Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Þetta frv., sem fyrir liggur á þskj. 174, er komið frá hv. Nd., og hefur sú hv. d. gert á því eina breyt., um að bæta gr. framan við frv., þar sem lagt er til, að aftan við 9. gr. l. komi ný málsgr., sem hljóðar, eins og sjá má í frv., um það, að á meðan vísitala kauplagsn. sé hærri en 110, miðað við grunntöluna 100 í jan.–marz 1939, skuli fjárhæðir þær, sem um getur í 2. og 3. tölul., hækkaðar sem nemur meðalframfærslukostnaði á skattárinu samkvæmt vísitölu kauplagsn. Þessir liðir í 9. gr. l. fjalla um það, hvenær eigi að skipta útsvari milli hreppa, þ.e.a.s. hvaða hámark kaups, sem viðkomandi útsvarsgreiðandi vinnur sér inn, eigi að miða við, þegar um er að ræða að skipta útsvarinu milli sveitarfélaganna, ef það hefur komizt upp fyrir það hámark. Þetta hámark er í sumum tilfellum 3000 kr., en í öðrum 5000 kr. eftir því, við hvað er unnið. Breyt. er sem sé um það, að meðan vísitalan er 110 eða meira, þá skuli við þá upphæð bætt kauplagsnefndarvísitölunni, t.d. nú 83%, og verður í fyrrnefnda tilfellinu útkoman 5490 kr. og hinu hlutfallslega hærri, og eftir þeirri breyt. á frv., sem gerð var í Nd., yrði þá fyrst skipt útsvörunum milli sveitarfélaga, þegar innunnið kaup þessara manna hefur náð þessu marki og önnur skilyrði eru fyrir hendi, sem um getur í l. Ég fæ ekki betur séð en að þessi breyt. sé mjög réttmæt, því að úr því að í l. er ákveðin viss upphæð kaups, sem miðað er við til þess að útsvar komi til skipta, þá virðist mér eðlilegt, að til greina komi í því sambandi verðlagsvísitalan, því að annars er það alveg sama sem að færa niður þá kauphæð, sem fyrir löggjafanum vakti, þegar l. voru sett. Ég hef ekki náð til hv. samnm. míns, þess, sem var ásamt mér í meiri hluta allshn. um þetta mál við meðferð þess, því að n. klofnaði í málinu. En hv. 11. landsk. og ég lögðum til, að frv. næði fram að ganga. En hv. 2. landsk. er á móti frv., og þá sennilega eins, þó að þessi brtt. komi til greina.

* Frsm. minni hl. (Sigurjón Á. Ólafsson): Ég skal lýsa afstöðu minni til þeirrar breyt., sem þetta frv. hefur tekið í hv. Nd., sem hv. frsm. meiri hluta allshn. lýsti, að ég sé út af fyrir sig ekkert við hana að athuga, og gæti ég því greitt atkv. með frv. hennar vegna, ef ég væri samþ. því að öðru leyti. Hins vegar hefur 2. gr. frv., sem er aðalkjarni þess, ekki tekið neinum breyt. í hv. Nd., og er þá sýnt, að þingvilji er fyrir þessari breyt., sem með frv. er lagt til, að gerð verði á l. Ég mun því samt sem áður ekki ganga með málinu, þó að þessi breyt. hafi verið gerð á frv., þar sem ég álít, að hér hafi verið skakkt að farið, eins og ég áður hef bent á. En ég vildi gjarnan koma fram einni leiðréttingu. við þetta frv. Það er svo gert ráð fyrir í þessu frv., að formaður niðurjöfnunarn. í Reykjavík skuli kosinn til eins árs í senn. Ég tel, að það sé ekki heppilegt, að einnig sé hægt að skipta um formann niðurjöfnunarn. árlega eins og hina nefndarmennina. Ég hef rætt við menn úr niðurjöfnunarn. um þetta atriði, og þeir telja, að það mundi vera til bóta, ef í frv. væri komið ákvæðum, sem tryggðu, að formaður þessarar n. sæti a.m.k. út það kjörtímabil, sem umboð bæjarfulltrúa gildir fyrir. Með því mundi skapast meiri festa í störfum þessaran n., ef tryggt væri, að formaðurinn gæti verið svo langan tíma sem oddamaður í n., því að annars gæti verið möguleiki til að skipta um alla nefndarmennina í einu. En störf þessarar n eru svo vandasöm, og það kostar svo mikla reynslu og kunnugleika að geta leyst þau vel af hendi, að það er nauðsynlegt, að sá, sem á að leiða þessa n., sé ekki þannig settur, að hægt sé að taka hann út úr starfinu eftir eitt einasta ár. Ég hef því leyft mér að bera fram við frv. skrifl. brtt. um þetta atriði, sem ég hef þegar afhent hæstv. forseta. Það var meira fyrir gleymsku en að það væri af öðrum ástæðum, að þessi brtt. var ekki látin koma fram í hv. Nd.

