Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. var flutt hér á síðasta þingi og þá mælt fyrir því, og fylgdi því þá eins og nú ýtarleg grg. Eins og frv. ber með sér, er gert ráð fyrir að stofna sjóð, sem nefnist framleiðslu- og atvinnuaukningarsjóður, og hlutverk sjóðsins á að vera að stuðla að framleiðslu- og atvinnuaukningu og jafnvægi í byggð landsins. Er gert ráð fyrir, að stofnfé sjóðsins sé 20 millj. kr. framlag úr ríkissjóði 1961, en var gert ráð fyrir því, þegar frv. var seinast flutt, að það yrðu 15 millj. Þessi hækkun stafar af breyttu gengi peninganna. Það er enn fremur gert ráð fyrir því, að stofnfé sjóðsins sé fé, sem ríkissjóður hefur lánað til þess að bæta úr atvinnumöguleikum í landinu. Og í þriðja lagi er inneign ríkissjóðs hjá lántakendum ríkisábyrgðarlána vegna afborgana og vaxta, sem ríkissjóður hefur greitt af þessum lánum fyrir gildistöku þessara laga. Enn fremur er gert ráð fyrir því, að tekjur framleiðslu- og atvinnuaukningarsjóðs verði vaxtatekjur, árlegt framlag ríkissjóðs á árunum 1962–71, 20 millj. kr. á ári, og skuldir, sem ríkissjóður eignast samkv. 2. gr. eftir gildistöku laga þessara. Síðan er gerð grein fyrir því í 4. gr., hverjum megi veita lán úr sjóðnum, og er gert ráð fyrir því að veita lán til að koma upp atvinnutækjum eða aðstöðu til hvers konar framleiðslu- og atvinnuaukningar. Stjórn sjóðsins á að vera þannig skipuð, að 4 af 5 stjórnendum eru kosnir af Alþ., en fimmti maðurinn á að vera frá Framkvæmdabankanum, og síðan er gert ráð fyrir því í 6. gr., að ríkisstj, sé heimilt að fela framleiðslu- og atvinnuaukningarsjóði að gera árlega skýrslu um atvinnuástand og aðstöðu í atvinnurekstri í einstökum byggðarlögum, eftir því sem ástæða þykir til. Þetta er í stytztu máli efni þessa lagafrv. Það hefur verið mikið rætt um það á undanförnum árum að stuðla að jafnvægi í byggð landsins. Til þess að vinna að því hefur verið varið svonefndu atvinnuaukningarfé, misjafnlega miklu hvert ár, en ég held, að flestir ættu að geta verið sammála um, að þessu fé hafi yfirleitt verið vel varið. Það var flutt hér á Alþ. frv. 1956 af hálfu ríkisstj., og var það samið af alþm. Gísla Guðmundssyni og Gísla Jónssyni. Þetta frv. sem hér liggur fyrir, er að mörgu leyti svipað, án þess að ég sjái ástæðu til að gera grein fyrir því, hver er efnismunurinn á þessum tveimur frumvörpum. En jafnhliða var skipuð nefnd manna, svokölluð atvinnutækjanefnd, til þess að rannsaka atvinnuástandið víðs vegar um landið og þarfirnar fyrir nýjar framkvæmdir. Niðurstöðurnar, sem þessi n. komst að, birtust í skýrsluformi, sem þm. fengu í hendur, ef ég man rétt, 1958 og 1959. Og ég held, sannast að segja, að þessi skýrslugerð sé ein fullkomlegasta sönnun fyrir því, að það er nauðsynlegt að vinna skipulega að því að halda áfram þessari uppbyggingu. Skýrslan sannar, að þörfin fyrir uppbyggingu víðs vegar úti um landið og aðstoð til hennar hefur verið aðkallandi og er mjög aðkallandi. Það hefur að vísu, eins og ég sagði áðan, verið varið til þessa ákveðnum upphæðum, misjafnlega miklum, á fjárlögum á hverju ári, en það, sem farið er fram á með þessu frv., er, að komið verði á þetta sem fullkomnustu skipulagi og framkvæmdir gerðar í samræmi við nokkra áætlun og rannsókn á ástandinu, eins og gert er ráð fyrir í 6. gr. frv., eins og ég gat um áðan. Ég tel, að það skipti verulegu máli, að þessu starfi, að byggja upp úti um landið, sé haldið áfram og það sé gert á skipulegan hátt, eins og mundi verða fremur en áður hefur verið, ef þetta frv. verður að lögum. Það er enginn efi á því, að þörfin, eins og ég sagði áðan, er aðkallandi. Það sanna þær skýrslur, sem ég minntist á, frá atvinnutækjanefnd. En það er tvímælalaust, að þörfin fyrir uppbyggingu er að ýmsu leyti ekki minni nú en hún var, og sérstaklega er þörfin fyrir aðstoð a.m.k. eins rík og hún hefur verið nokkurn tíma áður. Þeir, sem úthlutuðu atvinnuaukningarfénu s.l. ár, því sem var áætlað á fjárl. þessa árs, munu hafa komizt að þeirri niðurstöðu, að það væri erfitt að skipta atvinnuaukningarfénu, svo ríkar voru þarfirnar. Á fjöldamörgum stöðum, þar sem þarfirnar fyrir aðstoð voru mjög aðkallandi, var ekki hægt að fullnægja eftirspurninni, þó að bersýnilegt væri, að það væri til stórtjóns fyrir framleiðsluna á þeim stöðum, að ekki var hægt að verða við þeim beiðnum, sem fram komu. Ég get tekið eitt einasta dæmi, en ég nefni það dæmi sem táknrænt atriði, en undir engum kringumstæðum sem neitt sérstakt, heldur eru mörg hliðstæð dæmi, sem væri hægt að nefna. Það voru keypt skip, sem dreift var víðs vegar út um landið, m.a. var keypt togskip frá Austur-Þýzkalandi, sem gert var ráð fyrir að rekið yrði frá Drangsnesi og Hólmavík og hefur verið gert. Það er erfitt að taka á móti fiski úr þessum skipum nema með því móti að hafa svokallaða bílavigt, og þeir fengu sér lán til að kaupa þessa bílavigt, í þeirri von að fá atvinnuaukningarfé, því að fé heima fyrir er alls ekki til staðar undir neinum kringumstæðum vegna langvarandi aflaleysis á þessum stað eins og sums staðar annars staðar. Það er liðið meira en ár, síðan þeir keyptu þessa bílavigt, og þeir hafa ekki getað komið henni niður enn, og það stendur að hálfu leyti í vegi fyrir því, að þeir geti tekið á móti fiski úr þessu skipi, sem er ætlað að leggja upp á þessum stað. Það varð að skipta þessu í tvennt. Þeir fengu hluta af fénu núna, og gert er ráð fyrir því, að þeir verði að bíða talsvert, þar til næsta atvinnuaukningarfé verður úthlutað, til þess að þeir geti borgað þessa bílavigt og komið henni niður, ef það fé er hægt að fá. Þetta sýnir okkur, að þegar verið er að byggja upp úti um landið, þá vantar oft herzlumuninn, til þess að það sé hægt að fullkomna verkið, og það er ekki hægt að gera það nema með því móti, að það sé lagt fram fé á sama hátt og hér er gert ráð fyrir eða svipaðan til þess að styðja þetta fólk til atvinnuuppbyggingar. Og það er enginn efi á því, að fyrir þjóðfélagið er það ein allra skynsamlegasta ráðstöfun, sem hægt er að gera, a.m.k. er það þannig frá mínu sjónarmiði, að hjálpa til þessarar uppbyggingar, sem er víða örugg framleiðsluaukning fyrir þjóðfélagið í heild, því að það er vitað mál og liggja fyrir skýrslur um það, m.a. í skýrslu atvinnutækjanefndar, að miklu fleira fólk vinnur hlutfallslega við framleiðsluna úti um landið heldur en sums staðar annars staðar á landinu, m.a. í hinum stærri kaupstöðum. Ég get satt að segja ekki séð, hvaða mótbárur ættu að vera gegn því að samþykkja þetta frv. Ég geri ráð fyrir því, að Alþ. sé sammála um að halda þessari starfsemi áfram, og þá er spurningin um það, hvort á að halda þessu starfi áfram sem skipulögðu starfi, þar sem er gerð fyrir fram áætlun um framkvæmdirnar, eða gera það á sama hátt og verið hefur. Ég vil ekki þreyta hv. þd. með því að hafa öllu lengri framsögu fyrir þessu máli, nema tilefni gefist til, og ég geri ráð fyrir, að að lokinni þessari umr. verði rétt að vísa málinu til fjhn. Ég hef þessi orð svo ekki fleiri, en vænti þess, að þessu frv. verði vel tekið, og vil biðja þm. að athuga það með velvild.



Herra forseti. Það voru aðeins örfá orð, sem ég vil segja hér um þetta mál, áður en það fer til nefndar. Eins og hv. 1. flm. frv. sagði, mun naumast vera ágreiningur um, að rétt sé að halda áfram þeirri starfsemi, sem hefur verið rekin undanfarin ár í því skyni að aðstoða við öflun framleiðslutækja og ýmiss konar framleiðslustarfsemi víðs vegar um landið. Það hefur oft áður verið á það bent, og ég hef verið einn í hópi þeirra, sem hafa lagt áherzlu á, að nauðsynlegt væri að setja fastar reglur um ráðstöfun þessa fjár. Af ýmsum ástæðum, sem ég skal ekki rekja, hefur öll þessi ár, síðan þessi starfsemi hófst, ekki tekizt að fá samkomulag um það hér á Alþ. að setja ákveðna löggjöf um þessar ráðstafanir ríkisins til framleiðslu- og atvinnuaukningar. Það er engum efa bundið, að þetta fé hefur komið á liðnum árum að miklum notum víða um land. En það er jafnvíst, að það hefði komið að miklu meiri notum, ef það hefði verið hægt að vinna að þessum málum á skipulagsbundinn hátt og verið vitað nokkur ár fram í tímann, hvað yrði til ráðstöfunar, þannig að hægt væri að gera ákveðnar áætlanir um uppbyggingu tiltekinna framleiðslufyrirtækja í hinum ýmsu byggðarlögum, þar sem þeirra hefur helzt verið talin þörf. Þetta hefur því miður ekki verið hægt, vegna þess að það hefur aldrei verið vitað, fyrr en fjárlög eru afgreidd, hvað mikið fé raunverulega yrði til ráðstöfunar, og það hefur jafnframt ekki verið vitað, hvaða aðilar það væru, sem ráðstöfuðu þessu fé, þannig að frá einu ári til annars hefur aldrei verið hægt að gera neinar skuldbindingar, þannig að hægt væri að aðstoða í áföngum við uppbyggingu ýmiss konar framleiðslustarfsemi. Þetta er auðvitað mjög tilfinnanlegur annmarki, sem alveg er nauðsynlegt að ráða bót á. Hinu er svo ekki að leyna, að frá því að þessi aðstoð upphaflega var tekin upp, hafa orðið mjög miklar breytingar í þjóðfélaginu og breytingar í þá átt, sem fagna ber, vegna þess að fjöldi þeirra byggðarlaga, sem upphaflega voru í þrengingum með uppbyggingu sinnar framleiðslu og öflun atvinnutækja, er þannig settur í dag, að þar eru nægileg framleiðslutæki og raunverulega meiri en svo, að þar sé jafnan vinnuafl til þess að reka þau, og á þetta við um marga þá staði, sem áður voru illa settir. Hinu er svo aftur ekki eð leyna, og skal ég ekki út í þá sálma fara, að ekki hefur alls staðar verið byggð upp framleiðslustarfsemi e.t.v. á þann heppilegasta hátt, þannig að það hafi hentað hverju byggðarlagi. Það er að sjálfsögðu ekki einhlítt, skulum við segja, að kaupa skip. Það verður að athuga þá um leið, hvaða stærð af skipum og hvers konar skip henta á hverjum stað og hvaða starfsemi það helzt er, sem þar þarf að halda uppi. Það er vitanlega algerlega óraunhæft, eins og því miður hefur komið fyrir, að það væri verið að grundvalla atvinnufyrirtæki á stöðum, þar sem ekki hefur verið nokkur undirstaða undir þeirra starfsemi, heldur hefði þurft að byggja þar upp framleiðslustarfsemi á allt annan veg. Þetta er að sjálfsögðu eitt atriði, sem er mjög þýðingarmikið að taka til rannsóknar, og mér skilst, að sú skýrsla, sem hv. þm. vitnaði í frá atvinnutækjanefnd eða athugun þeirrar nefndar, hafi verið hugsuð á þann veg að reyna að gera sér grein fyrir, hvaða atvinnutæki það væru og hvaða framleiðslustarfsemi það væri, sem hentaði hverju byggðarlagi. Meðan aðstoð sú, sem veitt er af svokölluðu atvinnuaukningarfé, er jafnókerfisbundin og hún er nú og enginn aðili er til, sem um lengri tíma hefur með þessi mál að gera, þá er mjög erfitt um vik að koma við mati á því, hvaða starfsemi helzt beri að efla á hverjum stað, og er þetta að sjálfsögðu hið þýðingarmesta. Ég hef nú síðustu árin haft nokkur afskipti af úthlutun þessa fjár, og ég held, að þó að alltaf megi deila um það, hvernig því er ráðstafað, þá hafi eftir atvikum verið reynt að gera það eins og menn höfðu bezt vit á, enda hefur orðið samkomulag í þeirri nefnd, sem það hefur gert og er skipuð fulltrúum allra flokka. En ég geri mér hins vegar fulla grein fyrir því, - og það hygg ég, að við allir gerum, sem í n. erum, - að þær reglur, sem úthlutað hefur verið eftir að undanförnu, þurfa mjög mikillar endurskoðunar við og það er ákaflega hæpið, hvort á að fara út í það, sem gert hefur verið, að skipta þessu fé niður á þann veg, að því er dreift til sem allra flestra til að veita helzt öllum einhverja úrlausn. Með þessari dreifingu, þó að það að vísu geti veitt nokkurn stuðning, þá verður þó mjög takmarkað gagn a.m.k. af þessari aðstoð. Ef vel ætti að vera, þyrfti að vera hægt að athuga rækilega, hvaða framleiðslustarfsemi það helzt væri í hinum ýmsu byggðarlögum, sem nauðsynlegast væri að aðstoða, og reyna þá að gera það á svo myndarlegan hátt, að það væri hægt að koma nokkurn veginn traustum fótum undir slíka starfsemi. Ég er einnig þeirrar skoðunar, að það sé nauðsynlegt að fara inn á nokkuð nýjar brautir með ráðstöfun þessa fjár, þannig að lögð verði áherzla á það á næstu árum að styrkja einnig af þessu fé ýmsar rannsóknir og athuganir, sem beinlínis eru miðaðar við það að leggja grundvöll að nýrri framleiðslustarfsemi. Ég álít, að það sé mjög eðlilegt einmitt að veita aðstoð í þessu skyni, ef hugmyndin er sú, að á þennan hátt eigi að reyna að leysa aðkallandi atvinnuvandamál í hinum ýmsu byggðarlögum. Það er að vísu svo enn í dag, að við er að stríða á ýmsum stöðum tímabundið atvinnuleysi, og eins og okkar atvinnulífi er háttað nú, meðan útgerðin er alls ráðandi og það skiptist, eins og menn vita, mjög eftir árstímum, hvar vertíð aðallega er, þá er ósköp hætt við því, að það sé erfitt að koma í veg fyrir slíkar sveiflur. En að svo miklu leyti sem það er hægt, er að sjálfsögðu nauðsynlegt að því að stuðla. Það er þó engum efa bundið, að eins og ég áðan sagði, þá hafa orðið mjög miklar breytingar í þá átt, að það er ekki hægt að segja, að það séu eins og áður var, í jafnríkum mæli, ákveðnir landshlutar, sem búi við sérstaklega miklu verri skilyrði atvinnulega en aðrir, þannig að þetta mál mun verða að athugast nú á nokkuð nýjum og öðrum grundvelli. Undirstaðan undir þessa aðstoð engu að síður, sem hér er talað um, er alltaf fyrir hendi. Það má alltaf gera ráð fyrir því, að það geti verið um tímabundin vandræði að ræða í ákveðnum byggðarlögum. Við stóðum á þessu ári andspænis ákveðnum vandamálum einmitt á því sviði, þar sem þurfti að endurskipuleggja atvinnulíf í tilteknum byggðarlögum, og einmitt þegar þannig horfir, þá er að sjálfsögðu ákaflega mikilvægt að hafa eitthvert fé, eins og hér greinir. Ég skal á þessu stigi málsins ekkert um það segja, hvort það frv., sem hér liggur fyrir, er fullnægjandi til þess að leysa þann vanda, sem hér er um að ræða, eða hvort heppilegra sé að skipa þeim málum eitthvað á annan veg. En ég vil taka undir það, sem hv. 1. flm. sagði, að málið sjálft er þess eðlis, að það er óumflýjanlegt að setja heilsteypta löggjöf um það, hvernig með það skuli fara í framtíðinni.



