Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. um húsnæðismálastofnun, byggingarsjóð ríkisins, sparnað til íbúðabygginga og breyt. á I. kafla l. nr. 36/1952 hefur verið til afgreiðslu í hv. Ed. og tekið þar nokkrum breytingum, frá því að það var lagt fram, en þó engum að meginefni. Frv. fekk þá meðferð í hv. Ed., að félmn. beggja deilda komu saman á nokkra fundi og ræddu um málið og hafa þannig undirbúið það, að vonir standa til, að frv. geti fengið nokkru fljótari afgreiðslu hér í þessari hv. deild vegna þessara skynsamlegu vinnubragða. Ég held, að það sé alveg ástæðulaust að ræða málið mjög ýtarlega hér, það var gert undir meðferð málsins í Ed. Málið er líka fyrir löngu komið fram og hefur auk þess verið rætt í blöðum og manna á milli, og öllum hv. dm. er því óefað vel kunnugt um efni frv. Ég vil þó vekja athygli á helztu efnisatriðum þess. Í I. kafla frv. er kveðið á um það, að setja skuli á stofn húsnæðismálastofnun ríkisins. Hún á að lúta stjórn 5 manna, sem kosnir eru 4 hlutbundinni kosningu af sameinuðu Alþingi til 3 ára í senn, en 1 skipaður af félmrh. samkvæmt tilnefningu Landsbanka Íslands. Félmrh. skal skipa formann húsnæðismálastjórnarinnar. Einnig er félmrh. ætlað það hlutverk að skipa húsnæðismálastofnuninni framkvæmdastjóra að fengnum till. húsnæðismálastjórnar og ákveða þeim starfsmanni stofnunarinnar laun. Í 2. gr. er rætt um ýmiss konar hlutverk húsnæðismálastofnunarinnar, og er það nokkuð mikið samhljóða því verkefni, sem húsnæðismálastjórn var ætlað samkv. gildandi l. um húsnæðismálastjórn, útrýmingu heilsuspillandi húsnæðis o.fl. Í II. kafla frv. kemur að fyrsta nýmæli þess, sem er um það, að stofna skuli byggingarsjóð ríkisins, og er honum ætlað stofnfé, sem nemur rúmlega 118 millj. kr. Einn þátturinn í stofnfé byggingarsjóðs ríkisins er 2/3 af skatti af stóreignum, en frv. um það mál var hér til umr. í hv. deild í gær og í nótt. Sá skattur er, eins og öllum er kunnugt, áætlaður um 80 millj. kr., og eiga 2/3 hlutar þess skatts að renna í byggingarsjóð ríkisins. Árlegar tekjur byggingarsjóðsins skulu svo enn fremur vera - auk árlegra tekna af stofnfénu - 1% álag, sem innheimta skal aukalega á tekju- og eignarskatt og stríðsgróðaskatt og aðflutningsgjöld samkvæmt tollskrá, eins og hún er í gildi í dag. Í öðru lagi eiga árlegu tekjurnar að vera afborganir og vextir lána, sem hafa verið veitt eða verða veitt af framlögum ríkisins til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis, en það eru þegar nokkrar millj. kr. og ætlað á fjárl. núna 4 millj. kr. í því skyni, og verður slíkt fjárlagaframlag smám saman eign byggingarsjóðsins og kemur honum til tekna. Þá er í þriðja lagi 1% lántökugjald af öllum þeim lánum, sem húsnæðismálastjórnin veitir og vaxtatekjur byggingarsjóðsins. Í fjórða lagi fellur til árlegra tekna sjóðnum höfuðstóll vaxtabréfa samkvæmt 4. gr. og vaxtafé af þeim, sem komið er til gjalddaga og útborgunar, ef þess er ekki vitjað innan tuttugu ára frá gjalddaga. Það er ekki víst, að það verði neitt fé, og undir öllum kringumstæðum verður það lítið, sem sá liður gefur. Þá er ætlazt til þess samkvæmt þessu frv., að áfram skuli starfa veðlánakerfi til íbúðabygginga og á að starfrækja það undir stjórn húsnæðismálastjórnar og veðdeildar Landsbanka Íslands. Í þessu skyni á veðdeild Landsbankans að fá heimild til að gefa út bankavaxtabréf, sem nemi allt að 100 millj. kr. árlega næstu 10 ár. Þessi vaxtabréf skulu vera þannig, að annar helmingurinn, A-flokkur, verður með föstum vöxtum og afborgunum, en h-nn hlutinn, B-flokkur, hinn helmingurinn, 50 millj. kr. á ári, verði með vísitölukjörum. Er þetta svipað fyrirkomulag og í gildandi lögum er ákveðið, að öðru leyti en því, að hlutfallið milli A- og B-bréfa er nú að jöfnu, en var áður 2 á móti 5. B-bréfin voru aðeins 2 á móti 5 A-bréfanna. Það er ætlazt til þess, að veðdeild Landsbanka Íslands hafi ein heimild til þess að gefa út slík vísitölubundin verðbréf. Þá er í frv. heimild til þess, að byggingarsjóður ríkisins og veðdeildin megi taka erlend lán til íbúðabygginga að fengnu leyfi ríkisstj. Þau bankavaxtabréf, sem gefin verða út samkvæmt þessu frv., skulu njóta ríkisábyrgðar. Ef við gerum okkur grein fyrir, hvaðan tekjur eigi að koma til húsnæðismálanna samkv. þessu frv., þá er það í aðalatriðum á þessa leið. Byggingarsjóðurinn á mjög fljótlega, sennilega að loknu þessu ári, að fá árlegar tekjur, sem nema um 23 millj. kr. Það er a.m.k. áætlun, sem gerð hefur verið af starfsmönnum við hagfræðideild Landsbankans, sem hnígur í þá átt, að strax á árinu 1958 geti tekjur byggingarsjóðsins orðið 23 millj. kr. af stofnfé hans og árlegar tekjur hans að öðru leyti 7–8 millj. kr. Þá er enn fremur af sömu mönnum áætlað, að árlegar tekjur af skyldusparnaði geti numið um 15 millj. kr., og mætti þá ætla, að árlegar tekjur byggingarsjóðsins samtals verði 40–45 millj. kr. Þá hefur ríkisstj. tekið á sig þá skuldbindingu að tryggja, að frá bönkum, sparisjóðum, tryggingafélögum og tryggingastofnunum skuli á næsta ári koma ekki minna en 44 millj. kr. til íbúðarhúsnæðislána, og ætti þá samkvæmt þessu, þegar saman er lagt það, sem á að koma gegnum veðlánakerfið og sem stofntekjur og árlegar tekjur byggingarsjóðs ríkisins, að vera um að ræða 84–90 millj. kr. á ári til húsnæðismálanna. Það er alveg vitað mál, að þó að þetta sé miklu hærri upphæð en árlega hefur runnið til þessara mála í gegnum húsnæðismálakerfið að undanförnu, þá er þetta þó takmarkað fjármagn, miðað við þá miklu og brýnu þörf, sem fyrir hendi er að leysa. Skal því alls ekki neitað, að það hefði verið æskilegt, að hægt hefði verið að búa enn betur að þessum málum til þess að leysa þá miklu húsnæðisneyð, sem ríkir einkanlega hér á suðvesturhluta landsins. Samkvæmt skýrslum Landsbankans hefur heildarfjárveitingin til húsnæðislána hjá búsnæðismálastjórn s.l. 2 ár verið 76 millj. kr., eða nokkru lægri á tveimur árum heldur en hér er ætlazt til að samtals verði til umráða á ári hverju. Þó má geta þess, að eftir því sem byggingarsjóði ríkisins vex fiskur um hrygg, þá hljóta árlegar tekjur hans að vaxa nokkuð með árunum. Ýmis nýmæli eru í 6. gr. frv. viðvíkjandi lánveitingunum. Ég skal aðeins stikla á þeim helztu. Það er þá fyrst það, að engum einstaklingi má veita lán nema út á eina íbúð. Það var auðvitað meginregla húsnæðismálastjórnar einnig samkvæmt gildandi lögum, en vegna þess að ýmsir aðrir aðilar höfðu heimildir til þess að lána til íbúðarhúsnæðis, kom í ljós, að sumir höfðu lánað einni og sömu fjölskyldu milli 20 og 30 lán. Og það er vitanlega með öllu ósæmilegt að láta slíkt viðgangast, þegar svo verður að synja þúsundum nauðstaddra manna um eitt lán til íbúðar yfir sig og sína. Vegna þess að vonir standa til, að geta byggingarsjóðs ríkisins vaxi, eftir því sem tímar líða fram, þá er heimild í frv. til þess, að húsnæðismálastjórn megi breyta vaxtakjörum og lánstíma á nýjum lánum að fengnu samþykki ríkisstj. Hér er átt við það, að húsnæðismálastjórnin þurfi ekki að bíða eftir breyt. á l. sjálfum, ef fært þykir að lækka vexti eða breyta lánskjörum að öðru leyti í hagkvæmara horf fyrir lántakendur. Ákvæði er um það í frv., að setja megi það skilyrði um skiptingu lánsfjárins milli byggðarlaga, að fyllsta tillit sé tekið til nauðsynlegs jafnvægis í byggð landsins. Ég býst við því, að þetta verði framkvæmt á þann hátt, að lögð verði stund á að fullnægja að hundraðshluta til meiri hluta lánsumsókna utan af landsbyggðinni heldur en úr þeim landshlutum, sem fólksstraumurinn beinist að. Ég tel það nokkuð mikilsvarðandi ákvæði í frv., að meðan ekki sé unnt að fullnægja lánsfjárþörf til íbúðarhúsabygginga, skuli þeir umsækjendur að öðru jöfnu sitja fyrir, sem byggi minni íbúðir, enda fullnægi íbúðarstærðin þó þörfum viðkomandi fjölskyldu að dómi húsnæðismálastjórnar. Einnig er húsnæðismálastjórninni heimilað að veita á hverjum tíma hlutfallslega hærri lán til þeirra íbúða, sem hún telur vera af hóflegri stærð, miðað við fjölskyldustærð umsækjanda. Þetta er viðleitni í þá átt að fá sem mest út úr því takmarkaða lánsfjármagni, sem fyrir hendi er, bæði út úr byggingarefni og fjármagni, og er fyllsta ástæða til þess fyrir okkur Íslendinga að fara þar svipaðar leiðir og nágrannaþjóðirnar, að hagnýta sem bezt bæði byggingarefni og fjármagn, meðan við erum bæði í fjármagnsþörf og í gjaldeyrisþröng nokkurri. Í frv. er einnig ákvæði um það, að veðdeild Landsbankans, sem á að annast afgreiðslu allra lánanna, skuli sjá um, að afgreiðslan og innheimtan geti farið fram í peningastofnunum sem víðast á landinu. Þetta hefur verið, eins og með flest annað hjá okkur, að það hefur allt verið bundið við Reykjavík og lántakendur, hvar sem þeir hafa verið búsettir á landinn, orðið að hafa hér sína umboðsmenn í Reykjavík til þess að annast lántökur og sjá um greiðslu afborgana og vaxta af slíkum lánum hér inn í veðdeild Landsbankans. Nú hefur þetta gerzt til verulegs bagræðis og jafnréttis fyrir fólk, sem býr úti á landsbyggðinni. Þá kemur að tveimur nýmælum þessa frv. Það er í fyrsta lagi gert ráð fyrir því, að komið verði á fót sérstakri innnlánadeild, sem skuli starfa á vegum byggingarsjóðs ríkisins. Þeir, sem leggja fé inn í þessa deild, eiga a.m.k. að fimm árum liðnum, frá því að innlög þeirra hófust, kröfu á að fá útborgað fé sitt að viðbættum venjulegum innlánsvöxtum. Og nemi hin innlagða upphæð a.m.k. 5 þús. kr. á ári, þá er skylt að láta þessa menn, sem með frjálsum hætti hafa þannig sparað fé, sitja fyrir um lán til íbúðabygginga, og má húsnæðismálastjórnin hafa lánsupphæðina til þeirra allt að 25% hærri en almennt gerist, þegar lánið er veitt. Þó mega þessi lán ekki verða hærri en nemi 2/3 hlutum af matsverði þeirrar íbúðar, sem lánið er veitt til. Ég hef ekki gert neina áætlun um það, hvað húsnæðismálastjórn eða byggingarsjóði kunni að áskotnast af starfsfé í gegnum þetta ákvæði laganna um frjálsan sparnað, enda er enginn grundvöllur til þess að áætla það fyrir fram, reynslan verður að skera úr um það. Þá er öllum kunnugt, að í þessu frv. er ákvæði um skyldusparnað ungra manna og kvenna á aldrinum 16–25 ára. Þeim er samkvæmt frv. gert að skyldu að leggja til hliðar 6% af launum sínum, sem greidd eru í peningum, eða sambærilegum atvinnutekjum í því skyni að mynda sér sjóð til íbúðabygginga eða til bústofnunar í sveit. Það fé, sem þannig safnast, á að ávaxta í innlánsdeild byggingarsjóðs ríkisins fyrir alla þá, sem búsettir eru í kaupstöðunum og kauptúnunum, en fé þeirra, sem búsettir eru í sveit, skal ávaxta í veðdeild Búnaðarbanka Íslands. Þau fríðindi, sem þessu fé fylgja, eru sem nú skal greina: Féð er í fyrsta lagi undanþegið tekjuskatti og útsvari og er ekki framtalsskylt. Þá veitir það forgangsrétt til lána, og þessi lán skulu vera 25% hærri en til annarra á sama tíma, og enn fremur skal þessi skylduinnstæða vera vísitölutryggð. Þetta eru hlunnindin, sem unga fólkinu eru ætluð í sambandi við það fé, sem það verður skyldað til að leggja til hliðar með það fyrir augum að taka þátt í því sjálft að leysa í framtíðinni hið stóra vandamál alls ungs fólks að geta eignazt þak yfir höfuðið. Í frv. eru einnig heimildir til þess, að menn megi byrja að leggja inn í sérstakan sjóð sinn til íbúðabygginga, áður en þeir eru orðnir 16 ára, og megi líka halda skyldusparnaðinum áfram fram yfir 25 ára aldur. Allvíðtækar heimildir til undanþágu eru í frv., og er skattanefndum heimilað að veita þær undanþágur. T. d. ef fólk er í skóla meira en G mánuði ársins, hefur orðið fyrir sjúkdómum eða slysum, er heimilisfyrirvinna eða gift fólk á í hlut, þá má veita því undanþágu frá skyldusparnaði. Það er ekki nokkur vafi á því, að þessi skyldusparnaður leysir mikinn vanda unga fólksins, og hefur ekki orðið vart við annað en unga fólkið hafi tekið þessu mjög vel og að þetta nýmæli hafi af eldri kynslóðinni einnig mælzt mjög vel fyrir, ekki aðeins talið, að hér sé verið að leysa fjárhagslegt vandamál, heldur líka af mörgum litið svo á, að þetta ákvæði hafi verulega uppeldislega þýðingu fyrir ungt fólk, því að sumir eru þeirrar skoðunar, að allt frá því á stríðsárum hafi unga fólkið í landinu heldur haft of mikið laust fé milli handa heldur en of lítið, þannig að það hafi heldur spillzt af þessari velgengni, að hafa mikið fjármagn handa á milli ávallt og þá auðvitað, - það mundi hafa farið ýmsum eldri þannig líka, - að því hafi ekki alltaf verið varið á sem beztan hátt. Heimild er nú í frv. til þess um ungt fólk á aldrinum 16–25 ára, þegar það fái greidd laun sin, að þá verði sparnaðarféð greitt í merkjum og sett inn í sérstaka bók, og við það vinnst það, að þá liggur fyrir í hendi unga mannsins eða ungu stúlkunnar sönnunargagn fyrir því, hvað hann hafi sparað mikið fé, og þeirri upphæð í sparimerkjabókinni á að bera saman við uppgjörið frá atvinnurekendunum, sem hafa haldið þessu eftir af launum unga fólksins. Þó þótti réttara að hafa þetta í heimildarformi heldur en eins og það var upphaflega í frv., að skylt skyldi að hafa þetta í sparimerkjaformi. Það voru starfsmenn í hagfræðideild Landsbanka Íslands, sem áætluðu, að tekjurnar af skyldusparnaðinum mundu nema um 15 millj. kr. á ári. Hvort sú áætlun kemur til með að standast eða gera betur en að standast, það skal ég ekki fullyrða um á þessu stigi. Þetta var byggt á nokkurri athugun, sem fram fór á hagstofunni hér í Reykjavík um þetta atriði. IV. kafli þessa frv. er svo um útrýmingu heilsuspillandi húsnæðis. Í honum eru engar verulegar breytingar frá gildandi ákvæðum um þetta efni. Ég skal aðeins taka það fram, að núna eru til umráða hjá húsnæðismálastjórn 4–5 millj. kr. til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis, af því að bæjarfélögin hafa ekki byggt í það stórum stíl samkvæmt þessum kafla, að féð hafi unnizt upp, og auk þess eru svo á fjárl. núna 4 millj. kr. í þessu skyni. Ef bæjarfélög leggja fram 8 millj. á móti, þá væri þarna á árinu 1957 hægt að byggja íbúðarhúsnæði til útrýmingar heilsuspillandi íbúðum fyrir allt að 16 millj. kr. Vitanlegt er, að Reykjavík hefur stór áform í þessu efni nú og er með verulegt verkefni í fanginu af þessu tagi, og má því alveg við því búast, að nokkur verulegur hluti af þessu fé fari til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis hér í Reykjavík, sérstaklega á braggahúsnæðinu, sem allir viðurkenna að mikil þörf er á að útrýma sem allra fyrst. Í V. kaflanum eru svo nokkrar bráðabirgðabreytingar á lögunum um verkamannabústaði, hækkun úr 12–18 kr. í 24–36 kr., sem bæjarfélögunum er ætlað að leggja til jafns við byggingarsjóð verkamanna. Það er nokkurn veginn hlutfallsleg hækkun frá því, að þessi tala var síðast ákveðin, við það, sem dýrtíð hefur aukizt, byggingarkostnaður hefur hækkað síðan. Þá eru þarna enn fremur færð til nútímaverðgildis peninga þau tekju- og eignamörk, sem veita heimildir til þess að njóta réttar til lána úr byggingarsjóði verkamanna. Það voru í núgildandi lögum um 7 þús. kr., nú er það sett sem 5 þús. kr. og eignahámarkið 75 þús. kr. En við tekjuhámarkið 50 þús. kr. má bæta 5 þús. kr. fyrir hvern ómaga á framfæri viðkomandi manns. Þetta er nokkurn veginn miðað við það, að verkamaður, sem hafi stöðuga atvinnu allt árið og tvær stundir í eftirvinnu, hafi þó rétt til þess að njóta hinna niðurborguðu vaxta og hins langa og hagkvæma lánatíma, sem byggingarsjóður verkamanna veitir skv. lögunum um verkamannabústaði. Að öðru leyti var mönnum ljóst, að það er full ástæða til að endurskoða þessa góðu og gömlu löggjöf, og er fastráðið, að sú löggjöf skuli endurskoðuð rækilega fyrir næsta þing. En þessum talnaviðmiðunum þótti þó sjálfsagt að breyta á þessa leið nú þegar. Í sambandi við þetta minnast menn þess, að ríkisstj. hefur ákveðið, að útvegaðar verði 8 millj. kr. til byggingar verkamannabústaða á þessu yfirstandandi ári auk 4 millj. kr., sem nú eru á fjárlögum, sem ættu að tryggja þá 4 millj. kr. framlag á móti fra hæjar- og sveitarfélögum. Það eru því a.m.k. 16 millj. kr., sem ætti að vera hægt að byggja verkamannabústaði fyrir á árinu 1957. Fleira en ég hef nú tekið fram í sambandi við frv. tel ég ekki ástæðu til að fjölyrða um við þessa umr. Ég tel það þegar augljóst mál, að menn viðurkenna þörfina á auknu fjármagni til íbúðarhúsnæðis, og hitt dylst ekki, að ýmis þeirra nýmæla, sem í frv. felast, hafa fengið góðar undirtektir almenningsálitsins í landinu, og ég efa því ekki, að frv. fær góða og greiða afgreiðslu hér hjá hv. þd. í framhaldi af því, að félmn. hefur þegar athugaðmálið að nokkru. Ég óska eftir, að málið fái skjóta og góða afgreiðslu hjá hv. heilbr.- og félmn., og læt þar með lokið máli mínu.



