Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

forsætisráðherra (SE): Samkvæmt því valdi, sem mjer er þannig veitt, lýsi jeg því hjer með í nafni hans hátignar konungsins, að Alþingi Íslendinga er sett.

Aldursforseti (SJ): Áður en gengið er til þingstarfa, vil jeg leyfa mjer að minnast þriggja manna, er látist hafa síðan síðasta þingi sleit og allir hafa verið alþingismenn. Fyrstan vil jeg telja Hermann Jónasson. Hann var fæddur 22. okt. 1858 á Víðikeri í Bárðardal. Frá búnaðarskólanum á Hólum útskrifaðist hann 1884 og nam síðan búfræði í Danmörku. Hann var skólastjóri alþýðuskólans í Hljeskógum 1887–1888 og búnaðarskólans á Hólum í Hjaltadal 1888–1896. Eftir það bjó hann á Þingeyrum, 1896–1905. Hinn 1. apríl það ár var hann skipaður ráðsmaður holdsveikraspítalans í Laugarnesi og gegndi því starfi til vorsins 1910. 20. apríl 1904 var hann skipaður í milliþinganefnd í búnaðarmálum. Hann var kosinn á þing af Húnvetningum árið 1901 og var 1. þm. þeirra til 1907. Átti hann því sæti á 5 þingum. Hann andaðist hjer í Reykjavík 6. des. 1923. Annar þessara manna er Sigurður Jensson, præp. hon. Hann var fæddur hjer í Reykjavík 15. júní 1853, útskrifaðist úr latínuskólanum vorið 1873 og af prestaskólanum 1876. Hinn 20. ágúst 1880 var honum veitt Flatey á Breiðafirði, og þjónaði hann því prestakalli til 1922, er hans fjekk lausn frá embætti, eða samfleytt í 42 ár. Prófastur í Barðastrandarsýslu varð hann 1883 og gegndi því starfi til 1902. Hann var kosinn á þing af Barðstrendingum árið 1886 og var fulltrúi þeirra til 1907; sat því á 14 þingum. Hann andaðist í Reykjavík 5. jan. þ. á. Loks vil jeg minnast á dr. Jón Þorkelsson, yfirþjóðskjalavörð. Hann var fæddur að Ásum í Skaftártungu 16. apríl 1859. Árið 1882 útskrifaðist hann úr latínuskólanum og sigldi samsumars til Kaupmannahafnar. Las hann við háskólann þar norræna málfræði og bókmentasögu og tók meistarapróf í þeim fræðum sumarið 1886, en 2 árum síðar varð hann doktor fyrir ritgerð um íslenskan kveðskap á 15. og 16. öld, er hann varði við háskólann 30. júní 1888. Dvaldi hann svo í Kaupmannahöfn til 1898, eða samfleytt í 16 ár (1882–1898), en flutti þá um sumarið til Reykjavíkur. Haustið 1899 varð hann skjalavörður við Landsskjalasafnið í Reykjavík, en er fyrirkomulagi safnsins var breytt 1915, var hann skipaður yfirskjalavörður við Þjóðskjalasafn Íslands, og gegndi hann því starfi til dánardags. Forseti Þjóðvinafjelagsins var hann 1911–1913 og forseti Bókmentafjelagsins var hann kjörinn 1918 og var hann það til dauðadags. Hann var fyrst kosinn á þing af Snæfellingum árið 1893. 1. þm. Reykv. var hann frá 1909–1911. Hinn 15. júní 1915 var hann kvaddur til þingsetu sem konungkjörinn alþingismaður og sat á þingi það sumar. Átti hann þannig sæti á 4 þingum. Skrifstofustjóri Alþingis var hann á þingunum 1894, 1901, 1902, 1903 og 1905, eða samtals á 5 þingum. Hann andaðist hjer í Reykjavík 10. þ. m. Þingheimur vottaði virðing minningu þessara manna með því að standa upp.

Aldursforseti (SJ): Þinginu hefir borist símskeyti frá fyrverandi sendiherra Dana hjer á landi, herra J. Böggild, er jeg vil leyfa mjer að lesa upp: „Beder Altinget modtage mine ærbödigste hilsener med oprigtig tak for mange indholdsrige og lærerige timer tilbragt paa Islands Alting.“ Þessu næst kvaddi aldursforseti sjer til aðstoðar sem fundarskrifara þá Jóhannes Jóhannesson, þm. Seyðf., og Þorleif Jónsson, þm. A.-Sk. Rannsókn kjörbrjefa. Skiftust nú þingmenn í kjörbrjefadeildir, og urðu í 1. deild: Ásgeir Ásgeirsson, Bjarni Jónsson, Einar Árnason, Halldór Steinsson, Ingibjörg H. Bjarnason, Ingólfur Bjarnarson, Jakob Möller, Jóhann Jósefsson, Jón Baldvinsson, Jón Magnússon, Jón Þorláksson, Pjetur Þórðarson, Tryggvi Þórhallsson, Þórarinn Jónsson. 2. deild: Ágúst Flygenring, Benedikt Sveinsson, Eggert Pálsson, Halldór Stefánsson, Hjörtur Snorrason, Ingvar Pálmason, Jón Sigurðsson, Jónas Jónsson, Jörundur Brynjólfsson, Magnús Guðmundsson, Magnús Jónsson, Pjetur Ottesen, Sigurður Eggerz, Sigurjón Jónsson. 3. deild: Árni Jónsson, Bernharð Stefánsson, Björn Kristjánsson, Björn Líndal, Guðmundur Ólafsson, Hákon Kristófersson, Jóhannes Jóhannesson, Jón Auðunn Jónsson, Jón Kjartansson, Klemens Jónsson, Magnús Torfason, Sigurður Jónsson, Sveinn Ólafsson, Þorleifur Jónsson. Kjörbrjefadeildir skiftu með sjer kjörbrjefum, svo sem lög mla fyrir, og var síðan gert fundarhlje til kl. 5 síðdegis.

aldursforseti (SJ): Fyrsta og þriðja kjörbrjefadeild hafa tjáð mjer, að þær hafi ekki lokið störfum sínum og þurfi lengri tíma til þeirra. Vil jeg því fresta fundinum til kl. 1 miðdegis á morgun.

