Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Eiríkur Einarsson) N. hefur orðið sammála um að mæla með þessu frv. eins og það er komið frá hv. Nd. Það er óþarft að fara mörgum orðum um þetta. Það er kunnara en frá þurfa að segja, að eftir allar þær mörgu og margvíslegu breyt., sem átt hafa sér stað á þessum 20 árum síðan l. þessi voru sett, er hámark sýsluvegasjóðsgjalda, sem ríkissjóður leggur fé á móti, orðið svo allt of lítið, að til vandræða hefur horft og horfir enn, þegar um framlagsþörfina er að ræða. Í því frv., sem hér liggur fyrir, er lagt til, í því skyni að ráða bót á þessu, að hámark sýsluvegasjóðsgjalda, sem ríkissjóður leggur fé á móti, hækki úr 6 af þúsundi af landverði jarða samkv. fasteignamati í 10 af þúsundi og af húsum úr 3 af þúsundi í 5 af þúsundi. Raunar stendur hér í grg. fyrir frv., að lagt sé til að breyta hámarkinu í 10 af þúsundi af fasteignamati jarða og 6 af þúsundi af fasteignamati húseigna, en það lítur út fyrir, að prentvilla hafi slæðzt inn í grg. í ógáti, því að l. sjálf, nr. 102 1933, segja, að það skuli vera helmingi lægra hámark af húseignum en jarðeignum. Þessi skýring kemur fram af sjálfu sér á l., með þeirri breyt., sem hér kemur til greina, en stendur af ógáti í grg. Ég álít um þessa nauðsyn að öðru leyti, aðgerðir á sýsluvegum, að taka verði því með réttum skilningi, að afleiðingin af þessari breyt. á framlagi heiman úr héruðunum og svo framlagi ríkissjóðs á móti fullnægir engan veginn brýnustu viðhaldsþörf, hvað þá nýbyggingarþörf vega út um sýslufélögin, þó að ég geri ráð fyrir, að ef rýmkað verður til á þennan hátt, sem hér er farið fram á, þá geti það orðið til þess að koma nokkrum sýsluvegum á landinu í þjóðvegatölu og að tala sýsluvega mundi lækka vegna þessara aðgerða. Ég vil því fyrir hönd n. mælast til þess, að hv. d. sæi sér fært að samþ. frv. óbreytt eins og það liggur fyrir.



Ég vil skjóta til n., hvort ekki hefði verið eðlilegra og einfaldari aðferð að láta þetta standa óbreytt, 6 af þús., en setja aftur, að það skyldi greiða eftir vísitölu á hverjum tíma. Það mun vera raunverulegt, að fasteignamat hefur ekki hækkað og því ekki búizt við, að það raskist mjög þar af leiðandi það gjald, sem greiða á til sýsluvega. Mér finnst því eðlilegt, að málið hefði verið tekið þannig, að ofan á fast, lögbundið gjald yrði greidd verðlagsvísitala, eins og hún er á hverjum tíma. Ég set mig ekkert upp á móti þessari breyt., en vil skjóta þessu fram til n. Það er sjálfsagt og nauðsynlegt að hækka gjöldin, en mér finnst eðlilegt, að þau hækki þannig.

Frsm. (Eiríkur Einarsson) : Ég get skilið rökin fyrir því, sem hv. þm. Barð. hafði orð á. Það má vel vera, að það gæti farið vel á því, að þetta væri haft eins og hv. þm. benti á. En á hitt er að líta, að þó að fest yrði þessi lágmarkstala með frv., að færa hámarkið úr 6 af þúsundi í 10 af þúsundi, þá held ég, að það verði aldrei notað nema á sanngjarnan hátt og eftir því, sem ýtrasta nauðsyn krefur, því að enginn sýslusjóður er fús til þess að nota hvert sinn hærri upphæð úr sínum sjóði en hann þarf, þó að framlag komi frá ríkissjóði á móti. Þetta er náttúrlega dálítið rýmra en verið hefur, en eins og ég hef sagt, verður það ekki notað nema eftir frekustu nauðsyn, og sú nauðsyn skapast frá ári til árs eftir verðlagi að nokkru leyti, þar sem það fer eftir verðlaginu, hvað mikið fæst unnið fyrir þá upphæð, sem kemur til greina. Annars get ég fallizt á, að till. hv. þm. Barð, verði athuguð milli 2. og 3. umr.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja hér á þskj. 219 tvær brtt. Fyrri till. er um það, að 30. gr. í l. um byggingar- og landnámssjóð falli niður, en sú síðari er á þá leið, að aftan við 2. gr. frv. bætist, að fylgifé hvers býlis, sem hefur orðið til vegna ákvæða þeirra, sem felld eru úr gildi með l. þessum, verði kvaðalaus eign eiganda býlisins. Mér finnst eðlilegt, að þessi ákvæði öll verði samferða, og skal ég geta þess, að ég hef auk þess þann óbeina tilgang með því að bera fram þessa brtt., að því fleiri sem felld eru burtu af svona ákvæðum, því brýnni verður nauðsynin á að hraða því að setja ný og betri og fullkomnari ákvæði í staðinn. - Skal ég svo ekki rökræða þetta meira að svo komnu.



Ég vildi aðeins segja það, að ég tel frekar litlu máli skifta fyrri brtt. hv. 1. þm, N: M. Ég hef þó ekki hugsað mér að svo stöddu að berjast á móti því, að þessi brtt. nái samþykki, en læt skeika að sköpuðu, hvernig það fer. En hitt vil ég minna hv. þm. á, að ég sé nú, að hann er kominn á þá skoðun, sem ég hef haft um afnám þessara illræmdu laga. Hann lítur auðsjáanlega þannig á, að um leið og þau l. eru úr gildi numin, hverfa allar þær kvaðir, sem þau l. hafa áður verið búin að leggja á fasteignirnar. Ég vil taka það skýrt fram hér, hvaða skilning ég legg í þetta, og ég geri ráð fyrir, að hv. 1. þm. N.-M. hafi þar sömu skoðun, svo að ekki sé um það að villast, hvað er álit þingsins í þessum efnum. Það er þetta, að um leið og framlag ríkisvaldsins til sveitabýla er numið úr gildi, þá hafa og um leið verið afnumin öll þau höft, sem þau l. lögðu á fasteignir í landinu. Þetta vildi ég benda á, til þess að ekki verði misskilningur um það, hvernig þetta mál horfir við.

Frsm. meiri hl. (Eiríkur Einarsson) : Þar sem svo er ástatt, að n. sú, hv. landbn., sem hefur frv. þetta til athugunar, hefur nú skilað álitsgerð og ekki átt þess kost að ræða þessa brtt. hv. 1. þm. N.-M., vil ég mælast til þess við hæstv. forseta og þm., að n. sé gefinn kostur á að kynna sér og ræða þessa brtt., áður en tekin er endanleg afstaða til málsins, og verði það því tekið af dagskrá.

Frsm. (Gísli Jónsson) : Herra forseti. Eins og tekið er fram í frv. á þskj. 21, er það flutt samkv. ósk hæstv. samgmrh. og flutt af sjútvn. þessarar hv. d. Við framsögu, þegar málið var flutt hér í d., var þess getið, að n. hefði ekki haft tækifæri til að athuga málið gaumgæfilega og óskaði því eftir, að það kæmi aftur til n. til athugunar, og hefur sú athugun nú farið fram. N. hefur haldið um þetta mál ekki minna en 8 fundi og rætt það ýtarlega frá öllum hliðum. Það kom strax í ljós, þótt lítið væri breytt út af frá núverandi hafnarl., að það var ýmislegt, sem þurfti að samræma, þegar þessi l. komu öll í einn lagabálk. Þetta frv., eins og það kemur fram á þskj. 21, er samið af mþn. í sjávarútvegsmálum, og ber brýna nauðsyn til þess, að málið nái fram að ganga á þessu þingi, til þess að fyrirbyggja allan þann fjölda af lendingar- og hafnarbótafrv., sem drífur að á hverju þingi. Þess er því að vænta, að þessu máli verði hraðað svo, að það geti fengið afgreiðslu áður en þessu þingi er lokið. Sjútvn. hefur gert nokkrar breyt. á frv. eins og sést á þskj. 193, en þó er þetta meira til lagfæringar og samræmingar en að það séu raunverulegar efnisbreytingar. Skal ég nú fara nokkrum orðum um hverja breyt. fyrir sig. Fyrsta breyt., sem kannske er veigamest, er það, að n. leggur til, að aðeins séu hafðir 2 flokkar í staðinn fyrir 3 í frv. Fyrsti flokkur í hafnarl. er þannig, að ríkissjóður leggur fram 1/3, í 2. flokki 2/5 og í 3. flokki ½. Nú skiptist þetta á sínum tíma þannig, að 1/3 var aðeins ætlaður kaupstöðum. Alþ. sjálft hefur brotið þessa reglu og farið inn á að veita kaupstöðum 2/5, þ. e. Akranesi, Neskaupstað og Ólafsfirði. Að vísu hefur verið veitt 2/5 til þessara staða áður en þeir urðu kaupstaðir, en síðan hefur farið fram hækkun og hlutfallið látið halda sér eins og það var áður. N. telur ekki rétt að binda framlagið við það, hvort staðurinn er kaupstaður eða eitthvað annað, það sé um svo fáa staði að ræða, að það sé rétt að hafa aðeins 2 flokka og halda sig við 2/5, enda munar þetta ríkissjóð ekki miklu, þótt farið verði inn á þá leið, og alls engu, ef samþ. verða aðrar brtt., sem n. leggur til, að verði samþ. í sambandi við þetta frv. Með þessum till. raskast að sjálfsögðu einnig flokkunin nokkuð frá frv., eins og sést hér á 2. gr. Þar er bætt við undir a-lið öllum þeim höfnum, sem voru undir b-lið í