Herra forseti. Þetta er nú í annað sinn á þessu þingi, sem þessi mál eru til umr. Sumir hafa undrazt hringlið í þessum málum. Í haust var starf húsnæðismálastjórnar orðið svo umfangsmikið, á þeim tíma, sem vitað var að engir peningar voru til hjá sjóðnum, að nauðsynlegt var talið af hæstv. ríkisstj. að fjölga í stjórninni. Nú er aftur lagt til af sömu ríkisstj. að fækka á ný í stjórn sjóðsins. Ég veit ekki, hvort hæstv. ríkisstj. er nú orðið það ljóst, sem við sjálfstæðismenn bentum á þá, að það hefur meiri þýðingu fyrir umbætur í þessum málum að afla aukins fjár til framkvæmda heldur en að fjölga í stjórn sjóðsins. Ég held nú, að þessi læti í haust hafi aðeins verið óðagot af hæstv. félmrh., sem hefur grunað, að dregizt gæti með aðrar breytingar á lögunum, en ekki haft þolinmæði til að bíða eftir því með breytingar á stjórn sjóðsins. Þegar lögin um húsnæðismálastjórn voru sett, var hér um algert nýmæli að ræða. Menn vissu þá ekki nákvæmlega, hvernig þau mundu reynast í framkvæmd. M.a. þess vegna var aðeins gerð áætlun og samningar um fjárútvegun til tveggja ára til framkvæmdar þessara mála. Í hv. Ed. var bent á, að eðlilegt væri nú að notfæra sér þá reynslu, sem fengizt hefur með starfi húsnæðismálastjórnar þessi tvö ár, og endurskoða ákvæði laganna og gera þau fyllri og breyta þeim, þar sem nauðsynlegt væri. Að hæstv. ríkisstj. hefur ekki þann hátt á, er vafalaust af því, að það hefur þótt meiri skrautfjöður í hatt hæstv. ráðh. að bera fram mikinn lagabálk nýjan, þó að meiri hluti þess, sem í honum er, sé beint tekið upp úr eldri lögunum, og raunar ekki að saka neinn um það, þó að því sé haldið áfram, sem þar hefur reynzt vel. Það má kannske heita virðingarvert af hæstv. ráðh. að hafa þó gert það. Það er ekki ágreiningur um það, að stefna beri að því, að allar fjölskyldur í landinu búi við mannsæmandi húsnæði, og ég vil bæta því við, að sem flestar fjölskyldur eigi það húsnæði sjálfar. Það er hins vegar eða virðist vera nokkur ágreiningur um það, hvað hátt beri að stefna. Stórhugurinn er misjafn. Menn eru ekki á einu máli um það, hvað við getum leyft okkur að búa við gott húsnæði. Frændur okkar, Svíar, telja t. d., að stefna beri að því, að hver meðlimur fjölskyldunnar hafi sér svefnherbergi, þó að flestar þjóðir verði um sinn að láta sér nægja minna og það mun minna. Í Bandaríkjunum er, þegar talað er um íbúðir, venjulega talað um, að það sé íbúð með 1, 2 eða 3 eða fleiri svefnherbergjum, og það talið aðalatriðið um stærð íbúðarinnar, hvað mörg svefnherbergi þurfi, sem fer náttúrlega að mestu leyti eftir fjölskyldustærð. En stærð sameiginlega rýmisins til daglegrar notkunar allrar fjölskyldunnar leiðir svo beint af því. Ég ætla að fara nokkrum frekari orðum um einstök atriði frv., eins og það er nú orðið, því að það hefur tekið nokkrum breytingum, eins og hæstv. ráðh. orðaði það svo hæversklega, sem ekki er nú annars vandi hans, að vera sérlega hæverskur. En það var svo, að í hv. Ed. sáu flokksbræður hans sér ekki annað fært en að bera fram við það mjög margar brtt., svo að það er orðið gerólíkt því, sem það var, þegar það var borið fram. Og eins og hæstv. ráðh. gat um áðan, þá var samstarf milli heilbr: og félmn. beggja d. um að fara yfir frv., og hv. þm. beggja deilda í þessum n. voru a.m.k. sammála um það, að frv. væri algerlega óhæft eins og það kom frá hæstv. ráðh. Um mikið af þeim brtt., sem gerðar hafa verið til lagfæringar á frv., var samkomulag meðal þm. í báðum d. og af ýmsum flokkum, því að það eru allir sammála um, að það sé rétt að gera það, sem unnt er, til þess að bæta úr húsnæðisskortínum og þeim lánsfjárskorti, sem fyrst og fremst orsakar það, að ekki er hægt að byggja eins ört eða mikið og þörf er á. Í 1. gr. frv., þar sem talið er upp, hverjir sæti skulu eiga í húsnæðismálastjórn, er það ákvæði um fulltrúa frá Landsbanka Íslands, að hann skuli eigi hafa atkvæðisrétt um lánveitingar. Að vísu mun það hafa verið þannig í húsnæðismálastjórn undanfarið, að fulltrúi Landsbanka Íslands eða Landsbankinn hefur ekki kosið, að hann neytti atkvæðisréttar, en það liggur ekkert fyrir um það, að Landsbankinn vilji afsala sér því í framtiðinni, að hann hafi þar atkvæðisrétt. Þá vil ég benda hér á, að í 12. málsgr. 2. gr. er ákvæði um það, að viðkomandi bæjarfélagi sé skylt að heimila byggingar undir vissum kringumstæðum og láta af hendi eða útvega landsvæði fyrir þær, ef með þarf með eignarnámi o.s.frv., og þegar það hefur farið fram, þá skal viðkomandi bæjarfélagi skylt að leggja nauðsynlega vegi og leiðslur um slík hverfi innan hæfilegs tíma að mati húsnæðismálastjórnar og félmrh. Ég veit ekki, hvað hefur verið beint tilefni til þess, að þetta ákvæði er sett þarna inn. Mér dettur í hug, að það kunni kannske að hafa verið það,að það er nýbyrjað að byggja í Hafnarfirði, í byggingarhverfi rétt sunnan við bæinn, sem í munni manna hefur fengið nafnið „allsleysi“, og þetta er af því, að það er að vísu búið að skipuleggja þetta hverfi og úthluta þar lóðum, en til skamms tíma var þar allsleysi um annað, sem þurfti. Þar voru ekki vegir, þar voru ekki skolpveitur, rafmagn eða annað, sem nauðsynlegt er, til þess að hægt sé að ganga frá og fullgera byggingar og alveg sérstaklega náttúrlega til þess að hægt sé að búa í þeim. En þetta hefur sjálfsagt ekki verið af neinum illvilja bæjarstjórnar Hafnarfjarðar á því að leysa vanda þeirra manna, sem húsnæðislausir eru og þurfa að byggja yfir sig og sína, heldur er þetta einfaldlega af því, að það er í mörg horn að líta fyrir þessi fátæku bæjarfélög víða um landið, og ég fæ nú raunar ekki séð, hvað mikla þýðingu það hefur að leggja þeim svona skyldu á herðar, sem mér er til efs að þeim sé nokkur möguleiki á að framkvæma frekar en þau gera. Ég held þau hafi fullan hug á því, flest bæjarfélög, a.m.k. þar sem ég þekki til, að undirbúa lóðir, byggingarlóðir, og vegi og leiðslur og annað að þeim, sem nauðsynlegt er, til þess að hægt sé að byggja, og gerir þetta satt að segja hvert bæjarfélag um sig eftir beztu getu. Í 6. gr. er ákvæði um það, að þegar lánin eru veitt, skuli þau greidd lántakendum í peningum. Við lögðum til á fundum nefndanna, er um þetta var rætt, að það gæti verið skynsamlegt að hafa þetta ákvæði nokkru rýmra, þannig að heimilt væri, þegar vissum skilyrðum væri fullnægt og tryggt væri, að það kæmi sér vel fyrir lántakanda, að afhenda honum bréf fyrir lánunum. Það gætu verið þau atvik til, að lántakandi ætti jafnvel hægara með að selja bréfin en sjóðurinn og þá væri þetta til þess að rýmka um það fjármagn, sem til bygginganna fengist, sem vitanlega er aðaltilgangurinn með þessu öllu saman, og getum við því ekki séð, að hvaða baga gæti orðið að hafa þetta þarna nokkru rýmra. Þá er hér enn fremur í b-lið 6. gr. ákvæði um, að lán megi ekki vera meira en 100 þús. kr. út á hverja íbúð. Það kann að vera, að mönnum sýnist þetta há upphæð nú, og sérstaklega það, að það verði fullerfitt að veita öllum úrlausn með að fá 100 þús. kr. út á þær íbúðir, sem nú verða byggðar á næstunni. En þó finnst mér sé óskynsamlegt að hafa þetta ákvæði í lögunum, það mætti hafa það í reglugerð, svo að auðveldara væri að breyta því, þegar aðstæður breyttust. Ég segi þetta alveg sérstaklega af því, að mér er kunnugt um það, að í þeim byggingarsjóðum, sem hér eru starfandi, eða lífeyrissjóðum, sem starfa að nokkru leyti öðrum þræði sem lánasjóðir fyrir þá, sem í þeim eru, til þess að gera þeim auðveldara með að byggja yfir sig, þá hefur þetta hámark einmitt nýlega verið hækkað, að ég hygg upp í 124 þús. kr., án þess að þar hafi þurft nokkra lagabreytingu til, og ég held, að það væri skynsamlegt að hafa það eins hér, að hafa þetta óákveðið í lögunum, en setja um það ákvæði í reglugerð og rýmka um lánsupphæðina, eftir því sem stofnuninni vex fiskur um hrygg og fært verður að lána meira út á hverja íbúð. Þá er hér ákvæði í g-lið þessarar sömu greinar um það, að setja megi ákvæði um hámarksstærð íbúða, sem veita má lán til. Þar tel ég að nauðsynlegt væri að hafa ákvæðin ekki svona afdráttarlaus, heldur hafa möguleika til þess, að taka mætti tillit til fjölskyldustærðar, því að það er vitanlega fásinna hin mesta að ætla mismunandi stórum fjölskyldum jafnstóra íbúð. Og sérstaklega er það svo, eins og kom þráfaldlega í ljós, þegar byggt var hér eftir lögunum um smáíbúðir, að menn töldu sér þær íbúðir, sem þá var leyft að byggja, ófullnægjandi og töldu sig geta og gátu með mjög litlum aukakostnaði skapað sér möguleika til að stækka þessar íbúðir verulega síðar, með því t.d. að hafa nokkru hærra port á þessum húsum en gert hafði verið ráð fyrir upphaflega, og ég veit, að þetta hefur gert mörgum fjölskyldum mögulegt fyrr en ella að fá yfir sig mannsæmandi íbúðir og vafalaust með eins litlum kostnaði tiltölulega og mögulegt er. Ég tel óskynsamlegt að hafa ákvæðin svo einstrengingsleg, að þetta sé ekki hægt. Þá er hér enn síðar í þessum sama lið heimilt að setja það skilyrði fyrir láni, að bygging skuli hafin á tilsettum tíma árs og að bygging sé ekki hafin, áður en skriflegt lánsloforð er gefið, nema leyfi húsnæðismálastjórnar komi til, og að bygging sé undirbúin með þeim hætti, sem húsnæðismálastjórn telur nauðsynlegt. Ég held, að það verði ákaflega erfitt úti um landið að fullnægja þessum skilyrðum og væri raunar ógerningur, nema húsnæðismálastjórn hefði umboðsmenn úti um allt land, sem ekki er gert ráð fyrir, a.m.k. ekki í þessu tilfelli. Það er gert ráð fyrir, að umboðsmenn húsnæðismálastjórnar um greiðslur, lánagreiðslur og slíkt, verði lánsstofnanir úti á landi, en ég hef hvergi séð eða heyrt getið um það, að umboðsmenn væru í þessu skyni úti um landið eða þeim aðilum, lánsstofnunum úti um landið, sé heimilt að veita mönnum leyfi til þess að hefja byggingar eða annað slíkt. En ég held satt að segja, að ef þetta ákvæði verður haft svona, verði þeim, sem ætla að hefja byggingar, gert nauðsynlegt annaðhvort að fara hingað suður á fund húsnæðismálastjórnar eða hafa þar umboðsmann, eins og þeim málum er nú háttað hér. Mér er sagt, að menn þurfi að bíða dögum saman og jafnvel fram á nætur eftir að fá viðtal við þessa háu herra og það jafnvel í vetur á þeim tíma, þegar mjög litlar vonir voru þó um, að nokkra úrlausn væri þar að fá. Ef menn eiga, auk þess sem þeir þurfa nú að sækja þetta svona um lánveitingarnar, til viðbótar að byrja á því að fara sömu gönguna til þess að fá leyfi til þess að byrja að grafa fyrir grunni á húsi, sem þeir eru búnir að fá lóð fyrir, eða byrja að steypa í grunninum eða annað, sem þeir kannske geta sjálfir gert án þess að fá til þess nokkurt verulegt fé eða með því litla fjármagni, sem þeir kunna að hafa undir höndum, þá held ég, að allt annað tal í þessari grein um jafnvægi milli byggðarlaga sé lítils virði. Þá kem ég hér næst að III. kafla, um sparnað til íbúðabygginga. Það er held ég ekki ágreiningur um það í sjálfu sér, að það sé æskilegt að hvetja sem flesta til þess að hefja byrjun að því að koma upp þaki yfir höfuð sér með því að spara og það sé æskilegt að gera það svo fýsilegt sem unnt er, að menn geri það og byrji á því eins fljótt og þeir geta við komið. Um hitt eru menn ekki sammála, hvernig vænlegast sé að koma því í framkvæmd. Sumir telja, að það sé alveg vonlaust með öðru móti en því að skylda menn beinlínis til þess. Aðrir telja, að æskilegra væri að veita mönnum nokkur fríðindi, ef menn vilja spara fé sitt á þennan hátt, og ég er í hópi þeirra, sem telja, að það mundi vænlegast til árangurs og vinsælast. Sumir af formælendum skyldusparnaðarins telja, að skyldusparnaðurinn gefi tryggari og meiri tekjur. Við það er aðeins það að athuga, að sennilegt er, að tekjur margra þeirra, sem eiga að standa undir skyldusparnaðinum, nefnilega unglinga frá 16 ára og allt upp í 26 ára fólk, séu minni og óvissari en annarra aldursflokka, auk þess sem ég tel, að það sé ekki von um eins miklar tekjur af þeim skyldusparnaði, sérstaklega þar sem fjölmargar undanþágur eru líka veittar frá þessu, svo að það er ekki hægt að reikna með því, að hvert ungmenni á þessum aldri spari 5000 kr., og langt frá því, því að það eru fjölmargar undantekningar, eins og við sjáum í lögunum, frá þessu. Ég tel því, að það veitti ekki af að hafa ákvæðin um frjálsa sparnaðinn, sem ég held að allir séu sammála um að rétt sé að gera sem fýsilegastan, sem frjálslegust og hvetja sem flesta til að notfæra sér þau. En það er nú eitthvað annað í þessu frv. Þar er beinlínis stefnt að því, að ekki verði eins mikið gagn að frjálsa sparnaðinum og skyldusparnaðinum. Þeir, sem spara eftir frjálsu sparnaðarleiðinni, fá minni rétt en þeir, sem spara eftir skyldusparnaðarleiðinni. Og þetta er beinlínis dálítið hlálegt, ef maður hugleiðir það, að sá, sem er nú 25 ára og er skyldur til að spara í eitt ár, fær full réttindi, ef hann vill spara áfram; af því að hann er skyldugur til að spara þetta eina ár, þá fær hann full réttindi, þó að hann vilji spara áfram, sem þá er frjálst. Honum er algerlega frjálst, hvort hann heldur áfram að spara, eftir að hann er orðinn 26 ára. Og þá fær hann meiri réttindi en sá, sem af einhverjum ástæðum, annaðhvort vegna aldurs eða annarra ástæðna er ekki skyldur til að spara, en gerir það af fúsum og frjálsum vilja. Við töldum í umræðunum í n., að það væri sjálfsagt að hafa þennan frjálsa sparnað með sömu réttindum og skyldusparnaðinn, sérstaklega að því er tekur til tekjuskatts- og útsvarsfrelsis það árið, sem sparað er eða féð lagt til hliðar. Það eru nú mikilvægustu forréttindin, sem þeir, sem skyldir eru til skyldusparnaðarins, fá umfram þá, sem spara af frjálsum vilja. Og ég fæ ekki séð, að það sé nokkur ástæða til annars en að veita þeim, sem spara af fúsum vilja, þessi sömu réttindi. Þó skal ég fúslega viðurkenna, að það er eðlilegt að miða þá heimild til frádráttar við t.d. 5000 kr. upphæð, eins og hjá þeim, sem hlunnindanna við skyldusparnaðinn njóta. Og auk þess tel ég, að skynsamlegt hefði verið, að um þetta væru gerðir samningar milli þeirrar lánsstofnunar, sem sparað væri við, og þess, sem ákveður að spara með þessum hætti. Ég veit, að þessu hefur verið þannig háttað sums staðar erlendis og hefur gefizt þar ákaflega vel, þessi frjálsi sparnaður. Það var t. d. svo árið 1955 í Vestur-Þýzkalandi, að þá varð veruleg sparifjáraukning í landinu, venjuleg sparifjáraukning varð í kringum 2 milljarðar marka og skyldusparnaðurinn til húsnæðisbygginga nam svipaðri eða sömu upphæð. Og þar er komin alllöng reynsla á þessa leið og talið, að hún hafi gefizt ákaflega vel. Ég hygg líka, að það sé meira en aldarfjórðungur, sem þessi fríðindi hafa verið þar eða ýmis fríðindi hafa verið þar fyrir þá, sem hafa viljað spara samningsbundið um ákveðið árabil til þess að eignast stofnfé til þess að byggja íbúðir yfir sig og sína. Sömuleiðis eru svipuð lög búin að vera í gildi alllengi í Englandi, og eru þar byggingarsparisjóðir, sem hafa tekið við samningsbundnum sparnaði og greitt svo fyrir mönnum; þegar þessi upphæð, sem spöruð hefur verið, hefur numið eða náð vissu marki, þá hefur verið greitt fyrir mönnum að hefja byggingu eigin íbúða. Þá eru hér að lokum þess, sem ég í svipinn vil um þetta segja, nokkur orð um ákvæði V. kafla, þar sem á að hækka framlag sveitarfélaga til byggingar íbúðarhúsa í kauptúnum og kaupstöðum, þ.e. framlag til verkamannabústaða. Þarna er gert ráð fyrir að bæta enn pinkli á Skjónu, því að nú hafa þessar upphæðir að vísu verið hækkaðar skv. vísitölu upp í 12 og 18 kr. En vísitöluhækkun er nú ekki nóg að dómi hæstv. ríkisstj. Hvort hana er farið að gruna, að hún sé kannske ekki alveg ábyggileg, þessi vísitala, sem við búum nú við, skal ég ekki segja. En nokkuð er það, að í þessu tilliti er það ekki talið fullnægjandi, heldur á þessum sárfátæku sveitarfélögum, sem hér eiga hlut að máli og flest eða öll berjast í bökkum með afkomu sína og að inna af höndum þær skyldur, sem lög leggja þeim á herðar, - þarna á enn að bæta á þau gjöldum, og nú má ekki duga minna en hækka um helming þau gjöld, sem sveitarfélögin hafa átt að greiða til þessara mála.



Herra forseti. Þetta mál er með nokkuð sérstökum hætti. Í fyrsta lagi var töluvert miklu minni sláttur á hæstv. félmrh. hér við 1. umr. málsins heldur en í Ed., þar sem málið var lagt fram og bumbur voru barðar og ráðherra barði sér á brjóst, var með ásakanir og getsakir í garð fyrrv. ríkisstj. um það, hversu gersamlega hún hefði brugðizt skyldu sinni í húsnæðismálunum, en sem betur fer, mundi nú mikið úr rætast fyrir hin glæsilegu og afdrifaríku úrræði, sem hann, hæstv. félmrh., hefði og væri nú að beita sér fyrir. Af öllu þessu átti að mega ráða, að það væri runnin upp ný tíð fyrir þá, sem í húsnæðiserfiðleikunum hafa staðið, og vissulega er ég einn þeirra, sem af einlægni vildu vona, að einhver minnsti fótur væri fyrir öllu því yfirlæti og stærilæti, sem fram hefur komið hjá hæstv. félmrh. og stuðningsmönnum núverandi hæstv. ríkisstj. í sambandi við þessi mál, bæði hér á Alþ. og ekki sízt í blöðum þessara flokka. En ég sagði, að málið væri einkennilegt, ekki aðeins vegna þess yfirlætis, sem fylgt hefði því hér inn í þingsalina, heldur einnig vegna þess, að það hefur sennilega sjaldan verið lagt fyrir þingið eins ótrúlega óvandað og illa undirbúið frv. eins og það frv., sem hér er um að ræða, þannig að það mun vera nokkuð einstakt, hversu fjölmargar brtt. hefur þurft við það að flytja, ekki aðeins af stjórnarandstæðingum, heldur ekki síður af hv. stjórnarsinnum, og vita menn þó vel, að það er ekki fyrst og fremst háttur stjórnarsinna hér að breyta stjfrv. efnislega undir meðferð málsins í þinginu, heldur er það einkenni þessa liðs að láta meira og minna allt fram hjá sér fara og rétta upp höndina þegjandi og hljóðalaust við því, sem ríkisstj. hefur búið þeim í hendur. En nú bregður svo við, að það verður bókstaflega að ganga í það sérstaklega og það af stjórnarsinnum sjálfum að leiðrétta og lagfæra þessa furðulegu vansmíð, sem lögð er fram í þessu máli af hálfu hæstv. ríkisstjórnar. Ég geri ráð fyrir því, að flokksmenn hæstv. félmrh. hafi talið, að það væri mildari meðferð á málinu, sem þeir vildu viðhafa, að flytja við það sem slíkt jafnmargar brtt. og þeir nú gerðu, fremur en hitt, sem sjálfstæðismenn bentu réttilega á, að hér væri verið að halda áfram á þeim grundvelli, sem lagður hafði verið af fyrrv. hæstv. ríkisstj., og öll eðlileg málsmeðferð og form málsins var þess vegna að flytja brtt., sem yrðu, ef þetta frv. var sundurgreint, í rann og veru sáraefnislitlar, við þá löggjöf, sem fyrir hendi var í húsnæðismálum þjóðarinnar. Það var ekki aðeins sem sagt, að flokksmenn hæstv. félmrh. í efrideildarnefndinni, heilbr.- og félmn., hefðu þurft að viðhafa þessa ýtarlegu hreinsun og endurskoðun á frv., heldur mætti það strax í öndverðu af hálfu annarra stuðningsmanna stjórnarinnar í Ed. sérstökum aths., einmitt vegna þess, að hæstv. félmrh. vildi láta líta svo út sem hann væri hér að boða einhver ný og meiri bjargráð í húsnæðismálum þjóðarinnar en áður höfðu verið fyrir hendi, en hann yrði að gæta að því, að grundvöllurinn, sem lagður hefði verið, hefði verið lagður í tíð fyrrv. ríkisstj. og án þeirra átaka, sem þá hefðu verið gerð, væru ekki framkvæmanlegar þær till., sem felast í því frv., sem hér um ræðir. Við þessa 1. umr. málsins verður að sjálfsögðu fyrst og fremst að miða við almenn atriði þessa máls, en síðar undir meðferð málsins víkja að einstökum greinum og einstökum brtt., sem fluttar kunna að verða eða ég ásamt öðrum þm. mun eiga hlut að máli um að flytja. Ég vil fyrst snúa mér almennt að þeirri lánsfjáráætlun, sem fylgir þessu frv. Í fyrsta lagi er hún mjög ófullkomin og villandi í sjálfri grg. frv., og í öðru lagi dreg ég mjög í efa þær tölur, sem hæstv. félmrh. hefur viðhaft hér um það, hvað mikið nýtt fjármagn til íbúðarlána muni leiða af þessari löggjöf. Til dæmis þegar hæstv. ráðh. heldur því fram og byggir á því, að það hafi verið reiknað út af starfsmönnum í Landsbankanum, að 15 millj. árlega muni koma af skyldusparnaðarfé unglinga skv. þessum lögum, þá tel ég, að það sé full ástæða til þess undir meðferð málsins að reyna að gera sér nánari grein fyrir þessu, því að það virðist í fljótu bragði liggja í augum uppi, að hér sé nm fullkomna fjarstæðu að ræða, og þegar málið er nánar krufið til mergjar, þá sé mjög vafasamt vegna þeirra mörgu undanþága og þeirra hámarka um lánsfjárspörunina, að nokkurt verulegt fé safnist með þeim hætti, sem hér er til stofnað. Með þessu móti er ég ekki út af fyrir sig að leggjast gegn skyldusparnaði, en skyldusparnaður er ekki nýtt fyrirbrigði, sem ekki hefur áður verið rætt um, bæði hér í sölum Alþingis og annars staðar, og hefur þó ekki verið lögfest. Og þegar að því kemur að lögfesta það, þá tel ég mjög mikils um vert, að ákvæði skyldusparnaðarins séu almenn, enda þótt vel megi fella sig við þá hugsun að miða það að einhverju leyti við takmarkaðar stéttir eða æskufólk í þjóðfélaginu, en að öðru leyti einnig þannig, að það sé um einhvern raunhæfan skyldusparnað að ræða. En almennt felli ég mig miklu fremur við þá hugsun að búa þannig að þjóðfélagsþegnunum, að sparnaðurinn komi af frjálsum vilja og án nokkurrar lögþvingunar af hálfu ríkisvaldsins. En það er kannske engin tilviljun, að sú ríkisstj., sem sá skuggi hefur fylgt, að sparifjármynduninni, hinni frjálsu sparifjármyndun í þjóðfélaginu, er alltaf stöðugt að hraka, telji, að það sé nauðsynlegt að lögþvinga þann sparnað, sem ætlazt er til að reyna að ná fram og byggja á að nokkru leyti upp tekjur byggingarsjóðs ríkisins. Þegar efnahagsástandið í þjóðfélaginu er heilbrigt og fjármálalífið sömuleiðis, þá kemur sparnaðurinn af sjálfu sér, ekki aðeins hjá æskufólki landsins, heldur hjá öllum almenningi. Jafnframt þróun húsnæðismálanna sem og annarra stórvægilegra framkvæmda í þjóðfélaginu á undanförnum árum, í tíð fyrrv. ríkisstjórnar og á undanförnum áratug, þegar sjálfstæðismenn hafa stöðugt haft mikil ítök og ráðið kannske mestu nm stjórnarstefnuna, á þessum árum hefur stöðugt verið vaxandi frjáls sparnaður, sem byggt hefur upp efnahagskerfið og þær miklu framkvæmdir, sem um hefur verið að ræða, og á þeim fyrst og fremst grundvallaðist það nýja og aukna fjármagn, sem til byggingarmálanna fékkst skv. lögunum nr. 55 frá 1955. Og það er kannske fátt, sem er gleggri vottur um hina heilbrigðu þróun