Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Sú lagasetning, sem hér er óskað eftir samkv. frv. á þskj. 115, er nauðsynleg vegna þess bráðabirgðasamkomulags, sem gert hefur verið við Breta um lausn á fiskveiðideilunni. Í frv. er kveðið á um viðurlög fyrir brot á því samkomulagi, og samkv. því varðar brot á samkomulaginu þeim viðurlögum, að þau skip, sem sett hafa verið á skrá og samþ. hefur verið af Íslands hálfu, að mættu veiða á tilteknum svæðum og ákveðnum tímabilum á hafsvæðinu á milli 12 sjómílna frá grunnlínum og út að 50 sjómílum, þó með vissum undantekningum, skuli tekin út af skrá og svipt leyfi til þess að stunda veiðar á samningstímabilinu. Það skip, sem tekið hefur verið af skrá, verður ekki aftur á hana tekið, og ef það væri svo staðið hér að ólöglegum veiðum, munu almennar reglur koma til greina um það, en almennu reglurnar um viðurlög fyrir brot á l. um hann við botnvörpuveiðum eru, eins og mönnum er kunnugt, sekt skipstjóra og afli og veiðarfæri upptæk. Ef ákvæði sem þetta um leyfissviptinguna væri ekki tekið í íslensk lög, mundu almennu reglurnar gilda um bresk skip eins og önnur. Ég þarf ekki að segja það, sem ég hef sagt áður, að ég álít, að hér sé um miklu þyngri viðurlög að ræða heldur en samkv. almennu reglunni, þar sem skip, sem tekið er af skrá, missir algerlega réttinn til veiða. Ég hygg, að slík viðurlög séu besta tryggingin fyrir því og sterkasta aðhaldið um það, að ekki verði um brot að ræða á þessu samkomulagi. Þó er auðvitað aldrei hægt að tryggja slíkt með neinum viðurlögum. Brot geta alltaf átt sér stað. Þá er það annað efni þessa frv. að ákveða, hvaða íslenskt yfirvald ákveði þessi viðurlög. Það er skýrt tekið fram og ákveðið í þessu frv., að dómsmrn. geri það að fengnum skýrslum Landhelgisgæslunnar. Þetta er undantekning frá almennum reglum, vegna þess að refsiviðurlög eru almennt ekki ákveðin af öðrum en dómstólum. En dómstólaleiðin er seinvirk og mundi ekki henta í þessu tilfelli, vegna þess að þá mundi það dragast of lengi, að skip væru tekin út af skrá. Þess vegna er þessi leið farin. Dómsmrn. þarf ekki að bíða nema eftir því að fá gögn frá Landhelgisgæslunni. Hvað sem líður skoðun þess breska hjálparskips, sem kynni að koma á vettvang samkv. kvaðningu, verður úrskurður dómsmrn. upp kveðinn eftir gögnum Landhelgisgæslunnar. En telji sá togari, sem fyrir þessu verður, eða hið breska aðstoðarskip, að þarna hafi réttu máli verið hallað eða einhver mistök átt sér stað, eins og fræðilega geta að vísu komið til og hafa komið til við töku á togurum við venjulegar aðstæður og leiða þá til sýknu togarans, - ef svo stendur á í þessu tilfelli, að þarna beri á milli, þá verða Bretar að fara þá leið að reyna að fá hlut sinn réttan eftir diplómatískum leiðum. Dreg ég ekki í efa, að ef þeir leggja fram gögn með þeim hætti, sem eftir athugun og rannsókn hjá íslenskum aðilum verða metin á þá lund, að þarna hafi mistök átt sér stað hjá íslensku varðskipi, þá mundi auðvitað leiðrétting verða gerð. Það var aðeins hugað að því, hvort ætti að taka fram í þessum l., að aðili ætti að eiga rétt til að bera málið undir íslenska dómstóla. En að athuguðu máli var fallið frá því að taka það sérstaklega fram í l., m. a. með það sjónarmið í huga, að þá hefði verið talið eðlilegra að byrja málsmeðferðina með þeim hætti, sem nú tíðkast við landhelgisbrot, að leiða varðskipsforingja fyrir sjódóm og láta þá staðfesta skýrslu sína, eftir atvikum með eiði eða drengskaparheiti. En sá háttur mundi verða til þess að tefja endanlegan úrskurð í málinu, og þess vegna er þessi háttur hafður á, að það er bara skýrsla Landhelgisgæslunnar, án þess að kveðið sé nokkuð á um það, í hvaða formi hún sé, sem verður að vera komin til dómsmrn., og