frv., og nokkrum öðrum höfnum, sem fluttar hafa verið til úr c-lið frv., og skal ég koma að þeim. Borgarnes er flutt úr c-lið frv., þar sem það átti að fá helming, yfir í flokk, sem ætlazt er til, að fái 2/5. N. lítur svo á, að ef Borgarnes ætti að takast upp í helmingsframlag, þá ætti einnig að taka marga aðra staði, sem nú eru flokkaðir undir a-lið á þskj. 193, svo sem ýmsa staði á Vesturlandi og Austurlandi, og telur, að það mundi verða til þess, að þeir menn, sem gæta hagsmuna þessara staða, gerðu till. um að færa þessa staði inn á helmingsflokkinn, auk þess sem í Borgarnesi mun vera búið að gera svo mikið að hafnarbótum, að ekki er ástæða til þess, að það fari upp í þennan flokk. Það er sama með Hólmavík. N. getur ekki fallizt á, að sérstök ástæða sé til að hafa Hólmavík í lendingarbótaflokki, heldur flytur hana upp í a-flokk á þskj. 193, því að þar mun vera um líka aðstöðu að ræða og hjá fleiri höfnum, sem settar hafa verið í þennan flokk, en voru í b-flokki frv. á þskj. 21. Þriðji staðurinn er Höfn í Hornafirði. Hann er í frv. í flokki lendingarbóta. Sjútvn. álítur, að hann eigi einnig að fara í a-flokk í frv., eins og ætlazt er til, að það verði, með tilliti til þess, að hér er um stórvægilegar framkvæmdir að ræða, og telur, að þær framkvæmdir verði ekki gerðar með venjulegum ákvæðum um lendingarbætur, heldur verði að gera sérstakar ráðstafanir til slíkra framkvæmda, og þar til það sé gert, eigi þessi höfn að vera í þeim flokki. Hið sama er að segja um Ingólfsfjörð á Ströndum. Um hann munu raunverulega engin l. vera til, eins og er, en þar er komin upp hafskipabryggja, að vísu í einkaeign, en ekki er búizt við, að þar þurfi sérstök átök til að koma upp hafnarmannvirkjum. Þess vegna er eðlilegt, að hann verði einnig settur í a-flokk. Það hefði einnig verið raunverulega rétt að setja Þorlákshöfn í þennan flokk, en hún er eins og stendur nú í lendingarbótal., og það þótti ekki rétt að færa hana þaðan að svo stöddu, fyrr en vitað væri, hvað yrði gert um þann stað, enda kemur það af sjálfu sér, ef síðasta till. n. verður samþ., eins og lagt er til í þessu nál. Það hafa hins vegar verið teknar upp í þennan flokk allar þær till., sem liggja fyrir nú á Alþ. frá hinum ýmsu þm., eins og þeir hafa flokkað þær sjálfir í frv. sínum. Þó vil ég geta þess, að síðan frv. kom úr n., hefur verið minnzt á það við mig, að það þyrfti að bæta inn í b-lið einni höfn, Salthólmavík, og mun n. taka þetta til athugunar fyrir 3. umr. Ég vil minnast á það, áður en ég fer lengra út í þetta mál, að við 1. gr. er ætlazt til, að komi brtt. undir a-lið, en þetta er aðeins umritun á orðalagi, sem breytir ekki í neinu efni sjálfs frv. B-liður er ætlazt til að breytist þannig, að það sé ekki gert að skilyrði við lántöku, að lán sé tekið gegnum Landsbankann, vegna þess að reynslan hefur sýnt, að erlend fyrirtæki hafa byggt hér hafnir og lánað til þess fé, en hafa miðað viðskipti sín við aðra banka en Landsbankann. Ef það er bundið í l., að þessi viðskipti skuli fara gegnum Landsbankann, yrði að greiða honum aukakostnað fyrir að vera milliliður. Þetta er óþarfa milliliður, þegar þannig stendur á. N. hefur því lagt til, að þessu verði breytt þannig, að ef slík lán eru tekin erlendis, skuli það gert í samráði við ráðuneytið, og er óheimilt að leita eftir slíku láni, nema samþykki ráðuneytisins komi til. En það er þess vegna, að þetta hefur komið inn, að fyrr á tímum mun það hafa skeð, að einstaklingar hafi leitað eftir lánum og félög, með ábyrgð ríkissjóðs, og er það óþægilegt og óviðeigandi, og hygg ég, að ef þessi brtt. yrði samþ., þá nái það tilgangi sínum, án þess að íþyngja í útgjöldum viðkomandi höfnum. Við a-lið er ætlazt til, að bætt sé þurrkvíum, krönum og innsiglingarmerkjum. Það eru þessi þrjú verkfæri, sem ætlazt er til, að styrkur nái til. Það er sjálfsagt, að styrkur nái til þurrkvía. Hefur það verið sett inn í hafnarl. fyrir Reykjavík, að hann skuli ná til þurrkvía, og þá er einnig sjálfsagt, að hann nái til krana, sem eru mikið notaðir við hafnarmannvirki. Við skulum hugsa okkur, að eitthvert hafnarmannvirki láti vinna fyrir eina millj. kr., þá er eðlilegt, að það mætti nota þetta fé, bæði lánið og styrkinn, til þess að kaupa fyrir verkfæri, sem nota á við bygginguna, og mundi það að sjálfsögðu gera bygginguna miklu ódýrari. Svo eru innsiglingarmerki, meðal annars á hafnargarða, sem er sjálfsagt, að styrkurinn nái einnig til. Ef, höfnin lætur gera slík innsiglingarmerki, er sjálfsagt, að ríkissjóður byggi þau eins og hverja aðra vita. Svo er hér einnig nýr liður við 2. gr., svo hljóðandi: „Fari heildarkostnaðaráætlun lendingarbóta, sem hér eftir verða gerðar á einhverjum stað, yfir 800 þús. kr., skal staðurinn teljast, að svo miklu leyti sem þar er umfram, til hafnar undir A-lið þessarar gr. og fá eftir það styrk og ábyrgð samkv. því.“ Þetta er nýmæli og afar mikil efnisbreyting. Sannleikurinn er sá, að þegar samþ. hafa verið hér á Alþ. 1. um lendingarbætur, þá var það raunverulegu ætlunin að hjálpa smærri stöðum, sem ekki gátu undir neinum kringumstæðum byggt sig upp nema með stórkostlegri hjálp. Enda hefur það sýnt sig, að urmull af stöðum úti á landi er kominn undir þennan lagabálk. Nú var það aldrei ætlun Alþ. á þeim tíma, sem þetta kom inn, að hægt væri að byggja slíka staði upp, ef það kostaði milljónir. Það hlýtur að falla undir annað en lendingarbætur, það hlýtur að falla undir flokk mála, sem heitir hafnargerðir. Þess vegna hefur n. viljað láta takmarka þetta við vissa upphæð og hefur orðið sammála um að setja inn upphæðina 800 þús. kr., og á það við, að allt mannvirkið kosti 800 þús. kr., en ekki aðeins sá hluti, sem ríkissjóður leggur fram. N. hefur einnig orðið sammála um, að þetta skuli reiknað frá þeim tíma, er l. ganga í gildi, þar sem ekki er eðlilegt að láta l. verka aftur fyrir sig. Verði þessi gr. samþ., þá veltur kannske ekki mikið á því, hvernig flokkunin er gerð milli þessara tveggja flokka, a. m. k. ekki svo mjög á því, þó að ekki séu fyrir fram gerð stærri mannvirki en lendingarbótaflokkur gerir ráð fyrir, vegna þess að það takmarkast af sjálfu sér við þessa upphæð. Verði hins vegar ekki samþ. þessi till. n., hefur það mikla þýðingu, hvort höfn er í flokki lendingarbóta eða í hafnargerðaflokki. Þá er hér brtt. við 9. gr., þannig að það er gert ráð fyrir því, að það megi taka árleg gjöld af hafnarmannvirkjum, „ef þau standa á lóðum hafnar- eða lendingarbótasjóðs eða njóta hlunninda af hafnargerðinni.“ En það eru til töluvert margir staðir, þar sem einstaklingar eiga bryggjur og önnur hafnarmannvirki enn þá. Hefur því þótt rétt að setja hér inn, að þetta ætti að gera framvegis, ef þau standa á lóðum hafnarinnar eða lendingarbótasjóðs. Hins vegar þykir n. ekki rétt, að leyft verði að taka gjöld af hafnarmannvirkjum einstaklinga, ef þau standa ekki á lóð hafnarinnar og njóta ekki neinna hlunninda af þeim framkvæmdum, sem höfnin hefur látið gera. Fyrir það er þessi brtt. komin inn. - Svo er gert ráð fyrir, að einnig við þessa gr. komi tvær nýjar málsgr., önnur þannig, að af hafnarmannvirkjum einstaklinga eða félaga megi engin önnur gjöld taka í hafnar- eða lendingarbótasjóð, án samþykkis hlutaðeiganda, en náist ekki slíkt samþykki, sé aðila skylt að láta mannvirkin af hendi samkv. ákvæðum 4. gr. þessara l. Reynslan hefur sýnt það, að hörð átök eru á milli hafnarsjóðs og einstaklinga, sem eiga hafnarmannvirki. Á Patreksfirði er t. d. eina hafnarmannvirkið í einstaklingseign. Þegar það var fyrst ákveðið í hafnarl., að hafnarsjóði væri heimilt að taka hafnargjöld af þeim mönnum, sem áttu mannvirki, þá komu mótmæli fram frá eigendum, þar eð gjöld þessi hefðu orðið um 30–40 þús. kr. Stjórnarráðið breytti svo löggjöfinni í þessu atriði vegna mótmælanna. N. taldi, að ef ekki væri hægt að ná samkomulagi, skyldu einstaklingar láta mannvirkin af hendi. Með samþykkt þessarar gr. er reynt að þræða milliveg. 