Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Þannig háttar um þingstörf hér í dag að ætlunin er að taka fyrir eina málið sem er á dagskrá, frv. til l. um söluskatt. Stefnt er að því að ljúka þeirri umræðu um kl. 4 og er ekki ætlunin að fundahöld verði meiri í dag. Ætlunin er að ljúka málinu og hafa atkvæðagreiðslu í lok umræðunnar og koma málinu til nefndar. Ég vildi geta þessa áður en við göngum til dagskrár.

Hjörleifur Guttormsson (frh.): Herra forseti. Það er vissulega ánægjulegt að fá tækifæri til að halda hér áfram ræðu sem ég byrjaði á tólfta tímanum þann 22. des. þegar þetta mál, frv. til l. um söluskatt, með síðari breytingum, var síðast til umræðu í hv. þingdeild. Ég hafði ekki nema rétt byrjað mitt mál þegar virðulegur forseti sá ástæðu til að fresta fundi og það er fyrst nú sem mér gefst færi á að halda áfram ræðu minni sem ég hafði þá rétt hafið. Ég hlýt við upphaf þessa fundar að vekja athygli á því sérkennilega vinnulagi sem ríkir hér á Alþingi og aðstæðum sem eru hér í þingdeildinni þar sem 10 mínútur af boðuðum fundartíma líða án þess að unnt sé að setja þingfund vegna þess að ekki er mættur helmingur þm. Það er ekki aðeins yfirgnæfandi þungi stjórnarliða, 28 talsins hér í þingdeildinni, sem vísar á það að það eru þeirra fjarvistir sem þessu valda. Hér er vel mætt af stjórnarandstöðu. Þetta með öðru sýnir það furðulega verklag eða kannski ætti að segja verklagsleysi, þann skort á verkstjórn sem ríkir í stjórnarliðinu núna síðustu vikur og alveg sérstaklega síðustu daga þegar Alþingi er kvatt til þingfunda milli jóla og nýárs. Hér var haldinn fundur, virðulegur forseti, eins og við báðir munum vel eftir sl. nótt, settur kl. hálfsex í gær og lauk um sexleytið í morgun þar sem á dagskrá var frv. til l. um stjórn fiskveiða og fleiri mál. Þá voru aðstæður í þingdeildinni þær að lengst af nóttu var ekki helmingur þm. viðstaddur og var þó upplýst af virðulegum forseta að menn hefðu ekki fjarvistarleyfi, ættu að vera á þingfundi skv. 34. gr. þingskapalaga. Í þessum hópi voru a.m.k. 2/3 hlutar stjórnarþm. sem vermdu ból sín að líkindum á sama tíma og þó 20 þm. úr stjórn og stjórnarandstöðu voru hér að ræða hið stóra og þýðingarmikla mál, stjórn fiskveiða, sem vísað var til nefndar með samkomulagi og samstilltu átaki stjórnar og stjórnarandstöðu um sexleytið í morgun. Hafði þá tekist að draga nokkra stjórnarliða úr bólum til þess að koma málinu til nefndar. Eftir rösklega tveggja tíma svefn var ég kvaddur á nefndarfund í sjútvn. og hún hefur verið að störfum í morgun, starfaði í tvo tíma undir ötulli forustu formanns sjútvn. þannig að menn eru ekkert að spara sig hér á þingi til þess að þoka málum áfram eins og af þessu má sjá. En það er ekki almenn þátttaka í þessari viðleitni og þar hljótum við sérstaklega að sakna stjórnarliðsins og ég tala nú ekki um forustunnar í ríkisstjórninni sem ég varð nú bara alls ekkert var við á þingfundi í gær og hlýt að nefna hér og óska eftir því, virðulegur forseti, að hæstv. forsrh. sjái ástæðu til að vera hér á þingfundinum af því að þetta er að degi til og hæstv. forsrh. væntanlega vel hvíldur, en ég ætla ekki að mæla fleiri orð fyrr en hann er genginn í þingsal. - Hæstv. forsrh. birtist hér vel á sig kominn. Það er gott að einhverjir hafa séð ástæðu til að halda sig við eðlilega lífsháttu og söknuðum við hans þó hér á fundi alla síðustu nótt ásamt fjölmörgum öðrum þm. sem ekki voru hér viðstaddir þingfund, að meiri hluta stjórnarliðar sem ekki voru hér viðstaddir og án þess að hafa boðað forföll frá þingfundi. Ég vil nefna það, virðulegur forseti, vegna ræðu minnar hér á eftir að ég vænti þess að hæstv. utanrrh., formaður Framsfl., verði hér viðstaddur á þingfundi sem allra fyrst því að við söknuðum hans einnig á þingfundi sl. nótt. Ég varð ekki var við að hann væri hér í þinghúsi, formaður Framsfl., sem er þó kominn til þings. Það urðu þau tíðindi og þáttaskil í þingstörfunum nú bak jólum að tilkynnt var að hæstv. utanrrh. tæki sæti sitt á Alþingi, en það hefur ósköp lítið sést af hæstv. utanrrh. í þessu sæti síðan, a.m.k. varð ég ekki var við hann í gær. Og vegna þess að ég á vantalað við hann um efni þess máls sem hér er á dagskrá óska ég eftir að hann komi til fundar.

Það væri nú annað hvort.

Hann er væntanlegur. Ég er búinn að gera ráðstafanir til þess að hann verði sóttur.

Það er aðeins verið að tyfta menn í þingflokki Framsfl. Formaður þingflokksins upplýsir að hann hafi gert ráðstafanir til þess að ráðherrann komi til fundar og er það vissulega gott að hér á að taka upp bætta siði. Það er einhver siðbót í vændum, enda gengur hæstv. utanrrh. í salinn, væntanlega vel útsofinn eins og hæstv. forsrh. eftir að hafa tekið sér nóttina til þess á meðan við ræddum hér um stjórn fiskveiða í þessari virðulegu þingdeild. Í upphafi ræðu minnar 22. des. sl. ræddi ég dálítið við hv. 10. þm. Reykv. Guðmund G. Þórarinsson sem tók þátt í umræðu um þetta mál fyrr í umræðunni. Og vegna þess að ég á eftir að eiga við hann nokkurn orðastað frekar þætti mér vænt um ef hv. 10. þm. Reykv. yrði gert viðvart um að mig langaði að ávarpa hann hér. Það gildir hið sama um hann og þá sem hér voru nefndir, hæstv. ráðherrar, að við söknuðum hv. þm. á þingfundi hér alla síðustu nótt og reyndar frá upphafi þingfundar. Minnir mig þó að hann hafi látið sig eitthvað varða fiskveiðistjórnunarumræðuna á undanförnum vikum, sá hv. þm. A.m.k. varð ég var við hann í sjónvarpi þar sem hann átti orðastað við hæstv. sjútvrh. og fleiri í sambandi við stjórn fiskveiða. Ég vænti, virðulegur forseti, að þessi skilaboð mín komist áleiðis.

Það hafa verið gerðar ráðstafanir jafnóðum til þess að hafa samband við þá hv. þm. sem ræðumaður hefur nefnt.

Ég þakka, virðulegur forseti, og treysti því að úr rætist. Ég mun þá snúa mér að frv. sem er hér til umræðu og aðeins til þess að ná samhengi í mitt mál vil ég rifja það upp að fæðing þessa máls hefur verið mjög söguleg svo ekki sé nú sterkar að orði kveðið. Ég held að því hafi verið allt of lítill gaumur gefinn með hvaða hætti þetta frv. svo og önnur svokölluð tekjuöflunarfrv. ríkisstjórnarinnar voru í heiminn borin. Það var sannarlega ekki þrautalaus fæðing eftir því sem upplýst er af viðtölum við ýmsa ráðherra um tilurð þessara mála sem við erum með hér í þinginu til meðferðar enn og komið nálægt áramótum. Hæstv. fjmrh., sem mælti fyrir þessu máli, hefur lýst því við ýmis tækifæri hvílík tangafæðing það var að ná þessum málum út úr ríkisstjórn og koma þeim inn í þingið seint og um síðir, en flest voru málin lögð fram hér í þinginu þegar um það bil vika var liðin af jólaföstunni. Ég vil í því samhengi ítreka það sem ég nefndi í ræðu í gær í þingdeildinni að það gegnir satt að segja nokkurri furðu að hæstv. ráðherrar iðka þann leik nú í fjölmiðlum, m.a. í sjónvarpi svo sem sjá og heyra mátti af vörum hæstv. fjmrh. í gærkvöldi í Ríkisútvarpinu/sjónvarpi, að hann hafði uppi mörg orð um það hversu stjórnarandstaðan væri vond við sig og ríkisstjórnina þessa dagana og hjálpaði ekki með eðlilegum hætti til við að vippa þessum þingmálum ríkisstjórnarinnar í gegnum þingið og fá á það tilskilda stimpla innan þeirra dagsetninga sem hæstv. ráðherra ætlaði sér og lesa má um í gildistökuákvæði með t.d. frv. til l. um söluskatt. Hæstv. fjmrh. vildi sakfella stjórnarandstöðuna á Alþingi fyrir það að það yrðu einhver óhöpp í kringum áramótin í sambandi við þessi mál, tollamál, skattheimtuna í ríkissjóð og annað. Þetta og hitt muni gerast ef þessi mál verða ekki komin hér í gegn fyrir áramótin. Það verði um að ræða usla í landinu, stjórnarandstaðan valdi miklum usla, svo notuð séu orð sem ég man úr munni hæstv. ráðherra í sjónvarpinu í gær, en ég mun brátt hafa handa á milli orðrétt ummæli hans eins og þau lágu þar fyrir. Það veitir ekkert af að minna hæstv. ráðherra á það að þeir gerðu nú kannski margt þarfara en vera með munninn glenntan í fjölmiðlum utan þingsala gagnvart stjórnarandstöðunni, sem er að gegna hér þingskyldum sínum, á sama tíma og þessir hæstv. ráðherrar og ríkisstjórnin og forusta hennar sjá ekki ástæðu til að sitja þingfundi, hvað þá meira. Ég verð að segja að það er hægt að láta sér renna í skap yfir minni háttar atriðum en þeim sem hér eru til umræðu og það gegnir satt að segja furðu, svo að vægt sé til orða tekið, hvernig ríkisstjórnin, framkvæmdarvaldið kemur fram gagnvart þinginu þessa daga. Það er með slíkum fádæmum að ég held að það þurfi langt að leita til samjöfnuðar. Stjórnleysið í ríkisstjórnarherbúðunum er með þeim hætti að það þarf áreiðanlega bjartsýnar spákonur eða spámenn - skulum við segja og hafa það hlutlaust, karla eða konur, völvur - til þess að ætla þessari ríkisstjórn mikið lengra líf. Það má vel vera að hún hangi saman á illskunni áfram og það harðni þannig skrápurinn á hæstv. ráðherrum eftir að þeir hafa boxað hverjir aðra, eins og við höfum orðið áheyrendur að og lesum um í fjölmiðlunum þar sem aðalefnið í fjölmiðlum landsins eru hnútuköstin á milli aðilanna að ríkisstjórn, einstakra stjórnarflokka og einstakra hæstv. ráðherra. Um það hef ég nóg efni hér fyrir framan mig en ætla ekki að taka tíma til þess að rifja upp mikið af því nú. En vegna samhengis í þessu og vegna þess að ég var að lýsa inn í erfiðar fæðingarhríðir þess frv. sem hér er til umræðu vil ég benda þeim sem áhuga hafa á þessum málum á mjög athyglisverða fréttaskýringu í Morgunblaðinu þann 10. des. sl., fréttaskýringu eftir fréttamennina Björn Vigni Sigurpálsson og Ólaf Björn Kárason undir fyrirsögninni "Erfið fæðing en efnilegt barn". Ég tek undir fyrri hluta þessarar fyrirsagnar. Það er skjalfest hér í þessari grein að fæðingin var erfið en, virðulegur forseti, undir seinni hlutann get ég ekki tekið, að króginn sé sérstaklega efnilegur, sá sem við höfum hér til umræðu, sá sem við erum að berja augum hér og ræða um á þessum þingfundi. Hér er það rakið með skilmerkilegum hætti hvernig þessi frv. loks náðust út með töngum. M.a. er greint frá því hverjar voru ljósmæðurnar, svo notað sé hefðbundið orðalag þó að um karla hafi verið að ræða, hverjar voru helstu ljósmæðurnar við þessa tangafæðingu, þessa erfiðu tangafæðingu þessara tekjuöflunarfrv. Jóns sterka, hæstv. fjmrh., sem verðskuldar það viðurnefni fyllilega því að hann segir okkur hér í hverri ræðunni eftir aðra að það sé nú ekkert mál að afgreiða þessa hluti hér. Hann hafi tekið svo mikið á uppi í fjmrn., vakað svo mikið og unnið svo mikið með örfáum mönnum, drifið málið hér inn á þing og þingið sé sko ekkert of gott að hjálpa til að koma þessum málum í gegn með álíka kraftalegum vinnubrögðum og hæstv. ráðherra hafi tamið sér og tíðkað uppi í fjmrn. En ég er ekki alveg viss um að allir taki undir það að skynsamlegt sé fyrir lýðræðislega afgreiðslu mála að nota fyrst og fremst kraftana eins og hæstv. fjmrh. er farinn að iðka og beitir ekki bara gagnvart stjórnarandstöðu heldur einnig gagnvart samstarfsaðilum sínum í ríkisstjórninni og fær reyndar endurgoldið eins og lesa má um. Ég minntist á ljósmæðurnar og ég held að það sé rétt að það sé upplýst hverjir það voru öðrum fremur samkvæmt þessari heimild, með leyfi virðulegs forseta, það er verið að ræða hér tiltekinn dag meðan á þessari erfiðu fæðingu stóð og segir: "Síðdegis sama dag var þó ákveðið að reyna að leysa hnútinn." Sakna ég þess nú að hæstv. utanrrh. er horfinn á nýjan,leik og var viðvera hans stutt í þingsal.

Ég geri ráðstafanir til að aðvara hann, en hann mun hafa gengið hér í hliðarherbergi.

Hann var einn af þeim sem var yfir sænginni þegar þessi fæðing átti sér stað. En ljósmæðurnar voru m.a. eins og segir hér í umræddri grein 10. des. í Morgunblaðinu: "Síðdegis sama dag var þó ákveðið að reyna að leysa hnútinn. Víglundur Þorsteinsson og Björn Björnsson, sem hafa áður unnið mikið saman við gerð kjarasamninga, unnu að tillögugerð í samræmi við hugmyndir iðnrekenda. Björn útfærði þær síðan og Víglundur tók að sér að afla þeim fylgis innan Sjálfstfl. Á þingflokksfundi hjá Sjálfstfl. lagði Þorsteinn Pálsson fram tillögu um að söluskattur yrði 25% og lagður á allar neysluvörur. Niðurgreiðslur yrðu 1200 millj. kr. og vörugjald 13%." Þetta er aðeins glefsa úr þessari ítarlegu fréttaskýringu um fæðingarhríðirnar í sambandi við þetta frv. sem Morgunblaðið, eða þeir sem halda þar á penna, telur vera efnilegt barn. Ég vek athygli á því að ljósmæðurnar eru menn sem hafa komið við sögu í ýmsum málum, m.a. þegar verið var að reyna að berja saman ríkisstjórn í vor. Þá voru þessir menn ekki víðs fjarri, a.m.k. minnist ég þess að það var farið í sagnfræðilegar vangaveltur og skýringar á þeim tíma af þeim sem hér eru nafngreindir að hluta og dregin fram í dagsljósið alveg ný sannindi í þeim efnum, söguskýring þess efnis að það hafi alltaf verið ríkjandi grófur launamunur í samfélögum allt frá dögum Hammúrabís eða þar austur í Mesópótamíu fyrir 3000 árum. Án þess að fara að ræða frekar um hlut einstakra manna sem ekki eiga sæti hér á Alþingi kemst ég þó ekki hjá að rifja það upp að annar þessara hjálparmanna á stjórnarheimilinu, formaður Félags ísl. iðnrekenda, hefur nýlega lagt það sérstaklega til að Ísland vippi sér inn í Efnahagsbandalag Evrópu. Þar sem greinilega er um mjög áhrifaríka aðila að ræða megum við trúlega vænta þess að þeir sannfæri ríkisstjórnina bráðlega um, eins og í sambandi við tekjuöflunarmálin, að næsta heilræðið sé að vippa sér inn í Efnahagsbandalag Evrópu eins og þessi varaþm. Sjálfstfl. hefur opinberlega lýst yfir sem þjóðráði og nauðsynjamáli. Að vísu er ekki alls staðar undir það tekið, sem betur fer, þannig að eitthvað kann það að dragast að hann fái undirtektir að því leyti. Ég sé ekki ástæðu, virðulegur forseti, til að fara yfir þetta sögulega yfirlit frekar. En ég hvet hv. þingdeild til þess að kynna sér þessa fréttaskýringu því að hún er sannarlega þess virði að henni sé á lofti haldið í tengslum við umræðu um þessi mál. Eftir þessa erfiðu fæðingu, eftir þessa tangafæðingu komu ráðherrarnir, forustumenn stjórnaraðilanna, formenn flokkanna, þar á meðal hæstv. fjmrh., fram á blaðamannafundi brosandi og sælir og lýstu yfir harðri, eindreginni samstöðu í þessum málum sem hafði tekið tíma að berja saman og ekki allir alveg ósárir að þeim leik loknum eins og heyra hefur mátt síðan. Ég greindi hv. 10. þm. Reykv., sem er því miður að víkja úr sal nú, virðulegur forseti, einmitt þegar ég ætlaði að beina til hans máli, ætli það verði hægt að bæta úr því?

