Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Borist hefur bréf frá 1. þm. Norðvesturkjördæmis, Ásbirni Óttarssyni, um að hann geti ekki gegnt þingmennsku á næstunni. Í dag tekur því sæti á Alþingi 2. varamaður á lista Sjálfstæðisflokksins í kjördæminu, Birna Lárusdóttir. Borist hefur bréf frá 1. varamanni í kjördæminu, Eyrúnu Ingibjörgu Sigþórsdóttur, þar sem hún segir að hún geti ekki tekið sæti á Alþingi vegna anna. Kjörbréf Birnu Lárusdóttur hefur verið rannsakað og samþykkt en hún hefur ekki tekið áður sæti á Alþingi og ber því að undirrita drengskaparheit að stjórnarskránni.

Birna Lárusdóttir hefur undirritað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðin velkomin til starfa á Alþingi. Borist hefur bréf frá 5. þm. Norðaust., Þuríði Backman, um að hún geti ekki gegnt þingmennsku á næstunni. Í gær, 12. október, tók því sæti á Alþingi 1. varamaður á lista Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í kjördæminu, Bjarkey Gunnarsdóttir, og er hún boðin velkomin til starfa. Þessi skipti hafa verið tilkynnt á vef Alþingis.

Með bréfum, dags. 8. nóvember sl., hefur forseti annars vegar óskað eftir því við fjárlaganefnd, samanber ákvæði 2. mgr. 5. töluliðar 13. gr. þingskapa, að hún fjalli um skýrslu Ríkisendurskoðunar um framkvæmd fjárlaga frá janúar til júní 2012 og hins vegar hefur forseti óskað eftir því við stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, samanber ákvæði 1. mgr. 8. töluliðar 13. gr. þingskapa, að hún fjalli um skýrslu Ríkisendurskoðunar um bótauppgjör til starfsmanna utanríkisráðuneytisins vegna tjóns á búslóð í apríl 2011.

Til svara eru mennta- og menningarmálaráðherra, atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra og umhverfis- og auðlindaráðherra.

Frú forseti. Í gær var í sjónvarpsþætti formaður efnahags- og viðskiptanefndar þingsins þar sem hann tók fram að staðan í gengislánamálum kallaði á aðgerðir vegna verðtryggðra lána, kallaði á aðgerðir fyrir fólk sem er með verðtryggð lán og er að sligast, eins og formaðurinn sagði. Ekkert slíkt mál er í þinginu og engar slíkar aðgerðir hafa verið boðaðar af hálfu ríkisstjórnarinnar. Við vitum samt alveg hver bakgrunnur þessara ummæla er, sá að staða þeirra sem voru með gengistryggð lán sem nú hafa verið dæmd ólögmæt er mjög ólík stöðu þeirra sem voru með verðtryggð lán. Ég er hér til dæmis með útreikninga sem sýna þegar tveir einstaklingar tóku lán í janúar 2006, keyptu fasteignir fyrir 20 milljónir og voru með 30% eiginfjárhlutfall. Staða þessara tveggja lána hefur þróast með þeim hætti að verðtryggða lánið stendur í dag í 20 milljónum en gengistryggða lánið í 13 milljónum. Það sjá allir hversu gríðarlega mikill munur er þarna á, að hluta til eins og ég sagði vegna þess að gengistryggða lánið hefur verið fundið ólögmætt í millitíðinni. Stóra spurningin er þessi: Er eitthvað á prjónunum hjá ríkisstjórninni til að koma til móts við þá sem eru að sligast, eins og formaður efnahags- og viðskiptanefndar hefur nefnt í þinginu? Er eitthvað á prjónunum hjá ríkisstjórninni til að koma til móts við þá sem eru að sligast vegna verðtryggðra lána? Ýmislegt hefur verið boðað vegna lánsveða og annarra slíkra mála en þarna er komið að kaflaskilum þegar formaður í berandi nefnd 

Frú forseti. Það hefði kannski verið handhægara fyrir hv. þingmann að beina máli sínu til hv. þm. Helga Hjörvars undir liðnum um störf þingsins til dæmis og fá nánari útlistanir á þeim sjónarmiðum sem formaður nefndarinnar er væntanlega að boða að hann hafi í þessum efnum. Það er öllum ljóst að vandi þeirra sem tóku verðtryggð lán, sérstaklega á árunum rétt fyrir hrunið, er mjög erfið. Það fólk var með mjög há lán þegar verðbólgan fór á fulla ferð. Laun ýmissa lækkuðu, svo maður tali ekki um þá sem misstu vinnuna, og fasteignaverð fór niður. Það hefur orðið misgengi sem við þekkjum áður úr okkar sögu. Ýmislegt hefur verið reynt að gera fyrir þá sem standa verst að vígi og ýmiss konar úrræði hafa verið í boði. Við þekkjum þau, hjá umboðsmanni skuldara og víðar sem og 110%-leiðina, en það hefur ekki verið farið í einhverja almenna niðurfærslu verðtryggðra lána. Um það var til dæmis engin leið að ná samstarfi við banka og lífeyrissjóði, það var reynt á haustmánuðum 2010. En þá var ljóst að ríkið yrði að fara í aðrar aðgerðir og annars konar en hægt var að fá samstöðu um á fjármálamarkaðnum yfir höfuð. Bankar eru líka með umtalsverð verðtryggð án. Það sem hefur verið gert er að vaxtabætur hafa verið stórauknar og samtals hafa verið greiddir á fimmta tug milljarða í vaxtabætur á árunum 2009 til og með 2012. Upp undir 30% af vaxtakostnaði heimilanna vegna íbúðalánanna hafa verið endurgreidd. Í fjárlagafrumvarpi fyrir næsta ár, því sem nú er á borðum þingmanna, eru barnabætur auknar um 2,5 milljarða kr. sem og boðað að áfram verði mjög miklar vaxtabætur greiddar til þeirra sem skuldugastir eru og með þá eftir atvikum lægri tekjur. Þannig er reynt að styðja við þessar fjölskyldur, en það er öllum ljóst að verði niðurstaðan sú sem stefnir í með gjaldeyrislánin er að myndast þarna talsvert misræmi milli þeirra sem tóku verðtryggðu lánin innan lands og hinna sem fá dæmda lækkun höfuðstóls  Það er hins vegar hægara sagt en gert að leiðrétta það og ég spyr á móti: Hverjar eru tillögur formanns Sjálfstæðisflokksins í þeim efnum? Einstöku þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa boðað þar ákveðna hluti 

Frú forseti. Ég þakka fyrir þessa söguskýringu ráðherrans. Skilaboðin eru einföld: Það stendur ekki til að gera neitt frekar. Það er það sem ráðherrann er að segja. Hann getur óskað eftir því að ég taki málið upp við annan þingmann en ráðherrann er yfirmaður fjármálamarkaðarins og það var ágætt að fá þetta yfirlit yfir það sem þegar hefur verið gert. Staðreynd málsins er hins vegar sú að frá hruni hafa aldrei fleiri verið í vanskilum við Íbúðalánasjóð en einmitt í dag. 50 nýir skjólstæðingar leita til umboðsmanns skuldara í hverri viku og upplýsingar frá Creditinfo sem voru til umfjöllunar í fjölmiðlum fyrir skemmstu sýna að staðan er að versna og heimilin taka yfirdráttarlán í auknum mæli. Allt eru þetta vísbendingar um að þær aðgerðir sem ráðherrann fór ágætlega yfir og útlistaði einu sinni enn fyrir þingheimi hafa ekki dugað til. Formaður efnahags- og viðskiptanefndar hefur áttað sig á því og segir að þessi heimili séu að sligast en ráðherrann kemur hingað upp og segir: Það stendur ekki til að gera neitt í því. Það er þá svar ríkisstjórnarinnar.

Frú forseti. Ég held að það hefði verið meiri reisn yfir því að við ræddum þetta grafalvarlega og erfiða mál á uppbyggilegan og málefnalegan hátt en ekki með útúrsnúningi af því tagi sem hv. þm. Bjarni Benediktsson, formaður Sjálfstæðisflokksins, er hér með. Ég var einmitt að fara yfir það að við áformum áfram í fjárlögum næsta árs mjög mikinn stuðning við þessar skuldugustu fjölskyldur. Við breytum þar útfærslunni núna, m.a. á grundvelli þess að greiningar hafa sýnt að þeir sem eru í mestum erfiðleikum eru ungar barnafjölskyldur með þungar skyldur og þar af leiðandi erum við að auka umtalsvert stuðninginn við þær fjölskyldur með 2,5 milljörðum í viðbót inn í barnabótakerfið. Greiningar Seðlabankans, háskólans og fleiri aðila hafa sýnt að þær eiga að breyttu breytanda erfiðast með að ráða við þessa byrði. Þær eru yngstar, þær eru með nýjustu og hæstu lánin og þær eru með börn sem verið er að ala upp þannig að við beinum stuðningnum sem er umtalsverður, á þriðja tug milljarða í vaxtabætur og barnabætur, 

Virðulegur forseti. Vegna orðaskipta hæstv. ráðherra og hv. þm. Bjarna Benediktssonar, formanns Sjálfstæðisflokksins, hér áðan er rétt að nota tækifærið og minna hæstv. ráðherra á að framsóknarmenn hafa lagt fram enn eina tillöguna um hvernig koma megi til móts við þau heimili sem lítið hefur verið gert fyrir með úrræðum ríkisstjórnarinnar fram að þessu. Ég hvet hæstv. ráðherra til að kynna sér það. Erindið var að spyrja um annað þó að það sé á vissan hátt tengt, því að komið hefur til umræðu á þjóðþingum Norðurlanda, einkum í Noregi, að Íslendingar hafi verið látnir greiða of háa vexti af lánum sem Norðurlöndin veittu í tengslum við aðkomu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins að stjórn efnahagsmála á Íslandi. Hafa þau lán verið borin saman við lán þeirra sömu landa til Írlands sem bera töluvert lægri vexti þó að staða mála á Írlandi sé síst betri en hér á landi. Fram kom að hæstv. fjármálaráðherra hefði nýverið hitt fjármálaráðherra Noregs, Sigbjørn Johnsen, en ekki hefur verið upplýst um hvað nákvæmlega þau ræddu en þau ræddu þó að einhverju leyti þetta vaxtamál. Ég spyr því hæstv. ráðherra hvort það sé mat hans að vextir Norðurlandalánanna, hinna svokölluðu vinalána, séu hærri en æskilegt og eðlilegt mætti telja með tilliti til aðstæðna og hver sé ástæðan fyrir því að ekki hafi verið leitað eftir því að fá þá vexti lækkaða því að fram kom í norska þinginu að Íslendingar hefðu einfaldlega ekki farið fram á lægri vexti. Það var svarið við því hvers vegna Íslendingar greiddu hærri vexti en Írar, að Íslendingar hefðu ekkert beðið um lægri vexti.

Frú forseti. Það er rétt að byrja á því að rekja að vorið 2009 var mikið reynt til þess að ná þessum vöxtum niður. Ég fór í sérstaka ferð til Norðurlandanna, hitti marga af kollegum mínum og talaði við hina til þess að reyna að semja um hagstæðari kjör en þau sem áformuð höfðu verið. Það má kannski segja að upp úr því krafsi hafi hafst 25 punkta lækkun eða svo. En það var allt og sumt sem mögulegt var að þoka þessu niður þarna á þessum vordögum. Þá var staðan vissulega önnur en hún er á Íslandi í dag. Áhættuálagið á okkur var þá í hæstu hæðum, næstum í grískum hæðum, og óvissan miklu meiri um það hvernig okkar staða yrði til að endurgreiða þau lán sem við vorum þarna að taka. Næst má segja að það hafi borið til í þessum efnum að á síðari hluta árs 2011 óskuðum við eftir því við Norðurlöndin að fá að geyma lántökuréttinn og breyta þessu í lánalínur því að það var augljóst mál að það mundi ekki kosta okkur mikið að eiga þarna upp á að hlaupa lántökumöguleika ef á þyrfti að halda. Þessu var því miður líka neitað. Þess vegna drógum við á lánin í lokin en tókum svo þann kost að endurgreiða þau hratt nú í byrjun þessa árs í tveimur skömmtum. Er svo komið að við höfum endurgreitt rúmlega helminginn. Í því ljósi séð - og ég held að enginn efist lengur um getu Íslands til að endurgreiða svo þessi lán þegar þar að kemur, við erum búin að borga afborganir fram til 2018 - teldi ég fullkomlega eðlilegt að ræða við Norðurlöndin um að við færum núna aftur yfir kostnaðinn af þessari lántöku. Það er augljóst mál til dæmis í tilviki Noregs, sem hefur eitthvert besta lánstraust í heiminum, er kannski með 15–20 punkta álag á Euribor- eða Libor-vexti, er 275 punkta álag býsna mikið af lánveitingum af þessu tagi til vinaþjóðar. Ég er því þeirrar skoðunar, já, að það sé ágætt að þessi umræða er komin af stað og að full ástæða sé til að fylgja henni eftir.

Virðulegur forseti. Það er ástæða til að fagna því að hæstv. ráðherra telji fullt tilefni til að reyna að semja á ný um vextina af þessum lánum. Umræðan um þessa lántöku á sínum tíma, af hálfu ríkisstjórnarinnar, var hins vegar iðulega á þeim nótum að þarna væru Norðurlöndin að gera Íslendingum sérstakan greiða og svo mikinn greiða að við ættum jafnvel að sætta okkur við að taka á okkur Icesave-kröfurnar til þess að af þeim greiða yrði. Nú er hins vegar ljóst að þarna var um að ræða lán á töluvert háum vöxtum og það er líka rétt, sem hæstv. ráðherra nefnir, að æskilegra hefði verið að fá svokallaðar lánalínur frekar en eiginleg lán, eins og framsóknarmenn bentu á á sínum tíma. Ekki var hins vegar leitast eftir slíku fyrr en það var orðið of seint, að minnsta kosti að mati hæstv. ráðherra eins og kom fram hér áðan. En betra er seint en aldrei og ástæða til að fagna því ef hæstv. ráðherra og ríkisstjórn ætla að beita sér fyrir lækkun vaxta af Norðurlandaláninu.

Frú forseti. Ég held að það sé rétt að það komi fram að það var ekki biðröð eftir því að lána Íslandi peninga í lok árs 2008 og framan af ári 2009, og samstarfsáætlunin við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn var svona sett upp og þannig kom ég að henni að Norðurlöndin hefðu -  Það er vísu líka rétt að taka það fram að tvær þjóðir sýndu Íslandi einstakt veglyndi við þessar aðstæður. Það voru Færeyjar, sem buðu fram sitt rausnarlega lán á góðum kjörum strax, og það var Pólland, sem bauðst til að taka þátt í fjármögnun samstarfsáætlunar með Alþjóðgjaldeyrissjóðnum og lagði sérstaka áherslu á að fram kæmi að pólska lánið væri veitt án skilyrða. Það voru vinalán. Varðandi Norðurlöndin hef ég litlu við það að bæta sem ég sagði áðan. Ástæðan fyrir því að umræðan kemur fyrst og fremst upp núna er sú 

Virðulegi forseti. Reglulega, svona einu sinni á ári, koma upp umræður um háar greiðslur til slitastjórna. Hæstv. ráðherra kallaði þessar greiðslur „dæmalaust háar“ í febrúar 2010 og sagðist ætla að beita sér fyrir því að þetta yrði leiðrétt og ekki yrði um slík ofurlaun að ræða sem ekki væru í samræmi við neina launaþróun á landinu. Ég bað um fund vegna þessa í hv. efnahags- og viðskiptanefnd fyrir tveimur mánuðum, að ég held, og þá var upplýst að ekkert hefur komið frá ríkisstjórninni eða Seðlabankanum vegna þessa máls. Frá haustinu 2008 hefur tímakaup hjá slitastjórnum hækkað úr 16 þús. kr. í 35 þús. kr. Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra hefur verið með mjög stórar yfirlýsingar um að hann ætli að beita sér fyrir því að lækka launin og hefur augljóst tæki til þess. Hundruð milljóna, rúmlega hálfur milljarður kr., ef marka má yfirlýsingar stjórnarliða, hefur verið veittur í Fjármálaeftirlitið til að hafa eftirlit með slitastjórnunum. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Af hverju hefur hann ekkert gert í þessu máli, úr því að hann hefur verið með þessar stóryrtu yfirlýsingar? Ég spyr einnig af hverju ekki sé upplýst um laun fleiri slitastjórna en þess eina banka sem verið hefur í fréttunum þrátt fyrir að margoft hafi verið beðið um það. Að endingu má líka spyrja: Af hverju - þrátt fyrir að fjármunirnir og lagaheimildirnar séu hjá FME sem heyrir undir hæstv. ráðherra - er ekki verið að fylgjast með því hvernig slitastjórnirnar semja við sjálfar sig og skylda aðila?