2. liður hér leyfir að innheimta gjöld, þegar byrjað er á mannvirki, og er það eins og í öðrum lögum. Í 14. gr. stendur: „Við lok hvers reikningsárs og eigi síðar en fyrir lok febrúarmánaðar ár hvert, skal gera reikning yfir tekjur og gjöld og efnahagsreikning hafnar- og lendingarbótasjóðs á sérstök eyðublöð, er ráðuneytið lætur gera fyrir hafnar- og lendingarbótasjóði.“ Hér er farið fram á, að halda skuli reikning alltaf, en ekki einu sinni á ári. Aftan við 14. gr., þar sem sagt er, að tekjur og gjöld hafnarsjóðs skuli færast á sérstök eyðublöð, komi: Reikningana skal endurskoða og úrskurða á sama hátt og reikning hlutaðeigandi bæjar- og sveitarsjóðs, og skal jafnan senda ráðuneytinu afrit af reikningunum. Þannig getur rn. fylgzt með fjárhag hvers hafnar- og lendingarbótasjóðs um allt landið, og er þetta nauðsynlegt til þess að ákveða framlög til mannvirkja. Ætlazt er til, að aftan við 14. gr. komi ný gr., sem verði 15. gr., og hljóðar hún svo, með leyfi hæstv. forseta: „Nú eru eignir og tekjur hafnar- eða lendingarbótasjóðs svo miklar, að þær geta að dómi ráðuneytisins staðið undir nauðsynlegum framkvæmdum nýrra hafnarmannvirkja, auk rekstrargjalda, og ber þá ríkissjóði ekki að greiða styrk til framkvæmdanna né ábyrgjast lán til þeirra.“ Ég get hugsað, að mönnum finnist við fyrsta lestur þessarar gr., að hér sé ekki farið inn á rétta braut, en við nánari athugun er þetta rétt. Það er alltaf skilyrði til hafnar- og lendingarbóta, að ráðuneytið samþ. mannvirkin. Ef hafnarsjóðir þurfa ekki að leita til ríkissjóðs um fé, þá mun fjvn. ekki fara að veita fé til þeirra né heldur, ef framkvæmdir eru óþarfar. Þá má benda á það, að hér í Reykjavík hefur Alþ. ekki séð sér fært að styrkja höfnina, vegna þess að það telur, að hún hafi svo miklar tekjur, að hún þurfi ekki á opinberu framlagi að halda. Og margir staðir munu í framtíðinni geta staðið undir sér, og er þá ekki rétt að veita þeim lán. Ég vil í þessu sambandi aftur vitna til þess, að ríkisstj. hefur gefið upp, að nú sé unnið fyrir um 11 millj. kr. að hafnarframkvæmdum, og á þessu ári eru kröfur um 16 millj. kr. Þörfin er mjög mikil. Þetta markast bæði af þörfinni og svo því, að hafnirnar eru prýðileg fjárhagsleg fyrirtæki, þegar búið er að koma þeim upp, og hefur reynslan sýnt það. Ég vil svo að lokum benda á það, að sjútvn, hefur farið fram á eitt nýmæli í sambandi við 2. gr., nefnilega það, að Elliðaárvogur verði gerður að sérstakri höfn, en hann er í hafnarlandi Reykjavíkur, en n. vill gera þetta vegna þess, að þessi staður hefur verið ákveðinn af Alþ. sem skipasmíðastöð og þurrkví, og sérstakt framlag er veitt til þeirra mannvirkja. Ef hafnarl. fyrir Reykjavík verða felld úr gildi, eins og frv. gerir ráð fyrir, þá er einnig burt felld skylda ríkisins um 2/6 hluta framlag til hafnarmannvirkja. Ég tel hins vegar rétt, að Elliðaárvogur fái framlag, vegna þess, að sá staður kemur ekki til með að fá neinar tekjur í náinni framtíð. Ef þetta yrði samþ., þá mundu framkvæmdir þarna komast í gang, en þá yrði um leið að skipa sérstaka hafnarstjórn og bókhald, og sé ég ekkert á móti því. Nú hefur fram komið beiðni um tveggja millj. kr. framlag til Elliðaárvogs móti þriggja millj. kr. framlagi frá Skipanaust h/f. Ég hef þá skýrt brtt., sem sjútvn. hefur gert við frv., og vonast ég til, að. hv. deild fallist á till. og málinu verði hraðað úr d., svo að hægt verði að semja heildarl. um hafnargerðir og lendingarbætur.

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Herra forseti. Þess var getið, þegar frv. kom fyrst fram, að sú leið hefði verið valin að flytja frv. mþn. óbreytt án þess að koma fram með nokkrar brtt. við það. Mér kemur þess vegna ekki á óvart, þó að hv. sjútvn. hafi gert á því breyt. Það er ljóst, að málið þarfnast nákvæmrar athugunar, enda sat mþn. lengi með málið og hv. sjútvn. hefur haft það til meðferðar á 8 fundum. Ég vil þá með örfáum orðum segja álit mitt á brtt. þeim, sem fram hafa komið frá n. Fyrsta brtt. a. er við 1. gr. frv. Ég hafði eftir viðtali við n. haldið, að ráðuneytinu væri heimilt að ábyrgjast hærra fjármagn en ákveðið er á fjárl. í hvert og eitt skipti. En eins og orðalagið er þarna, er mér ekki ljóst, hvort n. er á þeirri skoðun, að þetta eigi að vera svona. Um b-lið í 1. brtt. er það að segja, að það er aðeins orðalagsbreyt., e. t. v. heppilegri. Um c-liðinn er það að segja, að hann er nýmæli, því að þar er víkkuð nokkuð heimild til þeirra mannvirkja, sem styrkhæf þykja, þar sem upp eru teknar uppfyllingar, dráttarbrautir, þurrkvíar o. s. frv. Þá er 2. gr. Við hana hefur verið gerð sú veigamikla brtt., að aðeins séu tveir flokkar. Þetta getur komið til með að baka ríkinu aukin útgjöld, en mun annars verða heppilegra fyrirkomulag. Um skiptinguna í flokkana má auðvitað alltaf deila, en þó er það nýmæli aftast í brtt., þar sem segir: „Fari heildarkostnaðaráætlun lendingarbóta, sem hér eftir verða gerðar á einhverjum stað, fram yfir 800 þús. kr., skal staðurinn teljast, að svo miklu leyti sem þar er umfram, til hafnar undir A-lið þessarar gr. og fá eftir það styrk og ábyrgð samkv. því.“ - Þetta er stór kostur, og þarf þá ekki um að deila, ef aðeins er samkomulag um að halda markinu ákveðnu. Sum atriði hjá n. eru þó óljós, eins og t. d. með Elliðaárvog, þar sem tekin er upp höfn innan í annarri höfn. Þetta getur haft eina mikilvæga breyt. í för með sér, eins og fram kom í ræðu hv. frsm. Svo getur farið, ef síðasta brtt. n. verður samþ., að Reykjavíkurhöfn fengi ekki til sinna framkvæmda eins og henni ber skv. 2. gr. frv., vegna þess hve auðug hún er. Þetta yrði gott í því tilfelli, að byggð yrði skipasmíðastöð, dráttarbraut o. fl. þarna innfrá. Það hefur verið um það deilt, hvar þessi mannvirki yrðu sett, en þetta gæti ráðið úrslitum um það, og yrði þá Elliðaárvogi veittur fullur styrkur. Mér virðist, að dæmið gæti legið svona fyrir, ef brtt. n. yrði samþ. Ég bendi á það til athugunar, að hafnarstjórnin í Reykjavík hefur látið gera kostnaðaráætlun um mannvirkin í Elliðaárvogi. Það eru náttúrlega stór mannvirki, sem standa fyrir höndum á þessum stað, þó að hann sé sakleysislega kallaður Elliðaárvogur við Reykjavík og sé höfn innan í annarri höfn. Að öðru leyti hef ég ekki nema gott um þessar brtt. að segja, nema brtt. við 9. gr. Ég er ekki alveg viss um gildi þeirrar brtt., fremur en þeirra, sem ég nú nefndi. Sú brtt. er um afstöðu einkamannvirkja til hafnarstjórnar og skattaálagningu á þeim hafnarmannvirkjum innan hafnarinnar. Samkv. brtt. n. á að bæta aftan við 3. málsgr. 9. gr. nýrri málsgr. eða parti úr málsgr., þannig að málsgr. verði eftir það svo: „Enn fremur er heimilt að ákveða í reglugerðinni, að árlegt gjald skuli greiða af bryggjum eða mannvirkjum, sem gerð eru samkv. 5. gr.,“ - eins og mgr. er nú í frv., og svo komi: „ef þau standa á lóðum hafnar- eða lendingarbótasjóðs eða njóta hlunninda af hafnargerðinni, svo sem vegna byggingar hafnargarða, dýpkana eða annarra hafnarmannvirkja.