Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. fjallar um lækkun aðflutningsgjalda á ýmsum vörum. Í grg. frv. er rakin allýtarlega saga aðflutningsgjalda síðan tollskrá var fyrst sett hér árið 1939. Sú tollskrá markaði á ýmsa lund tímamót í sögu tollmála, eins og nánar er rakið í grg. En á þessum tveim áratugum, sem síðan eru liðnir, hafa margvíslegar breytingar verið gerðar varðandi aðflutningsgjöldin. Árið 1947 var lögfest álag á vörumagnstoll og á verðtoll, og hafa þau álög síðan verið aukin og hækkuð. Árið 1948 var innleiddur innflutningssöluskattur. Árið 1951 var tekið upp bátagjaldeyriskerfið með sínum álögum. Árið 1956 var í fyrstu innleitt framleiðslusjóðsgjald, síðar innflutningsgjald sérstakt og yfirfærslugjald einnig á því sama ári, sem síðar var hækkað á árinu 1958. Vegna þess, hve ýtarlega þetta mál allt er rakið í athugasemdum við frv., skal ég ekki rekja Þetta frekar hér að sinni. En nú er svo komið, að á flestum aðfluttum vörum hvíla eftirtalin gjöld: Vörumagnstollur og álag á hann, verðtollur og álag á hann. Álagið á vörumagnstollinn er nú 340% og á verðtollinn 80%. Innflutningssöluskattur, sem nú er 15%. Innflutningsgjald, sem er mismunandi hátt eftir því, um hvaða vörutegundir er að ræða. Tollstöðvagjald 1%. Gjald í byggingarsjóð ríkisins 1%. Enn fremur eru innheimt sérstök aðflutningsgjöld af nokkrum vörum, svo sem innflutningsgjald af benzíni og hjólbörðum, rafmagnseftirlitsgjald og matvælaeftirlitsgjald. Strax þegar núv. ríkisstj. hafði tekið við störfum í nóv. 1959, var hafizt handa um endurskoðun tollskrárinnar. Var sú endurskoðun falin fjórum embættismönnum, þeim ráðuneytisstjórunum í fjármála- og efnahagsmálaráðuneytinu, tollstjóranum í Reykjavík og hagstofustjóra. Þegar hefur verið lögð mikil vinna í endurskoðun tollskrárinnar. Í stað þess að hin gildandi tollskrá var í öndverðu byggð á nafnaskrá eða svokallaðri nomenclature Þjóðabandalagsins gamla, verður henni nú breytt og samin eftir hinni svokölluðu Brüssel-nafnaskrá, sem flestar vestrænar þjóðir hafa nú tekið upp. Ég geri ráð fyrir, að þessari tollskrárendurskoðun, sem er geysimikið verk, verði lokið á næsta ári og að frv. til nýrrar tollskrár megi leggja fyrir haustþingið 1962. En jafnhliða hinni almennu endurskoðun tollskrárinnar hefur verið unnið að athugun á sérstöku vandamáli, sem er ólöglegur innflutningur vara eða smyglið. Á fyrri hluta ársins 1960 var hafin sérstök athugun á þessu máli með aðstoð hagstofunnar. Það var reynt að gera sér grein fyrir því, hvaða vörutegundir það væru, sem helzt væru fluttar inn ólöglega, án þess að greiða af þeim lögmælta tolla, og í öðru lagi að reyna að gera sér einhverja hugmynd um það í stórum dráttum, hversu miklu þessi ólöglegi innflutningur mundi nema. Að sjálfsögðu er ákaflega erfitt að slá hér nokkru föstu, en ýmis atriði voru höfð til hliðsjónar. Það var í fyrsta lagi athugaður innflutningur samkvæmt verzlunarskýrslum um nokkur undanfarin ár. í öðru lagi var höfð hliðsjón af því, sem talin var eðlileg notkun landsmanna á þessum vörutegundum, sem um var að ræða. Í þriðja lagi að sjálfsögðu árleg fjölgun landsmanna og aukin notkun eða neyzla af þeim ástæðum. Í fjórða lagi höfð hliðsjón af framleiðslu íslenzkra iðnaðarvara. Og margvíslegar aðrar upplýsingar og viðmiðanir var reynt að nota til að gera sér einhverjar hugmyndir um þetta. Það kom m.a. í ljós, að strax af könnun verzlunarskýrslna mátti sjá, að hinn löglegi innflutningur hafði dregizt stórlega saman á vissum vörutegundum, þó að vitað væri, að notkun þeirra vörutegunda væri sízt minni en áður hefði verið, jafnvel heldur meiri, og án þess að aukning innlendrar framleiðslu gæti gefið hér skýringu á. Niðurstöður þessara athugana voru þær, að varðandi allmargar vörutegundir væri um ólöglegan innflutning í mjög stórum stíl að ræða. Má þar nefna sem dæmi margs konar ytri fatnað, kvensokka, úr og fjölmargt fleira, sem ég skal ekki upp telja, en margar þessara vara eru taldar í því frv., sem hér liggur fyrir. Það var því ljóst af þessari athugun, að hér var um að ræða tugmilljónatap fyrir ríkissjóð á ári hverju, miðað við það, ef innflutningur væri að öllu eða mestu löglegur á þessum vörum. Hér var ekki eingöngu um að ræða stórfellt tap fyrir ríkissjóð í misstum tolltekjum, heldur einnig í ýmsum greinum verulega gjaldeyrissóun, vegna þess að töluvert af þessum smyglaða varningi er erlendis keypt í smásölu og því greidd að óþörfu smásöluálagning, sem á mörgum vörum er mjög há í öðrum löndum og miklu hærri en hér, í stað þess að ef þessar sömu vörur væru keyptar að löglegum leiðum og fluttar inn af innflutningsfyrirtækjum, mundu þær keyptar að sjálfsögðu með miklu hagkvæmari kjörum og mætti m.a. komast hjá hinni erlendu smásöluálagningu. Hér var því um hvort tveggja að ræða, stórfellt tap fyrir ríkissjóð og óþarfa gjaldeyriseyðslu. Nú skal ég ekki rekja hér, hverjar muni vera meginorsakir smyglsins eða hins ólöglega innflutnings. Til þess liggja að sjálfsögðu ýmsar orsakir. En á því er enginn vafi og öll reynsla bendir til þess, að jafnskjótt og gjöld af aðfluttum vörum tóku að hækka verulega umfram það, sem ákveðið var í tollskránni upphaflega, hafi ólöglegur innflutningur á hátollavörum aukizt, án þess að tollyfirvöld fengju rönd við reist. Það má ætla, að eftir að innflutningsgjaldið var lögleitt í árslok 1956, hafi þó ólöglegur innflutningur á þeim vörum ýmsum, sem það tók til, aukizt stórlega. Það er skoðun allra þeirra, sem um þessi mál hafa fjallað, að meginorsök hins ólöglega innflutnings sé sú, að heildaraðflutningsgjöldin á mörgum vörum séu orðin svo há, að þess muni vart dæmi annars staðar í vestrænum löndum. Auk þess hafa að sjálfsögðu verzlunarhöft og það, að innkaup á ýmsum vörutegundum voru bundin við ákveðin lönd, vöruskiptalönd, undanfarin ár, haft sína þýðingu í þessu efni. Hið margfalda gengi, uppbótakerfið, gjaldeyrisfríðindi hafa að sjálfsögðu einnig stuðlað hér nokkuð að. Þessi atriði skal ég ekki rekja hér frekar, en aðeins taka fram, að ég tel, að óhjákvæmilegt sé að ráðast til atlögu gegn smyglinu og að það mál þoli enga bið. Það er einnig svo hér eins og annars staðar, að ef aðflutningsgjöld ganga úr hófi fram, skapar það andsnúið almenningsálit. Afleiðingin verður virðingarleysi fyrir lögunum og almenn viðleitni til að komast hjá greiðslu gjaldanna. Það skapar einnig atvinnusmyglurum mikla gróðavon og möguleika til að leggja fram mikið fé og fyrirhöfn og leggja í nokkra áhættu til starfsemi sinnar vegna þess, hve ábatavonin er mikil á hinn veginn. Og þessi öfl hafa verið hér að verki á undanförnum árum og leitt til stórfelldra tolllagabrota, ríkissjóði til tjóns og heilbrigðum viðskiptarekstri til verulegs baga. Til þess að reyna að draga verulega úr hinum ólöglega innflutningi, tel ég, að verði að fara tvær leiðir samtímis. Önnur er sú að lækka aðflutningsgjöld á ýmsum þeim vörum, sem vitað er að flytjast í stórum stíl ólöglega til landsins, og samtímis þessu að herða tollgæzlu og tolleftirlit. Varðandi aðflutningsgjöldin er nú svo komið, að á fjölda vara og það nauðsynjavara eru aðflutningsgjöldin í heild komin á annað hundrað prósent, á mörgum vörum eru þau á milli 200 og 300% og hæst munu þau komast nú upp í 344% á einstaka vörutegund. Ég tel, að strangara tolleftirlit og tollgæzla ein út af fyrir sig nægi ekki, það hefur verið reynslan yfirleitt í öllum löndum, þar sem aðflutningsgjöld hafa verið orðin mjög há, heldur þurfi þetta tvennt, sem ég nefndi, að haldast í hendur. Aðalsjónarmið þessa frv. er sem sagt að lækka verulega