dómsmrn. metur það svo á grundvelli hennar, hvort leyfissvipting skuli eiga sér stað eða ekki. Um þetta mál hefur annars verið rætt svo mikið í hinum almennu umr., sem fram fóru hér um þáltill., að ég tel ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta mál út af fyrir sig né efni þessa frv. Ég geri ráð fyrir því, að hvað sem skoðun manna hefur liðið á bráðabirgðasamkomulaginu, séu þeir sammála um, að þessi lög séu sett, þegar þetta samkomulag hefur nú verið gert. Þetta frv. hefur verið afgreitt í hv. Ed. í dag með shlj. atkv. Ég vil nú leyfa mér, herra forseti, að fara fram á það, ef unnt væri, að meðferð málsins hér væri hraðað á þá lund, að það væri hægt að afgreiða það hér í dag, vegna þess að það er ekki hægt að beita þessum viðurlögum, fyrr en þau eru komin í íslensk lög. Væri æskilegt, að það yrði sem styst bil, frá því að samningurinn hefur verið staðfestur og þangað til viðurlögin væru komin inn í íslensk lög. Þess vegna vil ég nú mælast til þess, ef hæstv. forseta þættu tök á því, að fundarhlé væri gert og n. gefinn kostur á að líta á málið. Ég sé ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um frv. út af fyrir sig, en legg til, að því sé vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Þegar hæstv. forsrh. boðaði það hér s. l. fimmtudag, að hann mundi flytja sérstakt lagafrv. í sambandi við þann skilning, sem hann lagði í 6. gr. þeirra orðsendinga, sem á milli Íslendinga eða utanrrh. Íslands og Breta hafa farið varðandi lausn landhelgisdeilunnar, þá skildi ég það a. m. k. svo, að innan ríkisstj. væri verulegur ágreiningur um það, hvernig raunverulega bæri að skilja þessa grein orðsendingarinnar, frá Alþb., sem vildi túlka þetta nokkuð á annan veg en hæstv. forsrh. hafði áður gert, hefði verið sett fram krafa um það, að slíkt lagafrv. væri borið fram. Þess vegna benti ég á það í umr. um samninginn, að mér fyndust slík vinnubrögð hæstv. forsrh. þess eðlis, að ég teldi varla sæmandi fyrir Alþ. að þurfa að fara að skera úr ágreiningi um skilning hans og annarra hæstv. ráðh. á því, hvernig bæri að túlka tiltekna grein í samkomulaginu. Nú, þegar þetta frv. kemur hér fram, sýnist mér það ekki vera annað en bein afleiðing af því, sem hlaut að verða að gera, og þurfti enga fyrirframyfirlýsingu að gefa um það, sem hlaut að verða að gera í sambandi við samninginn, ef hann yrði samþykktur. Í sjálfu samkomulaginu er tekið fram, hvaða viðurlög skuli vera, ef breskur togari brýtur af sér í sambandi við samninginn og veiðir í hinum lokuðu hólfum á þeim tíma, sem hann hefur ekki til þess heimild, og því eðlileg afleiðing af því, að sú lagabreyting verði gerð hér á Alþ., sem geri nauðsynlegt að lögleiða þau viðurlög, sem þar er um getið. Varðandi síðari mgr. þessarar gr., hef ég alltaf talið, að það hlyti að liggja ljóst fyrir, að þessi lög, eins og botnvörpulögin almennt, heyrðu undir dómsmrn., ef til slíkra hluta þyrfti að koma, að þyrfti að kveða upp einhvern úrskurð. Ég vil taka það fram, að hefði ég verið búinn að sjá þetta frv., - það getur vel verið, að það hafi verið búið að leggja það á borðið hjá mér, ég hafi ekki lesið það, þegar ég talaði hér í málinu í gær, - þá hefði ég vissulega hvorki farið að ómaka mig né þingheim á því að vera að koma fram með þá ábendingu, sem ég gerði. En það, sem hlýtur að vekja athygli og nokkra furðu, er, að ef þetta, sem hér er lagt fyrir, hefur valdið ágreiningi innan ríkisstj., ef hæstv. ráðh. Alþb. hafa þurft að setja einhver skilyrði til þess, að hæstv. forsrh. bæri fram slíkt lagafrv., þá er það ein sönnun þess enn, hvaða skrípaleik hæstv. ráðh. Alþb. hafa verið að leika innan ríkisstj., þegar þeir voru að reyna að setja fæturna fyrir það, að samningurinn yrði lögfestur.



