Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Frsm. (Finnur Jónsson): Þetta frv. er komið frá Ed. og var borið þar fram af mönnum úr Alþfl. og Sjálfstfl., eftir beiðni síldarútflutningsn. Hv. sjútvn. hefir haft frv. til athugunar og leggur til, að það verði samþ. N. vill lögbjóða mat á matjessíld og skozkverkaðri síld, svo að við getum haldið mörkuðum okkar í samkeppni við aðrar þjóðir. Hinsvegar áskilja einstakir menn sér rétt til að koma fram með brtt. Ég tel málið mikið nauðsynjamál og óska, að því verði vísað áfram til 3. umr.

*Ísleifur Högnason: Ég vildi mega beina fyrirspurn til hv. form. sjútvn. viðvíkjandi 4. gr. frv., um það, hvaða nauðsyn beri til, að þessir matsmenn og matsstjórar séu háðir algerðri þagnarskyldu. Ég get hugsað mér, að nauðsynlegt geti verið að lögbjóða þagnarskyldu að því er snertir sérstakar verkunaraðferðir, sem halda verði leyndum. En þá vildi ég spyrja hv. n., hvort hún teldi ekki réttara að takmarka þagnarskylduna við þetta. Þá er 6. gr., þar sem rætt er um sektarákvæði. Ég vil í sambandi við hana geta þess, að mér er kunnugt um, að fyrir nokkrum árum fluttu nokkrir útflytjendur hér við Faxaflóa út 2000–4000 tunnur af útvatnaðri saltsíld til Danmerkur, og var hún seld þaðan til Þýzkalands sem matjessíld. En verðmunur á saltsíld og matjessíld getur verið 10–12 kr. Þessir braskarar munu að líkindum hafa hagnazt á þessari sölu um 40 þús. kr. En fyrir svona brask gerir frv. ekki ráð fyrir hærri sektum en 2000 kr. Dæmi það, sem ég nefndi, sýnir, að með svona lágu sektarákvæði getur það beinlínis verið álitlegur gróðavegur að brjóta l. og greiða sektina. Ég tel því þetta sektarákvæði allt of lágt og vildi óska þess, að hv. n. gerði á þessu viðeigandi breytingu.

*Sigurður Kristjánsson: Ég hefi áskilið mér rétt til að koma fram með brtt. við frv. Ég geri ráð fyrir, að við það fyrirkomulag, sem gert er ráð fyrir, myndi hlaðast allmikill kostnaður á síldina, en í slíkt verður að fara gætilega, vegna þess að þessi vara okkar er mjög takmörkuð, og má því búast við, að þessi kostnaður komi niður á fremur litlu útflutningsmagni. Í 3. gr. er sagt, að ráðh. skuli ákveða laun matsstjóra og matsmanna. Þetta tel ég ógætilegt, og mun ég því bera fram brtt. við 3. umr. Allir hv. þm. vita, að hér á landi starfa margir matsmenn í ýmsum greinum, og eru laun þeirra yfirleitt heldur léleg. Nú er það kunnugt, að yfirmatsmenn á fiski hafa mikið starf með höndum, en eru þó illa launaðir. Gætu af því hlotizt vandræði, ef matsstjórum og matsmönnum síldar væri ákveðin hærri laun en fiskimatsmönnum, sérstaklega yfirmatsmönnum, fyrir minna verk. Myndi það eflaust leiða af sér kröfur um launahækkun af þeirra hálfu. Tel ég því nauðsynlegt að ákveða þegar í þessum l. launakjör síldarmatsmanna, a. m. k. matsstjórans.

* Frsm. (Finnur Jónsson): Út af aths. hv. 5. landsk. við 4. gr. get ég upplýst, að þessu með þagnarskylduna víkur þannig við, að matsmenn eiga ekki að gefa keppinaulum eða öðrum saltendum upplýsingar um atriði, sem þeir hafa orðið áskynja að því er snertir ástand vöru, er þeir hafa metið. Það er ekki til þess ætlazt, þó að ákveðið sé mat á þessari vöru, að þar með sé opnað leið til opinberrar gagnrýni á viðkomandi framleiðanda. Að því er sektarákvæðin snertir, tel ég koma fram óþarfa hræðslu hjá hv. 5. landsk. Þessi upphæð er algeng sem sektarákvæði, og hærri sektarákvæðum er sjaldan beitt. Ég geri þetta atriði þó ekki að neinu kappsmáli. Viðvíkjandi aths. hv. 6. þm. Reykv. vil ég upplýsa, að sjútvn. ætlast til, að skipaður verði einn matsstjóri með sæmilegum launum, og hefir hann áreiðanlega meira en nóg að starfa allt árið. Auk þess ætlast n. til, að ráðnir verði 3 undirmatsmenn, sem ekki er gert ráð fyrir, að starfi nema yfir síldartímann. Ég held, að nærri láti, að sú álagning á síldina, sem gert er ráð fyrir, hrökkvi fyrir þeim kostnaði, sem ríkissjóður myndi hafa af þessu.

