Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. minni hl. (Jónas Jónsson) : Herra forseti. Eins og áður hefur verið talað um, þá hefur þetta mál ekki enn fengið neina athugun í menntmn. hv. Ed., því að form. n. hefur verið veikur, en þar sem hæstv. forseti virðist ekki sætta sig við þá till., sem hér kom fram um það að bíða með umr. um málið, þar til séð yrði um hin frv. í sambandi við þetta mál, vil ég því gera stuttlega grein fyrir brtt. mínum.

Er það virkilega meining hæstv. forseta að taka málið nú fyrir?

Ég vil þá spyrja hæstv. forseta, hvort hann ætli sér að knýja fram umr. nú eða láta málið bíða, þar til menntmn. fær tækifæri til þess að athuga það.

Forseti (StgrA) : Ég skal svara því til um þetta atriði, að eins og lýst hefur verið yfir, hefur form. hv. menntmn. verið veikur síðan umr. var frestað um mál þetta, en mér hefur skilizt það á viðtölum við nm., að það væri ekki ætlunin, að n. tæki þetta til sérstakrar athugunar, og taldi því rétt að halda áfram þessari umr.



Síðast þegar þetta mál var hér á dagskrá, kom fram till. um að fresta því og vísa til n. Hv. þm. Dal. (ÞÞ) gegndi þá forsetastörfum, og bar hann ekki upp till. um að vísa því til n., vegna þess að samkomulag lá fyrir um að fresta því að málið yrði tekið fyrir, þar til n. hefði haft tækifæri til að athuga það í sambandi við beiðni, sem kom fram frá hv. þm. S.-Þ. (JJ), hv. 1. þm. Eyf. og mér. Lýsti forseti yfir, að málinu yrði frestað, þar til n. hefði athugað það.



Ég man vel eftir, að það var gengið út frá þessu, og það er að vísu oft gengið út frá því, að ekki þurfi að vísa máli til n., því að n. hafi það jafnan til meðferðar meðan það liggur fyrir d. Það er hins vegar engin ástæða til þess að halda nefndarfundi um þetta, þótt hv. þm. S.-Þ. vilji vísa því aftur til n. og tefja það hér með málþófi. Vonast ég til þess, að hinir nm. geri ekkert til þess að tefja málið, en kunnugt er, að framkoma hv. þm. S.-Þ. er aðeins til þess, því að enginn þarf að halda, að hann verði með þessu frv., fyrr en búið er að gerbreyta því. Ég fyrir mitt leyti mun engin afskipti hafa af því, hvort málinu verður aftur vísað til n., en veit, að allar till. hv. þm. S.-Þ. ganga í þá átt að sundra því skólakerfi, sem hér er um að ræða, og kunnugt er, að hann gleðst yfir hverjum þeim skóla, sem stendur utan við það. Mér finnst því fyrir mitt leyti, án þess að ég leggi á það sérstaka áherzlu, ástæðulaust annað en halda áfram þessari umr. og að menntmn. eigi ekki að tefja málið með því að taka það fyrir að nýju.

Frsm. minni hl. (Jónas Jónsson) : Ég er hræddur um, að hv. 1. þm. Reykv. hafi gleymt því, að ákveðin bending kom frá einum flokksbróður hans um það að láta þetta mál bíða eftir öðrum frv. og athuga það í n. Þá vil ég og benda á það, að í þeim till., sem hér liggja fyrir, og aths. úr ræðum hafa komið fram ýmis nýmæli, sem n. hefur ekki enn sinnt, vegna þess að n. hefur ekkert getað gert í málinu, en það eina, sem farið er fram á, er, að sæmileg vinnubrögð verði höfð um þetta stórmál. Skal ég fyrir mitt leyti strax mæta á fundi í n., til þess að tefja málið ekki, ef hv. 1. þm. Reykv. vill stjórna fundi í forföllum form. nefndarinnar.