Hv. þm. mun hafa verið kallaður í símann, en hann kemur að vörmu spori.

Já, það er ansi erfitt að eiga orðastað hér við hv. stjórnarliða. Þeir eru ókyrrir í sætunum og það er kannski ósköp eðlilegt miðað við efni máls sem hér er til umræðu. En það var hetjusvipur á forustumönnum stjórnarflokkanna þegar þeir voru að kynna þennan króga á blaðamannafundi líklega þann 4. eða 5. des. sl. og þeir báru sig vel. Formaður Framsfl., hæstv. utanrrh., sem enn er fjarri góðu gamni, lýsti því sérstaklega yfir samkvæmt heimildum í stjórnarmálgögnum að það gengi ekki hnífurinn á milli stjórnarliða í þessu máli. Það er m.a. þess vegna sem ég vil hafa hv. 10. þm. Reykv. hér nærri. - Ég hlýt að hinkra aðeins, virðulegur forseti, rétt á meðan. Þetta er erfitt, virðulegur forseti. Það er ekki aðeins að næturstundirnar séu þungbærar fyrir hv. stjórnarliða gagnvart störfum hér á Alþingi, þeim veitist erfitt að sækja þingfundi, heldur um hádaginn. Um hádaginn er ekki einu sinni hægt að eiga hér orðastað við hv. stjórnarliða með eðlilegum hætti! Ráðherrarnir hlaupnir út fyrr en varir þegar beint er orðum til þeirra og stjórnarliðar sem tekið hafa þátt í umræðum um þetta mál hlaupa á dyr um það leyti sem vikið er á þá orði. Hvers konar þinghald er þetta? Virðulegur forseti. Ég heyrði hér mál hæstv. utanrrh. úr hliðarherbergi,  Hv. 10. þm. Reykv. kom að því í ræðu sinni 22. des., fyrr í þessari umræðu, að það hefðu verið þungar áhyggjur í þingflokki Framsfl. í sambandi við þetta mál. Það hefðu verið þungar áhyggjur, sérstaklega í sambandi við fiskinn. Sérstaklega í sambandi við söluskatt á fisk. En áhyggjurnar voru nú ekki meiri en það að hæstv. utanrrh., formaður Framsfl., gaf um það yfirlýsingu á blaðamannafundi, með orðum Morgunblaðsins þann 5. des. sl., með leyfi virðulegs forseta: "Steingrímur Hermannsson utanríkisráðherra sagðist vilja leggja á það verulega áherslu að full samstaða væri á milli stjórnarflokkanna um þessi mál, en enginn vafi léki á að hægt væri að finna að ýmsum atriðum þegar svona mikilvægar breytingar væru gerðar." Þetta eru orð hæstv, utanrrh. Þarna er hann svona að klappa á kollinn á samþm. sínum í Framsfl., mönnum sem leyfist að finna að ýmsum atriðum þegar svona mikilvægar breytingar eru gerðar, en tekur af skarið: "Það er full og óskoruð samstaða." En hv. þm. Framsfl. leyfist að koma hér upp í stólinn eftir á - eftir að hæstv. forsrh. hefur gefið út yfirlýsingar um að hann sé hlaupinn frá söluskatti á fisk - og lýsa því yfir svona eftir á: Jú, það voru þungar áhyggjur í þingflokki Framsfl. yfir þessu. Við hæstv. utanrrh. vil ég segja að það kom fram í máli hv. 10. þm. Reykv., þá var hæstv. utanrrh. utan þings, að hann hefði einnig áhyggjur vegna brauðsins. Hann hefði ekki bara áhyggjur af fiskinum, heldur líka af brauðinu. Og nú vonaði hann að svo væri hægt að stilla málum að brauðið fylgdi á eftir og það yrði náð fram breytingum á frv. í þá átt að söluskattur yrði endurgreiddur eða felldur niður af brauði. Nú spyr ég hæstv. fjmrh. Hvar er hann? Hvar er hæstv. fjmrh.?  
             Hvernig skyldu lyktirnar verða í þingflokki Framsfl. ef hæstv. fjmrh. verður ekki við hógværum óskum þeirra um að lækka verðið á brauði, endurgreiða söluskattinn á brauði með viðlíka hætti og í sambandi við fiskinn? Ætlar hv. 10. þm. Reykv. bara að una því að hæstv. fjmrh. hvolfi yfir hann potti og sagan búin með því? Ég spyr. Það verður fróðlegt að sjá hverjar verða lyktir þessa máls á stjórnarheimilinu. En virðulegur forseti. Svo að vikið sé frá þessum aðstæðum á ríkisstjórnarheimilinu og hjá stjórnarliðum í sambandi við meðferð þessa máls hlýt ég að vekja athygli á því að það eru ekki aðeins þær skattaálögur sem ríkisstjórnin er nú að hlaða á landsmenn í formi matarskatta sem valda okkur áhyggjum þegar við erum að ræða um tekjuöflun í ríkissjóð hér á Alþingi og breytingar á tekjuöflunarkerfinu eins og það er kallað. Við hljótum að hafa áhyggjur af þeim fréttum sem við heyrum og lesum annan hvern dag um hækkanir á opinberri þjónustu sem ríkisstjórnin stendur fyrir, hækkanir á opinberri þjónustu sem leggjast á landslýðinn af ekki meira réttlæti en matarskattarnir eins og þeir koma niður á þeim sem þurfa að brauðfæða marga í fjölskyldu. Hvað ætli sé t.d. að gerast í sambandi við verðlagningu á orku í landinu? Nokkuð hefur verið rætt hér á Alþingi, í sambandi við fjárlagaafgreiðslu, um þær álögur sem þar dynja á landsfólkinu, hækkanir sem skipta tugum prósenta þar sem landsmönnum er mismunað með grófum hætti og á landsbyggðina sérstaklega lagður aukinn þungi í gjaldtöku fyrir opinbera þjónustu eins og orku sem ég gat um í sambandi við afgreiðslu fjárlaga og færði fram dæmi um það hvernig þau mál hafa þróast að undanförnu. Við erum að lesa um það í dag og fréttum af því í gær að hæstv. heilbrrh. hefði nýlega komið frá sér reglugerð um breytingar á reglugerðum um greiðslu sjúkratrygginga samkvæmt lögum um almannatryggingar. Þessa reglugerð gefur hæstv. heilbrrh. út 9. des. 1987 og hún felur í sér auknar álögur á almenning, þá sem leita þurfa til læknis eða fá aðhlynningu, ekki svo skiptir prósentum í einni tölu, heldur tugum prósenta, lyfjakostnaður, greiðslur til lækna, hækkanir um 40%, og kostnaður á lyfjum mjög aukinn, kostnaður vegna sjúkraflutninga um 25%, svo að gripin séu niður dæmi sem afleiðingar af þessari reglugerðarbreytingu hæstv. heilbr.- og trmrh., og ferðakostnaður sjúklinga innan lands hækkar um 27% vegna breytinga á reglum samkvæmt ákvörðun hæstv. heilbrrh. Þeir taka nefnilega þátt í því alveg hringinn í kringum borðið, ríkisstjórnarborðið, þessir hæstv. ráðherrar, að þyngja álögurnar. Það er ekki bara hæstv. fjmrh. sem er þar á ferðinni, heldur fulltrúar allra stjórnaraðila þó að mest fari þar fyrir fjmrh. í þeim efnum. Ég hefði ástæðu til þess að ræða við hæstv. iðnrh. um hækkunina á orkunni betur en tækifæri var til hér við afgreiðslu fjárlaga í gær og þar sem hæstv. iðnrh. reiddi fram tölur, sem er ástæða til að taka upp við hann nánar, og vildi telja fólki trú um að eina breytingin á húshitunarkostnaðinum með rafmagni væri sem næmi 4,8% þegar hann er að lækka niðurgreiðsluhlutfallið í sambandi við orkuna svo nemur háum upphæðum. Ég held að rétt sé þó að hæstv. iðnrh. sé ekki hér viðstaddur - hann var þó hér hluta úr morgni sá hæstv. ráðherra, það verður að geta þess sem vel er gert á stjórnarheimilinu, hann var einn af fáum vökumönnum hér í þinghúsinu í nótt.

Það skal upplýst að hann er hér í húsinu.

Hann er hér í húsinu, já. Þá sakaði auðvitað ekki að hæstv. ráðherra væri hér viðstaddur. Mig langar til að nefna í sambandi við hækkanirnar á raforkunni að samkvæmt áætlun Rafmagnsveitna ríkisins telur sú stofnun að vegna samdráttar í niðurgreiðslum til þessa þáttar þurfi að hækka orkukostnað á kwst. úr 1,34 kr. í 1,87 kr. eða sem nemur 40%. Svo kemur hæstv. ráðherra hér við afgreiðslu fjárlaga og segir: Þetta er bara rugl, þetta eru bara 4,8%. Þetta er stofnun undir hans veldissprota, Rafmagnsveitur ríkisins, sem leggur þetta hér fyrir og tölulega sé ég ekki að hrakinn verði nokkur skapaður hlutur úr þeim upplýsingum sem þar komu fram svo að það er sannarlega kynlegt, yfirklórið hjá hæstv. ráðherrum í sambandi við þessi efni. Herra forseti. Í sambandi við frv. um söluskatt eru þar sannarlega mörg atriði sem er þörf á að ræða, en ég ætla ekki, vegna þess að við ætlum að reyna að hafa hér skaplegan þingfund í dag eftir því sem hæstv. forseti hefur upplýst og samkomulag varð um hér undir morgun, við rismál, að fara út í öll þau mörgu atriði sem ég þyrfti að gera athugasemdir við varðandi frv. Þar nefni ég aðeins fátt á þessu stigi, en kostur gefst á að ræða þessi mál ítarlega við 2. umr. málsins eftir að nefnd hefur um það fjallað. Ég bendi alveg sérstaklega á, fyrir utan matarskattinn sem er auðvitað stóra málið í þessu samhengi, ýmis atriði sem snerta breikkun á þessum gjaldstofni og vil taka undir með þeim sem hafa áður í umræðunni vakið t.d. athygli á því hvernig bókaútgáfa í landinu kemur út í sambandi við þær kerfisbreytingar sem eru í gangi. Ég tel að það hafi komið mjög vel fram í máli hv. 10. þm. Reykn., Kristínar Halldórsdóttur hvernig farið er með bókaútgáfu í landinu í sambandi við þessar breytingar og undir það var tekið af hv. þm. Ragnari Arnalds, í máli hans fyrr við umræðuna. Ég tel að fyrir utan matarskattana séu þættir, sem snúa að menningu í landinu og sem snúa að heilbrigði í landinu, heilsurækt og slíkum þáttum, atriði sem ekki er viðunandi að séu knúin hér í gegn í sambandi við þessa kerfisbreytingu. Þar er staðið að málum með svo fráleitum hætti að við hljótum ekki aðeins að vekja athygli á því heldur að gera kröfur til þeirra sem eru að reyna að koma þessum málum hér í gegnum þingið að það verði tekið tillit til rökstuddra ábendinga og tillagna um breytingar af hálfu stjórnarandstöðunnar sem fá stuðning hjá svona einum og einum úr stjórnarliðinu sem kemur hér upp í ræðustól í sambandi við umræðu um þessi mál. Hv. 10. þm. Reykn. vitnaði í gagnmerka grein sem Ólafur Ragnarsson skrifaði í Morgunblaðið einmitt um söluskatt á bækur og það ósamræmi sem gætir í því að bókaútgáfa er ekki undanþegin með sama hætti og gegnir um innlend dagblöð og hliðstæð blöð og tímarit skv. 21. tölul. 3. gr., en þar eru þessi atriði með öðru undanþegin söluskatti en á bækurnar skal hann leggjast. Þetta er auðvitað hin mesta óhæfa og í rauninni stangast það algerlega á við þau ummæli sem stundum má heyra frá valdamönnum hér í ræðustól í sambandi við menningarstarfsemi í landinu. Sama gildir um heilsuræktina og það sem snýr að slíku. Ósamræmið í þeim efnum blasir við og það var vel á því máli tekið af hv. þm. Ragnari Arnalds í ræðu hans hér og get ég vísað til hans ábendinga þar að lútandi, svo og í sambandi við innlendar kvikmyndasýningar og fleira sem snýr að menningarmálunum. Mig langar hins vegar, herra forseti, til að vekja á því sérstaka athygli að þegar hæstv. fjmrh. mælir fyrir þessum málum, hann sér ekki alltaf ástæðu til að koma inn í umræður, ekki mikið, en hann hefur ekkert farið dult með það að hér sé aðeins um áfanga í hans stóra kraftaverki að ræða. Næsti áfangi, þ.e. þriðji áfangi ef ég man röðina rétt - fyrsti áfangi var í sumar þegar settur var á 10% söluskatturinn og við erum hér stödd líklega í öðrum áfanga þessa kraftaverks hæstv. fjmrh. - á svo að vera upptaka virðisaukaskatts að ári liðnu. Og það er sko ekkert farið dult með það af hæstv. ráðherra að með þeirri fullkomnun sköpunarverksins sem hann telur að felist í upptöku virðisaukaskatts verði nú hægt að láta af þessum bannsettu undanþágum sem enn er þó að finna í sambandi við söluskattinn, jafnvel í sambandi við matvæli og niðurgreiðslur og annað þess háttar. Þá verði hægt að draga í land varðandi þessa dellu sem samráðherrar hans sumpart, svo að ekki sé nú talað um stjórnarandstöðuna, hafa knúið hann til að taka inn í undanþáguheimildir í sambandi við söluskattinn. Hæstv. fjmrh. fer ekkert dult með þetta. Hann fer ekki heldur dult með, hæstv. ráðherra, fyrirætlanir sínar í sambandi við endurgreiðslur á landbúnaðarafurðum, í sambandi við niðurgreiðslurnar sem svo eru kallaðar, sem eru auðvitað ekkert annað en endurgreiðslur á hluta af þessum söluskatti sem verið er að leggja á matvælin, að þetta muni ekki vara mjög lengi, það muni renna upp betri tíð eftir formúlum Alþfl. í þeim efnum að auðvitað eigi þetta jafnt yfir allt að ganga í sambandi við álögurnar, í sambandi við skattlagninguna, jafnaðarmennskan eins og hún er túlkuð á því heimili fái að blómstra með upptöku virðisaukaskatts. Ég nefni það hér, vegna þess að menn eru að reyna að skreyta sig með 1250 millj. kr. í svokallaðar niðurgreiðslur, að það liggja nú ekki fyrir miklar tryggingar um það að þessari endurgreiðslu á álögðum söluskatti verði haldið þannig að því megi treysta, enda sé ég að hæstv. landbrh. klórar sér bak við eyrað hér í hliðarherbergjum þegar hann heyrir á þessi mál minnst. Ég hygg að hann hafi nú áhyggjur eins og fleiri í sambandi við fullkomnun sköpunarverksins sem fram undan er hjá hæstv. fjmrh. í sambandi við upptöku virðisaukaskatts og telji það ekki gulltryggt að það verði bætt í niðurgreiðslurnar þegar næstu hækkanir koma á afurðaverði og framleiðendur landbúnaðarafurða þurfa að taka sitt í þeirri miklu verðbólgu sem er í gangi í landinu. Hefur hæstv. landbrh. - ég spyr hann að því af því að ég hygg að hann heyri mál mitt - tryggingu fyrir því innan ríkisstjórnarinnar að niðurgreiðsluhlutfallið varðandi innlendu matvöruna haldist þannig að ekki verði úr því hlutfalli dregið? Hefur hann loforð hæstv. fjmrh. fyrir því að við það verði staðið? Ég spyr hæstv. landbrh. og vona að orð mín nái eyrum hans eða þeim verði komið áleiðis af starfsbræðrum hans í ríkisstjórninni sem einhverjir eru hér í hliðarsölum, en hér sitja aðeins tveir virðulegir og hæstv. ráðherrar Alþfl. sem ekki eru beinir aðilar að þessu frv. inni í sínum sætum. Ég held að um þennan þátt sem ég nefndi um verðið á matvælunum verði spurt: Hver verður þróunin áfram að því leyti? Kemur breyting eins og hv. 10. þm. Reykv. var að boða í sambandi við brauðið dýra? Kemur slík breyting af hálfu hæstv. forsrh. eða fyrir milligöngu hans á milli fagráðherra í ríkisstjórninni? Kannski hæstv. forsrh. taki sig til eins og með söluskattinn á fiski og gangi á milli í þessum efnum og tryggi að létt verði áhyggjum af þm. í þingflokki Framsfl. varðandi brauðið dýra. Ég spyr hæstv. forsrh. að því. Megum við vænta þess að núna fyrir áramótin gleðji hann ekki aðeins hv. 10. þm. Reykv. heldur landslýð allan með yfirlýsingu um það að tekin verði upp endurgreiðsla á álögðum og væntanlegum söluskatti fjmrh. á brauð? Það eru þungar áhyggjur hjá nokkrum mönnum í stjórnarliðinu í sambandi við brauðið dýra. Og við bíðum eftir svari frá hæstv. forsrh. eða ætlar hann bara að hvolfa potti yfir höfuð hv. 10. þm. Reykv. og annarra sem leyfa sér að æmta í ræðustól í stjórnarliðinu? Já, virðulegur forseti. Þetta mál er ekki útrætt og ég hef aðeins minnst á örfáa þætti sem varða framlagningu þessa máls og efnisþætti þessa máls og beint fsp. hér til þeirra ráðherra sem hlut eiga að þessum málum. Auðvitað snertir þetta ríkisstjórnina í heild sinni og ekki síst hæstv. forsrh. sem hefur einstöku sinnum látið til sín heyra í þessum efnum en við höfum saknað eins og fleiri hæstv. ráðherra í sambandi við umræður að undanförnu um þau stórmál sem ríkisstjórnin er að reyna að knýja hér fram í tímaleysi milli hátíða. Ég vil gefa hæstv. ráðherrum hér við lok máls míns að þessu sinni það heilræði að ég teldi skynsamlegt að þeir reyndu að rækja þingskyldur sínar betur en að undanförnu, þeir sæju sóma sinn í því að taka þátt í umræðum um þessi stóru mal í staðinn fyrir að verma ból sín eins og gerðist sl. nótt og þeir ættu aðeins að draga í land í yfirlýsingum í fjölmiðlum og árásum utan þingsala á stjórnarandstöðuna sem er við mjög óvenjulegar aðstæður að reyna að greiða fyrir gangi þingmála og að mál þokist fram með eðlilegum hætti og fái lágmarksskoðun og þinglega meðferð. Þeir ættu að sjá sóma sinn í því og víti til varnaðar eru þar m.a. ummæli hæstv. fjmrh. í Ríkisútvarpinu/sjónvarpi í gærkvöldi.



