Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Haraldur Guðmundsson * Ég skal ekki fara mörgum orðum um þessar brtt. mínar, sem í raun og veru eru ekki nema tvær. Fyrri brtt. fer fram á það að fella niður undirbúningsdeild þá við skólann, sem gert er ráð fyrir í 1. gr. frv. eins og það er nú. Í 1. gr. frv. segir, að starfrækja skuli gagnfræðadeild með 3 bekkjum fyrir neðan fjóra bekki menntaskólans, sem á að vera óskiptur. Þessi undirbúningsdeild er í raun og veru gagnfræðaskóli, því að hún kemur að sömu notum. Mér finnst því eðlilegt, að þessi deild verði felld niður og legg því til, að þetta ákvæði sé fellt aftan af 1. gr. og frv. síðan breytt eftir því. Ég álít heppilegasta fyrirkomulagið, að sambandsleysi milli menntaskóla og alþýðuskóla sé það sama um allt land. Frá hvaða skóla sem er þarf þá að ganga undir sama inntökuprófið í menntaskólann. En eftir því frv., sem hér liggur fyrir, er gert ráð fyrir, að hægt sé að komast próflaust inn í menntaskólann.

Þetta er ekki rétt

. Ég skil þá ekki mælt mál. Vil ég því, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp 8. gr. frv.: „Heimilt er utanskólamönnum að taka próf úr öllum bekkjum Menntaskólans. Þeir, sem standast prófin í fyrstu þrem bekkjum skólans, hafa leyfi til að setjast í skólann, eftir því sem húsrúm og kennaratala leyfir. Ef fleiri ná prófi inn í bekk en hægt er að veita inntöku, ræður prófeinkunn úrslitum. Skólameistari má þó bregða út af þessari reglu, ef úrlausn nemenda í einhverri grein sannar, að hann sé gæddur frábærlega góðum gáfum“.

Það er átt við menntaskólann, en ekki gagnfræðaskólann

. Það er þá einkennilega orðað. Þarf ekki að taka það fram með gagnfræðadeild. Þetta liggur í hlutarins eðli. Meginatriði málsins er, að ríkissjóður kostar gagnfræðaskóla, sem vinnur sömu störf og aðrir gagnfræðaskólar, eftir því frv., sem rætt var hér næst á undan. Ég legg því til, að ákvæði 1. gr. um undirbúningsdeild verði felld niður og frv. síðan breytt eftir því. Ég skal taka það fram um 8. gr., að ef það er upplýst og prentað í Alþingistíðindunum, að frsm. og flm. lýsa því yfir, að hér sé átt við menntaskólann, þá get ég tekið þessa brtt. aftur. Þá hefi ég þá brtt. við 19. gr., að hún skuli falla niður. Ég er á móti öllum skólagjöldum, og vona ég, að hv.þdm. sé það atriði ljóst.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Ég ætla að segja hér fáein orð um till.hv.þm. Ísaf. Ég skal játa, að ég vildi gjarnan vera með till. hans og hafa ekki tvískiptingu við skólann á Akureyri. Þetta tók ég fram við 2. umr. þessa máls. Þetta hérað, Eyjafjörður, hefir haft sinn alþýðuskóla á Möðruvöllum og Akureyri nú um 50 ára skeið. Í stað þess eiga þeir nú að fá stofnun, sem verður fyrir allt landið. Ég skal játa, að það er hugsanrétt hjá hv.þm., en það hefði líka verið hugsanrétt að innlima Eiðaskóla í héraðaskólalögin, en það var ekki hægt, þar sem hann byggist á eldra skipulagi, nema með samþykki aðilja. Ég skal skýra það fyrir hv.þm. Ísaf., að þegar þetta frv. var gert af okkur hv.þm. V.-Ísf., gerðum við ráð fyrir, að þessi gagnfræðadeild yrði í samræmi við aðra gagnfræðaskóla, en nú hefir orðið sú breyt. á í meðferð málsins, að felld hefir verið niður grein, sem laut að þessu. Akureyringar kæra sig ekki um venjulegan gagnfræðaskóla, en héraðið, Eyjafjörður, þarf héraðsskóla, og ef þetta nær fram að ganga í minni stjórnartíð, svo að ég verði við að gera reglugerð fyrir þann skóla, mun ég miða við þarfir sveitanna, því ég álít, að sveitin hafi mesta þörf fyrir skólann og hann megi ekki af henni taka. Þess vegna neyðist ég til að leggja til, að deildin felli þessa till. Það má vel vera, að „kritik“ hv.þm. Ísaf. á 8. gr. sé rétt frá hans sjónarmiði, en hún byggist á misskilningi. Þegar talað er um „skólann“ í þessu frv., er ávallt átt við Menntaskólann (fjóra bekki), með því að svo er litið á, að gagnfræðaskólinn starfi aðeins til bráðabirgða í sambandi við hann. Held ég, að þetta orðalag geti ekki valdið misskilningi, þegar að er gætt. Þá vill hv.þm. Ísaf. fella 19. gr. niður, og svo munu fleiri vilja, af ólíkum ástæðum þó. Sumir, og þar á meðal hv.þm. Ísaf., vilja fella hana niður af því, að þeir eru á móti skólagjöldum, en aðrir vilja fella hana af því, að þeir eru með slíkum gjöldum og skoða þau sem venjulegar ríkissjóðstekjur, sem þeir vilja ekki missa. Ég vil því vara hv.þm. Ísaf. við því að beita sér fast fyrir því, að gr. verði felld niður, því að það verður aðeins til þess, að kennslugjöldum verður haldið í fjárlögum áfram. Meiri hl. þingsins hefir sýnt, að hann vill hafa skólagjöld. 19. gr. gengur í þá átt, að láta skólann hafa nokkur sérfjárráð, og held ég, að engum blandist hugur um, að slíkt sé mikils virði fyrir hvern skóla. Í Gullbringu- og Kjósarsýslu eru skólarnir nú farnir að njóta fjárframlaga úr Thorkelliisjóðnum. Það er augljóst, að skólar með slíkri aðstöðu hljóta að komast fram úr öðrum skólum. Þeir, sem eru á móti kennslugjöldum, eiga því að vinna sína sigra í fjárlögunum sjálfum, en ekki bregða fæti fyrir ákvæði 19. gr.

Magnús Guðmundsson Það er leitt að fá þessar brtt. inn á fundinn, þegar enginn tími er til að athuga þær. En um það tjáir ekki að sakast. Ég vil spyrja hæstv.dómsmrh. að því, hvort ætlazt er til þess, að greidd verði skólagjöld í ríkissjóð að auki, þó að 19. gr. verði látin halda sér.

Nei

. Þá er hér verið að fella burt gjöld, sem ella renna í ríkissjóð.

30 þúsundir

. Já, þau nema að vísu ekki 30 þús. kr. úr þessum eina skóla, en munu vera það samtals. Fyrst þessu er svo farið, mun ég greiða atkv. með brtt.hv.þm. Ísaf., en með öðrum forsendum en hann. Ég finn ekki ástæðu til að taka þessi gjöld af ríkissjóði, þegar hann á að halda uppi skólanum eftir sem áður.

