Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (EystJ): Mér hefur borizt svo hljóðandi bréf: „Reykjavík, 17. nóv. 1971. Formaður þingflokks Alþb. hefur í dag ritað mér á þessa leið: „Samkv. beiðni Magnúsar Kjartanssonar, 3. þm. Reykv., sem nú dvelst í sjúkrahúsi, leyfi ég mér með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþ. að óska þess, að 1. varamaður Alþb. í Reykjavík, Jón Snorri Þorleifsson trésmíðameistari, taki sæti á Alþ. í forföllum hans.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt með ósk um, að þér látið fara fram í Sþ. rannsókn á kjörbréfi varamanns. Gils Guðmundsson, forseti Nd.“ Samkv. þessu hefur farið fram í hv. kjörbréfanefnd athugun á kjörbréfi varamannsins.



Herra forseti. Kjörbréfanefnd hefur fjallað um kjörbréf Jóns Snorra Þorleifssonar, 1. varaþm. Alþb. í Reykjavíkurkjördæmi. N. leggur til, að kosningin verði metin gild og kjörbréfið samþykkt.



Herra forseti. Till. sú til þál., sem við hv. 5. þm. Reykn. höfum lagt fram þess efnis, að ríkisstj. láti semja ný lög um starfsemi byggingarsamvinnufélaga, er ekki lögð fram að ástæðulausu. Er hvort tveggja, að margir og miklir vankantar eru á lögunum, enda er skemmst frá því að segja, að starfsemi félaganna er fjarri því að vera slík sem hún væri, ef allt væri með felldu, og engan veginn með sambærilegum hætti við það, sem tíðkast í þeim nágrannalöndum okkar, þar sem þessi félög starfa bezt og vinna mest gagn. Núgildandi lög um byggingarsamvinnufélög voru sett í febr. 1952 og eru því nú tæpra 20 ára gömul. Á þeim langa tíma hefur ekkert verið við þeim hreyft, svo að ég viti, og hefur þó löngum verið þörf mikilla endurbóta. Tilraunir í þá átt hafa þó verið gerðar, bæði af nefndum er starfað hafa á vegum félmrn„ og af einstökum alþm., er lagt hafa fram lagafrv. og þáltill. Allt hefur þó komið fyrir ekki, og enn situr við það sama og forðum. Er því meiri þörf á því nú en nokkru sinni fyrr, að félögunum verði fengin ný lög til að starfa eftir. Munu allir sammála um það, er það mál hafa kannað, að núgildandi lög séu félögunum allt að því óviðunandi starfsgrundvöllur, enda er þeim ekki framfylgt í öllum meginatriðum og eins eru þau á margan hátt orðin úrelt. Er líka skemmst frá því að segja, að aðeins sárafá byggingarsamvinnufélög eru starfandi í landinu í dag. Utan Reykjavíkur er mér vitanlega ekkert slíkt félag við lýði nú, ekki einu sinni á Akureyri, þar sem samvinnufélögin blómstra þó á flestum öðrum sviðum. Á Reykjavíkursvæðinu eru hins vegar starfandi nokkur slík félög, en tæpast fer fjöldi þeirra yfir hálfan tuginn, þótt mun fleiri séu við lýði að nafninu til. En af þessum fimm félögum eða svo, sem starfandi eru í landinu nú, er aðeins eitt með íbúðir í smíðum um þessar mundir. Minna gat það varla verið. Þegar þessi mál hefur borið á góma við þá byggingarfélagsmenn og vandræði þeirra komið til umr., hafa þeir um of að mínum dómi einblínt á þörf félaganna fyrir að selja þau ríkistryggðu skuldabréf, er þeir gefa út vegna byggingarframkvæmda sinna. Þetta kom t.d. greinilega fram í grg. fyrir því lagafrv., er þeir núv. hæstv. ráðh., Ólafur Jóhannesson og Einar Ágústsson, fluttu um starfsemi byggingarsamvinnufélaga á þinginu 1967-1968. Í því frv. vildu þeir láta skylda Seðlabankann til að kaupa ríkistryggð skuldabréf af byggingarsamvinnufélögunum fyrir 75 millj. kr. árlega. Í grg. þess frv. er annað atriði nefnt, sem talið er valda miklu um slæma rekstursaðstöðu þessara félaga. Er það lóðaskortur, a.m.k. á stærri þéttbýlissvæðunum. Mun þar einkum hafa verið átt við það, að byggingarsamvinnufélög væru sett hjá eða a.m.k. látin mæta afgangi við ráðstöfun lóða fyrir fjölbýlishús hér á Reykjavíkursvæðinu. Kann að vera, að það eigi sér einhverja stoð. En hvað sem því líður, er það víst, að hér með eru vandkvæði byggingarsamvinnufélaganna engan veginn talin. Þau eru mun fleiri. Hér verða þau talin af handahófi, og er þó engan veginn sagt, að öll kurl komi til grafar í þeirri upptalningu. Það er þó rétt, að auðvitað eru fjármagnsvandamál þeirra mikill vandi, ekki aðeins að því er varðar skuldabréfasölu þeirra, því að vonandi hefur talsvert rætzt úr í því efni með skuldabréfakaupum sífellt fleiri og sterkari lifeyrissjóða. Vandinn er einnig í því fólginn, að félögin geta ekki eignazt sitt eigið fjármagn, fé, sem kalla mætti eigið framkvæmdafé. Í lok hverrar byggingar standa þau uppi slypp og snauð, ef svo mætti segja, og hafa ekki handbært neitt fjármagn til að halda áfram starfsemi sinni, nema til komi nýr byggingarflokkur, er hefji greiðslur sínar. Höfuðvandinn er því sá, að félögin verði fjármögnuð, ekki aðeins með skuldabréfasölu fyrir hvern byggingarflokk, heldur einnig og jafnframt með myndun eigin fjármagns. Í annan stað er áreiðanlega mikilvægt, að á sviði byggingarsamvinnufélaganna sem og einkaframtaksins í byggingariðnaðinum komi upp fáir en sterkir og hæfir aðilar í stað þess fjölda smáaðila. sem nú eru þar fyrir hendi. Í þriðja lagi hlýtur að koma vel til greina, að félögin bjóði út framkvæmdir sínar í stað þess að annast framkvæmdirnar sjálf, eins og þau gera nú oftast nær, sbr. einmitt þá þróun á sviði verkamannabústaðanna. Þá er mikilvægt. að miklu hæfari stjórnun komi til sögunnar í byggingarsamvinnufélögunum, þegar um íbúðabyggingaframkvæmdir á þeirra vegum er að ræða, rétt eins og í öðrum byggingarfyrirtækjum á sviði íbúðabygginga, þannig að tryggt verði, að fyrir hendi sé strax í upphafi fullkomin skipulagning verksins og því síðan stjórnað í samræmi við hana. Í þessu sambandi má líka minna á nauðsyn þess, að byggingarsamvinnufélögin bindi enda á það í eitt skipti fyrir öll, að svo kallaðir bakreikningar vegna íbúðabygginganna dynji lengi vel á íbúðakaupendum eftir að smíði þeirra er lokið og íbúðirnar hafa verið afhentar. Núverandi ástand í þeim efnum er með öllu óþolandi og hefur spillt stórlega fyrir starfsemi félaganna. Á því er áreiðanlega unnt að ráða bót að mestu eða öllu leyti, ef rétt er að málum staðið. Margt fleira mætti benda á, sem þyrfti að koma til sögunnar á þessu mikilvæga sviði íbúðabygginganna, þótt ég láti hér staðar numið. En ég ítreka, hve nauðsynlegt er að hefjast nú þegar handa um samningu nýrra laga um starfsemi þessara byggingaraðila og þar með endurskipulagningu þeirra. Í dag er það svo í flestum tilfellum, að því er manni virðist, að byggingarsamvinnufélag er nánast eins og lausmyndaður samstarfshópur manna, er hyggst koma þaki yfir höfuð sér. Þeir njóta ríkistryggingar að verulegu leyti að því er varðar útgáfu skuldabréfa, annað ekki. Ákvæðin um endursölu íbúðanna munu í flestum eða öllum tilfellum fallin fyrir borð í ólgusjó verðbólgunnar auk fjölmargra annarra atriða, sem ekki eru lengur í neinu samræmi við gerbreytta tíma og nýjar aðstæður. Óhætt er að fullyrða, að núgildandi lög um byggingarsamvinnufélög eru bæði óviðunandi starfsgrundvöllur fyrir þau, óviðunandi fyrir félagsmenn þeirra og þröskuldur í vegi fyrir frekari og hæflum framkvæmdum á þeirra vegum. Er því þess að vænta, að hv. Alþ. sjái sér fært að samþykkja þessa till. og ríkisstj. bregði síðan knálega við um samningu nýrra laga um þessa mikilvægu starfsemi. Ég legg svo til, herra forseti, að þessari þáltill. verði að umr. lokinni vísað til heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að lýsa samstöðu með efni þeirrar þáltill., sem hér er til umr. Eins og kom fram hjá hv. 7. þm. Reykv., hef ég ásamt hæstv. núv. forsrh. allt frá 1966 flutt hér nærri árlega frv. um byggingarsamvinnufélög, en afgreiðsla þeirra hefur verið þannig, að 1967 var frv. vísað til ríkisstj. á þeim forsendum. að yfir stæði rannsókn, heildarathugun húsnæðismálalöggjafarinnar. Og þess vegna var talið, að ástæðulaust væri að samþykkja umrætt frv. Nú hefur þessi endurskoðun húsnæðismálalöggjafarinnar farið fram, eins og hv. þm. vita, en þessi starfsemi alveg orðið út undan, þannig að það traust, sem meiri hl. heilbr.- og félmn. hv. Ed. sýndi ríkisstj. með því að vísa þessu frv. til hennar, var ekki á rökum reist, því að þessi endurskoðun fór ekki fram. Hennar er engu að síður mjög mikil þörf, eins og hv. frsm. ræddi, og ég get upplýst, að í viðtali við félmrh. tjáði hann mér, að hann hefði þegar rætt við fulltrúa ýmissa byggingarsamvinnufélaga um nauðsyn þessarar endurskoðunar og hann hefði nú ákveðið hana. Ég segi þetta ekki til þess að hafa á móti þeirri till., sem hér er lögð fram. Það er alveg eðlilegt, að þessi hv. þm., sem er nú framkvæmdastjóri Húsnæðismálastofnunar ríkisins og þekkir þessi mál vel, hreyfi þessu máli. En afgreiðsla þessa frv., sem ég var 1. flm. að á síðasta þingi, var þannig, að meiri hl. heilbr.– og félmn. flutti brtt. við mitt frv., brtt., sem meiri hl. Alþ. samþykkti, en sem að mínum dómi gerði frv. einskis virði, þar sem út úr því voru felld þau ákvæði, sem ég tel aðalatriðin, og ég ítreka það, að þau eru aðalatriðin. Það er fjármagnsútvegun þessara byggingarsamvinnufélaga, og það er réttur til lóðaúthlutunar fyrst og fremst, þessi tvö atriði, sem hafa staðið byggingarsamvinnufélögunum fyrir þrifum. Það er vissulega alveg rétt, sem hv. þm. sagði, að ýmis önnur atriði þarf að lagfæra, eins og það að taka upp styrkari stjórn þessara félaga og kannske fækka þeim, en ég efa, að það verði gert með lagasetningu. Ég efa það, en hins vegar er það atriði, sem stefna ber að. Það sem þarf að tryggja með lögunum, er það að byggingarsamvinnufélögin geti náð tilgangi sínum á þann hátt, að sala skuldabréfanna sé tryggð, því að fyrr en það er gert ná þau ekki tilgangi sínum. Það er alveg ljóst. Ég vænti þess, að þessi endurskoðun nái fram að ganga og að hún leiði til niðurstöðu eitthvað svipaðrar þeirri, sem ég gerði ráð fyrir í því frv., sem ég flutti á síðasta þingi. Ég skal ekki segja, að það þurfi að vera frá orði til orðs eins og þar er gert ráð fyrir, en í þá stefnu held ég, að þessi endurskoðun verði að vera, ef hún á að koma að nokkru haldi.



Herra forseti. Meginrök mín fyrir þeirri þáltill., sem hér er nú á dagskrá, koma að sjálfsögðu fram í grg. þeirri, sem till. fylgir. En auk þess, sem þar er getið, vil ég bæta nokkru við. Nokkrum sinnum hafa verið fluttar till. á þingi Alþýðusambands Íslands um, að Alþýðusambandið gefi út handbók fyrir launþega með upplýsingum, er vörðuðu rétt þeirra. Munu vera a.m.k. 10 ár frá því að þessu máli var fyrst hreyft á þingi Alþýðusambandsins, en af fjárskorti hefur það ekki getað ráðizt í útgáfu slíkrar handbókar sem hér er um rætt. Nú nýlega hefur miðstjórn ASÍ falið Menningar- og fræðslusambandi alþýðu að freista þess að gefa út handbók fyrir launþega. Hefur Menningar- og fræðslusamband alþýðu sett á fót nefnd, sem er skipuð forsvarsmönnum verkalýðsfélaga, til þess að vinna að þessu verkefni. Menninga- og fræðslusamband alþýðu er jafnfélítið og Alþýðusambandið til þess að kosta útgáfu slíkrar handbókar, þó að eðlilegt og sjálfsagt sé, að sú stofnun móti gerð hennar og innihald. Vafalaust þarf einnig við gerð slíkrar handbókar sem hér er höfð í huga að fá til starfa lögfræðing til þess að vinna að samningu handbókarinnar, einkum til að raða saman lögum, hæstaréttar- og félagsdómum, sem skýra túlkun ákveðinna laga. Ég tel það skyldu stjórnvalda að gefa út á aðgengilegan hátt lög og reglugerðir, sem almenning varða. Einstaka lög hafa verið sérprentuð og launþegar hafa getað fengið þau þannig í hendur. Þessar sérprentanir hafa verið á einu eða tveimur blöðum og ekki einu sinni af sömu blaðstærð. Þess vegna er ekki gott að halda þeim saman, og þau glatast fljótlega, þannig að sérprentun einstakra laga og reglugerða er alls ófullnægjandi. Af þessum ástæðum m.a. er þessi þáltill. flutt um, að félmrn. gefi út handbók launþega með því efni, sem um er getið í till. Þá á ég við, að félmrn. kosti útgáfu bókarinnar, en eins og áður segir, að haft verði samráð við Menningar- og fræðslusamband alþýðu og starfsnefnd þeirrar stofnunar um efni og samningu handbókarinnar. Ég vil ekki dylja það, að þessi þáltill. er flutt til þess að auðvelda verkafólki að gæta réttar síns. En handbókin getur líka komið að gagni í samskiptum atvinnurekenda og verkafólks, a.m.k. komið í veg fyrir árekstra. er stafa af vanþekkingu á lögum og reglugerðum. Við flm. þessarar þáltill. væntum þess, að hv. alþm. séu okkur sammála um. að nauðsynlegt og þarft sé, að félmrn. kosti útgáfu þessarar handbókar og samþykki því þáltill. okkar. Herra forseti. Ég tel, að þessi till. þurfi ekki langrar athugunar við, en tel samt eðlilegt, að henni verði vísað til heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Ég vil lýsa eindregnum stuðningi mínum við þá þáltill., sem hv. 5. þm. Vesturl. hefur nú mælt fyrir, og taka eindregið undir þau rök, sem flutt voru fyrir þáltill., því að hér er um mikið vandamál að ræða, sem nauðsynlegt er að reyna að bæta úr svo sem í mannlegu valdi stendur. Mér er kunnugt um það af langri reynslu minni í störfum fyrir verkalýðsfélög, að á slíkri handbók sem till. fjallar um er mikil og brýn nauðsyn, og það er ekki hvað sízt nauðsyn á, að í slíkri handbók mætti a.m.k. finna allar almennar megin uppistöður í gildandi kjarasamningum. Þannig að ég hygg, að handbók af þessu tagi yrði að vera með nokkuð öðrum hætti en venjulegar handbækur, svo mjög breytileg sem bæði lög og reglugerðir settar af hálfu hins opinbera eru annars vegar og svo hins vegar hinum síbreytilegu kjarasamningum verkalýðsfélaga og vinnuveitenda. En allt eru þetta atriði, sem nauðsynlegt er að íhuga við samningu slíkrar handbókar, sem ég vona, að ekki verði ágreiningur um hér á Alþ. að stofna til, svo nauðsynlegt sem málið er. Ég held, að það sé erfitt að gera því fólki skiljanlegt, sem á aðgang daglega að lagasöfnum og kjarasamningum, hve miklum erfiðleikum slík gagnasöfnun fyrir einstaka félagsmenn veldur starfsfólki verkalýðsfélaga og forustumönnum þeirra nánast á hverjum degi og oft á dag. Ef þessi bók mætti að einhverju leyti leysa þann vanda, þá hefði hún áreiðanlega sannað gildi sitt. Ég ítreka því samstöðu mína með þessari till. og vænti þess, að hv. Alþ. afgreiði hana á jákvæðan hátt.



Herra forseti. Þegar landhelgistillaga hæstv. ríkisstj. var til umr. 9. nóv., þá ræddi ég og gerði grein fyrir þeirri till., sem flutt er á þskj. 56, um landhelgi og verndun fiskistofna. Ástæðan til þess, að ég gerði grein fyrir þessari till. í umr. um till. hæstv. ríkisstj., var sú, að þessi mál eru svo náskyld og nátengd. Tvö atriði till. á þskj. 56, um mörk fiskveiðilögsögunnar og um mengunarlögsögu, eru beinlínis rædd í till. hæstv. ríkisstj. og hin þrjú atriðin, sem snerta friðun og samstarf við aðrar þjóðir um veiðar á úthöfunum, eru auðvitað hluti þessa stóra máls, fiskveiðimáls Íslendinga. Í öðru lagi þótti rétt að gera grein fyrir þessari till. í þeim umr., vegna þess að á s.l. vori lágu fyrir tvær till. um landhelgismálið og var það ákveðið þá, að þau vinnubrögð væru hentust, að till. væru ræddar í einu lagi. Og í þriðja lagi hafði ég borið málið undir hæstv. forseta og hafði hans leyfi til þessarar málsmeðferðar. Aðfinning, sem fram hefur komið út af þessu, er því ekki á rökum reist. Varðandi þessa till. í heild og einstaka liði hennar vil ég því vísa til framsögu minnar fyrir henni 9. nóv., en þó eru nokkur atriði, fá atriði, sem ég tel rétt að gera að umtalsefni nú. Það kom fram hjá hæstv. sjútvrh. að till. þessi um að miða fiskveiðimörkin við landgrunnið, 400 metra jafndýpislínu, væri ótímabær, óheppileg, óframkvæmanleg og hún bryti í bága við yfirlýsta stefnu hæstv. ríkisstj., stefnan væri mótuð, eins og hann komst að orði og málið hefði verið flutt á erlendum vettvangi þannig, að miðað væri við 50 mílur, en ekki við landgrunnið allt eða 400 metra dýpi. Ég tel, að hér kenni alvarlegs misskilnings hjá hæstv. sjútvrh., því að málflutningur í þessu mikilsverða máli hefur einmitt verið, ég vil segja sem betur fer, á þeim grundvelli, að fyrst og fremst hefur verið lögð áherzla á rétt okkar og nauðsyn á því að fá landgrunnið allt. Ég skal nefna hér nokkur dæmi. Í skýrslu, sem gefin var út á ensku af hæstv. ríkisstj., hafði raunar verið undirbúin áður, en var gefin út af núv. hæstv. ríkisstj. og breytt lítils háttar eftir stjórnarskiptin, - þessi skýrsla er notuð sem upplýsingaskjal fyrir erlendar þjóðir, - og þar segir á bls. 4 í þessu skjali, með leyfi hæstv. forseta, að strandríki ætti sjálft að mega ákveða víðáttu fiskveiðilögsögu sinnar á grundvelli allra mikilvægra sjónarmiða og atriða, sem snertu það land. Varðandi Ísland væru þessi mikilvægu atriði og sjónarmið með þeim hætti, að það félli saman við landgrunnið sjálft, þ.e. sem næst 50-70 mílur frá strönd. Stjórn Íslands hefur tilkynnt, að hún muni gefa út nýjar reglur í samræmi við þetta fyrir 1. sept. 1972. Í þessu skjali er sem sagt lögð áherzlan á landgrunnið, sem nái 50-70 mílur út frá landi. Í þessu sama skjali á bls. 27 er kort, kort af Íslandi og þar eru dregnar umhverfis landið þrjár línur. Í fyrsta lagi 12 mílna fiskveiðilögsagan, sem nú er, í öðru lagi 50 sjómílna lína og í þriðja lagi 400 metra jafndýpislína. Þetta er allt saman sýnt á þessu korti í þessu kynningarskjali hæstv. ríkisstj. Í annan stað vil ég minnast á ræðu sendiherrans Hans G. Andersens í Genf 6. ágúst s.l. Þar segir hann, með leyfi hæstv. forseta: „Landgrunnið er að því er Ísland varðar hin eðlilegu fiskveiðimörk og ríkisstjórn Íslands hefur tilkynnt, að hún muni gefa út nýjar reglur í samræmi við það fyrir 1. sept. 1972.“ Hæstv. utanrrh. flutti ágæta ræðu um þetta mál á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna 29. sept. Þar segir hæstv. ráðh.: „Ríkisstjórn Íslands vinnur nú að útfærslu fiskveiðitakmarka við Ísland, þannig að lögsagan miðist við endimörk landgrunnsins. Þau mörk eru í samræmi við eðli málsins og mundu t.d. á 400 metra dýpi miðast við 50-70 mílur frá ströndum.“ Það er ljóst af þessum dæmum, að hæstv. ríkisstj. hefur í málflutningi sínum ekki síður lagt áherzlu á landgrunnið en 50 mílurnar. Að mínu viti er það einnig mjög hyggilega gert, vegna þess að ég tel, að landgrunnsrökin séu út af fyrir sig sterkari en 50 mílna rökin. Ég sé því ástæðu til þess að þakka hæstv. ríkisstj. fyrir þennan málflutning. En hann sýnir um leið, að það er á misskilningi byggt hjá hæstv. sjútvrh., þegar hann snýst jafnákveðið á móti till. okkar á þskj. 56 og till. hv. 8. landsk. þm., Benedikts Gröndals, um það að miða við 400 metra jafndýpislínu. Hann snýst svo hart á móti því, vegna þess að það sé búið endanlega að móta stefnuna og flytja málið á þeim grundvelli fyrir öðrum þjóðum, að það séu 50 mílur en ekki landgrunnið. Þessi rök hv. þm. fá því ekki staðizt. Það mundi á engan hátt skaða málstað Íslands, þó að till. hæstv. ríkisstj. yrði í meðförum Alþ. breytt á þá lund, að í stað 50 mílna kæmi 400 metra jafndýpislína eða þá einhver önnur mörk, sem byggðu á landgrunnsstefnunni. Þvert á móti. Ég tel, að það mundi bæta málstaðinn. Það er komið í ljós, að mikill áhugi er hjá mörgum útvegsmönnum og sjómönnum fyrir því, að mörkin verði ákveðin landgrunnið, 400 metra dýpi í stað 50 mílna. Sérstaklega hefur þessa að sjálfsögðu orðið vart hjá þeim héruðum, sem hafa hér mikilla hagsmuna að gæta. Og það er náttúrlega fyrst og fremst fyrir Vesturlandi og Vestfjörðum. Á aðalfundi Útvegsmannafélags Snæfellsness, sem haldinn var í Ólafsvík 30. okt. s.l., var samþ. áskorun um það, að við útfærslu landhelginnar verði markalínan hvergi nær landi en 400 metra dýptarlína landgrunnsins. Það er lögð á það áherzla, að mjög auðug fiskimið séu rétt utan við 50 mílurnar fyrir Vesturlandi. Frá Vestfjörðum hafa borizt áskoranir. Þannig hefur t.d. Fjórðungssamband Vestfirðinga gert ályktun um þetta efni, þar sem skorað er á stjórn og þing að tryggja óskoraðan yfirráðarétt Íslendinga yfir öllu landgrunninu allt að 400 metra dýpi, en þó hvergi nær landi en 50 mílur. Það er einnig bent á, að hér séu þýðingarmikil fiskimið fyrir sunnanverðum Vestfjörðum, út af Húnaflóa, Breiðafirði og Faxaflóa, sem mundu verða utan landhelginnar miðað við 50 mílur. Bæjarstjórn Ísafjarðar hefur einnig samþ. einróma ályktun í sömu átt. Útvegsmannafélag Vestfjarða hefur svo nú alveg nýlega gert samþykkt, þar sem það leggur ríka áherzlu á, að fiskveiðilandhelgin verði miðuð við yztu mörk landgrunnsins eða 400 metra jafndýpislínu, þó hvergi nær landi en 50 mílur. Útvegsmannafélag Vestfjarða bendir á þá stórkostlegu hættu, sem felst í því að láta nokkurn hluta af landgrunninu verða áfram utan fiskveiðilandhelginnar. Sérstaklega er bent á, að verulegur hluti af yztu brún landgrunnsins út af Vestfjörðum verði þannig utan markanna, en þar eru ein beztu fiskimið í Norður-Atlantshafi, sem er landgrunnsbrúnin, sem snýr að hafdýpinu milli Íslands og Grænlands og þar með hluti af hinum víðfrægu Halamiðum. Félagið lætur í ljós sérstakan ótta vegna þess, að þegar landhelgin sé færð út, ef hún verður færð út í 50 mílur, muni þau fiskiskip, sem verða að fara af öðrum miðum, sem lenda innan 50 mílna, sækja fyrst og fremst á þessi ágætu mið, sem eru á landgrunninu, en yrðu utan 50 mílna. Þegar athugað er nú, að hér liggja fyrir áskoranir frá útvegsmönnum og sjómönnum, sem auðvitað þekkja af eigin raun þessi mál til hlítar og þeir skora svo ákveðið á Alþ. og ríkisstj. að miða við 400 metra dýptarlínu, þá er dálítið einkennilegt að heyra það af munni hæstv. sjútvrh., að þetta sé óframkvæmanlegt, hann sé ósköp hræddur um, að það séu meira en litlar flækjur, sem af þessu mundi leiða. Það yrði mjög erfitt fyrir alla, sem hlut eiga að máli, svo að tekin séu upp nokkur orð, sem hæstv. ráðh. hafði í þeim ræðum, sem hann flutti hér 9. nóv. Ég verð að segja, að ég legg nú meira upp úr áliti þessara reyndu útvegs– og fiskimanna. Ég hef sjálfur átt tal við nokkra skipstjóra og einnig skipherra af varðskipum og þeir hafa sagt mér og ég held, að það sé undantekningarlaust, að þeir teldu ekki erfiðara að setja sig út á kort eftir 400 metra dýptarlínu en 50 sjómílna landhelgislínu. Hins vegar er sjálfsagt að hafa það í huga, að við útfærslu landhelginnar úr 12 mílum, hvort sem það er út á landgrunnsbrún eða í 50 mílur, þá skapast vissir erfiðleikar, sem ekki eru fyrir hendi nú varðandi staðsetningu fiskiskipa. Og þeir erfiðleikar stafa kannske fyrst og fremst af því, að nú munu íslenzk og erlend fiskiskip yfirleitt nota radar til að ákveða stað skipsins, en við útfærslu landhelginnar í annaðhvort þessara marka, sem hér hefur verið rætt um, er talið, að radartæki skipanna verði að mestu gagnslaus til staðarákvörðunar. Það þýðir, að nota verður aðrar aðferðir, og kunnugir menn telja, að það sé radíómiðun, sem komi þar í staðinn, en bæði á vegum vitamálastjórnar og flugmálastjórnar eru starfræktir margir radíóvitar. Í öðru lagi mundu dýptarlínur sjókortanna koma hér til greina. Þá gætu lóran miðanir hjálpað eitthvað, en margt fleira er vafalaust til athugunar, sem þarf nánari skoðunar við, eins og bæði svokallaðir Consul-radíóvitar, Omega-ákvörðunarkerfi, Decca ákvörðunarkerfi, sem mikið er notað í Norðursjó og síðast en ekki sízt gervihnettir, því að kunnugir menn telja, að staðarákvörðun með aðstoð gervihnatta geti verið mjög nákvæm, en tækin hins vegar mjög dýr. En þetta allt saman þarf auðvitað athugunar við og skoðunar. Það hefur ekki legið fyrir hjá hæstv. sjútvrh., hverjar ráðstafanir hann hefur gert til þess að bæta úr þeim erfiðleikum, sem skapast við það varðandi staðarákvörðun skipa að færa úr 12 út í 50 mílur, sem hefur, eins og ég gat um, þær afleiðingar, að radar tækin, sem nú eru aðallega notuð við þessa staðarákvörðun, verða meira og minna ónothæf. Ég tel hins vegar, að þessir erfiðleikar séu allir yfirstíganlegir og í rauninni geti fiskiskip og varðskip kannske án nýrra tækja eða aðferða ákveðið hvort sem er 400 metra dýpið eða 50 mílurnar. En þetta verður erfiðara í framkvæmd en nú er og þarf vissulega nákvæmrar skoðunar við. Í sambandi við þetta er nauðsynlegt að minnast á það, að ástand sjómælinga hér við Ísland er ekki nógu gott, því fer fjarri. Það var á s.l. vori, ætla ég, á ráðstefnu Verkfræðingafélags Íslands, að forstjóri Sjómælinga flutti erindi, þar sem hann taldi, að eitt af brýnustu verkefnum í náinni framtíð væri gagnger nýmæling á öllu landgrunninu og það er enginn vafi á því, að það þarf að sinna sjómælingunum miklu betur en verið hefur nú um mjög langan aldur. En þrátt fyrir það, þó að brýn nauðsyn sé á auknum sjómælingum, þá má ekki láta ástand þessara mála hræða okkur frá því að gera þær aðgerðir í landhelgismálinu, sem nauðsynlegar eru, því að þessir erfiðleikar eru allir yfirstíganlegir. Þá var það eitt atriði enn, sem hæstv. sjútvrh. lagði töluvert mikið upp úr og það var það, að landhelgin eða landhelgisbeltið yrði að hafa sömu breidd umhverfis allt landið og taldi, að það væri óheppilegt að víkja þar frá. Nú er það þannig, að þetta er ekkert lögmál, sem þarf að gilda alltaf og alls staðar. Það er þannig í dag, að landhelgin er mismunandi breið í ýmsum samböndum og miðast stundum varðandi veiðar við annað en landhelgislínu. Varðandi humarveiðar t.d. er landhelgi miðuð við dýpi. Humarveiðar eru bannaðar grynnra en 120 metra. Varðandi togveiðar í lögum, sem eru víst frá 1968, um heimild til togveiða innan 12 mílna, þá eru mismunandi belti. Sums staðar er heimilt að veiða inn að 3 mílum, sums staðar, t.d. fyrir Austurlandi, inn að 4 mílum, fyrir Norðurlandi 6 og 8. Sem sagt, í ýmsum samböndum er landhelgisbeltið mismunandi breitt. Þessi viðbára, að með 400 metra dýptarlínuna yrði landhelgin misjafnlega breið, fær ekki staðizt og styðst ekki við nein gild rök. Þá var það loks eitt atriði, sem ég vildi nefna og það er atriði, sem mér kom í rauninni ákaflega á óvart í ræðu hæstv. sjútvrh. Varðandi 400 metra dýptarlínuna taldi hann, að eitt af aðalverkefnum hafréttarráðstefnunnar, sem fram undan er, sé einmitt að setja alþjóðareglur um þetta atriði, þ.e. hvort landgrunnið skuli ná 200 metra út eða lengra og síðan sagði hæstv. ráðh.: „Það er fráleitt að leggja til á þessu stigi málsins, að við ákveðum ytri mörk okkar landgrunns.“ Síðar kom það fram hjá honum, að takist samkomulag á hafréttarráðstefnunni um ákvörðun landgrunnsmarka, sem ná lengra út, þá höfum við opinn rétt til frekari útfærslu síðar. Hér kemur fram skilningur, sem ég vil alveg eindregið mótmæla. Ég hef ætíð verið þeirrar skoðunar, að við ættum sjálf að ákveða ytri mörk okkar landgrunns, hvort sem við gerum það með reglugerð eða lögum. Helzt ætti að gera það með lögum. Og það var tilgangurinn með þeirri þál., sem fyrrv. hæstv. ríkisstj. flutti á s.l. þingi og samþ. var í aprílmánuði. Það var kosin nefnd manna, sem hæstv. sjútvrh. er nú formaður fyrir og hefur sú nefnd því miður víst lítið starfað enn, en hún átti að undirbúa löggjöf, þar sem ákveðin væru með lögum ytri mörk landgrunnsins. Ég vil alveg eindregið undirstrika það, að hvað sem líður mismunandi sjónarmiðum í landhelgismálinu, þá er það alveg eindregin skoðun mín og ég vænti þess, að sem allra flestir séu þar sammála, að landgrunnsmörkin hin ytri eigi að ákveðast af okkur einhliða. Í rauninni mæla flest rök með því. Ég held, að það verði ákaflega örðugt og í rauninni ekki skynsamlegt að setja alþjóðlegar reglur um, hversu langt landgrunnið nái út, hvort sem það eru 200, 400, 800, 1.000 metrar eða miðað við eitthvað annað, vegna þess að staðhættir eru svo ákaflega ólíkir við hinar ýmsu strendur. Og annað líka. Sú hagnýting, sem kemur til greina, er svo ákaflega ólík. Að því er landgrunnið snertir eru hagsmunir sumra landa fólgnir í olíuleit eða í leit annarra verðmæta á landgrunninu. Varðandi okkur Íslendinga og fleiri þjóðir eru hagsmunirnir fólgnir í fiskimiðunum. Hjá okkur nær landgrunnið miklu lengra út en t.d. við Suður-Ameríku hjá þeim ríkjum, sem hafa ákveðið 200 mílna landhelgi. Ég tel, að vegna mjög svo mismunandi staðhátta og meðal annars vegna mjög mismunandi hagnýtingar þjóðanna sé ekki æskilegt, að alþjóðaráðstefna setji bindandi reglur um landgrunnið. Ég tel einmitt, að þetta eigum við að gera sem allra fyrst og kemur því mjög á óvart þessi yfirlýsing hæstv. ráðh., að varðandi þetta mikilvæga mál eigum við í rauninni að bíða eftir og byggja á ályktun eða samþykkt, sem kunni að verða gerð á hafréttarráðstefnunni. En það voru alveg skýr rök hans hér um daginn, að vegna þessa m.a. ættum við ekki að ákveða okkar mörk á landgrunninu. Ég vil svo taka það fram út af því, hvort 400 metra dýptarlínan sé eitthvert framtíðarmark, að það er hún vitanlega alls ekkí. Það er skýrt tekið fram í grg., að sú nefnd, sem hæstv. sjútvrh. er formaður fyrir, eigi að kanna það mál nákvæmlega og gera till. um það og í till. okkar er gert ráð fyrir, að nefndin skili áliti, áður en þessu þingi lýkur, einmitt um það, hver eigi að verða til nokkurrar frambúðar hin ytri mörk landgrunnsins, en þangað til skuli ákveðin 400 metra dýptarlína. Ég er þeirrar skoðunar, að það sé æskilegt, jafnvel nauðsynlegt fyrir okkur, áður en langt um líður, að hafa mörkin hærri eða dýpri, hvort sem við viljum kalla það, t.d. hvort það væri 600, 800, 1.000 metra eða önnur mörk. En það hefur skýrt komið fram í grg. þessarar till., að þessi er ætlunin. En þeim mun undarlegri er þessi afstaða hæstv. sjútvrh., að hin ytri mörk landgrunnsins getum við ekki ákveðið einhliða, heldur eigum að bíða eftir alþjóðasamþykkt hafréttarráðstefnunnar, þar sem hann sýknt og heilagt hamrar þó á því, að landhelgismálið sé hreint innanríkismál. Hann er margsinnis búinn að lýsa því yfir, að það sé hreint innanríkismál. Að vísu hef ég nú skilið þessar yfirlýsingar hæstv. sjútvrh. þannig, að þær væru fyrst og fremst „diplómatísk“ orðsending til hæstv. utanrrh. um, að honum komi málið ekkert við, því að hvað er utanrrh. að skipta sér af innanríkismálum, sem heyra undir hæstv. sjútvrh.? Ég vil leggja til, að umr. verði frestað og málinu vísað til hv. utanrmn.



