Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Við 2. umr. var brtt. 559, frá hæstv. landbrh., tekin aftur, sakir þess að n. hafði af misgáningi ekki tekið hana til athugunar, og liggur hún fyrir nú. N. hefur tekið till. fyrir og hefur ekkert við hana að athuga. Till. fer aðeins fram á það, að stj. hafi frjálsar hendur um útflutning þeirra vara, sem um ræðir, án þess að þær vörur eigi að missa af uppbótum eða tryggingum við það. Við athugun á till. kom þó í ljós, að till. væri ef til vill ekki alveg tæmandi, og n. þótti rétt að bera fram við hana brtt. á þskj. 1212. Hún tekur af öll tvímæli um það, að þær vörur, sem framleiddar eru á þessu tímabili, komi einnig undir þetta sama. Í till. ráðh. segir aðeins, að vörur, sem framleiddar eru 1944 eða fyrr, eigi að flytjast út á því ári, þ.e. árið, sem talað er um í frvgr., og gæti nokkur vafi leikið á um þær vörur, sem framleiddar væru eftir árið 1944. Ég vil því mæla með því, að þessi brtt: verði samþ. með þeirri breyt., sem n. hefur borið fram við hana, og málið verði þannig afgr.



Ég ætla mér að bera fram dagskrá við þetta frv. nú við þessa lokaumr. Ég byggi þetta á því, að aðstaða þessa máls hefur breytzt, vegna þess að dýrtíð hefur vaxið, kaupgjald og embættislaun hækkað, án þess að bændur hafi fengið tilskilda hækkun, en tilgangurinn var, að bændur hefðu jafngóða afkomu og aðrar stéttir. Það er hv. þm. kunnugt, að Alþ. samþ. l. um það, að ef sex fulltrúar frá stjórnmálafl. kæmust að einróma niðurstöðu, skyldi það gilda sem l. Þetta varð. Sex manna n. var skipuð af þrem stjórnmálafl., og hún komst sameiginlega að ákveðinni niðurstöðu. Nú var tilgangslaust að gera þessa löggjöf, ef ekki átti að fylgja henni. Þetta var túlkað þannig í blöðum, að bændur skyldu ekki verða verr úti af völdum dýrtíðar en aðrar stéttir, og bændur trúðu, að þessi loforð yrðu haldin. Það er því enginn vafi á því, að bændur áttu ekki um annan kost að velja en fylgja l. En í fyrravetur gerðist það, að Dagsbrún hækkaði kaup um 16%, síðan komu sams konar hækkanir hjá öðrum félögum. Síðan kom að því, að bændur áttu að hækka sínar afurðir 15. sept. s.l., en á því voru miklir erfiðleikar. Ef ekkert hefði verið skipt sér af afurðaverðinu, hlaut vísitalan að hækka gífurlega og þar með útgjöld ríkisins. Þá var það, sem bændur buðust til að slá af sínu afurðaverði, ef aðrar stéttir hækkuðu ekki sín laun. Það var búnaðarþing, sem tók þessa ákvörðun, og hún var tekin í þeirri trú, að það mundi greiða fyrir myndun þingræðisstj. af hálfu þeirra fl., sem mátti gera ráð fyrir, að væru ábyrgir um atvinnuvegina. Búnaðarþingsfulltrúarnir höfðu mikla ástæðu til þess að ætla, að þetta leiddi til stjórnarmyndunar með þeim fl., sem höfðu gert samþ. á fundum um þessi mál. En ekkert af því, sem hafði verið lofað, var efnt. Í staðinn fyrir, að mynduð væri borgaraleg stj., var mynduð öðruvísi stj., þar sem fl., sem stóð á byltingargrundvelli, kom inn í stj., og hér kom á allt annað stjórnarkerfi heldur en það, sem búnaðarþing hafði gert ráð fyrir. Í staðinn fyrir að stöðva kauphækkanir var nú kaupið hækkað stórkostlega, t.d. í mörgum iðngreinum. Þannig voru bændur gersamlega sviknir í þessum efnum. Þar sem það er orðið ljóst nú í dag, að öll þessi loforð hafa verið svikin, fyndist mér eðlilegast, að frv. þetta yrði fellt, og um það ætla ég að koma með dagskrá, þar sem sagt er, að grundvöllurinn sé fallinn undan þeirri málamiðlun, sem gerð hafði verið. Nú er tækifæri fyrir Alþ. til þess að fella burtu þessa samþ., sem bændur voru gabbaðir til að gera.



Ég skal ekki lengja umr., ég hef áður tekið fram afstöðu mína til 4. liðarins í þessu frv., að ég er honum andvígur. En mér þykir rétt, í sambandi við brtt. 1212 og 559, að benda á það, að ef þær eru samþ., er að minni hyggju gerður verulegur munur á í þessu efni frá því, sem er í frv., og ríkissjóði bundnar meiri byrðar heldur en ella. Ef frv. yrði samþ. með brtt. 1212, virðist mér augljóst, að til uppbóta komi einnig sú ull, sem félli til á sumrinu 1945. En af hinu leiðir, að skuldbindingar ríkissjóðs ná miklu lengra en til 15. sept. 1945, sem l. miðast við, því að ekki er hægt um það að segja, hvenær vörur, sem framleiddar hafa verið eða framleiddar yrðu á þeim tíma, yrðu seldar til útlanda. Nú held ég, að enginn geti á móti því mælt, að ástæðan til þess, að tekið var að greiða útflutningsuppbætur. var sú, að venjulegir markaðir fyrir þessar vörur hafa lokazt, og því bæri að bæta bændum það. En þess er að gæta að ef styrjöldinni lýkur hér í Evrópu segjum í vor eða næsta sumar, þá verða þessir markaðir opnir. En ef þessi brtt. verður samþ., gilda uppbótagreiðslurnar áfram, þó að vörurnar verði seldar á sínum gamla, eðlilega markaði, ef ekki næst það verð, sem þarf til þess að jafnast á við það, sem reiknað hafði verið út af sex manna nefndinni. Mér þótti rétt að vekja athygli á þessu, að hér er um verulega breyt. að ræða frá því, sem í frv. greinir.