Haraldur Guðmundsson * Hv 1. þm. Skagf. hefir sýnt fram á það, sem ég vildi segja, að ákvæðin um skólagjöld í 19. gr. eru ríkissjóði óviðkomandi, þar sem kennslugjöld við Menntaskólann á Akureyri eiga að renna í skólasjóð. Ég er þessu sérstaklega mótfallinn, því að með þessu eru skólagjöld lögfest í fyrsta sinn. Áður hefir þeim verið laumað inn í fjárlögin, en engin sérstök lög verið samþ. um þau. Ég játa það, að brtt. mín við 8. gr. hafi verið byggð á misskilningi, og tek hana því hér með aftur. Hæstv. dómsmrh. sagði, að undirbúningsdeildinni yrði haldið af því, að ella væru Eyfirðingar sviptir héraðsskóla sínum, er þeir hefðu haft í 50 ár. Mér finnst nú undarlegt, af undirbúningsdeildin á að vera héraðsskóli. Og sé ekki, að erfiðara sé fyrir Eyfirðinga en önnur héruð að sækja gagnfræðaskóla til kaupstaðanna. Hér hefir ekki annað gerzt en að Eyfirðingar hafa fengið menntaskóla, í viðbót við gagnfræðaskólann, sem fyrir var, og svo fær Akureyri gagnfræðaskóla, eins og aðrir kaupstaðir, samkv. l. um gagnfræðaskóla. Ég sé enga ástæðu til þess að hafa tvo gagnfræðaskóla í Eyjafirði, sízt þar sem einn héraðsskóli er austan Vaðlaheiðar, á Laugum.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Ég vil endurtaka það, að eins og alþýðuskóli á að koma á Norðfirði, en skóli fyrir sveitirnar á hinsvegar að vera á Eiðum, svo á og að koma á Akureyri gagnfræðaskóli, sem sé léttari og með lægri aldurstakmarki en héraðsskólarnir, ef Akureyrarbær vill leggja fram til slíks skóla það, sem tilskilið er. En í menntaskólahúsinu yrði skóli, mjög svipaður Möðruvallaskóla, fyrir sveitirnar, þar til Eyfirðingar kynnu að vilja flytja skólann upp í sveit, en alls engin undirbúningsdeild undir menntaskólann.

Er það meiningin, að þeir, sem ganga í þann skóla, þurfi sérstakt próf til að komast inn í menntaskólann?

. Já, auðvitað. Allar röksemdir fyrir þessu máli hníga í þá átt. Að vísu myndi Sigurður Guðmundsson skólameistari kjósa, að nemendur gætu gengið próflaust upp í Menntaskólann, en sú er ekki tilætlunin í frv.

Magnús Guðmundsson Út af ummælum hæstv.dómsmrh. um það, að nemendur gagnfræðaskólans eigi að taka sérstakt próf til að geta komizt inn í Menntaskólann, vil ég spyrja hann að því, hvort haga eigi kennslunni þannig, að nemendur hafi þá menntun, sem þarf til slíks prófs, eða ekki. Ef þeir eiga að læra svo mikið, sem þarf til prófsins, er þýðingarlaust að láta þá ganga undir próf aftur. Mér finnst undarlegt, ef þessum málum er ekki eins skipað þar eins og hér, að þeir, sem hafa fengið víst lágmark þekkingar, geti gengið inn í lærdómsdeild.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Ef frv. yrði samþ. eins og það er nú og ég semdi reglugerðina, myndu gagnfræðabekkirnir í menntaskólahúsinu á Akureyri verða sem líkastir Lauga-, Eiða- og Núpsskólanum og miðaðir við þarfir sveitanna eins og þeir. Væri þá ekki heppilegra fyrir þá pilta, sem ætla í Menntaskólann, að vera þar heldur en í öðrum samskonar skólum. Að því leyti sem ég get haft áhrif á þetta mál, vil ég ekkert síður en að neðri bekkirnir í menntaskólanum á Akureyri verði undirbúningsdeild fyrir Menntaskólann. Eyfirðingar munu heldur ekki óska þess, að nemendur úr gagnfræðaskólanum séu á þann hátt teygðir í Menntaskólann, að afloknu tveggja vetra námi.

Magnús Guðmundsson Ég hefi fengið þá skýringu hjá hæstv.dómsmrh., að þetta sé reglugerðaratriði, og ber þá aðeins á milli, hvað á að standa í reglugerðinni. Mér finnst vera hér um lítilsverða löggjöf að ræða, ef stj. á að ráða öllu um þessi mál engu að síður og hringla með þau eftir vild. Svo var að heyra, sem hæstv.dómsmrh. vildi draga úr stúdentafjöldanum á Akureyri. Ég efast um, að það takist, og er líka í vafa um, hvort rétt sé að takmarka hann. Stúdentsmenntun er hin bezta menntun, sem hægt er að fá. Og mótsögn er það hjá hæstv. ráðh. að vilja draga úr stúdentafjöldanum og setja þó upp nýjan menntaskóla á Norðurlandi, sem svo er settur skör lægra en skólinn hér.

Frsm. minni hl. (Héðinn Valdimarsson) Fjhn. tók í sig mikinn dugnað á fundi, þar sem ég gat ekki verið viðstaddur, og afgreiddi þá það frv. um tekjuskatt og eignarskatt, sem lá fyrir n. Ég varð mjög undrandi á þessu, því að það hafði mjög lítið verið rætt um þessi frv. og þau ekki einu sinni verið lesin gaumgæfilega, eins og venja er til, og þótt einn nm. hefði átt sæti í mþn., þá var engin ástæða til að afgreiða frv. svo skyndilega. En það virðist einhver ástæða hafa verið til að hraða afgreiðslu þessa máls á fundi, þar sem ég ekki var nærstaddur. Ég get ekki fylgt hv. meiri hl. fjhn. Hann tekur upp það frv., sem borið var fram af hv. 1. þm.N.-M. og skattanefndarmanni, og vill láta samþykkja það. Ég er aftur þeirrar skoðunar, að það frv., sem lá fyrir n. frá hv.þm. Ísaf., hefði átt að leggja til grundvallar, og eru til þess margar ástæður. Fyrst og fremst álít ég, að það séu svo litlar breyt. í þessu frv. meiri hl. frá tekjuskattslögunum eins og þau eru nú, að varla taki að gera þær einar að lögum. Sízt hefði átt að þurfa að hafa sérstaka skattamálanefnd starfandi í tvö ár til að koma saman frv. eins og þessu, sem mestmegnis er uppprentun gömlu laganna. En þær breyt., sem gerðar verða á núgildandi lögum, ef þetta frv. verður samþ., álít ég til hins verra; t. d. er ætlazt til, að persónufrádráttur eigi sér ekki stað eftir því, sem fyrir einstaklingana er þó kostnaðarliður, og hv. meiri hl. n. gerir það aðeins til samkomulags að leggja til, að þessi upphæð sé helminguð, þannig að helmingur hennar verði dreginn frá. Nú heldur skattamálanefnd því fram, að með því að skatta nauðþurftartekjurnar, sem áður hafa verið frádráttarhæfar, muni takast að ná upp skatti, sem verði meiri en þegar persónufrádrátturinn gilti. En ég tel rangláta stefnu að lækka tekjuskattinn í ríkissjóð frá því, sem nú er, en síðan að ná sömu tekjum með því að leggja á nauðþurftartekjurnar og hækka aftur tolla, eins og kemur fram hjá skattamálanefnd og meiri hl. fjhn. Þá tekur hv. meiri hl. n. það fram, að með frv. því, sem hv.þm. Ísaf. hefir borið fram, muni minnka mikið tekjustofn fyrir bæjarfélög, en hann megi ekki skerða. - Það er vitanlegt, að tekjuskattsfrv. er aðeins einn hluti af þeim tekjuaukafrv., sem komið hafa fram frá þeim hv.þm., og að fyrir hækkun á tekjuskatti kemur aftur lækkun á tollum, þannig að tekjur ríkissjóðs aukast ekki neitt, svo að gjaldstofninn fyrir bæjarsjóðina og sveitarfélögin breytist ekki neitt. En það má geta þess, að með því móti verður töluvert auðveldara fyrir bæjarsjóðina að ná inn tekjum sínum, sérstaklega um innheimtu teknanna, vegna þess að eftir frv. hv.þm. Ísaf. mega bæjarsjóðir taka nokkurn hluta tekjuskatts og eignarskatts sem útsvar, en ekkert slíkt liggur fyrir í því frv., sem mælt er með af hv. meiri hl. fjhn. Það eru líka fleiri hlutir í frv. hv.þm. Ísaf., sem eru betur gerðir, t. d. eru þar fram taldir dráttarvextir, ef ekki er greitt í gjalddaga; en það er kunnugt, að síðan dráttarvextirnir komu á útsvör, eru menn farnir að draga eins lengi og mögulegt er að greiða tekjuskattinn, sem er vaxtalaust lán, er miklu nemur fyrir stærri atvinnurekendur. En ef tekin væri upp dráttarvaxtareglan, sem hv.þm. Ísaf. leggur til í sínu frv., myndu peningarnir greiðast fljótar og betur fyrir ríkissjóð. Loks vil ég minnast á eitt atriði, sem ekki skiptir litlu máli; það er um skatt á hlutafélögum. Eins og hann er nú, eftir gildandi lögum og frv. því, sem hv. meiri hl. fjhn. fylgir, þá eru það stærstu félögin, sem lengst hafa safnað sér varasjóði, sem bezt sleppa undan tekjuskattinum, en aftur á móti þau félög, sem yngri eru og minni varasjóð hafa safnað, lenda undir miklu þyngri sköttum. Hjá þessu væri hægt að komast með því að láta sömu regluna gilda um hlutafélög eins og einstaklinga, þannig að þau greiddu ákveðinn skatt af ákveðnum tekjum, en mismunur kæmi fram í frádrættinum. Þetta hefir hv. meiri hl. ekki tekið með í sínu frv., og álít ég litla ástæðu til að hlífa þeim, sem sterkastir eru og grónir á móts við þá, sem eru ungir og vaxandi. Af öllum þessum ástæðum verð ég fyrst og fremst að álíta, að mjög litlar breyt. hafi verið gerðar frá fyrri skattalöggjöf, og í öðru lagi, að miklar breyt. ætti að gera, en sem ekki hafa verið gerðar af n. Legg ég því eindregið á móti þessu frv. og legg til, að það verði fellt. Ég er satt að segja mjög undrandi yfir því, að báðir stærstu flokkar þingsins hafa gengið saman í fjhn. og skattamálanefnd og vilja halda þessum málum óbreyttum, og sömuleiðis í tollamálum, því að fyrr meir hafði maður heyrt því haldið fram, að stefna þeirra í skatta- og tollamálum væri allólík, en ef flokkarnir ganga svo saman sem í þessum tveimur nefndum, þá er engu slíku til að dreifa, heldur verður úr þeim einn flokkur. En ég er viss um það, að þetta mun ekki síður vekja undrun um allt land, því að margir kjósendur Framsóknarflokksins hafa vonazt til þess, að hann mundi gera skattalöggjöfina réttlátari, en ekki halda öllu í sama horfi eða gera hana ranglátari. Ég efast líka um, að þetta frv. nái fram að ganga á þessu þingi, og þá verður kannske tækifæri til fyrir kjósendur landsins að láta atkv. sitt falla um það. En séu Íhalds- og Framsóknarflokkarnir sammála um fjármálapólitík landsins, ætli fari þá ekki að minnka ástæðan til að nefna þá tveim nöfnum?

