Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það mál, sem ég ætlaði að hreyfa hér við þessa umr., varðar ekki beinlínis það frv., sem hér liggur fyrir, heldur eitt atriði í lögunum, sem frv. er miðað við. Eins og hv. þdm. sjálfsagt muna, þá var á sínum tíma tekið upp í lög um útflutningsgjald af sjávarafurðum, sem er undanfari laga um ráðstafanir í sjávarútvegi vegna breytingar gengis íslenzkrar krónu, ákvæði þess efnis, að til samtaka sjómanna skyldi greiða 0.67% samkv. reglum, sem sjútvrh. setji. Nú hefur þessi prósentutala breytzt, þannig að í gildandi lögum, lögum um ráðstafanir í sjávarútvegi vegna breytingar gengis íslenzkrar krónu, er hún 0.50%, en tilgreind sama kvöð og áður, að hún skuli greidd samtökum sjómanna samkv. reglum, sem sjútvrn. setji. Á sínum tíma, þegar þetta ákvæði var tekið upp í l., þ. e. a. s. á árinu 1967, þá minnist ég þess, að sjútvn. þessarar hv. d. barst erindi frá Alþýðusambandi Vestfjarða, sem ég skýrði hér frá við 2. umr. málsins þann 18. apríl það ár. Í erindinu er bent á, í sambandi við þessa fyrirhuguðu breytingu á l. um útflutningsgjald af sjávarafurðum, að Alþýðusamband Vestfjarða hafi allt síðan árið 1952 samið við vestfirzka útvegsmenn um kaup og kjör háseta, matsveina og vélstjóra á Vestfjörðum og að samningar þessir taki til sjómanna á bátum, sem stundi veiðar með línu, þorskanetum, botnvörpu, dragnót og humarvörpu og einnig til þeirra, sem stunda síldveiðar. Með tilliti til þessara upplýsinga, var síðan farið fram á það í umræddu erindi, að við afgreiðslu málsins yrði það tryggt, að Alþýðusamband Vestfjarða fengi hluta af þeim tekjum, sem þetta gjald gæfi, þar sem það er fyrst og fremst ætlað samtökum sjómanna. Ég tók það fram í framhaldi af upplestri þessa erindis hér í hv. d., að ég fylgdi þessu máli fyrir mitt leyti að því tilskildu, og í trausti þess, að sjútvrh. sæi um það, að samtök eins og Alþýðusamband Vestfjarða yrðu ekki hlunnfarin, hvað þetta snertir. Nú hefur mér borizt vitneskja um það, að þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir hafi Alþýðusamband Vestfjarða ekki fengið einn einasta eyri af þessu gjaldi. Gjaldinu mun vera skipt milli þriggja aðila, þ. e. Alþýðusambands Íslands, Sjómannasambandsins og Farmanna- og fiskimannasambandsins. Alþýðusamband Vestfjarða, sem er deild í Alþýðusambandi Íslands, hefur snúið sér hvað eftir annað til Alþýðusambandsins, en ekki fengið neina áheyrn um það, að þetta stóra fjórðungssamband fengi hluta af þessum tekjum. Aftur á móti hef ég heyrt og hygg, að það muni rétt með farið, að sambandsstjórn Alþýðusambands Íslands hafi ákveðið að láta þetta gjald að hluta renna sem hlutafé í Alþýðubankann, og nota það að einhverju leyti til þess að standa undir ferðakostnaði sambandsstjórnarmanna. Ég leyfi mér að draga í efa, að þessi ráðstöfun sé leyfileg á þessum fjármunum á sama tíma sem stóru verkalýðssambandi eins og Alþýðusambandi Vestfjarða er neitað um hlutdeild í þessu gjaldi. Þar sem það ákvæði er enn í fullu gildi, að þessum fjármunum skuli ráðstafað til samtaka sjómanna samkv. reglum, sem sjútvrh. setur, þá vil ég eindregið beina því til hans, að hann sjái um það, að hlutur Alþýðusambands Vestfjarða verði leiðréttur hvað þetta snertir. Að öðrum kosti tel ég, að nauðsynlegt sé að endurskoða afstöðuna til alls þessa máls í heild.



