Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Hannes Hafstein) Eins og tekið er fram í nál. hefir nefndin ekki fundið nægar ástæður til þess að koma fram með brtt. við frv. þetta. Hún leggur því til, að það verði samþ. óbreytt, eins og það kom frá háttv.Nd.

Frsm. (Guðmundur Ólafsson) Landbúnaðarnefndin hefir lýst skoðun sinni á þessu máli, á þgskj. 699, eg býst jeg við, að háttv. þingdm. hafi kynt sjer það. Málið er mjög mikilsvert, og það kostar mikið fje að hrinda því í framkvæmd. Markarfljót hefir, síðan það lagðist yfir í Þverá, valdið mjög miklum skemdum í Fljótshlíð og fleiri sveitum í Rangárvallasýslu, og það er nauðsynlegt að skorður sjeu settar við því, að það geti brotið þar niður landið, frekar en orðið er, en það kostar svo mikið fje, að minsta kosti eins og nú er komið, að sýslan getur ekki af eigin rammleik gert það stórvirki, sem fyrirhleðslur þessar þurfa að vera, svo að þær komi að haldi. En þegar það er gert, er ekki eingöngu fjölda jarða forðað frá meiri skemdum, heldur einnig náð aftur víðáttumiklu og góðu landi, sem nú er á valdi ánna og heita má að þær ráði yfir. Alþingi 1915 sá, að hjer var um nauðsynjamál að ræða, og veitti í fjárlögunum 1916 og 1917 15000 kr. síðara árið til þess að byrja á verkinu, og hafði þáverandi verkfræðingur landsins, Jón Þorláksson, gert áætlun um kostnaðinn við fyrirtækið. Núverandi landsverkfræðingur, Geir Zoëga, hefir farið yfir áætlunina, og hefir hún hækkað nokkuð; býst hann við, að kostnaðurinn verði eigi minni en 167 þús. krónur, og orðið »minni« virðist benda til þess, að kostnaðurinn verði nokkru meiri. Þótt hjer sje talað um fyrirhleðslu fyrir Þverá, þá er það ekki einvörðungu fyrirhleðsla fyrir hana; auk varnargarðsins þar þarf að byggja 4 varnargarða, til þess að varna Markafljótinu að falla á öðrum stöðum úr farvegi sínum, hlaða fyrir Affallið o. s. frv. Hjer er farið fram á það, að landssjóður leggi fram ¾ kostnaðarins, og eins og við önnur fyrirtæki, er hann styrkir svo mikið, er ákveðið, að verkið sje framkvæmt undir eftirliti landsstjórnarinnar. En eftir að verkið er komið á fót, er ætlast til þess, að sýslunefnd Rangárvallasýslu annist umsjón og viðhald varnargarðanna. En eins og tekið er fram í áliti nefndarinnar þá ber að sjálfsögðu að leggja mesta áherslu á það, að verkið sje vel og tryggilega hendi leyst, því að þá fyrst er hægt að gera sjer góðar vonir um, að fje það, sem til þessa er varið, gefi góða vexti mjög bráðlega. Jeg vænti þess, að háttv. deild samþykki frumvarp þetta.

