Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. er stjfrv. og fjallar um það, að í laga- og hagfræðideild háskólans skuli vera fjórir prófessorar í lögfræði í stað þriggja áður. Frá því er háskólinn var stofnaður 1911, hefur tala fastra kennara í lögfræði verið óbreytt. Á sama tíma hafa aðrar deildir fengið verulega fjölgun kennara. Námsgreinunm hefur fjölgað verulega og tala nemenda margfaldazt. Það er því af hálfu lagadeildarinnar og háskólans talin mjög brýn þörf á því, að bætt verði við einum föstum kennara. Ég vísa um rök fyrir þessu máli til þeirrar grg., sem fylgír frv. Eins og ég tók fram áðan, þá er hér um stjfrv. að ræða, en í menntmn. Nd. hefur ekki orðið samkomulag um málið. Hv. þm. Ísaf. og ég höfum mælt með samþykkt þess, en tveir nm., hv. 2. þm. N-M. og hv. þm. A-Sk., létu bóka það í gerðabók, að þeir mundu ekki gefa út nál., en gera grein fyrir afstöðu sinni við umr. um málið, en fimmti nm. var fjarstaddur, er málið var rætt og afgr. Víð tveir, sem ég greindi, leggjum til, að þetta stjfrv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Á undanförnum árum hefur orðið allmikil aukning á kennaraliði háskólans. Á síðustu þingum hafa samt legið fyrir frv. um stofnun nýrra embætta við háskólann. 1951 lá fyrir þinginu frv. um stofnun tveggja nýrra prófessorsembætta í læknadeild, og á þingi 1952 voru flutt í þessari hv. d. frv. um stofnun prófessorsembættís í lögfræði og annað frv. um stofnun nýs prófessorsembættis í læknadeild. Þessi frv. hafa ekki náð samþykki hér á hv. Alþingi. Frv. þetta, sem hér liggur fyrir, fjallar um það að stofna eitt nýtt prófessorsembætti í lagadeild háskólans, en forráðamenn háskólans munu hafa hug á því að leita til Alþ. á næstunni um stofnun fleiri nýrra embætta. Frv. þetta er flutt af hæstv. ríkisstj. og mun ríkisstj. öll vilja styðja að framgangi málsins. Við hv. 2. þm. N-M., sem sæti eigum í menntmn., höfum samt ekki staðið að nál., þar sem mælt er með þessu frv., og munum við ekki greiða atkv. með málinu.



Herra forseti. Það gildir sama um þetta eins og 8. málið, vörumagns- og verðtollinn, að það eru framlengingar á gjöldum, sem ríkisstj. að vísu hvað eftir annað hefur lofað, að hún mundi reyna að létta að einhverju leyti af almenningi. Það er hins vegar svo nú, að þó að loforðin um skattaléttun hafi verið ítrekuð meira en nokkru sinni áður, þá virðist það eiga að ganga þannig á þessu þingi, að fyrst verði allir skattarnir afgreiddir og allar álögur framlengdar, og svo koma menn til með að sjá eftir bæjarstjórnarkosningar, hvernig muni verða með skattana. Ég býst hins vegar ekki við, að það sé neitt við þessu að gera. Þessi mál ganga áfram með þeim meiri hl., sem ríkisstj. hér hefur. Sumt af þessum gjöldum er ekki nema eðlileg hækkun, en með sumum þeirra er líka farið alveg óþarflega langt. - Ég vildi aðeins láta þessi orð fylgja, um leið og þetta frv. nú færi til nefndar.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er flutt sökum þess, að landbn. gerir sér ekki miklar vonir um, að þau frv., sem flutt hafa verið um stóraukin verkefni og fjárframlög til veðdeildar Búnaðarbankans, nái fram að ganga á þessu þingi. N. tók því þann kost að taka út úr og reyna að leysa þann þáttinn, sem allir voru sammála um að væri mest aðkallandi að leysa eins og sakir standa, en það er að greiða fyrir þeim mönnum, sem þurfa að kaupa sér jarðnæði til eigin afnota. Eins og segir í greinargerðinni, þá var það algengt hér áður fyrr, að frumbýlingar tóku jörð á leigu með nokkrum kúgildum og