Frú forseti. Ég geri ráð fyrir því að hv. þingmaður og fyrirspyrjandi viti að skilanefndirnar eða slitastjórnirnar starfa alfarið á ábyrgð og á kostnað og í reikningi hjá kröfuhöfum. Þær eru núna dómskipaðar eftir að skilanefndir eru farnar og slitastjórnir í öllum tilvikum teknar við, skipaðar af dómstólunum til að undirstrika sjálfstæði þeirra og ríkið hefur ekki með þeirra mál að gera. Það er tvennt sem kemur til greina að gera og hefur verið reynt í báðum tilvikum. Það er annars vegar - eftir að þær voru færðar formlega undir eftirlit Fjármálaeftirlitsins, sem gerðist, ef ég man rétt, ekki fyrr en á síðasta ári - að Fjármálaeftirlitið geti hugsanlega beitt sér gagnvart þeim en Fjármálaeftirlitið túlkar það þannig að hlutverk þess sé fyrst og fremst að fara yfir það að slitastjórnirnar starfi í samræmi við lög og reglur og ástundi eðlilega viðskiptahætti. Hitt er svo að ríkið eða aðrir innlendir kröfuhafar geta auðvitað reynt að beita sér á þeim vettvangi ef þeim þykja þóknanir sem slitastjórnirnar taka sér óeðlilega háar, og það hefur gerst, t.d. í tilviki lífeyrissjóða, eins og hv. þingmaður var hér óbeint að rifja upp. Ég hef rætt það við þá íslensku kröfuhafa og fyrst og fremst eignasafn Seðlabanka Íslands - hef reyndar gert það oftar en einu sinni á umliðnum tveimur til þremur árum - að ríkið reyni líka fyrir sitt leyti sem kröfuhafi að nota stöðu sína í þeim tilvikum til að tryggja að hér sé ekki með óhófi tekið kaup miðað við íslenska mælikvarða. Vandinn er sá að þeir tímataxtar sem þessir aðilar taka sér munu ekki þykja tiltakanlega háir eins og þekkt er meðal lögfræðinga eða sambærilegra aðila erlendis en þeir eru úr öllu samhengi við íslenskan veruleika og það er það sem ég hef sagt. Staða málsins er þessi, 

Virðulegi forseti. Það er svolítið annar tónn hér hjá hæstv. ráðherra sem lýsti því yfir að þetta væru dæmalaust háir reikningar, vissi auðvitað stöðuna sem þáverandi hæstv. fjármálaráðherra, og sagðist ætla að beita sér í málinu. Hæstv. ráðherra nefnir að slitastjórnir séu á ábyrgð kröfuhafa. Hæstv. ráðherra hefur aðgang að og er með umboð sem kröfuhafi fyrir hönd íslenska ríkisins og Seðlabankinn er svo sannarlega kröfuhafi. Það hefur verið upplýst í hv. efnahags- og viðskiptanefnd að ekki hafi komið fram neinar óskir frá hæstv. ríkisstjórn, hvorki í gegnum Seðlabankann né annað, um að hafa eftirlit eða gera athugasemdir við þessar launagreiðslur. Í ofanálag eru þetta leyfisskyldir aðilar og hafa verið alveg fram á síðustu mánuði þannig að hafa á eftirlit með þeim alveg eins og bankaráðsmönnum og öðrum slíkum. Ef bankaráðsmaður er til dæmis í samningum við sín eigin fyrirtæki 

Forseti minnir hv. þingmenn á að virða tímamörk.

Frú forseti. Ég fór yfir það hvaða tveir farvegir einir væru tiltækir hjá stjórnvöldum til að reyna að hafa áhrif á þessi mál. Það er annars vegar að beita stöðunni sem kröfuhafi og það hefur verið gert. Rætt hefur verið við þá aðila sem fara með kröfurnar fyrir hönd innlendra aðila, og sömuleiðis hefur ítrekað verið rætt við Fjármálaeftirlitið um það hvað það gæti gert í þessum efnum og ég fór yfir það hvernig Fjármálaeftirlitið lítur á sinn hlut. Varað hefur verið við því að ríkið reyndi með einhverjum öðrum hætti en þessum tveimur lögformlegu leiðum að beita sér vegna þess að það gæti verið túlkað sem ólögmætt inngrip af hálfu stjórnvalda og tilraun til að hafa áhrif á uppgjör búanna þannig að hagsmuna kröfuhafanna væri ekki gætt. Hv. þingmaður þekkir kröfuréttinn og veit hvernig um þetta er búið. Það er ekki vegna þess að menn hafi ánægju af því að sjá hversu algjörlega úr takti við íslenskan veruleika þóknanir hafa verið þarna, og ég tala nú ekki um ef menn eru 

Virðulegi forseti. Í upphafi þessa árs staðfesti ráðherra umhverfis- og auðlindamála nýja byggingarreglugerð sem á samkvæmt bráðabirgðaákvæði að taka gildi núna í ársbyrjun 2013. Það er margt metnaðarfullt í þeirri byggingarreglugerð og er þar sett inn ýmislegt af því sem besta frá nágrannalöndum. Þar er ákvæði um auknar kröfur um aðgengi; lyftur, stærri bílastæði, upphitun útiflata, rafmagnsopnun úti- og millihurða, stækkun sameignarsvæða, kröfur um aukna einangrun í loftum og frágang á botnplötum. Þannig mætti lengi telja. Ljóst er að hinum nýju reglum fylgir aukinn kostnaður. Samtök iðnaðarins hafa gert athugasemdir varðandi áhrif þeirra á byggingarkostnað, Samband íslenskra sveitarfélaga hefur einnig gert athugasemdir og var nýlega skýrt frá niðurstöðu Byggingafélags námsmanna sem áætlar að hækkun á leigu- og húsnæðisverði geti orðið allt að 15–20%. Þar að auki er undirbúningsferli málsins ekki lokið. Áætlað er að gefa þurfi út um 120 leiðbeiningarblöð og er búið að birta um 50 þeirra. Ég vildi spyrja hæstv. ráðherra, með vísan til þess sem á undan er sagt: Hefur umhverfis- og auðlindaráðuneytið eða stofnanir á þess vegum látið kostnaðarmeta áhrif þessarar nýju reglugerðar á íbúðaverð? Hvert er álit ráðherra á þeim tölum sem birtar hafa verið frá byggingaraðilum um hækkun íbúða- og leiguverðs? Telur ráðherra heppilegt þegar litið er til stöðunnar á byggingarmarkaði, sem er ekki kominn almennilega í gang eftir hrun, og þess ástands sem er á húsnæðismarkaði þar sem leiguverð og íbúðaverð er að komast í fyrra horf, að fara fram með reglugerðarbreytingar við þessar aðstæður? Hefur komið til skoðunar að fresta gildistöku reglugerðarinnar að hluta eða öllu leyti? Telur ráðherra ástæðu til þess í ljósi aðstæðna að taka upp þessi nýmæli í áföngum líkt og gert var í Danmörku þar sem innleiðingar- og aðlögunartími var sex ár?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Það er rétt sem fram kom í máli hans að hér er um nokkuð metnaðarfullar breytingar að ræða. Varðandi það sem hv. þingmaður spyr um í sambandi við Samtök iðnaðarins og aðra þá aðila sem fullyrt hafa að um verulegan kostnaðarauka verði að ræða hef ég hvergi séð þá útreikninga. Ég held að menn eigi að fara varlega í að fullyrða um prósentutölur í þeim efnum. Samkvæmt sérfræðingum mínum er nánast útilokað að leggja mat á kostnaðinn sem af þessu kann að hljótast. Í grundvallaratriðum er um að ræða breytingu sem hlýtur að vera afar mikilvæg fyrir ríkisstjórn sem kennir sig við jafnaðarmennsku, að samfélagið í heild sé aðgengilegra fyrir fatlað fólk. Öryrkjabandalagið og Sjálfsbjörg hafa lagt mjög mikla áherslu á þessa þætti. Raunar bætti þingið sjálft í að því er varðar mannvirkjalög á sínum tíma og kröfur til aðgengis í mannvirkjafrumvarpinu þegar það var til meðferðar hjá þinginu þannig að þingið lagði mjög mikla áherslu á aðgengisþáttinn. Við erum núna á aðlögunarári, ef svo má að orði komast. Reglugerðin tók gildi um síðustu áramót en í raun hafa allir aðilar máls yfirstandandi ár til að aðlagast því. Það flækir náttúrlega stjórnsýslu málaflokksins og getur valdið lagalegri óvissu að hafa það yfirgangstímabil mjög langt. Svo má líka velta fyrir sér hvort samkeppnisstaða þeirra skekkist þá, sem ákváðu frá upphafi að fylgja ákvæðum reglugerðarinnar og aðlaga sig þeim strax, gagnvart þeim sem frestuðu aðlöguninni fram á síðustu stundu. Iðnaðurinn verður að aðlaga sig nýjum kröfum, það er óumflýjanlegt, og má velta því fyrir sér hvort ekki sé eins gott að það sé gert strax. Mannvirkjastofnun telur 

Virðulegi forseti. Ég þakka ráðherra svörin. Það sem ég hef fyrst og fremst áhyggjur af er ekki það að iðnaðurinn geti ekki aðlagað sig þessum breytingum eða að byggingarmenn okkar geti ekki útfært byggingar með þeim hætti sem reglugerðin mælir fyrir um, heldur áhrif breytinganna á íbúðaverð. Ég held að ekki sé ofmælt að þær ítarlegu breytingar sem farið er fram á eru metnaðarfullar og markvissar, eins og ég nefndi áðan, og full ástæða til að við tökum þær inn. En við verðum líka að horfa á aðstæður á markaði. Íbúðaverð hefur vaxið um 17% á skömmum tíma. Leiguverð hefur aldrei verið hærra og byrðir eru þyngri fyrir leigjendur eins og staðan er í dag. Ég tel mjög mikilvægt að ráðuneytið skoði af alvöru hvort ekki sé rétt að teygja á þessum aðlögunartíma, taka inn ákvæði í ákveðnum áföngum, gefa meira svigrúm og tryggja með öllum hætti að við náum þessum markmiðum fram en gerum það þannig að það aðlagist þeirri stöðu sem er á markaðnum og fari ekki út í verðlagið og hafi í för með sér aukinn kostnað 

Virðulegi forseti. Ég skil vel þær áhyggjur sem hv. þingmaður hefur af þessum þætti en hins vegar er um að ræða gríðarlega mikilvægt framfaraskref. Þegar við endurskoðum mannvirkjalög og í kjölfarið á því byggingarreglugerð gerum við það sérstaklega með það í huga að ævisparnaður Íslendinga liggur að jafnaði í íbúðarhúsnæði. Þess vegna skiptir gríðarlega miklu máli annars vegar að auka eftirlit með því að þeir sem fara með einstaka verkþætti skili þeim svo sómi sé að þannig að menn lendi ekki í því að vera með ævisparnað sinn í uppnámi, og hins vegar þau grundvallarprinsipp samfélaga sem byggja á jöfnuði sem eru að samfélagið allt sé aðgengilegt þeim sem búa við fötlun eða þeim sem aldraðir eru, og þá ekki bara þær íbúðir sem eru sérstaklega hugsaðar til þess heldur samfélagið allt. Þá getur fólk búið lengur heima hjá sér og þá náum við frekar þeim markmiðum. Ég hef trú á því að iðnaðurinn geti axlað þetta með okkur og að þau 10–20% 

Virðulegi forseti. Ég beini fyrirspurn minni til hv. formanns Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Þannig er mál með vexti að hæstv. umhverfisráðherra Svandís Svavarsdóttir lýsti þeirri skoðun sinni í grein í Bændablaðinu að banna ætti lausagöngu búfjár á landinu en setja skyldi ákvæði um heimildir til að veita undanþágur á því banni, án nokkurrar skilgreiningar á því í hverju þessar undanþágur mundu felast. Í dag er því öfugt farið; í lögum um búfjárhald er meginreglan sú að lausaganga er leyfð en heimildir eru til að banna hana á afmörkuðum svæðum. Þetta eru stór tíðindi frá hæstv. ráðherra. Mig langar að spyrja hæstv. atvinnuvegaráðherra út í skoðun hans á málinu og hvort hugmyndir umhverfisráðherra samrýmist stefnu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Forustumenn sauðfjárbænda hafa hafnað hugmyndunum alfarið og segja að yrðu þær að veruleika mundi grundvöllur sauðfjárræktar víða um land bresta. Það mundi hafa meiri og alvarlegri afleiðingar í för með sér og hefði áhrif á byggð hringinn í kringum landið, sérstaklega á svæðum sem erfitt eiga og eru jafnvel skilgreind sem varnarsvæði. Þórarinn Pétursson, formaður Landssambands sauðfjárbænda, er þungorður í Bændablaðinu og gagnrýnir að ráðherrar setji fram hugmyndir af þessu tagi þegar nefnd sé að störfum sem fara eigi yfir málið. Þórarinn segir, með leyfi forseta: „Mér finnst ekki góður svipur á því að ráðherra grípi þarna fram fyrir hendurnar á nefndinni sem er að skoða þessi mál í samstarfi aðila.“ Ég spyr hæstv. ráðherra: Megum við búast við því að slíkar tillögur komi fram frá ríkisstjórninni fyrir komandi kosningar? Og ég endurtek fyrri spurningu mína: Er þetta stefna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs?

Frú forseti. Ég tel að menn hafi gert allt of mikið veður út af því þó að umhverfisráðherra hafi í grein sinni velt upp spurningunni um hver meginreglan eigi að vera og hvað eigi að vera undanþægt, hvort meginreglan eigi að vera vörsluskylda og síðan séu veitt frávik frá því eða öfugt, eins og það er í dag gagnvart sauðfénu. Auðvitað hlýtur niðurstaðan að skipta mestu máli og ég tel að enginn, hvorki umhverfisráðherra né ég, tali fyrir því að sett sé á alger vörsluskylda á sauðfjárrækt í landinu. Ég les ekki það út úr grein umhverfisráðherra, heldur hitt að taka þurfi vel á þessum málum og reyna að hafa um þau frið. Ég held að við þekkjum öll það vel til aðstæðna að við vitum vel að það er ekki raunhæft eða viðráðanlegt fyrir sauðfjárræktina eins og hún er stunduð á stórum landshlutum. Ég tel reyndar að það séu ekki umhverfisleg rök eða þörf fyrir því að við tökum frá svæði með sterka gróðurþekju eins og Vestfirði og Austurland. En í gosbeltinu eru þessi mál því miður ekki alls staðar í góðu lagi og er heldur ekki hægt að stinga höfðinu í sandinn gagnvart því þó að margt hafi þróast með jákvæðum hætti undanfarin ár, meðal annars með fækkun sauðfjár og mikilli uppgræðslu í landinu. Enn eru því miður svæði sem þar sem taka þarf betur á í þessum efnum og er það skylda umhverfisráðherra að standa vaktina þar. Engin flokksstefna hefur verið mótuð af okkar hálfu um eitt eða annað í þessum efnum og ég segi það fyrir mitt leyti, og grundvalla það á þekkingu minni á þessari atvinnugrein, að það er ekki raunhæft. Það á ekki að draga upp neinar grýlur í þeim efnum að hægt sé að stunda sauðfjárræktina án verulegra breytinga með því að koma á vörsluskyldu. Ég hef hins vegar lengi barist fyrir því og flutt þingmál á Alþingi um að koma á algerri vörsluskyldu gagnvart stórgripum. Það þarf að taka betur á þessum málum, til dæmis meðfram þjóðvegunum út af umferðaröryggi o.s.frv. Liður í því getur verið svæðisbundin vörsluskylda, 

Virðulegi forseti. Ég fagna því að formaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs skuli stíga fram og lýsa því yfir að við munum ekki eiga von á því fyrir komandi kosningar að frumvarp komi frá ríkisstjórninni með sambærilegum hugmyndum og hæstv. umhverfisráðherra lýsti í grein sinni. Það er alveg rétt að hvorki hún né formaðurinn hafa rætt um algera vörsluskyldu. En ég benti á að undanþágur frá þessum hugmyndum eru algerlega óútfærðar, það er rétt sem hæstv. ráðherra segir. Það blandast engum hugur um, og bændur skilja það best af öllum, að efla þarf landvernd og sjálfbærni í búfjárbeit. Bændur hafa barist fyrir því og verið þar fremstir í flokki enda eiga þeir aðild að nefnd sem sett hefur verið á fót í þeim efnum. Mér þætti ágætt að fá það staðfest án þess að menn séu með loðnar yfirlýsingar um hvað muni gerast vegna þess að þetta er 

Frú forseti. Ég held að allir geti sofið rólegir yfir þessu þó að umhverfisráðherra hafi velt upp þeirri spurningu í grein sinni hvernig lagareglan eigi að vera í þessum efnum. Það er ekki ávísun á að menn ætli í einhverjum grundvallaratriðum að breyta fyrirkomulaginu á þeim svæðum þar sem ekki er þörf á slíku. Ég les það ekki út úr þeirri grein og þykist vita að það sé ekki ætlunin. Hins vegar er það rétt sem ég tók fram að sums staðar þarf að taka betur á þessum málum og það er skylda umhverfisráðherra að standa vaktina í þeim efnum. Nú er að störfum nefnd, eins og hér kom fram, sem við umhverfisráðherra settum á fót í góðu samstarfi við hagsmunaaðila sem eru að fara yfir þessi mál. Ég tel því enga ástæðu til einhverra mikilla pólitískra innanverkja út af þessu ef menn halda bara ró sinni og treysta því að niðurstaðan verði vönduð og fagleg. Það stendur ekkert annað til.