í efnahagslífi okkar á undanförnum árum heldur en sú heilladrjúga aukning í sparifjármyndun landsmanna, sem átti sér stað, enda þótt við höfum stöðugt mátt hlusta á það, að fjármálalíf Íslendinga og efnahagslíf væri orðið helsjúkt fyrir tilverknað sjálfstæðismanna fyrst og fremst, og maður heyrir það engu að síður frá framsóknarmönnum nú, þó að þeir allt frá 1950 og þótt lengur væri talið hafi verið í samstjórn með sjálfstæðismönnum og átt fjármálaráðherrana óslitið frá 1950 og þar til stjórnarskiptin urðu á s.l. ári. En það eru eftirtektarverðar staðreyndir, að þegar litið er á sparifjármyndunina í landinu, þá er spariféð alls í bönkum landsins, sparisjóðum og innlánsdeildum kaupfélaganna samtals um 625 millj. kr. árið 1950, en í árslok 1955 er sparifjármyndunin í þessum sömu stofnunum orðin 1272 millj. kr. og hefur þannig liðlega tvöfaldazt á þessu árabili frá 1950 og til ársloka 1955. Þegar slík þróun á sér stað í fjármála- og efnahagslífi þjóðfélags, þá þarf ekki að grípa til skyldusparnaðar. En þegar undan lætur og hallar undan fæti og sparifjárminnkun á sér stað, þá kann vel að vera, að einhver telji vera kominn tíma til og nauðsynlegt sé að lögþvinga fram sparnaðinn, en þá á bara eftir að reyna á það, hvern árangur það kann að bera. Ég vék að þróun sparifjármyndunarinnar á árabilinu 1950–55. En ef litið er á þróun þessara mála á s.l. ári, 1956, þá kemur í ljós, að það hefur sjaldan verið meiri sparifjáraukning fyrri hluta árs en einmitt á því ári. Og ef borin eru saman árin 1955 og 1956, þá er sparifjáraukningin í bönkum landsins 67.7 millj. kr. til júlíloka árið 1955, en 98.3 millj. kr. frá áramótum til júlíloka 1956, eða til þess tíma, sem stjórnarskipti urðu í þessu landi. En frá þeim tíma og til áramóta jókst spariféð árið 1955 um 8 millj. kr., en minnkar um 24 millj. kr. síðari hluta ársins 1956. Og því miður er mjög hæg þróun þessara mála á fyrstu mánuðum yfirstandandi árs, á þeim tíma þó, sem á öllum undanförnum árum hefur verið hvað mest sparifjáraukning. Þetta eru staðreyndir, sem menn verða að hafa í huga og geta ekki leitt hjá sér, þegar lagt er fram frv. til tekjuöflunar til íbúðabygginga, sem m.a. felur í sér ákvæði um skyldusparnað, vegna þess að sú staðreynd er fyrir hendi og fram hjá henni verður ekki gengið, að það er sama, hvaða löggjafarákvæði verða sett í þessum efnum, ef ekki heldur áfram hagstæð þróun í sparifjármyndun landsmanna, þá eru þessi lagaákvæði og önnur hliðstæð algerlega gagnslaus og haldlaus. Það má segja, að það sé í raun og veru ekki aðalatriðið að deila um það nú á þessu stigi málsins, hvort áætlun hæstv. ríkisstj. eða hæstv. félmrh. um tekjuöflun af þessu frv. eða löggjöf, ef að lögum verður, muni standast, heldur skiptir að sjálfsögðu öllu máli, hvernig um þau mál fer í framkvæmdinni. Ég tel hins vegar nauðsynlegt að gera sér fulla grein fyrir í dag og nú, hverju haldið hefur verið fram um þessi efni og hverju spáð hefur verið, til þess að geta á ótvíræðan hátt haft það til samanburðar á síðara stigi málsins, þegar núverandi hæstv. ríkisstj. verður krafín efnda á loforðum sínum. Það er jafnveigamikið og það er nú þýðingarmikið að minnast hinna stóru gífuryrða hv. stjórnarsinna hér við útvarpsumræðurnar í vetur, þegar þeir héldu fram hver á fætur öðrum, að vörurnar hækkuðu alls ekkert í verði í landinu, dýrtíðin mundi ekkert vaxa. Sem betur fer eiga þm. eftir að fá tækifæri til þess að tala til landsmanna í útvarpið, áður en þingi lýkur nú, og væntanlega verður þá hægt að minna landsmenn á, hvað sagt var í þessum efnum af stjórnarliðinu í umræðunum í vetur, fyrir nokkrum mánuðum, en síðan þarf ekki að skýra fyrir fólkinu í þessu landi, hvort vörurnar hafi hækkað í landinu, hvort dýrtíð hafi vaxið í landinu. Það veit og finnur hver einstakur maður í sínu daglega lífi á hverjum einasta degi. Því hefur verið baldið fram með ótrúlegu yfirlæti og gífuryrðum af hálfu stórnarsinna, að sjálfstæðismenn og fyrrv. ríkisstj. hafi blekkt fólkið í þessu landi, blekkt það til þess að hefja húsbyggingar, sem síðan hafi verið svikizt um að lána því fé til, eins og gefin hafi verið fyrirheit um. Þetta fær engan veginn staðizt. Það er staðreynd, að þegar sett voru húsnæðislögin nr. 55 frá 1955, var áætlað af hálfu þáverandi stjórnarflokka, að á næstu tveimur árum mundu verða handbærar í þessu landi ca. 200 millj. kr. bæði árin í löngum húsnæðislánum, án þess að tilgreint væri, að þau lán væru öll beinlínis lánuð af húsnæðismálastjórn. Þvert á móti kom fram í áætluninni, að tilskilinn hluti var áætlaður sem bein útlán frá húsnæðismálastjórn, annar hluti frá sparisjóðum, lífeyrissjóðum og öðrum peningastofnunum í þessu landi. Þessi ráðgerða áætlun hefur fyllilega staðizt og meira til, því að þegar gert var ráð fyrir um 200 millj. kr. löngum lánum til íbúðabygginga á árunum 1955 og 1956, þá hefur reynslan orðið sú, að þau hafa orðið töluvert meiri og líklega nálægt 230–240 millj. kr. Það er þess vegna mikil óskammfeilni, sem hæstv. stjórnarstuðningsmenn hafa gert sig seka um æ ofan í æ undir meðferð málsins í Ed. og einnig í blöðum sínum dag eftir dag, að telja, að sjálfstæðismenn hafi brugðizt skyldu sinni, vegna þess að lánveitingar húsnæðismálastjórnar sjálfrar hafi ekki numið þeim 200 millj. kr., sem áætlað var að lánaðar mundu verða í þessu skyni, þegar lögin nr. 55 frá 1955 voru lögð fyrir Alþ. En það var aldrei áætlað. Þvert á móti, eins og ég sagði áðan, annar tiltekinn hluti frá húsnæðismálastjórn sjálfri, en almennt var gerð áætlun um löng lán til íbúðabygginga um 200 millj. kr. á tveimur árum. En það var alveg fullkomlega ósýnt, að hve miklu eða litlu leyti verulegur hluti þessara lánveitinga sveigðist fyrr eða síðar beinlínis inn í þetta almenna lánakerfi, þannig að húsnæðismálastjórn hefði beina íhlutun um lánin. Bæði var þetta fullkomlega óvist almennt um sparisjóðina í landinu og er enn og eins um lífeyrissjóðina í landinu og tryggingafélögin og marga aðra aðila. Og það skipti vissulega engu höfuðmáli, hvort lánveitingarnar færu fram beinlínis af húsnæðismálastjórn sjálfri, heldur væri aðalatriðið hitt, að lánveitingarnar sveigðust í form hinna almennu lána veðlánakerfisins, a.m.k. ekki með lakari kjörum en þar væri boðið upp á. Og þegar grundvöllur var lagður að húsnæðismálalöggjöfinni 1955, þá var einmitt miðað við það, að hinar almennu peningastofnanir í landinu önnuðust sjálfar lánveitingarnar og þá ekki síður sparisjóðirnir en verið hafði fram til þess tíma, en vitað var, að meginhluti fjármagns þeirra var einmitt lánaður til íbúðabygginga. Og þó voru ákvæði um það, að ef sparisjóðirnir kysu að kaupa bankavaxtabréf af húsnæðismálastjórn, þá gætu þeir látið sjálfir fylgja lista um það, hvaða aðilum eða hvaða einstaklingum í byggðarlagi þeirra skyldi veita húsnæðismálalán, sem svaraði þeim upphæðum bankavaxtabréfa, er þeir keyptu. Ég fullyrði því hér, að meira og minna af því, sem sagt hefur verið, og allar ásakanir í garð fyrrv. ríkisstj. og sjálfstæðismanna um, að þeir hafi brugðizt skyldu sinni og blekkt almenning í húsnæðismálunum, fær ekki staðizt. Það eru ósannindi og blekkingar, sem verða allar hraktar, þegar hinar raunverulegu staðreyndir eru leiddar fram í dagsins ljós. Ég vil leyfa mér hér, með leyfi hæstv. forseta, að vitna til greinargerðar Landsbankans um það, hvernig komið hafi verið þessum málum í lok ársins 1955, en í skýrslu, sem Landsbankinn hefur gefið út um það, segir á þessa leið: „Lánveitingar úr veðdeildinni hófust 1. nóv. 1955, og á þeim 17 mánuðum, sem siðan eru liðnir, hafa A- og B-lán úr veðdeildinni numið 81 millj. kr. til rúmlega 1450 einstaklinga auk 24 millj. kr. til byggingarsjóðs sveitanna. Hafa samningar og heildaráætlanir um lánveitingar fullkomlega staðizt. Árið 1955 voru löng lán til íbúðabygginga rúmlega 100 millj. kr., en allt bendir til þess, að þau hafi verið um 120–130 millj. kr. á árinn 1956, en skýrslusöfnun um þau er enn ekki lokið. Mikið hefur líka áunnizt. Nú liggja að vísu enn óafgreiddar 1800 umsóknir, en það er um 800 minna en í upphafi. Allmikill fjöldi þessara íbúða er skammt á veg kominn, en margir, sem umsóknirnar eiga, munu vafalaust geta bjargazt án lána úr veðlánakerfinu. Á undanförnum 2 árum hefur fleiri íbúðum verið lokið en nokkru sinni fyrr. Árið 1955 var tala nýrra íbúða 1225, og 1956 reyndist hún allmiklu hærri, eða 1439. Það hefur m.ö.o. tekizt að byggja mun fleiri íbúðir en þurft hefði samkv. áætlun húsnæðismálanefndarinnar 1954, sem þó gerði ráð fyrir allmiklum byggingum til útrýmingar heilsuspillandi húsnæði. Er lítill vafi á því, að hinn mikli fjöldi nýrra íbúða hefur þegar dregið úr húsnæðisskortinum hér í Reykjavík, og sjást þess merki í auknu framboði leiguhúsnæðis.“ Þetta er tilvitnun í skýrslu Landsbankans um árangurinn af lögunum um húsnæðismálastjórn og veðiánakerfi frá 1955. Öllum mátti vera ljóst, að fyrsta gangan á þessu sviði mundi verða erfið, og vissulega vorum við margir í hópi stuðningsmanna þáverandi ríkisstj., sem bæði óskuðum þess og hefðum viljað, að það hefði mátt taka rösklegri tökum til þeirra mála en gert var. En aðalatriðið var þó, að það var hafinn nýr þáttur í þessum málum hjá okkur Íslendingum, eftir að veðlán til íbúðabygginga, almenn veðlánastarfsemi til íbúðabygginga hafði að verulegu verið vanrækt um margra ára bil, og byrjunin var með þeim hætti, að hún lofaði fullkomlega góðu og gaf fyrirheit um, að ef haldið væri áfram svipað og í upphafi hafði verið gert, þá mundi á mjög skömmum tíma vera búið að byggja upp hér á landi voldugt og sterkt veðlánakerfi til stórkostlegra hagsbóta fyrir almenning í þessu landi. Og það er einmitt á þessum grundveili, upphafi veðlánakerfisins, sem hæstv. núverandi ríkisstj. byggir till. sínar í þessu máli, sem í sjálfu sér eiga engan veginn neitt skylt við nýja húsnæðismálalöggjöf, heldur eru framhald og að sumu leyti í nokkuð öðru formi en áður var til stofnað. Og þó vil ég segja það, að þar sem gert er ráð fyrir að stofna byggingarsjóð ríkisins og lúðrar þeyttir um nýjan byggingarsjóð ríkisins, þá vita það allir og ekki sízt ríkisstj. sjálf, að hér er ekki um annað en nafnbreytingu að ræða á varasjóði hins almenna veðiánakerfis, sem hér eftir á að nefnast byggingarsjóður ríkisins og verður náttúrlega hvorki minni né stærri til lánveitinga eftir en áður, hvort sem hann heitir varasjóður hins almenna veðlánakerfis eða svokallaður byggingarsjóður ríkisins. En sannleikurinn er sá, að við erum í senn, sjálfstæðismenn, ásakaðir fyrir að hafa brugðizt skyldum við húsbyggjendur og svo erum við í sömu orðunum sakaðir um að vera að leiða þjóðina í glötun í efnahagsmálum hennar vegna hinnar gífurlegu fjárfestingar í íbúðarmálum, sem við höfum stofnað til. Ég býst við því, að það haldi eitthvað áfram fram eftir sumri söngurinn um það, að við sjálfstæðismenn höfum stofnað efnahagslífi þjóðarinnar í mikinn voða með hinni miklu fjárfestingu, sem við höfum átt hlut aðmáli nm og ekki sízt í íbúðamálunum, og að það hafi verið með öllu óverjandi af okkur að stofna til þessarar miklu fjárfestingar. Hitt veit ég alveg, eins og tvísvar tveir eru fjórir, að þegar kemur fram í ágúst–september, þá þagna alveg þessar ásakanir; svo byrja í október og nóvember að skjóta upp kollinum kröfur um það frá stjórnarsinnum að auka fjárfestinguna í íbúðamálunum, í byggingarmálunum, og svo þegar kemur fram í desember, þá á að stórauka íbúðabyggingar, einkum í Reykjavík, og þegar kemur fram í janúar, þá vita menn, af hverju þetta á að ske, af því að þá eiga að fara fram bæjarstjórnarkosningar í Reykjavík. Í febrúar 1958 byrjar svo aftur gamli söngurinn um það, að við höfum kollsteypt efnahagskerfi þjóðarinnar með hinni stórkostlegu fjárfestingu í íbúðamálunum fyrr og síðar. Hæstv. félmrh. vék að því í sinni ræðu, að það væru ákvæði í þessu frv., sem hér er lagt fyrir, um, að það mætti síðar lækka vexti og breyta lánskjörum. Já, miklir menn erum við, Hrólfur minn í Þegar lögin nr. 55 1955 voru lögð fyrir, þá var nú ekki talið fært að fara lengra en það, að lánin skyldu veitt til 25 ára og með 7% vöxtum. Þá stóðu upp stjórnarandstæðingar, þeirra á meðal núverandi hæstv. félmrh., töldu þetta ósvífni og ósvinnu gagnvart almenningi í þessu landi, væru aðeins lánakjör, sem hinir ríku gætu búið við, að fá ekki nema 25 ára lán og með 7% vöxtum. Ég hirði ekki að rekja öll þau stóryrði, sem þá voru höfð í frammi um það, hversu skilningslausir þáverandi stjórnarflokkar væru á þarfir almennings í þessu landi og þessi löggjöf gæti engum komið að liði, því að enginn alþýðumaður í þessu landi gæti byggt eða tekið lán til byggingar húsa með kjörum eins og hér væri um að ræða. En hvað skeður? Nú leggja þessir sömu menn fram - hæstv. félmrh. í broddi fylkingar - nýjar till. í húsnæðismálunum. Þá skyldi maður ætla, að lánin væru löng, til 50 ára eða 100 ára, vextirnir lágir. En hvað skeður? Lánstíminn er sá sami og vaxtakjörin eru þau sömu, en þessir menn hugga sig við það nú, að það sé nú heimild til þess í lögunum að breyta þessu seinna, lækka vextina og lengja lánstímann o.s.frv. Ég held, að með þessu og mörgu öðru séu þeir búnir, þessir menn, að renna nokkuð kyrfilega niður gífuryrðunum í garð sjálfstæðismanna varðandi þennan þátt þeirra í húsnæðismálunum, eins og á ýmsum öðrum sviðum. Án þess að ég geti nú við þessa umr. farið út í einstakar greinar eða efni þessa frv., þá hjó ég í það, að hæstv. félmrh. sagði, að það mundi verða stefnt að því, að lánin yrðu hlutfallslega meiri, þar sem þéttbýli væri minna utan Reykjavíkur og nágrennis. M.ö.o.: það á að fullnægja að meiri hluta þeim stöðum, þar sem þörfin er minni. Ef ég hef heyrt þetta rétt, þá skýtur hér nokkuð skökku við, en ef ég hef misskilið hæstv. ráðh. í þessu efni, þá væri mjög æskilegt, að það væri leiðrétt. Ég vék að því áðan, að það væri ekki núna hátt risið á þeim mönnum, sem töluðu um lélegu lánskjörin og háu vextina 1955. En það er ekki aðeins á þessu sviði, sem er ekki hátt risið á flm. og stuðningsmönnum þessa máls, sem hér um ræðir, því að hvað á nú að marka stefnuna í húsnæðismálunum á næstunni, eftir því sem hæstv. félmrh. og stuðningsmenn hans boða? Því er haldið fram, að sjálfstæðismenn eigi sök á því, að fólkið hafi byggt óhóflega stórar lúxusíbúðir, og það verði að setja um það strangar reglur, að menu megi ekki byggja nema helzt eins og tveggja herbergja íbúðir og hæst upp í þriggja herbergja íbúðir og annað sé í raun og veru ósvinna. Það er furðulegt að boða Íslendingum annan eins boðskap eins og þetta. Bæði Reykvíkingar og aðrir hér á landi muna þá tíð, þegar menn bjuggu í mjög lélegu húsnæði, þar sem ekki aðeins íbúðirnar sjálfar voru lélegar, heldur íbúðarherbergin voru fá. En sem betur fer hefur þróun málanna á undanförnum árum á þessu sviði verið hliðstæð og á mörgum öðrum sviðum, eins og t.d. á sviði raforkumálanna; þegar ljós og hiti hefur verið að færast æ lengra um landið, þegar ræktunin hefur verið að færast yfir æ stærri hluta og landssvæði í öllum landsfjórðungum, þegar samgöngur hafa batnað til sjós og lands og í lofti á þessu landi, þá hefur fólkið einnig mátt fagna því láni, að íbúðarhúsnæði þess hefur smátt og smátt verið að breytast, breytast til batnaðar, þannig að íbúðirnar hafa orðið stærri og fullnægt betur þörfum fólksins. Þetta er ekki þróun, sem við þurfum að bera kinnroða fyrir, heldur er það til skammar að boða nú í dag þörfina á því að skera niður íbúðastærðina almennt í þessu þjóðfélagi, og þá erum við að hverfa til þeirrar stefnu, sem nágrannaþjóðir okkar að vísu á undanförnum árum höfðu hallazt nokkuð mikið að, en eru algerlega að hverfa frá og er orðið mjög viðurhlutamikið viðfangsefni hjá þeim, hversu mikið er einmitt af smáíbúðum í hinum ýmsu stórborgum Norðurlanda, enda er það svo, að þegar l. um verkamannabústaði voru sett á sínum tíma, þá var gert ráð fyrir því, að í þeim mættu vera fjögurra herbergja íbúðir. Nú heita það á máli hæstv. félmrh. lúxusíbúðir. Þegar Reykjavíkurbær er að undirbúa áætlun um að útrýma heilsuspillandi íbúðum og útrýma öllum herskálum hér á næstu árum, þá eru í þeirri áætlun svokallaðar raðhúsabyggingar, sem eru fyrsti áfangi þessarar áætlunar. Þær eru allar fjögurra herbergja íbúðir. Nú heitir þetta á máli hæstv. ríkisstj. lúxusíbúðir og óhófsíbúðir. Ég vil minna á það, að árið 1928 voru í lögsagnarumdæmi Reykjavíkur um 5228 íbúðir og þar af voru 2924 íbúðir eins eða tveggja herbergja með eldhúsi, eða nærri 56% af íbúðum, 55,9%, voru eins og tveggja herbergja íbúðir og þá voru um 4.8 manns á hverja íbúð. Í árslok 1947, eða nærri 20 árum síðar, eru íbúðirnar í bænum 10908 og þar af eru 1555 eins og tveggja herbergja íbúðir, eða 14.3%. Þessum litlu íbúðum, eins og tveggja herbergja íbúðum, hefur þess vegna fækkað um 1369 íbúðir fyrir utan þær eins og tveggja herbergja íbúðir nýjar, sem byggðar voru á þessu árabili. Þetta tel ég heilbrigða og ánægjulega þróun í höfuðstað landsins, og það væri stórkostlega varhugavert, ef svo kreppti að Reykvíkingum, að þeir þyrftu aftur að hverfa að því að byggja langsamlega mikinn meiri hl. af íbúðum sínum eins og tveggja herbergja íbúðir. Það er lítill fótur fyrir ásökunum og getsökum stjórnarliða núna um lúxusíbúðir og óhófsíbúðir, og ef litið er á meðalstærð íbúða í Reykjavík, þá verða þessar tölur fyrir hendi: 1935 var meðalstærðin 298 m3, 1940 230 m3, 1945 301, 1950 325, 1955 359 m3 og 1956 353 m3, m.ö.o. á s.l. ári nokkru lægri meðalstærð en árið áður, eða 353 m3, og ég hygg, að þegar þessi mál eru skoðuð ofan í kjölinn, þá sjái menn augljóslega, að það veldur engum vandkvæðum stærð íbúðanna hér í höfuðstað landsins, enda þótt í þessum efnum séu eins og öllum öðrum ýmsar misfellur og einstakir aðilar fari þar kannske út fyrir eðlileg takmörk. Við erum því miður í þeirri aðstöðu að geta borið okkur saman við þá nágrannaþjóð okkar, sem kannske stendur fremst á sviði íbúðamálanna af Norðurlandaþjóðunum, Svía, varðandi þéttbýll hér í höfuðborginni, enda þótt húsnæðisskorturinn hafi verið mikið vandamál á undanförnum árum. En ef teknar eru samanburðartölur, þá kemur það í ljós, að á hvert herbergi voru hér 1928 1.09 einstaklingar, 1940 1.18, 1950 1.05 og 1956 0.99, eða tæplega einn maður á hvert herbergi. Til samanburðar í höfuðstað Svíaríkis er þetta 1946 1.05 og á s.l. ári 0.91, eða næstum því sama tala og er hér hjá okkur Reykvíkingum. Ég vil vekja athygli á því, að langsamlega mestur hlutinn af íbúðunum í höfuðborg Svíþjóðar hefur verið fram að þessu einmitt eins og tveggja herbergja íbúðir, sem nú eru að valda svo miklum vandkvæðum, að menn stefna hröðum skrefum frá þeirri þróun, enda má segja, að þessi þróun hljóti í miklu minni mæli en hjá flestum öðrum á undanförnum árum að hafa markazt af fjárhagsörðugleikum, þar sem vitað er, að Svíar hafa á undanförnum árum reyndar og um lengri tíma verið mjög vel fjáð þjóð og haft miklu meira fé einmitt til fjárfestingarframkvæmda eins og íbúðabygginga heldur en nokkrar aðrar nálægar þjóðir eða nokkurt af hinum Norðurlöndunum. En það er sem sagt, að það eru um 70% af öllum íbúðunum í Stokkhólmsborg, sem eru eins og tveggja herbergja íbúðir. Og frá þessu er nú búið að taka þá stefnu að hverfa stórlega frá þessum minni íbúðum og stækka íbúðirnar, og ef við lítum á hæfilegan mælikvarða í byggingarframkvæmdum höfuðborgar Svíþjóðar núna, þá gera þeir ráð fyrir eins og tveggja herbergja íbúðum, að þær megi ekki í byggingarframkvæmdunum fara yfir 30% af íbúðarnýbyggingunum, í staðinn fyrir að heildin er 70% nú, og þriggja herbergja íbúðirnar megi vera allt að 55% og stærri íbúðirnar 15%. Við Reykvíkingar höfum, eins og ég sagði áðan, átt við mikla erfiðleika að stríða í húsnæðismálunum á undanförnum 11/2 áratug, eða síðasta áratug, og það fyrst og fremst vegna hins mikla aðstreymis til Reykjavíkur og hinnar öru fólksfjölgunar. Þannig er það, að frá árinu 1940 og til ársloka 1956 eru byggðar hér í Reykjavík um 6967 íbúðir, eða 46.4% allra íbúða í bænum. En skiptingin á íbúðastærðir er nokkuð athyglisverð hjá okkur, eins og ég hef verið að víkja að, og vil ég þó gera nokkru nánari grein fyrir því, að eftir því sem upplýsingar liggja fyrir frá byggingarfulltrúa, þá var hér 1928 ástandið í þessum málum þannig, að eitt herbergi og eldhús voru íbúðir, sem voru 24.8% af íbúðunum, 2 herbergi og eldhús voru 31.1% og 3 herbergi eða fleiri og eldhús 44.1%. 1940 eru sömu tölur 1 herbergi og eldhús 8.8%, 2 herbergi og eldhús 30.2% og 3 herbergi eða fleiri og eldhús 61%. 