Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Áður en þessu Alþingi lýkur, ber að kjósa 5 menn í Norðurlandaráð. Meiri hl. utanrmn. hefur leyft sér að bera fram till. þá, sem liggur hér fyrir á þskj. 544, hvernig vali skuli háttað í ráðið, að Nd. kjósi þrjá fulltrúa, en hv. Ed. tvo. Með þessu fyrirkomulagi ætti þingið í heild að geta mjög vel fylgzt með, hvað störfum ráðsins liður. Í 2. gr. starfsreglna fyrir ráðið er svo sagt, að hvert land ráði þeirri tilhögun, sem það vill hafa á kjöri í ráðið. Við teljum, að með þessu móti eigi að geta fengizt glögg vitneskja um starfsemi ráðsins fyrir þingið í heild. Og eftir þeim fyrirmælum, sem lúta að starfsháttum ráðsins, þá er þetta einnig í samræmi við það. - Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fjölyrða frekar um þessa þál. Ég vil vænta, að hv. Alþingi geti fallizt á ályktunina.



Herra forseti. Sú till. til þál., sem hér liggur fyrir á þskj. 544, er flutt af meiri hl. utanrmn. Þar sem fulltrúi Sósfl. í utanrmn. var veikur þann dag, sem n. tók fyrir, hvort flytja ætti þessa till., og ég mætti þar sem varamaður og var á móti því að orða þessa till. á þennan hátt, þá ætla ég nú að leyfa mér að gera nokkra grein fyrir því, hvað hér er á ferðinni með þeirri till., sem meiri hl. utanrmn. hér flytur. Í fyrsta lagi mun ég ræða form þessara kosninga, sem hér eiga að fara fram. Það er lagt til, að þegar Alþingi Íslendinga á að kjósa fimm menn í Norðurlandaráð, þá skuli Ed. kjósa tvo fulltrúa og Nd. þrjá. Í fyrsta lagi er lagt til í fyrsta skipti, að sá kosningaháttur sé viðhafður á Alþ., þegar kosnir eru fulltrúar fyrir Alþ. í heild, að hvor d. um sig kjósi fulltrúa. Það hefur aldrei þekkzt áður í sögu Alþ. Í öðru lagi er lagt til, að þegar kosnir séu fulltrúar, þá skuli þeir raunverulega kosnir að meiri hl. á þinginu í hvorri d. fyrir sig, m. ö. o. hlutfallskosning skuli afnumin. M. ö. o., í fyrsta lagi er hlutfallskosningu útrýmt úr Sþ. í þessu máli, þar sem það eðlilega eftir öllum venjum Alþ. ætti að fara fram. - Í öðru lagi er ákveðið, að kosning skuli fara fram í tveim deildum og án þess að þar sé einu sinni viðhöfð hlutfallskosning. Ég veit ekki, hvort þessi kosningaháttur, sem hér er lagður til, er tilkynning Sjálfstfl., Framsfl. og Alþfl. um, hvers konar kosningaaðferðir það séu, sem þessir flokkar óska eftir á Íslandi. Það hafa heyrzt úr flokkum ríkisstj. nokkrar óskir um það, að það yrði farið að útrýma hlutfallskosningum í fyrsta lagi við kosningar til Alþ. Hér virðist eiga að gera eina fyrstu tilraunina í því efni að tryggja meiri hl. allt vald. Og Alþfl. gengur inn á þetta, eins og til þess að gefa íhaldinu eða Framsókn ádrátt um, að það sé óhætt að fara t. d. út í einmenningskjördæmi og afnema hlutfallskosningu, það sé einmitt það, sem nú sé verið að byrja á, á Alþ. Á mjóum þvengjum læra hundarnir að stela. Og ef byrjað er að svipta minni hl. sínum rétti hér á Alþ., þá er hægur vandi að halda því áfram, þegar kemur út til fólksins. Við skulum alveg gera okkur það ljóst og tala um það fullkomlega hreinskilnislega, hver ástæðan er til þess, að þessi till. er fram borin. Það er ekki af sérstakri löngun til þess að lýsa því yfir, að það sé „princip“ þessara flokka að afnema hlutfallskosningar. Ég býst við, að þeir séu of klókir til þess að byrja á því á þennan hátt. Það er gert í alveg ákveðnum tilgangi. Það er gert í þeim tilgangi að útiloka stjórnarandstöðuna og þá fyrst og fremst Sósfl. frá því að hafa fulltrúa í ráði, sem hann hefur þinglega og þjóðlega styrk til þess að hafa. Það er gert til þess að útiloka stjórnarandstöðuna frá því að hafa fulltrúa í ráðinu að svo miklu leyti sem hún hefur styrk til þess, en gera stjórnarandstöðunni, að svo miklu leyti sem ríkisstj. kynni að hafa velþóknun á henni, fært að koma biðjandi til ríkisstj. og betlandi um sinn rétt. Og það mun nú meiningin, þegar Alþfl. stendur með því að flytja þessa till., að hann muni eins og við sumar aðrar kosningar hér á Alþ. hafa beðið stjórnarflokkana um að fá að hafa fulltrúa, enda skuli hann þá hjálpa þeim til að innleiða rangláta kosningu á Alþ., sem geti verið síðan góð fyrirmynd fyrir stjórnarflokkana við ranglátar kosningaaðferðir hjá þjóðinni. M. ö. o., hér er þrennt að gerast: Í fyrsta lagi, að það er verið að taka upp aðferð á Alþ., sem var útrýmt fyrir mörgum áratugum við kosningar, og verið að gefa þannig fyrirmynd fyrir, hvernig megi haga kjöri til þings. Og það er í öðru lagi verið að grípa til alveg sérstakra aðgerða á Alþ. til þess að útiloka stjórnarandstöðuna, að svo miklu leyti sem ríkisstj. ekki hefur velþóknun á henni, frá þeim rétti, sem hún annars á. Og ég mun nú koma nánar inn á það, hvers vegna stjórnarflokkarnir og hæstv. ríkisstj. gerir nú þessa undarlegu tilraun til þess að útiloka Sósfl. frá því að geta átt fulltrúa í Norðurlandaráðinu og brýtur þannig í bág við allan þann tilgang, sem vakti fyrir þeim mönnum, sem ákváðu að stofna þetta Norðurlandaráð. Sósfl. hefur, frá því að það kom yfirleitt til nokkurrar umr., hvort Ísland ætti að halda áfram samstarfi við Norðurlönd, verið eindregið því fylgjandi. Samstaða og samstarf við Norðurlönd hefur okkur Íslendingum verið svo sjálfsagður hlutur, að við höfum lengst af ekki þurft að ræða þann hlut. Það var ekki fyrr, en á þeim árum, sem við vorum að undirbúa lýðveldisstofnunina, að það kom fram í vissum blöðum Sjálfstfl., að við þyrftum ekki lengur að hirða um frændsemisböndin við Norðurlönd, okkur stæði leiðin opin til vesturs, þar væri okkar beðið með opnum örmum. Og það var ekki sízt blað núverandi hæstv. menntmrh. og