Ég verð að segja það, að ég skil ekki ásakanir hv. 1. þm. Reykv. um það, að hér standi til að tefja málið. Málið hefur alltaf verið tekið af dagskrá síðan um miðja síðastliðna viku, til þess að n. athugaði það áður en það væri tekið til umr. Þetta vita allir hv. þm., en nú virðist eiga að taka það til umr. í d., án þess að n. athugi það. Og ég verð að segja, að það kemur úr hörðustu átt, ef verið er að ásaka nm. um, að þeir séu að tefja málið, því að kunnugt er, að umr. hér í hv. d. hefur verið frestað, af því að n. hefur ekki haft tækifæri til þess að halda fundi um málið. - Ég verð að taka undir það með hv. þm. S.-Þ., að mér finnst málið fá mjög einkennilega meðferð. Það er engin grein gerð fyrir þessu máli í nál. og heldur ekki í ræðu frsm. Ég hef beint þeirri spurningu til þeirra manna, sem hafa kynnt sér þetta mál, hvaða þýðingu það hefði, ef frv. verður samþ., og það eru m. a. bollaleggingar um það, hvaða gildistökutíma eigi að setja í frv. Það hefur hins vegar enginn getað sagt mér enn, hvaða lagalega þýðingu það hefði, hvort þetta frv. yrði samþ. eða ekki, vegna þess að þetta frv. virðist vera eins konar efnisyfirlit eða beinagrind, sem önnur frv. eiga að fylla út í. Ég hef því enn ekki getað séð, hvaða þýðingu samþykkt frv. hefur, og engin svör fengið við spurningum mínum, og þess vegna er eðlilegt, að maður spyrji, hvað vaki fyrir hv. n. með samþykkt þess.



Þeir hv. þm., sem hér hafa nú talað, eiga hálferfitt með að færa ástæðu fyrir því, sem þeir eru að fara fram á. Málið liggur hér fyrir - og eins og hv. síðasti ræðumaður sagði - er búið að liggja lengi fyrir. N. hefur skilað áliti, og þá geta hv. þm. starfað að málinu, haldið ræður og borið fram brtt. eins og þeir vilja, en að n. þurfi aftur að halda fundi um málið, er algerlega ástæðulaust. Annars mætti fara þannig með hvert einasta mál, að heimtað yrði, að n. héldi áfram að starfa að því, ef brtt. er borin fram við það. Ég veit, að hv. 6. þm. Reykv. sér, að þannig vinnubrögð á Alþ. yrðu til þess, að hægt yrði alveg að stöðva mál. Hins vegar vil ég þakka fyrir það traust, sem n. hefur verið sýnt, að svo virðist, sem hv. þm. S.-Þ. geti ekki tekið afstöðu til sinna eigin brtt. og álíti, að ekki sé hægt að taka málið fyrir fyrr en n. hefur fjallað um það, og ef ég má ráðleggja hv. þm., þá vil ég ráðleggja honum að vera á móti brtt. sínum, því að þær eru til þess að eyðileggja málið algerlega. Hitt er svo annað mál, sem hv. 6. þm. Reykv., var að tala um, að hann hefði ekki getað fengið svar við því, hvaða þýðingu samþykkt þessa frv. hefði. Ef frv. verður samþ., verða skólarnir að falla undir þetta kerfi, þar á meðal skólar hv. þm. S.-Þ., héraðsskólarnir. Frv. er í hæsta máta raunverulegt. Annars var þetta nú um málið, þó að við eigum hér að vera að ræða um þingsköp. Hér er m. a. haft á móti, að n. eigi að segja hv. þm. fyrir um málin, en ég er ekki í nokkrum vafa um, að hv. 6. þm. Reykv. veit alveg, um hvað málið er. Þetta er, eins og ég hef kallað það, skipulagsuppdráttur. Ég álít, að nauðsynlegt sé að afgreiða það nú, um leið og frv. um gagnfræðanámið og frv. um barnafræðsluna. En ef einhverjum hv. þm. finnst frv. þýðingarlaust, þá geta þeir þó gert það fyrir hina, sem telja það einhvers virði, að samþ. það. Ef aðrar till. koma svo fram, þá er auðvitað ekki nema sjálfsagt, að n. athugi þær.



