Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Um alllangt skeið undanfarið hefur verð innlendra landbúnaðarafurða verið ákveðið af samstarfsnefnd framleiðenda og neytenda, sem skipuð hefur verið samkv. löggjöf um það efni, eða af eins konar gerðardómi, sem haft hefur embættismann, hagstofustjóra, að oddamanni. Þetta kerfi reyndist ekki starfhæft á s.l. hausti. Var þess vegna með brbl. komið annarri skipan í það skipti á verðlagningu landbúnaðarafurða. Með þessu frv. er gert ráð fyrir því, að samstarf framleiðenda og neytenda um verðlagsmál landbúnaðarafurða sé endurvakið. Verður reynslan að skera úr því næsta haust, hvort það tekst eða ekki. Verður að vona, að það verðlagningarkerfi, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, reynist starfhæft. Að öðrum kosti verður enn að leita nýrra leiða. Þetta frv. fjallar eingöngu um breytta skipan á verðlagningu landbúnaðarafurðanna. En n. sú, sem samdi frv., ræddi um fleiri vandamál landbúnaðarins en það, hvernig verðlag afurðanna skuli ákveðið á innanlandsmarkaði. Hún var hins vegar ekki sammála um önnur atriði en þau, sem í frv. þessu felast. Skipun verðlagsnefndarinnar skv. þessu frv. er tvímælalaust hagfelldari en skv. þeim l., sem gilt hafa, og reglur þær, sem settar eru í frv. sem leiðbeining fyrir n. við verðákvörðunina, eru tvímælalaust skynsamlegri en þær reglur, sem nú eru í I. um það efni. En engu að síður fjallar þetta frv. ekki nema að mjög takmörkuðu leyti um þau vandamál, sem nú er við að etja í íslenzkum landbúnaði. N., sem frv. samdi, ræddi einnig ýtarlega um útflutningsbætur þær, sem nú eru greiddar vegna útflutnings landbúnaðarafurða, og gildandi lagaákvæði um það efni. Varð ekki samkomulag í n. um breytingu á gildandi lagaákvæðum um þessi atriði. Hins vegar er þar um mjög mikið vandamál að ræða, ekki aðeins fyrir landbúnaðinn heldur einnig fyrir íslenzkan þjóðarbúskap yfirleitt. Tel ég þess vegna rétt að gera þessi atriði, sem ekki varð samkomulag um í n., að umtalsefni í sambandi við þetta frv. og ræða vandamál landbúnaðarins í heild. Á undanförnum árum hafa átt sér stað miklar og gagngerðar breytingar í íslenzku efnahagslífi. Hagvöxtur hefur á undanförnum árum verið örari en áður og hann hefur enn fremur verið meiri en í nágrannalöndunum. Þetta hefur sumpart átt sér stað vegna mjög hagstæðra skilyrða í framleiðslu og utanríkisviðskiptum og sumpart vegna skynsamlegrar stjórnarstefnu. Íslendingar eru nú í hópi þeirra þjóða, sem hafa hæstar þjóðartekjur á mann. Skýringarinnar á þessu er fyrst og fremst að leita í mjög mikilli framleiðni í íslenzkum sjávarútvegi. Það eru fyrst og fremst mikil framleiðsluafköst í sjávarútveginum, sem eru undirstaða góðra lífskjara á Íslandi. Í öðrum atvinnugreinum er framleiðnin eflaust minni, þótt hún sé þar án efa mjög misjöfn. Engar öruggar skýrslur eru til um þessi efni, þannig að unnt sé að segja til um það með vissu, í hvaða atvinnugreinum og á hvaða sviði efnahagslífsins framleiðnin sé mest og minnst. En samkeppnishæfni íslenzkra atvinnugreina gagnvart erlendum atvinnuvegum hlýtur þó að teljast nokkur vísbending í þessu efni. Íslenzkur sjávarútvegur er fyllilega samkeppnisfær við sjávarútveg annarra fiskveiðiþjóða. Mestur hluti framleiðslu íslenzka sjávarútvegsins er seldur á heimsmarkaði í harðri samkeppni við afurðir annarra fiskveiðiþjóða og skilar samt framleiðendunum og þjóðarbúinu mjög miklum tekjum og meiri tekjum en framleiðendur sams konar afurða bera úr býtum í öðrum löndum. Talsverður hluti íslenzks íðnaðar er án efa fyllilega samkeppnisfær við sams konar iðnað erlendis og hið sama á við um íslenzkar siglingar á sjó og í lofti. Um nokkurn hluta iðnaðarins á það hins vegar tvímælalaust við, að hann verður ekki talinn samkeppnisfær við sams konar iðnað erlendis, en dafnar hér í skjóli verndartolla. Erfitt er hins vegar að segja til um raunverulega samkeppnisaðstöðu íslenzkra viðskiptafyrirtækja og ýmiss konar þjónustufyrirtækja. En um íslenzkan landbúnað gildir það, að afurðir hans eru hvað verðlag snertir engan veginn samkeppnishæfar við afurðir landbúnaðarins í nálægum löndum og er samkeppnishæfni íslenzkra landbúnaðarafurða þó mjög misjöfn. Verðlag sumra þeirra, svo sem ullar og gæra, virðist samkeppnishæft við sams konar vöru erlendis. En framleiðslukostnaður allra annarra landbúnaðarafurða er miklu hærri hér en í nálægum löndum, einkum þó mjólkurafurða. Verðlag þeirra er erlendis aðeins brot af framleiðslukostnaði þeirra hér. Á undanförnum árum hafa æ fleiri svið íslenzks efnahagslífs komizt í nánari snertingu við verðlag umheimsins og lagað sig að samkeppnisaðstæðum í heimsviðskiptunum. Í kjölfar aukins frjálsræðis í utanríkisviðskiptunum og lækkunar á tollum hefur aukinn hluti íslenzks viðskiptalífs og íslenzks iðnaðar og þá ekki sízt siglingarnar á sjó og í lofti lagað sig að verðlagsaðstæðum í umheiminum og reynzt samkeppnishæfur í heimsviðskiptunum. Um íslenzkan landbúnað er það að segja, að verðlag hans og framleiðslukostnaður hefur á undanförnum árum í vaxandi mæli fjarlægzt verðlag og framleiðslukostnað í viðskiptalöndunum. Verðlag á landbúnaðarafurðum hefur ekki farið hækkandi erlendis undanfarin ár. Hins vegar hefur framleiðslukostnaðurinn hér innanlands aukizt. Þetta gildir að sjálfsögðu einnig um aðrar atvinnugreinar, en sumpart hefur verðlag á vörum þeirra erlendis farið hækkandi og sumpart hefur framleiðni aukizt svo mjög, að þessar atvinnugreinar hafa getað staðið undir hinum hækkandi framleiðslukostnaði innanlands. Þetta á hins vegar ekki við um íslenzkan landbúnað. Verðlag á afurðum hans erlendis hefur ekki farið hækkandi. Þótt átt hafi sér stað mikil framleiðniaukning í landbúnaðinum, hefur hún ekki nægt til þess að vega upp á móti hinum hækkaða framleiðslukostnaði. Gildandi löggjöf hefur gert ráð fyrir því, að bændur hefðu tekjur, sem séu hliðstæðar tekjum launastétta við sjávarsíðuna. Bændur hafa því aðeins getað fengið þessar tekjur, að verðlag á afurðum þeirra hafi farið ört hækkandi og fjarlægzt heimsmarkaðsverðið á sams konar vörum í æ ríkara mæli. Bilið milli þess verðs, sem nú er orðið nauðsynlegt á íslenzkum landbúnaðarafurðum til þess að íslenzkir bændur geti haft sambærilegar tekjur við launastéttir við sjávarsíðuna, og heimsmarkaðsverðsins á afurðum þeirra er nú orðið svo mikið, að þar er orðið um að ræða eitt alvarlegasta efnahagsvandamálið, sem við er að etja í íslenzkum þjóðarbúskap. Enginn ágreiningur er um það, að eðlilegt er og sjálfsagt, að stundaður sé landbúnaður á Íslandi. Það er ekki aðeins eðlilegt og sjálfsagt af sögulegum og félagslegum ástæðum, heldur er það einnig eðlilegt og sjálfsagt vegna afkomuöryggis þjóðarinnar. Það hefur alltaf verið hægt að fá flestar þær vörur, sem íslenzkur landbúnaður framleiðir, fyrir lægra verð frá útlöndum. Að þessu leyti má því segja, að Íslendingar búi við lakari lífskjör en ella, vegna þess að þeir vilja sjálfir framleiða helztu landbúnaðarafurðirnar, sem þeir neyta. En enginn ágreiningur er um, að þetta eiga Íslendingar að gera, þótt það valdi því, að þeir þurfa að greiða meira fyrir landbúnaðarafurðirnar en ella. Hins vegar ber enga nauðsyn til þess, að Íslendingar framleiði landbúnaðarafurðir til útflutnings. Ef Íslendingar gætu selt landbúnaðarafurðir erlendis fyrir framleiðslukostnaðarverð, væri sú framleiðsla eðlilegur þáttur í þjóðarbúskapnum. En ef framleiðslukostnaðurinn er meiri en útflutningsverðið, rýrir það þjóðartekjurnar að sama skapi. Það, sem verið hefur að gerast að þessu leyti undanfarin ár, er, að framleiðsla íslenzks landbúnaðar hefur vaxið mun meir en neyzlan innanlands og hefur þess vegna orðið að flytja landbúnaðarafurðirnar til útlanda í vaxandi mæli, en útflutningsverðið hefur ekki verið nema nokkur hluti framleiðslukostnaðarins innanlands og raunar lækkandi hluti á undanförnum árum. Þessi útflutningur hefur beinlínis rýrt þjóðartekjurnar. Hann hefur rýrt þær í vaxandi mæli á undanförnum árum, og fyrirsjáanlegt er, að hann muni halda áfram að rýra þær í ört vaxandi mæli, ef ekki eru gerðar ráðstafanir til þess að koma í veg fyrir það. Þetta er vandamálið, sem ég ætla hér að ræða og tel, að nú sé orðið eitt brýnasta vandamál íslenzks efnahagslífs. Það er ómótmælanlegt, að þegar framleiðsluvörur eru fluttar til útlanda fyrir mun lægra verð en nemur framleiðslukostnaðinum innanlands, rýrir það þjóðartekjurnar. Mismun framleiðslukostnaðarins og útflutningsverðsins verður að greiða úr sameiginlegum sjóði landsmanna. Þangað til fyrir fáum árum voru þessar útflutningsbætur á útfluttar landbúnaðarafurðir tiltölulega lítil fjárhæð. Fyrir fimm árum eða 1961 námu þessar útflutningsbætur 21 milljón, en á þessu fimm ára tímabili hafa þær tífaldazt og eru nú í ár áætlaðar 214 millj. kr. Gildandi lög gera ráð fyrir því, að útflutningsbætur á útfluttar landbúnaðarafurðir geti numið 10% af heildarverðmæti landbúnaðarframleiðslunnar. Meðan útflutningurinn er ekki meiri en svo, að nauðsynlegar útflutningsbætur séu innan þessa ramma, nægja þær til þess, að bændur fái sama verð fyrir útflutninginn og þær vörur, sem seldar eru á innanlandsmarkaði. Neytendurnir greiða óbeint mismuninn á framleiðslukostnaðinum og útflutningsverðinu. En ef útflutningur er meiri en svo, að heimilt sé að greiða útflutningsbætur vegna hans, þá rýrir útflutningur fyrir lægra verð en svarar til framleiðslukostnaðar beinlínis tekjur bændastéttarinnar. Þá er svo komið, að útflutningurinn rýrir ekki aðeins heildarþjóðartekjurnar, heldur skerðir beinlínis tekjur sjálfra framleiðendanna, bændanna. Á undanförnum árum hefur landbúnaðarútflutningurinn verið að rýra heildarþjóðartekjurnar í vaxandi mæli, en nú á þessu ári er svo komið, að landbúnaðarútflutningurinn er beinlínis farinn að skerða tekjur bændastéttarinnar sjálfrar í alvarlegum mæli, og augljóst er, að hann mun ekki aðeins halda áfram að rýra heildarþjóðartekjurnar í vaxandi mæli á næstu árum, heldur mun hann einnig skerða tekjur sjálfrar bændastéttarinnar svo mjög á næstu árum, ef ekkert er að gert, að þar er um mjög alvarlegt vandamál að ræða. Þessar staðhæfingar skal ég nú skýra nokkru nánar. Framleiðsla landbúnaðarafurða er nú mun meiri en þörf er fyrir innanlands og sérstaklega þá framleiðsla mjólkurafurða. Umframframleiðsla mjólkur er um 25 þúsund tonn, eða um fimmtungur heildarframleiðslunnar. Umframframleiðsla sauðfjárafurða svarar á hinn bóginn til um 6% heildarverðmætis þeirra. Sé öll framleiðsla mjólkur- og sauðfjárafurða verðlögð á útflutningsverði, kemur í ljós, að það verð gefur bændum um 20% þess grundvallarverðs, sem þeim nú ber á innlendum markaði. Hlutfallið á milli grundvallarverðs til bóndans og þess verðs, sem bóndinn mundi fá fyrir útfluttar afurðir, er þó mjög ólíkt eftir því, hvort um er að ræða afurðir kúabúanna eða sauðfjárbúanna. Útflutningsverð sauðfjárbúanna er 35% grundvallarverðsins, en útflutningsverð kúabúanna aðeins 11% grundvallarverðsins. Nú er auðvitað ekki nema nokkur hluti afurðanna flutt út, en þessi gífurlegi munur útflutningsverðsins og grundvallarverðsins gefur þó vísbendingu um, hvílík þjóðfélagsbyrði því er samfara, að framleiðslan skuli vera meiri en innanlandsneyzlan, þannig að flytja þarf þessa vöru til útlanda. Það ætti að mega teljast augljóst, að það getur ekki gengið til frambúðar, að greitt sé árlega á þriðja hundrað milljóna króna úr sameiginlegum sjóði landsmanna til styrktar framleiðslu, sem seld er til útlanda fyrir lítið brot af framleiðslukostnaði, og hitt ætti sömuleiðis að mega teljast augljóst, að ekki getur talizt nokkurt vit í því, að íslenzkir bændur stundi framleiðslu, sem beinlínis rýrir tekjur þeirra, þ.e.a.s. framleiði vöru, sem þeir fá minna en ekki neitt fyrir. Slíka öfugþróun verður að stöðva, og þeim mun fyrr sem hún er stöðvuð, þeim mun betra. Sú skoðun hefur heyrzt, að fólksfjölgun muni verða svo ör á Íslandi á næstu árum og áratugum, að það muni vega upp á móti framleiðsluaukningunni, en hér er um mikinn misskilning að ræða. Framleiðsluaukningin á landbúnaðarvörunum hefur á undanförnum árum verið mun meiri en fólksfjölgunin, og ekkert bendir til þess, að þetta muni breytast á næstu árum, ef ekkert er að gert. Einnig hefur verið um það rætt, að leiðin út úr ógöngunum sé fólgin í því að auka sauðfjárframleiðsluna, en draga að sama skapi úr mjólkurframleiðslunni, en það mun ekki heldur leysa vandann. Þótt framleiðsla mjólkurafurða og annarra nautgripaafurða yrði minnkuð um 20% og sauðfjárframleiðslan aukin að sama skapi, yrðu útflutningsuppbætur að nema um 240 millj. kr., til þess að bændur fengju fullt grundvallarverð fyrir afurðirnar, en það er næstum 30 millj. meira en bændur geta fengið í útflutningsbætur samkv. gildandi lögum og miðað við núverandi heildarverðmæti landbúnaðarframleiðslunnar. Jafnvel þótt mjólkurframleiðslan yrði minnkuð um 20% og sauðfjárframleiðslan aukin að sama skapi, yrði útflutningurinn að vera meiri en svo, að uppbætur á hann yrðu innan núgildandi takmarka. Eftir sem áður hefðu bændur beint tjón af útflutningsframleiðslunni, þ.e.a.s. hún beinlínis rýrði tekjur þeirra. Ef reynt er að gera sér grein fyrir framtíðarhorfunum í þessu efni, er niðurstaðan þessi: Neyzlan innanlands mun vart aukast meira en um 2% á ári næstu árin, enda er neyzla landsmanna á mjólk og mjólkurafurðum og kjöti mjög há, miðað við önnur lönd. Hins vegar hefur heildarframleiðsla landbúnaðarins aukizt um ca. 4% undanfarið og framleiðsla mjólkur- og nautgripaafurða hefur aukizt enn miklu örar, eða um 7%. Miðað við þær forsendur, að heildarframleiðsla landbúnaðarins haldi áfram að aukast með sama hraða og verið hefur, þ.e.a.s. 4% á ári, jafnframt því sem nokkuð drægi úr mjólkurframleiðslu, eða úr 7% í 5% á ári, en kjötframleiðsla aukist sem því svarar, má gera ráð fyrir, að mjólkurframleiðslan á framleiðsluárinu 1970–1971 yrði 162 þús. tonn, eða um 50 þúsund tonnum meiri en innanlandsnotkunin. Umframframleiðsla, sem flytja þyrfti út, yrði þá m.