Hæstv. forseti. Á undanförnum vikum hafa komið fram í fjölmiðlum þungar áhyggjur margra innan kirkjunnar vegna stöðu mála bæði hjá kirkjunni í heild og í söfnuðum landsins. Þingmenn hafa að sjálfsögðu fengið fjölmargar áskoranir og erindi varðandi þessi mál. Vakin hefur verið athygli á því hvernig stjórnvöld hafa gengið fram í skerðingu á sóknargjöldum og öðrum tekjustofnum þjóðkirkjunnar á undanförnum árum og öðrum afleiðingum þeirrar stefnu fyrir starfsemi kirkjunnar og raunar annarra trúfélaga líka, enda er staða þeirra hin sama að þessu leyti. Öllum er ljóst að við Íslendingar höfum gengið í gegnum erfiðleika á undanförnum árum og ég fullyrði að skilningur á þeirri stöðu hefur verið mjög ríkur af hálfu kirkjunnar. Fullyrða má að kirkjan og söfnuðirnir hafa sýnt langlundargeð og brugðist við síendurteknum skerðingum með aðhaldsaðgerðum. Prestsembættum hefur fækkað, starfsfólki hefur fækkað, dregið hefur úr ýmsu safnaðarstarfi svo sem barna- og æskulýðsstarfi og starfi fyrir aldraða, tónlistarstarfi og fleiru. Viðhald kirkjubygginga hefur víða verið sett í bið og fleira verið gert til að draga úr kostnaði. En einhvers staðar eru sársaukamörk í þessu sambandi. Ég hef skynjað það nú í haust, sérstaklega eftir að fjárlagafrumvarp ríkisstjórnarinnar birtist, þá brast ákveðin stífla í þessu sambandi. Ákall þeirra sem starfa innan kirkjunnar, bæði lærðra og leikra, hefur verið mjög skýrt um að ríkið bæti úr, að á vegum þingsins verði bætt úr og að staðið verði við þá samninga sem í gildi eru milli ríkis og kirkju. Ég ætla að þessu sinni ekki að fjalla nánar um einstakar upphæðir í þessu sambandi, það bíður fjárlagaumræðu sem er skammt undan, en ég vil þó nefna við þetta tækifæri að innheimta sóknargjalda og úthlutun til sókna og trúfélaga er ekki sama eðlis og venjuleg skattheimta á vegum ríkisins eða venjuleg úthlutun fjármuna ríkisins á fjárlögum. Sögulegar rætur þessarar innheimtu og innheimtufyrirkomulags eru af allt öðrum toga og í dag byggja fjárhagsleg samskipti ríkis og kirkju á sérstöku samkomulagi frá 1997 sem byggði á niðurstöðum áralangrar vandaðrar vinnu. Þær skerðingar sem við höfum séð á undanförnum árum ganga gegn þessu fyrirkomulagi, fyrirkomulagi sem allgott samkomulag hefur verið um um langt skeið. Ef útlit er fyrir að haldið verði áfram á sömu braut má spyrja um framtíð þess samkomulags sem raunar er formlegur samningur. Í greinargerð með fjárlagafrumvarpinu má raunar sjá ákveðnar vangaveltur um þetta þar sem meðal annars er talað um endurskoðun samnings ríkis og kirkju frá 1997 og um breytingu á lögum um stöðu stjórnar og starfshætti kirkjunnar, án frekari skýringa. Það er einmitt á þeim forsendum sem ég vil nálgast umræðuna við hæstv. innanríkisráðherra. Mér finnast þær aðstæður sem uppi eru í þessum málum gefa tilefni til að spyrja ráðherra hvernig hann sjái fyrir sér þróunina í samskiptum ríkis og kirkju á næstu árum. Það er eðlilegt að hæstv. innanríkisráðherra svari því hvort fyrirhugaðar séu breytingar á lagaumhverfi þjóðkirkjunnar og þá hverjar. Í tengslum við þetta og í framhaldi af ummælum í greinargerð með fjárlagafrumvarpi má líka spyrja hvort fyrirhugaðar séu breytingar á samkomulagi ríkis og kirkju frá 1957 og hvort einhverjar viðræður eigi sér stað um það. Að lokum spyr ég hvort og þá hvernig ráðherra hyggist bregðast við áhyggjum bæði lærðra og leikra af fjárhagsstöðu sókna og afleiðinga hennar fyrir safnaðarstarfið.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir að hefja máls á þessu málefni. Fyrstu tvær spurningarnar sem hann beinir til mín eru annars vegar hvernig ég sjái þróunina í samskiptum ríkis og kirkju á næstu árum og hins vegar hvort fyrirhugaðar séu breytingar á lagaumhverfi þjóðkirkjunnar og þá hverjar. Þessar tvær spurningar eiga það sammerkt að snúa að lögum sem um kirkjuna gilda. Seinni tvær spurningarnar snúast um fjárhagsleg málefni. Því er til að svara varðandi lögin að við lítum svo á - ég held ég tali þar fyrir hönd Alþingis almennt - að kirkjan sé sjálfstæð og sjálfráð um sín innri málefni. Það var grundvallarforsendan og skilningurinn í samkomulaginu sem gert var árið 1997 og hv. þingmaður vísaði til. Kirkjuþing vinnur nú að tillögugerð hvað þetta snertir og þegar tillögur þess liggja fyrir verða þær teknar til umfjöllunar í innanríkisráðuneytinu. Kirkjuþing er þó fyrst og fremst milligönguaðili sem kemur tillögum á framfæri við Alþingi sem síðan sest yfir þær. Ég held að skilningur okkar allra, hvað lögin áhrærir, sé að kirkjan sé sjálfráð um sín innri málefni. Síðan er það fjárhagsþátturinn sem hv. þingmaður víkur að í tveimur síðustu spurningunum. Annars vegar vísar hann í samkomulagið frá 1997, hvort fyrirhugaðar séu breytingar á því, og hins vegar nefnir hann áhyggjur innan kirkjunnar af fjárhagsstöðu sókna og spyr hvaða afleiðingar skerðingar undangenginna ára hafi fyrir safnaðarstarf. Þjóðkirkjan fær sem kunnugt er framlög á fjárlögum til að standa straum af rekstri sínum en þau fjárframlög eru í höfuðdráttum af tvennum toga. Í fyrsta lagi framlag til Biskupsstofu til að greiða laun tiltekins fjölda kirkjunnar þjóna og starfsmanna Biskupsstofu. Þetta framlag er bundið í lög um stöðu, stjórn og starfshætti þjóðkirkjunnar, sem sett voru árið 1997, en það er jafnframt samningsbundið og byggt á svokölluðu kirkjujarðasamkomulagi frá sama ári. Með því samkomulagi afsalaði þjóðkirkjan til ríkisins eignum og eru greiðslur ríkisins hugsaðar sem arður af þeim eignum. Framlögin hafa að þessu leyti þá sérstöðu að þau eru ekki hugsuð sem framlög af skatttekjum heldur sem arður af þessum eignum. Það er hugsunin að baki greiðslunum. Í öðru lagi á framlag á fjárlögum að standa straum af rekstrarkostnaði sókna þjóðkirkjunnar og kirkjuhúsanna. Þetta framlag er bundið í lög um sóknargjöld o.fl., frá árinu 1987. Samkvæmt eldri lögum um sama efni önnuðust sóknirnar sjálfar álagningu og innheimtu sóknargjaldsins en með gildandi lögum var sóknargjaldið, með samþykki kirkjunnar, umreiknað yfir í tiltekið hlutfall tekjuskatts, innheimt með honum og skilað til sóknanna með mánaðarlegum greiðslum. Því hefur verið haldið fram að með þeirri breytingu sé nú sá eðlismunur á að ríkið innheimti ekki lengur sóknargjöld og framlagið til sóknanna sé eins og hvert annað framlag úr ríkissjóði, fjármagnað með almennri skattheimtu. Að mínum dómi er þetta misskilningur. Sóknargjaldið var alltaf hugsað sem gjald þeirra sem tilheyra þjóðkirkjunni til hennar fyrir félagsaðild, enda segir beinlínis í lögum um sóknargjöld o.fl., að gjöld sem innheimt eru samkvæmt þeim séu sóknargjöld. Þetta er sá skilningur sem ég hef á þeim málum. Eftir hrun efnahagskerfisins árið 2008 hafa bæði þessi framlög til þjóðkirkjunnar verið skert. Framlögin sem byggja á kirkjujarðasamkomulaginu hafa verið skert með samkomulagi við þjóðkirkjuna og hefur kirkjuþing árlega samþykkt slíka skerðingu, enda sé hún, með leyfi forseta: „til samræmis við almennan niðurskurð á flestum sviðum ríkisins“, eins og segir í árlegum viðaukasamningi sem gerður er um niðurskurðinn. Kirkjan hefur aldrei andmælt því að hún lúti sömu skerðingum og aðrir aðilar í þjóðfélaginu. Hún hefur aldrei gert ágreining um það. Hún hefur hins vegar viljað láta hið sama ganga yfir sig og aðra. Það sem gerðist með sóknargjöldin var að þau voru skert en síðan ekki verðbætt. Það er nokkuð sem kom fram í skýrslu sem ég lét gera í fyrra, í henni var sýnt fram á að sóknargjöldin höfðu sætt meiri skerðingu en gerðist almennt um stofnanir hins opinbera. Síðan vil ég vekja athygli á því að 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Birgi Ármannssyni fyrir að hefja þessa umræðu. Mig langar að byrja á því að spyrja hæstv. innanríkisráðherra hvort hann muni beita sér fyrir því í ríkisstjórn að sóknargjöldin verði verðbætt, eins og ég tel að hefði átt að gera. Ég held að færa megi mjög sterk rök fyrir því að með tilliti til sóknargjalda hafi þjóðkirkjan þurft að hlíta meiri niðurskurði en sambærilegar stofnanir sem heyra undir ráðuneytið. Ég vil nota þetta tækifæri og fagna því að meiri hluti þjóðarinnar vill hafa ákvæði um þjóðkirkjuna í stjórnarskránni vegna þess að á undanförnum árum hefur þjóðkirkjan því miður þurft að þola óvægna umræðu að mínu mati og oft og tíðum ósanngjarna. En hún hefur staðið þetta af sér og stendur keik og meiri hluti þjóðarinnar vill að hún haldi áfram að sinna sínu samfélagslega hlutverki, sálgæslu og félagsstarfi. Þar vinnur fjöldi sjálfboðaliða mjög óeigingjarnt og mikilvægt samfélagslegt starf að mínu mati. Það er líka ágætt að rifja upp að árið 2007 eða 2008 voru hér uppi tillögur í tíð stjórnar Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar um að afnema hið kristilega siðgæði út úr markmiðskafla grunnskólalaga. Sem betur fer tókst okkur framsóknarmönnum og mörgum öðrum að hrinda því að þær hugmyndir yrðu að veruleika, en þær eru því miður til marks um það hvaða umræðu þjóðkirkjan hefur þurft að þola að undanförnu. Hún á erfitt með að bera hönd fyrir höfuð sér, en þrautseigjan hefur skilað árangri að mínu mati. Ég ítreka spurningu mína til hæstv. innanríkisráðherra: 

Frú forseti. Í nýafstaðinni þjóðaratkvæðagreiðslu um tillögur að nýrri stjórnarskrá var sérstaklega spurt um afstöðu almennings til þjóðkirkjunnar. Niðurstaðan var afgerandi. Íslendingar vilja þjóðkirkju. Þjóðkirkjan hefur veigamiklu hlutverki að gegna í samfélagi okkar. Hún ber lögbundnar skyldur, menningarlegar og félagslegar skyldur. Hún hefur verið það skjól sem þorri Íslendinga hefur leitað til í sorgum og gleði, jafnt í einkalífi sem og í þjóðlífinu sjálfu, ekki síst þegar áföll hafa dunið yfir þjóðina. Síðustu ár hafa verið kirkjunni erfið í margvíslegum skilningi, meðal annars fjárhagslega. Líkt og aðrar stofnanir þjóðfélagsins hefur kirkjan tekist á við mikinn niðurskurð. Þegar grannt er skoðað virðist sá niðurskurður jafnvel umtalsvert meiri en öðrum stofnunum hefur verið ætlað og þetta þarf að skoða. Megintekjustofnar þjóðkirkjunnar eru tveir. Annars vegar greiðsla fyrir eignir sem kirkjan afsalaði ríkissjóði 1997 og hins vegar skil á félagsgjaldi sem ríkið tók að sér að innheimta og var árið 1987 umreiknað í tiltekið hlutfall tekjuskatts. Í ljós hefur komið að frá og með fjárlögum 2009 hafa þessir tekjustofnar verið skertir umtalsvert. Að teknu tilliti til verðþróunar nemur skerðing sóknargjalda um 20% og við þetta bætist hagræðingarkrafan sem gerð er til allra stofnana samfélagsins, þar á meðal kirkjunnar, en einnig tilfinnanleg fækkun gjaldenda í sumum sóknum. Að sögn þeirra sem til þekkja er þetta nú þegar farið að hafa umtalsverð áhrif á grunnþjónustu kirkjunnar; helgihaldið, æskulýðsstarfið, sálgæsluna og líknarmálin. Við svo búið má ekki standa því að meðan við höfum þjóðkirkju í landinu verðum við að búa svo að henni að hún geti sinnt sínu lögbundna hlutverki. Andleg umönnun er alveg jafnmikilvæg á erfiðum tímum 

Frú forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu um stöðu þjóðkirkjunnar, það er brýnt að koma að sjónarmiðum um það mál. Að mínu mati og margra fleiri er ekki eðlilegt fyrirkomulag að hafa ríkiskirkju í nútímasamfélagi. Hvað ríkiskirkju varðar erum við þar í flokki með Bretlandi og Danmörku, svo ég nefni nágrannaríki okkar, og svo erum við í flokki með ríkjum íslams sem liggja meðfram Miðjarðarhafsströnd Norður-Afríku. Það var naumur meiri hluti í atkvæðagreiðslunni 20. október, ekki afgerandi meiri hluti, fyrir því að áfram yrði ákvæði um þjóðkirkju í stjórnarskrá. Þeirri niðurstöðu ber að sjálfsögðu að fylgja. Það þarf þó að gera breytingar á núverandi ákvæði og taka inn vernd allra trúfélaga, ef menn vilja halda í trúarbrögð sem stjórnarskrármál á annað borð. Það er líka brýnt að láta kirkjuna innheimta eigin sóknargjöld sjálf, á sama hátt og var gert með iðnaðarmálagjaldið fyrir tveimur árum, og eins og gert er með félagsgjöld í öðrum félögum, svo sem KR, Val eða Sjálfstæðisflokknum. Það er sjálfsagt að ríkið veiti fé til kirkjugarða eða til greftrunarstaða fólks og einnig til viðhalds tiltekinna kirkna, til dæmis í samráði við húsafriðunarnefnd. Kirkjur eru sögulega séð mjög merkilegar byggingar hér á landi og má alls ekki láta þær verða fúa að bráð. Frú forseti. Ríkiskirkja eins og við búum við í dag er úrelt fyrirkomulag og tímaskekkja. Fyrirkomulagið er hamlandi á störf kirkjunnar eins og við sem þekkjum kirkjustarf í öðrum löndum höfum séð. Í Bandaríkjunum til dæmis, þar sem er aðskilnaður ríkis og kirkju, er kirkjustarf gríðarlega líflegt og stór hluti af daglegu samfélagi. Kristilegt siðgæði og kristileg hugsun stendur vel ein og sér og þarf ekki á ríkinu að halda nema síður sé eins og dæmin sanna. Við eigum að feta okkur yfir á þá braut, hægt og bítandi að sjálfsögðu, en við eigum að feta okkur þangað. 
            

Virðulegi forseti. Það var vel til fundið hjá hv. þm. Birgi Ármannssyni að fara fram á þessa sérstöku umræðu. Hér er á ferðinni mikilvægt mál vegna þess að það starf sem er unnið innan vébanda þjóðkirkjunnar er bæði fjölbreytt, mikilvægt og snertir fjölda fólks. Það er ekki bara að starfið sé mikilvægt heldur snertir það líf þjóðarinnar í landinu oft og tíðum á mikilvægustu stundunum, þeim ánægjulegustu og þeim erfiðustu. Það skiptir máli að þjóðkirkjan hafi burði til þess að sinna sínu hlutverki. Ég get því tekið undir með hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni þegar hann varpar þeirri spurningu til hæstv. innanríkisráðherra hvort það standi til að bæta þjóðkirkjunni það sem augljóslega eru mistök, niðurskurðinn til kirkjunnar umfram þann niðurskurð sem gerður hefur verið á öðrum stofnunum í landinu. Það er mjög mikilvægt að fá á hreint að það sé vilji hæstv. ráðherra og að til standi að gera þetta. Ég tek eftir því, virðulegi forseti, að í fjáraukalögum er ekki gert ráð fyrir slíkum útgjöldum. Það hefði verið tækifæri til þess. Ég vona að það myndist hér vilji til, og ég heyri ekki annað í umræðunni, að þegar fjárlög verða afgreidd verði þetta mál skoðað gaumgæfilega því að í fjölmörgum sóknum þessa lands er starfsemin komin undir brot og ekki hægt að sinna þeim verkefnum sem svo nauðsynlegt er að kirkjan sinni.

