Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Lagafrv. það sem hv. deild hefur fengið til meðferðar fjallar um svokallaða opinbera sjóði. Frv. var flutt á síðasta þingi en varð þá ekki útrætt. Það er nú endurflutt með tveimur breytingum. Hér er um nýsmíði að ræða í löggjöf, en lengi hefur þótt skorta samræmda löggjöf um þetta efni. Það hefur tíðkast um langan aldur að staðfesta skipulagsskrár opinberra sjóða og stofnana hér á landi og hefur vald þjóðhöfðingjans í því efni verið talið eins konar framlenging á valdi einvaldskonungs fyrr á tíð. Það hafa myndast um það í sögunnar rás verklagsreglur, hvaða skilyrðum skipulagsskrárnar þyrftu að fullnægja til þess að öðlast staðfestingu, en þær reglur styðjast ekki við lög. Alþingi hefur fyrir nokkrum áratugum fest í lög reglur um reikningslegt eftirlit með fjármunameðferð umráðaaðila slíkra sjóða og það er góðra gjalda vert svo langt sem það nær. Miklar breytingar hafa hins vegar átt sér stað í þjóðlífinu og verðmæti í sjóðum hafa raskast á ýmsan hátt, þannig að margir þeirra þjóna nú engum tilgangi og ákvæði skipulagsskráa þeirra um ávöxtun fjárins standast engan veginn. Þessu hefur þó ekki verið hægt að breyta sökum þess að lagaheimildir hefur skort til þess að breyta starfsgrundvelli sjóðanna til samræmis við breyttar aðstæður. Fé þeirra hefur í mörgum tilvikum rýrnað svo í hlutfalli við verðlag að þeir eru augljóslega vanmegnugir að valda verkefnum samkvæmt stofnskrá. Reglum þeim sem mótaðar eru með þessu frv. er ætlað að gefa færi á að taka með raunsæjum og skipulegum hætti á þessum vanda, þannig að unnt verði bæði við stofnun sjóða af þessu tagi og á síðara stigi að gera þær ráðstafanir sem nauðsynlegar eru. Ríkisendurskoðunin hefur farið með reikningslegt eftirlit opinberra sjóða og eru starfsmenn hennar þess mjög hvetjandi að lög verði sett um málefni þeirra. Þetta frv. er samið í samráði við Ríkisendurskoðun. Ég sagði í upphafi að breytingarnar sem gerðar hafa verið á frv. frá þeirri gerð sem lögð var fyrir síðasta þing væru tvær. Í fyrsta lagi hefur verið sett inn ákvæði um uppfærslu á lágmarksfjárhæð stofnfjár í sjóðunum í samræmi við verðlag. Í öðru lagi er nú lögð sú skylda á Ríkisendurskoðun að hún haldi sérstaka skrá um tekjur, gjöld, eignir og skuldir allra sjóða og að frjáls aðgangur sé að skránni. Ekki er gert ráð fyrir því að skráin verði birt á prenti en hins vegar varðveitt þannig, væntanlega á tölvuskrá, að hver sem þess óskar geti fengið upplýsingar um tekjur, gjöld, eignir og skuldir slíkra sjóða. Í frv. eru e.t.v. ekki jafnítarlegar reglur um vörslu og starfsemi sjóðanna og víða tíðkast með öðrum þjóðum. En hér er um frumsmíði í löggjöf að ræða sem taka mætti til endurskoðunar eftir að reynsla væri fengin af framkvæmd laganna. Það er heldur ekki talið rétt að reyna að byggja upp umfangsmeira eftirlit með sjóðunum en hægt er að ráða við með óbreyttu starfsliði í viðkomandi stjórnsýslustofnunum ríkisins. Þess skal getið að víða um lönd hefur verið komið upp sérstökum stofnunum eða eftirlitsskrifstofum sem annast eftirlit með sjóðunum sem hafa fengið opinbera staðfestingu. Frv. leiðir líka hugann að því að hér skortir almenna löggjöf um sjálfseignarstofnanir og félög sem ekki eru stofnuð til þess að hafa með höndum atvinnurekstur en hafa engu að síður með höndum ýmiss konar rekstur og starfsemi. Hver er ábyrgð félagsmanna í slíkum félögum á skuldbindingum sem félagsstjórn hefur tekist á hendur? Hver er t.d. fjárhagsleg ábyrgð hvers félagsmanns í stjórnmálaflokki, í Ferðafélagi Íslands eða í Stangaveiðifélagi Reykjavíkur? Nýlega var á fundi í Lögfræðingafélagi Íslands nefnt sem dæmi að aðili sem hugðist fara í dómsmál við Stangaveiðifélagið hefði e.t.v. þurft að stefna öllum félagsmönnum þess til þess að þola dóm. Málið leystist hins vegar sem betur fer án málaferla svo það kom ekki til þess arna. Ég er auðvitað kominn dálítið út fyrir framsögu fyrir frv. sem liggur fyrir en það leysir úr vanda sem að nokkru leyti er þessum skyldur. Ég vona að frv. fái skjóta meðferð hér í deildinni og það verði afgreitt sem lög frá þessu þingi. Ég legg því til að því verði að þessari umræðu lokinni vísað til hv. allshn. og 2. umr.



Hæstv. forseti. Ég fagna frv. sem lagt hefur verið fram um sjóði og stofnanir sem starfa samkvæmt staðfestri skipulagsskrá. Það er svo að ég hef um langan aldur haft með nokkra slíka sjóði að gera og það hafa satt að segja verið vandræði með þá oft og tíðum, bæði með hvernig eigi að ávaxta fé, eins og ráðherra kom réttilega inn á. Einnig ef þurft hefur að breyta þeim eða leggja niður. Oft er það svo að þeir hafa verið stofnaðir af miklum myndarskap fyrr á árum en síðan hefur eign þeirra orðið rýr og lítil og menn hafa orðið að halda inni smáupphæðum ár eftir ár þótt það hefði verið raunhæft að fella suma þeirra niður. Ég fagna því mjög þessu frv. og vona að það fái skjóta afgreiðslu eins og hæstv. ráðherra hefur komið inn á. Hann ræddi einnig um sjálfseignarstofnanir. Mér er ekki ókunnugt um þær heldur. Ég held að það gegni töluvert öðru máli um þær því að það eru margar ágætar stofnanir sem eru sjálfseignarstofnanir. Ábyrgð þeirra, held ég megi segja, er yfirleitt nokkuð mikil að því leyti að allar þær sjálfseignarstofnanir sem ég þekki til hafa starfað mjög vel og haft sterka eiginfjárstöðu. Og þær hafa ekki verið þannig komnar að hætta væri á að þær gætu ekki greitt skaðabætur ef til þess kæmi. Ég undirstrika það að ég fagna frv. og vona að það fái skjóta meðferð.



Herra forseti. Það vekur nokkra athygli að af fjórum flm. er aðeins einn viðstaddur, tveir viðstaddir 

Enda er hann varamaður en aðalmaður er mættur í hans stað og styður frv.


             Það er upplýst og væri ráð fyrir hv. skrifara að bóka það strax  Þá erum við komin að því sem gert er að aðalatriði í frv., að þetta sé atvinnuvegur sem verði til blessunar fyrir land og lýð. Það er gert ráð fyrir að ríkið fái meiri tekjur, íslenskur almenningur fái atvinnu og það verði að sjálfsögðu betra þjóðfélag eftir að bjórinn hefur verið innleiddur. Það er nú svo. Ég vil geta þess að ég hlustaði á mjög góða ræðu sem hv. 5. þm. Vesturl. flutti um íþróttamál og nauðsyn þess að æska vors lands hefði holla iðju. Ég efa ekki að það er líka nauðsyn að æska annarra landa hafi holla iðju. Þess vegna bið ég hann að bregða sér með mér í stutta ferð til Bretlands og huga að því hvað gerðist þegar áhangendur eins knattspyrnuliðs héldu yfir Ermarsund til þess að fylgja sínu liði eftir til sigurs. Það gerðust alvarlegir hlutir og það vakti athygli ekki alls fyrir löngu að forsætisráðherra Bretlands skipaði að það bæri að framselja þessa menn til dómstóla í Evrópu. En Bretar gerðu meira. Þeir lokuðu bjórkrám í nágrenni við knattspyrnuvelli á vissum svæðum. Allt þetta vona ég að sá ágæti ungi maður, sem skrifaði upp á þetta frv., hafi hugleitt því að ég efaði það ekki eftir að hafa hlustað á hans ræðu um íþróttamál að það væri í góðri meiningu sem hann lagði þar heilbrigðu lífi lið. Ég ætla heldur ekki að leggja honum til neinar annarlegar hvatir þegar hann skrifar upp á þetta frv. Hins vegar er spurning hvort hann seinna sem fullorðinn maður - segjum að frv. verði samþykkt - horfir yfir liðinn veg og skynjar að það hafi verið með stærstu glappaskotum síns lífs að skrifa upp á. Þá verður ekki nóg að hugsa sem svo: Öllum getur yfirsést. Það er nefnilega í fullu gildi það sama og gerðist við Waterloo og Napóleon endurtók alla sína ævi eftir að hann hafði tapað: "Bara að ég fengi að gera þetta aftur." Hann fékk bara einu sinni að stýra liðinu til sigurs eða taps í þeirri orrustu þrátt fyrir óskir um að mega gera það aftur. Hv. næstaftasti flm. þessa frv. er ekki beint þekktur fyrir rökhyggju og verður að fyrirgefast mikið. Það er og í samræmi við Biblíuna og hennar boðskap. Ég ætla ekki að fara með þessa umræðu niður á það tilfinningasvið. Svo kemur að ungum manni sem var aðstoðarmaður fjmrh., hv. 17. þm. Reykv. Ég vona að hann misvirði það ekki við mig að ég ætlast bæði til rökhyggju af honum og eins hins að hann stundi ekki neinar sjálfsblekkingar eða geri tilraunir til að blekkja aðra hér í þingsalnum. Hann vill halda því fram að drykkjuskapur muni ekki aukast, en engu að síður muni ríkið fá auknar tekjur. Hvernig gengur þetta upp, hv. 17. þm. Reykv.? Það er ekki trúlegt að menn fari að leggja hærri skatt á hvert magn af hreinu alkóhóli í bjór en í sterkum drykkjum. Ef eitthvað væri mundu menn leggja hærri skatt á ákveðið magn af alkóhóli í sterkum drykkjum en í veikum. Hvernig fær það þá staðist stærðfræðilega rökhyggju að drykkjan aukist ekki en tekjur ríkissjóðs verði meiri? Ef menn eru að láta að því liggja að þetta byggist á því að það sé svo miklu smyglað af bjór til landsins eða að það sé svo mikið af bjór flutt með löglegum leiðum og að þetta magn komi þess vegna til neyslu er nauðsyn að víkja að því að menn hafa rétt til að taka sinn skammt í Fríhöfninni einnig af sterkum drykkjum. Það er ekkert sem bendir til þess að menn muni ekki eftir sem áður halda öllum sínum heimildum til sama innflutnings til landsins í gegnum Fríhöfnina eða sem starfsmenn á farþegaskipum eða flutningaskipum. Menn munu halda sínum rétti til að taka inn í landið ákveðið magn af áfengi. Ef það verður ekki bjór verður það meira magn af öðru. Það eru þess vegna engin rök fyrir því að ríkið fái meiri skatttekjur vegna hins löglega innflutnings eins og hann er í dag. Þá er komið að hinu: Halda menn að það dragi úr smygli? Hver trúir því? Ætli það verði ekki svipað ástand og verið hefur? Og eitt er víst, að ef eitthvað gerist í þessari þróun verður þetta heldur til að auka brugg en til að draga úr því. Það er nú einu sinni svo að mönnum þykir það dálítið hart, þeim sem drekka, að sitja uppi með að ríkið skuli ávallt vilja hafa af þeim tekjur í hvert skipti sem þeir ná í áfengi. Það þykir mönnum ansi hart. Þess vegna vilja menn bæði fá að ná í áfengi með því að smygla, hafi þeir tök á því, og eins að brugga. Eitt mál er enn órætt við hv. 17. þm. Reykv. sem hefur horft á það í sínu starfi sem aðstoðarmaður fjmrh. að þarfir heilbrigðiskerfisins fyrir fjármuni hafa vaxið hraðar en nokkuð annað í þessu landi. Það væri hægt að sýna í línuritsformi að þar kæmi með sama áframhaldi að hver einasta króna í fjárlögunum færi til heilbrigðismála. Jú, þá situr ein hugsun eftir svo háfleyg að það er erfitt að nálgast hana. Það er þetta mannlega frelsi sem vesturlandabúar fala um. Ætlar þú að skerða mitt frelsi? Eru það ekki voðalegir menn sem láta sér detta það í hug? Það hljóta að vera voðalegir menn. Ég treysti mér nú ekki til að viðhafa neina háfleyga dæmisögu í þessu sambandi, en ég minnist þess að sem ungur skólasveinn þurfti ég að lesa bók eftir Boga Ólafsson. Það var kennslubók í ensku og þar var mikið af sérstæðum sögum. Ein sagan greindi frá því að það var maður sem gekk eftir stræti og sveiflaði staf í kringum sig og barði næsta mann í hausinn með stafnum. Það kom til orðahnippinga á milli þeirra. Sá sem veifaði stafnum sagði með réttu: Ég er frjáls maður í frjálsu landi og má gera það sem ég vil. Hinn svaraði: Þar sem nefið mitt byrjar endar þitt frelsi. Það er nú einu sinni svo  Kjarni málsins er sá: Er rökrétt að ákveðinn hópur manna geti farið fram á að við breytum lögum í landinu á þann veg að það muni auka kostnað við heilbrigðiskerfið að verulegum mun í nafni frelsisins og sagt svo: Þetta er okkar krafa í nafni frelsisins. Okkur kemur ekkert við þó menn hafi engan áhuga á því að borga þennan kostnað. Ég hef ekki orðið var við það að flokkur hv. 17. þm. Reykv. leggi til skattahækkanir. Gerir hann sér grein fyrir því að með þessu frv. er hann að leggja til skattahækkanir í landinu? Annaðhvort er hann að leggja til að önnur þjónusta verði skorin niður eða hann er að leggja til skattahækkanir. Nú vík ég aftur að stærðfræðinni og rökhyggjunni. Bæði stórveldin, Bandaríkjamenn og Rússar, hafa látið skoða hvað þau fá mikið í tekjur fyrir áfengi og hvað það kostar þessar þjóðir í útgjöld. Niðurstaðan er sú að fyrir hverja eina einingu sem þau fá í tekjur þurfa þau að gjalda þrjár til fjórar í útgjöld. Þess vegna er þetta frv. ákvörðun um annaðhvort hærri skatta á þegna landsins eða minni þjónustu í þessu landi. Þá er ekki nema von að spurt sé: Hvort er það sem flm. er að leggja til? Er hann að leggja til hærri skatta eða er hann að leggja til að ákveðin þjónusta verði skorin niður og þá hvaða þjónusta? Hv. 1. flm. þessa frv. er ekki hér á þingi í dag. Ég sakna þess vegna þess að hann hefur ávallt vandað sig mjög við allan málflutning í þessu sambandi. Ég las með athygli það sem hann sagði um þetta mál seinast þegar hann flutti það, þ.e. ekki núna heldur áður. Þá tók hann ákveðna hetju úr fornsögunum sem fyrirmynd í þeim efnum hvernig ætti að neyta áfengis. Það var Egill Skallagrímsson. Auðvitað vakti hann athygli á því hvað hann hefði ungur byrjað og haldið mikilli líkamshreysti. Ég minnist þess að í þeirri góðu bók, Egils sögu, er sagt frá því að gestgjafi einn hafði haldið mjög fast miðinum að Agli. Egill sá fram á að hann yrði ófær ef svo héldi fram sem horfði. Hann tók það ráð að hann stóð upp og ældi yfir gestgjafann og gestgjafinn undi þessu illa, en hinn kvað það nánast ósvífni að gera athugasemdir við það háttalag þó hann losaði sig við eitthvað af þessu. Mér þótti það nefnilega merkilegt að núna hafði hv. 1. flm. algjörlega fellt út úr ræðu sinni þennan kafla um hinn fullkomna drykkjumann. Ekki veit ég hvort ástæðan er sú að hann hafi lesið Egils sögu ögn betur eða hitt að hann hafi ekki talið nauðsyn á að vitna til þessa aðila, en mig undraði að hann skyldi þá ekki koma með einhver önnur dæmi um hinn fullkomna drykkjumann fyrst búið var að varpa þessu goði af stalli. Mér er ágætlega ljóst að það eru mjög margir menn sem geta neytt áfengis sér að skaðlausu. Þeir eru að því leyti hættulegri en aðrir í áfengisdrykkju að það eru svo margir sem telja að fyrst þessi maður geti það hljóti þeir einnig að vera færir um að leika það eftir. Samt er það svo að yfirleitt hafa menn viljað hæla sér af því, orðnir vel slompaðir og kannski örlítið leiðinlegir, að þeir séu hófdrykkjumenn. Það er á því stigi sem þeir fara yfirleitt að hæla sér af því hvað þeir eru færir um að standa skynsamlega að drykkju. Þetta er einmitt hópurinn sem kvartar mest undan því að rónarnir séu búnir að koma óorði á brennivínið. Auðvitað vitum við það öll sem hér erum inni að við útilokum ekki áfengi úr þessu þjóðfélagi. Spurningin er aðeins hvort við teljum að við þurfum ekkert mark að taka á þeim stofnunum og þeim mönnum sem mest hafa unnið að áfengisvörnum í þessu landi og erlendis. Þeirra samdóma álit er að þeim mun meiri sem heildarneyslan verði, þeim mun kostnaðarsamara verði áfengisbölið. Við vitum af eigin reynslu í þessu þjóðfélagi að það kostar ærnar fjárhæðir í dag. Ég hygg að það sé kannski eitthvert það vonlausasta verk sem nokkrum manni detti í hug að standa í þessum ræðustól, eins og ég geri nú, og ætla að hafa áhrif á hvernig menn greiða atkvæði í þessu máli. Ég hygg að menn séu svo rökheldir að það væri alveg sama hvort ég flytti góða ræðu eða lélega. Það mundi ekki hafa áhrif á einn einasta mann. Ég hygg að þeir sem hér eru inni líti velflestir á sig sem algera sérfræðinga á því sviði hvað eigi að gera í þessum efnum. Því segi ég þetta hér og nú að mér finnst dálítið skrýtið að þó þetta mál hafi ár eftir ár fengið þær umsagnir manna sem átt hafa að vinna í mestu návígi við áfengið að þetta sé ekki skynsamlegt er farið á flot með þetta mál aftur og aftur. Og menn segja: Samkvæmt skoðanakönnunum vill meiri hluti íslensku þjóðarinnar að það verði leyft að neyta bjórs í þessu landi, óheft í alla staði. Það er nú svo. Ef við færum eftir skoðanakönnunum og hættum að fara eftir eigin dómgreind brytum við það drengskaparheit sem við höfum undirritað öll sem hér erum inni þegar við gerðumst þingmenn. Þá undirrituðum við drengskaparheit þess efnis að virða stjórnarskrá. Þar er skýrt tekið fram að það eru ekki skoðanakannanir sem eiga að segja okkur fyrir verkum. Það á að vera okkar eigin samviska. Ég vona því að menn veifi ekki svo ódýrum rökum að þeir séu hér mættir til að sigla undan vindinum hvert sem hann blæs. Ég vona að það búi svo mikið af "hrafnistumönnum" í þeim sem hér eru inni að þeir þori að sigla á móti vindinum ef sannfæring þeirra býður upp á það. Ég hef ekki hugsað mér að flytja langt mál um þetta. Hins vegar vil ég hvetja hvern einasta þm. til að hugleiða mjög vel í einrúmi hvort hann er að gera þjóð sinni eitthvað gott með því að samþykkja þetta frv. eða hvort hann er e.t.v. að stuðla að því að drykkjuskapur unglinga muni færast enn neðar og e.t.v. líka að stuðla að því að drykkjuskapur á vinnustöðum, þar sem menn margir hverjir þurfa að vinna langan,vinnudag til að sjá fyrir sér og sínum, hefjist hér á Íslandi. Hann er í svo litlum mæli að ég segi að sá drykkjuskapur hefjist hér á Íslandi.



