Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Þetta frv. er í fyrsta lagi um það að veita ríkisábyrgð fyrir allt að 750 þús. kr. láni fyrir h/f Skallagrím í Borgarnesi til viðgerðar á m/s Laxfossi. Annað atriðið er um að breyta varasjóði félagsins í hlutafé og félagið þurfi ekki að greiða tekjuskatt vegna þeirrar breytingar. Og í þriðja lagi, að ríkissjóður leggi fram viðbótarhlutafé, allt að 150 þús. kr., til fyrirtækisins. Fjhn. hefur haft þetta frv. til athugunar, en eigi orðið sammála um það. Meiri hl. leggur til, að frv. verði samþ., þó með þeirri breyt., að niður verði felld úr 2. gr. frv. heimild félagsins til þess að breyta varasjóði sínum í hlutafé. Fékk n. umsögn fjmrn. um þetta atriði, og leggur það á móti þessu ákvæði. Meiri hl. álítur enga áhættu því samfara að veita þessa ríkisábyrgð gegn 1. veðrétti í skipinu, og að því er snertir viðbótarhlutaféð er hann einnig samþykkur ákvæði frv. Með l. frá 9. jan. 1935 var ákveðið, að ríkið legði fram 1/3 hlutafjár til fyrirtækisins, og er gert ráð fyrir, að það hlutfall haldist. Ég sé svo ekki ástæðu til að ræða þetta frekar, en vísa til nefndarálitsins.



Ég get þakkað hv. meiri hl. fjhn. fyrir till. sína, þótt ég hefði heldur kosið, að frv. væri samþ. óbreytt. En þótt ég hefði óskað þess frekar, mun ég samt sætta mig við þá afgreiðslu hv. n., og er ég þakklátur fyrir hennar till. í heild. Ég get ekki látið hjá líða að minnast ofur lítið á nokkrar athugasemdir, sem koma fram í nál. minni hl., hv. þm. A.-Húnv. Þar er lagt til, að frv. verði fellt. Mér finnst aths. hv. minni hl. ekki alls kostar réttar eða sanngjarnar og því siður veigamiklar ástæður, sem hann færir fram gegn samþykkt frv. Fyrst og fremst hneykslast hv. þm. A.-Húnv. á því mjög mikið, að ríkið skuli vera meðeigandi í hlutafélagi, sem hefur stjórn uppi í Borgarfirði, - jafnvirðuleg stofnun og ríkið skuli blanda blóði við menn, sem hafa aðsetur uppi í Borgarfirði. Mér þykir þetta undarlegt, því að mér virðist Borgfirðingar ekki vera lakari menn en aðrir hér á landi. Ég vona, að hv. þm. A.-Húnv. sé ekki orðinn svo gegnsósaður af tilfinningunni fyrir því, að Reykjavík sé eini staðurinn á landinu, sem nokkurs eigi að meta, þó að hann sé búinn að sitja nokkuð lengi á Alþ., og út fyrir Reykjavík megi ekki fara með fyrirtæki, sem ríkið tekur þátt í. Hv. þm. talar um, að það eigi ekki að láta þetta fyrirtæki ráða yfir fjölförnustu samgönguleið landsins. Vitanlega ræður þetta fyrirtæki ekki yfir samgönguleiðum landsins. Þetta fyrirtæki verður að beygja sig undir þær ákvarðanir, sem ríkið og þeir aðilar, sem með það hafa að gera, setja um fólksflutninginn á þeirri leið. Þeir menn, sem þetta fyrirtæki eiga, ráða ekki yfir því, hvort fólksflutningarnir fara frá og til Reykjavikur um Akranes eða Borgarnes. Og eins og mér skilst, að meiri hluti fólksflutninganna sé um Akranes, verða þeir að beygja sig fyrir því að flytja fólkið þannig sem það vill fara, eins og hv. þm. A.-Húnv. álítur að eigi að gera. En fyrirtækið gerir ekki annað en að fara þessar áætlunarferðir, sem ríkið segir því að fara samkvæmt ákvörðun frá þeim aðilum, sem þar ráða, um hvaða leiðir aðalfólksflutningarnir fara. Þá sagði hv. þm. A.-Húnv., að af þessu félagi sé ekki svo góð reynsla, að ástæða sé til þess að veita því mikið fé. Ég veit ekki, hvað hv. þm. á við með því, nema ef það skyldi vera, að Laxfoss strandaði. Ég veit ekki til, að hægt sé að kenna fyrirtækinu um það. Ég veit ekki til þess, að nein stjórn skipaútgerðar geti tekið ábyrgð á því, að skip geti alls ekki strandað, og ég held, að öllum beri saman um það, sem ferðazt hafa með þessu skipi, að það sé það bezta skip, sem hafi þekkzt á þessari siglingaleið. Öllum, sem ferðazt hafa fyrr og síðar með skipum á þessari leið og þekkja þann skipakost, sem þar hefur verið völ á, ber saman um það, að þetta hafi verið bezta skipið. Ég veit ekki til þess, að kvartað hafi verið undan fyrirtækinu. Hitt er svo annað mál, að margur hefur um sárt að binda út af Laxfossstrandinu í fyrra. Þá talar hv. þm. A.