Hæstv. forseti. Hér liggur frammi til umræðu frv. til l. um söluskatt og er eitt af þeim frv. sem auka skattlagningu á almenning. Það hefur vakið athygli að við umræður undanfarnar vikur hefur lítt sést, yfir höfuð, til ráðherra eða stjórnarþingmanna og ég vil koma þeim boðum til hæstv. forseta hvort ekki væri ráð að breyta svolítið sætaskipun í deildinni, að fengnir verði stólar úr flugvélum a.m.k. fyrir suma, þannig að þeir héldust við hér inni, frekar en að hafðir væru þessir stólar sem voru fengnir í haust. Það gæti þá verið að þeir væru frekar hér inni í salnum ef þeir fengju stóla úr flugvélum. Það verður ekki heldur komist hjá því að minnast á ómaklegar árásir ráðherra og þá sérstaklega fjmrh. í gærkvöldi á hendur stjórnarandstöðunni þar sem því er lýst yfir að hún standi fyrir og komi í veg fyrir afgreiðslu mála og hún sakfelld í þá veru. Það hefði verið betra fyrir hæstv. ráðherra að segja það sem satt er að þau frv. sem liggja fyrir eru svo viðamikil og svo seint fram komin að þau verða auðvitað ekki útrædd á þeim stutta tíma sem hann vill að þau verði útrædd á. Það er líka alveg ljóst að hæstv. ráðherra og aðrir ráðherrar hafa lagt fram eiginlega öll veigamestu frv. í runu í Ed. sem þó hefði átt að leggja fram eins í Nd. þannig að þar hefðu verið eðlileg þingstörf. Það á ekki að vera þannig að önnur þingdeildin sé nánast í fríi meðan hin fjallar um öll málin í runu og ég vísa þessum ummælum heim til föðurhúsanna. Þá framkomu sem hæstv. ráðherrar hafa haft gagnvart þinginu er ekki hægt að verja. Þær einræðiskenndir sem þar koma í ljós eru áhyggjuefni fyrir lýðræðið í landinu og þó að frýjuorð gangi á milli ráðherra í blöðunum verður lítið mark tekið á því. Ég vil koma að því að hæstv. fjmrh. varð uppvís að stjórnarskrárbroti í gær þegar hér kom upp að hann var búinn að selja eignir, ákveðnar eignir, og það lágu fyrir skjöl um það, án þess að hafa heimild í fjárlögum. Honum væri nær að ræða það í sjónvarpinu. Það gerist ekki oft að ráðherra sé sekur um stjórnarskrárbrot. Þegar þetta frv. sem liggur fyrir var lagt fram var það gert undir því yfirskini að meiri skilvirkni yrði, réttlæti og einföldun. Það er gott að hafa fögur orð og slagorð. Sannleikurinn er hins vegar sá að þessi orð eru marklaus. Þegar talað er um einföldun og að það verði að hafa eitt söluskattsstig á öllum vörum til einföldunar er það í rauninni bara bull. Það vita allir sem hafa fært bókhald eða komið nálægt rekstri að það er ekkert einfaldara á tölvuöld en að skrá og færa sérstakan lista yfir þær vörur sem bera mismunandi söluskatt. Það er ekkert mál. Það er minnsta mál í heimi að halda bókhaldi þannig til haga að hægt sé að skila því með góðum skilum. Þannig að um einföldun er ekki að ræða enda kemur það fram í því að í stað einföldunar er verið að flækja málið. Fyrst er söluskatturinn tekinn af vörunum og síðan á að greiða þær niður. Og hvað er hér á ferðinni? Jú, það er ekki einföldun. Þetta er stefnan sem heitir að deila og drottna, að taka af fólkinu og rétta því svo til baka hluta af því og segja: Þetta máttu hafa. Til að sýna valdið, til að sýna það hver ræður. Það hefur komið hér fram, raunar fyrir jól þegar þetta mál var til umræðu og þá tekið út af dagskrá, að í Efnahagsbandalaginu sem sérstaklega hefur verið vitnað til vegna einföldunar eru fleiri en eitt prósentustig á virðisaukaskatti. Og í bréfi þar sem Ásmundur Stefánsson, forseti ASÍ, tekur þetta fyrir segir hann um þetta að það sé að vera kaþólskari en páfinn því samkvæmt virðisaukakerfinu í Efnahagsbandalaginu séu 4–9% lögð á nauðsynjar og 14–19% á aðrar vörur. Þetta er staðreyndin í málinu og alls staðar er lögð áhersla á það að matvæli og nauðsynjavörur séu með lágum prósentum og beri ekki mikla skatta en aðrar vörur fái hærri þrep. Hér í þessu yfirliti er þetta talið upp: Belgía, Frakkland, Vestur-Þýskaland, Grikkland, Írland, Ítalía, Lúxemborg, Holland, Portúgal, Spánn og Bretland. Í öllum þessum löndum eru tvö eða þrjú prósentustig. Og jafnvel eru vörur undanþegnar virðisaukaskatti. Það á við um t.d. Írland og Bretland að þar er að stórum hluta þannig gengið frá hlutunum að nauðsynjar eru alveg undanþegnar virðisaukaskatti. Þetta er staðreyndin, þetta er sannleikurinn í málinu og sú fölsun að hér sé um einföldun að ræða er einstæð. Það er engin einföldun og skiptir engu máli hvort prósentustigin eru eitt eða tvö. Í tölvuvæddu nútímaþjóðfélagi, eins og ég sagði áðan, er minnsta mál að færa tvo vörureikninga í fyrirtæki sem selja vörur. Það er ekki nokkurt mál og ekkert meiri vinna. Þetta er aðeins spurning um skipulag. Í Efnahagsbandalaginu er stefnt að því að lægri skattaprósentur verði á matvörum, drykkjarvörum og orku til upphitunar og lýsingar, vatni og lyfjum, bókum, blöðum og tímaritum og farþegaflutningum. Þetta er ekki að ástæðulausu. Þetta er það sem menn hafa lært af reynslunni að er mikilvægt að halda lágu verði. Það eru margar vörutegundir sem eru þannig að það er hægara að hafa hærra verð á þeim. Það liggur ljóst fyrir að sú hækkun á prósentu á söluskatti á matvöru sem hér er lögð til mun hækka þessar nauðsynjar allverulega. Það kerfi sem á að taka upp með því að greiða það niður á móti er enn þá flóknara en að hafa tvö prósentustig. Við þessar umræður hefur verið fróðlegt að fylgjast með því hverjir hafa tekið til máls og hverjir hafa haft skoðun á þessu. Það er athyglisvert að Sjálfstfl. virðist alveg horfinn á þessu þingi og farinn í felur, hefur enga skoðun á þessum málum. Ég gæti haldið, þegar ég lít hér yfir þingsalinn, að það væri enginn maður á þingi frá Sjálfstfl., a.m.k. sjást þeir ekki hér í salnum. Það má vel vera að svo sé, að þeir hafi bara verið kjörnir á þing. Þetta segi ég af því að lengi vel var þessi flokkur sem ég tilheyrði málsvari skattalækkana. Ég hef tekið að gamni tilvitnanir, gamlar greinar um þessi mál sem ég á í fórum mínum vegna þess að sumir þessara manna hafa verið allmikið í sviðsljósinu undanfarið. Hér er hin ágætasta grein eftir Víglund Þorsteinsson, formann Félags ísl. iðnrekenda núna, sem er rituð í Morgunblaðið 18. okt. 1978. Með leyfi hæstv. forseta stendur þar: "Skattamál komust enn í brennidepil með hinum siðlausu og afturvirku bráðabirgðalögum ríkisstjórnar Ólafs Jóhannessonar. Í stuttu máli má segja að undanfarin 30 ár hafi skattar á Íslandi vaxið jafnt og þétt þrátt fyrir jafnlangt tal íslenskra stjórnmálamanna um nauðsyn aðhalds í ríkisfjármálum og niðurskurði ríkisútgjalda. Í a.m.k. tíu ár höfum við Íslendingar á hverju hausti heyrt grátstafi alþingismanna um að svo erfitt sé um vik um niðurskurð vegna þess að allt að 80% ríkisútgjalda séu lögbundin með einum eða öðrum lögum. Alþingismenn góðir. Hversu lengi enn á þjóðin að hlusta á þetta harmakvein ykkar? Hvenær ætlið þið að taka til hendinni og taka upp þá nýbreytni við endurskoðun íslenskra laga um hin ýmsu málefni að slík endurskoðun miði að útgjaldalækkun en ekki útgjaldahækkun eins og alltaf gerist nú?" Enn heldur greinarhöfundur áfram. Hann segir: "Uppáhaldsiðja íslenskra stjórnmálamanna hefur verið að metast um það hversu mikil skattheimtan í þjóðfélaginu sé á hverjum tíma sem hlutfall af þjóðarframleiðslunni. Sá galli er á þessum útreikningum að inni í þjóðarframleiðslunni teljast óbeinir skattar, svo sem söluskattur. Miðað við þá skattastefnu sem ríkt hefur hér á undanförnum árum er þjóðarframleiðsla hækkuð með því að lækka óbeina skatta og þannig gefur þetta hlutfall ranga mynd af samanburði á skattheimtu frá ári til árs. Önnur leið er sú að miða við þjóðartekjur og er sú leið að mínu mati réttari. Þegar átt er við þjóðartekjur hafa óbeinu skattarnir verið teknir út úr þjóðarframleiðslunni og miðað við hina raunverulegu verðmætasköpun til þess að gera fólki grein fyrir mismuninum á þessum tveimur reikningsaðferðum ..." - Og svo gerir hann grein fyrir því. Ég held út af fyrir sig að það hefði þurft að leggja hér fram útreikninga á bæði beinum sköttum og óbeinum þannig að menn sæju svart á hvítu hvað hvort um sig þýddi. En hér á hinu háa Alþingi hefur ekki neitt slíkt verið lagt fram enda vita hæstv. ráðherrar, hæstv. fjmrh. þar með talinn ekki með nokkurri vissu hvað þessir skattar verða miklir. A.m.k. var það þannig þegar við afgreiddum fjárlög í gær að þau voru miklu lægri, tekjuhliðin, en ætla hefði mátt samkvæmt upplýsingum frá öðrum aðilum. Ég held að það sé alveg ljóst að sú skæðadrífa nýrra og hækkandi skatta sem nú hefur dunið yfir þjóðina sé í andstöðu við þann flokk, eins og ég sagði áðan, sem hefur þóst berjast fyrir skattalækkunum. Þeir sögðu í nál. frá Alþingi sem var birt í Morgunblaðinu 18. apríl 1980: , "Mikil skæðadrífa nýrra og hækkaðra skatta hefur dunið yfir þjóðina að undanförnu. Nú er svo komið að heildarskattheimta ríkis og sveitarfélaga þyngist á yfirstandandi ári um 54 milljarða vegna aðgerða núverandi ríkisstjórnar og fyrri vinstri stjórna. Þessi aukna skattbyrði nemur hvorki meira né minna en 13 þús. kr. á hverja fimm manna fjölskyldu í landinu. Þetta fé hefðu heimilin handbært í ár ef sömu álagningarreglur skatta til ríkis og sveitarfélaga giltu eins og 1978, áður en vinstri stjórnin tók þá við völdum." Það er þegar sjálfstæðismenn réðu síðast ríkisfjármálum. Og nú er spurningin. Það er víst enginn sjálfstæðismaður hér inni til að svara því.

Jú, jú.

Hv. 5. þm. Reykv. réttir upp höndina. Er þetta vinstri stjórn?

Ef ég má svara segi ég já.