1950 er 1 herbergi og eldhús komið úr 24.8% 1928 niður í 6.2% af íbúðunum og 2 herbergi og eldhús 28.3% og 3 herbergi og eldhús eða fleiri 65.4%. Og á s.l. ári eru hlutföllin 5.2% 1 herbergi og eldhús, 25.3% 2 herbergi og eldhús og 69.5% 3 herbergi o.fl. og eldhús, eða nærri 70%. Minnstu íbúðunum hefur þess vegna fækkað frá 1928 úr 24.8% af íbúðafjöldanum niður í 5.2%, en stærri íbúðunum hefur fjölgað úr 44.1% upp í 69.5%. Þessi þróun er ekki til að harma, heldur er hún mikið fagnaðarefni og mjög veigamikið atriði, að okkur lánist að halda áfram á svipuðum vegi eins og við höfum þarna verið. En það er nokkuð, sem við verðum að hafa í huga hér hjá okkur, þegar rætt er um erfiðleika bæjarfélaganna til þess að leysa úr húsnæðisvandræðunum, og segi ég það vegna þess, að það kemur ósjaldan fram, að sjálfstæðismenn séu ásakaðir fyrir það, af því að þeir hafa verið og eru í meirihlutaaðstöðu í Reykjavík, að þeir hafi ekki verið nógu ötulir í aðgerðum bæjarfélagsins til þess að láta byggja íbúðarhúsnæði í bænum. Hér er ólíku saman að jafna bjá bæjarfélögunum hjá okkur og hjá ýmsum okkar nágrannaþjóðum, og ef við gerum samanburð við Stokkhólmsborg, sem ég minntist á áðan, þá er það svo, að á öllum undanförnum árum hefur bæjarfélagið þar eða borgarstjórnin á hverjum tíma haft aðgang að lánum, sem ríkisvaldið hefur lagt grundvöllinn að og af ríkisvaldinu hafa verið tryggð, sem nema 100% af byggingarkostnaðinum og eru með 3% vöxtum og til mjög langs tíma, eða til 40 ára. Hafi byggingarsamvinnufélög óskað að byggja almenningsíbúðir í þessari borg, þá hafa þeim af hálfu ríkisvaldsins verið tryggð 95% lán með 3% vöxtum til 40 ára. Og hafi einstaklingar óskað að byggja yfir sig sjálfir, eða félög þeirra, þá hafa þeim á sama hátt verið tryggð 85% lán af kostnaðarverðinu með 3% vöxtum til 40 ára. Ég hygg, að af þessu megi menn dæma, að aðstaðan væri nokkuð önnur í þessu og öðrum bæjarfélögum, ef bæjarfélögin og sveitarfélögin hefðu í raun og veru alveg getað sleppt áhyggjunum af lánsfjármálunum og peningahlið málanna í sambandi við íbúðabyggingar og útrýmingu heilsuspillandi húsnæðis. En hér hefur það verið svo, eins og kunnugt er, um margra ára skeið, að engin heildarlöggjöf hefur verið í þessu efni, gerð tilraun til þess, eins og hv. þm. rekur minni til, árið 1946 með l. um íbúðabyggingar þá, þar sem bæjarfélögin áttu lagalegan rétt til allt að 85% lána með lágum vöxtum til langs tíma, en sú löggjöf stóðst ekki nema mjög skamman tíma og þurfti siðan að fresta framkvæmd hennar, vegna þess að við lífum ekki í svo fjársterku þjóðfélagi, Íslendingar, að við höfum getað leyft okkur þetta, enda sjáum við, að mælikvarðinn er allur annar hér nú í þessu frv. og eins í fyrri löggjöfinni, þegar verið var að tala um almenn lán 70–100 þús. kr., sem í flestum tilfellum er ekki nema lítill hluti af byggingarkostnaðinum, og þau eiga að vera til 25 ára og með 7% vöxtum. Hins vegar er það svo, að vegna atorku og dugnaðar þessarar þjóðar og rösklegs einkaframtaks hefur þrátt fyrir hina miklu lánsfjárörðugleika tekizt á undanförnum árum að lyfta Grettistökum í íbúðabyggingum í höfuðstað landsins og annars staðar á landinu. Byggingarframkvæmdirnar hafa í raun og veru verið það miklar, að þær hafa fullkomlega samsvarað fólksfjölguninni og aðstreymi fólksins hér, en hins vegar er enn ógert það hlutverk að útrýma lélegum og heilsuspillandi íbúðum, og þarf mikið átak, áður en því er lokið, en vonir standa til, að a.m.k. á næstu fáum árum þá verði því verkefni að mestu leyti lokið hér í Reykjavík, ef ekki núverandi hæstv. ríkisstj. með aðgerðum sínum í efnahagsmálum og á öðrum sviðum verður búin að kippa grundvellinum undan áframhaldandi þróun á þessu sviði. Það er einnig augljós aðstöðumunurinn, sem við búum hér við að því leyti, að hér er langsamlega mestur hlutinn af íbúðabyggingunum í höndum einstaklinganna sjálfra, sem byggja þetta og leggja þá nótt við dag, byggja íbúðirnar í aukavinnu og næturvinnu og með aðstoð vina sinna og skyldmenna. Tel ég, að hin yngri kynslóð nú hafi lagt á sig meira erfiði í þessum efnum en nokkur önnur kynslóð hér á landi fyrr eða síðar og eigi mikið lof skilið, og hef ég áður látið í ljós, bæði hér og annars staðar, að ég tel undraverðan þann dugnað, sem einstaklingar hafa sýnt hér og annars staðar á undanförnum árum í íbúðabyggingum sínum, miðað við þá erfiðu aðstöðu, sem þeir hafa átt við að búa. Ef við lítum á hlutfallið milli þess, hvað bæjarfélagið byggir mikið hér í höfuðstað Reykjavíkur og einstaklingar annars vegar, og berum það saman við nágranna okkar, þá er á það að lita, að frá árunum 1931–47 byggði bæjarfélagið hér 5.2% af íbúðunum, en einstaklingar og félög 88.3%. Afgangurinn var svo verkamannabústaðir og aðrar byggingar. Á árunum 1948-56 byggði bæjarfélagið 5.7% af byggingunum, en einstaklingar og félög 91.4%. Ef þetta er borið saman við byggingarframkvæmdir í Stokkhólmsborg, þá kemur í ljós, að þar hefur bæjarfélagið byggt á árunum 1952–56 57% eða meira en helminginn af öllum íbúðum, sem þar hafa verið byggðar, 57% á móti 5.7% hér í Reykjavík, og einstaklingarnir þar sjálfir 30% á móti 91.4% hér. Þeim mun sárara er það, þegar einstaklingar og samtök þeirra hafa lagt á sig jafnmikinn dugnað og sýnt jafnmikla elju eins og á sviði þessara mála, að það opinbera hefur ekki reynzt þess megnugra en raun ber vitni að rétta þeim hjálparhönd einmitt á sviði lánsfjármálanna, og ber því að fagna öllum till., sem fram koma til úrbóta á þessu sviði, þó að hins vegar sé fullkomin ástæða til að gjalda varhuga við öllu því, sem teljast verður skrum og gylliboð í þessu sambandi, og umfram allt verð ég að taka fram, að að svo miklu leyti sem till. þær, sem hér eru fram bornar, verða að gagni, þá er það fyrst og fremst af því, að þær geta orðið reistar á þeim grundvelli, sem þegar hefur verið lagður af forsjálni í tíð fyrrverandi ríkisstj. og ekki sízt undir forustu sjálfstæðismanna. Hæstv. félmrh. vék að því, að það mundi vera handbært fé til útrýmingar heilsuspillandi íbúðum af hálfu þess opinbera eða ríkissjóðs með þeim framlögum, sem ætluð eru á fjárlögum 1957, - ég tók eftir, að það væri nálægt 8 millj. kr., og það á að mæta að jöfnu framlagi frá bæjarfélögunum, þegar byggt er, og ef bæjarfélögin legðu af sinni hálfu 8 millj. til þessara mála, þá mundi á þessu ári vera kleift að verja 16 millj. kr. til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis. Þetta er í sjálfu sér gott, en mun þó skammt hrökkva, því að vitað er, að byggingaráætlun Reykjavíkurbæjar til útrýmingar heilsuspillandi íbúðum, sem nú er verið að vinna að, er í það stórum sniðum, að Reykjavíkurbær þarf að verja miklu meira en 8 millj. kr. á þessu ári til þeirra framkvæmda. Á fjárhagsáætlun ern 10 millj. kr. til þeirra framkvæmda. Því verður áreiðanlega öllu varið, og ef vel árar, þá mætti e.t.v. hugsa sér, að síðar á árinu væri hægt að bæta við það fjármagn úr bæjarsjóði Reykjavíkur, og jafnframt er svo um að ræða lánsheimild hjá bæjarfélaginu til íbúðabygginga til þess að auka við þetta svo sem nauðsynlegt væri að hagnýta til þess að halda þeim hraða, sem æskilegastur væri í þessum efnum. Þegar þetta er haft í huga, þá sést, að skammt hrekkur það fé, sem það opinbera hefur aflögu, því að þá er minna en ekki neitt eftir handa öðrum bæjarfélögum og ekki einungis til að fullnægja þörfum Reykjavíkur einnar. Við höfum lagt til, sjálfstæðismenn, á þessu þingi, að hagnýtt væri lagaheimild, sem var fyrir í l. nr. 55 frá 1955 til erlendrar lántöku til íbúðabygginga. Ég hef áður haldið því fram, að ástandið í íbúðamálunum hafi einmitt verið þannig, að það öðru fremur hafi réttlætt erlenda lántöku til þessara mála, ef hún væri fáanleg, og innan fyrrv. ríkisstj. voru þau mál einmitt til umr., og upplýst hefur verið að erlent lánsfé stóð íslendingum þá til boða, sem að einhverju leyti hefði verið hægt að verja til þessara mála. Við höfum lagt áherzlu á, að hæstv. ríkisstj. reyndi að hagnýta heimild l. frá 1955 til erlendrar lántöku og það vegna þess, að nú er ástandið þannig, eins og margoft hefur verið bent á, að svo margar íbúðir eru í smíðum, og í því er mikill þjóðhagslegur hagnaður að gera sérstakt aukaátak til þess að fá þeim lokið. Hef ég áður á þessu þingi sýnt fram á, að miðað við fólksfjölgunina hér í bænum á undanförnum árum, ætti að mega ganga út frá því, að húsnæðisskortinum væri algerlega eytt á næstu 2–3 árum, ef öllum þessum íbúðum, sem nú eru í smíðum, væri á sama tíma lokið og nokkur eðlileg viðbót kæmi til. En í sjálfu sér væri það ekki stórt átak að miða við í íbúðamálunum. Við megum ekki gleyma því, að þótt erfiðleikarnir séu miklir í dag, þá erum við þó ótrúlega langt á leið komnir með þær mörgu hálfbyggðu íbúðir, sem nú eru í smíðum. Þær eru að vísu mikið vandamál og gætu valdið stórkostlegum áhyggjum, ef menn þyrftu að óttast, að til stöðvunar kæmi í þessum framkvæmdum. Þess vegna ber að sjálfsögðu að beina bæði þeirri aðstoð, sem bæjarfélög og ríkisvaldið getur veitt í þessum málum, lánsfjármálum íbúðabygginganna, á næstu árum fyrst og fremst að því að fá lokið þessum mörgu íbúðum, sem ekki aðeins eru í smíðum hér í Reykjavík, heldur á gervöllu landinu. Ég skal ekki svo núna við þessa 1. umr. hafa mörg fleiri orð um þetta mál. Ég hef viljað rekja það almennt, en að sjálfsögðu þurfa hin einstöku atriði þess að athugast miklu nánar undir meðferð málsins. Það er að vísu svo, að við sjálfstæðismenn verðum mjög varir við það, að það ber ekki mikinn árangur í stjórnarherbúðunum, þó að við viljum færa til betri vegar málefni, sem þeir hafa flutt inn í þingið ag þarfnast vissulega umbóta við, en engu að síður munum við ekki liggja á liði okkar í þessu efni. Ég vil svo aðeins ljúka máli mínu með því að spyrja hæstv. félmrh., hvort það muni vera rétt, sem haft hefur verið eftir, að fyrir einhver mistök hafi hér ekki alls fyrir löngu verið byrjað að útbýta frv. um húsaleigu, sem flytja hefði átt af hæstv. ríkisstj., en því hefði verið kippt til baka og síðan hafi það verið læst inni í einhverjum skáp. Það er nokkuð mikill orðrómur um þetta, og ég held, að það gæti verið ágætt að hreinsa svolítið til í þessu máli og fá dálítið að vita um örlög þessa húsaleigufrv. og hvers borgarar þessa bæjar og íbúar landsins almennt eiga að vænta í þessum efnum. Finnst mér þá tilvalið tækifæri að inna hæstv. félmrh. eftir því nú, hvort ekki væri hægt að opna skápinn áður en þingi lýkur.



Herra forseti. Hv. 5. þm. Reykv. hefur svo rækilega gert húsnæðismálunum almenn skil hér í sinni ræðu, að það er ekki ástæða til þess, að ég hafi mörg orð um það efni, en það voru þó örfá atriði, sem mig langaði til að minnast hér á við þessa umr. Það er töluvert lærdómsríkt að bera saman í þessu máli eins og fleirum, sem hér hafa komið fyrir hið háa Alþingi nú, ummæli og fullyrðingar hv. núv. stjórnarflokka nú, eftir að þeir hafa komizt í valdastóla, og áður, þegar þeir voru að deila á fyrrverandi ríkisstj. fyrir hennar aðgerðir. Þá var vissulega meiri stórhugurinn og ætlunin að gera stór átök, eða a.m.k. þess var krafizt af þeirri ríkisstj. eða þeim ríkisstj., að þær gerðu stór átök. Maður gæti freistazt til þess að halda, þegar borin eru saman orðin þá og efndirnar nú, að þessir hv. flokkar bæru jafnvei ekki sama traust til núverandi ríkisstj. og hinna fyrrverandi, vegna þess að þeir ætluðust til svo miklu meira af þeim en þeir ætlast til af þessari ríkisstj. Ég hef hér fyrir framan mig brtt., mjög veigamiklar, sem fluttar voru á þingi 1954 við húsnæðismálafrv., sem hæstv. þáv. ríkisstj. lagði fram og varð síðan að þeirri húsnæðismálalöggjöf, sem nú gildir. Þær brtt. byrja nú hvorki meira né minna en með þeirri hátíðlegu yfirlýsingu, að sérhver íslenzkur ríkisborgari, sem ekki eigi sjálfur íbúð, sem hæf sé til íbúðar, eigi rétt til að byggja sér íhúðarhús með einni íbúð eða stærra hús, ef hann byggir með öðrum. Á hann kröfu á að fá til þess aðstoð frá því opinbera, sem nánar er kveðið á um í þessum lögum. Síðan koma ákvæðin um lán, allt upp í 90% af kostnaðarverði, og hefðu þessi ákvæði verið lögfest, hefði það verið tvímælalaus skylda ríkisins að sjá um, að menn fengju lán sem þessu næmi. Það hefði vissulega verið ánægjuefni, ef hægt hefði verið að lögfesta þessar stórhuga till., sem þarna voru fram settar af manni, sem nú er mikill áhrifamaður í stjórnarliðinu, og þess hefði vissulega mátt vænta og vafalaust hafa ýmsir gert ráð fyrir því, að þegar nú hann og hans flokksbræður hefðu hin æðstu völd varðandi húsnæðismálin og skipan þeirra, þá mundi vera gert veigamikið átak til þess að tryggja framgang þessarar stóru hugsjónar. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er árangur þessarar baráttu. Það er að vísu talað töluvert stórum orðum nm það átak, sem hér sé gert í húsnæðismálunum, en ég er hræddur um, að þegar menn fara að koma og leita eftir sínum stóru lánum, sem einu sinni var lagt til að menn ættu kröfu á að fá, þá verði erfiðara um úrlausn en ætla hefði mátt eftir hinum fyrri loforðum. Það skal að vísu fram tekið, að það er næsta erfitt að átta sig á, hvað raunverulega er hér um að ræða. Það er að vísu ljóst, að það er aðeins um að ræða tvo nýja tekjustofna, annars vegar 1% álag á öll aðflutningsgjöld og hins vegar skyldusparnaðinn. Það eru einu nýju tekjuliðirnir, sem koma samkvæmt þessu frv. Að vísu er um að ræða einhverja smávægilega hækkun á framlagi til útrýmingar heilsuspillandi húsnæði, en það er hverfandi lítið og skiptir ekki miklu máli. Það ætti að vera nokkurn veginn auðvelt að gera sér grein fyrir, hvað 1% álag á alla tolla gefur, en hitt er auðvitað gersamlega í lausu lofti, hvað skyldusparnaðurinn gefur í aðra hönd, eins og hér hefur áður verið minnzt á. Það er auðvitað saga út af fyrir sig, hvernig allt þetta tollkerfi er orðið. Það mun hafa verið samþ. hér áður á þingi að leggja 1% ofan á aðflutningsgjöld, siðan kemur annað 1% ofan á aðflutningsgjöld og væntanlega það eina prósent, og það má gera ráð fyrir, að það geti orðið æði mörg prósentin, sem þannig komi áfram, ef svipaðri stefnu verður fylgt. Út í þá sálma skal ég ekki fara, en allt þetta flókna skattakerfi, sem að vísu var flókið áður, hefur nú verið af þessari hæstv. ríkisstj. gert flóknara en það nokkru sinni áður hefur verið, svo flókið, að fjöldamargir, sem með það eiga að fara, eiga erfitt með að átta sig á, hvað raunverulega í því felist, sbr. bjargráðatollana svokölluðu og framkvæmd þeirra. Það er mál út af fyrir sig, og skal ég ekki hafa á móti því, að til þessara þjóðnýtu framkvæmda sé aflað fjár á þennan veg, en það væri vissulega þess virði fyrir hæstv. ríkisstj. að reyna að gera sér grein fyrir því eða hæstv. fjmrh., hvort ekki væri hægt að koma þessu fyrir öllu á þann veg, að ekki yrði úr þessu fullkominn óskapnaður, eins og virðist óneitanlega stefna með þessu álagi á álag ofan, eins og hér er gert ráð fyrir. En það eru ýmis atriði í sambandi við þetta, sem eru ákaflega óljós og ég vildi leyfa mér að spyrjast fyrir um hjá hæstv. félmrh. og biðja hann að útskýra nánar. Hann hefur vísað til þess, að í grg. frv. væri útskýrt, hvernig tekjum þessa kerfis væri háttað, bæði veðlánakerfisins og byggingarsjóðsins. En ég verð nú að játa, það má segja, að ég sé ekki mikill reikningsmaður, - en ég verð að játa það a.m.k. að mín reikningskúnst nær ekki það langt, að ég geti til hlítar áttað mig á, hvað hér er alls staðar um að ræða, og geri ég ráð fyrir, að hæstv. ráðh. sé reiðubúinn til þess að upplýsa um það. Í fyrsta lagi er það atriðið, sem er auðvitað veigamesti þáttur þessa máls, a.m.k. þangað til byggingarsjóði vex fiskur um hrygg, hvað verður til ráðstöfunar eftir hinum fyrri ákvæðum hins almenna veðiánakerfis. Það er talað um það í frv., að ríkisstj. muni sjá um, að húsnæðismálastjórn fái til úthlutunar á árinu 1957 eigi minni fjárhæð auk byggingarsjóðsins en 44 millj. kr., og mun hún taka upp samninga við banka og tryggingafélög. Það er nú æði mikið liðið af árinu, og ég vildi leyfa mér að spyrja hæstv. ráðh., hvort þessir samningar hafi verið gerðir eða hvaða horfur eru um þá eða hvaða leiðir aðrar ríkisstj. hugsar sér þá að fara til þess að tryggja þetta fé. Mér sýnist þetta allt vera ákaflega í lausu lofti og stinga mjög í stúf við það, sem var við undirbúning húsnæðismálafrv. fyrrv. ríkisstj., þar sem beinlínis fyrir fram hafði verið samið um til tveggja ára við bankana, hvaða fé væri til ráðstöfunar. Hér er sagt aðeins það eitt, að það verði séð um þetta í ár, það verði teknir upp samningar við banka og ef það ekki takist, þá skilst manni, að það eigi að afla þess á annan hátt. En ég vil leyfa mér að spyrja: Hefur þetta ekki verið skipulagt lengra fram í tímann, eða er ætlunin e.t.v., að hið almenna veðlánakerfi hætti störfum eftir árið í ár, er það allt í fullkominni óvissu, hvernig verður með þessi lán, sem eru þó stærsti hlutinn af því lánsfé, sem gert er ráð fyrir að verði til ráðstöfunar til húsnæðismálanna? Mér finnst þetta vera mjög veigamikið atriði, og væri æskilegt, að hæstv. ráðh. gæti gefið þm. upplýsingar um, hvað hér raunverulega er um að ræða og hvað er hægt að byggja á þessum óljósu orðum, sem hér er að finna í frv. Þá vil ég enn fremur leyfa mér að spyrjast fyrir um það hjá hæstv. ráðh., hvaða 8 millj. það eru, sem vísað er til neðar á 8. bls. í grg.: auk þess greiðir ríkissjóður 8 millj. kr. til verkamannabústaða. Það er rétt, að framlagið til verkamannabústaða var tvöfaldað á fjárl., úr 2 í 4 millj., en hvaða 8 millj. eru þetta, sem þarna koma til viðbótar? Þá vildi ég enn fremur leyfa mér að biðja hæstv. ráðh. að sundurliða það, hvernig er fengin út sú tala, að á árinu 1957 verði a.m.k. 33 millj. kr. meira til úthlutunar í húsbyggingarlánum hins almenna kerfis, þ.e.a.s. sem beint er lánað af húsnæðismálastjórninni, skilst mér vera, heldur en á árinu 1956. Þá vil ég í þriðja lagi spyrjast fyrir um það hjá hæstv. ráðh., hvernig það er fundið út, að af stofnfé byggingarsjóðs ríkisins, sem tilgreint er að nemi 118.2 millj. kr., séu árlegar tekjur 23 millj. kr., að vísu er tekið fram, að það verði á árinu 1958. Ég vildi spyrjast fyrir nm. hvernig það er fundið út, að það verði það það ár - og hverjar verða tekjurnar í ár? Það er, eins og hér var minnzt á áðan, að sjálfsögðu ákaflega villandi, þegar talað er um, að það sé stofnaður byggingarsjóður með 118 millj. kr. stofnfé, og þessu slegið upp. Ég er hræddur um, að hæstv. félmrh. eigi eftir að hafa af því ýmiss konar óþægindi að segja fólki, að það sé myndaður sjóður með 118 millj. kr. framlagi, og það muni ýmsir hugsa sem svo, að þeir gætu e.t.v. fengið lán úr þessum sjóði. En það er nú eitthvað annað. 53.2 millj. kr. af þessu fé eru 2/3 hlutar af væntanlegum stóreignaskatti, sem á að borgast á 10 árum, og allur hinn hluti sjóðsins er gamalt fé, sem er í þessari starfsemi. Það er varasjóður hins almenna veðlánakerfis, sem áður er til, 20.9 millj., það er lán ríkisins til lánadeildar smáíbúða, sem allt er í útlánum, 32.8 millj., og það eru A-flokkabréf ríkisins, sem einnig mun allt vera í útlánum, 11.3 millj., þannig að hér er vitanlega ekki um neitt nýtt fé að ræða nema þessar 5 millj., sem gert er ráð fyrir að stóreignaskatturinn gefi. Ég sé ekki betur en það sé það eina, sem er nýtt fé, en hins vegar talað um það með allmiklu yfirlæti, að það sé stofnaður byggingarsjóður með 118 millj. kr. stofnfé. Ég vil svo að lokum spyrjast fyrir um það hjá hæstv. ráðh., hvað mikið verði til útlána á árinu 1957. Hvað mikið fé verður til útlána á árinu 1957 til viðbótar þessum 44 millj., sem ríkisstj. segist ætla að útvega og er það sama og lagt var fram á síðastliðnu ári af hönkunum, hvað há upphæð verður á þessu ári til úthlutunar til viðbótar þessu framlagi banka, sem þarna er gert ráð fyrir? Það er að sjálfsögðu ljóst eða sýnist vera það, að það verði litið, sem komi inn af skyldusparnaði á þessu ári. Stóreignaskatturinn, það er upplýst, að ekkert af honum verði innheimt á þessu ári, þannig að mér sýnist, ef þarna er ekki um einhvern misskilning að ræða hjá mér, að það sé tiltölulega ákaflega lítið fé, sem þarna komi inn til viðbótar, þannig að það sé ekki mikið, sem hægt sé að stæra sig af í því sambandi. Þetta voru þau atriði varðandi lánsféð, sem til ráðstöfunar er, sem ég vildi sérstaklega biðja hæstv. ráðh. um upplýsingar um, og vona að hann sé fús til þess að gefa þær upplýsingar. Til viðbótar því, sem ég áðan sagði um undrun manna yfir því, að ekki skyldu vera fram bornar þær stóru hugsjónir, sem áður voru fram settar af stuðningsmönnum hæstv. ríkisstj. sumum hverjum, eru ýmis önnur atriði þessa frv., sem hljóta að vekja allmikla undrun hjá þeim, sem minnast fullyrðinga bæði sósíalista og Alþýðuflokksmanna hér á Alþingi, þegar húsnæðismálalöggjöf ríkisstj. var þar til meðferðar. Ekki hvað sízt var þá tvennt, sem var haldið fram, annars vegar, að það væri hin mesta fásinna að vera að setja hér upp eitthvert húsnæðismálakerfi, eitthvert nýtt bákn, og heldur ætti að fela það veðdeild Landsbankans, sem gæti séð um þetta allt saman, - það kom fram í öllum þeim brtt., sem þá voru fram lagðar, og var önnur aðaluppistaðan í áróðrinum, að þarna væri gersamlega fráleitt að vera að setja upp nýtt embættismannabákn, sem ætti að leggja grundvöll að hlutdrægni og öðru illu í sambandi við þessi mál. Nú gerist það hins vegar, að það er ætlunin að setja upp fasta stofnun, í rauninni miklu veigameiri stofnun en nú er starfandi, og færa út hennar starfsemi á margan máta, og það sem merkilegra er, að það er gert ráð fyrir því, sem var áður stórkostlega fordæmt og talið vera sönnun um, að þarna ætti að beita pólitískri hlutdrægni við lánveitingar, að fulltrúi Landsbankans hefði ekki atkvæðisrétt um lánveitingar. Það var m.a. bent á það þá af hæstv. núverandi félmrh., að þetta væri fullkomlega vitavert og sýndi, hver ætlunin væri með þessu, að láta þann manninn, sem helzt hefði vit á þessum málum, alls ekki hafa atkvæðisrétt um lánveitingar. Þetta er annað atriði málsins, sem þessir hv. núverandi forustumenn í þjóðmálum og í ríkisstj. hafa sjálfir gersamlega fallið frá, og hitt atriðið, sem ekki er minna, er ákvæðin um vextina. Það var tekið fram af hv. þáverandi 2. þm. Reykv., að það væri fullkomin óhæfa að hafa þessa vexti svona háa, og hæstv. núv. menntmrh. flutti þá langt mál um það, að þetta sýndi, að það væri alls ekki ætlunin að leysa húsnæðismálin, því að þarna væri gengið svo hart að fólki, að það væri gersamlega útilokað, að fólk gæti staðið straum af þessum mikla kostnaði, sem þessir háu vextir leiddu af sér, og það var sýnt fram á það, hvað menn gætu hæst staðið undir húsaleigu. Auðvitað er það rétt, sem þá var haldið fram, að það er ekki einhlítt að setja ákvæði um, hvað menn eigi að greiða öðrum í húsaleigu, það verður einnig að vera auðið fyrir menn að greiða þá húsaleigu, sem þeir verða að greiða sjálfum sér með vöxtum og afborgunum af lánum, sem á þeirra íbúðum hvíla. En nú hefur einnig þetta gersamlega gleymzt, og öll ákvæði, sem áður giltu um vexti og annað, sem þá var talið gersamlega óalandi og óferjandi, það er allt saman innleitt í þessu nýja frv. og engin breyting gerð á því, sem áður gilti um það efni. Þegar þessi tvö meginatriði eru íhuguð og þegar það enn fremur er lesið niður í kjölinn, hversu raunverulega veigalitlar þær nýju fjáraflanir eru, sem nú er gert ráð fyrir, þá hlýtur það að vekja hina mestu undrun, að hæstv. félmrh. skuli hafa brjóstheilindi til að halda því fram hér á hinu háa Alþingi og láta hafa það eftir sér í málgagni sínu, Þjóðviljanum, að hér séu hinir núverandi stjórnarflokkar að uppfylla stórkostleg loforð, sem eigi að leysa vandræði þeirra þúsunda, sem nú bíða eftir lánum, og það sé eitthvað annað en fyrrv. ríkisstj. hafi talað um. Það er sannað, að fyrrv. ríkisstj. stóð við sín loforð og þau orð, sem hún viðhafði, en það hlýtur hins vegar að fullsannast af þessu frv., sem hér liggur fyrir, að því fer svo víðs fjarri, að það sé í nokkurn námunda við, að þessi hæstv. ráðh. og ýmsir hans stuðningsbræður í ríkisstj. hafi nokkra viðleitni til að standa við allar þær fullyrðingar og fyrirheit, sem þeir hafa áður gefið almenningi í þessu landi.