Herra forseti. Eins og hv. frsm., 5. þm. Reykv., hefur gert grein fyrir, þá blönduðust umr. um þessa till. nokkuð inn í þær umr., sem fram fóru hér 9. nóv. um landhelgistillögu ríkisstj. Þessvegna held ég, að í sjálfu sér þyrftu umr. um þessa till. ekki að verða svo langar nú. Og ég skal ekki lengja þær mjög. Að vísu verð ég nú að segja, að mér fannst dálitið óvenjulegur háttur á hafður í þessari framsöguræðu hv. 5. þm. Reykv., þar sem ég gat ekki betur fundið en hún væri verulegt framhald af þeim umr., sem fram fóru 9. nóv. Það hefði náttúrlega verið æskilegra að ljúka umr. þá og menn hefðu gert sakir upp þá, en að taka þann þráð upp að nýju nú. En ég skal ekki blanda mér í þau orðaskipti og ekki víkja að þeim orðum, sem hann beindi til hæstv. sjútvrh. Ég skil þessa þáltill. svo, að með henni séu sjálfstæðismenn að skjalfesta sitt viðhorf til landhelgismálsins nú, gera grein fyrir því, hvernig þeir helzt vildu halda á þessu máli. Við því er ekkert að segja og það eru í sjálfu sér ekkert óeðlileg vinnubrögð og viðbrögð af hálfu stjórnarandstöðu að hafa þann hátt á, gera þannig grein fyrir sinni afstöðu og því, hvernig þeir mundu helzt kjósa, að haldið væri á málinu. Hins vegar geta hv. tillögumenn tæplega vænzt þess, eins og nú er komið, að þessi till. verði samþ. Þeir geta ekki vænzt þess nú, að það verði horfið frá þeirri stefnu, sem mörkuð hefur verið í landhelgismálinu af stjórnarflokkunum, af ríkisstj. og af þingmeirihluta í raun og veru. Sú stefna hefur verið kynnt mjög að undanförnu, m.a. á erlendum vettvangi og fyrst og fremst á erlendum vettvangi. Og ég held, að það væri ákaflega óheppilegt út á við, ef farið væri að hvika eitthvað í þeirri stefnumörkun og þeim málflutningi og þeirri kynningu, sem þar hefur verið viðhöfð. Og það var ljóst, að hv. 5. þm. Reykv. gerði sér grein fyrir því, af því að hann lagði áherzlu á það í sinni ræðu að reyna að sýna fram á það, að í raun og veru hefði málið verið kynnt þannig á erlendum vettvangi, að það færi ekkert í bága við þá stefnumörkun, sem fælist í þessari þáltill. Þetta er náttúrlega ekki alls kostar rétt. En auðvitað er það svo, eins og við höfum marg endurtekið hér, að við byggjum á landgrunnsstefnunni í þessu máli, við byggjum á því, að allt landgrunnið tilheyri íslenzku yfirráðasvæði. Við lítum svo á, eða ég lít svo á a.m.k., að landgrunnið hafi þannig verið lagt undir íslenzkt yfirráðasvæði þegar með landgrunnslögunum frá 1948. Við teljum vissulega okkar rétt mjög helgast af þessum landgrunnssjónarmiðum og þess vegna er það mjög eðlilegt, að við höfum í öllum okkar málflutningi, lagt áherzlu á rétt Íslendinga til landgrunnsins alls. Það hefur verið gert og það mun verða gert. Og það er þess vegna rétt, sem hv. 5. þm. Reykv. vitnaði í, bæði þá skýrslu, sem útbýtt hefur verið, ræður Hans G. Andersens og hæstv. utanrrh., þar hefur alls staðar verið lögð mikil áherzla á þetta. En það hefur jafnframt verið sagt skýrum orðum, að við ætluðum ekki að fara lengra í þessum áfanga, en 50 sjómílur frá grunnlínum. Það hefur fylgt með, bæði almennt í slíkum ræðum og þó auðvitað ekki síður í þeim einkaviðtölum, sem fram hafa farið um þessi efni við þá ráðamenn erlenda, sem við hefur verið rætt. Þess vegna er engum blöðum um það að fletta, að það mundi verða skoðað sem frávik, ef nú ætti að ákveða það, að þessi áfangi, sem hér er um að tefla, ætti ekki að vera miðaður við 50 sjómílur, heldur landgrunnið allt. En eftir stendur, að eins og áður er landgrunnið allt skoðað tilheyrandi íslenzku yfirráðasvæði, sem Íslendingar einhliða geti hvenær sem er sett reglur um og teygt fiskveiðimörkin, hvenær sem þeim lýzt að gera það, til yztu endimarka landgrunnsins. Hv. þm. sagði, að landgrunnsrökin væru sterkari en 50 sjómílna rök. Ég get fallizt á það, að landgrunnsrökin séu sterk og ég hef alltaf lagt áherzlu á þau. Það hafa talsmenn stjórnarflokkanna einnig hvarvetna gert. En það er á hinn bóginn ekki hægt að segja, að 50 sjómílna stefnan nú sé neitt veikari, en t.d. fjögurra sjómílna stefna á sínum tíma eða 12 sjómílna stefna á sínum tíma. Þá var þessi aðferð höfð, bæði 1952 og 1958, að fiskveiðimörkin voru þá ekki teygð til þeirra yztu marka, sem við samkv, okkar skoðun hefðum haft rétt til. Heldur var tiltekinn ákveðinn mílufjöldi, 4 sjómílur 1952 og 12 sjómílur 1958. Hér er því fylgt algerlega sömu aðferð og áður hefur verið fylgt í þessum efnum. Það er rétt, sem hv. þm. benti á, að það hafa komið nokkrar ályktanir, þar sem lögð hefur verið áherzla á það, að fiskveiðimörkin yrðu nú látin taka til landgrunnsins alls, þannig að ekki yrðu utan við nein sérstök hólf, sem menn hafa talið að væru þýðingarmikil fiskimið. En á hinn boginn gæti ég náttúrlega, ef ég hefði búið mig undir það, lesið hér upp fjöldamargar ályktanir víðs vegar að af landinu án tillits til allra stjórnmálaskoðana, þar sem lýst hefur verið fylgi við þá stefnu, sem mörkuð hefur verið af stjórnarinnar hálfu í þessu máli, svo að ályktanirnar segja kannske ekki svo mikið í þessu efni. En um þetta geta auðvitað verið skiptar skoðanir og við því er ekkert að segja. Og eins og ég sagði, tel ég það ekkert óeðlilegt, að sjálfstæðismenn, fyrst þeir hafa markað sér þessa skoðun nú, geri grein fyrir henni á þennan hátt að setja hana fram í þáltill. En hins vegar verð ég náttúrlega að segja það, að það hefði verið miklu æskilegra, að þeir hefðu markað þessa stefnu fyrr. Það hefði verið æskilegra, að þessi stefna hefði komið svona skýrt fram hjá þeim eins og hún kemur nú fram í þessari þáltill. s.l. vetur, þegar um landhelgismálið var fjallað í nefnd, þar sem stjórnmálaflokkarnir allir áttu fulltrúa í og þá var a.m.k. af okkar hálfu lögð mikil áherzla á það, að samstaða gæti tekizt fullkomlega í landhelgismálinu og menn gætu sameinazt um eina till., eina ályktun í því, eina vilja yfirlýsingu frá Alþ., sem allir flokkar gætu staðið saman að. Það hefði óneitanlega verið skemmtilegra og það hefði óneitanlega verið nokkur stuðningur í vinnu að þessu máli. En það tókst því miður ekki. Og ástæðan til þess var sú, að þáv. stjórnarflokkar fengust ekki til að segja neitt svo ákveðið um þetta mál, að það gæti fullnægt okkar óskum. En ég hika ekki við að segja það, að ef þessi till. hefði komið fram s.l. vetur, þá hefði það a.m.k. verið tekið til rækilegrar athugunar, hvort allir flokkar hefðu ekki getað náð saman um eitthvað svipað sjónarmið og svipaða stefnu eins og í þessari till. segir, vegna þess að það hefði áreiðanlega ekki staðið þá á okkur að fallast á það, að landgrunnið allt væri tekið í einum áfanga, þó að þessi yrði nú niðurstaðan þá, að það væri staðnæmzt við 50 sjómílur. Ég harma það þess vegna, að þessi till. skyldi ekki koma fram s.l. vetur, heldur sú till., sem samþ. var á hv. Alþ., þar sem um þessi efni öll er vægast sagt talað með æði óljósum orðum. En ég skal nú ekki fara neitt lengra út í það. Sú till. var samþ. og nefnd kosin og sú nefnd hefur ákveðið verkefni að vinna, að semja lög eða frv. til l. um landhelgismálið og ég tel það sjálfsagt, að sú nefnd athugi það verkefni, sem henni var fengið til meðferðar. Og ég fyrir mitt leyti skoða það nú nánast sem formsatriði, hvort fiskveiðimörkin verða á sínum tíma ákveðin með lögum eða með reglugerð, hvort fylgt verður þeim hætti, sem áður hefur tíðkazt, að reglugerð verði sett um þetta á grundvelli og með skírskotun til landgrunnslaganna, eins og gert var 1950, 1952 og 1958, eða hvort sá háttur verður upp tekinn að skipa þessum málum með lögum. Það má vissulega gera, og þó að lög verði sett um það, þá táknar það auðvitað ekki neitt endanlegt í þessu máli fremur en þó að það sé gert með reglugerð, því að löggjafinn getur þá auðvitað líka hvenær sem er breytt þeim lögum, sem sett kynnu að verða um þetta efni, þannig að ég álit það meira formsatriði en efnisatriði, hvor hátturinn er hafður á að þessu leyti. Það leiðir af því, sem ég hef sagt, að ég mun að sjálfsögðu ekki fallast á þessa till., sem hér liggur fyrir. Á hinn bóginn er það auðvitað sjálfsagt, að hún hljóti á allan hátt þá athugun, sem vera ber og henni sé vísað til utanrmn. og utanrmn. athugi hana. Það, að ég get ekki léð þessari till. já atkvæði mitt, byggist nú ekki eingöngu á þessu, að í henni felst frávik frá þeirri stefnu, sem mörkuð hefur verið, heldur finnast mér sum atriði í þessari till. ekki alls kostar eðlileg. Það mætti virðast, að nokkuð mikið bæri á milli við fyrstu sýn þessarar till. og þeirrar till., sem stjórnin hefur lagt hér fram að því er varðar útfærsluna. En sannleikurinn er sá, að þegar maður athugar till. í heild, þá er það nú kannske minni munur en manni fyrst virðist. Það er að vísu sagt hér í upphafi ályktunarinnar, að fiskveiðilögsaga Íslands nái yfir landgrunnið umhverfis landið, en síðan er svo viðauki í 3. eða 4. málsgr., þar sem segir, að í þrjú ár, næstu þrjú ár, sé erlendum fiskiskipum heimilt að stunda veiðar upp að 50 mílna mörkum frá grunnlínu, nema það séu sérstök friðunarsvæði, sem kynnu að verða ákveðin. M.ö.o., í þessari till. felst það, að á næstunni verði fiskveiðimörk hér við land í reyndinni 50 sjómílur frá grunnlínu, það sama og felst í till. núv. stjórnarflokka. þh Það hefur e.t.v. verið orðað af sumum mönnum, að það þyrfti að taka til athugunar að gefa Bretum og Vestur-Þjóðverjum kost á nokkrum umþóttunartíma vegna þeirra samninga, sem við þá voru gerðir á sínum tíma. Hins vegar held ég, að enginn hafi látið í það skína, að erlendum skipum almennt yrði leyft að veiða innan þeirra marka, sem ákveðin eru, en þarna er talað um erlend skip almennt í þessari þáltill., en ekki aðeins um skip frá Vestur–Þýzkalandi eða Bretlandi. Það er að vísu rétt, að þarna er gert ráð fyrir því, að undanþágan sé aðeins veitt upp að 50 sjómílna fiskveiðimörkum, en samt sem áður og úr því að fiskveiðimörkin eiga að ná, eins og þarna segir, til landgrunnsins alls, þá tel ég það nokkuð hæpið að fara að láta brydda á því með þessum hætti, að það eigi að veita skipum allra þjóða án tillits til þess, hvort þær hafa nokkuð stundað veiðar á Íslandsmiðum áður eða ekki, þennan undanþágurétt. Ég held, að það sé vert að athuga það, áður en farið er mjög að láta í slíkt skína. Það er rétt, sem hv. 5. þm. Reykv. sagði, að þess þekkjast dæmi, að landhelgis- og fiskveiðimörk séu ekki alls staðar við landið þau sömu og þess vegna væri það ekki alveg óþekkt fyrirbæri í veröldinni, þó að landhelgin hér væri ákveðin þannig, að hún væri við þennan landshlutann miðuð við 400 metra dýptarmörk, en annars staðar væri hún látin ná aðeins 50 sjómílur á haf út. En ég held, að eins og staðhættir eru hér, þá mundi þetta verða mjög óþægilegt í framkvæmd og erfitt að verja slíka landhelgi, fiskveiðilandhelgi, sem ákveðin væri með þeim hætti. Ég held, að það hljóti að liggja í augum uppi, að hentugra sé í framkvæmd að hafa fiskveiðilandhelgina hvarvetna í kringum landið þá sömu, miða þar við slíkar línur og ég á nú bágt með að trúa því, að hv. þm. fái marga vitnisburði frá landhelgisgæzlumönnum um annað, en að það sé hentugast að haga þessu á þá lund að hafa þetta línur, sem eru alls staðar jafnfjarri miðað við grunnlínur. Hitt er svo að sjálfsögðu rétt, að það hefur ekki farið fram hjá neinum, að það koma til vissir erfiðleikar við landhelgisgæzluna, þegar fiskveiðimörkin hafa verið færð út. Þau mál hafa verið í athugun hjá Landhelgisgæzlunni, og það reynir m.a. á fjárveitingar frá Alþ., hvernig það snýst við þeim málaleitunum, sem fram hafa verið fluttar af hálfu Landhelgisgæzlunnar í því efni. Ég treysti því , að hv. Alþ., hv. fjvn. sýni fullan skilning á því málefni. Það er mjög mikil nauðsyn, að veitt sé stóraukið fé til Landhelgisgæzlunnar, til þess að hún verði búin undir það að gegna sínu hlutverki, þegar útfærslan á sér stað. Í þessari ályktun segir ekki, hvenær þessi ákvörðun eða útfærsla skuli koma til framkvæmda, heldur segir aðeins í ályktuninni, að hún skuli koma til framkvæmda þann dag, sem ákveðinn verður af yfirstandandi Alþ. Ég skil þetta svo, að þar með sé í raun og veru gert ráð fyrir því í þessari þáltill., að útfærsludagurinn verði 1. sept. n.k., þar sem ekki er gerður neinn ágreiningur í þessari þáltill. um þann dag og yfirstandandi Alþ. er ætlað að ákveða daginn En það er þó öllum ljóst, að það verður að gerast með a.m.k. sex mánaða fyrirvara áður en útfærslan á sér stað, vegna þess að við erum skuldbundin til þess með samningunum við Breta og Vestur-Þjóðverja að tilkynna þeim formlega um útfærsluna sex mánuðum áður en hún tekur gildi. Þannig að mér sýnist, að ekki muni á milli bera mikið um þetta atriði og þá er það nú svo, að þau atriði, sem nefnd eru í 2., 3., 4. og 5. lið þessarar ályktunar, eru ekki þess háttar, að þau víki að efni til mikið frá þeirri hugsun og þeirri stefnu, sem stjórnarflokkarnir vilja fylgja í þessu efni, a.m.k. ekki að neinu verulegu. En það er eitt atriði, sem vantar í þessa þáltill., sem ákvæði er um í þáltill. ríkisstj. Í þessari þáltill. er ekki vikið að samningunum við Breta og Vestur-Þjóðverja. Það er ekki vikið að því, að þeim skuli sagt upp. Þar af mætti álykta, að tillögumenn geri ráð fyrir því, að Íslendingar sætti sig við það að eiga úrskurð þess máls undir Alþjóðadómstólnum. Í sambandi við það er þess að geta, að þau ákvæði hafa jafnan verið túlkuð svo af íslenzkri hálfu, að Íslendingar gætu fært út þrátt fyrir þessi ákvæði og sú útfærsla gæti staðizt, þangað til dómur Alþjóðadómstólsins er fallinn. En ég efast um, að það hafi nokkru sinni verið fallizt á þann skilning af hálfu brezkra og þýzkra stjórnvalda. Svo að það gæti hugsazt, að jafnvel samningurinn yrði þannig þrándur í götu fyrir því, að ákvörðun um útfærslu gæti komið til framkvæmda. Ég er að vísu þeirrar skoðunar, að samningurinn girði ekki fyrir útfærsluna sem slíka, heldur hlyti hún að standa, þangað til dómur gengi á aðra lund. En ég skal ekki fara að endurtaka það, sem ég sagði hér í umr. 9. nóv. um þetta mál eða um till. stjórnarflokkanna og þær ástæður, sem fyrir því eru, að ríkisstj. og stjórnarflokkarnir geta ekki fellt sig við að sæta þessum samningum og hafa því eindregið ákveðið að segja þeim upp með þeim fyrirvara, sem hæfilegur verður metinn. Í þessari þáltill. segir sem sagt ekkert um þetta meginatriði í öllu þessu máli. Með hliðsjón af því, sem fram kom í umr. 9. nóv. m.a. af hálfu talsmanns sjálfstæðismanna, þá vil ég þó ekki líta svo á, að þeir séu búnir að gera það upp við sig að vera endanlega á móti því, að þessum samningum sé sagt upp, því að ég skildi hv. 1. þm. Reykv. þá svo, að þetta atriði væri út af fyrir sig enn opið og umhugsunaratriði. Og ég vil þá skilja þessa þáltill. eða þetta tómarúm, sem í henni er að þessu leyti, á þann veg, að það tákni út af fyrir sig ekki það, að sjálfstæðismenn séu ákveðnir í því að vera á móti uppsögn þessara samninga, heldur hafi þeir ekki viljað að svo komnu máli festa á blað ákveðna stefnu af sinni hálfu í því efni. Ég skal svo, herra forseti, ekki hafa um þetta mál fleiri orð. Ég get sem sagt skilið það, að þessi till. skuli koma fram, skil það sjónarmið hjá stjórnarandstöðu, að hún vilji láta það sjást og láta síðari tíma sjá það, hvernig hún hafi viljað halda á þessu máli, þó að hún hafi nú eins og stöðu hennar er háttað ekki vald á því. Og ég tel auðvitað skiljanlegt, að það geta verið skiptar skoðanir, eins og ég hef áður sagt, um ýmis atriði í sambandi við þetta mál, atriði, sem sumir kannske mundu nefna minni háttar, aðrir geta lagt meira upp úr. Og það er ekkert við það að athuga, þó að við veltum þeim hér eitthvað fyrir okkur, en hitt er aftur á móti mjög áríðandi, að ágreiningur um slík atriði verði ekki til þess að veikja samstöðu okkar út á við og verði ekki notaður af annarra hálfu til þess að túlka það svo, að það sé ágreiningur um einhver veruleg atriði í sambandi við þetta mál. En það held ég, að liggi nokkuð ljóst fyrir eftir umr., sem fram fóru hér 9. nóv., að það verður ekki efni til þess fyrir erlendar þjóðir að túlka þessa till. eða önnur sjónarmið, sem kunna að koma fram í landhelgismálinu, á þann veg, að það sé ágreiningur um höfuðatriði eða meginstefnu í þessu máli. Ég vil vona það, að þó að menn flytji eðlilega hátt og setji fram mismunandi sjónarmið um einstök atriði, þá standi það, að alger samstaða verði í málinu út á við gagnvart öðrum þjóðum. Og það er áreiðanlegt, að málið verður svo erfitt þrátt fyrir allt og þrátt fyrir vaxandi fylgi, sem okkar málstaður á að mæta og við skulum ekki gera lítið úr, að við þurfum áreiðanlega á öllu okkar að halda í þessu máli.