Og þingmaðurinn segir já. Er þetta vinstri stjórn? Ef marka má þetta nál. er hér um vinstri stjórn að ræða og er greinilegt að það hefur orðið gjörbreyting á stefnu þessa flokks við aðild að núverandi stjórn því að það hefur dunið á okkur mesta skæðadrífa sem um getur í sögu lýðveldisins af nýjum sköttum og hækkuðum sköttum sem við þekkjum og það er sá flokkur sem er stærsti flokkur ríkisstjórnarinnar sem stendur fyrir því. Ég gæti ímyndað mér að fjarvera sjálfstæðismanna í þingsölum við þessi skattamál stafi kannski af því að þeir séu í felum því þeir þyrðu ekki að líta framan í ræðumenn þegar þeir eru að fara yfir skattamálin, en það hefur verið baráttumál þessa flokks í fjölda ára að koma í veg fyrir að skattar hækkuðu. Ég hefði haft gaman af því að heyra eitthvað frá þeim fulltrúum um þessar skattahækkanir, en nú munu þær sennilega vera alveg ágætar og flokkurinn sem áður barðist gegn sköttum telur sig nú sjálfsagt vinstri flokk og vill hækkaða skatta. Í nái. sem fulltrúar sjálfstæðismanna í fjh.- og viðskn. Ed., þeir Matthías Á. Mathiesen, Matthías Bjarnason og Albert Guðmundsson, lögðu fram á Alþingi 1980 segir m.a.: "Af þessu má vera ljóst að skattheimta ríkisins hefur aukist til muna síðustu þrjú árin. Ekkert lát virðist þar á. Hefur núverandi ríkisstjórn ekki aðeins framlengt nær alla vinstri skattana heldur bætt þar töluvert á og er enn að bæta á, sbr. væntanlega bensínhækkun." Og enn fremur segir þar, með leyfi hæstv. forseta: "Ljóst er að núverandi ríkisstjórn heldur óðfluga áfram á braut vinstri stefnu, eykur skattaálögur, þenur út ríkisútgjöldin og eykur ríkisafskiptin sem leiðir til þess að borgararnir eru meira og meira háðir ákvörðun stjórnvalda um hegðun sína. Samtímis er þrengt að atvinnurekstrinum." Skyldi þetta ekki vera hægt að hafa um þessi mál hér? Það væri fróðlegt að heyra í sjálfstæðismönnum um þetta. Þeir hafa kannski týnt stefnunni? Það er merkilegt að lesa nál. og álit þeirra manna sem hafa nú horfið úr þingsölum vegna þess að þeir eru sjálfsagt hræddir við sínar eigin gerðir eða eru fangar þessarar stefnu. Í grein í Morgunblaðinu þriðjudaginn 11. júlí 1985 er ljómandi góð grein eftir hv. 8. þm. Reykv. Eyjólf Konráð Jónsson. Hann fjallar þar um hækkun söluskatts og eignarskattsauka. Í fyrirsögninni segir: "Gengur þvert á stefnu og gefin fyrirheit ríkisstjórnarinnar". Í nál. fjh.- og viðskn. leggja þeir Valdimar Indriðason, Egill Jónsson og Jón Kristjánsson til að frv. verði samþykkt, en Eyjólfur Konráð Jónsson segir, með leyfi hæstv. forseta: "Með flutningi frv. þessa gengur ríkisstjórnin þvert á birta stefnu sína og margítrekuð fyrirheit um skattalækkanir. Í þessu efni er fylgt fordæmi vinstri stjórnarinnar frá 1978 sem kristallaðist í svokölluðum Ólafslögum þar sem ofstjórnaræðið var lögfest. Stefna þessi gekk sér til húðar 1983 þegar verðbólguhraðinn var kominn upp í 130% miðað við eitt ár og erlendar skuldir hrönnuðust upp í mesta góðæri Íslandssögunnar og gjaldmiðillinn var hruninn." Skyldi þetta ekki eiga við í dag? Víst er það svo. Og það er alveg ljóst að bæði 1978 og 1983 barðist Sjálfstfl. af hörku gegn skattahækkunum. En núna er sú stefna horfin og séu tekin upp þeirra eigin orð er Sjálfstfl. nú vinstri flokkur. Hann er vinstri flokkur! Ég ætla að taka mark á því sem sjálfstæðismenn hafa sagt um þessi mál. Það er alveg ljóst að sú vinstri stefna, sem hér kemur fram um hækkun á öllum sköttum, er einstæð. Sá matarskattur sem hér er til umræðu er aðeins einn hluti af þessum skattahækkunum. Það hefur lengi verið ósk launþegahreyfingarinnar að sköttum á matvæli væri haldið í lágmarki. Nú ber svo við að þessari stefnu er hætt. Söluskatturinn á matvæli sérstaklega skapar tímamót í sögu þjóðarinnar og er einstæður í sögu vestrænna ríkja. Eins og ég rakti fyrr í máli mínu er alls staðar í okkar nagrannalöndum lögð rík áhersla á að skattar á nauðsynjavörur séu lágir og það kalla þeir réttlæti, skilvirkni og einföldun en ekki að leggja 25% skatt á alla: nauðsynjavörur og della svo út ölmusu í niðurgreiðslum. Í frv. um söluskatt er m.a. lagður söluskattur á heilsuræktarstöðvar. Það er sennilega af því að hæstv. ríkisstjórn eða hæstv. fjmrh. telur að eftir að verður kominn söluskattur á matvæli verði fólk sjálfkrafa í megrunarkúr og þurfi ekki á heilsurækt að halda því það hafi ekki orku til að hreyfa sig. Og þó að þeir hafi aðeins gengið til móts við óskir okkar um að lækka þennan skatt á fiskmeti. Það er engan veginn ljóst hvaða fiskur og fiskmeti þetta eru. Þetta er okkar höfuðbjörg og það ætti að vera svo að allur fiskur og fiskmeti og matvæls væru undanþegin söluskatti eða með lágu prósentustigi. Hv. 10. þm. Reykn. kom inn á í mjög góðum málflutningi skatt á bókaútgáfu og bendir á að menningarverðmæti þyrftu líka að vera undanþegin söluskatti. Það er í raun í samræmi við stefnu Efnahagsbandalagsins að bækur, blöð og tímarit séu undanþegin söluskatti. Það væri því ekkert meira að svo væri einnig um bækur, en blöð og tímarit hafa fallið undir þetta, því hér hafa menn talað með miklum fagurgala um tungu og menningarverðmæti, en það nær ekkert lengra en í ræðustól því að þegar kemur að því að styðja við þetta í raun brestur þessi stuðningur. Það er því alveg ljóst að sú samræming söluskatts sem hér er boðuð og á að vera svo mikið til einföldunar, skilvirkni og réttlætis hefur algjörlega misheppnast. Það er ekki þetta sem skiptir máli. Það er spurningin um á hvað skattarnir eru lagðir og með hvaða hætti. Við gætum alveg eins tekið okkur til fyrirmyndar Efnahagsbandalagið, eins og ég kom áðan inn á, um að skattleggja ekki nauðsynjavörur með þessum hætti. Það er ekkert flóknara mál að hafa tvö prósentustig en eitt. Í nútímaþjóðfélagi á tölvuöld er þetta minnsta mál í heimi. Hæstv. forseti. Ég mun ekki taka nú meira af ræðutíma. Við höfum komist að samkomulagi um að reyna að halda máli okkar innan vissra marka þar sem við höfum ákveðið að hafa stuttan fund í dag.



