þess í stað, - menn, sem magnast í ofstopa sínum því meir sem þeim verður minna ágengt með honum, - menn, sem eru vísir til að grípa til hverra þeirra örþrifaráða sem þeir telja líkleg til að fullnægja sjúklegum metnaði sínum. Við þekkjum slíka menn úr sögunni og það er jafnvel enginn óratími síðan þeir skóku alla veröldina með ofsa sínum. Adolf nokkur Hitler hét því á sínum tíma, að ekki aðeins hans eigin þjóð, heldur drjúgur hluti mannkynsins skyldi hrapa með honum til glötunar, ef hann tapaði stríðinu. Mundi ekki mega finna ofurlítinn skyldleika milli slíkra heitstrenginga og þeirrar yfirlýsingar, sem Nixon gaf til afsökunar innrásinni í Kambódíu, að hann vildi heldur baka sér óvild allrar þjóðar sinnar heldur en að stofna í voða sóma hennar og virðingu með því að taka ekki í taumana í Kambódíu? Taka ekki í taumana. Taka í taumana. - Það þarf ekki að fjölyrða um, hvað það táknar í munni bandarískra valdhafa og reyndar rússneskra líka, þegar því er að skipta. Afsakanirnar, sem þarna eru hafðar uppi, eru nákvæmlega þær sömu eins og Rússar höfðu uppi, þegar þeir gerðu innrás í Tékkóslóvakíu. Það var að forða þjóðinni frá hættulegum mönnum, sem höfðu búið þar um sig. Það er margt líkt með skyldum, röksemdafærsla beggja ribbaldanna í austri og vestri sú sama. En spyrja mætti í sambandi við þetta tal Nixons um sóma bandarísku þjóðarinnar, hvort Nixon forseti telji, að sómi Bandaríkjanna standi í réttu hlutfalli við það sprengjumagn, sem þeir geta kastað yfir saklaust fólk. Þessarar spurningar er Nixon spurður nú hvarvetna um heim og ekki hvað sízt heima hjá honum sjálfum, í Bandaríkjunum, þar sem nú virðist vera að rísa öflugri mótmælaalda en nokkru sinni fyrr gegn stríðsaustri Bandaríkjanna. Þeirri mótmælaöldu hljóta sannarlega allir góðir menn að fagna og vonandi ber hún tilætlaðan árangur. Vonandi verður hún til þess að forða mannkyninu frá þeirri skelfingu, sem stefna Nixons, ef áframhald verður á henni, hlýtur að leiða yfir það. Vonandi tekst þetta þrátt fyrir það, að ríkisstj. Íslands tekur ekki afstöðu.



Ég hafði næstum gleymt því. Ég er hér aftur kominn utan dagskrár, að þessu sinni að vísu af minna tilefni, en ég vona, að hæstv. forseti virði mér það til vorkunnar, að ég hef að undanförnu ekki tafið til muna þingstörf með ótímabærum ræðuhöldum. En það var fyrir nokkrum dögum, að hér var til 2. umr. frv., sem gerir ráð fyrir því, að nemendur í framhaldsdeild Hvanneyrarskóla fái notið úr lánasjóði sambærilegra lána og aðrir úr þeim sjóði. Hv. þm. kannast við þetta frv. Í miðri þessari umr. var það skyndilega tekið út af dagskrá. Nú vil ég beina þeirri fsp. til réttra aðila, ókunnugleiki veldur því, að ég get ekki fullyrt um það, hvort það er hæstv. forseti eða ráðh., sem ætti að svara þessu, en spurning mín er þessi: Hvað hefur orðið af þessu frv.?

Forseti (MÁM): Eins og gefur að skilja og gjarnan kemur fyrir við þinglok, þá vinnst ekki tími til þess að ljúka afgreiðslu allra þeirra mála, sem lögð hafa verið fyrir þingið. Það mál, sem hv. þm. minntist á áðan, hefur verið á dagskrá fjölmargra síðustu fundi þingsins, en er eitt þeirra mála, sem ekki hefur unnizt tími til þess að ljúka afgreiðslu á, og hefur verið haft samráð við hæstv. menntmrh. um það, að afgreiðslu þessa máls geti ekki lokið á þessu þingi.



Herra forseti. Þetta frv. var flutt til þess að veita fáeinum nemendum Bændaskólans á Hvanneyri aðild að lánasjóði íslenzkra námsmanna, en fyrir liggur athugun á því, að þeir geti talizt eiga hliðstætt nám að baki og námsmenn úr öðrum skólum, sem nú eiga aðild að sjóðnum. Ríkisstj. mun leggja til, að þessir menn fái námslán við næstu úthlutun úr sjóðnum. Nú hafa hins vegar verið fluttar við frv. tvær brtt. Önnur fjallar um að veita nemendum tveggja annarra skóla aðild að sjóðnum. Athugun þarf að fara fram á því, hvort þeir nemendur verða taldir eiga hliðstætt nám að baki. Hin till. fjallar um áætlun um fjárveitingar til lánasjóðsins fram til námsársins 1974–1975. Stjórn lánasjóðs íslenzkra námsmanna hefur í bréfi, dags. 11. apríl s. l., tilkynnt menntmrn., að hún sé að vinna að áætlunargerð varðandi fjármál sjóðsins fram til ársins 1975 og muni byggja till. sínar til fjárl. fyrir næsta ár á þeirri áætlun. Rétt þykir að bíða niðurstöðu þessara athugana og till. stjórnar lánasjóðsins áður en afstaða er tekin, enda liggur nú engin vitneskja fyrir um það, hvað framkvæmd slíkrar áætlunar mundi kosta. Af þessum sökum tel ég ekki rétt, að þetta frv. verði afgreitt á þeim fáu dögum, sem Alþingi á eftir að starfa. Ríkisstj. hefur haft lánamál námsmanna heima og erlendis til gaumgæfilegrar athugunar og er m. a., eins og áður hefur verið skýrt frá, að kanna, hvernig námsaðstoð er hagað í nálægum löndum. Með hliðsjón af niðurstöðum þeirra athugana mun hún taka till. stjórnar lánasjóðsins í fyrrnefndu bréfi til velviljaðrar athugunar við undirbúning næstu fjárlaga.



