Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Haraldur Guðmundsson) : Herra forseti. Með þessu frv. er lagt til, að bráðabirgðaákvæði aftan við l. um ríkisframfærslu sjúkra manna og örkumla frá 1936 verði fellt úr gildi. Samkv. 1. gr. þeirra l. eiga rétt til að koma til greina til styrkveitinga í fyrsta lagi sjúklingar, sem haldnir eru berklaveiki, holdsveiki, kynsjúkdómi, geðveiki (þar með taldir fávitar) eða öðrum alvarlegum, langvinnum sjúkdómi (þar með taldir ofdrykkjumenn og aðrir eiturlyfjaneytendur), í öðru lagi daufdumb og alvarlega málhölt, svo og blind og mjög sjóndöpur eða á annan hátt örkumla börn og unglingar, og í þriðja lagi örkumla menn, er þarfnast gervilima, umbúða eða annarra þess háttar tækja. Meginregla l. er sú, að sjúklingar þessir hafi rétt til styrks úr ríkissjóði til greiðslu 4/5 kostnaðar við nauðsynlega langa dvöl í sjúkrahúsi eða hæli við þeirra hæfi, þar með talin læknishjálp og lyf. Aftan við l. var svo sett bráðabirgðaákvæði, þess efnis, að þangað til það yrði numið úr gildi, mætti sú upphæð, sem varið yrði til styrkveitinga samkvæmt l. þessum til annarra en þeirra, sem haldnir væru berklaveiki, holdsveiki eða kynsjúkdómum, ekki nema meira en því, sem í hvert sinn væri veitt til þess í fjárl. L. koma sem sé ekki til fullra framkvæmda gagnvart öðrum sjúklingum en holdsveikum, berklaveikum eða kynsjúkdómaveikum. Þeir njóta alltaf styrks að 4/5 hlutum, en aðrir sjúklingar fá aðeins hlutfallslega eftir því, sem fjárveiting í fjárl. hrekkur til. Þetta hefur verið framkvæmt þannig, að geðveikissjúklingar hafa fengið 75% af hælisvistarkostnaði, og hefur því mestur hluti fjárl. upphæðarinnar farið til þeirra, eri tiltölulega minni upphæð til annarra sjúklinga. Styrkur þeirra hefur verið allt niður í 20–25 % af kostnaði. Þetta ákvæði var hugsað sem bráðabirgðaákvæði, meðan fjárhagur ríkisins leyfði ekki meira. Nú eru liðin 7 ár, síðan þessi l. voru sett, og er nú miklu rýmra um hjá ríkissjóði en fyrr. Þegar l. voru sett, var ætlazt til, að fyrirkomulagið yrði svo, að sjúklingarnir nytu fyrst hjálpar sjúkrasamlags, en síðan tæki yfirleitt ríkisframfærslan við. Ef l. hefðu þá komið til fullra framkvæmda, hefðu þau getað verkað eins og til var ætlazt, en vegna takmörkunar bráðabirgðaákvæðisins hefur þetta orðið öðruvísi. Að loknum sjúkrasamlagsstyrk hafa sjúklingar lítið notið ríkisframfærslunnar nema holdsveikir, berklaveikir, kynsjúkdómaveikir og geðveikir. Það þarf ekki mörg orð til að sýna fram á, hvað þetta er óviðunandi. Ég vil minna á um þessa sjúkdóma, að það er réttilega litið svo á, að reglur um þá séu varnarráðstafanir þjóðfélagsins til að verja þá heilbrigðu, en það á að nokkru leyti við um fleiri sjúkdóma. Sjúkrasamlögin hafa orðið að takmarka þann tíma, sem þau greiða sjúkrahúsvist fyrir, fyrst og fremst vegna þess, að þeim er um megn að taka á sig framfærslu sjúklinga, sem þjást af langvinnum sjúkdómum, og þetta hefur leitt til þess, að aðrir sjúkdómar hafa verið háðir sömu takmörkunum. En ef ríkisframfærslan kæmi til fullra framkvæmda, væri ekki of áhættusamt fyrir sjúkrasamlögin að skera niður tímann. Um fjárhagshlið málsins er ég ekki viðbúinn að gefa nógu glöggar upplýsingar. Ég hef rætt bæði við landlækni og berklayfirlækni, og þeir eru mér báðir sammála um, að tími sé til kominn að fella bráðabirgðaákvæðið niður. Ég tel víst, að n. muni eiga tal við þessa menn og fá glöggar áætlanir hjá þeim. Að öðru leyti læt ég nægja að vísa til grg. frv. og vænti þess, að hv. d. fallist á sjónarmið flm. Ég skal geta þess, að nú er n. að starfa að endurskoðun alþýðutryggingal., og er mikilsvert að vita vilja Alþ., áður en hún lýkur störfum. Legg ég svo til, að frv. verði vísað til 2. umr.