aðflutningsgjöld á hátollavörunum, og í því sambandi vil ég taka fram, að í þetta frv. er engin vara tekin, sem nú ber minna en 100% heildargjöld. Í fyrsta lagi koma hér til greina ýmsar vörur, sem engin framleiðsla er á hér innanlands og aðflutningsgjöld eru há á og að talið er í verulegu magni smyglað til landsins. Í öðru lagi koma svo ýmsar vörur, sem fluttar eru ólöglega í stórum stíl til landsins, en einnig eru framleiddar hér á landi. Þar kemur tillit til hins íslenzka iðnaðar og tollvernd sú, sem eðlilegt þykir að veita íslenzkum iðnaði. Nú er það svo, að ýmsar greinar íslenzks iðnaðar njóta hér mjög mikillar tollverndar. Aðrar iðnaðargreinar njóta hins vegar engrar verndar og bera sig vel engu að síður. Nú er rétt að taka fram og hafa í huga, að sú mikla tollvernd, sem sumar greinar íslenzks iðnaðar eiga við að búa, er ekki til komin eftir óskum iðnaðarins, heldur fyrir fjárþörf ríkissjóðs og útflutningsatvinnuveganna. Hins vegar hefur í skjóli þessara háu aðflutningsgjalda vaxið hér upp margvíslegur iðnaður. Og þess ber auðvitað að gæta, að þótt slík tollvernd sé ekki á komin eftir óskum iðnaðarins, verður að sjálfsögðu að fara í það varlega og í áföngum að draga verulega úr þeirri vernd, sem iðnaðurinn hefur notið um mörg undanfarin ár. Varðandi þetta mál má að sjálfsögðu hafa mikinn stuðning af áliti þeirrar nefndar, sem skipuð var fyrir nokkrum árum og skilað hefur ýtarlegu áliti. Þessi nefnd var skipuð til að rannsaka þjóðhagslegt gildi neyzluvöruiðnaðarins og skilaði áliti í des. 1960, en þar er að finna mjög mikinn fróðleik um íslenzkan iðnað og hversu háttað er vernd eða verndarleysi einstakra greina hans. Í því yfirliti kemur það m.a. Í ljós, hversu feikilega er misjafnlega háttað um vernd iðnaðarins. Út í þetta mál skal ég ekki fara hér almennt, vegna þess að það kemur fyrst og fremst til athugunar í sambandi við hina almennu endurskoðun tollskrárinnar, þar sem að sjálfsögðu verður að kanna þetta í hverri einstakri grein sem nákvæmlegast. Nú er það töluvert ólíkt, hversu hinn erlendi kostnaður við framleiðslu á iðnaðarvörum hér á landi er há hundraðstala af verði vörunnar. Stundum er erlendi kostnaðurinn eða erlendu hráefnin kannske 40–45% af heildarverði vörunnar. Stundum er erlendi kostnaðurinn upp undir 70%. Og við ákvörðun þess, hvert á að vera hlutfallið milli tolla á vörunni fullunninni og tolla á efnivöru til sams konar iðnaðarframleiðslu hér, þarf m.a. að hafa hliðsjón af þessu, hversu stór hundraðshluti hinn erlendi kostnaður er í verði hinnar fullunnu íslenzku iðnaðarvöru. Í þessu sambandi skal ég aðeins nefna eitt, að það er almenn regla í þessu frv., sem hér liggur fyrir, að þar sem fullunna varan er t.d. með 100% heildargjöldum, er hráefni til sams konar vöru sett með 90% heildargjöldum eða 10% lægra. Með þessu er að sjálfsögðu engu slegið föstu um það, hver eigi að vera framtíðarreglan um hlutfallið milli aðflutningsgjalda á fullunninni vöru og hráefni, það mál þarf miklu nákvæmari rannsóknar við. Í sambandi við lækkun samkvæmt þessu frv. á aðflutningsgjöldum af fullunninni vöru, sem einnig er framleidd hér á landi, hefur verið leitazt við eftir föngum að lækka þá einnig aðflutningsgjöld á viðkomandi hráefni. Þar sem hins vegar er mjög mikið ósamræmi í núgildandi tollalögum um álögur á innfluttar vörur og hráefni, hefur þótt réttara til öryggis að setja inn 3. gr. í þetta frv., sem er á þá leið, að ef í ljós kemur, að aðflutningsgjöld á innfluttri vöru, sem lög þessi taka til, reynast lægri en aðflutningsgjöld á efnivöru í sams konar vöru framleidda innanlands, þá sé heimild til að lækka gjöld á efnivörunni, ef verðmæti hennar er verulegur þáttur í kostnaðarverði innlendu iðnaðarvörunnar. Þetta ákvæði er sjálfsagt að hafa í frv. til öryggis fyrir íslenzkan iðnað, ef það kæmi í ljós úr hinu mikla völundarhúsi tollamálanna íslenzku nú í dag, að einhverjar efnivörur kynnu að vera hærra tollaðar en innflutta varan fullunnin. Meginflokkar varanna, sem ræðir um í þessu frv., eru því annars vegar innfluttar vörur, sem alls ekki eru framleiddar hér á landi, en talið er að smyglað sé að verulegu leyti, og í öðru lagi innfluttar vörur, sem einnig eru framleiddar hér, og þá hafa þessi sjónarmið verið höfð í huga, sem ég hér hef getið, og við undirbúning þessa frv. haft náið samráð við þá aðila eða þau samtök, sem þetta mál snertir mest, og hefur verið leitað álits og haft samráð bæði við Félag íslenzkra iðnrekenda og Samband ísl. samvinnufélaga í sambandi við þetta mál. Auk þessara vara, sem eru meginefni þessa frv., hafa verið teknar með nokkrar vörur, sem ekki er talið að séu fluttar í stórum stíl ólöglega til landsins, ef til vill lítils háttar smyglað, en þar sem aðflutningsgjöld eru mjög há, hefur þótt rétt að taka þær með, en eins og ég gat um, fjallar þetta frv. ekki um neinar þær vörur, sem bera nú lægri heildargjöld en 100%. Sú aðferð hefur verið höfð við undirbúning þessa máls og samningu þessa frv., að annars vegar hefur verið reiknað út, hver eru heildaraðflutningsgjöld á hverri einstakri vörutegund, sem frv. nær til, og í grg. á bls. 8, þar sem fjallað er um 2. gr. frv., er talið upp um alla helztu vöruflokkana, hver heildargjöldin séu nú og hvað lagt er til að þau verði. Hins vegar þótti sú aðferð hentugri varðandi sjálft frv. að ákveða þar einn verðtoll og verðtollsprósentu, sem komi í staðinn fyrir núgildandi verðtoll, verðtollsálag, vörumagnstoll, álag á vörumagnstoll og innflutningsgjald, og þær prósentur, sem greinir í 2. gr. frv., eru á þessu byggðar. Þetta þurfa menn að hafa í huga við samanburð á 2. gr. og svo yfirlitinu í aths. við Þá grein. M.ö.o.: í þeim prósentum, sem notaðar eru í 2. gr. varðandi verðtollinn, er þar fyrir utan innflutningssöluskattur, tollstöðva- og byggingarsjóðsgjald og rafmagnseftirlits- og matvælaeftirlitsgjald, eftir því sem við á. 1 grg. um 2. gr. er einnig skýrt frá því, hvernig þessar tölur svara hverjar til annarra, þannig að þegar t.d. heildargjöldin eru lækkuð niður í 125%, þá samsvarar það í 2. gr. frv. 92% verðtolli o.s.frv., eins og þarna er nánar greint. Eða m.ö.o. þýða 125% heildargjöld, að verðtollurinn er ákveðinn 92%, 100% heildargjöld samsvara 70% verðtolli, 90% samsvara 62%, 80% samsvara 54%, 75% heildargjöld samsvara 52% verðtolli, 52% heildargjöld samsvara 30%. Ég vænti þess, að hv. þdm. fái nægar skýringar á þessum samanburði í grg., sem frv. fylgir. Þetta frv. mun leiða til verðlækkunar á þeim vörum, sem það tekur til. Ég skal nú gefa hér yfirlit eða nokkur dæmi um það, hvernig sumar vörutegundir munu lækka í verði. Nokkrar þeirra, sem í frv. eru taldar, eru síðan 2. sept. í haust óháðar verðlagsákvæðum, álagning þeirra er frjáls, en af viðræðum við forráðamenn kaupsýslumanna veit ég, að það er vilji þeirra og stefna að stilla álagningu á slíkar vörur mjög í hóf, og þau dæmi, sem ég mun nefna hér, eru byggð á upplýsingum frá samtökum kaupsýslumanna, sem reikna með því, að framkvæmdin verði almennt þessi, þótt einstakar verzlanir hafi óbundnar hendur varðandi hinar álagningarfrjálsu vörur. Af fatnaðarvöru má nefna, að regnkápur, sem nú kosta um 1940 kr., munu lækka um ca. 430 kr. Kvenkápur, sem nú kosta 2580 kr., munu lækka um ca. 630 kr. Hattar, sem nú kosta um 640 kr., munu lækka um 160 kr. Vettlingar, sem nú kosta 185 kr., munu lækka um ca. 26 kr. Kvensokkar, nælonsokkar, sem kosta nú um 68 kr., lækka um ca. 20 kr. Kjólaefni úr gerviefnum, sem nú kosta 78 kr. metrinn, lækka um ca. 10 kr. Af matvöru má nefna sem dæmi dós af niðursoðnum ávöxtum, sem nú kostar 60 kr., mundi