Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Það er ekki annað hægt en að nota tækifærið og taka þátt í störfunum hér fjórða sinnið í þessari viku. Í þessum ræðustól hef ég, eins og margir aðrir hv. þingmenn, oft rætt vexti og ég ætla að nota tækifærið undir þessum lið og gera það. Við ræðum þessi mál gjarnan í tengslum við vaxtaákvarðanir peningastefnunefndar Seðlabanka Íslands. Ég held að fullyrða megi að það sé almenn skoðun að vaxtastig sé of hátt. Hér hefur ríkt stöðugleiki um langa hríð og verðbólga hefur lengi vel verið innan verðbólgumarkmiða Seðlabankans, en nú brá svo við að Seðlabankinn lækkaði vexti við þarsíðustu ákvörðun og töldu þá margir að peningastefnunefndin væri að hefja lækkunarferli. En nú síðast, fyrir tveim dögum, hélt peningastefnunefndin stýrivöxtum óbreyttum í 5,25%. Ástæðan er að staðan í efnahagsmálum frá því í ágúst er óbreytt og því er stýrivöxtum haldið óbreyttum. Það er merkilegt ef viðbrögðin eru engin við stýrivaxtalækkun þar á undan. Þess vegna, og kannski einmitt þess vegna að viðbrögðin eru ekki aukin þensla, ætti að vera óhætt að halda þessu lækkunarferli áfram og á sama tíma er það mögulega vísbending um að vaxtastigið sé raunverulega of hátt sem og raunvextir við þessar aðstæður. Einhverjir vilja tengja þessa ákvörðun við skekkju í útreikningum Hagstofunnar, en það á auðvitað ekki að breyta væntingum og horfum, sem skipta auðvitað mestu máli við mat á því hvert framhaldið verður. Fram undan er stórt skref í losun hafta og fjárlagavinna í kjölfar kosninga. Þar mun reyna verulega á að skila ríkissjóði með afgangi fjórða árið í röð. Það mun skipta sköpum að fjármálastefnan styðji við peningamálastefnu, hemja þenslu og verja verðstöðugleika. Aðeins með þeim hætti verður hægt að halda vaxtalækkunarferli áfram og þannig getum við lækkað 

Herra forseti. Fjölmiðlar hafa sagt frá því að 11 fylgdarlaus börn bíði úrlausnar sinna mála hér á landi. Samkvæmt talsmanni hælisleitenda hjá Rauða krossinum líður sumum þeirra svo illa að þau tala um að þau vilji ekki lifa lengur, það eina sem þau dreymi samt um sé að fá að lifa eðlilegu lífi og ganga í skóla. Það er öll heimtufrekjan. Við getum af einhverjum óskiljanlegum ástæðum ekki látið það eftir þeim. Þeim finnst að enginn vilji þau og ég er ekki hissa á því. Sem Íslendingar og alþingismaður skammast ég mín mikið fyrir að svona skuli vera komið fram við börn sem koma hingað til lands að leita skjóls hjá okkur. Það kemur einnig fram að þessi börn búa við óásættanlegar aðstæður innan um eldra fólk þar sem öryggi þeirra er ekki tryggt. Barnaverndaryfirvöld í Reykjavík eiga með réttu að bera ábyrgð á öllum fylgdarlausum ungmennum sem sækja um hæli í Reykjavík en þau gera það ekki þrátt fyrir ítrekaðar óskir þar um. Herra forseti. Hvernig samræmist þetta barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna sem er ekki aðeins mjög mikilvægur mannréttindasamningur heldur einnig lög í þessu landi? Í barnasáttmálanum og lögum nr. 19/2013 segir, með leyfi forseta: „Aðildarríki skulu gera viðeigandi ráðstafanir til að tryggja að barn sem leitar eftir réttarstöðu sem flóttamaður, eða sem talið er flóttamaður samkvæmt viðeigandi reglum og starfsháttum þjóðaréttar eða landslaga, fái, hvort sem það er í fylgd foreldra eða annarra eða ekki, viðeigandi vernd og mannúðlega aðstoð við að nýta sér þau réttindi sem við eiga og kveðið er á um í samningi þessum og öðrum alþjóðlegum löggerningum á sviði mannréttinda- eða mannúðarmála sem ríki þau er um ræðir eiga aðild að.“ Viðeigandi vernd og mannúðlega aðstoð - erum við að gera það gagnvart þessum börnum sem til okkar hafa leitað eftir skjóli og aðstoð og biðja ekki um annað en að fá að lifa eðlilegu lífi eins og önnur börn þessa lands? Ef við getum ekki sýnt mannúð eigum við þá ekki a.m.k. að fara að lögum? Það er sorgleg staðreynd að við erum að bregðast þeim börnum sem hingað leita. 
            

Hæst. forseti. Ég vil byrja á að segja að það er mikilvægt að samningar um þinglok séu að takast. Það er mikilvægt upp á ásýnd þingsins og að hv. þingmenn komist út í kjördæmin og eigi samtal við þjóðina. Hins vegar verðum við að horfa á verkefnin sem eftir eru og mikilvægi þess að þau verði kláruð. Þar má m.a. nefna frumvarp um almannatryggingar með breytingartillögum sem fela það í sér að lágmarksbætur verða hækkaðar í samræmi við lágmarkslaun. Auk þess verð ég að minnast á málið um breytingu á útreikningi vísitölu. Hér er um stórt hagsmunamál að ræða fyrir mörg heimili landsins. En það var annað sem ég ætlaði að ræða í dag. Mig langar að vekja athygli á lögum um húsnæðisbætur, lög sem samþykkt voru hér á þingi í vor og eiga að taka gildi þann 1. janúar nk. Stór og mikilvægur þáttur þeirra laga er sá að nú verður sveitarfélögum skylt að veita húsnæðisbætur til þeirra foreldra eða forráðamanna sem eiga börn á aldrinum 15–17 ára, börn sem þurfa að sækja framhaldsnám út fyrir sína heimabyggð og búa á námsgörðum eða heimavist. Sá stuðningur skal vera óháður tekjum og eignum foreldra eða forráðamanna og getur numið allt að 75% af húsnæðiskostnaði vegna leigunnar. Um er að ræða breytingu sem gerð var á málinu í þinglegri meðferð. Mikill stuðningar var við þessa breytingu innan velferðarnefndar. Nefndarmönnum fannst mikilvægt að koma til móts við aukinn kostnað heimila sem þurfa að senda börn sín í framhaldsnám fjarri heimabyggð. Í umræðunni hefur ekki farið mikið fyrir þessum rétti foreldra og forráðamanna og því er tilvalið að nýta tækifærið hér að vekja athygli á þessum lögum. Að lokum vil ég segja þetta: Ég vil þakka öllum hv. þingmönnum fyrir samstarfið á undanförnum árum. Þetta hefur verið lærdómsríkur tími. Þeim hv. þingmönnum sem ákveðið hafa að snúa sér að öðrum störfum óska ég velgengni. Okkur hinum sem viljum halda áfram óska ég jafnframt velgengni og að við eigum málefnalega baráttu.

Herra forseti. Mig langar að beina fyrirspurn til forseta. Starf okkar þingmanna er um margt fjölbreytt og skemmtilegt og við förum víða og sinnum hér störfum alla jafna af alúð. En þó hafa sumir ekki, að mínu viti, sinnt þingskyldu sinni svo vikum og mánuðum skiptir. Af þeim sökum hef ég verið að velta fyrir mér hvernig hægt sé að grípa inn í ferlið án þess að það sé eingöngu undir þingmanninum sjálfum komið hverju sinni eða þingflokki, að það hljóti að þurfa að bregðast við með breytingu á þingskapalögum. Það getur ekki talist ásættanlegt að vera ekki í vinnunni, þ.e. að sinna ekki þingstörfum hér eða taka þátt í nefndarvinnu svo vikum og mánuðum skiptir og fá greidd laun af skattfé almennings. Þess vegna velti ég fyrir mér að ef það kæmi upp að tíu þingmenn mundu hegða sér svona hvernig bregðast ætti við. Hvað á að gera? Er það eitthvað sem við getum fellt okkur við? Mér finnst að forseti og forsætisnefnd þurfi að taka þetta til alvarlegrar skoðunar. Það getur ekki verið eðlilegt að þingmenn séu ekki hér til að taka þátt í afgreiðslu mála. Það er eitt af því sem er starfsskylda okkar, að hafa áhrif á mál í nefndastörfum og ljúka þeim svo í þinginu. En þegar þingmenn hafa ekki séð ástæðu til að vera hér svo vikum og mánuðum skiptir beini ég því til forseta og spyr hvort hann telji að það sé eitthvað sem taka þurfi á í þingsköpum eða með hvaða hætti hægt sé að taka á þessu.

Virðulegi forseti. Mig langar til að byrja á að taka undir með síðasta ræðumanni, hv. þm. Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur. Sá háttur er t.d. hafður á í Evrópuþinginu að hluti af laununum er dreginn frá ef fólk mætir ekki í atkvæðagreiðslur eða í sín skyldubundnu störf á þingi. Það er að sjálfsögðu alvarlegt mál ef við missum ákveðna þingmenn til annarra starfa án þess að einhver komi í staðinn. Við eigum að vera að vinna saman, ekki satt? Það sem mig langar hins vegar að fjalla um undir liðnum störf þingsins er óþægilegt atvik sem átti sér stað á Facebook og varðar aðstoðarmann ráðherra. Viðkomandi aðstoðarmaður ráðherra hringdi í gest sem verið hafði á nefndarfundi hv. allsherjar- og menntamálanefndar til að spyrja hvað þar hefði farið fram. Hann hélt því síðan fram að ég hefði haft rangt eftir varðandi niðurstöðu nefndarfundarins. Ekki nóg með það heldur sagði þessi aðstoðarmaður að hann væri í raun að koma boðum til skila frá þessum gesti nefndarinnar. Nú verð ég að spyrja virðulegan forseta hvort svoleiðis vinnubrögð séu ásættanleg, hvort það séu ekki mjög ámælisverð vinnubrögð að gestir nefnda eigi á hættu að vera yfirheyrðir af framkvæmdarvaldinu eftir á. Þarf ekki að ríkja ákveðinn trúnaður? Er ekki ámælisvert að verið sé að bera boð milli gesta í nefndinni og … 

Hæstv. forseti. Svo háttar til á Íslandi um þessar mundir að meiri hlutinn af bankakerfinu er í eigu ríkisins. Þó sér þess ekki stað að bankarnir, viðskiptabankarnir, taki mjög alvarlega þjóðfélagslegt hlutverk sitt. Þeir hafast þó misjafnt að, einn þeirra er í því að gefa ríkiseignir óðar og eftir því er falast, en mig langar að tala um einn viðskiptabankann sem þó er ekki nema að litlu leyti í eigu ríkisins í dag en gæti mögulega orðið það að öllu leyti innan skamms. Þar er ég að tala um Arion banka. Eins og ég sagði áðan þá virðist það vera að þessir ágætu bankar treysti sér ekki einu sinni til að halda úti hraðbankastarfsemi víða út um land. Steininn tók þó úr núna þegar Arion banki fækkaði um 46 manns í vikunni og þar af um 19 á landsbyggðinni. Það má geta þess að til dæmis á Siglufirði, fæðingarbæ sitjandi forseta, eru sjö störf úti, sjö störf sem var lofað að yrðu til staðar eftir að þessi sami banki sölsaði undir sig sparisjóðinn á staðnum. Í öðru litlu útibúi, sem er útvörður bankans hér ekki fjarri Reykjavík, fóru stöðugildi úr því að vera þrír 100% starfsmenn í tvo 75% starfsmenn. Hvernig á að tryggja öryggi þess að hægt sé að halda úti bankaþjónustu með slíku? Á sama tíma og þetta gerist boðar þessi banki að taka eigi upp bónusgreiðslur til stjórnenda bankans. Og það vill reyndar þannig til að þessum banka er stjórnað af aðila sem hefur fengið á sig mestu og flestar stjórnvaldssektir vegna samkeppnisbrota á Íslandi. 

Herra forseti. Í þessum töluðu orðum er að hefjast þing Sambands sveitarfélaga á Austurlandi á Seyðisfirði. Þar er okkur þingmönnum kjördæmisins ætlað að vera og þar er okkur ætlað hlutverk. Í framhaldinu bíður mín nokkurn veginn pökkuð atburðadagskrá tengd kosningunum fyrir norðan og austan alla næstu viku. Kosningabaráttan er auðvitað þegar hafin, eins og við sjáum á margfrægri fjarveru ráðherra og margra stjórnarliða sem eru hættir að sinna störfum sínum hér í þinginu og eru farnir í kosningabaráttu. Sá er munur á að þeir sem eru í framboði og heyja sína baráttu í Reykjavík og næsta nágrenni geta auðvitað í einhverjum mæli gert það samhliða þingstörfunum, skotist á fundi ef það tekur tíu mínútur eða hálftíma að fara frá þinghúsinu. En það er ekki hægt fyrir okkur þingmenn sem erum í framboði í landsbyggðarkjördæmunum og alveg sérstaklega ekki í Norðausturkjördæmi því að það er ekkert í boði annað en flug og/eða margra klukkutíma akstur til þess að sækja þar atburði. Þessi staða gengur ekki upp, herra forseti. Ég skora á forseta Alþingis, og veit að ég þarf ekki brýna þann sem nú situr þar á stóli og þekkir þessar aðstæður, að láta þetta ekki líðast.

Þú verður að nýta helgina.

Að láta þetta ekki líðast - og hætt þú að gjamma fram í endalaust, Jón Gunnarsson. Það er alveg óþolandi að hafa þig hérna í salnum, satt best að segja, þú verður að fara á námskeið í mannasiðum ef þú ætlar að vera áfram á þingi.  Mér er ekki skemmt yfir þessu, ég tel mig hafa gegnum tíðina rækt mínar þingskyldur nokkuð vel og get alveg lagt fram gögn um það, bæði í sambandi við viðveru á fundum og framlagningu mála og annað slíkt. Mér er auðvitað ekki skemmt þegar ég er neyddur til þess að annaðhvort vanrækja þingskyldurnar eða sinna ekki atburðum í kosningabaráttunni sem þegar er hafin. Þinginu verður að ljúka núna á allra næstu sólarhringum og forseti Alþingis á að ganga í það mál  
            

Forseti. Ég get vottað það að einhver duglegasti þingmaður þingsins í gegnum tíðina er sá þingmaður sem talaði hér á undan mér, hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, þannig að þegar við erum komin á þennan stað í þingstörfunum að það er farið að há verulega þeim þingmönnum sem eru í stórum landsbyggðarkjördæmum þurfum við virkilega að fara að hugsa okkar gang. Mig langar að fjalla aðeins um það að á síðustu dögum þingsins virðist einhvers konar dularfullt kraftaverk gerast meðal þingmanna og stjórnarliða, eða ráðherra í ríkisstjórn og minni hlutans, því að þá allt í einu virðast opnast möguleikar á að leysa mál í mikilli sátt, erfið mál, finna lausnir, sem kannski hefur tekið alveg ótrúlega langan tíma að finna farveg að. Skyndilegar er eins og Móse komi og finni leið fyrir alla þingmenn til að labba í gegnum þá miklu gjá sem er oft á milli minni hluta og meiri hluta, sem við þingmenn Pírata höfum mikið tala fyrir að þurfi að breytast. Ég skora á þingmenn, væntanlega þingmenn nýs þing eftir að þessu lýkur, að finna leið til þess að breyta í alvörunni þeirri tegund af vinnubrögðum sem við höfum orðið vitni að hér undanfarið og finnum leiðir til þess að ná þverpólitískri sátt um mál. Ef það er ekki hægt, að finna þá leiðir sátta í staðinn fyrir að reyna að þvinga mál í gegn í miklu ósætti.

Virðulegi forseti. Þessa dagana er verið að ganga frá smíðasamningi á nýjum Herjólfi við norska skipasmíðastöð. Ég vona að það verði skref fram á við fyrir samgöngumál Vestmannaeyja þó að ég hafi nú haft ýmsar athugasemdir við það mál. En í dag, 7. október, eru sex dagar liðnir frá því að síðast var siglt í Landeyjahöfn og það er ekkert útlit fyrir að þangað verði siglt fyrr en í fyrsta lagi á sunnudag eða í byrjun næstu viku. Ölduhæð við höfnina hefur verið 4–8 metrar og nýja skipið sem er verið að smíða á að geta siglt í 3 metra ölduhæð. Þessa viku hefði nýtt skip ekki bætt samgöngur við Vestmannaeyjar nema síður sé. Það er umhugsunarefni fyrir okkur að það skuli vera þannig. Virðulegi forseti. Það eru aðstæður við höfnina sem eru vandamálið og það eru aðstæður við höfnina sem þarf að rannsaka. Það er mjög mikilvægt að nú þegar og á næstu fjárlögum verði lagt fé í rannsóknir við Landeyjahöfn til að gera hana mögulega opna allt árið. Reyndir sjómenn og skipstjórnarmenn segja að það þurfi garða út á 15–20 metra dýpi svo hægt sé að sigla þangað allt árið. Það er mikilvægt að þegar ný ferja kemur til Vestmannaeyja um mitt árið 2018 þá liggi fyrir rannsóknir og hvað sé hægt að gera til þess að tryggja samgöngur við Landeyjahöfn frá Vestmannaeyjum allt árið. Það er tilgangurinn með nýrri ferju. Hún mun rista grynnra en núverandi Herjólfur og mun auðvitað bæta við einhverjum dögum, en hún mun ekki geta siglt í ölduhæð yfir 3 metrum. Slík ölduhæð er nokkuð oft og núna þegar ósköp venjuleg haustlægð er að ganga yfir þá er dögum saman 4–8 metra ölduhæð. Við þurfum að vinda bráðan bug að því að Vestmannaeyingum verði tryggðar góðar samgöngur allt árið við Landeyjahöfn.

Virðulegi forseti. Ég hef sagt það margsinnis áður og segi það aftur að Alþingi er merkilega gegnsæ stofnun. Vandræðin hjá hinum almenna borgari við að átta sig á því sem hér gengur á felast kannski aðallega í því að ekki er almenn þekking á því hvernig Alþingi virkar þannig að fólk veit ekki að hverju það á að leita, hverju það á að fletta upp o.s.frv. Hitt er síðan hið alræmda skipulagsleysi Alþingis sem mér skilst að séu sögulegar ástæður fyrir til þess að þvælast fyrir stjórnarandstöðunni. Ég þekki ekki hvers vegna þetta er svona óskipulagt og skrýtið nú til dags. Eitt af því afskaplega fáa sem ekki er gegnsætt á Alþingi eru nefndafundir, fundir með gestum sérstaklega. Þingmenn geta alltaf rætt sín á milli, þeir talast við í síma og hittast á göngum o.s.frv. og er ekkert út á það að setja. Það er bara eðlilegur hluti af þingstörfunum. Í nefndunum koma hins vegar oft gestir þar sem spurninga er spurt og skýrara ljósi varpað á málin. Sú umræða sem á sér stað með gestum á nefndafundum væri afskaplega gagnleg fyrir borgarann sem vill fylgjast með Alþingi og störfum þess. Gott dæmi er nýlegt frumvarp sem lagt var fram um höfundalög, um afritun til einkanota, frumvarp þar sem fram kom spurning í a-lið 1. gr. sem ekki kom í ljós endanlega fyrr en á nefndarfundi hvað átti að þýða nákvæmlega. Svo kom í ljós að það var ekki einu sinni það skýrt hverjar afleiðingar þess ákvæðis mundu verða, enda leggur nefndin til í nefndaráliti sínu, sem sá sem hér stendur er með á, að ákvæðið verði fellt brott. Við meðferð þess máls minntist ég hversu mikilvægt það gæti verið fyrir almenning að hafa aðgang að þeim samtölum sem eiga sér stað á nefndafundum. Það er ekki leið til að uppræta spillingu vegna þess að spilling á sér ekki stað á nefndafundum Alþingis, en það getur hjálpað borgaranum við að skilja störfin hér, skilja eðli mála og taka virkari þátt í samtali við þingmenn ef nefndafundir væru opnir. Því legg ég til að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.

Virðulegi forseti. Nú á síðustu dögum þingsins hefur hv. atvinnuveganefnd haft til umfjöllunar frumvarp til laga um heimild til að reisa og reka raflínur, þ.e. breytingar á stöðunni þar. Markmiðið var að fella úr gildi ákveðið ferli sem er yfirstandandi, kæruferli umhverfisverndarsamtaka og niðurstöðu kærunefndar umhverfis- og auðlindamála, og setja sérlög sem sniðin eru að nákvæmlega þessari framkvæmd. Nú hefur þetta verið rætt í atvinnuveganefnd og hv. umhverfis- og samgöngunefnd hefur fengið aðkomu að þessari umræðu og haldnir hafa verið allnokkrir fundir um þau mál. Við höfðum mörg hver strax gert athugasemdir við það að hér væri um slæma löggjöf að ræða, fyrst og fremst vegna þess að um er að ræða ákveðinn yfirgang gagnvart almennri löggjöf, umhverfis- og náttúruverndarlöggjöf, löggjöf um kærunefnd, Árósasamning o.s.frv. Þeir sem hafa verið talsmenn málsins hafa talið að þeir væru búnir að róa fyrir allar víkur í þeim efnum og telja frumvarpið gott og að það sé vel undirbúið. Nú höfum við fengið minnisblað frá iðnaðarráðuneytinu um 3. gr. laganna þar sem fram kemur að samkvæmt frumvarpinu, eins og það kom frá ráðherra, muni frumvarpið hafa áhrif á önnur verkefni en þau sem tengjast atvinnuuppbyggingu á Bakka, þ.e. að frumvarpið geti náð til tiltekinna þátta sem tengjast fyrirhugaðri Hvammsvirkjun og einnig líklegt að ákvæðið hefði áhrif á framkvæmdaleyfi vegna Sandskeiðslínu 1 sem fyrirhuguð er vegna færslu núverandi línu á grundvelli samkomulags við Hafnarfjarðarbæ. Hér er sem sagt um að ræða mun víðtækari löggjöf en menn hafa sjálfir talað fyrir. 