ö.o. um það bil tvöföld á við það, sem hún er nú. Umframframleiðsla kindakjöts mundi þá vera orðin 3300 tonn, en er nú um 2500 tonn. Útflutningsbætur þyrftu þá á framleiðsluárinu 1970–1971 að nema a.m.k. 475 millj. kr. Þær yrðu m.ö.o. um 185 millj. kr. hærri en þær eru nú. Þótt mjólkurframleiðsla yrði minnkuð, eins og ég gerði ráð fyrir áðan, um 20% og sauðfjárframleiðslan aukin að sama skapi, yrði útflutningsbótaþörfin enn óeðlilega há. Útflutningsbæturnar yrðu að nema 395 millj. kr. og yrðu þannig 103 millj. kr. hærri en þær eru nú. Sökum þess, að margir virðast telja, að lausnin á vandamálum landbúnaðarins sé fólgin í því, að framleiðslan beinist frá mjólkurafurðum til sauðfjárafurða, er vert að benda sérstaklega á þessar niðurstöður. Jafnvel þótt hlutföllin á milli framleiðslu mjólkurafurða og sauðfjárafurða breyttust þannig, að mjólkurframleiðslan verði, eins og ég hef sagt, 20% minni en nú, má gera ráð fyrir, að þörfin á útflutningsbótum verði eftir fimm ár orðin 35% meiri en nú. Þetta er allmiklu betri útkoma en fást mundi með áframhaldandi aukningu í mjólkurframleiðslu, en hún felur samt í sér, að vandinn heldur áfram að aukast. Þar við bætist, að ekkert bendir til þess, að auðvelt sé að ná þeirri breytingu á hlutföllum framleiðslunnar, sem hér er gert ráð fyrir. Það er einmitt í þeim héruðum, þar sem skilyrðin fyrir mjólkurframleiðslu eru bezt, sem mestar framfarir hafa orðið í landbúnaði og fjárfesting hefur verið mest. Verðlag á mjólkurafurðum er bændum mjög hagstætt og mun halda áfram að vera það, enda þótt nokkurt verðjöfnunargjald yrði lagt á þær vörur eins og þetta frv. heimilar. Án mjög róttækrar breytingar á stefnunni í landbúnaðarmálum í heild eru allar líkur til þess í fyrsta lagi, að landbúnaðarframleiðslan í heild muni halda áfram að aukast örar en neyzlan innanlands, og í öðru lagi, að framleiðsla mjólkurafurða aukist örar en framleiðsla sauðfjárafurða. Þetta mundi leiða til þeirrar niðurstöðu, sem lýst var í fyrri kostinum hér að framan, en ekki þeim síðari, þ.e.a.s. aukningu á þörf útflutningsbóta úr 290 millj. í hvorki meira né minna en 495 millj. á fimm árum. Hvaða áhrif mundi nú þessi þróun hafa á kjör bænda? Hámarki útflutningsbóta hefur nú verið náð, og á þessu ári munu bændur sjálfir verða að standa undir um 70 millj. kr. af útflutningsbótaþörfinni. Þetta svarar til rúmlega þriggja af hundraði af heildarverðmæti landbúnaðarframleiðslunnar. Eftir fimm ár má gera ráð fyrir, að bændur verði að greiða hátt í 10 af hundraði af heildarframleiðsluverðmætinu til þess að standa undir útflutningsbótaþörfinni. Það getur hver og einn gert sér í hugarlund, hvaða raunhæfa þýðingu það hefur við slíkar aðstæður að ákveða með lögum, að bændur skuli hafa sambærilegar tekjur við aðrar stéttir, eins og gert er í því frv., sem hér liggur fyrir. Hin raunverulega þróun hlýtur að verða allt önnur, að kjörum bænda hraki í samanburði við aðrar stéttir, nema sem fyrst sé gripið til gagngerðra ráðstafana til þess að stöðva þessa öfugþróun. Það er því ekki síður vegna bændanna sjálfra en vegna þjóðfélagsins í heild, sem má alls ekki dragast, að stefnan í landbúnaðarmálum sé endurskoðuð. Fjármunamyndun í landbúnaði hefur verið mjög mikil á undanförnum árum, og hefur það að sjálfsögðu verið undirstaða hinnar miklu framleiðsluaukningar. 1960 nam fjármunamyndun í landbúnaðinum 208 millj. kr. og nam þá 8,3 af hundraði heildarfjármunamyndunarinnar í landinu. Í fyrra mun fjármunamyndunin í landbúnaðinum hafa numið um 560 millj. kr. og var það tíu af hundraði heildarfjármunamyndunarinnar. Fjármunamyndunin í landbúnaðinum hefur því ekki aðeins aukizt mjög verulega, heldur hefur einnig hlutdeild hennar í heildarfjármunamynduninni vaxið. Talsverður hluti þessarar fjárfestingar hefur ekki aðeins verið gagnslaus frá þjóðfélagslegu sjónarmiði, heldur beinlínis skaðlegur, að svo miklu leyti sem hún hefur verið undirstaða framleiðsluaukningar, sem ekki aðeins hefur rýrt heildarþjóðartekjurnar, heldur er hún einnig beinlínis farin að skerða tekjur bænda sjálfra. Framlög til landbúnaðarins af opinberu fé hafa og farið mjög vaxandi á undanförnum árum. Fyrir fimm árum eða 1961 námu greiðslur úr ríkissjóði til útflutningsbóta, jarðræktarframlaga og framræslu og framlög samkv. lögum um stofnlánadeild, landnám, ræktun og byggingar í sveitum samtals 59.2 millj. kr. Á þessu ári nema þessi sömu framlög, að viðbættu sérstöku framlagi til bænda samkv. samkomulagi í Sexmannanefnd, 334.6 millj. kr. Þessi framlög til landbúnaðarins hafa þannig meir en fimmfaldazt á undanförnum sex árum. Með hliðsjón af ástandinu í framleiðslumálum landbúnaðarins verður ekki heldur sagt, að þessi mikla útgjaldaaukning hafi skilað miklum þjóðhagslegum árangri. En til hvaða ráða á þá að grípa til úrlausnar þessum mikla vanda? Ég ætla mér auðvitað ekki þá dul, að ég geti hér bent á ráðstafanir í einstökum atriðum, sem duga munu til lausnar á þessum mikla vanda. Áður en hægt væri að gera ýtarlegar till. um þessi efni, þyrftu að fara fram rannsóknir á mjög mörgum atriðum, sem vitneskja er nú ekki fyrir hendi um, en meginstefnuna er hins vegar hægt að marka. Stefna verður að því, að íslenzkur landbúnaður framleiði fyrst og fremst fyrir innlendan markað. Framleiðsluaukninguna verður að stöðva, sérstaklega framleiðsluaukningu kúabúanna. Helzt þyrfti beinlínis að minnka framleiðsluna smám saman, til þess að væntanleg fólksfjölgun skapi sem fyrst eftirspurn eftir allri innlendu landbúnaðarframleiðslunni. Til þess að þetta markmið náist verður að grípa til samræmdra aðgerða á mörgum sviðum. Stefnan í fjárfestingarmálum landbúnaðarins getur mjög stuðlað að því, að þróunin verði í þessa átt, og því mikla fé, sem nú er varið til styrktar landbúnaðinum og nemur í ár 335 millj. kr., mætti eflaust með ýmsu móti verja þannig, að það stuðlaði að þessum breytingum í framleiðslumálum, - að þess konar breytingum í framleiðslumálum landbúnaðarins, sem nauðsynlegar eru. Ríkisvaldið og bændasamtökin þurfa að hefja samvinnu um þær ráðstafanir, sem nauðsynlegar eru. Sem fyrst ætti ríkisvaldið og bændasamtökin að efna til ýtarlegra rannsókna á þessu vandamáli öllu og freista þess að finna sem fljótvirkastar leiðir til lausnar á vandanum. Það er ekki aðeins hagsmunamál þjóðarheildarinnar, að jafnmikilvæg framleiðslugrein og landbúnaðurinn sé hagkvæmlega rekin. Framleiðslumál landbúnaðarins eru nú því miður komin í þvílíkt öngþveiti, að bændur framleiða nokkurn hluta afurða sinna sjálfum sér beinlínis til tjóns. Úr því öfugstreymi verður að bæta sem fyrst. Það er jafnbrýnt hagsmunamál bændanna sjálfra og þjóðarheildarinnar.



Herra forseti. Ég ætla nú ekki á þessu stigi að fara út í þessa miklu ræðu, sem hæstv. viðskmrh. var að flytja. Ég hafði kvatt mér hljóðs áður út af till., sem hv. 5. þm. Norðurl. v. hefur lagt fram. Við 2. umr. málsins flutti hann ræðu og gagnrýndi m.a. nokkuð tvær gr. í því frv. til breytinga á framleiðsluráðsl., sem hér liggur fyrir, og vildi þá koma fram á þeim breyt. eða lagfæringum, eins og hann vildi orða það. Hann fór jafnframt fram á, að landbn. d. tæki frv. til athugunar á ný, en síðar við þessa umr. lýsti form. n. því yfir, að hann sæi ekki ástæðu til þess, þar sem hv. þm. Björn Pálsson hefði hreyft sínum hugmyndum allákveðið á fundi n., sem haldinn var um þetta frv.,og málið var þar allmikið rætt, áður en það var afgr., en þessar till. hv. þm. fengu þar ekki hljómgrunn. En svo sem ég hef áður sagt, hefur hann nú lagt þær fram hér í hv. d. í þeim anda, sem hann hreyfði í n. og þeim anda, sem hann ræddi nokkuð um hér við 2. umr. málsins. Í fyrri brtt. við 3. gr. felst aðeins það, að hann vill draga úr því valdi, sem Framleiðsluráði er fengið, valdi til þess að ákveða mismunandi hátt útborgunarverð á nýmjólk eftir árstímum, en leggur hins vegar til, að það sé tekið fram í þessari gr., að það skuli gert í samráði við stjórnir viðkomandi mjólkurbúa. Ég verð nú að segja það, að mér dettur ekki í hug, að Framleiðsluráðið starfi þannig, að það muni ekki hafa slíkt samráð án þess að það sé tekið sérstaklega fram í l., og þess vegna tel ég þessa till. með öllu óþarfa og sízt ástæðu til þess að vantreysta Framleiðsluráði að fara með þessa heimild. Við 5. gr. frv. er síðari brtt. þessa hv. þm., en hún fjallar um vinnulaun vísitölubúsins. Í brtt. er lagt til, að breytt sé um viðmiðunarstéttir, sem kaup bænda er ákveðið eftir, og að opinberir starfsmenn og verzlunarfólk sé tekið þar inn í stað sjómanna. En hingað til hafa einmitt þessar þrjár viðmiðunarstéttir, verkamenn, sjómenn og iðnaðarmenn ásamt bændastéttinni verið aðalerfiðisstéttir þessa lands, og ég hygg, að það sé einmitt þess vegna og ekki sízt þess vegna, sem þessi viðmiðun er til komin. Hún hefur skapazt af venju og hún hefur einnig verið vegna þeirra ákvæða, sem alltaf hafa verið í framleiðsluráðsl., að þeir, sem tilnefna fulltrúa af hálfu neytenda í Sexmannanefnd,eru einmitt fulltrúar þessara þriggja stétta, sjómanna, iðnaðarmanna og verkamanna. Þess vegna finnst mér, að þessi brtt. sé sízt til bóta, og hún byggir í raun og veru á allt öðrum grunni. En hins vegar er ljóst, að það má orða þessa gr. á ýmsa vegu, en aðalatriðið er náttúrlega sá tilgangur, sem ætlað er að ná með henni, og hann er sá, sem alltaf hefur staðið í l. og stendur enn. Við því hefur ekki verið hróflað, að þeir, sem landbúnað stunda, beri úr býtum hliðstætt kaup fyrir sín störf eins og aðrar vinnandi stéttir, og eins og ég hef sagt: í framkvæmdinni hafa viðmiðunarstéttirnar orðið þessar þrjár, sem ég áður greindi. Nú varð um það samkomulag, að ég hygg í undirbúningsnefndinni, eða hún hafi a.m.k. fallizt á það, - þeirri sjö manna undirbúningsnefnd, sem aðallega hafði með að gera endurskoðun á l., þó að einum nm. undanskildum, - að bæta inn í þessa 4. gr. l., sem nú er, nánari skýringu á því, sem í þessu á að felast, að þeir, sem landbúnað stundi, hafi hliðstæðar tekjur og aðrar vinnandi stéttir. Það er á þá lund, að miðað skuli við taxtakaup þessara vinnustétta. Í brtt. hv. 5. þm. Norðurl. v. er kveðið á um að nota þær upplýsingar, sem fyrir hendi eru um vinnuþörf viðmiðunarbúsins. Ég held, að þetta sé með öllu óþarft, því að einmitt um þetta atriði fjallar 12. gr. þessa frv. Þar er gert ráð fyrir því, að gögn frá Búreikningaskrifstofu ríkisins og Hagstofunni séu höfð við ákvörðun vinnuaflsþarfar búsins. Ég fæ þess vegna ekki séð annað en það sé sízt til bóta, að þessi till. hv. þm. yrði samþ., auk þess sem hér er, eins og vitað er, um að ræða mál, sem þeir aðilar hafa fjallað um, sem lengst hafa farið með þessi mál að undanförnu í Sexmannanefnd, og ég vil leggja áherzlu á það, að frv. nái fram að ganga eins og það liggur fyrir.