Herra forseti. Þetta litla frv. þarf ekki langa framsögu. Það er komið frá Ed., þar sem það var samþ., að ég ætla, ágreiningslaust. Efni frv. er aðeins það, að húsnæðismálastjórn kjósi þrjá menn í stjórn verkamannabústaða í sveitarfélögum í stað þess, að í núgildandi lögum er ætlazt til, að hún kjósi tvo. Ástæðan fyrir þessari breytingu er sú, að það hefur komið upp ágreiningur um það í húsnæðismálastjórn, hvort kjósa skuli þessa tvo menn hlutfallskosningu eða ekki, og ég tel réttast, til þess að um það þurfi ekki neinn úrskurð, heldur verði það sjálfsagt, þegar þrír menn eru komnir í kosninguna, að það verði höfð hlutfallskosning og þarf þá ekki lengur um það að deila. Ég tel, að þetta sé svo lítil breyting, að hún geti verið fljótlega afgreidd og leyfi mér að leggja til, að eftir þessa umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Þetta frv. er komið frá hv. Ed., en ríkisstj. lagði frv. til l. um náttúruvernd fyrir Ed. fyrir nokkrum vikum. Ed. gerði nokkrar breytingar á frv., engar þó verulegar, engar verulegar efnisbreytingar, og sé ég ekki ástæðu til þess að gera grein fyrir þeim í einstökum atriðum, en skal fara nokkrum orðum um frv. í heild. Frv. um náttúruvernd var flutt af menntmn. Nd. á s. l. þingi, en hlaut þá eigi afgreiðslu, en frv. þetta, sem flutt var í fyrra, var samið af nefnd, sem menntmrn. skipaði á sínum tíma, og voru í nefndinni Birgir Kjaran, formaður, Benedikt Gröndal, Eysteinn Jónsson og Gils Guðmundsson. Ríkisstj. lét síðan endurskoða þetta frv. nefndarinnar á s. l. ári og er frv., sem lagt var fyrir Ed., niðurstaða af þeirri endurskoðun. Nefndinni hafði upphaflega verið falið að endurskoða lög um náttúruvernd og um þjóðgarðinn á Þingvöllum. Nefndin samdi nýtt frv. um náttúruvernd, en hefur hins vegar ekki enn samið frv. um þjóðgarðinn á Þingvöllum, en nefndin var á einu máli um, að sérstök lög ætti að setja um þjóðgarðinn á Þingvöllum, en ekki hafa ákvæði um hann í náttúruvernd, og er ég sammála því sjónarmiði. Í Ed. lýsti ég því að gefnu tilefni yfir, að ég teldi það vera verkefni þessarar nefndar, sem ég nefndi áðan, að semja lög um þjóðgarðinn á Þingvöllum og hún hefði ekki lokið störfum sínum fyrr en hún hefði gert það. Þá skal ég fara nokkrum orðum um þær breytingar á náttúruverndarmálum, sem samþykkt þessa frv. mundi hafa í för með sér. Í gildandi náttúruverndarlögum er framkvæmd náttúruverndarmála fengin í hendur náttúruverndarráði, sem menntmrh. skipar til fjögurra ára í senn. Auk þess er gert ráð fyrir náttúruverndarnefndum í hverju sýslufélagi og í kaupstöðum. Náttúruverndarnefndunum var ætlað að eiga frumkvæði að náttúruvernd hverri í sínu héraði, en náttúruverndarráð skyldi samræma störf nefndanna og hafa frumkvæði um stærri mál og marka stefnu í náttúruverndarmálum almennt. Þessar stofnanir, náttúruverndarráð og náttúruverndarnefndirnar hafa nú starfað í tæpan hálfan annan áratug. Á þessum tíma hefur náttúruverndarráð fjallað um 40–50 málefni, sem lúta beinlínis að friðlýsingu staða eða annarra verðmæta, sem friðlýsa má. Helztu málin, sem náttúruverndarráð hefur afgreitt, eru tengd Helgafelli í Vestmannaeyjum, Rauðhólum í Reykjavík, Grábrók í Norðurárdal, friðun dropasteinsmyndana í hellum, Hveravöllum, friðun sjaldgæfra jurta og Surtsey. Auk þessa hefur náttúruverndarráð haft afskipti af fjölmörgum málum, einkum í sambandi við náttúruspjöll af völdum efnistöku, þ. e. a. s. malarnám sandnám og jarðnám. Þá hefur álits ráðsins verið leitað í sambandi við sumar meiri háttar verklegar framkvæmdir, t. d. kísilgúrverksmiðju við Mývatn, Gljúfurversvirkjun o. fl. Á hinn bóginn hefur þátttaka náttúruverndarnefndanna í þessum efnum orðið minni en ætlazt var til í upphafi. Það hefur verið