Frsm 1. kjörbrjefadeildar (JÞ): 1. kjörbrjefadeild athugaði kosningu 13 þingmanna úr 3. kjörbrjefadeild, og af þeim höfðu 10 kjörbrjef sín í fullri reglu, svo þar var ekkert við að athuga. Ellefti þingmaðurinn, háttv. 1. þm. S.-M. (SvÓ) tjáði oss, að hann hefði gleymt kjörbrjefi sínu heima hjá sjer, en fyrir kjörbrjefadeildinni lá afrit úr gerðabók yfirkjörstjórnarinnar í Suður-Múlasýslu, er sýnir, að yfirkjörstjórnin þar hefir bókað hann rjett kosinn þm. fyrir kjördæmið og hefir gefið út kjörbrjef handa honum. Ennfremur lá fyrir kjörbrjefadeildinni vottorð frá manni úr yfirkjörstjórn Suður-Múlasýslu um sama efni. 1. kjörbrjefadeild er því sammála um að telja kosningu þessa þm. sannaða og fullgilda. Er því eigi meira um þetta atriði að segja. Þá eru eftir kosningar tveggja þm., þm. Seyðf. og 2. þm. Eyf. Yfir báðum þeim kosningum hefir verið kært. Skal jeg þar fyrst skýra frá málavöxtum. Um kosninguna á Seyðisfirði hefir kjörstjórnin bókað, að þar hafi verið kosinn þm. Jóhannes Jóhannesson með 195 atkv., en hinn frambjóðandinn, Karl Finnbogason, hafi fengið 178 atkv., og gaf því yfirkjörstjórnin þar út kjörbrjef handa Jóhannesi Jóhannessyni. Þessa kosningu hefir hinn frambjóðandinn, K. F., kært og eru helstu atriðin í kæru hans þau 1) að hann mótmælir gildi tveggja heimagreiddra atkvæða Jóh. Jóh., sem kjörstjórnin tók gild, en þar voru stafsetningarvillur í nafni Jóh. Jóh. En það er þó öldungis augljóst, að kjósandinn hefir ætlað sjer að kjósa Jóh. Jóh., en eigi hinn frambjóðandann, og kjörbrjefadeildin telur úrskurð kjörstjórnarinnar rjettan, að telja þessi atkv. gild. Þá má geta enn eins vafaseðils, sem kjörstjórnin tók gildan og taldi Karli Finnbogasyni, en umboðsmaður Jóhannesar hafði mótmælt gildi þessa seðils. Kjörbrjefadeildin gat ekki betur sjeð en þessi seðill væri auður og hefði því átt að ógildast; en annars hefir þetta atriði engin áhrif á kosninguna. 2) Þá er annað og um leið helsta kæruatriðið, - um heimakosningarnar, að læknisvottorðin hafi verið ófullkomin. Hjeraðslæknir var veikur á kjördegi og gaf m. a. sjálfum sjer vottorð um það og kaus sjálfur heima. Undir vottorð þau, er hjeraðslæknir gaf kjósendum, er þess þurftu með, hafði hann látið vjelrita fyrir sig eyðublöð, með eyðum fyrir nafni kjósandans og sjálfs sín, og ritaði með eigin hendi nafn kjósandans og undirritaði vottorðið einnig með eiginhandarnafni sínu. Vottorðin hljóðuðu á þessa leið: „Jeg undirritaður votta það, að kjósandinn ........ eigi treystist til þess að fara á kjörstaðinn á morgun vegna lasleika. Hjeraðslæknirinn á Seyðisfirði. 26. okt. 1923. K. Kristjánsson. Krafa kæranda er sú, að öll heimagreidd atkv. verði gerð ógild af þeirri ástæðu, að læknisvottorðin hafi verið ófullnægjandi, og kosning Jóh. Jóh. sje ógild, af því að ef öll heimagreidd atkvæði verða gerð ónýt, hverfur meiri hluti Jóh. Jóh. Kjörbrjefadeildin gat eigi litið þannig á þetta mál, og er hún öll sammála um, að eigi geti komið til mála að ógilda kosningu Jóh. Jóh. fyrir þessar sakir. Það er enginn efi á því, að vottorð læknisins eru aðeins gefin í því skyni að nota þau sem sönnun fyrir forföllum kjósendanna, eins og lögin gera ráð fyrir, og með því að gefa slík læknisvottorð álítur kjörbrjefadeildin, að læknirinn votti, að hann sje samþykkur þessu áliti kjósendanna, - þ. e. að þeir sjeu ekki ferðafærir til kjörstaðar. Með öðrum orðum, kjörbrjefadeildin álítur, að vottorðin sjeu rjett. Að vísu er það vitanlegt, að læknirinn lá rúmfastur og gat eigi vitjað sjúklinganna, en það hlýtur að vera öllum ljóst, að hjeraðslæknir, sem er búinn að vera jafnlengi í eigi stærra hjeraði en hjer er um að ræða, mun vissulega vera svo kunnugur heilsufari hjeraðsbúa, að hann í mjög mörgum tilfellum getur gefið slík vottorð án þess að vitja sjúklingsins. Að því er viðvíkur orðalagi vottorðanna, vill kjörbrjefadeildin líta á það, að í lögunum um heimakosningar er gert ráð fyrir því, að utan kaupstaða geti hreppstjórar gefið slík vottorð. Þar getur eigi verið ætlast til, að hreppstjórar gefi vottorð, sem bygð sjeu á læknisfræðilegri þekkingu; það er vitanlegt, að þeir hafa hana ekki til að bera. Það má því gera ráð fyrir, að hreppstjórarnir fari eftir því, sem sjúklingarnir segja um það, hvort þeir treysti sjer á kjörstað eða ekki, og vottorð þeirra hljóða því ekki um annað, er þeir sjá eigi neitt, sem ósannar þessa skoðun sjúklingsins. Utan kaupstaða er ekki farið fram á annað en það, sem þessi vottorð hljóða um, og hljóta þau því að vera fullnægjandi. En kjörbrjefadeildin treystist eigi til að gera upp á milli kjósenda í kaupstöðum og kjósenda í hreppunum og gera þessi atkv. ógild, vegna þess að orðalag vottorðanna er líkara vottorðum, gefnum í sveitum, en vænta má fyrirfram um orðalag vottorða, útgefinna í kaupstað. Hin kæruatriðin eru öll smávægileg. Í einstaka tilfelli hefir kjósandinn sjálfur beðið lækninn um vottorð, og getur slíkt eigi verið ógildingarástæða fyrir kjörstjórnina, er fær þau gögn í hendur. Kjörbrjefadeildin álítur eigi neitt það upplýst í málinu, sem geti gert þessa kosningu ógilda, og eyði jeg því ekki fleiri orðum um Seyðisfjarðarkosninguna; en kjörbrjefadeildin gerir einróma, eða að minsta kosti án mótatkvæða, tillögu um, að kosning Jóh. Jóh. sje tekin gild. Þá er eftir Eyjafjarðarkosningin. Þar er tvímenningskjördæmi, sem kunnugt er. Yfirkjörstjórn úrskurðaði kosna frambjóðendurna Einar Árnason með 1093 atkv. og Bernharð Stefánsson með 900 atkv. Næsta frambjóðanda voru af yfirkjörstjórn talin 895 atkv. Allar kærurnar snerta aðeins kosningu Bernh. St. Fyrsta kæran, frá einum af frambjóðendunum, Stefáni Jóh. Stefánssyni, gerir aðallega að kæruatriði heimakosningarnar á Siglufirði. Efni kærunnar er í stuttu máli það, að meiri brögð hafi verið að heimakosningum en eðlilegt hafi verið og að mönnum hafi verið látin í tje læknisvottorð og þeir kosið heima, án þess að þeir væru þess vanmáttugir að komast á kjörstað; en yfir höfuð er upplýst, að þau atkv., sem þannig eru fram komin, hafa á engan hátt verið öðruvísi útbúin en lögum samkvæmt. Það er fyllilega gefið í skyn í kærunni, að læknirinn á Siglufirði hafi látið í ljósi, að sjer væri ant um að menn neyttu kosningarrjettar síns á þennan hátt, en kjörbrjefadeildin gat eigi fundið neitt það staðfest í kærunni, sem gæti gert rjettmætt að ónýta kosninguna, vegna þessara heimagreiddu atkv. á Siglufirði. Annað mál er það, að kjörbrjefadeildin er sammála um það, að heimildarlögin um heimakosningar geti orkað tvímælis, hvernig þeim skuli beitt, og að þarna hafi þau ef til vill verið teygð lengra en hófi gegndi og álítur það vera yfirvegunaratriði fyrir Alþingi, hvort rjettara sje að nema lögin um heimakosningar úr gildi eða gera ráðstafanir til að þau verði eigi notuð eftirleiðis eins og gert hefir verið; því kunnugt mun vera um, að þeim hafi víðar verið freklega beitt en í Eyjafirði. Þá eru 3 kærur frá kjósendum yfir þessari kosningu, en að efni til þó eigi nema tvær, og fara báðar í sömu átt, að því leyti, að krafist er að Stefán Stefánsson sje viðurkendur rjettkosinn 2. þm. kjördæmisins; en til vara, að kosning 2. þm. kjördæmisins verði gerð ógild, því sá, sem kjörbrjef hafi fengið, hafi eigi haft meiri hluta atkv., og kosning. hans sje því ógild. Samkvæmt kærunni hafa yfirkjörstjórninni verið send 6 heimagreidd atkvæði úr einum hreppi í kjördæminu, er eigi höfðu komist til undirkjörstjórnar í tæka tíð, svo þau komust eigi í atkvæðakassann; en yfirkjörstjórn neitaði að taka þessi atkvæði gild. Kjörbrjefadeildin álítur yfirkjörstjórnina hafa farið rjett að í þessu. Lögin mæla svo fyrir, að undirkjörstjórn taki aðeins á móti atkvæðum, sem koma til hennar áður en kosningarathöfninni er lokið. Næst er kært yfir því, að ónýttir hafi verið 20 atkvæðaseðlar, þar sem Stefán Stefánsson var aðeins einn kosinn. Hafa þessir seðlar eigi verið sendir hingað, enda hafði ógildingu þeirra eigi verið mótmælt við talninguna af umboðsmanni St. St., en kjósendur, er kæra, vilja láta telja þá gilda. Er og vottorð um það frá yfirkjörstjórn, að seðlar þessir hafi verið 20 að tölu og að þeir hafi allir verið greiddir Stefáni. Frá því er raunar skýrt, og stendur ómótmælt, að af þessum 20 seðlum hafi á 17 þeirra verið stimplað yfir doppuna framan við auða reitinn um leið og stimplað var við nafn Stefáns Stefánssonar. Um þetta eru að vísu skiftar skoðanir, hvort eigi ætti að telja þessi atkv. gild, en hinsvegar veit jeg, að því hefir verið fylgt sem ófrávíkjanlegri reglu, að slíkir seðlar væru ógildir. Ef víkja ætti frá þessari reglu, yrði að kunngera það áður með lagabreytingu eða á einhvern annan hátt, en hitt er ófært, að ógilda þessa kosningu vegna þess að kjörstjórnin hefir fylgt fastri reglu. Næsta kæruatriði er það, að 3 heimagreidd atkv. voru hvorki vottuð af sýslumanni nje hreppstjóra, heldur af umboðsmanni hreppstjóra. Þetta álítur kjörbrjefadeildin að vísu vera óheimilt, en veit þó til, að hefir átt sjer stað víðar en í þessu kjördæmi og eigi verið kært, og eins lítur hún á hitt, að þetta er í fyrsta sinnið, sem heimakosningar eru framkvæmdar, og vill því eigi taka hart á því, þó þeim hafi eigi verið fylgt út í æsar. Hreppstjóranum hefir ef til vill eigi verið ljóst, að lögin leyfa eigi, að hann gefi umboð til þessa, en gert það í þeirri trú, að það væri heimilt; auk þess er ekkert upplýst um, at atkv. hafi farið á annan veg en kjósendurnir óskuðu, en það er grundvallarregla kosningalaganna, að vilji kjósanda fái að njóta sín. Kjörbrjefadeildin álítur því ekki rjett að ónýta kosninguna af þessum ástæðum. Hún álítur, að kosningin hafi farið að vilja kjósenda, og kosningar eiga að vera þannig, að vilji kjósenda komi fram. En ef þetta yrði að venju, að hreppstjórar gæfu öðrum umboð, gæti það leitt til misbeitingar, og er slíkt varhugavert. Vill kjörbrjefadeildin ekki láta samþykt kosningar þessarar skoðast sem fordæmi fyrir því, að þetta yrði leyft eftirleiðis. Þess er getið í gerðabók yfirkjörstjórnar, að í Árskógsstrandarhreppi beri gerðabók kjörstjórnarinnar þar með sjer, að 3 menn kjósa þar, sem ekki stóðu á kjörskrá, en áttu þó þar að vera. Undirkjörstjórnin tók á móti atkvæðum þeirra, og var það rangt. Sömuleiðis hafði komið einn seðill úr Öxnadal, sem undirkjörstjórn tók ekki gildan af þessum ástæðum, en fór óvart í atkvæðakassann hjá yfirkjörstjórninni. Eru því 4 atkv., sem eru ógild, og sjeu þau dregin frá atkvæðatölu Bernh. Stef., verður meiri hluti hans einungis 1 atkvæði. Yfirkjörstjórnin hefir sent hingað 13 seðla, sem ágreiningur reis út af; kjörbrjefadeildin hefir athugað þá alla. Tveir þeirra eru talsvert óhreinir af svertu, en sjest þó greinilega, að kosnir voru á öðrum E. Á. og Bernh. St., og Stefán og Sig. Hlíðar á hinum, og gerði því ekki til um þá, er þeir vega hvor annan upp, en rjettara hefði verið að taka þá gilda. Þar næst voru 2, sem ekki koma til greina; kjörbrjefadeildin álítur þá auða. Næst voru 6 seðlar, þar sem á voru greinilega kosnir tveir frambjóðendur, en auk þess á öllum þeirra stimplað yfir doppuna framan við auða reitinn, og álítur kjörbrjefadeildin rjettan úrskurð yfirkjörstjórnar, að þeir skuli teljast ógildir. Þá er einn seðill, sem greinilega virðist stimplaður yfir doppurnar fyrir framan nöfn þeirra Stefáns Stefánssonar og Sigurðar Hlíðar, en er líka dálítið svertur fyrir framan nöfn þeirra Einars Árnasonar og Bernharðs Stefánssonar. En helst lítur út fyrir, að það sje ekki gert með stimpli, heldur með fingurgómi. Meiri hluti kjörbrjefadeildarinnar vildi þó ekki ógilda úrskurð yfirkjörstjórnarinnar og taka þennan seðil gildan. En einn kjörbrjefadeildarmanna vildi taka hann gildan til handa þeim Sigurði Hlíðar og Stefáni Stefánssyni. Þó nú svo hefði verið gert, var það ekki sönnun fyrir því, að Bernharð Stefánsson hafi ekki fengið meiri hluta gildra atkvæða. Komst kjörbrjefadeildin því að þeirri niðurstöðu, að einnig bæri að taka gilda kosningu Bernharðs Stefánssonar sem 2. þm. Eyfirðinga.

Frsm. 2. kjörbrjefadeildar (MJ): Önnur kjörbrjefadeildin hafði til meðferðar kjörbrjef eftirtaldra þingmanna: Bjarna Jónssonar, þm. Dala. Jakobs Möllers, 3. þm. Reykv. Jóhanns Jósefssonar, þm. Vestm. Halldórs Steinssonar, þm. Snæf. Ingólfs Bjarnarsonar, þm. S.-Þ. Jóns Þorlákssonar, 1. þm. Reykv. Pjeturs Þórðarsonar, þm. Mýra. Ásgeirs Ásgeirssonar, þm. V.-Ísf. Tryggva Þórhallssonar, þm. Str. Þórarins Jónssonar, þm. V.-Húnv. Jóns Baldvinssonar, 2. þm. Reykv. Einars Árnasonar, 1. þm. Eyf. Þinginu höfðu eigi borist neinar kærur yfir kosningu þessara þingmanna. Þó nú finna megi smá formgalla á kosningunum sumstaðar, eru þeir engan veginn svo stórvægilegir, að þeir hafi á nokkurn hátt getað haft áhrif á úrslit þeirra. Leggur kjörbrjefadeildin því eindregið til, að kosning allra fyrtaldra þingmanna verði tekin gild.