Herra forseti. - Ég ætla ekki að viðhafa langar umr. um þetta mál. En það er þó tvennt, sem ég tel ástæðu til að minnast á. Ég vil þá fyrst leiðrétta þann misskilning, sem hér hefur komið fram, að uppbætur á landbúnaðarafurðir séu eingöngu miðaðar við það, að markaðir hafa lokazt í þeim löndum, þar sem þessar vörur hafa að nokkru leyti verið seldar. Ég held nú, að meira sé við það miðað af löggjafans hálfu, að vegna styrjaldarinnar sé skapað ósamræmi milli verðlags á þessum vörum og verðlags á ýmsum öðrum vörum, og því sé rétt að bæta þetta upp og það sjónarmið sé ekki á neinn hátt horfið, þó að vörurnar verði. eftir að stríðinu er lokið, seldar á öðrum markaði en nú. Þetta er fyrra atriðið, sem ég vildi minnast á. Í framhaldi af því vil ég taka fram það, sem ég hef oft minnzt á áður, þótt í lengra máli væri, að ég sé ekki betur en bændur hafi í styrjaldarlok í sjálfu sér næstum sama rétt og þeir höfðu samkvæmt sex manna nál. Þeir hljóta að verðleggja sína vöru í samræmi við þær reglur, sem þar eru settar og eru alls kostar eðlilegar. Ég skil ekki, að hægt sé að leggja á það annan mælikvarða, hvort sem stríðinu lýkur í vor eða síðar. Hv. þm. S.-Þ. vildi halda því fram, að vaktar hafi verið vonir hjá bændum í sambandi við þær ályktanir, sem þeir gerðu um eftirgjöf á verðlagi sínu á landbúnaðarafurðum. Ég veit ekki, hvað Sjálfstfl. hefur gert í þessum efnum. En það hefur verið tekið skýrt fram áður hér í hv. d. og sömuleiðis af búnaðarþingsfulltrúunum, sem tilheyrðu Framsfl., að það, sem þarna var ályktað, var ekki á neinn hátt gert í sambandi við stjórnarmyndun milli Sjálfstfl. og Framsfl., og á fundi, þar sem ég var viðstaddur á Selfossi, tók ég það skýrt fram.

Er þetta þá eintóm skröksaga?

Það er svo margt, sem fer á milli mála, og getur einhver hafa borið þessa sögu þannig. En þetta hefur ótvírætt verið tekið fram, og ég held, að þeir fulltrúar, sem sátu á búnaðarþingi, muni engir votta, að þannig hafi verið skýrt frá málinu af hálfu Framsfl. Þetta er einmitt það, sem álitið var nauðsynlegt að byrja að lækka. Bændur vildu verða fyrstir til og að aðrir kæmu á eftir. Það voru því mjög mikil vonbrigði, hvernig við þessu var snúizt, og það má fastlega gera ráð fyrir, að bændur endurtaki ekki slíkt tilboð. En þó að þannig hafi verið farið að af þeirri stjórn, sem mynduð var, nýjar kauphækkanir látnar viðgangast á ýmsum sviðum, álít ég, að bændur vilji og eigi samt sem áður að standa við þetta tilboð, sem þeir gerðu, og það jafnvel þótt forsendurnar séu að ýmsu leyti breyttar, því að ég álít satt að segja, að hlutur þeirra, sem hafa hækkað, eftir að bændur báru þetta fram, sé nógu slæmur fyrir því, eins og á eftir að koma á daginn innan stundar, þegar á að bjarga sér fram úr erfiðleikunum næsta haust. Má enn fremur minna á það, að ef frá því er horfið nú, eftir að farin hefur verið þessi leið fram á þennan dag síðan í haust, virðist mér, að mundi skapast það ástand í þessum málum, að yrði vafasamur greiði fyrir þjóðfélagið að gera slíkt.

Frsm. (Magnús Jónsson) Hv. þm. Str. tók það fram, sem ég annars ætlaði að minnast á og minntist líka á áðan, að það er alls ekki rétt, að nokkuð hafi verið svikið af því, sem lofað var í þessum efnum. Má segja, að bændur eða ýmsir menn hafi orðið fyrir vonbrigðum, af því að ekki lækkaði verðlag allt í landinu í samræmi við þessa lækkun, sem bændur gengu inn á. En það er ekki hægt að segja, að um nein svik hafi verið að ræða. Í grg. frv., eins og það var borið fram í upphafi, er þessi ályktun búnaðarþings almenns eðlis og ber þetta allt skýrt með sér. Þar er ekkert minnzt á stjórnarmyndun, ákveðna flokka eða stjórn, enda veit ég ekki, hvaða hugmyndaflug það hefði verið, ef búnaðarþing, ópólitísk stofnun, sem kemur saman fyrir hönd bænda sem stéttar, hefði þar verið að ráðstafa því, í hverra hendur stjórn landsins hefði átt að koma, ekki einfaldara mál, þegar þingið hafði setið yfir því svo að árum skipti. Ég vil þá víkja örfáum orðum að því, sem hv. 3, landsk. sagði um ástæðurnar til þess, að útflutningsuppbætur eru greiddar á útfluttar landbúnaðarafurðir. Það er raunar rétt hjá honum, að ein ástæðan og hún nokkuð veigamikil var sú, að markaðir höfðu lokazt. Og þetta var miðað við það. En ég held, að þetta hafi þó ekki verið eina ástæðan, og eins og nú er komið, er það alls ekki ástæðan, og væri mjög illa til fundið, ef nú eftir dúk og disk ætti að fara að fella niður þessar útflutningsuppbætur á þeim vörum, sem hér er um að ræða, því að vitað er, að það samkomulag, sem gert var á haustbúnaðarþinginu, var miðað við það, að útflutningsafurðirnar yrðu bættar upp. Ég skal ekki fara út í þá deilu, sem varð um sex manna nál. En ég held ákveðið, að aðalkaupin, sem gerð voru, hafi ekki að öllu leyti verið fórn af bænda hálfu, heldur að nokkru leyti kaup. Annars vegar féllu bændur frá hækkun, sem þeim hefði borið eftir l., en fengu á hinn bóginn það tryggt, að útflutningsvörurnar yrðu bættar upp, og þetta fékk svo síðan sína sögulegu afleiðingu, að þeir bændur, sem að mjög litlu leyti a.m.k. framleiða vörur til útflutnings, urðu óánægðir.