Herra forseti. Frv. þetta er þessari hv. d. kunnugt frá því á síðasta þingi. Þá lögðum við hinir sömu þm. fram samhljóða frv. Því var vísað til n., en fékkst ekki afgreitt þar. Enginn mælti á móti frv., en hv. stjórnarstuðningsmenn lögðust á það með þagnarþunga og afgreiðslutregðu meirihlutaaðstöðu sinnar. Nú gat manni dottið í hug, að meiri hl. vildi sjálfur bera fram till. um meðferð skulda þeirra, sem Ræktunarsjóður Íslands og byggingarsjóður sveitabæja eru í og nú hafa vaxið þessum stofnlánadeildum fullkomlega yfir höfuð. Ekki var ólíklegt, að hæstv. landbrh. hefði áhyggjur af þessum fyrirtækjum, sem komin eru undir hans forsjá og orðið hafa m.a. fyrir hinni stórfelldu gengisfellingu, sem hækkar afborganir og vexti erlendra lána í einni svipan stórlega. Satt að segja hefði átt að mega vænta þess, að strax í fyrra legði hæstv. ríkisstj. fram tillögur um sárabætur handa ræktunarsjóði og byggingarsjóði sveitabæja eða samþykkti frv. okkar um þær. En þetta varð ekki. Svo fór sumarið í hönd. Mundu þá ekki ferðir um sveitir í sumarskrúði hafa minnt hæstv. ríkisstj. á nauðsynlegt hlutverk þessara umræddu sjóða fyrir landið og þjóðina? Fá sumur minna eins fallega á það og hið nýliðna, veðursæla og gróðurprúða sumar gerði, hve ómetanlegt gildi „bændabýlin þekku“ hafa fyrir íslenzkt þjóðlíf. Jafnframt minnti þetta sumar á mun numins lands og ónumins og víðerni, sem bíða landnámsins og aðstoðar ræktunarsjóðs og byggingarsjóðs sveitabæja á næstu árum og eftirleiðis um langa framtíð. En ekkert frv. hefur sézt frá hæstv. stjórnarflokkum um þetta efni. Tugir stjórnarfrv. hafa komið fram, en ekkert um það, að vandræði umræddra stofnlánadeilda Búnaðarbankans skuli leyst. Eftir að hafa beðið, að við flm. töldum, hæfilega lengi eftir tillögum frá hæstv. stjórnarflokkum til úrbóta í þessum efnum, lögðum við fram þetta frv. eins og í fyrra. Frv. er um að létta af ræktunarsjóði 5 tilgreindum erlendum lánum, sem hann er talinn skulda, enn fremur að létta af byggingarsjóði sveitabæja 2 slíkum lánum, en meira skuldar hann ekki af erlendum lánum. Það er ekkert nýmæli, að ríkið létti skuldum af þessum sjóðum. Samband ríkissjóðs og þessara sjóða hefur frá upphafi vega verið þannig, að ríkissjóður hefur létt af þeim skuldum með nokkru millibili. Í grg. á þskj. 75 segir, með leyfi hæstv. forseta: „Aldrei hefur verið við öðru búizt, þegar Ræktunarsjóður Íslands og byggingarsjóður sveitabæja hafa verið látnir taka lán, en að ríkið þyrfti við og við að létta lánabyrðina. Þessir sjóðir lána féð með lægri vöxtum yfirleitt heldur en þeir verða að borga fyrir féð, sem handa þeim er aflað, og lána það einnig oft út - byggingarsjóður ævinlega - til lengri tíma. Það hefur verið venja, að ríkissjóður hefur með nokkru millibili - eða þegar rekstrarhalli sjóðanna hefur farið að segja til sín - tekið kúfinn af skuldum þeirra, svo að þeir gætu starfað án halla. Annars mundu sjóðirnir hafa komizt í þrot með rekstur sinn, sem eðlilegt er. Árið 1953 ákvað Alþingi með lögum, að ríkissjóður skyldi létta: 1) af ræktunarsjóði ca. 14.4 millj. kr., 2) af byggingarsjóði ca. 14.4 millj. kr. Eftir fjögur ár, 1957, ákvað Alþ. aftur með heimild í fjárlögum, að ríkissjóður létti: 1) af ræktunarsjóði ca. 32.3 millj. kr., 2) af byggingarsjóði ca. 4.3 millj. kr. Nú er enn svo komið, sem enginn þarf að undrast, að sjóðirnir búa við mikinn hallarekstur. Rekstrarhalli ræktunarsjóðs s.l. ár var 3 millj. 66 þús. kr. og rekstrarhalli byggingarsjóðs 1892849.42 kr. Er því tími til þess kominn, að ríkissjóður hlaupi undir bagga, eins og venjulegt hefur verið og skylda hans er, þar sem sjóðirnir eru stofnanir ríkisins.“ Þetta var sagt á s.l. vetri og stendur enn í sama gildi. Gengisfellingin á þessu ári hækkaði erlendu skuldirnar, sem á stofnunum þessum hvíla, og þar með árgjöldin um þriðjung í íslenzkum krónum. En auðvitað eru tekjur bankans allar í íslenzkum krónum, svo að hann hefur ekkert annað fram að leggja en þær hinar stýfðu krónur. Hallinn hlýtur að aukast frá því, sem hann var í fyrra. Vaxtahækkun og stytting lánstíma á fé því, er sjóðurinn lánar bændum, snertir aðeins ný lán og gagnar því lítið til mótvægis í ár og næstu ár. Ég rakti nokkuð starfssögu sjóðanna, þegar ég fylgdi frv. þessu úr hlaði í febrúar s.l., og sýndi fram á það, hve mikils virði þeir hafa verið í framfarabaráttu bænda og uppbyggingu sveitanna. Ég sé ekki ástæðu til að rekja þessa sögu nú; því að hún á að vera öllum kunn. Gildi sjóðanna er óumdeilanlegt. Ég leyfi mér að vænta þess, að hv. þm. taki frv. vel. Ef sjóðirnir ættu að sitja með skuldirnar, mundu þeir étast upp á stuttum tíma. Hins vegar geta þeir, ef frv. þetta verður samþykkt, komizt af um hríð. Við, sem frv. flytjum, höfum viljað fara svo hófsamlega sem hægt er í því að leggja byrðar stofnlánasjóða þessara á ríkissjóðinn nú, ekki fara frekar í þær sakir en áður hefur tíðkazt. Auðvitað mundum við geta fyrir okkar leyti samþykkt hærri upphæðir, ef hæstv. ríkisstj. telur sér fært að láta ríkissjóðinn leggja þær fram. Samkv. frv. verða árgjöldin, sem falla á ríkissjóð, um 10.8 millj. kr. vegna ræktunarsjóðs og um 3.1 millj. kr. vegna byggingarsjóðs, en það eru samtals um 13.9 millj. kr. Ég ætla svo ekki að hafa fleiri orð um þetta að sinni, legg til, að frv. verði vísað til 2. umr. að lokinni þessari og til hv. fjhn.



