Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hafa þrjú bréf frá innanríkisráðuneytinu þar sem óskað er eftir fresti til að veita skrifleg svör við fyrirspurn á þskj. 1005, um öryggisúttekt á vegakerfinu, frá Vilhjálmi Árnasyni, fyrirspurn á þskj. 1010, um stöðu nethlutleysis hjá íslenskum fjarskiptafyrirtækjum, frá Ástu Guðrúnu Helgadóttur, og fyrirspurn á þskj. 1050, um eftirlit með rekstri Íslandspósts og póstþjónustu, frá Willum Þór Þórssyni. Einnig hefur borist bréf frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 1060, um undanþágur frá gjaldeyrishöftum, frá Helga Hjörvar.

Til svara eru: Fjármála- og efnahagsráðherra, heilbrigðisráðherra, mennta- og menningarmálaráðherra, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og utanríkisráðherra.

Virðulegi forseti. Enn einn daginn í þessari viku hefjum við þingstörf í þeirri skrýtnu stöðu að vita ekki hver þau brýnu mál eru sem ríkisstjórnin sem nú situr var mynduð um né heldur að vita hvenær hún ætlar að efna fyrirheitið um að þjóðin gangi til kosninga á hausti komanda. Kannski er ágætt að ítreka til hæstv. fjármálaráðherra fyrirspurn þess efnis hvort hann geti glöggvað okkur eitthvað frekar um það hvenær við megum vænta þess, og þjóðin, að vita hvert erindi ríkisstjórnarinnar er og hvenær hún treystir sér til að hitta fólkið í landinu. Aðalefni fyrirspurnar minnar er samt að spyrja hæstv. fjármálaráðherra um afstöðu til þess að forustumenn í stjórnmálum upplýsi um skattframtöl sín. Í gær átti hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra frumkvæði að því að birta ítarlegri upplýsingar um skattamál sín og maka síns en dæmi eru um af forustumönnum í stjórnmálum. Ég ákvað strax í kjölfarið að ræða það við konu mína hvort við ættum að fylgja í kjölfarið og taka undir þetta frumkvæði sem við ákváðum að gera og birtum í gær upplýsingar um sömu tvö ár, síðasta tekjuár og þarsíðasta. Ég spyr hæstv. fjármálaráðherra hvort hann sé tilbúinn að fara að þessu fordæmi. Við höfum heyrt frá hæstv. forsætisráðherra að hann setti sem skilyrði fyrir því að upplýsa um raunveruleg skattskil vegna eignarhaldsfélaga að aðrir forustumenn í stjórnmálum gerðu slíkt hið sama. Eigum við kannski að bindast höndum saman um að birta þessar upplýsingar og kannski ekki bara fyrir þessi tvö ár, heldur líka fyrir öll þau ár sem máli skipta til að hægt sé að taka af allan vafa um að skattskil vegna aflandsfélaga í eigu forustumanna í stjórnmálum hafi verið með fullnægjandi hætti og í samræmi við opinberar yfirlýsingar þeirra sjálfra?

Herra forseti. Ég tel að á undanförnum dögum höfum við skýrt nokkuð rækilega hvernig ríkisstjórnin sér framhaldið. Við erum á miðju þingi sem við ætlum að klára á grundvelli þeirra mála sem ríkisstjórnin hefur kynnt og liggja fyrir í fjölmörgum nefndum þingsins. Ég held að það skipti mjög miklu máli að þingstörfin komist í eðlilegt horf og mér sýnist að svo sé. Ég mælti síðast í gær fyrir tveimur stórum málum, um lækkun tryggingagjalds og um frekari stuðning við fyrirtæki í vexti, nýsköpunarfyrirtæki. Þetta eru dæmi um mál og að öðru leyti vísa ég í þingmálaskrána. Það er ekkert nýtt í sjálfu sér í stjórnarsamstarfi þessara sömu flokka. Þeir eru með sama meiri hlutann og áður var og hyggjast halda þessu þingi áfram. Þannig er það. Varðandi það sem síðan er spurt um er það svo að hér á þinginu hafa menn í mörg ár átt samtal um það með hvaða hætti við gætum helst komið til móts við kröfuna um skráningu upplýsinga. Úr varð að menn settu reglur um hagsmunaskráningu á þingi þar sem meðal annars er farið yfir skráningu eigna, fasteigna og annarra slíkra hluta. Ég tel best að vilji menn gera breytingar á þessu fyrirkomulagi um upplýsingagjöf kjörinna fulltrúa um mögulega hagsmunaárekstra sína gerum við það hér, á þverpólitískum vettvangi. Undir lok máls síns vakti hv. þingmaður athygli á því að hann teldi mikilvægt að menn gætu gert grein fyrir því sem sagt hefur verið um möguleg tengsl við aflandsfélög. Það gerir bara hver og einn upp með þeim hætti sem hann kýs, 

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt að við höfum kosið að búa til reglur um hagsmunaskráningu þingmanna. Það er líka alveg ljóst af reynslu undanfarinna daga að þær eru fullkomlega ófullnægjandi miðað við túlkun forustumanna ríkisstjórnarinnar á þeim. Hæstv. forsætisráðherra hefur sagt að hann sé tilbúinn að upplýsa um skattskil sín varðandi þessi aflandsfélög ef aðrir forustumenn í stjórnmálum gera það. Mér finnst svolítið skrýtið að hæstv. fjármálaráðherra sem segist ekkert hafa að fela um skattskil sín vegna aflandsfélags ætlar að vera skálkaskjól fyrir fyrrverandi forsætisráðherra í þessu efni. Ætlar sem sagt Bjarni Benediktsson núna að koma til varnar Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni með því að birta ekki sínar upplýsingar? Í hvaða skollaleik erum við komin, virðulegi forseti? Er ekkert að marka yfirlýsingar um að menn hafi ekkert að fela? Er ekkert að marka yfirlýsingar um að menn geti komið hreint fram?

Herra forseti. Er ekki ágætt að vera ekki að blanda öðrum inn í þetta mál? Það sem ég sagði hér er að ég mun bara fyrir mitt leyti meta þörfina fyrir frekari upplýsingagjöf til að fylgja eftir því sem ég hef sagt. Þá kemur bara í ljós hvernig það verður gert, mér finnst langbest að láta verkin tala. Varðandi umræðuna almennt um það hvað forustumenn í stjórnmálum ættu að gefa af upplýsingum um þessi efni finnst mér ekki ósanngjarnt að gerðar séu sérstakar kröfur til þeirra sem eru í fyrirsvari fyrir til dæmis forsætisráðuneytið eða eftir atvikum fjármála- og efnahagsráðuneytið eins og við sjáum af umræðunni í öðrum löndum en þá má ekki gleyma því að í lögum eru nú þegar mjög ríkar og sérstakar kröfur lagðar á viðkomandi, t.d. um að þeir þiggi ekki  Þessa umræðu er mikilvægt að taka af yfirvegun 

Virðulegi forseti. Ég er á sömu slóðum í fyrirspurn minni varðandi Panama-skjölin. Ein umræða sem uppljóstrun Panama-skjalanna hefur vakið í Evrópu og víðar er um skattundanskot alþjóðlegra stórfyrirtækja. Í dag sáum við tölur til dæmis um umfang slíkra skattundanskota í Bandaríkjunum, mat frá Oxfam sem segir að þarna sé um 1,4 trilljón bandaríkjadala að ræða í skattundanskotum í Bandaríkjunum. Þetta er þannig tala að maður getur eiginlega ekki ímyndað sér hana. Það hlýtur að vera hægt að kaupa bæði sólina og mánann fyrir þá upphæð. En við höfum líka haft mjög sterkar vísbendingar hér á landi um skattundanskot alþjóðlegra stórfyrirtækja. Það hafa verið gerðir vandaðir fréttaskýringarþættir í Kastljósi um það sem leiða mjög sterkar líkur að því að stórfyrirtæki í áliðnaði á Íslandi skjóti hagnaði undan með því að flytja hann úr landi sem vaxtagreiðslur til tengdra fyrirtækja í skattaskjólum. Eftir áhorf slíkra þátta virðist þetta blasa við. Án þess að ég vilji fullyrða um það eru allavega sterkar vísbendingar um það. Hyggst hæstv. ráðherra, eins og Evrópusambandið er að gera, eins og OECD er að gera, nota Panama-skjölin sem sérstakt tilefni til þess hér á landi að gera eitthvað í þeim málum? Til þess að koma í veg fyrir skattundanskot alþjóðlegra stórfyrirtækja á Íslandi? Þarf að breyta lögum um það? Til dæmis var vísað til ríkisstjórnarinnar frumvarpi sem tekur á þunnri eiginfjármögnun og frumvarpið liggur þar. Hyggst ráðherra beita sér fyrir því að breyta lagaumgjörðinni hvað það varðar? Hyggst ráðherra nýta sér heimildir í fjárfestingarsamningum 

Forseti. Alþjóðlegt samstarf á þessu sviði hefur einkum beinst að tveimur til þremur atriðum. Í fyrsta lagi að uppræta peningaþvætti og í öðru lagi að uppræta leyndina, svikin. Þegar menn skjóta sér undan eðlilegri skattlagningu heima fyrir með því að nýta sér leyndina á umræddum svæðum í þeim tilgangi að þurfa ekki eða komast upp með að gefa ekki upp eignarhald, tekjur, skuldir, hvað eina sem varðar rekstur. Þess vegna hafa menn notað upplýsingaskiptasamningana sem við Íslendingar höfum verið virkir þátttakendur í að gera með vísan til OECD-staðalsins, sem við erum ein af fyrstu þjóðunum til að innleiða, og þessa Norðurlandasamstarfs sem hefur getið af sér 44 upplýsingaskiptasamninga. Við höfum svo sannarlega gert meira en flestir aðrir á því sviðinu. Hérna skiptir líka máli hvaða hugtök við notum og hvernig við förum með þau. Þegar menn tala um skattundanskot erum við þá sammála um að við séum að tala um þá sem svíkja undan skatti? Eða erum við að tala um þá sem sækja á lágskattasvæði í þeim tilgangi að lágmarka skattgreiðslur sínar? Hvort erum við að tala um þegar notað er hugtakið skattundanskot eða jafnvel skattsniðganga í þessum sal? Í mínum huga erum við að tala um þá sem með réttu eiga að greiða skatta hér en gera það ekki, nýta sér skjól slíkra félaga, slíkra aflandssvæða, til þess að gera það ekki. Þetta eru skattsvikararnir sem öll vinnan snýst um að ná í skottið á, draga hingað heim og láta þá svara fyrir það sem þeir hafa gert. Varðandi fjárfestingarsamningana vil ég vekja athygli á einu. Nú nefna menn til sögunnar alþjóðleg stórfyrirtæki sem hafa starfsemi hér og nýta sér mögulega svæði af þessum toga til að lágmarka skattgreiðslur sínar eða eftir atvikum mögulega að fara á svig við reglur, við skulum ekki útiloka neitt í þeim efnum. En þá skulum við líka hafa í huga að við höfum fengið mörg þessara fyrirtækja til Íslands og með hverju? Með því að fella þau undan skattskyldu. Nú síðast í tíð síðustu ríkisstjórnar. Fyrirtæki á Bakka munu aldrei þurfa að borga tryggingagjald.

Virðulegi forseti. Það er einmitt það ótrúlega í málinu að oft er um að ræða fyrirtæki sem hafa fengið mjög góða samninga en greiða ekki einu sinni samkvæmt þeim. Ég ætla ekki að fara í eitthvert skilgreiningarstríð við hæstv. ráðherra. Mér finnst bara ekki í lagi þegar stórfyrirtæki, einmitt með ívilnunarsamninga og jafnvel hagstætt orkuverð, greiða augljóslega hagnaðinn úr landi í formi vaxtagreiðslna á lánum til tengdra fyrirtækja í Lúxemborg. Ég hefði haldið að hæstv. ráðherra fyndist það heldur ekki í lagi. En nú vil ég spyrja, vegna þess að hæstv. ráðherra er ráðherra fjármála og skatta og þessara málefna á Íslandi og það er alþjóðlegt samstarf í gangi um að taka á nákvæmlega þessu: Telur hæstv. ráðherra að hann njóti trúverðugleika í þessu samstarfi í ljósi mála sinna? Mig langar líka að spyrja alveg heiðarlega og af einlægni: Er eitthvað í tengslum hæstv. ráðherra við aflandsfélög sem hann á eftir að segja okkur? Hafa allir skattar verið greiddir til dæmis af gjaldeyrishagnaði, ef einhver hefur verið? Hyggst ráðherra setja allt upp á borðið eins og 

Herra forseti. Fyrst um hegðun alþjóðlegra stórfyrirtækja. Við þurfum að tryggja að skatteftirlit á Íslandi, skattframkvæmdin sé þannig uppbyggð og fjármögnuð að menn hafi getu til að leita af sér allan grun um að allt sé uppi á borðum og sé eðlilegt. Það á meðal annars við um þau tilvik sem hv. þingmaður nefnir þar sem menn búa beinlínis til strúktúr eða einhvers konar fyrirkomulag innan fyrirtækjasamsteypu sem er sérstaklega ætlað til að hjálpa mönnum að komast hjá tilgangi laganna um að menn greiði skatta hér. Um þetta fjalla meðal annars milliverðlagsreglurnar sem við höfum verið að innleiða og sama gildir að vissu leyti um þunna eiginfjármögnun. Varðandi trúverðugleikann er oft erfitt að gerast dómari í eigin sök. En það er einfaldlega þannig í mínu tilviki að allt hefur verið uppi á borðum gagnvart skattyfirvöldum. Það hefur aldrei verið ætlun mín að nýta umrædda fjárfestingu til að sveipa málið einhverri leynd. 

Herra forseti. Mig langar til þess að ræða við hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra um stöðu framhaldsskólanna. Við höfum tekið samtal um þá áður og ætti ekki að koma honum á óvart í ljósi þeirra fregna sem birtast okkur á samfélagsmiðlum og í blöðum að skólameistarar sjá sér ekki annað fært en að tjá sig opinberlega um stöðu skólanna. Það er svo komið að ansi margir skólar, um það bil helmingur framhaldsskóla landsins, treysta sér ekki til þess að reka skólana miðað við þær fjárveitingar sem til þeirra eru greiddar, ef þær eru þá greiddar, sem málið hér snýst kannski einmitt um. Það hefur komið fram hjá formanni Skólameistarafélags Íslands og hjá skólameistara Verkmenntaskólans á Akureyri að ekki séu til peningar fyrir hefðbundnum rekstri, það séu vanskil við birgja síðan um áramót og ástæðan sé sú að uppsafnaður halli fyrri ára verði að greiðast upp áður en hægt sé að greiða út rekstrarfé til skólanna, þ.e. fyrir utan launin. Ég verð því að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann telji þetta ásættanlegt. Finnst honum þau viðbrögð sem ráðuneyti hans hefur sýnt þessum skólum í lagi? Það kemur fram í máli þessa fólks að það hafi ekki fengið samtal við ráðuneytið til að fara yfir málin. Það hafi ekki fengið tilkynningar um að til stæði að gera þetta með þessum hætti. Búið sé að sýna fram á hvernig hægt sé að vera innan rammans eins og formaður Skólameistarafélagsins og skólameistari Kvennaskólans í Reykjavík taka fram en það geti ekki gerst með þeim hætti sem ráðuneytið leggi til. Við vitum jú að ekki er hægt að skera meira niður í framhaldsskólum landsins. Það hefur líka komið fram að ársnemendur virðast vera reiknaðir mismunandi út miðað við þó sambærilega skóla. Það hefur ekki fengist skýring á því frá ráðuneytinu að sögn skólameistara. Mig langar til að spyrja 

Virðulegi forseti. Þeir skólar sem hér um ræðir og eru í greiðsluvanda vegna uppsafnaðs halla eru samkvæmt okkar skoðun fimm skólar. Það hefur komið fram í opinberri umræðu hvaða skóla er um að ræða. Ég er sammála fyrirspyrjanda í því að við getum ekki látið þá stöðu standa að skólar sem eru með þennan halla séu algjörlega settir á ís hvað varðar fjárframlögin. Það býr bara til aukinn vanda, það leysir engan vanda að gera það svona. Aftur á móti er gerð krafa á skólana eins og aðrar ríkisstofnanir með halla að gerð sé áætlun, hún þarf að vera tímasett, til að hægt sé að vinna á þeim halla sem myndast. Ég hef átt, virðulegi forseti, fundi með fjármálaráðherra, nú síðast í morgun, þar sem við fórum yfir þessi mál. Ég get sagt það í tilefni þessarar fyrirspurnar að sérstaklega verður litið til framkvæmda á reglunum og hvernig staðið er að því gagnvart þessum skólum með það að sjónarmiði að reyna að finna betri leiðir til þess að gera skólunum kleift að greiða niður þann halla sem þeir standa frammi fyrir án þess að slík staða myndist eins og hér hefur verið gerð að umtalsefni. Af því að hér var sérstaklega spurt um fundi með skólastjórnendum þá vil ég upplýsa að ég átti fyrir skömmu fund með skólameistara Kvennaskólans í Reykjavík þar sem einmitt þessi mál voru sérstaklega rædd. Það eru reglubundnir fundir ráðuneytisins með öllum skólameisturum. Þessi mál hafa auðvitað borist til okkar og við höfum sest yfir þau. Við höfum líka verið að reyna að greina þróunina í skólakerfinu, hvort það sé eitthvað sérstakt þar á ferðinni sem við þurfum að taka tillit til. En við sjáum með þá fimm skóla sem við ræðum hér að þessi staða er uppi. Það er halli og það hefur verið gengið þannig á skólana 

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þessi svör. Það er svo sem ágætt að fólk er farið að tala saman og milli ráðuneyta því þetta snýst nú um það líka. Óneitanlega er samt mjög sérstakt að það geti komið fyrir að skólar fái ekki rekstrarframlag til að sjá til þess að daglegt starf í skólum geti gengið með sómasamlegum hætti. Við verðum líka að horfast í augu við það að reiknireglan svokallaða sem hefur verið bitbein til fjölda ára er ekki í lagi. Við þurfum að taka á því. Ráðherrann svaraði því nú ekki þegar ég spurði hvers vegna svör hefðu ekki borist við því. Ég nefni að ársnemandi í Verkmenntaskólanum á Akureyri hækkar um 1,6% á milli áranna, en í Fjölbrautaskólanum í Breiðholti um 5,7%, bara svo dæmi sé tekið, þetta eru sambærilegir skólar að mjög mörgu leyti. Við þurfum að fara ofan í það og sjá til þess að það sé gert. Auðvitað er það svo að ef ríkið gerir kjarasamninga þá verður það að greiða í samræmi 

Virðulegi forseti. Hvað varðar kjarasamninga þá hafa starfsmenn mínir í ráðuneytinu kannað þann þátt málsins mjög rækilega. Sú skoðun stendur áfram yfir þannig að við viljum auðvitað greina þetta fyrir hvern einasta skóla mjög nákvæmlega. Hvað varðar framlög til framhaldsskólans vil ég vekja, virðulegi forseti, athygli þingmanna á því að árið 2013 voru framlög til framhaldsskólanna, á verðlagi ársins 2016, 18,8 milljarðar. Framlögin árið 2016 eru 21,7 milljarður, þannig að það er raunhækkun 

Virðulegi forseti. Eftir undanfarna viku, sem við erum öll sammála um að var heldur furðuleg, er margt í lausu lofti enn þá. Sér í lagi langar mig að fá að vita hvernig hæstv. fjármálaráðherra sér fyrir sér að fjárlög fyrir árið 2017 muni eiga sér stað. Við erum náttúrlega á fyrsta ári eða fyrsta fasanum í því að fara í gegnum opinber fjármál sem á að auka þátttöku þingsins við gerð fjárlaga. Hins vegar hefur borið á vangaveltum í umræðunni um að jafnvel leggja fram fjárlögin fyrir lok þessa þings, þ.e. 145. þings. Ég held að þingheimur allur og þjóðin þurfi eiginlega að fá að vita hverjar áætlanir hæstv. fjármálaráðherra eru þegar kemur að fjárlögum fyrir næsta ár. Það gengur ekki að við vitum í raun ekki hvernig við eigum að starfa, hvernig við eigum að undirbúa okkur. Það gengur ekki að þetta þing samþykki fjárlög ef það verða síðan kosningar þar á eftir, einfaldlega af því að þetta á bæði að vera eitt helsta kosningabaráttumál og stefnumarkandi mál milli flokka. Mér þætti því mjög óeðlilegt ef fjármálaráðherra hygðist samþykkja fjárlög t.d. á sumarþingi eða eitthvað því um líkt. Mig langar helst að fá upplýsingar frá hæstv. fjármálaráðherra um það hvað hann er að hugsa og hvernig hann sér fyrir sér framhaldið þegar kemur að fjárlagagerð fyrir árið 2017.

Virðulegi forseti. Auðvitað kemur ekki til greina að samþykkja á þessu þingi fjárlög fyrir næsta ár. Það er alveg augljóst. Ég hef talað fyrir því að hér haldi hlutirnir áfram í sömu skorðum og þeir hafa verið. Það þýðir að menn undirbúa áfram fjárlagagerð eins og er verið að gera í öllum ráðuneytum. Ríkisstjórnir eru vanar að ljúka fjárlagagerðinni að uppistöðu til í júní. Við getum gert það í júní. Það er ekki útilokað að á grundvelli þess og þeirrar vinnu verði lagt fram fjárlagafrumvarp í september. Það er ekki útilokað fyrst að spurt er svona. Við getum rætt það mál. Þá er tryggt að stjórnkerfið allt er tilbúið fyrir næsta fjárlagaár. Eftir kosningar geta komið fram einhverjar nýjar áherslur hjá nýrri ríkisstjórn sem mundu þá birtast í því fjárlagafrumvarpi sem sú nýja ríkisstjórn mundi leggja fram. En með þessu erum við að tryggja að það sé einhver stjórnfesta á Íslandi þrátt fyrir að á fjögurra ára fresti, eða oftar eftir atvikum, þurfi að endurnýja umboð þingsins. Svona gera aðrir þetta reglulega. Ef ég man rétt síðast Norðmenn sem kusu að hausti til. Fráfarandi ríkisstjórn lagði fram fjárlagafrumvarp. Svo var gengið til kosninga. Ný ríkisstjórn lagði fram fjárlagafrumvarp fyrir sitt leyti sem var reyndar í því tilviki nánast óbreytt. Nú er ég aðeins að reyna að bregðast við fyrirspurn vegna þess að þetta virðist allt vera mjög óljóst fyrir hv. þingmanni. En það er rangt sem hún virðist halda, að ríkisstjórnin sé með áform um að samþykkja ný fjárlög fyrir árið 2017 í sumar eða snemma í haust.

