Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Í byggðaáætlun sem samþykkt var 3. maí 2002 getur að líta margar fallegar hugmyndir og góðan texta settan á blað. Þar stendur m.a., með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að vinna að framkvæmd stefnumótandi áætlunar um byggðamál fyrir árin 2002–2005. Meginmarkmið áætlunarinnar verði eftirfarandi.“ - Markmiðin eru síðan talin upp í fimm liðum. Allt eru þetta góð orð á blaði þó að stundum finnist manni ekki eins mikið gert úr þeim hlutum sem þar eru settir á blað. Einn liðurinn sem á eftir fylgir snýr að eflingu opinberra verkefna og þjónustu á landsbyggðinni sem er samkvæmt áætluninni á ábyrgð forsætisráðherra eða forsætisráðuneytisins. Meginhugmyndin þar var að gerð yrði áætlun um að fjölga verkefnum og störfum í opinberri þjónustu utan höfuðborgarsvæðisins, t.d. með því að efla þær stofnanir sem fyrir eru í tengslum við endurskipulagningu opinberra stofnana, með fjarvinnslu, með flutningi verkefna frá opinberum aðilum til fyrirtækja þegar nýjar opinberar stofnanir eru settar á fót og hugsanlega með flutningi stofnana. Markmiðið með þessu átti að vera, virðulegi forseti, að efla stærstu byggðarlögin - ég tek fram að þar stendur stærstu byggðarlögin - á landsbyggðinni jafnframt því sem opinber verkefni og þjónusta yrðu endurskipulögð og starfsemin gerð árangursríkari. Opinberar stofnanir á landsbyggðinni áttu ekki aðeins að hafa svæðisbundið þjónustuhlutverk með höndum heldur yrðu stofnanir sem þjóna öllu landinu einnig staðsettar á landsbyggðinni. Hæstv. fyrrverandi forsætisráðherra setti málið í gang í janúar 2003 í aðdraganda kosninga. Hann fór skiljanlega að dusta rykið af málum og fékk til liðs við sig hv. þm. Halldór Blöndal, forseta Alþingis, og hv. þm. Magnús Stefánsson til að gera enn eina skýrslu og gera forsætisráðuneyti grein fyrir því hvernig þetta ætti að fara. Niðurstaðan var sett fram í skýrslu og í framhaldi af því, virðulegi forseti, kemur fram að áfram eigi að vinna að þessu verkefni. Það var ekki tímasett eða skipulagt hvernig það ætti að gerast heldur fjallað um það á almennan hátt, sem sagt falleg orð á blaði rétt einu sinni í sambandi við byggðamál. Í lokin segir að forsætisráðherra muni í framhaldi af þessari skýrslu vinna áfram að gerð tillagna og áætlun um eflingu opinberra verkefna og þjónustu á landsbyggðinni. Að því var stefnt að þessi tillaga lægi fyrir á næstu mánuðum. Það var sú tillaga sem hv. þm. Halldór Blöndal tók þátt í að skila hæstv. fyrrverandi forsætisráðherra. Í framhaldi af því sem hér hefur verið sagt vil ég spyrja hæstv. forsætisráðherra eftirfarandi spurningar sem sett er fram á þskj. 81: „Hvað líður gerð áætlunar um að auka verkefni og fjölga störfum í opinberri þjónustu utan höfuðborgarsvæðisins?“

Frú forseti. Eins og fram kom í máli hv. fyrirspyrjanda, Kristjáns Möllers, fór forsætisráðherra þess á leit við alþingismennina Halldór Blöndal og Magnús Stefánsson, í byrjun árs 2003, að vera með sér í ráðum um þau mál sem hann rakti og ég ætla ekki að rekja frekar. Þeir funduðu með einstökum ráðherrum og öfluðu upplýsinga um hvaða verkefni og störf hefðu verið færð til landsbyggðarinnar eða áform væru um að færa þangað. Þeir skiluðu skýrslu sinni til forsætisráðuneytisins í nóvember. Í skýrslunni kemur m.a. fram að í viðræðum við ráðherra ríkisstjórnarinnar hafi komið fram vilji til að nýta þau tækifæri sem gæfust til að styrkja opinbera þjónustu á landsbyggðinni með því að flytja þangað verkefni og störf sem bæði eru takmörkuð við staðbundna þjónustu sem og þjónustu við stærri svæði. Skýrsluhöfundar benda á að því séu ýmsar skorður settar hversu hratt og í hve ríkum mæli slíkur flutningur á verkefnum og störfum geti orðið. Í því sambandi vilja þeir að áhersla verði einkum lögð á eftirfarandi: „Að styrkja þær stofnanir sem eru til staðar á landsbyggðinni, m.a. með því að færa til þeirra verkefni þar á meðal frá öðrum ráðuneytum. Í því sambandi megi m.a. nefna menntastofnanir, heilbrigðisstofnanir, rannsóknastofnanir, embætti sýslumanna og skattstofur. Að fjölga störfum sem krefjast háskólamenntunar. Beina beri athygli sérstaklega að einum byggðarkjarna í hverjum landsfjórðungi sem síðar með margfeldisáhrifum getur haft jákvæð áhrif á störf og búsetu í nálægum byggðarlögum. Í því sambandi beri einkum að hyggja að eflingu menntastofnana og sjúkrahúsa. Jafnframt sé mikilvægt að styrkja þá vísa að rannsóknastarfsemi sem byggðir hafa verið á landsbyggðinni með fjölgun verkefna og samstarfi fleiri stofnana.“ Þegar skýrsluhöfundar, hv. þingmenn Halldór Blöndal og Magnús Stefánsson, ræddu við einstaka ráðherra haustið 2003 var kjörtímabilið nýlega hafið og takmarkað ráðrúm hafði gefist til að móta aðgerðir í þessa veru á kjörtímabilinu. Því hefur forsætisráðherra farið þess á leit við þá að afla að nýju upplýsinga um áform einstakra ráðherra um að auka verkefni og fjölga störfum í opinberri þjónustu utan höfuðborgarsvæðisins. Skýrsluhöfundar hafa skrifað ráðherrum bréf þar sem þessara upplýsinga er óskað og er þess að vænta að svör þeirra berist á næstu dögum og vikum. Í framhaldi af þeim svörum verður hugað nánar að mótun áætlunar um eflingu opinberra verkefna og þjónustu á landsbyggðinni. Ég vil hins vegar taka fram að áætlanir eru góðra gjalda verðar. Menn mega ekki tala, eins og mér fannst hv. þm. gera, eins og almennt sé ekkert að gerast í þessum málum. Hér var sérstaklega lögð áhersla á menntastofnanir, heilbrigðisstofnanir og rannsóknastofnanir. Það er verið að byggja upp skóla um allt land. Ég vil nefna Háskólann á Akureyri, Hvanneyri og Bifröst. Ég vil nefna háskólasetur á Vestfjörðum og Austurlandi. Þessi starfsemi er öll í miklum blóma. Það hefur tekist að efla verulega heilbrigðisstofnanir úti á landi og rannsóknastarfsemi fer vaxandi. Nýlega kom fram að aðeins hefði fjölgað í tveimur landshlutum á síðasta ársfjórðungi, það er á Austurlandi og Suðurlandi. Það er víða blómlegt í landinu öllu. Þess vegna mega menn ekki tala á Alþingi með þeim hætti að það sé nákvæmlega ekkert að gerast, eins og mér finnst hv. þm. oft gera og tala kjarkinn úr landsmönnum.

Frú forseti. Frumatvinnuvegir landsbyggðarinnar, sjávarútvegur og landbúnaður, hafa því miður verið á undanhaldi. Auðvitað horfir landsbyggðin til þess að opinberum störfum verði fjölgað þar þótt ekki væri nema í hlutfalli við það sem gerist á höfuðborgarsvæðinu. Það að setja niður opinber störf á ákveðnum stöðum treystir byggð og treystir eignir fólksins sem byggir þá staði. Ég hef bent á að víða á landsbyggðinni hafa fasteignir fólks rýrnað. Það mun vera til skoðunar hjá Alþingi eftir að ég flutti þingsályktunartillögu um það efni. Það treystir eignir fólks á höfuðborgarsvæðinu þegar opinberum störfum fjölgar hér og eins og ég segi mundi hið sama gerast á landsbyggðinni. En það er rétt sem hæstv. forsætisráðherra segir, að sitthvað hefur verið gert og það ber að þakka. Ég lagði fram fyrirspurn á 128. löggjafarþingi til allra ráðuneyta og ráðherra um hvernig störfum hefði fjölgað í viðkomandi ráðuneytum og hver skiptingin væri milli landshluta.

Virðulegi forseti. Það er í sjálfu sér alveg rétt sem hæstv. forsætisráðherra benti á í lok ræðu sinnar, að margt hefur gerst á landsbyggðinni, ýmis störf verið flutt þangað og margt af því hefur tekist afar vel. Þess vegna skilur maður ekki hvers vegna hægagangurinn er svo mikill. Af hverju gefa menn þá ekki frekar í. Það gekk t.d. mjög vel að flytja Landmælingar Íslands upp á Akranes. Við höfum séð Háskólann á Akureyri blómstra og þar fram eftir götunum. Hvers vegna gefum við hreinlega ekki í, tökum djarfar ákvarðanir og höldum þessu áfram? Veiðimálastofnun fór upp í Borgarfjörð, Landhelgisgæslan suður í Keflavík, þótt þyrlan geti verið hér áfram og svo má lengi telja. Fram hafa komið ótal hugmyndir en afskaplega lítið hefur verið um efndir.

Frú forseti. Hæstv. forsætisráðherra hefur látið hafa eftir sér að nú sé komið að atvinnuuppbyggingu í Norðvesturkjördæmi. Það er vel. Út er komin skýrsla á vegum bæjarstjórnar Ísafjarðar um fækkun starfa á Ísafirði og Vestfjörðum. Hefur hæstv. forsætisráðherra gripið þá skýrslu á lofti og fylgt henni eftir að einhverju marki?

Frú forseti. Það var að mörgu leyti athyglisvert að hlusta á svör hæstv. ráðherra áðan. Þar kom fram að verið er að gera nýja skýrslu og nýjar tillögur til að vinna eftir. Einnig kom fram að hv. ráðamenn vita hvað þarf að gera. Þeim verður aftur á móti allt of lítið úr verki. Ég ítreka það sem kom fram í máli hv. þm. Sigurjóns Þórðarsonar, að í Norðvesturkjördæmi hefur opinberum störfum farið fækkandi. Ég vil nota þetta tækifæri til að minna ráðherrann aftur á orð hans um að röðin væri komin að því kjördæmi ef hæstv. ríkisstjórn ætlar að láta verða af því að fjölga opinberum störfum úti á landi. Á því er sannarlega þörf. Ég bendi einnig á að þær stofnanir sem hafa verið í vexti og ráðherrann taldi upp eru ekki í vexti fyrir frumkvæði ríkisstjórnarinnar heldur fyrir frumkvæði þeirra sem þeim stjórna.

Herra forseti. Það er gott að hv. þm. Kristján L. Möller skuli hafa vakið máls á því hvernig unnið er að því að fjölga verkefnum og opinberum störfum úti á landi. Það er sérstaklega ánægjulegt að hann skuli gera það nú í dag. Eftir tvo daga munum við fara saman til Akureyrar til að fagna því að tekið verði í notkun mikið rannsóknarhús við Háskólann á Akureyri sem hinar ýmsu rannsóknastofnanir ríkisins standa að. Það mun gerbreyta öllum möguleikum háskólans, Akureyringa, Norðurlands og raunar landsbyggðarinnar allrar til að láta að sér kveða á þeim vettvangi. Víðar á landinu er unnið að uppbyggingu á ýmsum stofnunum og ýmsum stöðum en auðvitað er ekki hægt að gera áætlun um þessi efni í eitt skipti fyrir öll. Við verðum að vinna að þessu jafnt og þétt og fylgjast með því sem er að gerast. Það endurspeglast m.a. í þeim fjárlögum sem samþykkt verða fyrir næsta ár.

Hæstv. forseti. Það virðist ekki hafa verið mikið gagn af þeirri áætlun eða hugmyndum sem fram komu fyrra skiptið úr því að það þarf strax að vinna aðra skýrslu um þessi mál. Það er svo sem hægt að taka undir það sem hæstv. forsætisráðherra sagði, að áætlanir væru ekki uppspretta alls. En þær sýna þó vilja manna til þess að gera einhverja hluti og það hefur farið ótrúlega langur tími í að undirbúa það sem hér er um að ræða. Ég held t.d. ekki að margir í Norðvesturkjördæmi kannist við efndir af því tagi sem hér hefur verið lýst, hreint ekki. Ég held að það sé fyrir löngu kominn tími til að menn sýni svolítið á spilin sín og hvað þeir vilja gera í þessum málum. Sumir í Norðvesturkjördæmi segja að byggðastefna ríkisstjórnarinnar sé eitt allsherjar „Halló Akureyri“. Það er svolítið til í því. Það er nefnilega þannig að byggðamálin koma afar misjafnlega niður af hendi þeirra sem hafa völdin í þessu landi.

Frú forseti. Mér finnst það reyndar orðið hálffarsakennt þegar ég heyri af munni hæstv. forsætisráðherra að það skref sem nú er tekið til að flytja störf af þessu tagi út á landsbyggðina sé að fá hv. þingmenn Halldór Blöndal og Magnús Stefánsson aftur til að gera nýja skýrslu. Þeir hafa nýlokið skýrslu sem liggur fyrir hjá hæstv. viðskiptaráðherra og hæstv. forsætisráðherra. Hvað er að henni? Hvers vegna í ósköpunum þarf að fá þessa ágætu menn til að endurvinna þetta? Væri ekki frekar ráð að koma á slíkri endurvinnslu úti á landsbyggðinni til að skapa störf þar? Af því að hæstv. forsætisráðherra sagði að menn mættu ekki misvirða það sem þó væri vel gert þá verð ég að rifja upp að menn hafa lofað hlutum sem ekki hafa gengið eftir. Hæstv. forsætisráðherra sagði 15. ágúst 1999, þegar hann var viðstaddur opnun starfsstöðvar Íslenskrar miðlunar á Stöðvarfirði, að hann teldi sjálfsagt að ríkið keypti þjónustu af þeim einkaaðilum til að styðja það framtak. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra: Efndi hann það nokkurn tímann?

Hæstv. forseti. Það er ævinlega verið að semja skýrslur á skýrslur ofan um það hvernig atvinnumál þróast, m.a. á landsbyggðinni. Sú stefna hefur jú verið mótuð sem hér hefur komið fram að fjölga eigi opinberum störfum á landsbyggðinni. Eftirfylgnin er hins vegar engin. Það var líka skrifuð um það skýrsla árið 2001 hvað mundi gerast á Vestfjörðum ef kvótasett yrði í smábátunum, í ýsu, ufsa og steinbít. Þar var spáð að störfum mundi fækka um 100 í fiskvinnslu og 200 í sjómannsstörfum í smábátum á Vestfjörðum. Því miður gekk það að stærstum hluta eftir en ég hef ekki orðið var við nokkrar einustu efndir á nokkurri stefnu af hálfu ríkisstjórnarinnar til þess að koma á móts við þann samdrátt og efla atvinnustigið á landsbyggðinni. Ég spyr þá hæstv. forsætisráðherra úr því hann minntist á háskóla á Vestfjörðum: Mun forsætisráðherra styðja það að við fáum að stofna háskólasetur á Vestfjörðum?

