Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég hefði viljað mælast til þess, að hæstv. iðnmrh. væri viðstaddur.

Forseti (BSt): Ég hef tekið fram fyrr, að það er ekki í mínu valdi að sjá um, að einhver ákveðinn sé viðstaddur, auk þess sem ekki er þægilegt að fara úr forsetastól, þegar varaforsetar eru ekki viðstaddir, til þess að leita.



Herra forseti. Ég held, að mér sé óhætt að segja, að við 3 nm., sem stöndum saman í þessu máli, vorum sammála um, að ekki þyrfti að gera svo miklar breyt. á frv. eins og minni hl. taldi að gera þyrfti, og mun það koma fram við atkvgr. um brtt. hv. þm. Barð. og hv. þm. Vestm., hverju við fylgjum og hverju ekki, það gæti orðið sitt á hvað. Það, sem ég tel aðalatriðið í þessu máli og vildi heyra álit ríkisstj. um, er það, hvort hún feldi ekki vit í að samræma í eina heild allt öryggiseftirlit, sem nú er í landinu. Það kostar þjóðina fleiri milljónir allt þetta öryggiseftirlit, sem nú er, og ég hef trú á því, að það sé hægt að gera þetta eftirlit kostnaðarminna en það nú er. Það, sem ég vildi fá að heyra frá hæstv. ríkisstj., er, hvað hún álíti í þessu máli, og treysti hún sér ekki til að segja neitt um það nú, þá er ég til í að samþ., að það bíði til næsta þings. Ég vil fá að heyra álit ráðh. á þessu, en hann er ekki viðstaddur nú. Afstaða mín nú fer eftir því, hvort hæstv. ríkisstj. sjái sér fært að láta rannsaka þetta fyrir næsta þing, og ef svo væri, þá væri hægt t.d. að samþ. frv. til bráðabirgða nú eða láta það daga uppi. Það er þetta, sem ég vil fá að heyra álit hæstv. ríkisstj. um og heyra, hvað hæstv. ráðh. segir í málinu. Það mundi sparast við það fé, ef þetta væri sameinað undir eina stjórn. Ég vildi hafa hæstv. ráðh. viðstaddan vegna þessa, því að ég vil fá að heyra álit hans, svo að ég geti tekið afstöðu til þeirra brtt., sem fram hafa komið, áður en atkvgr. fer fram. Mér er vel ljóst, að þeir, sem eru þessu mótfallnir, segja, að það verði erfitt að hafa allt þetta eftirlit á einni skrifstofu, en ég er ekki viss um, að svo verði, nema síður sé. Hví má ekki sameina allt þetta eftirlit í eina heild? Það er augljóst mál, að það verður handhægara í meðförum þannig. - Ég vil mælast til þess við hæstv. forseta, að hann láti atkvgr. ekki fara fram, fyrr en við höfum fengið að heyra álit hæstv. ráðherra.

Forseti (BSt): Ég get ekki - og hef sagt það áður - tekið neina ábyrgð á mig í því efni, að hæstv. ráðh. sé viðstaddur umr., en vitanlega gæti ég skilað þessu til hæstv. ráðh., ef tækifæri gefst, en auðvitað gæti hv. þm. sjálfur hringt til hæstv. ráðh. Þeir fá dagskrá eins og aðrir og vita, hvaða mál eru til umræðu.