“ Þetta finnst mér út af fyrir sig eðlilegt ákvæði, og hefur því verið beitt nokkuð við setningu hafnarreglugerða, eða hefur verið haft til hliðsjónar um það, er óhætt að segja, - ekki þannig, að sett hafi verið ákvæði, sem gera ráð fyrir, að hafnarmannvirki einstaklinga séu innan takmarka ,annarra hafna, eins og undir þessum kringumstæðum, heldur hefur þannig venjulega verið sett sama bryggjugjald eða vörugjald á þau mannvirki, eins og um opinber hafnarmannvirki væri að ræða. Og þá hefur verið reynt að hafa það sjónarmið að láta ekki aðra greiða þessi gjöld en þá, sem nytu einhverra hlunninda þess opinbera aðila á staðnum, hafnarsjóðs. Þetta sjónarmið hefur þó verið brotið, og það hafa verið sett bæði bryggjugjöld og vörugjöld á einkabryggjur, sem engra slíkra fríðinda njóta. Hefur það verið gert samkv. eldri úrskurðum frá atvmrn. Og er það þá sennilega byggt á því, að sá opinberi aðili á staðnum, hafnarsjóður, leggi einstaklingnum til aðstöðuna, leguna, sem sé þá sameign allra íbúanna á staðnum, en hann njóti í fyllra mæli en þeir. En gott væri að setja um þetta ákveðnar reglur, og ég hef látið það í ljós við ráðuneytið sem vitamálastjóri á sínum tíma, að ég tel það sanngjarnt viðmiðunarskilyrði, að eigandi einstaklingsmannvirkis til hafnarbóta nyti einhvers góðs af opinberum framkvæmdum hafnarmannvirkja á staðnum, t. d. vegna dýpkunar, brimbrjóts, leiðarljósa eða annars slíks, áður en hann færi að borga árlegt afgjald af hafnarmannvirkjum sínum. En svo er b-liður 3. brtt. sjútvn. um, að á eftir 3. málsgr. komi tvær nýjar málsgr. um það, að af hafnarmannvirkjum einstaklinga eða félaga megi engin önnur gjöld taka en þau, sem hlutaðeigendur samþykki, í hafnar- eða lendingarbótasjóð. Þetta þýðir þá það, að það megi ekki leggja á þessi mannvirki einstaklinga eða félaga nein vörugjöld né bryggjugjöld, ekkert nema eitt fast árlegt gjald, sem eigandi þarf ekki sérstaklega að samþ., en til þess að leggja á önnur gjöld en þau, sem þarna eru nefnd, þarf samkv. brtt. samþykki eiganda mannvirkisins, sem er gefið, að í flestum tilfellum mun ekki fást, þegar um aukin gjöld hjá honum er að ræða. Um 4. brtt. hef ég ekkert að segja. Það virðist vera eðlileg brtt. En svo er 5. brtt., sem segir, að á eftir 14. gr. komi ný gr., sem verði 15. gr., þannig: „Nú eru eignir og tekjur hafnar- eða lendingarbótasjóðs það miklar, að þær geta að dómi ráðuneytisins staðið undir nauðsynlegum framkvæmdum nýrra hafnármannvirkja, auk rekstrargjalda, og ber ríkissjóði þá ekki að greiða styrk til framkvæmdanna né ábyrgjast lán til þeirra.“ - Þetta hefur nokkuð til síns máls og er kannske eðlilegt ákvæði. En ég er hræddur um, að það verði erfitt fyrir ráðuneytið að skera úr um það, eftir hvaða reglum á að fara til þess að ákveða, hvort viðkomandi hafnar- eða lendingarbótasjóður í hvert sinn, sem um er að ræða, getur staðið undir þeim framkvæmdum, sem hann hefur með höndum. Á ráðh. eða ráðuneytið að ákveða það eftir rekstraryfirliti eða að færa líkur fyrir því, að viðkomandi aðili geti staðið undir lánum til nauðsynlegra framkvæmda nýrra hafnarmannvirkja eða framkvæmt þau á líkan hátt? Þetta hefði verið æskilegt, að hefði verið greinilegar orðað. En meininguna sjálfa finnst mér hægt að fallast á, því að hún stefnir í rétta átt. En þó verður þetta að nokkru leyti einfaldara í framkvæmd, vegna þess að það verður náttúrlega fjvn., sem á hverjum tíma kemur til með að ákveða, hvort styrkur er veittur til viðkomandi staða í þessu efni. Og þá verður það fjvn., en ekki ráðuneytið, sem gerir það upp, hvort þessi eða hinn aðili hverju sinni skuli fá styrk til slíkra framkvæmda eða ekki, því að ég geri ekki ráð fyrir, að hér sé átt við það, að ráðuneytið eigi að neita að borga styrk til þess konar framkvæmda, sem fjvn. hefur samþ. að veita, heldur ef styrkurinn er til slíkra framkvæmda kominn inn í fjárl. til einhvers staðar eftir athugun á öllum aðstæðum þar, þá verði það fé greitt út af rn. eins og fjárl. segja til um. Og þá hefði átt að standa í þessari gr., að það væri að dómi Alþ., en ekki að það væri ráðuneytisins að meta efnahagsástæður viðkomandi hafnar- eða lendingarbótasjóðs. Ég vil svo aðeins ljúka máli mínu með því að þakka hv. sjútvn. fyrir það augsýnilega mikla verk, sem hún hefur lagt í að afgr. þetta mál, og fyrir það, hve rækilega hún hefur farið í gegnum það. Brtt. við frv. eru sízt meiri en ég hafði búizt við. Margar þeirra voru nokkuð orðaðar við 1. umr. málsins og komu mér því ekki á óvænt. Hitt er annað mál, að alltaf geta orðið nokkuð skiptar skoðanir um það, hvernig ýmsar þessara hugsana, sem vakað hafa fyrir hv. n. og öðrum, eiga að klæðast í búning til þess að koma sem skýrast fram. Ég hef aðeins látið í ljós mínar efasemdir viðkomandi ákvæðunum um Elliðaárvog og brtt. við 9. gr. frv. Ég vildi óska skýringa við a-lið 3. gr. En að öðru leyti er ég brtt. samþykkur.



Herra forseti. Ég tel, að frv. það, sem hér liggur fyrir, sé til mikilla bóta frá því, sem verið hefur, og ber að þakka hæstv. ríkisstj. fyrir að beita sér fyrir flutningi frv. Einnig geri ég ráð fyrir, að meginhluti þessara brtt., sem hv. sjútvn. flytur, sé til bóta, þó að álitamál kunni að vera um einstakar þeirra. Það er þá sérstaklega 5. brtt., sem ég vildi fara um nokkrum orðum. Það má segja, að að svo miklu leyti sem hafnar- eða lendingarbótasjóðir geta staðið undir áframhaldandi aukningu hafnarmannvirkja, þá sé óþarft, að ríkið veiti til þess fé. En þá er það fyrsta, hver eigi að skera úr þessu, hvort vert sé að veita fé til þessa eða hins aðila eða ekki. Ég get ekki betur séð, eftir því sem 5. brtt. hljóðar, en að það sé ráðh. hverju sinni, sem eigi að skera úr um það, en ekki Alþ. Þetta virðist mér ákaflega ósanngjarnt að taka úrskurðarvaldið þannig af Alþ. í þessu efni og fá það ráðh. Mér sýnist hitt miklu eðlilegra, að hafa það eins og hv. þm. Barð., frsm. n., sagði, að þetta hefði verið haft, þannig að Alþ. léti þær hafnir sitja á hakanum um aðstoð, sem bezta hafa aðstöðuna. Og Alþ. á að vera vel treystandi til þess. Og það mætti þá hafa fyrirkomulag um það eitthvað svipað og í þessu frv. er gert ráð fyrir, ef menn telja það rétt. En það verður að vera Alþ., en ekki ráðh. hverju sinni. Nú treysti ég að vísu vel þeim hæstv. ráðh., sem fer með samgöngumálin í bili. En bæði er það, að traust manna á ráðh. yfirleitt er misjafnt, hver sem er í ráðherrastóli, og svo geta mannaskipti orðið hvenær sem er. Ég vil því beina því til hv. n., hvort það sé ekki ætlun hennar, að úrslitavaldið um þetta sé hjá Alþ., en ekki ráðh., og ef svo er, að koma þá með nýjar brtt. um það á milli umr. Ég hygg, að þetta hafi ekki verið skoðað svo ofan í kjölinn sem skyldi. Hitt er líka fullkomlega álitamál, hvenær höfn er þess umkomin að standa undir nauðsynlegum aukningum á hafnarmannvirkjum. Hv. þm. Barð. gat sérstaklega um Reykjavíkurhöfn í þessu sambandi. Rétt mun það að vísu vera, að í Reykjavíkurhöfn hafa verið gerð stórfenglegri hafnarmannvirki en annars staðar á landinu og að hafnarsjóður hefur staðið undir þeim öllum nema 400 þús. kr. í upphafi, sem ríkið lagði fram. En því ber ekki að neita, að þó að hafnarsjóður hafi staðið undir áframhaldandi stækkun hafnarinnar, þá hefur oft skort fé til þess, að þessum áframhaldandi mannvirkjum gæti verið haldið áfram með þeim hraða, sem æskilegt hefði verið. Og t. d. nú eru svo mörg mjög aðkallandi verkefni, sem leysa þarf innan Reykjavíkurhafnar, þeirrar gömlu Reykjavíkurhafnar, að þó að ég efist ekki um, að hafnarsjóður geti lokið þeim öllum áður en lýkur, þá býst ég við, að það muni dragast miklu lengur en æskilegt er vegna atvinnulífsins í landinu í heild, ef útilokað er, að ríkið styrki þau. Það er þess vegna hér um að ræða æskilegan hraða í framkvæmdum, og honum verður ekki náð, nema hafnarsjóður fái yfir meira fé að ráða en hann sjálfur hefur aflögu. Og þess vegna taldi ég það vera ákaflega óheppilegt, ef setja ætti lagafyrirmæli, sem útilokuðu, að Reykjavíkurhöfn fengi styrk frá ríkinu. En þar sem í brtt. segir, að ef hafnareða lendingarbótasjóðir geti staðið undir nauðsynlegum framkvæmdum nýrra hafnarmannvirkja, þá beri ríkissjóði ekki að greiða styrk til framkvæmdanna o. s. frv., þá tel ég, að þessi brtt., þó samþ. væri, útiloki það alls ekki, að Reykjavíkurhöfn gæti fengið styrk í þessu efni eins og aðrir staðir. Og hef ég þess vegna ekki út af fyrir sig á móti þessu fyrirkomulagi. Það er einungis sú skýring, sem hv. frsm. n. gaf, sem ég tel algerlega rangláta, að taka Reykjavíkurhöfn sem sérstakt dæmi í þessu tilfelli, þar sem vitað er, að framkvæmdir, sem hér standa fyrir dyrum, hljóta að tefjast mjög óheppilega, ef ríkissjóður stendur ekki undir þeim með hafnarsjóði. Ég beini því til hv. frsm. sjútvn. og hæstv. samgmrh., að jafnvel þó að sett væru einhver fyrirmæli um það, að hafnir, sem væru betur stæðar en aðrar, fengju ekki beint framlag úr ríkissjóði, þá getur það verið bæði óheppilegt og óeðlilegt að meina ríkissjóði að ganga í ábyrgð fyrir lánum, sem tekin eru til slíkra hafnargerða. Segja má að vísu, að þessi brtt. meini ekki slíka