*Ísleifur Högnason: Ég þykist vita, að þeim hv. þm., sem síðast talaði, muni vera kunnugt um dæmi það, er ég nefndi áðan, að íslenzkir síldarbraskarar seldu til Danmerkur birgðir af útvatnaðri saltsíld, sem síðan var seld sem matjessíld á þýzkum markaði. Hafi gróðinn numið 40 þús. kr., sem mun láta nærri, þá hefðu þeir haft efir 38 þús. kr. í hreinan ágóða, enda þótt þeir hefðu greitt þessar 2000 kr. í sekt, sem frv. gerir ráð fyrir. Ég tel þetta því ekkert hégómamál, eins og hv. þm. Ísaf. virðist gera. Mun ég því bera fram brtt. um að hafa þetta sektarákvæði hærra.

* Frsm. (Finnur Jónsson): Ég vil benda hv. 5. landsk. á, að rök þau, sem hann færir fyrir því, að sektarákvæðið sé of lágt, munu vera á misskilningi byggð. Hann segir, að braskarar hér við Faxaflóa hafi selt um 4000 tunnur af saltsíld til Danmerkur, sem hafi verið útvötnuð þar, en síðan seld til Þýzkalands sem matjessíld. Þessi l. geta ekki útilokað slíkt, því að þau ná ekki yfir saltsíld, heldur aðeins matjessíld. Auk þess geta þau ekki náð yfir það, að menn breyti í Danmörku saltsíld í matjessíld á þennan hátt og selji síðan til annara landa. Annars held ég, að upplýsingar hv. þm. muni vera á misskilningi byggðar. Ég hefi aldrei heyrt um þennan útflutning og held, að hann hafi aldrei átt sér stað.

*Thor Thors: Það voru nokkur ummæli, er féllu hér síðast, þegar málið var til umr., hjá hv. þm. N.-Þ., sem ég vildi gera að frekara umræðuefni. Ég hefi skorað eindregið á þennan hv. þm. í fyrri ræðu minni að láta þess getið, hvar slík ákvæði, sem ráðgerð eru í þessu frv., séu gildandi l., og hefir hann ekki enn getað bent á, hvar það sé, en sagði, að slík ákvæði mundu finnast sumsstaðar í erlendri löggjöf. Ég býst við, að hv. þm. viti ekkert um þetta, og ef hann leitaðist við að kynna sér þetta má!, myndi hann komast að þeirri niðurstöðu, að slík ákvæði sem þessi gilda hvergi. Það er upplýst, að engin slík ákvæði eru í norðurlandalögum. Hv. þm. hélt því fram, að eitthvað svipað þessu mundi gilda hjá Englendingum. Hygg ég það mesta misskilning. Þar eru ekki önnur félög, sem birta efnahagsreikninga. en þau hlutafélög, sem selja hlutabréf sín á frjálsum markaði, og sjá allir, hvílíkur reginmunur er á slíkum fyrirtækjum og algerum einkafyrirtækjum, sem hér á að skylda til að birta efnahagsreikninga sína. Hv. þm. reyndi að snúa út úr ummælum þeim, er ég viðhafði viðvíkjandi því að þessi ákvæði ætti aðallega að setja fyrir niðurrifsmennina í þjóðfélaginu, og vildi hann segja, að ég hefði með því átt við Samband íslenzkra samvinnufélaga. að það væri skipað niðurrifsmönnum þjóðfélagsins. Þetta er eintómur útúrsnúningur; ég hefi aldrei haldið því fram, að S. Í. S. væri skipað tómum niðurrifsmönnum, né heldur samvinnufélögin úti um land; þó að fyrir liggi meðmæli frá einum forstjóra samvinnufélaganna um, að hann sé frv. meðmæltur, þá get ég ekki álitið þann eina mann tala fyrir munn allra samvinnumanna landsins. Og það er langt frá því, að ég telji þennan mann, sem að þessari umsögn stendur, niðurrifsmann, þó að hann með sinni umsögn verði til að veita lið málefni, sem er fyrst og fremst niðurrifsmönnunum til ánægju og framdráttar. Hv. þm. taldi, að þetta mundi ekki verða til að draga úr framtaki manna. Ég verð að halda því fram, að svo sé, því að ofan á áhættuna, sem fylgir atvinnurekstrinum, þá mega þeir nú eiga á hættu, að vegna birtingar efnahagsreikninganna verði það opinbert fyrir hverjum og einum óviðkomandi, hvernig fjárhagur þeirra er, og það hvað efnalega sjálfstæðir sem þeir kunna annars að vera. - Hv. þm. vildi þó fallast á gagnrýni mína á því, að það væri óeðlilegt, að skyldur samkvæmt frv. næðu til skuldunauta einkafyrirtækja. Nái frv. að ganga til 3. umr., mun ég freista þess að bera fram brtt., sem fer í þessa átt. Hv. verjendur þessa máls hafa haldið því eindregið fram, að þetta mundi verða til að skapa nýtt aðhald um lánveitingar. Þetta er hinn mesti misskilningur. Það mundi ekkert aðhald skapa, heldur verður þetta aðeins til að skapa nýja tegund árása í okkar allt of árásargjarna þjóðfélagi. Það gefst aðeins betra tilefni eftir en áður til að draga efnahag einstaklinga og fyrirtækja inn í pólitískar illdeilur í blöðum og á mannfundum. Lánsstofnanirnar hafa eftir sem áður sama rétt til lánveitinga og munu fara sínu fram, hvað sem einstakir stjórnmálamenn segja. Það er nú einu sinni svo, að það er lítið mark tekið á pólitískum árásum utan þess flokks, sem ber þær fram, svo að þess er ekki að vænta, að árásirnar hafi nein áhrif. en þær verða aðeins til að auka á ófrið. Ég tel kosti þessa frv. enga, en galla þess marga og hættulega. Þess vegna mun ég greiða atkv. móti frv.