Herra forseti. Þegar ég mælti fyrir þeirri till., sem hér hefur verið gerð að umtalsefni, um sérstaka áætlunargerð um aukningu á fjármagni lánasjóðs íslenzkra námsmanna, þá komst ég svo að orði, að það væri ekki unnt fyrir Alþingi Íslendinga að fjalla um lög um námslán og námsstyrki einvörðungu á þann hátt að framkvæma mjög litla leiðréttingu, hversu sjálfsögð sem hún væri, vegna þess að þetta væri það mikið vandamál, að Alþ. gæti hreinlega ekki farið heim án þess að leggja á ráðin um að leysa það. Við vitum allir alþm., hversu mikil ólga hefur verið meðal námsmanna að undanförnu af þessu tilefni. Og þessi ólga heldur áfram. Við heyrðum það í hádegisfréttum rétt áðan, að stúdentar í Osló bíða nú í sendiráði Íslands þar í borg eftir vitneskju um það, hvað hæstv. ríkisstj. ætlar að gera í þessu máli. Og ég verð að lýsa því, að það er alveg furðulegt, að hæstv. ríkisstj. skyldi stöðva frv. um breyt. á l. um námslán og námsstyrki, vegna þess að þessi mál voru tekin þar á dagskrá í heild, því að það var augljóst, að það var verk ríkisstj. að stöðva það frv. Sú hugmynd, sem námsmenn hafa borið fram um eflingu lánasjóðsins, er engin nýjung. Þegar þessi lög voru sett 1967, fólst það einmitt í þeim, að tilgangurinn með lánasjóði íslenzkra námsmanna ætti að vera sá að tryggja opinbera aðstoð við námsmenn, sem nægi hverjum námsmanni til að standa straum af árlegum námskostnaði, þegar eðlilegt tillit hefur verið tekið til aðstöðu hans til fjáröflunar. Það er sem sé tilgangur sjóðsins að geta fullnægt þessari þörf námsmanna á Íslandi. Og þegar þetta frv. var lagt fyrir, lýsti hæstv. menntmrh. því sem miklu fagnaðarefni, að þessi lög hefðu verið sett og þetta væri tilgangur þeirra. Síðan hefur það dregizt allt of lengi, að ráðstafanir væru gerðar til þess að breyta þessu almenna orðalagi í áþreifanlegan veruleika. Og hugmyndirnar um það, að þetta verði gert fyrir 1974, eru á engan hátt óraunsæjar og í þeim felst síður en svo nokkur óbilgirni. Hins vegar hefur komið fram af hálfu hæstv. menntmrh. alveg furðuleg óbilgirni, sérstaklega í ræðum hér á hinu háa Alþ. Hann hefur leyft sér að hafa hér uppi mjög ósæmilegan munnsöfnuð og hrokafullan í garð námsmanna, sem hefur borið vott um það, að þessi hæstv. ráðh. hefur engan skilning á þeim mjög svo alvarlegu vandamálum, sem námsmenn eiga nú við að etja. Og þetta tal hæstv. ráðh. er þeim mun alvarlegra, sem það hefur orðið til þess að magna upp hvers konar fólk til þess að hafa í hótunum við námsmenn hér í blöðum og bera fram kröfur um, að þeir verði fangelsaðir eða þeim verði refsað með fjárhagslegum refsiaðgerðum, vegna þess að þeir hafi gripið til ráðstafana, sem menn eru ekki ánægðir með. Slík afstaða sem þarna hefur komið fram er þjóðfélagi okkar til hreinnar minnkunar og það alvarlegasta er, þegar ábyrgir menn eins og hæstv. menntmrh. og raunar hæstv. dómsmrh. beita sér fyrir því að reyna að egna skammsýnt fólk til slíkra ummæla í garð námsmanna. Ég heyrði það, að hæstv. ráðh. lýsti því enn einu sinni yfir hér áðan, að þessi mál væru til athugunar og yrðu til athugunar. En svona loðin ummæli nægja engan veginn. Það á að vera ákaflega auðvelt fyrir þennan hæstv. ráðh. að lýsa því yfir, að það sé vilji hans, að að þessu verði stefnt og að þessi áætlun verði framkvæmd á 4 árum. Það er engin óbilgirni að fara fram á slíkt. Og ef hæstv. ráðh. lýsir því yfir hér nú úr þessum ræðustól, að ríkisstj. muni gera ráðstafanir til þess, að slík áætlun verði gerð, og leggja fram um það tilteknar till. í haust, þá mundi hann leggja fram skerf til þess að leysa þessi alvarlegu mál. Fyrst þessi mál hefur hér borið á góma, þá er kannske rétt að minnast á það, að ég lagði hér fram fyrir nokkru fsp. um, hvaða ráðstafanir hæstv. ríkisstj. ætlaði að gera til þess að tryggja sumaratvinnu skólafólks. Það er nú augljóst, að þeirri fsp. verður ekki svarað. En einnig þar er um stórmál að ræða. Þetta hefur verið mikið vandamál á undanförnum sumrum. Það leit mjög ískyggilega út í fyrrasumar. Það rættist betur úr því en menn óttuðust, en engu að síður voru tekjur námsmanna í fyrra miklu lægri en þær þurftu að vera, og einmitt það er ein af ástæðunum fyrir því, hversu hagur námsmanna er bágborinn núna. Þó að þessi fsp. mín liggi ekki formlega fyrir, þá vil ég leyfa mér að mælast til þess við hæstv. ríkisstj., að hún greini frá því hér, hvaða ráðstafanir hún hyggst gera til þess að reyna að tryggja námsmönnum atvinnu í sumar. Það mundi einnig geta stuðlað að því að auðvelda námsmönnum þessa mjög erfiðu efnahagsbaráttu, ef hægt væri að tryggja það, að menn hefðu sæmilegar tekjur fyrir sumaratvinnu sína nú á þessu sumri.



Herra forseti. Það kom enn einu sinni fram í þessari ræðu hv. 6. þm. Reykv., að hann er í einu og öllu sammála öllu því, sem gerzt hefur af hálfu íslenzkra námsmanna heima og erlendis á undanförnum vikum. Enn einu sinni kemur hann í þennan ræðustól og hefur ekki eitt fordæmingarorð að segja um þau lögbrot, sem framin voru í Stokkhólmi á sínum tíma, um þau lögbrot, sem framin voru í menntmrn. nú fyrir nokkrum dögum. Það eina, sem hann hefur að segja, er að lýsa sök á hendur mér og ríkisstj., að því er mér skilst fyrir það að bera ábyrgð á þessum atburðum og hafa sinnt hagsmunamálum námsmanna illa og lítið. Ég skal ekki efna til neinnar efnisumr. um þetta mál að þessu sinni. Það er algerlega ástæðulaust. Það er þegar búið að taka það svo oft og rækilega fram hér á hinu háa Alþ. og í blöðum, að ríkisstj. hefur sýnt málefnum námsmanna mikinn og réttmætan og sjálfsagðan velvilja á undanförnum árum. Stuðningur við námsmenn hefur verið aukinn hröðum skrefum undanfarin ár, hefur meira en fimmfaldazt á undanförnum 5 árum, og ég hef marglýst því yfir hér í þessum ræðustól og við önnur tilefni, að það er ætlun ríkisstj. að halda áfram auknum stuðningi við námsmenn og láta hann fara hraðvaxandi. Það er ástæðulaust að segja þetta einu sinni enn. Þeir, sem þetta vilja heyra, hljóta að hafa heyrt það og hljóta að vita það. Enginn ráðh. hefur nokkru sinni sagt nokkurt orð, sem skilja megi öðruvísi en þannig, að það sé fullur vilji íslenzkra stjórnarvalda að halda áfram að stórauka stuðning við íslenzka námsmenn, bæði heima og erlendis. Hitt er annað mál, að sú till., sem hv. þm. hefur flutt hér undirbúningslítið og algerlega rökstuðningslaust, er mjög flókin og vandasöm. Meira að segja stjórn lánasjóðs íslenzkra