Herra forseti. Mig undrar það, að hv. 1. þm. Reykv. skuli bera á móti því, að hlutverk n. sé það að kynna sér málin umfram það, sem aðrir þm. hafa tækifæri til, og svara fyrirspurnum varðandi málin. Í þessu máli hefur hv. menntmn. ekki tekizt að svara fyrirspurnum í sambandi við frv. Það liggur og fyrir í þessu máli, að aðeins 4 nm. hafa tekið þátt í nál. og þar af hafa 2 áskilið sér rétt til þess að koma fram með brtt., og svo hefur þriðji nm. komið hér fram með víðtækar brtt. Seinast þegar málið var til umr., var til þess mælzt á hógværan hátt, að n. athugaði málið betur og léti í ljós álit sitt á hinum víðtæku brtt. hv. þm. S.-Þ. Síðan líður vika, og er þá málið tekið fyrir á nýjan leik, en þá upplýsist það, að n. hefur engan fund haldið. Form. og frsm. n. er hér ekki, en liggur veikur heima í rúmi sínu, og sá nm., sem hér talar, segist ekkert geta upplýst. Ég hef spurt að því, hvaða þýðingu það hafi að samþ. þetta frv., ef hin frv. verða ekki samþ. um leið. Þessi l. mundu ekki á neinn hátt fella úr gildi þau sérlög, sem fyrir eru. Þetta hefur sá hv. nm., sem hér er, ekki gert sér skiljanlegt. Ég hef bent á það, að rétt sé að geyma þetta frv., þar til barnafræðslu- og gagnfræðanámsfrv. hafa verið samþ., því að annars hefur það enga þýðingu. N. vill ekki tala sig saman um málið, og er það stirfni, sem ekki greiðir fyrir framgangi þess, en ég álít, að það eigi að fá þinglega afgreiðslu. Ég geri ráð fyrir, að ég sé samþykkur meginatriðum þessara frv., en við höfum löngun til þess að vita nákvæmlega, um hvað þau fjalla og hvað þau fela í sér.

Forseti (StgrA) : Ég sé ekki ástæðu til þess að halda þessari umr. lengur áfram, þar eð samkomulag virðist ekki um meðferð málsins.

Ég vildi, að hv. n. fengi málið aftur til athugunar

. N. hefur haft málið til meðferðar, og hún er ekki knúin til þess áfram, ef hún vill ekki hafa meira um það að segja.