Það var náttúrlega ástæða til, vegna ummæla, sem hv. 5. þm. Reykv. hafði hér um sérstaka lánsstofnun, að mótmæla því kröftuglega. Hann dró inn í umr. einstaka menn og nafngreindi þá og bar þá þeim brigzlum, sem hann mun ekki geta rökstutt. En ég skal nú ekki fara út í það. Út af firrum þessa hv. þm. um töp bankanna, þar á meðal Útvegsbankans, þá vil ég endurtaka það, sem ég áður sagði, að bankarnir hafa ekki, svo að vitað sé, öðru að tapa en stofnfé sínu. Um Landsbankann er það að segja, að hann er talinn eiga sitt stofufé mikið til, en Útvegsbankinn hefir, svo að vitað er, tapað upphaflega hlutafénu, en það var að miklu leyti erlent fé. Orðalag þessa hv. þm. um, að bankarnir hafi tapað milljónum af sparifé þjóðarinnar, á því enga stoð í veruleikanum. - Ég skal ekki orðlengja þetta, en ég vildi aðeins undirstrika það, að þetta frv. getur ekki orðið að l., nema það sé steypt upp, því að það er ekki ein einasta gr. þess, sem getur staðizt, og meira að segja fyrirsögnin er röng. Ég fór í gegnum allar gr. frv. við fyrri hluta þessarar umr. og mun ekki misnota minn tíma til að endurtaka það, sem ég þá sagði, því að ég hefi aðeins leyfi til að gera aths. Ég mun greiða atkv. með þeirri till., sem boðuð hefir verið, um að vísa málinn til stj.

*Ísleifur Högnason: Því hefir verið haldið fram, að frv. þetta hlyti að orsaka það, að auknar yrðu árásir á einstök fyrirtæki. Ég er á gagnstæðri skoðun um þetta. Ég held því fram, að birting efnahagsreikninga hlyti að leiða til þess, að menn þyrftu að hafa rök fyrir sínu máli, ef ráðizt yrði á einstök fyrirtæki. Ég álít, að þessu frv. sé ekki beint gegn einstökum fyrirtækjum, heldur sé það aðhald til bankanna um að lána ekki einstökum fyrirtækjum endalaust fé, sem eru komin svo langt í skuldafeninu, að sýnilegt er, að þau komist ekki upp úr því. Við skulum tala t. d. hf Kveldúlf. Það hefir verið ráðizt á efnahag þessa fyrirtækis á undanförnum árum. Ég skil ekkert í því, ef eigendur þessa fyrirtækis fagna því ekki að fá tækifæri til að bera af sér þær getsakir, sem fram hafa komið, með því að leggja gögnin á borðið. Það er bezta vörnin, ef menn eru bornir röngum sökum. Ég hefi ekki orðið var við yfirleitt nein rök. sem fram hafi komið gegn þessu máli.