lækka um ca. 11 kr. Súpur í pökkum, sem kosta nú um 18 kr., mundu lækka um tæpar 3 kr. Af öðrum vörum má nefna lampa, sem nú kosta 1080 kr., munu lækka um ca. 110 kr. Baðker, sem nú kosta 3160 kr., munu lækka um ca. 270 kr. Úr, sem nú kosta 2170 kr., munu lækka um ca. 990 kr. Ódýrar ljósmyndavélar, sem nú kosta um 700 kr., munu lækka um ca. 250 kr. íþróttatæki t.d., sem nú kosta um 620 kr., munu lækka um 200 kr. Æfingaföt íþróttamanna, sem nú kosta um 400 kr., munu lækka um 130 kr. Þessi dæmi sem ég hér nefni, eru tekin varðandi verð á einstökum vörutegundum nú og eru samkvæmt upplýsingum frá samtökum kaupsýslumanna, hvernig verðið mundi verða, ef þetta frv. verður að lögum. Sú spurning rís að sjálfsögðu: Þolir ríkissjóður þann tekjumissi, sem mundi leiða af þessari tollalækkun? Ég hef látið reikna það út, að ef innflutningur á þeim vörum, sem frv. tekur til, yrði óbreyttur á næsta ári frá því, sem hann var 1960, mundi tekjutap ríkissjóðs vera 46 millj. kr. Þetta er miðað við það, að þetta frv. hefði engin áhrif til þess að draga úr hinum ólöglega innflutningi. Hins vegar miðar þetta frv. að því og aðrar þær aðgerðir, sem í undirbúningi eru varðandi bætt tolleftirlit og tollskoðun, - þetta miðar og stefnir í þá átt, að verulega dragi úr smyglinu og löglegur innflutningur þessara vara aukist stórlega. Þetta frv. er því ekki byggt á þeirri hugsun, að ríkissjóður tapi tekjum við samþykkt þess, heldur að ríkissjóður verði fyrir engu tapi, ef þessar ráðstafanir ná tilgangi sínum. Meginsjónarmiðið er það að gerbreyta svo því ástandi sem nú er um innflutning þessara vörutegunda, að ríkissjóður verði ekki fyrir neinu tapi þrátt fyrir hinar miklu tollalækkanir. Varðandi hina hliðina á þessu máli, sem er umbætur á tolleftirliti, þá er hafinn undirbúningur að endurskoðun á löggjöfinni um tollheimtu og tolleftirlit. Það er hafin endurskoðun þessarar löggjafar og undirbúningur að margvíslegum umbótum í framkvæmd og skipulagi þessara mála, því að til þess að vinna bug á smyglinu eða draga stórlega úr því verður auðvitað jafnframt tollalækkuninni að gera ákveðnar ráðstafanir í þá átt að styrkja eftirlitið, tollgæzluna. Ég skal ekki fara hér ýtarlega út í það, hvaða ráðstafanir eru á döfinni, aðeins geta um örfá atriði, sem til athugunar koma sérstaklega: Það verður að koma á auknu eftirliti með flutningi á ótollafgreiddum vörum innanlands. Það hafa hingað til engar hömlur verið á því, að skipafélög eða aðrir farmflytjendur hafi getað skilað af sér vörum á hvaða höfn sem er, ef þeir hafa þar aðeins skráða afgreiðslu. Um hitt hefur ekki verið sinnt, hvort nokkur aðstaða hefur verið til tolleftirlits með vörunum á viðkomandi höfn. Vöruskoðun hvarvetna þarf að auka, bæði í Reykjavík og utan Reykjavíkur. Í sambandi við tollmeðferð á verzlunarvörum er það til athugunar að herða ábyrgð vörueigenda á efni innflutningsyfirlýsingar og þeirra skjala, sem lögð eru fram henni til staðfestingar. Í lögum er nú heimild til þess að merkja vörur við tollafgreiðslu til að auðkenna þær frá ólöglegum varningi, sem kynni að vera á markaðinum. Þessu hefur dálítið verið beitt, en það er athugandi, hvort ekki er ráðlegt að auka þessar aðgerðir til þess að geta betur fylgzt með þessum málum. Það er nú of lítil aðstaða til að gera verðsamanburð á aðfluttum vörum við tollafgreiðslu eða staðreyna sannleiksgildi þeirra upplýsinga, sem gefnar eru um innkaupsverð og tollverð vöru. Á þessu þarf að verða breyting. Mjög auknar samgöngur á seinustu árum hafa valdið því í nágrannalöndum okkar, að eldri aðferðir við tolleftirlit hafa reynzt ófullnægjandi, og hefur í flestum grannlöndum okkar verið breytt mjög um framkvæmd tolleftirlits og teknar upp nýjar aðferðir. Víða hefur verið komið upp við tollgæzluna sérstökum eftirlitsdeildum, sem fylgjast með framboði á vörumarkaðinum og reyna að rekja tolllagabrot út frá dreifingunni innanlands. En tolleftirlitið hér á landi hefur hingað til aðallega beinzt að því að finna smyglvöru í þeim flutningatækjum, sem hún er flutt í til landsins, eða þegar hún er að koma til landsins. En ef smyglið hefur tekizt og varan sloppið í gegnum hendur tolleftirlitsins, hafa verið minni brögð að því að reyna að fylgja eftir. Þessar sérstöku eftirlitsdeildir, sem stofnsettar hafa verið í ýmsum nágrannalöndum okkar, t.d. Danmörku, með mjög góðum árangri, eiga að fylgjast með framboðinu á markaðinum og, eins og ég gat um, reyna að rekja smyglið og tolllagabrotin út frá dreifingunni innanlands, og þessar nýju aðferðir hafa gefið mjög góða raun og til athugunar að taka það einnig upp hér. Varðandi þá höfn, sem langmest af varningi fer um, Reykjavíkurhöfn, þá er aðstaðan hér með öllu óviðunandi fyrir tolleftirlitið. Hér þarf gerbreytta aðstöðu. Það þarf að byggja hér tollstöð með vöruskemmu á hentugum stað við höfnina, til þess að þar sé hægt að taka inn, strax þegar skip kemur í höfnina, allar vörur úr skipinu, en til þess er ekki nokkur aðstaða eins og nú er. Um nokkurra ára skeið hefur verið lagt sérstakt gjald, tollstöðvagjald, á innfluttar vörur og safnað í sjóð. Því miður hefur enn ekki verið hafizt handa um byggingu slíkrar tollstöðvar eða skemmu, en í þessum sjóði eru nú um 20 millj. kr., svo að fjárskortur ætti ekki að hamla því, að hægt sé að ráðast hér í nauðsynlegar aðgerðir. Ýmsar af þeim ráðstöfunum, sem ég hef nefnt og eru í athugun, eru skipulagsatriði, sem hægt er að framkvæma án lagabreytinga, en um sumt þarf lagabreytingar, og ýmsum breytinganna verður ekki komið á án nokkurs aukins kostnaðar og talsvert róttækra breytinga á núverandi starfsháttum. En það er trú mín, að sá kostnaður, sem kann að verða nauðsynlegur til að koma í framkvæmd betra og raunhæfara tolleftirliti en nú er, muni skila sér margfaldlega í auknum ríkistekjum og bættri aðstöðu fyrir heilbrigt athafna- og viðskiptalíf í landinu. Ríkisstj. væntir þess, að þetta frv. og þær ráðstafanir, sem því munu fylgja, fái góðar undirtektir, bæði hér á hv. Alþingi og hjá öllum almenningi í landinu. Það er að sjálfsögðu mikið fjárhagsmál, mikið hagsmunamál og kjaramál fyrir fólkið, að það takist, sem hér er gert ráð fyrir. Það er líka mál, sem varðar sæmd okkar Íslendinga, að reynt sé að uppræta með sem beztum árangri það ófremdarástand, sem nú ríkir í þessum málum, sem eru þjóðinni sannast sagna til vansæmdar. Fyrir almenning er þetta frv. að sjálfsögðu nokkur kjarabót, því þó að hér séu ekki fyrst og fremst vörur, sem ganga inn í vísitöluna. - en sá hefur verið hátturinn undanfarin ár og áratugi að hugsa fyrst og fremst um að borga niður eða lækka gjöld á vísitöluvörum, - þó að ekki nema sumar þessara vara gangi inn í vísitöluna, þá ætla ég þó, að sérhver fjölskylda í landinu noti eitthvað af þeim vörum, sem frv. fjallar um, og þetta frv. er flutt og þessar ráðstafanir gerðar í trausti þess, að með þeim takist að draga úr hinum ólöglega innflutningi og beina honum inn á brautir laga og heiðarleika. Þetta frv. er þess eðlis, að það þarf að fá skjóta afgreiðslu á Alþingi. Öll tollafgreiðsla á þeim vörum, sem frv. tekur til, hlýtur að stöðvast nú þegar og þangað til frv. er orðið að lögum. Ég vil því beina þeim tilmælum til hv. fjhn., sem fær þetta mál væntanlega til meðferðar, að hún geri sér far um að hraða athugun þess og afgreiðslu hjá sér, og að sjálfsögðu standa henni til boða þær upplýsingar, sem hún óskar eftir að fá. Ég vænti þess einnig, að hv. þdm, fallist á að láta þetta frv. fá greiða göngu í gegnum þessa hv. deild. Ég legg svo til, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. fjhn.