Áður en þetta frv. fer lengra, vil ég aðeins minnast hér á nokkur atriði, sem ég minntist ekki á hér í gær, og einkum á 38. gr. og benda hv. menntmn. á, hvort hún sæi ekki ástæðu til að leggja til að fella þennan kafla burt úr frv., sem snertir skyldur kennara og laun, sem um ræðir í 38. gr., 39. og jafnvel 40. og 41. gr. Mér finnst, að þessi kafli ætti frekar að eiga heima í l., sem væntanlega yrðu samin um skyldur embættismanna yfirleitt. Gæti það valdið nokkru um fylgi við frv., hvort þessi ákvæði standa í sjálfu fræðslulagafrv., eins og hér er gert ráð fyrir, eða ekki. Ég býst við, að það valdi ágreiningi, hvort rétt er að lögbinda í þessum l., hvort kennarar - auk þess að hafa fullkomin laun, eins og álitið er, að þeir hafi samkv. launal., - skuli hafa þriggja mánaða frí á ári, kenna þó ekki nema 5 stundir á dag og fá auk þess greitt fyrir alla vinnu, sem þeir kynnu að gera heima, og fá þar að auki ákveðið orlof með fullum launum, eins og ákveðið er í frv. Þetta atriði út af fyrir sig kemur hvorki við fræðsluskyldu né því, hvort menn vilja fylgja því, að almenn fræðsluskylda sé lögákveðin í landinu til 16 ára aldurs, og ætti þetta atriði því heima í öðrum lagabálki en þeim, sem hér liggur fyrir. Þá er í 41. gr. frv. ákveðið, að kennarar skuli vera prófdómarar hver hjá öðrum, en ekkert kemur þar fram um það, hvort þetta skuli greiðast sem aukastarf. Þetta starf hefur verið greitt með fullum launum aukalega, og er rétt, að það sé ákveðið í gr., ef ekki verður samkomulag um, að þessi kafli, sem ég til tók, verði felldur niður úr frv., þar á meðal þessi 41. gr. Þá vil ég spyrja hv. menntmn., hvort hún sjái ekki ástæðu til þess að fella 45. gr. burt úr frv., þar sem stendur, að fræðsluráð geti með samþykki fræðslumálastjórnar ákveðið, að nú skuli rekið í sambandi við heimavistarskóla gagnfræðastigsins. Hér er það fræðsluráð og fræðslumálastjórnin, sem á að ákveða, hvort þessir baggar verða bundnir annars vegar ríkissjóði og hins vegar og ekki síður sveitarfélögunum, að það séu sett upp bú af ótiltekinni stærð og með ótilteknum rekstrarkostnaði við hvern gagnfræðaskóla á landinu. Ég geri ráð fyrir því, að t. d. Reykjavík yrði ekki neitt undanskilin þessu ákvæði, og er þá vel, að til eru Korpúlfsstaðir, til þess að parta þá niður fyrir gagnfræðaskólana, ef þessi gr. verður samþ. - Ég tel, að þetta ákvæði ætti ekki að standa í 1. Það er líka tekið fram síðar í þessu frv., að stofnkostnaður við þessi bú skuli skiptast hlutfallslega milli aðilanna, sem kosta reksturinn yfirleitt. Gæti þá vel svo farið, að það yrði ekki minni kostnaður við að reka búin en kostnaðurinn af skólunum sjálfum, enda er ekki svo góð reynsla fengin af búrekstri þess opinbera, að ástæða sé þess vegna að fjölga slíkum búum víðs vegar um landið. Ég hefði nú óskað, að fyrir lægju nokkru nánari upplýsingar en raun er á um þann kostnað, sem hlýtur að leiða af samþykkt þessa frv. En það mun töluvert á huldu, hver hann verður. En væntanlega getur hv. n. þá upplýst eitthvað um það við næstu umr. Þá vil ég benda hv. n. á 57, gr. frv., þar sem stendur í 2. málsgr., að ef kostnaður fer 15% eða meir fram úr meðalkostnaði, miðað við landið í heild, þá skuli endurgreiða úr ríkissjóði þann kostnað, sem fram yfir er meðalkostnað. Ég tel þessa gr. mjög óheppilega að hafa hana svo í l. Slík lagagr. hlyti að stuðla að því, að engar hömlur séu hafðar á rekstrarkostnaði skólanna. Því að hvenær sem rekstrarkostnaðurinn færi fram úr meðallagi, - væri réttur vís til þess að fá greitt upp í hann úr ríkissjóði. Og mundi þá slíkur kostnaður fara síhækkandi. Og að síðustu vil ég benda á, hvort ekki væri tiltækilegt að breyta frv. þannig - þeim kafla, sem er um skólaskylduna, - að láta ekki skólaskylduna ná lengra en til barnafræðslunnar, þó að það opinbera geri allt, sem í þess valdi stendur, til þess að búa svo að unglingunum, að þeir geti fengið fræðslu sambærilega við gagnfræðanám eftir þessu frv., ef þeir óska þess. Á þessu annars vegar og hins vegar þeirri skólaskyldu viðkomandi þessum aldri, sem hér er gert ráð fyrir í frv., er mikill munur. Annars vegar er það, að ríkið uppfyllir sínar skyldur, ef það lætur af hendi bæði kennslukrafta og skólahús. En hins vegar er það, sem mér finnst óviðeigandi, að lögbjóða, að menn skuli verða settir á námsbekk allt að 16 ára aldri, þó að hugur þeirra stefni til annars. Þetta síðar talda er ekkert sambærilegt við það, að börn skuli ljúka vissu námi til 13 eða 14 ára aldurs, og mér finnst vera á þessu mjög mikill eðlismunur. - Ég bendi hv. n. á, hvort hún sjái sér ekki fært að breyta þannig frv., að skólaskyldan sé ekki lögfest til hærri aldurs en verið hefur, þó að lögfest sé, að ríkið skuli leggja fram allt, sem til þess þarf, að þeir þegnar þjóðfélagsins, sem það vilja, geti fengið þá fræðslu, sem hér um ræðir í þessu frv. Sé ég svo ekki ástæðu til að ræða málið frekar á þessu stigi.