Virðulegur forseti. Það gleður mig að hæstv. fjármálaráðherra hafi getað svarað spurningu minni. Það sem mér fannst ekki koma alveg nógu skýrt fram, og þetta er náttúrlega það sem allur þingheimur hefur verið að kalla eftir, er hvort við getum treyst því að gengið verði til kosninga í haust. Fjárlagagerðin skiptir alveg gífurlega miklu máli þannig að við séum öll við sama borð þegar kemur að því hvaða vitneskju við höfum um fjárlagagerðina og hvert framhaldið verður. Þetta helst allt saman í hendur og það gleður mig að heyra að ekki verði samþykkt fjárlagafrumvarp á þessu þingi. Hins vegar virðist sem stjórnarþingmenn og hæstv. ráðherrar séu eitthvað að draga til baka kosningar í haust. Mig langar því að fá það alveg á hreint og skýrt og skilmerkilega fram að svo sé ekki.

Virðulegur forseti. Þegar ný ríkisstjórn var mynduð var látið reyna á það hvaða stuðning hún hefði í þinginu. Hv. þingmaður var einn þeirra sem stóð að því. Í atkvæðagreiðslu um vantraust á ríkisstjórnina og þingrof hafði ríkisstjórnin stuðning 38 þingmanna. Með þann ríka meiri hluta hyggst ríkisstjórnin einfaldlega starfa áfram, eins og við höfum svo oft sagt, á grundvelli þeirra þingmála sem eru komin til þingsins og eftir atvikum önnur brýn mál sem gætu þurft að koma fram. Þau hafa verið nefnd, eins og t.d. frumvarp vegna útboðs á aflandskrónum. Síðan ganga hlutirnir áfram fyrir sig. Ríkisstjórnin hefur boðað að hún vilji ljúka þessum málum og leggi áherslu á að nýta tímann vel. Það hefur verið nefnt að kjósa í haust. Já, það er stefnt að því. En það skiptir máli að hlutirnir gangi eðlilega fyrir sig á þinginu og að það sé einhver framgangur í þeim verkefnum sem ríkisstjórnin hefur beitt sér fyrir. Við höfum líka átt fundi með stjórnarandstöðunni og boðið upp á samtal um það 

Virðulegi forseti. Í máli hæstv. fjármálaráðherra rétt í þessu kom fram að hann teldi best og eðlilegast að hér héldu hlutirnir bara áfram eins og þeir hafa verið. Ég hef ákveðna samúð með því að hæstv. fjármálaráðherra telji það eðlilegasta nálgun í því pólitíska fárviðri sem hér hefur verið að Sjálfstæðisflokkurinn haldi sínu striki og að fjármálaráðuneytið sé sett í þá stöðu að smíða kosningafjárlög fyrir Sjálfstæðisflokkinn sem verði þá einhvers konar málefnaskjal inn í kosningabaráttu Sjálfstæðisflokksins. Það að telja það ásættanlegt lýsir með hvaða hætti hæstv. ráðherra og stjórnarflokkarnir ganga um Stjórnarráðið. Hæstv. ráðherra hefur ítrekað talað um að enginn eigi að komast upp með skattsvik þrátt fyrir að hann sé sjálfur einn þeirra sem er að finna í Panama-skjölunum þar sem ríkir Íslendingar og félög þeirra hafa verið að koma eignum sínum í skjól, ýmist undan skattgreiðslum eða undan vitneskju almennings yfirleitt. Þetta er afleiðing og afurð af græðgisvæðingu, af því að eðlilegt þyki að svíkja undan skatti og stela í raun og veru frá almenningi. Hér voru töluverðir umhleypingar í pólitíkinni í síðustu viku og fram hefur komið að Sjálfstæðisflokkurinn hafi talið óásættanlegt að fráfarandi forsætisráðherra, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, færi fyrir ríkisstjórninni með þeim afleiðingum að hann sagði sig frá embætti. Því vil ég spyrja hæstv. fjármálaráðherra í hverju hann telji liggja muninn á eigin máli gagnvart Panama-skjölunum og máli hæstv. fráfarandi forsætisráðherra, Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar, sem enn er formaður Framsóknarflokksins.

Virðulegi forseti. Það lýsir ákveðnu viðhorfi hjá hv. þingmanni að gefa sér að þegar menn tefla fram fjárlagafrumvarpi í aðdraganda kosninga séu það alltaf kosningafjárlög. Ég veit ekki hvort hæstv. fyrrverandi ráðherra er að deila einhverju með okkur af eigin reynsluheimi en ég minnist þess þegar vinstri flokkarnir sátu í ríkisstjórn í aðdraganda kosninganna 2009, þá var um að ræða minnihlutastjórn sem starfaði í febrúar, mars og apríl, og þá átti ekki að gera minna en að breyta stjórnarskránni - án samtals, án samráðs, án samtals við þjóðina, án samráðs við aðra stjórnmálaflokka á þinginu. Minnihlutastjórn í nokkrar vikur ætlaði að breyta stjórnarskrá Íslands. Sem betur fer varð ekkert úr þeim áformum á þeim tíma. Það að tala um að ríkisstjórn sem hefur lýðræðislegt umboð og styðst við ríkan meiri hluta á þinginu brjóti einhverjar hefðir og venjur og fari fram úr sér með því að láta stjórnkerfið sinna sínum skyldum, m.a. þeirri skyldu sem á okkur hvílir að undirbúa fjárlagagerð fyrir næsta ár - það er mjög merkilegt að verða vitni að þessu, verða vitni að því að þá þyki hv. þingmanni eitthvað óeðlilegt á ferðinni. Þessi nálgun er alveg með ólíkindum. Varðandi hin atriðin sem spurt er um vil ég bara segja að það væri fróðlegt að taka dálítið breiða umræðu um alþjóðleg viðskipti og skattamál, m.a. þá stefnu sem hv. þingmaður studdi á sínum tíma, að laða til landsins með meiri háttar skattafslætti og undanþágum svo árum skipti, skattahagræði fyrir alþjóðleg fyrirtæki og laða þau með þeim hætti til Íslands, fyrirtæki sem þá ein í fyrirtækjaflórunni 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir það að snúa fyrirspurnatímanum við en við skulum halda okkur við formið. Það er hann sem situr fyrir svörum.  Hér hefur einhvern tíma komið fram að hæstv. ráðherra telji eðlilegt að hann mæli fyrir fjárlagafrumvarpi með einhverju móti fyrir haustkosningar og ég vil spyrja hann hvort ekki liggi fyrir, hvort hann sé ekki tilbúinn að staðfesta það af því að hann segir að stefnt skuli að haustkosningum, að ekki verði af nýju þingi. Hann sagði á tröppufundinum fræga að þannig yrði það. Síðan bið ég hann að rifja upp með mér hvaða ríkisstjórn það var sem stóð fyrir því að hér yrðu settar CFC-reglur sem komu böndum á skatta á aflandsfélög.

Virðulegi forseti. Það var á síðasta kjörtímabili sem CFC-reglurnar voru leiddar í lög með nokkuð breiðum stuðningi á þingi ef ég man rétt. Það var nokkuð almenn sátt um það. Og hvað segir sú löggjöf? Segir hún ekki að það sé allt eðlilegt við það að vera með starfrækslu og tekjur á lágskattasvæðum svo lengi sem menn gefa það upp og borga af því þá skatta sem kveðið er á um í lögunum? Er það ekki svo? Má ekki segja að CFC-löggjöfin sé eins konar viðurkenning á því að alþjóðleg viðskipti geti leitt til þess að starfsemi fari fram á lágskattasvæðum, Íslendingar áskilji sér bara það að geta með vissum hætti tekið til baka skattalega ávinninginn upp að vissu marki, þó einungis ef lágskattasvæðin eru með skatta sem nema meira en 2/3 þess sem skattarnir væru á Íslandi? Ég sé ekki betur en að hv. þingmaður sé hér, með því að vekja athygli á CFC-reglunum, 

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um tímabundnar endurgreiðslur vegna kvikmyndagerðar á Íslandi, nr. 43/1999, með síðari breytingum, á þingskjali 1020. Með frumvarpinu eru lagðar til nokkrar breytingar á lögum nr. 43/1999. Í stuttu máli eru efnisatriði frumvarpsins þríþætt. Í fyrsta lagi er lagt til að gildistími laganna verði framlengdur um fimm ár, þ.e. til ársloka 2021. Í öðru lagi er lagt til að hlutfall endurgreiðslu samkvæmt lögunum verði hækkað úr 20% í 25%. Í þriðja lagi er lagt til að stjórnsýsla vegna endurgreiðslukerfisins verði gerð skýrari og umsækjendum gefinn kostur á að kæra ákvarðanir til sjálfstæðrar nefndar um endurgreiðslur, annars vegar til yfirskattanefndar að því er varðar túlkun tekjuskattslaga um hvað teljist vera framleiðslukostnaður o.s.frv. og hins vegar til ráðuneytisins að því er aðra þætti varðar. Áður en ég fer nánar í efnisatriði frumvarpsins vil ég aðeins greina frá forsögu málsins. Meginmarkmið laganna frá 1999, um tímabundnar endurgreiðslur vegna kvikmyndagerðar á Íslandi, er að stuðla að eflingu innlendrar menningar og kynningar á sögu landsins og náttúru með tímabundnum stuðningi við kvikmyndir og sjónvarpsefni sem framleitt er hér á landi. Einnig er mikilvægt hlutverk laganna að efla þekkingu í innlendri kvikmyndagerð með samstarfi við erlent fagfólk. Með því að laða að erlenda kvikmyndagerðarmenn er unnt að þjálfa íslenskt fagfólk til sjálfstæðra verka á þessu sviði og bæta tækjakost kvikmyndaiðnaðarins hér á landi. Margt af þessu hefur gengið eftir. Á árinu 2015 má segja að velgengni íslenskra kvikmynda hafi náð nýjum hæðum og myndir eins og Hrútar, Fúsi, Hross í oss og Þrestir, svo einhverjar séu nefndar, hlutu verðlaun á erlendum kvikmyndahátíðum, en íslenskar kvikmyndir hlutu yfir 100 verðlaun á alþjóðlegum kvikmyndahátíðum víðs vegar um heiminn á síðasta ári. Auk þess vakti tæknivinna sem unnin var hér á landi vegna stórmyndarinnar Everest mikla athygli. Engu að síður býr þessi ungi iðnaður enn við erfið starfsskilyrði, m.a. vegna smæðar markaðar og takmarkaðs fjármagns til innlendrar kvikmyndagerðar. Endurgreiðslukerfi laganna hefur því verið ein meginstoðin í eflingu innlendrar kvikmyndagerðar og stuðlað að fjölgun verkefna og auknu umfangi sem síðan hefur leitt af sér fjölgun fagstarfa á ársgrundvelli. Mikilvægt er fyrir innlenda kvikmyndaframleiðslu að íslenskir kvikmyndagerðarmenn fái áfram tækifæri til að vinna með hæfasta fagfólki í heimi og öðlist þannig þjálfun sem ekki stendur nema að takmörkuðu leyti til boða hér á landi þar sem kvikmyndamenntun á háskólastigi er ekki til staðar. Það er mat kvikmyndagerðarfólks að samstarf við slíkt fagfólk sé ein af undirstöðum þess drifkrafts sem nú er í íslenskri kvikmyndagerð. Núgildandi lög falla úr gildi í árslok 2016 og voru þau síðast framlengd árið 2012. Endurgreiðsluhlutfall laganna var upphaflega 12% en hækkaði í 14% árið 2006 og í 20% árið 2009. Samantekið hafa á grundvelli laganna ríflega 5,6 milljarðar króna verið greiddir úr ríkissjóði til framleiðenda. Af þessum 5,6 milljörðum hafa 55% farið til íslenskra verkefna og 45% til erlendra verkefna. Á sama tíma hefur mikil veltuaukning átt sér stað í greininni. Í nýlegri skýrslu Capacents um stöðu kvikmyndaiðnaðar kemur fram að heildarumsvif greinarinnar hafi aukist um rúm 37% frá árinu 2009 til ársins 2014 en þá voru þau alls 34,5 milljarðar króna en 15,5 milljarðar ef einungis er litið til framleiðslu á kvikmyndum og sjónvarpsefni. Í skýrslu Capacents kemur einnig fram að skatttekjur vegna umsvifa í sjónvarps- og kvikmyndaiðnaðinum séu 7,3 milljarðar en 12 milljarðar alls ef áhrif iðnaðarins á komu ferðamanna hingað til lands eru tekin með. Er það mat Capacents að framlög ríkisins til greinarinnar, þar með talið til RÚV, Kvikmyndasjóðs og endurgreiðslna vegna kvikmyndagerðar, séu helmingi lægri en þær skatttekjur sem ríkið fær á móti frá greininni, að hver króna skili sér því tvöfalt til baka. Í desember á síðasta ári lagði ég fram á Alþingi skýrslu sem Hagfræðistofnun Háskóla Íslands var fengin til að vinna um hagræn áhrif kvikmyndagerðar á Íslandi með sérstakri áherslu á svæðisbundin áhrif. Þar kemur fram að umfang greinarinnar hefur aukist gríðarlega og hefur aukningin orðið einna mest hvað varðar erlend kvikmyndaverkefni. Í skýrslunni kemur fram að árið 2013 nam framleiðslukostnaður kvikmynda rúmum 15 milljörðum króna samkvæmt þjóðhagsreikningum, virðisauki kvikmyndaframleiðslu var um 2,6 milljarðar og þar af fóru um 1,9 milljarðar króna í laun. Það er um 0,2% af heildarverðmætasköpun allra atvinnugreina í landinu. Í skýrslu Hagfræðistofnunar kemur fram að ekki sé auðvelt að meta heildarfjölda ársverka í kvikmyndagerð á Íslandi en að teknu tilliti til afleiddra starfa megi ætla að ríflega þúsund einstaklingar vinni árlega við og í tengslum við kvikmyndaverkefni sem njóti endurgreiðslu. Í skýrslunni kemur einnig fram að um efnahagsleg áhrif styrkja til kvikmyndagerðar skiptir öllu máli hvort og hvernig tekið er tillit til afleiddra áhrifa. Engu að síður sé óumdeilt að styrkir til kvikmyndagerðar efli þann iðnað til vaxtar og þroska. Hæstv. forseti. Af framansögðu má ráða að endurgreiðslukerfið sem komið var á fót árið 1999 hefur verið ein meginstoðin í eflingu innlendrar kvikmyndagerðar og stuðlað að fjölgun verkefna og auknu umfangi sem síðan hefur leitt af sér fjölgun fagstarfa á ársgrundvelli. Í ljósi umfangs og þýðingar kvikmyndagerðar fyrir íslenskt efnahagslíf, samanber framangreindar skýrslur Capacents og Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands um hagræn áhrif kvikmyndagerðar, er því með frumvarpi því sem ég mæli fyrir lagt til að áfram verði veittar tímabundnar endurgreiðslur vegna kvikmyndagerðar hér á landi til ársloka 2021. Eins og ég greindi frá í upphafi er í annan stað í frumvarpinu lagt til að hlutfall endurgreiðslu verði hækkað úr 20% í 25%. Staðreyndin er sú að töluverð samkeppni er á milli landa, fylkja og borga um allan heim um að fá erlenda framleiðendur til að taka upp kvikmyndir, sjónvarpsefni og fleira myndefni, svo sem auglýsingar og tónlistarmyndbönd. Fyrir þessu eru nokkrar ástæður en þær helstu eru að verkefni af þessum toga eru atvinnuskapandi, gjaldeyrisskapandi og landið öðlast kynningu erlendis sem getur skilað sér í jákvæðri ímynd og auknum tekjum af ferðamönnum ef vel tekst til. Helstu samkeppnislönd Íslands á þessu sviði eru þau lönd sem bjóða upp á svipaðar aðstæður og finnast hér á landi, þá helst snjó, jökla, fossa, svartan sand og mikla víðáttu án þess að mannvirki séu í bakgrunni. Fleiri atriði hafa þó áhrif eins og endurgreiðslukerfi viðkomandi lands sem og verð og framboð á aðföngum og þjónustu. Helsta ástæða fyrir því að með frumvarpinu er lagt til að hlutfall endurgreiðslu verði hækkað úr 20% í 25% er að tryggja að Ísland verði áfram samkeppnishæft sem tökustaður erlendra kvikmynda til að mæta þeirri vaxandi samkeppni sem er um þennan iðnað á alþjóðavettvangi. Nefna má að í janúar 2016 tóku gildi lög um endurgreiðslu vegna kvikmyndagerðar í Noregi þar sem hlutfall endurgreiðslunnar er einmitt 25%. Við gerð frumvarpsins voru, auk norsku laganna, skoðaðar reglur um endurgreiðslur í öðrum löndum, m.a. í Bretlandi, Tékklandi, Nýja-Sjálandi og Ítalíu. Með hliðsjón af reynslu við framkvæmd laganna undanfarin ár og með vísan til þess að um vaxandi málaflokk er að ræða er með frumvarpinu sem ég mæli fyrir í þriðja lagi lagt til að sjálfstæð nefnd hefði umsjón með endurgreiðslunum. Jafnframt er skýrt kveðið á um kæruleiðir. Er það lagt til í anda góðrar stjórnsýslu, til einföldunar og meðal annars í samræmi við ábendingar frá Ríkisendurskoðun. Nefna má að álitamál hafa komið upp um túlkun á því hvað teljist til framleiðslukostnaðar í skilningi tekjuskattslaga og er talið eðlilegt að slíkum ágreiningi sé beint til yfirskattanefndar þar sem til staðar er sérfræðiþekking til að leysa úr slíkum málum. Eins og fram kemur í greinargerð með frumvarpinu felur endurgreiðslukerfi laganna í sér ríkisaðstoð í skilningi samningsins um evrópska efnahagssvæðið sem háð er samþykki Eftirlitsstofnunar EFTA, ESA, og ESA hefur áður samþykkt lög nr. 43/1999 og síðari breytingar á þeim. Því ber að tilkynna ESA um frumvarpið og er gildistaka þess, verði það að lögum, háð samþykki ESA. Að lokum ber þess að geta að við gerð frumvarpsins var haft samráð við Samband íslenskra kvikmyndaframleiðenda, Félag kvikmyndagerðarmanna, Kvikmyndamiðstöð Íslands, Íslandsstofu og fjármála- og efnahagsráðuneytið. Lít ég svo á að almenn samstaða og einhugur sé innan kvikmyndageirans um efnisatriði frumvarpsins og að með því séum við að stíga heillarík spor bæði í efnahagslegu og menningarlegu tilliti og styðja við frekari framþróun íslensks kvikmyndaiðnaðar með tilheyrandi jákvæðum hliðaráhrifum. Herra forseti. Að því sögðu legg ég til að málinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. atvinnuveganefndar.

Virðulegur forseti. Ég hef lýst því áður og lýsi því aftur nú við umræðu um þetta mál að ég er full efasemda um niðurgreiðslu og ríkisrekstur eins og þann sem þetta frumvarp boðar. Mig langar hins vegar að spyrja hæstv. atvinnuvegaráðherra. Að því gefnu að þetta frumvarp nái fram að ganga þá velti ég því fyrir mér hvort í þessu máli sé nógu mikið gagnsæi við endurgreiðsluna. Ég sé á heimasíðu ráðuneytisins að þar eru auðvitað listuð upp jafnóðum verkefni sem hlotið hafa endurgreiðslu á framleiðslukostnaði en það er allt í mjög grófum dráttum. Ég hef tilhneigingu til að bera þetta saman við þau verkefni sem fá sérstaka skattaívilnun með vísan til sérstakra laga þar að lútandi, en þar gera menn sérstakan samning við ríkið þar sem fram koma og eru útlistaðar mjög nákvæmlega þær ívilnanir sem menn njóta á sköttum. Það geta verið ýmsir skattar, virðisaukaskattur, tekjuskattur, fasteignagjöld, og þar fram eftir götunum. Í þessum málum er það hins vegar þannig að menn virðast bara leggja fram nótur fyrir framleiðslukostnaði. Þess vegna spyr ég ráðherrann hvers lags kostnaður þetta sé. Er þetta til dæmis kostnaður sem erlendir framleiðendur hafa af hótelgistingu hér? Er það pítsukostnaður við framleiðslu á tökustað og þar fram eftir götunum? Hvað er um að ræða og væri ekki eðlilegra að þetta kæmi fram við uppgjör, við endurgreiðslu á þessum þáttum?

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Ég þekki afstöðu hennar til þessara mála og er í grundvallaratriðum sammála þeirri skoðun hv. þingmanns að auðvitað væri betra ef við værum með einfalt skattkerfi án allra undantekninga, lága skattprósentu og þar fram eftir götunum, við hv. þingmaður deilum þeirri hugmyndafræði. Í þessu tilfelli er það þó þannig að við erum kannski ekki enn þá, og ég og hv. þingmaður munum halda áfram að berjast fyrir því, komin á þann stað að skattkerfi okkar sé það samkeppnishæfasta. Þá er það þannig að þessar myndir verða búnar til, þessi störf verða til, tækifærin og tekjurnar, bara ekki hér. Það er það umhverfi sem við viljum tryggja að við getum búið ungum iðnaði hér á landi. Varðandi það sem þingmaðurinn spyr um gagnsæið og hvað teljist til framleiðslukostnaðar vil ég í fyrsta lagi taka undir að ég held að gagnsæið í þessu sé af hinu góða. Það er einmitt þess vegna sem við birtum þessi verkefni. Það er alveg sjálfsagt að skoða hvernig við getum aukið það í framhaldinu. Í lögunum segir: Með framleiðslukostnaði er átt við allan kostnað sem fellur til hér á landi og heimilt er að draga frá tekjum af atvinnurekstri samkvæmt ákvæðum laga um tekjuskatt. Ólíkt ívilnanasamningunum sem hv. þingmaður nefndi, þar sem veittur er afsláttur af tilteknum skattstofnum, þá er hér verið að endurgreiða hlutfall kostnaðar af framleiðslukostnaði sem fellur undir íslensk tekjuskattslög. Ef upp koma álitamál um það, sem hafa komið, erum við, 

Virðulegur forseti. Það er einmitt brýnt að árétta það sem hæstv. ráðherra nefndi, um hverslags endurgreiðslur er að ræða. Virðulegur forseti. Lögin heita lög um tímabundnar endurgreiðslu vegna kvikmyndagerðar og nafnið er kannski svolítið villandi vegna þess að menn gætu haldið að hér væri verið að endurgreiða mönnum eitthvað úr ríkissjóði sem skattgreiðendur eða ríkissjóður hefur tekið áður af mönnum sérstaklega. Það er nefnilega ekki um það að ræða. Það er um miklu víðtækari endurgreiðslur að ræða. Það er hreinlega verið að endurgreiða allan framleiðslukostnað sem til fellur við framleiðslu kvikmyndar eða sjónvarpsefnis hér á landi eins og sagt er í 2. gr. laganna. Við útreikning á endurgreiðslu er þannig tekið mið af heildarframleiðslukostnaði kvikmyndar. Á því er ekkert þak. Ég velti því fyrir mér hvort ekki sé rétt að hafa þak á þeirri endurgreiðslu ef menn eru sannfærðir um að hún sé nauðsynleg, sem er ekki. Þess utan vil ég benda á að þeir sem starfa við kvikmyndagerð, Íslendingar, og njóta að sjálfsögðu góðs af þeirri ívilnun sem um er að ræða, eru í samkeppni við aðra á Íslandi sem ekki njóta slíkrar ívilnunar. Ég tek sem dæmi hótelrekstur sem leigir út til erlendra aðila og sá kostnaður fæst endurgreiddur. Hann er í samkeppni við aðra hótelrekendur. Fólk sem vinnur við að farða í kvikmyndageiranum er líka í samkeppni við aðra sem farða sem eru kannski ekki í kvikmyndageiranum en annars staðar og þar fram eftir götunum. Það er þess vegna sem ég spyr hvort ekki sé eðlilegt að það sé gert opinbert um hvers lags reikninga er að ræða sem hinir erlendu aðilar eða íslenskir leggja til við ríkið að skattgreiðendur endurgreiði þeim.

