Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á fundi hv. Nd. s. l. föstudag var fjallað ítarlega um þetta mál, en þar voru fæstir þm. viðstaddir svo að ég tel ástæðu til að skýra ofurlítið stöðu þessa máls, þó að ég muni ekki endurtaka ræðu mína frá því þá. Eins og kunnugt er þá er það frv., sem hér er verið að fjalla um, fram komið vegna annars frv. sem flutt var á síðasta þingi og aftur nú í haust þar sem gert var ráð fyrir að breyta erfðalögum í þá veru að við fráfalli maka megi sá makinn sem lengur lifir ævinlega sitja í búi sínu óskiptu að því er tekur til heimilis og húsmuna, eins og þar stendur, við lát makans. Um frv. varð ekki samkomulag í nefndinni, en að ráði varð fyrir tilstilli Bjarna Bjarnasonar borgardómara, sem sendi nefndinni hugmynd að málamiðlunartillögu, að nefndin flytti hana óbreytta. Ég hef kosið að vera meðflm. þeirrar till. þar sem ég tel, þótt hvergi nærri sé náð því marki sem ætlað var með frv. okkar fimmmenninganna, sem liggur hér fyrir á öðru þskj. og ég man ekki númerið á í augnablikinu, að hér sé færst í áttina að því marki. Að mínu viti er hins vegar á þessu nýja frv. einn galli sem ég vil freista að fá breytt og þess vegna hef ég tekið til máls aftur, og hann er sá að í frv. eins og það liggur fyrir er gert ráð fyrir að með erfðaskrá geti hvor makinn sem er leyft hinum sem lengur lifir að sitja í óskiptu búi með niðjum beggja. Þetta þýðir að jafnvel þó að gerð sé erfðaskrá nær þetta leyfi ekki til þeirra tilvika þar sem um stjúpbörn er að ræða. Ég hef raunar aftur og aftur rakið ástæður mínar fyrir því að ég tel fráleitt að setja stjúpbörn þar í einhverja sérstöðu. Ég held að það sé gagnstætt anda þeirra laga sem við höfum verið að setja á undanförnum árum, svo sem barnalaga, að gera verulegan mun á afstöðu foreldra, eins og það hét í fyrri lögum, til óskilgetinna eða skilgetinna barna. Nú geta auðvitað stjúpbörn jafnt verið skilgetin sem óskilgetin, en að okkar viti er það fráleitt að skipta börnum fólks upp í þessa flokka og gera stjúpbörnum leyfilegt að hrekja maka úr búi sínu fremur en börnum beggja. Þess vegna hef ég flutt á þskj. 740 brtt. sem er ósköp einföld. Í staðinn fyrir að í frv. á þskj. 696 þar sem stendur „með niðjum beggja“, þá standi „með niðjum annars eða beggja.“ Þar með hefur ekkert barn, hvorki stjúpbarn eða börn beggja, leyfi til að krefjast búskipta hafi hinn látni gefið leyfi sitt með erfðaskrá. Ég vænti þess að hv. þm. skilji þetta. Þetta frv. er allflókið, en ég held að þetta eigi að vera alveg gersamlega skýrt. Ég held að öllum hv. þm. hljóti að vera kunnugt um að úti í þjóðfélaginu er beðið eftir afgreiðslu þessa máls. Fólk hefur fylgst vandlega með því, vegna þess að enginn vafi er á því að í mörgum tilfellum hafa orðið hin verstu vandræði vegna búskipta sem kannske eitt barn af barnahópi heimtaði. Við höfum átt um þetta verulegar umræður hér í þinginu og eins og ég sagði, sú umræða fór m. a. fram á fundi hv. Nd. á föstudaginn var og ég get ekki lagt það á virðulegan forseta að endurtaka hana. Um þetta mál er auðvitað ágreiningur, og það var ágreiningur um það í nefndinni líka. En ég vil leggja áherslu á að hér er um afstöðu að ræða og sú afstaða snýst um þetta: Hún snýst um það hvort þingheimur vill veita börnum, erfingjum, forréttindi umfram þann sem í fyrsta lagi hefur meiri rétt til búsins lagalega og auðvitað allan siðferðilega. Hér getur, held ég, tæplega verið um pólitískt mál að ræða. Ég held að þm., hafi þeir skoðað þetta mál, hljóti að vera búnir að gera það upp við sig hvort þeir telji makann, sem á og hefur skapað umræddar eignir og unnið fyrir þeim, eiga meiri rétt til þeirra eða börn hans. Um þetta er ég ekki í neinum vafa. Mér finnst sjálfsagt að makinn eigi rétt á sínum eigin eignum umfram erfingjana. Mér þykir a. m. k. málin vera farin að snúast skrýtilega ef hv. ríkisstjórnarflokkar, ekki síst annar þeirra, Sjálfstfl., er farinn að hirða svo lítið um eignarréttinn að hann geti sætt sig við að börn í okkar þjóðfélagi, sem hafa væntanlega velflest haft þó nokkra möguleika á að afla sér menntunar og sæmilegs lífs, eigi að hafa rétt til að rífa upp eignir og heimili foreldra sinna um leið og annað þeirra er látið. Ég vil biðja hv. þdm. að taka þessa afgreiðslu alvarlega og taka afstöðu, því að ég get alveg lofað hv. þm. að þjóðinni verður skýrt frá því hvernig þessi atkvgr. fer. Það er ekki oft sem almenningur úti í þjóðfélaginu bíður eftir afgreiðslu einstakra þingmála. Það gildir um þetta frv. og það skal enginn fara í neinar grafgötur með það hvernig þessi afgreiðsla fór og hverjir kusu að hafa mál eins og hér er gert ráð fyrir. Að öðru leyti vil ég endurtaka þakkir mínar til hv. allshn. Ég tel að hún hafi fjallað um málið og hafi reynt að finna lausn á því, og ég tel hana betri en enga þó að þetta frv. gangi því miður miklu skemmra en við ætluðumst til. En ég held samt að með því fáum við þó árangur og ef brtt. mín verður samþykkt tel ég að um verulegan árangur sé að ræða.



Herra forseti. Þetta frv., sem er mikið áhugamál hv. 10. landsk. þm. að vonum, hefur verið rætt mikið í vetur í allshn. Nefndin kallaði á sinn fund marga færustu menn í þessum efnum því að hér er um allflókið mál að ræða á sviði erfðalaga. Það var vilji í nefndinni til að ná samstöðu um málið og eftir miklar rökræður og vangaveltur á báða bóga varð niðurstaðan sú að allshn. öll flutti nýtt frv. um þetta efni sem að vísu gengur mun skemmra en upphaflega frv. Þetta nýja frv. má líta hér á þskj. 696. Ég tel dálítið illa farið ef hv. 10. landsk. þm. vill nú enn fara að breyta þessu frv. sem allsherjar samkomulag náðist um ekki síst þar sem formaður allshn. er erlendis, en hann lagði manna mest á sig til að ná þessu samkomulagi og koma frv. í það horf sem það nú er í. Ég tel því að brtt. hv. 10. landsk. þm. sé hreint og beint til þess að bregða fæti fyrir þetta frv. á þessu þingi sem nú fer senn að ljúka. Ég mæli því eindregið með því að frv. sé samþykkt óbreytt ef það á á annað borð að ná fram að ganga á þessu þingi.



Herra forseti. Mér þykir ekki stætt á öðru en að leiðrétta vissan misskilning og vissar rangfærslur í máli hv. 10. landsk. þm. Það dettur engum í hug að koma í veg fyrir að maki haldi öllum eigum sínum. Slíkt er ekki yfir höfuð á dagskrá að leggjast gegn því að maki haldi öllum eigum sínum. Spurningin er sú hvort hann eigi að geta haldið arfi fyrir stjúpbörnum. Ef við tækjum það upp að taka ákvörðun um að hann gæti haldið arfi fyrir stjúpbörnum væri það lagasetning sem væri í algerri andstöðu við lagasetningu á öllum Norðurlöndunum og e. t. v. víðar. Þetta veit hv. 10. landsk. þm. mætavel, enda margrætt í nefndinni. Allar hugmyndir í þá veru að leggja til að sú brtt. sem hér er flutt verði samþykkt gengur þess vegna mjög á eignarrétt vissra einstaklinga. Það má oft líta svo á að maki sem eftir lifir ásamt sínum börnum og þeirra beggja njóti sameiginlega þess heimilis sem þar er. En stjúpbörn víðs fjarri eru þá gjarnan þar fyrir utan. Séu þau aftur á móti til staðar á heimilinu er ekkert ólíklegt að þau muni gera það, eins og mörg þeirra hafa löngum gert, að samþykkja að makinn sitji í óskiptu búi og þeirra hlut verði ekki skipt út frekar en annarra. Ég vil þess vegna taka mjög eindregið undir það sem 1. þm. Vesturl. sagði um þetta mál og tel að hin mikla vinna sem allshn. er búin að leggja í málið væri unnin fyrir gýg ef sú brtt. yrði samþykki sem hér er flutt.



Herra forseti. Ég skal ekki tefja þetta mál mikið lengur. Ég vil aðeins benda á að hér er ekki verið að taka arf frá neinum. Það er einungis frestað að greiða hann út þangað til báðir makarnir eru látnir, þannig að hér er auðvitað bara um orðhengilshátt að ræða hjá hv. 5. þm. Vestf. Varðandi það sem hv. 1. þm. Vesturl. sagði að þessi brtt. væri einungis til að tefja fyrir afgreiðslu málsins, þá er það alrangt. Um þetta verður að greiða hér atkvæði og falli brtt. mín er hún úr sögunni og málið heldur auðvitað áfram sinn gang. Það er engin ástæða til að tefja þá afgreiðslu þannig að ég held að ástæðulaust sé af minni hálfu að tala frekar fyrir þessu máli. Ég er búin að gera það mjög rækilega og vænti þess að hv. þm. taki þátt í þessari atkvgr. og skeri úr um þetta efni. En ég vil enn og aftur leggja áherslu á að mér finnst það sé forneskja í hugsun að gera þennan mismun á afstöðu foreldra til barna eða stjúpbarna. Á Íslandi munu þúsundir barna búa hjá öðru foreldra sinna, ýmist í nýjum hjúskap eða ekki, og sem betur fer hefur löggjafinn unnið að því leynt og ljóst að tryggja ekki einungis rétt foreldra til umgengni við börn sín hvort sem foreldrarnir búa saman eða ekki, heldur ekki síður rétt barna til að umgangast foreldra sína. Þessi breyting, sem hér er lögð til, er því beinlínis í framhaldi af þeirri löggjöf. Og sem betur fer held ég að allur andi í þjóðfélaginu sé í þá veru að fólk vilji í sem flestum tilfellum bera ábyrgð á börnum sínum hvernig sem heimilið er að öðru leyti saman sett. Þetta held ég að sé rétt stefna og þessi breyting er m. a. byggð á því. Ég skal ekki orðlengja þetta frekar. Ég vænti þess að hv. þm. skeri úr um þetta, og ég lýt auðvitað vilja hv. þd. Að minni brtt. fallinni, ef svo fer, mun ég að sjálfsögðu standa að því frv. sem fyrir liggur.



Herra forseti. Ég held að þetta mál sé ekki eins einfalt og hv. 10. landsk. þm. vill vera láta. Það er stundum svo í þjóðsögunum þegar menn vilja ráða niðurlögum einnar skessu og höggva af henni hausinn að þá koma tveir hausar í staðinn. Ég held að þingheimur ætti að gæta sín á því að búa ekki til meira ranglæti en fyrir er í þessum efnum.



Herra forseti. Ég ætla ekki að ræða þetta frv. efnislega við hv. 10. landsk. þm. Ég vil aðeins ítreka það sem ég sagði áðan að þetta frv., eins og það er nú, er flutt af allri allshn. eftir allsherjar samkomulag í nefndinni. Mér finnst því ekki koma til mála að fara að breyta því nú, allra síst þegar útilokað er að ná nefndinni saman, eins og ég gat um áðan, þar sem formaður hennar, hv. 2. þm. Reykn., prófessor Gunnar Schram, er erlendis.



Herra forseti. Þess hefur verið farið á leit við mig vegna fjarveru formanns hv. allshn. að ég dragi þessa brtt. til baka til 3. umr. Ég tel sjálfsagt að verða við því. Till. er dregin til baka.



Herra forseti. Frá hv. Ed. hefur komið breyting á því frv. sem flutt var í hv. Nd. Ég hef kynnt mér það hjá þeim nm. sem náðst hefur í að þeir eru sammála þeirri breytingu sem gerð var á frv. í Ed., en hún er þess efnis að aukin refsing verði vegna ítrekaðra brota. Þess vegna legg ég til, herra forseti, að þetta mál verði samþykkt hér og nú.



Herra forseti. Í meðförum hv. Ed. hefur frv. tekið nokkrum breytingum. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir því að í ráðgjafarnefnd komi til viðbótar þeim sem um getur í 3. gr. laganna landssamtökin Þroskahjálp og Öryrkjabandalag Íslands. Í öðru lagi hefur verið samþykkt brtt. Stefáns Valgeirssonar, sem var lögð fram til leiðréttingar á 6. gr. frv., og í þriðja lagi hefur verið gerð breyting á 17. gr., þar sem nú er kveðið á um það með skýrum hætti í lagagreininni að fyrirtækjum og einstaklingum sé heimilt að annast milligöngu um ráðningar starfsmanna, enda sé það gert á kostnað atvinnurekenda. Ég hef haft samband við alla nm. í hv. félmn. Nd. og eftir þau viðtöl mæli ég með því að frv. verði samþykkt svo breytt, eins og það kom frá hv. Ed.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur athugað það frv. sem hér um ræðir og er samþykk því að það efnisatriði sem er undirrót frv., varðandi skaðabætur vegna galla í varanlegri fjárfestingarvöru eins og steinsteypu, þarfnist sérstakrar athugunar, enda sé með öllu óviðunandi að seljendur slíkrar vöru beri ekki raunverulega ábyrgð á vöru sinni, sbr. dóm Hæstaréttar frá 27. júní 1983. Hins vegar getur nefndin ekki fallist á frv. í núverandi mynd og telur að málið þarfnist sérstakrar athugunar. Með tilliti til þess að málið er brýnt telur nefndin að vinna eigi þegar sérstakt frv. um þetta atriði, án tillits til endurskoðunar kaupalaganna að öðru leyti, og leggur því til að málinu sé vísað til ríkisstj.