Frú forseti. Ég verð að segja að mér þótti svar hæstv. forsætisráðherra heldur snubbótt. Hann notaði megnið af tíma sínum til að lesa orðrétt upp úr skýrslu iðnaðarráðherra um framvindu byggðaáætlunar 2002–2005 um þennan kafla, segja okkur svo frá því að hv. þm. Halldór Blöndal og Magnús Stefánsson hefðu einhvern tímann skrifað skýrslu og að hans fyrsta verk hefði verið að biðja þá að skrifa fleiri skýrslur. Hæstv. forsætisráðherra. Það hefur fyrir löngu komið fram að fólk lifir ekki á skýrslum einum saman. Það er komið nóg af skýrslum í byggðamálum. Okkur vantar aðgerðir. Ég get tekið undir það sem hæstv. forsætisráðherra sagði hér um háskólana og allt þetta. Þetta er flott og fínt og allir sammála um það. Þetta er mjög gott, álverið fyrir austan o.s.frv. Við erum að tala um þau byggðarlög sem eru að mélast niður enn þá, byggðarlög sem njóta ekki ávaxtanna af þessu. Hvað t.d. með lítið byggðarlag sem telur 1.500 manns í dag og er að tapa 70 manns frá sér á þessu ári vegna samdráttar í sjávarútvegi? Gera menn sér grein fyrir því að tekjusamdráttur sveitarfélagsins er 20 millj. vegna þessa fólks? Gera menn sér t.d. grein fyrir því svari um framlög sveitarfélaga til fræðslumála við fyrirspurn minni sem var dreift í gær? Við getum talað um það í sambandi við verkfallið. 70–80% af tekjum sveitarfélaga úti á landi fara til fræðslumála. Hvernig í ósköpunum eiga þessi sveitarfélög að taka þátt í einhverri atvinnuuppbyggingu eða öðru slíku til að halda í íbúana sem við viljum ekki missa í burtu? Nei, hæstv. forsætisráðherra, það þarf að gera betur en að lesa hér upp úr gömlum skýrslum. Það þarf að fara í aðgerðir gagnvart þessum litlu byggðarlögum sem eins og ég segi njóta ekki ávaxtanna af háskólunum, álverinu, nýsköpunarmiðstöðinni eða einhverju öðru. Það eru fleiri sveitarfélög í landinu. Ég verð að segja alveg eins og er 

Frú forseti. Mér heyrist hv. fyrirspyrjandi vera í eitthvað vondu skapi í dag. Ekki veit ég af hverju. Það er alveg rétt hjá honum og öðrum, það er ekki nóg að semja skýrslur. Það er verið að vinna á grundvelli þess sem kom fram í skýrslu þessara ágætu þingmanna á sviði menntamála, heilbrigðismála og rannsóknastarfsemi. Er eitthvað að því að því sé fylgt eftir og það sé komið nánar að því eins og hefur verið ákveðið? Ég botna ekkert í þessum málflutningi. Hér koma menn og segja: Það á ekkert að semja fleiri skýrslur. Gott og vel.

Aðgerðir.

Gott og vel, aðgerðir. Svo kemur hv. þm. og segir: Hvað á að gera fyrir 1.500 manna byggðarlag sem er að tapa störfum? Gæti verið að til stæði að bæta samgöngur til þessa sama byggðarlags, er það hugsanlegt? Ekki minntist hv. þm. á það þótt alveg sé ljóst að víða í landinu er veruleg andstaða gegn því. Svo kemur hv. þm. upp skipti eftir skipti og segir að ekkert sé verið að gera í þessum málum. Mér þætti gaman að vita hvernig hv. þm. talar í eigin þingflokki um þessi mál. Fær hann engar undirtektir þar? Er það þess vegna sem það liggur oft svona mikið við í þingsalnum? Það er margt jákvætt að gerast, hv. þingmaður, um allt land. Það er mikilvægt að viðurkenna það, sem mér finnst að hv. þm. sé mjög tregur til, en um leið ber að sjálfsögðu að viðurkenna að víða má betur gera.

Frú forseti. Í upphafi máls míns vil ég hæla hæstv. ríkisstjórn fyrir allt það góða sem hægt er að gera í byggðamálum og hefur verið gert, m.a. í háskólum, álver fyrir austan, nýsköpunarmiðstöð fyrir norðan, Impra o.s.frv. Það er allt saman gott og blessað sem gert hefur verið en það er svo margt annað sem ekki hefur verið gert, hefur verið sett á blað sem áform, áætlanir, samþykkt 2002 en er ekki mikið komið til framkvæmda. Þess vegna hef ég leyft mér að leggja fyrirspurn fyrir hæstv. iðnaðarráðherra um hvað líði aðgerðum til þess að jafna starfsskilyrði atvinnuveganna milli landsbyggðar og höfuðborgarsvæðis sem boðaðar eru í núgildandi byggðaáætlun. Þar segir m.a. um þennan kafla, með leyfi forseta: „Að ríkisstjórnin láti fara fram heildarathugun á mismunandi starfsskilyrðum atvinnuveganna eftir landshlutum og á áhrifum þeirra opinberu aðgerða sem þegar hefur verið beitt til jöfnunar starfsskilyrða. Skoðaðar verði sérstaklega skattalegar aðgerðir og í því sambandi horft til reynslu nágrannaþjóða. Á grundvelli rannsóknar verði lagðar fram tillögur um aðgerðir.“ Markmiðið var að „fá niðurstöðu um það hver sé raunverulegur mismunur á starfsskilyrðum fyrirtækja og sjálfstætt starfandi atvinnurekenda eftir landshlutum, svo sem um áhrif flutningskostnaðar og reglna um þungaskatt og áhrif tryggingagjalds og virðisaukaskatts. Jafnframt verði rannsökuð áhrif þeirra opinberu aðgerða sem þegar hefur verið beitt í þessu skyni.“ Ábyrgð á þessari framkvæmd, virðulegi forseti, var á höndum iðnaðarráðuneytisins. Til að stytta hæstv. iðnaðarráðherra tímann við lestur á eftir tek ég fram að iðnaðarráðherra fól Hagfræðistofnun Háskóla Íslands og Byggðarannsóknastofnun á Akureyri að gera um þetta skýrslu og út kom bók, Fólk og fyrirtæki, mjög góð bók, með fullt af góðum tillögum. Hér hefur verið rætt um starfsskilyrði og minnst á skatta, eins og virðisaukaskatt, þungaskatt og annað, og jöfnun skilyrða atvinnurekstrar, atvinnufyrirtækja, sama hvar þau eru á landinu. Ég tek sem dæmi um hvað hæstv. ríkisstjórn hefur gert, svo það líti ekki út sem ekkert hafi verið gert.  Landsbyggðarfyrirtækin fengu ekki að njóta skattalegs ávinnings vegna þessara breytinga. Það er þetta sem ég er að spyrja um hér: Hvað hefur verið gert annað en að auka þennan mismun og minnka starfsskilyrði fyrirtækja á landsbyggðinni gagnvart höfuðborgarsvæðinu?

Hæstv. forseti. Ég ætla að byrja á að taka fram að ég fer ekki með skattamál í ríkisstjórninni.

... en þú samþykktir það.

Það verður að hafa hlutina rétta. Þegar hv. þm. koma með fyrirspurnir hérna varða þær tiltekna ráðherra. Í núgildandi byggðaáætlun er fjallað um að ríkisstjórnin láti fara fram heildarathugun á mismunandi starfsskilyrðum atvinnuveganna eftir landshlutum og á áhrifum þeirra opinberu aðgerða sem þegar hefur verið beitt til jöfnunar starfsskilyrða. Þessi athugun hefur þegar farið fram. Eins og kom fram hjá hv. þingmanni fól ég sem iðnaðarráðherra Hagfræðistofnun Háskóla Íslands og Byggðarannsóknastofnun við Háskólann á Akureyri að gera heildarúttekt á búsetuskilyrðum fólks og fyrirtækja í landinu. Rannsóknin var unnin á tímabilinu frá júlí 2002 til janúar 2003 og birtust niðurstöður hennar í skýrslunni Fólk og fyrirtæki. Í skýrslunni er m.a. bent á að flokka megi byggðaaðgerðir í fjóra hluta: 1. Beinn og óbeinn fjárhagslegur stuðningur, svo sem lánveitingar, áhættufjármagn, ábyrgðir o.fl. 2. Óbeinir hvatar, svo sem samgöngubætur, aðgerð í menntamálum o.fl. 3. Niðurgreiðslur á ýmsum kostnaði, svo sem flutningskostnaði, námskostnaði, húshitun o.fl. 4. Skattalegir hvatar til ákveðinna svæða. Í skýrslunni er sérstaklega bent á aðgerðir hvað varðar flutningskostnað, menntun, samgöngubætur og fjarskipti sem mikilvægar áherslur. Einnig er bent á að samhliða verði þrír meginbyggðarkjarnar á landsbyggðinni efldir til að þessar áherslur skili sér með sem mestum árangri. Unnið hefur verið markvisst að þessum áherslum sem og öðrum er þessu tengist í byggðaáætluninni, enda verður að hafa í huga að flestar aðgerðir á sviði byggða- og atvinnumála hafa bein og óbein áhrif á starfsskilyrði fyrirtækja. Í þessu sambandi má m.a. nefna eftirtaldar aðgerðir og áherslur: 1. Lækkun flutningskostnaðar. Iðnaðarráðuneytið hefur verið að kanna möguleika á að teknar verði upp endurgreiðslur til framleiðslufyrirtækja á landsbyggðinni á hluta flutningskostnaðar. Byggt er á tillögum starfshóps sem samgönguráðherra skipaði haustið 2001 og greinargerð Byggðastofnunar um málið. Umfjöllun um þessar tillögur stendur yfir. 2. Efling menntunar á landsbyggðinni. Iðnaðarráðuneytið hefur unnið í samstarfi við menntamálaráðuneytið um eflingu náms á landsbyggðinni þar sem verja á 300 millj. í þrjú ár til verksins. Þetta varðar verkefni svo sem háskólanámssetur á Egilsstöðum, fræðslusetur á Húsavík, eflingu þjónustu vegna háskólanáms og símenntunar á Vestfjörðum, eflingu símenntunarstöðva um land allt sem og mörg önnur verkefni. 3. Samgöngubætur. Ekki þarf að rekja hér þær margvíslegu og umfangsmiklu aðgerðir sem eru í gangi varðandi samgöngubætur víða um land en góðar samgöngur á milli sem og innan svæða eru meðal hornsteina í sjálfbærri þróun byggða sem og starfsskilyrðum atvinnulífsins. Á árinu 2003 var ákveðið að verja verulegum fjárhæðum til samgöngubóta á landsbyggðinni að upphæð 4,2 milljarðar kr. Enn er verið að vinna að verkefnum sem þessu tengjast eins og allir vita sem hér eru. 4. 230 millj. varið til lækkunar á dreifingarkostnaði á raforku. Í tengslum við ný lög um raforkukerfi verður 230 millj. kr. varið á ári til lækkunar á dreifingarkostnaði á raforku sem bætir m.a. starfsskilyrði fyrirtækja á landsbyggðinni. Þetta kemur til framkvæmda á næsta ári. 5. Fjarskipti í dreifbýli. Unnið hefur verið að endurbótum er varða fjarskiptamál í dreifbýli, svo sem með verkefni samgönguráðuneytis og landbúnaðarráðuneytis, „Upplýsingatækni í dreifbýli“, þar sem unnið er m.a. að því að stórbæta flutningsgetu grunnnetsins og fleira og verkefninu „Rafrænt samfélag“ sem hefur m.a. að markmiði að auka nýsköpun, menntun og menningarstarfsemi, bæta heilsugæslu og efla lýðræðið. 6. Byggðarkjarnar efldir. Í júlí 2004 var undirritaður vaxtarsamningur Eyjafjarðarsvæðisins þar sem áhersla er lögð á að efla Eyjafjarðarsvæðið sem byggðarkjarna Norðurlands með markaðstengdum aðgerðum þar sem m.a. er lögð áhersla á eflingu klasa í atvinnulífi. Einnig er starfandi verkefnisstjórn um byggðaaðgerðir á Vestfjörðum sem þegar hefur skilað tillögum um aðgerðir sem þegar hefur verið hrint í framkvæmd eða eru í frekari vinnslu sem miða að því að efla Ísafjörð sem byggðarkjarna Vestfjarða. Hæstv. forseti. Það er hægt að nefna ýmsar aðrar aðgerðir sem ekki komast að í þessu stutta svari en það vill svo vel til að á morgun verður umræða á hv. Alþingi um framkvæmd byggðaáætlunar. Þar getum við farið vítt og breitt yfir sviðið og ég kvíði ekki þeirri umræðu því að ég tel mikilvægt að fara yfir stöðuna. Það vill svo vel til að ég get fullyrt það að staða landsbyggðarinnar hefur batnað mikið.

Frú forseti. Því ber að fagna að á morgun verður hægt að taka ærlega umræðu um byggðamál við hæstv. ráðherra byggðamála því að fyrir þeim málum verður ekki gerð grein í stuttu máli. Ráðherra talaði áðan um að þrjá byggðarkjarna ætti að styrkja sérstaklega. Ég vil benda á að til að það þjóni tilgangi þurfa samgöngur við þá að vera góðar en því er ekki að heilsa í öllum tilfellum, allra síst á Ísafjarðarsvæðinu þar sem samgöngur milli suður- og norðurfjarða eru útilokaðar stóran hluta ársins. Nú háttar svo til að samkvæmt fjárlögum þessa árs og á næsta ári líka er fyrirhugaður stórfelldur niðurskurður einmitt í vegamálum. Því skýtur skökku við að það eigi að fara að byggja upp kjarna til að þjóna stórum svæðum en ekki eigi jafnframt að tryggja að samgöngur við þessa tilteknu kjarna séu viðunandi.

Frú forseti. Hæstv. iðnaðarráðherra fór hér yfir ýmsa þætti sem verið væri að bæta í þeim málum að jafna aðstöðu. Ég vil staðnæmast við samgöngubætur. Ég hef hælt ríkisstjórninni úr þessum stól fyrir að mér finnst hún um margt hafa staðið sig vel í samgöngubótum á landsbyggðinni. Maður sér að þar er verið að vinna við framkvæmdir. Það er vel. Það er eins og með efni þessara byggðarkjarna, byggðirnar kalla á það að samgöngur séu bættar. Sú er helsta krafan í vaxtarsamningi fyrir Eyjafjarðarsvæðið að til að jafna skilyrði þurfi að bæta samgöngur. Það er verið að vinna vel í því og fyrir það eigum við að þakka. Auðvitað þarf að gera betur. Ég tala fyrir því að unnið verði að samgöngubótum á þjóðvegi 1, leiðinni Reykjavík – Akureyri. Það mun styrkja allt norðaustursvæðið og Austurland. Það þarf að huga að því sama fyrir Vestfirði, þeir hafa kallað á vegstyttingar.

Frú forseti. Ég spurði hæstv. forsætisráðherra fyrr í umræðunni um fjölgun opinberra starfa á landsbyggðinni en því miður varð lítið um svör. Ég ætla samt að reyna aftur og spyrja nú hæstv. iðnaðarráðherra. Hún ræddi um að ein aðgerð í byggðamálum væri að jafna raforkuverð. Nú erum við að ræða um starfsskilyrði atvinnuveganna. Þess vegna væri fróðlegt að fá fram hjá hæstv. ráðherra hvort þessi aðgerð muni þá lækka raforkuverð til fyrirtækja frá því sem nú er. Sér hún það svo? Nú greiða fyrirtæki á landsbyggðinni 30% hærra verð fyrir orkuna og það væri fróðlegt að fá fram hjá hæstv. ráðherra hvort þetta muni leiða til einhverrar lækkunar, þessi aðgerð sem hún boðaði. Þá ég við lækkun til fyrirtækja.

Hæstv. forseti. Hæstv. ráðherra sagði að ástandið á landsbyggðinni hefði batnað mikið. Það er alveg örugglega rétt, á sumum svæðum hefur ástandið batnað mikið. En það hefur hreint ekki batnað á öðrum svæðum. Sá er helsti vandinn í þessum byggðamálum, að ástandið er mjög dapurlegt á stórum svæðum þar sem ekki hefur verið hægt að koma til móts við þau svæði í sambandi við atvinnutækifæri og aðra hluti, hvort sem það hefur verið af pólitískum ástæðum eða öðrum. Ég ætlaði líka að nefna annað í þessu sambandi af því að hæstv. ráðherra nefndi þetta með niðurgreiðslur á raforku. Ég veit ekki betur en að þeir fjármunir séu fyrst og fremst ætlaðir til að bæta upp hækkanir sem verða á raforku vegna breytingarinnar. Ég spyr bara hæstv. ráðherra hvort það sé virkilega þannig að þetta sé byggðaframlag. Þá hefur okkur verið gerð grein fyrir þessu máli með algjörlega öfugum formerkjum.