Virðulegur forseti. Það er greinilega einhver taugaveiklun komin í gang því að þegar ég benti hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni á að nýta helgina vel í kosningabaráttu brást hann hér ókvæða við og bauð mér að koma á hlýðninámskeið. Það er ekki í kot vísað að fara á hlýðninámskeið hjá hv. þingmanni en ég held að ég sleppi því alveg. Námskeið í tvískinnungi gæti hann örugglega kennt betur en nokkur annar. Fréttir berast reglulega af því að miklir rekstrarerfiðleikar eru hjá einkareknum fjölmiðlum á Íslandi. Það er kallað eftir aðgerðum stjórnvalda og hæstv. menntamálaráðherra hefur lagt fram þingsályktunartillögu tengda því máli til að lagfæra skekkju í rekstrarumhverfi þessara fyrirtækja. Það stefnir í óefni. Skekkjan virðist aðallega vera tvíþætt, annars vegar staða RÚV á auglýsingamarkaði og hins vegar er um að ræða erlenda samfélagsmiðla, Facebook, Netflix, Google og hvað þetta heitir allt saman, sem eru að hirða til sín sífellt stærri hluta kökunnar á auglýsingamarkaði. Hvernig á að bregðast við? Fljótlegasta leiðin og jafnframt sú einfaldasta til að jafna samkeppnisstöðu innlendra fjölmiðla gagnvart þeim erlendu virðist vera fólgin í því að afnema virðisaukaskatt með öllu af öllum fjölmiðlum, hvort sem um er að ræða ljósvakamiðla, hefðbundna prentmiðla, hvers kyns fjölmiðla á netinu. Hins vegar liggur fyrir að bann á áfengisauglýsingum, t.d. bjórauglýsingum, er fullkomin tímaskekkja í þessu umhverfi enda flæða þær yfir netið á íslenskum samfélagsmiðlum eins og Facebook. Það ber að afnema þetta bann, virðulegi forseti, til að tryggja samkeppnisstöðu fjölmiðlanna. Íslenskir fjölmiðlar gegna mikilvægu hlutverki varðandi þróun íslenskrar tungu og víða í löndum í kringum okkur eru þeir styrktir af ríkinu. Ég er ekki að mæla með slíkri leið en ég tel vegna alvarlegrar fjárhagsstöðu íslenskra fjölmiðla að tímabundið komi til greina að styðja við bakið á einkareknum fjölmiðlafyrirtækjum. Þar á ég við yfir alla línuna með einskiptisaðgerð í tengslum við afnám virðisaukaskattsins. Við höfum farið svipaða leið varðandi endurgreiðslu á kvikmyndum. Við erum núna að hleypa hér í gegn máli varðandi 

Virðulegi forseti. Mig langar að ræða um Skólaþing sem er ótrúlega mikilvæg fræðsla, sem fer fram hér á Alþingi, um það hvernig löggjafarvaldið virkar. Við þingmenn fengum að skoða Skólaþing þegar við byrjuðum. Ég vissi ekki að þetta væri til og mín börn í grunnskóla höfðu ekki fengið að fara í Skólaþing, enda búa þau úti á landi. Ég kallaði eftir upplýsingum um það hvaða skólar hefðu heimsótt Skólaþing og það eru meira og minna allt grunnskólar á höfuðborgarsvæðinu og hér í kring. Í fyrstu upplýsingunum sem ég fékk kom til dæmis í ljós að ekki einn einasti grunnskóli á Austurlandi hafði haft tök á þessu. Ég kallaði svo eftir meiri upplýsingum fyrir síðasta vetur og sá þá að þar eru einhverjir skólar úti á landi en aðgengi þeirra að þessari fræðslu er auðvitað mjög lítið. Mér skilst að sambærileg fræðsla sé í Noregi og að þar styrki þingið einfaldlega skóla til að heimsækja skólaþingið. Ég get líka spurt: Af hverju ætti sambærileg fræðsla ekki að vera á Akureyri fyrir Norðurlandið? Ég veit að þingið er ekki í færum til þess að styrkja mikið ferðir fyrir nemendur utan af landi en það mætti líka hugsa sér að bjóða fyrsta árs nemum í framhaldsskóla, sem oft koma til höfuðborgarinnar í einhvers konar ferðir; í það minnsta að haga þessu þannig að öll börn af öllu landinu fái þessa mikilvægu fræðslu. Og ef það vantar peninga til að styrkja þá mundi ég leggja til að alþingismönnum væri bara almennt gert að keyra á bílaleigubílum í stað þess að vera að borga aksturspeninga, sem er mjög dýrt. Þar held ég að Alþingi 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að taka undir með hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni um það að við ættum að hafa nefndarfundi opna, eins og ég hef nú gert áður. Ég verð að viðurkenna að þegar ég hlusta á þessa umræðu finnst mér svolítið sérstakt að heyra þá menn sem réðu hér öllu árið 2009, og hættu þinginu einni viku fyrir kjördag, og voru þá að láta okkur ræða kosningalög og breytingu á stjórnarskrá, fara mikinn og heimta að allir fari heim. Og ef hv. þm. Jón Gunnarsson vogar sér að segja eitt orð úti í sal þá er hann umsvifalaust boðaður í námskeið í mannasiðum. Ég ætla ekkert að hafa fleiri orð um þetta, en þetta vekur athygli. Virðulegi forseti. Nú er kosningabaráttan fyrir nokkru hafin. Mér finnst vanta svolítið umræðu um sjálfbærni. Þá er ég að vísa til þess að við höfum sjálfbærni í ríkisfjármálum. Við megum ekki gleyma reynslu okkar síðustu árin. Ástæðan fyrir því að við unnum okkur hratt út úr fjármálahruninu var sú að við vorum búin að greiða niður skuldir ríkissjóðs. Ef svo hefði ekki verið hefðum við átt mjög erfitt með að vinna úr þessu. Við erum ekki komin á þann stað enn þá. Við getum komist á þann stað ef samstaða er um að eyða ekki um efni fram, að nýta þá fjármuni sem eru til staðar til að greiða niður skuldir. Þegar þessi ríkisstjórn tók við þá fóru 80 milljarðar í vaxtagjöld, sem var þá tvöfaldur rekstrarkostnaður Landspítalans. Núna hefur þetta lækkað um nokkra tugi milljarða, en þetta eru samt enn háar upphæðir. Ef bjartsýnisáætlun á að ná fram að ganga, og við seljum eignir sem við fengum úr stöðugleikaframlaginu, þá erum við að tala um það að innan fárra ára verði vaxtagjöldin samt á milli 30 og 40 milljarðar kr. Það er mun meiri upphæð en við setjum í rekstur Háskóla Íslands. Við getum deilt um ýmislegt, en ef við viljum sjá stöðugleika, ef við viljum sjá lægra vaxtastig, þá gerum við það 

Virðulegur forseti. Nú þegar nálgast þinglok er óhjákvæmilegt að ræða það frumvarp um almannatryggingar sem liggur fyrir í þinginu og kom fram af hálfu ríkisstjórnarinnar með þeim hætti að það snýr einvörðungu að því að veita öldruðum kerfisbreytingar og kjarabætur. En öryrkjar liggja óbættir hjá garði í frumvarpinu. Ég vil nota þetta tækifæri og skora á stjórnarmeirihlutann að gera breytingar á því. Alþingi getur ekki skilið fátækasta fólkið í landinu eftir í lok kjörtímabils þar sem nær allir hópar í landinu hafa notið kjarabóta. Öryrkjar eru sannarlega sá hópur í landinu sem fátækastur er og mest þurfi fyrir kjarabætur. Það er sannarlega öfugsnúið réttlæti ef einmitt sá hópur einn á að vera skilinn eftir vegna deilna um kerfisbreytingar. Það er sjálfsögð og eðlileg krafa að öryrkjar njóti sömu kjarabóta og aldraðir, enda síst betur stæður hópur eða efnaðri en aldraðir, þó að vissulega sé full ástæða til þess að bæta kjör þeirra eftir það sem á undan er gengið og einkum að tryggja það að þeir og öryrkjar fái sömu hækkanir á sama tíma og aðrir landsmenn.

Virðulegi forseti. Það er oft þannig að í langri umræðu um stór mál eins og samgönguáætlun, sem ekki hefur fengist afgreidd það sem af er þessu kjörtímabili, gerast góðir hlutir á leiðinni. Við í minni hlutanum höfum lagt fram nefndarálit þar sem við lýsum yfir stuðningi við breytingartillögur meiri hlutans, en lögðum til viðbætur í sérstöku þingskjali, þ.e. viðbótarbreytingartillögur sem við lögðum til að yrðu samþykktar. Eftir samtöl við fulltrúa meiri hlutans og fulltrúa framkvæmdarvaldsins höfum við náð saman í nefndinni um að taka inn nokkrar breytingartillögur okkar í minni hlutanum sem við höfum fært mjög góð rök fyrir. Því munum við í atkvæðagreiðslu draga fyrri tillögupakka okkar til baka og vil ég nú þá mæla fyrir nýjum tillögupakka sem kemur frá nefndinni allri. Sú sem hér stendur, og er framsögumaður á þessum breytingartillögum, og hv. þingmenn Róbert Marshall, Svandís Svavarsdóttir, Ásta Guðrún Helgadóttir, Höskuldur Þórhallsson, Birgir Ármannsson, Vilhjálmur Árnason, Elín Hirst og Haraldur Einarsson, leggja þessa tillögu fram í sameiningu. Hún snýr að því að í stað þeirrar tillögu sem við höfum lagt fram, um að inn komi 1,5 milljarðar í viðhald ofan á þann 1 milljarð sem meiri hlutinn hafði áður lagt til, leggjum við til að sú tala verði 1 milljarður árið 2017 og annar milljarður árið 2018. Það er vel ásættanlegt vegna þess að eins og áður hefur komið fram í máli mínu hefur Vegagerðin haldið því fram að hún þurfi 8–9 milljarða til að geta viðhaldið þeim fjárfestingum með sómasamlegum hætti sem þegar hefur verið ráðist í. Næsta skref á auðvitað að vera hjá nýju þingi. Það á taka þetta lengra og svara kalli Vegagerðarinnar upp á 11 milljarða árlega til að hún geti farið í að uppfæra vegina og gera þá sterkari fyrir framtíðina, bætt öryggi o.s.frv. Það er fullkomlega ásættanlegt og við erum gríðarlega ánægð með að þessi ákvörðun hafi verið tekin vegna þess að við erum þá í það minnsta að verja vegi sem allt of lengi hafa fengið of lítið fjármagn til viðhalds þannig að þeir hafa verið að grotna niður. Það gagnast líka landinu öllu, þetta þýðir að hægt verður að ráðast í viðhald um land allt. Við leggjum í fyrsta lagi til að ráðist verði í rannsóknir og frumhönnun jarðganga milli Siglufjarðar og Fljóta. Það eru 5 millj. kr. árið 2017 og 5 millj. kr. árið 2018. Þar er ekki verið að taka ákvörðun um að fara af stað heldur að fara í undanfararannsóknir. Þá er í öðru lagi lagt til að ráðist verði í úrbætur á Snæfellsnesvegi um Skógarströnd og ýmsum öðrum stöðum þar í kring fyrir 125 millj. kr. á árinu 2017 og aðrar 125 árið 2018. Hér hefur líka verið mjög mikið verið rætt um veginn að Látrabjargi sem er algjörlega til háborinnar skammar hvernig hefur verið látinn drabbast niður. Því hefur náðst samkomulag um að í hann fari á árinu 2018 120 millj. kr. Menn leggja allt í að koma þeim vegi í sómasamlegt horf enda er á honum mikið álag. Þá er ein tillaga til viðbótar, þ.e. að á árinu 2018 verði hafinn undirbúningur og útboð vegna Axarvegar fyrir austan. Þetta eru tillögur nefndarinnar til viðbótar við þær breytingartillögur sem koma frá meiri hluta nefndarinnar og náðst hefur samstaða um að afgreiða á þessu þingi. Fyrir það er ég óskaplega þakklát. Samgöngumálin eru gríðarlega mikilvæg fyrir okkur og hver einasta króna sem kemur núna inn í samgöngumálin skiptir máli vegna þess að það er fjárfesting í framtíðinni, það er fjárfesting í undirstöðuatvinnuvegum eins og ferðaþjónustu. Það er fjárfesting í byggðaþróun sem gerir samfélag okkar sterkara. Því sterkari sem innviðirnir eru, því sterkara er samfélagið. Ég tel að með þessari sátt um afgreiðslu samgönguáætlunar að þessu sinni komi inn veruleg og mikil innspýting sem skipta muni máli.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir yfirferðina á stöðu málsins eins og hún er orðin hér á lokametrum umræðunnar um samgönguáætlun. Mig langar sérstaklega við þetta tilefni til að þakka samgöngunefnd eins og hún leggur sig fyrir umræðuna, en ekki síður fyrir að nefndin í heild skuli sammælast um að gera breytingartillögur minni hlutans að hluta að sínum. Ég vona að það sé til marks um að við séum a.m.k. að ljúka þessum málaflokki með þeim sóma sem okkur er fært því að ekki verður fram hjá því litið að við afgreiðum hér áætlun sem er meira og minna um liðinn tíma, sem er kannski táknrænt fyrir stöðuna í pólitíkinni og arfleifð þessarar ríkisstjórnar, ef svo má að orði komast. Hér erum við í raun að bæta inn 1 milljarði á hvort ár í viðhald og erum þar með að koma til móts við ábendingar Vegagerðarinnar og það sem þar hefur komið fram. Við lögðum til 1,5 milljarða á hvort ár og vegamálastjóri talaði um 11 á hvoru ári en við erum hér komin í 9. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Munar um svona upphæð á landsvísu? Þarna er um að ræða opinn lið, þann sem ekki fellur á tiltekin svæði, heldur almennan lið sem Vegagerðin ráðstafar. Mun almenningur sjá breytingu á grundvelli þessarar breytingartillögu?

Virðulegi forseti. Já, almenningur mun sjá mun, sérstaklega ef við horfum til þess að hér er um að ræða 9 milljarða árið 2017, á næsta ári, og aðra 9 milljarða árið 2018. Síðan vona ég að næsta þing muni þá fara skrefinu lengra og færa þetta upp í 11 milljarða, sem er það sem þarf til viðbótar við 9 milljarðana þannig að menn geti farið að uppfæra vegina, breikka o.s.frv. Við munum því sjá gríðarlega mikinn mun. Ef við setjum þetta í samhengi þá eru 18 milljarðar á tveimur árum langt upp í þá heildarupphæð sem sett hefur verið til samgöngumála á undanförnum árum. Það eru gríðarlega miklir fjármunir og þess vegna má segja að hér sé verið að stíga mjög skynsamleg skref. Ef við sinnum ekki viðhaldinu búum við til vanda inn í framtíðina, sem þýðir að við þurfum að fara í miklu fjárfrekari framkvæmdir vegna þess að vegir munu beinlínis skemmast og margir hverjir eru byrjaðir á því. Það mun því skipta máli fyrir höfuðborgarsvæðið og fyrir marga vegi víða um landið. Síðan er annað sem við tökum inn í breytingartillögurnar, eins og hv. þingmaður veit, t.d. vegi eins og að Látrabjargi, sem er svokallaður ferðmannavegur. Það sem okkur vantar og við nefnum í minnihlutaáliti okkar, eru t.d. áætlanir um uppbyggingu ferðamannavega, sem eru þá liður í að búa til einhverjar áætlanir um hvernig við ætlum að dreifa ferðamönnum betur um landið o.s.frv. þannig að áætlanir í ferðaþjónustu og uppbyggingu og áætlanir í uppbyggingu ferðamannavega rími betur saman. Hið sama á við um hjólreiðastíga og jarðgangagerð. Ég vona að við munum nú sjá nýja tíma í umræðum um samgöngumál þar sem við reynum að horfa lengra fram í tímann. 

Virðulegi forseti. Það eru margs konar þáttaskil í íslenskum stjórnmálum akkúrat þessa dagana og þessar vikurnar. Hv. þm. Katrín Júlíusdóttir er hér í dag á sínum síðasta þingfundi og hún heldur engar sérstakar kveðjuræður heldur er hún að tala um málefnin, sem mér finnst einkenna aðkomu hennar að þingstörfum, sem hefur sérstaklega verið ánægjulegt að fá að vera samferða henni í. Við vorum félagar í alveg ótrúlega merkilegri ríkisstjórn þar sem önnur okkar hélt um stýrið í iðnaðarmálunum og hin í umhverfismálunum. Við nudduðumst svolítið á til að byrja með en svo urðum við bandamenn og höfum verið það síðan, bæði í umhverfis- og náttúruverndarmálunum í umhverfis- og samgöngunefnd, en líka ítrekað í kvenfrelsismálum. Mér finnst dálítið skemmtilegt að geta sagt frá því að kona sem er töluvert yngri en ég, rúmlega tíu árum yngri, sé mér pólitísk fyrirmynd vegna þess að hún er nagli, hún er óhrædd við átök en hún er líka manneskja lausna og málefnalegrar vinnu, sem er mikilvægt fyrir okkur öll að hafa að leiðarljósi. Það er mér sérstakur heiður að hafa verið henni samferða þetta sögubrot í hennar pólitíska lífi. Hún er reynslumesta þingkonan sem við kveðjum nú við þessar kosningar og hefur verið gríðarlega mikill og öflugur baráttumaður fyrir betra samfélagi. Takk, Katrín Júlíusdóttir. 
            

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvað skal segja eftir svona falleg orð annað en að ég vil líka þakka ykkur öllum fyrir sérstaklega gott samstarf. Ég er búin að vinna með mörgum. Þetta er fjórða kjörtímabilið mitt. Ég er 41 árs og er sest í heiðurssæti á framboðslista sem ég sá ekki fyrir mér að mundi nokkurn tímann gerast. Þetta er búinn að vera gríðarlega gefandi og góður tími og þessi stofnun hér er gríðarlega mikilvæg. Mér finnst við þingmenn mega tala oftar um hvað hún er mikilvæg. Þó að fólki úti í samfélaginu finnist við kannski stundum lengi að komast að niðurstöðu og ekki vinna alveg nógu hratt og bregðast ekki nógu hratt við er það vegna þess að hér þurfum við að vanda til verka. Þetta er málstofa um bestu fáanlegu niðurstöðu í málum. Það hefur sýnt sig að þegar við flýtum okkur gerum við mistök. Ég vona og veit að virðing Alþingis á eftir að aukast þegar menn sjá það mikilvægi sem hér er og þann mannauð sem hér hefur verið. Ég hef komið að mörgum stórum málum í þinginu. Vænst þykir mér um þátt minn í því að stöðva einkavæðinguna á grunnvatninu, sömuleiðis að hafa tekið þátt í því að koma í gegnum þingið löggjöf sem bannaði framsal á opinberu eignarhaldi á orkuauðlindum þannig að opinberum aðilum er núna bannað að selja auðlindirnar sjálfar. Það fannst mér skipta máli. Mér fannst líka gaman að koma að lengingu fæðingarorlofs á sínum tíma. Ég get nefnt fjöldann allan af málum, m.a. náttúruverndarmálin sem við Svandís Svavarsdóttir og Róbert Marshall unnum saman að í umhverfis- og samgöngunefnd. Það var ótrúleg upplifun og að fá að vinna með fólki eins og ykkur sem hefur svo djúpa þekkingu á málunum var lærdómsríkt fyrir mig. Svo langar mig að segja að á þessu kjörtímabili hef ég fengið ástríðu fyrir málaflokki sem ég bjóst aldrei við að fá ástríðu fyrir, sem eru samgöngumál. Samgöngumál eru undirstaðan að lífsgæðum landans, allri byggðaþróun og samfélagsþróun í landinu. Ef þau eru ekki hugsuð til langs tíma hefur það neikvæð áhrif á þetta allt. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að taka meiri tíma í þetta. Ég bjóst ekki við að fá svona fallega kveðju hér og ég vil segja: Dittó, elsku Svandís, takk fyrir samstarfið og takk fyrir allt saman. Ég mun halda á allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna á sunnudaginn þannig að þetta er lokadagur minn í þinginu.

Forseti tekur undir hamingjuóskir og þakkir til hv. þingmanns.