hófu búskap og stundum því nær með tvær hendur tómar að öðru leyti. Þrátt fyrir það farnaðist þessum mönnum alloft vel. Nú eru þessar aðstæður ekki lengur fyrir hendi. Flestir, sem nú byrja búskap og ekki hafa fengið jörð eða jarðarpart að erfðum, verða að byrja á því að kaupa sér jarðnæði til ábúðar. Og aðrir, sem hafa stundað búskap og þurfa af einhverjum ástæðum að flytja af ábýlisjörð sinni, verða annaðhvort að kaupa sér jarðnæði eða þá að bregða búi. Jafnframt þessu hefur jarðarverð stórhækkað í verði, fyrst og fremst fyrir aukna ræktun og svo fyrir bætt húsakynni og enn fremur sökum þeirrar lækkunar á verðgildi peninga, sem við þekkjum allir. Það er þess vegna svo komið, að nú þarf miklu hærri fjárhirðir til jarðarkaupanna en áður þekktist. Það eru fæstir svo efnum búnir, að þeir geti greitt jarðarverð af eigin fé, og þeir verða þess vegna að fá lán til jarðarkaupanna eða þá leggja árar í bát að öðrum kosti og flytja á mölina, en því hefur verið þannig háttað nú um langt skeið og fer heldur versnandi, að lánsfé til jarðarkaupa hefur ekki legið á lausu. Það má heita, að þess hafi verið enginn kostur, nema að því leyti sem veðdeild Búnaðarbankans hefur reynt að hlaupa undir bagga og þó af lítilli getu. En nú er svo komið, að þessi brunnur er svo að segja þurrausinn, því að veðdeildin er komin í miklar skuldir við sparisjóðsdeild bankans, svo að þetta er að lokast. Það er ekki neinum efa undirorpið, að margt fólk hefur yfirgefið sveitirnar á undanförnum árum gegn vilja sínum, sökum þess að það fékk hvorki leigujarðnæði né átti kost á nauðsynlegu fé til jarðarkaupa, og það er þess vegna áríðandi, að þetta mál fái mjög skjóta úrlausn. Og margir bíða aðeins eftir því, hvort nokkuð rætist úr í þessu efni. áður - en þeir leita burt til annarra starfa, sem mundi að sjálfsögðu verða sveitunum til óbætanlegs tjóns. Sú leið, sem n. hefur valið til þess að leysa þetta, er í raun og veru ekkert nýmæli, því eið t.d. í ræktunarsjóðslögunum frá 1935 segir, að ríkisstj. skuli semja sérstaklega við Landsbanka Íslands um það, að hann kaupi verðbréf sjóðsins, jarðræktarsjóðsins eða ræktunarsjóðsins, er nemi allt að 1 millj. og 400 þús. kr. Og enn fremur er þar mælt svo fyrir, að fé brunabótasjóðs og fleiri stofnana skuli nota að nokkru til þess að kaupa slík bréf. Með lögum um Búnaðarbanka Íslands frá 1941 voru þessi ákvæði um verðbréfakaup Landsbankans numin úr gildi, enda mun Landsbankinn þá hafa verið búinn að inna það af hendi, sem á hann var lagt með fyrrgreindum lögum. En hins vegar hygg ég, að ákvæðin um, að opinberir sjóðir keyptu verðbréfin, hafi ekki komið til framkvæmda, enda muni ekki hafa verið eftir því gengið. Eftir því sem n. hefur verið tjáð, þá keypti Landsbankinn árlega, meðan samningurinn gilti, jarðræktarbréf fyrir um 300 þús. kr., sem mætti nú áætla að jafngiltu allt að 3 millj. kr. á ári. Þetta er ekki nein smáræðis upphæð, og þegar litið er á ástæður Landsbankans nú, þá finnst nefndinni ekki vera til mikils mælzt, þó að bankinn keypti árlega á næstu árum veðdeildarbréf fyrir meginhluta þeirrar upphæðar, sem hér er lagt til að verði keypt, því að hér er áreiðanlega um að ræða ástand, sem allir hljóta að vera sammála um að sé óheillavænlegt fyrir landbúnaðinn og verði undir öllum kringumstæðum að ráða fram úr hið allra fyrsta. Nefndin hefur ástæðu til þess að ætla, að ríkisstj. sé velviljuð þessu máli, og væntir þess vegna, að það geti gengið greiðlega fram í gegnum þingið og verði afgr. á þessu þingi sem lög frá Alþingi.