Frsm. (Halldór Steinsson) Eins og háttv. þingdm. er kunnugt hefir fjárhagsnefnd haft mál þetta til athugunar, og hefir henni komið saman um að leggja það til, að frv. verði samþykt óbreytt, eins og það kom frá háttv.Nd. Eins og sjest á nefndarálitinu þá hefir nefndinni ekki dulist það, að vitagjaldið, sem nú er ákveðið, er helst til lágt, og skal jeg reyna að sanna það með örfáum orðum. Fyrsti vitinn, sem reistur var á Íslandi, var Reykjanessvitinn; það var árið 1878. Sama ár voru afgreidd lög um það, að vitagjaldið skyldi vera 40 aurar á smálest af hverju skipi, sem hafnaði sig milli Reykjaness og Snæfellsness, en 20 aurar á smálest af þeim skipum, er höfnuðu sig milli Snæfellsness og Horns. Næsta ár var gjaldið fært niður í 20 aura af skipum, er kæmu milli Reykjaness og Öndverðaness, en 15 aurar af skipum, er höfnuðu sig annarsstaðar á landinu. Nú liðu svo rúm 30 ár, að engu var breytt, en á þinginu 1911 var gjald þetta ákveðið 20 aurar fyrir öll skip, sem að landi kæmu, hvar sem það væri. Þá hafa skipin orðið að gjalda sama vitagjald fyrir 30 vita og þau guldu fyrir tvo árið 1880; þá voru ekki komnir nema Reykjaness- og Gróttuvitinn. Allir sjá, að ekkert samræmi er í þessu; gjaldið hefði auðvitað átt að hækka eftir því, sem vitunum fjölgaði, Og þótt nú svo væri, að það hefði verið fullhátt fyrst, þá er það þó oflágt nú, þegar vitunum hefir fjölgað svo mjög. Á þinginu 1913 var sú breyting ger, að gjaldið skyldi hækka úr 20 aurum upp í 25 aura. Voru vitarnir þá orðnir 37, og ef 25 aura gjald var þá sanngjarnt, ætti 35 aura gjald nú engu síður að vera það, þar sem nú eru fullbygðir 47 vitar, því að auðvitað mælir öll sanngirni með því, að gjaldið hækki eftir því, sem vitunum fjölgar. Nú er hagur landssjóðs ekki svo, að hægt sje að fullgera alt vitakerfi landsins á fáum árum, en, eins og kunnugt er, liggur nú fyrir þinginu frv., þar sem teknir eru upp þeir vitar, er vitamálastjóri telur að nauðsynlegir sjeu og nægja muni landinu, en ómögulegt er að segja, hve nær þeir allir verða fullgerðir; það fer eftir hag landssjóðs og ástæðum þjóðarinnar á komandi árum. En meðan vitakerfið er ekki fullgert, og segja má, að það sje hvorki heilt nje hálft, þá getum við auðvitað ekki verið eins kröfuharðir í þessu efni og aðrar þjóðir, sem hafa fullkomið vitakerfi. Að öllu samanlögðu virðist það því sanngjarnt, að vitagjaldið verði hækkað um 10 aura, frá því sem nú er, en ekki meira. Vil jeg því leggja það til, að frv. verði samþykt óbreytt, og vil jeg geta þess um leið, að jeg get alls ekki fallist á brtt.háttv.þm. Ísaf. (M. T.), að gjaldið verði hækkað upp í 50 aura. Skal jeg svo ekki fjölyrða frekar um málið að sinni.

Magnús Torfason Jeg er háttv. framsm. (H. St.) þakklátur fyrir hinn langa og ítarlega lestur um þessa 10 eða 5 aura »politik« stjórnarinnar, sem að endingu reynist vera komin niður í eineyringa-»politik«.  (H. St.: Jeg mintist ekki á neitt eins eyris gjald)  . Jú, þm. gat þess, að 10 vitum hefði verið bætt við vitakerfið, og í sambandi við það, að sennilegt væri að hækka vitagjaldið um 10 aura, og trúi jeg það verði l eyrir á vita. Í athugasemdum stjórnarinnar er það tekið fram, að vitagjald sje lægra hjer en annarsstaðar, og er það rjett. Þar er það líka tekið fram, að nauðsynlegt sje að afla landssjóði tekna með gjaldi þessu. Athugasemd þeirri get jeg verið samþykkur að nokkru en ekki öllu leyti. Jeg lít svo á, að með vitagjaldinu eigi ekki að auka tekjur landssjóðs í öðru skyni en því, að afla fjár til fjölgunar vitunum. En til þeirra framkvæmda veitir sannarlega ekki af, að gjaldið sje hækkað. Ef athuguð eru útgjöldin til vita í landsreikningnum fyrir árið 1915, þá kemur það í ljós, að vitagjaldið hrekkur ekki nærri til. Vitagjald nemur þá 60,000 kr., en útgjöldin eru talsvert meiri, þótt ekki einu sinni sje tekið tillit til vaxtanna af því fje, sem lagt er í stofnkostnaðinn. Síðan hefir þó kostnaðurinn aukist að miklum mun, bæði vegna dýrtíðaruppbótar starfsmanna og verðhækkunar á olíu, og auk þess er það vitanlegt, að vitagerð er miklu dýrari nú en þá. Nú er löggjafarvaldið eindregið á þeirri skoðun, að nauðsynlegt sje að hraða vitagerð meir en hingað til hefir gert verið, og virðist því rjett að hækka gjaldið að nokkrum mun; því að ekki nær það nokkurri átt að vera að hringla við að breyta því á hverju þingi. En það er jeg sannfærður um, að þótt gjaldið verði hækkað nú um 10 aura, þá þykir það oflágt eftir 2-3 ár. Sjerstaklega vil jeg fylgja hækkun þessari fast fram af því, að jeg veit, að hún lendir mest á útlendingum. Yfirleitt eru skipagjöld þau gjöldin, er minst óánægja er með hjá landsmönnum, og eru þau því góður tekjustofn, og innheimta handhæg. Það var drepið á það hjer um daginn, að mörg skip kæmu hjer að landi, sem ekki nytu vitanna, sjerstaklega á sumrum. Það er vísu rjett, en þess ber að gæta, að mörg þau skip, sem hingað sækja á sumrin, eiga það erindi að ausa af auðsuppsprettum landsins, en þær eru ekki ótæmandi. Því til sönnunar má benda á það, að nú, síðan stríðið hófst, er margur fjörður fullur af fiski, sem áður var þurrausinn. Þessi sókn útlendinga hingað hefir því verið nokkurskonar ránrækt. Jeg álít því í fylsta mæli sanngjarnt að hækka vitagjaldið svo, að um muni, og býst jeg við, að vandfundinn sje annar vænlegri tekjustofn en þessi.