Herra forseti. Frv. til l. um breytingu á lögum nr. 10/1960, um söluskatt, verður sennilega alla tíð sá blettur sem mun fylgja þeirri ríkisstjórn sem við völd situr og þá einkum og sér í lagi vegna hins fyrirhugaða matarskatts. Hv. síðasti ræðumaður nuddaði sjálfstæðismönnum upp úr sinni stefnu. Ég get vel tekið undir hana alla og væri kannski rétt að minna þá á kjörorð þeirra í síðustu kosningabaráttu, að vera á réttri leið. Það má segja að það sé á réttri leið að hér heyrist ekki hósti né stuna frá sjálfstæðismönnum og hefur ekki heyrst í allt haust og kannski enn betra að þeir varla sjást heldur. Ég verð að taka undir að nú loksins hljóta þeir að vera komnir á rétta leið. Sú skattpíning sem hér fer fram nánast daglega á allan almenning og láglaunafólk í landinu er gjörsamlega óþolandi. Matarskatturinn ríður þar hæst. Hann leggst þyngst á lágtekjufólk, barnmargar fjölskyldur, sjúklinga og aðra er minna mega sín. Eftir því sem laun eru lægri verður skattbyrðin þyngri. Þetta get ég ekki séð að samræmist jafnaðarstefnu á einn né annan hátt. Hér er talað á móti því að hægt sé að hafa fleiri en eitt prósentustig í söluskatti. Síðasti ræðumaður kom reyndar ágætlega inn á að það er, eins og gjarnan er sagt, tómt rugl. Það er ekkert einfaldara en að hafa fleira en eitt, fleira en tvö og jafnvel þrjú, fjögur stig eins og sýnir sig í öðrum löndum í kringum okkur. Þau rök eru því marklaus, enda koma þau reyndar beint úr herbúðum Félags ísl. iðnrekenda sem kom því inn í kollinn á hæstv. ríkisstjórn að verslunarmönnum í landinu væri ekki treystandi til að lækka prósentu sína úr 25 niður í 22% hvað þá að hafa tvö prósentustig. Reyndar kemur forseti ASÍ inn á þetta mál mjög vel í ágætum pistli sem hann kallar að vera kaþólskari en páfinn. Ég efast um að hv. fjmrh. hafi lesið hann. Ég ætla að leyfa mér að lesa hann fyrir hann því þar koma fram fullgild rök fyrir því að fleiri en eitt stig gildi í virðisaukaskattskerfi. Með leyfi forseta hljóðar þetta svona: "Virðisaukaskatturinn mun vera frönsk uppfynding og í dag búa öll ríki Efnahagsbandalagsins og ýmis fleiri lönd við það kerfi. Í umræðunum um virðisaukaskattinn hér á landi er því haldið fram að útilokað sé að hafa fleiri en eitt skattstig í slíku kerfi. Matarskatturinn og samræming í eina skattprósentu sé því óhjákvæmileg aðgerð. Það merkilega er að ríki Efnahagsbandalagsins virðast ekkert vita um þessa nauðsyn á einni prósentu. Danir búa einir allra landa Efnahagsbandalagsins við eina prósentu. Allir aðrir eru með minnst tvö skattstig, flestir fleiri, og í þeim tillögum sem framkvæmdastjórn Efnahagsbandalagsins lagði fram nú í haust um samræmdan virðisaukaskatt er aldeilis ekki miðað við eina skattprósentu. Þar er þvert á móti stefnt að tveimur skattprósentum. Virðisaukaskattur á nauðsynjum verði á bilinu 4–9% og virðisaukaskattur á öðrum vörum og þjónustu á bilinu 14–19% samkvæmt nánari ákvörðun viðkomandi lands. Samkvæmt skýrslu framkvæmdastjórnar sem lögð var fram innan Efnahagsbandalagsins núna í haust eru skattprósentur eftirfarandi:" Síðan kemur tafla yfir allnokkur lönd þar sem kemur fram að skattprósentunni er skipt í þrennt, í lágþrep, almenn þrep og háþrep. Innan flokksins lágþrep eru allt frá einu prósentustigi upp í fjögur prósentustig í Frakklandi, þ.e. 2,1%, 4%, 5,5% og 7%. Í almennu þrepi er víðast hvar eitt stig, frá 12% upp í 25%. Og í háþrepi frá 25% upp í 38%. "Rétt er að vekja sérstaka athygli á því að tvö lönd, Írland og Bretland, eru með stóra hluta nauðsynja alveg undanþegna virðisaukaskatti. Hin löndin öll nema Danmörk leggja hins vegar aðeins lágan skatt á nauðsynjar eins og taflan sýnir, almennt innan við helming af þeim skatti sem leggst á aðrar vörur og þjónustu. Efnahagsbandalagslöndin hafa þannig öll nema Danmörk valið að hafa mismunandi skattprósentu. Skattkerfinu er ætlað að taka mið af aðstöðu fólks þannig að lágtekjufólk sem notar stóran hluta tekna sinna í kaup á nauðsynjum borgi minna í skatt en hátekjufólk. Efnahagsbandalagið stefnir nú að samræmdu kerfi og lágum skattstiga, 4–9%, fyrir nauðsynjar og almennum skattstiga, 14–19%, fyrir aðrar vörur og þjónustu. Þær tillögur sem nú eru í meðferð í Efnahagsbandalaginu gera ráð fyrir því að eftirtaldir liðir verði með lægri skattprósentunni: matvörur, drykkjarvörur, þó ekki áfengir drykkir, orka til upphitunar og lýsingar, vatn. lyf, bækur, blöð og tímarit og farþegaflutningar. Það er áætlað að lægri skattprósentan muni falla á 1/3 af heildarstofni virðisaukaskattsins og almenna skattprósentan komi á 2/3 skattstofnsins. Rétt er að benda á að framkvæmdastjórn Efnahagsbandalagsins mælir eindregið með því að lægra skattþrepið verði frekar sett nær 4% en 9%. Allmörg Efnahagsbandalagslöndin eru með sérstaka háa virðisaukaskattsprósentu á útvöldum vörum, lúxusvörum. Einnig þannig er virðisaukaskattskerfið notað til að jafna afkomu fólks. Háa skattstigið nær til innan við 10% skattstofnsins og er það rökstuðningur framkvæmdastjórnarinnar fyrir því að þær tillögur sem hún hefur lagt fram gera ekki ráð fyrir þremur þrepum, aðeins tveimur, lágþrepum og almennu þrepi. Það er einföld staðreynd að samræming innan Efnahagsbandalagsins stefnir ekki að einni virðisaukaskattsprósentu. Danir mótmæla þeim áformum í dag, en e.t.v. ekki fyrst og fremst vegna þess að skattprósenturnar eiga að vera tvær heldur vegna þess að tillögurnar gera ráð fyrir því að 1/3 skattstofnsins skattleggist með 4–9% og 2/3 með 14–19%. Danir skattleggja allt í dag með 22% og sjá því ekki hvernig ríkissjóðurinn danski muni komast af ef af samræmingu verður því samræming mundi leiða til um þriðjungs lækkunar tekna danska ríkissjóðsins af virðisaukaskatti. Sá vandi yfirskyggir væntanlega andstöðu þeirra við tvö þrep í skattinum. Tvö þrep eru því nánast gefin niðurstaða í samræmingu Efnahagsbandalagsins. Á sama tíma ætlum við á Íslandi að halda því fram að virðisaukaskattur verði að vera í einu þrepi, ein prósenta á allt. Þeir sem reynslu hafa af virðisaukaskattinum vilja ekki fara þá leið nema e.t.v. Danir. Við sem erum að taka trúna skulum vera kaþólskari en páfinn. Það er talið að verði rúmlega 20% söluskattur lagður á alla matvöru eins og ríkisstjórnin áformar muni það hækka framfærsluvísitöluna um 3,5% að meðaltali og um 5% hjá lágtekjufólki. Gagnráðstafanir munu draga úr þessari hækkun, en enn liggur ekki fyrir hverjar þær yrðu. Ljóst er að matarskatturinn kæmi þyngst niður á lágtekjufólki og ólíklegt er að niðurgreiðslum yrði haldið áfram til lengdar. Aðrar gagnaðgerðir eru einnig ótryggar. Matarskatturinn kann að vera til einföldunar en hann er augljóslega óréttlátur. Eins og hér hefur verið dregið fram er það undantekning í Efnahagsbandalagslöndum að sama skattprósenta sé lögð á allt, enda flestir sammála um að söluskattssvindlið sé einkum á þjónustugreinum ýmsum en ekki í matvörunni." - Svo mörg voru þau orð. Herra forseti. Á síðasta þingi, hinu 109., fóru fram umræður um virðisaukaskatt. Þar segir hæstv. núverandi fjmrh. ýmislegt sem stangast á við þá gullvægu setningu sem hann segir í fjárlagaræðu sinni þann 4. nóv. Þar segir hann, með leyfi forseta: "Menn verða að hafa pólitískt þrek til að vera sjálfum sér samkvæmir." Við lestur virðisaukaskattsumræðunnar á síðasta þingi stenst þessi setning engan veginn. En það er náttúrlega ekkert nýtt. Þetta höfum við séð í nánast hverju málinu á fætur öðru og nægir að minnast á íþróttamálin. En meira til skemmtunar en annað væri þess virði að glugga aðeins í nokkur af gullkornum hæstv. fjmrh. frá því í fyrra. Hann segir m.a. inni í miðri ræðu hér: "Í því efni bendi ég sérstaklega á það að það eru augljós rök fyrir því að endurskoða saman lög um tekju- og eignarskatt og virðisaukaskatt vegna þess að það mun ráða allnokkru um það hversu langt við viljum ganga í að aflétta tekjuskatti af launum, hvort ríkisvaldið bætir sér upp tekjumissi sinn við það með því að halda í allt of háa söluskatts- eða virðisaukaprósentu eða ekki."- Hver er hún í dag? Hver verður virðisaukaskatturinn næsta ár? Hann verður ekki undir 25%. Seinna segir hæstv. ráðherra: "Ef ætlunin er að reyna að ná einhverju samkomulagi um upptöku virðisaukaskatts verður ein meginforsendan að vera sú, þegar menn taka upp virðisaukaskatt og eru þar með að útrýma undanþágum og víkka út skattskyldusviðið, að skattálagningarprósentan lækki mjög verulega." - Ég minni enn á hver hún er í dag. "Þetta frv. gerir ráð fyrir því að þurfa að taka 20,9% í virðisaukaskatt þrátt fyrir víkkun skattsviðsins og afnám undanþága til þess að halda óbreyttum tekjum og því næst er gert ráð fyrir því að auka tekjur ríkissjóðs mjög verulega, á þriðja milljarð, með því að halda skattprósentunni uppi í 24% og þessum hálfa þriðja milljarði á síðan að verja til niðurgreiðslna og annarra tekjujafnandi aðgerða. Ef ekki er hægt að ná betri árangri en þetta við upptöku virðisaukaskatts spyr maður sjálfan sig: Þrátt fyrir þær fræðilegu röksemdir sem beita má virðisaukaskatti til stuðnings umfram núverandi söluskattskerfi duga þær ekki ef við vegum og metum saman annars vegar þær fræðilegu röksemdir um það að virðisaukaskattur á að vera hlutlaus gagnvart atvinnurekstri, virðisaukaskattur á að vera öruggari í innheimtu þrátt fyrir allt. Þær duga ekki út af fyrir sig til þess að vega upp á móti þeim alvarlegu göllum sem í því felast að skattprósentan er svo há. Það eitt að skattprósenta á neysluskatta er svona há hvetur nefnilega mjög eindregið til skattundandráttar." - Og enn minni ég á að skattprósentan í dag er 25%, í fyrra var hún hjá hæstv. fjmrh. allt of há þegar hún var ætluð 24%. Og þar tala menn sérstaklega um skattprósentu á neysluskatta. Og enn segir hann: "Við leggjum þess vegna megináherslu á það að virðisaukaskattprósentan, sem hér er lagt til að tekin verði upp, er allt of há." - Enn einu sinni. Síðar í ræðunni segir hæstv. fjmrh.: "Ég trúi því ósköp einfaldlega ekki að þessar aðgerðir, útvíkkun söluskattssviðsins, afnám undanþága, bætt innheimta og hert eftirlit, leiði ekki til meiri tekjuauka fyrir ríkissjóð í virðisaukaskattskerfi en hér er gert ráð fyrir. Af hverju segi ég þetta? Með vísan til þeirra upplýsinga sem fjmrn. hefur áður lagt fram sem svar við fyrirspurnum mínum um tekjuauka ríkissjóðs við afnám á undanþágum í óbreyttu kerfi eru þær rök fyrir því að unnt sé að lækka álagningarprósentuna í virðisaukaskattkerfi til mikilla muna meira en hér er gert ráð fyrir. Og það er mjög þýðingarmikið atriði. Það er beinlínis lykilatriði. Það nær ekki nokkurri átt, ef við ætlum að gera samtímis breytingar á tekjuskattskerfinu og neysluskattakerfinu, að ganga út frá því til frambúðar að við búum við neysluskattastig á bilinu 20–30%. Við erum hér að tala um hæsta virðisaukaskattshlutfall í heimi." Takk fyrir. Við erum ekki til viðræðu um að taka upp virðisaukaskatt sem er svona hrikalega hár, hæstv. ráðherra. Við erum ekki til viðræðu um að taka upp virðisaukaskatt sem er svo hrikalega hár. Hvað hefur breyst? Það er ýmislegt fleira hægt að tína út úr þessari ágætu ræðu, sem ég hef merkt hérna sérstaklega við, en ég held ég hlífi hæstv. ráðherra við því, enda held ég að nóg sé komið. Ráðherra talaði mikið um skilvirkt kerfi og undanþágulaust kerfi. Hann hefur gjarnan verið spurður að því hvers vegna í ósköpunum sé undanþága á afruglurum fyrir Stöð 2. Er það vegna fjölskyldutengsla? Er það vegna flokkstengsla? Það er ekkert svar að þetta sé byggðastefna. Það svar kom fram hjá hæstv. ráðherra í Ed. að undanþága söluskatts á afruglara væri liður í byggðastefnu Alþfl. Það er margt skrýtið þar. Það er alveg ljóst.  Ég lofa guð fyrir það að hér í gær voru samþykkt fjárlög þar sem þau höfðu hækkað um 1,5 milljarða á mánuði fram að því og var það því sennilega happ fyrir þjóðina að drifið var í að samþykkja þau áður en þau hækkuðu enn meira. Það má spyrja hvort matarskatturinn hjálpi til við að draga úr því mikla söluskattssvindli sem hæstv. fjmrh. hefur margoft talað um. Ég álít að hér sé ekki ráðist á rétta aðila. Það er ekki í stórmörkuðunum eða í versluninni almennt sem söluskattssvik hafa farið fram. Það er í þjónustugreinum, í bílskúrum og kringum alls konar iðnað. Hitt er svo annað mál að það ná hallalausum fjárlögum á einu ári á kostnað almennings og láglaunafólks í landinu er hróplegt óréttlætismál. Má kannski minna á tilboð þegar ríkisstjórnin bauð stjórnarandstöðunni til samninga fyrir síðustu helgi, hygg ég að það hafi verið. Þar var siglt undir fölsku flaggi eins og mjög gjarnan hefur verið gert hér. Þar var verið að bjóða upp á samninga um atriði sem ríkisstjórnin hafði þegar ákveðið. Það var ekki boðið upp á neitt í raun og veru. Og ef má aflétta söluskatti af fiski, af hverju má þá ekki stíga skrefið til fulls? Hér tala menn um að viðhalda kaupmætti næsta ár. Hvernig í ósköpunum er hægt að viðhalda kaupmætti þegar allt rýkur upp, skattar snarhækkaðir, komnir í nýtt Íslandsmet og sennilega fellur metið aftur á næsta ári? Matvæli hækka, allur almennur kostnaður hækkar, lyf hækka, vorum við að frétta í dag. En hvað mega launin hækka? Þau mega hækka um 7% samkvæmt stefnu ríkisstjórnarinnar á tímum 30% verðbólgu sem sjálfsagt á eftir að fara upp líka. Borgaraflokksmenn í hv. Ed. hafa flutt brtt. við frv. Það munum við einnig gera í Nd. á seinni stigum þessa máls. Talandi um ríkisstjórnina er athyglisvert að kíkja á leiðara sem birtist í málgagni hæstv. fjmrh. rétt fyrir jólin. Þar segir m.a., með leyfi forseta: "Stjórnleysi ríkisstjórnarinnar og innri átök hafa leitt til þess að stjfrv. hrannast nú upp á síðustu dögum fyrir venjulegt jólaleyfi Alþingis." Og seinna: "Forustuleysi og seinagangur ríkisstjórnarinnar hafa valdið því að stjórnarandstaðan, sem að öllu jöfnu er bæði veik, ósamstæð og duglaus, hefur náð undirtökum á Alþingi." - Það er ekkert annað. Og enn síðar í málgagni hæstv. fjmrh. og þeirra krata: "En í sjálfu sér getur ríkisstjórnin sjálfri sér um kennt að hafa ekki haft dug eða framsýni til að leggja fram stjfrv. með viðráðanlegum fyrirvara. Þessa geldur ríkisstjórnin nú, blýföst í skrúfstykki stjórnarandstöðunnar." - Svona talaði málgagn hæstv. fjmrh. Fjölmörg mótmæli hafa borist víða að af landinu út af matarskattinum og er skemmst að minnast útifundar sem haldinn var á Lækjartorgi fyrir nokkrum dögum þar sem matarskattinum var mótmælt af ýmsum félögum launþegasamtakanna. Þar taka þeir dæmi um hækkanir eins og t.d., sem reyndar er nú úr gildi fallið sennilega, að ýsuflök hefðu átt að kosta 240 kr. kg en í janúar hefðu þau farið upp í 300 kr. Að vísu er búið að kippa í spottann þarna. Epli og appelsínur kosta nú 69 kr. kg, í janúar 87 kr. Brauð sem kostaði 80 kr. hækkar í 104 kr. Síðan segir í þessu ágæta plaggi: "Samkvæmt útreikningum ASI verður kjaraskerðingin vegna aukinnar skattbyrði 30% eftir áramót" - 30% kjaraskerðing. - "Þá er ekki reiknað með hugsanlegri gengisfellingu. Í fjárlagafrv. ríkisstjórnarinnar er gert ráð fyrir 7% launahækkun á árinu á móti 30% kjaraskerðingu. Það sér hver heilvita maður að kjaraskerðingin verður minnst 23% á þann kaupmátt sem þegar hefur skerst síðan í október. Og síðan tala menn um að viðhalda kaupmætti." Herra forseti. Þá er fróðlegt að glugga í viðtal sem birtist í málgagninu Alþýðublaðinu, hinu víðlesna blaði. Þar er viðtal við Þráin Hallgrímsson, ritara verkalýðsmálanefndar Alþfl., þar sem hann segir, með leyfi forseta, í fyrirsögn: "Við borðum ekki varalit" - sem eru engin ný tíðindi. En hann segir m.a.: "Það er verið að stórhækka þá vöru sem almenningur getur ekki verið án, en um leið eru lækkaðar ýmsar munaðarvörur. Kratar í ríkisstjórn ættu að fara að hugsa sinn gang, þeir séu farnir að vinna að málum sem þeir hefðu átt að berjast gegn. Leiðin er í átt til ölmusukerfis þar sem ríkið kemur til með að þurfa að aðstoða hinn almenna launþega við að lifa af laununum." Síðar segir hann að "sér sýnist þó að þetta stefni allt í öfuga átt miðað við það sem búast hefði mátt við af ríkisstjórn sem jafnaðarmenn eiga aðild að. Ég skil í raun og veru ekki hvað liggur að baki fjmrh. og hans fólki, hvað þeir eru eiginlega að hugsa. Þeir tala um að þeir vilji koma á einföldun kerfisins en er ekki nauðsynlegra að almenningur fái ódýran mat heldur en að við séum með einfaldara söluskatts- og tollakerfi?" Og enn segir ritari verkalýðsmálanefndar Alþfl. í þessu viðtali að "þessi kerfisbreyting hafi alltaf verið varin með því að hægt yrði að lækka hina almennu söluskattsprósentu en nú væri ekkert talað um það lengur. Til hvers er þá verið að þessu? Sér þætti að með þessari breytingu, þ.e. að stórhækka nauðsynjavörur en lækka um leið vörur sem hægt væri að kalla munaðarvörur, sem almenningur gæti að þarflausu sleppt, væri verið að breyta yfir í eins konar ölmusukerfi þar sem ríkisvaldið getur eða þarf að fara að skammta fólki auknar bætur svo það geti lifað af launum sínum. Þetta væri ekki beint stefnumörkun sem jafnaðarmenn ættu að setja á oddinn í ríkisstjórn. Við erum að færast í þá átt að gera fólki á lágum og meðallaunum erfiðara að lifa af þessum launum, það þurfi að fá sérstaka fyrirgreiðslu ríkisvaldsins til að geta það." Og áfram heldur fulltrúi Alþfl.: "Þessar breytingar leiða til enn frekari ójafnaðar í þjóðfélaginu. Við borðum ekki varalit eða tannkrem. Við lifum ekki á sápum, sjampói eða rakspíra en við lifum á fiski og við lifum á mat. Mér finnst að Jón Baldvin og ráðgjafar hans ættu að setjast niður og athuga á hvaða leið þeir eru, hvort þeir eru á leið jafnaðarstefnunnar fyrir hinn almenna launþega eða hvort þeir eru að vinna fyrir einhverja aðra aðila." - Svo mörg voru þau orð. Síðan fylgir þessu ágæta viðtali listi yfir vörur sem ýmist hækka eða lækka. Það er freistandi að kíkja á það. Þar kemur fram að alifugla- og svínakjöt hækkar um 5–10%, nautakjöt hækkar um 10–15%, nýtt grænmeti hækkar um 15–25%, kaffi um 2–3%, sykur um 13%, brauð, ostar og egg um 25%, nýir ávextir um 15–25%. Á móti þessu kemur svo hvað lækkar. Hvað skyldi það nú vera? Jú, sjónvörp og myndbandstæki. Þau lækka um 11%. Það gera sjálfsagt tengslin við Stöð 2 og afruglara. Hljómflutningstæki lækka, frystikistur lækka, íþrótta- og tómstundavörur lækka, bifreiðavarahlutir lækka, blöndunartæki lækka. Ekkert af þessu kemur til neinna nota í hinni hörðu baráttu sem láglaunafólkið á í í dag til að draga fram lífið og ekki á hún eftir að léttast þegar fram líða stundir nema þá að þessi ríkisstjórn fari að hvíla sig. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að lengja þetta mikið meira. Ég ítreka að Borgarafl. mun leggja fram brtt. við frv. sem tekur sérstaklega á matarskattinum en einnig ýmsum öðrum liðum, en það mun bíða síns tíma.



Hæstv. forseti. Þá erum við loks farin að ræða söluskattsfrv., þetta söluskattsfrv. sem á eftir sögn hæstv. fjmrh. að bæta eiginlega allan efnahag landsins. Það getur vel verið að sumir hafi trú á þessu, enda ekki langt síðan ungur maður fór um landið eins og eldibrandur og hrópaði: "Hverjir eiga Ísland?" Það voru sjálfsagt margir sem trúðu því að hann meinti að alþýða manna ætti það eða ætti a.m.k. að eignast það. Þessi söluskattur, sem hann er nú að leggja á, bendir ekkert í þá átt. Þetta frv. er faglega unnið þannig séð að skatturinn er hæstur á þær vörur sem heimilin geta ekki komist af án, síðan fer hann lækkandi á þeirri vöru sem er látin bíða. Ég held að þessi skattur, ég reyndar held það ekki ég veit það, söluskattur hæstv. fjmrh. á eftir að valda heimilum í landinu miklu böli. Það eru nefnilega mörg heimili í landinu sem hafa það heldur knappt eins og er og þau þola alls ekki að taka við þessu. Og að leggja skatt á mat og fyrst og fremst á þann mat sem einmitt þeir sem minna mega sín, svo sem aldrað fólk og barnafólk, notar mest, það er fyrir neðan allar hellur. Ég veit að sumir ráðherrarnir í þessari ríkisstjórn eru ungir og þeir hafa kannski tamið sér aðrar lífsvenjur en við, en ég veit líka að þeir eiga ættingja sem farnir eru að eldast og þeir vita vel að þeirra aðalneyslufæða er fiskur, kartöflur, brauð, mjólk. Þeir hafa verið að slá um sig með því núna síðustu daga að þeir ætluðu að lækka skattinn á fiskinum. Það er dálítið fyndið hvernig þeir leggja þetta út því það er ekki enn þá búið að samþykkja þennan skatt sem þeir eru að lækka. Það veit heldur enginn hvað lengi þetta stendur. Það veit heldur enginn hvað lengi það stendur að þeir greiða niður landbúnaðarvörur. Það er í raun og veru 25% skattur á öll matvæli um þessi áramót ef frv. nær fram að ganga. Það hefur komið fram í máli hæstv. fjmrh., að því er ég las í blaðinu hans, ég heyrði þetta nú ekki, að honum finnast lítil viðbrögð hjá verkalýðshreyfingunni við þessum skattahækkunum. Ég get alveg tekið undir það. Mér finnst að launþegahreyfingin í heildina tekið hafi ekki tekið nógu vel á þessu. En það er samt ljós punktur í málinu. Mér eins og mörgum öðrum hefur fundist kvenfólkið halda sig of mikið bak við karlana í launþegahreyfingunni, enda hafa þær dregist aftur úr. Þetta vita allir. En nú bregður svo við að konurnar hafa frumkvæðið. Þær tóku sig til rétt fyrir jólin, einn daginn, og boðuðu til fundar á Lækjartorgi. Þetta voru konur úr ýmsum stéttarfélögum og konur sem ekki höfðu átt auðvelt með að hafa samstarf áður. Þessi fundur var að vísu ekki eins fjölmennur og hann hefði gjarnan mátt vera, en þetta var líka síðustu dagana fyrir jól. Ég get upplýst að síðan hann var haldinn hafa streymt inn til þeirra félaga sem stóðu að fundinum skeyti hingað og þangað utan af landi og enn einkum frá kvenfélögum en líka reyndar blönduðum félögum. Mér finnst þetta afar góðs viti því ef konurnar standa saman má jafnvel hraustur maður eins og hæstv. fjmrh. fara að vara sig. Og ég held að þær standi saman. Þær gera sér nefnilega grein fyrir því að þessi skattur bitnar verst á heimilunum og það sem bitnar verst á heimilunum er mál sem þær koma til með að ráða fram úr. Þessar konur eru búnar að reikna sitt af hverju og þær reikna rétt. Þær reikna á blað með blýanti, en ekki á þessar fínu tölvur spekinganna. Þær vita t.d. alveg hvað brauðið hefur hækkað síðan í sumar. Og fjölskyldufólk notar mikið af brauði. Nú sé ég að hv. 10. þm. Reykv. er að kinka kolli. Þá dettur mér í hug að ég man ekki betur en framsóknarkonur hafi líka fundað og mótmælt matarskatti. Hvað ætla framsóknarkarlar að gera á Alþingi? Ætla þeir að styðja fjmrh. gegn konum í sínum eigin flokki? Ja, svona eru stjórnmál, segja þeir vafalaust. Það má satt vera. Ég horfði heilmikið á sjónvarpið í gærkvöld. Mér finnst þægilegt að horfa á sjónvarp þegar ég er búin að horfa mikið á auða stóla yfir allan daginn, að ég tali nú ekki um þegar ég horfi beint í stólana með skjaldarmerkinu. Ég er svo gamaldags í mér að ég hélt að menn sem létu búa sér til svo fína stóla með skjaldarmerki sætu einstaka sinnum í þeim, þeir bæru svo mikla virðingu fyrir þeim. En það er afar sjaldan sem það skeður. Ég sá náttúrlega hæstv. fjmrh. í sjónvarpinu. Mér finnst alltaf svolítið gaman að sjá hann, kannski ekki alltaf eins að heyra hann. Ég sá ýmislegt annað. Nú eru fíkjutrén í Flugstöðinni að deyja. Og meira en það: allur suðræni gróðurinn þar er að deyja líka. Þetta er svo sem enginn peningur, bara 5 millj. Það hefði mátt nota þessar 5 millj. til að greiða fleiri listamönnum heiðurslaun. Ekki hefði ég harmað það þó að nokkrar konur hefðu flotið þar með, svo sem eins og Jakobína Sigurðardóttir, Svava Jakobsdóttir, Guðrún Á. Símonar o.fl. o.fl. En það er engin hætta á að þetta verði ekki greitt. Hæstv. fjmrh. greiðir þetta eins og hann greiðir allar óreiðuskuldirnar af flugvallarbyggingunni. Hann er heldur ekki í neinum vanda staddur. Hann tekur það bara úr vasa almennings. Hann leggur á einhverja nýja skatta, þessi skattaglaði maður, og tekur þetta bara úr vasa almennings. Ég sá líka annað. Það eiga öll lyf að hækka um 40% um áramótin. Á hverjum skyldi það nú bitna verst? Það þarf engan að spyrja að því. Það vita allir að það eru fyrst og fremst sjúklingar sem nota lyf eða fólk sem er lasið. Mjög oft er þetta fólk sem er að reyna að vinna, getur jafnvel ekki unnið fulla vinnu og þarf á þessu að halda. Það kom nú reyndar fram að aldraðir og öryrkjar borguðu minna. En skýringin kom á því, að þess lífeyrir hefði hækkað tiltölulega minna en laun og hæstv. heilbrmrh. reyndi að taka það til greina. Það var annað sem mér líkaði mjög illa í sambandi við hækkun á heilbrigðisþjónustunni og það er hækkunin sem verður á því ef fólk þarf að leita sérfræðiþjónustu. Ég er nefnilega alveg viss um að fólk sem ekki getur látið litla matarpeninga endast svíkst um að fara til sérfræðinga þó það þurfi að gera það. Sú kona sem hefur úr of litlu að spila, sem vantar jafnvel peninga fyrir matnum ofan í börnin, skrópar. Hún fer ekki til sérfræðings þó hún þurfi þess. Ég óttast líka hvað snertir hina mörgu sem verða að fara á göngudeildir t.d., og það er einmitt oft fólk sem ekki á bíla, þarf jafnvel að taka sér leigubíla til að fara, að þetta verði mjög erfiður skattur. Já, það verður margt erfitt fyrir alþýðufólk í þessum ráðstöfunum ríkisstjórnarinnar. Auðvitað ber ríkisstjórnin öll ábyrgð á þessum ráðstöfunum. Það gefur alveg auga leið. Hún ber öll ábyrgð á því. Það geta engir ráðherrar verið með fríspil og sagt: Það er bara þessi sem gerði það. Ég gerði það ekki. Ég vona að konurnar í landinu haldi vöku sinni og þær sýni hæstv. fjmrh. og öðrum ráðherrum að þær láta ekki bjóða sér hvað sem er. Ég ætla að virða það samkomulag sem gert hefur verið hérna og ekki tala lengur svo að fleiri geti komist að.