Ég vil með leyfi hæstv. forseta lesa upp þá rökst. dagskrá, er ég ber fram, svo hljóðandi: Þar sem sex manna sáttmálinn hafði fullkomið lagagildi og átti að tryggja sveitabændum jafna afkomu öðrum stéttum, þá áttu samkvæmt því tekjur bænda að hækka í haust sem leið um 9,4%, en um það leyti, sem hækkunin átti að gerast, taka fulltrúar á búnaðarþingi á sig þá siðferðilegu ábyrgð að mæla með, að þessi hækkun falli niður, enda var bændum heitið því, að þá þegar yrði mynduð þingræðisstjórn tveggja stærstu borgaralegu flokkanna og að sú stjórn skyldi þá undir eins koma í framkvæmd hliðstæðri lækkun á launum og kaupgjaldi. En þegar til kom, var ekki staðið við neitt af þessum heitum, heldur var mynduð ríkisstjórn með flokki, sem ekki starfar á borgaralegum grundvelli. Auk þess hefur kaupgjaldið verið hækkað mjög mikið og nýlega fullgerð launalög með stórfelldri launahækkun. Þar sem því það, sem hér um ræðir, er byggt á algerlega röngum forsendum, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá. Ég vil, fyrst ég stóð upp. víkja örfáum orðum að ræðum hv. þm. Str. og hv. 1. þm. Reykv. Hv. þm. Str. hélt því fram, að það hefði ekki neitt komið til tals sú stjórnarmyndun. sem um getur í nefndri dagskrá. Hann veit manna bezt, að þessu var öðruvísi háttað, enda ekki lengra að rekja en það, að þessu máli var komið svo langt um það leyti, sem búnaðarþinginu sleit, að þessir flokkar auglýstu saman fundarhöld og sendu báðir valið lið á þessa fundi. Var ekki neitt verið að fara í launkofa með það gagnvart bændum, að hér væri verið að byrja nýtt tímabil og nú ætti að fara að framkvæma það, sem þeir á búnaðarþingi óskuðu eftir, þ.e. að lækka dýrtíðina. Það er staðreynd, að hv. þm. Str. gekkst fyrir því með núverandi hæstv. forsrh. að undirbúa þessa herferð á uppreistarsvæðinu með þeim málflutningi, sem þeir héldu uppi. Ég vil benda á, að það var ekki neitt smáræði, sem þeir höfðu gert, þar sem hv. þm. A.-Húnv. og hv. 2. þm. S.-M. voru saman eins og beztu bræður austur í Árnessýslu og gengu hvor við annars hlið út í hina nýju baráttu. sem var í þann veginn að hefjast, þessir hv. þm., sem þó hafa ekki borið gæfu til samþykkis sín á milli. Ég held, að það taki varla gagnvart hv. þm. Str. að þessu sinni að leggja fram önnur gögn en þessa fyrirhuguðu herferð, sem hann og hæstv. forsrh. stóðu fyrir og bændur áttu að skilja svo sem þessir tveir flokkar væru að taka upp sameiginlega gegn dýrtíðinni. Út af orðum hv. 1. Reykv. um uppbæturnar vil ég minna hann á það, að annaðhvort var sex manna nál. einskis virði eða það gilti yfirleitt um allar afurðir bænda. Það segir sig sjálft, að launalögin, sem hv. 1. þm. Reykv. hefur ötullega barizt fyrir, eru sama fyrir launastéttina og sex manna nál. fyrir bændur. Hv. þm. veit, að launalögin eru til þess að tryggja þeim, sem undir þau koma, vissa fjárhæð á mánuði. meðan l. standa, og uppbætur eftir því sem l. standa til. En sex manna nál. var einmitt sömu launalög fyrir bændastéttina, bundin við það, hvað atvinnugreinar við sjóinn borguðu sínu starfsliði. Alþ. hefur sett l. og hefur því tekizt sömu skyldur á hendur gagnvart bændum og gagnvart launamönnum með launalögunum. Það gleður mig, af því að ég hef alltaf ánægju af að hlusta á hv. 1. þm. Reykv. og hann hefur verið talsmaður í launal., að heyra hans skýringu flokksins vegna, hvernig hafi átt að skilja þetta, og að Morgunblaðið hefur á ábyrgð flokksins talið þetta algerlega bindandi, og svo er birt yfirlýsing í sama blaði, að þetta sé ekkert að marka og að það hafi verið klókindi af bændum að reyna að fá eitthvað, sem gagn var í, af því að þeir hafi engan rétt haft.

Forseti (StgrA): Mér hefur borizt rökst. dagskrá frá hv. þm. S.-Þ., eins og hann hefur lýst og las upp, svo hljóðandi: [sjá að framan]. Þessi rökst. dagskrá liggur þá einnig fyrir til umr.