Frsm. (Halldór Steinsson) Það voru að eins örfá orð út af síðustu athugasemd háttv.þm. Ísaf. (M. T.). Hann benti á, að þetta væri nokkurskonar sanngjarnt rángjald á útlendingum. En jeg álít, að það mundi alls ekki fæla útlendinga frá landinu, þótt hækkað yrði vitagjaldið, enda veit jeg ekki, hvort það væri sanngjarnt að okra á þeim, þótt þeir væru nærgöngulir fiskimiðum hjer við land. Sami háttv.þm. (M. T.) benti einnig á, að hækka þyrfti gjaldið til þess að fá endurgoldinn byggingarkostnað vitanna. Þar get jeg ekki heldur verið á sömu skoðun, því að jeg álít ómögulegt, að gjaldið sje í nokkru hlutfalli við byggingarkostnaðinn; að minsta kosti yrði það þá að vera margfalt hærra en hv.þm. Ísaf. (M. T.) fer fram á í brtt. sinni.

Magnús Torfason Jeg þarf ekki að eyða mörgum orðum til þess að svara háttv.frsm. (H. St.); jeg sje, að hann er mjer í hjarta sínu samþykkur. Jeg sagði aldrei, að hækkun þessi ætti að vera rángjald, og því síður það, að með henni skyldi fæla útlendinga frá landinu. Annars vil jeg minna hv.þm. (H. St.) á frv., sem var hjer til umr. í vetur, um að hækka síldartoll um 3 kr., til þess að geta náð sjer niðri á útlendingum. - Hækkun sú, sem nú er um að ræða, mundi verka eins og það frv. átti að verka, þannig, að tekjur ykjust án þess, að það kæmi verulega niður á landsmönnum. Jeg ætlaðist ekki til þess, að hækkunin gæti vegið á móti kostnaðinum öllum, en hitt finst mjer rjett, að láta gjaldið höggva svo stórt skarð í hann sem auðið er.