Alfreð Gíslason læknir: Herra forseti. Þetta frv. mun hafa verið sent öllum alþm. síðdegis í gær, á sunnudegi. Það hefur því ekki verið mikill tími fyrir alþm. að athuga þetta frv. í einstökum atriðum, og það, sem ég vildi segja hér nú, eru aðeins nokkur almenn orð um þetta frv. og ástæðurnar fyrir flutningi þess. Hér er um að ræða frv. til laga um lækkun aðflutningsgjalda á nokkrum vörutegundum. Þær vörutegundir, sem um er að ræða, eru allar í flokki hátollaðra vara. En annars sýnist mér kenna ýmissa grasa í þessu frv. hvað vörutegundir snertir. Þar er um að ræða nauðsynjavörur eins og fatnað, einkum kvenfatnað, og þar er um að ræða skrautmuni og prjál úr ódýrum efnum, kveikjara og reykjarpípur og annað þess háttar, sem verður að teljast hrein munaðarvara. Ég verð að taka það fram, að ég fagna því sérstaklega að sjá í þessu frv. til laga um lækkun á aðflutningsgjöldum þær nauðsynlegu vörutegundir, sem ég gat um, sérstaklega kvenfatnað, kvenskó og kvensokka, því að vitanlegt er, að þessar vörur eru engin munaðarvara, þótt þær til þessa hafi verið tollaðar með þeim. Annars eru í stórum dráttum þær vörur, sem hér er um að ræða, að því er mér sýnist ávextir, krydd og snyrtivörur, viss fatnaður, eins og ég tók fram, einkum kvenfatnaður, gólfteppi og hreinlætistæki, lampar og myndavélar, íþróttatæki og hljóðfæri og loks lindarpennar og kveikjarar og annað þess háttar. Það leiðir af því, að tollar eru lækkaðir, að vöruverð lækkar frá því, sem var, og nefndi hæstv. fjmrh. í sinni ræðu nokkur fróðleg dæmi slíks. Ég vil nú segja, að þessu beri að fagna og að ekki sé vanþörf á, að eitthvað sé flutt þess efnis að lækka vöruverðið í landinu. Að þessu leyti ber að fagna þessu frv. það, sem mér þykir þó leiðinlegt í sambandi við þetta frv., er, að hæstv. ríkisstj. flytur þetta frv. alls ekki af neinni umhyggjusemi fyrir kaupendum þeirra vara, sem hér er um að ræða, það er síður en svo. Tilgangurinn með flutningi frv. er allt annað en að bæta kjör almennings. Að vísu leiðir það af þeirri breytingu, sem hér er fyrirhuguð, en eins og hæstv. ráðherra tók fram áðan fylgir hér nokkur kjarabót, og hann sagði það líkt og það væri algert aukaatriði eða jafnvel nokkuð, sem nánast bæri að harma. Nei, frv. er ekki flutt af umhyggju fyrir notendum þessara vara, heldur er tilgangurinn annar. Það var ekki heldur við því að búast, að ríkisstj., sem hingað til hefur gert allt til þess að skerða kaupmátt launanna, færi nú allt í einu að stíga spor í gagnstæða átt. Tilgangurinn með þessu frv. er, að því er mér skilst, einvörðungu sá að bæta aðstöðu ríkissjóðs, bæta aðstöðu ríkisvaldsins í samkeppni við smyglara. Með þessu frv. á að rétta hlut ríkisvaldsins í samkeppni, sem stendur á milli þess annars vegar og smyglara hins vegar og ríkisvaldið hefur farið halloka í. Þankagangur ríkisstj. virðist vera þessi: Miklu magni af smávarningi er smyglað inn í landið og seldur þar í stórum stíl á svörtum markaði. Smyglarar og milliliðir þeirra stórgræða á þessu, en ríkissjóður tapar að sama skapi. Tollgæzlan í landinu stendur algerlega magnþrota gagnvart þessu fyrirbæri. Í stað þess að hefjast þegar handa um að efla tollgæzluna og grípa smyglarana, er leitað annarra úrræða. Til þess að draga úr smyglinu og rétta þannig við hag ríkissjóðs eru hátollar lækkaðir á þeim vörutegundum, sem mest er smyglað af í dag. Af þessari ástæðu og henni einni er þetta frv. flutt. Með því á, eins og ég sagði, að bæta aðstöðu ríkisvaldsins í viðureign þess við smyglarana. Í þessu sambandi er ekki úr vegi að athuga, hverjir það eru, sem stunda smygl. Í greinargerð frv. er sagt, að 30–40 þús. manns komi árlega til landsins. Að sjálfsögðu eru smyglararnir í þessum hópi. Mér hefur dottið í hug, að þessum þúsundum manna, sem koma til landsins árlega, megi með tilliti til smyglstarfsemi skipta í þrjá flokka. í fyrsta flokknum yrðu þá venjulegir ferðalangar, erlendir og innlendir, fólk, sem fer landa á milli sér til skemmtunar og hvíldar, til náms eða kynningar erlendis, til lækninga eða þá í ýmiss konar opinberum eða hálfopinberum erindrekstri. Þetta er fyrsti flokkurinn. Annar flokkurinn eru áhafnir flugvéla og skipa, sem fara á milli landa. Og loks yrðu í þriðja flokkinum atvinnumenn á sviði verzlunar og viðskipta. Ef við lítum nú á hvern þessara flokka örlítið, þá er fyrsti flokkurinn, hinir almennu ferðalangar, langfjölmennastur. Þetta fólk hefur ekki ráð á að smygla í stórum stíl. Þetta fólk hefur ekki ráð á að flytja neins konar varning inn í landið í stórum stíl eða til þess að hagnast á því. Því er skammtaður gjaldeyrir, og sá gjaldeyrir gerir ekki betur en duga til brýnustu nauðsynja, á meðan dvalizt er erlendis, eins og gildi krónunnar er nú háttað. Það má því ganga út frá því, að það séu ekki mikil brögð að smygli hjá mönnum í þessum hópi. Í öðrum flokknum eru áhafnir flugvéla og skipa. Hvað er um þennan flokk að segja? Það helzt, að áhafnir flugvéla og skipa fá hluta af launum sínum greiddan í erlendum gjaldeyri. Hvers vegna er þetta gert? Þetta er gert til þess, að þetta fólk, sem hér um ræðir, geti drýgt laun, sem annars væru ófullnægjandi. Ég heyrði það fyrir fáum árum, að það væri gert ráð fyrir því, að áhafnir skipa og flugvéla notuðu sinn erlenda gjaldeyri til að drýgja kaupið með því að kaupa erlendar vörur og flytja inn í landið. Ég tel vafalaust, þó að ég þekki ekki vel til þessara mála, að orsakir til smyglunar smávarnings inn í landið eigi að nokkru leyti rætur sínar að rekja til þessa fyrirkomulags í launagreiðslum. Og ég vil segja, að ef þetta atriði er rétt, þá á hið opinbera, þá á ríkisvaldið ekki svo litla sök á þessu smygli, sem nú er kvartað svo mjög um. Þriðji flokkurinn, sem ég nefndi, er sá hópur kaupsýslumanna, sem ferðast landa á milli í atvinnulegum erindum. Það liggur nærri að ætla, að í þeim hópi gætu fyrir fundizt einstaklingar, sem í ábataskyni reyndu og iðkuðu smyglleiðina. Þessir menn munu hafa gjaldeyri og hann í ríkum mæli, ef sannur er sá almannarómur, sem allir kannast við, almannarómurinn um stöðug og stórfelld gjaldeyrissvik vöruútflytjenda og vöruinnflytjenda. Þá lægi nærri að mínum dómi í þessu sambandi að líta betur eftir, skerpa eftirlitið með gjaldeyristilfærslum þessara aðila, bæði útflytjenda og innflytjenda. Ef þetta er rétt skipting á þeim mönnum, sem fara á milli landa, og þeirra hlutdeild í smyglinu, þá eru það aðallega áhafnir skipa og flugvéla og auk þess einstakir óprúttnir kaupsýslumenn, sem löggæzlan á í höggi við með svo lélegum árangri eins og hér hefur verið lýst af hæstv. ráðh. Ég geri þetta að umtalsefni af því, að mér finnst ástæða til að athuga, hvaða leiðir eru til þess að draga úr smygli, aðrar en þær að hopa á hæli og lækka tolla eingöngu af tilliti til smyglaranna. Mér dettur í hug, hvort það væri ekki rétt af hæstv. ríkisstj. að taka í þessu sambandi til náinnar athugunar að beita sér fyrir breytingu á launakjörum áhafna flugvéla og skipa, beita sér fyrir því að koma þeim launakjörum í það horf, að það yrði ekki beinlínis ætlazt til þess, að hluti launanna fengist með smyglstarfseminni. Hæstv. ríkisstj. ætti einnig í sambandi við baráttu við smyglstarfsemina að íhuga, hvort ekki væri kominn tími til að ganga á milli bols og höfuðs á gjaldeyrissvikum á sviði útflutnings og innflutnings. Væri það ekki nær en stíga spor eins og nú skal stigið, að draga í land, lækka tolla á vörutegundum, sem mest er smyglað af, í því skyni einu að bæta aðstöðu sína við keppinautinn mikla, smyglarana? Mér finnst næstum því, að segja megi, að hæstv. ríkisstj. líti á smyglarana nánast sem hættulegan, en heiðarlegan keppinaut, og það beri nauðsyn til að taka upp samkeppnisbaráttuna, og þetta er gert á þennan hátt. Í aðgerð eins og hér er gert ráð fyrir í þessu frv., lækkun hátolla í því skyni að draga úr ólöglegum innflutningi, - í þessu felst uppgjöf tollgæzlunnar í landinu. Það er vegna vanmáttar hennar, að hæstv. ríkisstj. neyðist til að lækka þessa tolla. Ég skal taka það fram, eins og ég gerði raunar í upphafi máls míns, að ég er fylgjandi frv. í heild og sérstaklega fylgjandi því, að ýmiss konar nauðsynjavörur í hátollaflokknum skuli lækkaðar. En það eru innan um hlutir, sem engin ástæða er til að lækka tolla á, eins og ég raunar drap á áðan. Þessi uppgjöf hæstv. ríkisstj. minnir mig á aðra uppgjöf, sem sömu hæstv. ríkisstj. henti á síðasta ári.