Herra forseti. Það sem kom mér til að standa upp og hefja hér tölu við 3. umr. voru fsp. um það hvað hefði dvalið svo mjög að þetta mál kæmi aftur á dagskrá. Satt best að segja hafa menn verið að reyna að átta sig á því hvort sögusagnir um samkomulag væru réttar. Aðaltalsmaður þeirrar kenningar, að samkomulag hefði verið gert á milli hæstv. forsrh. og hæstv. menntmrh., hefur verið 2. þm. Reykv. Ekki veit ég hvort hann er viðstaddur að staðaldri þegar þessir tveir ráðherrar eiga stefnumót eða hvort hann hefur einhverja aðstöðu til að fylgjast sérstaklega með undir slíkum kringumstæðum. Ég fer mér ákaflega hægt í fullyrðingar en eftir þeim upplýsingum, sem við framsóknarmenn höfum í þessu máli, liggur ekki fyrir samkomulag. Forsrh. kannast ekki við að hafa staðið að samkomulagi um þessi mál. Hann kannast við það að hafa átt mjög vinsamlegar viðræður við menntmrh. þar sem viss misskilningur hafi átt sér stað. Ég verð að segja eins og er, að mig undrar það, í ljósi þeirra upplýsinga sem ég kem hér á framfæri, hve harður hv. 2. þm. Reykv. hefur verið við að fullyrða að samkomulag hafi verið gert. Ég vil aftur á móti undirstrika það að í menntmn. var gert samkomulag á milli stjórnarflokkanna. Að því samkomulagi stóð ég annars vegar og hins vegar öll stjórn þingflokks Sjálfstfl. Það skyldi enginn efa að hv. 2. þm. Norðurl. e. er harður samningamaður og hans forsjá í þessum efnum var það hagstæð fyrir Sjálfstfl. að þegar ég flutti mitt mál og mitt samkomulag í Framsfl. mátti ég þakka fyrir að vera ekki gersamlega skotinn í kaf. E. t. v. halda einhverjir að hér sé verið að smyrja á sneiðina en svo er ekki. Það er ágreiningur um þetta mál, mikill ágreiningur. Í mínum flokki hafa margir verið það harðir að þeir hafa annars vegar viljað leyfa útvarp án allra auglýsinga og hins vegar viljað leyfa þessa starfsemi með þeim ákvæðum um auglýsingar sem eru í frv. Þessu veit ég að hv. 6. þm. Reykv., sem starfaði í þeirri nefnd sem samdi frv. á sínum tíma, gerir sér mjög vel grein fyrir því að þeir tveir framsóknarmennirnir, sem störfuðu með honum í nefndinni, tóku einmitt mismunandi afstöðu til þessa máls. Annar þeirra vildi engar auglýsingar en hinn stóð að því að semja um þessi mál eins og gert var. Ég vil undirstrika að hv. 6. þm. Reykv. stóð að því að semja um þessa hluti á þennan veg þrátt fyrir það að ég veit að hann hefði viljað ná lengra. Nú er svo komið að hv. 2. þm. Reykv. vill ekki una þessari túlkun -  Hv. 2. þm. Reykv. hefur komist í sömu stöðu og Jóhannes úr Kötlum forðum þegar hann var óánægður með þjóðina, stjórnina og flokkinn. Hann hefur á fundum mjög víða komið sínum boðskap á framfæri þar sem helst má ráða af hans málflutningi að ráðherrar flokksins séu ónothæfir, stjórnin sé óhæf og þingflokksstjórnin var dæmd á einu bretti alls óhæf í þessu máli. Þegar menn sigla svona bjart spyr maður sjálfan sig hvort ekki fari fyrir þeim eins og Erlingi Skjálgssyni á Sóla forðum þegar hann sigldi af sér sinn eigin flota. En kannske er hér um meiri gætni að ræða. Ég hygg aftur á móti að með sinni skörulegu framgöngu hafi hv. 2. þm. Reykv. komið því á framfæri við þjóðina alla að hann er hiklaus baráttumaður og semur ekki um neinar millileiðir. Slíkur maður hlýtur náttúrlega að verða settur í ráðherrastól ef Sjálfstfl. fær hreinan meiri hluta í kosningum á Íslandi. En það er spurning hvort hann hentar í samsteypustjórnir þar sem menn þurfa stundum að gefa örlítið eftir og semja sig áfram. 

Þú verður nú að gera Friðriki þennan greiða.

(Heilbr.- og trmrh.: Það má kannske temja hann.)  Ég vil sérstaklega taka undir þetta síðasta hjá 1. þm. Vestf., að ég hygg að þess sé ærin þörf og veit ekki nema sjálfstæðismenn muni vinna dyggilega að því verki. En ég vil ljúka orðum mínum með því að geta þess að fari svo að það samkomulag, sem ekki hefur verið gert, verði áfram boðað sem hið sanna og rétta er verið að tefla þessu máli í mikla tvísýnu. Ég hef aldrei vitað til þess að eftir að forsrh. hefur lýst því yfir að hér sé um misskilning að ræða sé enn verið að undirstrika að samkomulag hafi verið gert og þess vegna gildi ekki þeir samningar sem gerðir hafi verið í menntmn. Má vera að þeir séu til í þingflokki Sjálfstfl. sem telji að stjórn þingflokksins hafi ekki náð þeim samningum sem þeir telji viðunandi. Ég hygg aftur á móti að það verði ekki til farsældar fyrir framgang málsins að fylgja þeim sem telja að svo hafi til tekist.



Herra forseti. Í fyrsta lagi vil ég fagna því að þetta mikilvæga frv. er hér komið til umr. á nýjan leik. Í öðru lagi vil ég vekja athygli á mikilvægi þess að málið sé rætt efnislega. Í þriðja lagi tel ég mér skylt að kveðja mér hljóðs vegna þeirra umr, sem stefnumót okkar hæstv. forsrh. hefur vakið. Þó að ekki verði allt rakið úr okkar samtölum og samskiptum þá er mér a. m. k. óhætt að segja að samkomulag er gott. Í annan stað hefur samkomulag vitanlega verið gert. Það sem vakið hefur mönnum óróa er skilningur á því um hvað samkomulagið sé. Niðurstaðan er einfaldlega sú að í báðum stjórnarflokkunum greinir menn á um eitt atriði. Það hefur verið unnin mjög mikilvæg vinna í menntmn. þessarar hv. deildar að því að undirbúa afgreiðslu þessa máls og það hefur verið gert mikilvægt samkomulag milli hv. 5. þm. Vestf. og hv. 2. þm. Norðurl. e. um sameiginlega afgreiðslu úr nefnd á þessu máli. Eins og hv. 5. þm. Vestf. gerði grein fyrir viðtökum þessa samkomulags í sínum flokki er það einnig mála sannast að í Sjálfstfl. eru líka skiptar skoðanir og þá nákvæmlega um þetta sama atriði, auglýsingarnar í báðum tilvikum. Nú vil ég skýra í hverju þessi margnefndi skilningur eða misskilningur er fólginn. Við hæstv. forsrh. erum sammála um það að menn séu ósammála um auglýsingarnar. Þess vegna er það alveg ljóst að menn greiða atkvæði eftir sinni sannfæringu. Það gera þeir líka um samkomulagið. Menn greiða ævinlega atkvæði eftir sinni sannfæringu. Þegar menn greiða atkvæði með tilteknu samkomulagi er það vegna þess að mönnum finnst það skynsamlegt. En að því er auglýsingarnar varðar greinir menn á. Í Sjálfstfl. hafa menn alltaf haft fyrirvara á varðandi þá grein í frv. sem um auglýsingar fjallar. Það er grundvallarsjónarmið Sjálfstfl. að rétturinn til að afla fjár og gefa upplýsingar í fjölmiðlum með auglýsingum sé frjáls, einungis háður þeim reglum sem almenn lög setja. En að því er Framsfl. varðar hef ég skilið það svo að ágreiningurinn væri fólginn í því að þar voru einhverjir hv. þm. þeirrar skoðunar að alls ekki bæri að leyfa auglýsingar annars staðar en í Ríkisútvarpinu. Þ. e. í Framsfl. vildu menn hafa auglýsingaákvæðið þrengra en í frv. felst en í Sjálfstfl. vildu menn hafa auglýsingaheimildina víðari en í frv. felst. Í þessu liggur munurinn. Þegar svona stendur á er ekkert annað að gera en láta Alþingi skera úr um þetta. Hins vegar eru mörg efnisatriði í frv. sem eru niðurstaða margra manna, eru einfaldlega málamiðlun. Það er ekki það sama og að menn hafi þar fengið öllu því framgengt sem þeir framast vildu hver og einn. Það er t. d. svo um sjálfstæðismenn að það voru miklar efasemdir upphaflega um hugmyndina um menningarsjóð útvarpsstöðva. Ég fyrir mitt leyti sé hins vegar marga kosti við þá hugmynd. En um þetta atriði var töluvert rætt í okkar flokki og menn höfðu ýmsar efasemdir. Ég tel að þetta sé eitt af því sem við höfum náð saman um að standa með og þetta er eitt af málamiðlunaratriðunum. En til þess að menningarsjóðurinn geti gegnt hlutverki sínu verður hann að fá tekjur af auglýsingum. Það er fjármögnun þessa menningarsjóðs. Ef við leyfum ekki auglýsingar er þessi hugmynd um menningarsjóð fallin un sjálfa sig. Það er því samhengi þarna á milli. Ég tel ekkert á móti því og að það geti verið jákvætt að stofna til slíks sjóðs ekki síst fyrsta kastið eftir að þessi grundvallarbreyting á útvarpslögum yrði framkvæmd. Hann gerir kleift að styrkja efni sem ég tel að þurfi að fá miklu meira rými í dagskrá útvarps- og sjónvarpsstöðva, ekki einungis Ríkisútvarpsins heldur og annarra stöðva. Að sjálfsögðu verður meginuppistaða þess starfs þó væntanlega hjá Ríkisútvarpinu, en hér á ég við fræðsluefni. Ég er sannfærð um að það er skynsamlegt í okkar landi að taka upp starfsemi sem sums staðar hefur verið kölluð „opinn háskóli“ í sjónvarpi. Það er hægt að hugsa sér slíka starfsemi á framhaldsskólastigi og einnig á yngri skólastigum. Ég held einnig að þetta væri mikilvægasta framlag til fullorðinsfræðslu sem hægt væri að hugsa sér. Það er þetta sem nútímatækni býður upp á í fræðslu. Vissar stofnanir í landinu hafa með höndum athugun núna vegna slíkra hugmynda. Þar á ég við Námsgagnastofnun þar sem menn eru sérstaklega að kynna sér gerð fræðsluefnis fyrir myndbönd og til þess að nýta einmitt svona tækni, sjónvarp og útvarp, í þessu skyni. Það væri langt mál að víkja að hinum víðtæku möguleikum sem þarna eru. En ég held að einmitt þarna verði mjög mikilvæg verkefni sem hægt er að styðja með þessum títtnefnda menningarsjóði sem aftur á móti þarf að lifa á auglýsingum. Þá er ég farin að tala efnislega um málið og víkja frá samkomulagsmálum og stefnumótun okkar hæstv. forsrh., enda er nú aðalatriðið að við tökum skynsamlega á efni þessa máls og afgreiðum það eins skynsamlega og unnt er við þessar aðstæður. Og hvaða aðstæður? Við þær aðstæður að við erum að fara inn í alveg nýtt tímabil, ef svo má segja. Hér er um mikilvæga nýjung í menningarefnum að ræða. Þegar svo stendur á eru alltaf einhverjir hópar manna sem óttast nýjungar. Það er í eðli mannsins að óttast hið óþekkta. Við þessu er ekkert að segja. En það er hins vegar nauðsynlegt fyrir nútímamanninn að búa sig undir að taka hinu nýja, taka hinu nú óþekkta og færa sér það í nyt á þann hátt að til gagns og gleði og menningar verði fyrir þá sem efnið geta nýtt sér. Það er þetta sem ég tel að frv., sem við erum að fjalla um nú, geti orðið til þess að opna fyrir okkur. Það er þess vegna líka að hér er um nýtt efni að ræða, að í raun og veru er gert ráð fyrir aðlögunartímabili. Það má því segja að þetta skref sé stigið varlega. Það eru ýmsir varnaglar og það er aðlögunartímabil, gert ráð fyrir endurskoðun innan skamms tíma og vitanlega gefur Alþingi hvenær sem er gert breytingar ef alvarlegir agnúar koma í ljós. Að því er varðar það efnisatriði sem ég hef þegar rætt, auglýsingarnar annars vegar og menningarsjóðinn hins vegar, vil ég taka fram að það er mín skoðun að í reglum, sem settar verði um auglýsingar í útvarpi og sjónvarpi almennt, þurfi að vera sams konar ákvæði sem gera kröfur til efnis auglýsinga, íslensks máls og annarra atriða sem íslensk lög gilda um. Þessu held ég að sé unnt að framfylgja með því að auglýsingarnar séu afmarkaðar frá öðru efni eins og reyndar gert er ráð fyrir í þeim hugmyndum sem um þetta hafa komið fram. En á þessu stigi þykir mér ástæða til þess að leggja áherslu á það sem ég tel að sé aðalatriðið í þessu máli þó að vissulega séu agnúar á málinu hér og hvar. Engum dettur í hug að frv. um nýtt mál eins og þetta geti orðið fullkomið við fyrstu gerð. Það er öldungis ljóst að hér verður reynslan að kenna okkur alveg eins og öðrum þjóðum sem farið hafa inn á þessa braut. Þar hafa menn af þó nokkurri reynslu að miðla en við höfum reynslu af vissum þætti sem margar aðrar þjóðir hafa ekki, þ. e. að við höfum rekið hér auglýsingaútvarp í mörg herrans ár og þekkjum það mætavel hvernig hægt er að snúast við slíku. Aðrir hafa ekki auglýsingaútvarp, en að því ráði er verið að hverfa núna í flestum löndum sem ég þekki til. Það sem flestir eru sammála um er að það sé aðalatriðið í þessu máli að fleiri eigi að hafa aðgang að því að nýta sér þennan fjölmiðil og að reka útvarp en Ríkisútvarpið sjálft. Og það er að mati flestra þm. að ég held, eins og nú er komið tækni á okkar dögum, sem leiðir til að afnema verður einkarétt Ríkisútvarpsins til að starfrækja hljóðvarp og sjónvarp og auka frelsi annarra. Ég held að með slíkri breytingu, sem við höfum nú fyrir augum, séum við að stíga spor fram á þessa leið. Þetta framfaraspor verðum við að stíga ef við viljum halda í heiðri þá frelsishugsjón sem liggur að baki grundvallarhugmyndum í íslensku þjóðfélagi. Þetta er í raun og veru lýðræðiskrafa sem á rétt á sér vegna þess að með vaxandi þroska þjóðfélagsins má ætla að umburðarlyndi manna hljóti að aukast, eða m. ö. o. sagt, við hljótum að byggja á rétti manna til að njóta menningar eftir eigin ákvörðun, við hljótum að viðurkenna að það sé hlustandinn, áhorfandinn eða viðtakandinn sem ræður því við hverju hann tekur. Þetta er ein hlið á miklu stærra máli þar sem sú hugsun er grundvöllurinn að í okkar landi, eins og í öðrum löndum í okkar heimshluta, verði menn að læra að lifa saman í friði og sæmilega sáttir án þess að einn hópur ráði lífi og starfi annarra, eins og er með nokkrum hætti þegar um einkarétt til fjölmiðlunar er að ræða. Þjóðfélag umburðarlyndis og gagnkvæmrar virðingar fyrir réttindum annarra, það ætti að verða okkar framtíðarþjóðfélag. Breyting á því fyrirkomulagi, sem er á málefnum útvarps í landinu, bæði hljóðvarps og sjónvarps, er eitt skref í átt til að ná settu marki. Frelsið á ekki bara að gilda fyrir einhverja tiltekna heldur alla sem þeim skilyrðum fullnægja sem lög landsins setja. Þegar okkur hefur skilist þetta í sambandi við þessa tegund fjölmiðlunar erum við komin þar á svipaða leið og við erum nú í sambandi við bóka- og blaðaútgáfu. Það dettur engum í hug að ríkið eigi að hafa einkarétt á útgáfu dagblaðs t. d., það væri hægt að hugsa sér þingkjörna nefnd sem hefði eftirlit með efni í ríkisútgefnu dagblaði. Það mundi spara margar vinnustundir að hafa eitt ríkisútgefið dagblað, það gæti vafalaust orðið -  Íslenska dagblaðið eða Íslenska morgunblaðið. En ég er ansi hrædd um að það þætti mörgum sneyðast um tjáningarfrelsi og það er það atriði sem við erum í raun og veru að fjalla um. Það er það sem máli skiptir í sambandi við það mál sem hér er á dagskrá. Við erum að auka tjáningarfrelsið í landinu, við erum að auka lýðræðið í landinu, við erum að auka möguleika fólks til innbyrðis skilnings. Þetta held ég að sé það mikilvægasta sem í þessu frv. felist. Ég vona það, herra forseti, að við berum gæfu til að stíga þetta spor í átt til betra, fjölbreyttara og umburðarlyndara samfélags. Að því miðar þetta frv. og um það fjallar sú grundvallarhugmynd sem að baki þessu liggur.