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra sagði að ástandið hefði batnað mikið á landsbyggðinni. Eins og fram hefur komið er það eflaust rétt hvað varðar mjög fá tiltekin svæði. Á öðrum svæðum er ástandið því miður alls ekki nógu gott. Hér voru þuldar upp ótal tölur úr miðstýringu ríkisstjórnarvaldsins á því hvernig peninga landsmanna skuli aflað og þeim eytt til að bæta ástandið á landsbyggðinni. Mér finnst menn alltaf gleyma einu grundvallaratriði í þessu, því að búið er að svipta allt of margar byggðir allt í kringum landið möguleikum sínum til þess að bjarga sér sjálfar á eigin spýtur, til þess að einkaframtakið fái að leysa úr mörgum af þessum vandamálum. Hér á ég að sjálfsögðu við það helsi sem ríkir í þessum byggðum hvað varðar það að fá að nýta sína fremstu auðlind - fiskinn í hafinu. Þetta er ekkert voðalega flókið mál. Lítum á Vestfirði. Þar eru þorskurinn og ýsan sem ekki má veiða vegna kvótakerfisins búin að éta upp alla rækju við Ísafjarðardjúpið og við Arnarfjörð. Á Siglufirði geta menn ekki veitt rækju vegna þess að verðið er svo lágt - en fá þeir að veiða fisk þegar nóg er af honum við ströndina? Nei, alls ekki, ekki nema borga fyrir hann til kvótagreifanna eða eiga kvóta. Íbúarnir hafa hvorugt.

Virðulegi forseti. Fyrirspurn mín var mjög skýr. Hún var um það hvað líður aðgerðum til þess að jafna starfsskilyrði atvinnuveganna milli landsbyggðar og höfuðborgarsvæðis, landsbyggðarfyrirtækja gagnvart fyrirtækjum á höfuðborgarsvæðinu. Ég tók hér dæmi um skattkerfisbreytingarnar 2001, hvernig þær gögnuðust höfuðborgarfyrirtækjunum en engan veginn landsbyggðarfyrirtækjunum vegna þess að þau borguðu ekki mikla skatta fyrir. Þau borguðu jafnvel enga eignarskatta en þau þurftu í framhaldi af þessari skattkerfisbreytingu að borga hærra tryggingagjald. Ég tók hér tölur um þessar breytingar. Svo kemur hæstv. iðnaðarráðherra og ber það af sér og segir að skattamál falli ekki undir sig. Víst er það alveg hárrétt og það vita allir að sem betur fer heyra skattamál ekki undir hæstv. iðnaðarráðherra. Ég tek þetta sem dæmi um ríkisstjórn sem hæstv. ráðherra er aðili að. Þarna var verið að íþyngja atvinnurekstri á landsbyggðinni gagnvart höfuðborgaratvinnurekstri. Fyrirtækin úti á landi standa ekki betur eftir þessa breytingu. Ég tek þetta bara sem dæmi um breytinguna. Hún getur hafa verið jákvæð og góð gagnvart höfuðborgarsvæðinu, að lækka skatta á fyrirtækin. Ekki ætla ég að gagnrýna það, ég mælti með því hér á sínum tíma, en ég bendi bara á að þarna var ekkert gert fyrir landsbyggðarfyrirtækin. Það var það sem ég spurði út í, virðulegi ráðherra, hvað liði aðgerðum í að jafna starfsskilyrði atvinnuveganna út frá því sem hér hefur verið sagt. Talað er um að skattalegar aðgerðir verði skoðaðar sérstaklega í því sambandi og horft til reynslu nágrannaþjóðanna. Svo kemur hæstv. ráðherra og segir okkur einu sinni enn: Það er enn þá verið að skoða flutningskostnaðinn - en ekkert er gert. Hvergi sér þess stað í fjárlögum. Virðulegi forseti. Það er mjög alvarlegt mál fram undan núna sem skekkir samkeppnisstöðu atvinnurekstrar á landsbyggðinni og atvinnufyrirtækja þeirra, þ.e. þegar sjóflutningum verður hætt 1. desember nk. Ég vænti þess að hæstv. ráðherra hafi farið um ýmsa staði í kjördæminu okkar - ég veit að hún hefur gert það 

Hæstv. forseti. Hv. þm. getur verið viss um að ég fer heilmikið um landið og veit tiltölulega vel hvernig ástandið er. Því miður er það ekki alls staðar gott, það skal alveg sagt hér úr þessum stóli. Hins vegar stend ég við það sem ég sagði áðan um að ástandið hefur batnað mjög þegar litið er á heildina. Ég er ánægð með það og stolt yfir því enda sýna tölur batnandi árferði. Það er hægt að sýna það með tölum. Við getum farið betur yfir það í lengri umræðu hér á morgun. Talað var um opinber störf. Hv. þm. búsettir á Sauðárkróki hafa jafnvel haft stór orð um að lítið af opinberum störfum sé flutt á landsbyggðina en það vill svo til að Byggðastofnun var einmitt flutt til Sauðárkróks. Það er ágætt að halda því til haga. Það var ekki lítil stofnun, það var stór stofnun. Það er sjálfsagt að hrista höfuðið yfir því ef hv. þingmönnum finnst það sæma. Í sambandi við raforkukerfið var það þannig í gamla kerfinu að Rarik, sem er landsbyggðardreifitæki, þurfti að jafna á milli dreifbýlis, milli sveita og bæja innan kerfisins. Það var álitið að það væru um 500 millj. sem þessar óarðbæru einingar kostuðu. Við fórum í gegnum þetta allt í fyrra, ég hélt að ég þyrfti kannski ekki að gera það aftur núna. Þeir fjármunir sem núna koma á fjárlögum eru til að greiða þennan kostnað vegna þess að fyrirtækið mun ekki gera það í nýju markaðskerfi. Þetta eru nýir fjármunir sem lagðir eru fram til þess að taka á þessu og þetta mun þýða það að öllum líkindum, þótt ég geti ekki fullyrt það á þessari stundu, að raforkuverð hjá Rarik mun lækka þegar þeir þurfa ekki lengur að standa í þessum kostnaði sjálfir. Talandi um samgöngur er það náttúrlega orðið þannig, ef við tölum um norðausturhornið, að einungis um fimm kílómetrar á milli Akureyrar og Egilsstaða eru ekki malbikaðir. Á föstudaginn á að taka í notkun nýjan veg við Tjörnes. Hvert sem horft er er verið að vinna landsbyggðarmönnum í hag í sambandi við samgöngumál. Alltaf má betur gera og við skulum tala um það á morgun.

Herra forseti. Mikillar óánægju gætir með þá skilmála sem bankarnir hafa sett fyrir nýjum fasteignalánum, að hægt sé að taka uppgreiðslugjald ef lán eru greidd upp fyrir gjalddaga. ASÍ og Neytendasamtökin hafa sent Samkeppnisstofnun kvörtun vegna þessa og óskað eftir að Samkeppnisstofnun kanni heimild bankanna til að krefjast uppgreiðsluálags. Sömuleiðis hefur verið gagnrýnt í skilmálum bankanna og kallað eftir rökstuðningi fyrir ákvæðum sem kveða á um að lántakendur skuldbindi sig til viðskipta við bankann allan lánstímann, kannski 40 ár, ella verður lántakendum refsað með vaxtahækkun og gjaldtöku. ASÍ kallar slíkt vistarband sem orki mjög tvímælis, og sannarlega teljast þau að mínu viti til óeðlilegra viðskiptahátta. Neytendasamtökin benda á að lögin um neytendalán geri ráð fyrir rétti neytenda til að standa skil á skuldbindingum sínum fyrir gjalddaga og að hvergi í lögunum sé sá réttur skilyrtur á nokkurn hátt. Telja Neytendasamtökin að fjármálafyrirtæki séu með uppgreiðsluþóknun að rýra ótvíræðan lagalegan rétt neytenda, oftast með einhliða ákvæði í lánasamningi. Samtökin benda einnig á að í lögunum sjálfum og lögskýringargögnum bendi allt til þess að ætlun löggjafans hafi ekki verið sú að heimila uppgreiðsluþóknun vegna neytendalána. Neytendasamtökin nefna líka að skiptar skoðanir hafi verið um það hvort lán einstaklinga sem tryggð eru með veði í fasteign falli undir lögin um neytendalán. Upphaflega féllu slík lán ekki undir lögin. Hins vegar var gildissvið laganna útvíkkað með lagabreytingu sem tók gildi þann 14. desember 2000. Það sé því óumdeilanlegt að veðlán einstaklinga sem tekin voru eftir lagabreytinguna falli undir lögin. Þessi skoðun Neytendasamtakanna er í samræmi við nefndarálit efnahags- og viðskiptanefndar í desember árið 2000. Það eru vissulega, herra forseti, í hæsta máta óeðlilegir viðskiptahættir að fólki sé refsað, það þurfi að greiða tugi og hundruð þúsunda fyrir að ætla að greiða upp skuldir sínar. Því er eftirfarandi fyrirspurn beint til hæstv. viðskiptaráðherra: Telur ráðherra að innheimta uppgreiðslugjalds hjá fjármálafyrirtækjum samrýmist lögum um neytendalán? Hver er skoðun ráðherra á uppgreiðslugjaldi? Er ráðherra reiðubúin að beita sér fyrir lagabreytingum svo tekin verði af öll tvímæli um að óheimilt sé að innheimta uppgreiðslugjald ef núgildandi lög eru óljós í því efni? Þekkist það í nágrannalöndum okkar að fjármálafyrirtæki hafi heimild til innheimtu uppgreiðslugjalds þegar fólk vill greiða upp skuldir sínar?

Hæstv. forseti. Fyrsti liður fyrirspurnarinnar lýtur að túlkun laga og um þetta atriði eru skiptar skoðanir. Bankarnir og aðrar lánastofnanir hafa talið sér heimilt að áskilja sér uppgreiðslugjald en ASÍ og Neytendasamtökin hafa opinberlega dregið í efa að slíkar þóknanir samrýmist lögum um neytendalán. Fram hefur komið í fjölmiðlum að kærur hafi verið sendar til Samkeppnisstofnunar og Fjármálaeftirlits. Úrskurðarvald um þessi atriði og túlkun laga er að sjálfsögðu hjá eftirlitsaðilum og dómstólum en ekki hjá ráðherra. Rétt er hins vegar að benda á að í 16. gr. núgildandi laga um neytendalán er uppgreiðslugjald ekki bannað berum orðum og er því vandséð að lánasamningar um slíka þóknun séu andstæðir lögunum. Þessi skoðun fær stoð í gögnum frá framkvæmdastjórn Evrópusambandsins hvað varðar tilskipun um neytendalán sem íslensku reglurnar eru byggðar á. Dönsk lög um neytendalán hafa einnig verið túlkuð á sama veg en þau hafa að geyma svipuð ákvæði. Hvað varðar annan lið fyrirspurnarinnar er rétt að taka fram að í iðnaðar- og viðskiptaráðuneytinu er nú verið að vinna að þessum málum. Þann 14. september sl. skipaði ég nefnd til að vinna að samkomulagi um lánveitingar og mun hún m.a. fjalla um uppgreiðslugjald. Markmið með skipun nefndarinnar er að stuðla að bættum viðskiptaháttum og kveða á um lágmarksvernd í viðskiptum neytenda við lánveitendur. Um er að ræða útvíkkun á núgildandi samkomulagi um notkun ábyrgðarskuldbindinga sem gert var árið 2001. Í nefndinni eiga sæti fulltrúar Samtaka banka og verðbréfafyrirtækja, Sambands íslenskra sparisjóða, Sambands íslenskra tryggingafélaga, Landssamtaka lífeyrissjóða, Lánasjóðs íslenskra námsmanna, Íbúðalánasjóðs, Neytendasamtaka og viðskiptaráðuneytis. Þrátt fyrir að uppgreiðslugjald sé ekki alfarið bannað hér á landi, þó um það sé deilt, leiða almenn sanngirnisrök og ýmis lagaákvæði til þess að lánastofnun hafi ekki ótakmarkað svigrúm í þessum efnum. Uppgreiðslugjald verður að vera hófstillt og í tengslum við þann kostnað sem fellur á lánastofnunina vegna uppgreiðslunnar. Bankar og aðrar lánastofnanir sem taka uppgreiðslugjald verða því að færa rök fyrir þeirri ákvörðun sinni og sýna fram á að kostnaður fylgi uppgreiðslunni. Uppgreiðslugjald er helst hægt að rökstyðja með tilliti til hagsmuna lánveitenda við þær aðstæður þegar vextir lækka á langtímalánum með föstum vöxtum. Þá má einmitt búast við miklum uppgreiðslum, m.a. vegna endurfjármögnunar eins og við höfum orðið vitni að á síðustu mánuðum. Vel kemur til greina að settar verði frekari skorður við uppgreiðslugjaldi en slíkar tillögur verður að skoða vel og vinna í samráði við hagsmunaaðila. Einnig þarf að taka mið af vinnu sem á sér stað innan Evrópusambandsins hvað varðar nýja tilskipun um neytendalán. Svarið við þriðja lið fyrirspurnarinnar er játandi, þ.e. að það þekkist í nágrannalöndum okkar að fjármálafyrirtæki hafi heimild til innheimtu uppgreiðslugjalds. Lausleg könnun leiddi í ljós að óvíða er uppgreiðslugjald alfarið bannað en í sumum löndum hafa verið settar takmarkanir á slíkar þóknanir svo sem í Noregi, á Bretlandseyjum og í Benelúxlöndunum. Í Danmörku gilda svipuð ákvæði og hér á landi og ekkert bann er við slíku gjaldi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að taka þetta mikilvæga mál upp, ekki síst í ljósi þess að einmitt nú um stundir og vegna hraðra og mikilla breytinga á lánamarkaði, ekki síst er varðar húsnæðislán bankanna, stendur fjöldi manns frammi fyrir því að greiða upp lán og taka önnur sem lántakendur telja hagkvæmari og henta sér betur. Ráðherra talaði um sanngirnisrök og að skoða það að reisa skorður við því að lánastofnanir geti innheimt uppgreiðslugjald þegar fólk greiðir skuldir sínar. Ég vil því nota þetta tækifæri og skora á hana að ganga lengra en það og vinna að lagaheimild sem gerir það óheimilt að innheimta uppgreiðslugjald af lánum. Þetta er ósanngjörn gjaldtaka og fyrir því eru sanngirnisrök og það er réttlætismál að óheimilt sé að innheimta uppgreiðslugjald þegar fólk er að endurfjármagna lán sín. Þetta er mjög mikilvægt mál einmitt nú um stundir og skora ég á hana að beita afli sínu til þess.

Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin, en mér fannst nú, virðulegi forseti, að þau væru nokkuð opin í báða enda og erfitt að átta sig á afstöðu hæstv. ráðherra til uppgreiðslugjaldsins. Fyrirspurn númer tvö gengur einmitt út á það hvort ráðherra sé reiðubúin að beita sér fyrir lagabreytingu og taka af öll tvímæli í þessu efni. Það er auðvitað óþolandi og gengur ekki að fólki sé refsað svona harkalega eins og bankarnir gera ef það ætlar að greiða upp skuldir sínar. Við getum tekið sem dæmi 8 millj. kr. lán, ef einhver ætlar að greiða það upp, þá þarf hann kannski að greiða 160 þús. kr. í uppgreiðslugjald. Slíkt gengur auðvitað ekki. Ég fagna því þó sem fram kom hjá hæstv. ráðherra að hún telji að til greina komi að setja skorður við uppgreiðslugjaldi og ég hvet ráðherrann til að fylgja því eftir. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort hún hafi kynnt sér nefndarálit efnahags- og viðskiptanefndar á árinu 2000 þegar fjallað var um neytendalán þar sem þetta ákvæði var útvíkkað. Gert var ráð fyrir að lánasamningar sem tryggðir eru með veði í fasteign séu undanþegnir lögum um neytendalán - það hafi verið gert áður - og gert var ráð fyrir að þeim yrði breytt þannig að það taki til lánasamninga sem Íbúðalánasjóður gerir eða annarra sambærilegra fasteignaveðlánasamninga sem gerðir eru vegna öflunar íbúðarhúsnæðis. Sem sagt, efnahags- og viðskiptanefnd útvíkkaði þetta þannig að þessi lán falla undir lögin um neytendalán að mínu viti ótvírætt og það er í samræmi við það sem Neytendasamtökin segja, að samkvæmt lögum um neytendalán eigi einstaklingar ótvíræðan rétt til að greiða lán sín upp fyrir gjalddaga og það án nokkurra takmarkana eða skilyrða. Ég hvet því hæstv. ráðherra til að fylgja þeirri yfirlýsingu sem hún tók þó hér fast eftir og að settar verði skorður við uppgreiðslugjaldi og auðvitað helst af öllu að fella það niður.

