Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Frú forseti. Í frv. til fjárlaga var tekið fram að stefnt væri að lækkun tekjuskatts á næsta ári. Áætlað var að lækka tekjuskatt samkvæmt þessari stefnumörkun um 300 millj. kr. Með því frv. sem hér er til umræðu er að því stefnt að fullnægja þessu markmiði. Samkvæmt þeim áætlunum sem Þjóðhagsstofnun gerði var reiknað með að meðaltekjubreyting á milli áranna 1985-1986 yrði 31%. Þessi tala hefur nú breyst við endurskoðun þjóðhagsáætlunar og mat á tekjubreytingum og er 34-35%. En við þær aðstæður sem við búum nú, þ.e. mjög mismunandi launabreytingar milli tekjuára, er erfitt að ákveða skattvísitölu sem leiðir til óbreyttrar skattbyrði. Því var gripið til þess ráðs að gera tillögur um breytingar á skatthlutföllum og skattstigum til þess að ná því marki sem hér er að stefnt. Í meðferð hv. Nd. hefur tillögum sem fram komu í frv. verið breytt í hátt við þær nýju forsendur sem nú liggja fyrir um tekjubreytingar á milli ára og þjóðhagshorfur á næsta ári. Með þessu frv. eru allir frádráttarliðir laganna hækkaðir í samræmi við hækkun á álagningarstofninum, skatthlutföll í skattstiga eru lækkuð, persónuafsláttur, barnabætur og barnabótaauki hækka. Frv. felur einnig í sér að lagaákvæði um barnabótaauka verði gerð ótímabundin með þessum lögum en þau hafa verið tímabundin fram til þessa. Skattfrelsismörk eignarskatts eru hækkuð í hlutfalli við áætlaðar breytingar á fasteignamati. Þetta er í samræmi við þá stefnu sem áður hefur verið mörkuð í því efni. Frú forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess í upphafi þessarar umræðu að fara fleiri orðum um efni frv. Það hefur þegar fengið umfjöllun og afgreiðslu í hv. Nd. og ég legg til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Virðulegi forseti. Hæstv. fjmrh. hefur mælt fyrir frv. til laga um breytingu á skattalögum sem miða að því markmiði að efna það stefnumark fjárlagafrv. að tekjuskattur lækki um 300 millj. kr. Þessi lækkun á tekjuskatti, um 300 millj. kr., hlýtur auðvitað að skoðast í ljósi þess að ríkissjóður tekur með valdboði af tekjustofni sveitarfélaga nokkurn veginn sömu upphæð, 300 millj. kr., með skerðingu á framlögum úr Jöfnunarsjóði sveitarfélaga. Þarna er því um skattaskipti að ræða. Fjmrh. tekur 300 millj. af sveitarfélögunum og síðan verða þá sveitarfélögin að útvega sér þessar 300 millj . með hækkunum á öðrum sköttum. Þess sjást nú greinileg merki að sveitarfélögin eru í óðaönn að afla sér þessara tekna. Fasteignaskattar eru víða ákveðnir nokkuð ríflega og hætt við því að útsvarsprósentur séu í hámarki vegna þess að sveitarfélögin eru að útvega sér þessar 300 millj. kr. sem ríkið tekur frá sveitarfélögunum jafnhliða því sem það býður upp á 300 millj. kr. skattalækkun sem á að heita skrautfjöður í hatti hæstv. fjmrh. Þessi skattalækkun verður líka skoðuð í öðru ljósi. Hún er að sjálfsögðu skoðuð í því ljósi að fjmrh. tók meiri skatt á liðnu skattári, þ.e. við álagningu skatta í sumar, en ráð var fyrir gert. Hann hækkaði skatta um 600 millj. kr. umfram það sem ráð var fyrir gert með því að skattvísitala var verulega miklu lægri en efni stóðu til og samsvaraði tekjubreytingum milli ára og þessi skattahækkun sem átti sér stað á því ári sem er að líða, upp á 600 millj. kr., stendur að sjálfsögðu áfram. Hún er komin inn í kerfið og meðan