ábyrgð. En þá þarf að flytja sérstakt lagafrv. um ábyrgð í hvert sinn. Hitt væri miklu eðlilegra, að sundurskilja styrkveitingar samkv. frv. og ábyrgðarheimildir. Og mér skilst, að ef 5. brtt. n. verður samþ. á þann veg, sem n. leggur til, þá þurfi að breyta henni að þessu leyti og veita rífari heimildir til ábyrgðar en gert væri með þessari gr., ef samþ., væri eins og brtt. hljóðar. Og það væri þá samgmrh. og fjmrh., sem ættu að skera úr um það - það væri eðlilegast, að það heyrði undir þeirra verksvið -, hvort skilyrði eru hverju sinni til ábyrgðarveitingar. Og ég vona, að hv. þdm. sé ljóst, að jafnvel þó að Alþ. einhverju sinni teldi ekki ástæðu til að styrkja höfn með beinum fjárframlögum, þá getur verið fullkomin sanngirni í því, að það veiti ábyrgðarheimild til hafnarframkvæmda í þeirri höfn. Þessu vildi ég beina til hv. n. og hæstv. samgmrh. til athugunar. Þá hafa orðið hér nokkrar umr. um höfn í Elliðaárvogi. Ég verð nú út af fyrir sig að harma það, að hv. þm. Barð. skyldi nota þessar brtt. til þess að vera með hnútur í garð hafnarstj. og bæjarstj. Reykjavíkur um það, að þær hefðu staðið á móti hafnargerð inni í Elliðaárvogi, þrátt fyrir fram rétta hönd hæstv. Alþ. Ég vil algerlega mótmæla því, að það sé rétt, að hafnarstj. og bæjarstj. Reykjavíkur hafi staðið á móti þessum framkvæmdum. Enn sem komið er hafa bæði hafnarstj. og bæjarstj. gert sitt til þess að hrinda þessum framkvæmdum áleiðis. Hitt er svo annað mál, að hvorki bæjarstj. né hafnarstj. hafa talið það verjandi að ráðast í framkvæmdir þarna innfrá, fyrr en lokið væri heildaráætlunum um þessi mannvirki. Og eins og hæstv. samgmrh. sagði áðan, er þessum áætlunum nú lokið. Þær voru í fyrsta skipti lagðar fyrir hafnarstjórnarfund s. l. laugardag. Ég hafði séð þær örfáum dögum áður. Og þær áætlanir eru nú svo stórfelldar, að - eins og hæstv. samgmrh. gat um, - gert er ráð fyrir, að þau mannvirki, sem þar eru teiknuð, kosti milli 40 og 50 millj. kr. En í þeirri áætlun er sleppt úr ýmsu, sem hafnarstj. taldi, að mundi kosta um 15 millj. kr., lauslega áætlað. Og þá erum við komnir með þessa kostnaðaráætlun á milli 60 og 70 millj. kr. Ég er nú algerlega leikmaður í þessum efnum, og skal ég ekki dæma um, hvort þessar áætlanir eru réttar eða ekki. Og m. a. þess vegna gerði ég það að till. minni á hafnarstjórnarfundinum að senda þessar áætlanir til mþn., sem í upphafi kom með till. um þessa skipasmíðastöðvarbyggingu við Elliðaárvog, til þess að það yrði athugað af þeirri n. og hún léti álit sitt í ljós um þessar áætlanir. Eins gerði ég ráð fyrir, að þær yrðu sendar vitamálastjóra til athugunar. En það hefur tekið alllangan tíma að gera þessar áætlanir og teikningar. Og ég vonast til þess, að hv. þdm. geri sér það ljóst, að það er ekki vegna neinnar tregðu hjá hafnarstj. eða bæjarstj. Reykjavíkur, að ekki er byrjað á þessu mannvirki, fyrr en áætlun er til um það. Og vissulega eru þessar áætlanir um kostnað svo stórfelldar upphæðir, að þær hljóta að gefa manni ástæðu til þess að athuga, hvernig eigi að afla fjár til þessara miklu framkvæmda, áður en í þær er ráðizt. Hv. þm. gat um það, að samþ. hefðu verið lög á Alþ. 1943 um Elliðaárvog, sem reyndar eru góðra gjalda verð. Með leyfi hæstv. forseta stendur í 1. gr. þeirra l. : „Til hafnargerða, skipakvía, dráttarbrauta og annarra mannvirkja í sambandi við skipasmíðastöð við Elliðaárvog veitast úr ríkissjóði 2/5 kostnaðar eftir áætlun, sem ríkisstj. hefur samþ., þegar fé er til þess veitt í fjárl., allt að 2 millj. króna, gegn 3/5 frá hafnarsjóði Reykjavíkur.“ - Það má segja, að hæstv. Alþ. hafi sýnt málinu velvilja með þessu. Hitt er ljóst, að ef þessar áætlanir, sem fram hafa verið lagðar, ná nokkurri átt, sem ég er ekki fær um að dæma, þá er fyrirheit um 2 millj. kr. fjárveitingu, sem ekki einu sinni er búið að veita á fjárl., nokkuð, sem hrekkur skammt upp í kostnað við framkvæmdir þarna, sem að lokum er gert ráð fyrir, að muni kosta 60–70 millj. kr. - Þó að þetta komi setningu þessara l. ekki sérstaklega mikið við, vildi ég upplýsa þetta hér, að gefnu tilefni frá hv. þm. Barð., sem mér fannst að ástæðulausu fara að hnýta í bæjarstj. Reykjavíkur í þessu sambandi. Hitt verð ég svo að segja, að þó að ég geti fallizt á það með hæstv. samgmrh., að að vissu leyti sé óeðlilegt, að Elliðaárvogur sé sérstaklega talinn hér upp, þá finnst mér þar vera um svo sérstök mannvirki að ræða, að ég skil fyllilega, hvers vegna hv. n. hefur tekið þau hér sérstaklega. Og síður en svo tel ég varhugavert, þó að skipasmíðastöð þar innfrá hefði sérstakan fjárhag, ef til kemur. Og ég teldi það eðlilegt og æskilegt. Hitt er annað mál, sem sett yrðu reglugerðarákvæði um, hvort sett yrði sérstök hafnarstj. yfir hafnargerð í Elliðaárvogi. Ég teldi rétt að hafa sömu hafnarstj. fyrir allan bæinn. Þangað til ég kem auga á glögg rök á móti því að taka Elliðaárvog sérstaklega upp í l., mun ég vera með brtt. hv. n. um það. Ég tel það vera eðlilegast. Og ég óttast ekki svo mjög sem hæstv. samgmrh., að nafnið Elliðaárvogur í þessum l. muni gera út um það, hvort endanlega verður ráðizt í þau hafnarmannvirki, sem ráðgerð hafa verið þarna innfrá, og hvort þau verða sett þar eða annars staðar í Reykjavíkurhöfn. Það verður auðvelt að leita um það álits sérfræðinga nú, eftir að þessar áætlanir liggja fyrir og málið er komið á nokkuð fastan grundvöll til umr. Því að þá verður að leita álits hinna fróðustu manna um það, hvort ráðlegt sé að hefjast handa um þessar framkvæmdir þarna innfrá eða breyta til og reyna að hrinda nauðsynlegum framkvæmdum af stað inni í sjálfri Reykjavíkurhöfn, þ. e. við aðalhöfnina. Og þá yrði sá staður auðvitað valinn áður en lýkur, sem hagkvæmastur þykir, þegar öll atvik koma til greina. Enda er það svo, eins og ég hef bent á hér áður, að l. banna alls ekki, ef brtt. n. verður samþ. um nýja 15. gr., að mannvirki innan Reykjavíkurhafnar séu styrkt af ríkissjóði, jafnvel þó að hv. þm. Barð. taki Reykjavík sem dæmi um stað, sem sízt þyrfti á styrk að halda. En ég held, að þessi skipasmíðastöð sé svo sérstaks eðlis, að það sé eðlilegt að halda styrkveitingu til hennar út af fyrir sig og utan styrkveitingar til Reykjavíkurhafnar. Á það get ég fallizt og mun greiða atkv. með brtt. hv. sjútvn. um þetta, ef ekki gefst sérstakt tilefni til að breyta þeirri ætlan minni. Þá hjó ég í það, að hv. þm. Barð. sagði, að fjvn. mundi ekki vilja veita styrk til framkvæmda félags hér í bænum, sem heitir Skipanaust h/f. Nú vildi ég einmitt beina spurningu bæði til hæstv. samgmrh. og hv. frsm. n. um það, hvort þessi hafnarl. út af fyrir sig, þegar samþ. verða, útilokuðu það, að hægt væri að styrkja þannig hafnarframkvæmdir félaga og skipasmíðaframkvæmdir, sem einstaklingar eða félög réðust í. Mér skilst engin fyrirmæli vera í þessu frv., sem beinlínis banni þetta, því að mér finnst frv. þetta vera byggt á öðrum forsendum. Ég held nú, að styrkveitingar til þessa félags þurfi ekki að vera með öllu óeðlilegar. Þessi mannvirki, sem þetta félag ætlar að ráðast í, koma á engan hátt í bága við þær hugsanlegu framkvæmdir, sem hafnarsjóður mundi ráðast í, og er raunar á nokkuð öðrum slóðum, sem þau mannvirki hafa verið teiknuð, sem hæstv. samgmrh. og ég höfum gert að umræðuefni á þessum fundi. Og ég tel, að það sé ákaflega heppilegt, ef einstaklingar vilja leggja fé fram til þess að koma upp þeim mannvirkjum, sem h/f Skipanaust hefur hugsað sér að ráðast í. Ég álít ákaflega heppilegt, ef einstaklingar leggja sitt fé fram til þess að stuðla þannig að auknu atvinnulífi í landinu. Þetta þarf ekki heldur að stöðva bæinn í framkvæmdum, þegar hann telur þær tímabærar, og gerir framkvæmdir bæjarfélagsins sjálfs ekki eins aðkallandi og ella. Þó að þær komi engan veginn í staðinn fyrir þess ráðagerðir og séu annars eðlis, þá held ég, að það sé ekki óeðlilegt, þó að ríkið styrki þessar framkvæmdir svipað og sams konar framkvæmdir hafa verið styrktar úti á landi. Og viðkomandi styrk til einstaklinga í þessu efni mætti setja