sjaldgæft, að náttúruverndarnefndir hafi vakið máls á náttúruverndarframkvæmdum, og þess eru dæmi, að náttúruverndarnefndir hafi leyft framkvæmdir, sem náttúruverndarráð vildi síðar leggja bann við vegna náttúruspjalla. Annar mikilvægur þáttur í störfum náttúruverndarráðs hefur verið að beita sér fyrir stofnun þjóðgarða. Í stofnun þjóðgarðs felst það, að landsvæði er afmarkað og friðað, svo að fjölbreytileg náttúra fær þar að þróast eftir eigin lögmálum jafnframt því, sem almenningi er auðveldaður aðgangur að svæðum útivistar og náttúruskoðunar. Náttúruverndarráð hefur þegar beitt sér fyrir stofnun eins þjóðgarðs að Skaftafelli í Öræfum og þar stigið stórt spor til varðveizlu sérstæðs og fagurs landsvæðis. Stofnun annars þjóðgarðs er í undirbúningi. Að því er varðar stjórn náttúruverndarmála er í þessu frv. haldið skipan núgildandi laga, þeirri skipan, að yfirstjórn þeirra heyri undir menntmrn., en að öðru leyti felst í frv. nokkur breyting á skipan náttúruverndarmála frá því, sem nú er. Grundvallarhugmyndinni er þó haldið, en að því stefnt að náttúruverndarnefndir verði virkari en verið hefur til þessa. Ein helzta breytingin á stjórn náttúruverndarmála, sem frv. gerir ráð fyrir, er skipan náttúruverndarþings. Þar skulu koma saman þeir aðilar, sem hafa sérstaka þekkingu á náttúruverndarmálum, sérþekkingu á sviði náttúrufræða, hafa vegna sérstöðu sinnar það hlutverk að beita sér fyrir náttúruverndarframkvæmdum og hafa vegna stöðu sinnar hagsmuna að gæta, sem kunna að brjóta í bága við náttúruverndarsjónarmið. Er náttúruverndarþinginu ætlað að ræða öll þau mál, sem varða almenna stefnumörkun í náttúruvernd. Þá á það enn fremur að verða vettvangur náttúruverndarnefnda, og ýmis áhugamannasamtök um náttúruvernd geta komið hugmyndum sínum og skoðunum þar á framfæri og þar eiga einnig að koma fram skoðanir þeirra aðila, sem stöðu sinnar vegna eiga að sjá um hagnýtingu náttúruauðlinda til almenningsheilla. Samkv. núgildandi lögum er náttúruverndarráð skipað sjö mönnum. Það eru þrír forstöðumenn einstakra deilda Náttúrufræðistofnunar Íslands, þrír skipaðir af ráðh. samkv. tilnefningu félagssamtaka og einn skipaður án tilnefningar og er hann jafnframt formaður. Í þessu frv. er lögð megináherzla á að tengja sem flest þeirra félaga, sem starfa að náttúruverndarmálum, við náttúruverndarráðið. Tengiliðurinn á að vera náttúruverndarþingið og er því hér gert ráð fyrir því í frv., að þingið kjósi menn í ráðið. Því ákvæði gildandi laga er þó haldið, að menntmrh. skipi formann ráðsins. Ákvarðanir náttúruverndarráðs eru háðar samþykki menntmrn. Þá er gert ráð fyrir fastráðnum framkvæmdastjóra og skrifstofu, sem létti þeirri kvöð af náttúruverndarráði, að einstakir ráðsmenn þurfi að hafa dagleg afskipti af málum ráðsins. Hv. Ed. gerði nokkrar breytingar á ákvæðum frv. um skipan náttúruverndarþingsins og get ég fyrir mitt leyti á þær allar fallizt. Í upphaflegu frv. nefndarinnar voru ákvæði um náttúruverndarsjóð og fjáröflun til hans. Í stað þeirra ákvæða hefur ríkisstj. sett ákvæði í frv. um, að fyrir lok maímánaðar ár hvert semji náttúruverndarráð fjárhagsáætlun um útgjöld, sem ætla má, að leiði af framkvæmd laganna næsta almanaksár og skuli kostnaður við framkvæmdir síðan greiddur úr ríkissjóði, eftir því sem fé er veitt til þess á fjárlögum, og er hér um að ræða hliðstæða skipun og á sér stað um aðrar menningarstofnanir ríkisins. Þá er rétt að vekja athygli á ákvæðum frv. um aðgang almennings að náttúru landsins og ákvæðum frv. um umgengni almennings úti í náttúrunni, en ákvæðin um síðara atriðið eru miklu fyllri í þessu frv. en þau, sem eru í gildandi lögum. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að óþarfa akstur svo nefndra fjallabíla og dráttarvéla utan merktra bílaslóða hefur færzt mjög í vöxt á síðari árum og hefur þetta haft í för með sér, að gróður í brekkum og gíghólum hefur verið ristur í sundur af hjólbörðum ökutækja og vatn og vindar taka síðan við og fullgera eyðilegginguna. Í þessu frv. er náttúruverndarráði heimilað að leggja bann við akstri á tilteknum stöðum í tilteknum tegundum umhverfis eða á tilteknum árstímum. Þá eru og í frv. miklu ítarlegri ákvæði en eru í gildandi lögum um rusl og frágang þess, svo og um frágang og staðsetningu sorphauga. Í þessu frv. eru allir landsmenn, hvort heldur eru einstaklingar eða sveitarfélög, skyldaðir til að ganga þannig frá úrgangi, að náttúrulýti, náttúruspjöll eða hætta á mengun geti ekki hlotizt af. Sérhverjum ferðamanni er bannað að fleygja frá sér og skilja eftir rusl, sem er til hættu eða óþæginda. Vilji menn losna við rusl, er bannað að fleygja því í ár eða læki, jafnvel þótt um straumþung fallvötn sé að ræða. Rusl ber að grafa í jörðu með þeim umbúnaði, að öruggt sé, að vindar eða vatn nái ekki til þess og þannig, að engin ummerki sjáist. Bannað er að fleygja rusli eða úrgangi frá atvinnurekstri og heimilishaldi í ár, læki eða sjó og óheimilt að safna úrgangi í hauga á almannafæri. Öllu sorpi verður að koma þannig fyrir á afviknum stöðum, að hvorki fjúki né úr því fljóti. Varðandi mengun vatns í ám, lækjum, stöðuvötnum og brunnum gegnir sama máli og um frágang á sorpi. Mengun vatns og andrúmslofts eru meðal alvarlegustu og brýnustu viðfangsefna náttúruverndar. Mengun vatns á Íslandi vex nú hröðum skrefum ár frá ári, þó að enn séu aðstæður í þessu efni allt aðrar og betri en í flestum nálægum löndum. Nálægt þéttbýliskjörnum hér er ástand þessara mála þó orðið alvarlegt, fyrst og fremst í Reykjavík, Kópavogi og á Akureyri. Hér er auðvitað um að ræða miklu stærra mál en svo, að unnt sé að gera því full skil í náttúruverndarlögum. Hér þarf því einnig að koma til kasta laga um heilbrigðismál og hollustuhætti og vatnalaga, en mengunarmálið er svo alvarlegt og viðtækt, að ríkisstj. hefur þótt ástæða til að undirbúa sérstaka lagasetningu um mengun og er hún í samningu á vegum menntmrn. Í þessu sambandi ber sérstaka nauðsyn til þess að samræma aðgerðir allra þeirra aðila, sem þessi mál varða, og er undirbúningur hafinn að því, að það geti orðið. Þá vil ég að síðustu geta þess, að ákvæði þessa frv. um auglýsingar eru nokkuð frábrugðin ákvæðum gildandi laga. Þetta frv. gerir ráð fyrir, að allar auglýsingar meðfram vegum eða annars staðar utan þéttbýlis verði bannaðar. Hins vegar verði ekki á valdi náttúruverndarnefndar framvegis eins og nú er að veita undanþágu frá þessu. Ákvæði frv. um friðlýsingu, sem getur verið með ýmsu móti, eru mun nákvæmari og ítarlegri heldur en ákvæði gildandi laga og eru ákvæði þessa frv. talin svara til nýjustu viðhorfa í náttúruverndarmálum. Í bráðabirgðaákvæði við frv. er svo kveðið á, að náttúruverndarráð, sem nú starfar samkv. gildandi lögum, skuli starfa áfram, unz náttúruverndarþing hefur kosið nýtt ráð samkv. ákvæðum frv., en náttúruverndarþing skal kallað saman innan árs frá því, að lögin taka gildi, verði frv. samþykkt. Að svo mæltu vildi ég, herra forseti, leyfa mér að leggja til, að frv. verði vísað að lokinni 1. umr. til 2. umr. og hv. menntmn., og þó að skammur tími sé eftir til þingloka, þá vildi ég leyfa mér að mælast til þess við hv. menntmn., að hún freisti þess að afgreiða málið nú á þessu þingi, þar eð ég tel mörg ákvæði frv. vera til mikilla bóta frá því, sem nú er, en náttúruverndarmál verða að teljast til þeirra mála, sem á þessum tímum er hvað nauðsynlegast að sinna, og ég tel, að samþykkt þessa frv. mundi auðvelda og bæta opinber afskipti af náttúruverndarmálum.