henni er ekki beinlínis skilað til baka stendur hún áfram, þannig að þegar fjmrh. býður upp á 300 millj. kr. skattalækkun er hann í raun og veru bara að skila helmingnum af því sem hann tók í sumar. Þannig eru margar hliðar á þessu máli og auðvitað er alveg ljóst að það er ekkert annað en vondur brandari að verið sé að lækka skatta með þessum ákvörðunum. Um tekjuskattsmálin að öðru leyti vil ég segja það eitt að auðvitað er það skatturinn á fyrirtækin, sérstaklega félagaskatturinn, sem er veiki punkturinn í skattakerfi landsmanna. Hin fjöldamörgu ívilnunarákvæði sem þar er að finna í þágu fyrirtækjanna skerða tekjur ríkissjóðs um upphæð sem sennilega er einhvers staðar á milli 1000 og 1500 millj. kr. Auðvitað er það stóra verkefnið, eins og við Alþýðubandalagsmenn höfum lagt þunga áherslu á mörg undanfarin ár, að ryðja til í þessum frádráttafrumskógi og afla ríkissjóði verulega aukinna tekna með því að láta fyrirtækin í landinu greiða eðlilegan hluta sinn af sameiginlegum byrðum landsmanna. Ef þetta væri gert skapaðist vissulega svigrúm til að betrumbæta skattakerfið að öðru leyti. Þá fengjust hugsanlega tekjur sem hægt væri að nota til að framkvæma það stefnumál sem ríkisstjórnin hefur viljað beita sér fyrir en hefur ekki staðið við, þ.e. að hækka skattfrelsismörk mjög verulega, afnema tekjuskatt af almennum launatekjum. Það er mjög álitlegt stefnumark. Eðlilegast væri auðvitað að skattfrelsismörkin yrðu hækkuð mjög verulega en eins getur auðvitað komið sterklega til greina að hækka líka barnabætur mjög verulega eða gera hina miklu uppstokkun á skattakerfinu sem Alþýðusamband Íslands og Vinnuveitendasambandið voru að óska eftir með því að sameina útsvar og tekjuskatt. Ég ætla ekki að fjölyrða frekar um stefnumótun í skattamálum. Það gefst tækifæri síðar til að ræða þessi mál. Ég hef látið þessi orð falla fyrst og fremst til að minna á að þessi svokallaða skattalækkun ríkisstjórnarinnar upp á 300 millj., sem auðvitað er engin skattalækkun í eðli sínu, er um leið óttalegur "tittlingaskítur" miðað við þau stóru viðfangsefni sem við stöndum frammi fyrir í tekjuskattskerfinu og ég hef nú nefnt.



Herra forseti. Það virðist skynsamlegt miðað við þá tímatöflu sem við horfum fram á að lengja ekki um of umræðuna við 1. umr. um þetta frv. Þetta er orðin spurning um það núna hvort maður afgreiðir frv. fyrir eða eftir kaffi en tíminn sem við höfum til þess að skoða ítarlega jafnviðamikil mál eins og þetta er ekki ýkja mikill. Ef ég á að segja álit mitt í sem fæstum orðum um þetta frv. tek ég undir með hv. 3. þm. Norðurl. v. að þessi skattalækkun er ekki annað en svokölluð skattalækkun þar sem hún er fyrst og fremst bara flutningur á sköttum. Í öðru lagi er það mjög áberandi að menn skuli ekki bregðast við því ranglæti sem öllum virðist nú vera orðið ljóst að skattakerfi okkar býr yfir. Þá á ég annars vegar við óréttlætið gagnvart einstaklingunum, þ.e. frv. uppfyllir ekki það markmið að jafna tekjur manna, þvert á móti virðist það stuðla mjög mikið að ójöfnuði. Það er upplýst samkvæmt könnun sem gerð var á sköttum þeirra sem laun þiggja hjá því opinbera að 42% starfsmanna hins opinbera hafa tekjur á bilinu 42 000-73 000 kr. og 49% þeirra afla 73 000 kr. tekna og meira. Það er þetta fólk sem ber aðalskattbyrðina. Af hverjum 100 kr. sem það vinnur sér inn á bilinu 