Virðulegur forseti. Það er fyrst til að taka að að sjálfsögðu borgar framleiðslufyrirtækið og kvikmyndaiðnaðurinn sína skatta eins og aðrar greinar hér á landi. Af þeirri þjónustu sem er svo veitt endurgreiðsla á er að sjálfsögðu greiddur virðisaukaskattur. Menn greiða launatekjur og aðra launaskatta og aðra skatta sem til falla. Það verður að vera algjörlega skýrt. Þetta er endurgreiðsla, eins og ég las upp úr lögunum áðan, af hluta þess framleiðslukostnaðar sem fellur til hér á landi og fellur undir íslensk skattalög. Þá er það skattyfirvalda að meta hvað fellur þarna undir. Er það hótelkostnaður? Já, væntanlega ef leikarar og starfsmenn við myndina þurfa að gista utanbæjar til að mynda. Það er að sjálfsögðu kostnaður sem fellur til við framleiðsluna. Varðandi það hvort þak eigi að vera á þeim greiðslum eða ekki þá hefur ekki verið sett þak á þær í þessum lögum. Ég er sammála því vegna þess að einn af kostunum við það kerfi sem við höfum haft hér frá árinu 1999 er að það er einfalt. Það er án undanþágna. Það er 20% af þeim kostnaði, eins og ég fór yfir. Það er einfalt. Menn vita hvernig það gengur og það hefur gengið nokkuð snurðulaust fyrir sig. Um leið og sett eru inn önnur ákvæði dregur úr þeim einfaldleika, þess vegna hef ég ekki verið hlynnt því. Þar að auki er þetta hlutfallslegt. Það er verið að greiða til baka hlutfall af kostnaði sem fellur til, þannig að í mínum huga er réttlætanlegt og sanngjarnt að hafa það án þaks.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að halda langan pistil um þetta mál. Ég tel það ágætt. Ég hef löngum verið þeirrar skoðunar að íslensk kvikmyndagerð og íslensk menning sérstaklega þurfi sérstakan ríkisstuðning af þeirri einföldu ástæðu að íslenska tungan er ekki samkeppnishæf sem menningarlegt fyrirbæri á alþjóðavettvangi. Það er að mínu mati í raun og veru það einfalt. Þess vegna þarf ríkisstuðning við íslenska menningu sem væri ekki nauðsynlegur ef við byggjum í stærra samfélagi þar sem okkar tungumál væri samkeppnishæft sem einhvers konar tungumál sem væri ætlað til tjáningar milli annarra en Íslendinga einna. Við höldum að mínu mati í íslensku tunguna af nokkrum praktískum ástæðum, ekki einungis rómantískum þótt mér þyki það í sjálfu sér alveg nægja, a.m.k. fyrir mig persónulega. Ég veit ekki með aðra hvað það varðar. Ég þekki það af því að hafa búið í Kanada að þar er fólk sem er kallað First Nations á ensku. Íslendingar kalla það fólk indíána. Ég veit ekki hvort það þykir eitthvað ósæmilegt. En fólk af þeim ættum kann ekki móðurmálið sitt. Það kann ekki málið sem ömmur þess og afar töluðu. Það þýðir að þetta fólk kann ekki brandarana úr sinni menningu eða sögurnar nema þýddar yfir á ensku eða frönsku eða hvaða mál annað sem fólk talar. Ég tel mjög mikilvægt fyrir okkur Íslendinga að halda í íslenska tungu til að við séum enn læs á okkar eigin sögu, okkar eigin bakgrunn. Það álít ég mjög praktískt atriði. Til þess að íslenskan lifi af 21. öldina og þá tækniframþróun sem er óhjákvæmileg, sem betur fer, verðum við að styðja hana sérstaklega. Það þýðir að við þurfum að veita ívilnanir og gera hluti hér sem brjóta kannski í bága við þau efnahagsmódel sem margir mundu að öðrum kosti vilja. Í meginatriðum af þeim ástæðum styð ég þetta mál og önnur sambærileg. Þótt hér sé ekki endilega um að ræða einungis kvikmyndir sem eru gerðar á íslensku máli held ég hins vegar að það sé mjög mikilvægt hlutverk ríkisins að tryggja að Ísland, íslensk menning, íslensk náttúra og íslensk tunga komi fyrir sjónir annars staðar úti í heimi vegna þess að lykilforsenda þess að mínu mati að íslenskan lifi af er hreinlega áhugi útlendinga, áhugi fólks á íslenskri menningu. Mér þykir mjög mikilvægt að erlent fólk hafi jafnvel flutt hingað, eða reyni að flytja hingað öllu heldur, til að læra íslensku og til að kynnast Íslandi - en til þess þarf Ísland að sjást. Ef það á að fara alfarið eftir markaðslögmálunum þegar kemur að nytsemi íslenskrar tungu erlendis held ég að það markmið muni ekki nást. Ég óttast það í það minnsta. Því þykir mér svona mál mun réttlætanlegra en ella þegar kemur að niðurgreiðslu á menningu almennt. Ég skil mætavel það sjónarmið að ríkið eigi ekki að niðurgreiða menningu. Ég er hins vegar ekki algjörlega sammála því, sérstaklega af fyrrgreindum ástæðum. Að öðru leyti þykir mér skrýtið að ríkið geri upp á milli tiltekinna listgreina. Hver ákvað að ein tónlist væri sérstaklega fáguð en önnur ekki? Af hverju er það hlutverk ríkisins? Mér finnst það góð spurning og mikilvæg, og mikilvægt að svara henni. Ég tel svarið vera til staðar þegar kemur að íslenskri menningu almennt. Að sama skapi gæti ég tekið listform sem er kannski ekki alveg jafn mikið viðurkennt í öllum stéttum samfélagsins, t.d. rapptónlist sem ég er ekki mikið fyrir sjálfur. Hún er engu að síður mikilvæg til að tungan okkar lifi áfram í einhverju nýju umhverfi, að það sé fiktað með hana, hún prófuð áfram og reynt að máta hana inn í tiltekið listform. Ég hygg að það sé nægur áhugi meðal íslenskrar þjóðar sjálfrar til að standa undir slíkri listsköpun enda er hún í grunninn ekki dýr í framleiðslu þegar kemur að því að veita til hennar fjármagn og kannski bara við upptöku, útgáfu og eitthvað því um líkt. Sá kostnaður fer að vísu stöðugt lækkandi eins og reyndar í flestum hugverkagreinum. Þegar kemur að kvikmyndum hins vegar er um að ræða afskaplega dýr verkefni. Það þarf mikla fjárfestingu. Það þarf mikla peninga til að hefja verkið og klára það. Margt fólk þarf að koma saman á sama tíma og gera einhverja ákveðna skipulagða hluti. Það þarf að vera fólk í vinnu í meginatriðum á meðan mörg önnur menning krefst ekki þessa sérstaka fjárstuðnings til að ýta undir starfsemina. Mörg ljóð eru samin af áhugafólki, einfaldlega vegna þess að mannskepnan hefur þörf til að tjá sig með misjöfnum hætti. Það er fallegt og það er æðislegt og mér finnst að við eigum að halda áfram þeirri vegferð að stefna að því að sem mest gerist á íslensku þannig að við getum haldið í tungumál okkar út þessa öld þrátt fyrir þær áskoranir sem tækniframþróanir aldarinnar hafa nú þegar fleygt fyrir okkur og munu halda áfram. Ég hef ekki farið yfir stærðfræðina í þessu öllu saman en mér sýnist einnig efnahagsleg rök fyrir því að gera þetta, í það minnsta eitthvað sem gallharðir hægri menn gætu kallað afsakanir. Ég þori ekki að fara með það en mér þykir heppilegt að slík rök komi einnig til skoðunar og að fólk rökræði þau. Þótt hinn frjálsi markaður sé hið ágætasta tæki til að leysa ýmis vandamál er hann ekki hið ágætasta tæki til að leysa öll vandamál. Eitt af þeim vandamálum sem hinn frjálsi markaður mun ekki leysa er það að Ísland haldi í íslenska tungu út þessa öld og þótt fleiri vandamál væru tekin fyrir ef út í það er farið. Mér þykir mikilvægt að halda þessum sjónarmiðum til haga vegna þess að ef þetta mál og önnur sambærileg snúast einvörðungu um hagfræðilegar forsendur finnst mér við svolítið vera að gleyma aðalatriðinu. Aðalatriðið hlýtur að vera að styrkja framleiðslu í þessum menningarlega geira og þótt víðar væri leitað. Að því sögðu ítreka ég bara að ég skil mætavel gagnrýnina á hendur þessu sem og þá gagnrýni sem stundum kemur fram í þessum málum en er hins vegar ekki sammála þeim af þeim ástæðum sem ég hef viðrað. Tíðarandans vegna finnst mér alveg þess virði að nefna að báðir foreldrar mínir hafa unnið við kvikmyndagerð í fortíðinni og því gæti vel gerst að þau geri það aftur. Ég vil halda því til haga í ljósi nýliðinna atburða. Ég tel þetta ekki endilega þess eðlis að það hafi mikil áhrif á hagsmunatengsl mín en til að reyna að peppa upp þá menningu, svo við slettum aðeins, fannst mér rétt að nefna það. Mér öðrum orðum, mér þykir þetta gott mál og kem til með að styðja það að óbreyttu en fagna því að hér séu viðruð fleiri sjónarmið, hvort sem þau eru menningarleg eða hagfræðileg.

Virðulegur forseti. Vegna orða hv. þingmanns þá er rétt kannski að árétta það að þetta mál snýst kannski um miklu meira en að styrkja íslenska kvikmyndagerð. Ég veit ekki hvort hv. þingmaður hefur sett sig inn í frumvarpið og lögin sem hér eru til umfjöllunar, en hér er um að ræða að framleiðendum kvikmynda, þeirra kvikmynda sem teknar eru og framleiddar hér á landi, er fengin heimild til þess að fá endurgreiðslu af heildarframleiðslukostnaði og núna er lagt til að hlutfallið verði 25%. Það er ekki um það að ræða endilega að verið sé að endurgreiða virðisaukaskatt sem hefur verið greiddur hér, nei, það hefur verið og er heimilað hér að endurgreiða hlutfall af heildarframleiðslukostnaði. Ég spurði sérstaklega hæstv. ráðherra um það áðan hvort hér væri undir t.d. hótelkostnaður. Ég vek athygli á því að virðisaukaskattur af hótelgistingu er 11% í dag, en þetta frumvarp heimilar 25% endurgreiðslu af reikningum er varða hótelgistingu. Þess vegna spyr ég hv. þm. Helga Hrafn Bragason, 

Virðulegi forseti. Forgangi miðað við hvað? Ríkið þarf auðvitað að standa að mjög mörgum verkefnum. Ég er ekki þeirrar skoðunar að það eigi að hætta öllum verkefnum eða draga úr þeim ef þau eru ekki í einhverjum sérstökum forgangi. Mér þykir þetta kannski ekki í forgangi við hliðina á t.d. heilbrigðiskerfinu. Mér þykir mjög mikilvægt að auka fjárútlát í það. En það er hins vegar afgangur af ríkissjóði, ég ætla ekkert að fara út í hvers vegna það er, það er bara þannig, þess vegna þurfum við ekkert að mínu mati að fara að skuldsetja ríkissjóð meira til þess að taka þátt í þessum verkefnum. Eins og fyrr greinir þá er ég ekki þeirrar skoðunar að ríkið eigi einungis að taka þátt í forgangsverkefnum. Hvað varðar framleiðsluna er rétt að þetta varðar ekki endilega kvikmyndir sem eru á íslenskri tungu, en hins vegar er mjög mikilvægt fyrir iðnað eins og kvikmyndagerðariðnaðinn og fleiri iðngreinar á Íslandi að það komi að erlend þekking. Þetta styður við það, sem sagt þekking og reynsla erlendra aðila. Hér er lagt til að talan verði 25%, hún fer úr 20% og er að vísu framlengd. Ég er meðvitaður um það hvað frumvarpið snýst um ef hv. þingmaður er að velta því fyrir sér og er hlynntur því af ástæðum sem ég reifaði áðan, en það er líka alveg þess virði að líta á 1. gr. þeirra laga sem frumvarpið leggur til að verði breytt. 1. gr. er markmiðsklausa þeirra laga sem ég ætla að lesa hérna, með leyfi forseta: „Markmið laga þessara er að stuðla að eflingu innlendrar menningar og kynningar á sögu landsins og náttúru með tímabundnum stuðningi við kvikmyndir og sjónvarpsefni sem framleitt er hér á landi.“ Það er markmið laganna. Frumvarpið er til þess að halda áfram að stuðla að því markmiði og halda áfram þeim sömu aðferðum og gefa í í þeim efnum. Mér þykir það alveg við hæfi núna. Ég get hins vegar svarað hv. þingmanni þannig að ef ríkissjóður væri skuldsettur núna þá væri ég meira efins, en það felst líka í þessu fjárfesting, fjárfesting sem maður sér ekki beinlínis útreiknað í tölum nákvæmlega hvernig skili sér, en þetta er ekki einföld peningasóun af hálfu ríkisins að mínu mati.

Virðulegur forseti. Ég er nú aldeilis ánægð með það ef það er svo bjart í kringum hv. þingmann að hann sjái fyrir sér að ríkissjóður sé nú þegar orðinn skuldlaus. Það er auðvitað ekki þótt það hafi gengið ákaflega vel það sem af er kjörtímabilinu að lækka skuldir ríkissjóðs. Skuldir ríkissjóðs eru þó enn fyrir hendi og er gríðarlegt verkefni á næstu missirum að koma þeim enn frekar niður svo draga megi úr vaxtakostnaði ríkissjóðs og skattgreiðenda um ókomna tíð. Það er auðvitað í þessu ljósi sem ég nefni það að menn þurfi að forgangsraða. Hv. þingmaður telur að hér sé um að ræða verkefni sem einungis sé spurning um hvort eigi að hætta eða ekki hætta. Hann er þeirrar skoðunar að það eigi ekki að hætta því. Ég vek þá athygli á því að lög um tímabundnar endurgreiðslur vegna kvikmyndagerðar tóku fyrst gildi árið 1999, þá var endurgreiðsluhlutfallið 12%. En eins og sagt er, mikill vill meira, og það fóru fram breytingar á þessu árið 2006 og endurgreiðsluhlutfallið var hækkað upp í 14% og að nýju í 20% árið 2009. Ég spyr: Hvaða ástæður liggja því að baki akkúrat núna að það þurfi að hækka það í 25% sem er langtum hærra en virðisaukaskatturinn í landinu er? Hvað segir hv. þingmaður um það?

Virðulegi forseti. Mér hefur sennilega eitthvað fipast í fyrri ræðu, auðvitað var það sem ég ætlaði að segja með stöðu ríkissjóðs að hann væri ekki lengur rekinn með halla. Hvað varðar nauðsyn þess að hækka upp í 25% þá þykir mér hún vera ágætlega reifuð í frumvarpinu sjálfu. Það er af samkeppnisástæðum við aðrar þjóðir  Ég heyri hv. þingmann velta því fyrir sér hvort það sé samkeppni í skattlagningu eða ríkisútgjöldum. Auðvitað erum við alltaf í samkeppni við aðrar þjóðir á mörgum forsendum. Margir á hægri kantinum vilja fara í samkeppni í því að hafa sem lægsta skatta. Það er sjónarmið sem ég er ekki sammála, ég ber virðingu fyrir því, það er alveg lögmæt skoðun, ég er ekki alveg þar sjálfur, en skil mætavel þau sjónarmið og ber virðingu fyrir því að fólk hafi þau. Hins vegar þegar kemur að því að styrkja íslenska menningu eins og markmiðsklausa laganna sem hér er lagt til að verði breytt kemur mjög skýrt inn á, þurfum við að gera það að mínu mati með skattfé. Það er bara sú staða sem við erum í. Þegar við erum í samkeppni við þjóðir á borð við Noreg sem er stærri þjóð, þá getum við ekki verið aftar en þær, nágrannaþjóðir og vinaþjóðir okkar sem eru okkur náskyldar í þokkabót og að mörgu leyti með sambærilega kosti til kvikmyndagerðar, við getum ekki dregist aftur úr þeim. Það er alla vega mín afstaða. Þess vegna styð ég það að hækka hlutfallið úr 20% í 25%. Kannski væri ég á annarri skoðun ef við værum að fara úr 12% í 25%, enda litu tölurnar væntanlega öðruvísi út þá. En hér er verið að hækka um 5 prósentustig. Það er verið að framlengja þau lög sem þegar eru í gildi. Ég sé enga ástæðu til þess að draga úr þessu. Ég sé ástæðu til þess að gefa í og þess vegna er ég hlynntur málinu.

Virðulegi forseti. Ég ætlaði ekki að tala í 1. umr. um þetta mál, sem ég styð heils hugar. Ég réð hins vegar ekki við mig því að þetta er áhugavert efni. Sjálf var ég ráðherra þessa málaflokks og kom í gegnum þingið með 20% hækkunina þannig að ég þekki málið ágætlega. Þetta liggur þannig að við erum í blússandi samkeppni við allan heiminn á mjög mörgum sviðum. Við erum til dæmis á sviði hinna skapandi greina, sem kvikmyndageirinn heyrir undir, í blússandi samkeppni við allan heiminn, þá er markaðurinn allur heimurinn. Við þurfum að taka ákvörðun um það hvar við ætlum að staðsetja okkur í þeirri samkeppni um þau stóru verkefni sem kvikmyndagerðarverkefnin eru. Ég hef verið þeim megin að við ættum að taka þátt í þeirri samkeppni af fullu afli og reyna að fá þessi verkefni hingað inn vegna þess að þau henta atvinnu- og efnahagslífi okkar mjög vel. Fyrir utan að koma hér inn með verkefni á mjög breiðum grunni, þ.e. á mörgum sviðum, þá er þetta er ekki einungis hin hreina kvikmyndagerð og það sem henni fylgir heldur líka allt umstangið í kring um hana, hliðaráhrifin eru gríðarleg. Það er alls kyns akstur og veitingaþjónustan og gistingin og allt sem því fylgir sem hefur líka mjög mikil áhrif, þannig að öldugangurinn frá verkefnunum sem slíkum er mikill þegar þau eru hér. Það þekkjum við vel. Auk þess eru ekki mæld áhrifin af auglýsingunni sem það að íslenskt landslag birtist í stórum erlendum kvikmyndum felur í sér og sömuleiðis þegar við sjáum erlendar stórstjörnur fjalla um veru sína hér á landi á samskiptamiðlum. Þetta er ómetanleg auglýsing fyrir Ísland sem áfangastað til dæmis í ferðaþjónustu. Það verður seint hægt að mæla að fullu áhrifin af svona verkefnum hér. Þegar kemur að hinum skapandi greinum hafa verið gerðar þó nokkrar skýrslur um þær og þar er kvikmyndagerðin á meðal. Það hefur sýnt sig að þeir fjármunir sem settir eru í þær beint skila sér margfalt til baka. Ágúst Einarsson, doktor í hagfræði, hefur gert á því úttektir og sýnt fram á að hagræn áhrif skapandi greina eru gríðarleg í samfélagi okkar. Það er einfaldlega þannig að stundum þarf að setja krónu út til að fá fleiri til baka. Það er svo í þessu tilfelli. Ef við legðum ekki út fjármuni væri það af þeirri ástæðu að þeir komu ekki inn, vegna þess að þeir auk frekari fjármuna, hærri upphæða sem við leggjum út, komu ekki í ríkiskassann. Um það snýst þetta. Við fáum mjög mikla fjármuni í ríkiskassann frá þessum verkefnum og líka af ölduganginum, eins og ég kalla það, í kringum þau og hluti af því fer svo aftur út. Mér finnst því ekki hægt að segja að menn þurfi að forgangsraða í þágu annarra verkefna því að ekki er hægt að bera saman almennan ríkisrekstur við þennan útgjaldalið, ef svo má að orði komast. Þetta er í rauninni hringrás. Fjármunir koma inn og hluti af þeim fer svo út aftur. Það má horfa á það sem markaðsfé, í gegnum verkefnin er ýmist verið að auglýsa okkur sem land til kvikmyndagerðar eða sem áhugaverðan áfangastað í ferðaþjónustu. Á þeim tímum sem við lifum, þar sem samfélagsmiðlar gegna jafn miklu hlutverki og raun ber vitni, verður aldrei metið til fjár að fá umfjöllun um Ísland af hálfu þeirra sem hér hafa unnið að kvikmyndum í stórum spjallþáttum erlendis til dæmis. Það eru hliðaráhrifin. Það er þess vegna sem það er góð fjárfesting fyrir okkur að fara þessa leið og þess vegna styð ég hana. Ég vil nefna í lokin að gerðar hafa verið ákveðnar mælingar á því hvaða áhrif þetta hefur. Ég held að mikilvægt sé að við höldum áfram að fylgjast með því, þ.e. að setja okkur einhverja mælikvarða, hvaða markmiðum við ætlum að ná og vakta svo vel hvort þau náist. Það er ekkert auðvelt því að þetta er svo umfangsmikið og hefur mikil áhrif í kringum sig. Engu að síður er hægt að gera það þröngt fyrir verkefnin sem slík og við höfum svo sem gert það áður, mig minnir að það hafi verið 2010 eða 2011 sem við tókum saman nokkur verkefni og mældum hvaða áhrif þau höfðu á ríkissjóð og það voru mjög jákvæð áhrif. Síðan þarf líka að skoða umfangið í kringum þau, þ.e. hvers virði öldugangurinn er, ef það skilst hvað ég meina með því. Virðulegi forseti. Ég styð þetta mál og vona að það nái fram að ganga á þessu þingi. Það var áhugaverð umræða sem átti sér stað áðan og ég tel að það væri alveg ferðarinnar virði að fara í gegnum það hvort þetta módel ætti jafnvel við á fleiri sviðum hinna skapandi greina.