Herra forseti. Já, við erum enn farin að fjalla um þennan gamla "uppvakning" sem kemur með jöfnu millibili inn á Alþingi Íslendinga. Og þó að það hafi tekist fram að þessu að kveða hann niður bendir ýmislegt til þess, ef marka má þær skoðanakannanir sem er sagt að hafi farið fram, að nú eigi þessi ósköp yfir okkur að ganga ofan á annað böl sem leiðir af notkun vímuefna af ýmsu tagi. Ég ætla mér ekki að halda langa ræðu. Það hefur litla þýðingu. En ég er með í höndum skýrslu sem er samin af nefnd sem ríkisstjórnin skipaði á sínum tíma til að gera úttekt á þessum málum og koma fram með tillögur til úrbóta, þ.e. að marka stefnu í áfengismálum þjóðarinnar. Þessi skýrsla mun hafa komið til alþm. - þegar hún kom út á sínum tíma sem þá voru hér. Í þessari nefnd voru mjög margir menn sem ættu að hafa og hafa eflaust mikla þekkingu á þessum málum. Því vil ég beina máli mínu til hæstv. forseta, þar sem hér er margt af nýjum þm., og óska eftir að séð verði um að þessi skýrsla komi á borð þm. áður en þetta mál verður útrætt á hinu háa Alþingi. Ég ætla ekki að tefja tímann með því að lesa upp hverjir þetta voru. Ég treysti því að það verði orðið við þessari beiðni minni. En þessi nefnd starfaði í nokkur ár og ég ætla að lesa, með leyfi forseta, tvær til þrjár málsgreinar úr þessari bók sem hljóða þannig: "Markmið laganna [þ.e. áfengislaganna] er að hafa heildarstjórn á áfengismálum og þannig að draga úr neyslu áfengra drykkja vegna þess heilsutjóns sem hún veldur og þess skaða sem hún getur valdið einstaklingum, fjölskyldum og þjóðfélaginu í heild. Í því er nauðsynlegt að fella undir ein samræmd lög öll ákvæði er varða innflutning, sölu og meðferð áfengis." Og svo segir hér í b-lið, áfengt öl: "Áfengismálanefnd ríkisstjórnarinnar er falið að gera tillögur í samræmi við markaða stefnu Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar sem er m.a. að minnka áfengisneyslu um fjórðung. Kemur því ekki til greina að bæta nýjum gerðum af áfengi við þær sem fyrir eru." Annað ætla ég ekki að lesa upp úr þessari bók, en endurtek beiðni mína um að það verði séð um að hv. alþm. fái hana til lestrar. En ég er líka með opið bréf til ríkisstjórnar og alþm. um heilsuvernd og nauðsyn á að draga úr heildarneyslu áfengis. Bréfið hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: "Heilsuvernd sem byggir á hollum lífsvenjum er grundvöllur heilbrigðis og langlífis. Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin hefur lagt fram stefnuskrá þar sem bent er á markmið og leiðir til þess að stuðla að heilbrigði fyrir alla árið 2000. Ríkisstjórn Íslands hefur samþykkt þessa stefnuskrá. Meðal þeirra markmiða sem stofnunin telur nauðsynlegt að ná er að fyrir þann tíma hafi allar þjóðir minnkað heildaráfengisneyslu sína a.m.k. um fjórðung. Ástæða þessa er að öll vandamál sem tengjast áfengi vaxa margfalt með aukinni heildarneyslu. Áfengissýkin er aðeins einn þáttur þessara vandamála. Aðrir sjúkdómar fólks á starfsaldri eiga að verulegu leyti rót sína að rekja til ofnotkunar áfengis. Sama er að segja um slys. Hvort tveggja veldur þjáningu og örorku, auknum kostnaði við heilbrigðisþjónustu og meiri dánarlíkum. Lítill vafi er á að aukin áfengisneysla á sinn þátt í vaxandi kostnaði við heilbrigðisþjónustu á undanförnum aldarfjórðungi. Í umræðum um ólögleg vímuefni gleymist allt of oft að leggja áherslu á að áfengisnotkun er jafnan samfara notkun þeirra. Áfengisneysla er og í flestum tilvikum undanfari annarrar vímuefnanotkunar. Félagslegar afleiðingar ofnotkunar áfengis eru ekki síður uggvænlegar og aukast einnig margfalt með vaxandi heildarneyslu. Hér má minna á vinnutap, heimilisböl ýmiss konar, svo sem hjónaskilnað, ofbeldi á heimilum, andlegar og líkamlegar misþyrmingar á maka og börnum. Enn fremur ber að minna á hættuna sem stafar af ölvunarakstri og ýmissi annarri óábyrgri hegðan sem leiðir af því að áfengi slævir dómgreind manna. Annað og oft óviðkomandi fólk getur þannig verið í verulegri hættu. Sérstök ástæða er til þess að minna á að samfara ölvun er tíðni tilviljunarkenndra eða óráðstafaðra kynmaka mun meiri en ella. Af þessu kunna að hljótast alvarlegir sjúkdómar sem geta verið banvænir. Með hliðsjón af framansögðu viljum við undirritaðir hér með skora á ráðherra og aðra alþm. að gera það sem í þeirra valdi stendur til að draga úr framboði áfengis og eftirspurn eftir því þannig að heildarnotkun þess minnki hér á landi í samræmi við markmið Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar." Og hverjir haldið þið nú að skrifi undir þetta plagg? Það eru Páll Sigurðsson ráðuneytisstjóri, Ólafur Ólafsson landlæknir, Ásmundur Brekkan, forseti læknadeildar, Haukur Þórðarson, formaður Læknafélags Íslands, Björn Önundarson tryggingalæknir, Gunnar Þór Jónsson, prófessor í slysalækningum, Gunnlaugur Geirsson, prófessor í réttarlæknisfræði, Hjalti Þórarinsson, prófessor í handlækningafræði, Hrafn Tulinius, prófessor í heilbrigðisfræði, Tómas Helgason, prófessor í geðlæknisfræði, Þórður Harðarson, prófessor í lyflæknisfræði, og Þorkell Jóhannesson, prófessor í lyfjafræði. Með þessu bréfi kom einnig tillaga frá aðalfundi Læknafélags Íslands 1987 sem hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: "Yfirlýsing um stuðning við opið bréf til ríkisstjórnar og alþm. um heilsuvernd og nauðsyn á að draga úr heildarneyslu áfengis. Í desembermánuði 1986 sendu tólf læknar opið bréf til ríkisstjórnar og alþm. um ofangreind málefni. Í bréfinu er vísað til stefnuskrár Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar um heilbrigði fyrir alla árið 2000 og sett fram rök fyrir nauðsyn minnkunar heildarneyslu áfengis. Aðalfundur Læknafélags Íslands, haldinn í Reykjavík 21. 22. sept. 1987, lýsir fullum stuðningi við erindi tólfmenninganna og tekur undir áskorun þeirra til ráðherra og alþm. að gera það sem í þeirra valdi stendur til að draga úr framboði áfengis og eftirspurn eftir því þannig að heildarnotkun þess minnki hér á landi í samræmi við markmið Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar." Ýmis önnur gögn hef ég í höndum og bréf frá ýmsum aðilum sem ég ætla mér ekki að eyða tíma til að lesa hér upp að öðru leyti en því að mér þykir réttara að lesa upp það sem hefur verið tekið upp af aðilum sem safna saman úrklippum um ýmis efni. Þessi ummæli komu fram í Morgunblaðinu fimmtudaginn 16. okt. 1987. Þau mælti Árni Einarsson. Ég tel áríðandi að þessi ummæli verði birt í þingtíðindum því þau eru þess eðlis þó ég hafi litla von um að það muni breyta mikið afstöðu hv. alþm. í þessu máli. Ég segi því miður. Með leyfi forseta hef ég lesturinn: "Á undanförnum árum hafa lífleg skoðanaskipti verið um áfengan bjór hér á landi og fullyrðingar viðhafðar á bæði borð. Álitamálið er hvaða áhrif áfengur bjór hefur á áfengismál þjóðarinnar. Eykur bjórinn heildarneyslu áfengis? Eykst áfengisneysla unglinga? Aukast eða minnka vandamál vegna áfengis með tilkomu bjórsins? Endanleg svör fást auðvitað aðeins að fenginni reynslu, en um hana er sem sé ekki að ræða hér. Því er eðlilegt að litið sé til reynslu annarra þjóða, en ætla má að ekki sé ýkjamikill munur á okkur og t.d. frændþjóðunum annars staðar á Norðurlöndum. Deila má um hvað mestu skiptir hvað bjórinn varðar, en ofarlega hlýtur að vera spurningin um hvort tilkoma hans muni auka heildarneyslu áfengis eða ekki. Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin heldur því fram á grundvelli rannsókna sinna að aukin neysla áfengis sé ávísun á aukið heilbrigðislegt, efnahagslegt og félagslegt tjón. Þessu treysta fáir sér til að mæla á móti með rökum. Því ætti að vera ljóst að aukinni áfengisneyslu fylgir aukinn kostnaður fyrir þjóðina. Hafa verið leiddar að því líkur að margfalda megi hagnað af áfengissölu með 2 til 4 til þess að fá úr því skorið hvert tjónið er. En eykur bjórinn áfengisneysluna? Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin telur á því engan vafa. En hvað um þá Íslendinga sem einkum hafa hönd á áfengismálapúlsinum starfa sinna vegna, svo sem lækna og lögreglumenn? Lítum fyrst á þá sem standa að meðferð drykkjusjúkra. Jóhannes Bergsveinsson, yfirlæknir meðferðardeildar ríkisins fyrir áfengissjúklinga, segir í Morgunblaðinu 26. febrúar 1985: "Reynsla annarra þjóða af því að leyfa sölu áfengs öls hefur hvarvetna orðið sú að það hefur leitt til meiri neyslu vínanda og aukins skaða af hans völdum." Jóhannes segir enn fremur: "Virka efnið í áfengi er vínandi og skiptir engu máli hvort um er að ræða brennda drykki, vín eða áfengt öl. Áhrif vínandans eru ætíð hin sömu." Í viðtali við Helgarpóstinn 31. jan. 1985 segir Þórarinn Tyrfingsson, yfirlæknir SÁÁ: "Enda þótt dragi úr neyslu á sterku áfengi fyrst í stað mun heildarneyslan aukast." Þórarinn segir einnig í umræddu viðtali að hann sé sannfærður um að fjöldi þeirra sem þyrftu á aðstoð að halda vegna drykkju mundi aukast. Unnið hefur verið að rannsóknum á áfengismálum hér á landi síðan 1967. Hæst ber þar rannsóknir á vegum Háskóla Íslands undir stjórn doktors Tómasar Helgasonar, prófessors í geðlæknisfræði og forstöðumanns geðdeildar Landspítalans. Tómas heldur því fram að neyslan muni aukast verði bjór leyfður í landinu. Það styður hann m.a. á eftirfarandi hátt í Morgunblaðinu 9. apríl 1986: "Þjóðhagsstofnun hefur gert áætlun um hver áfengisneysla verði ef bjórstefnan verður ofan á. Í stað þess að minnka um fjórðung, eins og Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin telur nauðsynlegt, mun hún aukast um þriðjung. Slíkt væri mikið áfall, ekki aðeins fyrir heilsu Íslendinga heldur og fyrir Alþjóðaheilbrigðismálastofnunina af því að Ísland, sem er þekkt velferðarríki sem ætti að vera auðvelt að upplýsa um heilsuvernd, yrði fyrsta ríkið til að ganga gegn stefnu stofnunarinnar." Höldum áfram með prófessorana. Í bók sinni Lyfjafræði miðtaugakerfisins, sem út kom árið 1984, segir doktor Þorkell Jóhannesson, prófessor í lyfjafræði: "Ef lögleiða á neyslu áfengs bjórs hér verður það einungis gert vitsmunalega með því að hefta flæði annars áfengis þannig að heildarflæði aukist ekki. Þetta er meginatriði sem stjórnmálamenn, fjölmiðlamenn og aðrir, sem móta vilja skoðanir fólksins í landinu, skyldu síst gleyma." Þorkell telur það vera óskhyggju að bæta megi drykkjusiði Íslendinga með áfengum bjór eða draga með því úr neyslu annars áfengis. Hann segir: "Áfengur bjór er jafnskaðlegur og aðrar áfengistegundir." Almennir læknar þekkja áfengismálin vel ekki síður en þeir sem vitnað er í hér að framan. Jósep Ó. Blöndal, heilsugæslulæknir á Patreksfirði, segir m.a. í grein í Morgunblaðinu 21. maí 1985 og er þar að fjalla um reynslu sína af starfi við meðferðarstofnanir í Danmörku: "En möguleikar manns til að halda sér þurrum, svo ekki sé minnst á hófdrykkju, þegar hann hverfur undan verndarvæng stofnunarinnar, eru hverfandi því bjórinn er alls staðar." Jósep segir einnig: "Um þrennt er ferill hins danska áfengissjúklings frábrugðinn ferli hins íslenska þjáningabróður hans. Hann drekkur svo til eingöngu bjór. Drykkjuskapur hans hefur og þróast á vinnustaðnum og erfiðleikar hans við að halda sér þurrum eftir meðferð eru miklu meiri vegna hins gífurlega framboðs á þessari lúmskustu tegund áfengra drykkja." Í erindi um daginn og veginn í Ríkisútvarpinu 29. apríl 1985 segir Pétur Pétursson, heilsugæslulæknir á Akureyri: "Það er hins vegar sannfæring mín að með tilkomu áfengs öls á borð og í búðir landsmanna muni áfengisneysla ungmenna og dagdrykkja þjóðarinnar aukast að miklum mun og vitna ég þar til reynslu Finna sem fyrir áratug rýmkuðu áfengislöggjöf sína. Jafnframt þessu munu Íslendingar að sjálfsögðu halda við hinum ævaforna þjóðlega sið að drekka sig æra af brennivíni um helgar, en þær geta raunar orðið ærið langar á stundum." Guðsteinn Þengilsson læknir er sama sinnis og framangreindir starfsbræður hans. Hann segir í Dagblaðinu 24. apríl 1985: "Ekki hefur enn verið unnt að benda á það land í veröldinni þar sem sterkt öl hefur dregið úr áfengisneyslu heldur virðist það bætast við." Hann segir enn fremur: "Fróðlegt væri að heyra álit skattgreiðenda á því hvort þeir vilji bæta öldrykkju óviðkomandi fólks ofan á allt annað sem þeir verða að greiða í þessu sambandi." Að öðrum ólöstuðum þekkja lögreglumenn líklega einna best hverjum skráveifum áfengi veldur samfélaginu. Í tilkynningu Lögreglufélags Reykjavíkur, sem birtist í Morgunblaðinu 11. júní 1985, er réttilega að þessu vikið. Lögreglumennirnir fara ekki í grafgötur með áhrif bjórsins. Tæpast er umdeilanlegt að með tilkomu bjórsins muni neysla áfengis aukast og þar með eftirlitsþáttur lögreglunnar. Benda lögreglumennirnir á að allverulegur þáttur í starfi þeirra sé að leysa malefni sem tengjast notkun áfengis. Benda þeir einnig á að reynsla annarra þjóða sé sú að unglingar sækja í áfengan bjór sem þá verður viðbót við aðra neyslu áfengis. Hér hafa lauslega verið tíunduð ummæli nokkurra þeirra sem ættu best að þekkja til áfengismála Íslendinga hver með sínum hætti og því geta þeir gert sér nokkra hugmynd um hver áhrif bjórs yrðu ef hann yrði leyfður hér. Bjórinn eykur heildarneysluna. Þessi niðurstaða þeirra hefur ekki verið hrakin með rökum, en óskhyggjan kemur málinu ekkert við. Til þess er of mikið í húfi. Getur verið að áhugafólk um áfengan bjór telji hann svo ómissandi að engu skipti þó áfengisneysla aukist og samfara því önnur vandræði vegna áfengisneyslu? Ég sé það að hv. þm. flýja salinn þegar vitnað er í svona ummæli. Það eru ekki undur, a.m.k. ekki fyrir þá sem vilja stuðla að því að auka áfengisneyslu í landinu. Ég hafði samband við lækni, sem ég þekki vel, úti í Svíþjóð í gærkveldi og spurði hann hvað hann segði um bjórinn þar. Hann sagði að það væri ekki neinn vafi að bjórinn þar væri aðalslysavaldurinn á þjóðvegunum í Svíþjóð. Frá Finnlandi heyrir maður svipaðar sögur. Á borðum þm. liggur frv. frá ríkisstjórninni sem má e.t.v. tengja þessum málum. Með leyfi forseta er 1. gr. þannig: "Við 2. málsgr. 4. gr. laganna bætist nýr málsl. svohljóðandi: Iðnaðarráðherra er jafnframt heimilt að veita undanþágu frá skilyrðum 3. tölul., enda standi sérstaklega á." Með þessu frv. á að heimila hæstv. iðnrh. að veita undanþágu frá skilyrðum í 4. gr. iðnaðarlaga um að meira en helmingur hlutafjár í iðnfyrirtækjum hér á landi skuli vera eign manna búsettra hér á Íslandi. Kannski við eigum að fá Carlsberg eða einhverjar aðrar verksmiðjur hingað til lands, að það sé það sem er verið að fara ofan á ýmislegt annað sem bólar á þessa dagana? Herra forseti. Ég mun senn ljúka máli mínu. Ekki fyrir það að það væri af nógu að taka til að færa fram sem rök gegn því lítt hugsaða máli að bæta hér við bjór ofan á önnur vímuefni. Það er mikill ábyrgðarhluti af þeim sem að því ætla að standa. Ég vil segja að lokum að þeir sem vilja og ætla að standa að því að leyfa hér sölu á áfengum bjór ættu að hugleiða að ef hlutirnir ganga eins og t.d. þeir læknar, þeir sérfræðingar sem ég hef vitnað til, segja, sem er einnig reynsla annarra þjóða í þessum málum, þá er þeirra ábyrgð mikil. Og standa þessir menn undir þeirri ábyrgð? Því verður hver að svara fyrir sig. En þetta verður ekki síðasta orðið, jafnvel þó það sé leyfður bjór á Íslandi. Það á eftir að ræða um það á næstu árum, eins og hefur gerst í hinum löndunum sem hafa stigið það óheillaspor að leyfa bjór ofan á allt annað. Hitt get ég tekið undir, að það er blátt áfram til skammar hvernig er staðið að þessum málum í sambandi við ferðamenn og aðra. Hv. alþm. ættu að manna sig upp og taka á þeim málum með öðrum tökum en gert er. En á mörgum málum í þjóðfélaginu eru vettlingatök. Ég ætla ekki að benda á það í þessu sambandi, en ég á eftir að gera það.