Magnús Kristjánsson Jeg var því miður ekki við til að hlusta á ræður þær, sem fluttar hafa verið í máli þessu. Má því búast við, að orð mín verði eins og úti á þekju. Mjer fanst, að síðustu ummæli háttv.þm. Ísaf. (M. T.) um, að hækkun sú, er hann fer fram á, væri rjettmæt, vera á litlum rökum bygð. Jeg vildi frekar segja, að þau sjeu ástæðulaus. Jeg ætla ekki að fara langt út í málið, en vil þó benda á það, að þörf væri á að fá nánari skýrslur en þær, sem háttv.þm. Snæf. (H. St.) las upp og háttv.þm. Ísaf. (M. T.) þóttist finna ástæðu til að byggja á þá skoðun, að rjettlátt væri að hækka gjaldið svo mjög. Þess ber að gæta, að margir af þessum 30 vitum, sem háttv.þm. (H. St.) mintist á, eru að eins smávitar, og lítil ástæða að taka til greina alla smávita, sem að eins gagna litlu svæði, þegar setja á reglur um vitagjald á stóru svæði. Útreikningur háttv.þm. Ísaf. (M. T.) er því ekki á rökum bygður. Þá má sýna fram á það, að gjaldið mundi verða tilfinnanlega hátt fyrir innlend skip, ef það yrði hækkað eins og háttv.þm. Ísaf. (M. T.) fer fram á. Tökum t. d. 1000 smálesta skip, sem að vísu eru ekki mörg, en vonandi fer fjölgandi. Ef þau sigldu 8-10 ferðir á ári milli landa, mundi gjaldið nema 3000-3500 kr., og getur það ekki talist neitt smáræði. Þá er því haldið fram, að best sje að hafa gjaldið sem hæst, til þess að ná sem mestu fje af útlendingum. En jeg er nú þeirrar skoðunar, að landsmenn mundu fljótt kenna þess á vöruverði, því að auðvitað er vitagjaldið talið með flutningskostnaði. Ávinningurinn mundi því ekki verða svo mjög mikill. Jeg dreg það því í efa, að þetta reynist hyggindapólitík hjá háttv.þm. Ísaf. (M. T.). Jeg færði rök fyrir því við 1. umr., að vitagjaldið megi alls ekki hækka meir en farið er fram á í frv. Að vísu getur hugsast, að það geti átt sjer stað einhvern tíma í framtíðinni, þegar búið er að fullgera vitakerfi landsins. Ekki get jeg sjeð, að nokkurt vit sje í því, að vitagjaldið eigi að bera bæði stofnkostnað og rekstrarkostnað vitanna árlega. Jeg þekki ekki nein þau fyrirtæki hjer, sem borið geti það hvorttveggja þegar á fyrsta ári. Jeg þarf svo ekki að fjölyrða frekar um málið, en mun greiða atkvæði á móti brtt.háttv.þm. Ísaf. (M. T.), og vænti þess, að háttv. deild felli hana.

Eggert Pálsson Jeg þarf ekki að vera langorður, því að mál þetta snertir mig lítið sem landbúnaðarmann. En það voru nokkur orð í ræðu háttv.þm. Ak. (M. K.), sem komu mjer til þess að standa upp. Hann kvaðst ekki þekkja neitt stórfyrirtæki, sem borgaði bæði stofnkostnað og rekstrarkostnað þegar á fyrstu árum. En jeg vil benda honum á eitt. Það er ritsíminn. Og mjer finst ekki óhugsandi, að þetta gæti gert það líka. Ef svona framfarafyrirtæki geta ekki borið sig sjálf, hvaðan eigum við þá að taka fje til þeirra? Jeg lít svo á, að við höfum ekki fje aflögu til þeirra, ef þau gefa ekkert í aðra hönd. Annars virðist mjer ágreiningurinn í máli þessu rísa af helst til smávægilegu atriði, þar sem augsýnilega vakir hið sama fyrir báðum málsaðiljum, sem sje það að bæta sem best fyrir siglingum og útvegi hjer við land. Og það liggur í augum uppi, að sú stefnan, að hækka vitagjaldið, leiðir til þess, að flýtt verði vitabyggingum, en hin stefnan, að hafa það sem lægst, seinkar þeim. Jeg mun því greiða atkv. með brtt.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Mjer virðist, að tvennskonar skoðanir hafi komið fram hjá háttv. þingdm. um frv. þetta. Í fyrsta lagi sú, að hækkunin eigi að auka tekjur landssjóðs, og í öðru lagi eigi hún að stuðla að því, að vitakerfið komist sem fljótast í gott horf. Það er vitanlegt, að hækkun vitagjaldsins mundi verða til þess, að vitunum fjölgaði. En jeg álít, þrátt fyrir það, ekki rjett að afráða þessa hækkun nú þegar. Nú er, sem kunnugt er, á ferð frv. í Nd., sem fer í þá átt að skilja fjárhag vitanna frá landssjóði. Þar er gert ráð fyrir, að landssjóður taki lán til þess að koma upp sem fyrst þeim vitum, sem nauðsynlegastir þykja. Og það er auðvitað vitanlegt, að fyr yrði hægt að endurgreiða þetta lán, ef vitagjaldið yrði hækkað. En mjer finst samt tæplega tími til kominn að hækka gjaldið nú, sjerstaklega ef hitt frv. kynni að verða felt í Nd. En þegar það frv. hefir verið samþykt og fjárhagur vitanna er aðgreindur frá landsjóði, er auðveldara að segja, hvað vitarnir þurfa, og þá er nægur tími til að hækka gjaldið. Jafnvel þótt jeg geri ráð fyrir, að vitagjaldið, sem farið er fram á með brtt. á þgskj. 748, verði ekki ofhátt síðar meir, álít jeg samt nægja að samþ. að þessu sinni þá hækkun, sem gert er ráð fyrir í frv. Og þótt það sje ekki skemtilegt að verða að breyta lögum á hverju þingi, þá finst mjer þó sjálfsagt, að þetta ákvæði verði athugað síðar.