*Gísli Guðmundsson: Ég skal ekki vera langorður. Það er þegar búið að ræða þetta mál svo, að ég geri ráð fyrir, að það muni ekki mikið skýrast héðan af. Ég vil taka það fram út af þeirri till., sem fram er komin um að vísa málinu til stj., að ég get fyrir mitt leyti ekki fallizt á hana. Ég tel, að það sé ekki ástæða til að vísa málinu þá leið, og mun greiða atkv. móti því og vænti þess, að hún verði ekki samþ. Hv. þm. Snæf. mælti hér nokkur orð, þar sem hann gerði fáeinar aths. út af minni ræðu, en það var í raun og veru ekkert svo veigamikið í þessari ræðu hans, að um það þurfi að fjölyrða. - Viðvíkjandi orðum grg. þessa frv. um, að hliðstæð ákvæði finnist í öðrum löndum, þá hefi ég gert grein fyrir, að þetta er réttmætt orðalag, og ummæli hv. þm. Snæf. breyta því ekki að neinu leyti, enda gekk hann ekkert inn á rök í því efni. Þá vildi hv. þm. leggja áherzlu á það, að sú umsögn, sem kom frá S. Í. S., hafi aðeins verið frá einum af framkvæmdarstjórum þess. Ég vil af þessu gefna tilefni geta þess, að þessi eini maður er aðalforstjóri S. Í. S., Sigurður Kristinsson. og hann gaf þessa umsögn vitanlega fyrir hönd viðkomandi stofnunar. Hv. þm. Snæf. vildi gera mikið úr því, að ef efnahagsreikningar yrðu birtir, þá mundi það verða upphaf að miklum opinberum umr. um hag fyrirtækja. Einnig hafa andmælendur frv. mikla áherzlu lagt á það, að hlutaðeigandi fyrirtæki mundu bíða fjárhagslegt tjón við birtingu efnahagsreikninganna. Hinsvegar hafa talsmenn frv. haldið því fram, að þetta mundi ekki valda neinu tjóni og að þrátt fyrir það, þó að engin I. væru um þetta, þá væri ekki fyrir það girt, að árásir væru gerðar á efnahag einstakra fyrirtækja. Hv. þm. Snæf. segir loks í sinni síðustu ræðu, að þær pólitísku árásir, sem gerðar séu á einstök fyrirtæki, séu þýðingarlausar og á þeim sé ekkert mark tekið, nema aðeins í þeim flokkum, sem þær séu gerðar. Þetta hlýtur að vera hv. þm. mikill hugarléttir, því að þá þarf hann ekki að hafa áhyggjur út af því, að samþykkt frv. leiði til pólitískra árása, sem til tjóns geti orðið, því að það, sem ekki er tekið mark á, getur ekki skaðað fyrirtæki. Ég skal svo ekki orðlengja þetta frekar.

* Frsm. minni hl. (Garðar Þorsteinsson): Hv. 5. landsk. er stöðugt að leggja áherzlu á það, að með birtingu efnahagsreikninga fái menn að vita sannleikann og ekkert annað en þann hreina sannleika um efnahag manna. Þetta er misskilningur, eins og ég hefi hér oftar en einu sinni bent á. Efnahagsreikningarnir, eins og þeir eru gerðir upp til skatts, eru ekki það sama eins og eignin stendur einstaklingum i. Allar fasteignir eru gefnar upp til skatts með fasteignamatsverði. Við skulum taka dæmi um þetta, þar sem fyrir lægi efnahagsreikningur einhvers, þar sem sæist, að þessi maður skuldaði 100 þús. kr. Það, sem kæmi á móti, væri ein fasteign, sem væri metin að fasteignamati 70 þús. kr., og útistandandi skuldir, 30 þús. kr. M. ö. o., samkvæmt efnahagsreikningi þessa manns eru eignirnar jafnmiklar skuldunum. En til þess nú, að skorið yrði úr um það, hvort þessi maður ætti fyrir skuldum. kemur margt til greina. Þá er það fyrst, hvort fasteignin er meira virði en fasteignamatið er. Það fer t. d. eftir því, hvar þessi eign er, hvort hún er suður í Hafnarfirði eða hér við austurvöll. Á því er mikill munur. Svo kemur það líka til greina, hvort skuldirnar eru 30 þús. kr. virði eða t. d. 10 þús. kr. virði. Sannleikurinn er sá, að þeir, sem dæma ættu um efnahag manna, væru engu nær, þó að efnahagsreikningarnir væru birtir, því að það má deila um það óendanlega, hvers virði eignir eru. Og get ég nefnt mörg dæmi þess í gjaldþrotamálum, að sækjandi og verjandi hafa deilt um, hvort viðkomandi hafi átt fyrir skuldum á þessu og þessu tímabili. Sá eini árangur, sem yrði af birtingu efnahagsreikninganna, væri sá. að menn yrðu dregnir fram og um það deilt og rifizt, hvort þessi eða hinn ætti fyrir skuldum. En um þetta er aldrei hægt að segja með vissu, hvorki uf almenningi eða dómstólunum. Þetta yrði því í 99 tilfellum af 100 aðeins til að veikja lánstraust manna og gera menn tortryggilega. Það eru að sjálfsögðu stjórnir lánsstofnananna á hverjum tíma, sem eiga að dæma um það, hverjum þær treysta sér til að lána. Ef þessir hv. þm., sem bera þetta fram, telja. að núverandi stjórnir þessara stofnana séu ekki starfi sínu vaxnar, þá eiga þeir að koma með till. um ráðstafanir til að bæta úr því.