Herra forseti. Ég skal ekki hafa mörg orð í þessari umr. um þetta mál. Ég ætla aðeins að takmarka mig við það sem mest er deilt um í þessu sambandi, þ. e. auglýsingarnar og hvernig þeim skuli háttað í öðrum stöðvum en hjá Ríkisútvarpinu. Ég vil aðeins, áður en ég vík að málsmeðferðinni sem ég ætlaði nú að hafa að meginefni míns máls, ítreka það í hverju þessi ágreiningur liggur. Ástæðan fyrir því að ég vil ítreka það er sú að ég er enn þá að lesa greinar í dagblöðum þar sem því er haldið fram og menn belgja sig af óskaplegri hneykslun yfir því að þetta frv. feli í sér algert auglýsingabann hjá þeim stöðvum sem reknar séu af einkaaðilum. Ég les jafnvel leiðara í dagblöðum enn þá þar sem að því er látið liggja að þetta frv. sé haldið þeim mikla ágalla að bannað sé með öllu að birta auglýsingar og afla tekna með auglýsingum í öðrum stöðvum en þeim sem Ríkisútvarpið rekur. Auðvitað þarf ekki að gera hv. þm. grein fyrir þessu, en ég vil samt hér úr þessum stól ítreka að þetta er rangt. Það er einungis gert ráð fyrir því í þessu frv. að þær sjónvarpsstöðvar eða hljóðvarpsstöðvar sem geta tekið við áskriftargjöldum, sem eru fyrst og fremst svokallaðar kapalstöðvar, fái ekki aflað tekna með auglýsingum. Hljóðvarp eða sjónvarp sem sendir út á öldum ljósvakans, alveg sama í eigu hvers það verður, hvort sem eru einkaaðilar eða aðrir aðilar, hefur samkvæmt þessu frv., eins og það liggur fyrir, fulla heimild til auglýsinga. Ágreiningurinn stendur sem sagt fyrst og fremst um það hvort kapalsjónvarp eða -hljóðvarp, stöðvar sem geta tekið áskriftargjöld, eigi að fá heimild til þess að birta auglýsingar eða ekki. Ég er þeirrar skoðunar og hef ávallt verið að þær eigi að fá heimild til þess. En ég vildi hins vegar, hér úr þessum ræðustól, reyna að skýra og afmarka þetta ágreiningsefni enn betur en gert hefur verið, af gefnu tilefni, vegna þess að maður er að lesa dag eftir dag fullyrðingar í blöðum um hið gagnstæða. Ég varð til þess við 2. umr. þessa máls að gera grein fyrir því að hæstv. menntmrh. hefði lýst því yfir í þingflokki sjálfstæðismanna að það hefði orðið að samkomulagi milli hennar og hæstv. forsrh. að þm. stjórnarflokkanna hefðu óbundnar hendur um þennan þátt málsins, þ. e. um auglýsingarnar. Ég lýsti því jafnframt yfir að í ljósi þess samkomulags mundi ég greiða atkvæði þeirri till. sem hv. 2. þm. Reykv. Friðrik Sophusson hefur flutt og er að finna á þskj. 514. Nú er það dregið í efa að þetta samkomulag hafi verið gert. Hæstv. menntmrh. hefur ítrekað það að það hafi verið samkomulag um það að menn greiddu atkvæði eins og þeim byði best við að horfa um þetta atriði málsins, en hæstv. forsrh. hefur sagt að hér sé um einhvern misskilning að ræða. Nú háttar þannig með mig eins og hv. 2. þm. Reykv. og sennilega líka hv. 5. þm. Vestf. að við erum ekki alltaf staddir þar sem þau eiga stefnumót, hæstv. menntmrh. og hæstv. forsrh., og getum ekki skýrt hvað þeim fer á milli. Hins vegar finnst mér rétt, vegna þess að þetta mál er komið á þetta stig, að gera grein fyrir því hér hvers vegna og hvernig þessi yfirlýsing, sem ég gaf, varð til. Þetta mál kom hér til umræðu í hv. deild á mánudegi að því er mig minnir og ég hringdi í hæstv. menntmrh. að morgni til að spyrja hvort mér væri heimilt hér úr þessum ræðustól að gefa þá yfirlýsingu og skýra frá því sem hún hefði greint þingflokknum frá. Hún var varfærin eins og hún á vanda til, bað mig um að bíða með þá yfirlýsingu þangað til hún hefði rætt við hæstv. forsrh. aftur og fengið þetta staðfest. Ég kom hér niður í þing klukkan tvö og við ræddum saman, hæstv. menntmrh. og ég, og hún tjáði mér að hún hefði ekki enn náð sambandi við forsrh. Hann kom hér stuttu síðar inn úr dyrunum. Hún gekk til hæstv. forsrh. og ræddi við hann þar sem hann sat hér í sínu sæti, gekk síðan yfir til mín þar sem ég sat í mínu sæti og sagði: „Ég staðfesti að þetta samkomulag var gert.“ Sem sagt að þm. stjórnarflokkanna hafa óbundnar hendur um þennan þátt málsins. Að því loknu steig ég í þennan ræðustól og skýrði frá þessu. Ég vildi skýra frá því hvernig þetta gerðist í þessum smáatriðum vegna þess að hér er verið að brigsla mönnum um svik og brigsla mönnum um að fara með rangt mál, en ég tel að svo sé ekki í þessu máli. Auðvitað hlýtur hæstv. forsrh. að skýra frá því í hverju það samkomulag var fólgið sem þarna var gert á milli hæstv. menntmrh. og hæstv. forsrh. úr því að hann vill nú ekki kannast við að það hafi verið um þetta efni sem ég greindi frá og hæstv. menntmrh. hefur reyndar ítrekað hér úr þessum ræðustól í dag. Ég tek því heldur ekki frá hv. 5. þm. Vestf. að við, sem stóðum að samkomulagi meiri hl. menntmn., séum að hlaupast frá því samkomulagi eða svíkja það samkomulag, eins og okkur er brigslað um, með því að greiða þeirri till. atkvæði sem lýtur að meira frelsi í auglýsingum en frv. nú gerir ráð fyrir. Þeir hv. þm. 2. þm. Norðurl. e. og hv. 5. þm. Vestf. höfðu forgöngu um þetta mál af hálfu okkar stjórnarliða í hv. menntmn. og ég held að þar hafi verið unnið af fullum heilindum á báða bóga og samstarf gott um þennan þátt málsins. En ég held að það hafi ávallt legið fyrir að um þetta atriði var ágreiningur. Og það var auðvitað það sem átt var við þegar rækilega er hnykkt á því í lokasetningu nál. meiri hl. menntmn. á þskj. 509 þar sem segir, þegar búið er að rekja efnisþætti samkomulagsins: „Einstakir nm. áskilja sér rétt til að flytja brtt. eða fylgja þeim sem fram kunna að koma. Alþingi, 19. febrúar 1985. Halldór Blöndal, form., frsm., Ólafur Þ. Þórðarson, Birgir Ísl. Gunnarsson, Ólafur G. Einarsson.“ Þetta var það sem við undirrituðum og þessi fyrirvari er auðvitað fullgildur. Þess vegna hef ég tekið þá ákvörðun að greiða þessari till. atkvæði og tel það í fullu samræmi við það nál. sem við skiluðum og það samkomulag sem gert var innan nefndarinnar á sínum tíma.



Herra forseti. Það er rétt að ég skýri frá stefnumóti okkar hæstv. menntmrh. Það var fyrir opnum dyrum á stigagangi í þessu húsi. Þetta mál, um auglýsingar, hefur verið ágreiningsmál innan Framsfl. allt frá því að frv. var á sínum tíma samið. Töldu ýmsir að a. m. k. á reynslutíma slíks frjáls útvarps ætti ekki að leyfa neinar auglýsingar. Eru þess vitanlega mörg dæmi eins og t. d. í Noregi og víðar. Þegar ákveðið var að flytja þetta frv. sem stjfrv. þá varð hins vegar niðurstaðan sú að mikill meiri hluti í þingflokki framsóknarmanna ákvað að styðja málið eins og það er. Málið var tekið til umræðu eftir meðferð þess í hv. menntmn. þessarar deildar. Þá voru enn skiptar skoðanir um þetta ákvæði, þ. e. 4. gr., um auglýsingar. Lýstu þá nokkrir, að vísu ekki margir, því yfir að þeir gætu ekki stutt þetta mikið frelsi í auglýsingum hinna frjálsu útvarpa eins og kallað er. Eftir þetta varð okkar stefnumót hér á stigagangi, eins og ég sagði áðan, og við ræddum um þessa grein. Ég sagði þá að ég sæi ekkert athugavert við það út af fyrir sig þó að menn hefðu frjálsar hendur með tilliti til þeirrar deilu sem um þessa grein væri. En ég hafði þá eingöngu í huga annars vegar frv. óbreytt eða engar auglýsingar. Ég held ég fari rétt með að þá hafi ekki verið komin fram brtt. frá hv. þm. Friðriki Sophussyni þó hún væri komin frá þm. Bandalags jafnaðarmanna. Ég held að það sé rétt hjá mér að hún hafi komið fram síðar. Það er rétt, sem kom fram hjá hv. síðasta ræðumanni, að daginn eftir eða svo staðfesti ég að svona væri. Misskilningurinn er í því fólginn að ég var ekki með í huga algert frelsi til auglýsinga, enda má náttúrlega spyrja hvaða umboð ég hafði. Kannske menntmrh. hafi haft umboð til að semja um svo umdeilda grein. En um auglýsingar eða ekki auglýsingar má vitanlega lengi deila og fyrst ég er staðinn hér upp vil ég fara fáum orðum um þetta frv. Ég er því hlynntur að hér verði leyft svokallað frjálst útvarp. Ég lít svo á að það sé eðlilegt eins og frelsi er til að gefa hér út dagblöð. Ég verð hins vegar að viðurkenna að ég hef mínar efasemdir um tímann sem til þessa er valinn. Ég veit að vísu að e. t. v. verður ekki mikið fjármagn bundið í slíkum útvarpsstöðvum en þó er það nokkuð. Og nú er þannig ástatt í okkar þjóðfélagi að við þurfum satt að segja að gæta mjög vel að því hvernig við ráðstöfum bæði opinberu fé, fé fyrirtækja og fé einstaklinga. Þjóð sem skuldar 63% sinnar þjóðarframleiðslu erlendis þarf að hugleiða það mjög vel hvernig hún ráðstafar sínu fé. Þess vegna hefði ég reyndar talið að átt hefði að bíða nokkuð með að veita það frelsi sem hér um ræðir þangað til við höfum aðeins betur rétt úr kútnum. Ég hef hins vegar fallist á þetta á þeirri forsendu að miðstýring að þessu leyti sé heldur ekki sérstaklega eftirsóknarverð og menn verði þá sjálfir að bera ábyrgð á þeirri fjárfestingu sem þeir leggja í þó að hvert skipbrot á því sviði sé að sjálfsögðu einnig dýrt fyrir þjóðarbúið eins og er. Ég tek fram að þannig styð ég þetta mál og mikill meiri hluti þingflokks framsóknarmanna. Um auglýsingarnar gegnir dálítið öðru máli. Við leggjum á það ríka áherslu að hér verði rekið öflugt ríkisútvarp og sjónvarp sem nái til allra landsmanna og við teljum að auglýsingar séu mikilvægur þáttur í rekstri þess útvarps. Að öðrum kosti sýnist okkur að vel kunni svo að fara að skattborgarar þurfi að greiða meira með rekstri ríkisútvarps og sjónvarps ef auglýsingatekjur minnka. Þess vegna eru ýmsir hjá okkur þeirrar skoðunar að það ætti að hafa harðari ákvæði um auglýsingarnar eða banna þær alveg á reynslutíma hins frjálsa útvarps. En ég lýsti því áðan að hins vegar ákvað meiri hlutinn að fallast á frv. í því formi sem er nú. En það er margt fleira sem inn í þetta spilar. Ég var t. d. að fá bréf frá Félagi kvikmyndagerðarmanna sem ég ætla að lesa, með leyfi forseta. Þar segir: „Í tilefni af umræðum um nýtt frv. til útvarpslaga vilja Félag kvikmyndagerðarmanna og Samband ísl. kvikmyndaframleiðenda benda á eftirfarandi: Um leið og frelsi til miðlunar á sjónvarpsefni er aukið, verður enn þá mikilvægara en áður að finna leiðir til að efla innlenda dagskrárgerð, bæði hjá Ríkisútvarpinu og hjá nýjum sjónvarpsstöðvum. Verði nýjum sjónvarpsstöðvum heimilað að birta auglýsingar má reikna með því að það auðveldi þeim að standa undir innlendri dagskrárgerð. Þó er rétt að setja um birtingu auglýsinga strangar reglur, líkt og gilt hafa í Ríkisútvarpinu með góðum árangri. Til að stuðla enn frekar að öflugri innlendri dagskrárgerð gerum við að tillögu okkar að tekið verði gjald af öllu erlendu dagskrárefni sem renni í sérstakan dagskrársjóð. Af hverri sýningarmínútu erlends efnis verði greitt allt að 50% innkaupsverðs til sjóðsins sem væri í umsjá sjónvarpsstöðvanna og kvikmyndaiðnaðarins og hefði það hlutverk að fjármagna gerð innlends dagskrárefnis. Með slíku fyrirkomulagi yrðu ný útvarpslög ekki aðeins til að auka framboð á erlendu dagskrárefni heldur einnig til að renna stoðum undir gerð vandaðrar innlendrar dagskrár.“ Undir þetta skrifa átta einstaklingar úr Félagi kvikmyndagerðarmanna. Þorsteinn Jónsson, formaður, Hrafn Gunnlaugsson, Þórarinn Guðnason, Hjálmtýr Heiðdal, Þráinn Bertelsson, Sigfús Guðmundsson, Björn Björnsson, Kristín Jóhannesdóttir. Því nefni ég þetta að í þessu er vakin athygli á að fleiri sjónvarpsstöðvar munu væntanlega auka mjög framboð á erlendu sjónvarpsefni og þá er spurningin: Hvernig mun innlendri gerð slíks efnis ganga að keppa við oft ódýrt erlent efni sem inn á markaðinn kemur? Ég held að þetta sé mjög verðugt umhugsunarefni. Ætlum við að ýta þessu innlenda efni nánast út af markaðinum eða getum við þá um leið tryggt því öruggan sess í sjónvarpsefni hérlendis? Einn af þessum ágætu mönnum, sem skrifa undir bréfið, Þráinn Bertelsson, ræddi reyndar um þetta við mig í dag og benti á að ýmsar leiðir eru farnar í þessu sambandi. T. d. tjáði hann mér að í Bretlandi og Ástralíu væru ekki leyfðar án sérstakrar greiðslu auglýsingar sem útbúnar væru erlendis. Það yrði að útbúa auglýsingaefnið innanlands. M. ö. o., margar þessar miklu og fjölskrúðugu auglýsingar sem við sjáum nú, fyrir Coca Cola og Pepsí og ég veit ekki hvað og hvað, þær yrði þá að útbúa innanlands eða greiða sérstakt gjald. Þetta er kannske ágæt hugmynd sem mætti hugleiða. E. t. v. ætti að gefa auglýsingar frjálsar en setja sem kröfu að þær væru útbúnar innanlands. Eða erum við Íslendingar enn þá lengra komnir á þessari frjálsræðisbraut en t. d. Bretar og Ástralíumenn og fleiri sem hafa nú ekki verið kenndir við of mikla miðstýringu? Ég held sem sagt að um leið og þetta skref er stigið, ég tala nú ekki um ef auglýsingar verða algerlega frjálsar, þá sé mjög athugandi hvort ekki á einmitt að fara einhverjar svipaðar brautir og þarna hefur verið gert og nota þá tækifærið og þennan fjölmiðil í nýju formi, frjálst sjónvarp og útvarp, til þess að styrkja og efla slíkan iðnað hér innanlands.