Magnús Kristjánsson Mjer var fyrir löngu kunnugt um, að háttv. 1. þm. Rang. (E. P.) var tvent í senn, bæði sparnaðarmaður og ötull til aðfanga fyrir landssjóð. En þó að þetta sjeu hvorttveggja lofsverðir kostir, þá mega þeir ekki fara út í öfgar. Mjer finst það vera fjarstæða, sem háttv.þm. (E. P.) sagði, að síminn hefði borgað sig á einu ári. Mjer vitanlega borgaði hann ekki stofnkostnaðinn á fyrsta árinu.  (E. P.: Jeg hefi ekki sagt á fyrsta árinu)  . Orð háttv.þm. (E. P.) urðu ekki skilin á annan hátt. En úr því að háttv.þm. (E. P.) fór að minnast á símann og þann arð, sem hann hafi fært í aðra hönd, þá vildi jeg geta þess, að gripið hefir verið til ýmsra ráða, sem ekki geðjast almenningi, til þess að ná þeim mikla hagnaði, sem af símanum hefir orðið. Jeg á þar við hraðsamtöl og forhraðsamtöl, sem eru algerlega órjettlát og valda því, að almenningur getur ekki haft fult gagn af símanum. Í slíku og öðru eins verður altaf að gæta hófs. Sama máli er að gegna um vitana. Vjer megum ekki búast við, að þeir borgi kostnaðinn þegar í stað. Hitt er annað mál, að þegar vitakerfið er komið í gott horf, munu vitarnir veita landinu tekjur, og þá mun þetta fyrirtæki borga sig á svipaðan hátt og síminn. Þetta ætti háttv. 1. þm. Rang (E. P.) að skilja, ef hann bæri það saman við önnur fyrirtæki, sem hann hefir barist fyrir í sínu kjördæmi eða þar í grendinni, t. d. sandgræðslu, Flóaáveituna eða fyrirhleðsluna í Þverá. Þó að við greiðum atkv. með fjárveitingum til þessara fyrirtækja, þá gerum við það ekki í þeirri von, að þau borgi sig þegar í stað, heldur af hinu, að við væntum, að þau borgi sig einhvern tíma í framtíðinni. Eins er um vitana. Þeir geta borgað sig, þó að það verði ekki þegar í byrjun, svo að þeir geti staðið straum af sjálfum sjer í framtíðinni. Jeg skal ekki fjölyrða frekar um þetta mál. En með því að jeg er nú bráðum dauður, get jeg ekki svarað því, sem fram kann að koma í málinu hjer eftir, en vona, að jeg geti dáið rólegur fyrir því, að röksemdir háttv. 1. þm. Rang. (E. P.) um þetta mál munu hvorki sannfæra mig nje aðra.