Hæstv. forseti. Ég tel mjög eðlilegt að umræða komi hér upp um þetta mál á hv. Alþingi þar sem þetta hefur verið mikið til umfjöllunar í þjóðfélaginu. Eins og kom fram í máli mínu skipaði ég nefnd þegar í september sem er að fjalla um þessi mál og m.a. það hvort uppgreiðslugjaldið eigi rétt á sér og þá líka hvort setja þurfi einhverjar skorður við því í lögum hversu hátt það megi vera, því að mín skoðun er sú að það þurfi að stilla því í hóf ef yfirleitt á að vera heimilt að beita slíkri gjaldtöku. Þess vegna er það nú sem ég vil ekki kveða upp úr um hluti á þessari stundu að málin eru til umfjöllunar. Ég ítreka það líka sem fram kom í máli mínu áðan að úrskurðarvald er ekki hjá ráðherra í þessum efnum þegar óljóst er eða ekki er hægt að segja algjörlega ótvírætt hvað lög þýða, eins og er í þessu tilfelli. En ég hef fullan skilning á því sem hv. þm. er að fara með máli sínu og hún mun þá fylgjast með því hvað kemur út úr því nefndarstarfi sem er í gangi.

Herra forseti. Í október árið 2003 setti Fjármálaeftirlitið fram umræðuskjal um hvort ástæða væri til að rýmka heimildir eftirlitsins til að greina frá framkvæmd eftirlits og niðurstöðu í einstaka málum. Rökin sem Fjármálaeftirlitið setti fram voru að aukin upplýsingagjöf um framkvæmd og niðurstöður eftirlits gætu stuðlað að auknu markaðsaðhaldi gagnvart þeim sem starfa á fjármálamarkaði. Slíkar upplýsingar mundu eiga þátt í að leiða í ljós styrkleika og veikleika þeirra sem eftirlitið beinist að. Fjármálaeftirlitið benti líka á varnaðaráhrifin af auknu gegnsæi. Fram hefur einnig komið hjá forstjóra Fjármálaeftirlitsins að hann lýsir áhyggjum sínum af því að um takmarkaðar heimildir stofnunarinnar sé að ræða til að greina frá athugasemdum sínum við markaðsaðila og úrskurði í einstaka málum. Athyglisvert er einnig að nýlega kom fram hjá KB-banka að þrýsta þyrfti á löggjafann um að auka heimildir Fjármálaeftirlitsins til að tjá sig. KB-banki spyr hvernig það megi vera að ef eftirlitið þurfi að hafa afskipti af viðskiptum eða innri málefnum fyrirtækja að markaðurinn sé ekki upplýstur um það. Ég er sannfærð um að það muni veita mikilvægt markaðsaðhald og stuðla að bættu viðskiptaumhverfi á fjármálamarkaði ef Fjármálaeftirlitið fengi slíkar heimildir. Fjármálaeftirlitið hefur oft að ósekju sætt gagnrýni um að aðgerðir þess séu veikar, Fjármálaeftirlitið sem stofnun sé veik og þar sé lítið aðhafst. Ég tel að skýringin sé sá leyndarhjúpur sem hvílir yfir aðgerðum sem FME grípur til gagnvart eftirlitsskyldum aðilum sem sjaldnast koma fram opinberlega. Rýmka þarf einnig heimildir Fjármálaeftirlitsins til að beita stjórnvaldssektum. Í Evrópusamstarfi verðbréfaeftirlita og í nýjum tilskipunum Evrópusambandsins er stefnan sú að unnt verði að ljúka innherjasvikamálunum sjálfum með stjórnvaldssektum í stað þess að setja þau í hefðbundna refsimeðferð. Þessi umræða beinist að verðbréfamarkaðnum, einkum markaðssvikum, þ.e. innherjasvikum og markaðsmisnotkun þar sem þörfin er mest. Fordæmi um viðurlög á stjórnsýslustigi er m.a. að finna í starfsemi og heimildum Samkeppnisstofnunar og skattrannsóknarstjóra. Í nýlegri tilskipun Evrópusambandsins um markaðssvik er kveðið á um að eftirlitsaðilar skuli búa yfir heimildum til þess að beita stjórnsýsluviðurlögum þegar reglur sem byggja á tilskipuninni eru brotnar. Jafnframt er kveðið sérstaklega á um að tryggja þurfi eftirlitsaðilum heimild til að greina opinberlega frá beitingu stjórnsýsluviðurlaga. Fyrirspurn mín til hæstv. viðskiptaráðherra um þetta efni hljóðar svo: „Mun ráðherra beita sér fyrir lagaheimild sem eykur gegnsæi í störfum Fjármálaeftirlitsins, til að mynda með því að rýmka heimildir til þess að greina frá framkvæmd eftirlits og niðurstöðum í einstökum málum? Telur ráðherra rétt að Fjármálaeftirlitið fái heimildir til að beita sektum, t.d. fyrir innherjasvik, og hvaða áhrif hefði það haft á mál sem komið hafa til kasta þess og tengjast innherjasvikum ef slíkar heimildir hefðu verið fyrir hendi sl. þrjú ár?“

Hæstv. forseti. Hv. þm. spyr hvort ráðherra hyggist beita sér fyrir auknu gagnsæi í störfum Fjármálaeftirlitsins. Því er til að svara að ég hef hug á að beita mér fyrir því og tel mikilvægt að heimildir Fjármálaeftirlitsins til að birta opinberlega niðurstöður sínar í eftirliti með verðbréfamarkaði verði rýmkaðar. Fjármálaeftirlitið fjallar ekki opinberlega um einstök mál eða málefni eftirlitsskyldra aðila nema mælt sé fyrir um upplýsingaveitingu í lögum. Eftirlitsskyldir aðilar eða almenningur eiga því ekki aðgang að niðurstöðum í einstökum málum nema þær séu birtar af öðrum en Fjármálaeftirlitinu. Þetta hefur verið gagnrýnt m.a. vegna þess að þetta leiðir til þess að varnaðaráhrif af aðgerðum Fjármálaeftirlitsins eru minni en ella og stuðla ekki að bættri framkvæmd á fjármálamarkaði í heild. Á móti kemur að það þjónar ekki hagsmunum heildarinnar að öll verkefni Fjármálaeftirlitsins séu gerð opinber. Meginverkefni Fjármálaeftirlitsins er fjárhagslegs eðlis, þ.e. að fylgjast með styrkleika eftirlitsskyldra aðila að standa við skuldbindingar sínar. Fyrirbyggjandi eftirliti er ætlað að stuðla að sterkari áhættustýringu og innra eftirliti, greina veikleika í tíma og leiða þá til lykta þannig að sem minnst tjón hljótist af. Framkvæmd og niðurstöður slíks eftirlits geta ekki verið opinberar fyrr en eftir að hætta er liðin hjá. Það er fyrst og fremst í eftirliti með verðbréfamarkaði þar sem telja verður að gagnsæi í störfum Fjármálaeftirlitsins eigi að vera meira. Þróunin er sú í Evrópu að fjármálaeftirlit greini í ríkari mæli frá einstökum málum, einkum málum sem varða starfsemi á verðbréfamarkaði. Í nýrri tilskipun Evrópusambandsins um markaðssvik verður fjármálaeftirlitum almennt heimilt að birta opinberlega upplýsingar um þau tilvik þar sem viðurlögum eða öðrum stjórnvaldsaðgerðum er beitt. Í frumvarpi því um verðbréfaviðskipti sem nú er í smíðum í viðskiptaráðuneytinu er tekið á gagnsæi í störfum Fjármálaeftirlitsins og heimildir þess rýmkaðar. Þá spyr hv. þm. um hvort rétt sé að Fjármálaeftirlitið fái heimildir til að beita sektum fyrir innherjasvik. Ástæða er til að geta þess að Fjármálaeftirlitið hefur fengið heimildir til að beita stjórnvaldssektum við brotum er varða tilkynningarskyldu fruminnherja, birtingu upplýsinga um viðskipti fruminnherja og innherjaskrá svo dæmi séu tekin. Hins vegar hefur eftirlitið ekki heimild til að beita stjórnvaldssektum sem viðurlög við innherjasvikum. Það þarf að íhuga það mjög vandlega hvort rétt sé að Fjármálaeftirlitið fái slíkar heimildir. Það er meginregla í íslenskum rétti að dómstólar annist ákvörðun refsinga, jafnt fésekta sem refsivistar með dómi, að undangenginni opinberri rannsókn. Þrátt fyrir þetta hafa verið lögfest ýmis ákvæði í íslenskum lögum er varða eftirlit með einstaklingum og lögaðilum sem veita stjórnvöldum heimildir til álagningar stjórnvaldssekta. Þetta er í samræmi við þróunina í viðskiptalöggjöfinni í Evrópu en þar er tilhneigingin í þá átt að auka vægi stjórnvaldssekta, m.a. vegna varnaðaráhrifa þeirra í eftirliti með markaði. Ég er þeirrar skoðunar að æskilegt sé að stefna að því að Fjármálaeftirlitið fái heimildir til stjórnvaldssekta en áður en til þess kemur þurfi að fara mjög vandlega yfir viðurlög við efnahagsbrotum.

Herra forseti. Ég tek undir orð hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur varðandi starfsskilyrði og starfsramma Fjármálaeftirlitsins. Ég tel mjög mikilvægt að gagnsæi í störfum eftirlitsins sé aukið og eftirlitið gefi mun reglulegar út eða skýri frá niðurstöðum eða framgangi rannsókna- og eftirlitsstarfa. Mér finnst eins og eftirlitið er nú sé það líkt og að dómari væri án flautu á knattspyrnuvelli eða bíll æki um án flautu. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, ég og hv. þm. Ögmundur Jónasson, höfum lagt fram tillögu til þingsályktunar um eflingu á starfsemi og sjálfstæði Fjármálaeftirlitsins. Við veltum því fyrir okkur hvort staða þessi er þegar of veik að heyra beint undir ráðherra sem hefur verið mjög umsvifamikill einmitt í viðskiptalífinu og ekki veitt af að hafa sérstakt eftirlit með þannig að það sé ástæða til að efla sjálfstæði Fjármálaeftirlitsins.

Virðulegi forseti. Það gleymist stundum í þessari umræðu að hlutverk Fjármálaeftirlitsins er fyrst og fremst að tryggja trúverðugleika á markaðnum, þ.e. að litlir og meðalstórir fjárfestar treysti sér til að setja fjármuni á þennan markað. Það er afar slæmt þegar reglurnar eru þannig úr garði gerðar að ekki megi birta rannsóknir og úrskurði sem kveðnir eru upp þegar grunur leikur á að menn hafi ekki spilað samkvæmt þeim reglum sem fyrir eru settar og slíkt dregur úr trúverðugleik markaðarins. Þess vegna er mjög mikilvægt að það sem hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir hefur verið að tala fyrir nái fram að ganga og þetta eftirlit verði miklum mun virkara. Hlutverk ríkisins er að setja reglur og tryggja trúverðugleika markaðarins til þess að fjárfestar séu tilbúnir til að setja fjármagn inn á þennan markað og eins og staðan er núna er þetta ekki í nægilega góðu horfi. Ég vil því hvetja hæstv. ráðherra til að segja meira, virðulegi forseti, en aðeins að stefnt skuli að.

Herra forseti. Ég vil fagna því sem fram kom í máli hæstv. ráðherra að hún ætlar að beita sér fyrir því að sett verði lög sem munu auka gegnsæi í störfum Fjármálaeftirlitsins og ég skil ráðherrann svo, og hún mótmælir því þá ef svo er ekki, að slíkt frumvarp muni fljótlega sjá dagsins ljós hér á þinginu. Það þarf virkilega að efla Fjármálaeftirlitið, gera það virkara og auka trúverðugleika og traust á því, og ég held að þetta sé ágæt leið til þess. Mér fannst hæstv. ráðherra aftur á móti frekar draga lappirnar að því er varðar fyrirspurn nr. 2 hvort ráðherrann telji rétt að Fjármálaeftirlitið fái heimild til að beita sektum t.d. vegna innherjasvika. Hæstv. ráðherra stefnir að því að fá slíkar heimildir en þá þarf að fara yfir viðurlög við efnahagsbrotum áður. Ég spyr hæstv. ráðherra hvernig hún hyggst vinna að þessu máli áfram. Ég hafði fullan hug á að setja fram frumvarp um þetta efni en ef það er í fullri vinnslu hjá hæstv. ráðherra og málið lítur dagsins ljós á þingi fljótlega þá mun ég auðvitað halda að mér höndum í því efni. Ég sé ekki hvernig hæstv. ráðherra kemst hjá að beita sér fyrir slíkri lagasetningu að það komi heimildir til að beita sektum fyrir innherjasvik. Í því sambandi minni ég á, eins og ég nefndi í framsögu minni áðan, að í Evrópustarfsemi verðbréfaeftirlita og í nýjum tilskipunum Evrópusambandsins er stefnan sú að unnt verði að ljúka innherjasvikamálunum sjálfum með stjórnvaldssektum og ég tel það afar mikilvægt tæki fyrir Fjármálaeftirlitið að hafa slíkar heimildir og ég spyr: Hvað er það sem mælir frekar á móti því að Fjármálaeftirlitið fái tafarlaust þannig heimildir án þeirrar rannsóknar sem ráðherrann er að boða að fari fram á viðurlagakaflanum við efnahagsbrotum þegar t.d. skattrannsóknarstjóri og Samkeppnisstofnun hafa slíkar heimildir til að beita viðurlögum á stjórnsýslustigi? Þar eru fordæmin og ég spyr ráðherra: Eftir hverju erum við að bíða?

Hæstv. forseti. Það er mjög mikilvægt að vandað sé til löggjafarinnar og þeirra frumvarpa sem lögð eru fram af okkar hálfu og þessi mál eru til athugunar og hv. þm. skildi mig alveg rétt áðan þar sem ég sagði að við værum að athuga hvort ekki væri rétt að Fjármálaeftirlitið fengi heimildir til stjórnvaldssekta. En þessi mál snúa líka að dómsmálaráðuneytinu og það þarf að hafa samráð í þeim. En mér finnst þegar hv. þingmenn koma hér og tala mikið um að efla þurfi Fjármálaeftirlitið þá verði að hafa í huga að það er ekkert smáræði sem það hefur verið eflt. Það er öflugt og þegar talað er um að þessi mál séu ekki í nægilega góðu horfi þá finnst mér það í raun ekki alveg sanngjarnt því ég held því fram að þarna séu mál í góðu lagi. Ég ítreka það sem kom fram áðan að vegna þess hvernig Fjármálaeftirlitið starfar, samkvæmt lögum, þá vitum við ekki og almenningur veit ekki hvað þar er verið að vinna. Ég veit það ekki heldur þó að ég fari með þessi málefni fyrir hönd ríkisstjórnarinnar því Fjármálaeftirlitið er algerlega sjálfstætt og ráðuneytið sem slíkt hefur ekki nokkur afskipti af vinnubrögðum þeirra. Ég trúi því og hef margoft sagt það á hv. Alþingi að ég hef ekki ástæðu til að ætla annað en þar sé staðið vel að málum en það sem hv. þm. spyr um er hins vegar umhugsunarefni og það er eitt af því sem við erum að fara yfir í mikilli alvöru.