Forseti. Það sem við ræðum hér í dag er afleiðing efnahagshrunsins, þ.e. hvernig við brugðumst við því og hvaða áhrif það hafði á hina ýmsu þætti samfélagsins. Þar á meðal þjóðkirkjuna og framlög til hennar. Ég get tekið undir það sem hefur komið fram að víða er unnið gott starf í kirkjum landsins og þær gegna mikilvægu hlutverki, ekki síst í dreifðum byggðum þar sem starfsemi af svipuðum toga er kannski ekki til staðar af hálfu sveitarfélaga. En það er líka víða annars staðar unnið gott starf. Það er unnið ágætisstarf í skólum landsins. Það er unnið ágætisstarf í heilbrigðiskerfinu, í velferðarkerfinu og á sjúkrahúsunum. Allt hefur það þurft að líða fyrir efnahagshrunið sem varð hér 2008 með ýmsum erfiðum og vondum afleiðingum. Þjóðkirkjan naut þess í aðdraganda hrunsins sem aðrir nutu ekki, þ.e. aukinna framlaga umfram verðlagsþróun á sínum tíma, á árunum 1999–2008, nærri tvöfalt umfram verðlagsþróun. Það var aukning á sóknargjöldum á því tímabili. Það var ekki svoleiðis í framhaldsskólunum, svo dæmi sé tekið, þar sem jafnt og þétt var reytt úr fjárhirslum þeirra í aðdraganda hrunsins, sérstaklega þó síðustu tvö, þrjú árin. Það var ekki heldur svoleiðis í velferðarkerfinu, ekki á sjúkrahúsunum. Það er spurning við hvaða tíma við eigum að miða þegar kallað er eftir leiðréttingu aftur í tímann. Á að miða við þegar allt hrundi í hausinn á okkur 2008? Eða eigum við að fara lengra aftur í tímann og taka mið af því þegar var farið að skera niður í öðrum þáttum samfélagsins? Þetta lýsir ágætlega þeirri forgangsröðun sem bæði stjórnvöld og Alþingi hafa haft við að byggja upp landið eftir hrun. Fjárlaganefnd greip til þess ráðs við fjárlög yfirstandandi árs og afgreiðslu þeirra í fyrra að leggja til breytingar til útgjaldaaukningar til þjóðkirkjunnar upp á hátt í 100 millj. kr. Það er ekki gert ráð fyrir frekari skerðingu í því frumvarpi sem við erum með nú til umfjöllunar fyrir næsta ár þannig að ég tel að þegar allt er til talið 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Birgi Ármannssyni fyrir þessa umræðu. Komið hafa fram mjög mikilvægar upplýsingar og ég vil vísa í það að þegar verið er að ræða um ákvæði þjóðkirkjunnar í stjórnarskrá er í gildi stjórnarskrá fyrir lýðveldið Ísland og þar er sagt að hér skuli vera þjóðkirkja. Öðru vinnum við ekki út frá nú þannig að allt tal um að breyta þjóðkirkjuákvæðinu gengur ekki upp. Við skulum halda okkur við staðreyndir og fara eftir stjórnarskrá sem er í gildi. Hér er vísað til sérstaks samkomulags sem var gert milli ríkis og kirkju árið 1997 þar sem því ákvæði var komið inn að ríkið skyldi innheimta sóknargjöld. Við getum líkt því við virðisaukskattskerfið, það má segja að ríkið sé vörsluaðili fyrir sóknargjöld sem innheimt eru af kristnu fólki hér á landi. Það sem hefur hins vegar gerst undanfarin ár í þessum mikla niðurskurði er að ríkið sem vörsluaðili fyrir sóknargjöld hefur ekki skilað þeim til þjóðkirkjunnar. Það er alvarlegur hlutur, virðulegi forseti. Fróðir menn segja mér að sá hlutur sem ríkið heldur eftir af innheimtum sóknargjöldum sé tæpir 2 milljarðar. Það eru miklir fjármunir þegar á það er litið að ríkinu ber skylda til að skila þeim til þjóðkirkjunnar. Samkvæmt lögum er bannað að innheimta skatt eða gjald af einstaklingum og nota það í aðra hluti. Þar með verð ég að vísa í það að sú ríkisstjórn sem nú starfar hefur farið sömu leið varðandi Ríkisútvarpið. Hún innheimtir nefskatt, skilar sumu af honum 

Hæstv. forseti. Ég vil í upphafi þakka hæstv. innanríkisráðherra fyrir svörin og þá sögulegu upprifjun sem hann fór með í máli sínu. Hún er mikilvæg til þess að skilja samhengi hlutanna og hvernig það fyrirkomulag sem samkomulag ríkis og kirkju byggir á er til komið. Það er líka rétt sem fram kom í máli síðasta ræðumanns, hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur. Kjarninn í þessu, og það sem er kannski ósanngjarnast og alvarlegast, er að ríkið hefur innheimt tiltekin gjöld á tilteknum forsendum sem sóknargjöld en skilar ekki nema hluta af þeim til þess sem er hinn réttmæti eigandi. Það er alvarlegt. Það er, eins og hæstv. innanríkisráðherra benti, á ákveðinn munur annars vegar á þeim framlögum sem segja má að séu framlög ríkisins hvort sem það er kallaður arður af kirkjujörðum eða hvaða form sem því er valið og hvaða orð sem notuð eru um það. Það er munur á því og hins vegar sóknargjöldunum en það hefur auðvitað gerst ár eftir ár að ríkið hefur seilst ofan í vasa kirkjunnar, ef svo má segja, með því að halda eftir hluta af því gjaldi sem ríkið hefur innheimt fyrir hönd safnaðanna, sóknanna. Það er mikill munur á þessu tvennu og mikilvægt að hafa það í huga. Ég vil ljúka þessari umræðu. Við munum auðvitað taka þá þætti fyrir sem snúa beint að fjárlögum þegar kemur að fjárlagaumræðu. Ég vil hins vegar spyrja hæstv. ráðherra hvort hann geti verið aðeins nákvæmari með hvað hann á við þegar hann talar um framtíðarfyrirkomulag þessara mála og hugsanlegar breytingar í þeim efnum. Er von á breytingum á samkomulagi ríkis og kirkju? Er ráðuneytið að vinna að slíkum 

Hæstv. forseti. Það hefur margt fróðlegt komið fram við þessa umræðu. Þannig vissi ég ekki fyrr en nú að Framsóknarflokkurinn hefði bjargað siðgæðinu þegar Samfylking og Sjálfstæðisflokkurinn höfðu ætlað að nema það brott úr lögum.  Hv. þm. Höskuldur Þórhallsson og frummælandi við þessa umræðu, Birgir Ármannsson, spyrja hvort til standi að bæta kirkjunni þá skerðingu sem hún hefur sætt. Þá legg ég áherslu á að  Síðan gerist það í hruninu að kirkjan sætir skerðingum eins og aðrar stofnanir og sóknargjöldin að sama skapi en sóknargjöldin njóta síðan ekki verðuppfærslu hvort sem það er samkvæmt verðbótum, vísitölu eða tekjuskattstofni sem hefur reyndar ekki orðið ofan á. Um það standa málin. Varðandi kirkjujarðasamninginn frá 1997 er ríkið reiðubúið að setjast að samningaborði um að taka þann samning upp og ræða hann og við munum eiga viðræðufundi með kirkjunni um það efni.  Spurningin er hins vegar sú 

Virðulegi forseti. Við erum að afgreiða fjáraukalög við 2. umr. samkvæmt 44. gr. laga um fjárreiður ríkisins, nr. 88/1997. Í henni segir: „Valdi ófyrirséð atvik, kjarasamningar eða ný löggjöf því að grípa þarf til sérstakra fjárráðstafana sem ekki var gert ráð fyrir í fjárlögum ársins skal leitað heimilda fyrir þeim í frumvarpi til fjáraukalaga.“ Það er einfaldlega þannig að örfá atriði í fjáraukalögum geta fallið undir þessa lagagrein sem ófyrirséð atvik, kjarasamningar eða ný löggjöf. Hitt eru viðbætur eða einhvers konar leið til að bæta mistök við fjárlagagerðina árið 2012. Við framsóknarmenn fögnum því sérstaklega að nú sé verið að koma á einhvern hátt til móts við tillögur okkar varðandi aukin framlög til heilbrigðismála, en ríkisstjórnin og stjórnarflokkarnir 

Virðulegi forseti. Á forsendum þeirra raka sem hv. þm. Höskuldur Þórhallsson fór yfir koma framsóknarmenn til með að sitja hjá. Að auki ætla ég að gagnrýna það að fjáraukalög hafi ekki verið send til ríkisendurskoðanda til yfirlestrar og yfirferðar áður en 2. umr. lýkur því að það er beinlínis kveðið á um það í 1. gr. laga um Ríkisendurskoðun að hún skuli „annast eftirlit með framkvæmd fjárlaga og vera þingnefndum til aðstoðar við störf er varða fjárhagsmálefni ríkisins“. Virðulegi forseti. Það er ekki einungis um sniðgöngu ríkisendurskoðanda að ræða í þessu máli heldur beint lagabrot. Því mótmæli ég og sit hjá við þessa afgreiðslu.

Forseti biður þingmenn og ráðherra um að hafa einn fund í salnum á meðan atkvæðagreiðslu stendur.

Forseti. Það er ljóst af því frumvarpi sem liggur fyrir að ríkisstjórnin hefur farið á svig við þær aðgerðir sem hún tilkynnti varðandi áform sín um að styrkja umgjörð ríkisfjármála. Það sést best á því að fyrir liggur að um helmingi meiri halli er á fjárlögum síðasta árs eða ríkisreikningi en ráð var fyrir gert og sömuleiðis sjáum við það í því frumvarpi sem hér liggur fyrir að ekki er tiltekinn allur kostnaður. Ef við tökum til dæmis þau gjöld sem við vitum að eiga eftir að falla á ríkissjóð, eins og vegna Íbúðalánasjóðs upp á um það bil 14 milljarða, auk þess sem fyrir liggur að tekjur af eignasölu skila sér ekki inn má ætla að þegar upp er staðið verði halli ársins 2012 um 48 miljarðar kr. Því til viðbótar liggur fyrir að endurskoðuð þjóðhagsspá gefur ekki þær vonir eða væntingar sem til hennar voru bornar þegar fjárlög næsta árs voru borin fram. Að því sögðu segi ég tvímælalaust að þau fjáraukalög sem hér liggja fyrir standast ekki þær áætlanir sem  Þetta er á ábyrgð ríkisstjórnarinnar og við sitjum hjá við þessa afgreiðslu.

Virðulegur forseti. Það fjáraukalagafrumvarp sem við göngum til atkvæðagreiðslu um í dag er ekki til vitnis um það að við höfum náð fullri stjórn á ríkisfjármálum landsins, en það vitnar um það að stjórn ríkisfjármála hefur sjaldan verið betri, áætlanagerð sjaldan betri og agi og eftirlit með fjármálum sjaldan betra en nú. Síðustu árin fyrir hrun tók Alþingi ákvörðun um að fara 75 milljarða umfram fjárlög. Á síðustu þrem árunum fyrir hrun ríkti sá agi í ríkisfjármálum að farið var 75 milljarða fram úr fjárlögum á verðlagi þessa árs. Algengt var að hér væri farið 6–8% fram úr fjárlögum á hverju einasta ári. Við erum komin niður í 2% núna og farin að nálgast það sem gerist í öðrum löndum. Það er til merkis um að við erum á réttri leið og það er til merkis um að kominn er meiri agi og eftirlit af hálfu þingsins og fjárlaganefndar með meðferð ríkisfjármála. 
            

Virðulegi forseti. Það hlýtur að vera til umhugsunar fyrir Alþingi Íslendinga að við skulum nú greiða atkvæði um fjáraukalögin án þess að Ríkisendurskoðun hafi komið að því máli. Hvers vegna í ósköpunum er sú staða uppi?  Virðulegi forseti. Þar að auki kallaði minni hlutinn í fjárlaganefnd eftir ýmsum gögnum til að geta sinnt eftirlitshlutverki sínu. Beiðni minni hlutans var hafnað. Þar með og samanlagt sjá menn hvaða mynd blasir við. Málið er ekki sent til Ríkisendurskoðunar. Gögn sem beðið er um af minni hlutanum eru ekki afhent. 

Frú forseti. Ég sé ástæðu til að fagna þessari afgreiðslu hér í dag af tveimur ástæðum. Þetta frumvarp er tiltölulega snemma á ferð, fylgt hefur verið starfsáætlun og vinna við það hefur gengið vel og, eins og hv. formaður fjárlaganefndar nefndi, þá fara sífellt minni fjárveitingar í fjáraukann sem ber vott um betri áætlanagerð og er það gott. Ég sakna þess hins vegar að ekki sé gert ráð fyrir því að ljúka uppgjöri vegna fornleifauppgraftrar á vegum Alþingis á alþingisreitnum. Sérstök fjárveiting var á þessu ári sett í þetta verk vegna þess að nauðsynlegt var að ljúka uppgreftrinum því að fornminjarnar lágu undir skemmdum ella. Það tókst en það er alltaf ákveðin óvissa við verk eins og þetta og verkið fór einhverjum milljónum fram úr áætlun. Ég treysti því að þetta mál verði skoðað sérstaklega á milli 2. og 3. umr. um fjáraukann í hv. fjárlaganefnd.

Frú forseti. Ef ég er á réttum stað í þessari atkvæðagreiðslu erum við að greiða atkvæði um sundurliðun 1 sem er tekjuhliðin, breytingartillögur meiri hluta fjárlaganefndar á tekjuáætlun ríkisins fyrir yfirstandandi ár. Niðurstaðan þar er hækkun tekna upp á rúma 6 milljarða sem bætast við rúmlega 10,5 milljarða í frumvarpinu sjálfu. Þetta er til marks um það að tekjuhlið ríkisins er að styrkjast vegna batans í hagkerfinu. Þetta hrekur þá spádóma sem ýmsir voru með, að tekjuöflunaraðgerðirnar mundu ekki ná tilætluðum árangri og þær tekjuöflunaraðgerðir sem menn hafa staðið í undanfarin ár mundu þar af leiðandi ekki skila sínu. Þær gera það eins og við sjáum mjög skýrt á því að nú er hægt að hækka áætlunina um tekjur ríkissjóðs á yfirstandandi ári um nálægt 17 milljörðum kr., ef ég legg rétt saman. Þetta segir meira en mörg orð sem voru látin falla hér á undan.

Virðulegi forseti. Eftir því sem ég best veit erum við nú að greiða atkvæði um sundurliðun 2, breytingu á þskj. 443. Þar eru aukin útgjöld til Fjármálaeftirlitsins meðal annars til komin vegna eftirlits með slitastjórnum. Ég vil vekja sérstaka athygli á því að um er að ræða 68 milljónir. Ef einhverjir velkjast í vafa um það að Fjármálaeftirlitið hafi eftirlit með slitastjórnum þá er það enn og aftur skýrt hér, enda vita allir sem vilja vita að þrotabú gömlu bankanna þriggja voru með fjármálafyrirtæki með starfsleyfi til 19. júlí 2011 og síðan hefur lögum verið breytt þannig að Fjármálaeftirlitið hefur sérstakt eftirlit með því. Ég vek athygli á því í ljósi ummæla hæstv. atvinnuvegaráðherra hér áðan og hvet menn til að skoða lögin, fjárútlátin og ummæli hæstv. ráðherra.

Forseti biður hv. þingmann um að greiða atkvæði.

Ég segi já.

Virðulegi forseti. Hvað varðar útgjöldin í A-hlutanum þá hefði verið mjög áhugavert að fá álit Ríkisendurskoðunar á ákveðnum spurningum sem hér eru uppi, m.a. hvernig við höldum á málefnum Íbúðalánasjóðs, hvort rétt hafi verið að taka tillit til þeirra óumflýjanlegu útgjalda sem þar eru til orðin í þessum lið eða með einhverjum öðrum hætti í bókhaldi ríkisins. Það hefði verið akkur í því fá álit Ríkisendurskoðunar og einnig þau gögn sem meiri hlutinn bað um til að leggja mat á aðra útgjaldaliði, hvort nægjanlega vel var að verki staðið, hvort ástæða sé til að ætla að enn frekari útgjöld verði, hvort við séum að mæta þeim kostnaði sem í raun og veru falli til. Aftur þetta, virðulegi forseti: Hvers vegna í ósköpunum höfum við ekki fengið og höfum við ekki fyrir framan okkur álit Ríkisendurskoðunar og þau gögn sem minni hlutinn í fjárlaganefnd kallaði eftir?

Forseti. Það er ekki hægt að komast hjá því að hafa nokkur orð um þessa grein fjáraukalaganna, ekki síst eftir þá orðræðu sem stjórnarliðar fluttu hér um lágar fjárveitingar á fjáraukalögum að þessu sinni og mikinn aga og aukna festu í fjármálastjórninni. Í þessari grein fjáraukalaganna er verið að auka lántökur ríkissjóðs um 102 milljarða kr. frá fjárlagafrumvarpi ársins. Það kann vel að vera að sumum hér inni í þessum þingsal þyki það lág fjárhæð. Lántökugreinin er að fara úr 115 milljörðum í 217 milljarða. 

Hæstv. forseti. Ég tek undir orð hv. þm. Kristjáns Þórs Júlíussonar um þessa grein, lántökugreinina. Ég vil líka nota tækifærið í þessari atkvæðagreiðslu, nú þegar líður að lokum hennar, til að lýsa því yfir að ég held að fjárlaganefnd hljóti að leita til Ríkisendurskoðunar milli 2. og 3. umr., eða einhvers annars óháðs aðila, til að fá mat á þeim þáttum sem Ríkisendurskoðun hefur venjulega athugað við yfirferð fjáraukalagafrumvarps. Ég er bjartsýnn maður og trúi ekki öðru en að það verði gert. Ríkisendurskoðun eða þá einhver sambærilegur aðili, ef hann finnst.

Forseti. Ég vil þakka fyrir þá elju sem hefur verið sýnd í að koma þessu máli í gegn því að þetta er réttlætismál.