Frsm. 3. kjörbrjefadeildar (JAJ): Þriðju kjörbrjefadeild bárust eftirtalin kjörbrjef, ásamt útskrift úr viðkomandi kjörbókum yfirkjörstjórna: Ágústs Flygenrings, 1. þm. G.-K. Benedikts Sveinssonar, þm.N.-Þ. Eggerts Pálssonar, 1. þm. Rang. Halldórs Stefánssonar, 1. þm.N.-M. Ingvars Pálmasonar, 2. þm. S.-M. Jóns Sigurðssonar, 2. þm. Skagf. Jörundar Brynjólfssonar, 2. þm. Árn. Magnúsar Guðmundssonar, 1. þm. Skagf. Magnúsar Jónssonar, 4. þm. Reykv. Pjeturs Ottesens, þm. Borgf. Sigurjóns Jónssonar, þm. Ísaf. Við 10 fyrstu kjörbrjefin hefir kjörbrjefadeildin ekkert sjerstakt að athuga, enda engar kærur komið fram viðvíkjandi þeim. En þó vill deildin benda á, að í einum hreppi í Suður-Múlasýslu hefir ritblý verið notað við kosningarathöfnina, í stað stimpils, og fyrir það voru öll atkvæðin úr hreppnum gerð ógild af yfirkjörstjórn. Vill kjörbrjefadeildin því leggja til, að Alþingi skori á ríkisstjórnina að gefa hlutaðeigandi undirkjörstjórn stranga áminningu um að gæta kosningalaganna betur eftirleiðis. Um kosninguna í Árnessýslu er það upplýst, að þar hafi hreppstjóri einn falið öðrum manni eða mönnum umboð til að annast heimakosningu. En þar sem þetta hefir komið fyrir í allmörgum kjördæmum landsins, og hinn reglulegi oddviti yfirkjörstjórnar hefir jafnframt upplýst, að sjer hafi verið falið af yfirkjörstjórn að víta þetta við hlutaðeigandi hreppstjóra, sem hann þegar hefir gert, sjer kjörbrjefadeildin ekki ástæðu til að minnast þessa atriðis frekar. Þá er kosningin í Ísafjarðarkaupstað. Yfir henni hefir verið kært. Kæran er bygð á þeim atriðum, sem jeg nú skal greina, og jafnframt skýra frá áliti og tillögum kjörbrjefadeildarinnar við hvern lið um sig. Er þá fyrst kært yfir því, að Jónína Jónsdóttir og Stefán Hermannsson, er kusu í bæjarfógetaskrifstofunni hjer, hafi eigi skrifað undir fylgibrjefið, en fulltrúi bæjarfógetans vottar, að þau hafi undirskrifað það. En svo er samt ekki. Undirkjörstjórn neitar fyrst með 2:1 atkv. að taka atkvæði þessi gild, en samþykkir síðar, þá er staðfest símskeyti sannar, að þau hafi kosið í bæjarfógetaskrifstofunni hjer í einrúmi og að öllu leyti löglega, að taka umrædd atkv. gild með 2:1 atkv. Kjörbrjefadeildin lítur svo á, að fullsannað sje, að kosning þessi hafi farið fram lögum samkvæmt, og leggur því til, að þessu kæruatriði sje vísað á bug. Þá er í öðru lagi kært yfir því, að yfirkjörstjórn hafi ekki úrskurðað alla vafaseðla jafnóðum og þeir komu fram við upptalninguna. Kjörbrjefadeildin er þeirrar skoðunar, að rjett sje, að úrskurður sje feldur um vafasama seðla jafnótt og þeir komi fram. Þó að ekki sje með beinum orðum skipað svo fyrir í kosningalögunum, þá virðist kjörbrjefadeildinni samt, að orðalag 48. gr. kosningalaganna bendi í þá átt. Þar sem nú eigi er upplýst, að frambjóðendur eða umboðsmenn þeirra hafi hreyft mótmælum gegn þessu við upptalninguna, vísar kjörbrjefadeildin þessu kæruatriði einnig á bug. En meiri hluti hennar vill hinsvegar, að stjórnarráðið brýni fyrir yfirkjörstjórnum eftirleiðis, að rjettast sje að úrskurða kjörseðil jafnskjótt og fram kemur við talningu atkvæða, og vill jafnvel láta víta yfirkjörstjórn Ísafjarðarkaupstaðar fyrir þetta. Þá er í þriðja lagi kært yfir því, að yfirkjörstjórn hafi sýnt hlutdrægni við úrskurðun vafaseðla. Kjörbrjefadeildin hefir nú yfirfarið hina gölluðu seðla, sem sendir voru, alls 21. Af þeim eru 15, sem yfirkjörstjórn hefir úrskurðað ógilda án mótmæla. Er á þeim sjáanlegt, að 8 hafa viljað kjósa Sigurjón, en 4 Harald. Á 3 er aftur á móti ekki hægt að sjá vilja kjósendanna. Þó að nú meiri hluti kjörbrjefadeildarinnar telji jafnvel rjettast að taka tvo af þessum seðlum gilda, sem sje þá seðla, sem á stendur: „Sigur Sigurjón Jónsson“ og „Herra Haraldur Guðmundsson“, leggur hún samt til, að við svo búið sje látið standa, því að slíkt breytti ekkert atkvæðahlutfallinu. 13 af seðlum þessum telur kjörbrjefadeildin svo mjög gallaða, að ekki geti komið til mála að taka þá gilda. Eru þá eftir 6 seðlar gallaðir, og ennfremur 1 heimakosningarseðill, sem undirkjörstjórn vildi ekki taka gildan, af því að umboðsmaður hreppstjóra hafði vottað kosninguna. Þennan síðast nefnda seðil ákvað kjörbrjefadeildin að taka gildan, með skírskotun til þess, sem áður er sagt um kosninguna í Árnessýslu og víðar. Var atkvæðaseðill þessi því opnaður og á honum stóð: Sigurjón Jónsson. Bætist því eitt atkvði við atkvæðatölu hans. Þá voru nákvæmlega athugaðir hinir 6 gölluðu seðlar, sem jeg gat um áðan. Á tveimur þeirra stóð: Sigurður Jónsson. Þessir tveir seðlar hafði Sigurjón Jónsson óskað, að yrðu teknir gildir, en yfirkjörstjórn úrskurðaði þá ógilda, og er meiri hluti kjörbrjefadeildarinnar samdóma þeim úrskurði. Tveir seðlar, sem yfirkjörstjórnin tók gilda, eru þannig, að á öðrum þeirra stendur: Sigurjónsson Jónsson, en á hinum nær svertan ekki yfir allan hvíta depilinn. Kjörbrjefadeildin er samdóma yfirkjörstjórn um, að taka beri þessa seðla gilda, og það því fremur, sem yfirkjörstjórn hafði, án mótmæla, tekið aðra gallaða seðla gilda, svo sem er á stóð: Horoldur Guðmusson, Herddur Guðmundson,. Horaldur Guðmunson, Haraldur Guðmudson, Haraldur Guðmunsson. Þá eru enn tveir seðlar, sem tilheyra Haraldi Guðmundssyni. Á öðrum þeirra er kross eða merki á hvíta deplinum fyrir framan nafn hans, og á honum eru engir aðrir gallar. Þennan seðil vill meiri hluti kjörbrjefadeildar telja að taka hefði átt gildan. Á hinum seðlinum er svertur hluti depilsins fyrir framan nafn Haralds Guðmundssonar, en auk þess er hann merktur eða stimplaður við hvíta depilinn fyrir framan nafn Sigurjóns, blekklessa fyrir aftan nafn hans, sem sýnilega er smitun frá merkinu framan við nafnið. Þennan seðil er kjörbrjefadeildin samdóma yfirkjörstjórn um, að dæma beri ógildan. Það skal svo tekið fram, að einn kjörbrjefadeildarmanna er ósamdóma þessari niðurstöðu deildarinnar. Hann vill dæma alla hina gölluðu seðla ógilda. Hefði þeirri reglu verið fylgt um öll skriflegu atkvæðin, eins þau, sem yfirkjörstjórn tók gild, þá hefði kosning Sigurjóns verið vafalaus. Þá er í fjórða lagi kært yfir því, að Jóhanna Jónsdóttir og Sigurður Ebenesersson hafi ekki greitt atkvæði lögum samkvæmt. Þetta er sprottið sumpart af ókunnugleik kæranda og líka af misskilningi á lögum nr. 47, 30. nóv. 1914, og breyting á og viðauka við sömu lög, 1. maí 1923. Það er rjett, að fulltrúi bæjarfógetans, Kristinn Ólafsson, var ekki viðstaddur þá er nefnd hjón kusu, heldur var það skrifari bæjarfógeta, Páll Jónsson, sem þá fyrir nokkru hafði verið löggiltur til að annast heima- og utankjördæmakosningar í fjarveru bæjarfógetans eða fulltrúans. Fulltrúinn hafði 11. október farið heim til áðurnefndra kjósenda, eftir ósk þeirra, til þess að þau gætu kosið heima. En þá vildu þau ekki kjósa, af því að sonur þeirra, sem þau óskuðu að aðstoðaði þau, var fjarverandi. Fulltrúinn hafði fylt út eyðublaðið, þó ekkert yrði af kosningunni. Nokkru síðar kemur sonur hjóna þessara heim, og óska þau þá aftur eftir að fá að kjósa heima. Fór því skrifarinn til þeirra í forföllum fulltrúans og ljet þau kjósa á heimili þeirra, en notaði sömu eyðublöðin og umslögin, sem fulltrúinn hafði ætlað að nota áður. Þar sem nú kosning þessi hefir farið fram fyllilega lögum samkvæmt og þar sem löggiltur umboðsmaður framkvæmir athöfnina, er kjörbrjefadeildin á einu máli um, að atkvæðin sjeu gild og þetta eigi á engan hátt að hafa áhrif á gildi kosningarinnar. Það er misskilningur kæranda á nefndum lögum, að læknisvottorð þurfi við heimakosningu, þá er kjósandi kýs utan kjördmis, eins og hitt, að slíkar kosningar megi ekki fara fram fyr en 2 dögum fyrir kjördag. Getur kjörbrjefadeildin því ekki fallist á þessi atriði kærunnar. Ennfremur er kært yfir því, að 3 kjósendur, sem standa á kjörskrá á Ísafirði og kusu þar, hafi einnig staðið á aukakjörskrá í Reykjavík og einnig neytt kosningarrjettar síns hjer í bæ. Að vísu hafa fullar sannanir ekki verið færðar á það, að þessir kjósendur hafi greitt atkvæði í Reykjavík, en hinsvegar mjög sennilegt, að svo hafi verið. Kjörbrjefadeildin er á einu máli um það, að kjörstjórnirnar á Ísafirði hafi orðið að veita móttöku atkvæðum þessara kjósenda, og geti þetta á engan hátt rýrt lögmæti kosningarinnar. Sama máli gegnir um eina stúlku, er stóð á kjörskrá bæði á Ísafirði og í Árneshreppi í Strandasýslu. Hún átti heima á Ísafirði, en kom í Árneshrepp og kaus þar, á kjördaginn, að jeg ætla. Þetta atkvæði getur ekki heldur, að áliti kjörbrjefadeildarinnar, gert kosninguna ógilda. Þá er kjörbrjefadeildinni kunnugt um, að oddviti yfirkjörstjórnarinnar á Ísafirði neitaði frambjóðandanum Sigurjóni Jónssyni um, að kona nokkur, er tjáðist hafa af vangá ónýtt atkvæðaseðil sinn, fengi að kjósa á ný. Hinsvegar var öðrum kjósanda, sem frambjóðandinn Haraldur Guðmundsson óskaði að fengi að kjósa aftur og bar fram sömu ástæðu, að atkvæði hans hefði ónýst af vangá við atkvæðagreiðslu í Reykjavík, leyft að greiða atkvæði á ný. Kjörbrjefadeildin vill sem slík ekkert úr þessu gera, en jeg sem kunnugur maður á Ísafirði verð að átelja þessa framkomu oddvita, og það því fremur, sem kjörbrjefadeildin hefir fengið fullar sannanir fyrir því, að kjósandinn Jón Magnússon, sem eftir ósk Haralds Guðmundssonar fjekk að kjósa aftur, hefir fært rangar ástæður fyrir þessari kröfu sinni. Í kærunni eru ekki fleiri bein kæruatriði en þessi, en ýmsu öðru er þar slegið fram, órökstutt með öllu, um fjárboð og fleira, svo sem lesa má í kæruskjalinu. En þar sem einungis er drepið á þetta í lok kærunnar, án þess að færa því nokkurn stað, sjer kjörbrjefadeildin enga ástæðu til þess að taka það til nánari óhugunar. Jeg skal að lokum taka það fram, að þegar einhverjar misfellur eru á kosningu, er það vitanlega auðveldara fyrir þann, sem ónýta vill kosninguna og hefir hag af því, að svo sje gert, að færa sannanir á sitt mál, heldur en fyrir hinn, sem vill láta kosninguna standa. Því að þótt hann gæti fundið að ýmsu í framkomu andstæðinganna, þá myndi hann skirrast við að bera það fram, ef það gæti haft áhrif á lögmæti kosningarinnar og orðið til þess, að hún yrði dæmd ógild. Samkvæmt því, sem jeg hefi nú sagt, hefir sú niðurstaða orðið í 3. kjörbrjefadeild, að hún hefir samþykt, með 10 atkv. gegn 2, að leggja til, að kosning þessi skuli tekin gild.

Jón Baldvinsson Jeg hafði ýmislegt að athuga við ræðu hv.frsm. 1. kjörbrjefadeildar (JÞ), um kosningakærur þær, sem nú hefir verið lagður úrskurður á, og sjerstaklega tel jeg hafa verið mjög mikla galla á Seyðisfjarðarkosningunni. En jeg kvaddi mjer ekki hljóðs þá, til þess að eyða ekki málfrelsi mínu. Jeg bjóst við að hafa þörf fyrir það, þegar að því kæmi að ræða þessa kæru, sem nú liggur fyrir. Hv. 3. kjörbrjefadeild leggur til með miklum meiri hluta, að kosningin á Ísafirði verði tekin gild; en þó að úrslitin sjeu ef til vill ráðin fyrirfram, get jeg ekki stilt mig um að fara nokkrum orðum um málið. Það hefir komið fram mjög rökstudd kæra yfir kosningunni á Ísafirði, frá meira en 20 kjósendum. Skal jeg þræða kæruna lið fyrir lið, svipað eins og hv.frsm. 3, kjörbrjefadeildar (JAJ) gerði, og andæfa jafnóðum því, sem hann sagði um kæruatriðin. En áður en jeg fer lengra, vil jeg leyfa mjer að bera fram fyrirspurn til hv.frsm. (JAJ), sem jeg óska, að hann svari nú þegar, annaðhvort með jái eða neii. Hefir hv. 3. kjörbrjefadeild opnað atkvæðaumslög ákveðinna manna, sem undirkjörstjórn hefir tekið gild?  (Aldursforseti SJ: Það hefir verið gert)  . Þar sem hv.frsm. svarar ekki, verð jeg að álíta þögn hans viðurkenningu á því, að hv. kjörbrjefadeild hafi raskað leynd þeirri, sem vera á yfir atkvæðagreiðslu manna og lögin mæla svo ríkt fyrir um. Háttv. sessunautur minn, þm. V.-Sk. (JK), segir nú líka, að atkvæðaumslögin hafi verið opnuð. Það er mjög herfilegt brot á kosningalögunum, sem hv. kjörbrjefadeild hefir gert sig seka í með þessu, því að á þennan hátt má rekja, hvernig ákveðnir menn hafa greitt atkvæði. Fyrsta atriði kærunnar er um galla á skriflegri atkvæðagreiðslu, er fram fór hjer í Reykjavík, þeirra Stefáns Hermannssonar og Jónínu Jónsdóttur. Þau hafa ekki undirritað fylgibrjefin, en það er tvímælalaust brot á 4. gr. laga nr. 47 frá 30. nóv. 1914, þar sem svo segir: „Hann (þ. e. kjósandinn) útfyllir því næst og undirskrifar fylgibrjefið.“ Úr þessu bætir það ekkert, þó að skrifstofa bæjarfógetans í Reykjavík votti það á kjördegi, að þau hafi kosið, því að það fullnægir ekki ákvæðum laganna að heldur. Jeg tel því rangt af kjörstjórnunum að meta þessi atkvæði gild. Þessi galli á kosningunni er þó lítill í samanburði við það, að þessir 2 kjósendur og 2 aðrir hafa sannanlega kosið á 2 stöðum. Þetta er afdráttarlaust brot á kosningalögunum, og skil jeg ekki, hvernig háttv.frsm. (JAJ) getur leyft sjer að fullyrða, að þessi 4 atkv. hafi engin áhrif á lögmæti kosningarinnar, þar sem þó á engan hátt er unt, eftir úrskurðun meiri hluta kjörstjórnarinnar á Ísafirði, að teygja meira en eins atkvæðis meiri hluta handa frambjóðandanum Sigurjóni Jónssyni. En þetta er í samræmi við þau önnur rök, sem háttv.frsm. (JAJ) hafði fram að bera fyrir hönd kjörbrjefadeildarinnar.

