Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Ásgeir Ásgeirsson Þó ekkert væri annað en það, að þetta ríkislögreglumál hefir ekki verið lagt fyrir þjóðina áður en það var borið fram hjer á þingi - þá bæri af þeirri ástæðu einni saman að vísa því frá að þessu sinni. Öll stórfeld mál á að ræða með þjóðinni í stjórnfrjálsu landi, áður en þau eru lögð fyrir löggjafarþingið. Þjóðarviljinn er bakhjarl löggjafarinnar, og þó einkum framkvæmdarvaldsins. Það er ekki það, sem fyrir þjóðina á að leggja, hvert það sje þessi virðulega samkoma, sem á að setja lög í landinu, eða einhverjir flokkar - jafnaðarmanna eða aðrir. Um það munu allir á eitt sáttir, að löggjafarvaldið er í höndum þingsins og að framkvæmdarvaldið á að sjá um, að lögum sje hlýtt. Um það er ekki ágreiningur í þessari háttvirtu deild - enda ætti sá maður hingað ekkert erindi, sem á annan veg hugsaði. Um hitt er ágreiningurinn: hvernig framkvæmdarvaldinu skuli háttað - og hjer er gerð svo viðurhlutamikil tillaga um breyting á skipulagi framkvæmdarvaldsins, að nauðsyn bar til, að tillagan væri rædd til hlítar áður en hún væri fram borin á löggjafarþingi þjóðarinnar. Í frv. er svo ákveðið, að ríkislögregla „skuli sett í hverjum kaupstað á landinu - eftir því, sem við verður komið“, og í athugasemdunum er þess getið, að rjettast sje, að lögin gangi þegar í gildi, til að flýta fyrir framkvæmdum þeirra. En á framsöguræðu hæstv. forsætisráðherra var ekki að heyra, að hugsað væri í til framkvæmda annarsstaðar en í Reykjavík og e. t. v. á Siglufirði. Liggur því næst að ætla, að háttv.þm. annara kaupstaða - háttv.þm. Akureyrar, Ísafjarðar, Seyðisfjarðar, Vestmannaeyja og Gullbringu- og Kjósarsýslu - sem allir eru stuðningsmenn stjórnarinnar, hafi látið hana á sjer skilja, að þeirra kjördæmi sjeu ekki þurfandi fyrir þessi fríðindi - og ráðherrann þá, eins og rjett var, beygt sig fyrir því. Umsagna kaupstaðanna, eða bæjarstjórna þeirra - sem að mestu annast löggæsluna - hefir ekki verið leitað, og er hæstvirtri stjórn því skyldara að taka fult tillit til fulltrúa þeirra hjer á þingi. En það má segja, að ekki blási byrlega fyrir frv., þegar flm., hæstv. forsætisráðherra, er þegar í framsöguræðu sinni falinn frá að nota þá heimild til fulls, sem hann æskir eftir að fá hjá þinginu. Um Siglufjörð er það að segja, að háttv. 2. þm. Eyf. hefir þegar tekið til máls og látið á sjer skilja, að Siglfirðingar æski ekki eftir þeim „umbótum“, sem í frv. felast. Það er alt annað, sem Siglfirðingar hafa óskað eftir. Þeir sendu í fyrra til þingsins almenna áskorun um, að vínverslun landsins þar á staðnum yrði lögð niður. Það er sú eina „löggæsla“, sem þeir hafa óskað eftir. Í áskoruninni segja þeir svo: „Síðan áfengissalan var sett hjer niður, er daglegum friði vor Siglfirðinga spilt svo - að minsta kosti að sumrinu til - að óviðunandi er framvegis. Hávaði og friðarspjöll ölvaðra manna hafa keyrt svo úr hófi fram, að sóma bæjarins og velferð borgaranna er teflt á fremsta hlunn“. Þessu svaraði hæstv. forsætisráðherra svo, að hann skyldi taka málið til athugunar, „því“, eins og hann sagði, „mjer er ekki kært að hafa útsölustaði vínanna fleiri en beinlínis er nauðsynlegt vegna samninganna við Spánverja“. Þetta var vel mælt, og væntu Siglfirðingar nokkurrar úrlausnar, þar sem ekki er líklegt, að nauðsyn bæri til, samkvæmt Spánarsamningnum, að hafa útsölustaðina tvo á Norðurlandi, en ekki nema einn í öðrum fjórðungum. Nú vil jeg spyrja hæstv. forsætisráðherra, hver niðurstaðan hafi orðið og hvort ekki megi vænta bráðra framkvæmda - því jeg vona, að niðurstaðan hafi ekki orðið sú, að nauðsyn bæri til - vegna tekna ríkissjóðs af áfengissölu - að hafa útsölustaðina sem flesta, en hinsvegar ætli stjórnin fúslega að láta Siglfirðingum í tje ríkislögreglu, til að skakka leik hinna ölvuðu manna, sem með framferði sínu eru að reisa við fjárhag ríkisins. Ef Siglfirðingum er veitt ósk þeirra, þá eru vandræði þeirra leyst, án þess að stjórnin þurfi þeirra vegna nokkura heimild til að setja á laggirnar hið mikla lögreglubákn, sem farið er fram á. Kann að vera, að ríkið gerði rjett í því, að styðja þá til að fjölga lögregluþjónunum um 2–3 að sumrinu, en það er óskylt mál því frv., sem hjer ræðir um. Þá er Reykjavík ein eftir. Það liggja hvorki fyrir málaleitanir frá bæjarstjórn, lögreglustjóra nje neinar umsagnir þeirra - nje fundarsamþyktir, er sýni, að hjer sje almenningsósk á ferðum. Þvert á móti. Það, sem borist hefir hjeðan og annarsstaðar að af landinu, eru mótmæli ein. Það fylgir frv. ekki ein áskorun frá einum fundi í einu einasta kjördæmi. Einn af þm. Reykjavíkur hefir þegar tekið til máls - og ekki mælt frv. bót. En nú fáum við vafalaust að heyra ummæli hinna Reykjavíkurþingmannanna, sem allir eiga sæti í þessari háttv. deild, og vitanlega hafa hugsað mál þetta ítarlega. Ef þeir þegja, þá er sú þögn ekki samþykki, heldur miskunnsemi stuðningsmanns við stjórn sína - og vildi jeg þá skjóta því til hæstv.forsrh., hvort ekki væri varlegast að taka frv. aftur. Það væri án efa besta lausnin á málinu. Ef ekki koma ákveðnar kröfur, einbeitt ósk um ríkislögreglu, í þeirri mynd, sem til er ætlast í frv., þá hefir frv. engan bakhjarl. Þá er þjóðarviljinn í römmustu andstöðu við frv. En þjóðarviljinn á að vera uppspretta löggjafarinnar, og hann er í þessu efni óumflýjanlegt skilyrði fyrir framkvæmdinni. Hæstv. forsrh. dregur enga dul á, að orsakirnar til þess, að frv. er fram borið, eru atburðir, sem orðið hafa hjer í Reykjavík á seinni árum. Jeg hefi að vísu heyrt út í frá þá vörn fyrir frv., að þjóðfjelag vort sje svo varnarlaust gagnvart útlendum ofbeldismönnum, að svo búið megi ekki standa. Er þá vísað til Tyrkjaránsins og Jörundar hundadagakonungs, þó seint sje nú að grípa til varnar gegn honum. En þá væri hjer um hervarnir að ræða, og býst jeg við, að hæstv.forsrh. vilji ekki heyra það, enda hefir hann ekki flutt þessa vörn fyrir frv. Væri og landið alt jafn-berskjaldað fyrir, þó einhver liðsafli væri hjer fyrir í Reykjavík. Er og þessi ótti óþarfur, þar sem enski flotinn hefir friðað höfin svo vel, að öryggið er meira fyrir þá, sem á sjó ferðast en hina, sem fara á landi, hvað yfirgang snertir. Enski flotinn er að þessu leyti okkar mikla vernd, þó að hún sje orðin svo gömul og sjálfsögð, að við gerum okkur oft ekki grein fyrir því. Það er sagt, að þeir smáfuglar sje óhultastir, sem hreiðra sig í nánd við örninn, og svo er um okkur og England. Það er því óþarfi að ala á þessum kvíða. - Hæstv. forsrh. taldi aftur aðalorsök þess, að frv. er fram borið, uppþotið, sem varð út af rússneska drengnum fyrir nokkrum árum. Hann var þá sjálfur dómsmálaráðherra, og tók fast í taumana. Það dugði. Það er þessvegna undrunarefni, að nú skuli, eftir mörg ár, flutt frv. til stórbrotinna breytinga á löggæslunni í tilefni af atburðum, sem ekki sprengdu það kerfi, sem við þá bjuggum við og höfum altaf búið við. Þar var um uppþot að ræða, sem reyndist auðvelt að yfirbuga, þegar framkvæmdarvaldið tók rögg á sig. Það hefðu að líkindum aldrei vandræði af hlotist, ef það hefði fyr trúað á mátt sinn. Þar var um enga bylting að ræða, heldur uppþot. Það var rangt, sem hv.þm. V.-Sk. (JK) ljet um mælt, að þar hafi heill stjórnmálaflokkur ráðist á lögregluna. Byltingu er hjer óþarfi að óttast. Það er ilt verk og óþarft, að espa sjálfan sig og aðra upp í byltingarótta, þegar ekki einu sinni þeir, sem mesta samúð hafa með þjóðfjelagsbyltingum í öðrum löndum, telja neinar líkur til, að hjer geti orðið bylting, nema hún sje á undan gengin í Englandi og á Norðurlöndum. En þess verður langt að bíða, að þar sporreisist þjóðfjelögin. Það er gott nágrennið við þjóðir, sem standa svo framarlega að stjórnmálaþroska. En í þessu liggur öryggi vors þjóðfjelags: í nágrenninu við þessar þjóðir og þó helst í vorum eigin hjörtum. Erfðavenjur þessa vors litla þjóðfjelags og forn festa ætti eitthvað að hrökkva og þola annað eins og það, að við eignuðumst 30 togara. Guð hjálpi okkur þá, þegar stóriðnaðurinn heldur hjer innreið sína, og sú Skrílmyndun, sem honum hefir viðast fylgt! íslensku þjóðfjelagi ætti ekki að vera hætta búin, því að hjer er enginn skríll til, eða rjettara sagt, hjer er skríllinn ekki stjett út af fyrir sig, því að aldrei verður hjá hinu komist, að nokkur skríll sje til í öllum stjettum. En það er tvent, sem jeg vildi víkja nánar að í sambandi við þetta uppþot. Annað eru vopnin, sem þar var gripið til. Hæstv. forsrh. telur það „gamanyrði“, að tveir hv.þm. hafa gert ráð fyrir vopnaburði í sambandi við ríkislögregluna. En hvað liggur nær en að hugsa sjer það - enda er rúm heimild í frv. fyrir alt slíkt - þegar byssur voru notaðar í uppþotinu fræga? Hæstv. forsrh. segir að vísu, að gert sje ráð fyrir, að það sjeu ekki brjálaðir menn, sem eigi að framkvæma lögin. En er það ekki einnig siður óbrjálaðra ráðherra, að óska ekki eftir víðtækari heimildarlögum en gert er ráð fyrir, að einhverntíma þurfi að grípa til? Heimildarlög þessi standa, þó að hann víki frá völdum, og þá er það heimildin, sem gildir, en ekki ræða hans um það, hvernig hann ætli að nota hana. Þetta er einn höfuðgalli frv., hvað það er víðtækt. Það er svo víðtækt, að þó að það sje að vísu ekki lög um, að hjer skuli dreginn saman her í landinu og æfður, þá er það þó aldrei ofmælt, að það sjeu heimildarlög um að stofna her í landinu, ef þeirri stjórn, sem að völdum situr, býður svo við að horfa. Hæstv. forsrh. segir að vísu, að skotvopn komi þar ekki til mála, því liðið eigi að vera búið að hætti annarar lögreglu. - En hvar var þá heimildin til að fá varaliðinu, sem tók Ólaf Friðriksson höndum, byssur í hendur? Var það gert, án þess að nokkur heimild sje til þess í lögum ? Jeg óska eftir skýru og ákveðnu svari! Því annaðhvort hefir það verið gert í heimildarleysi, eða það er full ástæða til að ætla, að tilgangurinn hafi verið sá, er frv. um ríkislögreglu var samið, að liðið yrði æft í vopnaburði. Jeg segi þetta ekki til að veiða hæstv.forsrh. í neina gildru. Tilgangur minn er sá einn, að ljá mitt lið til að koma í veg fyrir vopnaburð í framtíðinni, en