Herra forseti. Hv. 5. þm. Reykv. hefur efnt hér til nokkurra framhaldsumræðna á þeim umr., sem fóru fram á hv. Alþ., þegar till. ríkisstj. um landhelgismálið var til umr. En þegar sú till. var hér rædd, þá flutti hann raunverulega framsöguræðu fyrir þeirri till., sem hann talaði fyrir nú, og ræddi um þessa till. þeirra sjálfstæðismanna í allítarlegu máli og vék þar að hverjum einstökum lið þeirrar till. Í tilefni af ræðu hans urðu nokkur orðaskipti hér á milli mín og hans og þau orðaskipti urðu með nokkuð sérkennilegum hætti, því að hann var fjarverandi talsverðan hluta af umræðutímanum og því fóru þessar umr. okkar kannske ekki fram á þann hátt, sem æskilegast hefði verið. Það er augljóst á því, sem hv. þm. heldur fram nú, þegar hann mælir fyrir þessari till. þeirra sjálfstæðismanna um landhelgismál að hann leggur á það höfuðáherzlu, að till. þeirra gangi raunverulega lengra til útfærslu á okkar landhelgi en till. sú, sem ríkisstj. hefur flutt. Í rauninni er þetta nú ekki svo, þegar betur er að gáð, því að, að því leyti til sem þessi till. lætur að því liggja, að hún gangi lengra, þá er það aðeins á ytra borðinu. Það er að vísu sagt í þessari till., að landhelgismörkin skuli miðast við ytri mörk landgrunnsins, sem skuli vera 400 metra jafndýpislína og þó hvergi nær landi en sem nemur 50 sjómílum. En í næstu mgr. á eftir segir hins vegar, að næstu þrjú árin skuli erlend skip mega veiða upp að 50 mílna mörkunum. Það er því alveg augljóst, að samkv. þessari till. liggur það skýrt fyrir, að a.m.k. næstu þrjú árin yrði hér ekki um neinn efnismun að ræða í framkvæmd, hreinlega engan. Það að gefa út reglugerð um það, að næstu þrjú ár skuli gilda hér 50 mílna landhelgismörk, en bæta því hins vegar við, að landhelgismörkin nái út að 400 metra jafndýpislínu, eða eins og sagt er, út yfir allt landgrunnið, eins og það er ákveðið á þessu stigi málsins samkv. þessari till., það segir vitanlega harla lítið, því að við höfum margsinnis lýst því yfir, eins og hér hefur komið fram í þessum umr. líka, að við höfum fyrir 23 árum síðan lýst því yfir, að við teljum okkur eiga fullan rétt á öllu landgrunnssvæðinu, svo að í rauninni breytir þetta afskaplega litlu. En eins og ég hef vakið athygli á, þá er hér um nokkuð varhugaverða yfirlýsingu að ræða að mínum dómi, þar sem beinlínis kemur fram hér í till. á Alþ., að við teljum, að ytri mörk landgrunnsins skuli miðast, þar til við ákveðum þá annað með lögum, við 400 metra jafndýpislínu. Undir slíka yfirlýsingu vil ég ekki taka. Ég tel, að það komi fyllilega eins vel til mála að ákveða þessi ytri mörk t.d. við 600 metra jafndýpislínu og heimsþekktir fræðimenn hafa haldið því fram, að miklu eðlilegra og réttara væri að miða við 1.000 metra jafndýpislínu, þegar landgrunn væri afmarkað. Ég tel, eins og ég hef sagt hér áður, að það sé ekkert, sem reki á eftir okkur í sambandi við það mál, sem við erum nú að berjast fyrir, að gefa út yfirlýsingu á Alþ. um það, hvar við teljum vera ytri mörk okkar landgrunns. Ég tók upp nokkrar umr. við hv. þm. um það, hvernig það mundi gefast, ef við stæðum þannig að málinu, að við miðuðum okkar landhelgismörk við 400 metra jafndýpislínu og slíkt kæmi til framkvæmda, sem yrði þá eftir þeirra till. væntanlega eftir þrjú ár. Ég tók upp nokkrar umr. um þetta atriði, sem vel má segja, að sé ekkert praktískt atriði, eins og málin standa nú, því að vitanlega er það svo, að þegar hafður er uppi sá málflutningur, að með 50 mílna mörkunum sé ríkisstj. að gera ráð fyrir því að skilja eftir fyrir utan þau mörk þýðingarmikil fiskimið, þá yrði það vitanlega nákvæmlega eins a.m.k. fyrstu þrjú árin samkv. till. þeirra sjálfstæðismanna. Á því er enginn munur. Ég hef margsinnis bent á það, að auðvitað er það svo, að þó að við miðuðum okkar landhelgismörk við 50 mílur, eins og ríkisstj. leggur til, eða þó að við miðuðum landhelgismörkin við 400 metra jafndýpislínu, þá yrðu í báðum tilvikum allmikil fiskimið eftir fyrir utan þessi mörk. Það leikur enginn vafi á því, að mjög mikið, að ég segi ekki meiri hlutinn, af okkar karfamiðum við landið er fyrir utan 400 metra jafndýpislínuna, því að megnið af karfanum hefur verið veitt á dýpi, sem er á milli 400 og 600 metra eða 200–300 faðmar. Þessi fiskimið yrðu fyrir utan í báðum tilvikum og ég hef bent á það hér líka í umr., að fyrir utan þessi mörk í báðum tilvikum yrði t.d. megnið af okkar grálúðumiðum, sem nokkuð hafa verið stunduð hin síðari ár. Fyrir utan þessi mörk yrðu að sjálfsögðu dýrmæt fiskimið, sem oft verða hjá okkur t.d. í sambandi við síldveiðar, í sambandi við loðnuveiði, í sambandi við kolmunnaveiði, en allt þetta getur verið og hefur verið veitt af okkur langt fyrir utan 50 mílur og langt fyrir utan 400 metra dýptarmörkin. Það er því alveg tómt mál að tala um það, að með því að miða frekar við 400 metra dýptarmörkin, þá séum við búnir að færa inn fyrir mörkin öll fiskimið við Íslandsstrendur. Slíkt er reginmisskilningur. Þannig er málið ekki. Nú er það hins vegar alveg rétt, að með því að miða mörkin við 400 metra dýptarlínu í staðinn fyrir 50 mílna mörk, þá mundu auðvitað koma inn fyrir einhver fiskimið á nokkrum stöðum. Það er alveg rétt. Og það er ofur skiljanlegt, að þegar útvegsmenn og aðrir koma saman til fundar og gætu auðvitað verið fleiri en þeir, þá eru menn tilbúnir að samþykkja að taka enn meira en 50 mílur. Hver skyldi vilja standa sérstaklega á móti því að taka 70 mílur eða 90 mílur eða 100 mílur eða 200 mílur, eins og nú er ein algengasta krafan í heiminum? En það, sem menn verða vitanlega að hafa í huga, þegar þeir íhuga þessi mál, er það, að hér á Alþ. hafa staðið nokkrar deilur um það, hvernig skyldi standa að landhelgismálinu og á meðan það var algerlega opið að ná samkomulagi við núv. stjórnarflokka um útfærslu, sem ekki væri aðeins 50 mílur, heldur t.d. 70 mílur, þá var ekki hægt að fá slíkt samkomulag við þá, sem þessar till. flytja nú. Þá voru menn ekki viðbúnir að samþykkja neitt annað en það að setja málið í nefnd og biðja nefndina að semja frv., sem síðan yrði lagt fyrir Alþ. Þeir vildu sem sagt hafa allt óákveðið um málið. En svo, þegar stefnan hefur verið mörkuð, hún tilkynnt öðrum þjóðum, málið flutt fyrir þeim, við stöndum í stórræðum með það að koma málinu fram, þá koma þeir, sem hafa verið óviðbúnir og óákveðnir og virðast ekki enn hafa gert þannig upp hug sinn, að þeir séu tilbúnir að lýsa því yfir, að þeir vilji ryðja úr vegi einni mestu hindruninni, sem við eigum við að glíma í málinu, sem eru landhelgissamningarnir við Breta og Þjóðverja frá 1961. Þeir, sem virðast ekki heldur vera enn þá tilbúnir að ákveða það, hvenær skuli færa út fiskveiðimörkin. Þá koma þeir hér með till. og vilja gera úr því aðalatriði, að ef miðað sé nú við ákveðin dýptarmörk, en ekki 50 mílna mörk, þá náist svolítið meira og þar af leiðandi, gangi þeir dálítið lengra en hinir, sem mótað hafa stefnuna. Þetta er vitanlega hættulegur leikur og auk þess er það svo, að þegar betur er að gáð, þá er þessi tillögugerð byggð á alveg óraunhæfum grundvelli. Ég sagði það hér í þeim umr., sem fóru fram um þetta mál 9. nóv., að með því að miða landhelgismörkin í framkvæmd við 400 metra jafndýpislínu, þá yrðu landhelgismörkin mjög óglögg og hætt yrði við, að miklar flækjur kæmu upp í sambandi við gæzlu á þeim mörkum. Hv. 5. þm. Reykv. kemur hér enn upp og segir, að hann hafi upplýsingar um það frá ýmsum skipstjórum og ýmsum mönnum, að það sé ekkert verra að staðsetja sig á miðunum eftir dýptarmæli, en eftir öðrum tækjum. Það má vera, út af fyrir sig, að hægt sé að gera það. Dýptarmælirinn segir til. En ég efast um, að hv. þm. hafi áttað sig á því, hvað þessi orð í hans till. raunverulega þýða, ef þau ættu að koma til framkvæmda. Heldur hv. þm., að t.d. þessi jafndýpislína, sem væri miðuð við 400 metra, sé þannig dregin í kringum landið, að innan línunnar, nær landi, sé eingöngu um minna dýpi að ræða og fyrir utan línuna sé eingöngu um meira dýpi að ræða? Málið sé því þannig, að skip, sem er á siglingu á þessum svæðum, í kringum landhelgismörkin, eigi að geta séð á sínum dýptarmæli, hvenær það er komið út fyrir mörkin. Svona er þessu ekki farið. Sannleikurinn er sá, að eftir að slík lína hefði verið dregin, þá stæðu skipstjórar frammi fyrir því, að á báðar hendur getur verið um það að ræða, að dýpið sé ýmist meira eða minna, en á sjálfri línunni, sem dregin yrði samkv. þessari reglu. Það er því enginn vafi á því, að það mundu koma upp tilvik, þar sem skipstjórar segðu: Ja, við vorum hér að toga á dýpi, sem var innan við þessi mörk, sem sett hafa verið, innan við 400 metra mörkin, en það kæmi þá bara í ljós, að þetta svæði væri samt sem áður fyrir utan landhelgismörkin, af því að landhelgismörkin verða að dragast eftir jafndýpislínu. Hafsbotninn er í rauninni ekkert öðruvísi í þessum efnum en hið þurra land, sem menn hafa haft fyrir augunum. Menn þurfa ekki að búast við því, að um slíkar reglur sé að ræða, að þarna sé hægt að draga þessar línur á þennan einfalda hátt, eins og um var talað. Það er því alveg ljóst, að landhelgismörk, sem væru miðuð við jafndýpislínu, mundu skapa mjög óreglulega línu í kringum landið, mjög óreglulega og hlyti að verða mjög erfitt bæði fyrir fiskimennina að glöggva sig á þeirri línu og eins fyrir þá, sem ættu að gæta hennar af hálfu löggjafans, eða eftirlitsins. Á þetta hef ég bent m.a. til þess að sýna það, að þessi viðmiðunarmörk eru ákaflega erfið í framkvæmd. Og reynslan hefur líka sýnt það, að nálega allar þjóðir hafa valið aðra leið, þegar þær hafa verið að ákveða sín landhelgismörk. Þær hafa valið þá leið að ákveða ákveðnar grunnlínur og miða sína landhelgi síðan við tiltekna fjarlægð frá þessum grunnlínum. Þetta er vitanlega gert til þess að gera framkvæmdina á þessum málum sem skýrasta og eðlilegasta. Getur það verið, að hv. 5. þm. Reykv. hafi ekki veitt þessu athygli, þegar hann hefur kynnt sér þessi mál, að svona er þessu farið hjá öðrum þjóðum? Það má vera, að hann hafi ekki áttað sig á því, að landhelgi er yfirleitt svona ákveðin. Hv. 5. þm. Reykv. benti hér á, að enda þótt við hefðum ákveðið okkar 12 mílna landhelgi fram til þessa eftir þessari almennustu reglu, þá hefðum við veitt tilteknar veiðiheimildir eftir allt öðrum reglum. Við hefðum t.d. sett reglur um veiði humarveiðibáta, þar sem aðallega hefði verið miðað við dýptarmörk. Skyldi hv. þm. þekkja eitthvað til, hvernig hefur gengið að gæta að því, að þeir færu ekki á önnur dýptarmörk en þeim var áskilið? Skyldi hann þekkja eitthvað til þess? Eða ætli hann hafi margar yfirlýsingar löggæzlumanna um það, að þetta hafi reynzt verulega haldgott í framkvæmd? Þau mörk, sem þarna hafa verið sett, hafa verið sett til þess að reyna að koma í veg fyrir það, að humarveiðibátar, sem hafa fengið leyfi til þess að veiða með botnvörpu, sem er miklum mun smáriðnari, en almennt er leyfð til fiskveiða, færu ekki mikið út af þeim svæðum, þar sem humarinn veiðist og gætu ekki lagt sér til á þennan hátt smáriðnari vörpu til þorskveiða, en lög og reglur standa til. En þetta er eins og með aðrar slíkar heimildir, sem þjóðir veita innan sinna eigin marka, að um það gilda vitanlega allt aðrar reglur, en ákvörðun landhelgi einnar þjóðar gagnvart annarri. Og þó að við veitum nú veiðiheimildir, til þess að íbúar á tilteknum stað megi veiða í ákveðnum firði, þá skapar þetta vitanlega enga reglu um það, hvernig rétt er að standa að því að ákvarða landhelgismörk á milli einnar þjóðar og annarrar eða úthafsins. Og er í rauninni alveg furðulegt, að hv. þm. skuli koma með dæmi af þessu tagi til þess að reyna að hleypa stoðum undir sinn málflutning. Þá hafði ég einnig bent á það, að með þessari reglu væri horfið að því að hafa fiskveiðilandhelgina mjög misbreiða við hina einstöku landshluta. Hv. 5. þm. Reykv. virðist álíta, að þetta skipti engu máli. En ég vil aðeins spyrja: Dettur nokkrum manni það til hugar, að t.d. Vestfirðingar væru fullkomlega ánægðir með það að búa að mestu leyti við 50 mílna mörk, ef Austfirðingar byggju við mörk, sem næðu 97 mílur frá grunnlínum? En þangað út þarf að fara, ef á að fara út að 400 metra jafndýpismörkunum. Það er svo merkilegt, að í þessum umr. eru hér nokkrir hv. þm., sem alltaf eru að tala um það, að verið sé að sleppa ákveðnum veiðisvæðum hér út af Vesturlandi, út af Faxaflóanum. Það er alveg rétt, að ef miðað yrði við 400 metra jafndýpismörkin, þá er komið hér út í 70-75 mílur, þar sem lengst næði út á þessi svæði, en það er eins og þeir heyri það ekki, þó að þeim sé sagt það æ ofan í æ, að fyrir Suðausturlandi nái þessi mörk 97 mílur eða þar um bil út frá grunnlínum. Ég er ekki í neinum vafa um það, að þeir, sem búa á Vestfjörðum, yrðu óánægðir með að búa við 50 mílna mörkin að langmestu leyti á sama tíma sem þeir, sem hér eru á Faxaflóasvæðinu, byggju við 70 mílna mörk og á sama tíma og Austfirðingar byggju við allt upp undir l00 mílna mörk, m.a. vegna þess, að því fer víðs fjarri, að málið sé þannig, að fiskimiðin endi við þessi mörk. Þó að mörkin hér út af Vesturlandi yrðu færð út í 70 mílur, þá eru enn eftir fiskimið þar fyrir utan. Ég hef því bent á, að við það að taka upp þá reglu að hafa landhelgina mjög misbreiða við landið er veruleg hætta á, að hér skapist ósamstaða landsmanna um það, sem er aðalatriði málsins. Við þessu fæ ég ekkert svar hjá þeim hv. þm., sem standa að flutningi þessarar till., annað en það, að með till. ríkisstj. sé verið að glata þeim möguleika að ná inn fyrir fiskveiðimörkin þýðingarmiklum fiskimiðum. Verði hins vegar horfið að því ráði að miða við 400 metra jafndýpislínuna og reyna að draga ákveðnar langar landhelgislínur frá yztu mörkum þessa landgrunns og til yztu marka þessa sama landgrunns á öðrum stað við landið, þá yrði auðvitað hér um að ræða stórkostlega aukningu á því landhelgissvæði, sem við værum að leggja undir okkur í þessum áfanga. Það er engin smáræðis útfærsluaukning umfram 50 mílurnar, þar er um stórkostlega aukningu að ræða. Ég veit, að það er ósköp létt verk að segja: Ja, það er undarlegt að heyra nú í sjútvrh., að hann skuli hika eitthvað við það að taka stórkostlega meiri aukningu fyrir landsmenn en talað hefur verið um. Ég segi hins vegar bara það, ef menn eru tilbúnir að taka miklu stærra skref, því förum við þá ekki út í 200 mílur? Sú till. er sannarlega uppi viða og á mikinn stuðning. Hér er aðeins spurningin um það, hvað við ætlum okkur stóran áfanga og hvað það er, sem skiptir okkur mestu máli í því, sem við erum að gera. Ég segi, að með því að taka nú áfanga út í 50 sjómílur náum við yfirgnæfandi meiri hluta þess, sem við erum að berjast við að ná og ég hygg, að þessi áfangi verði okkur fullþungur og erfiður, það verði býsna erfitt að ná þarna fullum sigri. Og ég óttast það a.m.k., að verði öllu lengur haldið áfram slíkri iðju eins og raunverulega er fólgin í flutningi þessarar till., að vera í sífellu að tala um aukaatriði málsins, þau, sem ekki geta skipt hér aðalmáli, þá sé stefnt að því að tvístra okkar liði og þá er stefnt að því, að meiri hætta sé á, að við getum tapað í deilunni við þá, sem við stöndum virkilega í deilu við um þetta stóra mál. Þá sagði hv. 5. þm. Reykv., að hann vildi alveg mótmæla þeirri skoðun, sem fram hefði komið hjá mér, að við hefðum vel efni á því að bíða eftir hafréttarráðstefnunni með það að taka ákvörðun um stærðina á okkar landgrunni. Ég tel, að málin snúi þannig við, að það sé ekkert brennandi hjá okkur að ákveða það, hvort ytri mörk okkar landgrunns skuli teljast við 400 metra jafndýpislínu eða eitthvað annað. Vegna þess að það stendur ekkert til hjá okkur, að við förum að vinna einhver verðmæti úr þessum botni nú rétt í svipinn. Og það stendur ekki einu sinni til samkv. till. þeirra sjálfstæðismanna, að þessi mörk eigi að verða afgerandi um það, hver á að verða okkar raunverulega landhelgi á næstu þremur árum. Til hvers þá að hlaupa til nú og lýsa því yfir, að við teljum ytri mörk okkar landgrunns vera 400 metra jafndýpislínu? Hitt vitum við mætavel, að þetta er eitt aðalverkefni hafréttarráðstefnunnar og þetta mál snýr allt öðruvísi við á hafréttarráðstefnunni. Þar vitum við, að málin standa þannig, að sterkustu stórveldin sækja ákaft á um það að ákveða landgrunnsbotninn sem lengst út frá ströndinni. Það gera hagsmunir þeirra. Við höfum ekki, eins og málin liggja nú fyrir, neina beina hagsmuni í sambandi við þetta, nema aðeins að því leyti til sem við vildum nota þessa ákvörðun landgrunnsbotnsins sem aukin rök fyrir því, að við getum sótt út með okkar landhelgismörk. En vegna þess að ég er á þeirri skoðun, að sá áfangi, sem stjórnarflokkarnir hafa ákveðið, að nú yrði tekinn í landhelgismálinu, sé aðalatriði málsins, þá álít ég það algerlega óeðlilegt að vera að draga þetta inn í málið nú, deiluna um ákvörðunina á sjálfu landgrunninu. Og ég skal segja það alveg hiklaust sem mína skoðun, að ég álit, að það sé ákaflega ófrjótt starf, þegar manni er falið að fara að vinna í nefnd til þess að ákveða nú eins og málin standa, stærð landgrunnsins í kringum Ísland. Þeir, sem hafa flutt till. um slíkt efni, voru að drepa þessu máli á dreif. Þeir vissu það alveg eins og ég veit það, að þetta mál liggur ekki þannig fyrir, að auðvelt sé fyrir okkur að taka ákvörðun um það eða það skipti okkur einhverju grundvallarmáli í þessum efnum. Ég þarf í rauninni ekki að eyða hér miklu lengri tíma til þess að ræða um þetta mál. Þessi till. fer til nefndar og verður að sjálfsögðu skoðuð þar, en það er sérstaklega eitt atriði, sem ég vil undirstrika til viðbótar við það, sem ég hef sagt. Það er mjög ákveðið mín skoðun varðandi þetta mál, að við eigum að halda áfram við þá reglu að miða okkar landhelgismörk við tiltekinn mílufjölda frá grunnlínum og hafa hana jafna í kringum landið, en ekki að miða hana við neina jafndýpislínu. Vitanlega er hægt eftir þessari mílnareglu að spanna yfir allt hitt svæðið eigi að síður. Það er hægt að gera það. Ef menn vildu spanna fullkomlega yfir þetta landgrunnssvæði, sem takmarkast við 400 metra dýptarlínuna, þá þyrfti landhelgisútfærslan að vera í kringum 100 mílur. Ég mundi því hiklaust leggja til, ef um það væri að ræða að taka hér stærri áfanga, að áfanginn yrði þá 100 mílur í staðinn fyrir 50 mílur, þannig að ekki þurfi að tala um það, að eitthvað sé eftir af því svæði fyrir utan okkar landhelgismörk, sem miðast við 400 metra jafndýpislínu. En ég er mjög andvígur því að taka upp þessa mismunareglu og tel, að hún muni ekki standast í framkvæmd og að hún muni tvístra okkar liði. Ég get svo endurtekið það að lokum, sem ég sagði hér í síðustu umr. um þetta mál og hæstv. forsrh. vék að einnig nú í sínu máli. Aðalatriði málsins, sem hér er um að ræða, er auðvitað það núna að ryðja úr okkar vegi mestu hindrun okkar í sambandi við útfærsluna, sem eru samningarnir við Breta og Vestur-Þjóðverja, með uppsögn þeirra. Það var því virkilega kærkomið fyrir okkur í stjórnarliðinu að heyra það af hálfu sjálfstæðismanna, þeirra, sem flytja þessa till., að þeir væru tilbúnir að standa með okkur í því að ryðja þessari hindrun úr vegi og segja samningunum upp. Þetta varðar meginkjarna málsins, þetta varðar aðalatriði málsins. Og svo hitt, að það skiptir auðvitað höfuðmáli, að enginn vafi leiki á því, hvenær við ætlum að færa út, það sé ekkert hér um bil. Skæklatog um minni háttar atriðin getur engu góðu þjónað í þessum efnum.



Herra forseti. Ég vil nú spyrjast fyrir um það, hvort það séu eiginlega engar vonir til þess, að hæstv. sjútvrh. mæti hér við þessa umr.

Ég vil upplýsa, að hæstv. sjútvrh. hafði forföll og boðaði fjarvistir með löglegum ástæðum að mínum dómi. Ég gerði ráðstafanir til þess, að hann yrði látinn vita, að þetta mál yrði tekið fyrir hér í kvöld, og það er fullvíst, að hann kemur, ef hann hefur nokkur minnstu tök á því, en hv. flm. ráða því, hvort haldið verður áfram með þetta mál, þótt ráðh. komi ekki. Ef þeir óska eftir því, að þetta mál verði tekið út af dagskrá og því verði frestað, vegna þess að ráðh. kemur ekki, mega þeir gera það, en það er borin von, að hægt verði að ljúka umr. fyrir jól, nema hún fari fram núna.