Herra forseti. Það er hægt að taka undir hvert orð sem fram kom í máli hv. þm. Svandísar Svavarsdóttur áðan. Ég þakka sömuleiðis hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur kærlega fyrir samstarfið. Það er ánægjulegt að þær breytingar sem við lögðum til í minni hluta umhverfis- og samgöngunefndar komist hér á rekspöl. Það náðist samkomulag við meiri hluta nefndarinnar um að nefndin legði til breytingar til mikils batnaðar í sameiningu. Við höfum fært fyrir því mjög ítarleg og veigamikil rök í ræðum okkar í þinginu að setja þurfi meiri peninga í viðhald og ánægjulegt að það skyldi hafa tekist. Það sem mig langar að gera að meginefni ræðu minnar í þetta skipti í umræðunni um samgönguáætlun er svolítið sem ég hef ekki náð að koma nægilega vel að í umræðu um samgöngumál og það eru almenningssamgöngur, hvernig þær eru byggðar upp í landinu og hvernig þær birtast fólki sem vill nýta sér almenningssamgöngur, birtast erlendum gestum sem koma hingað og vilja nýta sér almenningssamgöngur. Til þess að athuga þau mál kannaði ég á alnetinu hvernig maður gæti notað almenningssamgöngur til þess að fara frá Leifsstöð til Reykjavíkur, jafnvel líka frá Leifsstöð til innanlandsflugvallarins í Reykjavík. Það er eiginlega alveg með ólíkindum hvernig við höfum hagað þeim málum hér á landi. Þetta er eitthvað sem ég geri sjálfur í hvert skipti sem ég fer til útlanda, að kanna hvernig sé best að ferðast frá alþjóðaflugvelli til miðborgar, þannig að maður geri það með hagkvæmum hætti, og hvort maður geti ekki örugglega komist með almenningssamgöngum. Það er lífsákvörðun hjá mér að reyna að nýta þær eftir fremsta megni. Það er umhverfisvænt og það er hagkvæmt að gera það og ég lít á það sem skyldu mína að nýta almenningssamgöngur, ekki síst í ljósi þess sem er að gerast í heiminum. Ætli menn að gera þetta þegar þeir koma til Íslands er það eiginlega ekki vinnandi vegur. Ég var að skoða áður en ég kom til umræðunnar umræður inni á spjallvef Lonely Planet, sem er mjög vinsæll ferðavefur, þar sem menn velta þessu fyrir sér og eru búnir að koma auga á það að leið nr. 55 hjá Strætó fari frá Leifsstöð til Reykjavíkur. Það er að vísu dýrt en það kostar samt ekki jafn mikið og flugrútan frá Keflavík sem öllum meginþunga ferðamannastraumsins, bæði Íslendingum sem eru að ferðast og erlendum gestum, er beint inn í. Skoði maður þetta í Leifsstöð og kannar þegar maður kemur þar út hvernig sé best að taka strætó til Reykjavíkur er það ekki auðvelt mál. Það sést hvergi strætóskýli þegar maður lendir í Leifsstöð. Það eru ekki nein almennileg merki, kannski eru einhver merki en ég sá ekki nein síðast þegar ég var þar um það hvernig þetta sé best gert. Ef maður ætlar að leita að upplýsingum um þetta á netinu þarf maður fyrir það fyrsta að vita að maður verði að slá inn hjá stræto.is orðinu flugstöð, maður þarf sem sagt að hafa íslenskukunnáttu til þess vegna þess að tilraunir til að kanna þetta á ensku beina manni allar inn í það að fara með annaðhvort Kynnisferðum eða Express, sem eru einu rútufyrirtækin sem aka þessa leið, eða taka leigubíl. Þegar menn skoða síðan verðlagninguna á þessum rútukosti borgar sig fyrir tvo einstaklinga sem ætla að fara í fimm eða sex daga ferð til útlanda frá Reykjavík að fara með bílinn sinn og geyma hann og borga það sem tilheyrir í Keflavík í bílastæðagjöld frekar en að nýta sér almenningssamgöngur. Það er alveg fráleitt að við skulum haga hlutum þannig að það borgi sig fyrir fólk að vera á einkabíl á svona leið. Það er alveg með ólíkindum að á árinu 2016 skuli ekki í opinberu fyrirtæki á borð við Isavia vera búið að ganga þannig frá að menn geti á öruggan hátt, að allir geti á öruggan hátt nýtt sér almenningssamgöngur þannig að þeir þurfi ekki að brjótast 400–500 metra í hríðarbyl í leit að strætóskýli sem er einhvers staðar við langtímabílastæðin í Keflavík, að þeir geti ekki bara farið úr flugstöðvarbyggingunni inn í rútu eða strætó með aðgengi fyrir alla. Það er með ólíkindum. Þetta er svo hamlandi. Þetta er erfitt fyrir fullfrískt fólk en þegar kemur að því að fara þetta fyrir eldri borgara, fyrir fatlaða, fyrir fólk sem á einhvern hátt erfitt með að fara um, ég tala nú ekki um í þeim veðrum sem skapast getur, þá er þetta algerlega óásættanlegt. Ég geri mér grein fyrir því að þetta er aðeins lítill angi þess máls sem við ræðum hér. En það er alveg furðulegt, virðulegur forseti, að fyrirtæki að borð við Isavia skuli líta svo á að það þurfi að stafa þessa þjónustu ofan í þá, að það þurfi beinlínis að segja þeim að ganga verði þannig frá málum að hægt sé að nota almenningssamgöngur á milli flugstöðvarinnar og Reykjavíkur, svo ekki sé talað um að við erum líka komin svo skammt á veg í skipulagningu á innanlandsflugi okkar að við erum með innanlandsflugvöllinn okkar víðs fjarri millilandafluginu. Það að ekki skuli vera aðgengilegar ferðir á milli flugstöðvarinnar og innanlandsflugvallarins og þær auglýstar segir líka allt sem segja þarf um skipulagsleysið í málaflokknum. Sem betur fer höfum við á síðustu árum stigið jákvæð skref í þá átt, þ.e. almenningssamgöngurnar eru orðnar aðgengilegri. Það sem er líka ánægjulegt er að almenningur hefur í raun og veru leitt þá þróun. Hann hefur valið þennan kost. Maður sér það á strætókerfinu í höfuðborginni að orðið hefur mikil bragarbót á, mikil breyting á því hversu tilbúið fólk almennt er til þess að nýta sér almenningssamöngur. Sjálfur nota ég oft strætó á ferðum mínum um höfuðborgarsvæðið. Ég nota auðvitað líka reiðhjól og einkabíl en þegar maður fer að tileinka sér að nota reiðhjól og almenningssamgöngur í auknum mæli áttar maður sig á því, sem kannski blasti ekki við manni áður þegar maður var með börn á leikskóla og í grunnskólum á höfuðborgarsvæðinu, að maður þarf a.m.k. ekki meira en einn bíl. Oft upplifir fólk það þannig sem er með krakka á leikskólum og í grunnskólum og þar sem eru tvær fyrirvinnur á heimili að algerlega nauðsynlegt sé fyrir það að vera með tvo bíla. Við eigum auðvitað að haga uppbyggingu okkar þannig að við gerum fólki kleift að vera aðeins með einn bíl, bæði er það hagkvæmt fyrir fjölskyldurnar, mjög jákvætt og hefur í för með sér ótvíræða kosti fyrir umhverfið og fyrir loftslagsmálin. Þannig leggjum við okkar af mörkum og síðast en ekki síst drögum við úr viðhaldskostnaði á vegakerfinu með því að bjóða öllum almenningi möguleikann á því að nýta sér fjölbreyttari samgöngumáta en bara einkabílinn til þess að komast um. Þetta eru atriði sem ég vildi hafa nefnt í umræðu um samgöngumál. Ég er núna í ræðu númer tvö í þessari umræðu. Það eru nokkur atriði sem ég get vel hugsað mér að koma að síðar í umræðunni og ég áskil mér rétt til að nýta mér það að geta flutt fleiri fimm mínútna ræður um þetta málefni.

Hæstv. forseti. Áður en allt fer hér á fulla ferð við lokaafgreiðslu mála á lokadögum Alþingis og þar sem ég fer utan í einkaerindum um helgina langar mig að fá að nota þetta tækifæri til að kveðja og þakka samþingsmönnum öllum svo og hinu frábæra og góða starfsfólki Alþingis fyrir samstarfið og góð kynni. Ég var fyrst kosinn á Alþingi 8. maí 1999 fyrir gamla Norðurlandskjördæmi vestra eins og það hét en síðan fyrir hið stóra og víðfeðma Norðausturkjördæmi. Ég hef því setið á Alþingi í rúm 17 ár og nokkuð fleiri löggjafarþing, 22 talsins. Jómfrúrræðu mína flutti ég á Alþingi 15. júní 1999, nánar tiltekið kl. 11.18, og ræddi um, já, hvað annað en væntanlega kjördæmabreytingu, byggða- og samgöngumál. Nema hvað? kann einhver að segja. Þáverandi hæstv. forsætisráðherra, Davíð Oddsson, kom í andsvar við hinn nýja þingmann sem þá var nýhættur að skjálfa á beinunum eftir 20 mínútna ræðu sem var byggð á minnispunktum og eftir minni þar sem einhverjir á mælendaskránni höfðu dottið út, ég var kallaður til fyrr en ég hafði reiknað með og gleymdi hinni skrifuðu jómfrúrræðu á gististað úti í bæ. En í seinna andsvari mínu sagði ég m.a. við hæstv. þáverandi forsætisráðherra, með leyfi forseta: „Varðandi samgöngurnar vil ég endurtaka að þessir 2 milljarðar sem spilað var út rétt fyrir kosningar eru aðeins lítið brot í þetta málefni. Ég get t.d. minnt á að ef Siglufjörður, heimabær minn, á að lenda inni í Norðausturkjördæmi þá er alveg óhætt, hæstv. forsætisráðherra, að skrifa eitt stykki jarðgöng.“ Síðan hef ég staðið í nokkur hundruð klukkutíma í þessum virðulega ræðustól og notið hverrar einustu stundar. Mér hefur verið treyst fyrir ýmsum trúnaðarstörfum auk hefðbundinna nefndastarfa, svo sem verið varaformaður og ritari þingflokksins, formaður iðnaðarnefndar og síðan atvinnuveganefndar, 3. og nú á þessu kjörtímabili 1. varaforseti Alþingis og síðast en ekki síst samgönguráðherra og síðan samgöngu- og sveitarstjórnaráðherra. Það get ég sagt þegar ég hugsa til baka á þessum tímamótum að þetta er langskemmtilegasta starfið sem ég hef tekið að mér á minni starfsævi, þótt erfiðleikatímar væru. Á þessari kveðjustund vil ég þakka samþingsmönnum og starfsfólki Alþingis samstarfið síðastliðin 17 ár og hinu virðulega og mikilvæga Alþingi óska ég alls góðs á komandi árum. Ég er þakklátur og glaður fyrir að hafa fengið að starfa á Alþingi og þakka þess vegna alveg sérstaklega kjósendum mínum og stuðningsmönnum fyrir að treysta mér og velja mig til þessa ánægjulega starfs sem nú lýkur senn. Ég vona að ég hafi verið traustsins verður. Hæstv. forseti. Einn flokksfélagi minn í þingflokknum hefur verið mér samferða allan þennan tíma á Alþingi en það er vinur minn, hv. þm. Össur Skarphéðinsson. Ég þakka honum nú langt, gott og farsælt samstarf frá mínum fyrsta degi á Alþingi, svo og öllum þingmönnum Norðausturkjördæmis sem ég hef starfað í, eins og áður sagði, og þá alveg sérstaklega hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni þar sem við höfum verið samferða síðastliðin 13 ár á kjördæmaferðum og kjördæmaralli, unnið ýmislegt og brallað saman í gegnum tíðina. Síðast en ekki síst þakka ég núverandi hæstv. forseta og vini mínum, Einari K. Guðfinnssyni, sérstaklega gott og árangursríkt samstarf, bæði í forsætisnefnd og á Alþingi. Þegar ég hugsa til baka hófst áhugi minn á starfi á Alþingi einmitt í vinnu í svokallaðri byggðanefnd sem skipuð var vegna kjördæmabreytinganna sem leidd var af hæstv. forseta, Einari K. Guðfinnssyni. Þar urðu til ýmsar merkar og góðar tillögur en við Einar höfum ýmislegt gert, eins og t.d. að endurskíra ein jarðgöng vestur á fjörðum í fimm mínútna pásu á ríkisstjórnarfundi um árið. Að lokum þakka ég enn og aftur af heilum hug fyrir samstarfið og óska öllum núverandi og verðandi alþingismönnum alls góðs í störfum sínum fyrir land og þjóð. Hæstv. forseti. Mér finnst þessi vísa eftir gamlan krata, Hjört Kristmundsson, góð sem lokaorð mín í kveðjuávarpi á Alþingi: Árin tifa, öldin rennur, ellin rifar seglin hljóð. Fennir yfir orðasennur, eftir lifir minning góð. Virðulegi forseti. Ég hneigi mig bæði fyrir núverandi forseta og embættinu sem slíku. Takk fyrir mig.

Forseti vill þakka kærlega fyrir þau hlýju orð sem til hans féllu til Alþingis, samstarfsfólks hér í þinginu og starfsfólks Alþingis og kveður með söknuði gamlan vin og baráttufélaga í gegnum tíðina, hv. þm. Kristján L. Möller. Forseta finnst fara ákaflega vel á því að hv. þingmaður ljúki þingferli sínum með því að víkja að samgöngumálum, sérstaklega vegamálum, sem átt hafa mjög hug hv. þingmanns, eins og við öll vitum. Það er hægt að segja að hv. þingmaður hafi gert þetta með stæl, því að hér rýfur hv. þingmaður umræðu um samgönguáætlun til þess að flytja þessi góðu orð. Við erum nú að kveðja ýmsa hv. þingmenn sem hér hafa starfað um alllanga hríð, aðrir halda áfram og auðvitað verður heilmikil breyting hér á þinginu. Það er rétt sem hv. þingmaður sagði að við brölluðum það saman í hléi frá ríkisstjórnarfundi að gera breytingar á nafngift jarðganga milli Ísafjarðar, Hnífsdals og Bolungarvíkur. Forseti hafði svo sem ekki ljóstrað því upp áður, en það kannski fer vel á því nú á tímum þar sem gerð er mikil krafa um gagnsæi í stjórnsýslunni að frá þessu sé sagt hér á Alþingi þannig að það sé orðið með óafmáanlegum hætti kunnugt öllum til framtíðar. Forseti vill á þessari stundu óska hv. þingmanni og fjölskyldu hans allrar farsældar á komandi árum.

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir ánægjuleg orðaskipti hér. Ég vil fá að nota tækifærið og inna forseta eftir því hvað hann fyrirhugar um framhald fundarins. Sem kunnugt er var fundi frestað fyrir hádegi vegna þess að það þótti mikilvægt að skýra línur um þinghaldið og greiða fyrir framgangi mála hér í dag. Mér skilst að ekki hafi orðið af þeim fundi sem fyrirhugaður var í hádeginu með sérfræðingum umhverfisráðuneytisins og spyr þess vegna forseta góðfúslega hver ætlunin sé með áframhaldandi fundahöldum.

Það er rétt að boðað var til fundar í atvinnuveganefnd til þess að ræða dagskrármál sem kennt hefur verið við Bakka. Það var ætlunin að á þeim fundi kæmu fulltrúar umhverfisráðuneytisins til þess að gera grein fyrir bréfi eða áliti sem ráðuneytið hafði sent nefndinni vegna frumvarpsins um línulögn í tengslum við framkvæmdirnar á Bakka. Því miður tókst þannig til að þeir aðilar úr ráðuneytinu sem boðaðir höfðu verið gátu ekki komist og fyrir því voru lögmætar ástæður. Forseti hefur rætt við formann nefndarinnar sem hyggst síðar í dag, jafn skjótt og það er unnt, um leið og þessir fulltrúar geta komið til fundar við nefndina, halda fund í nefndinni til þess að fara yfir þessi mál. Sá fundur getur ekki orðið alveg að sinni, forseta er ekki ljóst nákvæmlega hvenær það verður, en gerir ráð fyrir því að það verði síðar í dag. Þá er það ætlun forseta að halda áfram með þá dagskrá sem nú er. En forseti hefur væntingar um að í ljósi þess að nú er verið af heilum hug verið að reyna að vinna eins vel og mögulegt er að því að fækka álitamálum sem uppi eru um einstök atriði, sem hv. þingmenn hafa með eðlilegum hætti óskað eftir að væri varpað ljósi á, þá væntir forseti þess að umræður gætu farið að verða greiðari og við náum hér lengra með dagskrána sem fyrir liggur í dag.

Herra forseti. Við erum hér enn einn daginn og stjórnarflokkarnir eru ekki búnir að koma sér saman um hvernig þeir vilja ljúka þessu þingi. Ég fékk SMS um að ég ætti að vera viðbúin atkvæðagreiðslu í dag en síðan fékk ég að vita að það yrðu engar atkvæðagreiðslur um afbrigði. Hér eru tveir stjórnarþingmenn í salnum, sá þriðji birtist nú. Það virðist vera afskaplega lítið um þingmenn hér í þinginu. Ég vil því vita af hverju við erum með þingfund ef þingmenn treysta sér ekki til þess að vera hér á þingfundartíma.

Það eru tæpir 30 þingmenn staddir hér í þinghúsinu, 27 þingmenn alls, þar af 12 stjórnarliðar, þannig að forseti telur ekkert að vanbúnaði að halda áfram þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Hið svokallaða Bakkamál reynist okkur þungt í skauti. Það var alveg ljóst fyrst þegar það kom inn í þennan sal að ekki var allt með felldu. Nú er það þannig að úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála hefur tilkynnt þinginu að niðurstöðu hennar megi vænta strax í næstu viku, jafnvel á mánudaginn. Það er ótrúlegt að sjá hvernig hv. atvinnuveganefnd og forvígismenn þar hafa keyrt málið áfram áður en úrskurðurinn kemur. Ég vil mælast til þess að við bíðum nú ögn róleg og bíðum eftir þeim úrskurði sem kemur væntanlega á mánudaginn. 

Herra forseti. Ég vil í upphafi ræðu minnar þakka hv. þm. Kristjáni L. Möller fyrir góð og falleg orð í garð þingsins og horfa í baksýnisspegilinn yfir feril sinn. Það er alltaf áhugavert. Og þar sem ég hef fylgst með hv. þingmanni í gegnum tíðina og verið með honum í nefnd frá því að ég tók sæti á þingi fyrir sjö árum get ég staðfest að hann er ötull baráttumaður landsbyggðarinnar og samgöngumála. Það verður missir að honum á þingi. Við hin sem ætlum að starfa hér áfram tökum við flagginu af honum og höldum áfram að láta bora í gegnum fjöll sem víðast um landið. Við ræðum samgönguáætlun og hér liggur fyrir breytingartillaga sem er niðurstaða varðandi þinglokin og breytingartillögur úr umhverfis- og samgöngunefnd varðandi samgönguáætlun, bæði frá meiri hluta og minni hluta. Undir þá breytingartillögu skrifa nefndarmenn úr umhverfis- og samgöngunefnd úr öllum flokkum og taka þar inn tillögur minni hluta umhverfis- og samgöngunefndar að hluta til. Er ég vissulega mjög ánægð með að sjá það því að það þurfti virkilega að spýta í lófana varðandi samgöngumálin. Þær tillögur sem meiri hlutinn lagði fram til breytinga eru allra góðra gjalda verðar og samþykki ég þær að sjálfsögðu þótt seint komi. Þessi þrjú ár hafa því miður farið til spillis í uppbyggingu innviða og samgöngumála í landinu. En betra er seint en aldrei. Við í minni hlutanum lögðum til breytingar til að styrkja þær breytingartillögur sem komu frá meiri hlutanum. Nú sammælast menn um að taka hér inn aukið fé í viðhald vega sem ekki veitir af. Það munar um minna. Verið er að tala um að framlög hækki um rúman 1,1 milljarð árið 2017 og 1,3 milljarða árið 2018. Ég veit að margir gleðjast við að heyra það, bæði landsmenn sem búa við slæmt vegakerfi og eins Vegagerðin vegna þess að hún þarf góðan tíma til undirbúnings framkvæmda sinna og þarf að vita úr hverju menn hafa að spila. Þótt þetta sé ekki endanlega frágengið með afgreiðslu fjárlaga treysti ég því og trúi að til valda komi þing sem hefur metnað til þess að gera vel í samgöngumálum af því að þar er mikill uppsafnaður vandi. Öryggis og samgangna vegna milli heilu byggðarlaganna verður að fara að taka til hendinni strax. Hér er einnig verið að samþykkja tillögu frá okkur í minni hlutanum um að setja 125 millj. kr. í uppbyggingu Skógarstrandarvegar árið 2017, sem ég gleðst mjög yfir, og 125 millj. kr. 2018. Einnig verður lagt fé í að laga Örlygshafnarveg um Hvallátur, leiðina út á Látrabjarg, ekki veitir af. Þar er verið að tala um og búið að leggja til að settar verði 120 millj. kr. í verkið árið 2018. Á austursvæðinu er verið að tala um að árið 2018 fari 50 millj. kr. í undirbúning og útboð á Axarvegi og samgleðst ég íbúum þess svæðis í þeim efnum því að það er afskekkt svæði sem hefur þörf fyrir góðan uppbyggðan veg inn á miðja Austfirði. Hérna er líka verið að tala um, það dettur svolítið niður úr skýjunum, 10 millj. kr. í rannsóknir og frumhönnun á jarðgöngum milli Siglufjarðar og Fljóta, 5 millj. kr. á næsta ári og 5 millj. kr. 2018. Ég samgleðst fólki nyrðra og er ánægð með það, en ég vil sjá sambærilega upphæð í rannsóknir á Álftafjarðargöngum sem voru til umræðu í nefndaráliti minni hlutans. Við þingmenn Norðvesturkjördæmis munum leggja mikla áherslu á það og leggja fram tillögu þess efnis og trúi ég ekki öðru en að menn gæti jafnræðis þar og leggi sambærilega upphæð í rannsóknir á Álftafjarðargöngum því að þau eru mjög brýnt verkefni.