Jeg hygg, að í 3. kjörbrjefadeild sjeu lögfræðingar jafngildir hv.þm.

. Jeg þykist jafnsnjall háttv.frsm. (JAJ) í þeim efnum, en hitt get jeg skilið, að hann vilji sveigja lögin á þann hátt, sem betur kemur í svipinn. En jeg tel þó, að lögin hljóti einnig að ná til hans flokks. Og það er greinilegt, hvað lögin segja um þetta efni. í 5. gr. laga nr. 28, 3. nóv. 1915, er svo fyrir mælt: „Sá sem hefir heimilisfang víðar en á einum stað, segir sjálfur til, á hverjum stað hann vill neyta kosningarrjettar síns.“ Þessir kjósendur, sem hjer ræðir um, vanrækja að gera þetta. Þau eru vitandi vits að greiða atkvæði á tveim stöðum. Því að um sama leyti sem bjarfógetaskrifstofan hjerna vafalaust sendir yfirforgangshraðskeyti til Ísafjarðar, um að þau hafi greitt hjer atkvæði, eru þau að ganga að kjörborðinu hjer í bæ og kjósa vafalaust lista sama flokks. Þessu til stuðnings er 3. gr. laga nr. 50, 20. júní 1923: „Enginn má við sömu kosningar senda frá sjer nema einn kjörseðil.“ Því að megi ekki senda frá sjer nema einn kjörseðil, má auðvitað enginn greiða atkvæði á kjörstað, nema því aðeins að skriflegt atkvæði hans sje áður gert ógilt. Þessu til stuðnings er og 6. gr. sömu laga, 2. málsgr. Þetta eitt ætti að vera nægilegt til þess að ógilda kosninguna.

En 32. gr. kosningalaganna?

. Ef kjörstjórninni hefði verið kunnugt um þetta, hefði hún átt að vísa atkvæðunum frá. En kjörstjórnin gat auðvitað ekkert um þetta vitað, og því áfellist jeg hana ekki fyrir þetta atriði. En nú er hinu háa Alþingi kunnugt, hvernig í þessu liggur, og er það því berlega skylda þess að ónýta þessi 4 atkvæði, en með því verður kosningin á Ísafirði ógild, þar sem einungis veltur á einu atkvæði samkvæmt úrskurði meiri hluta kjörstjórnar. Háttv. frsm. (JAJ) kvað það ekki sannað, að þeir 3 kjósendur, sem stóðu hjer á kjörskrá og greiddu atkvæði skriflega sem ísfirskir kjósendur, hafi í raun og veru kosið einnig hjer í Reykjavík. En nú vill svo til, að hv. 3. kjörbrjefadeild hafði vottorð frá einum manni úr yfirkjörstjórninni í Reykjavík, er sannar, að þessir kjósendur hafi greitt atkvæði hjer. Háttv. frsm. (JAJ) leiddi þetta hjá sjer, taldi einungis líklegt, að svo hefði verið, en jeg tel það skýlaust sannað.

Það var ekki um það getið, að vottorðsgefandi væri í yfirkjörstjórn; mjer var ókunnugt um það

. Var hv.þm. Seyðf. (JóhJóh) ekki í 3. kjörbrjefadeild? Jeg skal með leyfi hstv. forseta (SJ) lesa upp vottorðið, svo að þeir, sem kunnugir eru, geti sjeð, hvort vottorðsgefandinn var ekki í yfirkjörstjórninni: „Að gefnu tilefni vottast hjer með, að við síðustu alþingiskosningar í Reykjavík neyttu eftirgreindir kjósendur kosningarrjettar: Nr. 668. Oddur H. G. Gíslason, bókbindari, 66 ára, Grettisg. 54. Nr. 492. Jónína S. Jónsdóttir, húsfrú, 60 ára, Grettisg. 54. Nr. 854. Stefán Hermannsson, úrsmiður, 45 ára, Hverfisg. 57. Allir þessir kjósendur eru á aukakjörskrá. Virðingarfylst. Þorvarður Þorvarðsson.“ 
             11. þ. m. Það er mjög langt síðan þess var óskað, að vottorðsgefandi útvegaði slíkt vottorð, og mun hann hafa haft aðgang að kjörskránum, sem viðhafðar voru kosninguna. Þetta tel jeg fulla sönnun og efast um, að hv.þm. þori að vefengja, að umræddir kjósendur hafi greitt atkvæði á tveimur stöðum. Þá kem jeg að kosningarúrslitunum sjálfum og gerðum yfirkjörstjórnar. Það er sannað með útskrift úr gerðabók yfirkjörstjórnarinnar á Ísafirði, að af þeim atkvæðum, sem voru ágreiningslaust tekin gild, átti Haraldur Guðmundsson 439, en Sigurjón Jónsson einungis 438. Þessi atkv., sem ekki hefir orðið ágreiningur um, eru öll ógölluð og eru hin eiginlegu úrslit kosningarinnar. En þegar hjer er komið, grípur kappið í kosningunni meiri hluta yfirkjörstjórnar, og er þá farið á ný að vega og meta hina gölluðu seðla. Jeg er sammála hv.frsm. (JAJ) um það, að rjett sje að úrskurða um gallaða seðla jafnóðum og að þeim kemur. En yfirkjörstjórnin tekur þá á ný til athugunar, svo sem jeg gat um, og úrskurðar á þann veg um þá, að frambjóðandinn Sigurjón Jónsson hafði 1 atkvæði umfram. Hinir gölluðu seðlar, sem lagðir voru frá við upptalninguna, voru alls 21. Af þeim voru 15 dæmdir ógildir í einu hljóði. Umboðsmaður Haralds Guðmundssonar samþykti þetta af þeirri ástæðu, að hann hugði, að yfirkjörstjórnin ætlaði að þræða bókstaf laganna og ógilda alla þá seðla, sem greinilega væru merktir. Á meðal þessara seðla var ekki ljelegri seðill en: „Herra Haraldur Guðmundsson, Ísafirði.“ Af öllum þeim vafaseðlum, sem jeg hefi sjeð, þykir mjer sjálfsagðast að taka þennan gildan, þar sem hjer er fullkomin utanáskrift. Hv. frsm. (JAJ) kvað kjörbrjefadeildina og hafa viljað telja þetta gott og gilt atkvæði, en það kom ekki til af góðu, því að þá var dreginn fram annar seðill, til þess að vega salt á móti þessum. Þennan seðil Haralds Guðmundssonar átti, eins og áður er sagt, langhelst að taka gildan af öllum vafaseðlunum, en jeg vil þó halda því fram, að kjörstjórnin hefði tvímælalaust átt að ónýta alla þessa seðla; þá hjelt hún sjer fast við kosningalögin. Þá eru 2 seðlar, sem á stendur Sigurður Jónsson. Þeir voru auðvitað báðir dæmdir ógildir, enda ekki auðið annað. En svo langt gengur frambjóðandinn Sigurjón Jónsson, að hann mótmælir þessu og eignar sjer báða seðlana. Hvernig í dauðanum hefði mátt telja honum þessi atkvæði? Það eru sjálfsagt margir Sigurðar Jónssynir á Ísafirði; jeg þekki að minsta kosti einn, Sigurð Jónsson kennara, sem á Ísafirði er alkunnur maður, og má vel vera, að þessir tveir kjósendur hafi viljað kjósa hann og ætlað það leyfilegt. Jeg minnist þess, að við þær einu almennu borgarstjórakosningar, sem fram hafa farið hjer í Reykjavík, kom fram seðill með nafni alþekts borgara hjer í bæ, sem var ekki í kjöri, og kom hvorugum frambjóðandanum til hugar að eigna sjer það atkvæði. Jeg verð því að telja það freklega ágengni af hálfu frambjóðandans Sigurjóns Jónssonar að koma til hugar að eigna sjer þessi atkvæði. Þá eru 2 seðlar, sem yfirkjörstjórn tók gilda. Á öðrum þeirra stendur: Sigurjónsson Jónsson, en á hinum er merki í hringnum framundan nafni Sigurjóns. Þetta leggur yfirkjörstjórn á vogarskálina til þess að fá meiri hluta handa Sigurjóni Jónssyni. Seðillinn með nafninu Sigurjónsson Jónsson er vafalaust ógildur. Enginn maður með því nafni er í kjöri. Ef fylgt er bókstaf laganna og þeim reglum, sem viðhafðar voru um ógildingu áðurnefndra 15 seðla, er þetta augljóst. Hinn seðilinn, með merkinu framundan nafni Sigurjóns, hefi jeg skoðað, og sá jeg, að hann var ekki merktur samkvæmt fyrirmælum kosningalaganna. Við stimplunina hefir stimpillinn ekki náð yfir allan hvíta reitinn, svo að hvít rönd er eftir. En einmitt á sama hátt hefir verið merktur seðill, sem gerður var ógildur fyrir Haraldi Guðmundssyni. Loks hefir annar seðill verið ónýttur fyrir Haraldi, af þeirri ástæðu, að blekdropi hefir runnið á hann. Jeg tel rjett að ógilda alla þessa seðla, en sje farið að meta þá og jafna þeim saman, þá verða ekki þau úrslit með rjettum dómi, að Sigurjón Jónsson hafi 1 atkv. umfram. Menn geta vel skilið, að kjörstjórn leiðist til þess í kosningahita að ganga feti framar um að taka gild atkvæði en lög standa til. En hitt verður ekki fyrirgefið á neinn hátt, ef Alþingi samþykkir með köldu blóði það, sem hjer hefir verið gert. Jeg get ekki trúað því fyr en jeg tek á, að hið háa Alþingi leyfi sjer að ganga svo langt, að það fallist á gerðir meiri hl. yfirkjörstjórnarinnar á Ísafirði. Jeg skal leyfa mjer að drepa á, hvernig Alþingi hefir litið á svipaðar kosningar undanfarið. Við kosningarnar 1908 stóð líkt á á Seyðisfirði. Þar var annað þingmannsefnið talið kosið með 1 atkv. mun. Þingið 1909 ónýtti þessa kosningu vegna galla á kjörseðlum, er yfirkjörstjórn hafði úrskurðað gilda. Þó voru þessir seðlar ekki svipað því eins gallaðir og seðlar þeir frá Ísafjarðarkosningunm, sem jeg hefi nú lýst. Þá var kosið á þann hátt, að blýantskross var gerður, og um einn atkvæðaseðil segir einn háttv.þm. (BJ): „Annað strikið er dregið tvöfalt, sem getur þó ekki stafað af því, að blýanturinn hafi verið tvíyddur. Sá seðill getur því ekki talist gildur.“ Annan seðil vildi sami hv.þm. láta ógilda vegna þess, að aukastrik sást á honum. Farast honum svo orð: „Enda má ekkert vera, er bent geti til, að viljandi hafi verið dregið ólöglega. Annars gætu menn, er þegið hefðu mútur, sýnt, hvern þeir hefðu kosið.“ Er gott að athuga þessi orð í þessu sambandi. Enn eru nokkur atriði, sem þörf væri að minnast á. Hjer í Reykjavík hafa t. d. tveir ísfirskir kjósendur verið látnir kjósa heima. Eru skjöl þau, er þá kosningu snerta, í mesta máta athugaverð. Þegar litið er á fylgibrjef atkvæðaseðlanna, verður eigi annað sjeð en þessir kjósendur hafi kosið í skrifstofu bæjarfógeta. En svo kemur vottorð eins skrifara bæjarfógeta, sem segir, að kosningin hafi farið fram á heimili kjósendanna. Þetta sýnist nokkuð leyndardómsfult. Og enda þótt undirkjörstjórn þar vestra sje eigi ljóst, hvernig hjer er í pottinn búið, þá verður hið háa Alþingi, sem veit alla málavöxtu, að taka tillit til slíks, ekki síst þegar um svo lítinn atkvæðamun er að ræða og sýnilegt er, að hart hefir verið fram dregið að fá úrslit þau, sem urðu á þessari kosningu. Þá vil jeg víkja nokkrum orðum að meðferð hv. 3. kjörbrjefadeildar á atkv. þeim, sem henni voru send. Á jeg við heimagreidd atkvæði Jóns Magnússonar og Guðrúnar Halldórsdóttur. Mjer skilst, að hv. kjörbrjefadeild noti einmitt annað þessara atkvæða til þess að fá sömu niðurstöðu og kjörstjórn Ísafjarðar. Þegar það er athugað og svo hitt, að kjósandi er ekki einu sinni skyldur að segja fyrir rjetti, hvern hann hafi kosið, þá kom mjer mjög á óvart, þegar hv. kjörbrjefadeild kemur og lýsir yfir því, að Guðrún Halldórsdóttir hafi kosið frambjóðandann Sigurjón Jónsson. Fæ jeg ekki betur sjeð en að hjer hafi hv. kjörbrjefadeild framið lagabrot, og undrar mig, að lögfræðingar þeir, sem í henni áttu sæti, skyldu láta slíkt viðgangast. Fer lítil leynd að verða á atkvæðum manna, ef þessi regla verður upp tekin, og ekki þarf að fara í grafgötur með, hver komið hafi Sigurjóni Jónssyni á þing, ef þetta atkvæði verður látið ráða úrslitum. Jeg fæ ekki betur sjeð en að þessi kosning sje svo ramgölluð, að allir hv.þm. hljóti að greiða atkv. gegn lögmæti hennar, ef þeir fá tíma til að kynna sjer öll gögn til hlítar. Það efast jeg um, að þeir hafi getað enn og vil því gera þá till., að kosningunni verði vísað til væntanlegrar kjörbrjefanefndar. Geri jeg það í þeirri von, að menn sjeu eigi fyrirfram ákveðnir að greiða kosningunni atkv., enda þótt meiri hluti háttv. kjörbrjefadeildar leggi það til.

