Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þskj. 543 er skýrsla félmrh. um álit milliþinganefndar um húsnæðismál. Tildrög skipunar nefndarinnar var bréf sem félmrh. skrifaði þingflokkunum 4. júní 1985. Í upphafi bréfsins er vitnað til þess að í viðræðum fulltrúa stjórnarflokka og stjórnarandstöðuflokka á Alþingi hafi komið fram greinilegur vilji til samstöðu um stefnumótun í húsnæðismálum til framtíðar. Síðan segir í bréfinu með leyfi herra forseta: "Þegar núgildandi húsnæðislög voru sett s.l. ár [þ.e. 1984] voru opnaðir ýmsir möguleikar til nýjunga í húsnæðismálum sem hafa verið að mótast hjá Húsnæðisstofnun. Hins vegar er ljóst að aðkallandi er að skapa sterkari grundvöll hvað varðar fjármögnun húsnæðislánakerfisins. Ýmsar nýjar hugmyndir hafa komið fram í umræðum og samþykktum allra stjórnmálaflokkanna í húsnæðismálum. Er hægt að draga þá ályktun að allir flokkar virðast sammála um að bæta húsnæðislánakerfið með það að meginmarkmiði að tryggja fólki húsnæði við hóflegu verði án þess að einstaklingar og fjölskyldur þurfi að leggja á sig varanlegt ok vinnu og skuldaklafa til að komast yfir húsnæði umfram það sem þekkist í nágrannalöndum okkar. Með tilliti til þessa hef ég ákveðið með samþykki ríkisstjórnar að skipa nú þegar nefnd níu manna frá öllum stjórnmálaflokkum sem hafi það hlutverk að gera tillögur um nýtt húsnæðislánakerfi. Stefnt er að því að tillögur nefndarinnar liggi fyrir næsta haust." Bréfinu lýkur með því að óskað er eftir að hlutaðeigandi þingflokkur tilnefni fulltrúa í nefndina sem allra fyrst. Þegar tilnefningar höfðu borist var nefndin, sem gengið hefur undir nafninu "milliþinganefnd um húsnæðismál", formlega skipuð hinn 11. júlí 1985. Að fengnum tillögum þingflokkanna voru eftirtaldir skipaðir í nefndina: Guðni Jóhannesson verkfræðingur, tilnefndur af þingflokki Alþb., Magnús H. Magnússon, fyrrverandi félmrh., tilnefndur af þingfiokki Alþfl., Guðlaugur Ellertsson viðskiptafræðingur, tilnefndur af þingflokki Bandalags jafnaðarmanna, Guðmundur Bjarnason alþm. og Jón Sveinsson lögfræðingur, tilnefndir af þingflokki Framsfl., Kristín Einarsdóttir lífeðlisfræðingur, tilnefnd af þingflokki Samtaka um kvennalista, Halldór Blöndal alþm., Björn Þórhallsson, varaforseti ASÍ, og Steingrímur Ari Arason hagfræðingur, tilnefndir af þingflokki Sjálfstfl. Félmrh. skipaði Guðmund Bjarnason alþm. formann nefndarinnar og Gylfa Kristinsson, deildarstjóra í félmrn., ritara. Með nefndinni hefur unnið Ingi Valur Jóhannsson, starfsmaður Húsnæðisstofnunar ríkisins. Fulltrúi Bandalags jafnaðarmanna sagði sig úr nefndinni hinn 30. sept. 1985. Eins og áður sagði var verkefni nefndarinnar skilgreint þannig í skipunarbréfi, dags. 11. júlí 1985, að hún setti fram tillögur um nýtt húsnæðislánakerfi. Í bréfi félmrh. til formanns nefndarinnar, dags. 10. sept. 1985, er þess óskað með tilvísun til greinargerðar með frv. til laga nr. 48/1985, um sérstaka fjáröflun vegna húsnæðismála á árunum 1985 og 1986, að nefndin geri einnig tillögur um ráðstöfun á því fé sem aflað verður á árinu 1986 með stoð í lögunum. Í nál. kemur fram að nefndin lauk þessu verkefni sínu með sérstakri álitsgerð til félmrh. 7. des. 1985. Í 3. kafla álits milliþinganefndarinnar um húsnæðismál er fjallað um starfshætti hennar. Þar kemur fram að nefndarmenn voru sammála um að meginhlutverk nefndarinnar var að setja fram tillögur um nýskipan húsnæðismála sem gæti staðið um nokkra framtíð. Starfsáætlun nefndarinnar var miðuð við þetta og fór fram á hennar vegum umfangsmikil gagnaöflun um húsnæðismál hérlendis og erlendis. Haustið 1985 hafði hún aflað margvíslegra gagna um húsnæðismál. Á fundum hennar í sept. og okt. það ár var farið yfir þær upplýsingar sem höfðu borist og fyrstu drög að heildarskýrslu nefndarinnar tekin til umræðu. Nefndin gerði hlé á störfum sínum eftir að hún sendi frá sér álitsgerðina 7. des. 1985 og kom aftur saman til fundar 9. jan. 1986 og voru drög að skýrslu nefndarinnar tekin til meðferðar. Um svipað leyti fóru fram á milli aðila vinnumarkaðarins samningaviðræður um kaup og kjör. Meðal þeirra atriða sem voru þar til umræðu í samningaviðræðunum var róttæk breyting á húsnæðislánakerfinu. Með tilliti til þessa þótti rétt að gera enn hlé á störfum nefndarinnar og sjá hvaða tillögur aðilar vinnumarkaðarins hefðu fram að færa í húsnæðismálum. Atvinnurekendur og samtök launafólks undirrituðu kjarasamninga 26. febr. 1986. Húsnæðismálin voru veigamikill þáttur í kjarasamningunum. Samkvæmt þeim var gert ráð fyrir gjörbreytingu á reglum um lánveitingar Byggingarsjóðs ríkisins, m.a. að lánveitingar yrðu tengdar aðild að lífeyrissjóði. Fjárstreymið frá lífeyrissjóðakerfinu til byggingarsjóðanna yrði stóraukið. Jafnframt yrðu lán Byggingarsjóðs ríkisins bæði til nýbygginga og kaupa á eldra húsnæði stórhækkuð og lánstími lengdur. Eins og öllum er í fersku minni lýsti ríkisstjórnin yfir vilja sínum til að greiða fyrir því að samningar, sem hefðu það að markmiði að draga úr verðbólguhraðanum, gætu tekist á milli aðila vinnumarkaðarins. Þegar drög að kjarasamningi á milli aðila lágu fyrir var því lýst yfir af hálfu ríkisstjórnarinnar í bréfi til Alþýðusambands Íslands, Vinnuveitendasambands Íslands og Vinnumálasambands samvinnufélaganna að hún gæti fyrir sitt leyti fallist á grundvallaratriði þeirra hugmynda sem fram koma í yfirlýsingu samningsaðila um húsnæðismál og væri tilbúin til þess að athuga þær vandlega í samráði við aðila vinnumarkaðarins, sérstaklega útgjöld ríkisins í þessu sambandi. Ríkisstjórnin lýsti því enn fremur yfir að hún væri reiðubúin til að beita sér fyrir breytingum á lögum og reglum um húsnæðismál í samræmi við niðurstöður þeirrar athugunar. Nefnd, sem forsrh. skipaði 18. mars 1986, var falið að semja frv. til breytinga á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins byggt á samkomulagi aðila vinnumarkaðarins. Segja má að kjarasamningar aðila vinnumarkaðarins í febr. 1986 hafi valdið straumhvörfum í starfi milliþinganefndarinnar. Með kjarasamningunum var að verulegu leyti brostin forsenda fyrir umfjöllun hennar um það meginviðfangsefni sem henni var ætlað að fjalla um, þ.e. framtíðarskipan húsnæðislánakerfisins hér á landi. Frá þessum tíma snerust umræður innan nefndarinnar að verulegu leyti um vankanta sem menn þóttust sjá á þeirri skipan sem tekin var upp með lögum nr. 54/1986, um breytingar á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins. Nefndarmenn í milliþinganefndinni voru ekki sammála um það hvort rétt væri á þessu stigi málsins að gera veigamiklar breytingar á hinu nýja lánakerfi. Þegar komið var fram í jan. 1987 var ljóst að nefndin gæti ekki sameinast um heildartillögur um breytingar á húsnæðislánakerfinu. Því var ákveðið að freista þess að ná samstöðu um að nefndin setti fram í nefndaráliti ýmsar ábendingar og kæmi á framfæri hugmyndum sem höfðu verið ræddar á fundum hennar. Jafnframt var ákveðið að einstakir nefndarmenn kæmu skoðunum sínum og tillögum á framfæri í sérálitum sem fylgdu nál. Líta verður á nál. þetta og þær tillögur og athugasemdir sem hér eru settar fram í ljósi þess sem að framan greinir. Nefndin, sem forsrh. skipaði 18. mars 1986 á grundvelli yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar í tengslum við undirritun kjarasamninga, skilaði drögum að frv. til breytinga á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins 14. apríl 1986. Frv. var lagt fram á Alþingi 16. aprí1. Við umfjöllun frv. á Alþingi voru gerðar nokkrar minni háttar breytingar á frv. sem var samþykkt sem lög 23. apríl 1986. Samkvæmt lögunum tók nýtt húsnæðislánakerfi gildi 1. sept. það ár. Auðvitað gerðu allir sér ljóst að ýmsir vankantar kæmu í ljós þegar jafnróttækar breytingar eru gerðar á húsnæðislánakerfinu á jafnskömmum tíma, breytingar sem sumir hafa kallað byltingu. Upp á síðkastið hefur margt verið sagt og skrifað um nýja húsnæðislánakerfið og ekki allt á vitrænan hátt. Það er því ekki úr vegi að rifja upp í stuttu máli hver var megintilgangur með þeirri breytingu sem gerð var með lögunum nr. 54/1986. Skortur á fjármagni hefur löngum verið þrándur í götu lánaafgreiðslu Byggingarsjóðs ríkisins og Byggingarsjóðs verkamanna. Takmarkað fjármagn var meginskýringin á lágu lánshlutfalli miðað við byggingarkostnað eða kaupverð íbúðar. Þetta var einnig skýringin á löngum biðtíma eftir láni og of stuttum lánstíma sem leiddi til þyngri greiðslubyrði en ella. Ríkisstjórnin hafði þó afrekað það að stórauka fjármagn byggingarsjóðanna þannig að lán hækkuðu um 50%, lánshlutfall hækkaði úr 14% í 30% og lánstími var lengdur. Með nýju lögunum er útlánareglum Húsnæðisstofnunar ríkisins gjörbreytt. Lánsfjárhæðir eru lögfestar og þær breytast síðan í hátt við breytingu á vísitölu byggingarkostnaðar. Lán til þeirra sem ekki eiga íbúð fyrir eru stórhækkuð og geta nú orðið allt að 2,5 millj. kr. vegna byggingar eða kaupa á nýrri íbúð og um 1,7 millj . kr. vegna kaupa á notaðri íbúð. Lögin byggja á því að lífeyrissjóðirnir stórauki skuldabréfakaup sín af Húsnæðisstofnun ríkisins og er gert ráð fyrir að lánsréttur einstaklinga miðist við skuldabréfakaup lífeyrissjóðs hlutaðeigandi lánsumsækjanda. Þannig er hámarksréttur einstaklings bundinn því skilyrði að lífeyrissjóður hans kaupi skuldabréf hjá Húsnæðisstofnun fyrir a.m.k. 55% af ráðstöfunarfé sínu og einstaklingur hafi greitt í viðkomandi lífeyrissjóð samfellt s.l. 24 mánuði. Lánsréttur minnkar svo í hlutfalli við minnkandi skuldabréfakaup viðkomandi lífeyrissjóðs og verður að lokum enginn ef sjóðurinn kaupir skuldabréf fyrir minna en 20% af ráðstöfunarfé sínu. Með setningu þessara nýju laga er lánstími nýbyggingarlána og lána vegna kaupa á notuðum íbúðum lengdur í 40 ár. Út frá því er gengið að lánin verði tengd breytingum á lánskjaravísitölu. Í 30. gr. laga um Húsnæðisstofnun þar sem kveðið er á um lánskjör segir að vextir skuli vera breytilegir og ákvarðast hverju sinni af ríkisstjórn Íslands. Núverandi ríkisstjórn ákvað að vextir af lánum úr Byggingarsjóði ríkisins verði ekki hærri en 3,5% út þetta kjörtímabil. En mikilvægasta breytingin samkvæmt nýju lögunum felst í því að nú eru húsnæðismál hérlendis að nálgast sama stig og tíðkast í nágrannalöndum. Á það ekki aðeins við um það að húsnæðislán ríkisins nema nú 70% af samfelldum byggingarkostnaði og eða samþykktu kaupverði íbúðar, því einnig er mörkuð sú stefna að væntanlegir íbúðakaupendur og íbúðabyggjendur byrji jafnan á réttum enda, þ.e. sæki um húsnæðislán og tryggi sér örugga lánveitingu á fastákveðnum tíma áður en þeir hefjast handa að öðru leyti þannig að þeir viti nákvæmlega hvar þeir standa, til hverra skuldbindinga þeir geta stofnað og hvaða íbúðir þeir geta keypt. Þessi stefnubreyting kallar að sjálfsögðu á grundvallarbreytingu á afstöðu manna og hefur þegar hlotið mjög víðtækan hljómgrunn og skilning, þar á meðal unga fólksins og þeirra sem hafa misjafna reynslu af gamla fyrirkomulaginu. Samfara þessu hefur ráðgjafarstöð Húsnæðisstofnunarinnar fengið nýtt hlutverk sem felst í því að ráðleggja húsbyggjendum og íbúðakaupendum áður en þeir hefjast handa og upplýsa þá um greiðslubyrði lána. Á þennan hátt eiga allir að geta gengið úr skugga um raunsæi þeirra fyrirætlana áður en þeir ráðast í kaup eða byggingu íbúðarhúsnæðis. Með þessum hætti er að því stefnt að forðast að fólk fari í fjárfestingar sem það lendir með í blindgötu, erfiðleika sem það ræður alls ekki við. Í 2. gr. laga nr. 54/1986 er kveðið skýrt á um þetta atriði. Þar er m.a. tekið fram að áður en gengið er frá lánssamningi skal kostnaður og greiðsluáætlun liggja fyrir og skal Húsnæðisstofnun kynna umsækjanda þá greiðslubyrði sem væntanleg lántaka hans hefur í för með sér. Telji stofnunin að augljóst sé að umsækjandi geti með engu móti staðið undir fjármögnun viðkomandi íbúðar skal skýra umsækjanda frá því. Húsnæðisstjórn er þá jafnframt heimilt að krefjast ríkari ábyrgðar á lánum eða að öðrum kosti synja um lánveitingu. Í sambandi við vaxtakjör fjármagns sem byggingarsjóðirnir taka að láni er rétt að vekja athygli á því samkomulagi sem náðist á milli Húsnæðisstofnunar og lífeyrissjóðanna um kjör vegna kaupa á skuldabréfum á árunum 1987 og 1988. Mikilvægasta atriði samkomulagsins er það að skuldabréf keypt á árinu 1987 bera 6,25% ársvexti með mislöngum lánstíma að vali lífeyrissjóðanna. Skuldabréf keypt á árinu 1988 bera 5,9% ársvexti með mislöngum lánstíma að vali lífeyrissjóðanna. Innan skamms hefjast viðræður við lífeyrissjóðina um skuldabréfakaup á árunum 1989 og 1990, en allflestir lífeyrissjóðirnir hafa gengið frá sínum samningum varðandi árið 1987 og 1988. Það skiptir hér meginmáli að munurinn á teknum lánum og veittum hjá Byggingarsjóði ríkisins fer minnkandi og engin ástæða er til að óttast framtíð Byggingarsjóðsins haldi sú þróun áfram. Í athugasemdum með frv. til laga nr. 54/1986 kemur fram að talsverð óvissa ríki um útlánaþörf Byggingarsjóðs ríkisins. Með hliðsjón af ákveðnum forsendum er reynt að meta þörfina og komist að þeirri niðurstöðu að hún geti numið 4,5-5,5 milljörðum kr. á næstu árum, en fari síðan minnkandi. Varað er við því að stefna strax að ýtrustu útlánum, heldur sé eðlilegt að útlánaeftirspurn verði næstu fjögur árin fullnægt með hliðsjón af vexti ráðstöfunarfjár lífeyrissjóðanna. Þá kemur fram að æskilegt er að reynt sé að forðast stökkbreytingar í framboði íbúðalána vegna þeirra neikvæðu áhrifa sem það hefði á íbúðaverð og fasteignaviðskipti, svo og