Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Borist hefur bréf frá 4. þm. Norðaust., Steingrími J. Sigfússyni, um að hann geti ekki gegnt þingmennsku á næstunni. Í dag tekur því sæti á Alþingi 1. varamaður á lista Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í kjördæminu, Edward H. Huijbens. Kjörbréf Edwards hefur áður verið rannsakað og samþykkt. Edward H. Huijbens hefur ekki tekið áður sæti á Alþingi og ber því að undirrita drengskaparheit að stjórnarskránni.

Edward H. Huijbens hefur undirritað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðinn velkominn til starfa á Alþingi.

Virðulegi forseti. Ég ætla að taka til umræðu í dag, undir liðnum Störf þingsins, svarta atvinnustarfsemi á Íslandi. Tilefnið er skýrsla sem nýlega kom út á vegum Eurofound en það er stofnun á vegum Evrópusambandsins sem við eigum aðild að sem EFTA-ríki. Þar er lagt mat á hversu umfangsmikið vandamál svört atvinnustarfsemi er hér á landi og hvernig best sé að bregðast við. Í skýrslunni kemur fram að svört atvinnustarfsemi á Íslandi nemi um 15% af vergri þjóðarframleiðslu á ári en það eru hátt í 300 milljarðar kr. á ári. Fyrir þá peninga væri hægt að gera mjög margt, t.d. að byggja nýjan Landspítala en áætlað er að hann kosti á milli 70 og 80 milljarða kr. Bæði lækkun skatta og einföldun skattkerfisins er á stefnuskrá núverandi ríkisstjórnar. Einhver besta leið til að koma í veg fyrir svarta atvinnustarfsemi er einmitt sú að skattar séu ekki of íþyngjandi og regluverkið ekki of flókið. Í skýrslunni eru íslensk stjórnvöld gagnrýnd fyrir að bjóða ekki upp á fleiri leiðir fyrir þá aðila sem vilja komast út úr svartri atvinnustarfsemi og bæta þannig ráð sitt. Það er mikilvægt að höfða til samvisku fólks í þessu máli því að flestallir vilja standa heiðarlega að lífi sínu og ekki þannig að fjármunirnir renni ofan í hið svarta hagkerfi í stað þess að samfélagið njóti góðs af í skynsamlegum mæli. Svört atvinnustarfsemi skerðir líka stórlega samkeppnishæf fyrirtæki sem vilja starfa heiðarlega gagnvart svörtu sauðunum. Velflest okkar hafa einhvern tíma tekið þátt í svartri atvinnustarfsemi með einum eða öðrum hætti. Menn hugsa sem svo: Hvað geta nokkrir þúsundkallar skipt máli til eða frá? En margt smátt gerir eitt stórt og andvirði sem er á við byggingu fjögurra nýrra Landspítala á ári er svo sannarlega engin skiptimynt.

Virðulegi forseti. Ekki eru margir dagar frá því að valið var í þingnefndir og umræður urðu um kynjaskiptingu hér í þingsal og annars staðar; og ekki að ástæðulausu því að við leyfum því skammarlega að gerast aftur og aftur að á annað kynið hallar í þingnefndum. Af hverju voru kynjahlutföll í alþjóðanefndunum ekki lagfærð og leiðrétt um leið og kynjahlutföll í öðrum nefndum voru leiðrétt? Alþingi Íslendinga sendi þrjá karla á sumarþing Evrópuráðsins og það er klárt brot á reglum um kynjakvóta. Þetta er litið alvarlegum augum enda eiga kynjahlutföllin samkvæmt reglum Evrópuráðsins að endurspegla hlutfall þeirra í þjóðþingunum eða í versta falli að ein kona sé með í för. Á morgun verður úrskurðað um það hvort íslenska sendinefndin verði send heim með skottið á milli lappanna vegna brota á reglum ráðsins. Í leiðara Fréttablaðsins í dag er fjallað um þetta mál undir yfirskriftinni „Kvenmannslausir karlar ávíttir“. Er nema von að leiðarahöfundur spyrji hverju það sæti að Íslendingar hunsi reglur Evrópuráðsins, eða eins og fram kemur í leiðaranum, með leyfi forseta: „Skilaboðin sem svona klúður sendir umheiminum eru nefnilega eingöngu þau að Íslendingar séu dónar sem kunna sig ekki og láta sig engu varða hvaða reglur gilda í þeim fjölþjóðlegu samtökum sem þeir þó enn þá eru meðlimir í.“ Tökum nú höndum saman og finnum leiðir til að koma í veg fyrir svona klúður. Stjórnarflokkarnir hafa afl til að skipa bæði karl og konu í þingnefndir og þeir ættu að hafa með sér samráð um kynjaskiptingu í alþjóðanefndum með færri fulltrúum. Getum við ekki sameiginlega fundið einhverja slíka ferla til að koma í veg fyrir að við verðum okkur til skammar?

Virðulegur forseti. Það er afar mikilvægt að mínu viti að öll störf þingsins séu hafin yfir vafa. Leiki einhver vafi á um persónulega hagsmuni beri að taka á þeim málum af hálfu þingsins ef þingmenn sjálfir finna það ekki hjá sér. Atvinnuveganefnd hefur til umfjöllunar afar stórt og mikið mál þessa dagana, þ.e. lækkun veiðigjalds þar sem hagsmunir bæði ríkisins og fyrirtækja í sjávarútvegi hlaupa á milljörðum sem og einstaklinga í sjávarútvegi. Af þessum ástæðum lagði ég fram eftirfarandi bókun á fundi atvinnuveganefndar í morgun, með leyfi forseta: „Í ljósi persónulegra hagsmuna nefndarmanna í atvinnuveganefnd við afgreiðslu frumvarps um breytingu á lögum um veiðigjöld vil ég að eftirfarandi komi fram: Ég tel ekki fara vel á því að þingmenn sem hafa ríka persónulega hagsmuni af málum sem þingið hefur til umfjöllunar taki þátt í umræðum og afgreiðslu um þau mál í nefndum þingsins. Með því er sáð efasemdum um hagsmunaárekstra viðkomandi þingmanna sem varpað geta rýrð á störf nefnda og þingsins við vinnslu og afgreiðslu mála. Auðveldlega má komast hjá slíku með því að nefndarmenn víki sæti við umfjöllun og afgreiðslu mála sem þeim tengjast.“ Ég mun senda forseta Alþingis erindi í kjölfar þessarar bókunar og óska eftir því að hann taki þetta mál til umfjöllunar með það í huga að bregðast við með hagsmuni Alþingis í huga. Ég vil árétta að ekki er um ásökun að ræða eða það að eitthvað hafi komið upp í því heldur árétting á að slíkar grunsemdir vakni ekki vegna augljósra persónulegra hagsmuna líkt og er í þessu máli í atvinnuveganefnd.

Að gefnu tilefni vill forseti vekja athygli á því að strangar reglur gilda um hagsmunaskráningu þingmanna, strangari reglur en almennt gilda í samfélaginu. Það er eðlilegt og þingmenn hlíta því. Að öðru leyti er það öllum hv. þingmönnum kunnugt að almennar vanhæfisreglur gilda ekki um þingmenn enda vandséð með hvaða hætti hægt væri að fylgja þeim eftir.

Virðulegi forseti. Ég vil vekja máls á málaflokki sem fráfarandi ríkisstjórn, sem kenndi sig meðal annars við velferð og jafnrétti kynjanna, lagði mikla áherslu á en það er málaflokkurinn um meðferð kynferðisafbrotamála í dómskerfinu. Ég tel því mikilvæga samráðsferli fráfarandi ríkisstjórnar, sem hún kom á og stóð fyrir við alla hlutaðeigandi aðila, á borð við lögreglu og hagsmunasamtök lögfræðinga, þegar kemur að meðferð kynferðisafbrotamála innan dómskerfisins, verði að halda áfram, sér í lagi nú þegar tekin er til starfa ríkisstjórn sem segir í sáttmála sínum að hún muni endurmeta þær aðferðir sem notaðar hafa verið í baráttu fyrir jafnrétti kynjanna með það að markmiði að bæta árangur á sviði jafnréttismála. Ekki hefur verið útskýrt nánar hvað ríkisstjórnin á við með þessari yfirlýsingu en það er von mín að það þýði ekki afnám þeirra góðu verka sem voru innleidd í jafnréttismálum af hálfu fráfarandi ríkisstjórnar heldur að halda áfram með þau góðu verk sem stefna þeirrar ríkisstjórnar byggði á, ríkisstjórnar sem var í fyrsta sinn skipuð tveimur stjórnmálaflokkum sem höfðu jafnrétti kynjanna og kvenfrelsi sem undirstöðu stefnu sinnar. Ég vil sérstaklega hvetja innanríkisráðherra til að halda áfram með skýra vinnu og skýra stefnu í þessum málaflokki.

Virðulegi forseti. Það er sorglegt að hér skuli koma inn varaþingmenn sem voru þingmenn á síðasta þingi og halda uppteknum hætti hvað varðar vinnubrögð og munnsöfnuð eins og þegar þeir voru kjörnir þingmenn, en voru kosnir út 27. apríl sl. Ég harma þetta og ætla ekki að svara frekar aðdróttunum hv. þm. Björns Vals Gíslasonar í garð eins þingmanns Framsóknarflokksins því að þær eru einfaldlega ekki svara verðar. Ég ætlaði að koma hingað upp og ræða stöðu IPA-styrkjanna. Nú er verið að fara af stað með mikla umræðu um að hér sé allt komið í biðstöðu vegna þess að nýkjörin ríkisstjórn Íslands, þjóðkjörin í síðustu alþingiskosningum, hefur lagt umsóknina til hliðar. Það á ekki að halda áfram viðræðuferli, það er klárt og hæstv. utanríkisráðherra hefur tilkynnt ráðamönnum í Brussel það. Þá komum við að þeirri hlið sem snýr að svokölluðum IPA-styrkjum. Sú sem hér stendur varaði við því allt síðasta kjörtímabil eða allt frá því að umsóknin var lögð inn að við Íslendingar ættum ekki að taka við þeim styrkjum vegna þess að óljóst væri hver vilji landsmanna væri í ESB-ferlinu. Nú hefur komið í ljós hver staða ESB-málsins er. Sá flokkur sem barðist fyrir ESB-aðild fékk rétt tæp 13% í síðustu kosningum. Á móti var Samfylkingin búin að skapa miklar væntingar í opinberum stofnunum vegna þessa fjár sem ríkisstjórnin var farin að taka við eða ætlaði að taka við í formi IPA-styrkja. Svo var þeim brögðum beitt að segja að nú væri ferlið komið svo langt og svo miklir fjárhagslegir hagsmunir væru í húfi að ekki væri hægt að hætta við ferlið. Það er kominn tími til að stjórnarandstaðan átti sig á því að hér fóru fram alþingiskosningar 27. apríl sl. Ný stjórnvöld hafa tekið við og 

Virðulegur forseti. Ég geri að umtalsefni frétt í Fréttablaðinu í morgun sem var á forsíðu blaðsins. Talað var um að nýjustu rannsóknir jarðvísindamanna sýndu að aðkallandi væri að gera nýtt mat á jarðskjálftavá á Norðurlandi. Það kemur fram í þessari frétt að jarðskorpumælingar sýni spennu í Húsavíkurmisgenginu og þar sé spenna til staðar fyrir skjálfta af stærðinni 6,8. Það er mat vísindamannsins Páls Einarssonar, prófessors í jarðeðlisfræði við Háskóla Íslands, að hugsanlega þurfi að endurskoða staðsetningu kísilmálmverksmiðju á Húsavík og jafnvel að færa sjúkrahúsið á staðnum. Þegar svona fréttir birtast í fréttablaði og löngu áður en stjórnvöldum er gerð grein fyrir þeirri vá sem jarðvísindamenn standa frammi fyrir, uppgötva og telja skylt að komi fram, finnst mér ekki bara ástæða til að skoða þau mannvirki sem fyrirhugað er að reisa á Bakka heldur að við veltum fyrir okkur hvort og hvernig áhættumat við gerum þegar um mannvirkjaframkvæmdir er að ræða almennt. Þar sem við búum í landi sem er virkt eldfjallaland er það enn brýnna fyrir okkur. Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna að þessi frétt vakti með mér dálítinn óhug.

Virðulegi forseti. Varðandi það sem hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir vakti máls á rétt í þessu er rétt að taka fram að í tíð síðustu ríkisstjórnar var sett af stað heildstætt áhættumat á öllum eldfjöllum í landinu sem er rannsóknarverkefni sem tekur væntanlega 20–30 ár; þetta verðum við að gera, við verðum að gera áhættumat fyrir fram. Ofanflóðavarnir hafa verið í góðum farvegi en ég tek undir orð hv. þingmanns að öðru leyti. Ég vil gera hér að umræðuefni stöðu rammaáætlunar í pólitískri umræðu. Það er gríðarlega mikilvægt, og ég hef hvatt til þess, að menn haldi sig við staðreyndir í þessu máli. Það er ekki svo að hægt sé að svipta til rammaáætlun þrátt fyrir að menn séu ósáttir við staðsetningu tiltekinna virkjunarkosta, og ég vil þá nefna umræðuna um Norðlingaölduveitu. Algerlega burt séð frá því hverjar eru skoðanir fólks á einstökum hugmyndum sem komu þar upp þá er Norðlingaölduveita í verndarflokki samkvæmt niðurstöðu og verndarflokkurinn er í sjálfu sér bara í friðlýsingarfarvegi. Hann er ekki í skoðun eða endurskoðun hjá nýrri verkefnisstjórn eins og er um alla kostina í biðflokki heldur er hann í vernd þannig að stækkun friðlandsins í Þjórsárverum er í framhaldi af því. Mér finnst stundum eins og þingmenn fari dálítið á sjálfstýringu í því að tala eins og við töluðum í því umhverfi þegar engin rammaáætlun var til, þegar landið var allt undir og landið var allt saman í nýtingarflokki. Sú sátt sem var fyrir hendi um stækkun friðlandsins - hér var ekki nokkur maður sem talaði um breytingar á Norðlingaölduveitu við afgreiðslu rammaáætlunar í janúar sem leið. Fólk var að tala um einstaka kosti í biðflokki. Það var ekki verndarflokkurinn sem var undir og allra síst var það til umræðu að taka kosti úr verndarflokki og setja í nýtingarflokk með einu pennastriki. Það er umræða sem við höfum ekkert verið í hér. Ég vil hvetja hv. þingmenn ríkisstjórnarflokkanna til að halda sig við það að bera virðingu fyrir því sem á undan er gengið hér og vegna þess að í umræðunni skiptir máli að við séum á sama stað.

Herra forseti. Fyrir liggur að stefna ríkisstjórnarinnar er að afnema verðtryggingu af neytendalánum og að breyta verðtryggðum lánum í óverðtryggð lán eftir því sem kostur gefst. Þetta eru jafnframt skýr kosningaloforð Framsóknarflokksins sem hafa skapað miklar væntingar hjá almenningi um sanngjarnari lánaskilmála og leið út úr hinni alræmdu verðtryggingu. Í þingsályktun forsætisráðherra, um aðgerðir vegna skuldavanda heimila, kemur þessi stefna skýrt fram og þau skilaboð hafa verið send til almennings og lánastofnana að ríkisstjórnin ætli að uppræta verðtryggingu á lánum heimilanna. Ég vil spyrja hv. formann efnahags- og viðskiptanefndar, Frosta Sigurjónsson, hvort hann telji eðlilegt eða ábyrgt af fjármálastofnunum að halda áfram að veita verðtryggð lán við þessar aðstæður. Er ekki rétt að fjármálastofnanir hætti að veita verðtryggð lána þegar stefnt er að því að banna þau á komandi þingi? Áætlanir ríkisstjórnarinnar hafa nú þegar skapað ákveðna óvissu, t.d. á fasteignamarkaði. Fjármálafyrirtækin sjálf gætu eytt þeirri óvissu með því að hætta að veita verðtryggð lán þó að það sé enn heimilt. Ég vil því einnig spyrja hv. formann efnahags- og viðskiptanefndar hvort hann sé tilbúinn að mælast til þess að fjármálastofnanir hætti nú þegar að veita verðtryggð lán til að draga úr óvissunni sem ríkisstjórnin hefur skapað.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Hún var í tveimur liðum ef ég skildi rétt. Það var í fyrsta lagi um vafa á lögmæti núgildandi verðtryggðra lána - er það gott? Hv. þingmaður spyr síðan hvort ég sé sammála því að ríkisstjórnin sé að auka á óvissuna og auka á ólögmætið. 
             Að sjálfsögðu er stefna ríkisstjórnarinnar að vinna þetta með vönduðum hætti. Tillagan er sú að settur verði í gang sérfræðingahópur til að skoða alla anga málsins og útfæra afnám verðtryggingar á neytendalánum sem ætluð eru til íbúðakaupa og að tillögur og tímasett áætlun liggi fyrir í árslok 2013. Það er hópsins að meta áhrif af þeim breytingum í víðum skilningi og gera tillögur til að lágmarka neikvæð áhrif. Það er kannski ekki mitt að tala fyrir hönd nefndarinnar í þessu heldur get ég bara lýst persónulegri skoðun minni. Ég held að það væri mjög heillavænlegt að lántakendur íhugi að gæta sín á verðtryggðum lánum og lánastofnanir ættu virkilega að íhuga það vegna þess að enn ríkir vafi á lögmæti þessara lána. Það er einhver vafi þar. Þá er hugsanlega vissara, ég tek undir það með þingmanninum, að taka ekki of mikið af þeim, að leggja minni áherslu á þau. En mér skilst reyndar að þess sé þegar farið að gæta að fólk taki síður verðtryggðu lánin.

Virðulegi forseti. Mig langaði að taka til máls um málefni sjómanna. Nú höfum við í þessum ræðustól gert heila stétt að glæpamönnum og hefur það verið stundað hér síðustu ár. Þetta finnst mér ekki vera bjóðandi stétt sem hefur byggt þetta land svo lengi sem við munum. Það er mjög mikilvægt að þessi umræða taki aðeins málefnalegri vinkil og að við berum virðingu fyrir þessari stétt. Mjög margt fólk í þessu landi, um allar dreifðar byggðir, á mjög mikið undir því að sjávarútvegurinn gangi vel. Við tökum þessa einu stétt og ræðum hana sérstaklega, í umræðu um auðlindagjöldin, og gerum hana tortryggilega, að mínu mati. Þetta finnst mér ekki rétt. Það eru margar aðrar auðlindir sem við erum að nýta. Ef við tökum heita vatnið sem dæmi fá margir notið heita vatnsins á lágu gjaldi en svo hafa aðrar byggðir ekkert heitt vatn. Það er svona dæmi sem hægt er að taka heildstætt um þetta. Ég kalla eftir því að horft sé til þess hvað þeir sem starfa í sjávarútvegi hafa gert mikið fyrir þetta land og að það sé virt við þá. Einu sinni var sjávarútvegurinn allur rekinn með tapi. Nú er farið að reka hann með hagnaði sem er gott. En á það að vera ávísun á að ráðist sé á þá sem atvinnugreinina stunda? Við þurfum að taka þetta svolítið skynsamlega og taka þessa auðlindaumræðu alla í heild sinni með virðingu fyrir þeim sem í þessu vinna. Þeir eiga ekki að þurfa að búa við óstöðugleika og ávirðingar.

Herra forseti. Í gær kom fram hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni, fyrrverandi hæstv. fjármálaráðherra, að hann hefði greitt 33 milljarða inn í Íbúðalánasjóð án heimilda enda hefðu ekki legið fyrir heimildir í fjárlögum eða fjáraukalögum og nauðsyn borið til. Nú stendur í 41. gr. stjórnarskrárinnar, með leyfi hæstv. forseta: „Ekkert gjald má greiða af hendi, nema heimild sé til þess í fjárlögum eða fjáraukalögum.“ Þarna voru greiddir 33 milljarðar - það er svona helmingurinn af nýju háskólasjúkrahúsi - á einu bretti án heimildar í fjárlögum eða fjáraukalögum. Nú er tiltölulega auðvelt að leggja fyrir Alþingi fjáraukalög. Það má gera mörgum sinnum á ári þó að það hafi verið venjan að gera það einu sinni á ári. Það ætti í raun að gera það í hvert skipti sem tilefni er til. Í hvert skipti sem tilefni er til, út af kjarasamningum og öðru slíku, ætti að leggja fram ný fjáraukalög til að það liggi fyrir að skuldbindingin sé heimil og að heimilt sé að greiða hana. Þarna hefðu menn til dæmis getað lagt fyrir Alþingi fjáraukalög upp á 33 milljarða inn í Íbúðalánasjóð og þá væri málið á hreinu. Af hverju er ég að tala um þetta? Þetta er mjög mikilvægt. Á þremur árum, 2009, 2010 og 2011, fór ríkissjóður 101 milljarð fram úr heimildum. Hann greiddi 101 milljarði meira en heimild var til; og svo segja menn að fjárlögin séu góð. Það er enginn vandi að sýna góða stöðu á fjárlögum ef ekki er meiningin að fara eftir þeim. Það er mjög mikilvægt að þetta sé haldið og ég skora á hv. þingmenn og hæstv. ríkisstjórn að sýna aga í fjármálum, sýna aga sem því miður vantar mjög víða. Vil ég þá benda á æpandi dæmi í Suður-Evrópu, í Grikklandi og víðar, þar sem menn hafa ekki sýnt raunverulega stöðu.

Hæstv. forseti. Þann 21. júní síðastliðinn var málþing um samgöngumál á Vestfjörðum. Á málþinginu var fjallað um áherslur Vestfirðinga í samgöngumálum. Það er því miður staðreynd að þéttbýlisstaðir á Vestfjörðum eru ekki enn komnir í heilsársvegasamband, hvorki á milli helstu staða né með öruggum tengingum inn á aðalþjóðvegakerfið. Nokkrir hv. þingmenn sóttu málþingið og er sú sem hér stendur ein þeirra. Auk þess sótti hæstv. innanríkisráðherra málþingið. Á málþinginu upplýsti hæstv. innanríkisráðherra að hún hefði heimilað vegamálastjóra að setja vegagerð um Teigsskóg í nýtt umhverfismat. Um er að ræða svokallaða B-1 leið um Vestfjarðaveg nr. 60, en þessi leið er bæði skynsamleg og mjög hagkvæm. Ég er ánægð með ákvörðun hæstv. innanríkisráðherra og ég vona að hægt sé að fara með veginn þessa leið því að það væri mikil samgöngubót fyrir íbúa Vesturbyggðar og nágrennis og er grundvöllur þess að svæðið sé samkeppnishæft hvað varðar búsetu og rekstur fyrirtækja. Með því að fara í þessa framkvæmd og leggja láglendisveg í gegnum Teigsskóg náum við að aflétta ferðabanni sem ríkt hefur á svæðinu um nokkurt skeið, en á laugardögum hefur ríkt ferðabann í Vesturbyggð sem þýðir að enginn mokstur hefur verið á leiðinni á laugardögum, engar flugsamgöngur hafa verið á laugardögum og Baldur hefur ekki siglt á laugardögum. Það ástand er því miður á fleiri stöðum á Vestfjörðum og má þar m.a. nefna veginn í Árneshrepp norður á Ströndum, Hrafnseyrarheiði og Dynjandisheiði. Vestfirðingar hafa setið á hakanum í samgöngumálum og nú er komið að því að bæta úr því og því ber að fagna.