*Ísleifur Högnason: Hv. 8. landsk. hefir nú haldið hér fyrirlestur um það, hvernig falsa megi reikninga fyrirtækja, og ég efast ekki um, að hann hefir þekkingu á því, hvernig lögfræðingar geta látið reikninga sýna annað en það rétta. Til hvers er yfirleitt verið að heimta, að ríkið birti sína efnahagsreikninga? Vitanlega til þess, að almenningur, og fyrst og fremst stjórnmálaflokkarnir, geti myndað sér skoðanir um það, hvernig ríkissjóður er stæður og þau fyrirtæki, sem hann hefir með höndum. Sami er tilgangurinn með þessum lögum: að almenningur geti haft eitthvað eftirlit með því, hvernig þeir menn stjórna sínum fyrirtækjum, sem fara með milljónir af sparifé landsmanna eftir sínum eigin geðþótta, og hvernig bankarnir ívilna ákveðnum mönnum í lánveitingum, umfram það, sem sanngjarnt er. Það er vitanlegt, að margir með góð efni og nægar tryggingar koma kannske dag eftir dag í bankana að biðja um lán, en fá ekki einn eyri, vegna þess að bankarnir hafa fé í stórum fyrirtækjum, sem enginn hefir eftirlit með, hvernig mokað er í millj. á millj. ofan. En það er enginn vafi á því, ef þessir efnahagsreikningar yrðu birtir, að bankarnir mundu verða gætnari í útlánum sínum til stórskuldugra fyrirtækja. Það er nokkuð fljótt að fara að tala um það, að blöð og stjórnmálaflokkar muni að ósekju ráðast á skuldug fyrirtæki. Tíminn mun leiða það í ljós. En eins og ég sagði áðan, þá tel ég minni ástæðu til þess, að fyrirtæki séu borin röngum ásökunum, eftir að efnahagsreikningar þeirra hafa verið birtir.

Það þarf ekki annað en að lesa Þjóðviljann

. Ég hefi aldrei séð í Þjóðviljanum órökstuddar árásir á einkafyrirtæki, en ef hv. 8. landsk. getur bent á slíkt, þá komi hann með það. Hv. 8. landsk. talaði um það, að ef það væri álit Alþ., að bankarnir færu illa með fé landsmanna, þá væri sjálfsagt fyrir ábyrga stjórnmálaflokka að gera einhverjar ráðstafanir. Það virðist eiginlega liggja beinast við, að þessi hv. þm. sjái misfellur á rekstri bankanna, - en hvað hefir hans ábyrgi stjórnmálaflokkur gert til þess að kippa þessu í lag? - Nú fyrst er af Framsfl. stigið spor í þá átt, að hafa eftirlit með rekstri bankanna, og við kommúnistar fögnum þessu, því að þar með er hægt að stemma stigu fyrir þeirri fjármálaspillingu, sem þar hefir ríkt.

*Thor Thors: Hv. þm. N.-Þ. var mjög kampakátur yfir því, að ég sagði í minni síðustu ræðu. að slíkar pólitískar árásir, sem vænta mætti út af birtingu efnahagsreikninga, hefðu lítil áhrif; þar með átti ég vitanlega við lítil pólitísk áhrif, og að þær mundu ekki svo mjög verða til þess að skipta mönnum í pólitíska flokka. Þó er ekki fyrir það að synja, að þær geti haft pólitísk áhrif, og hafa stundum haft, einkum ef mjög freklega er gengið í árásunum á einstök fyrirtæki, eins og t. d. Alþfl. fékk að reyna við alþingiskosningarnar síðustu. En enda þótt slíkar árásir hafi ekki mikil pólitísk áhrif, þá geta þær haft mikil fjárhagsleg áhrif á þá, sem fyrir þeim verða, og geta e. t. v. lamað athafnaþrek þeirra. Þær geta líka haft áhrif innan þess flokks, sem ber þær fram, á þann veg, að þeim, sem fyrir þeim verða, verði vegna árásanna erfiðara að eiga nauðsynleg viðskipti við þá menn, sem þann flokk skipa, er ábyrgðina ber á árásunum. Og mjög mikil áhrif geta þessar árásir haft á efnahag manna, þegar þær eru, eins og stundum er gert, bornar fram á erlendum vettvangi; t. d. hvað snertir h/f Kveldúlf, þá hafa sumar lubbalegustu árásargreinarnar, sem birtar hafa verið í íslenzkum blöðum, verið þýddar á erlend tungumál, og þeim síðan útbýtt meðal viðskiptavina fyrirtækisins á Spáni og Englandi. Undir slíkum kringumstæðum geta þessar árásir haft mjög skaðvænleg áhrif, eins og reynslan hefir þegar sýnt. Annars hefði hv. þm. N.- Þ. frekar átt að leitast við að gefa upplýsingar um eitt veigamikið atriði í þessu sambandi, sem sé það, hvar slík ákvæði sem þessi, er hér á að lögfesta, gildi í heiminum. En hann hefir ekki getað tilgreint eitt einasta land. Það hefði þó mátt ætlast til, að hann hefði notað tímann, sem liðið hefir milli umr., og reynt að kynna sér einhver ákvæði svipuð þessum erlendis. Að vísu getur verið, að hann hafi gert það, en þetta sýnir bara, að hvergi í hinum siðaða heimi gilda önnur eins ákvæði og þessi, sem hér er farið fram á að lögfesta. Ég þarf ekki að svara hv. 5. landsk. annari eins staðhæfingu og þeirri, að gegnum birtingu efnahagsreikninga einu sinni á ári geti almenningur haft eftirlit með rekstri viðkomandi fyrirtækja. Hverskonar eftirlit er það? Þó að birtar séu einu sinni á ári nokkrar tölur um hag fyrirtækjanna, fær almenningur ekki minnstu hugmynd um rekstur þeirra í einstökum atriðum. Þetta er því mælt algerlega út í loftið, eins og svo margt annað, er kemur frá kommúnistunum hér á Alþ. og annarsstaðar. Ef hv. þm. er það aðaláhugamál með flutningi þessa frv., að hömlur séu framvegis settar gegn óvarlegum lánveitingum, þá er miklu opnari leið að koma því inn í ákvæði bankalaganna. Hér er starfandi mþn. í bankamálum, og það er eðlilegt, að þetta viðfangsefni sé tekið til meðferðar í þeirri n. og þannig gengið frá bankalögunum, að settar séu ákveðnar hömlur fyrir því, hvað langt megi ganga í lánveitingum til einstakra fyrirtækja. Það mundi hafa raunverulega þýðingu, en ekki slík ákvæði, sem í þessu frv. felast.