Herra forseti. Í sambandi við þetta frv. og ræðu hv. 3. landsk. þm. vil ég spyrja, hvort það hafi verið athugað af n., hvort síðasta málsgr. í bráðabirgðaákvæðinu á líka að falla niður. Þar stendur, að meðan holdsveikisspítalinn í Lauganesi verði starfræktur af ríkinu, skuli holdsveikisjúklingar, sem þar séu vistaðir fyrir ráðstafanir hins opinbera, hafa þar að öllu leyti ókeypis víst á kostnað ríkissjóðs. Það er vitanlegt, að þessi spítali er ekki lengur starfræktur á sama stað, en er það tryggt í l., að þetta ákvæði haldist, ef bráðabirgðaákvæðið fellur burt?

Frsm. (Haraldur Guðmundsson) : Ég er þakklátur hv. þm. Barð. fyrir ábendingu hans. Ég mun athuga þetta atriði, því að vitanlega á það að vera tryggt, að sú regla haldist, að kostnaður holdsveikissjúklinga sé greiddur að fullu. Ég vil bæta því við, ef hv. þm. er kannske ekki að öllu leyti ljóst, hvað alvarlegur langvinnur sjúkdómur er, að í reglugerð frá 20. jan. 1938 stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Alvarlegir, langvinnir (krónískir) sjúkdómar eru fyrst og fremst þeir sjúkdómar, sem sérstaklega eru nefndir í l. nr. 78 23. júní 1936, um ríkisframfærslu sjúkra manna og örkumla (berklaveiki, holdsveiki, kynsjúkdómar, fávitaháttur, geðveiki og eiturlyfjanautn), svo og aðrir sjúkdómar, sem að jafnaði haga sér þannig, að sjúklingarnir þarfnast sífelldrar eða margendurtekinnar sjúkrahúss- eða hælisvistar eða stöðugrar meiri háttar læknisþjónustu.“ Aftan við þessa reglugerð er að finna leiðbeiningar til lækna, og ég hugsa, að sett verði reglugerð af heilbrigðisstj. til skilgreiningar með hliðsjón af upptalningunni í þessari reglugerð.

Flm. (Þorsteinn Þorsteinsson) : Herra forseti. Ég þarf ekki að halda langa ræðu, því að þetta frv. er ekki margbrotið. Eins og hv. dm. er kunnugt, var ákveðið í tryggingal. 1937, að persónugjald manna til lífeyrissjóð skyldi vera 1% af skattskyldum tekjum. Nú fór fram breyt. á þeim l. 1941, þannig að í stað þess, að gjaldið átti að miðast við skattskyldar tekjur einstaklingsins, átti ekki lengur að miða við þær, heldur hreinar tekjur að frádregnum persónufrádrætti. En þegar þessi breyt. var gerð, var ekki farið að praktisera umreiknun tekjuskattsins, og því hefur ekki verið athugað, að þetta gjald hlíti að því leyti sama lögmáli og tekjuskatturinn, að gjaldstofn hvors tveggja sé hinn sami, hreinar tekjur umreiknaðar og að frádregnum persónufrádrætti. Þetta munar ekki svo litlu. Ýmsir hafa óskað þess við mig, að þessu væri kippt í lag, og mér finnst sanngirnismál, að sami stofninn sé undir báðum, tekjuskatti og lífeyrissjóðsgjaldi. Ég geri ráð fyrir, að málinu verði vísað til heilbrigðis- og félagsmálan.