-Húnv. um það, að það sé mesta óráð að ætla að fara að endurbyggja flak, sem búið sé að liggja í sjó og fjöru í nær 2 ár. Það var ekki fullt ár liðið frá strandinu, þegar var byrjað að endurbyggja Laxfoss, og smiðir þeir, sem tekið hafa að sér endurbyggingu Laxfoss, segja, að þeir hafi aldrei gert við betra og sterkara skip, - aldrei fengið vandaðri skipsskrokk í alla staði til endurbyggingar en þetta skip. Svo að ég held, að engin hætta sé á því, að ekki megi fá sæmilega gott skip úr Laxfossi, þó að hann sé búinn að liggja í sjó og fjöru um ár eftir að tókst að ná honum út af strandstaðnum. Annars var það ekki ósk félagsins, að Laxfoss lægi svo lengi. Það voru aðrir aðilar, sem þar réðu, vátryggingarfélagið og björgunarfélagið, sem eiga sök á því, ef um sök er að ræða. En það er fyrirtækið, sem vill sjá um, að skipið liggi ekki þarna lengur, vegna þess að þær samgöngur, sem hafa verið þann tíma síðan, hafa verið algerlega ófullnægjandi þeim, sem hlut eiga að máli. Þar að auki hefur það sýnt sig, að þær ferðir hafa orðið ríkissjóði svo dýrar, að þetta fé, sem ríkið leggur félaginu til, til þess að endurbyggja skipið, ef þetta verður samþ., verður ekki nema smáræði hjá því, sem ríkið yrði að eyða árlega til þess að halda við þessum flutningum. sem hv. þm. A.-Húnv. vill nú helzt, að ríkið annist. Ég skal geta þess, að það er langt frá því, að þessum mönnum, sem að þessu standa, sé það sérstakt keppikefli að annast þessar samgöngur milli Reykjavíkur og Akraness og Borgarness, ef ríkið vildi taka þær að sér, en það hefur sýnt sig, að ríkið hefur ekki haft tök á því að leggja í þessar ferðir þann skipakost, sem þurfti, og ekki útlit fyrir það. En ég er sannfærður um það, að strax og ríkið óskar eftir að taka að sér þessar samgöngur, er félagið fúst til þess að láta af hendi þetta skip til ríkisins til samgangna annars staðar á landinu, þannig að það er aðeins nauðsyn, sem hefur knúð eigendur skipsins til þess að leggja aftur fram það fé, sem fengizt hefur með rekstri þess, að leggja allt það í áhættu aftur, til þess að fá betri samgöngur á þessari leið. Og ég held, að þeir ættu frekar þakkir skilið fyrir það heldur en ávítur. Og þótt að vísu mikið af samgöngum um Norður- og Vesturland liggi um þessa leið og ríkið hafi þar af leiðandi mikilla hagsmuna að gæta með þessar samgöngur, þá verður þess að gæta líka, að héruðin, sem þar næst liggja, Mýra- og Borgarfjarðarsýsla og Snæfells- og Hnappadalssýsla, eigi þó mest undir því, hvernig þessar samgöngur eru, því að þetta eru héraðssamgöngur við þessi héruð, sem mjög mikið veltur á um alla afkomu þeirra héraða, að þessar ferðir fari vel úr hendi. Og það eru vitanlega þau héruð, sem finna bezt, hvar skórinn kreppir, og þess vegna hafa þau riðið á vaðið um þau mál. Ég veit, að það hefði e.t.v. verið réttara fyrir þessa menn, sem áttu fé í þessu fyrirtæki, að taka þessa peninga og skipta þeim á milli sín, en þeir hafa nú lagt í það að leggja fé sitt fram á ný til þess að bæta úr þessum samgöngum. Ég hef ekki talað við nema einn af þeim hluthöfum í þessu fyrirtæki, sem er á móti þessu máli og lítur sömu augum á málið og hv. þm. A.-Húnv., en það er Vigfús Guðmundsson, og ég get verið hv. þm. A.-Húnv. þakklátur fyrir það, að hann vill láta sjónarmið þessa manns einnig koma fram hér á Alþingi.



Herra forseti. Mér þykir ástæða til þess að segja nokkur orð í tilefni af ræðu hv. þm. Mýr., aðalflm. þessa frv., enda þótt ég ætli ekki að fara út í neinar eldhúsdagsumr. við hann. En það eru nokkur atriði, sem ég vil gera aths. við. Hv. þm. byrjar á því að snúa út úr því, sem ég segi í nál. mínu, að ég telji óheppilegt skipulag, að það sé fyrirtæki, sem hefur stjórn sína uppi í Borgarfirði, sem ræður yfir þessari samgönguleið, og vildi telja, að það sýndi vantraust á því héraði. Því er alls ekki til að dreifa. Ég hefði alveg eins tekið svo til orða, þó að stjórnin hefði verið norður á Ströndum eða í Húnavatnssýslu. En ég álít það ákaflega óheppilegt, að fyrirtæki, sem ræður yfir fjölförnustu samgönguleið landsins, hafi ekki stjórn sína í höfuðstað landsins, þó að hún sé ekki lengra frá en uppi í Borgarfirði. Þetta sýndi reynslan í fyrra, þegar skipið strandaði, hvernig allt gekk til þá, og m.a. vegna