Herra forseti. Það er allþversagnakennt að við skulum á hinu háa Alþingi vera að ræða frv. til laga um breytingu á áfengislögum sem heimilar bjórframleiðslu og aukið magn af áfengi í umferð hér á landi þegar flestar þjóðir veraldar, a.m.k. hinar vestrænu, eru að reyna að draga úr áfengismagni í umferð á öllum sviðum. Við þekkjum mörg dæmi um tilraunir t.d. stórveldanna, Sovétríkjanna og Bandaríkjanna, til að draga úr áfengismagni í umferð, til að draga úr og minnka aðgengi að áfengi o.s.frv. En þá stöndum við upp, þm. Íslendinga, og viljum auka við vandamál þjóðarinnar í þessum efnum. Hér hefur mikið verið sagt eins og venjulega þegar bjórmál hefur verið á dagskrá. Ég vil segja það fyrst, herra forseti, að sú grg. sem fylgir því frv. sem hér er til umræðu er nánast með eindæmum. Hún er svo þversagnakennd að það er ekki eins og nokkur viti borin vera hafi komið nálægt skrifum hennar eða yfirlestri áður en hún var lögð fram hér á þingi. Mig langar að nefna um þetta nokkur dæmi og fa að lesa úr grg. nokkrar setningar, með leyfi forseta. Hér segir m.a. í Ill. kafla: "Það er því ekki vansalaust fyrir Alþingi að horfa upp á þessa þróun án þess að móta löggjöf sem er í samræmi við tíðarandann og er til þess fallin að vinna gegn drykkjusýki." Löggjöf sem er til þess fallin að vinna gegn drykkjusýki! Allar vísindarannsóknir sem fram hafa farið, m.a. á vegum Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar, á vegum heilbrigðisstofnunar Bandaríkjanna, á vegum danska læknasambandsins, á vegum finnska læknasambandsins, á vegum sænska heilbrigðisráðuneytisins, sýna fram á það, og ég mun nefna dæmi um það hér á eftir, að áfengisneysla eykst gífurlega eftir því hve mikið magn af áfengi er í umferð, hve aðgengi er auðvelt o.s.frv. Það eru því engin rök sem styðja það að bjór muni draga úr áfengisneyslu, áfengissýki og alvarlegum afleiðingum áfengisneyslu, þvert á móti. Þá segir hér í IV. kafla, með leyfi forseta: " Flm. telja að samræmi verði að vera í áfengislöggjöfinni. Það er óneitanlega óeðlilegt að heimila sölu á sterku áfengi en banna það léttasta og að margra mati þá tegund áfengisneyslu sem hefur minnst tjón í för með sér fyrir líf og heilsu fólks." Ég vil benda á það, herra forseti, að skýrslur vísindamanna, rannsóknastofnana og heilbrigðisráðuneyta margra þjóða sýna einmitt hið þveröfuga, að hjá áfengissjúkum þar sem bjór er leyfður er bjórinn langstærsti hluti þess áfengismagns sem menn innbyrða. Ég vil líka benda á það, sem hefur komið fram hér í umræðunum og er auðvitað athugunarvert og menn ættu að hugleiða svolítið, að flm. þessa frv. láta að því liggja að það sé einhver munur á bjór og öðru áfengi. Bjór er ekkert annað en áfengi. Alkóhól er alkóhól hvort sem það er drukkið í formi bjórs, víns eða brenndra drykkja. Síðan segir hér, með leyfi forseta, í V. kafla: "Þá mun áfengt öl valda því að minna verði neitt af sterkum drykkjum sem er vafalaust skaðlegasta tegund áfengisneyslu." Þetta gengur þvert á niðurstöður allra rannsókna sem gerðar hafa verið á áfengisneyslu og mun ég koma að því síðar. Í þessum sama kafla segir enn fremur: " Flm. telja, miðað við reynslu annarra þjóða, að til þess geti komið að heildaráfengisneysla á hvern íbúa aukist eitthvað við tilkomu áfengs öls án þess þó að það valdi aukinni ölvun eða drykkjusýki." Þvílíkar þversagnir! Það er margsannað að það er samræmi á milli aukinnar áfengisneyslu og aukinnar áfengissýki. Þessum staðreyndum hefur ekki verið haggað og verður ekki. Síðan segir, með leyfi forseta: "Miðað við þessar forsendur er afar ólíklegt að tilkoma áfengs öls leiði til aukinnar drykkju á vinnustöðum, aukinnar drykkju unglinga eða valdi því að unglingar hefji drykkju yngri en nú gerist." Enn á ný gengur þetta þvert á allar vísindalegar niðurstöður. Það er engin einasta niðurstaða vísindamanna eða rannsóknastofnana sem ég hef séð, og á þó stóra bunka af þessum rannsóknum, sem sýna að þetta sé rétt. Þvert á móti er þetta alrangt. Þá segir hér, með leyfi forseta: "Þrátt fyrir mjög litla heildarneyslu áfengis miðað við aðrar þjóðir hefur komið í ljós að misnotkun áfengis og drykkjusýki er hér með því hæsta sem þekkist í veröldinni." Þetta gengur þvert á niðurstöður sem fram koma í skýrslum okkar bestu sérfræðinga um þessi mál. Þetta er ekki rétt. Ég vil með þessum orðum, herra forseti, benda á að staðhæfingar flm. þessa frv. um áhrif bjórneyslu eru í grundvallaratriðum rangar og að því leytinu er þetta frv. mjög illa unnið og ætti þess vegna að gera á því stórfelldar breytingar. Það hefur farið svo um okkur og er ekki óeðlilegt að við tölum stundum um þetta mál af fullmikilli tilfinningasemi. Ég hef hins vegar reynt að móta mína afstöðu til þessa máls á grundvelli bestu upplýsinga sem fáanlegar eru. Þessar upplýsingar hef ég í höndum. Ég gæti staðið hér og lesið marga klukkutíma upplýsingar hæfustu og bestu vísindamanna þjóða Vesturlanda og jafnvel austrænna þjóða sem sýna fram á að bjórdrykkja er verri áfengisdrykkja en flest önnur. Hún hefur miklu víðtækari áhrif út í samfélagið. Bjór er drukkinn víðar. Mönnum þykir það ekki tiltakanlega mikið mál að fá sér einn "öllara" eins og það heitir, en það er heldur meira mál að fá sér brenndan drykk eða vín. Við erum að ræða þessi mál hér í fullri alvöru á meðan Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin sendir frá sér hverja samþykktina á fætur annarri þar sem hún varar aðildarþjóðir sínar við því að auka aðgengi að áfengi eða auka áfengi í umferð og leggur fram ýmsar tillögur um hvernig eigi að draga úr hvoru tveggja. Þetta er í raun og veru alveg óskiljanlegt athæfi. Ég hygg að þeir menn sem standa að þessu frv. og hafa staðið að fyrri frv. um leiðir til bruggunar áfengs öls hér á landi geri sér ákaflega litla grein fyrir áhrifunum á heilbrigðiskerfið, á kostnaðinn við heilbrigðiskerfið upp til hópa og vanmeti áhrifin og afleiðingarnar fyrir þjóðfélagið í heild. Nú kann að vera að einhverjum þyki það vera bæði íhaldssamur og púkalegur maður sem talar á borð við mig. Ég hygg að svo sé ekki af þeirri einföldu ástæðu að það sem ég segi við þessa umræðu er byggt, eins og ég hef áður sagt, á bestu fáanlegu upplýsingum um áhrif áfengs öls á drykkjusiði, sem menn nefna svo títt að eigi að batna, áhrif áfengs öls á drykkjusýki, á kostnað heilbrigðiskerfisins o.s.frv. Allar eru afleiðingarnar af neikvæðum toga spunnar. Það er engin einasta sem ég hef rekist á jákvæð. Það er af þessum ástæðum að ég er algerlega andsnúinn því frv. sem hér er til umræðu. Við skulum einnig átta okkur á því að þessi vandi nær langt út fyrir iðnríkin og þau ríki sem við gjarnan nefnum Vesturlönd. Vandi vegna bjórdrykkju er um þessar mundir kannski hvað mestur í löndum þriðja heimsins. Og af hverju skyldi það nú vera? Það er m. a. vegna þess að það hefur verið hert nokkuð að bjórframleiðslunni í iðnríkjunum með þeim afleiðingum að framleiðendur hafa orðið að finna sér nýja markaði. Og hvar hafa þeir gert það? Þeir hafa gert það í þróunarlöndunum. M.a. er talið að sala á áfengu öli í Afríku einni hafi aukist um um það bil 300% á síðustu fjórum árum. Áfengisauðvaldið þarf nefnilega að fá sína peninga og er sama hvar það tekur þá. Þetta er einn þátturinn í þessu stóra máli sem allt of lítið er ræddur. Mig langar að nefna nokkrar staðreyndir af því að ég hef verið að vitna til þeirra. Við getum tekið hið fræga dæmi um sölu á milliöli sem var leyfð í Svíþjóð 1965. Þeir sem komu sölunni á milliöli í framkvæmd, fengu því til leiðar komið að framleiðsla yrði hafin, héldu því fram að neysla öls mundi draga úr neyslu sterkra drykkja. Reynslan varð gersamlega þveröfug. Tölulegar upplýsingar sýna að unglinga- og barnadrykkja jókst gífurlega og það svo að sænska þingið sá sér ekki annað fært en að banna framleiðslu og sölu milliöls frá 1. júlí 1977. Þetta var reynsla Svía. Á fyrsta árinu eftir milliölsbannið í Svíþjóð minnkaði áfengisneysla Svía um 10% miðað við hreinan vínanda. Neysla öls minnkaði um 24% miðað við áfengismagn. Þetta var eftir að bannið tók gildi. Á milliölsáratugnum, eins og hann hefur verið kallaður í Svíþjóð, jókst áfengisneysla um 39,5%. Á sama árabili til samanburðar jókst neysla á Íslandi um 26,1%. Þarna er umtalsverður munur eða um 13,4%. Þá, þegar milliölið var bannað í Svíþjóð, leyfði félmrh. Svía sér að segja um þetta mál, með leyfi forseta: "Ég er eindregið þeirrar skoðunar að á nýliðnu tíu ára tímabili milliöls í Svíþjóð hafi grunnur verið lagður að drykkjusýki sem brátt muni valda miklum vanda." Þessi orð reyndust á rökum reist. Þessi vandi kom fram 3–4–5 árum eftir að bannið tók gildi. Það verður auðvitað nákvæmlega það sama sem gerist hér. Ég vil líka benda á það, vegna þess að væntanlega berum við flest umhyggju fyrir börnum okkar, að einn þekktasti læknir í félagslækningum í Svíþjóð, Gunnar Ågren, sagði um hörmulegar afleiðingar barna- og unglingadrykkju á milliölsáratugnum að þær væru að koma í ljós. Þær kæmu einkum fram í auknum heilaskemmdum hjá unglingum. Þær gerðust miklu tíðari meðal fólks á þrítugsaldri en verið hefði, einkum þó meðal þeirra sem komnir voru undir þrítugt. Einkennin voru minnisleysi og ýmsar taugatruflanir, lifrarmein og flogaveiki. Og menn skyldu ekkert gera grín að þessum sjúkdómum vegna þess að þeir eru einhverjir dýrustu sjúkdómar sem samfélagið fæst við. Og ég verð að skjóta því hér inn í, herra forseti, sem mér finnst oft þegar menn mæla fyrir frelsi af öllu tagi eins og því sem hér um ræðir, berja sér á brjóst heilbrigðir og hraustir og segja: Hér er ég. Ég á mitt líf. Ég á minn líkama. Ég get gert við hvort tveggja það sem ég vil. Þeir sömu menn, sem lenda í þeim háska, þeim vanda að verða áfengissýkinni að bráð, koma vesælir menn og eiga bágt þegar þeir banka upp á hjá samborgurunum og segja: Hér er ég. Ég get ekki meir. Nú verður þú að taka við. Og hver er það sem tekur við? Það er skattborgarinn. Hér komum við að því hugtaki sem nú er lagt til grundvallar þeirri heilbrigðisstefnu sem fylgt er yfirleitt í heiminum. Hún er sú að hver maður á í raun að bera ábyrgð á sínu lífi, heilbrigði sinni og líkama sínum í miklu ríkara mæli en verið hefur. Nokkrar staðreyndir til viðbótar, herra forseti. Í Finnlandi var sala áfengs öls gefin frjáls 1968. Þá var áfengisneysla Finna minni en annarra norrænna þjóða að Íslendingum undanskildum. Eftir að sala áfengs öls hófst jókst drykkja gífurlega. Nú eru það aðeins Danir sem drekka meira áfengi en Finnar. Hins vegar telja margir, og ég held að við séum öll sammála um það, að drykkjuvenjur Finna líkist okkar drykkjuvenjum meira en hjá nokkurri annarri þjóð. Á tímabilinu 1969–1974 jókst áfengisneysla Finna um 52,4%. Á sama tíma jókst neysla hérlendis um 35%. Það má bæta því við að þegar sala áfengs öls hafði verið leyfð í rúm tvö ár í Finnlandi hafði ofbeldisglæpum og árásum fjölgað um 51%. Þá eru það fleiri staðreyndir. Á árabilinu 1966–1982 jókst áfengisneysla Íslendinga um 34,7%, Dana um 98% og Finna, en ölsalan varð frjáls 1969, um 146,2%. Svo berja menn sér á brjóst og segja í fullri alvöru í grg. með frv. af þessu tagi að áfengisneysla muni ekki aukast! Hvað erum við ólíkir Finnum sem nemur því að áfengur bjór muni ekki hafa sömu áhrif hér? Eða Svíum? Ég vil að menn dragi upp staðreyndir og bendi á þær þegar þeir fullyrða, eins og þeir gera í greinargerð með þessu frv., að þetta muni engin áhrif hafa eða nánast engin. Það muni kannski auka drykkjuna eitthvað en ekki áfengissýki eða alvarlegar afleiðingar áfengisdrykkjunnar. Þá vil ég nefna að háskólarnir í Hamborg og Frankfurt rannsökuðu fyrir nokkrum árum áfengisneyslu ökumanna og ölvun við akstur í Þýskalandi. Rannsóknin leiddi í ljós að skaðvaldurinn, ef