Ég segi nú fyrir mitt leyti, að ég tel, að þessi umr. megi eiginlega ekki dragast öllu lengur. Þó finnst mér, að það vanti mjög mikið, þegar sjálfan sjútvrh. vantar hér við umr., þó sérstaklega vegna þess, að málið var tekið út af dagskrá, af því að hann þurfti að fara út úr deildinni, en núna glaðnar mjög yfir mér, að hann skuli vera kominn, því að ég ætlaði ekki að láta hjá líða að tala hér, þó að hann hefði ekki komið, en það gleður mig alveg ósegjanlega að sjá hæstv. ráðh. mættan. Hæstv. forsrh. sagði, þegar hann fylgdi úr hlaði till. til þál. um landhelgismálið, sem ríkisstj. flytur, að landhelgismálið væri mál málanna. Ég hygg, að allir þm. geti verið hæstv. forsrh. sammála um það, að landhelgismálið sé mál málanna, langstærsta málið, sem um verður fjallað á Alþ. á þessum vetri, og jafnvel stærsta málið, sem um verður fjallað í fjöldamörg ár. Tvær till. hafa verið lagðar fram í landhelgismálinu, fyrri till. er frá ríkisstj., sem var útbýtt hér í Sþ. 18. okt. og vísað til utanrmn. 9. nóv. Síðari till., um landhelgi og verndun fiskistofna, sem flutt er af 10 þm. Sjálfstfl., var útbýtt 1. nóv. og hefur hún verið á dagskrá hér í Sþ. á sjö fundum. Umræða um þessa þáltill. hófst 18. nóv. og var þá ekki lokið. Fyrsti flm. málsins, hv. 5. þm. Reykv., flutti þá framsöguræðu fyrir till., en að þeirri framsöguræðu lokinni kvaddi sér hljóðs hæstv. forsrh. og síðan hæstv. sjútvrh., en að hans ósk var: mjög takmarkaður tími, sem gat farið í þessar umr., vegna þess að hann var að sinna störfum sínum sem ráðh. og þurfti að fara úr þingsalnum, og þá var málið því tekið af dagskrá. Ég kvaddi mér hljóðs í þessu máli, þegar hv. 1. flm. málsins hafði nýhafið sína ræðu og ég hafði ætlað mér að vera mjög stuttorður og bjóst sannast að segja við því, að umræðum gæti lokið þennan dag, en mér er það ljóst, að ráðh. geta beðið um orðið og talað um leið og þeir biðja um orðið, en við þm. verðum að bíða. Það hefur verið mjög algengt, að ráðh. hafi talað í málum og það jafnvel mjög oft í sama máli, en hitt er aftur sjaldgæfara, þegar ráðherrar eða ráðherra markar mjög takmarkaðan tíma til umr. í máli, að þá skuli þeir mala allan ræðutímann, sem þeir ákvarða. Ég hefði nú talið líka, að það hefði nægt, að annar hvor ráðh., og þá alveg sérstaklega hæstv. forsrh., hefði rætt þetta mál einn, að þeir hefðu ekki þurft að taka allan tímann. Hitt er aftur algengara, að stjórnarandstaða á hverjum tíma sé svona heldur málgefnari en ríkisstj., en nú er þessu öðruvísi farið. Nítján dagar eru nú liðnir frá því, að málið var til umr. hér og í sjálfu sér hefði ekkert verið við því að segja, að frummælandi máls og ráðh. hefðu talað, ef ræður hefðu verið fluttar hér í þingi og lent hér á segulbandsspólu, en hitt skiptir töluverðu máli í meðferð máls, að fjölmiðlar segja frá ræðum manna og þar koma flm. máls engum vörnum við, þegar hallað er máli eða farið með staðlausa stafi, eins og hæstv. sjútvrh. gerði í ræðu sinni undir meðferð þessa máls, sem ég mun síðar koma að. Ég vil því ekki láta hjá líða að segja, að mér finnst málsmeðferðinni í þessu stærsta máli þingsins vera mjög ábótavant. Mér finnst líka, að það muni ekki vekja traust út á við á Alþ. í meðferð þessa stóra máls að hafa þennan hátt á og mér finnst líka vera mjög til athugunar, sérstaklega fyrir þá þm., sem láta sig mestu varða bætta starfshætti Alþ., að reyna að breyta mjög um vinnubrögð. Við vitum það, að það hefur verið margt að í sambandi við vinnubrögð í þingmálum á liðnum árum. en mér finnst ekki hafa batnað það sem af er þessa þings. Ég vona, að það eigi eftir að batna það sem eftir er af þinginu og ég held, að það megi segja, að skipulagsleysi ríki í sambandi við meðferð mála og mjög handahófsleg vinnubrögð í þessari 1.040 ára gömlu virðulegu stofnun. Ég vil líka leyfa mér að benda á, að það hefði verið mjög í lófa lagið að ná fullu samkomulagi á milli flm. þessara tveggja till. um landhelgismálið, ríkisstj. annars vegar og flm. úr Sjálfstfl. hins vegar, um þessa till., um það, að umr. um þessar tvær till. færu saman. Það hefði orðið mjög mikill tímasparnaður að því og svo jafnframt það, að það hefði fyrir löngu síðan verið hægt að afgreiða landhelgismálið með nokkurri reisn hér frá hv. Alþ. Ég segi þetta til þess að benda á það, að slík vinnubrögð ættu að vera höfð, þegar um lík mál er að ræða, til þess að spara tíma og hafa hagræði í vinnubrögðum þingsins. Á síðasta þingi voru fluttar tvær till. í landhelgismálinu. Það hafði gerzt, að fulltrúar flokkanna höfðu rætt landhelgismálið sín á milli. Það varð að lokum ekki samkomulag á milli stjórnarflokka og stjórnarandstöðu um flutning málsins, heldur fluttu báðir aðilar sína till. hvor til þál. um landhelgismál, og það fór á þann veg, að till. þáv. stjórnarflokka, Sjálfstfl. og Alþfl., var samþykkt gegn atkvæðum þáv. stjórnarandstæðinga, sem nú skipa hæstv. ríkisstj. Ég hygg, að allir geti verið sammála um það, að það var leitt til þess að vita, að flokkarnir gátu ekki náð samkomulagi um eina till. í landhelgismálinu, en sú varð nú raunin, að stjórnarandstæðingar töldu, að till. þáv. stjórnarflokka gengi ekki nógu langt og sérstaklega höfðu þeir á móti því orðalagi till. stjórnarflokkanna, að ekki var ákveðið, á hvaða degi útfærsla landhelginnar átti að eiga sér stað, en þeir vildu, að það yrði 1. sept. 1972. Till. þáv. stjórnarflokka var með þeim hætti, að þeir lögðu til, að frv. yrði samið og lagt fyrir næsta Alþ., frv., sem m.a. ætti að fela í sér skilgreiningu á landgrunni Íslands miðað við sem næst 400 metra jafndýpislínu, möguleg hagnýtingarmörk eða 50 mílur eða meira frá grunnlínum umhverfis landið, eftir því sem frekari rannsóknir segðu til um, að hagstæðast þætti. Stjórnarflokkarnir, sem að þessari till. stóðu, töldu nægilegt að semja frv. fyrir næsta þing, það þing, sem hófst nú á síðastliðnu hausti og lögfesta þar skilgreiningu á landgrunni Íslands og miða það sem næst við 400 metra jafndýpislínu, en þó aldrei minna en 50 sjómílur frá grunnlínum umhverfis landið. Það var einnig ætlun þeirra, að í frv. væri þá jafnframt ákveðið, hvenær útfærsludagur landhelginnar yrði ákveðinn. Nú fór það svo, að þetta mál bar mjög á góma í kosningabaráttunni og hv. stjórnarandstæðingar, núv. stjórnarsinnar, lögðu þá á það mikla áherzlu, að flokkarnir, sem stóðu að síðustu ríkisstj., væru óákveðnir í landhelgismálinu. Það er rétt að einu leyti og féll afar vel hjá þeim, sem höfðu mjög mikinn áhuga á útfærslu landhelginnar. Þeim fannst, að till. stjórnarandstæðinga væru ákveðnari með útfærsludaginn og vildu hafa hann ákveðinn fyrir kosningar og á því var klifað. En hins vegar töluðu þáv. stjórnarandstæðingar minna um það, að stjórnarflokkarnir vildu færa landhelgina meira út og taka tillit til sérstöðu ákveðinna landshluta og lögðu þá til grundvallar þá þekkingu og reynslu, sem fyrri aðgerðir höfðu haft í för með sér við útfærslu landhelginnar í sambandi við fiskimið í ákveðnum landshlutum. Á þetta var e.t.v. minna hlustað. Hæstv. forsrh. sagði, þegar hann fylgdi till. ríkisstj. núna úr hlaði, að þeir þrír flokkar, sem standa að núv. ríkisstj., hafi gengið til alþingiskosninganna s.l.. vor með sameiginlega stefnuyfirlýsingu í landhelgismálinu eða samhljóða þeirri till., sem hér liggur fyrir, og till., sem rædd var og hefur þegar verið vísað til utanrmn. Forsrh. sagði einnig: „Þeir lögðu ríka áherzlu á það í kosningabaráttunni, að landhelgismálið væri mál málanna og kjósendur ættu framar öllu öðru að marka skýra afstöðu til þess við kjörborðið.“ Úrslit kosninganna urðu þau, eins og kunnugt er, að þessir flokkar hlutu sameiginlega starfhæfan meiri hl. á Alþ. og mynduðu síðan núv. ríkisstj. Ég vil aðeins út af þessum ummælum hæstv. forsrh., að þessir þrír flokkar hafi í raun og veru sigrað í landhelgismálinu, minna hann á það, að þessir þrír flokkar, sem nú standa að ríkisstj., komu nú ólíkt út úr síðustu kosningum. Flokkur forsrh., Framsfl., fékk 1967 27 029 atkv. af 96 090 atkv. eða 28.1 %. Svo kemur nú aftur það nýrra. En af 105 395 atkv. fékk flokkur forsrh. nú aðeins 26 645 atkv. eða 25.3%. Mér finnst nú ekki, að Framsfl. hafi grætt mikið á landhelgismálinu, þegar við lítum á úrslit kosninganna, þrátt fyrir það að hann lagði höfuðáherzluna á landhelgismálið í kosningabaráttunni og í kynningu flokksins í sjónvarpinu sendi hann fram sína frægustu sérfræðinga á sviði landbúnaðar, sem minntust ekki á nokkurt mál annað en landhelgismálið. Og þetta var nú árangurinn þar. Alþb. fékk 1967 17.6%, en 1971 fékk það 17.l%, svo að ekki virtist það hafa unnið stórlega á landhelgismálinu, en sá flokkur gerði landhelgismálið næst á eftir Framsfl. mest að umræðuefni í kosningabaráttunni. Hins vegar varð sigurvegari þessarra kosninga Samtök frjálslyndra og vinstri manna, sem fengu 8.9% atkv. Ég skal ekkert fullyrða um það, hvort þessi eini flokkur af þeim, sem nú mynda hæstv. ríkisstj., hafi unnið þetta fylgi á landhelgismálinu einu, þegar hinir tveir samstarfsflokkar hans töpuðu í sömu kosningum. Ég læt forsrh. um það að skýra þetta fyrirbrigði nánar. Mér finnst mjög eðlilegt, að núv. hæstv. ríkisstj. vilji marka stefnu sína í landhelgismálinu. Og þá var þar fyrst og fremst um að ræða, að hún vildi staðfesta útfærslu landhelginnar, ákveðinn útfærsludag. Hitt finnst mér öllu leiðinlegra og sorglegra, hvers vegna hæstv. ríkisstj. reyndi ekki að ná samkomulagi um flutning einnar till. nú eftir kosningar eða í byrjun þessa þings. Hæstv. forsrh. sagði, að það hefði óneitanlega verið skemmtilegra að sameinast um eina ályktun. En hvað var gert til þess? Jú, það var tilkynnt þremur dögum fyrir þingsetningu, að stjórnarflokkarnir ætluðu að flytja till. til þál. alveg orðrétta frá því, sem þeir höfðu flutt um vorið. Ég tel, að út á við hefði það verið sterkara að flytja eina sameiginlega till. í þessu stórmáli, af því að í raun og veru er tiltölulega lítill ágreiningur um þetta mál. Þá ætla ég að koma nokkrum orðum að því , sem hæstv. sjútvrh. sagði í ræðunni fyrir 19 dögum. Þá sagði hann, að með till. sjálfstæðismanna, sem hér liggur fyrir til umr., væri nú fyrst verið að tæpa á því að breyta í raun og veru stefnunni, að fiskveiðilögsaga Íslands nái yfir allt landgrunnið umhverfis landið og ytri mörk landgrunnsins skuli vera 400 metra jafndýpislína, þangað til mörk þess verði ákveðin með lögum, en þó hvergi nær landi en 50 sjómílur frá grunnlínum. Þetta var svo endurtekið í fjölmiðlum um kvöldið, þessar staðhæfingar hæstv. sjútvrh. En hann veit miklu betur. Hann veit það, að í þeirri till., sem lögð var fram hér á Alþ. á s.l. vori, kemur það greinilega í ljós, að stjórnarflokkarnir, sem þá voru, leggja til, að kosin verði fimm manna nefnd, einn frá hverjum þingflokki, til þess að semja frv. til l. um rétt Íslendinga til landgrunnsins og hagnýtingar auðæfa þess. Og þar segir, að í því frv., sem leggja skuli fyrir næsta Alþ. eða það þing, sem sett var á s.l. hausti, skuli felast þau atriði að skilgreina landgrunn Íslands miðað við sem næst 400 metra jafndýpislínu, möguleg hagnýtingarmörk eða 50 mílur eða meira frá grunnlínum umhverfis landið, eftir því sem frekari rannsóknir segja til um, að hagstæðast þyki. Í aths. með þessari þáltill. segir enn fremur: „Þar sem efnahagsleg afkoma íslenzku þjóðarinnar byggist fyrst og fremst á fiskveiðum á Íslandsmiðum og yfirvofandi er, að sívaxandi sóknarmáttur og veiðitækni erlendra þjóða stofni þessum lífshagsmunum þjóðarinnar í hættu, er höfuðnauðsyn, að framkvæmd landgrunnslaganna frá 1948 sé jafnan þannig hagað, að markvisst verði haldið áfram að vinna að nauðsynlegum ráðstöfunum til þess að tryggja óskertan rétt Íslendinga á landgrunnssvæðinu. Með þeim hætti yrði fiskveiðilandhelgin 50 mílur eða meira, en kynni þó að vera mismunandi breið eftir því, hvort við dýptarlínur eða fjarlægð frá grunnlínum yrði endanlega miðað.“ Þetta tel ég vera töluvert annað en hæstv. sjútvrh. sagði í sinni ræðu og var svo síðar skýrt frá í fjölmiðlum. Það er ekki ný stefna Sjálfstfl. að marka útfærslu landhelginnar við 400 metra jafndýpislínu, en þó hvergi nær en 50 sjómílur frá grunnlínum. Þessi till„ sem hér liggur fyrir, er staðfesting á þeirri stefnu. Ég vil segja fyrir mitt leyti, að ég álasa ekkert hæstv. ríkisstj. fyrir það, þó að hún flytji málið að nýju og nýja stefnumörkun í málinu, ákveðnari, eftir því sem þeir telja. En hitt hefði ég talið, að sú ályktun, sem ég var að minnast hér á áðan, væri enn þá í gildi sem ályktun Alþ. Þess vegna átti hæstv. ríkisstj. að láta semja frv. til l. og leggja fyrir Alþ., eins og þessi till. gerir ráð fyrir. Í það frv. gat hæstv. ríkisstj. tekið sínar afdráttarlausu skoðanir um útfærslu landhelginnar eigi síðar en 1. sept. 1972 og annað það, sem hún vildi koma fram og var henni að skapi. Og við því er ekkert að segja og ekkert nema sjálfsagður hlutur. Þá fannst mér hæstv. sjútvrh. tala einnig mjög óvarlega, þegar hann minntist á karfamiðin. Hann sagði í ræðu sinni: „Ég hef margsinnis bent á það, að auðvitað er það svo, að þó að við miðuðum okkar landhelgismörk við 50 mílur, eins og ríkisstj. leggur til, eða þó að við miðuðum landhelgismörkin við 400 metra jafndýpislínu, þá yrðu í báðum tilvikum allmikil fiskimið eftir fyrir utan þessi mörk.“ Svo bætti hann við: „Það leikur enginn vafi á því, að mjög mikið, að ég segi ekki meiri hluti af okkar karfamiðum við landið er fyrir utan 400 metra jafndýpislínuna, því að megnið af karfanum hefur verið veitt á dýpi, sem er á milli 400 og 600 metrar eða 200-300 faðmar.“ Ég hélt, að hæstv. sjútvrh., sem er mjög vel kunnugur í sjávarútvegi, vissi það, að verði útfærsla íslenzku landhelginnar bundin við 50 sjómílur, mundu karfamið íslenzku togaranna lenda utan landhelgi. Aðalkarfamið togaranna eru frá Jökultungu og norður fyrir Víkurál. Á þessu svæði fást um 80% af karfanum utan 50 mílna, en sáralítið veiðist utan 400 metra dýptarlínu. Á tímabilinu frá miðjum maí og fram í okt. eru þessi karfamið aðalveiðislóðir togaranna íslenzku. Erlendar þjóðir, sem við Ísland veiða, sækjast lítið eftir karfa nema Þjóðverjar, en þeir halda sig yfirleitt sunnar á karfaslóðinni en þeir íslenzku. Karfaafli síðasta árs nam 24.809 tonnum og 1969 nam karfaaflinn 28.521 tonni. Heildarútflutningsverðmæti karfaaflans hefur numið þessi tvö s.l. ár 622.7 millj. kr. Ég tel, að þetta sé töluvert annað en hæstv. sjútvrh. hélt fram í sinni ræðu. Hv. 5. þm. Reykv. sagði frá því hér í sinni framsöguræðu fyrir þessari till., að komið hefðu fram áskoranir frá útvegsmönnum og sveitarfélögum á Vestfjörðum og víðar um það að miða útfærslu landhelginnar við 400 metra jafndýpislínu og þó hvergi nær en 50 sjómílur. Þessar áskoranir hafa komið fram m.a. frá Útvegsmannafélagi Snæfellsness, frá Fjórðungssambandi Vestfirðinga, frá bæjarstjórn Ísafjarðar og frá Útvegsmannafélagi Vestfjarða. Þessar samþykktir eru ekki gerðar í þeim tilgangi að skapa úlfúð í þessu máli. Þær eru gerðar fyrst og fremst vegna þess, að þessir staðir og þetta fólk, sem stendur að þessum samþykktum, veit, að það er mikið í húfi að miða ekki við 50 sjómílurnar, heldur við 400 metra jafndýpislínuna. Ég skal minna á þær aðgerðir, sem gerðar hafa verið í landhelgismálinu. Fyrstu aðgerðirnar í því voru 1946, þegar ráðinn var þjóðréttarfræðingur. Árið 1948 voru sett lög um vísindalega verndun landgrunnsins. Árið 1949 var dansk–brezka samningnum frá 1901 sagt upp, sem takmarkaði fiskveiðilandhelgina við þrjár sjómílur. Árið 1950 var sett reglugerð um fjögurra sjómílna friðunarsvæði fyrir Norðurlandi á grundvelli laga um vísindalega verndun fiskimiðanna og landgrunnsins frá 1948. Þegar fjögurra mílna landhelgin var sett og flóum hér syðra var lokað, þá glöddust allir Íslendingar yfir þeim áfanga, sem þá var náð í landhelgismálinu. Og það voru engin undanbrögð frá þeirri ánægju og þeirri gleði á Vestfjörðum frekar en annars staðar, þó að Vestfirðingar gerðu sér jafnframt ljóst, að með lokun fjarða og flóa hér syðra var það sjáanlegt, að ágengni erlendra skipa á fiskimið Vestfirðinga mundi aukast að mun, enda kom það fljótt á daginn. Vestfirzkir sjómenn hafa því orðið að þola ærið mikinn ágang erlendra veiðiskipa á sínum fiskimiðum, en fiskimið bátanna á Vestfjörðum eru öll langt utan við fjögurra sjómílna beltið og meira að segja utan við 12 sjómílurnar, þegar að því kom, að landhelgin var færð út 1958 í 12 sjómílur. Mér finnst því, að hæstv. ríkisstj. eigi að hugsa vandlega um, að það er mikið í húfi fyrir þetta svæði allt frá Faxaflóa til og með Húnaflóa að miða við 400 metra jafndýpislínuna, því að þá útilokum við á grunnslóðina enn þá vaxandi ágengni erlendra fiskiskipa. Hvaða skaði mundi ske við það að breyta ályktun í þessu máli í þetta horf? Ég get ekki séð það. Og hvers vegna er hik á mönnum í því efni og úrtölur? Hvers vegna koma úrtölur frá þeim. sem alltaf hafa verið djarfir í landhelgismálinu og ekkert verið hikandi um aðgerðir í því? Mér finnst það koma úr hörðustu átt, þegar úrtölur koma frá þeim hópi eða þeim mönnum. En það eru fleiri, sem hafa skilið þýðingu þess að breyta að þessu leyti frá þeirri till., sem hæstv. ríkisstj. hefur lagt fram, en þau samtök og sveitarfélög, sem ég nefndi hér áðan. Heildarsamtök útvegsins mörkuðu á nýafstöðnum aðalfundi mjög skýra stefnu í þessum málum. Það var samþykkt ályktun á aðalfundi Landssambands ísl. útvegsmanna, þar sem segir: „Samtökin heita fullum stuðningi við útfærslu fiskveiðilandhelginnar 1. sept. 1972. Fundurinn fagnar því, að þetta mikla mál, sem hefur verið einlægt áhugamál allra útvegsmanna og baráttumál á aðalfundum samtakanna árum saman, er nú komið á þann rekspöl, að þess má vænta, að Íslendingar fái fullan yfirráðarétt yfir öllu verðmæti landgrunnsins og í hafinu yfir því. Jafnframt áréttar fundurinn fyrri ályktanir aðalfundar samtakanna um, að stefnt verði að því, að við Íslendingar öðlumst viðurkenningu annarra þjóða á óvefengjanlegum rétti okkar yfir öllu landgrunninu. Fundurinn telur nauðsynlegt, að í þessum áfanga landhelgismálsins verði tryggður yfirráðaréttur yfir hinum þýðingarmiklu veiðisvæðum á landgrunninu vestur af landinu milli Reykjaness og Hornbjargs, er liggja utan 50 mílna markanna.“ Þessi sameiginlegi fundur allra útgerðarmanna á landinu tekur því ótvírætt undir óskir fólksins, sem býr á þessu svæði. Þessir menn skilja þýðingu þess fyrir þessi svæði að miða við 400 metra jafndýpislínuna. Og ég vil einnig lesa til enda þessa ályktun LÍÚ, en í þeirri ályktun segir að lokum: „Fundurinn hvetur til algerrar þjóðareiningar um málið, þegar endanleg ákvörðun hefur verið tekin, og hvetur alla aðila til að sneiða hjá hvers konar ummælum og aðgerðum, sem spillt geti því, að þjóðin nái í þessu baráttumáli öllum þeim rétti, sem framast má verða.“ Ég hef leyft mér að gagnrýna nokkuð málsmeðferð ríkisstj. í þessu stærsta máli þjóðarinnar. Ég hélt, að ríkisstj. vildi leggja áherzlu á þjóðareiningu og sýna á þann hátt öðrum þjóðum. að við Íslendingar stöndum saman sem einn maður, þegar sómi lands og þjóðar liggur við. Þessi till. okkar sjálfstæðismanna um landhelgi og verndun fiskistofna fer nú að lokinni þessari umr. til utanrmn. En þrátt fyrir fremur neikvæð viðbrögð hæstv. forsrh. og hæstv. sjútvrh. vil ég vona, að við berum gæfu til að ákvarða í þeirri ályktun, sem Alþ. markar, að ytri mörk landgrunnsins skuli vera 400 metra jafndýpislína, en þó hvergi nær landi en 50 sjómílur. Og því verður ekki trúað, að þessir tveir hæstv. ráðh., sem hafa talað í þessu máli, haldi við þessa afstöðu, þegar mál þetta kemur til athugunar í utanrmn. og endanlegrar afgreiðslu á hv. Alþ. Hagsmunir sjómanna, útgerðarmanna og raunar allra þeirra, sem búa á Vesturlandi, Vestfjörðum og við Húnaflóa, krefjast þess, að tekið sé tillit til þeirra óska, sem þetta fólk hefur borið fram. Sérstaklega ætti það að vera auðvelt, þegar um er að ræða sanngjarnar og eðlilegar óskir. Aukin ásókn fjölda erlendra veiðiskipa á fiskimið út af þessum landshluta að 50 sjómílum getur haft afdrifaríkar afleiðingar fyrir aðalatvinnuveg fólksins, sem býr á þessu landssvæði. Það á að treysta byggð um allt land og skapa sem jafnasta aðstöðu til að lifa góðu lífi. Það á að gera það bæði í orði og verki. Í till. okkar sjálfstæðismanna segir, að ályktun þessi komi til framkvæmda þann dag, sem ákveðinn verður af yfirstandandi Alþ. Hæstv. sjútvrh. sagði, að enn þá væri óljóst, hvenær við sjálfstæðismenn vildum færa út landhelgina. Það er ekki óljóst, hæstv. sjútvrh., hvenær við sjálfstæðismenn viljum færa út landhelgina. Alþingi það, sem nú situr, verður aldrei nema fram á vor. Ég hef engan heyrt tala um það að færa landhelgina fyrr út. Fyrir vorið yrði markað, ef við mættum ráða, hvenær útfærslan ætti að eiga sér stað. Við munum ekki hafa neitt á móti því og munum standa með hæstv. ríkisstj. í því, að útfærsludagurinn verði ákveðinn eigi síðar en 1. sept. 1972. Við sjálfstæðismenn erum staðráðnir í því að hvika ekki í þessu máli og standa við hlið ríkisstj. og með ríkisstj. í baráttunni við þau öfl, sem berjast gegn útfærslu landhelginnar. En við óskum eftir því og biðjum hæstv. ríkisstj. um að marka sína stefnu á þann veg að hafa alla ánægða í sambandi við afgreiðslu þessa máls, þannig að þjóðin í heild og Alþ. geti með 60 shlj. atkv. markað stefnu í landhelgismálinu og staðið einhuga í þeim aðgerðum, sem fram undan eru, hvort sem þær verða harðar eða ekki.

Forseti (EystJ): Út af því, sem hv. 2. þm. Vestf. sagði hér áðan varðandi meðferðina á þessu máli, vil ég taka þetta fram: Málið var tekið út af dagskrá á dögunum samkv. ósk nokkurra þm., sem þurftu og vildu endilega vera við umr. á aðalfundi Landssambands ísl. útvegsmanna. Þangað ætlaði þá sjútvrh., og vildu þeir vera þar og hlýða á hans mál. Af þessum ástæðum var málið tekið út af dagskrá og vissi ég ekki annað en það væri ágreiningslaust. Menn fengu orðið við þá umr., sem þá fór fram stranglega í samræmi við þingsköpin og er ekki með rökum hægt að því að finna. Hv. þm. gerði talsvert úr því, að 19 dagar væru liðnir síðan fyrri hluti þessarar umr. fór fram. Um það atriði er það að segja, að ekki var hægt að koma því við fyrr að hafa þessa umr. nema misbjóða einhverjum og það veit ég, að hv. þm. vill ekki láta gera. Þess vegna tel ég, að ekki mundi verða ágreiningur okkar á milli um þessa málsmeðferð, ef tóm gæfist til þess að bera bækur okkar saman. Hv. þm. fór nokkrum orðum um, hvernig til hefði tekizt með vinnubrögð á Alþ. nú. Um það mun ég ekki ræða, en um það munu þeir hv. þm. geta dæmt, sem hafa þingreynslu.