ekki að hengja fortíð ráðherrans á gálga. Mjer væri það svar ljúfast, að hjer á landi megi engum fá vopn í hendur, nema atvinnulögreglunni í nauðvörn og svo landhelgisvörðum. Svo ættu íslensk lög að mæla fyrir. Eggvopn og skotvopn ættu hjer að vera bannfærð. Og þó er ekki nauðsyn, að það standi neinstaðar í lögum. Það hafa um langan aldúr verið óskrifuð lög - og óskrifuð lög, helguð af venju og sögu, eru sterkari en þau lög, sem samþykt eru á þingum. Það hefði verið óhætt í uppþotinu að treysta þessari venju, í stað þess að láta tortryggnina fá sjer vopn í hendur. Því jafnvel þó tortryggnin hefði verið á rökum bygð, þá er almenningsálitið enn hjer svo óspilt, að sá maður, eða flokkur manna, sem fyrstur verður til að beita eggvopni eða skotvopni í viðureign milli þegnanna, er þegar, því samkvæmt, búinn að bíða ósigur. - Þetta þykir kanske fullkristilegt, því það er nú svona, að jafnvel þó ásakanir um kristindómshatur sjeu farnar að tíðkast í kosningadeilum, þá velta sumir samt vöngum, ef í þjóðmálum á mest að treysta á gott innræti þegnanna. En þetta er nú samt svona hjer á landi. Í fjelagsmálum geta menn valið sjer sínar þroskabrautir - og þeim þjóðum, sem á þetta þora að treysta, mun verða að trú sinni. Hitt annað atriðið viðvíkjandi því uppþotinu, sem frv. er aðallega bygt á, sem jeg vildi spyrja hæstv.forsrh. um, er það, hvernig á því hafi staðið, að lögreglan gat ekki komið fram vilja sínum ? Var það af því, að hún var of mannfá? Eða var það af því, að hún dignaði, þegar á hólminn kom? Hæstv. ráðh. (JM) hefir kveðið upp úr um það, að uppþot þetta sje aðalorsök frv. Mjer er því næst að halda, að ef lögreglan hefði dugað en ekki dignað í það skifti, þá hefði þetta varhugaverða frv. aldrei komið fram. Það er almennings álit hjer í bæ, að lögreglustjórinn hafi ekki verið vaxinn því verkefni, sem hann í þetta sinn átti að leysa af hendi. Jeg segi þetta ekki til að gera honum svívirðing. það þarf engin minkun að vera, þó hann sje til annars betur fallinn en stýra liði og standa í mannraunum. Við erum svo gerðir, margir nútíðarmenn. Þetta er auk þess staðfest af forsætisráðherranum sjálfum, sem sá sjer ekki annað fært en setja annan í hans stað. þannig skýrði hæstv. ráðh. (JM) þá magnleysi reykvísku lögreglunnar. Og mun ekki sama skýringin rjett, enn þann dag í dag? það dugar ekki annað en hreinskilni og einurð, ef leysa á slík mál sem þessi. Það er of dýrkeypt, að ætla að bjarga Reykjavík frá einurðarlítilli lögreglustjórn með jafnumfangsmikilli heimild og felst í frv. stjórnarinnar. Ráðið er ofureinfalt, og verður tekið fyr eða síðar: að gera skifti milli lögreglustjórnarinnar og tollgæslu eða innheimtumannsstarfans. Það er vissulega nóg starf fyrir einn mann, að eiga að bera ábyrgð á innheimtu um 5 milj. kr. fyrir landssjóð. Í sama mund gæti hann verið tollstjóri landsins, á líkan hátt og póstmeistari er yfirmaður póstmálanna. Núverandi lögreglustjóri mun vera hinn duglegasti skrifstofumaður og skyldurækinn innheimtumaður, og væri ekki nema hagur fyrir landið, að hann nyti sinna krafta ótruflaður á því sviði, sem hæfileikar hans best njóta sin. Lögreglustjóri þarf aftur að vera einarður, ótrauður og þó gætinn. Jeg hefi trú á því, að hægt væri að fá slíkan mann, sem borgararnir bæru fult traust til. Hann þyrfti að kynna sjer erlendis löggæslu, svo að hann gæti komið góðu skipulagi á lögreglu bæjarins og verið sjálfur foringi hennar. Reykjavíkurlögregluna þarf að gera svo úr garði, að hún standi á sporði útlendri lögreglu. Lögreglustjóri þyrfti að kynna sjer meðferð kaupdeilumála í nágrannalöndunum, því við slík mál mun frv. að nokkru leyti miðað - og er þess að vænta, að einkum reyni á lögreglustjóra, lægni hans og festu, í slíkum málum. En jeg er ekki hræddur við kaupdeilumálin hjer í bæ, ef samþykt verður frv. um sáttasemjara, sem við tveir deildarmenn munum bera fram hjer í deildinni, og einarður en gætinn lögreglustjóri fæst til að fara með framkvæmdarvald ríkisins. Það er sennilega einskis manns ætlan, að neinum flokki manna sje leyft að stofna rjer ríki í ríkinu; landslögum verða allir að hlíta. En þar fyrir ber skylda til að fara með ríkisvaldið gætilega, eins og hvert annað vald, og beita því ekki við fyrsta tækifæri, er ógætinn atvinnurekandi heimtar vernd fyrir „skrúfu“-brjóta - kanske í þeim tilgangi einum, að koma af stað uppþoti - heldur bíða þess, að sáttasemjari hafi unnið sitt starf, og vera síðan á verði um hagsmuni þjóðfjelagsins og gæta þess, að engum haldist ólög uppi. Jeg er ekki hræddur við þessi mál, ef skynsamlega er að farið. En þá væri ástæða að óttast, ef frv. stjórnarinnar væri samþykt eins og það er fram borið, og enginn sáttasemjari lögskipaður. Jeg tel það ekki ofmælt hjá hv.þm. Str., að ekki væri óttalaust um, að það gæti orðið upphaf nýrrar Sturlungaaldar. Mjer virðist, bæði af frv. og sumum ummælum jafnaðarmanna, ekkert hóf á tortrygninni í garð andstæðinganna, en hún er hjer rót alls ills. Alþýðublaðið hefir talað um „að myrða saklausa verkamenn“, og frv. er því líkast sem það væri borið fram eftir samskonar atburði og rauðu byltinguna á Finnlandi eða þrælastríðið í Bandaríkjunum. Og þó er hin göfugasta barátta á slíkum stöðum eftir þessháttar atburði jafnan fólgin í því, að berja niður alla ofstjórn, sem ætið reynist sama og óstjórn, og hverfa aftur til þess skipulags, sem byggir öryggi þjóðfjelagsins aðallega á innræti þegnanna, en ekki ofríki. En hjer í þingdeildinni er svona frv. flutt undir yfirskyni friðarins, þó vitanlegt sje, að allur liðssamdráttur miðar til ófriðar. Það hefir verið sagt, að þetta sje að byrgja brunninn áður en barnið detti ofan í - þó það sje miklu líkara hinu, að hjer sje grafinn brunnur, sem betur færi, að ekki aðrir en stjórnin dytti ofan í. Sú þjóð er á heljarþröm, sem ætlar að búa um sig rjett eins og bylting sje á hverju augnabragði að brjótast út. Kósakkalöggæsla er undanfari bolsivismans. Það á hvorttveggja jafnlítið erindi hingað til okkar lands. Mjer er sama, hvað svona liðsdráttur er kallaður: varalögregla, herlið eða hvað - hann er brot á erfðavenjum okkar, hættuleg braut að halda út á. Slíkir liðsflokkar hafa það eðli að stækka og stækka, það hleðst utan á þá, þeir vekja mótþróa og er beitt oftar og oftar, hver svo sem tilætlunin er í upphafi. Það eru engar ýkjur að líkja þeim við málalið á friðartímum í löndum, sem enga herskyldu höfðu, svo sem Englandi og Bandaríkjunum. Slíkar herdeildir voru jafnan varðar með nauðsyninni á að halda uppi lögum í landinu og tryggja borgarana. Og þó var af ákafa barist á móti aukning „friðar“-hersins í þessum löndum, á Englandi í margar undanfarnar aldir, alt frá dögum Stuartanna, og í Ameríku alla síðastliðna öld. Í Bandaríkjunum var málalið um aldamótin ekki nema um 27 þús. manns - í landi, sem hafði 70 milj. íbúa, stóriðnað og fólk af öllum þjóðum! Það er ólíku saman að líkja, Bandaríkjunum og voru litla bændalandi, þar sem flestir eru frændur og rásin milli stjettanna svo ör, að stjettamunur getur hjer varla heitið nokkur. Og þó var þessi varalögregla Bandaríkjanna hjer um bil 1 maður á hverja 2500 íbúa. En hjer í Reykjavík á að setja 1 á hverja 200, til að byrja með, og mun það þó fljótt aukast, ef á kemst. Og þó á ekkert land jafnmikið undir, að góður friður haldist, eins og þetta litla land, og sennilega ekkert land betur trygt af innræti þegnanna og góðu nágrenni en okkar land. Við eigum að standa eins fast á móti öllum liðsdrætti og England og Bandaríkin stóðu áður á móti herskyldunni, og treysta mest þeirri vernd, sem liggur í brjósti hvers góðs borgara. Það er eðli lýðræðisins, að treysta á borgarana, en harðstjórnar, að treysta á herafla. Það er enginn barnaskapur að treysta á borgarana, því jafnvel þó menn sjeu hlaðnir vopnum, þarf samt að treysta innrætinu, til þess, að þeim verði rjettilega beitt. En þó vopnum eða liðsafnaði væri beitt - beitt með fullum árangri - þá skapar það aldrei meiri frið en er í Kötlu, þar sem ólgan neðan að kastar af sjer farginu að ofan með ósköpum, þegar ísinn er orðinn hvað þykkastur. Þetta er eðli allrar ofstjórnar. Spekt og friður fæst ekki með liðsafnaði í þessu tendi, heldur er það þrek og atorka lögreglustjórnar og dómsmálaráðherra, sem heldur við friðnum og virðingu þegnanna fyrir rjettvísinni. Enn bíða hæstv. ráðh. (JM) mikil verkefni. Því það er ekki það, sem að hefir verið á seinni árum, að framkvæmdarvaldið hafi ekki verið nægilega liðsterkt - eins og haldið er fram í ástæðunum fyrir frv. - heldur hitt, að því er of slælega beitt. Þess munu finnast mörg dæmi, þó jeg hirði ekki hjer að telja. Í því starfi mundi ráðherrann hafa samúð og fylgi allrar þjóðarinnar, að styrkja og efla framkvæmdarvaldið og dómsvaldið til að gegna skyldu sinni. það er fleira en kaupdeilur, sem gefa þarf gætur. Til þessarar umbótastarfsemi þarf engan liðsafla, heldur þrek og festu og umsjón í sínu starfi. þjóðskipulagi voru er engin hætta búin af þegnunum - þó sumir sjeu farnir að lýsa því eins og það sje einhver hjallur, sem sífelt sje að hrynja. Ef Framsóknarmaður beitir sjer móti afnámi tóbakseinkasölunnar, gefur það hv.þm. V.-Sk. (JK) tilefni til að ásaka Framsóknarflokkinn um, að hann vilji kollvarpa þjóðskipulaginu. Þeir hafa ekki mikið traust á þjóðskipulaginu, sem svo tala! Þeir hafa ekki komið auga á, að sá grundvöllur, sem „demokratiskt“ stjórnskipulag er bygt á, er ekki aflið í vöðvanum nje eggin í vopnunum, heldur er það trúin á manneðlið. Við sitjum hjer á rökstólum, kosnir af þegnum ríkisins. Skynsemi þeirra og samvisku er treyst til að vera uppspretta hollrar löggjafar, og svo er einnig um framkvæmdarvald og löggæslu, að það byggist mest á ágæti þegnanna, og því næst á festu og einbeitni lögreglunnar, sem skamt mundi annars hrökkva. Hin mikla varalögregla þessarar þjóðir, her hennar og floti, sem hingað til hefir dugað, er: dómgreind, drengskapur og ættjarðarást þeirra manna, sem sent hafa okkur á þetta þing, hvort sem þeir teljast íhalds-, jafnaðar- eða Framsóknarmenn. Þeirri varalögreglu ber oss að treysta, hjer eftir eins og hingað til.