Jón Kjartansson Það eru einkum tvö atriði í ræðu hv. 2. þm. Reykv. (JBald), sem jeg vildi leyfa mjer að taka til athugunar. Hann ávítar kjörbrjefadeildina fyrir að hafa opnað atkvæðaumslag Guðrúnar Halldórsdóttur. Atkvæði þetta var ekki tekið gilt af kjörstjórn, vegna þess að rjettur maður, hreppstjóri, hafði ekki vottað um kosninguna. Var kjörstjórnin vitanlega í fullum rjetti þar. En nú hafði samskonar kæruatriði frá annari kosningu legið fyrir kjörbrjefadeildinni, og hún orðið ásátt um að láta þennan galla við svo búið standa í þetta skifti, einkum þar sem vitanlegt var, að þetta var mjög víða brotið um alt land. Áleit deildin því rjett, að sömu reglu yrði fylgt með þessa kosningu. Þess vegna taldi deildin rjett, að atkvæði Guðrúnar Halldórsdóttur bæri að taka gilt, og því væri rjett að opna umslagið og sjá hverjum atkvæðið tilheyrði. Jeg kann illa við, að kjörbrjefadeildin sje ávítuð fyrir það, sem hún hefir rjett gert. Þá er hitt, að 2 eða 3 kjósendur hafi kosið á tveim stöðum. Jeg og allir aðrir hv.þm. í kjörbrjefadeildinni litum svo á, að við þessu gætu kjörstjórnir ekki gert. Samkv. 32. gr. kosningalaganna eru kjörstjórnir skyldar að taka á móti atkvæðum allra þeirra, sem á kjörskrá standa. Ef hjer er um brot að ræða, þá er það af hálfu kjósandans, en ekki kjörstjórnar. Þá vil jeg fyrir mína hönd og allrar kjörbrjefadeildarinnar mótmæla því, að hún hafi verið hlutdræg í úrskurðum sínum. Hún kom sjer t. d. saman um að taka gild atkv., sem á stóð: „Haraldur Gummuson“, „Gumundsson“, „Göðmundsson“ o. s. frv., sem að dómi hv. 2. þm. Reykv. ættu líklega öll að teljast ógild. Einnig vildi hún taka gild atkv.: „Herra Haraldur Guðmundsson“ og „Sigur Sigurjón Jónsson“, en í engu myndi það breyta úrslitum. Hvað sem segja má um það, hvort rjett væri af kjörstjórnum að ógilda öll vafaatkv., þá er hitt víst, að Alþingi hefir undanfarið gengið hina brautina. Hafa úrskurðir þess allir á síðari árum verið bygðir á því, hvort vilji kjósandans kæmi greinilega í ljós eða ekki. Þau atkvæði hafa verið úrskurðuð gild, sem sjá hefir mátt á, hvern kjósa átti, enda virðist það sanngjörn regla. Þá skal jeg geta þess, að það var einróma álit kjörbrjefadeildarinnar, að hvorki undirkjörstjórnir nje yfirkjörstjórn Ísafjarðar hafi beitt hlutdrægni við umræddar kosningar.

Jón Baldvinsson Jeg leyfi mjer að mælast til þess við hæstv. forseta (SJ), að hann fresti fundi í nokkrar mínútur, svo að mönnum gefist kostur á að skoða nokkra atkvæðaseðla frá Ísafirði, sem voru í umslagi, er óopnað var í morgun. (Fundarhlje í 10 mínútur).

Magnús Torfason Áður en jeg ræði um þessa kosningu, vil jeg geta þess, að jeg greiddi ekki atkv. með því að taka Eyjafjarðarkosninguna gilda. Jeg nenti ekki að rjétta einn hönd upp á móti, enda þóttist geta látið aðstöðu mína koma fram í Alþt. Þegar búið var að telja upp atkv. á Ísafirði, hefir Haraldur Guðmundsson 439 en Sigurjón Jónsson 438 atkv. Eftir venjulegum reglum átti Haraldur að fá kjörbrjef. Að svo varð ekki, stafar af því, að ákvæðum kosningalaganna hefir ekki verið hlýtt við talninguna. Samkv. 48. gr. 2. mgr. þeirra laga ber að úrskurða um gildi hvers atkv. jafnóðum og það er tekið úr atkvæðakassanum. Þeirri reglu fylgdi jeg þau 17 ár, sem jeg var bæjarfógeti á Ísafirði. En undir eins og jeg var farinn, er hin reglan tekin, sem þó hefir reynst óheppileg, sbr. kosninguna á Seyðisfirði 1908. Jeg vil ekki líta svo á, sem þetta sje gert af ásettu ráði, og það því fremur, sem ekki verður annað sjeð en að báðir frambjóðendur hafi samþykt þessa ráðstöfun. En á því tel jeg lítinn vafa, að dómurinn hefði sennilega fallið öðruvísi, ef rjett hefði verið að farið. Þegar búið er að lesa upp síðasta seðilinn, eiga engin moð að vera eftir til að vinna úr, eins og hjer var gert. Að því er snertir umrædd vafaatkv., þá var jeg á þeirri skoðun, að ógilda bæri þau öll. Á tveim seðlum stóð „Sigurður Jónsson“, og gátu þau atkv. vitanlega aldrei komið til mála. Á einum seðli stóð „Sigurjónsson Jónsson“. Fæ jeg engan veginn sjeð, að nokkuð sje verra að tvítaka „Sigur“ en að bæta „sson“ við nafn frambjóðandans. Að því er snertir seðilinn, sem á stóð „Herra Haraldur Guðmundsson“ þá sýnir hann það eitt, að kjósandinn hefir verið kurteis maður. En gallanir á hinum vafaseðlunum stafa af flaustri eða gáfnaskorti, og eiga því enn síður rjett á að vera teknir til greina. Fjórði seðillinn, sem Sigurjón Jónsson átti, er þannig, að auði depillinn framan við nafnið er ekki fyltur alveg út. En í 33. gr. kosningalaganna stendur skýrt: „... og stimplar alveg yfir reitinn.“ Þessi seðill átti því vafalaust að dæmast ógildur. Þá koma tveir seðlar, sem Haraldur Guðmundsson átti. Um annan er hið sama að segja og þann seðil Sigurjóns, sem jeg síðast gat um. Auði depillinn er ekki alhulinn. Á hinum er klessa við nafn Sigurjóns, en rjettilega stimplað framan við nafn Haralds. Jeg lít líka svo á, að þessi klessa hafi átt að valda ógildingu seðilsins. Niðurstaða mín er með öðrum orðum sú, að kosningin átti að standa óhögguð þegar síðasti seðillinn var upplesinn og Haraldur að fá kjörbrjef. Samkv. kosningalögunum verður maður að vera mjög strangur. Þar stendur, að nægilegt sje, til þess að seðill verði ógildur, að á honum sjáist rispa eða eitthvað það, sem geti gert hann þekkjanlegan. Svo er um alla þessa seðla. Meiri hluti kjörbrjefadeildar lítur svo á, að taka megi einn vafaseðil gildan til handa Haraldi. Þetta gerir það að verkum, að þeir verða jafnir, frambjóðendurnir, frá sjónarmiði þeirra, sem taka vilja gild einhver vafaatkv. Þá er látið í veðri vaka, að Haraldi til framdráttar hafi einum manni, er hafði kosið utan kjörstaðar, verið leyft að kjósa upp aftur á Ísafirði. Þegar svo hefir staðið á, að kjósandi hefir haldið, að hann hafi ónýtt atkvæðaseðilinn, hefi jeg ávalt leyft að kjósa aftur. Þetta sama hefir kjörstjórnin á Ísafirði gert hjer, og verð jeg að líta svo á, að enginn rjettur sje brotinn með því. Er engin ástæða til að ætla, að þeir menn, er sótt hafa kjörstaðinn, greiði ekki atkvæði af fúsum vilja, þar sem ekki er hægt að vita, hvernig atkv. þeirra hefir fallið. Öðru máli er að gegna um þau atkv., sem falla utan kjörstaðar, því með þau verður naumast farið svo leynilega sem æskilegt væri. Hefi jeg til dæmis heyrt af sjónarvotti, að hægt hafi verið að sjá það af þerriblöðum þeim, er notuð voru sumstaðar við kosninguna, hvernig atkv. hefðu fallið. Þess vegna hefi jeg jafnan haft það fyrir reglu að láta nota ritblý. Vil jeg leggja það til, að þetta verði gert að reglu eftirleiðis. Jeg lít því svo á, að þetta uppkosningaratkvæði Jóns Magnússonar geti ekki haft nein áhrif á rjettmæti kosningarinnar. Þá kemur atkvæði Guðrúnar Halldórsdóttur. Kjörstjórnin ógilti það vegna þess, að það er ekki greitt undir umsjón hreppstjóra. Jeg lít eins á það og hún, að ekki geti komið til mála að taka atkv. gilt, sem ekkert yfirvaldsvottorð fylgir. Að vísu hefir síðar komið fram vottorð frá viðkomandi hreppstjóra, þess efnis, að hann hafi gefið þessum manni umboð til að annast þetta fyrir sína hönd, en sá ljóður er á, að þetta vottorð er mjög krullað. Er þar til dæmis „gaf“ skrifað ofan í „gef“ og einnig virðist dagsetningu hafa verið breytt, svo að „nóv.“ hafi verið skrifað ofan í „okt.“ Er alvitað, hve dómstólar leggja lítið upp úr slíkum vottorðum; þau falla sínum herra. Fæ jeg því ekki sjeð, að Alþingi geti með nokkru móti samþykt slíkt, og með því ónýtt rjettan úrskurð undirkjörstjórnar. Er vitanlegt, að heimakosningar eru neyðarúrræði, þótt þær fari löglega fram, en alveg óhæfar, ef svo er um hnútana búið sem hjer, að smalar hafi umsjónina á hendi. Yrði sú venja síst til þess að stemma stigu fyrir vanbrúkun kosningarrjettarins, heldur þvert á móti kenna mönnum að syndga upp á náðina. Jeg hefi jafnan fylgt strangt fram kosningarreglunum, enda sagt, að engin sje miskunn hjá Magnúsi. Þó fór svo einu sinni, að jeg þótti ekki nógu strangur. Það var við alþingiskosningarnar í Vestur-Ísafjarðarsýslu 1911. Þá tók jeg gilda 13 seðla, sem höfðu verið tvíbrotnir, en Alþingi Íslendinga ónýtti þá alla. Gerði jeg það meðal annars af því, að mjer var kunnugt um, að slíkt og annað verra hafði átt sjer stað óátalið hjer í bænum og víðar. Eftir það herti jeg á kröfunum, enda sú regla langheppilegust. Það verður að þræða hjer lagabókstafinn, því annars er óhjákvæmilegt að „vigta“ atkvæðin, og þaðan er aðeins eitt fótmál yfir í hlutdrægnina. Til samanburðar við úrskurð Alþingis á kosningunni í Vestur-Ísafjarðarsýslu 1911 skal bent á, að í kosningalögunum eru engin ákvæði, sem taka það fram, að seðlarnir megi ekki vera tvíbrotnir. Þar er aðeins tekið fram, að þá megi ekki einkenna með strikum, blettum eða öðru slíku. Ennfremur er aðeins tekið fram, að yfirkjörstjórn skuli brjóta seðilinn einu sinni, og er það gert í því skyni, að atkvæðið sjáist ekki. Hitt er ekki tekið fram, að kjósandinn megi ekki tvíbrjóta hann. Annars er skakt komist að orði í 33. gr. þessara laga. Þar stendur: „.... brýtur hann (þ. e. kjósandinn) síðan seðilinn saman í sama brot.“ Þetta „brýtur“ er skakt; ætti að vera í þess stað „leggur.“ Í aðra röndina gat jeg vel unað því, að Alþingi 1912 dæmdi svo strangt, meðal annars vegna þess, að þar er um örlítið menningarpróf að ræða. Sú minsta menningarkrafa til þjóðarinnar, sem unt er að gera, er þó sú, að kjósendur geti kosið rjett. Því menningarbót kalla jeg það, þó að vísu þá minstu, sem heimtuð verður, að menn læri að kjósa rjett. Jeg tók það fram áðan, að skilinn hefði verið eftir moðbingur og svo veitt úr honum að síðustu í hag þeim manni, sem kjörbrjefið hlaut. Jeg vil þó ekki halda því fram, að kjörstjórnin hafi hjer vísvitandi gert rangt. En þeir, sem þekkja kosningarhitann og hörkuna í Ísfirðingum, vita, hve hætt er við, að kjörstjórnin hafi, þótt ekki væri nema óafvitandi, látið hann hafa áhrif á úrskurðinn, og hann því fallið öðruvísi en ella hefði orðið. Í 6. gr. laga nr. 50 frá 1923 stendur: „Komi það í ljós, að hlutaðeigandi kjósandi standi ekki á kjörskrá eða sje búinn að greiða atkvæði, .... leggur kjörstjórnin umslagið með atkvæðaseðlinum og fylgibrjefið aftur inn í umslagið, og kemur það þá ekki frekar til greina við kosninguna.“ Þessi ákvæði hafa nokkra þýðingu að því er snertir þá tvo kjósendur, er kusu bæði hjer og á Ísafirði, og rýra atkvæði þeirra. Ennfremur er það enn óupplýst um þessa kjósendur, hvort þeir áttu kosningarrjett hjer eða þar, og lít jeg svo á, að á meðan svo stendur sje ekki unt að samþykkja kosninguna. Þá skal jeg enn minnast á eitt atriði, sem fram kom í kærunni, að kjörseðlanna hafi illa verið gætt í bæjarfógetaskrifstofunni. Það er ekki svo að skilja, að jeg vilji væna bæjarfógetann um neitt annað en að hann hafi ef til vill ekki verið nógu varkár. Um mig var það svo, að mjer fanst jeg aldrei vera nógu varkár í því efni. Þorði jeg að síðustu ekki annað en að hafa kjörseðlana inni í eldföstum skáp á meðan þeir voru í fórum mínum. Þá stendur enn á kærunni, að fje hafi verið borið í kosninguna, og er þar ekki um minni menn að ræða en hjeraðslækni og póstmeistara, er þessu halda fram. Lít jeg svo á, að ekki sje hægt að ganga þegjandi framhjá jafnþungum átölum. Að þessu öllu yfirveguðu tel jeg fullkomna ástæðu til að fresta að taka kosninguna gilda og rannsaka betur alla málavexti. Jeg vil að lokum benda á það, að sumar þær kærur, sem fram hafa komið, stafa ekki af því, að kærendur vilji fá hlutaðeigandi mönnum hegnt. Vjer erum ekki svo gerðir Íslendingar. Heldur er hitt markmiðið, að fá breytt árangri kosninganna. Jeg sje svo ekki ástæðu til að ræða þetta mál frekar að sinni, en vil aðeins taka það fram, að aðstaða mín í málinu er samkvæm þeirri reglu, er jeg sem kjörstjóri hefi jafnan fylgt við kosningar.