Herra forseti. Vegna orða hv. þm. Péturs H. Blöndals, um skort á heimild í fjárlögum eða fjáraukalögum um framlag í Íbúðalánasjóð, vil ég taka fram að ég tel að þingmaðurinn muni þetta ekki rétt. Á fjáraukalögum 2010 var samþykkt 33 milljarða framlag til Íbúðalánasjóðs og það man ég vel því að forsendan fyrir því að ég gæti samþykkt það var sú að þingsályktunartillaga mín, um rannsókn á Íbúðalánasjóði, yrði samþykkt samhliða. Það var og gert og nú eigum við von á niðurstöðum úr þeirri rannsókn sem er ekki óþarft þar sem þessi sjóður mun kosta landsmenn, og klúðrið sem þar fór fram, tugi milljarða; og ekki er allt komið fram í þeim efnum. Ég þakka hv. þm. Frosta Sigurjónssyni, formanni efnahags- og viðskiptanefndar, kærlega fyrir svörin. Ég er sammála honum um það að tillögurnar eru nokkuð opnar og ákvörðunum um skipan lánamála hefur verið vísað fram á næsta þing. Ég fagna því þess vegna að hann vilji gefa skýrari skilaboð og telji óheppilegt að haldið sé áfram veitingu óverðtryggðra lána. Ég tel rétt að formaður efnahags- og viðskiptanefndar kalli lánastofnanir á fund nefndarinnar og fari yfir þessi sjónarmið því að eyða þarf óvissu á íslenskum lánamarkaði, hún er öllum til óþurftar, ekki síst íslenskum heimilum.

Herra forseti. Ég vil taka undir orð hv. þm. Oddnýjar G. Harðardóttur. Það er okkur þingmönnum til vansa að hafa sent sendinefnd í Íslandsdeild Evrópuráðsþingsins sem eingöngu voru í karlmenn. Það hefur líka komið fram á fundum formanna þingflokkanna að þessu verði breytt fyrir næsta fund. Það var hins vegar jafn klént í umræddum leiðara í Fréttablaðinu - annað tveggja fór þar fram algert þekkingarleysi þess sem ritaði leiðarann eða einbeittur vilji til að skýra rangt frá - þegar leiðarahöfundur vænir ríkisstjórnina um að bera ábyrgð á þessu. Þetta er á ábyrgð þingsins og ég ítreka að það er til vansa og því þurfum við að breyta. Af því að hv. þm. Oddný G. Harðardóttir nefnir hér nýja verkferla þá held ég að það sé ljóst að þingflokksformenn allra flokka þurfi, áður en skipað er endanlega í nefndir, að sýna á spilin til að við getum, jafnt í nefndum innan þings sem fastanefndum á alþjóðavettvangi, komið í veg fyrir að þar sitji eingöngu konur eða eingöngu karlar. Það hlýtur líka að vera umhugsunarefni fyrir okkur, þegar við ræðum svo stíft um nefndir á vegum þingsins og nefndir á vegum ríkisins, og stjórnir og ráð, að á Jafnréttisstofu starfi sjö konur og einn karl. Það getur heldur ekki verið hið eina rétta og ef okkur er annt um að jafnrétti sé víða og jafnt í stjórnum, ráðum og nefndum þá held ég að þar þurfi líka að taka til hendinni; í þeirri stofu sem heldur utan um að við hin fylgjum jafnréttislögum.

Herra forseti. Hv. þm. Björn Valur Gíslason kom hér og lýsti yfir áhyggjum sínum af því að ekki væri gætt nægilega að því að þingmenn sem hagsmuni hefðu í ákveðnum málum væru ekki að fjalla um þau í nefndum. Þá kom hér í pontu hv. þm. Vigdís Hauksdóttir 

Forseti leit ekki svo á að hv. þm. Vigdís Hauksdóttir væri að ýja að því að vægi orða varaþingmanna væri ekki hið sama og vægi þeirra þingmanna sem kjörnir hafa verið sem aðalmenn til setu á Alþingi. Um leið og menn taka hér sæti, hvort sem það eru aðalmenn eða varamenn, hafa menn sömu réttindi og sömu skyldur, hvort sem menn hafa tekið sæti hér sem varamenn eða hlotið kosningu sem aðalmenn.

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs undir dagskrárliðnum um fundarstjórn forseta. Í ljósi þess sem gerðist hér fyrr í dag er rétt að mælast til þess að á einhvern hátt verði farið í að kynna fyrir eldri þingmönnum og nýjum þingmönnum hver raunveruleg skylda þeirra sem sitja í þinginu er og hvenær þingmenn verða vanhæfir í málum svo að við sem störfum í nefndum þingsins losnum við óþægindi eins og þau sem komu upp í hv. atvinnuveganefnd í morgun þar sem dýrmætum tíma nefndarinnar var eytt í bókanir um vanhæfni þingmanna. Hæfni þingmanna til að sinna starfi sínu hér í þinginu er alveg klár og það er einungis þegar þeir fjalla um sína eigin persónulegu hagsmuni sem þeir verða vanhæfir. Það er alveg klárt og hæstaréttarlögmenn hafa jafnvel þrengri vanhæfnisreglur en þingmenn. Ég vil að þetta komi fram undir liðnum um fundarstjórn forseta, þetta þarf að kynna vel fyrir þingmönnum.

Hæstv. forseti. Við ræðum fyrirhuguð áform ríkisstjórnarinnar um nýbyggingu Landspítala – háskólasjúkrahúss. Á liðnum árum hefur ítrekað verið rætt um byggingu nýs Landspítala, margar ríkisstjórnir og ráðherrar frá ólíkum stjórnmálaflokkum hafa komið að málinu. Samhliða sameiningu stóru sjúkrahúsanna í Reykjavík var lögð áhersla á að starfsemin yrði færð á einn stað og í mjög langan tíma hefur verið unnið að byggingu þessa spítala. Sem dæmi skilaði nefnd á vegum Jóns Kristjánssonar, þáverandi heilbrigðisráðherra, og nefnd undir forustu Ingibjargar Pálmadóttur niðurstöðu árið 2002 þar sem hagkvæmast var talið að Landspítali – háskólasjúkrahús yrði byggður upp við Hringbraut. Síðan samþykkti þáverandi ríkisstjórn á árinu 2005 að efnt yrði til alþjóðlegrar skipulagssamkeppni um nýtt háskólasjúkrahús og teymi hönnuða undir stjórn dönsku arkitektastofunnar C. F. Möllers vann í framhaldinu ítarlegar þarfagreiningar, tæknigreiningu og endanlega útfærslu á verðlaunatillögunni. Síðan hefur málið haft þann framgang að þessar tillögur voru endurskoðaðar eftir hrunið. Þá kom fram ný tillaga, unnin að frumkvæði þáverandi forstjóra Landspítalans í samráði við norskt fyrirtæki, um að það væri miklu dýrara að gera ekki neitt og sú undirbúningsvinna sem þá var unnin fékk góða umsögn einmitt frá þeim sem skoðuðu þetta og ítrekuðu að það mundu sparast miklir fjármunir við það að leggja starfsemina af í Fossvogi og sameina spítalareksturinn við Hringbraut. Bygging spítalans kom einnig upp í tengslum við stöðugleikasáttmálann 2009 þegar samdrátturinn var hvað mestur að nýta þá tækifærið til þess að fara í stórar framkvæmdir. Við höfum legið undir ámæli fyrir að hafa ekki fylgt því fastar eftir. Það er kunnara en frá þurfi að segja að svo voru samþykkt lög um stofnun opinbers hlutafélags um nýjan Landspítala árið 2010, samþykkt einróma með 45 atkvæðum, aðeins fjórir sátu hjá. Síðan gerðist það að menn treystu sér ekki til þess að fara í alútboð og þá leiguleið sem þar hafði verið áætluð, einfaldlega vegna þess að menn töldu að markaðurinn væri ekki undir það búinn og þá var ákveðið að breyta verkefninu þannig að hægt væri að fara í framkvæmdina sem opinbera framkvæmd og tillaga um það samþykkt á síðasta þingi. Síðan stendur núna yfir forval vegna útboðs og hönnunar nýrrar landspítalabyggingar en umsóknarfresturinn þar er til 22. júlí nk. - Mig vantar klukkuna, ég hef ekki hugmynd um hvaða tíma ég hef. Ég leyfi mér að minnsta kosti að ljúka ræðunni.

Klukkan er biluð en forseti reynir að fylgjast með klukkunni á vegg á móti.

Mig langar að koma að því hvers vegna er svona mikilvægt að byggja nýjan Landspítala. Tilgangur þessa verkefnis hefur frá upphafi verið að tryggja að íslenskt heilbrigðiskerfi geti áfram verið í fremstu röð í heiminum og boðið upp á bestu þjónustu og aðstoð fyrir sjúklinga og starfsfólk, til að bæta nýtingu fjármuna líka, minnka flutninga innan bæjar, sameina þjónustu og minnka spítalasjúkdóma, svo eitthvað sé nefnt. Sífellt eru gerðar meiri kröfur um aðstöðu og tæki og búnað og álagið eykst stöðugt, m.a. vegna hækkandi aldurs þjóðarinnar. Ný tækni gefur ný tækifæri og eykur kröfur. Forsendan er að hér sé verið að tala um sjúkrahús sem sinnir erfiðustu tilfellum og flóknustu verkefnum í íslensku heilbrigðiskerfi, sinnir kennsluhlutverki sem háskólasjúkrahús en er jafnframt svæðissjúkrahús höfuðborgarsvæðisins. Það er líka mikilvægt að halda því til haga að þessi framkvæmd á hvorki að hafa áhrif á landsbyggðarsjúkrahúsin né kragasjúkrahúsin umfram það sem orðið er. Það er ekki reiknað með að verkefni verði færð til höfuðborgarsvæðisins. Nú höfum við farið í gegnum tíma bæði hjá fyrrverandi ríkisstjórnum og núna eftir hrunið þar sem þrengt hefur verið að Landspítalanum. Hann hefur þurft mikið á því að halda að endurnýja tæki og við höfum átt í erfiðri samkeppni um lækna og annað heilbrigðisstarfsfólk vegna aðstöðu, tækja og launa og þess vegna er mjög mikilvægt að fram komi framtíðarsýn um úrbætur og lausnir, hvað er í vændum. Þegar málið var samþykkt 2010 var forsendan sú að sjálfstæð úttekt fjárlaganefndar Alþingis færi fram á þeim fullyrðingum að það fengist um það bil 2,6 milljarða hagræðing við sameiningu bygginganna einna, þ.e. ekki vegna annarra hagræðinga. Það er mikilvægt að við ljúkum því, því að þar með er hægt að fjármagna bygginguna með þeirri hagræðingu. Ég beini til hæstv. ráðherra heilbrigðismála í fyrsta lagi spurningunum: Hvað hyggst hæstv. heilbrigðisráðherra gera varðandi framhald byggingar nýs Landspítala? Eru áform um að hætta við forvalið sem nú er í gangi? Liggja fyrir áætlanir um framhald byggingarinnar? Í öðru lagi: Hvernig ber að skilja eftirfarandi texta í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar um uppbyggingu nýs Landspítala varðandi velferðarmál, með leyfi forseta: „Húsakostur Landspítala er óviðunandi. Leggja þarf áherslu á viðhald og endurbætur á núverandi húsa- og tækjakosti stofnunarinnar þar til varanleg lausn fæst.“ Má skilja það þannig að það eigi að gera hvort tveggja, byggja nýtt hús og bæta tækjakostinn hjá núverandi byggingum? Það væri hið besta mál. Í þriðja lagi: Er ekki óhjákvæmilegt að byggja nýjan Landspítala til að uppfylla eftirfarandi ákvæði stefnuyfirlýsingarinnar, með leyfi forseta: „Íslenskt heilbrigðiskerfi verður að vera samkeppnisfært við nágrannalönd um tækjakost, 

Hv. þingmönnum til hugarhægðar vill forseti upplýsa að þó að klukkan sé í ólagi er dagatalið í góðu lagi í skjáborði forseta.

Forseti. Ég vil fyrst af öllu þakka hv. þm. Guðbjarti Hannessyni fyrir þær spurningar sem hann ber hér fram um hið brýna mál sem lýtur að úrbótum í málefnum heilbrigðisþjónustunnar á Íslandi og sérstaklega að því eina atriði sem snýr að Landspítala – háskólasjúkrahúsi. Hér er spurt um forvalið og framhald byggingarinnar. Enn liggja engar áætlanir fyrir um framhald þessarar byggingar og eins og hér hefur áður verið undirstrikað af minni hálfu tengist það gerð fjárlaga. Málið er í raun í þeirri stöðu sem fyrrverandi ríkisstjórn markaði því. Þannig háttar til að í apríl var auglýst forval hönnuða í fullnaðarhönnun á nýrri byggingu. Sá frestur sem gefinn var fyrir það stendur til 18. júlí og síðan er frestur til 20. ágúst eða þar um bil til að vinna úr þeim umsóknum sem berast og svo er gildistími forvalsumsókna níu mánuðir eða allt fram til loka maí á árinu 2014. Málum er hins vegar þannig háttað að engar fjárheimildir eru til til þess að vinna áfram að málinu þegar forvalsfresturinn rennur út. Hvernig svo sem við horfum til þessa verks þarf með einum eða öðrum hætti að taka ákvarðanir í þessu efni tengdar fjárlögum íslenska ríkisins á árinu 2014. Það er óhjákvæmilegt vegna þess að engar fjárheimildir liggja fyrir. Því er ekkert hægt að sjá fyrir sér, nema til komi auknar heimildir í ágúst, að verkinu vindi fram eins og æskilegast væri. Ég geri ekki ráð fyrir að við tökum það mál inn í fjáraukalögin á þessu ári heldur verði að horfa til næsta árs ef menn ætla að halda þessu fram. Þegar málið var kynnt í fjárlaganefnd í upphafi þessa árs gerðu menn ráð fyrir því að framkvæmdir mundu hefjast á árinu 2013. Það er fullljóst að þær munu ekki ganga upp á þessu ári og verkinu mun því seinka. Ákvörðunin sem þarf að taka lýtur að fjárveitingum og í þessu sambandi, sem snýr að spurningu tvö, er svarið: Nei, ekki er búið að taka ákvörðun um að hætta við forvalið og verður ekki gert. Síðan er spurt hvenær rétti tíminn sé til að vinna að varanlegri lagfæringu á aðbúnaði sjúklinga og starfsmannaaðstöðu á Landspítalanum. Það er tengt fjórðu spurningunni sem snýr að ákvæði stefnuyfirlýsingar ríkisstjórnarinnar um íslenskt heilbrigðiskerfi og samkeppnishæfni þess við nágrannalöndin. Af því tilefni vil ég segja um ástandið í heilbrigðiskerfinu um þessar mundir að þar er viðvarandi hallarekstur á ótal stofnunum. Þær hafa gengið á allar fyrningar sínar og inneignir og við erum í bullandi vandræðum með að reka núverandi kerfi. Áherslumál mitt númer eitt, tvö og þrjú er að vinna bug á þeim vanda sem við er að glíma í kerfinu í dag. Það snýst bæði um það fólk sem vinnur í íslenska heilbrigðiskerfinu og það fólk sem heilbrigðiskerfið á að þjónusta. Fyrr en við erum komin með þétt tak á því félagslega neti sem er í heilbrigðiskerfinu, þá fyrst þegar það er fengið, tel ég að við getum farið að hugsa alvarlega um steypu. Ég óska þess því heitast af öllu að þingheimur allur standi saman um það verk að koma íslenska heilbrigðiskerfinu á fæturna aftur. Það gefur okkur þá færi á að horfa með bjartsýni og trú til nýrra tíma og gerir okkur kleift að endurnýja húsakostinn og reisa heilbrigðisþjónustuna úr þeim rústum sem hún stefnir í í dag. Heilbrigðisþjónustan er í fjárhagslegu svelti og þar er mörg verk að vinna. Ég vara við því að við ræðum þessi málefni af einhverri bjartsýni sem gefi tilefni til að ætla að við getum gengið í sjóði ríkisins og tekið þaðan einhverja tugi milljarða til að fara til stórra verka. Veruleikinn í kerfinu er því miður ekki sá. Ég hef hins vegar fulla trú á því að við munum ná saman um það hvernig við komum heilbrigðisþjónustunni, sérstaklega á Landspítala – háskólasjúkrahúsi, í þann húsakost sem þarf, þann húsakost sem telst viðunandi og við gerum öll kröfu um.

Virðulegur forseti. Ég fagna þessari umræðu um Landspítalann. Það er búið að ræða um þennan nýja mögulega Landspítala í allmörg ár eins og komið hefur fram í þeim tveimur ræðum sem þegar hafa verið haldnar hér. Þetta mál beið okkar sem komum til þings vorið 2009, ágætlega undirbúið að mörgu leyti, þvert á flokka, hafði átt langan aðdraganda, rætt í stjórnkerfinu, bæði hjá ríkinu og ekki síður hjá sveitarfélögum eins og borginni, og var eitt af fyrstu stóru málunum sem fjárlaganefnd tók til umfjöllunar og afgreiðslu á 138. löggjafarþingi, 2009–2010. Það er rétt að undirstrika þá samstöðu sem hefur verið um málið alla tíð, m.a. í fjárlaganefnd. Við setningu laga 2010 um byggingu nýs Landspítala var samstaðan í nefndinni algjör, að undanskildum Framsóknarflokknum sem ákvað á þeim tíma að skilja sig frá öðrum stjórnmálaflokkum í umræðunni um byggingu nýs Landspítala. Hann hafði áður, m.a. undir forustu heilbrigðisráðherra Framsóknarflokksins mörg ár þar á undan, unnið að byggingu Landspítala. Á nefndaráliti vorið 2010 voru allir nefndarmenn fjárlaganefndar stuðningsmenn þessa verkefnis og skrifuðu undir það að undanskildum fjárlaganefndarmanni Framsóknarflokksins sem skilaði séráliti. Það sama gerðist núna í vor þegar þingið setti ný lög um Landspítalann og á grundvelli þeirra var síðan ráðist í forval sem hefur verið rætt. Allir fjárlaganefndarmenn voru sömuleiðis sammála því að styðja það frumvarp og greiddu því atkvæði, voru sameiginlega á nefndaráliti við afgreiðslu - að undanskildum þingmanni Framsóknarflokksins í fjárlaganefnd. 
             Málið hlaut brautargengi með samþykki allra atkvæða fjárlaganefndarmanna í atkvæðagreiðslu, þar á meðal þriggja ráðherra Sjálfstæðisflokksins, þannig að ég tel málið ekki í neinni hættu heldur í ágætum farvegi og vonast til þess að hæstv. heilbrigðisráðherra og fyrrverandi fjárlaganefndarmaður sjái til þess að svo verði.

Forseti vill vekja athygli á því að enn er klukkan biluð og þess vegna kemur ekki viðvörunarljós í ræðupúlti Alþingis. Hins vegar geta þeir hv. þingmenn sem taka til máls í umræðunni fylgst með gangi tímans með því að fylgjast með klukku sem gengur engu að síður í ræðustólnum.

Herra forseti. Ég þakka brýna umræðu og þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir svörin sem hann gaf í ræðustól. Ég hef þó áhyggjur af því sem hann segir um að nýr Landspítali sé einhvern veginn síðasti steinninn sem þurfi að setja í virkið, að við þurfum síðast að hugsa um steypuna, af því að nýr Landspítali er einmitt eitt stærsta pústið til að leysa þennan stóra vanda í heilbrigðisþjónustunni. Við verðum að átta okkur á því að við spörum ekki peninga með því að gera ekki neitt eða með því að halda í horfinu. Þvert á móti er það sóun á almannafé að hafa starfsemi Landspítalans úti um allar trissur eins og hún er í dag, í húsnæði sem er úr sér gengið, þarfnast viðhalds og hentar oft og tíðum ekki nútímaspítalarekstri. Auk þess hamlar þetta fyrirkomulag samfellu og flæði starfskrafta spítalans sem og flæði í þjónustu. Þetta er óhagkvæmni í beinhörðum peningum talið og við þurfum að taka á því. Í kosningabaráttunni fannst mér stjórnarflokkarnir leggja litla áherslu á Landspítalann og tala meira um heilsugæsluna. Það er full ástæða til þess að tala um heilsugæsluna og alls ekki vanþörf á því, því að hana þarf að efla og útvíkka, en ég vara við því að þingmenn og jafnvel heilu þingflokkarnir stilli þessu tvennu upp sem andstæðum. Grunn- og hátækniþjónusta í heilbrigðiskerfinu verður að haldast í hendur og vera hugsuð sem ein heild. Landspítalinn hefur mikilvægu hlutverki að gegna í heilbrigðiskerfi okkar. Við erum á bjargbrúninni með hann og við þurfum að vakna og taka af skarið. Þetta er stærsti vinnustaður ríkisins og starfsfólkið okkar er orðið langþreytt á því að við stjórnmálamennirnir virðumst ekki átta okkur á umfangi vandans 

Virðulegi forseti. Í stjórnarsáttmála nýrrar ríkisstjórnar stendur, með leyfi forseta: „Húsakostur Landspítala er óviðunandi. Leggja þarf áherslu á viðhald og endurbætur á núverandi húsa- og tækjakosti stofnunarinnar þar til varanleg lausn fæst.“ Þar stendur líka, með leyfi forseta: „Íslenskt heilbrigðiskerfi verður að vera samkeppnisfært við nágrannalönd um tækjakost, aðbúnað sjúklinga og aðstæður starfsmanna. Ríkisstjórnin leggur áherslu á að landsmenn njóti aðgengis að heilbrigðisþjónustu óháð búsetu.“ Þarna komum við að mikilvægu atriði sem segja má að sé eitt af stærstu byggðamálum þjóðarinnar. Grunnþjónustan verður að vera til staðar úti um landið til að við getum í raun byggt það allt. Ég held að við séum öll sammála um nauðsyn þess að hafa trausta og góða sérfræðiþjónustu í Reykjavík en undanfarið hefur álagið á starfsfólk spítalans verið óheyrilegt. Að hluta til má rekja það til minnkandi þjónustu úti á landi þar sem sjúklingum hefur verið beint í meira mæli inn á sérhæfðar sjúkrastofnanir á höfuðborgarsvæðinu þótt mörgum þeirra hefði mátt sinna í heimabyggð með minni tilkostnaði og meiri þægindum fyrir þjónustuþega. Núna stöndum við frammi fyrir því verkefni að endurskoða og endurreisa heilbrigðiskerfið svo það megi þjóna landsmönnum öllum. Áfram skulum við stefna að því að árangur íslenska heilbrigðiskerfisins verði í fremstu röð og að ávallt verði í boði eins góð heilbrigðisþjónusta og mögulegt er.

Hæstv. forseti. Bygging nýs Landspítala er grundvallaratriði til að tryggja öryggi sjúklinga og bæta aðbúnað þeirra en ekki síður til að skapa betri vinnuskilyrði fyrir það fjölmarga starfsfólk sem vinnur á Landspítalanum. Þetta er öryggismál fyrir landið allt, Landspítalinn er þjóðarsjúkrahús, Landspítalinn er hjartað í heilbrigðiskerfinu. Yfirlæknirinn á Egilsstöðum, Stefán Þórarinsson, hefur lýst þeim skoðunum sínum, að sterkur Landspítali sé grundvöllurinn fyrir heilbrigðisþjónustu um allt land, hvort sem við erum að tala um FSA, aðra stóra heilbrigðisstofnun eins og heilbrigðisstofnunina í Vestmannaeyjum eða litlar heilsugæslur vítt og breitt um landið sem og borgina. Við höfum fengið reykinn af réttunum fyrir það sem í vændum er. Skapast hefur vandamál á Landspítalanum því að hjúkrunarheimilispláss skortir fyrir það gamla fólk sem lokið hefur meðferð þar. Þetta var alvarlegur vandi í byrjun ársins og fyrrverandi ráðherra - og núverandi hæstv. ráðherra líka, geri ég ráð fyrir - leggja allt kapp á að leysa þetta. En þetta er bara byrjunin á þeirri sprengingu sem verður þegar stóru árgangarnir fara að eldast og munu - kannski í minna mæli vegna bættrar heilsu, sem er mjög ánægjulegt - þurfa á hjúkrunarheimilum að halda, en munu þurfa á aukinni þjónustu heilbrigðiskerfisins að halda, ekki síst í formi aðgerða sem tengjast krabbameini og hjartasjúkdómum. Hæstv. forseti. Ég vil þakka kærlega fyrir þessa umræðu og inna hæstv. 