Virðulegi forseti. Ég hef ekki farið leynt með þá skoðun mína að ívilnanir hvers konar þegar kemur að sköttum eru ekki til góðs, mögulega til skamms tíma og fyrir þá auðvitað sem njóta ívilnunarinnar, en alveg örugglega ekki til langs tíma, ekki nema ef vera skyldi til að vekja athygli á kjarna málsins, sem er sá að þar sem menn telja þörf á að veita skattaívilnanir, undanþágur hvers konar, endurgreiðslur eða með hvaða hætti sem það er sem menn vilja ívilna mönnum í skattalegu tilliti, þá er það vegna þeirrar ástæðu einnar að skattar eru of háir og menn ekki samkeppnishæfir við önnur lönd þegar kemur að sköttum. Það játa þeir meira að segja sem hæst tala nú um samkeppni í sköttum og skattaskjólum og fordæma þá sem flýja til lágskattaríkja. Þeir viðurkenna það jafnvel líka og benda á það máli sínu til stuðnings að mál eins og þetta, endurgreiðsla vegna kvikmyndaframleiðslu, sé nauðsynlegt vegna þess að annars færi öll þessi kvikmyndaframleiðsla til þeirra landa þar sem skattarnir eru lægri. Virðulegur forseti. Ég vil líka vekja sérstaka athygli á einu, af því að ég hef orðið vör við það, bæði hér innan húss og utan, að menn hafa, eða sumir, kannski ekki áttað sig almennilega á því í fljótu bragði um hvers konar endurgreiðslu er að ræða. Hér er ekki um það að ræða að verið sé að endurgreiða einhvern sérstakan skatt sem inntur hefur verið af hendi, til dæmis endurgreiðsla virðisaukaskatts eins og ferðamenn fá þegar þeir koma hingað til Íslands og versla hér, þá geta þeir fengið endurgreiddan hluta af virðisaukaskattinum. Nei, það er heldur ekki verið að endurgreiða einhverja aðra skatta. Það er ekki verið að ívilna eins og í öðrum ívilnunarverkefnum kvikmyndaframleiðendum með þeim hætti að þeir fái niðurfellda einhverja skatta. Nei, hér er um það að ræða að verið er að endurgreiða úr ríkissjóði ákveðið hlutfall af framleiðslukostnaði sem til fellur við framleiðslu kvikmyndar hér á landi. Hér er sérstaklega tekið fram í lögunum sem um þetta gilda að við útreikning á endurgreiðslu sé tekið mið af heildarframleiðslukostnaði kvikmyndar án tillits til þess hvaða þáttur í framleiðslunni skapar þann kostnað. Ég spurði hæstv. ráðherra við framsögu hennar nánar út í þetta vegna þess að jafnvel þótt orðalagið í lögunum sé skýrt þá fannst mér rétt að fá það sérstaklega fram, að hér undir fellur til dæmis endurgreiðsla á kostnaði vegna hótelgistingar, endurgreiðsla á kostnaði vegna pítsukaupa fyrir starfsmenn, matur og drykkur, þyrluflug, allt hvað eina sem fellur undir framleiðslukostnað kvikmyndar. Ég benti á það í andsvari við hæstv. ráðherra að ég teldi eðlilegt að það lægi bara fyrir við uppgjör á þessum endurgreiðslum hvað nákvæmlega verið er að endurgreiða, hvaða kostnaður það er nákvæmlega sem ríkissjóður, og skattgreiðendur þar með, eru að endurgreiða. Ég tel þetta skipta máli vegna þess að allur þessi rekstur er auðvitað samkeppnisrekstur, og í þessu tilliti eru bara sumir sem njóta þeirrar endurgreiðslu eða ívilnunar, aðrir ekki. Ég tel sjálfsagt að þetta sé allt saman uppi á borðum. Þá vil ég sérstaklega taka fram í ljósi ræðu hv. þingmanns sem talaði fyrr í dag um þetta mál, að hér er auðvitað ekki um að ræða einhverja sérstaka endurgreiðslu vegna menningartengdra þátta, með vísan til menningar eða íslensku eða þess háttar, vegna þess að fyrir utan þessa tímabundnu endurgreiðslu vegna kvikmyndagerðar þá höfum við á Íslandi Kvikmyndasjóð og höfum haft í áratugi. Hann veitir styrki einmitt út frá slíkum sjónarmiðum. Því hefur verið haldið fram, bæði hér og reyndar í umræðu um öll þessi mál, að borðleggjandi sé að endurgreiða vegna kvikmyndagerðar á Íslandi vegna þess að fyrir eina krónu komi þrjár upp í fimm krónur til baka, hef ég heyrt. Því er að minnsta kosti slegið fram að fyrir eina krónu komi margar til baka. Sýnist mér þá að hér hafi verið fundin upp gullgerðarvélin sem margir hafa reynt að finna upp. Ég trúi þessu auðvitað ekki. Ég trúi því ekki að gullgerðarvél hafi verið fundin upp og með þessum hætti. Enda liggur fyrir að á árunum 2008–2012 hafi endurgreiðslur og styrkir úr Kvikmyndasjóði numið rúmum 2 milljörðum kr. meira en skatttekjur af sömu verkefnum. Ég vil líka nefna af því að þetta mál sérstaklega lýtur kannski ekki að styrkjum til kvikmyndagerðar, en eins og ég hef nefnt þá er til staðar kvikmyndasjóður sem hefur veitt styrki, og rökræðunnar vegna vil ég ekki blanda þessu tvennu saman. En mér þykir sjálfsagt að menn velti því fyrir sér í árferði eins og nú er, jafnvel þótt þessi ríkisstjórn hafi náð að færa skuldir verulega niður, þá eru skuldir eftir sem áður um 70% af vergri landsframleiðslu og afar brýnt að færa þær niður. Brýn verkefni bíða í heilbrigðisþjónustu, í þjónustu við aldraða og öryrkja, og ég tel að menn hljóti að þurfa að bera svona verkefni saman og vega þau og meta í samanburði við þau brýnu verkefni sem ég hef nefnt og held að þverpólitísk samstaða sé um að ráðast þurfi í. Frumvarpið er nefnilega ekki bara framlenging á þeirri reglu sem hafði gilt um 20% endurgreiðslu, heldur er verið að leggja til töluverða hækkun á endurgreiðslunni. Ég set mikinn fyrirvara við það. Eitt er að vilja halda áfram og hafa þetta fyrirkomulag, annað er að gefa svona verulega í eins og lagt er til. Ég tel og beini því til hv. atvinnuveganefndar sem fær málið til umsagnar að skoða þetta sérstaklega og einnig hitt atriðið sem ég hef nefnt í andsvörum, sem eru samkeppnissjónarmiðin. Það má ekki gleyma því að þeir sem vinna í kvikmyndagerð, ekki bara þeir sem koma beint að kvikmyndagerðinni heldur þeir sem þjónusta hana, hótelrekendur, veitingasalar, bílstjórar og þar fram eftir götunum - allt eru þetta atvinnugreinar sem eru í samkeppni í landinu og alveg ljóst að endurgreiðsla sem þessi raskar samkeppnisstöðu. Ég tek undir það sem Hagfræðistofnun Háskóla Íslands hefur einmitt bent á að það er auðvitað langbest fyrir efnahagslífið að atvinnugreinum sé ekki mismunað. Líka er ágætt að hafa í huga það sem fram kemur í þeirri skýrslu sem hæstv. ráðherra vísaði til og var kynnt á Alþingi fyrr á þessu þingi, sem mér skilst að Hagfræðistofnun Háskóla Íslands hafi komið að að einhverju leyti, að þar kemur einmitt fram að mjög erfitt er að sýna fram á efnahagslegan ábata af því að styðja við kvikmyndagerð sérstaklega umfram aðrar atvinnugreinar. Í máli hv. þingmanns sem talaði á undan mér kom einmitt fram hugmynd um að kannski væri gott að þessi endurgreiðsla væri kannski á fleiri sviðum. Ég tek alveg undir það. Menn hljóta að þurfa að spyrja sig að því. Kvikmyndagerð er í samkeppni við tónlistargeirann og leikhúsgeirann og þar fram eftir götunum, sumir njóta styrkja, beinna styrkja, eins og kannski leikhúsin gera, en tónlistin ekki að neinu leyti eða mjög litlu leyti.  Aðalatriðið er að menn sitji allir við sama borð þegar kemur að skattlagningu, bæði allir listamenn og aðrir. Það er auðvitað ekki til velfarnaðar fallið þegar menn ætla að fara að draga eina atvinnugrein út úr og styrkja hana og ívilna henni umfram aðra. Ég ætla að biðja hv. atvinnuveganefnd að skoða það sérstaklega. Það er afskaplega brýnt líka að samkeppnisyfirvöld ræði þetta, fái málið til umsagnar og gefi umsögn um það sérstaklega með tilliti til þessara sjónarmiða. Samkeppni, vel á minnst, allt þetta mál er eins og öll önnur ívilnunarmál, eins og ég hóf mál mitt á, spurning um samkeppni um lága skatta. Ég fagna því ef menn vilja taka þátt í þeirri samkeppni og keppa við önnur lönd um lága skatta. En við eigum bara að gera það heiðarlega og með jafnræði í huga og gagnsæi, og hafa allt uppi á borðum. Við eigum að lækka skatta og laða þannig erlenda fjárfesta að, erlenda menningu, framleiðendur, ekki bara kvikmyndaframleiðendur, heldur tónlistarframleiðendur og aðra, með hagkvæmu skattumhverfi, almennt. Ég vona að þeir sem eru mjög áfram um þetta mál missi ekki sjónar á því að þetta er verkefni sem þarf að fara í og ná samstöðu um.

Virðulegi forseti. Mig langar að heyra aðeins meira um það frá hv. þingmanni af hverju hún telur skattaívilnun betri leið en þessa. Hv. þingmaður talar um að það þurfi að vera gegnsæi í þessu. Ókei, gott og vel, að þetta raski samkeppnisstöðu. Ég átta mig á því að við hv. þingmaður erum ekki sammála um túlkun 1. gr. laganna sem hér er verið að breyta, en það kemur alveg skýrt fram að markmið laganna er að stuðla að eflingu innlendrar menningar og kynningu á sögu landsins og náttúru. Ég spyr hvort hv. þingmaður mundi ekki krefjast sama gegnsæis og hvort hv. þingmaður mundi ekki einnig kvarta undan raskaðri samkeppnisstöðu ef hér væri um að ræða skattaívilnun sem varðaði þennan bransa sérstaklega ef það væri ekki einfaldlega skattalækkun þvert á allan iðnað eins og ég veit að hv. þingmaður er hlynntur. Að því gefnu að styðja þurfi við menningarstarfsemi yfir höfuð, hvaða kosti telur hv. þingmaður að skattaívilnun hafi umfram þessa aðferð, þessa endurgreiðslu? Væri hv. þingmaður hlynntari slíkri aðferð ef markmiðið væri það sama og útgjöld ríkissjóðs eða ef það hefði sömu áhrif á ríkissjóð, heildarjöfnuð það er að segja? Ég vil líka benda hv. þingmanni á það í leiðinni að það er munur á kvikmyndagerð og tónlistargerð - ég get sagt það vegna þess að ég er sonur kvikmyndagerðarmanns og hljóðmanns og er tónlistarmaður í þokkabót, áhugamaður sjálfur. Það að búa til kvikmynd er miklu stærra verkefni. Það þarf miklu meiri fjárfestingu í það en að búa til tónlist, hvort sem það er eitt lag eða plata. Það er því gríðarlegur stærðarmunur þar á. Það þarf ekki eins mikla aðstoð til þess að gefa út plötu og þarf fyrir kvikmyndaiðnaðinn.

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður hefur misskilið mig illilega. Ég er sammála 1. gr. laga um endurgreiðslu til kvikmyndaframleiðslu, þ.e. ég er sammála um að efla eigi og styrkja íslenska menningu. Mikil ósköp. Ég er sammála því markmiði út af fyrir sig. Ég er hins vegar ekki sammála því að þetta sé leiðin til að gera það. Hv. þingmaður spyr mig af hverju ég sé á móti endurgreiðslu en styðji skattaívilnun. Ég tók það sérstaklega fram að ég styð ekki sérstakar skattaívilnanir eða sérstakar undanþágur frá sköttum. Ég hef einmitt goldið varhuga við lögum um nýfjárfestingar á Íslandi og þeim samningum sem verið er að gera fyrir hönd ríkissjóðs þar sem fyrirtækjum, yfirleitt í einhvers konar semi-stóriðju, eru veittar skattaívilnanir. Ég hef í mörg ár, áratug, barist gegn slíkum skattaívilnunum. Ég legg á það áherslu að ef menn vilja efla menningarlíf, íslenska framleiðslu og laða að erlenda fjárfesta og erlenda menningarstarfsemi, erlenda aðila til þess að framleiða sína menningu hér, þá er eina leiðin til þess að gera skattaumhverfið hér aðlaðandi fyrir alla, líka fyrir íslenska skattgreiðendur. Það er það sem við þurfum að gera. Það er þess vegna sem ég geld varhuga við þessum sérlausnum og bútasaumi til þess að styðja við hina og þessa þessa stundina eða aðra. Einföldum kerfið og höfum í öllum bænum jafnræðið að leiðarljósi.

Virðulegi forseti. Ég hefði áhuga á að vita hvernig hv. þingmaður hyggst útfæra sérstakan stuðning við þessa menningarstarfsemi og sambærilega menningarstarfsemi ef hvorki í gegnum skattaívilnun né í gegnum endurgreiðslur af einhverju tagi eða fjárstuðning á borð við listamannalaun eða hvað svo sem menn eru með hverju sinni og Kvikmyndasjóð og fleira í þeim dúr, vegna þess að ég átta mig ekki alveg á því hvaða lausnir hv. þingmaður er með á því vandamáli aðrar en almennar skattalækkanir. Nú man ég sjálfur ekki til þess að hafa séð vinsælar myndir frá þeim skattaparadísum sem oft eru í umræðunni, svo sem Tortóla, eða Seychelles-eyjum, ég hef ekki orðið var við að tungumál eða saga eða menning þessara þjóða sé meira áberandi vegna þess að þetta eru skattaparadísir. Ég sé einfaldlega ekki hvernig það að lækka skatta almennt yfir höfuð, sem er markmið sem er góðra gjalda vert út af fyrir sig, þ.e. að því leyti sem það skaðar ekki innviði landsins og þá í takt við efnahagslegar aðstæður hverju sinni, getur gert það að verkum að menningarleg eigindi eins og tungumál eða saga njóti sín betur á alþjóðavettvangi. Ég hef einfaldlega ekki séð það gerast og velti fyrir mér hvort hv. þingmaður hafi einhver dæmi sem ég veit ekki um. Nú veit ég ekki hversu langt við förum út fyrir skilning hvors annars á hagfræðinni allri saman en ég fæ ekki betur séð en sérstakur stuðningur við menningariðnað hljóti að þurfa að vera svolítið sérstakur. Hann getur ekki bæði verið sérstakur og almennur á sama tíma. Ef efla á þessa menningarstarfsemi, hvernig eigum við að gera það ef ekki með sérstökum skattaívilnunum fyrir tiltekinn iðnað eða fjárútlátum til handa þeim iðnaði, svo sem með endurgreiðslu eða beinum styrkjum?

Virðulegur forseti. Hér kemur fram grundvallarmunur á okkur hægri mönnum og vinstri mönnum, eins og hv. þingmanni sem hér talaði, sem geta ekki séð fyrir sér að nokkur hlutur þrífist nema til þess komi að ríkið sé með sértækar lausnir, sérstakar aðgerðir til að styðja við viðkomandi atvinnugrein, listsköpun eða annað. Þetta er algjör misskilningur. Listir og menning þrífast þar sem ríkir jafnræði, þar sem ríkir gagnsæi, þar sem einstaklingarnir, skattgreiðendur, og fyrirtækin í landinu eru ekki skattpínd heldur fá þvert á móti að halda eftir stærri hluta af sínu sjálfsaflafé og hafa ráðstöfunartekjur til að styrkja menningu og listir og atvinnulíf og nýsköpun. Þannig þjóðfélagi berjumst við hægri menn fyrir. Það er þess vegna sem við tökumst á við vinstri menn hér á þingi og annars staðar. Þetta er grundvallarmunurinn. Rökræðunnar vegna skal ég síðan fallast á að látnir séu óáreittir þeir sjóðir, þeir styrkjasjóðir, sem nú þegar eru starfandi, í þessu tilviki Kvikmyndasjóður sem veitir árlega fé, styrki með opnum og gagnsæjum hætti til kvikmyndagerðar. Er það ekki nóg? Endurgreiðsla eins og þetta frumvarp felur í sér er langt umfram allan hefðbundinn stuðning við menningu og listir.

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á því í ræðu minni að bera sök af hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni, að kalla hann vinstri mann. Ég hef alltaf litið á hann sem anarkista, stjórnleysingja, fremur en vinstri mann.

Þakka þér fyrir.

Mér finnst það eiginlega sönnu nær en að lýsa hv. þingmann vinstri mann. Það er kannski aukaatriði en við þingmenn eigum að koma öðrum til hjálpar þegar á þá er hallað. Ég ætla sömuleiðis að flokka mig þeim megin sem hv. þm. Sigríður Á. Andersen hefur flokkað sig, sem hægra megin á sviði stjórnmála. Það er ósköp einfaldlega þannig með menningu, vísindi og listir að þegar kemur að tekjum eiga þessar greinar dálítið undir högg að sækja. Kvikmyndaframleiðsla á sér skamman aldur á Íslandi svo einhverju nemi, þó að reyndar hafi verið reynt að kvikmynda hér í upphafi síðustu aldar. Man ég þar helst kvikmyndina Sögu Borgarættarinnar og menn höfðu miklar vonir um að hægt væri að kvikmynda bæði skáldsögur og ég tala nú ekki um fornsögur og gera þær ódauðlegar og gera íslenska menningu þannig ódauðlega. Þannig held ég að nóbelsskáldið Halldór Laxness hafi farið til Bandaríkjanna á sínum tíma, ekki til að verða rithöfundur heldur til að verða kvikmyndahöfundur. Það kemur víða fram í skáldsögum hans að hann er oft og tíðum að skrifa kvikmyndahandrit. Þetta gerði hann að vísu á eigin kostnað en hlaut einhvern tíma starfslaun af Alþingi fyrir. En ég tel að þetta sé á þeim nótum. Ég get vel skilið hv. þm. Sigríði Ásthildi Andersen með ívilnanir og skattalega mismunun en það er ósköp einfaldlega þannig að ef við viljum brjótast út úr því bændasamfélagi sem við erum í þarf að hugsa aðeins stærra. Það kemur fram í greinargerð með frumvarpinu sem er til umræðu að endurgreiðslur hafi numið 5,6 milljörðum frá árinu 2001. Ef við berum þetta saman við beingreiðslur í landbúnaði er þetta líklega 1/10 af þeirri fjárhæð - nei, þetta er ekki einu sinni 1/10, þetta er 1/30 af þeirri fjárhæð á þeim tíma. Ég tel að þetta sé alveg þeirrar tilraunar virði. Sá þingmaður er hér stendur er talsvert tengdur landsbyggðinni. Ég tel eftir að hafa kynnt mér mál að kvikmyndagerð sé í rauninni landsbyggðarstefna. Ég hef kynnt mér það á ferðum mínum um landið að það skilur á milli á ýmsum stöðum, t.d. í veitinga- og hótelrekstri, hvort teknar hafi verið kvikmyndir á svæðinu um veturinn eður ei. Þetta er landsbyggðarstefna og kannski ódýrari en margt annað sem hefur verið sturtað niður í gegnum tíðina. Ef við komum að landkynningunni vil ég nefna eina stutta kvikmynd sem fer ekki allt of mikið fyrir og hefur ekki allt of mikið verið dásömuð, ekki hérlendis, og það er kvikmyndin Cold Fever. Ég held ég fari rétt með nafnið á myndinni. Sú mynd hefur náð augum og eyrum á undarlegu markaðssvæði, þ.e. í Austur-Asíu, í Japan. Hvort hún var styrkt mikið eða lítið skal ég ekki segja en hún hefur alla vega skilað þó nokkru í ferðamannastraumi frá þeim löndum. Og japanskir ferðamenn eru kærkomnir hvar svo sem þeir fara. Ég greip fram í fyrir hv. þm. Sigríði Ásthildi Andersen með tónlistina. Tónlistin nýtur mikillar niðurgreiðslna, alla vega rekstur Sinfóníuhljómsveitarinnar. Ég hef barist fyrir því að ýmsar tónlistarhátíðir á landsbyggðinni njóti örlítilla styrkja með einhverjum hætti. Stundum hefur það tekist, stundum ekki. En einhvern veginn tel ég að landið yrði fátækara ef við hefðum ekki tónlistarhátíðir við Mývatn, í Skálholti, Reykholti, Kirkjubæjarklaustri og fleiri stöðum á sumrin. Ég endurtek að þessar endurgreiðslur hér eru af þeirri stærðargráðu að það er hægt að verja þær. Það segir hins vegar ekki að það eigi að hætta að reyna að aðlaga íslenskt skattumhverfi að því besta, kannski ekki besta heldur skásta sem gerist í veröld, þannig að landið verði eftirsóknarvert til framleiðslu á vöru og þjónustu svo að hingað komi aðilar til að taka kvikmyndir. Ég flokka kvikmyndir undir þjónustugreinarnar. Þetta er ekki framleiðsla á hinum þétta leir, vörunni. Ég vona að stuðningur minn við þetta frumvarp skipti einhverju máli. Þetta er ekki einkamál þess ráðherra sem nú sinnir embætti iðnaðar- og viðskiptaráðherra heldur er það eldra. Fyrsta endurgreiðslan er frá 2001, lögin eru upphaflega frá 1999. Sá sósíalismi sem hér kemur fram er því úr tíð ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks. Anarkistinn hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson hefði ábyggilega stutt þetta á sínum tíma. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa þessa ræðu lengri að sinni. Ég hef lokið máli mínu.