Frsm. meiri hl. (Halldór Stefánsson) Þegar þetta frv. var hér til umr. fyrr, þá voru það aðallega tvö atriði, sem gerðar voru aths. um. Annað atriðið var um frádrátt tekjuskatts og eignarskatt til útsvars, en hitt um mismunandi persónufrádrátt. Um fyrra atriðið, þ. e. frádrátt á tekju- og eignarskatti til útsvars, var sagt, að það væri ekki rétt skatta-„princip“ að draga frá aðeins helminginn, eins og fyrir liggur frá n., en um það má segja, að ekkert er „absolut“ rétt, enda sýnir það sig í því, að upphaflega var ekki heimilaður frádráttur áður en skattur var lagður á, en síðar var það leyft, svo að það sýnir sig bezt, að engin skýlaus rök eru fyrir því, hvað sé algerlega rétt í þessu efni, og er þetta þá ekkert annað en miðlunartill., sem fer bil beggja, og væri þá líklegt, að hún væri réttust. Annars er það svo um mig, að ég mæli ekki svo mikið með þessari miðlunartill., því að ég álít réttast að leyfa ekki þennan persónufrádrátt, en ég hefi gengið að þessu sem miðlunartill., sem ég og aðrir geta þá sætt sig við. Annars vil ég út af þessu atriði víkja nokkru nánar að þessu með samanburðinn, og getur það þá gilt að nokkru leyti til andsvars hv.frsm. minni hl. Ég tek það sem dæmi, að maður nokkur hafi 50 þús. kr. tekjur ár eftir ár. Ég geri ráð fyrir, að það muni vera álitið, að hann muni eiga að greiða jafnháan tekju- og eignarskatt og útsvar árlega, en ef sú regla er höfð að draga frá tekjuskatt og útsvar, þá er langt frá, að þetta verði; þá verða á þessu stór stökk upp og niður, sem ég nú skal leitast við að sýna. Ég ætla að taka fyrir dæmi tekjuháan einstakling, vegna þess að dæmið verður þá skýrara en ella. Ég geri þá ráð fyrir, að útsvörin séu að meðaltali þreföld á við tekjuskattinn, og er það þó of lítið, því að þegar þau eru borin saman við tekjuskattinn einan, má gera ráð fyrir, að þau séu allt að fjórföld. Ég ætla samt ekki að hafa þau nema þreföld, til að vera viss um að fara ekki of hátt. Ég ætla þá að gera samanburð á, hvað verði tekjuskattur og hvað muni verða útsvar í 5 ár, sé um einstakling að ræða, sem hefir 50 þús. kr. tekjur hvert ár. Það er fljótt frá sagt, að ef ekki er dregið frá, verður þetta eins á hverju ári. Það eru 50 þús. kr. tekjur. Tekjuskatturinn af því er 8337 kr. Útsvarið, sem ég geri nálega þrefalt, en reikna þó ekki nákvæmlega, heldur svo, að það komi út í heilum hundruðum króna, og hefi ég þá venjulega fellt af útsvarinu, til að fá upphæðina þannig, verður þá 24663 kr., eða samtals 33 þús. kr.; þannig miklu meira en 50%. Þá hefir maðurinn eftir til eigin afnota aðeins 17 þús. kr. Þetta verður svo eins á hverju ári, þá hefir hann samtals greitt 41685 kr. í útsvar og 123315 kr. í tekjuskatt, eða samtals 165 þús. kr. Tekjur hefir hann haft samtals í 5 ár 250 þús. kr. Í afgang hefir hann haft á hverju ári 17 þús. kr., og það verður í 5 ár 85 þús. kr. Hinsvegar, ef höfð er sú regla að draga tekjuskatt, eignarskatt og útsvar frá, þá verð ég að taka þannig upp dæmið, að það hafi verið næsta ár á undan tekjuskattur og útsvar eins og það er af þessum tekjustofni óskertum, eða 33 þús. kr. Þá hefir hann afgang 17 þús. kr., sem kemur til skatts; tekjuskattur af því er 1372 kr. og útsvar 4128 kr., samtals 5500 kr. Afgangurinn er þá 44500 kr. - Annað árið, þegar tekjurnar eru gerðar alveg eins, kemur til frádráttar aðeins 5500 kr. Þá koma til skatts 44500 kr.; tekjuskattur verður 7072 kr. en útsvar 21128 kr., afgangur það ár 21800 kr. - Þriðja árið kemur til frádráttar 28200 kr. Þá er tekjuskattur 2263 kr., en útsvar 6737 kr., samtals 9 þús. kr. - Fjórða árið verður svo aftur hærri skattur, af því að nú er lægri frádráttur, aðeins 9 þús. kr., en til skatts koma 41 þús. kr. Tekjuskattur verður þá 6267 kr., en útsvar 18733 kr., samtals 25 þús. kr.; afgangur 25 þús., svo að það ár greiðir hann nákvæmlega helming af tekjum í tekjuskatt og útsvar. - Fimmta árið kemur til frádráttar þessi tekjuskattur og útsvar frá fyrra ári, svo að skatturinn verður aðeins lagður á 25 þús. kr. Tekjuskattur og útsvar verður til samans 11500 kr., og verða þá eftir 38500 kr. Með því þannig að draga tekjuskatt og eignarskatt frá, áður en útsvarið er lagt á, þá leiðir af því, að þessi skattur, í þau missiri, sem maðurinn hefir þó haft jafnar tekjur, verður svona stórkostlega misjafn frá ári til árs, og verður sum árin tiltölulega mjög lítill, en sum árin nokkuð hár. Ef þessi frádráttur er ekki leyfður, verður þetta jafnhátt á hverju ári af jöfnum tekjum. Þegar ég nú ber saman þessar tvær reglur eftir þessu dæmi, sem ég hefi hér fyrir mér, þá hefir tekjuskattur án frádráttar í 5 ár orðið samtals 41685 kr., en með frádrætti alls 19861 kr. Mismunurinn, sem kemur fram í þessu dæmi, er 21824 kr.; skatturinn, verður sem sé meira en helmingi lægri í þessu dæmi, en vitanlega kemur annað út, þegar aðrar tekjur eru. Útsvörin verða án frádráttar í 5 ár samtals 123315 kr., en með frádrætti 59339 kr.; mismunurinn 63976 kr.; það eru náttúrlega sömu hlutföll eins og með tekjurnar. Og eins fer, þegar þessar upphæðir eru teknar saman, í fyrra tilfellinu verður upphæðin 165 þús. kr., en í síðara tilfellinu 79200 kr.; mismunurinn 85800 kr. Ég vil nú geta þess, að þegar ég gekk að þessari till. um leyfi til frádráttar, gerði ég það með tilliti til þess, að þetta kæmi raunverulega verr niður á hátekju mönnum, en það var mín skoðun í n., að í raun og veru hækkaði skattstiginn ekki hlutfallslega eða jafnt eftir núgildandi lögum, og ég gekk að þessu með þeirri hugsun, að það yrði nokkur rétting á skattstiganum. Þegar þetta var rætt í upphafi í mþn., og reyndar alltaf, þá var hv. minni hl. (HG) samþykkur þessari till. En þegar hann var búinn að ákveða sinn háa skattstiga, fann hann, að skattkröfurnar urðu offors og að þá yrði að leyfa þennan frádrátt. En þetta ákvæði átti að vera til þess að jafna eða bæta upp þá tekjurýrnun, sem yrði af því, ef leyfður er hærri persónufrádráttur, og það var álit okkar nm., að það mundi vega ríflega á móti. En samt er erfitt að leggja fram tölulega útreikninga á því, vegna þess að skattgrundvöllurinn breytist bæði af auknum og misháum persónufrádrætti og er skattur og útsvar dregst ekki frá. Það er rétt, sem hv.frsm. minni hl. sagði, að það munar talsverðu, ef leyft er að draga frá helming þess, sem greitt hefir verið í útsvar og tekjuskatt á árinu. Þetta er miðlunartill. Ef hún nær samþykki, þá mætti taka til athugunar að hækka skattstigann, ef þörf þætti. Til þess er nógur tími enn á þessu þingi. Hitt atriðið, misháan persónufrádrátt, hefir áður verið talað um hér á þingi. Virðist vera ágreiningur um þann hækkaða og mismunandi persónufrádrátt, sem frv. gerir ráð fyrir. Því verður ekki neitað, að mismunandi dýrt er að lifa í ýmsum hverfum landsins. Hv. þm. Borgf. hefir flutt till. um að hafa þann frádrátt jafnan alstaðar á landinu, af því að ekki sé ástæða til að gera neinn mun vegna mismunandi dýrtíðar, og hann sagði, að þessi flokkun, sem í frv. var gerð, væri ónóg til þess, að úr yrði réttlæti. Ég skal viðurkenna, að flokkunin er e. t. v. ónóg og að þetta er ekki nákvæmlega útreiknað. En með slíkum reikningi yrði mismunurinn svo óendanlega margbreytilegur, að reglurnar yrðu óframkvæmanlegar. Þessi mismunur, sem frv. gerir ráð fyrir, er byggður á þeirri almennu vitund, að mismunandi dýrt er að lifa á ýmsum stöðum í landinu, og þó að ekki náist fullt réttlæti, þá nálgast það þó meir réttlætið en að ganga að till.hv.þm. Borgf. Ég skal þá víkja að einstökum atriðum í ræðu hv.frsm. minni hl. og í nál. hans. Hann byrjaði á að láta í ljós óánægju yfir því, að frv. var afgr. þegar hann var ekki á fundi. Þetta getur litið svo út, að hann hafi ástæðu til að kvarta. En ég skal geta þess, að ég hafði tvisvar sent honum skrifleg fundarboð um fund á hinum tilsetta fundartíma n. og þar getið þess, að þetta mál yrði tekið til afgreiðslu. Fyrst hann sýnist ekki hafa haft svo mikinn áhuga, að hann hirti um að sækja fund í n., þegar málið var rætt og ráða átti því til lykta, taldi n. þetta hans sök, en ekki sína. Enda var það vitað í n., að hann gæti ekki orðið okkur hinum sammála.  Hv. frsm. talaði um, að frv. gerði aðeins lítilsverðar breyt. á gildandi lögum. Má þó geta þess, að hv. minni hl. mþn. vann að því með okkur hinum og var búinn að fallast á það eins og það liggur fyrir frá meiri hl., nema skattstigann.  Eins og áður hefir verið sagt, hefir meiri hl. tekið upp nokkrar af till.hv. minni hl. mþn., þær sem fjhn. allri finnst vera til bóta. Aftur eru aðrar, sem meiri hl. fjhn. getur ekki fallizt á eða telur lítils virði. Meðal þeirra er till. um að reikna dráttarvexti. Ef leyft er að draga borgun á gjöldum og dráttarvextir ekki reiknaðir fyrr en nokkur frestur er liðinn, þá verður reyndin sú, að enginn borgar, fyrr en sá frestur er liðinn. Nú verða menn að greiða strax, þegar þeir eru krafðir. Ekki þykir meiri hl. þörf á lengri fresti hér í Reykjavík en annarsstaðar og ekki rétt að hafa hann lengri en tiltekið er í frv. En ef þingið er á öðru máli, þá mætti með brtt. mismuna í þessu atriði. Þá er það skattstiginn yfir hlutafélög og hvort þau eigi að borga sama skatt og einstaklingar. Meiri hl. gat ekki út frá grundvallarhugsun sinni fallizt á það. Fyrst mælir það á móti, að með því að krefjast hærra skatts væri gengið á rétt bæjarfélaga og sveita og þau sneydd tekjustofnum. Svo er það ekki rétt, að í öllum tilfellum falli skattur þyngra á minni félögin en þau stærri. Það verður því aðeins, að hlutaféð gefi mikinn arð, og á því hafa þessi ákvæði verið byggð í upphafi. Ég held, að ég hafi þá vikið að flestum aths., sem við frv. hafa verið gerðar, og sé ekki ástæðu til að lengja mál mitt.