námsmanna hefur ekki treyst sér til þess enn að gera sundurliðaða till. um það, hvernig slíka hugsun mætti framkvæma. Það liggur enginn útreikningur fyrir á því, hvað framkvæmd þeirrar hugmyndar, sem í till. þm. felst, mundi kosta. Það liggur ekki heldur fyrir, hvort lánasjóður íslenzkra námsmanna muni óska eftir því, að hin svonefnda umframfjárþörf verði studd með lánum að öllu leyti eða upp í einhverja tiltekna hámarksprósentutölu. Það liggur ekki heldur fyrir nein till. um það, hvort stjórn lánasjóðsins hyggst framkvæma þessa miklu aukningu með sama hætti og aðstoðin hefur hingað til verið framkvæmd. M. ö. o.: ríkisstj. hefur enn engar sundurliðaðar eða rökstuddar till. fengið um það, hvað stjórn lánasjóðsins raunverulega ætlast fyrir, og í sannleika sagt er til nokkuð mikils mælzt nú að búast við því, að nokkur ráðh. eða ríkisstj. í heild geti tekið tafarlausa afstöðu til till., sem ekki liggja fyrir. Hugmyndin liggur fyrir og stjórn lánasjóðsins hefur mælt með hugmyndinni almennt, og hún hefur hlotið góðar undirtektir hjá ríkisstj. eins og kom fram í niðurlagi þeirra orða, sem ég mælti áðan. Þá gat hv. þm. um það, að stúdentar í Osló biðu nú svars frá ríkisstj. við tilteknum óskum. Það er rétt, að til okkar í utanrrn. var í morgun hringt frá sendiráðinu í Osló og frá því skýrt, að 28 stúdentar - eða 27 stúdentar og frú Guðrún Brunborg - hefðu komið í sendiráðið án þess að gera boð á undan sér og sætu á gólfinu í sendiráðinu til þess að bíða svars við orðsendingu, sem sendiherrann las fyrir mér í síma. Og að gefnu þessu tilefni er rétt, að ég skýri hv. þm. frá því, hvernig sú orðsending hljóðar: „Við undirritaðir námsmenn í Osló og Ási hefjum setu í sendiráði Íslands í Osló mánudaginn 4. maí kl. 11 fyrir hádegi. Til þessara aðgerða stofnum við: 1. Til að krefja ríkisstj. skýrra svara strax við till. SÍNE. 2. Til mótmæla við stefnu ríkisstj. í hagsmunamálum námsmanna. 3. Til að votta stuðning okkar við undangengnar aðgerðir námsmanna heima og erlendis. 4. Til að mótmæla beitingu lögregluvalds gegn friðsamlegum aðgerðum námsmanna erlendis 20. og 25. apríl. (20. apríl var dagur atburðanna í Stokkhólmi og heima þann 25. apríl s. l., þ. e. dagur atburðanna í menntmrn.) 5. Til að mótmæla persónulegum ofsóknum gegn námsmönnum þeim, sem framkvæmdu mótmælaaðgerðir í Stokkhólmi 20. apríl s. l. 6. Til að mótmæla þeirri ólýðræðislegu meðferð, sem málið hefur hlotið á Alþingi. Aðgerðirnar eru friðsamlegar og beinast ekki gegn starfsliði sendiráðsins. Oslódeild SÍNE. Ásdeild SÍNE.“ 28 undirskriftir að meðtalinni frú Guðrúnu Brunborg. Þessu svaraði ég, að höfðu samráði við ríkisstj., samstundis með eftirfarandi orðsendingu til stúdentanna: „Hinn 17. apríl s. l. barst menntmrn. bréf frá stjórn lánasjóðs íslenzkra námsmanna, þar sem segir m. a.: „Stjórn lánasjóðs íslenzkra námsmanna samþykkir að beina þeim tilmælum til menntmrn., að á næstu árum skuli námsaðstoð hækka í áföngum þannig, að markmiði 2. gr. laga um námslán og námsstyrki verði náð við úthlutun á árinu 1975.“ Ríkisstj. hefur haft lánamál námsmanna heima og erlendis til gaumgæfilegrar athugunar og er m. a., eins og áður hefur verið skýrt frá, að kanna, hvernig námsaðstoð er hagað í nálægum löndum. Með hliðsjón af niðurstöðum þeirrar athugunar mun hún taka till. stjórnar lánasjóðsins í fyrrnefndu bréfi til velviljaðrar athugunar við undirbúning næstu fjárlaga.“ Stúdentarnir í Osló og Guðrún Brunborg hafa því fengið sitt svar.



Herra forseti. Í ræðu minni áðan spurðist ég m. a. fyrir um það, hvaða ráðstafanir hæstv. ríkisstj. ætlaði að gera til þess að tryggja sumaratvinnu námsmanna. Hæstv. menntmrh. láðist algerlega að svara þessari spurningu, og hafi það verið gleymska af hans hálfu, þá vona ég, að hann bæti úr því hér á eftir, því að hér er vissulega einnig um mikið stórmál að ræða. Við ræddum þetta raunar í lok síðasta þings. Þá bar ég hér fram formlega fsp. um þetta atriði og henni var þá svarað af hæstv. ráðh., Eggert G. Þorsteinssyni. Ég geri ráð fyrir, að þm. muni eftir því svari. Í því fólst það, að hæstv. ríkisstj. hafði þá hreinlega ekkert gert. Hins vegar leiddu umr. hér á þingi og utan þings til þess, að ríkisstj. beitti sér fyrir því, að lagðar voru fram þá 10 millj. úr atvinnumálasjóði gegn því, að sveitarfélög legðu fram á móti hliðstæða upphæð. Einnig var þrýst á ýmsa atvinnurekendur að aðstoða námsmenn við að fá vinnu, þannig að úr þessu rættist ögn betur en horfur voru á í fyrra. En ég tel, að það sé mikil nauðsyn, að gerðar verði ráðstafanir nú til þess að tryggja fulla sumaratvinnu fyrir námsmenn. Það er mikið og erfitt vandamál, fjölþætt vegna þess að þetta er mjög stór hópur, en þetta er ákaflega brýn nauðsyn, eins og ástandið er nú með fjárhag námsmanna. Um svör hæstv. ráðh. þarf ég ekki margt að segja. Hann vakti enn þá athygli á því, að ég hefði ekki haft uppi nein fordæmingarorð um lögbrot námsmanna. Það er alveg rétt. Það verða vissulega nægilega margir til þess þessa dagana að hella fordæmingum yfir námsmenn og taka upp í sig hin stærstu orð um það efni. Ég hef áður sagt það hér og ég get endurtekið það, að að sjálfsögðu er það afstaða okkar allra, að til slíkra atburða þurfi ekki að koma. En ástæðan til þess að til þeirra kemur er ekki nein vonzka einstakra námsmanna eða ofstæki í þeim, heldur það efnahagsástand, sem er gersamlega óþolandi. Og mér finnst það furðulegt, að jafngreindur maður og Gylfi Þ. Gíslason skuli ekki enn þá vera búinn að öðlast skilning á þessari staðreynd, en hann skuli standa hér aftur og aftur og tönnlast á því, að fjárhagsaðstoð til námsmanna hafi margfaldazt á undanförnum árum. Þetta veit ég ósköp vel og þetta vita allir þm. Engu að síður er það staðreynd, að ef við tökum kjör hvers námsmanns um sig, þá hafa þau versnað mjög stórlega þrátt fyrir þessa aukningu, vegna þess að þessi aukning hefur engan veginn vegið upp þá stórfelldu verðhækkun, sem stafar af tveimur gengislækkunum, auk þess sem námsmönnum hefur fjölgað og hlýtur að fjölga. Vandi námsmanna er slíkur, að nú þegar hafa margir orðið að hætta námi í miðjum klíðum. Og ég vil biðja menn að hugleiða það gaumgæfilega, hvað í því felst fyrir ungan mann að verða að hætta námi í miðjum klíðum og breyta öllum áformum sínum um framtíðina. Og það er mjög stór hópur námsmanna, sem óttast, að sömu örlög muni bíða hans á næstunni. Það er skylda okkar alþm. og skylda