Virðulegi forseti. Ég hef alltaf mjög gaman af útskýringum hv. þingmanns á hverju svo sem hann er með hugann við hverju sinni. En fyrst hv. þingmaður kallar mig anarkista langar mig að spyrja hv. þingmann og byrja á játningu: Einu sinni kallaði ég mig anarkista, reyndar í þó nokkuð mörg ár. Svo eftir eitt af mínum mörgu samtölum við aðra unga herramenn sem kölluðu sig anarkista komst ég að þeirri niðurstöðu að ég hefði aldrei hitt tvo anarkista sem kölluðu sig svo sem voru sammála um það hvað anarkismi væri. Sambærilegt vandamál og maður lendir í þegar maður ræðir ýmsa isma. Því langar mig að fræðast í einhvers konar sjálfsskoðun hérna og spyrja hvort hv. þingmaður geti útskýrt fyrir mér hvað hann eigi við með anarkisma og hvað það sé í fari þess sem hér stendur eða skoðunum sem hv. þingmaður telur eiga rót sína að rekja til anarkisma. Er það kannski það að sá sem hér stendur er hlynntur því eða telur það reyndar borðleggjandi að fólk hafi yfirráð yfir eigin líkama? Eða er það að sá sem hér stendur trúir því að menn eigi að geta talað um trúarbrögð hver annars án ótta við að móðga þá og fara þar af leiðandi í bága við 125. gr. almennra hegningarlaga sem nýlega var felld burt? Ég hefði mikinn áhuga á að heyra allt sem hv. þingmaður hefur um anarkisma að segja og skilgreiningu þess hugtaks eða hvað það er við þann sem hér stendur sem hann telur benda til anarkisma.

Virðulegi forseti. Í þessum orðum mínum, þar sem ég var að verja hv. þm. Helga Hrafn Gunnarsson, ætlaði ég mér nú ekki að fjalla um þetta og þetta var algert aukaatriði í minni ræðu. Ég ætlaði að fjalla efnislega um frumvarpið. Ég hef tamið mér í ræðustól að reyna nú að hanga á því efni sem er til umræðu en ekki að fara út í annað. Þetta frumvarp fjallar ekki um stjórnleysi, anarkisma, per se. Hins vegar skal ég ræða við hv. þingmann hér í hliðarsölum um hægri og vinstri og anarkisma en ég vil ekki blanda því frekar í umræðu um þetta frumvarp. Hins vegar er ég dálítill íhaldsmaður 

Virðulegur forseti. Það hefur verið mjög ánægjulegt að fylgjast með þeirri þróun sem hefur átt sér stað í þeirri atvinnugrein sem við fjöllum hér um, kvikmyndaiðnaði, og hversu mikil áhrif hafa verið af því að stjórnvöld hafa markað þá stefnu í gegnum tíðina að standast samkeppni við önnur lönd. Það hefur leitt af sér aukna fjölbreytni í íslensku atvinnulífi sem er okkur kærkomin, gefur okkur mikil tækifæri. Við sjáum og heyrum það, af viðræðum við þá sem standa framarlega í þessari atvinnugrein á Íslandi, að þeir telja tækifærin jafnvel enn stærri og meiri við sjóndeildarhringinn. Þannig hefur verið haft orð á því að möguleikar okkar til frekari fullvinnslu á alvörukvikmyndum séu innan seilingar og það þarf ekki að fjölyrða um áhrif þess ef til slíks kæmi. Aukaafurðin af allri þessari auknu fjölbreytni, öllum þeim tækjabúnaði, tækni og þekkingu sem þetta hefur innleitt í íslenskan kvikmyndaiðnað, birtist síðan í því að okkar fólk sem starfar á þessum vettvangi, Íslendingar starfandi á þessum vettvangi, öðlast miklu meiri reynslu og er þar með tilbúið til þess að færa okkur enn öflugra og betra innlent efni. Það er eins með þessa atvinnugrein og aðrar þegar kemur að erlendri fjárfestingu í íslensku atvinnulífi að þá erum við ekkert eyland. Ég vil fagna því, sem hefur komið hér fram almennt hjá ræðumönnum, að þeir hafi skilning á því að til þess að auka fjölbreytileika og efla fjárfestingu á Íslandi þurfi ívilnanir að koma til. Ég hef fullan skilning á því sjónarmiði sem reyndar hefur, í umræðum um ívilnanafrumvarp, verið hreyft á vettvangi atvinnuveganefndar, og kom hér fram hjá hv. þm. Sigríði Andersen áðan, að almennt eigi skattaumhverfi okkar að vera það gott og vænt fyrir atvinnulífið að ekki eigi að þurfa að koma til sérstakra ívilnana fyrir ákveðnar atvinnugreinar. En það er nú bara þannig í þeirri veröld sem við erum þátttakendur í, og við erum að reyna að laða fyrirtæki til aukinnar fjölbreytni í íslensku atvinnulífi, að það er mikil samkeppni í þessu. Þrátt fyrir að við séum með lönd sem bjóða upp á miklu hagfelldara skattkerfi en við gerum almennt hér á Íslandi þá eru einnig þar til staðar ívilnanir sem bæta enn umhverfi fyrir nýfjárfestingar í atvinnulífinu. Ég vil nefna Írland í því sambandi. Þar er tekjuskattur fyrirtækja 12%. Við sjáum að það er himinn og haf milli þess hvernig við skattleggjum atvinnulíf okkar miðað við Íra. Þeim hefur reyndar tekist með hagfelldu skattkerfi að laða til sín mikið af fyrirtækjum, skapað mikið af tækifærum og aukið verðmætasköpun í sínu landi. En þeir eru, eins og komið hefur fram hjá fulltrúum Íslandsstofu, sem oft koma á fund atvinnuveganefndar, með hvað öflugasta vettvanginn í þessu, að koma á móts við fyrirtæki sem eru í nýfjárfestingum. Ég lít á þetta sem slíkt verkefni. Ég held því að það sé nokkuð í það að við séum að fara að færa skattprósentu á Íslandi niður í það sem best gerist, eins og á Írlandi - og yrði kannski seint samkomulag um það hér á hinu háa Alþingi. Því er okkur nauðsynlegt, ef við ætlum yfir höfuð að vera þátttakendur á þessum vettvangi, að stíga skref sem þetta. Þessi grein er alveg sérlega áhugaverð fyrir okkur í ljósi þess sem ég nefndi áðan hvernig ný grein er að koma hér inn með jafn öflugum hætti og raun ber vitni. Fyrir utan þá verðmætasköpun, reynslu og þekkingu sem við þetta skapast og aukinn fjölbreytileika í íslensku atvinnulífi, aukin tækifæri fyrir ungt fólk sem vill hasla sér völl á þessum vettvangi, þá er það óumdeilanlegt að stórar kvikmyndir sem ná miklum vinsældum, þáttaraðir sem hér hafa verið framleiddar, gefa okkur ómælda og allt öðru vísi landkynningu. Ég held að allt okkar brölt í markaðssetningu landsins sem slíks, þá er ég að tala um þau beinu framlög sem atvinnulífið og hið opinbera setur í auglýsingar og kynningarstarfsemi á opinberum vettvangi, hafi mjög litla vigt þegar kemur að atburðum eins og þessum, verkefnum eins og þessum; eða atburðum eins og eldgosi í Eyjafjallajökli. Það er fyrst og fremst samspil slíkra atburða sem við höfum ekki haft fulla stjórn á, eins og eldgos og slíkt, og síðan það að við skulum greiða leið fyrir eflingu iðnaðar sem þessa sem eiga stærstan hlut að máli. Í þessu eins og öðru verðum við að vera á tánum ef við á annað borð ætlum að vera í hópi þeirra landa sem geta þá laðað til sín atvinnustarfsemi sem þessa. Í umræðu um atvinnumál er ákveðin þróun sem á sér stað í þá átt að menn fara alltaf að bera atvinnugreinar saman. Ég hef látið það pirra mig að við eigum frekar að leggja áherslu á þetta og hitt í stað einhvers annars. Ég er til dæmis hræddur um að ef við værum að tala um aðra atvinnugrein þá gæti verið svolítill annar söngur hér í þingsal, ef við værum að tala um framlög til annarra atvinnugreina sem sumum þóknast ekki. Ég held að það sé mjög mikilvægt að við látum af þessu og hugsum hvert svið atvinnulífsins sérstaklega og hugsum um það hvernig við getum eflt okkur og styrkt á hverju sviði þannig að úr því verði stór heildarkaka með aukinni fjölbreytni í íslensku atvinnulífi, auknum tækifærum fyrir okkar unga fólk og eflingu byggðar. Með þessum hætti getum við haldið áfram. Við þurfum með opnum huga að leggja okkur betur fram um að ná sátt um þessi stóru mál. Við gætum tekið sjávarútveg sem dæmi, við gætum svo auðveldlega verið að ræða um hann. Við gætum svo auðveldlega, ef við hefðum misstigið okkur á sviði fiskveiðistjórnar í þessu landi, verið í sömu stöðu og flestar aðrar fiskveiðiþjóðir heimsins, til að mynda nágrannar okkar Norðmenn. Þá værum við að fjalla hér um styrki til sjávarútvegs. Það var jú áratugaböl í íslenskum sjávarútvegi. En í stað þess að fagna því að kerfið hafi, það fiskveiðistjórnarkerfi sem við settum á laggirnar, eflt greinina, aukið gríðarlega verðmætasköpun þjóðarinnar, sett okkur í fremsta sæti meðal fiskveiðiþjóða hvað varðar arðsemi af auðlindinni þá er ágreiningsefnið um það hvernig við eigum að haga okkur í þessum efnum. Það eru margir og þar á meðal margir hv. þingmenn sem vilja hreinlega kollsteypa kerfinu. Það er ekkert sjálfsagt að atvinnugreinar blómstri. Auðvitað geta stjórnvöld á hverjum tíma haft mjög mikið um það að segja hvernig afkoma atvinnulífsins er, hver skilyrði eru fyrir fjárfestingum almennt í atvinnulífinu. Við getum nefnt orkutengdan iðnað sem við í atvinnuveganefnd, þvert á alla flokka, komumst að sameiginlegri niðurstöðu um með nefndaráliti vegna þingsályktunar hæstv. iðnaðarráðherra um nýfjárfestingar í íslensku atvinnulífi, um framtíðarsýn okkar á þessum vettvangi. Það var reyndar einn þingmaður sem ekki vildi vera með á þessu nefndaráliti, en þvert á flokka vorum við að ná okkur saman um þessa mikilvægu mynd til framtíðar. Eitt meginþemað í niðurstöðu okkar var einmitt hvernig við gætum með aukinni fjölbreytni í atvinnulífinu, aukinni fjárfestingu, aukinni verðmætasköpun, meðal annars í orkutengdum iðnaði, með eflingu innviða í dreifikerfi orku, tryggt byggðafestu á landsbyggðinni - sem er alveg ljóst hverjum sem á horfir að verður ekki tryggð með þeim atvinnugreinum sem hafa staðið þar fremst eins og íslenskum sjávarútvegi og landbúnaði á undanförnum árum. Breyttir búskaparhættir og aukin tækni í sjávarútvegi leiða einfaldlega til þess að þarna verður breyting á. Þetta er hluti af því. Við höfum oft heyrt um það hversu mikil vítamínsprauta stór verkefni, eins og núna norður á Mývatni, þar sem í margar vikur hefur verið unnið við framleiðslu á stórri kvikmynd, eru fyrir það byggðarlag sem í hlut á. Við fylgdumst með þessu síðastliðinn vetur á Siglufirði þegar var verið að framleiða þáttaröðina Ófærð þar sem okkar fremsta fólk kom að framleiðslu með reynsluna úr svona verkefnum sem stjórnvöld hafa skapað vettvang fyrir í farteskinu. Hvað sem okkur finnst um skattkerfi almennt séð - og ég sagði það hér áðan að ég hef ákveðna samúð með sjónarmiðum hv. þm. Sigríðar Andersen, og er með henni í liði og þeirri hugsun að við eigum að einfalda skattkerfið og gera það hagfelldara fyrir einstaklinga og fyrirtæki. Við eigum fyrst og fremst með þeirri leið að reyna að skapa þennan vettvang. En það mun ekki duga til. Við munum verða að gefa meira eftir eins og verið er að leggja til í frumvarpinu. Með sama hætti urðum við að gefa meira eftir gagnvart orkufrekum iðnaði á Bakka við Húsavík, meira en við höfðum gert áður, og það var til þess að fá fyrirtæki til að staðsetja sig þar Norðanlands. Nú horfum við á þá birtu sem fylgir því í því byggðarlagi. Fyrirtæki er nýbúið að sækja um 40 lóðir og það er langt síðan að byggt hefur verið íbúðarhús á Húsavík. Við verðum nefnilega að tala alla leið í þessu og það er ekki víst að hagkvæmasta leiðin sé alltaf sú skynsamlegasta. Athafnir verða alla vega að fylgja orðum þegar kemur að því að við erum í alvöru að tala um að efla byggð í landinu, skapa aðstæður fyrir ungt fólk sem í 75% tilfella, í skoðanakönnun Viðskiptablaðsins um áramótin, sagðist geta hugsað sér að búa úti á landi að uppfylltum ákveðnum skilyrðum sem snerta atvinnu og félagslega þjónustu, skóla og heilbrigðismál og slíkt, fjarskipti, samgöngur. Verkefni af þessu tagi eru eitt púslið í þessari stóru mynd og ég fagna þessu skrefi hæstv. iðnaðarráðherra. Ég tel að þetta verði til að efla greinina og ég hlakka til að takast á við að fylgja þessu eftir í gegnum atvinnuveganefnd. Ég bið okkur öll að sýna skilning á því að reyna að hafa umræðuna á skynsemisnótum og víkka út þau sjónarmið sem hér eru sem ég tel að fái nokkuð almennan stuðning; að við náum að víkka þá hugsun yfir í umræðu okkar um aðrar greinar atvinnulífsins.

Frú forseti. Við fjöllum um frumvarp til laga um breytingu á lögum um tímabundnar endurgreiðslur vegna kvikmyndagerðar á Íslandi. Eins og komið hefur fram í máli hæstv. ráðherra og þeirra sem hafa talað eru þær endurgreiðslur ekki nýjar af nálinni, heldur hafa þær verið lengi við lýði og verið að breytast í tímans rás. Á síðasta kjörtímabili þegar fjallað var um þessi mál og hlutfallið fór í 20% var tekin mikil og góð umræða um hvort réttlætanlegt væri að ríkið færi inn í þennan atvinnuveg á þennan hátt og veitti ívilnanir. Ég taldi þá í ljósi þess að við sköpuðum mikinn virðisauka í samfélaginu með beinum eða óbeinum hætti að það væri mikill akkur í því að efla kvikmyndagerð á Íslandi og draga hingað erlenda aðila til samstarfs. Auk þess væri þetta góð landkynning fyrir okkur sem mundi efla ferðamennsku og atvinnustarfsemi á stöðum á landsbyggðinni þar sem það mundi annars ekki gerast, eins og nefnt hefur verið. Því væri vel þess virði að koma inn með þennan stuðning og réttlætanlegt. Ég er á sömu skoðun í dag. Þarna eru gerðar þær breytingar að verið er að hækka þetta hlutfall upp í 25% og horft til þess að við eigum í mikilli samkeppni við ýmis lönd í nágrenni við okkur varðandi það að laða hingað að kvikmyndagerð. Ég tel að við þurfum að leggja kalt mat á það hvers virði það er að halda þeirri stöðu sem við höfum í dag og styrkja hana. Ég get alveg fallist á að þetta hlutfall hækki í 25% þó að ég sé ekki þar með að segja að það ætti að vera varanlegt og til ókominnar framtíðar. Það er verið að tala um framlengingu til ársins 2021. Þá tökum við stöðuna aftur og kannski stöndum við þá frammi fyrir þeim veruleika að atvinnustarfsemin, sem nú þegar hefur vaxið úr því að vera barn í að vera unglingur, verði orðin fullorðin og þurfi ekki á meðgjöf að halda frá ríkinu. Vonandi verður það þannig. Ég lít þannig á að verið sé að setja þessi mál í þann búning að styrkja það sem er talið til framleiðslukostnaðar, sem fellur þá undir mjög nákvæma úttekt á því hvort það sé samkvæmt íslenskum skattalögum rétt að leggja það fram og lagt verður mat á það. Þá verður líka hægt að kæra til yfirskattanefndar ef ágreiningur kemur upp um það. Við þurfum að vanda mjög vel til verka og fara eftir stjórnsýslulögum, hafa sem mest gegnsæi og koma í veg fyrir að það sé einhver misbrestur á og menn misnoti þennan stuðning, því að það er um háar fjárhæðir að ræða sem ríkið leggur til kvikmyndaiðnaðar. Það má alltaf deila um það hvort þá sé verið að mismuna öðrum atvinnugreinum í landinu. Menn vilja að það ríki jafnræði. En að minnsta kosti hingað til hefur verið litið á það þannig að það sé heimild fyrir þessu án þess að verið sé að brjóta á öðrum atvinnuvegum og þetta hefur staðist alla skoðun. Þess vegna er ég fylgjandi því að við höldum áfram miðað við reynsluna að styrkja og efla þennan atvinnuveg á Íslandi og sjáum svo til hvort hann geti plumað sig og hvort hann standi á eigin fótum að fimm árum liðnum. Við þurfum að horfa á það sem hefur verið að gerast í mjög öflugri kvikmyndagerð á Íslandi, bæði á vegum íslenskra aðila og í samstarfi við erlenda. Það hefur vakið mikla og jákvæða athygli á okkur sem þjóð og ferðamannalandi. Ég tel að það sé ekki alltaf mælanlegt hversu mikið slík jákvæð auglýsing skilar okkur í tekjum þegar upp er staðið. Við komum kannski út á pari eða jafnvel í plús varðandi þennan stuðning. Ég vil segja að ég er jákvæð gagnvart þessu máli. Við í atvinnuveganefnd munum vinna að því máli með jákvæðu hugarfari og horfa til sögunnar og horfa til þess að eftirsóknarvert er að byggja upp fleiri stoðir í atvinnulífi landsins og auka fjölbreytni. Ég tel að kvikmyndagerð og það hvernig hún hefur þróast falli vel að umhverfisvernd og jákvæðri ímynd landsins og sjálfbærni og það þarf að halda iðnaðinum undir þeim formerkjum. Það er mjög mikilvægt fyrir ímynd landsins og fyrir okkur sjálf að halda því þannig að borin sé virðing fyrir náttúru Íslands og hún skaðist ekki, að þótt ýmislegt rask fylgi kvikmyndaiðnaði verði borin virðing fyrir náttúrunni og farið eftir öllum settum reglum.