42 000-73 000 kr. fara 40 kr. í skatta og af hverjum 100 kr. sem það vinnur sér inn umfram 73 000 kr. fara 49,50 kr. í skatta eða tæpar 50 kr. Þessu samfara horfir maður líka upp á það mikla ranglæti að fyrirtækin taka ekki nema sáralítinn þátt í þessari tekjujöfnun, tekjuskattar á fyrirtæki eru óheyrilega lágir á Íslandi. Ég nefndi það í umræðu um annað mál að af 10 600 framteljandi fyrirtækjum á Íslandi greiða aðeins 2800 þeirra tekjuskatt á líðandi ári. Þessi heildarmynd öll segir manni það að þeir sem leggja fram frv. til laga eins og það sem við erum að ræða eru beinlínis að leggja það til að viðhalda þessu mikla ranglæti eitt ár í viðbót. Maður hlýtur að spyrja: Hvers vegna í ósköpunum hafa þessir menn ekki tekið til hendinni og lagt fram nýtt frv. til breytinga á lögum um tekju- og eignarskatt til þess að breyta þessu ranglæti í eitthvað sem maður gæti þó kannast við að væri réttlæti? Hvers vegna á að viðhalda ranglætinu eitt ár til viðbótar? Hv. 3. þm. Norðurl. v. gagnrýndi þetta atriði einnig í ræðu sinni áðan. En það má náttúrlega með fullum rétti segja við hann að ranglætið sem það skattkerfi býr yfir sem við erum að tala um núna er ekki nýuppgötvað. Það hafa menn þekkt nokkuð lengi og gagnrýnt nokkuð lengi. Það má segja að gagnrýni af hans hálfu akkúrat á þennan þátt málsins sé e.t.v. ekki á mjög sterkum grunni byggð vegna þess að maður gæti þá spurt hann í því tilviki hvers vegna í ósköpunum hann tók ekki til hendinni þegar hann stýrði embætti fjmrh. eða stóð að ríkisstjórn. Ég mun ekki, herra forseti, tefja tímann meira í umræðu um þetta frv. heldur reyna að stuðla að því að það komist sem allra fyrst til nefndar þannig að nefndin geti fjallað um það og gefið sér þann tíma til þess sem hún þarf.



Hæstvirtur forseti. Ég mæli hér fyrir nál. félmn. um frv. til laga um tekjustofna sveitarfélaga. Hér er í raun um að ræða framreikning á frádráttarliðum. Í fyrsta lagi vegna fasts frádráttar, í öðru lagi vegna frádráttar vegna barna og í þriðja lagi þegar um er að ræða að fella niður útsvar sem nemur lægri fjárhæð en hér stendur í þriðja lið. Það var flutt brtt. við þetta frv. í Nd. Sú brtt. var flutt einfaldlega vegna þess að tekjubreytingar á milli áranna 1985 og 1986 urðu aðrar en fyrr hafði verið spáð, eða 35% í stað 31%. Félmn. leggur eindregið til að þetta frv. verði samþykkt eins og það var afgreitt frá Nd.

Landbúnaðarráðherra(Jón Helgason): Hæstvirtur forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um fangelsi og vinnuhæli. Efni þessa frv. er tvíþætt: Í fyrsta lagi það að fangaverðir megi hvorki gera verkfall né taka þátt í verkfallsboðun og er það í samræmi við ákvæði frv. sem var rætt í gær um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins og afgreitt með breytingu sem náði til fangavarða. Hins vegar er það að fangaverðir eigi rétt á bótum fyrir meiðsli og tjón sem þeir verða fyrir vegna starfs síns. Um það er að ræða að inn í þessi lög komi ákvæði sem veiti fangavörðum sambærilegan rétt við það sem lögreglumenn hafa nú og er í lögum um þá. Þar sem fjh.- og viðskn. hefur þegar fjallað um efni þessa frv. í öðru frv., eins og ég sagði, tel ég eðlilegt að hún fjalli einnig um þetta frv. þó að öðru leyti heyri þessi lög undir málefni allshn. og að málinu verði vísað til 2. umr. og fjh.- og viðskn. að lokinni þessari umræðu.