Jónas Jónason Jeg ætla að benda á nokkur almenn atriði viðvíkjandi heimakosningum, að því leyti er þau kynnu að hafa áhrif á eina þeirra, sem kærð hefir verið. Fyrsti höfuðgallinn á kosningaforminu er, að það lætur atkv. þeirra manna, sem fáfróðastir eru, vera æðsta dómara í kosningunni. Vafaseðlarnir stafa frá mönnum, sem ekki kunna einu sinni að kjósa. En mjer virðist, að sú minsta krafa, sem hægt er að gera til kjósenda, sje, að þeir sjeu færir um að fylla út kjörseðilinn. Og ef einhverjir eru svo lítilsigldir, að þeir geti ekki lært þetta, þá býst jeg við, að dómur þeirra í landsmálum sje ekki heldur þess verður, að hann sje sóttur. Nú stendur svo á með Ísafjörð, að atkv. virðast jöfn. Eitt atkv. er að vísu fram yfir hjá öðrum, en sá meiri hluti er bygður á vafaseðli, sem er óhæfur eftir gömlu kosningalögunum. Því í gömlu lögunum er það tekið fram, að þeir seðlar skuli ógildir, sem auðkendir sjeu á einhvern hátt. Það, sem hjer er því um að ræða, er þetta. Á Alþingi að taka upp þá venju að byggja kosningaúrslit á ógildum seðlum? Þar sem ákveðnir flokkar eru, liggur jafnan á takmörkunum milli þeirra einskonar „no man's land,“ land, sem enginn á. Það er hópur hinna skoðanalausu og gersamlega fáfróðu; það er úr hópi slíkra manna, sem vafaseðlar koma. En þessir fáfróðu, skoðanalausu menn eru ekki dómhæfir. Atkvæði þeirra eiga að vera ógild. Kosningin á að vera einskonar gáfnapróf. Þeir, sem ekki geta kosið rjett, eiga skilið að missa kosningarrjettinn.

Frsm. 3. kjörbrjefadeildar (Jón Auðunn Jónsson) Það var út af ræðu háttv. 2. þm. Reykv. (JBald), að jeg stóð upp. Honum hefir þegar verið svarað að mestu leyti af hv.þm. V.-Sk. (JK), svo að jeg þarf litlu við að bæta. Háttv. 2. þm. Reykv. segir, að þau atkv., sem greidd hafa verið á tveim stöðum, eigi að vera ógild. Nú veit jeg eigi, hvernig á að samræma það við kosningalögin, sem mæla svo um, að ekki megi meina manni, sem er á kjörskrá, að kjósa, nema kjörstjórn sje kunnugt, að hann standi á kjörskrá annarsstaðar og hafi ekki afsalað sjer atkvæðisrjetti þar. Þess vegna eru atkvæði þeirra, sem kjósa utan kjörstaða og kjördæmis, efalaust gild. Bæði háttv. 2. þm. Reykv. og ýmsir aðrir þm., þar á meðal hv. 5. landsk.þm., töluðu svo, sem atkvæðaseðlar Haralds Guðmundssonar, þeir er teknir voru gildir án mótmæla, hafi verið ógallaðir. Þetta er eigi rjett, og því til sönnunar skal jeg leyfa mjer að lesa á nokkra þeirra, þótt jeg hafi á þetta bent áður. Hjer er á einum: Herddur Guðmundson, öðrum: Horoldur Guðmuson, og enn: Haraldur Guðmunson. Auðvitað eru þetta alt stórgölluð atkv., þó að kjörbrjefadeildin álíti, að eigi beri að ónýta þau. Jeg hygg, að þessir seðlar sjeu engu ógallaðri en sá, sem á stendur: „Sigurjónsson Jónsson. Alt annað hjal hv. 2. þm. Reykv. er sprottið af vöntun á vilja til að skilja kosningalögin rjett og auðskildri löngun til að þóknast skoðanabræðrum sínum á Ísafirði. Það var rjett hjá hv. 1. þm. Árn. (MT), að hann var strangur í kosningunum 1919. Man jeg þá, að 5 seðlar, sem á stóð: Jón Auðunn (vantaði föðurnafnið), voru gerðir ógildir. Ennfremur talaði hv.þm. um heimagreiddu atkv. á Ísafirði og sagði, að Sigurjón hefði þar af um 45 atkv. meiri hluta; ennfremur, að enga miskunn væri að finna hjá Magnúsi. En sami hv. Magnús hefir ekki á móti því, að honum sje sýnd miskunn í Árnessýslu. Þó að þar væri ekki neitt ólöglegt framið, hefi jeg fullar sannanir fyrir því, að þar hafi Magnús hlotið þá miskunn að hreppa 220 af 250 heimagreiddum atkv. Sami háttv.þm. sagði, að kjósandi, sem skrifaði „herra Haraldur Guðmundsson“, hefði sýnt tilhlýðilega kurteisi. Var það ekki sama kurteisi, sem einn kjósandi sýndi á Ísafirði 1919, með því að skrifa „bankastjóri Jón Auðunn Jónsson“, en þó var sá seðill gerður ónýtur þá, eftir kröfu hv.þm. (MT). Að svo stöddu finn jeg ekki ástæðu til að svara fleiru. Í almennum aths. hv. 1. þm. Árn. um kosningalögin var margt rjettilega athugað, en kemur ekki við því máli, sem hjer liggur fyrir.

Jón Baldvinsson Jeg ætla að víkja að því, sem hv.frsm. 3. kjörbrjefadeildar sagði í ræðu sinni áðan, að atkv. greidd á tveimur stöðum væru gild, og vitnaði hann í 32. gr. kosningalaganna, sem hann skilur þann veginn, að eigi megi meina manni að kjósa, ef hann er á kjörskrá. Þar er því að svara, að þetta er misskilningur. Þessi ákvæði kosningalaganna eiga við það, sem almennast er, að menn kjósi á kjörstað í sínu kjördæmi, en eigi utan þess, og má þá eigi varna mönnum, sem eru á kjörskrá, að greiða atkvæði sitt. Aftur eru sjerstök ákvæði um þá, sem greiða atkvæði utan kjördæmis síns, og ef þeir eru á kjörskrá á tveim stöðum, ákveða þeir sjálfir, hvar þeir greiða atkv., og er þá þessi röksemd hv.frsm. 3. kjörbrjefadeildar að litlu orðin. Tvímælalaust eiga þessi 4 atkv. að vera ógild og valda ógildingu Ísafjarðarkosningarinnar, þar eð þau hafa ráðið úrslitum. Hinsvegar átel jeg ekki kjörstjórnina fyrir að taka þessi atkv. gild, er hún vissi ekki betur. En Alþingi veit nú betur, og það á því að ógilda kosninguna. Jeg vil í þessu sambandi minnast á þrjá kjósendur, sem jeg vissi um og voru á kjörskrá bæði hjer og á Ísafirði. Biðu þeir þar til seint um kveldið hjer í Reykjavík, þar til þeir vissu, að atkvæði þeirra höfðu verið tekin gild á Ísafirði. Ætluðu þeir ekki að kjósa hjer, nema ef atkv. þeirra vestra væru ógild. Þetta er rjett og gagnsttt því, sem hinir gerðu. Þeir fóru í kringum lögin og brjáluðu kosninguna. Hv. frsm. (JAJ) fór út í upplestur gildra atkvæðaseðla. Jeg fór yfir þá líka, og jeg verð að segja, að jeg sá galla á seðlum, sem Sigurjón var á kosinn, smávegis galla, krot í nafnið, stafsetningarvillur o. fl. Þessir gallar geri jeg ekki ráð fyrir, að mundu hafa verið látnir varða ógildingu. Þá var það víst ekki annað, sem hv.frsm. hafði fram að bera. Atkvæði Guðrúnar Halldórsdóttur er og var í alla staði ólöglegt. Sá, sem vottar skriflega kosningu hennar, hafði eigi löglegt umboð til þess, ekki einu sinni frá hreppstjóra. Vottorð hreppstjóra, sem nú er fram komið, virðist hafa verið pantað eftir á, til þess að gera löglegt það, sem var ólöglegt og er enn ólöglegt og á að ógildast hjer. Jeg skildi þannig vörn hv.þm. V.-Sk. er hann bar blak af kjörbrjefadeildinni, að hún hafi farið allmiklu lengra en lög leyfa og raskað leynd þeirri, sem á að vera samkv. kosningalögum, að því er atkv. þeirra Jóns Magnússonar og Guðrúnar Halldórsdóttur snertir. Hv. þm. V.-Sk. var að afsaka kjörbrjefadeildina fyrir þessi afglöp með því, að ekki hefði verið hægt að rannsaka, hvort atkv. væru gild, nema með því að opna umslögin. En kjörbrjefadeildin átti einmitt að rannsaka skjöl og fylgibrjef þessara atkvæða  Þá sagði hv. sessunautur minn, þm. V. Sk. (JK), að venja Alþingis hefði verið sú, að halda eigi fast í formið, heldur eingöngu taka tillit til þess, sem sjá mætti, að verið hefði vilji kjósenda. Þetta er eigi rjett. Þingið hefir einmitt haldið í formið, haldið sjer að bókstaf laganna; nægir þar að benda á meðferð Alþingis á Seyðisfjarðarkosningunni 1909 og á kosningunni í Vestur-Ísafjarðarsýslu 1912, er smávægilegir gallar voru látnir ráða úrslitum, t. d. er seðlar voru brotnir á annan veg en í lögunum stóð. Það er því sýnt og sannað, að þingið heldur sjer fast við formsatriðin, enda mundi alt annars lenda í ógöngum. Kjörstjórn Ísafjarðar lagði út á hættulega braut, er hún fór að taka upp gallaða seðla og löggilda þá. Þá man jeg eigi, hvort minst hefir verið á það áður, um skriflegt atkvæði Jóns Magnússonar, sem sagðist hafa ónýtt seðil sinn og leyft að kjósa aftur. Háttv. frsm. kjörbrjefadeildar segir þetta sje rangt, seðillinn hafi ekki verið ónýtur. Hvernig getur hann fullyrt þetta? Þó að nafn Sigurjóns stæði á þessum seðli, gat kjósanda snúist hugur, og síðar viljað hafa þar nafn hins frambjóðandans. Svo er og hugsanlegt, að einhver hafi fylgt þessum manni eftir til kosningar og til dæmis hótað honum atvinnumissi, ef hann eigi kysi einhvern ákveðinn.