Virðulegur forseti. Ég vil í upphafi, við lok þessarar umræðu, þakka fyrir afar góða og málefnalega umræðu og fagna að sjálfsögðu þeim breiða stuðningi sem við frumvarpið virðist vera á þinginu úr öllum flokkum. Ýmsar ábendingar hafa komið sem rétt er að skoða. Segja má að samhljómur hafi verið mikill en þó er einn þingmaður sem lýsti skoðun sinni og lýsti sig andvígan þessu máli og það kemur svo sem ekki á óvart. Ég ætla ekki að endurtaka það sem ég átti í orðaskiptum við hv. þingmann í andsvörum áðan. Ég er einfaldlega ósammála því viðhorfi og svo virðist sem það séu fleiri. Mig langar að gera nokkur atriði að umtalsefni. Ýmis atriði hafa verið nefnd, til að mynda efnahagslegur ávinningur sem af málinu og af þessu kerfi hlýst. Það er alveg rétt sem fram hefur komið að við höfum gert tilraunir til að meta það eins vel og við getum, en það er margt sem er ekki hægt að setja fjárhæð við. Hv. formaður atvinnuveganefndar nefndi meðal annars landkynningarfjármuni sem við verjum frá hendi ríkisins til landkynningar og auglýsinga. Það eru um 200 milljónir á ári sem við leggjum í átakið Inspired by Iceland á móti jafn háum fjármunum frá atvinnulífinu. Við erum að fá mikið fyrir þá fjármuni. En hvað ætli tíu mínútna viðtal við Russell Crowe í spjallþætti í Bandaríkjunum fyrir framan tugi milljóna manna mundi kosta ef við þyrftum að borga fyrir það? Eða viðtal við Ben Stiller eða allar myndirnar sem hafa verið sýndar, til að mynda The Secret Life of Walter Mitty sem ólíkt mörgum öðrum stórmyndum sem hafa verið teknar hér átti að gerast á Íslandi? Við sjáum afleiddu áhrifin af því en mjög erfitt er að meta þau. En ég er algerlega sannfærð um að efnahagslegur ávinningur okkar af þessu er gríðarlegur. En markmið laganna, eins og hér hefur líka verið rætt, er ekki síst að auka þekkingu á íslenskri menningu og náttúru, efla kvikmyndaiðnaðinn sem atvinnugrein, og þar held ég að ávinningurinn sé algerlega ómetanlegur og að við náum þeim markmiðum. Ekki má gleyma því að ekki yrðu framleiddar íslenskar myndir með íslenskri menningu í sama mæli ef ekki kæmi til sú styrking á atvinnugreininni sem meðal annars þetta endurgreiðslukerfi hefur fætt af sér með því að fá hingað til lands færustu sérfræðinga, færustu framleiðendur, bestu tæki og annað. Allt tengist þetta saman. Ég hef heimsótt bæði framleiðslufyrirtæki í Kaliforníu í Bandaríkjunum og samtök framleiðenda, ég hef sótt ráðstefnu þar sem þeir sem hafa með höndum að staðsetja kvikmyndir og leggja til staðsetningu á kvikmyndaupptökum til framleiðslufyrirtækjanna og sýningu á þeirra vegum. Ég er algerlega sannfærð eftir þau samtöl að þessi stuðningur, og einnig nauðsyn þess að hækka stuðninginn úr 20% í 25%, er algerlega nauðsynlegur. Þetta er samkeppnisumhverfi, alþjóðlegt samkeppnisumhverfi. Ef við ætlum að halda því áfram verðum við að vera samkeppnisfær. Því er til að svara spurningunni sem hér var varpað fram um það af hverju 12% dugðu árið 1999, af hverju það dugi ekki í dag, að það er einfaldlega vegna þess að þetta umhverfi hefur breyst. Ef við ætlum að hafa þetta og ef við ætlum að ná til landsins þeim verkefnum af því tagi sem við erum að ná, þá er það þannig að við þurfum að vera samkeppnisfær. En við þurfum alltaf að gæta að því á sama tíma að þetta sé sjálfbært. Við sem skattgreiðendur erum þrátt fyrir þessar endurgreiðslur að fá meira inn í okkar sameiginlegu sjóði og inn í efnahagslífið, við erum ekki að borga með þessu. Og þar eru öll gögn sem benda til þess. Ég er alveg sammála því að við eigum að auka gagnsæi í þessu. Við eigum að hafa þetta þannig að allar upplýsingar liggi sem best fyrir. Frá 1. júlí munu allar endurgreiðslur sem eru yfir 70 millj. kr. verða birtar á evrópska efnahagssvæðinu samkvæmt nýrri tilskipun frá ESB eða nýjum reglum. Við getum því alveg hugsað okkur - og ég legg það aðeins í hendur nefndarinnar hvort það sé eitthvað sem við eigum að skilyrða í lögunum eða hvort við eigum að gera það í framkvæmd án beinna lagabreytinga - að leggja til að ársreikningar séu opinberir, öll þessi verkefni þurfa að skila ársreikningum og þessi fyrirtæki. Við getum hugsað okkur að við gætum tengt betur þær upplýsingar saman á heimasíðu okkar og komið því þannig betur fyrir. Það er í allra þágu að þetta kerfi virki, að farið sé að lögum. Ég veit að atvinnugreinin sjálf er mjög áfram um það og vandar sig við þetta vegna þess að það væri verst fyrir greinina sjálfa ef í ljós kæmi að þetta væri ekki allt saman í lagi. Ég veit og finn það í samtölum og samvinnu við kvikmyndageirann að mikill metnaður er þar fyrir því að passa upp á að allir þessir hlutir séu í lagi. Mig langar aðeins nefna eitt af því að samkeppnismál voru nefnd og að þetta skekkti samkeppnisstöðu, þá sé ég ekki alveg það samhengi. Og nefnt var að hótel og aðrar atvinnugreinar sem eru ekki tengdar kvikmyndaverkefnum séu með skakka samkeppnisstöðu, þá vil ég þvert á móti lýsa þeirri skoðun minni að það eru einmitt aðrar atvinnugreinar sem hagnast á því og njóta góðs af því að slík verkefni komi hingað. Hótelin fá fleiri gesti, bílaleigurnar fá fleiri aðila sem leigja bíla. Þetta eru verðmætir viðskiptavinir. Ég heyrði af einum bifvélavirkja hér í borg sem fær gríðarleg verkefni akkúrat þessa dagana vegna þess að breyta þarf bílum fyrir það verkefni sem er núna í tökum á Akranesi. Það vill svo til að ég er einmitt að fara að heimsækja það og skoða það verkefni á eftir og hlakka til að sjá það. En þarna er bifvélavirki að njóta góðs af því að hingað koma aukin verkefni. Ég held að þetta sé allt efnahagslega mikilvægt og líka til viðbótar því sem hér hefur verið nefnt, þ.e. menningarlegu og landkynningarsjónarmiðin. Svo verð ég að taka sérstaklega undir með hv. þm. Vilhjálmi Bjarnasyni sem lýsti þeirri skoðun sinni að þetta væri ákveðin landsbyggðarstefna. Það er algerlega þannig. Við sjáum það á verkefnum eins og því sem er núna fyrir austan við tökur á annarri þáttaröð þáttanna Fortitude. Þar hafa ferðaþjónustuaðilar á Austurlandi getað haft opið og haft mikil viðskipti og starfsemi á tíma sem annars er jafnan dauður í þeim landshluta og hefur það að sjálfsögðu gríðarleg áhrif. Við erum eins og fram hefur komið að bæta stjórnsýsluna með það að markmiði að tryggja það í anda góðrar stjórnsýslu. Þetta kerfi er orðið umfangsmikið. Þetta eru miklir fjármunir. Þess vegna erum við að fá til færustu sérfræðinga í skattamálum hjá yfirskattanefnd til að leggja mat á það ef ágreiningur er um túlkun á skattalögum. Og með því að gera nefndina sjálfstæða er verið að opna á kæruleið ef upp skyldi rísa ágreiningur um hvort verkefni falli að lögunum varðandi það hvort vilyrði til endurgreiðslu yrðu gefin út. Virðulegur forseti. Ég ítreka þakkir mínar til þeirra sem tekið hafa þátt í umræðunni og legg mikla áherslu á að þetta verði klárað og fagna orðum nefndarformanns hv. atvinnuveganefndar um að nefndin muni tryggja hröð og góð vinnubrögð í málinu. Það er gríðarlega mikilvægt í þessu að fyrirsjáanleiki sé til staðar. Stór verkefni eru ákveðin með margra mánaða og margra ára fyrirvara. Það má því ekki koma hiksti í þessa tímalínu. Einnig þarf að gefa Eftirlitsstofnun EFTA ráðrúm til að meta kerfið og það ferli tekur alltaf einhvern tíma. Ég fagna því sem hér hefur verið mjög áberandi, það er samhljómur um þetta verkefni, og ég treysti því að við náum að klára það fyrir þinglok.

Hæstv. forseti. Ég ætla í stuttri ræðu að fara örlítið yfir þær athugasemdir sem bárust vegna breytinga í nefndaráliti sem lagt var fram við 2. umr. um umrætt frumvarp um húsnæðissamvinnufélög. Eftir 2. umr. í þinginu bárust athugasemdir, hv. velferðarnefnd tók þær til athugunar og fór yfir þær og ég mun í stuttu máli rekja þær og svo niðurstöður nefndarinnar er varða þá þætti sem teknir voru til athugunar. Í fyrsta lagi ber að nefna að Búseti hsf. lagði til að bætur sem húsnæðissamvinnufélög greiddu vegna þess að búseturéttur félli niður vegna nauðungarsölu búsetuíbúðar, samanber 2. og 3. málslið 12. efnismálsgreinar 20. gr. frumvarpsins, hefðu ákveðið hámark og tækju mið af aðstæðum en væru ekki ákveðnar að álitum. Bæturnar ættu ekki að geta orðið hærri en verðmæti og endursöluverð umrædds búseturéttar. Bæturnar skyldu einnig taka mið af gangverði búseturéttar á markaðssvæðum með tilliti til íbúðagerðar en það kynni að vera lægra en hæsta leyfilega verð réttarins. Nefndarmenn töldu þegar felast í fyrirmælum fyrrgreindra ákvæða að bæturnar skyldu taka mið af aðstæðum en þannig segir í 3. málslið 12. efnismálsgreinar 20. gr. að við ákvörðun bótanna skuli hafa hliðsjón af andvirði búseturéttar í sambærilegri búsetuíbúð húsnæðissamvinnufélagsins á þeim tíma sem bætur skulu greiddar. Andvirði búseturéttar ræðst einkum af því verði sem fá mætti fyrir hann en ætla má markvisst af afstöðu viðkomandi húsnæðissamvinnufélaga að öðru leyti. Nefndarmenn telja því ekki tilefni til að setja bótunum tiltekið hámark. Nefndarmenn telja eðlilegt að kveða á um að bæturnar skuli ákveðnar að álitum þar sem erfitt getur verið að fylgja nákvæmri reikniviðmiðun við ákvörðun þeirra. Auk þessara athugasemda bárust athugasemdir frá Búseta á Norðurlandi sem ég mun gera grein fyrir í stuttu máli. Búseti á Norðurlandi hsf. gerði nokkrar athugasemdir við frumvarpið eftir 2. umr. Félagið gagnrýndi markaðsvæðingu viðskipta með búseturétt, en samkvæmt 1. málslið 2. efnismálsgreinar 20. gr. frumvarpsins fer um sölu búseturéttar samkvæmt samþykktum húsnæðissamvinnufélags, þar á meðal hvernig búseturétturinn skuli auglýstur meðal félagsmanna þess, hver tilboðsfrestur skuli vera, hvernig … [Hljóðtruflanir í hljóðkerfi.]

Forseti gerir stutt hlé á fundinum.

Þetta er mjög óþægilegt.

Hæstv. forseti. Þakka þér fyrir að bregðast við með því að fresta fundi í örfáar mínútur meðan á þessum tækniörðugleikum stóð. Ég mun halda áfram að greina frá niðurstöðum hv. velferðarnefndar um það bil frá þeim stað þar sem við þurftum að stoppa áðan með framsöguna vegna þeirra tæknilegu örðugleika sem voru hér. Virðulegur forseti. Búseti á Norðurlandi hsf. gerði nokkrar athugasemdir við frumvarpið eftir 2. umr. Félagið gagnrýndi markaðsvæðingu viðskipta með búseturétt, en samkvæmt 1. málslið 2. efnismálsgreinar 20. gr. frumvarpsins fer um sölu búseturéttar samkvæmt samþykktum húsnæðissamvinnufélags, þar á meðal hvernig búseturétturinn skuli auglýstur meðal félagsmanna þess, hver tilboðsfrestur skuli vera, hvernig kaupverð búseturéttar skuli ákvarðað við þá ráðstöfun, greiðsluform þess og ákvörðun búseturéttargjalds. Húsnæðissamvinnufélög geta samkvæmt 2. málslið 2. efnismálsgreinar 10. gr. frumvarpsins sett lágmarks- og hámarksviðmið um hvert búsetugjald skuli vera. Frumvarpið veitir því félögum svigrúm til að ákvarða sjálf hvernig fari um sölu búseturéttar innan ramma laganna eins og lagt er til að þeim verði breytt með frumvarpinu. Búseti á Norðurlandi hsf. gerði jafnframt athugasemdir við að ekki væri sett inn heimildarákvæði um rekstur leiguíbúða innan húsnæðissamvinnufélags. Húsnæðissamvinnufélagsformið er sniðið að búsetuíbúðum. Önnur félagsform henta betur starfsemi leigufélaga. Húsnæðissamvinnufélögum verður áfram heimilt að stofna og eiga aðild að félögum með takmarkaðri ábyrgð standi slík félög að verkefnum sem teljast mikilvæg fyrir starfsemi húsnæðissamvinnufélaga, samanber núgildandi 2. mgr. 1. gr. laga um húsnæðissamvinnufélög. Húsnæðissamvinnufélög geta því stofnað og átt aðild að leigufélögum teljist það mikilvægt fyrir starfsemi þeirra. Búseti á Norðurlandi hsf. gerði einnig athugasemdir við að ekki væru skilgreindar skilvirkar heimildir fyrir formbundið samstarf sveitarfélaga svo og velvildarfjárfesta varðandi fjármögnun og stjórnarþátttöku í húsnæðissamvinnufélagi. Í b-lið 5. gr. frumvarpsins eftir 2. umr. er sérstaklega vísað til framlaga frá samstarfsaðilum og í 2. efnismálsgrein 6. gr. segir að heimilt sé að ákveða í samþykktum húsnæðissamvinnufélags að aðrir en félagsmenn séu kjörgengir í stjórn þess. Húsnæðissamvinnufélögum ætti því að vera kleift að eiga í samstarfi um fjármögnun og stjórnunarþátttöku við sveitarfélög og velvildarfjárfesta. Búseti á Norðurlandi hsf. lagði til að húsnæðissamvinnufélög tilgreindu í samþykktum sínum hvort þau skyldu rekin án hagnaðarkröfu. Í 3. efnismálsgrein 7. gr. frumvarpsins eftir 2. umr. er tekið fyrir arðgreiðslur úr húsnæðissamvinnufélögum og í 4. mgr. c-liðar 25. gr. er tekið fyrir að fé húsnæðissamvinnufélaga renni til þeirra sem að félaginu standa við slit þeirra umfram greitt búseturéttargjald. Nefndarmenn töldu æskilegt að húsnæðissamvinnufélög væru án hagnaðarkröfu með það að leiðarljósi að auka búsetuöryggi almennings. Nefndarmenn leggja því ekki til að heimilt verði að víkja frá þessum ákvæðum í samþykktum. Búseti á Norðurlandi hsf. lagði til að húsnæðissamvinnufélög hefðu kauprétt að búseturétti á föstu verði, en ekki aðeins forkaupsrétt. Í kauprétti felst að húsnæðissamvinnufélag geti keypt búseturétt óháð því hvort búseturéttarhafi vilji selja hann. Nefndarmenn töldu það ekki æskilegt, enda skerti það búsetuöryggi búseturéttarhafa, og leggja því ekki til breytingu þess efnis. Hvað verð vegna forkaupsréttar húsnæðissamvinnufélags varðar árétta nefndarmenn hv. velferðarnefndar að húsnæðissamvinnufélög geta samkvæmt 2. málslið 2. efnismálsgreinar 10. gr. frumvarpsins sett lágmarks- og hámarksviðmið um hvert búseturéttargjald skuli vera. Loks gagnrýndi Búseti á Norðurlandi hsf. fyrirvaralausa breytingu gagnvart eldri samningum félagsins. En samkvæmt 27. gr. frumvarpsins mun það aðeins gilda um búsetusamninga sem gerðir eru eftir að frumvarpið tekur gildi sem lög nema um annað sé samið milli búseturéttarhafa og húsnæðissamvinnufélaga. Nefndarmenn í hv. velferðarnefnd Alþingis leggja því til að nefndarálit um frumvarp um húsnæðissamvinnufélög eins og það lá fyrir eftir 2. umr. í þinginu verði samþykkt óbreytt fyrir utan breytingartillögu sem hv. formaður velferðarnefndar, Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, mun gera grein fyrir í framsögu á eftir og leggjum við til að frumvarpið verði samþykkt með þeim litlu breytingum. Að lokum vil ég þakka öllum hv. þingmönnum sem sæti hafa átt í hv. velferðarnefnd fyrir alla þá vinnu sem lögð hefur verið í þetta mál og fyrir mikla samvinnu um málið. Ég óska eftir mikilli samvinnu um þau húsnæðisfrumvörp sem fram undan er að afgreiða frá hv. velferðarnefnd.

Frú forseti. Ég get nú stytt mál mitt og vísað til þess sem hér kom fram áðan í máli talsmanns velferðarnefndar í þessu máli. En ég tel mikilvægt að gerð hafi verið grein fyrir því að nefndin hafði þetta mál til skoðunar milli 2. og 3. umr. þó svo að því væri ekki formlega vísað til nefndarinnar. Niðurstaða nefndarinnar var að kalla það ekki til sín þar sem ekki var talin þörf fyrir framhaldsnefndarálit eða teljandi breytingar á málinu. Engu að síður notaði nefndin tímann og tók fyrir þær athugasemdir og þau sjónarmið sem nefndin eða einstökum nefndarmönnum bárust á milli umræðna eins og hér var farið yfir áðan. Upp að vissu marki þekktum við þessi sjónarmið og höfðum glímt við þau áður þannig að ekki þurfti kannski að koma á óvart þó að það leiddi ekki til mikilla breytinga frá þeirri niðurstöðu sem var orðin í nefndinni eftir mikla vinnu í aðdraganda 2. umr. Þar hefur verið hvað fyrirferðarmest viðhorf sem tengjast viðskiptum með búseturétt og hvernig um það sé allt saman búið. Það er vissulega vandasamt mál og getur að einhverju leyti verið pólitískt líka, hvaða hugsun menn vilja leggja til grundvallar starfsemi þessara félaga og réttarstöðu búseturéttarhafanna annars vegar og stöðu félaganna hins vegar. Meginniðurstaðan er að það er í valdi húsnæðissamvinnufélaganna að ganga alveg frá því í samþykktum sínum, vissulega innan ramma laganna, hvernig með búseturéttinn er farið í þeim tilvikum, þar á meðal að setja viðmið um verð, bæði lágmarks- og hámarksverð. Félögin geta mótað sér eigin stefnu og haft hana í sínum samþykktum um vilja sinn til þess að innleysa búseturétt ef félagsmenn óska eftir því. En niðurstaðan er engu að síður sú að fortakslaus kaupskylda er óheimil og það er auðvitað gert í ljósi reynslunnar og til þess að reyna að verja félögin betur fyrir mögulegri ágjöf í framtíðinni. Þau sjónarmið eru hins vegar fullgild að það geti verið hluti af því að byggja upp tiltrú á félaginu og laða menn til þátttöku í þessu húsnæðisformi að félögin hafi að minnsta kosti ásetning og stefnu sem snýr að því að greiða götu þess ef menn þurfa vegna breyttra aðstæðna að flytjast milli landshluta eða yfirgefa félagið af einhverjum öðrum aðstæðum. Ég tel líka að aðrar breytingar sem nefndin gerði og hnykkir á sem og í lögskýringum eða útskýringum sínum í nefndaráliti séu til þess að undirstrika samvinnu eða sjálfseignarstofnunareðli þessara félaga. Eins og fram kom áðan hjá talsmanni þá eru ákvæði sem koma í veg fyrir og banna arðgreiðslur út úr félögunum. Sömuleiðis ákvað nefndin við 2. umr. að setja um það skýr ákvæði að komi til slita á félagi af þessu tagi þá geta félagsmenn ekki gert tilkall til verðmæta sem þar kynnu að standa eftir þegar félagið hefur gert upp allar skuldbindingar sínar, þar á meðal við búseturéttarhafana, heldur skuli þau meðhöndlast sem sjálfseignarfé og renna til húsnæðismála á viðkomandi svæði í samræmi við markmið og tilgang félagsins og/eða viðurkenndra líknarmála. Allt er þetta í þá veru sem og það sem nefndin hnykkti á líka með breytingartillögu við 2. umr. að viðskiptin með búseturéttinn eru bundin við félagsmenn og mjög mikilvægt að hafa það í huga að hér er ekki um að ræða viðskipti á markaði. Þetta er eingöngu spurningin um hvaða reglur samkvæmt samþykktum félagsins gilda um það þegar búseturéttur skiptir um hendur innan félagsins og milli félagsmanna. Það var líka rætt um möguleika húsnæðissamvinnufélaga að vera þátttakendur t.d. í byggingu og rekstri leiguíbúða og spurningin um hvaða svigrúm eða stöðu þau hafa til þess. Farið var yfir það áðan sömuleiðis að ekkert hindrar þau að leggja fram krafta sína við stofnun slíkra félaga þó að í öðru formi séu en húsnæðissamvinnufélag. Sem dæmi má nefna almennt íbúafélag, ef það verður að veruleika samkvæmt frumvarpi til laga um almennar íbúðir sem enn heita svo í því frumvarpi og er sömuleiðis til umfjöllunar í nefndinni, sem og að standa að slíku í samstarfi við fleiri aðila. Ég vil þó segja að eigi reynslan eftir að leiða í ljós að húsnæðissamvinnufélögunum sé að einhverju leyti of þröngur stakkur skorinn í þessum efnum þá áskil ég mér að minnsta kosti rétt til þess að taka það mál upp að nýju. Það væri auðvitað beinlínis óskynsamlegt annað en að nýta krafta þeirra þó félaga sem eru starfandi í þessum málaflokki í dag og eru sæmilega burðug til þess að takast á við nýjar áskoranir, að byggja húsnæði og bjóða þótt til leigu sé. Að mörgu leyti gætu samlegðaráhrifin af því að húsnæðissamvinnufélög væru þátttakendur í slíku verið ágæt, ég tala nú ekki um á minni markaðssvæðum en á höfuðborgarsvæðinu þar sem fleirum er til að dreifa. Það er þá eitthvað sem tíminn mundi leiða í ljós. Það mun einnig skipta máli hvernig búið verður um vissa hluti í þessum efnum eftir atvikum annars staðar í löggjöf og þar á meðal í lögunum ef af verða um almennar íbúðir, sem sagt íbúðir til útleigu, til fólks undir tilteknum tekjumörkum sem byggðar yrðu á grundvelli stofnframlaga frá ríki og sveitarfélögum eða við byggingu hverra yrði stutt með stofnframlögum frá ríki og sveitarfélögum. Þar gildir það sama að augljóst mál er að eigi að nást árangur í því máli og menn eigi að geta verið sæmilega trúaðir á að það verði til þess að eitthvað dragi úr ófremdarástandi á leigumarkaði og framboð á húsnæði á viðráðanlegum kjörum aukist þá skiptir öllu máli að búa þannig um hnúta að kraftar þeirra sem til staðar eru séu að minnsta kosti nýttir ásamt með eftir atvikum nýjum aðilum sem vildu spreyta sig á þessu sviði. Það verður þá að koma í ljós hvernig til tekst þegar sú löggjöf og/eða önnur eftir atvikum sem hér kemur við sögu er komin á koppinn. Að lokum vona ég að þessi nýi eða endurskoðaði lagarammi fyrir húsnæðissamvinnufélög eigi eftir að nýtast þeim vel. Hann er að mínu mati traustari á ýmsan hátt en sá sem fyrir var enda var tilgangurinn ekki síst að styrkja lagaumgjörðina um þetta húsnæðisform. Ég hef alla tíð haft mikla trú á því og hef gjarnan viljað leggja því lið að þessi valkostur í húsnæðismálum fengi að þróast og dafna við hliðina á öðrum. Hann er eðli málsins samkvæmt visst millibil milli séreignar og þess að vera alfarið á leigumarkaði og háður leigusölum. Hér tryggja menn sér réttinn með búseturéttargjaldi en eru í félagi um það sem á margan hátt er að mínu mati mjög gott fyrirkomulag. Vonandi dugar þessi löggjöf þar af leiðandi vel til að rekstur húsnæðissamvinnufélaga geti dafnað og orðið traustur og vel varinn fyrir áföllum á komandi tímum sem því miður verða nú sjálfsagt einhver ef að líkum lætur í okkar húsnæðismálum. Hér þarf auðvitað að þræða ákveðinn milliveg og það er ekkert launungarmál að þar getur verið vandratað. Annars vegar milli þess að setja skýran lagaramma sem menn hafa trú á að sé traustur og tryggi farsæld þessa húsnæðissamvinnuforms en um leið hafa nægjanlegan sveigjanleika í lögunum til þess að húsnæðissamvinnufélögin geti starfað eins og þeim hentar best við ólíkar aðstæður. Þar er auðvitað ekki hægt að horfa fram hjá því að það er mikill aðstöðumunur milli þeirra sem starfa í húsnæðismálum á höfuðborgarsvæðinu og svo kannski á öðrum svæðum á landinu þar sem eftir sem áður stendur rík þörf til þess að í boði séu búseturéttaríbúðir og/eða leiguíbúðir á viðráðanlegum kjörum. Í raun og veru er leiðin sem valin er að hafa lagarammann skýran en ekki allt of stífan þannig að húsnæðissamvinnufélögin geti mætt þessu með mismunandi útfærslum í samþykktum sínum. En að sjálfsögðu er erfitt að fullyrða að við höfum alls staðar hitt nákvæmlega á rétta meðalveginn í þeim efnum. Ég sé ekki ástæðu til að hafa um þetta fleiri orð, frú forseti. Nefndin hefur unnið að þessu eftir bestu getu. Hún hefði að sjálfsögðu getað þegið enn þá meiri tíma til þess að fara yfir þetta mál en því er ekki beinlínis að heilsa að tíminn vaxi á trjánum núna fyrir velferðarnefnd sem hefur í miklu að mæðast eins og kunnugt er, en við teljum að málið sé eins vel undirbúið til lokaafgreiðslu og kostur er af okkar hálfu.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni fyrir að fara ágætlega yfir vinnu hv. velferðarnefndar sem er með þetta umfangsmikla mál. Hv. þingmaður kom inn á að meginmarkmiðið er að styrkja rekstrargrundvöll slíkra félaga með það að markmiði að auka og styrkja húsnæðismarkaðinn og fjölbreytni á þeim markaði. Hv. þingmaður kom inn á þau sjónarmið sem togast á, annars vegar rekstrargrundvöllur þessara félaga og svo hins vegar það sem snýr að búseturéttinum. Hér er sýnd viðleitni og félögunum gefið tækifæri til að hafa sveigjanleika í samþykktum sínum og aðgerðum og vissulega er mismunandi eftir svæðum hver staða þessara rekstrarfélaga er. Mig langar að spyrja hv. þingmann út í sjónarmiðið um búseturéttinn. Það segir í 10. gr. á bls. 5 að húsnæðissamvinnufélagi sé heimilt að setja í samþykktum sínum lágmarks- og hámarksviðmið um hvert búseturéttargjald skuli vera en gjaldið megi þó aldrei nema hærri fjárhæð en sem jafngildir þriðjungi af markaðsvirði viðkomandi búsetuíbúðar við kaup á búseturétti. Það er þak á búseturétti. Nú er hagsveiflan upp og verðmæti eignar hækkar. Ég velti fyrir mér af hverju 30% voru valin, af hverju þriðjungur? Af hverju ekki hærra eða lægra? Af hverju ekki meira svigrúm eða jafnvel minna? Hver eru rökin á bak við þriðjung?