Herra forseti. Það má segja, að á síðustu árum hafi húsnæðisvandræðin í bæjunum verið eitt af þeim málum, sem þurft hefur að leysa og hefur valdið margvíslegum erfiðleikum og þurft ýmiss konar ráð til þess að finna þar einhverja bót á. Fyrir þessu liggja að sjálfsögðu eins og öðru harla margar ástæður, fyrst og fremst sú ástæða, að Fólkinu hefur fjölgað mjög mikið í bæjunum og í bæina hefur verið misjafnlega mikið aðstreymi af fólki utan af landsbyggðinni, og svo það ekki sízt, að með aukinni velmegun þjóðarinnar hefur fólkið að sjálfsögðu gert auknar kröfur um betra húsnæði. Í þessu sambandi er varla hægt að komast fram hjá þeirri hugsun, að í allri þeirri uppbyggingu, sem hér hefur átt sér stað á síðari árum, hafi það eiginlega gleymzt, að það er engu síður þýðingarmikið, að fólkið í bæjunum og raunar alls staðar á landinu hafi viðunandi þak yfir höfuðið. Það er engu síður þýðingarmikið en það, að atvinnuvegirnir geti staðið á eigin fótum. Það er nauðsynlegt, að fólk búi í sæmilegu húsnæði, ekki sízt í landi eins og okkar landi, þar sem veðurskilyrðin eru þannig, að gott húsnæði er nauðsynlegt. Flestir sanngjarnir menn munu vera sammála um það, að fyrrv. ríkisstj. hafi gert myndarlegt átak með löggjöfinni frá 1955 í þá áttina að leysa vandræði þeirra manna, sem þá voru að byggja. Með lögunum um nýja veðlánakerfið var hafizt handa um að útvega fé í þessu skyni, og það má segja, að þá fyrst eftir mörg ár, eða síðan veðdeild Landsbankans hætti að lána út fé til íbúðabygginga, hafi húsbyggjendur fengið lánsfé með viðunandi kjörum. Að sjálfsögðu hafa vissar stéttir þarna sérstöðu, eins og opinberir starfsmenn, sem hafa fengið fé að láni í lífeyrissjóðum, en allur fjöldi manna hefur ekki fyrr en 1955 haft aðstöðu til þess að fá lán með bagstæðum kjörum. Fyrrv. ríkisstj. tókst á einu ári eða rúmlega einu ári að útvega í þessu skyni töluvert yfir 100 millj. kr., og verður ekki annað sagt en að þarna hafi verið um allmyndarlegt átak að ræða. Það var engin furða, þó að húsnæðismálin væru nokkuð ofarlega á baugi fyrir síðustu kosningar. Þetta var mál, sem skipti svo marga landsmenn. Núverandi stjórnarflokkar höfðu þó í þessu töluvert ólíkar skoðanir og ólík sjónarmið. Framsfl. deildi á of mikla fjárfestingu, taldi, að sú mikla fjárfesting, sem hér hefði verið undanfarin ár, væri að sliga þjóðarbúskapinn og þá að sjálfsögðu fyrst og fremst íbúðabyggingarnar í kaupstöðunum. Hins vegar gaf Alþb. sínum kjósendum þau fyrirheit, að ef það næði völdum, þá mundi það beita sér fyrir því, að byggt yrði yfir alla húsnæðisleysingjana í Reykjavík. Þarna voru því nokkuð ólík sjónarmið, og maður skyldi ætla, að eftir að þessir tveir flokkar mynduðu með sér ríkisstj., hefði komið til áreksturs út af þessu máli. En þetta mál virðist hafa verið leyst þannig, að báðir aðilar fengu nokkuð. Fjárfestingarreglunum var ekki breytt, sem sé að menn gátu eftir sem áður byggt óhindrað og þurftu ekki að sækja um leyfi til þess að byggja yfir sig íbúðir, það var óbreytt. En þá gerðist það, að með algerðu aðgerðaleysi ríkisstj. var svo til skrúfað fyrir allar lánveitingar til íbúðabygginga, og þetta varð til þess, að mjög fór að draga úr íbúðabyggingum, þ.e.a.s. færri menn en áður þorðu að ráðast í það að koma sér upp viðunandi húsnæði. Í stuttu máli er óhætt að segja það, að hæstv. ríkisstj. hafi í þessu máli að útvega húsbyggjendum lánsfé eða útvega lánsfé til veðiánakerfisins gersamlega brugðizt. Þar sem ég þekki til úti á landsbyggðinni, hafa sárafá lán komið úr veðdeildinni núna á þessu sumri, og því miður hafa þeir menn, sem sótt hafa um lánin, fengið þær undirtektir, að það er ekki að búast við neinni verulegri úrbót á næstunni. Í frv. því, sem hér liggur nú fyrir til 1. umr., má segja, að ekkert liggi fyrir, sem leysi vandann núna í dag. Ég vil undirstrika það: Það er ekki eitt einasta atriði í þessu stjórnarfrv., sem leysir vandræði þeirra manna, sem í dag eru að byggja og eru að sligast undir sínum skuldum. Vegna dugnaðar fyrrv. ríkisstj. höfðu margir gert sér vonir um það, eftir að þeir peningar voru fengnir, sem stjórnin útvegaði, að á þessu yrði áframhald. Menn töldu, að eftir að ríkisstj. hafði hafizt svo myndarlega handa að útvega á tæpu ári 100 millj. kr. í þessu skyni, þá hlyti að verða framhald á þessu. En einmitt það, sem gerist, er það, að eftir að núverandi ríkisstj. tekur við völdum, virðast framkvæmdir í þessum málum gersamlega hafa stöðvazt. En það er nú sorgarsaga, að burt séð frá þessu eina máli hefur ekkert verið gert til þess að létta undir með húsbyggjendum, síður en svo. Staðreyndirnar eru þær, að það, sem ríkisvaldið hefur gert í sambandi við húsbyggingar í landinu, hefur verið og verkað í öfuga átt. Ég vil nefna aðelns örfá dæmi: Nýskeð eða 1. maí hækkaði stimpilgjald á sölu íbúða og húsa, það þrefaldaðist til fjórfaldaðist, þ.e.a.s., að þegar menn keyptu íbúðir og verð ekki gefið upp, en miðað við, 5-falt fasteignamat. Nú skeður það, að eftir hækkunina á fasteignamatinu hafa þessi gjöld þrefaldazt til fjórfaldazt, og miðað við t.d. meðallbúð á Akureyri, þarf fátækur maður, það er náttúrlega ekki tekið tillit til efnahags, að greiða í ríkissjóðinn eingöngu fyrir það eitt, að hann kaupir handa sér íbúð, 6–7 þús. kr. skatt fyrir stimplun og þinglestur. Með jólagjöfinni svonefndu hækkaði byggingarefni mjög verulega, og ýmsar þær vörur, sem áður voru á bátallsta, eins og t.d. hreinlætistæki, margvíslegar þilplötur, hafa gífurlega hækkað í verði. Það hefur verið reynt að vinna á móti þessari þróun með því að hafa verðlagsákvæði á byggingarefni eins og öðru. Það mætti ætla og er líklegt, að þetta hafi þó orðið nokkuð til gagns fyrir húsbyggjendur. En í því sambandi er hægt að benda á það atriði, að mjög margar byggingarvöruverzlanir, og mér er sérstaklega kunnugt um verzlanir úti á landi, hafa haft þann háttinn á að lána viðskiptamönnum sínum úttekt til margra mánaða. Með því móti hafa viðskiptavinirnir sparað sér 7–8% vexti af því fé, sem þeir hafa lagt fram til þess að fá byggingarefni. Eftir að verðlagsákvæðin komu til sögunnar, munu flestar, ef ekki allar byggingarvöruverlanir hafa orðið að hætta því að veita mönnum gjaldfrest; í öllum tilfellum hafa þær orðið að taka vexti af því fé, sem þær hafa lánað. Þá má benda á það, að vegna stefnunnar í efnahagsmálunum hefur orðið mun erfiðara fyrir sparisjóði og banka að veita mönnum fé út á byggingar. Ég held, að það sé ekki of mikið sagt, að sparisjóðir, bæði hér í Reykjavík og úti á landi, hafi mjög mikið dregið úr lánum til íbúðabygginga, og það stafar einfaldlega af þeirri ástæðu, að spariféð streymir ekki eins ört til þessara stofnana og áður og þeir hafa því ekki haft efni á því og getu að veita mönnum lán eins og þeir gerðu þó áður. Það verður að viðurkennast, að eins og nú er háttað í okkar efnahagsmálum, sé ekki auðhlaupið að því að leysa vanda allra þeirra manna, sem nú standa í því að byggja yfir sig eða eignast húsnæði. En ég held, að ef eigi núna að ráða bót á brýnasta vandanum, þ.e.a.s. ef það á að hjálpa þeim mönnum, sem eiga erfiðast, og þá eru það að sjálfsögðu barnamennirnir, þá þurfi að grípa til sérstakra ráðstafana og allt annarra ráðstafana en þeirra, sem koma fram í því frv., sem liggur hér fyrir til umr. Ég tel, að það þyrfti að kanna möguleikana á því að reyna að fá eitthvert lán erlendis til þess að leysa brýnustu vandræðin og koma þannig þeim mönnum til hjálpar, sem erfiðasta aðstöðuna eiga. Ég tel, að þegar verið er að athuga um lánsútveganir erlendis, sé ekki alltaf ástæða til þess að hafa óskir þeirra, sem eru að byggja, neðstar á listanum, og ég vil skora á hæstv. ríkisstj., að hún taki til rækilegrar athugunar nú í sumar, þegar hún heldur áfram með sínar lánsútveganir erlendis, hvort ekki sé hægt að hlaupa þarna eitthvað undir bagga. Þá þyrfti að sjálfsögðu að gera raunhæfar ráðstafanir til þess að efla sparifjáraukninguna hér innanlands. Það er flókið mál, og koma þar sjálfsagt margar leiðir til athugunar, en það er staðreynd, sem allir eru sammála um, að ef ekki er hægt að auka spariféð, þá verður ómögulegt í framtíðinni að standa undir þeirri fjárfestingu, sem nú er hafin og nauðsynleg er á næstu árum. Og að lokum er það eitt atriði, sem hæstv. ríkisstj. hlýtur að hafa í hendi sinni að framkvæma, og það er að afnema þær drápsklyfjar, sem nú hafa verið lagðar á allt byggingarefni. Það er ákaflega erfitt að skilja, að það sé nauðsynlegt að skattleggja einmitt þessar nauðsynjar, einmitt þessar vörur, sem óhjákvæmilegt er að fluttar séu til landsins, til þess að hægt sé að búa í þessu landi og lífa hér mannsæmandi lífi. Þetta frv. er nú til 1. umr., og við 2. umr. gefst að sjálfsögðu tækifæri til þess að ræða elnstakar greinar þess nánar.



Herra forseti. Ég vil nú þakka hv. stjórnarandstæðingum fyrir þann brennandi áhuga, sem þeir sýna þessu máli með þessum afar löngu ræðum sínum. Það getur ekki sprottið af öðru heldur en miklum vilja til þess að láta til sín taka í málinu, þó að getan virðist vera frekar lítil, en það verður að virða til vorkunnar. Ég get t.d. ekki sagt annað um ræðu hv. þm. Ísaf. (KJJ) heldur en það hafi verið eitt af því aumasta og vesællegasta framlagi í mál, sem ég hef nokkurn tíma heyrt hér á Alþingi, en ég tek viljann fyrir verkið. Vinnubrögð hans voru þar að auki dálítið furðuleg, því að hann er búinn að starfa að þessu máli í n. í hv. Ed. og málið á að lokinni 1. umr. að fara til n., sem hann á sæti í hér í þessari hv. d., en samt heldur hann hér langa þynnkuræðu um málið, áður en því er vísað til áframhaldsmeðferðar til n., sem hann á sæti i. Þetta sýndist vera nokkurn veginn óþarft, en það er nú búið og gert og ekkert við því að segja. Hann hefur aðeins verið að sýna sinn mikla áhuga fyrir þessu máli með þessari ræðu sinni. Hv. 5. þm. Reykv. (JóhH) er eins og oft áður brennandi af áhuga fyrir þessu máli og hafði mikið mál að flytja, hafði allt á hornum sér viðvíkjandi frv. sjálfu, fullyrti, að það hefði verið ótrúlega illa vandað til þess, en rökstuddi það auðvitað á engan hátt. Hann sagði, að það hefðu verið gerðar óskaplega miklar breytingar á þessu frv. í hv. Ed. Það er ýkjusaga. Það voru fluttar 16 brtt. við frv., flestar orðalagsbreytingar, og engin þeirra snerti að verulegu leyti meginefni frv. 16 brtt. við frv., sem er í mörgum greinum og 6 köflum, eru engin nýlunda hér á Alþingi, sízt af öllu þegar um er að ræða frv., sem innihalda mörg nýmæli, eins og þetta gerir. Þess var beinlínis óskað af mér, þegar ég lagði frv. fyrir Ed., að n. færi vandlega yfir frv. og athugaði breytingar, sem hún teldi nauðsynlegar á því eða æskilegar, og það gerði n. og gerði það vel, og var ég ánægður með allar hennar brtt. Á brtt. minni hl. n. sá ég hins vegar, að minni hl. hafði verið mjög hrifinn af flestum nýmælum þessa frv. og hafði engar efnislegar breytingar við það að gera. Það var bersýnilegt, að ástæðan til þess, að minni hl. n. flutti brtt., ekki við frv. sjálft, heldur við gildandi húsnæðismálalöggjöf, var sú ein, að nm. gátu ekki tekið efni frv., sem fyrir lá, og fléttað inn í brtt. sínar, nema með því móti að taka efni frv. og flytja það í brtt: formi við gildandi löggjöf um húsnæðismál. Þá var hægt að flytja nýmæli frv. í brtt.- formi af minni hl., og það gerði hann. Hv. 5. þm. Reykv. sagðist vefengja þær tölur, sem ég hefði farið hér með í framsöguræðu minni, Ég hygg, að það verði nokkuð erfitt fyrir hann að vefengja þær, því að það fer ekkert á milli mála, að eftír því sem næst verður komizt, verða árlegar tekjur byggingarsjóðsins í kringum 23 millj., tekjurnar, sem tryggt verður að komi frá bönkum, sparisjóðum, tryggingastofnunum og tryggingafélögum, verða 44 millj., og af sparnaðinum er áætlunin um það, að tekjurnar verði að meðaltali á ári 15 millj., að undanteknu árinu í ár, þar sem aðeins er gert ráð fyrir 71/2 millj., þ.e.a.s. að skyldusparnaðurinn komist á á hálfnuðu þessu ári. Þetta gerir það að verkum, að tölurnar liggja hér fyrir á þá lund, að tekjur byggingarsjóðs ag veðlánakerfis verði samtals á ári frá 85 til 90 millj. kr., í stað þess að skýrslur Landsbankans sýna, að tekjur húsnæðismálastjórnar tvö s.l. ár voru aðeins 76 millj., þ.e.a.s. 38 millj. kr. að meðaltall hvort árið um sig. Hv. 5. þm. Reykv. sagðist mótmæla því, að fólkið hefði verið blekkt, þegar lögin um húsnæðismálastjórn, veðlánakerfi o.fl. voru sett fyrir tveimur árum. Það er öllum kunnugt, að þegar þessi löggöf var borin hér fram, þá var það útbásúnað, það finnst líka í ræðum manna hér á Alþingi, að þá var gefið fyrirheit um það, að þeir, sem þá réðust í að byggja, skyldu fá 100 þús. kr. lán, hver sem byggði yfir sig. Þetta varð til þess, að mjög mikill fjöldi manna réðst í að byggja, og þá kom í ljós, að það var illa hægt að standa við þetta. Það komu ekki 100.5 millj. kr. inn í veðlánakerfið á hverju ári, eins og hv. þm. Ak. (JR) var að geipa hér um áðan. Það komu engar 100 millj. kr. á ári. Það var þetta 37–38 millj. kr. á ári. Það var lofað í grg. með frv. fyrir tveimur árum 100.5 millj. kr. hvort árið um sig, 201 millj. kr. áttu það að vera á tveimur árum, en það urðu 76 bæði árin. Vitanlega eru þetta vanefndir. Það er þetta, sem olli vonbrigðum fólksins. Fólkið, sem hafði verið lokkað með gullnum loforðum í að hyggja, stóð uppi í vandræðum, og unnvörpum urðu menn meira að segja að gefast upp við að byggja í miðju kafi. Þá var það auðvitað úrlausn flestra að leita til vandamanna sinna, vina og kunningja og fá að láni hjá þeim handbært fé til þess að geta haldið byggingunni áfram. Af þessari ástæðu sogaðist verulegur hluti af sparifjármyndun landsmanna beint í íbúðabyggingarnar án milligöngu banka og sparisjóða. Hv. 5. þm. Reykv. hefur hér margoft talað um hina rýrnandi sparifjármyndun. Er ekki hér að finna nokkurn hluta skýringarinnar á þessu fyrirbæri? Ég fullyrði: Þetta er að verulegu leyti ástæðan til þess, að sparifjáraukning hefur ekki haldið áfram með sama hætti og áður var eftir þeim tölum, sem hann fer hér með. Það er engum nema kannske honum neitt dularfullt fyrirbæri, að það er beint samband milli sparifjárupphæðanna í bönkunum og byggingarstarfseminnar, sem skortir lánsfé. Það munu flestallir skilja það. En svikamylla Sjálfstfl. í þessu máli er í stuttumáli á þessa leið: Fyrst var lofað stórfé til íbúðarhúsabygginga. Síðan réðust þúsundir manna í framkvæmdir í trausti þeirra loforða. Því næst voru loforðin svikin á hinn herfilegasta hátt. Þá reyndu húsbyggjendur að bjarga sér með því að fá lán hjá vinum og kunningjum. Við það minnkuðu að sjálfsögðu sparifjárinnlög í banka og sparisjóði og síðan notuðu bankastjórar íhaldsins minnkandi sparifjármyndun í bönkunum sem röksemd fyrir því, að það yrði að neita að lána nokkurn eyri til íbúðahúsabygginga. Þá er kominn hringurinn. Þegar svo var leitað til bankanna núna á þessu vori um að leggja fram svipað fé í ár og þeir höfðu gert s.l. tvö ár til húsnæðismálanna, þá sögðu þeir nei og undirskrifuðu allir, og í bréfinu stóð: Við skulum byrja að tala aftur um málið í júlímánuði.

Undirskrifuðu allir?

Þeir undirskrifuðu það allir bankastjórarnir, já.

Eru það tómir íhaldsmenn?