Herra forseti. - Ég ætla ekki að ræða þessa dagskrá frekar en ég gerði áðan, en ég held, að það sé samt sem áður rétt fyrir hv. þdm. að gera sér ljóst, hvaða ástand hún skapaði fyrir íslenzka bændur og þjóðfélagið í heild, ef hún væri samþ. Ég get í því sambandi minnt á þál., sem var samþ. 26. sept. 1944, en inn á það ætla ég ekki að fara nánar. Það hefur sérstaklega verið skorað á mig að segja í fáum orðum, hvernig ég skilji sex manna sáttmálann og dýrtíðarl. að því er snertir þetta mál. Ég held, að allir. sem kynna sér sex manna nefndar álitið, verði að viðurkenna, að það er tvennt ólíkt að segja, að þetta samkomulag sé ónýtt fyrir bændur og að það jafngildi því, að þjóðfélagið hafi fyrirskipað þjóðfélaginu að greiða bændum ákveðið verð. Það er tvennt ólíkt að halda því fram, að sex manna nefndar álitið hafi ekki það lagagildi, að það fyrirskipi ríkissjóði að borga bændum ákveðið verð fyrir landbúnaðarvörur, og svo hitt að vilja ekki ganga inn á þá skýringu, að það hafi litla þýðingu fyrir bændur, því að það hefur vissulega mikla þýðingu. Þetta álit, sem þar er gefið út og er í samræmi við dýrtíðarl. frá 1943. þýðir það, að sú n., sem þar var skipuð, kom sér saman um, að það verðlag, sem ætti að vera á landbúnaðarafurðum, til þess að rétt hlutfall næðist við kaupgjald, og hvernig það ætti að breytast, til þess að það væri í samræmi við kaupgjald annarra vinnandi stétta landsins, skyldi vera eins og þar er tiltekið. Þarf ég ekki að fara út í það, því að flestir þekkja þetta, að það, sem bændur áttu um að velja, var að setja verðið í samræmi við þetta álit, án þess að hafa nokkra vissu fyrir, að þeir fengju þetta verð, því að það er hvergi neinn stafur fyrir því í sex manna nefndar álitinu eða dýrtíðarl., að ríkissjóður eigi að greiða þessa peninga, en þeir, sem halda því fram, að þau séu jafngild launal., þeir yrðu að koma með það. En hver er þá réttur bænda í samræmi við þessi launal.? Hann er þessi: Verðlagsn. á kjöti og mjólk geta, þegar þær koma saman til að verðleggja þessar vörur, gert álitsskjal um, hvað mikið af vörunum, kjöti og mjólk, mundi verða selt á erlendum markaði og hvað mikið mundi fást fyrir þær þar, og það er vitað, að það er miklu lægra en þær eru seldar á innlendum markaði. Síðan geta þær verðlagt vörurnar á innlendum markaði það hátt, að bændur fái til jafnaðar fyrir allar vörurnar það verð, sem sex manna n. sagði, að bændur ættu að fá. Þennan rétt háfa bændur samkvæmt sex manna nefndar álitinu. En ef þeir hafa rétt til að segja: „Þetta er verðið, sem við þurfum að fá, og þetta verður ríkissjóður að borga,“ þá hefur kjötverðlagsn. gert hrapalleg afglöp. en það hefur hún ekki gert. Réttur bænda hefur verið og er sterkur, af því að n. gat sagt við ríkisstj. 1943 og 1944: „Nú fæst ekki nema þetta á erlendum markaði, og þar af leiðandi verðum við að setja verðið þetta hátt á innlendum markaði,“ en það var 18 kr. s.l. ár. En þá kom ríkisstj. og sagði: „Í guðs bænum gerið þetta ekki, því að það stöðvar allt hjá okkur.“ Þá sagði n.: „Setjið þið þá það verð, sem þið álítið, að sé þannig, að hægt sé að reka íslenzka framleiðslu.“ Þá sögðu þeir 1943: „Svona mikið ætlum við að borga niður.“ Um leið og þeir settu verðið á þessa vöru bændanna á innlendum markaði, þá fyrirbyggir hún, að bændur geti, náð því verði, sem þeir eiga að fá samkvæmt sex manna nefndar sáttmálanum, því að verðið er svo lágt t.d. á kjöti, að ef það á að vera í samræmi við það, sem það þarf að vera til að halda dýrtíðinni niðri, þá er ómögulegt að borga á það þær uppbætur, sem þarf, eitt einasta ár. Þegar stj. tiltók, að verðið á árinu 1945 skyldi vera eins og 1944, tók hún á sig þá ábyrgð að bæta upp vörurnar á erlendum markaði, og það er þessi juridiski réttur, sem við höfum haldið fram, að bændur hefðu. Stj. tók þannig á sig löglega skyldu til að greiða uppbæturnar. Þessu hefur verið haldið fram á Alþingi, og þetta álít ég, að sé tvímælalaus réttur. En stj. gat eins sagt: „Nei, elskurnar mínar, við borgum ekki einn eyri, setjið þið verðið svo hátt, að þið getið af því borgað sjálfir uppbót á útfluttu vörurnar, og þá fáið þið heildarverð samkvæmt sáttmálanum.“ En hún gerði það ekki, því að þá hefði orðið stöðvun á framleiðslunni. En bændur gátu sett þessa kosti, það er alveg rétt hjá hv. þm. S.-Þ. Þeir gátu sagt við ríkisstj.: „Annaðhvort borgið þið verðið niður og við fáum verð samkvæmt sex manna álitinu eða við setjum 18 krónur á kíló af kjöti og tilsvarandi á mjólk.“ Þetta gátu þeir sagt síðasta haust. Þetta er þeirra réttur, en þeir eiga ekki neina kröfu á ríkissjóð, eins og haldið hefur verið fram. Bændur voru ekki skyldugir að fara þá leið, sem þeir fóru s.l. haust. Ég skal ekki segja, hvaða vonir þeir hafa gert sér í því sambandi. Hitt er alveg rétt, sem ég lýsti yfir áðan, að þessi eftirgjöf þeirra er á engan hátt frá þeirra hendi gerð vegna þess, að fyrir hafi legið yfirlýsing eða loforð um, að mynduð yrði ríkisstj. framsóknar- og sjálfstæðismanna, en það kann að vera, að menn hafi gert sér vonir um það, ég skal ekkert um það segja, geri þeir gerðu sér áreiðanlega vonir um, að fleiri lækkuðu hjá sér og að þetta tilboð þeirra yrði til að lagfæra fjármálaástandið í landinu, en ekki, að allt mundi hækka. En eins og nú er komið, álít ég ekki eðlilegt að snúa við. Sex manna nefndar álitið er því stórkostlegur réttur fyrir íslenzka bændur. Eftir að þeir hafa boðið þetta haustið 1944, kemur september 1945, og þá hafa bændur rétt til að hækka um 9,4%, því að þeir gáfu aðeins eftir fyrir eitt ár. Við getum sagt, að þessi samningur hafi verið gerður eingöngu til reynslu til að sjá, hvort þingið, stéttirnar og þjóðfélagið er fært um að taka þessu tilboði og lækka víðar. En bændur hafa ekki einu sinni leyfi til að hækka um 9,4% næsta haust. Þeir hafa líka leyfi til að hækka í samræmi við allar kauphækkanir, sem gerðar verða á árinu. Og næsta haust í september segja bændur án tillits til, hvort stríðið verður búið eða ekki: „Þetta er hlutfallið, sem var ákveðið af hagstofustjóra Íslands, hlutfall, sem okkur var líka ákveðið af fulltrúum Alþýðusambands Íslands.“ Og þá kemur sama tilfellið aftur, og ég skal ekki segja, hvort þeir gera það sama aftur, en þennan rétt hafa þeir eins næsta haust. Og þess vegna er þetta réttur þeirra, eins og ég hef nú verið að túlka. Það er ekki juridisk krafa á þjóðfélagið, sú krafa er ekki til, heldur hafa þeir rétt, sem sjálfsagt er að nota, til að setja verð á afurðir sínar í samræmi við sex manna nefndar álitið, sem tryggði þeim hlutfallslega sömu tekjur og öðrum stéttum. Þess vegna er það, að bændur í raun og veru kjósa um það tvennt næsta haust, hvort þeir vilja framfylgja til hins ýtrasta að setja 18 krónur á kjötkíló til að geta bætt það, sem selt er á erlendum markaði, því að stj. getur sagt: „Við borgum ekki einn eyri,“ og þá geta bændur sett 18 krónur á kjötkíló til að bæta sér sjálfir það verð, sem fæst fyrir útfluttu vörurnar. Þennan rétt hafa þeir vitanlega, hvort sem stríðið verður búið næsta haust eða ekki. Ég er þeirrar skoðunar, að þessi stj. hafi farið með þetta mál mjög mikið öðruvísi en æskilegt hefði verið, svo að ekki sé sterkara að orði komizt, og að hún hafi ekki sýnt sig í vináttu við bændur, eins og þeirra mál hafa verið afgr. á þingi. En samt sem áður vil ég heldur, að bændur hafi gert það, sem þeir gerðu, en að þeir hefðu ekki gert það. Hitt er allt annað mái. þegar þeir eru teknir eins og gert hefur verið, þó að þeir skapi sér nýtt vöruverð, og bændur geta miklu betur gagnvart íslenzku þjóðfélagi staðið sig við það, eftir að þeir eru búnir að bjóða fram gagnkvæma lækkun og því boði hefur ekki verið tekið og síðan að lækka einir og því er svarað með hækkun frá hinna hálfu, því að þá geta þeir ekki lengur haldið áfram, úr því að sú fórn, sem þeir færðu, hefur ekki haft minnstu áhrif. Ég tel því, að bændur séu búnir að gera sitt ýtrasta og þeirra aðstaða sé því nú raunverulega sterkari en hún hefði verið, ef þeir hefðu farið þá leið að setja verðið s.l. haust á 18 krónur með þeim afleiðingum, sem það hefði haft fyrir íslenzkt þjóðfélag. En svo langt getur þetta gengið, að þegar þeirra fórn hefur enga þýðingu, þá eru þeir neyddir til þess, sem þeir hefðu ekki annars viljað gera.