Herra forseti. Tilgangur minn með því að tala hér nokkur orð er nú fyrst og fremst að minnast á þær brtt., sem ég hef leyft mér að flytja. Hæstv. viðskmrh. hefur haldið hér langa ræðu um landbúnað, en ég sé nú ekki, að það sé hægt eiginlega tímans vegna að ræða svo víðtækt mál nú í þinglokin, þannig að ég geri ekki ráð fyrir að svara því miklu, enda ekki sérstaklega ástæða til, að ég geri það frekar en aðrir. Ég hef leyft mér að leggja hér fram brtt. viðvíkjandi a-lið 3. gr. á þá leið, að í stað orðanna, að ákveða mismunandi hátt útborgunarverð til framleiðenda eftir árstímum og innheimta verðjöfnunargjald af innveginni mjólk komi: „að ákveða mismunandi verð til framleiðenda eftir árstímum, þar sem verulegur hluti mjólkurframleiðslunnar er seldur sem neyzlumjólk. Verðmunurinn skal ákveðinn í samráði við stjórnir viðkomandi mjólkurbúa. Framleiðsluráði er einnig heimilt að ákveða og innheimta verðjöfnunargjald af innveginni mjólk.“ Ég vil taka það fram, að ég er ekkert sérstaklega og alls ekki að deila við Stéttarsamband bænda eða Framleiðsluráð út af þessu. Í þeim till., sem upphaflega komu frá þeirri n., sem skipuð var í þetta mál, mun þessi liður ekki hafa verið svona orðaður og ekki heldur sá liður, sem seinni brtt. mín á við, að virðist koma fram í grg. frv., að þessum liðum hafi verið breytt seinna til samkomulags. Upphaflega var gert ráð fyrir að skattleggja fóðurbætinn til að bæta upp útflutningsafurðirnar eða þann hluta landbúnaðarvaranna, sem fluttur er út, en síðan var þessu breytt og þessi skattur lagður á mjólkina. Í fyrsta lagi hefur það verið á valdi bænda og stjórnenda í mjólkursamlögunum að ákveða verð á þessari vöru. Með þessari lagabreyt. er þetta vald tekið af þeim. Ég fyrir mitt leyti hef alls ekkert umboð frá bændum í mínu héraði til þess að greiða atkvæði með slíku, en mér finnst ástæðulaust að fá Stéttarsambandinu meira vald í hendur en það hefur þörf fyrir. Ég skal játa, að ef á að afla fjár til þess að jafna afurðaverðið innanlands og bæta upp útflutningsafurðir, vissar tegundir af þeim, þarf náttúrlega að fá það fé einhvern veginn og þess vegna verður að fá heimild til þess að leggja á verðjöfnunargjald. En það er engin ástæða til þess að fá þeim heimild til þess að ákveða mismunandi verð eftir árstímum, nema þar sem þörf er fyrir að framleiða visst magn af mjólk að vetrinum. Það er miklu dýrara að framleiða vetrarmjólkina, og ég tel enga þörf á því að fá því það vald. Ég er ekki að segja, að Framleiðsluráð misnoti vald sitt. Ég hef enga trú á því, en yfirleitt er ekki ástæða til að fá neinum aðila meira vald en hann hefur þörf fyrir að nota og í þessu tilfelli álit ég, að Framleiðsluráð hafi enga þörf fyrir að hafa vald til að ákveða mismunandi verð vetur og sumar nema á þeim svæðum, þar sem þarf að selja mikla neyzlumjólk og það á að gerast í samr. við stjórnir mjólkurbúanna. Þess vegna gengur þessi till. mín eingöngu út á, að haft sé samráð við stjórnir mjólkurbúanna og Framleiðsluráði sé ekki fengið meira vald en það hefur þörf á til þess að geta gert þá hluti, sem ætlazt er til, að það geri. Hitt getur svo verið deiluatriði, hvort ástæða er til að skattleggja frekar mjólkina en fóðurbætinn. Það er atriði út af fyrir sig, sem ég kem ekki inn á, af því að ég lit svo á, að það sé búið að ná samkomulagi um að leggja það á mjólkina, en ekki á fóðurbætinn, jafnvel þótt ég telji, að þetta hafi dálitið öfugar verkanir, því að ef skatturinn er lagður á fóðurbætinn á hann að draga úr fóðurbætisgjöfinni, en með því að leggja hann á neyzlumjólkina og verðlauna þá, sem framleiða að vetrinum, þegar mest er notað af fóðurbæti, örvar það fóðurbætisnotkunina, svo að það verkar í raun og veru öfugt, þetta ákvæði, við það, sem það á að verka, ef maður miðar við það að draga úr heildarmjólkurframleiðslunni yfir árið. Svo er það náttúrlega hlutur út af fyrir sig, sem skattur á fóðurbæti gæti komið í veg fyrir, og það er það, hve mikið er gefið af fóðurbæti að sumrinu, til þess að kýrnar mjólki enn meira, og það er hlutur, sem við eigum í fyrsta lagi að leggja niður. Við eigum að beita kúm á gott haglendi og rækta það, ef með þarf, en við eigum ekki að moka í þær erlendum fóðurbæti eða fóðurbæti, sem við gætum selt fyrir góðan gjaldeyri, eins og við höfum gert við síldarmjölið. Við eigum ekki að gera það að sumrinu, meðan við höfum nóga mjólk í landinu. Og það er náttúrlega stórt atriði, sem bændastéttin í heild verður að leysa og verður ekki leyst hér með stuttum umr., það er að skipuleggja framleiðsluna á sem hagkvæmastan hátt. Seinni brtt. mín, sem er við 5. gr. frv., gengur út á það í fyrsta lagi að gera þessa gr. skýrari hvað orðalag snertir. Hér er t.d. sagt: „og virða vinnutíma til samræmis við kaupgjald verkamanna, sjómanna og iðnaðarmanna.“ Þarna er talað um að virða vinnutíma til samræmis við kaupgjald. Mér finnst þetta vera algert bögumæli. Svona má reyndar segja um a-lið 3. gr. frv., þar sem talað er um að ákveða mismunandi hátt útborgunarverð. Eins og ég skýrði í ræðu minni um daginn, þá er með útborgunarverði átt við það verð, sem borgað er út, þegar tekið er á móti vörunni. Það er þannig notað hjá öllum samvinnufélögum, en endanlegt verð - eða verð, eins og ég orða það í brtt. minni - mjólkurinnar er fullnaðarverð hennar, þannig að ég álít, að þrátt fyrir það, að við samþ. þessa gr., geti stjórnir mjólkurbúanna skotið sér undan og haft sama verð vetur og sumar með því að snúa út úr þessu orði en ég veit, að meiningin hjá þeim, sem sömdu frv., er, að þetta eigi að vera endanlegt verð. En útborgunarverð er bara allt annað en endanlegt verð. Þá kem ég að því aftur að ég álít, að ekki sé hægt að miða vinnutíma við kaupgjald. Það sjá allir menn, að það er ekki rétt. Það er hægt að miða kaupgjald við kaupgjald og vinnutíma við vinnutíma og þess vegna legg ég til, að seinni gr. sé orðuð þannig: „miða vinnutíma og kauphæð til samræmis við meðallaun og meðalvinnutíma starfsmanna ríkis og bæja, verzlunarfólks, verkamanna og iðnaðarmanna.“ Ég felli sjómennina niður. Það kom hér fram hjá síðasta ræðumanni áðan, að samkv. þessu ættu bændur að hafa svipuð kjör og aðrar vinnandi stéttir í þjóðfélaginu. En það er nú bara dálítið öfugt. Með þessari gr. er bara tryggt, að þeir hafa ekki sömu kjör, algerlega. Ég skil vel, að hæstv. menntmrh., sem var að halda hér ræðu áðan, er ánægðari með þau, enda lét hann miklu betur af þessum lagaákvæðum heldur en aðrir. Með því að samþykkja þessa lagagr. er algerlega tryggt, að íslenzk bændastétt er lægst launaða stétt á Íslandi, meðan jafnmikil eftirspurn er eftir vinnu eins og nú er, og skal ég rökstyðja það frekar. Það er tekið út, það er ekki verið að miða við iðnaðarmenn og sjómenn, eins og raunverulegar tekjur þeirra eru, nei, ónei. Það er tekin út öll ákvæðisvinna, og við vitum, að þar sem meginvinnan fer fram í þéttbýlinu, þar er enginn maður, sem er sæmilega hæfur, t.d. í byggingariðnaðinum, sem vinnur öðruvísi en ákvæðisvinnu, hvorki múrverk eða uppsláttur er framkvæmdur öðruvísi. Og þeir hafa svona 1000 kr. á dag og jafnvel upp í 1400. Mér var sagt í dag, það sagði mér einn af auðmönnum bæjarins, að hann hefði múrara og hann hefði 50 þús. kr. á mánuði núna og væri að spjalla um það svona á milli þess, sem hann væri að múra, að þetta væri gersamlega ómögulegt þjóðfélag til að lifa í. Eftir því sem menn fá meira, eftir því vanþakka þeir meira. En auðvitað leggur maðurinn mikið á sig, ég efast ekkert um það. Og ég get vel gengið inn á, að þegar á að miða tímavinnu við ákvæðisvinnu beri að taka tillit til þess, að akkorðsmaðurinn leggur venjulega meira á sig. En fyrr má nú rota en dauðrota. Það er bara ekkert tillit tekið til þess, hvort sjómaðurinn hafi einhvern hlut eða ekki, það er bara miðað við trygginguna hans, og ef það væri eingöngu miðað við tryggingu sjómanna, mundi ekki einn einasti sjómaður fást útáskip í dag, því að þeir mundu ekki draga fram lífið með fjölskyldum sínum á þeim tekjum. En ég get vel gengið inn á að miða ekki sjómenn við aðrar stéttir þjóðfélagsins, vegna þess að þeir eru mikið af árinu fjarri heimilum sínum og þá eyða þeir meiri peningum og neita sér náttúrlega um ýmislegt og verða fyrir ýmiss konar vosi, þannig að í till. minni felli ég þá alveg niður. Ég get gengið inn á, að það sé ekki rétt að bera þá saman við aðra, en ég get ómögulega gengið inn á, að það eigi að miða við þá iðnaðarmenn, sem vinna bara fyrir tímakaupi, skráðu tímakaupi, og verkamenn, af þeirri einföldu ástæðu, að ég hygg, að það megi telja á fingrum sér þá menn, sem eru vel vinnufærir og á bezta aldri og geta unnið hvaða verk sem er, sem vinna fyrir venjulegan verkamannataxta. Það eru margir menn, sem vinna hér í bæjarvinnunni, en margt af þessu eru eldri menn, sem ekki væru færir um að reka búskap, og hinir eru ýmist komnir út á sjóinn; í iðnað, sem gefur kannske frá 1000 upp í 1400 kr. með akkorðsvinnu á dag eða þá eitthvað annað. En við vitum, að bændur verða yfirleitt að vinna verkin einir, svo að segja, öll erfiðisverkin a.m.k., og þess vegna er ekki hægt fyrir aðra en menn með fullu vinnuþreki að stunda þá atvinnu. En með þessu frv. er algerlega tryggt, að ef rétt er reiknaður út kostnaðurinn við búin og réttur vinnutími við að reka þau og ef sá tími, sem fer í að hirða hverja skepnu, er ekki ofreiknaður, er bændastéttin lægst launaða stétt í landinu og það langlægst launuð, því að ég hef sannar sögur af því, að tímamenn hér venjulegir, sem ekki eru neinir fagmenn og vinna hér í holræsagerð o.fl. hjá mönnum og taka akkorðin hjá bænum, hafa 60 kr. á tímann, þar í er raunar orlof. En venjulegt verkamannakaup er svona 42–43 kr., sem á að miða kaup bóndans við. Ég fyrir mitt leyti vil ekki ganga inn á þetta. Þess vegna hef ég tekið grunninn breiðari, og ef við viljum draga meðallínu, er það algert lágmark að taka inn í viðmiðunina launafólkið í landinu, starfsmenn ríkis og bæja, sem er geysifjölmenn stétt orðin, og verzlunarfólkið, þetta er orðinn einhver fjölmennasti launamannahópur landsins, og ég vil taka það inn ásamt verkamönnunum og iðnaðarmönnunum, og það er náttúrlega ofurlítil hækkun, en engan veginn þó eins og ef teknir væru bæði iðnaðarmenn og sjómenn miðað við raunhæfar tekjur þeirra, það er ekki langt gengið, en það er þó ofurlítil bót í máli. En ég get ekki greitt atkv. með því að lögbinda það, að bændur séu skilyrðislaust lægst launaða stétt í landinu. Ofan á þetta á svo að bæta því, að bændur eiga að nokkru leyti að taka af þeim tekjum, sem reiknaður eru þeim þannig til tekna, til að bæta upp útflutningsverðlagið. Svo er það annað mál, að það má vel vera, að í gegnum samninga sé hægt að reikna meiri vinnu, að bóndinn geti ofreiknað sér vinnu við framleiðslu heys og hirðingu skepna, en það verður bara aldrei gert til langframa. Þess vegna er ekki rétt að binda það í l. Það má líka vel vera, að það sé hægt að blöffa einhverja og einhverja kostnaðarliði og gera þá eitthvað meiri en þeir raunverulega eru, en þetta er bara ekki rétta aðferðin. Við eigum að komast að sem sannastri og réttastri niðurstöðu um vinnuaflsþörf við búið og eðlilegum kostnaði við búið, og svo verðum við að reikna bændum eitthvað svipaðar tekjur og aðrir þjóðfélagsþegnar hafa. Ef það er ekki gert, ef það er lögbundið, að bændur séu lægst launaðir af öllum mönnum í þjóðfélaginu, hætta vitanlega allir sæmilega duglegir menn búskap og fara í eitthvað annað. Ég hef ekki viljað taka undir það, að bændur landsins hafi búið við vond kjör s.l. 2 ár, því að það er ekki rétt, enda hafa þeir búið við betri kjör en þeir hafa verið vanir að búa við s.l. 2 ár, og það er meðfram af því, að þjóðartekjurnar hafa vaxið. Og það er alveg rétt, sem Jónas Haralz sagði í útvarpsviðtali, að þessum tekjum, sem hafa komið af síldargróðanum, hefur verið dreift meðal landsmanna. Þær sitja ekki nema að litlu leyti eftir hjá síldarsjómönnunum sjálfum, það er mikið tekið í útgjöld af útgerðarmönnunum, því hefur verið dreift meðal landsmanna. Meðan þannig árar held ég, að það hafi verið skynsamlegt og rétt, að þetta dreifðist einnig til bændastéttarinnar. En við getum ekki alltaf búizt við þeim gullgrefti, sem við höfum haft núna s.l. 2 ár. Ég