Pétur Benediktsson var auðvitað gerður að höfuðsmanninum. Hann var látinn semja bréfið, og hann var fyrsti maðurinn, sem skrifaði undir það, og hinir skrifuðu svo undir með honum. Þetta var þjónusta bankanna núna í byrjun þessa árs við þetta mikla áhugamál Sjálfstfl., sem 5 ræðumenn hans hafa nú verið að lýsa áhuga sínum á. Annars verð ég nú að segja það, að ég er ekki alveg sannfærður um, að niðurstöður hv. 5. þm. Reykv. séu hárnákvæmar, þegar hann talar um sparifjármyndunina. Ég er hér með marzhefti Hagtíðindanna. Þar kemur í ljós, að spariinnlán í desember 1955 í sparisjóðum voru upp á 254.6 millj. Sparifjárinnián í sparisjóðum í desembermánuði 1956, nú fyrir áramótin, voru aftur 317.1 millj. kr. Vöxturinn er þarna á þessu ári úr 254 millj. í 317 hjá sparisjóðunum. Að því er snertir spariinnián í bönkum, þá segja Hagtíðindin, að í janúar 1956 voru það 928 millj. 697 þús., en í janúar 1957 1 milljarður 1 milljón 218 þús. M.ö.o.: þarna er um að ræða 72 millj. kr. aukningu á spariinniánum í bönkunum, miðað við eitt ár, fram að áramótunum núna. Þegar þar við bætist svo það samhengi, sem ég áðan benti á milli húsbyggjendanna í lánahungri og talnanna í bönkum og sparisjóðum, þá held ég, að þarna sé nokkurn veginn fengin upplýsing um það, að sparifjáraukningin í landinu hafi sannarlega ekki gengið til þurrðar fyrir það, þó að Sjálfstfl. hætti að hafa forustu í ríkisstj. Hv. 5. þm. Reykv. taldi, að aðgerðir stjórnarinnar í húsnæðismálunum mundu miðast við bæjarstjórnarkosningarnar hér í Reykjavík. Það er hinn mesti misskilningur og herfilegasta fjarstæða að bera slíkt fram. Það var með frv. um veðlánakerfi fyrir tveimur árum miðað við, að þar væri byggt upp kerfi til tveggja ára. Hér er gengið út frá því, að 10 ára tímabil móti þær aðgerðir, sem hér er um að ræða í frv., og þess vegna algerlega hugarórar, að nokkuð sé verið að taka tillit til bæjarstjórnarkosninga, sem standi fyrir dyrum upp úr næstu áramótum. Þá fór hv. 5. þm. Reykv. mjög fjarstæðukenndum orðum um það, að allar íbúðir væru að mínu áluti og núverandi ríkisstj. taldar lúxusíbúðir, ef þær væru fjögurra herbergja eða stærri. Það er hvorki stafur né stafkrókur, sem bendi í þessa átt, í þessu frv. Það er einmitt talað um það, að íbúðastærðirnar skuli húsnæðismálastjórnin fyrst og fremst miða við fjölskyldustærð. Annars er það mikil spurning auðvitað, hve stórt á að byggja, og þar verður nokkurt tillit, að minni hyggju, að taka til þess, hversu brýn húsnæðisþörfin er. Ef hún er mjög brýn og mikið af því viðfangsefni óleyst, þá skilst mér, að það sé eðlilegt, að það sé reynt að fara af eins mikilli hagsýni bæði með lánsfjármagn og byggingarefni og unnt sé til þess að geta fullnægt þörf sem allra flestra. Það má vel vera, að Sjálfstfl. vilji gerast talsmaður fyrir hinni stefnunni, að í miklum húsnæðisskorti beri að byggja stórt, beri að byggja fimm og sex herbergja íbúðir yfirleitt. Það má vel vera, að það sé hans stefna. Ég get samt ekki aðhyllzt hana, af því að mér er það ljóst, að fjögurra, fimm og sex herbergja íbúðir, sem byggðar eru nú, kosta mörg hundruð þúsundir króna, og það er ekkert af fólkinu í bröggunum, ekkert af fólkinu í kjallaraíbúðunum, ekkert af fólkinu í skúrunum, ekkert af fólkinu í hanabjálkaíbúðunum, sem hefur efni á því að byggja sér og notfæra sér slíkar íbúðir. Það verður því ekki það fólk, sem verður byggt fyrir með þeim byggingarhætti. Það verður efnaða fólkið, ríka fólkið, sem getur farið í þær íbúðir, og svo er meiningin að smokka hinu fólkinu aftur inn í annað lélegra húsnæði borgarinnar. Það væri miklu nær að minni hyggju, ef byggingastarfsemin miðast við að leysa húsnæðisskort þeirra, sem verst eru settir í þeim efnum, að byggja 3 herbergja og nokkuð af 2 herbergja íbúðum líka, eins og Danir, Svíar og Norðmenn hafa gert, til þess að fullnægja þörf unga fólksins, eldra fólks og fámennari fjölskyldna hjá efnaminna fólki. Og ég er alveg viss um það, að ef með þeim hætti væri hægt að bæta úr neyðarástandi fleira fólks en ella, þá væri það ekki illa séð og það væri heldur ekki ranglát stefna og ekki tekið illa af því fólki, sem annars verður að hírast um ófyrirsjáanlegan tíma í óviðunandi húsnæði. Í frv. er hins vegar sagt, að húsnæðismálastjórnin skuli taka tillit til fjölskyldustærðar, og þegar um stórar fjölskyldur er að ræða, þá ber henni auðvitað að samþykkja allstóra íbúð. Það er ekkert bann við, að byggja megi stærra en 4 herbergja íbúð. Þetta var nú það helzta, sem hv. 5. þm. Reykv. talaði um. Auk þess spurðist hann svo fyrir um, hvort það slys hefði átt sér stað, að það hefði verið byrjað að útbýta hér húsaleigufrv. og síðan hefði það verið lokað inni í skáp. Mér er ekki kunnugt um, að neitt slys hafi átt sér stað. Ég held, að hér hafi ekki verið útbýtt neinu húsaleigufrv. á Alþingi og menn þurfi engar áhyggjur að hafa af því. Þá vitnaði hann mjög í, hvernig væri ástatt í húsnæðismálunum í Noregi, Svíþjóð og Danmörku. Það eru mjög ýtarlegar upplýsingar með frv., eins og það var lagt fram, um aðgerðir hins opinbera í byggingarmálum Noregs, Svíþjóðar og Danmerkur. En ég vil segja það, að það eru aðeins fyrstu skrefin, sem við erum að stíga í þá átt, sem Norðmenn, Danir og Svíar hafa fyrir löngu stigið. Við erum þar miklir eftirbátar, og öll sú aðstoð, sem bæjarfélög og ríki veita einstaklingunum til þess að eignast skýli yfir höfuðið í nágrannalöndum okkar, er svo óralangt á undan okkur, að við erum þar aðeins byrjendur. Þá tók hér næst til máls hv. 2. þm. Eyf., og hann þóttist lítið vita um þessi mál og spurði og spurði í þaula, spurði um flest það, sem hann hefði getað fengið svör við, ef hann hefði gefið sér tóm til að lesa frv. eins og það var lagt fram með þeim fylgiskjölum, sem því fylgdu. Hann byrjaði á því að ræða um till., sem hér höfðu verið bornar fram um húsnæðismál fyrir 2 árum, og það var frv., sem Einar Olgeirsson mun hafa flutt, og inn í þær till. tók hann eitt efni verkamannabústaðalaganna. Ég tók eftir því, að hv. 2. þm. Eyf. sagði: Þar var till. um, að það skyldi veita allt að 90% lán af byggingarkostnaði; mikill stórhugur, en nú örlar ekkert á slíku. - Ég vil vekja athygli hv. þm. á því, að þetta ákvæði hefur verið í mörg ár og er enn í l. um verkamannabústaði og var ekkert nýmæli þarna í þessum till., ekkert sem sýndi sérstakan stórhug stjórnarandstöðumannsins þá. Þetta er í l. um verkamannabústaði enn í dag, þótt hv. 2. þm. Eyf. viti ekki um það. Hann sagði, að eina tekjuöflunin, sem væri ný í þessu frv., væri 1% gjaldið, sem á að innheimta af tolltekjum ríkisins. Það fannst honum of lítið, að það , skyldi aðeins vera þetta. En hann sagði, að það væri alveg ótækt að vera að leggja svona á nýjan skatt. Hann vildi í burt þessa tekjuöflun. Þó er þetta alrangt. Meðal stofnfjárliða byggingarsjóðs ríkisins er t.d. lán ríkisins til lánadeildar smáíbúða. Þetta fé lánaði ríkissjóður á sínum tíma til útlánanna vegna smáíbúðakerfisins, og ríkissjóður hafði aldrei afsalað sér þessu fé. Þetta er nú um 33 millj. kr., en nú hefur ríkisstj. ákveðið, að þetta fé, jafnóðum og það kemur aftur, vextirnir og lánsupphæðirnar, skuli renna í byggingarsjóð ríkisins. Það eru þess vegna 33 millj. kr., sem þarna eru víst fé, sem rennur inn í byggingarsjóðinn. Annars hefur hv. þm. þetta á bls. 18, hvernig stóð með eignirnar í varasjóði hins almenna veðiánakerfis. Hér er það gert upp í töflunni, sem hagfræðideild Landsbankans gekk frá sem fylgiskjall með frv. Árið 1956 eru engar tekjur hjá byggingarsjóði eða framlög vegna stóreignaskatts eða neins slíks, en eign í árslok 1956 er 69 millj. 350 þús. kr. Nú verður eign stofnsjóðsins 118.3 millj. kr. Það þýðir, að nærri 49 millj. kr. verða viðbótareign stofnsjóðsins nú. Þá spurði hv. þm.: eru samningar við bankana búnir? - Nei, samningar voru teknir upp við bankana. Við fengum þetta langa og mikla bréf frá Pétri Benediktssyni og hans félögum, sem var það lengsta nei, sem ég hef nokkurn tíma augum litið, það var upp á margar þétt vélritaðar síður og loforðið svo um það, að við skyldum byrja að tala aftur um málið í júlí. En ríkisstj. hefur gefið skuldbindingu um það, að bankar, sparisjóðir, tryggingafélög og tryggingastofnanir skuli leggja sömu upphæð og þessar stofnanir tóku að sér að greiða til húsnæðislána á undanförnum tveimur árum, þ.e.a.s. 44 millj. kr., og ég er alveg sannfærður um, að við það verður staðið. Þá var spurt: Hvaða 8 millj. eru það, sem eiga að fara til verkamannabústaða í viðbót við þær 4 millj. kr., sem eru á fjárl.? Þessu er ljúft að svara. 4 millj. eru á fjárl., og á móti því koma allt að 4 millj. kr. frá sveitarfélögum samkvæmt lögunum um verkamannabústaði, en ríkisstj. hefur þegar útvegað 8 millj. kr. til afhendingar byggingarsjóði verkamanna til starfsemi á þessu ári, þannig að ef sveitarfélögin greiða fullt á móti því, sem á fjárl. er, þá eru það 8 millj. og 8 millj. kr., sem ríkissjóður hefur þegar útvegað sem handbært fé til byggingarsjóðs verkamanna. Byggingarsjóður verkamanna getur því á þessu ári byggt fyrir allt að 16 millj. kr., í stað þess að hann hafði 4 millj. kr. s.l. ár. Hvernig eru svo fundnar tekjurnar 1958? spurði hv. 2. þm. Eyf. Þær eru fundnar á þann hátt, að gengið er út frá, að bankar, sparisjóðir, tryggingafélög og stofnanir sjái um 44 millj. kr. Þá segir hér í töflu hagfræðideildar Landsbankans: Á árinu 1958 verða tekjur af byggingarsjóði ríkisins 7 millj. 840 þús., og tekjurnar, sem koma inn á árinu 1958 af stóreignaskattinum, verða 15 millj. 330 þús. Samtals 23 millj. 330 þús. Auk þess svo 4 millj. á fjárl. til útrýmingar heilsuspillandi húsnæði, og að því meðtöldu 27 millj. 330 þús. Þá á því ári 103 millj. 700 þús. Nú get ég ímyndað mér, að menn hnjóti um þetta, að tekjurnar af stóreignaskattinum verði strax á árinu 1958 hvorki meira né minna en 15 millj. 330 þús. kr., en þetta stafar af því, að í frv. um stóreignaskattinn, sem við vorum að ræða hér í gær og í nótt, er ákveðið, að þeir skattgreiðendur, sem eiga að borga tiltölulega smáar upphæðir í skatt, skuli ljúka þeirri greiðslu á árinu 1958 í einu lagi. Aftur á móti skulu allir hinir stærri skattgreiðendur fá að skipta sinni skattgreiðsluupphæð á 10 árin. Þetta gerir það að verkum, þegar reiknað var út, að 2/3 hlutarnir af stóreignaskattinum, sem eiga að renna í byggingarsjóð ríkisins, eiga að skila sínum 15 millj. 330 þús. kr. á árinu 1958. Það er því nokkurn veginn gefinn hlutur, að byggingarsjóður ríkisins hefur þá að veðlánunum meðtöldum til húsnæðismálalána 7.8 millj. í viðbót og 15.3 millj. í viðbót, og að öllu samantöldu munu veðlánakerfið og byggingarsjóðurinn þá hafa milli 80 og 90 millj. kr. til umráða. En enn betur er hægt að sjá þetta, ef menn bera saman skýringargreinina við 9. og 10. gr. í grg., sem fylgdi frv., þegar það var lagt fram. Þetta var um það, hvernig væru fundnar tekjurnar 1958. Það er hægt að lesa hér af töflunni á bls. 18 í frv., ef menn gefa sér tóm til þess. 118 millj. kr. stofnfé er upp sett hér í grein í frv. og algerlega fullnægjandi skýringar með því í grg. Ég held, að það hafi verið hv. 2. þm. Eyf., sem talaði um það, að við hefðum sem stjórnarandstæðingar fyrir 2 árum talað um pólitíska hlutdrægni í sambandi við veitingu þessara íbúðarhúsnæðislána. Og var það nú að ófyrirsynju, að við töluðum um það. Hvernig var þá hagað þessum lánveitingum? Jú, þá hafði Sjálfstfl. tilnefnt formann flokksfélags síns, Ragnar Lárusson, til þess að annast úthlutunina fyrir hönd síns flokks, og hinn stjórnarflokkurinn, Framsfl., hafði þá svarað í sömu mynt og tilnefnt formann sins flokksfélags, Hannes Pálsson, til þess að annast lánveitingarnar fyrir hönd síns flokks. Þetta var fyrirkomulagið á þessum lánveitingum. Ég skal játa það fyllilega, að ég taldi, að þetta tryggði ekki, svo sem vera bæri, að ekki yrði um að ræða pólitíska hlutdrægni í sambandi við þessar lánveitingar, mér fannst þetta form vera næsta ólýðræðislegt, og ég mun hafa áreiðanlega gagnrýnt þetta hér á Alþingi. Hvernig á að hafa þetta núna? Það á að kjósa í húsnæðismálastjórnina 4 menn á Alþingi, þ.e.a.s., það á að tryggja það, að jafnt stjórnarandstaða sem stjórnarflokkar fái hér kosinn sinn manninn hver, og síðan á að koma hinn sérfróði maður frá Landsbankanum til þess að fjalla um þessi mál líka, þessi fimmti maður í húsnæðismálastjórninni. Hann er atkvæðislaus nú, eins og hv. fyrrv. stjórnarflokkum þóknaðist að hafa. Honum er ætlað að vera þarna sem ráðgefandi fræðimaður, en hans atkv. á ekki að skera úr. Hér er um að ræða fulltrúa frá öllum stjórnmálaflokkum þingsins samkvæmt frv., en áður voru það stjórnarflokkarnir tveir, sem settu sinn manninn hvor í þetta, sérstaka flokksmenn og trúnaðarmenn, og engan frá stjórnarandstöðunni. Ég bygg því, að þetta atriði núverandi frv. geti ekki sætt gagnrýni frá þeim, sem hlutdrægnina frömdu, þegar fyrri löggjöf var sett. Þá lét hv. 2. þm. Eyf. í ljós undrun sína yfir því, að í frv. væri gert ráð fyrir sömu vöxtum og sama lánstíma og væri í núgildandi lögum um hið almenna veðiánakerfi. Ég skal fyllilega játa, að ég hefði talið mjög æskilegt að geta lækkað vextina og jafnvel líka að lengja lánstímann. En nú horfumst við í augu við það, að þótt fjárframlögin verði nú rúmlega tvöfölduð til húsnæðismálanna, þá er okkur alveg ljóst, að þegar það bíða milli tvö og þrjú þúsund lánbeiðendur, sem ekki hafa fengið neitt lán og eru með hús sín sundurflakandi í smíðum, þá er meiri eftirspurn eftir þessum lánum en svo, að hægt sé að fullnægja eins og stendur þrátt fyrir þessa gífurlega háu vexti og þrátt fyrir það að lánstíminn sé ekki hagfelldari en þetta. En með því að lánstíminn sé ekki hafður lengri, er þó bægt að láta þetta fé, sem fyrir hendi er, „sirkúlera“ örara. Það er neyðarbrauð að þurfa að hafa hér byggingarlánavexti upp á 7%, þegar nágrannalöndin hafa þetta yfirleitt 31/2–4%, og það er líka mikill munur á þessum kjörum, sem hér eru veitt, og þeim hinum, sem veitt eru samkvæmt lögunum um verkamannabústaði, að þar eru lánsvextirnir 31/2 % og lánstíminn 42 ár hið stytzta. Það er alveg gefinn hlutur, að ef efnalítill maður ræðst í að byggja fjögurra herbergja íbúð, og að því stefnir stórhugur Sjálfstfl., að menn geri það, þá er alveg víst, að sú íbúð er ekki undir 300 þús. Með 7% vöxtum eru það 21 þús. kr. í vextina. Sé svo meðaltalslánstími um 20 ár, þá eru þarna a.m.k. 15 þús. kr. í afborgun, þ.e. 36 þús. kr. í beina vexti og afborgun, 3 þús. kr. á mánuði, og þá eru eftir samt öll opinber gjöld af íbúðinni. Það er neyðarbrauð að þurfa að horfast í augu við þetta. Það eina, sem bjargar í þessu efni, er það, að íslenzka fólkíð, sem er að berjast við að eignast þak yfir höfuðið, ver öllum sínum tómstundum og allri sinni líkamsorku í það að vinna sjálft að byggingu þessa húsnæðis og sparar sér með því lánsupphæðir, enda eru þær heldur ekki fáanlegar, og það fé er auðvitað það, sem í raun og veru lækkar vaxtabyrðina af heildarkostnaði íbúðarinnar. Þannig hefur þessu fólki tekizt hér í bæ og alls staðar á landinu að bjargast með þetta einhvern veginn, 70 þús. kr. hámarkslán með 7% vöxtum frá 15–25 ára, en það, sem stendur á, er bara, að þjóðfélagið geti lagt fram meira fé, til þess að menn eigi þess kost að notfæra sér þennan lánstíma og þessi óaðgengilegu lánakjör. Ég verð nú að segja það, að mér finnst eins og slái í baksegl hjá hv. stjórnarandstöðu. Það var Sjálfstfl., sem stóð fyrir því að hækka lánsvexti til byggingar íbúðarhúsnæðis fyrir tveimur árum, þegar lögin voru sett, að hækka þá úr því, sem var. Það væri því anzi gott og ánægjulegt spor, ef nú væri hægt að lækka þá úr því, sem þeir voru ákveðnir af fyrrv. stjórnarflokkum. Til þess er þó heimild í þessum lögum, og sú heimild vænti ég að verði notuð, undireins og byggingarsjóði ríkisins hefur vaxið fiskur nm hrygg og e.t.v. verkefnið orðið eitthvað viðráðanlegra. Út af ræðu hv. 9. landsk. þm. (JR) tel ég ástæðulaust að fjölyrða. Hann gaf fyrst sögulegt yfirlit yfir ástand húsnæðismála og fullyrti síðan, að það væri ekki eitt einasta atriði í þessu frv., sem leysti vanda þeirra, sem væru að byggja. Síðan venti hann sér að því að lofprísa dugnað fyrrv. ríkisstj. um útvegun fjár, og sú útvegun fjár var upp á 38 millj. kr. á ári. Þegar liggur nú hér fyrir, að útvegaðar verði 80–90 millj. kr. á ári, þá þykir honum skömm til þess koma, en lofsyngur dugnað hinnar ríkisstj., sem útvegaði 38 millj. á ári til lausnar á húsnæðisvandræðunum. Verði honum að góðu með dugnað fyrrv. ríkisstj. og það fé, sem hún útvegaði. Það var góðra gjalda vert, svo langt sem það náði, en það er þó varla hægt að segja, að það sé einskisvert, þegar sú upphæð er meira en tvöfölduð. Það, sem varð síðan uppistaðan í ræðu hans og hann fjölyrti allra mest um, var það, að stimpilgjöld hefðu nú hækkað frá því, sem áður var. Aldrei hafði mér nú dottið í hug að setja neitt ákvæði inn í þessa löggjöf um stimpilgjöld. Það heyrir annarri löggjöf til, og ég skil ekki, hvernig hann hugsar sem lögfræðingur, ef hann telur ekki nokkurn veginn eðlilegt, að þau stimpilgjöld, sem hafa verið lögfest og eru lögfest, - og ég veit ekki til, að það hafi orðið nein breyting á því, - séu miðuð við hið raunverulega söluverð húsa á hverjum tíma. Það hefði ég haldið að lögfræðingurinn teldi eðlilegt og veit ekki til þess, að það eigi að vera öðruvísi en að stimpilgjöldin verði reiknuð af söluverði, þegar kaup og sala á sér stað. Það skil ég því ekki, að lögfræðingurinn geti undrazt mjög, því að það tel ég vera það eðlilega. Ég hef nú leitazt við að svara því helzta málefnalega, sem fram kom í ræðum þessara fjögurra ræðumanna Sjálfstfl. Ég geri mér alveg ljóst, að þessar löngu ræður þeirra stöfuðu ekki af því, að þeir hefðu svo mikið að segja um frv., enda voru ræður þeirra að minnstu leyti um það. Ræðurnar voru svona langar af því, að þeir ætluðu sér að halda uppi málþófi fram eftir deginum og kannske fram á kvöldið og nóttina, og það er guðvelkomið. Það er ekki nema sjálfsagt, að þeir verji sínum tíma eins og þeim lízt, og til þess eiga þeir rétt hér á hv. Alþingi. En ég lít á þetta svo, að það sé nokkuð satt í því, sem fyndinn sjálfstæðismaður sagði fyrir nokkru: Sjálfstfl. hefur hingað til í stjórnarandstöðunni hagað sér þannig eins og hann teldi sig vera spretthlaupara í 100 m spretthlaupi. - En núna er hann að gera sér það ljóst, að hann er og verður að þreyta maraþonhlaup, og nú eru maraþonhlaupin að hefjast hjá þeim í ræðuflutningnum í stjórnarandstöðunni. Þessi breyttu vinnubrögð eru núna að sýna sig. Þeir vita það nú, að spretthlauparar eru þeir ekki. Þeir ryðja ekki núverandi stjórn frá á 100 m spretthlaupi. Þeir verða að þreyta til þess maraþonhlaup, a.m.k. að reyna það, og það maraþonhlaup getur orðið langt, það vita þeir vel, og nú eru æfingarnar sem sé byrjaðar. Þær byrjuðu hér á stóreignaskattinum í gær og halda áfram í dag í sambandi við húsnæðismálin, og ef þolið er eins og garparnir byrja, þá mun verða svona haldið áfram fram á mánaðamótin. Og ég nýt þess að horfa á þá og finnst þeir fara bara vel á stað. En þeir mega gera sér það ljóst, að það er langt að marki, og það er eins gott að fara dálitið rólega í sakirnar fyrst, því að það er lokaspretturinn, sem allt er undir komið.