viðskmrh., sem kvað upp úr með það að skera á þau tengsl. Einmitt sú n., sem hér í hv. Sþ. hafði með að gera skilnað við Danmörku, áleit það skyldu sína að taka það skýrt og skorinort fram, þegar sá skilnaður var framkvæmdur, að við vildum halda áfram norrænni samvinnu. Ég átti ásamt öðrum hv. þm. Sósfl. sæti í þeirri n., og við fluttum allir saman, n. sem heild, svo hljóðandi þáltill., sem var samþ. einróma í marz 1944, með leyfi hæstv. forseta: „Um leið og Alþ. gerir ráðstafanir til þess, að aldagömul frelsishugsjón þjóðarinnar um stofnun íslenzks lýðveldis rætist, ályktar þingið að senda hinum Norðurlandaþjóðunum bróðurkveðjur og óska þeim frelsis og farsældar og að lýsa yfir því, að það telur sjálfsagt, að íslenzka þjóðin kappkosti að halda hinum fornu frændsemi- og menningarböndum, er tengt hafa saman þjóðir Norðurlanda, enda er það vilji Íslendinga að eiga þátt í norrænni samvinnu að ófriði loknum.“ Allir flokkar á Alþ. hafa tekið af allan efa um það, að þeir vilji viðhalda og efla norræna samvinnu, og ég hirði ekki hér að fara að rekja nánar þá sögu. Hún er öllum hv. þm. kunn. En ég mun nú hverfa að því að athuga sögu þessa máls, sem hér liggur fyrir. Ég var einn af fulltrúum Alþ. á þeim fundi í norræna þingmannasambandinu í Stokkhólmi, sem undirbjó ákvarðanirnar um Norðurlandaráð í ágúst 1951. Ég var eins og aðrir fulltrúar Alþ. sammála því, að það gæti verið spor áfram til frekara menningarlegs, efnahagslegs, yfirleitt alhliða samstarfs Norðurlanda að stofnsetja Norðurlandaráðið. Ég hef alltaf álitið, að ekki sízt gagnvart þeirri hættu, sem yfir Íslandi vofir nú menningarlega séð frá þeirri ómenningu og spillingu, sem ameríska hernámið veldur hér á Íslandi, þá gæti það verið okkur stoð og stytta að tengja böndin nánar við þjóðirnar á Norðurlöndum. Ég hef átt tal við marga þm. frá öllum þingum Norðurlanda, ekki sízt Danmörku, um þetta vandamál, og ég hef mætt skilningi hjá flestum þessara þm. á okkar aðstöðu. Ég hef sagt við þá, ekki sízt á fundi norræna þingmannasambandsins í Stokkhólmi 1951, að hafi Ísland nokkurn tíma gert Norðurlöndum greiða, svo að vægt orð sé viðhaft, sem ef til vill væri endurgjalda verður, hafi Ísland einhvern tíma gefið Norðurlöndum menningu og menningararf, sem þau geta verið stolt af, þá þurfi Ísland nú á því að halda, að Norðurlöndin muni það, þá þurfi Ísland nú á því að halda, að Norðurlandaþjóðirnar sýni það, að þær vilji styðja Ísland, standa með Íslandi í þeirri erfiðu baráttu, sem okkar þjóð á í fyrir sinni menningu, fyrir sinni arfleifð, gagnvart því flóði frá amerísku ómenningunni, sem nú flæðir hérna yfir. Ég hef aldrei ætlazt til þess, að Norðurlönd gætu stutt okkur í þeirri pólitísku frelsisbaráttu, sem við hér verðum að heyja. Það erum við einir, sem verðum að gera það. En hitt er öllum ljóst, að þótt okkar þjóð hafi á undanförnum þúsund árum staðizt tvær öldur erlendrar menningar, sem yfir Norðurlönd hefur skolað, þeirrar latnesku fyrr á tímum, á dögum kirkjuvaldsins, og þeirrar þýzku, sem breytti tungum annarra Norðurlanda en okkar, á 15. öld, þá er hættan af þeirri þriðju öldu, sem nú skolar yfir okkur, þeirri engilsaxnesku, meiri fyrir okkur Íslendinga, en nokkur menningarleg hætta, sem áður hefur yfir okkur dunið, vegna þess að tæknin, sem sú menning hefur til að bera í sínum áróðri, með kvikmyndum, útvarpi og öðru, og sakir þeirrar nálægðar, sem hún nú er komin í við okkur, þá er okkar þjóðerni og okkar þjóðmenning í meiri hættu, en nokkru sinni fyrr. Og það er í því að vernda hana, sem einu sinni gaf Norðurlöndum svo mikið, sem við hefðum vissulega þurft samstarf. Þess vegna stóð Sósfl. með því, að til Norðurlandaráðsins yrði stofnað, í þeirri trú, að það væri hlutverk þessa ráðs að efla efnahagslega og andlega velferð Norðurlandaþjóðanna, styðja þeirra samvinnu, gera þær sterkari með því, að þær geti staðið saman. Ég varð var við það, þegar þetta mál var tekið til umr. og ályktana á þingmannafundi í þingmannasambandi Norðurlanda hér í þessum sal, að þá væri lítill áhugi hjá stjórnarflokkunum fyrir stofnun Norðurlandaráðs. Ég býst við, að ég þurfi ekki annað, en vitna til minnis hv. þm. um þann þingmannafund, sem ákvað að undirbúa þessa þátttöku. Það var samþ. á þeim þingmannafundi með tæpum helmingi atkv. þm. að taka þátt í þessu. Allmargir voru á móti og allmargir sátu hjá. Og hverjir voru mennirnir, sem greiddu atkv. með því, að Ísland tæki þátt í og undirbyggi stofnun Norðurlandaráðs? Það voru allir þm. Sósfl., allir þm. Alþfl. og - ef ég man rétt - líklega 8 eða 9 af fylgismönnum ríkisstj. Það var Sósfl., sem reið baggamuninn um, að ákveðið var á þeim þingmannafundi í hinni íslenzku deild úr þingmannasambandi Norðurlanda að undirbúa að taka þátt í þessu. Andúðin, bæði innan ríkisstj. og innan stjórnarliðsins, var auðsæ og það mikil, að Sósfl., ef hann hefði ekki verið eins fylgjandi norrænni samvinnu og hann var, hefði getað fellt þetta mál. Þetta var áhuginn hjá þeim meiri hl., hjá því stjórnarliði, sem nú ber fram till. um að brjóta allar reglur Alþ. Íslendinga og allar venjur um hlutfallskosningar á Alþ. til þess að útiloka Sósfl. frá því að hafa fulltrúa í Norðurlandaráði, sem hann hefur þinglegan styrkleika til. Þetta var áhuginn þá. Við sósíalistar unnum í samræmi við þann tilgang, sem yfirlýstur var af hálfu þeirra, sem gengust fyrir því og ræddu um það á þingmannafundinum að stofna þetta ráð. Og það er engum efa bundið, að á þeim þingmannafundi og í öllum þeim skjölum, sem komu frá þeim n., sem í sambandi við hann störfuðu, var það tilgangurinn, að einmitt í