efnahagslífið í heild sinni. Þannig segir í athugasemdum með frv. að rétt sé að gera ráð fyrir að útlánaeftirspurninni í upphafi verði sinnt á þann hátt að þeir sem eru að byggja eða kaupa í fyrsta sinn og eiga forgang fái lán sín afgreidd með eðlilegum hætti en eftirspurn hinna sem eiga íbúð fyrir verði jafnað yfir lengri tíma. Í áðurnefndum athugasemdum er gert ráð fyrir því að Byggingarsjóður ríkisins hafi til umráða af lífeyrissjóðafé um 3,1 milljarð kr. á árinu 1987 en yfir 5,5 milljarða kr. árið 1990 og er það varlega áætlað. Þá er komist að þeirri niðurstöðu að verði um helmingi af þeim lánveitingum, sem reiknað er með í athugasemdunum til þeirra sem eiga íbúð fyrir, frestað um eitt ár verði fjárþörf Byggingarsjóðs ríkisins til lána vegna nýrra og notaðra íbúða um 3,5 milljarðar kr. á árinu 1987. Framlag ríkissjóðs mætti á þessum forsendum ekki vera lægra en 1 milljarður kr. á árinu 1987. Engin ástæða er til að ætla að framlag ríkisins muni ekki aukast verulega næstu tvö ár. Það er eðlileg þróun til að styrkja þetta nýja kerfi og útreikningar um þetta reiknilíkan munu liggja fyrir núna mjög fljótlega. Í athugasemdum kemur skýrt fram að vegna mikillar aukningar ráðstöfunarfjár lífeyrissjóðanna næstu árin á ekki að skapast hætta á sífellt vaxandi biðröð þó lánunum sé frestað í upphafi. Tekið er fram að heppilegast virðist að útjöfnunar lánsfjáreftirspurnarinnar gæti fyrst og fremst á árunum1987 en eftir það ætti ekki að taka nema 2-3 ár að ná jafnvægi. Ég hef hér vitnað til þeirra athugasemda sem fylgdu með frv. til laga um hið nýja húsnæðiskerfi eins og það kemur fram í þingskjölum. Miðað við þær upplýsingar sem nú liggja fyrir hefur Byggingarsjóður ríkisins meira fjármagn til ráðstöfunar á þessu ári en nokkru sinni áður eða 4 milljarða 482 millj. kr. Byggingarsjóður verkamanna hefur til ráðstöfunar þessu til viðbótar tæplega 1,2 milljarða þannig að heildarfjármagn byggingarsjóðanna á þessu ári er um 5,6 milljarðar kr. Þessu fjármagni Byggingarsjóðs ríkisins mun verða skipt sem hér segir miðað við þær frumaðgerðir sem þegar liggja fyrir, en það er rétt að taka fram að allt eru þetta tölur sem eru í vinnslu og eiga eftir að breytast þegar sýnt verður hverjar af þeim umsóknum sem til meðferðar eru eru gildar eða hvert þær leiða í sambandi við meðferð málsins. Það eru nýbyggingar, fyrri og seinni hluta gamla kerfisins: 400 millj. Til þeirra sem flytjast milli kerfa og nýrra umsókna sem hafa komið eftir 1. sept. 1986 til 31. des. s.l.: 3 milljarðar 682 millj. Framkvæmdalán til leigu- og söluíbúða og dvalarheimila: 250 millj. og annarra lánaflokka: 150 millj. Eða samtals um 4 milljarðar 482 millj. kr. Þetta er mun hærra eins og áður sagði en gert var ráð fyrir í frv. þegar það var lagt fram og einnig hærra en fram kemur í lánsfjarlögum. Ef athugað er hversu margar íbúðir koma til afgreiðslu 1987 samkvæmt þessu fjármagni kemur eftirfarandi í ljós: Nýbyggingar vegna gamla kerfisins 200 íbúðir. Milli kerfa og vegna nýrra umsókna 1. sept. til 31. des. s.l. , nýbyggingar 907 íbúðir, eldri íbúðir 3245 íbúðir eða samtals 4152 íbúðir. Framkvæmdalán, nýir samningar til byggingar 200 íbúða og allir aðrir lánaflokkar 150 íbúðir eða samtals 4702 íbúðir. Af framangreindum 4152 íbúðum eru 2325 íbúðir eða 56% vegna umsækjenda sem eru að eignast sína fyrstu íbúð. Öll lán nema framkvæmdalánin verða afgreidd í tveimur hlutum. Þeir sem eru að eignast sína fyrstu íbúð fá hærra lán en hinir og að auki afgreidd fyrr. Meðallán er um 1,6 millj. kr. miðað við verðlag á fyrsta ársfjórðungi þessa árs. Frá 1. sept. 1986 til ársloka bárust 4260 umsóknir vegna fjögurra lánaflokka og eru þá þeir sem fóru á milli kerfa ekki taldir með. Þessar umsóknir skiptast þannig: Nýbyggingar 815 umsóknir. Eldri íbúðir 3225 umsóknir. Nýbyggingar eða eldri íbúðir 63 umsóknir. Viðbyggingar og endurbætur 120 umsóknir. Orkusparandi breytingar 37 umsóknir. Þeir sem eru að eignast sína fyrstu íbúð eru 46% umsækjenda. Þegar þessum 4260 umsóknum er raðað niður á lánveitingadaga gerir stofnunin ráð fyrir um 15% afföllum í fyrstu umferð. Mörgum finnst þetta hlutfall sjálfsagt of lágt en álit Húsnæðisstofnunar er það að eðlilegt sé að fara varlega í byrjun. Rúmlega 60% umsækjenda hafa ekki upplýsingar um veðstað, þ.e. hafa ekki gert kaupsamning eða fengið lóð. Það eru því um 40% umsækjenda sem þegar hafa keypt eða fengið lóð og margir þeirra keypt og hafið framkvæmdir á s.l. ári án þess að hafa lánsloforð. Húsnæðisstofnun býst við meiri afföllum í framtíðinni þegar fólk gerir sér fulla grein fyrir því að það skuli fá lánsloforð áður en keypt er eða farið er út í framkvæmdir. Ég vil freistast hér til að gefa einnig nokkrar upplýsingar um skiptingu þessara umsókna á milli kjördæma, en tek það fram eins og ég hafði áður sagt að þetta eru tölur sem kunna e.t.v. að breytast eitthvað þegar nánari yfirferð um lánin í heild hefur farið fram. En umsóknir innkomnar til nýbygginga og eldri íbúða frá 1. sept. til 31. des. 1986 eru: Í Reykjavík 1866 umsóknir eða 46,2%. Reykjaneskjördæmi 658 umsóknir eða 16,3%. Vesturlandskjördæmi 327 umsóknir eða 8,1%. Vestfjarðakjördæmi 208 umsóknir eða 5,1%. Norðurland vestra 116 umsóknir eða 2,9%. Norðurland eystra 436 umsóknir eða 10,8%. Austurlandskjördæmi 153 umsóknir eða 3,8% og Suðurlandskjördæmi 250 umsóknir eða 6,2%. Umsóknir frá þeim sem fóru milli kerfa eru ekki meðtaldar í ofangreindum tölum. Skili umsækjendur ekki ákveðnum gögnum þremur mánuðum fyrir lánveitingardag, sem er einn mánuður fram á mitt ár 1987, fá þeir frest í þrjá mánuði. Berist gögnin ekki heldur þá fara hlutaðeigandi umsækjendur aftast í röðina. Það er því engan veginn á þessu stigi máls hægt að segja til um það hvað margir umsækjendur falla á lánveitingu og fara aftast í röð ef sá háttur verður viðhafður. Það er ljóst af því sem að framan greinir að sá áróður sem hafður er uppi um nýja húsnæðislánakerfið, að það sé brostið, hefur ekki við rök að styðjast en er til þess eins að skaða lánakerfið og veikja tiltrú fólks á jákvæða þróun þessara mála. Einn þeirra þm. sem hvað mest hefur látið í sér heyra um nýja húsnæðislánakerfið, bæði hér á Alþingi og annars staðar, er hv. 2. landsk. þm. Jóhanna Sigurðardóttir. Þm. virðist hafa frá upphafi verið andvíg kjarasamningum aðila vinnumarkaðarins frá því í febrúar 1986 og afskiptum aðila vinnumarkaðarins af húsnæðislánakerfinu. Ég vil í þessu sambandi leggja áherslu á og fagna því að aðilar vinnumarkaðarins tengjast þessum málum. Þetta eru mál sem snerta alla landsmenn og eru ekki hvað síst háð kjarasamningum í okkar landi, eru kjarabót hvernig sem á þeim er haldið og þeim nýjungum sem þar koma fram. Hv. 2. landsk. þm. skrifar grein í eitt dagblaðanna undir fyrirsögninni "Húsnæðiskerfið riðar til falls". Þar eru settar fram dæmalausar fullyrðingar byggðar á tilgátum um tölur sem fæstar eiga sér stoð í raunveruleikanum. Þar er t.d. fullyrt að verðhækkun á fasteignum hafi orðið um 30% s.l. 5-6 mánuði. Þó liggja frammi upplýsingar um að meðaltalshækkun á fasteignum á þessu tímabili hefur verið um 1820% en um 11 % á föstu verðlagi. Engir útreikningar hafa verið gerðir á þessum málum síðan í nóvember 1986 hjá Fasteignamati ríkisins. Fullyrt er að verulega hafi verið ofmetin sú aukning á fjármagni sem áætlað er með nýju lögunum að kæmi til byggingarsjóðanna. Þó er í athugasemdum með frv. nr. 54 1986 sérstaklega bent á þá staðreynd að ráðstöfunarfjármagn lífeyrissjóðanna muni stóraukast á næstu árum í tengslum við þá breytingu að greitt skuli lífeyrissjóðsiðgjald af heildartekjum í stað dagvinnutekna eins og nú er. Og það hefur þegar komið fram hjá lífeyrissjóðunum sjálfum að þetta fjármagn mun aukast miklu hraðar en þeir sjálfir hafa gert áætlanir um, sem þýðir það að þess er að vænta að það verði stóraukning á ráðstöfunarfé lífeyrissjóðanna til húsnæðissjóðanna á árinu 1988 og áfram í þeim samningum. Dregnar eru víðtækar ályktanir og fullyrðingar af fjölda umsókna sem bárust Húsnæðisstofnun ríkisins á fyrstu mánuðum eftir gildistöku nýju útlánareglnanna. Í áðurgreindum athugasemdum með lögum um breytingu á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins er beinlínis gert ráð fyrir því að eftirspurn eftir lánum verði mikil næstu 2-3 árin og að þeirri eftirspurn megi mæta tímabundið með lengri afgreiðslufresti lána. Þá er einnig augljóst að á næstu mánuðum muni eftirspurnin jafnast út. Þetta viðurkenna allir sem nálægt þessum málum koma. Einnig býsnaðist þessi hv. þm. mikið yfir löngum biðtíma eftir afgreiðslu lána. Það kom fram í umræðum fyrir nokkrum dögum hér á hv. Alþingi. Í lögunum er ekkert minnst á biðtíma eftir afgreiðslu lána en hins vegar er skýrt kveðið á um það að Húsnæðisstofnun skuli svara innan tveggja mánaða hvenær lán er til reiðu. Þetta gerir viðkomandi kleift að haga undirbúningi framkvæmda eða kaupum í samræmi við útborgun láns og tryggir þannig öryggi fólks sem ætlar í íbúðakaup eða byggingarframkvæmdir. Einnig er kveðið á um verðtryggingu lánsloforðs og lánshluta í lögunum sem tryggir enn fremur hag lántaka umfram það sem áður hefur þekkst. Ég er þeirrar skoðunar að hv. þm. og aðrir sem vilja tala hátt um þessi mál eigi að geyma stóru orðin og fullyrðingar þangað til nýja útlánakerfið er búið að sýna sig og menn átta sig betur á kostum þess og göllum. Við skulum hafa það í huga að kerfið er einungis búið að vera við lýði í sex mánuði og þarf einmitt nú á því að halda að allir snúi bökum saman og verji það gegn áföllum. Húsnæðisstofnun vinnur nú að því að ná samstarfi við banka og sparisjóði og fasteignasala um að vinna markvisst að því að treysta þetta kerfi. Það er vissulega verðugt verkefni. Herra forseti. Ég hef ekki komist hjá því að fjalla um fleiri þætti húsnæðismála en þá sem beinlínis snerta það þskj. sem hér er til umræðu og hefur að geyma álit milliþinganefndar um húsnæðismál. Ég er þeirrar skoðunar að kjarni starfs nefndarinnar komi fram í bókun meiri hluta hennar sem hljóðar svo, með leyfi forseta: "Í inngangi nál. kemur fram að félmrh. skipaði sumarið 1985 nefnd fulltrúa allra þingflokka til að fjalla um húsnæðismál. Nokkru áður, eða í maí 1985, hafði samstarfshópur stjórnmálaflokkanna skilað ríkisstjórninni verkefnaskrá í húsnæðismálum. Í henni eru sett fram öll þau meginmarkmið sem ríkisstjórnarflokkarnir vildu stefna að í húsnæðismálum á kjörtímabilinu. Í umræðum sem fram fóru á Alþingi um þetta leyti létu fulltrúar stjórnarandstöðuflokkanna sem þeir hefðu einnig heildstæða stefnu í húsnæðismálum og lausnir á vanda sem við var að glíma á þessu sviði, einkum varðandi greiðsluerfiðleika íbúðareigenda. Það varð því að samkomulagi að félmrh. skipaði nefnd sem í ættu sæti fulltrúar allra þingflokka. Hlutverk nefndarinnar yrði að setja fram tillögur um framtíðarskipan húsnæðismálanna. Með þessum hætti vildi ríkisstjórnin láta á það reyna hvaða tillögur stjórnarandstaðan hefði um breytingar á þessum mikilvæga málaflokki og freista þess að ná víðtækri samstöðu um endurskipulagningu húsnæðislánakerfisins. Á fundum nefndarinnar voru lagðar fram fjölmargar skýrslur og álit nefnda sem skipaðar höfðu verið af félmrh. til að fjalla um húsnæðismál. Verkefnaskrá ríkisstjórnarinnar í húsnæðismálum var meðal fyrstu skjalanna sem lögð voru fram á fundum nefndarinnar. Stefna ríkisstjórnarinnar og þeirra flokka sem skipa meiri hlutann á Alþingi í húsnæðismálum hefur því legið fyrir allan starfstíma nefndarinnar. Fulltrúar stjórnarflokkanna í nefndinni vilja vekja á því athygli að framlag ríkissjóðs til húsnæðislána á yfirstandandi kjörtímabili hefur hækkað stórlega miðað við raungildi. Á árunum 1985 og 1986 lagði ríkissjóður byggingarsjóðunum til meira fjármagn en nokkru sinni. Einnig má minna á að verulegu fjármagni, rúmlega milljarði króna, hefur verið varið úr sjóðunum til aðstoðar íbúðareigendum í greiðsluerfiðleikum. Fulltrúar stjórnarflokkanna vilja leggja sérstaka áherslu á ný lög um útlán úr Byggingarsjóði ríkisins sem voru sett í apríl 1986. Þau voru sett í framhaldi af kjarasamningum aðila vinnumarkaðarins sem undirritaðir voru í febrúar 1986. Nýjar útlánareglur tóku gildi 1. sept. 1986. Með gildistöku þeirra rýmkar lánsréttur fólks og lán til bygginga eða kaupa á íbúðarhúsnæði stórhækkar. Það er skoðun fulltrúa stjórnarflokkanna að rétt sé að fá nokkra reynslu af nýju lánakerfi áður en lagt er til að því verði breytt í veigamiklum atriðum." Herra forseti. Auðvitað hefði ég kosið að fulltrúar stjórnmálaflokkanna hefðu komið sér saman um framtíðarstefnu t.d. hvað varðar hinn félagslega þátt húsnæðismálanna. Ég verð að segja að ýmsir þættir þessara málaflokka eru þess eðlis að ég tel að í milliþinganefnd hefði getað orðið betri árangur. Menn hafa haft þar það miklar upplýsingar að þeir hefðu átt að geta áttað sig betur á því hvert bæri að stefna. En af því varð ekki og er ekkert um það að segja. En allt að einu þá er það ljóst að í gegnum starf nefndarinnar hefur orðið til mikill upplýsingabanki og menn hafa skipst á skoðunum og þannig eru þeir færari um að takast á við þessi mál en ella hefði verið og margt liggur þar sem stjórnmálamenn geta haft gagn af við ákvörðun um framtíðina. Ég vil hér með flytja milliþinganefndinni, nefndarmönnum, bestu þakkir fyrir mikið og gott starf. Herra forseti. Ég tel ekki ástæðu til á þessu stigi máls að hafa lengra mál um þetta efni en vænti þess að þessi skýrsla verði til þess að menn átti sig betur á þessum málum en ella.