Herra forseti. Mér finnst ekki óeðlilegt þó að þingheimur gefi sér tíma til að ræða það mál sem hér er á dagskrá. Ég hafði og ætlað mér að taka mér í það góða stund í dag að ræða það. Nú hefur það aftur á móti gerst að svefndrukknir menn gerðu samkomulag, samkomulag fyrir hönd manna sem þeir höfðu ekki umboð fyrir, og hendir það stundum því ég veit ekki til þess að það sé heimilt að semja um það fyrir hönd eins eða neins þm. að hann falli frá því að ræða hér mál. Hins vegar þykir mér rétt, miðað við stöðu mála, að fresta því að flytja þá ræðu sem ég ætlaði að flytja hér og flytja hana við 2. umr. málsins þó óneitanlega geti það orðið til þess að ég verði ögn langorðari.



Hæstv. forseti. Þetta er til að nota þann tíma sem eftir er af samkomulaginu og ég vona að þm. almennt virði það samkomulag þrátt fyrir orð hv. 2. þm. Vestf. Ég hefði gjarnan viljað nota þessar fáu mínútur, sem ég hef hugsað mér að vera í ræðustól, til að biðja um betri skýringar og fá svör frá hv. 10. þm. Reykv. og að sjálfsögðu frá hæstv. fjmrh., en báðir hafa þeir látið slík orð falla. Hv. 10. þm. Reykv. sagði "að allir væru sammála um að breytingin á flóknu kerfi, sem nú væri í bígerð, væri til bóta og kæmi í veg fyrir undanskot á söluskatti." Þetta hefur hv. þm. Guðmundur G. Þórarinsson endurtekið og hæstv. fjmrh. líka. Nú vill svo til að enn þá einu sinni sér þm. í ræðustól ástæðu til að draga athygli forseta að því að stjórnarþm. hlaupa úr salnum, þegar til þeirra er talað, til að ansa í síma. Það eru ákveðnar reglur, sem voru settar um símaþjónustu við þm., sem virðast alls ekki vera í gildi lengur. En ég ætla að fá að bíða, virðulegur forseti, eftir því að hv. 10. þm. Reykv. komi til baka úr símanum. Það er ágætt að gera samkomulag og stjórnarliðið sjái sér svo ekki hag í því að það verði haldið. Hæstv. forseti. Ég ætla þá að halda áfram og ég vona að ég geti haldið áfram ótruflaður af utanaðkomandi aðilum, en ég mun standa hér í ræðustól og bíða eftir þeim sem fara úr salnum ef ég þarf að tala til þeirra, en það eru aðallega hæstv. fjmrh. og hv. 10. þm. Reykv. Þar var ég kominn í máli mínu þegar ég var truflaður að hv. þm. og hæstv. ráðherra hafa staðhæft að hér sé verið að einfalda og gera skilvirkara flókið innheimtukerfi á sköttum til ríkissjóðs, þar á ég að sjálfsögðu við söluskattskerfið, og að þetta nýja kerfi muni gera undanskot miklu erfiðara. Nú er það svo að til viðbótar við það innheimtustig sem upphaflega var lagt fram er komið nýtt kerfi innan kerfisins. Það er komið nýtt söluskattskerfi innan kerfisins fyrir eina vörutegund. Ég ætla að biðja um skýringu á því frá báðum þessum virðulegu kjörnu fulltrúum á Alþingi hvernig þetta er einföldun eða hvernig kerfið á að virka, kerfið innan kerfisins. Nú hefur það skeð að tillögu forsrh. að álagningarprósenta á eina vörutegund, sem er fiskur, hefur verið lækkuð en þó ekki lækkuð. Hún á að vera 10% þegar uppgjör hefur farið fram, en annars er hún 25% í viðskiptum manna á milli sem á að endurgreiða að hluta. Sem sagt: álagningarprósenta í söluskatti á fisk er 25%, en það á að endurgreiða 15% og það á ekki að gera það úr ríkissjóði eða af innheimtuupphæð söluskattsins heldur á að gera það með því að leggja nýjan hækkaðan söluskatt á vellyktandi og hreinlætisvörur sem þjónar þeim tilgangi til viðbótar við að endurgreiða hluta af álagningarprósentu á fiskinn að það gerir söluvarninginn á Keflavíkurflugvelli seljanlegri en ella hefði orðið hefði söluskattur ekki verið settur á þær vörutegundir. Þetta kerfi innan kerfisins vildi ég gjarnan fá útskýrt, hvernig á það að virka? Hvernig á söluskattskerfið innan söluskattskerfisins að virka fyrir fiskinn? Hvernig eru þessi 15% endurgreidd af nýjum tekjustofni?

Og svo er brauðið líka.

Brauðið kemur kannski. Það er góð spurning. Hvernig verður með brauðið? Það verður ekki til að einfalda kerfið að koma með nýtt kerfi innan kerfisins. En þessu til viðbótar eru þrjú innheimtustig. Það er 0% t.d. á myndlykla, afruglara, sem í mínum huga eru orðnir ruglarar. Það eru 12% af nýjum aðilum sem kemur fram í III. kafla held ég að það hafi verið, 18. gr. Það er sérstakur söluskattur, sem er nýtt: "Greiða skal í ríkissjóð 12%, tólf af hundraði, sérstakan söluskatt af endurgjaldi fyrir eftirtalda þjónustustarfsemi eða verðmæti:" Og svo kemur talning hérna: lögfræðiþjónusta, verkfræðiþjónusta, tæknifræðiþjónusta, hagfræðiþjónusta, viðskiptafræðiþjónusta og svona er hægt að halda áfram í 1. liðnum. Í 2. lið byrjar bókhaldsþjónusta, framtalsaðstoð, tollskýrslur, álits- og matsgerðir, tölvuþjónusta, tölvuvinnsla og áfram langur listi. Í þriðja dálkinn kemur þjónusta, fasteignasala, seljendur notaðra bifreiða o.s.fv. o.s.frv. Haldið þið að þessi viðbót sé einhver einföldun á kerfinu? Við hvern heldur hæstv. fjmrh. að hann sé að tala þegar hann talar til íslensku þjóðarinnar? Ég get upplýst hann um að hann hafi talað við vel upplýst fólk þó það sé ekki allt hagfræðingar og sérmenntað til að verða forsætisráðherrar. Þetta er hv. 10. þm. Reykv. að verja og kalla einföldun á kerfi. Þetta er margföldun á flækjum í kerfinu. Og að það verði eitthvað einfaldara að innheimta undanskot í bílskúrum, eins og kom áðan fram, og annars staðar þar sem undanskot hafa átt sér stað, þau verði erfiðari fyrir þá sem ætla sér að skjóta undan söluskatti. Slíkt er rangt. Ég er að biðja um skýringu á því hvernig stendur á því að viti bornir menn, langskólagengnir, verkfræðingar og sérmenntaðir forsætisráðherrar reyni að bera þetta á borð fyrir fólk. Þvílík vitleysa! Íslendingar eru miklu betur upplýstir en þessir hv. fulltrúar fólksins halda að fólkið sé. Ég vildi gjarnan fá að vita, það hlýtur að liggja ljóst fyrir núna á lokastigi afgreiðslu á söluskatti, hvernig þetta einfalda kerfi er ódýrara og skilvirkara. Hvað er það miklu ódýrara fyrir ríkið sem þarf að kaupa mat fyrir alls konar stofnanir, fyrir skólafólk, að vísu í litlum mæli, en fyrir spítala og sjúkt fólk víða á stofnunum, fyrir utan mötuneytin sem ríkið er sjálft með hingað og þangað um landið? Hvað kostar þessi söluskattshækkun fyrir ríkið sjálft? Ég efast um að það sé til svar vegna þess að menn reikna aldrei hvað þeir hafa upp úr hlutunum og hvað það kostar þá þegar þeir eru að fara með annarra manna fé. Svo segja þessir háu herrar um allar þessar hækkanir á matvælum sem þýða 25% hækkun eins og þeir séu að tala við einhverja kjána: Þessi breyting á kerfinu hækkar ekki framfærsluvísitöluna. Hver á að trúa þessu? Fólkið sem verður að borga meira og meira af sömu krónutölu í launum? Á það að trúa því? Á það bara að sitja eftir og spyrja: Hvernig stendur á því að ég er með færri krónur í dag eftir að hafa borðað fisk en ég átti síðast þegar ég keypti fisk? Hvernig stendur á því? Og þó segir fjmrh. að þrátt fyrir hækkunina á framfærslan að hafa staðið í stað. Hvað er að ske? Hvernig stendur á því að fólk er tekið eins og fífl með því að telja því trú um að svart sé hvítt þegar við vitum að hvítt er hvítt og svart er svart og verður það alltaf, hvað sem gert er í niðurröðun á fallegum orðum sem eru merkingarlaus slagorð. Einhvern tímann í góðu tómi skulum við taka okkur saman, þeir sem eiga að trúa því að hækkanirnar hafa ekki nokkra þýðingu fyrir framfærsluna, og segja þessum háu herrum hver á Ísland. Við skulum koma þeim í skilning um að þeir eigi ekki Ísland, þeir geti ekki farið svona með Ísland og þeir geti ekki eyðilagt það góða land sem guð almáttugur hefur gefið okkur. Ég ætla ekki að fjölyrða miklu meira um þennan söluskatt. Það er ekki bara söluskatturinn, það er svo margt annað sem hefur verið að hækka. Það eru ekki bara tölvurnar sem eru ekkert öruggari í höndum verkfræðinganna en blað og blýantur í höndum húsmóðurinnar sem þarf að vita hvað brauðið kostar frá degi til dags, svo við gleymum soðningunni í bili. Blýanturinn og blaðið er ekki verra vopn í höndum þeirra sem ekki kunna að fara með tölvur en tölvan sem við skulum segja verkfræðingar eru orðnir svo háðir að þeir geta varla notað blað og blýant. Það er ýmislegt annað. Unnar matvörur hafa hækkað, bifreiðaskattur, kjarnfóðurgjöld, ríkisábyrgðir. Skattur verður settur á erlent lánsfé. Svo er lengi hægt að halda áfram. Og nú er kominn launaskattur líka sem á að gefa ríkissjóði eins og inn um bakdyrnar litlar 400 millj., en ég held að það verði kannski 500–600 millj. þegar upp er staðið. Allar þessar hækkanir falla undir fullyrðingar ráðamanna um að það hafi engin áhrif á framfærsluvísitölu eða buddu heimilanna. En ég vil gjarnan vita, þó ekki nema bara að það sé ekki hægt að fá svar við því, hvað kostar þessi 25% matarskattur ríkið sjálft. Tilvera okkar er orðin svo flókin að við höfum ekki efni á að reikna út hvað aðgerðir okkar kosta okkur sjálfa. Nú er verið að tala um gengislækkun. Hvað kostar það fólkið í landinu þegar heildar erlendar skuldir eru kannski komnar yfir 80 milljarða og helmingurinn af því eða rúmlega það er í dollurum? Hvað skuldum við minna í krónutölu vegna gengisfalls dollarans og hvað græðum við á því á sama tíma sem ríkisstjórnin er farin að tala í alvöru um gengislækkun til þess að þóknast nokkrum útgerðarmönnum svo þeir fái svolítið fleiri krónur en þó miklu færri en ríkið sjálft græðir á gengislækkun dollarans. Væri hægt að reikna það út? Væri hægt að fá það á blaði? Hvað kostar gengislækkun og hvað höfum við upp úr henni? Nógar stofnanir höfum við með tölvur til að reikna það út, en dæmið er svo einfalt að það er hægt að reikna það á reiknitæki húsmóðurinnar, með blaði og blýanti. Hver er okkar heildarframleiðsla til útflutnings og hvað gefur það okkur í aukinni krónutölu? Hverjar eru okkar heildarskuldir og hvað töpum við á því að lækka gengið? Ég hugsa að það hafi ekkert verið gert, það hafi ekki verið reiknað út frekar en kostnaðurinn við allar þær hækkanir sem ríkisstjórnin hefur nú undanfarið skellt yfir þjóðina. Nei, það er ekki hægt að hrekja það með nokkrum rökum, vegna þess að rökin eru ekki til, að ríkissjóður og ríkisstjórnin er að færa vandamál sitt yfir á heimilin í landinu og það er hægt að reikna með blaði og blýanti. Það er jafnvel hægt að reikna það í huganum. Það er svo augljóst. Virðulegur forseti. Ég stóð að samkomulagi hér í nótt. Ég ætla mér að standa við það. Ég hef margt um þessi mál að segja sem ég sleppi vegna þess að annar stjórnarandstæðingur er á mælendaskrá og var þar á undan mér. Ég ætla að skilja rúman tíma eftir handa honum. En ég hef takmarkað mitt mál við tvær spurningar, um kerfið sem á að vera skilvirkara, einfaldara þrátt fyrir þessar flækjur, um kerfið innan kerfisins sem er þetta sérstaka söluskattskerfi fyrir fisk, niðurgreiðslu á hluta af skatti sem átti að koma á fisk, niðurgreiðslu á 15% af 25% sem eru á fiski í söluskatt og hvernig það kerfi virkar með nýjum álögum á hreinlætisvörur til að greiða niður hluta af söluskatti á fiski, hvernig þetta kerfi innan kerfisins einfaldar það kerfi sem fyrir var, hvernig það á að skila betur söluskattinum hér eftir en hingað til og hvað hefur breyst í kerfinu sem er sjálft innheimtukerfið sem leyfir hæstv. fjmrh. að fullyrða að nú sé búið að komast fyrir allt sem heitir svik í söluskattsskilum. Hættið þið að raða saman fallegum orðum, hættið þið að nota slagorð til að blekkja. Það var talað um Sjálfstfl. 