Bjarni Jónsson Jeg ætla að segja nokkur orð, til þess að gera grein fyrir atkvæði mínu um þetta mál. Það hefir verið siður margra þingskörunga á liðnum tímum, og vil jeg feta í þeirra fótspor í þessu efni. Jeg þarf ekki að vera langorður, því jeg ætla hvorki að tala um Ólaf nje guð almáttugan, enda fæ jeg ekki betur sjeð en að hvorugur þeirra komi þessu máli nokkuð við. Það er óþarfi fyrir menn að hafa Ólaf stöðugt á milli tannanna í sambandi við þetta mál. Hann má gjarna vera í friði, því hjer ræðir ekki um ráðstafanir gegn liðnum atburðum, heldur er hjer um mál að ræða, sem snertir framtíðina. Eins býst jeg við því, að guð almáttugur fái sjálfur sjeð sjer farborða, hjer eftir sem hingað til. Hann hefir alt fram til þessa ekki verið upp á þing þetta kominn. Jeg hefi tekið eftir því síðan farið var að tala um varalögreglu, að talsverður úlfaþytur hefir verið gerður gegn þeirri hugmynd. Margar fundarsamþyktir hafa verið gerðar til mótmæla, og eitt blað hjer í bænum, Alþýðublaðið er það kallað, hefir flutt mikið og langt mál á móti því, að varalögregla verði stofnuð. Það er athugandi, að öll þessi skrif og allar þessar ályktanir eru bygðar á því einu, að stofnun þessarar fyrirhuguðu varalögreglu sje beint gegn alþýðu þessa lands. Ef orðið „alþýða“ er hjer notað í venjulegum skilningi, þá þýðir það ekkert annað en alt það fólk, sem þetta land byggir, og sjá þá allir, hversu heimskuleg þessi staðhæfing er. Og ef hjer er verið að gera greinarmun á öllum almenningi í landinu og þeim fáu embættismönnum, sem til eru, þá verður hið sama upp á teningnum. Engum getur dottið í hug, að þeir vilji stofna lögreglulið til höfuðs öllum almenningi landsins. En ef hjer er verið að freista þess, að afbaka merkingu þessa gamla, rammíslenska orðs og kalla verkamenn eina alþýðu þessa lands, þá verður skiljanlegra, hvað þessir menn meina. En staðhæfing þeirra um að varalögreglu eigi að stofna gegn verkamönnum er jafnheimskuleg fyrir því. Því fari nú svo, að frv. þetta nái fram að ganga, þá er vafalaust, að meira en helmingur þessa varalögregluliðs verður einmitt úr flokki verkamanna. Má því eins vel snúa dæminu við, þannig, að hjer eigi að stofna lögreglusveit verkamanna, og sýnist mjer, að þeir eigi síst að vera hræddir við slíka sveit, er gæti laga og rjettar í landinu, ef í nauðir rekur. Enda munu öll þessi skrif vera runnin undan rifjum örfárra manna, og er þá engu líkara en þeir hyggi til ófriðar, og vilji fyrirfram víkja úr vegi þröskuldi þeim, sem þá yrði á leið þeirra, lögregluvaldinu. Jeg segi ekki, að þessu sje þannig varið, en ekki er það með öllu ósennilegt. Öll mótmælin eru bygð á því, að varalögreglan sje stofnuð á móti sjerstakri stjett, sem þó er engin sjerstök stjett, að öðru leyti en því, að hún vinnur fyrir daglaunum, í stað þess að flestir embættismenn hafa föst árslaun, og enn aðrir hafa engin ákveðin laun fyrir störf sin, heldur vinna fyrir sjálfa sig, eins og t. d. bændur, sem þó eru „alþýðumenn“ engu síður en verkamenn. Jeg skil ekki alt þetta veður, sem gert hefir verið út af jafneinföldu máli sem tillaga um stofnun ríkislögreglu er. Jeg þarf ekki að minna þá hv.þm., sem sagnfróðastir eru, á þann sannleika, að þetta land misti sjálfstæði sitt vegna þess, að engin var til ríkislögreglan. Vegna þess, að alt framkvæmdarvald vantaði í hinu forna íslenska ríki, fjell það undir erlend yfirráð. Og í raun og veru stöndum við enn í sömu sporum. Hjer er ekki til neitt framkvæmdarvald, ef nokkur verulegur mótþrói rís. Víðast hvar á landinu er einungis einn lögreglustjóri, og í hæsta lagi annar maður honum til aðstoðar, sem eiga að standa á móti heilum hópi manna, ef til þess kæmi. Allir sjá, að slíkt getur ekki blessast, nema þar, sem við sjerstaklega löghlýðna menn er að eiga. Jeg hefi að vísu sjeð Halldór sál. Danielsson ganga einan á móti 20–30 norskum sjómönnum, sem óðu með rýtinga um götur Reykjavíkur, og reka þá niður á bryggju og um borð. En það kom til af því, að þessir sjómenn voru löghlýðnir, en það eru ekki allir. Ýms önnur mótmæli, sem komið hafa fram gegn frv. þessu, get jeg fallist á. Sjerstaklega skilst mjer, að þessi lögregla verði of kostnaðarsöm fyrir ríkissjóð, og enda fyrirkomulagið að ýmsu öðru leyti ekki svo gott sem skyldi. Jeg kysi fremur, að lögregluliði þessu yrði skipað með öðrum hætti, og get jeg því greitt frv. atkvæði til nefndar, í því skyni, að það taki þar breytingum til batnaðar. Hv. þm. V.-Ísf. (ÁÁ) drap nokkuð á fyrirkomulag, sem jeg mundi heldur kjósa að hafa á ríkislögreglu, sem sje, að hún verði lögð undir stjórn lögreglustóranna, sem eru embættismenn ríkisins. Þeir stjórna nú því lögregluliði, sem kaupstaðirnir hafa komið sjer upp fyrir eigin reikning, og ættu engu síður að geta stjórnað lögreglu, sem ríkið kæmi upp og kostaði. Þetta yrði ódýrara og í alla staði heppilegra, að hinir föstu lögreglustjórar hefði einnig á hendi formensku ríkislögreglunnar. Þá mætti og skifta embætti lögreglustjórans í Rvík, enda kemur hvort eð er að því innan skamms. Í Rvík býr nú um 1/5 hluti allra landsmanna. Þangað eru langmestar siglingar og koma þangað því fleiri erlend skip en til nokkurrar annarar hafnar á landinu. Er því tími til kominn að lögreglustjóraembættinu verði skift þannig, að tollgæsla verði höfð sjer, en löggæsla falin öðrum embættismanni. Að þessu leyti er jeg sammála hv.þm. V.-Ísf. (ÁÁ), og geri jeg því ráð fyrir, að hann greiði frv. þessu atkv. til nefndar, eins og jeg ætla að gera.