þess, að stjórnin var fjarverandi og enginn stjórnandi þessa fyrirtækis var í Reykjavík, lá við, að skipið væri látið liggja á skerinu með öllu fólkinu um nóttina, og hefði sennilega gert það, ef ekki hefði verið herlið hér í bænum, sem kom til hjálpar. Þá var hv. þm. Mýr. með slettur í minn garð á þann veg, að ég mundi telja Reykjavík svo þýðingarmikinn stað fyrir landið, að ekki mætti telja neitt gott eða gilt nema það, sem þar færi fram. Þetta er óþarfa útúrsnúningur hjá hv. þm., því að allir vita, að Reykjavík er höfuðstaður landsins og fyrirtæki, sem hér er, hefur bezta aðstöðu til þess að hafa stjórn á fyrirtæki, sem hefur með samgöngur héðan og hingað að gera. Verði svo, að þetta frv. verði samþ., sem ég geri ráð fyrir, býst ég við að koma með brtt. við frv. fyrir 3. umr.. þess efnis, að ríkisstj. skipi færa menn í stj. þessa fyrirtækis og það sé tryggt, að einhver af þeim mönnum eigi heima í Reykjavík. Þá var hv. þm. að tala um það, að þetta fyrirtæki réði ekki yfir fólksflutningunum á norðurleiðinni, en reynslan hefur sýnt, að það hefur haft mjög sterka tilhneigingu til þess að ráða yfir þessari samgönguleið og nota tekjurnar, sem eru af þessum miklu fólksflutningum, til þess að létta undir með vöruflutningum, sem eru kostnaðarsamari á þessari leið, eins og annars staðar á landinu. Þetta er ekki alls kostar heppilegt, a.m.k. mun fólkinu finnast það, sem á þessari leið ferðast, að það sé ekki eins vel búið að ferðafólkinu sem skyldi. Því hefur verið haldið fram hér, að það séu öfgar, að það sé ekki góð reynsla af þessu félagi, en það mætti þá, margt til færa því til sönnunar, að það sé rétt. Ég hef kynnzt því, hvernig gengið hefur með ýmislegt í þessu félagi og hvernig gekk í sambandi við strandið í fyrra. Og má þá ekki gleyma því m.a., sem sýnir fyrirhyggjuna hjá þessu félagi, að það hafði ekki rænu á því að vátryggja skipið eins og eðlilegt var, því að ef það heiði gert það samkvæmt því, sem eðlilegt var. að það hefði kostað, ef byggja þyrfti það nú, þá hefði hagur fyrirtækisins verið annar nú, þó að skipið strandaði. Ég get því ekki fallizt á, að rétt sé að veita þessu félagi eins konar aukin fríðindi, eins og í þessu frv. er farið fram á. Varðandi það að gera við Laxfoss, þá tek ég það fram í nál. mínu, eins og allir skilja, að skipasmíði er mál, sem ég hef ekki þekkingu á, eða það. sem þær varðar, en hitt finnst mér ákaflega undarlegt, ef það er heppilegt, eins og sakir standa, að fara nú að endurbyggja skipið, sem látið hefur verið liggja um það bil ár í sjó og fjöru og ryðga þar niður. Ég fæ ekki séð, að það sé heppilegra en að byggja nýtt skip eða kaupa. Það kann að vera, að það sé ódýrara að gera við skipið, en undarlegt þykir mér það, þegar hugsað er út í það, - við vitum, hvað er verra að byggja úr skemmdu efni og hvað það getur hefnt sín, þegar fram í sækir, þótt það hafi e.t.v. reynzt ódýrara í svipinn. Ég skal játa, að ég hef ekki þekkingu til þess að fullyrða um þetta í þessu tilfelli, en frá heilbrigðu sjónarmiði þykir mér ákaflega undarlegt, að hér sé heppilegasta leiðin farin. Viðvíkjandi því, að það sé ekki fyrirtækinu að kenna, þó að skipið hafi legið svona lengi þarna og ekki tekið til viðgerðar fyrr, þá finnst mér, að það hefði verið heppilegra fyrir það að gera eitthvað til þess að fá gert við það fyrr, ef það á annað borð hefur þá hugsað sér að hafa einhver afskipti af þessum samgöngum. Það hefði verið réttara að taka skipsskrokkinn fyrr til viðgerðar en að láta hann skemmast, eins og þó raun hefur orðið á. Fyrst liggur skipið í 7 vikur á skerinu, sem það strandaði á. En það, sem varð fólkinu aðallega til lífs við þetta strand, var það, að skipinu var siglt á fullri ferð upp á þetta sker í ekki dimmra veðri en það, að leiðarmerkin við Reykjavíkurhöfn sáust. Fleira skal ég ekki fara út í að sinni. Ég álít, að þetta eigi að nægja til þess, að hvorki þessum hv. þm. né öðrum hv. þm. þurfi að koma það undarlega fyrir, þó að þessu frv, sé ekki tekið þannig, að það þyki sjálfsagt og eðlilegt að gleypa við því að leggja fram 900 þús. kr. í þetta fyrirtæki, eins og reynslan hefur verið á því fram að þessu.



