Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti allsherjarnefndar um frumvarp til laga um fjármál stjórnmálaflokka og frambjóðenda og um upplýsingaskyldu þeirra. Frumvarpið er á þskj. 536 en álit allsherjarnefndar á þskj. 654. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Sigurð Eyþórsson, Skúla Helgason, Guðlaug Þór Þórðarson, Kristínu Halldórsdóttur og Eyjólf Ármannsson frá nefnd fulltrúa þingflokka, Árna Pál Árnason, starfsmann nefndarinnar, Sigurð Þórðarson ríkisendurskoðanda, Sigurð Óla Kolbeinsson frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Svan Kristjánsson, prófessor í stjórnmálafræði, og Gylfa Magnússon, dósent í viðskiptafræði. Þá komu einnig fyrir nefndina að eigin ósk Teitur Einarsson og Þórlindur Kjartansson frá Sambandi ungra sjálfstæðismanna. Umsagnir bárust um málið frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga og Sambandi ungra sjálfstæðismanna. Eins og hv. þingmönnum er kunnugt fjallar frumvarp þetta um lagalega umgerð stjórnmálastarfsemi á Íslandi og er undirbúið af hálfu nefndar allra þingflokka sem skipuð var árið 2005 af þáverandi forsætisráðherra, Halldóri Ásgrímssyni. Ég sé í sjálfu sér ekki ástæðu til að rekja efni frumvarpsins sérstaklega enda hefur það verið gert við 1. umr. málsins í ágætri framsöguræðu hæstv. forsætisráðherra. Ég vil taka það fram að allsherjarnefnd leggur til að málið verði samþykkt með fjórum breytingum sem varða þrjú atriði. Í fyrsta lagi er lagt til að framboð sem fái 5% fylgi í kosningum eigi rétt á styrk frá sveitarfélögum. Þetta varðar sveitarstjórnarkosningar en í frumvarpinu var gert ráð fyrir að þetta hlutfall væri 2,5%. Nefndin leggur því til að hlutfallið hækki úr 2,5% og verði 5%. Þá er sömuleiðis lagt til að orðin „og skal hún vera í eðlilegu hlutfalli við stærð sveitarfélagsins“ í lokamálslið 5. gr. falli brott. Næsta atriði sem nefndin leggur til og er kannski það veigamesta er að lagt er til að ákvæði um frambjóðendur til embættis forseta Íslands í 6. gr. frumvarpsins verði fellt niður. Ástæða þessa er fyrst og fremst sú að nefndin var á því að þessi mál þyrfti að skoða frekar að því er varðaði frambjóðendur til embættis forseta. Nefndin beinir því eindregið til forsætisráðherra að hafa forgöngu um tillögugerð hvað þetta varðar og þær tillögur hafi sömu meginreglur og gilda um aðra frambjóðendur í persónukjöri. Í samræmi við þetta verði breyting á c-lið 2. gr. frumvarpsins. Loks er það síðasta atriðið sem allsherjarnefnd leggur til að verði breytt og það snýr að framlögum frá einstaklingum. Nefndin leggur til að það verði bundið við lögráða einstaklinga. Breytingartillögu frá allsherjarnefnd er að finna á þskj. 655. Undir álit allsherjarnefndar skrifa auk mín hv. þingmenn Ágúst Ólafur Ágústsson, Björgvin G. Sigurðsson, með fyrirvara, Birgir Ármannsson, með fyrirvara, Ásta Möller, Kjartan Ólafsson, með fyrirvara, og Magnús Þór Hafsteinsson.

Herra forseti. Ég vil fyrir hönd Samfylkingarinnar lýsa ánægju með þetta frumvarp. Ég held að hér sé verið að stíga mjög mikilvægt skref í rétta átt í að gera umhverfi stjórnmálastarfsemi hér á landi líkara því sem gerist erlendis en áður en lengra er haldið vil ég sérstaklega minnast á þátt eins hv. þingmanns sem á hvað mestan þátt í að hafa hreyft þessu máli og það er hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir. Sá þingmaður hefur lagt ítrekað fram þingmál eftir þingmál í mörg ár sem lýtur að því að setja ákveðið regluverk í kringum stjórnmál og starfsemi stjórnmálaflokkanna. Hv. þingmaður hefur barist ötullega bæði innan þings og utan fyrir þessum málstað og hún getur nú litið stolt til baka vegna þeirra mikilvægu skrefa sem hér er verið að taka og ég held að allur þingheimur þurfi að hafa aðkomu þess þingmanns að málinu í huga og ekki síst að umræðunni og taka þátt í að þroska hana. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir á mikið hrós skilið fyrir baráttu sína og við þurfum öll að hafa það í huga. Það er jákvætt að þverpólitísk samstaða sé orðin um að setja þurfi lög hvað þetta varðar og um þær efnisgreinar sem hér eru á ferðinni. Það hefur verið ákveðin tortryggni í garð stjórnmálaflokkanna. Virðing Alþingis hefur ekki mælst eins mikil og hún ætti kannski að vera þannig að allt regluverk í þá átt að auka gegnsæi og eyða tortryggni eru jákvæð skref. Sömuleiðis stakk það auðvitað þjóðina að Ísland er eitt af síðustu löndum Evrópu sem hefur ekki löggjöf um fjármál stjórnmálaflokkanna og Evrópuráðið hefur m.a. beint þeim tilmælum til okkar að Íslendingar setji slíkt regluverk. Stjórnmálaflokkarnir gegna mikilvægu hlutverki í nútímasamfélagi. Þeir eru hluti af lýðræðinu og þess vegna er eðlilegt að eitthvert regluverk sé til staðar. Hin þverpólitíska nefnd sem var skipuð náði saman með þessa niðurstöðu. Auðvitað eru ekki allir alveg 100% sáttir eins og gerist í slíkri vinnu. Það er eðlilegt og við eigum að líta á þetta sem fyrsta skref. Það eru endurskoðunarákvæði í þessum lögum og það er um að gera að við lærum af reynslunni og sníðum helstu vankanta af þegar að þeim er komið. Þetta frumvarp og þessi lagabálkur munu bæði auka gegnsæi og hafa margs konar praktískar breytingar fyrir stjórnmálaflokkana, t.d. hvað varðar fjáröflun og annað og stjórnmálaflokkarnir þurfa að hafa sig alla við að fara eftir þessum reglum og ég er sannfærður um að það takist. Á það hefur verið bent í umræðunni og um það spurt af hverju stjórnmálaflokkarnir séu að setja reglur sem hugsanlegt er að komast fram hjá en mér finnst það ekki vera rök í sjálfu sér. Auðvitað er hægt að brjóta allar reglur eða komast fram hjá þeim og fram hjá anda laganna sé brotaviljinn slíkur en stjórnmálaflokkar og frambjóðendur sem sækjast eftir trausti hljóta að geta sammælst um að fara eftir þeim leikreglum og þeim anda sem birtist í viðkomandi lögum. Ríkisendurskoðun fær ákveðið hlutverk í þessum lögum, vítt hlutverk, bæði um að meta verðmæti viðkomandi frambjóðenda og flokka, þannig að bókfærður kostnaður mun aukast bæði hjá frambjóðendum í prófkjöri og stjórnmálaflokkum og síðan mun Ríkisendurskoðun koma að gerð bæði leiðbeiningarreglna. Í nefndarálitinu höfum við beint til Ríkisendurskoðunar að hún hafi samráð um gerð slíkra reglna við stjórnmálaflokkanna. En það er hins vegar umhugsunarefni hvort Ríkisendurskoðun þurfi aukin úrræði, jafnvel fjármagn til að sinna þessu viðamiklu verki. Starfandi formaður allsherjarnefndar gerði grein fyrir breytingartillögunum sem ég tel allar vera til bóta, sérstaklega hvað varðar sveitarfélögin. Það er komið að mestu leyti tel ég til móts við óskir Sambands ísl. sveitarfélaga og það er mikilvægt. Við erum auðvitað að leggja ákveðnar skyldur á sveitarfélögin að taka þátt í að styrkja stjórnmálastarfsemi en á móti erum við að aflétta kostnaði af sveitarfélögum þegar kemur að kosningunum. Í störfum nefndarinnar kom fram að sá kostnaður getur verið um það bil 40 millj. kr. í kringum hverjar kosningar. Eins og starfandi formaður benti á leggjum við til að forsetaákvæðið, 6. gr., verði endurskoðuð. Það er mikilvægt að við leggjumst í það strax í vor og hugsum það alveg til enda. Að lokum bendi ég á endurskoðunarákvæðið sem er í lögunum og við þurfum auðvitað að læra af reynslunni. Eflaust munum við rekast á eitthvað sem betur mætti fara og þá hvet ég þingheim til að taka höndum saman um að gera þessa góðu löggjöf enn betri. En ég vil ítreka þátt hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur í aðdraganda þessa máls og ég held að við þurfum öll að minnast aðkomu hennar og baráttu fyrir því að stjórnmálaflokkarnir lúti svona regluverki.