Eggert Pálsson Það er alveg óþarft fyrir háttv.þm. Ak. (M. K.) að kvíða því, að jeg ráðist illilega á hann. Því að, sannast sagt, er mjer þetta ekki neitt sjerstakt áhugamál. Jeg hefi að eins viljað lýsa því fyrir háttv. þingdm., hvorri stefnunni jeg fylgdi í þessu máli. En önnur miðar, sem kunnugt er, að því að fjölga vitunum og greiða fyrir samgöngum til landsins, en hin vill, að alt móki í sama horfinu. Háttv. þm. Ak. (M. K.) sagði, að jeg hefði misskilið orð sín. Jeg get ekki kannast við það. Jeg tók svo eftir, að hann ætlaðist til, að vitagjöldin borguðu rekstrarkostnaðinn.  (M. K: Það voru ekki mín orð)  . En jeg ætlast til, að þau borgi bæði stofnkostnað og rekstrarkostnað.  (M. K.: Á sínum tíma)  . En þar eð háttv.þm. (M. K.) virtist vilja mótmæla því, að síminn eða símagjöldin borguðu meira en rekstrarkostnaðinn, þá skal jeg geta þess, að jeg held að sanna megi, að einstakar símlínur hafi borgað bæði stofnkostnað og rekstrarkostnað á einu ári. Þess vegna er dæmi mitt ekki svo fjarri sanni. Annars finst mjer það vera aðalatriðið í þessu máli, að hækkun vitagjaldsins miðar að því að koma vitamálunum í betra horf. Þess vegna fylgi jeg brtt. á þgskj. 748. En þar sem háttv.þm. (M. K.) mintist á Flóaáveituna og fyrirhleðsluna fyrir Þverá, þá hygg jeg, að jeg gæti mint hann á það, að hann hefir sjálfur barist fyrir kvennaskóla á Akureyri. Jeg vil fá fyrirhleðslu fyrir Þverá; hann vill fá kvennaskóla á Akureyri. Þar er líkt á komið fyrir báðum. En fje þarf til hvorstveggja. Og hvaðan á að taka það fje, ef ekki má auka gjöldin til landssjóðs? En háttv.þm. (M. K.) ætti að athuga það, að því meira sem gert væri fyrir Suðurlandsundirlendið, því fljótara mætti fá stofnkostnaðinn upp borinn. Ef þetta frjósama hjerað kæmist í fjörugt samband við umheiminn, mundi ekki líða á löngu, að þessi fyrirtæki borguðu bæði stofnkostnað og rekstrarkostnað.

Frsm. (Halldór Steinsson) Mjer fanst kenna töluverðs misskilnings í ræðu hv. 1. þm. Rang. (E. P.). Hann vildi líkja þessu máli við símann. En þar er tvennu óskyldu saman jafnað. Allur þorri þjóðarinnar hefir gagn af símanum, en að eins ein stjett manna af vitunum. Hv. þm. (E. P.) vildi þó halda því fram, að vitarnir ættu að borga sig á sama hátt og síminn. En það er fjarstæða, enda fanst mjer þingmaðurinn hrekja það í öðru orðinu, sem hann vildi sanna í hinu. Hann bar þetta fyrirtæki saman við ýms fyrirtæki, sem ekki borga sig í náinni framtíð. Sum fyrirtæki borga sig aldrei, t. d. spítalar, og jafnvel kvennaskólinn, sem hann tók til dæmis.  (E. P.: Það á alt að borga sig)  . Ummæli háttv.þm. (E. P) eiga því ekki hjer heima. Þá hjelt háttv.þm. (E. P.), að hækkun vitagjaldsins mundi flýta fyrir vitagerðum. En jeg hygg, að það þurfi ekki að verða, því að engin trygging er fyrir, að þessu fje verði varið til vita. 
            