Virðulegur forseti. Ég þakka sömuleiðis fyrir þá umræðu sem hér er um nýbyggingu Landspítala – háskólasjúkrahúss. Ég er ein þeirra sem tel að hennar sé þörf, ekki eingöngu út af vinnuskilyrðum starfsmanna heldur einfaldlega út af húsakosti Landspítalans - mörg þeirra húsa eru barn síns tíma og uppfylla ekki þau skilyrði sem heilbrigðisþjónustan kallar á. Þess vegna þurfum við að huga að byggingu nýs Landspítala. Það er hins vegar jafn ljóst að við þurfum að huga að heilsustefnu þjóðarinnar í heild sinni og heilbrigðisþjónustunni í heild sinni. Það er rétt, sem fram kom í máli þingmanna hér á undan, að heilsugæslunni hefur ekki verið veitt umboð til að taka við jafn miklu og hún er fær um heima í héraði. Þess vegna hafa einstök tilfelli, sem betur ættu heima þar, oft og tíðum ratað inn á Landspítalann. Þessu þurfum við að breyta. Ákveðna hugarfarsbreytingu þarf hjá okkur sem notum þjónustuna til að þetta gangi fram eins og hugsunin er, að heilsugæslan sé ávallt fyrsti viðkomustaður sjúklings. Það er annað sem er undir hvað varðar byggingu Landspítalans. Fólkið okkar, sem er vítt og breitt um heiminn, velmenntað fólk, kemur ekki heim vegna þess að tæki og tól sem nú eru á Landspítalanum eru ekki þau tæki og tól sem það hefur lært að nota úti í hinum stóra heimi, það þarf einnig að horfa til þess. Heilbrigðisþjónustan, heilsugæslan eða bygging nýs spítala; allt hangir það á sömu spýtu og spýtan heitir í þessu tilviki fjármagn. Því þarf að forgangsraða á réttan hátt.

Virðulegi forseti. Ég vil eins og aðrir þakka fyrir þessa umræðu. Í þau fáu skipti í kosningabaráttu núverandi ríkisstjórnarflokka sem tæpt var á byggingu nýs Landspítala snerust kosningaloforð beggja flokka eingöngu um yfirlýsingar um að endurskoða bæri áætlanir um nýbyggingar spítalans og leggja áherslu á heilbrigðisþjónustu um allt land. Á málþingi 8. maí síðastliðinn, um málefni nýja Landspítalans, benti Stefán Þórarinsson, lækningaforstjóri Heilbrigðisstofnunar Austurlands, á að ekki þýði að gera bara annaðhvort, fresta einu til að byggja annað upp. Klára verði bæði uppbyggingu Landspítalans og styrkja heilbrigðisþjónustu á landsbyggðinni. Annað sé grunnfærin umræða. Stefán benti enn fremur á, í viðtali á RÚV sama dag, að báðir þessir hlutar heilbrigðiskerfisins hefðu verið fjársveltir til margra ára og að byggja þurfi nýjan Landspítala alveg óháð vandamálum annars staðar í kerfinu. Ekki sé hægt að aðskilja uppbyggingu Landspítalans annars vegar og þjónustu á landsbyggðinni hins vegar. Þann 27. maí lýsti hæstv. heilbrigðisráðherra því yfir í morgunútvarpi Rásar 2 að ríkisstjórnin muni endurskoða áform um byggingu nýs Landspítala á næstunni, sagði fullkomlega eðlilegt að ný ríkisstjórn vildi fara yfir málið; þó svo að þrír núverandi ráðherrar hafi samþykkt lög um nýjan Landspítala úr fjárlaganefnd eins og áður hefur komið fram hér. Þrátt fyrir það sagði hæstv. heilbrigðisráðherra að forval, sem auglýst var fyrir kosningar, standi yfir í sumar eins og gert hafði verið ráð fyrir áður en ríkisstjórnarskipti urðu. Hvað þýðir það nákvæmlega að fara yfir málið? Hvenær ætlar ríkisstjórnin sér að vera búin að því? Þýðir það enn eitt kostnaðarmat? Þýðir það að niðurstöður forvals um hönnun nýrra bygginga, sem ákveðið var að halda áfram, verði svo hunsaðar? Ætlar hæstv. heilbrigðisráðherra að fara í leiðinni yfir samhljóða ályktun aðalfundar Læknafélags Reykjavíkur frá 29. maí þar sem félagið lýsir yfir áhyggjum af húsnæðismálum Landspítalans og segir að ef stjórnvöld telji að ástandið í þjóðfélaginu komi í veg fyrir áætlaða nýbyggingu sé nauðsynlegt að gera gagngerar breytingar á  Hér er um að ræða áratugagamla kröfu heilbrigðisstarfsfólks um úrbætur á húsnæðismálum Landspítalans. Hvenær og hvernig 

Virðulegur forseti. Ég vil gera verulegar athugasemdir við þá nálgun hæstv. heilbrigðisráðherra að einhvern veginn þurfi fyrst að koma böndum á reksturinn í heilbrigðisþjónustu og ýmiss konar fjársvelti sem þar hefur verið viðvarandi svo fara megi að huga að steypunni, eins og hann orðaði það. Sú nálgun finnst mér há verulega umræðunni um nýtt sjúkrahús. Það er auðvitað liður í því að hagræða í rekstrinum, að gera reksturinn betri, að byggja nýtt sjúkrahús. Það er svolítið svipað eins og að eiga bíl sem ekki hentar lengur, sem eyðir of miklu bensíni, sem er farinn að bila mjög mikið, svo ég noti dæmi sem ég held að flestir skilji. Það getur haft grundvallarþýðingu fyrir rekstur heimilisbókhaldsins að skipta út þeim bíl og kaupa sér annan sparneytnari, jafnvel á lánum, svo ég noti aftur dæmi sem ég held að allir skilji. Það er í hnotskurn það sem átt er við þegar við tölum um að byggja nýtt sjúkrahús. Við erum ekki bara að tala um einhverja steypu eða einhvern lúxus, um nýtt hús sem kemur einhvern tímann. Við erum að tala um aðbúnað sjúklinga. Við erum að tala um sýklavarnir. Því er orðið verulega ábótavant í núverandi byggingu. Við erum að tala um aðstöðu starfsmanna. Við erum að tala um hvort fólk geti hugsað sér að vinna í þessum byggingum. Við erum að tala um hvort nútímatækjakostur komist fyrir. Þetta á auðvitað að vera sameiginlegt hagsmunamál allra landsmanna. Þetta er þjóðarsjúkrahúsið. Við verðum að fá skýr svör við því hvað gera á í þessum vanda og við verðum að hætta að stilla þessu verkefni upp sem einhvers konar andstöðu við það að byggja upp heilsugæslu, byggja upp hjúkrunarheimili, byggja upp forvarnir. Allt helst það í hendur og ég endurtek: Það er einn stór liður í því að koma á góðri 

Virðulegi forseti. Ég vil eins og aðrir þakka þessa umræðu. Ríkisstjórnarinnar bíður mikið verkefni og mikinn kjark og þor þarf nú um mundir til að taka þær ákvarðanir sem þarf að taka í íslensku samfélagi til að snúa við ýmsum málum. Það verkefni sem rætt er um nú er til dæmis eitt af því. Farið var af stað með þetta verkefni löngu fyrir hrun og málinu haldið áfram en enginn lokapunktur er sjáanlegur. Við sjáum hvað verkið er búið að taka langan tíma. Hæstv. heilbrigðisráðherra fór vel yfir það að biðstaða er komin í málið allt til loka maí 2014. Það er því nægur tími til að hugsa um áframhald þessarar byggingar, hvort farið verður í hana strax, seinna eða langtum seinna. Mig langar því, virðulegi forseti, að rifja upp kosningabaráttu Framsóknarflokksins í heilbrigðismálum. Þar lögðum við áherslu á að 12–13 milljarða þarf strax inn í rekstur Landspítalans og yfirbyggingu hans. Kaupa þarf ný tæki, virðulegi forseti, því það er brýnt mál. Byggja þarf undir nýju tækin, kaupa þarf ný lyf og gera þarf vel við starfsfólkið sem þar starfar. Þessi greining liggur alveg klár fyrir. Þetta settum við framsóknarmenn fram sem forgangsmál í kosningunum. Ég fagna því þeirri umræðu sem hæstv. heilbrigðisráðherra kynnir hér, þ.e. hverjir áherslupunktar ríkisstjórnarinnar eru í málefnum Landspítalans, því að eins og stjórnarandstaðan leggur það upp í dag er umræðan annaðhvort svört eða hvít, nýr Landspítali eða enginn Landspítali. Leið framsóknarmanna er miðjuleið, að fara meðalveginn. Framsóknarmenn skilja það sem þarf að fara í, og sérstaklega þó þetta með tækjakaupin, því að það læknar enginn neinn 

Hæstv. forseti. Ég þakka umræðuna. Ég held að hún sé mikilvæg vegna þess að þetta er einn af þeim þáttum sem þurfa að liggja ljóst fyrir fljótlega vegna þess að eins og komið hefur ágætlega fram í umræðunni þá hanga hlutirnir saman. Bygging Landspítala verður ekki gerð á einu ári, það er framtíðarverkefni, en það þarf að fara í gang og komast sem fyrst af stað. Af því ég veit að hæstv. heilbrigðisráðherra kemur hér á eftir langar mig aðeins að segja að á sínum tíma var líka rætt um að fara í þessa framkvæmd einmitt núna til þess að efla atvinnu og ná því markmiði að hreyfa svolítið við hlutunum, sérstaklega ef hægt væri að gera það með hagræðingu. Bara byggingin ein mundi skapa hagræðingu upp á 2,6 til 3 milljarða á ári. Þar með væri hægt að fjármagna framkvæmdina með því og með langtímaláni. Það lá meira að segja fyrir samkomulag eða viljayfirlýsing af hálfu lífeyrissjóðanna um að fjármagna slíka framkvæmd. Ég bið því hæstv. ráðherra að skoða málið í því samhengi. Í öðru lagi biðst ég undan því að við séum að tala um nýjan spítala sem eingöngu steypu. Komið hefur ágætlega fram hjá öðrum í umræðunni að auðvitað er verið að byggja þessa byggingu vegna þess að okkur vantar hana, til þess að geta veitt betri þjónustu, til að bregðast við því sem við sjáum fyrir okkur og ágöllum sem hafa þegar komið upp. Það kom ágætlega fram hjá hv. formanni fjárlaganefndar að það þarf einmitt aðstöðu fyrir tækin sem verið er að kalla eftir að sett verði inn.  Ég ætla að leyfa mér að túlka orð hæstv. ráðherra þannig að verkefnið haldi áfram, að því ferli sem er í gangi núna verði fylgt eftir og þannig geti hæstv. ráðherra blásið bjartsýni inn í Landspítalann, að til standi að koma húsnæði yfir þessa starfsemi á einum stað. Ég treysti á að þessum áformum verði fylgt eftir af nýjum heilbrigðisráðherra.

Forseti. Ég þakka sömuleiðis fyrir umræðuna sem aðrir hv. þingmenn haft hafa uppi um þetta brýna, mikilvæga mál. Ég vil þó segja það alveg hreinskilnislega að ég undrast að sumu leyti orð þeirra þingmanna sem hér hafa tekið til máls sem ræða málið þannig að það sé ekkert vandamál að stökkva til og hefja byggingu heils spítala. Hvað gerir t.d. einstaklingur sem vill gjarnan fá sér sparneytnari bíl en hefur ekki efni á því? Hann skiptir væntanlega ekki um bíl. Staðan er þannig að þetta er ekki eitt tiltekið vandamál sem við glímum við. Það er eins og hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir sagði áðan; það þarf að fara að horfa til stærri hluta, m.a. öldrunar þjóðarinnar. Ætli Landspítali – háskólasjúkrahús sé ekki að verða með stærsta öldrunarheimili landsins? Verðum við ekki að finna lausn á því dæmi? Á sama tíma erum við með fjárhagslega veikleika í heilbrigðiskerfinu sem nemur nokkrum milljörðum, sem við þurfum að brúa og finna lausn á á þessu ári. Á sama tíma erum við með einhverja tugi milljarða í halla í rekstri ríkissjóðs. Er það ekki hluti af því máli sem við verðum að finna lausn á? Og árlegur rekstrarsparnaður upp á 2,6 milljarða, sem áætlanir gefa til kynna að megi vænta af því að byggja yfir spítalann á einum stað, hefur lítið að segja upp í þann stabba sem við er að glíma þarna. Við verðum líka að vera ábyrg í því að ræða heilbrigðiskerfið allt saman þegar við ræðum þetta eina tiltekna mál. Það er engin ástæða, ekki nokkur, til þess að stilla grunnþjónustunni og hátækniþjónustunni upp sem andstæðum. Þetta er allt saman ein heild. Ég ítreka það líka það sem fram kom hjá hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur þegar við horfum til öldrunar þjóðarinnar; þar er einn stór þáttur líka inni sem menn verða að horfast í augu við sem eru lífeyrisskuldbindingar sem munu falla á landsmenn eftir tiltölulega 

Herra forseti. Við tökum til baka þá breytingu sem gerð var í vor að bæta við nýju virðisaukaskattsþrepi, 14%, til viðbótar við þau fjögur sem voru til staðar áður. Þau fjögur eru 25,5%, 7%, 0% með endurgreiðslum og enginn virðisaukaskattur þar sem innskattur er ekki til frádráttar. Ég fagna því að einfalda eigi skattkerfið aftur og styð þessa tillögu og mun greiða henni atkvæði mitt. Auk þess sem þetta mun auka samkeppnishæfni ferðaþjónustunnar og hugsanlega auka ferðamannastraum til Íslands umfram það sem ella væri mun þetta koma landsbyggðinni sérstaklega til góða en hún stefnir á að reyna að auka ferðaþjónustu á veturna.

Virðulegi forseti. Við greiðum atkvæði um frumvarp til laga um breytingu á lögum um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Um er að ræða verulegt tekjutap fyrir ríkissjóð. Með þessu máli, að viðbættum öðrum málum sem ríkisstjórnin er hér með, erum við að tala um að ríkissjóður sé að afsala sér tekjum sem nemur um 10 milljörðum króna á þessu ári og næsta - með stórlækkuðum veiðigjöldum, og hér eru tvö mál sem leiða til þess að tekjur ríkissjóðs fara niður um 12 milljarða á þessu ári og því næsta. Hér er verið að ræða um atvinnugrein, ferðaþjónustu, í miklum vexti, fjölda erlendra ferðamanna sem hefur tvöfaldast á tíu árum - samkeppnisstaða greinarinnar er sterk. Með vísan til þessara sjónarmiða og annarra þeirra sem fram koma í nefndaráliti 1. minni hluta leggst þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs gegn frumvarpinu.

Virðulegur forseti. Stundum getur verið skynsamlegt að lækka skatta til að auka umsvif og stækka kökuna. En hér erum við að tala um atvinnugrein þar sem umsvif eru mikil og uppgangur er mjög mikill, væntanlegur. 7% virðisaukaskattur, vegna uppgjörs á inn- og útskatti, skilar nánast engu í ríkissjóð. 14% skattur, það er áætlað að hann skili um 500 milljónum á þessu ári, 1,5 milljörðum á því næsta. Fyrr á þessum þingfundi hefur verið talað dálítið um bága stöðu ríkissjóðs og nauðsyn aga í ríkisfjármálum. Ég sé þau sjónarmið ekki liggja til grundvallar frumvarpinu. Hér erum við einfaldlega að afsala okkur tekjum að ástæðulausu og ég þori að veðja að við verðum ekki sátt við að hafa gert það þegar við ræðum ýmsar upphæðir, ýmiss konar skort á fjármunum í fjárlögum næsta árs.

Virðulegi forseti. Það er mjög mikilvægt að draga úr flækjustiginu og draga þessa skattlagningu til baka. Við gagnrýndum það mikið, þáverandi stjórnarandstaða, þegar ríkisstjórnin ákvað að setja stefnumótun um skattlagningu á ferðaþjónustuna á í fjárlagafrumvarpinu án samráðs við greinina sem búin var að selja afurð sína ár fram í tímann. Svona á maður ekki að vinna að stefnumótun, svona á maður ekki að vinna að breytingum í skattkerfinu og þess vegna fagna ég því mjög að þetta sé dregið til baka. Það er mikið talað hér um tekjutap af þessu. Ég leyfi mér að efast um að það flækjustig sem enn eitt skattþrepið, eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal fór vel yfir hér áðan, hefði í raun skilað sér í auknum tekjum, ég held að allar slíkar áætlanir séu gróflega ofáætlaðar og að á endanum muni einfalt og gagnsætt skattkerfi skila meiri tekjum inn í ríkissjóð.

Forseti. Já, við píratar erum náttúrlega hlynnt gegnsæi í skattkerfinu. Rökin fyrir þessu hafa verið þau að einfalda þurfi skattkerfið, ekki megi vera of mörg skattþrep og svo að með því að vera með hærra skattþrep þá auki það svarta atvinnustarfsemi. En þetta kemur núna á þeim tíma þegar fjárlagagat er. Við erum mjög hlynnt því að skattar séu lækkaðir og þeir gerðir einfaldir en það verður þá að koma eitthvað annað á móti. Einu rökin sem héldu vatni þangað til ég fór að skoða það voru að samkeppnishæfni væri í ferðaþjónustunni, sem The World Economic Forum bendir á að sé mjög gott. Við erum í 16. sæti af 140 ríkjum í heiminum. Ég sé ekki rökin þarna nema að á móti komi einhver skattur sem á sama tíma eykur þá skilvirkni og gegnsæi skattkerfisins og það er eitthvað sem við ættum að skoða. Gerum þetta samhliða.