veit, að þetta breytist. Þegar vinnueftirspurnin minnkar, breytist þetta. Þá lækka vafalaust þessar greiðslur, sem eru borgaðar umfram eðlilegt tímakaup, en ég get ómögulega fallizt á það að binda kaup bændanna skilyrðislaust, þannig að svo framarlega, sem rétt sé reiknaður út kostnaðurinn við búið og vinnutími við að hirða skepnurnar og heyja, sé það alveg tryggt, að þeir séu lægst launaða stétt á Íslandi og það langsamlega. Þess vegna hef ég viljað taka grunninn breiðari. Það má vel vera, að þessum I. verði breytt síðar meir, en ef við göngum einu sinni inn á að greiða atkv. með þessu, erum við búnir að viðurkenna þetta, sem ekki er rétt að viðurkenna, og það er, að bændur eigi að vera lægst launaða stéttin. Það er sama, hvað stendur á pappírnum, við vitum ósköp vel, að verkamenn og iðnaðarmenn og sjómenn bera ekki við að vinna fyrir venjulegt tímakaup. En hitt játa ég, að það eru náttúrlega menn, sem eru á þessum aflabátum, þetta eru duglegir menn og menn, sem taka að sér þessi akkorð, hvort heldur er í iðnaði eða öðru, það eru duglegir menn, en bændur verða bara líka að hafa vinnuþrek, annars geta þeir ekki búið. Um leið og bóndinn fer að gefa sig með vinnuþrek, hætta að geta unnið hvaða verk sem er, hann þarf ekki meira að segja annað en þola ekki að vera í heyjum, verður hann að gera svo vel og hætta að búa. Ég hef ekki verið meiri kröfumaður fyrir íslenzka bændur en aðrir, ég skal játa það, og ég álít, að allar stéttir þurfi að kunna sér hóf í kröfum. En það er ekki ósanngjarnt, þó að ég telji, að bóndinn eigi að hafa eitthvað svipað kaup og meðallaun eru hjá opinberum starfsmönnum. Ég hygg, að það sé eitthvað nálægt því, sem gagnfræðaskólakennarar hafa, eða eitthvað svipað kaup og við höfum hérna í þinginu. En ég hef tekið það fram hérna í þessari gr., ég veit ekki, hvort ég nenni nú að lesa hana, en hún liggur vist á borðinu hjá okkur, ég hef tekið það fram, að ég álít, að það eigi að miða við vinnutíma opinbers starfsmanns og verzlunarfólksins, hafa þar sama tíma og í daglaunavinnu, vegna þess að þó að skrifstofutíminn sé áætlaður dálítið styttri vitum við, að útivinnan er hollari en innivinnan og maðurinn hefur ekki sama þrek til að vinna við skrifstofustörf jafn lengi, þ.e.a.s. ef hann vinnur, þá hefur hann varla sama þrek eins og við útivinnu. Þeir, sem hafa reynt hvort tveggja, vita það, að innivinnan þreytir meira, þannig að ég held, að með þessum till. hafi ég ekki farið fram á neina ósanngirni. Mér er það alveg ljóst, að þær verða ekki samþ. núna, a.m.k. seinni till. Orðalaginu mætti raunar breyta, vegna þess að það er búið að semja um þetta atriði. En ég vil ekki greiða atkv. með þeim eins og þær eru. Ég vil ekki binda það í l., að bændur séu skilyrðislaust lægst launaða stéttin í þjóðfélaginu, jafnvel þó að stjórn Framleiðsluráðs og Stéttarsambandsins geri sér vonir um það að geta með einhverjum samningum talið vinnuna kannske of mikla eða kostnaðinn of mikinn við búin, þannig að bændur fái þolanlegt verð, og ég satt að segja efast ekkert um það, að það muni verða einhvern veginn séð fyrir því, að þeir sleppi þolanlega út með verðið í sumar. Við erum bara búin að viðurkenna þetta í l., ef við greiðum atkv. með þeim, þess vegna geri ég það ekki. Samkv. þeim búreikningum, sem ég hef farið yfir, síðustu búreikningunum, sem fyrir liggja, er gert ráð fyrir, að það fari um 300 tímar í að hirða um kúna og 12 tímar í að hirða um kindina. Annars mættu þeir gjarnan vera einfaldari og gleggri en þeir eru, ég verð nú að segja það. En það má vera, að þetta hafi verið á þeim búum, sem hafa legið fyrir hjá Búreikningaskrifstofunni, en ég efast nú um, að þetta sé rétt tala. Og ég álít, að ekkert sé við það að athuga, eins og ég tek fram hérna í brtt. minni, að höfð sé einhver hliðsjón af nágrannalöndunum, þangað til Íslendingar eru búnir að finna þetta raunhæft út. Ég álít, að það sé ekki nema rétt og eðlilegt, að þetta sé gert raunar eins fljótt og unnt er. Náttúrlega er þetta ákaflega misjafnt, og í búreikningunum kemur fram, að það er alveg geysilega mikill munur á afkomu hjá einstökum bændum, og við eigum að miða náttúrlega að því að gera reksturinn hagkvæmari. Það er ekki nóg að hækka alltaf verðið og það er alveg rétt tekið fram, sem kom alveg óbeint fram hjá hæstv. menntmrh., það er ekki nóg að hækka alltaf verðið. Þróunin hefur verið ákaflega ör og tæknin vaxið, en nú þurfa bændurnir að taka sig saman um að reka sinn búskap af sem mestri hagkvæmni, eins og t.d. Danir eru búnir að gera um áratugi. Það er allt saman útreiknað, hvað bezt er að gera. Þeir eru háþróuð þjóð í landbúnaðarmálum. Það er ekki nema eðlilegt, að það verði einhver hroðvirkni í þessu, meðan breytingar eru jafnörar og þær hafa verið. En þetta þurfa íslenzkir bændur að laga, og það tekur sinn tíma. Þetta er nú aðalatriðið. Ég veit ekki, hvort ég sé ástæðu til að vera neitt að deila viðhæstv. viðskmrh. Það var vafalaust margt rétt í því, sem hann sagði, og hæstv. ráðh. talaði nú í raun og veru miklu hógværlegar en hann hefur stundum gert um þessi mál, en ég held nú satt að segja, þegar hæstv. ráðh. var að reikna það út, hve miklar útflutningsuppbætur þyrftu að vera árið 1970, komi þar nú ýmsir póstar inn í, sem er ekki fyrir neinn að sjá fyrir, og þ. á m. er nú þróun verðlagsmálanna í landinu. Hans útreikningur miðast við það, að hún breytist ekki og búaukningin verði svipuð. En mér virðist, að vísitalan hafi ekki staðíð í stað. Svo er nú hægt náttúrlega að taka fleira, t.d. það, að verð á sjávarafurðum hefur sífellt farið hækkandi undanfarin ár. Ef það hefði ekki gert það, væri sennilega orðið útilokað annað en að búið væri að lækka krónuna eða a.m.k. alveg að því komið, ef sjávarafurðir hefðu ekki hækkað frá því 1960 eða 1961. En landbúnaðarafurðir hafa aftur á móti hækkað mjög lítið. Við vitum ekki, hversu lengi þetta heldur áfram. Svo er nú miðað við verð á útflutningsafurðum. Þá er náttúrlega ekki hægt að miða kjötið við enska markaðinn, því að Bretar borga bændunum stórfé með hverjum grip, sem þeir framleiða innanlands, til þess að lækka framleiðslukostnaðinn til þess að geta haldið nýlendukjötinu niðri, sem er framleitt á ákaflega ódýranhátt,þar sem skepnur ganga sjálfala. Þá eru ýmsir fleiri póstar, en ég sé bara ekki ástæðu til að fara að ræða landbúnaðarmálin almennt í þetta skipti. Bæði er ekki tími til þess og svo eru þetta svo miklu viðtækari mál en hægt sé að gera þeim skil í fáum orðum, þannig að ég hef bara minnzt á þessar brtt. mínar. Mér er það ljóst, að þær munu ekki verða samþ., en ég hef sett þarna fram mína skoðun í málinu og þótt hún verði ekki tekin til greina núna, er ég ekki viss um nema það komi til greina að taka hana til greina síðar. Þess vegna þótti mér rétt að leggja till. fram; þótt því væri lýst yfir í n., að breytingar mundu ekki fást á frv. og mér sé ljóst, að þær verði ekki samþykktar.



Herra forseti. Ég held, að hv. 5. þm. Norðurl. v. hafi misskilið þær gr., sem hann flytur brtt. við í þessu frv., og vildi aðeins láta þess getið í sambandi við fyrri brtt., sem fjallar um útborgunarverð mjólkurbúanna og rétt Framleiðsluráðs til þess að fyrirskipa mismunandi útborgunarverð á mjólk, að þetta er hugsað þannig af Framleiðsluráði, að þetta yrði notað undir þeim kringumstæðum, þegar þyrfti að flytja meira af mjólkurvörum út úr landinu en hægt væri að fá útflutningsuppbætur greiddar á og að fyrirskipa lægra útborgunarverð yfir sumartímann, þegar mjólkurframleiðslan er langmest og grunur og reyndar vissa er fyrir því, að verulegur hluti þeirrar framleiðslu er framleiddur með erlendu kjarnfóðri, fyrirskipa þá lægra útborgunarverð og nota þann mismun, sem kæmi í útborgunarverði, til þess að bæta upp útflutning á mjólkurvörum. Þetta kemur skýrt fram í grg. með frv., og ég held, að það þurfi ekki frekari skýringar við. Varðandi hitt atriðið, sem fjallar um viðmiðunina á kaupi bóndans, vil ég segja það, að ég tel, að þessi gr., sem nú er fram sett, eigi að tryggja hag bændanna betur og m.a. vegna þess að það verður tekið vegið meðalt. af launatöxtum viðmiðunarstéttanna og iðnaðarmenn eru langsamlega flestir af launþegum í þeim stéttum, sem við er miðað, eða um 48% og þeirra partur vegur því þar af leiðandi langsamlega mest, og í sambandi við sjómennina var það ætlun n., sem ræddi þessar till. og formaði þær, að það yrði miðað við þá sjómenn, sem hafa tímakaup, þ.e.a.s. farmenn, en alls ekki við tryggingu bátasjómanna, því að það er hliðstætt aflahlutnum og kemur alls ekki til greina í þessu sambandi. Þess vegna held ég, að þarna sé um misskilning að ræða hjá hv. þm. og ástæðulaust að vera að gera breytingar á þessu. Ég vildi þá ræða nokkuð það, sem hæstv. viðskmrh. kom hér inn á áðan í sambandi við landbúnaðarmálin. Hann byrjaði á því að geta um framleiðsluafköst í hinum einstöku atvinnugreinum og samkeppnisaðstöðu þeirra varðandi útflutning á vörum eins og sjávarútvegi og iðnaði. Það er alveg rétt, sem hann sagði hér, að mikil afköst í sjávarútveginum hafa orðið til þess, að sjávarútvegurinn hefur yfirleitt getað flotið á undanförnum árum og þó samhliða því aðeins, að orðið hafa miklar verðlagshækkanir á útfluttum sjávarafurðum samtímis. Og ég held, að það sé rétt, sem hv. 5. þm. Norðurl. v. sagði hér áðan, að ef þessar verðlagshækkanir hefðu ekki komið til, hefði sjávarútvegurinn ekki getað gengið, þrátt fyrir sín miklu afköst á undanförnum árum. Varðandi iðnaðinn er ég ekki eins fróður um þessa hluti, en ég hygg, að hann eigi nú í flestum greinum mjög örðugt um samkeppni við hliðstæðar greinar erlendis. Hæstv. viðskmrh. sagði, að landbúnaðurinn einn væri ekki samkeppnishæfur á erlendum markaði, því að verðlag á landbúnaðarvörum hefði ekki hækkað á heimsmarkaði á undanförnum árum og þetta er rétt. En hvers vegna hefur ekki verðlag á landbúnaðarvörum hækkað erlendis á undanförnum árum? Það er einfaldlega vegna þess, að það er ekki frjáls verðmyndun á landbúnaðarvörum meðal nágrannaþjóða okkar. Þær hafa flestar hverjar og nær allar greitt til bændanna verulegan hluta af framleiðslukostnaðinum í beinum eða óbeinum styrkjum og það svo miklu, miklu meira en íslenzkir bændur hafa þegið á undanförnum árum. Þannig hafa Bretar greitt sínum bændum um 74% af nettótekjum bændanna í beinum og óbeinum framleiðslustyrkjum. Það er gert með mörgum aðferðum, það er gert með því að bændum eru greiddir beinir framleiðslustyrkir á hverja framleiðslueiningu. Þeim eru veittir styrkir til þess að bæta aðstöðu sína, rækta og byggja og annað þess háttar, og svo eru líka greiddar verðuppbætur á seldar vörur, þannig að eftir ýmsum, mjög mörgum leiðum fá þeir um 74% af nettótekjum sínum sem framlög frá brezka ríkinu. Hjá Norðmönnum er þetta um 50%, en það er líka eftir mjög mörgum leiðum greitt, bæði sem framleiðslustyrkir og styrkir til ýmiss konar hagræðingar í búskap. Og það er rétt að leggja áherzlu á eitt atriði, sem ég hygg, að Íslendingar séu yfirleitt ófróðir um í þessu sambandi, að erlendis eru vinnsluvörur úr mjólk greiddar niður í verulega miklum mæli í flestum nágrannalöndum okkar, sem alls ekki hefur verið gert hér á Íslandi, og þetta skapar þá aðstöðu, að við eigum mjög erfitt með að keppa um sölu á vinnsluvörum úr mjólk á þeim mörkuðum, sem næstir okkur eru, ög þessar vörur eru greiddar niður þar miklu meira en nýmjólkin, sem er þó sums staðar greidd niður, en ekki alls staðar. En þegar ég segi, að brezkir bændur fái 74% af nettótekjum sínum frá brezka ríkinu og Norðmenn fá 50% af sínum nettótekjum frá norska ríkinu, þá fá íslenzkir bændur að meðtöldum útflutningsuppbótunum tæplega 40% af sínum tekjum frá íslenzka ríkinu í öllum þeim styrkjum, sem íslenzka ríkið greiðir til landbúnaðarins. Og af þessu má augljóst vera, að aðstaða íslenzka landbúnaðarins hlýtur að verða örðugri til að keppa á þeim mörkuðum, sem við verðum að flytja okkar vörur á erlendis. Og alveg sérstaklega á þetta við, eins og ég sagði áðan, um vinnsluvörurnar úr mjólkinni, þar sem þær eru miklu meira greiddar niður erlendis en nýmjólkin. En við hljótum þá að velta fyrir okkur: Er íslenzkur landbúnaður óhagkvæmari nú en hann var áður, þegar ekki þurfti að greiða útflutningsuppbætur? N. sú, sem