Ég skal ekki halda langa ræðu um þetta. Hv. þm. A.-Húnv. gat þess, að sumt í þessu máli lægi fyrir utan hans þekkingarsvið. En ég held, að það sé kannske eitthvað fleira en það, sem hann sjálfur hefur viðurkennt um það. Ég vil mótmæla þeim ásökunum og dylgjum, sem fram komu í ræðu hv. þm. um það, að þetta fyrirtæki hefði hagað sér þannig á undanförnum árum, hvað rekstur skipsins snertir, að það út af fyrir sig sé næg ástæða til þess, að fé sé ekki veitt í þetta, sem hann kallar aukin fríðindi. Hv. þm. hefur ekki fært fram nein rök fyrir þessum áburði. Hann talar um, að skipinu Laxfossi hafi verið siglt á fullri ferð upp á sker, og svo bætir hann við, að siglingaljósin hér í höfuðstaðnum hafi sézt. Ég hygg þetta ofsagt hjá hv. þm. Það var moldviðri, þegar skipið strandaði þarna á skerinu, og þótt einhvern tíma hafi blaktað svo fyrir, að sézt hafi leiðarljósin einhvern tíma á leiðinni, þá er langt frá því, að hér hafi verið um bjart veður að ræða. Enda vita allir, að skipstjórinn á skipinu er mjög kunnugur þessari leið og hefur siglt á þessari leið milli 30 og 40 ár og hefur aldrei hlekkzt á fyrr en þetta. Ég álít þetta mjög ósæmilegar dylgjur í hans garð, þó að svo óheppilega tækist til að sigla á skerið. Og þó að skipið hafi siglt á fullri ferð á skerið, þá á fyrirtækið ekki sök á því, þó að svo tækist til í eitt skipti af mörgum hundruðum, sem þessi skipstjóri var búinn að sigla þarna í náttmyrkri og hríð. Þá sagði hv. þm., að fyrirtækið hefði ekki haft rænu á því að vátryggja skipið nógu hátt. Það er alltaf hægt að tala um það, þegar illa er farið, að það hefði átt að hafa trygginguna hærri, en vátryggingin var hækkuð nokkru áður en þetta skeði, en það sýnir þá, að tryggingin var ekki hækkuð með neitt tjón fyrir augum. Málið er þannig, að nokkrir áhugamenn í þessum héruðum leggja fram álitlega fjárupphæð til þess að annast þessar samgöngur, sem hv. þm. A.-Húnv. og ýmsir fleiri álíta, að sé ríkisins að leggja til. Og ég sé ekki, að það sé neitt ósæmilegt heldur af ríkinu að taka þarna í útrétta hönd og leyfa þann styrk, sem farið er fram á í frv. til þess að annast samgöngur, sem ríkið annars þyrfti að taka að sér, og það með margföldum kostnaði við það, sem hér er farið fram á.



Það eru aðeins nokkur orð út af ræðu hv. þm. Mýr. Hann talaði um það, að ég sé með last á hendur þeim mönnum í þessum héruðum, sem vilja leggja það á sig að leggja fram fé til þess að halda uppi þessum samgöngum. Um það hef ég ekkert sagt, og mér dettur ekki í hug að lasta þá fyrir það út af fyrir sig, enda álít ég ekki nema eðlilegt, að þessir menn verði, eins og margir fleiri annars staðar á landinu, að leggja á sig einhver fjárframlög til þess að annast vöruflutninga frá sér og að, því að það myndu þeir verða að gera, þó að ríkið hefði þetta með höndum, hvað vöruflutningana snertir. En ég álít ekki heppilegt að hafa þetta fyrirkomulag að nota fólksflutningana á fjölförnustu samgönguleiðum landsins til þess að bera kostnaðinn af þeim vöruflutningum, sem þar þurfa fram að fara. Viðvíkjandi vátryggingunni, þá er alltaf reynt að bera í bætifláka fyrir óhöppin, sem þetta félag hefur gert á því sviði sem öðru. Þá sagði hv. þm. Mýr., að það sé ekki rétt, að sézt hafi siglingaljósin í Reykjavík, eins og ég hafi haldið fram. Það kemur í sjálfu sér ekki málinu við, og hefði ég ekki minnzt á það, ef ekki hefði gefizt tilefni til. En ég var þar staddur og get borið um það og fleiri hv. þm., sem þar voru 



Ég get ekki tekið undir það, að það sé mikil fjárhagsleg áhætta við þessar ferðir á milli Reykjavíkur, Akraness og Borgarness, ef til þeirra er stofnað með skynsamlegum ráðum, með heppilegum skipakosti og þær reknar með hyggindum og forsjá. Styðst ég þar við reynslu af þessum ferðum og þann sjálfsagða og eðlilega gang svona mála, þá eðlilegu afkomu, sem fyrirtæki, sem byggt er á svona grundvelli, á að hafa. Þegar félagið var stofnað og komið hér til Alþ. með beiðni um fjárframlag ríkissjóðs, þá taldi ég, að það væri öldungis óþarft, að ríkið legði nokkurt fé í þetta, sökum þess að ef ferðir á nokkurri siglingaleið við Ísland ættu að bera sig fjárhagslega, þá ættu þær að gera það á þessari leið. Það er allt öðru máli að gegna um slíkt á afskekktum stöðum, þar sem flutningar fólks og farma eru litlir, heldur en á þessari leið, þegar til þess var stofnað að byggja þetta skip. Þá var þetta fjölfarnasta leið við strendur Íslands og sýnilegt, að ef straumurinn lenti ekki á öðrum leiðum, svo sem fyrir Hvalfjörð, þá mundi verkefni þessa skips verða svo mikið, að einstakt sleifarlag yrði að vera á rekstri þess, ef hann bæri sig ekki. Þetta kom líka fram, því að nokkrum árum eftir að skipið var tekið til starfa, þá kom félagið með þá beiðni til ríkisins, að það mætti endurgreiða það fé, sem ríkið lagði fram, og eiga skipið eitt. Og ég man eftir því, að ég var þessu fylgjandi hér í fjvn., og skil enn raunar ekki í því, hvernig á því stóð, að þetta hefur dregizt úr hömlu. Mér fannst sjálfsagt, fyrst félagið hafði rekið þetta fyrirtæki með hagsýni, svo að það hafði gefið arð, að það tæki fyrirtækið að sér í framtíðinni. Og ég held, að þótt við því megi búast, að ferðir aukist á landi, þá verði flutningur fólks og farma á þessari leið fyrst um sinn svo mikill, að það hlyti að vera mjög lélega á haldið, ef það ætti að vera rekið með fjárhagslegu tapi. Þetta vildi ég segja um líkurnar fyrir því, að ríkið þurfi að hlaupa þarna undir bagga. Ég er á þeirri skoðun, eins og í upphafi, að þess sé engin þörf, vegna þess að gera megi ráð fyrir því. ef skynsamlega er á haldið, að það megi láta þessar ferðir bera sig vel. Og það dugar ekki í því sambandi að vitna í þau töp, sem verið hafa nú upp á síðkastið á þessum flutningum, því að það er vitað, að Skipaútgerð ríkisins varð að hlaupa inn í þessar ferðir undirbúningslaust, þegar Laxfoss strandaði, og hafði ekki tækifæri til þess að láta smíða skip, heldur hefur orðið að sæta sínum koppnum í hverjum mánuði. Og þess vegna hefur þetta gengið mjög á tréfótum. En við það ástand má ekki miða, að í framtíðinni þurfi reksturinn að vera neitt svipaður því. En ég vil segja, að þrátt fyrir þessa vissu um, að hægt sé að láta þessar ferðir bera sig, þá er ég algerlega mótfallinn því, að ríkið fari að láta bendla sig við það að klessa eitthvað í þennan Laxfoss fyrir eitthvað á 2. millj. kr. og verða viðriðið rekstur á slíku skipi. Mig undrar þess vegna, að hv. fjvn. skuli hafa gleypt þetta svona hrátt. Um þetta skip er það að segja, að þeir, sem farið hafa með því, geta ekki sagt, að það sé gott. Og það fór svo óburðuglega í sjó, þegar ég fór á því á milli, að ég var alveg í vafa um, hvort það væri byggt til þess, að kjölurinn sneri upp eða niður.