Virðulegur forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á lögum um Ríkisútvarpið, fjölmiðil í almannaþágu (val stjórnarmanna). Þetta mál hefur á sér tiltölulega sakleysislegt yfirbragð, frumvarpið er þannig að það er varla að taki því að prenta það, það er svo stutt og lítið. Einhverjum kynni að detta í hug að það gengi bara í gegnum þingið án þess að nokkur tæki eftir því. Sem betur fer er stjórnarandstaðan hér svo vakandi að hæstv. forsætisráðherra sér ástæðu til að vera með kveinstafi í heilli grein í Morgunblaðinu í dag þar sem hann ber sig illa undan henni. Það hefur ekki alltaf þótt vera góður máti þeirra sem fara fyrir liði að vera mjög kvartsárir en þetta er kannski eitthvað þjóðmenningarlegt, ég átta mig ekki alveg á því. Þessi umræða snýst um það hvernig við veljum stjórnarmenn og þessi sakleysislega breyting snýst einfaldlega um að herða pólitísk tök á Ríkisútvarpinu. Eftir að hafa farið í gegnum umræðuna, sem hefur verið allnokkur, standa nokkur atriði upp úr. Í fyrsta lagi er hér um að ræða algerlega samráðslaust mál. Hér fer veruleg breyting á lögum sem voru samþykkt fyrir örfáum vikum, tilbúin, án samráðs við nokkurn mann, og hefur á sér hefðbundið valdapólitískt yfirbragð Sjálfstæðisflokksins eins og hann gerist verstur. Það sem er raunalegast við það er að Framsóknarflokkurinn, félagsskapurinn í ríkisstjórn, er líka í gamalkunnugum stellingum, þ.e. hann styður málið gagnrýnislaust, algerlega gagnrýnislaust. Eftir því er tekið að enginn framsóknarmaður hefur talað í þessu máli. Eftir því er tekið að Framsóknarflokkurinn sér ekki ástæðu til að gera kjósendum sínum þann greiða að gera grein fyrir 180 gráðu viðsnúningi í málinu. Hv. þingmenn Framsóknarflokksins, sem voru í stórum stíl sammála þessu máli fyrir örfáum vikum, hafa skipt um skoðun. Það er ekki endilega partur af samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarflokkanna, það kemur ekki fram í pappírnum sem var kynntur á Laugarvatni að þetta væri eitt af forgangsverkefnunum. Einhvers staðar er þetta í óskrifuðum textum, einhverjum handaböndum, eða kannski er það einfaldlega þannig að Framsóknarflokkurinn er aftur kominn heim í faðm Sjálfstæðisflokksins. Þá er sá háttur hafður á að menn spyrja ekki spurninga heldur samþykkja. Látum það vera ef það væri þannig að Framsóknarflokkurinn hefði farið í gegnum rökræðu um málið og væri reiðubúinn að gera kjósendum sínum, og þingheimi jafnvel, grein fyrir viðsnúningnum, að við heyrðum hér í einhverjum nefndarmönnum úr allsherjar- og menntamálanefnd eða formanni þingflokksins, ég tala nú ekki um hæstv. ráðherrum, Gunnari Braga Sveinssyni og Sigurði Inga Jóhannssyni, sem báðir voru með málinu fyrir nokkrum vikum. Nei, enginn af þessum þingmönnum er til viðræðu þegar verið er að ræða þessi mál. Nú er einn hv. þingmaður Framsóknarflokksins í salnum og það er spurning hvort hann treystir sér til að gera grein fyrir þessum viðsnúningi. Eða kannski hefur hann ekki skipt um skoðun. Það kemur þá í ljós og verður þá  Þegar maður fer yfir þingsöguna þá hefur ákveðin tegund af málum, ef svo má segja, verið til umræðu þegar við göngum til sumarþings að afloknum kosningum. Það eru oft mál sem eru háð dagsetningum, mál sem þarf að afgreiða vegna þess að einhver dagsetningarpressa er á þeim. Það eru mál sem má telja kosningaloforð, eitthvað sem ríkisstjórnarflokkarnir telja að þeir þurfi að klára gagnvart umbjóðendum sínum og kjósendum. En ég sé ekki undir hvaða tegund af mikilvægum málum þetta tiltekna mál fellur. Það er mjög sérkennilegt og vekur mann til umhugsunar að koma með mál af þessu tagi til sumarþings sem er að jafnaði þing þar sem liggur á málum af ýmsum ástæðum. Ég spyr: Hver bað um þetta mál? Hver vildi þetta mál? Hvaðan kom óskin um þetta mál? Var það landsfundur Sjálfstæðisflokksins? Var það einhver stofnun flokksins? Eða hver vildi þetta mál? Hvað veldur því að hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra, sem er nýsestur á virðulegan ráðherrabekkinn, leggur svona mikla áherslu á að keyra þetta mál í gegn, gerir það að fyrsta og mikilvægasta málinu, lítur á það sem stefnumarkandi mál? Hér er kominn nýr mennta- og menningarmálaráðherra í stólinn og ætlar að merkja sig með þessu máli. Og þá er um að ræða mál sem er alveg ótrúlega afturhaldssamt og ótrúlega púkalegt, ef mér leyfist að nota svo hallærislegt orð í þessum virðulega ræðustól. Það snýst um hefðbundið afturhald, þ.e. að snúa til baka frá þeirri þróun sem er í öllum löndum í kringum okkur. Það er líka umhugsunarefni að þessi stimpilpúðastemning, sem er ekki bara hjá Framsóknarflokknum heldur líka hjá hv. þingflokki Sjálfstæðisflokksins, endurspeglast í því að í nefndaráliti meiri hlutans er ekkert um umsagnirnar. Nefndarálit meiri hlutans er í algeru skötulíki. Ekki er fjallað um það á nokkurn hátt hver efnisatriði málsins eru og þann veruleika að ekki einn umsagnaraðili mælir með frumvarpinu. Það er enginn sem segir: Þetta er frábært. Þetta er frábært frumvarp, gerum þetta. Nei, það er enginn sem gerir það. Hv. meiri hluti nefndarinnar sér ekki einu sinni ástæðu til að reifa málið. Við förum bara eftir forskriftinni: Ráðherrann kemur með einhverja vitleysu og við samþykkjum það af því að þannig vinnum við. Þetta er dálítið á skjön við annað sem truflaði sjálfstæðismenn, sem var skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis, og snerist um sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu, það að við sýndum lágmarkssjálfsvirðingu í því að fara yfir mál, skoða málin; þó að nefndin kæmist að sömu niðurstöðu og ráðherrann þá væri alla vega búið að reifa málin með einhverju móti. Ég vil geta þess í þessari umræðu að í nefndaráliti minni hluta var missagt að valnefndin væri skipuð tíu fulltrúum. Hið rétta er að valnefndin er skipuð fimm fulltrúum, allsherjar- og menntamálanefnd tilnefnir þrjá, Bandalag íslenskra listamanna einn og samstarfsnefnd háskólastigsins einn. Þetta var missagt í nefndaráliti og ég vænti þess að það verði leiðrétt. Ræddur hefur verið mikilvægur punktur sem hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson minntist á í umræðunni á dögunum sem er misskilningurinn að því er varðar hugtakið „lýðræðislegt“ og mér finnst afar mikilvægt að halda þeirri orðræðu til haga. Hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra fer hér fram og vísar til þess að breytingin stafi af lýðræðissjónarmiðum. Hann dregur sem sagt upp lýðræðisrök til að rökstyðja breytinguna. Hvað er í hans huga lýðræðislegt? Það er það sem endurspeglar styrk einstakra þingflokka á Alþingi Íslendinga. Eins og fram kom í máli hv. þingmanns, sem ég vitnaði í hér áðan, þá er þetta alger misskilningur þegar rætt er um fjölmiðla. Þegar fjölmiðlar eru undir þá erum við ekki að tala um vægi stjórnmálaflokka á Alþingi í stjórn viðkomandi stofnunar. Nei, þá erum við að tala um „lýðræðislegt“ í þeim skilningi að almenningur treysti stofnuninni, og hér er um að ræða ríkisfjölmiðil þar sem traustið skiptir öllu máli, og að gagnsæi sé fyrir hendi að því er varðar skipan stjórnarmanna og það byggir á því að margar raddir komi að borðinu og séu þess eðlis að þær séu því sem næst hafnar yfir vafa. Í meðferð málsins í vor lá það fyrir að menn voru að leggja til ákveðna millileið. Sú leið sem hér er valin er ákveðin millileið. Allsherjar- og menntamálanefnd á að tilnefna þrjá í valnefndina af fimm þannig að í raun og veru er um það að ræða að hið pólitískt kjörna Alþingi hefur með það að segja, þ.e. vægið endurspeglast þar, og síðan fulltrúar Bandalags íslenskra listamanna og samstarfsnefndar háskólastigsins. Þetta taldi hæstv. menntamálaráðherra ekki nóg og þá má kannski velta fyrir sér hvort að hans mati dugi ekkert minna en að allir stjórnarmennirnir séu helst úr Valhöll. Þannig var það að minnsta kosti að því er varðar stjórn Lánasjóðs íslenskra námsmanna sem var skipuð fimm fulltrúum, félögum og vinum hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra. Það er eina fólkið sem hæstv. ráðherrann treystir almennilega af marka má hans orð - hann rökstyður það þannig að það sé svo mikilvægt að ráðherrann treysti stjórnarmönnunum. Sem sé, hann treystir ekki öðrum en þeim sem eru í Sjálfstæðisflokknum. Eða hvernig í ósköpunum á að skilja það öðruvísi? Ég vék stuttlega að því áðan hvað olli viðsnúningi framsóknarmanna og ekki síður hver bað um breytinguna. Hér er um að ræða gamalkunnug tilþrif. Þetta eru gamalkunnug tilþrif sem minna óþægilega á stjórnartíð ríkisstjórnar þáverandi Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks við lok síðustu aldar. Tilþrif sem snerust um að taka ákvarðanir í sem minnstum hópum. Þetta er stjórnunarstíll sem einkennist af valdhroka og því að samráð sé ekki til bóta. Við getum til að mynda nefnt ákvörðun um að styðja innrásina í Írak sem var tekin bak við luktar dyr, tveir menn. Og þótti eðlilegt. Maður sér að afsprengin haga sér eins og uppalendurnir lögðu upp. Yfirbragðið er svolítið í anda þeirra sem þar um véluðu og mér eru það vonbrigði. Auðvitað vonar maður að stjórnmálin séu í einhvers konar þroskafasa og margir stjórnmálamenn hafa talað um það, og töluðu sérstaklega um það í aðdraganda síðustu kosninga og kosninganna 2009, að komið væri að því að endurmeta stjórnmálin, að við færum upp úr hinum hefðbundnu skotgröfum og ynnum meira þverpólitískt, töluðum hvert við annað o.s.frv. Þarna er mál sem er, eins og áður hefur komið fram, tiltölulega lítið, tiltölulega sakleysislegt, en er til marks um að þetta hefur ekki breyst. Þarna eru menn á nákvæmlega sömu blaðsíðu og var á síðustu áratugum og árum síðustu aldar. Þetta er leiðinlegt. Mér finnst þetta leiðinlegt og þetta eru vonbrigði. Við afgreiðslu málsins í vor voru ekki nema fjórir þingmenn á móti því og enginn þeirra sem voru á móti málinu á sínum tíma nefndi þetta mál sem sérstakt áhyggjuefni, enginn af þeim. Hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra var ekki einu sinni svo áhyggjufullur að hann sæi ástæðu til að greiða atkvæði um málið. Hann sat í stólnum sínum og greiddi atkvæði með því að ýta á gula takkann, hann ýtti á gula takkann þarna í miðjunni. Hæstv. ráðherra Illugi Gunnarsson var í salnum og hann ýtti á gula takkann í þessu máli. Þeir hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins á þeim tíma sem voru á móti málinu, enginn af þeim gerði athugasemdir á grundvelli þess sem hér er til umræðu. Flestir voru að ræða tekjugrunn Ríkisútvarpsins, afnotagjöld o.s.frv., enginn var að ræða þetta. Ég verð að segja að sú umræða sem verið hefur um Ríkisútvarpið úr þessum ranni - og þá er ég ekki að tala sérstaklega um þetta mál hér, ég er frekar að tala um andann sem er í kringum Ríkisútvarpið og hvernig menn tala til þess og ég er að tala um valdamenn, menn á valdastólum. Ég er til að mynda að tala um hæstv. forsætisráðherra Sigmund Davíð Gunnlaugsson sem í grátpistli sínum í Morgunblaðinu í dag talar um að það séu svo leiðinlegar fréttir í Ríkisútvarpinu. Fréttirnar eru svo leiðinlegar að hann sér ástæðu til að tala um það í fjölmiðlum, skrifaði grein í Morgunblaðið, í fjölmiðil ríkisstjórnarinnar, að það séu svo leiðinlegar fréttir í þessu RÚV þarna að sérstök ástæða sé til að skrifa um það. Ritstjóri Morgunblaðsins er með tillögu í blaðinu um helgina er leið um að það sé eiginlega best að koma þessu RÚV bara frá. Hann er með tillögu í grínaktugum stíl, af því að hann er húmoristi og fyndinn maður, telja sumir, þar sem hann segir að menn eigi að fá að ráða hvert framlagið fari. Almenningur eigi að fá að ráða því: framlagið rynni þá ekki til RÚV, sem er með leiðinlegu fréttirnar fyrir forsætisráðherra, heldur til háskóla, sjúkrahúss, tónlistarhúss, kattaathvarfsins - nú er penninn fyndinn - skógræktar eða annars þess sem framteljandinn vildi fremur styðja. „Ef eitthvað er að marka auglýsingar RÚV um eigið ágæti og meint traust mun stofnunin vafalaust fagna slíkri mælingu.“ Maður veltir fyrir sér hvort planið sé komið. Liggur planið fyrir? Er planið í innsta kjarna, í hjarta, Sjálfstæðisflokksins, er það komið? Ekki var það í samstarfsyfirlýsingunni, hvergi á opinberum vettvangi. Sjálfstæðisflokkurinn virðist eiga við þann ramma reip að draga að stofnanir flokksins eru kannski ekki endilega best til þess bærar að klára mál heldur þarf að ráðfæra sig við gamla valdhafa í flokknum. Er þarna komið plan um hvað skuli gera með Ríkisútvarpið í fyrsta lagi? Er komin verkáætlun fyrir hæstv. ráðherra mennta- og menningarmála í því í öðru lagi? Og mun þingflokkur Framsóknarflokksins setja spurningarmerki við eitthvað af því í þriðja lagi? Eða er það partur af samkomulaginu að við þessu skuli ekki hreyft? Að ekki einu sinni einn þingmaður í salnum skuli anda út úr sér efasemdum, enginn af hinum bjartleitu, bröttu sigurvegurum kosningabaráttunnar í vor og Íslandsmethöfum í kosningaloforðum, enginn þeirra - er það af því að Framsóknarflokkurinn fékk að koma með 10 punkta plaggið um nefndirnar nýju eða hvað það var? Á þá bara ekkert að tala um þessi mál? Er Framsóknarflokkurinn svona illa haldinn þegar hann er kominn í þetta banvæna faðmlag að hann getur ekki einu sinni tjáð sig um að hann hafi skipt um skoðun? Ekki einn þingmaður flokksins. Þetta er umhugsunarefni og þetta er sannarlega umhugsunarefni út frá lýðræðissjónarmiðum. Ef það er stemmningin að Sjálfstæðisflokkurinn eigi að ráða þessu með tómat, sinnep og hráum lauk, eins og einhver orðaði það, þá finnst mér ekki góður svipur á því, ef Framsóknarflokkurinn ætlar að vera svona gersamlega laus við gagnrýni í þessu máli. Staðreyndin er sú, og það sjáum við þessa dagana, að frumvarp hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra, um elli- og örorkulífeyri, hefur verið fast í þingflokki Sjálfstæðisflokksins um margra daga skeið. Á sumarþingi er það orðið þannig að hér er að hreinsast úr pípunum með hvert málið á fætur öðru, málin eru að klárast. Við væntum þess að vera hér í tvær vikur eða svo. Þriðja vikan er gengin í garð og málið er ekki enn komið til þings, málið er ekki komið á dagskrá. Er þetta eitthvert smámál, er þetta mál sem á að afgreiða með hálfs dags umsagnarfresti, eiga ekki að koma gestir, þarf ekki að ræða þetta mál? Hvernig sjá menn þetta fyrir sér? Er Framsóknarflokkurinn tilbúinn að láta koma svona fram við sig? Er engin döngun í þessum fína 19 manna nýja þingflokki? Er nóg að sitja við borðsendann í Stjórnarráðinu eða þurfa menn ekki að gæta að einhverju jafnvægi, jafnræði í samskiptunum í þinginu? Er Sjálfstæðisflokkurinn bara með stýrið og gírana og allt sem fylgir til að drífa þetta mál áfram og öll önnur mál? Engar spurningar, engar vangaveltur, ekki neitt. Það sem til stóð að gera með nýjum lögum sem eru gengin í gildi, þau eru gengin í gildi, er að breikka þekkingu innan stjórnar Ríkisútvarpsins sem mundi ríma betur við breytt hlutverk stjórnarinnar og að auki breytt hlutverk stofnunarinnar í íslensku samfélagi af því að þetta er ekki tómarúm. Þetta er ekki bara sakleysisleg breyting sem snýst um að breyta vali stjórnarmanna. Þetta fellur inn í algerlega nýja lagahugsun um Ríkisútvarpið, ný markmiðsákvæði, nýtt og aukið hlutverk stjórnar. Þar ætlar hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra Illugi Gunnarsson að taka þennan breiða kubb út, sem var um einhvers konar samráð og einhvers konar lýðræði, og setja gamla kubbinn aftur í, sem er kubbur Valhallar og Sjálfstæðisflokksins og ritstjóra Morgunblaðsins. Það er planið. Er ætlunin að veikja stofnunina? Snýst það um það? Er hæstv. ráðherra hræddur við þá breytingu sem var samþykkt hér í vor? Er einhver ótti við að þarna komi að fagfólk á sviði menningar og úr hópi fræðimanna úr háskólasamfélaginu og þar með verði breiðari umræða innan stjórnar og meiri skilningur á fjölþættu hlutverki Ríkisútvarpsins, er það ekki jákvætt? Er ekki jákvætt að fá fleiri raddir að borðinu? Viljum við ekki ná breiðri sátt úti í samfélaginu? Með frumvarpinu sem hæstv. ráðherra leggur fram - og hann leyfir sér, leyfi ég mér að segja, að klæða það í búning lýðræðis. Hann leyfir sér að nota orðalagið „lýðræði“ yfir þessa breytingu og gerir enga tilraun í þeirri umræðu til að ná nokkurri sátt um málið úti í samfélaginu. Það dugar honum að tala við sitt fólk og hann veit af stuðningi Framsóknarflokksins. Það þarf ekki meir. Er það sem hér er verið að gera ótti? Í samfélagi þar sem skortir vandaða fjölmiðlaumræðu er þá ætlunin að veikja stofnunina? Eða er verkefnið að herða pólitísku tökin eins og ýjað er að í leiðara Morgunblaðsins um helgina, halda henni á línunni? Er það markmiðið? Er það ætlun hæstv. ráðherra að eiga greiðari leið inn í dagleg störf stjórnarinnar? Vill hæstv. ráðherra eiga greiðari leið til starfsmanna Ríkisútvarpsins frá degi til dags? Er það markmiðið? Markmiðið er algerlega óljóst vegna þess að rökin um lýðræðisvæðingu standast ekki. Þau standast enga skoðun. Ríkisútvarpið er okkar mikilvægasti fjölmiðill. Það hefur gríðarlega mikilvægt hlutverk í samfélaginu. Það á að styrkja það en ekki veikja það og það á að vera frjálst frá pólitískum afskiptum. Það hefur verið viðfangsefni okkar um áratugaskeið að ræða leiðir til að draga úr áhrifum stjórnmálanna á Ríkisútvarpið. Allar ákvarðanir yfirstjórnar og stjórnar eiga að vera á faglegum grunni. Hlutverkið er margþætt, samsett, það er menningarlegt, það er öryggishlutverk og það er þjónusta við lýðræðishlutverkið, sem er í raun og veru hrygglengjan í nýju lögunum sem nú er verið að krafsa í af fullkomnu virðingarleysi. Það er verið að krafsa í það að auka gagnsæi í rekstri Ríkisútvarpsins, að auka lýðræði í stjórnfyrirkomulaginu, að leita leiða til að tryggja sjálfstæði og starfsöryggi starfsmanna RÚV. Með þeim breytingum sem hér eru lagðar til, um stóraukin pólitísk ítök, er vegið að þeim mikilvægu markmiðum. Og til viðbótar leggur hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra það á sig að leggja það líka til að hinn stórhættulegi fulltrúi starfsmanna verði utan dyra meðan fundað er. Út með þig, fulltrúi starfsmanna. Statt þú úti meðan við erum að tala saman, fólkið sem hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra treystir. Með lögunum var á sínum tíma verið að stíga mikilvægt skref í gríðarlega miklu og breiðu samráði. Það mikla og breiða samráð á að vera það verklag sem við eigum að viðhafa í þingsalnum. Það stendur ekki á því þegar við erum að ræða önnur mál, eins og skuldavandann eða eitthvað annað, að þá þarf að tryggja mjög ítarlega vinnu, margar nefndir, langan tíma, hlusta eftir öllum röddum o.s.frv. En í þessu máli er ekkert samráð og því hefur ekki enn þá verið svarað af hverju lá svona á. Hver bað yfir höfuð um þessa breytingu og hvert er hið raunverulega markmið með henni? Það markmið er sannarlega ekki lýðræðisvæðing stofnunarinnar. Í niðurstöðu í nefndaráliti minni hluta allsherjar- og menntamálanefndar, sem ég mælti fyrir á dögunum, kemur fram að minni hlutinn mótmælti því harðlega á sínum tíma að málið væri afgreitt frá nefndinni yfir höfuð, enda telur minni hlutinn málið fullkomlega vanbúið. Verið er að rjúfa mikilvæga og breiða sátt sem liggur að baki þeim nýju lögum sem voru samþykkt í vor með miklum meiri hluta á Alþingi og með ítrekuðum stuðningi Framsóknarflokksins. Það er verið að herða pólitísk tök á Ríkisútvarpinu, hverfa frá þeirri sýn að breið skírskotun stjórnarmanna, þekking og reynsla af fjölmiðlum og menningarmálum, sé best til þess fallin að tryggja farsæla stjórn fjölmiðils sem starfa á í almannaþágu. Um árabil hefur það verið rætt í samfélaginu að freista þess að tryggja ákveðna fjarlægð milli Ríkisútvarpsins og hins pólitíska valds en með þessu frumvarpi mennta- og menningarmálaráðherra er stigið skref inn í fortíðina á ný þar sem gamaldags hugmyndir um pólitísk ítök ráða ríkjum. Það eru sömu hugmyndir og leiða hæstv. ráðherra að þeirri niðurstöðu að stjórn Lánasjóðs íslenskra námsmanna sé best borgið með fimm fulltrúum úr Sjálfstæðisflokknum. Við leggjumst eindregið gegn því að málið nái fram að ganga og teljum brýnt að horft sé til faglegra atriða við skipun stjórnar. Við mælum með því að frumvarpið verði dregið til baka og núverandi löggjöf verði fylgt til enda þannig að tilnefnd verði valnefnd samkvæmt lögum. Við lýsum okkur tilbúin að tilnefna fulltrúa allsherjar- og menntamálanefndar þannig að lögin komist til framkvæmda.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á lögum um Ríkisútvarpið, fjölmiðil í almannaþágu. Mig langar að fara yfir nokkur atriði þar sem ég sit í allsherjar- og menntamálanefnd og hef tekið þátt í umræðu um þetta mál þar, í fyrsta sinn eins og gefur að skilja. Ég tek því ekki til mín þær spurningar sem snúast um hvað gert var á síðasta þingi, en þykir samt rétt að byrja á því að leiðrétta það sem kom fram í máli hv. þm. Svandísar Svavarsdóttur um að þeir sem greiddu atkvæði gegn þessu frumvarpi á síðasta kjörtímabili hefðu ekki gert athugasemdir við það tiltekna atriði hvernig stjórn væri valin. Í ræðu sem hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir hélt um þetta mál, með leyfi forseta, stendur: „Ég fór yfir í fyrri ræðu minni hvernig menn ætla sér að skipa í stjórn og blanda allsherjar- og menntamálanefnd Alþingis inn í þann verknað. Ég átta mig ekki alveg á því sem er verið að segja hér af því að við lifum ekki í tómarúmi og þetta frumvarp er væntanlega ekki eina frumvarpið sem við munum ræða í framtíðinni varðandi ríkisstofnanir þar sem ætlunin er að skipa í stjórnir. Er það stefna þeirrar ríkisstjórnar sem leggur málið fram að blanda þingnefndum að jafnaði inn í slíkar skipanir?“ Hér er strax komin athugasemd um þetta og hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir er einmitt formaður allsherjar- og menntamálanefndar núna. Það er því ekki óeðlilegt að hún komi að þessu máli. Svo er annað í þessu. Það var verið að tala um það sem ég tel mikilvægast í þessu máli og hefur komið enn skýrar í ljós í meðförum nefndarinnar á málinu og það er að ábyrgðin er algjörlega óljós. Hver ber ábyrgð á þessum stjórnarmönnum? Valnefndin er skipuð til þess eins að velja stjórnarmennina, en hvað ef eitthvað kemur upp á í stjórn RÚV eða með reksturinn? Hvar liggur ábyrgðin þá? Geta allir bara fríað sig ábyrgð, valnefndin ekki að störfum lengur? Ráðherrann skipaði ekki stjórnina og ekki þingið, heldur valnefndin. Ég held að þetta verði að vera skýrt. Þetta kom að hluta til fram hjá gestum nefndarinnar. Þeir sögðu: Ábyrgðin er óljós, það er verið að flækja málið. Þetta verður óskýrara og ábyrgð stjórnarinnar verður óljósari og hvernig valið er í stjórnina og annað slíkt. Samt stendur í nefndaráliti minni hlutans að allar umsagnir sem bárust nefndinni um núverandi fyrirkomulag hefðu verið neikvæðar, engin verið jákvæð. Það er bara ekki rétt. Þetta er einmitt eitt atriði sem kom fram hjá nefndinni, að ábyrgðin væri ekki ljós í nýju lögunum, þ.e. hvar hún lægi, hún væri ekki nógu skýr. Einnig kom fram í nefndinni og í umsögnum sem henni voru sendar að núverandi fyrirkomulag hefði virkað mjög vel. Suma langaði bara að lögfesta núverandi stjórnarfyrirkomulag því að þetta hefði gengið svo vel undanfarin fjögur ár. Enginn gat nefnt dæmi um að upp hefðu komið einhver pólitísk vafamál um störf stjórnarinnar. Þvert á móti var sagt: Ástæðan fyrir því hvað núverandi stjórn hefur unnið gott verk og stjórnir þar á undan er sú hvernig hlutverk stjórnar er orðað í núgildandi lögunum. Þess skal getið að þetta kom allt saman fram í máli stjórnarmanna, í máli starfsmanna Ríkisútvarpsins og í umsögnum sem voru sendar til nefndarinnar þar sem kom fram að ekki væru gerðar athugasemdir við frumvarpið, þ.e. breytingarnar sem við erum að ræða núna. Svo stendur í nefndaráliti minni hlutans að engin jákvæð umsögn hafi komið. Það er hins vegar önnur mun stærri villa í nefndaráliti minni hlutans, sem hv. þm. Svandís Svavarsdóttir er búin að biðja um að verði leiðrétt. Það breytir samt mjög miklu ef það hefur verið skoðun minni hlutans allan tímann að valnefndin ætti að vera skipuð tíu fulltrúum, af því að ef ráðherrann hefði skipað fimm fulltrúa og þingið þrjá í gegnum  Fyrir mér lítur þetta því þannig út að ábyrgðin verði skýrari með því að þingið velji í stjórn, en þegar þingið velur tel ég eðlilegt, eins og hefur verið rætt hér fyrr í dag, að formenn þingflokkanna tali aðeins saman og sýni á spilin til þess að tryggja að stjórnin verði faglega skipuð. Við skulum líka hafa það í huga að hún hefur verið faglega skipuð undanfarin fjögur ár samkvæmt flestum sem komu fyrir nefndina og þeim umsögnum sem nefndinni bárust, Sjálfstæðisflokknum var meira að segja sérstaklega hælt fyrir þann sem hann skipaði í stjórn RÚV. Einnig er lagt til að stjórnin verði skipuð sjö mönnum en hún er nú skipuð fimm mönnum. Þá minnkar náttúrlega vægi hvers og eins stjórnarmanns þannig að hin faglegu áhrif ættu frekar að nást fram og einhverjir hagsmunir hafa síður áhrif. Það kom einmitt fram í nefndinni líka að með því að blanda einhverjum vissum hagsmunahópum inn í valnefndina gætu vissir einstaklingar sem hafa verið skipaðir í stjórn litið svo á að þeir væru skipaðir fyrir einhverja hagsmunahópa. Það kom nefnilega alveg skýrt fram að allir sem hafa setið í síðustu stjórnum RÚV hafa litið á sig sem fulltrúa Ríkisútvarpsins og borið hag þess fyrir brjósti en þeir höfðu áhyggjur af því að ef einhverjir hagsmunahópar hefðu valið þá í stjórnina hefðu þeir frekar unnið að hagsmunum þessara hagsmunahópa en Ríkisútvarpsins sjálfs. Þetta mál er allt saman skýrt og þarf ekkert að lengja það mikið frekar. Þó að hv. þm. Svandís Svavarsdóttir hafi kvartað undan því að nefndarálitið sé stutt og frumvarpið sjálft er það náttúrlega bara af umhverfissjónarmiðum til þess að spara pappír því að þetta er ekki það flókið mál og liggur nokkuð ljóst fyrir. Ég segi það bara fyrir mitt leyti að því meira sem ég skoða þetta mál þeim mun sannfærðari verð ég um að við séum að gera rétt með því að breyta þessu. Þess skal líka getið að allir sem hv. þingmenn í allsherjar- og menntamálanefnd óskuðu eftir að kæmu fyrir nefndina komu. Að lokum vil ég segja að þótt minni hlutinn segi að þetta sé ekki mikilvægt mál og skilji ekki hvað liggur á þá sýnist mér þetta vera nokkuð mikilvægt og stórt mál miðað við þá athygli og þá umræðu og það upphlaup sem það veldur minni hlutanum í þinginu. Svo langar mig að koma inn á eitt. Það hefur verið nefnt að starfsmenn Ríkisútvarpsins eigi áheyrnarfulltrúa í stjórn RÚV. Ég tel að stjórnin sjálf geti ákveðið að bjóða starfsmönnum að hafa áheyrnarfulltrúa og tel það bara jákvætt og ekkert sé því til fyrirstöðu að þeir eigi þarna áheyrnarfulltrúa. Ég vil ljúka máli mínu á því að leggja áherslu á að meiri hlutinn bendir á að valnefndin beri „enga ábyrgð gagnvart kjósendum og engin trygging er fyrir því að nýtt fyrirkomulag, sem 9. gr. laganna felur í sér, stuðli að markmiðum laganna eins og þeim er lýst í 3. gr. laganna, þ.e. stuðli að því að félagið þjóni lýðræðislegum, menningarlegum og samfélagslegum þörfum íslensks samfélags“. Ábyrgðin er miklu skýrari með því að þingið kjósi beint í stjórn.