Það væri fróðlegt að vita, hvaða vörutegund það er, sem hv. þm. vill ekki lækka tolla á.

Munaðarvörur, glysvarningur.

Munaðarvörur?

Já, kveikjarar, reykjarpípur, skartgripir, prjál úr gleri og ódýrum málmum, eins og þarna er tekið fram. Þessi uppgjöf minnir á aðra uppgjöf hæstv. ríkisstj., sem átti sér stað á síðasta ári. Þá stóð þessi sama hæstv. ríkisstj. ráðþrota andspænis skattframtölum borgaranna. Hún taldi þá svíkja skatt í stórum stíl, og gagnvart því vandamáli sá hún ekkert annað úrræði en að lækka skattana. Henni var bent á aðrar leiðir, eins og t.d. aukið eftirlit með skattframtölum, líkt og tíðkast víða erlendis. En á slíkt vildi hún ekki hlusta. Hún vildi draga úr skattsvikum með því einu að lækka beinu skattana og þá einkum skattana á hátekjumönnunum, sem auðvitað munaði mest um skattsvik hjá. Og til þess að bæta upp það tjón, sem ríkissjóður varð fyrir með þeirri skattalækkun, varð að grípa til söluskattsins illræmda og bæta ríkissjóði þannig upp tapið, sem skattsvikin höfðu til leiðar komið. Eins er um það, sem hér liggur fyrir. Í stað þess að styrkja tollgæzluna eru tollar lækkaðir. Það er sama undanhaldsleiðin. Tilgreindur tilgangur með þessu frv. er, eins og ég hef margsagt, sá að draga úr ólöglegum innflutningi. Mér dettur í hug, að til viðbótar kynni að liggja á bak við dálítið annað. Hæstv. fjmrh. hefur áður opinberlega lýst því sem sinni skoðun og stefnu, að tollar almennt verði lækkaðir og að í stað þeirra lækkana komi hækkanir á söluskatti, eftir því sem á þurfi að halda. Ég hygg því, að hér sé um byrjun að ræða þessarar stefnu hæstv. ráðh., að lækka tolla almennt. Og ég hygg, að þessi stefna sé miðuð við þá viðleitni að keyra þjóðina síðan með góðu eða illu inn í Efnahagsbandalag auðvaldsríkjanna í Mið- og Suður-Evrópu. En eitt er víst, og það er, að þetta tollalækkunarfrv. er ekki komið til af góðu. Það er ekki flutt í þeim tilgangi að bæta kjör almennings, og svo kann að fara, um það er lýkur, að þetta frv. boði allt annað en kjarabætur fyrir almenning. Má raunar ganga að því vísu, að eitthvað komi hér í staðinn, hækkun söluskatts eða annað, áður en langt um líður, enda er það í fullu samræmi við stjórnarstefnuna hingað til. Ég stóð hér upp fyrst og fremst til þess að ræða um höfuðtilganginn með þessu frv., smyglstarfsemina í landinu og hvernig mætti draga úr henni. Nú vil ég leyfa mér að benda hæstv. ráðh. á, að ekki verður smygl upprætt með aðgerðum eins og hér eru fyrirhugaðar. Það má e.t.v. draga eitthvað úr ólöglegum innflutningi þeirra vara, sem um er getið í þessu frv. En lengra nær ekki árangurinn af þessari baráttu. Smyglið getur haldið áfram í jafnstórum stíl og áður og gerir það áreiðanlega að öllu öðru óbreyttu. Er ekki tóbak og áfengi flutt inn ólöglega í stórum stíl - eða hvað segir hin rækilega athugun hæstv. fjmrh. um það? Hann segir í grg. frv., að hann hafi látið framkvæma rækilega athugun á smyglstarfseminni og hinu vonlausa verki tollgæzlunnar. Þess vegna langar mig til að spyrja hæstv. fjmrh. Þessara spurninga: Hve mikil brögð eru nú að ólöglegum innflutningi áfengis og tóbaks? Í öðru lagi: Telur ekki tollgæzlan líkur á, að sá innflutningur aukist eftir þá tollalækkun, sem fyrirhuguð er nú? Í þriðja lagi: Hvað hefur athugun hæstv. ráðh. leitt í ljós varðandi ólöglegan innflutning annarra eiturefna en tóbaks og áfengis, nautnalyfjanna svokölluðu? Eru mikil brögð að slíku smygli nú þegar, og eru líkur fyrir, að það aukist vegna þverrandi eftirspurnar á nælonsokkum og brjóstahöldum? Þessar spurningar varða almenning og það væri mjög fróðlegt, ef hæstv. ráðh. sæi sér fært að svara þeim. Það væri almenningi hollt að fá vitneskju um niðurstöður þeirrar rækilegu athugunar, sem hæstv. ráðh. hefur látið gera í sambandi við tollsvik og smyglstarfsemi. Því miður er ég ekki í miklum vafa um gagnsleysi þeirrar viðleitni, sem felst í þessu frv. Smyglið heldur áfram, það finnur sér að einhverju leyti nýjan farveg, það er allt og sumt, sem gerist. Það er enginn vafi á, að smyglarar finna einhver úrræði í þessari frjálsu samkeppni við ríkisvaldið. Aðalatriðið fyrir smyglara er, að tollgæzlan verði framvegis jafnvanmáttug og hún hefur verið til þessa, en úr þeim vanmætti bætir þetta frv. ekki hætishót. Ég fer um þetta svo mörgum orðum af því, að í grg. fyrir frv. hæstv. ráðh. er það sagt berum orðum, að í frv., efni frv. felist öruggasta leiðin til þess að vinna bug á þessum ósóma. Ég hygg, að það þurfi allt annað til að vinna bug á þeim ósóma, sem hér er um að ræða. Það þarf fyrst og fremst að bæta aðstöðu tollgæzlunnar. Á þá þörf minntist raunar hæstv. ráðh. í sinni ræðu, en það er sú þörf, sem mest knýjandi er nú og hefði þurft að byrja á. Ég vil svo að lokum aðeins endurtaka ósk mína um, að hæstv. ráðh. svari þeim fyrirspurnum, sem ég beindi til hans nú. Ég tel það skipta miklu máli. Það er vitað, að miklu er smyglað af áfengi og tóbaki. Margfaldast ekki sá ólöglegi innflutningur að sama skapi og dregur úr öðrum innflutningi?