Frsm. minni hl. (Héðinn Valdimarsson) Hv. frsm. meiri hl. vildi segja, að engin skýlaus rök væru fyrir því, að draga skyldi útsvar og skatt frá tekjum, af því að önnur fyrirmæli væru í lögum. Eftir þessum hugsunargangi ætti í raun og veru aldrei að mega breyta lögum, og þá þyrfti ekkert löggjafarþing. Þetta eru auðvitað engin rök. Með því að leyfa ekki þennan frádrátt sagði hann, að það fengist hærri skattur. Hann játaði þó, að ekki væri hægt að gefa tölulega útreikninga á því. Það þyrfti að vera hægt að reikna, hve mikið tekjurnar gætu aukizt við þetta. Það er miklu réttara og eðlilegra að fara þá leið, sem hv.þm. Ísaf. vildi, að hækka blátt áfram skattstigann. Á fundi í fjhn. var sýnt, hvernig það gæti komið fyrir, að gjaldandi greiddi svo mikinn skatt í ríkissjóð, að næmi öllum tekjunum, vegna þess óeðlilega ákvæðis um, að ekki megi draga frá opinber gjöld. Ég skal víkja að því, sem hv.frsm. sagði, að hann hefði tvisvar boðað mig á nefndarfund án þess að ég kæmi. Þetta er að vísu rétt, en ég hafði forföll í bæði skiptin. En ég held, að honum farist ekki að álasa öðrum fyrir vanrækslu á nefndarstörfum. Hann er form. n. og á að sjá um, að hún ræði málin og rannsaki vandlega. Ég held því fast fram, að frv. þetta, sem varðaði mestu um fjárhag þjóðarinnar, hafi aldrei verið lesið í gegn af n. í heild, og ber það nokkurn vott um, hvernig n. leysir starf sitt af hendi.