Herra forseti. Í þeirri þáltill., sem hér er til umr. á þskj. 56, eru fimm liðir. Um liði 2, 3, 4 og 5 sýnist mér, að varla muni vera nokkur ágreiningur. Þessir liðir fjalla um friðun væntanlegs fiskveiðilögsögusvæðis okkar Íslendinga, hvernig sem það verður ákveðið, og þeir fjalla um nauðsynlegar ráðstafanir til þess að koma í veg fyrir skaðlega mengun og þess háttar, sem ég hygg, að hafi komið mjög greinilega fram bæði í ræðu og riti hjá fylgismönnum till. hæstv. ríkisstj. sem eitt meginmarkmiðið með þeirri útfærslu, sem nú er rætt um. Að mínu viti væri hún til lítils, ef við stígum ekki þau nauðsynlegu skref, sem eftir hljóta að fylgja til þess að skipuleggja veiðar okkar á þessu svæði og friða það þannig, að til frambúðar geti orðið. Ég ætla því ekki að ræða um þessa liði þáltill., en snúa mér að þeim fyrsta, sem mér sýnist vera sá, sem fyrst og fremst hlýtur að vera til umr. Í apríl s.l. lágu fyrir þinginu tvær þáltill., frá þáv. hæstv. ríkisstj. og frá stjórnarandstöðunni. Við afgreiðslu á þessum till. var ekki sízt og ég vil leyfa mér að segja raunar fyrst og fremst, um það deilt, hvenær skrefið skyldi stigið. Meginkjarninn í till. stjórnarandstöðunnar var sá, að ekki skyldi fært út síðar en 1. sept. 1972. Það er alveg sama, hvað hv. 2. þm. Vestf. segir um þetta mál. Um þetta var deilt í kosningabaráttunni einnig. Það var deilt um þennan megin skoðanaágreining í þessum tveimur þáltill., hvort færa skyldi út fyrir hafréttarráðstefnu Sameinuðu þjóðanna, sem ráðgerð hefur verið 1973, eða síðar. Um þetta var deilt bæði í ræðu og riti. Því verður alls ekki neitað. Og ég er nú þeirrar skoðunar, án þess að ég ætli að fara, svo að ég noti nú mjög tíð orð hv. þm., að færa framboðsfundi Vestfjarða hingað inn í þingsali, að sigur þáv. stjórnarandstöðu hafi ekki sízt verið af þeim sökum, að þjóðin kaus þann kostinn að færa út fiskveiðilögsöguna fyrir 1. sept. 1972, eins og stjórnarandstaðan boðaði. Þjóðin valdi jafnframt þá leið, til að fella óvinsæla hæstv. ríkisstj., að veita Samtökum frjálslyndra og vinstri manna stærsta sigurinn og líklega var það auðveldasta leiðin og nokkuð skynsamlegt hjá þjóðinni, þó að hún væri e.t.v. ekki okkur framsóknarmönnum í vil. Það hygg ég, að hafi ráðið þar einna mestu um. Mér sýnist, að till., sem nú liggur fyrir, sé að ýmsu leyti til bóta frá þeirri till., sem fyrrv. hæstv. ríkisstj. lagði fram. Það er búið að strika út flest hið loðna, sem var í þeirri till. og ákveðið mörkuð sú stefna, að fært skuli út í 400 metra jafndýpislínu. Að vísu segir ekkert í till. enn um það, hvenær skuli fært út, en ég fagna mjög þeim ummælum hv. þm. hér áðan, að hann er fylgjandi því og styður það, að fært verði út 1. sept. 1972. Tel ég það raunar merkari og mikilvægari yfirlýsingu en nokkuð það, sem kemur fram í þessari till. Ég hafði hugsað mér að ræða nokkuð um þá stefnu, sem lýst er í till., þá stefnu, að miða skuli við jafndýpislínu, en ekki við fjarlægð frá landi eða frá grunnlínum. Í fyrsta lagi vil ég nefna, að alþjóðareglur eru mjög óljósar um landgrunn strandríkis, mjög óljósar. Að vísu náði sú regla meiri hluta á hafréttarráðstefnu Sameinuðu þjóðanna 1958, að miða skuli við 200 m dýptarlínu eða dýpra, eins og nýtanlegt kann að reynast. Það er ekki sízt vegna þessarar mjög loðnu reglu, að kölluð er saman ný hafréttarraðstefna til þess að marka þetta betur. Og ég verð að segja fyrir mitt leyti, að ég undrast þau ummæli hv. frsm., ef ég skildi hann rétt og ég trúi því raunar varla, að við ættum ekki að fara að alþjóðalögum að þessu leyti. Mér skilst, að það séu mjög miklar líkur til þess, að á þeirri hafréttarráðstefnu, sem kölluð verður saman 1973 eða skömmu síðar, náist nauðsynlegur meiri hl., 3/4 atkvæða, með ákvörðun landgrunnsmarka. Hins vegar eru mjög skiptar skoðanir um það, hvernig þetta skuli ákveðið. T.d. er ein regla, sem nú er mjög hampað, sú, að miða skuli landgrunn við, þar sem hallinn fer yfir 10 gráður. Ég veit ekki, hvar það er á íslenzku landgrunni og ég efast um, að nokkur maður viti það. Veit ég, að mælingar á íslenzku landgrunni eru svo óljósar, að útilokað er að gera sér grein fyrir því, hvar þetta muni gerast. Hitt sýnist mér jafnframt ljóst, að við Íslendingar höfum gætt okkar vel að þessu leyti þegar með þáltill., sem samþ. var 1948, þar sem Alþ. lýsir því yfir, að landgrunnið allt, hvernig sem það verður endanlega ákveðið, skuli vera eign okkar Íslendinga og fiskimiðin yfir því . Ég óttast því ekki, að við missum af bátnum þarna. Á árinu 1969 skipaði Rannsóknaráð ríkisins nefnd, sem nefndist landgrunnsnefnd. Hún skilaði mjög viðamikilli skýrslu, sem nefnd er Rannsókn á landgrunni Íslands. M.a. lagði nefndin mikla vinnu í það að kanna, hvernig þekking okkar væri um okkar eigið landgrunn. Því miður kom í ljós, að þekking okkar var afar lítil. Nefndin gerði m.a. samanburð á dýptarkortum, sem eru til af íslenzku landgrunni. Ég vil, með leyfi forseta, lesa kafla á bls. 16 í þessari skýrslu. Þó vil ég skýra það áður, að nm. drógu þrjár línur, línu, sem þeir kölluðu A, sem liggur frá Vestmannaeyjum til suðvesturs fyrir Reykjanes, aðra línu, sem þeir kalla C, sem liggur þvert yfir til Grænlands, og línu B frá Kolluáli yfir til Grænlands. Svo segir, með leyfi forseta: „Á sjálfu landgrunninu eða réttara sagt grynnri hlutum þess eru skekkjur ekki áberandi, en þær aukast út yfir jaðar grunnsins og einkum á dýpri sjó, og sýna tölur danska sjókortsins þar 200-500 metra of mikið dýpi, þar sem hægt er að gera beinan samanburð. Á A–línunni sýnir kortið 200 metra dýptarlínuna 12 km innar en hinar þýzku mælingar. En þar sem hinar nýju mælingar sýna 200 metra dýpi á landgrunnsbrún suður frá Vestmannaeyjum, stendur dýptartalan 570 metrar á eldra kortinu. Annars staðar, þar sem beinan samanburð er hægt að gera sunnar á A–línunni, sýna tölurnar á kortinu meira dýpi, sem nemur 240 metrum, 175 metrum, 300 metrum, 250 metrum og 475 metrum. Á C–línu er munur í sömu átt um 200 metra, 110 metra og 500 metra.“ Ég skýt því hér inn, að þetta er einmitt á því svæði, sem um er verið að deila og till. liggur nú fyrir um, að talið skuli til okkar landgrunns innan 400 metra dýptarlínu. Svo segir enn: „Á B–línu ber legu 200 metra línu kortsins saman við nýrri mælingar, en ósamræmi er utan við hana. Þess má enn geta, að samkv. korti 6 er állinn, sem greinir að íslenzka og grænlenzka landgrunnið, rúmlega 600 metra djúpur, en hann er grynnri en 500 metrar á korti 5.“ Ég las þetta til þess að sýna, að mjög er raunar óljóst, hvar okkar 400 metra dýptarlína liggur, afar óljóst. Það getur meira að segja vel svo farið, að 400 metra dýptarlínan á þessu svæði, sem um er deilt, sé víða jafnvel innan við 50 sjómílur. Ég vil svo snúa mér að einu atriði, sem vakið hefur athygli mína í þessari þáltill. Þar er svo kveðið á, að fært skuli út að 400 metra jafndýpislínu, en þó aldrei skemmra en 50 sjómílur frá grunnlínum. Þetta er að mínu viti athyglisvert. Þarna er gerð tilraun til þess að slá saman tveimur reglum. Á korti, sem birtist með skýrslu, sem fyrrv. hæstv. ríkisstj. hafði útbúið, svo að ég leyfi mér að vona, að hv. sjálfstæðismenn efist ekki um réttmæti hennar, sést, að langmestur hluti fiskveiðilögsögunnar mundi ákvarðast af síðari reglunni, þ.e. 50 sjómílur frá grunnlínum. Svo yrði alla leiðina frá Reykjanesi og austur fyrir land. Þar aðeins á örlitlu svæði kemur dýpið þó út fyrir samkv. hinni ónákvæmu dýptarmælingu og síðan er aftur 50 mílna línan fyrir utan nálægt því alla leið suður að Arnarfirði nema á litlu svæði í geira út af Húnaflóa. Það er því ljóst, að meginreglan mundi eftir sem áður verða 50 sjómílur frá landi. Að lokum ætla ég að minnast á eitt atriði enn, sem ég hygg, að verði að taka með í reikninginn, þegar um þessar tvær stefnur er rætt. Eftir því sem ég kemst næst, hafa 23 ríki fært fiskveiðilögsögu sína utar en l2 sjómílur. Ég finn ekkert ríki, sem hefur miðað við jafndýpislínu, ekki eitt einasta. Við Íslendingar værum þar algerlega einir á báti. Ég fyrir mitt leyti tel afar mikils virði til sigurs í þessu máli, að við skipum okkur í þá vaxandi fylkingu þjóða, sem hefur fært fiskveiðilögsöguna utar en 12 sjómílur, og að við gerum það á sama máta og þær. Ég teldi það mjög illt, ef við þyrftum að lenda í deilum við þessar þjóðir um þær aðferðir, sem nota ber í þessu sambandi. Þetta tel ég e.t.v. eitt hið mikilvægasta í þessu máli og hlýt að vísa algerlega á bug þeirri stefnu, sem boðuð er í þáltill. á þskj. 56. Ég hef rakið nú, ef ég man rétt, 5-6 atriði, sem öll leiða mig til þeirrar niðurstöðu, að þessi stefna sé röng. Nokkuð hefur verið rætt um ýmsar ályktanir, sem hafa borizt frá hagsmunasamtökum bæði á Vesturlandi og Vestfjörðum og landssamtökum þeirra, sem við sjóinn og sjávarútveg fást. Ég fyrir mitt leyti fagna því , hvað samþykktir þessar eru einróma í þá átt að styðja þá ákvörðun hæstv. ríkisstj. og Alþ. að færa út 1. sept. 1972. Ég tel hins vegar, að sá hluti þessara ályktana, sem fjallar um það, að landgrunnið út af Vesturlandi og Vestfjörðum skuli tekið með, sé á misskilningi byggður. Ég vil í fyrsta lagi vekja athygli á því, að stöðugt er talað um það, að landgrunnsbrúnin, þ.e. þessi 400 metra brún, sem í till. hv. sjálfstæðismanna er kölluð landgrunnsbrún, þótt ég viti ekki, af hverju miðað er við 400 metra, Afríkuríkin ætluðu að miða við 600, en þeir miða við 400 metra, stöðugt er talað um það, að landgrunnsbrúnin sé utar allt frá Horni suður á Reykjanes. Samkv. þessu ágæta korti í fyrrnefndri skýrslu fyrrv. hæstv. ríkisstj. er alls ekki svo. Það er á bls. 27. Þar sést, að 400 metra dýptarlínan nær ekki út fyrir 50 sjómílna fjarlægðarlínuna fyrr en nokkurn veginn út af Arnarfirði og svo suður af um það bil að Reykjanestá. En langtum mikilvægara en þessi smávægilegi misskilningur er þó hitt, að ég trúi því ekki, að þessir menn, sem eiga svo mikilla hagsmuna að gæta, mundu vilja hræra í þessu máli til ómælanlegs skaða að mínu viti. Staðreyndin er sú, hvort sem mönnum líkar það betur eða verr eða vilja viðurkenna það, að stefna hæstv. ríkisstj., fyrrv. stjórnarandstöðu, sigraði í kosningunum. Þjóðin valdi þá þann kostinn að færa út í 50 sjómílur fyrir 1. sept. 1972. Og staðreyndin er einnig sú, að þessi stefna hefur verið mjög vandlega kynnt síðan, svo að allt annað er en áður var, og taka allir eftir því. Hún hefur verið kynnt með mjög ítarlegum ræðum utanrrh. á ferðum víða um heim. Sendiboðar aðrir hafa farið og málið hefur verið flutt af íslenzkum embættismönnum með ágætum og ég leyfi mér að segja, að útlitið fyrir sigur þessarar stefnu er gott. A.m.k. eru líkurnar til þess orðnar miklar, að það megi takast að koma í veg fyrir, að meiri hl. fáist fyrir nokkurri fiskveiðilögsögu minni en þessari á væntanlegri hafréttarráðstefnu Sameinuðu þjóðanna. Ég fyrir mitt leyti er a.m.k. langtum bjartsýnni en ég var um, að þetta megi takast, eftir að ég fór í eina slíka ferð til Afríkuríkjanna. Ég hafði af því mikinn fróðleik og sannfærðist um það, að okkur Íslendingum ber að leggja ríkasta áherzlu á að ná samstöðu með þessum smáríkjum, þessum ungu ríkjum, sem öll eru að berjast við svipaðan draug og við, skilningsleysi stórveldanna. Ég held, að með slíkri starfsemi muni takast að ná jafnvel meiri hluta fyrir mjög mikilli útfærslu fiskveiðilögsögunnar á hafréttarráðstefnunni eða a.m.k. að fyrirbyggja, að annað fái þar meiri hluta. Og mér sýnist, að það væri meira glapræði en orð fá lýst, ef við færum nú að hræra í þeirri stefnu, sem boðuð hefur verið með þessu móti. Ég vil taka það fram fyrir mitt leyti, að ég skal fyrstur manna fylgja því , að næsta skref verði fljótlega tekið og fært út t.d. í 70 sjómílur eða eitthvað þess háttar. Það er margsinnis yfirlýst, að þetta skref, sem nú á að taka, er aðeins eitt skref. Ég get meira að segja sagt, þegar ég lít til baka, að mér sýnist, að það hefði e.t.v. verið skynsamlegra að hafa þetta skref eitthvað stærra. Við ætluðum okkur ekki stærri bita, því að við töldum, að andstaðan mundi verða það mikil, og ég hygg, að það hafi verið rökrétt ályktun á þeim tíma. Málið hefur hins vegar unnizt betur að mínu viti, en a.m.k. ég gerði mér vonir um. Ég tel þó, að jafnvel það að breyta þeirri yfirlýstu stefnu, sem gefin hefur verið út um 50 sjómílur, t.d. í 70 sjómílur, væri glapræði, vegna þess að það er búið að vinna þessari stefnu það mikið fylgi, eins og ég rakti áðan. Ég hygg, að þegar þessir menn, sem hafa gert hinar umræddu ályktanir og meina vitanlega ekkert nema það bezta með þeim, hugleiða það, sem gert hefur verið og það, sem ég hef nú rætt, muni þeir sjá, að það er skynsamlegra að bíða, en ná síðan öðru skrefi fljótlega. Og það skref gæti t.d. auðveldlega orðið jafnvel fyrir þann tíma, sem hv. sjálfstæðismenn og hæstv. fyrrv. ríkisstj. vildi setja sér við umr. á Alþ. í apríl s.l. Þetta gæti t.d. orðið um eða strax eftir hafréttarráðstefnuna. Ég ætla ekki að hafa orð þessi miklu fleiri. En ég vil taka undir þau orð hv. 2. þm. Vestf., að það er mjög mikilvægt, að við Íslendingar stöndum saman í þessu stóra máli okkar og ég vil skora á hv. sjálfstæðismenn að stíga nú karlmannlegt skref til fulls. Þessi hv. þm. hefur sýnt þá karlmennsku að lýsa því yfir, að hann fylgi útfærslu 1. sept. 1972. Nú væri það skynsamlegast í samræmi við þessi orð hans, þessa áskorun hans, að allt Alþ. skipaði sér um þá till., sem að hefur verið unnið, eins og ég hef hér lýst. Það væri karlmannleg afstaða. Það væri afstaða, sem hver skipstjóri gæti verið hreykinn af, þegar hann yfirgefur sitt sökkvandi skip. Ég hygg, að það væri nær fyrir hv. Alþ. að ræða hins vegar og móta sér afstöðu til þeirra erfiðleika, sem örugglega eru fram undan. Við skulum gera okkur fulla grein fyrir því, að tilraun verður gerð til þess að beita okkur Íslendinga margvíslegum þvingunum. Það verður áreiðanlega gert af hálfu Breta og Þjóðverja og jafnvel fleiri stórvelda, t.d. á sviði viðskipta. Við gætum jafnvel átt von á því , að Bretar sendu herskip aftur inn í íslenzka fiskveiðilögsögu. Og það er alveg öruggt, ef dæma má af nýlegum fréttum, að við munum mæta erfiðleikum af þessari ástæðu í væntanlegum viðræðum okkar við Efnahagsbandalag Evrópu um viðskiptakjör. Hæstv. utanrrh. hefur lýst því yfir, að fiskveiðilögsagan verði ekki notuð þar sem verzlunar vara og fagna ég því. Ég vildi mjög gjarnan heyra svipaðar yfirlýsingar frá hv. þm. öðrum, þannig að ljóst verði fyrir alheimi, að við stöndum ekki aðeins saman um þá útfærslu, sem verður gerð 1. sept. 1972, heldur stöndum við einhuga saman í þeim erfiðleikum, sem líklega eru fram undan.



Herra forseti. Það er nú í rauninni ekki þörf á því fyrir mig að tala hér langt mál. Ég tel að þetta mál hafi þegar verið ítarlega rætt hér og í rauninni sé alveg óþarft af hv. þm. Sjálfstfl. að kvarta undan því hér í umr., þó að af hálfu okkar, sem skipum nú meiri hl. á Alþ., hafi þetta mál verið rætt við þá að því marki, sem gert hefur verið. Í rauninni hafa hér farið fram tveir alllangir fundir, sem að mestu leyti eða að mjög verulegu leyti hafa snúizt einmitt um þá till., sem hér er nú til umr., till. þeirra sjálfstæðismanna. En eins og kunnugt er, þegar till. ríkisstj. um landhelgismálið var hér fyrst til umr., þá ræddu fulltrúar sjálfstæðismanna hér fyrst og fremst um þessa till. sína undir þeim dagskrárlið. Ég vakti þá athygli á því, að þá gerðist sá tiltölulega sjaldgæfi atburður hér á Alþ., að 1. flm. þessarar till. flutti hér langa og alveg óumdeilanlega framsöguræðu fyrir þessari till. undir þeim dagskrárlið, þar sem átti að fjalla um till. ríkisstj. Það varð til þess, að ég og hæstv. forsrh., við ræddum hér einnig um þessa till. og síðar urðu hér aftur endurteknar allmiklar umr. um till., þegar hún kom svo aftur á dagskrá síðar. Ég skal ekkert um þetta segja, hvernig tími hefur skipzt á milli aðila í þessum umr., en ekki þætti mér það ólíklegt, að þeir sjálfstæðismenn hefðu talað eins langan tíma og því þyrftu sjálfstæðismenn í rauninni ekkert að kvarta undan því, að þessi till. þeirra hafi ekki verið rædd og það á þann hátt, að þeir hafi fengið a.m.k. fulla aðstöðu til þess að tala hér til jafns við aðra. En eins og ég sagði, ég tel í rauninni ekki þörf á því að fara að endurtaka hér, þó að nokkuð sé umliðið, margt af því , sem ég sagði hér í fyrri ræðum mínum um þetta mál. Ég get dregið hér saman nokkur aðalatriðin og svarað þannig hv. 2. þm. Vestf. um leið. Ég benti á það hér í umr., að ég teldi, að á þessu stigi málsins væri mjög varhugavert að gera samþykkt hér a Alþ., sem beinlínis gæfi til kynna, að við teldum landgrunnið við Ísland afmarkast við 400 metra dýptarlínu. En það er það, sem kemur fram mjög greinilega í þeirra till. Þetta tel ég fyrir mitt leyti mjög varhugavert og mér finnst ekkert ýta á eftir okkur um það að gefa út slíka tilkynningu. Vel má vera, eins og hér hefur verið vikið að af öðrum ræðumönnum, að samkomulag takist um það á alþjóðavettvangi, að landgrunnsmörkin verði önnur og hagstæðari fyrir okkur og af því tel ég þetta mjög óheppilegt. Þá hef ég í þessum umr. einnig bent á það, að landhelgismörk, sem miðuð séu við dýptarmörk, dýptarlínu, séu alveg óvenjuleg. Mér er ekki kunnugt um það, að nokkurt land í heiminum hafi landhelgislínu, sem þannig sé ákveðin. Og flm. till. hafa ekki verið færir um að benda á eitt einasta slíkt fordæmi. Ég benti einnig á það í þessum efnum, að það yrði í framkvæmd mjög erfitt fyrir alla aðila, sem hlut ættu að máli, að fylgja eftir slíkum landhelgismörkum. Það hefur líka komið í ljós, þegar þeir sjálfstæðismenn hafa þreytt kapp á ýmsum fundum. þar sem voru menn, sem virkilega eru kunnugir þessum málum, að þá hefur enginn fengizt til þess að taka undir þetta í samþykktum. Hv. 2. þm. Vestf. var að minnast hér nokkuð á landssambandssamþykktina síðustu. Hann hefði kannske átt að segja svolítið frá því, hvernig umr. fóru fram á því þingi um þetta mál og hvernig ofurkapp nokkurra sjálfstæðismanna á þeim fundi varð að lúta þar alveg í lægra haldi í öllum meginatriðum málsins, m.a. í sambandi við þetta megin sjónarmið. Það vita líka allir, sem þekkja nokkuð til þessara mála, að það er nálega óframkvæmanlegt að ætla að átta sig á slíkum landhelgismörkum. Þá hef ég einnig í þessum umr. bent á, að það er mjög óheppilegt, að ekki sé meira sagt, að ganga út frá því, að fiskveiðilandhelgi við landið sé mjög misbreið, hún sé á sumum stöðum ætluð 50 mílur, öðrum t.d. 70 og enn öðrum enn þá meira. Þetta mundi alveg óhjákvæmilega leiða til ósamstöðu þeirra, sem við þetta eiga að búa. Þegar á þetta er bent, þá taka þeir sjálfstæðismenn þann kostinn, sem er auðvitað beztur fyrir þá, að minnast ekki á þetta. Ég hef líka bent á það í þessum efnum, að eigi að fylgja jafndýpislínunni miðað við 400 metra dýptarlínur, þá mundi þurfa að færa landhelgina fyrir Suðausturlandi út í 97 mílur frá grunnlínum. Þetta heyra þeir sjálfstæðismenn aldrei, þó að á sé minnzt. Þeir vilja ekki vita þetta. Ef ætti því að hafa jafnbreiða landhelgi, sem fullkomlega tæki þarna út yfir yztu mörk, þá þyrfti raunverulega að færa mörkin nú út í 100 sjómílur. Ég hef líka bent á það og vil endurtaka það í tilefni af því, sem hér hefur komið fram, að hver sá, sem vill kynna sér þau kort, sem bezt liggja fyrir varðandi dýptarmælingar hér í kringum landið, mun sannfærast um það, að 50 mílna mörkin eru fyrir utan 400 metra dýptarlínuna lang víðast við landið. Það eru aðeins tiltölulega lítil svæði, sem liggja þarna fyrir utan. Hv. 2. þm. Vestf„ sem hér talaði fyrir stuttu síðan, lagði mikla áherzlu á það, að færa þyrfti lengra út og fylgja 400 metra dýptarmörkunum vegna svæðisins frá Faxaflóa til Húnaflóa. Hvernig stendur á því, að hv. þm. segir þetta? Getur verið, að hann viti það ekki, að landhelgismörkin mundu ekki breyta meginveiðisvæðunum út af Vestfjörðum neitt, þó að miðað yrði við 400 metra dýptarlínu? Allt meginsvæðið yrði hið sama, alveg suður undir syðsta hlutann af Vestfjörðum. og það þyrfti enga 400 metra dýptarlínu til þess að fara þar utar. Þar nær 200 metra dýptarlínan talsvert út fyrir 50 mílur. Krafan, sem þeir hafa verið að reyna að spinna upp, þegar þeir finna það, að þeir hafa misst fótanna jafn hrapallega og raun er á í þessu máli, hún er ekki vegna Vestfirðinga eða hagsmuna þeirra. Það er rétt, að til eru nokkur svæði hér út af Faxaflóa og út af Breiðafirði og allra syðst út af Vestfjörðunum, sem liggja fyrir utan 50 mílna mörkin og einnig út af Suð–austurlandi. Hin svæðin eru varla teljandi, svo að þó að miðað væri við 400 metra dýptarlínuna, þá breyttist þetta ekki frá 50 mílna mörkunum nema á örlitlum svæðum. Ég hafði svo bent á það hér í umr. og það þóttist hv. 2. þm. Vestf. ætla að leiðrétta, að þó að miðað væri við 400 metra dýptarlínu, þá yrðu samt sem áður all þýðingarmikil fiskimið okkar fyrir utan mörkin. Þetta er hárrétt og ég get endurtekið það, því að það er það réttasta, sem ég veit og ég hygg, að ég þekki eins mikið til þessara mála og hann. Ég hef einmitt staðið fyrir því að gera út skip á þessar veiðar árum saman og fylgzt með skýrslum um þetta og væri auðvelt að sýna hv. þm. það, hvernig þessu er varið, að mikill meiri hluti af aðal karfamiðunum við Ísland liggur fyrir utan þetta svæði. Mikill meiri hlutinn af karfa hefur yfirleitt verið veiddur frá 220–230 föðmum og upp í 300 faðma dýpi. Það er alveg rétt, að nú á síðasta ári gerðist það, að togarar fóru að veiða á gamalkunnum karfamiðum hér djúpt út af Faxaflóa, þar sem karfamiðin hafa legið á þessu venjulega dýpi, sem karfinn er veiddur á og þeir veiddu talsvert núna innan við mörkin, innan við þessi mörk; af tiltölulega smáum karfa, en samt sem áður veiddu þeir þar karfa.

Karfi var það.

Já, karfi var það. En hins vegar er það, að aðalkarfamiðin, eins og ég hef sagt, liggja fyrir utan þetta dýpi og hv. þm. getur ekki leiðrétt mig neitt í þessum efnum. Það er mesti misskilningur. Ekki einu sinni þetta getur orðið til þess að bjarga í rökstuðningi þessari vonleysistillögu þeirra sjálfstæðismanna í landhelgismálinu, úr því sem komið er. Hv. 2. þm. Vestf. taldi, að það hefði í rauninni verið hart, að ég hefði farið hér svo rangt með mál og að skýrt hefði verið frá því í fréttamiðlum á eftir og hann hefði ekki komið vörnum við hérna á þingfundi, af því að hann fékk ekki að vera síðastur að tala. Nú hefur hann komið þessari leiðréttingu við, en hún var nú ekki ýkja merkileg að mínum dómi, þessi leiðrétting. Hann segir, að ég hafi sagt og það má prýðilega vel rétt vera, að ég hafi komizt þannig að orði, því að ég get ekki séð annað en það sé fullkomlega rétt, að nú vilji þeir sjálfstæðismenn slá því föstu í fyrsta skipti, segir hann, að ég hafi sagt eða eitthvað á þá leið, nú hafi þeir markað þá stefnu, að nú ætti að miða fiskveiðimörkin við 400 metra dýptarlínu og bætti því síðan við, að þetta væri ekki rétt, því að þeir hefðu sagt þetta áður og þetta hefði m.a. komið fram í þeirri þáltill., sem þeir hefðu borið fram á síðasta þingi og þá verið samþ. Við skulum bara lesa, hvað segir í þessum efnum. Í till. núna segir: „Ytri mörk landgrunnsins skulu vera 400 metra jafndýpislína, þangað til mörk þess verða ákveðin með lögum, en þó hvergi nær landi en 50 sjómílur frá grunnlínum.“ Þarna er því alveg slegið föstu, að það er 400 metra dýptarlína, sem skal ráða alls staðar þar sem hún fer út fyrir 50 mílna mörkin. Það skal miðað við þetta. En sögðu þeir það í till. sinni frá síðasta þingi? Sögðu þeir það þá? Nei, þar sögðu þeir ekkert nema það, sem mátti skilja á alla vegu, ekkert annað. Það var allt svo loðið.  Ég læt mér það svo í léttu rúmi liggja og skil auðvitað mæta vel, af hvaða ástæðum slíkar fullyrðingar koma hér fram hjá fulltrúum sjálfstæðismanna, þó að þeir tali um mig og okkur, sem stöndum nú að till. ríkisstj., tali um okkur sem úrtölumenn í landhelgismálinu, menn, sem hiki, þó að það hafi legið skýrt fyrir bæði á síðasta þingi og eins nú, að ágreiningurinn á síðasta þingi á milli okkar og þeirra sjálfstæðismanna var um það, að þá fengust þeir ekki til að segja neitt ákveðið í málinu. Þá var ekki ágreiningur um 50 mílur eða 70 mílur. Þeim var margboðið upp á það að standa t.d. að 70 mílum, en þeir vildu hvorki ganga inn á 70, 50 eða neitt annað. Það er sannleikur málsins. Þeir fengust ekki til að samþykkja neitt annað en það að setja málið í nefnd, láta það í athugun og svo fékk maður svona veganesti eins og þetta, sem ég hef m.a. mjög færzt undan, að glíma við að ákveða landgrunnið hér miðað við 400 metra jafndýpislínu eða möguleg hagnýtingarmörk. Nú vita allir það, að hagnýtingarmörkin eru langt fyrir utan þetta, langt fyrir utan. Við hvað skal miðað? Nei, þetta var auðvitað sett fram á sínum tíma af þeim, sem virtust halda það, að hagnýtingarmörkin væru öll innan við 400 metra jafndýpislínu. Já, það hefði auðvitað verið miklu betra að sleppa öllu þessu og segja eitthvað mjög ákveðið, en það fékkst ekki á þeim tíma, það fékkst ekki. Og sannleikurinn er líka sá, að í öllum þeim miklu umr. um þetta mál, sem hér hafa farið fram, bæði á þessu þingi og þeirra þingi, þá hefur það verið svo, að enginn af þm. Sjálfstfl. hefur nokkurn tíma fengizt til þess að taka undir það að nefna tiltekinn útfærsludag, slá einhverju föstu, fyrr en hv. 2. þm. Vestf., Matthías Bjarnason, nú. Nú er hann orðinn þeirrar skoðunar, að það eigi að samþykkja þennan útfærsludag, sem ríkisstj. hefur ákveðið. Ég hugga mig því við það í þessu máli, hvað svo sem líður ýmsum fullyrðingum og hnútuköstum til mín frá þeim sjálfstæðismönnum. að þeir séu nú á leiðinni, eigi eftir að fallast á málið, þeir sjái, hvað þessi afstaða þeirra hefur verið fráleit. Ég hef saknað þess mjög í þessum umr., að þeir skuli ekki ennþá fást til þess að segja eitt einasta orð um það, sem er eitt meginatriðið í þessu máli, eins og nú er komið, þ.e. að við getum staðið saman um það að segja upp samningunum við Breta og Vestur–Þjóðverja, sem er ein alvarlegasta hindrunin í okkar vegi til þess að koma okkar máli fram. En enn þá hafa þeir sjálfstæðismenn ekki fengizt til þess að segja eitt einasta orð um, hver afstaða þeirra er í þessum efnum. En það vita allir hv. þm., að við komumst ekki langt í deilum okkar við Breta og Vestur-Þjóðverja í þessu máli, svo alvarlegar sem þær deilur eru, ef sá samningur á að vera í þeirra höndum áfram. Það þarf enginn að efast neitt um það. Því er það vitanlega alveg kjarninn í þessu máli, að hægt sé að fá hér fram samstöðu um það á Alþ. að segja þessum samningum upp og stefna síðan að því að stækka landhelgina, eins og ákveðið hefur verið, 1. sept. á næsta ári. Ég skal svo ekki hafa um þetta fleiri orð að sinni. Út af fyrir sig mættu þeir gjarnan hafa síðasta orðið í þessu máli, ef það yrði þeim einhver huggun.