Herra forseti. Sú skýrsla sem hæstv. félmrh. hefur mælt fyrir um álit milliþinganefndar um húsnæðismál kom nokkuð til umræðu fyrir líklega 10 dögum eða svo í hv. Nd. þingsins þegar ráðherrann mælti fyrir frv. um breytingar á húsnæðislögunum frá því vorið 1986. Þá vék ég nokkuð að þessum málum og ég get að nokkru vísað til þess sem þá kom fram í mínu máli. Um leið og ég tók undir þá viðleitni sem fælist í breytingum á húsnæðislöggjöfinni frá febrúar 1985 gagnrýndi ég þá harðlega málsmeðferð ráðherrans og ríkisstjórnarinnar í sambandi við húsnæðismálin síðan og þau brot á efndum, þær vanefndir sem nú eru augljósar eftir að gefin hafði verið yfirlýsing af meiri hl. félmn. 21. apríl 1986 þess efnis að fram skyldi halda með stefnumörkun um tiltekin atriði og milliþinganefndinni ætlað að undirbúa það. En eins og ég vitnaði til úr áliti meiri hl. félmn. í ræðu minni um daginn þá segir þar, og ég sé ástæðu til að ítreka það enn vegna þess sem fram kom í máli hv. 2. þm. Norðurl. e., Halldórs Blöndals. Í þessu meirihlutaáliti stendur: "Um það er samkomulag í nefndinni að sú milliþinganefnd sem skipuð var til að endurskoða húsnæðislöggjöfina fyrir ári skuli halda áfram störfum eftir að þingi lýkur nú í vor og skila tillögum til ríkisstjórnarinnar nægilega snemma til þess að hægt verði að leggja frumvarp fram á haustþinginu." Þetta segir í þessu nál. og hv. þm. Halldór Blöndal, sem sá ástæðu til að vitna í álitið og telja að ég hefði ekki haldið til haga því veganesti sem nefndin fékk, hann hljóp yfir þetta atriði í sínu máli, kjarnaatriði í sambandi við loforð ríkisstjórnarinnar í apríl 1986 sem nú liggur fyrir að ríkisstjórnin stendur ekki við. Ríkisstjórnin hefur svikið, hefur hlaupist undan að taka á þeim málum í 10 tölusettum liðum m.a. sem fyrir liggja í samkomulagi meiri hl. félmn. í apríl 1986. Þau atriði hafa verið tíunduð hér, bæði í sambandi við fsp. sem ég bar fram í nóvember við hæstv. félmrh. og einnig bar það á góma í umræðum hér um daginn. Þarna er um hin mikilsverðustu mál að ræða eins og endurskoðun á félagslega íbúðakerfinu og frekari fyrirgreiðslur við þá aðila sem lent hafa í greiðsluerfiðleikum á liðnum árum, svo dæmi séu tekin. Það er undan þessu sem ríkisstjórnin og hæstv. félmrh. hleypur. Og ætla svo að reyna að koma sökinni að, einhverju leyti á milliþinganefnd þingflokkanna í húsnæðismálum þegar það liggur fyrir að það er stjórnarliðið í þessari milliþinganefnd sem ekki hafði burði til þess að taka á þessum málum - né vilja! En sjálfsagt hendist á munum hvor aðilinn var aumari þó að mér sé ljóst að vilji hæstv. félmrh. hefur staðið til þess á liðnum árum að taka til endurskoðunar félagslega íbúðakerfið og m.a. að túlka löggjöfina um húsnæðismál að því er varðar lánsheimildir til félagslegra íbúða rýmra en Sjálfstfl. hefur viljað fallast á. Engu að síður er hlutur Framsfl. sem forustuaðila í þessum málum, hann gegndi formennsku í milliþinganefndinni þar sem sat hv. 4. landsk. þm., engu að síður er hlutur þessa flokks satt að segja með fádæmum. Hann lætur íhaldið hér sem oftar beygja sig, setja sér stólinn fyrir dyrnar, þar er það hv. þm. Halldór Blöndal sem hefur verið í hlutverki varðhundsins um óbreytt kerfi frá því sem lögfest hefur verið, og koma í veg fyrir brýna og nauðsynlega endurskoðun á fjölmörgum atriðum sem ríkisstjórnin hafði skuldbundið sig til að gerð yrði. Þetta er satt að segja dæmalaus uppskera. Þeir byrjuðu nú ekki störfin fyrr en komið var fram í júlímánuð um þau efni sem samþykkt hafði verið að taka á í apríl hér í þinginu og gert um bindandi samkomulag við hluta af stjórnarandstöðunni að tekið skyldi á. Og nú er sem sagt komið fram yfir miðjan febrúar þegar uppgjöf hæstv. félmrh. í þessum efnum er innsigluð: Ekkert samkomulag milli stjórnarflokkanna í nefndinni. Nefndarmenn ekki sammála um hvort rétt væri á þessu stigi málsins að gera veigamiklar breytingar. Stjórnarflokkarnir ekki sammála um það hvort gera beri veigamiklar breytingar í þessum efnum og standa hér uppi slyppir og snauðir og sannir að brigðum við loforð hér gagnvart Alþingi sem gefin voru áður en húsnæðislöggjöfin var endurskoðuð vorið 1986. Ég verð að segja að þessi frammistaða er með miklum eindæmum. Menn verða að gera sér grein fyrir því að þó að menn hafi litið á breytingarnar á húsnæðislöggjöfinni, sem um var rætt í kjarasamningum og tengt var kjarasamningum í febrúar 1986, þó menn hafi litið á það sem jákvætt skref í þessum efnum, þá var ég í hópi þeirra þm. og þeir voru áreiðanlega margir sem litu aðeins á þetta sem áfanga og guldu þessum breytingum atkvæði sitt í trausti þess að tekið yrði á öðrum málum í samræmi við gefnar yfirlýsingar stjórnarflokkanna. En það hefur verið svikið. Síðan snýst umræðan að nokkru leyti um það að þessi hluti húsnæðiskerfisins, sem breytingar voru gerðar á með bindandi samkomulagi við lífeyrissjóðina og lögfestingu á hlut þeirra til húsnæðislánasjóðanna, þegar farið er að vísa til þess þá liggur það fyrir og umræðan snýst aðallega um það að þetta kerfi skilar ekki meira fjármagni en svo að miðað við fyrirliggjandi umsóknir og vaxandi fjölda umsókna, m.a. í janúar s.l., miðað við desember, og hafði þó þótt allmikið á ferðinni í desembermánuði, að miðað við þetta er það ekki bara eitt ár sem menn þurfa að bíða sem eru að koma sér inn í röðina með umsóknum. Það er spurning hvort tvö ár nægja. Og hvernig ætli aðstaðan verði þegar kemur fram á mitt þetta ár ef aukning umsókna verður með þeim hætti sem fyrir liggur, en í janúar s.l. bárust 560 umsóknir vegna nýbygginga og eldri umsókna til Húsnæðisstofnunar, en voru í desember nokkru færri, þannig að þeim hefur farið fjölgandi alveg fram á þennan dag. Það er svo alveg ljóst að minni hluti milliþinganefndarinnar ber enga ábyrgð á þeirri brotlendingu sem hér liggur fyrir. Hér liggur fyrir sérálit frá fulltrúum þingflokka stjórnarandstöðunnar í milliþinganefndinni, það liggur fyrir sem fskj. á bls. 17 og 18 í þessari skýrslu og ég vil leyfa mér, herra forseti, að lesa það hér upp. Það er stutt: "Nefndin hefur á engan hátt lokið þeim verkefnum sem henni voru falin. Hún átti m.a. að athuga fjármögnun íbúðalánakerfisins til frambúðar, ný félagsleg húsnæðisform og ráðstafanir til að koma enn frekar til móts við fólk í greiðsluerfiðleikum. Starf nefndarinnar undanfarna mánuði hefur verið í skugga fjárlagagerðarinnar. Ríkisstjórnin hefur dregið stórlega úr framlögum til húsnæðislánakerfisins. - Ríkisstjórnin hefur stungið undan söluskattsstiginu sem upphaflega var lagt á til að koma til móts við fólk í greiðsluerfiðleikum. - Ríkisstjórnin hefur í blóra við kjarasamninga lækkað framlög til Byggingarsjóðs verkamanna sem leiðir til þess að sjóðurinn á í erfiðleikum með að standa við gefin lánsloforð. Ekkert svigrúm er því til að mæta þörfinni fyrir aukið framboð og aukna fjölbreytni í hinu félagslega húsnæðiskerfi. - Framlag ríkissjóðs til Byggingarsjóðs ríkisins er hættulega lágt." - Hættulega lágt segir í séráliti fulltrúa stjórnarandstöðunnar. - "Biðraðir eftir láni lengjast stöðugt. Svo lágt hlutfall ríkisframlagsins af heildarútlánum leiðir til þess að sjóðurinn sligast á fáum árum. Í ljósi þessara staðreynda var þess ekki að vænta að fulltrúar stjórnarflokkanna hefðu það veganesti sem til þurfti til þess að taka til alvarlegrar umfjöllunar þær tillögur um eflingu félagslegra íbúðabygginga og styrkari fjármögnun byggingarsjóðanna sem greint er frá í nefndarálitinu." Þetta er undirritað 22. jan. 1987, Guðni Jóhannesson, Kristín Einarsdóttir, Magnús H. Magnússon. Hér liggur fyrir kjarninn í sambandi við þann ágreining sem þarna var inni, þ.e. milli fulltrúa stjórnarandstöðunnar annars vegar og svo hinna stríðandi afla ríkisstjórnarinnar inni í milliþinganefndinni, hinna stríðandi afla þar sem framsókn var náttúrleg knésett eins og í öllum meiri háttar málum þar sem eitthvað reynir á í þessari ríkisstjórn. Þá heykist Framsfl. Það er ekki festunni þar fyrir að fara. Án þess að ég fari að vitna í þetta álit að öðru leyti gæti ég tekið fleiri en einn stað og fleiri en tvo þar sem þessi uppgjöf stjórnarflokkanna er innsigluð og andstaða sem liggur fyrir við að taka á hinu félagslega íbúðakerfi og skila því áfram svo sem brýn nauðsyn er á, ekki síst fyrir landsbyggðina. Það er athyglisvert að það er þm. utan af landi - af því að ég vil nú ekki taka formann nefndarinnar alveg inn í spyrðuna - hv. 2. þm. Norðurl. e., Halldór Blöndal, sem gerist þarna sérstakur andstæðingur breytinga á félagslega íbúðakerfinu, hamast gegn því og segir: Þetta er allt með ágætum, bara Byggingarsjóð verkamanna og látum hann nægja og óbreytt. Hvað segja sveitarstjórnarmenn, hv. 2. þm. Norðurl. e.? Hvað ætli sveitarstjórnarmenn úti um landið segi við viðhorfum af þessu tagi? Og hvað ætli fólkið úti um landið sem horfir fram á hrun á fasteignaverðinu, hrun á fasteignum sínum, og þar með auðvitað minni möguleika til þess að taka lán lögum skv. og ráðstafa því til uppbyggingar og kaupa þar sem fasteignaverðið er hærra, hvað ætli fólkið úti um landið segi um þessa frammistöðu sem hæstv. félmrh. skilar svo hér inn í þingið? Ég held að hv. þm. ætti að fara um byggðirnar á sínu kjördæmi og hann mætti gjarnan heimsækja Austurland í leiðinni. Hvað liggur þar fyrir? Alger stöðvun nýbygginga að heita má. Og umsóknirnar, sem hæstv. félmrh. var að kynna hérna áðan að hefðu borist frá Austurlandi til áramóta, frá 1. sept. til áramóta, eru, eins og ég gat raunar um í ræðu minni hér um daginn þar sem ég fór yfir þessa stöðu, 3,8% koma frá Austurlandi og aðeins 40% umsóknanna eru bundin við veðstað, þ.e. það er ekkert vitað hvar 60% af þessum umsækjendum ætla að ráðstafa því láni sem þeir kunna einhvern tíma að fá úr byggingarsjóðunum sem eru með löngu biðraðirnar. Það er ekkert vitað um það. Það gæti nú verið að ekki væru allir sem hygðust nota það fjármagn í heimabyggð. Ég óttast það satt að segja með þeirri stöðu sem byggðamálin eru í hjá núv. ríkisstjórn, í þeirri stöðu sem ríkisstjórnin hefur komið þessum málum í varðandi landsbyggðina alveg sérstaklega. Hæstv. félmrh. bar sig borginmannlega í sambandi við fjárhagsstöðu byggingarsjóðanna: Þetta yrði allt í lagi. Það mun draga úr umsóknum á næstunni. Þetta mun leita jafnvægis. - Þetta er það sem hæstv. ráðh. er að reyna að fleyta sér á. Og hvað sagði hann síðan: Jú, hann sagði: Væntanlega og að sjálfsögðu - gott ef hann sagði ekki: Að sjálfsögðu mun ríkið leggja fram aukið fjármagn að raungildi í þessa sjóði á næstu árum. - Ja, hetjulega var mælt. Ráðherrann sem er að fara úr sínum stóli, a.m.k. í bráð, og ég vona a.m.k. að hann sjáist þar ekki fyrst um sinn í slagtogi við Sjálfstfl. eins og mestar horfur eru þó á ef þingmeirihluti næst milli þessara flokka sem eru í svona ágætu bræðralagi. Jú, hann sagði: Næsta ríkisstjórn mun væntanlega sjá til þess að aukið fjármagn verði lagt frá ríkinu í byggingarsjóðina. Ráðherrann sem hefur samþykkt að skerða framlag ríkisins frá því sem reiknað var með í því frv. sem fylgdi lögum um breytingar á húsnæðismálalöggjöfinni í febr. 1985, sem stóð að því að skerða það fjármagn á yfirstandandi ári og sagði í viðtali við flokksblaðið að þetta væri bara allt í lagi því að það væru nógir peningar til. Ég vitnaði í það í sambandi við fsp. í nóvember sem þá hafði nýlega komið fram í Tímanum þar sem ráðherrann sagði ásamt framkvæmdastjóra Húsnæðisstofnunar, því að hann fékk að því er virtist uppáskrift hans líka, að þetta væri bara allt í lagi, það væri nóg fjármagn til. Það liggur svo einnig fyrir að Framsfl. hafði enga tilburði til þess að koma böndum á varðhund íhaldsins inni í milliþinganefndinni, hv. þm. Halldór Blöndal.  Staðan í þessum málum, herra forseti, er með þeim hætti að það er satt að segja aðdáunarvert hvernig hæstv. ráðh. ber sig hér í stólnum þrátt fyrir allt. Það er satt að segja aðdáunarvert. Það þarf taugar til og ég hlýt að taka það fram: Mér finnst þetta bara nokkur hetjuskapur hjá ráðherra sem er búinn að sigla upp á sker með þeim hætti sem hæstv. félmrh. hefur gert í þessu máli og náttúrlega Sjálfstfl. með, ef farið er að líta eitthvað lengra til baka, ef farið er að líta til kosningaloforðanna fyrir síðustu kosningar. Hverju var lofað þá af þessum flokkum? Hverju var lofað af þessum flokkum þá? Það væri kannske ástæða til að minna á það í þessari umræðu hver þau loforð voru. Með leyfi forseta, örstutt: Sjálfstfl., kosningastefnuskrá: "Hann mun beita sér fyrir eftirfarandi aðgerðum í húsnæðismálum: 1. Efldir verði tekjustofnar Byggingarsjóðs ríkisins svo að almenn íbúðarlán hækki nægilega til þess að almenningi sé kleift að koma sér upp eigin íbúð með þeim lánskjörum sem staðið verður undir af venjulegum launatekjum. Þeir sem eru að eignast sína fyrstu íbúð fái 80% lán með betri kjörum en aðrir." - 80% lán! 2. Verkamannabústaðakerfið verði bundið við þarfir hinna efnaminnstu er fái nægilega aðstoð til þess að koma sér upp eigin íbúð. 3. Leiguíbúðum sé markaður ákveðinn rammi innan húsnæðislánakerfisins." Og þarna mætti lengur telja. Ég læt þetta nægja úr stefnuskrá Sjálfstfl. fyrir síðustu kosningar. Framsfl. tók undir fullum hálsi þessi yfirboð sem þarna voru á ferðinni þar sem hann segir í sinni kosningastefnuskrá: "Húsnæðislán nemi 80% af byggingarkostnaði og verði til 42 ára." - 80% af byggingarkostnaði. Og í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnar þessara yfirboðsflokka stendur þegar ríkisstjórnin var komin á koppinn 26. maí 1985: "Lán Byggingarsjóðs ríkisins til þeirra sem byggja í fyrsta sinn hækki um næstu áramót. Jafnframt verði húsnæðislánakerfið eflt svo á næstu árum að lán þessi geti numið allt að 80% af byggingarkostnaði staðalóúðar. Samsvarandi hækkun verði til þeirra sem kaupa íbúð í fyrsta sinn." Þetta er stefnuskrá ríkisstjórnarinnar sem ég var að lesa síðast upp úr, ekki bara yfirboðin fyrir kosningarnar heldur sjálf stefnuskráin. Framsfl. hefði því átt að hafa eitthvert hald í þessum pappír ef hann hefði reynt að standa á svellinu, hefði kannske átt að hafa aðeins hald í þessu. En hvað hafa menn hér? Lok stjórnartímabilsins og það þurfti aðila vinnumarkaðarins til þess að hreyfa þessi mál að því er varðar eignaríbúðir. Það þurfti aðila vinnumarkaðarins til þess að hreyfa þessi mál því að ekkert kom frá ríkisstjórninni. Hún bara fékk þetta, hún fékk þessi úrræði sem komu út úr kjarasamningunum í febrúar 1986 og voru góðra gjalda verð svo langt sem þau náðu. Og nú eru þau hér við lok kjörtímabils með - ja, hvað ætli það nái, ætli það nái 60%? - 50-60% af byggingarkostnaði staðalíbúðar, nýjar byggingar, ný lán til fyrstu íbúðar, 40-50 kannske ef um er að ræða kaup á staðalóúð og er þó alveg óvíst um þessi efni þar sem ég hef ekki farið ofan í það sérstaklega talnalega séð, en hæstv. félmrh. hefur kannske gáð að því þegar hann var að undirbúa sín mál hvort þetta er nærri lagi sem þarna er farið með. Ég hef vakið athygli á í fyrsta lagi brotlendingu ríkisstjórnarinnar varðandi húsnæðismálin og brigður á gefnum loforðum ríkisstjórnarinnar í apríl 1986. Ég hef bent á það hversu alvarleg þessi staða er sem hér blasir við, alveg sérstaklega fyrir landsbyggðina. Sú staðreynd að ríkisstjórnarflokkarnir hlaupa frá því loforði að taka á endurskoðun félagslegra íbúðabygginga, m.a. til þess að tryggja búseturéttaríbúðum eðlilegan hlut í húsnæðislánakerfinu, en það er eitt af þeim úrræðum sem helst er að vænta að gætu leiðrétt eitthvað stöðu landsbyggðarinnar. Um húsnæðissamvinnufélög hefur Alþb. flutt sínar tillögur á yfirstandandi þingi en ekki fengið við það stuðning því að Framsfl. hefur náttúrlega ekki farið fetinu lengra en honum hefur heimilast af samstarfsflokknum í þessum efnum. Þá hef ég bent á það að húsnæðislánakerfið, og það hafa fleiri þm. gert með skilmerkilegum hætti, er í þeirri stöðu fjárhagslega, bara byggingarlánasjóðirnir eins og þeir liggja fyrir núna og eins og horfur eru, að biðraðirnar lengjast eða biðtíminn eftir afgreiðslu lána lengist nú frá mánuði til mánaðar fram í tímann og er kominn óralangt fram úr samningum ríkisstjórnarinnar við lífeyrissjóðina. Á hvað eru menn að ávísa? Það var samið til tveggja ára en ég hygg að ekki líði á löngu, ef ekki er þegar upprunnin sú stund, að biðtími sé kominn fram yfir þennan samningstíma. Svo kemur hæstv. félmrh. hér og ber sig bara vel. Þetta mun allt leita jafnvægis. Ég er svo sem ekkert í vafa um það að ef þessir flokkar starfa áfram í ríkisstjórn mun þetta auðvitað leita jafnvægis fátæktarinnar, hrunsins úti um land og fátæktarinnar hér á höfuðborgarsvæðinu. Það þarf enginn að fara í grafgötur um það: Ef þessir heiðursmenn fá umboð kjósenda í komandi kosningum til þess að halda á þessum málum ættu menn að þekkja þá af störfum þeirra, loforðum þeirra fyrir síðustu kosningar, brigðum þeirra og blekkingavef sem þeir eru að reyna að spinna hér á Alþingi nú á síðustu mánuðum kjörtímabilsins áður en gengið er til kosninga og uppgjörs. Nei, það er sannarlega þörf á því að þetta uppgjör verði fyrr en seinna og skili þeim breytingum sem þarf fyrir fólkið í landinu og alveg sérstaklega fyrir fólkið á landsbyggðinni.