Virðulegi forseti. Ég held að full ástæða sé til að taka til umfjöllunar löggjöf um fjármál stjórnmálaflokkanna og reyndar kannski með almennari hætti eins og upphaflega var lagt af stað með í nefndinni, að fjalla um lagalega umgjörð stjórnmálastarfsemi á Íslandi og afmarka löggjöfina ekki bara við fjármál stjórnmálaflokkanna. Sú skýrsla og frumvarp sem hér liggur fyrir er að mörgu leyti gagnlegt að mínu viti og heldur til bóta þó að það sé ekki einhlítt, en mér finnst það lakara að menn ætli sér að keyra málið í gegnum þingið á hraðferð. Það kemur ekki fram í nefndaráliti allsherjarnefndar að málið hafi verið sent út til umsagnar. Það kemur hins vegar fram að tvær umsagnir hafi borist og ég hef beðið um að fá þær en ekki hefur gefist tími til þess að sækja þær og ég hef því ekki getað kynnt mér efni þeirra umsagna. Virðulegur forseti. Ég held að menn ættu ekki að viðhafa þau vinnubrögð á Alþingi, og sérstaklega ekki í þessu máli, að fara í gegn með frumvarp um stjórnmálaflokkana í hraðferð á örskotsstundu í gegnum þingið og gera að lögum, alls ekki. Ég geri alvarlegar athugasemdir við slíkar fyrirætlanir ef þær eru uppi, virðulegi forseti. Ég styð það ekki að menn standi þannig að verki. Það þýðir ekki endilega að ég styðji ekki það sem í málinu er, ég geri greinarmun á því, en ef það eru áformin að gera þetta með hraðferð mun ég leggjast gegn því. Ég held að eftirlaunafrumvarpið ætti að vera okkur nægjanleg lexía til að endurtaka ekki þann leik. Við erum í þeirri stöðu að fulltrúar stjórnmálaflokkanna skipa nefnd um stjórnmálaflokkana. Þeir ræða málið sín í milli, senda það til sín, kalla sjálfa sig til umsagnar og afgreiða það sjálfir. Hverjir aðrir koma að málinu? Stjórnmálastarfsemi í lýðræðisríki er ekki einkamál stjórnmálaflokkanna, alls ekki, og ég vara við því, virðulegi forseti, ef menn líta svo á að það sé ekki málefni sem komi öðrum við en stjórnmálaflokkunum sjálfum hvernig fjármál þeirra eru eða tekjuöflun þeirra. Ég tel að þetta mál eigi að fara út til umsagnar til ýmissa aðila í þjóðfélaginu og gefa þeim kost á að veita umsögn, koma á framfæri sjónarmiðum sínum og síðan taki þingið það til umfjöllunar, því að auðvitað er það Alþingi sem setur lög og enginn annar getur gert það. Okkur þykir ekki lengur eðlilegt að einn og sami aðili taki allar ákvarðanir í máli, það er búið að aðskilja framkvæmdarvald og dómsvald, svo ég nefni dæmi, og það er ekki eðlilegt að stjórnmálaflokkarnir séu eini aðilinn sem komi að máli, semji það, veiti umsögn um það og afgreiði það. Mér finnst það ekki eðlilegt fyrirkomulag. Það kann að vera að út úr því geti engu að síður komið skynsamleg löggjöf en það eru meiri líkur á því að hún verði skynsamleg ef fleiri koma að henni og sérstaklega þeir sem ekki eru hluti af kerfinu, vegna þess að aðrir þjóðfélagsþegnar eru hluti af þjóðfélaginu eins og við og þeir hafa rétt á því að hafa skoðun og setja hana fram um það hvernig stjórnmálaflokkarnir eigi að starfa. Við eigum ekki að taka þann rétt af þeim sem það vilja að koma á framfæri við Alþingi sjónarmiðum sínum í þessum efnum. Þetta vildi ég segja, virðulegi forseti, um formið. Um efnið sjálft er auðvitað þó nokkuð að segja og í heild sinni finnst mér það endurspegla ríkisvæðingu stjórnmálastarfseminnar. Niðurstaða málsins er, ef maður dregur hana saman, að verið er að tryggja starfsemi stjórnmálaflokka með framlögum úr ríkissjóði. Verið er að reisa skorður við því að einstaklingar og fyrirtæki geti lagt fé til stjórnmálastarfsemi, sem ég held út af fyrir sig að rétt sé að gera, en þær skorður eru svo lágar að það er engin von til þess að stjórnmálaflokkar geti rekið starfsemi sína eða kosningabaráttu á þeim framlögum. Þess vegna er það auðvitað niðurstaða þeirra sem leggja þetta mál fram að sækja verði meiri peninga í ríkissjóð. Það er eðlileg niðurstaða út frá þeim skorðum sem menn reisa. Þá er niðurstaðan sú að menn eru meira og minna með starfsemi sem rekin er úr ríkissjóði af þeim sem ákvarða fjárlög ríkisins. Ég held að menn eigi ekki að ganga svona langt í að takmarka fjárframlög til stjórnmálastarfsemi. Það er líka umhugsunarefni hve stjórnmálastarfsemin er lýðræðislega veik í þátttöku félagsmanna flokkanna í fjármögnun hreyfingarinnar. Það er mikið umhugsunarefni hversu lítið fjármagn flokkarnir fá frá sínum félagsmönnum og hlýtur að segja eitthvað um viljann til að starfa í stjórnmálaflokkunum. Menn verða auðvitað að velta því fyrir sér hvernig á þessu stendur, því að það er ekki hollt, þó að það sé nauðsynlegt að ríkissjóður eða hið opinberi leggi fé til stjórnmálastarfsemi, að það sé meira og minna á kostnað hins opinbera. Hins vegar eru göt í málinu. Það er enginn vandi fyrir fyrirtæki eða fjársterka aðila að koma peningum inn í kosningabaráttu vegna þess að það eru engar skorður í frumvarpinu við því til hversu mikilla útgjalda flokkarnir geta stofnað. Það eru skorður við tekjunum sem þeir geta aflað sér en það eru engar skorður við þeim útgjöldum sem þeir geta stofnað til. Það eru engar skorður við þeim útgjöldum sem aðrir geta stofnað til í þeirra nafni eða fyrir þeirra hönd. Ég held að menn þurfi að skoða þessa hlið líka. Ég held að menn þurfi líka að reisa skorður við stjórnmálaáróðri í fjölmiðlum, ég er á þeirri skoðun að setja þurfi takmarkanir á það t.d. í sjónvarpi. Ég var staddur í Bretlandi á síðasta ári og fylgdist dálítið með þingkosningunum sem þar fóru fram. Maður varð ekki var við kosningaáróður t.d. í sjónvarpi eða útvarpi og sáralítið í blöðum. Þeir setja greinilega löggjöf um þetta og reka kosningabaráttuna þannig að menn geti ekki nýtt aðgengi að fjármagni til að styrkja stöðu sína umfram aðra sem hafa minna aðgengi að fjármagni. Mér finnst það að mörgu leyti eðlilegt sjónarmið að löggjöf takmarki möguleika flokka til að afla sér fylgis umfram aðra flokka í krafti mikils aðgengis að fjármagni. Það er sláandi að í þessu frumvarpi eru engar takmarkanir settar á möguleika flokkanna til að eyða eða stofna til útgjalda, það er algjört frelsi í þeim efnum. Það eru settar takmarkanir á útgjöld einstaklinga í prófkjörum en það eru ekki settar takmarkanir á útgjöld flokka í kosningum, sem mér finnst vera sami hluturinn og menn eigi að hafa með sambærilegum hætti.  Mér finnst líka í þessu frumvarpi of mikið stutt við flokkana sjálfa en of lítið við þingmennina. Það kemur fram í 4. gr. frumvarpsins, Framlög til þingflokka úr ríkissjóði, að áformað sé að fella niður viðbótarframlag til flokkanna í kjölfar stækkunar kjördæmanna, fjármagn sem sérstaklega var ætlað til að renna út í einstök landsbyggðarkjördæmi. Það er meiningin að fella það niður og hækka hið almenna framlag, með öðrum orðum miðstjórnarvaldið eða hið samræmda fær meira og einstök kjördæmi minna. Þingmenn fá ekki það sem á sínum tíma, fyrir átta árum, var samkomulag um að þeir fengju, aðstöðu í formi aðstoðarmanns til að sinna sínu starfi. Það er líka gildur hluti af lýðræðinu að þingmennirnir séu einhvers megnugir. Hvers megnugir eru þingmenn hér, hvaða möguleika hafa þeir á að afla eða draga saman upplýsingar fyrir sig, setja niður mál og annað slíkt? Við sjáum það bara á þessu nefndaráliti að nefndin beinir því til forsætisráðherra að vinna tiltekin verk um löggjöf varðandi framboð forseta Íslands. Á oddviti framkvæmdarvaldsins að stjórna því? Þingmenn virðast ekki hafa neitt bolmagn til að geta sjálfir sett neitt niður eða unnið í þeim efnum. Það er lélegt, virðulegi forseti. Í flestum löndum sem ég hef komið til og síðast í austurríska þingið fyrir nokkrum dögum hafa þingmenn aðstoðarmann. Ég held að það sé hluti af lýðræðinu að styrkja stöðu þingsins, styrkja stöðu þingmanna, lýðræðið er ekki bara flokkarnir sjálfir, og að það eigi að styrkja stöðu þeirra og miðstjórnar flokkanna. Með stækkun kjördæmanna á sínum tíma veiktum við stöðu einstaklinga og hópa innan stjórnmálaflokka úti í kjördæmunum en styrktum forustumannavaldið. Með þessu frumvarpi erum við að ganga svolítið áfram á þeirri braut að byggja allt upp á forustu stjórnmálaflokkanna. Þó að hún sé alls góðs makleg verðum við að huga að öðrum þáttum lýðræðisins líka. Það eru atriði sem ég tel rétt að vekja aðeins athygli á í 3. og 4. gr. frumvarpsins. 3. gr. er um framlög til stjórnmálasamtaka og kveðið er á um úthlutun fjár til stjórnmálasamtaka. Í 4. gr. er hins vegar talað um framlög til stjórnmálaflokka. Það er ekki endilega sami hluturinn, stjórnmálasamtök og stjórnmálaflokkar. Mér þykir rétt að vekja athygli á þessu mismunandi orðalagi og spyrjast fyrir um hvort í því felist einhver mismunandi efnislegur skilningur. Ef það er ekki held ég að menn ættu að samræma orðalagið í 3. og 4. gr. þannig að enginn misskilningur sé uppi í þeim efnum. Ég staldra líka aðeins við 13. gr. frumvarpsins um viðurlög en þar segir: „Hver sem af ásetningi eða stórfelldu gáleysi brýtur gegn ákvæðum laga þessara skal sæta fésektum, en alvarleg brot geta varðað fangelsi allt að sex árum.“ Hvernig er leiðbeiningin í þessum lögum til dómaranna sem eiga væntanlega að túlka þessa grein ef til þess kemur síðar? Hver eru hin alvarlegu atriði sem falla undir t.d. fangelsisviðurlögin? Er það t.d. ef frambjóðandi eyðir meiru í prófkjöri en kveðið er á um í reglunum? Er það t.d. ef flokkur tekur við hærri framlögum en mælt er fyrir um eða hefur ekki fullnægjandi bókhald á fjárreiðum sínum og ef það er flokkurinn sem er hinn brotlegi hver fer þá í fangelsi, formaður flokksins, gjaldkeri flokksins eða framkvæmdastjóri?  Ég held að ég láti þetta duga, virðulegi forseti, um þetta mál. Mér finnst áhyggjuefni í heildina, ef maður dregur þetta saman, að brautin virðist vera í átt til vaxandi flokksræðis og vaxandi ríkisfjármögnunar stjórnmálastarfseminnar. Það eru kannski þær meginlínur sem eru áhyggjuefni. Ég geri alvarlegar athugasemdir við það að ætla að afgreiða þetta mál sem lög á svo stuttum tíma og án þess að senda það út til umsagnar, sérstaklega í ljósi þess að það fjallar um okkur sjálf sem erum í stjórnmálaflokkunum og það er reynsla af því að menn eru ekki alltaf bestir dómendur í eigin málum.