Herra forseti. Eins og hv. 9. þm. Reykv. tók fram hér áðan, hefur ekki verið mikill tími til þess að athuga þetta frv., því að efni þess virðist hafa komið síðar í hendur okkar þm. hér í d. en Mánudagsblaðsins, svo að það kann nú að vera, að ýmislegt í sambandi við þetta mál kunni að skýrast betur og það verði betra tækifæri til þess að kryfja málið að ýmsu leyti til mergjar, þegar það hefur hlotið athugun í nefnd. En ég vildi þó nú þegar við 1. umr. málsins gera nokkur atriði frv. að umræðuefni, eins og þau koma mér fyrir sjónir við mjög lauslega athugun. Það hefur komið fram, bæði í grg. með frv. og í ræðu hæstv. fjmrh., að megintilgangur frv. sé af hálfu ríkisstj. sá að draga stórlega úr ólöglegum innflutningi á vissum hátollavörum, sem talið er að sé nú mjög mikill. Og það virðist vera skoðun hæstv. ríkisstj. og hæstv. ráðh., að eina leiðin til þess að vinna bug á þessum ósóma, sem hann nefnir svo réttilega, sé að draga úr ágóðavon smyglarans með því að minnka verðmismuninn á vörunni heima og erlendis. Það kann að vísu að vera eitthvað til í þessari kenningu, en þó finnst mér hún að ýmsu leyti töluvert vafasöm. Mér finnst það vera mjög vafasöm kenning, að sá, sem vill hagnast með ólögmætum hætti, láti af þeirri tilhneigingu, ef hagnaðurinn minnkaði eitthvað. Mér þykir t.d. ekki sennilegt, að sá, sem nú kynni að hagnast um 200% með smygli, láti af því, þó að hagnaðurinn minnki niður í 100%. Ég held, að hann mundi halda því áfram, ef hann gæti, og ég vil þess vegna segja það, að af þeim tveimur leiðum, sem hæstv. ráðh. nefndi hér áðan í sinni ræðu um varnir gegn smygli, mundi ég hallast að því frekar, að síðari leiðin, þ.e.a.s. að endurbæta tollgæzluna, hefði veruleg áhrif. Mér þykir líka ákaflega ósennilegt, að áhafnir skipa og báta og flugvéla, sem sérstaklega eru tilgreindar í frv. sem hættulegir smyglarar -  En við skulum sleppa þessu og jafnvel gera ráð fyrir því, að eitthvert verulegt hald sé í þessari aðalkenningu, sem mér virðist frv. vera byggt á. Þá hlýtur það þó að ráða mestu um það, hvort þessi aðferð er virk í þeim tilgangi, sem henni er ætlað að vinna, að um það verði að ræða, að raunverulegar verðlækkanir verði í fullu samræmi við þá lækkun á aðflutningsgjöldunum, sem lögð er til, því að ef endanlegt verð á vörunum til neytendanna verður lítið breytt frá því, sem áður var, þá get ég ekki séð, að þetta komi að neinu haldi. Nú er það auðvitað svo, að það eru ekki aðflutningsgjöldin ein, sem ákveða endanlegt verð vörunnar eða gera út um það, hvernig sú vara, sem löglega er fengin, stendur sig í samkeppni við ólöglegan innflutning. Þar kemur vitanlega fleira til og þá alveg sérstaklega álagningin á vörurnar. Mér sýnist því, að það sé vel hugsanlegt, að lækkun á aðflutningsgjöldum komi ekki fram nema þá að mjög litlu leyti, og mér virðist engin trygging fyrir því, að hún geri það að nokkru leyti, - engin fullkomin trygging, - ef ekki er sett fyrir þann leka, að álagningin hækki að sama skapi og aðflutningsgjöldin eru lækkuð. Ef sú yrði raunin, þá sé ég ekki, hvert gagn er að þessari aðferð hæstv. ríkisstj. til þess að draga úr smyglinu. Og þá er ég nú kominn að því, sem ég tel raunverulega vera aðalatriðið í þessu máli, þ.e.a.s. hverjum komi lækkun aðflutningsgjaldanna, eins og að henni er staðið, fyrst og fremst til góða. Kemur hún almenningi, sem kaupir vörurnar að síðustu, til góða, eða beinast þessar lækkanir og sá mismunur, sem þarna kemur fram, inn á aðrar leiðir? Ég vil taka undir það með hv. 9. þm. Reykv., að auðvitað væri það mikið fagnaðarefni, ef þessi hæstv. ríkisstj., sem nú fer með völd og hefur ekki gengið eins hart fram í neinu í sinni valdatíð og að hækka verð erlendrar vöru með því að hækka aðflutningsgjöld stórkostlega, líka á þessum vörum, sem hér er rætt um, væri allt í einu snúin við á þeirri braut dýrtíðar, sem hún hefur gengið, og hygðist nú fara að lækka vöruverð almennt í landinu aftur. Þetta væri auðvitað mikið fagnaðarefni, og því bæri líka að fagna, jafnvel þótt ekki væri nú byrjað á meira en því að lækka nokkuð aðflutningsgjöld á þeim vörum, sem síður verða taldar til brýnustu lífsnauðsynja, en ekki almennt á þeim vörum, sem allra nauðsynlegastar eru. Það bæri að sjálfsögðu að fagna því einnig. En þá kemur þessi spurning: Hefur verið staðið þannig að þessari tillögugerð, sem hér er á ferðinni, að það sé tryggt, að lækkanirnar á gjöldunum komi fram í vöruverðinu, eða hafa einhverjar sérstakar ráðstafanir verið gerðar í þá átt? Ég held, að ef svo hefði verið, þá hefði bæði í grg. frv. og eins í ræðu hæstv. ráðherra verið lögð miklu meiri áherzla á það atriði, að þessar ráðstafanir kæmu almenningi til góða. En í grg. er alls ekki minnzt á þetta, hins vegar gerði hæstv. ráðh. þá hlið málsins að nokkru að umtalsefni, og kem ég að því síðar, en þó ekki að neinu aðalatriði í málinu. Í þessu sambandi verður ekki komizt fram hjá því að minna á þá staðreynd, sem kann að vísu að vera dálítið óþægileg fyrir hæstv. ráðh. og fyrir ríkisstj., sem er að hæla sér af þessum aðgerðum, sem hún hér er að leggja til, að hún beitti sér fyrir því á s.l. hausti, að nýjar reglur voru settar um verðlagningu, og með tilkynningu verðlagsyfirvaldanna, frá 31. ágúst s.l. ætla ég það sé, sem ég hef hér í höndunum, er saminn mjög langur listi yfir vörur, sem hér eftir skulu vera undanþegnar öllum verðlagsákvæðum. Ég hef ekki haft tíma til að bera þennan lista tilkynningar verðlagsnefndar frá 31. ágúst frá orði til orðs saman við þær vörur, sem nú eru taldar upp í frv. og á að lækka aðflutningsgjöldin af, en ég hygg, að það skeiki a.m.k. sáralitlu, að þessi tilkynningalisti verðlagsyfirvaldanna sé nákvæmlega þræddur í þessu frv., sem hér er lagt fyrir þingmenn. Það virðist því, að það vöruval, sem þarna hefur verið, hafi alls ekki verið valið með tilliti til þess, að þarna væri um vörur að ræða, sem mikil hætta væri á að væru smyglaðar, þó að það séu að vísu mjög margar þeirra, heldur svo að segja 100% eða kannske alveg, - ég skal ekki alveg fullyrða það, - verið þræddur þessi listi yfir þær vörur, sem verzlunarstéttin hefur ótakmarkaða heimild til að verðleggja eftir sínum geðþótta. Ég býst t.d. við því, að það verði frekar erfitt að fá menn til að trúa því, að það sé sérstök hætta á því, að t.d. hlutum eins og baðkerum, salernisskálum, ljósakrónum, jólatrjám og öðru slíku sé smyglað til landsins. Þetta val á þessum tegundum til þess að lækka aðflutningsgjöldin getur því ekki staðið í sambandi við þá meginröksemdafærslu, sem færð hefur verið fram fyrir frv. Eða hafa kannske verið brögð að því, að þessum vörum væri smyglað í stórum stíl til landsins? Mér finnst það afar ólíklegt. Auðvitað ber ekki að skoða þessi orð mín svo, að ég sé andvígur því, að aðflutningsgjöld séu lækkuð á þessum vörum fremur en hinum, því að á því er auðvitað brýn nauðsyn. En þetta sannar hins vegar ekkert annað en það, að það er önnur meginregla, sem hefur verið höfð í huga, þegar verið var að velja vörurnar til að lækka á þeim aðflutningsgjöldin, heldur en það, sem hæstv. ráðh. vildi vera láta að hafi verið eina eða a.m.k. aðalástæðan. Ég hygg, að það fari ekki á milli mála og sé alveg opinbert leyndarmál, að með þessu frv. sínu er ríkisstj. fyrst og fremst að efna loforð, sem hún hefur gefið