skilyrði, sem gerðu það að verkum, að einstaklingar fengju ekki styrkveitingar á óeðlilegan hátt. Bæjarsjóður hefur tryggt sér kauparétt á þessum mannvirkjum að 15 árum liðnum, þannig að seljendur fá, ekki greitt annað en sitt kostnaðarverð. Og ef frá því kostnaðarverði yrði dreginn á sínum tíma ríkissjóðsstyrkurinn og bein lagafyrirmæli sett um það í fjárveitingu Alþ., þá get ég ekki betur séð en að það komi fyrir Alþ og ríkisvaldið algerlega í einn stað niður, hvort einstaklingar ráðast í þessar framkvæmdir eða bæjarsjóður og hafnarsjóður, því að almenningshagsmunir sé ég ekki annað en að séu eins vel tryggðir í báðum tilfellum. Vildi ég líka beina því til hv. frsm. n. og hæstv. samgmrh., hvort þeir teldu ástæðu til að breyta þessu frv., til þess að einstaklingsframkvæmdir yrðu styrktar, þannig að setja þessi skilyrði, sem ég gat um, eða ef ástæðulaust þykir að breyta því til þess, hvort þeir að fengnum þessum upplýsingum telja ekki ástæðu til að styrkja þá einstaklinga alveg eins og hafnarsjóð Reykjavíkur, ef ráðizt verður í þessar framkvæmdir, því að munurinn er ekki nema þessi, að einstaklingar réðust í þessar framkvæmdir vegna þess, að hafnarsjóður teldi sig ekki færan um að ráðast í þær, vegna þess að hann væri að keppast við að auka út sjálfa aðalhöfnina í bænum, sem er ekki aðeins bænum, heldur landsmönnum öllum til góðs. Sýnist mér ekki á neinn hallað eða neinum gerður óréttur, þó að þessir menn fengju styrk, ef menn á annað borð eru reiðubúnir til að veita Reykjavíkurhöfn styrk til þessara framkvæmda. Þá bentu hv. frsm. n. og hæstv. samgmrh. á, að það vantaði í 5. gr. frv. tilsvarandi fyrirmæli eins og hafa verið í eldri hafnarl. um skyldur einstaklinga, sem hafa fengið rétt til þess að byggja mannvirki innan hafna, til þess að halda þeim mannvirkjum við. Við fljótan yfirlestur sá ég ekki, að þetta væri tekið fram í frv. En mér virðist eðlilegt, að slík ákvæði haldist. Eins sýnist mér eðlilegt, að sett yrðu fyrirmæli svipuð og hafa verið a. m. k. í hafnarl. fyrir Reykjavík, að ef menn fá leyfi til slíkra mannvirkja, þá verða þeir að hafa notað leyfið innan tveggja ára, annars falli leyfið burt. Þetta er ákaflega eðlilegt ákvæði. Þeir, sem hafa átt við sveitar- og bæjarstjórnarmál, vita, að það getur komið fyrir, að slíkt leyfi sé einstaklingum veitt og það svo ekki notað, en síðar vilji sveitarfélagið að breyttum kringumstæðum sjálft ráðast í þessar framkvæmdir. Og ef ekki er fyrir það girt með l., þá getur gamalt leyfi, sem ekki hefur verið notað, staðið í vegi fyrir því, að framkvæmdir þessar verði gerðar. Og ég hygg rétt að miða þetta skilyrði um notkun slíks leyfis við 2 ár. En ég sé ekki, að um þetta sé tekið fram í frv. eða brtt. Þá vildi ég benda á, hvort ekki væri ástæða til að taka fram í 9. gr. frv., að lögtaksréttur, sem þar er um getið, væri forgangsréttur um þau hafnargjöld, sem leyfilegt er að leggja á samkv. þeirri gr. Ef á slíkum forgangsrétti þarf að halda, sem getur verið nauðsynlegt, ætti að vera um það ákvæði í l.



Herra forseti. Í sjútvn. hef ég skrifað undir þetta nál. með fyrirvara, og er það ekki af því, að ég ætli að láta það taka til sérstöðu minnar í mörgum atriðum, því að í flestum greinum get ég eftir atvikum fallizt á þær brtt., sem fyrir liggja. En það, sem olli því, að mér þótti rétt að skrifa undir nál. með fyrirvara, var síðasta málsgr., sem kemur fyrir í brtt. við 2. gr. frv., þ. e. um hámark það, sem verja má til lendingarbóta, að vísu 800 þús. kr., til hvers staðar úr ríkissjóði, samkv. brtt. 2 B, þ. e. sem helming kostnaðar, en það, sem ríkissjóður greiðir þar fram yfir til sama staðar skuli njóta þeirrar aðstöðu sem væri um hafnarmannvirki að ræða, og njóta þá styrks að 2/5 hlutum o. s. frv. Ég greiddi að vísu atkv. með þessu 800 þús. kr. framlagi í sjútvn., þ. e. a. s. ég kaus það heldur við atkvgr. en að vera með lægri upphæð, sem gat komið til greina í þessu sambandi. En ég gat þess í n., að ég vildi hafa óbundnar hendur um þetta atriði, af því að ég held, að það geti gefizt ekki vel og ekki sanngjarnlega undir ýmsum kringumstæðum að ákveða þetta hámark. Ég þykist vita, þó að það sé fjarri því, að ég hafi neina sérþekkingu þar á, að þegar búið er að verja á einum stað alls 400 þús. kr. til lendingarbóta, þá geti sá staður verið betur kominn og nær því takmarki að geta með réttu yfirfærzt undir hafnargerðir en annar staður, þó að þar sé búið að verja til lendingarbóta 800 þús. kr. Ég veit, að þetta getur komið til greina um ýmsa staði, að svona mikill sé aðstöðumunur þeirra til lendingarbóta, þó að hvor tveggja staðurinn sé réttbær til að styrkjast í slíkum efnum. Og þetta ákvæði held ég, að gæti orðið til trafala og í vegi fyrir því að geta fengið sanngjarnar úrlausnir og mat á hverjum tíma á nauðsyn hvers staðar fyrir sig í þessum efnum, ef þetta skal lögfestast svona. Og vel get ég hugsað mér það, að þó að búið sé að verja 800 þús. kr. til lendingarbóta á einhverjum stað, geti það oft staðið þannig af sér, samkv. því, sem ég hef nú sagt, að staðurinn geti samt sem áður ekki talizt með þeim stöðum, þar sem um hafnarmannvirki sé að ræða, enda þótt sjálfsagt hefði verið að gera þær hafnarbætur, sem þar hefðu verið gerðar, og það töluvert meiri. Við vitum, að á stöðum, þar sem auðug mið eru fyrir utan, er mikil þörf á umbótum, og að á þeim stöðum sumum munar ekki mikið um það, þó að rétt sé á haldið, sem kostar hvert hundrað þús. kr. Og þó að hámark hefði ekki verið nefnt í l. í þessu sambandi heldur höfð mjög opin leið til mats á þessu hverju sinni, þá álít ég, að óhætt hefði verið að haga því svo, því að þarna verður maður að ætla, að ekki verði hlaupið fram fyrir sleðann, þar sem þessi framlög þarf hverju sinni að sækja í greipar hafnarmálastj. og Alþ. sjálfs. Og maður verður að vera svo bjartsýnn, að ákvarðanir þessara aðila mundu ekki fara fremur fram úr því, sem sanngjarnt væri hverju sinn, en þó að þetta hámark væri bundið með lagastaf á þann hátt, sem hér er lagt til. Ég mun því greiða atkv. á móti niðurlagi B-liðar 2. gr. brtt. n., og ég treysti því, að þetta niðurlag fáist borið undir atkv. sér á parti. Það hafa orðið hér nokkur orðaskipti um það við umr., hvort komið geti til erfiðleika í sambandi við það að meta, hvort einstaklingsfyrirtæki í hafnarframkvæmdum eða slík fyrirtæki félaga væru á hverjum tíma, er um slíkt væri að ræða, fær um að standa sjálf undir áframhaldandi hafnarframkvæmdum, eftir tekjum þeirra og eignum að dæma, þannig að hægt væri að vita, hvort nauðsynlegt væri að veita þeim fé úr ríkissjóði sem styrk til slíkra framkvæmda eða ekki: Það getur náttúrlega verið ákaflega mikið álitamál hverju sinni, hvort svo sé. Og réttlátast væri að mínu áliti að láta slíkt mat standa opið hæstv. Alþ. til úrlausnar hverju sinni, er um slíkt þyrfti að ákveða, eins og líka um það, í hvaða flokk eftir þessari brtt. þessar eða hinar hafnarframkvæmdir ættu að dragast hverju sinni. Skal ég svo ekki fjölyrða um þetta. Ég mun að flestu eða öllu leyti um annað en það, sem ég hef tekið fram, greiða atkv. með brtt. n. Þó vil ég aðeins drepa á það í þessari nýju flokkun, sem er nokkuð breytt, en þó fellur að ýmsu leyti saman við eldri flokkun um það, hvaða staðir skuli teljast í lendingarbótaflokknum. Þó eru þar tilnefndir staðir, sem ég tel, að varla geti komið til greina að veita styrk til sem væri hann til lendingarbóta. Á ég þar við stað eins og Þorlákshöfn, því að þar er annaðhvort um stórvirki að ræða sem hafnarframkvæmdir eða ekki. Þó að Þorlákshöfn sé sett í lendingarbótaflokkinn, þá er það að vísu meinlaust. Það hefur á síðustu þingum verið veitt nokkurt fé til lendingarbóta þar. En ég hygg, að það komi í ljós, að það á ekki við, þó að ekki hafi verið meint nema gott með því. Því að þar hygg ég, að annaðhvort verði að vera um milljónafyrirtæki að ræða sem hafnarframkvæmdir eða ekki neitt. Ég vil forðast að ræða þetta mál frá öðrum hliðum en efni standa til, þó að margt mætti annars um þetta mál segja.