Forseti. Þetta er ekki andsvar af fjandsamlegu tagi. Ég hef hlustað á síðari hluta ræðu þingmannsins og hann hefur sagt hér margt merkilegt sem ég vek athygli þingmanna á, og einkum framsögumanns nefndarálitsins, hv. þm. Guðjóns Ólafs Jónssonar, að þörf er á að svara, t.d. þessu um sektarákvæðið sem virðist ekki vera nægilega hugsað, a.m.k. koma engin svör fram í nefndarálitinu við því. Það er nú eina erindi mitt í stólinn að taka undir með hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni að það er erfitt að taka afstöðu til frumvarpsins að ósvöruðum spurningum af þessu tagi.

Virðulegi forseti. Það væri hægt að setja á langt mál um þetta mikla mál en hér er um að ræða tímamótamál. Hér er um að ræða tímamótasátt í gömlu baráttumáli margra stjórnmálamanna um að opna bókhald og fjárreiður stjórnmálaflokkanna. Hér mætast tvær leiðir sem lagðar voru til í upphafi í starfi nefndarinnar, sem var annars vegar baráttumál og þingmál hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur um að opna bókhald flokkanna og hins vegar tillaga frá Sjálfstæðisflokki sem Davíð Oddsson, fyrrverandi forsætisráðherra, hafði kynnt hér um að banna framlög til flokkanna frá fyrirtækjum. Niðurstaðan er að sjálfsögðu málamiðlun. Þetta er tilraun til að koma böndum á starfsemi stjórnmálaflokkanna, þetta er tilraun til að treysta starfsumhverfi stjórnmálaflokkanna og þar með grundvöll lýðræðisins í landinu þar sem stjórnmálaflokkarnir gegna algjöru lykilhlutverki í því lýðræðisfyrirkomulagi sem hefur þróast á Íslandi, þetta er tilraun til að eyða tortryggni, vafa og grunsemdum um óeðlileg ítök fjársterkra aðila í starfi flokkanna. Að sjálfsögðu náðist enginn fullnaðarsigur í þessu máli heldur er þetta stórt skref fram á við. Þetta er merkilegt mál, þetta er söguleg sáttargjörð stjórnmálaflokkanna á Íslandi til að koma böndum á starfsemi þeirra til að stórbæta lýðræðislegt starfsumhverfi á Íslandi, ég er sannfærður um það. Ég sat í nefndinni og skrifa undir nefndarálitið með fyrirvara. Örugglega hafa allir þingmenn hérna einhvern fyrirvara við eitthvert atriði í þessu stóra og umfangsmikla máli, hvort sem það er um hámarkið sem einstaklingar og flokkar mega taka við frá fyrirtækjum, lögaðilum og einstaklingum sem er frekar lágt eða eitthvað annað. Talað er um 300 þús. kr. þak á framlög til stjórnmálasamtaka og frambjóðenda, þeir mega ekki taka við hærri framlögum frá lögaðilum en sem nemur 300 þús. kr. á ári, þannig að flokkurinn allur samanlagt má þiggja upphæð að þessu marki, 300 þús. kr. Þetta þykir mér lágt, ég skrifaði undir með fyrirvara um það, en málið í heild sinni er tímamótasátt. Auðvitað orkar margt tvímælis, það er að sumu leyti verið að skrúfa fyrir framlög frá atvinnulífinu og fyrirtækjum til flokkanna, þó er því haldið opnu áfram. Það var rætt í nefndinni um þá þróun sem átt hefur sér stað í Bandaríkjunum, t.d. þá miklu starfsemi sem hvers konar hagsmunahópar í kringum flokkana viðhafa. Þar er talið að einungis um 10% af fjármagninu sem notað er í stjórnmálastarf fari í gengum flokkana tvo, demókrataflokkinn og repúblikanaflokkinn. 90% fara í gegnum aðra starfsemi, svokallað „soft money“, alls konar hagsmunasamtök og hópa sem halda úti starfsemi utan um einhvern málstað o.s.frv. sem er að sjálfsögðu fyrst og fremst til þess að hjálpa einhverjum málstað og tilteknum flokkum. En í heild sinni er málið sigur fyrir lýðræðið í landinu. Það má gagnrýna þakið á framlögum, það má að sjálfsögðu gagnrýna framlögin frá hinu opinbera. Ég vil í leiðinni minna á mikilvægi þess að tryggja það að hluti fjármagnsins fari þangað sem hann átti að fara, til starfsemi flokkanna úti á landi með tilkomu hinna gríðarlega stóru nýju kjördæma sem ná yfir, eins og Suðurkjördæmið sem ég er í, nánast hálft Ísland landfræðilega. Það er mikilvægt að það gangi eftir eins og um var samið í upphafi þegar kjördæmaskipanin var tekin upp og ákveðið var að fara þá leið. Hér er um að ræða öfluga tilraun sem verður vonandi endurskoðuð strax eftir næstu kosningar, t.d. hvernig lögin gáfust í kosningunum. Það er margt sem mun reyna á þarna eins og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson benti mjög réttilega á. Það er mjög auðvelt að hafa fyrirvara um mjög mörg einstök atriði. Við þurfum að sjálfsögðu að meta gildi og inntak laganna eftir kosningarnar í vor af því að þarna mun reyna mjög á mörg atriði eins og það sem lýtur að tengdum aðilum, lögaðilum, sem mega ekki samtals leggja til flokkanna nema þessa tilteknu upphæð o.s.frv. Það er að sjálfsögðu auðvelt að fara í kringum einhver atriði en það verður að reyna á löggjöfina af því að löggjöfin sem slík er sögulegur sigur. Þetta er tímamótasátt allra stjórnmálaflokkanna á Íslandi til að koma böndum á starfsemina, setja lög um opnar fjárreiður stjórnmálaflokkanna. Að því leytinu er síðasta vígið fallið, eina landið í Vestur-Evrópu þar sem ekki var slík löggjöf. Hún er fyrir löngu komin í allri Skandinavíu og Vestur-Evrópu og þess vegna fagna ég þessu máli, þess vegna skrifa ég undir álitið og styð málið af því að þetta er stórt skref í átt að því að efla lýðræðið í landinu og við komum þarna böndum á mjög mikilsverða þætti stjórnmálastarfsins.

Hæstv. forseti. Ég á sæti í allsherjarnefnd sem áheyrnarfulltrúi fyrir Vinstri hreyfinguna – grænt framboð, eins og fram kemur á nefndaráliti þessu og er samþykk því. Ég vil einungis fara örfáum orðum um þessa niðurstöðu. Ég tel þetta nokkuð sögulega stund, að við höfum mál fyrir framan okkur sem er þess eðlis að stjórnmálaflokkarnir hafa náð ákveðinni niðurstöðu eftir tæplega eins og hálfs árs vinnu þverpólitískrar nefndar sem um þessi mál hefur fjallað og greint er frá í greinargerð með frumvarpinu. Hins vegar vil ég taka undir það með hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni að hér hefði verið fullt tilefni til að taka lengri tíma í umræður um málið. Það hefði að sjálfsögðu þjónað lýðræðinu betur að senda málið út til umsagna og skoða á því allar hliðar. Ég vil taka skýrt fram að það er ekki við stjórnarandstöðuna að sakast í þeim efnum. Við höfum gagnrýnt að hvert málið á fætur öðru skuli tekið í gegn á síðustu dögum fyrir jólahlé með allt of miklum hraði. Þetta er eitt af þeim málum. Ég vil taka undir það sem stendur í greinargerð með þessu frumvarpi. Það er mikilvægt að umræðan um stjórnmálaflokkana og fjármál þeirra sé opin og menn geri sér grein fyrir því að þeir eru hornsteinn lýðræðis í þessu landi. Forsenda heilbrigðrar og eðlilegrar þjóðmálaumræðu og sá rammi sem löggjafinn markar þessari starfsemi þarf að treysta möguleika stjórnmálaflokkanna til að sinna því hlutverki, samhliða því að girða eins og kostur er fyrir mögulega misnotkun á aðstöðu eða spillingu. Þetta er auðvitað kjarni málsins og vakir undir í þessu máli. Við megum ekki missa sjónir á því. Hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson talaði áðan fyrir hönd Samfylkingarinnar og minntist á frumkvæði Samfylkingarinnar í þessu máli. Í því sambandi nefndi hann hlut hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur. Ég ætla sannarlega ekki að draga úr hennar hlut í umræðu um fjárreiður stjórnmálaflokkanna en hitt vil ég þó benda á að Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur frá upphafi notast við stærstan hluta þeirra reglna sem hér eru settar fram. Við höfum frá upphafi haft opið bókhald. Við höfum haft löggilta endurskoðendur sem endurskoða bókhald okkar. Við höfum sett reglur um framlög lögaðila til stjórnmálaflokksins og höfum upplýsingar um fjárreiður þingmanna á heimasíðu flokksins. Ég tel að auðvitað hefðu allir flokkar getað gengið á undan með góðu fordæmi og sett sér þær reglur sem hér eru lögfestar. Ég er stolt af því að vera í stjórnmálaflokki sem gerði það. En ég er líka ánægð með að náðst hafi þverpólitísk sátt eftir mikla vinnu þeirrar nefndar sem hér hefur starfað og að nú skulum við horfa fram á bætta tíma í þessum efnum. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson fór nokkrum orðum um möguleika flokkanna á útgjöldum. Það er rétt hjá hv. þingmanni að það kom fram í allsherjarnefnd, þar sem við fengum nokkra gesti, að mikilvægt sé fyrir flokkana að meta útgjaldaþörf sína. Bara það eitt að flokkarnir fari að meta útgjaldaþörf sína gæti lækkað útgjöld þeirra talsvert. Það eru orð að sönnu. Í því sambandi langar mig að nefna hér hugmynd sem varðar útvarps- eða sjónvarpsauglýsingar, auglýsingar á ljósvakanum. Svanur Kristjánsson, einn af gestum nefndarinnar, prófessor í stjórnmálafræði við Háskóla Íslands, stakk því að okkur að hugsanlegt væri að setja reglur um útvarpsstöðvar eða sjónvarpsstöðvar þannig að innifalið væri í leyfum þeirra ákveðið bann við að stjórnmálaflokkar auglýsi sig á öldum ljósvakans, t.d. viku fyrir kosningar eða með hvaða hætti öðrum sem við vildum hafa það. Þetta er til marks um að ákveðin atriði ættu að koma til skoðunar og þau mætti ræða frekar. Það væri ákjósanlegra að við hefðum betri tíma til að sinna málinu. Undir hitt vil ég líka taka, sem hér hefur verið sagt, að samkomulag er um að setja þetta mál með hraði í gegn. Þá skulum við líka hlíta því og vera opin fyrir því að málið verði tekið upp á nýjan leik. Enda gefur nefndin yfirlýsingu um það í nefndarálitinu, þótt ekki væri nema bara til að skoða ákvæðin um forsetann og forsetaframbjóðendur. Það er mál sem þarf að skoða betur og setja reglur um á næsta ári. Það er ekki auðvelt að finna hinar fullkomnu reglur. En hluti af því sem á eftir að vinna er reglugerðin sem setja þarf á grundvelli þessara laga. Ég tel mikilvægt að nefndin sem vann þessar reglur eða aðrir fulltrúar stjórnmálaflokkanna komi að því með Ríkisendurskoðun að semja þær reglur. Um þær reglur þarf að ríkja jafnmikil sátt og um lagaákvæðin í frumvarpinu. Að lokum, virðulegi forseti, bendi ég á að við sem á þingi sitjum þurfum að vera meðvituð um það að á síðustu árum hefur gætt vaxandi vantrausts í garð stjórnmálaflokka og stjórnmálamanna. Við horfum upp á skoðanakannanir á hverju einasta ári sem sýna að innan við 50% landsmanna hafa mikið traust á þingmönnum, á stjórnmálamönnum og á stjórnmálaflokkunum. Traustið á Alþingi er því miður lágt. Þetta eru vísbendingar sem við verðum að taka til skoðunar. Ég tel að þær reglur sem settar eru fram í þessu lagafrumvarpi eigi að vera til þess fallnar að auka traust almennings á löggjafarsamkundunni, á þingmönnum og á stjórnmálaflokkum almennt. Þess vegna er ég hlynnt því að þessar reglur séu settar.