Herra forseti. Ég er nú andstæðrar skoðunar við hv. þingmann en mér þótti hann flytja mál sitt vel og skörulega. Hann hafði út af fyrir sig ýmisleg rök fyrir afstöðu sinni. Það er eitt sem mig langar til þess að hnykkja á með spurningu til hv. þingmanns. Hv. þingmaður taldi að það væri svona heldur umhendis að samþykkja lög sem tryggðu að starfsmenn ættu að lögum fulltrúa í stjórninni. Hins vegar sagði hv. þingmaður að stjórnin sjálf gæti í sjálfu sér tekið ákvörðun um að bjóða þeim fulla áheyrnaraðild þannig að tryggt væri að sjónarmið þeirra kæmust alltaf að og nú liggur það fyrir að það er afstaða hv. þingmanns. Mig langar til þess að spyrja hann: Er það afstaða Sjálfstæðisflokksins í þessu máli?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir spurninguna. Ég er ekki búinn að gera mikla rannsókn á því en já, ég held það að það sé almennt skoðun í mínum flokki, Sjálfstæðisflokknum, að fulltrúar Ríkisútvarpsins megi eiga áheyrnaraðild í stjórn RÚV. Ég sé ekkert því til fyrirstöðu og hef ekki heyrt að einhverjir aðrir geri það, án þess að ég geti fullyrt um það.

Herra forseti. Ég er sammála hv. þingmanni um að það væri fullkomlega þess virði að skoða iður hæstv. menntamálaráðherra varðandi afstöðu hans til málsins. En mér þótti það forvitnilegt hjá hv. þingmanni að hann telur að það sé fullt tilefni til þess að starfsmenn hafi fasta áheyrnaraðild að stjórninni og geti þá komið að sjónarmiðum sínum og eftir atvikum varið hagsmuni sína og Ríkisútvarpsins. En ef hann telur að það sé fullt tilefni til þess að rödd þeirra heyrist þar hvers vegna þá ekki að slá það í gadda og tryggja þeim þessa aðild, sem hv. þingmaður telur að sé fullt tilefni til, með lögum?

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt, það væri náttúrlega hreinlegra og ég er alveg tilbúinn í umræðu um það og sé því ekkert til vansa. Það tengist þó ekki alveg markmiðum með því sem við erum að breyta núna. En ef við viljum ræða það samhliða þessu máli er ég alveg til í það.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að blanda sér inn í umræðuna, loksins, ekki veitir af að einhver frekari rökstuðningur komi fyrir frumvarpinu. Hv. þingmaður nefnir að honum finnist að við stjórnmálamenn ættum að tala saman og koma saman faglegri stjórn Ríkisútvarpsins en í lagafrumvarpinu er talað um hlutbundna kosningu. Það er ekki fagleg stjórn, það er pólitísk stjórn, hún getur í raun og veru ekki orðið neitt miklu pólitískari. Mér sýnist enn og aftur - ég þakka hæstv. menntamálaráðherra fyrir að hlýða á þessi orð - að einhver misskilningur sé í gangi varðandi starfssvið Ríkisútvarpsins og fjölmiðla almennt. Það á ekki að vera að tala máli þings eða ríkisstjórnar heldur til þess að veita aðhald, til þess að vera gagnrýnið, til þess að vera svolítið vont við ríkisstjórnina, það er hugmyndin. Það er hugmyndin með frjálsri fjölmiðlun, til þess eru fjölmiðlar. Það að kalla þetta faglegt er einfaldlega ekki satt, mjög augljóslega ekki satt. Hvað varðar ábyrgðina sem hv. þingmaður nefndi áðan má með sömu rökum vissulega nefna það þegar kemur að því að ráðherra útnefni einfaldlega stjórn, eins og hefur nú verið stungið upp á hér á hinu háa Alþingi af öðrum hv. þingmanni Sjálfstæðisflokksins. Svo langar mig að gera smáathugasemd við það að hv. þingmaður hafi tekið þátt í umræðu í allsherjarnefnd. Ég var líka í allsherjarnefnd, ég man ekki eftir neinni sérstakri umræðu meðal þingmanna um þetta mál. Ég man að við fengum til okkar fólk sem talaði undantekningarlítið, reyndar næstum því undantekningarlaust - það var einn gestur sem kom til okkar sem studdi þetta, en síðan var þetta ekki rætt neitt sérstaklega á meðal okkar nefndarmanna. Mér finnst reyndar fullt tilefni til að við ræðum þetta betur, sérstaklega með hliðsjón af því ef hv. þingmaður er hugsanlega tilbúinn að setja það í lög að starfsmaður Ríkisútvarpsins fái þar áheyrnarfulltrúa. Ef það er ekki svo slæm hugmynd ættum við kannski bara að skella því inn í frumvarpið. Í þeim tilgangi langar mig að stinga upp á því að frumvarpið fari aftur til allsherjarnefndar þannig að við gætum rætt þetta efnislega, þingmenn sjálfir, og tekið fyrir alla þessa punkta. Þá gefst kannski líka tækifæri til að hjálpa til við að gera þetta allt saman miklu lýðræðislegra og gegnsærra, það er nóg af hugmyndum þar af. Hægt er til dæmis að sleppa því að hafa þetta hlutbundna kosningu, þá gætu kannski allir flokkar komið að því að skipa þá stjórn, það er ein hugmynd. Við gætum einfaldlega tekið út orðið „hlutbundin“, kannski hefði það einhver áhrif. Við gætum sett inn tillögur þess efnis að allir flokkar þyrftu að samþykkja hvern stjórnarmeðlim. Þá væri fullkomin sátt um stjórn Ríkisútvarpsins. Hægt er að auka gegnsæið með því að birta fundargerðir, eða vitið þið hvað? Við gætum jafnvel sett það í lög að útvarpa beri öllum fundum allsherjarnefndar eða þeirra nefnda þar sem umræður fara fram um hver skuli sitja í stjórn. Við gætum jafnvel gengið lengra og útvarpað einfaldlega öllum fundum stjórnar Ríkisútvarpsins. Það væri hægt, það er möguleiki. Það er ýmislegt hægt að gera til að auka lýðræði og til að auka gegnsæi, en það að gera Ríkisútvarpið pólitískt er ekki skref í þá átt. Þegar kemur að þeim blönduðu hagsmunum sem eru oft nefndir frá BÍL og háskólanum þá finnst mér svolítið kaldhæðnislegt að gert er ráð fyrir því að slíkir hagsmunir muni ráða för. Vegna þess að ef þetta verður hlutbundin kosning þá vitum við öll hvaðan hagsmunirnir koma.

Virðulegi forseti. Fyrir liggur tillaga hæstv. menntamálaráðherra um val stjórnarfólks í RÚV. Um er að ræða fjölmiðil í almannaþágu eins og titill laganna gefur til kynna. Það eru þrjár spurningar sem ég vil velta upp í þessu samhengi og stóra spurningin er auðvitað þessi: Hvernig er það tryggt að miðillinn verði í almannaþágu? Í annan stað: Að hve miklu leyti eiga ráðandi öfl hvers tíma að hafa áhrif á umræður í samfélaginu? Í þriðja lagi: Hvernig er hægt að tryggja lýðræðislega starfshætti við rekstur miðilsins? Þetta eru þrjár veigamiklar spurningar sem hljóta að snúa að markmiðum þess frumvarps sem fyrir liggur. Við þurfum að velta þeim fyrir okkur. Sjálfur var ég rétt í þessu, bara núna í morgun að koma úr austurvegi og þar sem ég er alinn upp á lokaspretti kalda stríðsins var mér vel kunnugt um hvernig upplýsingamiðlun var háttað þar austur frá, yfirleitt í nafni sannleika, enda hét blaðið Pravda, eins og þið munið kannski eftir. Í vor var samþykkt frumvarp, m.a. með atkvæðum framsóknarmanna, sem hafði það að markmiði að skera endanlega eða eins og hægt væri á tengsl stjórnmálaafla og fjölmiðlunar. Markmiðið með lögunum sem samþykkt voru í vor með öllum atkvæðum, m.a. framsóknarmanna, með einhverjum mótatkvæðum sjálfstæðismanna, var fagmennska, lýðræði og traust, að byggja upp traust á fjölmiðlun í landinu á grunni fagmennsku og lýðræðis. Frumvarpið sem samþykkt var í vor, m.a. með atkvæðum framsóknarmanna, átti að tryggja sjálfstæði RÚV. Það byggði á sænskri fyrirmynd og eru fordæmi um það víða í nágrannalöndunum; í Danmörku, Noregi og Englandi, þó að útfærslur í hverju landi séu ólíkar. Sjálfstæði byggt á fagmennsku, lýðræði og trausti umfram allt tryggir RÚV ásamt öðrum fjölmiðlum hlutverk sitt sem fjórða valdið og hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson nefndi í ræðu sinni áðan. Það hefur nefnilega löngum verið svo að fjórða vald fjölmiðla verið óvirkt á Íslandi vegna þess að fjölmiðlar hafa gengið erinda ákveðinna hagsmunaaðila.  Hæstv. forsætisráðherra hefur orðið tíðrætt um þjóðmenningu án þess svo sem að skilgreina sérstaklega í hverju hún felst. Menning er hins vegar lifandi afl á hverjum tíma, menning breytist og er lifandi kvikt afl í samfélaginu. Menningunni verður að veita lífsanda, hún verður að geta þrifist, hún verður að hafa rými til að þrífast, það verður að vera tækifæri fyrir hana til að þrífast og gegnir RÚV þar lykilhlutverki. Því hlutverki er viðhaldið með lögbundnu hlutverki RÚV sem snýr að því að miðla upplýsingum og miðla þekkingu úr öllum hornum samfélagsins, úr öllum kimum samfélagsins og af öllum hornum landsins. Við skulum ekki gleyma því að RÚV er miðill allra landsmanna. Hvernig verður slíkt tryggt með skipan þings á stjórn andstætt breiðri stjórn með aðkomu fjölda ólíkra hópa? Ég spyr hæstv. menntamálaráðherra að því hvernig hann sér fyrir sér að þingið tryggi þá aðkomu ólíkra sjónarmiða úr ýmsum kimum samfélagsins og af öllum hornum landsins ef þingið sér eitt um að skipa stjórn RÚV. Við höfum fordæmi fyrir því hvernig hæstv. menntamálaráðherra sér fyrir sér skipan í stjórn Lánasjóðs íslenskra námsmanna þar sem hann virðist hafa mjög ákveðnar hugmyndir um hverjum sé treystandi; þeir þurfa helst að koma úr hans eigin ranni. Fyrst starfsmenn voru nefndir hér áðan þá segir eftirfarandi í umsögn Starfsmannasamtaka Ríkisútvarpsins um málið, með leyfi forseta: „Stjórn starfsmannasamtaka Ríkisútvarpsins (RÚV) harmar að fulltrúi Starfsmannasamtakanna verði ekki í stjórn …“ Þeir voru meira að segja búnir að kjósa fulltrúa sinn núna á vordögum, en hann fær sem sagt ekki að vera með. Menn tala um að mögulega verði hægt að leyfa þeim áheyrn á fundum stjórnarinnar eftir smekk og „behag“ stjórnarinnar, en það er ekki í anda þeirrar fagmennsku sem mér var tíðrætt um áðan, ekki í anda lýðræðisins, þ.e. lýðræðislegra starfshátta innan stofnunarinnar sem endurspeglar aftur það lýðræði sem RÚV á að vera vakandi afl yfir. Starfsmenn RÚV eru nefnilega fagfólk, fagfólk á sviði miðlunar, í menningu, fagfólk á sviði miðlunar þekkingar og upplýsingaöflunar, gegnsærrar, gagnrýninnar og upplýstrar þekkingarmiðlunar og gagnaöflunar. Ég hef áhyggjur af því hvert við stefnum núna með hinu nýja frumvarpi hæstv. menntamálaráðherra, töluverðar áhyggjur. Það er skref til baka eins og hér hefur verið sagt. Það er skref aftur í pólitíska stýringu á miðlun upplýsinga og þekkingar í landinu. Það er vont, það er áhyggjuefni. Í því samhengi og að lokum langar mig til að minnast á pistil Guðmundar Andra Thorssonar í Fréttablaðinu síðastliðinn mánudag. Í þeim pistli biðlar hann til útgerðarmanna um að skila okkur aftur Morgunblaðinu. Ég velti fyrir mér hvort við stöndum hér í púlti eftir eitt eða tvö ár og biðlum til valdhafanna um að skila okkur, fólkinu í landinu, aftur RÚV.

Hæstv. forseti. Ég vil nota tækifærið og óska nýjum varaþingmanni Vinstri grænna til hamingju með jómfrúrræðuna, hún var mjög góð og tók verulega vel á þessu máli. Hún lýsir kannski hvernig við hugsum þetta og höfum talað um málið í minni hlutanum í allsherjar- og menntamálanefnd. Ég hef talað um þetta mál áður og sagt minn hug í því, þá var hæstv. menntamálaráðherra reyndar ekki hérna á staðnum. Fyrir mig sem nýjan þingmann sem kom inn á þing fullur af kjarki og bjartsýni og þori, sérstaklega vegna þess að hæstv. ríkisstjórn boðaði nýja tíma og sól í heiði og að hér mundi allt verða breytt - þannig var umræðan í þjóðfélaginu, að hér yrði allt breytt. Loksins væri komið alvörufólk við stjórnvölinn. En ég verð að segja að ég er afskaplega dapur yfir þessu máli. Ég tíundaði um daginn hvað mér finnst um Ríkisútvarpið, ríkisfjölmiðil okkar. Hann er ein stærsta menningarstofnun okkar. - Þá fór hann, ég er svona leiðinlegur - Þetta er stærsta menningarstofnun og öryggisstofnun landsins að mínu mati. Ég get svo sem vel skilið að menn komi fram með frumvarp í þessum málum ef ekki væri fyrir þá staðreynd að í vor var samþykkt nýtt frumvarp um Ríkisútvarpið sem engin andstaða var við. Framsóknarmenn samþykktu það og hæstv. menntamálaráðherra sat hjá. Ég kom hér inn á þing bjartsýnn á að nýir tímar væru í nánd en það er nú aldeilis ekki. Það er verið að hverfa til gamalla tíma í þessu máli. Fyrrverandi menntamálaráðherra fór mjög vel í gegnum það hver hugsunin var á bak við það að taka málefni Ríkisútvarpsins í gegn aftur, skipa valnefnd og reyna að gera þetta faglega. Mér fannst það svo falleg hugsun, ég verð að segja það, um þennan merka miðil sem hv. þm. Pétur Blöndal vill selja. Það er líka allt í lagi, hver má hafa sína skoðun á því, en ég mundi aldrei samþykkja það, því að Ríkisútvarpið er það mikið öryggistæki fyrir þjóðina.

Það var slökkt á því einu sinni.

Já, ég veit það. Ég vil segja minn hug og það sem hræðir mig líka í þessu máli eru ummæli tveggja þingmanna Sjálfstæðisflokksins. Þau fá mann til að hugsa: Hvað liggur á bak við þessa breytingu á skipun stjórnarinnar, þegar þeir segja að hreinsa þurfi út úr þessari stofnun samfylkingar- og vinstrigrænaliðið og það þurfi alvörufólk í stjórn RÚV? Þeir hafa aldrei komið upp og skýrt það fyrir mér hvað er alvörufólk. Ég tók eftir því í kosningabaráttunni að við í Bjartri framtíð vorum t.d. kölluð geimverur, og svo hefur maður tekið eftir því að vissir liðsmenn ákveðins stjórnmálaflokks kalla annað fólk hyski sem ekki er talandi við og þar fram eftir götunum. Ég upplifði það í kosningabaráttunni að fyrrverandi þingmaður Sjálfstæðisflokksins kallaði ríkisstjórnina aumingja, hér mundi ekkert gerast á Íslandi af því að hér væru bara aumingjar við völd, og hann sagði það ekki einu sinni heldur tvisvar við mann sem var að spyrja hann frétta úr þinginu. Þessi sami þingmaður sagði: Maður vitnar ekki í vinstra liðið. Mér finnst þessi aðgerð öll miða einmitt að þessu: Burt með allt þetta helvítis vinstra lið - afsakið orðbragðið. Ég biðst innilega afsökunar. Það er þessi hugsun sem mér finnst vera svo ríkjandi og maður vonaði að væri að hverfa úr stjórnmálunum. En því miður er það ekki þannig. Á fyrstu metrum nýs þings hefur maður orðið fyrir gífurlegum vonbrigðum með það sem er að gerast hérna. Maður var tilbúinn að styðja hæstv. ríkisstjórn til allra góðra verka sem hún var að leggja af stað með, en mér finnst hún byrja algjörlega á snarvitlausum enda. Það heyrir maður úti í þjóðfélaginu því miður. Það er ekki mikil bjartsýni ríkjandi í þjóðfélaginu núna. Það er slæmt. Ég sagði um daginn að ég vonaðist til að hæstv. menntamálaráðherra mundi draga frumvarpið til baka og gefa nýju lögunum, sem tóku gildi í vor, séns, leyfa þeim að sanna gildi sitt. Ef þau duga ekki þá er allt í lagi að koma fram með frumvarp sem við getum rætt um málefnalega. Og af því að ég segi málefnalega þá hefur ekki einn einasti framsóknarmaður opnað munninn í þessu máli, ekki einn.

Þeir skammast sín.

Ég hugsa að það sé eitthvað svoleiðis.  Mér finnst svolítið skrýtið, hv. þm. Pétur Blöndal, að enginn í Framsóknarflokknum skuli tjá sig um þetta mál, af því að þetta er eins og hv. þm. Vilhjálmur Bjarnason sagði áðan - Vilhjálmur Árnason. Fyrirgefðu, Villi minn, ég biðst afsökunar. Ég er nýr, ég vona að hæstv. menntamálaráðherra fyrirgefi mér að ég geri mistök, ég á örugglega eftir að gera þau fleiri. Hv. þm. Vilhjálmur Árnason sagði áðan að þetta væri stórt mál. Þetta er svolítið stórt mál af því að við erum að tala um Ríkisútvarpið, fjölmiðil okkar allra, sem á að vera, eins og hv. þingmaður kom inn á áðan, fjórða valdið. Hann á að veita okkur aðhald. Ég velti því oft fyrir mér: Hvernig eigum við að velja starfsmenn inn í Ríkisútvarpið? Fólk hefur misjafnar skoðanir og við verðum að treysta á hlutleysi þess. Ég vona svo sannarlega að hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra dragi málið til baka. Gefum nýja frumvarpinu sem var samþykkt í vor séns. Ég er tilbúinn til ásamt örugglega mörgum öðrum að taka þetta til baka ef það gengur ekki. Við viljum lýðræðisleg og góð vinnubrögð. En ég vil endurtaka að ég er mjög dapur yfir því hvernig þetta hefur farið hér af stað.

Herra forseti. Hv. þm. Páll Valur Björnsson er eins og margir Suðurnesjamenn annálað þrekmenni og það gustaði af honum í ræðustól áðan. Hann lýsti því hvernig hann kom til þings fullur af þori, bjartsýni og kjarki en hefði andspænis verkum ríkisstjórnarinnar eftir einungis einn mánuð glúpnað svo að hann væri dapur orðinn nú þegar. Hvernig heldur hann að okkur hinum ræflunum líði þá?  Hv. þingmaður var með eina spurningu sem hann spurði svo sem einungis út í tómið. Hann ætlaðist kannski ekki til að fá svar, en ég get fyrir hönd þeirra sem hér eru svarað því. Hv. þingmaður spurði: Hvað er það sem þarf til að menn eins og hæstv. menntamálaráðherra líti á menn eða konur sem alvörufólk? Það er mjög auðvelt að svara þeirri spurningu. Menn þurfa að hafa flokksskírteini í Sjálfstæðisflokknum. Frumvarp hæstv. menntamálaráðherra gengur ekki út á neitt annað en það að Sjálfstæðisflokkurinn er að læsa klóm sínum um Ríkisútvarpið. En það má virða það hæstv. menntamálaráðherra til vorkunnar að þar fetar hann slóð sinna fyrri mæðra og feðra í Sjálfstæðisflokknum. Það hefur alltaf verið nr. eitt, tvö og þrjú hjá Sjálfstæðisflokknum þegar hann hefur verið í ríkisstjórn, og muni ég rétt hefur hann verið 51 af 69 lýðveldisárum í ríkisstjórn, að ná tökum á Ríkisútvarpinu. Menn gátu lesið það í pistli Styrmis Gunnarssonar fyrr á árinu. Þessi vaski, fallegi ungi hæstv. menntamálaráðherra er ekki að gera neitt annað en að fylgja þeirri forskrift sem er lögð af hálfu flokksins. Þetta er svarið: 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég geri mér fulla grein fyrir því að ég á margt eftir ólært í þessum ræðustól, það er ljóst, en þó að ég hafi talað um að ég væri dapur þá er ég ekkert hræddur um að ég verði það áfram. Ég held áfram með bjartsýni, kjark og þor inn í kjörtímabilið, það er alveg á hreinu. Ég þakka fyrir upplýsingar um það hvað maður þarf til að vera alvörumaður. Ég er þá ekki alvörumaður ef þetta er rétt. En ég trúi á Ísland, ég trúi á lýðræðið og ég trúi á samstöðu fólks. Ég fer inn í kjörtímabilið fullur af kjarki, þori og bjartsýni.