Norðurlandaráðinu skyldu hinar ýmsu skoðanir, sem uppi væru í hinum ýmsu löndum í hinum ýmsu flokkum, koma fram. Það var hugmyndin, að Norðurlandaráðið ætti að vera rétt spegilmynd af vilja þjóðanna í þessum löndum, en ekki ráð, þar sem fyrirskipað væri utan frá, hvaða menn fengju leyfi til að sitja þar og hvaða skoðanir fengju leyfi til að koma þar fram. Það átti að byggjast á því frelsi, sem við Norðurlandabúar höfum löngum talið eitt af okkar einkennum og við Íslendingar sérstaklega. Þess vegna mótaðist líka allt, sem rætt var, og allt, sem fram var lagt, af ákvörðununum um, að hinar ýmsu skoðanir skyldu í þessu ráði geta komið fram. Í starfsreglum Norðurlandaráðsins stendur í 2. gr., þar sem fjallað er um, hverjir eiga sæti í því: „16 fulltrúar fyrir hvort ríkisþing Dana og Svía og fyrir Stórþing Norðmanna, og séu þeir kjörnir úr ýmsum stjórnmálaflokkum af ríkisþingunum og Stórþinginu úr hópi þingmanna, ásamt nægilegri tölu varamanna“. Strax í reglunum sjálfum er gengið út frá því, að það séu hinir ýmsu stjórnmálaflokkar, sem þarna eigi fulltrúa. Í mótívinu í grg., sem ráð þingmannasambands Norðurlanda samdi með starfsreglunum, á bls. 17 - ég hef það því miður aðeins á sænskunni - segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Parlamentens ombud böra utses så, att de representera olika meningsriktningar. Av sårskild betydelse torde det få anses vara, att härigenom öven oppositionspartierna fá tillfölle till aktiva insatser“. Og svo segir: „Man måste kunna rökna med att rådet kan ge ett något sá nör tillförlitligt uttryck åt betraktelsesötten inom olika grupper í parlamenten; rådets ståndpunktstagande í en fråga, som sedermera skall förelöggas parlamenten, bör sålunda kunna giva klar vögledning om hur dessa komma att bedöma den.“ Það þýðir, illa þýtt: „Fulltrúa þinganna ber að kjósa þannig, að þeir séu fulltrúar fyrir ýmsar mismunandi skoðanir. Sérstakt gildi verður það að álítast hafa, að með þessu fái stjórnarandstaðan einnig tækifæri til að koma virkt fram. Menn verða að geta gengið út frá því, að ráðið gefi nokkurn veginn hugmynd um skoðanirnar í hinum ýmsu flokkum þinganna. Afstaða ráðsins í sérhverju vandamáli, sem síðar kunni að leggjast fyrir þingið. þarf að gefa nokkurn veginn vísbendingar um, hvernig þingið kemur til með að dæma það mál.“ Það er sem sé alveg greinilega gengið út frá því, að fulltrúar stjórnarandstöðunnar og hinar ýmsu skoðanir skuli koma fram í Norðurlandaráðinu og það sé þannig álitið hafa sérstakt gildi fyrir samstarfið í Norðurlandaráði, að allir þeir aðilar, sem hafa aðstöðu til þess að hafa áhrif síðar meir á slíkar gerðir og láta í ljós sínar skoðanir, hafi þarna fulltrúa. Enn þá greinilegar kemur þetta fram í þeim mótívum í þeirri grg., sem gerð er fyrir hverri af einstökum greinum í starfsreglum Norðurlandaráðsins, og það er samkv. einmitt 2. gr., eins og til er vitnað í grg. þessarar þáltill., sem kosið er. Þar segir, í grg. Norðurlandaráðsins fyrir grein nr. 2, með leyfi hæstv. forseta, en það er því miður líka á sænsku: „Det har ansetts viktigt att fastslå, att ombuden skola representera olika meningsriktningar. Häri ligger icke, att varje parti, oavsett dess styrka, skulle öga anspråk pá representation. Närmast hava vi tånkt oss ett sådant urval, att partierna bliva representerade í förhållande till sin styrka. En direkt föreskrift om uppdelning enligt proportionella grunder hava vi dock ej ansett böra meddelas.“ Á slæmri íslenzku þýðir þetta: „Við höfum álitið það mikilvægt að ákveða, að mennirnir í ráðinu skuli vera fulltrúar fyrir mismunandi skoðanir. Í þessu felst þó eigi, að hver flokkur án tillits til styrkleika síns eigi kröfu á fulltrúa. Við höfum sem næst hugsað okkur slíkt úrval eða slíka kosningu, að flokkarnir hafi fulltrúa í hlutfalli við sinn styrkleika. Bein fyrirmæli um kjör samkvæmt hlutfallskosningunum höfum við þó ekki álitið að bæri að gera.“ Með öðrum orðum: Í grg. fyrir þessari 2. gr. um, hvernig kjósa skuli, liggur það alveg í orðum þeirra, sem mæla með Norðurlandaráðinu, að hver flokkur skuli eiga kröfu á fulltrúa, þó ekki ef hann er of veikur til að geta komið fulltrúa að. Það skilur hver þm., eins og ég vil vona, þegar sagt er: „Häri ligger icke, att varje parti, oavsett dess styrka, skulle äga anspråk på representation.“ Það þýðir, að sá flokkur, sem hefur styrkleik til þess að hafa fulltrúa, skuli hafa hann. Þeir flokkar, hins vegar, sem ekki hafa styrkleik til þess, eiga sína siðferðislegu kröfu, og þá er spursmálið, hve gott samstarf sé um það að verða við henni. Það er m. ö. o. alveg skýrt og ótvírætt, að af hálfu þeirra manna, sem undirbjuggu og gengu út frá starfsreglum og greinargerð um Norðurlandaráð, var gengið út frá því, að í þessu Norðurlandaráði skyldu hinir ýmsu flokkar og hinar ýmsu skoðanir á Norðurlöndum eiga sína fulltrúa, a. m. k. svo framarlega sem þeir hefðu styrkleika til þess á hverju þingi. Það þarf því ekki að fara í neinar grafgötur um, hvað vakað hefur fyrir þeim mönnum, sem gerðust brautryðjendur Norðurlandaráðsins. Enn þá skýrar kemur þetta fram í því nál., sem prófessor Nils Herlitz, fulltrúi sænsku þingmannanna á fundi þingmannasambands Norðurlanda í Stokkhólmi í þeirri nefnd, sem undirbjó stofnun Norðurlandaráðsins, gaf til nefndarinnar í heild. Prófessor Nils Herlitz, þ. e. aðalmaður ríkisþings Svía við að undirbúa Norðurlandaráðið, segir í þessari greinargerð sinni einmitt í kaflanum um samsetningu ráðsins þessa setningu: „Väsentligt är givetvis och, att valen reellt, om end ej formelt, äro proportionella.