Virðulegi forseti. Ég verð að taka undir það með hv. þingmanni að ráðast þurfi í að athuga hvort Álftafjarðargöng séu raunverulega möguleiki. Það væri betra ef tillaga minni hlutans hefði að fullu farið inn í tillögu meiri hlutans en það er þó eitthvað sem hefur komist inn, t.d. viðhald á vegum og endurbætur á veginum að Látrabjargi. Það er gleðiefni. Mig langar að spyrja hv. þingmann hve mikið fjármagn hún heldur í reynd að þurfi til að koma Vestfjörðum í skikkanlegt horf. Til þess að vera með endurbætur af og til og til þess að viðhalda vegum telur Vegagerðin sig þurfa allt að 11 milljarða kr. á ári. Mig langar tað spyrja hv. þingmann, þar sem hún er mjög kunnug þarna, hve mikið fjármagn hún heldur að þurfi til að koma Vestfjarðarkjálkanum, og þar á meðal sunnanverðum Vestfjörðum, í þannig horf að vegir verði öruggir, að ekki verði lengur malarvegir þarna heldur alla vega bundið slitlag og þar fram eftir götunum.

Frú forseti. Stórt er spurt og ég er ekki verkfræðingur í fjármálareikningum hvað varðar vegagerð. Mín þumalputtaregla er sú að segja 50 milljarðar og það væri svolítið gaman að fá að vita hvort ég er langt frá réttri tölu eða ekki, en ég hugsa að það sé ekki endilega fjarri lagi. Við erum að tala um að ljúka vegaframkvæmdum á Vestfjarðarvegi 60 og nokkrum héraðs- og tengivegum, Dýrafjarðargöngum, uppbyggingu á Dynjandisheiði og að ljúka við veginn um Strandir í Árneshreppi og við veginn út á Látrabjarg. Ég hugsa að það sé ekki fjarri lagi að segja 50 milljarðar plús. En ég ætla ekki að ábyrgjast þá tölu og vel má vera að einhver hjá Vegagerðinni - starfsmenn hennar eru ábyggilega að fylgjast með þessari umræðu - hrökkvi upp af standinum út af svo óábyrgu tali þingmanns kjördæmisins. Við verðum líka að hafa einhverja tilfinningu fyrir þessum málum og ég legg mikla áherslu á Álftafjarðargöngin, en eins og ég skil það er búið að rannsaka ákveðnar leiðir þar. Kannski eru þau göng ekki inni í þessum 50 milljörðum. Ég held að það þurfi að taka þau út fyrir sviga, það gætu orðið 60 milljarðar ef við tökum þau göng líka. En þau eru mjög brýn vegna þess að leiðin milli Súðavíkur og Skutulsfjarðar er oft og tíðum stórhættuleg. Maður þakkar fyrir að ekki verði alvarleg slys þar.

Virðulegi forseti. Já, ég held að 50 milljarðar séu ekki fjarri lagi þótt það sé að sjálfsögðu óábyrgt að segja það. En ég held að það sé mjög gagnlegt, til þess að fá tilfinningu fyrir því hvernig vegakerfið er á þessu svæði, að ímynda sér hvað það gæti mögulega kostað. Ég er sammála hv. þingmanni hvað það varðar að göng séu mikilvæg. Við sjáum það t.d. bæði í Færeyjum og í Noregi þar sem er mikið fjalllendi og byggðin dreifð. Þar er einfaldlega í gildi stefna um að hafa göng, það er ekkert múður með það, þannig er það bara. Það er langöruggast og kemur í veg fyrir að fólk þurfi að fara upp á heiðar og göng eru oft eini möguleikinn sem gengur upp. Ég styð hv. þingmann í baráttu sinni fyrir Álftafjarðargöngum. Mig langar líka að inna hv. þingmann eftir því hverju það breytir að hafa göng milli svæða, hvaða áhrif hefur það? Ég veit að hv. þingmaður er vel að sér um svæðið og ég veit að mörg göng þar eru tiltölulega ný, t.d. á milli Bolungarvíkur og Ísafjarðar. Getur hv. þingmaður sagt mér aðeins frá því hvernig það breytir aðstæðum í þeirri byggð? Jafnvel þó að manneskja úr Reykjavík sé ekki að fara um þarna á hverjum einasta degi liggur beint við að álykta sem svo að þetta hljóti að vera mikil búbót fyrir menningu og samstarf milli bæjarfélaga og líka hvað varðar umferðaröryggi. Það væri gaman að fá að heyra í hv. þingmanni.

Frú forseti. Ef Álftafjarðargöngin yrðu að veruleika yrði þetta svæði orðið eitt heildstætt atvinnusvæði. Bolungarvíkurgöngin hafa gert það að verkum að miklu meiri samskipti eru á milli Bolungarvíkur og Ísafjarðarbæjar en voru varðandi alla atvinnu og samskipti. Það hefur gjörbreyst á stuttum tíma vegna þess að Óshlíðin var það hættulegur vegur yfirferðar og hún var oft og tíðum lokuð og er stórhættuleg. Það sama má segja um Súðavíkurhlíðina, þar er fólk reglulega á ferðinni til þess að sækja þjónustu inn á Ísafjörð. Þar er oft og reglulega lokað vegna snjóflóðahættu og vegna hættu á aurskriðum. Það er bara fólk með sterk bein sem þolir að búa við slíkt til lengdar, að eiga alltaf á hættu þegar það fer á milli með öll sín börn til að sækja sér þjónustu inn á Ísafjörð að lenda á milli tveggja snjóflóða og vera þar einangraður. Það gerir sér enginn grein fyrir þessu nema það fólk sem býr við aðstæður af því tagi. Það yrði gífurleg breyting á högum fólks og áhuga fólks á að búa í Súðavík og mundi styrkja þetta svæði gífurlega að fá þessi göng. Þetta er líka leiðin frá Ísafjarðarbæ og Bolungarvík til höfuðborgarsvæðisins. Það þarf alltaf að fara Súðavíkurhlíðina og auðvitað jafn hættulegt fyrir allt það fólk sem fer þarna reglulega um, eins og landsbyggðarfólk gerir, til að sækja sér þjónustu á höfuðborgarsvæðið. Þetta er gífurlegt hagsmunamál og öryggismál og ég undirstrika það að við þingmenn kjördæmisins munum leggja fram breytingartillögu þess efnis að rannsóknir fari fram og fé verði ætlað í Álftafjarðargöng.

Virðulegi forseti. Ég er komin í mína aðra eða þriðju ræðu um samgönguáætlun sem nú liggur fyrir Alþingi. Það er nú gaman að sjá þegar maður lítur yfir þennan fámenna sal að það eru bara konur í salnum að ræða samgöngumál og kveður þar við nýjan tón. En kannski eru strákarnir bara í einhverju baktjaldamakki í reykfylltum bakherbergjum um það hvernig hægt sé að lenda þessari ágætu samgönguáætlun því að við heyrum á göngunum að það séu að koma inn ýmsar nýjar hugmyndir. En gott og vel. Fyrst vil ég segja að ég fagna auðvitað breytingartillögunni sem kemur frá allri nefndinni og ríkir orðið full samstaða um, um viðbótarframlög til rannsókna. Sérstaklega gleðst ég yfir liðnum, sem samstaða ríkir um, að bæta við 2 milljörðum í viðhald og endurbætur, enda er löngu tímabært að fara að uppfæra stofnvegakerfi okkar. Ég ætla að nota síðustu mínútur mínar í ræðustól, því að þetta er síðasta ræðan sem ég held á Alþingi, til að fjalla um sérstaklega um samgönguáætlun, nánar tiltekið um vegabætur til Vestfjarða og sóknaráætlun. Í fyrsta lagi segir í tillögu til þingsályktunar að samgönguáætlun hafi skírskotun og sé í samhengi við sóknaráætlun landshluta. Ég skoðaði sérstaklega sóknaráætlun Vestfjarða fyrir tímabilið 2015–2019 og ég verð að segja það að þessi sóknaráætlun er auðvitað góðra gjalda verð, hún er skref í rétta átt og hún hefur sannarlega skírskotun til samgönguáætlunar, en að öðru leyti verð ég að lýsa því yfir að mér hafa orðið það ákveðin vonbrigði hversu mikið sóknaráætlanir landshluta hafa þynnst út frá því að sú hugmynd fyrst kom fram. Það var á síðasta kjörtímabili þegar ríkisstjórn Samfylkingar og Vinstri grænna var í aðildarviðræðum við Evrópusambandið og við hófum að tileinka okkur vinnubrögð sem tíðkast þar í áætlanagerð og þá sérstaklega í byggðamálum. Þar sóttum við okkur fyrirmyndir til annarra Evrópuríkja þar sem menn gera alvörusóknaráætlanir til sjö ára í senn sem eru þannig í skjóli fyrir hugsanlegum breytingum á meiri hluta á þingum. Sú sóknaráætlun Vestfjarða sem hér liggur fyrir, 2015–2019, er til að mynda því marki brennd að mjög fáir koma að því að leggja grunn að henni. Fjórðungssamband Vestfirðinga kallaði ítrekað eftir samráði, eftir því sem fram kemur í þessu plaggi, um það hvernig sóknaráætlunin ætti að líta út. En eftir því sem fram kemur í skjalinu var niðurstaðan sú að mjög fáir af þeim sem kallaðir voru til til að taka þátt í stefnumörkuninni lögðu hönd á plóg. Ég ætla ekkert að gefa mér hvers vegna raunin er sú, en ég hef heyrt að fólki þyki sem þetta sé orðið sýndarsamráð og því hafi þátttakan í þessu tilviki verið eins dræm og raun ber vitni. Það kemur fram á bls. 13 í sóknaráætlun fyrir Vestfirði að ítrekað var reynt að fá fólk að borðinu en aðeins fjögur sveitarfélög af níu skiluðu inn tilnefningum um samráðsvettvang. Engu að síður er þetta áhugavert plagg og ég verð að segja það, virðulegur forseti, að sá landsfjórðungur sem stendur hjarta mínu næst er einmitt Vestfirðir því að ég bjó þar og starfaði í nokkur ár og þekki þar af leiðandi ágætlega innviðina og samfélagið þar. Því miður er það svo að kannski er stærsta vandamálið ekki endilega samgöngur vegna þess að hvað sem líður umræðunni um vonda vegi á Vestfjörðum þá hafa þeir batnað mjög mikið, þökk sé þingmönnum Norðvesturkjördæmis sem barist hafa ötullega fyrir vegabótum vestur á fjörðum. Það eru höf og lönd milli þess að keyra Vestfirði núna eða fyrir örfáum árum, hvort sem það eru sunnanverðir eða norðanverðir Vestfirðir. Nú blasir við allt annar veruleiki en bara fyrir örfáum árum síðan. Vandræðin í samgöngumálum á sunnanverðum Vestfjörðum eru ekki endilega skortur á fjárveitingum eða vilja, vandræðin snúast fyrst og fremst um deilur um vegstæðið í gegnum Teigsskóg. Ég vil aðeins koma aftur að því sem fram kemur í sóknaráætlun Vestfjarða. Þar segir m.a. að stór hluti af vandamálum Vestfjarða í dag sé einhæft atvinnulíf. Þetta einhæfa atvinnulíf hefur ekki þróast með þessum hætti vegna þess að samgöngur séu svo vondar. Það hefur þróast þannig vegna þess að ekki hefur endilega verið vilji til þess að leggja áherslu á að byggja upp samfélag - jú, kannski hefur verið vilji en hann hefur ekki náð alla leið - sem hentar jafn vel fyrir konur og karla til að setjast að vestur á fjörðum. Það er staðfest í þessari skýrslu að atvinnulíf á Vestfjörðum er mjög einhæft og það er karllægt. Það er rót vandans, að ég held, að miklu leyti. Það er atvinnulífið en ekki vegakerfið, þó að auðvitað hangi þetta mjög mikið saman, að sjálfsögðu. Ástæða þess að ég fór í pólitík á sínum tíma árið 2009 var einlæg trú mín á því að Ísland væri betur komið innan Evrópusambandsins og hef ég ekki vikið frá þeirri trú minni síðan jafnvel þótt ýmislegt hafi gengið á í álfunni. Oft verður mér hugsað til Vestfjarða í þeim efnum. Ef við viljum tala um kjördæmapot eða kjördæmaskipan í þessu landi þá hugsa ég að landsbyggðin á Íslandi, og sérstaklega landsbyggðarkjördæmin Norðvesturkjördæmi og Norðausturkjördæmi, og Suðurkjördæmi eftir atvikum líka, hefðu sennilega hagnast mest á aðild Íslands að Evrópusambandinu. Því held ég að tap þessara landsvæða sé gríðarlegt. Þá er ég ekki bara tala um fjármuni sem hefðu runnið þangað úr sjóðum Evrópusambandsins, ég er líka að tala um aðhald og skipulag í vinnubrögðum hér á Alþingi Íslendinga. Þess vegna er það enn þá trú mín, eins og áður er sagt, virðulegur forseti, að við eigum að halda áfram, við eigum að ganga til þjóðaratkvæðagreiðslu um áframhaldandi samningaviðræður við Evrópusambandið. Virðulegi forseti. Að þessum orðum sögðum langar mig að þakka þinginu og þingmönnum síðustu tveggja kjörtímabila fyrir ánægjulegt samstarf. Eins og ég sagði áðan kom ég fyrst inn á þing árið 2009. Það er margt minnisstætt í þingstörfunum. Þó að ég hafi dvalið hér mislengi, eða misstutt, hef ég nokkrum sinnum tekið sæti. Minnisstæðast og erfiðast er auðvitað landsdómsmálið sem var okkur öllum mjög þungt í skauti og reyndi mjög á hvert og eitt okkar og auðvitað samheldni og samstarf þingmanna á þeim tíma. Það var erfitt og ég ætla að vona að við þurfum aldrei aftur að lenda í slíku máli sem það var og að við lærum að sjálfsögðu af því líka. Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir mig.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir ræðu þingmannsins, enda kom hún inn á þau málefni sem samgöngumálefni þurfa líka að taka tillit til og það eru konur og réttindi kvenna í heiminum. Mig minnir að þegar verið var að fjalla um þessa samgönguáætlun hafi einhver úr Fjórðungssambandi Vestfjarða, gott ef ekki, einfaldlega sagt að fjölskyldufólk og konur væru m.a. að flytjast úr þessari byggð, úr þeirri brothættu byggð sem Vestfjarðarkjálkinn er í heild sinni, út af vegum, af því að vegakerfið er svo slæmt og óöruggt. Það er mikið sjálfsákvörðunarmál að geta búið þar sem maður upplifir sig öruggan, þar sem konur upplifa sig öruggar, ef maður á að nota það til samanburðar. Það er mjög mikilvægt, held ég, að líta á samgönguáætlun í miklu heildstæðara ljósi og jafnvel út frá kynjafræðilegum sjónarmiðum. Mér þótti þetta því mjög áhugavert. Að sama skapi er þessi afstaða þegar kemur að Vestfjörðum og ég deili því með hv. þingmanni þó að ég eigi hvorki ættir að rekja til Vestfjarða né hafi búið þar. Mig langar að spyrja hv. þingmann, þar sem hún hefur sjálf búið á Vestfjörðum og þar sem hún er kona, hvort hún hafi einhvern tímann upplifað það að vera óörugg á vegum sem þar eru, hvort þessi tilfinning sem margir hafa gagnvart vegamálum og sér í lagi slæmum vegum sé sönn eða hvort þetta sé aðeins tilfinning sem maður hefur heyrt af en er kannski ekki mikið til í.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Ástu Guðrúnu Helgadóttur fyrir andsvar hennar. Ég bjó og starfaði vestur á fjörðum á árunum 1992–1995 og þá sem ferðamálafulltrúi Vestfjarða. Eðli málsins samkvæmt var ég mikið á ferðinni og oftast ein og allan ársins hring. Ég bjó á Vestfjörðum og með Vestfirðingum þegar mestu náttúruhamfarir fjórðungsins gengu yfir og auðvitað leið mér ekkert alltaf vel, nema síður sé. En mér leið samt oftast vel vegna þess að þetta er dásamlegt svæði að búa á og þarna býr gott fólk, raungott fólk. Eins og ég sagði áðan þá fer ég mjög oft vestur og vegirnir hafa breyst svo svakalega mikið að það er algjörlega ólíku saman að jafna. Virðulegur forseti. Ég vil líka bæta því við að þegar Íslendingar voru í aðildarviðræðum við Evrópusambandið og ég fór mjög mikið um landið og var að undirbúa svonefnd IPA-verkefni að það var mjög ánægjulegt að fara og eiga samtal við fólk, stofnanir, fyrirtæki og einstaklinga, sem gat allt í einu hugsað sig inn í sjö ára byggðaáætlun, þar sem mátti taka kynjavinkil. Lögð var áhersla á að taka kynjavinkilinn í byggðamálunum. Það voru beinlínis þau skilaboð sem við fengum að það væri viðhaft í byggðamálum Evrópusambandsins að gæta jafnræðis og þar sem hallaði á atvinnumál annars kynsins, og það er jú oftast kvenna, þá skyldum við sérstaklega skoða þann möguleika. Þegar við fórum um landið með þau skilaboð að undirbúa stór og metnaðarfull verkefni - það voru vitaskuld miklir peningar í boði, virðulegur forseti, það er nú bara þannig í byggðamálum Evrópusambandsins - þá var eins og opnaðist ný gátt og miklu frjórri hugmyndir um það hvernig hægt er að byggja upp atvinnulíf, m.a. á Vestfjörðum.

Virðulegur forseti. Þetta er mjög áhugaverður vinkill sem hv. þingmaður kemur með, þ.e. hversu mikil áhrif aðild Íslands að Evrópusambandinu gæti haft á samgöngukerfið. Nú veit ég ekki hvort það er mýta, en mér hefur alla vega verið sagt að eitt af því fyrsta sem Evrópusambandið geri sé að styrkja innviði þess lands sem ákveður að ganga í það. Með því að styrkja innviði erum við í raun að styrkja það samfélag sem þar er innan borðs og þar af leiðandi að skapa frið. Evrópusambandið er í grunninn mikil friðarsamtök sem hafa jöfnuð milli landa að leiðarljósi. Ég man ekki hvort það var hv. þingmaður sem talaði um vegina í Austur-Rúmeníu, að þeir hafi jafnvel verið skárri en vegirnir á Íslandi. Nú hef ég sjálf ferðast mjög mikið og ég get fullyrt að vegirnir bæði í Armeníu og Georgíu, í Íran og Austur-Tyrklandi eru skárri en margir fjallvegirnir hérlendis, einfaldlega út af því að þar eru peningar settir í vegakerfið, því að þungaflutningar fara þar um. Við erum á eyju sem þýðir að flugvellir og skipaflutningar eru eina leiðin til að flytja varning inn og út úr landinu. Þrátt fyrir það þurfum við líka að geta ferðast um og hvað varðar það jöfnunarhlutverk sem vegakerfið á að gegna þá held ég að Evrópusambandið sé að gera mjög góða hluti í því. Það væri gaman að fá að fræðast meira um þetta því að eins og hv. þingmaður kom inn á áðan hefur hún sjálf ferðast um landið til að biðja um metnaðarfull verkefni. Ég spyr hvort einhverjir samgöngustyrkir hafi verið í boði til að byggja upp þau mannvirki sem við þurfum að hafa til að stuðla að þeim jöfnuði sem Evrópusambandið vill stuðla að.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Ástu Guðrúnu Helgadóttur andsvarið öðru sinni. Ég get ekki sagt að ef við gengjum í Evrópusambandið í dag mundi það láta mikla fjármuni í vegagerð á Íslandi, ég dreg það í efa. Það var hins vegar ákvörðun að byggja samgöngukerfið í Austur-Evrópu upp vegna þess að það var í mjög bágu ástandi þegar Austur-Evrópuþjóðir gengu í sambandið, þetta var sérstakt átak. Hins vegar, af því að við erum svo heppin að vera á þeim hluta hnattarins, í Evrópu ef við förum niður á minni skala, búum við mikla velsæld. Það er bara forgangsmál að ákveða að byggja upp samgöngur umfram annað. Það sem mér fannst mjög lærdómsríkt í þessu ferli var m.a. þessi nálgun hvað varðar byggðasjónarmið, byggðauppbyggingu, og þar er útgangspunkturinn ekki samgöngumál út af fyrir sig heldur að byggja upp innviði fyrir menntun, atvinnuþróun, nýsköpun og annað því um líkt. Þar er, eins og ég sagði í fyrri ræðu minni, lögð sérstök áhersla á að styrkja konur sem búa í brothættum byggðum til að mennta sig og til að skapa sér tilveru og tilvist í dreifðum byggðum á eigin forsendum. Eins og ég kom inn á í ræðu minni áðan þá segir beinlínis í sóknaráætlun Vestfjarða að kannski sé helsti vandi Vestfjarða núna, og ástæða fólksfækkunar þar, ekki endilega vegakerfið eitt og sér, þótt það skipti auðvitað máli, heldur líka einhæft atvinnulíf og mjög karllægt, árstíðabundin sveifla í ferðaþjónustu og annað slíkt. Það er ánægjulegt að fá aukafjárveitingu í veginn út á Látrabjarg og allar þær vegabætur sem lagðar eru til í samgönguáætlun sem liggur fyrir þinginu, en það er annað og meira sem er hugsanlega vandi Vestfjarða og tengist ekki samgönguáætlun sem slíkri.