við getum orðað það svo, við þurfum ekki einu sinni að nota þessi leiðinlegu orð, er bjórinn, en um helming allra óhappa í umferðinni mátti rekja til hans. Í Belgíu, ef ég má nefna fleiri dæmi, herra forseti, eru yfir 70% alls áfengis sem neytt er sterkt öl. Þar eru um það bil 95% allra drykkjusjúklinga öldrykkjumenn. Ég gæti, herra forseti, rakið endalaus dæmi um rannsóknir af þessu tagi. Það er til þvílíkur ótölulegur fjöldi af skýrslum, af rannsóknum og niðurstöðum sem sýna að þetta er óvit, slíkur fjöldi að það ætti engum skynsömum manni að detta í hug að bæta þessari áfengistegund í áfengisforðabúr Íslendinga. Ég minni á, herra forseti, að sérfræðingar Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar, sem hafa fjallað um áfengið sem eitt mesta heilbrigðisvandamál þessarar aldar í öllum iðnaðarríkjum, hafa mælst til þess við aðildarríkin að þau taki í áfengismálastefnu sinni mið af nauðsyn á ýmiss konar hömlum, því miður. Í þessum efnum hygg ég sem og margir aðrir að hömlur séu nauðsynlegar, hömluleysið sé heimskulegt. Þessi tilmæli eiga rót að rekja til þess að sérfræðingar þessarar stofnunar eru komnir á þá skoðun að aðgerðunum verði að beina gegn áfenginu sjálfu en ekki aðeins gegn ofneyslu þess. Það er í fullu samræmi við þær niðurstöður rannsókna undanfarinna ára að tjón er áfengisneyslu fylgir margfaldist ef heildarneysla eykst. Hér er verið að biðja um að þingið samþykki frv. sem tvímælalaust mun auka áfengisneysluna. Ég hef sagt við ýmsa sem hafa verið að grínast með að ég skuli vera andstæðingur bjórsins: Ég skal tala við ykkur eftir 3–4 ár þegar afleiðingarnar af bjórneyslunni hafa komið fram. Þá skal ég ræða við ykkur. Þá skulum við ræða hvaða áhrif þetta hefur haft, hvaða kostnað þetta hefur haft í för með sér fyrir heilbrigðiskerfið. Og hvaða nauðsyn ber til þess að bæta þessari áfengistegund við allt það safn sem við höfum nú yfir að ráða? Ég vildi að einhver gæti svarað þessari spurningu, en það hefur enginn gert það. Menn segja: Þetta er mildara áfengi. Þetta er bara öl. Það er miklu betra að krakkarnir drekki þetta en brennivín. En hættan er einfaldlega sú að krakkarnir byrji fyrr að drekka ölið en brennivínið. Í Danmörku hefst áfengisneysla unglinga í aldursflokkum sem eru fjórum árum neðar en rannsóknir hafa sýnt að áfengisneysla hefjist hér að einhverju ráði. Af hverju skyldi það nú vera? Getur ástæðan verið sú að það þyki ekki verulega mikið mál að fá sér einn "öllara"? Er það hugsanlegt? Ég vil líka benda á þá staðreynd að það hefur sýnt sig að áfengisneysla og einkum ölneysla meðal unglinga hefur leitt miklu frekar til neyslu á hassi og öðrum vímugjöfum en nokkuð annað. Þetta eru líka staðreyndir sem flm. þessa frv. verða að hugleiða þegar þeir flytja rök sín. Þetta er ekki bara sniðugt kosningamál eða vinsældamál. Það á ekki að vera það. Þetta er miklu alvarlegra mál en svo að menn geti tekið afstöðu til þess vegna þess að þeir telji að þetta sé vel til vinsælda fallið. Það gæti farið svo að þær vinsældir dvínuðu eitthvað innan örfárra ára þegar afleiðingarnar kæmu í ljós. Herra forseti. Nokkrar staðreyndir í viðbót. Ég skal reyna að lengja ekki þessa umræðu. Það hefur mikið komið hér fram sem er bæði rétt og satt og ástæðulaust að þusa mikið um það. En ég bendi á eina staðreynd til viðbótar. Árið 1983 var gerð könnun á Borgerstad-sjúkrahúsinu í Porsgrunn í Noregi. Það ár voru 860 drykkjumenn og aðrir vímuefnaneytendur lagðir inn í þetta sjúkrahús. Sérstaklega var athugað hvers konar vímuefna þeir neyttu að jafnaði og vildu helst. Hver var niðurstaðan? Hún var sem hér segir: 54% vildu helst áfengt öl, 35% vildu helst sterka drykki, 11% vildu önnur vímuefni en áfengi. Nú sýnir ný bresk rannsókn, svo að ég bæti einni staðreyndinni við, herra forseti, sem fram fór á vegum læknasamtaka sem vinna gegn áfengisböli og kallast Action on Alcohol Abuse, að meira en 2/3 drykkjumanna í Bretlandi drekka einkum bjór. Ein staðreynd enn. Læknadeild háskólans í Hamborg lét rannsaka áfengismagn í blóði 103 manna sem lentu í vinnuslysum við höfnina þar á árabilinu 1976–1983. Niðurstöður urðu þær að 82,5% voru með í blóði sínu meira magn en 1,5 prómill áfengis, aðeins 5,8% voru með minna en 0,5 prómill áfengis í blóði. Hér erum við komin að áhættuþættinum gagnvart vinnunni. Þetta er t.d. í Danmörku einhver mesti slysavaldur sem þar er fyrir hendi fyrir utan allt vinnutapið. Og nú er ég ekki að fullyrða og halda því fram að bjórdrykkja verði algeng í vinnu hér á landi. Það er yfirleitt ekki skoðun mín. Ég hafði svolítið gaman af því að við vorum að deila hóflega í einni útvarpsstöðinni hér um daginn, ég, einn af hv. flm. þessa frv., einn stuðningsmaður til viðbótar og einn andstæðingur sá fjórði. Þá hringdi ungur maður, þetta var þáttur sem opinn var hlustendum, og hann var spurður að því hvort hann væri með eða móti bjór. Hann sagði: Ég er á móti honum. Hann var spurður hvers vegna? Jú, ég skal segja ykkur það, sagði hann. Ég vann á reiðhjólaverkstæði í Danmörku og þar var ástandið þannig- við vorum þrír - að einn var alltaf úti að kaupa bjór, annar var úti að kasta af sér vatni, sá þriðji var að vinna. Þetta er sagt til gamans. Engu að síður fylgir þessari sögu mikil alvara vegna þess að það eru til tölulegar upplýsingar um hversu mikill vinnuleiði læðist að þeim mönnum sem hafa drukkið nokkra "öllara" í hádeginu. Ég hygg líka að mörgum hv. þm., sem hafa t.d. í samstarfi sínu innan Norðurlandaráðs komið í Snafsetinget í þinghúsinu í Kaupmannahöfn, hafi kannski brugðið eitthvað í brún þegar hv. kollegar eru að gæða sér á einum "öllara" og kannski einum "gammeldansk" um áttaleytið á morgnana. Þar þykir þetta ekki afréttari heldur eðlilegur hluti af daglegri neyslu. Þá vil ég, herra forseti, nefna eina staðreynd enn. Niðurstaða rannsóknar sem fram kom í erindi tveggja bandarískra vísindamanna, annar þeirra heitir dr. Jack Durrell og hinn dr. Cheryl Perry, sem þeir fluttu í Kanada. Þar kom fram að rannsóknir í Bandaríkjunum sýna að því fyrr sem unglingar byrja að neyta áfengis, þeim mun meiri hætta er á að þeir hefji neyslu annarra vímuefna. Þetta er rannsókn bandarískra vísindamanna. Ég held að við höfum vanmetið þennan þátt málsins þegar við höfum verið að ræða hann, þ.e. afleiðing notkunar eins vímugjafa yfir í að nota annan. Það eru læknisfræðilegar staðreyndir að maðurinn leitar alltaf eftir meiri vímu eftir því sem hann neytir fleiri og meiri vímugjafa. Eitt dæmi enn um milliölsástandið í Svíþjóð. Þar kom fram að eftir að milliölið var bannað í Svíþjóð minnkaði áfengisneysla unglinga í 6. og 9. bekk grunnskóla um 20–39%. Eitthvað hefur verið farið að ganga á. Herra forseti. Ég hygg að eitthvað af þessu, sem ég hef rakið hér, hljóti að leiða hugann að því að þeir menn erlendir sem um þetta hafa fjallað kunni að hafa eitthvað fyrir sér í því þegar þeir vilja reyna að draga úr heildaráfengisneyslu í löndum sínum. Og ég endurtek það, sem ég sagði í upphafi ræðu minnar, að það skýtur skökku við að á sama tíma og aðrar þjóðir eyða milljónum kr. og milljörðum kr. í að reyna að draga úr heildaráfengisneyslu erum við hér á Alþingi að leggja fram og ræða frv. um hvernig við eigum að auka heildaráfengisneyslu þjóðarinnar. Um þetta mál þýðir ekki að tala af neinni tilfinningasemi að nokkru leyti. Menn verða að gera svo vel að byggja afstöðu sína á þeim staðreyndum sem liggja fyrir og fram hafa komið hér við umræður og menn geta fengið ef þeir óska eftir þeim. Í mínum huga er þetta ekki tilfinningamál og ég mun aldrei taka þátt í þeim leik sem heitir að gera eitthvað fyrir kjósendur vegna þess að ég reikni með tilteknum vinsældum fyrir bragðið. Mér finnst margt af því sem hefur komið fram hjá stuðningsmönnum frv. lykta af þessari tilhneigingu. Það er ljóst að afstaða okkar til þessa máls fer eftir reynslu okkar. Hún fer eftir því sem við höfum séð, heyrt og reynt á erlendri grund þar sem menn hafa haft áfengan bjór kannski í árhundruð en eru nú að reyna að draga úr neyslu hans. En ég hygg að það sé mikið satt í því sem prófessor Tómas Helgason segir í formála að fyrirlestri sem hann flutti um rannsóknir á áfengisneysluvenjum Íslendinga. Þar segir hann m.a., með leyfi forseta: "Áfengi og áfengismisnotkun er eitt af meiri háttar þjóðfélagsvandamálum í flestum löndum. Flestir eiga mjög erfitt með að taka afstöðu til áfengis á hlutlægan og ópersónulegan hátt. Annaðhvort mótast afstaða manna af því að þeir vilja gjarnan hafa aðgang að áfengi sjálfir en er ljóst að það veldur ýmsum öðrum vanda og jafnvel miklu heilsutjóni, en hins vegar af ákveðinni andstöðu gegn áfengi og telja menn þá að það sé alltaf af hinu illa og enginn viti hvenær það verði til skaða og því beri að banna alla áfengisnotkun. Áfengisvandamálið má skoða frá mörgum hliðum. Meginvandi er að móta stefnu í áfengismálum sem obbinn af þjóðfélagsþegnum getur unað við og hægt er að framfylgja. Þessi stefnumörkun hefur að sjálfsögðu áhrif á neyslu almennt. Í orði kveðnu er tilgangur áfengismálastefnu yfirleitt sá að draga úr neyslunni þó að óneitanlega séu aðgerðirnar oft fálmkenndar." Herra forseti. Ég minni á að undanfarin ár hefur verið unnið í stórri nefnd að því að reyna að móta áfengismálastefnu. Rauði þráðurinn í henni, grunntónninn er sá að stefna að því að draga úr aðgengi að áfengi, reyna að draga úr heildarneyslu o.s.frv. Allt miðar þetta að því að minnka notkun áfengis hverrar tegundar sem áfengið er. Þetta byggir m.a. á þeirri niðurstöðu sem ég hef oft nefnt í ræðu minni og komið hefur fram í ræðum margra annarra hv. þm. á undan, þ.e. yfirlýsingu Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar sem við Íslendingar erum aðilar að og höfum kosið að fylgja, a.m.k. í þeim málum sem við skrifum undir, þ.e. þær samþykktir sem við skrifum undir, og ekki erum við aðilar að þessum samtökum til að ganga þvert gegn þeirra eigin vilja sem við höfum sjálfir undirritað. Ég vil ljúka þessu, herra forseti, með því að lýsa þeirri skoðun minni að í ræðum hv. flm. frv. og stuðningsmanna hafa ekki komið fram nein rök, ekki ein einustu rök sem mæla með því að bruggun áfengs öls verði leyfð hér á landi. Það hefur ekki bólað á nokkrum sköpuðum hlut í máli þeirra sem gæti rennt stoðum undir að við ættum að samþykkja frv. Ég held að það væru meiri háttar heimskupör af þessari virðulegu stofnun að samþykkja frv. Það gengur gegn heilbrigðri skynsemi. Það gengur gegn öllum rökum sem komið hafa fram um áfengisneyslu. Það væri auðvitað hægt að fara miklu fleiri orðum um afleiðingar ofneyslu áfengis hér á landi og í öðrum löndum en gert hefur verið hér. En hún snertir hverja einustu fjölskyldu í þessu landi, beint eða óbeint, og það getur enginn leyft sér að taka afstöðu til máls af þessu tagi án þess að íhuga mjög gaumgæfilega hvað hann er að gera. Og ég vil segja það aftur sem ég sagði áðan og hef notað sem svar við það góða fólk sem bendir mér á að það sé tóm vitleysa hjá mér að standa gegn frv. Ég hef sagt við það: Ég tala við ykkur eftir 3–4 ár. Þá skulum við athuga hver uppskeran verður og ef einhver lætur sér detta í hug eitt andartak að það sér rökstudd ástæða til að samþykkja frv. að bjór verði aðeins seldur í áfengisverslunum Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins er það alger rökleysa vegna þess að það breytir ekki nokkrum sköpuðum hlut um aðgengið. Það þýðir bara að það koma sendiferðabílar og kaupa þennan bjór, aka honum hvert sem menn vilja hafa hann alveg eins og gert hefur verið við dreifingu á bjór fram að þessu sem komið hefur til landsins eftir löglegum og ólöglegum leiðum. Það verður engin breyting þar á. Aðgangurinn verður sá sami. Sú röksemdafærsla hrífur mig því ekki.