Ræða hv. 6. þm. Reykv. var í þá átt, sem ég gat búizt við. Ég gerði fyrirspurn til hans um það, hversu honum litist á fyrir sitt bæjarfélag að standa undir því, sem leiða mundi af þeim breyt. á l., sem hér er stefnt að með þessu frv. Og hann vék sér hjá að svara, vegna þess að ekki væri hægt að svara þessari fyrirspurn, af því að engar heimildir lægju fyrir, sem á væri hægt að byggja slíkt svar. Þetta er einmitt höfuðgalli frv., að það er svo óljóst og illa undirbúið, að það er ómögulegt, að hægt sé að átta sig á því eftir frv., hvern kostnað mundi leiða af samþykkt þess. Það getur verið gert viljandi að hafa frv. svona, til þess að reyna að lokka menn til að taka við málinu, án þess þó að vita, hvað hér er raunverulega á ferð. En á hinn bóginn get ég ekki séð annað en að forráðamenn bæjarmála, eins og t. d. hér í Reykjavík, sem eiga vissulega mest á hættu í þessu sambandi, af því að þeir eru stærstu aðilarnir, sem hér á að lögbjóða um, þeir verði að gera sér grein fyrir því, ef þetta frv. á fram að ganga, hvort hér eigi að lauma á þá helsi, sem þeir vilja ekki bera. Sú aths., sem hv. þm. Barð. gerði hér, er mjög í rétta átt viðvíkjandi aðalatriði málsins. Og það, sem sá hv. þm. fer fram á, er það, sem þjóðfélagið hefur gert frá byrjun, allt fram á þennan dag. Árið 1846 var reistur skóli á Íslandi, og þá var ekki nema einn skóli til í landinu, og ríkið, sem þá var Danmörk, hélt hann og kostaði. Svo hafa hinir skólarnir, sem hér eru til, verið stofnaðir þannig, að það hafa verið stofnaðir skólar, sem ríkið, bæjarfélög og einstakir menn komu upp, til þess að mæta þörf fólksins, en sem frjálsar stofnanir. Og einkum hefur verið gert mikið að því upp á síðkastið að fjölga þessum stofnunum. Um stund voru gagnfræðaskólar aðeins í Flensborg og á Akureyri. Svo komu Austfirðingar og breyttu skóla, sem var hjá þeim, í gagnfræðaskóla. Svo kemur ný alda, þannig að fólkið sjálft og bæjarfélög hafa komið upp 15–16 slíkum skólum alls, þannig að þær stofnanir, sem hér í frv. er átt við, sem annast fræðslu gagnfræðastigsins, eru orðnar þetta margar, en þó hvergi nærri svo, að nægi til þess að standa undir framkvæmd gagnfræðafræðslunnar samkv. þessu frv., ef 13–15 ára unglingar eiga allir að vera skyldaðir til að sækja slíka skóla. Aðalbreyt., sem í frv. er farið fram á, liggur í þessu að gera tvennt í einu, að leggja skyldur á ríki og bæjar- og sveitarfélög til þess að byggja gagnfræðaskóla með öllu tilheyrandi, þvinga þessa aðila til þess, og á ég þar sérstaklega við bæjar- og sveitarfélögin, og svo að gera hitt, að þvinga nemendur til að sækja skólana. Nú var rætt um þetta atriði hér í gær og reynt að halda því fram af hæstv. ráðh., að það væri svo sem enginn munur á ákvæðum þessa frv. og því, sem verið hefði, því að það hefði verið fram að þessu skólaskylda barna til 14 ára aldurs, - þó að skólaskyldualdurinn væri lengdur