Frú forseti. Fyrir austan, í Vík í Mýrdal, er mikill áhugi á því að fá göng í gegnum Reynisfjall. Heimamenn þar hafa í áratugi vonast eftir því að stuðningur og fjármagn fáist frá Alþingi á samgönguáætlun til að ráðast í þá framkvæmd. Það er hins vegar ekkert í umferðarmagni eða ytri aðstæðum sem réttlætir slíka ráðstöfun og verður örugglega seint gripið til hennar. Engu að síður hafa heimamenn lagst alfarið gegn öllum viðgerðum á núverandi vegalínu í þeirri von að þeir muni fá þetta fjármagn. Þeir hafa ekki viljað láta lagfæra götubrúnina sem hækkar frá láglendinu upp á hálendið, ef svo má til orða taka, um 125 m há vegalína norðan við Reynisfjall, vegna þess að þeir óttast að það leiði til þess að ekki fáist fjármagn í að grafa göngin í gegnum Reynisfjall. Því miður verða svona meinlokur oft til í vegakerfinu, í samgöngumálum, í samspili fjárveitingavaldsins og sveitarstjórnanna. Mér hefur lengi fundist það sama vera uppi á teningnum þegar kemur að vegarlagningu í gegnum Teigsskóg. Þar hafa heimamenn lagt gríðarlega áherslu á að fá veg gerðan í gegnum Teigsskóg, vissulega til að lagfæra miklar samgönguhamlanir sem felast í Ódrjúgshálsi og Hjallahálsi, en það eru ekki stærstu hindranirnar á þessum vegi. Þetta er ekki það sem helst er að. Mig langaði að spyrja hv. þingmann, vegna þess að hún kom í ræðu sinni inn á ástand vega á Vestfjörðum, um skoðanir hennar á þeirri stöðu sem þar er uppi. Hvernig væri hægt að hennar mati að lagfæra hana?

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Róberti Marshall fyrir andsvar hans. Nú verð ég að viðurkenna að ég þekki ekki nýjustu stöðuna hvað varðar Teigsskóg á sunnanverðum Vestfjörðum, þannig að ég get ekki svarað þessari spurningu. Það er hins vegar þannig, og ég kom aðeins inn á það í ræðu minni í gær, að vegagerð í botni Berufjarðar hefur meðal annars strandað á ósamkomulagi eða þvergirðingshætti milli landeigenda og Vegagerðarinnar um vegstæðið. Þannig er háttað víða um land að við lendum í vandræðum með að leggja þá vegi sem kallað er eftir og við viljum sjálf að séu hluti af góðu vegakerfi landsins. Ég vona, fyrir hönd Vestfirðinga og allra þeirra sem vilja leggja leið sína vestur á firði, sem er jú sístækkandi hópur, hvort sem það eru ferðamenn eða þeir sem huga á búsetu eða vilja byggja upp atvinnu í þessum fjórðungi, að þessum deilum um Teigsskóg linni. Tveir þingmenn af Vestfjörðum eru hér í salnum og þær geta kannski upplýst okkur um stöðu mála hvað varðar vegalagningu um Þorskafjörð og Teigsskóg.

Virðulegur forseti. Ég hef verið viðloðandi þennan málaflokk, samgöngumálin, mjög lengi og hef oft velt því fyrir mér hvort ástæða væri til að finna nýja og kannski fræðilegri og faglegri leið til að forgangsraða en nákvæmlega með aðkomu stjórnmálamanna. Það er auðvitað okkar hlutverk að ráðstafa fjármagni og ákveða að hve miklu leyti það fari til nýframkvæmda og viðhalds og þar fram eftir götunum. En því miður er það oft þannig, þegar kemur að þessum málaflokki, að innan sveitarstjórnarstigsins er litið á það sem sjálfsagða skyldu þingmanna að endurspegla vilja heimamanna í þessum efnum. Þess vegna nefndi ég dæmið um Reynisfjall. Þegar ég var þingmaður Suðurkjördæmis og kom á fundi í Vík í Mýrdal var ég spurður álits á gangagerð í gegnum Reynisfjall. Ég sagði að mér þætti það fráleit ráðstöfun vegna þess að það væri ekkert vandamál til að leysa, að það mætti leysa með öðrum hætti. Ég uppskar fyrir vikið mörg upphrópunarmerki yfir því að ég skyldi ekki standa með heimamönnum í þessu sjálfsagða verkefni, sem er að mínu mati gríðarlega vafasamt með tilliti til náttúruverndar og þess viðkvæma lífríkis sem er við Dyrhólaósinn, sem er á náttúruminjaskrá. Þar fyrir utan þættu mér þetta miklir fjármunir í verkefni sem hægt væri að leysa með öðrum hætti. Vegagerðin hefur sýnt fram á að með því að færa veglínuna til og minnka hallann við götubrúnina væri hægt að gera þar miklu skaplegri veg sem væri miklu kostnaðarminni ráðstöfun. Ég hef líka viljað velta þessu upp í tengslum við fyrirhugaðar vegaframkvæmdir í Reykhólahreppi. Mér finnst að þar eigi að láta fagleg sjónarmið ráða för, að það séu beinlínis tölur og útreikningar verkfræðinga sem verði til þess að besta niðurstaðan fáist í málið.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Róberti Marshall andsvar öðru sinni. Ég held að við getum verið sammála um það, ég og hv. þingmaður, að skynsamlegt sé að fá sérfræðinga að sunnan til að fara yfir vegamálin og reyna að finna bestu leiðir fyrir vegarstæði hverju sinni. En auðvitað skiptir mjög miklu máli að hafa heimamenn með í ráðum. Þá vil ég aftur nota tækifærið og benda á að áætlunargerð á Íslandi er enn frumstæð og að mínu viti frekar tilviljunarkennd. Það vantar langtímasýn á það hvert við viljum fara í þróun byggðar í landinu. Í flestum landshlutum fækkar fólki og væntanlega verður svo áfram, það þarf mjög mikið til að snúa þeirri þróun við. Hún er ekki séríslensk, hún er ekki sérevrópsk, þetta er vandamál í öllum heiminum. Fólk þyrpist til borga og vill búa í borgum. Það er m.a. vegna þess sem við komum inn á áðan, þ.e. að atvinnumöguleikar kvenna úti á landi eru miklu takmarkaðri. Einhverra hluta vegna hafa mál skipast þannig mjög víða, ekki bara hér á landi, en við erum að tala um Ísland og íslenska samgönguáætlun, og fer kostum sífellt fækkandi fyrir konur til að mennta sig og starfa. Auðvitað eru kröfur um fjölbreyttara atvinnulíf orðnar meiri, orðið erfiðara að fá ungar fjölskyldur til að flytja út á land og hefja þar búskap og láta til sín taka. Ungt fólk nú til dags, bæði konur og karlar, er yfirleitt mjög vel menntað, sífellt betur menntað, og þá verða bæði hjónin að finna sig á nýjum stað og í nýjum hlutverkum. Það skiptir því gríðarlega miklu máli fyrir byggðaþróun hér á landi, sem og annars staðar, að við hugsum atvinnumál jafnt fyrir konur sem karla.

Virðulegi forseti. Í framhaldi af umræðum sem spunnust um ræðu síðasta ræðumanns, hv. þm. Önnu Margrétar Guðjónsdóttur, má ég til að blanda mér aðeins í þá umræðu um landsvæði eins og t.d. Vestfirði, hvort samgöngurnar séu helsti þröskuldurinn þar eða þá einhæft atvinnulíf, eins og fram kom í ræðu hv. þingmanns. Ég vil aðeins fá að leggja orð í belg varðandi þetta. Ég er hrædd um að hið einhæfa atvinnulíf velti m.a. á samgöngunum. Það er ekki gott að þróa atvinnulíf og ýta undir nýsköpun, efla menntun og auka atgervi í landshlutum sem ekki búa við eðlilegar samgöngur. Samgöngurnar eru svo gríðarlega þýðingarmikill þáttur fyrir landsvæði hvað varðar samkeppnishæfi þeirra við aðra landshluta. Landshlutarnir keppa um mannafla, keppa um hæft fólk, keppast við að ná fyrirtækjum og atvinnustarfsemi inn á sín svæði. Það veltur mikið á samgöngum. Ég vildi aðeins fá að leggja orð í belg varðandi það. En svo er annað sem ég er hugsi yfir. Hv. þingmenn í hv. samgöngunefnd eru farnir að semja undir þinglok um afdrif mála og einstakra tillagna í sambandi við samgönguáætlun. Nú er skyndilega komin upp á borðið tillaga, skilst mér, um að veita 5–10 millj. kr. rannsóknarfé vegna jarðgangagerðar í Fljótum, sem ég skal ekki leggjast á móti, enda er ég aldrei á móti jarðgöngum. En það skýtur skökku við að slík tillaga skuli fram komin á síðustu metrunum þegar fyrir liggur formlegt mál í þinginu sem lýtur að því að koma Álftafjarðargöngum inn á samgönguáætlun, bráðnauðsynlegu umferðaröryggismáli sem í tvígang hefur verið flutt þingsályktunartillaga um í þinginu, bæði á þessu kjörtímabili og því síðasta. Það er samgöngubót sem minni hluti samgöngunefndar vakti sérstaklega athygli á í minnihlutanefndaráliti sínu. Ég vil bara upplýsa að þó að ég sé ekki í hv. samgöngunefnd er ég tilbúin með breytingartillögu við samgönguáætlun sem lýtur að því að það fari að minnsta kosti jafn miklir fjármunir til rannsókna og undirbúnings að því að gera fýsileikakönnun eða vinna með öðrum hætti faglega að undirbúningi þess að koma Álftafjarðargöngum inn á samgönguáætlun. Þar er ekki verið að fara fram á annað en að bráðnauðsynleg samgöngubót sem leysir af hólmi Súðavíkurhlíðina með sínum 22 snjóflóðagiljum sem úr falla flóð, bæði krapa- og snjóflóð, í verstu veðrum, stundum öllum í einu, samtímis, verði tekin til faglegra efnisátekta svo hægt sé að koma þeim í forgangsröðunina á samgönguáætlun. Ekki er verið að fara fram á annað. Ég held að allir sanngjarnir menn hljóti að sjá skynsemi í því að koma þeim göngum inn á samgönguáætlun og verja einhverjum fjármunum, þó að þeir séu ekki miklir, kannski 5–10 millj. kr. til að koma því máli áleiðis. Ég mundi fagna því ef það tækist. Kannski þarf ég ekki að leggja fram þessa breytingartillögu, kannski endurskoða menn afstöðu sína eða sýna vilja í hv. samgöngunefnd til að bæta þessu við. En það er eiginlega ekki ásættanlegt að á síðustu metrum samgönguáætlunar séu að koma inn einhverjar framkvæmdir sem hvergi og aldrei hefur verið fjallað um í málinu sjálfu á meðan annað er látið sitja á hakanum, eins og sú framkvæmd sem ég nefndi. Álftafjarðargöngin eru nefnilega ekki bara mikilvæg sem greiðari leið milli byggðarlaga, þau eru hreint og klárt öryggismál vegna þeirrar miklu hættu sem skapast á Súðavíkurhlíðinni alla jafna á vetrum og eru af fagaðilum metin hættulegasti vegurinn vegna ofanflóðahættu 

Frú forseti. Þar sem við erum í jarðgangaþema, í ræðum um samgönguáætlun, langar mig að heyra skoðanir hv. þingmanns á áhrifum Álftafjarðarganga, ef þau verða að veruleika, á samfélagið fyrir vestan og á norðanverða Vestfirði. Við héldum upp á 20 ára afmæli Vestfjarðaganga nýlega, 14. september voru 20 ár frá því að þau voru vígð. Fyrrverandi samgönguráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, átti stærstan þátt í því að þau yrðu að veruleika á sínum tíma og sýnir það að menn geta unnið út fyrir sitt kjördæmi og þannig á það að vera. Í kjölfarið á þeirri framkvæmd voru sveitarfélög sameinuð á Vestfjörðum. Ísafjarðarbær átti 20 ára afmæli í ár, ástæða þess að hægt var að sameina þær byggðir sem runnu inn í Ísafjarðarbæ var að samgöngur voru orðnar greiðar þar á milli og varð gjörbylting fyrir allt mannlíf og atvinnulíf á því svæði. Það er kannski ekki alltaf skilningur á því hvað jarðgöng gera. Sumir halda að það sé bara spurning um styttingu á leið en hugsa ekki út í öryggisþáttinn og allt það sem gjörbreytist í framhaldinu, að samfélögin verði sterkari, eflist, geti nýtt betur menntun og menningu, heilbrigðisþjónustu og svo mætti áfram telja. Mig langar að fá aðeins framtíðarsýn hv. þingmanns þar sem hún flutti ásamt fleirum tillögu um Álftafjarðargöng, að koma þeim á vegáætlun, en sú tillaga liggur fyrir þinginu.

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa fyrirspurn. Stundum er talað um jarðgangaframkvæmdir eins og þær séu einfalt kjördæmapot og gæluverkefni, en þetta eru gríðarlegar mikilvægar framkvæmdir í landi eins og okkar þar sem samgöngur og landslag er eins og raun ber vitni, ekki síst á svæði eins og Vestfjörðum. Við skulum taka Dýrafjarðargöngin sem dæmi. Þau leysa af hólmi fjallveg sem er lokaður níu mánuði ársins. Ef þú kemst ekki Dynjandisheiði og yfir Hrafnseyrarheiði að vetrinum þarftu að fara sjö hundruð kílómetra sveig milli Ísafjarðar og Patreksfjarðar, leið sem tekur ekki nema tvo og hálfa klukkustund að aka yfir sumarmánuðina. Það segir sig sjálft að þetta er gríðarlegt hagsmunamál fyrir samfélögin beggja vegna hinna væntanlegu ganga út af heilbrigðisþjónustu, atvinnuuppbyggingu og til að ná fram markmiðum um samlegðaráhrif, um sameiningu stjórnsýslustofnana o.s.frv. Álftafjarðargöngin - úttektir sýna að snjóflóðum á Súðavíkurhlíð hefur fjölgað mjög mikið eftir 1991 vegna breytinga á veðurfari og vindáttum í Ísafjarðardjúpi sem valda snjósöfnun í hlíðinni. Þannig mældust 56 snjóflóð á ári á Súðavíkurhlíðinni 1991–2000, samanborið við 42 á hinni stórhættulegu Óshlíð sem nú hefur verið leyst af hólmi með Bolungarvíkurgöngunum. Úttektaraðilar, fagaðilar, hafa bent á að jarðgöng séu eina aðgerðin sem getur tryggt fyllsta öryggi á þeirri leið og mundu auk þess stytta vegalengdina milli byggðarlaga töluvert. Talið er að á skalanum 1–10 mundu þessi jarðgöng fá árangurseinkunnina 10, en óbreytt ástand einkunnina 5. Það þýðir að Súðavíkurhlíðin er í raun rússnesk rúlletta. 

Frú forseti. Mig langar að venda mínu kvæði í kross og fara í flugið. Rætt hefur verið um að skoða ýmsa möguleika. Flugfélag Íslands er að byrja að fljúga beint frá Keflavík til áætlunarstaða eins og Akureyrar; gæti verið til fleiri staða. Hvað finnst hv. þingmanni um að boðið sé upp á slíkt, burt séð frá deilunni um staðsetningu Reykjavíkurflugvallar? Ef við tökum það alveg út fyrir sviga og horfum bara til þess að ferðaþjónustuaðilar, hvort sem er Icelandair eða minni ferðaskrifstofur sem eru starfandi og eru að kynna sér mál á kaupstefnum erlendis, byðu upp á það að hægt væri að fljúga frá Keflavík á þessa flugvelli; Ísafjörður, Bíldudalur, Akureyri, Egilsstaðir, Höfn í Hornafirði, þess vegna Gjögur eða að endurræsa Alxeandersflugvöll á Sauðárkróki. Eru þetta ekki akkúrat tengisvæði, seglar, sem hægt væri að nýta í ferðaþjónustu og ættu ekki að trufla neitt annað, væru bara búbót og aukning? Það gerist ekki neitt ef varan er ekki í boði, varan verður fyrst að vera í boði til að hún seljist. Hvað finnst hv. þingmanni um þetta? Hvað finnst henni um að skoða skosku leiðina um að innanlandsflug sé almenningssamgöngur og niðurgreiddar af ríkinu til þeirra sem eiga lögheimili fjærst markaðssvæðinu hér á höfuðborgarsvæðinu?

Virðulegi forseti. Ég er hjartanlega sammála hv. þingmanni um að varan verður að vera í boði og möguleikinn verður að vera til staðar til þess að einhver nýti sér hann. Þess vegna skiptir miklu máli að efla innanlandsflugið. Ég lít á innanlandsflug sem almenningssamgöngur þó að það sé ekki almenn skilgreining í dag, en ég tel að það þyrfti að líta þannig á. Skilgreina þarf hlutverk innanlandsflugsins og stjórnvöld ættu að leita sem flestra leiða til að geta haldið fargjöldum niðri svo að almenningur geti nýtt sér þennan valkost, ég tala ekki um þegar ástand veganna er eins og raun ber vitni. Sú hugmynd að fljúga beint frá Keflavíkurflugvelli til staða úti á landi tel ég að sé góð og fullkomlega skoðunarvert að leyfa þá líka fleirum að njóta góðs af því. Ferðamannastraumurinn er að aukast og fyrir landsvæði sem vilja og þurfa gjarnan að geta notið góðs af ferðamannabylgjunni þá skiptir flugið auðvitað miklu máli og að hægt sé að gefa ferðamönnum kost á að fljúga beint til staða eins og Ísafjarðar, á Sauðárkrók og víðar. Það er liður í því að fleiri fái að njóta góðs af þeirri auðlind sem ferðaþjónustan er. Fyrst við erum farin að tala um þetta vil ég líka nefna, sérstaklega í sambandi við Ísafjörð, að þar hefur verið varaflugvöllur, á Þingeyri, um allnokkurt skeið sem hefur sáralítið verið notaður og eiginlega eins og það hafi verið þegjandi samkomulag á tímabili að hætta að nota þann völl, til mikils óhagræðis fyrir fjölda íbúa sem þurfa að nýta sér flugsamgöngur, ekki síst vegna atvinnu sinnar. Það skiptir því líka máli að þau 