Forseti (EÁrna): Mér hefur borizt skrifl. brtt. frá hv. 2. landsk. (SÁÓ), svo hljóðandi: „Við 2. gr. Á eftir orðunum „og einn þeirra formann nefndarinnar“ komi: og sé hann kosinn til 4 ára.“ - Brtt. er of seint fram komin og auk þess skrifl., og verður því að veita tvenn afbrigði frá þingsköpum, ef hún á að komast hér að.

*Fjmrh. (Jakob Möller): Ég vildi nú helzt mælast til þess, að hv. þd. væri ekki að gera þessa breyt. á frv. nú, sem brtt. hv. 2. landsk. felur í sér, ekki af því, að ég sé í sjálfu sér mótfallinn því, að formaður niðurjöfnunarn. sé kosinn til 4 ára. Þó er það dálítið andkannalegt, þegar hinir nefndarmenn eru ekki kosnir nema til eins árs í senn, en mætti þó e.t.v. hafa það fyrirkomulag. En ég geri ráð fyrir, að það megi trúa bæjarstjórninni fyrir því að sjá, hvað haganlegast er í þessu efni, og að hún skipti ekki um formann þessarar n. frá ári til árs. Því að að sjálfsögðu er bæjarfulltrúum það eins tjóst eins og hv. þm., að það muni henta betur, að formaðurinn sé sá sami um lengri tíma, og að því leyti tel ég þessa breyt. óþarfa. En að fara að gera þessa breyt. á frv. nú, tel ég ástæðulaust á elleftu stundu, og teldi réttara, að það væri ekki gert.



Ég skal ekki dæma um. það, hversu mikið réttlæti felst í þessari brtt. hv. 2. landsk. Það er ekki ósennilegt, að það sé betra, að formaður þessarar n. s,é ekki kosinn aðeins til eins árs í senn, þó er það náttúrlega undir atvikum komið. Það getur verið, ef svo hittist á, að valinn sé óreyndur maður í þetta formannsstarf, sem þó hafi skilyrði til að reynast vel, þá sé heppilegt, að hann sé kosinn til 4 ára. En hins vegar, ef bæjarstjórnin er svo heppin að hafa valið góðan formann í fyrsta skiptið, þá sé ég ekki ástæðu fyrir því að búast við, að það þurfi að leggja það fyrir bæjarstjórnimi, að hún skuli ekki skipta um formanninn. Svo er formsatriðið í þessu efni. Ég er ekki búinn að átta mig svo vel á efni þessarar skrifl. brtt., að ég, þó að ég hafi heyrt hana lesna einu sinni, sé búinn að sannfærast um, að hún ekki skemmdi form frv., ef hún væri samþ. Það mundi e.t.v. vera álitið klasturslegt form á frv., ef brtt. væri samþ. Og þegar ég get ekki fundið svo brýna ástæðu fyrir því, að þessi efnisbreyt. á frv. komist að, þá get ég ekki fylgt brtt., þar sem hún mundi e.t.v. líka skemma form frv.

* Frsm. minni hl. (Sigurjón Á. Ólafsson): Ég sé ekki í fljótu bili, að skrifl. brtt. geti ekki komizt að vegna þess, að hún skemmdi form frv. (IngP: Hún getur komizt að þess vegna. í En það er náttúrlega leið, ef hv. 2. þm. S.-M. vill fá málinu frestað til þess að koma þessu í hið æskilega form, og væri að mínu áliti æskilegt, að málinu yrði frestað til þess. En hæstv. fjmrh. telur, að í raun og veru geti bæjarstjórn ráðið þessu. Jú, það er gott og blessað. En það geta ráðið því ýmis öfl innan bæjarstjórnarinnar, hvort formaður þessarar n. er lengur eða skemur í starfinu. Hugsanlegt er nú, að í formannssætið hafi valizt maður, sem úr því vildi losna og fara í annað, þó að hann væri búinn að vera aðeins stuttan tíma í starfinu, og það getur alltaf komið fyrir. Þá er það ekki nema eftir gildandi l., að skipt sé um manninn eftir stuttan tíma. En ef það væri vitað, að kjósa ætti formanninn til 4 ára, þá eru líkur til þess, að ekki yrði fyrir valinu annar maður en sá, sem líklegt þætti, að mundi gegna því þau 4 ár. Og ég tel því að þessu leyti öruggara að hafa ákvæði minnar skrifl. brtt. í l.