Þetta er óskylt mál.

Hv. þm. (ÁÁ) má kalla þetta hvað sem hann vill, en við erum sammála um, að þessu megi breyta, og má því ætla, að hann gangi ekki í berhögg við sjálfan sig, með því að hafa á móti því, að þessi hlið málsins verði athuguð í nefnd. En það vil jeg segja hv. nefnd, sem frv. fær til meðferðar, að mitt atkvæði gildir ekki lengur en til 2. umr., ef jeg verð ekki ánægður með frv., eins og nefndin skilar því frá sjer. Hverjum manni ætti að vera það ljóst, hversu mikil þörf er hjer ríkislögreglu eða varalögreglu, þó ekki komi til, að grípa þurfi daglega til hennar. Lögregluvaldið þarf að geta gripið til manna sjer til aðstoðar, sem hafa fengið æfingu í öllum þeim listum, sem lögreglumenn þurfa að kunna, manna, sem kunna að fara með verkfæri þau og vopn, sem lögreglu eru nauðsynleg. Þetta er fyrst og fremst nauðsyn vegna virðingar þeirrar, sem skylt er að bera fyrir lögreglunni. Því við hvað á ríkisvaldið að styðjast, ef það er talin sjálfsögð dygð, að sýna lögreglunni lítilsvirðingu? Það er rjett, að til varalögreglu mun sjaldan, eða vonandi aldrei, þurfa að gripa gegn innlendum mönnum, og legg jeg því ekki mikla áherslu á þessa hlið málsins. Landsmenn eru yfirleitt friðsamt fólk, og þó að þeim kunni á stundum að renna í skap, svo að lögreglan þurfi að skakka leikinn, þá hljótast ekki af því mannvíg eða ilska, enda þekkir hjer nálega hver maður annan. En gagnvart útlendingum er full nauðsyn ríkislögreglu, til þess að þeir beri virðingu fyrir löggæslu landsins. Menn geta ímyndað sjer, hvort útlendir togaraskipstjórar myndu leyfa sjer að taka formann strandvarnarbáts, og jafnvel sýslumann, og flytja þá til útlanda, eins og ekkert væri, ef þeir bæru snefil af virðingu fyrir löggæslu þessa lands. Vernd sú, sem við njótum undir verndarvæng breska heimsveldisins, eins og hv.þm. V.-Ísf. (ÁÁ) orðaði það, verður harla lítils virði, þegar ofstopafullir og ólöghlýðnir þegnar þessa heimsveldis sækja okkur heim. Hvað á að gera, ef 20–30 útlendingar, þó engin hafi vopn, önnur en skammbyssur, koma hingað, bregða sjer upp í stjórnarráð og vísa landsstjórninni á dyr? Hvar á almenningur þá að leita verndar? Ef til vill hjá þessum 14 lögreglumönnum, sem til eru í Reykjavík og hafa verið barðir sundur og saman? Eða ætla menn að ganga á hólm við vopnaða ofstopamenn með lófunum einum, eða jafnvel hendur í vösum ? Nei, það, að erlendar þjóðir viti, að slíkt gæti komið fyrir í sjálfstæðu ríki, er ekki til þess fallið að vekja traust á landinu eða verða því til álitsauka. Og það er víst, að enginn græðir á slíku ástandi, hvorki auðvaldið, sem svo er kallað, nje því síður allur almenningur. Því er ekki hægt að neita, að nokkrir menn gætu komið og „annekterað“ landið með lítilfjörlegum byssuhólkum að vopnum, ef ekki er ríkislögregla til varnar. Auðvitað má vel vera, að einhverjir trúi því, að drottinn almáttugur komi þessari þjóð sjerstaklega til varnar, ef í nauðir rekur, en enga von hefi jeg um það. Í styrjöldinni miklu ákölluðu allar þjóðir drottinn og báðu hann um hjálp, til þess að drepa sem allra flesta óvinanna. Það varð nú ekki annað sjeð, en að allir fengju þessar óskir uppfyltar, eða a. m. k. gekk öllum vel að myrða fjandmennina. Það má að vísu vel vera, að þeir frelsisgarpar, sem hæst tala á móti ríkislögreglu, ætli sjer að hlaupa til dönsku strandvarnabátanna, sem hjer eru, og biðja þá um hjálp, ef eitthvað blæs á móti. En það hefir bara aldrei verið svo um samið, að Danir ættu að veita okkur slíka hjálp, og því ekki að vita, hvort þeir kærðu sig nokkuð um það. Nei, við eigum sjálfir að sjá okkur fyrir nauðsynlegum lögreglustyrk, enda er sjálfs höndin hollust, þar sem annarsstaðar. Það væri viturlegra en að þurfa að hlaupa um borð í erlend skip og biðja um hjálp, ef til þess kæmi, að hin reglulega lögregla fengi ekki við neitt ráðið. Yfirleitt er mjer alveg óskiljanlegur allur þessi blástur út af þessu máli, sem ekki er beint gegn neinum ákveðnum mönnum eða flokkum, heldur á aðeins að sýna, að vernd ríkisins sje einhvers virði. Ríkislögreglan á að sýna mönnum, að það er holt að vera góður þegn, en ilt að vera illur þegn. - Að öðru leyti mun jeg ekki skifta mjer frekar af þessum umr.

Jón Kjartansson Að svo stöddu vil jeg ekki blanda Ólafsmálinu svokallaða inn í umr. þessar, þó að hv.þm. V.-Ísf. (ÁÁ) gæfi tilefni til þess. Annars þykir mjer nokkuð undarleg framkoma þessa hv.þm. (ÁÁ) og hv.þm. Str. (TrÞ) í máli þessu. Hv. þm. Str. gaf fyllilega í skyn, að nú væri engin þörf á varalögregluliði, a. m. k. í Reykjavík, af því að sá fulltrúi lögreglustjóra, sem var, þegar Ólafsmálin voru á ferðinni, væri nú látinn af þeim starfa. Hann vildi m. ö. o. kenna mjer um það, að nokkurntíma hafi orðið þörf á varalögreglu hjer í bænum. Og nú kemur hv.þm. V.-Ísf. (ÁÁ) og segir, að mál þetta verði leyst með því einu, að núverandi lögreglustjóra Reykjavíkur verði vikið frá embætti. Það er ekki ný bóla, að menn heyri slíkar dylgjur um ágætustu embættismenn þjóðarinnar, en þó er það í meira lagi óviðkunnanlegt, að þeim sje kastað fram hjer í þingsalnum, alveg órökstuddum. Það gæti annars orðið mörgum hv.þm. lærdómsrík lexía, ef þeim væri bent á, hvernig framkoma borgaranna er oft og tíðum, þegar þeir eru kvaddir til að gegna skyldu sinni og koma lögreglunni til hjálpar. Og það má læra margt í þessu efni, einmitt af hinu margumtalaða Ólafsmáli. Þá var mjer t. d. sagt, að núverandi hv.þm. V.-Ísf. (ÁA) hefði boðist til þess að gerast sjálfboðaliði, til styrktar lögreglunni. Hvort hann hefir síðar fengið skipun um að ganga í aðstoðarlögregluliðið, sem þá var stofnað, eða ekki, er mjer ókunnugt, en hitt er víst, að hann kom ekki á hólminn, þegar til kom.

Jeg bauðst ekki að gerast sjálfboðaliði, og fjekk heldur enga skipun.

Jeg sel sögu þessa ekki dýrari en jeg keypti hana, en framkoma ýmissa annara borgara var þá, sem oftar, mjög svipuð þessu. Það vill sem sje oft brenna við, að menn eru nógu fúsir á að siga lögreglunni til hvers sem vera skal, en eru svo öllu seinni á sjer að koma henni til aðstoðar, þegar á herðir og þeir eru til kvaddir, sem þó er borgaraleg skylda hvers manns. Þetta kom einmitt svo ofurglögglega í ljós í Ólafsmálinu. Og þá kom einnig annar agnúi á núverandi fyrirkomulagi í ljós, en hann var sá, að aðstoðarmenn lögreglunnar höfðu engin einkenni, svo að þeir, sem voru tregir til fylgdar, gátu með hægu móti skotið sjer bak við mannfjöldann og látið sem ekkert væri. Það er svo sem auðvitað mál, að flestir kjósa helst að sitja hjá, þegar slík tilfelli koma fyrir. Svona gæti jeg nefnt mörg dæmi. Þó ekki sje nema um viðureign lögreglunnar við drukna menn að ræða, þá eru þess dæmi, að borgararnir hafi ánægju af að horfa á, að lögreglan væri ofurliði borin, án þess að hafast nokkuð að til hjálpar. Svona er aðstaða lögreglunnar nú, og lægi nær, að menn lærðu að hjálpa henni, þegar þörf krefur, en að kasta hnútum að mönnum, sem altaf gera skyldu sína. Jeg þekki alla lögreglumenn Reykjavíkur og veit, að þeir gera altaf skyldu sína.

Það var forsætisráðherra, en ekki jeg, sem setti nýjan lögreglustjóra í Ólafsmálinu.

Mjer skildist á hv.þm. (ÁÁ), að hann teldi mál þetta leyst með því, að víkja lögreglustjóra Reykjavíkur frá embætti og fá öðrum það í hendur. Hv. þm. (ÁÁ) var að bera saman aðstöðu lögreglunnar hjer og í öðrum löndum. En hver er munurinn? Hjer í Reykjavík er 14 manna lögreglusveit, sem hefir ekkert fast lið að baki sjer og á undir högg að sækja, að borgararnir veiti henni þá aðstoð, sem þeim þó ber skylda til. Erlendis eru lögreglusveitirnar margfalt liðsterkari og hafa þó ætið örugt lið að baki, ef í harðbakka slær. Þetta er mikill munur. Aðstaða lögreglunnar hjer þolir engan samanburð við aðstöðu hennar víðast hvar annarsstaðar. Annars hygg jeg, að vart muni hægt að fá betri lögreglustjóra en einmitt er nú hjer í Reykjavík, einkum með tilliti til þess, hversu lögregluþjónarnir eru fáir og eiga erfiða aðstöðu. Þegar svo er ásatt, verður lögreglan að keppa að því, að stilla til friðar í hverju máli; hún verður að forðast alt, sem getur orsakað óeirðir. Hún verður þá oft að ganga lengra til þess að halda friðnum heldur en hún mundi annars gera, ef hún hefði öflugt lið. Væri liðið öflugt, mundi hún oft láta skriða fyr til skarar og bæla niður með valdi allar tilraunir til slíkra óeirða. Áður en jeg sest niður, vil jeg undirstrika það, sem hv.þm. Dala. (BJ) sagði, að það er alls ekki aðalatriðið, að þetta frv; gangi fram eins og það er. Jeg tel nauðsynlegt að breyta því. En mjer finst sjálfsagt, að það gangi til nefndar og fái þar að athugast til hlítar. Jeg álít það skyldu þingsins. Að lögregluvaldið í landinu sje trygt og örugt, er stórmál, sem varðar alla þjóðina.