Herra forseti. Ég vil aðeins segja hv. síðasta ræðumanni það, að því fer fjarri, að þetta frv. sé flutt samkv. nokkurri sérstakri kröfu frá Alþb. -mönnum. Það var frá upphafi og er fullt samkomulag um frv. í ríkisstj. Það hefur aldrei verið neinn ágreiningur um það. Það hefur öllum verið ljóst, sem um þetta hafa fjallað, og auðvitað öllum lögfræðingum, sem hafa komið nálægt því, að það þyrfti að setja ákvæði samningsins um viðurlög inn í lög, vegna þess að það er ekki hægt fyrir framkvæmdavaldshafa og enn síður dómstóla, ef því væri að skipta, að ákveða viðurlögin samkv. ákvæðum samningsins. Þegar um slíkt er að ræða í milliríkjasamningum, verður annaðhvort að hafa þann háttinn á, sem stundum hefur verið, að milliríkjasamningurinn er beinlínis lögfestur, - það hefur oft verið gert, - eða þá það verður að taka þau ákvæði úr honum, sem telja verður, að þurfi að fá staðfestingu í íslenskum lögum, upp í sérstök íslensk lög. Var talið sjálfsagt að hafa þann háttinn á hér, m. a. vegna þess, að jafnframt þurfti að kveða alveg skýrt á um það, hvaða íslenskur aðili, hvaða íslenskt yfirvald eða dómstóll, ef menn hefðu viljað fara þá leiðina, - en ég skýrði það áðan, hvers vegna menn hefðu ekki viljað binda sig við dómstól í þessu sambandi, - þá þurfti líka að taka ákvæði um það upp í íslensk lög. Sem sagt, ég get huggað hv. þm. að því leyti til, að það hefur ekki verið neinn ágreiningur í ríkisstj. um þetta. Skrípaleik, held ég, að sumir hv. þm. ættu að fara varlega í að tala um, af því að það gæti orðið áhorfsmál, hverjir hefðu verið bestir leikarar á því sviði. Ég tek það fram, ef menn skyldu ekki átta sig á því, að auðvitað er neitun togara á því að stöðvast samkv. boði varðskips brot á þessu samkomulagi. Það eitt út af fyrir sig er ástæða fyrir því, að hann yrði strikaður út af skrá. Ég held, að ég þurfi ekki að gefa fleiri skýringar vegna ummæla hv. síðasta ræðumanns, og það er alls ekki meining mín að fara að efna til neinna almennra umr, í sambandi við þetta frv., því að það má, eins og hann sagði, líta á þetta sem sjálfsagt eftir það, sem búið er að gera, og þess vegna ekki ástæða til að fjölyrða um það. Ég held, að frv. sé í sjálfu sér alveg skýrt.



Herra forseti. Ég held, að hæstv. forsrh. ætti ekki að fara að gera tilraun til þess að rifja upp og vekja upp deilur um það mál, sem hér var afgreitt í gær. Ég leyfi mér að benda honum á það, að þegar hann lagði þáltill. fyrir Alþ. á fimmtudaginn, sagði hann, að það væri Alþingis að segja til um, hvort það vildi ganga að samkomulaginu eða ekki, og þm. yrðu að hafa á því sína skoðun, hvort þeir vildu samþykkja frv. eða ekki. Nú leyfir hæstv. forsrh. sér það hér, þegar búið er að samþykkja frv., að brigsla mér og öðrum, sem höfðum aðra skoðun en hann á málinu, um það, að við höfum verið að leika skrípaleik. Ég segi: Hví í ósköpunum var hæstv. ráðh. með þessa ábendingu til okkar þm., að við yrðum að meta málið og hafa á því einhverja skoðun, ef hann á þeirri stundu hefur fyrir fram talið, það vera skrípaleik, ef einhver leyfði sér að mótmæla því, sem hann segði. Ég segi: Það er óleyfilegur skrípaleikur af forsrh. Íslands að haga sér eins og hann gerir hér. Ég get sagt hæstv. forsrh., að hann á eftir að bíta úr nálinni með þær blekkingar, sem ég tel, að hann hafi haft í frammi í ýmsum tilfellum, þegar hann var að túlka málið, fyrst fyrir alþjóð og síðan hér á Alþ. Það liggur ljóst fyrir, að hann sagði annað við fulltrúa frá Landssambandi Ísl. útvegsmanna og kannske fleiri heldur en hann síðan gat staðið við. Hann telur sér það kannske sæmandi, en ég tel hæpið, að hæstv. ráðh. geti verið að gefa mönnum eitthvað í skyn og jafnvel fullyrða eitthvað við hagsmunasamtök, sem er mjög mikilvægt atriði fyrir þau, en geta síðan ekki staðið við það, þegar til kastanna kemur.