Frú forseti. Ég kann ekki alveg að skýra hvers vegna nákvæmlega menn enduðu með þriðjung sem efri mörk. Að einhverju leyti er það vegna þess, trúi ég, að félögin hafa verið að prófa og velta fyrir sér að bjóða upp á mismunandi valkosti þannig að menn gætu komið inn og greitt mishátt búseturéttargjald sem væri þá kannski allt frá því að vera niður í 5–10% af verðmæti viðkomandi íbúðar og alveg upp í þetta, það væri þá eftir því hvað hver og enn teldi sér henta. Hugsunin er sú að menn njóta þess í þeim mun lægri leigu sem þeir eiga í raun meira, í þessum skilningi hærra hlutfall í húsnæðinu. Menn taka þá vissulega meiri áhættu líka því að menn bera síðan ekki ábyrgð á öðru en skuldbindingu félagsins að öðru leyti en því sem þeir hafa reitt fram búseturéttargjöldin. Þarna er kannski hugsunin sú að hafa ákveðið svigrúm til að spila á mismunandi aðstæður. En það er náttúrlega alls ekki ætlunin að breyta húsnæðissamvinnufélögum í séreignarfélög og færa þau inn í séreignarstefnuna. Þess vegna held ég að það sé alveg fyllilega nóg ef ekki bara vel í lagt og aðeins of í lagt að búseturéttargjaldið geti farið alveg upp í þriðjung af verðmæti íbúðarinnar. Þá ertu náttúrlega orðinn býsna stór hluthafi í félaginu. Ég hef alla vega séð á blaði hugmyndir um að hafa nokkra flokka og hafa sveigjanleika í þessu. Það kann að skýra að einhverju leyti af hverju menn vilja hafa svigrúmið innan lagarammans, hvort húsnæðissamvinnufélögin ákveða svo að nýta sér það að fullu er annað mál. Það er lagt í þeirra hendur. Þau setja síðan í samþykktir sínar nánari ákvæði um þetta og geta haft það eftir því sem þau meta hagstæðast á hverjum stað.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég held að hv. þingmaður hafi hitt á kjarna máls í þessu. Ungt fólk er að fara af stað og veltir því fyrir sér hvort það eigi að kaupa sér eign eða velja þetta form til að skuldbinda sig með minna eigið fé. Það er þetta svigrúm sem er verið að skilja eftir. Ég held að mikilvægt sé að draga fram markaðsvæðingu í framhaldi búseturéttar en þegar þetta er komið upp í 30% af markaðsvirði er fjárhæðin orðin ansi há. Ef maður væri að ráðleggja ungu fólki og það ætti slíkt eigið fé, sem væri 30% af markaðsvirði eigna, þá væri það orðið spurning um að ráðleggja fólkinu að kaupa sína fyrstu eign og eignast þar með í séreign. Ég sé þann vanda endurspeglast þarna sem nefndin hefur haft á höndum. Svo er það hitt sjónarmiðið varðandi búseturéttinn og viðskipti með hann í framhaldinu hvernig félög í mismunandi aðstöðu höndla með hann. Ég hygg að þetta gefi svigrúm fyrir félögin til að vinna með og ég er sammála hv. þingmanni að 30% að því leytinu til er vel í lagt. Ég hef ekki neinar tölur yfir það hvar þetta hlutfall hefur legið sögulega en væntanlega munu húsnæðissamvinnufélögin vinna með einhver lægri hlutföll, eins og hv. þingmaður kom inn á. Það er í sjálfu sér engin spurning. Ég held að hv. þingmaður hafi dregið mjög vel fram þetta sjónarmið.

Frú forseti. Sömuleiðis áframhaldandi hugleiðingar um þetta. Þegar maður horfir til þess að almennt ef menn eru að kaupa íbúð gera bankar kröfu um að þeir geti reitt fram 20% af kaupverðinu sem eigið fé þá er alveg rétt að í því ljósi er 1/3 af verðmæti íbúðar í formi búseturéttargjalds hátt hlutfall, enda mun praxísinn hafa verið talsvert annar. Ég veit ekki alveg hvar maður á að skjóta á, hvort algengast sé að það hafi verið á bilinu 10–15% eða 5–15% sem menn hafa beinlínis reitt fram í búseturéttargjaldinu, enda ekki meiningin að fara að breyta löggjöf um húsnæðissamvinnufélög yfir í einkaeignarstefnufélög. Þá væru menn að missa algjörlega marks að mínu mati. Það hvernig félögin ganga um þetta í samþykktum sínum er alveg lykilatriðið. Það leggur líka ríkar skyldur á herðar félögunum að hafa frá byrjun skýra stefnu í þeim efnum, kynna hana vel fyrir félagsmönnum sínum. Það er afar mikilvægt að allir viti að hverju þeir ganga í þeim efnum, þannig að það liggi ljóst fyrir. Síðan gerast menn félagsmenn og hafa þá aðstöðu til þess innan félagsins að hafa áhrif á stefnu og framvindu félagsins. Niðurstaðan að afnema beinlínis í lögunum eða banna í lögunum fortakslausa kaupskyldu er varnaraðgerð til að fyrirbyggja að það rísi væntingar um það að menn eigi alltaf vísa endurgreiðslu á búseturéttargjaldi sínu á háu verði. Það er ekki tryggt. Menn deila saman áhættunni í sjálfu sér. Það sem þeir leggja undir er búseturéttargjald þeirra, þótt við skulum vona að yfirleitt sé ekki um annað að ræða en að menn fái verðmæti þess til baka ef þeir þurfa að yfirgefa félagið eða aðstæður þeirra breytast.

Frú forseti. Ég kem hér til að mæla fyrir einni lítilli breytingartillögu sem er tæknilegs eðlis. Ég les hana, en þar segir: „Orðin „sbr. lokamálslið 1. mgr. 3. gr.“ í 2. mgr. c-liðar 25. gr. (28. gr. c) falli brott.“ Þessi breyting kemur til af því að 3. gr. laganna var felld brott, enda er þarna um endurtekningu á ákvæðum að ræða sem eru sambærileg í lögum um samvinnufélög sem gilda um húsnæðissamvinnufélög. Þetta er einföld og tæknileg breyting en mikilvæg, því að rétt skal vera rétt.

Frú forseti. Við í velferðarnefnd flytjum hér saman tillögu til þingsályktunar um skrá um sykursýki og skimun fyrir sykursýki. Ég ætla að lesa tillögugreinina eins og hún kemur frá okkur, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela heilbrigðisráðherra að skipa starfshóp sem fái það verkefni að móta viðbrögð við vaxandi nýgengi sykursýki. Hópurinn skuli sérstaklega meta þörfina á skipulagðri skráningu sykursýki á Íslandi og reglulegri skimun fyrir sykursýki hjá áhættuhópum. Við matið verði miðað við að heilsugæslan veiti ráðgjöf samhliða skimuninni og fylgi henni eftir þegar við á. Í starfshópnum verði fulltrúar stærstu heilbrigðisstofnana, svo sem Landspítala og Sjúkrahússins á Akureyri, heilsugæslunnar, embættis landlæknis og samtaka sjúklinga og fagstétta. Heilbrigðisráðherra skili Alþingi skýrslu um niðurstöður starfshópsins eigi síðar en 1. janúar 2017.“ Svo þarf ekki að fjölyrða um það, frú forseti, að við ætlumst auðvitað til þess að síðan verði unnið á grundvelli þeirrar tillagna sem þar verði lagðar fram. Ástæða þess að við leggjum tillöguna fram er að fólk sem starfar á sviði innkirtlafræða hefur áhyggjur af vaxandi nýgengi sykursýki hér eins og í öðrum löndum. Við höfum kannski sýnt af okkur óþarfa andvaraleysi þegar kemur að því að fylgjast með þróun sjúkdómsins. Langvinnir sjúkdómar á borð við hjarta- og æðasjúkdóma, krabbamein, langvinna lungnasjúkdóma og sykursýki eru helsta ógn við heilsufar í heiminum og taldir valda hátt í sjö af hverjum tíu dauðsföllum. Meðal sérstakra áhyggjuefna er ör fjölgun sykursjúkra. Hana er einkum talið mega rekja til hækkandi meðalaldurs, ofþyngdar og kyrrsetu. Áætlað er að um 9% fullorðinna í heiminum séu nú sykursjúk. Velferðarnefnd fundaði í október síðastliðnum með Rafni Benediktssyni, yfirlækni á innkirtladeild Landspítala, embætti landlæknis og Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins til að ræða forvarnir gegn lífsstílssjúkdómum með sérstakri áherslu á sykursýki. Á fundinum kom fram að sárlega skortir á upplýsingar um og greiningu á sykursýki á Íslandi. Mikilvægt skref í því að sporna gegn nýgengi sjúkdómsins og draga úr afleiðingum hans væri að afla áreiðanlegra upplýsinga um umfang vandans og hvert stefndi. Í því skyni var lagt til að komið yrði á fót miðlægri skrá um sykursýki á Íslandi og skimun fyrir sjúkdómnum hjá áhættuhópum. Jafnframt yrði að tryggja að heilsugæslan gæti veitt ráðgjöf samhliða skimuninni og fylgt henni eftir þegar við ætti. Nefndin fundaði aftur með Rafni Benediktssyni ásamt landlækni 2. desember síðastliðinn til að ræða nánar um þá hugmynd að koma á fót skrá um sykursýki og skimun fyrir sykursýki. Á fundinum var þeirri skoðun lýst að áður væri æskilegt að kanna þjóðhagslega hagkvæmni ráðstafananna og hvernig tryggja mætti burði heilbrigðiskerfisins til að annast þær. Með tillögu þessari er brugðist við þeim athugasemdum og lagt til að starfshópur móti viðbrögð við vaxandi nýgengi sykursýki og meti sérstaklega þörfina á skrá um sjúkdóminn og skimun fyrir honum. Sykursýki felur í sér röskun á sykurstjórn líkamans vegna ónógrar framleiðslu eða virkni hormónsins insúlíns. Helsta orkulind flestra frumna líkamans er sykur sem berst með blóðrásinni. Insúlín á stóran þátt í að viðhalda jöfnum styrk sykurs í blóðinu með því að greiða fyrir upptöku hans í frumur þegar magn hans eykst. Röskun á virkni þess getur leitt til þess að frumur taki ekki upp nægan sykur og að styrkur hans í blóði verði of mikill, sem aftur getur leitt til margvíslegra kvilla, svo sem hjarta- og æðasjúkdóma, nýrnabilunar, útlimamissis og blindu. Sykursýki getur þannig skert verulega bæði lífsgæði og lífslíkur sjúklinga. Sjúkdómurinn er samfélögum einnig dýr. Áætlað hefur verið að 2,5–15% heilbrigðisútgjalda á heimsvísu séu vegna sykursýki. Ýmis óbeinn samfélagslegur kostnaður, svo sem vegna örorku af völdum sykursýki, er líklega enn meiri. Ekki hafa verið teknar saman áreiðanlegar upplýsingar um algengi sykursýki á Íslandi. Nýjustu tölur eru nokkurra ára gamlar og byggjast á úrtaki í rannsókn á vegum Hjartaverndar. Sykursýki virðist hafa verið nær óþekkt á Íslandi fyrir 1950. Ljóst er að síðan hefur sykursjúkum hérlendis fjölgað mjög og margt sem bendir til þess að hlutfall sykursjúkra hérlendis sé nú svipað og annars staðar í Evrópu. Hlutfallið á miðjum aldri var áætlað um 3% árið 1967 en talið hafa tvöfaldast 2007. Rannsókn Hjartaverndar benti til þess að 15–20% karla á aldrinum 65–84 ára hefði þá sykursýki. Ekki er ástæða til að ætla annað en að hlutfallið hafi aukist áfram frá árinu 2007 og að öðru óbreyttu má ætla að það hækki enn á næstu áratugum samfara hækkandi meðalaldri. Hlutfall 65 ára og eldri af heildarmannfjölda á Íslandi var um 12% árið 2010 en fer yfir 20% árið 2037 og yfir 25% árið 2062 samkvæmt spá Hagstofu Íslands. Víða um heim eru starfræktir gagnagrunnar sem sýna stöðu tiltekinna þátta heilbrigðisþjónustu í rauntíma og árangur þeirra í samanburði við alþjóðleg gæðaviðmið. Slíkar upplýsingar gagnast meðal annars við mat á því hvar þjónustan standi vel og hvar hana þurfi að bæta, við mótun áætlana og ákvarðanir um úthlutun fjármuna og við rannsóknir. Upplýsingarnar geta einnig gagnast almenningi við að þrýsta á meiri gæði þjónustunnar. Ýmsar forsendur þess að koma á fót miðlægum gagnagrunni um sykursýki eru þegar til staðar á Íslandi. Næg tæknikunnátta er fyrir hendi. Reynsla er af miðlægri skráningu upplýsinga um sykursýki á innkirtladeild Landspítala og unnt er að bættri skráningu upplýsinga um sjúkdóminn hjá heilsugæslunni. Stór hluti þeirra upplýsinga sem þarf í gagnagrunninn er þegar til í rafrænni sjúkraskrá. Þá er þegar til staðar lagaheimild fyrir skrá um sykursýki í 8. gr. laga um landlækni og lýðheilsu. Níu af hverjum tíu einstaklingum með forstig sykursýki vita ekki af því. Einkenni sykursýki eru einnig oft ekki sjúklingum ljós og árið 2007 vissi þriðjungur sykursjúkra á Íslandi ekki af veikindum sínum. Því eru líkur til þess að með reglulegri skimun fyrir sykursýki hjá áhættuhópum mætti í mörgum tilfellum greina sjúkdóminn og forstig hans mun fyrr en ella. Greiningin byggist á einföldu háræðablóðsýni og mælingu á blóðsykri. Mikilvægt er að greina sjúkdóminn og forstig hans sem fyrst þar sem heilsuefling dregur verulega úr nýgengi hans og dýrara og erfiðara er að takast á við afleiðingar hans því síðar sem hann greinist. Áætlað hefur verið að greining snemma vegna skimunar fyrir sykursýki geti t.d. minnkað líkur á hjarta- og æðasjúkdómum vegna sykursýki um tugi prósenta. Til að skimun fyrir sykursýki hjá áhættuhópum skili tilætluðum árangri er nauðsynlegt að heilsugæslan geti staðið að lífsstílstengdum forvörnum fyrir sykursýki og veitt ráðgjöf samhliða skimuninni og fylgt henni eftir þegar við á, svo sem með hreyfiseðlum. Í tillögunni er því lagt upp með að við mat starfshópsins verði jafnframt tekið tillit til nauðsynlegrar eflingar heilsugæslunnar til að hún geti sinnt því verkefni. Eins og ég sagði áður stendur öll nefndin saman að þessari tillögu. Í nefndinni eru auk mín hv. þingmenn Elsa Lára Arnardóttir, Silja Dögg Gunnarsdóttir, Steingrímur J. Sigfússon, Páll Valur Björnsson, Ragnheiður Ríkharðsdóttir, Ásmundur Friðriksson og Unnur Brá Konráðsdóttir. Þar sem við höfum þegar kallað til gesti og unnið tillöguna sjálf sé ég ekki ástæðu til að vísa henni til nefndar og tel að hún geti farið að lokinni þessari umræðu beint til síðari umr.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi sem er flutt af efnahags- og viðskiptanefnd, samið í samráði við fjármála- og efnahagsráðuneyti. Þetta er frumvarp til laga um breytingu á tollalögum, nr. 88/2005, og lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, og fjallar um gjalddaga aðflutningsgjalda og gjalddaga virðisaukaskatts. Sem fyrr segir er þetta frumvarp flutt í samvinnu við fjármála- og efnahagsráðuneyti. Það bar til haustið 2008 að gjalddögum aðflutningsgjalda var fjölgað tímabundið með ákvæði til bráðabirgða. Gildistími þeirrar bráðabirgðareglu sem í ákvæðinu fólst hefur í raun verið framlengdur reglulega með nokkrum breytingum. Regluna má finna í ákvæðum til bráðabirgða II, III og V–XII í tollalögum, nr. 88/2005, og hefur hún með einum eða öðrum hætti verið í gildi frá haustinu 2008. Henni fylgdi breyting á lögum um virðisaukaskatt, nr. 50/1988, sem kallast á við bráðabirgðaregluna á þann hátt að þeim aðilum sem nutu greiðslufrests samkvæmt bráðabirgðareglunni var heimilað að færa innskatt á virðisaukaskattsskýrslu þrátt fyrir að hann hefði aðeins verið greiddur í ríkissjóð að hluta. Slíkt ákvæði kemur meðal annars fram í ákvæði til bráðabirgða XXVIII í lögum um virðisaukaskatt en tilgangur þess var að tryggja að skipting gjalddaga aðflutningsgjalda samkvæmt ákvæði til bráðabirgða XII í tollalögum hefði ekki áhrif á innskattsrétt viðkomandi aðila. Upphafleg ástæða þess að bráðabirgðareglan var felld inn í tollalög var að nauðsynlegt þótti að bregðast tímabundið við þörf á gjaldaaðlögun fyrirtækja vegna gengisfalls, samdráttar og verðbólgu á síðari hluta ársins 2008. Litið var svo á að reglan fæli í sér greiðsluaðlögun fyrir atvinnulífið sem gerði fyrirtækjum kleift að dreifa gjalddögum aðflutningsgjalda og vörugjalds. Með framlengingu sem átti sér stað með lögum nr. 46/2011 var vísað til yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar í tengslum við gerð kjarasamninga en að öðru leyti hafa framlengingar grundvallast á því að nauðsynlegt væri að bregðast tímabundið við greiðsluerfiðleikum fyrirtækja vegna samdráttar í íslensku efnahagslífi. Í þau skipti þegar reglan hefur verið framlengd hafa legið fyrir áskoranir frá hagsmunaaðilum, samtökum þeirra eða aðilum vinnumarkaðar. Í ljósi betri stöðu íslensks efnahagslífs og þess að ekki hefur verið farið fram á frekari framlengingu rann reglan sitt skeið á enda við lok ársins 2015 og við tóku ákvæði 122. gr. tollalaga. Fyrsti gjalddagi aðflutningsgjalda aðila sem njóta greiðslufrests á árinu 2016 er 15. mars 2016. Fyrirtæki, og þá einkum hin minni, virðast ekki hafa gert sér grein fyrir afleiðingum þess að bráðabirgðareglan rann sitt skeið á enda. Í mörgum tilvikum virðast þau illa undirbúin til að takast á við að þurfa að greiða aðflutningsgjöld á greiðslufresti í einu lagi. Endurskoðun gjalddaga og greiðslufresta skatta og gjalda er í farvatninu með samræmingu að leiðarljósi. Í ljósi framangreinds leggur nefndin til þá breytingu að nýju ákvæði til bráðabirgða verði bætt við tollalög, sem verði ákvæði til bráðabirgða XIV, þar sem kveðið verði á að gildistími bráðabirgðareglunnar verði framlengdur út árið 2016 þannig að tveir gjalddagar verði fyrir aðflutningsgjöld vegna uppgjörstímabila frá tímabilinu mars og apríl og út árið 2016, annars vegar á 15. degi næsta mánaðar eftir lok uppgjörstímabils og hins vegar á 5. degi annars mánaðar eftir lok uppgjörstímabils. Samhliða er lagt til að nýju ákvæði til bráðabirgða verði bætt við lög um virðisaukaskatt þar sem kveðið verði á um að þeim aðilum sem eiga rétt á tvískiptingu gjalddaga samkvæmt bráðabirgðaákvæði XIV í tollalögum verði heimilt að færa innskatt á virðisaukaskattsskýrslu þrátt fyrir að hann hafi aðeins verið greiddur að hluta. Þó að samræming gjalddaga sé í farvatninu er allt að einu rétt að gera ráð fyrir því að bráðabirgðareglan renni sitt skeið endanlega á árinu 2016. Virðulegi forseti. Ég hef farið í gegnum greinargerðina og það má vera ljóst þeim sem á hlýddu að hér er um mjög tæknilegt og kannski ekki lesendavænt frumvarp að ræða, en engu að síður er þetta talið hafa verulega hagsmuni fyrir þá sem eru greiðendur og draga úr sveiflum á notkun yfirdráttar og ætti að öðru jöfnu að vera ívilnandi fyrir verslun og framleiðslu í landinu á þann veg að neytendur eiga að njóta á lokastigum. Virðulegi forseti. Ég hef lokið máli mínu.