Herra forseti. Þegar til umræðu var fyrir skömmu frv. um breytingu á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins kom fram í máli mínu að ég efaðist um fjárhagslegar forsendur og útlánaþörf sem nýja húsnæðislöggjöfin byggði á, ég efaðist um að þær stæðust og ég færði þar rök fyrir mínu máli. Þetta er í raun ekki eina gagnrýnin sem hefur komið fram á fjárhagslegar forsendur og útlánaþörf, en strax í september s.l. benti til að mynda Helgarpósturinn á þessar staðreyndir sem nú blasa við. Ég tel nauðsynlegt í upphafi míns máls að rifja upp nokkur meginatriði í röksemdum mínum fyrir því að fjárhagslegar forsendur og útlánaþörf standast hvergi. Ég hef haldið því fram að 1200-1700 millj. kr. vantaði á þessu ári í Byggingarsjóð ríkisins til þess að hægt sé að fullnægja útlánaþörf vegna umsókna sem bárust fyrir s.l. áramót. Ég hef einnig haldið því fram að tvöfalda þurfi fjármagn til húsnæðiskerfisins á næsta ári ef meðalbiðtími, eins og hann var í desember eða 15 mánuðir, þurfi ekki að lengjast. Þessar röksemdir byggja á því að fyrir áramótin bárust 4000 umsóknir eða um 1000 umsóknir á hverjum mánuði frá september til desemberloka. Í janúarmánuði bárust 500-600 umsóknir en forsendur þær sem ég byggi á um að tvöfalda þurfi fjármagn til húsnæðiskerfisins á næsta ári eru reistar á mjög varlegri áætlun eða þeirri að að jafnaði berist um 375 umsóknir á mánuði á þessu ári. Miðað við þessar forsendur er ljóst að á þessu ári vantar um 1200-1700 millj. kr. en upphæðin ræðst af því hve margar umsóknir falla út og eru ekki lánshæfar skv. ákvæðum laganna og að mati Húsnæðisstofnunarinnar. Í annan stað er ljóst að þó að um varlega áætlun sé að ræða af fjölda umsókna á þessu ári er engu að síður ljóst að tvöfalda þarf fjármagn í húsnæðiskerfið á næsta ári ef biðtími á ekki að lengjast frá því sem nú er og er þá fjármagnsþörf næsta árs varlega áætluð um 8 milljarðar kr. Fyrir liggur að biðtími vegna desemberumsókna er á þann veg að flestir verða að bíða fram á næsta ár. Forgangshópar fá sinn fyrsta hluta í nóvember 1987 en seinni hluta í maí 1988. Aðrir fá sinn fyrsta hluta í febrúar 1988 og síðari hluta í ágúst 1988. Út frá þessum forsendum og að því gefnu að fjármagn frá lífeyrissjóðunum aukist um 700 millj. kr., og þá hef ég gert ráð fyrir í þeim áætlunum sem ég byggi á að fjármagn frá lífeyrissjóðunum aukist um 700 millj. kr. á næsta ári en ríkisframlag verði óbreytt, er ljóst að í árslok stefnir í að biðtími verði á þriðja ár. Ekkert af því sem fram kom í máli ráðherra áðan hrekur það sem ég hef sagt. Þvert á móti, það sem fram kom í máli ráðherrans staðfestir það sem ég hef haldið fram. Hæstv. ráðh. talar um að 4260 umsóknir hafi borist fyrir áramót. Það er gott betur en ég hef haldið fram. Ég hef talað um að 4000 umsóknir hafi borist frá september til desemberloka. En hvers vegna, hæstv. ráðh., segir ráðherrann ekki eitt einasta orð um hve biðtíminn er langur? Ætlar til að mynda hæstv. ráðh. - og ég óska eftir að hann svari því hér og nú - að neita því að meðalbiðtíminn nú í desember sé orðinn að meðaltali um 15 mánuðir? Ég spyr hæstv. ráðh.: Hefur hann ekkert kynnt sér það hve biðtíminn er orðinn langur? Hefur ekkert verið fjallað um það í stjórn Húsnæðisstofnunar? Hefur ráðherrann ekki fengið neinar skýrslur um það á sín borð hve biðtíminn er langur? Það hlýtur að liggja fyrir núna hve biðtíminn er langur vegna desemberumsókna og janúarumsókna og ég trúi ekki öðru en að hæstv. ráðh. hafi þær upplýsingar á sínu borði. Hæstv. ráðh. kýs, frekar en að byggja á þeirri reynslu sem þegar er fengin af nýju húsnæðislöggjöfinni, að hefja hér langan lestur úr grg. með frv. að nýrri húsnæðislöggjöf til rökstuðnings sínu máli. Þar tíundar ráðherrann m.a., áðan í sínum lestri, áætlanir sem húsnæðislöggjöfin var reist á og það er vitað þegar að þær áætlanir eru brostnar. Hæstv. ráðh. sagði að það væri vitað að eftirspurnin yrði mikil fyrstu 2-3 árin. En á hverju byggði áætlunin um útlánaþörf í frv.? Við skulum líta aðeins nánar á það. Hér segir í frv., sem ráðherra vitnaði svo mikið í í stað þess að horfa frekar til reynslunnar sem þegar er fengin af nýja húsnæðiskerfinu, með leyfi forseta: "Eðlileg eftirspurn eftir lánum til kaupa á nýjum íbúðum er talin svara til 1400 íbúða á ári. Fyrstu tvö árin verður eftirspurnin þó meiri eða sem nemur láni til 1600 íbúða. Þar af verða um 800 lántakendur sem ekki eiga íbúð fyrir og njóta því forgangs." Síðan kemur: "Eðlileg eftirspurn eftir lánum til kaupa á notuðum íbúðum er talin vera 2000 en jafnframt er bætt við 200 tvö fyrstu árin. Þar af er gert ráð fyrir að um 1100 lán gangi til þeirra sem ekki eiga íbúð fyrir." Hér er sem sagt í áætlunum sem húsnæðislöggjöfin byggði á gert ráð fyrir að það berist 3800 umsóknir fyrstu tvö árin, hvort árið um sig. En hvað liggur fyrir, hæstv. ráðh.? Það liggur fyrir að það hafa borist 4260 umsóknir á fjórum mánuðum eða 400 fleiri umsóknir en gert var ráð fyrir á heilu ári. Og í janúnarmánuði hafa borist tæplega 600 umsóknir og áætlun sem ég byggi á um fjárskort í húsnæðiskerfinu byggist á því að það berist 375 íbúðir að jafnaði á mánuði á öllu þessu ári. Hér er um mjög varlega áætlun að ræða. Hæstv. ráðh. talar um að það megi gera ráð fyrir 15% afföllum af þeim umsóknum sem hafa borist fyrir áramót. En af hverju eru þessi afföll, hæstv. ráðh.? Ég tel hiklaust, hvað sem þessum afföllum líður, að umsóknirnar séu mælikvarði á fjármagnsþörfina. Ef stór hluti þeirra sem sækja um lán í almenna kerfinu dettur út, af því að þeir standa ekki fjárhagslega undir greiðslubyrði til að mynda, er fjármagnsþörfin færð yfir í félagslega hlutann þannig að þær umsóknir sem fyrir liggja eru mælikvarði á þörfina. Ég spyr til að mynda: Hefur komið í ljós að einhver fjöldi þeirra á fimmta þúsund umsækjenda sem sóttu um fyrir áramót eigi ekki rétt í nýja lánakerfinu vegna þess að tekjur þeirra eru of lágar eða þeir ráða ekki við greiðslubyrði lána? Ef það er rétt sýnir það fyrst og fremst að það verður að fjölga félagslegum íbúðabyggingum en ekki skilja félagslega hluta íbúðakerfisins eftir eins og í raun er lagt til í nefndaráliti milliþinganefndar. Og ég spyr hæstv. ráðh.: Getur það verið rétt, sem fram kom í Helgarpóstinum síðasta, að fjögurra manna fjölskyldu, sem er að stækka við sig úr 60 fermetrum í 80 fermetra, hafi verið synjað á þeirri forsendu að hún standi ekki fjárhagslega undir greiðslubyrði lána? Og það kemur fram í Helgarpóstinum að þessi fjölskylda hefur í tekjur á mánuði 90 þús. kr. Ég hef fengið hér í hendur þessa synjun á þessari ákveðnu umsókn sem talað er um og þar kemur fram, með leyfi forseta: "Samkvæmt þessu skortir heimild til að veita yður umbeðið lán og er umsókninni því hér með synjað." Nánar tilgreint eru synjunarástæður: "Umsækjandi getur ekki staðið fjárhagslega undir þeim íbúðakaupum sem ráðgerð eru." Síðan kemur fram: "Jafnframt þessu skal yður tilkynnt að ráðgjafarstöðin er að sjálfsögðu reiðubúin til viðræðna við yður um þau íbúðarkaup sem ætla má að samræmist greiðslugetu yðar og unnt væri að mæla með lánveitingu til." Ég spyr hæstv. ráðh. hvort hann hafi kynnt sér þetta ákveðna dæmi, hvort það geti verið að umsóknum sé synjað hjá fjölskyldum sem eru kannske með 60, 70, 80, 90 þús. kr. í mánaðartekjur af því að þær standi ekki fjárhagslega undir greiðslubyrði. Ef þetta er staðreynd þá stöndum við frammi fyrir nýju vandamáli í húsnæðiskerfinu. Ég tel, herra forseti, að fjármagnsþörfin, sem ég hef greint frá, sé til staðar þó að umsækjendum sé vísað frá og hafi ekki rétt skv. nýju húsnæðislöggjöfinni. Ég tel að engu hafi verið haggað í mínum málflutningi um að allt að 1700 millj. vanti í húsnæðiskerfið á þessu ári og að fjármagnsþörfin verði a.m.k. 8 milljarðar á næsta ári. Ég hef farið varlega í mínar áætlanir. Hér í Helgarpóstinum er talað um að það vanti 10 milljarða á næsta ári og að biðtíminn geti farið í þrjú ár. Það er alveg ljóst, herra forseti, að þau afföll sem hér er talað um styðja það sem ég og fleiri höfum haldið fram að það þurfi að styrkja félagslega íbúðakerfið miklu frekar en gert hefur verið. Og það er kjarni þessa máls að umsóknir sem fyrir liggja eru mælikvarði á þörfina. Reyndar er það svo að milliþinganefnd tekur að nokkru leyti undir það sem ég hef haldið fram varðandi fjármögnun húsnæðiskerfisins. Þar kemur fram, með leyfi forseta, "að horfur kerfisins varðandi fjárhagsstöðuna séu ekki bjartar". Ég minnist þess ekki að ráðherra hafi í máli sínu hér áðan sagt eitt einasta orð um þetta álit milliþinganefndar, að fjárhagshorfurnar séu ekki bjartar. Ég held, herra forseti, að við þurfum að gera okkur grein fyrir í hvað stefnir ef stórum hluta fólks er úthýst, ef það til að mynda stendur ekki fjárhagslega undir greiðslubyrði af lánum. Hvaða hópar eru það þá sem er úthýst? Eru það til að mynda láglaunahóparnir? Við skulum lita á það að húsnæðiskerfið er að stórum hluta fjármagnað með fjármagni úr lífeyriskerfinu eða að 75% hluta til. Við skulum líta á það að fjármagn úr lífeyrissjóðunum til Byggingarsjóðs ríkisins er um 3,3 milljarðar meðan fjármagn úr lífeyrissjóðunum í Byggingarsjóð verkamanna er ekki nema 400-500 millj. kr. Ef til að mynda láglaunafólk hefur ekki aðgang að almenna kerfinu af því að það stendur ekki fjárhagslega undir greiðslubyrði lána og það getur heldur ekki fengið aðgang að félagslega kerfinu af því að það er fjárhagslega svelt spyr ég: Hvað segja aðilar vinnumarkaðarins, t.d. verkalýðshreyfingin, við þeirri stöðu? Við skulum horfa á þetta mál út frá annarri hlið. Það eru nýir hópar sem fengu rétt með nýju húsnæðislöggjöfinni sem þeir höfðu ekki áður. Það eru þeir hópar sem eiga stórar skuldlausar eignir og eru til að mynda að minnka við sig. Þeir geta fengið í milligjöf 2, 3, 4 millj. kr. þegar þeir eru að minnka við sig húsnæði og engu að síður fengið niðurgreitt lán úr húsnæðiskerfinu upp á 1200 þús. kr. með niðurgreiddum vöxtum sem þetta fólk getur þá ávaxtað í hagstæðum skuldabréfum. Og hvað er þetta stór hópur? Það er áætlað að þetta geti verið um 15% af heildinni sem eigi rétt á um 500 millj. kr. úr húsnæðiskerfinu. Og á meðan við höfum efni á að veita þessum hópum 500 millj. kr. af því takmarkaða fjármagni sem er til ráðstöfunar getum við staðið frammi fyrir því að fjölda fólks sé úthýst úr húsnæðiskerfinu. Og hvað með greiðsluerfiðleika hópanna sem mikið er talað um, sem byggði á umliðnum árum? Sérstakt fjármagn sem ætlað var til þessa hóps er þrotið. Þessir hópar standa uppi með eignir sínar mikið veðsettar og þær eru erfiðar í sölu. Á meðan höfum við efni á að veita nokkur hundruð millj. kr. til fólks sem ekki þarf á því að halda. Er ekki eitthvað gallað í þessari húsnæðislöggjöf sem nauðsynlegt er að endurskoða núna í ljósi reynslunnar? Við getum líka horft á þetta mál út frá annarri hlið. Ef það er niðurstaðan að fólk standi ekki fjárhagslega undir greiðslubyrði lána, hagstæðra lána sem eru til 40 ára með 3,5% vöxtum, og hafi ekki tekjur til þess að standa undir greiðslubyrði, af hverju er það? Má ekki rekja það að einhverju leyti til vaxtafrelsisins, til hárra raunvaxta, minnkandi kaupgetu? Í fyrsta lagi er alveg ljóst að sú röksemd er fallin sem margir hafa haldið fram, talið að nýja kerfið mundi létta verulega á félagslegum íbúðabyggingum. Skilyrðin sem uppfylla þarf virðast þvert á móti auka á þörf fyrir félagslegar íbúðabyggingar. Í öðru lagi er rétt að skoða málið í því ljósi hvers vegna svo mörgum, ef til vill um 15% af þeim umsóknum sem bárust fyrir áramót, er vísað frá t.d. vegna ónógra tekna. Það sem hefur ekki síst áhrif á greiðslubyrðina eru háir raunvextir. Benda má á að frá árinu 1980 til 1986 hafa raunvextir á fasteignaveðlánum hækkað um a.m.k. 3,5% Þessi hækkun á raunvöxtum jafngildir 47% minnkun kaupmáttar. Kannske er hér komin meginskýring þess hvers vegna fólk stendur ekki undir greiðslubyrði lána, að það megi rekja beint til hárra raunvaxta og kjaraskerðingar. Í þessu sambandi vil ég benda á að Stefán Ingólfsson, sem starfaði hjá Fasteignamati ríkisins hefur haldið því fram að fyrir hvert 1% sem raunvextir af fasteignaveðlánum hækki minnki kaupgeta fólks sem er að kaupa sína fyrstu íbúð um sem svarar einu herbergi í íbúð. Þetta þýðir m.ö.o. að fyrir hvert 1% sem raunvextir lækka og miðað við kaup á meðalíbúð getur þetta fólk keypt íbúð sem er hálfri millj. kr. dýrari með sömu greiðslubyrði og áður. Kannanir sem gerðar voru á vegum félmrn. og birtar voru 1985 benda til þess að yngstu kaupendum fasteigna hafi fækkað um 10% 1980-1984. Enn fremur hafi íbúðir þær sem fólkið keypti minnkað. Árið 1980 keyptu t.d. 24% fólks á aldrinum 22-26 ára fjögurra herbergja íbúð eða stærri, en 1984 voru það einungis um 8%. Ég tel nokkuð ljóst að þessa þróun, sem orðið hefur og mun halda áfram, megi rekja til hárra vaxta og kjaraskerðingar á umliðnum árum. Ég ræddi hér áður, þegar húsnæðismálin voru til umfjöllunar, um verðhækkun sem orðið hefur á íbúðum. Ég hef haldið því fram að á s.l. 5-6 mánuðum hafi hækkun á 3-4 herbergja íbúðum orðið um 30% og það jafngildi 60% verðbólgu á fasteignamarkaðnum á ári. Ég hef bent á að 3 herbergja íbúð sem kostaði í ágúst 2,2 millj. kosti nú um 2,8-2,9 millj. kr. Hún hafi hækkað um 6-700 þús. og þriðjungur af 1700 i.ús. kr. láni forgangshópa hafi horfið í verðhækkanir. Ég hef einnig haldið því fram að útborgun hafi hækkað úr 71% í 75%. Það þýðir að útborgun í 3 herbergja íbúð, sem var í ágúst s.l. 1560 þús. kr., er nú komin í 2,1 millj. kr. Útborgunin hefur m.ö.o. hækkað um 500 þús. kr. vegna verðhækkunar og meiri útborgunar í íbúð. Hæstv. félmrh. dró í efa það sem ég hafði talað um varðandi verðhækkanirnar, en ég held að einmitt það sem hefur komið fram að undanförnu, m.a. í fjölmiðlum, staðfesti þetta. Mig minnir að það hafi verið í gær eða fyrradag í sjónvarpi sem formaður Félags fasteignasala staðfesti þessar miklu hækkanir sem orðið hafa og einnig Stefán Ingólfsson sem þar tjáði sig um þessi mál.