Fjármálaráðherra (JÞ): Jeg stend upp vegna þess, að hv.þm. V.-Ísf. (ÁÁ) var að lýsa eftir afstöðu þm. Reykjavíkur og annara kaupstaðaþingmanna til þessa máls. Jeg held, þar sem jeg er 1. þm. Reykvíkinga, að það standi næst mjer að svara. Hv. þm. tók sjer leyfi til að segja það, að ef við, kaupstaðaþingmenn, ekki ljetum í ljós hjer í hv. deild fylgi við þetta frv., ætlaði hann að líta svo á, að við værum því ekki sinnandi. Þegar jeg heyrði hv.þm. segja þetta, datt mjer ekkert annað í hug, en að hann hefði gleymt, hvar hann er staddur, og mint, að hann væri suður í kenslustofu í kennaraskólanum. Þar hefir hann máske þennan rjett, að ef einhver ekki svarar, megi hann leggja fyrirfram ákveðinn skilning í þögnina. Hjer í hv. deild hefir hv.þm. ekkert slíkt vald. Við erum fullkomlega einráðir um það, hvort við tökum til máls til þess að mæla með svo sjálfsögðu máli eða ekki. Jeg verð að segja, að við erum ekkert lakari þingmenn, þó við stöndum ekki upp hver á eftir öðrum - eins og sumir úr Framsóknarflokknum hafa gert í þessu máli - og spinnum lopann klukkutímum saman að þarflausu. En hv.þm. (ÁÁ) segi jeg það, að hann hefir engan rjett til að byggja sjer neina skoðun um okkur kaupstaðaþingmenn á því, hvort við tökum til máls við 1. umr. málsins eða ekki: Úr því jeg er staðinn upp, ætla jeg að minnast ofurlítið á atburð, sem gerðist hjer fyrir 18 árum síðan, sem sýndi það, hvaða álit merkustu og mætustu lögfræðingar í landinu höfðu á þessu málefni. Það var þá verið að skifta bæjarfógetaembættinu hjer í Reykjavík, sem alt fram að þeim tíma hafði í sjer sameinuð 3 núverandi embætti, borgarstjóraembætti, bæjarfógetaembætti og lögreglustjóraembættið. Efnin voru ekki mikil, og þótti ýmsum kostnaðarsamt að ráðast í þetta. Jeg veit, að sá mæti maður, er jeg nú nefni, misvirðir það ekki, þó jeg segi skoðun hans á málinu - maðurinn er núverandi dómstjóri hæstarjettar, Kristján Jónsson, þá bæjarfulltrúi. Álit hans var, að bærinn ætti að fara fram á, að landið tæki að sjer kostnaðinn við lögregluna. Því það væri óeðlilegt, að löggæsla landsins væri sveitarstjórnarmál, eins og reyndar er enn í dag, að öðru leyti en því, að ríkið leggur til einn mann í hverju umdæmi og greiðir honum mjög lítilfjörlega þóknun - einn hreppstjóra í hverja sveit á landinu. Hann sagðist álíta, að fyrsta skylda hvers ríkis væri að sjá um að halda uppi lögum ríkisins og greiða kostnað við það. Bæjarstjórnin gerði samþykt um þetta, að landið tæki að sjer kostnað við lögregluna, en ekki hefir af því orðið. Jeg er ekki að kvarta fyrir mitt kjördæmi, þó það borgi kostnaðinn eins og aðrir kaupstaðir. En jeg verð að segja, að mig stórfurðar á því, eins og hv.þm. Dala. (BJ), að þegar fram kemur meinlaus tillaga um það, að ríkisvaldið auki dálitið við, til að tryggja lögreglulið sveitafjelaga og kaupstaða, þá er risið upp móti því með klukkutímalöngum ræðum, hverri eftir annari, rjett eins og farið sje fram á einhverja óhæfu, sem sje algerlega nýmæli í veröldinni. Jeg get ekki annað sjeð en það sje öldungis eðlilegt og sjálfsagt, að eftir að þetta land er orðið sjálfstætt ríki, verði það að koma upp einhverju því valdi, sem komi í staðinn fyrir það vald, sem áður var, ef í harðbakka sló, meðan við vorum í nánu sambandi við annað ríki. Þá höfðum við vald þess ríkið að að hverfa og til að kalla, ef á þyrfti að halda. Nú er þetta ekki lengur. Nú verðum við að vera sjálfum okkur nógir á þessu sviði eins og öðrum. Undarlegur er hugsunarháttur þeirra manna, sem ekki vilja líta við tillögum um, að skipulag komist á þessi mál á fremur einfaldan og kostnaðarlítinn hátt fyrir ríkissjóð. Jeg geri ráð fyrir, að óþarft sje að ræða frv. mikið við 1. umr., geng að því alveg vísu, að því verði vísað til 2. umr. og til nefndar. En jeg vil þó minnast örlitið á fjárhagsatriði málsins, ekki til þess að gefa hv. nefnd neinar leiðbeiningar um það, því jeg efast ekki um, að hún sje þess vel fær, að sníða þessu þann stakk, að hvorki sje ríkissjóði ofviða kostnaðurinn eða tillögurnar rýrðar, svo að gagnslausar verði. Við fyrri hluta þessarar umræðu hafa heyrst alveg fáránlegar tölur frá hv.þm. Str. (TrÞ) og hv. 2. þm. Reykv. (JBald). Sá fyrnefndi var með 1 milj., en hinn með 2 milj., meira að segja sem árlegan kostnað við að framkvæma þetta frv. Jeg hjelt, að við, sem sæti eigum í þessum sal, væru allir vaxnir upp úr því, að bera fram aðrar eins öfgar. Vildi jeg benda hv. 2. þm. Reykv. á það, að þýði svona tölur nokkuð, þá hljóta þær að þýða það, hvernig hann og hans flokkur mundi vilja framkvæma slík mál, ef þeir sætu við stjórn og heimildin væri þeim í hendur fengin. Annað getur það ekki þýtt. Jeg er ekki í nokkrum vafa um, að þetta mál vakir, þangað til á því fæst viðunanleg lausn, hvort sem það verður í tíð þessarar stjórnar eða ekki. Kæmi mjer ekki óvart, þótt forlögin ættu eftir að leika þann kímileik með hv. andstæðinga málsins, að þau legðu þeim á herðar framkvæmd þessa máls. En mjer er ant um fjárhag ríkissjóðs, og vil jeg því biðja þessa flokkaforkólfa - lendi þetta á þeirra herðum - að yfirgefa þessar öfgafullu fyrirætlanir, sem þeir hafa lýst með sínum óskaplegu fölum.

Jakob Möller Það er þannig ástatt um mína afstöðu til þessa máls, að þó jeg að vísu vilji ekki neita því, sem hv.þm. Dala. (BJ) sagði, að nauðsyn væri á því, að styrkja lögregluvaldið í landinu, þá held jeg, að þetta mál, eins og það er borið fram og eins og það er rökstutt, sje tæplega tímabært það hefir snúist þannig í höndum hæstv. stjórnar, að jeg tel litla von um, að framgangur þess geti orðið til þess að tryggja frið í landinu. Jeg er fullkomlega sammála hv.þm. Dala. (BJ), að ríkislögregla eða aukning lögreglu - sem jeg tel nauðsynlega - hún eigi alls ekki að vera stofnuð frekar gegn einni en annari stjett í landinu. En hæstv. stjórn hefir nú tekist svo óhönduglega með framburð málsins, að það er trú mikils hluta landsmanna, að þessi varalögregla eigi að stofnast til höfuðs vissri stjett. Ekki aðeins vegna þess, sem í frv. felst, heldur hafa hjá formælanda frv. fallið þau orð, sem ómögulegt er að skilja á annan veg. Því þegar hann er að leiða rök að því, hve nauðsynlegt sje að styrkja lögregluvaldið í landinu, vitnar hann til atburðar, sem sannar, að hann hefir haft í huga, að mest knýjandi nauðsyn til þessa væri að hafa hemil á vissum stjettum í landinu. Meðan hæstv. stjórn hefir ekki gert sjer sanngjarnari grein fyrir þörf varalögreglu eða borið gæfu til að bera frv. fram á haganlegri hátt en hún hefir gert, held jeg, að málið sje ekki tímabært og eigi alls ekkert erindi til nefndar. Þegar sá atburður varð, sem bent var á sem fyrstu sönnun fyrir nauðsyn varalögreglu, var hæstv.forsrh. (JM) líka forsætiráðherra. Ef hann hefði komið með frv. þá á næsta þingi, þá hefði það legið öðruvísi fyrir. En þegar frv. kemur nú, fyrst og fremst sem afleiðing síðari ára viðburða, sem hæstv.forsrh. hefir getið, þá verð jeg að kalla það óheppilega valinn tíma fyrir frv. Hv. þm. Dala. (BJ) talaði um nauðsyn þess, að styrkja lögregluvaldið til þess að efla virðingu annara þjóða fyrir lögreglu landsins. Það er nauðsynlegt, að aðrar þjóðir beri virðingu fyrir lögreglu landsins. En það er miklu nauðsynlegra, að þjóðirnar beri virðingu fyrir því, hvernig haldið er uppi lögum landsins að öðru leyti, ekki síst gagnvart annara þjóða mönnum. Hvernig hefir nú hæstv. stjórn tekist að halda uppi lögum landsins gagnvart þeim? Á meðan stjórn ríkisins lætur það óátalið, þegar erlendir menn gera sig seka í tvímælalausum glæp gagnvart landsmönnum, án þess hún hreyfi hönd eða fingur til að koma fram refsingu, held jeg, að ekki sje ástæða til, að fá henni í hendur aukna lögreglu. Jeg skoða hana ekki færa um að takast þann vanda á hendur að stjórna þeirri lögreglu. þessvegna greiði jeg atkvæði á móti því, að frv. fari til 2. umr.