Herra forseti. Það eru nokkur atriði í grg. þessa frv., sem gefa mér tilefni til örstuttra aths. Þessi atriði endurtók hv. 1. flm. einnig í ræðu sinni áðan, og undirstrikar það nauðsyn þess, að þau atriði séu leiðrétt þegar. Í upphafi grg. frv. frá því í fyrra segir svo, með leyfi hæstv. forseta, en þau orð las hv. flm. einnig í ræðu sinni: „Aldrei hefur verið við öðru búizt, þegar Ræktunarsjóður Íslands og byggingarsjóður sveitabæja hafa verið látnir taka lán, en að ríkið þyrfti við og við að létta lánabyrðina.“ Sú staðhæfing, sem í þessari setningu felst, er alröng og algerlega úr lausu lofti gripin. Í fyrsta lagi er það rangt og óviðkunnanlega til orða tekið, þegar hér er sagt, að þessir sjóðir hafi verið látnir taka lán. Hver lætur þessa sjóði taka lán? Um þá gilda sérstök lög, og þeir lúta sérstakri stjórn samkv. þeim lögum. Þeir eru sjálfstæðar persónur að lögum með sérstakri stjórn. Það er sú stjórn, sem hefur ákveðið að taka lánin. Ríkisstj. þær, sem ég hef átt sæti í, hafa engin afskipti þar haft af, enda ekkert vald til þess að láta þessa sjóði taka lán. Þau lán, sem á þessum sjóðum hvíla, eru því tekin með frjálsri ákvörðun stjórnar sjóðanna, sem er í höndum Búnaðarbanka Íslands. Hin staðhæfing setningarinnar er þó enn fráleitari og ég segi enn ámælisverðari sem setning í grg. fyrir frv., að aldrei hafi verið við öðru búizt, þegar þessir sjóðir taka lán, en að ríkið þyrfti við og við að létta lánabyrðina. Það er ekki ein setning í löggjöfinni, hvorki fyrri né síðari löggjöf um Ræktunarsjóð Íslands og byggingarsjóð sveitabæja, sem gefur stjórn sjóðanna minnsta tilefni til þess að álykta, að Alþingi telji það skyldu sína að létta öðru hverju þá lánabyrði, sem á sjóðunum hvílir. Það er ekki ein setning í löggjöfinni um þessa sjóði, sem gefur stjórn sjóðanna nokkra minnstu átyllu til þess að halda, að Alþ. skoðaði það sem skyldu sína að létta öðru hverju lánabyrði þessara sjóða. Ef það hefði verið vilji Alþingis, að það skyldi verða gert, hefðu einhver ákvæði um það auðvitað verið sett í löggjöfina um sjóðina. Hitt er svo allt annað mál, að Alþingi hefur, að því er ég held tvívegis, tekið sérstaka ákvörðun um að greiða fyrir þessum sjóðum með sérstökum fjárframlögum, og er að því vikið í grg., en það var gert 1953 og 1957, að létt var af þessum sjóðum um 29 millj. 1953 og 37 millj. 1957. En þetta voru framlög, sem veitt voru í þessi ákveðnu skipti til þessara sjóða í vandræðum þeirra. M.a. í því, að þetta voru framlög, sem veitt voru í þessi ákveðnu skipti, í síðara skiptið ráðstöfun á greiðsluafgangi á fjárlögum, kom einmitt skýrt og greinilega fram, að það er engin skylda, að það hefur aldrei verið litið á það sem nokkra skyldu af hálfu Alþingis að hlaupa við og við til og létta lánabyrði þessara sjóða. Það er líka alrangt, þar sem segir í grg., að það hafi verið venja, að ríkissjóður hafi með nokkru millibili tekið kúfinn af skuldum sjóðanna. Venja skapast ekki við það, að Alþingi tekur sérstaka ákvörðun tvívegis um það að láta fé renna í þessa sjóði til þess að greiða úr erfiðleikum þeirra. Þá segir og í grg., sem er á sömu bókina lært, - þar segir, með leyfi hæstv. forseta, þegar búið er að lýsa rekstrarhalla ræktunarsjóðs og byggingarsjóðs á s.l. ári, sem nam um 5 millj. kr.: „Er því tími til þess kominn, að ríkissjóður hlaupi undir bagga, eins og venjulegt hefur verið og skylda hans er, þar sem sjóðirnir eru stofnanir ríkisins.“ Þessu vil ég alveg sérstaklega andmæla, að það sé skylda ríkissjóðs eða Alþingis að hlaupa undir bagga með þessum sjóðum, þegar þeir komast í greiðsluþrot, eins og nú liggur við að yfir þeim vofi. Taka sjálf lögin um sjóðina af öll tvímæli um þetta efni, því að þar er, eins og ég sagði áðan, enga setningu um slíka skyldu að finna. Hennar gæti þó hvergi verið að leita nema þar. Ástæðan til þess, að ég kvaddi mér hljóðs, var annars ekki einvörðungu sú að andmæla þessum röngu staðhæfingum í grg., heldur einnig að láta það koma fram, sem um þetta hefur áður verið rætt í þeirri ríkisstj., sem ég átti sæti í á árunum 1956–59, en þrjú lán, sem hér er gert ráð fyrir að gefa eftir, vörukaupalánin á árunum 1957, 1958 og 1959, sem tekin voru hjá Efnahagssamvinnustofnuninni í Washington, voru tekin einmitt á tímum þessarar ríkisstjórnar. Ég vil, að það komi skýrt fram, að þess var í ríkisstj. á þeim tíma getið af hálfu Alþfl. og kom í minn hlut að taka fram þá, að það væri skoðun Alþfl., að þessi lán bæri þessum stofnlánasjóðum Búnaðarbankans að lána með sams konar gengisákvæði og þau yrðu tekin til þess að stefna ekki fjárhag þessara sjóða í fullkominn voða. Svo sem kunnugt er, þá er Framkvæmdabankinn sá aðili, sem lánin tók í Washington í erlendum gjaldeyri. Framkvæmdabankinn hefur síðan endurlánað ræktunarsjóði og byggingarsjóði þessi lán með því ákvæði, að ef gengi krónunnar breytist, þá skuli ræktunarsjóður og byggingarsjóður endurgreiða í íslenzkum krónum upphæð, sem svari hinum erlenda gjaldeyri. Þessu var af hálfu ráðh. Framsfl. andmælt og vitnað til þess, að sjóðirnir væru sjálfstæðar stofnanir, sem tækju sínar eigin ákvarðanir, og það væri vitað, að sjóðirnir vildu ekki endurlána þessi lán með gengisákvæði, og yfir því hefði ríkisstj. í sjálfu sér ekkert að segja. En það var tekið skýrt fram af hálfu okkar ráðh. Alþfl., að við teldum þetta hið mesta óráð og hinn háttinn ætti á að hafa, ella mundi hag þessara stofnana mjög bráðlega vera siglt í mikla tvísýnu. Ég hygg mig ekki vera að skýra frá neinu, sem mér er óheimilt að skýra frá, þó að ég láti það einnig koma fram hér, að ráðherrar Alþb. höfðu sömu skoðun á málinu. Þáv. viðskmrh., Lúðvík Jósefsson, tók það fram sem skoðun Alþb. í málinu, að þetta ætti að gera. En allt kom fyrir ekki. Þetta var ekki gert, beinlínis af því, að sjóðirnir voru taldir sjálfstæðar stofnanir, sem færu með sín mál eins og lagaákvæði gerðu ráð fyrir, þ.e. sjóðirnir væru sjálfstæðir og þyrftu ekki að lúta ákvörðunum ríkisstjórnarinnar, að því leyti væri alveg ástæðulaust fyrir ríkisstj. að vera að fjalla um, hvort lánin skyldu endurlánuð með gengisklásúlu eða ekki. Það vildi ég sem sagt láta koma skýrt fram í sambandi við þetta, að þetta var skoðun Alþfl. á þessum tíma og þessi er skoðun Alþfl. enn á málinu. Þessar umr. leiddu alveg skýrt í ljós, að ríkisstj. eða Alþ. hefur enga og getur enga skyldu haft til þess að bæta tjón, sem þessir sjóðir verða fyrir með þessum hætti. Í þessum umr. í ríkisstj. kom heldur ekkert fram, sem benti til þess, að það væri skoðun ráðh. Framsfl., að Alþingi bæri skylda til þess að létta slíkri ábyrgð af þessum sjóðum. Það kom ekkert fram í þá átt, enda erfitt að finna rökstuðning fyrir því, að um nokkra slíka skyldu sé að ræða. Að síðustu held ég svo, að nauðsynlegt sé, að það komi fram, hvað þessi stefna hefur raunverulega að þýða fyrir þessa stofnlánasjóði landbúnaðarins, ræktunarsjóð og byggingarsjóð sveitabæja, sú stefna að taka stór lán erlend, - hér eru talin upp lán að upphæð 3.7 millj. dollara, - sem auðvitað verður að endurgreiða í erlendum gjaldeyri, en öll hafa verið endurlánuð, hver eyrir af þeim, án þess að lántakandinn beri nokkra gengisáhættu. Þetta er búið að hafa í för með sér að því er snertir ræktunarsjóðinn, að skuldir hans nema nú meira en eignir hans, að ræktunarsjóður er í raun og veru gjaldþrota fyrirtæki, gjaldþrota stofnun. Í árslok 1959 námu eignir ræktunarsjóðsins 237.7 millj. kr., en skuldir hans námu sem hér segir í lok s.l. árs, eftir að erlendu lánin hafa verið umreiknuð á núverandi gengi: Erlend lán námu 175.3 millj. kr., lán í mótvirðissjóði 80.1 millj. kr., skuldir í Seðlabankanum 5.0 millj. kr. Skuldirnar námu þannig, miðað við reikningsskil í lok s.l. árs, 260.4 millj. kr., en eignirnar, skuldabréfin, 237.7 millj. kr. Skuldir ræktunarsjóðs voru því, miðað við reikningsskilin við síðustu áramót, 22.7 millj. kr. meiri en eignirnar. Það vantaði 22.7 millj. kr. á það, að ræktunarsjóður ætti fyrir skuldum. Um byggingarsjóðinn er það þannig, að eignir hans eru 100.6 millj. kr., erlend lán hans 39.2 millj. kr. á núv. gengi, skuld við veðdeild Landsbankans 36.1 millj. kr. og aðrar innlendar skuldir 5.5 millj. kr., þannig að skuldir hans nema 80.8 millj. kr. Hann á því enn höfuðstól að upphæð 19.8 millj. kr. En ef ræktunarsjóður og byggingarsjóður eru teknir saman, ef þessar stofnlánadeildir landbúnaðarins í Búnaðarbankanum eru teknar saman, vantar þær samtals 2.9 millj. tæpar 3 millj. kr. - til þess að eiga fyrir skuldum. Þetta er afleiðingin m.a. af þeirri stefnu, sem fylgt hefur verið í lánamálum þessara aðalfjárfestingarsjóða landbúnaðarins.  Allur vandi þessara sjóða kemur ekki fram í því, að sjóðirnir eru nú í raun og veru gjaldþrota. Þó að það virðist vera í raun og veru nóg vandamál, þá er vandinn þar samt sem áður enn meiri, því að málefnum sjóðanna er nú þannig komið, að gjaldþrot þeirra verða stærri og stærri með hverju árinu sem líður, ef ekki eru gerðar einhverjar sérstakar ráðstafanir, því að sjóðirnir eru reknir með stórkostlegum halla á hverju einasta ári. Sjóðirnir lána út fé sitt með miklu lægri vöxtum en þeir sjálfir greiða af þeim lánum, sem þeir taka. Vaxtatap ræktunarsjóðs mun nú nema um 4½ millj. kr. á ári, sem rýrði höfuðstólinn, meðan höfuðstóll var, en bætist nú við skuldir umfram eignir. Vaxtatap byggingarsjóðs er um 2 millj. kr. á ári, sem rýrir þann höfuðstól, sem hann nú á og er um 20 millj. kr., svo að vaxtatapið eitt mundi éta höfuðstólinn upp, eins og hann er núna, á einum 10 árum. Sagan er þó ekki öll sögð með þessu, því að greiðslugeta þessara sjóða rýrnar árlega af þeim sökum, að lánin, sem sjóðirnir veita, eru til mun lengri tíma en lánin, sem sjóðirnir fá og rýrir þetta stöðuna enn mjög verulega ár frá ári, en einkum og sér í lagi á þetta þó við um byggingarsjóðinn. Að því er snertir fjárframlögin, sem þessir sjóðir fá á fjárlögum, er það að segja, að rekstrarkostnaður sjóðanna er svo óeðlilega hár, - mér liggur við að segja: svo hneykslanlega hár, - að fjárveitingarnar gera ekki meira en duga fyrir árlegum rekstrarkostnaði sjóðanna, svo að af því fé, sem Alþingi veitir til sjóðanna, kemur nær ekkert til viðbótar höfuðstól sjóðanna, heldur gengur allt í rekstrarkostnað þeirra. Hér er því raun og veru allt á eina bókina lært. Ég hygg, þó að mér sé ekki mjög gjarnt á að nota mjög stór orð, að ekki verði komizt hjá því að segja, að fjárstjórn þessara tveggja fjárfestingarsjóða landbúnaðarins verði að teljast til einhverra mestu mistaka í fjárhagsmálum íslenzku þjóðarinnar, frá því að innlendu bankakerfi var komið á laggirnar. Ég veit, að þetta eru stór orð, en ég hygg að þau séu ekki of stór í því tilefni, sem hér er um að ræða. Ég hygg, að ekki sé hægt að viðhafa önnur orð en þessi um fjárstjórn, sem leitt hefur til þess, að þessir tveir sjóðir til samans teknir eiga nú ekki fyrir skuldum, vantar 3 millj. upp á, að þeir eigi fyrir skuldum, og að þeir eru reknir þannig, að það er árlegt vaxtatap á þeim upp á 6½ millj. kr., og til viðbótar því eru lánin, sem þeir veita, til svo miklu lengri tíma en lánin, sem þeir taka, að árleg greiðslugeta þeirra rýrnar stórkostlega, og í síðasta lagi svo þannig, að rekstrarkostnaðurinn er svo hár, að hann gleypir allt framlag til sjóðanna sjálfra, sem Alþingi veitir á hverju ári. Þetta eru allt saman dæmi um svo alvarleg mistök í fjárstjórn þessara sjóða, að við svo búið má ekki lengur standa. Ég hygg þó, að ég hefði látið þetta allt saman kyrrt liggja, ef grg. frv. væri ekki með þeim hætti, að ekki er hægt að láta henni ómótmælt. Sérstaklega þegar mætti skilja grg. þannig, að a.m.k. 3 af lánunum, sem talað er um að gefa eftir, sem tekin voru á tímum ríkisstj., sem ég átti sæti í, hefðu verið tekin þannig, að ríkisstj. teldi skyldu sína að beita sér fyrir því, að Alþingi bætti hallann, sem af lántökunum hlaut að leiða, þá vildi ég láta koma skýrt fram, að það er alrangt. Um efni málsins að öðru leyti skal ég ekki ræða, þd. að vissulega ástæða væri til að ræða sérstaklega um, að flutt skuli vera frv., ein efnisgrein, sem felur í sér, að Alþingi gefi tveimur lánastofnunum 140 millj. kr. Út af fyrir sig gæfi það tilefni til þess að ræða lánamálin yfirleitt á breiðum grundvelli. Ég skal þó ekki gera það á þessu stigi málsins. Hitt var aðalatriðið fyrir mér, að leiðrétta það, sem missagt er í grg. um skyldu Alþingis til að leysa úr vanda þessara sjóða og það hafi skapazt slík venja um, að ríkissjóður geri slíkt. En fyrst nauðsynlegt var að leiðrétta þessi atriði í grg., þótti mér rétt að láta það koma skýrt fram, sem kom ekki fram í ræðu hv. frsm., hversu hörmulega hag þessara sjóða er því miður í raun og veru komið.