Herra forseti. Ég er ekki á móti því, að frv. fari til n., þó að ég sé mótfallinn efni þess. Skoðun hv. flm. er á misskilningi byggð. Ef lífeyrir á að vera nokkuð í samræmi við verðlagið á hverjum tíma, verða tekjur sjóðsins að vera í samræmi við það. 1936 voru hugmyndir manna um lífeyri 750 kr. í Rvík, sem væri lítilsvirði nú. Ef lífeyrissjóður á að geta annað hlutverki sínu, verða tekjustofnar hans að vaxa í samræmi við dýrtíðina í landinu. Hins vegar mundi þetta frv. skerða tekjur sjóðsins, ef það næði fram að ganga. Hv. þm. Dal. sagði, að sveitarfélög þættust fá lítið úr honum. Það er rétt. Þau hafa enn ekkert fengið, svo að þeim þykir það að vonum lítið. Að þessu leyti eru l. enn þá ekki komin til framkvæmda.

Flm. (Þorsteinn Þorsteinsson) : Ég stend ekki upp til að svara hv. 3. landsk. að svo komnu máli. Ég vildi aðeins upplýsa eitt. Hv. þm. sagði, að með vaxandi dýrtíð yrðu sjóðnum að aukast tekjur. Það er rétt. Hins vegar er það staðreynd, að tekjur sjóðsins hafa aukizt meira en í hlutfalli við aukningu dýrtíðarinnar undanfarið. Ég vil t. d. upplýsa, að í Dalasýslu munu tekjur sjóðsins hafa sexfaldazt síðan 1940, og ætla ég, að það vegi meira en á móti aukningu dýrtíðarinnar. Ég vildi aðeins taka fram, að þannig er þessu varið. Tekjur manna hafa aukizt mjög almennt og sjóðurinn í hlutfalli við það, svo að hann mun aukast meira en dýrtíðinni nemur, þótt þetta frv. verði samþ.



Það er að vísu rétt, að tekjur sjóðsins hafa aukizt meira undanfarið en dýrtíðin segir til um, en það stafar af því, að vinna hefur aukizt í landinu og menn borið hærri tekjur úr býtum en áður. En það raskar því ekki, að grundvöllur lífeyrissjóðs eða tekjustofnar eiga að haldast óbreyttir.



Ég álít, að mþn. sú, er starfar að rannsókn á alþýðutryggingunum, þurfi að taka þetta mál til yfirvegunar. Að vísu er ekki vel hægt að bera það gjald, sem hér um ræðir, saman við tekjuskattinn, af því að hann er stighækkandi. En hins vegar hef ég alltaf verið þeirrar skoðunar, að þessi skattur væri ekki rétt á lagður og hann ætti líka að vera stighækkandi. Þetta fé er nú orðið svo mikið, að meira er farið að bera á þessu ranglæti, því að það er ósköp eðlilegt, að lágtekjumönnum þyki hart að þurfa e. t. v. að borga hærri upphæð í lífeyrissjóðsgjald en nemur tekju- og eignarskatti þeirra. Þetta atriði þarf því að taka til endurskoðunar, og að því leyti álít ég, að þetta frv. stefni í rétta átt. Hins vegar væri ófært, ef frv. þetta leiddi til þess að minnka tekjur sjóðsins. Nú þarf þvert á móti að auka tekjustofna hans. Annað atriði er það, sem mþn. þyrfti að taka til athugunar, að gamalmenni komin yfir 65 ára aldur þurfi ekki að greiða lífeyrissjóðsgjald. Það er nokkuð hart aðgöngu, að þeir skuli nú þurfa að greiða þetta gjald, sem voru ellistyrkþegar eftir eldri l. um þessi efni.



Út af orðum hv síðasta ræðumanns vil ég segja það, að það er til athugunar, hvort hafa skuli lífeyrissjóðsgjald stighækkandi eða ekki. Að minni hyggju stendur það nokkuð í sambandi við stighækkun á öðrum sköttum, hvað mikið þarf að leggja á af þeim samanlögðum, hve hundraðstala þeirra kemst hátt.