Frú forseti. Ég geri hér grein fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á íþróttalögum með síðari breytingum og lýtur að lyfjaeftirliti í íþróttum. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund nokkurn fjölda gesta, m.a. Agnesi Guðjónsdóttur og Óskar Þór Ármannsson frá mennta- og menningarmálaráðuneyti og Örvar Ólafsson, Skúla Skúlason og Lárus Blöndal frá Íþrótta- og Ólympíusambandi Íslands. Þá bárust umsagnir frá Frjálsíþróttasambandi Íslands, Íþrótta- og Ólympíusambandi Íslands og Landssambandi hestamanna. Með frumvarpinu er lagt til að alþjóðaskuldbindingar ríkisins á sviði lyfjaeftirlits í íþróttum verði lögfestar en íslenska ríkið er aðili að samningi Evrópuráðsins gegn misnotkun lyfja í íþróttum frá árinu 1989, ásamt viðbótarbókun frá árinu 2003, Kaupmannahafnaryfirlýsingunni frá árinu 2003 og UNESCO-lyfjaeftirlitssamningnum frá árinu 2005. Nefndin tekur heils hugar og óskipt undir mikilvægi þess að stuðla að framþróun í baráttunni við lyfjamisnotkun hér á landi sem er talið að hafi farið vaxandi hér eins og víðast annars staðar. Nefndin áréttar að ekki er verið að setja á fót sjálfstæða stofnun, heldur er með frumvarpinu lagt til að ráðherra geti falið þar til bærum aðila framkvæmd lyfjaeftirlits í íþróttum með þjónustusamningi. Fjölluðum við töluvert um þetta atriði málsins í nefndinni og var einhugur um að það fyrirkomulag væri miklu heppilegra og skilvirkara til öflugs og skilvirks lyfjaeftirlits en það að setja á fót sjálfstæða stofnun. Við meðferð málsins í nefndinni var nokkuð rætt um mikilvægi þess að auknar fjárheimildir fylgi lagabreytingunni. Nefndin telur einsýnt að ef eigi að nást það markmið að uppfylla alþjóðaskuldbindingar á sviði lyfjaeftirlits verði að fylgja því aukið fjármagn. Nefndin tekur undir álit fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins en þar kemur fram að um 11,8 millj. kr. eigi að renna til lyfjaeftirlits á árinu 2013. Komi til frekari útgjalda verður að gera ráð fyrir að mennta- og menningarmálaráðuneytið nýti til þess fjárheimildir af öðrum verkefnum. Samkvæmt 2. gr. frumvarpsins eiga lögin að taka gildi 1. janúar 2013. Það er mat nefndarinnar að nauðsynlegt sé að framkvæmd lyfjaeftirlits og fræðslu sé tryggð með öruggum hætti. Af þeim sökum telur nefndin rétt að fresta gildistöku laganna og leggur til breytingu þar að lútandi. Einnig leggur nefndin til lítils háttar orðalagsbreytingar en leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: 1. Við 1. gr. a. B-liður 2. efnismgr. orðist svo: málsmeðferð við lyfjaeftirlit og þau verkefni sem ríkissjóður greiðir fyrir. b. Á eftir orðinu „lyfjaeftirlits“ í 3. efnismgr. komi: með samningi. 2. 2. gr. orðist svo: Lög þessi öðlast gildi 1. mars 2013. Þannig frestum við gildistökunni um tvo mánuði til að hægt sé að undirbúa eftirlitið betur og það geti gengið vel og snurðulaust fyrir sig þegar þar að kemur. Hv. þingmenn Sigmundur Ernir Rúnarsson, Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, Birgitta Jónsdóttir og Tryggvi Þór Herbertsson voru fjarverandi við afgreiðsluna 5. nóvember 2012. Undir nefndarálitið rita Björgvin G. Sigurðsson formaður, Skúli Helgason, Þráinn Bertelsson, Þorgerður K. Gunnarsdóttir og Siv Friðleifsdóttir.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um stjórnarfrumvarp um öryggi greiðslufyrirmæla sem lýtur fyrst og fremst að því að þróa löggjöf okkar samhliða þeirri tækni sem er að þróast og tryggja, m.a. við þrot lögaðila og önnur slík tilfelli, að skýrt og klárt sé með hvaða hætti þessum hlutum er hagað og skipað að lögum. Nefndarálitið má finna á þskj. 462. Nefndin fékk til sín góða gesti til að yfirfara málið og mælir með því að frumvarpið verði samþykkt óbreytt við 2. umr.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um eftirlit með fóðri, áburði og sáðvöru, nr. 22/1994, sem er á þskj. 420, 363. mál. Frumvarpið er samið í atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu í samráði við Matvælastofnun sem sinnir fóður-, áburðar- og sáðvörueftirliti samkvæmt lögum. Frumvarp með sama heiti var lagt fram á 140. löggjafarþingi en fékk þá ekki afgreiðslu. Með þessu frumvarpi eru lagðar til eftirfarandi breytingar frá fyrra frumvarpi: Í fyrsta lagi er í 3. gr. frumvarpsins sérstaklega áréttað að til framleiðslu lyfjablandaðs fóðurs þarf einnig leyfi Lyfjastofnunar. Í öðru lagi er í 11. gr. frumvarpsins áréttað að brot gegn lögunum þurfa að vera framin af stórfelldu gáleysi svo varði sektum eða fangelsi. Breytingarnar fela ekki í sér efnislegar breytingar heldur er einungis verið að gera frumvarpstextann skýrari og taka af öll tvímæli um túlkun. Með frumvarpi þessu er því lagt til að lagaheimildir Matvælastofnunar vegna eftirlits með áburði verði styrktar og þær gerðar skýrar og ótvíræðar. Við lögin bætist nýr kafli með fimm nýjum ákvæðum um áburð. Gert er ráð fyrir skýrri lagaheimild fyrir Matvælastofnun til að krefja áburðarfyrirtæki um vottorð um kadmíuminnihald hverrar áburðartegundar fyrir innflutning eða markaðssetningu vörunnar. Lagt er til að tekið verði upp nýtt ákvæði í lögin sem geri ráð fyrir skýrri heimild fyrir Matvælastofnun til að afskrá áburð vegna breytinga á hráefnum, efnainnihaldi eða eiginleikum áburðarins. Kveðið er skýrt á um að stjórnandi áburðarfyrirtækis beri ábyrgð á tilkynningu til Matvælastofnunar ef áburður samræmist ekki kröfum um efnainnihald, eiginleika áburðarins eða öryggi. Stjórnandinn skal gera ráðstafanir til úrbóta og ef áburðurinn telst ekki öruggur til notkunar skal hann taka umræddan áburð af markaði. Samkvæmt ákvæðinu telst áburður ekki öruggur ef notkun hans getur haft áhrif á heilbrigði dýra eða plantna eða orðið þess valdandi að matjurtir eða dýraafurðir verði óhæfar til manneldis. Stjórnandinn skal jafnframt, ef nauðsyn krefur, innkalla vörur sem hafa þegar verið afhentar. Þá er í frumvarpinu áréttað að stjórnandi áburðarfyrirtækis beri ábyrgð á að kröfur laga og stjórnvaldsreglna sem gilda um starfsemi þess á hverjum tíma séu uppfylltar og að hann skuli sannprófa að þessum kröfum sé fullnægt. Í frumvarpinu er það nýmæli að áburðareftirlit skuli meðal annars byggjast á áhættugreiningu. Skal áhættumat unnið á hlutlausan og gagnsæjan hátt á grundvelli vísindalegra upplýsinga og gagna. Þá eru í frumvarpinu nokkur önnur ákvæði. Lagt er til að gerðar verði eftirfarandi aðrar breytingar á ákvæðum laganna um fóður-, áburðar- eða sáðvörueftirlit. Lagt er til í frumvarpinu að Matvælastofnun sé heimilt að framselja ákveðin verkefni sem nú eru á verksviði Matvælastofnunar til heilbrigðisnefnda sveitarfélaganna. Sambærilegt ákvæði um framsal er í lögum um matvæli. Í frumvarpinu er skýrt kveðið á um að þau fóðurfyrirtæki sem framleiða lyfjablandað fóður skuli hafa starfsleyfi frá Matvælastofnun. Núverandi starfsemi hérlendra fóðurfyrirtækja hefur ekki falið í sér þess háttar starfsemi en þó er nauðsynlegt að gera ráð fyrir að slík starfsemi verði stunduð hérlendis. Frumvarpið gerir ráð fyrir því að við lögin bætist einnig ný málsgrein þar sem áréttuð er ábyrgð fóður-, áburðar- eða sáðvörufyrirtækja á því að efnainnihald eða eiginleikar vörunnar séu í samræmi við skráða vörulýsingu. Jafnframt er kveðið skýrt á um upplýsingaskyldu fóður-, áburðar- eða sáðvörufyrirtækis vegna skráningar vörunnar. Lagt er til að fóðurfyrirtæki og aðilar sem starfa við sýnatöku, rannsóknir og greiningu á fóðri tilkynni Matvælastofnun ef í umhverfissýnum, sem tekin eru í eða við fóðurfyrirtæki, greinast örverur sem geta borist í dýr og þannig valdið sjúkdómum í mönnum. Í gildandi ákvæði laganna er einungis kveðið á um fóðursýni en ekki umhverfissýni. Lögð er til breyting á efnisákvæðum laganna um þvingunarúrræði Matvælastofnunar. Ákvæðið er þannig gert skýrara og tekin af öll tvímæli um heimildir Matvælastofnunar til að afskrá vöru, stöðva inn- og útflutning vöru og innkalla vöru af markaði svo dæmi séu tekin. Frumvarpið gerir ráð fyrir því að Matvælastofnun fái heimildir til að leggja stjórnvaldssektir á einstaklinga eða lögaðila sem brjóta gegn tilteknum ákvæðum laganna. Slík ákvæði eru nú í ýmsum lögum og því eðlilegt að Matvælastofnun fái slíkar heimildir með sama hætti og aðrir eftirlitsaðilar. Frumvarpið gerir ráð fyrir því að ákvæði um refsiviðurlög verði gerð skýrari og samræmd sambærilegum ákvæðum í öðrum lögum. Þannig eru tiltekin brot gegn ákvæðum laganna lýst refsiverð og er sú háttsemi tilgreind sérstaklega. Gert er ráð fyrir því að aðeins alvarlegustu brot á lögunum verði gerð refsiverð. Virðulegur forseti. Ég hef nú gert grein fyrir helstu atriðum frumvarpsins og legg til að því verði vísað til 2. umr. og atvinnuveganefndar og hygg að ég þurfi ekki að hafa um það fleiri orð. Þetta frumvarp er ekki flutt nema af gefnu tilefni og ríkri ástæðu til þess að betrumbæta framkvæmd þessara mála þó að ýmislegt hafi þegar verið að gert í þeim efnum, svo sem að auka upplýsingaskyldu í tengslum við atburði sem alltaf má búast við að geti komið upp þar sem frávik hefur orðið frá því að varan sé sú sem til standi eða notuð í því skyni sem ætlunin er. Matvælastofnun og atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytið taka sitt hlutverk í þessum efnum mjög alvarlega og ég leyfi mér að binda vonir við að málið fái góða úrlausn hér á þinginu þannig að við séum betur í stakk búin hvað varðar lagaákvæði og regluverk til þess að takast á við stjórnsýslu á þessu sviði.

Virðulegi forseti. Það umhverfi sem þarf að vera í kringum eftirlit með innflutningi, framleiðslu og dreifingu á áburði þarf að vera þannig að þeir sem við eiga að búa, eru notendur vörunnar, geti treyst því í hvívetna. Við vitum að ýmislegt hefur verið reynt í þessum efnum. Markaður fyrir áburð hefur verið að breytast, áður var þetta fyrst og fremst einn innlendur aðili sem framleiddi áburðinn. Nú er því öfugt farið, nú er áburðurinn fluttur inn og framleiðendur og innflytjendur geta verið býsna margir. Það er eðlilegt við þær aðstæður að búnar séu til samræmdar reglur um það hvernig standa skuli að upplýsingagjöf varðandi efnainnihald í áburði. Auðvitað var það þannig líka meðan Áburðarverksmiðjunnar naut við að hún þurfti að uppfylla kröfur um efnainnihald og menn urðu að geta treyst því að um væri að ræða heilnæman og góðan áburð sem hefði þá virkni sem að var stefnt. En aðstæðurnar eru, eins og ég var að segja, á margan hátt orðnar breyttar í ljósi þeirra breytinga sem orðið hafa á áburðarmarkaðinum. Það tilvik kom upp fyrir fáeinum árum, eins og menn rekur kannski minni til, að ósk barst frá samkeppnisaðila um að upplýst yrði um efnainnihald í áburði hjá öðrum samkeppnisaðila. Þá kom í ljós að lagaheimildir til að kalla eftir þeim upplýsingum og gera þær opinberar voru ekki til staðar. Það var bagalegt í sjálfu sér en framkvæmdarvaldið á þeim tíma var bundið af löggjöfinni eins og hún stóð og gat þess vegna ekki brugðist við eins og framkvæmdarvaldið, get ég fullyrt, á þeim tíma hefði gjarnan kosið. Það er ekkert óeðlilegt, nema síður sé, að upplýsingar af þessu tagi liggi fyrir þannig að sá sem er að kaupa áburð geti fullvissað sig um að áburðurinn sé með því efnainnihaldi sem honum ber að vera og ekki sé nein hætta á ferðum varðandi áhrif áburðarins á jarðveg og tún bænda og annað þar sem áburður er borinn á. Hér er einmitt verið að styrkja þennan þátt málsins með því annars vegar að tryggja að framleiðendum og dreifingaraðilum á áburði verði skylt að leggja fram vottorð um kadmíuminnihald og tilkynna breytingar á efnainnihaldi til Matvælastofnunar og sömuleiðis er sú skylda lögð á innflytjendur, framleiðendur og dreifingaraðila á áburði að stöðva markaðssetningu hans ef hann telst ekki öruggur til notkunar. Þarna er á sinn hátt verið að leggja þessa ábyrgð á hendur þeim sem sér um eða annast eða hefur með höndum og ber þar með ábyrgð á dreifingu á áburðinum. Síðan er það þá Matvælastofnun, sem er eftirlitsaðili, sem á að fylgjast með því að þetta fari fram með eðlilegum hætti. Ég held að þetta sé í sjálfu sér skynsamleg breyting. Í fyrsta lagi að ábyrgðin í þessu máli sé þá hjá þeim sem vélar með eða selur og dreifir áburðinum. Þar hlýtur ábyrgðin alltaf fyrst og fremst að liggja þegar um er að ræða menn í viðskiptum. Síðan er gert ráð fyrir því að Matvælastofnun hafi þetta eftirlit. Ég tel einnig að það sé mjög jákvætt sem verið er að opna á í frumvarpinu, þ.e. verið er að opna á möguleika á að framselja tiltekið eftirlitshlutverk frá Matvælastofnun, sem kveðið er á um í núgildandi lögum, til heilbrigðisnefnda sveitarfélaga. Hvað sem menn segja að öðru leyti um eftirlit þá hefur það mjög mikla tilhneigingu til að vaxa og stundum alveg úr hófi eins og við vitum. Mér hefur fundist að á undanförnum árum sé það orðin viðtekin venja að menn óttist dálítið að ræða hvort eftirlit sé kannski orðið of mikið og of kostnaðarsamt fyrir atvinnulífið. Menn segja sem svo: Það fór allt úr böndunum vegna þess að eftirlit skorti. Það er að vísu ekki alveg rétt fullyrðing en það er sú fullyrðing sem oft er höfð í frammi og þess vegna sé það orðin svona sjálfvirk réttlæting þess að auka eftirlit á öllum sviðum, kannski gagnrýnislítið. Eins og ég skil frumvarpið þá er þó alla vega viðleitni í þá átt að koma í veg fyrir einhvers konar tvíverknað og þar með kostnað fyrir þá sem við eiga að búa, hvort sem það eru framleiðendur, sem munu væntanlega færa þann kostnað yfir á herðar þeirra sem kaupa hjá þeim, eða kostnað sem með beinum hætti fellur á notendur, sem í þessu tilviki væru bændur eða Landgræðslan. Þess vegna sé eðlilegt að reyna að hafa eitthvert hóf á kostnaði við eftirlitið. Það sem verið er að leggja til í frumvarpinu, og það felur í sér, er að fela megi heilbrigðiseftirliti sveitarfélaga, sem er á ferðinni á svipuðum slóðum og á svipuðum tímum til síns lögbundna eftirlits, þetta eftirlit innan þeirra mörkuðu laga sem frumvarpið kveður á um. Það er eitt atriði sem mig langar aðeins að velta upp í þessu sambandi. Nú skil ég það vel, og ég nefndi það hér áðan, að gert er ráð fyrir því að ábyrgðin á þessu máli sé hjá dreifingaraðilanum. Þar hlýtur frumábyrgðin alltaf að vera í öllum viðskiptum, þ.e. hjá þeim sem viðskiptin stunda. Ég tek hins vegar eftir því að í 11. gr. frumvarpsins er opnað á býsna miklar heimildir til refsinga. Ég hef svo sem ekki farið í það að bera þetta saman við aðra löggjöf. Hæstv. ráðherra vísaði til laga varðandi aðra starfsemi, þ.e. vátryggingastarfsemi, við útgáfu ákvæðisins. Nú er ég ekki alveg viss um hvort þetta sé algjörlega samanburðarhæft, það er eitthvað sem við þurfum aðeins að velta fyrir okkur. Ég sé hér sem sagt að verið er að opna á nokkuð miklar heimildir til refsinga. Eitt er það að beita stjórnvaldssektum, eitt er það að stöðva innflutning en hér sýnist mér að verið sé að ganga nokkuð lengra, þ.e. að það að flytja inn áburð sem ekki stenst lágmarkskröfur kunni að geta farið að varða við frekari refsingar. Nú geri ég ráð fyrir því að út frá reglum um meðalhóf verði ekki gengið allt of harkalega fram í þeim efnum og ég geri svo sem ekki ráð fyrir að ætlunin sé að gera það. Menn kunna að vera í þeirri stöðu að fyrir vangá eða eitthvað annað verði slíkur innflutningur til og ég er ekki að mæla honum bót. Ég er bara einfaldlega að varpa því inn í þessa umræðu hvort við þurfum ekki að skoða sérstaklega 11. gr., við sem sitjum í atvinnuveganefnd Alþingis, með hliðsjón af meðalhófi annars vegar, með hliðsjón af öðrum refsiákvæðum í öðrum lögum til þess að gæta tiltekins samræmis. Mig langar aðeins að reifa þessar umþenkingar mínar án þess að ég hafi á þessu allt of stífar skoðanir, ég hef ekki haft tækifæri til að fara svo rækilega ofan í þetta mál. Ég tel hins vegar ástæðu til að hugleiða þetta og tel fulla ástæðu til að hv. atvinnuveganefnd Alþingis skoði það sérstaklega þegar hún fær málið til meðhöndlunar. Virðulegi forseti. Ef ég dreg þetta allt saman þá sýnist mér í fljótu bragði að það sem verið er að gera sé skynsamlegt. Verið er að tryggja að hægt sé að fylgjast, með virkari hætti en lög gera ráð fyrir í dag, með því að fóður sem selt er innan lands uppfyllir þau skilyrði sem því ber að uppfylla. Það er gert með því að dreifingaraðilum og framleiðendum er skylt að leggja fram vottorð og sömuleiðis er þeim skylt að tilkynna breytingar á efnainnihaldi. Þeim er líka skylt að stöðva markaðssetningu áburðar ef hann telst ekki öruggur til notkunar. Þetta síðasta atriði kann að vekja upp spurningar eins og við munum eftir í síðasta áburðarmáli. Staðan var þá sú að áburður var kominn, búið að dreifa honum á tún, ef ég man rétt, svona að langmestu leyti og auðvitað var ekki hægt að sópa honum upp úr jarðveginum aftur. Síðan var sú staða uppi að menn hefðu verið áburðarlausir ef dreifing á áburði hefði til dæmis verið stöðvuð eftir að efnainnihaldið varð ljóst. Það var líka ljóst mál að þó að þetta væri yfir viðmiðunarmörkum mundi það ekki skaða jarðveginn til neinnar framtíðar og væri hættulaust mönnum og dýrum. Ég hygg því að frá þeim sjónarhóli hafi það verið ákvörðun Matvælastofnunar, sem var mjög umdeild á þeim tíma, að fara ekki í að innkalla áburðinn þrátt fyrir allt. Þetta var einfaldlega mat á stöðunni. Við vitum að með því að við erum ekki með innlenda áburðarframleiðslu þá tekur það býsna langan tíma að útvega áburð frá útlöndum. Bændur gera sínar pantanir snemma árs og fá áburðinn síðan á vormánuðum eins og við vitum þannig að þetta er ekki allt saman alveg einfalt mál. En almennt talað hygg ég að frumvarpið sé til bóta þó að ég áskilji mér allan rétt til að fara ofan í efnisatriði, m.a. þau sem ég hef gert að umræðuefni.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um loftslagsmál. Með frumvarpinu er lagt til að sett verði lagastoð fyrir innleiðingu á reglugerð (ESB) nr. 1193/2011 sem hefur að geyma ítarlegar reglur um rekstur og viðhald skráningarkerfis losunarheimilda sem starfrækt er í tengslum við viðskiptakerfi ESB með losunarheimildir. Lagt er til að hluti ákvæða framangreindrar reglugerðar verði innleiddur með þessu frumvarpi og að reglugerðin í heild sinni verði svo innleidd í reglugerð ráðherra með stoð í lögum nr. 70/2012, um loftslagsmál. Skráningarkerfið er í raun umfangsmikill rafrænn gagnagrunnur þar sem skráðar eru upplýsingar um stöðu og hreyfingar losunarheimilda ríkja og einkaaðila í tengslum við viðskiptakerfi ESB með losunarheimildir. Nærtækast er að líkja skráningarkerfinu við netbanka, en reikningur í skráningarkerfinu er forsenda þess að ríki, einstaklingar og lögaðilar geti átt losunarheimildir. Ákvæði þau sem lagt er til að verði innleidd með frumvarpi þessu eru einkum þau sem geta falið í sér íþyngjandi ákvarðanir sem beinast gegn einstaklingum og lögaðilum. Hér er til dæmis um að ræða ákvæði um heimildir Umhverfisstofnunar til að synja umsókn um stofnun reiknings í skráningarkerfinu og loka reikningum eða aðgangi að þeim. Einnig er kveðið á um heimildir Eftirlitsstofnunar EFTA til að loka reikningum eða aðgangi að þeim. Með frumvarpinu er einnig ætlunin að endurnýja og styrkja um leið þá lagastoð sem sett var með 22. gr. laga nr. 70/2012, um loftslagsmál, fyrir innleiðingu reglugerðar 920/2010 um skráningarkerfið sem var innleitt hér á landi með reglugerð nr. 360/2012 um skráningarkerfi fyrir losunarheimildir. Reglugerð 920/2010 er forveri reglugerðar (ESB) nr. 1193/2011 og mun síðarnefnda reglugerðin leysa þá fyrrnefndu af hólmi þann 1. janúar 2013. Þá er ætlunin með frumvarpi þessu að útfæra nánar lagastoð fyrir innleiðingu reglna EES-samningsins um uppboð losunarheimilda sem íslenska ríkið fær til uppboðs samkvæmt reglum um viðskiptakerfi ESB með losunarheimildir. Loks er frumvarpinu ætlað að gera smávægilegar breytingar á tilteknum ákvæðum laganna til að auka skýrleika og til lagfæringa á gildandi lögum í ljósi reynslu af framkvæmd þeirra. Virðulegur forseti. Ég hef rakið meginefni frumvarpsins og legg til að frumvarpinu verði að lokinni 1. umr. vísað til hv. umhverfis- og samgöngunefndar.