Herra forseti. Kannske hæstv. forsrh. hafi með lokaorðum sínum hér áðan sætt þingheim við hina spakviturlegu lausn á deilumálinu um auglýsingar að gefa þær frjálsar, þ. e. gefa öllum keppinautum á markaðinum, sem kynnu að stofna til útvarps- eða sjónvarpsstöðvar, heimild til þess að flytja og birta auglýsingar gegn gjaldi að því tilskildu að auglýsingaiðnaðurinn færist inn í landið. Að því er varðar hugmyndina um gjaldtöku af erlendum aðilum til þess að efla innlenda dagskrárgerð, þá liggur sú till. hér fyrir og hefur lengi legið hér fyrir og ef ég má skilja orð hæstv. forsrh. á þá leið að hann styðji hana fagna ég þeim stuðningi. Ég er hingað kominn til þess, herra forseti, að mæla fyrir brtt. á fjórum þskj. Það eru í fyrsta lagi á þskj. 863 breytingar á frv. til útvarpslaga. Sú er skýring á þessu máli að þar sem við fluttum á sínum tíma nánast sérstök útvarpslög, þ. e. gerðum ráð fyrir allt annarri kaflaskiptingu, á þskj. 518, þá höfum við nú tekið þann kost að draga þær till. í heild sinni til baka, en flytja þær að nýju á sérstöku þskj., 863, og þá er birtingarröð þessara till. í samræmi við frv. eins og það liggur nú fyrir að lokinni 2. umr. Við höfum þannig fallið frá sérstökum tillögum um að kaflaskipting frv. verði önnur. Í annan stað flytjum við brtt. á þskj. 862 sem eru fyrri till. okkar um boðveitukerfi í eigu sveitarfélaga, en að þessu sinni flutt sem ákvæði til bráðabirgða er orðist svo: „Þar til lokið er endurskoðun þeirra ákvæða fjarskiptalaga, nr. 73/1984, er snerta boðveitur í eigu sveitarfélaga, gilda eftirfarandi ákvæði um uppsetningu og rekstur þeirra.“ Síðan koma þessar till. sem ákvæði til bráðabirgða. Þessi tillöguflutningur er beint svar við þeirri gagnrýni að tillögur um boðveitukerfi eigi ekki heima í útvarpslögum, heldur sé æskilegt að fella þær inn í lagabálk um fjarskiptalög. Í raun og veru var okkar sjónarmið þveröfugt, það hefði átt að endurskoða útvarps- og fjarskiptalög samtímis. Það var ekki gert. Við teljum að þessi breyting sé kjarni málsins og því verði ekki frestað. Afstaða okkar til ýmissa annarra till. að því er varða þetta mál er undir því komin hvort þessi hugmynd um boðveitukerfi í eigu sveitarfélaga fær samþykki eða ekki. Þess vegna flytjum við þetta sem till. um ákvæði til bráðabirgða og meiningin er sú að þar til endurskoðun fjarskiptalaga hefur farið fram gildi þessi ákvæði í stað annarra ákvæða fjarskiptalaga. Loks flytjum við á þskj. 861 brtt. við till. frá hv. þm. Kristínu Kvaran sem efnislega er heimild fyrir frelsi til þess að birta og selja auglýsingar. Brtt. er á þá leið að úr till. Kristínar falli brott „Útvarpsstöðvar skulu sjálfar ákvarða verð þeirrar þjónustu sem þær veita“ og í staðin komi: Gjaldskrár fyrir auglýsingar skulu háðar samþykki úfvarpsréttarnefndar. Með öðrum orðum er hér flutt brtt. við heimildina til þess að birta auglýsingar um það að á tilraunatímanum verði gjaldskrár slíkra auglýsinga háðar samþykki útvarpsréttarnefndar. Sá tillöguflutningur er þó skilyrtur því að það fáist stuðningur við till. okkar um boðveitukerfi sveitarfélaga sem við teljum aðalatriði málsins. Þá vil ég fyrst víkja örfáum orðum að því. Hvers vegna það er svo? „Afnám ríkiseinokunar“ og „frjálst útvarp“ eru einföldustu slagorðin sem menn bera sér í munn í sambandi við þetta mál. Það er víðtækur stuðningur fyrir því að gera tilraun með að afnema einokunarrétt Ríkisútvarpsins, en menn eru hins vegar ekki á eitt sáttir um hvað á að koma í staðinn. Eru menn sáttir við að í stað ríkiseinokunar komi forræði nokkurra mjög öflugra fjölmiðlarisa sem hugsanlega nái allt að einokunarstöðu eða forræðisaðstöðu á markaðinum? Er það það sem fyrir mönnum vakir? Að því er okkur varðar er það ekki svo. Og ef við viljum koma í veg fyrir þetta og móta einhverja stefnu fram í tímann að því er þetta varðar er aðalatriðið í okkar huga spurningin: Hverjir eiga að eiga hið sameiginlega boðveitukerfi? Á það að vera í einkaeign líka? Eiga slík fyrirtæki að eignast sjálft boðveitukerfið, sem er forsendan fyrir því að þau geti náð þessu forræði á markaðinum, eða ætlum við að fara þá leið að boðveitukerfið verði á einni hendi, og í okkar till. í eigu sveitarfélaga, sem er raunverulega stefnumótandi um lýðræðislega þróun í þessu efni? Þar með er tryggt að aðrir aðilar, þó smáir kunni að vera og hafi lítið fjárhagslegt bolmagn, eigi jafnan aðgang og jafnan rétt að rásum í slíku kerfi. M. ö. o.: Till. er um það í stað einokunar Ríkisútvarpsins komi frjáls aðgangur sem flestra til þess að sinna dagskrárgerð og koma á framfæri efni í þessum fjölmiðlum, sem er auðvitað aðalatriðið, hvað fram fer í þeim, í stað þess að þar verði fjárhagsvald örfárra stórfyrirtækja allsráðandi. Til þess að skýra þetta örlítið nánar langar mig til þess, með leyfi forseta, að vitna í það sem við sögðum að gefnu tilefni við 2. umr. málsins um þetta efni. Við leggjum til að inn í frv. komi, og þá núna sem ákvæði til bráðabirgða, nýtt ákvæði um boðveifur sveitarfélaga. Ábendingar um það hafa borist bæði frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga og Samtökum sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu. Boðveitur á vegum sveitarfélaga eru ýmist þegar staðreynd eða í uppbyggingu í mörgum nágrannalöndum okkar. Um slíkar veitur er flutt efni af margvíslegu tagi. Má þar til nefna hljóðvarpsdagskrár, sjónvarpsdagskrár og svokölluð skjárit eða videotex. Enn fremur eru slíkar boðveitur notaðar til þess að flytja tölvuboð. Boðveitur eru því bæði notaðar til fjölmiðlunar í eiginlegri merkingu þess orðs og til einstaklingsbundinnar boðmiðlunar í formi tölvuboðmerkja, þ. e. þetta er eins konar æðakerfi hins tölvuvædda upplýsingaþjóðfélags framtíðarinnar. Upphaflega voru þessar boðveitur háðar þræði. Þær voru kapalkerfi af því tagi sem við könnumst við. Tilkoma glertrefjaþráða, sem nú standast fyllilega samkeppni við venjulega kapla hvað snertir verð, hefur valdið byltingu á þessu sviði. Önnur nýtilkomin nýjung mun einnig valda miklum breytingum á þessu sviði. Sú nýjung er að komið er fram á sjónarsviðið þráðlaust kerfi þar sem nota má um 12 cm bylgjulengd og hægt er að flytja margar rásir samtímis á afmörkuðu svæði fyrir tiltölulega lágt verð. Gert er ráð fyrir því í okkar till. að boðveitur lúti hver um sig sérstakri stjórn sem eingöngu sjái um rekstur en hafi ekkert með dagskrárgerð að gera eða útsendingu efnis. Að okkar mati er hér um að ræða meginatriði þess máls, nefnilega að glögg skil séu gerð á milli annars vegar dreifikerfisins og hins vegar þeirra aðila sem leggja til innihaldið, þ. e. sjálfa dagskrána. Fjölmargir aðilar, útvarpsfélög og einstaklingar, eiga þannig aðgang að einu sendikerfi sem er undir stjórn annars aðila. Allir sem uppfylla sett skilyrði eiga aðgang að boðveitunni. Þetta fyrirkomulag þýðir að boðveitan er í rauninni öllum opin. Hún er það sem á ensku máli er nefnt common carrier sem er grundvallarregla varðandi framtíðarþróun þessara mála í grannlöndum okkar. Ákvæði um boðveitur sveitarfélaga eiga að tryggja að öllum almenningi nýtist kostir hinnar nýju fjölmiðlunartækni. Þau eiga að tryggja að ekki taki við einokun fjársterkra einkaaðila af einokun Ríkisútvarpsins. Í þessum skilningi er þetta grundvallaratriði. Þau eiga að tryggja að ekki aðeins fjölgi þeim aðilum sem fást við útvarps- og sjónvarpsrekstur, heldur aukist raunveruleg fjölbreytni að því er varðar dagskrárefni og áhorfendur og hlustendur hafi raunverulegt val. Tjáningarfrelsið eykst með þessu fyrirkomulagi og lýðræðið fær betur notið sín. Í þessum skilningi er þetta þýðingarmesta atriði þessa máls. Frá því er að segja að þessar till. okkar, sem við lögðum fram snemma í umfjöllun málsins, snemma á s. l. hausti, hafa ekki fengið nægilega virkan stuðning hingað til. Menn hafa borið því við að þessi ákvæði eigi heima í fjarskiptalögum og þetta eigi að endurskoða, það eigi að skipa nefnd, það eigi að taka afstöðu til þess síðar. Við getum ekki sætt okkur við þetta sjónarmið. Við teljum að þetta sé rangt. Við teljum nauðsynlegt að taka afstöðu til þessa grundvallaratriðis strax vegna þess að það er stefnumótandi um alla þá stefnu sem við tökum í málinu. Þess vegna höfum við farið þá leið að flytja þessi ákvæði um boðveitukerfi sveitarfélaga sem ákvæði til bráðabirgða sem verði í gildi þangað til menn hafa lokið því verki að endurskoða fjarskiptalögin í heild sinni og tekið þá afstöðu til þess hvort þeir vilja afnema einokunarrétt Pósts og síma í þeim efnum sem að mínu mati og margra annarra hefur að verulegu leyti staðið fyrir þrifum vexti og viðgangi rafeindaiðnaðar í landinu. Þá er spurningin: Eru einhver líkindi á því að menn fallist á þetta sjónarmið? Ég nefni því til stuðnings að það hefur komið fram í till. BJ stuðningur við slíkt sjónarmið. Þó að þeir geri að vísu ráð fyrir því í sínum tillögum að sveitarstjórnir hafi einkarétt á uppsetningu kapalkerfa, þá er þeim heimilt skv. þeim till. að framselja þennan rétt til einstaklinga eða félaga með samningum. Út af fyrir sig kann það að koma til álita. Í annan stað hefur það komið fram í till. hv. þm. Hjörleifs Guttormssonar að Alþb. styður það grundvallarsjónarmið að dreifikerfið sjálft skuli vera í opinberri eigu þó mér sé ekki fullkomlega ljóst hvort þeir eru því sammála að það skuli vera sveitarfélögin eða einhver ríkisstofnun sem fari þar með umboðið.

Hvort tveggja.

Hvort tveggja gæti komið til greina. Í þriðja lagi er þess að geta að á landsfundi Sjálfstfl. var, eftir því sem ég er upplýstur um, samþykkt tillaga á þá leið að stefna beri að afnámi einkaréttar Pósts og síma í þessu efni. Mér skilst hins vegar að þar hafi ekki verið tekin afstaða til þess hvað skuli koma í staðinn, hvort það eigi að vera einkaréttur sveitarfélaga eða einhverra annarra, en a. m. k. er afstaða tekin gegn einokunarrétti Pósts og síma. Í fjórða lagi er þess að geta að þótt þeir framsóknarmenn hafi ekki í starfi menntmn. tekið undir þessar till. okkar hefur það heyrst hjá þeim að þeir geti vel hugsað sér að styðja slíkar till., enda væri annað óeðlilegt ef þeir meina eitthvað með því að þeir séu málsvarar byggðanna því að þar með væri það á valdi sveitarstjórnanna í hinum dreifðu byggðum vítt og breitt um Ísland að móta þróunina í þessum efnum. Það er út frá þessum grundvallarsjónarmiðum sem við leggjum megináherslu á þetta mál og flytjum það nú sem ákvæði til bráðabirgða. Meginröksemdirnar hef ég þegar flutt fyrir þessu, en þær eru einfaldlega á þá leið að þetta er stefnumótandi fram í tímann, ekki aðeins að því er varðar þetta einstaka mál heldur að því er varðar rammann sem við höfum utan um þá þróun sem verða mun í tölvuvæðingu þessa þjóðfélags. Það varðar ekki bara fjölmiðlun, það varðar boðmiðlun einstaklinga líka og það varðar jafnan rétt hinna mörgu smáu aðila í þessu þjóðfélagi til þess að koma á framfæri í gegnum þetta sameiginlega veitukerfi dagskrám, upplýsingum. M. ö. o. stuðlar það að lýðræðislegri þróun í þessum efnum og það er grundvallarsjónarmið. Í öðru lagi er það spurningin um auglýsingarnar. Afstaða okkar var sú að við töldum að þegar um væri að ræða lokuð kapalkerfi, þar sem tæknilega er gerlegt að innheimta áskriftargjöld af neytendum þeirrar þjónustu sem þar er boðin, væri óþarfi að hafa jafnframt heimild til að afla tekna fyrir slíkar stöðvar með auglýsingum. Við gerðum okkur að vísu ljóst að þetta kann að vera álitamál. Kjarni málsins er einfaldlega: Við erum að reyna að feta okkur áfram, að efna til tilraunaþróunar sem á að standa í þrjú ár. Ég felst á það sjónarmið að það sé kjarni málsins að þeir aðilar sem fara út í slíkan rekstur eigi að sitja við sama borð, vera á samkeppnisgrundvelli. Þetta þýðir að ef við viðhöldum heimildum Ríkisútvarpsins sem stofnunar, hljóðvarps og sjónvarps, til þess að afla tekna með auglýsingum getur það jafnvel verið útilokandi þáttur ef keppinautar þess, sem verið er að heimila starfsemi samkv. þessum lögum, fá ekki að afla tekna með slíkum hætti. Þetta er spurningin um að menn sitji við sama borð, að keppinautar keppi á sama grundvelli. Við erum m. ö. o. tilbúin að fallast á að auglýsingar verði heimilaðar öllum aðilum á sama grundvelli að því tilskildu að á tilraunatímanum verði verðlagsákvæðum við haldið að því er þetta varðar, sbr. brtt. á þskj. 861 um að gjaldskrár fyrir auglýsingar skuli háðar samþykki útvarpsréttarnefndar. Samt er þessi afstaða algerlega bundin því hver verða örlög till. okkar um boðveitukerfi. Það er miklu auðveldara að fallast á að þetta nái fram að ganga á tilraunatímanum ef það er um leið tryggt að sjálft veitukerfið verði í eigu félagslegs aðila og eins aðila. Það þýðir að við erum ekki að renna stoðum undir væntanlega fjölmiðlarisa eða einokunarfyrirtæki með því að samþykkja hér auglýsingar. Hinn sameiginlegi aðgangur að boðveitukerfinu er tryggður öðrum aðilum sem þurfa ekki mikið fjárhagslegt bolmagn til þess að leigja sér rás í slíku kerfi og koma á framfæri því sem þeir vilja, hvaða félagsskapur sem það er eða jafnvel einstaklingar. Ég hygg að þetta dugi til að skýra aðalatriðin í afstöðu okkar til málsins á þessu stigi. Ég vil láta þess getið, af því ég vék nokkrum orðum að afstöðu annarra stjórnmálaflokka til till. um boðveitukerfi, að í nýútgefinni skýrslu fjarskiptanefndar, sem unnin hefur verið á vegum nefndar sem starfað hefur að frumkvæði Verslunarráðs Íslands, er vikið að þessari spurningu um dreifikerfið, í kafla um helstu niðurstöður, með þessum orðum, með leyfi forseta: „Enn er almennt talið að staðbundin dreifikerfi, jarðstrengir, verði ekki rekin með hagkvæmni nema í eigu eins aðila, einkafyrirtækis, sveitarfélaga eða ríkis. Þó þekkjast dæmi þess að samkeppni hafi verið innan svæða þegar um er að ræða þjónustu fyrir vissa hópa, t. d. viðskiptalífið.“ Þarna er viðurkennt að meginreglan sé sú að þegar um er að ræða kapalkerfi eða veitukerfi af slíku tagi verði þau ekki rekin með hagkvæmni að öðru jöfnu nema þau séu í eigu eins og sama aðilans. Afstaða okkar er m. ö. o. þessi: Við erum tilbúnir til þess að fallast á heimild til þess að auglýsingar verði leyfðar á jafnréttisgrundvelli öllum aðilum, sem gera þessar tilraunir á tilraunatímanum, að því tilskildu í fyrsta lagi að gjaldskrár verði háðar samþykki útvarpsréttarnefndar og í annan stað að ákvæðin um einn eiganda, þ. e. sveitarfélögin, að því er varðar boðveitukerfin nái fram að ganga. Fari svo öndvert mínum vonum, miðað við afstöðu flokkanna hingað til, að till. um boðveitukerfin verði ekki samþykktar áskiljum við okkur hins vegar rétt til að endurskoða afstöðu okkar þegar málið kemur til Ed.