Herra forseti. Í kirkjum landsins og í kirkjugörðum víða um land eru merkir gripir og minjar sem hafa mikið menningarlegt gildi fyrir okkur sem þjóð. Við vinnslu þingsályktunar minnar um Hólavallagarð var mér bent á að Fornleifavernd hafi ekki stöðugildi til að sinna málefnum kirkjugarða og kirkjuminja sem stofnuninni ber að gera samkvæmt lögum. Fornleifavernd ríkisins ber samkvæmt V. kafla þjóðminjalaga, nr. 107/2001, að ákveða friðlýsingu og varðveislu kirkjugripa í samráði við þjóðminjavörð og friðlýsa kirkjugarða og legsteina og minningarmörk í kirkjugörðum. Þá ber stofnuninni að halda skrá yfir friðlýsta gripi og minningarmörk í kirkjugörðum. Þegar Fornleifavernd ríkisins var sett á stofn var ekki gert ráð fyrir neinu fjármagni til þessa hluta minjavörslunnar og svo er enn. Lausráðinn starfsmaður hefur verið að sinna þessu en ekki er fjármagn til staðar til að halda því áfram. Það sem hefur gert mögulegt að sinna þessu hingað til er að kirkjugarðar Reykjavíkurprófastsdæma og kirkjugarðaráð hafa greitt fyrir þetta starf frá 2002. Eins hefur Kjalarnesprófastsdæmi greitt fyrir skráningu á minjum 100 ára og eldri í kirkjugörðum í því prófastsdæmi. Reynt hefur verið að bæta úr þessu ástandi með því að halda fyrirlestra fyrir prófastsdæmin um skráningu og varðveislu minningarmarka og eins um skráningu og varðveislu kirkjugripa og nú er að fara af stað verkefni um öryggismál í kirkjum landsins. En eftir að landið opnaðist eins mikið og raun er er mikil hætta á að gripir hverfi úr kirkjum og þá jafnvel úr landi. Það er mjög mikið af merkum og gömlum gripum í kirkjunum og því er mikilvægt að Fornleifavernd geti sinnt þessu verkefni sómasamlega því að hér eru ákveðin menningarverðmæti í húfi. Því spyr ég, herra forseti, hæstv. menntamálaráðherra hvort hún áformi að tryggja Fornleifavernd ríkisins það að geta sinnt skráningu og mati á minjagildi kirkjumuna og kirkjugarða landsins.

Herra forseti. Rétt í upphafi og að gefnu tilefni vil ég sérstaklega geta þess ótengt þessari fyrirspurn að ég var reiðubúin til að svara fleiri fyrirspurnum, til mín hefur verið beint mörgum fyrirspurnum en mér skilst að bæði vegna takmarkaðs tíma í dag og vegna þess að fjöldi fyrirspurna bíði meðal annars annarra ráðherra þá er það mjög skiljanlegt að ég komist ekki að nema með tvær í dag. En ég vildi láta þingheim vita af því að ég hefði verið reiðubúin til að svara fleiri spurningum í dag. Virðulegi forseti. Fyrirspyrjandi, hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir, spyr hvort ráðherra áformi að tryggja að Fornleifavernd ríkisins geti sinnt skráningu og mati á minjagildi kirkjumuna og kirkjugarða landsins. Ef við förum aðeins yfir það sem stendur í þjóðminjalögum frá 2001 um verksvið Fornleifaverndar ríkisins - herra forseti, það er eitthvert ryk í loftinu hérna. Ég vildi að það væri eitthvað sem stæði í manni en það er ekki það. Svo glottir hv. þm. Össur Skarphéðinsson. Ég hélt að það væri miskunnsami Samherjinn eins og hann hefur iðulega alltaf verið  Fornleifaverndin er ung stofnun, eins og kunnugt er, og er enn í uppbyggingu og vexti. Stofnunin fær á fjárlögum 36,6 millj. kr. til starfsemi sinnar. Er það á ábyrgð forstöðumanns að forgangsraða þeim verkefnum sem stofnunni eru falin lögum samkvæmt innan fjárhagsramma hennar og á fjárlögum undanfarinna ára hefur stofnunin fengið nokkra hækkun umfram verðlagsbætur m.a. til að mæta tilfallandi kostnaði vegna neyðarrannsókna á fornleifum. Á vegum Fornleifaverndar hefur verið unnið að skráningu og mati á minningarmörkum í Hólavallagarði í Reykjavík eins og hv. fyrirspyrjandi kom inn á og í kirkjugörðum Kjalarnesprófastsdæmis í samvinnu við Fornleifavernd og kirkjugarða Reykjavíkurprófastsdæmis og héraðsnefndar Kjalarnesprófastsdæmis og með stuðningi kirkjugarðaráðs. Það er rétt að geta þess sérstaklega að mikið hefur áunnist í því efni. Í þessu sambandi vil ég, herra forseti, upplýsa þingheim um að nú er unnið að stefnumótun um minjavernd og minjavörslu fyrir tilstilli menntamálaráðuneytisins. Að því verki loknu verður enn frekar hægt að vinna markvisst að því að leysa verkefni og úrlausnarefni sem að málaflokknum snúa.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Ástu Ragnheiði Jóhannesdóttur fyrir að taka þetta mál upp á Alþingi. Ég held að það sé mjög merkilegt, og miklu máli skiptir að vel sé haldið utan um minjagripi kirkna og kirkjugarða. Kirkjur landsins geyma margar mestu gersemar sem við eigum í fornminjum okkar. Það eru til mörg gömul líkneski frá kaþólskum tíma sem hafa ekki verið tekin úr kirkjunum - þó að við séum ekki kaþólsk - og gamlir kaleikar og margir fagrir gripir og merkilegir og sannarlega er vert að vel sé hugað að bæði með skráningu og varðveislu þeirra og það var mjög ánægjulegt að heyra svar hæstv. menntamálaráðherra hér áðan.

Virðulegi forseti. Ég vil fá að koma á framfæri þökkum til fyrirspyrjanda, hv. þm. Ástu Ragnheiðar Jóhannesdóttur. Hér er verið að hreyfa við að mörgu leyti mjög merkilegu máli. Það er alveg ljóst að við Íslendingar eigum mikið af merkilegum kirkjugripum og ég er einn af þeim sem hafa mjög gaman af því að koma í kirkjur víða á landinu, fara inn í þær, dást að listaverkum sem þar eru og eiga þar kyrrláta stund með sjálfum mér. Ég minnist þess að í fyrra var áhugaverð umræða einmitt um kirkjugripi og varðveislu þeirra. Hv. varaþingmaður Samfylkingarinnar Önundur Björnsson kom þeim umræðum af stað og þar var m.a. talað um þetta; öryggismál í kirkjum og kirkjugripi og hvort við ættum ekki að gera meira af því að nota þá kirkjugripi sem í dag eru í geymslum Þjóðminjasafnsins og þjóðin fær ekki að nota, hafa þá meira til sýnis á þeim stöðum sem þeir eiga heima, þ.e. í kirkjum landsins. Þess vegna fagna ég því ef menn eru farnir að líta nánar á öryggismál varðandi kirkjugripi í kirkjum landsins.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og fagna því að farin sé af stað stefnumótun um minjavernd. En þar sem ég var að spyrja um skráningu og sérstaklega um verndun á þessum gripum og einnig menningarverðmætum í kirkjugörðum þá er ljóst að frá næstkomandi áramótum verður engin fjárveiting til þess að sinna því starfi. Ég veit að þetta hefur verið sett í forgang hjá stofnuninni en það er ekki svigrúm til þess. Það er eitt stöðugildi sem stofnunina vantar til að geta sinnt því stjórnsýsluhlutverki sem henni ber lögum samkvæmt að gera, þ.e. að sinna skipulegri skráningu og mati á minjagildi kirkjumuna og kirkjugarða. Ég held að það sé mjög mikilvægt að ráðherra geri stofnuninni kleift að sinna þessu starfi. Þó svo að stefnumótunin fari í gang þarf að sinna því engu að síður. Legsteinar veðrast og ekki verður hægt að lesa á þá eftir því sem tíminn líður og auk þess þarf auðvitað að auka öryggi í kirkjum og skrá þá gripi sem þar eru, sem margir eru mjög mikilvægir. Virðulegi forseti. Ég skora á hæstv. ráðherra að sjá til þess að á meðan stefnumótunarvinnunni vindur fram tryggi hún að unnt verði að sinna því starfi áfram sem verið er að vinna hjá Fornleifaverndinni.

Herra forseti. Ég tek heils hugar undir með fyrirspyrjanda og hv. þm. Drífu Hjartardóttur um að í kirkjum landsins, hvort sem það eru einkakirkjur eða kirkjur í opinberri eigu, er oft og tíðum að finna mikla dýrgripi, bæði frá kaþólskum tíma sem lúterskum sið, sem auðvitað er vert og þarflegt að skrá. En eins og ég gat um áðan í fyrra svari mínu hefur Fornleifaverndin framlög samkvæmt fjárlögum upp á rúmar 36 millj. kr. Þau framlög hafa hækkað og nokkuð umfram verðlag og það er forstöðumanns þessarar stofnunar sem annarra ríkisstofnana að forgangsraða innan sinnar stofnunar. Ef viðkomandi forstöðumaður forgangsraðar þessu framarlega efast ég ekki um að hægt er að veita þessu merka verkefni brautargengi.

Virðulegi forseti. Brottfall úr íslenskum framhaldsskólum er töluvert vandamál í skólakerfi okkar og í samanburði við brottfall erlendis sést að það er töluvert hærra hér og skólasókn ungs fólks talsvert minni. Einn samanburður á ástundun 18 ára fólks á Norðurlöndunum leiddi t.d. í ljós að Íslendingar á þeim aldri eru á bilinu 65–70% við nám í framhaldsskólum á meðan hlutfallið er yfir 90% t.d. í Svíþjóð þar sem skólaástundun er mjög mikil. Á þessum aldri eiga að sjálfsögðu sem allra flestir að vera við nám til að auka möguleika sína í atvinnulífi og þroska kosti sína. Brottfall tekur hins vegar við í allt of mörgum tilfellum og fáir sem snúa til baka til náms síðar á lífsleiðinni hafi þeir fallið brott. Þó að margir skólar hafi náð prýðilegum árangri í að stemma stigu við brottfalli og það hafi dregið úr því víða er það samt allt of mikið. Í svari menntamálaráðuneytisins í fyrra til þess sem hér stendur, um fjölda nemenda sem fallið höfðu brott, kemur t.d. í ljós að brottfall úr verknámi samkvæmt þeirri skilgreiningu sem þar er notuð er töluvert hátt þar sem fram kemur að 2.757 nemendur í það heila höfðu hætt námi en 18.250 hófu það haustið áður og þar er sérstaklega hátt brottfall úr verknáminu. Ber því að beina sjónum sérstaklega að því hvaða leiðir eru færar til að draga úr því og m.a. í endurskoðun á starfsnáminu. Þá er athyglisvert að skoða brottfallið í ljósi aldurs hópsins og hefur Gísli Baldvinsson starfs- og ráðgjafi bent á ýmsar athyglisverðar tölur í skrifum sínum, bæði á vefsíðu sinni og í grein í Morgunblaðinu fyrr á árinu þar sem hann rekur brottfallið bæði eftir aldri og námsbrautum. Gísli bendir einnig á leiðir og hvaða leiðir hafi verið farnar annars staðar. Hann segir t.d. í grein sinni að engin ákvæði um náms- og starfsráðgjöf séu í grunnskólalögum með beinum hætti og engin ákvæði um að starfs- og námsráðgjafi skuli starfa í grunnskólum landsins í fullri stöðu. Telur hann sem sérfræðingur í málaflokknum mjög mikilvægt að beina sjónum að grunnskólanum sérstaklega þegar unnið er gegn brottfalli. Það skiptir mestu máli að þar sé forvörnin. Í Danmörku er t.d. einn náms- og starfsráðsgjafi á hverja 300 nemendur. Það eru því margar aðrar leiðir. Einnig má benda á að efla starfsnám með styttri námsbrautir, starfs- og námsráðgjöf hvers konar og öflugt verknám þar sem vel er við það gert. Því beini ég þeirri fyrirspurn til hæstv. menntamálaráðherra í framhaldi af svarinu sem ég fékk frá ráðuneytinu í fyrra um brottfallið, hvort einhverjar leiðir séu í vændum til að stemma enn frekar stigu við brottfalli ungs fólks úr framhaldsskólum.

Herra forseti. Hv. fyrirspyrjandi Björgvin G. Sigurðsson spyr mig hvort til standi að grípa til sérstakra aðgerða til að minnka brottfall úr framhaldsskólum. Í upphafi svars míns við þessari fyrirspurn vil ég sérstaklega leggja áherslu á að íslenska framhaldsskólakerfið er mjög sterkt. Í boði eru um 100 námsleiðir, þar af 87 iðn- og starfsnámsbrautir. Það sem einkennir kerfi okkar er sveigjanleikinn sem einstaklingar nýta sér óspart og við viljum alls ekki draga úr. Ég tel að sú aukna aðsókn sem verið hefur í framhaldsskóla landsins undanfarin tvö ár og lækkun brottfalls á sama tíma gefi til kynna að brottfall sé á undanhaldi. Í lögum um framhaldsskóla er skýrt mörkuð sú stefna stjórnvalda að allir nemendur sem lokið hafa grunnskólanámi skuli eiga kost á að hefja nám á framhaldsskólastigi og allir nemendur eigi að geta fundið þar nám við hæfi. Jafnframt er lögð áhersla á að námsval nemenda sem innritast í framhaldsskóla taki mið af námsstöðu þeirra við lok grunnskóla. Það er mikilvægt. Þannig eru meiri líkur á að nemendur ráði við það nám sem þeir leggja stund á og minni líkur á brottfalli úr námi. Ég tel því að á síðustu árum hafi margt verið gert til að sporna gegn brottfalli úr framhaldsskólum. Verður áfram unnið í anda þess sem hér hefur komið fram, enda sýna tölur að dregið hefur úr brottfalli á framhaldsskólum á síðustu árum. Þannig hefur t.d. komið í ljós að brottfall fyrsta árs nemenda úr framhaldsskólum minnkaði frá skólaárinu 1999–2000 til skólaársins 2002–2003 úr 16,5% í 11,5%. Brottfall frá hausti 2002 til haustsins 2003 var í heild 19,3% ef miðað er við nemendur í dagskóla, kvöldskóla og fjarnámi. Fimm árum áður var brottfallið þremur prósentustigum hærra eða 22,3%. Sé hins vegar einungis miðað við dagskólanemendur í fullu námi var brottfall milli áranna 2002 og 2003 12,4%. Jafnframt sýna tölur frá Hagstofu Íslands að hlutfallsleg þátttaka aldursárganganna 16–20 ára í námi á framhaldsskólastigi hefur farið mjög vaxandi á síðustu árum. Einnig hefur komið í ljós að frá árinu 2000 hefur prófþátttaka nemenda í framhaldsskólum verið að aukast. Eftir þeim gögnum sem liggja fyrir hefur nýting eða virkni aukist um tæp 5% á þessum árum eða úr tæplega 78% í tæplega 83%. Í aðalnámskrá framhaldsskóla frá árinu 1999 segir að framhaldsskóli skuli leitast við að draga úr brottfalli nemenda, m.a. með skýrari námskröfum, aukinni upplýsingamiðlun um námskröfur, fjölbreyttara námsframboði, ekki síst starfsnámi og upplýsingum um starfsmöguleika að námi loknu. Í námskránni er lögð áhersla á að skólar bjóði upp á fjölbreytt nám þannig að allir nemendur geti fundið nám við hæfi. Með reiknilíkani og samningum við skóla um árangursstjórnun hefur frá árinu 1998 verið unnið gegn brottfalli í framhaldsskólum. Hafa fjárveitingar til framhaldsskóla frá þessum tíma miðast við þann fjölda nemenda sem þreytir próf og fjölda þreyttra eininga en ekki fjölda innritaðra nemenda. Í þessu kerfi er því innbyggður hvati fyrir framhaldsskóla til að vinna gegn brottfalli þar sem fjárveitingar eru háðar því hve vel gengur að halda nemendum við nám í skóla. Jafnframt hefur verið unnið að því að skapa nemendum skilyrði við hæfi, svo sem með viðleitni til að efla starfsnám og almenna braut. Til dæmis er nú í gangi mjög merkileg tilraun um starfsnám á vinnustöðum sem lofar góðu og lýkur þeirri tilraun árið 2005. Með starfrækslu almennra námsbrauta í mörgum framhaldsskólum hefur verið reynt að koma til móts við ólíkar þarfir og mismunandi undirbúning nemenda úr grunnskóla og búa þá þannig undir frekara nám á framhaldsskólastigi. Frá árinu 2002 hefur verið gert sérstakt átak í að styrkja almennu námsbrautirnar og hafa fjárframlög til þeirra verið hagstæðari en til annarra námsbrauta. Skólum er nú gert kleift að hafa námshópa á almennum brautum minni en áður tíðkaðist. Gera má einnig ráð fyrir, herra forseti, að stytting námstíma til stúdentsprófs, úr fjórum árum í þrjú, muni að einhverju leyti draga úr brottfalli. Námstími á framhaldsskólastigi hér á landi er lengri en almennt gerist í nágrannalöndunum og því er meiri hætta á að nemendur hætti námi eða geri hlé á námi sínu þegar námslok eru langt undan.