Herra forseti. Ég mun nú aðallega ræða 2. og 3. lið þeirrar till., sem hér liggur fyrir og geri ég það, að ég tel, að gefnu tilefni, vegna þess, hvernig hæstv. sjútvrh. tók undir þau ákvæði till., sem þar er að finna, þegar ég ræddi þau lítillega í sambandi við landhelgistillögu stjórnarinnar. Ég vil þó að nokkru víkja að meðferð landhelgismálsins í heild. Ég tel að það hafi enn á ný komið í ljós hér í kvöld hjá hv. 1. þm. Vestf. að a.m.k. Framsfl. virðist alls ekki fylgjast með eða gera sér grein fyrir þeirri þróun, sem hefur orðið í þessum málum, ég vil segja hin síðustu ár og sérstaklega hina síðustu mánuði. Hv. þm. benti á, að ekkert ríki hefði miðað sína landhelgi við landgrunn, heldur aðeins tiltekinn mílu fjölda. Þetta er rétt, en ég hygg, að þetta stafi fyrst og fremst af því, að þessi ríki öll voru búin að færa út sína landhelgi, áður en sú stefna varð mjög ríkjandi meðal flesta þjóða, að þær vilja helga sér sitt landgrunn. Meira að segja Íslendingar hafa gert um það samþykkt og ákveðið það í lögum að hagnýta landgrunnið og þau auðæfi, sem er að finna á landgrunnsbotninum. Þetta er gert með lögunum frá 1969, eins og ég sagði. Ég sagði hér við fyrri umr. um landhelgismálið, að ég teldi, að afstaða ríkisstj. í landhelgismálinu væri of veik út á við. Ég gerði þá grein fyrir því, af hverju ég teldi þetta og er það vegna þess, að ég tel, að sú skoðun sé mjög að verða ríkjandi og þeirri skoðun fari mjög ört vaxandi fylgi meðal erlendra þjóða, að hvert strandríki hafi til þess heimild og mörg þeirra eru þegar búin að ákveða að tileinka sér landgrunnið til nýtingar þeirra auðæfa, sem á landgrunnsbotninum eru. Og ég hygg, að það sé mjög að færast í vöxt, að hægt sé að reikna með því , að ekki einungis þau auðæfi, sem á landgrunnsbotninum kunni að finnast, skuli nýtt af þeim strandríkjum. sem þar eiga hlut að máli. Heldur sé það að færast í það horf, að einnig þau auðæfi, sem eru í sjónum yfir landgrunninu, skuli nýtt af þeim þjóðum, sem þar eiga hlut að máli eða strandríkjum og þau fái óskoraðan rétt yfir þessu hafsvæði. Það er alveg rétt, að það kann vel að vera erfitt að skilgreina nákvæmlega nú í dag, hvar íslenzka landgrunnið liggur. Til þess vantar okkur nákvæmar mælingar. En við höfum þó með lögum ákveðið að nýta auðæfi á landgrunnsbotninum og eins og við höfum gert það, þá hljótum við eins að geta ákveðið með lögum að nýta þau auðæfi, sem yfir landgrunnsbotninum eru, þ.e. fiskimiðin, sem þar er að finna. Þannig að ég tel ekkert meiri vandkvæði á því en þeirri samþykkt,. sem Alþ. hefur þegar gert um nýtingu landgrunnsbotnsins. Ég er sannfærður um það, að hefði verið reynt að ná samstöðu milli allra stjórnmálaflokkanna, áður en farið var að kynna málin nú í haust á erlendum vettvangi, um það, að Íslendingar tækju landgrunnið allt undir sín yfirráð og færðu fiskveiðilögsögu sína út yfir það, þá hefði verið hægt að ná samstöðu um það. Og ég er sannfærður um, að það hefði verið miklu hægara fyrir fulltrúa Íslands á erlendum vettvangi að túlka málið á þeim grundvelli en binda sig einvörðungu við 50 sjómílur. Hæstv. forsrh. vildi afsaka þetta nokkuð í ræðu, sem hann flutti hér 18. nóv., þegar þessi till. var fyrst til umr., með því, að aðstaðan til að færa út í 50 sjómílur nú væri ekkert veikari, en aðstaðan hefði verið, þegar fært var út í 4 mílurnar og síðar í 12 sjómílurnar. Ég tel þetta misskilning hjá hæstv. forsrh. að tala um, að aðstaðan sé ekkert veikari nú. Ég tel hana miklu sterkari. Þó að við séum að stíga þarna miklu stærra skref, en við gerðum bæði þegar við færðum út í 4 mílurnar og eins þegar við færðum út í 12 mílurnar. Þá hefur álit í heiminum almennt til þessara mála breytzt á þann veg, að ég tel okkar aðstöðu miklu sterkari til að færa landhelgina út, sérstaklega ef við héldum okkur að því að færa hana út yfir landgrunnið og miða fiskveiðimörkin við það. Það hefur verið hamrað á því hér, að sennilega hafi það ráðið úrslitum kosninga, að stjórnarflokkarnir, sem voru í stjórnarandstöðu fyrir síðustu kosningar, höfðu tiltekið ákveðinn mánaðardag, 1. sept. 1972. Á þetta skal ég engan dóm leggja, en hér hefur verið réttilega á það bent, að a.m.k. Framsfl. getur ekki hrósað þarna miklum sigri. Og ég vil algerlega mótmæla því, a.m.k. fyrir mína hönd og ég held, að óhætt sé að gera það fyrir hönd allra fulltrúa Sjálfstfl., að við höfum nokkurn tíma haldið því fram, að það ætti að bíða fram yfir hafréttarráðstefnuna með útfærslu landhelginnar. Ég minnist þess mjög vel, að ég hélt því fram í kosningabaráttu á Suðurlandi, að ég væri tilbúinn að standa að útfærslu landhelginnar, þó að það yrði fyrir 1. sept. 1972, ef talin væri nauðsyn á því vegna aukinnar ásóknar á Íslandsmið eða af öðrum ástæðum. Þannig að ég lét þá skoðun þegar fyrir kosningar uppi, að ég væri reiðubúinn að standa að slíkri útfærslu, þó að hún yrði fyrir 1. sept. 1972. Ég vil því alveg mótmæla því, að fulltrúum Sjálfstfl. verði nokkuð brigzlað um það, að þeir hafi viljað bíða svo og svo lengi eða fram til 1973. Ég hygg, að það liggi hvergi fyrir. Við töldum það eðlilegt, að beðið yrði eftir undirbúningsráðstefnunni, sem þá var fyrirhuguð fyrra hluta þessa árs, og séð, hvernig viðhorfið yrði þá, hvað út úr henni kæmi. Því að það lá þá nokkuð í loftinu, að stefnubreyting væri að verða í þessum málum. Og ég hygg, að hefði því verið fylgt, þá hefði kannske viðhorfið til málsins í heild farið nokkuð á annan veg og allir stjórnmálaflokkarnir getað orðið sammála um það að haga stefnu þjóðarinnar í þessu máli eins og örugglega er hægast að vinna því fylgi á erlendum vettvangi nú í dag, en það er með því að halda sig að landgrunnsmörkunum, en ekki ákveðnum mílufjölda. Ég er alveg sannfærður um, að það hefði létt baráttuna á erlendum vettvangi mikið fyrir íslenzku fulltrúunum, hefði þetta sjónarmið legið fyrir og allir flokkar staðið á bak við slíka ákvörðun. Ég skal, eins og ég gat um í upphafi, snúa mér að því, sem ég ætlaði nú að gera aðallega að umræðuefni hér. Hv. 1. þm. Vestf. sagði, að enginn ágreiningur væri um 2., 3., 4, og 5. lið till. Hann taldi engan ágreining um þá, en því miður tel ég, að annað hafi komið í ljós hjá hæstv. sjútvrh., þegar þetta mál var rætt hér fyrr eða 18. nóv., eins og ég sagði áðan. Ég mundi einnig telja það mjög mikils virði fyrir fulltrúa þjóðarinnar, sem þurfa að túlka þetta erlendis, ef Íslendingar sjálfir vildu sýna það og sanna með beinni samþykkt frá Alþ., að þeir væru reiðubúnir að gera friðunarráðstafanir ekki einasta utan við 12 mílurnar, eins og gert er ráð fyrir í till., heldur einnig innan við 12 mílurnar. Þetta mundi að mínum dómi setja allt annan og miklu betri blæ á málið, ef allar þjóðir fengju um það vitneskju, að okkur væri full alvara í því sambandi við það skref, sem við erum að stíga í þessum málum, að miða fyrst og fremst aðgerðir okkar við friðunarráðstafanir til þess að vernda fiskistofnana hér á landgrunninu. En ekki að ofnýta þá, hvorki af okkur sjálfum né leyfa öðrum þjóðum að gera það. Sá atburður hefur orðið síðan þetta mál bar hér á góma síðast á Alþ. í sambandi við friðunarráðstafanir, - og á ég þar við 2. liðinn, að ákveðin skuli friðunarsvæði á mikilvægum uppeldisstöðvum ungfisks á landgrunninu og út að ytri mörkum þess, - að forstjóri Hafrannsóknastofnunarinnar, Ingvar Hallgrímsson, kom fram í sjónvarpsviðtali við fréttamann 22. nóv., og þar var hann spurður einmitt um þetta atriði. Fréttamaðurinn spyr: En hve alvarlegt er þetta seiða- og smáfiskadráp í raun og veru? Hve mikið er í húfi? Þetta er spurning fréttamanns sjónvarpsins. Svar forstjóra Hafrannsóknastofnunarinnar var þannig, með leyfi forseta: „Ég held, að það sé mjög mikið í húfi. Við getum tekið t.d. þorskárganginn frá 1964, sem var mjög stór. Hann var byrjað að veiða hér við land 1968, en í svo miklum mæli, að af þeim smáfiski, sem var veiddur við landið, af smáþorski, var helmingurinn árgangurinn frá 1964, og þessu hefur verið haldið áfram. Við bjuggumst við því, að þessi fiskur kæmi fyrst til hrygningar á síðustu vetrarvertíð hér sunnan- og vestanlands, en hann kom ekki. Og það læðist náttúrlega að sá grunur, að það hafi einmitt verið vegna þess, hve mikið hafi verið gengið á hann, á meðan hann var ókynþroska. Athuganir Kanadamanna staðfesta þetta líka eða ganga í sömu átt. Þar var þessi árgangur mjög sterkur, þorskurinn frá 1964 og var mikið veiddur utan við strönd Kanada 1967, þegar hann var þriggja ára. Þá veiddu Rússar mjög mikið af honum, en svo tveimur árum síðar, 1969, þegar hann var fimm ára, þá fannst hann svo til ekki. Hann hafði allur verið urinn upp sem ókynþroska fiskur og fannst yfirleitt ekki á miðunum eða í sáralitlum mæli. Og þetta er náttúrlega mikið víti til varnaðar.“ Þetta segir forstjóri Hafrannsóknastofnunarinnar íslenzku í sjónvarpsviðtali 22. nóv. s.l. Ég tel, að ráðamönnum þjóðarinnar beri bein skylda til þess að taka tillit til þeirrar afstöðu, sem þarna kemur fram og álits þessa fiskifræðings okkar. Hæstv. sjútvrh. taldi, að við gætum raunar ekkert í þessum málum gert í sambandi við friðun uppeldisstöðva ungfisks fyrir Norðausturlandi nema fyrir lægi álit fiskifræðinga. Hann taldi, að það væri ágreiningur um þetta. Aðallega væru það erlendir fiskifræðingar, sem þarna stæðu í veginu, en þegar fram kemur jafn skýlaus yfirlýsing frá forstöðumanni Hafrannsóknastofnunarinnar íslenzku, þá tel ég, að ráðamönnum íslenzku þjóðarinnar beri að taka fullt tillit til þess og stíga það skref, sem þarna er lagt til í þeirri till., sem hér er til umr. og sjálfsagt fyrst og fremst vegna þess, að þar kemur greinilega fram mjög ákveðinn ótti við það, að við séum þegar búnir að ganga of langt, hvað þá ef við höldum þessum ótakmörkuðu veiðum áfram, eins og nú á sér stað. Ég tel því, að einmitt þessi liður mundi vinna landhelgismálinu og fiskveiðimálum okkar í heild gagn, að tryggja, að fiskurinn fái að alast upp og verði síðan veiddur, þegar hann er orðinn fullþroska eða kominn á það stig, þegar eðlilegt er, að hann verði veiddur. Einnig er ég sannfærður um, að þetta mundi vekja almenna athygli erlendis, ef Íslendingar stígu þetta skref að byrja jafnhliða ákvæðum um útfærslu landhelginnar að gera beinar friðunarráðstafanir, sem að sjálfsögðu kæmu við þeirra fiskveiðar eins og annarra þjóða á þessu svæði. Um 3. liðinn, friðun hrygningarsvæða, taldi hæstv. ráðh. einnig, að ekki væri samdóma álit fiskifræðinga og þess vegna væri erfitt að gera nokkrar ráðstafanir í sambandi við það. Ég skal alveg viðurkenna, að fiskifræðingar hafa þar verið íhaldssamari, en þarna kemur fram í þessu áliti, sem ég var nú að lesa. Hins vegar er ég sannfærður um það, að einnig í sambandi við friðun hrygningarsvæða fyrir Suðurlandi og Suðvesturlandi og víðar, er að verða stefnubreyting hjá fiskifræðingunum. Ég tel orðið mjög athugandi, hvort við séum ekki einnig þar að ganga of langt og séum farnir að stunda rányrkju á hrygningarsvæðunum. Þeir hafa enn þá ekki viljað láta hafa eftir sér beinar yfirlýsingar um þetta, en ég hygg, að þeirra afstaða sé, sem betur fer segi ég, einnig að breytast í því sambandi þannig að ég tel, að ráðamenn þjóðarinnar eigi nokkuð að leggja upp úr því að kanna það til hlítar, hvort þessar ráðstafanir eru ekki einnig jafnnauðsynlegar og nú liggur ljóst fyrir, að fiskifræðingar telja að friðun á hrygningarsvæðum eða uppeldisstöðvum ungfisks sé. Ég skal nú ekki tefja þessar umr. meira. Þær eru orðnar alllangar, eins og eðlilegt er. Hér er um stórmál að ræða, landhelgismálið í heild, en ég vil aðeins undirstrika það, sem ég sagði í upphafi, að ég harma það, að ekki skuli hafa náðst, þegar áður en þing kom saman, samstaða milli stjórnarflokkanna um að hafa eitt sjónarmið í málinu til túlkunar á erlendum vettvangi, en mér vitanlega var ekki reynt af núv. ráðamönnum að ná slíku samkomulagi. Eina samþykktin, sem gerð hefur verið um þetta, þó að það væru einnig tvö sjónarmið þar, er samþykktin, sem gerð var á s.l. vori. Hún er mér vitanlega enn í fullu gildi og þar er landgrunnsstefnan fyrst og fremst túlkuð. Það má að sjálfsögðu snúa á marga vegu út úr því, þegar menn eins og hæstv. sjútvrh. vilja hafa sig til þess. Það má vitanlega snúa út úr öllum málum, en grundvallarsjónarmiðið er það, að við tileinkum okkur landgrunnið allt, þegar útfærslan á sér stað. Það átti að vera meginverkefni þeirrar nefndar, sem átti að semja lög um landgrunnið, svo að þetta er ekkert nýtt mál. Þetta er sú eina samþykkt, sem enn þá er í gildi í sambandi við þessi mál og hefði vissulega verið betra og heillavænlegra fyrir alla aðila og þjóðina í heild, að allir flokkar hefðu getað sameinazt um þá stefnu, sem Alþ. tók s.l. vor og enn þá er í fullu gildi.



Herra forseti. Hv. 2. þm. Vestf. og 3. þm. Sunnl. hafa í ágætum ræðum hér í kvöld gert mörgum þáttum þessa máls svo glögg skil, að ég þarf miklu minna út í þetta að fara en ella. En þó eru hér nokkur atriði, sem ég vil leyfa mér að minnast á. Það hefur komið fram í ræðum hæstv. sjútvrh. og raunar fleiri hv. þm., einkum hv. 1. þm. Vestf., hér í kvöld, að margvíslegir annmarkar séu á till. á þskj. 56 um að miða við landgrunnið, ýmist er þetta óframkvæmanlegt, svo að maður noti nú margendurtekin ummæli hæstv. ráðh., eða það væri meira glapræði en orð fá lýst, svo að maður noti orðalag hv. 1. þm. Vestf. Ég skal minnast hér á nokkur þessara atriða, sem eiga að gera þetta svona óframkvæmanlegt glapræði og fyrst er það, sem hæstv. ráðh. þreytist aldrei á að endurtaka, að með því að miða við 400 metra jafndýpislínu, þá sé línan svo hlykkjótt og óljós og erfitt að finna hana, að það sé ógerningur við hana að miða. Ég vil nú fyrst taka það fram, að hæstv. forsrh. hefur í rauninni tekið af mér ómakið og svarað þessum fullyrðingum hæstv. sjútvrh., vegna þess að í ræðu hæstv. forsrh. hér um daginn, þá hafði hann, með leyfi hæstv. forseta, þessi orð um till., sem hér liggur fyrir: „Ég hika ekki við að segja það, að ef þessi till. hefði komið fram síðastliðinn vetur, þá hefði það a.m.k. verið tekið til rækilegrar athugunar, hvort allir flokkar hefðu ekki getað náð saman um eitthvert svipað sjónarmið og svipaða stefnu og í þessari till. segir.“ Hæstv. forsrh. hefur allt önnur rök gegn till., sem ég skal koma að síðar, en rök hans á móti till. eru ekki þau, að línan sé svo óljós, að línan sé svo hlykkjótt, að hún sé óframkvæmanleg, eins og hæstv. sjútvrh. endurtekur hér ræðu eftir ræðu. Alls ekki, engan veginn. Ég skal hins vegar ekki einungis leiða hæstv. forsrh. til vitnis og hans ummæli eru hér alveg ótvíræð, því þó að þau séu svona orðuð, eins og ég las, þá eru þau náttúrlega áminning til hæstv. sjútvrh., að yfirmaður hans í ríkisstj. taki ekkert mark á því, sem hann hefur verið að halda fram til þessa. En varðandi það, að línan sé svo hlykkjótt eftir 400 metra jafndýpinu, að hún sé óframkvæmanleg, þá vil ég nú fyrst geta þess, að í hálfa öld, eða fram til 1950, þá höfðum við nú hér þriggja mílna landhelgi, og hún var ekki dregin út frá grunnlínupunktum. heldur fylgdi hún ströndinni. Þetta var allt meira og minna vogskorið, hún var ákaflega hlykkjótt og bugðótt, þræddi firði og víkur og voga. Það heyrðist aldrei orð um það, að það væru einhverjir sérstakir örðugleikar, hvorki fyrir fiskiskip né varðskip, að átta sig á þessari línu. Ef einhver hæfa væri í þessum ummælum hæstv. ráðh., þá hefði sú lína átt að vera gjörsamlega óframkvæmanleg, ekki nokkur lifandi leið að framfylgja henni, en henni var nú framfylgt í hálfa öld og voru mörg fiskiskipin dregin til ábyrgðar og dæmd, vegna þess að þau höfðu veitt innan hennar og engir erfiðleikar sérstakir í sambandi við staðarákvörðun eða sannanir. Varðandi hins vegar þá línu, er dregin yrði, ef miðað yrði við 400 metrana, þá fer því svo fjarri, að sú lína yrði hlykkjótt, svo hlykkjótt, að það valdi nokkrum minnstu örðugleikum. Ég vil endurtaka það, sem ég hef sagt hér áður og sem ég ætlast til, að hæstv. ráðh. taki til athugunar, vegna þess að það heyrir undir hann að framkvæma þessi mál. Það hefur alltaf verið gert ráð fyrir því og er skýrt tekið fram strax í grg. fyrir landgrunnslögunum 1948, að, að því leyti sem miðað yrði við landgrunn, þ.e. dýpi, þá yrði auðvitað að draga beina línu yfir djúpála, og í rauninni veit hver einasti maður, sem eitthvað kynnir sér þetta, að ef till. okkar um að miða við ákveðið dýpi yrði samþykkt, þá yrði vitanlega framkvæmdin sú, að ákveðnir yrðu grunnlínupunktar miðaðir við lengd og breidd og miðað út frá þeim og dregnar beinar línur þar á milli. Í núgildandi reglugerð um fiskveiðilandhelgi Íslands frá 11. marz 1961 eru taldir upp þeir grunnlínupunktar, sem draga skal beinar línur á milli. Þeir eru 38 að tölu auk Kolbeinseyjar og Kaldbaks og þeim er lýst hverjum einasta af þessum grunnlínupunkti með ákveðinni norðlægri breidd og ákveðinni vestlægri lengd. Sá fyrsti er Horn, 66° o.s.frv. norðlægrar breiddar, 22° o.s.frv. vestlægrar lengdar. Alveg á nákvæmlega sama hátt yrði þetta framkvæmt. Sjómælingar og Landhelgisgæzlan mundu auðvitað ákvarða, hvar á þessari 400 metra jafndýpislínu ætti að ákveða grunnlínupunktana með nokkru millibili, draga þar yfir djúpála, alveg eins og nú eru dregnar grunnlínur beint yfir og fyrir voga og víkur, þannig að hér er ekki nokkur minnsti vandi á ferð. Sjómælingar Íslands hafa að beiðni okkar flm. dregið upp á kort, hvernig þetta kæmi út eftir okkar till. Þetta er ákaflega auðvelt. Ákaflega auðvelt. Þessi ummæli hæstv. ráðh. eru því gjörsamlega úr lausu lofti gripin og vegna þess hvors tveggja, að hann er ákaflega kunnugur útvegsmálum og hins, að hann er sjútvrh„ sem fer með landhelgismálin, þá er það alveg óverjandi að standa hér í ræðustólnum og halda þessu atriði fram hvað eftir annað. Hæstv. ráðh. segir einnig hér, að það hafi enginn maður, sem fengizt hafi við sjávarútveg, skipstjóri, útvegsmenn eða aðrir, fengizt til þess að verja á fundum þessa till. okkar, þannig að það væri framkvæmanlegt að miða við jafndýpislínu. Ég veit ekki, hvað hæstv. ráðh. meinar með því að segja þetta um þá útvegsmenn og sjómenn, sem standa að samþykktum úr ýmsum byggðarlögum á Vestfjörðum, Vesturlandi, Vestmannaeyjum og víðar, samþykktum um að miða við 400 metra jafndýpislínu. Er hæstv. ráðh. að bera það á alla þessa mætu menn, sem hafa í mörgum útvegsmannafélögum gert ákveðna samþykkt í þessa átt, að þeir hafi bara ekkert vit á þessum hlutum? Svo kemur ein röksemdin enn: Eftir till. sjálfstæðismanna, þá þurfum við bara að fara með landhelgina út í hvorki meira né minna en 97 mílur út frá Suðausturlandi. Nú, ég býst við, að þetta fari nokkuð nærri, vegna þess að landgrunnið nær það langt út. En að hugsa sér það, að fara 97 mílur út! Þetta endurtekur hæstv. ráðh. hvað eftir annað. Er það svo óttalegt, þó að fiskveiðilandhelgi okkar næði á einhverjum stað út í 97 mílur? Ég sé bara ekkert hættulegt við það. Þvert á móti. Ég vil endurtaka það hér, sem ég sagði í minni framsöguræðu, að mér hafa tjáð bæði reyndir fiskimenn og starfsmenn Landhelgisgæzlunnar, að þeir telji engu meiri örðugleika að staðsetja skipin eða setja sig út á kort miðað við jafndýpislínuna, eins og hún verður að sjálfsögðu dregin, en við 50 mílur. En það er svo furðulegt með hæstv. sjútvrh., að hann reynir að gera þetta allt saman óframkvæmanlegt í augum manna, alveg eins og hann leggst í rauninni á móti till. okkar um friðun, hvort sem er innan 12 mílna eða utan og ég verð að segja það eftir þessar umr., að þau ummæli, sem hæstv. forsrh. hafði hér um daginn um úrtölumenn í landhelgismálinu. Þau hitta engan mann frekar en einmitt hæstv. sjútvrh., því að hér kemur hann upp í ræðustólinn og heldur hverja ræðuna eftir aðra til þess að telja úr og telja úr, telja okkur af því að ákveða nokkuð í friðunarmálunum, telja okkur af því að friða allt landgrunnið eða miða landhelgina við allt landgrunnið. Önnur röksemd, sem hér kemur fram, er sú, bæði frá hæstv. ráðh. og hv. 1. þm. Vestf., að þetta hafi bara engin þjóð gert önnur, að miða við dýpi í staðinn fyrir ákveðna mílu. Allar aðrar þjóðir miði við ákveðna mílu, þess vegna megum við ekki miða við neitt annað. Hafa þessir hv. þm. og hæstv. ráðh. gleymt því, að við byggjum allan okkar málflutning á því, að við höfum algjöra sérstöðu, Íslendingar. Við bendum á það, að engin þjóð önnur er jafn háð fiskveiðum og við, að okkar aðstaða vegna okkar efnahags, vegna okkar legu, vegna okkar eylands og okkar fiskimiða skapar okkur algjöra sérstöðu í heiminum. Er það þá eitthvað undarlegt, þó að við höfum einnig sérstöðu í því, hvernig við viljum marka okkar landhelgi? Mér finnst það fjarstæða ein að halda því fram, að vegna þess að aðrar þjóðir miði við ákveðna mílutölu, þá megum við ekki miða við það, sem okkur er eðlilegast og rökréttast og sigurstranglegast í okkar baráttu, sem sagt við landgrunnið sjálft, sem er hluti af landinu. Það er gefið í skyn hvað eftir annað af hæstv. sjútvrh., að till. okkar sjálfstæðismanna feli það í sér að ákveða, að mér skilst, til allrar frambúðar, að landgrunnið skuli ekki ná lengra út en að 400 metra dýpi. Hér er nú heldur langt gengið með þessum málflutningi, þar sem það er skýrt tekið fram í till., að ytri mörk landgrunnsins skuli vera 400 metra jafndýpislína, þangað til mörk þess verða ákveðin með lögum og það er gert ráð fyrir því í till., að þessi lög um ytri mörk landgrunnsins verði ákveðin á þessu þingi. Hins vegar varð að sjálfsögðu í þessari till. að taka afstöðu til þess, hver jafndýpislínan skyldi vera nú þegar, en um leið, að hin ytri mörk skyldu ákveðin nánar með lögum og gert ráð fyrir, að þau verði sett á þessu þingi. En ég verð að segja annað í þessu sambandi. Sú ályktun, sem síðasta Alþ. samþykkti um nefndarkosningu til að semja lög um landgrunnið, er enn í gildi og þessi nefnd er enn við lýði. Formaður hennar er hæstv. sjútvrh. Það er öllum kunnugt og hann viðurkenndi það í rauninni hér í ræðu sinni áðan, að þessi nefnd hefur ekki starfað og ég vil bara leyfa mér að átelja það, að formaður þessarar nefndar skuli bregðast þannig þeirri skyldu, sem Alþ. hefur falið honum, að starfa í þessari nefnd og stjórna henni til þess að hraða sem mest undirhúningi löggjafar um hin ytri mörk landgrunnsins. Ef hæstv. ráðh. telur, að þetta sé ekki framkvæmanlegt, vegna þess að það sé ekki hægt að ákveða, hver séu hagnýtingarmörk o.s.frv. eins og hann var að tala um hér áður, þá ætti hann að segja sig úr þessari nefnd og lýsa því yfir, að hún gæti ekki starfað. Það hefur hann ekki gert. Hann hefur tekið að sér að vera formaður þessarar nefndar og á honum hvíla skyldur, sem hann hefur hingað til vanrækt. Ég þarf ekki að endurtaka þau rök, sem hér hafa verið færð fram fyrir landgrunnsstefnunni. Þeirri ákveðnu skoðun okkar flm. og sannfæringu, að það sé skynsamlegra fyrir þjóðina og sigurvænlegra á erlendum vettvangi að miða nú strax við landgrunnið fyrst um sinn, miða við 400 metra jafndýpislínu, þó hvergi nær landi en 50 mílur. Það sé skynsamlegra en að miða við 50 mílurnar einar. Þau rök þarf ég í rauninni ekki að endurtaka. Hæstv. sjútvrh. leyfir sér í síðustu ræðu sinni að viðhafa þau orð, að það séu í rauninni tiltölulega litil svæði, sem eftir till. okkar mundu falla undir landhelgina, svæði, sem eru innan 400 metra dýptarlínunnar, en utan 50 mílna, tiltölulega litil svæði. Hvað eru þetta litil svæði? Þetta svæði er um 27.000 km2. Það sem mundi falla undir landhelgina eftir okkar till., en ekki eftir till. ríkisstj., eru 27.000 km2, en fram til 1950, þegar fyrst voru lagfærðar grunnlínur fyrir norðan, þá var öll landhelgi Íslendinga 25.000 km2. Með öðrum orðum, munurinn á till. okkar og ríkisstj. er m.a. sá, að landhelgin mundi fá öllu stærri viðbót en öll landhelgin var í kringum Ísland fram til 1950. Þetta kallar hæstv. sjútvrh. tiltölulega lítil svæði. Rökin, sem hér hafa komið fram auk þeirra, sem ég hef nú svarað, eru þau, að stefnan sé mörkuð af hálfu hæstv. ríkisstj. og þess vegna megi ekki hrófla við því, það væri hið mesta glapræði. T.d. orðaði hv. 1. þm. Vestf. þetta svo hér í kvöld, eins og ég minntist á áðan, að ef við ætluðum að fara nú t.d. út í 70 mílur, þá væri það meira glapræði, en orð fá lýst. Nú hefur þessi hv. þm. nýverið setið ráðstefnu suður í Afríku, sem hann sjálfur minntist á í sinni ræðu og þar gerðust ákaflega merkir atburðir, eins og frá hefur verið skýrt opinberlega, sérstaklega af félaga hv. þm., ferðafélaga hans. Í upphafi virðist hafa verið ætlun þeirra Afríkumanna að miða við 12 mílur, en þegar Íslendingar höfðu skýrt málin fyrir þeim, þá breyttu þeir afstöðu sinni og fóru upp í 212 mílur í staðinn. Það var náttúrlega ágætur árangur og sýnir, hversu áhrifamikið er að senda vaska menn til að kynna okkar málstað. En mér er spurn: Þegar nú vinir hv. þm. í Afríku hafa tekið svo vel undir mál hans og hafa ákveðið að fara út fyrir 200 mílur, ættu þeir nokkuð að bregðast stuðningi sínum við okkur, þó að við t.d. færum út í 70? Ég fæ ekki skilið það, að þær þjóðir, sem á annað borð standa með okkur, mundu hrökkva við og hætta við að styðja okkar, ef við færum úr 50 mílum og upp í 70. Hitt er auðvitað sjálfsagt að taka til athugunar, hvort það er virkilega svo, að það mundi skapa okkur óþægindi á erlendum vettvangi, ef nú yrði breytt til og ákveðin 400 metra dýptarlína, þó hvergi nær landi en 50 mílur, í stað þess, sem ríkisstj. hefur boðað og í rauninni var þetta nú að verulegu leyti inntak í ræðu hæstv. forsrh. hér um daginn. Ég hef áður minnzt á það, þegar ég flutti framsögu fyrir þessari till., að ég hef skilið það svo, að fulltrúar ríkisstj. á erlendum vettvangi hafi í ræðum sínum og kynningu fyrst og fremst lagt áherslu á landgrunnið, en ekki fyrst og fremst á 50 mílurnar og ég vitnaði hér í ræðu minni í fyrsta lagi í hæstv. utanrrh. á fundi allsherjarþings Sameinuðu þjóðanna, þar sem hann talar um landgrunnið og 50-70 mílur. Hæstv. utanrrh. nefndi 70 mílur þar í sinni ræðu, en hv. 1. þm. Vestf. segir, að það væri meira glapræði, en orð fá lýst, að fara upp í 70. Sama er sagan um Hans G. Andersen sendiherra í ræðum hans í Genf og þannig mætti lengi telja, að málið hefur á erlendum vettvangi fyrst og fremst verið kynnt með okkar miklu þörf og sérstöðu okkar Íslendinga og á grundvelli landgrunnsins fyrst og fremst og meira en 50 mílnanna. Þess vegna held ég, að það geti ekki verið ástæðan fyrir því, ef hv. stjórnarflokkar neita að ganga inn á okkar sjónarmið í þessu. Það er eitthvað allt annað. Þá er það eitthvert flokkspólitískt sjónarmið eða einhver metnaður eða þrákelkni, því að það er auðvitað fjarstæða einber, að dómur þjóðarinnar í kosningunum hafi skuldbundið stjórnarflokkana til að miða við 50 mílur og ekkert annað. Hv. 1. þm. Vestf. kom inn á þetta nú seinast. Það væri skylda þeirra. Mér er spurn: Hefur íslenzka þjóðin í kosningunum í sumar ákveðið það, að ekki mætti fara út fyrir 50 mílur? Var hún spurð um það á þeim grundvelli? Mér finnst þetta hrein blekking og í rauninni fölsun á úrslitum kosninganna að leggja málið þannig fyrir. Það má auðvitað segja, að þjóðin eða meiri hl. hennar hafi samþykkt það að færa landhelgina út verulega og ekki minna en 50 mílur. En að láta sér detta í huga að túlka kosningaúrslitin þannig, að hún hafi bannað að fara út fyrir 50 mílur! Hvernig dettur nokkrum hv. þm. í hug að halda slíkri fjarstæðu fram? Við flm. höfðum gert okkur vonir um það, þegar við lögðum fram till. okkar, að hljómgrunnur mundi verða fyrir því hjá hv. stjórnarflokkum að reyna að finna hér samkomulagsleið. Því miður benda ræður hv. stjórnarsinna og þá alveg sérstaklega hæstv. sjútvrh. ekki til þess, að það eigi að víkja hársbreidd frá því , sem í till. ríkisstj. felst og ef sú er ástæðan, að nú sé búið að kynna 50 mílurnar svo rækilega úti um heim, að þess vegna megi ekki snúa við, þá verður manni óhjákvæmilega á að spyrja: Hafa þá vinnubrögð af hálfu hæstv. ríkisstj. verið heppileg miðað við íslenzka hagsmuni? Hefði þá ekki verið heppilegra, að hún, strax eftir að hún var mynduð, hefði reynt til þrautar samstöðu allra flokka og allra þm. og þá fyrst og fremst með því að kveðja Alþ. saman þá þegar til þess að fjalla um þetta mikla mál? Það má vera, að sú aths. kæmi fram, að slíkt hefði ekki verið hægt, þá hefðu fjöldamörg önnur vandamál blandazt þar inn í. Ég tel víst, að það hefði mátt ná samkomulagi allra stjórnmálaflokka um það, að á slíku aukaþingi, sem hefði verið kallað saman, yrði rætt eingöngu um landhelgismálið. Ekkert annað. Það hefðu verið hyggileg vinnubrögð af hálfu ríkisstj. til þess að reyna að marka samstöðuna og eftir því sem orð hafa fallið nú hjá hæstv. forsrh., þá virðist það hafa verið líklegt, ef slíkt hefði verið gert. Ég harma það, að þetta hefur ekki verið gert og í rauninni verð ég að viðurkenna, að það hefur ekki verið reynt af hálfu stjórnarflokkanna, það hafa ekki verið gerðar tilraunir, sem æskilegar hefðu verið, til samstarfs í þessum málum. Það er eitt atriði, þar sem ríkisstj. hefur gengið til móts við óskir Sjálfstfl. og það er að taka ekki formlega og endanlega ákvörðun um uppsögn brezku samninganna og þýzku samninganna, fyrr en Alþ. fjallaði um þá. Þetta var virðingarvert spor, en lengra hefur svo samkomulags viljinn tæpast náð. Það hefur verið gagnrýnt hér, að hæstv. ríkisstj. skyldi leggja fram landhelgistillögu sína frá orði til orðs óbreytta frá því, sem hún var flutt í vor af þeim og felld eða réttara sagt vísað frá með rökstuddri dagskrá, að leggja hana fram frá orði til orðs þá sömu og ætlast svo til þess, að þeir þm., sem voru búnir að greiða atkv. á móti henni, greiði nú atkv. með henni orðréttri. Þetta voru náttúrlega ekki hyggileg vinnubrögð eða heppileg, ef átti að ná samstöðu um málið. Þó hafði maður vonir um það, að hæstv. ríkisstj. og stjórnarflokkar mundu reyna að ná samkomulagi, þegar málið kæmi til n. og vissulega hafa ummæli hæstv. forsrh. a.m.k. á fyrri stigum gefið tilefni til þess. Þær vonir um samstöðu í n. eru náttúrlega orðnar svo miklu minni eða þær vonir, að eitthvert tillit verði tekið til sjónarmiða minni hl. Þær vonir hafa daprazt mjög við ræðuhöld hæstv. sjútvrh. og því miður virðist það svo í flestum málum hér, að það séu sjónarmið hans og hans flokks, sem eru ráðandi. Hæstv. sjútvrh. endurtók hér enn einu sinni spurningu um það, hver væri afstaða sjálfstæðismanna til samninganna við Breta og Þjóðverja frá 1961. Hann segir það enn þá einu sinni, að það sé kjarni þessa máls að segja upp þeim samningum, vegna þess að þeir samningar séu megin þröskuldurinn í vegi fyrir útfærslu. Hæstv. forsrh. tók undir það sjónarmið, sem bæði ég og fleiri hafa haldið fram hér, að þó að samningurinn standi, þó að hann stæði áfram, þá getum við fært út okkar fiskveiðilögsögu og sú útfærsla stendur í fullu gildi, meðan málið er fyrir dómstólnum, meðan málið er fyrir alþjóðadómi, sem vafalaust mundi taka mörg ár. M.ö.o., það er enginn þröskuldur í vegi fyrir að taka ákvörðun um það að færa út og þessi útfærsla mundi standa árum saman. Hún mundi standa í fyrsta lagi þangað til dómurinn er kveðinn upp, náttúrlega áfram, ef dómurinn fellst á afstöðu Íslendinga, annars ekki. Hæstv. forsrh. tók undir þennan skilning okkar. Ég vil segja, að það er ákaflega mikill misskilningur og í rauninni háskalegur misskilningur að ætla að telja fólki trú um það, að meginkjarni landhelgismálsins sé sá, hvort þessum samningum er sagt upp eða ekki. Það er það ekki. Því fer fjarri. En ég vil þá á móti spyrja hæstv. sjútvrh. einnar spurningar. Fyrst hann telur þetta kjarna málsins, er hans afstaða þá sú, að verði samningunum ekki sagt upp, þá þori hann ekki að fara í útfærsluna?