Ég vildi aðeins leiðrétta dálítinn misskilning, sem fram kom hjá hv. síðasta ræðumanni. Ég átti vitanlega við það, að almenningur gæti haft eftirlit með rekstri bankanna, en ekki fyrirtækjanna. Ég tók það fram í minni fyrstu ræðu, að það væri aðhaldið gagnvart bönkunum, sem hefði mesta þýðingu, en ekki gagnvart fyrirtækjunum sjálfum.

* Flm. (Sigurður Kristjánsson): Samkv. l. um fiskimálan. ber að styrkja félög manna, verkamanna, sjómanna og annara, til að kaupa eða láta smiða og gera út nýtízku togara. Svo er fyrir mælt, að styrkurinn skuli nema 20% af kaupverði hvers togara, sem keyptur verður. Styrkur þessi er bundinn því skilyrði, að félög þau, sem kunna að verða stofnuð eða eru til og vilja hagnýta sér þennan styrk, eiga að leggja fram 15–20% af kostnaði við kaup á þessum útgerðartækjum. Fiskimálasjóði, sem leggur fram styrk þennan, eru tryggðar tekjur, sem nema fullri 1/2 millj. kr. á ári; þar af leggur ríkissjóður fram 400 þús. kr. og svo fær sjóðurinn 1/2% af andvirði útflutts fiskjar og fiskafurða, annara en síldarafurða. Þetta fé hefir ekkert verið notað, og mér er sagt, að ástæðan sé sú, að engin félög hafi komið fram, sem sótt hafi um þennan styrk, og mun ástæða þess vera fyrst og fremst sú, að engir hafi getað eða viljað leggja fram hið tilskilda fjárframlag, 15–20%, gegn þessum 25% styrk. Ég tel ekki rétt, þar sem fé þetta er tekið og lagt í sjóð, annað en að það komi sjávarúfveginum í heild að gagni á sem svipaðastan hátt og til hefir verið ætlazt, sem sé með því að auka útgerðartækin. Hver sem skipin væru, miðar það að því að auka framleiðsluna og atvinnumöguleikana bæði fyrir sjómenn og þá, sem fiskvinnu stunda í landi. Mér er kunnugt um, að menn eru fúsir til að leggja fram þetta tilskilda fé í þeim tilgangi að láta byggja vélbáta, og fyrst féð hefir ekki verið notað enn til togarakaupa, þá finnst mér sjálfsagt að láta vélbáta koma undir sömu skilyrði og sjá þá, hvort menn yrðu ekki til þess hér eða í öðrum útvegsstöðvum landsins að leggja fram fé í þeim tilgangi að gera út mótorskip, og þannig verði fullnægt því, sem menn verða að álíta, að hafi verið aðaltilgangur með stofnun þessa sjóðs, að auka framleiðslutækin og magn útflutningsvöru og bæta atvinnuskilyrðin í landinu. Ég ætla ekki að eyða að þessu fleiri orðum. Málið er mjög einfalt og þarf ekki frekari skýringa við, en ég vil fara fram á, að málinu verði tekið vinsamlega og að þessari umr. lokinni verði því vísað til 2. umr. og sjútvn.