Frú forseti. Ég er alla jafna mjög ánægður þegar núverandi ríkisstjórn framlengir ráðstafanir í skattamálum sem gripið var til í tíð fyrri ríkisstjórnar. Þetta er eitt af mörgu sem við beittum okkur fyrir á sínum tíma í mestu erfiðleikunum, að koma til móts við fyrirtækin að þessu leyti og leyfa þeim að dreifa gjalddögum. Við kölluðum það gjalddagaaðlögun í þágu atvinnulífsins sem þá var í miklum erfiðleikum. Í þessu tilviki hefði maður hins vegar kannski alveg eins viljað sjá að ekki væri þörf fyrir slíkt lengur eða að menn teldu að nú værum við komin það vel á veg að öllu leyti að ráðstafanir af þessu tagi gætu farið að heyra sögunni til. Það breytir auðvitað ekki því að hyggja þarf að því hvaða áhrif þetta hefur. Eins og fram kom í ræðu framsögumanns kann vel að vera að menn hafi ekki allir verið undir það búnir að þessar greiðslur færðust fram með því að aðlöguninni sleppti. Það vekur líka athygli á því sjónarmiði, sem er fullgilt, að breytingar af þessu tagi er betra að gera framvirkt með góðum fyrirvara og kynna þannig að allir viti að hverju þeir ganga í þeim efnum. En að gamni slepptu nefndi hv. þingmaður að yfir stæði einhvers konar allsherjarendurskoðun eða samræming á gjalddagamálum af þessu tagi. Fróðlegt væri að heyra meira af því hvar það verk er á vegi statt eða hvað menn eru þar með í huga. Að sjálfsögðu er það fullgilt sjónarmið að reyna að samræma eftir bestu getu útgjöld og tekjur og síðan gjalddaga sem ríkið setur fyrir skil á gjöldum atvinnulífsins til ríkisins af þessu tagi. Það er að sjálfsögðu ekki markmið að ríkið standi í óbeinni lánastarfsemi og eðlilegt sjónarmið að ríkið fái tekjur sínar jafnóðum og stofn þeirra myndast. 

Virðulegi forseti. Í andsvari hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar fólst varla önnur spurning en sú hvar samræmingin væri á vegi stödd. Ég treysti mér ekki til að svara því, en alla vega ber að játa að stóri gjalddagi í viðskiptum fyrirtækja er greiðslukortauppgjör í upphafi hvers mánaðar. Sú ráðstöfun sem hér er gerð miðar að því að hluti af þessu komi eftir að sú greiðsla á sér stað. Ég ætla bara að svara því hér og nú að ég geri mér ekki almennilega grein fyrir því hvar þessi samræming er stödd. En það er tvennt í þessu dæmi; ríkið hefur náttúrlega skyldur vegna tekna til að veita þjónustu, gott og vel, en gæta verður að því að atriði eins og greiðsluaðlögun valdi ekki verulegum sveiflum fyrir fyrirtæki í landinu sem kunna að lenda í tiltölulega dýrum yfirdráttarskuldum í bönkum sem síðan velta yfir á neytendur að lokum. Það er tilgangurinn með þessari samræmingu í heild sinni. Ég ætla ekki að svara fyrir það hvar hún er stödd, en það kann að vera að margar af þeim um það bil 200 breytingum sem voru gerðar á tekjuöflun á síðasta kjörtímabili, að kannski hafi verið glóra í einhverjum þeirra. Þetta er kannski hluti af því. Virðulegi forseti, ekki slá í bjölluna, ég hef lokið máli mínu.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á raforkulögum, nr. 65/2003, með síðari breytingum (tenging minni virkjana við dreifikerfi raforku), frá atvinnuveganefnd. Breytingarnar eru eftirfarandi: Á eftir 2. málslið 1. mgr. 4. gr. laganna kemur nýr málsliður, svohljóðandi: Vegna raforkuvera með uppsettu afli 100 kW eða minna þarf þó ekki virkjunarleyfi. 2. gr. hljóðar svo: Við 17. gr. a laganna bætist ný málsgrein, svohljóðandi: Afhendi virkjun með uppsett afl 100 kW eða minna raforku á lágspennu inn á dreifikerfið skal dreifiveita veita afslátt af úttektargjaldi til eigenda hennar. Afsláttur skal að lágmarki nema 50% en allt að 100% af gjaldinu og skal hann nánar útfærður í gjaldskrá. Afsláttur af úttektargjaldi á eingöngu við þegar eignarhlutur hvers eiganda er að lágmarki 33% í viðkomandi virkjun og/eða hinni virkjuðu auðlind. Í greinargerð með frumvarpinu segir: Með frumvarpi þessu eru lagðar til tvær breytingar á raforkulögum, nr. 65/2003, sem snýr að möguleikum minni virkjana að tengjast dreifikerfi raforku. Vegna skilyrða í ákvæðum raforkulaga um virkjunarleyfi hefur ítrekað komið upp sú staða að illgerlegt er fyrir virkjunaraðila að tengjast dreifikerfi á viðkomandi svæði eða afla sér virkjunarleyfis. Hefur þetta einkum komið upp vegna skilyrðis um að handhafi virkjunarleyfis sé sjálfstæður lög- og skattaðili. Fyrir allra minnstu virkjanir er skilyrðið íþyngjandi og hefur áhrif á möguleika þeirra til að tengjast dreifikerfinu en þær eru annars undanþegnar skilyrðum laganna um virkjunarleyfi. Í 1. mgr. 4. gr. raforkulaga er kveðið á um að leyfi Orkustofnunar þurfi til að reisa og reka raforkuver. Slíkt leyfi þarf þó ekki ef uppsett afl raforkuvers er undir 1 MW nema orka frá því sé afhent inn á dreifikerfi dreifiveitna eða flutningskerfið. Í 1. gr. frumvarpsins er lagt til að ef uppsett afl er 100 kW eða minna þurfi ekki virkjunarleyfi og það á þá við jafnvel þó að raforka sé afhent inn á dreifikerfið. Telja verður að ástæða sé til að einfalda umhverfi minni virkjana með því að undanskilja þær frá kröfu laganna um virkjunarleyfi þrátt fyrir að þær séu tengdar við dreifikerfið. Miðast undanþágan þó aðeins við virkjanir með 100 kW uppsettu afli eða minna. Ákvæði 2. gr. frumvarpsins er af sama toga og er til komið vegna þess að virkjanir undir 1 MW skulu hafa virkjunarleyfi ef þær eru tengdar við dreifikerfi raforku. Virkjunarleyfi er aðeins afhent aðila sem er sjálfstæður lög- og skattaðili en gerir að verkum að viðkomandi þarf að stofna einkaréttarlegt félag um fyrirtækið þótt ekki séu kröfur um hvert félagaformið er. Í mörgum tilfellum er virkjun stofnuð af fleiri en einum aðila sem í sameiningu virkja á sínu landi. Þar sem virkjunin er rekin á annarri kennitölu en eigendanna verður ógerningur fyrir eigendurna að dreifa rafmagni í sín eigin hús en dreifing raforku frá virkjun til aðila með aðra kennitölu telst stangast á við sérleyfi dreifiveitu á viðkomandi svæði. Af þeim sökum er lagt til að við 17. gr. a raforkulaga verði bætt nýrri málsgrein sem kveður á um að afhendi virkjun með uppsett afl 100 kW eða minna raforku inn á dreifikerfi skuli viðkomandi dreifiveita veita afslátt af úttektargjaldi til eigenda hennar, að lágmarki 50% en allt að 100% af gjaldinu. Skal sá afsláttur nánar útfærður í gjaldskrá viðkomandi dreifiveitu og kann þar meðal annars að koma til skoðunar fjarlægð notkunarstaðar frá viðkomandi virkjun. Þá er gerð sú krafa að viðkomandi aðili eigi að minnsta kosti þriðjung í virkjuninni eða þeirri auðlind sem virkjuð er. Ég mæli svo með því, virðulegi forseti, að málinu verði vísað til hv. atvinnuveganefndar.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um niðurgreiðslur húshitunarkostnaðar, nr. 78/2002, styrkur til hitaveitna. Frumvarpið er frá atvinnuveganefnd. Í 1. gr. segir: Á eftir 1. mgr. 12. gr. laganna kemur ný málsgrein, svohljóðandi: Þrátt fyrir 1. mgr. getur styrkur til hitaveitu numið allt að 16 ára áætluðum niðurgreiðslum skv. 1. mgr. ef eftirfarandi skilyrði eru uppfyllt: 1. Viðkomandi hitaveita er í meirihlutaeigu ríkis, sveitarfélaga og/eða fyrirtækja sem eru alfarið í eigu þessara aðila. 2. Viðkomandi hitaveita hefur ábyrgð hlutaðeigandi sveitarfélags sem stenst reiknireglur ráðuneytis sveitarstjórnarmála um skuldsetningu sveitarfélaga. 3. Viðkomandi hitaveita hefur fengið einkaleyfi til þess að starfrækja hitaveitu skv. orkulögum, nr. 58/1967, og uppfyllir því skilyrði 2. mgr. 32. gr. þeirra laga um að uppdrættir og áætlanir séu tæknilega réttar, hitaveitan verði þjóðhagslega hagkvæmt fyrirtæki, fullnægi hitaþörf svæðisins og að tryggður sé eðlilegur og truflanalaus rekstur, eftir því sem aðstæður leyfa. 4. Tryggt er að styrkurinn sé einungis til þess fallin að færa eiganda eða eigendum hitaveitunnar lágmarksarðsemi miðað við fjárfestinguna. Lagt er til að lögin muni öðlast þegar gildi. Í greinargerð með frumvarpinu segir: Með frumvarpinu er lagt til að í sérstökum tilvikum sé heimilt að miða stofnstyrk nýrra hitaveitna við allt að 16 ár af áætluðum niðurgreiðslum á rafmagni til húshitunar á orkuveitusvæði viðkomandi hitaveitu. Um er að ræða undantekningu frá meginreglunni um 12 ára viðmið í 1. mgr. 12. gr. laganna og á hún eingöngu við að uppfylltum ákveðnum skilyrðum. Þau skilyrði eru í fyrsta lagi að viðkomandi hitaveita sé opinber hitaveita, þ.e. í meirihlutaeigu ríkis, sveitarfélaga og/eða fyrirtækja sem eru alfarið í eigu þessara aðila. Í öðru lagi að viðkomandi hitaveita hafi fjárhagslega getu í krafti hlutaðeigandi sveitarfélags sem standist reiknireglur ráðuneytis sveitarstjórnarmála um skuldsetningu sveitarfélaga. Í þriðja lagi skal viðkomandi hitaveita starfa samkvæmt einkaleyfi sem hún hefur hlotið í samræmi við 30.– 32. gr. orkulaga, nr. 58/1967. Einkaleyfi er veitt ef ráðherra telur að fengnu áliti Orkustofnunar að hitaveitan verði þjóðhagslega hagkvæmt fyrirtæki, fullnægi hitaþörf viðkomandi svæðis og að eðlilegur og truflanalaus rekstur sé tryggður auk annarra atriða sem kveðið er á um í 2. mgr. 32. gr. orkulaga. Ef einkaleyfi er veitt staðfestir ráðherra gjaldskrá hitaveitu áður en hún tekur til starfa. Í fjórða lagi skal vera tryggt að fjárframlag ríkisins renni einvörðungu til þess að færa eiganda lágmarksarðsemi miðað við þá nýfjárfestingu sem þörf er á. Virðulegi forseti. Þannig háttar til í þessum málum að eins og við vitum höfum við náð, sem betur fer, að hitaveituvæða mjög stóran hluta landsins. Eftir eru svæði sem hafa verið talin köld og/eða þar sem byggðir eru fámennar og dýrt er að fara til framkvæmda. Svo háttar til á nokkrum stöðum í sveitum landsins í dag að menn hafa fundið nægjanlegt vatn en vegna til dæmis íbúafjölda, fjarlægðar og kostnaðar við að leggja hitaveitu er verkefnið þeim ofviða. Það hlýtur að vera markmið okkar til lengri tíma að auka og reyna að loka hringnum, ef maður getur orðað það sem svo, með því að hitaveitur séu á sem flestum stöðum á landinu. Því fylgja mikil lífsgæði íbúa og á að vera hluti af byggðaáætlun okkar og hefur jákvæð áhrif á byggðaþróun þegar fólk velur sér búsetu úti um land. Það var því að frumkvæði nefndarinnar að ráðist var í að flytja þetta mál. Um það hefur tekist sátt við ráðuneytið og þverpólitísk sátt er um það í nefndinni. Við vitum að nokkur sveitarfélög bíða eftir afgreiðslu málsins. Ég legg til að málinu verði vísað til hv. atvinnuveganefndar.

Hæstv. forseti. Ég þarf ekki langan tíma til að ræða þetta frumvarp frá atvinnuveganefnd sem er flutt af formanni nefndarinnar. Ég á sæti í nefndinni þannig að ég er einn af flutningsmönnum frumvarpsins. Ég fagna því enn á ný að nefndin taki það upp hjá sér að flytja frumvarpið. Það segi ég undir þeim formerkjum sem ég hef áður nefnt í ræðustól, að mér finnst að frumkvæði nefnda megi vera meira eins og hér kemur fram. Með öðrum orðum, það þarf ekki allt að koma frá ráðherrum. Ég minni bara á að atvinnuveganefnd var á síðasta kjörtímabili með tillögu um að lengja tímabilið upp í átta ár, ef ég man rétt, en nefndin gerði breytingartillögu og fór upp í 12 ár. Mér fannst það mjög gott, fagnaði því mjög og var einn af flutningsmönnum þess máls. Hérna er verið að lengja það í 16 ár og ég hika ekki við að halda því fram að það gæti orðið til þess að við færum í fleiri hitaveituframkvæmdir á svæðum sem við höfum hingað til haldið að væru köld sem gerir það þá að verkum að hægt verður að fara í þær hitaveituframkvæmdir sem eru „ekki eins hagkvæmar“ og allar þær sem eru búnar. Þetta verður mikilvægur styrkur í því og þá er sama hvort ég nefni Kjalarnes, Höfn eða aðra staði. Það má taka dæmi af Skagaströnd og hitaveitunni þar sem fór í gang í framhaldi af breytingu á lögunum á síðasta kjörtímabili og er í gangi ef ég veit rétt. Þess vegna þarf ekki að orðlengja um þetta. Öll atvinnuveganefnd flytur málið og ég er viss um að þetta er allt saman til góðs og verður til þess að við getum vonandi fjölgað hitaveitum. Tækninni við boranir hefur fleygt fram. Menn hafa meiri þekkingu og getu til þess að finna æðar, samanber það sem gert hefur verið á nokkrum svæðum sem við töldum köld. Bortækninni hefur sem sagt fleygt fram og þá er það ríkisvaldsins að koma með þennan styrk, sem sagt að lengja tímabilið úr 12 árum í 16 ár. Þetta er hið besta mál og vonandi fær það fljóta framgöngu á Alþingi, virðulegur forseti.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir þingsályktunartillögu fyrir hönd Íslandsdeildar Vestnorræna ráðsins. Hún er einföld og felur í sér að Alþingi álykti að skora á ríkisstjórnina að styðja við umsókn Vestnorræna ráðsins um áheyrnaraðild að Norðurskautsráðinu. Tillagan var samþykkt á fundi Vestnorræna ráðsins í Grindavík í janúar 2016. Við sóttum um áheyrnaraðild að Norðurskautsráðinu í ágúst 2014. Þetta er tímafrekt ferli. Ráðherrafundur Norðurskautsráðsins tók umsókn okkar fyrir í apríl 2015 en þar var tekin sú ákvörðun að fresta afgreiðslu allra umsókna um áheyrnaraðild þar til á fundi ráðsins vorið 2017. Við erum því að endurnýja umsókn okkar núna og laga hana til og munum senda hana frá okkur að nýju í maí. Mikilvægt er til að umsókn okkar hljóti brautargengi að hún njóti stuðnings frá þjóðþingum og ríkisstjórnum landanna þriggja. Þess vegna er tillagan lögð fram. En hvers vegna er mikilvægt að Vestnorræna ráðið eigi áheyrnaraðild að Norðurskautsráðinu? Við teljum það gríðarlega mikilvægt. Við höfum á undanförnum árum í ráðinu lagt sérstaka áherslu á norðurslóðamálin. Umsókn okkar um áheyrnaraðild er liður að því. Við viljum að þjóðkjörnir fulltrúar landanna þriggja hafi meiri möguleika á að hafa áhrif á þá hluti sem eru að gerast varðandi Norðurskautsráðið. Það er hlutverk okkar sem kjörnir fulltrúar að gæta þess að réttindi og hagsmunir íbúa svæðisins séu í hávegum hafðir í störfum Norðurskautsráðsins. Þess vegna teljum við og leggjum áherslu á að kjörnir fulltrúar á norðurslóðum skipti sér af því hvað Norðurskautsráðið er að gera. Við höfum vakið athygli á þeim sjónarmiðum og reynt að beita okkur fyrir aukinni umræðu um lýðræði á norðurslóðum á undanförnum árum og höfum meðal annars tekið virkan þátt í ráðstefnum Arctic Circle og eins tileinkuðum við þema ráðstefnunnar í janúar í Grindavík því málefni og fjölluðum um það ásamt sérfræðingum víðsvegar að af norðurslóðum. Við teljum að Vestnorræna ráðið geti lagt fram mikilvægt framlag í nefndir og vinnuhópa Norðurskautsráðsins varðandi þessi mál, varðandi réttindi íbúa svæðisins og sjálfbæra þróun sérstaklega. Því óskum við eftir að tillagan fái hér brautargengi og ég vonast til að hún fái góða umfjöllun í utanríkismálanefnd Alþingis.

Frú forseti. Ég tek heils hugar undir þá tillögu sem hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir flutti. Ég tel mjög mikilvægt að Vestnorræna ráðið fái þá aðild að Norðurskautsráðinu sem hér er æskt. Á síðustu árum hefur Vestnorræna ráðið undir forustu hv. þingmanns látið mjög sköruglega að sér kveða um málefni norðurslóða. Eftir því hefur verið tekið. Ég er algjörlega sammála henni um að sú áhersla sem Vestnorræna ráðið hefur þannig lagt og markað til framtíðar er hárrétt og varðar töluvert miklu fyrir vægi Íslands innan málaflokksins. Norðurskautsráðið var lengi vel stofnun sem átti erfitt uppdráttar, menn tóku það ekki nægilega alvarlega, og enn reyna stór ríki óbeint að grafa undan því með því að taka ákvarðanir út á óformlegri vettvang, vettvang hins svokallaða fimm ríkja samstarfs. Stefna Íslands hefur alltaf verið að slá skjaldborg um Norðurskautsráðið og efla vægi þess. Við höfum meðal annars séð til þess á síðustu árum og haft að því frumkvæði að ráðist hefur verið í mikilvæga samningagerð innan vébanda ráðsins. Þess er skemmst að minnast að tveim mikilvægustu samningunum sem Norðurskautsráðið hefur gert var lokið á Íslandi. Það var ekki síst atbeini Íslendinga sem leiddi til þess að niðurstaða náðist í þeirri samningagerð. Hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir leiddi sterk rök að því að það væri fullkomlega eðlilegt að kjörnir fulltrúar þjóðþinganna á svæðinu sem fellur undir Vestnorræna ráðið reyndu eftir föngum að gera sig gildanda í starfi ráðsins. Það er mjög vel. Ráðið hefur á síðustu árum tekið sér aukin verkefni. Það er meiri samhljómur en áður um að það eigi að vera hinn mikilvægasti samstarfsvettvangur norðurskautsríkjanna. Sérstaklega er vert að leggja áherslu á það að á sama tíma og miklir úfar hafa risið meðal eins ríkisins, Rússlands, og annarra Vesturlanda hefur eigi að síður samstarfið um norðurslóðir ekki borið mikinn skaða af. Þar má meðal annars sjá stað verka og yfirlýsinga íslenskra ráðamanna, þar á meðal forseta Íslands, og það er athyglisvert með hvaða hætti Íslendingar hafa lagt aðrar áherslur en til dæmis Kanadamenn sem á sínum tíma felldu niður tiltekið tvíhliða samstarf millum Kanada og Rússlands um norðurskautsmálefni. Góðu heilli fetuðu Bandaríkin, sem tóku við forustu á eftir Kanadamönnum, ekki í þau fótspor. Á næstu árum, á meðan staðan er viðkvæm á millum Rússa og annarra, tel ég Norðurskautsráðið kjörinn vettvang til að menn geti rætt formlega saman um málefni sem tengjast norðurslóðum, en við vitum líka að það er mjög mikilvægt að geta átt óformleg samskipti, ekki síst fyrir land eins og Ísland sem á ekki mörg tækifæri til að sitja beinlínis við sama borð og helstu leiðtogar þessara ríkja, til að geta komið að öðrum málum, til að geta eflt og styrkt samband. Þetta skiptir máli fyrir okkur. Áheyrnaraðild Vestnorræna ráðsins að Norðurskautsráðinu mundi klárlega styrkja málflutning Íslands, styrkja stöðu Alþingis sem stofnunar, að hafa með þeim hætti beinan seturétt á þeim vettvangi þar sem mestu ákvarðanirnar um málefni norðurslóða eru að minnsta kosti mótaðar og vonandi í framtíðinni teknar. Ef við horfum síðan á hinar tvær þjóðirnar sem þetta varðar líka, Grænland og Færeyjar, vitum við að sérstaklega önnur þjóðin, Grænland, hefur kvartað undan því að hafa ekki nægan og ekki réttan aðgang að Norðurskautsráðinu. Við minnumst þess til dæmis þegar Grænlendingar fóru fram á það að hafa forsvar á fundum ráðherra Norðurskautsráðsins í stað þess að fulltrúi Dana gerði það. Við því var ekki orðið. Það voru mikil vonbrigði meðal Grænlendinga. Þeir hafa stundum viðrað þær skoðanir sínar að þar sem Danmörk hefur aðild að ráðinu vegna þess að Grænland tilheyrir konungsríkinu ættu Grænlendingar að hafa meiri ítök en þeir hafa í dag. Þetta er ein leið til að auka ítök Grænlendinga og vitaskuld um leið Færeyinga á þeim vettvangi þar sem stefnumótunin fer fram. Við ættum að fagna því. Það skiptir máli fyrir okkur Íslendinga að styrkja samstarf þessara þriggja þjóða og eins og ég hef áður getið um í minni ræðu hefur samstarf þinga þjóðanna þriggja innan Vestnorræna ráðsins verið eflt mikið með mjög lofsverðum hætti. Mér finnst þessi framsýna tillaga rökrétt framhald af því starfi. Þess vegna lít ég svo á að núna þegar við höfum nýjan og vaskan hæstv. utanríkisráðherra sé þetta kjörið mál fyrir hana til að koma á framfæri þeim vilja sem ég vona að komi fram í atkvæðagreiðslu í næstu viku að sé mjög eindreginn á Alþingi Íslendinga fyrir því að það verði gert. Ég tel þetta mál sem ríkisstjórn Íslands geti haft töluverð áhrif á með því að leggja á það mikinn þunga. Kannski skiptir sköpum að sjálfstætt og fullvalda ríki eins og Ísland geti talað fyrir þessari hugmynd gagnvart hinum norðurskautsríkjunum. Tillagan er tímabær af því að hún fellur mjög að þörfum og hagsmunum Íslands.