Ég hefi lesið hverja einustu grein í frv. Það er líka hægt að lesa víðar en á nefndarfundum

. Það er nýstárleg kenning, að skattalögin geti gefið „negativa“ útkomu fyrir ríkissjóðinn, minna en ekki neitt í tekjur. Er það meining hans að láta ríkissjóðinn greiða borgurunum öðru hvoru skatt?! Ég ætla ekki að fara út í reikningsdæmi hv.frsm. Ég hefi ekki hagskýrslur um þau efni alstaðar af landinu. Geta má þess, að því fer fjarri hér í Reykjavík, að útsvörin séu þrefaldaður tekjuskatturinn, heldur eru þau litlu hærri. Ekki var það trúlegt, að dráttarvextir mundu auka dráttinn á greiðslu skattsins. Því dýrara sem mönnum væri gert að draga greiðslur, því lengur mundu menn draga það Þetta er á móti heilbrigðri skynsemi, og getur því ekki einu sinni átt við sveitirnar, sem hv.þm. mun hafa hugsað um. Enda kemur næstum allur tekjuskatturinn úr bæjunum. Hér í Reykjavík eiga menn sjálfir að skila skatti sínum til tollstjórans, og gera það venjulega ekki fyrr en þeir mega til. Dráttarvextir eru því alls ekki þýðingarlausir. Þetta getur verið talsvert hagsmunamál fyrir stór fyrirtæki. Lausn frá dráttarvöxtum þýðir þá sama sem vaxtalaust lán, sem þau geta haldið áfram að nota í sínum rekstri, meðan ríkissjóður þarf að greiða vexti af lánsfé. Það sést bezt, þegar skattafrv. eru borin saman, hve hv.þm. Ísaf. hefir hugsað vandlegar frv. sitt en hv. 1. þm.N.-M. þetta frv., sem hann virðist heldur hafa kastað höndunum til eða ekki haft nóg vit á. Ég hefi áður svarað því, að hækkun skattstigans, eins og frv. hv.þm. Ísaf. leggur til, getur ekki á neinn hátt gengið á sveitarfélög og bæi, því að útsvör má leggja á eftir efnum og ástæðum yfirleitt, og það, sem tekjuskatturinn og beinu skattarnir hækka eftir því frv., lækka aftur tollarnir. Hv. frsm. vildi afsaka það, að ekki væri breytt til með hlutafélög og farið með þau eins og einstaklinga. En ef litið er á þau hlutafélög, sem flest er af hér á landi, með tiltölulega fáum mönnum, en miklu hlutafé, t. d. 8–10 manna með allt að 2 millj. kr. höfuðstól, þá sést, að flestir hluthafarnir geta verið framkvæmdarstjórar og haft há laun, sem eru frádráttarhæf fyrir félagið. Í slíku félagi er vel hægt að fá 200–300 þús. kr. frádrátt frá árlegum tekjum, og það kemur árlega fyrir hjá einu stærsta félaginu. Hluthafarnir greiða þá að vísu skatt hver fyrir sig, en mikið lægri en félagið hefði átt að greiða. Aftur ef athuguð eru smáfélög með 30–40 og allt að 60 þús. kr. hlutafé, sem margir menn eiga, er auðsætt, að skatturinn getur komið allþungt niður á þeim. Og í landi eins og Íslandi, þar sem einstaklingar geta ekki valdið nema smæstu fyrirtækjum, er brýn nauðsyn á að styrkja sameignarfélög og smáhlutafélög til þess að koma upp varasjóðum, og því er meiri ástæða til að hlífa þeim á vaxtarskeiði sínu heldur en hinum, sem orðin eru fullþroska. Þetta er því réttara í frv. minni hl. mþn. heldur en í frv. meiri hl., því, sem hér liggur fyrir. En æskilegt væri að fá að vita hjá hæstv. ráðherrum og hv. Framsóknarflokki í heild, hvort hann er í sambandi við hv. 1. þm. Skagf. um þá stefnu hans í skattamálum að hækka tekjuskattinn, en minnka eignarskattinn. Hvar ætti ágreiningur að koma fram um slík grundvallaratriði, ef ekki á Alþingi, þegar þessi mál eru til umræðu?