Herra forseti. Ég vil aðeins, áður en ég sný mér að aðalræðunni, sem bæði verður löng og ýtarleg, láta í ljós undrun mína yfir nál. meiri hl. Mér skildist, að það væru tveir nm., sem ekki væru tilleiðanlegir til að samþ. frv. eins og það liggur fyrir. Þetta mál er þannig, að það hefur gengið gegnum 6–8 umr. í Nd. Á undanförnum þingum hefur það verið margrætt, en aldrei verið samþ. vegna þess, að alþm. hafa verið tregir til að afgr. málið. Það er því ekki hægt að segja, að hv. þm. hafi ekki haft aðstöðu til að athuga málið. Ég verð að segja, að mér þykir mjög miður, að iðnmrh. skuli ekki vera viðstaddur, en ég er ekki að ásaka hæstv. forseta. Þó að hann eigi ekki sæti í þessari d., þá heyrir málið undir hann, og væri æskilegt, að hæstv. ráðh. vildi sýna jafnmikinn áhuga fyrir þessu máli og hæstv. dómsmrh. sýnir, því að það tel ég til fyrirmyndar. Ég vildi mælast til þess við hæstv. dómsmrh., að hann láti boð ganga til hæstv. ráðh. að mæta hér. Upphaf þessa máls er það, að borin var fram þáltill. um, að skipuð yrði milliþn. til þess að endurskoða l. um eftirlit með verksmiðjum og vélum. Það var 12. febr. 1947. Þáltill. þessi var samþ. á því þingi, en iðnmrh. var þá hv. þm. Hafnf., Emil Jónsson. Þáltill. var borin fram vegna kvartana, sem borizt höfðu frá þeim, sem greiddu gjöldin. Þetta sést í grg. þessarar þáltill. Hún byrjar á því að gera grein fyrir, hversu þessi mál hafa verið vanrækt. Nefnd þessi skilaði verki á árinu 1948, og kostaði sú rannsókn 60 þús. kr. Undirbúningur þessarar lagasetningar kostaði nú þetta. Þáverandi ráðh. var á sínum tíma mjög ásakaður fyrir það að hafa greitt 60 þús. kr. fyrir þetta verk. Mönnum sýndist ekki vera það verðmæti í þessu verki n. Frv. var síðan borið fram í Nd. á þingi 1949 og komst til Ed. og sömuleiðis á síðasta þingi, en var afgr. 15. febr. með rökstuddri dagskrá, sem ég vil leyfa mér að lesa hér upp, en hún var gefin út af iðnn. 6. febr. 1951: „Í trausti þess, að ríkisstj. láti athuga frv. á ný og m.a., hvort ekki sé hagkvæmt og eðlilegt að sameina skipaskoðun ríkisins og verksmiðjueftirlit undir eina öryggismálastofnun og hve mikið það kynni að spara í útgjöldum, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá.“ Ég harma, að ríkisstj. skyldi ekki gera neitt í þessu máli á síðasta ári. Ég skal viðurkenna, að þáv. iðnmrh. gerði þá fyrirspurn til mín á liðnu sumri, hvort ég vildi ekki taka að mér að jafna þann misskilning, sem orðinn var út af máli þessu. Nú er þetta mál ekki persónulegt, en er mál, sem snertir alla þjóðina. Ég taldi ágreininginn í þessu máli það mikinn, að ekki yrði hægt að samræma sjónarmiðin, nema með mikilli vinnu, en ég fékk ekki önnur tilmæli eða fyrirmæli. Ég skal þá gera grein fyrir hér, í hverju nýmæli þessa frv. eru fólgin eins og málið var afgr. frá mþn. Þess misskilnings hefur orðið vart, að hér sé um ný l. að ræða, sem fyrirbyggi slysahættu. Málið hefur verið túlkað svo í Nd. Hins vegar ber málið litlar umbætur frá gildandi lögum. Gildandi lög geta komið öllu því fram, sem í frv. felst, með reglugerðarbreytingu. Það er hinn mesti misskilningur, að lög þessi breyti nokkru varðandi eftirlit með skipum og vélum í landinu. Hins vegar mun frv. þetta, ef að lögum verður, skapa útgjöld svo að hundruðum þús. kr. nemur. Meginmálið, sem í frv. var, var að taka upp í það ýmis reglugerðarákvæði. Það má deila um það, hvort æskilegt sé að gera slíkt, hvort eigi t.d. að setja í lög stærð gólfflatar, hve hátt sé undir loft í vinnusal. Þetta má kannske deila um, hvort frekar eigi heima í löggjöf eða reglugerð. Frv. virðist því frekar vera reglugerðarákvæði, og stoðar þó varla að setja í lögin ákvæði um þau atriði, sem breytileg eru frá degi til dags. Annað nýmæli er það, að ný stofnun er sett á stofn með frv. þessu undir stjórn öryggismálastjóra. Hins vegar virðist manni það nú vera heldur lítils virði, hvort forstjóri skipa- eða vélaeftirlitsins skipti um nafn, hvað titil snertir. Í þessu sambandi vildi ég einnig benda á, að hér eru þrjú eftirlit. Það er eftirlit með flugvélum, sem kostar 100 þús. kr., eftirlit með vélum og verksmiðjum, sem kostar um 280 þús. kr., eftirlit með skipum og bátum, sem kostar 500 þús., og svo er eftirlit með bifreiðum, sem kostar 1 millj. kr. Ég hefði því getað fellt mig við, að þessi eftirlit yrðu sameinuð undir eina stjórn og eina stofnun, sem héti öryggisráð. Í öryggisráði ættu að eiga sæti fulltrúar frá þeim aðilum, sem borga slysin, þ.e. fulltrúar frá vátryggingarfélögunum og Tryggingastofnun ríkisins. Nd. hefur hvað eftir annað fellt í burtu öryggisráðið. Nú er það svo, að eftirlit á sjónum og í verksmiðjum gripur hvað inn í annað. En hvað er það, sem veldur, að ekki er hægt að sameina þetta? Það stafar af því, að hvorugur forstjórinn vill beygja sig undir hinn. Hins vegar vill nú svo til, að annar þessara manna, forstjóri Skipaskoðunar ríkisins, er að nálgast það að verða sjötugur (er að ég held 68 ára), og ætti því að nota tækifærið til að sameina skipaeftirlitið og verksmiðjueftirlitið undir eina stjórn. Virðist sú ráðstöfun vera eðlileg og sjálfsögð. Þá er hér nýmæli, að eftirlit sé haft með allri skrifstofuvinnu í landinu. Eftir þessu ætti þá að hafa eftirlit með t.d. þingskrifurunum, að þeir sitji réttir í stólunum og fái ekki hryggskekkju. Á skrifstofum þyrfti að gæta þess, að hver starfsmaður fengi stól við sitt hæfi, en það á ekki að hafa eftirlit með því, hvort starfsmennirnir gera nokkuð. Hér eru einnig ákvæði um nákvæmt eftirlit með fermingu og affermingu skipa. Á öll þung flutningsstykki skal þyngd þeirra greinilega merkt. Til þess að fylgjast með því, að það verði gert, þarf marga eftirlitsmenn. Þurfa þeir að fara út í hvert skip, sem flytur vörur til lands eða úr landi, til þess að fylgjast með þessu. Ég er alveg viss um, að hv. flm. þessa frv. hefur ekki hugsað út í þessar afleiðingar né litið á þessa hlið málsins. En ég veit hins vegar, hvernig þetta ákvæði hefur komizt hér inn. Það er vegna þess, að einn af okkar ágætu fyrrverandi þm. flutti frv. um það hér á Alþ., að ekki mætti flytja neitt stykki milli skips og lands, nema athugun færi fram. En hv. þm. hefur ekki hugsað út í, hvað þetta mundi kosta. Ég get vel skilið það, að þar sem atvinnuleysi er í landinu, þá mundi þetta veita hundruðum manna atvinnu, og það er alltaf bót. - Hér á eftirlitsmaðurinn ekki aðeins að sjá um, að þessir bögglar séu vigtaðir, og fullvissa sig um, að þeir fari ekki yfir ákveðna vigt, heldur á hann líka að sjá. um, að allir krókar, lásar og vindur, sem notaðar eru, séu í bezta lagi. - Að vísu nær þetta skipaeftirlit ekki lengra en til íslenzkra skipa. Ég efast líka um, að þótt slíkur eftirlitsmaður væri sendur um borð í erlent skip, yrði tekið á móti honum. Ég efa einnig, að slík lög geti fyrirskipað erlendum skipstjóra að beygja sig undir slíkt eftirlit. Einn liðurinn er um byggingarvinnu. Það eru tekin í lög nýmæli um að hafa miklu nákvæmara eftirlit með byggingarvinnu en gert hefur verið. Finnst mér það mjög eðlilegt, að hafa verður allan útbúnað, verkpallana og annað öruggt. Forstjórinn fyrir eftirlitinu tilkynnti mér, að hann hefði nú undirbúið reglugerð, sem sé um endurbætur á þessu sviði, bæði í sambandi við byggingarvinnu og önnur nýmæli, sem ég mun koma að síðar. Hann fullvissaði sig um, að með gildandi l. væru engin vandkvæði á, að hægt væri að undirbúa reglugerð, sem fyrirbyggði öll slys í sambandi við byggingarvinnu. Þá er það eitt nýmælið, að líta þarf eftir farandvélum.