hæstv. ríkisstj. að hugleiða þetta mál af fullri alvöru og æsingalaust. Og ég vil enn einu sinni fordæma það gersamlega, að ráðh. eigi upptök að því að vekja hér sefasjúkar árásir á námsmenn, eins og gert hefur verið. Það var fróðlegt að heyra það, sem hæstv. ráðh. sagði um atburðina í Osló. Um þá vissi ég ekki annað en það, sem kom í hádegisútvarpinu, og mér þótti vænt um að heyra, að í hópi íslenzku stúdentanna, sem þar eru, er frú Guðrún Brunborg, sem hefur af mikilli fórnfýsi og dugnaði lagt fram starf til þess að styrkja íslenzka námsmenn, sem eru við nám í Osló. Ár eftir ár lagði hún á sig mikið erfiði við að safna fé bæði hér á landi og í Noregi og koma upp aðstöðu fyrir íslenzka námsmenn, svo að þeir gætu búið þar í stúdentagörðum og haft sæmilega aðbúð. Guðrún Brunborg veit manna bezt af eigin raun, við hver kjör námsmenn búa þarna erlendis, og ég geri ráð fyrir því, að hæstv. menntmrh. vilji ekki lýsa frú Guðrúnu Brunborg sem einhverri æsingakonu eða einhverjum lærisveini Marcuse, sem hann gerði hér að umræðuefni í útvarpsumr. fyrir nokkrum dögum. Guðrún Brunborg tekur þátt í þessu með stúdentum einvörðungu vegna þess, að hún veit, að það er um framtíð þeirra sjálfra að tefla. Og með þann skilning í huga ætti hæstv. menntmrh. að fjalla um þessi mál. Hæstv. ráðh. kvartaði undan því, að samband ísl. námsmanna erlendis hefði ekki reiknað út í einstökum atriðum, hvernig ætti að framkvæma þá hugmynd, að lánasjóðurinn gæti rækt hlutverk sitt að fullu 1974. Mér þykir það nú næsta furðulegt, ef hæstv. ríkisstj. er farin að ætlast til þess, að menn, sem koma á framfæri við hana skynsamlegum hugmyndum, semji fyrir hana sjálf frv. Auðvitað er þetta flókið og margþætt reikningsdæmi. Það veit ég vel. Hins vegar hefur hæstv. ráðh. yfir að ráða herskara af embættismönnum, sem eiga mjög auðvelt með að reikna þetta út. Og það er algerlega rangt, sem hæstv. ráðh. segir, að hér sé um einhverja nýtilkomna hugmynd að ræða. Það birtist hér í blöðunum núna fyrir 1–2 dögum frásögn frá SÍNE, þar sem sagt var frá viðskiptum þess við hæstv. ráðh. um þetta mál og greint frá því, að búið væri að ræða þetta við hann aftur og aftur í mjög langan tíma. Og sjálf hugmyndin um, að sjóðurinn hafi þetta verkefni, er, eins og ég sagði áðan, komin úr þeim lögum, sem hæstv. ráðh. beitti sér fyrir að sett yrðu. Ég vil leyfa mér að lesa hér 2. gr. laganna um lánasjóð íslenzkra námsmanna, hún er svona: „Stefnt skal að því, að opinber aðstoð við námsmenn samkv. lögum þessum nægi hverjum námsmanni til að standa straum af árlegum námskostnaði, þegar eðlilegt tillit hefur verið tekið til aðstöðu hans til fjáröflunar.“ Þetta er sjálfur tilgangur laganna. Þegar Alþ. samþykkir þessi lög, þá ákveður það, að að þessu skuli stefnt. En því aðeins er verið að framkvæma lög, að þau séu framkvæmd á einhverju takmörkuðu árabili, hér sé ekki um að ræða endalaus framtíðaráform. Og þegar hæstv. ráðh. leggur fram frv. um þessi lög og lætur síðan samþykkja þau hér á Alþ., þá hlýtur hann að hafa vitað, hvað hann var að gera. Auðvitað hefur hann gert sér grein fyrir því, að þetta væri flókið viðfangsefni. En það er ekkert flóknara núna en það var þá. Og kröfur námsmanna um, að þetta verði framkvæmt fram að árinu 1974, eru, eins og ég hef sagt áður, fullkomlega framkvæmanlegar og raunsæjar og í þeim felst ekki nein óeðlileg kröfugerð. Ég hef veitt því athygli að undanförnu, að afstaða almennings til námsmanna hefur mjög verið að breytast. Hæstv. menntmrh. og ýmsum öðrum tókst í nokkra daga að vekja upp sefasjúkar hvatir hjá ýmsum. En þetta hefur verið að breytast að undanförnu. Afstaðan er farin að snúast námsmönnum í vil og gegn þessum hæstv. ráðh. Það eru æ fleiri farnir að vekja athygli á því, að þessi hæstv. ráðh. muni ekki hafa þau tök á verkefnum sínum í menntamálum, sem hann ætti að hafa, og ég vil vara þennan hæstv. ráðh. mjög alvarlega við því að reyna að halda áfram að afgreiða námsmenn með innantómum loforðum og loðnu orðalagi einu saman. Þetta mál er á svo alvarlegu stigi, að aðgerðir verða að koma mjög fljótlega.



Herra forseti. Ég sé enga ástæðu til þess að karpa hér einu sinni enn við hv. þm. um þessi mál öllsömun, aðeins örfá atriði, sem ég vildi taka fram. Það er algerlega rangt, að ég eða nokkur starfsbræðra minna í ríkisstj. hafi gefið tilefni til þess, að með almenningi komi upp eða eflist sefasjúkar hvatir, eins og hann orðaði það, í garð íslenzkra námsmanna. Sama kvöldið og lögbrotin í Stokkhólmi áttu sér stað átti sjónvarpið viðtal við mig, og þar lét ég svo um mælt, að mín persónulega skoðun væri sú, að rétt væri að fyrirgefa þessum unglingum vegna þess, að þeir vissu ekki, hvað þeir væru að gera. Mér er engin launung á því, að fyrir þessi ummæli mín hef ég hlotið gagnrýni mjög margra og þessi afstaða mín talin bera vott um of mikla mildi í garð manna, sem brotið hefðu lög og í raun og veru ættu ekkert gott skilið. En ég hef ekki látið það hafa nokkur áhrif á skoðanir mínar á þessu máli og mun ekki láta það hafa nein áhrif á afstöðu mína til málsins, þegar þar að kemur, að endanleg skýrsla berst um það, sem gerzt hefur í Stokkhólmi, sem ekki er komin enn, né heldur þegar endanleg skýrsla er komin um þau lögbrot, sem framin voru í menntmrn. á sínum tíma. Ég vísa því algerlega heim til föðurhúsanna, að ég eigi nokkurn þátt í þeirri miklu óvild, sem komið hefur fram eða vaknað hefur í hugum íslenzks almennings, alls þorra Íslendinga, í garð þess örlitla hóps manna, sem gerzt hefur sekur um alvarleg afbrot og því miður sett blett á íslenzka stúdenta erlendis og blett á heiður Íslands og hefur því miður orðið til þess að spilla mjög fyrir eðlilegum, sanngjörnum og réttmætum óskum íslenzkra námsmanna heima og erlendis. Það er áreiðanlega engin tilviljun, að blöð fjögurra af þeim fimm stjórnmálaflokkum, sem hér eiga sæti á Alþ., hafa öll fordæmt mjög eindregið verknaðinn í Stokkhólmi og aðgerðirnar í menntmrn. Það er aðeins eitt blað, það blað, sem hv. þm. ritstýrir, sem ekki aðeins hefur ekki fordæmt þessi lögbrot, þessar aðgerðir, heldur hlakkað yfir þeim og skrifað að öllu leyti þannig, að þessi örlitli hópur getur ekki tekið það öðruvísi en sem stuðning við þessar aðgerðir og stuðning við áframhald slíkra aðgerða, og það ber sannarlega að harma. Ég óska svo sannarlega málstað íslenzkra stúdenta annars og miklu betra en þess, að þetta blað og