Herra forseti. Það liggur sannarlega eitthvað óvenjulega illa á hæstv. menntmrh. Er það máske af því, að það hafi orðið verkaskipti í ríkisstj. og hann hafi nú, þrátt fyrir það þótt hann sé Alþýðuflokksmaður, verið látinn taka að sér landbrh.-starfið? Eða hvar er landbrh.? Ég get vel skilið það, að hæstv. menntmrh. sem Alþýðuflokksmanni þyki það erfitt hlutskipti að vera landbrh., og ég hef oft hlustað á Alþýðuflokksmenn hafa meinyrði í átt til landbúnaðarins, en sjaldan hef ég heyrt þá opna betur hug sinn í þessu efni en hæstv. menntmrh. gerði núna. Hann byrjaði á því að telja, að erindi sitt væri að leiðrétta það, sem missagt væri í frv. Vitanlega var það ekkert erindi, vegna þess að hann hafði engar frambærilegar leiðréttingar fram að leggja, heldur var hitt erindið, að svala skapsmunum sínum í köpuryrðum til landbúnaðarins. Það, sem hann taldi sig þurfa að leiðrétta, var, að komizt er þannig að orði í grg. frv., að stofnlánasjóðirnir hefðu verið „látnir taka lán“. Mikil er nákvæmni mannsins í málfari að þola það ekki, að sagt sé, að sjóðir séu látnir taka lán. Hann vill að það sé orðað þannig, að sjóðirnir sjálfir taki lán. Getur nú hver maður fundið, að þarna var ekki mikið erindi til að fara af stað. Vitanlega voru þessir sjóðir látnir taka lán. Forstöðumenn þeirra létu þá taka lán, en tóku ekki lánin sjálfir. Og það var meira. Það var ríkisstj., sem útvegaði þetta fé, og það var ríkisstj., sem lét þá taka þetta lán, til þess að þeir gætu starfað áfram. Og þetta er ósköp eðlilegt, vegna þess að Búnaðarbankinn eða þessir sjóðir eru þannig upp byggðir frá fyrstu tíð, að það er aldrei að búast við því, að þeir geti staðið undir því fjármagni, sem þeir eru látnir taka að láni og greiða fyrir hærri vexti en þeim er skylt samkvæmt lögum að lána viðskiptamönnum sinum fyrir. Það hefur aldrei verið við öðru búizt, þegar Búnaðarbankinn hefur verið látinn fá fé, - látinn fá fé, segi ég, - með 7%, 6% eða 5% vöxtum, eins og algengast hefur verið, að hann gæti staðizt það til lengdar að greiða afleiðingar þess að lána féð, eins og hann hefur verið skyldaður til, með 2%, 2½%, 3%, 4% eða 4½% vöxtum. Það hefur aldrei verið gengið út frá því, að þegar hann hefur fengið lán til fimm ára, tíu ára eða mest fimmtán ára, að ég hygg, þá geti hann lánað það sama fé sér að skaðlausu til 42 ára og 20 ára. Ég vil segja það, að áður en hæstv. menntmrh, ætlaði að mótmæla því, að það hefði aldrei verið við öðru að búast, þá hefði hann átt að athuga það, hvort nokkur önnur hugsun gat staðizt en það, að þeir menn, sem með ráðum og fullri hugsun tóku þessi lán, hefðu vitað það og búizt við því, að þetta yrði að gera. Jú, annað hefði verið hægt að gera, og það var það, að ríkið, Alþingi og ríkisstj., hefðu lagt bankanum til nægjanlegt fé, án þess að það væri í lánaformi. En vegna þess að jafnan hefur nú verið talið a.m.k. þröngt um á þeim stöðum, hefur verið hnigið að því að láta þessar stofnlánadeildir taka lánin og standa straum af þeim eftir getu sinni, sem hefur þó ekki hrokkið til, eins og dæmin sýna, og orðið hefur þess vegna að taka kúfinn af þessum lánum, og það hefur verið gert hvað eftir annað, og má því telja, að það séu nægileg fordæmi og megi kallast venja, þegar það er líka í samræmi við það eitt, sem getur staðizt. Hæstv. menntmrh. fjargviðraðist yfir þeirri fjármálamennsku að hafa ætlað Búnaðarbankanum að starfa á þennan hátt, og það leit út fyrir, að hann teldi, að fé bankans hefði verið lánað með allt of góðum kjörum. Og þá kemur maður að því, hvern hug hæstv. menntmrh. virtist bera til landbúnaðarins. Það vita allir, að landbúnaður á Íslandi og landbúnaður allra landa, sem er jafnframt landnámsstarfsemi, verður að búa við önnur vaxtakjör en atvinnuvegir, t.d. eins og sjávarútvegur, sem ekki eru landnámsatvinnuvegir og verða að skila á stuttum tíma því, sem þeir taka til sín, fyrna fljótt sín tæki o.s.frv. En í starfsemi landbúnaðarins felst það að nema landið, að byggja upp fyrir komandi kynslóðir; og bóndinn, sem vinnur að því að nema landið, byggja upp býli sitt, rækta það og bæta, hann getur aldrei búizt við því á sinni ævi, nema þá fyrir tilviljun, að fá þá fjármuni, sem hann leggur í sín verk: Þeir fjármunir fara til komandi kynslóða, og þess vegna er það svo afar eðlilegt, hvað sem hv. Alþfl. finnst, að ríkið, sem erfir landið, þjóðin, sem erfir landið, en ekki bóndinn, kosti að einhverju leyti uppbyggingu þess. Og það er vegna þessa, að vextir Búnaðarbankans hafa verið hafðir þeir, sem þeir hafa verið hafðir, og lánatíminn hafður eins og hann hefur verið hafður. Og mér skilst, að þetta sé í fullu samræmi við það, sem gerist með öðrum þjóðum. Ég fullyrði, að það hefur ekki verið of mikið fyrir landbúnaðinn gert á Íslandi, og ég fullyrði, að sú ríkisstj., sem vill ekki halda áfram að vinna að því, að landbúnaðurinn geti búið við svipuð kjör hlutfallslega og hann hefur haft, hún skilur ekki sitt hlutverk. Hæstv. menntmrh. las upp efnahagstölur stofnlánadeildanna, og þær tölur sýndu, að svo er komið hjá ræktunarsjóði, að hann telst ekki eiga fyrir skuldum. En hvers vegna er svo komið? Það er gengisfellingin, sem gerði þessa sveiflu á hag hans, og ég tel nú, að hæstv. ráðh., sem stóð að þessari gengisfellingu, hefði átt að tala með öðrum blæ um ástæður þær, sem gengisfellingin hefur skapað þessari stofnun. Og nú er ég kominn að því, að ég vildi spyrja hæstv. ráðh.: Er það raunverulega svo, að hann taki þessu frv. svo illa sem hann gerir af því, að hann vilji, að þessir sjóðir komist í þrot? Er það af því, að hann vilji það? Annað varð í raun og veru ekki ráðið af orðum hans. En ég vil nú vona samt, að því sé ekki þannig varið innst inni. Og þá vildi ég heyra það, ef hann er á móti þessu frv., hvað hann hefur fram að leggja vegna þessara sjóða, því að eftir skýrslu hans leyndi það sér ekki, að hér er stórt vandamál á ferð, hér er það ástand, sem ekki getur varað. Ég verð að segja það, að mér fannst ræða hv. menntmrh. bera það með sér, að það hlýtur eitthvað annað að ganga að skapsmunum hans heldur en þetta frv. Og ég vil vænta, að eins og venjulega jafnast nú geðið, að það jafnist líka hjá hæstv. menntmrh. og hann annaðhvort styðji þetta frv. eða komi fram með þær till., sem eru betri fyrir Búnaðarbankann en þessi, því að hlutverk Búnaðarbankans má ekki vanrækja. Sjóðir hans, þessir stofnlánasjóðir, mega ekki komast í þrot. Og sú ríkisstj., sem setti þá í þrot, fengi slæmt eftirmæli.