Ég vil leyfa mér að spyrja, hvort mikið sé eftir af ræðunni.

Ég á eftir að tala í einn tíma eða tvo.

Þá er ekki tími til að ljúka ræðunni að sinni, og verður ræðumaður að fresta henni.

- [Frh.]



Herra forseti. Eins og gert hafði verið ráð fyrir við 2. umr., sem fór fram í gær, tók fjhn. frv. þetta til nýrrar athugunar á fundi í morgun. Niðurstaðan af athugunum n. og umr. var í stuttu máli sú, að n. leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt að öðru leyti en því, að hún leyfir sér að flytja brtt., sem felur í sér þá hugsun, sem háttvirtur 11. landskjörinn (ÞÞ) varpaði fram hér við umr. í gær, sem sé, að það sparifé, sem stæði inni 6 mánuði, þegar l. ganga í gildi, öðlaðist líka skattfrelsi og þá líka séð fyrir því, að þeir, sem seinir væru til þess að koma fé sínu á innlánsskírteini eða bindast samningum við innlánsstofnanir, fái slík réttindi, og það er sanngjarnt, því að mjög margir þeirra, sem eru umkomuminni, safna sparifé í raun og veru til þess að eiga það á vöxtum. - N. tók fyrir þau sjónarmið, sem komu fram við umr., og niðurstaða athugana hennar varð, eins og ég hef greint, þessi brtt. um bráðabirgðaákvæði, sem ég vil leyfa mér að afhenda hæstv. forseta. - Meira sé ég ekki ástæðu til að segja um málið við þessa umr. án nýs tilefnis.



Herra forseti. Ég verð að líta þannig á, að með þessu frv. sé byrjað á öfugum enda, að áður en þetta frv. er samþ., verði að sjá fyrir því, að geðveikrahælið á Kleppi hafi aðstöðu til þess að taka á móti þeim sjúklingum, sem hér um ræðir. Ef þetta frv. er samþ. eins og það liggur fyrir, þá er það ekkert annað en pappírsgagn, ávísun á innstæðu, sem ekki er til, ávísun á húsrými á Kleppi, sem þar er ekki fyrir hendi, og ég tel, að það sé sízt viðeigandi í svona vandasömu máli sem hér um ræðir og viðkvæmu oft og tíðum og ekki sæmandi fyrir Alþ. að samþ. slíka löggjöf. Mér er mjög vel kunnugt frá því að ég starfaði að sveitarstjórnarmálum og í rauninni einnig að dómsmálastjórninni, að það er oft og tíðum miklum vandkvæðum bundið að koma slíkum sjúklingum fyrir, og það er vissulega þörf á því, að hafizt væri handa um frekari umbætur í þeim efnum en enn hefur verið ráðizt í. en það tjáir ekki að hafa þann hátt á, sem hér er ráðgert, enda hygg ég, að frv. þetta hafi hvorki verið borið undir landlækni né geðveikralækninn á Kleppi. Nú er ýmislegt um þessa menn að segja. Ég játa það, að ég er ekki alltaf að öllu leyti ánægður með landlækni, en veit, að ýmsir hafa á honum mikið álit. Ég þekki aftur á móti töluvert til starfs geðveikralæknisins á Kleppi og tel hann með mestu afburðamönnum í íslenzkri læknastétt. En Alþ. hefur farið þannig að að afgreiða slíkt mál sem þetta án þess að leita til þeirra starfsmanna, sem hér eiga hlut að máli, landlæknis og geðveikralæknisins á Kleppi, og heyra þeirra álit. Ef þingið telur ekki að marka það, sem þeir segja, þá verður það að hefjast handa um að fá sér þá ráðunauta í þessum efnum, sem það trúir. En það er ekki frambærilegt af Alþ. að ætla að ganga fram hjá heilbrigðisyfirvöldum landsins um að setja slíka löggjöf og leggja þeim slíka skyldu á herðar án þess að leita þeirra álits fyrir fram, auk þess sem segja verður eins og er, að ákaflega sýnist kastað höndunum til samningar þessa frv. Það sýnist vera svo. að sveitarstjórn geti sent hvern sem henni lízt á Klepp, ef hún mannar sig upp til að gera það, taka um það ákvörðun og senda um það símskeyti. Það þarf ekki einu sinni læknisvottorð að liggja fyrir, og þar sem vitað er, að dvalarkostnaður á Kleppi mundi lenda mun léttar á sveitarfélagi en ef séð er fyrir mönnum heima af sveitarsjóði, þá gæti með þessu skapazt óeðlileg freisting fyrir sveitarstjórnir til þess að misbeita því valdi, sem þeim í þessu er fengið. Það er ekki nóg að vitna til þess, að í fyrri málsgr. 1. gr. segir: „og er að dómi héraðslæknis hættulegt umhverfi sínu eða ætla má að fari sér að voða.“ Þar með er ekki sagt, að rétti staðurinn fyrir fólkið að læknisáliti sé, að það eigi að fara á Klepp; það er allt annað atriði, sem þar er um að ræða. En hvað sem einstökum atriðum frv. líður, þá er það höfuðatriði, að hér er byrjað á öfugum enda. Það þýðir ekki að leggja neinu stjórnvaldi á hendur að vinna verk. sem það er ekki fært um að vinna, og á meðan ekki er til húsrými á Kleppi til þess að taka við þessum sjúklingum, þýðir ekki að leggja þá skyldu á hælið að taka við sjúklingum. Þess vegna verður Alþ. fyrst að byrja með því að skapa möguleika til þess að taka við sjúklingum, og þá er hægt að leggja einhverja samsvarandi skyldu eins og hér er ráðgert á hælið til þess að taka að sér það, sem hér um ræðir. Ég tel því, að af öllum ástæðum eigi þetta frv. að hljóta vandlegri meðferð en það hefur hlotið, og vil eindregið leggja til, að það verði sent landlækni til umsagnar og yfirlækninum á Kleppi, áður en 2. umr. er lokið.