Virðulegi forseti. Eins og við vitum flest - því miður ekki alveg öll - er umsókn Íslands að Evrópusambandinu komin í fullkomnar ógöngur. Við vitum að staðan er sú að enginn raunverulegur pólitískur vilji er fyrir umsókninni, það sjáum við á skoðanakönnunum sem gerðar hafa verið meðal þjóðarinnar, það sjáum við á þeim yfirlýsingum sem liggja fyrir af hálfu stjórnmálaflokkanna á Alþingi og svardögum einstakra hv. þingmanna, m.a. úr stjórnarliðinu. Þá er algjörlega ljóst að enginn raunverulegur pólitískur þingmeirihluti er fyrir umsókninni að Evrópusambandinu. Engu að síður er málið keyrt mjög hart áfram og til þess ber brýn pólitísk nauðsyn innan ríkisstjórnarsamstarfsins sjálfs. Forsendan fyrir því að ríkisstjórnin hangir saman er sú að Vinstri grænir beygi sig í duftið fyrir Samfylkingunni og samþykki að halda áfram því ólánsferli sem umsóknin er og blasir við flestum mönnum. Þetta er mjög sérkennilegt. Nú er þetta mál búið að standa svona í meira en þrjú ár. Kaflar hafa verið opnaðir og lokaðir, eins og það er kallað, á víxl og málum hefur undið þannig fram að menn hafa fjallað um ýmsa þýðingarlitla kafla sem meira og minna er búið að festa í íslensk lög á fyrri stigum og hafa þess vegna ekki mikla skírskotun í viðræðum um Evrópusambandið. Stóru málin bíða hins vegar handan við hornið. Þrátt fyrir að uppi hafi verið mikil fyrirheit um að byrja ætti á stóru og erfiðu málunum höfum við ekki séð glitta í þau að neinu ráði. Þau bíða. Ríkisstjórn Íslands kennir Evrópusambandinu um, Evrópusambandið segist ekkert vilja opna landbúnaðarkaflann og ekki sjávarútvegskaflann fyrr en einhvern tíma seint og um síðir. Það mun því ekkert reyna á stóru álitaefnin í þessum tveimur málaflokkum fyrr en einhvern tíma seinna og enginn veit hvenær verður. Hæstv. ráðherrar sögðu okkur frá því að það væri gríðarlega mikilvægt að ljúka viðræðunum áður en kjörtímabilinu væri lokið. Nú vita auðvitað allir að það verður ekki. Það verður ekki farið að steyta á neinum ágreiningi í landbúnaðarmálum eða sjávarútvegsmálum fyrr en eftir kosningar og þá verður vonandi kominn sá pólitíski meiri hluti sem hefur burði og afl, þor og dug til að afturkalla umsóknina. Við höfum að vísu séð það upp á síðkastið að rætt hefur verið um í þingsölum og tekist á um 12. kafla sem lýtur að matvælalöggjöfinni og spurningunni um innflutning á lifandi dýrum. Hver er staðan þar? Jú, þau sjónarmið hafa komið fram að ekki komi til greina að heimila slíkan innflutning og þau sjónarmið eru í raun eðlileg vegna þess að við Íslendingar höfum ævinlega talað um að vegna sjúkdómahættunnar gagnvart búfjárstofnum sem hér hafa lifað um aldir í einangrun komi ekki til greina að heimila innflutning á lifandi dýrum. En þá er búið til eitthvert flækjustig sem gengur út á að það verði að orða þetta með diplómatískum hætti svo að þeir miklu herrar og frúr úti í Brussel verði nú ekki typpilsinna og taki þessu illa. Þess vegna tipla menn í kringum þetta og reyna að halda því fram að við þurfum að orða þetta þannig að enginn móðgist úti í Evrópu við óbilgjarnar kröfur okkar um að halda okkur við það sem við höfum haldið okkur við áratugum saman, alveg frá því að við fengum sjálf að reyna hvað gerðist þegar flutt voru inn dýr sem ollu búfjársjúkdómum sem við erum ekki enn þá búin að bíta úr nálinni með. Þarna sjáum við hvernig við erum strax komin í tiltekna erfiðleika og þeir lúta ekki að viðræðunum sjálfum heldur undirbúningi viðræðnanna. Erfiðleikarnir eru hér heima fyrir vegna þess að menn vilja greinilega ganga mishart fram í kröfugerðinni gagnvart Evrópusambandinu þegar ræða á spurninguna um hvort heimila eigi innflutning á lifandi dýrum. Við erum á vissan hátt farin að reyna að semja við okkur sjálf í þessu efni í stað þess að standa keik og setja ákveðið fram þau sjónarmið okkar sem alltaf hafa legið til grundvallar þessari spurningu. Þetta lofar ekki góðu um framhaldið. Einhvern tíma verður þessu máli væntanlega ýtt út úr utanríkismálanefnd og það fer inn í viðræðuferlið við Evrópusambandið og síðan þurfum við að takast á við miklu stærri mál, þó að þetta sé nægilega stórt eitt út af fyrir sig, þegar við skoðum þau öll saman í heild og sameiginlega. Þá vaknar sú spurning hvort menn muni standa í lappirnar í viðræðunum. Með öðrum orðum, virðulegi forseti, þetta er komið út í tóma vitleysu. Við erum á algjörum villigötum með málið eins og það leggur sig. Það hefur ekkert pólitískt lögmæti í raun og veru þrátt fyrir samþykkt Alþingis frá sumrinu 2009 vegna þess að menn hafa spilað svo rassinn úr buxunum í þessum efnum að það er að verða hálfgert vandræðamál og aðhlátursefni. Við sjáum það bara í umræðunni að enginn lætur sér detta það í hug lengur að Ísland sé á leiðinni í Evrópusambandið þó að menn togi í alla spotta í þá átt. Það blasir við hverjum manni, og vegna ástandsins í Evrópu, vegna stöðunnar á Íslandi, vegna hinnar pólitísku stöðu málsins, vegna skorts á stuðningi við málið hjá þjóðinni og í þinginu er fólk farið að ganga út frá því sem gefnu að Ísland muni hvort eð er ekkert ganga í Evrópusambandið og Evrópusambandsumsóknin sé bara einhver óværa sem kosti okkur ofan í kaupið fullt af peningum. Því hefur verið stillt upp þannig að kostirnir séu bara tveir; einhvers konar pólitísk einangrun eða aðild að Evrópusambandinu. En það er ekki þannig. Í mars 2007 skilaði nefnd sem skipuð var á þeim tíma fulltrúum allra þingflokka undir forustu Björns Bjarnasonar, þáverandi hæstv. dómsmálaráðherra, mjög viðamikilli skýrslu um tengsl Íslands og Evrópusambandsins. Í þeirri nefnd sátu fulltrúar Sjálfstæðisflokks, Framsóknarflokks, Samfylkingarinnar, þar á meðal núverandi hæstv. utanríkisráðherra, Vinstri hreyfingin – grænt framboð, þar á meðal núverandi hæstv. menntamálaráðherra og varaformaður VG, og sá sem hér stendur sat raunar í þessari nefnd líka. Við fjölluðum um það hvernig væri hægt að auka áhrif Íslands í Evrópusamstarfinu á grundvelli þess fyrirkomulags sem er núna með EES-samningnum. Okkar megintillaga var sú að Ísland ætti að leggja áherslu á aukna þátttöku stjórnmálamanna og embættismanna í hagsmunagæslu tengdri Evrópusamstarfi með það að markmiði að auka áhrif Íslands á mótun og töku ákvarðana á þessum vettvangi, eins og segir raunar í niðurstöðum nefndarinnar. Ég vil í þessu sambandi nefna sjö tillögur nefndarinnar um hvernig mætti ná þessu fram, með leyfi virðulegs forseta: „1. Með því að auka tengsl stjórnmálamanna Íslands og ríkja ESB. Gilti það jafnt um samstarf á vettvangi ríkisstjórnar og Alþingis. 2. Nýttur yrði réttur sem Ísland hefði til þess að auka aðkomu embættismanna að undirbúningi mála á vegum Evrópusambandsins. 3. Lögð yrði áhersla á að rækja samstarf EFTA-ríkjanna við framkvæmd EES-samningsins. 4. Aukin yrði upplýsingagjöf um málefni sem snerti samstarf okkar við ESB og starf okkar á vettvangi EFTA. Sérstaklega verði tryggt að almenningur hafi tækifæri til að kynna sér þátttöku Íslands í Evrópusamstarfi. 5. Samstarf sem hefur þróast á milli ýmissa hagsmunasamtaka á Evrópuvettvangi verði eflt. 6. Fagnað er aukinni kennslu í háskólum landsins á sviði Evrópufræða og taldi nefndin hana nauðsynlega til að efla þekkingu á þátttöku Íslands í Evrópusamstarfi. Námsmönnum yrðu gefin tækifæri til starfsnáms, þátttöku í fundum í Brussel og greiningar á einstökum viðfangsefnum á vettvangi Evrópusamstarfsins. 7. Hvatt var til virkrar þátttöku í Schengen-samstarfinu.“ Síðan má segja að kjarni þessara tillagna felist almennt í niðurstöðukafla skýrslunnar, en þar segir, með leyfi virðulegs forseta: „Nefndin er sammála um að æskilegt sé að samskipti Íslands við Evrópusambandið verði aukin á ýmsum sviðum og er víða að finna ábendingar þess efnis í skýrslu nefndarinnar. Þar má nefna að Íslendingar taka þegar virkan þátt í tæplega 200 nefndum og sérfræðingahópum framkvæmdastjórnar ESB en full ástæða er til að efla þá þátttöku og nýta með því enn frekar þau tækifæri sem gefast til að hafa áhrif á stefnumótun sambandsins í þessum efnum. Þá telur nefndin miklu skipta að fylgjast náið með því, hvernig samstarf Evrópusambandsríkjanna þróast á sviði utanríkis- og öryggismála. Í stuttu máli telur nefndin nauðsynlegt að Ísland leggi áherslu á aukna þátttöku stjórnmálamanna og embættismanna í hagsmunagæslu tengdu Evrópusamstarfi, með það að markmiði að auka áhrif Íslands á mótun og töku ákvarðana á þessum vettvangi.“ Þetta er mjög skýrt. Það sem við bendum á með þessum tillögum okkar frá vordögum 2007, sem allir stjórnmálaflokkar stóðu að, þar með Samfylkingin, þar með Vinstri grænir, er einfaldlega sú ómótmælanlega staðreynd að á grundvelli EES-samningsins höfum við mikla möguleika á aðkomu sem leiðir til áhrifa á stefnumótun Evrópusambandsins og hvernig einstökum málum þar vindur fram. Viljum við hins vegar auka þessi áhrif okkar getum við gert það annars vegar á vettvangi framkvæmdarvaldsins með virkri þátttöku embættismanna á þeim sviðum sem varða okkur sérstaklega og hins vegar með auknu pólitísku samstarfi sem hægt er að gera á vettvangi EES-samningsins. Þetta er sá valkostur sem við höfum og er fullkomlega boðlegur og nægjanlegur til að gæta hagsmuna okkar. Reynslan hefur í sjálfu sér sýnt okkur það fram að þessu en við vitum líka að við getum gert miklu betur. Það er ekki vansalaust að Alþingi skuli ekki hafa möguleika á því að sinna þessu hlutverki sínu betur en það hefur getað gert. Að vísu hafa verið gerðar ýmsar breytingar á starfsháttum Alþingis, og er verið að vinna að þeim einmitt núna þessi dægrin, vikurnar og mánuðina, sem eiga að geta aukið möguleika Alþingis á eftirliti með þeim málum sem koma hingað inn á færibandi og eru kölluð EES-mál. Það er allt saman mjög til bóta. Ég vek líka athygli á í þessu sambandi að einu og hálfu ári eða svo eftir að skýrslan sem ég hef gert hér að umtalsefni birtist skilaði utanríkismálanefnd Alþingis líka skýrslu um þinglega meðferð EES-mála, allt í þeim dúr að reyna að styrkja aðkomu Íslands að ákvörðunum á þessu sviði. Þetta er allt saman, virðulegi forseti, til marks um að við getum stóraukið áhrif okkar á vettvangi Evrópusamstarfsins án þess að ganga í Evrópusambandið sjálft. Það er sá valkostur sem við Íslendingar eigum auðvitað að tefla fram núna í ljósi þess að það er enginn raunverulegur pólitískur vilji til að ganga í Evrópusambandið. Ég ætla að fullyrða að ef tillaga um Evrópusambandsaðild yrði borin upp núna og menn væru ekki járnaðir á fótum og höndum eins og var með einstaka þingmenn stjórnarliðsins og hefur verið upplýst að gert var sumarið 2009, ef menn væru einfaldlega frjálsir sannfæringar sinnar og gætu greitt atkvæði í samræmi við það, gæti ómögulega verið pólitískur meiri hluti á Alþingi fyrir Evrópusambandsaðild, m.a. í ljósi þess að annar stjórnarflokkanna er með mikla svardaga í stefnuyfirlýsingum sínum, á flokksþingum sínum, á landsfundum og í ljósi yfirlýsinga úr munni einstakra þingmanna um að þeir séu á móti Evrópusambandsaðild en vilji úr því sem komið er drattast með Samfylkingunni í þessum leiðangri. Virðulegi forseti. Í sjálfu sér þarf ekki að hafa miklu fleiri orð um þetta. Það er auðvitað hörmulegt að við séum komin í þá stöðu sem við erum í dag. Við erum búin að vera að bolloka með þetta mál frá miðju ári 2009 í þessum dýra farvegi Evrópusambandsaðildarumsóknarinnar þegar við gætum í raun náð því sem við þyrftum með öðru samstarfi, annars konar samstarfi milli okkar og Evrópusambandsins þar sem við gætum aukið áhrif okkar án þess að afsala okkur hluta af fullveldinu og án þess að setja í hættu starfsemi grundvallaratvinnuvega eins og sjávarútvegsins og landbúnaðarins.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um sölu sjávarafla o.fl. Flutningsmenn þess nú eru sá er hér stendur og hv. þm. Margrét Tryggvadóttir úr Hreyfingunni. Frumvarp þetta var áður flutt á 139. löggjafarþingi og er nú endurflutt óbreytt. Fyrsti flutningsmaður þess á þeim tíma var hv. þm. Baldvin Jónsson sem var varaþingmaður á þeim tíma, kom inn í tvær vikur og afkastaði á við tíu manns. Frumvarpið er svohljóðandi, með leyfi forseta: „I. kafli Breyting á lögum um umgengni um nytjastofna sjávar, nr. 57/1996, með síðari breytingum. 1. gr.: 1. gr. laganna orðast svo: Markmið laga þessara er að bæta umgengni um nytjastofna sjávar, efla innlenda fiskvinnslu og stuðla að því að nytjastofnar sjávar verði nýttir með sjálfbærum hætti er tryggi til langs tíma hámarksafrakstur fyrir íslensku þjóðina. 2. gr.: 2., 3. og 5. mgr. 5. gr. laganna falla brott. 3. gr.: Á eftir III. kafla laganna kemur nýr kafli, er verður IV. kafli, Sala sjávarafla, með tveimur nýjum greinum, 12. gr. a og 12. gr. b, svohljóðandi, og breytast númer annarra kafla samkvæmt því: a. (12. gr. a.) Allur sjávarafli, þó ekki rækja, humar og uppsjávarfiskur, sem veiddur er úr stofnum sem að hluta eða öllu leyti halda sig í efnahagslögsögu Íslands, skal seldur á innlendum uppboðsmarkaði sjávarafla er fengið hefur leyfi Fiskistofu. Heimilt er að selja afla í beinum viðskiptum í innlenda fiskvinnslu og skal þá verð milli útgerðar og fiskvinnslu ákvarðast af markaðsverði söludagsins eða síðasta þekkta markaðsverði á uppboðsmarkaði. b. (12. gr. b.) Heimilt er að selja fullunninn frystan afla utan innlends fiskmarkaðar samkvæmt 12. gr. a. Til fullunnins frysts afla telst sjávarafli sem hefur verið veiddur og í kjölfarið unninn um borð í frystiskipi, honum pakkað og hann verið flakaður, flattur, sneiddur, roðdreginn, hakkaður eða verkaður á annan hátt og hann frystur að vinnslu lokinni. Þegar aðeins fer fram frysting um borð í frystiskipi á heilum eða hausskornum fiski eða heilfrysting á rækju telst slíkur afli ekki til fullunnins frysts afla í skilningi laga þessara. II. kafli Breyting á lögum um Verðlagsráð sjávarútvegsins, nr. 43/1985, með síðari breytingum. 4. gr.: 2. gr. laganna orðast svo: Við ákvörðun um verð á þeim sjávarafla sem undir gildissvið laga þessara fellur skal Verðlagsráð skipað átta fulltrúum, jafnmörgum frá fiskseljendum og fiskkaupendum samkvæmt 1. gr. 5. gr.: Eftirfarandi breytingar verða á 3. gr. laganna: a. 1. mgr. orðast svo: Fiskideild. Þegar ákveða skal verð á rækju, humri og uppsjávarfiski skal Verðlagsráð skipað fjórum fulltrúum fiskseljenda samkvæmt 1. gr. og 4 fulltrúum fiskkaupenda, þannig: einn frá Sölusambandi íslenskra fiskframleiðenda og einn frá sjávarafurðadeild SÍS og tveir frá Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna. Framangreint á þó ekki við um sjávarafla sem tilgreindur er í 4. og 5. gr. b. Orðin „og hörpudiski“ í 2. mgr. falla brott. c. Í stað orðsins „sjávarafla“ í 3. mgr. kemur: rækju, humri og uppsjávarfiski. 6. gr.: 6. gr. laganna orðast svo: Verð á öllum tegundum óunnins sjávarafla, úrgangsfiski og fiskúrgangi, sem seldur er hér á landi, skal ákveðið með sölu á innlendum uppboðsmarkaði, samanber lög nr. 79, 24. maí 2005, með síðari breytingum. 7. gr.: 1. málsliður 1. mgr. 8. gr. laganna orðast svo: Verðlagsráð skal við ákvarðanir sínar um lágmarksverð á sjávarafla sem undir gildissvið laganna fellur meðal annars hafa hliðsjón af markaðsverði sjávarafurða á erlendum mörkuðum, svo og framleiðslukostnaði þeirra. III. kafli Breyting á lögum um uppboðsmarkaði sjávarafla, nr. 79/2005, með síðari breytingum. 8. gr.: 7. gr. laganna fellur brott. IV. kafli Breyting á lögum um skiptaverðmæti og greiðslumiðlun innan sjávarútvegsins, nr. 24/1986, með síðari breytingum. 9. gr.: 2. gr. laganna orðast svo: Þegar fiskiskip sem vinna afla um borð landa í erlendri höfn samkvæmt heimild Fiskistofu, samanber 2. mgr. 5. gr. laga nr. 57/1996, með síðari breytingum, er skiptaverðmæti aflans til hlutaskipta, aflaverðlauna og aukaaflaverðlauna 64% af því heildarverðmæti (brúttósöluverðmæti) sem útgerðin fær fyrir hann. Þetta hlutfall skal þó vera 70% þegar fiski er landað til bræðslu erlendis. 10. gr.: 3. gr. laganna fellur brott. V. kafli Gildistaka. 11. gr. Lög þessi öðlast gildi 1. september 2013.