Frú forseti. Ég ákvað nú að blanda mér enn í þessa umræðu sérstaklega til að fagna breytingartillögu sem nú er flutt af sameinaðri umhverfis- og samgöngunefnd undir forustu hv. þm. Katrínar Júlíusdóttur þar sem í aðalatriðum verða teknar inn í samgönguáætlunina breytingartillögur minni hlutans sem hér voru lagðar fram með nefndaráliti fyrr í umræðunni. Það bendir kannski til þess að við ættum jafnvel að halda samgönguáætlun enn þá lengur opinni ef hún heldur áfram að batna svona, eða samstaðan í kringum hana. Það er að sjálfsögðu fagnaðarefni þegar stórt mál af þessu tagi fær farsæla afgreiðslu og meiri sátt verður um það á lokametrunum. Ég held það sé óumdeilt að þörfin er til staðar og jafnvel þótt meira væri, en hér er sem sagt að takast samkomulag um að setja á annan milljarð kr. sérstaklega inn í viðhaldsþáttinn og síðan til undirbúning eða upphafs nokkurra brýnna framkvæmda sem mjög var búið að ræða í umræðunni að hefðu orðið út undan, eins og vegur á Skógarströnd og Örlygshafnarvegur. Svo er þarna tekið af skarið með að hefja skuli undirbúning að gerð vegar yfir Öxi í beinu framhaldi af því að framkvæmdum lýkur í Berufjarðarbotni, sem vel að merkja ættu löngu að vera búnar ef ekki hefðu orðið miklar tafir á því verki af ýmsum ástæðum aðallega vegna ágreining um vegarstæði og deilna við eða milli landeigenda. Að lokum sér nú fyrir endann á því og nú er allt til staðar, held ég, sem þarf til að fara í þá framkvæmd. Þá blasir við að uppbyggður vegur yfir Öxi er gríðarlega góð framkvæmd, mikil stytting á öllum flutningum og samgöngum af sunnanverðum Austfjörðum og upp á Hérað og reyndar í sjálfu sér fyrir alla þá umferð sem kemur austur með ströndinni og endar uppi á Héraði eða Norðausturlandinu. Vegurinn er mjög mikið ekinn. Umferðin er hundruð bíla á sólarhring á meðan vegurinn er opinn og á einstaka snjóléttum vetrum að undanförnu hefur hann verið opinn stærstan hluta ársins. Það hafa komið það mildir vetur þarna á þessu svæði, en að sjálfsögðu háir það því mjög að vegurinn nýtist að hann er ekki uppbyggður, þannig að ég fagna þessari framkvæmd alveg sérstaklega. Varðandi þær umræður sem hér hafa orðið um jarðgöng, sem ég hef fylgst með og áhugamaður um það eins og fleiri sem hér hafa talað, verð ég að segja að það er eiginlega mitt mat að Íslendingar hafi gert ein af sínum stærri mistökum í samgöngumálum að fara ekki miklu fyrr af stað með jarðgangaáætlun og af umtalsverðum krafti. Það kom langt og sorglegt hlé eftir að hin óburðugu göng í Oddsskarði og Strákagöng voru gerð og vældu menn þá undan því að reynslan af gerð þeirra ganga væri nú ekki góð og þetta væri sennilega erfitt á Íslandi o.s.frv. Ég man ekki hvað hléið var svo langt, um 15, 20 ár, en á sama tíma hófu Færeyingar sín metnaðarfullu plön um að tengja flestallar eyjarnar saman með jarðgöngum og eru langt komnir með það. Nú stefnir í göng til Sandeyjar og göng undir Kollafjörð. Þá er ekkert eftir nema Suðurey, sem ekki er ein af stóru byggðu eyjunum, sem ekki er komin í eitt samtengt net. Þetta hafa Færeyingar gert af mikilli þrautseigju. Þeir taka gjöld í tilteknum göngum og með tugum jarðganga eru þeir búnir að búa til eitt atvinnu-, þjónustu- og samskiptasvæði á öllum norðurhluta eyjanna, sem auðvitað gjörbreytir aðstæðum fyrir nútímasamfélag þar. En við erum auðvitað svo langt á eftir sem raun ber vitni vegna þess að það liðu ár og áratugir án þess að nokkuð væri aðhafst hér. En betra er seint en aldrei og má heita að núna síðustu 20 eða 25 árin hafi nokkurn veginn verið samfelldar jarðgangaframkvæmdir. Því miður er yfirleitt ekki nema ein framkvæmd í gangi í einu, sem þyrfti að vera tvær eða a.m.k. þannig að göng sköruðust það myndarlega að menn væru byrjaðir á nýjum stað á meðan verið væri að ganga frá og gera klárt fyrir umferð næstu göng þar á undan. Þá halda áfram að gerast góðir hlutir í þessum efnum. Ég tek að sjálfsögðu undir það að göng til að leysa af hólmi þennan hættulega vegarkafla milli Ísafjarðar og Súðavíkur eru mjög nauðsynleg og eðlilegt að fara að huga að undirbúningi þeirra, en það á líka við um göng sem leysa af hólmi hinn stórhættulega veg í skriðunum norðan við Siglufjörð, sem gæti þess vegna 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir um margt fróðlega ræðu. Það er skemmtilegt að velta þessum hlutum fyrir sér í því samhengi sem hv. þingmaður gerði varðandi Færeyjar, vegna þess að hægt er að horfa á stöðuna með gestsauga og sjá í hendi sér að þar hefur orðið uppbygging sem þjónar öllu svæðinu vel. Ef menn ættu að beita sömu gleraugum eða reyna að fjarlægja sig helstu hagsmunum og því togi sem einkennir þessa umræðu á Íslandi þá blasir við sú staða að við þyrftum að gera átak, kannski tíu ára átak, þar sem við einsetjum okkur að ljúka þeim verkefnum sem fyrir liggja til þess að geta gert landið að einu eins samfelldu atvinnusvæði og mögulegt er með ákveðna þungamiðju í hverjum fjórðungi fyrir sig. Þar blasir við að ljúka þeim verkefnum sem við þurfum að ráðast í á Vestfjörðum, sem eru fólgin í samtengingu á milli sunnanverðra Vestfjarða og norðurbyggðarinnar, og svo auðvitað göngum, ég tek undir það, sem tengja Ísafjarðarbæ við Súðavík. Svo er það Austurlandið líka. Það mundi margt leysast með vegi yfir Öxi, það væri ákaflega jákvætt ef það ætti sér stað. En ef maður horfir á heildarmyndina getur maður ekki horft fram hjá mikilvægi þess að fara í vegabætur og aðskilnað akstursstefna á milli Reykjavíkur og Akureyrar, þessa helstu byggðakjarna landsins, og eins að leysa með sambærilegum hætti umferðarþungann á Suðurlandi. Meðal þess 

Frú forseti. Ég held að í næstu langtímaáætlun eigi að stilla upp áætlunum um leiðirnar út frá höfuðborginni, a.m.k. austur að Þjórsá í suður og að sjálfsögðu til Suðurnesja og síðan upp á Vesturlandið og í fyllingu tímans til Akureyrar, það verður undirbúið að fara þar í aðskildar akstursstefnur. Það er ekkert annað sem framtíðin ber í skauti sér en það, en það er auðvitað stórt og mikið verkefni. Að því þarf að hyggja vegna þess að í vissum tilvikum koma til endurbyggingar á næstu árum elstu kaflarnir á þeim leiðum. Það eru enn býsna gamlir kaflar, mjóir vegir með lélegu slitlagi sem tilheyra þjóðvegi 1 og Vegagerðin er að huga að því að taka suma þeirra til endurbyggingar. Að sjálfsögðu á þá að endurbyggja þá sem 2+1 veg a.m.k. Varðandi jarðgöngin er alveg ljóst að við eigum þar óunnin brýn verkefni. Við erum náttúrlega að fara af stað með Dýrafjarðargöng og hér hafa verið nefnd Súðavíkurgöng. Seyðisfjörður, tenging Seyðisfjarðar er algert forgangsverkefni því að það verður ekkert við það unað til frambúðar, það ástand sem er á Fjarðarheiðinni, og síðan þarf að halda áfram þar, tengja Austfirðinga saman með göngum um Mjóafjörð og yfir í Norðfjörð. Það þurfa að koma í fyllingu tímans göng undir Hellisheiði eystri þannig að hægt sé að aka með ströndinni og láglendi alla norðausturleiðina úr Ljósavatnsskarði og með ströndinni og síðan upp á Hérað. Og það þurfa að koma göng undir Siglufjarðarskarð og einhvern tímann koma göng sem þvera Tröllaskaga úr Hörgárdal yfir í Skagafjörð. Það er að vísu mikil framkvæmd, en hún er þjóðhagslega alveg gríðarlega góð vegna þess að hún mundi stytta leiðina um sennilega eina 20 km, 15, 20 km, og við værum að losna við 

Virðulegur forseti. Þeim mun alvarlegra verður það þegar maður horfir framan í algert frammistöðuleysi eins og verið hefur á þessu kjörtímabili hjá núverandi stjórnarflokkum í þessum málaflokki, að hafa í rauninni frammi fyrir þeim gríðarstóru verkefnum sem blasa við í þeim efnum algerlega sofið í málaflokknum, og í raun og veru erum við á síðustu metrum þessa þings að reyna að bjarga í horn fyrir stjórnarflokkana þegar kemur að því að a.m.k. afgreiða eina samgönguáætlun á kjörtímabilinu. Skárra væri það nú. Til hliðar við þau gríðarstóru verkefni sem við höfum nefnt, sem væru eðlilegu skrefin á næstu tíu árum eða svo, þurfa menn auðvitað líka að fara í heildstæða uppbyggingu á almenningssamgöngukerfi þannig að það nýtist öllum, það sé tenging á milli helstu svæða, sé tenging á milli flugvalla. Enn fremur vil ég nefna hjólreiðaáætlun. Það er engin hjólreiðaáætlun, engin áætlun í gangi í landinu um það hvernig menn ætla að byggja upp svo hægt sé að nota reiðhjólið sem samgöngumáta, bæði á milli sveitarfélaga og innan þeirra. Ég hef reynt að leggja fram í þinginu tillögu til þingsályktunar um það að menn hefji þannig vinnu, að það sé búin til áætlun á þessu sviði. Enn fremur vil ég nefna sem hluta af langtímastefnu í samgöngumálum áætlanir sem taka mið af þróun mála í loftslagsmálum, að menn horfi til þess stóra málaflokks og hvernig við getum skilað af okkur í þeim efnum. Það er vissulega af nógu að taka.

Frú forseti. Ég er sammála hv. þingmanni um að mjög mikilvægt sé að horfa til framtíðar, vera með framsækna stefnu í þeim efnum þar sem m.a. almenningssamgöngur og hjólreiðar og allt það er undir. Ég er reyndar þeirrar skoðunar, af því flugið hefur aðeins borið á góma, að skilgreina eigi innanlandsflugið sem almenningssamgöngur. Það er ekkert annað en almenningssamgöngur og í sumum tilvikum er það einu almenningssamgöngurnar sem menn eiga aðgang að, íbúar í Grímsey, á Gjögri, þetta eru einu almenningssamgöngurnar sem það fólk hefur og stóran hluta ársins á það við um fleiri byggðarlög. Það þarf að ná niður verðinu. Samningurinn við höfuðborgarsvæðið og í framhaldinu við landshlutasamtökin um strætó og almenningssamgöngurnar á síðasta kjörtímabili markaði mikil tímamót. Það var í fyrsta sinn sem þess sá almennilega stað að við værum að komast inn í nútímann í þeim efnum. Það hafa býsna góðir hlutir gerst í framhaldinu, eins og við verðum vör við á höfuðborgarsvæðinu, þau okkar sem stundum förum út að skokka eða hjóla. Það er auðvitað mjög ánægjulegt að sjá þá þróun. Svo er það strætó, þrátt fyrir ýmsa byrjunarörðugleika hefur ástandið verið gjörbætt og það eru aftur í boði almenningssamgöngur. Ég er sammála hv. þingmanni, búinn að segja það nokkrum sinnum í umræðunni um þessa blessuðu samgönguáætlun, sem væntanlega fæst nú loksins afgreidd og það í breiðari sátt en til stóð, enda búið að laga hana heil ósköp til og fyrst og fremst í þinginu. Hún var óskaplega metnaðarlaus og ónýt eins og hún kom fram í vor, enda skorin niður í þann ramma sem ríkisfjármálaáætlun ríkisstjórnarinnar setti henni, nokkurn veginn. Nú eru menn búnir að ákveða að ýta því til hliðar og setja umtalsvert meiri fjármuni í þetta. Það er góður áfangi svo langt sem það nær en í mínum huga bíður ekkert annað nýrrar ríkisstjórnar en að setja kraftmikla vinnu í það að skoða horfurnar til lengri tíma litið og hefur margt ágætt borið á góma einmitt í því sambandi í umræðunni. Það er ágætisveganesti 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans. Hann kom inn á mjög áhugaverðan punkt, sem er hvernig Norðmenn og Færeyingar hafa tekið á samgöngumálum sínum. Ég þekki vel til í Noregi, enda býr móðir mín þar, og þekki það að þar eru vegtollar mjög algengir, jafnvel í litlum byggðarlögum. Móðir mín býr í u.þ.b. 16.000 manna byggð, þ.e. á því svæði, og aðalvegurinn liggur inn í stóra bæinn þar í kring. Og af því að þar er verið að fara í miklar framkvæmdir, verið er að laga veginn, breikka hann og gera hann öruggari, er núna kominn 20 kr. skattur eða tollur á að keyra inn í bæinn og út úr honum, þ.e. fyrir að nota veginn. Þetta er allt saman á vegum ríkisins eftir því sem ég best veit. Þarna er í raun og veru ekki um einkaframkvæmd að ræða. Gjaldtakan fer bara í það að borga fyrir veginn. Mig langar til að spyrja hv. þingmann út í eitt, Hvalfjarðargöngin á Íslandi sem eru nú gott ef ekki bara í einkaeign í raun og veru, þótt einhverjir skilmálar séu um að það eigi mögulega að afhenda íslenska ríkinu þann veg þegar Hvalfjarðargöngin eru búin að borga sig upp. Er þetta fyrirkomulag eitthvað sem við ættum mögulega að fara að skoða betur? Þá er ég að hugsa t.d. um vegi sem eru aðallega notaðir af ferðamönnum, taka hóflegt gjald, 200 kr., eitthvað því um líkt, hvort það mundi í raun og veru brúa það bil sem þarf til að svona framkvæmdir séu raunverulegur valmöguleiki. Þá hugsa ég t.d. um veginn að Látrabjargi. Það eru ekki margir sem fara þar um í einhverjum öðrum erindum en til að skoða fugla og landslag. Mig langar til að velta þessari spurningu upp með hv. þingmanni.

Frú forseti. Ég hef náttúrlega alltaf verið þeirrar skoðunar að langbest væri að Vegagerðin annaðist um allar svona framkvæmdir sjálf og ætti þær og líka gjaldtökuframkvæmdir. Ég var þó ráðherrann sem flutti frumvarpið um Hvalfjarðargöngin. En það var einfaldlega vegna þess að þá voru einkaaðilar, eða ekki einkaaðilar heldur sveitarfélög og ríkisfyrirtæki, bæði hálfopinber og opinberir aðilar, búnir að mynda félag og buðust til að annast um framkvæmdina fengju þeir leyfi til gjaldtöku. Niðurstaðan varð sú að flutt var um þetta frumvarp, ég flutti um það frumvarp og ég kláraði samninga við Spöl. Það var algjör forsenda af minni hálfu og kom aldrei annað til greina en þegar göngin hefðu verið greidd upp þá gengju þau til ríkisins. Það stóð ekki til að fara að vera með einkarekna búta af vegakerfinu til framtíðar. Í raun er Spölur ekki rekinn í hagnaðarskyni að öðru leyti en því að rekstraraðilinn hefur heimild til að taka inn tekjur eftir að lánin eru greidd upp þar til hann er búinn að endurheimta hlutafé sitt með vöxtum, þá afhendir hann ríkinu göngin. Þegar upp er staðið þá er þetta þannig framkvæmd og þetta er svona nær því að vera félagsskapur, sem á vondu máli er kallað „public-private partnership“ eða hvað það er. Varðandi Noreg væri mjög gaman að fara yfir það, ég hef aðeins skoðað þau mál og fylgst með þeim. Norðmenn eru með miklu þróaðra módel í þessu en eiginlega nokkrir aðrir. Það er einfaldlega þannig að þeir meta það í tilviki hverrar stórframkvæmdar hvað er sanngjarnt eða eðlilegt að umferðin sem mun nýta mannvirkið borgi háan hluta kostnaðarins. Í sumum tilvikum getur það verið framkvæmdin öll sem þá væri endurheimt þannig á kannski 25, 30 árum, en í öðrum tilvikum er mannvirkið það dýrt og umferðin það lítil að það væri ósanngjarnt. Þá er hlutfallið lækkað. Þá eru vegtollarnir stilltir af miðað við það að þeir beri 75% kostnaðarins, 50% kostnaðarins, jafnvel bara 25%. Þetta gætum við mjög vel gert og hefðum 

Virðulegi forseti. Mér finnst þetta mjög áhugaverð hugmynd. Þegar ég hugsa um vegtolla, það fyrsta sem mér dettur í hug eru einkaframkvæmdir, en það er rétt sem hv. þingmaður segir, þetta þarf náttúrlega ekkert að vera í einkaframkvæmd, þetta getur líka oft verið á vegum ríkisins eins og hefur sýnt sig víða annars staðar. Ég held að það sé eitthvað sem við ættum að skoða og ég held að það sé ekki of seint að fara að skoða t.d. norska módelið þegar kemur að gjaldheimtu fyrir ákveðna vegi. Þetta hefur líka jákvæð umhverfisáhrif því að það hvetur fólk til að nota almenningssamgöngur. Sem dæmi í Bergen, ef farið er frá ysta hluta Bergen niður í bæ þarf að borga vegtolla á tveimur, þremur köflum. Fólk er hvatt til þess að nota „bybanen“ svokallaða, með leyfi forseta, eða léttsporvagninn til að minnka umferð inni í bænum. Þetta hefur náttúrlega jákvæð áhrif á umhverfið. Við notum þá ekki öll einkabílinn sem er náttúrlega slæmur fyrir umhverfið. Þetta er framlag þeirra til loftslagsmarkmiðanna sem við erum einfaldlega allt of metnaðarlaus í. Mig langar til að athuga, er hv. þingmaður ekki bara með mér á því að þetta sé eitthvað sem við ættum að skoða í framtíðinni? Er það ekki hreinlega framtíðin að reyna í raun og veru að minnka ásókn í einkabílinn með því að vera með vegtolla, með því að vera með þægilegar almenningssamgöngur í hjarta bæjarins eða til hjarta bæjarins frá úthverfunum og stuðla þannig að því að vegirnir borgi sig sjálfir að einhverju leyti og jafnframt að líta til umhverfisáhrifa.

Frú forseti. Að sjálfsögðu finnst mér að góðar og greiðar almenningssamgöngur eigi að vera hluti af okkar lífi, og eiginlega hvort sem er, þær eru líka mikið innlegg í loftslagsmálin og svo auðvitað að stuðla að orkuskiptum í öðrum samgöngum með hvetjandi aðgerðum. En aftur að þessum skattlagningar- og gjaldtökumálum. Það þarf að móta heildstæða stefnu um þetta á Íslandi og hún er ekki til enn þá. Við getum að mínu mati í aðalatriðum lært af Norðmönnum. Þeir gera hvort tveggja, eru með sértæka vegtolla í stórum dýrum framkvæmdum, t.d. núna á vesturströndinni þar sem mikil hraðbraut er í byggingu frá Bergen og alveg upp til Þrándheims, en þeir eru líka með gjaldtöku í kringum Ósló, „bompenger“, á hraðbrautunum inn og út úr Ósló er líka gjaldtaka, þannig að þeir gera þetta hvort tveggja. Þeir stilla þessu svona af eins og ég sagði áður, að þeir taka tillit til þess hvað er sanngjarnt að umferðin greiði hátt hlutfall af kostnaði við viðkomandi framkvæmd. Við reyndum þetta aðeins hér árið 2010 framan af ári í botni kreppunnar, við könnuðum möguleikann á því að ráðast í miklar framkvæmdir, tvöfalda veginn austur fyrir fjall og klára Keflavíkurveginn og leggja af stað upp á Vesturlandið og hvort vilji væri til þess að einhver gjaldtaka kæmi til. Flestir voru jákvæðir, en það vildi svo illa til að það átti svo að kjósa til sveitarstjórna um vorið þannig að einstaka sveitarstjórnir hlupu út undan sér og lögðust gegn þessu og varð ekki af þessu frekar. Mér fyndist það alveg eðlilegt að þegar í boði er hraðbraut, tveggja akreina hraðbraut með aðskildum akstursstefnum, þá greiði sú umferð sem nýtur þess lítillega, aukalega fyrir það rétt eins og menn greiði fyrir það að stytta sér leiðina fyrir Hvalfjörð með því að fara undir hann. Það eru kannski aðalrökin fyrir vegtollunum, að tengja það við þau not sem menn fá af mannvirkjum. Menn stytta sér leið, menn aka á öruggari vegi, menn spara sér tíma, slit á bíl og allt þetta. Það þarf auðvitað að réttlæta viðbótarskattlagninguna 

Virðulegi forseti. Hér er mjög athyglisverð umræða í gangi um samgöngumál. Ef menn velta því fyrir sér hvað eigi að ráða röð samgönguframkvæmda, hvar eigi að bera niður þegar kemur að ráðstöfun opinbers fjármagns í uppbyggingu á samgöngukerfinu, þá hlýtur umferðaröryggi að vera mjög ofarlega á blaði. Auðvitað eru alls konar byggðarlegir hagsmunir og atvinnulegir hagsmunir í húfi, en umferðaröryggi hlýtur að vera það sem við setjum í fyrsta sæti þegar að því kemur að ákvörðun um það í hvað fjármagn skuli fara. Hin svokallaða núllsýn sem Vegagerðin hefur haft til hliðsjónar í störfum sínum er mjög jákvæð, þ.e. að reyna að haga uppbyggingu samgöngumannvirkja eða vegamannvirkja þannig að reynt sé eftir fremsta megni að draga úr umferðarslysum, að það sé alla vega ekki samgöngukerfið sem valdi slysunum, eitthvað í uppbyggingu vegarins sem geti valdið auknum skaða. Auðvitað á að reyna að halda slíka sýn í heiðri eftir fremsta megni. Ég hef alltaf verið hlynntur því að menn leiti allra leiða til að fjármagna nauðsynlegar framkvæmdir. Þó að á endanum sé það þannig að samgöngumannvirkin verði eign samfélagsins skiptir kannski ekki alveg máli hver sá aðdragandi er. Fyrir um það bil sjö til átta árum voru miklar vangaveltur um það í íslenskri pólitík að taka upp vegtolla í auknum mæli og nota einhvers konar rukkunarkerfi til að fjármagna framkvæmdir. Þá höfðu menn miklar áhyggjur af því að það gæti orðið umsvifamikið og stangaðist kannski á við persónuverndarsjónarmið, að hægt væri að sjá hvar hverjir voru á ferðinni. Ég held að allir hljóti að vera sammála um að síðan hefur tækninni fleygt það mikið fram að hægt á að vera með einföldu símaappi að innheima fyrir afnot af vegi. Það góða við það að vera með rafræna notendaskrá yfir samgöngumannvirki er að hægt væri að stýra umferðinni á margvíslegan hátt. Hægt væri að taka tillit til félagslegra sjónarmiða, að reyna að auka umferð á þeim tímum þegar minna álag er, þ.e. að það mundi kosta minna að aka fyrir tiltekna álagspunkta. Hægt væri að veita námsmönnum, öryrkjum og eldri borgurum sérstakan afslátt. Hægt væri að hafa lægra gjald eftir því sem maður mengar minna og þar fram eftir götunum, bara með því að skrá tegund ökutækis, með því að skrá um hvers lags ferðalag sé að ræða o.s.frv. væri hægt að innheimta þannig að það skilaði tekjum, að það stæði undir þeim framkvæmdum sem nauðsynlegt er að ráðast í. Ég er sannfærður um að á sama tíma væri hægt að gæta að persónuverndarsjónarmiðum. Hægt er að stilla þau símtæki sem við notum flest frá degi til dags þannig að einhver gæti í raun verið að fylgjast með ferðum manns allan daginn. Það er hægt að vita, út frá þeim tækjum sem fólk er með í vösum sínum og hefur hjá sér, jafnvel þegar það sefur, hvar viðkomandi er staddur. En það er líka hægt að stilla þau þannig að það komi ekki fram. Það er auðvitað nokkuð sem menn þurfa að hafa í huga. Tæknin hefur búið til möguleika á því að gera meira og fyrr og hraðar. Og með því að gera meira og vera með öruggari vegi aukum við umferðaröryggi. Við fækkum slysum. Það er það sem er mikilvægast af öllu og það er það sem við eigum að horfa í og láta önnur sjónarmið frekar mæta afgangi.