Forseti (BSt): Ég tók þetta frv. til 2. umr. sökum þess, hvað langt er liðið á þingtímann; ég býst við, að þingi verði slitið mjög bráðlega. Á hinn bóginn hefur ekki komið nein tilkynning frá n. um, að hún hafi tekið málið að nýju til athugunar eftir 1. umr. En ég vil gjarnan heyra frá n., hvort hún óskar eftir að málinu sé frestað.



Herra forseti. Ég er ekki frsm. n. og get því ekki svarað fyrir hana, en ætla að segja frá því, að þetta frv. samdi, að ég ætla, skrifstofustjórinn í félmrn. og ég tel sennilegt, að hann hafi haft samráð um það, án þess að ég viti það, við einhvern af þeim, sem málið varðar, og ég geri ráð fyrir því, að hann hafi borið sig saman við þá, sem þessi mál hafa með höndum. Annars gerði hv. frsm. við 1. umr. grein fyrir því, hver eru tildrög málsins, sem sé, að fyrir n. lá frv. um stofnun öryrkjahælis, sem þeir aðilar, sem það snertir töldu ekki heppilegt að gengi gegnum þingið eins og gengið er frá því, og þess vegna var snúið sér að því að flytja sérstakt frv. um drykkjumannahæli og þetta frv., sem hér liggur fyrir. Eins og hv. dm. muna, þá tók ég það fram við 1. umr., að ég teldi, að það þyrfti að gera breyt. á þessu máli. Ég er hæstv. ráðh. sammála um það, að ekki sé nægilegt að vísa á pláss á Kleppi, sem ekki er til, og ég boðaði þá brtt., sem ég - með leyfi hæstv. forseta - skal lesa upp; hún er á þessa leið: „Á eftir 2. gr. komi ný grein, svo hljóðandi: Ríkisstjórnin skal, ef þörf krefur, gera ráðstafanir til þess að auka við húsnæði geðveikrahælisins á Kleppi, með viðbyggingum eða á annan hátt, svo að jafnan sé hægt að veita viðtöku án tafar sjúklingum þeim, sem um ræðir í 1. grein.“ Ég gerði einnig grein fyrir því þá, að till. væri svona orðuð með það fyrir augum, að ef ekki þætti fært að byggja við Klepp, þá næði heimildin til þess, að húsnæði væri á þeim stað, þar sem samband væri við Klepp, til þess að leysa þörfina í þessum efnum. Ég er sammála hæstv. ráðh. um það, að nauðsyn sé að setja inn slík ákvæði sem þessi, ef frv. er samþ. Ég hirði ekki að endurtaka það, sem ég sagði við 1. umr. Hvað snertir flausturslegan undirbúning frv., þá má lengi um það deila, og eru skiptar skoðanir um það. Ég fer að halda, að hæstv. ráðh. hafi lesið frv. flausturslega, þegar hann segir, að það þurfi ekki læknisvottorð til þess, að sveitarstjórn geti sent menn á Klepp. Það er tekið fram í 1. gr., að hælinu sé ekki skylt að veita móttöku öðru fólki en því, sem skyndilega brjálast og er að dómi héraðslæknis hættulegt umhverfi sínu eða ætla má að fari sér að voða. Um þetta fólk, sem brjálast skyndilega og er hættulegt sér og öðrum, þarf að liggja fyrir vottorð frá héraðslækni. Hæstv. ráðh. segir, að þar með sé ekki sagt, að það fólk eigi heima á Kleppi. Hvar á brjálað fólk frekar heima en þar? Ég fæ ekki betur séð en það sé sá staður, sem eðlilegt er að leitað sé til, og það sé einmitt þar, sem svona fólk á að vera. Ég vil því mælast til, að brtt. sú, er ég hef afhent hæstv. forseta, sé samþ. og frv. sjálft að henni samþykktri.

Forseti (BSt): Mér hefur borizt svo hljóðandi brtt. frá hv. 4. þm. Reykv. (HG): „Á eftir 2. gr. komi ný grein, svo hljóðandi: Ríkisstjórnin skal, ef þörf krefur, gera ráðstafanir til þess að auka við húsnæði geðveikrahælisins á Kleppi, með viðbyggingum eða á annan hátt, svo að jafnan sé hægt að veita viðtöku án tafar sjúklingum þeim, sem um ræðir í 1. grein.“ Brtt. er of seint fram komin og skrifleg, og þarf því tvöföld afbrigði, sem ég leita hér með.