Haraldur Guðmundsson Ég held, að nál. meiri hl. hv.fjhn. sé að ýmsu leyti eitthvert merkilegasta þskj., sem fram hefir komið í þessari hv. d. Undir nál. rita 4 þm., og aðeins einn, form. n., fyrirvaralaust. Þó er hann sjálfur óánægður með eina aðalbrtt. n., frádráttinn á helmingi tekju- og eignarskatts og útsvars frá skattskyldum tekjum. Hv. þm. V.-Húnv. skrifar undir nál. með fyrirvara, hv.þm. Dal. skrifar undir með fyrirvara „einnig um rökstuðninginn“, og hv. 2. þm. G.-K. skrifar undir með fyrirvara. Það má því segja, að enginn nm. sé með frv. eða brtt.fjhn. við það í heild sinni. Sumir eru ósammála bæði till. og rökstuðningnum, sumir aðeins tillögunum. Sjálfur er hv.frsm. ósammála einni aðalbrtt. Þskj. eins og þetta sýnist óneitanlega ekki eiga mikið erindi inn í hv.þd. Mig furðar það í svo stóru máli sem þessu, að hv. meiri hl. skuli ekki hafa reynt að vinna svo, að annaðhvort næðist innan hans fullt samkomulag eða þá að alger aðskilnaður yrði. Þetta er ekki einu sinni kattarþvottur, sem frá þeim kemur. Annars er trauðla hægt að ræða þetta frv. eitt sér. Það, sem mestu máli skiptir, er það, hvort rétt sé að fara inn á þá braut að hækka beina skatta, til þess að geta létt tollabyrðina. Framhjá þessu meginatriði hafa meirihlutamennirnir fjórir reynt að ganga, með því að skrifa undir nál. með fyrirvörum kross og þvers. Samkv. frv. mínu um tekjuskatt og eignarskatt er gert ráð fyrir því, að þessir skattar hækki um h. u. b. 850 þús. kr. á ári, eða 66%. Ef menn athuga skattstigann í frv. mínu, munu þeir sjá, að auðvelt er að gera þetta án þess að íþyngja gjaldendunum. Menn munu að vísu segja, að skattstiginn sé orðinn nokkuð hár, þegar kemur upp yfir 50 þús. kr. tekjur, og einkum þó þegar tekjurnar ná 100 þús. kr. En af þeirri upphæð greiðist í tekjuskatt samkv. frv. mínu 29 þús. kr. og 40% af því, sem umfram er 100 þús. kr. - En í þessu sambandi verða menn að muna, hversu sárfáir það eru hér á landi, sem komast upp yfir 50 þús. kr. árstekjur. 1925 voru það á öllu landinu 14 gjaldendur, og aðeins 2 þeirra komust upp fyrir 100 þús. kr. Þó var árið 1924, sem skatturinn miðaðist við tekjurnar af, eitthvert mesta veltiár, sem sögur fara af hér á landi. 1927 eru það ekki nema 2 gjaldendur, sem komast upp úr 50 þús. kr. tekjum, og hvorugur upp í 100 þús. kr., og var þó árið 1926 meðalár. Skatturinn af 50 þús. kr. tekjum er samkv. frv. mínu 10800 kr. Held ég, að ekki verði með nokkurri sanngirni sagt, að skattur eins og þessi geti orðið til þess að lama athafnalífið í landinu. Skatturinn leggst líka aðeins á þær tekjur, sem eftir eru þegar greitt hefir verið útsvar og skattar allir. Meiri hl. hv.fjhn. er, eins og meiri hl. skattamálanefndar, sammála mér um það, að þörf sé að hækka nokkuð persónufrádráttinn. Ef till.hv. meiri hl. verða samþ., má gera ráð fyrir, að tekjuskattgjaldendum fækki um ca. 6000, en samkv. mínum till. mundi þeim fækka um nálægt 9 þús. manns. Náttúrlega lækkar upphæð skattsins ekki í neinu hlutfalli við þetta, því aðeins lægstu skatttekjur falla undan, og á þeim er skatturinn auðvitað lægstur. Sennilega mundi lækkunin eftir till.hv. meiri hl. verða milli 100 og 200 þús. kr. Það vill hv. meiri hl. vinna upp með því að afnema frádrátt útsvara og skatts frá hinum skattskyldu tekjum. Í frv. mínu er gert ráð fyrir því, að ákvæðin um, að útsvör og tekju- og eignarskattur komi til frádráttar, haldist. Vil ég í þessu sambandi minna á það, sem segir í grg. við 11. gr. frv. míns, ef hæstv. forseti vill leyfa mér að lesa það upp: . . . . Sé skattstiginn ekkert hækkaður, verður aftur á móti óumflýjanlegt að fella ákvæðið um frádrátt þessara skatta niður. Með því fæst nokkur hækkun á skatti af hátekjum“. Ég get því greitt þessu atkv., eins og sakir standa, meðan skattstiginn er ekki lagfærður. En ég er sammála hv. 1. þm. Reykv. um það, að þessir liðir, einkum þó útsvarið, eru hreinir kostnaðarliðir. Það er stundum lagt á sem viðskiptagjald, jafnvel þótt tap verði á árinu. Því er ekki eðlilegt, að það sé jafnframt skattlagt, og væri það miklu heilbrigðara að hækka skattstigann eins og gert er ráð fyrir í frv. mínu. Nú verður ekki séð fram á, að því fáist framgengt, og aðeins fyrir þær sakir fellst ég á þetta ákvæði frv. Eitt atriði í nál.hv. meiri hl. fjhn. kemur mér sérstaklega undarlega fyrir sjónir. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta : „Meiri hl. nefndarinnar telur ekki fært með skatthækkun á þessum tekjustofni ríkissjóðs að ganga svo á tekjustofn sveitar- og bæjarsjóða sem frv. minni hl. gerir, og hefir því hallazt að frv. meiri hl. Með frv. minni hl. væri að vísu séð betur fyrir tekjuþörfum ríkissjóðs, en sveitar- og bæjarsjóðir stæðu þá tekjusneyddir eftir með jafnstóran hluta af útgjöldum til opinberra þarfa og áður“. Ég veit nú ekki, hvað það er, sem hv. meiri hl. kallar „tekjustofn sveitar- og bæjarfélaga“. Ég hefði haldið, að það væri gjaldgeta fólksins, sem á þessum stöðum byr, og hún breytist vissulega ekki til hins verra, þótt beinir skattar séu hækkaðir, en dregið úr tollunum.

Tekjustofnar sveita og bæja eru fluttir yfir á ríkissjóð eftir frv. hv. ræðumanns

. Þetta er ekki rétt. Ég ætlast til þess, að sama upphæðin fari í ríkissjóð eftir sem áður. Tollarnir lækka um það, sem beinir skattar hækka samkv. frv. mínu. Gjaldgetan breytist því í engu né gjaldabyrðin. Og nú verða menn að greiða nálægt 25–30% meira fyrir þá sök, að tekjur ríkissjóðs eru teknar sem tollar, sem verzlanir byggja álagninguna á. Það er aðeins fyrirkomulagsatriði, hvernig gjöldin ber að innheimta. - Samkv. yfirliti yfir skattafrv. mín og till. á tollabyrðin að léttast um 16–18 hundruð þús. kr., og raunar 2 millj. kr., ef farið er eftir síðasta landsreikningi. Af þessu greiða landsmenn ennfremur a. m. k. 300–400 þús. kr. í álagningu til einstakra kaupmanna, fyrir að innheimta tollinn. Því er það kórvilla að halda, að gjaldgeta manna mundi minnka við það, að þeir væru látnir gjalda meira í beinum sköttum en minna í óbeinum. Ég skal ekki ræða mikið um skattstigann. Hv. meiri hl. vill ekki láta sama stiga gilda fyrir einstaklinga og félög. Einhver misskilningur held ég, að verið hafi á ferðinni hjá hv.frsm. meiri hl., þegar hann talaði um, að hann vildi ekki láta lítil hlutafélög verða lakar úti en hin stærri. Til að sannfærast um þetta þarf ekki annað en að líta á skattstigann eins og hann er í frv. hv. meiri hl. Af honum leiðir það, að félag, sem hefir lítið hlutafé, getur þurft að greiða margfaldan skatt af sömu tekjum á við annað, sem hefir mikið hlutafé. Mig furðar á því, að hv. meiri hl. hefir ekki getað fallizt á að hækka skattstigann af eignum neitt. Því að hvað sem menn segja um tekjuskattinn, hélt ég þó ekki, að neinn ágreiningur væri um það, að eignarskattur væri hér allt of lágur, jafnvel á móts við tekjuskatt. T. d. eru nú skattlagðar tekjur, sem komast rétt upp fyrir 500 kr. á ári, þótt engin leið sé að lifa af þeim, en 5000 kr. eign er skattfrjáls hjá öllum, hve ríkir sem þeir eru. Þá hefir hv. meiri hl. ekki viljað taka hér í Reykjavík upp lengri fresti en í öðrum héruðum til að ganga frá skattskrám og koma með kærur. Er þó vitanlegt, að þetta er í Reykjavík ómögulegt með öllu á þeim stutta fresti, sem settur er, sakir þess, hve hér eru margir gjaldendur. Það væri þó engum til meins, þótt þessu væri breytt. En sé skattskráin síðar lögð fram hér en annarsstaðar, má til að láta kærufrest verða síðar útrunninn hér. Þetta hafa menn séð áður, eins og marka má af ákvæðum í tilsk. um þetta. Var hún sett vegna þess, að þörf var á henni, og ekkert hefir komið fram, sem dragi úr þeirri þörf. Það er nauðsynlegt að gera allt, sem hægt er, bæði til þess, að þessi gjöld innheimtist vel, og eins til hins, að gera mönnum sem auðveldast að greiða þau. Með því að hafa dráttarvexti skapast nokkurt aðhald í þessu efni, og engin vanþörf á því, því að það veit hver maður, að jafnan er töluvert óinnheimt af tekju- og eignarskatti um áramót. Mér virtist hv.frsm. draga þá ályktun, að ef dráttarvexir væru, mundi enginn greiða neitt fyrr en að því væri komið, að þeir færu að falla á. Ég er nú hræddur um, að þeir, sem svona hugsa, hafi ekki alltaf verið að flýta sér með greiðsluna, þótt engir dráttarvextir væru. Með samþykkt þeirra getur engu verið spillt. Munurinn er aðeins sá, að ríkissjóður fær vexti hjá þeim, sem draga það fram yfir gjalddaga að greiða skatt sinn.

Og líka hjá þeim, sem aldrei borga?