Út af nokkrum ummælum, sem fram hafa komið í þeirri dagskrá, sem hv. þm. S.Þ. hefur borið fram, þykir mér rétt að leiðrétta nokkuð af því, sem þar kemur fram. Hann m.a. heldur því fram, að bændur hafi verið sviknir á tvennan hátt, fyrst og fremst um það, að ekki hafi verið mynduð ríkisstj. af Framsfl. og Sjálfstfl. í sambandi við þessa eftirgjöf.

Það voru ekki alveg þau orð.

Þetta hefur verið leiðrétt af öðrum. Hv. 1. þm. Eyf. fór um þetta nokkru mildari orðum, en hann hefur dregið það til baka, og hv. þm. Str. hefur lýst yfir, að það sé alveg tilhæfulaust.

Ég sagði aldrei annað en að það hefði verið búizt við því.

Hv. þm. S.-Þ. segir einnig, að bændur hafi verið sviknir með því, að launahækkun hafi farið fram hér á landi á sama tíma sem bændur gáfu eftir. Þetta er ekki nema að nokkru leyti rétt. Ég vil leyfa mér að benda á, að í bráðabirgðaákvæðum þessa frv. stendur, að ef kaupgjald hækkar á þessum tíma, þá áskilji þeir sér rétt til að hækka vöruverðið í samræmi við það. Þarna er sleginn varnagli við því, að ef svo skyldi fara, að ekki tækist að lækka vinnulaun í landinu, ekki tækist að halda þeim í skefjum, heldur að þau hækkuðu, þá skyldu bændur fá það upp borið með hækkuðu verði á sínum vörum. Þessi rök eru nægileg til að sýna, að fullyrðingar hv. þm. í dagskránni eru algerlega út í loftið. Mér hefur virzt hv. þm. halda fram, að það hafi verið farið ákaflega illa með bændur í þessu máli. Nú hef ég verið einn af þeim, sem hafa haldið mjög fast á rétti bænda í þessu máli, en mér þykir rétt í sambandi við þessi mál að benda hv. þm. S.-Þ. á þær staðreyndir, sem blasa við í þessu máli. Er þar fyrst að benda á, að þegar hagstofan safnaði gögnum 1942, var tekið framtal ákveðinna manna úr Reykjavík og víðs vegar um land, og niðurstaðan varð sú, að meðaltekjur manna, sem búa í þorpum, sem hafa yfir 300 og upp í 1000 íbúa, hafa á árinu 1942 verið 7600 krónur, meðaltekjur manna, sem búa í kauptúnum yfir 1000 íbúa, hafa verið 10100 kr., og meðaltekjur verkamanna og iðnaðarmanna í Reykjavík eru þetta ár rúmar 14000 kr., en verðlag á afurðum bænda innan lands er miðað við það, að þeir fái 14000 kr. í tekjur. Þessum tölum er ekki hægt að mótmæla, því að þær liggja skjallega fyrir. Er hér miðað við meðalbú, og hefur verið talið af mörgum, að það væri heldur lítið bú. Þá er ekki hægt að ganga fram hjá þeirri staðreynd, að bændum er skapað það verðlag, að þeir geta fengið rúm 14 þúsund, meðan enginn maður, sem býr utan Reykjavíkur, hefur sömu meðaltekjur. Það er því ófyrirgefanlegt að halda fram, að Alþ. hafi hér farið illa með bændur. Árið 1943 verður talsverð breyt. á þessum tölum, þannig að þá eru meðaltekjur manna í þorpum 9900 kr., meðaltekjur manna í kauptúnum yfir 1000 íbúa rúmar 14000 kr., en meðaltekjur iðnaðarmanna og verkamanna í Reykjavík rúmar 20000 kr., og þá ættu meðaltekjur bænda að hækka að sama skapi og skrúfan að halda þannig áfram, þangað til hækkunin er orðin svo mikil, að eitthvað verður að gera til að laga þessi mál. Og þá var það, að bændur vildu heldur tryggja sér það, sem þeir hafa tryggt sér, að fá uppbætur á útflutningsafurðirnar, heldur en að taka á sig þá áhættu, sem hv. þm. Str. minntist á, að setja 18 krónur á kjötið og mega búast við að geta ekki selt nema örlítinn hluta af sínum afurðum. Ég vil þá minnast á fullyrðingar hv. þm. Str. um það, að vitanlega ættu bændur rétt á þessu sama næsta haust án tillits til þess, hvort stríðinu væri þá lokið eða ekki. Ég er þar á annarri skoðun. Dýrtíðarl. frá 1943 eru staðbundin við það, að þau gildi ekki nema meðan stríðið standi, og það var einmitt vegna þess, að bændur litu svo á, þegar þeir gerðu samþykkt sína á búnaðarþingi, að kannske væri þá komið að stríðslokum, að þeir voru fúsir til þessarar eftirgjafar. Ég hef aldrei fyrr heyrt þann skilning á dýrtíðarl., að bændur ættu rétt á þessu eftir stríðslok eða kannske um aldur og ævi. Ég hygg, að það verði ekki sú stefna, sem verður tekin upp í þessu máli. Ég held, að þann dag, sem stríðið í Evrópu hættir, þá hafi bændur ekki lengur þann lagalega rétt, sem dýrtíðarl. veita: Hitt er annað mál, hvort þeir eigi siðferðilegan rétt til að vera ekki lægra settir en aðrir. En öll deilan um þetta mál stafar af þeirri stórkostlegu hagsmunastreitu, sem hefur verið milli bænda og verkalýðsins í sex manna n., því að bændur álitu, að þeir hefðu undanfarin ár haft minni tekjur en verkamenn og þess vegna þyrfti að setja þá hærra. En þetta álíta allir. Þarf þar ekki annað en að líta á þann urmul af brtt., sem komið hafa fram við launal. í Nd. Allir vilja þar komast upp undir það, sem þeir hæstu hafa. Ef í þessari n. hefðu verið ábyrgari menn en þar voru, sem hefðu unnið þannig, að það væri ekki þeirra hagur, að tekjur bænda færu sem hæst upp, þá hefði n. aldrei orðið sammála. En þeir sáu sér hag í, að afurðir bænda færu sem hæst upp til þess að launin færu sem hæst upp. Þess vegna vildu þeir láta vöruverðið fara sem hæst upp, svo að dýrtíðin færi sem hæst.