Herra forseti. Ég vil í fyrsta lagi þakka forseta fyrir að hafa tekið málið á dagskrá: Og ég vil segja nokkur orð vegna ummæla hæstv. dómsmrh. Hann gat þess, að frv. hefði ekki verið sent til umsagnar yfirlækninum á Kleppi eða landlækni. En málið hefur verið rætt við landlækni, m. a. í sambandi við 112. mál, og kom þá fram, að það væru hvorki meira né minna en 123 geðveikisjúklingar, sem væru án þeirrar sérstöku umönnunar og aðhlynningar, sem þeim er nauðsynleg og ekki er hægt að veita annars staðar en á Kleppi. En deilan hefur staðið um það, að á Kleppi væru sjúklingar; sem ekki þyrftu nauðsynlega með þeirrar sérstöku hjúkrunar, sem þar er veitt, en svo væri ekki hægt að koma þar inn öðrum sjúklingum, sem hvergi annars staðar er hægt að veita þá aðhlynningu og sérstöku meðferð, er þeir þarfnast. Yfirlæknirinn á Kleppi hefur lýst því yfir, að hann vilji helzt taka þangað taugaveiklunarsjúklinga; vegna þess, að þá sé von til að geta læknað, en ekki fólk, sem að hans dómi er ólæknandi. En svo var það með einn sjúkling, sem yfirlæknirinn taldi ólæknandi, að hann læknaðist á skömmum tíma annars staðar. En nú er það svo, að Kleppur er einu sinni byggður fyrir geðveikt fólk, og það er eini staðurinn, sem til er fyrir það. Annaðhvort er fyrir stj. að gera að láta þá sjúklinga, sem geðveikir eru, sitja fyrir um vist á Kleppi eða nota það fé, sem hægt er að ráðstafa, til þess að láta útbúa rúm til þess að taka á móti þessu fólki. Ég veit, að stj. hefur nóg að gera með þessa einu milljón, en ég efast um, að nokkurt mál sé þó jafnaðkallandi og þetta. Venjuleg sjúkrahús eru þó til víðast hvar á landinu, en þetta er eina hælið sinnar tegundar. Annars er ástandið með þessi sjúkrahús víða svo, að það lítur út fyrir að verði að loka þeim vegna þess, að rekstur þeirra er svo dýr, að þau bera sig ekki. En þetta ástand með Kleppshælið er þannig, að bókstaflega er ekki hægt að una við lengur. Ég skal ekki leggja dóm á þá læknana, yfirlækninn á Kleppi og landlækni, sem báðir eru eflaust afbragðsmenn, hvor á sínu sviði. En það er auðséð, að þeir hafa ekki nægilega: opin augu fyrir þessu máli. Annars hefðu þeir barizt ötullegar fyrir því að fá eitthvað gert í því. Hv. 4. þm. Reykv. (HG) tók réttilega fram, að það er misskilningur hjá hæstv. dómsmrh., að ekki þurfi úrskurð læknis um það fólk, er komið skuli á hælið eftir þessum 1. Þetta er greinilega tekið fram í 1. gr. Ég vil mælast til, að hæstv. ráðh. taki til baka tilmæli sín um að fresta málinu og að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Ég er hissa á ummælum hv. þm. Barð., formanns fjvn., varðandi kröfur sjúkrahúsa úti á landi um fjárstyrk frá ríkinu. Hv. þm. Barð. ætti að vera það kunnugt, að það er ekki af illvilja, að ekki er hægt að fara hraðar að í þessum málum. Á fyrstu árum þessarar kynslóðar var í raun og veru ekkert til af þessum sjúkrahúsum, og það gengur kraftaverki næst, hvað þó hefur verið gert, enda er það svo, sem betur fer, að menn hafa talið, að aðhlynning sjúkra eigi að ganga fyrir mörgu öðru. - Eins kemur það úr hörðustu átt, að á Alþ. skuli landlæknir og yfirlæknirinn á Kleppi vera ásakaðir fyrir, hve lítið hafi verið byggt á Kleppi. Það er kunnugt, að þessir menn hafa verið með stöðuga ásókn á fjárveitingavaldið vegna þessa máls. Mér er þetta vel kunnugt frá því ég var borgarstjóri, vegna þess að þá var mjög sótt á bæinn um framlög til þessa, og menn, sem hafa sótt sitt mál af mjög einhliða kappi eins og yfirlæknirinn á Kleppi, eiga sízt svona þakkir skilið. Svo á Alþ. að fara að segja um, hvaða tegundir sjúklinga eigi að fá víst á hverju einstöku sjúkrahúsi. Ég mótmæli því, að Alþ. taki slíkt vald í sínar hendur af færustu og fremstu sérfræðingum, sem rétt og eðlilegt er að taki slíkar ákvarðanir. Ef hitt kemur í ljós, að yfirlæknirinn hafi misséð sig í starfi sínu, er hægt að krefjast mannaskipta. Það eru heldur engin undur, þó að einhver sjúklingur hafi læknazt. sem talinn var ólæknandi. Í fyrsta lagi á ég eftir að fá gögn um, að þetta hafi verið svo, og svo er það í öðru lagi þannig, að öllum getur og hlýtur að skjátlast einhvern tíma. T. d. sýnir það, að hv. þm. Barð. getur skjátlazt, að hann sagði, að yfirlæknirinn á Kleppi vildi frekar taka þangað taugasjúklinga en óða menn. Þetta er skakkt. Yfirlæknirinn vill hins vegar, að sjúkrahúsið sé lækningastofnun, en ekki að það sé geymslustofnun fyrir menn, sem eru ólæknandi að hans dómi. Mér finnst þetta skynsamlegt, en það er ekki það sama og hv. þm. Barð. sagði. Ég held, að við verðum að gera okkur grein fyrir því, að þetta frv. sé samið af nokkurri fljótfærni, jafnvel þótt það sé rétt, sem hv. 4. þm. Reykv. sagði, að mjög mikill skortur sé á sjúkrarúmum. Það er gagnslaust að samþ. þetta frv., nema sjúkrarúm séu til. Það er því misskilningur hjá hv. þm. Barð., að þetta frv. þyrfti að daga uppi, þótt réttilega væri frá þessu gengið. Hv. þm. Barð. sagði, að það væri undir því komið, hvernig menn vildu verja því fé, sem hægt væri að verja til þessa, hvort þessi rúm væru til. En það er tími til þess enn, ef þingheimur vill útvega meira fé til þessa. Það er ekkert gagn að því að segja, að eitthvert sjúkrahús eigi að taka við mönnum, sem það getur ekki tekið á móti. Það er að gefa út falska ávísun til allra aðila, sem hlut eiga að máli. Og ég vil eindregið fara þess á leit, að málið verði tekið af dagskrá, svo að hægt verði að láta það sæta réttri og eðlilegri meðferð, og ef n. vill ekki fallast á það, eru auðvitað til nóg önnur ráð til að koma í veg fyrir þessa flausturslegu afgreiðslu. En í trausti þess, að svo verði gert, mun ég fella hér niður mál mitt, en annars þyrfti ég að halda miklu lengri ræðu.