Herra forseti. Þetta frv. er að meginstofni til ávöxtur af starfi mþn., sem kosin var skv. þáltill., sem hér var samþ. á hv. Alþ. fyrir um það bil þremur árum síðan. g beitti mér þá ásamt öðrum þm. fyrir þeirri þáltill. og var hún samþ. hér shlj. og hafði mikinn byr. Þetta frv. er þó, því miður, ekki eins og það, sem mþn. sendi frá sér til hæstv. ráðh., og er þar sérstaklega þess að sakna, að í þessu frv. er ekki gert ráð fyrir náttúruverndarsjóðnum, sem ákvæði voru um í frv. mþn. En nefndinni var það ljóst, að einn stærsti þáttur í þessu máli var sá stórfelldi fjárskortur, sem náttúruverndarstarfsemin býr við, og vildi reyna að bæta úr með því að setja lagaákvæði um sérstakan náttúruverndarsjóð, sem ekki væri blandað inn í fjárlög. Upp á þessu stakk nefndin vegna þess, að hún hafði tröllatrú á því, að þannig mundi fremur fást fé til þessara nauðsynlegu mála, sem óneitanlega hafa setið á hakanum. Ég læt í ljós óánægju yfir því, að þessi ákvæði um náttúruverndarsjóðinn skyldu vera plokkuð úr frv. og ekki takast að fá það leiðrétt í hv. Ed. Ég mun nú stinga upp á því í hv. menntmn. d., að við reynum að leita samkomulags við hæstv. ráðh. og ríkisstj. um það að setja náttúruverndarsjóð aftur inn í frv. og vona, að hæstv. ríkisstj. sé til viðtals um athugun á því. En jafnframt vil ég segja, að þótt slíkt ekki tækist, mót von minni, þá mundi ég samt telja það mjög þýðingarmikið, að þetta frv. yrði gert að lögum á þessu þingi, og að því vil ég stuðla eftir því sem ég get, að því verði hraðað með það fyrir augum, og að þessi tilraun, sem ég hef áhuga fyrir að verði gerð til þess að setja náttúruverndarsjóð inn í frv., yrði ekki til að tefja málið. Og sem sagt, jafnvel þó að hún mistækist, yrði ég samt sem áður mjög mikill hvatamaður þess, að frv. yrði gert að lögum, því að í því eru mörg afar þýðingarmikil. ákvæði fyrir náttúruverndina og mætti þá frekar byggja framvegis ofan á þann grundvöll, sem þar er lagður.