Forsætisráðherra (JM): Hv. þm. V.-Ísf. (ÁÁ) virtist álita það höfuðgalla á þessu máli, að frv. þetta hefir ekki verið borið undir þjóðina. Jeg hefi aldrei heyrt það fært sem ástæðu móti máli á þingi, að ekki væri búið að ræða það á þingmálafundum. Aldrei held jeg, að jeg hafi heyrt þm. ganga lengra í því að skjalla kjósendur, að ekki megi hreyfa sig með nokkurt stórmál fyr en búið er að taka það til athugunar á þingmálafundum. Aftur á móti hefi jeg oft heyrt, að ekki megi ráða slíkum málum til lykta fyrri.

Þetta er einmitt það, sem jeg sagði.

Þessi þjóðarvilji, sem maður heyrir svo oft nefndan, er, eins og Matthías segir, það, sem margir tala um, en fáir skilja. Ef þjóðarviljinn væri móti þessu frv., með þeim skilningi, sem jeg legg í það, þá er málinu nokkuð hætt. En mótmælin frá verkamönnum sanna ekkert í þessu efni, nema það, að þeir vilja ekki hafa hjer vopnað herlið. Þau sanna alls ekki, að þeir sjeu því mótfallnir, að bætt sje við lögreglu landsins. Hv. þm. V.-Ísf. (ÁÁ) var að finna það að frv., að gert sje ráð fyrir, að varalögregla geti komið í hverjum kaupstað. En það stendur í frv.: „eftir því, sem verður við komið“. Jeg sagði í fyrri ræðu minni, að jeg hjeldi ekki að þyrfti nauðsynlega að auka lögreglulið annarsstaðar en í Reykjavík og ef til vill á Siglufirði. Jeg kannast því alls ekki við þessa „vendingu“, sem hv.þm. talaði um og taldi eiga rót sína í því, að þm. annara kaupstaða hefðu ekki álitið slíka lögreglu nauðsynlega í sínu kjördæmi. Jeg get sagt hv.þm. það, að jeg hefi alls ekki átt tal við þá um þetta, vegna þess, að jeg bjóst við, að lögreglu þyrfti að styrkja fyrst og fremst í Reykjavík, og, eins og annað aðalblað Framsóknarflokksins hefir sagt: á Siglufirði. Það er því ekki rjett, að jeg hafi fallið frá neinu. Hv. þm. kvað ekki þurfa annað en banna útsölu víns, og spurði, hvernig farið hefði um málið, sem rætt var í fyrra, hvort stjórnin vildi ekki leggja niður vínsölu á Siglufirði, og hvort stjórnin mundi geta fallist á það, að hafa aðeins einn vínsölustað í hverjum landsfjórðungi. Hv. þm. hlýtur að vita, að það er hvergi gert ráð fyrir að hafa vínsölu annarsstaðar en í kaupstöðum, en á hinn bóginn í þeim öllum. Jeg hefi lýst því yfir áður, að jeg treysti mjer ekki til að láta leggja niður vínsöluna á Siglufirði. Hv. þm. talaði um það, að engin beiðni eða áskorun lægi fyrir frá bæjarstjórn Reykjavíkur um að auka lögregluliðið. Það er rjett. Engin bein áskorun hefir komið fram um að stofna varalögreglulið, eins og farið er fram á hjer, en beiðni hefir komið frá bæjarstjórn Reykjavíkur um það, að ríkissjóður legði fram fje til aukningar lögreglu. Jeg hefi áður sagt það, að það er ekki beinlínis þetta frv., sem jeg er að tala fyrir, heldur það markmið, sem jeg vildi ná með frv.: að efla lögregluna. Hv. þm. (ÁÁ) hafði heldur hófleg ummæli í ræðu sinni og talaði að nokkru leyti á þeim grundvelli, er jeg bygði á í fyrri ræðu minni. Þó tók hann gönuhlaup, þegar hann fór að tala um heráhlaup, ræningja o. s. frv. Orðið „lögregla“ er svo þekt, og allir menn vita, hvað með því er meint, að það er furðulegt að misskilja frv. á þann hátt, að hjer sje farið fram á her. Hjer hefir, sjálfsagt af ráðnum huga, verið lagður í frv. allur annar skilningur en leyfilegt var. Á Norðurlöndum er, að því er jeg þekki til, lögregla alls ekki vopnuð, nema ef einstakir lögregluþjónar eru sendir til að handsama hættulega menn. Það hefir því frá upphafi verið rangt og óleyfilegt að leggja þann skilning í frv., sem ýmsir hv.þm. hafa þó leyft sjer. Hv. þm. V.-Ísf. (ÁÁ) talaði um það, að jeg væri að halda uppi vörn fyrir frv. Já, að vísu. En jeg hefi margtekið það fram, að jeg haldi ekki fast á frv. á þann hátt, að það þurfi endilega að verða samþykt óbreytt. Jeg legg aðaláhersluna á, að reynt sje að ná því takmarki, er til er ætlast með frv. Þá þótti mjer hv.þm. (ÁÁ) gera nógu mikið úr því, að við hefðum hreiðrað oss undir vængjum arnarins. Jeg held, að við höfum aldrei kært okkur um það, að treysta mjög mikið á vernd annara sterkari þjóða, enda vill það reynast sumum þjóðum nógu dýrt. Hv. þm. (ÁÁ) sagði, og bar mig fyrir því, að uppþotið 1921 væri aðalástæðan til þess, að þetta frv. er fram komið. Þetta er ekki rjett. Jeg sagði ekki annað en það, að sú reynsla, sem þá hefði fengist um það, að lögreglan væri ónóg, væri meðal annars orsök til þess, að frv. væri fram komið. Ástandið væri þannig. Það hefði sýnt sig. Og jeg nefndi nýleg dæmi þess, að lögreglan væri vanmegna, ef nokkuð bæri út af verulega. Hv. þm. (ÁÁ) talaði líka um það, hvað sú heimild væri rúm, sem lögin veittu stjórninni, og taldi, að það hefði meðal annars vakið andúð gegn þeim. Mintist hann í því sambandi á málalið. Jeg held nú, að ef einhver lærisveinn hans hefði talað um málalið í líku sambandi, þá hefði hann fengið slæma einkunn. Málalið fær mála, en hjer er ekki um neinn mála að ræða. það hafa fleiri hv.þm. talað um þessa rúmu heimild, eins og aldrei hefði þekst slíkt í lögum hjá okkur. En það er öðru nær. Jeg get mint hv.þm. á mörg lög, sem sett voru á stríðsárunum, þar sem stjórninni var gefið svo að segja vald yfir öllum eignum landsmanna. Henni var t. d. heimilað að kaupa skip fyrir margar miljónir kr. Jeg get líka nefnt önnur lög, sem hafa gefið stjórninni miklu meira vald en þetta, t. d. brúalög, sem heimila stjórninni að byggja brýr fyrir margar miljónir, húsabyggingalög, sem heimila henni að byggja hús fyrir fjölda miljóna kr., takmarkalaust. Líka lög, sem heimila stjórninni að láta leggja síma fyrir margar miljónir kr. - alt utan fjárlaga. Þá vil jeg líka minna á það, að ekki er langt síðan að ekki síst hv. Framsóknarflokkur vildi láta þingið samþykkja lög um að gefa stjórninni heimild til að byggja vita fyrir margar miljónir kr., alt fyrir lán og utan fjárlaga. Það þýðir því ekki að segja, að það sje óþekt, að veitt sje jafnvíðtæk heimild og sú, er felst í þessu frv. En það, sem er örðugast í þessu máli, er það, að vera neyddur til þess að tala um atriði, sem ekki á að þurfa að vera ræða við þessa umræðu, því að það, sem finna má að frv. nú, stendur til bóta við meðferð þingsins, svo að hjer er í rauninni ekki um annað að ræða en það, hvort menn vilji efla lögregluna nokkuð eða ekki. Þeir, sem eru því mótfallnir, verða á móti frv., en hinir, og þar á meðal hv.þm. V.-Ísf. (ÁÁ), sem vilja einhverja breytingu á skipun lögregluliðsins, t. d. skifting þess í toll- og löggæslu, ættu að lofa frv. að ganga til nefndar, til íhugunar og þeirra bóta, sem þeir telja þurfa, svo að þeir geti ljeð því endanlegt atkvæði sitt til fullrar samþyktar. Hv. þm. V.-Ísf. (ÁÁ) fer í rauninni miklu lengra en jeg í vopnaburði. Mjer skildist, að hann ekki hafa neitt á móti því, að atvinnulögreglan, sem hann kallaði, bæri vopn, og eins þeir, sem strandvarnir hafa nú. Jeg held, að hv.þm. V.-Ísf. (ÁÁ) hafi beint til mín fyrirspurn um það, hvernig á því hefði staðið í uppþotinu 1921, að lögreglan kom ekki fram vilja sínum (þ. e. í fyrra skiftið), og hvort lögreglan hefði þá gert skyldu sína. Jeg var ekki í bænum þann dag, sem uppþotið var, og get því ekki um þetta sagt af eigin sjón eða raun, en örðugt að dæma um slíka hluti eftir sögusögn annara, og dómur almennings löngum óábyggilegur um þessháttar atburði, þar sem hiti er á báðar hliðar. Jeg sagði það áður og segi það enn, að ástæðan til þess, að ekki varð framkvæmd á í fyrra skiftið að taka drenginn, var að minni skoðun sú, að lögreglan var of fámenn. Hana vantaði það öryggi, sem því fylgir, að vita af styrkleika sínum. Líka verður að taka tillit til þess, að mikil æsing var í mönnum, eins og oft vill verða, þegar þannig lagaðir atburðir koma fyrir. Jeg játa það, að um það var talað þá hjer í bænum, að lögreglan hefði ekki verið nógu einbeitt. En jeg hefi komist á þá skoðun síðan, og held að það sje rjett álitið, að ekki hafi átt að ganga frekar fram af hálfu lögreglunnar en gert var í fyrra skiftið, vegna þess, hve fámenn hún var. Jeg álít enga ástæðu til þess að segja um lögreglustjóra, að hann hafi ekki gert skyldu sína þá, eins og ætíð endranær. Og það var alls ekki af því, að lögreglustjóra væri vantreyst, að annar maður var fenginn til þess að vera fyrir því liði, sem kvatt var til hjálpar lögreglunni, heldur vildu þeir, sem í þann flokk gengu, hafa sjerstakan foringja. Það er því alls ekki rjett, að lögreglustjóri hafi þá verið settur af, heldur var skipaður varalögreglustjóri honum til aðstoðar. Jeg get annars sagt hv.þm. (ÁÁ), að það mun vera næsta sjaldgæft, að lögreglustjóri, sem hefir jafnumfangsmiklum störfum að gegna, fari sjálfur út til þess að sefa svona uppþot. Og þó að lögreglustjóraembættinu yrði skift, yrði erfitt að fá lögreglustjóra, sem ekki hefði meiri eða minni skrifstofustörf. Þótt núverandi lögreglustjóraembætti væri skift, þyrfti lögreglustjórinn nýi eflaust að vera lögfræðingur. En til þess út af fyrir sig að stjórna varaliðinu þarf ekki lögfræðing. En það mætti máske skifta embættinu, og fá lögreglustjóra æðsta vald yfir varalögreglunni, ef það þætti hentara, og eins mætti ganga svo frá, að liðið væri valið af lögreglustjóra. Eins og jeg hefi oft tekið fram, er jeg fús til samvinnu um allar breytingar á frv., sem horfa til samkomulags, stefna að því marki, er frv. gerir, og hægt er að framkvæma vegna kostnaðar. En um hitt þykir mjer kenna óþarfa hræðslu, ef menn vilja fella frv. þegar, án þess að lofa þinginu að athuga það rólega í nefnd. Jeg álít ekki nægilegt að skifta lögregluliðinu í tollgæslu og löggæslu. Hjer þarf meiri breytinga við. Og hv.þm. (ÁÁ) athugar ekki, eða vill ekki athuga, að við stöndum í raun og veru á sama grundvelli. Jeg óska eftir því, að lögreglan sje styrkt. Hv. þm. vill það líka, þó að hann sje ekki með því, að það sje gert á þann hátt, sem jeg legg til í frv. Jeg veit, að hv.þm. talar hjer um vopn, bara af því að hann hefir gaman af að heyra sína eigin mælsku, því að í frv. er alls ekki gert ráð fyrir neinum vopnaburði. Þá komst hv.þm. (ÁÁ) inn á að tala um kaupdeilur í sambandi við frv., og sagði, að í þeim málum yrði að nota lögregluvald með gætni. Jeg held, að það sje nú svo viðurkent um allan heim, að það ætti ekki að þurfa að minna á slíkt hjer í þingsalnum. Jeg veit ekki, hvað skaðsamlegra er en það, ef einstökum stjettum gæfist ástæða til þess að álíta opinberu valdi beint á móti sjer í slíkum málum. Mjer þótti því vænt um, er hv.þm. sagði, að lögreglan ætti ekki annað að gera en það, að varna því, að óeirðir yrðu út af kaupdeilum. Það á hún að gera. Og ef einhver aðili biður um lögregluvernd undir þeim kringumstæðum, þá á ekki að hlaupa til í neinu fljótræði. Hjer erum við hv.þm. (ÁÁ) samdóma, svo það er óþarfi að tala frekar um slíkt. Mín stefna með þessu frv. er sú sama og hann ljet í ljós, sem sje sú, að setja fasta embættislögreglu við hliðina á atvinnulögreglunni, sem aðeins sje notuð eftir tillögum lögreglustjóra, en ekki að stjórnin hafi neitt með hana að gera. En hvað snertir lög um milligöngu eða gerðardóm í sama augnamiði og í öðrum löndum, þá er jeg ekki eins vongóður og hv.þm. (ÁÁ), að auðið sje með slíku að setja niður allar deilur. Það hefir oft sýnt sig, að sáttasemjarar hafa ekki komið miklu til leiðar. Hv. þm. sagðist ekki treysta mikið á lögreglu í þessu efni, heldur á innræti manna og þegnskap. En því þá að hafa nokkra lögreglu? Ætli það stafi ekki af því, að mönnum hafi reynst framferði borgaranna misbrestasamt og þörf á lögreglu að hún er talin nauðsynleg í öllum siðuðum löndum? Hv. þm. (ÁÁ) talaði oft stillilega, en þó stundum af nokkurri æsingu. Jeg tek það fram, að sumir hv.þm. hafa talað af meiri æsingu móti þessu frv. en sjálfir jafnaðarmenn, sem þeir þó telja, að frv. sje einkum stefnt að. Hjer hefir jafnvel verið talað um það, að setja stjórnina af fyrir að flytja frv. þetta. Jeg hefi nú lesið það, sem skrifað hefir verið í Alþýðublaðið um málið, og fyrir utan skraf þess um vopnaburð o. s. frv., þá hefir það rætt málið af miklu meiri stillingu en hv.þm. Str. (TrÞ) og jafnvel hv.þm. V.-Ísf. (ÁÁ). Hv. þm. (ÁÁ) sagði, að „demokratisk“ þjóð gæti ekki notað slíkt fyrirkomulag sem frv. gerir ráð fyrir. Jeg sje nú ekki, hvað slíkt kemur „demokrati“ við. Jeg held, að slíkar þjóðir hafi löngum notað lögreglulið og jafnvel herlið. Annars væri gott að fá skýringu á því, við hvað hv.þm. á með þessu sjerstaka „demokrati“. Hv. þm. (ÁÁ) talaði um ofstjórn, sem alstaðar snerist í óstjórn. Við Íslendingar höfum að þessu ekki þolað mikil harmkvæli af völdum ofstjórnar, hvað sem verða kann, þegar tímar líða. Hv. þm. Dala. (BJ) talaði um það, og eins hv.þm. V.-Ísf. (ÁÁ), að það væri kanske rjettast og best, að skifta lögreglustjóraembættinu og láta nýja lögreglustjórann fá meira lið. Jeg get vel fallist á, að þetta megi athuga í nefnd, ef frv. kemst svo langt. Hv. 3. þm. Reykv. (JakM) og hv.þm. V.-Ísf. (ÁÁ) töluðu um, að það væri ekki tímabært að bera fram þetta frv. nú. Sjerstaklega lagði hv. 3. þm. Reykv. áherslu á þetta, en jeg hefi ekki fengið rök fyrir hversvegna. Það hefði þá átt að gerast af þessari stjórn 1922. Það er nú vitanlegt, að jeg var ekki einu sinni þingmaður þá, og auk þess var fyrirsjáanlegt, að jeg yrði þá á þinginu að láta af stjórn, svo að það er dálitið ósanngjarnt að bregða mjer um, að hafa ekki borið frv. fram þá. Ef frv. ætti að vera borið fram aðeins vegna atburðarins 1921, þá er ekki hægt að bera mjer á brýn, að það komi of seint, þar sem þetta er fyrsta þingið síðan 1922, sem jeg bý lagafrumvörp undir þing. En hvað það snertir, að þetta hefði átt að bera fram á öðrum tíma, þá hefði líklega verið rjettast að bera fram eitthvert slíkt frv. þegar eftir 1918, þegar sambandslögin voru gerð. En það var ekki gert þá, og þýðir ekki að fást um það hjeðan af. Mjer datt ekki annað í hug, úr því að þeir hv.þm. úr Framsóknarflokknum, sem hjer hafa talað, hafa lagt svo mikla áherslu á að leggjast á móti frv., en að hv. 3. þm. Reykv. (JakM) mundi fylgja þeim, svo að jeg kippi mjer ekkert upp við það. En jeg hjelt, að hann færi ekki að ráðast svona tilefnislaust á stjórnina. Jeg hjelt, að hann fyndi það band á sjer, af sínu veglega embætti, að hann færi ekki að ástæðulausu að hefja harðar árásir á stjórnina.