undirbjó þetta frv., sem hér er til umr., lét athuga, hvernig verðlag til íslenzkra bænda hefði breytzt á undanförnum 23 árum, þ.e.a.s. síðan fyrsta Sexmannanefnd var sett á laggirnar 1943 til þessa dags, í hlutfalli við tímakaup verkamanna hér í Reykjavík. Og útkoman varð sú, að mjólk til bænda í verðlagsgrundvelli hefur hækkað um 100 stigum minna en tímakaup Dagsbrúnarverkamanna á þessum 23 árum. Tímakaup Dagsbrúnarverkamanna hefur hækkað um 25 stig, en mjólk í verðlagsgrundvelli til bænda um 608 stig. Sauðfjárafurðir eða kjöt hefur hækkað mjög svipað og tímakaup Dagsbrúnarverkamanna á þessu tímabili. Þetta segir okkur það, að íslenzkur landbúnaður hefur ekki hækkað sitt verðlag eða fengið sinn hag bættan með hækkuðu verðlagi umfram það, sem tímakaup verkamanna hefur hækkað, heldur hafa þær kjarabætur, sem hann hefur veitt bændum á undanförnum árum, fengizt með aukinni framleiðslu og hagræðingu í búrekstri, eingöngu og meira en það. Hann hefur skilað lækkuðu mjólkurverði til neytendanna miðað við það, sem var 1943, og þetta hlutfall hefur haldizt nokkuð jafnt þetta árabil. Það, sem veldur því nú, að íslenzkur landbúnaður á í örðugleikum og þeir eru vissulega talsvert miklir núna í sambandi við mjólkina varðandi útflutning, er verðbólgan hér í landinu síðustu 5–6 árin. Árið 1960 þurftum við nálægt engar útflutningsuppbætur á landbúnaðarvörur og þó var flutt út allmikið af landbúnaðarvörum það ár og ekki minna kjöl en núna tvö síðustu árin, en þurfti ekki nema 15 millj. í útflutningsuppbætur það ár. En vegna þess að verðlagið hefur staðið í stað á markaðinum úti, en hækkað svona gífurlega mikið hér innanlands, eins og allir vita, að raun hefur á orðið vegna verðbólgunnar, er okkar aðstaða svona erfið nú í dag. Og ég hefði nú vænzt þess og átt von á því, að hæstv. viðskmrh. hefði einmitt vikið að þessu vandamáli, sem er höfuðvandamál okkar atvinnuvega, ekki aðeins landbúnaðarins, heldur líka annarra atvinnuvega nú í dag, það er verðbólgan, og hefði mátt vænta þess, að hæstv. ráðh. kæmi með einhverjar till. til úrbóta á þeim mikla vanda, því að þar liggur okkar þjóðfélagsvandi í dag. Eins og ég sagði hér fyrr og hv. 5. þm. Norðurl. v. sagði líka, mundi sjávarútvegurinn vera í mjög miklum vanda í dag, ef afurðir hans hefðu ekki hækkað jafnmikið í verði erlendis og raun hefur á orðið á undanförnum árum og við vitum ekki, hvað aðstaða hans kann að haldast. Hún gæti breytzt fyrr en varir, og þá er sjávarútvegurinn kominn í sama vanda og landbúnaðurinn er í í dag. Ég vænti þess, að þetta vandamál, sem blasir við landbúnaðinum í dag, sé ekki langvinnt. Það er margt, sem gerir það að verkum, að ég held, að þetta hljóti að leysast, þó að það verði kannske viðvarandi nokkur ár, 3–4 ár kannske. Það er í fyrsta lagi, að bændur eru margir hverjir orðnir gamlir, og bændur eru eldri að meðaltali en menn hjá öðrum starfsstéttum þjóðfélagsins. Og þetta hlýtur að valda því, að það þarf mikinn fjölda í viðkomu á næstu árum, ef bændastéttin á að halda sinni tölu,og það eru ekki líkur til þess, miðað við þær aðstæður sem nú eru í landbúnaðinum, að viðkoman verði eðlileg, þannig að bændafjöldinn haldist, enda hefur sú reynsla verið síðustu 8 ár. Bændum hefur fækkað árlega og þetta eitt gerir það að verkum, að framleiðslan hlýtur að minnka á næstunni, og kannske mun meira á næstu árum en nemur fækkun bændanna sjálfra. Og þetta kemur til af því, að það er mjög örðugt fyrir unga menn að stofna til búskapar, vegna þess að það þarf svo mikið fjármagn til þeirra hluta. Annað kemur til, að fólki fjölgar mikið í landinu og það getur veitt sér í vaxandi mæli þessar vörur og það hefur verið reynslan núna a.m.k. síðustu árin, t.d. varðandi kjötið, að þar er neyzluaukningin mun meiri en nemur fólksfjölguninni í landinu, og það kemur til af því, að fólkið hefur betri lífskjör og getur veitt sér meira af þessari vöru en áður var. Og ég trúi því, að það eigi enn eftir að aukast allverulega. Má vera, að það verði ekki eins mikil aukning hlutfallslega í mjólkursölunni, en hún verður þó alltaf í öllu falli í samræmi við fólksfjölgunina. Og það er stefna bændasamtakanna að reyna að skipuleggja framleiðsluna þannig, að hún hæfi betur markaðsskilyrðunum, bæði heima og erlendis, og við væntum þess, að við getum haft þau tök á þessu, að það geti tryggt hag bændanna þannig, að þeirra hlutur verði ekki verri í hlutfalli við aðrar stéttir en verið hefur að undanförnu og helzt nokkru betri. Og ég vænti þess, að það frv., sem hér liggur fyrir, tryggi, að því marki verði náð.



Herra forseti. Ræða hæstv. viðskmrh. kom mér til að taka hér til máls. Mig langar í fyrsta lagi að beina einni fsp. til hans og hún er sú, hvort hann tali fyrir hönd ríkisstj. allrar í þessu máli og hvort þær yfirlýsingar, sem hann hér hefur gefið, svo sem m.a., að það sé engin nauðsyn á, að Ísland framleiði landbúnaðarvörur til útflutnings, séu gefnar fyrir hönd ríkisstj. í heild. Og mér þætti mjög vænt um og ég býst við fleirum, að það kæmi allt saman mjög greinilega fram hér, því að ég vil ekki svona að tilefnislausu fara að ásaka hæstv. ríkisstj. um það, að hún hafi tvær tungur og tali sitt með hvorri, heldur þykist ég vita, að hún muni hafa eina ákveðna pólitík, sem hún muni standa fast við að framfylgja. Út frá því vildi ég einmitt ræða ýmislegt í sambandi við þetta, sem hér kom fram. Ég held, að þorri okkar þm. sé sammála um, að það sé nauðsynlegt, það sé lífsspursmál fyrir þjóðina að tryggja tilveru og það góða aðstöðu bændastéttarinnar, svo að menn fáist til þess að stunda hér landbúnað, það þýðir að tryggja bændastéttinni jafngóð lífskjör og öðrum vinnandi stéttum. Á þessu hefur sexmannanefndarsamkomulagið byggzt frá því að það var gert. En reynslan hefur sýnt það rækilega, auk þess sem verðbólgan hefur eyðilagt það mjög í framkvæmd, að menn mega ekki lengur loka augunum fyrir því, að það er ekki hægt að framkvæma það þjóðfélagslega réttlæti, sem maður vill bændastéttinni til handa, með verðlagningarmálunum einum saman. Það er gersamlega óhugsandi, og það er þetta, sem menn fyrst af öllu verða að horfast í augu við og taka tillit til, þegar þessi mál eru rædd. Þess vegna er það frv., sem hérna liggur fyrir, og samningarnir í sambandi við það, gersamlega ófullnægjandi í þessum efnum. Það sem þarf að reyna að gera samtímis því, sem á að tryggja þjóðfélagslegt réttlæti fyrir bændastéttina, er að reyna að samræma þetta þjóðfélagslega réttlæti hagsýni í sjálfri framleiðslunni. Og listin í því að stjórna landbúnaðarmálunum er í því fólgin að láta þetta tvennt fara saman, hagsýni í sjálfu efnahagslífinu hvað þetta snertir og réttlæti til handa bændastéttinni. Það að ætla að gera þetta með verðlagningunni einni saman þýðir, að fátækur bóndi norður í Dalasýslu eða Norður-Múlasýslu, sem þarf á því að halda að fá bætt lífskjör, fær 1/3 af því, sem stórbóndi hér á Suðurlandi fær, þegar verðlagið eitt er gert að aðalatriði, sem þýðir, að þessi fátæki bóndi verður nokkurn veginn jafnfátækur og áður, en þessi tiltölulega efnaði bóndi aftur á móti fær hlutfallslega mun meira en hann út frá þjóðfélagslegu réttlæti ætti að fá. Þess vegna hefur hvað eftir annað verið bent á það hérna, að það þarf að gera aðrar ráðstafanir í þessu sambandi, en þær hafa lítt fengizt ræddar. Við skulum þess vegna gera okkur ljóst, að ástandið er þannig í dag, að hluti af bændastéttinni er fátækasti og tekjulægsti hlutinn af vinnandi stéttum á Íslandi. Og hvernig á að afnema þetta? Þetta eru sumpart einmitt þeir sömu bændur, sem máske þræla mest, búa afskekktast og eru á smæstu jörðunum, sem sízt borgar sig að vinna á. En hvernig er þeirra ástand? Jú, ástandið er þannig, að þeir lifa við eins konar bændaánauð. Einstaklingseignarrétturinn á þeirra jörðum er eins konar ánauð. Þeir halda í þessar jarðir í von um, að afkomendurnir kunni kannske að vilja taka við þeim, og þeir þrauka þangað til þeir eru fimmtugir, sextugir, sjötugir, bændurnir á þessum jörðum, í von um, að þeir kannske geti komið þeim í verð, sem þeir ekki geta, og þeir fá ekki börnin sín til þess að setjast að á þeim, af því að þau flytjast burt í aðra vinnu. Þeirra einyrkjabúskapur, jafnvel þó að þeir séu búnir að steinsteypa hann, er þannig að hann er orðinn fjötur fyrir þá við þessa jörð og það, sem þarf að gera fyrir þessa bændur, er að kaupa af þeim jarðirnar og húsin og það á ríkið að gera, til þess að gera þeim kleift að flytja burt. Og þetta eigum við að gera bæði frá mannúðarlegu og hagsýnisjónarmiði. Ég skal ekki segja, hvað þetta eru margir bændur, hvort það eru 500, kannske milli 500 og 1000, en það á að rannsaka þetta og það á að ganga í að gera þetta. Og það er frá hagsýnisjónarmiði ríkisins rétt að gera þetta, og ríkið á að eignast þessar jarðir og það getur vel legið með þær nokkra áratugi og átt þær, því að eftir nokkra áratugi verður jafnt hér á Íslandi og annars staðar þörf fyrir alla þá matvælaframleiðslu, sem hægt er að afkasta í heiminum, og þá mun hún líka borga sig hér. En þó að það sé ekki núna í augnablikinu og þó að það sé í augnablikinu þrældómur að festa menn við þetta, er einmitt rétt að nota tækifærið til þess að gera tvennt í senn, kaupa upp þessar jarðir, láta ríkið eignast þær. Ég býst við, að ríkið eigi allmikil ítök í þeim nú þegar gegnum sína banka, en gera þannig kleift fyrir þessa menn að flytja í bæina, ekki sem snauða menn, heldur þannig, að þeir fái eitthvað verulegt fyrir sitt og ríkið getur sannarlega gert vel við þá. Þetta er eitt af því marga, sem þarf að gera í þessu sambandi. Það er líka vitanlegt, að það er hægt í landbúnaðinum að reikna alveg nákvæmlega út, hve stórt það bú er, sem ber sig bezt, bæði hvað sauðfjárbúskap og mjólkurframleiðslu snertir. Og það er ósköp vel hægt að láta stoppa við á þeim búum, sem hafa náð þeirri stærð, þegar við erum búnir að komast að vísindalegri niðurstöðu um, hver hún er hér á Íslandi, og segja við þá bændur, sem eru komnir upp í þessa bústærð: Nú er ekkert eftir, þið fáið engan styrk og engar uppbætur eða niðurgreiðslur fyrir það, sem þið aukið nú við, vegna þess að jafnt í landbúnaði sem öðru er ákveðið mark hvað hagsýnina snertir í slíku. Enn fremur er það gefið og hefur oft verið bent á það hér á Íslandi, að það er praktískt að koma á framleiðslusvæðum, sérstökum svæðum, þar sem mjólkurframleiðslan fyrst og fremst er og sérstökum svæðum, þar sem kjötframleiðslan er, en ekki hafa það eins og stundum hefur verið nú undanfarið, að menn hafa tælzt til þess að koma upp mjólkurbúum, þar sem raunverulega kannske 95% af mjólkinni fer í vinnslu á afskekktum stöðum á landinu, þar sem enginn neyzlumjólkurmarkaður er, en fara svo að skera niður kýrnar hérna í kringum Reykjavík. Það þarf í landbúnaðinum líka að hafa verkaskiptingu hvað þetta snertir. Og þetta er allt saman mál, sem alltaf hefur þurft að ræða og þurft að taka ákvarðanir um í sambandi við þessi landbúnaðarmál. Ég skal ekki fara frekar út í þetta, ég benti á þetta í fyrra, þegar við vorum að ræða þessi mál hér. Það fékkst ekkert tillit tekið til þess, en það er jafnbrýnt nú, að þessir hlutir allir saman séu athugaðir og ekki haldið áfram að ætla sér þá dul að reyna að leysa þessi mál með verðlagningunni einni saman, það er ekki hægt. En nú vildi ég spyrja hæstv. viðskmrh.: Af hverju tekur hann, sem er viðskmrh., fyrst og fremst landbúnaðarmálin og bændastéttina í þessu sambandi? Nú er þetta ekki beint hans svið. Og hann byrjaði með því að gefa hér yfirlit yfir, hvernig aðrar greinar stæðu sig, sjávarútvegur, iðnaður, landbúnaður, en þegar hann kom að verzluninni, sem alveg sérstaklega heyrir undir hann, sagði hann: „Það er erfitt að segja til um, hvernig hún muni vera“. Ég er nú þeirrar skoðunar, að það hefði verið mjög æskilegt fyrir okkur, að hæstv. viðskmrh. hefði gefið okkur nákvæma skilgreiningu, eins nákvæma og töluríka skilgreiningu eins og hann hefur gefið okkur nú viðvíkjandi landbúnaðinum og bændastéttinni, á viðskiptalífinu og verzlunarstéttinni, ekki sízt hér í Reykjavík, og ég vildi leyfa mér að mælast til þess, að það liði ekki langt, þangað til við fengjum hana. Hvernig er það með verzlunina? Það reynir aldrei á, hvort hún sé samkeppnisfær við útlönd, það reynir aldrei á það. Og verzlunin er svo að segja eini aðilinn af öllum þessum, sem fær að skammta sér sjálf sitt verð. Hvað hana snertir ríkir algert frelsi. Þar eru hvorki gerðardómar né neitt annað. Þar er bara frelsi fyrir verzlunarstéttina, fyrir fésýsluvaldið að fá að skammta sér sjálfri, hvað hún vill taka í álagningu og hvað hún vill selja sína vöru á. Hvað mikið af íslenzku vinnuafli og hve mikið af íslenzku fjármagni fer í þessa verzlun? Ef okkur finnst landbúnaðurinn eitthvað dálitið ópraktískur, en viðurkennum þó, að við verðum, til þess að þjóðin lifi og til þess að hún haldi við einhverri sinni erfð, að halda bændastéttinni við og gera það vel við hana, að menn fáist til að verða bændur, hvernig snúa þá þessir hlutir við, þegar við förum að athuga verzlunarstéttina? Við höfum því miður engar skýrslur um það. Það eru 6 þús. bændur á landinu og okkur er sagt það hvað eftir annað, að þeir séu allt of margir. En hvað eru þeir margir, sem lifa á fésýslu og verzlun á Íslandi og hvað hafa þeir marga í sinni þjónustu og hver eru þeirra raunverulegu afköst og hvað eru þeir frekir á vinnuafl og fjármuni þjóðarinnar? Við vitum lítið um þetta. Hæstv. viðskmrh. minntist þó ofurlitið á þetta núna nýlega. Þá upplýsti hann okkur um það, að 40% af vinnuaflsaukningunni á Íslandi á nokkrum undanförnum árum hefðu farið til viðskiptalífsins, 40%. Og ég held, að hann hafi verið það heiðarlegur, eins og hans var von og vísa, að taka fram, að þessi 40% færu sem sé til þeirrar greinar, sem engin verðmæti skapar. M.