Herra forseti. Hæstv. sjútvrh. sagði áðan, að hann þekkti meira til karfaveiða en ég og það væri nú meira að marka, hvað hann segði um þessi mál en ég. Ég vil nú ýmislegt gera fyrir hæstv. sjútvrh., m.a. skal ég láta það eftir honum, að hann viti miklu meira um karfaveiðar en ég og að ég viti bara tiltölulega mjög lítið um þær. Svo vonast ég til þess, að hann gangi nú til samkomulags við mig um það eftir þessa yfirlýsingu, að Gunnar Auðunsson skipstjóri viti nú enn meira en hæstv. sjútvrh. og ég til samans. Hann segir í viðtali við Morgunblaðið 2. nóv.: „Verði útfærsla íslenzku landhelginnar bundin við 50 sjómílur, munu karfamið togaranna okkar lenda utan landhelgi. Aðalkarfamið togaranna eru vestur af Jökultungu, norður fyrir Víkurál“, sagði Gunnar Auðunsson, og hann bætti við: „Á þessu svæði fást um 80% af karfanum utan 50 mílna, en sáralitið veiðist utan 400 metra dýptarlínunnar.“ Að vísu dró hæstv. ráðh. svolítið í land. Hann sagði, að karfi hefði nú fengizt, en hann hefði verið smár, en karfi var það samt. Læt ég svo útrætt um karfaveiðar við hæstv. ráðh. í bili. Hv. 5. þm. Reykv. svaraði hæstv. ráðh. ítarlega í sambandi við samkomulagið við Breta og Vestur–Þjóðverja frá árinu 1961. Ég verð nú að segja eins og er, að það er orðið þreytandi að hlusta á þessar fullyrðingar hæstv. sjútvrh. í sambandi við samkomulagið við Breta. Það er eins og þetta samkomulag sé einhver þrándur í götu þess, að hægt sé að taka þá mikilvægu ákvörðun að færa landhelgina út. Hvað er þetta samkomulag? Hvað er eftir af þessu samkomulagi? Jú, þetta samkomulag er í fjórum greinum. 1. gr. er sú, að ríkisstjórn Bretlands fellur frá mótmælum sínum gegn 12 mílna fiskveiðilögsögu umhverfis Ísland, sem mæld er frá grunnlínu samkv. 2. gr. þessa samkomulags, og er þá eingöngu átt við fiskveiðilögsögu. 2. gr. samkomulagsins er, að grunnlínur þær, sem miðað er við í 1. gr., verði hinar sömu og ákveðnar eru í reglugerð nr. 70 frá 30. júní 1958 með þeim breytingum, að grunnlínur verði dregnar milli eftirfarandi punkta, eins og þá kemur til. Landhelgi Íslands var með þessu samkomulagi stækkuð. Þetta er orðinn hlutur og er löngu orðinn að veruleika. Allt var þetta okkur til mikils góðs. 3. liðurinn er, að í þrjú ár frá dagsetningu þess svars, sem íslenzku ríkisstj. barst við orðsendingu sinni, þá mun hún ekki hindra, að skip, sem skrásett eru í Bretlandi, stundi veiðar á svæði milli 6 og 12 mílna innan fiskveiðilögsögu, sem um getur í 1. og 2. gr., á tilteknum svæðum og tímum, sem upp eru talin. Þetta er líka löngu liðið. Þá kemur 4. atriðið. Á áður greindu þriggja ára tímabili er þó skipum, sem skráð eru í Bretlandi, óheimilt að stunda veiðar á svæðinu milli 6 og 12 mílna innan fiskveiðilögsögunnar, sem um getur, á eftirtöldum svæðum, eins og þá er talið upp. Það er líka búið að vera. Ríkisstjórn Íslands mun halda áfram að vinna að framkvæmd ályktunar Alþ. frá 5. maí 1959 varðandi útfærslu fiskveiðilögsögunnar við Ísland, en mun tilkynna ríkisstjórn Bretlands slíka útfærslu með sex mánaða fyrirvara.  Það er hægt að tilkynna útfærslu fiskveiðilögsögunnar hvenær sem er með sex mánaða fyrirvara. Þetta hefur íslenzka ríkisstj. og Alþ. í hendi sér að gera, og það er hægt að færa út lögsöguna, hvað sem Bretar eða Vestur-Þjóðverjar segja. En þeir eiga aftur rétt á því að skjóta þessu máli til Alþjóðadómstólsins eða við, ef við viljum. Núv. hæstv. ríkisstj. tók upp viðræður við stjórn Bretlands og stjórn Vestur-Þýzkalands á s.l. hausti og hún sendi hæstv. utanrrh. til þeirra viðræðna. Hún sagði ekki upp þessu samkomulagi um leið og hún óskaði viðræðna við þessar stjórnir. Þessar viðræður hafa farið fram og ég veit ekki betur, en að þeim sé ekki lokið. Eigum við þá jafnframt, á meðan verið er að leysa mál eftir diplómatískum leiðum og skynsamlegum leiðum, að bjóða upp á kurteisar viðræður og gefa þeim svo, þegar þær standa sem hæst, utan undir? Eigum við ekki að vita, hvernig þessum viðræðum lyktar? Og eigum við þá ekki að taka ákvörðun í þessu máli, hvað snertir þessa uppsögn? Ég skal hugga hæstv. sjútvrh. með því , að það er ekkert víst, hvaða afstöðu Sjálfstfl. sem slíkur tekur. Hann verður að meta þessar viðræður, þegar þær eru komnar á það stig. En hann þarf ekki að óttast það, að Sjálfstfl. muni koma aftan að ríkisstj. eða þjóðinni, því að hann er staðráðinn í að standa með aðgerðum í landhelgismálinu og vinna sigur í þessum aðgerðum, sem fram undan eru, eins og í öðrum, sem hann hefur tekið þátt í frá því að barátta um útfærslu fiskveiðilögsögunnar hófst. Hæstv. sjútvrh. líkaði ekki ályktun LÍÚ. Ég get nú ekki gert neitt fyrir hann í þeim efnum, því að það er búið að gera þessa ályktun. Og hann ræddi um þær umr., sem fóru fram um þessa ályktun á aðalfundi LÍÚ. Vitaskuld eru alltaf til einhverjir úrtölumenn í öllum félagsskap. Og það voru þarna örfáar úrtöluraddir, en það var hægt að telja þær á fingrum annarrar handar, meira að segja þótt einn eða tvo putta hefði vantað. Ályktunin var samþykkt af öllum þorra fundarmanna. Hæstv. ráðh. ætlaði heldur betur að koma mér í opna skjöldu í sambandi við jafndýpislínuna og sagði, að þótt farið væri í 400 metra jafndýpislínu, þá mundi landhelgislínan úti fyrir Vestfjörðum ekkert færast út. Ég skal segja hæstv. ráðh. það, að línan færist auðvitað allmjög út frá því, að við förum suður fyrir Reykjanes og norður undir Arnarfjörð. En ég skal segja honum jafnframt frá því, að mið vélbátaflotans frá Djúpi, að ég tali nú ekki um sunnar á Vestfjörðum, ná alllangan tíma á árinu suður á Breiðafjörð. Og mið vélbátanna á sunnanverðum Vestfjörðum eru eingöngu á þessu svæði. Vona ég, að við þurfum svo ekki að karpa meira um þetta atriði. Ég ætla sérstaklega vegna ræðu hv. 1. þm. Vestf. að benda honum á, að á aðalfundi Útvegsmannafélags Vestfjarða var samþykkt ályktun í þessu efni. Þar kemur fram í grg. með þeirri ályktun, sem m.a. var send Alþ., orðrétt: „Þar sem komin er fram á Alþ. þáltill. um, að yztu mörk fiskveiðilandhelginnar verði miðuð við 50 sjómílur frá grunnlínupunktum, þá vill Útvegsmannafélag Vestfjarða ekki láta hjá líða að benda á þá stórkostlegu hættu, sem felst í því að láta nokkurn hluta af landgrunninu verða áfram utan fiskveiðilandhelginnar. Þetta gæti haft mjög alvarlegar afleiðingar fyrir allt atvinnulíf á Vestfjörðum, þar sem staðhættir valda því, að verulegur hluti af yztu brún landgrunnsins út af Vestfjörðum verður utan 50 sjómílna markanna. Þarna ber og að hafa í huga, að þar eru ein beztu fiskimið í Norður–Atlantshafi, sem er landgrunnsbrúnin, er snýr að hafdýpinu milli Íslands og Grænlands, og þar með hluti af hinum víðfrægu Halamiðum.“ Mér finnst mjög hafa dregið af hv. 1. þm. Vestf. í þessu máli frá því að við gerðum viðreist í byrjun júnímánaðar, en þá var hann mjög galvaskur. Þá talaði hann mjög um útfærsludaginn. Ég held, að hann verði alls ekki lengur neitt deiluefni. Ég held, að það liggi alveg ljóst fyrir. Og um eitt erum við þó öll sammála, að við viljum stækka landhelgi okkar og nýta sem bezt fiskimiðin í kringum landið. Hv. 5. þm. Reykv. tók af mér ómakið að svara hv. 1. þm. Vestf., sem gerði ágæta reisu, sem þegar er kunnugt, allt til Nígeríu. Og þar voru þær þjóðir, sem sóttu þá ráðstefnu, mjög á sama máli og við og vildu meira að segja fara út í 200 sjómílur. Ég trúi því ekki, að það þurfi endilega að senda aftur fulltrúa til að tryggja liðsinni þessara þjóða til að fá þessa skák af landhelginni út fyrir 50 mílur, eða út í 400 metra jafndýpislínu. En ef svo fari, að þeir væru ekki tryggir, þá mundi ég vilja styðja það og greiða atkv. með því, að hinir sömu ágætu sendimenn yrðu sendir aðra ferð. Mér finnst leitt til þess að vita, hvað hæstv. sjútvrh. hefur tekið neikvætt á þessu máli. Ég hef aldrei vænt hann um það að vera að draga af sér í sambandi við baráttu við útfærslu landhelginnar. Þess vegna kemur það mér og öðrum mjög á óvart, hvað hann tekur neikvæða afstöðu í sambandi við það að færa landhelgislínuna út í 400 metra jafndýpislínu. Það ætti hvorki að koma hæstv. sjútvrh. eða hv. 1. þm. Vestf. á óvart, að í landgrunnslögunum frá 1948 segir, að miða beri íslenzkt yfirráðasvæði við endimörk landgrunnsins, og var þá átt við, að dregnar væru beinar línur þvert yfir djúpála þess, svo sem gert hefur verið í framkvæmd. Ekki er sagt í lögunum, við hvaða dýpi skuli miðað, en í aths. við frv. að lögunum segir, að landgrunnið sé nú talið greinilega afmarkað á 100 faðma dýpi, en nauðsynlegt sé, að nákvæm rannsókn fari fram á því, hvort eðlilegra sé að miða við annað dýpi. Ég frábið mér það að heyra oftar, að till. okkar sjálfstæðismanna og Alþfl.-manna, sem samþykkt var á síðasta Alþ., hafi ekki markað ákveðna stefnu. Í upphafi till. er gert ráð fyrir því, að frv. skuli samið og lagt fyrir næsta Alþ., en það kemur greinilega fram og um það verður ekki deilt af mönnum, sem vilja lesa þessa þál. Alþ. og þá grg., sem henni fylgdi, að höfuðnauðsyn er, að framkvæmd landgrunnslaganna frá 1948 sé jafnan þannig hagað, að markvisst verði haldið áfram að vinna að nauðsynlegum ráðstöfunum til þess að tryggja óskertan rétt Íslendinga á landgrunnssvæðinu. Með þeim hætti yrði fiskveiðilandhelgin 50 mílur eða meira. Þarna er eitt orð „eða“, en svo kemur „meira“ á eftir. En landhelgin kynni þó að vera mismunandi breið eftir því, hvort við dýptarlínur eða fjarlægð frá grunnlínum yrði endanlega miðað. Þetta er nákvæmlega hið sama og kemur fram í þeirri þáltill., sem liggur hér til umr. Þess vegna er þetta mál ekkert nýtt. Þessi þáltill., sem borin var fram á s.l. vori og er samþykkt sem ályktun Alþ., hún er vafalaust til í þýðingu hjá þeim þjóðum, sem við er að semja og þess vegna hefði það ekki þurft að koma þeim á óvart, sem við erum nú að óska eftir samkomulagi um við hæstv. ríkisstj. og hæstv. þingmeirihluta, sem að henni stendur.