Herra forseti. Þegar ég mælti fyrir þessu máli í gær, sagði ég, að málið þyrfti ekki frekari athugunar við í n., og þess vegna tók forseti það á dagskrá. Ég lýsti því í gær, hvers vegna þetta frv. væri komið inn í þingið. Mér er kunnugt, að þetta frv., sem einkum er undirbúið af skrifstofustjóra félmrn., er samið í samráði við stjórn sambands sveitarfélaganna. Mér hefur einnig borizt umsögn yfirlæknisins á Kleppi varðandi þetta mál  Það, sem veldur því, að mér finnst eðlilegt að flytja þetta frv., er annað sjónarmið en yfirlæknisins, en það er, að mér finnst, að þegar fólk veikist á þann hátt, er í 1. málsl. 1. gr. segir, þá ættu það að vera óskráð lög, að Kleppur tæki við því. Nú skilst mér, að svo hafi ekki verið litið á af þeim, sem með þessi mál fara. En til samanburðar við þetta er það að segja um landsspítalann, að hann virðist telja sér þetta skylt á sínu sviði, og er þó um þá sjúklinga það að segja, að þeir eru þó ekki hættulegir fyrir aðra en sjálfa sig, ef svo mætti að orði komast. Af þessum sökum hefur mér virzt, að jafnvel þó að ekki sé gert ráð fyrir því, hvernig þetta skuli framkvæmt, þá sé ástandið svo erfitt og skyldan svo rík, að ómögulegt sé annað en fullnægja henni. - Ég viðurkenni, að yfirlæknirinn á Kleppi var ekki spurður ráða, og einnig það, að ég er leikmaður á þessu sviði. Út af tilmælum hæstv. dómsmrh., að n. athugi málið betur og sendi það landlækni til athugunar, þá finnst mér eðlilegt, að n. verði við þeim tilmælum, ef málið fær afgreiðslu nú, og að þetta yrði þá gert milli 2. og 3. umr. og að þá yrði líka rætt við yfirlækninn á Kleppi. Ég held annars, að n. viti um skoðun landlæknis á þessu máli, þó að ég sé ekki að telja það eftir, að talað verði við hann. Ef hæstv. dómsmrh. vill sætta sig við, að n. geri þetta milli 2. og 3. umr., þá er ég fús til að lofa því. Varðandi till. hv. 4. þm. Reykv. (HG), þá er ég henni efnislega samþykk, þó að ég verði að viðurkenna, að um leið og hún er samþ., þá er gengið frá þeim skilningi, er ég hef haft, því atriði, að þegar um neyðarástand sé að ræða, þá gildi engar reglur. Samkv. till. á ekki að leggja skylduna á sjúkrahúsið, nema þegar laus rúm eru fyrir hendi. Þar er um nýjan skilning að ræða, en ef hæstv. dómsmrh. fellir sig við þessa lausn, er ég fús til að samþ. till. til samkomulags, en vildi þá beina því til hv. 4. þm. Reykv., að hann taki till. aftur til 3. umr.



Herra forseti. Till. hv. 4. þm. Reykv. hefur haft það í för með sér, að rétt er að fresta 2. umr., en geyma till. ekki til 3. umr., því að það er munur á skoðunum og nauðsynlegt, að menn geti áttað sig á till. áður en 2. umr. lýkur og komið þá fram með nýjar till., ef málið fær ekki viðhlítandi lausn við 2. umr. Ég legg því áherzlu á, að 2. umr. verði nú frestað, enda ljóst, að málið hefur ekki verið nægilega athugað, og segi ég það ekki til að lasta n., sem fengið hefur málið frá einum af skrifstofustjórum stjórnarráðsins og því álitið, að það væri nægilega rannsakað. Hv. frsm. játaði, og hv. 4. þm. Reykv. sagðist hafa búizt við, að málið hefði verið rætt af skrifstofustjóranum við báða þá aðila, sem ég nefndi. En þetta hefur ekki verið gert, eins og ég sagði, og er því eðlilegt að ætla lengri tíma til þess að íhuga málið. Það er svo annað mál, hvort hægt er fyrir embættismann að taka að sér skyldur, sem hann ekki getur staðið undir. Hv. 8. þm. Reykv. segir, að það sé aðalatriðið að fá það viðurkennt, að skyldan sé fyrir hendi. En hvernig er það hægt? Er það ekki óráðshjal að skylda stofnunina til þess að taka við sjúklingum, þó að ekki sé pláss fyrir þá? Það verður fyrst að skaffa nægilegt pláss. Það sýnir bezt, hvað málið er lítið athugað, þegar hv. 8. þm. Reykv. ber það saman við landsspítalann. Það horfir öðruvísi við um þá menn, sem teknir eru inn til uppskurðar eða vegna slysa nokkrar vikur, en óða menn, sem teknir eru til geymslu og geta verið óðir árum saman. Ég hef aðrar hugmyndir en hv. n. um þessi mál og held, að n. hafi ekki kynnt sér þau til hlítar. Það, sem frv. efnislega snýst um, er, hvort hælinu skuli skylt, eins og í frv. stendur, að annast sjúklinginn að öllu leyti þar til hann hefur náð þeim bata að dómi yfirlæknis hælisins, að hann þarfnist ekki slíkrar umönnunar lengur. Þarna er því um það að ræða, hvort hælið með sínu takmarkaða plássi á að vera geymslustaður fyrir óða menn eða þá, sem mögulegt er talið að lækna. Ég játa það, að erfitt er að geyma óða menn í heimahúsum og fullkomin ástæða til að létta undir með þeim aðilum, en það verður að gera með því móti að koma upp nægilegum sjúkrarúmum á Kleppi, en ekki með því að breyta hælinu úr lækningastofnun í geymslustað fyrir óða menn. Ég legg því áherzlu á, að 2. umr. verði frestað og málið ekki tekið fyrir fyrr en þeir, sem mesta sérþekkingu hafa, hafa látið álit sitt í ljós. Þetta er hægt, án þess að málið dagi uppi. Það er viðurkennt, að þörf er ráðstafana í þessum efnum, en það er ekki bætt úr neinu með þessu frv.