Herra forseti. Það hefur verið upplýst úr þessum ræðustól að það hafi verið gert samkomulag um það einhvern tímann í nótt að umræðum um þetta mál, söluskattinn, mundi ljúka kl. 4 í dag. Það hefur líka verið frá því sagt að það hafi verið kallaðir þm. upp úr rúmum sínum kl. 6 í morgun. Ég tek það fram að ég er ekki vanur því að fara af þingfundi fyrr en lýkur og mér var sagt eftir hæstv. forseta að það yrði ekki atkvæðagreiðsla um málið í nótt. Ég vil líka taka fram að ég hef ekki verið spurður um eða rætt um það við mig að þessari umræðu lyki kl. 4. Ég held að í raun og veru hefði ekki verið vanþörf á að fá afruglara á hæstv. ríkisstjórn eins og staðið er hér að verkum. Það er kominn 29. desember. Það er alveg augljóst að þessum málum lýkur engan veginn fyrir áramót. Nú veit ég að margir landsbyggðarþingmenn vilja komast heim fyrir gamlársdag. Það hefur ekki verið upplýst hvernig eigi að haga hér störfum. Á t.d. að vera þingfundur á morgun eða jafnvel næstu nótt? Hvenær hyggst hæstv. ríkisstjórn kalla saman þing eftir áramót? Ég vil fá svör við þessum spurningum því að ég tel mig ekki bundinn af neinu samkomulagi. Ég er á mælendaskrá og það fer alveg eftir því hver svör verða hvernig ég haga máli mínu þegar kemur að mér á mælendaskránni. Ég óska eftir því að hæstv. forseti athugi þetta mál og ég fái svör áður en ég hef mál mitt á eftir.



Herra forseti. Ég vil vegna orðaskipta síðasta ræðumanns og forseta virðulegs upplýsa að það er rétt, sem fram kom, að það var rætt um í nótt að reyna að stuðla að því að þetta mál kæmist til nefndar, 1. umr. lyki og það kæmist til nefndar hér í dag, en að sjálfsögðu er jafnhárrétt að hv. 6. þm. Norðurl. e. var ekki þar á þeim fundi og er að sjálfsögðu jafnóbundinn af því samkomulagi og það væri ekki til. Ég beini þeim tilmælum til virðulegs forseta að hann noti tímann á meðan ég lýk máli mínu, sem verður á næsta korterinu eða svo, að aðhuga með svör við þeim spurningum sem hv. síðasti ræðumaður bar fram þannig að virðulegur forseti geti þá svarað einhverju til þegar ég lýk máli mínu og áður en hv. 6. þm. Norðurl. e. fær aftur orðið. Ég vil fyrir mitt leyti að sjálfsögðu reyna að stuðla að því að þessi umræða lengist ekki fram yfir þau mörk sem við ræddum um á sínum tíma og get geymt mér ýmislegt af því sem ég vildi gjarnan ræða nú eða a.m.k. verð að ræða einhvern tíma við hæstv. fjmrh. o.fl. um þetta efni. Ég hef, eins og mönnum ber að gera, notað tímann vel, lært heima eins og það hét nú þegar maður var í skóla, og kynnt mér dálítið ýmsar hliðar á beinum sköttum og neyslusköttum bæði heima og erlendis. Ég hef m.a. aflað upplýsinga um hvernig þessum málum er fyrir komið í okkar nágrannalöndum vegna þess að ég tel að sú mynd sem dregin hefur verið upp í rökstuðningi fyrir þessum háu matarsköttum og m.a. sótt eftir rökum til nágrannalandanna sé alls ekki sanngjörn, alls ekki rétt. Ég tel að það sé alveg óhjákvæmilegt áður en afgreiðslu þessara mála lýkur að við eigum ítarlegar umræður um hvert stefnir í skattheimtu af þessu tagi almennt í heiminum. Er það tilfellið að það sé í samræmi við einhverja þróun að við Íslendingar tökum upp 25% flatan neysluskatt á nánast allar vörur og þjónustu í landinu? Svarið er nei. Svarið er einfaldlega nei. Það mundi ganga nánast þvert á þá þróun sem virðist vera að eiga sér stað í okkar nágrannalöndum. Ég tek undir með hv. 5. þm. Vesturl. og þær upplýsingar sem hann var með, m.a. grg. frá forseta Alþýðusambands Íslands sem sá ágæti maður hefur tekið saman um virðisaukaskatt og stöðu þeirra mála í Evrópu, sérstaklega í Efnahagsbandalaginu. Ég er hér með frv. til laga um virðisaukaskatt sem lagt var fram á síðasta þingi og fór yfir það mál í jólafríinu til að rifja það aðeins upp fyrir mér. Það er í skötulíki þegar maður fer að velta því fyrir sér hverjar upplýsingar hafa síðar komið fram um virðisaukaskattinn og áform Efnahagsbandalagsins um samræmingu í þeirri skattheimtu. Því er t.d. haldið fram í grg. með frv. að það stefni í eina skattprósentu í löndum Efnahagsbandalagsins. Það er beinlínis fullyrt hér. Það eru a.m.k. úreltar upplýsingar svo ekki sé vægara til orða tekið. Þau rök sem notuð voru í málflutningi fyrir frv. til laga um virðisaukaskatt sem kynnt var hér á síðasta þingi eru hvað þetta varðar í öllu falli brostin. Það segir á bls. 25 í þessu ágæta virðisaukaskattsfrv. frá síðasta þingi, sem var 212. mál 109. löggjafarþings, með leyfi forseta: "Í mörgum löndum Evrópu eru í gildi fleiri en eitt skatthlutfall eftir því hvaða starfsemi á í hlut og er fjöldi skatthlutfalla og flokkun einstakra tegunda af vörum og þjónustu á þessi skatthlutföll mjög mismunandi eftir löndum. Þó er lægsta hlutfallið undantekningarlaust á matvöru og öðrum nauðsynjavörum." Svo kemur: "Undanþágur og mismunandi skatthlutföll eru þó ekki í samræmi við þá hugmynd sem liggur að baki virðisaukaskatti. Auk þess skapar slík mismunun á milli hinna ýmsu tegunda vöru og þjónustu torleyst vandamál við einfalda og réttláta framkvæmd skattheimtunnar. Í Danmörku, Noregi og Svíþjóð hefur því einungis verið notað eitt skatthlutfall og stefna innan Evrópubandalagsins hefur verið sú að samræma reglur aðildarríkjanna þannig að eitt og sama hlutfall gildi um alla starfsemi innan hvers aðildarríkis." Þetta er úrelt. Þetta er rangt. Og ég tel nauðsynlegt að menn hafi það í huga þegar þeir ræða um söluskattsinnheimtu á næsta ári sem er boðuð sem aðdragandi að virðisaukaskatti sem taki gildi í upphafi árs 1989. Svo kemur á bls. 35 í grg. með virðisaukaskattsfrv. frá síðasta þingi alveg dýrðleg setning. Þar segir, með leyfi þínu, herra forseti: "Hér verður við það miðað" - þ.e. hér á Íslandi - "að skatthlutfall verði aðeins eitt, sbr. það sem segir um ókosti margra skatthlutfalla hér að framan." Sbr. hvað? Hvað segir um ókosti margra skatthlutfalla? Það er ein setning í öllu frv. Það er nú allur rökstuðningurinn gegn því. Þar er það fullyrt að þetta sé vont og því logið eða í besta falli var það með villandi hætti sett inn í þá grg. að stefnt væri að einu skattþrepi í allri Evrópu. Það er rangt. Samkomulag Evrópubandalagsríkjanna frá sl. hausti um að gera alla Evrópu að einum stórum sameiginlegum markaði og samræmingaraðgerðir í skatta- og tollamálum því samfara miða að öðru. Það er niðurstaða Evrópubandalagsins að stefna að tveimur þrepum, virðisaukaskatti á nauðsynjum á bilinu 49%, 4–9%, ég endurtek, herra forseti. Þó eru það tilmæli stjórnar og þings Evrópubandalagsins að reyna að halda sig nær lægri tölunni, vera nær 4% en 9%. Það er nú skattprósentan á nauðsynjarnar eins og hún er fyrirhuguð í Evrópu. Hitt þrepið yrði þá á bilinu 14–19%. Ríki eins og Vestur-Þýskaland, Grikkland og Holland notast við tvær prósentur, Vestur-Þýskaland með lágþrep upp á 7% og almennt þrep upp á 14%, Grikkland með þrep upp á 6% á matvæli og nauðsynjar og almennt þrep upp á 18% og Holland með þrep upp á 6% á nauðsynjarnar og 20% almennt á vörur. Úr því að þetta gengur í þessum löndum, og ég hef ekki heyrt um að menn séu þar að fara á hausinn eða missa ráð og rænu út af því þó þeir hafi ekki eitt hlutfall í virðisaukaskatti, hvaða ástæða er til að ætla að við getum ekki gert það einnig? Ég held að menn verði að átta sig á því, herra forseti, þvílík stórtíðindi það eru ef það er að gerast á Íslandi í dag að menn festast í neyslusköttum upp á 25% á allar nauðsynjavörur. Hvað þýðir það í raun og veru? Það þýðir í fyrsta lagi algera uppgjöf við að reyna að jafna aðstöðu manna í gegnum þetta óbeina skattakerfi. Og meira en uppgjöf. Það liggur fyrir að þetta hefur ójöfnunaráhrif gagnvart lágtekjufólkinu í för með sér. Þetta þýðir í raun og veru versnandi stöðu þess, veldur vaxandi ójöfnuði og aðstöðumun í landinu. Hvað er orðið um áformin um að afnema tekjuskatt af almennum launatekjum? Hvar eru þau? Hvað gerist í nýja staðgreiðsluskattakerfinu? Skattbyrðin þyngist á öllum almennum launatekjum með þeirri léttingu þó sem verður á allra lægstu launum. Hér eru þeir hlutir að gerast í skattakerfi landsmanna að ég held að það sé ástæða til að menn átti sig á því og menn ræði svolítið hvílíkar gífurlegar skattbyrðar eru hér að færast yfir á herðar hins almenna launamanns. Hvaðan? Auðvitað frá þeim sem betur mega sín, frá peningamönnunum, frá gróðafyrirtækjunum. Um það þarf ekki að deila. Hér er sem sagt verið að ræða um að taka upp einhverja hæstu skattprósentu í heimi og láta hana ganga út yfir allar nauðsynjar án nokkurra undanþága. Hæstv. fjmrh. hefur það auk þess sem sérstakt keppikefli sitt að afnema á næstu árum allar niðurgreiðslur. Það er margyfirlýst stefna hæstv. fjmrh. og ég held Alþfl. í heild sinni að afnema allar niðurgreiðslur á matvörum og nauðsynjavörum. Hvar standa menn þá eftir örfá ár? Með 22% skatt á alla matvöru og engar niðurgreiðslur, enga aðstoð af því tagi. Það verða slík regintíðindi ef það á yfir okkur að ganga að það er ekki von að það gangi mjög liðugt ofan í kokið á mönnum hér á fáeinum sólarhringum. Herra forseti. Ég fékk í ræðustólinn smápappír sem var í vélritun fyrir mig. Það eru ummæli hæstv. fjmrh. í kvöldfréttum sjónvarpsins um stöðu mála í þinginu o.fl. Ég hef heyrt þau ummæli í frásögn annarra manna, hef ekki enn náð að lesa þau, en ég ætla að gera það hér, með þínu leyfi, herra forseti, lesa upp þessa hljóðritun úr kvöldfréttum sjónvarpsins, og við skulum svo sjá hvernig þetta hljómar. Ef mér hefur verið rétt frá sagt er ástæða til að eyða þeim fáu mínútum sem ég ætla að taka í viðbót af þessum fundartíma í orðaskipti við hæstv. fjmrh. um þessi ummæli. Ég les með leyfi þínu, herra forseti. Það er spurning fréttamanns: Er fjmrh. sáttur við fjárlögin eins og þau urðu endanlega afgreidd á Alþingi? Ég er aldrei fyllilega ánægður, segir hæstv. fjmrh., en ég er ánægður með þá niðurstöðu að markmiðið náðist að tryggja hallalausan ríkisbúskap á næsta ári. Hækkun fjárlaga í meðförum þingsins er helst til mikil. Hún nemur frá því að frv. var lagt fram 3000 milljónum og eitthvað, en þá er líka þess að gæta að 2200 milljónir rúmlega af þessu eru aukin tekjuöflun vegna kerfisbreytingarinnar í heild sem leiðir af tollum, vörugjaldi og söluskatti sem er greitt út jafnóðum í niðurgreiðslur og barnabætur og lífeyrisgreiðslur og endurgreiðslur á neyslufiski. - Já, ekki má nú gleyma því. - Sem dæmi er hækkunin að þessu frátöldu um 1150 millj. kr., þ.e. um 2% frá frv. Spurning: Er það viðunandi? Svar: Það er miklu minna heldur en hefur verið á undanförnum árum. Spurning: Nú eru ýmis helstu tekjuöflunarfrv. ríkisstjórnarinnar, tollalög og söluskattur, óafgreidd. Er ekki mikil óvissa um öll ríkisfjármál á næsta ári? Svo er rétt, er svarið. Þessi þrjú mál eru óafgreidd og kvótamálið líka. Það er alveg rétt að menn átti sig á því hvað það þýðir ef þessi frv. ná ekki gildistöku um áramót. Okkur sýnist - og þessir "við" eru væntanlega hæstv. ríkisstjórn- að það þýði í fyrsta lagi að það eru ekki heimildir til að innheimta nema 24% söluskatt. - Það er alveg ægilegt áhyggjuefni. Söluskattsprósentan verður ekki nema 24%. - Menn geta svo spáð í það hvort neytendur muni njóta þessa 1% einhverja daga eða vikur. Menn geta sett sig í spor matvöruverslana sem þurfa að búa sig undir það að hafa tvenns konar söluskattsprósentu í einum og sama mánuðinum. Annað: Það falla niður allar heimildir til undanþágu frá söluskatti, t.d. hvað varðar aðföng samkeppnisiðnaðar. - Það er nú eitt. - Og hvað varðar tollafrumvarpið er það stórfelld lækkun. Það er lykilatriði í þeirri lækkun vöruverðs á fjölmörgum vöruflokkum sem eiga að taka gildi eftir áramót og nái það frv. ekki fram að ganga fyrir tilverknað stjórnarandstöðu, - ég endurtek, herra forseti: og nái það frv. ekki fram að ganga fyrir tilverknað stjórnarandstöðu, þá þýðir það ósköp einfaldlega að hér verður ekki verðlækkun eins og til stóð heldur áframhaldandi verðhækkun og með þeim afleiðingum sem það hefur, við skulum segja ekki bara á framfærsluvísitölu heldur lánskjaravísitölu. Spurning: Eru menn orðnir vondaufir að þessi mál nái fram að ganga fyrir áramót? Svar: Ég trúi því að sjálfsögðu ekki fyrr en ég tek á því að stjórnarandstaðan vilji með málþófi valda slíkum usla í þjóðfélaginu. Hún er auðvitað í minni hluta hér á þessu þingi. Hún gæti hugsanlega valdið slíku, en þar með væri hún bókstaflega að valda slíku öngþveiti í viðskiptalífi þjóðarinnar og fjölmörgum öðrum lítt bærilegum afleiðingum að ég trúi því ekki þegar menn átta sig á því að það sé vilji stjórnarandstöðunnar. Herra forseti. Ég verð að segja það, hafandi nú lesið þessi ummæli, vonandi og væntanlega í örugglega hárréttri afritun starfsmanna Alþingis af hljóðböndum frá Ríkisútvarpinu/sjónvarpi, að á sama tíma sat ég á fundi með þessum hæstv. fjmrh. niðri í einu herbergi Alþingishússins þar sem hann var að sjálfsögðu ekkert nema gæðin að fara fram á það við stjórnarandstöðuna að reyna að hafa nú sem best samstarf um hlutina. Þar voru ekki uppi ásakanir um málþóf. Þar voru ekki uppi ásakanir um ábyrgðarleysi eða óeðlilega framgöngu okkar á nokkurn hátt. Ég verð að segja að ef hæstv. fjmrh. dettur í hug að þetta sé aðferðin til að ná einhverju samkomulagi við stjórnarandstöðuna, að ætla að velta yfir á hennar herðar allri ábyrgð af þeirri óráðsíu, skipulagsleysi og ósamkomulagi sem verið hefur í ríkisstjórninni og er orsök þess hvernig málum er komið, þá er mér meira en nóg boðið. Ég tek því ekki þegjandi ef hæstv. fjmrh. ætlar með þessum hætti að hvítþvo sjálfan sig og ríkisstjórnina af allri ábyrgð í þessum efnum og velta henni yfir á stjórnarandstöðuna sem hefur með fullkomlega eðlilegum hætti reynt að starfa, þingræðislega að málunum síðustu daga og vikur. Ég bið þá hæstv. fjmrh. að benda mér á dæmi þess að óeðlilega hafi verið staðið að hlutunum. Eru þetta e.t.v. þakkir hæstv. fjmrh. fyrir að við í stjórnarandstöðunni beittum okkur sérstaklega fyrir því að frv. til l. um tekju- og eignarskatt, sem tengdist staðgreiðslukerfisbreytingunni, næði fram að ganga með alveg sérstöku hraði á dögunum fyrir jól? Var það dæmi um að stjórnarandstaðan hafi sérstakan áhuga á einhverjum skæruhernaði hér í þessum efnum? Það er best að hæstv. fjmrh. svari því þá. Og lítur hann svo á að þegar við hjálpum til við að greiða fyrir slíkum málum sé það allt í lagi, en um leið og við erum ósammála einhverju og notum okkar þingræðislega og lögbundna rétt til að ræða málin og krefjast þess að þau verði skoðuð séum við óhelg, þá sé öll ábyrgð á því sem miður fer í þjóðfélaginu komin yfir á okkar herðar? Ég held að það sé engin ástæða til þess að taka slíku þegjandi og ég vona að það leyfist mér þó að klukkan sé orðin tvær mínútur yfir fjögur að koma þessum ábendingum á framfæri við hæstv. fjmrh. Ég held að hann ætti að passa á sér munninn, hæstv. ráðherra, ef hann ætlast til þess að það verði samkomulag og samstarf um framgang viðkvæmra, jafnvel deilumála í gegnum þingið á næsta sólarhring. Það er ekki aðferðin að rjúka í sjónvarpið og sitja svo samtímis kannski á fundum með stjórnarandstöðunni ekkert nema blíðan í framan og biðja um gott veður, en ausa svo yfir hana því sem ég get ekki kallað annað, með þínu leyfi, herra forseti, en svívirðingar, bera hana þvílíkum sökum eða gefa í skyn að ábyrgð hennar verði slík á því sem hann líkir eiginlega við óhæfuverk að annað eins er fáheyrt, að valda sem sagt slíku öngþveiti í viðskiptalífinu og lítt bærilegum afleiðingum. Það er ekkert smáræði sem í vændum er. Ef það gerist að söluskattsprósentan lækkar úr 25% í 24% um áramótin og það líða einhverjir dagar þangað til matarskattar hæstv. ráðherra komast á er sem sagt stjórnarandstaðan nánast að leggja þjóðfélagið í rúst. Hæstv. ráðherra verður ekki skilinn öðruvísi. Ég uni þessu afar illa, herra forseti, og ég held að það sé tvennt til fyrir hæstv. ráðherra, að biðjast formlega afsökunar á þessum ummælum, bera þau þá til baka ef þetta er ekki rétt eftir honum haft eða rétt afritað eða með einhverjum öðrum hætti gera grein fyrir því hvert er viðhorf hans í þessum efnum. Meinti hæstv. ráðherra þetta virkilega? Var honum alvara? Er það hans skoðun að svona verði þetta ef þetta fari ekki í gegn fyrr en um áramót, þá sé bara hægt að velta allri ábyrgðinni af því yfir á herðar stjórnarandstöðunnar eins og hér sé við hana eina að sakast, um hana eina að ræða? Ber hæstv. ríkisstjórn enga ábyrgð? Er það allt á ábyrgð stjórnarandstöðunnar hvernig mál ganga fram í þinginu yfirleitt? Er það kannski stjórnarandstöðunni sérstaklega að kenna að hæstv. ríkisstjórn kom þessum málum ekki frá sér inn í þingið fyrr en eftir 10. desember velflestum? Eigum við kannski að bera ábyrgðina á því líka? Eigum við að bera ábyrgðina á ósamstöðu og rifrildi stjórnarliða dögum og náttum saman? Ég ætla að leyfa mér, hæstv. fjmrh., að vera innan óvissumarka. Ég tel að plús eða mínus fimm mínútur á samkomulagi um ræðutíma sem átti að vera þrjár klukkustundir hljóti að fyrirgefast. Ég fékk ekki í hendur þetta afrit fyrr en nokkrum mínútum fyrir fjögur og ég tek mér það leyfi, og skal þá taka það á mig að brjóta þetta samkomulag um 3–4 mínútur, vegna þess að ég tel að þessi ummæli eigi erindi inni í umræðunum. Ég held að það sé alveg eins gott að ég noti tækifærið við 1. umr. áður en málið fer til nefndar til að vekja á því athygli og beina því til hæstv. fjmrh. að hann hugsi sinn gang í ljósi þess hvaða ummæli hann hefur haft um stöðu mála hér og látið út ganga til allrar þjóðarinnar gegnum öflugasta fjölmiðil landsins í gærkvöld. Ég held að það sé ástæða til fyrir hæstv. ráðherra.