Virðulegi forseti. Við höfum nú um nokkra hríð verið að fjalla um línumálið svokallaða í atvinnuveganefnd og umhverfis- og samgöngunefnd þar sem ég á sæti. Það hefur vakið nokkra athygli að í minnisblaði frá iðnaðarráðuneytinu eru nokkur mál reifuð og loks gerð ákveðin tillaga að breytingu 3. gr. frumvarpsins þar sem í röksemd kemur fram að meginmarkmið frumvarpsins sé að breyta náttúruverndarlögum. Það er meginmarkmið frumvarps sem kemur frá iðnaðaráðuneytinu að breyta náttúruverndarlögum sem er umhugsunarefni fyrir það fyrsta. Í öðru lagi fékk umhverfis- og auðlindaráðuneytið erindi frá umhverfis- og samgöngunefnd þar sem óskað var álits ráðuneytisins á bæði breytingum á náttúruverndarlögum og áhrifum þessa frumvarps á Árósasamninginn og EES-reglur. Það er skemmst frá því að segja að eftir fund nefndarinnar með ráðuneytinu í dag, seinni partinn í dag, liggur það fyrir svo alvarlegt sem það er að vegna ákvarðana ráðuneytisstjóra og ráðherra málaflokks umhverfismála var ákveðið að svara ekki erindi frá Alþingi með efnislegum hætti. Það er afar alvarlegt að löggjafarþingið geti ekki treyst því að ráðherrar og ríkisstjórnin standi með þinginu í því 

Virðulegur forseti. Ég verð að taka undir með hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur í þessu máli. Það kemur í ljós eftir næstum því vikubið hjá okkur fulltrúum í umhverfis- og samgöngunefnd þingsins, sem höfum óskað eftir upplýsingum úr umhverfisráðuneytinu um viðbrögð þess við þeirri stöðu sem upp er komin í máli Bakka, að það er ekki hægt að skilja fulltrúa ráðuneytisins öðruvísi en að ráðherra hafi beinlínis beitt sér gegn því að það kæmu einhver svör úr ráðuneytinu, að hið pólitíska vald sest á embættismenn ráðuneytisins og kemur í veg fyrir að hingað berist skýringar í þingið til þingnefndar sem á að fjalla um þetta mál. Það er auðvitað fulkomlega ótækt þegar þannig er og ljóst í því sem gerðist á fundi með atvinnuveganefnd áðan þar sem okkur fulltrúum í umhverfis- og samgöngunefnd bauðst að sitja sem gestir eins og við höfum alltaf fengið að gera í þessum málaflokkum, sem ættu reyndar að varða umhverfisnefndina, 

Virðulegi forseti. Ég verð að taka undir áhyggjur þeirra tveggja hv. þingmanna sem töluðu hér á undan mér varðandi svörin frá umhverfisráðuneytinu. Í fyrsta lagi bárust þau seint og í öðru lagi bárust þau illa. Það er rétt sem hv. þm. Svandís Svavarsdóttir segir, við þurfum að geta treyst á að við getum sótt okkur sérfræðiaðstoð og þekkinguna sem býr í ráðuneytinu því að annars, virðulegi forseti, þurfum við að fara að búa til betra kerfi í kringum þingið og þingmennina. Það gengur náttúrlega ekki eins og það er núna, að við hv. þingmenn höfum ekki aðgengi að bestu mögulegum sérfræðingum eins og önnur þing hafa. Við þurfum miklu öflugri lagaskrifstofu til þess að geta sótt upplýsingar til. Það er því mjög alvarlegt þegar umhverfisráðuneytið bregst við með þessum hætti af því að við höfum ekkert annað að leita.

Herra forseti. Ég sat ekki þann fund sem hv. þingmenn sátu sem töluðu á undan mér, en ég hlýt að lýsa yfir áhyggjum mínum þegar um er að ræða inngrip í lög og reglur sem við störfum samkvæmt almennt. Hér er um að ræða mjög alvarlegt inngrip sem rökstutt hefur verið með því að miklir hagsmunir séu undir og ekki síst þá ríður á að lagasetning sé eins vönduð og hægt er. Þar sem þessi lagasetning snýst um réttarfar á sviði umhverfis- og náttúruverndar er mjög einkennilegt að ekki sé hægt að fá upplýsingar frá því ráðuneyti sem er með þann málaflokk. Það er því ekki nema eðlilegt að gera alvarlegar athugasemdir við það því að það er okkar hlutverk hér á Alþingi að ef farið er í slík inngrip, sem eru mjög alvarleg, að tryggja það sé þá gert með eins vönduðum hætti og hægt er. Til þess þurfa allar upplýsingar að liggja á borðinu. Við ræðum hér um réttarumhverfi 

Forseti. Ég vil koma hér upp til þess að taka undir áhyggjur frá félögum mínum, hv. þingmönnum sem hafa áður talað um að verið sé að taka hér í gegn lagasetningu sem fer á skjön við almennt réttarfar. Ég hef miklar áhyggjur af því að í raun og veru sé verið að gera ríkið skaðabótaskylt. Við erum að fara á skjön við marga alþjóðasáttmála ef við heimilum að þetta fari svona í gegn. Ég verð líka að segja, forseti, að það vekur furðu mína að lesa þetta minnisblað frá umhverfisráðuneytinu. Ber ekki umhverfisráðuneytinu að standa vörð um náttúru landsins? Ef það eru vafaatriði þá hlýtur að vera sérfræðiþekking þar innan borðs sem getur skilað áliti sem er eitthvað meira en þetta, það var hvorki fugl né fiskur.

Virðulegur forseti. Ég verð að fá að bæta við það sem ég sagði áðan varðandi þetta mál að það er auðvitað grafalvarlegt þegar fulltrúar ráðuneytis koma eftir langa bið á fund okkar þingmanna og lýsa því yfir, í jafn afdrifaríku máli og hér er á ferðinni, að það sé gríðarleg óvissa á ferðinni um lagaleg áhrif þeirrar lagasetningar sem hér um ræðir, í hverri spurningunni á fætur annarri sé mikil óvissa á ferðinni. Við erum að tala um þá stöðu sem blasir þannig við borgurunum að það er ákveðinn kæruréttur sem verður til þegar framkvæmdaleyfi eru veitt. Úrskurðarnefndin, eftir því sem við komumst næst hér í þinginu, mun skila af sér í næstu viku. En áður en það gerist ætlar þingið að grípa inn í ferlið og hafa af borgurum kæruréttinn, aðkomu þeirra, og getur ekki veitt fullnægjandi svör um áhrifin sem af því hlýst. Það gengur ekki.

Virðulegi forseti. Ég bið forseta að leggja við hlustir undir þessum athugasemdum okkar. Það sem við erum að segja er að við erum hér með breytingar á lögum sem lúta að mati á umhverfisáhrifum, náttúruvernd, sem snúa að skipulagsmálum, Árósasamningi, kærunefnd umhverfis- og auðlindamála. Öll þessi löggjöf er á hendi umhverfis- og auðlindaráðuneytisins. Öll þessi löggjöf. Hver og einn einasti lagabálkur. Svo þegar umhverfis- og samgöngunefnd fer þess á leit við umhverfis- og auðlindaráðuneytið að veita sérfræðilega umsögn upplýsingar um einstaka þætti þessa máls þá víkur ráðuneytið sér undan því. Af hverju? Það er af því að ráðherrann vill það ekki, forseti. Ég spyr: Er það svo að umhverfisráðherrann vill halda upplýsingum, þekkingu og faglegu mati á svona alvarlegu inngripi frá Alþingi?

Forseti. Ég á eiginlega ekki til orð yfir að lýsa vandlætingu minni á framferði hæstv. umhverfisráðherra. Það hefur oft verið þannig, forseti, að spurningar hafa verið lagðar fyrir hæstv. ráðherra og ráðherrann hefur ítrekað vanvirt Alþingi með því að svara ekki eða hefur ekki vit á málaflokknum, sem er mjög alvarlegt mál og kristallast í raun í því svari sem kemur frá ráðuneytinu. Ef það er rétt að það sé ráðherrann sjálfur sem hlutast til um málið á þann veg að hann vilji ekki halda þinginu upplýstu er það alvarlegt. Ég tel réttustu stöðuna vera þá að gefa málinu þann tíma sem það þarf og að við fáum þær upplýsingar sem okkur ber að fá til þess að sé hægt að samþykkja það, annars er ljóst að málið verður að fara út af borðinu í heild.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um tímabundnar endurgreiðslur vegna hljóðritunar á tónlist. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Ernu Jónsdóttur frá atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti og Jakob Frímann Magnússon, talsmann íslensks tónlistariðnaðar. Frumvarpið byggist á sömu hugmyndafræði og lög um tímabundnar endurgreiðslur vegna kvikmyndagerðar á Íslandi sem hafa verið liður í eflingu kvikmyndaiðnaðar á Íslandi á undanförnum árum. Með frumvarpinu er lagt til að unnt verði að sækja um endurgreiðslu til iðnarráðuneytisins á hluta þess kostnaðar sem fellur til við hljóðritun á tónlist hér á landi sem hefur verið gefin út og er aðgengileg almenningi. Ef 80% kostnaðar hafa fallið til hér á landi verður heimilt að endurgreiða allt að 25% af þeim kostnaði sem fellur á EES-svæðinu verði frumvarpið að lögum. Fram kom við umfjöllun um málið að þetta baráttumál tónlistarmanna sé brýnt þar sem hljóðritun hafi stórlega minnkað hér á landi. Verði frumvarpið að lögum mun Ísland njóta jákvæðrar sérstöðu. Nefndin telur að um mikið framfaramál sé að ræða. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Lilja Rafney Magnúsdóttir ritar undir álit þetta með fyrirvara. Jón Gunnarsson og Björt Ólafsdóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Kristján L. Möller var fjarverandi við afgreiðslu málsins en ritar undir álitið með heimild í 4. mgr. 18. gr. starfsreglna fyrir fastanefndir Alþingis. Auk þeirrar sem hér stendur rita undir álitið Haraldur Benediktsson, Ásmundur Friðriksson, Kristján L. Möller, Páll Jóhann Pálsson og Líneik Anna Sævarsdóttir.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti og framhaldsnefndaráliti ásamt breytingartillögum frá efnahags- og viðskiptanefnd. Álitin varða frumvarp til laga um breytingu á lögum um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, nánar tiltekið um fjárfestingarheimildir lífeyrissjóðanna. Álit nefndarinnar er að finna á þskj. 1685 og breytingartillögur sem því fylgja eru á þskj. 1686. Vísa ég til þessara þingskjala þar sem ég mun ekki fara yfir þau frá orði til orðs heldur rekja helstu efnisatriði. Ég mun í framhaldi fjalla um framhaldsnefndarálit með breytingartillögu nefndarinnar sem finna má á þskj. 1727. Virðulegi forseti. Ég vík þá fyrst máli mínu að nefndarálitinu og þeim breytingum sem nefndin leggur til. Nefndinni bárust tólf erindi um málið og fékk á sinn fund fulltrúa frá fjármála- og efnahagsráðuneyti, Fjármálaeftirlitinu, Landssamtökum lífeyrissjóða, Samtökum fjármálafyrirtækja, Stefni hf., Kauphöll Íslands og Seðlabanka Íslands. Nefndin fékk einnig á sinn fund Gylfa Magnússon dósent sem var formaður nefndar sem skipuð var árið 2013 til að endurskoða ákvæði um fjárfestingarheimildir lífeyrissjóðanna og þetta frumvarp byggir á. Að lokum mætti Kristján Loftsson fyrir nefndina, en hann skilaði inn umsögn um frumvarpið. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar sem auka svigrúm lífeyrissjóða til fjárfestinga, m.a. í óskráðum bréfum og sértryggðum skuldabréfum, og til að lána út verðbréf. Einnig er lagt til að kveðið verði á um ítarlegri reglur um áhættustýringu lífeyrissjóða og að lögfest verði viðmið í anda svokallaðrar skynsemisreglu. Umsvif íslensku lífeyrissjóðanna eru mjög mikil í íslensku samfélagi og hrein eign þeirra nemur nú 3.300 milljörðum, en sú fjárhæð er ríflega ein og hálf landsframleiðsla. Það er því nokkuð ljóst að fjárfestingarstefna lífeyrissjóðanna getur haft margvísleg áhrif á efnahag landsins og lífskjör í landinu. Í fyrsta tölulið 1. efnismgr. 4. gr. frumvarpsins er kveðið á um að lífeyrissjóðir skuli hafa hagsmuni sjóðfélaga að leiðarljósi. Nefndin vekur athygli á að vegna umfangs lífeyrissjóðanna í íslensku samfélagi þurfi fjárfestingarstefna þeirra eftir því sem kostur er að stuðla að bættum efnahag og batnandi lífskjörum í landinu til framtíðar. Lífeyrissjóðir þurfa að mínu mati einnig að gera greinarmun á annars vegar fjárfestingum sem stuðla að raunverulegri verðmætasköpun og bættum lífskjörum í landinu og hins vegar fjárfestingu í fjármálagerningum sem kunna að hafa litla eða enga tengingu við raunhagkerfið og skapa ekki í sjálfu sér raunveruleg verðmæti þótt þau kunni að hækka í verði tímabundið. Nefndin fjallaði einnig um siðferði í fjárfestingum og taldi rétt að áskilja að lífeyrissjóðir setji sér slík viðmið og upplýsi um þau. Lífeyrissjóðum hefur verið heimilt að fjárfesta í íbúðarhúsnæði, en með frumvarpinu er lagt til að sú heimild falli brott, en lífeyrissjóðir geti þess í stað átt í fasteignafélögum. Fjárfestingar í fasteignum geta haft ýmsa kosti fyrir lífeyrissjóði og lífeyrisþega, fjölgun fjárfestingarkosta auðvelda áhættudreifingu. Fasteignir gefa gjarnan af sér fyrirsjáanlegan tekjustraum til langs tíma sem hentar vel fyrir lífeyrissjóði sem mæta langtímaskuldbindingum um greiðslu lífeyris. Þá geta fjárfestingar lífeyrissjóða í fasteignum þjónað því samfélagslega hlutverki að ýta undir uppbyggingu íbúðar- og atvinnuhúsnæðis og innviða. Nefndin telur því æskilegt að heimila lífeyrissjóðum að fjárfesta í fasteignum og telur ónauðsynlegt að áskilja aðkomu milligönguaðila í þeim efnum. Nefndin leggur því til breytingar á 5. og 8. gr. frumvarpsins sem heimilar lífeyrissjóðum að fjárfesta beint í fasteignum. Lagt er til að fasteignir falli undir eignaflokk E ásamt hlutum og hlutdeildarskírteinum í félögum eða sjóðum um sameiginlega fjárfestingu, samanber 5. tölulið 2. efnismgr. 5. gr. frumvarpsins. Heimildin verður því sambærileg við heimild lífeyrissjóða til að fjárfesta í félögum um rekstur fasteignar. Í frumvarpinu eru ákvæði sem rýmka heimildir lífeyrissjóða til að fjárfesta í sértryggðum skuldabréfum sem aðallega eru gefin út af innlánsstofnunum. Við slit á innlánsstofnun mundu kröfur samkvæmt sértryggðum skuldabréfum njóta forgangs umfram innstæðukröfur og draga þannig úr vernd innstæðna. Forgangur innstæðna var veigamikill þáttur í því að vel tókst til við uppgjör á slitabúum gömlu bankanna sem féllu haustið 2008. Það uppgjör hefði verið til muna erfiðara hefði verulegur hluti krafna á hendur bönkum notið forgangs umfram innstæður líkt og sértryggð skuldabréf gera. Því gæti orðið erfiðara að takast á við framtíðaráföll í fjármálageiranum hafi bankar og sparisjóðir gefið út umtalsvert af sértryggðum skuldabréfum sem njóta forgangs umfram innstæður. Af þessum sökum taldi nefndin óheppilegt að ýta undir útgáfu banka- og sparisjóða í sértryggðum skuldabréfum með því að greiða sérstaklega fyrir fjárfestingu lífeyrissjóða í þeim og lagði til breytingu sem fólst í því að lífeyrissjóðum yrði óheimilt að fjárfesta í sértryggðum skuldabréfum. Í henni felst reyndar ekki að lífeyrissjóðum verði óheimilt að fjárfesta í sértryggðum skuldabréfum, en þær yrðu meðhöndlaðar sem fjárfestingar í almennum skuldabréfum fjármálafyrirtækja. Þess ber að geta nú að í framhaldi af viðbrögðum við þessu nefndaráliti fékk nefndin gesti til sín að ræða um þessa breytingu varðandi sértryggðu skuldabréfin. Ég fjalla um það hér á eftir að nefndin féllst á þau rök sem þar komu fram. Ég mun lýsa því hér á eftir þeirri breytingu sem varðar sértryggðu skuldabréfin. Þá að afleiðunum. Samkvæmt gildandi lögum er lífeyrissjóðum heimilt að fjárfesta í afleiðusamningum en aðeins í því skyni að draga úr áhættu. Í frumvarpinu er ekki gert ráð fyrir sambærilegum áskilnaði um að eingöngu sé fjárfest í þeim til að draga úr áhættu lífeyrissjóða. Þannig væri verið að opna á það að þeir gætu keypt afleiður til að taka áhættu. Afleiðusamningar eru einkum nýttir í áhættuvarnir annars vegar og spákaupmennsku hins vegar. Nefndin telur spákaupmennsku með afleiðusamningum ekki samræmast hlutverki lífeyrissjóða sem langtímafjárfesta. Nefndin leggur því til að áfram verði áskilið að afleiður dragi úr áhættu sjóðanna séu þær keyptar. Í frumvarpinu er áskilið að unnt sé að selja samdægurs á raunvirði þær afleiður sem ekki eru skráðar á skipulögðum verðbréfamarkaði, en Landssamtök lífeyrissjóða og Samtök fjármálafyrirtækja bentu á að lífeyrissjóðir hefðu ekki sömu þörf á að geta selt eignir samdægurs og verðbréfasjóðir, enda kæmu skuldbindingar lífeyrissjóða til útgreiðslu á löngum tíma ólíkt verðbréfasjóðum sem hefðu ríkari innlausnarskyldu. Af hálfu Fjármálaeftirlitsins kom þó fram að um öryggisákvæði væri að ræða sem takmarkaði mögulegt tap lífeyrissjóða af afleiðum. Með hliðsjón af tillögu Fjármálaeftirlitsins leggur nefndin til að slakað verði á áskilnaðinum með því að ekki þurfi að vera unnt að selja afleiðu samdægurs ef unnt er að gera hana upp eða loka henni samdægurs á raunvirði. Samkvæmt frumvarpinu er lífeyrissjóðum óheimilt að eiga meira en 15% af hlutafé í hverju fyrirtæki eða hlutdeildarskírteinum eða hlutum sjóða um sameiginlega fjárfestingu eða einstakri deild þeirra. Sú takmörkunin sætti talsverðri gagnrýni hjá umsagnaraðilum. Bent var á að svo lágt hlutfall torveldaði fjármögnun lífeyrissjóða á verkefnum, einkum í ljósi viðvarandi fækkunar lífeyrissjóða. Þannig þyrfti að minnsta kosti sjö lífeyrissjóði til að fjármagna verkefni ef ekki kæmi til önnur fjármögnun. Þótt nefndin telji réttmætt að vinna gegn óhóflegri samþjöppun áhrifavalds í íslensku viðskiptalífi telur nefndin það ekki girða fyrir að hlutfallið verði aðeins hærra en 15% enda fjarri því að vera ráðandi hlutur. Með tilliti til fyrrgreindrar gagnrýni leggur nefndin því til að hlutfallið hækki úr 15% í 20%. Í frumvarpinu er lagt til að lífeyrissjóðum verði heimilað að lána fjármálafyrirtækjum verðbréf til skamms tíma með tilteknum skilyrðum, þar á meðal um tryggingar. Lífeyrissjóðir geta þannig aukið tekjur sínar af verðbréfum með því að taka þóknun fyrir lánin. Lánin geta greitt fyrir tilteknum viðskiptum lántakanna, þar á meðal svokallaðri skortsölu verðbréfa. Þótt lífeyrissjóðir geti vissulega aukið tekjur sínar af verðbréfum með þóknunum fyrir lán á bréfunum mundu þeir á móti taka á sig áhættuna af því lántakinn skili ekki verðbréfunum og framlögð trygging dugi ekki til að bæta tjónið að fullu. Verðbréfalán eru almennt skammtímaviðskipti sem hafa í besta falli óbeina tengingu við raunhagkerfið og eru í mörgum tilvikum liður í hreinni spákaupmennsku. Nefndin telur þátttöku í slíkum viðskiptum ekki samræmast hlutverki lífeyrissjóða sem langtímafjárfesta. Auk þess telur nefndin óheppilegt að greiða fyrir skortsölu verðbréfa meðan ekki hefur verið mótaður skýrari lagarammi um slík viðskipti. Nefndin leggur því til að heimildin verði felld brott úr frumvarpinu og lífeyrissjóðum verði þar með óheimilt að lána verðbréf. Aðrar breytingartillögur sem nefndin leggur til er að ákvæði um að ábyrgðaraðili áhættustýringar skuli hafa milliliðalausan aðgang að stjórn lífeyrissjóðs verði fært í 2. efnismgr. greinarinnar sem um ræðir. Nefndin telur þannig skýrara að fyrirmælin eigi við um alla lífeyrissjóði en ekki aðeins um smáa lífeyrissjóði sem fyrri málsliður 3. efnismgr. greinarinnar tekur til. Virðulegi forseti. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem hér hafa verið reifaðar í stuttu máli, en þær eru nánar útlistaðar á þskj. 1685 og 1686. Undir nefndarálitið rita 19. september eftirtaldir hv. þingmenn, en Líneik Anna Sævarsdóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins: Frosti Sigurjónsson, formaður og framsögumaður, Brynjar Níelsson, Guðmundur Steingrímsson, Katrín Jakobsdóttir, Sigríður Á. Andersen, Valgerður Bjarnadóttir, Vilhjálmur Bjarnason og Willum Þór Þórsson. Virðulegi forseti. Ég mæli nú fyrir framhaldsnefndaráliti efnahags- og viðskiptanefndar með breytingartillögu um sama frumvarp til laga um breytingu á lögum um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða. Framhaldsnefndarálitið ásamt breytingartillögu er að finna á þskj. 1727. Eins og fram er komið afgreiddi nefndin málið með nefndaráliti þann 19. september ásamt breytingartillögu á sérstöku þingskjali. Í kjölfar þess bárust nefndinni erindi og ábendingar frá Landssamtökum lífeyrissjóða og Samtökum fjármálafyrirtækja. Nefndin ákvað að leggja fram framhaldsnefndarálit og breytingar til að bregðast við þeim ábendingum sem henni bárust. Fyrst ber að geta þess að í 1. málslið 1. efnismgr. 3. gr. frumvarpsins segir nú að lífeyrissjóðir skuli tilnefna starfsmann hjá sjóðnum til að bera ábyrgð á greiningu, mati, vöktun og stýringu áhættu, en Landssamtök lífeyrissjóða lögðu til að í stað orðanna „mati, vöktun og stýringu“ kæmi: mælingu og skýrslugjöf um. Þessi breyting væri til að árétta að það væri ábyrgð lífeyrissjóðs í heild og stjórnar hans að stýra áhættu en ekki eins starfsmanns. Nefndin fellst á þessi rök og leggur til slíka breytingu. Varðandi sértryggðu skuldabréfin þá var í breytingartillögu nefndarinnar frá 19. september lagt til að c-liður 2. töluliðar 2. efnismgr. 5. gr. og 2. mgr. b-liðar 6. gr. frumvarpsins sem greiða fyrir fjárfestingu lífeyrissjóða í sértryggðum skuldabréfum féllu brott, en tilgangur þeirrar breytingar var að mati nefndarinnar að standa vörð um innstæður í bönkum og sparisjóðum. Breytingartillaga nefndarinnar sætti gagnrýni Landssamtaka lífeyrissjóða og Samtaka fjármálafyrirtækja. Samtökin töldu ákvæði frumvarpsins mikilvæg til að auka fjárfestingarmöguleika lífeyrissjóða og treysta langtímafjármögnun fjármálafyrirtækja. Þau töldu heppilegra að vernda innstæður með öðrum hætti en þeim að banna útgáfu sértryggðra skuldabréfa eða draga úr útgáfu þeirra og bentu á ýmsar ráðstafanir til þess sem þegar væri í gildi eða í undirbúningi. Samtök fjármálafyrirtækja lögðu fram útreikninga sem sýndu að lífeyrissjóðir hefðu lítið svigrúm til frekari kaupa á sértryggðum skuldabréfum fjármálafyrirtækja ef frumvarpsákvæðin yrðu ekki að lögum. Einnig gæti orðið lítið svigrúm fyrir lífeyrissjóði til að kaupa hlut í bönkum ef sértryggð skuldabréf væru sett í sama eignaflokk og önnur verðbréf banka. Nefndin taldi rétt að koma til móts við þessi sjónarmið og leggur til að frumvarpsákvæðin falli því ekki brott. Nefndin telur þó rétt að stíga varfærnara skref en gert er ráð fyrir í 2. mgr. b-liðar 6. gr. frumvarpsins með því að miða við að lífeyrissjóðum sé heimilt að binda allt að 10% í sértryggðum skuldabréfum sama útgefanda í stað 15%. Í breytingartillögu nefndarinnar var lagt til að lögin öðluðust gildi 1. janúar 2017, en af hálfu Landssamtaka lífeyrissjóða kom fram að mun lengri tíma þyrfti til að undirbúa framkvæmd laganna. Nefndin leggur til að lögin öðlist þess í stað gildi 1. júlí 2017. Virðulegi forseti. Ég hef nú í grófum dráttum rakið efni framhaldsnefndarálitsins, en breytingartillögurnar sjálfar er að finna í þingskjalinu. Undir framhaldsnefndarálitið rita þann 28. september eftirtaldir hv. þingmenn: Frosti Sigurjónsson, formaður og framsögumaður, Brynjar Níelsson, Guðmundur Steingrímsson, Katrín Jakobsdóttir, Sigríður Á. Andersen, Valgerður Bjarnadóttir, Vilhjálmur Bjarnason og Willum Þór Þórsson.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á höfundalögum, með síðari breytingum, þ.e. um eintakagerð til einkanota. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund marga gesti. Á fundum nefndarinnar var mikið rætt um a-lið 1. gr. frumvarpsins. Samkvæmt þeim lið bætist nýr málsliður við 1. mgr. 11. gr. höfundalaga þess efnis að heimild til gerðar stafræns eintaks sé bundin við einstakling sem hefur lögmæt umráð eða aðgang að upprunaeintaki sem dreift er eða gert aðgengilegt með heimild rétthafa þess. Á fundi nefndarinnar lýstu fulltrúar ráðuneytisins sögulegum aðdraganda að þessu ákvæði og því að ákvæðinu væri ætlað að staðfesta það sem þegar teldist gildandi réttur. Hið sama kemur fram í athugasemdum frumvarpsins við a-lið 1. gr. þar sem segir jafnframt að ráðuneytið telji mikilvægt að áréttað verði í 11. gr. höfundalaga að heimild til stafrænnar eftirgerðar til einkanota verði framvegis bundin við lögmætan eiganda upprunalegs eintaks. Innan nefndarinnar átti sér stað nokkur umræða um að merking hugtaka kynni að vera óljós og um hugsanlegar afleiddar afleiðingar þessa ákvæðis, yrði því bætt við 11. gr. höfundalaga í óbreyttri mynd. Þá benti fulltrúi IMMI – alþjóðlegrar stofnunar um upplýsinga- og tjáningarfrelsi, á það á fundi nefndarinnar að a-liður 1. gr. frumvarpsins væri til þess fallinn að draga úr tilhneigingu rekstraraðila svo sem kaffihúsa, veitingastaða o.fl. til að bjóða upp á óheftan aðgang gesta að netinu af ótta við að gerast þannig hugsanlega sekir um lögbrot. Einnig vekti ákvæðið spurningar um hvort hversdagslegar athafnir á borð við að sækja skjöl af vefsíðum, t.d. með því að vista myndir eða myndbönd eða taka skjáskot af vefsíðu, teldust lögbrot ef sá sem það gerði gengi ekki úr skugga um að hann hefði lögmætan aðgang að upprunaeintaki þess sem hann vistar. Erfitt, jafnvel ómögulegt gæti orðið að meta hvort tiltekin hegðun stangaðist á við lög. Nefndin telur ljóst að umtalsverð óvissa ríki um túlkun ákvæðisins í a-lið 1. gr. frumvarpsins og telur heillavænlegt að nánari og upplýstari umræða fari fram um orðalag þess og ætluð áhrif þess og afleiðingar áður en það verður að lögum. Þar sem tilgangi ákvæðisins hefur verið lýst þannig að því sé ætlað að festa í sessi gildandi rétt telur nefndin skaðlaust að gildistöku þess að lögum sé frestað að sinni. Nefndin leggur því til að a-liður 1. gr. frumvarpsins falli brott en beinir því til ráðuneytisins að hafa milligöngu um nánari umræðu um ákvæðið þar sem andstæð sjónarmið verði rýnd og metin. Á fundum nefndarinnar var jafnframt rætt um fjármögnun þeirra greiðslna sem renna skulu til höfunda vegna heimildar til eintakagerðar en samkvæmt b-lið 1. gr. frumvarpsins, sem verður 3. mgr. 11. gr. höfundalaga, skulu þær greiðast árlega með fjárveitingu samkvæmt fjárheimild í fjárlögum og er það breyting frá núverandi fyrirkomulagi. Nefndin leggur áherslu á að fjárveiting þessi komi af sérstökum lið í fjárlögum og komi til að mynda ekki til skerðingar á framlögum til menningarmála. Auk fyrrgreinds leggur nefndin til orðalagsbreytingu á 2. mgr. 61. gr. höfundalaga og að 7. töluliður 2. mgr. 54. gr. höfundalaga falli brott. Er það gert til samræmis við þær breytingar sem verða á 11. gr. höfundalaga, verði frumvarpið að lögum, og þær breytingar á hugtakanotkun sem í frumvarpinu felast. Að fyrrgreindu virtu leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt með tillögu um breytingu. Undir álitið skrifa allir nefndarmenn. Þó skrifar Helgi Hrafn Gunnarsson undir álitið með fyrirvara um hugtakanotkun. Hv. þm. Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir og hv. þm. Haraldur Einarsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins en skrifa undir álit þetta samkvæmt heimild í 4. mgr. 18. gr. starfsreglna forsætisnefndar Alþingis.