Það hefur alltaf farið prýðilega í sjó, þegar ég hef verið með því.

Það getur verið. að það hafi verið svo hrifið af því að vera með hv. þm. Mýr. innanborðs, að það hafi haft einhver áhrif. En ég sá vanalega koma föl og þjáningarbitin andlit upp úr þessum koppi. - En það er ekkert atriði í þessu máli, því að ég geri ráð fyrir því, að það verði ekki látið skipta máli hér. vegna þess að ef ríkið skerst úr leik, þá verður það nú félagið, sem lappar upp á þetta skip. Svo að við, sem þurfum að nota skip á þessari leið, fáum að velkjast með þessum koppi í framtíðinni. En ég vildi benda á nokkur atriði viðvíkjandi hinni fjárhagslegu hlið þessa máls. Skipið var tryggt fyrir 300 þús. kr., þegar það fórst. Ég býst við, að það hafi verið lágt tryggt. En hvað sem því líður, þá vildi ekki tryggingarfélagið, sem tryggði skipið, eiga það, eftir að það strandaði. Upphaflega krafan fyrir björgun þess var 389.433 kr. Þetta var upphafleg krafa þeirra, sem björguðu, en þeir stóðu svo ekki á til langframa. En félagið, sem tryggði, vildi ekki greiða þessa fjárhæð og eiga flakið. Og það urðu síðar þeir samningar, að þeir, sem björguðu, sættu sig við að taka flakið upp í sína fyrirhöfn og borga 26 þús. kr. Útgjöld tryggingarfélagsins urðu þannig 270–280 þús. kr. - Nú kom til tals að láta gera við skipið hér á landi, ef tryggingarfélagið hefði látið gera við það sjálft. En innlenda tilboðið var. 997.600 kr., eða rétt um ein millj. kr. En sendimaður félagsins hér lét í ljós, hvort sem það hefur verið rétt eða ekki, að hann mundi geta látið flytja skipið til Englands og gera við það þar fyrir á milli þriðjungs og helmings þessarar upphæðar. En hann taldi samt ekki, að félagið gæti lagt í slíkt. Nú sýnist mér það vera alveg óskaplegt, ef fara á að gera þetta skip hér upp fyrir hátt á aðra millj. kr. Ég get ekki gengið inn á, að ríkið verði við slíkt riðið, þrátt fyrir það að ég er þeirrar skoðunar, að rekstur skips, sem kostar hæfilega mikið, mundi geta borið sig í þessum ferðum. Ég held, að það verði til þess, að þessar ferðir beri sig ekki, ef lagt verður í að kosta svona dýrt skip til þeirra. Og mér virðist það líka óeðlilegur kostnaður, ef viðgerð skipsins á að kosta talsvert hátt á aðra millj. kr. Það er sýnilegt, að í þessu flaki liggur aldrei meira verðmæti en hæsta krafa. sem gerð var fyrir björgunina. Það getur aldrei legið meira í því heldur en 300 til 400 þús. kr. Og aðgerðin á þá, að mér skilst, að kosta um 11/2 millj. kr. Og ég vil engan hlut eiga að því, að ríkissjóður leggi út í slíkt, því að mér finnst það hið mesta óráð.