Herra forseti. Brottfall er sorgarsaga bæði fyrir einstaklinga og samfélag. Fram kom á fundi fjárlaganefndar með fulltrúum menntamálaráðuneytis og fjármálaráðuneytis um daginn að fleiri gangi til prófs á framhaldsskólastigi nú en áður en það kom jafnframt fram á sama fundi að fjármálaráðuneytið hyggst ekki greiða til fulls fyrir þreyttar einingar. Þess sér m.a. stað í uppgjöri við skóla á framhaldsskólastigi og get ég nefnt sem dæmi að 20 nemendaígildi vantar upp á hjá Fjölbrautaskóla Vesturlands fyrir síðasta ár. Ráðuneytið hyggst þannig refsa þeim skólum sem standa sig vel. Það er þá það sem til þarf til að hvetja skólana eða hitt þó heldur, og það var reyndar greinilegt á þessum fundi að það var ágreiningur á milli ráðuneytanna um hvernig fara ætti með þessi mál.

Virðulegi forseti. Það kom fram í svari hæstv. menntamálaráðherra að í reiknilíkaninu sem notað er til að reikna út framlög til framhaldsskóla væri innbyggður hvati til að sporna við brottfalli. Það er rétt að svo hefur verið hingað til en nú virðist vera ákveðin stefnubreyting þar, a.m.k. hjá fjármálaráðuneytinu, vegna þess að í fjáraukalögum segir, með leyfi forseta: „Nemendaspá bendir til þess að fjöldi ársnemenda geti orðið allt að 1.100 umfram forsendur fjárlaga og er miðað við að lækka meðalframlag á nemanda frá því sem gert hafði verið ráð fyrir.“ Með öðrum orðum það er stefna fjármálaráðuneytisins að takist skólastjórnendum vel upp að sporna við brottfalli og fleiri nemendur þreyti próf þá verði meðalframlag á nemanda lækkað. Það verði sem sagt farið í það að krukka í reiknilíkanið og sá hvati sem var fyrir hendi fyrir skólastjórnendur að tryggja það að nemendur gengju til prófs hyrfi með þessu. Það er rétt að það virðist ekki vera vilji til þess hjá menntamálaráðuneytinu að fara þessa leið og vona ég satt best að segja að hæstv. menntamálaráðherra vinni þetta stríð þegar upp er staðið.

Virðulegur forseti. Það verður að hafa í huga hverjar eru ástæður brottfalls. Þær eru auðvitað margvíslegar og málið alls ekki einfalt. Í fyrsta lagi má nefna að þegar atvinnuástand er mjög gott og mikil þensla í samfélaginu virðist það vera mikil freisting hjá ungu fólki að fara og útvega sér atvinnu í stað þess að sitja í skóla. Það snertir með öðrum orðum ákveðið verðmætamat og lífsgæðakapphlaup hjá ungu fólki sem er verulegt áhyggjuefni. Í öðru lagi má segja að starfsgreinaráðin sem skipuð eru fulltrúum atvinnulífsins hafi ekki virkað sem skyldi. Lagarammi er til staðar þar sem gert er ráð fyrir að atvinnulífið í gegnum starfsgreinaráðin þrýsti á skólana um að taka upp starfsmenntabrautir. Á því hefur verið heldur mikill skortur, líklega vegna metnaðarleysis, og það er ástæða til að hafa áhyggjur af því. Skólarnir endurspegla því ekki það atvinnulíf sem er til staðar í dag. Það eru hins vegar að verða breytingar. Það má benda á nýauglýsta flugliðabraut á vegum Fjölbrautaskóla Suðurnesja innan ferðaþjónustunnar. Mjór er mikils vísir, en betur má ef duga skal.

Herra forseti. Þátttakan í umræðunni sýnir að þingmönnum er annt um þá námsmenn sem kunna að lenda í brottfalli í framhaldsskólunum. Því miður hefur brottfallið verið alvarlegt vandamál og til marks um afrekasögu Sjálfstæðisflokksins, að eftir að hafa farið með menntamálaráðuneytið nær óslitið í liðlega 20 ár höfum við nánast heimsmet í brottfalli. Guð láti gott á vita ef við erum á réttum vegi í því eins og hæstv. ráðherra segir. Brottfallið verður hins vegar víðar en innan framhaldsskólans, það verður líka í grunnskólanum. Af því tilefni að nú er verkfall í grunnskólanum langar mig að spyrja hæstv. menntamálaráðherra hvort hún hafi ekki áhyggjur af því að það verkfall leiði til aukins brottfalls í efstu bekkjum grunnskólans og hvernig hún hyggist bregðast við því.

Herra forseti. Einhvern veginn finnst mér að brottfall í framhaldsskólanum komi meira við unga drengi en ungar stúlkur, sé ofboðslega kynbundið. Þær ástæður held ég að þurfi að skoða. Eflaust eru ástæður brottfalls eins margar og þeir einstaklingar sem hverfa frá námi. Það er gott að heyra hjá hæstv. menntamálaráðherra að brottfall sé að minnka. Ég heyri að unnið er í þessum málum og treysti því að það verði gert, enda nýtist okkar ágæta skólakerfi miklu betur, þær fjárfestingar sem þar eru og þeir starfsmenn sem þar eru, ef sett er undir þann leka sem brottfallið er auk þess sem það geta verið persónulegir erfiðleikar í einstökum dæmum.

Virðulegi forseti. Brottfall framhaldsskólanema upp á 10%–15% er allt of há tala og grafalvarlegt mál. Við megum aldrei slá af í því að fylgjast mjög grannt með því. Ástæður brottfalls eru að sjálfsögðu mjög margar, nánast jafnmargar og fjöldi þeirra nemenda sem fellur úr skóla á hverjum tíma. Hins vegar tel ég það mjög alvarlegt mál, ef það er rétt sem fram kom hjá hv. þm. Jóni Gunnarssyni áðan, að hið opinbera sé farið að krukka í reiknilíkanið sem skólarnir hafa haft því ég tel að vandamálið verði fyrst og fremst leyst innan skólanna. Skólarnir verða að hafa hvata til þess einmitt að vera á varðbergi með því að veita nemendum aðhald, með því að fylgjast vel með nemendum, með því að bregðast við með þeim hætti að þeim nemendum sem á einhvern hátt eru að hrasa í námi verði komið til hjálpar og þeir studdir áfram. Það er alveg hrikalegt þegar nemendur hætta í skóla vegna þess að menntun er það mikils virði.

Herra forseti. Verið er að ræða um brottfall úr framhaldsskóla. Það er of mikið og hefur verið til margra ára, en fram kom á fundi í fjárlaganefnd með menntamálaráðuneytinu að brottfallið var mest þegar verkfall framhaldsskólakennara var það árið. Þess vegna er það mjög alvarlegt mál þegar kennarar fara í verkfall. Það kom líka fram að reiknilíkanið hefur orðið til þess að nú ganga mun fleiri til prófs á hverju ári en áður fyrr þannig að reiknilíkanið hefur þó skilað þeim árangri. Eins og fram kom hjá hæstv. menntamálaráðherra eru skólarnir að bregðast við þessu sem betur fer og verið að gera margt gott á mjög metnaðarfullan hátt.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þær umræður sem fram hafa farið um þetta alvarlega og brýna mál og þau svör sem fengist hafa. En betur má ef duga skal, sagði hv. þm. Hjálmar Árnason, og vissulega má hafa þau orð að sönnu, enda líkt og hv. þm. Össur Skarphéðinsson nefndi áðan eigum við Íslendinga líklega heimsmet í brottfalli úr framhaldsskólum. Þess vegna eru ákveðin vonbrigði að heyra frá hæstv. ráðherra að ekki eigi að grípa til frekari og sértækari aðgerða til að sporna gegn brottfalli þannig að því megi koma niður í það sem viðunandi má teljast og eðlilegt því það er óeðlilega hátt. Vegna þess að nefnt var hvort mikill munur væri á brottfalli eftir kynjum þá er hann töluverður og töluvert meira brottfall á meðal ungra karla en kvenna. En slæmt er það hjá báðum kynjum. Því er mjög mikilvægt að stuðla að því að brottfallið minnki og skólasókn aukist enda bendir þróunin til þess að samsetningin á íslensku vinnuafli sé ekki að breytast. Nú eru um 40% með stutta skólagöngu og ekki próf úr framhaldsskólum. Einnig má benda á að aukin sókn í framhaldsskóla er að miklu leyti, samkvæmt tölum úr fjárlagafrumvarpinu, eldri nemendur og fjarnám en fækkun í hinum eiginlega framhaldsskólaaldri um 6%–7%. Það er alvarlegt mál að skólasókn þess aldurshóps sé að dragast saman um leið og það er mjög gleðilegt og ánægjulegt að hún er að aukast hjá þeim sem eldri eru, sérstaklega í fjarnáminu þó svo brottfall úr fjarnámi sé geysilega hátt en nefndar hafa verið tölur á borð við 53%, en það er önnur saga. Ég hvet hæstv. ráðherra eindregið til að skoða frekari aðgerðir til að vinna gegn brottfalli, sérstaklega starfs- og námsráðgjöf í skólunum og auknu framboði á styttri námsbrautum og öflugu verknámi.

Herra forseti. Ég, eins og hv. fyrirspyrjandi, fagna umræðunni um brottfallið en meginmálið í þessu öllu er að við erum að minnka brottfallið í framhaldsskólunum. Það er stóri árangurinn sem hefur náðst á undanförnum missirum en auðvitað höldum við áfram stefnu okkar til þess að minnka það. Það er aldrei ásættanlegt að brottfall sé til staðar í skólakerfinu og að sjálfsögðu munu allar aðgerðir okkar m.a. miðast við að reyna að minnka brottfall en ég vil síður tala um sértækar aðgerðir. Ég er að tala um almennar aðgerðir. Hvaða almennu aðgerðir er ég að tala um? Ég er að tala um gríðarlega breytingu á skólakerfinu með því að stytta námstímann til stúdentsprófs. Það eru mjög miklar líkur á því að með því að stytta námstímann til stúdentsprófs komi brottfall til með að minnka. Í öðru lagi tengist stytting námstíma til stúdentsprófs endurskoðun á aðalnámskrám og þá sérstaklega námskránum varðandi starfsnám. Þar munum við skoða vel þær námsbrautir og námsval sem er til boða. Ég vil benda á það sem mér finnst skipta mjög miklu máli varðandi alla umræðuna í tengslum við verknámið og starfsnámið, að við tölum ekki eins og oft vill verða niður til starfsnámsins, niður til verknámsins, heldur eigum við öll hér inni, ágæti og hv. þingheimur, sem og allir í samfélaginu að reyna að tala námið frekar upp. Með þetta í huga hef ég m.a. haft samband við Samtök iðnaðarins sem fara væntanlega með mér í að breyta viðhorfum samfélagsins, breyta viðhorfum fólks, ekki síst foreldra þegar þeir eru að leiðbeina börnunum sínum hvert þau eigi að fara því starfsnám er mjög merkileg og skemmtileg valbraut eða tækifæri fyrir ungt fólk. Lykilinn að þessu öllu saman held ég að sé að breyta viðhorfum.

Herra forseti. Kaup Landssímans í Skjá einum eru óskiljanleg, sama hvernig á þau er litið. Þau auka ekki verðmæti Landssímans áður en það fyrirtæki verður selt. Kaupin eru í algeru ósamræmi við stefnu ríkisstjórnarinnar um að einkavæða ríkisfyrirtæki því hér er verið að ríkisvæða einkafyrirtæki. Hins vegar er ekki flókið að skilja skýringuna á kaupunum þegar maður skoðar málið. Sjálfstæðisflokkurinn er að nota sjóði ríkishlutafélagsins Landssímans til þess að bjarga flokksbræðrum sínum úr skuldasúpu Íslenska sjónvarpsfélagsins hf. sem rekur Skjá einn og í leiðinni er Sjálfstæðisflokkurinn að koma sér upp sjónvarpsstöð til framtíðar. Varnir ríkisstjórnarinnar hafa verið fáar en það eina sem hefur komið fram af hálfu hæstv. fjármálaráðherra er að kaupin auki verðmæti Landssímans. Það er bara rangt. Þrír sérfræðingar stórbankanna hafa verið spurðir um það í fjölmiðlum og enginn þeirra hefur treyst sér til að fullyrða um að það auki verðmæti fyrirtækisins. Þvert á móti hefur verið sagt að líklegt sé að það hafi lítil sem engin áhrif svo markaðurinn er ósammála því sem hæstv. ráðherra segir. Það er athyglisvert að allir þátttakendur í hjálparstarfinu fyrir Íslenska sjónvarpsfélagið tengjast innsta kjarna Sjálfstæðisflokksins. Forstjóri Landssímans, sem hefur verið í trúnaðarkjarna forustu flokksins um langt árabil, hefur sagt að hann hafi lagt hugmyndina til við stjórn fyrirtækisins. Helstu ráðgjafar hans voru tveir, annar er yfirmaður þróunarsviðs Símans og sá var áður aðstoðarmaður forsætisráðherra, hinn er yfirmaður breiðbandsins og var kosningastjóri sama forsætisráðherra. Sá sem stærsti hluturinn var keyptur af er fyrrverandi borgarfulltrúi Sjálfstæðisflokksins. Það er því alveg sama hvar maður ber niður. Alls staðar er það kjarninn úr forustu Sjálfstæðisflokksins sem situr á fleti fyrir. Hvað kostar hjálparstarfið við þurfandi vini Sjálfstæðisflokksins? Það fæst ekki einu sinni uppgefið. Það er í stíl við allt annað að verðið á hlutnum er leyndarmál. Hvílík vinnubrögð. Af því að hæstv. samgönguráðherra er í salnum hlýtur manni að verða hugsað til sóunarinnar sem í þessu felst varðandi dreifikerfið, því ofan á kostnaðinn kemur sóunin sem felst í því að ævintýrið mun væntanlega leiða til þess að ekki tekst samstaða um að byggja upp eitt dreifikerfi. Ævintýri Sjálfstæðisflokksins mun þegar upp er staðið leiða til milljarða sóunar í óþarfa dreifikerfi fyrir landsmenn. Það vekur sérstaka undrun hvernig hæstv. ráðherrar Sjálfstæðisflokksins hafa blessað kaup Landssímans á Skjá einum í bak og fyrir. Þeir eru nýbúnir, ásamt ríkisstjórninni, að kjöldraga nánast allt samfélagið í ofbeldisfullri viðleitni til þess að knýja fram lög gegn því að markaðsráðandi fyrirtæki mættu eiga nema mjög takmarkaðan hlut í ljósvakamiðli. Var þá sú stefna og sá slagur bara allt í plati? Það er greinilegt. Það er greinilegt að markaðsráðandi fyrirtæki mega eiga eins mikið og þau vilja ef Sjálfstæðisflokkurinn þarf á því að halda, ef hann þarf að búa í haginn fyrir flokksgæðinga sína og ef hann þarf að búa í haginn fyrir notalega sjónvarpsstöð til framtíðarinnar því það er auðvitað ætlunin. Auðvitað á að sameina breiðbandið og Skjá einn og koma því svo í hendur réttra manna. Um þetta snýst málið og ekkert annað og þá er sjálfsagt að henda prinsippum fyrir björg. Mér finnst, herra forseti, ömurlegt að sjá þetta gerast á 21. öldinni. Herra forseti. Ég vil í tengslum við umræðuna spyrja hæstv. fjármálaráðherra: Hvað kostaði hluturinn sem Landssíminn keypti í Skjá einum? Kemur sú 300 millj. kr. skuld sem fyrirtækið hefur í Landsbankanum til viðbótar þeirri upphæð? Ég vil líka spyrja í tilefni af kaupunum hvort ríkisstjórnin sé fallin frá þeirri stefnu að berjast gegn því að markaðsráðandi fyrirtæki megi eiga nema mjög takmarkaðan hlut í ljósvakamiðli. Það er ekki úr vegi að spyrja líka hæstv. ráðherra hvort hann sé sammála yfirmanni Ríkisútvarpsins um að það skjóti skökku við að ríkishlutafélagið Landssíminn hf. sé orðinn aðaleigandi að sjónvarpsfyrirtæki sem undirbýður RÚV innan lands á auglýsingamarkaði og yfirbýður það á efnismarkaði erlendis? Að síðustu: Telur hann að það sé eðlilegt, líkt og útvarpsstjóri, að gengið verði úr skugga um hvort RÚV njóti sömu kjara hjá Landssímanum og dótturfyrirtækið eins og Skjá einn?