ö.o., þegar á að ráðstafa vinnuaflinu á Íslandi eins og praktískast mundi vera fyrir þjóðfélagið og þegar því er slegið föstu, að t.d. sjávarútvegurinn sé ein þeirra greina, sem samkeppnisfærust er við útlönd og gefi þjóðinni mest, er 40% af vinnuaflsaukningunni ráðstafað til verzlunarinnar, sem gefur þjóðinni ekkert. Þessi viðbót gefur henni ekkert. Hvernig er með fjármagnið? Það liggja fyrir skýrslur - ég hef því miður ekki nýrri við höndina - yfir ég held 4 fyrstu stjórnarár þessarar hæstv. ríkisstj. Ef ég man rétt, var útlánaaukning bankanna á þeim árum til verzlunarinnar líklega 589 millj. kr. eða þó nokkuð miklu meiri en til sjávarútvegs og iðnaðar samanlagt, sömuleiðis þó nokkuð meiri en til sjávarútvegs og landbúnaðar samanlagt. M.ö.o., ljónsparturinn af allri lánaaukningunni fór til verzlunarinnar. Og ef það er rannsakað á Íslandi, hvernig vinnuaflsráðstöfunin er í heild og fjármunaráðstöfunin í heild, er ég hræddur um, að það komi í ljós, að verzlunin rífi nú eins og fyrr til sín bróðurpartinn af þessu öllu saman, þó að hún gefi minnst í hina hönd. Hæstv. viðskmrh. man vafalaust eftir þeirri beztu þjóðfélagsrannsókn, sem enn hefur verið gerð á Íslandi, gömlu Rauðku frá 1934–1937, þegar því var slegið föstu, að hlutfallið væri þá þannig á Íslandi, að fjármagnið, sem var í verzluninni, væri 100 millj. kr., en fjármagnið, sem væri í sjávarútveginum, var að mig minnir 22 millj. Þannig var hlutfallið þá, og orsökin var sú sama og löngum hefur verið. Fjármagnið fór þangað, sem gróðinn var, og það var alltaf öruggur gróði í verzluninni, en það flúði það svið, þar sem tapið var, og það var í sjávarútveginum. Verzlunin hefur lengst af lifað þannig á sjávarútveginum hér á Íslandi, að hún hefur látið hann tapa og hirt gróðann sjálf og neyðzt svo öðru hverju til að gera ráðstafanir til að halda í honum lífinu, svo að hann dræpist ekki alveg, af því að sumum hefur þó verið ljóst, að það væri ekki skynsamlegt að drepa mjólkurkúna. Mér þætti vænt um að fá þess vegna yfirlit yfir, hvað er vinnuaflið í íslenzkri verzlun? Og hvað er því vinnuafli greitt raunverulega? Helzt meðtalið það, sem er svikið undan skatti. Í öðru lagi, hvað er fjármagnið í allri íslenzkri verzlun? Við vitum t.d., að á sama tíma sem er kvartað yfir, að við eigum eitthvað erfitt með að leggja í einhverja smá Búrfellsvirkjun, eru byggð ein einustu 16 hús hérna inn við Suðurlandsbraut, sem kosta með núv. verðlagi 500 millj. kr. Það er bara smáræði fyrir verzlunarstéttina í Reykjavík. Hvað eru fjármunirnir í öllum byggingum og innbúum og öllu slíku hjá verzluninni sem stendur og í þessu svokallaða viðskipta- eða fésýslulífi? Ég vildi líka spyrja, hvað skyldi húsnæðið vera þar? Ef menn spyrja t.d. einhverja af kaupmönnunum, sem leigja hérna við Laugaveginn, hvað þeir borgi í leigu fyrir búðirnar, ja, þeir segja skattinum ekki stórt. Ég býst við, að þeir gefi ekki mikið upp eða fái að gefa sérstaklega mikið upp. En 30–40–50 þús. kr. á mánuði er allalgeng leiga og hverjir borga þetta allt saman að lokum? Þessir herrar, sem þetta eiga, fá að leggja á vöruverðið eins og þeim þóknast. Það er frelsi og þjóðin borgar. Af hverju getum við ekki fengið upplýsingar um þetta eins nákvæmar og um landbúnaðinn og bændastéttina? Er það vegna þess, að hæstv. ríkisstj. skoði sig sem sérstakan fulltrúa fyrir verzlunarvaldið, fésýsluvaldið í þjóðfélaginu og eigi að sjá um að varðveita frelsi fyrir það og gróða fyrir það á sama tíma sem eigi að þjarma að öllum öðrum stéttum þjóðfélagsins eins og vera vill? Hæstv. viðskmrh. sagði, að landbúnaðurinn væri erfiðasta vandamálið, sem við er að etja í íslenzkum þjóðarbúskap. Ég skal vissulega játa, að það eru ýmis vandamál í sambandi við landbúnaðinn, en ég held, að erfiðasta vandamálið í íslenzkum þjóðarbúskap sé nú sem fyrr verzlunin og hennar tilhögun, þ.e. það fésýsluvald, sem er að fara með atvinnulífið og vinnandi stéttirnar niður á leið og hefur sífellt verið að því, af því að það íþyngir þeim þannig, að það sekkur öllu í verðbólgu jafnóðum sem framleiðslustéttirnar skapa meiri og meiri verðmæti. Hæstv. viðskmrh. sagði, að hluti af framleiðslu bændastéttarinnar væri ekki aðeins gagnslaus frá þjóðhagslegu sjónarmiði, heldur líka skaðlegur fyrir bændastéttina sjálfa. Hvernig lítur þetta út með verzlunarbyggingarnar, t.d. hérna inn við Suðurlandsbraut? Þær eru ekki aðeins gagnslausar frá þjóðhagslegu sjónarmiði, þær eru bókstaflega til tjóns fyrir þjóðarheildina, vegna þess að þær soga til sín fjármagn og vinnuafl, sem gæti farið í annað, sem nytsamlegra væri, og auka síðan á sjálfa dýrtíðina í þjóðarbúinu. Hæstv. viðskmrh. talaði um, að bændurnir fengju styrki frá ríkinu og þess vegna hlyti ríkið að láta sig nokkru varða, hvernig þetta væri allt saman með bændastéttina og landbúnaðarframleiðsluna, en hvernig er þetta með fésýslustéttina? Öll verðhækkun frá hálfu fésýsluvaldsins, frá hálfu verzlunarauðvaldsins og annarra hér þýðir að taka peninga beint frá framleiðslunni, frá atvinnulífinu og frá framleiðslustéttunum, og fésýsluvaldið hefur sjálfdæmi um þessa hluti, hve mikið það vill taka. Hæstv. ríkisstj. hefur gefið því sjálfdæmi um álagningu og allt slíkt undir þessu dásamlega fagra kjörorði, að þetta á að heita frelsi. Ætli við þurfum ekki að athuga það um leið, að allir heildsalarnir okkar og allir slíkir eru á styrkjum frá ríkinu, þeir skammta sér bara þessa styrki sjálfir með því að hækka verðlagið og láta þjóðina borga og eftir nokkurn tíma, þegar þeir eru búnir að tvöfalda verðið, eins og var gert núna á 6 árum, kemur að því, að þeir heimta gengislækkun líka. Það eru ekki aðeins styrkir til bændanna, sem um er að ræða. Stærsti styrkþeginn í landinu er verzlunarauðvaldið í Reykjavík og það vald, sem ríkisstj. gætir fyrst og fremst hagsmuna fyrir. Hæstv. viðskmrh. segir: Þessa framleiðsluaukningu í landbúnaðinum verður að stöðva. Vafalaust er það mjög skynsamlegt að skipuleggja framleiðsluna í landbúnaðinum og það er hlutur, sem ég hef bent á hvað eftir annað. Ég veit ekki af hverju hæstv. ríkisstj. tekur ekki tillit til slíks. En má ég spyrja, er engin þörf á að skipuleggja verzlunina í landinu? Er engin þörf á því að skipuleggja, hve það aukast mikið búðirnar, fésýslukontórarnir allir og annað slíkt? Er engin þörf á neinni breytingu þar? Er engin þörf á t.d. að þjóðnýta tryggingakerfið í landinu, hafa eina Tryggingastofnun ríkisins í staðinn fyrir allar þessar mismunandi tryggingar, sem hér eru? Er þetta hlutur, sem má aukast alveg hreint eins og menn vilja? Dettur mönnum í hug, að það sé hægt að reka einn þjóðarbúskap með því, að menn ætli bara að lífa svona hver á öðrum og helzt ættu allir að hætta að fást við landbúnað og sjávarútveg. Og þá muni menn lifa bezt. Það eru ályktanir, sem menn mundu draga af ástandinu, sem er í dag, ályktanir, sem allt of margir draga, því miður. Þess vegna dregur verzlunin til sín 40% af allri vinnuaflsaukningunni. En sér hæstv. viðskmrh. og hæstv. ríkisstj. ekkert við það að athuga og dettur þeim í hug, að það sé hægt að breyta þessu eitthvað með því að viðhalda hinu svokallaða verzlunarfrelsi í landinu, verzlunarfrelsi, sem hver einasti maður veit, að gerir ekkert að því að lækka vöruverðið, heldur hefur samtök um að hækka það. Það veit hver einasti maður, að það er engin frjáls samkeppni til á Íslandi, en það er verið að reyna að telja mönnum trú um þetta. Þurfum við ekki að taka þessa hluti fyrir dálítið alvarlega, áður en við förum að gera a.m.k. mjög drastískar ráðstafanir gagnvart bændastéttinni, af því að framleiðsluaukning sé allt of mikil og allt of mikið af mat. Ég held, að stórfelldustu ráðstafanirnar, sem við þurfum að gera í okkar þjóðfélagsbúskap, séu á verzlunarsviðinu. Því miður fengum við aldrei tækifæri til hérna um árið, þegar hæstv. landbrh. flutti sína sögulegu landbúnaðarræðu, að halda áfram að ræða við hann hér á þinginu. En hefðum við komizt að með að ræða það þá, hefðum við beðið hann um aðra eins skilgreiningu á viðskiptalífinu á Íslandi eins og hann hefur gefið nú í tvígang á landbúnaðarframleiðslunni. Og ég vil vonast til þess, af því að þetta svið heyrir nú sérstaklega undir hann og af því að hann er sjálfur prófessor í hagfræði og vel að sér í þeim hlutum og hefur mikið af sérfræðingum í sinni þjónustu, sem geta rannsakað þetta, að hann setji þá í það að gefa okkur fullkomna skýrslu um það, hvað verzlunin á Íslandi sem atvinnugrein kostar þjóðina og engu sé undan stungið. Þar ríkir hreint öngþveiti. Þar ríkir algert stjórnleysi, þar eru rifnir út ríkisstyrkir eins og hverjum af þessum aðilum þóknast með því að leggja bara á vöruna meira og meira. Ég held einmitt, að það, sem hann var að upplýsa nýlega, hvernig straumur vinnuaflsins og fjármagnsins lægi fyrst og fremst til verzlunarinnar, hefði átt að gefa honum tilefni til þess að taka þetta mál til enn þá dýpri og betri rannsóknar en landbúnaðinn og skýra okkur frá því, hvernig þetta stæði, nema þá að fésýslulífið í landinu sé helgur reitur, sem ekki má snerta við. Þar eigi menn að fá að vera algerir einræðisherrar, þeir, sem þar eru, skammta sér úr þjóðarbúinu það, sem þeim þóknast. Það, sem þarf í þessum hlutum, það, sem hæstv. ríkisstj. hins vegar er alltaf smeyk við, jafnt í landbúnaðinum sem í verzluninni, er heildarstjórn bæði á fjárfestingu og rekstri. Það þarf heildaryfirsýn yfir þessa hluti. Hjá svona lítilli þjóð eins og okkar þarf að ráðstafa vinnuafli og fjármagni eins og hagkvæmast er fyrir þjóðarheildina, en ekki út frá því hvað hverjum einstaklingi þóknast að leggja í það. Þetta skilur hæstv. viðskmrh., þegar við tölum um landbúnaðinn, en af hverju skilur hann það ekki, þegar við tölum um verzlunina? Við höfum 38 þús. verkamenn hér á Íslandi. Það er álíka fjöldi og vinnur hjá einu einasta fyrirtæki í Svíþjóð. Dettur mönnum í hug, að við getum haldið uppi til lengdar þjóðfélagi með háum lífsstandard og án verðbólgu, svo framarlega sem við höfum enga stjórn á því, hvernig þessu vinnuafli er varið? Halda menn, að það sé hægt með því að veita 40% af því inn í fésýslulífið - og líklega fara þar af um 90% inn í fésýslulífið hér í Reykjavík - að halda uppi þeim lífskjörum, sem við höfum skapað, án verðbólgu? Við getum náttúrlega haldið þessu öllu uppi með verðbólgu, en menn vita, hvert það leiðir. Og verðbólguvaldurinn er fyrst og fremst verzlunarvaldið í Reykjavík, það vald, sem drottnað hefur nú á undanförnum árum og alltaf verið sterkasta valdið í íslenzku þjóðlífi og meðan það vald er ekki annaðhvort brotið á bak aftur eða tekið undir eftirlit þjóðfélagsins, verður hvorki verðbólgan stöðvuð né réttlátu skipulagi komið hér á.