Herra forseti. Hæstv. menntmrh. hefur haft hér orð fyrir hæstv. ríkisstj. og hefur rætt um þetta frv. næsta furðulega, eins og ég skal reyna að sýna fram á með fáum orðum. Það er engu líkara en sjóðirnir séu persónur, sem hafi rekið og átt að reka pólitík, bankapólitík, alveg án tillits til þess, hvaða stefna ríkti í þjóðmálunum hverju sinni og hvaða stefna væri uppi hjá þeirri ríkisstj., sem fór með völdin á hverjum tíma. Vitanlega hefur lánapólitík sjóðanna alltaf verið og orðið að vera í samræmi við þá stefnu, sem ríkisstj. hafa fylgt, frá því að sjóðirnir voru stofnaðir. Til þess eru þeir stofnaðir og því hlutverki hafa þeir gegnt, og það er ekki ein stjórn, - ætli það nálgist ekki eitthvað á annan tug stjórna, sem hafa fyrirskipað sjóðunum að reka þá bankapólitík, sem þeir hafa rekið? Þess vegna er alveg furðulegt, þegar hæstv. menntmrh. talar á þann hátt sem hann hefur gert hér við þessar umr. Og sjóðirnir verða að gera meira. Þeir verða að taka afleiðingunum af þeirri pólitík, sem stjórnin rekur, m.a. viðkomandi skráningu gengisins. Ég fullyrði það, - og það er aðalatriðið, hvort það er rétt eða rangt, - ég fullyrði það, að hver einasta ríkisstj., sem hefur setið við völd nú á annan áratug, hlaut að sjá það fyrir, að hagur sjóðanna hlaut að geta farið versnandi, jafnvel fara versnandi af ástæðum, sem ég skal nú greina. Sjóðirnir hafa tekið lán með miklu hærri vöxtum, - og nú nota ég orðið „látnir“, - heldur en ríkisstj. hafa látið þá lána til landbúnaðarins. Hvað haldið þið, að hefði verið sagt í þessu landi, ef sjóðirnir hefðu risið gegn þeirri stefnu, sem ríkisstj. hefur fylgt á hverjum tíma, og neitað að framkvæma fyrirskipanir hennar? En ríkisstj. hlaut að vita það, að um leið og sjóðirnir voru látnir lána, - og ég kem að þeirri pólitík síðar, hvort hún er eðlileg eða ekki, - það leiðir af hlutarins eðli, að um sjóði, sem eru látnir lána með lægri vöxtum en þeir þurfa að borga lánveitanda sínum, getur ekki farið á annan veg en að hagur þeirra fari versnandi. En það er alveg rétt, sem tekið er fram í grg. þessa frv.: Af þessum fyrirsjáanlegu ástæðum hefur verið hlaupið undir bagga og gefin eftir lán, ríkissjóður hefur tekið á sínar herðar lán, sem sjóðirnir hafa tekið. Það er vitanlega viðurkenning á þessari pólitík, sem ríkisstj. hefur rekið. Þessar ráðstafanir, sem gerðar hafa verið á undanförnum árum, að ríkissjóður hefur tekið að sér lánin, er fullkomin viðurkenning á því, að ríkisstj., sem setið hafa undanfarið, hafa gert sér grein fyrir því, að hjá því varð ekki komizt. Sjóðirnir eru, hvort sem þeir eru sjálfseignarstofnanir eða ríkiseign, engin vél, sem býr til peninga. Ef þeir lána með lægri vöxtum samkvæmt þeirri pólitík, sem ríkisstj. hefur talið rétt að fylgja, - og ég er ekki í neinum vafa um, eins og ég kem síðar að og bendi á, að er rétt, ef þeir lána með lægri vöxtum, þá hlaut hver ríkisstj. að sjá það, að sjóðirnir éta sig upp sjálfir, og jafnvel þótt það hefði ekki orðið gengisbreyting, hefðu þeir gert það samkvæmt þeirri stefnu, sem ríkisstj, skipaði þeim að fylgja. Hitt er annað mál, að nú hefur keyrt algerlega um þverbak með gengisbreytingunni, sem ríkisstj. hefur skellt á þessa sjóði, - alveg um þverbak, - þannig að hagur þeirra versnar margfaldlega við þær ráðstafanir samanborið við gengismuninn. Eins og allir alþm. vita, er stofnað til þessara sjóða til þess að efla framkvæmdir í landbúnaði, húsabyggingar, íbúðarhúsabyggingar, útihúsabyggingar og ræktun. Ég hef ekki athugað það sérstaklega í lögunum, hvað stendur um það, hvers eign þeir eru, - það stendur sennilega ekkert, ég hef ekki athugað það, - en það gefur að skilja, og það vita allir, að Búnaðarbankinn í heild er eign ríkissjóðs. Hann er eign ríkisins, og hann er samsettur af sparisjóðsdeild, veðdeild, byggingarsjóði og ræktunarsjóði, og ég get ekki verið í neinum vafa um það, - það er lögfræðiatriði, sem kannske má deila um, - að ríkissjóður ber ábyrgð á bankanum í heild. Bankinn er mjög efnaður, eins og við vitum, vegna þess, hve eignir sparifjárdeildarinnar eru stórfelldar. En það er enginn efi á því, - og ég býst við, að það mundi hver lánveitandi vinna það í máli, það er enginn efi á því, að þar sem ríkisstj. hefur tekið það á sig að lána þessum sjóðum fé með miklu hærri vöxtum en hún hefur fyrirskipað þeim að lána það út, breytt gengi, þó að hún vissi, að á lánunum, sem bankinn veitti einstaklingum, voru engar gengisklásúlur, þá hlýtur hver ríkisstj. að ganga út frá því, ef hún hefur nokkurn fjármálamóral, að vitanlega ber hún ábyrgð ð þessum gerðum og ber ábyrgð á sjóðunum, ber ábyrgð að sínu leyti. Og ég er ekki í neinum vafa um það, að hver og einn, sem á aðgang að sjóðunum, mundi vinna það í máli. Það er umdeilanlegt, en ég er ekki í neinum vafa um, að hann mundi vinna það í máli. Ekki eingöngu þess vegna, heldur vegna þess, að það er ríkið, sem með pólitík sinni á hverjum tíma hefur ráðið stefnu sjóðanna, látið þá taka lán og látið þá veita lán, sem er alveg óhjákvæmilegt auðvitað að sjóðsstjórnirnar hlýddu, hefur það tekið á sig þá skyldu að sjá fyrir því, að sjóðirnir gætu staðið undir skuldbindingum sínum, svo að þetta um skylduna er tvímælalaust og ekkert annað en bábilja hjá hæstvirtum ráðherra, að hún sé ekki til staðar, enda er það sýnt, eins og hér hefur verið tekið fram oftar en einu sinni. Hvers vegna er það, að oftar en einu sinni og svo að milljónum króna skiptir hefur ríkissjóður tekið á sig skuldbindingar, sem sjóðirnir voru búnir að taka á sig áður með lögum frá Alþingi? Hvers vegna? Vegna þess vitanlega, að ríkissjóður og þær ríkisstj., sem hafa ráðið, hafa talið sér það skylt og Alþingi hefur talið þetta skylt. Svo kemur aftur hin hliðin á málinu, sem hér hefur verið gerð að umræðuefni, hvort rétt hafi verið að lána fé sjóðanna út með þeim vöxtum, sem það hefur verið lánað, lægri vöxtum en sjóðirnir hafa þurft að borga til lánveitenda sinna, og í annan stað, hvort rétt hafi verið að lána það út án gengisklásúlu til einstaklinga. Eins og við vitum víst flestir, þá er í flestum löndum veraldarinnar greitt stórfé úr ríkissjóði til styrktar landbúnaðinum í margs konar myndum. Fyrst var fylgt þeirri pólitík t.d. viðkomandi landbúnaðinum hér, að það voru veittir styrkir að nokkru leyti í staðinn fyrir lán. Þessu var breytt þannig, að vextirnir voru lækkaðir, en ýmsir styrkir voru lagðir niður. Þetta var meira að segja gert m.a. samkvæmt norskri fyrirmynd, þar sem landbúnaðurinn greiðir miklu lægri vexti en nokkurs staðar er hægt að fá lánsfé fyrir samkvæmt ákvörðunum og vegna styrkja, sem ríkið veitir, til þess að hægt sé að veita þessi lán. Ég minnist þess, að þegar landbrh. Lúxemburgar kom hér fyrir mörgum árum, þá var hann að spyrja mig um styrki til landbúnaðarins, og hann skýrði mér frá því, að þá veitti ríkisstj. í Lúxemburg um 150 millj. í styrki til landbúnaðarins, sem var gífurleg upphæð á þeim tíma, það eru svo mörg ár síðan hann kom hér. Og hann sagði, að þeir gerðu það eingöngu vegna þess, að þeir vissu, að landbúnaðurinn getur ekki staðizt nema með því móti, og þeir vilja ekki láta hann leggjast niður. Það þarf ekki að taka slík lönd. Ég vil ekki fara með tölur, sem ég man ekki, en ég minnist þess, að þegar ég fór um England nú í seinasta skipti, þá heyrði ég um þær tölur, sem enska stjórnin greiðir í styrkjum og ívilnunum með vöxtum til landbúnaðarins í Englandi. Það eru gífurlegri upphæðir en mig hefði nokkurn tíma órað fyrir. Og hvernig er með þau ríku Bandaríki, þar sem landbúnaður ætti að vera arðvænlegur? Hvað eru það miklar fjárupphæðir, sem Bandaríkjastjórn leggur fram á hverjum tíma til að kaupa upp afurðir, leggja þær til hliðar, selja þær úr landi fyrir lítið verð og lána um langan tíma, eins og hefur verið gert hingað til lands, og fyrir miklu lægra verð en þeir borga bændunum aftur? Hvað eru það háar fjárhæðir, sem fara til þess að kaupa upp þessar vörur, og hvað er verðmismunurinn mikill á því, sem þeir selja, og því, sem þeir liggja með vaxtalaust ár eftir ár, birgðum, sem eru svo gífurlegar, að talnafræði mín a.m.k. nær ekki yfir þær fjárhæðir, sem þar liggja geymdar, vegna þess að það er gert í því formi að styrkja landbúnaðinn þar? Dettur hæstv. menntmrh. Íslands í hug, að það sé hægt að komast af með landbúnað á Íslandi án þess að styrkja hann í einhverju formi, með lágum vöxtum eða á annan hátt? Hann segir, að hann hafi sýnt landbúnaðinum þá góðvild að koma fram með till. um það í þeirri ríkisstj., sem hann átti sæti í ásamt mér, að þessir peningar, sem lánaðir væru út úr sjóðunum, á meðan hann var við völd og síðan þá væntanlega, væru lánaðir út með gengisklásúlu. Ég man nú ekkert eftir þessu, ég verð að segja það eins og er, en mótmæli því alls ekki, ég geri ekki ráð fyrir því, að ráðh. fari með rangt mál. En það hefði verið algerlega sama, hvort þessi till. hefur komið fram eða ekki. Mér hefði aldrei dottið í hug að samþykkja hana, af því að ég hef gert mér það ljóst, að þessir lágu vextir eru til þess að efla framkvæmdir í þeim landbúnaði í heiminum, þar sem allt þarf að byggjast upp frá rótum, og það er þess vegna, að þessi landbúnaður þarf fremur en landbúnaður nokkurrar annarrar þjóðar á því að halda að vera styrktur á einhvern hátt til uppbyggingar og framkvæmda. Ég geri mér ljóst, að við mundum síður en nokkur önnur þjóð sleppa hjá því, og þar sem þessar þjóðir, sem ég hef nefnt, gera það í margs konar formum, hvernig á að láta sér detta í hug, að hægt sé að komast af með það hér að veita ekki landbúnaðinum styrk og aðstoð á einhvern hátt? Mér hefði þess vegna aldrei dottið í hug að fallast á þessa reglu, enda geri ég mér það ljóst, að landbúnaðurinn á Íslandi, - takið eftir, ef þessari reglu hefði verið fylgt, þá væri hann gjaldþrota í dag, svo að segja annar hver bóndi, með þeim ráðstöfunum, sem ríkisstj. hefði gert. Það er enginn efi á því, fyrir því hef ég fyllstu sannanir. Ráðstafanir ríkisstj., svokallaðar viðreisnarráðstafanir, fara illa með allt atvinnulíf, eins og sést á útveginum og greinilega hefur komið fram og allir hér á Alþ. vita. En þessar ráðstafanir hafa komið þyngra niður á landbúnaðinum en nokkrum öðrum atvinnuvegi á Íslandi. Það fullyrði ég, og það fullyrða bændur sjálfir og vita það mætavel. Þess vegna er það, að ef þetta hefði komið í ofanálag, ef þetta hefði komizt fram, að þeir áttu að taka vaxtamismuninn og fá síðan gengisbreyt. ofan á sig í viðbót við það, sem þeir höfðu fengið með svokölluðum viðreisnarráðstöfunum, þá fullyrði ég, að annar hver bóndi á Íslandi væri gjaldþrota. Það er ekkert annað en það. Þetta mundi sennilega hafa verkað, ef hæstv. ráðh. hefði tekizt að koma þessu fram, álíka og gengishækkunin mikla, sem framkvæmd var skömmu fyrir 1930 - ég man ekki, hvaða ár hún var framkvæmd - af fjmrh. Jóni Þorlákssyni. Þetta mundi hafa verkað á svipaðan hátt. En sú gengishækkun orkaði þannig á landbúnaðinn, að eins og við vitum, þá varð annar hver bóndi gjaldþrota og varð að gera þá upp með sérstökum kreppulánasjóðum. Það er þess vegna alger misskilningur og bendir á annaðhvort vanþekkingu hæstv. ráðh. á landbúnaði eða litla velvild, að ég ekki segi mikla óvild í garð landbúnaðarins, að láta sér koma til hugar, að það hafi verið nokkur möguleiki á því að setja gengisbreytingar á bak landbúnaðinum, á bak bændum, og það er alveg fullkominn misskilningur, að það hafi nokkurn tíma verið hægt hér frekar en annars staðar að lána til landbúnaðarins þannig, að vextirnir væru ekki lægri en það, sem menn hafa orðið að sætta sig við á hinum almenna lánamarkaði. Þetta eru raunverulega þeir einu styrkir í stóru formi, sem hér hafa verið látnir af hendi til landbúnaðarins, til þess að byggja upp landbúnaðinn og til þess að sjá um, að það væri hægt að reka hann. Eins og ég sagði áðan, efast ég um, að þetta sé meira en hefur verið gert í mörgum löndum, þar sem aðstæður fyrir landbúnaðinn eru miklu betri, og nefni ég þar England, Bandaríkin og fleiri lönd. Það er þess vegna alveg tvímælalaust, að þó að megi deila um það að mínu áliti, hver skyldan er fyrir ríkissjóð gagnvart þessum sjóðum, þá er enginn vafi á því í mínum augum, að hún er til staðar og hún er afleiðing af þeirri pólitík, sem fylgt hefur verið til þess að byggja upp landbúnaðinn í landinu, - pólitík, sem var alveg rétt í samræmi við pólitík margra annarra landa, og afleiðingarnar af því, að ríkisstj. hefur látið sjóðina reka þessa pólitík, gátu aldrei orðið aðrar en þær hafa orðið, og það var vitanlega í þágu ríkisstj. Þess vegna er það, að gripið hefur verið til þess sjálfsagða ráðs að gefa sjóðunum upp skuldir og ríkissjóður tæki þær á sitt bak. Það er aukaatriði, að eftir því sem hæstv. ráðh. segir, þá er kostnaður við rekstur sjóðanna óeðlilega hár. Ég get nú upplýst það, að rekstrarkostnaður bankans í heild mun a.m.k. í hlutfalli við umsetningu hans vera sízt hærri, - ég vil ekki fara í neinn meting, - en kostnaðurinn við rekstur annarra banka. Hins vegar er það þannig, að bankastjórinn skiptir þessu eftir áætlun, - það er ekki hægt að gera það upp, hver starfar við hverja deild, ég held, að hann geri það eftir áætlun, - hvað á að skiptast niður á ræktunarsjóð af þessum kostnaði og hvað á byggingarsjóð, og hvort þessi skipting er þannig, að áætlað er meira fyrir rekstur þessara sjóða en vera ætti, það skal ég ekki fullyrða á þessu stigi. Ég verð að kynna mér það nánar til þess að geta fullyrt það. Rekstrarkostnaðinum er skipt af bankastjóranum eftir áætlun milli þessara fjögurra sjóða, veðdeildar, sparisjóðsdeildar, byggingarsjóðs og ræktunarsjóðs. Ég skal svo ekki orðlengja frekar, nema tilefni gefist til, um þetta mál. Ég tel, að það sé alveg sjálfsagt og í samræmi við þau rök, sem ég hef fært fram, að það nái fram að ganga, af þeirri einföldu ástæðu, að þessi pólitík, sem sjóðirnir hafa verið látnir reka, er sú pólitík, sem ríkisstj. undanfarinna ára og ég vil segja áratuga, á annan áratug, hafa fyrirskipað sjóðunum að reka. Eða talar kannske hæstv. menntmrh. fyrir hönd Sjálfstfl., að hann hafi viljað láta sjóðina reka allt aðra pólitík á undanförnum árum en þeir hafa rekið? Talar hann þar fyrir hönd Sjálfstfl., að ríkisstj., sem hafa setið undanfarið, mörg undanfarin ár, hafi viljað, að bændur tækju á sig hallann af gengisbreytingum, sem hafa orðið í ýmsum formum? Talar hann þar fyrir hönd Sjálfstfl., að það hafi verið vangá af sjóðunum, á móti vilja þeirra ríkisstj., sem hafa setið, að þessi lánapólitík hafi verið rekin? Ég spyr og vil fá svar um það: Talar hann fyrir hönd Sjálfstfl. um það? Talar hann fyrir hönd Sjálfstfl. um það, að hann álíti, að vextirnir til bændanna hafi átt að vera hér, mótsett því, sem er í öðrum löndum, í samræmi við hinn almenna lánamarkað, eða m.ö.o. tvisvar til þrisvar sinnum hærri en vextirnir hafa verið, sem sjóðirnir hafa tekið? Það hefði verið leiðin til þess, að sjóðirnir hefðu borið sig og ekki þurft að hlaupa undir bagga. Ef það er, þá getur hann deilt á Framsfl. fyrir það, og við erum fúsir til að taka þeirri ábyrgð. Ég vildi gjarnan fá að vita, hvort hann talar fyrir hönd Sjálfstfl. í þessu efni. En ef hann gerir það ekki, og hvort sem hann gerir það eða gerir það reyndar ekki, þá komumst við alltaf að sömu niðurstöðunni. Það eru ríkisstjórnirnar, sem hafa rekið þessa lánapólitík, sem sjóðirnir hafa verið látnir reka. Þeir hafa gert það eftir fyrirskipun þeirra ríkisstjórna, sem hafa setið, og þar af leiðandi vitanlega sér hver einasti maður og hver ríkisstjórn sá það, sem kann svo mikið í reikningi að leggja saman tvo og tvo, að sjóðir, sem lána út með lægri vöxtum en þeir verða að borga sjálfir, hljóta að tapa, þannig að það verður að hlaupa undir bagga, þegar gengisbreyting kemur. Þess vegna er það skylda að samþ. þetta frv. eða gera ráðstafanir því samsvarandi, þó að það verði í öðru formi.