Hæstv. forseti. Ég er einn af fjórum flm. að þessu frv. til l. til breytingu á áfengislögum, nr. 82/1969. Hv. 1. flm. Jón Magnússon og hv. þm. Geir H. Haarde hafa fært fullgild rök fyrir frv. þessu og ætla ég því ekki að eyða dýrmætum tíma hv. Alþingis í að endurtaka þau rök sem þeir hafa fært fyrir lagabreytingu þessari. Þó vil ég ítreka nokkur þeirra. Það er óviðunandi mismunun sem á sér stað hér á landi þegar bjór er annars vegar. Af hverju eiga flugmenn, flugfreyjur, farmenn, viðskiptamenn, embættismenn og aðrir er mikið þurfa að ferðast að fá að kaupa og njóta bjórs en ekki aðrir? Það eru ekki bara þessir aðilar sem njóta bjórsins heldur einnig fólkið í kringum þá og er því um verulegan fjölda fólks að ræða. Á síðasta ári voru seldir á sjöunda hundrað þúsund lítrar í Fríhöfninni einni. Þann 15. okt. sl. var búið að selja á áttunda hundrað þúsund lítra þar. Það þýðir ekkert að horfa fram hjá þessari staðreynd. Bjór er staðreynd á Íslandi. Hér er nóg af bjór ef menn nenna að bera sig eftir honum. Almannarómur segir og hann lýgur víst sjaldan að bjór sé smyglað hér inn í stórum stíl og hann leki út hér og þar. Og er þá ekki nær að forða fólki frá lögbrotum, sem það fremur með því að kaupa smyglaðan bjór, og er þá ekki nær að þessar tekjur renni í lasburða ríkiskassann? Er nokkur ástæða til að láta þessar skattfríu tekjur í hendur smyglurum? Hér í verslunum eru seld öll þau efni er þarf til bruggunar á bjór ásamt nákvæmum leiðbeiningum. Hvað er þetta annað en tvískinnungsháttur? Menn tala af föðurlegri og móðurlegri umhyggju fyrir vesalings fólkinu sem nú á að fara að ota bjórnum að. Það er talað um að börn og unglingar komi til með að vera meira og minna drukkin alla daga. Það er engu líkara en tillagan hljóði upp á að skipta eigi út skólamjólkinni fyrir bjór. Síðan tala þessir frömuðir um rökleysu flm. Sérhver er nú rökleysan! Það er ekki amast við því að í hverjum söluturni og hverri verslun er hægt að kaupa þrælsterkt áfengi. Það vita allir sem vilja vita að í slíkum verslunum er selt sælgæti með hinum ýmsu áfengistegundum í fljótandi formi og það er notað af þannig innstilltum mönnum sem afréttari á slæmum morgnum. Við þessu er ekki hreyft þó þarna sé verið að fremja lögbrot beint fyrir framan nefið á mönnum. Herra forseti. Ég leyfði mér að labba inn í næsta söluturn og keypti sýnishorn af þessu sem þingheimur getur séð. Hér er t.d. tegund með fljótandi koníaki inni í, þrælsterku áfengi. Þetta er eina áfengið í dag sem börn og unglingar geta keypt löglega. Við því er ekki amast. Ég dreg enga dul á að í mínum huga mun tilkoma bjórs inn á markaðinn auka neyslu áfengis í landinu. En ég er ekki þeirrar skoðunar að tilkoma hans muni auka neitt verulega áfengisvandamál þjóðarinnar. Ég treysti alveg Íslendingum til að fara af skynsemi með bjórinn og er þess fullviss að svo verði. Hins vegar eru auðvitað þeir sem í sér hafa þann veikleika að falla fyrir Bakkusi og gerast ofneyslumenn á áfengi. Þessir menn lenda held ég í allflestum tilfellum út á þeirri ógæfubraut hvort sem hér er bjór á markaðnum eða ekki. Hér er sýknt og heilagt verið að taka dæmi frá hinum ýmsu löndum, eins og t.d. Danmörku og Þýskalandi, og því lýst hvernig menn hafa upplifað nokkrar stundir í þeim löndum. Þær lýsingar eru á einn veg, að allir séu þar útúrfullir allan daginn og einu umræðurnar manna á milli séu þess eðlis að rifist sé um hver fari næst út í búð eftir bjór. Þarna er á ferðinni enn ein rökleysan. Flm. gera ráð fyrir að bjórinn verði seldur í verslunum ÁTVR, ekki úti í næstu matvöruverslun. Hví eru menn þá að reyna að draga upp mynd af bjórmarkaði sem alls ekki hefur verið nefndur og aldrei gert ráð fyrir? Jú, það er vegna þess að rök þeirra eru fá og veikburða. Það er sagt að við höfum ekki fengið reynslu af bjórneyslu. Spyrja má: Hvernig öðlast menn yfirleitt reynslu á nokkru sviði ef ekki með því að reyna? Og hvernig á að skilja orð hv. þm. Birgis Dýrfjörð þegar hann segir í ræðu sinni hér um daginn, með leyfi forseta, að gömlu, góðu, heiðarlegu fylliríin séu hættuleg? Hvað meinar hann með "gömlu, góðu, heiðarlegu fylliríin?" Eru það þau sem hér er verið að takast á um? Má ég þá frekar biðja um bjórinn. Ég dreg einnig í efa þá fullyrðingu þm. að 25% Norðmanna séu eiturlyfjaneytendur vegna ölneyslu. Hv. þm. Sverrir Hermannsson kallar það fráleita röksemdafærslu að mikið öl sé í landinu, enda þótt það liggi á borðinu að neysla öls sé nálægt 2 millj. lítra á ári. Hann neitar einnig að viðurkenna þá staðreynd að áfengt öl sé aðgengilegt og kallar það falsrök og rangar upplýsingar. Ég held að ef nokkrar fráleitar röksemdafærslur hafi verið færðar í þessu máli sé það í máli hv. þm. Sverris Hermannssonar og reyndar fleiri sem hafa talað í dag og verð ég að segja að ræða hans var með slíkum eindæmum að hún mun mér seint úr minni líða. Það hlýtur að vera krafa á jafnábyrgan þm. að hann geri annað tveggja, flytji frv. til l. er banni allan bjór í landinu eða öllu nær að hann flytji frv. til l. í samræmi við málflutning sinn er banni algerlega sölu áfengra drykkja í landinu. Ég tek undir það, sem fram hefur komið, að það sé ekki spurning um hversu sterkur drykkur sé í alkóhóli mælt. Það nægir að um alkóhól sé að ræða til að hætta sé á ferðum. Þá má spyrja: Hvers vegna má flytja inn á frjálsan markað drykkjarvöru sem hefur alkóhólinnihald allt að 2,25%? Og hver er munurinn á 2,25% og 2,26 samkvæmt þessum rökum? Er þá ekki óhæfa að flytja inn drykkjarvörur með 2,25% alkóhólinnihaldi? Annaðhvort er að banna að flytja alkóhól inn á frjálsan markað eða ekki. Herra forseti. Ég gerði mér vonir um málefnalegar umræður um frv. þetta, en þær vonir hafa brugðist og mér þykir það miður. Andstæðingar frv. hafa kosið að fara leið hræðsluáróðurs en látið minna fara fyrir rökum sem þeir þó eiga í fórum sínum, eins og hv. þm. Birgir Dýrfjörð sýndi. Ég get tekið undir að tilkoma bjórs muni auka drykkju en ekki endilega að sama skapi drykkjuvandamál. Ég ætla ekki að mæla í mót þeim tölulegu staðreyndum sem hér hafa verið nefndar varðandi reynslu annarra þjóða af bjór, en ég er ekki jafnviss um að þær eigi við hér. Ekki skal ég efast um þær ályktanir er fram koma úr ýmsum áttum, eins og frá fulltrúum heilbrigðis- og bindindismála. Það er að sjálfsögðu skylda þeirra að senda slíkar ályktanir frá sér. Önnur rök hafa ekki komið fram gegn frv. En ég ítreka að þeir sem nú mæla gegn frv. þessu verða að vera sjálfum sér samkvæmir og standa að lagasetningu þess eðlis að allir Íslendingar sitji við sama borð hvað bjórinn varðar. Hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson kom mjög ósmekklega inn á þann mikla harmleik sem átti sér stað á Heysel-leikvanginum í Brussel og reyndi að ýja að því að þar ætti bjór þá væntanlega einhver ítök í. Mér fannst þarna frekar lágt slegið og sennilega fyrir neðan beltisstað.