Herra forseti. Ég er eins og hv. þingmaður, ég trúi líka á hið góða í manninum og ég trúi því að allir um síðir sjái ljósið. En ég held að við hv. þingmaður getum verið algerlega sammála um að eins og sakir standa er hæstv. menntamálaráðherra þannig staddur hvað varðar afstöðu til ljóssins að það eru engar líkur til að hann sjái það, í þessu máli a.m.k. Á örfáum dögum hefur hæstv. menntamálaráðherra sýnt nokkuð vel á kortið. Ég held að hann hafi með verkum sínum síðasta hálfan mánuðinn sýnt nokkuð vel að sú yrðing sem ég setti fram í andsvari við hv. þingmann, um að menn þyrftu að hafa flokksskírteini í Sjálfstæðisflokknum til að ná máli í augum hans, hennar sér ekki bara stað í frumvarpinu sem við ræðum hér því tilgangur þess er ekki neinn annar en sá að Sjálfstæðisflokkurinn nái taki á Ríkisútvarpinu. Herra trúr og herra forseti. Var ekki hæstv. menntamálaráðherra líka að taka stökkið á öðrum vettvangi fyrir skömmu? Var ekki hæstv. menntamálaráðherra að skipa í stjórn Lánasjóðs íslenskra námsmanna? Og hvað þurfti þar til að vera alvörumaður eins og hv. þingmaður spurði áðan? Nákvæmlega sama og mun þurfa til að komast í gegnum lófa hæstv. menntamálaráðherra í stjórn Ríkisútvarpsins. Menn þurftu flokksskírteini í Sjálfstæðisflokknum. 
             Það sem við sjáum hér á fyrstu dögum þings er einfaldlega það að menn eru að hreiðra um sig, þeir eru að ryðja brautina fyrir sitt fólk að kjötkötlunum. Þeir eru að uppfylla það sem fyrrverandi ritstjóri Morgunblaðsins og einn af hugsuðum Sjálfstæðisflokksins var nógu ærlegur og nógu heiðarlegur til að skrifa á prenti. Það sem Styrmir Gunnarsson sagði 

Herra forseti. Ég veit ekki hverju ég á að bæta við þetta, hv. þingmaður kom þessu vel frá sér.  Það var það sem ég var að meina og það sem fékk mig til að koma hingað upp og segja að maður væri hálfhræddur við svona aðgerðir af því að þær miða bara að því að ná pólitísku valdi á stofnuninni, því miður. Það hefur oft verið talað um ábyrgð. Er ekki bara ábyrgðin hjá menntamálaráðherra á þessari stofnun þó að það sé skipað öðruvísi í stjórnina? Er hún ekki alltaf hjá hæstv. menntamálaráðherra? Ég hefði haldið það. og hann hefði þá öll tök á því að koma inn og hafa einhver afskipti af því ef þetta er ekki að ganga vel. Það hlýtur að vera sem æðsti maður stofnunarinnar eða ég hefði haldið það.

Herra forseti. Í raun er ég búinn að segja það sem ég kom til þess að segja við þessa umræðu í dag. Það kom fram í andsvörum mínum áðan. Þó að ég hafi farið heldur geyst að hæstv. menntamálaráðherra vil ég segja það algjörlega skýrt að ég tel að af hálfu þeirra sem úr var að velja á annað borð í þessari stjórn held ég að núverandi hæstv. menntamálaráðherra muni reynast vanda sínum vaxinn, þ.e. ég tel að að menntamálum og því sem eftir af menningarmálum sem ekki er búið að koma undir forsætisráðuneytið, sé vel borgið í höndum hans fremur en í höndum ýmissa annarra sem hugsanlega hefðu getað tekið þennan málaflokk yfir. Það er hins vegar svo að sporin hræða og auðvitað veldur það mér ákveðnum vonbrigðum sem hef alltaf litið á hæstv. menntamálaráðherra Illuga Gunnarsson sem einn af hinni nýju kynslóð Sjálfstæðisflokksins sem mundi nú loksins þora að taka það skref að láta flokksgleraugun lönd og leið og gera bara það sem honum þykir best fyrir málaflokkinn. En hann leggst í það strax á sínum fyrstu vikum í embætti að leggja fram frumvarp af þessu tagi sem er ekkert annað en mjög heiðarleg viðleitni af hans hálfu til þess að ná flokkstökum Sjálfstæðisflokksins á Ríkisútvarpinu. Það er ekkert annað sem vakir fyrir Sjálfstæðisflokknum í þessu máli. Þetta var eitt af því sem klárt var að sá kjarni sem ræður Sjálfstæðisflokknum í flestum málum lagði fyrir hæstv. menntamálaráðherra að gera. Ég sagði sporin hræða. Það kom vel fram í máli hv. þm. Páls Vals Björnssonar sem fór hér með tilvitnanir í ýmsa sem bersýnilega vildu rusla út úr Ríkisútvarpinu þeim sem væru með rangan flokkslit, nefndu sérstaklega Samfylkingu og Vinstri græna. Hvað gerist í fjölmiðlum í dag? Jú, allt í einu stígur hæstv. forsætisráðherra fram og skrifar heilsíðugrein í Morgunblaðið sem ekki er hægt að túlka með öðrum hætti en þeim að hæstv. forsætisráðherra reiðir þar svipuna gagnvart opinberum fjölmiðlum. Það er ekkert annað. Nú er það að vísu svo að hæstv. forsætisráðherra kemur í vaxandi mæli fram eins og prinsessan á bauninni. Það má ekki koma við hann, þá er hann stokkinn fram. Það má ekki benda á að eitthvað hafi misfarist, þá bregst hann til varnar, talar um loftárásir af hálfu fjölmiðla, talar um loftárásir af hálfu stjórnarandstöðunnar. Hvað er það annað en ógnun við þá sem starfa við frjálsa fjölmiðlun og jafn mikil ógnun og þó heldur meiri við þá sem starfa við opinbera fjölmiðlastofnanir eins og Ríkisútvarpið? Ef maður les saman það frumvarp sem við ræðum hér og yfirlýsingar hæstv. forsætisráðherra sem líkir umfjöllun fjölmiðla, þar á meðal Ríkisútvarpsins um ríkisstjórn sína, við loftárásir, hvers á þá þetta fólk að vænta í framtíðinni? Þetta er kjarni málsins. Svo geta menn rifið sig niður í rass, ef þeir vilja, um eitthvað annað, en það er ekkert annað sem vakir fyrir Sjálfstæðisflokknum og ríkisstjórninni, ekkert annað en að berja undir sig hina opinberu fjölmiðla, að koma í veg fyrir að þar ástundi menn heiðarlega og tæra gagnrýni eins og alltaf á að hafa uppi gagnvart fjölmiðlum, alveg eins og við sem vorum í hinni fyrri ríkisstjórn kveinkuðum okkur oft undan. Ríkisstjórnir mega kveinka sér undan því þegar fjölmiðlar fjalla um þá. En mér finnst það ekki hægt þegar hæstv. forsætisráðherra líkir því beinlínis við loftárásir af hálfu fjölmiðla þegar menn taka eðlilega upp varnir í samfélaginu og miðlarnir segja frá því, eins og t.d. þegar þessi ríkisstjórn lætur það verða sitt fyrsta verk að ætla að leggja hér fram frumvarp sem beinlínis færir stórútgerð landsins 10 milljarða á silfurfati. Er það nema von að menn reyni að taka á móti, að fólk úti í samfélaginu geri það? Eiga fjölmiðlar ekki að greina frá því? Mega menn ekki standa upp, njóta málfrelsisins í gegnum opinbera fjölmiðla án þess að hæstv. forsætisráðherra komi og líki því við loftárásir? Hvað felst í því annað en ógnanir gagnvart þeim starfsmönnum sem við slíka fjölmiðla starfa? Þetta frumvarp er sem sagt bara partur af því og því skulu menn vera algjörlega klárir á. Nú liggur það alveg fyrir að samkvæmt frumvarpinu og einbeittum vilja hæstv. ríkisstjórnar á að keyra það í gegn. Komið hefur fram í umræðunni í dag að starfsmenn Ríkisútvarpsins, sem hingað til hafa að lögum haft fulltrúa í stjórninni, munu missa hann. Eðlilega þykir þeim það súrt í broti og hafa þeir mótmælt því. En það hefur líka komið fram í umræðunni í dag hjá einum af hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokksins, Vilhjálmi Árnasyni, að hann telur það fullkomlega eðlilegt að starfsmennirnir hafi fulla áheyrnaraðild að stjórn Ríkisútvarpsins. Ég spurði þann ágæta hv. þingmann áðan hvort hann teldi ekki allt eins betra að stíga það skref og lögbinda það að starfsmennirnir hefðu fulltrúa í stjórn Ríkisútvarpsins? Hv. þm. Vilhjálmur Árnason sagði að hann væri alveg til í þá umræðu fyrir sína hönd og flokks síns. Þá finnst mér, herra forseti, að hér sé komin gersamlega ný staða í þessu máli. Ef Sjálfstæðisflokkurinn eða hæstv. ríkisstjórn þess vegna er reiðubúin til þess að eiga orðastað við stjórnarandstöðuna um að miðla málum, ná a.m.k. samkomulagi um að hægt verði að afgreiða þessi lög með þeim hætti að starfsmennirnir eigi lögbundinn fulltrúa í stjórninni er ég fyrir mitt leyti til í að ræða það. Mér þykir frumvarpið vont, en ef hægt er að bæta það finnst mér að menn eigi að fara í slíka umræðu. Mér finnst að það séu kaflaskipti í umræðunni þegar einn af þingmönnum Sjálfstæðisflokksins lýsir því yfir að hann hafi ekkert á móti því að ræða það. Ég hlýt að ætla það þó að hv. þingmaður hafi sagt algjörlega skýrt að hann hafi ekki rannsakað innyfli hæstv. menntamálaráðherra hvað þetta varðar, en þá tel ég að þingið eigi að taka sér það fyrir hendur. Er einhvers konar blæbrigðamunur á afstöðu hæstv. menntamálaráðherra og einstakra þingmanna? Ég tel ekki að hæstv. menntamálaráðherra, spakur maður eins og við þekkjum hann í þessum sal, sitji yfir hlut nýrra þingmanna. Tæpast ætlar hann að kúga þá í þessu máli. Mig langar því til þess að spyrja hæstv. menntamálaráðherra hvort hann sé reiðubúinn til þess að skoða það að starfsmennirnir fái lögbundinn fulltrúa? Er hann reiðubúinn til þess að skoða það til málamiðlunar í þessu erfiða máli? Mundu allir kannski sáttir heim ganga þegar að nótt nemur?

Herra forseti. Samkvæmt því frumvarpi til laga sem við ræðum stendur, með leyfi herra forseta: „Fyrir stjórnarkjör á aðalfundi skal Alþingi tilnefna, með hlutbundinni kosningu, sjö menn og jafnmarga til vara sem kosnir skulu í stjórn félagsins.“ Það stendur ekkert um að þetta sé með flokksskírteini Sjálfstæðisflokksins. Ég reikna ekki með að Samfylkingin og Vinstri grænir og fleiri góðir flokkar á Alþingi fari að kjósa menn í stjórn RÚV sem eru með flokksskírteini Sjálfstæðisflokksins. Ég geri ráð fyrir að þeir kjósi sína menn og þeir menn hafi döngun í sér til að segja frá því sem gerist hjá RÚV. Þetta hefur ekkert að gera með flokksskírteini Sjálfstæðisflokksins. Ég mótmæli því. Það getur vel verið að Sjálfstæðisflokkurinn kjósi fólk sem er með flokksskírteini Sjálfstæðisflokksins fyrir sína parta, það getur vel verið að hann sleppi því líka. Hann hefur gert það og valið hæft og gott fólk í stjórn RÚV. 

Herra forseti. Hv. þm. Pétur H. Blöndal er vandaður maður og heiðarlegur. Það er meira að segja gaman að því þegar hann reynir að segja brandara, því að ég tók það sem brandara þegar hv. þingmaður sagði að það væri alls ekkert víst að Sjálfstæðisflokkurinn mundi endilega skipa þarna mann sem væri utan Sjálfstæðisflokksins. Hvenær hefur það gerst? Hvenær í 51 árs sögu Sjálfstæðisflokksins í ríkisstjórn Íslands á lýðveldistímanum hefur það gerst að Sjálfstæðisflokkurinn hafi skipað einhvern í stjórn RÚV sem ekki var blár í gegn, meira að segja helblár? Eins og ég rifjaði upp í ræðu minni áðan var hin fyrsta ganga hæstv. menntamálaráðherra nokkuð skýr. Hann skipaði í stjórn LÍN. Hv. þm. Pétur H. Blöndal gæti kannski rifjað upp með mér hvaðan þeir menn komu. Þeir voru allir sjálfstæðismenn. Þess utan held ég líka að það sé algjörlega ljóst að í þessu máli hefur Sjálfstæðisflokkurinn klárað málið í samningum við Framsóknarflokkinn. Framsóknarflokkurinn studdi hina fyrri skipan málsins hér á Alþingi. Meira að segja hæstv. menntamálaráðherra, muni ég rétt, greiddi ekki atkvæði gegn því. Framsóknarflokkurinn sem hefur verið á flótta undan umræðunni - ég hef ekki séð framsóknarmann undir umræðunni í dag - er hér auðvitað svínbeygður. Auðvitað er þetta ekkert annað en skýr viðleitni, meitluð áform Sjálfstæðisflokksins um að ná aftur flokkspólitískri stjórn á Ríkisútvarpinu. Við munum alveg hvernig það var í gamla daga. Hvaðan komu menn sem þangað voru ráðnir? Stundum beint úr Valhöll. Slíka veröld vill Sjálfstæðisflokkurinn byggja aftur, alveg sama hvað hv. þm. Pétur H. Blöndal segir um það.

Herra forseti. Ég fékk nú enga skýringu á því að aðrir flokkar ættu að fara að kjósa fólk sem er flokksbundið, sjálfstæðismenn í stjórn RÚV. Ég tel svo ekki vera. Ég held að þeir hafi alveg fulla heimild, Samfylkingin, til að kjósa hvaða fólk sem þeir vilja og telja hæft í stjórn RÚV með eða án flokksskírteinis Samfylkingarinnar. Ég þekki ekki sögu RÚV það vel að ég viti hvort Sjálfstæðisflokkurinn hafi einhvern tímann kosið mann í stjórn þar án flokksskírteinis. Ég hef ekki það mikinn áhuga á RÚV. Það er bara mjög einfalt. Ég hlusta mjög sjaldan á RÚV. Ég hlusta í síminnkandi mæli á RÚV eins og fleiri. Netið er að taka yfir sem betur fer og þessi risastóra stofnun sem nýtur skattpeninga er að mínu viti í ákveðinni útrýmingarhættu vegna þess að hún er steinrunnin, pólitísk og verður alltaf pólitísk af því að Alþingi, pólitíkin, hefur fjárveitingavaldið og Alþingi er eini eigandinn, þ.e. ríkisstjórnin er eini eigandinn að þeirri stofnun. Þetta er akkúrat fjölmiðill sem er í eigu eins aðila og þeir sem starfa á þeim fjölmiðli vita hver sá eigandi er og hver borgar saltið í grautinn hjá þeim. Það er alltaf þannig. Þess vegna hafa menn um allan heim áhyggjur af fjölmiðlum sem eru í eigu eins aðila. Alls staðar. Eflaust er fólk hjá RÚV mjög grandvart og gott, það fari ekkert eftir því hver eigandinn er, fari ekkert eftir fjárveitingum eða neinu slíku, það getur vel verið. En samt hafa menn áhyggjur af því víða um heim að eigandi fjölmiðils sé einn. Eins og ég sagði hef ég ekki haft mikinn áhuga á RÚV. Ég hef lagt til að selja það og að starfsmennirnir hafi forgang til kaups. Fyrirtækið er náttúrlega ekkert annað en starfsmennirnir og þeir geta örugglega rekið það mjög vel í samkeppni við aðra á þeim markaði.

Forseti. Hv. þingmaður innir mig eftir því hvort Samfylkingin og Vinstri græn mundu hugsanlega skipa fyrir sína hönd í stjórn Ríkisútvarpsins einhvern sem er með flokksskírteini í Sjálfstæðisflokknum. Ég segi eins og hv. þingmaður, ég tel það hugsanlegt að þeir flokkar mundu, eins og hann orðaði um Sjálfstæðisflokkinn, skipa einhvern annan en þann sem er með slíkt flokksskírteini. Ég get fullvissað hann um það og er vel hugsanlegt að svo verði. Hins vegar liggur það algjörlega ljóst fyrir að þó að kosið sé hlutbundinni kosningu í stjórn Ríkisútvarpsins er þar ákveðinn meiri hluti. Ljóst er að Sjálfstæðisflokkurinn er búinn að svínbeygja Framsóknarflokkinn í þessu máli. Liggur það ekki alveg ljóst fyrir? Framsóknarflokkurinn sem studdi hina fyrri skipan máls, lætur ekki sjá sig í þessari umræðu. Það er því deginum ljósara að einhver hrossakaup liggja að baki þannig að Framsóknarflokkurinn mun að sjálfsögðu skipa menn í stjórn Ríkisútvarpsins sem verða nokkuð leiðitamir hæstv. menntamálaráðherra og Sjálfstæðisflokknum. Það liggur alveg fyrir. Í þessu máli hefur Framsóknarflokkurinn sýnt það í dag og í gær og í síðustu viku að hann liggur hundflatur fyrir Sjálfstæðisflokknum. Svo er það heiðarlegt af hv. þm. Pétri H. Blöndal sem hefur alltaf verið þeirrar skoðunar, alla vega um langt skeið, að hann hefur ekkert álit á Ríkisútvarpinu og telur það óþarft og bagga á þjóðinni. Það liggur algjörlega ljóst fyrir hver er hin nýja stefna Sjálfstæðisflokksins. Var hún ekki að birtast um helgina í Morgunblaðinu? Var það ekki Davíð Oddsson, sá sem enn ræður mestu, næstum öllu, í Sjálfstæðisflokknum sem var að gefa út reseptið fyrir næstu fjögur ár? Það á að slá Ríkisútvarpið af.