Herra forseti. Ég held, að þeir menn, sem vilja berjast fyrir því að fá lán til landbúnaðarins, eins bráðnauðsynlegt og það er, verði af fullri alvöru að horfast í augu við, hvaða vald það er, sem verður að berjast við í þessu sambandi. Það er alveg rétt, eins og frsm. gat um, hv. 2. þm. Skagf., að það hafa komið fram margar till., bæði á síðasta þingi og þessu þingi, um lán til landbúnaðarins, og hafa yfirleitt allar haft við rök að styðjast. Og ég heyri það alveg á honum; að hann er farinn að örvænta um, að það verði mögulegt að fá í gegn við ríkisstj. nokkuð meira en það, sem felst í þessu frv. Ég verð að segja, að mér finnst það ákaflega lítið og það vera ákaflega hart, ekki sízt með tilliti til þess, að ég býst við, að þeir flokkar, sem eiga hvað mest fylgi á meðal bænda, telji sig standa að þessari ríkisstj., - mér finnst þa$ ákaflega hart, ef hv. landbn. treystir sér ekki til þess að knýja ríkisstj. til meiri fjárframlaga í þessu sambandi heldur en hérna er farið fram á. Það var ekkert smáræði, sem var látið og knúið í gegn við síðustu kosningar, og við munum allir saman, hvernig það gerðist. Það gerðist með því móti, að eftir að einn þm. Sósfl., Ásmundur Sigurðsson, var búinn að flytja frv. um allmikil framlög til Búnaðarbankans, og við sósíalistar síðan fluttum við meðferð fjárlaganna aftur slíkar till. og Framsfl. felldi þær þá, en hins vegar fluttu þingmenn Framsfl. í Ed. tillögur um allmikil fjárframlög til Búnaðarbankans, auðsjáanlega í því skyni, að þær færu ekki í gegn, - þá þorði Framsfl. ekki annað, af því að kosningar voru í nánd, en að setja þær till. í gegn í þinginu að lokum, eins og hæstv. núverandi forsrh. upplýsti í útvarpsumræðunum fyrir kosningarnar. En nú mun nokkuð langt að biða kosninga, og nú heldur auðsjáanlega hæstv. fjmrh. fastar í peningana, og þeir, sem með bankana hafa að gera, eru tregari til þess að láta nokkuð undan. En ég vil minna hv. þd. á, að það er Alþingis að ákveða, hvaða lán eru veitt. Þessi stofnun, Alþingi, hefur enga afsökun í þessum efnum. Það er hún, sem hefur valdið til þess að segja bankastofnunum landsins fyrir um, hvað á að lána, og það er þeirra að hlýða. Allar þær bankastofnanir, sem hér eru, eru búnar til með lögum frá þessari stofnun. Þær starfa samkv. lögum frá þessari stofnun, og þegar Alþ. setur þeim lög, þá geta þær ekkert annað en hlýtt þeim, því að þær eru til í krafti Alþingis og einskis annars. Við erum ekki að eiga hér við neinar stofnanir, sem eru einhverjar voldugar fjármálastofnanir einstakra ríkra manna. Við erum bara að tala við stofnanir, sem eru okkar eign, sem eru eign ríkisins, eign Alþingis, eign þjóðarinnar, búnar til af Alþ. og þjóðinni og undir þeirra yfirráðum. Og það er okkar að segja þeim fyrir um, hvernig þetta eigi að vera. - Þetta höfum við gert áður. Við höfum áður hér tekið ákvarðanir í þessu efni, þegar við vorum hér á árunum að setja í gegn bæði ræktunarsjóðinn og nýbýlasjóðinn og annað slíkt, - það var oft maldað í móinn, - svo ég tali ekki um, þegar við vorum að setja í gegn stofnlánadeild sjávarútvegsins. Það hefur Svo sem verið maldað í móinn af þessum peningastofnunum. Það hefur verið mótmælt, og það hefur verið beitt áhrifum þeirra hér inni á Alþingi. En ef Alþ. er nægilega ákveðið í þessum málum, þá er það það, sem ræður. Þess vegna er það auðséð einmitt af ræðu hv. frsm., hv. 2. þm. Skagf., að það stendur á ríkisstj. að vilja nota það vald, sem hún hefur í þessum efnum. Viðvíkjandi peningum, þá eru nógir til, og það er engin afsökun til viðvíkjandi því. Mér er ósköp vel kunnugt um það, að t.d. Landsbankinn á nú um 200 millj. kr. í skuldlausum eignum, mestmegnis í sjóðum. Það er næstum því eins mikið og hans seðlaútgáfa. Og það er enginn smáræðis