Hæstv. forseti. Ég vil biðjast velvirðingar á því að hafa gleymt að taka fram í framsöguræðu minni áðan að hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir sat fundi allsherjarnefndar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykk áliti nefndarinnar. Ég vil nota tækifærið og þakka henni og öðrum nefndarmönnum í allsherjarnefnd kærlega fyrir samstarfið. Nefndin hafði ekki langan tíma til að fjalla um frumvarpið en gerði það eftir bestu getu. Nefndin fékk til sín fjölda gesta og velti fyrir sér ýmsum álitaefnum. En eins og kom fram í framsöguræðu minni var ekki talin ástæða eða efni til að hrófla mikið við málinu, sem byggt var á niðurstöðum stjórnskipaðrar nefndar.

Hæstv. forseti. Það er mikið fagnaðarefni að nú skuli brotið í blað í stjórnmálasögunni, að stjórnmálaflokkarnir hafi loks komið sér saman um löggjöf um fjármögnun stjórnmálastarfsemi og kosningabaráttu. Því ber að fagna þótt okkur hafi tekið langan tíma að komast í hóp siðmenntaðra þjóða með löggjöf um fjármál stjórnmálaflokka. Það gat ekki gengið lengur að Ísland væri eitt af þremur ríkjum í Vestur-Evrópu, ásamt Sviss og Lúxemborg, ef ég man rétt, sem ekki hefði sett lög um fjármál stjórnmálaflokkanna. Það var skammarlegt að ítrekað voru hunsuð tilmæli um þetta á alþjóðavettvangi, t.d. innan Efnahags- og framfarastofnunarinnar. En í nefnd stofnunarinnar sem fjallar um spillingu hafði Ísland iðulega sætt ákúrum fyrir að setja ekki löggjöf um að opna fjármál stjórnmálaflokkanna. Það er því mikið fagnaðarefni að Ísland sé nú á leiðinni inn í nútímann í þessu efni ásamt öðrum þjóðum. Við höfum lengi vitað að það að löggjöf hafi vantað um fjármál flokkanna hefur skapað, með réttu eða röngu, ákveðna tortryggni um fjármál flokkanna. Þess vegna er mjög ánægjulegt að náðst hafi bærileg samstaða milli allra flokka um að setja slík lög. Ég hef frá árinu 1995 lagt fram frumvörp um þessi efni. Meginefnið í því frumvarpi sem við nú ræðum og á að fara að lögfesta er að verulegu leyti svipaðs eðlis og þau þingmál sem ég lagði fram um sama efni, þ.e. að birta opinberlega samræmda ársreikninga og nafngreina styrktaraðila sem gefa fjárframlög yfir tilteknum mörkum og að stjórnmálaflokkarnir birtu ársreikninga sína opinberlega. Ég er því bærilega sátt við frumvarpið sem hér liggur fyrir þótt ég hefði viljað sjá ýmis atriði með öðrum hætti. Ég legg áherslu á að ef það koma fram agnúar á þessu þá vindi menn sér í að leiðrétta þá en bíði ekki þess að farið verði að ákvæði um að árið 2010 verði skipuð nefnd til að fara yfir lögin og framkvæmd þeirra. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að taka langan tíma í að ræða þetta mál af því að menn hafa komið sér saman um að ræða það ekki lengi. En það er áhyggjuefni að ekki eigi að vera gegnsæi í fjárframlögum sem koma frá einstaklingum og þau birt opinberlega líkt og hjá lögaðilum. Það gæti aukið líkurnar á áframhaldandi neðanjarðarstarfsemi við fjármögnun stjórnmálaflokka í gegnum fjárframlög frá fjársterkum aðilum. Ég hefði viljað sjá að fjárframlög upp á a.m.k. yfir 100 þús. kr. frá einstaklingum væri gert skylt að birta opinberlega. Einnig hefði verið full ástæða til að setja fjáraustri flokkanna í kosningabaráttunni skorður, t.d. vegna auglýsinga. Auk þess finnst mér heimild frambjóðenda til þess að eyða í prófkjörsbaráttu fullrýmileg. Mér finnst ansi rýmilegt að setja þar þak og miða við 7,5 millj. kr. Ég hefði viljað sjá þessa þætti með öðrum hætti. Ég vil líka nefna að fyrir nokkrum árum, ætli það hafi ekki verið árið 1993 eða jafnvel fyrr, ég man ekki nákvæmlega árið, var samþykkt á Alþingi að framlög lögaðila til stjórnmálaflokkanna yrðu frádráttarbær frá skatti. Forsenda margra þingmanna fyrir samþykkt þeirrar breytingar var sú að í kjölfarið yrði sett löggjöf um fjármál flokkanna. En samt eru liðin öll þessi ár, sennilega 15 ár, og við erum fyrst núna farin að sjá til lands að því er varðar löggjöf um fjármál flokkanna. Ég hefði líka viljað sjá gegnsæi í því hve mikill frádráttur er í skattgreiðslum vegna framlaga lögaðila til stjórnmálaflokka, að þessum framlögum væri haldið sérgreindum, t.d. hjá ríkisskattstjóra þannig að hægt yrði að kalla fram hverju sinni, t.d. á þingi, hve mikið hefði komið til frádráttar vegna framlaga til stjórnmálaflokkanna. Það væri í anda þess gagnsæis sem við viljum sjá í stjórnsýslunni. Mér finnst miður að ekki hefði verið tekið á því í leiðinni að hægt væri að fylgjast með því á Alþingi og við veittum aðhald með því að halda til haga þeim niðurstöðum, um hve mikið væri frádráttarbært vegna framlaga lögaðila. En því miður er ekkert tekið á því í þessu frumvarpi, ekki í greinargerð og ekki í nefndaráliti meiri hlutans. Það þykir mér slæmt. Við höfum kallað eftir því að fá þessar upplýsingar á þingi. Ég fékk þau svör að það þjónaði ekki skattalegum hagsmunum hjá ríkisskattstjóra að aðgreina þetta, t.d. frá framlögum sem eru frádráttarbær til líknarfélaga o.s.frv. En ef vilji væri fyrir hendi til að fá þetta fram, t.d. fyrir atbeina þingsins eða fjármálaráðuneytisins, þá væri hægt að aðgreina slíkt. Ég held að það væri mikill kostur og það mundi auðvelda allt eftirlit með framkvæmd þessara laga, ef þessi frádráttarbærni væri uppi á borðinu. Þetta eru helstu agnúarnir sem ég sé á þessu máli. Ég held að með því að birta ekki opinberlega framlög frá einstaklingum með sama hætti eins og frá lögaðilum séu þarna spillingarsmugur sem hægt væri að nýta. Ég hefði líka viljað sjá að ákvæði um tengda aðila væri skýrara og þrengra en gert er ráð í frumvarpinu, í e-lið 2. gr. Ég held að þessi skilgreining sé of víðtæk og tel að þau skilyrði sem sett eru fram varðandi tengda aðila hefði átt að tengja þótt vissulega sé til bóta að sjá viðleitnina sem þó er gerð í frumvarpinu varðandi þetta atriði. Ég held líka að við hefðum átt að fara fyrr í endurskoðunina en árið 2010. Ég held að það hefði verið gagnlegt að hafa hana eftir um tvö ár eða svo, að þá yrði farið út í að skipa nefnd til þess að fara yfir agnúa á málinu. Mér finnst þetta of langur tími, þ.e. fram til ársins 2010. Virðulegi forseti. Þótt ég hafi lýst ákveðnum agnúum á frumvarpinu og bent á leiðir sem ég hefði viljað sjá í frumvarpinu þá mun ég að sjálfsögðu styðja frumvarpið og einstök ákvæði þess. En ég mun fylgjast grannt með því, eins og aðrir þingmenn, hvort ástæða sé til þess að breyta löggjöfinni og herða á ýmsum ákvæðum hennar. Það mikilvægasta er þó, virðulegi forseti, að við fáum löggjöf um fjármál stjórnmálasamtaka, frambjóðenda og um upplýsingaskyldu þeirra. Það er mikilvægast af öllu og er vert að fagna því og segja: loksins, loksins. Alþingi hefur loksins farið í það þarfa verk að setja lög um fjármál stjórnmálaflokkanna þótt það hefði átt að gerast fyrir mörgum áratugum, virðulegi forseti.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti allsherjarnefndar um tillögu til þingsályktunar á þskj. 386 um að leggja niður Þjóðhátíðarsjóð. Í tillögu þessari er kveðið á um starfslok Þjóðhátíðarsjóðs sem stofnaður var í tilefni af 1100 ára búsetu á Íslandi árið 1974. Það er sem sagt lagt til að heimilað verði að leggja niður starfsemi sjóðsins frá og með 2011 eins og nánar er gerð grein fyrir á þskj. 386. Nefndin hefur fjallað um þetta mál og leggur til að tillagan verði samþykkt óbreytt. Ásamt mér standa að nefndaráliti allsherjarnefndar hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson, Björgvin G. Sigurðsson, Birgir Ármannsson, Guðrún Ögmundsdóttir, Sigurður Kári Kristjánsson og Þórdís Sigurðardóttir.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá hv. efnahags- og viðskiptanefnd um frumvarp til laga um breyting á tollalögum, nr. 88/2005, með síðari breytingum, sem er að finna á þskj. 639. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Lilju Sturludóttur frá fjármálaráðuneyti. Helstu breytingarnar sem felast í frumvarpinu eru að lengja það tímabil úr einum mánuði í 12 sem nota má ökutæki á erlendum eða sérstökum skráningarnúmerum hér á landi án þess að greiða aðflutningsgjöld. Er um að ræða frestun á greiðslu aðflutningsgjalda til innflytjanda eða kaupanda bifreiðar sem hefur, eða hefur haft, fasta búsetu erlendis og hyggst dveljast hér á landi tímabundið og nota bifreiðina í eigin þágu. Það er gert að skilyrði að bifreiðin sé flutt til landsins eða keypt ný og óskráð hér á landi innan mánaðar frá því að viðkomandi kom til landsins fyrst. Rétt er að ítreka að þessi heimild gildir einungis um þá sem koma hingað til tímabundinnar dvalar en reglurnar eiga ekki við um þá sem hingað koma til varanlegrar búsetu. Þær breytingar sem hér eru lagðar til eru til komnar vegna ábendinga Eftirlitsstofnunar EFTA (ESA). Hefur ESA bent á að óheimilt sé að binda tímabundinn innflutning á fyrirtækjabifreiðum því skilyrði að hluti aðflutningsgjalda sé greiddur eins og gert er í gildandi lögum. Ég ætla ekki að lesa, herra forseti, þetta nefndarálit frekar en hér eru nefnd dæmi um að aðflutningsgjöldin geti numið 1,6 millj. kr. af bifreið sem er í hærri vörugjaldsflokki. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir nefndarálitið rita hv. þm. Pétur H. Blöndal, Þórarinn E. Sveinsson, Þórdís Sigurðardóttir, Ágúst Ólafur Ágústsson, Ásta Möller, Sæunn Stefánsdóttir og Ögmundur Jónasson.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti allsherjarnefndar á þskj. 640 um frumvarp til laga um ráðstafanir í kjölfar samnings við Bandaríkin um skil á varnarsvæðinu á Keflavíkurflugvelli. Nefndin fjallaði um málið og fékk á sinn fund Pál Þórhallsson frá forsætisráðuneyti, Veturliða Þór Stefánsson frá utanríkisráðuneyti, Árna Sigfússon, bæjarstjóra Reykjanesbæjar, Sigurð Val Ásbjörnsson, bæjarstjóra Sandgerðisbæjar, Oddnýju Harðardóttur, bæjarstjóra í Garði, Magnús Gunnarsson, formann stjórnar Þróunarfélags Keflavíkurflugvallar ehf., og Kjartan Þór Eiríksson, framkvæmdastjóra Þróunarfélagsins. Sameiginlegt erindi um málið barst frá bæjarstjórum Reykjanesbæjar, Sandgerðisbæjar og Garðs og auk þess sérstaklega tilkynning frá Sandgerðisbæ. Frumvarp þetta, sem er á þskj. 458, er lagt fram til að taka af öll tvímæli um réttarstöðu á varnarsvæðinu á Keflavíkurflugvelli í kjölfar samnings um skil Bandaríkjamanna á svæðinu til íslenskra stjórnvalda. Ég tel í sjálfu sér ekki ástæðu til að fjalla frekar um efni frumvarpsins, enda hefur það verið gert við 1. umr. um málið. Að því er varðar skipulagsmál á svæðinu er í fyrsta lagi rétt að benda á 61. gr. skipulags- og byggingarlaga, nr. 73/1997, eins og gert er í áliti allsherjarnefndar en þar kemur fram að utanríkisráðherra fari með yfirstjórn þessara mála og það er í samræmi við 2. mgr. 1. gr frumvarpsins. Nefndin telur rétt að í þessum efnum verði litið til nýskipaðrar byggingar- og skipulagsnefndar sveitarfélaganna þriggja á svæðinu, þ.e. Reykjanesbæjar, Sandgerðisbæjar og Garðs. Á þetta var lögð sérstök áhersla af hálfu umræddra sveitarfélaga. Allsherjarnefnd leggur til nokkrar smávægilegar breytingar á frumvarpinu sem er að finna á þskj. 641. Auk mín standa að áliti allsherjarnefndar hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson og hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson, með fyrirvara, Birgir Ármannsson, Kjartan Ólafsson og Sigurður Kári Kristjánsson. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi en stendur ekki að álitinu. Hv. þm. Guðrún Ögmundsdóttir, Sigurjón Þórðarson og Þórdís Sigurðardóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins.