*Emil Jónsson: Það er rétt, sem hv. flm. sagði, að mál þetta er ofureinfalt og þarf ekki um það að fara mörgum orðum, en míg langar til þess að minnast á eitt atriði. Mér virtist skína í það hjá hv. flm., að fullreynt væri um, að ekki yrðu mynduð þau félög til togarakaupa, sem gert er ráð fyrir í l. um fiskimálan. Endurnýjun togaraflotans er út af fyrir sig svo mikið mál, að ég ætla ekki að fara að ræða það sérstaklega, enda veit ég, að hv. flm. og öðrum þm. er ljós sú höfuðnauðsyn, sem það er, að hann verði endurnýjaður í náinni framtíð. Það eru liðin ein 7 eða 3 ár síðan nýir. togarar komu til landsins, og meðalaldur togaranna er kominn upp undir 20 ár og þeir farnir að ganga mjög úr sér og versna með hverju ári, sem líður. Jafnframt því eykst þörfin á að veita þessu máli mikla athygli. Það eina, sem ég hefi við þetta frv. að athuga, er það, er ég nú vil benda þeim hv. nm. á, er fá málið til meðferðar. Það er, að engar þær ráðstafanir verði gerðar, er fyrirbyggja, að fiskimálan. takist að uppfylla það hlutverk sitt, að styðja að endurnýjun togaraflotans að einhverju leyti, sem sé að útiloka ekki þau félög, sem stofnuð kunna að verða í framtíðinni, frá því að njóta þessa styrks. Ég veit ekki, hversu mikil viðleitni hefir verið sýnd, eða hvort hún hefir verið nokkur, af hálfu hins opinbera til að safna saman sjómönnum og öðrum þeim, sem áhuga hafa fyrir því að mynda togarafélög með stuðningi fiskimálasjóðs. En um það þyrfti einhver maður að hafa forystu. Einnig horfir dálítið öðruvísi við nú en áður um að styðja mótorbátaútgerð, ef frv. það um fiskveiðasjóð, sem nú liggur fyrir þinginn, verður samþ. Fyrir undanförnum þingum hafa legið ýms frv. um breyt. á fiskveiðasjóði, sem hafa verið flutt sitt. af hverjum flokki og ekki náðst samkomulag um neitt þeirra. Frv., sem nú liggur fyrir, kom fram frá sjútvn. Ed., og virðist hún standa einhuga að því, og er það mjög í sömu átt og sum af þeim frv., er áður hafa verið flutt. Er þar gert ráð fyrir, að lána megi út á vélbáta allt að 7/10 af verði þeirra. Ef þetta verður að 1., er ólíkt hægara fyrir menn en áður að afla sér þessara tækja, og því síður ástæða til að veita beinan styrk til þess. Ég álít mjög nauðsynlegt að ýtt sé undir aukningu vélbátaflotans, og ég skal sízt leggja stein í götu þeirrar viðleitni, sem að því stuðlar, en ég vil vekja athygli hv. nm. á, að endurnýjun togaraflotans má ekki heldur hindra á neinn hátt. Ef þetta ákvæði frv. væri sett inn í l. um fiskimálan. og fé hennar yrði eytt alveg til þessa fyrstu árin, þá myndi það hindra endurnýjun togaraflotans, því þótt þetta sé allveruleg fjárhæð, þá nægir hún ekki til stórframkvæmda, sé henni skipt.

*Ísleifur Högnason: Ég verð að lýsa ánægju minni yfir því, að þetta frv. er fram komið, og ég er með því í öllum aðalatriðum. Eins og hv. flm. mælti með því, skildist mér, að fé fiskimálan. ætti að verja til að styrkja kaup nýrra vélbáta, en samkv. frv. mætti e. t. v. misskilja þetta svo, að félögum þeim, sem styrkina fá, væri heimilt að nota hann til að kaupa fyrir gamla báta, en þessu álit ég, að ætti að breyta svo, að skýrt sé tekið fram, að átt sé við nýbyggingu vélskipa. Annað hefi ég ekki við frv. að athuga, en ég mun bera fram brtt. við fjárl.frv. um, að ríkissjóði sé heimilað að styrkja nýbyggingu mótorskipa með ábyrgðarheimild.

* Flm. (Sigurður Kristjánsson): Ég get tekið undir það, sem hv. 7. landsk. sagði, að það er mikil nauðsyn að endurnýja togaraflotann, og ég hefi áður haft tækifæri til að láta þá skoðun mína í ljós. En ég geri ráð fyrir, að þótt þessi breyt. kæmist inn í l. um fiskimálan., þá myndi n. láta það ganga fyrir, ef unnt væri að fá menn til að leggja fé í togara. Það er rétt, sem hv. 7. landsk. segir, að togaraflotinn er orðinn svo gamall, að mjög er óálitlegt og mjög lítil skilyrði virðast vera fyrir því, að þeir togaraeigendur, sem nú eru, hafi fé til að endurnýja flotann, nema árferði breytist mikið til batnaðar. Frv. er ekki borið fram í þeim tilgangi að koma á neinn hátt í veg fyrir þennan höfuðtilgang laganna, að togaraflotinn megi aukast og endurnýjast, en það er alveg víst, að tregðan á því að hagnýta sér þennan styrk stafar af því, að það er nokkuð mikið í að ráðast að stofna togaraútgerðarfélag, en miklu viðráðanlegra er að stofna félög um vélbáta, og ég vænti, að þótt þetta frv. verði að l., þá verði það ekki skilið á þann hátt, að vélbátakaup eigi að koma í stað togarakaupa og rýma togurunum á brott. Það er mín skoðun enn, eins og alltaf hefir verið, að togarar séu og eigi að vera framtíðar veiðitæki okkar, en það hagar svo til á mörgum stöðum á landinu, að ekki er hægt að gera út togara þaðan, en þeir verða að haldast uppi að mestu leyti á sjávarútvegi. Útvegurinn verður því, eins og eðlilegt er, að hafa tæki af öllum stærðum, allt frá róðrarbátum upp í nýtízku togara. Út af því, sem hv. 5. landsk. sagði, skal ég geta þess, að ég leit svo á, að með ákvæði 1. gr. frv. væri í raun og veru slegið föstu, að skip þau, er styrkur fengist til, væru ný og nýtízku bátar, því þar er tekið fram, að styrkurinn skuli veittur með sömu skilyrðum og til togaranna, en um þá er tekið fram, að þeir skuli vera nýtízku togarar. Það getur verið, að þetta sé ekki rétt skilið hjá mér, og ég mundi þakksamlega ganga inn á breytingar, er fram kunna að koma í þessa átt, væri það ekkj á annan hátt öruggt, að það næðist, sem var tilgangur minn, að það væri tryggt, að skipin væru ný, nýtízku skip.