Herra forseti. Ég hefði kosið vegna þeirrar umr. sem hér fór fram áðan að hæstv. forsrh. yrði kallaður til að vera viðstaddur umr. Ég sé að hæstv. menntmrh. er hér nærstaddur og vildi biðja virðulegan forseta að kanna hvort hæstv. forsrh. er ekki í húsinu. Ég ætlaði að gera örfá atriði að umtalsefni og m. a. þær gagnstæðu yfirlýsingar sem hér hafa komið fram frá talsmönnum ríkisstjórnarflokkanna í þessu máli og þ. á m. af hálfu hæstv. menntmrh. og hæstv. forsrh. Hér við framhald umr. kvaddi sér fyrst hljóðs hv. skrifari þessarar deildar, hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson, 5. þm. Vestf., og hann átti það erindi helst hér í ræðustólinn að greina frá því að forsrh. hefði lýst því yfir að það samkomulag sem talsmenn Sjálfstfl. hafa greint frá að gert hafi verið í sambandi við þetta frv. til útvarpslaga hafi alls ekki verið gert, það samkomulag við hæstv. menntmrh. Síðan talaði hér við umr. hv. 4. þm. Reykv., virðulegur forseti Nd. á þessum fundi, Birgir Ísl. Gunnarsson, og rakti það hvernig hann hefði skilið yfirlýsingar hæstv. menntmrh. og var raunar að hlaupa undir bagga með hæstv. menntmrh. í sambandi við hennar yfirlýsingar um túlkun á meintu samkomulagi við Framsfl. í þessu máli. Hv. þm. Birgir Ísl. Gunnarsson talaði hér við 2. umr. málsins þann 11. mars s. l. og greindi þar frá því, sem hann fór síðan yfir efnislega í umr. áðan, að hann hefði tekið það gott og gilt að gert hefði verið samkomulag milli stjórnarflokkanna um að þm. þeirra hefðu óbundnar hendur í sambandi við 4. gr. laganna og brtt. þar að lútandi varðandi auglýsingar. - Ég vildi inna hæstv. forseta eftir því hvort von er á forsrh.  Nú gengur hæstv. forsrh. í salinn. Hann sá ástæðu til þess að gefa yfirlýsingar af sinni hálfu í sambandi við stefnumót það sem hann hefði átt í stigagangi við hæstv. menntmrh. á liðnum vetri í sambandi við þetta mál. Hæstv. forsrh. taldi að þegar leiðir þeirra ráðherranna lágu saman - nú stendur yfir annað stefnumót viðkomandi ráðh. í okkar viðurvist í þingsal - á liðnum vetri í sambandi við þetta mál, þá hafi brtt. á þskj. 514, frá varaformanni Sjálfstfl., hv. þm. Friðrik Sophussyni, ekki verið komin fram. Ég held að ástæða sé til þess, vegna þess að þetta er greinilega mjög viðkvæmt mál í Framsfl. eins og kom fram hjá hæstv. forsrh., allt sem snertir brtt. varðandi 4. gr. frv. og spurningu um auglýsingar, að upplýsa það hér að brtt. á þskj. 514 var lögð fram hér í þinginu 21. febr. s. 1., en það er hins vegar 11. mars sem hv. þm. Birgir Ísl. Gunnarsson tekur hér til máls við 2. umr. málsins og segir þar, með leyfi forseta, eftirfarandi: „Ég tel hins vegar rétt að geta þess hér, þannig að það komi glöggt fram, að hæstv. menntmrh. hefur skýrt frá því í þingflokki sjálfstæðismanna að skv. samkomulagi. sem hún og hæstv. forsrh. hafa gert, hafi þm. beggja flokka, Framsfl. og Sjálfstfl., óbundnar hendur í atkvgr. um þennan þátt málsins. Ég á fyllilega von á því að þm. Sjálfstfl. styðji þær brtt. sem hv. 2. þm. Reykv. hefur hér flutt um það efni.“ Þetta voru orð hv. þm. Birgis Ísl. Gunnarssonar þann 11. mars og hann greindi frá því hér við umr. áðan að hann hefði innt hæstv. menntmrh. nánar eftir þessu og fengið það staðfest einmitt þennan sama dag, 11. mars, þ. e. nær 20 dögum eftir að brtt. á þskj. 514 var hér lögð fram, hvort slíkt samkomulag hafi verið gert. Nú hefur hæstv. forsrh. túlkað þetta með allt öðrum hætti, sem sagt þannig, að meint samkomulag við menntmrh. hafi verið fólgið í því að Framsfl. gæti unað því að greidd yrðu atkv. um 4. gr. frv. eins og það liggur fyrir í frv. eins og það kom fram, en ekki hins vegar um óskert frelsi til auglýsinga. Ég innti eftir því hér fyrr við umr. hver væri í raun afstaða Framsfl. til þessa máls ef svo færi að brtt. Friðriks Sophussonar á þskj. 514 yrði hér samþykkt og ég vil inna hæstv. forsrh. eftir því hér við umr. hvert sé hans viðhorf í þessu efni og þingflokks Framsfl. til málsins því að það hlýtur að ráða miklu um framhald þessa máls. Hitt er svo annað mál hvernig boð hafa gengið innan Framsfl. Það ber engan veginn saman því sem hér var greint frá af hæstv. forsrh. og hv. þm. Ólafi Þ. Þórðarsyni í sambandi við þau efni, en ég ætla ekki að gera það að umtalsefni frekar. Það mál sem er í brennipunkti í sambandi við umr. nú, 3. umr. þessa máls, varðar auglýsingar og svokallað óskert frelsi til auglýsinga og hæstv. menntmrh. talaði mjög heitt og ákveðið fyrir þeirri brtt. sem varaformaður Sjálfstfl. hefur flutt um þetta mál og taldi að það skæri úr um það hvort sól frelsisins fengi að rísa í þessu máli, frelsishugsjón sem liggi til grundvallar í íslensku þjóðfélagi eins og ráðh. orðaði það. Það sker úr um hvort sú sól rennur hvort Rolf Johansen og aðrir, sem hafa í hyggju að hefja hér rekstur auglýsingaútvarps, fái fullt og óskorað frelsi til þess. Ég hef greint frá afstöðu Alþb. fyrr við umr. um þetta mál og við fluttum raunar um það brtt. við 2. umr. málsins að þrengd yrðu ákvæði 4. gr. frv. í sambandi við auglýsingar, en sú till. náði ekki fram að ganga. Ég tel mjög líklegt að þegar þetta mál kemur til lokaafgreiðslu hér í hv. Nd. fari svo að samþykkt verði brtt. Friðriks Sophussonar. Þá getum við Alþb.-menn ekki greitt fyrir framgöngu þessa máls hér í deildinni. Við teljum að spurningin um óskertar auglýsingar, spurningin um óskert markaðslögmál fyrir einkastöðvar, spurningin um það hvort þær fái óskerta möguleika til samskipta við Ríkisútvarpið skipti það miklu að það hljóti að ráða afstöðu þegar til lokaafgreiðslu kemur í þessu máli hér í deildinni. Hæstv. menntmrh. ræddi um það og skýrði sína afstöðu til auglýsinganna og hversu mjög ráðh. legði upp úr því að þar yrðu engar hömlur á. Hæstv. ráðh. fór alla leið austur í Kínaveldi í sambandi við sitt mál í þessu efni og lýsti því hversu ágætlega málum væri þar fyrir komið með útgáfu á China Daily sem væri ágætisblað sem leysti þar allar þarfir. Ég skynjaði það á milli línanna, þótt ráðh. nefndi það ekki sérstaklega, hversu ágætlega málum væri komið hér ef Morgunblaðið gegndi því hlutverki sem China Daily gegnir austur í Kína að mati ráðh. Hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson gerði hér grein fyrir brtt. sem hann er flm. að, en raunar eru Alþb. og Bandalag jafnaðarmanna sameiginlega flm. tiltekinna brtt. sem ég hef þegar gert grein fyrir. Hv. þm. gerði að umtalsefni sérstaklega boðveitur og tillögur sínar þar að lútandi. Ég minni á að við 2. umr. málsins gengu til atkv. tillögur af hálfu Alþb. varðandi boðveitur. Við lögðum þar til að þær yrðu í opinberri eigu. Þetta er í rauninni sama sjónarmiðið og fram kemur hjá hv. þm. Jóni Baldvini Hannibalssyni. Við teljum það skipta mjög miklu að úr því verði skorið í sambandi við afgreiðslu þessa máls að boðveitukerfið verði í opinberri eigu. Þar með erum við ekki að leggja mat á hvort þar verði um ríkið, Póst- og símamálastofnun, að ræða eða sveitarfélög. Ég lít svo til að hvort tveggja geti komið til greina og ekki sé skynsamlegt að kveða á um að skylda sveitarfélögin með lögum til þess að verða rekstraraðili slíkra boðveitna, en hins vegar sé það velkomið þar sem sveitarfélög vilja færast slíkt í fang. Ég skildi hv. þm. þannig, að hann liti á það sem úrslitaatriði hvort till. hans að þessu leyti næði fram að ganga um opinbert eignarhald á boðveitum. Varðandi afstöðu til frv. í heild og sérstaklega varðandi auglýsingar færi svo að ef ekki yrðu samþykktar tillögur hans varðandi boðveiturnar skilyrti Alþfl. stuðning sinn við hugmyndir um fullt og óskorað frelsi til auglýsinga. Ég er að vísu algerlega andvígur því sjónarmiði sem fram hefur komið af hálfu Alþfl. um að opna fyrir slíkt auglýsingafrelsi hjá einkastöðvum, en ég tel það þó skömminni skárra að afstaða sem þessi hefur hér komið fram af flokksins hálfu. Ég átta mig hins vegar ekki á þeim rökum sem hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson flutti hér um gildi þess að boðveiturnar væru í opinberri eigu og hvernig það ætti að koma fram sem vernd gagnvart þeirri aðstöðu sem útvarpsréttarhafar fengju með óskoruðu frelsi til auglýsinga. Mér finnst að þarna sé ekkert beint samhengi á milli og tel að slíkt svigrúm einkaaðila, sem fengju slíkt frelsi til þess að keppa eftir lögmálum markaðarins og afla tekna skv. auglýsingum, sé óeðlilegt og samkeppni við Ríkisútvarpið, jafnvel þótt um opinbert eignarhald sé að ræða á boðveitum sem ég tel hins vegar afar mikilvægt að lögfest verði. Þetta mál er orðið allsögulegt í samskiptum ríkisstjórnarflokkanna og rakti ég í fyrri ræðu við þessa umr. um málið hvernig það hefur þróast, hvernig yfirlýsingar hafa gengið milli flokka, hvernig mótsagnir eru í yfirlýsingum ráðh. um þetta efni, og þar hef ég sérstaklega innt eftir afstöðu Framsfl. fari svo að brtt. á þskj. 514 nái fram að ganga. Ég ítreka þá fsp. hér, og vænti að hæstv. forsrh. geti upplýst þingheim og þd. um það, hver afstaða Framsfl. verður til framhalds málsins ef svo fer að nefnd brtt. yrði samþykkt í deildinni.



Herra forseti. Ég efa ekki að upplýsingar hv. þm. Friðriks Sophussonar um framlagningu till. eru réttar. En hitt er staðreynd að þegar við ræddum þessi mál í þingflokki okkar, þá var ekki minnst á þá till. og mér var ekki ljóst að hún væri komin fram. Mér var hins vegar ljóst að það væri komin fram till. frá Bandalagi jafnaðarmanna. En það var eingöngu um hina tvo kostina sem við ræddum, þ. e. algert bann eða eins og frv. er. Á því byggist sá misskilningur sem rætt hefur verið um. Ef frv. verður breytt í deildinni frá því sem samkomulag var á milli stjórnarflokkanna þegar það var lagt fram og þegar það var afgreitt frá menntmn., þá mun þingflokkur Framsfl. taka afstöðu til framhalds málsins. Hann hefur ekki gert það enn þá. Ég trúi því nú ekki að frv. verði breytt eins og samkomulag varð um það. Mér heyrist ýmislegt benda til þess að svo verði ekki. En Framsfl. mun taka afstöðu til málsins ef til kemur.