Virðulegi forseti. Ég ætla að gera stutta grein fyrir fyrirvara mínum á nefndarálitinu. Ég styð málið en það hefur valdið miklum misskilningi í umræðunni og ég ætla að fara aðeins yfir hvers vegna það er, en sömuleiðis tilkynna þær gleðifréttir að helstu áhyggjur við málið sem kom upp við meðferð nefndarinnar voru leystar með því að fella brott a-lið 1. gr. frumvarpsins. Þannig er mál með vexti að margir eru haldnir þeirri röngu trú að til staðar sé gjald sem er lagt á kassettur, harða diska o.s.frv. til þess að bæta höfundum tjón af völdum ólöglegrar dreifingar. Það skrýtna er, sem gerir fólki erfitt að skilja þetta til hlítar, að þetta gjald er til þess að bæta höfundum tjón fyrir löglega afritun. Þetta hljómar skringilega vegna þess að þetta er skringilegt. Ástæðan fyrir því að ég hef fyrirvara á nefndarálitinu er að mér finnst mjög skrýtið, svo meira verði ekki sagt, að nota þetta hugtak, bætur, yfir einhvern skaða sem höfundar eiga að hafa hlotið af því að fólk afriti t.d. af geisladiski yfir á kassettu og noti í bílnum. Hugmyndin er þá væntanlega sú að fólk kaupi sér geisladisk en til þess að spila tónlistina í bílnum mundi það líka kaupa kassettuna, sem er fráleit hugmynd, algjörlega fráleit hugmynd. Það er þess vegna sem þetta veldur svona miklum misskilningi. Fólk heldur að þetta gjald hljóti að varða ólöglega fjölföldun þegar reyndin er sú að það varðar löglega fjölföldun. Fyrir utan það er ágætt að árétta að frumvarpinu er ekki ætlað að útvíkka þetta gjald heldur þvert á móti að afnema það. Höfundum er hins vegar bættur hinn svokallaði skaði með því að taka peningana beint úr ríkissjóði sem er jákvætt, það er jákvæð þróun, en mér þykir þess virði að nefna þetta við hvert einasta tilefni vegna þess að þetta veldur miklum misskilningi. Það kom ekki í ljós við 1. umr. um málið en það kom í ljós við umfjöllun nefndarinnar að a-liður 1. gr. bjó til vandamál sem í stuttu máli var það að erfitt var að átta sig á því hverjar afleiðingarnar ættu að vera. Eins og margir vita á Íslandi þá er ekki alla vega ljóst í lögum að það sé ólöglegt að hala niður höfundaréttarvörðu efni í óþökk höfunda, það er hins vegar klárlega ólöglegt að dreifa því í óþökk höfunda. Þótt reyndar sé einhver ágreiningur um þessa lagatúlkun þá hefur fólk samt sem áður getað gengið að því sem vísu að ekki sé ólöglegt að niðurhala höfundaréttarvörðu efni í óþökk höfunda. Það kom í ljós við meðferð nefndarinnar á málinu að þetta ákvæði, a-liður 1. gr., væri hugsað til þess, eins og frumvarpið, eins og því er ætlað af höfundum frumvarpsins að skýra þetta, að gera það ólöglegt að niðurhala ólöglegu efni. Þegar spurt var út í lagalegar og réttindalegar afleiðingar þess sem kallað er að skýra þetta var fátt um svör. Sem betur fer komst nefndin að þeirri niðurstöðu að fella a-lið 1. gr. brott. Þetta var eftir ábendingar frá IMMI m.a. og eftir umræðu nefndarinnar um þetta atriði þar sem þetta er í raun og veru aðeins flóknara mál en höfundar frumvarpsins kannski ætluðu sér. Þetta er atriði sem er betra að útkljá í betra næði og kannski ekki endilega í samhengi við t.d. b-lið frumvarpsins. Ég held að ég hafi þá komið að mínum fyrirvörum um málið. En fyrst við erum að tala um höfundarétt þá finnst mér ég verða að nýta tímann sem ég hef til þess að ræða um hv. þingmann fyrrverandi sem hét Tryggvi Bjarnason og var langalangafi minn, þ.e. afi afa míns í beinan karllegg. Hann var þingmaður frá árinu 1911–1913. Ég nefni þetta ekki bara vegna þess að hann var langalangafi minn, mér finnst það bara svo skemmtilegt vegna þess að við erum að ræða um höfundarétt. Mig langar að hafa þetta í ræðum Alþingis. Hann fór af þingi 100 árum áður en ég steig á þing. Þegar ég fór að fletta kallinum upp kom í ljós að hann hafði lagt fram eitt frumvarp og bar það heitið Prentsmiðjur, sem mér þótti áhugavert verandi pírati og allt það og mikið í þessari upplýsingatækni. Ég fékk upplýsingasvið til að senda mér afrit af frumvarpinu sem hann lagði fram. Þá kom í ljós að frumvarpið var ætlað til þess að hvert einasta amtsbókasafn og héraðsbókasafn fengi eitt ókeypis afrit af hverri einustu bók sem væri prentuð í landinu. Og eins og má ímynda sér þegar kemur að höfundarétti verða menn galnir við að heyra svona hugmyndir. Mig langar að lesa örstutt það sem kemur fram í lokaræðu hv. þáverandi þingmanns Jóns Ólafssonar er hann var að svara langalangafa mínum. Hann sagði, með leyfi forseta: „Ég vona að það reynist sannmæli sem stendur í Ísafold í dag um þetta mál. Þeir þingmenn sem vilja koma allri bókaútgáfu hér á landi fyrir kattarnef greiða þessu fráleita nýmæli atkvæði en aðrir ekki.“ Mig langaði til þess, þar sem ég býð mig ekki aftur fram til þings á næsta kjörtímabili og mun brátt halda mína síðustu ræðu seinna í dag, að koma þessu að. Þetta sýnir að þegar kemur að höfundalögum og höfundarétti hafa alltaf verið þessar áhyggjur, að allar svona breytingar muni ganga af einhverjum iðnaði dauðum. Það gerist einfaldlega ekki. Það er ekki þannig. Auðvitað verða breytingar, þær eru á stundum mjög erfiðar, en þrátt fyrir að í dag fái bókasöfn ókeypis eintök af bókum, þá hefur samt sem áður ekki allri bókaútgáfu hér á landi verið komið fyrir kattarnef. Þetta er staðreynd, virðulegi forseti. 
             Ég ætla að ljúka ræðunni á þeim nótum með þessari áminningu frá forföður mínum sem ég þakka fyrir samstarfið í þessu tilfelli en bið að öðru leyti fólk að íhuga til enda gagnrýni sína á stefnu Pírata í höfundaréttarmálum.

Virðulegi forseti. Á sunnudaginn flýg ég til Bandaríkjanna á allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna. Þetta er því minn síðasti þingfundur á kjörtímabilinu. Þar sem ég er ekki í framboði í komandi kosningum langar mig til að nýta þetta tækifæri til að kveðja og þakka fyrir mig. Af stórum breytingum í lífinu hef ég lært að hið eftirtektarverða, hið áhugaverða og hið mikilvæga í hverri lífsreynslu sést ekki endilega fyrr en að einhverjum tíma liðnum. Á þessum tímapunkti veit ég því ekki nákvæmlega hvað ég mun hafa lært um lífið og veröldina af tíma mínum hér. En ég get þó sagt strax að ég hlakka til þess að líta til baka því að reynslan hér hefur verið óhemjudýrmæt og reyndar ómetanleg. Það sé ég nú þegar. Hitt er að ég mun sakna þess fólks sem ég hef starfað með hér á Alþingi en sömuleiðis þess fólks sem ég hef ekki beinlínis starfað með en hef haft þann heiður að kynnast. Kannski finnst sumum það skrýtið, en eitt af því sem mér hefur þótt með því skemmtilegra við þingstörfin er að lesa þingmál og innsendar umsagnir. Ég efast um að margt fólk átti sig á því hvers konar hafsjór fróðleiks fyrirfinnst í þingskjölum Alþingis og sérstaklega innsendum erindum. Það hefur því gerst alloft þegar ég hef átt að vera í meintu fríi að ég kíki inn á alþingisvefinn mér til dægradvalar. Þótt ég hyggist heldur betur njóta þess að vera ekki þingmaður á næsta kjörtímabili þykir mér fyrirséð að ég eigi eftir að taka upp á þessu jafnvel bara til að þjálfa flokksmenn mína í að finna veg sinn í frumskóginum sem birtist manni ef maður ratar ekki um þingskjölin. Þá er í rauninni bara eitt sem mig mun vanta, það er aðgangur að nefndafundum, ekki að samtölum þingmanna sín á milli heldur samtölum þeirra við gesti. Með þingreynslu í farteskinu get ég fullyrt að ég er nokkuð vel í stakk búinn til að kynna sér langflest mál á þinginu, þó fyrir utan þetta eina atriði. Ég hef nú stungið upp á því einu sinni eða tvisvar að þessir fundir verði að jafnaði opnir, en nú þegar ég sé fram á að verða óbreyttur borgari eftir að hafa verið þingmaður sé ég betur en nokkru sinni fyrr hversu miklu það mundi muna fyrir getu borgarans til að komast inn í málin sem hér eru til umfjöllunar. Við lögðum reyndar fram frumvarp þess efnis á yfirstandandi þingi á þskj. 882. Ég vona, og býst reyndar við því, að aðrir þingmenn muni halda því máli á lofti á næsta kjörtímabili. Virðulegi forseti. Kæru þingmenn og kæra starfsfólk Alþingis. Mig langar til að þakka ykkur öllum fyrir þennan tíma, fyrir samstarfið og samveruna á þessu kjörtímabili. Virðulegum forseta vil ég þakka sérstaklega og óska velfarnaðar. Að lokum legg ég til að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir. 
            

Forseti vill taka undir og þakka fyrir árnaðaróskir hv. þingmanns í garð forseta, Alþingis og starfsfólks Alþingis. Forseti vill segja það að þó samstarf okkar hv. þingmanns hafi ekki verið ýkja langt í samanburði við ýmsa aðra þingmenn sem forseti hefur átt samstarf við á sínum langa ferli þá hefur það verið ákaflega gott og hnökralaust. Forseti vill sérstaklega tilgreina eitt sem gæti verið til fyrirmyndar fyrir aðra hv. þingmenn, það er það þegar forseti hringir í hv. þingmann þá svarar hann alltaf með þessum orðum: „Sæll, herra forseti.“ Þetta mættu fleiri taka til eftirbreytni.

Heyr, heyr.

En forseti vill með þessum orðum færa hv. þingmanni og fjölskyldu hans árnaðaróskir og honum sérstaklega árnaðaróskir í hverju því sem hann tekur sér fyrir hendur.