Herra forseti. Við erum að ræða frumvarp til laga um ráðstafanir í kjölfar samnings við Bandaríkin og skil á varnarsvæðinu á Keflavíkurflugvelli. Langan tíma hefur tekið frá því að vitað var að herinn væri að fara og þangað til við erum komin hér með einhvers konar ramma um hvaða reglur og hvaða skipulag eigi að gilda á fyrrverandi varnarsvæðum. Þegar farið er yfir frumvarpið eins og það liggur fyrir og eftir meðferð allsherjarnefndar kemur manni í hug orðið bráðabirgðalög einfaldlega vegna þess að þó að bráðabirgðalög hafi aðra merkingu en þessi lagasetning, þá er það sem hér er verið að gera aðgerðir til bráðabirgða og ekki er á nokkurn hátt reynt að nálgast það hversu lengi slíkt bráðabirgðaástand á að ríkja og hvenær hægt verði að koma á föstu ástandi þarna þannig að menn viti í hvaða stöðu þeir eru. Reynsla okkar af því hvernig opinber stjórnvöld hafa unnið frá því að vitað var að herinn vildi fara, og ég tala ekki um frá því hann fór, er sú að það gengur afskaplega hægt. Það vita allir sem skoðað hafa málefni herstöðva sem lagðar hafa verið niður að tíminn skiptir afskaplega miklu máli. Það skiptir verulegu máli að bregðast fljótt við eftir að búið er að leggja niður herstöð og þau mannvirki hafa verið yfirgefin, að koma þeim mannvirkjum í borgaraleg not til að þau fari að þjóna einhverjum tilgangi og standi ekki auð og yfirgefin eins og mannvirkin á Keflavíkurflugvelli núna. Við getum nefnt dæmið sem gerðist um daginn. Við vitum að það gerðist vegna þess að mannvirkin voru í umhirðuleysi þegar talsvert vatnstjón varð vegna þess að í rauninni var enginn ábyrgur fyrir húsum eða mannvirkjum á svæðinu. Það er langt síðan við vissum, okkur var sagt það af ríkisstjórninni og hæstv. ráðherrum, að stofna ætti sérstakt hlutafélag um þær eignir sem mundi taka þær yfir og reyna að koma þeim í arðbær borgaraleg not. En eins og ég sagði áðan tekur þetta afskaplega langan tíma. Nú er búið að stofna þróunarfélag um eignir á Keflavíkurflugvelli og í þessu lagafrumvarpi er heimild til að semja við umrætt félag um hvernig það yfirtekur eignir og svæði á Keflavíkurflugvelli. Ekki hefur maður séð í skýringum með frumvarpinu eða komist að því með því að lesa nefndarálit eða spyrja nefndarmenn í allsherjarnefnd hvað í raun og veru þetta félag á að gera, hvað þessi heimild þýðir. Hvað er það sem ráðherrarnir ætla að fela þessu félagi? Ef maður les í gegnum lagafrumvarpið eins og það er er í raun allt opið. Þetta félag gæti yfirtekið öll mannvirki, allan rekstur þarna upp frá miðað við hvernig greinarnar hljóða í frumvarpinu. Nokkuð ljóst virðist vera að þessu svæði verður skipt í þrjú meginsvæði, þ.e. því verður skipt upp í flugvallarsvæði, öryggissvæði og svæði sem Þróunarfélag Keflavíkurflugvallar ehf. á að hafa umsýslu með. Það segir þó í frumvarpinu að það megi fela Þróunarfélaginu að hafa umsýslu með eignum á öllum þessum þremur svæðum og því veit maður ekki í rauninni hvað það er sem ráðherrarnir eru að hugsa með því að fela slíkt þessu nýja félagi. Maður veltir fyrir sér tímamörkunum. Hvenær mun þessu bráðabirgðaástandi linna og hvenær verður þarna komið umhverfi hvað varðar umráð, umsýslu, skipulag og annað til framtíðar? Engin leið er að lesa það út úr frumvarpinu og engin leið er að lesa það út úr nefndarálitinu. Engin tímamörk eru önnur en þau að í 2. gr. segir að utanríkisráðherra skuli að höfðu samráði við samgönguráðherra skipa fimm manna nefnd sérfræðinga - en hvergi er útskýrt hvers konar sérfræðinga - sem hafi það hlutverk að undirbúa snurðulausa færslu á stjórnun og rekstri Keflavíkurflugvallar samkvæmt þeirri grein yfir til samgönguyfirvalda. Þessi nefnd sérfræðinga á að ljúka störfum og leggja fram tillögur um framkvæmd yfirfærslunnar fyrir febrúarlok 2007. Er það einhver tímasetning eða dagsetning sem maður getur sagt: Ókei, í febrúarlok 2007 verður búið að fara yfir það hvernig flugvallarstarfsemin, stjórnun og rekstur á Keflavíkurflugvelli verður fært yfir til samgönguráðuneytisins? Verður þá ekki um leið búið að taka ákvörðun um önnur svæði, öryggissvæði og hvað það er sem Þróunarfélagið á að hafa með að gera? Það segir líka að hæstv. forsætisráðherra muni gefa út auglýsingu um að það landsvæði sem um ræðir að hluta eða í heild hafi verið tekið til annarra nota en hernaðarnota og í slíkri auglýsingu væri hægt að kveða á um að almennar reglur mundu gilda um svæðið allt eða að hluta. Því er eðlilegt að spyrja hvort það muni þá ekki gerast eftir febrúarlok 2007 að slík auglýsing verði birt. Þá auglýsi menn og ráðuneytið hvernig framtíðin verður á Keflavíkurflugvelli. Annað sem maður veltir fyrir sér þegar maður les þetta í gegn er hvernig þetta allt saman er á einni hendi. Forsætisráðherra fer með hlutabréfið í Þróunarfélaginu, sem er ríkisfélag. Forsætisráðherra hefur samkvæmt lögunum heimild til þess að semja við þetta þróunarfélag um hvað það er sem það á að gera og forsætisráðherra mun auglýsa um framtíð svæðisins. Þetta er sem sagt allt í einum og sama ráðherranum, umsýsla, ákvarðanir og allt sem málinu tengist. Ég hefði haldið að betra væri að mörgu leyti fyrir okkur að fleiri kæmu að þessu en þetta væri bundið í einni skúffu í einu ráðuneyti hjá einum hæstv. ráðherra. Það sem skiptir miklu máli við þessa yfirfærslu er að sveitarfélögin á Suðurnesjum verði höfð með í ráðum, alveg frá upphafi til enda. Mikið hefur skort á það og skorti mikið á það frá því að Bandaríkjamenn tilkynntu að þeir væru að fara frá Íslandi, að haft væri samráð við sveitarfélögin á Suðurnesjum. Nú hafa þrjú sveitarfélög, sem hafa lögsögu á þessu svæði, skipað sameiginlega byggingar- og skipulagsnefnd, sveitarfélög sem lýst hafa því yfir að þau vilji sem fyrst hafa með skipulagsmálin að gera á Keflavíkurflugvelli og er mikilvægt að sjá það í nefndarálitinu að hv. allsherjarnefnd tekur undir að sveitarfélögin eigi að hafa skipulagsvald á umræddu svæði og það verði í framhaldi af þeirri auglýsingu sem ég minntist á áðan sem hæstv. forsætisráðherra mun senda frá sér. Það væri gott ef hv. formaður eða varaformaður allsherjarnefndar gæti sagt okkur hvort það sé réttur skilningur að auglýsing muni birtast í febrúarlok eða eftir febrúarlok árið 2007 þegar nefnd sérfræðinga hefur skilað af sér hvernig starfsemin á Keflavíkurflugvelli eigi að færast yfir til samgönguráðuneytisins eða hvort við getum búist við því að mun lengra tími líði og engin tímamörk séu í raun í umræðunni. Gott væri ef hv. varaformaður allsherjarnefndar gæti svarað þeirri spurningu þannig að þeir sem búa á Suðurnesjum og þeir sem velta fyrir sér framtíðinni á Keflavíkurflugvelli viti það þá að menn eru að stefna á að framtíðarskipulag á svæðinu verði klárt og því verði komið á eigi síðar en í byrjun mars á næsta ári. Ég hef í stuttri ræðu gert grein fyrir sjónarmiðum mínum hvað frumvarpið varðar og þau sjónarmið eru þau sömu og fulltrúar Samfylkingarinnar höfðu í allsherjarnefnd og eru ástæðan fyrir því að fulltrúar Samfylkingarinnar í allsherjarnefnd skrifuðu undir það álit sem hér er með fyrirvara.