“ Hann segir: „Aðalatriðið er að sjálfsögðu, að kosningarnar í rauninni, þótt máske ekki formlega, séu hlutfallskosningar.“ M. ö. o.: Það er alveg ótvírætt og ómótmælanlegt, að af hálfu allra þeirra, sem hafa undirbúið þetta Norðurlandaráð, var gengið út frá því að skapa þetta Norðurlandaráð til samstarfs hinna ýmsu Norðurlandabúa og þeirra fulltrúa á þeirra þjóðþingum í hlutfalli við þeirra styrkleika og þó helzt þannig, að jafnvel enn fleiri aðilar, enn fleiri flokkar á þingum hefðu fulltrúa í þessum ráðum, en hefðu styrkleika til þess. En lýðræðishugmyndin var Norðurlandabúunum svo í blóð borin, að þeim fannst það sjálfsagt, það þyrfti ekki að tala sérstaklega mikið um það, það væri „givetvis“, eins og prófessor Nils Herlitz segir, að kosningarnar til Norðurlandaráðsins í hverju þingi væru hlutfallskosningar. Það er þess vegna ekki um neitt að efast viðvíkjandi þessum málum, hvað vakað hefur fyrir, hvað verið hefur tilgangurinn og hvað er í anda norrænnar samvinnu. Nú er hér orðin alger breyting á. Nú koma þeir aðilar, sem upphaflega voru á móti því, að Ísland tæki þátt í stofnun þessa Norðurlandaráðs, - nú koma þeir fyrst og fremst og segja: Stjórnarflokkarnir eða meiri hlutinn skal á hverjum tíma ráða því, hverjir eiga fulltrúa í Norðurlandaráði. Það skulu ekki vera hinar ýmsu skoðanir hinna ýmsu manna, sem eru fulltrúar fyrir svo og svo stóra hluta þjóðarinnar. Nei, meiri hlutinn skal ákveða. Ef til vill þóknast honum að leyfa einhverjum úr einhverjum stjórnarandstöðuflokk, einhverjum manni þar, sem hann hefur velþóknun á í því bili, að fljóta með. En meiri hlutinn skal ráða. Ekkert með hlutfallskosningar, ekkert með fulltrúa fyrir mismunandi skoðanir, ekkert með neitt lýðræði, ekkert með nein norræn prinsip. Hvernig stendur nú á þessari breytingu? Hvernig stendur nú á þeirri breytingu, að þeir menn, sem 1944 töluðu mest um það, að Ísland gæti skorið á Frændsemisböndin við Norðurlönd og leiðin stæði opin til vesturs, koma nú fram og standa að baki þeirri till., sem hér er flutt? Ég skal upplýsa, hvernig á þessu stendur. Það kom alveg greinilega fram á þeim utanríkismálanefndarfundi, sem haldinn var um málið. Það kom alveg greinilega fram frá fulltrúa meiri hl., að það var ætlazt til þess, að sósíalistar hefðu ekki fulltrúa þar í. Og við þurfum ekki langt að leita til þess að vita, hvaðan þær fyrirskipanir koma. Það er Bandaríkjastjórn, sem hefur blandað sér inn í þetta mál. Það er Bandaríkjastjórn, sem hefur snúið eins og vindhana þeim stjórnarliðum hér á Alþ., sem fyrir meira en ári síðan stóðu á móti því að vera í þessu ráði, þannig að þeir standa nú með því, en á þeim grundvelli, að það skuli vera stjórnarmeirihlutinn einn, sem ræður, hvernig íslenzka þjóðin velur fulltrúa í sameiginlegt ráð Norðurlanda. Það eru komin hér í ljós utan að komandi áhrif, sem hafa haft skoðanaskipti á þeim þingmönnum, sem næmastir eru fyrir hverjum vindi, sem að vestan blæs. Og við þurfum ekki að fara í neinar grafgötur um, hvað það er, sem fyrir þeim aðila vakir, sem nú fyrirskipar þennan hátt um kosningar á Alþingi Íslendinga. Það er sami aðilinn, sem heimtar það af Framsókn og íhaldinu núna, að þeir breyti kjördæmaskipulaginu á Íslandi. Það er sami aðilinn, sem hefur verið að knýja það í gegn á undanförnum árum, að kjördæmaskipulaginu væri breytt þannig í Frakklandi, Ítalíu og hverju landinu á fætur öðru, að lýðræðið væri meira og meira afnumið. Það er sami aðilinn, sem heimtar það, að áhrif verkalýðsins séu með ranglátri kjördæmaskiptingu meira og meira útilokuð úr Alþingi. Það eru áhrif Bandaríkjastjórnar, sem hér koma til greina og sýna sig, þótt í litlu sé, í þessu. En þó að þetta sé aðeins lítið, þá er það auðsjáanlega meira, sem á bak við býr. Það, sem hér er verið að gera, þegar amerísk stjórnarvöld blanda sér inn í og fara að skipta sér af ákvörðunum Íslendinga um þessi mál, er, að þar með er stefnt að því að reyna að fara að hagnýta Norðurlandaráðið sem vettvang fyrir amerísk áhrif á Norðurlöndum. Og af því að Sósíalistaflokkurinn á Íslandi er álitinn, eins og hann er, andstæður amerískum áhrifum hér, þá þykir rétt af stjórnarmeirihlutanum að þóknast sínum amerísku yfirboðurum með því að útiloka Sósfl. úr Norðurlandaráðinu og beita til þess þeim áður óþekktu bolabrögðum um kjör á Alþingi, sem lagt er til með þessari till. M. ö. o., það er verið að breyta þeirri hugsjón, sem fyrir þeim mönnum vakti, sem 1951 ákváðu að stofna Norðurlandaráðið með fulltrúum Norðurlandaþjóðanna og hinna ýmsu skoðana hjá þeim, eftir því sem þær skoðanir og þeir flokkar, sem væru fulltrúar fyrir þær, hefðu styrkleika til. Það er verið að breyta þessu amerískum yfirboðurum í vil til þess að þóknast þeim, til þess að fjarlægja úr þessu ráði okkar Norðurlandabúa þennan litla flokk, sem það volduga ameríska auðvald virðist hafa svo undarlega mikinn beyg af. Okkur hlægir það, að það skuli haft svona mikið við til þess að reyna að bola Sósfl. út úr fulltrúaráði, sem hann á rétt til þess að vera í. Það sýnir okkur, að fjandmenn okkar og íslenzku þjóðarinnar kunna að meta okkur. En okkur þykir það leitt vegna Norðurlandaráðsins og vegna þess, að við stóðum með þessari hugmynd. Og vegna þess að við komum henni í gegn, þegar ameríska afturhaldið hérna á Alþ. hafði fellt hana, þá þykir okkur það leitt, að það skuli takast fyrir þessu ameríska afturhaldi að snúa nú meiri hluta þm. hér á Alþingi Íslendinga á þann hátt, sem nú er gert með þeirri till., sem hér liggur fyrir Norðurlandaráðið átti upphaflega að vera fulltrúi fyrir hinar ýmsu skoðanir á Norðurlöndum. Nú er auðséð, að nú á