Hvað skeði?

Að blanda saman íþróttum og áfengi hefur ekki verið gert hingað til og ég sé það ekki fyrir mér í framtíðinni heldur og vona að svo verði ekki.

Var það ekki gert á þessum leikum?

Það skal ég ekkert segja um hvort einhverjir hafa verið þar drukknir, en það var um almenna múgæsingu að ræða þar og það hefur þm. væntanlega séð sjálfur í sjónvarpinu. Annars má spyrja: Hvenær lýkur bernskuárunum og hvenær taka fullorðinsárin við? Alþingi hefur samþykkt lög sem gera það að verkum að fólk ályktar að það sé orðið fullorðið við 18 ára aldur. Því er þá treyst til að kjósa fulltrúa á Alþingi t.d. Fólk er talið nógu fullorðið 20 ára til að versla í Áfengisverslun ríkisins. Þar á að selja bjórinn og hvergi annars staðar. Ef hann fer hins vegar í yngra fólk er eitthvað að löggjöfinni og lögregluyfirvöldum sem eiga að fylgja þeim lögum, sem sett eru í landinu, eftir. Þm. talar um glappaskot lífs míns. Ég vona að guð gefi að þetta sé ekki glappaskot lífs míns. En ég get alveg horft björtum augum til framtíðarinnar þegar ég verð gamall og sit með bjórglas í hendi og les þingtíðindi um þessar umræður. Ég vil heldur sjá æskuna í landinu, ef hún á annað borð ætlar sér að fara að fikta við áfengi, með bjór í hendi en sterka drykki. Þm. talar um að þetta muni auka bruggun. Ég get ekki séð með hvaða rökum hann færir slíkt í tal. Þm. vill heldur ekki taka mark á meiri hluta þjóðarinnar. Er hann að segja að ef við færum út í þjóðaratkvæði mundi hann ekki taka mark á því? Um drykkjuskap á vinnustað vil ég helst hafa sem fæst orð því hann miðast við þann málflutning að hér megi kaupa bjór úti í næstu matvöruverslun. Stefán Valgeirsson talaði um að banna ætti nýjar tegundir. ÁTVR hleypir inn nýjum tegundum alltaf af og til og stýrir með því neyslunni. Er skemmst að minnast drykkjar sem hét Twenty One, eða tuttugu og einn, fyrir nokkrum árum og var ekkert annað en bland í flösku og varð geysivinsæll meðal ungs fólks. ÁTVR hefur því varðað veginn í því að auka drykkju í landinu, m.a. með verðstýringu, en fyrir nokkrum árum hélt ÁTVR niðri verði á vermútdrykkjum sem olli því að vermút varð ódýrara en venjulegt kók á skemmtistöðum og fólk fór að blanda með því í staðinn. Er það þetta sem menn vilja? Árni Gunnarsson talar um vinsældir og kosningamál. Er Árni Gunnarsson að boða til kosninga fljótlega? Ég get ekki séð að þær séu fram undan þó ég voni að þær verði sem fyrst.



Herra forseti. Hér er enn einu sinni hreyft á hv. Alþingi gömlu deilumáli svo sem sjá má á þskj. 42, um breytingar á áfengislöggjöfinni. Breytingin skal fela í sér heimild til ríkisstjórnarinnar um að leyfa bruggun og sölu öls hér á landi með hærra vínandainnihaldi en 2,25% að rúmmáli eða með öðrum orðum að áfengur bjór verði framleiddur á Íslandi til dreifingar í útsölum ÁTVR. Hv. 1. flm. frv., varaþm. Jón Magnússon, fylgdi frv. úr hlaði með grg. þar sem m.a. var nánar skilgreindur tilgangur flm. og með leyfi forseta vil ég aðeins renna yfir grg. Á bls. 2 í grg. segir svo um tilganginn: "1. Að draga úr hinni miklu neyslu sterkra drykkja, 2. að breyta drykkjusiðum þjóðarinnar til batnaðar, 3. að afla ríkissjóði tekna, 4. að efla þann hluta íslensks iðnaðar sem annast framleiðslu á öli og gosdrykkjum, 5. að samræma áfengislöggjöfina." Vil ég, hæstv. forseti, fara nokkrum orðum um þessa fimm meginþætti. Í fyrsta lagi er sagt: að draga úr hinni miklu neyslu sterkra drykkja hér á landi. Ef við lítum á bls. 5 í grg. segjast flm. sjálfir telja, miðað við reynslu annarra þjóða, að til þess geti komið að heildaráfengisneysla á hvern íbúa aukist eitthvað við tilkomu áfengs öls. Neðar á sömu blaðsíðu segir eftirfarandi: "Frá árinu 1951 til ársins 1981 jókst heildarneysla áfengis á Íslandi úr 1,41 af hreinu áfengi á íbúa í 3,2 l. Þrátt fyrir þessa aukningu neyta Íslendingar minnsts áfengis allra Evrópuþjóða. Neysla á áfengistegundum hefur einnig breyst á undanförnum árum. Þannig hefur sala á sterku áfengi hlutfallslega minnkað frá 1974." Að sjálfsögðu getur neysla sterkra drykkja aukist frá núverandi neyslu í lítrum talið þó svo hlutfall þess minnki í heildarneyslu áfengis með tilkomu áfengs öls og vaxandi áfengisneyslu. Meðaltalið og hlutfallið dugar ekki til að benda mönnum á að neysla sterkra drykkja muni minnka í lítrum talið þó hún geri það að hlutfalli. Lítum þá á í samhengi við það sem hér hefur áður verið sagt samkvæmt þeirra eigin sögn staflið þrjú, en þar segir: "að afla ríkissjóði tekna". Eins og hér hefur komið fram er óljóst með hvaða hætti það skal gerast. Í fljótu bragði séð er aðeins hægt að ná því marki með rándýru öli þannig að hvert alkóhólprósent verði tvöfalt dýrara í áfengu öli en sterkum drykkjum og færu þá að rýrna möguleikar á samdrætti í neyslu sterkra drykkja, sbr. tilgang samkvæmt 1. lið. Á hinn bóginn má hækka sterka drykki og um leið selja mikið magn af hæfilega dýru öli og má þannig ná tekjum í ríkissjóð og að öllum líkindum er það ætlan flm. En hvað verður þá um hið göfuga markmið í staflið 2, en þar segir: að breyta drykkjusiðum þjóðarinnar til batnaðar? Vonandi tekst það. En halda hv. flm. að bjórkrár og ölmenning verði ánægjuauki og siðbætandi þáttur í lífi þjóðarinnar? Herra forseti. Ég tel líkt og margir aðrir sem á undan hafa talað að greinargerð með frv. sé flausturslega unnin. Þar stangast hvert markmiðið á annars horn og verður lítt raunveruleikanum samkvæmt ef til framkvæmda kemur. Miðað við núverandi ástand í framkvæmd áfengislaga hvað varðar sölu á áfengum bjór ætti að vera kappnóg að setja eina línu í markmið flm. með frv. og ég hef heyrt það á þeirra málflutningi að þeim líst ekki svo illa á það. En hún gæti verið svohljóðandi: "að jafna aðstöðu landsmanna til kaupa á áfengu öli". Það er grunntónninn í þessum málflutningi. Persónulega hef ég aldrei keypt áfengt öl á ferðalögum í útlöndum, því hér hafa menn verið að vitna um eigin notkun, eða við heimkomuna í Fríhöfninni í Keflavík og ég hef lítinn áhuga á öldrykkju, en undir það markmið að jafna aðstöðu landsmanna til ölkaupa get ég heils hugar tekið. Það ófremdarástand, sem ríkt hefur á undanförnum árum og hefur verið margítrekað í umræðunum, að um helmingur landsmanna geti á löglegan hátt keypt áfengt öl og komið með inn í landið en á sama tíma er hinum helmingi landsmanna gert slíkt ókleift, þ.e. þeim sem ekki komast til útlanda það árið eða svo gott sem, er löngu orðið óþolandi og hæstv. Alþingi til lítils sóma. Ef ég man rétt var það fyrir nokkrum árum að einn af broddborgurum þjóðarinnar lét með aðstoð fjölmiðla sverfa til stáls í Fríhöfninni í Keflavík, keypti sér áfengt öl og hugðist taka með sér inn í landið. Að sjálfsögðu tóku tollverðir ölið af viðkomandi svo sem lög buðu, en hann lét sér ekki segjast og höfðaði til réttar síns á við flugliða og sjómenn hvað varðaði innflutning á sterku öli. Vísaði hann á ákvæði í stjórnarskránni um að allir skuli jafnir fyrir lögunum. Yfirvöld beygðu sig fyrir þessum málflutningi og hefur bjórinnflutningur ferðamanna viðgengist síðan. Herra forseti. Ég ítreka afstöðu mína í þessu máli. Ég tel að samræmi eigi að vera í áfengislöggjöfinni. Annaðhvort mega allir landsmenn, sem til þess hafa aldur, kaupa sömu tegundir áfengis, þar með talið áfengt öl, eða þá að þær gerðir áfengis sem eigi eru heimilar verði öllum landsmönnum bannvara. En þá kemur að öðrum þætti þessa máls og hann er: Hvar á ákvarðanatakan að fara fram um það hvort landsmönnum verði heimiluð bruggun og kaup á áfengu öli? Er það hér á hv. Alþingi eða er það hjá landsmönnum í þjóðaratkvæðagreiðslu? Í öllum kaupstöðum landsins þar sem ekki eru áfengisútsölustaðir ÁTVR fer fram af og til umræða meðal bæjarbúa um hvort æskja skuli slíks útsölustaðar eður ei. Ávallt hefur það verið mikið deilu- og hitamál í viðkomandi sveitarfélögum og sitt sýnst hverjum. En úrskurðar er ávallt leitað í allsherjaratkvæðagreiðslu á viðkomandi stað. Niðurstöður eru oftast í engu samræmi við áfengisneyslu og neysluvenjur kjósenda. Viðhorf manna til framkvæmdar á áfengislöggjöfinni skiptir þar oft meira máli en þeirra eigin neysluvenjur. Á sama hátt tel ég að mál þetta, bjórmálið, eigi að ákvarðast í þjóðaratkvæðagreiðslu. Jafnt og sveitarstjórnir, skv. lögum, fela bæjarbúum ákvarðanatöku í héraði á Alþingi að fela landsmönnum að ákvarða fyrir heildina. Með leyfi forseta vil ég lesa stuttan kafla úr Morgunblaðinu frá sunnudeginum 26. október sl. á bls. 40, úr þingbréfi, en þar segir: "Þjóðaratkvæðagreiðsla er ekki á hverjum degi hér á landi. Fyrir tæpum 80 árum, árið 1908, gengu Íslendingar til þjóðaratkvæðagreiðslu um mál sem enn setur mark sitt á almenna umræðu í landinu. Þeir voru ekki á eitt sáttir þá frekar en fyrri daginn eða þann síðari. 4900 sögðu já, 3218 sögðu nei. Meiri hlutinn þá lýsti sig samþykkan aðflutningsbanni á áfengi sem kom til framkvæmda árið 1912. Eftir 1914 var síðan innflutningur, framleiðsla og sala áfengis lögbönnuð hér á landi. Þetta var síðan afnumið að undangenginni nýrri þjóðaratkvæðagreiðslu árið 1933. 15 884 kjósendur vildu afnema bannið, 11 624 halda því. Áfengisbannið var afnumið með lögum árið 1935, þ.e. gagnvart öllum tegundum alkóhóls nema þeirri veikustu, bjórnum. Bjórbannið sem Íslendingar hafa þráttað um í marga áratugi er eftirhreytur frá áfengisbanninu 1912." Með því að skjóta þrætumáli þessu til úrskurðar landsmanna í þjóðaratkvæðagreiðslu sýna hv. alþm. víðsýni og tryggja frekar sátt um niðurstöður en ella. Ég hvet hv. flm. til að taka inn í frv. ný ákvæði og breyta því á þann veg að landsmenn hafi síðasta orðið. Að fenginni niðurstöðu í þjóðaratkvæðagreiðslu ætti eftirfarandi að gerast: 1. Verði hún jákvæð hafa allir landsmenn rétt til kaupa á áfengu öli hvar sem er. 2. Verði hún neikvæð falli allar heimildir úr gildi til innflutnings áfengs öls til landsins. Þá verði ekkert verið að tvínóna við þetta, málið er afgreitt. Herra forseti. Jafn réttur þegnanna fyrir lögunum er grundvallarmannréttindi.



Herra forseti. Það eru nokkur orð í sambandi við það að hér hafa ræðumenn talað um tvískinnunginn í áfengismálum. Ég vildi bara koma hér upp og bjóða þeim að vera meðflm. að banna innflutning á öllum bjór til landsins ef þeir vilja manna sig upp í það. Ekki skal standa á mér. En þegar ég hlustaði á hv. þm. Árna Gunnarsson og hans góðu ræðu kallaði hann fram þetta sem ég setti á blað: Margur varð af aurum api með ölkollurnar sér við hlið og hætt er við þeir trausti tapi sem tigna erlend sjónarmið.