Virðulegi forseti. Ég get ekki látið hjá líða að koma í pontu og lýsa ánægju minni yfir því frumvarpi sem um ræðir sem er mikilvægt málefni. Það varðar skipan mála á varnarsvæðinu á Keflavíkurflugvelli í kjölfar samnings um skil Bandaríkjamanna á svæðinu til íslenskra stjórnvalda. Um er að ræða m.a. að hinu nýskipaða Þróunarfélagi Keflavíkurflugvallar ehf. er falin umsýsla á því starfssvæði sem tilheyrir þeim og geti nú hafið framkvæmdir á því nauðsynlega hlutverki sem þeim er ætlað. Einnig gefst möguleiki fyrir þau sveitarfélög sem eiga lönd að því svæði sem hefur talist til varnarsvæðisins á Keflavíkurflugvelli að vinna sameiginlega að skipulagsmálum svæðisins og hefja markvissa vinnu að framtíðaruppbyggingu á svæði sem þeir eiga tilkall til. Þriðja og ekki síður mikilvægt mál varðar málefni Flugmálastjórnar á Keflavíkurflugvelli og skipan fimm manna nefndar sérfræðinga sem hafa það að markmiði að undirbúa færslu á stjórnun og rekstri flugvallarins yfir til samgönguyfirvalda. Er það tímabært og fagnaðarefni að sambærilegur rekstur og sérfræðiþekking í málefnum tengdum flugi sameinist nú í einu og sama ráðuneytinu. Sameiningin er tímabær nú, ekki síst sökum þeirrar fjárhagslegu hagræðingar sem í henni felst og gæti komið til móts við aukinn kostnað, t.d. samfara hertum öryggiskröfum. Nú er þess skammt að bíða að Keflavíkurflugvöllur verði loksins málefni samgönguyfirvalda og hluti af samgönguáætlun í framtíðinni. Ég óska starfsfólki og sérfræðingum sem sinna hinum ýmsu störfum tengdum flugmálum til hamingju með það frumvarp sem hér er til afgreiðslu, svo og íbúum og bæjar- og sveitarstjórnum í Garði, Sandgerði og Reykjanesbæ.

Hæstv. forseti. Eins og fram kemur í nefndaráliti því sem við höfum á þingskjali 640 sat ég fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi fyrir Vinstri hreyfinguna – grænt framboð en stend ekki að áliti þessu, enda kem ég ekki til með að styðja málið í atkvæðagreiðslu á eftir. Fyrir því eru nokkur rök. Í fyrsta lagi er auðvitað dapurlegt til þess að vita að enn skuli vera innan þessa svæðis skilgreint svokallað öryggissvæði. Ég vil meina að samkomulagið sem gert var í Washington í október síðastliðnum sé að mörgu leyti meingallað, m.a. að við skulum þurfa að beygja okkur undir það að enn skuli vera til skilgreint öryggissvæði þar sem Bandaríkin muni halda árlega tvíhliða og/eða fjölþjóðlegar heræfingar á íslensku landsvæði og í íslenskri lofthelgi og landhelgi að fengnu samþykki íslenskra stjórnvalda. Sömuleiðis er samkvæmt samkomulaginu gert ráð fyrir æfingum Íslendinga á þessu svæði, herafla annarra bandalagsríkja og eftir atvikum liðsafla annarra ríkja utan NATO, t.d. þátttökuríkja í samstarfi í þágu friðar, PFP. Öryggissvæðið, sem er ansi stórt og er greint með markvissum hætti á því korti sem fylgir frumvarpinu, er því enn til staðar með sömu takmörkunum og öryggissvæðið hefur verið hingað til þó að það sé nú minna. Mér finnst að samkomulagið og þau atriði í samkomulaginu torveldi að hægt sé að gera viðskilnað hins erlenda herliðs með þeim hætti að hann sé hreinn og klár. Ég gagnrýni að ekkert skuli vera í frumvarpinu um það á hvern hátt gert sé ráð fyrir að svæðið verði hreinsað í umhverfislegu tilliti. Ég tel vanta tilfinnanlega upp á ákveðna þætti í frumvarpinu. Einnig vil ég nefna að með því er gert ráð fyrir að við gerumst sjálfstæðir þátttakendur í fyllingu tímans í Mannvirkjasjóði NATO. Það kemur til með að verða gríðarlega kostnaðarsamt fyrir okkur og ég tel að nánari upplýsingar hefðu mátt koma fram um þau áform í greinargerð með frumvarpinu, en það eina sem þar stendur er að það hafi í samkomulaginu frá 11. október 2006 verið gengið út frá því að íslensk og bandarísk stjórnvöld mundu í sameiningu mæla með því við Atlantshafsbandalagið að Íslendingar tækju hið fyrsta við hlutverki gistiríkis af Bandaríkjunum varðandi mannvirki fjármögnuð af bandalaginu á Íslandi. Um þetta hljóta að liggja fyrir einhverjar frekari áætlanir sem betra væri að væru hér til staðar. Eins og ég segi, við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfum þessa fyrirvara við málið og komum ekki til með að geta stutt það í atkvæðagreiðslu.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 113/1990, um tryggingagjald, með síðari breytingum, sem er að finna á þingskjali 649, frá hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Ólaf Darra Andrason frá Alþýðusambandi Íslands, Ingva Má Pálsson og Ólaf Pál Gunnarsson frá fjármálaráðuneyti, Arnar Sigurmundsson og Árna Guðmundsson frá Landssamtökum lífeyrissjóða, Hannes G. Sigurðsson frá Samtökum atvinnulífsins, Sigurbjörn Sigurbjörnsson frá Söfnunarsjóði lífeyrissjóða og Vigfús Ásgeirsson frá Talnakönnun. Með frumvarpi þessu eru lagðar til tvær breytingar á lögum um tryggingagjald. Annars vegar er lagt til að það sé lækkað um 0,25% og hins vegar hefur ríkisstjórnin lýst því yfir - ég hleyp yfir þetta, þetta stendur í nefndarálitinu - að hún sé reiðubúin til að greiða fyrir jöfnun á örorkubyrðum milli lífeyrissjóða á samningssviði Alþýðusambands Íslands og Samtaka atvinnulífsins með framlagi sem svarar til 0,25% af tryggingagjaldsstofni samkvæmt nánari útfærslu. Ég mun ekki að lesa nefndarálitið nánar, frú forseti, en vil benda á að frumvarpið fékk mjög skamman tíma til vinnslu í nefndinni. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem gerð er tillaga um á sérstöku þingskjali. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Pétur H. Blöndal, Dagný Jónsdóttir, Ásta Möller, Sæunn Stefánsdóttir og Ögmundur Jónasson.