Herra forseti. Eins og þingheimi er kunnugt hef ég verið áhugamaður um framgang þessa máls og sér í lagi verið þeirrar skoðunar að tímabært væri að afnema einkarétt ríkisins á útvarps- og sjónvarpsrekstri. Eftir að menntmn. hafði fjallað um málið og lagt fram sínar brtt. runnu á mig tvær grímur og ég verð satt að segja að játa að mér var til efs hvort skynsamlegt væri að afgreiða frv. að samþykktum brtt. menntmn. vegna þess að mér sýndist og sýnist raunar enn að þær breytingar muni gera það frjálsræði, sem að er stefnt með frv., að engu, a. m. k. draga svo mjög úr því svigrúmi sem öðrum er ætlað að það væri borin von að nokkur gæti farið af stað með rekstur útvarps eða sjónvarps skv. þeim lögum sem þá mundu gilda. Nú hefur málið verið lagt fram að nýju og tekið til umr. eftir langt og raunar óskiljanlegt hlé og það kemur í ljós að menntmn. hefur nú fallið frá þeirri fyrirætlan sinni að leggja nefskatt á þjóðina til greiðslu afnotagjalds til Ríkisútvarpsins og tel ég þá breytingu til bóta. Mér skilst að Ríkisútvarpið hafi afþakkað þetta góða boð. En enn þá stendur í frv. ákvæði um svokallað menningarsjóðsgjald, menningarskatt, sem ég hef ekki enn áttað mig á hvaða tilgangi eigi að þjóna. Eftir því sem ég hef best hlerað er þessi skattur í óþökk Ríkisútvarpsins, þeirra aðila sem hann á að renna til. Forsendur hans eru vægast sagt mjög veikar og ef úr honum verður er það vísasti og greiðasti vegurinn til að drepa frjálsræðið aftur í dróma. Ég hefði þess vegna talið langæskilegast að ákvæðið um menningarskatt yrði fellt niður. En menntmn. hefur ekki stigið það skref enn sem komið er. Hér liggja fyrir, auk tillagna frá menntmn., nokkrar aðrar tillögur. M. a. er þar um að ræða tillögur frá Alþfl. Veigamestar þeirra eru ákvæði um svokallaðar boðveitur. Ég skil þessar tillögur Alþfl. svo að þar sé um að ræða aðferð til að koma í veg fyrir að í staðinn fyrir einokun ríkisins komi einokun einkaaðila á þessu veitukerfi. Mér finnst það eðlilegt sjónarmið, enda ástæðulaust að færa einokun frá einum til annars ef menn á annað borð eru að tala um aukið frjálsræði á þessum vettvangi. Ég get vel skilið að menn hafi áhyggjur af því að ef veitukerfið, kapalkerfið er í eign einhvers eins aðila muni ríkja óeðlilegt ástand. Að þessu leyti tek ég undir skoðanir og till. Alþfl. Hvort boðveitur eigi að vera í eigu sveitarfélaga eða hvort eigi að setja þannig ákvæði að tryggt sé að enginn einn aðili einoki þær er annað mál og það læt ég liggja á milli hluta, enda finnst mér það kannske ekki á þessu stigi málsins vera aðalatriði. Þessar tillögur finnst mér þess vegna vel hægt að skoða og tel þær engan veginn frágangssök. Að öðru leyti fjalla ég ekki um tillögur Alþfl., enda ráða þær að mínu mati ekki úrslitum um tilurð þessara laga og skiptir ekki meginmáli hvort þær eru samþykktar eða felldar, og mun ég þess vegna taka afstöðu til þeirra eftir atvikum. Þær till. sem mest hefur verið fjallað um eru till. um breytingar frá Bandalagi jafnaðarmanna annars vegar og tillögur frá hv. 2. þm. Reykv. hins vegar og fjalla þær báðar um auglýsingar, um aukið svigrúm til handa rekstraraðilum að væntanlegum útvarps- og sjónvarpsstöðvum til að afla sér tekna með auglýsingum. Ég þarf varla að taka fram að ég er hlynntur þessum tillögum og mun greiða þeim atkv. Hér bar á góma í dag að ég, sem nefndarmaður í þeirri nefnd sem útbjó þetta frv. á sínum tíma, hefði fallist á að frv. væri úr garði gert eins og það er lagt hér fram og hefði ekki gert tillögu um að auglýsingaákvæðin væru eins og brtt. gera ráð fyrir. Vil ég í því sambandi vekja athygli þingheims á því og þá sérstaklega athygli hv. 5. þm. Vestf., sem fjallaði um þetta atriði, að á bls. 21 í grg. með þessu frv. er skýrt frá séráliti sem ég lagði fram í lok nefndarstarfsins og þar fjalla ég einmitt um þetta tiltekna atriði. Í þessu séráliti mínu segir, með leyfi hæstv. forseta: „Í áliti nefndarinnar og frumvarpsdrögunum eru stórmerk nýmæli. Mikilvægast er að einkaréttur ríkisins er afnuminn og gert ráð fyrir að fleiri aðilar geti stofnað og starfrækt útvarpsstöðvar í framtíðinni. Ég er eindreginn stuðningsmaður þessara breytinga, sem marka tímamót á Íslandi. Ég hef hins vegar verið andvígur ýmsum skilyrðum og skorðum sem slíkum stöðvum eru settar, einkum og sér í lagi 2. mgr. 4. gr. og 3. tölul. 5. gr. sem báðar fjalla um takmörkun á auglýsingum í þargreindum stöðvum. Ég óttast að þessar takmarkanir muni hefta getu stöðvanna til að bjóða upp á frambærilegt efni. Ég tel þá reglu farsælasta að láta stöðvunum sjálfum eftir að ákveða magn og umfang auglýsinga um leið og það er ósanngjarnt að banna auglýsingar alfarið í tilteknum stöðvum.“ Ég vísa ekki frekar í þetta sérálit mitt, en þarna ætti mönnum að vera ljóst hver mín skoðun hefur verið frá upphafi og hún stendur enn þá óhögguð. Nú skil ég vel ef menn eru alfarið á móti því að rýmka útvarpsréttinn og að taka einkaréttinn af ríkinu. Það er sjónarmið út af fyrir sig og hefur einn hv. þm. lýst andstöðu sinni gegn þessu frv. og við því er ekkert að segja. Að öðru leyti hafa þeir þm. sem tekið hafa til máls ekki lýst andstöðu sinni við það að einkaréttur Ríkisútvarpsins skuli afnuminn og enginn flokkur hefur tekið þá afstöðu. Hins vegar hefur Alþb. mjög beitt sér gegn þeim ákvæðum sem kveða á um rétt væntanlegra útvarpsstöðva til að hafa auglýsingar í sinni dagskrá og afla sér tekna með þeim hætti. Í nál. sem undirritað er af hv. þm. Hjörleifi Guttormssyni, minnihlutaáliti úr menntmn., segir m. a., með leyfi forseta, að Alþb. telji með öllu óeðlilegt að útvarpsstarfsemin sé gerð að markaðsvöru í gróðaskyni. „Því leggst flokkurinn ákveðið gegn því að handhöfum útvarpsheimilda verði leyft að selja þriðja aðila aðgang að senditíma með hvers kyns viðskiptaauglýsingum eða annarri verslun með dagskrártíma í svæðisbundnum útvarpsstöðvum.“ Þessari skoðun hefur hv. þm. fylgt eftir með ræðum sínum í þessari umr. með því að úthella sér yfir svokölluð gróðaöfl sem hann telur að séu að þrýsta á um framgang þessa máls. Ég held að það sé mikil tvískinnungur í því að þykjast vera hlynntur því að einkaréttur Ríkisútvarpsins sé afnuminn og vera hlynntur því að aðrir fái tækifæri til að reka útvarps- og sjónvarpsstöðvar, en hafa á sama tíma á móti því að þessir aðilar geti aflað sér tekna til að standa undir rekstrinum. Ég gæti í sjálfu sér flutt hér langar innihaldslitlar ræður um þessi gífuryrði um gróðaöflin og um alla þá vondu aðila sem þar, að mér skilst, eigi að liggja í leynum eins og einhverjir púkar til að sölsa undir sig markaðinn. En ég hef ekki áhuga á því að karpa við hv. þm. Hjörleif Guttormsson á þeim nótum og vil ég heldur reyna að ræða lítillega málefnalega um þetta sjónarmið Alþb., þetta sífellda tal þess um að hættulegt sé að hleypa gróðaöflum að og þess vegna verði menn að vera á móti því að auglýsingar séu leyfðar í öðrum útvarpsstöðvum ef til kemur. Dettur mönnum í hug að virkilega sé hægt að setja á laggirnar fyrirtæki eða rekstur af þessum toga án þess að heimila viðkomandi fyrirtækjum að hafa tekjur af auglýsingum úr dagskrá sinni? Og dettur þeim í hug að hægt sé að reka þessi fyrirtæki með hagnaði til langs tíma? Ég minnist þess að hv. þm. Hjörleifur Guttormsson tók þannig til orða að hann ætlaðist til að menn stunduðu þennan útvarpsrekstur af áhuga, sjálfboðaliðastarfi skilst mér. Það má vel vera að einhverjir hugsjónamenn séu til sem vilji gera það, en það endist enginn til þess I langan tíma, ekki ef þetta á að vera alvöruútvarp. Ég held að þessi endurtekna bábilja um að gróðaöflin séu hættuleg sé ádeila á grundvallaratriði í allri uppbyggingu þjóðlífsins. Auðvitað verða menn að hafa hagnað af rekstri fyrirtækja. Auðvitað verða menn að hefja útvarpsrekstur með það í huga að það skili einhverjum arði. Nú er ég ekki að segja að það eigi að vera aðalsjónarmiðið, aðalforsendan fyrir því að menn fari af stað með útvarp. Auðvitað hljóta menn að hafa áhuga og væntanlega að vilja koma einhverjum boðskap á framfæri. Kannske hafa þeir áhuga á fjölbreytni í fjölmiðlun. Kannske hafa þeir áhuga á því að auka tilbreytinguna í tilverunni. Það er alveg útilokað að átta sig á því á hvaða forsendum menn fara af stað og hafa áhuga á útvarpsrekstri. En það getur enginn búist við því að á þessum vettvangi setji menn peninga í stofnkostnað og kaupi tæki og aðstöðu, fái fólk til að starfa, öðruvísi en að einhverjar tekjur komi á móti. Ég held að það bréf sem hæstv. forsrh. las upp í dag frá kvikmyndagerðarmönnum sé besta sönnunin fyrir því hvaða þýðingu það hefur að þessar stöðvar, sem vonandi fara af stað, verða öflugar, hvaða þýðingu það hefur fyrir íslenska kvikmyndagerð, fyrir íslensk auglýsingafyrirtæki og fyrir íslenska menningu í það heila tekið. Ef menn vilja stefna að því að opna fyrir fleiri stöðvar án þess að tekjur skapist á móti er verið að bjóða því heim að menn opni svokölluð „musicbox“, stöðvar eins og hv. þm. Hjörleifur Guttormsson hefur verið að fjölyrða um að einn nafngreindur viðskiptamaður hér í borg ætli að taka sér fyrir hendur - sem er kannske ekki sérstaklega spennandi sjónvarpsefni ef það á að vera á léttu nótunum og eintómt afþreyingarefni. Forsendan fyrir því að menn geti rekið hér menningarlegar og sterkar stöðvar er auðvitað sú að það skapist tekjur til þess að hægt sé að búa út innlenda menningarlega dagskrá.

Og banna það sem er ómenningarlegt.

Hv. þm. gerir því skóna að ég hefði verið að reka á eftir þessu máli af því ég væri ritstjóri á tilteknu dagblaði hér í borg. Þetta er út af fyrir sig aukaatriði, en ég get ekki séð hvernig það geti talist gagnrýnisvert þó ég, starfa minna vegna, hafi áhuga á fjölmiðlun og hafi áhuga á því að framfarir eigi sér stað á þessum vettvangi. Mér er ljóst, og það er væntanlega öllum þm. ljóst, að það er að verða mikil bylting á sviði fjölmiðlunar, gervihnettir, myndbönd, kapalvæðing o. s. frv., o. s. frv., og það getur enginn séð fyrir hvað gerist næst. Auðvitað er annað útilokað fyrir Íslendinga en að reyna að halda í þessa þróun og nýta hana sér til ánægju og sér til gagns. Ég held að það sé, eins og hæstv. menntmrh. sagði í dag, lífsnauðsyn fyrir Íslendinga af menningarástæðum og lífsástæða af lýðræðislegum ástæðum að tjáningarfrelsið sé virt og að leiðir séu opnaðar fyrir allan almenning til að nýta sér fjölbreytni og nýjungar á þessu sviði. Hv. þm. Stefán Valgeirsson hafði áhyggjur af framgangi þessa máls af félagslegum ástæðum og vísaði í því sambandi til kjósenda sinna í Norðurlandskjördæmi eystra. Ég held að reynslan þar fyrir norðan af útvarpsrekstri, að vísu er sá útvarpsrekstur á vegum Ríkisútvarpsins, sýni okkur það svart á hvítu að kjósendur og íbúar í því ágæta kjördæmi hafa fullan skilning á því og hafa fullan áhuga á því að nýta sér þá möguleika að fá til sín nýjar stöðvar. Ég held einmitt að það sé félagslegur styrkur fyrir hinar dreifðu byggðir að stofna staðbundnar útvarpsstöðvar. Þar fær fólkið sjálft að spreyta sig í útvarpsrekstri. Þar fær það sjálft fréttir af því sem er að gerast í kringum það og það tengist böndum á öldum ljósvakans. Þar fá menn sem sagt nýtt tækifæri til að spreyta sig og þjappa sér saman og efla allt menningarlíf, allt samlíf á viðkomandi stöðum. Herra forseti. Ég ætla ekki að ganga í þann flokk manna sem er að tefja fyrir þessu máli með löngum ræðuhöldum. Það hefur nóg verið gert af því að þvælast fyrir þessu máli, löng bið og mikið málskraf. Mér finnst hins vegar frekar ógeðfellt að hlusta á það þegar þm. koma hér í dag og eru með hálfgildings hótanir. Hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson segir að ef einhverjar tilteknar brtt., málefnalegar, skiljanlegar og réttlætanlegar brtt. á þessu frv., nái fram að ganga sé málinu tefit í tvísýnu. Og fulltrúi Alþb. kemur hér og segir að ef þessar till. verði samþykktar geti Alþb.-menn ekki greitt götu þessa máls þannig að það fái endanlega afgreiðslu. Þetta eru ekkert annað en hótanir. Hér er ekki um að ræða neina málefnalega afstöðu. Hér er bar sagt: Ef eitthvað er samþykkt sem okkur líkar ekki ætlum við að þvælast fyrir og koma í veg fyrir að málið sé afgreitt. - Þetta finnst mér vera ógeðfelldur og óviðeigandi málflutningur. Það hefur komið ljóslega fram og öllum kunnugt um það að ágreiningur er um einstök ákvæði þessa máls og í þessari lotunni beinist athyglin fyrst og fremst að auglýsingum og hversu rúmar þær eiga að vera. Mér finnst alls ekkert óeðlilegt við það þó þingið gangi til atkv. og tjái hug sinn um það eftir sannfæringu sinni. Menn þurfa ekki nokkurn skapaðan hlut að gera samkomulag um það eða gera samkomulag um það að vera ósammála eða gera samkomulag um að samkomulagið gildi, eins og hér var verið að tala um og í tíunda í umræðunni í dag, á milli einstakra ráðherra. Ég held að það virki hálfankannalega og hálfhlægilega fyrir allan almenning, ef hann fylgdist með þeirri umr. þegar menn koma og ræða fram og til baka hvort þeir hafi gert samkomulag um einhverja málamiðlun um svona mikilvæg atriði. Þetta mál hefur verið í brennidepli. Það er fylgst með því hvort það nái fram að ganga. Það er fylgst með því hvort þingið meinar eitthvað með því, stjórnmálamenn, að hér eigi að vera virkt lýðræði, tjáningarfrelsi. Ég held að fólk hefði ekki sérstaklega mikið álit á Alþingi ef það spyrst að hér sé verið að afgreiða mál annaðhvort undir hótunum eða samkvæmt samkomulagi sem stríðir kannske gegn vilja og sannfæringu meiri hluta þingmanna.