Herra forseti. Ég veit ekki, hvort þessu frv. verður vísað til n., mér skilst, að það eigi að hraða því svo mikið, en mig langaði til að fá ofurlitlar upplýsingar viðvíkjandi þessu. Það er talað um, að ef skip verður brotlegt samkv. þessum samningi, sem gerður hefur verið milli Bretlands og Íslands, þ. e. á þessu leyfða veiðisvæði á milli 12 og 50 mílna, þá missi það réttinn til að veiða samkv. samningnum. En það er ekki talað um, hvort nokkur önnur viðurlög liggi við, hvort það er hægt að fara með skipið til hafnar og sekta það eins og venjulegan landhelgisbrjót. Það er ekki tekið fram hér. Ég veit ekki, hvernig það er, hvort Bretar hafa viðurkennt, að það væri leyfilegt. Þeir hafa eigi viðurkennt þessa landhelgi hjá okkur. Annað er það, að ekkert er talað um það, ef togari endurtekur brotið, sem ekkert er ólíklegt, að hann geri, því að sá, sem brýtur einu sinni, heldur sennilega áfram að veiða, skipinu verður ekki lagt, og hann getur orðið brotlegur í annað skipti og þriðja skipti, og hvaða viðurlög eiga að liggja við því, ef það kemur fyrir? Að sjálfsögðu er heimilt að sekta hann samkv. viðurkenndum reglum, ef hann fer inn fyrir 12 mílurnar, en mér er ekki alveg ljóst, hvort íslenskri löggæslu er heimilt að fara með hann í land og sekta hann eins og venjulegan landhelgisbrjót, ef hann brýtur þetta og eins ef um endurtekin brot er að ræða.

Forsrh. (Ólafur Jóhannesson) : Herra forseti. Ég vildi aðeins svara þessum fsp. Það liggja ekki önnur viðurlög við en leyfissviptingin. Þegar skip hefur í eitt skipti verið svipt leyfi, er það komið út af skrá, og eftir það verður farið með það eins og skip, sem aldrei hefur verið á skrá. Þess vegna gilda almennar reglur um það. Ef slíkt skip yrði staðið hér að veiðum, yrði það tekið og fært til hafnar, ef unnt er, og dæmt samkv. þeim almennu ákvæðum íslenskra laga þar um.



Herra forseti. Mig langar að leggja eina litla spurningu fyrnir hæstv. forsrh. Það segir í 6. lið: „Sé skip staðið að veiðum í bága við samkomulagið getur íslenskt varðskip stöðva það, en skal kveðja til það aðstoðarskip breskt, sem næst er til að sannreyna málsatvik.“ Hvað nú, ef flugvél Landhelgisgæslunnar kemur að landhelgisbrjót, hvernig er þá hægt að standa að þessu?

Forsrh. (Ólafur Jóhannesson) : Herra forseti. Það er í lögum um þessi efni ekki talað um flugvélar yfirleitt, en samkv. dómapraksis hefur verið talið jafngilt, að ég ætla, ef flugvél hefur sannreynt, að skip hefur reynst brotlegt gegn l. um bann við botnvörpuveiðar. Það er enginn efi í mínum huga, að eftir sem áður og e. t. v. í ríkara mæli en áður verða flugvélar notaðar við þetta eftirlit.