Herra forseti. Ég mun ekki lengja mjög þessa umræðu, aðeins víkja að örfáum atriðum sem fram hafa komið og þá sérstaklega í máli þeirra stuðningsmanna frv., flm., hv. þm. Geir H. Haarde, og annars reyndar, hv. 5. þm. Vesturl. Ég hygg að það sé ekki um auðugri garð að gresja. Það hefur verið mikið um það rætt og lögð þung áhersla á hina miklu mismunun sem þegnum þjóðfélagsins væri búin með því að menn gætu keypt sterkt öl, hvað er það, tólf flöskur á mann, við að koma til landsins, og einhverja hagsmuni hafa siglingarmenn okkar talið sér í því að fá að flytja bjór tollfrítt til landsins í takmörkuðum mæli. Þetta er rétt að vissu leyti, en þetta skiptir svo til engu máli í sambandi við þetta vandamál sem við erum að ræða um. Til að mynda veldur þetta ekki því að unglingar eigi neinn aðgang að sterku öli. Mismununin er þá helst fólgin í því, þar sem flestir landsmenn leggja leið sína til útlanda hvort sem er, að unglingar nái ekki til bjórsins. En ég er tilbúinn til þess auðvitað, ef menn vilja leggja það til, að allir sitji við sama borð ef það er einhver lausn vandans og eitthvert meginatriði. Auðvitað snertir það ekki nema að örlitlu leyti það vandamál sem við stöndum frammi fyrir, það vandamál sem er fólgið í því að við hættum öllu til að ástandið stórversni frá því sem nú er og þykir þó mörgum nóg um. Að þessu hafa verið leidd vísindaleg rök. Svo standa ungir menn hér upp, borgaraflokksmenn, sem eru "bissnesmenn", og það ber mjög á því að borgaraflokksmenn gætu heitið "bissnesmannaflokkur" því allt vilja þeir selja. Ég held að þeir vilji versla með varnirnar t.d. og einhver "bissnes" mun vera fólginn í frv. uppi í Ed. um að hætta textun erlends efnis í sjónvarpi. Og hér er "bissnes" á ferðinni. Auðvitað er þetta "bissnes" því Carlsberg gamli verður kominn hér og einhverjir hafa umboð fyrir hann þegar þar að kemur. - Þeir koma hér upp og hrópa að hér hafi engin rök verið færð fram, enda þótt það hafi verið kallaðir til autores af öllum löndum sem allir eru sammála um hverjar afleiðingar verði, ekki kunni að verða heldur verði af því ef við breytum til frá því sem nú er. Hverjar halda menn að séu ástæðurnar fyrir því að þrátt fyrir allt, hina vondu drykkjusiði okkar, er samt svo að við drekkum minnst á persónu af áfengi af öllum Evrópuþjóðum? Skyldi það vera af því sem þetta er eina landið þar sem ekki er leyft að brugga og selja sterkt öl? Að sjálfsögðu er það. Þeim bar ekki saman, flm. Ég hafði bókað eftir hv. 17. þm. Reykv. að hér mundu vera fluttir inn einhverjir 800 þús. lítrar til 1 milljón. Þetta bókaði ég hér.

Gegnum Fríhöfnina, já.

En hann bætti um betur, hv. 5. þm. Vesturl., og fór upp í 2 millj. lítra. Við skulum taka milljónina fyrst. Þá eru þetta 4 lítrar á höfuð á Íslandi - eða hvað, 6 eða 10, ég kann ekki að reikna það, og skiptir ekki máli, bjórflöskur á höfuð. Það er ekki dagskammtur danska verkamannsins. Þessi ársskammtur sem þessir menn tala um er ekki dagskammtur danska verkamannsins. En ég tók eftir því að hv. 17. þm. Reykv. vildi ekki taka Danmörku sem fyrirmynd. Hvers vegna eru menn að vitna í Danmörku? sagði hann. Danmörk er ekkert fyrirmyndarland. Nei, menn mega ekki vitna í ódæmin verstu, að sjálfsögðu ekki. Þess vegna eiga menn að velja eitthvað annað. En þá sjá menn hvað það eru fáfengileg rök að láta sem svo að hér sé bjór öllum aðgengilegur. Ég fullyrði að bjór er engum unglingi að kalla aðgengilegur, unglingnum á hættualdrinum, á grunnskólaaldrinum sem hóf að þreyta drykkjuna af kappi í Svíþjóð þegar "mellanölið" var leyft um árið. Það er þess vegna fjarri öllu lagi að lögin sem banna að brugga sterkt öl séu orðin tóm. Þau hafa úrslitaþýðingu að þessu leyti. En við skulum samræma lögin og banna þetta allt saman. Báðir flm., hv. þm., sögðu að ekki væri vitað hver niðurstaðan yrði hér, hver reynslan yrði hér og þess vegna ættu menn að gera tilraunina. Þetta er að neita bláköldum staðreyndum því að allar rannsóknir af öllum löndum færa okkur heim sanninn um hvað skeður. Það þýðir ekki að tala eins og við óvita börn, að hér eigi annað við. Að sjálfsögðu á ekkert annað við. Við skulum reyna, segja þessir hv. þm. Það er ekki vitað hvort sama yrði uppi á teningnum hér á Íslandi. Það tekur engu tali og er fyrir neðan virðingu hins háa Alþingis að ræða saman á þessum nótum eins og menn leyfa sér hér. Reynsla allra annarra þjóða færir okkur heim sanninn. Og það sem meira er og verra er: Menn eru að hræða almenning með drykkju sterkra drykkja. En það er niðurstaða vísindalegrar rannsóknar að þetta er lúmskasta áfengið, þetta er lúmskasta tegund áfengis sem á borð er borin. Og þessi fáfengilegi fyrirsláttur um að þetta verði ekki aðgengilegt öllum mönnum eftir að það er leyft að brugga þetta af því sem það þurfi að leggja leið sína, ja alla leið inn á Lindargötu eftir bjórkassanum. Hér verði ekki vinnustaðadrykkja af því það sé svo langt að sækja þetta. Hvenær hefur drykkjumaðurinn sparað sporin ef hann hefur þurft að ná sér í dramminn sinn? Hér berja menn höfðinu við steininn í öllum efnum. Það er ekki heil brú til í þessu. Öll rök, vísindalega sönnuð um allar álfur ganga þvert á tal og röksemdafærslu sem þeir kalla svo, þessir menn. Það er ekkert undarlegt þó að þessi frumvarpssmíð sé slík ómynd sem hún er. Hér voru hv. þm. og ræðumenn að ræða um að þetta hefði þurft að vera betur úr garði gert. Hvernig má það vera og hvaða máli skiptir það? Hvernig geta menn sett saman haldgóð rök að frv. þegar málstaðurinn er með þeim hætti sem hér gefur raun dæmi um? Ég elti ekki ólar við þessar fáránlegu fullyrðingar og upphrópanir eins og þær að menn óski þess frekar að sjá unglinginn með sterka ölið sitt í höndunum en sterkt vín. Vita menn þá hver styrkleiki er í dönskum bjór t.d., þessu sem við getum keypt hérna á vellinum? Hann er meiri en í tvöföldum vodkadrammi. Þetta geta menn gengið úr skugga um ef þeir vilja. Og það er eins og vant er hjá Íslandsmanninum. Hann hefur ekki smakkað dropa heldur bara öl þó að geiflan hangi niður í fang af fylliríinu. Í öllum fimm liðum aðalröksemda þessa frv. frá hv. flm. er farið með öfugar staðreyndir. Það má kannski segja að það sé ekki út í hött að samræma áfengislöggjöfina. Það er þá það eina sem nokkurt einasta hald er í. Svo fáránlegir eru fyrstu þrír liðirnir að engu tali tekur af því sem allt þetta stangast á við alla reynslu, allar rannsóknir og allar umsagnir allra sem nokkurt vit hafa á og kynnt sér hafa málin. Það er auðvitað ekki boðlegt að bjóða hv. þm. upp á annað eins. Ég er ekki þar með að segja að allar þær röksemdir sem færa heim sanninn um þessa ófæru nái eyrum hinna hv. alþm. og því er verr. Ég hef ekki verið fylgismaður þess að leita til þjóðarinnar um allsherjaratkvæðagreiðslu í málum. Ég held að það þurfi ákaflega mikið til til þess að á það ráð sé brugðið. En ég er ekki fjarri því að hér sé um slíkt alvörumál að tefla að ég gæti hugsað mér að fylgja því í þetta skiptið. Mér er það hér um bil óbærileg tilhugsun að hinu háa Alþingi verði það á og beri á því eitt ábyrgð að á þetta ráð sé brugðið. Afleiðingarnar verða jafnhörmulegar þótt þjóðin sjálf kalli þetta yfir sig, en það er þó bærilegra en að þessari virðulegustu stofnun þjóðarinnar verði slík ókjör á. Þess vegna hljóta menn að huga að þessu líka. En ég legg áherslu á það, og það verður ekkert gefið eftir í því við þá hv. nefnd sem fær frv. til meðferðar, sem trúlega er allshn., að það verði leitað umsagnar allra dómbærra aðila í þjóðfélaginu. Ef sú nefnd hefur eitthvað um það verður um það séð með öðrum hætti. 



Hæstv. forseti. Nú er spurning hvort maður á að tala sér til vinsælda eða ekki. Flm. hafa flutt hér frv. um að leyfa bruggun á áfengi og á bjór og sölu á áfengum bjór. Allt er þetta byggt á vinsældum, byggt á því að þeir halda að þeir fái atkvæði út á það, byggt á því að þeir telja að í skoðanakönnun sé núna ljóst að meiri hluti þjóðar sé með þessu máli. En erum við hér til að njóta vinsælda? Erum við hér til að taka ábyrga afstöðu eða til að taka rétta afstöðu? Það hefur reynst mörgum manninum erfitt að reyna alltaf að vera vinsæll og það er töluverð ábyrgð sem fylgir því að taka bara afstöðu eftir vinsældum. Ég hef komið nálægt áfengismálum í a.m.k. yfir 20 ár - eða öllu lengur, 30 ár eru það víst - og þekki mikið til þeirra mála. Ég hef farið erlendis og kynnt mér málin, ég hef lesið gamlar skýrslur og greinargerðir og ég hef hlustað á málflutning manna hér. Það er athyglisvert að í dag hafa flm. lítið setið hér til að hlusta á rök þeirra sem hafa talað í móti og getur þó verið að þeir hafi hugsað sér að þeir þyldu ekki þau rök því að þeir mundu breyta um skoðun. Nú er spurningin: Á ég ekki að vera vinsæll og taka afstöðu með því að leyfa sölu áfengs bjórs og að brugga áfengi og brugga áfengt öl? Ég segi nei. Ég er eins og laxinn. Ég vil heldur fara á móti straumi. Ég get ekki gengið fram hjá því þegar allir helstu sérfræðingar þjóðarinnar um þessi mál og öll læknastéttin sendir áskorun um allt annað. Er nú komið að því að alþm. þykist vita miklu betur en allir læknar landsins í þessu? Ég spyr bara. Eru menn orðnir svo vitrir? Hafa þeir ungu menn sem flytja frv. kannski meiri þekkingu á þessum málum? Ég spyr bara. Eigum við kannski ekki að taka mark á öllum þeim ágætu mönnum sem sendu okkur yfirlýsingu og hv. 6. þm. Norðurl. e., Stefán Valgeirsson, las mjög vel upp? Eigum við kannski ekki að taka mark á þessu? Er þetta bara bull? Við höfum fyrir framan okkur áskorun frá Læknafélagi Íslands um þessi mál. Og ég spyr flytjendur og ég spyr þm.: Vita þeir meira en þessir menn? Hér hafa verið tíundaðar mjög gaumgæfilega niðurstöður rannsókna alls staðar að úr heiminum og það hefur verið tíundað nákvæmlega að niðurstöður allra þessara rannsókna benda í eina átt og sýna sömu niðurstöðu. Þær sýna að sala á áfengum bjór mun auka áfengisneysluna, áfengisvandamálið. Og ég spyr: Eru þm. betur í stakk búnir en allir fremstu vísindamenn heimsins, ekki einn heldur allir, á þessu sviði til að vita betur eða ætla þm. að segja mér að þeir viti betur en allir þessir vísindamenn, allar þessar rannsóknir sem koma hvaðanæva úr heiminum? Það er sama hvort það er fyrir vestan haf eða austan tjald eða í Evrópu, hvort það er frá víndrykkjulandi eða þar sem bjór er leyfður. Allar niðurstöður segja það sama. Og ég spyr: Ef þm. eru svo viti bornir að þeir vita miklu betur en allir aðrir, til hvers erum við þá að hafa alla þessa vísindamenn? Hér hefur langt mál verið flutt um þetta. Hér hefur verið lögð fram grg. með frv. Ég held það væri eiginlega betra að lesa hana á hvolfi því svo ómerkileg er hún. Þar úir og grúir af rökleysum. Ég er viss um að ef maður læsi hana á hvolfi gæti maður e.t.v. fundið eitthvað rétt í henni. Við erum að tala um erfitt vandamál og við erum að tala um ábyrgð. Hver skyldi bera ábyrgð á því ef hér verður samþykkt að leyfa sölu á áfengum bjór? Eru það þm.? Vilja þeir gerast ábyrgðarmenn á því? Ég held að þeir sem hafa kynnt sér áfengismálin og orðið vitni að allri þeirri ógæfu sem áfengið veldur og séð alla þá aumu menn sem hafa lent í þeirri ógæfu geti ekki samvisku sinnar vegna staðið hér upp og sagt: Ég vil meira. Gömlu verkalýðsforingjarnir höfðu kynnst þessu. Ég man vel að þeir stóðu einhuga, verkalýðshreyfingin á sinni tíð, gegn þessu. Ég sakna þess að sjá enga ráðherra hér og sérstaklega ekki ráðherra Alþfl. Ég man þá tíð að Jóhanna Egilsdóttir stóð hörð gegn þessu máli og hún barðist hart gegn því. Og ég man að þegar ég var í skóla sagði sonur hennar, Sigurður Ingimundarson, við okkur í tíma í Verslunarskólanum: Nú ætla ég að vera á réttum tíma niðri í Alþingi því að ég ætla að greiða atkvæði gegn bjórnum. - Ég hef farið víða um lönd og skoðað þessi mál. Ég hef skoðað áfengishæli. Ég hef skoðað þetta frá mörgum sjónarhornum og alls staðar er niðurstaðan sú sama. Menn tala um frelsi. Það er afskaplega gaman að tala um frelsi því að menn tala hæst um frelsi sem vilja helsi.

Þm. hefur nú verið áhugamaður um ýmislegt frelsi að vísu.