Hver er aftur Stefán Ingólfsson?

Ég held að hv. þm. Halldóri Blöndal ætti að vera kunnugt um það og ég tel að hann hefði átt að taka meira tillit til sjónarmiða Stefáns Ingólfssonar sem fram hafa komið um húsnæðismál.  Í þessari sjónvarpsumfjöllun kom fram að verðhækkun á fasteignum á s.l. tíu mánuðum hefði orðið um 40%. Bull, segir hæstv. ráðh. Ég veit ekki hvort hæstv. ráðh. hefur talað við fólk sem hefur á umliðnum mánuðum verið að leita sér að íbúðum. Það getur staðfest allt þetta sem fram hefur komið, að slík verðhækkun hafi orðið. Við getum spurt hvaða áhrif þessi mikla verðþensla á íbúðum hefur. Við getum spurt hvort t.d. allur ávinningurinn af nýju húsnæðislögunum sé horfinn í verðhækkanir og við getum líka spurt hvaða áhrif þessi verðhækkun hafi á greiðsluáætlanir fólks. Þegar fólk sækir um lán þarf það að leggja fyrir áætlanir t.a.m. um greiðslugetu. En þessar áætlanir eru orðnar hrein markleysa þegar viðkomandi fær sín lán vegna þess að það hefur orðið svo mikil verðhækkun á íbúðum. Og hvað getur skeð, ég spyr hæstv. ráðh., ef greiðsluáætlun og greiðslugeta viðkomandi sem sækir um í september er fullnægjandi þá en þegar hann fær sitt lán afgreitt, guð má vita hvenær, hefur komið í ljós að verðhækkanirnar hafa orðið svo miklar að hann getur ekki staðið fjárhagslega undir greiðslubyrði lánanna? Kannske hefur hann þá gert kaupsamning. Á hann þá á hættu að áætlanir hans varðandi greiðslubyrði verði endurskoðaðar og þá verði sagt að þó að hann hafi getað staðið undir greiðslubyrðinni í september muni hann ekki, þegar kemur að því að afgreiða lánið, geta staðið undir greiðslubyrðinni, t.d. vegna þessara verðhækkana á íbúðum? Ég spyr hæstv. ráðh.: Er það til í dæminu að þetta geti komið upp? Varðandi verðhækkanirnar hefur reynslan sýnt að þegar lán hækka í húsnæðiskerfinu fylgir því hækkun á fasteignaverði. En þetta er ekki meginskýringin á þeirri verðþenslu sem hefur orðið á fasteignamarkaðnum. Það hefur m.a. komið fram hjá Félagi fasteignasala. Ákvæði laganna gera ráð fyrir að þeir sem eru að kaupa og byggja í fyrsta skipti hafi forgang, aðrir verði að bíða. Það getur þýtt að þeir sem eiga íbúðir fyrir og vilja stækka við sig þurfi meira og minna að halda að sér höndunum vegna þess að biðtíminn er svo langur eftir lánum. Það eru kannske þeir hópar sem eiga íbúðirnar sem forgangshóparnir sem fá lánin eru að leita eftir. Og framboðið er lítið. Það hefur komið fram. Hæstv. ráðh. ætlar kannske að neita því líka að framboðið er lítið af t.a.m. 3 og 4 herbergja íbúðum og það spennir upp verðið. Það er alveg ljóst að ef fjármagni er stýrt eins og gert hefur verið í ákveðinn í farveg, eins og til forgangshópa, án þess að að því sé gætt að eðlilegt samræmi sé einnig á stýringu lánsfjár til þeirra sem þurfa að stækka við sig, leiðir það til óeðlilegra verðhækkana fasteigna. Ég hef haldið því fram að það hafi verið verulega ofmetin sú aukning á fjármagni sem áætlað var með nýju lögunum að kæmi á fasteignamarkaðinn. Skýring þess er m.a. sú að lífeyrissjóðirnir beina nú miklu af ráðstöfunarfé sínu í húsnæðiskerfið og í það stefnir að sjóðfélagar hafi takmarkaðan eða engan aðgang að láni frá lífeyrissjóðunum til íbúðakaupa. Í mörgum tilfellum hefðu t.a.m. hjón áður fengið tvö lífeyrissjóðslán og G-lán frá Húsnæðisstofnun sem samtals má áætla að hafi verið fast að 2/3 af því sem nú er frá Húsnæðisstofnun. Nettóaukning fjármagns í húsnæðiskerfið í heild virðist því vera mjög ofmetin. Því hefur verið haldið fram að nettóaukning fjármagns með tilkomu nýju laganna hafi mest orðið 4% af veltu fasteignamarkaðarins eða 5-600 millj.

Það var ekki nema hluti af lífeyrissjóðunum sem keypti áður bréf.

Já, það má rétt vera. Auðvitað gerðu þeir mikið minna af því en með tilkomu nýju laganna. Það er alveg rétt. En vegna þess, sem ég sagði, að nettóaukningin hefði orðið mikið minni vil ég vitna í nál. sem ég lagði fram þegar nýja húsnæðislöggjöfin var til afgreiðslu hér á Alþingi. Þar kom fram, með leyfi forseta, og þar er vitnað aftur í Stefán Ingólfsson sem starfaði hjá Fasteignamati ríkisins: "Frumvarpið mun ekki auka fjármagn á fasteignamarkaði eins mikið og gefið hefur verið til kynna. Kannanir félmrn. sýna að lífeyrissjóðslán sem sjóðirnir veita beint til íbúðakaupenda eru nú jafnhá og G-lánin. Bankalán sem látið er liggja að í grg. að verði óþörf nema um 60% af G-lánum. Með hinu nýja fyrirkomulagi mun draga úr lánum lífeyrissjóðanna beint til kaupenda og e.t.v. bankanna einnig. Mesta nettóaukning á lánsfé sem sýnilegt er að lögin hafi í för með sér er um 4% af veltu fasteignamarkaðarins." 30% hækkun á verði fasteigna á hálfu ári þýðir að sá hópur sem keypti á þessu tímabili hafi þurft að leggja fram rúmlega 7 millj. kr. meira í reiðufé en ella vegna þessara hækkana. Því spyr maður auðvitað: Getur það verið að nettóaukning á fjármagni í húsnæðiskerfið með tilkomu nýju laganna sé horfin í verðhækkanir? Herra forseti. Það sem liggur fyrir og hæstv. ráðh. hefur ekki hrakið, fremur staðfest í sínu máli, er að fjármagns- og útlánaþörf er stórlega vanáætluð. Útlánaáætlun, sem þessi nýju lög byggja á, gerði ráð fyrir 3800 íbúðum á ári sem er um 400 íbúðum færra en umsóknir bárust um fyrstu fjóra mánuðina, eða frá september til desemberloka. Varleg áætlun um útlánaþörf sýnir að tvöfalda þarf fjármagn í húsnæðislánakerfið að óbreyttu á næsta ári. Ég ítreka að hér er um varlega áætlun að ræða. Biðtíminn sem hæstv. félmrh. vill helst ekki nefna, hann vill ekki ræða það á hv. Alþingi hvað biðtíminn er orðinn langur, en það er það sem skiptir kannske helst máli fyrir fólkið, hvað lengi það þurfi að bíða eftir þessum lánum, biðtíminn stefnir í að verða á þriðja ár í árslok. Ég skora á hæstv. ráðh. að standa upp og mótmæla því, ef hann telur sig geta það, að meðalbiðtími í desember hafi verið 15 mánuðir og þeir sem sóttu um í janúar, febrúar þurfi margir hverjir að bíða fram til ársins 1989 til að fá sín lán afgreidd. Ég trúi ekki öðru en hæstv. ráðh. hafi kynnt sér þessi mál og beðið Húsnæðisstofnun um að athuga þetta fyrir sig. Þetta skiptir meginmáli vegna þess að það er í það óendanlega hægt að lengja lánstímann ef menn eru ekki tilbúnir að setja það fjármagn inn í húsnæðiskerfið sem þarf. Það liggur fyrir líka, hverju sem ráðherrann reynir að halda fram, að verðhækkanirnar hafa orðið miklar á fasteignamarkaðnum hér á höfuðborgarsvæðinu og það er hætta á, t.d. miðað við það sem hæstv. ráðh. upplýsti, að ef það eru 15% afföll umsókna af stórum hluta íbúðakaupenda og þeirra sem hafa lagt inn umsóknir, sé þeim úthýst úr húsnæðiskerfinu. Ég held að ráðherra verði að gera Alþingi nánari grein fyrir því af hvaða ástæðum þessi afföll eru, þessi 15% afföll. Ég óska eftir því við hæstv. ráðh. að hann geri Alþingi grein fyrir því þannig að við getum gert okkur grein fyrir þessum vanda. Ég held, herra forseti, að þessi niðurstaða sýni okkur að þegar í stað þurfi að endurmeta að nýju alla fjármagns- og útlánaþörf. Það er út í hött að það þurfi að bíða eftir því að fá reynslu af nýja kerfinu og ekki þurfi að taka á félagslega hluta húsnæðiskerfisins fyrr en sú reynsla er fengin. Eftir hverju eru menn að bíða? Ég tel, herra forseti, að það sé hægt að byggja á þeirri reynslu sem þegar er fengin, þeim umsóknum sem liggja fyrir. Ætlar hæstv. ráðh. kannske að bíða eftir því að hann standi á rústum húsnæðislánakerfisins í apríl, maí eða júní? Það kemur fram í áliti milliþinganefndar og dregnir eru til vitnis ekki ómerkari aðilar en aðilar vinnumarkaðarins að það eigi að bíða eftir að reynsla sé fengin. Ég vitna í þessa setningu, með leyfi herra forseta: "Í umræðunum kom skýrt fram að fulltrúar aðila vinnumarkaðarins, húsnæðismálastjórnar og Húsnæðisstofnunar töldu nauðsynlegt að fá reynslu af nýja lánakerfinu áður en farið væri út í veigamiklar breytingar á félagslega hluta þess." Það væri fróðlegt að vita t.a.m. hvort Guðmundur J. Guðmundsson, sem nú er horfinn úr salnum, skrifi undir þessa niðurstöðu, að það verði að fá frekari reynslu af nýja húsnæðislánakerfinu áður en tekið er á félagslega hluta þess. Ég spyr hv. þm. Guðmund J. Guðmundsson: Ætlar hann að taka undir þessi sjónarmið, þetta álit, með þögninni? Hvert er mat hv. þm. Guðmundar J. Guðmundssonar? Telur hann ekki að það liggi fyrir nægileg vísbending um að það þurfi að endurmeta alla stöðuna og það þurfi að veita meira fjármagni inn í félagslega hluta húsnæðiskerfisins? Ég spyr t.a.m. varðandi láglaunafélögin, Iðju, Sókn, Framsókn, Dagsbrún, sem veita stórum hluta af sínu fjármagni inn í húsnæðiskerfið. Ef það kemur í ljós að þeirra félagar fá ekki aðgang að almenna kerfinu af því að þeir geta ekki staðið fjárhagslega undir greiðslubyrði lána og síðan er félagslega kerfið svelt og þeir fá heldur ekki aðgang þar, hvað ætla aðilar vinnumarkaðarins að gera í því máli og verkalýðshreyfingin? Ég tel að það sé ábyrgðarhluti af verkalýðshreyfingunni ef hún ætlar að skrifa undir það sem hér kemur fram, að það eigi að bíða og fá frekari reynslu af því sem þegar liggur fyrir. Það er einsýnt hvert stefnir í þessu máli. Mér kemur að vísu ekki á óvart það sem fram kemur í séráliti undirrituðu af Halldóri Blöndal, Birni Þórhallssyni, Guðmundi Bjarnasyni, Jóni Sveinssyni og Steingrími Ara Arasyni: "Það er skoðun fulltrúa stjórnarflokkanna að rétt sé að fá nokkra reynslu af hinu nýja lánakerfi áður en lagt er til að því verði breytt í veigamiklum atriðum." Ég skil vel að þessir menn vilja bíða eftir reynslunni. Þeir vilja ekki standa frammi fyrir því að taka á þeim vanda sem við blasir. Þeir ætla nýrri ríkisstjórn að leysa þann vanda sem þegar er fyrir hendi, velta honum á undan sér. En verkalýðshreyfingin, aðilar vinnumarkaðarins, ég trúi því ekki að þeir ætli að skrifa undir það sem fram kemur hér. Hæstv. félmrh. ætlar að gera það. Það er alveg augljóst. Hann hefur haldið því fram að það þurfi að fá reynslu á þessu kerfi. Eftir hverju vill hæstv. ráðh. bíða? Hæstv. ráðh. sagði í sjónvarpi fyrir nokkrum vikum að ef í ljós kæmi að það vantaði fjármagn í nýja húsnæðiskerfið mundi ríkissjóður að sjálfsögðu leggja fram það fjármagn. Það blasir við að þegar á þessu ári vanti fjármagn í húsnæðiskerfið. En hæstv. félmrh. ætlar ekki að leysa það fjárhagsdæmi. Hann ætlar nýrri ríkisstjórn að gera það. Ég spyr hv. þm. Guðmund J. Guðmundsson og raunar aðila vinnumarkaðarins, verkalýðshreyfinguna: Er ekkert að því húsnæðiskerfi sem úthýsir kannske stórum hluta fólks af því að það standi ekki fjárhagslega undir greiðslubyrði lána og veiti ekki meiri fyrirgreiðslu til greiðsluerfiðleikahópanna, en síðan veitir það hópum rétt sem ekki höfðu lánsrétt áður, þ.e. þeim hópum sem eiga stórar skuldlausar eignir og eru að minnka við sig?