Herra forseti. Áburður hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar í garð Sjálfstæðisflokksins er að sjálfsögðu ekki svaraverður. En það er athyglisvert að hann kallar það ofbeldisfulla viðleitni að beita sér fyrir lagasetningu á Alþingi eins og gert var síðasta vor. Ofbeldisfull viðleitni að þingmenn taki sig saman og samþykki lagafrumvarp. Herra forseti. Það virðist algerlega hafa farið fram hjá málshefjanda, hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni, og reyndar fleirum sem hafa tjáð sig um málið að Síminn er ekki lengur hefðbundin ríkisstofnun eins og hún var. Landssíminn er núna hlutafélag í eigu ríkisins og fleiri aðila, eins og fram hefur komið í fréttum undanfarna daga, og starfar á virkum samkeppnismarkaði. Félagið telst ekki opinber aðili heldur er það aðili að einkarétti. Við stofnun hlutafélagsins rofnuðu stjórnsýslutengsl fyrirtækisins við ráðuneyti. Fyrirtækið lýtur því ekki skipunarvaldi neins ráðuneytis um innri málefni þess, heldur er sérstök stjórn sem eigendur kjósa sem ber ábyrgð á störfum sínum gagnvart hluthöfunum og hefur það verkefni að gæta hagsmuna félagsins og hluthafanna. Það hefur ekkert komið fram sem bendir til þess að stjórnendur félagsins hafi ekki axlað þá ábyrgð. Stjórn Landssímans hefur einnig víðtækar skyldur og ábyrgð samkvæmt hlutafélagalögum sem er unnt að virkja hafi fyrirtækið ekki farið að lögum eða misfarið að einhverju leyti með vald sitt. Símanum er ekki heimilt að veita mér upplýsingar umfram aðra hluthafa, upplýsingar sem markaðurinn hefur ekki aðgang að. Ég leita því ekki eftir slíkum upplýsingum hjá félaginu. Fyrirtækið er skráð fyrirtæki á markaði og það hlýtur að lúta reglum markaðarins. Þess vegna hef ég ekki upplýsingar umfram það sem fram hefur komið í fjölmiðlum um hvað Landssíminn greiddi fyrir hlutinn í Skjá einum eða skuldamál hans við Landsbankann. Stjórnendur Símans hafa það hlutverk að vinna að hag fyrirtækisins, m.a. að sinna kröfum viðskiptavina sinna og verja þær miklu eignir sem fyrirtækið á í fjarskiptakerfum um allt land. Það hefur komið fram hjá forsvarsmönnum Símans að í þeim tilgangi hafi Síminn umfangsmikil áform um að nýta fjarskiptakerfi sitt til sjónvarpsdreifingar. Síminn vill bæði nota hefðbundnar símalínur með svokallaðri DSL-tækni og eins ljósleiðarakerfi sitt, hið svokallaða breiðband. Í byrjun árs freistaði Síminn þess að ná náinni samvinnu um þessi áform við helstu eigendur sjónvarpsefnis í landinu. Lengst voru viðræðurnar komnar við Norðurljós þegar forsvarsmenn þess fyrirtækis slitu viðræðum við Símann og ákváðu að fara aðrar leiðir eins og þeim var að sjálfsögðu fullkomlega heimilt og uppfæra sitt eigið lokaða kerfi. Þá setti Síminn aukinn kraft í að ræða við aðra handhafa efnis og í framhaldinu keypti Síminn eins og kunnugt er fjórðungshlut í Íslenska sjónvarpsfélaginu og síðan hafa Síminn og tengdir aðilar keypt viðbótarhluti þannig að nú ráða þeir yfir rúmlega helmingi félagsins sem rekur Skjá einn. Síminn hyggst á næstunni, eins og fram hefur komið, semja við aðra hluthafa um framtíðarskipulag félagsins og hins gagnvirka sjónvarps sem boðið verður upp á um kerfi Símans. Og það fer ekkert milli mála að þróunin er alls staðar hin sama að það er sífellt nánari samvinna sem fer fram milli fjarskiptarekstrar og sjónvarpsrekstrar um allan heim. Nægir að benda á skyld fyrirtæki í nálægum löndum því til sannindamerkis og einnig þá staðreynd að Norðurljós hafa ásamt tengdum aðilum skuldbundið sig til þess að ráðast í 10 milljarða kr. kaup á Og fjarskiptum hf. sem reka vörumerkið Og Vodafone. Um þessi tæknilegu málefni ætla ég ekki að fjölyrða frekar enda hygg ég að þingmenn séu þeim vel kunnugir. Mér finnst athyglisvert, herra forseti, það sem hv. þingmaður sagði um sölu Símans. Ég tel að stjórnendur Símans séu, með þeim ráðstöfunum sem þeir hafa gert, að styrkja hag fyrirtækisins, gera það að betri söluvöru og auka verðmæti þess. En mér heyrist að Samfylkingin í allri sinni málefnafátækt sé núna að ganga í lið með Vinstri hreyfingunni – grænu framboði sem reynir með kjafti og klóm og öllum tiltækum ráðum að koma í veg fyrir sölu Símans. Mér þætti vænt um ef það kæmi fram hér hvort svo er eða ekki, hvort það er þannig að Samfylkingin gangi erinda Vinstri grænna hvað varðar sölu Símans. Þá leggst nú lítið fyrir kappana í þeim flokki.

Herra forseti. Hæstv. samgönguráðherra má vita það að við verðum öllum liðsmönnum fegnir sem hjálpa okkur í baráttunni fyrir því að koma í veg fyrir það óhæfuverk að Síminn verði seldur og einkavæddur. Það liggur náttúrlega við, herra forseti, ef málið væri ekki jafnalvarlegt og raun ber vitni að það væri gaman að vitna til gárunganna sem hafa verið með þá kenningu að kaup Símans í Skjá einum sé aðferð til að ná til baka einhverju af þeim fjármunum sem runnu út úr Símanum ófrjálsri hendi til að lappa upp á fyrirtæki hér á mánuðum áður. En auðvitað er staðan sú að þau merkilegu tíðindi hafa gerst með þessum kaupum og áframhaldandi kaupum að Síminn er orðinn að fjölmiðlafyrirtæki. Skjár einn er samkvæmt skilningi hlutafélagaréttar orðinn dótturfyrirtæki Símans og mun birtast innan samstæðu fyrirtækisins ef svo heldur sem horfir. Þetta vekur auðvitað mjög margar spurningar og þar á meðal: Hvað er Síminn í dag? Hæstv. fjármálaráðherra talar hér á þeim nótum að hann sé ríkinu óviðkomandi þó hann fari með 99% hlutafjár í Símanum en Síminn virðist heldur ekki vera hlutafélag því það er ekki hægt að virkja hefðbundnar leiðir hlutafélagaréttar til þess að komast að málefnum Símans. Hvað er Síminn þá í dag? Einhvers staðar mitt á milli þess að vera ríkisfyrirtæki og hlutafélag? Gengur hann sjálfala? Kemur hann engum við? Er engin eigendaábyrgð til staðar á bak við fyrirtækið? Eða hefur hæstv. fjármálaráðherra aldrei lesið hlutafélagalög? Veit hann ekki að höfuðábyrgðina bera að lokum hluthafar? Sú staða sem með þessu kemur upp hvað varðar Símann sem markaðsráðandi fyrirtæki í fjarskiptum og með einokunaraðstöðu að miklu leyti en jafnframt orðinn að fjölmiðlafyrirtæki er auðvitað kúnstug og hvað eiga aðrir að segja sem sækja undir Símann með sína þjónustu eins og Ríkisútvarpið? Gengur þetta fyrirkomulag upp? Hvar eru samkeppnisyfirvöld á vegi stödd í þessu? Síðan verður það þannig ef áformin um einkavæðingu ganga eftir að kaupandi Símans fær fjölmiðil í kaupbæti eða á kannski að láta Símann 

Virðulegur forseti. Oft heyrist í þingsal að kjörnir fulltrúar eigi ekki að vera með afskipti bein eða óbein af rekstri ríkisstofnana eða fyrirtækja í eigu ríkisins. Hins vegar heyrast svo aftur þær raddir inn á milli að kjörnum fulltrúum er ætlað að vera með bein eða óbein afskipti og jafnvel ætlast til þess að þeir hafi slík afskipti. Þessi umræða snýst dálítið í hringi. Um hvað snýst málið? Löglega kjörin stjórn Símans ehf. hefur tekið sjálfstæða ákvörðun. Hún hefur tekið ákvörðun um að fjárfesta í fjölmiðlafyrirtæki og þá hljóta eðlilega að vakna upp ýmsar spurningar, m.a. spurningin hvers vegna? Ég kann ekki svör við því frekar en aðrir í þessum sal og það má gagnrýna stjórn Landssímans fyrir að hafa ekki kynnt ástæður þess. Það hefur verið látið að því liggja að með þessu móti sé verið að auka verðmæti fyrirtækisins, verið sé að nýta þá fjárfestingu sem til staðar er og gera fyrirtækið þannig sölulegra. Það kann að vera rétt en ég held ég hljóti að vísa á bug þeim alvarlegu ásökunum sem hv. formaður Samfylkingarinnar ber á alla stjórnarmenn Símans. Þetta eru mjög alvarlegar ásakanir og eru í rauninni það alvarlegar að þær hljóta að koma hér frekar til umræðu. Stóra spurningin er hins vegar um fjölmiðlun og þátttöku ráðandi aðila á fjarskiptamarkaði og þá rifjast óneitanlega upp umræða frá því í vor og sumar. Það hlýtur að vera álitamál Samkeppnisstofnunar, umsögn og úrskurður hennar hlýtur að hafa sitt að segja um þessa ákvörðun. Komi í ljós að Síminn sé of ráðandi á markaði til að vera með beina aðild að fjölmiðlamarkaði hlýtur sá þáttur fyrirtækisins að vera seldur sérstaklega undan fyrirtækinu að öðru leyti. Heilbrigð samkeppni í fjarskiptum og á fjölmiðlamarkaði er sú sýn sem við viljum sjá. Hvort sú er raunin með þessum kaupum hlýtur Samkeppnisstofnun að svara fljótlega.

Herra forseti. Hér er til umræðu ríkisvæðingin á Skjá einum, kaup ríkisfyrirtækisins Landssímans á einkafyrirtækinu Skjá einum. Í fyrstu ætlaði Landssíminn eingöngu að kaupa enska boltann en lenti þá að sögn forsvarsmanna fyrirtækisins í því að kaupa hlut í sjónvarpsstöð. En síðan var ákveðið að ríkið fjárfesti enn frekar í gegnum Landssímann. Ástæðan fyrir því var að sögn Morgunblaðsins að einhver orðrómur var uppi um að fjárfestar sem ríkisstjórnin hefur horn í síðu á höfðu hug á að fjárfesta í einkafyrirtækinu og nú á ríkið skyndilega 50,4% í Skjá einum. Það var sem sagt verið að koma í veg fyrir að óæskilegir fjárfestar fjárfestu í fyrirtækinu. Allar útskýringar forstjóra og stjórnarformanns Landssímans á þessum kaupum hafa vægast sagt verið illskiljanlegar og þokukennt þvaður sagt í því skyni að drepa málinu einfaldlega á dreif. Málið er nefnilega einfalt. Það snýst um hreina og tæra spillingu, pólitíska spillingu. Það er augljóst öllum þeim sem eitthvað kynna sér málið nema þá helst innvígðum sjálfstæðismönnum sem trúa í einu og öllu því sem flokksforustan segir. Hæstv. fjármálaráðherra Geir H. Haarde hefur misnotað eigur almennings í einhverri undarlegri pólitískri herför gagnvart Norðurljósum. Að vísu segir hæstv. fjármálaráðherra sér til málsbóta að hann hafi ekki vitað hvað fram hafi farið í fyrirtækinu en það má öllum ljóst vera að hann er að segja ósatt. Það er ekkert vit í þessu málatilbúnaði. Furðulegast er þó af öllu að þeir sem standa fyrir þessari ríkisvæðingu eru sífellt að klifa á einkavæðingu. Það er algert bull. Þessi ríkisvæðing, sama hvað hv. þm. Hjálmar Árnason segir, mun að öllum líkindum lækka verð fyrirtækisins, lækka verðið á Símanum. Hæstv. fjármálaráðherra hefur sýnt að hann hefur engan áhuga á 

Herra forseti. Sú sérkennilega staða er komin upp að í skjóli Sjálfstæðisflokksins er fyrirtæki í nær 100% ríkiseign og í markaðsráðandi stöðu farið að misnota aðstöðu sína í samkeppni um að ná undirtökunum á fjölmiðlamarkaði. Það vekur líka furðu að Framsóknarflokkurinn virðist ekkert hafa við það að athuga að í aðdraganda á sölu á Símanum sé skattfé, fé almennings, notað til þess að ná meiri hluta í einkarekinni sjónvarpsstöð sem sumir líta á sem áhættufjárfestingu í stað þess að fjármagna frekar uppbyggingu dreifikerfisins. Hvaða forsendur búa baki þessum kaupum? Var verið að bjarga fjárhagslega illa stöddu fyrirtæki og þá í hvaða tilgangi? Kannski til einkavinavæðingar þegar búið er að styrkja fjárhagsstöðu fyrirtækisins með almannafé. Ég spyr hæstv. fjármálaráðherra: Hver er lína flokksins frá í sumar um að markaðsráðandi fyrirtæki megi ekki eiga í fjölmiðli? Gildir sú lína bara fyrir sum markaðsráðandi fyrirtæki en ekki önnur? Eru sjálfstæðismenn virkilega búnir að snúa stefnu sinni svo á hvolf að í stað þess að einkavæða ríkisfyrirtæki ríkisvæði þeir einkafyrirtæki? Hvar eru prinsippin í stefnu flokksins í þessu efni? Eru það kannski bara viðskiptaáform einnar valdablokkar í atvinnulífinu sem móta stefnu flokksins frá einum tíma til annars? Það verður að rannsaka forsendu fyrir þessum kaupum eins og við í Samfylkingunni höfum lagt til að Ríkisendurskoðun geri þar sem m.a. verði lagt mat á arðsemi þessarar fjárfestingar og hvaða áhrif hún hefur á verðmat á Símanum. Það verður líka að skoða þá hagsmunaárekstra sem þessu máli tengjast, bæði pólitíska og viðskiptalega. Fyrr getur sala á Símanum ekki farið fram. Allur ferill þessa máls vekur vissulega upp tortryggni og almenningur sem borgar brúsann af öllu saman á heimtingu á því að engu verði leynt.

Herra forseti. 92% landsmanna hafa nú aðgang að svokallaðri ADSL-þjónustu Símans. Þetta er kjarni málsins í þessari umræðu vegna þess að tækninni hefur fleygt svo fram á allra síðustu árum að nú er hægt án verulegs kostnaðar að flytja stafrænt sjónvarpsefni um gamla koparvírinn, gömlu símalínuna, beint til neytandans. Þá hefur slík fjarskiptatenging það fram yfir tengingu um örbylgjunet að gagnkvæmni er innbyggð í hana þannig að hægt verður að panta sjónvarpsefni eða stöðva útsendingu eftir þörfum hvers og eins, en á það mun reyna mjög í framtíðinni. Sjónvarpsvæðing ADSL-kerfisins mun gera það arðbært að láta það ná til enn fleiri staða úti á landi en nú er sem er keppikefli ýmissa byggðarlaga úti á landi eins og við þingmenn landsbyggðarinnar vitum fullvel. Með kaupum sínum á Skjá einum er búið að tryggja umferð og viðskipti um þessa nýju fjarskiptaleið, en það er auðvitað forsendan fyrir að ráðast í að byggja hana upp að einhver vilji nota hana. 