Herra forseti. Viðvíkjandi aths. hæstv. ráðh., þar sem hann spurði, hvort það bæri ekki svo að skilja, að ábyrgðir væru fyrir allri upphæðinni, vil ég leyfa mér að benda honum á, að þetta kemur ekki við brtt. við 1. gr., heldur þeim brtt., sem gerðar eru við 2. gr. 2. gr. frv. er þar alveg orðuð upp. Og þar er sagt í brtt., með leyfi hæstv. forseta, undir B-lið: „Ríkissjóður greiðir helming kostnaðar við að gera lendingarbætur á eftirtöldum stöðum, sbr. þó 1. mgr. 1. gr., og er ríkisstj. jafnframt heimilt að ábyrgjast fyrir hönd ríkissjóðs lán til greiðslu á hinum helmingnum af kostnaðinum við lendingarbæturnar, miðað við þá áætlun, sem ráðuneytið samþykkir, sbr. 1. mgr. 1. gr.“ Þetta er eins undir A-lið 2. brtt. Og þetta er breyt. frá frv. á þskj. 21, því að þar var aðeins miðað við, að þetta kæmi á móti þeim hluta, sem hefði verið veittur. En sjútvn. taldi einmitt nauðsyn á að gera þessar brtt., til þess að viðkomandi hafnarsjóðir gætu tekið lán með ábyrgðum ríkissjóðs fyrir allri þeirri upphæð, sem ráðuneytið hefði samþ., og eftir því, sem útreiknað væri, að hafnarframkvæmdir mundu í hverju tilfelli kosta á hverjum tíma. Og þegar þetta atriði er athugað og ákvæði 1. gr. almennt, að framlög til hafnargerða og lendingarbóta eru eftir frv. bundin því skilyrði, að samþykki ráðuneytisins komi. til viðkomandi áætlun um framkvæmdirnar, og enn fremur ef litið er á 8. gr. frv., þar sem segir, með leyfi hæstv. forseta : „Enn fremur er óheimilt án samþykkis ráðuneytisins að hefja framkvæmdir mannvirkja við höfnina, sem eru svo stórvaxin, að árstekjurnar nægi ekki til að koma þeim í framkvæmd“ - og þegar það einnig er athugað, að þetta er ákvæði, sem staðið hefur í öllum hafnarl. og stendur í öllum hafnarl. nú, þá er áreiðanlegt, að hæstv. Alþ. hefur alltaf ætlazt til þess, að ráðuneytið hefði úrskurðarvald á hverjum tíma gagnvart stórfelldum hafnarframkvæmdum um það, hvaða ábyrgð eða styrk ríkið skyldi veita til þeirra. Og sé það vald gefið ráðuneytinu, þá sé ég ekki annað en að það sé í samræmi við það að gefa ráðuneytinu einnig vald til að ákveða það, hvenær hafnarsjóður hefur ráð á að gera þessar framkvæmdir sjálfur og hvenær ekki. En ég get hins vegar ekki undir neinum kringumstæðum séð, að það komi til greina, og það er ekki hægt að skilja l. þannig, að ef Alþ. veitir fé til hafnarframkvæmda, þá geti ráðuneytið sagt: Hafnarsjóður á þessum stað er svo ríkur, að ég greiði ekki þetta fé út. L. gefa ekki tilefni til slíks skilnings á þeim. Þegar litið er á það einnig, að áður en hægt er að hefja nokkrar stórfelldar framkvæmdir við höfnina á tilgreindum stöðum í l., sem þau ná yfir, verður ráðuneytið að samþ. framkvæmdirnar, - ég skal náttúrlega ekki um það segja, hvort hver hafnarsjóðsstjórn eða lendingarbótasjóðsstjórn hefur sent ráðuneytinu allar sínar áætlanir um hafnarframkvæmdir, áður en byrjað hefur verið á þeim -, en sé þeirri reglu fylgt, eins og l. mæla fyrir um, þá er það á valdi ráðh. á hverjum tíma, hvort hann samþ. framkvæmdirnar eða ekki. Hafnarstjórnir almennt leita ráða hjá vitamálastjóra og fá þá til þess að gera till. um hafnarframkvæmdirnar, og ég hygg, að þessar framkvæmdir hafi verið gerðar í samráði við þá menn, þó að eitthvað kunni að hafa brugðið út af því á smærri stöðum. Og sé þessu haldið áfram og sé það gert, þá er ráðh. enginn vandi á höndum um að ákveða, hvort hafnarsjóður á einhverjum stað hefur ráð á að gera einhverjar tilteknar framkvæmdir eða ekki. Ég tel því ekki, að það eigi að setja það inn í l., að Alþ. skuli meta þetta fremur en ráðuneytið. Hitt er annað atriði, að ég sæki það ekki sérstaklega fast, að þetta nýja orðalag á 1. gr. sé sett inn í frv., vegna þess að ég tel, að í 1. gr. frv., eins og það er, séu settar svo sterkar hömlur, ef ráðuneytið vill beita þeim, sem séu fullnægjandi á hverjum tíma. Því að það er áreiðanlegt, ef reynslan sýnir, að þær hafnir, m. a. Reykjavíkurhöfn, sem hafa ekki getað fengið samþykkt ráðuneytisins til hafnarframkvæmda og ekki Alþ. til fjárveitingar, hafa ekki getað það vegna þess, að þær hafa getað staðið sjálfar undir sínum hafnarframkvæmdum. Svo er annað, sem ekki er lítið atriði, og það er, að strangari reglur verði settar um það, að hver einasta höfn, sem fær styrk úr ríkissjóði eða ábyrgð ríkissjóðs, innheimti hafnargjöld eins og gert er hér ráð fyrir að verði gert eftir reglugerðum, þar sem þær verði settar. Og ég veit, að á fátækari stöðum hafa verið lögð á hafnargjöld, sem eru 6% af verði afla, sem kemur þar á land. En á stærstu stöðum, eins og í Reykjavík og á Siglufirði, hefur ekki verið sett einnar krónu hafnargjald á sem gjald af verði fyrir afla, sem á land kemur. Jafnvel á sumum stöðum hefur ekki verið tekið þungagjald af aflanum. En ég vil ekki, að slíkar hafnir, sem möguleika hafa til þess að taka miklar tekjur með hafnargjöldum, séu undanþegnar, þannig að þeim sé leyft að vanrækja þessar tekjur, en þess hins vegar krafizt gagnvart fátækari stöðum og smærri, að menn verði þar að bera þessar byrðar. Það hefur ekki verið samræmi í þessu um land allt. Sums staðar hefur ekki verið tekið gjald af afla, heldur farin sú leið að jafna niður á gjaldendur ákveðnum upphæðum til hafnarframkvæmda, eftir því sem ráðamönnum hefur dottið í hug. En hér er ætlazt til þess, að hafnirnar hafi ákveðna tekjustofna. Og ráðuneytið á að sjá um, að staðirnir komi inn eftir ákveðnum reglum, sem settar eru. Og þegar það er gert, kemur í ljós, að þar eru möguleikar til þess að fá tekjur til að standa undir kostnaði við hafnarframkvæmdirnar. Þá minntist hæstv. samgmrh. á það, að þetta nýmæli um Elliðaárvog væri til þess e. t. v. að útiloka, að gerðar væru sams konar framkvæmdir á öðrum stöðum, t. d. innan hafnarsvæðis Reykjavíkur. Ég tel ekki, að slíkt gæti komið til mála. En ég vil í sambandi við það benda á, að það liggja fyrir skýlausar yfirlýsingar um það frá núv. hafnarstjóra, að það sé ekki hægt að byggja upp þessi mannvirki innan Reykjavíkurhafnar, í sjálfri Reykjavíkurhöfn, skýlaus yfirlýsing til mþn., og það áður en mþn. sendi álit sitt. Mþn. fékk hafnarstjórann í Reykjavík til að koma inn í Elliðaárvog og til að fara um öll hugsanleg hafnarlönd í Fossvogi. Og hann varð sammála mþn. um það, að þarna í Elliðaárvogi væri eini staðurinn, þar sem kæmi til mála að setja þessi hafnarmannvirki upp. Honum kann að hafa snúizt hugur síðan. Ég veit ekki um það. En ef það er rétt, að það muni kosta 60–70 millj. kr. að koma í Elliðaárvogi þessum hafnarmannvirkjum upp, eins og hv. 6. þm. Reykv. sagði, að fyrir lægi áætlun um, þá kostar það miklu meira fé að setja þessi mannvirki upp sambærileg innan Reykjavíkurhafnar, því að það mundi kosta að taka burt hús og önnur mannvirki í Vesturbænum upp að Vesturgötu á því svæði, sem að höfninni liggur. Því að það væri ekkert sambærilegt við fyrirhugaðar framkvæmdir í Elliðaárvogi, þó að komið væri upp hér nær einhverri málamyndadráttarbraut, sem hvorki getur uppfyllt núverandi né komandi þarfir þjóðarinnar. Og það er sannarlega í fullu samræmi við álit hafnarstjóra á sínum tíma að fara ekki að gera slík mannvirki innan hafnarsvæðis núv. Reykjavíkurhafnar, þ. e. a. s. upp frá aðalhöfninni, því að þar væri ekki hægt að gera slíkar framkvæmdir nema með margföldum kostnaði á við það, sem mundi verða með því að koma þeim upp í Elliðaárvogi, og þó ekki með nærri því sama árangri: Ég hef séð smáar skipabyggingastöðvar og séð, hvílíkt óhemju landsvæði þær þurfa til afnota til starfrækslu sinnar. Erlendis hafa menn séð, að það er útilokað að koma þessum mannvirkjum upp nema þar, sem landrými er nóg. Ég held því, að af þeirri ástæðu þurfi þetta ekki að stangast á, af því að ég hygg, að það verði aldrei hægt að koma þessum mannvirkjum upp innan hafnargarðs Reykjavíkurbæjar, nema ríkið greiði tugi millj. kr. til þess að kaupa þau mannvirki, sem þar eru fyrir, og láti rífa þau niður. Viðvíkjandi aths. hæstv. ráðh. um 9. gr. vil ég taka það fram, að eins og brtt. er nú, er einmitt gert ráð fyrir því, að hafnarsjóðirnir geti tekið árlegt afgjald af bryggjum eða mannvirkjum, ef þau standa á lóðum þeirra eða njóta hlunninda af