Herra forseti. Hv. form. og frsm. n. hefur lýst yfir því, að hún sæi ekkert að athuga við það, að n. tæki málið aftur til athugunar milli 2. og 3. umr. Ef hv. form. fellst á þetta, þá er bezt að athuga, hvort hægt er að ná samkomulagi. Ef hæstv. dómsmrh. ætlar að vinna hér hermdarstörf með því að lengja umr., þá er betra, að samkomulag verði milli hæstv. ráðh., nefndarinnar, deildarinnar og þingsins, því að þetta er mikið vandamál og meira en hæstv. ráðh. skilur, með allri virðingu fyrir hæstv. ráðh. Þá hefði einnig verið æskilegt, að heilbr.- og félmrh. hefði verið hér, og ég hefði talið, að málið væri honum ekki með öllu óskylt, en hann sést ekki hér í d. í sambandi við þetta mál. Ég vildi óska þess, að málið yrði tekið aftur, áður en gengið verður til atkvæða, m. a. vegna till. hv. 4. þm. Reykv., og ég geri það þá í því trausti, að samkomulag náist og að málið verði rætt svo snemma við þessa aðila, að það hafi ekki tafir í för með sér, svo að málið dagi uppi. Það á ekki að senda málið þessum aðilum til umsagnar, eftir þeim verður stundum að bíða vikum saman, heldur kalla þá á fund n. og ræða við þá þar. Ég vil því eindregið óska þess, að málið verði tekið til baka og að n. kalli þessa menn þegar á sinn fund, svo að búið verði að ræða við þá fyrir mánudag og að hægt sé að taka málið þá til umr. Þetta ætti að vera auðvelt, því að sjálfsagt hefur yfirlæknirinn á Kleppi fengið að vita um málið. Varðandi afstöðu mína til þessa máls vil ég leiðrétta það, sem hæstv. dómsmrh. sagði og er á misskilningi byggt, og það er engin ástæða til þess að hártoga ummæli mín og snúa út úr þeim. Hér er um svo mikið alvörumál að ræða, að slíkt er ekki sæmilegt. Hæstv. ráðh. sagði, að það stæði sízt á mér að tala um velvild í sambandi við sjúkrahús, og ég vil í tilefni af þessum ummælum hans skýra þetta mál nokkru nánar. Það hefur verið rætt í fjvn., hvernig bæta ætti úr fjárskorti sjúkrahúsanna á Ísafirði og Patreksfirði, svo að þau þyrftu ekki að gefast upp. Sjúkrahúsið á Patreksfirði, sem byggt var á árunum 1940–43, er rekið með 100 þús. kr. halla. Þannig er einnig ástatt um sjúkrahúsið á Ísafirði, en þar er hallinn áætlaður nærri 300 þús. kr. Þannig er um fleiri sjúkrahús, eins og í Vestmannaeyjum og á Seyðisfirði, að þau eru líka rekin með halla. Síðan hefur verið upplýst, að Landakotsspítalinn er rekinn með verulegum halla, en á sama tíma er upplýst, að ríkið greiðir milljónir í halla af húsum, sem ríkið rekur sjálft. Það hefur verið rætt við landlækni um þessi mál, og hann taldi, að þessi sjúkrahús væru ekki of góð til að standa undir þessum halla sjálf. Ég segi ekki, að þetta sé fjandskapur við þessi sjúkrahús, en það er ekki heldur samúð. Vegna ummæla landlæknis treysti n. sér ekki til að bera fram till. um, að aðstoð yrði veitt. Ef landlæknir hefði mælt með till. í þá átt, hefði hins vegar ríkisstj. eflaust talið sjálfsagt að veita aðstoð. Landlæknir spurði, hvað það væri, þó að Patreksfjörður greiddi 100 þús. kr. í þessu skyni, það væri eins og 10 þús. kr. fyrir stríð. Nú er upplýst, að ekki hefði þurft nema eitthvað undir einni milljón króna til að koma þessum rekstri í betra horf, og ég verð að segja, að þegar afgreidd er u fjárlög, sem nema um 300 millj. kr., er ekki sæmandi að sjá í eina millj. kr., til þess að þessi sjúkrahús séu rekin með sóma. Ég hef ekki borið þetta fram, þar sem ég var viss um, að það mundi mæta andstöðu landlæknis og þess vegna verða fellt. Það er líka kunnara en frá þurfi að segja, hvernig gengið hefur með hjúkrunarkvennaskólann, en ljóst er, að hann er grundvöllur allrar heilsugæzlu í landinu. Meðan aðrir skólar eru reistir um land allt, þá daufheyrast heilbrigðisyfirvöldin við að ljá því máli lið. Svo sagði hæstv. ráðh. líka, að það kæmi úr hörðustu átt, að ég gerði árás á heilbrigðisyfirvöldin. Ég vil benda hæstv. ráðh. á, að þetta er rangt hjá honum. Hvaða mál hafa orðið útundan síðan 1940? Heilbrigðismálin og sjúkrahúsmálin. Ef rekið hefði verið eftir þessum málum eins og öðrum málum, t. d. heimavistinni á Akureyri, þá væri ástandið betra en það er í dag. Þar er nú komin heimavist, þar sem álíka er að búa og á Hótel Borg, en hefði ekki verið nauðsynlegra að koma upp elliheimilum og sjúkrahúsum í staðinn? Ég er ekkert að ásaka hæstv. ríkisstj. fyrir þetta, heldur heilbrigðisyfirvöldin, því að þau eiga fyrst og fremst sök á þessu. Til menntaskóla á Laugarvatni hafa farið um 9 millj. kr. og til Skógaskóla um 7 millj. kr., en ekkert hús er til, sem getur tekið við þessum vesalingum, sem hér er um að ræða. Á þessu eiga heilbrigðisyfirvöldin sök, eins og ég sagði áðan. Hvað á að gera við þessa vesalinga, ef þetta frv. verður fellt? Ég vil spyrja hæstv. ráðh.: Er meira vit í því að láta þá veslast upp tjóðraða við bás úti á landi en skylda þessa stofnun til að taka við þeim, sem hefur til þess öll skilyrði önnur en bása? Því að allt er fyrir hendi á Kleppi, lækningastofa, matstofur, þvottahús o. s. frv. Það þarf því bara að bæta við klefum. Það er því smán, ef Alþ. ætlar að fella þetta frv. og ef þessir vesalingar eiga enn árum saman að vera í gæzlu hjá fólki, sem ekki hefur nein skilyrði til þess að gæta þeirra. Það er ekki nóg að benda á, að Kleppur hafi ekki rúm. Meðan ekki er í annað hús að venda, er glæpur að taka ekki á móti þeim og fella þetta frv. Það er upplýst, að sextíu geðsjúkir menn eru í landinu, sem ekki eru á Kleppi. Það er síður en svo, að þeir séu allir óðir. Það eru kannske 4–5 af þeim, sem eru óðir í bili við og við, en batnar á milli eins og manninum, sem upplýst er að Kleppur neitaði að taka við og varð að vakta fyrir tugi þús. kr. Ég tel það ekkert stórvirki, þó að byggðir yrðu klefar á Kleppi, þar sem skjóta mætti inn 4–5 óðum mönnum. Það hefur ekki í för með sér, að bæta þurfi við læknum eða reisa ný þvottahús eða matstofur. Það er því ódýrasta lausn málsins. Það er engin lausn að segja: Þið getið séð fyrir ykkar fólki sjálfir. - Til hvers var Kleppur fyrst byggður? Til gæzlu óðra manna. Síðar, þegar hælið var stækkað og nýr læknir kom, þá varð eðlilegt að taka við öðru fólki, sem læknirinn taldi sig geta læknað. Og það hefur farið þannig, að hann hefur eðlilega haft meiri áhuga fyrir því að taka við slíku fólki en að taka við óðu fólki; ef það er ekki hægt, ber ríkisstj. að koma á stofn stofnun, sem tæki við því fólki. - Málið hefur verið gerrætt við landlækni, og hefur hann bent á, að vonir standi til, að nú verði hægt að tæma Kristneshæli. Þyrfti þá að byggja svefnskála á Vífilsstöðum og gera einhverjar smábreytingar, einnig þyrfti að flytja til á Reykjalundi. Hann talaði þá um, að úr þessum vandræðum mætti leysa að einhverju leyti með því að koma geðveiku fólki fyrir á Kristnesi. Ég vildi mega benda hæstv. ráðh. á, að nú er upplýst, að til eru 1500 þús. kr. í sjóði, sem átti að verja til byggingar drykkjumannahælis, því að þessir spekingar, landlæknir og yfirlæknirinn á Kleppi, hafa ekki getað komið sér saman um, á hvaða hátt eða hvar heppilegast væri að reisa það. Nú er svo komið, að uppi á Úlfarsá stendur hús með mublum, og 1500 þús. kr. eru í sjóði, en ekki hægt að byggja fyrir þær, vegna þess að samkomulag næst ekki milli þessara tveggja lækna. Þetta er ekki sagt til þess að niðra þessum tveimur vísindamönnum persónulega. Helgi Tómasson er vafalaust sálfræðingur og vel að sér í sinni grein. Þá vil ég benda á annað, og það er, að ekki hefur verið haldið áfram byggingu fávitahælis, því að stjórnin hefur ekki haft tíma til þess að láta gera teikningarnar.