Herra forseti. - Ég hafði ekki búizt við, að slíkar umr. og nú er raun á orðin yrðu um þetta mál, þar sem að sumu leyti varla er tilefni til þess í þeim gögnum, sem fyrir liggja. Á ég þar í fyrsta lagi við nál. og ummæli hv. minni hl. n., sem vill láta fella frv. með þeim röksemdum, sem hann hefur nú gefið til kynna, hv. þm. A.Húnv., á þskj. 876. Ég tel, satt að segja, að þær röksemdir nái ekki nokkurri átt, því að mörgu óviðkomandi málinu er þar áreiðanlega blandað inn í og að sumu leyti, að því er séð verður frá almennu sjónarmiði, alveg út í hött. Veit ég ekki, hvað til hefur komið, að svo glöggur maður eins og hv. þm. A.-Húnv. hefur farið þessu fram til þess að reyna að koma þessu máli fyrir kattarnef. Hitt er betur skiljanlegt, sem hv. 7. þm. Reykv. færir fram, þó að það í raun og veru geti ekki hnekkt því, sem áreiðanlegar og glöggar röksemdir eru fyrir, að frv., eins og það verður eftir till. meiri hl. fjhn., eigi fram að ganga. Þetta mál hefur legið fyrir samgmn. Alþ., og það má segja, að á sumum tímum hafi þetta málefni verið hryggðarbarn samgmn., farkostir og samgöngur á Faxaflóa. Ekki kemur það til af því, að þessar samgöngur virðast liggja beinast og bezt við, til þess að þær ættu að vera í góðu lagi, bæði að því er snertir uppihald viðskiptanna og líka fjárhagslega undirstöðu og afkomu rekstrarins á þessum samgöngum. En ýmis óhöpp hafa orðið í þessum samgöngum, þó að þeim hafi þótt sæmilega borgið á vissum tímum. Meðal óhappa má telja það ósamkomulag, sem hefur komið fram í samkeppni á milli Akraness og Borgarness í þessum efnum, og það hefur verið verst við að eiga. Því að hefði svo verið frá upphafi, að þessir staðir tækju höndum saman, eins og samvinnun. samgöngumála hefur viljað, og verið sér sameiginlega úti um sína farkosti, hvort sem þeir væru einn eða fleiri, mundi ríkið standast betur við að styrkja þessar samgöngur, sem það getur ekki skorazt undan. Því að svo er mál vaxið, að Faxaflói er ekki undanskilinn því, að ríkið verði að hafa hönd í bagga um, að sæmilegar samgöngur haldist þar uppi. - Nú hefur það gengið svo á undanförnum árum, - og má segja, að nóg sé að vitna í það, sem gert hefur verið síðan Laxfoss strandaði, - að Skipaútgerð ríkisins hefur stuðlað að því, að samgöngur héldust uppi á þessum stöðum. En að sumu leyti var þetta gripið út úr höndum útgerðarinnar af Akranesi og Borgarnesi. Eftir að Laxfoss strandaði, kom öllum saman um, að það þyrfti að sjá fyrir samgöngum á þessu svæði með sérstökum hætti og nýjum. Þá tókst Skipaútgerð ríkisins, eins og þetta lá fyrir, að útvega farkosti, og það fleiri en einn, þó að í smáum stíl væri öðrum þræði, til þess að annast samgöngurnar, og fékk til þess bát, sem fékk gott orð, eftir því sem vænta mátti og tök voru á, mb. Víði. En þegar til kom. var Akranes ekki ánægt með þetta. En í staðinn fyrir að hafa samvinnu við Borgarnes og Skipaútgerðina, fékk það mb. Sigríði til að hafa í förum. En nú er þessu lokið. Nú er að renna upp nýtt tímabil í sögu þessara mála, því að nú hafa allir þessir viðkomandi aðilar gert samning sín á milli, fyrir forgöngu samvinnun. samgöngumála, um það, að h/f Skallagrímur skuldbindi sig til þess að halda uppi samgöngum milli Reykjavíkur, Akraness og Borgarness á fullnægjandi hátt, –þannig að Akranes hefur sætt sig við þetta, - með mb. Víði og fleiri farkostum. Og þegar Laxfoss er kominn í lag og á yfirborð sjávar, er samkomulag um, að hann annist þessar ferðir. Hv. 7. þm. Reykv. virtist aðallega leggja áherzlu á það, að þessu félagi væri ekki vorkunn að láta reksturinn bera sig á flutningum á þessum leiðum. Og það er einmitt það, sem til stendur, eins og áður var með Laxfoss. Og þó að þessi mikla viðgerð eigi sér stað á skipinu og kostnaður við hana, á rekstur skipsins að bera sig fjárhagslega, án þess að ríkið þurfi að leggja til neinn rekstrarkostnað. Hér er því ekki verið að ræða um að styrkja þessa útgerð né þetta félag til rekstrar á þessu skipi, heldur hitt, hvort ríkið á að hjálpa til nú, eins og það hefur áður gert á fleiri stöðum en einum, með því að koma þessum samgöngum af stað og í horf. Það er það, sem um er að ræða. Og það er ekki neitt nýtt, því að til þessara samgangna hefur ríkið veitt stuðning áður. Og hér er snúizt við á sama hátt og í sama hlutfalli með aðstoð. Og ég tel ekki, að hv. 7. þm. Reykv. hafi ætlað sér að berjast á móti því. að ábyrgð ríkissjóðs sé leyfð á þessu láni, sem þetta fyrirtæki þarf að afla sér til þess að koma þessu öllu í horf. Mér skilst, að það sé ekki það, sem hv. þm. sé að fetta fingur út í. Því að hv. 7. þm. Reykv. veit, að ríkisábyrgð þarf að fá í þessu tilfelli, eins og mörgum öðrum, í fyrsta lagi vegna þess. að þetta eru framkvæmdir, sem einstaklingum er ofvaxið að ráðast í, og í öðru lagi vegna lánakjara, þegar taka þarf stór lán. Og hann veit, að það er ekki neitt nýtt, að ríkið þurfi að styrkja á þennan hátt jafnvel efnaða menn og félög til þess að leggja í eitthvað í upphafi framkvæmdanna. Og þeim mönnum, sem vilja koma öllum þessum samgöngum á ríkið, ætti ekki að þykja undarlegt, þótt ríkið gangi í þessa ábyrgð, svo sem hv. þm. A.