Herra forseti. Ég skal reyna að verða ekki valdur að óþarflegri lengingu á þessum umr., en ég tel mig ekki geta látið hjá liða að segja nokkur orð út af ræðu hv. 5. þm. Norðurl. v., sem hann flutti hér áðan. Hann sagði hér og lagði þunga áherzlu á með krepptum hnefa: Með samþykkt þessarar lagagr. er algerlega tryggt, að bændur verði lægst launaða stétt í landinu! Þessu vil ég mjög harðlega mótmæla og ég vil nú benda á það, að eftir að hann sagði þessi orð og í öðru sambandi komst hann þannig að orði, að það væri sama hvað stæði á pappírnum. Þá kom það sem sagt honum vel að vitna þannig til einhvers annars í þessu, ég man nú ekki, hvað það var í þessu frv., þá skipti það ekki máli, hvað á pappírnum stæði. En ég verð nú að lita þá svo á, að með þessu hafi hann í raun og veru kippt öllum rökum undan þessari fyrri fullyrðingu sinni. En það er nú kannske ekki aðalatriði málsins, heldur hitt, að ég vona, að öllum hv. þdm. sé það ljóst, að tilgangur þessarar lagagr. með þeirri breyt., sem nú hefur verið gerð, hann er fyrst og fremst sá sami, sem hefur verið í l. hingað til, að tryggja það, að bændur hafi sömu laun fyrir störf sín eins og aðrar vinnandi stéttir. En vegna þess starfs, sem unnið hefur verið við framkvæmd á þessari lagagr., hafa þeir menn, sem að því hafa unnið, komizt að þeirri niðurstöðu, að það sé heppilegt að orða nokkru skýrar um framkvæmdina á þessu. En aðalatriðið er þetta, ég vil alveg eindregið mótmæla þessari fullyrðingu hv. þm.



Herra forseti. Ég hef nú litlu að mótmæla hjá hv. 3. þm. Austf., vegna þess að hann hrakti ekki nokkurn skapaðan hlut af því, sem ég hafði sagt, ekki ein einasta röksemd um það, að það væri ekki rétt hjá mér, að samkv. þessum l. væru bændur lægst launaða stétt á landinu. Það kom ekkert málinu við, þó að ég hefði sagt um eitthvert annað atriði, að það yrði kannske ekki farið nákvæmlega eftir því, sem stæði skrifað, það á við allt annan hlut. Ég sé ekki, að ég þurfi að svara neinu viðvíkjandi því. Það er óhrakið, að ef þetta er framkvæmt eins og það er í l., að miðað sé við tímakaup, skráð tímakaup þessara manna og undanþegin ákvæðisvinnan, verður niðurstaðan þessi. Það er í því tilfelli, að það skiptir engu máli, hvað skráð er á pappírnum, tímakaupið, þegar menn vinna fyrir miklu hærra kaupi, og allir vita það. Það má ekki miða við það, t.d. akkorðin, og meira að segja hjá verkamönnunum hérna verður miðað við tímakaupið, en ekki það, sem þeir fá raunverulega. Þetta er alveg óskyldur hlutur og það stendur alveg óhrakið, sem ég sagði. Hitt er svo annað mál, að það má vel vera, að það verði eitthvað hægt á fyrsta ári að blekkja með því að reikna vinnutíma bóndans lengri en hann í raun og veru er, ég skal ekkert segja um það, eða reikna einhverja kostnaðarliði í því. Það er bara út í loftið, það er ekki nein ástæða til að ætla, að það verði í framtíðinni. En ég veit það vel, að Stéttarsamband bænda samþykkir þessa lagagr., hún er orðrétt eins og Sæmundur Ólafsson samdi hana. Það er hara skotið einu orði inn. Það kemur fram í grg., birt orðrétt, hvað Sæmundur Ólafsson lagði til, og það er einu orði skotið inn þar í gr. Formaður Stéttarsambands bænda sagði hér áðan, að það væri ekki átt við sjómenn, heldur farmenn. Hvað stendur skrifað hér? „Tilfæra ársvinnutíma bóndans, skylduliðs hans og hjúa á búi af þeirri stærð, sem miðað er við hverju sinni, og virða vinnutímann til samræmis við kaupgjald verkamanna, sjómanna og iðnaðarmanna“. Það er ekki minnzt á farmenn. Þáð má vera, að þeir teljist til sjómanna. Svo heldur áfram: „Eins og það er við upphaf hvers verðlagstímabils. Eigi skal taka til viðmiðunar ákvæðisvinnu verkamanna og iðnaðarmanna né aflahlut sjómanna.“ Hvað er verið að gera með að tala um aflahlut sjómanna, ef á að miða við farmenn? Hvers konar endileysuþvættingur er þetta? Og segja, að meiningin sé, að það eigi að miða við farmenn. Því geta menn ekki skrifað það, sem þeir meina. Það er betra, að þeir útskýri ekki málin en koma á eftir og segja, að þeir meini allt annað en er bókfært. Hvaða dómstóll mundi dæma, að þetta væru farmenn en ekki sjómenn? Hvað er verið að tala um aflahlut sjómanna, ef það á ekkert að miða við sjómenn? Það á auðvitað að miða við sjómenn, en ekki víð aflahlut þeirra, eins og sagt er í I. Hvaða dómstóll mundi dæma þarna, að það væri átt við farmenn, en ekki fiskimenn eða síldarmenn? Það er e.t.v. vegur að koma farmönnum undir sjómenn, en það eru fyrst og fremst fiskimennirnir, sem veiða síld og fisk, sem teljast sjómenn. Rétta orðið yfir hina er farmenn, og þá á náttúrlega að skrifa farmenn en ekki sjómenn. Það kann ekki góðri lukku að stýra, þegar lagagr. eru svona dæmalaust vitlaust orðaðar, og svo kemur form. Stéttarsambandsins og segir, að það sé átt við farmenn, þeir eru bara hvergi nefndir nema ef þeir eiga að tilheyra sjómönnum. Því skrifa menn ekki það, sem þeir meina? Það er þá betra að vera ekkert að segja frá því, hvað þeir meina, ef þeir geta ekki skrifað það, sem þeir meina. Þetta er nefnilega að gera hlutina hlægilega. Það stendur þarna alveg skýrum stöfum: það á að miða við sjómenn, en ekki við aflahlut þeirra. Það getur skeð, að dómstólar mundu dæma, að farmenn væru sjómenn, og tel ég það vafamál. Farmenn eru farmenn og sjómenn eru sjómenn, það má vera, en alls ekki, að það sé hægt að ganga fram hjá sjómönnum eða tryggingu þeirra, því að það er einmitt tekið alveg skýrt fram, að það á að miða við sjómenn, en ekki aflahlut þeirra. Þetta er alveg skýrt og þó að Sæmundur hafi orðað till., er það engin afsökun fyrir hina aðilana að vita ekki, um hvað er verið að semja. Þetta vildi ég nú taka fram og þetta staðfestir það, sem ég eindregið undirstrikaði áðan, að það þarf að semja þessar lagagr. þannig, að menn viti, við hvað er átt og hafa þetta svona á sæmilegu máli, það má ekki minna vera. En upphaflega er þetta ekki samið af Stéttarsambandinu, svo að ég er ekkert að bera á þá, að þeir séu klaufar í íslenzku máli, að þeir skrifi ekki það, sem þeir meina. En það er alveg sama, úr því að þeir hafa átt að fá þetta leiðrétt, svo að ekki batnar það nú við þessa útskýringu, þessi 5. gr., og væri sannarlega þörf þá að taka það fram, við hvað átt er, fyrst þessi skýring er nú komin á því. Það mætti ekki minna vera en nefna farmenn a.m.k. Auk þess eru farmenn nú það lágt launaðir, að þeir hafa sagt mér, að það væri ómögulegt að lifa á því nema þeir hefðu einhver hlunnindi og það var náttúrlega smyglið, sem þeir höfðu. Ég veit ekki, hvort þetta breytist eitthvað, það verði tekið harðara á því, þegar verið er að hækka fastakaup við þá, og það sagði mér einn maður, sem stjórnar millilandasiglingum, að það væri ómögulegt annað en hækka kaupið við þá, ef þeir fengju engu að smygla. Þetta væri talið eins og nokkurs konar liður í kaupgjaldi þeirra. Ég býst við, að það verði aldrei dæmt bændum til hlunninda. Þá kem ég að a-liðnum. Það kom fram hjá formanni Stéttarsambands bænda, að það væri ætlunin að taka af verði sumarmjólkurinnar, að mér skildist, til þess að bæta upp útflutningsvörur. Ekki batnar það við það. Því í ósköpunum er þetta þá ekki orðað eins og það á að vera þar líka, að ákveða mismunandi hátt útborgunarverð, mismunandi hátt útborgunarverð til framleiðenda og nota þann mismun til verðuppbóta á útfluttar vörur? Því er þetta ekki tekið fram í stað þess að segja að ákveða mismunandi hátt útborgunarverð til framleiðenda eftir árstímum? Þetta er sérstakur liður. Það er hvergi tekið fram í þessari mgr. eða þessum hluta hennar, að þetta eigi að vera til útflutningsuppbóta. Ég skildi þetta þannig, að það væri tekið jafnt af mjólkurlítra allt árið, en bara að framleiðslufélögunum væri sagt að greiða mismunandi verð og svo kemur: „og innheimta verðjöfnunargjald af innveginni mjólk.“ Mér skilst, að það eigi að vera af öllu mjólkurmagninu, en það virtist koma fram hjá formanni Stéttarsambandsins, að það ætti fyrst og fremst að nota þennan verðmun, sem væri á útborgunarverðinu, til þess að bæta upp útflutningsvörurnar. Þá fer nú ekki að batna, ef á að taka það svo að segja allt af sumarmjólkinni, sem mér skilst, að eigi að vera lægri, taka svo að segja allt til útflutningsuppbótanna. Það gæti nú bara orðið skildingur. Ef ætti að bæta upp útflutningsafurðirnar, gætu þetta orðið svona 2 kr. á ltr. Ég held, að það fari að verða bezt fyrir okkur Húnvetninga og Skagfirðinga að taka höfuðin af þessum beljum okkar. Það skánar sannarlega ekki við þessa útskýringu. En ef menn ætlast til þess, að þetta sé framkvæmt á þennan hátt, því í ósköpunum er þetta ekki orðað svo, að það sé hægt að skilja það, en ekki annaðhvort svo óljóst eða bara alveg öfugt við það, sem á að vera? Ég hef ekki farið fram á neitt annað en að þetta sé gert sæmilega skiljanlegt og auk þess álít ég, að það sé ekki verjandi að ákveða kaupgjald bænda miðað við skráð kaup verkamanna, iðnaðarmanna og sjómanna, þegar aflahlutur eða ákvæðisvinnan er tekin frá, því að með því móti, ef hin atriðin eru rétt reiknuð hjá bændum, vinnutíminn við að fóðra hverja skepnu og vinnutíminn við að afla heyja, ef það er rétt reiknað, sem á náttúrlega að verða í framtíðinni og engin mynd annað en gera það og þetta þarf að rannsakast alveg hlutlaust, eru bændur, eins og nú er, tvímælalaust lægst launaða stéttin í landinu. Við það stend ég. En hitt er annað mál, að það má vera, að það verði einhverjir aðrir liðir rangt reiknaðir, svo að það komi fram núna á 1. eða 2. ári, en til lengdar verður það ekki, þannig að ef bóndinn á að fá svipað og aðrir, þá verðum við að taka breiðari grundvöll en aðeins tímakaup verkamanna, iðnaðarmanna og tryggingu eða við skulum segja skráð kaup háseta. En svo eru ýmsir liðir, sem þeir hafa í millilandasiglingum. Í fyrsta lagi eru nú, hugsa ég, þessir menn í millilandasiglingum oft engir kappar, þannig að ég er ekkert viss um, að það yrði nú mikið úr þeim við búskap og í öðru lagi hafa þeir ýmsar aukasporzlur, sem hvergi eru skráðar og ómögulegt verður að komast eftir. Það vita allir menn, þó að það sé ekki viðurkennt opinberlega.