Norðurlandaráðið eingöngu að hafa þá fulltrúa héðan frá Íslandi, sem standa með Atlantshafsbandalaginu, standa með hernámi Ameríkana á Íslandi og væntanlega, ef ekki fyrir, þá eftir kosningar í sumar, standa með íslenzkum her. Ég býst varla við, að Alþfl. komi til með að láta sitt eftir liggja eftir kosningar til að fara með inn í þá fylkingu og hlýða því, sem Ameríkaninn heimtar. Ég álít, að með þessum aðferðum, sem hér eru hafðar í frammi, sé verið að vega aftan að norrænni samvinnu, sé verið að eyðileggja þá hugsjón, sem vakti fyrir þeim, sem vildu stofna þetta Norðurlandaráð, og gera það þannig úr garði, að það sé hægt að hagnýta það fyrir frekari ameríska yfirdrottnun á Norðurlöndum, en nú þegar er. Og mér þykir leitt, að Alþingi Íslendinga, - ég veit, að þessi till. verður hér samþykkt, ég þekki það vel handjárnin á Atlantshafsflokkunum í þinginu, - mér þykir það leitt, að Alþingi Íslendinga skuli á þennan hátt ljá sig til þess að reka rýtinginn í bak þeirrar norrænn samvinnu, sem stofnað var til með Norðurlandaráðinu. Við sósíalistar höfum staðið með þessu máli frá því það kom fyrir, og ég segi þetta nú til þess, að þeir þingmenn, sem ef til vill hefur ekki verið fullkomlega ljóst, hvað hér væri að gerast bak við tjöldin, - og býst ég þó við, að flestum sé það ljóst, - fari ekki í neinar grafgötur um, hvað þeir væru að gera og hvernig þeir út á við, á Norðurlöndum og annars staðar í heiminum, væru að spilla fyrir lýðræðislegu samstarfi Norðurlanda með því að samþ. þá till., sem hérna liggur fyrir. Ég vil leyfa mér, til þess að gefa hv. þingmönnum möguleika á því að starfa í samræmi við þær starfsreglur, þá grg. og þann tilgang, sem fyrirhugaður var með stofnun Norðurlandaráðsins, þegar frá því var gengið, - ég vil gefa þeim tækifæri til að greiða atkv. með brtt., sem ég flyt. Hún hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta, að tillgr. orðist svo: „Alþingi ályktar, að kjósa skuli á hverju reglulegu Alþingi, í fyrsta sinn nú þegar, 5 menn og 5 varamenn í Norðurlandaráð. Skulu þeir kosnir á fundi í Sþ. Fyrir fundinn skulu formenn allra flokkanna leitast við að ná samkomulagi um kosningu þessa, er tryggi, að allir flokkar þingsins eigi fulltrúa í ráðinu. Náist slíkt samkomulag ekki, skal kosið að viðhafðri hlutfallskosningu.“ Þessi brtt. mín gengur í fyrsta lagi út frá því að viðhafa lýðræði hér á Alþ. Hún gengur í öðru lagi út frá því að viðhafa þá hætti um kosningu hér, sem gengið var út frá sem sjálfsögðum, þegar stofnað var til Norðurlandaráðsins. Hún gengur í þriðja lagi út frá því að hafa þann hátt um kosningu á Alþ., sem alltaf hefur verið hafður. Og hún gengur í fjórða lagi út frá því, að reynt sé að ná samkomulagi um að gefa öllum flokkum þingsins, líka þeim, sem ekki hefðu atkvæðalegan styrkleik til þess, möguleika til að eiga fulltrúa í ráðinu. Ég setti þetta ákvæði um, að farmenn flokkanna skuli fyrir fund þann, sem kjósa á á, reyna að ná samkomulagi um fulltrúa, með sérstöku tilliti, eins og nú standa sakir, til Alþýðuflokksins. Það er vitað, að Alþfl. hefur eins og sakir standa ekki atkvæðamagn í Sþ. til þess upp á eigin spýtur að koma fulltrúa að. Ég skal geta þess, að áður, þ. e. fyrir síðustu kosningar, þegar Sósfl. og Alþfl. höfðu næga þingmannatölu á Alþ. til þess, ef þeir ynnu saman, að koma fulltrúa að í 5 manna nefndir, þá bauð ég Alþfl. ég held við flest tækifæri, ef ekki öll, samstarf um það að tryggja honum fulltrúa í þær nefndir, þar sem kosnir voru 5 menn í einu, eins og Landsbankanefnd og aðrar slíkar, og með það sem bakhjarl gat hann venjulega tryggt sér, að þeir flokkar, sem hann ýmist starfaði með í stjórn eða voru í stjórnarandstöðu . . . .

Má ég spyrja hv. ræðumann, 2. þm. Reykv., hvort hann á mikið eftir af ræðu sinni?

Nei, ég á mjög lítið eftir. - Þá gaf Sósfl. Alþýðuflokknum tækifæri til þess að geta eignazt mann í slíkar nefndir, eins og t. d. í landsbankanefnd, þegar kosnir voru 5 menn, og Alþfl. gat í rauninni alltaf tryggt sér mann í slíkt. Og það er algert óréttlæti og stafar af rangri og ólýðræðislegri kjördæmaskipun, sem við eigum við að búa, að Alþfl. skuli ekki hafa á þingi það marga þingmenn nú, að hann geti tryggt sér fulltrúa í hverja 5 manna nefnd, því að það á hann að hafa eftir sínu fylgi hjá þjóðinni. Eins og menn vita, þá höfum við og Alþfl. til samans um 3% þjóðarinnar, en höfum nú ekki nema 15 þingmenn. En Framsfl., sem hefur ekki nema 24,5% þjóðarinnar, hefur 18 þingmenn. Ég set þetta þess vegna þarna inn í til þess að undirstrika þá kröfu, sem þeir flokkar, sem hafa þó slíkt fylgi sem Alþfl. hjá þjóðinni, eiga á því að eiga sína fulltrúa líka í ráði eins og Norðurlandaráði, sem á að vera fulltrúi fyrir þær skoðanir, sem uppi eru hjá þjóðinni. Svo framarlega hins vegar sem ekki næst neitt samkomulag um slíkt, þá er auðvitað það skásta réttlæti, sem næst, að þarna séu viðhafðar hlutfallskosningar. Ég vil nú leyfa mér að vona, að hv. þingmenn eftir þessa grg. mína fyrir þessari till. forði frá þeirri ósvinnu og þeim níðingsskap gagnvart norrænni samvinnu, sem fyrirhuguð er með till. meiri hl., með því að samþykkja mína till. Ég verð að biðja hæstv. forseta að óska eftir afbrigðum fyrir henni, svo framarlega sem ætti að bera hana upp núna. Hins vegar, svo framarlega sem þessari umr. verður frestað, þá hef ég líka lagt hana inn, þannig að þá yrði henni útbýtt prentaðri áður en umr. yrði fram haldið, ef nú yrði frestað. En ef þessum umr. nú yrði slitið, þá verð ég að biðja hæstv. forseta að leita afbrigða fyrir henni, af því að hún er of seint fram komin og skrifleg.