Herra forseti. Ég hef nú ekki tekið oft til máls í þessum umræðum um útvarpslög og hef ekki verið að tefja þetta mál með löngum ræðuhöldum. Það er frekar hv. 6. þm. Reykv. sem hefur sett hér á langar tölur um þessi mál. Og í sjálfu sér ætla ég ekki að blanda mér í þau efnisatriði sem hann hefur verið að gera grein fyrir að öðru leyti en því, að ég ætla að segja að ég er honum hjartanlega ósammála í flestu sem hann hefur sagt. Hann er hér að mæla fyrir því að skapaðar verði forsendur til þess að fjármagnið fái þá einokun sem nú er hjá Ríkisútvarpinu, hann er að hafna því að settar verði lýðræðislegar reglur um að takmarka vald fjármagnsins. Það kemur mér ekki á óvart. Hv. þm. hefur verið talsmaður þeirra sem hafa vantrú á lýðræðinu, vantrú á þingræðinu. Það kemur fram í umræðum um fleiri mál en útvarpslögin, það kemur fram í umræðum um Byggðastofnun, þróunarfélag og hvað það nú allt heitir sem hér er til meðferðar dag eftir dag. Það hefur verið býsna fróðlegt að fylgjast með því hvernig línur hafa skorist á milli stjórnmálaflokka í þessum umræðum þar sem tekist hefur verið á um grundvallar pólitísk atriði, það hefur verið ákaflega fróðlegt. T. d. hef ég veitt því athygli hvernig Alþfl. hefur talað í þessu máli í gegnum sinn formann, ég tala nú ekki um Bandalag jafnaðarmanna, sem er yfirleitt kaþólskara en páfinn, þ. e. hægra megin við íhaldið, þegar kemur að málum eins og því sem hér er á dagskrá. Vandinn virðist vera stór hjá stjórnarflokkunum í sambandi við þetta mál eins og hér hefur komið fram í umræðunum í dag. Það er ljóst að hæstv. menntmrh. taldi sig hafa samkomulag við hæstv. forsrh. um það að þm. Sjálfstfl. mættu fylgja sannfæringu sinni í þetta skipti. Hæstv. menntmrh. lýsti því hér áðan að hún hefði staðið í þeirri góðu trú að þm. Sjálfstfl. mættu fylgja sannfæringu sinni, aldrei þessu vant. Hæstv. menntmrh. gerði mjög ítarlega grein fyrir þessu og sömuleiðis hv. þm. Birgir Ísl. Gunnarsson. Ég skildi ræður þeirra beggja þannig að þau hefðu þarna verið í góðri trú. Hins vegar kemur það síðan fram hjá hæstv. forsrh. að ef till. BJ eða till. hv. þm. Friðriks Sophussonar verða samþykktar, þá hefur forsrh. landsins sjálfur í hótunum um að stöðva útvarpslagafrv. og framgang þess. Þetta liggur alveg ljóst fyrir eftir þá umræðu sem hér hefur farið fram. Það er sem sagt greinilegt að stjórnarflokkarnir eru vanbúnir til þess að taka á þessu máli. Og það kemur út af fyrir sig ekki á óvart að það sé erfitt vegna þess að hér er auðvitað verið að ganga þvert á þau viðhorf sem uppi hafa verið varðandi afskipti löggjafans af fjölmiðlum í landinu á undanförnum árum. Ég tel reyndar að Framsfl. hafi gefið mjög mikið eftir í þessu máli, ég tel það alveg bersýnilegt. Það kom mér ekkert á óvart, sem hv. 5. þm. Vestf. sagði hér í dag, að þegar hann kynnti málið í Framsfl. hefði þm. Framsfl. talið málið svo óhagstætt fyrir framsókn en hagstætt fyrir íhaldið að hann hafi næstum verið skotinn í kaf, þessi hv. þm., og er hann þó, eins og kunnugt er, vaskur og vafalaust einnig fimur í þingflokksherbergi Framsfl. við að bera af sér spjótalögin. Framsfl. hefur gengið þarna í raun og veru út fyrir öll þau mörk sem ég geri ráð fyrir að margir hans stuðningsmenn hafi talið að þessi flokkur gæti gert. Þess vegna telja menn að það sé í raun og veru nauðsynlegt að stöðva sig af. Framsfl. felur að hann sé kominn út á ystu brún og þess vegna eru þeir framsóknarmenn núna að endurskoða afstöðu sína. Þeir eru að reyna að finna leið eftir allt frelsisruglið, sem þeir hafa innleitt hér í þjóðfélaginu, þeir eru að reyna að finna leið til þess að smokra sér út úr þessum vanda. Og þá er bersýnilega snjallt að bregða fyrir sig þessum misskilningi í þessu stefnumóti á stigagangi, sem þau áttu hæstv. forsrh. og hæstv. menntmrh., sem er í rauninni eitt merkilegasta stefnumót sem hefur verið gerð grein fyrir hér á Alþingi mjög lengi, að ekki sé meira sagt. 1 þessari stöðu er Framsfl. núna. Hann engist sundur og saman og íhald togar svo í hina áttina, fjölmiðlarisinn sem Samband íslenskra samvinnufélaga hefur að hluta til átt aðild að að koma á fót ásamt þeim öflum hér í þjóðfélaginu sem eiga fyrir stærsta fjölmiðla. Dæmið um ÍSFILM er auðvitað alveg sláandi um það sem hér er að gerast.

Hvað er þetta ÍSFILM?

ÍSFILM er fyrirtæki sem nokkrir aðilar, Morgunblaðið og fleiri, hafa komið á laggirnar ásamt Reykjavíkurborg og fleiri aðilum og ég held að SÍS hafi eitthvað komið þar nálægt. Þetta dæmi um ÍSFILM er alveg sláandi um það sem hér er að gerast. Það er verið að afhenda fjármagninu valdið, það er verið að afhenda fjármagninu þá einokun sem menn telja að Ríkisútvarpið hafi haft. ÍSFILM er alveg talandi dæmi um þetta. Varðandi þær brtt., herra forseti, sem hér liggja fyrir vil ég vekja athygli hæstv. forseta á því að hér er um að ræða þrjár brtt. Þær eru á þskj. 507, 514 og 861. Það eru þær þrjár brtt. sem snerta þetta deilumál á milli stjórnarflokkanna. Á þskj. 861 flytur hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson brtt. við brtt. hv. þm. Kristínar Kvaran á þskj. 507. Ég vil spyrja hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson: Hver verður afstaða Alþfl.? Ég óska eftir að það liggi fyrir áður en þessari umr. lýkur hér, 3. umr. í deildinni, hver verður afstaða Alþfl. ef till. á þskj. 861 verður felld. Verði till. á þskj. 861 felld hlýtur auðvitað að koma til athugunar að þeir Alþfl.-menn telji að þau tíðindi hafi gerst að þeir hljóti að snúast gegn hinum frjálsu auglýsingastöðvum. Ef Alþfl.-menn við svo búið snúast gegn hinum frjálsu auglýsingastöðvum, ef Framsfl. greiðir atkvæði á móti þessum frjálsu auglýsingastöðvum, og það mun Alþb. gera, ef þessir flokkar þannig snúa bökum saman, þá er þessi íhaldstillaga frá hv. þm. Friðrik Sophussyni undir dulnefni, sem er svo flutt hér af öðrum þm. og á öðru þingskjali, fallin, þá er hún þar með úr sögunni. Ég sé því ekki betur en hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson hafi líf ríkisstj. í hendi sér.

Heyr, heyr!

Ég held að það sé nauðsynlegt að hér komi skýrt fram: Ætlar hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson að hjálpa Sjálfstfl. við að knýja fram þau skilyrði sem voru samþykkt á landsfundi Sjálfstfl.? Er hann kominn í þannig verk hjá íhaldinu að hann vilji beinlínis aðstoða þá við að halda stjórnarsamstarfinu áfram með því að ná þessu skilyrði fram? Ég hef auðvitað tekið eftir því að það hefur verið ástarkvak á milli þeirra hv. þm. Jóns Baldvins Hannibalssonar og hv. þm. Þorsteins Pálssonar hér úr ræðustólnum. Þó það hafi e. t. v. ekki verið eins „sénerandi“ og sögurnar af stefnumótinu hér í dag, þá hafa allir þm., sem fylgjast með, tekið eftir þessu kvaki, þessari hringekju ástarinnar sem hefur verið á milli þessara forustumanna tveggja stjórnmálaflokka. En allt um það, spurningin er sú: Ætlar hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson sem formaður Alþfl. að beita sér fyrir því að knýja fram skilyrði landsfundar Sjálfstfl.? Það er vissulega athyglisvert innlegg í löggjafarstarfið. Og það væri fyrsta tillagan sem hv. þm. sem formaður Alþfl. hefði í raun og veru náð fram hér á Alþingi. Það fer auðvitað vel á því að viðreisnarmeirihlutinn birtist okkur í hinu alfrjálsa auglýsingaútvarpi. Það fer vel á því að viðreisnarstjórnin komi þannig út úr greninu og hv. þm. hefji þannig þá göngu sem hann hefur verið að boða á þeim fundum þar sem hann hefur verið að leita að því hver á Ísland. Ég held að það sé alveg óhjákvæmilegt, herra forseti, að hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson geri hér grein fyrir þessu, vegna þess að það skiptir bersýnilega mjög miklu máli. Á þskj. 861 er sem sagt þessi brtt. hv. þm. Jóns Baldvins Hannibalssonar. Við skulum segja að hún yrði samþykkt. Þá kæmi væntanlega næst til atkvæða fyrri málsliður till. á þskj. 507 frá hv. þm. Kristínu Kvaran. Og ég segi fyrri málsliður vegna þess að þessi till. er efnislega í tveimur hlutum og hún er rangt upp sett hér í þskj. Það er ekki hægt að greiða atkvæði um þessa till. í einu lagi. Og ef svo færi að till. hv. þm. Jóns Baldvins Hannibalssonar á þskj. 861 yrði samþykkt þá sýnist mér margt benda til þess að till. á þskj. 507 yrði samþykkt líka. Og þá rennur upp stóra stundin sem hæstv. forsrh. var að lýsa hér áðan. Þá tekur Framsfl. málið til athugunar. Það er ekkert annað. Það er haft í miklum hótunum hérna. Framsfl. tekur bara málið til athugunar. Ég verð nú að segja að það er ekki seinna vænna en að hann taki sinn gang til athugunar, Framsfl. En mjór er mikils vísir. Það er gott að Framsfl. fari að taka málin til athugunar, sérstaklega af því að hv. þm. Páll Pétursson er nú kominn heim. Og þá get ég ekki skilið stöðuna öðruvísi en sem svo að forsrh. landsins hafi haft í hótunum við samstarfsflokk sinn um það að stöðva málið í Ed. ef hann verður undir í Nd.

Er þetta ekki einhver misskilningur?

Það var augljóst, hv. 2. þm. Norðurl. e., sem treystir auðvitað nú sem endranær forsrh. sínum betur en öllum öðrum mönnum, það var augljóst að hæstv. forsrh. var að hóta því að hefna þess í Ed. sem hallast á í Nd. Þetta eru nú heilindin í hinu góða stjórnarsamstarfi sem þeir voru að lýsa hér í sjónvarpinu fyrir fáeinum vikum hæstv. fjmrh. Albert Guðmundsson og hæstv. forsrh. Þannig er staðan, þessar hótanir liggja hér alveg fyrir. Framsfl. segir sem svo: Ef þið keyrið yfir mig í Nd. þá munum við, vegna þess að stutt er eftir af þinginu, stöðva málið í Ed. Og nú getur einhver sagt eins og hv. þm. Halldór Blöndal, sem er nú horfinn úr dyrunum því miður: Þetta er einhver misskilningur, þetta er einhver vitleysa, svona gera menn ekki í stjórnarsamstarfi. En þá ætla ég að bæta við: Ég hef reynslu af Framsfl., ég hef verið aðili að ríkisstj. með Framsfl., ég veit nákvæmlega hvernig þeir vinna. Og ef Sjálfstfl. er með svo bláeygða og barnalega forustu að hann lætur sér detta í hug að Framsfl. meðhöndli þetta mál af einhverjum hellindum uppi í Ed., eftir að hafa beðið lægri hlut í Nd., þá veit Sjálfstfl. greinilega og hv. þm. Halldór Blöndal ekki með hverjum hann er í ríkisstj. vegna þess að Framsfl. mun auðvitað í þessu máli haga sér nákvæmlega eins og ég hef hér lýst. Til þess að fá það fram hvað hér er á ferðinni vil ég spyrja í fyrsta lagi hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson þeirrar spurningar sem ég bar hér fram áðan og ætla ekki að endurtaka og þarf órugglega ekki að endurtaka. En í öðru lagi ætla ég að spyrja hv. þm. Ólaf Þórðarson sem er aðaltalsmaður Framsfl. í þessu máli að forsrh. fjarstöddum: Mun Framsfl. stuðla að framgangi þessa máls í Ed. eftir að hið frjálsa auglýsingaútvarp hefði verið samþykkt? Mun Framsfl. stuðla að því að frv. nái þá fram að ganga eins og það kemur frá Nd. eða mun Framsfl. beita sér fyrir því að frv. verði breytt aftur í Ed.? Þetta þurfa menn auðvitað að fá hér fram. Ég geri ráð fyrir því að það séu fleiri hér en ég sem munar í það að fá fréttir af því hvað framsókn hyggst gera í þessu efni. Ég geri ráð fyrir því. Og það væri einnig fróðlegt að fá að vita hvað það er sem hv. þm. Páll Pétursson, formaður þingflokks Framsfl., vill segja um þetta mál. Eða er það ætlun framsóknarmanna kannske að láta ganga yfir sig alveg í þessu máli og leggja niður vopnin, lyppast algerlega niður? Eða hvernig ætla þeir að bregðast við? Alþb. er fyrir sitt leyti tilbúið til þess að gera bandalag, jafnvel við Framsfl., um að stöðva hina gegndarlausu útþenslu fjármagnsins sem hér er gerð till. um. Ef Framsfl. hefur döngun í sér til að taka því tilboði, þá er það vel.

Bandalag við framsókn um að stöðva SÍS.

Ja, það væri snjalli að gera bandalag við framsókn um að stöðva SÍS. Ég sé að það eru fleiri en ég sem átta sig á því hvað það væri mikil nýlunda. Herra forseti. Ég hef hér lagt fram tvær fsp. til tveggja hv. þm. til að fá upplýsingar um það hvernig málið stendur í tveimur stjórnmálaflokkum, miðjumótsflokkunum tveimur, Alþfl. og Framsfl., vegna þess að það er óhjákvæmilegt að fá þær upplýsingar áður en málinu lýkur. Ég geri ráð fyrir að það sé nauðsynlegt fyrir fleiri en mig að fá þær upplýsingar.