um eitt ár, til 15 ára aldurs. En á þessu er þó mikill munur, sérstaklega í dreifbýlinu, því að oft hafa börn þar part úr vetri gengið til kennara, þar sem verið hefur farskóli, og með því móti hafa börnin tiltölulega lítið verið að heiman. En nú er í þessu frv. beinlínis byggt á því, að öll börn 13 ára eru skylduð til þess að vera á þessum skólum í tvo vetur. Og afleiðing þess verður sú, að í sveitum og þorpum verður ekki um annað að gera yfirleitt en að hafa þetta heimavistarskóla. Það getur enginn sagt um það nú, hvort unga fólkið vill svona mikið skólanám á þessum aldri. Enda kemur það fram, að skólarnir standa auðir, ef mönnum líkar ekki við þá. Hefur það komið fyrir hjá okkur um skóla, jafnvel á síðustu tímum, að fólkið sækir þá ekki. Og hæstv. ráðh. hefur ekki áttað sig á því, að þetta kemur allt öðruvísi út, ef allir þessir skólar eiga að taka yfir tveggja ára nám, þar sem öll heimili þessara unglinga á aldrinum 13–15 ára verða þá að vera án þeirra þessi 2 ár og væntanlega lengur, hvernig sem á stendur. Ef unglingarnir mættu hins vegar af frjálsum vilja fara á þessa skóla, þá færu þeir, sem vildu og gætu, og ég vil taka undir það, sem hv. þm. Barð. sagði, enda hef ég sem þm. unnið að því máli, að þjóðfélagið reyni að bæta úr þeirri þörf í þessum efnum, þannig að ekki standi á húsnæði fyrir skólastarfsemina, en jafnvel á þessum góðu tímum hefur staðið á þessu. Hér í Reykjavík hefur t. d. staðið á húsnæði fyrir 2 gagnfræðaskóla, þótt að vísu sé nú verið að byggja myndarlegt hús yfir annan þeirra. En síðan kemur hér annað atriði til greina, eins og ég vék að í gær, og það eru verkstæðin, sem hér er gert ráð fyrir. Ég var að tala við skólastjóra við gagnfræðaskóla í gærkvöld, og hann sagði við mig: „Þegar þið þm. og ríkisstj. hafið þetta mál til meðferðar, er rétt að geta þess, að kostnaðurinn við verkstæðin verður miklu meiri en við bóknámið.“ Nú hefur hæstv. menntmrh. hækkað kaup kennara upp í 20 kr. um tímann, og sagði skólastjórinn, að þar sem hver skólastund væri reiknuð 45 mínútur og færi kennsla í þessari grein fram samfellt, þannig að engin hlé eru milli kennslustunda, og fengi kennarinn því 60 kr. fyrir 3x45 mín. Ég vildi telja það eftir mörgum frekar en kennurum, þótt þeir séu vel launaðir, en af þessu sést, að borgarstjóri þessa bæjar hlýtur óhjákvæmilega að hafa mikil fjárútgjöld bæði fyrir bóklega og verklega kennslu. Þá vil ég höggva í sama farið og hv. síðasti ræðumaður viðvíkjandi búskapnum á þessum skólum. Ég var ekki á móti því atriði, heldur því, að skólanefndir séu skyldaðar til þess að hafa slíka starfsemi með höndum, og kemur það til af því, að þetta getur gengið bæði vel og illa. Það er ekki nema við einn skóla hér á landi, þ. e. Laugarvatnsskólann, að sett hefur verið upp stórt bú. Kemur það til af því, að skólastjóri hans er mikill búmaður, og er þessi búskapur til mikils