Herra forseti. Ég heyri, að hæstv. ráðh. hefur breytt um heiti á hv. þm. Áður kallaði hann hann hv. þm. Ak. Nú kallar hann hann spretthlaupara. Ég hygg nú, að það hafi verið fátt spámæla, sem þessi ráðh. sagði nú frekar en endranær, en það sannaðist þó einstöku sinnum, að stundum ratast kjöftugum satt af munni, og ég hygg, að hann hafi séð rétt fram í tímann, að þess muni verða skammt að bíða, að Jónas Rafnar taki sprett upp í þingsæti Akureyrarkaupstaðar að nýju. Að öðru leyti sýnir það nokkuð alvöru þessa hæstv. ráðh. í hans málflutningi, að hann skuli, þegar hann flytur hér frv., sem bann sjálfur telur til stórmæla, undrast það, að 1. umr. þess skuli standa dagpart. Það sýnir að vísu nokkuð umhyggju hans eigin stuðningsmanna bæði fyrir málinu og þeirra tilfinningu fyrir því að þurfa að horfa upp á þennan mann í ráðherrasæti, hversu fáir þeirra sjálfra, hans stuðningsmanna, eru hér viðstaddir, og mjög ólíklegt er það, að þeir nenni að leggja á sig að leggja honum lið í þessum umr., ef ég þekki þá rétt. Nei, sannleikurinn er sá, að hér er um alvarlegt viðfangsefni að ræða, lausn húsnæðismálanna, og það er vissulega ekki kyn, þó að nm það sé rætt eina dagstund á því þingi, sem búið er nú senn að standa 225 daga og lengst af hefur verið með öllu iðjulaust, af því að hin merkustu mál hafa ekki fengizt lögð fyrir það til úrlausnar. Ég skal segja það strax, vegna þess að ég vil unna hæstv. ríkisstj. sannmælis, að í þessu frv. má segja, þótt að mörgu leyti hafi óhönduglega tekizt til og því hafi þurft að breyta meira af stjórnarliðinu en ég hygg að dæmi séu almennt til um um slík frv., þá er hér að vissu leyti um nokkra viðleitni að ræða til úrlausnar mikils vanda. Ég óska, að svo takist til sem hæstv. ríkisstj. eða hæstv. ráðh. virðist ætla og hér takist betur til en með flestar aðrar ráðstafanir hæstv. ríkisstj., enda mundi ekki vanþörf á, og þætti það að vissu tíðindi til næsta bæjar. Ef svo skyldi reynast, að eftir allt saman skyldi þessi hæstv. ráðh. verða happasælastur af þessum sexmenningum, þá sýnir það, hvernig annað er í pottinn búið. En hann hefur haft skynsemi til þess að byggja að langsamlega mestu leyti á því, sem fyrrv. ríkisstj. hafði gert, og þær viðbætur, sem hann hefur fitjað upp á, eru tiltölulega lítilvægar. Það, sem bann aðallega leggur til, er gort yfir því að reyna að tileinka sér verk annarra manna. Við því var að búast úr þeirri átt. Að öðru leyti má segja, að til viðbótar við það, sem aðrir höfðu unnið, sé ekki um verulega nýjung að ræða í þessu frv. nema nýja skattlagningu og skyldusparnaðinn, sem er nýjung í þessu formi hér og vinstri flokkarnir hingað til hafa með öllu lýst sig andvíga. Þess er að óska, að raunin verði hér betri en hjá flokksbræðrum hæstv. ráðh. austur í Rússlandi, þar sem við vitum, að allur almenningur hefur verið neyddur til þess að leggja stórfé fram sem skyldusparnað, en nú, þegar að gjalddaganum var komið, var frestað afborgunum og vöxtum um 20 ára skeið. Ég vonast til þess, að hér takist til betur en hefur tekizt hjá fyrirmyndinni í austri, en þá þarf líka, ef betur á að takast til, að finna haldbetri úrræði í fjárhagsmálum og efnahagsmálum yfirleitt en þessari hæstv. ríkisstj. hefur tekizt. Við ræddum þessi mál nokkuð í gær í sambandi við stóreignaskattinn, og sá skattur er að vísu einungis hluti af þessu máli. Þau eru nátengd og því mjög eðlilegt, að þau séu rædd saman. En ég vil vekja athygli á því, að hæstv. fjmrh. sagði, að það væri í raun og veru ómögulegt að áætla, hversu stóreignaskatturinn yrði mikill, það væri ómögulegt að áætla það. En hér í framsöguræðu þessa hæstv. ráðh. veit hann alveg upp á tugþúsund, ef ekki krónu, hvað inn af honum á að koma á fyrsta ári, og verður þó að gera þá grein fyrir því, að það sé hlutfallslega miklu meira en líkindareikningur fyrir fram mundi benda til. Þetta dæmi, þótt lítið sé, sýnir, að því miður er í því, sem nýtt er lagt til í þessu frv. umfram það, sem áður var lagt til, ekki á svo föstum grundvelli reist sem æskilegt væri. Það er líka allsendis óvíst, hvernig muni til takast um innheimtu þessa blessaðs stóreignaskatts og hvort hann skapar ekki einmitt meiri vandræði í þessum efnum en hvað hann greiðir úr. Það er að vísu gott, ef nokkrar milljónir á ári fást til þess að bæta úr húsnæðisskortinum með þessu, og ef skattinn á að leggja á, þá er auðvitað ekki hægt að hafa á móti því, að hann sé af ríkinu settur til þess að bæta úr þessari þörf, þótt hæpið sé að gera það í því formi, sem gert er, og skal ég ekki segja, hvort það stenzt. En ef svo skyldi t.d. fara, sem kunnugir menn fullyrða, að stóreignaskatturinn mundi leiða til þess, að fyrirtæki eins og Hótel Borg yrðu að hætta hótelrekstri og yrðu að breyta sér í skrifstofubyggingu, sem leigð yrði út fyrir fram, og með öðrum hætti mundi verða ákaflega örðugt að inna skattinn af höndum fyrir eiganda þess, - ég hef ekki næga þekkingu á því sjálfur að dæma um það, - þá er ég hræddur um, að það mundi víða verða þröngt fyrir dyrum hér í bænum, ef þeim gestahópi, sem þó hefur verið á Hótel Borg, ætti að dreifa út um venjulegar íbúðir bæjarins, því að vitanlega er ekki þrátt fyrir stóreignaskatt hægt að banna mönnum að koma áfram til bæjarins til dvalar, t.d. þingmönnum, sem sumir hafa dvalizt og dveljast enn a.m.k. öðru hverju á Hótel Borg. Hér er aðeins eitt lítið dæmi, sem sýnir, að þó að þetta sé vafalaust allt í góðri meiningu gert á sinn veg, þá hefur alls ekki verið hugsa;ð til hlítar, hvaða áhrif hver ráðstöfunin um sig hefur. Og óneitanlega var það harla broslegt í gær, þegar hæstv. fjmrh. var að verja form skattálagningarinnar, það, að skatturinn skuli einungis vera lagður á einstaklinga, en ekki fyrirtæki. Það var tvennt, sem hann færði þessu til afsökunar: Annars vegar, að með þessum hætti, sem á væri hafður, væri sérstaklega náð til þeirra, sem legðu fé í flokkssjóð sjálfstæðismanna. Það er þá orðin ein af megingrundvallarástæðum fyrir skattálagningu hér á landi að ná til þeirra, sem í þann flokkssjóð leggja. Hvort allir þeir, sem í skattinn komast nú, höfðu lagt mikið í þann sjóð, er svo annað mál, ef það væri skoðað ofan í kjölinn, og ég veit ekki út af fyrir sig, hvort allir framsóknarmenn eru þeim mun fátækari en sjálfstæðismenn sem þeir stundum láta meira yfir mannúð sinni í orði heldur en þeir vilja tileinka okkur sjálfstæðismönnum. Hin ástæðan átti að vera sú fyrir þessu furðulega formi, að það hefði verið tekinn upp sá háttur af einstökum auðmönnum að skipta upp eignum sínum í margs konar félög, og með þessum hætti mundu þeir geta skipt upp eignunum, þannig að hvert félag ætti ekki nema 900 þús. kr., sagði fjmrh., og væri þar með skattlaust. En ég spyr: Er það ekki einmitt hæstv. fjmrh., sem hefur undanfarin ár, lengst af nú síðan 1934, verið fjmrh. og staðið fyrir því, að slík aðferð í skattálagningu væri yfirleitt upp tekin? Ef ótækt er að leyfa mönnum að skipta upp eignum sínum í sambandi við stóreignaskatt, hví er þá frekar heimilt að leyfa þeim að skipta upp eignunum á sama veg í sambandi við venjulegan eignarskatt eða í sambandi við tekjur þessara félaga? Hæstv. ráðh. verður að gera grein fyrir svörum við þessum spurningum, áður en sú málsvörn hans verður tekin til greina, að þetta form skattsins, sem hann hefur gerzt talsmaður fyrir, styðjist í raun og veru við þessar ástæður. Nei, það, sem við öll vitum að er hin raunverulega ástæða, er það, að verið er að hlífa Sambandi ísl. samvinnufélaga og fyrirtækjum þess, mesta auðhring landsins, eins og hv. þm. Siglf. (ÁkJ) sagði, en verið að reyna að leggja skattinn á þá, sem hæstv. fjmrh. beinlínis lýsti yfir í gær, að mundu tilheyra öðrum flokki en hann sjálfur er fylgjandi. Við heyrðum það af munni hv. þm. Siglf. í gær, að hann hefur komið auga á, að það ern hættuleg þau forréttindi, sem Sambandið að þessu leyti hefur skapað sér, og ég hef heyrt það, að nýlega hafi á fundi í Álþýðuflokksfélagi Reykjavíkur, þótt enn hafi ekki verið sagt frá því opinberlega, annar hv. þm. haldið mjög skelegga ræðu um, að þessu yrði að breyta eitthvað í svipaða átt og hv. þm. Siglf. sagði. Þetta sýnir, að óánægjan með þetta fyrirkomulag, þá aðferð við skattheimtuna, sem það frv. hvílir á, sem hér er til umr., er miklu víðtækari, útbreiddari en ætla mætti, þegar lítið er til þeirra handa, sem upp verða réttar til stuðnings þessa máls, en það verða ýmsir, sem þar greiða atkvæði nauðugir og gegn betri vitund. Um fjáröflun til húsnæðismálanna er það annars að segja, að áður fyrri fram til 1930 hafði komizt upp hér á landi allöruggt og vaxandi veðlánakerfi, sem fyrst og fremst var bundið við veðdeild bankanna og þá ekki sízt veðdeild Landsbankans. Það var eitt af fyrstu verkum Framsóknarstjórnarinnar, sem tók við völdum 1927 með stuðningi Alþfl., að stöðva starfsemi veðdeildarinnar, að hindra hana í sínum eðlilegu útlánum með því að koma í veg fyrir, að hún gæti tekið þau lán, sem óhjákvæmileg voru til þess að standa undir hinum mikilvægu byggingarmálum. Með þessu hafa framsóknarmenn tekið á sig þunga ábyrgð og Alþfl. varðandi það ófremdarástand, sem um langt bil ríkti í þessum málum. Er þessu hefur verið reynt að bæta á ýmsan veg, borgararnir reyndu í sjálfsvarnarskyni að bæta úr því t.d. með stofnun Sparisjóðs Reykjavíkur, sem hefur veitt fleiri byggingarlán hér í Reykjavík á þessu árabili en nokkur önnur ein stofnun. Að nokkru leyti reyndu stjórnarvöldin sjálf að bæta úr því, sem þau gerðu miður, með því að efla verkamannabústaðina, og því var lengi mjög haldið á lofti, að sjálfstæðismenn hefðu í fyrstu talið, að þar væri ekki farin rétt leið. Látum það vera, um það mál var ágreiningur eins og fleiri og oft er, bæði í fyrstu og um framkvæmd. Raunin varð samt sú, að verkamannabústaðirnir í Reykjavík hafa heppnazt betur en nokkurs staðar annars staðar, og Reykjavíkurkaupstaður var lengi vel eini kaupstaðurinn, sem með framlögum stóð fyllilega við lagaskyldu sína í þessum efnum. Þeir staðir, þar sem Alþýðuflokksmenn, t.d. hæstv. núverandi félmrh., höfðu mikil áhrif, eins og á Ísafirði, urðu aftur á móti berir að algerum vanefndum, og lengi vel var það svo, að sú lóð, sem á Ísafirði hafði verið ætluð til verkamannabústaða, var óhrjálegasta grjóturðin í öllum kaupstaðnum. Ég vildi mega óska þess, að framkvæmd þessa frv. reyndist betur en þau fyrirheit um byggingu verkamannabústaða reyndust, sem þessi hæstv. félmrh. lengi vei sýndi með efndum sínum á loforðunum á Ísafirði. Óskandi er, að betur til takist, og ekki skal standa á stuðningi þeim, sem við sjálfstæðismenn getum veitt til raunhæfrar lausnar þessara mála. Það var svo í stríðslokin eftir hvatningu okkar sjálfstæðismanna og fyrir atbeina okkar með þál., sem borin var fram, að nýsköpunarstjórnin tók þessi mál upp og setti um þau heildarlöggjöf. Því miður var sú löggjöf, sem Alþfl. átti þátt í og beitti sér einkum fyrir, ekki svo raunhæf sem skyldi. Þess vegna hélt áfram glundroðinn, og tók fyrst að birta til, þegar smáíbúðadeildin var sett á stofn og í framhaldi hennar lögin frá 1955. Það ber fúslega að viðurkenna, að hæstv fyrrv. forsrh. og félmrh., Steingrímur Steinþórsson, skar sig mjög úr leik frá öðrum flokksbræðrum sínum um lifandi áhuga fyrir þessu máli, og hann á vissulega þakkir skilið fyrir sitt framlag og sinn góða vilja um að styðja og koma í framkvæmd með okkar stuðningi því, sem við sjálfstæðismenn stungum upp á og óskuðum eftir í þessum málum. Og með löggjöfinni, sem sett var 1955, var sem sagt skapaður sá grundvöllur, sem enn er byggt á í því frv., sem fyrir liggur og sýnir sem sagt, að hæstv. ríkisstj., hæstv. félmrh. er þó ekki alls varnað, að þannig skuli farið að, þótt reynt sé að leyna því með því að flytja þetta frv. í öðru sem sjálfstætt frv. og reyna með stóryrðum um það, hvað áður skeði, að leyna samhenginu, sem hér er á milli. Reykjavíkurbær hefur af öllum aðilum lagt mest fram til að leysa þessi mál hér í bænum. Hann gerði með framlögum og með lóðaúthlutun starfsemi verkamannabústaðanna mögulega. Hann hefur yfirleitt gert byggingarframkvæmdir hér mögulegar með því að láta í té lóðir, með því að leggja götur, með því að leggja holræsi og undirbúa lóðirnar til byggingar á þann veg, alveg gagnstætt því, sem víða annars staðar er, þar sem einstaklingarnir, þeir sem byggja, verða allt þetta að kosta sjálfir og leggja fram fé úr sínum eigin vasa. Hlutur Reykjavíkurbæjar í þessum efnum er því ómetanlegur. En því til viðbótar hefur hann með ýmsum byggingum, bæði bráðabirgðaráðstöfunum, sem ég viðurkenni að eru hreinlega bráðabirgðaráðstafanir, eins og bygging Höfðaborgar á stríðsárunum, þegar ekkert varanlegt byggingarefni var fáanlegt og koma varð þess vegna upp húsum til bráðabirgða úr timbri, með byggingu húsa eins og við Hringbrautina, stórhýsa, sem eru fyrstu stórhýsi sinnar tegundar og mörkuðu tímamót á þann veg, - að það var fyrst eftir að þau voru reist, sem almenningur hér sannfærðist um, að það væri í raun og veru hægt og oft kostir því samfara að búa í svo stórum samhýsum. Áður töldu menn það vera frágangssök að hafa hér slíkar byggingar, þó að þær tíðkuðust erlendis. Bærinn kom upp þessum byggingum fyrst við Hringbraut, síðan við Miklubraut. - Þessar byggingar seldi hann með góðum kjörum, en jafnhliða kom hann upp og reisti margar íbúðir við Skúlagötu, sem hann á enn þá og hefur notað til þess að hjálpa þeim, sem verst eru settir. Næsta stórathöfn bæjarins var bygging Bústaðahverfishúsanna, þar sem húsin voru látin hálfköruð á þann veg, að létt var undir einstaklingunum að taka við þeim og ljúka byggingunni, og síðan voru þau seld með góðum kjörum. Því næst hafa raðhúsin tekið við, sem reynist vera hagkvæmur byggingarmáti og mjög eftirsóttur. Jafnhliða þessu var svo stórátak gert eins og fyrirgreiðsla fyrir smáíbúðahverfinu og ýmsar aðrar ráðstafanir, sem of langt yrði upp að telja. Eins og hv. 5. þm. Reykv. drap á, þá er þátttaka bæjarins í þessum efnum hér á landi mun erfiðari en víða annars staðar, vegna þess að annars staðar hefur ríkið tekið að sér að útvega lán til bæjarins og annarra aðila, sem í byggingarframkvæmdunum standa. Hér hefur þetta ekki enn þá tekizt. Við skulum fúslega viðurkenna, að það hlýtur að taka langan tíma, hver sem við völd er og hvernig sem á annan veg fer að koma þessu í lag. Þetta er kerfi, sem krefst uppbyggingar um langt árabil og krefst þess einnig, að nokkur stöðugleiki gildi í fjárhagsmálefnum, þannig að menn fáist til þess að lána fé sitt til langs tíma. Þess vegna er hér um margháttuð vandamál að ræða, og ég álasa hæstv. félmrh. engan veginn fyrir það, þó að honum hafi ekki frekar en hans fyrirrennurum tekizt að finna fullnaðarlausn málsins. Ég virði það við hann, sem hann þokar málinu eftir sinni getu fram á við. En hann má ekki alltaf telja okkur trú um, að hann hafi einhver kraftaverk unnið, þegar töluvert skortir á og honum hefur ekki enn þá einu sinni tekizt að bæta upp þann skaða, sem hann gerði - óafvitandi þó - með tilkomu sinni í ríkisstj., með þeirri staðreynd, sem hann á auðvitað erfitt með að skilja, þó að landslýðurinn ofur vel átti sig á því og viti fullvel, að það eru svo fáir, sem bera traust til hans stjórnar og sérstaklega meðferðar á fjármálum, að stórlega hefur dregið úr sparifjársöfnun. En einmitt vegna þess, að hér er um margþætt mál að ræða, sem ekki verður leyst, nema allir aðilar leggi sig fram og leyst séu úr læðingi öll uppbyggileg öfl, þá verð ég að lýsa undrun minni yfir því, að hæstv. félmrh. skyldi sérstaklega vera að finna að því, að Sparisjóður Reykjavíkur hefði lánað einum aðila eða einni fjölskyldu lán til að koma upp 24 íbúðum. Auðvitað var hér ekki um að ræða íbúðir handa þessum aðilum sjálfum. Hér er um að ræða óvenjulega hæfan og duglegan byggingarmann, mann, sem eitt stjórnarblaðið, Alþýðublaðið, einmitt á meðan hæstv. félmrh. var enn í Alþfl., - hvort hann var þar formaður þá, man ég ekki með vissu, eða ekki, - en meðan hæstv. félmrh. var enn í Alþfl., bar Alþýðublaðið fram þá till., að þessum manni yrði falið það hlutverk að byggja ú vegum þess opinbera, sérstaklega bæjarins, vegna þess að hann byggði helmingi ódýrara en aðrir og mun fljótar. Ef það er nú rétt, og það er vissulega rétt, sem hæstv. félmrh. segir, að hér sé úr brýnni þörf að ráða, þá er það vitanlega alger fjarstæða, ef á að taka upp sem stefnu, að það eigi að útiloka einkaframtakið frá því að leggja sitt til þess að leysa húsnæðisvandamálið. Það er einmitt þessi ágreiningur og áhrif af honum, sem kom glögglega fram í Bretlandi á sínum tíma. Þá höfðu íhaldsmenn lofað því fyrir kosningar, að þeir skyldu tryggja það, að 300 þús. íbúðir, hygg ég að það hafi verið, skyldu byggðar á hverju ári. Alþfl., verkamannaflokkurinn þar, sem verið hafði við völd í mörg ár og reynt að leysa málin eftir beztu getu, taldi hér vera um algert kosningaskrum að ræða. Hann sagði: Ja, við höfum lagt okkur fram um að leysa málið, við höfum lagt fram opinbera styrki, bær og aðrir aðilar keppast við að byggja, og þetta er hreint kosningaskrum og fjarstæða, sem engri átt getur náð, að það sé hægt að ljúka 300 þús. íbúðum á hverju ári. - Íhaldsflokkurinn vann kosningarnar. Macmillan, núverandi forsætisráðherra í Bretlandi, var gerður húsnæðisráðherra, og hann leysti þetta verkefni, hann sannaði með framkvæmdum ár eftir ár, að það var hægt að ljúka 300 þús. íbúðum á ári, en það var gert með því að leyfa einkaframtakinu að beita sér með því að nota alla uppbyggilega krafta í landinu, ekki með því að hverfa frá eða banna fyrirgreiðslu ríkis og bæja, sem allir nú orðið viðurkenna að eigi rétt á sér og sé nauðsynleg að vissu leyti, en er bara ekki einhlít, það þarf fleira að koma til. Hér er um slíkan vanda að ræða, að allir, sem eitthvað hafa af mörkum að leggja, eiga að fá að njóta sín. Og ég þori að fullyrða, að í bæ, sem fyrst og fremst er byggður upp af einkaframtakinu, eins og Reykjavík er byggð upp, væri það alger afneitun á því afli, sem Reykjavík hefur reynzt heilladrýgst, ef ætti að útiloka frá lánum menn eins og þann aðila, sem hér á hlut að máli. Það væri spor aftur á bak, en ekki fram á við. Við skulum einnig hafa það í huga, að þótt sjálfsagt sé og umfram allt eigi að styðja einstaklingana að því að byggja yfir sig sjálfa, þá verða alltaf svo og svo mörg hundruð fjölskyldna, sem ekki hafa ástæður til þess að ráðast í eigin framkvæmdir, og meðan almannavaldið, ríki og bær, er þess ekki umkomið eða hefur ekki vilja til þess - látum vera hvort heldur er - að sinna þessum þörfum, þá er það skylda að greiða fyrir því, að einhverjir aðrir geti það. Og ég vil segja, að það er ósæmilegt, ég sný orðunum við, það er ósæmilegt af félmrh. að vera að setja út á ráðstöfun, sem í þessum efnum var gerð, og hann getur fullvissað sig um það, ef hann vill og skoðar þetta mál ofan í kjölinn, að það er rétt, sem ég hef sagt um það í einu og öllu, enda er alkunnugt, að þær íbúðir, sem hér um ræðir, eru leigðar út með hagkvæmari kjörum en nokkrar aðrar hliðstæðar íbúðir hér í þessu bæjarfélagi. Yfirleitt er það svo, - við erum auðvitað allir nokkuð með því markinu brenndir, - að það má vel lofa einn án þess að lasta annan. Það er vel hægt að segja, að þetta þurfi að gera, þetta sé ógert, vegna þess að það eru ætíð svo margir hlutir ógerðir, og við værum dauðir úr öllum æðum, allir, ef við sæjum ekki, að margt og mikið þarf að gera og er ógert, án þess að vera að lasta það, þegar einhver annar finnur úrræði til að bæta úr brýnni þörf, þegar það er sannað, að það er gert á hagkvæmari og betri hátt en öðrum hefur tekizt. Ég vil svo að lokum segja það og endurtaka, að úr húsnæðisvandamálinu verður ekki leyst, nema öll uppbyggileg öfl í þjóðfélaginu leggist á eitt, að ríkið geri sitt, að bæjarfélögin og sveitarfélögin geri sitt, að einstaklingarnir verði hvattir til þess að gera sitt og að þeir stjórnarhættir verði hafðir, að hverjum þeim, sem sýnir óvenjulegan dug, þekkingu og hæfileika til að leysa málin, verði ekki heldur varnað að gera sitt, og umfram allt, að það ástand skapist í þjóðfélaginu, bæði að menn sjái, að til einhvers sé að vinna með því að leggja sig fram, og traust skapað á fjárgildi og peningum, þannig að menn vilji leggja þá til hliðar, að menn vilji spara, að menn treysti fjárhagsstofnununum fyrir sínum fjármunum, þannig að hægt sé að nota þá til gagns bæði fyrir þá sjálfa, sem eiga þá, og einnig fyrir alþjóð með hyggilegum útlánum. Til þess að þetta geti orðið, þurfa allir að leggja sitt fram, og ber að fagna hverri nýrri hugmynd og hverri nýrri viðleitni, sem í þeim efnum á sér stað. Varðandi skyldusparnaðinn vil ég segja það, að ef ekki er hægt að ráða bót á málinu með öðru móti, þá getur verið rétt að reyna þá leið. En það er vissulega sorglegt tímanna tákn, ef í stað þess, að menn af frjálsum hug og frjálsum vilja leggja fram fé til sparnaðar og til hliðar sjálfum sér og öðrum til góðs, þarf að skylda þá til þess, og ég vildi óska, að þeir stjórnarhættir hæfust sem fyrst á ný á Íslandi, að frelsi gæti hvarvetna komið í stað þvingunar.