-Húnv., og skal ég ekki deila á hann fyrir það. Hv. 7. þm. Reykv. hneykslaðist á því, að ríkið aðstoðaði við þessar framkvæmdir, sem eru nauðsyn, og nauðsyn ekki sízt þeim hv. þm., sem talað hafa á móti þessu máli, ef miðað er við þeirra umbjóðendur. Það er Reykvíkingum nauðsyn og líka norðanmönnum nauðsyn. að þessar samgöngur séu í góðu lagi. Af því leiðir það, að menn þurfa ekki að kippa sér neitt upp við það, þó að slíkt komi fram sem þetta. - En um hitt má deila, sem hv. 7. þm. Reykv. virðist ætla að gera að einhverju meginefni og jafnvel ástæðu til þess að reyna að hindra það, að hlaupið verði hér undir bagga, að þetta allt verður nokkuð dýrt. En í samvinnun. samgöngumála eru ýmsir menn, sem þessum hlutum eru kunnugir og því sérstaklega, hvaða kostnaður fylgir því að koma af stað svona ferðum og hvað sé heilbrigt í því og verjanlegt. Meðal þessara manna vil ég fyrst og fremst nefna hv. þm. Barð., sem ég veit, að hv. 7. þm. Reykv. muni viðurkenna sem nokkurt autoritet í þessum efnum. Og hann hefur allra manna mest talið sjálfsagt, að þessi stuðningur verði veittur þessu fyrirtæki, enda var hann líka spurður um það í n. á sínum tíma. Og hann telur þetta ekki aðeins sjálfsagt, heldur líka mjög verjanlegt og ekki sé hægt, eins og sakir standa, að komast að betri kjörum, með því líka, að þetta skip verði þeim mun betra en það áður var, - þó að hann ekki synji fyrir, að það hafi verið gott, áður en það strandaði. En samgmn., sem hafa verið þessu hlynntar, hafa byggt á traustum grundvelli, bæði í þessu tilliti og öðrum. þannig að ekki væri rasað fyrir ráð fram. Hins vegar er það ekki mitt að dæma um það eða út frá því, þótt hv. 7. þm. Reykv. eða aðrir hafi verið sjóveikir á þessu skipi. Ég hef farið nokkrum sinnum á milli Reykjavíkur og Akraness og Borgarness. Og það er allra manna mál, - og þess vegna þarf hv. 7. þm. Reykv. ekkert að fyrirverða sig fyrir það -, að það sé versta svæði hér við land í þessu efni. þannig að menn haldist ekki heilir, á hversu góðum farkostum sem er. Og það eru ekki rök í þessu máli, þótt einhver reki upp fölt andlit á þessum leiðum. Og menn eiga að vera sem mest uppi, ef þeir eru sjóveikir, nema óveður sé. Ég vænti, að ekki þurfi að vera miklar umr. um þetta mál frekar. Ég held, að rökin séu komin skýrt fram fyrir því, að rétt sé, að það nái fram að ganga í þeim búningi, sem n. leggur til. Og ég veit fyrir fullt og fast, að þessir tveir hv. þm., hv. 7. þm. Reykv. og hv. þm. A.-Húnv., hafa oft verið með því - og ég held á hverju þingi og jafnvel róið að því öllum árum - að veita ábyrgðir fyrirtækjum, sem hafa verið miklu varhugaverðari en hér er um að ræða.



Það er nú ekki ástæða fyrir mig til þess að deila mjög mikið um þetta mál. Því að það, sem ég tók fram í upphafi, var aðeins eitt atriði, sem er, að ég álít ekki skynsamlegt, fjárhagslega séð, að stofna til þess að byrja ferðir um Akranes og Borgarnes frá Reykjavík með skipi, sem mér sýnist vera allt of dýrt, þó að ég þykist þess viss, að þessar ferðir geti borið sig fjárhagslega, ef þær eru reknar hyggilega, og þá fyrst og fremst með hentugu og ekki allt of dýru skipi. Nú hefur stór maður í þessu máli, hv. 10. landsk. þm., form. samvinnun. samgöngumála„ allrahæstv. forseti þessarar samkomu, sem við sitjum nú á, Alþ., gert mína afstöðu til þessa máls nokkuð að umtalsefni og minnir mig á það, að algengt sé nú orðið, að menn fái ríkisábyrgð til ýmissa fyrirtækja. Og þetta er náttúrlega alveg rétt. Nú vil ég taka undir hans mál í því efni, að ég tel alveg sjálfsagt, ef félag þetta vildi stofna til skipabyggingar á skynsamlegum grundvelli, líkt, eins og oftast er krafizt um þau fyrirtæki, sem ríkið veitir ábyrgð fyrir, þá mundi ég telja alveg sjálfsagt að styðja félagið í því með ríkisábyrgð, einkanlega af því að ríkisábyrgðir eru ekki ætlaðar fjárhagsleg áhættuspil fyrir ríkið. Og ég hef alltaf greitt atkv. með ríkisábyrgð með það eitt fyrir augum, að þær gerðu lántakendum hægara fyrir um lántökur og yrðu til þess að gera lánin ódýrari fyrir þá, til þess að fyrirtækin gætu þá byggt á fjárhagslega betri grundvelli. Og ég tel alveg sjálfsagt, að ríkið eigi að fara eins að um þetta fyrirtæki. En skilyrðið ætti að vera það, að til lántökunnar væri stofnað með skynsemd, sem ég tel ekki gert, ef á að byggja upp eða gera Við Laxfoss fyrir 11/2 millj. kr., eins og mér skilst, að eigi að gera, og skipið verði tveggja millj. kr. skip og þó ekki alls kostar hentugt til ferðanna að minni hyggju. Þetta er mitt sjónarmið. Ég er ekki í neinum vafa um, að félagið Skallagrímur getur aflað sér fjár til þess að byggja skip, ef það hefur ríkisábyrgð, og þyrfti ekkert hlutafé að koma fram frá ríkisins hendi, enda held ég, ef ríkið ætlaði sér að samþykkja þessar ferðir að einhverju leyti með því að leggja fram fé, þá gæti það alveg tekið þá stefnu, sem hv. þm. A.-Húnv. benti á, að taka ferðirnar sem sé alveg að sér. Ég ætla ekkert að fara að ræða um þá hlið málsins, en ég vildi aðeins benda á þetta og leggja áherzlu á, að ég tel ekkert vit í því að fara að gera við Laxfoss fyrir þetta geysifé. Nær væri þó, ef menn endilega vilja halda í þennan kopp, að leita fyrir sér um það, hvað kosta mundi að gera við hann utanlands og flana ekki að því að láta viðgerðina verða mörg hundruð þúsund krónum dýrari með því að láta gera við skipið innanlands. Þrátt fyrir það að við viljum allir hlynna að innlendri iðju, þá má það engan veginn verða til þess, að innlend fyrirtæki séu byggð á fjárhagsfeni.