Virðulegi forseti. Ég ætla að segja það fyrst að mér hefur þótt nokkuð bera á því að hv. þingmenn hafi farið nokkuð fram úr sér í þessari umræðu, þ.e. leitt hana inn í rökræðu sem hefur kannski meira byggt á getgátum um hvað mögulega væri að baki þeirri tillögu sem hér er lagt til að verði gerð að lögum og síðan eftir að hafa giskað á hvað lægi að baki orðið alveg fjúkandi reiðir yfir því að það kannski lægi að baki sem hv. þingmenn höfðu sjálfir giskað á. Ég leyfi mér að fullyrða, virðulegi forseti, að þegar þetta mál er nú skoðað og farið yfir það sem var lagt upp af minni hálfu við 1. umr. málsins má ljóst vera að svo er ekki. Margar þeirra samsæriskenninga sem hér hafa verið reifaðar verð ég að segja að eru, eins og oft er reyndar með samsæriskenningar, kannski ágætar sem eitthvert skemmtanagildi til að fylgjast með en hafa í sjálfu sér lítið annað vægi inn í þessa umræðu. Virðulegi forseti. Það sem liggur hér að baki er einfaldlega sú skoðun að það sé eðlilegra, heppilegra og stuðli meira að gagnsæi að Alþingi Íslendinga, þessi virðulega stofnun, skipi beint stjórn Ríkisútvarpsins, þessarar mikilvægu stofnunar þjóðarinnar. Ég tel að vel fari á því. Ég tel að það undirstriki mikilvægi Ríkisútvarpsins að það sé Alþingi sjálft sem skipi stjórnina. Hér hefur verið haft á orði í ræðustól í dag að um sé að ræða einhvers konar gamaldags hugmyndir um pólitísk ítök. Mér þykir Alþingi ekki gamaldags. Mér þykir Alþingi virðuleg stofnun og mikilvæg. Þess vegna er það ekkert óeðlilegt eða óeðlileg skoðun að það fari vel á því að Alþingi Íslendinga skipi þessa stjórn. Ég verð að segja enn og aftur, virðulegi forseti, að mér hefur stundum fundist menn fara svolítið langt fram úr sér og verið býsna yfirlýsingaglaðir í þessu máli. Ég er líka þeirrar skoðunar að það myndist falskt öryggi þegar menn setja upp valnefnd með þeim hætti sem lagt er til í þeim lögum sem tóku gildi hér í vor um val á stjórnarmönnum. Ég færði fyrir því rök í ræðu minni við 1. umr. að það væri alveg sama hætta á pólitískum ítökum, pólitískum afskiptum, hvort sem menn stilltu upp með valnefndarfyrirkomulagi eða í gegnum þingið, en það væri þó gegnsærra og væri klárt hverjir bæru ábyrgð þar á þegar um væri að ræða Alþingi Íslendinga. Það er hugsunin. Ég ætla að leyfa mér, virðulegi forseti, með yðar leyfi að grípa niður í ræðu hv. þm. Katrínar Jakobsdóttur, fyrrverandi hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra, sem er flutt í kjölfar þeirrar ræðu sem ég hafði haldið þar sem er tekist á við akkúrat þessa hugsun. Hér er sagt, með yðar leyfi: „Það var ekki endilega vegna þess að ætlunin væri að draga upp andstæður á milli þess sem við köllum faglegt og þess sem við köllum pólitískt,“ þ.e. tilgangurinn með þessari lagasetningu. Það var sem sagt ekki endilega það, það var ekki stóra hugsunin. Ég gríp hér áfram niður, með yðar leyfi, virðulegi forseti: „Hugsunin var ekki sú að búa til allsendis ópólitíska stjórn, annars hefði hv. allsherjar- og menntamálanefnd ekki komið að málinu, það var alls ekki hugsunin. Hugsunin var sú að breikka grundvöllinn sem stjórn Ríkisútvarpsins væri skipuð á, ekki síst vegna þess að í aðdraganda þessarar lagasetningar var farið í gríðarlega vinnu“ o.s.frv. Með öðrum orðum leggur fyrrverandi hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra þetta upp með þeim hætti að það sem skipti mestu máli væri hinn breiði grundvöllur. Beri menn nú saman þessi hófstilltu ummæli við ýmis þau ummæli sem hér hafa fallið í þessari umræðu. Þá er kannski spurningin um kjarna þessa máls sem er þessi: Er líklegt að fimm manna valnefnd sé betur til þess fallin að skipa fólk með breiðan bakgrunn en Alþingi Íslendinga með 63 þingmönnum sem hafa hlotið kosningu kjósenda í landinu? Menn koma úr mismunandi kjördæmum, hafa mismunandi menntunarbakgrunn, mismunandi lífsreynslu, mismunandi lífsskoðanir. Er líklegt að sá hópur skili þröngri stjórn sem ráði ekkert við sitt verkefni frekar en sú valnefnd sem byggir á því að það komi þrír í þá nefnd, reyndar frá þessu sama ómögulega þingi eins og talað er, og tveir, annars vegar frá Bandalagi íslenskra listamanna og hinn frá samráðsvettvangi háskólasamfélagsins? Er endilega víst að það sé svo miklu líklegra til að skila breiðari stjórn? Miðað við yfirlýsingarnar sem hér hafa fallið, virðulegi forseti, ættu menn að horfa aðeins til þess að í þessari valnefnd var meiri hlutinn skipaður af þinginu. Svo er talað eins og hér hafi verið stigin einhver stórkostleg skref aftur í gráa forneskju hvað varðar, eins og talað er um, pólitísk ítök Sjálfstæðisflokksins einna helst auðvitað varðandi Ríkisútvarpið. Þá sjá menn vægi orða hæstv. fyrrverandi mennta- og menningarmálaráðherra, Katrínar Jakobsdóttur, þegar hún segir, með yðar leyfi, virðulegur forseti. Ég endurtek þetta: „Hugsunin var ekki sú að búa til allsendis ópólitíska stjórn … Hugsunin var sú að breikka grundvöllinn sem stjórn Ríkisútvarpsins væri skipuð á …“ Þarna getur menn greint á um hvort sé heppilegra, eða líklegra að það skili sér breið stjórn sem er valin af öllu Alþingi eða af fimm manna uppstillingarnefnd þar sem þrír fulltrúar af fimm koma frá Alþingi. Þetta eru öll ósköpin, virðulegi forseti, og hefur orðið mönnum tilefni til mikilla samsæriskenninga. Það er rétt sem hefur verið bent á að gerðar voru breytingar á hlutverki stjórnar í núgildandi lögum. Kannski skiptir mestu máli í þessari umræðu ákvæði 1. töluliðar 10. gr. um starfssvið stjórnarinnar þar sem stendur, með leyfi virðulegs forseta: „Að móta í samvinnu við útvarpsstjóra dagskrárstefnu og megináherslur í starfi Ríkisútvarpsins til lengri tíma.“ Ég legg áherslu á það, virðulegi forseti, að hér er talað um til lengri tíma. Þegar menn skoða hlutverk stjórnarinnar sem hefur tekið miklum breytingum frá því að Ríkisútvarpið var gert að ohf. væri það hollt fyrir marga hv. þingmenn að bera saman ummæli sín og áhyggjur þær sem hafa verið settar fram við starfssvið stjórnarinnar samkvæmt lögum. Ég ætla ekkert að elta ólar við mistökin í nefndaráliti minni hlutans varðandi skipun þessarar valnefndar. Þar hefur verið bent á ákveðin mistök og þau skýrð sem einhvers konar innsláttarvilla. Í áliti minni hlutans stendur, virðulegi forseti, með yðar leyfi: „Aðrir fimm stjórnarmenn eru tilnefndir af valnefnd. Í valnefndina er síðan skipað tíu fulltrúum. Tilnefnir ráðherra helming nefndarmannanna, þ.e. fimm manns, allsherjar- og menntamálanefnd þrjá, Bandalag íslenskra listamanna einn og Samstarfsnefnd háskólastigsins einn.“ Ég veit ekki hvort þetta flokkast nú undir innsláttarvillu, hvort menn hafa kannski ekki alveg skoðað málið nægilega vel eða hvað það nú er. Ég tek þá skýringu gilda að hér sé um fremur viðamikla innsláttarvillu að ræða. Það kannski skýrir það sem ég heyrði í umræðunni, mig brestur bara minni hver það var akkúrat, þar sem talað var um að hið nýja fyrirkomulag valnefndarinnar tryggði aðkomu fjölda hópa að skipun í stjórn útvarpsins. Það er ekki svo, virðulegi forseti, þegar betur er að gáð nema náttúrlega maður taki gilt það sem stendur í áliti minni hlutans. Það er nákvæmlega þannig að Alþingi átti að skipa þrjá fulltrúa í valnefndina, sem skipa þá meiri hluta valnefndarinnar, síðan Bandalag íslenskra listamanna einn og sömuleiðis samráðsvettvangur háskólanna. Úr því að talið berst að fleiri hópum og menn horfa á samsetningu dagskrár Ríkisútvarpsins geta menn velt fyrir sér hvort til dæmis væri ekki rétt, hvort ekki hefðu verið málefnaleg rök fyrir því, að Íþróttasamband Íslands hefði skipað fulltrúa í þessa valnefnd. Hvers vegna? Jú, vegna þess að stór hluti af dagskrárgerð Ríkisútvarpsins snýr að íþróttamálum. Stór hluti af útsendingum Ríkisútvarpsins er á því sviðinu. Hefði ekki verið eðlilegt að það hefði verið gert? Það er hægt að telja upp marga aðra hópa sem hefði verið hægt að rökstyðja að kæmu inn í slíka valnefnd. Ég leyfi mér að segja, virðulegi forseti, svona eftir á að hyggja að það hefði þá verið skynsamlegra í sjálfu sér að hafa þessa valnefnd mun stærri ef menn hefðu viljað fara þessa leið en ég er ósammála því að fara slíka leið með þessa stofnun. Ég tel að valnefndarfyrirkomulagið geti vel átt við fjölmargar aðrar stofnanir, en við þessa stofnun tel ég skynsamlegra að Alþingi sjálft kjósi stjórnina beint með hlutfallskosningu. Það er líka rétt, og ég hef tekið eftir því í umræðunni, að geta þess að það er stundum talað eins og það sé verið að hverfa til löngu liðinna tíma og jafnvel er látið að því liggja að það sé verið að gjörbreyta fyrirkomulaginu varðandi val á stjórn Ríkisútvarpsins. Það fyrirkomulag sem nú er hefur verið um langa hríð. Hlutverk stjórnarinnar hefur reyndar breyst enn og aftur, það hefur verið rammað meira inn frá því sem áður var, en þetta fyrirkomulag höfum við haft um langa tíð. Hefur til dæmis núverandi stjórn verið merki um hert, eða hörð, tök einhverra stjórnmálaflokka á starfsemi Ríkisútvarpsins vegna þess að hún var skipuð af Alþingi? Er það svo? Hafa menn upplifað þessa hluti þannig? 
             Hér er kallað fram í: „Sumir ykkar“ þegar að þessu er spurt og þá er eðlilegt að menn hafi mismunandi skoðanir um það hvernig Ríkisútvarpið rækir hlutverk sitt. Það er hluti af hinni lýðræðislegu umræðu og menn eiga ekki að kveinka sér undan henni. Það er ekki ástæða til þess að fara af hjöruliðunum þegar fram koma hugmyndir um hvort breyta eigi fyrirkomulagi Ríkisútvarpsins. Það er eðlilegur hluti af lýðræðislegri umræðu og Ríkisútvarpið þolir hana. Það er mikil viðkvæmni að láta eins og ekki megi hafa mismunandi skoðanir á þessari stofnun. Ég er í hópi þeirra sem telja að Ríkisútvarpið hafi mikilvægu hlutverki að gegna. Ég tel mjög mikilvægt að þeirri stofnun sé gert kleift að rækja það hlutverk af myndarskap. Það þýðir ekki að stofnunin sé hafin yfir gagnrýni, að ekki eigi að fara fram umræða um það hlutverk. Hún getur orðið býsna hörð og sumum kann jafnvel að finnast hún ómálefnaleg. Það kann vel að vera, en það er enginn í þeirri stöðu að geta gefið einhverjar einkunnir á þessa hluti með öðrum hætti en bara þá að svara málefnalega og gera grein fyrir mótrökum. Ég er þess vegna þeirrar skoðunar að það sé ástæða til að samþykkja þetta frumvarp og gera það að lögum. Ég tel einnig áhyggjur þær sem fram hafa komið um að hér eigi að herða pólitísk tök algerlega tilhæfulausar. Í raun og veru er ekkert annað að gerast en það ástand sem hefur verið hér árum og áratugum saman. Það verður áfram, þ.e. hvað varðar val stjórnarmannanna. Við erum með nýtt fyrirkomulag hvað varðar verksvið stjórnarinnar og valdheimildir hennar. Við leggjum það til að fjölgað verði í stjórninni um tvo. Það er allt heila málið. Það hefur verið kallað eftir því hvað liggi að baki, hvers vegna þetta sé gert. Svo fara menn af stað um víðan völl. En að baki er ekkert annað en sú hugsun fyrst og fremst að ég tel að valnefndarfyrirkomulagið með þremur tilnefndum af Alþingi, einum af Bandalagi íslenskra listamanna og einum frá samráðsvettvangi háskólanna sé ekki betra fyrirkomulag en það að Alþingi Íslendinga skipi þessa stjórn beint. Það er heila málið. Stærra er það ekki í sjálfu sér. Ég tel það samt mikilvægt og ég hefði ekki flutt þetta frumvarp nema ég teldi þetta mikilvægt og að það væri nauðsynlegt að gera þetta með þessum hætti. Ég skal játa að þegar þetta mál fór í gegnum þingið í vor hafði ég ekki hugsað þetta í hörgul hvað snýr að skipan stjórnarinnar. Þegar ég settist aftur yfir málið komst ég að þeirri niðurstöðu að ég væri þeirrar skoðunar að það væri betra að hafa þetta fyrirkomulag með öðrum hætti og ég vildi láta reyna á það á Alþingi hvort það sjónarmið nyti meiri hluta og þar með yrðu gerðar breytingar á lögunum. Flóknara var það ekki. Ég vil segja eitt vegna umræðu um stöðu starfsmanna og aðkomu þeirra að stjórn Ríkisútvarpsins. Ég get vel tekið undir það sem kom fram hjá hv. þm. Vilhjálmi Árnasyni, það kann að vera skynsamlegt að tryggja að starfsmennirnir eigi aðkomu að og hafi áheyrnarfulltrúa í stjórn. Ég tók líka eftir ummælum hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar þar að lútandi. Það væri mikilvægt að reyna að ná fram einhverjum sáttagrunni í þessu máli þótt ég skilji vel að þar af leiðandi ganga menn ekki fullsáttir frá málinu. Ég átta mig á því að hér eru mismunandi skoðanir undir. En ég er alveg tilbúinn að teygja mig í þá átt og líta svo á að það væri til þess fallið að auka sátt um þennan þátt málsins þótt ég ítreki að ég er ekki að ætlast til þess að þar með falli þetta mál í einhverja ljúfa sáttalöð. Ég heyri að mörgum hv. þingmönnum er mikið niðri fyrir, en ég tel þó að um leið og menn aðeins draga andann og skoða málið af aðeins meiri sanngirni og sleppa eigin samsæriskenningum og að æsa sig út af þeim komist þeir að því að hér eru ekki á ferðinni þau ósköp sem þeir láta hér í umræðunum. Ég ítreka, virðulegi forseti, að ég er algerlega tilbúinn að skoða hvort rétt sé við 3. umr., úr því að búið er að óska eftir því að málið gangi aftur til nefndar sem ég tók eftir að var gert í umræðunni áðan, hvort ekki fari vel á því að nefndin skoði alveg sérstaklega hvort það sé hægt að gera ráð fyrir því að í stjórn bætist við áheyrnarfulltrúi af hálfu starfsmanna. Að öðru leyti, virðulegi forseti, þakka ég fyrir þá umræðu sem málið hefur hlotið. Ég þakka líka fyrir ágæta vinnu nefndarmanna við nefndarálitin og vonast til þess að málið gangi hratt og vel í gegn og hljóti samþykki að lokum.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir ræðu hans áðan. Ég verð að undra mig á tímamörkunum. Eru það ekki tvær mínútur í fyrri?

Tvær mínútur í fyrri.

Ég sé að klukkan telur hratt niður hjá mér á einni mínútu. Ráðherrann gerir því skóna að menn séu að finna upp einhvers konar samsæriskenningar og einhvern tilbúning um tilurð þessa máls. Það hefur verið gengið eftir því við umræðuna hver sé ástæðan fyrir því að þingmálið kemur hérna inn. Það er ekki hluti af stjórnarsáttmálanum, þeim lista. Það virðist enginn hafa beðið um þetta. Því hefur ekki verið svarað hver hefur kallað eftir því. Það kemur fram í ræðu ráðherrans að málið sé, með leyfi forseta, „meðal fyrstu mála sem komu á mitt borð sem mennta- og menningarmálaráðherra“. En það kemur ekki fram að við höfum ekki fengið upplýsingar í umræðunni hver bar málið til hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra, hvaðan það er sprottið og hver er að biðja um það. Hefur núverandi fyrirkomulag háð stjórninni, sem dæmi, frá því að lögin voru samþykkt síðast í vetur um Ríkisútvarpið? Það kemur sömuleiðis fram í ræðu hæstv. ráðherra að hann hafi skoðað þetta mál vandlega, það hafi verið vandlega skoðað. Það hafa ekki fengist upplýsingar um hvernig sú skoðun fór fram, við hverja var haft samráð. Voru gerðar einhverjar úttektir á málinu eða rannsóknir að öðru leyti? Það kom fram áðan að þetta er einfaldlega skoðun ráðherrans. Þetta er einfaldlega skoðun ráðherrans sem bendir til þess að ekki hafi verið ítarlega kannað við undirbúning þessara laga eða leitað eftir áliti þeirra sem málið varðar eða málið kynnt öðrum til frekari umsagnar. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra: Er það virkilega svo að þetta mál hafi ekki verið rætt, undirbúið 

Virðulegi forseti. Þetta er í sjálfu sér ekkert flókið mál. Það vill þannig til að málið kom inn á mitt borð af því það lá fyrir að ganga þyrfti frá skipan stjórnar Ríkisútvarpsins. Ég settist auðvitað yfir málið. Þetta var mín afstaða. Ég tel, eins og ég fór yfir í ræðu minni áðan, að valnefndarfyrirkomulagið sé ekki heppilegt að vel athuguðu máli. Ég fór yfir það í fyrri ræðu minni, þ.e. í 1. umr. um málið gerði ég ítarlega grein fyrir hvernig ég byggði upp afstöðu mína. Ef hv. þingmaðurinn er að leita eftir einhvers konar duldum sannleika sem gæti komið fram einhvern veginn og upplýst málið með einhverjum allt öðrum hætti en hefur verið reifað hér held ég að það sé alveg sama hversu oft hv. þingmaður mundi spyrja um það, það kemur ekkert annað fram en ég er að segja hér. Þetta var ástæðan. Það var mat mitt að þetta fyrirkomulag væri ekki heppilegt. Ég settist niður, og auðvitað með mínum embættismönnum, og vann síðan þessi frumvarpsdrög og lagði þau fram fyrir þingið í þeirri von að það sjónarmið sem birtist þar mundi hljóta meirihlutafylgi á þinginu. Flóknara, virðulegi forseti, er málið ekki.

Virðulegur forseti. Það er ágætt að það hafi komist á hreint að ekkert annað býr að baki þessu máli en pólitísk skoðun ráðherra um að skipa eigi stjórnina með pólitískum hætti eins og lagt er til hér í frumvarpinu. Hæstv. ráðherra vitnaði til fyrrverandi hæstv. menntamálaráðherra og ræðu hennar í þinginu um þetta mál. Þar kemur meðal annars fram - og hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra hefði átt að lesa aðeins lengur - í ræðu hæstv. fyrrverandi ráðherra segir að miðað við þær forsendur sem gefnar eru, og þá er ráðherra búinn að rekja bæði skipun stjórnar, fjárhagsleg málefni stofnunarinnar og hvað eina, með leyfi forseta: „Miðað við þessar forsendur er það eitt af meginmarkmiðum frumvarpsins að styrkja stöðu Ríkisútvarpsins gagnvart hinu pólitíska valdi“. Það var meginmarkmið frumvarpsins sem var búið að vera lengi í undirbúningi ólíkt því frumvarpi sem hér um ræðir, sem kemur bara hingað inn upp úr loftinu virðist vera. Mig langar til að inna hæstv. ráðherra eftir því hvort samstaða sé um málið í ríkisstjórninni. Ég tek eftir því að  
            

Virðulegi forseti. Hvað varðar undirbúning og aðdraganda þessa máls er rétt að hafa í huga að fyrirkomulagið sem er við val á stjórnarmönnum í Ríkisútvarpinu hefur verið svo um alllanga hríð og af því er mikil og löng reynsla. Það er því ekki eins og sest hafi verið niður og fundið upp eitthvert algjörlega nýtt fyrirkomulag og ákveðið að henda því athugunarlaust inn í þingið. Það er raunverulega verið að segja með þessu frumvarpi að við leggjum til að fyrirkomulagið sem við höfum haft verði áfram en þó með þeirri breytingu að tveimur mönnum verði bætt við í stjórn. Það er það sem málið allt saman snýr að. Enn og aftur ítreka ég að hugsunin er þessi, og menn geta kallað hana pólitíska eða hvað sem er, að í raun sé ógagnsætt og ólýðræðislegt að leggja upp með valnefnd með þeim hætti sem þarna var gert, þ.e. þrír frá Alþingi, tveir frá öðrum 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. menntamálaráðherra fyrir að taka þátt í umræðunni og bjóða honum þjónustu Pírata við það í allsherjarnefnd að hjálpa til við að lýðræðisvæða þetta ferli eftir bestu getu. Mér sýnist að hæstv. menntamálaráðherra hafi ekki mikla trú, eða nokkra, á því að hægt sé að lýðræðisvæða ferlið á nokkurn hátt. Eftir því sem ég best fæ skilið telur hæstv. menntamálaráðherra það í reynd vonlaust að lýðræðisvæða ferlið og segir það með þeim orðum að alveg sama hætta sé á pólitík með valnefnd. Mér þótti líka athyglisvert að hlusta á hv. þm. Pétur H. Blöndal tala um að auðvitað verði RÚV alltaf pólitískt fyrirbæri, enda undirstrikar það ákveðinn hugsunarhátt sem er slíkur að Ríkisútvarp eigi einfaldlega að vera pólitískt, eða kannski getum við kallað það lýðræðislegt. Þá skulum við líka vinna saman í allsherjarnefnd að því að gera þetta eins lýðræðislegt og gagnsætt og mögulegt er og til þess eru margar leiðir. Við píratar munum glaðir halda í hendurnar á hv. sjálfstæðismönnum í átt að meira lýðræði. Það er minnsta málið og við höfum gaman af því ef eitthvað er. Síðast en ekki síst um samsæriskenningar. Í fyrsta lagi er samsæri auðvitað lagatæknilegt orð. Mig langar að minna alla á að samsæri eru gerð mjög reglulega, Watergate-skandallinn var samsæri, en þegar þau er uppgötvuð og sönnuð eru þau venjulega ekki kölluð samsæri heldur hneyksli. Það er til dæmis ekki samsæriskenning að Davíð Oddsson sé ritstjóri Morgunblaðsins, það er staðreynd. Hann er umdeildasti og áhrifamesti stjórnmálamaður seinni tíma á Íslandi og hann er ritstjóri Morgunblaðsins. Þetta er hugsunarhátturinn. Þetta er pólitík.

Virðulegi forseti. Ég er þeirrar skoðunar að það sé ágætlega lýðræðisleg leið að Alþingi Íslendinga skipi þessa stjórn, þ.e. að einstaklingar sem hafa hlotið til þess umboð frá kjósendum í landinu, beint umboð til að sitja hér og setja lög, fari með sameiginlega hagsmuni þjóðarinnar og að þeir skipi í þessa stjórn. Ég sé í það minnsta ekkert ólýðræðislegt við það. Ég er ekki alveg viss um þegar ég horfi á þá valnefnd sem lagt var upp með - þar sem áttu að sitja þrír frá hinu sama Alþingi sem í hinu orðinu er svo óskaplega ólýðræðislegt stundum, í það minnsta eins og stundum er talað - þar sem eru þrír skipaðir frá Alþingi og síðan frá tveimur samtökum, að sú valnefnd sé svona stórkostlega lýðræðisleg. Virðulegi forseti. Þá er eftir sú spurning hvort sú valnefnd sé líkleg til þess að stilla upp breiðari stjórn eða tryggja að það verði breiðari stjórn. Ég er ekkert viss um það heldur. Ég tel að Alþingi Íslendinga geti vel sinnt því hlutverki og gert það mjög vel. Þegar menn skoða samsetninguna hér í þinginu er vandfundinn sá staður, eða auðvitað ófinnanlegur í okkar samfélagi þar sem þingmenn hafa hið lýðræðislega umboð, þar sem jafn fjölbreyttur hópur karla og kvenna kæmi að þeirri ákvörðunartöku. Síðan verð ég að bæta við að ég tek eftir því að mönnum er auðvitað dálítið umhugað um til dæmis ummæli Davíðs Oddssonar, ritstjóra Morgunblaðsins. Styrmir Gunnarsson, fyrrverandi ritstjóri Morgunblaðsins, hefur verið nefndur og allt er það ágætt. Menn verða að muna að það er einmitt hluti af hinu lýðræðislega þjóðfélagi að skoðanir komi fram sem geta jafnvel verið þannig að mönnum finnist þær óásættanlegar, en það er hluti af lýðræðinu. Hvernig í ósköpunum á það að vera grundvöllur að einhverjum samsæriskenningum þótt Davíð Oddsson lýsi með opinberum 

Virðulegi forseti. Afsakaðu að ég skuli stíga hér upp í pontu óvelkominn. Eins og ég segi eru ýmsar leiðir til að tryggja hlutleysi, alla vega reyna að tryggja hlutleysi. Líkt og hæstv. menntamálaráðherra benti réttilega á hefði mátt taka Íþróttasambandið með inn í þetta. Önnur hugmynd er að taka Blaðamannafélagið inn í það og hafa kannski svolítið stóra valnefnd, útvarpa fundunum, það væri sérdeilis gegnsætt. Ég held að þá ætti ekki að vefjast fyrir neinum hvernig ferlið er nákvæmlega og á hvaða forsendum fólk er ráðið í stjórn Ríkisútvarpsins.

Hæstv. forseti. Um þetta þarf ég ekki að segja mikið, en ég vil bara benda hv. þingmanni á að fundum Alþingis er sjónvarpað, þar geta allir fylgst með umræðum um hvernig staðið er að vali í stjórn Ríkisútvarpsins.

Virðulegi forseti. Mig langar til að veita örstutt andsvar við ræðu hæstv. menntamálaráðherra. Ég minni á að góðir hlutir gerast hægt og ég mun ræða þau lög sem eru í gildi um Ríkisútvarpið út frá markmiðum sínum og markmiðum þá þess frumvarps sem fyrir liggur. Markmið þeirra laga sem í gildi eru í dag er að styrkja stofnunina gagnvart Alþingi, það er að breikka grunninn undir fagmennskuna sem á að ríkja á þessari stofnun sem er þá liður í því að byggja traust. Þau lög sem nú eru í gildi eru skref í rétta átt. Markmið þess frumvarps sem fyrir liggur er gagnsæi, fullyrðir hæstv. menntamálaráðherra, en á hins vegar í raun að þrengja þann grunn sem valnefndin stendur á. Grunnurinn er mjókkaður. Það má benda á að traust á Alþingi er í sögulegu lágmarki og sporin hræða. Mig langar til að vitna til eins reyndasta fjölmiðlamanns landsins, ritstjóra til fjölda ára í áraraðir, Styrmis Gunnarssonar, sem segir í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, með leyfi forseta: „[É]g er búinn að fylgjast með þessu í 50 ár. Þetta er ógeðslegt þjóðfélag, þetta er allt ógeðslegt. Það eru engin prinsipp, það eru engar hugsjónir, það er ekki neitt. Það er bara tækifærismennska, valdabarátta.“ Það er reynslan sem er komin á það fyrirkomulag sem hverfa skal til baka til. Það er reynsla sem er komin á það. Engin reynsla er hins vegar komin á hin nýju lög sem eru í gildi í dag sem eru skref í rétta átt og má vissulega bæta og breikka. Það er engin reynsla komin á þau. Eigum við ekki að reyna þau? Það legg ég til, að halda áfram.