flokkurinn, sem að baki því stendur, skuli reynast vilja stuðla að óhappaverkum, sem einungis geta skaðað góðan og réttmætan málstað íslenzkra námsmanna heima og erlendis. Ég hef alltaf svarað þeim fsp., sem stúdentar hafa beint til mín, tafarlaust. Ég held, að óhætt sé að segja, að aldrei hafi liðið nótt milli þess, að mér hefur borizt orðsending frá þeim, þangað til þeir hafa fengið sín svör, svo að yfir því þarf ekki að kvarta, að þeir hafi ekki verið virtir svars eða virtir viðlits, eins og hv. þm. gaf í skyn. Þá vildi ég leiðrétta þau ummæli hv. þm., að ég ætlist til þess, að SÍNE geri útreikning í sambandi við þær hugmyndir, sem uppi eru um það að auka námsaðstoðina smám saman á næstu 4–5 árum. Það hefur mér aldrei dottið í hug. En hitt er annað mál, að það er verk stjórnar lánasjóðsins að gera slíkar áætlanir og hún hefur ekki enn gert þær. Henni hefur ekki enn unnizt tími til þess. Stjórn lánasjóðsins er búin að hafa þessar óskir frá SÍNE til meðferðar síðan í lok nóvember, og enn liggja ekki fyrir þess konar till. frá hinum rétta aðila til ríkisstj., þannig að hún geti tekið afstöðu. Í bréfi 11. apríl boðar stjórnin, að hún muni í sumar við undirbúning fjárl. gera þessar nákvæmu till., og þá mun ríkisstj. sannarlega taka þær, eins og ég hef margsagt, til velviljaðrar athugunar. En ég segi enn og aftur, að það er sannarlega til nokkuð mikils mælzt að ætlast til þess, að ríkisstj. taki afstöðu til till., sem hún hefur ekki fengið, sem hún hefur ekki séð. Hv. þm. nefndi og fór miklum viðurkenningarorðum um frú Guðrúnu Brunborg, og það er það eina í ummælum hans, sem ég get tekið undir, það eina, sem ég er honum sammála um. Það er rétt, að Guðrún Brunborg hefur unnið mikið og gott verk í þágu námsmanna, sérstaklega í Noregi og raunar námsmanna hér heima líka. En þetta gefur mér tilefni til þess að segja, hver hlutur hennar var í þessu máli í morgun og hversu ólíkur hann er hlut hv. þm. Þegar svar mitt barst, beitti frú Guðrún Brunborg sér eindregið fyrir því, að setunni yrði lokið, taldi svarið fullnægjandi og óskaði þess eindregið, að þessum aðgerðum lyki friðsamlega. Hv. þm. sagði ekkert orð í þá átt. Þvert á móti mundi hann eflaust vilja, að námsmenn sætu þarna í allt kvöld, alla nótt og líklega á morgun líka til þess að efna til sem allra mests ófriðar. Þannig var hún, sú merkiskona, ekki hugsandi, heldur vildi þvert á móti, að málinu væri lokið með því svari, sem stúdentarnir fengu frá mér. Að síðustu ítrekaði hv. þm. spurninguna um sumaratvinnu námsfólks, og skal ég svara henni með örfáum orðum. Í fyrravor var mikill uggur um, að atvinnuerfiðleikar námsfólks mundu verða mjög miklir á s. l. sumri. Hér á hinu háa Alþ. voru hafðar uppi miklar hrakspár um það, að íslenzkt skólafólk mundi ganga atvinnulaust þúsundum saman á s. l. sumri. Ríkisstj. kannaði þetta mál þá og hafði um það samvinnu við sveitarfélög og atvinnumálanefnd ríkisins, lagði fram nokkurt fé til þess að greiða fyrir sumaratvinnu skólafólks, og sem betur fór varð reynslan sú, að meðal skólafólks var nær ekkert atvinnuleysi á s. l. sumri. Ríkisstj. mun enn nú í vor fylgjast nákvæmlega með þessum hlutum og viðhafa alveg sömu vinnubrögð og í fyrra, hafa samráð við sveitarfélög um málið og gera það, sem í hennar valdi stendur, í samvinnu við sveitarfélögin til þess að koma í veg fyrir, að um atvinnuleysi skólafólks verði að ræða á sumri komanda.



Herra forseti. Það eru ekki nema örfá orð. Ég álít það síður en svo ófyrirsynju, að það sé spurt um sumaratvinnu skólafólks núna. Algerlega kemur það mér á óvart, að það hafi verið svo í fyrra, að það hafi ekki verið nein vandkvæði á því fyrir skólafólk að fá sumaratvinnu. Mér kemur það alveg á óvart og ég kannast alls ekki við það. Þvert á móti veit ég mörg dæmi þess í mínu nágrenni á Austurlandi, að þetta var mjög erfitt. Ég veit, að það eru ekki til skráðar tölur um atvinnu skólafólks í sveitum landsins. En eigi að síður var þetta svona. Og fullyrðing hæstv. ráðh. um, að það hafi nær ekkert atvinnuleysi verið, finnst mér bara vera í samræmi við hina fullyrðinguna áðan um það, að það hafi verið fimmfaldaður stuðningur við íslenzka námsmenn! Ég flutti till. hér seint á þinginu, sem útbýtt var 13. des., um að fela ríkisstj. að endurskoða lög og reglur um stuðning ríkisins við íslenzka námsmenn í þeim tilgangi að undirbúa námslaunakerfi. Ég skal viðurkenna, að það hefur dregizt allt of lengi að flytja þessa till. Ég var satt að segja að búast við því þá og þegar að heyra af því, að hæstv. ríkisstj. gerði eitthvað róttækt í því að endurskoða þessi mál. Það er út af fyrir sig gott og blessað að heyra það nú, að hæstv. ríkisstj. ætlar að taka þessi mál til endurskoðunar, og það er töluvert annað hljóð komið í strokkinn þó nú heldur en var í fyrra á öndverðu þingi, þegar þessi mál voru rædd hér þá og ekkert orð fékkst frá hæstv. menntmrh. í aðra stefnu heldur en þá, að allt væri í bezta lagi með stuðning við íslenzka námsmenn. En það fer ekki fram hjá neinum, að þessi loforð núna og þær athuganir, sem væntanlega fara fram í sumar, þetta kemur nokkuð seint og það er í raun og veru ekki afsakanlegt, hvað þetta kemur seint. Það urðu alger tímamót, a. m. k. hvað snertir erlendu námsmennina, þegar gengið var fellt tvisvar sinnum. Áður var það erfitt, en þó hægt, þegar vel gekk, að klóra sig áfram, en eftir tvær síðustu gengisfellingar varð ómögulegt að vinna sér fyrir þeirri fjárhæð að sumri, sem nægði til þess að brúa mismuninn. En það gerist samtímis gengisbreytingunum, að stórlega dregur úr sumaratvinnu. Það er eins og þetta hafi algerlega farið fram hjá valdhöfum. Ég vil aðeins að lokum árétta það, sem þegar hefur komið hér fram, að það þarf skjótra aðgerða í þessu máli og það þarf það skjótra aðgerða við, að námsmenn, þegar þeir leggja sín plön fyrir næsta námsár, viti nokkurn veginn, hvers vænta skal. Það er ófullnægjandi, það sér hver maður, fyrir þá, sem berjast í bökkum og ekki geta af eigin rammleik klofið sinn námskostnað, að fá þá fyrst að vita um þær leiðréttingar, sem gerðar kunna að verða, þegar fjárlög verða afgreidd í vetur. Ég held, að ef menn bara líta á þetta með raunsæi, aðstöðu námsmanna fyrir næsta námsár, þá megi mönnum vera ljóst, að það er algerlega ófullnægjandi, eins og nú er komið, að snúast við á þann hátt, sem ráðherra boðar, að miða aðgerðir eingöngu við fjárlagaafgreiðsluna í vetur komandi.