Þessi till. er ekki neitt nýmæli. Oft hefur verið talað um það á undanförnum árum, að ástæða væri til að fórna einum degi til þess að reyna að hjálpa skógræktinni. En það hefur ekki orðið úr framkvæmdum, sem meðfram kemur af því ,að skógrækt ríkisins hefur ekki enn fengið þann stuðning, að hún hafi nægilega mikið af plöntum til þess að fullnægja þessari nýjung. Nú er að verða á þessu stór breyting. Skógrækt ríkisins er að magnast og færa út kvíarnar, og allar líkur eru til, að innan fárra ára verði hægt að láta af hendi margfalt fleiri plöntur en verið hefur. Þess vegna er það, að þegar þessar raddir komu frá kvenþjóðinni, sem um getur í grg. till., þá fannst mér rétt að leggja fram málið í þessu formi og fá þannig fram álit d. á því, og ef samþ. yrði till., að fela ríkisstj. að athuga, hvort ekki væri hægt í samvinnu við skógræktarstjóra að leggja fram frv. um málið innan skamms. Það er ekki aðalatriði að gera þetta tafarlaust. Það er ekki til neins að lögbjóða skógræktardag fyrr en þjóðin í heild hefur áhuga á að nota hann. En ég geri ráð fyrir, að ekki þurfi lengi að bíða. Og skógræktarstjóri er mjög hrifinn af þessari hugmynd og telur sjálfsagt að stefna að þessu marki. Ég hygg, að ekki sé ástæða til að vísa þessu máli til n., enda ekki farið fram á neinn kostnað, en ekki sakar að gera það, ef hv. d. þykir betur við eiga.