Vilja þeir það ekki enn?

Það getur vel verið. Og Alþingi var svo óhamingjusamt, að þar var enginn, sem sá þetta, og bændur sáu ekki heldur fótum sínum forráð, en nú eru menn farnir að sjá þetta betur, eftir því sem tímarnir líða. Og dagskráin er sýnilega fyrst og fremst flutt til þess að komast í útvarpið. En ég held hv. þm. ætti að taka þessa till. til baka í trausti þess, að ekki líði langur tími, þangað til hann fái aftur inni í sínu gamla blaði. Ég veit, að dagskráin er ekki samin til annars en komast í útvarpið.

Þm. er af skáldakyni.

Útvarpið er eina tækið, sem hann getur komið máli sínu á framfæri í. En honum hefur oft tekizt betur að halda á pennanum en í þessari till. Það er ekki hægt að sjá, að hún sé samin af þm. S.-Þ. Hún er líka rituð við erfið skilyrði hér í hliðarherbergjunum. Ég vona hann dragi þessa dagskrá til baka og geymi hana, þangað til hann verður betur upplagður til að koma þessu máli til sinna manna.



Ég ætla mér ekki að segja margt. Ég sé eftir þeim tíma, sem fer í að ræða um þetta mál, þar sem telja má víst, að ákveðið sé að samþ. það. Það gæti orðið langt mál, ef farið væri að ræða um dýrtíðarlögin almennt og sex manna nefndar álitið, eins og hv. þm. Str. var að gera, og hvaða réttindi fylgdu því. En mér finnst nokkur vafi leika á um það, sem hann sagði um þetta. Ég fyrir mitt leyti er ekki búinn að sjá, að ákveðið hafi verið 18 kr. verð á kjötkg síðastliðið haust. Því að eftir lögum og reglum er ekki tryggt, að öll varan seljist, og ekki tryggt að bæta upp útflutta kjötið. Er því bezt fyrir bændur, að kjötið seljist innan lands. Annars eru nokkur vafaatriði í dýrtíðarlögunum frá 1943. Þar stendur t.d., að við ákvörðun verðlags skuli tekið tillit til verðs á erlendum markaði. Mér hefur virzt ágreiningur vera um það, hvernig skilja bæri þetta. Álit sex manna n. er í raun og veru ekkert annað en áætlun, þar sem því er slegið föstu, hvaða tekjur bændur á meðalbúum þurfi að hafa til þess að hafa tekjur í samræmi við aðrar vinnandi stéttir. Með tilliti til þess á n. að ákveða verð á landbúnaðarvörum, svo að ætla megi, að bændur fái þessar tekjur. Fram yfir þetta nær tryggingin ekki. Þetta er auðvitað afar mikils virði, eins og hv. þm. Str. tók fram. Þarna eru ákveðin hlutföll milli stéttanna. Hv. þm. S.-Þ. vildi líkja sex manna álitinu við launalögin og virtist telja, að þar væri um hliðstæð mál að ræða. Úr því hv. þm. minntist á þetta, ætla ég að fara um það nokkrum orðum: Auðvitað eru launal. og sex manna álitið ákaflega ólík l., m.a. vegna þess, að ef ætlað er að tryggja bændum laun, þá verður ríkið að hafa fullkomið eftirlit með framleiðslu þeirra. Ekki geta sýslumenn ákveðið sjálfir, hve margir þeir eru, t.d. 100 eða 1000 og allir með sömu laun. Ef bændur ættu að hafa ákveðnar tekjur hliðstætt og embættismenn, yrði ríkið að hafa vald til að á kveða, hve margir bændurnir skuli vera og hvað þeir framleiða. Það er ómögulegt, að þeir reki sjálfstæðan atvinnurekstur, en sé tryggð föst laun hjá ríkinu. Í þessu kemur einmitt fram grundvallarmunurinn á þessu. Hitt er svo annað mál, ef ríkið ætti allar jarðir og ræki búin og hirti afraksturinn af þeim, þá væri hægt að tryggja bændum ákveðin laun fyrir að reka þau. En þá værum við líka komnir í yfirkommúnistiskt skipulag. Og þá mætti fyrst segja, að bændur væru komnir í sams konar aðstöðu og embættismenn. En svo má geta þess, að bændum er alveg frjálst að reka bú sín þannig, að þeir hafi meiri tekjur, í stað þess, að embættismönnum eru tryggð ákveðin laun og ekki meir.

Og svo eru það bitlíngarnir.

Í þeim efnum gildir sama máli um bændur og aðra. Þeir mega stunda hvað þeir vilja utan við sitt starf, t.d. sitja á þingi. Svo að þetta er alveg hliðstætt fyrir báða aðila. Annars er alveg óþarfi að vera að ræða þetta. Ég veit, að hv. þm. S.-Þ. sagði þetta ekki vegna þess, að hann meinti það. Hann vill tefja málið af einhverjum dularfullum ástæðum. Menn hafa tekið eftir því, að hann heldur mikið af ræðum nú og hefur ekki sérstaklega mikinn áhuga á, að störfin gangi mjög fljótt. Ef dagskráin væri athuguð gaumgæfilega, gæti ég trúað, að hulinn vísdómur kæmi í ljós, því að hann vill sýnilega ekki, að málið gangi rétt fram. Annars hef ég ekki margt við það að bæta, sem ég sagði í síðustu ræðu minni. Um dagskrána er það að segja, að hvort sem hún er skynsamleg eða ekki er ómögulegt að samþ. hana, vegna þess hvað mikil ósannindi eru í henni. Slíkt getur maður ekki gert með hreinni samvizku. Sem formaður útvarpsráðs vil ég segja það, að það verður að fara að takmarka þann rétt, sem nú er, varðandi lestur þingskjala í útvarpið, ef menn fara að nota sér það frelsi til að skrifa heilar blaðagreinar sem rökstuddar dagskrár, en það er nú óheyrt þar til nú. Hingað til hefur allt slíkt verið lesið til þess að reyna að halda útvarpinu hlutlausu í þessum efnum. Ég vildi svo beina því til allra hv. dm., nema hv. þm. S.-Þ., að þeir færu að afgreiða þetta mál og samþ. frv. eins og það lítur út. Breytingar á frv. liða til þess, að það verður að fara til Nd. aftur, og það má ekki tefjast mikið, ef það á að verða að l., áður en þingi verður slitið.