Herra forseti. Ég ætla ekki að blanda mér í þá deilu, sem hér hefur farið fram á milli hv. 6. þm. Reykv. og hæstv. menntmrh., því að mér finnst þetta mál líka þannig vaxið, sem um er að ræða, lánamál íslenzkra námsmanna, að það sé svo stórt og þýðingarmikið, að við eigum helzt að reyna að ræða um það án þess að um það þurfi að standa harðvítugar deilur. Ástæðan til þess, að ég kvaddi mér hljóðs, var fyrst og fremst sú, að mér fannst frekar óljós þau svör, sem komu frá hæstv. menntmrh. um það, hvað hann og ríkisstj. hyggjast gera í þessum málum á næstunni. Ef ég skildi ráðh. rétt, þá voru svör hans eitthvað á þá leið, að ríkisstj. mundi láta taka þessi mál til athugunar í samráði við þá aðila, sem um þau mál eiga sérstaklega að fjalla, og niðurstöður þeirra athugana yrðu svo síðar teknar upp, þegar farið væri að semja fjárlög, og það mundi ekki verða þess vegna gengið öllu fyrr frá þessum málum en í sambandi við samningu fjárl. og afgreiðslu þeirra næsta haust. Ég held, að ég hafi skilið hæstv. ráðh. rétt, að þetta eru meginatriðin í því, sem hann sagði. En ég vil vekja athygli hæstv. ráðh. á því, sem kom fram hjá seinasta ræðumanni alveg sérstaklega, að mjög margir námsmenn geta ekki beðið jafnlengi eftir svörum eins og hæstv. ríkisstj. virðist gera ráð fyrir. Þeir námsmenn, sem þegar eru komnir eitthvað áleiðis, verða að ákveða á þessu sumri, hvort þeir halda áfram eða ekki, og það veltur alveg á svörum hæstv. ríkisstj. um marga þeirra, hvort þeir geta haldið áfram eða ekki. Það bætist svo við, að á þessu vori bætast við nokkur hundruð stúdenta, og þeir þurfa einnig að gera það upp við sig í sumar, hvað þeir ætla að taka sér fyrir hendur að stúdentsnáminu loknu. Og það, hvað þeir gera margir hverjir, veltur á þeim svörum, sem koma frá hæstv. ríkisstj., og þeir geta ekki beðið eftir því til næsta hausts að fá þessi svör. Þau þurfa að koma miklu fyrr. Þess vegna vil ég beina þeirri fsp. til hæstv. ráðh., hvort hann gæti ekki svarað því nú, að það mætti vænta þess, að svör ríkisstj. um þetta efni, hvað hún hyggst fyrir í sambandi við námslán námsmanna, hvort hún ætlar að hækka þau eða ekki, - hvort þau svör gætu ekki legið fyrir miklu fyrr en næsta haust, t.d. 1. júní eða 1. júlí í síðasta lagi. Í fyrsta lagi vil ég spyrja hæstv. ráðh. um þetta atriði. Og í öðru lagi vil ég spyrja í framhaldi af því, hvort ekki megi vænta þess, þó að endanleg niðurstaða liggi að sjálfsögðu ekki fyrir, hvort endanleg niðurstaða muni samt ekki verða sú, að hann geri ráð fyrir því, að aðstoð við námsmenn muni verulega aukast frá því, sem hún hefur verið á þessu námsári, hvort þeir megi ekki reikna með því, að annaðhvort verði námslánin hækkuð eða tekin upp námslaun í einhverju formi. Þó að ríkisstj. gæti ekki sagt neitt ákveðið um þetta nú, þá er það eigi að síður mikilvægt fyrir námsmenn að fá nokkra vísbendingu um þetta og hverju þeir mættu reikna með í þessum efnum. Það mundi verða til þess, að þeir ættu auðveldara en ella að taka ákvarðanir, bæði þeir, sem eru í framhaldsnámi, og þeir, sem ætla að byrja á nýju námi á komandi hausti. Sem sagt, ég vildi beina þessum tveim fsp. til hæstv. ráðh.: Í fyrsta lagi, hvort ekki megi vænta ákveðinna svara frá ríkisstj., t. d. fyrir 1. júní eða 1. júlí eða það snemma, að námsmenn gætu haft hugmynd um það, sem gert yrði, áður en þeir þyrftu að taka endanlegar ákvarðanir um sitt framhaldsnám eða hvað þeir ætla að gera, og svo í öðru lagi, hvort ekki megi vænta þess, þó að ríkisstj. geti ekki sagt ákveðið um það núna, að námsaðstoð muni verulega aukast frá því, sem nú er, og þeir geti treyst á það, þegar þeir gera sínar áætlanir. En því skulum við gera okkur grein fyrir, að þó að námsmönnum verði kannske eitthvað á í sambandi við þessa baráttu sína, þá er hún byggð á fullkominni alvöru, sökum þess að það er áreiðanlega þannig ástatt um langflesta þeirra, sem eiga ekki þeim mun ríkari aðstandendur, að þeir horfast í augu við það, ef þeir fá ekki neina frekari úrlausn en hefur verið til þessa, að þeir verða að hætta námi. Og ég held, að hver og einn þm., sem stæði í sporum slíks námsmanns, hljóti að gera sér grein fyrir því, að þessir menn standa frammi fyrir nokkuð alvarlegum hlutum. Þess vegna verða menn að taka tillit til þess, að þeir kannske grípa stundum til aðferða, sem hefðu verið betur ónotaðar. En ég skal svo ekki hafa þessi orð mín fleiri, en vænti þess, að hæstv. ráðh. geti svarað þessum tveim fsp., sem ég hef beint til hans.