Hvar liggur þetta fyrir?

Ætlar hæstv. ráðh. að mótmæla því að nýja húsnæðislöggjöfin hafi opnað fyrir það?

Hvar liggur fyrir að það sé búið að útiloka fólk?

Ég var að lesa bréf fyrir hæstv. ráðh. áðan þar sem er t.d. synjun.

Það væri rétt að endurtaka það.

Þar er t.a.m. um synjun að ræða vegna þess að viðkomandi getur ekki staðið fjárhagslega undir þessu. Þetta er undirritað af Húsnæðisstofnun.

Það er ekki rétt að fara að blanda þessu inn í þessa umræðu.

Getur hæstv. félinrh. staðfest að hér sé um eitt einasta tilfelli að ræða? Ef svo er er það mjög gott og ég óska eftir því að hæstv. félmrh. staðfesti það þá hér og nú að hér sé um eitt einasta tilfelli að ræða. Hann hlýtur þá að hafa kynnt sér þetta mál og hann staðfestir það þá að hér sé um hreina undantekningu að ræða.

Þm. má ekki spyrja aðra þm. og hleypa þeim svo ekki að, tala í allt kvöld.

Ég hygg að þegar við erum að ræða svo mikilvægt mál getum við fundið okkur nægan tíma til að ræða þetta fram eftir kvöldi ef þarf. 
             Já, ég tel að aðilar vinnumarkaðarins, verkalýðshreyfingin sem fjármagnar þetta húsnæðiskerfi að stórum hluta, eigi að athuga sinn gang, hvort þeir eigi ekki að beita sér fyrir því að meira af fjármagni lífeyrissjóðanna fari í félagslega hluta kerfisins. Ég veit að hv. þm. Halldór Blöndal er á móti því, en ég veit að aðilar vinnumarkaðarins geta haft þau áhrif að meira fjármagni verði beint í félagslega hluta húsnæðiskerfisins. Við getum spurt um annað varðandi íbúðir úti á landi. Þar hafa ekki orðið verðhækkanir, fremur verðfall á íbúðum. Hvernig getur landsbyggðarfólk nýtt sér nýja húsnæðiskerfið? Nú er vitað að 55% af ráðstöfunarfé lífeyrissjóðanna úti á landi renna í húsnæðiskerfið og ef það er ljóst að landsbyggðarfólk getur í litlum mæli nýtt sér lánsrétt í húsnæðiskerfinu, jafnvel þó að stór hluti af fjármagni í þeirra eigin lífeyrissjóði renni í húsnæðiskerfið, þarf auðvitað að athuga það mál sérstaklega. Spurning er hvort fjármagn úr lífeyrissjóðum fólksins úti á landi renni í það að fjármagna verðþensluna á höfuðborgarsvæðinu. Hvað segja þm. stjórnarflokkanna í kjördæmunum úti á landi t.a.m. um það? Herra forseti. Ég get hvað úr hverju farið að ljúka máli mínu. Ég tel einsýnt að það þurfi að taka félagslega hluta íbúðakerfisins til gagngerðrar endurskoðunar þegar í stað og ég harma það álit, sem fram kemur í skýrslu félmrh. um álit milliþinganefndar, að það eigi að fresta því að taka ákvörðun eða afstöðu í því máli að því er varðar félagslega hlutann. Það liggur fyrir í könnun, sem var lögð fram á Alþingi, að það vantar á næstu árum fast að 3000 félagslegar íbúðir. Það liggur fyrir. Og hvað kemur fram í áliti milliþinganefndar um þetta mál þó hún skili auðu að því er varðar félagslega hluta íbúðakerfisins? Þar kemur fram, með leyfi forseta: "Fram kom að mikil þörf virðist vera á íbúðum í verkamannabústöðum. Eftirspurn er langt umfram það fjármagn sem Byggingarsjóður verkamanna hefur til ráðstöfunar." - Langt umfram það fjármagn sem Byggingarsjóður verkamanna hefur til ráðstöfunar. Samt á ekkert að gera í málinu. Bara skila auðu og sagt að eigi að bíða þangað til komin er reynsla á kerfið. Það kemur hér fram líka, með leyfi forseta: "Framkvæmdastjóri Sambands ísl. sveitarfélaga hefur á fundum með nefndinni og með bréfi til hennar bent á að það fólk sem verst er statt í þjóðfélaginu getur ekki risið undir vöxtum og afborgunum af lánum til kaupa á íbúðum í verkamannabústað." Samt á að bíða, samt er skilað auðu að því er varðar félagslega hlutann. Í áliti milliþinganefndar hefur t.a.m. Magnús H. Magnússon skilað séráliti og hann leggur áherslu á byggingu kaupleiguíbúða. Ég held að allt sem hefur komið fram og fram kemur í áliti milliþinganefndar og af þeirri reynslu sem þegar er fengin styðji að það eigi að koma á kaupleiguíbúðum. Það leysir t.a.m. þann vanda, sem fram kemur hjá framkvæmdastjóra Sambands ísl. sveitarfélaga í nál., að það fólk sem verst er statt í þjóðfélaginu geti ekki risið undir vöxtum og afborgunum af lánum til kaupa á íbúð í verkamannabústað. Hv. þm. Halldór Blöndal, sem er einn þeirra sem hafa haldið því fram að nýja húsnæðislánakerfið mundi létta verulega á félagslegum íbúðabyggingum og hann má helst ekki heyra þær nefndar, það eigi að bíða þangað til reynsla er fengin, hvað segir hann um það sem fram kom í Morgunblaðinu, hans blaði, að leiguíbúðaskortur standi atvinnulífinu fyrir þrifum? Samt á ekkert að gera í málinu, bara bíða. Herra forseti. Formaður milliþinganefndarinnar var hv. þm. Guðmundur Bjarnason. Ég spyr hvort hv. þm. Guðmundur Bjarnason sé hér einhvers staðar nærstaddur eða hvort það sé hægt að ná til hans. 
             Hæstv. félmrh. nefndi það hér og fullyrti að ég væri andvíg kjarasamningum aðila vinnumarkaðarins. Hann hefur sennilega meint að ég væri og hefði verið andvíg nýju húsnæðislöggjöfinni. Ég hygg að hæstv. ráðh. sé kunnugt um að ég skilaði sérnál. þegar húsnæðislöggjöfin var til umræðu á síðasta þingi. Og hver var ástæðan til þess? Var ástæðan sú að ég var á móti nýju húsnæðislöggjöfinni? Ég vitna til þess, með leyfi hæstv. forseta. Það kom fram í þessu nál. að þó að nokkrir ágallar væru á frv. að því er takmörkun á lánsrétti varðar sem og að fjármögnunarþáttur ríkissjóðs til að tryggja að við ákvæði frv. væri hægt að standa væru þau í mikilli óvissu. Það hefur komið í ljós. Þetta var ein ástæða þess að ég skilaði séráliti. Ég skilaði einnig séráliti vegna þess að ég taldi að það þyrfti að auka miklu meira en ráð var fyrir gert fjármagn til félagslegra íbúðabygginga. En þrátt fyrir að ég taldi þessa annmarka vera á frv. kom fram í nál. að Alþfl. styður frv. og þar með það samkomulag sem gert var í nýgerðum kjarasamningum um húsnæðismál. Alþfl. telur þó rétt að flytja brtt. um nokkur atriði húsnæðiskerfisins, m.a. það að koma á kaupleiguíbúðum. En þær voru auðvitað felldar. Ég óskaði eftir nærveru formanns milliþinganefndar. Ég spyr hann og hæstv. félmrh. að því, af því að við erum að ræða hér félagslega hluta íbúðarkerfisins, hvort hæstv. ráðh. og milliþinganefndin hafi, meðan á störfum milliþinganefndarinnar stóð, fengið bréf undirritað af verkakvennafélaginu Framsókn, starfsmannafélaginu Sókn og verkakvennafélaginu Framtíðinni í Hafnarfirði, þar sem skorað er á þessa aðila, milliþinganefndina og hæstv. félmrh., að beita sér fyrir því að kaupleiguíbúðir komist til framkvæmda. Ég hef haft fregnir af því að þetta bréf, sem nefndinni barst í september, hafi ekki einu sinni verið kynnt nefndarmönnum. Ég vil, með leyfi forseta, því fá að lesa þetta bréf, en það hljóðar svo: "Starfsmannafélagið Sókn, verkakvennafélagið Framsókn og Framtíðin í Hafnarfirði beina þeirri áskorun til félmrh. að staðið verði við ákvæði laga um Húsnæðisstofnun ríkisins sem kveður á um að félagslegar íbúðir verði 1/3 hluti af árlegri íbúðaþörf landsmanna. Ljóst er að stór hluti láglaunafólks getur ekki nýtt sér ákvæði nýju húsnæðislaganna þar sem það þarf sjálft að leggja fram 30% af kaupverði íbúðar. Miðað við 3-4 herbergja íbúð gæti verið um að ræða 6-900 þús. kr. sem láglaunafólki er um megn að standa undir, ekki síst þar sem hætta er á að lánafyrirgreiðsla utan húsnæðislánakerfisins verði mjög takmörkuð. Ofangreind félög benda á að kaupleiguíbúðir sé sá kostur sem best muni henta hagsmunum láglaunafólks við íbúðaröflun. Kostir þess eru augljósir þar sem láglaunafólk getur valið um leigu eða kaup eftir aðstæðum hvers og eins og eingöngu er gert ráð fyrir hóflegum föstum mánaðargreiðslum, hvort sem um kaup eða leigu er að ræða. Því skorum við á félmrh. að hann beiti sér fyrir að opnað verði fyrir lagaheimild sem tryggi að hægt sé að koma á kaupleigufyrirkomulagi við íbúðaröflun. Jafnframt er bent á að kannað verði hvort kaupleigufyrirkomulag geti hentað til að tryggja öldruðum og öryrkjum í stórauknum mæli aðgang að þjónustuíbúðum sem henta þörfum þess gegn hóflegum mánaðargreiðslum með vali um leigu eða kaup á slíkum íbúðum. Starfsmannafélagið Sókn, verkakvennafélagið Framsókn og Framtíðin í Hafnarfirði hvetja heildarsamtök launafólks til að beita afli sínu og samtakamætti til að kaupleigufyrirkomulagið verði að veruleika. Skorum við jafnframt á milliþinganefnd sem nú starfar í húsnæðismálum að leggja til við félmrh. að kaupleigufyrirkomulagið verði tekið upp því að það er augljóslega lausn á húsnæðisvanda láglaunafólks." Ég spyr formann milliþinganefndar og hæstv. félmrh.: Hverju sætir að ekki hefur verið tekið á þessu máli, að það hefur ekki einu sinni verið kynnt í milliþinganefndinni? Ég tel mig, herra forseti, hafa sýnt fram á hér í máli mínu að það þurfi að endurmeta alla stöðuna í húsnæðiskerfinu og ég tel að hæstv. félmrh. verði að gera sér grein fyrir því að ef vísa á fólki frá úr almenna kerfinu er komið upp nýtt og alvarlegt vandamál. Það þýðir það að ef vísa á 5 eða 10% umsækjenda frá sökum lágra tekna, þá jafngildir það sennilega 20-30% aukningu á þörf fyrir félagslegar íbúðir og leiguíbúðir. Þá má spyrja ráðherra hvað hann ætti að gera til þess að koma í veg fyrir óeðlilega verðþenslu á fasteignum. Og ég spyr hæstv. ráðh. enn fremur hvort hann hafi skoðað þá hugmynd, sem ég veit að hefur verið rædd í stjórn Húsnæðisstofnunar, að vísu áður en nýju húsnæðislögin voru sett, eða leið til þess að lækka útborgun á fasteignamarkaðnum að tengja lánsloforð því að útborgun fari ekki yfir 50% af kaupverði íbúðar. Hefur til að mynda hæstv. félmrh. skoðað þessa leið? Ég get nú farið að ljúka máli mínu, en mig langar samt sem áður áður en ég lýk máli mínu til að spyrja hæstv. ráðh. um það sem fram kemur í frv. til laga um breytingu á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins sem var rædd á síðasta þingi. Þar kemur eftirfarandi fram í athugasemdum með lagafrv., og þar er vitnað til samkomulags milli aðila vinnumarkaðarins og ríkisstjórnarinnar, með leyfi forseta: "Aðgerðir til lausnar á greiðsluerfiðleikum þeirra sem byggðu eða keyptu húsnæði á árunum 1980 og síðar. Nú þegar verði varið 300 millj. kr. til viðbótar þeim 200 millj. kr. sem fyrir stuttu var ákveðið að verja til þeirra sem eiga í greiðsluerfiðleikum." Nú vil ég spyrja varðandi þessar 300 millj., hæstv. ráðh., sem renna áttu til þeirra sem voru í greiðsluerfiðleikum: Hefur ríkissjóður látið þessar 300 millj. af hendi? Hefur ríkissjóður lagt fram inn í húsnæðiskerfið þessar 300 millj.? Ráðherra gæti svarað mér úr sæti sínu ef hann vildi. Hann gæti svarað því með jái eða neii. Eða hafa þessar 300 millj. verið teknar af fjármagni til að mynda Byggingarsjóðs ríkisins? Getur verið að ríkissjóður standi í skuld við Byggingarsjóð ríkisins um þessar 300 millj. kr.? Hvernig var staðið að því að greiða þessar 300 millj. inn í Byggingarsjóð ríkisins? Ég óska eftir því, hæstv. félmrh., að það verði upplýst við umræðuna hvort þessar 300 millj. kr. hafi þegar verið greiddar inn í húsnæðiskerfið eða hvort ríkissjóður skuldi enn þá Byggingarsjóðnum þessa upphæð? Mig langar líka að spyrja hæstv. ráðh. varðandi það loforð og samkomulag sem varð milli aðila vinnumarkaðarins og ríkisstjórnarinnar: Hvað með húsnæðisafsláttinn sem fram kom í samkomulagi aðila vinnumarkaðarins við ríkisstjórnina? Hér stendur með leyfi forseta: "Frá og með árinu 1986 verður þeim sem kaupa eða byggja í fyrsta sinn veittur húsnæðisafsláttur, x kr. á ári í 10 ár miðað við núgildandi verðlag." Hefur verið við þetta staðið? Hefur fólk fengið þennan húsnæðisafslátt? Hvað líður því að standa við þetta loforð? Ég spyr hæstv. ráðh. í lokin hvort það sé rétt sem fram kemur í nýjum Helgarpósti frá s.l. viku. Þar segir, með leyfi forseta: "Það sem e.t.v. er alvarlegast í málinu - þar eru þeir að ræða hrun húsnæðiskerfisins - er sú staðreynd að allt bendir til þess að félmrh. hafi átt aðgang að upplýsingum eða haft undir höndum upplýsingar sem gáfu allt þetta til kynna án þess að láta þær koma fram þegar nýtt lánakerfi var samþykkt a Alþingi s.l. vor." Þetta eru alvarlegar ásakanir sem hér koma fram, ef það er rétt að hæstv. félmrh. hafi legið á þessum upplýsingum um að um vanáætlun væri að ræða sem fram kom í grg. með frv. Herra forseti. Í lokin beini ég þeirri spurningu til ráðherra, og ég ætlast til að hæstv. ráðh. svari henni hér við umræðuna, hvort honum sé ekki kunnugt um hvort um það hafi verið rætt í húsnæðisstjórn, hvort fyrir liggi skýrsla um það, hver sé áætlaður biðtími núna? Hvað má áætla að hann verði langur á janúar-, febrúar- og marsumsóknum og hvað áætlar húsnæðisstjórn að berist margar umsóknir á þessu ári? Liggur ekkert fyrir um þetta mál? Ég spyr hæstv. ráðh. Ég tel það mjög alvarlegt mál ef yfirmaður húsnæðismála, hæstv. félmrh., ætlar að taka undir þau sjónarmið sem fram koma í áliti milliþinganefndar, og ég ætla gegn betri vitund, að það þurfi að fást reynsla af þessu nýja húsnæðislánakerfi áður en það verður endurmetið, áður en verður tekið á félagslega hluta þess. Ætlar hæstv. félmrh. virkilega að taka undir þau sjónarmið? Ef hann gerir það er alveg augljóst hver meining hæstv. félmrh. er. Hann hefur ekki burði eða getu til þess að standa við þau loforð sem fram komu í nýju húsnæðislöggjöfinni. Hann ætlar nýrri ríkisstjórn að leysa vandann. Það er málið.