auður, þannig að það er ekkert spursmál um það, að peningarnir eru til til þess að veita þessi lán. Mér er líka kunnugt um það, að t.d. gróði Landsbankans eins, svo að ég tali ekki um hina bankanat, er milli 30 og 40 millj. kr. á hverju ári. Það þarf enginn að segja manni, að það sé ekki hægt að veita meira af lánum út til atvinnuveganna heldur en gert er. Það er engin spurning um það. Það er bara spurning um, með hvað mikilli festu þeir menn, sem ráða hér á Alþ., sækja sín mál. Ég veit ósköp vel, að það þarf enga smáræðis festu til. Mér er ósköp vel kunnugt um það frá þeim tímum, sem við tókum þátt í ríkisstj., sósíalistar, hvað það kostar að fást við peningastofnanir landsins. Það tók heilt ár að knýja í gegn einar einustu 100 millj. kr. til þess að stofna stofnlánadeild sjávarútvegsins og kaupa alla þá togara, sem nú standa undir atvinnulífi landsins. Það tók heilt ár, og meira að segja hálf ríkisstj. var hrædd við þetta, meira að segja meiri hl. ríkisstjórnarinnar. Við urðum að flytja frumvarpið um það eftir beiðni eins ráðh. af hálfu fjhn. Ég veit ósköp vel, að það þarf átök til þess að koma þessum hlutum í gegn. En mér finnst hv. landbn. sætta sig við fulllítið í þessum efnum. Ég skal undirstrika það við ræðu hv. 2. þm. Skagf., frsm. þessa máls, að það er sannarlega fram á lítið farið. En mér finnst nú, að landbn. ætti að athuga það alvarlega, hvort hún ætti ekki að hækka þetta, og ég vildi hér við 1. umr. málsins láta það koma fram. Ég trúi varla öðru en að ef hv. landbn. fer fram á meira, þá verði það samþ. hér. 800 þús. kr. á ári til þessa, það eru ekki stórir peningar nú, og það er ekki mikið gagn að þeim, þegar á að fara að lána mönnum þetta til að kaupa jarðir. Það stendur í 2. gr., að það megi engum lána meira heldur en 35 þús. kr. Hvað eru. 35 þús. krónur? Ja, fá menn eitt herbergi í Reykjavík fyrir 35 þús. kr.? Það held ég ekki. Ég held menn fái ekki eitt herbergi í Reykjavík fyrir 35 þús. kr. í dag. Menn fá kannske hálft herbergi í Reykjavík, sæmilega stórt, fyrir 35 þús. kr. Mér finnst það ákaflega lítið að ætla það til þess að reyna að gera þeim, sem hafa áhuga á að byggja áfram sveitirnar, mögulegt að gera slíkt. Ég held þess vegna, um leið og ég auðvitað lýsi mig samþykkan þessu frv. út af fyrir sig, að landbn. ætti alvarlega að athuga það, hvort hún treystir sér ekki til þess að fara þarna hærra. Og ég vil minna á eitt í þessu sambandi. Ég vil minna á það, að hæstv. núverandi ríkisstj. er raunverulega með eitt einasta „prógram“ í sambandi við atvinnumál, og það er að koma raforku sérstaklega út í sveitirnar. Ég býst ekki við, að það eigi að verja minna til þess en a.m.k. 6 millj. kr. sem hreinum gjöfum árlega frá Alþingi, bara í línurnar, sem á að leggja, og verði samt ekki nema nokkur hundruð bænda, sem njóta þess eftir kjörtímabilið. Ég geng út frá, að það sé reiknað með, að það, sem ríkið aðeins leggur fram sem sitt framlag til stauranna og línanna, séu 4–5 þús. kr. á hvert býli. Og ef nú ríkisstj. álítur, að það sé eðlilegt að gefa 45 þús. kr. til hvers býlis til þess að koma rafmagni á það, þá er það nú anzi hart, ef ekki er hægt að láta þá fá að láni heldur meira fé til þess að gera þeim mögulegt að byggja býli, að starfrækja það. Ég er hræddur um, að það verði skakkt hlutfall á milli þeirra stóru fyrirætlana í raforkumálunum og þeirra lánveitinga, sem þurfi að gera nú á næstunni, ef ekki er þarna tekið heldur dýpra í árinni. Ég álít þess vegna, að það væri ákaflega heppilegt, ef hv. landbn. vildi reyna að hækka ofur lítið takmarkið 800 þús. kr. og hækka ofur lítið í 2. gr. 35 þús. krónurnar. Hins vegar var það ekki mín ætlun að neinu leyti að tefja fyrir þessu máll, en þessu vildi ég aðeins skjóta fram við þessa umr.