Herra forseti. Þessar umr. hafa að því leyti orðið mjög gagnlegar, að nú liggur fyrir yfirlýsing - ég má eflaust einnig segja játning - tveggja forustumanna Framsfl. og ég vil einnig segja landbúnaðarins í landinu um það, að ástand aðalstofnlánasjóða landbúnaðarins sé nú orðið svo alvarlegt, að telja megi sjóðina gjaldþrota.  Hv. 2. þm. Vestf. (HermJ) lagði á það megináherzlu, eftir að hann hafði bæði beint og óbeint játað, hvernig komið væri fyrir þessum sjóðum, að það væri ekki stjórnendum sjóðanna um að kenna, heldur hefðu ríkisstjórnir hátt á annan áratug fyrirskipað stjórnum sjóðanna að reka þá pólitík, sem þeir hafa rekið og nú hefur haft þessar geigvænlegu afleiðingar. Hv. 2. þm. Vestf. vildi sem sagt koma ábyrgðinni af þessu hörmulega ástandi yfir á þær ríkisstjórnir; sem hér hafa setið undanfarna einn til tvo áratugi og að því er hann sagði hafa fyrirskipað stjórnum sjóðanna að reka þá pólitík, sem þeir hafa rekið og leitt hefur til þessa gjaldþrots sjóðanna nú. Þetta er misskilningur hjá hv. þm. Hann veit, ekki jafnvel og ég, heldur hefur á því miklu meiri þekkingu en ég, að um þessa sjóði gilda sérstök lög. Stjórnir sjóðanna eru ekki háðar neinum fyrirskipunum neinnar ríkisstjórnar um, hvernig þeir haga sínum ákvörðunum, sem og greinilega kom m.a. fram, eftir að á það var bent af mér og þáverandi viðskmrh., Lúðvík Jósefssyni, árið 1957 í vinstri stjórninni, að sú stefna væri mjög varhugaverð að taka erlend lán og lána út án gengisklásúlu. Þá var því einfaldlega til svarað, alveg réttilega að vísu, eins ég gat um áðan, að þetta væri alls ekki mál ríkisstj., sjóðirnir störfuðu samkvæmt sérstökum lögum og stjórn sjóðanna sjálf tæki ákvörðun um, með hvaða kjörum hún tæki lán og með hvaða kjörum hún lánaði þetta fé aftur, og það væri vitað, að stjórn þessara sjóða, þ.e. stjórn Búnaðarbankans, vildi með engu móti endurlána erlent fé með gengisklásúlu. Þar með var talað um, að það mál ætti að vera útrætt í ríkisstj., sem það líka var, því að við hæstv. þáverandi viðskmrh., sem í þessu máli reyndumst vera á sömu skoðun, höfðum þá ekkert meira um málið að segja. Þetta skýtur mjög skökku við það, sem hv. 2. þm. Vestf. nú heldur fram, að stjórnir sjóðanna hafi verið háðar og séu háðar fyrirskipunum ríkisstjórnar um þeirra lánveitingapólitík.

Má ég taka fram í?

Gerið svo vel. 

Ræður ráðh. engu um útlánapólitík bankanna nú? Ræður hann engu? - Forseti: Ekki samtal.