Herra forseti. Til mín hefur verið beint spurningum sem ég hef að vísu þegar svarað vegna þess að afstaða Alþfl. í þessu máli er deginum ljósari og var rækilega gerð grein fyrir henni áðan. Hún er sú að við erum reiðubúnir til að styðja till. um heimildir til að selja auglýsingar í nýjum stöðvum, er stofnaðar yrðu, gegn ákveðnum skilyrðum. Skilyrðin eru í fyrsta lagi að á þeim reynslutíma sem hér um ræðir verði þessar gjaldskrár undir verðlagseftirliti. M. ö. o.: gjaldskrár skulu háðar samþykki úfvarpsréttarnefndar. Þetta er fyrra skilyrðið. Hið síðara og miklu mikilvægara er að nái þetta fram að ganga erum við því aðeins reiðubúnir að styðja það til enda að till. okkar um boðveitukerfi í eigu sveitarfélaga nái fram að ganga. Í máli mínu kom þetta mjög skýrt og skilmerkilega fram og ég eyddi miklum tíma í að rifja upp fyrir hv. þm., þ. á m. hv. 3. þm. Reykv., hvers vegna þetta skiptir sköpum. M. ö. o.: ef við ætlum að gera tilraun sem felur í sér að aflétta einokun Ríkisútvarpsins viljum við tryggja að í staðinn komi ekki forræði einhverra fjölmiðlarisa, fjármagnsins á máli hv. 3. þm. Reykv., heldur verði með þessum félagslega eignarrétti boðveitukerfisins sjálfs tryggður aðgangur sem flestra sem vilja koma á framfæri í gegnum þetta veitukerfi dagskrárefni. Þetta er m. ö. o. hin lýðræðislega þróun sem við viljum móta og þetta er um leið grundvallarstefnumótandi ákvörðun að því er varðar þróun fjölmiðlasamfélags og tölvuvæðingu í þessu þjóðfélagi. Þannig er þetta allt ákaflega skýrt og skilmerkilegt. Hv. þm. spyr: Er Alþfl. þar með að knýja fram skilyrði sem landsfundur sjálfstæðismanna setti? Það má orða það svo að með þessum tillöguflutningi séum við að gefa Sjálfstfl. kost á að fylgja eftir og standa við hluta af samþykktum sínum á landsfundi sem var um afnám einokunar Pósts og síma á dreifikerfinu. Till. okkar eru um heimildir sveitarfélaga, sveitarfélögin ráði þessu, og styðst við ákveðin efnisleg rök og um það hafa verið gerðar ákveðnar ályktanir á landsfundi Sjálfstfl. Að því leyti er þetta, eins og ég sagði, tilefni til að gefa Sjálfstfl. kost á að sýna að hann standi nú við sannfæringu sína í verki. Það er merkilegt nokk. Það virðist ekki vera neinn ágreiningur milli flokka um það að af tæknilegum ástæðum sé æskilegt að einn aðili eigi þetta boðveitukerfi og í annan stað virðast allir flokkar hafa uppi einhverjar hugmyndir - ég veit ekki um Kvennalistann - um að æskilegt sé að þetta sé með einhverjum hætti í opinberri eigu. Það sjónarmið er stutt af BJ, það sjónarmið er stutt af Alþb., það sjónarmið er stutt af Alþfl., mér er tjáð að það sjónarmið eigi miklu fylgi að fagna í Framsfl. og þó ekki liggi fyrir um afstöðu Sjálfstfl. er hann a. m. k. á móti núverandi kerfi og mér er tjáð að mjög margir þm. gætu hugsað sér að styðja slíka till. Ég leyfi mér þess vegna að vona, miðað við þessi rök, að þessi till. fái framgang og tel hana vera úrslita- og lykilatriði. Ég minni á að hér liggur fyrir till. frá BJ sem er um það að setja sérstakar skorður við því að eigendum fjölmiðla, við skulum segja Morgunblaðið, Dagblaðið, SÍS eða aðrir slíkir aðilar, sé heimilt að eiga líka útvarpsstöðvar/sjónvarpsstöðvar samkv. heimildum í þessum lögum. Ég hef einhvern veginn ekki mikla trú á því að þetta ákvæði haldi, strangt tekið. Ég held það séu til ótal ráð til þess fyrir þessa aðila að mynda dótturfyrirtæki og fara fram hjá merkingu þessa lagaákvæðis. Hitt er annað mál að ef eignarrétturinn á sjálfu dreifikerfinu er ótvírætt í höndum eins aðila og ef það er félagslegur aðili eins og við gerum ráð fyrir, þá kemur það síður að sök vegna þess að með þessum tillögum um boðveitukerfið er verið að tryggja lýðræðislegan aðgang hinna mörgu og hugsanlega hinna smáu aðila, sem ekki hafa yfir miklu fjármagni að ráða, að þessari fjölmiðlabyltingu. Tækið er þá ekki einokað, það er opinn miðill. Þetta á efnislega við um okkar tillöguflutning og er reyndar ekkert annað en einföld endurtekning á því sem ég sagði áðan og hefði þess vegna verið óþarfi að ítreka það ef hv. 3. þm. Reykv. hefði fylgst með því. Afstaða okkar er skilyrt. Við erum reiðubúnir að gera þetta að uppfylltum þeim skilyrðum að auglýsingataxtar verði undir verðlagseftirliti og að eignarrétturinn á boðveitukerfinu verði í félagslegri eign. Þess vegna hefði hv. 3. þm. Reykv. alveg getað sparað sér hjárænulegar glósur sínar um pólitíkina í málinu, þ. e. að boða hér einhvern stjórnarmyndunarmeirihluta. Hins vegar skil ég ákaflega vel af hverju þetta er honum svona ofarlega í huga. Ástæðan fyrir því er sú að þegar hv. 3. þm. Reykv., formaður Alþb., fór hér um daginn knékrjúpandi á fund forseta Alþýðusambands Íslands á þar til gerðan sáttafund, þá gerði hann það ekki ótilneyddur og á bak við það liggja ákaflega augljósar forsendur. Upplausnin í Alþb. er nú komin á það stig að Alþb. er sá af flokkum stjórnarandstöðunnar sem má ekki hugsa til þess að til kosninga komi, að hér verði breytingar á stjórnarmeirihluta. Það er dagskipan flokksins, þó þetta lið sé tvístrað og sundrað, að undir engum kringumstæðum megi Alþb. halda þannig á málum að þeir atburðir kunni að gerast, jafnvel í kjarabaráttu vinnandi fólks, að þessi stjórn hrökklist frá völdum. Í krafti þessarar sameiginlegu kenningar er sáttargjörðin við forseta Alþýðusambandsins gerð. Í því skyni að réttlæta þetta fyrir erindrekum og áróðursmönnum flokksins hefur þeim rökum verið beitt að miðað við fylgisleysi og stefnuringulreið Alþb. nú liggi það alveg ljóst fyrir að ef gengið yrði til kosninga, ef þessi stjórn hrökklaðist frá völdum væru ákaflega litlar líkur á því að Alþb. hefði nokkra burði og nokkurt fylgi til þess að ná nokkurri valdaaðstöðu, jafnvel líklegt að það hryndi niður í þá félagslegu stöðu að vera jafnvel ekki kvensterkt eða jafnoki Kvennalista. M. ö. o. er hv. 3. þm. Reykv. mesti áhugamaður um að þetta stjórnarsamstarf haldi áfram og gerir um það samkomulag víðs vegar um bæinn. Sá sem hér talar, formaður Alþfl., er hins vegar enginn áhugamaður um áframhaldandi stjórnarsamstarf og er reiðubúinn að ganga til kosninga sem og flokkur hans hvenær sem er. Þeim mun fyrr, þeim mun betra. Hitt er annað mál að það hefur engin ákvörðun verið tekin og liggur ekkert fyrir um það hvers konar stjórn yrði mynduð að þessu stjórnarsamstarfi loknu og er reyndar ekki hér á dagskrá, herra forseti. En mikið má það vera slæmt stjórnarmyndunarmynstur ef það væri ekki ögn skárra en þetta. Þetta er sagt að gefnu tilefni og til þess að vísa þessum glósum til föðurhúsa. Það er vitað að innan Alþb., þó það skrifi bréf til stjórnarandstöðuflokka um landsstjórnarafl stjórnarandstöðuflokka, fylgir ekki hugur máli. Það er alveg vitað að verkalýðsforustan innan Alþb. á sér draum um sögulegar sættir og um aðild að nýrri nýsköpunarstjórn. Ég er fyrir mitt leyti reiðubúinn að stuðla að því að raunsæir menn og róttækir og einlægir verkalýðssinnar í Alþb. ættu aðild að slíkri stjórn, reyndar reiðubúinn að stuðla að því að þeir fái að njóta sín í öðrum stjórnmálasamtökum, þ. e. sem róttækir sósíaldemókratar og verkalýðssinnar. Þá er það að verða berar með degi hverjum að þeir eiga litla samleið með hv. 3. þm. Reykv. og flokksforustu Alþb. Og það kann að vera að þeir ættu að stíga skrefið til fulls og hasla sér völl annars staðar en í því typpilsinna millistéttarbandalagi sem nú er að leysast upp fyrir augunum á okkur. Þetta hefur hins vegar verið aukaatriði að því er varðar útvarpslögin. Aðalatriði málsins er að Sjálfstfl. er hér í nokkrum vanda. Honum er það mikið hugsjónamál að hinar nýju útvarpsstöðvar verði reknar á jafnréttisgrundvelli út á samkeppnishæfni, þ. e. hafi heimild til að afla auglýsinga. Nú standa mál þannig að Sjálfstfl. á völina og kvölina. Hann getur hugsanlega fengið þessu máli framgengt gegn því að taka afstöðu til þess, sem er aðalatriði málsins, að miðillinn sjálfur, dreifikerfið, verði í höndum sveitarfélaga sem tryggi lýðræðislega þróun fjölmiðlamála hér á næstu árum. Nú reynir á hvort Sjálfstfl. tekur því að styðja við þetta mál, koma þessu máli fram að þessum skilyrðum fullnægðum. Hvaða áhrif það hefur svo á stjórnarsamstarfið hef ég nú ekki miklar áhyggjur af. Ég veit hins vegar að þó að Framsfl. yrði eitthvað beygður í þessu máli, sem er ekki útséð um, mun hann halda fast við stefnu sína eftir sem áður. Framsfl. er stefnufastur flokkur og stefna hans er aðeins ein. Hún er sú að lafa í ríkisstjórn hvenær sem er, með hverjum sem er, um hvað sem er, svo fremi að hagsmunir SÍS séu tryggðir. Þannig eru litlar líkur á að Framsfl. hlaupi nokkuð út úr ríkisstj., jafnvel þótt hann yrði að sæta því að málið fengi hér þann framgang að auglýsingar yrðu heimilaðar undir verðlagseftirliti. Hann ætti hins vegar að sjálfsögðu kost á því að styðja við það félagslega sjónarmið að boðveitukerfin yrðu að veruleika í eigu sveitarfélaga.



Herra forseti. Ég vil byrja á að geta þess að þó að menn reyni að benda á sennilega þróun, hvort sem menn kalla það spádóm eða það sem menn telja sig sjá fyrir, þá felast ekki í því hótanir. Það felast ekki í því hótanir og það felast ekki í því tilboð. Ég vil minna á það að hv. 1. þm. Vesturl. vakti athygli á því að það gæti orðið til að drepa mál hér í þinginu ef niðurstaða nefnda yrði hundsuð af deildinni. Ég held að hver sá sem hefur komið nálægt þessum þingstörfum geri sér grein fyrir því að þegar deildin tekur ákvörðun um að breyta meirihlutatillögum nefnda þá þýðir það mjög oft að deildin, sem fær málið til meðferðar, lítur svo á að hún þurfi að skoða það upp á nýtt, kanna hvaða flötur sé á málinu, hvað það sé sem þarna sé raunverulega deilt um. Ég ræð engu um störf Ed. eða menntmn. þar. Menntamálanefndarmenn munu taka sjálfstæða ákvörðun um það hversu langan tíma þeir þurfa til að vinna að málinu. Ég hef alið þá von í brjósti að þetta mál færi út úr þinginu og að frv. yrði að lögum. Ég hef viljað gera þessa tilraun, láta á það reyna og minna á að þetta frv. verður endurskoðað eftir ákveðinn tíma. Ég var sammála mjög mörgu sem kom fram í ræðu hæstv. menntmrh. varðandi það að við erum að fara inn á ný svið sem tíminn einn leiðir í ljós hvaða þróun taka. Það er ekki hægt að sjá það fyrir í dag hversu margir munu t. d. fara út í útvarps- eða sjónvarpsrekstur. Það er heldur ekki hægt að sjá það fyrir hvort dagskrá þessara stöðva verður til fyrirmyndar eða ekki eða hvaða áhrif þær eiga eftir að hafa á menningarlíf í landinu. En það er aftur á móti ávallt spurning hjá þeim sem standa að lagasetningu hvort þeir vilja þróun eða hvort þeir vilja byltingu. Ég hef viljað þróun í þessum efnum. Hv. 4. þm. Reykv. taldi að ég hefði látið að því liggja að um svik væri að ræða ef ekki yrði staðið við það samkomulag sem gert var. Það er vissulega rétt að það var skrifað undir nál. með þeim fyrirvara að heimilt væri að fylgja brtt. sem fram kæmu. Engu að síður var það hans skilningur að breytingar á þessari grein, sem aðaldeilan hefur staðið um, væru ekki í anda samkomulagsins því að hann hóf ekki umr. um stuðning við þær breytingar fyrr en hann hafði talað við hæstv. menntmrh. og talið sig hafa fengið grænt ljós. Ég hafði dálítið gaman af því þegar hv. 5. þm. Reykv. flutti hér tilboð sitt. Þetta var opið tilboð. Það var ekki farið í neinar grafgötur með það að hér væri boðið upp á viss hrossakaup og lýst nákvæmlega hvert væri kaupverðið og hver væru skilyrðin. E. t. v. eigum við von á því í framtíðinni að heyra fleiri slík tilboð og það verði n. k. tilboðsstjórn sem eigi eftir að taka við þar sem það verði rætt hér úr ræðustól hvað sé boðið upp á og hver séu skilyrðin. En ég er ekki viss um að Sjálfstfl. telji þrátt fyrir allt að þessi vinnubrögð séu þess eðlis að þau séu girnileg til samstarfs. Hv. 5. þm. Reykv. gat þess hver væru skilyrðin fyrir því að framsókn sæti í stjórn. Hann hóf sínar tölur á þann veg að það væri hagsmunagæsla fyrir SÍS. Mér er ljóst að Alþfl. getur ekki staðið að neinni efnahagslegri hagsmunagæslu fyrir þær eignir sem eitt sinn voru Alþýðuflokksins hér á landi eða Alþýðusambandsins, þ. e. verkalýðshreyfingarinnar, vegna þess að hann tapaði þeim öllum. Þannig hafa mjög mörg fyrirtæki, sem Alþfl. hefur borið ábyrgð á í gegnum söguna, siglt yfir. En að bera það á stjórnmálaflokk að hann sé fyrst og fremst hagsmunagæsluaðili fyrir eitt fyrirtæki, það nálgast að vera það sem kallað er úti í hinu daglega lífi meiðyrði. Það nálgast það að segja að menn gangi fyrir mútum, svo langt er haldið með þennan málflutning. Auðvitað nær það engri átt, hv. 5. þm. Reykv., að berja á þennan hátt frá sér. Aftur á móti er mér ljóst að Alþfl. einn stjórnmálaflokka á Íslandi hefur þá stóru hagsmuni í dag að fá alþingiskosningar á undan sveitarstjórnarkosningum. Hvers vegna? Vegna þess að ef sveitarstjórnarkosningar verða á undan kemur í ljós hvert fylgi flokksins er, m. a. í Reykjavík. Hv. 5. þm. Reykv. hefur engan áhuga á því að slíkar upplýsingar liggi fyrir og ég skil hann mætavel. Það yrði ljóta hrollvekjan að fá sveitarstjórnarkosningarnar á undan. Þá er aðeins eitt atriði eftir. Það er: Mun framsókn stuðla að því að frv. fari óbreytt í gegnum Ed. ef því verður breytt nú? Ég vil geta þess hér að í því samkomulagi sem gert var í n. var að sjálfsögðu haft fullt samráð við fulltrúa Framsfl. í menntmn. Ed. til þess að stuðla að því að um samræmingu á sjónarmiðum væri að ræða. Ég taldi að með því væri unnið af heilindum. Hitt hefði verið óeðlilegt að gera samkomulag í Nd. og segja svo að þegar það kæmi til Ed. að þá væri von á einhverri allt annarri afstöðu. Ég tel þess vegna að skoðanir okkar, hv. þm. Haraldar Ólafssonar og mín, í þessum málum fari saman og ég hef trú á því að hann vilji vinna að því að halda frv. í þeirri mynd sem samkomulagið hljóðaði upp á.