* Forsrh. (Hermann Jónasson): Ég er fylgjandi þessari till. og get hugsað mér, að þetta sé ein leið af mörgum, sem fara þarf til þess að vekja athygli landsmanna á, að auðvelt er að rækta skóg og að það er stórkostlegt fjárhagsatriði fyrir þjóðina. Það hefur sennilega ekkert sjónarmið verið fjarlægara yfirleitt, þegar talað hefur verið um skógræktina, heldur en ábatasjónarmið peningalega, en þó ávaxtast líklega engir peningar betur en þeir, sem varið er í skógrækt, ef hún er framkvæmd með réttum hætti. Árshringirnir á trjánum eru miklu meiri vextir en bankavextir á peningum, eða jafnvel þar, sem fé er enn betur ávaxtað. Það er ástæða til að minna á það í sambandi við þessa till., að augljóst er, að það verður aldrei hægt að koma skógræktinni í það horf hér á landi, sem hún þarf að komast í, með því einu að leggja fé til hennar og efla hana gegnum samtök, sem ríkið heldur uppi fyrir milligöngu skógræktarstjóra. Fyrir nokkru var ég staddur í skógræktarstöðinni suður í Fossvogi og sagði þá skógræktarstjóra, Hákoni Bjarnasyni, að ég þyrfti að fá hjá honum þúsund plöntur í ár, ég hefði gróðursett l–2 þúsund plöntur á ári undanfarið. Staddur var þar Sigurður búnaðarmálastjóri og segir: Þú hefur engan rétt til að fá þúsund plöntur; þú getur fengið eim fjórða úr plöntu. Það eru framleiddar 30 þúsund plöntur, en Íslendingar eru 120 þúsund. Það er því einn fjórði úr plöntu í þinn hlut! Og hvenær heldur þú, að það verði skógrækt á Íslandi með því að framleiða árlega einn fjórða úr plöntu á hvern Íslending? - Þetta opnaði augu mín á svipstundu fyrir því, hvað þessi starfsemi, sem ríkið rekur, er í raun og veru hlægilega lítil. Og þetta ýtti við mér því fremur, sem ég hafði þá undanfarið verið talsvert að tala við menn um skógrækt og orðið þess mjög var, hve torvelt menn töldu að rækta skóg, eins auðvelt og það þó er, og höfðu tapað hinni upphaflegu trú á því að „klæða landið“. Það tekst ekki heldur með því fyrirkomulagi, sem við nú höfum. Skógræktin nær aldrei því marki, sem hún þarf að ná, nema með því eina móti, að svo að segja hvert einasta heimili á Íslandi rækti skóg. Ég hef oft sagt við bændur, að það sé eins auðvelt að rækta skóg eins og að rækta gras. Þegar spurt er sem svo, hvort hægt sé að rækta björk á Íslandi, þá finnst svarið auðveldlega í þeirri staðreynd, að það hefur ekki verið hægt að drepa björkina á Íslandi með margs konar aðferðum í þúsund ár. Nú get ég upplýst í þessu sambandi, að ég sagði við skógræktarstjóra, að hann skyldi setja fé í að taka eitt tonn af birkifræi í sumar. Og það hefur verið reynt að setja af stað dálitla „agitation“ víðs vegar um tandið fyrir því, að bændur kaupi þetta fræ á 8 kr. kg. Vegna þess, hve illa áraði í hitteðfyrra, var lélegt fræár í fyrra, en lítur út fyrir gott fræár .nú, þar sem s.I. sumar var svo hlýtt. En eins og menn vita, safna trén í fræið árið áður. Það, sem safnað hefur verið undanfarið, hefur aldrei selzt upp fyrr en nú, að eftirspurnin hefur þrefaldazt. Mér virðist því, að menn séu nú sem óðast að festa augu á því, að þeir eigi að kaupa fræ og sá til bjarkar. Sjálfur hef ég reynt þetta undanfarin ár og hef séð, að það er ekkert vit í að kaupa plöntur fyrir 50 aura. Það þarf fræ í þúsunda og hundrað þúsunda tali. Til þess að varðveita plöntur þrjú fyrstu árin, sérstaklega fyrir holklaka, hafa verið reyndar ýmsar aðferðir, og gefizt misjafnlega. Þegar tekizt hefur að vernda þær þennan tíma, er hægt að láta vaxa upp skóg í stórum stíl. Og í sambandi við uppblástur landsins og stöðugt minnkandi haglendi, eins og á sér stað um gróðurinn í Ameríku, þar sem skóginum hefur verið eytt, og planta þarf trjám á ný, þá er þetta stórmál fyrir framtíðina. Aðalmeinið er það, hvað við hugsum smátt. Annað er það atriði, sem ég undrast, að skógræktarmenn hafa ekki rannsakað. Það er, hve þétt plönturnar eiga að standa. Ég ætlaði eitt sinn að gróðursetja trjáplöntur í röðum, en var stranglega ráðlagt frá því, með því að þær þrifust þá ekki. Síðan hef ég athugað vel, að plönturnar þurfa að standa þétt. Í skógræktarstöðinni eru þær með eins metra millibili, og sjö ára eru þær seiling mín. Aðrar álíka gamlar plöntur með 2 metra millibili ná mér í mitt læri. Og séð hef ég þétt settar plöntur á 2. ári, sem náðu í mitti. Sterkustu plönturnar teygja sig upp í sólskinið, en draga úr og kyrkja þær, sem eru til hliðar. Þetta, að alltaf þurfi að grisja skóg, er skökk hugsun. Það hefur engin mannshönd komizt nálægt Bæjarstaðaskógi. Hann hefur fengið að vaxa þétt, en stærri plönturnar vaxið upp fyrir, og hinar fallið. Og þar eru 14 metra há tré, þráðbein. Ég vildi ekki, að þessi till. færi gegnum umr., án þess að ég vekti athygli á þessum atriðum, sem ég hef nú nefnt. Ég vil mælast til, að till. sé samþ. og geri mér von um, að með áróðri komist málið á góðan rekspöl og almenningur skilji, að það er hann, sem á að taka málið að sér. Í ár seldust líka 200 kg af fræi, þar sem 70 kg hafa ekki gengið út undanfarin ár. Og ef hægt er að fá fólk til þess, á tvímælalaust að safna einni smálest af fræi í sumar, sem ég geng út frá, að með sæmilegum áróðri megi selja. Það eru engin ósköp að kaupa eitt kíló af birkifræi og sá heima, um leið og sáð er í garðinn. Það kostar að vísu dálitla nærgætni að fylgjast með plöntunum, þegar þurrkur er. En það er enginn vafi, að bóndinn gæti vel haft skóg fyrir heimilið á 25 árum og það aðeins með ígripavinnu, um leið og hugsað er um garðinn að öðru leyti.