Jakob Möller Hæstv. forsrh. (JM) var svo stuttorður í svari sínu til mín, að mjer finst rjettast að svara strax, því sem hann sagði. Hann var stuttorður, en óvenjulega gagnorður. - En orð hans hafa ekki áhrif á mig. Það get jeg fullvissað hann um. Út af því, sem hann sagði, að hann hefði ekki efast um, að jeg yrði á móti frv., af því að Framsóknarflokkurinn er það, þá er best, að jeg segi honum og hv. deild, að úr því að jeg hefi heyrt einn góðan og eindreginn stuðningsmann stjórnarinnar segja, að frv. þetta væri alveg eins og vitlaus maður hefði samið það, þá verður Íhaldið að virða mjer til vorkunnar, þó að jeg telji það ekki beinlínis skyldu mína að fleyta því til 2. umr. Það má vel vera, að um einhverja skyldutilfinningu geti verið að ræða hjá stuðningsmönnum hæstv. stjórnar, þegar hæstv.forsrh. leggur fram slíkt frv. En gagnvart mjer á stjórnin engan rjett, hvorki siðferðislegan nje vegna stöðu minnar, til að krefjast þess, að jeg styðji þetta frv. Að öðru leyti vil jeg minna hæstv.forsrh. á það, að hann hefir ekki svarað neinu af því, sem jeg sagði viðvíkjandi afstöðu minni, en hún er bygð á því, sem þessi flokksmaður hans sagði.

Vill ekki hv.þm. nefna nafn þess manns?

Jeg skal segja hv.þm. Ak. það, en hjer nefni jeg það ekki.

Svo það er þá ekki jeg.

Það er hvorki hv.þm. Ak., nje nokkur, sem hjer er inni. En það, sem jeg vildi leggja áherslu á, er það, að þó að frv. væri þann veg úr garði gert, að það hefði mátt fara í nefnd, þá hefir hæstv.forsrh. tekist svo óhönduglega flutningurinn, að ómögulegt er að verjast þeirri hugsun, að til þessa sje stofnað gegn ákveðnum flokki. Þegar stjórninni, auk alls annars, ferst svo óhöndulega, finn jeg ekki hvöt hjá mjer til að bjarga frv. til 2. umr. Jeg skil vel, að hæstv.forsrh. ætlaði að láta þessar tvær sprengjur nægja á mig. En hann veit vel, að jeg fylgi ekki Framsóknarflokknum í öllum málum, og það er líklegast, að þessar sprengjur springi framan í hann sjálfan. Hitt veit jeg, að stjórnarflokkurinn ætlar að láta kúga sig til þess að koma þessu máli fram. - En jeg læt engan kúga mig, hvorki til þess nje annars.