Það gilda ákvæði í lögum um útlánsvexti þessara sjóða beggja, það, veit hv. þm. Hann stóð að því eða hans flokkur árið 1953 að hækka ákvæði í lögum beggja sjóðanna um útlánsvextina. Það er í síðasta skipti sem Alþ. hefur skipt sér af því. Það m.a. minnir á, sem raunar allir þm. vita, að útlánsvextir sjóðanna eru ákveðnir í lögum, en ekki eftir neinni fyrirskipun frá neinum landbrh.  Hitt er náttúrlega hrein glæframennska af stjórnum þessara sjóða, að halda áfram ár eftir ár - ég vil segja áratug eftir áratug að taka lán með miklu hærri vöxtum en sjóðunum er fyrirskipað af Alþ. að lána út gegn og gera engar samhliða ráðstafanir til þess að afla sjóðunum tekna til þess að standa undir þessum vaxtamun, heldur láta höfuðstólana smám saman étast upp. Það má segja, að þetta sé verjandi, meðan einhver höfuðstóll er til að éta upp, en það er algerlega óverjandi, eftir að fyrirsjáanlegt er, að skuldir sjóðanna eru orðnar meiri en eignirnar. Það hefur verið fyrirsjáanlegt mörg undanfarin ár, að að því mundi koma innan skamms tíma, eins og tekjum þessara sjóða hefur verið hagað. Það þýðir því ekki fyrir hv. þm. eða þessa formælendur Framsfl. að halda því fram, að Alþ., hvað þá ríkisstj., beri ábyrgð á því, sem hér er um að ræða. Það eru fyrst og fremst stjórnir sjóðanna, sem bera ábyrgð á því, hversu illa er komið. Þær hafa ekki rækt það hlutverk, sem þeim hefur verið falið í lögum um ræktunarsjóð og byggingarsjóð sveitanna. Skylda þeirra hefði verið að gera a.m.k. tilraunir til ráðstafana í þá átt að afla reglulegra árlegra tekna til að standa undir hallanum, í stað þess að horfa upp á það, að höfuðstóllinn ætist upp og sjóðirnir yrðu gjaldþrota, en vilja hafa hina aðferðina glæfraaðferðina - að koma öðru hverju með nokkurra ára millibili til Alþ. og heimta eða leggja til, að þetta árið fáist 29 millj., annað árið fáist 38, eins og ég nefndi áðan, og núna 160 millj. Það er þessi fjármálastefna, sem ég leyfði mér að segja áðan að ætti ekki annað heiti skilið en að teljast einhver alvarlegustu mistök í íslenzkum fjármálum, síðan bankakerfið varð innlent. Við skulum gera okkur skýra grein fyrir því, hvað það er, sem er í raun og veru að, fyrst málefni þessara sjóða eru komin á dagskrá almennt, og á því var sannarlega ekki vanþörf. Það er fernt, sem að er og snertir málefni sjóðanna. Í fyrsta lagi er það, að stórkostlegur árlegur vaxtahalli er á sjóðunum. Hann nemur samtals um 6½ millj. kr. Útlánsvextir sjóðanna eru árlega hvorki meira né minna en 6½ millj. kr. lægri en vextirnir, sem sjóðirnir greiða af því fé, sem þeir hafa lánað út. Hv. 2. þm. Vestf. sagði að þessi útlánastefna væri liður í landbúnaðarstefnu íslenzka ríkisins og hefði verið það um langan tíma undanfarið, og þetta er rétt. Auðvitað má styrkja landbúnaðinn með þeim hætti að sjá honum fyrir ódýrum lánum. En af ýmsum ástæðum má um það deila, hvort það sé bezta aðferðin til að styrkja landbúnaðinn. Ég mun á engan hátt andmæla því, að nauðsynlegt sé að styrkja íslenzkan landbúnað, líkt og gert er í flestum löndum Vestur-Evrópu og Bandaríkjunum. Ég er hins vegar ekki viss um, að rétta formið á styrk til landbúnaðarins sé að hafa lánin á öllum stofnlánum hans jafnódýr og þau hafa verið hér um langt skeið undanfarið. En það er annað mál. Það skiptir ekki máli í þessu sambandi. Í þessu sambandi þurfum við ekki að deila um, hvaða stefna sé skynsamlegust í landbúnaðarmálum. Við þurfum ekki heldur að deila um það, sem hv. 1. þm. Norðurl. e. vildi láta liggja að, að ummæli mín áðan bæru vott um sérstakan óvildarhug til landbúnaðarins. Ég hygg, að ég hafi sýnt það í öðrum málum og á öðrum sviðum að öll svigurmæli um það eru algerlega ástæðulaus. Það þýðir ekki, að ég telji ekki skipta neinu máli, hvernig því fé er varið, sem íslenzka ríkið vill verja til styrktar landbúnaðinum og telur sig hafa efni á að verja til styrktar honum. Það skiptir auðvitað meginmáli. Eins og ég sagði áðan, er ég ekki viss um, að það sé rétta aðferðin að veita fé til landbúnaðarins í því formi að láta hann njóta alveg óeðlilega lágra vaxtakjara, miðað við ástandið á íslenzkum fjármálamarkaði. En þetta þurfum við ekki að deila um í þessu sambandi. Það er ástæðulaust að snúa þessu máli upp í deilur um það, hvaða hátt eigi að hafa á styrkjum til landbúnaðarins, alveg óþarfi, því að það er því máli algerlega óviðkomandi. Það, sem er mergurinn málsins í sambandi við hag sjóðanna og framtíð sjóðanna, er, að það er auðvitað algerlega óverjandi að halda því áfram, ekki aðeins ár eftir ár, heldur áratug eftir áratug, að afla fjár til þessara stofnlánasjóða, sem er miklu dýrara en lögskipaðir útlánsvextir eru, og láta þannig höfuðstól sjóðanna beinlínis étast upp. Það er þessi stefna, sem er algerlega óforsvaranleg. Á henni getur enginn borið ábyrgð annar en stjórn sjóðanna sjálfra. Frá stjórn Búnaðarbankans hefur mér vitanlega aldrei komið nokkur heildartillaga um það, hvernig tryggja eigi hag ræktunarsjóðs og byggingarsjóðs um langa framtíð, - engin heildartillaga komið um það. Það hugarfar, sem hefur verið ráðandi hjá forráðamönnum þessara sjóða landbúnaðarins, er að láta þetta ganga allt í sukki, til þess síðan að geta komið með 4–5 ára millibili til Alþingis og heimtað fjárframlög frá því. Það, sem beðið var um, var fyrst 29 millj. kr., þremur árum seinna, vegna þessarar stefnu, var fært upp á skaftið, þá var beðið um 37 millj. kr., og nú er beðið um 160 millj. kr. Það er þetta, sem ég vil leggja megináherzlu á að er óforsvaranlegt og ekki hægt að koma ábyrgð á þessu á neina aðra en þá, sem hljóta að bera ábyrgðina, hina lögskipuðu stjórnendur sjóðanna. Ég segi, að það fyrsta, sem að er í þessu máli, er, að á sjóðunum er þessi stórkostlegi vaxtahalli, árlegi vaxtahalli, um 6½ millj. kr. á ári. Hið annað, sem er að, er, að hagur beggja sjóðanna, einkum byggingarsjóðs, versnar árlega vegna hins óhagstæða munar á lengd lánanna, því að það er ekki aðeins að sjóðirnir taki lánin með miklu hærri vöxtum en þeir endurlána féð gegn, heldur lána þeir féð einnig til miklu lengri tíma en lánin eru, sem sjóðirnir taka, einkum byggingarsjóður. Þetta á sinn þátt í því, að greiðslugeta sjóðanna stórrýrnar ár frá ári. Ég veit, að hv. 2. þm. Vestf. kemur ekki til hugar að halda því fram, að þetta hafi verið fyrirskipað af hálfu ríkisstj. Hann veit það vel, eins og allir þm. vita, að það er engin fyrirskipun um þetta í lögum eins og um vextina, og ég vil ekki trúa því á hann, að hann hafi nokkurn tíma sem landbrh. gefið stjórnum sjóðanna nein fyrirmæli um að taka lán til skemmri tíma en lánin eru lánuð út til. Hér á í raun og veru við það sama og ég sagði um vaxtahallann. Ef ekki tekst að fá lán til jafnlangs tíma og sjóðirnir lána fé sitt út til, er það skylda sjóðsstjórnarinnar að gera samtímis ráðstafanir til þess að jafna þann greiðslumun, sem af þessu hlýzt. Það er það, sem hefur ekki verið gert, og hér geta sjóðsstjórnirnar ekki komið ábyrgð á neinn annan. Það, sem í þriðja lagi er að, er, að þessir sjóðir hafa á síðasta áratug tekið hvert útlenda lánið á fætur öðru. Nú hefur hver einasti maður vitað það, að því fylgir áhætta, gengisáhætta, að taka erlend lán. Samt sem áður hefur stjórn þessara sjóða landbúnaðarins skellt skolleyrum við öllum viðvörunum um þá áhættu, sem af þessu hefur leitt, þegar gengisbreytingar hafa orðið. Gengisbreyting hefur ekki orðið ein á þessum áratug, eins og hv. þm. vildi láta liggja að, þær voru fjórar á áratugnum: 1950, 1956, 1958 og 1960. Það er því auðvitað algerlega úr lausu lofti gripið, þegar hv. þm. vill halda því fram, að það, hvernig hag sjóðanna sé nú komið, sé eingöngu að kenna gengisbreytingunni frá 1960, þeirri síðustu. Reynslan af því, að á þessum áratug hafa verið fjórar gengisbreytingar, hefði vissulega átt að opna augu forráðamanna sjóðanna upp á gátt fyrir því, að því hlýtur að teljast fylgja mikil áhætta að taka lán í erlendum gjaldeyri og endurlána þau án gengisklásúlu. Það er auðvitað alger misskilningur, að nokkur ríkisstj., hvað þá Alþingi, hafi fyrirskipað stjórnum sjóðanna að skella skolleyrum við þessari áhættu. Gleggsta sönnunin fyrir því er einmitt það, sem ég hef vitnað í um umr. um þetta í vinstri stjórninni á árinu 1958, þar sem þar var einmitt á það bent, að þetta væri mál sjóðsstjórnanna sjálfra og kæmi ríkisstj. í sjálfu sér ekkert við. Það fjórða og síðasta, sem er að rekstri þessara sjóða, er svo það, hvað kostnaður sjóðanna samkv. skiptingu stjórnar Búnaðarbankans er óhæfilega mikill. Hann er svo mikill, að rekstrarkostnaður þessara tveggja sjóða gerir meira en að gleypa allt það fé, sem Alþ. veitir til sjóðanna á ári hverju og Alþ. hefur auðvitað hugsað að ætti að fara til þess að auka höfuðstól sjóðanna og gera þeim kleift að auka útlán sín árlega. Í staðinn fyrir það, að sjóðirnir hafi getað endurlánað árlega fjárveitingar Alþingis, hafa allar fjárveitingarnar farið í rekstrarkostnað þessara tveggja sjóða og meira að segja ekki dugað til, svo að höfuðstólar sjóðanna hafa einnig rýrnað af þessum sökum. Þetta eru allt saman svo alvarlegir hlutir varðandi hag og framtíð þessara sjóða, að það er vissulega rétt hjá hv. 1. þm. Norðurl. e., að hér er um stórkostlegt vandamál að ræða. Fram hjá því er ekki hægt að horfa, að þannig skuli vera komið fyrir þessum máttarstólpum landbúnaðarins, ræktunarsjóði og byggingarsjóði sveitabæja, eftir að Framsfl. hefur farið með landbúnaðarmál í ríkisstjórnum nú hátt á annan áratug. Ef það væri rétt, sem hv. 2. þm. Vestf. sagði áðan, að ríkisstjórnir hafi í raun og veru haft þetta mál allt saman í hendi sinni, útlánapólitíkin hefði í raun og veru verið á valdi ríkisstjórnanna, ríkisstj. hefði gefið fyrirskipanir um hitt og þetta, - ef þetta væri rétt, hversu ægilegur dómur væri þetta ekki um flokk hans sjálfs, þann flokk, sem hann sjálfur er formaður í? Ef ríkisstjórnir s.l. hálfan annan áratug hefðu haft það vald, sem hann var - mér liggur við að segja að gorta af eða að undirstrika að þær hefðu haft, ef þær hefðu ráðið allri pólitík sjóðanna jafngersamlega og hann talaði um, þá get ég ekki hugsað mér öllu þyngri dóm um ráðsmennsku flokks hans í málefnum landbúnaðarins en þetta: að skilja svo við þessa sjóði, eftir að hafa haft landbrh. í hálfan annan áratug. En þannig háttar ekki málum. Þessi staðhæfing hv. þingmanns var ekki rétt. Ríkisstjórnirnar bera ekki þá ábyrgð, sem hann vildi láta þær bera. Það gilda um sjóðina ákveðin lög, þar sem eru ákveðin fyrirmæli um vaxtakjör og lánstíma. Sú skylda hvíldi svo á stjórnum sjóðanna að halda þannig á málum þeirra, að höfuðstólarnir ætust ekki upp á skömmum tíma, hvað þá að sjóðirnir stofnuðu til skulda umfram eignir. Hv. 2. þm. Vestf. sagði, að ef sú stefna hefði verið tekin upp á sínum tíma að endurlána hin erlendu lán með gengisklásúlu, þá hefði það haft þær afleiðingar að annar hver bóndi væri nú gjaldþrota. Ég hygg, að þetta sé að vísu mjög ofmælt. En það gildir sama um þetta og hitt, að ef þetta væri rétt, bera þeir menn sannarlega þunga ábyrgð, sem efnt hafa til þess, að erlend lán hafa verið tekin til þessara sjóða í jafnríkum mæli og gert hefur verið. Þeir bera sannarlega þunga ábyrgð. Ef sá baggi, sem af því hlýzt, að ræktunarsjóður og byggingarsjóður hafa tekið svo mikil erlend lán, að endurgreiðsla á núverandi gengi mundi þýða gjaldþrot annars hvers bónda í landinu, þá er ábyrgð þeirra manna, sem að þessu hafa staðið, sannarlega þung, því að það megum við vita, að einhver þarf að borga þetta. Þetta frv. hv. Framsfl. er um það, að bændurnir, sem fengið hafa peningana, skuli ekki borga þetta, heldur þjóðin öll. Það á að jafna ábyrgðinni á stórkostlegum mistökum forráðamanna þessara sjóða á þjóðina alla. Það vil ég undirstrika, - og má öllum raunar vera ljóst, það ætti ekki að þurfa að undirstrika það, að þetta er reikningur, sem er fallinn í gjalddaga og einhver verður að borga. Ég vil í viðbót við þær upplýsingar, sem ég gaf í fyrri ræðu minni, gefa nokkrar aðrar upplýsingar, sumpart leiðrétta eina tölu, sem ég hafði þá ekki alveg rétta, og gefa nokkrar aðrar upplýsingar um málefni sjóðanna, fyrst þau almennt hefur borið á góma. Ég mun hafa sagt, reiknaði það lauslega í huganum, að höfuðstóll þessara lána, sem 1. gr. fjallar um, sé 140 millj. Það er ekki rétt, það eru 160.6 millj. króna. Höfuðstóll þeirra tilfærðu lána, sem frv. fjallar um, er 1. nóv. 1960 160.6 millj. kr. Það, sem frv. fjallar um, er m.ö.o. það, að ríkissjóður gefi ræktunarsjóði og byggingarsjóði 160.6 millj. kr. Auk þessa skulda sjóðirnir í erlendum gjaldeyri 26.8 millj. kr., þannig að erlendar skuldir ræktunarsjóðs og byggingarsjóðs eru samtals 187.4 millj. kr. Heildargreiðslubyrði lánanna, sem frv. fjallar um, er 13.7 millj., og hinna lánanna, sem frv. fjallar ekki um, er 2.1 millj. Heildargreiðslubyrði af erlendum lánum ræktunarsjóðs og byggingarsjóðs er 15.8 millj. kr. árlega. Þessir sjóðir Búnaðarbankans skulduðu Framkvæmdabankanum og ríkissjóði nú 1. nóv. rúmlega 13 millj. kr. vegna þegar áfallinna vaxta og afborgana. Þessi lán eru í vanskilum. Þetta frv. fjallar um að létta af ræktunarsjóði um 10–11 millj. kr. Sé gert ráð fyrir, að sjóðurinn fengi 20–25 millj. kr. að láni hjá Framkvæmdabankanum hvert ár af mótvirðisfé, mundi samt vanta 15 millj. kr., til þess að sjóðurinn gæti haldið áfram útlánastarfsemi sinni á sama hátt og hingað til. Þótt byggingarsjóður losnaði við þær byrðar, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, mundi þurfa 10–12 millj. kr. árlega í viðbót, til þess að byggingarsjóðurinn gæti haldið starfsemi sinni áfram, eins og hún hefur verið hingað til. Þetta er kannske allra gleggsta sönnunin fyrir því, í hvert hyldýpi málefni þessara stofnlánasjóða landbúnaðarins eru komin, hversu djúpt þessir sjóðir eru sokknir, að jafnvel þessir skeleggu fulltrúar landbúnaðarins í Framsfl., sem hér hafa lagt fram frv. um, að þjóðin gefi þessum sjóðum 180 millj. kr., hafa samt sem áður ekki treyst sér til þess að fara lengra en svo, - og eru þeir ekki hikandi í sínum tillögugerðum yfirleitt, - þeir hafa samt sem áður ekki treyst sér að fara lengra en svo, að eftir eru málefni sjóðanna skilin algerlega óleyst. Ég kalla það, að málefni sjóðanna séu alveg óleyst, þó að þessi ósköp hér yrðu samþykkt, ef ræktunarsjóðinn vantar áfram 15 millj. kr. árlega, til þess að hann geti haldið áfram starfsemi sinni, og byggingarsjóðinn 10–12 millj. kr. árlega til að geta haldið áfram óbreyttri starfsemi. Þetta er ekki að leysa málefni sjóðanna, sem hér er lagt til, - alls ekki. Þó að þetta yrði gert, er það einungis að leysa málið til bráðabirgða. Grundvallarvandamál sjóðanna yrði algerlega óleyst. Svo illa er hag þeirra raunverulega komið. Með hliðsjón af þessu lætur það undarlega í eyrum að þurfa að hlusta á, að það eitt að benda á hörmulegt efnahagsástand sjóðanna beri sérstakt vitni um skeytingarleysi, jafnvel beinan illvilja um málefni landbúnaðarins. Slíkan áburð þarf maður sannarlega ekki að taka alvarlega. Það væri þó a.m.k. fljótlegt að svara því þannig eða spyrja: Hvað er það þá að hafa farið með landbúnaðarmál í hálfan annan áratug og láta ástand sjóðanna vera slíkt eftir þennan hálfan annan áratug? Hvers konar hugarfar er það í garð landbúnaðarins? Hvers konar vilji er það? Er það góðvilji eða er það illvilji? Um hvað ber það hugarfar eiginlega vott að láta málefni sjóðanna reka svo gersamlega á reiðanum, að þeir skuli nú vera orðnir gjaldþrota og að ekki sé nóg að gefa þeim 160 millj., heldur sé grundvallarvandamál þeirra þrátt fyrir það í rauninni algerlega óleyst? Nei, hér þarf sannarlega enn meira átak en það, sem felst í þessu frv., og er ég þó engan veginn að segja, að rétta leiðin sé sú, sem hér er bent á, - alls ekki. Nei, það er tvennt, sem er nauðsynlegt: Það þarf að taka málefni þessara mikilvægu fjárfestingarsjóða til gagngerðrar endurskoðunar og með einhverjum hætti gera hreint borð. En það, sem er þó enn mikilvægara, er að skipa tekjum og gjöldum sjóðanna í framtíðinni þannig, að sá höfuðstóll, sem þeir kunna að eignast við einhvers konar endurskipulagningu, geti vaxið, en þurfi ekki að minnka, eins og hann hefur minnkað undanfarin ár og undanfarna áratugi. Með því móti mundi landbúnaðinum mestur greiði gerður, að málefnum sjóðanna yrði komið á þann grundvöll með einhverjum hætti, að höfuðstóll þeirra þyrfti ekki að minnka framvegis, eins og hann hefur gert undanfarið, heldur gæti vaxið.