*Pétur Ottesen: Ég vil mæla með því, að slík breyt. sem þessi verði gerð á l. frá síðasta þingi um fiskimálan., útflutning á fiski, hagnýtingu markaða o. fl. Eftir því, sem það mál horfir við frá mínum bæjardyrum séð, virðist mér ekki síður ástæða til að leggja því lið, að hægt sé að láta byggja eða kaupa vel útbúna fiskibáta af hentugri stærð, en að gera slíkar ráðstafanir til að auka togaraflotann, og þótt í l. sé ákveðið, að fé þessu skuli varið til þess, finnst mér ekki hyggilegra, fyrst fjárframlög virðast ekki ætla að fást lögum samkv. til togarakaupa, að sjávarútvegurinn sé þá látinn fara á mis við þann stuðning, sem honum getur verið að þessu fé, sem hér er rætt um. því virðist mér frá mínu sjónarmiði, að að þessu fé eigi að standa jafnopinn aðgangur samkv. l., hvort sem um er að ræða aukningu togaraflotans eða vélbátaflotans. Svo stendur á um vélbátaflotann, a. m. k. sumstaðar í verstöðvunum, að bátarnir, sem þar eru, eru ekki stærri en það, að þeir geta aðeins stundað þorskveiðar frá þessum veiðistöðvum, en geta ekki t. d. stundað síldveiðar fyrir Norðurlandi, en það er mikill ágalli á útgerðinni eða útgerðartækjunum eins og nú er komið, þegar þorskveiðin bregzt ár eftir ár, en síldveiðin gefur góðan arð, að geta þá ekki notað sér þessa aðstöðu til síldveiða, með því að hafa nægilega stóra báta, svo að hægt sé að nota þá jöfnun höndum við þorskveiðar og síldveiðar. Ég álít, að endurnýjun og aukning vélbátaflotans sé engu síður nauðsynleg en endurnýjun togaraflotans, og því virðist mér þetta fjárframlag eigi að standa jafnopið samkv. l. öllum þeim mönnum, sem geta uppfyllt lagaákvæði um fjárframlag í þessu skyni, hvort sem þeir snúa sér að því að kaupa sér vélbáta eða togara. Með því móti verður þetta fé sjávarútveginum verulega til stuðnings. Get ég tekið undir með hv. flm. um að óska, að þessi breyt. fái góðar undirtektir og greiða afgreiðslu á þessu þingi.

*Emil Jónsson: Aðeins nokkur orð til viðbótar því, sem ég sagði áðan um þetta mál. Eins og ég viðurkenndi og undirstrikaði áðan, að endurnýjun togaraflotans er nauðsynleg, þá viðurkenni ég einnig nauðsynina á endurnýjun vélbátaflotans. En ég vil aðeins benda á þá hættu, sem af því gæti stafað, ef l. hrófluðu við þeim fjárveitingum, sem þegar eru veittar í því augnamiði að styrkja togaraflotann. Ef farið verður að skerða það fé að verulegu leyti, þá er útséð um togarana. Því vil ég leggja áherzlu á, að fyrst og fremst verði séð fyrir þeim og að það mál verði leyst á þann hátt, sem um hefir verið talað, þ. e. a. s. að fengnir verði 2 nýir togarar, og síðan verði snúið að stuðningi við vélbátana. Ég vænti, að um þetta geti náðst samkomulag, þannig, að bæði málin verði leyst, en ekki annað leyst á kostnað hins; það er það, sem nauðsynlegt er. Um þetta hafa farið fram samningaumleitanir og samtöl milli Alþfl. og Framsfl., og vænti ég, að árangurinn verði sá, að bæði málin verði leidd til lykta, en ekki annað málið leyst á kostnað hins.