Forseti (StgrA): Umr. eru nú þegar orðnar nokkuð langar, en tími takmarkaður. Tveir hv. þm. eru þó á mælendaskrá, og mun ég leyfa þeim að gera örstuttar athugasemdir



Ég þakka hæstv. forseta fyrir sanngirnina, sem hann sýnir með því að leyfa okkur að gera grein fyrir máli okkar frekar. Fyrst vil ég leyfa mér að leiðrétta hinn duglega og frjósama ræðu- og þingskjalagerðarmann, hv. þm. Barð., sem álítur, að það hljóti að vera af eintómri fordild, að ég kem með eina litla dagskrá. Ég verð að játa það, að mér finnst það furðulegt, að þessi þm., sem hefur áhuga á svo mörgum málum. skuli undrast það, þótt aðrir noti sér einn tíunda af þeim rétti, sem hann hefur tekið sér, oft með miklum árangri, til þess að hafa áhrif á gang mála. Fyrsti, þm. Reykv. hefur látið svo um mælt, að ég væri að tefja mál hér. Ég vona, að hv. þm. sjái, að það er ekki málþóf, þótt ég ræði þetta mál, því að ég tel þetta stórt fjárhagsmál, þar sem ég álít, að ranglega sé haft af stærstu stétt landsins 8 millj. kr. Og hv. þm. þarf ekki að ofbjóða ræður mínar, þar sem hann hélt stundum tveggja tíma ræður á sínum yngri árum. Mínar ræður eru lítilfjörlegar í samanburði við það. Þar sem ég hef afar nauman tíma, get ég aðeins stiklað á stóru. Það hefur komið í ljós í þessum umr., að bæði fyrsti þm. Reykv. og þm. Str. vilja ekki viðurkenna þá túlkun á sex manna nefndar samningnum, sem blöð flokka þeirra gerðu, fyrst eftir að samningurinn var gerður. Blöðin túlkuðu samninginn þannig, að bændur gátu ekki skilið orðalagið öðruvísi en að ríkið stæði í ábyrgð fyrir þessum greiðslum. Og þegar ég ber það saman, sem blöð þessara flokka sögðu, eftir að samningurinn var gerður. og það, sem forráðamenn sömu flokka sögðu í haust í sambandi við stórt mál, er þá lá fyrir, og það, sem þessir menn endurtaka nú í þessum umræðum, þá styrkir það mig í þeirri trú, að skoðanaskipti hafi átt sér stað hjá leiðtogum þessara flokka. En vitaskuld má búast við því, ef kjötið hefði verið hækkað upp í 18 kr. kg, að hafinn hefði verið strækur af hálfu þeirra manna, sem búnir voru að hækka kaup sitt. Nú liggur það í hlutarins eðli, að það var lífsnauðsyn að halda landbúnaðarvörunum í lægra söluverði heldur en þær áttu að vera samanborið við aðrar vörur. Þar við bættist, að yfirlýstur tilgangur l. var að veita bændum rétt til að hækka vöruna örlítið, og þegar það er einnig athugað. að Alþ. og ríkisstjórn eru alltaf að lækka hana og lækka, þá er það sönnun fyrir því, að það er siðferðileg skylda fyrir ríkið að borga mismuninn. Hv. þm. Barð. hafði um það almenn orð og neitaði því, að bændum hefðu verið gefin nokkur fyrirheit. Ég vil minna hann á það, að Morgunblaðið, sem hefur mjög góðar heimildir í Sjálfstfl., deildi á mig í haust fyrir að vera að spilla friðnum með því að koma á fundi, þar sem bændur mótmæltu, vegna þess að þeir töldu sig vanhaldna af því, sem þeir álitu sig hafa rétt til að fá. Þm. Barð. mótmælti því, að það hefði verið sagt í sambandi við stjórnarmyndun. En vildi hann eða einhver annar útskýra það, hvers vegna leiðtogar þessara flokka fóru herferð saman í sambandi við þetta mál? Ég vil svo enda þetta mál með því að beina því til hv. þm. Barð., sem er eini málsvari síns ágæta flokks hér eins og stendur, að það er staðreynd, að 5 Sjálfstfl.-þm. tóku afstöðu gegn stjórninni, vegna þess hvernig stjórnarmyndunin varð. Og það er eftirtektarvert, að í þessum 5 manna hópi er einn í stjórn Búnaðarfél. Íslands og tveir aðrir búnaðarþingsmenn. Og það er ákaflega ótrúlegt, að þessir þm. hefðu ekki vitað, ef ákveðið hefði verið að ganga í samstarf með kommúnistum. Þetta eru allt áhrifamiklir menn innan Sjálfstfl. og áttu mikinn þátt í að kalla saman búnaðarþingið og réðu þar miklu. Þegar þess er gætt, að þeir tóku svo afstöðu gegn flokki sínum við stjórnarmyndunina, þá er ekki hægt að komast hjá að álykta, að þeir telji, að þeir hafi verið blekktir í sambandi við samköllun búnaðarþings og gerðir þess. Ef hv. þm. óskar að afsanna þetta, verður hann að koma með haldríkari röksemdir gegn þessu en hann hefur gert hingað til. Ég ætla mér að vera fáorður um þetta. Það er vitað, að hv. þm. Str. vann mikið að því að koma á stjórn milli Sjálfstfl. og Framsfl., hvort sem hann hefur nú hugsað sér að vera í henni sjálfur eða ekki, svo að honum var það mikið metnaðarmál að koma þeirri samvinnu á, þótt svona færi. Það eru rök lífsins, sem styðja þessa dagskrártill. mína, þegar burt verður blásið því óholla andrúmslofti, sem hvílir yfir stjórnarmynduninni og því, sem þar er viðbundið.