Herra forseti. Frv. til l. um virkjun Svartár í Skagafirði hefur nú verið lagt fram á Alþ. Ég harma það, að það skuli ekki hafa verið gert fyrr, þar sem svo virðist, að sé stefnt í nokkra tvísýnu með það, hvort það fæst samþykkt og hvort það verður að lögum á þessu þingi eða ekki. En ég lýsi ánægju minni þó yfir því, að frv. er komið fram, og ég vil undirstrika það, sem áður hefur komið fram hér hjá þm., sem um þetta hafa rætt, að heima í Skagafirði og í Húnavatnssýslum er mikill áhugi fyrir því, að þetta frv, verði að lögum og það sem fyrst. Það var alveg réttilega tekið fram hjá hv. 2. þm. Norðurl. v., séra Gunnari Gíslasyni, að þetta mál er búið að vera á dagskrá norðan heiða allt frá því 1920 og það hefur verið vaxandi vilji fyrir því, að Svartá verði virkjuð, og nú hefur frv. að Íögum um þessa virkjun loksins séð dagsins ljós. Ég vil með þessum fáu orðum, sem ég segi um þetta frv., hvetja til þess, að unnið verði svo að málum, að þetta frv. verði að lögum. Okkur hefur verið tjáð, að það eigi að slíta Alþ. fyrir páska, en engu að síður eru það margir dagar til þess lokadags, að vel er hægt að vinna þannig að því, að frv. verði að l., og ég vil skora á hv. þm. úr þessu kjördæmi að snúa nú svo bökum saman, að þetta geti orðið að veruleika. Í 2. gr. frv. segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „ Ríkisstj. heimilast að taka lán fyrir hönd ríkissjóðs eða ábyrgjast lán, er Rafmagnsveitur ríkisins taka, allt að 86 millj. kr. eða jafngildi þeirrar upphæðar í erlendri mynt, til greiðslu stofnkostnaðar þeirra mannvirkja, er um getur í 1. gr.“ Það má segja, að hér er aðeins um heimild að ræða, og ef einhver vandræði verða með það að útvega þetta lán, þá tefst afgreiðsla þessa máls, en við skulum vona, að svo verði ekki. Ég fagna einnig því, sem segir í 6. gr., en það er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Óski sveitarstjórnir á Norðurl. v. að gerast eignaraðilar að Svartárvirkjun og öðrum orkuverum á orkuveitusvæðinu, er ráðh. heimilt að gera samninga þar um fyrir hönd Rafmagnsveitna ríkisins.“ Ég tel feng í þessu ákvæði frv., og það er í sjálfu sér ekki nema lík ákvæði og eru í l. um aðrar virkjanir. Hv. 2. þm. Norðurl. v. gerði hér að umtalsefni grein, sem birtist í Tímanum í dag um Svartárvirkjun. Ég vil segja það, að ég er eins og hann einnig undrandi yfir þeim skrifum, - sem þar birtast í því annars ágæta blaði. Ég er algerlega ósammála þeim skrifum, sem þar eru birt, enda er það ekki birt undir nafni, og ég tel, að þar sé mjög ýkt sú andstaða, sem sé á móti virkjuninni. Í nefndri grein er m.a. bent á það, að umframorka frá Skeiðsfossvirkjun sé það mikil, að þess vegna væri hægt að leysa rafmagnsvandamál Húnvetninga og Skagfirðinga með því að tengja Gönguskarðsárvirkjun og Skeiðsfossvirkjun. Þetta er hin mesta firra. Siglufjarðarkaupstaður, eigandi Skeiðsfossvirkjunarinnar, hefur þurft að verja tugum þús. og hundruðum þús. í rekstur dísilvéla til að fullnægja rafmagnsþörf á Siglufirði, og er fráleitt, að hann sé fær um að selja rafmagn til fjarlægari byggða. Það má vera að einstaka daga sé þannig ástatt, en það er ekki til frambúðar. Ég lýk svo þessum orðum mínum með því að lýsa yfir stuðningi við frv. til l. um virkjun Svartár í Skagafirði og vil enn fremur undirstrika það, að sú n., sem fær þetta mál til meðferðar, hagi vinnubrögðum sínum á þann veg, að unnt verði að senda þetta frv. fyrstu dagana í næstu viku til Ed., svo að það megi verða að lögum, áður en þingi verður slitið.