Teikningarnar eru til.

Þessi hv. þm. hefur sjálfur ásakað heilbrigðismálastjórnina fyrir að hafa ekkert gert í þessum málum. - Ef þessu hæli væri komið upp, þá stæðu vonir til, að hægt væri að losa ýmsa aðila úti um land við þessa vesalinga. Það hefur einnig verið upplýst, að þeir vesalingar, sem sendir hafa verið á Litla-Hraun, hafa margir horfið þaðan aftur. Svo á þetta að vera goðgá, að tala um þessa vesalinga hér. Hæstv. ráðh. sagði, að læknarnir ákveði það, hvort hinir sjúku þurfi að fara á sjúkrahús. Ég ætla ekki að ræða um það, en mér finnst engin ástæða til annars en þeir, sem brjálaðir eru, séu settir á það sjúkrahús, sem þeir eiga að dveljast á. Hvernig er það með berklasjúklinga? Fá þeir að fara heim af sjúkrahúsum? Hér er ferðazt um landið og menn gegnumlýstir, og þeir, sem þess þurfa, eru settir á sjúkrahús, en það má ómögulega setja fólk, sem hefur brjálazt, á það sjúkrahús, sem það á heima á. Það má ómögulega setja neina löggjöf í sambandi við þetta fólk. Mér finnst þetta nú ekki vera í samræmi hvort við annað. Hæstv. ráðh. sagði, að mál þetta hafi ekki verið rætt nóg í n. Ég get sagt hæstv. ráðh. það, að málið hefur verið þrautrætt í n. og við landlækni og skrifstofustjóra félmrn. Ef þessi l. ganga í gegn, á hæstv. ríkisstj. að ganga í það að hefja strax framkvæmdir, enda er það ekki stórvirki. Ég ætla svo ekki að ræða þetta mál meira að þessu sinni. Ég legg áherzlu á, að samkomulag náist við hæstv. ríkisstj., svo að mál þetta geti komizt í gegn.

Forseti (BSt): Út af þeim miklu umr., sem hér hafa orðið um þetta mál, þá vil ég benda n. á, að eigi málið að fá afgreiðslu, þá verður hún að fara fram nú eða á mánudag. Ég skal lofa því að halda annan fund og taka þá málið fyrir, en það er vitanlega bundið því skilyrði, að samkomulag náist. Það yrði þá tekið til 3. umr. á mánudag; það ætti ekki að verða málinu til trafala, þó að það bíði til mánudags.



Herra forseti. Út af ummælum, sem fram hafa komið, og einnig tilmælum hæstv. dómsmrh. og hæstv. forseta, þá vil ég segja það, að ég er fyrir hönd n. fús til að fallast á, að umr. verði frestað.