Herra forseti. Ég kom áðan fram með nokkrar spurningar þar sem ég bað um orðið um þingsköp og það var ekki einungis um hvernig fundir yrðu haldnir hér á morgun eða hvort þeir yrðu sem mér finnst vera langt gengið, að það skuli vera gerðar ráðstafanir til þess að landsbyggðarmenn komist ekki heim fyrir áramótin. Ég spurði enn fremur um hvenær þing yrði kallað saman eftir áramót og ég ætlaðist til þess að fá svör við því. Fyrst og fremst vegna þess að hv. 5. þm. Reykv. hefur farið þess á leit við mig að ég fari ekki að flytja mitt mál hér og nú mun ég verða við þeirri beiðni, en ég áskil mér allan rétt til að flytja það mál, sem ég ætlaði mér að flytja í dag við 1. umr., við 2. umr. málsins. Ég vil endurtaka spurningu mína til forseta í sambandi við framhaldið: Verður fundur á morgun, á hvaða tíma, hvenær lýkur honum og hvenær byrjar þing eftir áramót?

Ég mun ekki hafa verið í forsetastól þegar bornar voru fram þessar spurningar áðan og vil þá svara því til að hér má búast við að verði fundur fyrir hádegi á morgun. Um það höfðum við samráð. Hvenær honum lýkur get ég ekki sagt um á þessu stigi. Það fer eftir umræðuefninu að sjálfsögðu. En það má reikna með því að það verði kallað saman þing eftir áramótin því að ég sé ekki fram á að þeim verkefnum verði lokið á morgun sem fram undan eru. Ég vona að þetta nægi hv. þm. Þetta eru þau svör sem er hægt að gefa í þessu efni.

Já, herra forseti. Hv. þm. og aðrir sem hér eru hafa heyrt mál forseta og það leynir sér ekki að hæstv. ríkisstjórn veit ekki sitt rjúkandi ráð. Það eru sem sagt dauðamerki á fleiru en fíkjutrénu á Keflavíkurflugvelli og þykir engum mikið. En vegna beiðni fyrst og fremst hv. 5. þm. Reykv. mun ég geyma meiri orðræður þar til við 2. umr.



Herra forseti. Með vísan til samkomulags, sem tókst milli talsmanna stjórnarflokkanna og fulltrúa stjórnarandstöðunnar í gærkvöld eða öllu heldur í nótt, um það að ljúka þessari umræðu nú klukkan fjögur og afgreiða þetta mál til nefndar get ég ekki leyft mér þann lúxus að svara öllum einstökum ræðumönnum að því er varðar þeirra málflutning, enda sýnist mér að það komi að vísu ekki að sök við umfjöllun málsins því að af þeim 28 álitamálum sem nefnd hafa verið sýnist mér að 26 hafi þegar fengið umfjöllun í framsöguræðu þannig að út af fyrir sig stendur ekki upp á mig að svara af hálfu ríkisstjórnarinnar að því það varðar. Þetta snertir fyrst og fremst kjarna málsins sem er spurningin um þetta: Hver eru heildaráhrif á framfærslubyrði heimilanna í landinu af þessari kerfisbreytingu? Niðurstaðan er sú, óhrekjanlega, að framfærslukostnaður meðalfjölskyldu í landinu hækkar ekki af þessum sökum, og ef menn spyrja um einstaka hópa, þ.e. barnmargar fjölskyldur, einhleypa foreldra með börn og hina eldri í landinu, þá er niðurstaðan sú að þessir hópar eru betur settir eftir en áður vegna þeirra hliðarráðstafana sem hefur verið gripið til. Þetta er kjarni málsins. En þó voru það örfá atriði þar sem farið var fram á frekari upplýsingar sem ekki komu fram við framsögu málsins og er rétt að svara. Einir þrír hv. þm. spurðust fyrir um hvernig yrði hagað niðurgreiðslu á verði á neyslufiski. Í máli eins hv. þm. kom fram sá misskilningur að hann standi í þeirri trú að ríkisstjórnin hefði ákveðið að falla frá söluskatti á fisk. Í fyrsta lagi er rétt að leiðrétta það. Svo er ekki heldur er niðurstaðan sú að verja 160 millj. kr. til að greiða niður verð á neyslufiski þannig að verðhækkun á 65% fiskafurða og þá á smásölustigi verður ekki af þessum sökum nema um 10%. Niðurgreiðslurnar ná til fersks fiskjar til daglegrar neyslu, þ.e. ýsa, þorskur, lúða, rauðspretta, karfi o.fl., auk þess er þar með talið saltaður fiskur og reyktur. Undanskilin verða rækja, humar, hörpudiskur og kavíar. Niðurgreiðslan tekur ekki til fiskjar sem seldur er á veitingastöðum eða mötuneytum. Með þessum hætti tekur niðurgreiðslan til 65% af heildarneyslu. Til þessa er varið 160 millj. kr. Niðurgreiðslan fer fram á smásölustigi og á grundvelli söluskattsskýrslna verður niðurgreiðslan ákveðin sem tiltekið hlutfall af heildarsölu. Það skal tekið fram til upplýsingar að mikill meiri hluti neyslufiskjar er nú seldur á höfuðborgarsvæðinu í stórmörkuðum. Fiskbúðir eru tiltölulega fáar. Þannig er enn haldið til skila þeirri grundvallarreglu að það verði ein og sama söluskattsálagningin í allri vöruverslun í landinu, allri vöruverslun. Niðurgreiðsla af þessu tagi, sem byggist á framlögðum söluskattsskýrslum, mun ef nokkuð er bæta fremur innheimtu söluskatts af þessari verslun. Vísitöluáhrif af þessari niðurgreiðslu svara til lækkunar á framfærsluvísitölu um 0,1%. Fjármögnun, eins og fram hefur komið, byggir á því að lagt verður vörugjald á nokkrar tegundir snyrtivara, ilmvötn og andlitsfarða sem mun skila um 130–140 millj. kr. Ástæðan fyrir því að það var gert, það hefur komið fram í umræðunum, er m.ö.o. sú staðreynd að þessar merkjavörur geta menn ekki gert sér vonir um að verð lækki á svo sem vert væri við lækkun tolla og vörugjalds. Annað sem rétt er að árétta ögn betur snertir spurninguna um hvort við erum hér að fara aðrar leiðir en grannþjóðir okkar, þ.e. í því efni að tala um eins stigs söluskatt eða eins stigs virðisaukaskatt þegar þar að kemur. Þar hafa menn vitnað til Efnahagsbandalagsins og spurt spurningarinnar hver er kaþólskari en páfinn. Samkvæmt þeim upplýsingum sem fram hafa komið í máli hv. þm. er það svo að virðisaukaskattur í Evrópubandalagslöndum er allt frá 7 og upp í 38% og í sex söluskattsþrepum í sumum löndum, mörgum tveimur, mörgum þremur, aðeins einu í einu þrepi. Það sem er að gerast í Efnahagsbandalaginu er að menn eru að gera sér ljóst að þetta kerfi er brostið. Það er verið að reyna að fækka þessu í þá átt að fækka úr sex í tvö. Það er verið að reyna að fara að feta sömu slóð, samræma og einfalda kerfið sem er orðið allt of flókið, skilar illa sínum tekjum, hefur legið undir gífurlegri gagnrýni. M.ö.o. þeir eru að stefna í sömu átt. Þeir geta hins vegar ekki gert sér vonir um að ná lengra á þessu stigi af þeirri einföldu ástæðu að þarna er um að ræða fjölþjóðlegt bandalag og þrátt fyrir allt talsvert miklu meiri erfiðleika á samræmingu en við getum vænst á okkar landi. Samanburðurinn er ekki annar en sá að við erum eftir sem áður þrátt fyrir þessa breytingu með tveggja stiga söluskatt. Við erum með eins stigs söluskatt út þetta ár á alla vöruverslun. Við erum í annan stað með 12% söluskatt á þjónustu og við erum með undanþágur frá söluskatti á fjölmörg aðföng, vélar, tæki og hráefni til samkeppnisiðnaðar af þeirri nauðsyn að söluskattur býður ekki upp á annað. Þessu getum við ekki breytt fyrr en við tökum upp virðisaukaskatt. Við njótum þess að geta gert betur en Efnahagsbandalagið. Við þurfum m.ö.o. ekki að lúta páfanum og förum þar að fordæmi Norðurlandaþjóða þar sem er virðisaukaskattur eins stigs á bilinu frá 19 og upp í 23%. Í því efni er vert að staldra við að það er auðvelt að bera saman tekjuöflunarkerfi ríkis og velferðarþjónustu í þeim löndum. Ég held að sú gagnrýni sem fram kom í máli hv. þm. Steingríms Sigfússonar og beinist þá að löndum sem hafa eins stigs virðisaukaskatt, þar með á matvæli, og hafa haft lengi, að það sé svo skelfilegt ástand, standist ekki skoðun. Jæja. Önnur atriði held ég að ég þurfi ekki að staldra við. Jú, það var beint til mín og hæstv. samgrh. tilmælum um að nýta ekki heimild til undanþáguveitingar frá aðflutnings- og sölugjaldi að því er varðar björgunarbúnað eins og t.d. flotgalla nema því aðeins að tryggt væri að það væru raunveruleg björgunartæki en ekki dauðagildrur. Við svo sjálfsögðum tilmælum er aðeins eitt svar: Að sjálfsögðu verður reynt að verða við því og þá vona ég að það verði tryggt að faglegt mat þeirra stofnana sem meta slíka hluti sé traust og áreiðanlegt. Að því er varðar umræðu um ummæli mín í sjónvarpi í gærkvöld kom það fram við upplestur hv. þm. Steingríms Sigfússonar að hér var ekki verið að vaða að stjórnarandstöðu með ásökunum eða brigslyrðum. Þvert á móti var því lýst yfir að ég tryði því ekki fyrr en ég tæki á því að stjórnarandstaðan vildi eiga þátt að því eða bera ábyrgð á þeim afleiðingum sem af hlytust ef þessi frv. yrðu ekki að lögum um áramótin. Það er rétt að allir þm. átti sig skilmerkilega á því hvað það þýðir. Þá er ég ekkert að vega eða meta sök stjórnar eða stjórnarandstöðu, einfaldlega að spyrja spurningarinnar: Hvaða afleiðingar hefur það ef tekjustofnalögin, sem eru forsenda fjárlaganna, taka ekki gildi um áramót? Afleiðingarnar eru þessar: Annars vegar er um að ræða tekjustofnafrv. um tolla og vörugjald sem fela í sér verulega lækkun á verðlagi, mjög verulega lækkun á tollum, afnám vörugjalds á mjög margar vörutegundir. Þetta felur í sér verðlækkun sem hefur um 21/2% áhrif til verðlækkunar í framfærsluvísitölu. Hins vegar er um að ræða samræmda söluskattsálagningu sem felur í sér verðhækkun. Þá þýðir málið það í fyrsta lagi að ef frv. um tolla og vörugjald verða ekki að lögum munu menn ekki njóta verðlækkana sem af því leiðir. Ef söluskattsfrv. tekur gildi en á grundvelli óbreyttra tolla og vörugjalds munu af því hljótast verðhækkanir óhjákvæmilega sem erfitt er að sjá fyrir endann á en eru óvæntar. Í annan stað er það tæknilegt atriði að það falla úr gildi heimildir fyrir mjög margvíslegum undanþágum ef söluskattsfrv. nær ekki fram að ganga þannig að þar með er skylt að innheimta söluskatt af aðföngum, vélum, tækjum og hráefnum til t.d. samkeppnisiðnaðar og reyndar til mjög margra vöruflokka annarra. Ég endurtek: Þetta er ekki spurning um ásakanir í garð stjórnarandstöðu.  Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa um þetta mikið fleiri orð, en vona að málið fái vandlega umfjöllun í nefnd.