Herra forseti. Ég kvaddi mér hljóðs út af brtt. á þskj. 628, og ástæðan var sú, að það er beygur í mér að fylgja því, að nokkru verði breytt nú í skyndi um nafnvenjur frá því, sem verið hefur undanfarin ár. Ég ætla þess vegna að greiða atkv. á móti þessari till., þó að ég sé í raun og veru ekki alls kostar ánægður með þær reglur, sem gilda, a.m.k. tel ég, að það þurfi að íhuga það í góðu tómi, hvort halda eigi alveg óbreyttri þeirri venju, sem orðin er um nafnbreytingar erlendra manna, sem fá íslenzkan ríkisborgararétt. Tel ég, að þetta sé kannske nokkuð vafasamt og þurfi að athuga það nánar. Samt ætla ég að greiða atkv. á móti því að gera á þessu breytingu á þá lund, sem stungið er upp á í þessari till. Ég mun gera ofurlitla grein fyrir þessu. Það læðist að mér, að það sé í aðsigi herhlaup í þá átt að breyta íslenzkum nafnvenjum þannig að leyfa á ný að taka upp ættarnöfn. Ég hef fyrir mér í þessu, held ég, nokkuð örugga vitneskju um það, að n., sem hefur starfað að þessum málum undanfarið, leggi þetta til. Ég held, að hæstv. ráðh. hafi ekki sagt neitt um þetta í sinni ræðu, en ég tel, að ég hafi sæmilegar heimildir fyrir því, að þessi uppástunga sé í nál. eða till. n. af einhverjum alveg óskiljanlegum ástæðum, sem sjálfsagt eru þar tilgreindar. En þegar svona stendur á, að í aðsigi er herferð í þessa átt, sem ég er algerlega mótfallinn, að farið verði í, þá vil ég ekki eiga neinn þátt í því að losa um þessi mál á þann hátt, sem hér er ráðgert, heldur vil ég, að þetta bíði og málið verði skoðað í heild. Það er mín skoðun, að alveg sérstakur þokki fylgi þeirri venju, sem við höfum haft um nafngiftir, og ég tel, að það væri mjög illa farið, að við yfirgæfum þá reglu og færum að taka hér upp ættarnöfn að erlendum sið. Ég álít, að einmitt þessi háttur á nafngiftum, sem við höfum haft, sé þýðingarmikið atriði fyrir okkur sem þjóð og geti með öðru góðu hjálpað okkur til þess að halda nösunum upp úr í þeim mikla þjóðarsjó, sem við fljótum í, og það sé því alls ekki skynsamlegt að breyta til. Ég skal ekki ræða þetta að öðru leyti nú, en aðeins segja þessi fáu orð, vegna þess að till. liggur ekki hér fyrir, en ég vil samt strax vara hv. þm. við þessu. Það er stundum með einstök mál af þessu tagi, að það er í gangi alls konar málflutningur, sem ekki ber mikið á, og þá er kannske hætt við því, að menn athugi þessi efni ekki nægilega vel eða til hlítar, áður en þeir taka að ánetjast meira eða minna, og því hygg ég, að það væri mjög nauðsynlegt, að menn hugsuðu sig vel um, áður en þeir léðu máls á því að breyta til í þessu efni, og ítarlegar og skynsamlegar umr. þurfi að fara fram um þetta mál, áður en menn færu að taka í mál að breyta um nafnvenjur. Þá er það út af brtt. sjálfri, sem hér liggur fyrir. Mér finnst brtt. eiginlega svona hálft um hálft bera þess vott, að hún sé tekin út úr einhverju plaggi, sem gerir ráð fyrir nýrri nafnvenju. Hún er eitthvað svolítið skrýtin. Hún passar eiginlega ekki inn í þá löggjöf, sem við nú höfum um mannanöfn. Þegar ég fór að skoða hana, þá varð ég náttúrlega tortryggnari, þegar ég frétti um þessar bollaleggingar um breytingar, en ég hafði áður verið, og ég fór að bera þetta saman. Ég tek t.d. eftir því, að í þessari brtt., sem hér liggur fyrir, er tekið svo til orða, að börn þeirra, sem veittur er ríkisborgararéttur með l. þessum o.s.frv., fái ekki ríkisborgararétt, nema þau taki upp íslenzk eiginnöfn og kenninöfn samkv. l. um mannnöfn. En í gildandi l. um mannanöfn er þetta ekki sett svona upp, heldur á hver maður að heita einu íslenzku nafni eða tveimur og kenna sig til föður, móður eða kjörföður. En þessu orðalagi er ekki haldið í brtt., og það mætti segja mér, að þetta væri tekið út úr einhverju plaggi, sem gerir ráð fyrir ættarnöfnum. Það þarf að skoða þetta betur og samræma því orðalagi, sem er á gildandi l. um