Herra forseti. Út af þessari fyrirspurn um virkjunarmöguleika á Vestfjörðum hef ég aflað mér upplýsinga frá raforkumálastjóra, sem hefur haft með þessar mælingar að gera, og ég held, að þessu verði bezt svarað með því að lesa í aðalatriðum bréf hans. Tekið er fram, að þó að ekki hafi gengið mjög fljótt með þessa rannsókn, þá hefur verið varið til hennar verulegum fjármunum, og það er vitanlega ekki hægt að búast við því, að þessar rannsóknir eða framkvæmdir á sviði raforkumálanna gangi hraðar en efni standa til samkvæmt þeim fjárveitingum, sem þingið leggur til þeirra, en þær eru, eins og kunnugt er, mjög af skornum skammti. Ég skal þá lesa upp bréfið, sem gefur upplýsingar um það, hvar þessum málum nú er komið : „Sumarið 1952 fóru fram landmælingar á svæðunum kringum Dynjanda og Mjólkárnar í botni Arnarfjarðar. Voru framkvæmdar þar mælingar, sem nauðsynlegar voru taldar til viðbótar fyrri mælingum á þessu svæði, til þess að unnt verði að gera frumáætlanir um fullnaðarvirkjun ánna í botni Arnarfjarðar og fella síðan dóm um það, hvort hagkvæmt eða tiltækilegt sé að ráðast í virkjun á þessum stað handa Vestfjörðum öllum. Hér hefur verið unnið að því að reikna út úr mælingunum og gera uppdrætti samkvæmt þeim. Hefur því verki verið hraðað svo sem tök voru á fyrir það takmarkaða fé, sem til þess var heimilað að nota, og vonast ég til, að uppdrættir af landssvæðinu verði tilbúnir um miðjan febrúar. Árni Snævarr verkfræðingur var með í ráðum um mælingar í sumar og gerði tillögur um, hver svæði skyldu mæld. Hann fylgdist með úrvinnslu úr mælingunum og hefur tekið að sér að gera síðan í samvinnu við rafmagnsverkfræðinga raforkumálaskrifstofunnar áætlun eða áætlanir um virkjun umræddra fallvatna. Er þess vænzt, að þeim áætlunum verði lokið í vor eða að minnsta kosti svo langt komið, að unnt verði að fella þann dóm, er að framan getur.“ Þ. e. a. s. hvort tiltækilegt sé að virkja þessi fallvötn fyrir Vestfirði alla. Bréfið heldur síðan áfram: „Afl ánna í botni Arnarfjarðar er talið vera allt að 20 þús. hestöfl, en Vestfirðirnir þurfa ekki á að halda nema í kringum 7 þús. hestöflum. Aflið er því nægilegt, en það er mjög hætt við, að niðurstaða þessara úrslitarannsókna verði sú, að sameiginleg virkjun á þessum stað og veitur út frá henni um Vestfirði muni verða svo kostnaðarsöm, að ekki komi til mála að ráðast í framkvæmd hennar í fyrirsjáanlegri framtíð. Verði niðurstaðan þessi, verður í þess stað um það að ræða að virkja nokkrar smáár víðs vegar um Vestfjarðakjálkann handa einstökum kauptúnum, en vinna raforku úr dieselstöðvum eða öðrum stöðvum að því leyti, sem smávirkjanirnar nægja ekki. Fer því nú, samtímis athugun á Dynjanda, einnig fram athugun á því, hvaða smávirkjanir geta komið til greina á hverjum stað, ef ekki er hægt að hafa samveitu fyrir Vestfirði alla. Í leit að hagkvæmum virkjunarskilyrðum í smáám á Vestfjörðum hefur ótrúlegur fjöldi áa og lækja verið athugaður. Meðfylgjandi er listi yfir 80 ár, sem raforkumálaskrifstofan hefur látið athuga meira og minna. Vatnsrennslismælingar hafa farið fram á 37 þeirra, og fastir mælistaðir eru á átta stöðum á Vestfjörðum. Því miður er meginþorri áa og lækja á Vestfjörðum hreinar dragár, sem renna um bratt, jarðvegslítið land og eru að kalla vatnslausar svo að mánuðum skiptir á vetrum og þess vegna alls ekki nýtanlegar til virkjunar til raforkuvinnslu nema e. t. v. fyrir einstök býli. Nokkrar ár renna þó úr stöðuvötnum, sem safna vatni úr gljúpum jarðvegi og nálgast það að vera lindarár eða hafa önnur miðlunarskilyrði. Sumar þeirra og einstaka af hinum stærri dragám koma til athugunar til virkjunar handa einstökum kauptúnum eða fleiri saman. Áætlanir eru fyrir hendi um virkjanir að minnsta kosti á 16 af þessum ám, og eru þær hér taldar.“ Hafa menn áhuga fyrir því, að lesinn sé upp listinn yfir þessar 16 ár, - það geta fyrirspyrjendur fengið í þessu áliti, en það eru taldar hér upp 16 ár, sem hafa verið athugaðar?  Áætlanir þessar benda til þess, að við ekkert af kauptúnum á Vestfjörðum muni fást hagkvæm virkjun fullnægjandi að afli í námunda við kauptúnin og að hvarvetna muni þurfa að reka dieselstöðvar með smávirkjunum sem vara- og toppstöðvum. Ísafjarðarkaupstaður er ekki betur settur, en aðrir staðir á Vestfjörðum í þessu efni, og hafa sem kunnugt er verið gerðar áætlanir um gufurafstöð fyrir kaupstaðinn, sem sameinuð yrði hitaveitu um bæinn. Ég mun ekki rekja,“ segir raforkumálastjóri, „þessi mál öllu lengur hér, en get gefið ýtarlegri greinargerð með nokkrum fyrirvara, ef ráðuneytið óskar þess, en eins og áður er sagt, er stefnt að því að ljúka nú í vetur höfuðþætti rannsóknanna og fá úr því skorið, hvort hyggja eigi á sameiginlega vatnsvirkjun og eina veitu um Vestfirði alla eða notast við smávirkjanir og olíu- og kolastöðvar um næstu framtíð. Þá er og ætlunin að hafa samtímis tilbúnar tillögur um hentugar smávirkjanir, er komið gætu til mála í stað stórvirkjana.