Ég skal, herra forseti, ekki hafa þetta nema örstutt mál. Ég tók það fram áðan, hvernig ástatt var um stjórnarmyndun þessara flokka og hvaða loforð lágu fyrir búnaðarþingi, þegar það tók afstöðu sína. Þar lágu engin loforð fyrir, heldur hið gagnstæða. Þetta staðhæfi ég hér og tek búnaðarþingsfulltrúana fyrst og fremst til vitnis um, hvort ég fer ekki með rétt mál. Enda hefur þessu ekki verið mótmælt af neinum, heldur hinu, verið hampað, að menn hafi gert sér vonir um, að á bak við fælust stjórnarsamningar Sjálfstfl. og Framsfl. En um það, hvað menn hafa gert sér vonir um, skal ég ekkert segja. Það var verið að tala um, að framsóknarmenn og sjálfstæðismenn hefðu farið saman á fund austur í sveit í sambandi við þessi mál. Ég vil segja það, að þegar sá fundur var haldinn, lá nokkurn veginn ljóst fyrir, hvers konar stjórn mundi verða mynduð í landinu. Og hvaða vonir, sem menn kunna að hafa gert sér í sambandi við þessi mál, þá lágu engin loforð fyrir né vilyrði. Um leið og bændur voru að færa fórnir, til þess að reyna að hafa áhrif á fjármál landsins til batnaðar, þá tryggðu þeir sér rétt. Þessir menn voru engir skynskiptingar, sem vissu ekki, hvað þeir voru að gera. Lægra verð afurðanna mundi þjóðfélagslega borga sig, og einnig mundi vinnast markaður innan lands. Það er ekki þýðingarlaust, að nú er mestalls kjötsins neytt í landinu sjálfu. Þannig eru þessar ráðstafanir gerðar. Þetta eru menn, sem gjarnan vildu færa fórnir til þess að rétta við fjármálalífið í landinu, en muna jafnframt að sjá fótum sínum forráð og sjá um sinn hag. Ég er ákaflega hræddur um það, ef þessi dagskrá verður samþ., að það sé ekki greiði fyrir íslenzka bændastétt. Svo er það annað, sem ég má til með að minnast á, en skal ekki gera það þannig, að það þurfi að vekja deilur. Ég get ekki verið sammála hv: þm. Barð., sem álítur, að bændur hafi raunverulega sama rétt í haust og þeir höfðu áður, ef stríðinu verði ekki lokið þá. Þessi réttur, sem sex manna álitið skapaði, er fyrst og fremst siðferðilegur réttur. Hann er byggður á því, að fundið er, hvað réttlátt er að verðleggja landbúnaðarvörur, til þess að bændur fái réttlátar tekjur. Ég veit ekki, hvernig á að verðleggja vöruna öðruvísi en eftir þessum grundvelli. Ef annað væri gert, væri það svipað og farið væri til húsgagnasmiðs eða manns, sem framleiðir iðnaðarvörur í stórum stíl. Við skulum segja, að hann væri búinn að framleiða í stórum stíl í eitt ár og ætlaði að fara að selja vöruna, svo að hann hefði þær tekjur, sem hann þyrfti að fá til þess að geta borgað iðnaðarmönnum og fleira. Segjum, að þá væri komið til hans og sagt, að hann eigi að lækka vöruna um 25%. Væri þetta ekki rétt kallað eignarán? Sex manna nefndar samningurinn er varanlegur réttur bænda fyrst og fremst vegna þess, að hann er réttlátur. Með honum er þeim skapaður réttlátur réttur. Og réttlætið heldur áfram að vera til, hvort sem stríðinu verður lokið næsta haust eða ekki. Ég álít, ef verðleggja á landbúnaðarvöruna í samræmi við tilkostnað bænda s.l. ár, sé útilokað, að hægt sé að fara eftir öðru en sex manna álitinu. Því að eftir því er hægt að sjá, hvað vörurnar hafa kostað bændur. Ég held því, að aðstaða bænda verði sú sama í haust og hún var s.l. haust, hvað sem stríðinu líður. Og þrátt fyrir það að l. séu úr gildi gengin, þá verður grundvöllur sex manna álitsins áfram til, sjálft réttlætið víkur ekki, þótt stríðinu ljúki. Og ég álít, að einmitt fyrir þær fórnir, sem bændur færðu s.l. haust, verði réttur þeirra enn styrkari næsta haust heldur en nokkru sinni áður. Bændur lækkuðu vöru sína um 9,4%, en aðrar stéttir halda áfram að hækka sínar tekjur. Bændur geta því ekki endurtekið þetta næsta haust, enda ástæðulaust, þar sem það er þýðingarlaust, þótt einn lækki hjá sér, en allir aðrir halda áfram að hækka sínar tekjur. Það er ómögulegt að ætlast til, að ein stétt gefi nema einu sinni 8 millj. kr. til þess að reyna að fá aðra til að fylgja sama máli. Svo skal ég ekki þreyta hv. d. með frekari umr. um þetta mál, en vil láta þess getið að lokum, að ég vænti þess satt að segja, að hv. þm. Barð. sé og verði á sama máli um þetta atriði, að ekki sé hægt að verðleggja landbúnaðarafurðir eftir neinum öðrum mælikvarða en sex manna n. álitinu.



Aðeins örstutt. Það kom fram í ræðu hv. þm. Str., að ég væri á móti því að miða verð á landbúnaðarafurðum við álit sex manna n, næsta haust. Ég sagði, að ég svo á, að þessi réttur væri ekki lagalegur, eftir að l. voru felld úr gildi. Ég hef ekkert sagt um það, hvernig ætti að verðleggja vörurnar, þegar annað viðhorf blasti við. Ég vildi bara láta þetta koma hreint fram, því að ræða hv. þm. Str. gaf tilefni til að ætla, að ég væri algerlega á móti því, en það er alger misskilningur.



Þar sem mér virðist þessi dagskrártill. fela í sér alranga staðhæfingu, þá sé ég mér ekki fært að greiða henni atkv. og segi nei. Brtt. 1212 samþ. með 10:1 atkv. - 559, svo breytt, samþ. með 10 shlj. atkv. Frv., svo breytt, samþ. með 11:1 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: HermJ, IngP, LJóh, MJ, PHerm, PM, ÞÞ, BSt, BBen, EE, GJ. nei: JJ. HG, KA, BrB, StgrA greiddu ekki atkv. 1 þm. (GÍG) fjarstaddur. Frv. endursent Nd.