Hæstv. forseti. Minni hlutinn hefur flutt nokkrar breytingartillögur við þetta frumvarp sem felast í því að lækka skatta hjá fólki með lágar og meðaltekjur umfram það sem ríkisstjórnin ætlar með hærri persónuafslætti sem gefur milli 6 og 7 þús. kr. hærri skattleysismörk en ASÍ knúði í gegn í kjarasamningunum. Með okkar leið fara skattleysismörkin í 96–97 þús. sem leiðir til þess að 5 þús. færri einstaklingar, lágtekjufólk og lífeyrisþegar, munu engan skatt greiða og fólk með 300 þús. kr. mánaðartekjur mun greiða minni skatt en það gerir samkvæmt leið ríkisstjórnarinnar. Við leiðréttum líka viðmiðunargreiðslu vaxtabóta um 12% til að þær haldi raungildi sínu frá árinu 2005 og er þó langt í land að ná til baka 1,4 milljarða skerðingu á vaxtabótum sem stjórnarflokkarnir hafa staðið fyrir. Við fögnum því að hafa náð því fram að stjórnarflokkarnir hættu við að skerða skattaívilnanir vegna menntunarframlaga barna og unglinga sem harðast hefði bitnað á landsbyggðinni. Stjórnarflokkarnir eru líka að innleiða alvarlega stefnubreytingu á sviði jafnréttismála og í málefnum ungbarnafjölskyldna sem ástæða er til að hafa verulegar áhyggjur af en hér er verið að lögfesta sérstakar skattaívilnanir vegna heimgreiðslna til foreldra upp á 30 þús. kr. þótt foreldrar geti valið um að fá leikskólavist í staðinn. Full ástæða er til að ætla að þetta geti seinkað framþróun á fæðingarorlofslögunum eða uppbyggingu leikskólanna og örugglega mun þetta leiða til bakslags í jafnréttisbaráttunni eins og reynsla Norðmanna sýnir. Þeir eru að hverfa frá þessum heimgreiðslum þar sem þær voru eingöngu nýttar af mæðrum og stuðluðu því að því að konur hurfu af vinnumarkaðnum sem vinnur auðvitað gegn jafnrétti. Jákvæðu þættina í þessu frumvarpi má fyrst og fremst rekja til þess að aðilar vinnumarkaðarins knúðu þá fram í kjarasamningum. Annað, eins og heimgreiðslur sem stuðla munu að bakslagi í jafnréttisbaráttunni, er síðan verk ríkisstjórnarinnar.

Hæstv. forseti. Í þessu frumvarpi er margt sem horfir til framfara, en annað má betur fara og gerir stjórnarandstaðan tillögur þar að lútandi. Við getum ekki stutt 2. gr. frumvarpsins enda er hún mjög varhugaverð að okkar mati. Í henni er að finna skattaívilnanir til fólks í þeim sveitarfélögum sem greiða foreldrum fyrir að vera heima í stað þess að senda börn í leikskóla. Talsmaður Sjálfstæðisflokksins gaf til kynna við umræðu um þetta frumvarp að eðlilegt væri að færa allan kostnað innan velferðarkerfisins til bókar. Síðan ætti að leggja að jöfnu í peningalegu tilliti þjónustu sem veitt er á samfélagslegum forsendum annars vegar og einkalausna hins vegar. Ekki mætti mismuna á kostnað einkalausna. Þessi frjálshyggjuhugsun kemur til með að naga að rótum velferðarsamfélagsins. Þá er annað og það snýr að hæstv. fjármálaráðherra. Ef á annað borð er haldið inn á þessa braut orkar forgangsröðun ríkisstjórnarinnar mjög tvímælis. Að okkar mati hefði verið eðlilegra að ívilna þeim sem fá umönnunarbætur vegna langveikra barna í stað þess að byrja á þessum endanum. Síðan er hitt, það er ekkert þak á þessum skattaívilnunum. Þær gætu verið á greiðslum sem næmu 30 þús. kr. og þær gætu verið á greiðslum sem næmu 300 þús. kr. Það er algerlega komið undir sveitarfélögunum hverju sinni hve há upphæðin er. Hér er því um að ræða skattaívilnanir sem ekki grundvallast á almennum reglum sem taka til allra landsmanna. Þetta eru óábyrg fúskvinnubrögð sem ekki eru sæmandi hæstv. fjármálaráðherra landsins. Hæstv. fjármálaráðherra sagði að verið væri að leysa ákveðin vandamál með þessu móti. Við í stjórnarandstöðunni viljum leysa vanda ungra barna með því að lengja fæðingarorlofið og með því að efla og bæta leikskólann. Við viljum samfélagslausnir í stað einkalausna.

Hæstv. forseti. Hér eru stjórnarflokkarnir að hola skattkerfið með þeim sérstaka hætti að taka upp heimgreiðslur fyrir þá sem ekki vilja nýta sér leikskólapláss eða þjónustu dagmæðra. Hér er um að ræða slæma stefnubreytingu í jafnréttismálum sem mun hvorki stuðla að því að bæta hag ungbarnafjölskyldna né stuðla að framþróun í jafnréttismálum. Ég mun að sjálfsögðu flytja breytingartillögu við 3. umr. um að greiðslur til foreldra langveikra barna verði undanþegnar skatti enda er það mat fulltrúa ríkisskattstjóra að hér sé um eðlislíkar greiðslur að ræða. Ef þessi tillaga nær fram að ganga mun ég sem sagt flytja þessa breytingartillögu.

Frú forseti. Við í stjórnarandstöðunni teljum að fyrst það hafi verið svigrúm fyrir 1% lækkun á tekjuskattsprósentunni ætti frekar að verja þeim fjármunum í að hækka skattleysismörkin og tillaga okkar í dag lýtur að því. Með þessari tillögu mundu 5 þús. færri einstaklingar greiða skatt en samkvæmt tillögu ríkisstjórnarflokkanna. Sömuleiðis mun fólk með 300 þús. kr. eða minna á mánuði greiða minna í skatt en það gerir samkvæmt leið ríkisstjórnarinnar. Í því sambandi vil ég rifja upp að meðaltekjur í landinu eru um 275 þús. kr. á mánuði þannig að tillögur stjórnarandstöðunnar í dag eru hagstæðari fyrir meiri hluta þjóðarinnar og hið venjulega fólk í landinu en sú leið sem ríkisstjórnin hefur farið í skattamálum.

Frú forseti. Ég er á móti því að hækka skatta á almenning. Ég er á móti því að hækka prósentuskatta um 1% á allan almenning vegna þess að ég trúi því að fólk eigi að geta aflað sér tekna ef það kærir sig um. Ég vil hvetja fólk til að afla sér meiri tekna og ég er á móti því að halda fólki í fátæktargildru vegna of mikilla jaðarskatta. Ég segi nei við þessari skattahækkun en ef hún skyldi verða samþykkt, eins og mér sýnist á öllu, mun ég greiða atkvæði með öðrum breytingartillögum því að þær eru skattalækkanir. 
            

Hér er um að ræða breytingartillögu sem tengist breytingu á eignastuðli vaxtabóta sem samþykkt var á Alþingi fyrir skömmu. Þar var allt of skammt gengið til að bæta íbúðareigendum skerðinguna á vaxtabótum frá því í ágúst sl. sem leiddi af mikilli hækkun á fasteignamati. Þess vegna sit ég hjá við þessa tillögu.

Frú forseti. Við greiðum hér atkvæði um frumvarp sem lýtur að því að lækka matvælaverð o.fl. sem er fagnaðarefni í sjálfu sér. Ég vil minna á frumkvæði Samfylkingarinnar í þessu máli, ekki síst frumkvæði og baráttu hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur sem ítrekað hefur tekið þetta mál upp. Við sáum að eftir metnaðarfullan tillöguflutning Samfylkingarinnar í haust tók ríkisstjórnin loksins við sér, eftir að hafa ítrekað fellt tillögur Samfylkingarinnar um að helminga matarskattinn. Frumvarp ríkisstjórnarinnar var sett fram í flýti og var illa undirbúið. Þar var t.d. ekki tekið á tollamálum. Hæstv. fjármálaráðherra bað sjálfur um að fresta stórum hluta frumvarpsins, sem laut að áfengisverði, og allir hagsmunaaðilar bentu í meðförum þessa máls á að það skorti útreikninga og gögn til að geta metið áhrif þess. Rúsínan í pylsuendanum var sú að lagfæra þurfti frumvarpið í skjóli nætur með því að bæta inn nokkrum vöruflokkum sem gleymdust í upptalningu á þeim vörum sem fella á niður vörugjöld af. Það birtist í nefndaráliti meiri hlutans rétt fyrir fund. Hér er augljóslega á ferð örvæntingarfullt útspil ríkisstjórnarflokkanna sem hafa haft næg tækifæri til að lækka matvælaverð á landinu. Samfylkingin fagnar þeim skrefum sem hér eru tekin. Við munum styðja tillögu ríkisstjórnarinnar. Hins vegar eru tillögur okkar mun metnaðarfyllri í að lækka matvælaverðið. Við ætlum að lækka matvælaverðið helmingi meira en ríkisstjórnarflokkarnir vilja gera. Við munum sömuleiðis leggja fram nokkrar breytingartillögur. Fyrsta breytingartillagan lýtur að því að fella niður öll vörugjöld af öllum matvælum. Þetta er í samræmi við kröfur helstu hagsmunaaðila svo sem Neytendasamtakanna, Samtaka atvinnulífsins, Samtaka iðnaðarins, Samtaka verslunar og þjónustu o.s.frv. Við munum einnig leggja fram breytingartillögu um að lækka virðisaukaskatt á lyfjum. Eins og staðan verður eftir þennan dag verða lyf í efsta þrepi virðisaukaskattsins með um 24,5% skatt. Við leggjum til að sú skattlagning fari niður í 7%. Í þriðja lagi leggjum við fram breytingartillögu sem lýtur að því að bæta verðlagseftirlit þar sem mikilvægt er að þær lækkanir sem hér munu lögfestar skili sér til neytenda og almennings. Að okkar mati gengur ríkisstjórnin of skammt. Samfylkingin hefur það hlutverk að berjast áfram fyrir lækkuðu matarverði og flokkurinn mun gera það. Samfylkingin mun ekki sætta sig við að Íslendingar þurfi að greiða eitt hæsta matvælaverð í heimi. Barátta Samfylkingarinnar fyrir lægra matvælaverði heldur áfram.