Vænir þingmaðurinn skrifstofuna hjer um slíkt?

Það er ekki hægt að kjósa hjer í skrifstofu bæjarfógeta svo ekki sjáist, og allir vita, að hjer hefir ekki verið sú leynd á kosningum sem til er ætlast í lögunum. Þá hefir verið talað um fjárburð eða með öðrum orðum mútur í kærunni, og er þar ástæða fyrir þingið til að láta fram fara rannsókn á því atriði. Er og sjálfsagt, að þingið taki tillit til þess, og auk þess er ástða fyrir þingið að taka og tillit til þess, að vestanlands fylgja atvinnuráðendur mjög fram Sigurjóni og er altalað, að fast hafi þar verið aðgengið að greiða honum fylgið og allfreklega í hótunum haft um atvinnumissi og fleira.

Þetta stendur ekki í kærunni

. Það er satt, en jeg hefi sjeð plögg, vottorð o. fl., en sem menn eigi vilja leggja fram fyr en þingið hefir fyrirskipað rannsókn um mútubrigslin, sem bæði hafa birst í opinberu blaði og vikið er að í kærunni. Í slíku atvinnuleysi, sem nú er, er það ekki gaman fyrir fátæka menn og atvinnuþurfa að láta uppi aðra skoðun en atvinnurekendur vilja vera láta, og væri það rannsóknarefni, hvort ekki hafi í þessari kosningu verið beitt þeim vopnum að hóta mönnum atvinnumissi, ef þeir kysu ekki eins og atvinnurekendur vildu vera láta. Það eru ef til vill eigi svo fáir, sem af pólitískum ástæðum hafa verið settir á svartann lista hjá atvinnurekendum bæði hjer í Reykjavík og vafalaust eigi síður á Ísafirði. Þekki jeg þess nokkur dæmi. Þá er enn eitt, sem ekki hefir áður verið minst á, og það er varsla atkvæða hjá bæjarfógeta á Ísafirði, sem er alvarlegt atriði í kærunni, og eigi síst fyrir það, að fulltrúi bæjarfógeta var einn helsti fylgismaður Sigurjóns, og segja kunnugir, að hann hafi verið jöfnum höndum í skrifstofu bæjarfógeta og Sigurjóns. Hann er nú orðinn starfsmaður Íslandsbanka á Ísafirði. Jeg get því ekki betur sjeð en að það sje að minsta kosti full ástæða fyrir hið háa Alþingi að fresta úrslitum þessa máls, svo hægt verði að taka það til frekari rannsóknar. Svo margt og misjafnt hefir verið rætt um þessa kosningu meðal almennings, að ekki er vítalaust að láta hana ná fram að ganga að órannsökuðu máli. Mjer dettur í þessu sambandi í hug saga, sem sögð er af einum fylgismanni þess flokks, sem Sigurjón Jónsson tilheyrir. Hann var fróður um marga hluti, sem gerðust í skrifstofu bæjarfógetans á Ísafirði, og meðal annars er þetta haft eftir honum: „Já, þrjóturinn hann N. N. er ljóti svikarinn. Þau kusu öll Harald, en það er nú búið að laga.“ Og það eru fleiri sögur á borð við þessa, sem heyrst hafa um þessa kosningu. En nú víkur því svo undarlega við, að það er eins og háttv.þm. vilji sem allra minst um þetta ræða, en lofa atkv. að skera úr um það sem fyrst. Þeim, sem voru staddir hjer í gærkveldi, mun þó ekki koma þetta á óvart. Það gat varla hjá því farið, að eitthvað væri á seyði. Flokksforingjarnir í kjörbrjefadeildunum voru að hnippa hver í annan og pukra um eitthvað í börnunum. Og það er sagt að hinn svokallaði burgeisaflokkur og Framsókn hafi haft hrossakaup um samþykt kosningarinnar í Eyjafirði og samþykt kosningarinnar á Ísafirði. Jeg segi ekki, að þetta hafi verið svo, en einhvernveginn fanst manni það liggja í loftinu. Jeg vil heldur ekki trúa því, að meiri hluti hins háa Alþingis hallist að því að taka þessa kosningu gilda, þrátt fyrir öll gögn og þvert ofan í allar röksemdir. En fari svo, á móti von minni, þá mætti vel segja um þann meiri hluta eins og sagt var um ólánsmanninn: ,,ill var þín fyrsta ganga - en þó mun verst hin síðasta.“

Jón Þorláksson Það hafa orðið langar umræður um Ísafjarðarkosninguna, enda mátti búast við því fyrirfram, að háttv. 2. þm. Reykv. (JBald), eini þingliðsmaður Haralds Guðmundssonar, hins fallna frambjóðanda á Ísafirði, myndi vilja veita þessum flokksbróður sínum þá litlu huggun að tala máli hans í sem lengstum ræðum, og það var heldur engin furða, þó fyrirrennari þessa frambjóðanda á Ísafirði, háttv. 1. þm. Árn. (MT) tæki í sama strenginn. En óneitanlega gefur það skakka hugmynd um gildi kosninganna, þessar löngu ræður um Ísafjarðarkosninguna, borið saman við það, að Eyjafjarðarkosningin var samþykt umræðulaust. Það er sem sje í mínum augum enginn efi á því, að Ísafjarðarkosningin hafi verið mun minna gölluð en sú í Eyjafirði. Mun jeg síðar víkja betur að því. Jeg vil þá fyrst svara í fám orðum nokkrum almennum athugasemdum í ræðu háttv. 1. þm. Árn. (MT). Hann vildi veita l. um kosningar til Alþingis bókstafsþrælkun. Frá sjónarmiði hans sem lögfræðings er auðvitað ekkert við þessu að segja, ef hann væri samkvæmur sjálfum sjer, en þar skjátlast honum. Hann telur, að ef sinni kenningu væri fylgt í skilningi á lögunum, þá hefði Haraldur Guðmundsson einu atkvæði fleira en Sigurjón. Þetta er ekki rjett. Ef lögunum ætti að fylgja út í æsar, þá hefði Sigurjón að minsta kosti 5–6 atkv. fram yfir Harald, því þá myndu falla frá hinum síðarnefnda 6 atkv. af hinum heimagreiddu, sem voru meira eða minna rangrituð. En hjer vil jeg bæta við, að frá mínu sjónarmiði er þessi kenning svo, að hið háa Alþingi geti ekki farið eftir henni. Skoðun Alþingis í þessu efni hefir nefnilega breyst á síðasta áratug. Það var ef til vill einu sinni talsverð tilhneiging hjá því að fara stranglega í þessi efni, svo sem t. d. um Seyðisfjarðarkosninguna 1909, en það hefir síðan sent frá sjer gögn, sem sýna skilning þess á þessu atriði. Á jeg þar við l. um þingmannakosning í Reykjavík, nr. 11, 18. maí 1920. Þar eru tekin upp ákvæði um það, hvenær kjörseðill verði talinn ógildur, og eru það síðustu lagafyrirmæli um þetta efni. Þar segir svo, að seðill verði ógildur, hafi kjósandi „sett á hann strik eða rispu eða önnur slík einkenni, er ætla má að gert sje til að gera seðilinn þekkjanlegan“ (8. gr.). Eftir þessum ákvæðum hefir verið úrskurðað um kosningar hjer í Reykjavík og Alþingi farið eftir þeim í skýringum sínum á kosningum utan Reykjavíkur, enda verður það að teljast allra hluta rjettast. Háttv. 5. landsk.þm. (JJ) komst inn á líka braut og háttv. 1. þm. Árn. (MT). Hann vildi telja það rangt, að þeir menn rjeðu úrslitum, sem ekki kynnu að skrifa nöfn frambjóðenda rjett. Jeg verð aftur á móti að álíta það ljelegan mælikvarða á hæfileika manna til að taka þátt í meðferð landsmála, hvort þeir eru leiknir í því að stafa rjett orð eða ekki. Jeg þekki að minsta kosti eina 87 ára gamla konu, sem aldrei hefir með vissu kunnað að stafa löng orð, en sem þó ber vissulega eins mikið skyn á þjóðmálin eins og hver meðalþingmaður. Enda veit jeg það, að Alþingi hefir aldrei ætlast til, að leikni í því að stafa mannanöfn ætti nokkru að ráða um þetta. Háttv. þm. muna líka, að fyrir nokkru var sú breyting tekin upp að nota stimpil við kosningar, til þess að misritun þyrfti ekki að valda ógildingu á seðli. En hjer ber að sama brunni, að ef fylgja skal til enda reglunni um að taka aðeins seðla með gallalausri rjettritun til greina, þá verður ekki síður að ónýta þá seðla, þar sem nafn Haralds Guðmundssonar er freklega rangritað. Háttv. 2. þm. Reykv. (JBald) þarf jeg fáu að svara. En þó vil jeg minnast á það, að þar sem kjósendur standa á kjörskrá á tveim stöðum, hljóta kjörstjórnir á báðum stöðum að veita atkvæði þeirra móttöku, og er engin ástæða til þess að ógilda kosninguna fyrir það. Hitt er annað mál, hvort eigi megi sækja kjósendur til víta fyrir að misbeita kosningarrjetti sínum á þennan hátt, og fá þá t. d. dæmda í sektir. - Það er mál á milli kjósenda og hins opinbera ákæruvalds. - En ef ógilda á atkvæði slíkra manna á öðrum hvorum staðnum, þá liggur það í augum uppi, að atkvæði þau, er síðar eru greidd, eiga að verða fyrir því, því þá eru þeir búnir að nota sjer kosningarrjett sinn áður á lögmætan hátt. Þau tilfelli, sem upplýst er um í sambandi við Ísafjarðarkosninguna, að þannig hafi að verið farið, ættu því, eftir því sem uppvíst er orðið, aðeins að hafa áhrif á kosninguna í Reykjavík og Strandasýslu. Jeg skal þessu næst lýsa með fáum orðum hvernig kosningin á Ísafirði kemur mjer fyrir sjónir. Annmarkarnir við sjálfa atkvæðagreiðsluna virðast hafa verið mjög litlir og ekki sambærilegir við gallana á Eyjafjarðarkosningunni, þar sem heimagreidd atkvæði voru tekin gild eftir vottorði umboðsmanns hreppstjóra. Engin slík atkvæði voru tekin gild á Ísafirði, og yfirleitt virðist kjörstjórnin þar hafa gætt mikillar varkárni. Slíkir ágallar geta því ekki felt kosninguna. Þá er talning seðlanna. Sje svo, að fylgja beri hinum strangasta skilningi á bókstaf laganna, þá verður árangurinn, að Sigurjón hefir fleiri atkvæði. En sje staðnæmst við úrskurðaða vafaseðla, þá hefir Sigurjón eitt atkvæði yfir. Og sjeu þau atkvæði enn talin með, sem meiri hluti kjörstjórnar samþykti að taka gild, þá lenda tvö atkvæði á hvorn frambjóðendanna og Sigurjón hefir eitt atkvæði framyfir Harald. Þá er að líta á þann seðil, sem næstur stendur til að vera gildur. Úrskurðurinn í Eyjafjarðarsýslu valt á einum seðli. Sá var svo gerður, að greinilega var stimplað við nöfn tveggja frambjóðendanna og svo aftur greinileg klessa við þann þriðja. Hann var úrskurðaður ógildur. Eins stendur á hjer; það er greinilega stimplað við nafn annars frambjóðandans og líka greinileg klessa við nafn hins. Og ef slíkur seðill er ógildur í Eyjafirði, þá hlýtur hann líka að vera það á Ísafirði. En sje svo, þá er málinu lokið og Sigurjón er rjett kosinn með eins atkv. meiri hluta. Jeg vil enn bæta því við, að vilji menn ganga lengra og taka með alla þá seðla, er sýna vilja kjósendanna, þá verður atkvæðamunurinn ennþá meiri og miklu fleiri atkvæði, sem falla Sigurjóni í vil. Það er því enn meiri ástæða til að taka kosninguna gilda. Eftir að hafa lýst þessu get jeg að endingu með góðri samvisku vísað frá mjer og öðrum öllum aðdróttunum um hrossakaup í sambandi við þetta mál. Hitt er annað, að kjörbrjefadeildirnar báru sig saman, og var það nauðsynlegt fyrir þær til að fá sameiginlegan grundvöll undir tillögur sínar. Og að úrskurðir bæði fyrstu og þriðju kjörbrjefadeildar voru samræmir, liggur í því, að aðalefnið lá eins fyrir í þeim báðum. Jeg vil svo að lokum vænta þess, að hið háa Alþingi samþykki kosningu Sigurjóns Jónssonar og sýni með því samræmi í gerðum sínum.