Magnús Torfason Jeg þykist vita, að jeg standi sjálfsagt upp í óþökk hæstv. dómsmálaráðherra. Í svari sínu til hv. 3. þm. Reykv. ljet hann eins og hvíla ætti einhver bönd á hv.þm. (JakM) gagnvart stjórninni. Jeg get þá hugsað mjer, að hæstv. dómsmálaráðherra líti svo á, að jeg, sem heita skal einn af undirmönnum hans, ætti því fremur að láta vera að segja eitt orð, sem heitið gæti árás á stjórnina. Jeg mótmæli algerlega slíkum skilningi. Þegar jeg stend hjer sem þingmaður, er ekki valdsmaðurinn í mjer. Jeg vil hafa fult frjálsræði til að tala eins og hver embættislaus maður hefir. Það sem gerði sjerstaklega, að jeg áleit mjer skylt að tala í þessu máli - enda þótt það geti ekki talist óviðeigandi, þar sem jeg er eini lögreglustjórinn í deildinni - var það, að hæstv.forsrh. brýndi einn þm. með því, að hann væri nokkurskonar trúníðingur, af því að hann hefði verið með aukinni lögreglu áður, en gæti ekki verið með þessu frv. nú. Það stendur eins á fyrir mjer. Jeg hefi hrópað á aukna lögreglu, en engan byr fengið. Jeg vil láta auka lögregluna í landinu og að ríkið leggi eitthvað af mörkum til þess, en á annan hátt en þetta frv. gerir ráð fyrir. Jeg hefi óskað eftir, að tollgæslan í landinu væri styrkt, en við því hefir verið skelt skolleyrunum. Jeg lít svo á, að fá mætti talsverða varalögreglu innan þess flokks embættismanna, sem af ýmsum ástæðum eiga að vera til hjálpar, þegar eitthvað er á seyði. T. d. mætti gera tollþjónum að skyldu að vera í varalögregluliði, ef á þyrfti að halda. Ekkert lægi heldur, nær en að nota brunaliðið, því sannreynt er, að ekkert lið er vænna til að stöðva uppþot. Í stórborgum ytra hafa menn hætt við að senda herlið á vettvang, en sent í þess stað brunalið með sprautur, og það hefir dugað. Þetta ætti hæstv. dómsmálaráðherra að gera. Skal jeg svo snúa mjer að frv. Verð jeg þá að byrja á því, að í munni hæstv. dómsmálaráðherra er eins og þetta sjeu tvö frumvörp. Fyrst kemur stóreflis fíll, og svo verður þetta að agnarlítilli mýflugu. Þetta er nú sitthvað. En þó er hægt að sjá á aðalákvæðum frv., hvað meint er með því. 2. gr. byrjar þannig: „Allir karlmenn, sem eru fullra 20 ára að aldri, en ekki yfir fimtugt, eru skyldir að ganga í varalögreglusveit þá, er í þeim kaupstað er, þar er þeir eiga heimili eða dvelja um tíma - - Frv. er þá þannig úr garði gert, að það nær ekki aðeins til búsettra manna, heldur líka til þeirra, er dvelja um tíma í kaupstaðnum. Með öðrum orðum: Þeir hv. þingmenn, sem yngri eru en fimtugir, geta átt von á því, að verða dregnir í þessa varalögreglu hjer í Reykjavík. Það gæti verið gróflega þægilegt, ef svo stæði á í deildinni, að ylti á 1–2 atkv., t. d. ef vantraustsyfirlýsing væri á ferðinni. Hefði hæstv. dómsmálaráðherra, eins og hann lætur, ætlað að mynda þetta lið smámsaman, mundi t. d. hafa staðið í frv., að menn, sem væru 20–25 eða 30 ára, skyldu ganga í liðið. Þá væri líka öðru máli að gegna. Þetta er nóg til að sýna, að frv. skaut svo miklu lengra og hærra en dómsmálaráðherra vildi vera láta í ræðu sinni. Jeg verð að vera alveg á móti þessum stóra flokki, af ástæðum, sem hjer hafa verið taldar í deildinni, og sem jeg tel fullnægjandi og nenni ekki að taka upp aftur. Jeg verð líka á móti 100 manna flokki, því hann yrði skoðaður sem klíkulið. Í stað þess að gera gagn, mundi hann vekja andstöðu og æsingar. Verkamenn mundu mynda varnarsamband og þetta svo hlaða utan um sig. Jeg er líka á móti þessu vegna þess, að þetta er algerður óþarfi. Jeg get lýst því yfir, að merkur íhaldsmaður, sem jeg má ekki greina nafn á - til þess er enginn rjettur, nema með leyfi viðkomanda - hefir sagt mjer, að engin þörf væri á því að auka lögregluna í því skyni að standast verkmannasamtök, því að skipulag vinnuþiggjenda væri svo fast og örugt. Jeg get vel trúað þessu, enda er talsverð reynsla fyrir því. Móti þessu mælir ekki atvikið, sem gerðist á hafnarbakkanum. Það, að lögreglan lá þá undir, var ekki af því, að ekki væri hægt að halda uppi rjetti. Góðir og greindir menn hafa sagt, að þeir, sem viðstaddir voru, hafi ekki viljað hjálpa henni. En af hvaða ástæðu? Af því að lögreglustjóri þessa bæjar þykir ekki vel til foringja fallinn - að þeim mæta manni ólöstuðum, eins og síra Sigurður heitinn í Vigur var vanur að orða það. Þarna er ástæðan fyrir því, að frv. kemur fram og í þessari mynd. Mál manna hjer er það, að ekkert þýði að styrkja lögregluna hjer, meðan núverandi lögreglustjóri hefir embættið. Því að hvað marga menn sem hann hefði, mundi hann altaf biða ósigur. Frv. ber þess líka ljósan vott, að þessi er ástæðan. - 3. gr. segir svo: „Dómsmálaráðherra skipar forstöðumann varalögreglusveitar, eftir tillögum lögreglustjóra.“ Hið eina vald, sem lögreglustjóri hefir, er þá að gera tillögur um, hver sje forstöðumaður. Honum er ekki ætlað að vera það. Jeg sagði áðan, að jeg vildi styrkja tollgæsluna og daglega löggæslu. Við því er skelt skolleyrunum og ekkert gert. Fyrir því er líka ástæða. Það er vegna þess, að vitanlegt er, að mikill hluti lögbrjóta eru Íhaldsmenn og flokksmenn stjórnarinnar, og við þeim má ekki hreyfa. Þeim stendur á sama um þessi daglegu lögbrot; þótt einn og einn lögregluþjónn sje dreginn ofan í forina, það á svo sem að standa á sama. Af því er frv. sniðið svo. Varalögreglan á að vera gegn pólitískum brotamönnum, en ekki daglegum lögbrjótum. Þessvegna lít jeg svo á sem þetta sje eitthvert hið mesta skaðafrumvarp, sem fram hefir komið; það hefir kveikt mikinn eld og er að kveikja mikinn eld, sem ekki verður slöktur fyr en á bálkesti næsta kosningadags. Eitt atriði enn er stórathugavert í máli þessu. Í 5. gr. er ákvæði um, að kostnað allan við framkvæmdir eftir lögum þessum skuli greiða úr ríkissjóði. Jeg sje ekki betur en að hjer eigi hreint og beint að hlunnfara Alþingi, með því að setja hjer upp stóra varalögreglu, og ekki spyrja þingið, hvað. það vildi veita til þess. Annars hefði verið bætt við orðunum „samkvæmt fjárlögunum“, eins og víða er gert í lögum. Jeg verð að segja það, að mig furðaði mjög, er jeg sá framan í þetta frv., að hæstv. dómsmálaráðherra skyldi hafa gert það að sínu frv. Jeg sá líkt frv. í fyrra læðast hjer með bekkjum, og var þá á móti því, og sagði, að ekki kæmi til mála, að stjórnin ansaði slíku, að minsta kosti ekki meðan núverandi dómsmálaráðherra sæti við völd. Jeg vissi ekki, að hann væri svo hermannlega vaxinn. Er jeg sá frv., varð jeg hlessa á því, hve mikill mannrati jeg væri, að þekkja hann ekki betur en svo. En nú sje jeg merki þess, að jeg hefi þekt hann vel. Hann var ekki fyr búinn að opna munninn í deildinni en hann var kominn á harða flótta frá frv. Hann bjó sjer strax bakvígi í málinu og var þegar kominn út í ystu dyr þess. Þá þekki jeg hann. En þegar svo hæstv. dómsmálaráðherra fór að segja frá hrakförum lögreglunnar, datt mjer í hug, að sjaldan hefi jeg heyrt nokkura skýrslu láta eins mikið ósagt af því, sem þurfti að segja. Jeg efa það ekki, að sagan er sönn, svo langt sem hún náði, en jeg er viss um, að sjaldan hefir verið gefin út skýrsla, sem hefir gefið rangari mynd af því, sem hún átti að gefa. Undir þeirri þulu datt mjer í hug, hver myndi vera dýpsta ástæðan til þess, að hæstv. dómsmálaráðherra bar frv. fram. Áreiðanlega var eitthvað, sem knúði hann til þess. Ekki er hann vanur að hætta sjer um of, hæstv. dómsmálaráðherrann. Og þá, meðan rollan var upp lesin, fann jeg, að dýpsta ástæðan var, að leiða hugann frá því, hvernig dómsmálastjórnin hefir farið honum úr hendi, sjerstaklega síðan hann síðast tók við völdum. Vjer vitum allir, að hún hefir orðið okkur til hneisu, ekki einungis inn á við, heldur hefir hún einnig valdið hneisu út á við. Og það verð jeg að segja, þótt jeg standi hjer við hliðina á hv.þm. Dala. (BJ), að ekkert tel jeg hættulegra sjálfstæði þessa unga ríkis en ef vjer fáum orð fyrir að geta ekki haldið uppi lögum og rjetti í okkar eigin landi, þótt aðeins sje við örfáa menn að eiga. það er enginn vafi á því, að mál þetta á ekkert erindi hingað, nema aðeins eitt: það, að seinka og spilla fyrir því, að hjer komist á stofn veruleg ríkislögregla. Þá fyrst, þegar þessi alda er fallin, sem reist var með frv., er tími til að tala um ríkislögreglu. Mín skoðun er sú, að fyrst og fremst eigi lögreglan hjer í landi að afla sjer virðingar með daglegri breytni sinni, og pólitísk lögregla standi í því sambandi við hana, að þýðingarlaust er að setja upp pólitíska lögreglu, ef hin daglega lögregla er ekki í heiðri höfð. Loksins skal jeg lýsa því yfir, að jeg greiði ekki af hræðslu atkv. á móti þessu frv. til nefndar. Heldur af hinu, að jeg er viss um, að það á ekkert annað erindi en að þvælast þar fyrir og tefja. Það kemst aldrei út úr þinginu.