Herra forseti. Ég skal með ánægju svara þessum fsp., sem voru efnislegar og ég tel algerlega eðlilegar. Hv. þm. virðist ekki hafa tekið nógu vel eftir niðurlagi fyrstu ræðu minnar hér áðan, þar sem ég svaraði fsp. um örlög frv. um Hvanneyrarnemendurna, en þar sagði ég orðrétt, - ég vil leyfa mér að lesa það aftur, með leyfi hæstv. forseta: „ Ríkisstj. hefur haft lánamál námsmanna heima og erlendis til gaumgæfilegrar athugunar og er m. a., eins og áður hefur verið skýrt frá, að kanna, hvernig námsaðstoð er hagað í nálægum löndum. Með hliðsjón af niðurstöðum þeirra athugana mun hún taka till. stjórnar lánasjóðsins í fyrrnefndu bréfi til velviljaðrar athugunar við undirbúning næstu fjárlaga.“ Undirbúningur fjárlaga fer fram í sumar, eins og allir vita. Ef ríkisstj. fær till. lánasjóðsstjórnarinnar nógu tímanlega, sem ég hef enga ástæðu til að draga í efa, ég veit, að þær eru í undirbúningi, það fara fram miklar athuganir á vegum stjórnarinnar á þessum málum, - ef þær berast nógu tímanlega, þá mun ríkisstj. taka fyrir sitt leyti ákvarðanir sínar um þetta í sumar á grundvelli þeirra till. Og það á að vera algerlega ástæðulaust að óttast það, að Alþ. samþykki ekki a. m. k. það, sem ríkisstj. kemur til með að leggja fram í fjárlagafrv., sem mun verða fullbúið einhvern tíma síðari hluta sumars. Stjórn lánasjóðsins mun þá að sjálfsögðu verða gert kunnugt um ákvörðun ríkisstj. í þessu efni, þannig að hún geti gert námsmönnum ljóst, hver verða muni fjárhagur lánasjóðsins á árinu 1970, áður en næsta skólaár hefst. Þannig hafa vinnubrögðin yfirleitt verið í þessum efnum á undanförnum árum. Þá spurði hv. þm. enn fremur, hvort gera mætti ráð fyrir því, að námsaðstoðin mundi aukast. Ég tel mig í raun og veru áður vera búinn að margsvara efnislega séð þessari fsp. Ég vitna til þess, að námsaðstoð hefur aukizt hröðum skrefum á undanförnum árum, og ég reikna tvímælalaust með því, að á þeirri stefnu muni verða áframhald, þannig að námsaðstoðin muni aukast mjög hröðum skrefum a. m. k. jafnhratt á næstu árum og hún hefur gert á undanförnum árum. Í þessu sambandi er líka rétt að minna á þá hugmynd, sem uppi hefur verið nokkur undanfarin ár, að breyta tilhögun úthlutunarinnar. Eins og allir þm. væntanlega vita, er námsaðstoð úthlutað í tvennu lagi, fyrri úthlutunin nokkru eftir áramót, venjulega í febrúar, og hin síðari síðast að vorinu. Til athugunar hefur verið að breyta þessu þannig, að fyrri úthlutunin fari fram fyrir jól, en síðari úthlutunin eftir jól. Þetta er framkvæmanlegt vegna þess, þó að fjárlög taki ekki gildi fyrr en 1. janúar eins og allir vita, að lánasjóðurinn hefur einnig mikla fyrirgreiðslu hjá bankakerfinu, hefur margar millj. til ráðstöfunar frá því, auk þess sem hann hefur eigin tekjur, og þetta fé gæti verið til ráðstöfunar áður en fjárlög taka formlega gildi. Þessi hugmynd hefur verið til athugunar í rúmt ár. Af ástæðum, sem ég hirði ekki um að greina frá hér, hefur þetta hingað til ekki verið talið framkvæmanlegt, en að loknum vissum athugunum, sem fram hafa farið í sumar, er vel hugsanlegt, að þetta reynist framkvæmanlegt á hausti komanda.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir svör hans, þó að mér hins vegar þætti þau ekki vera nógu ljós. Fyrri fsp. var sú, hvenær þess mætti vænta, að ríkisstj. gæti sagt eitthvað ákveðið um það, hvað hún mundi gera eða ætlaði sér að gera í málum námsmanna, og það var sama svarið hjá hæstv. ráðh. eins og áður, að þetta yrði allt athugað í sambandi við undirbúning fjárlaga. En það er ákaflega teygjanlegt hugtak. Við vitum það, að í raun og veru er undirbúningur fjárlaga nú þegar hafinn og stendur alveg fram að þeim tíma, sem fjárlagafrv. liggur fyrir, sem er oftast ekki fyrr en seint, í fyrsta lagi seint í september eða þá í byrjun októbermánaðar. Og ef þessi svör geta ekki legið fyrir fyrr en þá, þá er það allt of seint fyrir námsmenn. Eins og hér hefur verið bent á, þurfa þeir eiginlega strax núna í vor að fara að ákveða það, hvort þeir eiga að halda áfram, þeir sem eru byrjaðir á námi, og þeir, sem verða stúdentar í vor, þurfa jafnframt að ákveða það nú í sumar, hvað þeir eiga að gera. Þess vegna er það ekki nægilegt að fá þau svör hjá hæstv. ráðh., að þetta muni verða tekið til athugunar í sambandi við undirbúning fjárlaga, vegna þess að undirbúningur fjárl. stendur allt sumarið. Það, sem þessir menn þurfa að fá, er að fá ákveðna vitneskju frá hæstv. menntmrh. ekki síðar en t. d. 1. júní eða 1. júlí. Þess vegna vil ég enn á ný beina því til hæstv. ráðh., hvort hann muni a. m. k. ekki vilja vinna að því og stuðla að því, að hann geti gefið ákveðin svör fyrir þann tíma. Það væri að sjálfsögðu talsvert annað en að svara með því, að þetta verði látið bíða og tekið upp í sambandi við undirbúning fjárlaga. Síðari fsp. mín var sú, hvort hæstv. ráðh. reiknaði ekki með því, að námslánin eða námsaðstoðin mundi aukast miðað við það, sem nú er, og ég gat ekki skilið hann öðruvísi en á þá leið, að hann teldi það víst, að það mundi verða einhver aukning á námsaðstoðinni. Og ég er honum þakklátur fyrir það svar. Ég vil hins vegar benda honum á, að það verður að vera meira en einhver lítils háttar aukning, sem þar er um að ræða, vegna þess að hjá fjölmörgum námsmönnum er ástandið þannig, að ef þeir fá ekki verulega aukna aðstoð miðað við það, sem nú er, þá verða þeir að hætta námi. Og ég vænti þess, að hæstv. ráðh. taki tillit til þess. Ég skal svo ekki hafa um þetta fleiri orð, en mér þætti fróðlegt að heyra, hvort hæstv. ráðh. vildi ekki gefa yfirlýsingu um það, að a. m. k. fyrir sitt leyti vildi hann stuðla að því, að einhver ákveðin vitneskja um aukna aðstoð námsmönnum til handa lægi fyrir ekki seinna en t. d. 1. júní eða fyrir 1. júlí. En það vil ég taka undir, sem hæstv. ráðh. sagði, að ríkisstj. má vera viss um það, að allt það, sem hún gerir og stefnir í þá átt að bæta aðstoð námsmanna, verði samþ. á Alþ., svo að hún þarf ekki að hafa neinar áhyggjur af því.