Hæstv. forseti. Hæstv. fjármálaráðherra veitti okkur sýnikennslu í hinum myrkari hliðum hlutafjárvæðingar ríkisstofnana. Þegar ásakanir eru uppi um að þær séu misnotaðar þá segir fulltrúi okkar, eiganda stofnunarinnar, í þessu tilviki Símans, að sér komi málið ekki við, hann hafi ekki leyfi til að spyrjast fyrir um gang mála. Málshefjandi, hv. þm. Össur Skarphéðinsson, hefur farið rækilega í saumana á hinni pólitísku hlið þessa máls sem er vægast sagt skuggaleg. Það er skuggalegt þegar stofnanir ríkisins, eða fyrirtæki eru notuð sem pólitísk fjárfestingartæki með eða án vitundar hæstvirtra ráðherra. Það eru fleiri pólitíkusar á sveimi, eins og fram hefur komið, en hæstv. ráðherra. Ég ætla að víkja að einni samfélagslegri hlið þessa máls. Forsvarsmenn Símans segja að það sé eðlilegt, heppilegt og æskilegt að fjárfesta í sjónvarpsfyrirtæki af viðskiptaástæðum, þ.e. til þess að flytja sjónvarpsefni. Það vakti athygli mína þegar forsvarsmenn Símans sátu fyrir svörum í Kastljósi ríkissjónvarpsins fyrir nokkrum dögum og voru spurðir hvers vegna í ósköpunum þeir hefðu fjárfest í þessu fyrirtæki, hvers vegna ekki Norðurljósum, en ég spyr hins vegar þeirrar spurningar sem enginn spurði þá, en þjóðin spyr: Hvers vegna ekki samvinnu við Ríkisútvarpið? Er það orðið bannorð að nota sameignir þjóðarinnar í þágu þessarar sömu þjóðar? Á alltaf og undir öllum kringumstæðum undir forustu þessarar ríkisstjórnar að stefna til sundrungar í stað þess að sameina kraftana? Og ég spyr um þá nefnd sem er starfandi - þó að hæstv. samgönguráðherra sé ekki fyrir svörum hér - í samgönguráðuneytinu, nefnd sem starfar einmitt að því að sameina kraftana, búa til dreifikerfi sem gagnast öllum, öllum sjónvarpsstöðvum í landinu. Þessi viðleitni gengur þvert á það.

Herra forseti. Ég vil í fyrsta lagi þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir umræðuna. Við höfum undanfarið heyrt ýmislegt um kaup Símans á Skjá einum. Við verðum að ætla að stjórn Símans fari út í þessi kaup á viðskiptalegum forsendum. Rök þeirra snúa að því að nýta betur þá miklu fjárfestingu sem liggur í fjarskiptakerfunum. Þetta á að skila góðum arði til eigenda félagsins. Sterkustu rökin eru þau að framkvæmdin sjálf, að dreifa stafrænu sjónvarpsefni um ADSL-kerfið, mun flýta fyrir almennri uppbyggingu dreifikerfisins víða um landið. Rök sumra aðila um að Síminn sé nú að troða sér inn á fjölmiðlamarkað eru einkennileg. Ég veit ekki betur en að Síminn hafi verið á þeim markaði árum saman. Hann hefur verið þar með breiðbandið og ástæða þess að farið var af stað með breiðbandið á sínum tíma var nákvæmlega sú að nýta kerfið betur líkt og nú er verið að gera. Eins og við vitum stóð til að selja Símann árið 2000. Það tókst ekki. Er eðlilegt að hafa fyrirtæki í spennitreyju allan þann tíma sem söluferlið tekur? Það tel ég ekki og sérstaklega ekki ef ferlið tekur fjögur til fimm ár. Ég viðurkenni þó alveg hér að ég hefði kannski frekar viljað sjá Símann tryggja aðgang að ADSL-þjónustu á landsbyggðinni þar sem hana er ekki að hafa. Hins vegar verðum við að binda vonir við að sú vinna taki kipp eftir þessi kaup. Við verðum að skilja raddir landsmanna sem geta ekki t.d. stundað fjarnám við almennileg skilyrði eða hafið fyrirtækjarekstur vegna þess að netaðgangur er ekki til staðar. Og það er einkennilegt að það hafi kannski þurft enska fótboltann til þess. En þessar raddir eiga fullan rétt á sér og ég tel að stjórnvöld verði að taka pólitíska ákvörðun um áframhaldandi uppbyggingu dreifikerfis og gagnaflutninga líkt og t.d. þau tóku ákvörðun á sínum tíma um að gera landið allt að einu gjaldsvæði.

Virðulegi forseti. Eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson rakti í ræðu sinni bendir mjög margt til þess að hér sé pólitísk spilling á ferðinni. Hv. þm. rakti það mjög vandlega hvers vegna við setjum þessar ásakanir fram og það er algerlega óásættanlegt að hæstv. ráðherra svari því til að það sé ekki svaravert. Þegar svona alvarlegar ásakanir koma fram þá verður hæstv. ráðherra að svara þeim. Hann verður að svara því hvort þessar ásakanir eiga við rök að styðjast. En allt sem við sjáum í þessu máli bendir til þess að um pólitíska spillingu sé að ræða. Við hljótum líka að spyrja okkur hvað er verið að kaupa. Hvað er það sem verið er að kaupa? Er verið að kaupa dreifikerfið? Nei. Er verið að kaupa húsnæðið? Nei. Hvað er verið að kaupa? Það er verið að kaupa efni og maður spyr: Hefði ekki verið ódýrara fyrir Símann að ráða innkaupastjóra á Landssímann til að kaupa efni í stað þess að eyða öllum þessum fjármunum í þetta fyrirtæki? Það er verið að kaupa efni og ná tökum á fjölmiðli. Hæstv. ráðherra getur heldur ekki sagt í ljósi þess að hann er handhafi allt að 99% hlutafjár í félaginu að hann sé bara fjarstaddur og komi málið ekkert við. Ef hann er andvígur þessu máli þá lætur hann stjórnina fara. Ellegar er hann að samþykkja þetta með gjörðum sínum. Hver er ábyrgð handhafa hlutabréfsins gagnvart almenningi þegar fé er ráðstafað með þessum hætti og menn sitja og samþykkja það án þess að segja nokkurn skapaðan hlut? Nei, virðulegi forseti, það hefur eitthvað fjarað undan eldhugum Sjálfstæðisflokksins sem eitt sinn sögðu að það ætti að einkavæða þessa hluti en ekki ríkisvæða þá og að stjórnmálamenn ættu ekki að hafa afskipti af þessum hlutum. Með þögn sinni er fjármálaráðherra í reynd að samþykkja þessi kaup og það eru ný tíðindi í þessari umræðu að það skuli vera stefna Sjálfstæðisflokksins að ríkisvæða fjölmiðlamarkaðinn.

Virðulegi forseti. Kaup Landssímans á hlut í Skjá einum eru fullkomlega eðlileg. Hér er stjórn Landssímans að fjárfesta til framtíðar, sem mun væntanlega auka verðmæti fyrirtækisins og gera það söluvænna þegar horft er til skemmri og lengri tíma. Upphafsmaður þessarar umræðu, hv. þm. Össur Skarphéðinsson, er einn helsti samsæriskenningamaður þingsins. Ásakanir hans eru ekki svara verðar og ætla ég ekki að svara þeim. Á sama tíma, virðulegi forseti, er Samfylkingin í fylkingarbrjósti í R-lista samstarfi í Reykjavík. Þar situr fulltrúi þeirra í stjórn Orkuveitunnar sem fjárfestir með kaupum á fyrirtækjum sem eru í alls konar rekstri. Þá virðist í lagi að opinber fyrirtæki séu að fjárfesta. Ég tala nú ekki um alla þá fjármuni sem hafa gufað upp í fjárfestingum Orkuveitunnar. Talið er, virðulegi forseti, að milli 3 og 4 milljarðar kr. hafi tapast á fjárfestingum í Línu.Neti og Tetra. Ég veit ekki hvað hefur tapast í risarækjunum. Í staðinn eru orkureikningar heimilanna, í Reykjavík og nágrannasveitarfélögunum, hækkaðir eftir þörfum, heita vatnið hvað mest og þá helst yfir hásumarið. Ég held að Samfylkingin þurfi að líta í eigin barm og Vinstri grænir einnig, þar sem þeir eru talsmenn miðstýringar og ríkisvæðingar á flestum hlutum, áður en þeir gagnrýna aðra sem eru þó að fjárfesta af skynsemi.

Herra forseti. Það er athyglisvert hvernig talsmenn Sjálfstæðisflokksins forðast við þessa umræðu eins og köttur heitan graut að koma að kjarna þessa máls. Kjarni málsins er þessi: Það eru ekki viðskiptalegar forsendur fyrir kaupum Landssímans á Skjá einum. Það hefur komið fram hjá sérfræðingum og í þessari umræðu hefur ekkert komið fram af hálfu talsmanna Sjálfstæðisflokksins sem sýnir annað. Hv. þm. Halldór Blöndal er látinn koma hingað til að tala um ADSL-kerfið og hv. þm. Gunnar Birgisson er látinn koma hingað til að ráðast á framsóknarmanninn Alfreð Þorsteinsson og tala um Línu.Net. Það er málflutningurinn. En þeir koma ekki að kjarna málsins. Hver eru rökin fyrir því að Sjálfstæðisflokkurinn er að hverfa frá 15 ára gamalli stefnu sinni um að selja ríkisfyrirtæki og er í reynd farinn að taka upp ríkisvæðingu einkafyrirtækja? Um það snýst málið. Hv. þm. Hjálmar Árnason sagði að umræðan færi í hringi. Hv. þm. tók til máls í fjölmiðlum og sagðist hissa. Í þessari umræðu er hann ekki hissa heldur ver hann kaupin. Hver fer í hringi, herra forseti? Þá er meiri bragur á hv. þm. Dagnýju Jónsdóttur sem kom hingað og var krítísk á þetta. Hún kom að einu mikilsverðu atriði málsins sem ég er sammála, eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hefur bent á. Væri ekki betra fyrir landsmenn og sérstaklega þá sem búa úti á landsbyggðinni að einokunargróðanum sem Síminn er að beita til þess að fara í hin vafasömu kaup á Skjá einum hefði verið veitt til að bæta gagnaflutningakerfið og stoppa í GSM-götin. Að sjálfsögðu hefði það verið betra og um það erum við sammála. 
             Hæstv. fjármálaráðherra kom hingað og sagði: Ég get ekki fremur en aðrir upplýst um verðið á Landssímanum. Hann hefur vopnin. Hann getur boðað til hluthafafundar. Þá er hægt að upplýsa um hinar viðskiptalegu forsendur og hvað ævintýrið kostar. Hvernig má það vera, herra forseti, að ekki sé hægt að upplýsa um hvað þetta kostar?

Herra forseti. Það var spurt að því áðan í tvígang hvort ríkisstjórnin væri fallin frá stefnu sinni varðandi fjölmiðla í landinu. Hv. fyrirspyrjandi, hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, spurði að því. Svarið er: Auðvitað ekki. Það hefur ekkert verið gert. Það er búið að endurskipa nefnd til að vinna í því máli en Síminn, eins og önnur fyrirtæki, starfar á grundvelli þeirra laga sem gilda hverju sinni. Á hann að starfa á grundvelli laga sem felld voru úr gildi? Er það krafa þingmannsins? Skrípaleikur, hv. þm. ...

Hafið þið ekki stefnu?

Það kemur þessu máli ekki við, það varðar stjórnendur fyrirtækisins. Það eru stjórnendur fyrirtækisins sem taka ákvarðanir og nú er þingmanninum vel skemmt. Hann er orðinn alger fylgihnöttur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í þessu máli og mikil er niðurlæging Samfylkingarinnar að verða slíkur fylgihnöttur VG hvað varðar sölu Símans. Það er niðurlægjandi. Hv. þm. vill ekki heyra svörin við spurningunum sem hann bar fram sjálfur. Hann vill það ekki vegna þess að honum líkar þau ekki, vegna þess að honum líkar ekki sannleikurinn í þessu máli. Viðskiptalegar forsendur liggja að baki fjárfestingum Símans. Ég treysti stjórnendum hans betur til að leggja mat á það heldur en hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni. Þið verðið bara að fyrirgefa, ég treysti þeim betur til þess. Það er auðvitað kjarni málsins. Til þessa hafa þessir menn verið valdir, til þess er stjórnin valin á aðalfundi og hún velur síðan stjórnendur fyrirtækisins til að taka slíkar ákvarðanir. Þannig mun það verða. Aðalatriðið er að losa Símann úr þeim viðjum sem þetta fyrirkomulag bindur fyrirtækið í 

Herra forseti. Það er óvenjulegt að ég kveðji mér hljóðs um fundarstjórn forseta en ástæðan er sú að ég hef þrásinnis rætt það á fundum með formönnum þingflokka að eigi skuli beina fyrirspurnum í utandagskrárumræðum til annarra ráðherra en þess sem verður fyrir svörum hverju sinni. Ég vil minna þá á það að gefnu tilefni í lok þessarar umræðu.

Forseti. Það er ákaflega óvenjulegt, að ég ekki segi út í hött, að forseti Alþingis, sem hér hefur verið kjörinn, taki til máls sem þingmaður úr þessum stól og fari með boðskap sem hann á að flytja sem forseti Alþingis úr forsetastóli. Það verður að krefjast þess af forseta Alþingis að hann geri mun á málflutningi sínum sem forseta annars vegar og sem þingmanns hins vegar. Ég fer fram á það við hann að hann gæti að þeim mun eftirleiðis.

Herra forseti. Ég vil nú koma þér til varnar. Ég tel ekkert athugavert við fundarstjórn forseta hér og finnst ósæmilegt að 2. þm. Norðaust. komi hér óbeint með árásir á starfandi forseta því það gat ekkert annað tilefni verið fyrir hv. þm. Halldór Blöndal til að koma í ræðustól en það að finna að því að forseti skyldi ekki setja ofan í við þingmenn sem leyfðu sér þann munað að vekja athygli á því að auðvitað væri þetta mál skylt samgönguráðherra. Ég er líka fullkomlega ósammála því að þegar mál liggur þannig að það snerti beint starfssvið fleiri en eins ráðherra og þeir hæstv. ráðherrar eru í salnum megi ekki nefna þá á nafn, það sé eitthvert bannorð. Hæstv. ráðherrum er eins og öðrum frjálst að taka þátt í þessari umræðu. Þeir geta sett sig á mælendaskrá og ættu auðvitað að gera það. Það er vandræðalegt að sjá hæstv. ráðherrana sitja hér þegjandi undir umræðum sem varða þá mjög og nota ekki möguleika sína til að blanda sér í þær, koma sjónarmiðum sínum á framfæri. Á dögunum sat t.d. hæstv. umhverfisráðherra undir umræðu um rússneska herskipaflotann inni í íslensku mengunarlögsögunni og sagði ekki eitt einasta orð. Er það þá vegna þess að viðkomandi hæstv. ráðherrar hafi engar meiningar um málið? Nei, auðvitað er mönnum fullfrjálst að bera fram til þeirra spurningar og vekja athygli á ábyrgð þeirra í viðkomandi málaflokki en hins vegar er ljóst að þeir geta ekki krafið þá svara. Það er þá viðkomandi hæstv. ráðherrum í sjálfsvald sett hvort þeir taka þátt í umræðunni. Menn geta eingöngu krafið þann ráðherra svara sem umræðunni er beint til hverju sinni. Ég tel að á engan hátt hafi hér verið staðið óeðlilega að málum, hvorki af hálfu þeirra þingmanna, eða þess þingmanns held ég sem vakti athygli á viðveru samgönguráðherra, né heldur forseta sem stjórnaði þessum fundi með prýði. Ég legg til að hv. þm. Halldór Blöndal, 2. þm. Norðaust., hemji skapsmuni sína betur en þetta ber vitni um, sem og auðvitað þeir sjálfstæðismenn sem greinilega eru eitthvað mismunandi vel stemmdir þessa dagana.