“ Ég vænti þess, að þetta séu nægar upplýsingar um það, sem um er spurt. Eins og kemur fram í bréfi raforkumálastjóra, segist hann vera fús til þess að gefa nánari upplýsingar um einstakar ár, og þær voru nú að vísu gefnar hér í þinginu í fyrra, en það yrði svo langt mál að lesa upp þessar niðurstöður, sem ég hef nú ekki heldur hér meðferðis, að ég sá ekki ástæðu til þess að koma með þær hingað og gera það, en þær upplýsingar geta fyrirspyrjendurnir fengið í ráðuneytinu, hvenær sem þeir óska.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. raforkumrh. fyrir greinargóðar upplýsingar og svör við fsp. okkar hv. þm. V-Ísf. Ég verð nú samt sem áður að láta í ljós vonbrigði mín yfir því, að þeirri rannsókn, sem Alþ. samþ. að fram skyldi fara á virkjunarskilyrðum á Vestfjörðum, skuli ekki vera komið lengra áleiðis, en raun ber vitni, sérstaklega vegna þess, að það er svo sem ekki eins og hv. raforkumálastjórn hafi aðeins haft sumarið í sumar til þess að vinna þetta verk. Það er vitað, að mörg undanfarin ár og jafnvel áratugi hefur verið unnið að rannsóknum á þessu, og byggðarlögin á Vestfjörðum höfðu um áraskeið einn af færustu verkfræðingum landsins, Finnboga Rút Þorvaldsson, á launum einmitt til þess að vinna að rannsóknum á Dynjanda, og raforkumálastjórnin hefur að sjálfsögðu haft aðgang að þeim rannsóknum öllum og niðurstöðum þeirra. En um það þýðir ekki að sakast. Hæstv. ráðh. hefur skýrt okkur frá, hvernig þessi mál standi, og er þá ekki um annað að gera en að bíða þess, að niðurstöður rannsóknarinnar og till. byggðar á þeirri niðurstöðu liti dagsins ljós á komandi vori, eins og getið var um í því bréfi, sem hæstv. ráðh. las. Ég vil nú segja það, að þó að skortur á heildaráætlun um raforkuframkvæmdir á Vestfjörðum - ég meina eina heildarvirkjun - hafi hindrað framkvæmdir slíkrar stórframkvæmdar, þá hygg ég, að ríkisvaldið hafi nú ekki stutt einstök byggðarlög eins og skyldi til þess að koma í framkvæmd sínum áformum um umbætur í raforkumálum. Það er fyrst, að það er vitað, að einstök byggðarlög hafa tilbúnar áætlanir um að leysa raforkuþörf sina. Ég get t. d. getið þess, að eitt byggðarlag, Bolungavík í Norður-Ísafjarðarsýslu, hefur í áratugi unnið að undirbúningi sérvirkjunar fyrir sig. Sá undirbúningur er alveg búinn, og það er hægt að ráðast í framkvæmdir strax í dag. En þetta byggðarlag, sem í 2–3 áratugi hefur verið að berjast fyrir þessari sérvirkjun, hefur enn ekki fengið áheyrn. Ég mundi nú ætla, ef svo lítur út sem hæstv. ráðh. hafði eftir raforkumálastjórninni, að líklegast muni verða horfið að sérvirkjunum fyrir hin einstöku byggðarlög á Vestfjörðum, þá ætti nú ekki lengur að standa á því, að þetta byggðarlag og önnur, sem hafa tilbúnar áætlanir um sérvirkjanir, fengju að hefja þær og fengju til þess þann atbeina og stuðning, sem gert er ráð fyrir í raforkulögunum. Enn fremur vil ég benda á það, að það er alveg óumflýjanlegt, að meðan þessir landshlutar bíða eftir framkvæmdum í þessum efnum, þá njóti þeir einhvers stuðnings við rekstur þessara dieselrafveitna, sem þeir eru gersamlega að sligast undir. Ég hygg, að það sé rétt, að á árinu 1951 hafi heildarrekstrarhalli á rafveitunum á Vatneyri við Patreksfjörð, Bíldudal, Þingeyri, Flateyri, Suðureyri í Súgandafirði og Bolungavík verið um 600 þús. kr. Þessi halli varð allmiklu meiri á s. l. ári. Ég get ímyndað mér, að hann sé um 800–900 þús. kr., þrátt fyrir það að fólkið borgar, eins og ég sagði, upp í eina krónu og átján aura fyrir kílówattstundina, á sama tíma sem fólk t. d. hér í Reykjavík fær raforkuna fyrir 42,9 aura kílówattstundina. Ég held, að það sé óumflýjanlegt, að þangað til hægt verður að ráðast í framkvæmdir fyrir þessa landshluta, þá greiði ríkissjóður einhvern verulegan hluta þess mikla halla, sem er á rekstri dieselraforkustöðvanna. Ef ríkissjóður gerir þetta ekki, þá sligast þessi byggðarlög gersamlega undir þessum rekstri, og náttúrlega sér maður fram á það, að þar sem ríkið er í ábyrgðum fyrir lánum til þessara mannvirkja, þá lenda þau fyrr eða síðar og eru e. t. v. sum þegar lent á ríkinu. Ég vildi nú beina þessu til hæstv. ríkisstj., að hún gæfi vaxandi gaum að því að styðja þessar dieselrafveitur, þangað til einhver niðurstaða er fengin um það, hvernig raforkuþörf Vestfjarða verður leyst í framtíðinni, og í raun og veru þangað til hrundið hefur verið í framkvæmd þessum virkjunum. Ég þarf ekki að endurtaka það, sem ég hef sagt hér oft áður, að það liggur í augum uppi, að ef svo fer fram um langt skeið, e. t. v. áratugi, að ákveðnir landshlutar verða gersamlega útundan um raforkuframkvæmdir, þá þýðir það ekkert annað en það, að fólkið flytur þaðan, jafnvel þó að í hlut eigi þróttmikil framleiðslubyggðarlög eins og t. d. Vestfirðir, sem hafa tekið mjög mikinn þátt í framleiðslu sjávarafurða í landinu. Ég hef ekki frekari orð um þetta, en ég beini þeim tilmælum og hvatningu til hæstv. ríkisstj. að láta sig þessi mál frekar varða, hvernig leyst verði sú brýna þörf, sem fyrir hendi er í þessum raforkumálum þeirra byggðarlaga, sem búa við dieselraforku víðs vegar úti um land.