Ég hef áhuga á frelsi já, en ekki á helsi. Þetta bindur fólk til vana á áfengi og bindur fólk til vana á fíkniefnum. Þær rannsóknir liggja fyrir. Og ef einhver þm. hér inni treystir sér til að vefengja allar þær rannsóknir sem hafa verið lagðar fram af vísindamönnum, þar á meðal okkar færustu vísindamönnum, t.d. dr. Tómasi Helgasyni, hans rannsókn á þessum málum, og niðurstöður allra þeirra lækna sem hafa sent okkur yfirlýsingu er ég tilbúinn að styðja þetta. Geta menn sýnt fram á að þeir hafi farið með falsrök? Ég hef ekki heyrt einn einasta mann geta fært rök að því að allar þær skýrslur og rannsóknir, sem hér hafa verið tíundaðar, séu rangar, ekki ein einasta, því að það er ekki hægt. Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin hefur margsinnis lýst yfir hver hennar skoðun sé og það eru ekki neinir aukvisar sem þar eru í forustu. Það eru færustu vísindamenn heimsins. Ef menn þykjast vita betur en þeir skulu þeir styðja frv. Ég hef tekið eftir því að það hefur verið hart staðið á móti áfengisvörnum á þessu landi. Fjárveitingar á fjárlagafrv. eru skornar niður til áfengisvarnaráðs og til bindindisstarfsemi. Og hver skyldi vera ástæðan til þess? Er það tilviljun eða eru það ákveðin öfl sem reyna að koma í veg fyrir að fræðsla og þekking á þessu sviði nái til eyrna þjóðarinnar? Ég minnist þess að fyrir 200 árum var skrifað af einum frægasta rithöfundi fyrr og síðar, skáldjöfrinum Goethe, um þessi mál. Hver var niðurstaða hans? Þetta var mikill hugsuður. Hann hafði fyrir 200 árum séð hvernig þessi mál mundu þróast og hvaða afleiðingar bjórneysla hefði. Ég mun kannski við tækifæri lesa fyrir þm. þessa klausu. En hann fjallaði líka um tóbaksmál á þessum tíma og reykingar og komst að sömu niðurstöðu. Hann var mjög merkilegur maður og framsýnn. Þegar maður les svona ádrepu, sem var samin fyrir 200 árum, undrast maður framsýni þessara manna sem höfðu ekki jafnmikið til að byggja á og við. En ég undrast meira 200 árum síðar, með allar þessar rannsóknir og vísindaþekkingu og allar niðurstöðurnar, sem allar benda á hið sama, að menn skuli voga sér að standa hér upp og halda öðru fram. Þetta er ögrun við tilveruna. Þetta er ögrun við þá þekkingu sem við höfum aflað okkur í rás aldanna. Við getum haft þá skoðun að við viljum bjórinn, en þá eigum við að segja það hreint og beint að við viljum auka áfengisneysluna og hafa meira vandamál því að okkur sé alveg sama um það. Og þá geta menn staðið hér og sagt: Við erum með. En þeir geta ekki staðið hér upp og sagt að það valdi ekki meira vandamáli. Fyrir því liggja vísindalegar niðurstöður og skoðanir allra fremstu vísindamanna í heimi. Þeir sem leyfa sér annað eru að fara með rangt mál. Ég hef farið á margar ráðstefnur um þetta og ég hef rætt við marga menn um þetta, bæði þá sem hafa drukkið, fyrrverandi drykkjumenn, og þá sem hafa ekki gert það. Fyrir nokkrum árum voru menn taldir öfgamenn ef þeir héldu fram einhverju um þessi mál af því að þá lágu ekki fyrir vísindalegar niðurstöður. Ég ætla að fara 100 ár aftur í tímann því að ég hef lesið það sem þessir menn skrifuðu þá. Þá byggðu menn það ekki á þekkingu heldur á sínu hyggjuviti. Þá voru menn taldir öfgamenn af því að þeir byggðu ekki á vísindalegum niðurstöðum. Núna eru vísindalegu niðurstöðurnar komnar. Læknafélag Íslands, Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin og allir færustu vísindamenn í heiminum komast að sömu niðurstöðu. Og hvað ætla menn að gera þá? Þeir ætla að neita staðreyndum. Hún er mikil viska þessara manna. Menn hafa kannski komið á vinnustað í Danmörku. Ég hef komið á vinnustaði þar og það var ömurlegt, enda eru vinnustaðaslys afskaplega tíð. Meira að segja á skrifstofum í Danmörku getur orðið ömurleg aðkoma. Ég minnist minna ferða í félmrn. í Danmörku. Ég gleymi þeim dögum aldrei er ég kom þar því það var svo ömurlegt að koma þar og sjá menn vel hálfa og fulla bæði að morgni til og verri í lok vinnudags, óvinnuhæfa. Ég held að við getum ekki neitað staðreyndum. En við getum ákveðið að leyfa bjór og segja þá: Okkur er alveg sama um þó að ástandið versni. Okkur er alveg sama um þó það verði fleiri drykkjumenn. Þá getum við staðið að því. En við getum ekki neitað staðreyndum. Við getum ekki neitað staðreyndum sem liggja fyrir og menn hafa tíundað mjög gaumgæfilega. Ég vil sérstaklega minna á málflutning hv. 3. þm. Norðurl. e. sem flutti mjög góða tölu um þetta og vitnaði í ótal rannsóknir og niðurstöður um þetta. Ég held að við getum ekki gengið fram hjá því. Ef við viljum ganga fram hjá þessum niðurstöðum erum við vísvitandi að fara með rangt mál, að gera rangt.



Herra forseti. Hér hafa að einu leyti gerst alveg einstakir atburðir. Það voru sannanlega eftir talningu þegar þessi umræða hófst þrír flm. frv. hér inni og hæstv. iðnrh. lýsti því yfir að hann væri fullmektugur fulltrúi flm. Ég verð að fara fram á við forseta að þessir menn séu kallaðir inn. Það er nefnilega alveg einstök ósvífni að telja sig yfir það hafinn að þurfa að gera grein fyrir máli sínu. Það er varpað spurningum til þessara manna. Það fást engin svör. Það er bara flótti úr salnum. Það er þó einn maður sem verst. Það er hægt að virða slíkt.

Ég vil segja hv. ræðumanni að hv. 13. þm. Reykv. kom að máli við mig áðan og þurfti að víkja úr salnum af persónulegum ástæðum sem eru óviðráðanlegar.

Hvaða persónulegu ástæður taka menn yfir þingfund? Þú verður að vita það.

Ég veit það. Það voru ástæður sem ég tók fullkomlega gildar og hafa ætíð verið teknar gildar hér.

Herra forseti. Við erum einnig alveg sáttir við að taka persónulegar ástæður gildar og fresta umræðunni og fá manninn til að svara, en við erum ekki sammála því að menn leggi á flótta á harðahlaupum út úr þingsalnum og komi sér undan því að gera grein fyrir máli sínu. Það getur orðið heldur ófriðvænlegt ef það eru vinnubrögðin sem á að taka upp og ég óska skýrra svara frá hæstv. forseta í þessum efnum. Er hæstv. iðnrh. þá til staðar til að gera grein fyrir þeirri greinargerð sem hér hefur verið kynnt sem svo vitlaust plagg að það megi lesa hana aftur á bak?

Ég mun gera ráðstafanir til þess að aðrir flm. komi í salinn og mun freista þess að kalla þá að beiðni ræðumanns hingað.

Það er rétt að ég geri örlítið hlé á ræðu minni og fái við því skýringar hvort eitthvað af því liði mætir. Það er til þess að nota tímann rétt að ég byrji á að víkja orðum mínum til þess ræðumanns sem ég virði fyrir það að hann hefur tekið einarða afstöðu til að standa með því máli sem hann hefur skrifað upp á. Það er hv. 5. þm. Vesturl. Auðvitað er það virðingarvert. Hann hefur staðið upp og haldið því fram að það hefðu engin rök komið fram héðan úr ræðustól af þeim mönnum sem hafa talað gegn málinu. Menn hafa líka sagt hér: Það hafa engin rök komið af viti með þessu. Í fyrsta lagi taldi hann mjög ósmekklegt af minni hendi að minnast á atburð á knattspyrnuvelli og ég gat ekki annað skilið en hann fullyrti að ekki leikmenn heldur áhorfendur hefðu þar allir verið ódrukknir. Ég gat ekki skilið á annan veg. Að mínu viti gerast þau undur almennt ekki að svo stór hópur komi saman að þar sé enginn undir áhrifum. Mér hafði verið sagt frá þessum atburðum á annan veg. Nú er þetta þó nokkuð langt í tíma og rúmi frá okkur og ég ætla ekki að gera þetta að aðalatriði þessa máls. Hins vegar finnst mér það merkilegra en allt annað, sem hér hefur komið fram, þegar menn standa upp og vilja halda því fram að við fáum aldrei nein svör við þessu nema reyna þetta. Eini möguleikinn til að fá svör við því hvað muni gerast sé að prófa þetta. Þetta má vera merkileg þjóð á marga vegu. En við skulum gera hér örlitla skoðanakönnun. Það var varpað kjarnorkusprengju á sínum tíma á Hírósíma og afleiðingarnar voru ægilegar. Efar það nokkur að geislavirkni verki eins á Íslendinga og Japani? Er nokkur hér inni sem efar að geislavirkni verki eins á Íslendinga og Japani? Það er ekki einu sinni nein athugasemd úr hornstólnum, sem er skiljanlegt því þar er enginn staddur eins og er, og aðrir hugleiða málið. Við getum tekið fleira fyrir og spurt: Verkar það öðruvísi? Verka reykingarnar eitthvað öðruvísi á Íslendinga en aðrar þjóðir? Ekki er það komið fram. Við erum nú einu sinni komnir frá Norðurlöndum og Írlandi að ætt og uppruna. Hvaða breyting skyldi hafa orðið á þessum kynstofni í þessu landi á þessu tímabili sem gerir það að verkum að ekki sé sennilegt að við munum bregðast svipað við og þessar þjóðir? Engu að síður er blákalt sagt við okkur að það sé raunverulega ekki hægt að öðlast þessa reynslu. Auðvitað er óbeint verið að segja við þá menn sem eru ekki neytendur víns: Þetta er hlutur sem þið getið ekkert talað um. Þið hafið aldrei drukkið ykkur fulla. Það er alveg eins hægt að segja við mig: Þú veist ekkert um saltsýru. Ég hef aldrei drukkið hana. Þessi rök ganga ekki upp. Það blasir við að allt skólakerfið byggir á því að reyna að yfirfæra reynslu ákveðinna manna og þekkingu yfir til æskunnar til þess að hún þurfi ekki öll að upplifa þessi reynsluskeið. Hitt er út af fyrir sig hárrétt hjá hv. 5. þm. Vesturl. að það er ekki samræmi í því að banna sölu á bjór í áfengisverslunum landsins og leyfa innflutning með farþegum og með starfsmönnum hjá flugfélögum eða á millilandaskipum þó með takmörkunum sé. Það er ekki samræmi í þessu. Hins vegar þýðir honum alls ekki að snúa sér að þeim sem nú tala gegn og skamma þá prívat og persónulega fyrir að þetta samræmi er ekki. Það er málflutningur sem einfaldlega gengur ekki upp. Hann hefur ekkert fyrir sér í því að þessir menn vilji hafa þetta á þennan veg. Og það hefur komið hér fram að menn eru reiðubúnir að skoða það að breyta þessu. Ég aftur á móti vil halda öðru fram, að jafnvel þó að við tækjum okkur til og segðum við farmenn: Þið megið þetta ekki, og einnig við áhafnir á flugvélum, þá yrðu til menn sem segðu: Það er ekkert samræmi í íslensku áfengislöggjöfinni. Þið leyfið sterka drykki, en þið leyfið ekki veika. Þessi málflutningur um skort á samræmi hefur dunið á mönnum svo lengi sem þessi umræða hefur staðið og hann mun endalaust dynja á mönnum. Það er alltaf hægt að koma hér upp. Það seinasta var að draga upp konfektmola og segja: Í þessum konfektmola er koníak. Ég ætla ekki að rengja það. Spurningin er: Hefur einhver af þeim sem hafa talað á móti þessu frv. haldið því fram að þessir gagnrýnisþættir, sem 5. þm. Vesturl. vakti athygli á, séu til fyrirmyndar og þannig eigi þetta að vera? Ég veit ekki til þess. Hann segir að það verði þá að efla löggæsluna og lögregluna. Hvað hyggur hann að það þurfi að efla löggæslu mikið á Íslandi til að koma í veg fyrir að það verði aldrei framið morð í landinu? Hefur hann hugleitt þetta? Hvað hyggur hann að það þurfi að efla hana mikið til að það verði aldrei smyglað flösku af víni inn í landið? Hefur hann hugleitt þetta? Sennilega mundi það ekki duga til, það er alvarlegast af því öllu, þó að við settum allt liðið í þetta. Nei, þessi rök halda ekki heldur, því miður. En hann fór að einu leyti snilldarlega í þessa yfirferð sína því að hann afgreiddi með einni setningu allt það lið sem menn hafa verið að kalla hér fram og talið að mest væri mark takandi á, þ.e. læknana. Hann orðaði þetta eitthvað á þann veg að þeir yrðu að sjálfsögðu að koma með þessar tillögur. Þetta væri nánast hluti af þeirra starfi, embættisleg skylda nánast að taka svona á málinu.

Ég vil geta þess í sambandi við flm. þessa máls að þeir munu vera viknir úr húsinu og næst ekki til þeirra að sinni. Þar sem enn eru tveir á mælendaskrá mun þessari umræðu verða frestað kl. 5, en að sjálfsögðu er ræðumanni heimilt að nota tímann þangað til hvort sem hann lýkur máli sínu eða ekki.

Herra forseti. Ég ætla að halda áfram með það sem ég var með. Hann orðaði þetta á þann veg að það væri nánast skylda þeirra að gera grein fyrir því hverjar afleiðingarnar yrðu, þ.e. læknastéttarinnar. Ef við höfnum því að taka mark á áliti okkar lærðustu manna á þessu sviði, manna sem hafa meiri þekkingu en flm., margfalt meiri þekkingu en ég, ef við ætlum að hafna því að taka mark á þessum mönnum er mér spurn: Í smiðju til hvaða sérfræðinga gengu þessir menn? Var þetta andlegur innri innblástur sem kom yfir þá á stjörnubjartri vetrarnóttu eða hvaðan komu sérfræðingarnir sem sögðu þeim hið eina sanna, sögðu þeim sannleikann, hvað væri rétt í þessu máli? Hvaðan eru upplýsingarnar komnar?  Herra forseti. Ég var búinn að varpa fram mjög mörgum spurningum til 2. flm. þessa máls og vænti þess að hann svari þeim og ég ætlast til þess að því verði komið til skila til hv. 17. þm. Reykv. að það eru almennar venjur í þingsölum að menn svari athugasemdum við frv. þegar þeir eru flm. að þeim og athugasemdir koma fram. Umræðu frestað.