hafnargerðinni. Það er hreinasti misskilningur hjá hæstv. ráðh., er hann heldur því fram, að viðkomandi aðilar muni ávallt neita að borga gjöld af þessum mannvirkjum í hafnar- eða lendingarbótasjóð. Ég hygg, að fáir muni neita að greiða þessi gjöld, því að aðila er skylt að láta mannvirkin af hendi, ef ekki næst samkomulag samkv. ákvæðum 4. gr. Ég álít, að þeir kjósi frekar að reyna að komast að samkomulagi við hafnarsjóð og greiða af eignunum, til þess að missa þær ekki að öllu leyti undan yfirráðum sínum. Hygg ég, að þetta mundi ekki stangast á, og er mjög nauðsynlegt að hafa þetta ákvæði í l. Vona ég, að hv. d. samþ. 9. gr. með þessum breyt., sem munu tvímælalaust leysa mörg vandamál, sem ella mundu spinnast út af ákvæðum laganna. Hæstv. ráðh. spurði viðvíkjandi 15. gr., hvort ætti að framkvæma það, sem þar um ræðir, af árstekjum eða eignum. Við getum hugsað okkur þann möguleika, að hafnarsjóðirnir eigi ef til vill tugi þúsunda eða jafnvel milljónir kr. í öðrum eignum. Ég vil t. d. benda á það, að hafnarsjóður Reykjavíkur hefur varið fé til þess að byggja stórhýsi, sem ekki koma til útgjalda samkv. ákvæðum þessara l. Honum kunna að vera nauðsynlegar þessar byggingar, en það er áreiðanlegt, að ef hann hefði verið undir ákvæðum þessara l., þá hefði hann ekki fengið styrk til þeirra úr ríkissjóði, en ef eigendur einhverra hafnarlóða eiga líka að fá af þeim ákveðnar tekjur, þá sé ég ekki, hvernig ríkissjóður eigi eða þurfi að standa undir nýjum framkvæmdum. Mig minnir einnig, að hafnarsjóður Reykjavíkurbæjar hafi einhvern tíma lánað Eimskipafélaginu fé. En ég vil benda á, að það verður að vera eftir mati ráðuneytisins, er það hefur alla útreikninga við höndina, hvort þetta er nauðsynlegt eða ekki. Ég get fallizt á þau ummæli hv. 6. þm. Reykv., að sjálfsagt væri að breyta gr. þannig, að hafnarsjóðirnir geti fengið ríkisábyrgð. Þyrfti það ekki að kosta ríkissjóð neitt, því að mér er ekki kunnugt um, að ríkissjóður hafi nokkurn tíma tapað á hafnarábyrgðum. Slík lán hafa undir flestum kringumstæðum greiðzt eins og tilskilið hefur verið, og sýnir þetta bezt, hversu örugg þessi fyrirtæki eru. Skal ég taka til athugunar, að gr. verði breytt þannig, að heimild fyrir ábyrgð sé ekki útilokuð. Þá ætla ég að víkja nokkrum orðum að aths. hv. 6. þm. Reykv., að svo miklu leyti sem ég hef ekki svarað þeim atriðum áður. Hann minntist á það í sambandi við Elliðaárvog, að það lægi fyrir kostnaðaráætlun um, að framkvæmdir þar mundu kosta 60–70 millj. kr. Ég vil benda hv. 6. þm. Reykv. á, að það var aldrei hugsun mþn., að allar þær framkvæmdir ættu að gerast í einu átaki. N. hefur gert ráð fyrir þróun á ókomnum árum, en það hefur, eins og kunnugt er, oft kostað mikið fé, að þeir menn, sem einmitt hafa undirbúið slíkar framkvæmdir, hafa ekki hugsað fram í tímann. Það var þetta, sem n. vildi forðast og vildi undirbúa, að það yrði ekki dýrt að víkka út athafnasvæði það, sem hér um ræðir. Ég hefði gaman af að vita, hvort þær tölur hafa verið lagðar fram. Ef það þarf að kosta 60–70 millj. kr. að koma upp dráttarbraut eða þurrkví við Elliðaárvog til þess að bæta úr brýnustu þörfinni, og ef verið er að halda því á lofti, að ekki sé hægt að gera þetta fyrir minna fé, þá er það til þess að setja þröskuld fyrir þetta mál. Ég vil vænta þess, að hafnarstjórn Reykjavíkurbæjar taki þetta mál upp að nýju og athugi, á hvern ódýrastan hátt og sem fyrst sé hægt að leysa úr þeim vanda, sem hér þarf að leysa úr, ekki aðeins fyrir útveginn, heldur einnig fyrir alla iðnaðarmenn og ekki hvað sízt fyrir Reykjavíkurhöfn. Hv. 6. þm. Reykv. spurði um það í sambandi við beiðni þá, sem hefði borizt frá h/f Skipanaust, hvort ekki hefði verið tekið til athugunar í n. að styrkja einstaklinga til hafnarframkvæmda.. Ég get skýrt honum frá því, að um þetta atriði var mikið rætt í n., og setti ég fram ákveðnar till. um, að þetta yrði gert. Ég vildi láta byggja upp hin nýju hafnarl. á slíkum grundvelli. Mér er kunnugt um það, að á sumum stöðum úti á landi, þar sem hafnarbætur hafa enn ekki verið gerðar, verður ekki í þær ráðizt nema af einstaklingum, vegna þess að héruðin geta ekki staðið undir slíkum framkvæmdum, nema því aðeins, að aðrar framkvæmdir komi samtímis. Ég benti á það, að það þýddi ekkert að setja 500 þús. kr. eða milljón í hafnarbætur, ef á viðkomandi stað eru ekki skilyrði til útgerðar eða iðnaðar og þau skilyrði starfrækt. Mér er kunnugt um það, að hreppar úti á landi hafa ekki viljað leggja út í hafnargerðir eða lendingarbætur, vegna þess að þótt þeir réðust í slíkt, væri engin trygging fyrir því, að aðrir menn kæmu upp fyrirtækjum í sambandi við hafnarmannvirkin til þess að þau gætu borið sig. En fyrir þessu vilja þeir fá tryggingu, áður en þeir ráðast í hafnarframkvæmdir. Þessar till. mínar fengu mjög litlar undirtektir hjá n., því að þeir hinir álitu, að sveitarfélögin ættu ein að hafa þessi mál með höndum, en einstaklingar ættu þar hvergi nærri að koma. Ég tel því í áframhaldi af þessari skoðun í n., að ekki komi til mála, að fé verði veitt til Skipanaust h/f. Hins vegar verður ekki þörf á því, ef frv. ásamt brtt. við það verður að l., því að þá ættu ekki að verða nein vandkvæði á að leggja fé í þetta. Hafnarsjóður Reykjavíkurbæjar getur þá fengið 2 millj. kr. úr ríkissjóði og hins vegar fengið ábyrgð hans fyrir 3 millj. kr., og þyrfti þannig ekkert fé að leggja fram sjálfur, heldur aðeins að standa undir láninu, þ. e. 3 millj. kr. láni með vöxtum. Það eru því engin rök fyrir þeim ummælum hv. 6. þm. Reykv., að hafnarstjórn hafi ekki fé til þess að gera þessar ráðstafanir nú, af því að verið sé að vinna að öðrum, vegna þess að hún getur fengið 2 millj. kr. úr ríkissjóði og 3 millj. kr. lán, sem hún þarf aðeins að standa undir, og ætti slíkt ekki að vera svo kostnaðarsamt, að hægt sé að segja, að þetta sé ógerlegt. Ég vil upplýsa í þessu sambandi, að Skipanaust h/f hefur tekið að sér þessar framkvæmdir, af því að hafnarsjóður Reykjavíkurbæjar hefur gefizt upp á málinu. Held ég, að þetta sé rétt orðað úr erindi félagsins, en þetta eru ekki mín orð. Ef þetta er hins vegar ástæðan fyrir því, að félagið hefur farið þess á leit að fá styrkinn, þá er því meiri ástæða fyrir n. að neita beiðninni, því að hvaða rök eru fyrir því, að svo verði gert, ef hafnarsjóður Reykjavíkurbæjar gefst upp á slíkum framkvæmdum, sem getur fengið 2 millj. kr. gefnar úr ríkissjóði og 3 millj. kr. lánsheimild. Viðvíkjandi þeim aths. öðrum, sem hv. 6. þm. Reykv. tók fram, m. a. varðandi 5. gr., þá er ég honum sammála um, að það atriði eigi að athugast. Þetta hefur sjálfsagt staðið í hafnarl. fyrir Reykjavík, en n. hefur ekki lesið sig saman við þau, þar eð hún taldi, að það hefði verið gert af mþn. N. mun taka þetta til athugunar og setja inn í frv., að sá, sem fengið hafi leyfi til að gera slík mannvirki, skuli skyldur að halda þeim við. Ég vil einnig lýsa því yfir, að ég skal taka það til athugunar í n. að setja inn í frv.: „Sé leyfið eigi notað innan 2 ára frá veitingu þess, fellur það úr gildi,“ þar eð öll rök mæla með því. N. mun fúslega taka öllum ábendingum við þessa umr. eða til 3. umr. viðvíkjandi því, sem þörf er á að lagfæra.

Frsm. (Eiríkur Einarsson) : Það er einnig hægt að vera fáorður um þetta frv. N. fékk það til athugunar, og hefur hún öll orðið ásátt um að mæla með framgangi þess eins og málið horfir við. Hv. þdm. er kunnugt um þá fábreyttu nýskipan, sem á sér stað með frv., heimild til þess að mega reisa fleiri en einn húsmæðraskóla í kaupstöðum landsins. Það skýrir sig sjálft, bæði samkv. framkvæmdinni af hálfu Reykjavíkur og eðli málsins, að það er miðað fyrst og fremst við höfuðborgina. Menn munu vera ásáttir um, að það beri að stefna að því, að sem flestar ungar stúlkur eigi kost á því að nema beinlínis í sérskóla til þess lífsstarfs, sem bíður þeirra, að vera húsmæður. Það er fræðslukerfi landsins stórvægilegt atriði, sem ég veit, að flestir skilja rétt, að húsmæðraskólarnir verði ekki aukaatriði, heldur meginatriði, miðað við, að þeir komi að notum í lífsstarfi, sem bíður fólksins. N. hefur orðið á einu máli um að mæla með samþykkt frv. eins og það liggur fyrir.