Herra forseti. Þegar hér urðu nokkrar umr. um vandamál íslenzkra námsmanna erlendis upp úr atburðunum, sem urðu í Stokkhólmi fyrir nokkru, þegar nokkrir námsmenn þar tóku á sitt vald skrifstofur sendiráðs Íslands þar í borg, þá lagði ég á það áherzlu í þeim umr., að það, sem væri aðalatriði í þessum efnum, væri, að ríkisstj. brygðist þannig við, að ekki færi á milli mála, að hún ætlaði sér að leysa vandamál námsmannanna. Hitt væri vitanlega algert aukaatriði, að þrefa um það fram og til baka, hvort einstakir námsmenn hefðu gert einhverjar villur í þessu eða hinu tilfellinu með framkomu sinni. Það væri ekki aðalatriði málsins. Hitt væri aðalatriðið, að hér væri um mikinn vanda að ræða, - vanda, sem yrði að leysa. Í umr. þá var skýrt frá því af hálfu ríkisstj., að hún hefði mælzt til þess við lögregluyfirvöld í Svíþjóð, að rétt væri að stjaka námsmönnunum eða ýta þeim út úr sendiráðinu án verulegra átaka og þá án þess að ætlazt væri til þess, að þeir yrðu fangelsaðir fyrir þau brot, sem þeir hefðu framið þarna. Ég sagði í tilefni af þessu, að það væri skoðun mín, að þó að sá háttur væri á hafður í þessu tilviki að ýta námsmönnunum út með lögregluvaldi, ef ekkert gerðist frekar í málinu, þá mundi þessi leikur halda áfram, af því að hér væri um óleyst vandamál að ræða. Námsmennirnir mundu halda áfram að gera sínar kröfur, bregðast við þeim með ýmsum hætti. Og því væri aðalatriðið að snúa sér að því að leysa vandann. Nú höfum við veitt því athygli, hvað hefur verið að gerast í þessum málum, síðan þessir fyrstu atburðir gerðust. Meginsvipurinn er þessi: Íslenzkir námsmenn koma saman 80–90 talsins í Kaupmannahöfn, 27–28 taka nú sendiráðsskrifstofurnar í Osló og allmikill fjöldi námsmanna hefur síðan komið saman í Stokkhólmi. Kröfurnar og fsp. dynja á hæstv. ríkisstj. og síðan stendur hæstv. menntmrh. í því að senda skeyti eftir skeyti út í lönd til samtaka námsmanna og þræta við þá fram og til baka í rauninni um aukaatriði málsins. Getur það verið, að hæstv. menntmrh. ætli sér að halda þessum leik áfram nú á næstu vikum og mánuðum? Vitanlega er það ekkert svar fyrir þá námsmenn erlendis, sem nú standa í vanda í þessum efnum, að fá yfirlýsingu frá ríkisstj. um það, að hún ætli sér að bera saman stuðning við íslenzka námsmenn og þann stuðning, sem erlendir námsmenn njóta frá heimalöndum sínum. Þetta er auðvitað svar alveg út í hött. Ég get varla búizt við öðru en því, að t. d. stjórn lánasjóðs námsmanna hafi fyrir löngu kynnt sér það, hvernig þessum málum sé háttað með lán og styrki til námsmanna hér í okkar nágrannalöndum. Og ég ætlast einnig til þess, að hæstv. menntmrh. viti talsvert mikið um það. Það var líka auðvitað alveg út í hött að tala um það og sérstaklega segja okkur það hér á hv. Alþ., að ríkisstj. geti í rauninni ekki svarað námsmönnunum neinu um það, hvernig verði með mál þeirra farið á næstunni, vegna þess að ríkisstj. ráði ekki öllum málum, heldur sé fjárveitingarvaldið hjá Alþ., það þurfi að undirbúa fjárlög og síðan að samþ. fjárl. til þess að við sjáum, úr hverju verði að spila. Við þekkjum það og íslenzkir námsmenn þekkja það eflaust líka, að í fjöldamörgum tilvikum gefur ríkisstj. yfirlýsingu um það, að hún muni beita sér fyrir auknum fjárframlögum, ýmist í þessu skyni eða einhverju öðru. Auðvitað getur ríkisstj. nú gefið yfirlýsingu um það, að hún muni beita sér fyrir því, að stuðningurinn við námsmenn verði aukinn, og að hún muni gera ráðstafanir í þeim efnum á næsta þingi. Eins og hefur komið fram í þessum umr., leikur enginn vafi á því, að ríkisstj. hefur yfirgnæfandi stuðning á Alþ. til þess að gefa slíkar yfirlýsingar. Ég vil nú í tilefni af því, sem hér hefur fram farið um þetta mál, beina því enn einu sinni til hæstv. menntmrh., að hann hætti þessari þrákelkni í viðskiptum sínum við íslenzka námsmenn erlendis, hann hætti þessum endalausu skeytasendingum fram og til baka, sem ekkert hafa að segja, en beiti sér hins vegar fyrir því í ríkisstj., að hann fái heimild til þess að lýsa því yfir afdráttarlaust, að ríkisstj. muni beita sér fyrir auknum stuðningi við námsmenn þegar á næsta námsári. Það er vitanlega aðalatriðið í þessum efnum. Ég trúi því ekki, að hæstv. menntmrh., svo veraldarvanur sem hann er, sjái það ekki, að þessum leik hans og ríkisstj. verður að linna. Það er ekki hægt að halda þessu áfram. Það er enginn vafi á því, að námsmennirnir munu halda áfram baráttu sinni. Þeir gefast ekki upp. Svör í skeytum, efnislaus í sjálfu sér, breyta þar engu um. Ég endurtek svo tilmæli mín til hæstv. ráðh., að hann taki nú á þessu vandamáli á þann hátt, að það stefni að því, að vandi sá, sem við er að glíma, verði leystur.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð að lokum. - Það má með sanni segja, að það er dálítið vandlifað. Ef ég svara stúdentum ekki, þá er það gagnrýnt, að þeir séu hunzaðir, ef ég svara þeim, þá kallar hv. þm. það skollaleik eða eitthvað í þá átt. Ég hef talið sjálfsagt að svara þeim bréfum og orðsendingum, sem ég hef fengið, tel það sjálfsagða mannasiði og mun halda því áfram að sýna stúdentum eins og öllum öðrum, sem við mitt rn. eiga skipti, sjálfsagða kurteisi. Varðandi hitt, sem ég er alveg sammála hv. þm. um, að auðvitað er efni málsins aðalatriðið, um það er ég búinn að gefa margar yfirlýsingar fyrir hönd ríkisstj. og sé enga ástæðu til þess að endurtaka það einu sinni enn. En ríkisstj. hefur á undanförnum árum stóraukið stuðning við námsmenn og hefur þessi mál til stöðugrar athugunar og ætlar sér að halda áfram að stórauka stuðning við námsmenn. Varðandi það efnisatriði, sem fram kom í ræðu hv. 4. þm. Reykv., þá vil ég líka segja, að honum virðist vera dálítið vandsvarað. Hann virðist ætlast til þess, að ég gefi á þessari stundu yfirlýsingu um það, að ríkisstj. hafi gert upp hug sinn varðandi fjármál lánasjóðs á árinu 1971 fyrir einhvern ákveðinn dag í sumar. Ég vona, að allir sanngjarnir menn sjái, að það er ekki hægt að ætlast til þess, að ég gefi neina slíka yfirlýsingu á þessari stundu. En hitt get ég sagt og það skal ég segja, og vona, að þá loksins verði hv. þm. ánægður, að ég mun vinna að því, og þykist viss um, að það muni geta tekizt, að fjármál lánasjóðsins fyrir árið 1971 verði afráðin svo snemma í sumar, að þeir, sem hyggja á nám erlendis, nýtt nám og framhaldsnám, viti í tíma, hvaða aðstoðar þeir geta vænzt á komandi námsvetri.

forseti (MÁM): Þar sem þetta verður síðasti fundur hv. þd. að þessu sinni, leyfi ég mér að þakka öllum hv. þdm. svo og hæstv. ríkisstj. fyrir góða og ánægjulega samvinnu við mig sem forseta þann tíma, sem ég hef gegnt þeim störfum á þessu þingi. Ég vil færa skrifurum þingsins þakkir fyrir störf þeirra, svo og starfsfólki öllu. Ég leyfi mér að óska hv. þdm. og fjölskyldum þeirra alls velfarnaðar, og utanbæjarmönnum óska ég góðrar heimferðar og heimkomu.



Ég vil fyrir hönd okkar þdm. þakka hæstv. forseta fyrir hlý orð og góðar óskir okkur til handa. Ég þakka hæstv. forseta fyrir gott samstarf við okkur þm. og fyrir góða og lipra fundarstjórn. Ég óska hæstv. forseta og fjölskyldu hans góðs og gleðiríks sumars. Ég bið hv. alþm. að taka undir ummæli mín til forseta með því að rísa úr sætum. - Dm. risu úr sætum.

Forseti (MÁM): Ég þakka hv. 4. þm. Austf. hlý orð í minn garð og hv. þdm. undirtektir þeirra, og ég endurtek kveðjur mínar til hv. þdm. - Fundinum er slitið.