Magnús Torfason Það hefir fátt verið hrakið af því, sem jeg ljet ummælt í fyrri ræðu minni, enda hefði jeg ekki farið að taka aftur til máls, hefðu ekki persónulegar athugasemdir brotið í minn garð. Það var verið að blanda kosningunni í Árnessýslu inn í umræðurnar og því haldið fram, að mjer hefði verið sýnd miskunn í sambandi við hana. En mjer er óhætt að segja, að til þess kom ekki. Því var raunar hreyft af andstæðingi mínum, að heimagefin atkvði hefðu verið ógild, sökum þess að hreppstjóri hefði ekki vottað þau. Hafði enginn á móti því, en þegar atkvæðamunurinn reyndist vera svo mikill sem hann var, þá baðst sjálfur andstæðingur minn undan því, að þetta væri frekar rannsakað og fór á burtu. Það er því þýðingarlaust atriði í þessu sambandi. Ekki mun tala heimafenginna atkvæða í mínu kjördæmi heldur hafa verið 250, eins og sagt var. Þau munu víst ekki hafa verið sjerstaklega talin, en voru að líkindum fyrir innan 200. Enn get jeg lýst yfir því, að jeg tók ekki sjálfur á móti neinum atkvæðum; vjek því algerlega af mjer. Þessu næst skal jeg í stuttu máli víkja að því, sem háttv. 1. þm. Reykv. (JÞ) sagði. Jeg er raunar því óvanur að endurtaka að mun það, sem jeg hefi sagt, enda getur fæstum blandast hugur um það, að jeg var í öllu samkvæmur sjálfum mjer, en það vildi háttv.þm. vefengja. Það var eitt atriði, sem hann studdi það við, nefnilega að jeg vilji ekki ógilda rangritaða seðla á Ísafirði. Sannleikurinn er sá, að jeg vil ekki leggja til, að beinir rjettritunargallar væru teknir til greina, þar sem jeg sá, að með því var þeim órjettur ger, sem ekki hafa átt kost á neinu námi, svo sem er um margt gamalt fólk. Svo langt vildi jeg ekki fara. Jeg hefi sjálfur í vörslu minni langt brjef frá gamalli konu, sem mjer var lítt mögulegt að komast fram úr, fyrri en jeg gaf því gaum, hvernig málfæri hennar væri; hún skrifaði nákvæmlega eins og hún talaði. Alt öðruvísi horfir málið við þegar maður sjer fallega skrift með margvíslegum kórvillum og viðbæti og innskotum í nöfnin. Það getur farið vel á því, að frambjóðendur og kjörstjórnir komi sjer saman um þær reglur, sem vafaseðlar skuli úrskurðaðir eftir. En komi til þingsins kasta að úrskurða um þá, er það ljóst, að fara verður sem næst lagastafnum. Hvað viðvíkur l. um þingmannakosningu í Reykjavík, nr. 11, 18. maí 1920, þá er það að segja, að þau ná til krossins, en það verður að gera hærri kröfur til að rjett sje stimplað, þar sem það er auðveldara en að setja krossinn, því það getur t. d. verið örðugt fyrir skjálfhent fólk að gera hann vel. Reykjavíkurlögin eru því eigi sambærileg við lögin 1915, en þessi síðarnefndu lög gilda um kosninguna á Ísafirði. Annað get jeg látið milli hluta. Jeg hefi aðeins viljað lýsa afstöðu minni til kosningarinnar, en álít allar kappræður um það árangurslausar; enda lítið vafamál, hvernig atkv. muni falla.

Magnús Guðmundsson Jeg skal ekki tefja umræðurnar mikið, en vil þó víkja nokkrum orðum að háttv. 1. þm. Árn. (MT). Hann sagði að eftir 48. gr. kosningalaganna væri ólöglegt að láta úrskurð vafaseðlanna bíða þangað til síðast. Jeg hefi líka lesið þessa grein kosningalaganna og sje ekki, að þetta sje ólöglegt. Meira að segja var þetta gert við landskjörið í fyrra.  Þá talaði háttv.þm. um 33. gr. kosningalaganna og taldi þar rangt að orði kveðið, er sagt væri, að „brjóta“ ætti seðilinn saman. Það má vel vera, að betra mál sje að segja „leggja“ hann svo saman. En háttv.þm. sleit þetta eiginlega út úr sambandi, því að hefði hann lesið dálítið lengra, gat hann sjeð, að þetta, „að brjóta seðilinn saman“ má vel vera, því að ennfremur stendur: „í sama brot er hann var í, er hann tók við honum.“ En þessa setningu las hann ekki upp, því að þá hefði hann sýnilega slegið vopnið úr höndum sjer. Um gáfnaprófið, sem háttv. 1. þm. Árn. (MT) var að tala um, get jeg verið samþykkur því, sem háttv. 1. þm. Reykv. (JÞ) sagði, að það væri algerlega út í bláinn og hrein heimska að dæma gáfur manna eftir því, hvort þeir eru vanari að fara með ritblý eða reku og pál, ár og öngul. Háttv. 2. þm. Reykv. (JBald) var að tala um, að það væri gefið í skyn í kosningakærunni, að það hefðu verið viðhafðar mútur við þessa kosningu, og slíkt væri alþekt frá síðustu kosningum á Ísafirði. En þar til er því að svara, að þá var lagt fyrir stjórnina að rannsaka það mál. Var þá sendur maður vestur til að rannsaka þetta, en það reyndist alt tilhæfulaust, er um þessar mútur hafði verið sagt. Mjer finst því harla fjarstætt, ef nú ætti að ónýta þessa kosningu sökum sama orðrómsins eða tilgátunnar, sem áður hefir reynst staðlaus. Og víst er um það, að ætti að gera þetta, mætti ónýta kosningu okkar allra með því einu að segja sannanalaust, að mútur hefðu verið viðhafðar. En þá fyrst kastaði alveg tólfunum, þegar háttv. þingmaður var að tala um, að sagt væri, að bæjarfógetinn á Ísafirði hefði eigi geymt kjörgögnin nógu vel. Og hið sama er að segja um söguna, sem hann var að segja af kosningunni, sem hefði verið lagfærð aftur. Væri æskilegt, að þeir menn, sem leyfa sjer að slá slíku fram, vildu gera svo vel og færa einhver rök fyrir því, ella standi þeir ómerkari eftir en áður.

Jón Baldvinsson Jeg verð að svara hv. 1. þm. Reykv. nokkrum orðum. Hann var að reyna að sanna gildi kosningarinnar á Ísafirði með því að vitna í lög, sem gilda fyrir kosningar í Reykjavík, en ekki á Ísafirði. Og skil jeg ekki í, hvernig jafnskýrum manni hefir getað dottið slík ódæmavitleysa í hug. Um Eyjafjarðarkosninguna er það að segja, að hún er að öllu leyti ólík kosningunni á Ísafirði, því að yfirkjörstjórnin í Eyjafjarðarsýslu ógilti alla vafaseðla jafnóðum og þeir komu fram við talninguna, og fylgdi þar alveg bókstaf laganna og ljet ekkert hræra í sjer eftir á, eins og meiri hl. kjörstjórnarinnar á Ísafirði ljet gera. Í gerðabók yfirkjörstjórnarinnar á Ísafirði stendur fyrst, að Haraldur Guðmundsson hafi fengið 439 atkv.. en Sigurjón Jónsson 438. En svo fer hún að hræra í vafaseðlunum og tínir úr þeim, svo að Sigurjón fái meiri hluta. Slíka vitleysu gerði yfirkjörstjórnin í Eyjafjarðarsýslu ekki, því eins og áður er sagt, hjelt hún sjer við bókstaf laganna. Þá skal jeg taka það fram, að jeg er ekki að áfella kjörstjórnina fyrir það, þó að hún tæki gild atkvæði þeirra, sem kusu í tveimur stöðum, því að hún hefir eigi vitað það þá. Þetta hefi jeg tekið greinilega fram áður, og hv. 1. þm. Reykv. og hv.frsm. 3. kjörbrjefadeildar eru því að hrekja ástæður, sem enginn hefir haldið fram. En það, sem jeg vildi leggja aðaláhersluna á, er að það er óhæfa hjá þinginu, sem veit vel um þetta, ef það ógildir ekki kosninguna fyrir þessa sök. En háttv.þm. taldi, að slíkt gæti ekki komið til greina, en aftur á móti gæti verið rjett að refsa mönnunum, sem gerðu þetta. En ef þingið gerði það, verð jeg að segja, að það tæki aðra stefnu en 1919, þá er það ógilti kosninguna hjer í Reykjavík, af því að þá kusu 14 menn, sem stóðu á aukakjörskrá, en höfðu ekki allir aldur til að kjósa á kjördegi, en þetta var ekki á neinn hátt látið ganga út yfir mennina. Jeg verð nú að líta svo á, að allar röksemdir hv. 1. þm. Reykv. (JÞ), svo sem að vitna í lögin fyrir Reykjavík o. fl., „sjeu vegnar og ljettvægar fundnar“.  (Aldursforseti SJ: Þetta átti aðeins að vera stutt athugasemd, en ekki löngræða)  . Þá sný jeg mjer að hv. 1. þm. Skagf. (MG). Hann var að reyna að verja þetta athæfi yfirkjörstjórnarinnar á Ísafirði, að úrskurða ekki alla vafaseðla jafnóðum og þeir komu fram. Helstu rök hans voru þau, að hægara væri að bera seðlana saman, ef þeir væru teknir frá fyrst og ekki úrskurðaðir fyr en síðast. En þessi ástæða er lítils virði, eins og annað, sem borið hefir verið fram til rjettlætingar Ísafjarðarkosningunni, því að ekkert er hægara en að hafa seðlana fyrir framan sig og bera þá saman jafnóðum og þeir koma fram og úrskurða þá um leið, því að venjulega eru slíkir seðlar fremur fáir. Eru þetta því engin rök, heldur þvert á móti, því að í kosningahitanum, sem víða er mikill, má frekar búast við, að menn kveði upp hlutdrægari dóma eftir á en fyrirfram. Þá mintist sami hv.þm. á, að áður hefðu komið fram kosningakærur frá Ísafirði um mútur o. fl., en ekkert sannast. En slík ummæli kalla jeg furðudjörf, og skal því lesa honum upp kafla úr nál. kjörbrjefanefndar 1921, um kosningakæru frá Ísafirði 1920. Þar segir svo: „.... Hinsvegar er það upplýst við rannsóknina, að Bjarni Bjarnason ökumaður hefir heitið á menn fje til þess að kjósa Jón A. Jónsson og greitt það að einhverju leyti að kosningunni lokinni; ennfremur er það upplýst með eiðsvörnum framburði eins vitnis, að nefndur Bjarni hafi beint boðið fje í sama tilgangi. Nefndin telur, að hjer sje svo nærri höggið 114. gr. hinna almennu hegningarlaga, að ástæða sje til, að þetta sje rannsakað til hlítar.“ Jeg veit nú ekki, hvað hv.þm. kallar upplýst, ef þetta er eigi nægilega upplýst, að mútur hafi verið viðhafðar. Og víst er það, að ef nú væri rannsakað til hlítar með kosninguna á Ísafirði, þá myndi eigi minna af slíku koma í ljós en við rannsóknina 1920.

Magnús Guðmundsson Mjer skildist helst á háttv. 2. þm. Reykv. (JBald), að hann áliti, að þessar mútusögur hans væru á rökum bygðar. En eins og jeg hefi áður tekið fram, leiddi rannsóknin í ljós, að þær voru tilhæfulausar. Og væri nú farið að rannsaka þetta, myndi hið sama verða uppi á teningnum, að ekkert yrði upplýst. Annars hefi jeg ekkert á móti rannsókn um þessar mútusögur, en aðeins vegna óstaðfestra sagna getur vitaskuld ekki komið til mála að ónýta kosninguna.

Jón Þorláksson Aðeins stutt athugasemd út af því sambandi, sem hv. 2. þm. Reykv. (JBald) virðist setja á milli hinna 14 kjósenda, sem kusu í Reykjavík 1919 og kosningin var ógilt fyrir, og kjósenda þessara á Ísafirði, sem líkur eru fyrir, að hafi kosið á tveimur stöðum. Samanburður á þeim nær engri átt, því að hinir 14 kjósendur höfðu verið teknir á aukakjörskrá, en öðluðust ekki kosningarrjett fyr en eftir kjördag, en kjörstjórnin hafði af vangá látið þá kjósa og tekið atkv. þeirra gild. Slíkur samanburður sem þessi hjá hv.þm. nær því engri átt.

Stóð þá upp Jóhannes Jóhannesson, þm. Seyðf., og mælti: Lengi lifi konungur vor, Kristján hinn tíundi! og tóku þingmenn undir það með níföldu húrrahrópi. Forsætisráðherra kvaddi elsta þingmanninn, Sigurð Jónsson, 2. landsk.þm., til þess að gegna forsetastörfum þar til er kosinn vri forseti sameinaðs þings. Aldursforseti (SJ) gekk þá til forsetastóls og tók við fundarstjórn.