Herra forseti. Þótt umræður séu nú orðnar nokkuð langar um þetta mikilvæga mál, sé ég mér ekki annað fært en að leiðrétta nokkuð af því, sem hefur fram komið hjá hv. sjálfstæðismönnum. Hv. 3. þm. Sunnl. kenndi fáfræði okkar framsóknarmanna um, að við vildum ekki færa út í jafndýpislínu. Reyndar sagði hann í næstu setningu, að það væri rétt, að engin þjóð hefði gert þetta og sýnist mér því, að fyrri fullyrðing hans stafi eingöngu af fáfræði hans sjálfs. En ég vil engu að síður gera tilraun til að upplýsa hv. þm. dálítið betur. Hv. þm. veit það eflaust, að það var Truman, sem fyrstur hélt því fram, að landgrunnið að 200 metra dýptarlínu ætti að tilheyra strandríki. Þetta skeði rétt eftir styrjöldina. Þrátt fyrir þetta þekki ég ekki eitt einasta ríki, sem miðar fiskveiðilögsögu við t.d. 200 metra dýptarlínu. Var þó þessi boðskapur Trumans vel kunngerður. Hv. þm. hlýtur einnig að vita, að á hafréttarráðstefnunni 1958 var, eins og ég sagði raunar áðan, samþykkt, að landgrunnið skyldi miðað við 200 metra dýptarlínu og það dýpra sem nýtanlegt reyndist. Þrátt fyrir þetta og var þetta þó samþykkt sem alþjóðalög, hefur ekkert land miðað við jafndýpislínu. En fáfræði okkar framsóknarmanna er ekki meiri en það, að ég ætla enn til viðbótar að leyfa mér að benda hv. þm. á fáein ríki, sem hafa nýlega fært út og öll miðað við fjarlægð frá grunnpunktum. Ecuador færði nýlega út í 200 sjómílur og er raunar nálægt því í stríði við Bandaríkin út af því. Smáríkið Gabon færði út í 25 sjómílur alveg nýlega og var mótmælt af stórveldunum. Guinea færði ekki alls fyrir löngu út í 130 mílur, Senegal út í 18, Ghana út í 100 og síðast en ekki sízt, sjálft Massachusettsríki í Bandaríkjunum tilkynnir 200 mílna útfærslu. Þeim hafði ekki hugkvæmzt að miða við jafndýpislínuna. Þeir höfðu ekki kynnzt hv. 3. þm. Sunnl. Ég held því, að þarna sé engu öðru um að kenna –  Ég fagna því, að í þessum umr. hefur upplýstst nokkru nánar ýmislegt það, sem ekki kemur fram í þáltill. Hv. 2. þm. Vestf. hefur m.a. lýst því yfir, að hann muni styðja það að færa út 1. sept. 1972. Það gerði hins vegar ekki hv. 5. þm. Reykv., en það er margt fleira, sem þarna er óljóst. Það er t.d. óljóst, hver afstaðan er til samningsins við Breta. Ég skil það afar vel, að hv. 5. þm. Reykv. vefðist nokkuð tunga um tönn, þegar hann reyndi að skýra afstöðu þeirra hv. sjálfstæðismanna til þessa mikilvæga þáttar í málinu. Það er satt að segja lítill vandi að leggja undir sig allt Norður–Atlantshafið og láta síðan Haag–dómstólinn skera það af, sem honum sýnist og skilja eftir einhverja smárönd handa okkur. Og ég verð að segja það í sambandi við það, sem kom fram hjá hv. 2. þm. Vestf., þegar hann rakti þennan samning, að það ætti þá að vera lítill vandinn að segja honum upp, þegar flest allt er löngu liðið, eins og hann sagði sjálfur. Hann las upp samninginn og hvað flest allt löngu liðið. Við höfum einmitt haldið því fram, að samningurinn hafi náð tilgangi sínum. Bretar hafi fengið leyfi til að veiða innan 12 mílna ákveðinn tíma. Sá tími er liðinn. Ég vil taka undir þessi orð hans. Flest allt í samningnum er liðið og því ber að segja honum upp. Hv. 3. þm. Sunnl. hafði orð á því, að það hefði ávallt legið ljóst fyrir, að hv. sjálfstæðismenn vildu færa út sem allra fyrst, skildist mér. Meira að segja þegar eftir undirbúningsfundinn, sem haldinn var í sumar. Ég minnist þess og hygg, að fleiri muni þau orð hæstv. fyrrv. utanrrh., þegar hann nefndi það siðleysi að ætla að færa út fyrir hafréttarráðstefnuna. En ég hefði gaman af að vita hvort nokkur man eftir því, að einhver hv. sjálfstæðismaður mótmælti þessum orðum hæstv. fyrrv. utanrrh. Ég minnist þess ekki. Ég skildi það svo, að þar væri algjör samstaða um, að slíkt væri siðleysi. Það er því alveg nýtt fyrir mér, það verð ég að viðurkenna, ef það var stefna þeirra hv. sjálfstæðismanna að færa út sem fyrst. Ég harma það, að mér var ekki ljós sú stefna fyrr. Ég get ekki varizt að lýsa undrun minni á þeirri samlíkingu hv. 5. þm. Reykv., að það sé álíka auðvelt að staðsetja sig á 400 metra dýptarlínunni, eða 50 sjómílur eða meira úti á hafi, og þrjár mílur frá landi. Ég held, að við mundum báðir eiga ólíkt hægara með að staðsetja okkur þrjár mílur frá landi. Annars var það eitt atriði, sem sérstaklega hvatti mig hingað upp. Það voru ummæli þeirra ræðumanna um Afríkureisu mína og annars manns. Ég heyrði ekki betur en það væri einhver öfundartónn hjá þeim, er þeir ræddu um þessa ferð. Ég þakka jafnframt hv. 5. þm. Reykv. mjög vingjarnleg orð í minn garð og míns samferðamanns. Annars vil ég segja það, að ég hygg, að hv. ræðumenn hefðu getað lært afar mikið af málflutningi þar, ekki okkar, heldur málflutningi fulltrúanna frá svörtustu Afríku. En fyrir þeirri ráðstefnu, fyrst farið er að ræða um það hér, lágu tvær hugmyndir. Önnur var sú, sem hv. þm. minntist á, að færa út í 12 sjómílur + 12. Sú hugmynd var komin frá lögfræðingi einum, en byggð þó á þeim misskilningi, að þessi regla hefði fengið tilskilinn meiri hluta á ráðstefnunum 1958 og 1960. En við að lesa það, sem þar kom fram, gerði hann sér grein fyrir því, að svo var ekki. Hann leiðrétti þetta sjálfur og sú till. var strax dregin til baka. Langtum meiri umr. urðu hins vegar um aðra till. eða hugmynd, sem þar var komin fram frá litlum hópi manna, sem hafði verið til þess settur að líta á málið. Hún var þess efnis að miða við 600 metra dýptarlínu og í því sambandi hygg ég, að hv. þm., sem vilja miða hér við dýptarlínu, hefðu getað lært mikið. M.a. kom í ljós, að þeir, sem andmæltu þessu þar,-og ég vil taka fram, að það voru ekki við, því að við töldum það ekki í okkar verkahring að andmæla því, sem þessir menn ræddu sín á milli, heldur aðeins að leggja fram upplýsingar um það, sem við ætluðum að gera,-þeir höfðu kynnt sér t.d. mjög vel Lima–samþykktina og fjölmargt fleira, sem aðrar þjóðir hafa gert. Þarna voru menn, sem höfðu kynnt sér þá þróun, sem orðið hefur. Þeir röktu sögu þeirra ríkja, sem höfðu fært út og miðað við fjarlægð. Niðurstaðan varð einróma sú hjá þeim öllum, að það kæmi ekki til mála að miða við 600 metra dýptarlínu, m.a. vegna þess, að þeir vildu fá sem bezta samstöðu með Suður-Ameríkuríkjunum og töldu vafasamt, að hún fengist, ef þeir mörkuðu aðra braut í þessu mikilvæga máli, en þar hafði verið ákveðið. Þetta fannst mér mjög skynsamlegt hjá þeim ágætu mönnum, sem þarna voru. Og ef það skyldi nú reynast nauðsynlegt að senda okkur aftur þarna suður eftir, þá held ég, að það væri mikils virði að taka hv. þm. með sér, bæði hv. 5. þm. Reykv. og hv. 2. þm. Vestf. Að lokum vil ég segja örfá orð um viðræðurnar við Breta. Ég verð að segja það fyrir mitt leyti, að mér fannst gæta mjög mikils misskilnings hjá hv. 2. þm. Vestf. í því sambandi. Ég hef ekki litið svo á, að það væri verið að semja við Breta um, hvort eigi að segja upp samningnum eða ekki. Það er búið að tilkynna þessum þjóðum, að við ætlum að segja upp samningnum og ég verð að segja það fyrir mitt leyti, að ég á mjög erfitt með að sætta mig við það, að verið sé að semja við Breta um nokkuð. Hvernig gætum við samið við Breta um þann rétt, sem við allir segjumst eiga, annaðhvort á landgrunninu eða út í 50 sjómílur? Það er ekki verið að semja við Breta. Við erum að rétta Bretum, sem vina– og nágrannaþjóð, hönd okkar og viljum bjóða þeim eitthvað, sem gerir þeim auðveldara að sætta sig við það, sem við ætlum að gera og er okkar réttur. Þetta er alls ekki samningur. Og ég vil vona, að hv. 2. þm. Vestf. leiðrétti þetta og beri þetta ekki oftar á borð. Honum þótti ég gera lítið úr samþykkt Útvegsmannafélags Vestfjarða. Það geri ég raunar alls ekki. Ég sagðist skilja þá mjög vel. En ég sagði hins vegar, að ég væri sannfærður um, að ef þeir kynntu sér málið betur, mundu þeir telja skynsamlegra að ná landgrunninu öllu með því að stíga annað skref fljótlega og kvaðst ég vera reiðubúinn að fylgja því. Loks var það hv. 5. þm. Reykv. Mér þótti mjög óviðeigandi hjá svo lærðum manni að snúa þannig út úr mínum orðum sem hann gerði. Ég sagði, að það væri glapræði að breyta stefnunni nú á þann veg, sem þáltill. þeirra sjálfstæðismanna gerir ráð fyrir, af því að það væri búið að vinna málið svo mikið á öðrum grundvelli. En ég sagði jafnframt, að það gæti vel verið, að við hefðum átt að taka meira skref í upphafi, en ég teldi hins vegar vafasamt að breyta því nú, jafnvel þótt miðað væri við fjarlægð frá grunnlínupunktum. Það var hitt, sem ég kalla glapræði, ég kalla það glapræði að fara út á þá stefnu, sem sjálfstæðismenn boða hér. Ég ætla ekki að hafa um þetta fleiri orð. Það mætti segja margt fleira um þann furðulega rökstuðning, sem hér hefur komið fram, en ég vil leyfa mér að vona, eins og ég sagði áðan, að samstaða náist um till. hæstv. ríkisstj. Við vitum, að hún fær framgang og ég leyfi mér að vona, að þegar kemur til endanlegrar afgreiðslu, sýni hv. sjálfstæðismenn þá karlmennsku og þann manndóm að standa þar með.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja hér svo hljóðandi þáltill. á þskj. 68: „Alþingi ályktar: 1. Að skora á ríkisstj. að hraða rannsóknum á hafnarstæði við Dyrhólaey, ljúka hönnun hafnar þar og láta gera kostnaðaráætlun hafnarinnar. 2. Ríkisstj. er heimilt að semja við verkfræðifyrirtæki, innlent eða útlent, um framkvæmd verksins, samkv. 1. lið. 3. Kostnaður vegna framkvæmda, sem þál. þessi hefur í för með sér, greiðist úr ríkissjóði.“ Höfn við Dyrhólaey er áratuga eða jafnvel aldagamalt baráttumál nærliggjandi sveita. Fyrir því eru margar ástæður, og skulu nokkrar þeirra raktar hér. Beggja vegna Dyrhólaeyjar eru frjósöm landbúnaðarhéruð Vestur-Skaftafellssýslu og Rangárvallasýslu, þar sem betra er undir bú, en víðast annars staðar, enda er meðalhiti þar einna mestur á landinu og víða í þessum sveitum kemur gróðurinn snemma á vorin eða fyrr en annars staðar. Á söndum Vestur-Skaftafellssýslu og Rangárvallasýslu eru svo að segja óþrjótandi ræktunarmöguleikar. Margt bendir til þess, að það sé hagkvæmara og jafnvel ódýrara að rækta sandana á láglendinu, en annað land. Í þessum efnum höfum við fengið allmikla reynslu. Svörtum sandinum hefur verið breytt í iðjagrænan töðuvöll. Á Skógasandi og Sólheimasandi hafa t.d. fyrir þó nokkrum árum verið ræktuð myndarleg tún, sem yfirleitt hafa gefið góða raun á undanförnum árum, þó að kalt hafi verið og hart í ári og tún víða brugðizt annars staðar. Þá má benda á þá staðreynd, sem raunar ætti að vera flestum ljós, að það hlýtur að vera miklu hagkvæmara fyrir okkur Íslendinga að breyta söndunum í ræktunarlönd, en að brjóta gróið land til þeirra hluta, þegar þess er gætt, að við höfum verið árum saman að berjast við uppblásturinn í landinu og gerum víst ekki betur, en að halda í horfinu. En út í þá sálma skal ekki farið frekar hér. Frá Dyrhólaey er stutt að fara á einhver beztu fiskimið hér við land og þótt víðar væri leitað. Þau eru þar örskammt undan og til beggja handa. Um þetta er mörgum sjómanni kunnugt, því að fjöldi skipa er á veiðum á þessum miðum allan ársins hring. Á haust- og vetrarkvöldum minnir ljósadýrðin úti fyrir ströndinni stundum einna helzt á stóra borg fyrir áhorfendur úr landi að sjá. Áður fyrr var mikið útræði á þessum slóðum, t.d. bæði úr Mýrdal og undan Eyjafjöllum, sem var snar þáttur í atvinnulífi sveitanna og þeirra aðalbjargræði í hörðum árum. Sjósókn er þar nú löngu aflögð og menn verða að láta sér nægja að horfa á skipin að veiðum úti fyrir og vona, að senn komi höfnin við Dyrhólaey. Flestir gera sér nú orðið grein fyrir því, að það er tæknilega mögulegt að byggja þarna höfn og það er bjargföst skoðun mín og margra annarra, sem í þessum sveitum búa, að allir íbúar landsins ættu að hafa sem jafnastan rétt og möguleika til hagnýtingar hafsins í kringum landið. Nú er málum þannig háttað, að öll þjóðin er einhuga um að fá rétt sinn til fiskveiða á hafinu yfir landgrunninu viðurkenndan og útlit er fyrir, að við fáum þann rétt viðurkenndan áður en langt um líður. Með útfærslu landhelginnar og friðun hrygningarsvæða og aukinni verndun fiskistofna hlýtur fiskigengd að aukast verulega á miðunum umhverfis landið, en það gerir aftur á móti stórauknar fiskveiðar okkar Íslendinga mögulegar. Þegar svo er komið málum, fæ ég ekki betur séð en að höfn við Dyrhólaey sé bráðnauðsynleg frá þjóðhagslegu sjónarmiði, þó að ekki væri til annars en að geta nýtt aukinn afla af miðunum í grennd. Því hefur stundum verið haldið fram af úrtölumönnum, að höfn við Dyrhólaey mundi rýra afkomu möguleika annarra fiskveiðibæja. Þetta er alröng skoðun. Eins og ég hef bent á, eru miðin beggja vegna Dyrhólaeyjar mikið sótt og af sumum bátum um langan veg. Þess munu ófá dæmi á undanförnum árum, að afli muni hafa verið fluttur þaðan langan veg og ekki einungis til Hornafjarðar og Þorlákshafnar, heldur einnig til Austfjarðahafna eða jafnvel allt vestur til Faxaflóa. Höfn við Dyrhólaey mundi einmitt auðvelda aðkomubátum að sækja þessi góðu mið, m.a. með ýmiss konar nauðsynlegri þjónustu, sem þar væri hægt að fá og vegna aukins öryggis sjómannanna. Höfnin mundi þannig stuðla að aukinni nýtingu bátaflotans. Sem kunnugt er, er engin höfn á rúmlega 300 km svæði suðurstrandarinnar frá Stokkseyri og austur á Höfn í Hornafirði. Á umliðnum öldum hefur þessi hafnlausa strönd orðið hinzti hvílustaður margra skipa, bæði útlendra og innlendra. Má segja, að suðurströndin öll sé einn allsherjar kirkjugarður. Höfn við Dyrhólaey mundi auka verulega á öryggi skipa á nálægum miðum og frá sjónarmiði slysavarna virðist með öllu óverjandi að hafa þessa löngu strandlengju, sem ég gat um áðan, hafnlausa. Skip, sem til landsins koma frá Evrópulöndum og eru á leið til Reykjavíkur, sigla fram hjá Dyrhólaey. Flutningskostnaður frá Reykjavík til Víkur í Mýrdal hefur verið um 1.40 kr. á kg að undanförnu, þegar miðað er við þungavöru. Og þetta er lágt verð að mati þeirra, sem starfrækja flutningana. Er augljóst mál, að mikill flutningskostnaður mundi sparast með tilkomu hafnar við Dyrhólaey og þar gæti orðið um stóra flutningahöfn að ræða. Í Vestur-Skaftafellssýslu og raunar Rangárvallasýslu líka er ástandið þannig í atvinnumálum í dag, að flestir byggja afkomu sína á landbúnaði eða þjónustu við hann í einhverri mynd. Þó er kominn nokkur vísir að iðnaði í þorpunum, sumum a.m.k. og talsverður áhugi er fyrir þeirri atvinnugrein. Á undanförnum árum hefur ekki verið um fólksfjölgun að ræða í landbúnaði og ekki er útlit fyrir, að þar verði veruleg breyting á, á komandi árum. Stór hluti unga fólksins, sem vex upp í Vestur-Skaftafellssýslu, verður að leita til annarra staða, þar sem atvinnu er að fá. Sama máli gegnir um Rangárvallasýslu eða a.m.k. austurhluta hennar. Margt af þessu fólki mundi setjast að við Dyrhólaey, ef þar væru atvinnuskilyrði fyrir hendi. Mikið hefur verið rætt um það á undanförnum árum að auka jafnvægið í byggð landsins. Engu að síður hafa málin snúizt þannig, að meiri hluti þjóðarinnar hefur tekið sér bólfestu á tiltölulega litlu svæði. Flestir eru sammála um það, að þetta sé ekki heppileg þróun mála, enda verða auðlindir lands og sjávar svo bezt nýttar, að sem jöfnust byggð haldist í kringum landið. Líklegasta leiðin til úrbóta í þessum efnum er að vinna skipulega og markvisst að uppbyggingu þeirra staða víðs vegar um landið, þar sem skilyrði eru bezt. Svo bezt verður marg umtöluðu jafnvægi í byggð landsins náð, að í hendur haldist blómlegar sveitir og myndarleg kauptún og styðji hvað annað. Með byggingu hafnarinnar við Dyrhólaey verða þar fyrir hendi öll skilyrði til þess, að þar rísi fiskveiða- og iðnaðarbær, sem mundi auka mjög á jafnvægi í byggð Suðurlandsins og styrkja verulega landsbyggðina í heild. Hér er um mjög veigamikið atriði að ræða, sem seint verður metið til fjár. Í þessu sambandi má geta þess, að Danir hafa á undanförnum árum átt við sama vandamál að stríða og við Íslendingar að því er varðar fólksflótta úr sveitunum og einkum þó af Jótlandi norðanverðu. Þeir hafa m.a. gripið til þess ráðs að byggja stóra höfn við bæinn Hanstholm á vesturströndinni norðan Limafjarðar. Þar hefur ríkisvaldið beitt sér fyrir því að skipuleggja og byggja nýja borg, sem risið hefur þar upp á fáum árum. Þarna eru góð fiskimið undan landi og með þessu hyggjast Danir stöðva fólksstrauminn frá þessu svæði, auk þess sem fyrirhugað er, að þarna verði stór flutningahöfn. Ég held, að við Íslendingar gætum af þessu nokkurn lærdóm dregið. Herra forseti. Eins og ég gat um í upphafi máls míns, er hér um aldagamalt baráttumál að ræða. Árið 1870 var farið fram á það við dönsku stjórnina, að hún léti rannsaka hafnarstæði við Dyrhólaey. Stjórnin lagði fyrir yfirmanninn á danska herskipinu Fylla að framkvæma þessar rannsóknir. Lítið eða ekkert mun hafa orðið úr þessum rannsóknum, en um svipað leyti munu Vestur-Skaftfellingar hafa safnað talsverðu fé með almennum samskotum til hafnargerðar við Dyrhólaey. Þessu fé var svo skilað aftur nokkrum árum síðar, þar sem hafnarmálið fékk ekki byr hjá dönsku ríkisstj. En þetta ber engu að síður vott um áhuga manna þar eystra á þessu máli þá og hann hefur ekki verið minni en hann er nú. Hafnarmálið hefur oft komið fram á Alþ. Mér er kunnugt um þrjár þáltill., sem hafa verið samþykktar á Alþ., sem allar miða að því að láta fara fram rannsóknir á hafnarstæði eða hafnarbótum við Dyrhólaey. Till. þessar fluttu Jón Gíslason þáv. alþm. Vestur-Skaftfellinga 1947, Jón Kjartansson þáv. alþm. árið 1955 og alþm. Guðlaugur Gíslason og Sigurður Óli Ólafsson árið 1961. Einnig hafa nokkrar fsp. verið gerðar um málið síðustu árin. Alþ. hefur jafnan sýnt þessu máli skilning og veitt fé til rannsókna við Dyrhólaey um árabil. Síðustu áratugina hefur hafnamálaskrifstofan haft rannsóknir á hafnarstæði við Dýrhólaey með höndum. Þessum rannsóknum hefur miðað sorglega lítið þrátt fyrir margyfirlýstan vilja Alþ. þar um og fyrirskipanir stjórnvalda um, að þær skyldu gerðar. Í dag standa málin þannig, að nauðsynlegar undirstöðurannsóknir hafa enn ekki verið gerðar. T.d. hafa straummælingar ekki verið gerðar, né heldur hafa farið fram efnisrannsóknir. Haustíð 1970 var settur upp bylgjumælir við Dyrhólaey og það var þó ekki gert fyrr en þáv. samgrh., Ingólfur Jónsson, hafði gefið skýr fyrirmæli um það í bréfi 6. okt. 1970, sem ég ætla að leyfa mér að lesa, með leyfi hæstv. forseta: „Í framhaldi af bréfi rn. til yðar, herra hafnamálastjóri, dags. 9. marz þessa árs, þar sem rn. fól yður að festa þegar kaup á nýjum bylgjumæli í stað þess, sem glataðist á s.l. ári og nota við áframhaldandi mælingar hjá Dyrhólaey, vill rn., þar sem upplýst er, að umræddur bylgjumælir er enn ekki kominn niður, hér með gera ítrekaðar kröfur til þess, að það verði gert nú þegar. Jafnframt er fyrir yður lagt að hefja strax frekari rannsóknir á skilyrðum til hafnargerðar við Dyrhólaey, svo sem um efnistöku og annað, sem máli skiptir í sambandi við hugsanlega hafnargerð þar. Nauðsynlegt er að hraða rannsóknum, til þess að unnt sé að gera raunhæfa kostnaðaráætlun um hafnargerðina. Ingólfur Jónsson.“ Þessar bylgjumælingar stóðu ekki nema um tveggja mánaða skeið, því að mælirinn losnaði upp og týndist. Hafa bylgjumælingar ekki verið gerðar þar síðan. Í jan. s.l. fékkst vita– og hafnamálastjórinn loksins til að skipa einn af verkfræðingum Vita- og hafnamálastofnunarinnar til þess að rannsaka marg umrætt hafnarstæði og átti hann að hafa það að megin verkefni á þessu ári. Raunin varð hins vegar sú, að rannsóknir við Dyrhólaey hafa ekki orðið nema hluti af störfum þessa verkfræðings, vegna þess að hann hefur verið hlaðinn öðrum störfum. Hann hefur nú sagt upp störfum hjá hafnamálastofnuninni, eins og fram kemur í grg. Á fjárlögum ársins 1971 voru veittar 1 millj. 90 þús. kr. til hafnarannsókna. Ráðgert hafði verið, að unnið yrði bæði að hafnarannsóknum við Dyrhólaey og Þjórsárós. Með bréfi dags. 28. jan. 1971 tilkynnti Vita og hafnamálastjóri samgrn., að þessi fjárhæð mundi ekki duga til rannsókna á báðum stöðum. Þáv. samgrh. taldi þá rétt að nota þetta fé til að halda áfram og ljúka rannsóknum við Dyrhólaey. Ég vil. með leyfi hæstv. forseta, lesa bréf samgrh. frá 5. febr. 1971 um þetta mál: „Með vísun til bréfs yðar, herra hafnamálastjóri, dags. 28. f.m. varðandi kostnað við athuganir á hafnargerð við Dyrhólaey og í Þjórsárósi vill rn. taka fram eftirfarandi: Rn. leggur áherzlu á, að athugunum á hafnarstæði við Dyrhólaey og kostnaði við hafnargerð þar verði haldið áfram og lokið svo fljótt sem unnt er og ef mögulegt er n.k. haust. Samþykkir rn. þá ráðstöfun yðar, að einum af verkfræðingum hafnamálastofnunarinnar verði fengin þessi athugun sem megin verkefni á árinu. Athuganir á hafnargerð í Þjórsárósi mega hins vegar bíða, unz fé verður fyrir hendi til þeirra. Ingólfur Jónsson.“ Á s.l. sumri fóru svo fram dýptarmælingar á rannsóknarsvæðinu. Áður höfðu þær verið gerðar á árunum 1957 og 1963. Milli þessara rannsókna hefur liðið allt of langur tími. Vitað er, að miklir og tíðir efnisflutningar eiga sér stað meðfram suðurströndinni allri. Einungis er vitað um dýpi á rannsóknarsvæðinu, eins og það var, þegar mælingarnar voru gerðar á árunum 1957 og 1963 og 1971, en engin vitneskja er fyrir hendi um dýpið, hvernig það hafi verið þess á milli eða hvaða breytingar þar kunna að hafa orðið á frá ári til árs. Eins og ég hef rakið hér að framan, eru undirstöðurannsóknir við Dyrhólaey ýmist ekki hafnar eða skammt á veg komnar, þrátt fyrir yfirlýsingar vitamálastjóra um, að þær skyldu gerðar löngu fyrr, m.a. á árunum 1965 og 1966. Ekkert útlit er fyrir, að framkvæmdahraði verði meiri á komandi árum, en verið hefur. Þess vegna tel ég, að 2. liður till. þessarar sé nauðsynlegur til þess að tryggja framgang málsins. Ég vil að lokum geta þess, að á árinu 1963 var sérfræðingur á sviði hafnarannsókna, prófessor Bruun frá Flórída, fenginn til þess að gera athuganir á hafnarstæðinu og sandflutningi á suðurströndinni frá Þjórsárósi og austur að Ingólfshöfða. Prófessor Bruun gerði skýrslu um þessar athuganir og í henni kemur fram, að hann telur, að við Dyrhólaey séu langbezt skilyrði til hafnargerðar á þessu svæði. Þar er mun styttra út á 16 metra dýpi, sem er talið hæfilegt fyrir hafnarmynni, en annars staðar á svæðinu. Lega og dýptarlínur eru einnig betri og fyrir utan er straumur, sem líklegt er, að hindri, að sandur berist í hafnarmynnið. Herra forseti. 100 ár eru nú liðin síðan fyrst voru gefin fyrirmæli um, að rannsóknir á hafnarstæði við Dyrhólaey skyldu gerðar. Hér er ekki einungis um mál sýslnanna, sem liggja að Dyrhólaey, Rangárvallasýslu og Skaftafellssýslu, að ræða, heldur er hér um stórmál mál þjóðarinnar allrar, að ræða. Þess vegna tel ég orðið tímabært, að þessum rannsóknum fari senn að ljúka. Og að lokum er það von mín, að hv. Alþ. veiti þessu máli lið og samþykki tillöguna. Ég vil leyfa mér að leggja til, að málinu verði að þessari umr. lokinni vísað til síðari umr. og fjvn.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. Ég tek heils hugar undir þá till., sem hér hefur verið gerð grein fyrir og ég met mikils þá ræðu, sem hv. 1. þm. Sunnl. flutti fyrir þessari till., sem hann ber fram hér í Sþ. Ég hygg, að hann hafi drepið á flest það, sem verulegu máli skiptir og sem rök mega teljast fyrir því máli, er hann ræddi og nauðsynlegt framgangi þess. Flest allir ef ekki allir þm. Sunnl. hafa á liðnum 10-20 árum annaðhvort verið viðriðnir þáltill., sem fara eða fóru í líka átt og þessi, sem hér liggur fyrir, eða hafa gert fsp. um það, hvað rannsóknum liði í þessu efni. Allir höfum við verið sammála um það, að því er ég bezt veit, að hér væri á ferðinni mikið þjóðþrifa fyrirtæki, ef hægt væri að byggja höfn á þessum stað. Og að sjálfsögðu yrði það ekki síður til hagsbóta fyrir þau héruð, sem liggja næst og Suðurlandsundirlendið allt. En hinu er ekki að leyna, að þessum þáltill., sem áður hafa verið fluttar, hefur ekki verið sinnt neitt að því marki, sem bar. Hins vegar hefur sjálfsagt nokkuð þokazt áfram í undirbúningi og rannsóknum, en miður er það, en skyldi og vitaskuld verður engu slegið föstu, hvorki um hafnarstæði né legu eða aðstöðu hafnarmannvirkja á landi uppi, fyrr en fullnaðarrannsókn þessa máls liggur fyrir. Þegar fengin eru fullnaðargögn eða nægjanlegar upplýsingar um málið í heild, þá er loks hægt að gera sér grein fyrir því, hvernig halda skuli áfram og gera kostnaðaráætlun. En á þessum undirbúnings rannsóknum hefur allan þennan tíma staðið og svo gerir enn í dag, eða ég veit ekki betur. Á árinu 1969 var gerð fsp. af minni hálfu til þáv. samgrh. Ingólfs Jónssonar um, hvernig liði undirbúnings aðgerðum samkv. ákvörðun Alþ. með samþykkt á fyrri þáltill. Var ekki annað að heyra á honum, en að því miður hefði illa gengið, en nú skyldi brotið í blað og hann lofaði góðu um það, að frekari rannsóknir skyldu fram fara og þeim hraðað svo sem auðið væri. Nú veit ég ekki, hvernig staða rannsóknanna er í dag og væri gott undir meðferð málsins að fá það upplýst. Að vísu drap hv. flm. á nokkur atriði, en ég teldi rétt, að gögn fengjust um það frá vitamálaskrifstofunni eða á hafnamálaskrifstofunni, hvernig þessum rannsóknum, sem þegar hafa farið fram á undanförnum 20 árum, hvernig þeim væri komið í einstökum atriðum og eins að við fengjum þá upplýsingar um það um leið, hvað þyrfti meira með, til þess að hægt væri að hanna þessa höfn. En ég tel alveg fullvíst, að þessum rannsóknum sé ekki nema skammt á veg komið og held mig fast við það, meðan ekki kemur annað sannara í ljós. Hv. flm. gat um það, að nærri væru 100 ár liðin, síðan fyrst var tekið upp þetta mál hafnarmál við Dyrhólaey og það er rétt. En ég vil bæta við þá sögu einu atriði, sem ég hef áður minnzt á í hv. Alþ., en mér þykir rétt, að það komi enn fram. Á árinu 1901 ritaði franskur hefðarmaður grein í blaðið Ísafold. Sá maður var kallaður baróninn á Hvítárvöllum. Í grein þessa hefðarmanns er fjallað um útgerð togara, erlendra togara og gerir hann ráð fyrir því, að gerðir verði út 16 togarar á vegum félags, sem stofnað yrði með erlendu fjármagni, ef leyfi fengist til þess að veiða í landhelgi fyrir suðurströndinni. Um þessar mundir var Guðlaugur Guðmundsson sýslumaður Vestur-Skaftfellinga og einnig þm. þeirra. Hann var snemma hrifinn af þessari hugmynd barónsins og fékk fylgi Skaftfellinga við hana. Skömmu síðar flutti svo Guðlaugur sýslumaður frv. á Alþ., frv. til l. um heimild til að veita undanþágu frá lögum um bann gegn botnvörpuveiðum hér við land og þessi undanþága átti að gilda í 50 ár og snerta landhelgissviðið út af Skaftafellssýslu sérstaklega. Taka átti fram í leyfisbréfi, ef gefið yrði út, ýmis skilyrði, svo sem það, að bæta skyldi það tjón, sem fiskveiðar Skaftfellinga yrðu fyrir, fyrir þessa sök. En aðalskilyrðið var að sjálfsögðu hitt, að þetta erlenda félag eða menn á vegum þess byggðu trygga höfn við Dyrhólaey. Um þetta mál urðu allharðar sviptingar á Alþ., sem lauk þannig, að þetta frv. var fellt með jöfnum atkv. og einhvers staðar hef ég lesið það, að í það var látið skína, að Magnús Stephensen, sem þá var landshöfðingi, hefði haft auga á þessu máli meira, en almennt gerðist og fylgir það sögunni, að það hafi þá sérstaklega verið vegna þess, að hann var tengdur Rangárvallasýslu, ef ekki Skaftafellssýslu líka. En hvað um það, þá hygg ég, að segja megi, að hafnarmálið við Dyrhólaey hafi einna lengst komizt í sölum Alþingis. Þessu vildi ég rétt bæta við þessa 100 ára sögu þessa máls. Ég tel vafalaust, að nýstofnuð samtök sveitarfélaga á Suðurlandi láti þetta mál mjög til sín taka, svo stórfellt hagsmunamál sem það er, ekki aðeins fyrir okkur Sunnlendinga, heldur fyrir þjóðina í heild og þá jafnframt, að þar verði málið tekið upp til athugunar við gerð Suðurlandsáætlunar. Vissulega verður mjög dýrt að koma upp höfn á þessum stað, traustri höfn. Það er alveg vafalaust. En við Sunnlendingar teljum, að annars staðar sé ekki ráð að byggja höfn við suðurströndina, ekki á þessum eða nálægum slóðum með minni kostnaði. Og auk þess er aðstaða þarna að því er varðar Suðurlandsundirlendið og miðin fyrir utan sú ákjósanlegasta, eins og hér hefur verið vel lýst áður. Og ekki verður það síður dýrt að sjálfsögðu að byggja öll mannvirki á landi uppi, sem þarf, til þess að höfnin komi að þeim notum, sem ætlazt yrði til. Dæmið er þannig stórt, en eigi að síður er það að minni hyggju svo þarft og mikilvægt, að það verður að finna leiðir til þess að leysa það með sem hagfelldustum hætti og fyrsta skilyrðið er það, að fullkomnar rannsóknir, undirstöðurannsóknir bæði til lands og sjávar liggi fyrir, þannig að það sé hægt að hefja sem fyrst annan áfanga þessa máls, þ.e. að hanna hafnargerðina og mannvirkjagerð á landi uppi, sem ætti að vera í sambandi eða samhengi við hafnarstæðið sjálft.