“ Frú forseti. Í greinargerð með frumvarpinu segir: Frumvarp þetta var áður flutt á 139. löggjafarþingi og er nú endurflutt óbreytt. Markmiðið með frumvarpi þessu er að hámarka arð þjóðarinnar af auðlindum sjávar og efla atvinnustarfsemi innan lands. Þá er markmið þess jafnframt að auka aðkomu og yfirsýn íslenskra stjórnvalda með viðskiptum með sjávarafurðir, hvort sem þær eru veiddar innan efnahagslögsögunnar eða tilheyra íslenskum deilistofnum. Gert er ráð fyrir því að meðal áhrifa lagafrumvarpsins verði aukin samkeppni um veiddan afla og bætt aðgengi íslenskra fiskvinnslufyrirtækja að fiski til vinnslu, sem muni hafa jákvæð áhrif á atvinnuuppbyggingu og atvinnusköpun í landinu. Þannig mun nálægð íslenskra fiskvinnslustöðva við fiskimiðin nýtast þeim þar sem allur afli verði boðinn upp á innlendum uppboðsmörkuðum. Með frumvarpinu er gert ráð fyrir að veita innlendum fiskvinnslum raunverulegan aðgang að því hráefni sem annars hefur verið flutt úr landi óhindrað. Núverandi uppboðskerfi á óunnum sjávarafla sem fluttur er á erlenda fiskmarkaði hefur ekki virkað í raun. Lágmarksverð sem útgerðir hafa skráð á uppboðsvef hefur oftar en ekki verið mun hærra en markaðsverð á fiski á innlendum mörkuðum og mun hærra en það verð sem opinberar tölur um raunverulegt söluverð á erlendum mörkuðum gefa til kynna. Innlendar fiskvinnslur hafa því í raun ekki haft aðgang að þessu hráefni þrátt fyrir fögur fyrirheit þar um. Telja frumvarpshöfundar að með því að bjóða allan fisk, að undanskildum uppsjávarfiski, humar og rækju, til sölu á innlendum fiskmarkaði sé verið að jafna samkeppnisstöðu innlendra fiskvinnslustöðva gagnvart erlendum fiskkaupendum en um leið sé verðmæti óunninna afurða hámarkað í heilbrigðri samkeppni um hráefni. Með frumvarpinu er þó á engan hátt verið að leggja hömlur við því að erlendar fiskvinnslustöðvar kaupi eftir sem áður íslenskan fisk til vinnslu. Þau kaup þurfa þá að eiga sér stað á viðurkenndum innlendum fiskmarkaði þar sem erlendir og innlendir aðilar keppa um hráefnið á jafnræðisgrundvelli. Þá er með frumvarpinu ekki komið í veg fyrir að ríkisborgarar ríkja á Evrópska efnahagssvæðinu, ríkisborgarar aðildarríkja stofnsamnings Fríverslunarsamtaka Evrópu eða ríkisborgarar Færeyja geti sýslað með íslenskan sjávarafla. Er beinlínis ráð fyrir því gert í a-lið 1. mgr. 3. gr. laga nr. 75/2009, um uppboðsmarkaði sjávarafla, að ríkisborgarar framangreindra ríkja, sem einnig uppfylla önnur skilyrði laganna, geti fengið leyfi til reksturs uppboðsmarkaða með sjávarafla á Íslandi. Um svokölluð frystiskip gilda í ýmsum tilvikum önnur lögmál þar sem mörg þeirra skipa eru búin fullkomnum vinnslubúnaði sem nýttur er til fullvinnslu afla um borð. Þjónar það vart framangreindum markmiðum frumvarpsins að skylda slík skip til þess að selja afla sinn á viðurkenndum uppboðsmarkaði. Af þeim sökum er gerð sú undantekning að heimilt sé að selja fullunninn frystan afla utan innlends fiskmarkaðar. Er sett fram skilgreining á því hvað teljist til fullunnins frysts afla samkvæmt frumvarpinu. Í framkvæmd hefur ekki legið fyrir nein óyggjandi skilgreining á hugtökunum frystiskip og frystitogari. Kann slíkt að vera afleiðing þess að íslensk fiskveiðilöggjöf er margvísleg og hún sett fram í þeim tilgangi að ná fram margvíslegum markmiðum. Er skilgreining á fullunnum frystum afla byggð á skilgreiningu hugtaksins vinnsluskip samanber 2. mgr. 2. gr. laga nr. 55/1998, um meðferð, vinnslu og dreifingu sjávarafurða, og hugtaksins fullvinnslu samanber 1. gr. laga nr. 54/1992, um vinnslu afla um borð í skipum, að breyttu breytanda. Frumvarpið gerir ráð fyrir því að lögum um Verðlagsráð sjávarútvegsins, nr. 43/1985, verði breytt á þann veg að þau taki einungis til þeirra fisktegunda sem undanþegin verði þeirri skyldu að vera seld á fiskmarkaði eða verðleggjast eftir markaðsvirði, þ.e. uppsjávarfisks, humars og rækju. Í almennum athugasemdum við frumvarp það er varð að lögum nr. 84/1991, um breytingu á lögum nr. 43/1985, um Verðlagsráð sjávarútvegsins, sem fólu í sér innleiðingu meginreglunnar um frelsi til ákvörðunar á verði fersks sjávarafla, kemur meðal annars fram að lagt sé til, með leyfi forseta, „að dregið verði úr hlutverki Verðlagsráðs sjávarútvegsins í áföngum og frjálsræði við ákvarðanir á verði fersks sjávarafla verði aukið að sama skapi. Með samþykkt núgildandi laga um Verðlagsráð sjávarútvegsins á árinu 1985 var Verðlagsráði heimilað að gefa verðlagningu á tilteknum fisktegundum frjálsa ef sérstaklega stóð á enda væri um það einróma samkomulag í ráðinu. Þessari heimild hefur verið beitt með ágætum árangri varðandi tilteknar tegundir, t.d. loðnu, en samstöðu hefur skort í ráðinu til að beita heimildinni í ríkum mæli varðandi aðrar tegundir, þar á meðal ýmsar mikilvægustu tegundir sjávarfangs svo sem botnfisk. Þrátt fyrir það hafa áhrif verðákvarðana ráðsins sífellt haft minni og minni þýðingu því að í framkvæmd hefur verð verið ákveðið í æ ríkara mæli með samkeppnisboðum á uppboðsmarkaði eða frjálsum samningum. … Upp geta þó komið þær aðstæður á einstökum sviðum að skynsamlegt þyki að ákveða lágmarksverð. Er því lagt til að ráðið verði áfram til og geti tekið ákvarðanir um lágmarksverð sé fyrir því meiri hluti í ráðinu.“ Frá gildistöku laga um Verðlagsráð sjávarútvegsins hefur löggjöf er varðar veiðar og vinnslu á sjávarfangi breyst nokkuð auk þess sem löggjöf um fyrirtækjarekstur í landinu hefur tekið verulegum breytingum. Má þar helst nefna að löggjafinn hefur sett samkeppnislög sem hafa það að markmiði að efla virka samkeppni í viðskiptum og þar með vinna að hagkvæmri nýtingu framleiðsluþátta þjóðfélagsins. Hefur löggjafinn með setningu framangreindra laga fallist á þann meginþátt kenningarinnar um samkeppni að á heildina litið leiði samkeppni í viðskiptum á markaði til hagfelldari niðurstöðu fyrir almenning en viðskipti í skugga afskipta ríkisvaldsins. Þá ber að geta þess að miklar breytingar hafa átt sér stað á háttum og eðli nær allra viðskipta í ljósi aukinnar samvinnu milli þjóða, m.a. um opnun markaða. Af þeim sökum hafa áherslur breyst og verðákvarðandi samstarfsvettvangur jafnvel verið talinn markaðinum skaðlegur. Með tilliti til framangreindra sjónarmiða um eflingu samkeppni verður að líta til þess að þegar um er að ræða bein viðskipti með afla og aðilar hafa á höndum bæði útgerð og fiskvinnslu eða eru tengdir á annan hátt skapast hætta á óeðlilegri undirverðlagningu. Af þeim sökum telja frumvarpsflytjendur eðlilegt að slíkum viðskiptum fylgi sú kvöð að uppgjör milli veiða og vinnslu verði á markaðsverði þess dags sem viðskiptin fara fram eða þá á síðasta þekkta markaðsvirði hafi slík viðskipti ekki átt sér stað þann daginn. Frú forseti. Síðan eru ítarlegar athugasemdir við einstakar greinar frumvarpsins frá 1–11 sem ég mun ekki rekja í smáatriðum hér en í lokin langar mig að benda á að sjávarútvegurinn er einkennilegur að því leytinu til að nánast hvergi í öllu ferli afurðargreinarinnar er eðlileg verðmyndun. Hún er ekki á aflaheimildum sem skip nota til að veiða fiskinn úr sjó, ekki á sölu aflans úr skipunum og í vinnslu og ekki eðlileg og gagnsæ verðmyndun á sölu fullunninna afurða til kaupenda erlendis eða innan lands. Slíkt er grafalvarlegt mál því að hér er um að ræða einn aðalundirstöðuatvinnuveg þjóðarinnar sem hefur fengið að starfa í þessari mynd og þessu í raun grugguga vatni áratugum saman. Það er einfaldlega kominn tími til að þar á verði breyting. Verði þetta frumvarp að lögum mun það auka samkeppni í fiskvinnslu og hækka verð á fiski til útgerðar og þar með til sjómanna. Það mun líka skapa umtalsverðan fjölda af störfum í landi. Sá afli sem hefur verið fluttur óunninn úr landi hefur sveiflast mikið, fyrir örfáum árum var hann á bilinu 30–40 þús. tonn á ári. Slík vinnsla hér á landi hefði skapað vel á þriðja hundrað starfa. Þar skiptir líka máli að hráefnið sem framleitt er hér á landi sé unnið í sem mestum mæli heima á Íslandi vegna þess að við höfum slæma reynslu af því einfaldlega að vera hráefnisframleiðandi fyrir útlönd. Slíkt er staða nýlenduríkja víða um heim og var í áratugi en Ísland á ekki að vera í hópi þeirra landa. Þetta er í annað skipti sem þetta frumvarp er lagt fram. Hluti þess er einnig í öðru frumvarpi sem Hreyfingin hefur lagt fram en ekki mælt fyrir enn, en það er öllu stærra og snýr að grundvallarbreytingum á fiskveiðistjórnarkerfinu í heild sinni. Það er von mín að þetta frumvarp nái í gegn. Það kom til umræðu á sínum tíma í þáverandi atvinnuveganefnd, iðnaðarnefnd minnir mig að hún hafi heitið þá, en fékk ekki framgöngu. Það er mjög brýnt að mínu mati og margra annarra að til verði eitthvað sem heitir eðlileg verðlagning í þessari grein þannig að samkeppni aukist og atvinna að því marki innan lands líka. Ég óska þess því einfaldlega að hv. atvinnuveganefnd taki vel í þetta frumvarp þegar það kemur þangað.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um jöfnun húshitunarkostnaðar og flutningskostnaðar á raforku á landsvísu. Fyrsti flutningsmaður er hv. þm. Ásmundur Einar Daðason en auk hans og mín eru flutningsmenn hv. þingmenn Eygló Harðardóttir, Gunnar Bragi Sveinsson og Höskuldur Þórhallsson. Tillagan hljóðar þannig, með leyfi forseta: Alþingi ályktar að fela atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra að undirbúa endurskoðun löggjafar á sviði raforku- og hitaveitumála með því að lagt verði á sérstakt jöfnunargjald sem notað verði til niðurgreiðslu húshitunarkostnaðar og flutningskostnaðar á raforku, með það að leiðarljósi að jafna húshitunarkostnað og raforkukostnað á landsvísu svo að notendur greiði sama verð fyrir þjónustuna óháð búsetu. Ég ætla að fara yfir greinargerðina: Tillaga þessi var áður lögð fram á 140. löggjafarþingi (745. mál). Á Íslandi telst rafmagn til heimilisnota og heitt vatn og rafmagn til húshitunar til grundvallarþarfa landsmanna. Erfitt er að sjá fyrir sér byggð á Íslandi ef rafmagns nyti ekki við og ekki væri heitt vatn til húshitunar. Það skýtur hins vegar nokkuð skökku við að verð á rafmagni og heitu vatni er misjafnt eftir búsvæðum. Ástæður þessa er að rekja til margra samverkandi þátta. Má þar nefna að aðgengi landsmanna að hitaveitum og rafmagnsveitum er misjafnt eftir landshlutum. Sums staðar er aðgengi að hitaveitum en annars staðar er notað rafmagn eða jafnvel olía til húshitunar. Stærð hitaveitna og rafmagnsveitna hefur einnig áhrif á endanlegt verð til neytenda og virkar það að jafnaði þannig að rafmagnskostnaður og húshitunarkostnaður er lægri fyrir íbúa á þéttbýlissvæðum en íbúa á svæðum þar sem byggð er dreifð. Þá eru mismunandi gjaldskrár í gildi eftir því hvort viðskiptavinur býr í þéttbýli eða í dreifbýli. Af þessu leiðir óhjákvæmilega í núverandi kerfi að raforkukostnaður og húshitunarkostnaður er meiri í dreifbýli og á minni þéttbýlisstöðum á landsbyggðinni en á höfuðborgarsvæðinu. Með tilliti til byggðasjónarmiða, og jafnræðis fólks til að velja sér búsetu hvar sem er á landinu, er ekki verjandi að verð á jafnmikilvægum nauðsynjum og rafmagni og heitu vatni til húshitunar skuli vera jafnmisjafnt og það er. Því er nauðsynlegt að skipaður verði starfshópur sem hafi það hlutverk að endurskoða viðeigandi löggjöf með það að markmiði að jafna verð á raforku og kostnað við hitun húsa á landsvísu. Í núgildandi kerfi er kostnaður við rafmagnshitun húsa niðurgreiddur af ríkinu á grundvelli laga nr. 78/2002, um niðurgreiðslur húshitunarkostnaðar. Aðeins lítill hluti landsmanna nýtur þessara greiðslna þar sem lögin taka samkvæmt 1. gr. þeirra aðeins til niðurgreiðslu kostnaðar við hitun íbúðarhúsnæðis hjá þeim sem ekki eiga kost á fullri hitun með jarðvarma. Um 90% landsmanna hafa aðgang að jarðhita í formi jarðvarmaveitna og því hafa aðeins um 10% landsmanna ekki aðgang að þeirri auðlind og þurfa að notast við rafhitun eða olíu. Rafhitun er margfalt dýrari en hitun með jarðvarma og tilgangur laga nr. 78/2002 var að koma í veg fyrir að lítill hluti landsmanna þyrfti að greiða margfalt hærra verð fyrir hitun íbúðarhúsnæðis síns en aðrir. Núgildandi kerfi virkar þannig að ráðherra ákveður upphæð niðurgreiðslna í kr./kwst. í samræmi við heildarfjárhæð niðurgreiðslna sem samþykkt er í fjárlögum hvers árs. Slík ákvörðun er ekki einföld þar sem endurskoðunarákvæði niðurgreiðslu á hverja kílóvattstund er ekki bundin fyrir fram gefnum ramma og þarf því að byggjast á mati. Ekki er auðvelt að meta hækkunarþörf niðurgreiðslu í flóknu og síbreytilegu umhverfi. Rafhitunarverði er skipt í flutning, dreifingu og sölu og er verð mismunandi eftir dreifiveitum og söluaðilum en einnig eftir því hvort húsnæði er skilgreint í dreifbýli eða þéttbýli. Kerfið er því þungt í vöfum og eins og það er uppbyggt, þ.e. með því að ráðherra ákveði tiltekna fjárhæð fyrir ákveðið tímabil, nær kerfið ekki að mæta örum breytingum á verði nema með sífelldri endurskoðun. Slík vinna kallar á bæði tíma og fjármagn sem verja mætti betur í annað. Frú forseti. Á það má benda eins og fram kemur að Alþingi ákveður þetta í fjárlögum. Mismunurinn hefur vaxið mikið á liðnum árum, kannski í ljósi niðurskurðar og takmarkandi fjár hjá ríkinu en líka einfaldlega vegna þess hversu flókið kerfið er. Á grundvelli laga nr. 78/2002 er þó aðeins niðurgreidd notkun vegna rafmagnshitunar og olíuhitunar. Hitun með jarðvarma er ekki niðurgreidd, þó svo að verð hennar sé æðimisjafnt. Flutningsmenn telja mikilvægt að unnið verði að því að húshitunarkostnaður verði jafnaður að fullu burt séð frá því hvaða orkugjafi sé notaður til hitunar og hvar á landinu viðkomandi býr. Á grundvelli laga nr. 98/2004, um jöfnun kostnaðar við dreifingu raforku, er dreifing raforku niðurgreidd á nánar tilgreindum svæðum. Samkvæmt 1. gr. laganna er markmið þeirra að stuðla að jöfnun kostnaðar við dreifingu raforku til almennra notenda. Samkvæmt 1. mgr. 3. gr. laganna er kostnaður almennra notenda við dreifingu raforku aðeins niðurgreiddur á þeim svæðum sem Orkustofnun hefur heimilað sérstakar dreifbýlisgjaldskrár á grundvelli 2. mgr. 17. gr. a raforkulaga, nr. 65/2003. Þá er það einnig skilyrði samkvæmt 2. mgr. 3. gr. laga nr. 98/2004 að meðaldreifingarkostnaður sé umfram viðmiðunarmörk sem ráðherra setur í reglugerð. Við ákvörðun þeirra marka skal taka mið af hæstu gjaldskrá dreifiveitu að dreifbýlisgjaldskrám undanskildum. Ráðherra ákveður því í reglugerð ákveðna krónutölu á hverja kílóvattstund sem niðurgreiðsla dreifingarkostnaðar á að vera og þarf í þeim efnum að reyna að sjá fyrir verðþróun komandi mánaða. Reynist mat ráðherra ekki rétt þarf að breyta reglugerðinni í samræmi við þróunina. Eins og sést á þessari lýsingu er kerfið afar flókið og þungt í vöfum. Því er í raun öllu handstýrt af ráðherra og ber það þess merki að verið er að elta óhjákvæmilegar verðlagsbreytingar. Það hefur það meðal annars í för með sér að kostnaður notenda á þeim svæðum þar sem dreifing raforku er niðurgreidd hefur aukist mjög þar sem niðurgreiðslan hefur ekki náð að halda í við verðþróun. Með þingsályktunartillögu þessari er gerð tillaga að breyttu skipulagi við niðurgreiðslur húshitunarkostnaðar og dreifingu raforku. Þá er tilgangur tillögunnar einnig að jafna kostnað notenda af rafmagnsnotkun og hitun húsa burt séð frá búsetu þeirra. Tillagan miðar að því að sérstakt jöfnunargjald verði sett á hverja framleidda einingu af orku, raforku eða jarðvarmaorku, sem næmi þeim kostnaði sem nauðsynlegur er á hverjum tíma til að niðurgreiða að fullu húshitunarkostnað og kostnað við dreifingu raforku svo jöfnun á kostnaði á landsvísu verði náð. Í desember 2011 skilaði starfshópur um breytingar á niðurgreiðslum til húshitunar, sem skipaður var af iðnaðarráðherra í apríl 2011, af sér skýrslu sinni. Eitt af hlutverkum starfshópsins var að yfirfara lög nr. 78/2002, um niðurgreiðslur húshitunarkostnaðar, og koma með tillögur til úrbóta varðandi framkvæmd laganna. Þeirri framkvæmd og vanköntum á henni hefur verið lýst hér að framan. Niðurstöður starfshópsins urðu þær að gera þyrfti grundvallarbreytingar á niðurgreiðslukerfinu þannig að flutningur og dreifing á raforku til hitunar íbúðarhúsnæðis væri að fullu niðurgreidd. Breytingin fæli það í sér að sett yrði á jöfnunargjald, þ.e. 10 aurar í skýrslunni, á hverja framleidda kílóvattstund sem næmi þeim kostnaði sem nauðsynlegur væri á hverjum tíma til að niðurgreiða að fullu flutning og dreifingu raforku til upphitunar íbúðarhúsnæðis. Í þeirri vinnu horfði hópurinn m.a. til þess að svipaða aðferðafræði um fjármögnun jöfnunarkostnaðar má finna víða í stjórnsýslunni. Var meðal annars horft til fjarskiptalaga, nr. 81/2003, og laga nr. 103/1994, um jöfnun á flutningskostnaði olíuvara. Samkvæmt fjarskiptalögum, nr. 81/2003, eiga allir notendur rétt á alþjónustu óháð staðsetningu. Þar sem kostnaður af fjarskiptaþjónustu er meiri en tekjur standa undir getur viðkomandi þjónustufyrirtæki sótt um að því verði með fjárframlögum tryggt eðlilegt endurgjald. Er það gert með sérstöku jöfnunargjaldi. Póst- og fjarskiptastofnun ákvarðar hversu há fjárframlög eru nauðsynleg til að hægt sé að starfrækja þjónustuna. Um fjármögnun jöfnunargjaldsins er fjallað í 22. gr. fjarskiptalaga. Þar kemur fram að til að standa straum af greiðslu fjárframlaga skuli innheimta sérstakt jöfnunargjald sem renni í jöfnunarsjóð í vörslu Póst- og fjarskiptastofnunar. Fjárhæð jöfnunargjaldsins er ákveðið hlutfall af bókfærðri veltu þjónustufyrirtækja. Með þessu móti er viðskiptavinum fjarskiptafyrirtækja ekki mismunað eftir búsetu og jöfnun kostnaðar við veitingu þjónustunnar er náð. Annað dæmi um þessa leið er að finna í lögum nr. 103/1994, um jöfnun á flutningskostnaði olíuvara. Á grundvelli laganna er jafnaður flutningskostnaður á helstu olíuvörum hvort sem um sjóflutninga eða landflutninga er að ræða. Um fjármögnun jöfnunargjaldsins er fjallað í 2. og 3. gr. laganna. Þar kemur m.a. fram að leggja skuli flutningsjöfnunargjald á allar olíuvörur sem fluttar eru til landsins og ætlaðar til nota innan lands og rennur gjaldið í sérstakan sjóð, flutningsjöfnunarsjóð olíuvara. Neytendastofa ákveður á þriggja mánaða fresti hversu hátt gjaldið er og skal við það miðað að gjaldið nægi til að greiða flutningskostnað á olíuvörum milli staða innan lands. Flutningsmenn telja að horfa megi til þeirra kerfa sem til staðar eru á grundvelli fjarskiptalaga og laga um jöfnun á flutningskostnaði olíuvara. Niðurstaða fyrrgreinds starfshóps er einnig í þá áttina en flutningsmenn telja að ganga þurfi enn lengra en þar er mælt fyrir um og láta kerfið ná til alls húshitunarkostnaðar og kostnaðar dreifingar á raforku með það að leiðarljósi að landsmenn borgi sama verð fyrir rafmagnsnotkun sína og fyrir að hita húsin sín sama hvar á landinu þeir eru. Frú forseti. Að lokum vil ég bæta við að öðrum hugmyndum til að auðvelda nálgun að verkefninu hefur ekki verið opinberlega á móti mælt, þó að í umræðu fyrr í haust við hæstv. atvinnuvegaráðherra vegna fyrirspurnar minnar um hvort niðurstöðu starfshópsins yrði ekki komið á, þ.e. niðurgreiðsla á þessum 10 aurum til að jafna dreifingarkostnað á raforku, hafi ráðherra talið einhverjar fyrirstöður þar sem erfitt væri að komast fram hjá, en því hefur ekki verið svarað opinberlega hverjar þær fyrirstöður eru. Því vil ég nefna í þessu samhengi að þau fyrirtæki sem dreifa raforku á Íslandi eru öll opinber fyrirtæki, ýmist í eigu ríkisins eða sveitarfélaga og starfsemi þeirra er háð sérleyfi þannig að í raun og veru er ekki um samkeppni að ræða á milli þeirra um dreifikostnaðinn. Hún er alla vega mjög takmörkuð og bundin sérleyfi og eftirliti Orkustofnunar. Það er í sjálfu sér mjög sérkennilegt í ekki stærra eða fjölmennara landi, með 320 þús. íbúa, að við skulum vera með fimm eða sex fyrirtæki, öll í opinberri eigu, sem standa í því að dreifa rafmagni hringinn í kringum landið og til okkar en síðan skuli vera svona gjörólík gjaldskrá eftir því hvar menn búa. Því væri skynsamlegt, í hagræðingarskyni í rekstri þessara fyrirtækja, að sameina þau í eitt fyrirtæki og ég hvet þann starfshóp, sem lagt er til að verði stofnaður, til að skoða það jafnframt. Um er að ræða fyrirtæki eins og Landsnet, Rarik, raforkuhluta Orkuveitu Reykjavíkur, raforkuhluta HS-veitna og Orkubú Vestfjarða, Fallorku ehf., svo þau stærstu séu nefnd. Ef það yrði gert yrði sú leið mjög auðveld og ég tel að í þeirri breytingu yrði falin gríðarlega mikil hagræðing sem rétt væri að skoða. Með þeim orðum vil ég ljúka máli mínu. Ég vona að málið fái skýra og góða leið í gegnum þingið og verði vísað til atvinnuveganefndar til umfjöllunar og fái afgreiðslu sem fyrst úr þinginu.