verzlunarstéttinni um aukinn hagnað og hún gaf í viðræðum sínum við heildsala og samtök kaupmanna í ágúst s.l. og að þar sé höfuðástæðuna og höfuðrökin að finna fyrir flutningi þessa frv. Þetta hálfopinbera samkomulag, sem ríkisstj. gerði þá við verzlunarstéttina um það, að hún fengi takmarkalausa álagningarheimild á vissar vörutegundir, var gert á sama tíma og álagning var einnig stórhækkuð almennt á þeim vörum, sem verðlagsákvæðin voru þá ekki numin af og sannanlegt er að nam miklu meira en sá aukni tilkostnaður, sem verzlunin hafði af kauphækkununum í sumar. En kröfur verzlunarstéttarinnar gengu lengra en að fá almennum álagningarreglum breytt. Þær gengu einnig í þá átt að fá miklu meira en áður hafði verið af vörum undanþegið öllum verðlagsákvæðum, þannig að hún gæti aukið hagnað sinn af þeim mjög verulega frá því, sem áður var. Og þegar böndin bárust sérstaklega að þessum vörutegundum, sem í þessu frv. felast, kom sú mótbára frá hálfu verzlunarstéttarinnar, að aðflutningsgjöldin væru svo há á þessum vörum, að það væri ekki unnt að hækka álagninguna, nema aðflutningsgjöldin yrðu lækkuð. Og það er það, sem verið er að gera núna. Það er verið að rýma til fyrir verzlunarstéttinni, lækka aðflutningsgjöldin, til þess að verzlunarstéttin geti aukið sína álagningu. Og til þess hefur hún ótakmarkaða heimild samkv. ákvörðun ríkisstj., sem hún tók í ágúst s.l. Hæstv. ráðh. nefndi hér nokkur dæmi þess, að verðlag mundi lækka á ákveðnum vörutegundum, og sumt af því virtist vera allverulegt. En hvar hefur hæstv. ráðh. tryggingu fyrir því, að lækkunin verði þessi, þegar afnumin hafa verið öll verðlagsákvæði? Getur það ekki verið hvenær sem er, að heildsalar og smásalar telji sér hagkvæmt að hækka álagninguna og jafnvel svo mikið, að ekkert verði eftir handa neytendum? Ég get ekki séð, að gegn þessu sé nokkur trygging til. Eða ef það var alveg öruggt, að verðið mundi lækka á öllum þessum vörutegundum, hvers vegna máttu þær þá ekki vera undir verðlagsákvæðum áfram? Hvers vegna mátti það ekki vera tryggt, að a.m.k. einhver hluti af lækkun aðflutningsgjaldanna kæmi neytendum til góða? Við skulum segja, að það hafi verið nauðsynlegt að hækka eitthvað álagninguna, sem ég reyndar dreg mikið í efa, - en því í ósköpunum mátti þá ekki halda einhverju eftir af verðlagsákvæðunum sem tryggingu fyrir neytendur? (Fjmrh.: Má ég aðeins segja til skýringar, að það er svolítill misskilningur í þessu. Mikill meiri hluti þeirra vara, sem frv. fjallar um, er enn undir verðlagsákvæðum! Ég mun ganga úr skugga um það síðar, hvað hæft er í þessari síðustu fullyrðingu hæstv. ráðh., sem hann gerir úr sæti sínu, en ég get til glöggvunar á því, hvað hér er um að ræða, tekið nokkur dæmi um það, hvaða vörur eru taldar upp í tilkynningu verðlagsyfirvaldanna frá 31. ágúst. Það eru þær matvörur, sem um er að ræða í frv., að ég held, niðursoðnir ávextir og skyldar vörur, sem frekar er þar talið upp og ég ætla að passi algerlega við frv. Það eru fatnaðarvörur, yfirleitt allur ytri fatnaður og allur tilbúinn fatnaður, sem er vitanlega eitt af því þýðingarmesta í frv. Það er skófatnaður, kvenskór, - það er kannske tilviljun, að það er eina skótegundin, sem er lækkuð samkv. frv., og eina skótegundin, sem er undanþegin verðlagsákvæðum. Það eru þær byggingarvörur, sem upp eru taldar í frv., það eru þær rafmagnsvörur, sem upp eru taldar í frv., það eru þau ritföng, sjálfblekungar, skrúfblýantar o.s.frv. Skrifstofuvélar munu að vísu ekki vera þarna. Það er það eina, sem ég kem auga á í flýti, sem er ekki upp talið af þeim vörutegundum, sem hámarksálagning hefur verið numin af. En það kann að vera fleira, ég hef ekki haft nægan tíma til að kanna það. En ég held, að það sé fráleitt, að þessi fullyrðing standist, að þarna sé um meiri hlutann að ræða. En það kemur að sjálfsögðu í ljós síðar, hvor okkar hæstv. ráðh. hefur á réttara að standa í því efni. Ég held þess vegna, að ef það hefur verið aðaltilgangurinn með þessu frv, að hindra ólöglegan innflutning, eins og fært er fram sem aðalröksemd fyrir frv., þá hefði verið alveg nauðsynlegt, um leið og aðflutningsgjöldin voru lækkuð, að tryggja það, að sú lækkun kæmi fram í verðlaginu. En það er einmitt það, sem hefur verið látið hjá líða. Það má kannske segja, að það hafi verið stíflað fyrir einn smygllækinn og hindraðar orsakir þess að einhverju leyti þannig, en það hefur þá verið tekin stíflan úr á öðrum stað, og mér sýnist tvísýnt, hvort rennslið í nýja farveginum verður ekki eins mikið og í þeim fyrri. En þarna er sem sagt verið að leyna því, hver sá tilgangur var, sem fyrir hæstv. ríkisstj. vakti og eins og ég hef rakið er opinbert leyndarmál, að það er samningur við heildsalastéttina, sem verið er að halda með þessu, og ekkert annað. Og það er a.m.k. engin trygging fyrir því, að þetta komi neytendum að nokkru teljandi gagni, og ekki heldur fyrir því, að það hafi neitt að segja viðvíkjandi heildarmagni smyglvarnings til landsins. Þetta var það, sem ég vildi segja um frv. sjálft. En í sambandi við það, að í grg. frv. er boðað, að nú standi yfir allsherjarendurskoðun á lögum um tollskrá, og það hefur reyndar verið boðað áður af hæstv. fjmrh., og að þessari athugun eigi að vera lokið fyrir árslok 1962, þá vil ég segja það, að ég tel það þess vert, að það sé gagnrýnt, bæði í sambandi við þessa sérstöku heildarendurskoðun á tollalögum og eins í sambandi við þetta krafs í tollskrárlögin, sem þetta frv. er, því að annað er það ekki, að slík endurskoðun á svo mikilvægu og flóknu löggjafaratriði sem hér er um að ræða fari fram án þess, að nokkrir aðrir fái að koma þar nærri en þeir, sem beint starfa í þágu ríkisstj., embættismenn hennar eða tilkvaddir pólitískir fulltrúar. Ég held, að þegar um svo flókin mál og margþætt er að ræða eins og þessi, sé í raun og veru alveg óverjandi annað en að stjórnarandstaðan fái á hverjum tíma að fylgjast með í slíkum rannsóknum og eiga sína fulltrúa í þeim nefndum, sem að slíkri endurskoðun vinna. Ég tel, að það sé bæði ólýðræðislegt og óheppilegt fyrir alla aðila og líka fyrir hæstv. ríkisstj. að viðhafa þá aðferð að leyna stjórnarandstöðuna öllu, sem verið er að gera í þessum efnum, þangað til fullbúnum frumvörpum er skellt á borðið og hv. þm. er ætlað að afgreiða þau jafnvel á nokkrum klukkutímum, en a.m.k. í bezta falli á nokkrum sólarhringum, og það um löggjafaratriði, sem sérfræðingar og nefndir hafa glímt við jafnvel svo að árum skiptir. Ég held, að slíkt sé ekki í samræmi við kröfur þingræðisins og geri það í raun og veru í þessu tilfelli að hálfgildings skrípaleik. Ég held, að slíkar endurskoðanir á allra flóknustu löggjafaratriðum ættu að jafnaði að fara fram á vegum milliþinganefnda, sem til þess væru sérstaklega kjörnar af hv. Alþingi. En núv. hæstv. ríkisstj. virðist hafa alveg sérstaka andúð á slíkum vinnubrögðum, bæði í þessu sérstaka efni, sem ég hef gert hér að umtalsefni, og öðru, að nokkrir komi nálægt slíkum löggjafarundirbúningi aðrir en þeir, sem hún hefur beint í sinni þjónustu. Ég held, að þau vinnubrögð séu ekki fallin til þess að auka á traust, hvorki þingmanna né almennings, á þeim aðgerðum og þeirri löggjöf, sem um er að ræða hverju sinni. Og það væri betur, að hæstv. ríkisstj. sæi að sér og tæki upp önnur vinnubrögð í þessum efnum.