Herra forseti. Það er óþarft að rifja upp forsögu þessa máls, hefur enda verið gert og mun sjálfsagt oft verða gert. Ég var ein af þeim sem bundu miklar vonir við það samstarf og það sameiginlega átak sem stefnt var að með stofnun milliþinganefndar um húsnæðismál í júlí 1985. Vonbrigðin eru því mikil þegar við stöndum hér með afrakstur þess samstarfs í höndunum. Það vor, þ.e. 1985, stóð þing út júní og einkenndist m.a. af heitum umræðum um þann vanda sem húsbyggjendur og húsnæðiskaupendur voru settir í þegar kaupvísitalan var tekin úr sambandi og lánskjaravísitalan fékk hins vegar að halda sínu striki óheft. Þingflokkar stjórnarandstöðunnar vildu ekki ljúka svo þingi það vor að ekki yrði tekið á þessum vanda og ekki aðeins með skammtímalausnum heldur til frambúðar. Samkomulag tókst um það að skipa nefnd fulltrúa allra þingflokkanna til þess að vinna þetta verk og við Kvennalistakonur bundum miklar vonir við störf þessarar nefndar því að vilji virtist fyrir hendi. Með nokkru yfirlæti er vísað til þessa í séráliti fulltrúa stjórnarflokkanna í milliþinganefndinni. Ég furða mig eiginlega á þeim hroka sem þar kemur fram. Það var meiningin að allir tækju sameiginlega á vandanum á grundvelli upplýsinga og skoðunar á málinu en þau orð sem ég er að vísa til standa í sérálitinu, með leyfi forseta: "Í umræðum sem fram fóru á Alþingi um þetta leyti létu fulltrúar stjórnarandstöðuflokkanna sem þeir hefðu einnig heildstæða stefnu í húsnæðismálum og lausnir á vanda sem við var að glíma á þessu sviði, einkum varðandi greiðsluerfiðleika íbúðaeigenda." Það leynir sér nú ekki hvað þeim sem skrifa undir þetta finnst um það. Vissulega hefur ýmislegt gripið inn í störf nefndarinnar og þá fyrst og fremst samkomulag launafólks og atvinnurekenda um úrbætur í húsnæðismálum í tengslum við kjarasamningana fyrir réttu ári, í febrúar 1986. Það samkomulag leiddi til núgildandi laga um Húsnæðisstofnun ríkisins og hv. þm. er vafalaust enn í fersku minni þegar unnið var að setningu þeirra laga í afleitum tímaskorti undir miklu vinnuálagi þar sem mörg önnur mikilvæg mál kröfðust einnig tíma og orku þm. Við þær aðstæður var ógerningur að vinna með fullnægjandi hætti að þeirri lagasetningu. Það hefur margsinnis komið fram að við Kvennalistakonur vorum ekki sáttar við afgreiðslu núgildandi laga um Húsnæðisstofnun og settum þau skilyrði fyrir stuðningi við afgreiðslu málsins úr nefnd að milliþinganefnd yrði falið að halda áfram störfum og skila tillögum til ríkisstjórnarinnar nægilega snemma til þess að hægt yrði að leggja fram frv. á haustþingi. Mörg atriði voru þar með látin óleyst en vísað með mjög ákveðnum hætti til milliþinganefndarinnar. Það vildi svo til að ég mætti á fyrsta fund þeirrar nefndar eftir setningu laganna í forföllum fulltrúa okkar, Kristínar Einarsdóttur. Ég benti sérstaklega á þetta og lagði áherslu á að staðið yrði við það sem lofað var enda, eins og ég sagði áðan, var það skilyrði fyrir stuðningi okkar við það að málið fengi þá afgreiðslu sem það fékk. Svo sem fram kemur í þeirri skýrslu sem hér er nú til umræðu hefur nefndin vissulega fjallað um þessi atriði og að sumu leyti unnið gott starf sem er byggjandi á þótt ekki væri það skv. þeim vonum sem við Kvennalistakonur höfðum gert okkur. Fulltrúi okkar í nefndinni, Kristín Einarsdóttir, hefur unnið af heilindum að þessu verkefni og lagt sitt af mörkum til þess að starf nefndarinnar bæri þann árangur sem til var ætlast. Hún var ekki alltaf ánægð með hvernig haldið var á málum og þegar dró að þingbyrjun á s.l. hausti var henni orðið ljóst að litlar líkur væru á því að störf nefndarinnar leiddu til þeirra breytinga á húsnæðislöggjöfinni sem við teljum nauðsynlegar. Þá var það að hún ritaði hæstv. félmrh. bréf sem mig langar til að lesa, með leyfi forseta. Það er dags. 10. okt. og er stílað á hæstv. félmrh. og hljóðar svo: "Í framhaldi af samkomulagi þingflokkanna í júní 1985 var skipuð nefnd sem hafði það hlutverk að gera tillögur um nýtt húsnæðislánakerfi. Jafnframt skyldi nefndin setja fram tillögur um ráðstöfun, á því fjármagni sem aflað var á árinu 1985 með stoð í lögum nr. 48/1985 um sérstaka fjáröflun vegna húsnæðismála. Undirrituð var skipuð í þessa nefnd eftir tilnefningu þingflokks Kvennalistans. Nefndin hefur haldið fjölmarga fundi, aflað sér gagna um húsnæðismál og skilað hluta af því verkefni sem henni var ætlað. Við umfjöllun Nd. Alþingis um breytingar á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins, nr. 54/1986, kom fram í nál. félmn. deildarinnar að samkomulag hefði orðið í nefndinni um það að milliþinganefndin skyldi halda áfram störfum eftir að þingi lyki og "skila tillögum til ríkisstjórnarinnar nægilega snemma til þess að hægt verði að leggja frv. fram á haustþinginu." Það sem m.a. var talið þurfa að athuga var fjármögnun húsnæðislánakerfisins til frambúðar, leiguhúsnæði, húsnæðissamvinnufélög, kaupleiguíbúðir, áhrif nýja kerfisins á félagslegar íbúðabyggingar, íbúðir fyrir aldraða og öryrkja svo að eitthvað sé nefnt. Kvennalistinn taldi nauðsynlegt að taka á öllum þeim þáttum sem tilgreindir eru í nál. og var það raunar forsenda fyrir því að þm. Kvennalistans settu sig ekki á móti þessu frv. sem tekur einungis mið af því að fólk vilji og geti eignast íbúðarhúsnæði. Ekki er miðað við að fólk hafi þar um neitt að velja. Það blasir einnig við að fjármögnun húsnæðislánakerfisins til frambúðar er langt frá því að vera trygg og stefnir í algjört óefni ef ekkert verður að gert. Það lítur út fyrir að margir hafi ekki gert sér grein fyrir þessari staðreynd. Ekki er hægt að segja að nefndarmönnum hafi verið ofboðið með fundarsetum í sumar og ekki er heldur hægt að segja að þeir fundir sem haldnir hafa verið um þetta verkefni hafi verið mjög árangursríkir. Þó blasir við að verkefnin eru næg. Þrátt fyrir skuldbindandi samþykkt fulltrúa ríkisstjórnarflokkanna í félmn. Nd. Alþingis liggja enn ekki fyrir neinar tillögur frá nefndinni sem gætu orðið grunnur að tillögum að lagabreytingum. Litlar horfur eru á að svo geti orðið þar sem einstakir nefndarmenn virðast alls ekki hafa vilja til að takast á við verkefnin. Eigi sá árangur að nást sem heitið hefur verið er fulljóst að gjörbreyting þarf að verða á starfsháttum nefndarinnar. Ég undirrituð, fulltrúi Kvennalistans, er reiðubúin til að stuðla að því að svo geti orðið, en allt veltur þó eðlilega á viðbrögðum fulltrúa ríkisstjórnarflokkanna í nefndinni. Með bréfi þessu vil ég gera yður sem félmrh. grein fyrir þessari stöðu mála og óska eftir að fá hið fyrsta vitneskju um hvort vænta megi þess að fulltrúar stjórnarflokkanna fái nauðsynlegt veganesti frá stjórnvöldum til að vænta megi raunverulegs árangurs." Undir þetta ritar Kristín Einarsdóttir. Afrit var sent Guðmundi Bjarnasyni alþm. sem eins og komið hefur fram var formaður milliþinganefndar. Bréf þetta er vitanlega sönnun þess hvernig nefndin hefur starfað að okkar dómi. Það var ítrekað hálfum mánuði síðar en svar hefur ekkert borist. Ég vænti að hæstv. félmrh. hafi engu að síður kynnt sér efni bréfsins og þess vegna verið mætavel ljóst að Kvennalistakonur höfðu áhyggjur af í hvað stefndi með störf nefndarinnar. Vitanlega má segja að svarið sé að finna í þessari skýrslu sem hér er til umræðu og í þeirri staðreynd að ríkisstjórnin hefur ekki fengið fulltrúum sínum í nefndinni það veganesti sem þeir þurftu. Þeim er kannske vorkunn þótt þeir reyni að láta líta svo út í séráliti sínu sem fulltrúar stjórnarandstöðunnar hafi ekki haft neitt fram að færa. Um þá skýrslu sem hér liggur fyrir má auðvitað mjög margt segja. Þar er að finna ýmsar upplýsingar og þær þó merkastar að nefndarmenn eru í raun sammála um allmörg atriði sem breyta þurfi til betri vegar. Í öllum þessum atriðum virðist um ágætt samkomulag nefndarmanna að ræða og maður hlýtur að undrast og spyrja: Hvers vegna í ósköpunum lauk þá ekki nefndin því verki sem henni var falið og lagði þessi samkomulagsatriði fram í formi frv.? Hefur hæstv. félmrh. svör við þeirri spurningu? Er ástæðan e.t.v. sú að hæstv. ráðh. er ekki sammála þessum atriðum? Vill ráðherra sjálfur ekki gera þær breytingar til bóta sem hér er bent á? Ég bendi t.d. á það sem sagt er um lánsrétt námsmanna, að kveða þurfi skýrar á um lánsrétt námsmanna. Ég tel ekki að í því frv. sem hér hefur komið fram nýlega sé tekið á því með slíkum hætti að viðunandi sé, langt frá því. Í b-lið þess kafla sem ég er að fjalla um segir, með leyfi forseta: "Nefndin er sammála um að lánskjörum félagasamtaka þurfi að breyta til samræmis við þau kjör sem einstaklingum er nú boðið upp á." Og í d-lið segir: "Kveða þarf skýrt á um rétt aðfluttra sem greitt hafa iðgjald til lífeyrissjóða erlendis." Nefndin virðist aldeilis sammála um það. Í e-lið stendur: "Nefndin er sammála því að næsta umsókn frá umsækjanda, sem hafi fengið lán sem er lægra en 70% af hámarksláni vegna þess að keypt var lítil og ódýr íbúð, skuli hljóta sömu meðferð og frá þeim sem eru að kaupa eða byggja í fyrsta skipti, þó ekki varðandi forgangsröð í tíma." Þetta virðist nefndin sammála um og þetta er nokkurn veginn samhljóða brtt. Kvennalistans við afgreiðslu núgildandi laga um Húsnæðisstofnun. Nefndin telur nauðsynlegt að vekja athygli á heimildarákvæði um skerðingu á lánsrétti. Nefndin telur nauðsynlegt að samræma betur núverandi ákvæði um lánsrétt elli- og örorkulífeyrisþega í 12. gr. laga um Húsnæðisstofnun ríkisins. Nefndin er sammála um þetta og ýmis atriði önnur. Síðan er langur kafli um félagslegan hluta íbúðalánakerfisins, en þrátt fyrir mjög augljósa og viðurkennda þörf fyrir breytingu á þeim þætti laganna eru engar beinar tillögur um þau efni. Það er auðvitað gjörsamlega óviðunandi niðurstaða og krefst miklu nánari og betri skýringa af hálfu hæstv. ráðh. og þeirra fulltrúa stjórnarflokkanna sem áttu sæti í nefndinnni og eru viðstaddir þessa umræðu og ég vænti að muni taka hér til máls. Þetta er að mínu mati uppgjöf og ekkert annað en uppgjöf. Þetta ásamt fjármögnun húsnæðislánakerfisins til frambúðar, sem hér hefur raunar töluvert verið rætt um, voru meginverkefni milliþinganefndarinnar og í þessu efni hefur hún gjörsamlega brugðist hlutverki sínu og brugðist þeim fjölda fólks sem berst við þennan vanda og bíður þess að stjórnvöld leysi hann. Það er auðvitað fyrst og fremst veganesti ríkisstjórnarinnar sem ræður því, eins og segir í séráliti fulltrúa Alþb., Kvennalista og Alþfl., að ríkisstjórnin hefur í blóra við kjarasamninga lækkað framlög til Byggingarsjóðs verkamanna og gert sjóðnum erfitt fyrir að standa við gefin lánsloforð og gefur þá auga leið að ekkert svigrúm er til þess að mæta þörfum fyrir aukið framboð og aukna fjölbreytni í hinu félagslega íbúðakerfi. Þetta er staðreyndin þrátt fyrir eindregnar viljayfirlýsingar í samkomulaginu um það að aukið yrði fjármagn til félagslega íbúðalánakerfisins. Rétt er líka að benda á að það er töluverður hópur fólks sem fellur eiginlega niður á milli kerfa, hefur sem sagt of litlar tekjur til þess að fá lánað úr Byggingarsjóði ríkisins en of miklar tekjur til þess að fá lánað úr Byggingarsjóði verkamanna miðað við það fjármagn sem fyrir er. Kannast ekki hæstv. ráðh. eitthvað við þann vanda? Það eina sem hefur verið staðið við í þessum efnum er að Húsnæðisstofnun ríkisins var falið að gera könnun á þörf fyrir leiguhúsnæði í landinu og niðurstöður þeirrar könnunar liggja nú fyrir. Þar kemur fram að þörf fyrir almennt leiguhúsnæði er mjög mikil í landinu. Þetta á þó sérstaklega við utan höfuðborgarsvæðisins en einnig á því. Á höfuðborgarsvæðinu er reyndar mest þörf fyrir leiguhúsnæði fyrir svokallaða sérhópa. Á mörgum stöðum úti á landi telja þeir sem svara könnuninni að vöntun á leiguhúsnæði sé svo mikil að það sé hemill á eðlilega atvinnustarfsemi, standi eðlilegu atvinnuástandi fyrir þrifum, að fólk komi ekki á staðinn vegna þess en gerði það frekar ef leiguhúsnæði væri fyrir hendi. Það vantar leiguhúsnæði fyrir kennara, fiskvinnslufólk og fleiri sem vilja ekki binda sig um of án þess að kynnast staðnum fyrst. Á þessum stöðum er minna talað um að þörf sé á leiguhúsnæði fyrir svokallaða sérhópa, þ.e. aldraða, öryrkja og fleiri, en þó er alltaf einhver þörf. En nú ber að hafa í huga að þegar gerðar eru kannanir sem þessar er mjög erfitt í raun og veru að meta leiguíbúðaþörfina vegna þess að það hlýtur öðrum þræði að vera háð pólitísku mati. Sem dæmi má nefna að í Keflavík er talin þörf fyrir þrjár íbúðir en í Grindavík fyrir 20. Spurningin er því hvort um sé að ræða ofmat á öðrum staðnum eða vanmat á hinum. Þetta tel ég að hefði þurft að skoða betur. Slíkar vangaveltur breyta því þó ekki á nokkurn hátt að niðurstöður könnunarinnar gefa okkur skýr skilaboð um það hvar þarf að taka til hendinni í húsnæðismálum. Það þarf að auka leiguhúsnæði í landinu. Í umræðum um skýrslu hæstv. félmrh. um jafnréttismál s.l. þriðjudag varð nokkur umræða um gildi kannana og virðast sumir hv. þm., þar á meðal hæstv. ráðh., hafa kosið að skilja okkur Kvennalistakonur svo sem við værum á móti könnunum svona yfirleitt. Það er auðvitað rangtúlkun hin mesta og sýnir aðeins hversu lágt er hægt að leggjast í pólitískum umræðum þegar málstaðurinn er vondur. Kannanir eru auðvitað nauðsynlegar til að varpa ljósi á stöðuna og tryggja markvissar aðgerðir til úrbóta. Þær eru hins vegar til lítils gagns í sjálfu sér ef þær eru ekki nýttar til breytinga og bóta. Sé ástandið ljóst og þarfnist breytinga er auðvitað óviðunandi að tefja úrbætur undir því yfirskini að enn þurfi að kanna. Hér höfum við enn eitt dæmið í höndunum um það að ráðamenn halda að nóg sé að kanna og gefa út skýrslur, fylla allt af pappír og telja saman hvað hafi verið haldnir margir fundir og þetta og hitt sé talið og álitið og jafnvel deginum ljósara o.s.frv. Það finnst okkur Kvennalistakonum ekki nóg. Við erum fylgjandi því að jarðvegurinn sé kannaður en svo þarf að sá og uppskera, hæstv. ráðh. Við höfum frá upphafi gert okkur ljósa grein fyrir því að hér á landi vantar leiguhúsnæði og við höfum haft það á stefnuskrá og flutt um það tillögur hér á þinginu. Stjórnarflokkarnir virðast hins vegar halda að nóg sé að gera könnun og viðurkenna að það vanti leiguhúsnæði. Ef þeir fá að ráða áfram verður líklega gerð önnur könnun og fleiri kannanir og fleiri skýrslur. Það er hins vegar ýmislegt sem hæstv. félmrh. hefði átt að láta kanna og reikna út og gera nákvæmar áætlanir um, og það er hvernig þetta kerfi fjármögnunar húsnæðislána komi til með að þróast. Kvennalistinn hefur margsinnis lýst áhyggjum yfir því að þetta kerfi geti ekki staðist, það hvíli á afar veikum og óraunhæfum forsendum. Það var líka eitt af því sem milliþinganefndinni var falið að gera, þ.e. að gera tillögur um fjármögnun til frambúðar. Ég hef ekki reiknað það nákvæmlega út en mér sýnist á öllu miðað við þær tölur sem við höfum gefnar í þessu dæmi, þ.e. tölur úr fjárlögum og tölur frá Húsnæðisstofnun, að þetta kerfi sé í raun og veru sprungið. Og það er auðvitað aldeilis hrikaleg niðurstaða og langalvarlegasta niðurstaðan. Hæstv. ráðh. neitaði fullyrðingum um þetta efni í ræðu sinni áðan. Hann sagði að slíkar fullyrðingar hefðu ekki við rök að styðjast og tölur sem nefndar hefðu verið um þau efni ættu sér fæstar nokkra stoð. Betur að satt væri, hæstv. ráðh., en um það er rétt að spyrja betur og krefjast svara og það mun ég gera síðar í mínu máli. Ég er satt að segja undrandi á því hvað hæstv. ráðh. virðist sannfærður um að ástandið sé í allra besta lagi. Ég er ekki á sömu skoðun. Mín skoðun er að fólk hafi verið blekkt. Það er ekki hægt að segja annað. Eins og atburðarásin hefur verið þá lítur þetta þannig út fyrir venjulegu fólki að fulltrúar almenns launafólks í landinu og fulltrúar vinnuveitenda hafi dottið niður á ljómandi góða lausn á húsnæðisvanda landsmanna og örugga leið til fjármögnunar húsnæðislánakerfisins. Landsfeður gripu hugmyndina fegins hendi og unnu að framkvæmd hennar í snarhasti og vitna auðvitað í sífellu til þess, eins og hæstv. ráðh. gerði í ræðu sinni hér áðan, að allt sé nú gert í samráði og samræmi við hugmyndir og vilja aðila vinnumarkaðarins eins og það er orðað. Og er nú engin furða þótt almenningur láti blekkjast af öllum fullyrðingunum og trúi því að allt sé í besta lagi.  Gagnrýni stjórnarandstæðinga á þingi er afgreidd sem venjulegt pólitískt nöldur og ábendingar fáeinna þolenda kerfisins eða ábyrgra manna í kerfinu láta menn sem vind um eyrun þjóta, enda ákaflega erfitt að botna í þessum málum nema kafa rækilega ofan í þann grautarpott. Almenningur hefur sem sagt haldið að nú væru þessi mál komin í ágætt horf, og ef ekki nú þegar, þá a.m.k. á leiðinni að verða svo. En það er nú aldeilis ekki. Fjármögnun húsnæðislánakerfisins stenst ekki. Ástandið er að mati Kvennalistans verra og horfurnar ískyggilegri en okkur grunaði og við höfum látið í ljós í umræðum og umfjöllun um þessi mál. Ástandið er í stuttu máli þannig, hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson, að verði ekki veitt stórauknu fé til húsnæðislánakerfisins þá verður að koma hreinskilnislega fram við almenning og láta vita að annaðhvort verður að hætta að taka við umsóknum um húsnæðislán um alllangan tíma og vísa mönnum í bankafrumskóginn eða að biðtíminn mun lengjast jafnt og þétt. Ég held að það sé sama hvernig menn reikna og reikna og hversu varkárir sem menn eru í spádómum, kerfið stenst ekki eins og það er. Þeir sem eru að sækja um húsnæðislán þessa dagana eiga ekki von um skjóta úrlausn. Þeir sem t.d. sækja í maí geta samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef vænst þess að fá fyrri hluta láns afgreiddan í janúar 1989. Það er eftir tæp tvö ár. Hver getur sagt okkur hvað húsnæðismálastjórn hefur til ráðstöfunar í janúar 1989? Samningar við lífeyrissjóðina eru til ársloka 1988. Ég vil spyrja hæstv. félmrh.: Hvað telur ráðherra að Húsnæðisstofnun geti lofað langt fram í tímann? Hvað má biðtíminn eftir lánunum verða langur að mati ráðherra? Eru það tvö ár eins og nú stefnir í eða enn þá lengri tími? "Það er ekkert minnst á biðtíma í lögunum", sagði hæstv. ráðh. í ræðu sinni hér áðan, "en öryggi lántakenda er tryggt með lagaákvæði um það að svar skuli hafa borist innan ákveðins tíma." Þetta er kannske ekki orðrétt eins og hæstv. ráðh. sagði það en nokkurn veginn. Það er alveg hárrétt, hæstv. ráðh., að það er ekki minnst á biðtíma í lögunum og það er líka rétt að í lögunum er aðeins ákvæði um það að svar skuli hafa borist umsækjendum innan ákveðins tíma. Það er gott svo langt sem það nær en ætli það sé nú mikið öryggi í raun og veru fólgið í því að fá svar um það að láns sé að vænta eftir tvö eða þrjú eða fjögur ár? Er hv. 7. þm. Reykv. ánægður með það fyrir hönd sinna umbjóðenda? Hvað á lánsumsækjandi að aðhafast á meðan? Eða telur hæstv. ráðh. og hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson leigumarkaðinn svo ágætan að það sé viðunandi lausn að vísa mönnum þangað? Er það sú afgreiðsla og er það sú lausn sem stefnt var að eða höfðu menn það ekkert á hreinu að hverju var stefnt og er það e.t.v. ekki ljóst enn þá? Hvert er álit hæstv. ráðh. á þessu atriði? Nú hefur það komið fram í fjárlögum að gæslumenn ríkissjóðs hafa ekki hugsað sér aukin framlög beint úr ríkissjóði á komandi árum. Þeir stefna að minnkun þess framlags og það þarf enga hagfræðinga og enga sérstaka reiknimeistara til að sjá hver afleiðingin verður. Hæstv. félmrh., sem ber ábyrgð á þessum málaflokki, hlýtur að hafa gert sér einhverjar hugmyndir um hvert framhaldið á að verða, annað væri fullkomið ábyrgðarleysi. Herra forseti. Það er alltaf vafamál hvort á að vera að lappa upp á kerfi eins og þetta húsnæðislánakerfi sem hefur svo marga galla að best væri að byrja alveg frá grunni. Stefnumörkun í húsnæðismálum hefur verið mjög óljós á undanförnum árum og ekki hefur stefna núv. ríkisstjórnar verið neitt til að hrópa húrra fyrir. Hún greip fegins hendi tillögur aðila vinnumarkaðarins um lausn á þeim málum án þess að gera sér nokkra grein fyrir að hverju er stefnt með tillögunum. Ráðamenn virðast ekki hafa gert sér grein fyrir hvenær allir sem vilja geta fengið 70% af kaupverði íbúðar að láni hjá Húsnæðisstofnun. Á það markmið að nást árið 1990 eða árið 2000 eða einhvern tímann á næstu öld? Hve lengi á fólk að bíða frá því að það sækir um lán og þangað til það fær lánin? Eru það mánuðir eða ár sem um er að ræða? Hve langur tími er áætlað að líði þangað til jafnvægi verði komið á í kerfinu? Hve mikla fjármuni áætlar ríkisstjórnin að setja þurfi í byggingarsjóðinn til að biðraðir eftir lánum lengist ekki stöðugt? Við þessu hljótum við að verða að fá svör. Var e.t.v. ekki hugsað fyrir framtíðinni í þessum málum frekar en öðrum? Eftir að hafa séð framlag ríkissjóðs í fjárlögum þessa árs, séð það að ríkisstjórnin ætlar enn að draga úr framlögum til húsnæðismála, beinum framlögum úr ríkissjóði sem og til margra annarra mikilvægra mála, þá virðist alveg ljóst að ekki var nein alvara á bak við þær yfirlýsingar að leysa ætti húsnæðisvandann. Nú er stefnt að því að draga svo úr fjárveitingum til Húsnæðisstofnunar að það hlýtur að stefna í algert öngþveiti fljótlega. Ef þetta á að vera stefnan þá er algjörlega óhjákvæmilegt að biðraðir munu lengjast og lengjast. Það er engu líkara en menn hafi gleymt því að þó fengist hafi lán úr lífeyrissjóðnum þarf að borga þau aftur til baka. Ríkissjóður verður að koma með drjúgt framlag fyrstu árin ef sjóðurinn á að geta byggst upp. Það hlýtur öllum að vera ljóst að ekki er hægt að taka lán með 6,25% ársvöxtum eins og nú er gert og lána það síðan með 3,5% vöxtum án þess að til þurfi að koma framlag einhvers staðar frá. Núverandi landsfeður halda e.t.v. að þeir hafi fundið upp eilífðarvélina. Herra forseti. Það má ljóst vera af orðum mínum að Kvennalistinn hefur þungar áhyggjur af húsnæðismálum og þeirri þróun sem orðin er og virðist eiga að fá að halda áfram. Við höfum gagnrýnt ýmsa þætti þess og teljum okkur hafa unnið af heilindum í samstarfi við aðra þingflokka að því að finna varanlegri lausnir. Við höfum orðið fyrir miklum vonbrigðum með árangur þessa starfs. Við teljum út af fyrir sig gerlegt að bæta þetta kerfi með lagfæringum hér og þar í stíl við það sem kemur fram í þessari skýrslu og þá sérstaklega á þann veg að gera þetta kerfi hagstæðara fjölskyldu- og barnafólki. Ég hika ekki við að fullyrða að það er andstætt fjölskyldufólki og sennilega er Ísland eitt fárra landa í þessum heimshluta, sem tekur ekki tillit til fjölskyldustærðar í húsnæðislánakerfi sínu. Í raun og veru er vafamál hvort borgar sig að lappa upp á þetta kerfi. Það þarf að smíða nýtt. En hæstv. félmrh. virðist ekki þeirrar skoðunar. Hann fullyrti hér áðan að þetta kerfi bæri að verja, um það skyldum við standa vörð þangað til það væri búið að sýna sig. Það getur orðið mörgum dýrkeypt, hæstv. ráðh.