Herra forseti. Hæstv. viðskmrh. telur of mikið framleitt af landbúnaðarvörum og af því stafi það, að hluti af framleiðslunni sé fluttur á erlendan markað og seldur þar fyrir lægra verð en gildir hér innanlands. Niðurstaða hans er sú, að útflutningur á landbúnaðarvörum eigi að stöðvast og mér skilst, að það eigi að minnka framleiðsluna, en ekki auka hana. Út af þessu hlýtur að vakna sú spurning, hvernig sé ástatt að þessu leyti um útflutning á öðrum vörum. Aðalútflutningsvörur okkar eru og hafa lengi verið sjávarafurðir. Ég veit ekki betur en nú þurfi að veita ýmsum útflytjendum sjávarafurða opinbera aðstoð, sem nemur tugum millj. kr. á ári, vegna þess að rekstur þeirra ber sig ekki. Samkv. kenningu hæstv. ráðh. ætti að hætta að flytja út þær sjávarafurðir, sem nú þarf að styrkja með þessum hætti. Ekki lízt mér alls kostar á þetta. En það er auðvelt að sjá, hvað það er, sem veldur mestum erfiðleikum fyrir atvinnuvegina. Eins og fram var tekið hér í dag af hv. 3. þm. Vesturl. er það verðbólgan, en hún fer stöðugt vaxandi, verðbólgan, sem núv. hæstv. ríkisstj. ætlaði að stöðva, en ræður ekkert við. Auk þess má benda á, að illa hefur verið búið að landbúnaðinum og fleiri atvinnugreinum síðustu árin að ýmsu leyti. Má þar nefna t.d. hækkun vaxta. Ríkisstj. og stuðningsflokkar hennar hafa nýlega samþ. lög um að veita útlendu fyrirtæki leyfi til atvinnurekstrar hér á landi og ákveðið að veita því stórkostleg fríðindi, sem íslenzkir atvinnurekendur njóta ekki. Útlenda fyrirtækið á t.d. að sleppa við greiðslu á aðflutningsgjöldum og söluskatti af efni til stofnunar verksmiðju og öllu, sem þarf til rekstrar hennar, öllum innfluttum vörum. Vissulega mundi afkoman batna hjá innlendum framleiðendum, þ.e.a.s. bændum, útvegsmönnum og iðnaðarmönnum, ef ríkisstj. væri jafngóð við þá og útlendingana og létti öllum þessum gjöldum af þeim. Einnig, ef hún seldi þeim raforku fyrir sama verð og útlendingunum. Hæstv. ráðh. telur þörf á að athuga framleiðslumál landbúnaðarins. Vel má vera, að svo sé, en ég vil benda á, að félagssamtök bænda eru sífellt að vinna að slíkum athugunum. En það er vissulega þörf að athuga afkomumöguleika hjá fleiri atvinnugreinum, bæði sjávarútvegi og ýmiss konar iðnaði, sem stendur ákaflega höllum fæti, fyrst og fremst vegna verðbólgunnar, sem horfur eru á, að enn fari vaxandi, því miður, og einnig vegna yfirvofandi samkeppni um vinnuaflið við fríðindafyrirtæki ríkisstj., álbræðsluna.



Herra forseti. Það frv., sem hér liggur fyrir, er eitt af fyrstu málum þingsins og hefur alllengi verið til athugunar í hv. Ed., en er komið til þessarar hv. d. nú fyrir skömmu. Sjútvn. hefur athugað frv. og leggur til, að það verði samþ. með þeirri einu breytingu, að gildistökuákvæðinu verði breytt, en í þeirri frvgr., sem um það fjallar, er gert ráð fyrir, að 1. þessi öðlist gildi 1. jan. 1966. N. leggur til, að 1. öðlist gildi nú þegar. Eins og hæstv. sjútvmrh. skýrði frá, þegar hann talaði fyrir þessu frv. við l. umr., þarf það að fylgjast að með frv., sem nú er reyndar orðið að l., um menntun vélstjóra á íslenzkum skipum, og eru bæði frv. samin af sömu n. Það kom fram við l. umr. málsins, að mönnum hafði ekki fundizt nægilega tekið tillit til sjónarmiða útvegsmanna í sambandi við þá breytingu, sem hér er lögð til að gerð verði á atvinnuréttindum vélstjóra á íslenzkum skipum. Í sjútvn. kom þetta sama sjónarmið fram, en þó er það mat n. og enginn ágreiningur um það, að með þessu frv. séu gerðar talsverðar breytingar til þess að koma til móts við þær óskir, sem útvegsmenn hafa borið fram í sambandi við þetta mál, og m.a. þess vegna sé eðlilegt, að það nái fram að ganga, en menn áskilja sér þó rétt til að flytja till. til breyt. á l. á næsta þingi, ef ástæða þykir til. Það er einkum í tveim atriðum, sem frv. kemur til móts við áðurnefndar óskir. Það er í fyrsta lagi, að frv. eykur réttindi minna námskeiðs manna úr 400 hestöflum í 500 hestöfl á fiskiskipum, en meira námskeiðs manna úr 900 hestöflum í 1000 hestöfl á fiskiskipum og úr 600 hestöflum - það voru 400 hestöfl frá '58 - í 800 hestöfl á flutningaskipum. Réttindi vélavarða eru aukin úr 15 hestöflum í 50 hestöfl. Í öðru lagi eru gerðar talsverðar breytingar á ákvæðunum um starfstíma eða siglingatíma, sem ganga yfirleitt í þá átt að veita réttindi eftir styttri starfstíma en áður við vélar með lágri hestaflatölu. En því hærra námsstigi sem vélstjórinn hefur lokið, því fljótari er hann að vinna sér inn réttindi til yfirvélstjórnar á sömu vélarstærð. Lágmarkshestaflatala við undirvélstjórn til þess að öðlast samsvarandi réttindi og áður er yfirleitt hækkuð. Að þessu leyti hygg ég, að það sé komið verulega til móts við þær óskir, sem útvegsmenn hafa borið fram um vélstjóraréttindin, en sem kunnugt er er yfirleitt mikill skortur á vélstjórum á fiskiskipaflotanum, og hefur oft orðið að notast við menn með alls konar undanþágur. L., sem búið er að samþykkja, um menntun vélstjóra og þetta frv. stefna að því að bæta úr því ástandi, sem ríkt hefur að þessu leyti. Ég leyfi mér að leggja til, herra forseti, fyrir hönd sjútvn., að frv. verði samþ. með þeirri breytingu, sem ég hef gert grein fyrir.



Herra forseti. Eins og fram kemur í nál. sjútvn. á þskj. 649, hefur n. orðið sammála um, að óhjákvæmilegt sé, að þetta frv. nái fram að ganga. Það hefur komið í ljós, að þau tvö sýslufélög, sem áttu frumkvæðið að hafnargerðinni í Þorlákshöfn, rísa ekki undir verkinu fjárhagslega og verður ekki hjá því komizt, að ríkissjóður taki á sig þær skuldir, sem til hefur verið stofnað, og sjái um áframhald verksins, eftir því sem tiltækilegt er og nauðsynlegt verður talið. N. fellst á, að ekki verði hjá þessu komizt, en hins vegar kom það fram í n., að menn töldu, að ekki væri ástæða til að fara geyst í framkvæmdirnar við Þorlákshöfn umfram það, sem nauðsynlegt er til þess að ljúka þeim áföngum, sem þegar hefur verið byrjað á, og tryggja það, að þeir komi að sem mestu gagni. N. ber fram breyt. við 4. gr. frv., sem er um stjórn hafnarinnar. Sú gr. er þannig í frv., eins og það kom frá hv. Ed., að í stjórn hafnarinnar skuli eiga sæti 7 menn, kosnir af sameinuðu Alþ., og ráðh. sá, sem fer með hafnarmál, skipi formann hafnarstjórnarinnar úr hópi stjórnarmanna. N. leggur til, að kjörtímabil stjórnarinnar verði ákveðið 4 ár í senn, eins og fram kemur í brtt. n. á þskj. 649. Enn fremur var rætt um það í n., að ástæða mundi vera til að kjósa jafnmarga varamenn, en líklega er það mín sök, að sú till. hefur ekki verið tekin upp í brtt. n., og verð ég því að flytja hér skriflega brtt. hvað þetta snertir. Leyfi ég mér fyrir hönd sjútvn. að leggja til svo hljóðandi breyt. við 4. gr.: „Á eftir orðunum „7 menn“ komi: og jafnmargir varamenn“. Ég fer þess á leit við hæstv. forseta, að hann leiti afbrigða fyrir þessari till. Rætt var um það í sjútvn., að mjög væri æskilegt, að þeirri endurskoðun á l. um hafnargerðir, sem lengi hefur staðið til, yrði lokið sem allra fyrst, og fögnuðu menn því, að hæstv. sjútvmrh. skyldi lýsa því yfir við 1. umr., að hann mundi beita sér fyrir nýrri lagasetningu um þetta atriði fyrir næsta þing. Það er augljóst, að menn eru ekki allt of hrifnir af því að fjölga landshöfnum, þegar hugtakið landshöfn hefur ekki lengur aðra þýðingu en þá, að ríkið borgi allan kostnað við landshafnirnar. Með því móti, að fáeinar hafnir í landinu njóti slíkra forréttinda umfram aðrar, má gera ráð fyrir því, að af ráðstöfunarfé, sem fyrir hendi er á hverjum tíma, fari verulegur hluti til landshafnanna, en hinar hafnirnar fái ekki eins mikið í sinn hlut af ráðstöfunarfénu. Þannig er á fjárl. yfirstandandi árs veitt, ef ég man rétt, til 58 hafna framlag úr ríkissjóði 16.6 millj. kr., en afborganir af hafnalánum vegna landshafna og Þorlákshafnar eru 16.8 millj. kr., eða heldur hærri upphæð. Þetta er augljós hlutur. Hitt má svo aftur segja, að mjög hafi greitt fyrir hafnargerðum í landinu sá háttur, sem upp hefur verið tekinn á síðustu árum, að ríkisvaldið beiti sér fyrir lánsfjárútvegunum til hafnanna, og það er auðvitað mjög þýðingarmikið atriði. En einnig er augljóst, að mjög margar hafnir fá ekki risið undir öllum stofnkostnaðinum, sem á þeim hvílir, og ríkið verður þá að greiða vegna þeirra í gegnum Ríkisábyrgðasjóð. Það má segja, að það væri betri regla á þessu að ákveða þegar í byrjun, að ríkissjóðsframlagið skuli vera hærra, og fyrir því hygg ég, að sé almennur þingvilji.



Herra forseti. Ég gleymdi að geta þess í framsöguræðunni, að í meðförum sjútvn. kom fram sú till. frá einum nm., að í sambandi við þá gr. frv., sem fjallar um hafnargjöld, verði skip, sem flytja eingöngu farþega og farartæki þeirra, undanþegin hafnargjöldum á sama hátt og skemmtiferðaskip og herskip eru samkv. gr. Mér var falið sem formanni n. að ræða þetta atriði við hæstv. sjútvmrh., og hann tók því vel, að þetta atriði yrði tekið til greina við setningu reglugerðar um gjaldskrá fyrir höfnina.



Herra forseti. Frsm. tók nú reyndar af mér ómakið, en vegna þess, sem fram kom hét í niðurlagi af framsöguræðu hv. frsm. sjútvn., vildi ég aðeins með örfáum orðum skýra það, sem á bak við þetta liggur, og ég treysti fullkomlega á það, að ráðh. hlutist til um, að þetta ákvæði verði sett inn í reglugerð. Það mun verða svo kannske innan örfárra ára, að flest sýslufélög og bæjarfélög munu verða komin í þjóðvegasamband við höfuðborgina og stærstu bæi landsins. Það verður alltaf svo, sennilega til eilífðarnóns, að eitt bæjarfélag verður þó alltaf útundan í þessu, og á ég þar við Vestmannaeyjar. Þannig mun það verða í framtíðinni, að ef einhver varanleg bót á að fást á þessum þætti samgöngumála Vestmannaeyja, hlýtur að koma að því, að þar komi upp almennileg og myndarleg bílaferja, sem kæmi þá til með að ganga til þeirrar hafnar, sem næst væri og bezt gæti sinnt þessu hlutverki. Með það fyrir augum, að framtíðin færði okkur það einhvern tíma, að slík ferja kæmist á, óskaði ég eftir því, að í sambandi við 8. gr. um undanþágur frá hafnargjöldum, væri tekin fram þessi heimild, að farþegaskip, sem einvörðungu fer með farþega og farartæki þeirra, væri þarna undanþegið þessu gjaldi. Að því leyti mundi þessi ríkishöfn vera þáttur í þjóðvegakerfi landsins, að þau farartæki, sem þarna eru flutt til meginlandsins frá Vestmannaeyjum, yrðu aðnjótandi þeirra fríðinda, sem við fáum ekki í neinu gegnum þau gjöld, sem við þó greiðum gegnum benzínskatt og vegagjöld af benzíni, sem eru að öllu leyti nákvæmlega þau sömu í Vestmannaeyjum og annars staðar á landinu. Það er því þessi ástæða samhliða hinni, að í dag höfum við þegar nokkrar ferðir til Þorlákshafnar, og mér sýnist svo, að þegar farið verður að ýta eftir því, að Skipaútgerð ríkisins verði rekin með eins hagkvæmum hætti og mögulegt sé, yrðu það vissulega rök fyrir formanni útgerðarinnar eða forstjóra að vitna til þess, þegar óskað er eftir því, að skip eins og t.d. Herjólfur héldi uppi ferðum frá Vestmannaeyjum til Þorlákshafnar og Reykjavíkur, yrðu það vissulega rök hjá honum, að hann gæti vitnað til þess, að með því að koma við í þessari höfn yrði að greiða tvívegis hafnargjöld, en flutningar með skipinu mundu aðeins minnka með viðkomu í viðkomandi höfn, þ.e.a.s. í Þorlákshöfn. Ég vænti þess, að mönnum sýnist það vera réttlætismál, að þetta ákvæði sé sett inn í og yrði þá orðað á þá leið, að skip, sem eingöngu eru með farþega og farartæki þeirra, væru undanþegin þessum gjöldum. Ég treysti fyllilega á, að hæstv. sjútvmrh. gangi svo frá þessum málum, að þau séu þar með tryggð í reglugerð.