. Hvað fær ríkissjóður nú hjá þeim sem ekki borga? Vegna þess, að fram til þessa hafa engir dráttarvextir verið, hefir innheimtan oft dregizt, og gjaldgeta manna stundum verið þrotin, þegar loks hefir átt að ganga að þeim með innheimtuna. Hér hefir áður verið bent á tvo stóra gjaldendur, sem svona fór um. Þá er eftir till.hv. meiri hl. engin breyt. gerð á skyldunni til að skila framtali. Nú er það svo, að þeim einum er skylt að skila framtali, sem einhverjar skattskyldar eignir eða tekjur hafa. Ég hefi lagt til, að þessu væri breytt svo, að allir, sem hafa annaðhvort eignir eða tekjur, eigi að skila framtali. Ef menn eiga að ráða því sjálfir, eins og nú er, hlýtur allt eftirlit hjá skattanefndum að fara út um þúfur. Hvernig eiga skattanefndir að vita, hvort maður hefir skattskyldar tekjur eða á að greiða eignarskatt, ef hann telur ekki fram? Satt að segja virðist mér, að í frv. hv. meiri hl. séu aðeins tvö atriði, sem nokkru verulegu máli skipta til bóta. Annað er það, að með fjárlagaákvæði megi hækka eða lækka skattstigann um 25%. Hitt er skipun ríkisyfirskattanefndar. Að þessu frátöldu er frv. einskis virði. og meira að segja til hins verra, ef samþ. verður brtt.hv. meiri hl. um frádrátt á útsvari og tekju- og eignarskatti að helmingi, hvað þá heldur ef brtt.hv.þm. Dal. um fullan frádrátt á þessu verður samþ. Þetta yrði til að lækka þennan tekjustofn til muna, og það teldi ég illa farið. Þá vildi ég, með leyfi hæstv. forseta, mega segja nokkur orð um 57. gr. í frv. mínu. Hún fjallar um tekju- og eignarskatt sem tekjustofn sveitar- og bæjarfélaga. Útsvarsálagningu er víða hagað svo, að mest af útsvörunum er lagt á lágtekjumenn og sem einskonar viðskipta- eða umsetningargjöld, en stóreigna- og hátekjumenn hafa ekki greitt í réttu hlutfalli við efni sín. Því hefi ég lagt til, að sveitar- og bæjarstjórnum sé heimilað, - meðan Alþingi hefir ekki sett lög um almannatryggingar eða á annan hátt létt að verulegum mun af héruðunum kostnaði við fátækraframfærslu, - að hækka skattgjald samkv. 6. og 15. gr. frv. um 50% í umdæmum sínum. Þannig fá bæjar- og sveitarsjóðir 1/3 þessa skatts, en skattstiginn hækkar að sama skapi. Þetta mundi verða til þess að skapa betra aðhald um framtölin, þar sem sveitarstjórnir og bæja ættu eigin hagsmuna að gæta um það, að þau væru í lagi. Mætti þá lækka útsvörin um þessa upphæð. En þetta er þó ekki aðalatriðið, heldur stendur þetta ákvæði fyrst og fremst í sambandi við fátækraframfærsluna í landinu. Útsvör munu nú vera alls 4 millj. kr. til 4½ millj., en fátækraframfærið um 17–18 hundruð þús. kr. Því er þetta ákvæði sett inn í 57. gr. frv. sem bráðabirgðaskipun, unz fátækramálum verður komið í betra horf, t. d. að allt landið yrði gert að einu framfærsluhéraði, eða það, sem ég tel vænlegast, að á fót sé komið alþýðutryggingum, er nái til alls almennings um land allt. Yrði þá tekju- og eignarskattsálagið til sem tekjustofn handa alþýðutryggingunni, þegar hún kæmist á fót, auk annara tekna frá því opinbera og einstaklingum, sem henni þá yrði séð fyrir. Ef létt væri af sveitunum fátækraframfærinu á þann hátt, þá væri auðvelt að sjá þeim fyrir tekjum til annara þarfa. Um brtt. er það að segja, að þær, sem eru teknar úr frv. mínu, get ég vitanlega fallizt á. Till. um skattskyldu samvinnufélaga líka. En á till.hv.þm. Dal. né frv. í heild sinni get ég ekki fallizt.

Frsm. meiri hl. (Halldór Stefánsson) Þótt hægt sé að halda uppi umr. um svona stórt mál, þá hafa þær þó ennþá ekki farið dreift, að undanteknum síðasta ræðumanni. Það, sem farið hefir milli n.hlutanna, sé ég enga ástæðu til að ræða nánar. Ég vil leggja það mál undir hv. deild. Hv. þm. Ísaf. byrjaði á því að telja nál. meiri hl. eitt af þeim einkennilegustu nál., sem hann hefði séð, vegna þess, að nm. hafa flestir skrifað undir það með fyrirvara. Þetta er þó ekki neitt undarlegt, þar sem um svona stórt mál er að ræða og jafnviðkvæmt og skattamál eru. Er þá eðlilegt, að hver og einn verði að brjóta af sinni skoðun til samkomulags við aðra. Fyrirvarinn þýðir það, þótt nm. hafi ekki fundið ástæðu til að gera grein fyrir þeim fyrirvara, að einum undanteknum. Hv. þm. taldi frv. verra en ekkert, þó fram gengi. Ég vil í sambandi við það geta þess, að hann hefir sjálfur unnið að texta frv. ágreiningslaust með n. Og brtt. sína bar hann ekki fram fyrr en n. öll hafði lokið athugun á frv. og samþ. öll sameiginlegan teksta þess, að skattstiganum undanteknum. Það mátti skilja, að skattstiginn er sá punktur, sem megináherzlan er lögð á. En afstaða meiri hl. byggist á því, sem þegar er lýst, ekki af því, að ekki sé hægt að hugsa sér skattstigann hærri, ef tekju- og eignarskattur væri einu álögurnar, sem hvíldu á þessum skattstofni. En það er nú fjarri því, að svo sé, því á þennan sama skattstofn er lögð þrefalt hærri upphæð í útsvörum. Það væri gaman að sjá skattstiga, sem hægt væri að heimta eftir jafnháa upphæð og tekju- og eignarskattur og útsvör nema til samans. Um einstök atriði, sem áður hefir verið talað um, og till. hins frv., svo sem um dráttarvexti. hefi ég rætt áður. En ég vil þó geta þess, að ef taka ætti upp þá reglu að reikna dráttarvexti af tekju- og eignarskatti, þá gæti vel svo farið, að það leiddi til þess, að skatturinn greiddist verr og seinna en ella. Gjaldandi getur sagt sem svo, að ekkert geri til, þó greiðsla dragist, því hann borgi dráttarvexti. Svo þegar á að fara að ganga að þessu seint og síðar meir, þá getur hagur hans hafa versnað svo í millitíðinni, að skatturinn tapist að meira eða minna leyti. Í sveitum er það svo, að slík gjöld eru borguð undantekningarlítið, þegar þeirra er krafizt. Vera má, að önnur regla sé höfð á þessu í kaupstöðunum. En ég veit þá ekki, á hverju sú regla byggist, nema þá óleyfilegri hlífð við gjaldendur. Að ég hafi sagt, að greitt væri fyrir gjalddaga, er vitleysa. En ég hefi sagt, að þar, sem ég þekki til, væri þetta greitt á gjalddaga  Það er rétt hjá hv.þm., að það er hægt að hugsa sér það, að taka meiri hl. af tekjunum eftir hinum þrem frv. hans, sem eru eiginlega tengd saman. En till. hans um tekjur af fasteignaskatti eru í raun og veru seinvirkt eignarnám. Og þegar búið væri að gera slíkt um tíma, þá rýrnaði tekjustofninn og skatturinn lækkaði. Að því leyti, sem hv.þm. var að lýsa hugsjónum sínum um ýms mál, t. d. tryggingar í stað fátækraframfæris, kom það ekki þessu máli við, og ræði ég það ekki við hann nú. Það er fullkominn vilji Alþ. að athuga það mál, en það liggur sérstaklega fyrir, þar sem er þáltill. frá hv.þm. Það bíður því síns tíma að gera réttmætar breyt. á því.