Herra forseti. Ég vil fyrst vekja athygli á því, að hæstv. menntmrh. svaraði engu um það, hvort hann talaði fyrir hönd Alþfl. eða fyrir hönd ríkisstj. í heild. Það verður að líta svo á, að hann tali hér fyrir hönd ríkisstj. í heild, fyrst hann lýsir ekki öðru yfir, að gefnu tilefni, og það er um það spurt. Annars var þessi ræða hinn furðulegasti hringsnúningur, ég verð að segja: eins og þegar skóladrengur er að tala. Og það er furðulegt að þurfa að hlusta á annað eins tal og það, að ráðherra stendur hér og gortar af því, hvað sjóðirnir séu illa stæðir, - maðurinn, sem í ríkisstj. hefur fyrst og fremst og manna mest beitt sér fyrir þeirri gengisbreytingu, sem hefur komið sjóðunum á vonarvöl. Af þeirri eftirgjöf, sem hér er farið fram á, reiknast mér til, að það séu 90 millj., sem hefur verið bætt ofan á sjóðina með gengisbreytingunni. Hann er svo að gorta hér og hlakka yfir því, hvað sjóðirnir séu illa stæðir. Ræktunarsjóðurinn mundi án gengisbreytingarinnar hafa átt 60 millj. Það er hæstv. ráðh., sem hefur komið hag sjóðanna í þetta horf fyrst og fremst, og svo stendur hann hér og gortar yfir þessu. Hvers konar innræti er þetta? Hvers konar hugsunarháttur er í þessum manni? Hann segir, að þetta sé sjóðsstjórnunum að kenna. Og það er fleira, sem er alveg furðulegt í málflutningi þessa ráðh. Hann lemur höfðinu við steininn og segir: Það eru sjóðsstjórnirnar, - ég bið ykkur að taka eftir, - það eru sjóðsstjórnirnar, sem bera ábyrgð á rekstri sjóðanna og bera ábyrgð á því, hvernig komið er. Ég kallaði fram í fyrir honum og sagði. Ég ætti að þekkja þetta, því að ég hef gefið þessa fyrirskipun sem ráðherra. - Hvernig eru fyrirskipanir gefnar af ráðh.? Þær eru a.m.k. aðallega gefnar þannig, að grundvöllurinn bak við fyrirskipanirnar er lög frá Alþ. Aðrar fyrirskipanir gefur ráðh. ekki, nema hann hafi beint eða óbeint lagaheimild til þess frá Alþingi, enda kom það í ljós, þegar hann fór að tala áðan, að vextirnir af þeim lánum, sem sjóðirnir veita, eru ákveðnir af Alþingi. Ráðh. kemur með lög frá Alþ., sem hann leggur fyrir og fær samþykkt, réttir sjóðsstjórninni og segir: Hér eru reglurnar. Þessa vexti er þér skylt að taka og ekki meira. - Hvernig getur nokkur ráðherra síðan talað þannig, að þetta sé úr sinni ábyrgð? Og hver sá, sem hér heyrir mál mitt, tekur slíkt tal alverlega, af því að síðan segir hann, þegar hann er búinn að sleppa orðinu og segja: Það er fyrirskipað með lögum frá Alþ., hvaða vexti hæsta sjóðirnir mega taka, - þá segir hann: Það er sjóðanna, það er sjóðsstjórnanna að sjá sér fyrir tekjum til þess að geta lánað út með þessum vöxtum. - Hvernig lízt ykkur á þessa, málfærslu? Ég satt að segja vil heyra, ef hæstv. ráðh. kann einhver ráð við því að láta fyrirskipa sjálfum sér í stjórn einhvers fyrirtækis að lána með 2½% vöxtum eða 3% vöxtum, þegar lánamarkaðurinn er 6 og 7%. Hvernig ætlar hann að fara að því? Það væri fróðlegt að heyra? Hvernig ætlar hann að fara að því sjálfur í stjórn slíks sjóðs að útvega peninga fyrir lægri vexti en eru á lánamarkaði? Hvernig ætlar hann að fara að því? Vitanlega eru sjóðsstjórnirnar bundnar við þetta tvennt: þá fyrirskipun, sem þær hafa frá Alþ., að veita lágu með lágum vöxtum til þess að styrkja landbúnaðinn, og við hitt, hver lánamarkaðurinn er á hverjum tíma. Það er það, sem sjóðirnir verða að búa við og hafa orðið að búa við, eins og allir einstaklingar, sem taka lán, án þess að það sé heimilað í lögum, og eins og allar stofnanir. Þetta er harla furðulegt tal hjá ráðh., að segja, að sjóðstjórnirnar eigi að útvega peninga til þess að sjá fyrir því að geta lánað með lágum vöxtum.

Eða aðrar tekjur.

Ég skal lofa hæstv. ráðh. að taka fram í. Hann vill kannske benda á ráð, hvernig á að ná í þessar tekjur. Ég skal stanza og gefa honum tíma til þess að tala.

Ég skal tala hér á eftir.

Það er bezt að tala strax. Sjálfsagt eru ráð til, því að annars hefði ráðh. ekki talað svona. Vitanlega kemur af þessu í ljós það, sem ég sagði áðan og er fullsannað með þessum upplýsingum ráðh. að vextirnir eru bundnir í lögum, að það er Alþingi, það er sú stjórnarstefna, sem ráðið hefur á Alþingi hverju sinni, eins og ég sagði í upphafi máls míns, sem hefur ráðið þeirri pólitík, sem sjóðirnir hafa orðið að reka, af því að hún hefur beinlínis verið skipuð í lögum frá Alþingi. Hvað skyldi hafa verið sagt, ef sjóðsstjórnirnar, þegar komið var til þeirra og sagt: Þið verðið að taka þetta lán, þið getið fengið þetta lán til þess að lána út, - hvað hefði hæstv. menntmrh. sagt um sjóðsstjórnirnar, þegar hann var í ríkisstj., ef það hefði verið tekið lán af ríkisstj. og sagt við sjóðina: Þetta lán fáið þið með þessum kjörum til þess að lána það út með þeim vöxtum, sem Alþ. hefur ákveðið, - hvað haldið þið, að hefði sungið í þessum hæstv. ráðh., ef stjórnin hefði sagt: Við tökum ekki lánin. Við neitum þessu. Við neitum að taka þetta? Þetta allt sýnir það, sem ég hef verið að sanna, - og þar með er hrakið allt saman, sem ráðh. heldur fram, - að stjórn sjóðanna er í höndum Alþ. og ríkisstjórnanna, í höndum Alþ. að því er snertir vextina, eins og ég margsinnis hef tekið fram, og í höndum ríkisstj. með þeim lánum, sem rétt eru sjóðunum og þeim skipað að lána út með ákveðnum vöxtum og taka með hærri vöxtum. Það er alveg tvímælalaust, að það mundi hver maður, sem höfðaði mál á móti sjóðunum til þess að fá skuldbindingum sínum fullnægt, fá greiðslur sínar úr sjóðunum, og ef sjóðirnir gætu ekki innt af hendi, þá mundi sá maður vinna mál fyrir dómstólum þjóðarinnar af þeirri einföldu ástæðu, að þetta eru ráðstafanir, útlánin eru öll ráðstafanir, sem ríkisstj. og Alþ. gera sameiginlega. Það er þess vegna hægt að slá því föstu og þarf ekki að slá því föstu fyrir neinum alþm., held ég, það þarf ekki að rökræða frammi fyrir neinum alþm. nema þessum hæstv. ráðh., að það eru vitanlega ríkisstjórnirnar og Alþingi, sem bera ábyrgð á því, hvernig rekstri sjóðanna er háttað. Og það er alveg furðulegt, að nokkur ráðh. skuli koma hér upp og deila um það atriði. Nú fór hann einu sinni enn í kringum sjálfan sig, þessi hæstv. ráðh., í þessu sama máli. Nú segir hann: Vitanlega er ekki verið að fjandskapast við landbúnaðinn. Það á vitanlega, segir hann, að styrkja landbúnaðinn hér á Íslandi eins og annars staðar. Það er alveg tvímælalaust. Það verður að gera það hér eins og annars staðar. - Og svona fer hann heldur að draga í land af því sem hann hafði talað áður. En hvað sannar þetta? Hann segir að vísu: Það er mjög vafasamt, að lánapólitíkin og lágir vextir séu rétta leiðin. Það er ein leiðin, en það er vafasamt, að það sé eina leiðin, og kann að vera, að aðrar leiðir séu skynsamlegri. - Athugum nú þetta. Ég ætla ekki að rökræða út af fyrir sig þá þekkingu á íslenzkum högum og íslenzkum landbúnaði sérstaklega, sem kemur fram í þessu. Hér á Íslandi, hefur til skamms tíma allt verið óuppbyggt í landbúnaðinum. Hér á Íslandi hefur gagnstætt því, sem hefur átt sér stað í öðrum löndum, allt verið ógert, ræktun, útihúsabyggingar og íbúðarhúsabyggingar fyrir bændurna í landinu. Þetta hefur verið gert mestallt á seinustu áratugum, nokkrum áratugum. Vegna hvers? Vegna lána og lágra vaxta. Án þess að fara að rökræða það, þá er ég ekki í neinum vafa um, að það sáu þeir, sem beittu sér fyrir þessum ráðstöfunum, að einmitt hér, þar sem allt er óuppbyggt, þar sem menn bjuggu í moldarkofum, þar sem við byggðum moldarkofa eftir moldarkofa yfir heyin og fénaðinn og þar sem verið var að auka ræktunina til þess að skapa hér nýtízku landbúnað, þá eru það lánin og lágu vextirnir, sem þurftu að koma til, og án þess var þetta útilokað. Við stæðum enn í ekki ólíkum sporum og við stóðum fyrir nokkrum áratugum, ef ekki hefði verið tekin upp þessi landbúnaðarpólitík, að lána fé og lána það með lágum vöxtum til að byggja upp í þessu landi. Það var sú hlið á málinu, sem þurfti að vinna að hér frekar en að öllu öðru. Annars staðar eða þar, sem landbúnaðurinn er kominn í fast horf, koma styrkirnir fram í öðru formi. Það er viðurkennt, að styrkirnir til landbúnaðarins koma hér á Íslandi fram í því formi að ætla að hafa lága vexti. Hvað lága vexti? Vexti, sem eru raunverulegir styrkir og svo lágir, að þeir eru langt fyrir neðan lánamarkaðinn og þess vegna í raun og veru styrkir til bændanna, sem eru að byggja upp. Hverjir framkvæma þessar styrkveitingar, hafa framkvæmd á hendi fyrir ríkið á þessum styrkveitingum? Sjóðirnir hafa hana á hendi. Sjóðirnir hafa þessa styrkveitingu á hendi með því að taka lán, sem eru á almennum lánamarkaði, og fá svo fyrirskipun frá ríkisstj. um það í lögum frá Alþingi, sem vitanlega ráðh. fylgir eftir, að það skuli lána þetta fyrir helmingi lægri vexti en sjóðirnir þurfa að borga sjálfir. Svo kemur þessi ráðherra og segir: Þetta er aðalstyrkjapólitíkin til landbúnaðarins, en svo eiga bara sjóðsstjórnirnar að sjá fyrir þeim milljónatugum, sem fara í þessa styrki, og sjá fyrir því að útvega peninga til þess að geta staðið undir þessum lágu lánum. - Hvers konar málfærsla er þetta? Sjóðsstjórnirnar eiga að skapa það fé, eiga að skapa vaxtamismun á útlánum og til lánveitenda. Það er ekki leiðinlegt hlutskipti. Ef hann getur bent á einhver úrræði til þess að skapa þessa tugi milljóna, sem er mismunurinn á útlánsvöxtum og þeim vöxtum, sem sjóðirnir þurfa að borga, þá held ég, að ég vildi mæla með því, að hann tæki að sér stjórn þessara sjóða og hætti við ráðherradóminn, ef hann getur bara eins og töframaður búið til alla þá peninga, sem eru í áratugi tugir milljóna í styrkjum til landbúnaðarins á Íslandi. Ég segi bara við hann: Þú færð hér peninga og borgar af þeim 6–7% vexti, en svo lánarðu þá út með 3% vöxtum. Svo verður þú að sjá fyrir mismuninum sjálfur. Sjóðsstjórnin verður að sjá fyrir því og verður að útvega sér peninga til þess að geta lánað svona. Þetta er málfærsla úr ráðherrastóli, - finnst ykkur það ekki? - að segja: Sjóðirnir eru sjálfstæðir, það er allt þeirra sök, að það er orðinn halli á þeim, - en viðurkenna um leið, að þetta sé pólitík ríkisstj. um lága útlánsvexti, en vitanlega borga sjóðirnir sömu vexti og aðrir vilja lána þeim gegn. Þetta mál verður áreiðanlega ekki útrætt núna. Það er áreiðanlegt, að það verða að gefnu tilefni mjög langar umr. um þetta mál í þessari hv. d., enda hygg ég, að ég hafi nokkurn veginn sýnt fram á það, að þetta, sem hæstv. ráðh. er að halda fram, eru þær furðulegustu bábiljur og undarlegt, að þeim skuli haldið hér fram. Ég vil ráðleggja hæstv. ráðh. það, af því að hann hlýtur að sjá, að hann hefur hlaupið á sig með sjálfstæði sjóðanna um útlán, að tala ekki meira um þetta mál. Ég vil ráðleggja honum það. Ég álít, að væri honum til bóta að láta ekki heyra það oftar, að hann haldi þessu fram, því að það getur ekki verið, að þessu sé haldið fram nema gegn betri vitund, og sízt á slík málfærsla að eiga sér stað úr ráðherrastóli. Þessi hæstv. ráðh. er ekki það skyni skroppinn, að hann viti það ekki, að þegar sjóðunum er fyrirskipað með lögum frá Alþingi að lána út með helmingi lægri vöxtum en eru á lánamarkaðinum og taka peninga af lánamarkaðinum með helmingi hærri vöxtum en þeir lána út, - hann er ekki sá skynskiptingur, að hann ekki viti, að það er ekki sjóðsstjórnunum að kenna, að slíkir sjóðir hljóta að standa sig illa. Þetta er hvort tveggja fyrirskipað af Alþingi og ríkisstjórn.