Virðulegi forseti. Það er ekki verið að leggja til að lögin verði afnumin, það er ekki verið að leggja til að þeim verði frestað eða þeim kastað út í hafsauga. Það er einungis einn hluti þessara laga sem verið er að skoða sem snýr að vali á stjórnarmönnunum. Ég hjó eftir því við 1. umr. að bent var á að stór hluti af þessari nálgun var einmitt að búa til breiðan grundvöll með valnefndinni eins og talað var um. Ég leyfði mér að hafa þá skoðun að það hefði í fyrsta lagi ekki verið sérstaklega breiður grundvöllur sem þarna myndaðist, þ.e. þrír valdir af Alþingi, meiri hlutinn í valnefndinni er áfram valinn af Alþingi og síðan þessir tveir fulltrúar, annars vegar frá Bandalagi íslenskra listamanna og frá samráðsvettvangi háskólanna. Þess vegna tel ég að þegar menn horfa til þingsins sé alveg hægt að rökstyðja þá skoðun með nokkrum þunga að það sé ekkert síður breiður hópur karla og kvenna sem hér eru inni með umboð frá þjóðinni til þess að velja slíka stjórn. Ég bendi á núverandi stjórn. Hér er talað eins og maður hljóti að draga þá ályktun að núverandi stjórn sé algerlega skelfileg af því að hún er skipuð með þeim hætti sem lagt er til í frumvarpinu. Eini munurinn er sá að það bætast við tveir stjórnarmenn. Getur það verið að hv. þingmaður sé þeirrar skoðunar að sú stjórn sem setið hefur og stýrt Ríkisútvarpinu ohf. í eitt ár tvö ár sé algerlega ómöguleg? Ég er ekki þeirrar skoðunar. Ég held að þar starfi fólk af heilindum. Það er skipað af Alþingi. Ég held að það hafi bara skilað ágætu verki. Það er eðlilegt að menn hafi mismunandi skoðanir og þarf ekki að vera grundvöllur neinna samsæriskenninga þó að Davíð Oddsson, ritstjóri Morgunblaðsins, eða fleiri hafi síðan skoðanir á Ríkisútvarpinu, tilurð þess, hlutverki og hvernig það sinnir sínu hlutverki. Það er bara alveg eðlilegt. En er það e.t.v. skoðun hv. þingmanns að sú stjórn sem nú situr, skipuð af Alþingi, hafi verið alveg ómöguleg?

Virðulegi forseti. Ekki minntist ég orði á núverandi stjórn og ekki ætla ég að bera neinar brigður á hana eða störf hennar. Ég þekki ekki nægilega vel til þar. Ég held að þar sé ágætisfólk sem vinnur að sjálfsögðu af heilindum. En ég minni bara á að markmið þeirra laga sem eru í gildi núna er að breikka grunninn, styrkja stöðu Ríkisútvarpsins gagnvart Alþingi og færa í raun vald upplýsingamiðlunar frá miðju stjórnvalda og stjórnsýslunnar - færa frá. Það er skref í rétta átt á meðan ég held að það skref til baka sem hæstv. menntamálaráðherra lýsir sé ekki rétt. Og þar greinir okkur kannski einfaldlega á.

Virðulegi forseti. Það er alveg hárrétt, þar greinir okkur á. Ég hef fært rök fyrir afstöðu minni sem lýtur að því að ég tel að þessi fimm manna valnefnd sem lagt er upp með sé ekki merki um mjög breiðan grunn; enn og aftur, þrír frá Alþingi, einn frá Bandalagi íslenskra listamanna og einn frá samráðsvettvangi háskólamanna. Ég tel að það sé ekkert sérstaklega breiður grunnur. Ég tel að breiðasti grunnurinn sé Alþingi sjálft. Ríkisútvarpið er á ábyrgð Alþingis. Lögin um Ríkisútvarpið koma frá Alþingi. Það skiptir verulega miklu máli hvernig á þeim málum er haldið. Ég er þeirrar skoðunar að það fyrirkomulag að Alþingi velji stjórnarmennina sé lýðræðislegt, gegnsætt og sé líka ágætlega til þess fallið að ná árangri, þeim árangri sem stefnt er að með lögunum, því að þegar búið er að skipa stjórnina þá situr hún. Það er ekki jafngildi þess að Alþingi skipti sér af þessum málum. Það er búið að skipa stjórnarmenn og þeir sitja þarna með sitt umboð. En það er eins 

Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntamálaráðherra fyrir prýðilega ræðu. Að ýmsu leyti skýrði hann sumt út, að minnsta kosti fyrir mér, sem mér fannst torskilið áður. Mér fannst til dæmis torskilið hvernig á því stæði að hæstv. menntamálaráðherra teldi nauðsynlegt að hafa það sem sitt fyrsta verk að leggja fram frumvarp til að breyta lögum sem hann sjálfur var ekki á móti. En hæstv. menntamálaráðherra hefur sagt í sinni ræðu að hann hafi hugsað það mál betur frá því að hann var haldinn því skoðanaleysi að sitja hjá á sínum tíma og ég tek það bara gott og gilt. Ég er hins vegar algerlega ósammála honum um að Alþingi sé hinn rétti vettvangur eða sá breiðasti til að láta velja stjórn Ríkisútvarpsins en það hefur þá góðu kosti fyrir hæstv. ráðherra að þar liggur alveg skýr meiri hluti. Það er auðvitað það sem hæstv. ráðherra er á eftir og ekkert annað. Það er alveg sama hversu málefnalegar og langar ræður hæstv. ráðherra heldur um hið gagnstæða, reynslan sýnir að það er það sem Sjálfstæðisflokkurinn vill. Ég virði það hins vegar við hæstv. ráðherra að hann er reiðubúinn til að skoða hvort hægt sé að finna einhvern sáttaflöt í þessu máli. Ég hef frá mínum bæjardyrum séð lagt mikla áherslu á að staða starfsmanna sé trygg innan stofnunarinnar og við stjórn hennar. Í orðaskiptum mínum og hv. þm. Vilhjálms Árnasonar hér fyrr í dag kom fram að sá ágæti nýi þingmaður taldi það alveg einnar messu virði að ræða hvort binda ætti í lög að starfsmenn hefðu sinn fulltrúa í stjórninni. Ég innti hæstv. menntamálaráðherra eftir afstöðu hans til þess og í ljós kom að hæstv. ráðherra hefur vaknað þannig í morgun að hann er á sáttabrókum þegar líður að lokum dags. Það er ég líka. Ef efni eru á bak við það sem hæstv. ráðherra sagði, að honum fyndist vel koma til greina að það yrði skoðað í þingnefnd milli 2. og 3. umr. að reyna að ná sátt sem byggði á því að binda í lög aðkomu starfsmanna, finnst mér að við eigum að skoða það. Ég er þeirrar skoðunar. Ef hæstv. ráðherra beitir sér fyrir því að hans ágætu fulltrúar, eða þeir sem kunna að vera nálægt honum, og pólitískir venslamenn í nefndinni, hagi sér með þeim hætti og birti þá afstöðu þá er ég til í að íhuga málið. Það þýðir ekki, eins og hæstv. ráðherra var nægilega vandaður til að benda á, að menn mundu endilega fallast á allt sem í frumvarpinu væri en snöggtum skárra yrði það, það tel ég. Herra forseti. Eins og ég drap á í fyrri ræðu minni í dag vil ég segja að ég lít svo á að augljóst samhengi sé á milli þessarar viðleitni hæstv. ríkisstjórnar til að ná tökum á Ríkisútvarpinu annars vegar og hins vegar þess hvernig stjórnmálamenn og forustumenn ríkisstjórnarinnar eru þessa dagana að taka til máls um fjölmiðla. Ég les grein hæstv. forsætisráðherra, sem er ein linnulaus samfelld árás á fjölmiðla landsins, saman við frumvarpið sem við ræðum hér. Ég lít svo á að hæstv. forsætisráðherra sé að ógna fjölmiðlamönnum landsins og ég les það í samhengi við það að Sjálfstæðisflokkurinn og ríkisstjórnin saman er með þessu frumvarpi að reyna að ná pólitískum tökum á Ríkisútvarpinu. Að sjálfsögðu skiptir það máli þegar hæstv. forsætisráðherra skrifar grein, birtir á miðopnu Morgunblaðsins, undir titlinum „Fyrsti mánuður loftárása“. Ég hélt að greinin væri nú aðallega ádeila á stjórnarandstöðuna, og að hæstv. forsætisráðherra, sem hefur greinilega ákaflega þunnt hörund, væri að kveinka sér undan henni. En þegar ég les greinina þá er svo ekki. Þetta er árás á fjölmiðla. Hæstv. forsætisráðherra kvartar undan því að fjölmiðlar landsins veiti viðhorfum sem spretta upp í samfélaginu og eru öndverð ríkisstjórninni farveg. Það er með ólíkindum að lesa það að hæstv. forsætisráðherra segir að svo aumir séu fjölmiðlar landsins að engin brella virðist svo aum og enginn útúrsnúningur svo augljós að hann verði ekki stórfrétt. Hörð gagnrýni á hverja? Til dæmis á Ríkisútvarpið því þegar maður les þetta í gegn þá kemur í ljós hvað það er sem liggur að baki hjá hæstv. forsætisráðherra. Hann segir að Ríkisútvarpið hafi birt allt of margar fréttir af söfnun undirskrifta gegn frumvarpi ríkisstjórnarinnar um lækkun veiðigjalds. Hann segir að jafnvel augljósustu áróðursbrellur í atvinnuveganefnd þingsins verði að stórfrétt og fyrstu fréttum. Hann telur það alveg sérstaklega slæmt að einstaklingur, sérfræðingur úti í bæ, sem hefur viðrað skoðanir á tilteknum málum sem honum eru andstæðar - að fjölmiðlar skuli hafa leyft sér að leita eftir áliti hans. En það allra versta finnst honum þó að Ríkisútvarpið skuli hafa leyft sér þá ósvinnu að hafa samband við formann Samfylkingarinnar, sem meira að segja var staddur í Búlgaríu, til að fá álit hans. Hæstv. forsætisráðherra segir að með þessu hafi Ríkisútvarpið í reynd verið að misnota sína stöðu til að kynda undir undirskriftasöfnuninni. Einhverjir mundu kalla þetta paranoju, einhverjir mundu kalla þetta þunnt hörund forsætisráðherra. Ég kýs að kalla þetta hótanir hæstv. forsætisráðherra í garð fjölmiðlamanna sem starfa hjá hinu opinbera. Það er ekki hægt að lesa það með öðrum hætti og þegar þetta er síðan tengt við það frumvarp sem við ræðum hér, þar sem ríkisstjórnin er að ná pólitískum undirtökum í stjórn stofnunarinnar, þá segi ég: Hingað og ekki lengra. Svona getur ríkisstjórn hvorki leyft sér að tala né vinna. Ég hélt að þessir tímar væru liðnir. Ég hélt að þeir væru horfnir með þeim áratug sem fylgdi Davíð Oddssyni sem leyfði sér það aftur og aftur að beita þöggunarofbeldi, gagnvart fólki í eigin flokki, gagnvart sérfræðingum við háskólann en líka fjölmiðlamönnum. Við þekkjum það alveg hvernig sá ágæti maður á sínum tíma hundelti einstaka fréttamenn sem unnu hjá ríkisfjölmiðlunum og við vitum það líka að menn hafa verið flæmdir þaðan í burtu. Það er þetta sem ég óttast. Þegar ég les það og heyri hversu mikla áherslu hæstv. ríkisstjórn leggur á að ná því fram sem einu af sínum fyrstu málum að ná pólitískum meiri hluta í stjórn Ríkisútvarpsins þá bregður mér. Þegar ég svo að segja á sama degi les þessa grein hæstv. forsætisráðherra, „Fyrsti mánuður loftárása“, þar sem verið er að kvarta undan því að hann hafi þurft að sæta því, og ríkisstjórnin, að sitja undir loftárásum fjölmiðla og stjórnarandstöðu á sínum fyrsta mánuði. Ég verð að segja að ég er hræddur um að hæstv. forsætisráðherra bregði í brún þegar stjórnarandstaðan fer fyrst fyrir alvöru að hleypa af sínum byssum. Ekki er hægt að segja annað en að á þessu sumarþingi hafi verið tekið silkihönskum á ríkisstjórninni. Það er fyrst og fremst hún sjálf sem hefur troðið í sitt eigið spínat. Það sem hefur orðið tilefni gagnrýni úti í samfélaginu á hæstv. ríkisstjórn eru mistök hennar eigin ráðherra. Það eru fá mál sem menn hafa beinlínis beint byssum að gagnvart ríkisstjórninni sem hafa komið í gegnum þingið. Það eru fyrst og fremst ummæli einstakra ráðherra og ég get fallist á það, ummæli einstakra ráðherra Framsóknarflokksins fyrst og fremst, sem hafa valdið því. Herra forseti. Þetta vildi ég draga inn í þessa umræðu vegna þess að þetta er skylt mál. Við sjáum þarna birtast á tveimur vængjum það sem ég kalla ekkert annað en markvissa viðleitni ríkisstjórnarinnar til að ná tökum á opinberum fjölmiðlum og stýra gjörðum og ákvörðunum fjölmiðlamanna, annars vegar umrætt frumvarp og hins vegar þessi grein hæstv. forsætisráðherra sem er ekkert annað en hótun í garð fjölmiðla. Og ég er viss um að hún mun hrífa. Ég er til dæmis sannfærður um að ekki verður sagt frá þessari umræðu og því með hvaða hætti brugðist var við grein forsætisráðherra og hún tengd við frumvarp ríkisstjórnarinnar í fjölmiðlum í kvöld.

Virðulegi forseti. Ég ætla að hv. þm. Össur Skarphéðinsson sé mér sammála um að betra sé að stjórnmálamenn tali hreint út, segi hug sinn og lýsi skoðunum sínum. Ég tel að hæstv. forsætisráðherra hafi gert það í þeirri grein. Hann segir það sem honum finnst. Ég hjó líka eftir því í umræðunni um Ríkisútvarpið áðan að dregið var inn í umræðuna hvernig ég skipaði í stjórn Lánasjóðs íslenskra námsmanna. Ég man eftir því þegar hæstv. þáverandi mennta- og menningarmálaráðherra, Katrín Jakobsdóttir, tók við embætti í janúar 2009 að eitt fyrsta verka hennar var að reka þáverandi stjórn Lánasjóðs íslenskra námsmanna, alla pólitískt skipuðu fulltrúana, og setja eins og orðað var sína trúnaðarmenn til starfa. Ég tel að miklu hreinlegra sé, eins og var í því tilfelli hjá hæstv. þáverandi mennta- og menningarmálaráðherra, Katrínu Jakobsdóttur, að gera það af því að hún bar ábyrgð á þeirri stjórn og eðlilegt væri af hennar hálfu að trúnaðarmenn hennar sætu þar. Ég tel að það sé þannig með umræðu og ábyrgð að betra sé að menn komi hreint fram og segi skoðun sína og betra sé að ábyrgðin sé skýr og menn standi við hana og tryggi að þeir séu þá í færum til að standa undir þeirri ábyrgð, rétt eins og hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra gerði árið 2009 gagnvart stjórn Lánasjóðs íslenskra námsmanna. Ég held að betra sé að hafa þetta svona, virðulegi forseti. Ég hef áhuga á að heyra hvort hv. þm. Össur Skarphéðinsson sé ekki sammála mér í því að betra sé að hafa þessa hluti uppi á borðum. Þá er hægt eins og til dæmis varðandi grein hæstv. forsætisráðherra að bregðast við henni, bregðast við þeim skoðunum sem þar koma fram og rökræða verði um það, rökræða verði um hvernig Ríkisútvarpið sinnir hlutverki sínu o.s.frv. 

Herra forseti. Ég er sammála hv. þingmanni að þessu leyti. Eins og hann þekkir mig og hann veit að það er mín skoðun að þín ræða skal vera já, já og nei, nei. Að því leyti til erum við, ég og hæstv. menntamálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra, biblíufastir. Það var gott að þetta viðhorf hæstv. forsætisráðherra kom fram og svona snemma. Það breytir ekki hinu að við vitum hvernig staðan er á fjölmiðlamarkaði. Hún er þröng. Það er erfitt að fá störf við fjölmiðla í dag. Þeim fækkar. Ég ímynda mér, eins og staðan hefur verið í íslensku samfélagi eftir kreppu, að menn hugsi sig um tvisvar áður en þeir leggja höfuðið á stokkinn. Ég held að menn hugsi sig um tvisvar áður en þeir voga sér að koma fram með fréttir sem hugsanlega eru umdeildar eða sem vitað er að beinlínis falla ekki í kramið hjá forsætisráðherra sem notar stöðu sína til að skrifa grein þar sem hann kvartar undan því að hann sitji undir loftárásum í fjölmiðlum. Hvert er tilefnið? Jú, það er aðallega þrennt sem stendur upp úr í greininni. Fjölmiðlar höfðu leyft sér að skrifa tugi frétta af undirskriftasöfnun sem er sjálfsprottin í samfélaginu gegn þeirri ætlan ríkisstjórnarinnar að koma með á silfurfati 10 milljarða handa stórútgerðinni í landinu. Það er glæpurinn. Og hugsa sér að það skuli jafnvel hafa ratað í fyrstu fréttir fjölmiðla. Það eru loftárásir að mati hæstv. forsætisráðherra. Þegar maður sér slíkar hótanir gagnvart fjölmiðlunum á annað borðið og hins vegar frumvarp hæstv. menntamálaráðherra þar sem hann, Sjálfstæðisflokkurinn og flokkur hæstv. forsætisráðherra, eru að taka til sín pólitísk undirtök í stjórn Ríkisútvarpsins - hvernig ætla menn þá að starfsmönnum viðkomandi fjölmiðla líði? Er einhver svo grænn að telja 

Virðulegi forseti. Enn og aftur ítreka ég þá skoðun mína að ég tel að það sé miklu heppilegra, betra og heilbrigðara að hæstv. forsætisráðherra reifi skoðanir sínar opinberlega, segi það sem honum finnst, það sem honum býr í brjósti. Þá geta hv. þingmenn, til dæmis hv. þm. Össur Skarphéðinsson, brugðist við og úr því verður einhvers konar umræða, það verður debatt. Það er ágætt. Það er miklu verra þegar menn kúldrast einhvers staðar úti í horni í fýlu og koma ekki fram með skoðanir sínar, af því að menn hafa kannski áhyggjur af umræðunni, vilja ekki segja það sem þeim finnst, það sem þeim býr í brjósti. Við höfum ekkert að gera með slíka stjórnmálamenn í raun og veru, virðulegi forseti. En eins og við þekkjum kannski kostar það ákveðið hugrekki að koma fram með skoðanir sem menn vita að verða umdeildar. Auðvitað hefur hæstv. forsætisráðherra vitað að þetta yrði umdeild skoðun, hann gat sagt sér það sjálfur, hún mundi kalla fram viðbrögð eins og þau sem komu hérna frá hv. þingmanni. Virðulegi forseti. Það er svona ákveðin tegund af samsæriskenningum að tengja þessa hluti saman. Enn og aftur. Starfssvið stjórnarinnar liggur fyrir í lögunum. Eina sem hefur breyst er það sem snýr í raun og veru að því að stjórnin komi að langtímastefnumótun varðandi dagskrárgerðina. Aðalatriðið er að gera sér grein fyrir hvert starfssvið stjórnarinnar er. Ætla síðan að búa til þennan vef, vefa þann vef sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson gerir með því að tengja þessi mál saman - ég tel það bara eitt af þeim dæmum sem ég nefndi áðan þar sem menn fara svolítið fram úr sér í umræðunum. Það er miklu skynsamlegra að horfa nákvæmlega á hvað það er sem er verið að leggja til og leggja mat á það en ekki búa til einhverja stöðu og leggja svo mat á hana. Við megum ekki gleyma því, virðulegi forseti, að í raun og veru er það eina að gerast að það fyrirkomulag  
            

Herra forseti. Ég er að minnsta kosti sammála því hjá hæstv. menntamálaráðherra að menn eiga almennt ekki að vera í fýlu. Ég geri mér far um að vera það ekki.  Af því að hæstv. ráðherra segir að hér sé hugsanlega um samsæriskenningu að ræða af minni hálfu þegar ég bendi á að hæstv. forsætisráðherra skakar skellum að fjölmiðlamönnum sem starfa hjá opinberum stofnunum og hins vegar að ríkisstjórn hæstv. forsætisráðherra er að taka til sín pólitísk undirtök í stjórn stofnunarinnar, þá segi ég bara: Stundum endurtekur sagan sig. Hún er að endurtaka sig núna, því miður ekki sem farsi eins og Karl Marx sagði. Við höfum séð þetta gerast áður. Við höfum áður séð forsætisráðherra ganga fram með þessum hætti og byrja að beita sér gagnvart fjölmiðlum, það þróaðist að vísu út í einstaka fjölmiðlamenn líka. Við höfum einnig séð þá fjölmiðlamenn sem fyrir því urðu flæmda burt af viðkomandi fjölmiðlum. Um það eru því miður dæmi. Ég er ekki að halda því fram að það vaki fyrir hæstv. forsætisráðherra, en ég vara við þessari þróun. Ég er aðeins að draga það upp hvernig þetta lítur út þegar menn vega þetta saman að hæstv. forsætisráðherra kvartar undan því sem er ekkert annað en eðlileg umfjöllun um lýðræðislega andstöðu í samfélaginu og svo hins vegar það verk sem liggur hér á borðinu, að taka á valdið yfir stofnuninni inn í pólitíska flokka. Hvernig lítur það út? Hvernig halda menn að það líti út í augum þeirra sem hafa verið að skrifa þessar fréttir, sem hafa leyft sér að segja frá því að 33 þúsund manns hafi skrifað undir mótmæli gegn ríkisstjórninni? Herra trúr. Nei, hér þarf ekki um sárt að binda.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir breytingartillögu við frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum. Ég er einn flutningsmanna þessarar tillögu ásamt hv. þingmönnum Lilju Rafneyju Magnúsdóttur, Kristjáni L. Möller og Guðbjarti Hannessyni. Breytingartillagan hljóðar svo: „Í stað orðanna „allt að 2.600 lestum af óslægðum botnfiski“ í b-lið 4. gr. komi: allt að 3.285 lestum af óslægðum botnfiski.“ Lagt er til að ráðstöfunarmagn til strandveiða verði í hlutfallslegu samræmi við fyrirsjáanlega aukningu heildarafla næsta fiskveiðiár en að óbreyttu stendur ráðstöfunarmagnið í stað í lestum talið þrátt fyrir að heildarafli aukist. Virðulegur forseti. Í grunninn fjallar tillagan um það sem reynt var að koma í gegnum þingið á síðasta kjörtímabili en tókst ekki vegna andstöðu stjórnarandstöðunnar þá og við lok þingsins. Hún er þó í fullu samræmi við niðurstöðu í svokallaðri sáttanefnd um stjórn fiskveiða sem felur í sér að strandveiðar skuli hafa hlutfall af úthlutuðum aflaheimildum hverju sinni en magnið sé ekki ákveðið í kílóum og tonnum eins og gert er í frumvarpinu. Miðað við frumvarpið sem hér liggur fyrir gerist það ekki, talan helst óbreytt á milli ára þrátt fyrir fyrirsjáanlega aukningu í þorski, ef ég man rétt upp á 19 þús. tonn eða nálægt því sem Hafrannsóknastofnun hefur gert tillögu um og ég reikna með að verði fylgt af hálfu ráðherra við úthlutun aflaheimilda næsta árs. Ég tel að þetta sé rétt aðferð og skynsamleg aðferð. Meginniðurstaða okkar sem skipuðu starfshóp um endurskoðun laga um stjórn fiskveiða á sínum tíma var að þannig skyldi aflaheimildum úthlutað, þ.e. innan aflamarkskerfisins og svo til annarra nota í hlutföllum. Báðir hlutar mundu aukast í réttum hlutföllum ef aflaheimildir ykjust og dragast saman beggja vegna ef aflaheimildir drægjust saman. Það er ekki mikið meira um þessa tillögu að segja, virðulegur forseti. Hún er flutt í þeim tilgangi að hlutdeild strandveiða haldist í úthlutuðum botnfisksafla.