*Sigurjón Á. Ólafsson: Hver góður Íslendingur mun vera hrifinn af þeirri hugmynd, sem í þessari till. felst, að klæða landið. Aðeins verða kannske skiptar skoðanir, hvernig eigi að framkvæma stórvirkið. Í framsöguræðu fyrir þessari till. kom í raun og veru ekkert fram, hvernig tillögumaður hugsar sér framkvæmd þessa skógræktardags, enda varla von, þar sem málið er ekki til fullnustu hugsað enn. En ég sé, að sú mæta kona, sem hefur komið með hugmyndina, hefur notað orð, sem ekki getur alls kostar staðizt, nefnilega að „öllum landsmönnum sé gert að skyldu“. Ef lögbjóða á einn ákveðinn dag, sennilega að sumrinu, veit ég ekki, hvernig hægt er er að láta alla landsmenn taka þátt í þessu, að ég nú ekki nefni börnin og gamalmennin. En við skulum hugsa okkur þær 40 þúsundir í Reykjavík, jafnt börnin sem gamalmennin, lasburða sem heilbrigða; það er ekki til það landrými í nánd við Reykjavík, þar sem allur þessi fjöldi gæti farið út á einn og sama dag til að undirbúa skógrækt. Nú er það að sjálfsögðu órannsakað mál, hvar skógræktina skuli helzt reka. Vitanlega eru margir staðir vel hæfir til skógræktar víðs vegar um landið, en ég þykist sjá erfiðleika á því í nánd við ýmsa bæi, þar sem mannfjöldinn er mestur, sem á að vinna að þessu. Og ef þetta er hugsað á þann veg, að allir fari út á akurinn, er þá meiningin að skattleggja hina, sem ekki geta komið til greina? Ég hef í huga ýmsar starfsstéttir í þjóðfélaginu. Við skulum taka allan fjölda sjómanna, sem bundnir eru við störf alla hluta sumarsins á hafi úti. Eiga þeir að borga dagsverkið í krónum?

Þetta má allt athuga í rannsókn.

Já, það má segja, en till. er ekki eins einföld og ýmsir ætla, ef um er að ræða að leggja einhvern nefskatt á alla landsmenn til þess að koma skógræktinni áleiðis. Ég og hv. flm. munum eins og aðrir á fastri grund taka okkar skóflu, meðan við erum þetta fleygir.

Þeir eru betri, þeir ungu.

Væri þetta þá ekki verkefni, sem binda ætti við ungu kynslóðina? Það hefur verið talað um jafnvel í barnaskólum, að þetta ætti að vera eitt af verkefnum þeirra, að klæða landið. Ungmennafélögin hafa áður gert nokkuð í þessu efni. Ég er persónulega hlynntur hugsun þessa máls, en hefði óskað skýringa hv. flm. á hugmyndinni. Ég mun greiða till. atkv., svo að rannsókn sú geti farið fram, sem till. ætlast til.

*Þorsteinn Þorsteinsson: Ég heyrði ekki allar umr. um þessa þáltill., og getur verið, að ég taki upp eitthvað af því, sem áður er sagt. Úr því að farið er að minnast á skógrækt og hæstv. landbrh. er viðstaddur, þá vil ég leggja fyrst áherzlu á það, að þar sem eru nú þegar einhverjir skógar til staðar, þá sé fyrst og fremst hugsað um að girða þá og vernda þá frá eyðingu. Það er því sýnt, að hér verður um tvenns konar mál að r æða, bæði vinnuskyldu og peningaframlag. En mál þetta stefnir, þó að það sé ekki stórt, í þegnskylduátt. Og þó að hún sé prýðileg, verður að fara varlega í að framkvæma þá hugmynd. Vil ég skjóta því til stj., að réttara sé, áður en hafizt er handa um þetta mál, að leita fyrir sér hjá ungmennafélögunum úti um landið, sem hafa sett á stefnuskrá sína að klæða landið, um það, hvernig þau teldu rétt að haga þessu starfi. Ég held það væri einmitt heppilegt, að valdboð kæmi ekki svo mjög að ofan, heldur kæmi hvatningin að mestu frá þeim, sem ættu að vinna verkið, unga fólkinu. Náttúrlega nær ekki nokkurri átt, að hér sé hugsað að binda ómálga börn og affara menn neinni skyldu um skógrækt. Ég hef hugsað mér menn á verkfærum aldri, 16–65 ára. En þar sem hv. 2. landsk. minntist á starfsstéttir, sem gætu ekki atvinnu sinnar vegna lagt hönd að þessu, þá er ég viss um, að félög slíkra stétta mundu ekki telja eftir sér að láta sem svaraði einu dagsverki á mann. En það þýðir ekki að rækta skóga, sem skepnur ganga stöðugt á og rífa upp allan gróður. Ég held, satt að segja, að till. þessi, ef hún yrði rétt framkvæmd, geti orðið til gagns. Ég er því ákveðinn í að greiða þessari till. atkv. og vænti þess, að hún verði til gagns í framtíðinni.