Herra forseti. Áður en þetta mál fer til nefndar, vildi ég vekja athygli á örfáum atriðum. Það er í sjálfu sér ekki að lasta, að nú er talið hægt að lækka aðflutningsgjöld á nokkrum vörutegundum, eitthvað um 30 númer, að ég ætla, sem upp eru talin í 2. gr., en eru í raun nokkuð á annað hundrað tegundir vöruflokka. Um leið og ég segi þetta, vil ég þó láta í ljós nokkra vantrú á, að tollalækkun þessi afstýri smygli í verulegum mæli. En nú er um það talað mikið opinberlega, að smygl hafi tíðkazt hér í mjög stórum stíl undanfarið um alllangan tíma. Aðferð til að afstýra smygli hlýtur fyrst og fremst að vera allt önnur en þessi, sem hér er lagt til, strangara eftirlit, meiri viðurlög, - því að smygl er fjárdráttur og ekkert annað en fjárdráttur, - sektir og refsingar. En þó vil ég ekki neita því, að þetta kunni einhverju að áorka sem hliðarráðstöfun, ef farið er út í það að taka verulega föstum tökum á smyglinu um leið. Þess vegna er ég því ekki andvígur, að þetta frv. komi fram og að breytt verði um til lækkunar á aðflutningsgjöldum á þeim vörum, sem hér eru taldar. Þó tel ég, að nokkuð af þeim vörum séu vörur, sem eigi að vera hátt tollaðar, óþarfavarningur, sem eigi að bera mikla tolla og aðflutningsgjöld, ef vörur á annað borð eiga að bera þau. En nú er boðað, að heildarendurskoðun á tollskránni standi yfir og að hún muni verða lögð fram næsta haust, og ég tel, að því beri að fagna. Og margt af þessum vörum, sem hér eru upp taldar í 2. gr., eru að sjálfsögðu nauðsynjavörur og mjög æskilegt, að þær geti lækkað í verði. En það, sem ég vildi sérstaklega víkja að hér, er það, að um leið og tollskráin er opnuð eða ákvæðum um tollskrá er breytt eitthvað, þyrpist að heill flokkur annarra vara, sem margur mundi æskja að einnig væri tekinn til meðferðar, þegar talið er fært að lækka tolla á þessari vöru eða hinni. Og samkvæmt því, sem ég sagði hér áðan um það, að allmikið af þessum vörum, sem hér um ræðir, er varningur, sem verður að telja lítt þarfan, þá finnst mér, að hinn endinn á tollskránni, þ.e.a.s. þörfustu vörurnar, hafi orðið um of út undan nú. Og eins og hér hefur verið drepið á, hefur þingmönnum unnizt fremur lítill tími til að skoða þann lista, sem hér er lagt til að tollar lækki á, og enn minni tími til að glöggva sig á þeim vörum, sem utan við þennan lista standa. Þess vegna er ekki svo auðvelt að koma fram beinni tillögu hér á þessu augnabliki um breytingar, enda naumast þess að vænta, að um miklar breytingar á þessu frv. verði að ræða. En það eru til vörur í þessu landi, sem eru það hátt tollaðar eða það há innflutningsgjöld á, að ég tel, að eins og sakir standa, sé það óbærilegt, og það eru einmitt þessar vörur, sem ég vildi óska að sú nefnd, sem fær þetta frv. til athugunar og gerir væntanlega tillögur um, sæi sér fært að athuga um, hvort ekki væri hægt að taka inn, um leið og breytingar eru annars gerðar á tollskránni. Ég á þarna fyrst og fremst við landbúnaðarvélar. Það kann að hljóma hjáróma að taka þær til samanburðar við þessar vörur, sem hér um ræðir, en eins og hagar nú í þessu landi, get ég sagt það hér, að ég hef setið um tækifæri til að vekja athygli á því að taka tolla þeirra og önnur innflutningsgjöld til athugunar og breytinga, strax og einhverjir möguleikar væru á, því þó að þær séu ekki í hæsta tollflokki, eru þau gjöld af þeim, eins og verð þeirra er nú orðið, svo gífurleg, að ég álít, að það sé óhjákvæmilegt að breyta þeim. Einn bóndi er nú þeim örlögum seldur, að hann verður að komast yfir mikinn fjölda landbúnaðarvéla, og það ástand hefur verið smátt og smátt að skapast frá allt öðru ástandi, sem var t.d. fyrir einum áratug, hann verður að eignast margs konar heyvinnuvélar, hann verður að eignast súgþurrkunarvélar, hann verður að eignast saxblásara, og hann verður að eignast umfram allt dráttarvél. En ein dráttarvél ný kostar nú á annað hundrað þús. kr. af þeirri gerð, sem þær eru flestar keyptar og taldar beztar. Ég var að reyna með naumum tíma að afla mér upplýsinga um það hjá fulltrúa tollstjóra, hvað aðflutningsgjöld af einni dráttarvél mundu vera há nú. Hann var alllengi að átta sig á þessu dæmi, því að aðflutningsgjöld eru með mörgu móti, með álagi og aftur álagi, og þess vegna er dæmið nokkuð flókið, en hann sagði þó að lokum, að aðflutningsgjöld af dráttarvélum mundu vera í kringum 35% af því, sem vélin stæði í innflutt, þegar búið væri að leggja aðflutningsgjöld á. Þá getum við séð, hvað ein dráttarvél, sem kostar 100 þús. kr. út úr verzlun eða frá umboðinu, muni gefa í ríkissjóð í aðflutningsgjöldum. Þessu gjaldi tel ég alveg óumflýjanlegt að létta af, helzt að öllu leyti. Sá bóndi, sem þarf að kaupa dráttarvél á 100 þús. eða 120 þús. kr. máske, með þeim tækjum, sem henni fylgja, getur hvergi nokkurs staðar fengið lán til þeirra hluta. Og það er útilokað einnig, að hann eigi peninga til þess, - a.m.k. er það útilokað um alla byrjendur, en það eru fyrst og fremst þeir nú, sem þurfa á því að halda að kaupa nýjar vélar. Ég skal ekki hafa þessi orð öllu fleiri. En ég vil óska eftir því, að sú nefnd, sem fær þetta mál til meðferðar, taki það til vandlegrar yfirvegunar, hvort ekki sé hægt að bæta einhverju inn á þann lista, sem hér liggur fyrir. Það eru að sjálfsögðu ýmsar fleiri vörur, sem kannske stendur eitthvað svipað á og um dráttarvél bóndans. Þó efast ég um, að nokkur einasta vörutegund sé eins hart leikin eða nokkur maður, sem þarf að kaupa atvinnutæki, og til samanburðar við það vil ég geta þess, að ég veit ekki betur en að útgerðarmenn, sem kaupa aflvélar í fiskibáta eða skip, fái þær ótollaðar. Það verður leiðrétt, ef þetta er skakkt, en ég veit ekki betur en þetta sé svona. Ég er ekki að kenna neinum um þetta sérstaklega. Þessi gjöld hafa verið lögð á fyrir löngu og hafa smáhækkað eins og annað með hækkuðu verðlagi og lækkuðu gengi. En á þeim tíma, sem við nú erum á, er nauðsynlegt að létta þessum gjöldum af, helzt að öllu leyti. Ég get tekið það fram, að það eru allmiklu lægri innflutningsgjöld á flestum öðrum landbúnaðarvélum, a.m.k. heyvinnuvélum, eitthvað í kringum 21 eða 22%. En svo eru aftur, að ég hygg, hærri gjöld á sumum öðrum, t.d. eins og á súgþurrkunarvélum. En þó að því sé haldið fram, að þetta falli ekki inn í þann ramma, sem hér liggur fyrir, þá vil ég þó ekki láta hjá líða að vekja athygli á þessu, og ég hygg, að möguleikar væru á því að koma inn ákvæði samhliða þessu frv., a.m.k. í heimildarformi, til þess að létta þessum gjöldum af eða lækka þau a.m.k. stórlega. En ef það er ekki fært í sambandi við þetta frv., þá verður að finna ráð til þess á öðrum vettvangi.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, fjallar um hækkun á bótum almannatrygginganna. Eins og fram kemur í nál., hafa fjórir nefndarmenn, sem á fundi voru í heilbr.- og félmn., samþykkt að mæla með því, að frv. verði samþykkt óbreytt, en einn nm., hv. 1. þm. Norðurl. e., var fjarverandi, þegar málið var afgreitt í nefndinni. Ég sé ekki ástæðu til þess að fjölyrða um efni frv., vísa þar til athugasemda við frv. og þess, er fram kom við 1. umr. málsins. Ég vil aðeins vekja athygli á því, að í frv. er gert ráð fyrir, að það komi til framkvæmda, ef að lögum verður, nú fyrir næstkomandi áramót, og væri því að sjálfsögðu æskilegt, að ekki yrði langur dráttur á fullnaðarafgreiðslu málsins.



Herra forseti. Eins og hv. frsm. n. tók fram, var ég ekki mættur á nefndarfundi, þegar mál þetta var afgreitt, og vegna þess vil ég lýsa því yfir, að ég er samþykkur ályktun n. og tek þátt í fyrir mitt leyti að mæla með samþykkt frv. Það er eins og segir í athugasemdum, að venja hefur verið, Þegar laun hafa hækkað í landinu, að hækka líka framlög trygginga að því er ellilaun og örorkubætur snertir. Og nú er ekki aðeins um það að ræða, að laun hafi verið hækkuð, heldur hefur gengið líka verið lækkað, svo að það væri skrýtinn maður, sem væri því mótfallinn, að þetta frv. yrði samþ., hefði ekki þá tillitssemi til hins aldraða og vanheila fólks. Ég segi: Minna má alls ekki vera.