Herra forseti. Þegar frv. til laga um breytingu á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins var til umræðu í apríl í fyrra, þá skilaði ég nál. þann 23. apríl 1986, þar sem ég mælti með því að frv. yrði ekki samþykkt óbreytt. Í framsögu minni þann sama dag koma að nokkru leyti fram þau sjónarmið sem því ollu að ég taldi mig ekki geta samþykkt frv. óbreytt og vil ég, með leyfi forseta, rifja þau upp að nokkru leyti, þó ekki í heild sinni, það tæki of langan tíma. Þar sagði ég, með leyfi hæstv. forseta: "Því hefur verið haldið fram af ríkisstjórn og náttúrlega stjórnarliðum að það frv. sem við erum að tala um gjörbreyti uppbyggingu húsnæðiskerfisins. Ég byrja á því að andmæla þeirri skoðun þó að það hafi kannske ekki mikið upp á sig í sjálfu sér. Þessi fullyrðing er náttúrlega alröng því að það verður ekki nein gjörbreyting á neinu öðru en því hvernig einstaklingar ávinna sér lánsrétt. Sú breyting er að mínu mati síst til batnaðar því að áður höfðu landsmenn allir almenn réttindi hvað lánum úr þessum sjóði viðkom en núna eru það orðin sérréttindi sem menn verða að ávinna sér með ærinni fyrirhöfn og eftir mjög flóknum leiðum að verða hæfir til fullrar lántöku í þessum sjóði. Það sem ég hef aðallega að þessu frv. að finna og kemur fram í þeim brtt. sem við hv. þm. Kolbrún Jónsdóttir höfum lagt fram við málið er að það er ekki um grundvallarstefnubreytingu að ræða, hér er haldið áfram þeirri byggingar- og útþenslustefnu með þeirri lánapólitík sem hér er rekin og við höfum kynnst undanfarin ár og áratugi. Í stað þess að nýta þær fjárfestingar sem við höfum á að ýta fólki áframhaldandi út í viðbótarfjárfestingar og offjárfestingu á þessum markaði sem er nú þegar staddur þannig að Íslendingar búa við stærstan húsakost allra þjóða í veröldinni. Séu teknir byggðir fermetrar í íbúðarhúsnæði og íbúafjöldi er engin þjóð í veröldinni sem býr við jafnstóran húsakost í fermetratölu á mann. Þess vegna tel ég að rökrétt afleiðing eigi að vera sú að leggja miklu meiri áherslu á lán til kaupa á notuðu húsnæði en nýju. Þetta hafa menn kallað í orðræðu undanfarin ár húsnýtingarstefnu og hún verður náttúrlega ekki að veruleika nema þess sjái stað í lögunum að lántakendur geti borgið hag sínum betur með kaupum á notuðu húsnæði en nýju. Húsnýtingarstefnan hefur líka það sér til ágætis að viðhald verðgildis notaðs húsnæðis helst betur með því að leggja áherslu á kaup á notuðu húsnæði, viðgerðir, viðhald og endurnýjun á notuðu húsnæði, frekar en síaukna áherslu á nýbyggingar og útþenslu í byggð. Einnig er það öllum ljóst sem sjá vilja að hlutur landsbyggðarinnar er hraklega fyrir borð borinn með þessari nýbyggingar- og útþenslustefnu því að verðgildi eigna landsbyggðarfólks stendur náttúrulega í enn þá sterkara samhengi við áherslu stjórnvalda í húsnæðismálum en verðgildi eigna á höfuðborgarsvæðinu. Það má fullyrða það að þegar þetta frv. er fram komið, með þessari mismunun á milli þeirra sem byggja og kaupa nýtt og þeirra sem kaupa notað eða gera við notað, á það eftir að hafa áhrif til enn þá meiri lækkunar á verði fasteigna úti á landi, enn þá meiri verðmismunar milli eigna úti á landi og eigna hér á höfuðborgarsvæðinu. Og þeir sem halda því fram að þetta hafi ekki áhrif á byggðamál eru með lokur fyrir báðum augum. Ég held að svona aðgerðir hafi miklu meiri áhrif, miklu alvarlegri áhrif en margar þeirra aðgerða sem menn eru að efna til með annars konar löggjöf þegar menn eru að lýsa vilja sínum í byggðamálum. Ég held að það liggi alveg í augum uppi hvernig gallarnir á þessu frv. eru til komnir. Þeir aðilar sem stóðu að því að semja grundvöll þessa frv. voru þar í hlutverki gæslumanna mjög sértækra hagsmuna, annars vegar vinnuveitenda og hins vegar launþega. Þeir sjá náttúrlega enga brýna ástæðu til þess að gæta neinna altækra hagsmuna þar sem þeirra umboð er miklu afmarkaðra en umboð þm. Það sem aftur á móti átti ekki að koma fyrir og var í raun og veru alveg ónauðsynlegt var að flytja þessa sértæku hagsmunagæslu inn í frv. með þeim hætti sem gert er. Að síðustu vil ég eingöngu minna á það að vegna þess hversu afmarkaðra hagsmuna var gætt þegar grundvöllur þessa frv. var saminn er t.d. sá hópur sem verst hefur orðið úti vegna kjaraskerðingar ríkisstjórnarinnar enn þá skilinn eftir úti. Hann er ekki inni í þessu frv. Hann hefur ekkert upp á að hlaupa annað en loðin loforð manna um upphæðir og aðgerðir sem hann enn þá hefur lítið sem ekkert séð af. Þar held ég að hvað alvarlegast sé það loforð sem gefið var fyrir bráðlega hálfu ári síðan, um það að ríkisstjórnin mundi beita sér fyrir skuldbreytingum lána í bönkum, sparisjóðum og lífeyrissjóðum. Enn þá hafa þessar stofnanir ekki heyrt eitt einasta orð frá ríkisstjórninni um þetta mál og er þó margsinnis og ítrekað búið að reka á eftir því héðan úr báðum deildum þingsins." Það minnir mig á orð sem hæstv. ráðh. hafði hér undir lok málsins þar sem hann talaði um það að Húsnæðisstofnun ynni að því með bönkum, sparisjóðum og fasteignasölum að treysta kerfið. Ef treysta má orðum ráðherra jafnmikið í þessu tilviki eins og áður, þá gef ég ekki mikið fyrir slíkar yfirlýsingar. Hæstv. forseti. Við erum hér að ræða um skýrslu félmrh. um álit milliþinganefndar um húsnæðismál. Það var mjög eftirtektarvert að hæstv. ráðh. sá ekki tilefni til þess að lesa eitt eða neitt upp úr þessari skýrslu eða á einn eða annan hátt láta álit sitt í ljós um innihald hennar og efni nema hvað hann las upp álit meiri hl. nefndarinnar eða stjórnarmeirihlutans í nefndinni, sem er að finna á bls. 16 og 17 í skýrslunni, og þar með búið. Umræða sú sem hér á sér stað, herra forseti, er að nokkru leyti þannig til komin að strax og þessi skýrsla barst á borð þm., þá lagði ég fram fsp. til hæstv. ráðh., aðallega um það hvort hann teldi að milliþinganefndin hefði virkilega staðið við erindisbréf sitt með afhendingu þessarar skýrslu. Mér skilst að það hafi síðan orðið að samkomulagi milli forseta Sþ. og ráðherra að fsp. þessi skyldi ekki koma fyrir þar sem ráðherra lýsti sig reiðubúinn til þess að ræða efni þessarar skýrslu og setja hana á dagskrá til þess að svo mætti verða. Nú bregður svo við að þegar hann kemur hér og mælir fyrir þessari skýrslu þá sér hann ekki ástæðu til þess að ræða efni hennar með einum eða öðrum hætti. Til þess að ekkert fari hér á milli mála má rifja upp að erindisbréf þeirrar nefndar, sem almennt hefur gengið undir nafninu "milliþinganefndin", er að finna á bls. 2 í skýrslunni og þar er eftirfarandi atriðum vísað til þessarar nefndar til nánari athugunar: "1. Reglur um veð og veðhæfni íbúða. 2. Kaupleiguíbúðir, húsnæðissamvinnufélög og leiguhúsnæði. 3. Fjármögnun húsnæðislánakerfisins til frambúðar. 4. Áhrif nýja húsnæðislánakerfisins á félagslegar íbúðabyggingar og verkamannabústaðakerfið yfirleitt. 5. Verndaðar þjónustuíbúðir fyrir öryrkja og/eða aldraða. 6. Staða og hlutverk ráðgjafarþjónustu Húsnæðisstofnunar. 7. Ráðstafanir til þess að koma enn frekar til móts við þá sem höfðu byggt eða keypt íbúð og lent í verulegum greiðsluerfiðleikum eftir 1980 og hið nýja húsnæðislánakerfi tekur ekki til. 8. Stærðarmörk íbúða verði athuguð sérstaklega og reglur opinberra stofnana þar að lútandi samræmdar." Enn fremur óskaði meiri hl. félmn. Nd. Alþingis eftir því að nefndin kannaði með hvaða hætti ætlunin sé að framkvæma ákvæði 12. gr. núgildandi laga um Húsnæðisstofnun ríkisins, en henni var breytt með 3. gr. laga nr. 54/1986, um breytingu á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins, nr. 60/1984, sbr. lög nr. 77/1985. Í þeirri grein er að finna ákvæði um það með hvaða hætti lánsréttur stofnast hjá Byggingarsjóði ríkisins. Einnig beindi félmn. Nd. því til nefndarinnar, þ.e. milliþinganefndarinnar, að kannað yrði hvernig farið skyldi með lánsrétt þeirra sem ekki geta nýtt sér lánsrétt sinn til fulls við kaup á fyrstu íbúð vegna þess að um ódýra eða litla íbúð er að ræða. Til skýringar er þess getið að haft sé í huga að viðkomandi þurfi á stærri íbúð að halda vegna breyttra aðstæðna. Hérna er fjöldi atriða sem nefndur er í erindisbréfi þessarar milliþinganefndar og maður skyldi halda vegna þeirrar miklu þagnar sem verið hefur um innihald þessarar skýrslu að nefndin hefði í raun og veru ekki komist að neinni niðurstöðu. Samt sem áður er að lesa á bls. 8 og 9 í skýrslunni ýmis mjög athyglisverð atriði sem ég tel eðlilegt að komi fram. Þar segir - og er þá verið að vitna til umræðna um upplýsingar sem fram komu í nefndinni: "Samkvæmt fjárlögum er gert ráð fyrir að samanlögð útlán sjóðanna nemi 5057 millj. kr. árið 1987 og að Húsnæðisstofnun taki að láni 3815 millj. kr., þar af 3765 millj. kr. hjá lífeyrissjóðum. Ef gert er ráð fyrir að meðalútlánsvextir Húsnæðisstofnunar séu 3% og að vextir af teknum lánum séu 6% kemur stofnunin til með að "tapa" árlega í vaxtamun 77,2 millj. kr. Þetta þýðir að það fé sem ríkissjóður veitir í ár til sjóðanna dugar til niðurgreiðslu útlánsvaxta í tæp 17 ár. Með hliðsjón af því að útlán Húsnæðisstofnunar eru trúlega að meðaltali til 35-40 ára er ekki hægt að tala um að horfur kerfisins séu bjartar." - Þetta segir milliþinganefndin. "Ef gert er ráð fyrir að beinn og óbeinn vaxtakostnaður hins opinbera vegna veittra húsnæðislána sé 6% á ári og að þær 5057 millj. kr. sem áætlaðar eru í útlán 1987 séu að meðaltali veittar til 40 ára og beri 3,5% vexti þýðir vaxtaniðurgreiðslan að bæði ríkissjóður og lántakendur gætu verið jafnsettir ef 1526 millj. kr. hefði verið veitt í óafturkræfan húsnæðisstyrk og 3531 millj. kr. lánuð til 40 ára með 6% vöxtum. Sú staðreynd að miðað við 6% ávöxtunarkröfu fela lán Húsnæðisstofnunar í sér að yfir 30% lánsfjárhæðarinnar er í raun styrkur til þeirra sem taka lánin kallar á eftirspurn sem seint verður hægt að fullnægja." - Með tilliti til þeirra upplýsinga sem fram eru komnar núna sýnist manni að þessi nefnd hafi vitandi eða óafvitandi verið að nálgast það vandamál sem nú er bersýnilegt allhröðum skrefum hvað sem síðar varð um tillögugerð í því máli. - "Margir sækja um lán þótt þeir gætu auðveldlega gert húsnæðiskaupin án hinnar opinberu fyrirgreiðslu og enn fleiri sækja um hærri lán en þeir í raun og veru þurfa. Að veita opinbera húsnæðisaðstoð í formi vaxtaniðurgreiðslu er ómarkviss og kostnaðarsöm leið." Síðan segir, með leyfi hæstv. forseta: "Í framhaldi af framangreindum sjónarmiðum komu eftirfarandi hugmyndir fram í nefndinni: Útlánsvextir allra nýrra lána Húsnæðisstofnunar (hvort sem um er að ræða Byggingarsjóð ríkisins eða Byggingarsjóð verkamanna) verði sambærilegir þeim vöxtum sem ríkissjóður býður almennt á fjármagnsmarkaði. Í stað þeirrar niðurgreiðslu sem nú á sér stað á vöxtum Húsnæðisstofnunar verði veitt óafturkræft húsnæðisframlag úr ríkissjóði, annars vegar húsnæðiskaupaframlag og hins vegar húsnæðisleiguframlag. Varðandi húsnæðiskaupaframlagið má hugsa sér að það sé fyrst og fremst veitt þeim sem eru að kaupa eða byggja sína fyrstu íbúð (þeim sem ekki eiga íbúð fyrir) og komi almennt til útborgunar á ákveðnum árafjölda (t.d. á tíu árum) eftir undirritun kaupsamnings. Þetta framlag þyrfti ekki að vera háð því hvort verið væri að kaupa nýtt eða notað húsnæði eða hvort mikil eða lítil lán væru tekin til að fjármagna kaupin. Framlagið gæti hins vegar verið háð því hvort um hjón eða einstakling væri að ræða og árlegum tekjum hlutaðeigandi að teknu tilliti til fjölskyldustærðar. Varðandi húsnæðisleiguframlag má hugsa sér að það sé fyrst og fremst veitt þeim (hjónum, sambýlisfólki, einstaklingum) sem eiga ekki íbúðarhúsnæði og hafa ekki fengið húsnæðiskaupaframlag eða aðra sambærilega húsnæðisaðstoð frá hinu opinbera. Árlegt leiguframlag gæti verið ótímabundið og að öðru óbreyttu 40-50% af árlegu húsnæðiskaupaframlagi. Leiguframlagið gæti verið háð árlegum tekjum hlutaðeigandi að teknu tilliti til fjölskyldustærðar og árlegrar eða mánaðarlegrar leigufjárhæðar." Í stuttu máli sagt: Með því að hverfa frá niðurgreiðslu útlánsvaxta Húsnæðisstofnunar mætti renna traustum stoðum undir núverandi húsnæðislánakerfi. Í stað vaxtaniðurgreiðslunnar gæti hið opinbera veitt húsnæðisframlag til þeirra íbúðakaupenda og íbúðaleigjenda sem ætla má að þurfi á aðstoð að halda umfram lánafyrirgreiðslu Húsnæðisstofnunar. Jafnvel þótt ríkissjóður notaði aðeins hluta þess fjár sem "sparaðist" með því að hverfa frá vaxtaniðurgreiðslunni gæti hann tryggt umtalsvert meiri aðstoð en í dag öllum þeim sem byggja eða kaupa sína fyrstu íbúð og öllum þeim íbúðaeigendum eða íbúðaleigjendum sem hafa lágar tekjur. Minni eftirspurn eftir lánum Húsnæðisstofnunar mundi að öðru óbreyttu geta leitt til umtalsverðrar lækkunar á halla ríkissjóðs og markaðsraunvöxtum og þar með leitt til aukinnar fjárfestingar og verðmætasköpunar í atvinnulífinu." Það er eftirtektarvert að hæstv. ráðh. fannst ekki tilefni til að fjalla um jafneftirtektarverðar skoðanir sem fram koma í skýrslu milliþinganefndarinnar. "Álit nefndarinnar á opinbera íbúðalánakerfinu og starfsháttum Húsnæðisstofnunar ríkisins má draga saman á eftirfarandi hátt," segir hér í skýrslunni, með leyfi hæstv. forseta: "Nefndin telur nauðsyn bera til að sniðnir séu vankantar af núverandi löggjöf og verður nánar vikið að þeim atriðum síðar í þessari álitsgerð. Þó er rétt að undirstrika að varhugavert er að gera með skömmu millibili róttækar breytingar á húsnæðismálalöggjöfinni sem snerta hag þeirra sem eru að afla sér íbúðarhúsnæðis." "Nefndin er sammála um að nauðsynlegt sé að taka skipulag og starfshætti Húsnæðisstofnunar ríkisins til endurskoðunar með það að markmiði að bæta þjónustu hennar við einstaklinga, félagasamtök og stjórnvöld. Nefndin telur mikilvægt að stofnunin bæti upplýsingamiðlun til einstaklinga, félagasamtaka og stjórnvalda um lánamöguleika, lánskjör og greiðslubyrði." Þetta atriði verður mjög mikilvægt í ljósi þeirrar umræðu sem fram fer núna. "Ráðgjafarstöð Húsnæðisstofnunar var komið á fót í tengslum við lánveitingar vegna greiðsluerfiðleika. Stöðin gegndi veigamiklu hlutverki við að aðstoða fólk í greiðsluvanda. Húsnæðismálastjórn ber að setja ráðgjafarstöðinni markmið og starfsreglur. Ráðgjafarstöðinni ber að leggja megináherslu á almenna upplýsingamiðlun um lánaflokka, lánakjör, greiðslubyrði og fleiri atriði sem varða þjónustu Húsnæðisstofnunar. Nýja lánakerfið gerir það nauðsynlegt að ráðgjöf sé veitt í beinum tengslum við lánsumsóknir. Aðskilja ber tæknilega ráðgjöf frá fjármálalegri." Enn fremur kemur fram að nefndin sé sammála um að eftirtalin atriði þurfi að lagfæra, - að nokkru leyti, hæstv. forseti, kom hv. 7. landsk. þm. inn á þessi atriði-þ.e. um lánsrétt námsmanna, lánskjör félagasamtaka, stærðarmat íbúða, lánsrétt aðfluttra, lánsrétt sem ekki er nýttur til fulls, takmörkun á lánsrétti þeirra sem eiga fullnægjandi húsnæði fyrir og lánsrétt elli- og örorkulífeyrisþega. Ég hef hvergi séð þess stað að ráðherra eða ríkisstjórn hafi að einhverju leyti tekið þessi atriði, sem nefndin varð sammála um, til sín með þeim hætti að hún bregðist við og geri þá bragarbót á núverandi lögum um Húsnæðisstofnun sem þessi atriði gera ráð fyrir. Og tel ég þá til lítils að verið fyrir þessa nefnd ef ráðherra og ríkisstjórn ætla sér ekki með neinu móti að hlýða á skoðanir hennar eða taka tillit til þeirra. Í niðurlagi nál. segir: "Í þessu nefndaráliti er gerð grein fyrir tildrögum þess að félmrh. skipaði nefnd til að gera tillögur um nýtt húsnæðislánakerfi. Fjallað hefur verið um nefndarstarfið og þau áhrif sem kjarasamningarnir í febrúar 1986 höfðu á framvindu þess. Nefndin hefur ekki lagt til veigamiklar breytingar á núverandi húsnæðislánakerfi en starf hennar hefur haft áhrif á umræður um húsnæðismál og þróun þeirra. Benda má á tillögur nefndarinnar til lausnar á greiðsluvanda íbúðaeigenda og afstöðu hennar til einstakra atriða í frv. til laga nr. 54/1986, um breytingu á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins, sem kynnt var á sameiginlegum fundi nefndarinnar og húsnæðisnefndar ríkisstjórnarinnar og aðila vinnumarkaðarins. Í álitinu er einnig lýst áhyggjum nefndarinnar varðandi fjármögnun nýja húsnæðislánakerfisins." - Ég endurtek þetta: "Í álitinu er einnig lýst áhyggjum nefndarinnar varðandi fjármögnun nýja húsnæðislánakerfisins. Bent er á nauðsyn þess að Húsnæðisstofnun ríkisins leggi meiri áherslu á upplýsingamiðlun um húsnæðis- og byggingarmál. Lagt er til að komið verði á fót innan stofnunarinnar upplýsinga- og áætlanadeild sem sinni þeim málum betur en nú er gert. Nefndin leggur áherslu á það meginhlutverk ráðgjafarstöðvar Húsnæðisstofnunar að veita almenna ráðgjöf í tengslum við lánveitingar stofnunarinnar. Hún hefur einnig fjallað um meginstefnu varðandi veð og veðhæfi íbúðarhúsnæðis. Fleiri atriði má benda á, t.d. varðandi lánsrétt námsmanna, stærðarmat íbúða o.fl." Nú hafa komið hér nokkuð til umræðu þær fullyrðingar sem hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir hefur látið frá sér fara í fjölmiðlum og eins aðrar upplýsingar sem komið hafa fram í hinum ýmsu fjölmiðlum. Eitt var þó strax ljóst í máli hæstv. ráðh.: Hann staðfestir það að þær umsóknir, sem bárust til Húsnæðisstofnunar fyrir áramót, voru, ef ég hef tekið rétt eftir, 4260. Hann staðfestir það að meðallánsupphæð sé yfir 1,5 millj. kr., og hann sagði nánar, ef ég man rétt, 1600 þús. kr. Það þýðir það, ef við umreiknum þetta og skoðum þá upphæð sem stofnuninni stóð til reiðu á fjárlögum og lánsfjárlögum, að 12-15 hundruð af þessum umsækjendum, sem þegar hafa sótt um fyrir áramót, verða að bíða næsta árs. Það þýðir það í raun og veru að það er búið að ráðstafa framlagi næsta árs að nokkuð stórum hluta til. Hvað sem menn vilja halda um þær fullyrðingar sem fram eru komnar um stöðu þessara mála í dag má minna á það að hv. 2. þm. Norðurl. e. skrifar grein í Morgunblaðið laugardaginn 14. febrúar þar sem hann tekur undir mál Jóhönnu Sigurðardóttur að mjög miklu leyti og virðast nokkuð stangast á viðhorf ráðherrans og þess manns sem þar ritar. Hann segir, með leyfi hæstv. forseta: "Hinn 10. febr. s.l. birtist í Morgunblaðinu grein eftir Jóhönnu Sigurðardóttur alþingismann undir þessari myndarlegu fyrirsögn: "Húsnæðiskerfið riðar til falls." Of langt mál yrði að rekja einstök efnisatriði. Sum þeirra hafa við rök að styðjast, önnur ekki." Hann segir enn fremur, með leyfi hæstv. forseta: "Ég er Jóhönnu Sigurðardóttur sammála um það að fleiri hafa sótt um fyrirgreiðslu úr Byggingarsjóði ríkisins en áður. Ég hygg t.d. að fjöldi lánsumsókna til kaupa á notuðum íbúðum hafi tvöfaldast eða svo." Enn fremur segir hann: "Ég tek undir með Jóhönnu Sigurðardóttur þegar hún segir: "Brýnt er einnig að skoða sérstaklega vanda þeirra hópa sem fengu lán á umliðnum árum og nú eru í miklum greiðsluerfiðleikum."" Enn þá erum við, eftir allt það starf sem á undan er gengið allar götur eiginlega frá 1984, að tala um það að leysa vanda þessa hóps. Enn þá eru menn að hrópa á lausn til handa þessu fólki. Enn fremur segir þm.: "Nú kann það vel að vera að nauðsynlegt sé að auka það fjármagn sem Byggingarsjóður ríkisins hefur, jafnvel þegar á þessu ári. Sú mynd er smám saman að skýrast. Á hinn bóginn minni ég á að biðtími eftir lánum segir ekki alla sögu. Flestir vilja hafa vaðið fyrir neðan sig." En þá má kannske minna hv. þm. á það að þegar maður hefur sótt um lán og þegar maður hefur fengið tilkynningu um það hvenær lánið sé til reiðu eru mönnum settar alveg ákveðnar tímaskorður um það að ráða sínum málum, ákveða sínar fjárfestingar. Og þegar markaðurinn, svo maður orði það þannig, er sér meðvitaður um þessa tímapressu er það náttúrlega eðlilegt að það eitt út af fyrir sig leiði til ákveðinnar hækkunar á fasteignaverði. Það má segja sem svo að afstaða ríkisstjórnarinnar í þessu máli hafi kannske komið hvað augljósast fram núna við gerð fjárlaga í haust. Þegar menn með öðru munnvikinu töluðu sem sagt um það að auka þyrfti lánsrétt og rétt manna í þessum málum drógu þeir um leið úr framlagi ríkisins til þeirra sömu mála. Ég tel sýnt, herra forseti, að þeir menn sem við getum kallað 80%-mennina, mennina sem lofuðu 80% húsnæðislánum í kosningunum 1983, og ekki bara í kosningunum 1983 heldur líka í stjórnarsáttmála sínum sem þeir gerðu í maí 1983, séu að verða að aldamótamönnum. Ekki í þeim sama skilningi sem við lögðum í hugtakið "aldamótamenn" hérna einu sinni heldur einfaldlega vegna þess að þeir sem sækja undir handarjaðar þeirra og þurfa á hjálp og aðstoð ríkisins að halda við húsnæðisöflun verði innan skamms að bíða til aldamóta til þess að fá greitt úr sínum málum. Eða trúir hæstv. ráðh. því virkilega að það verði kominn jöfnuður á í þessum málum árið 1990? Með því að byrja með 3100 millj. kr. framlagi árið 1987 í heild og fara upp í 5,5 milljarða árið 1990? Eitt er víst að ég trúi því ekki og ég held að það séu æ færri sem trúa þeirri ótrúlegu sögu. Eins verður maður að lýsa furðu sinni yfir þeirri skoðun manna að það sé einfaldlega hægt að leysa þann vanda sem við erum stödd í með því að lengja biðtímann og að það sé allt í lagi að lofa mönnum háum lánum, jafnvel þó að þeir þurfi að bíða eftir þeim í jafnvel tvö ár eða þrjú, halda að það sé raunverulega einhver úrlausn fyrir þá einstaklinga sem þurfa með einum eða öðrum hætti að leysa sinn húsnæðisvanda. Auðvitað vitum við það að hluti af þeim mikla stormi sem Húsnæðisstofnun varð fyrir þegar nýju lögin voru samþykkt var tilkominn vegna þess að fólk, og þá sérstaklega ungt fólk, hafði beinlínis haldið að sér höndum um nokkuð langt skeið vegna þess hvernig lánskjör og aðstæður voru orðnar. Það getur vel verið að þessi ríkisstjórn, sem greinilega ætlar næstu ríkisstjórn að leysa vandann, vonist til að þessi vandi leysist raunverulega aftur með þeim sama hætti að fólk hreint og beint gefist upp á því að leita aðstoðar og hjálpar ríkisins við öflun eigin húsnæðis og sæki einfaldlega ekki um lán. Það verði fyrst og fremst stærsta lausnin á fjárhagsvanda sjóðsins eins og hann er orðinn nú þegar. Mig langar, hæstv. forseti, að spyrja hæstv. ráðh. nokkurra spurninga. Í fyrsta lagi mundi ég vilja spyrja hann hvort hann telji það ekki sannað nú þegar að fjármögnun húsnæðisöflunar með þeim hætti sem við erum að standa að í dag sé orðin þjóðfélaginu hreint og beint ofviða og þurfi að gerast með allt öðrum hætti en nú er raunin. Svo að ég skýri þessa spurningu aðeins er ég kannske að fella inn í hana mjög marga þætti þar sem um er að ræða hin sterku séreinkenni íslensks fasteignamarkaðar, þar sem fólk þarf að reiða fram sex sinnum stærri upphæð yfirleitt við kaup eða nýbyggingu en þekkist annars staðar á Norðurlöndum og Vesturlöndum yfirleitt. Í stað þess að greiða 10-20% við kaup eða festingu á húsnæði greiðir fólk hér 60-75%, allt eftir efnum og ástæðum. Svo að ég umorði þá þessa spurningu þannig að hún skiljist betur: Telur ráðherrann ekki sannað að hér þurfi að leita allt annarra leiða en við höfum verið að nota hingað til? Eins vegna margframkominna fullyrðinga leyfi ég mér að spyrja hæstv. ráðh. hvort það sé virkilega rétt að hann hafi haft upplýsingar í höndum í apríl í fyrra um það að fjármögnunaráform byggingarsjóðsins sem fram komu í grg. með frv. byggðu á röngum forsendum og að ástæða væri til að ætla að þau stæðust ekki dóm reynslunnar. Í samhengi við fyrstu spurningu mína má kannske spyrja hvort hæstv. ráðh. hafi þegar uppi einhver áform um að draga úr fjármagnsþörf fasteignamarkaðarins og þá er ég að tala um að stuðla að einhvers konar breyttum viðskiptaháttum á fasteignamarkaði. Vegna orða hæstv. ráðh. hér áðan og þeirrar óeðlilegu bjartsýni sem mér fannst koma fram í máli hans langar mig til að spyrja hann, og vona að hann geti svarað því, hvort hann hafni því algjörlega að lögin sem við settum í apríl í fyrra hafi valdið hækkun á fasteignamarkaði og hvort hann mótmæli því þá líka algjörlega að þau hafi valdið þeirri hækkun sérstaklega á 3-4 herbergja íbúðum sem fullyrt er að hafi orðið, þ.e. um 30% á hálfu ári. Vegna þess að ég trúi því að fjárþörf Byggingarsjóðsins komi til með að aukast mjög ört á næstunni og að þegar sé fyrir hendi mikil þörf fyrir aukið fé til sjóðsins á þessu ári leyfi ég mér líka að spyrja hæstv. ráðh. hvort hann ætli að samþykkja það í þessari ríkisstjórn að halli ríkissjóðs verði fjármagnaður með auknum lántökum hjá lífeyrissjóðum og þar með verði eyðilagður sá möguleiki að leita til þeirra eftir auknu fé í húsbyggingarsjóðina. Ég lék mér að því áðan að reyna að reikna á grundvelli þeirra fullyrðinga sem komu fram í máli hæstv. ráðh. hve miklu væri í raun og veru búið að ráðstafa af því fé sem veita þarf til sjóðsins á næsta ári. Ég vildi fá svar við því hjá hæstv. ráðh. hvað hann telur sjálfur að sé búið að ráðstafa fyrir fram miklu af því fé sem veita þarf til sjóðsins á næsta ári. Ég vil líka fá greinileg svör við því hjá ráðherra, eins og fleiri, hvort mögulegt sé - ef maður reiknar ekki með sama umsóknafjölda á þessu ári, við hljótum að verða að reikna með eitthvað minnkandi umsóknafjölda þó ekki væri nema vegna þess að það dregur úr bjartsýni hjá fólki eftir því sem lengra á líður að 1500-2000 umsækjendur á þessu ári fái ekki. lán úr Byggingarsjóðnum fyrr en árið 1989. Er það mögulegt að þeir sem sækja um seinni part þessa árs, ársins 1987, þá á ég við á seinasta ársfjórðungi þess, fái hugsanlega ekki lán fyrr en seinasti áratugur þessarar aldar er byrjaður, þ.e. 1990? Eins vildi ég fá svör við því hjá hæstv. ráðh., ef mögulegt væri, hvort þær fullyrðingar sem eru fram komnar, að biðtími eftir lánum sé nú þegar um 13 mánuðir hjá svokölluðum forgangshópum, þ.e. þeim sem eru að byggja eða kaupa í fyrsta sinn, og um 17 mánuðir hjá þeim sem eru að byggja eða kaupa í annað sinn, séu réttar. Eins langar mig líka að spyrja að því hvort mér reiknist rétt til að fjárþörf þeirra sem sóttu um fyrir áramót 1986-1987 sé um 6 milljarðar. Miðað við það að u.þ.b. 1260 af þessum umsækjendum fái ekki úrlausn sinna mála, ef reiknað er með þeirri meðallánsupphæð sem ráðherrann nefndi, fæ ég ekki betur séð en svo sé. Að síðustu væri kannske bara ein spurning. Henni má ráðherra láta ósvarað ef hann vill. Hún er einfaldlega um það hvort ráðherrann og ríkisstjórnin telji sinn hlut í húsnæðismálum vera orðinn svo slæman að hún þoli ekki málefnalega umræðu sem byggist á réttum upplýsingum. Það er mjög hart að standa hér og ræða þessi mál og hafa ekki annað til grundvallar en upplýsingar sem berast manni frá hinum og þessum misjöfnum aðilum og finna fyrir því að ráðherrann og þær stofnanir sem hann stýrir í þessu tilviki eru greinilega ekki reiðubúnar til að láta okkur í té þær upplýsingar sem þær hljóta þó að hafa, þannig að hægt sé að ræða þessi mál hér á sama grunni. Það vekur þá tilefni til seinustu spurningarinnar í þessu máli mínu: Hverjar eru og hvar er réttar upplýsingar að finna um ástand Byggingarsjóðs ríkisins í dag? Umræðu frestað.