Herra forseti. Mér finnst það nú harla einkennilegt, að hæstv. félmrh. skuli nánast vera með ákúrur hér bæði til mín og nokkurra annarra hv. þm., sem tekið hafa til máls í þessu máli, fyrir að vera að ræða málið. Ég hef satt að segja haldið, að það væri ekki óeðlilegt á þingi, að mál væru rædd og þá mest þau mál, sem talin eru þýðingarmest, og ég hefði haldið, að þetta mál, sem hér um ræðir, væri harla þýðingarmikið. Það kann hins vegar vel að vera skiljanlegt, að hæstv. ráðh. óski ekki eftir miklum umr. um málið, þegar þess er gætt, hvernig frá því hefur verið gengið frá hans hendi, og þess vegna muni fara bezt á því að leiða sem minnst fram í dagsljósið af hinu raunverulega efni málsins og láta sér nægja þær skrumfrásagnir, sem birtar hafa verið í málgagni ráðh. um málið sjálft. Hins vegar, meðan menn hafa málfrelsi hér á þingi, verður hæstv. ráðh. að una því, að menn leyfi sér að gera athugasemdir við þetta mál og önnur, hvort sem honum líkar það vel eða ekki. Mér finnst sannast sagna ráðh. vera um of ánægður með sjálfan sig og sín afrek, þegar hann talar um, að það sé nú svo sem ekki mikið, þó að það hafi verið bornar fram 16 brtt. í annarri deildinni við þetta frv. Að vísu voru brtt. 30, en það skiptir ekki öllu máli, hitt verður að segja, sem er staðreynd, að ég held, að það sé mjög fátítt, að stjórnarfrv. séu undirbúin svo illa, að það þurfi í þingnefndum að bera fram við þau tugi brtt., vegna þess að það verður að ætla, að a.m.k. þetta mál, sem hefur verið í deiglunni mánuðum saman, hafi verið það hugsað af þeim mönnum, sem við það hafa fengizt, að þess sé lítil von, að þingnefndir, sem hafa með málin að gera aðeins nokkra daga, sjái þegar í hendi sinni, að þau séu svo illa samin, að það þurfi að gera á þeim grundvallarbreytingar. Það er sannast sagna meira en lítil breyting, þegar meira að segja kemur í ljós, að það hefur gleymzt að taka inn í frv. vissa tekjuliði, sem þó er gert ráð fyrir í öðrum greinum frv. og vísað til, en það hefur ekki verið tekið inn í frv. á sínum stað, að heimilað væri að leggja á þau gjöld, sem þar um ræðir. Sannleikur málsins er sá, að því miður er það litt skiljanlegt, hvernig frá þessu máli er gengið og hversu það er ólögformlega útbúið í mörgum greinum, þannig að það er naumast sýnilegt, að það hafi komið nálægt því neinn, sem þekkingu hafði á þeim málum, hvernig ætti að gera frv. úr garði. Hæstv. ráðh. gerði tilraun til að svara nokkrum fyrirspurnum, sem ég kom hér fram með. Að vísu sagði hann, að þetta væru atriði, sem ég hefði getað lesið í frv., því að í greinargerð frv. væri skýrt og ákveðið tekið fram, hvað hér væri um að ræða, þannig að það væri enginn vandi að sjá það. Ég verð nú hins vegar að játa það, ég er kannske ákaflega og óvenjulega tornæmur, en ég gat ekki fundið út úr upplýsingum hæstv. ráðh. raunverulega neina niðurstöðu um það, sem ég var að spyrja um. Og sannast sagna fann ég ekki heldur samræmi í því innbyrðis, sem ráðh. var að segja. T.d. varðandi þær árlegu tekjur, sem væru til ráðstöfunar, þá taldi hann þær í þremur liðum í upphafi síns máls, það væru árlegar tekjur byggingarsjóðs, sem mundu verða um 23 millj., frá bönkum og fleiri aðilum 44 millj. og sparnaður 15 millj. Þetta sagði hann að gerði 85–90 millj. Ég fæ nú ekki út úr því nema 82. En það kann að vera, að það séu einhverjir aðrir liðir sem hann hafi reiknað með til þess að fá út þessa niðurstöðu, en það hefði þá verið fyrir þann, sem á hlustar, skemmtílegra, að það hefði verið fært upp á þann veg, að hægt væri að fá þá niðurstöðu, sem ráðherrann fékk. Varðandi þetta atriði er svo því til að svara, að ef hann á við með þessu, að þetta verði það, sem verði til ráðstöfunar næstu árin, þá sýnist mér, að það sé ljóst af því yfirliti, sem er varðandi skyldusparnaðinn, að það muni þegar á næsta ári fara að koma til endurgreiðslu á skyldusparnaðarframlögum og nettótekjur af þeim fari því minnkandi með árunum. Enn fremur varðandi þennan fyrsta lið, 23 millj. kr. tekjur byggingarsjóðs, þá skildist mér á honum, að þetta væri fundið þann veg út, þessi upphæð, og það er í rauninni eina skýringin á því, hvernig fást út þessar 23 milljónir sem arður af 118 millj. kr. höfuðstól, að þar væri reiknað með 15.3 millj. kr. framlagi af stóreignaskatti á næsta ári. Nú er það auðvitað vitanlegt, og ég býst við, að hæstv. fjmrh. fari næst manna um það, hvað sé raunverulegt í þessu efni, að hann treysti sér ekki til að áætla þetta einu sinni í milljónum, hvað þá í hundruðum þúsunda, þannig að það er vitanlega algerlega óvíst enn, hvort hér verður um að ræða 10 millj., 15 millj. eða eitthvað þar á milli eða meira eða minna. Auðvitað verður að ganga út frá einhverri tölu í áætlun, en það er ekki hægt að ganga út frá þessu sem raunverulegri tölu. Og þá kemur einnig til greina, að það er auðvitað aðeins á næsta ári, sem tekjurnar verða þessar, því að eftir það verður það aðeins 1/10 hluti af því, sem þá verður eftir. Þess vegna hlýtur að vera til ráðstöfunar mun minna fé eftir þessum þremur liðum, sem tilgreindir voru. Við þetta allt saman bætist svo það, að það veit auðvitað enginn maður í dag, og hæstv. fjmrh. tók það fram í gærkvöld, hvað stóreignaskatturinn yfirleitt gefur. Reyndin varð sú, að síðasti stóreignaskattur, 1950, gaf um 45 millj., að ég held. Nú er ætlunin að ná inn um 80 millj. kr. Það var hins vegar tekið fram hér í gær, að lágmark þeirrar nettófjárhæðar í eign, sem lagt er á, hefði verið hækkað, og því var haldið fram af stjórnarliðinu, að með þessum skatti væri í rauninni síður en svo nær mönnum gengið en með hinum eldri, og ég er þess vegna ákaflega hræddur um, ef það er rétt, að þá verði það engar 80 millj., sem inn koma. En það er önnur saga. Þetta er sem sagt áætlun eins og annað. En það var eitt, sem ég saknaði algerlega í upplýsingum hæstv. ráðh., og það var um það atriði, hvað yrði til ráðstöfunar á þessu ári. Ég er hræddur um, að almenningur vaði nokkuð í villu um það vegna þessara stóru talna, sem blöðin eru látin fara með, hvað sé verið að leggja fram með þessu nýja frv. eða þessum nýju lögum, og að menn hafi alls ekki áttað sig á því, hvað raunverulega verður hér til ráðstöfunar. Mér skilst sannast sagna, - ég spyr nú hæstv. ráðh. að því, hvort það sé rangt skilið, - að það verði ekki nema 16 millj. eða kringum það, sem verði nýtt fé á þessu ári, ef ríkisstj. fær þær 44 millj., sem hún gat um. Það skal að vísu fram tekið í því sambandi, að þá mun ekki vera reiknað með framlögunum til verkamannabústaða, sem hæstv, ráðh. upplýsti í sinni ræðu að væru þannig til komin, að ríkissjóður ætlaði að leggja þeim til alveg sérstaka fjárveitingu á þessu ári, og er það vissulega vel, ef svo er. En það var auðvitað ekki að ástæðulausu, að um þetta var spurt, vegna þess að í grg. er ekki hægt að finna neina skýringu á, hvernig þetta er til komið. Þar segir aðeins: „Og auk þess greiðir ríkissjóður 8 millj. kr. til verkamannabústaða.“ En eftir hvaða leiðum það er gert, sést ekki af þessari skilgreiningu. Mér sýnist því eftir þessum upplýsingum hæstv. ráðh. að dæma, að allt sé meira og minna í lausu lofti, hvað þarna verður um að ræða, og styðji þá skoðun, að þetta sé ekki allt eins traust undirbyggt og látið er í veðri vaka í greinargerðum hæstv. ráðh. og ræðum hans, einkum þeirri, sem hann flutti í hv. Ed. um þetta mál á sínum tíma. Hins vegar var annað atriði, sem kom fram í ræðu hæstv. ráðh. og mér fannst mjög merkilegt og ég vildi spyrja hann nánar um. Hann sagði í sinni ræðu, og ég held, að ég hafi alveg rétt tekið eftir því, að ríkisstj. hefði lofað að skylda bankana til þess að leggja fram þessar 44 millj. kr., ef þeir vildu ekki góðfúslega gera það. Mér þætti fróðlegt að vita, hvort þetta er rétt, að ríkisstj. hafi ákveðið að skylda bankana til þessa, hvað sem þeir hafa annars um það að segja og án þess að hlýða á þær röksemdir, sem fram hafa verið færðar frá þeirra hendi um þetta efni. Hæstv. félmrh. hefur talað mjög digurbarkalega um, að það ætti að skylda bankana. Það er ekkert í þessu frv., sem bendir til þess, að þetta eigi að gera. En það væri mjög fróðlegt að vita, hvort það hefur verið samið um það af ríkisstj. á bak við, að hún ætlaði sér að fara þá leið að skylda bankana með lögum til að leggja fram þetta fé, ef þeir vilja ekki gera það, eða ríkisstj. hugsar sér kannske, að hún geti náð frekar fram þeim árangri með þeirri nýskipan, sem hún er að framkvæma í þessu efni. Í því sambandi talaði hæstv. ráðh. mjög fyrirlitlega um greinargerð bankanna um peningamálin og sagði, að íhaldið hefði staðið að þeirri greinargerð. Það er öllum vitanlegt og ómótmælt, að hver einasti bankastjóri, sem um þetta mál hafði að ræða, og ekkert síður bankastjórar Framsfl. voru á einu máli um það, að eins og sakir stæðu væri ekki hægt að leggja fram þetta fé, - ekki af neinum fjandskap til málsins, heldur vegna þess eins, að það væri þannig ástatt um sparifjármyndun, að það væru engin tök á að leggja féð fram. Og það er náttúrlega í alla staði ómaklegt að ráðast að þessum mönnum á þann veg, að þeir hafi verið að selja fótinn fyrir þessar framkvæmdir, sem hér er um að ræða. Hæstv. ráðh. fór mjög skakkt með mín orð. Hann hélt því fram, að ég hefði verið á móti því, að lagt væri á þetta 1% gjald. Það sagði ég aldrei, að ég væri því andvígur. Hins vegar sagðist ég vilja beina því til hæstv. ríkisstj., hvort henni fyndist ekki vera orðin nokkuð flókin skattheimtan, þegar hvert prósentið væri lagt ofan á annað með nýjum og nýjum viðaukum við þessi gjöld, - hvort ekki væri nauðsynlegt og skynsamlegt að taka það til athugunar, hvort hægt væri að koma þessu fyrir á einfaldari hátt. Þá vildi ráðh. halda því fram, að það hafi verið misskilningur hjá mér, hvað væri lítið af nýju fé, sem kæmi í þennan sjóð, og ræddi um það, að m.a. kæmi nú þangað stofnfé lánadeildar smáíbúða. Vitanlega er þar ekki um neitt nýtt fé að ræða. Þetta fé er allt í útlánum, og ég held, að engum heilvita manni hafi dottið í hug, þó að formlega hafi ekki verið frá því gengið, að það ætti að fara að draga þetta fé aftur út úr húslánakerfinu, þannig að það er vitanlega ekkert afrek á neinn minnsta máta, þó að það sé lögfest, að þetta fé skuli áfram vera í umferð til útlána til íbúða. Þá hélt ráðh. því fram, að ég hefði farið með rangt mál varðandi brtt., sem fram kom á sínum tíma frá þáverandi hv. 2. þm. Reykv. við húsnæðismálafrv., og vitnaði til þess, að ég hefði sagt, að hann hefði lagt til, að það yrði lánað 90%, og sagði, að þetta væri nú í lögum, þannig að það hafi ekki verið neinn sérstakur stórhugur í því. - Ég mun hafa orðað það þannig, að þar væri lagt til að lána allt að 90%. Það er alveg rétt. Ég tók ekkert fram um það, hvort það í einstökum atriðum væri í lögum eða ekki. Þessar till. voru í 3 eða 4 liðum, það voru verkamannabústaðirnir út af fyrir sig, það var útrýming heilsuspillandi íbúða, og það var híð almenna veðlánakerfi, sem þar var einnig lagt til að taka upp. Það er alveg rétt, að þar var gert ráð fyrir minni hlutfallslegum framlögum, mig minnir 67%. En ég hygg satt að segja, að þrátt fyrir það, þó að það væri ekki meira, þá mundu menn telja það mikla búbót, ef hæstv. félmrh. vildi fara eftir því að lána til þeirra hluta 67%, eins og þar var gert ráð fyrir. Hæstv. ráðh. taldi, að það væri undarlegt, að það væri verið að finna að því, hvaða skipan væri höfð á þessum málum nú. Það væri verið að ákveða að kjósa hér sérstaka húsnæðismálastjórn. Áður hefði þetta verið pólitískt mál. Það hefði verið settur í það á sínum tíma formaður Varðarfélagsins og Framsóknarfélags Reykjavíkur, að mig minnir að hann segði. Að vísu byrjaði hann sjálfur á því að setja framkvæmdastjóra sins flokks í þetta. Það hefur kannske verið til að vera í stil við annað, því að það einkennilega í þessu öllu saman er og kynduga við framferði þessarar hæstv. ríkisstj., að hún virðist aðallega hafa þá málsvörn til að bera, að þegar borið er á hana, að hún hafi ekki starfað í samræmi við það, sem hún hefur lofað, að hún hafi bara gert nákvæmlega eins og fyrrv. stjórn. Nú er það orðin aðaluppistaðan í svörum hæstvirtra ráðh., að þetta sé ekki annað en fyrrv. stjórn hafi gert og þá hljóti þetta að vera harla gott. Hann segir: Ja, landsbankafulltrúinn er atkvæðislaus eins og áður. - En ég segi bara það, úr því að það var alveg fráleitt að dómi þessara manna, þegar lögin um húsnæðismálastjórn voru á sínum tíma sett, og fráleitt að dómi hæstv. núverandi félmrh. að hafa þessa skipun á um þann manninn, sem helzt hefði vit á þessu, eins og hann orðaði það þá, hvernig í ósköpunum stendur þá á, að það er alls ekki hægt að breyta út af þessu? Það verður að vera eins og það var hjá þessari vondu stjórn, sem viðhafði þessar ólýðræðislegu og fráleitu aðferðir. Það er það, sem er ákaflega erfitt að skýra. Og nákvæmlega sama kemur upp á teningnum, þegar ráðherrann er að svara því með þjósti miklum, hvernig okkur detti í hug að vera að finna að því, að það séu hafðir sömu vextir á lánum úr veðlánakerfinu og hafi verið, þegar fráfarandi stjórn var við völd og réð þessum málum. - Þetta er bara alger misskilningur á því, sem sagt hefur verið. Við höfum ekkert út af fyrir sig verið að finna að því, við höfum aðeins bent á, að þessir menn hafa neyðzt til þess að kyngja öllum sínum fullyrðingum og fordæmingum um þessar reglur með því að lögfesta þær óbreyttar frá orði til orðs. Við höfum alls ekkert verið að finna að því, að þessar reglur hafi verið settar á sínum tíma. Það var talið þá, að það væri óumflýjanlegt að hafa þennan vaxtafót, og það er vafalaust alveg eins rétt í dag. En það er bara kyndugt, þegar þessir herrar eru farnir að taka það upp sem málsvörn, að þetta hafi fyrrv. stjórn gert og þess vegna sé alveg sjálfsagt, að þeir geri það sama. Ja, betur að þeir hefðu þá stjórn til fyrirmyndar um alla hluti. Hann svaraði því til, að það væri ekki hægt að lækka vextina núna, vegna þess að það biðu svo margir eftir lánum, það væri ekki hægt að fullnægja öllum þörfum. Það vissu auðvitað allir, þegar þetta kerfi komst á, að það mundi taka langan tíma að þróast þannig, að það yrðu fullnægjandi lán handa öllum, þannig að það voru auðvitað þá ekki síður þær röksemdir fyrir hendi, að það væri ekki hægt að láta þetta kerfi verða fyrir miklum vaxtahalla, þannig að það þyrfti að borga með sér vexti og eyða þannig sínu starfsfé á þann hátt. Ég efast ekkert um, að það er rétt hjá hæstv. ráðh., að það sama gildir einnig nú. Ég held, að það sé ekki þörf á því, að ég ræði þetta mál nánar. Ég hef minnzt á þau atriði, sem fram komu í ræðu hæstv. ráðh. og gefa tilefni til andsvara. Ég tel, að það sé alltaf gleðiefni, þegar hægt er að fá aukið fé til þessara mikilvægu mála, sem hér er um að ræða, en að það fari bezt á því, þegar þeir menn, sem málin flytja, verða að ganga í öllum verulegum atriðum troðnar slóðir, að þeir séu ekki með allt of mikið yfirlæti og mikillæti um sin eigin afrek og telji, að þeir hafi leyst einhvern Gordionshnút, sem ekki hafi áður tekizt að leysa. Hæstv. ráðh. sagði, að það væri undarlegt, að við sjálfstæðismenn hefðum borið fram tillögur um, að þetta yrði afgr. sem breytingartillögur við lögin um hið almenna veðlánakerfi. Þetta er vitanlega ekkert einkennilegt, vegna þess að að undanskildum örfáum atriðum í þessu frv. er ekki um annað að ræða í þessu en nákvæmlega það sama og er í l. um hið almenna veðlánakerfi, og það hefði verið miklu einfaldara og eðlilegra, þar sem ekki er um neina gerbyltingu þeirrar skipunar að ræða, sem þar er rætt um, að það hefði verið afgreitt sem breytingar á þeim lögum, þannig að skýrt kæmi fram, hverju er verið að breyta og hvað er óbreytt, heldur en að flytja þetta á þennan máta og ætla fólki að álíta, að hér sé um einhverja nýskipan mála að ræða. Því miður hefur farið svo, sem raunar máttí vita fyrir, að allar fullyrðingarnar um, að það væri hægt að fá eitthvert óhemjufé til þess að leggja í þessa starfsemi, hafa reynzt á sandi reistar, eins og svo margt, sem þessir ágætu menn hafa sagt, bæði í þessu máli sem öðrum. Þeir hafa orðið að beygja sig fyrir þeirri staðreynd, þegar þeir komast í valdastól, að það er hægara um að tala en í að komast. Það ber vissulega að virða sérhverja viðleitni þeirra, sem gengur í þá átt að bæta aðstöðu fólksins, hvort sem það er í þessu efni eða öðrum. En það fer jafnframt vel á því, að menn hafi það þá í huga og dragi af því sinn lærdóm fyrir seinni tímann, að það er betra og heppilegra alltaf að stilla orðum sínum í hóf, vegna þess að það getur komið fyrir, eins og hefur komið fyrir þessa ágætu menn, að þeir komist í þá aðstöðu að verða krafðir reikningsskapar um að standa við allt, sem þeir hafa sagt.



Herra forseti. Hæstv. ráðh. taldi óþarft af mér að ræða þetta mál hér, þar sem ég hefði aðstöðu til að ræðamálið í þeirri n., sem væntanlega fær það til afgreiðslu, og hef auk þess nú þegar haft aðstöðu til þess að taka þátt í þeirri afgreiðslu að nokkru leyti með hv. heilbr.- og félmn. Ed., sem þar fór fram, og átti m.a. nokkurn þátt í því að koma þeirri skipan á málið, sem nú er orðin á því. Ég get vel skilið, að honum hafi þótt miður, að ég lýsti því, að það var samróma allt allra nm., að eins og frv. var, er það kom frá hans hendi, væri það ófært og óhafandi og engin leið að samþykkja það óbreytt. Ég talaði ekkert um, að það væri af þynnku hæstv. ráðh., að svona var ástatt um það. Ég vissi, að fljótfærni og flumbruháttur er gömul venja hjá honum og hefur löngum viljað vera einkenni á verkum hans, og fannst alveg óþarfi að taka það fram. Ég reyndi áðan að ræða málið aðeins efnislega, drap á nokkur atriði, sem ekki hafði tekizt að fá fylgismenn og flokksmenn hæstv. ráðh. til þess að taka til greina, þegar rætt var um málið í nefndunum, og bið engrar afsökunar á því. Það var eitt atriði, sem ég heyrði hæstv. ráðh. tala um, sem gaf mér nú eiginlega tilefni til þess að standa hér upp. Það var það: nú á ekki að byggja stórt. Hæstv. ráðh. ætlar e.t.v. ekki að byggja núna. Tveggja og þriggja herbergja íbúðir eiga að duga handa almenningi. Þetta er nú allur framfara- og stórhugurinn. Einu sinni var hann þó meiri. Það var þegar hann var að byggja fyrir sjálfan sig. Það var fyrir nokkrum árum, þá átti hann heima á Ísafirði, var þar skólastjóri, og það voru erfiðleikatímar. Þá var bannað að byggja nema fá leyfi hjá fjárhagsráði, og sumar byggingar voru algerlega bannaðar á þeim tíma. Það var t.d. algerlega bannað að byggja bílskúr, að maður tali nú ekki um girðingar og annað því um líkt. En hvernig haldið þið að hæstv. ráðherra hafi þá byggt, þegar hann var að byggja fyrir sjálfan sig? Hann byggði tveggja hæða hús, fimm eða sex herbergja íbúð, en auk þess var í húsinu rúm fyrir sölubúð og auðvitað bilskúr við húsið. En það var ekki nóg. Það var allt of líkt því, sem var hjá öllum almenningi, sem var að byggja á þeim tíma og hefur verið að leitast við að byggja yfir sig fyrr og síðar. Til þess að það væri svolítið öðruvísi og sæist, að það væri einhver annar þarna á ferðinni, þá var settur turn á húsið. Ekki var nú samt þessi turn til þess að auka íbúðina. Það kann að vera, að það hafi einhvern tíma verið hugmyndin, en það var aldrei sett neitt gólf í turninn og aldrei neinn stigi þangað upp, svo að til íbúðaraukningar var þetta ekki. Nei, það er nú svona, það er dálítið annað, sem menn telja sér nauðsynlegt, en öðrum ofrausn. Það eiga fleiri en hæstv. ráðh. líka sök og hann í þessu efni. Það er ekki óalgengt. Ég hef oft heyrt það núna undanfarið á þessum síðustu tímum heima hjá mér, vestur á Ísafirði, bæði hjá fyrrv. flokksbræðrum hans og einnig hjá sumum framsóknarmönnum þar, að óskapleg væri öll þessi fjárfesting, sem nú á sér stað í þjóðfélaginu, bæði í byggingum og öðru, að maður tali nú ekki um alla bílana, sem fluttir eru til landsins. En það er nú einhvern veginn svo með þessa menn, að þeim hefur láðst að spara við sjálfan sig að eignast bíl og annað slíkt.