Herra forseti. Það er nú kannske ekki ástæða til þess að vera að ræða þetta nánar, en ég vil nú samt sem áður vekja athygli á því út af þeim ummælum, sem hér hafa fallið um stuðning við dieselrafstöðvarnar, að það er ekki nema ein leið til þess s.ð ráða bót á því, og það er að afla fjárveitingar á fjárlögum til þess að styrkja þessar stöðvar. Að öðrum kosti eru áskoranir á mig og ríkisstj. alveg þýðingarlausar, því að við veitum vitanlega ekki það fé, sem við höfum ekki á milli handa samkvæmt þeim ákvörðunum, sem fjárveitingavaldið - Alþingi - tekur þar um. Það gegnir sama máli viðkomandi þessum rannsóknum, sem hér er um að ræða. Það var þannig í fyrra, að þegar átti til að taka og hefja rannsóknir á Vestfjörðum, þá var ekkert fjármagn til þess, og var meira að segja vakin athygli fjárveitingavaldsins á því, áður en gengið var frá fjárl. þá, að það yrði ekki fjármagn til þess, því að þessar rannsóknir kosta mikið fé. Hins vegar var veitt nokkurt fjármagn á fjárlögum s. l. árs til þess að vinna þetta verk. Ég fullyrði það, og ég er sannfærður um það, að hv. þm. N-Ísf. kemst að þeirri niðurstöðu við athugun á því, hvernig þetta verk hefur verið unnið, að það hefur verið ómögulegt að hraða því meir. Það hefur yfirleitt verið unnið samstundis fyrir hvern einasta eyri, sem veittur hefur verið af Alþingi til raforkuframkvæmda, hvort sem hefur verið við rannsókn eða annað. Viðvíkjandi því, að þetta hafi tafið framkvæmdir á Vestfjörðum, þá vil ég nú satt að segja draga í efa, að það sé rétt, af þeirri einföldu ástæðu, að það hefur ekkert lánsfé fengizt til þess að gera þessar framkvæmdir, sem þar liggja fyrir. Það er unnið að öllum raforkuframkvæmdum núna, eins og ég sagði áðan, fyrir hvern einasta eyri, um leið og hann er veittur og um leið og tekst að fá lán til þess að hrinda þessum framkvæmdum áfram. Ég held því, að þetta verk hjá raforkumálastjóra hafi verið unnið eins fljótt og auðið var, og ég held líka, að hann hafi notað til þess þá starfskrafta, sem þeir, sem þarna eiga hlut að máli, geta verið mjög ánægðir með. Ég held, að það fari varla á milli mála, að Árni Snævarr er einn af færustu verkfræðingum landsins, að talið er, og starfskraftar hans hafa verið notaðir til þess að vinna þetta verk undireins og hægt var, vegna þess að fjármunir voru til þess veittir. Annars er það alveg rétt, og ég vil undirstrika það, sem hv. þm. og fyrirspyrjandi sagði hér, að vitanlega eru fjárveitingar Alþ. allt of litlar til þessara mála, og það er ástæða til þess að undirstrika þau orð hans, og með þessar fjárveitingar hef ég alltaf verið mjög óánægður, bæði í ár og undanfarin ár. En það gengur nú þannig, að það er í mörg horn að líta, og þetta hefur nú orðið svona að vera, þó að slæmt sé við það að una.



Herra forseti. Það er alkunna, að engin heildarvatnsaflsvirkjun hefur enn þá verið byggð fyrir Vestfirði. Raforkuþörf þessa landshluta hefur til þessa verið leyst með smádieselrafstöðvum. Sú raforka, sem þannig er framleidd, er geysidýr og rekstur mjög óhentugur, og má raunar fullyrða, að hin einstöku byggðarlög fái alls ekki undir honum risið. Ég vil geta þess, að hjá þeirri dieselrafstöðinni, sem dýrast selur rafmagn á Vestfjörðum, er kílówattstundin seld á eina krónu og tæplega átján aura. Rafmagnsverð hér í Reykjavík er hins vegar 42,9 aurar, og meðalverð á raforku frá vatnsaflsstöðvum í landinu yfirleitt er 39,8 - 74,4 aurar á kílówattstund. Það er af þessu auðsætt, hvílík ókjör almenningur býr við á þeim svæðum, sem fá raforku frá þessum litlu dieselrafstöðvum. Nú er það að vísu svo, að lengur hefur verið talað um heildarvatnsaflsvirkjun fyrir Vestfirði, en flesta aðra landshluta. Það eru margir áratugir síðan fyrst var hafizt handa um athugun möguleika á heildarvirkjun fyrir Vestfirði og þá fyrst og fremst með virkjun Dynjanda. Þrátt fyrir þennan langa undirbúningstíma var ekki á s. l. ári enn komið svo, að unnt væri að segja um það með fullri vissu, hvort tiltækilegt væri að koma upp heildarvirkjun fyrir Vestfirði. Mjög þótti bresta á um upplýsingar og rannsóknir til þess, að hægt væri að slá því föstu, hvort væri hentugra heildarvirkjun eða smávirkjanir, vatnsaflsvirkjanir, fyrir einstaka staði. Því var það, að ég og aðrir þm. Vestfjarða fluttum á síðasta Alþ. þáltill., sem samþykkt var, um rannsókn virkjunarskilyrða í þessum landshluta. Var hún svo hljóðandi: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að láta fram fara ýtarlega rannsókn á því, hvaða fallvatn eða fallvötn séu vænlegust til raforkuframleiðslu fyrir Vestfirði, þannig að fullnægt geti orðið raforkuþörfum þessa landshluta. Skal leitt í ljós með rannsókninni svo sem auðið er, hvaða möguleikar eru til raforkuframleiðslu á þessu svæði. Rannsókn þessari sé hraðað eftir föngum og að því stefnt, að rökstuddar tillögur og áætlanir um, hvar og hvernig sé haganlegast að virkja, liggi fyrir haustið 1952.“ Í framhaldi af þessari þáltill. höfum við, ég og hv. þm. V-Ísf., leyft okkur að bera fram fyrirspurn til hæstv. raforkumálaráðh. um niðurstöðu rannsóknar á virkjunarskilyrðum á Vestfjörðum samkvæmt þeirri till., sem ég gat hér. Fyrirspurn okkar er á þá leið, að við spyrjum um, hver orðið hafi niðurstaða rannsóknar þeirrar, sem fyrirskipuð var á síðasta Alþ. að fram skyldi fara, og í öðru lagi, hvaða ráðstafanir hæstv. ríkisstj. hygðist gera til þess að leysa vandræði þessa landshluta í raforkumálum. Ég vænti, að hæstv. raforkumrh. veiti umbeðnar upplýsingar, og mun að svari hans fengnu ræða þetta mál nokkru frekar.