gagns, en satt að segja, þótt skólastjórinn sé mikill búmaður og stjórni þessu í sínum vinnutíma, þá held ég, að fari að gusta um hann, hvort þetta geti borið sig, enda hefur mér nýlega verið sagt það, að komið sé í ljós, að á ríkisbúunum sé stórkostlegur tekjuhalli, sem er raunar ekki vegna óstjórnar, heldur vegna þess, hve vinnan er dýr. Finnst mér rétt að geta þess, að á einu af þessum búum, þar sem vel er til alls vandað, er nú orðið heylaust, og er nú verið að gera ráðstafanir til þess að fá hey fyrir 20 þús. kr., til þess að bjarga kúnum. Ég held því, að hv. þm. Barð. hafi ekki ofmælt, er hann sagði, að það væri mjög varhugavert að hafa slíkt í l., að skólanefndir væru skyldugar til að reka búskap á skólunum. Hins vegar væri það allt annað, ef skólanefndirnar gætu ráðið þessu sjálfar. Ég vil svo að lokum benda á það, sem kannske er mesta missmíðin á þessu frv., hversu óréttmætt það er að taka sjálfsstjórnina úr höndum héraðsskólanna. Ég sýndi fram á það í gær, hvernig þessir skólar hefðu risið upp fyrir dugnað og fórnfýsi fólksins í sveitunum og að þeir ættu því að fá að ráða málum sínum sjálfir. Það sagði einn skólastjórinn við mig, þegar hann heyrði, hvernig fyrirhugað væri að skipa þessum málum, að hann hlakkaði ekki til þess að þurfa að sækja um leyfi til ríkisstj., ef hann þyrfti að veggfóðra herbergi eða setja rúðu í glugga, en þannig yrði það, ef frv. þetta verður að l. Og það er nú þegar búið að sprengja sjálfstæði skólanna með launal., sem sett voru í fyrra. Í þessu frv. er ekki heldur á neinn skynsamlegan hátt gert ráð fyrir því, hvernig fyrirkomulag skólasjóðanna eigi að vera. Og hvað eru skólasjóðirnir? Ætti það t. d. að koma á skólasjóðina, ef búskapur er rekinn þannig, að heylaust er orðið í febrúar? Ég veit ekki, hvort þetta kæmi á skólasjóðina, en hitt er óhjákvæmilegt, ef frv. verður samþ., að það verður að leggja til skólanna ekki aðeins tekjuhalla af búskapnum, heldur og stórkostlegt fé til viðhalds húsa. Hins vegar væru miklu meiri möguleikar á að komast hjá slíku, ef héraðsskólarnir hefðu frjálsræði um þessi mál, þannig að nemendurnir sæju um viðhald skólanna og slíkt. Yrði af því mikil bó,t bæði fyrir þjóðfélagið og skólana. Ég álít, að að því sé mikil bót, að þetta frv. hefur nokkuð verið rætt hér í hv. d., og vil sérstaklega bera það saman við meðferð málsins í hv. Nd., þar sem aðeins voru sögð um það nokkur orð við 1. umr. og yfirleitt kastað til þess höndunum. Að vísu komu þar fram fáeinar brtt. við frv., en það er óneitanlega leiðinlegt fyrir hv. Nd., sem er fjölmennari d., að hún skuli ekkert hafa gert til þess að verja fólkið í sveitunum fyrir þeim ágangi, sem því er gerður með þessu frv. Ég vonast því til þess, að hér í hv. d. verði hafin sú sókn, að skólamálin verði tekin upp á sjálfstæðum grundvelli á móti þeirri eftiröpun og útlendum beygluskap, sem kemur fram í þessu máli.