mannanöfn. Ég vek líka athygli á því, að í síðustu l., sem samþ. voru um ríkisborgararétt, er þetta blátt áfram orðað þannig, að þeir, sem heita erlendum nöfnum, skulu ekki öðlast ríkisborgararétt með l. þessum, fyrr en þeir hafa fengið íslenzk nöfn samkv. l. um mannanöfn. En þessu orðalagi er ekki haldið í þessari brtt. heldur er hér farið að tala um eitthvað tvennt sundurgreint í þessu sambandi, þ.e. um íslenzkt eiginnafn og kenninafn. Þetta bendir allt í þá átt, að þetta sé ættað einhvers staðar annars staðar frá en úr gildandi l. um mannanöfn og það sé tæplega höfð í huga sú nafngiftavenja, sem við notum nú, heldur eitthvað nýtt. Þá vil ég enn fremur benda á það, að í síðari mgr. brtt. stendur: „Barni, sem fæðist eftir að foreldri þess hefur fengið íslenzkt ríkisfang með l., skal gefið íslenzkt eiginnafn, og jafnframt skal það fá íslenzkt kenninafn.“ Þetta eru synir eða dætur þeirra manna, sem fá ríkisfang og fá að halda þeim nöfnum, sem greind eru á þskj. 576. Það eru þau börn, sem rætt er um í þessari mgr. Og þá er mér spurn: Þarf ekki faðirinn, ef íslenzku nafnavenjunni á að halda, að hafa nafn, sem hægt er að kenna sig við? Verður ekki að hugsa þetta skýrt? Verður ekki faðirinn að hafa nafn, sem hægt er að kenna sig við? Og það er ekki hægt að kenna sig við sum af þeim nöfnum, sem hér eru á þessu þskj. Ég vil ekki kasta hér nöfnum manna fram og aftur um þingsalinn, en það hlýtur að liggja hverjum manni í augum uppi, að það er ekki hægt að kenna sig, svo að vel fari eðaviðunandi sé, t.d. við nafn nr. 13, nr. 31, 35 og 40, og þannig mætti halda áfram að telja. Vilji menn breyta um frá því, sem verið hefur, þá þarf að skoða þetta og setja einhver skýr og skynsamleg ákvæði um það, hvernig ákvarða á föðurnafnið. Og þá kemur ýmislegt til greina. T.d. gæti þar komið til greina, að þó að mönnum væri ekki skylt að breyta alveg um nafn, þá væri mönnum skylt, þegar þeir öðlast ríkisborgararétt með lögum, að taka nafn til viðbótar, sem börnin gætu kennt sig við, þannig að íslenzkri nafnvenju yrði haldið. Þetta er ein leiðin, sem hugsanleg er. Önnur leið er aðeins hugsanleg, en þó sýnist mér hún alls ekki samrýmast íslenzkri nafnvenju. Hún er sú að skíra barnið t.d. eiginnafni og föðurnafni, t.d. Sigríður Jónsdóttir. Og þetta Jónsdóttir, sem þar væri komið inn, hefði sama gildi og faðirinn hefði heitið Jón. En ég vona, að menn sjái það af því, sem ég hef verið að taka fram, að við þurfum að skoða þetta vel - einnig þeir, sem ekki telja rétt, að menn breyti um nafn, þegar þeir fá ríkisborgararétt. Það er ekki hægt að samþykkja þessa till. Það verður þá að semja alveg nýja till., sem er óumdeilanlega miðuð við gildandi lög um mannanöfn og alla tilhögun. Ég held, að ástæðan til þess, hvað þetta er skrýtið, sé sú, að þetta sé tekið út úr frv., sem gerir ráð fyrir ættarnöfnum. Ég hef ekki séð það, en ég sé, að það hlýtur að vera þannig, því að það er farið að gera þarna fullum fetum ráð fyrir tveimur nöfnum, eiginnafni og kenninafni. Ég vil ekki eiga þátt í því að bora gat á mannanafnalögin á þennan hátt alls ekki - og tel, að langeinfaldast og eðlilegast á allan hátt sé að skoða þetta í einni heild og menn gefi sér tóm til þess og bíði þá eftir að sjá það frv., sem samið hefur verið. Ég vona, að við eigum það ekki eftir að fara að samþykkja að breyta um nafnvenju. Ég hef þá ósk fram að færa í lokin, að þetta verði tekið til skoðunar í n. Þetta er ekkert hégómamál, sem hér er verið að tala um, því að þetta snertir mannanafnalöggjöfina. Ekki má koma á þetta ringulreið. Allshn. þarf að fá tóm til þess að skoða þessa brtt., og helzt vildi ég fara fram á, að hún yrði tekin til baka, þannig að við sættumst á það að bíða með þetta mál, þangað til mannanafnamálið kemur í heild og við höfum séð álitið, sem undirbúið hefur verið á vegum hæstv. ráðh. Þessu liggur ekkert á.