Forseti. Ég flyt hér frumvarp um breytingu á lögum nr. 88/1995, um þingfararkaup alþingismanna og þingfararkostnað, með síðari breytingum. Það ætti kannski fremur að heita frumvarp um siðbót á Alþingi. Í frumvarpinu felst að öll kjör þeirra sem hér starfa verði ákveðin í kjararáði en ekki bara sum. Sum kjör á þinginu eru ákveðin í lögum sem alþingismenn samþykkja, undirbúin í sérstökum nefndum sem alþingismenn stofna, ekkert rædd, gerð með almennu samkomulagi skulum við kalla það eða samráði. Kannski væri þó réttast að kalla það samtryggingu. Þetta er að mínu viti blettur á heiðri Alþingis og má heiðurinn ekki við því eftir það sem á hefur dunið síðustu missiri. Ég tel að það muni standa til siðbótar á þinginu ef bletturinn verður máður burtu og öll kjör þingmanna annaðhvort sett í hendurnar á því ráði sem hér um ræðir eða þá alþingismenn ákveði þetta allt sjálfir, beri fulla ábyrgð á því gagnvart þjóðinni eins og tíðkaðist áður. Sú hvorki/né-skipan sem nú er uppi þýðir í raun og veru að haldið er uppi blekkingum gagnvart almenningi, gagnvart kjósendum, þeim blekkingum að alþingismenn beri enga ábyrgð á kjörum sínum, þeim séu skömmtuð kjörin af ákveðnum dómstól eða úrskurðarnefnd, en staðreyndin er sú að alþingismönnum hefur tekist að bæta laun sín verulega með sérstökum álagsgreiðslum sem nýlega voru auknar þannig að það er ekki nema lítill hluti alþingismanna sem fær þau laun greidd sem á vef Alþingis og í opinberum upplýsingum eru talin fram sem hin raunverulegu laun alþingismanna. Aðrir eru með álagsgreiðslur, sumir með 5% álag, aðrir með 10%, hinir þriðju með 15%. Til eru þeir sem eru með 30% álag, a.m.k. einn alþingismaður, fyrir það að gegna hér tilteknum embættum og störfum. Nú er ljóst að í störfum ýmissa á þinginu felst álag, t.d. þeim að vera formaður nefndar eða þingflokks. Þau eru líka tímafrek en á hinn bóginn er miklu betra, skynsamlegra og siðlegra að kjararáð ákveði hvort greiða skuli fyrir þau sérstaklega og þá fyrir hvaða önnur störf skuli greiða sérstaklega en að þessir menn sjálfir, vegna þess að þetta eru meira og minna þeir sjálfir, ákveði að greiða sér þetta álag fyrir tiltekin störf en ekki önnur. Þingmennskan er afar fjölbreytt starf. Sumir eru formenn þingflokka og það er álag, eins og ég segi. Það er veglegt verkefni sem menn sækjast eftir að taka að sér. Aðrir eru formenn nefnda. Ég hef verið formaður nefndar og veit að það er álag og það tekur töluverðan tíma ef því á að sinna vel, en ég sóttist eftir því að vera formaður nefndarinnar. Ég taldi það ábyrgðarhlutverk og taldi í því felast ákveðin áhrif sem ég sóttist eftir fyrir mína hönd og þeirra sem kusu mig á þing. Ég sóttist ekki eftir því til þess að fá fyrir það aukið fé, enda þáði ég ekki það fé. Ég held að við eigum að hafa þetta þannig að menn á þinginu sækist eftir tilteknum störfum af þessu tagi vegna þess að þau séu þeim vegsauki og auki áhrif þeirra en ekki vegna þess að þar með fái þeir fyrir það aukalegar greiðslur. Til eru þeir sem ekki sækjast sérstaklega eftir formennsku í nefnd eða þingflokki eða öðrum þeim störfum, t.d. að vera varaforsetar Alþingis, sem gefa stubba í greiðslur. Þessir menn sinna störfum sínum á Alþingi Íslendinga ekki verr en hinir. Þeir hafa aðstöðu til að vera í betra sambandi við kjósendur, ef þeim sýnist svo, til að kynna sér málin af meiri krafti og þrótti og sinna þeim margvíslegu störfum sem alþingismanni ber að sinna og kemst yfirleitt ekki yfir. Þeirra störf eru hins vegar ekki metin þannig að þeir þurfi sérstakt álag vegna þess að álagsfólkið hefur ákveðið að það séu aðeins sum störf sem þannig eru metin og önnur ekki. Ég hef ásamt hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur flutt frumvarp af þessu tagi tvisvar áður. Í fyrsta frumvarpi okkar Valgerðar Bjarnadóttur fólst að þessar álagsgreiðslur yrðu afnumdar. Í síðari gerð frumvarpsins hættum við við það og gerðum, til samkomulags eða málamiðlunar við nokkurn hluta þingheims sem taldi að einhvers konar álagsgreiðslur væru réttlætanlegar, tillögu um að öll kjör alþingismanna yrðu sett undir kjararáðið. Nú þegar þetta er flutt í þriðja sinn hafa bæst í hópinn einir tíu þingmenn þannig að nú erum við 12 sem flytjum þetta mál. Þeir eru auk mín hv. þingmenn Valgerður Bjarnadóttir sem ég minntist á áðan, Margrét Tryggvadóttir, Þór Saari, Skúli Helgason, Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, Lúðvík Geirsson, Birgitta Jónsdóttir, Eygló Harðardóttir, Ólína Þorvarðardóttir, Guðmundur Steingrímsson og Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, fólk úr fjórum þingflokkum og einn óháður þingmaður að auki. Ég þakka þeim öllum fyrir þann stuðning sem þau veita þessu máli með því að flytja það með mér. Ég ætla ekki að rekja sögu þessa frumvarps sem er nú orðin nokkuð skrautleg heldur bendi á greinargerðina sem því fylgir og læt þessari ræðu lokið. Ég legg áherslu á að hér er um að ræða tillögu um siðbót á Alþingi sem Alþingi og samfélagið þurfa svo sannarlega á að halda og legg að lokum til að málið gangi til 2. umr. og hinnar háu umhverfis- og samgöngunefndar þar sem aðrar þær nefndir sem hafa fengið þetta mál hafa ekki sinnt því með neinum þeim hætti sem siðlegur getur talist.