Frsm. (Guðjón Guðlaugsson); Það er stutt og gagnort frv., það er hjer liggur fyrir háttv. deild. Það er um það eitt, að nema úr gildi lög nr. 21, frá 20. okt. 1905, um skýrslur um alidýrasjúkdóma. En þótt þessi lög sjeu hjer ein nefnd á nafn, þá má enginn draga þá ályktun af því, að þetta sjeu hin einu lög landsins, er eigi þessa meðferð skilið. Síður en svo. Jeg hygg, að það væri þarfur dagur, ef háttv. Alþingi vildi eyða einum degi til þess að nema úr gildi má ske tugi laga, sem að eins eru pappírsgagn, og þessi lög eru ekki fremur kjörin til slátrunar en mörg önnur, þótt þau hafi orðið fyrir valinu nú. Þessi lög hafa, eins og mörg önnur lög, verið sett á fót með mjög góðum tilgangi, og það voru líkur til þess, að þau gætu borið árangur. Það var líklegt, að með því að safna skýrslum um alidýrasjúkdóma mætti fá einhvern grundvöll til að byggja á um sjúkdóma, svo að hægt væri að vita nánar um, hvaða sjúkdómar gerðu mest tjón, hvort þeir væru staðbundnir o. fl. En reynslan hefir sýnt það, að bæði þeir, sem áttu að safna skýrslunum, og þeir, sem áttu að gefa þær, hafa vanrækt þær mjög mikið; en það er ekki nóg með það, heldur hafa skýrslur þær, sem safnað var, reynst óábyggilegar, og þær hafa altaf farið dagversnandi. Það virðist því ekki vera annað fyrir hendi en að nema lögin úr gildi. Það er raunar óviðfeldið að gefast upp við þarft verk, en úr því að frv. þetta hefir verið borið fram og hv.Nd. hefir samþ. það, þá virðist ekki vera næg ástæða til þess að drepa frv. og láta lögin gilda áfram, enda er það augljóst, að það þarf eitthvað að breyta til í þessu. Og þótt lögin sjeu nú numin úr gildi, þá má vel vera, að skýrslur um þetta verði lögleiddar aftur, en þá verða þau á einhvern hátt að verða betri til framkvæmda, og skýrslunum meiri sómi sýndur. Það hefir verið stungið upp á því, að dýralæknar landsins skyldu ekki hjer eftir standa eins og líkneski, kyrrir á sama stað, heldur ættu þeir að ferðast um landið og leiðbeina bændum um alidýrasjúkdóma. Og það er ekki ólíklegt, ef svo verður, að þá, þegar menn eru orðnir alment fróðari um þessi mál, mætti aftur fara að safna þessum skýrslum, en þá ættu menn að forðast það að hafa skýrslurnar flóknar eða margbrotnar. Það er víst að flóknar og margbrotnar skýrslugjafir hindra oft framkvæmdir málanna; þær eins og hræða menn frá verkinu, og menn halda, að það sje svo örðugt að semja þær og fullnægja kröfunum. Jeg efa það ekki, að það, hversu margbrotinna skýrslna er krafist í forðagæslulögunum, hefir mjög stuðlað að því, hversu þau eru illa framkvæmd, og þar mátti hafa skýrslurnar miklu óbrotnari og aðgengilegri, en ná þó alveg sama takmarki með þeim. Að svo mæltu vil jeg, fyrir hönd nefndarinnar, ráða háttv. deild til að samþ. frv. Það er raunar ekki brýn þörf á því, að frv. verði samþ., því að lögin, sem nema á úr gildi, eru bæði meinlaus og gagnslaus.

Frsm. (Kristinn Daníelsson) Það var að vísu nokkur efi á því hjá sjávarútvegsnefndinni, hvort þörf væri lagasetningar þessarar, en, eins og nefndarálitið ber með sjer, þá varð það þó niðurstaða nefndarinnar að mæla með því, að málið nái fram að ganga. Sjálfur er jeg svo ókunnugur á stöðvum þeim, sem frv. nær til, að jeg get ekki dæmt um, hversu mikil þörf er þessa, en með því að Alþingi hefir áður veitt slík heimildarlög fyrir Eyjafjörð og Skagafjörð, þá sýnist það ekki vera rjett, að löggjafarvaldið hafi á móti því að veita sömu heimild fyrir Húnaflóa. Jeg vil því, fyrir hönd nefndarinnar, mæla með því, að málið nái fram að ganga.

Guðjón Guðlaugsson Jeg er kunnugur á stöðvum þeim, sem frv. þetta á að ná til, og veit, að það er almennur vilji manna þar, að frv. þetta nái fram að ganga. Aðallega nær frv. þetta til þriggja fjarða í Strandasýslu, Ingólfsfjarðar, Reykjarfjarðar og Steingrímsfjarðar. Af reynslu þeirri, er fengist hefir um herpinótaveiði á Reykjarfirði, virðist það vera sýnt, að ef síld er veidd með herpinótum yst í firðinum eða fram undan Gjögri, þá eyðilegst alveg síldarafli fyrir báta, þótt síld sje nóg fyrir utan þessa línu og megi þar veiða hana með herpinótum. Á Ingólfsfirði horfir málið öðruvísi við; þar eru sker yst í firðinum, og því engar líkur til, að heimildin yrði notuð þar. Um Steingrímsfjörð er hið sama að segja og um Reykjarfjörð, að síldveiði mundi eyðileggjast fyrir opna báta, ef stunduð væri herpinótaveiði þar inni á firðinum. En meinlaust mundi vera, þótt hún væri stunduð fyrir utan þá línu, sem þar er dregin. Jeg vil því leggja til, að frv. þetta verði samþykt, eins og það nú liggur fyrir. Að eins vil jeg drepa á eina misfellu, sem á er frv. Var að vísu bent á hana í háttv.Nd.; hún er sú, að í frv. stendur rangt nafn, Skreflusker, í staðinn fyrir Skriflusker. Þessu rangnefni þarf að breyta, og vona jeg, að gera megi það við endurprentun frv.