Ég skal nú ekki vera langorður, en ætla aðeins að segja nokkur orð út af því, sem fram kom í ræðu hv. 7. þm. Reykv. Ég er honum algerlega sammála um, að mjög ákjósanlegt hefði verið, ef hægt hefði verið að bæta úr þessum samgöngum, sem hér um ræðir, með því að byggja nýtt, fullkomið og vandað skip. Og drátturinn á því, að flakið af Laxfossi væri tekið til endursmíðunar, var einmitt af þeirri ástæðu, að félagið eða þeir, sem veittu því forstöðu, gerðu ítrekaðar tilraunir til að fá nýtt skip, sem annaðhvort væri smíðað fljótlega eða keypt tilbúið. Eftir þær eftirgrennslanir komust þeir að raun um, að það var ekki fyrir hendi og hér var því aðeins um tvennt að ræða: að smiða nýtt skip eftir stríðið eða ráðast í endurbyggingu Laxfoss. Að því máli athuguðu var gerður samningur um endurbyggingu skipsins, sem hér hefur verið lýst í skjölum málsins. Það má vera, að skipið verði að þessu loknu nokkuð dýrt, en það eru þó ekki fullar 2 millj. kr., sem kostnaðurinn er áætlaður, heldur 1800 þús. kr. Það er að vísu satt, að það er nokkuð mikil fjárhæð, en vonandi er, að skipið beri sig, því að Laxfoss bar sig ágætlega, og sést það bezt á því, að fargjöldin höfðu ekkert hækkað eftir stríð og þangað til skipið strandaði. Síðan hafa fargjöld hækkað mjög mikið, og mundi það muna mjög miklu í rekstri skipsins, ef fargjöldin hækkuðu í samræmi við það, sem eðlilegt væri milli þessara staða á þessum tímum. Auk þess skýrði hv. 10. landsk. frá því, að samningar hefðu tekizt milli Akraness og fyrirtækisins um, að þetta skip annaðist alla flutninga bæði um Akranes og Borgarnes, sem það hafði ekki nema lítinn hluta af áður, a.m.k. síðustu árin, því að þá var annað skip, sem annaðist flutningana á Akranes. og gerir þetta náttúrlega aðstöðu skipsins til að bera sig miklu betri. Hitt er náttúrlega gefið mál, að ef hægt hefði verið að fá enn þá ódýrara skip, þá hefði sú aðstaða verið betri. En ég er hræddur um, að ef beðið væri með að koma þessari skipan á þessi mál, þá mundi kostnaður ríkissjóðs af að annast samgöngurnar þangað til nýtt og betra skip kæmi, vera miklu meiri en þau útgjöld, sem hér er ætlazt til, að ríkið leggi á sig, og þar af leiðandi hagur fyrir ríkissjóð að leggja í þetta. Um skipið Laxfoss sjálft vil ég endurtaka það, sem ég sagði áðan, að það er dómur þeirra vélsmiða, sem tekið hafa að sér endurbyggingu skipsins, að það sé svo sterkt og vel byggt, að aldrei hafi komið til viðgerðar hjá þeim sterkbyggðara skip. Það var almannamál sömuleiðis áður, að skipið væri það sterkt, að óvenjulegt þótti. Þótti það tíðindum sæta, meðan það annaðist samgöngur milli Reykjavíkur og Vestmannaeyja um skeið, að um vetrartíma fór Laxfoss einu sinni ferð sína óhikað milli Vestmannaeyja og Reykjavíkur í veðri, sem Esjan lagðist í var og áleit ekki siglingaleiðina færari en svo, en Laxfoss fór sína ferð þrátt fyrir það. Nú verður skipið að ýmsu leyti betra en áður, því að það verður lengt, og talið er af málsmetandi mönnum, að það verði betra sjóskip, því að það fær miklu sterkari vél og mun þess vegna einnig geta farið á miklu skemmri tíma á milli, svo að a.m.k. sá kvalatími, sem sjóveikir menn hafa á þessari leið, styttist að mun. Ég held, að hv. þm. hafi verið eitthvað illa fyrirkallaður, þegar hann fór með skipinu og vissi ekki, hvað var upp eða niður á því. Ég vildi aðeins bera saman Fagranesið og Laxfoss, því að ég hef farið með báðum skipunum. Það er enginn samanburður, hve Laxfoss fór betur í sjó, því að hann var bæði stærri og betur byggður. Ég held, þegar hv. þm. stuðlaði að því, að vinir hans vestur á fjörðum fengu Fagranesið til að ferðast með, þá ætti hann að þola, að Borgfirðingar ferðuðust með Laxfossi, sem þeir kjósa heldur en fara landleiðina. Þótt ég viðurkenni rök hv. þm. um, að bezt væri að fá nýtt skip í þessar ferðir, þá eru allar aðstæður svo, að ég álít, að þetta sé bezta leiðin.