Haraldur Guðmundsson Út af því, sem hv.frsm. sagði síðast, vil ég benda á, að í frv. mínu er sveitar- og bæjarsjóðum séð fyrir tekjum til að standast þennan kostnað, að fyrirkomulagi óbreyttu. Hv. þm. sagði, að gaman væri að sjá þann skattstiga, sem rúmar tekju- og eignarskatt og útsvör að auki. Það er vitanlega hægt að búa hann til, þótt hann sé ekki í mínu frv., því till. mínar ganga ekki svo langt. Af því ég fellst á það með meiri hl., að tekjuskatturinn sé svo breytilegur frá ári til árs, að hann ekki dugi einn, hefi ég bent á eignarskatt og fasteignaskatt. En til að sýna hv.þm., að það er hægt að búa til þann skattstiga, sem fyrr getur um, þá get ég vísað til skýrslu, sem er aftan við frv. mitt. Þar sést, að árið 1925 hafa skattskyldar tekjur numið 41700 þús. kr. Ef frv. mitt þá hefði verið orðið að lögum, hefði skatturinn orðið um 3,6 millj. kr. Útsvör voru þá um 4 millj. kr. Yrði því þetta samanlagt 7,6 millj. kr. Meðaltal skattstigans yrði þá liðlega 18% af skattskyldum tekjum, því að það játar hv.þm. án efa, að 18% af 41,7 millj., sé næsta nálægt 7,6 millj. kr. Ég veit, að þetta yrði misjafnt í hinum ýmsu héruðum, en enginn erfiðleiki ætti þó að vera að koma því á. Þessar upphæðir eru nú greiddar af landsmönnum. Spurningin er bara sú, hvort heldur beri að taka þessa skatta af tekjum, sem eru umfram þarfir, eða taka þá sömu upphæð með tollum, þ. e. með því að skattleggja lágtekjurnar, þurftartekjurnar. Það orkar vitanlega ekki tvímælis. hvort réttara er, því að með tollagreiðslunni borga landsmenn a. m. k. ¼ meira en tollinum nemur. 1925 var alveg óvenjulega tekjuhátt fyrir ríkissjóðinn, af því að skatturinn var reiknaður af tekjum ársins 1924. 1927 námu skattskyldar tekjur 30 millj. kr. og tekjuskatturinn var þá 652 þús. kr. Með sömu hækkun yrði hann 1082 þús. Segjum, að útsvörin hafi verið 4 millj. kr., þá hefðu útsvör og skatturinn það ár numið 14% af skattskyldum tekjum. Ég hefi bent á þetta af því, að það virtist vera alvara hv.þm. að halda, að ekki sé hægt að búa til skattstiga, er tryggi ríkissjóði sama tekjuskatt og útsvör og tekjuskattur nú nema. Ég vil benda hv.þm. á það, að víða er lægsti tekjuskattur 10%. Árið 1925 hefði tekjuskattur, sem nam 10%, til uppjafnaðar gefið 4,2 millj. kr., en 1927 3 millj. En þar sem tekjuskattur byrjar svona hátt, er persónufrádráttur líka hár og nauðsynjavörutollar nær engir. Ef breytt væri til um persónufrádrátt eins og lagt er til í frv. mínu, þá myndu skattskyldar tekjur lækka um 8 millj. kr., svo skatturinn og útsvör samkv. framanskráðum dæmum hefði orðið nokkru hærri; 1925 hefði meðalskattprósentan sennilega orðið um 20%. Hv. þm. vildi bera í bætifláka fyrir meðnefndarmenn sína og afsaka afstöðu þeirra til frv. og nál. En það er ekki hægt. Það er meira en hlálegt að leggja fram till. og nál. sameiginlega frá 4 mönnum og undirritað af þeim, þegar 3 þeirra skrifa undir það með fyrirvara og hinn 4. lætur þess getið í framsögu, að hann sé ósammála aðaltill. Slíkt er sem betur fer óvenjulegt að sjá hér á þingi.

Pétur Ottesen Einn hv.þdm. gerði fyrirspurn út af brtt. okkar hv. 2. þm. Skagf. Var hann að tala um, að hún stafaði af því, að við værum svo hræddir við að fara inn á nýjar brautir. Þetta er ekki rétt. En mismunandi frádrátt teljum við varhugaverðan. Og svo yrði þetta handahóf, svo að þannig gæti farið, að meiri frádráttur yrði í kaupstöðum, sem þó væri ódýrara að lifa í en kauptúnum, þar sem frádráttur væri minni. Þetta er nóg til að sýna, hversu þessi breyt. er óundirbyggð. Er því réttast að láta sömu reglur gilda og að undanförnu. Hér er ekkert það til í löggjöfinni, sem bindur fólk við vissa staði. Og mér virðist fólk sækja nógu ört til kaupstaðanna, þó ekki sé undir það hlaðið eða ýtt með skattalöggjöfinni. eins og verið er að gera með þessu ákvæði frv.

1) Með svofelldri grg.: Ég er í sjálfu sér með þessari till. að efni til, en það varð samkomulag, eins og hv.frsm. meiri hl. n. sagði, um aðra till., liðinn 3. b. á þskj. 263, og ég vil halda það samkomulag og segi nei.

2) Með svofelldri grg.: Þar sem skattstiginn hefir ekki verið hækkaður neitt, þá segi ég nei.

3) Með svofelldri grg : Ég segi nei af sömu ástæðum og hv.þm. Ísaf. eins og það var samþ. við 3. umr. í Nd. í A. 398).

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Ég ætla að þessu sinni aðeins að segja fáein orð fyrir þessu frv. - Það er hér gert ráð fyrir því, að þessir gagnfræðaskólar hafi svipaða alþýðufræðslu á hendi fyrir kaupstaðina og héraðaskólarnir hafa fyrir sveitirnar eftir l. í fyrra. Það er gert ráð fyrir, að gagnfræðaskólar verði í öllum kaupstöðunum nema Seyðisfirði. Hann er nú svo fámennur, að reynslan hefir sýnt, að þar hefir ekki verið hægt að halda uppi unglingaskóla undanfarna vetur. En ef bærinn vex aftur, sem vel getur verið, þá er ranglátt að hafa hann ekki með. Ég ætla að taka þetta strax fram, því annars mætti álíta, að Seyðisfjörður færi hér á mis við hlunnindi, sem hann gæti risið undir. Nú sem stendur eru gagnfræðaskólar í Reykjavík, Hafnarfirði, Ísafirði og Akureyri. Þá er einnig gert ráð fyrir gagnfræðaskóla í Vestmannaeyjum og heimilað að stofna síðar meir skóla á Siglufirði og Norðfirði; a. m. k. mun Siglufjörður fljótlega nota þá heimild. Það er gert ráð fyrir, að þessir skólar hvíli bæði á ríkissjóði og bæjarfélögum, í ákveðnu hlutfalli, og hygg ég það yfirleitt sanngjarnt. Þá gilda yfirleitt sömu fyrirmæli um kennslu og starf allra skólanna. Þó skal það tekið fram, að af sérstökum ástæðum er ætlazt til, að í Vestmannaeyjum verði skólaárið styttra en annarsstaðar, því að í janúar fer unga fólkið að vera svo upptekið af vertíðinni, að það hættir að sinna skóla. Það getur því orðið það fyrirkomulag, að skólinn þar starfi aðeins 4 mánuði á hverjum vetri, en þá verður það að taka fleiri vetur en annarsstaðar, ef neina skal jafnmikið í öllum skólunum. Yfirleitt er þetta frv. rúmt, svo hægt er að taka tillit til sérþarfa hvers staðar. Það er líka mjög líklegt, að í kaupstöðum sem Siglufirði, Norðfirði, Ísafirði og Vestmannaeyjum verði fljótt komið á kennslu í vélfræði, og yrði húsrúmið þá notað fyrir námsskeið, þó að fyrst og fremst eigi að nota það til almennrar fræðslu. Ég hefi lýst því yfir við umr. í Ed., að að öllu forfallalausu muni fræðslumálastjórnin undirbúa fyrir næsta þing frv. um iðnfræðslu, ef þetta frv., sem hér liggur fyrir, nær fram að ganga. Ég hugsa mér, að það yrði þá áframhald af þessari starfsemi. Ég óska svo, að máli þessu verði að umr. loknum vísað til menntmn.