Frú forseti. Hæstv. ríkisstjórn hefur með risaskrefum afnumið skatta á síðasta kjörtímabili. Ég ætla að rifja þau upp eftir minni, t.d. afnám eignarskatta, lækkun tekjuskatta, lækkun skatta á hagnað fyrirtækja, erfðafjárskattinn o.s.frv. Hér er enn lögð til skattalækkun. Þó vorum við rétt áðan að afgreiða annað mál sem hljóðaði upp á að eftir áramót verði 12 milljarða kr. skattalækkun. Hér er gert ráð fyrir 8–9 milljörðum kr. í viðbót. Þetta eru óskaplegar skattalækkanir sem ég þakka hæstv. ríkisstjórn fyrir og styð hana eindregið í. 
             Ég hafði efasemdir um sykurskattinn. Nú liggja fyrir ágætar tillögur frá Samfylkingunni um að afnema hann. Því miður erum við búin að afgreiða fjárlög. Á það var bent í umræðunni í gær að fjárlögin mundu varla þola stóraukin útgjöld til aldraðra og öryrkja. Ég tel að fjárlögin séu þanin til hins ýtrasta og get því ekki fallist á tillögu Samfylkingarinnar um 800 millj. kr. lækkun á sykurskatti  Varðandi umræðuna um neyslustýringuna, af því að við ræddum um sykurskattinn, vil ég benda á að ein drykkjarvara ber engan skatt og kostar ekki neitt, þ.e. blávatn. Samt er eftirspurnin ekki nægilega mikil.

Frú forseti. Hér eru greidd atkvæði um breytingartillögu sem lýtur að því að fella niður vörugjöld af öllum matvælum. Sterk rök hafa verið færð fyrir því að vörugjaldið sé tímaskekkja. Þetta er dýr skattur og gamaldags skattur, skattar og gjöld sem hafa uppsöfnunaráhrif og skila takmörkuðum árangri við neyslustýringu, sé það markmiðið. Ég skora á þá sjálfstæðismenn sem hér eru í salnum, sem hafa talað fyrir því að fella eigi niður vörugjöld af matvælum, að sýna það í verki. Hér hafa þeir einstakt tækifæri til að slást í för með Samfylkingunni við að afnema úreltan og kostnaðarsaman skatt og færa landsmönnum kjarabætur. Ég vil hins vegar taka fram að að sjálfsögðu ber okkur að stuðla að öflugum forvörnum þegar kemur að neyslu svokallaðra óhollra matvæla. En ég bendi á að þrátt fyrir einna hæstu álögur á gosdrykki sem til eru í heiminum er neysla á þeim hvergi meiri. Hugmyndin um neyslustýringu sem býr að baki vörugjöldunum 

Frú forseti. Hér sannast hið fornkveðna: Dropinn holar steininn. Í sex ár hefur Samfylkingin beitt sér á Alþingi fyrir lækkun matarverðs en ríkisstjórnin daufheyrst þar til nú á kosningavetri. Lækkun matarverðs er gífurleg kjarabót fyrir alla, ekki síst þá sem minnstu hafa úr að spila. Ég minni á það sem ítrekað hefur komið fram í umræðunni um fjárlögin, að í stað þess að verðbólgan verði 4,5% á komandi ári verður hún 3% vegna þeirrar lækkunar sem hér er um að ræða. Samfylkingin mun að sjálfsögðu styðja þetta mál og tillögur sínar. Auk þess mun Samfylkingin fylgja málinu eftir og stuðla að frekari lækkunum á matarverði þegar hún kemst í ríkisstjórn, sem verður í vor.

Hæstv. forseti. Vinstri hreyfingin – grænt framboð vill stuðla að því að verðlag á matvöru lækki en við viljum horfa á málin í stærra samhengi. Við viljum horfa til gæða og heilnæmis. Ef tillögur ríkisstjórnarinnar ná fram að ganga munu gosdrykkir og sykraðir drykkir lækka meira í verði en nokkur önnur vörutegund í landinu. Við höfum fengið varnaðarorð frá Lýðheilsustöð sem beinir því til Alþingis að falla frá þessum áformum. Efnahags- og viðskiptanefnd fékk bréf þess efnis inn á fundi sína. Þessi tillaga lýtur að því að falla frá áformum um að lækka vörugjald á gosdrykki og sykraða drykki. Við viljum hlusta á varnaðarorðin 

Frú forseti. Hér eru greidd atkvæði um breytingartillögu Samfylkingarinnar og Frjálslynda flokksins sem lýtur að því að lækka lyfjaverð í landinu. Hún snýst um að lækka virðisaukaskatt á lyfjum sem núna eru í 24,5% skattþrepi en með þessari breytingartillögu mundi skattlagningin lækka niður í 7% eins og við erum að gera varðandi matvæli, bækur, geisladiska o.s.frv. Við teljum eðlilegt að taka þetta skref núna. Á það hefur verið bent að ríkið sjálft greiðir langstærstan hluta virðisaukaskattsins þannig að hér er ekki um að ræða mjög dýra aðgerð í ljósi þess sem bæði almenningur og ríkið uppskera. Víða í löndunum kringum okkur eru lyf án virðisaukaskatts. Má þar nefna Svíþjóð, Bretland, Kanada, Írland o.s.frv. Hér er um að ræða réttmætt skref til að lækka lyfjaverð í landinu sem er of hátt og lækka lyfjakostnað ríkisins.

Hæstv. forseti. Þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs þykir vel koma til greina að lækka virðisaukaskatt á lyfjum. Þetta hefur þegar verið tekið til umræðu í efnahags- og viðskiptanefnd þingsins en það skortir enn á að fullnægt sé vönduðum vinnubrögðum til að málið sé til lykta leitt. Ég held að umræða síðustu mánaða hafi leitt í ljós að hátt verðlag á lyfjum er fyrst og fremst til komið vegna fákeppni og mikillar álagningar þeirra sem annast sölu og dreifingu á lyfjum. Okkur finnst þetta koma til greina en þykir skorta á að um vönduð vinnubrögð sé að ræða.

Frú forseti. Við greiðum hér atkvæði um breytingartillögur og frumvarp sem gengur út á að lækka matarreikning heimilanna, sem er afar mikilvægt. Hér er um að ræða breytingartillögu sem varðar lyfin sérstaklega. Ég vildi taka undir með síðasta ræðumanni að því leyti að mér finnst koma til greina að við skoðum sérstaklega lyfjaþáttinn. En ég vek athygli á því að í dag greiðum við atkvæði um þessi tvö frumvörp, tekjuskattsfrumvarpið og nú virðisaukaskattsfrumvarpið sem munu samtals þýða skattalækkanir fyrir heimilin og fjölskyldurnar í landinu upp á 22 milljarða kr. Við stígum hér gríðarlega stór skref. Það er ekki hægt að gera allt í einu. Ég segi því nei við þessari tillögu en auðvitað munum við skoða þetta í framtíðinni.

Forseti vill beina því til hv. þingmanna að þeir athugi að ef þeir ætla að óska eftir að gera grein fyrir atkvæði sínu þá verða þeir að biðja um orðið áður en fyrsta greinargerð hefst.

Hæstv. forseti. Stjórnarandstaðan hefur sameinast um þessa tillögu en hún felur það í sér að kaupendur almenningsvagna sitji við sama borð og kaupendur annarra hópferðabifreiða og njóti endurgreiðslu á tveimur þriðju hlutum virðisaukaskatts sem greiddur er vegna kaupa eða leigu hópferðabifreiða á tímabilinu. Fyrir Alþingi liggur frumvarp þessa efnis sem hv. þm. Álfheiður Ingadóttir varaþingmaður flutti, ásamt öðrum þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, en að þessari tillögu stendur stjórnarandstaðan öll enda hafa fulltrúar úr öllum stjórnmálaflokkunum innan stjórnarandstöðunnar talað fyrir þessu máli.

Hæstv. forseti. Ég held að það hafi verið fyrir þremur árum að Alþingi ákvað að setja Lýðheilsustöð á laggirnar, m.a. til þess að vera stjórnvöldum til ráðgjafar varðandi lýðheilsu. Hér erum við að fjalla nákvæmlega um slíkt efni. Ég velti því fyrir mér hvort það geti verið satt að aðeins þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs vilji taka varnaðarorð þessarar stofnunar gild. Nú reynir á það í þessari atkvæðagreiðslu, en hér er um það að tefla að falla frá ákvörðun um að lækka virðisaukaskatt á gosdrykkjum og sykruðum drykkjum. En ég vil endurtaka það sem ég sagði við umræðuna fyrr í dag að það er ekki bannað með lögum, sem betur fer, að breyta lögum. Ég hlustaði á varnaðarorð sem komu frá 

Frú forseti. Hér er breytingartillaga sem lýtur að því að tryggt verði öflugt verðlagseftirlit með verði á matvöru. Það er mikilvægt að hægt sé að fylgjast með því að þær lækkanir og þau skref sem eru tekin í dag, skili sér í vasa í neytenda. Þess vegna þarf að tryggja að slíkt eftirlit fari fram og það þarf sömuleiðis að gæta að því að verslanir freistist ekki til að fara í einhvers konar verðlagshækkanir áður en kemur að gildistökunni til að mæta síðan væntingum hvað varðar lækkanirnar 1. mars. Það er líka mikilvægt að þetta fari fram í ljósi þess að hagsmunaaðilar sem komu fram fyrir efnahags- og viðskiptanefnd deildu talsvert á útreikninga fjármálaráðuneytisins þegar kom að áhrifum þessara aðgerða. Þess vegna leggur Samfylkingin og stjórnarandstaðan í heild sinni þessa tillögu fram hér í dag.

Hæstv. forseti. Ég lýsi ánægju með þetta frumvarp svo langt sem það nær. Hér er verið að koma til móts við lífeyrissjóði á samningssviði Alþýðusambands Íslands og Samtaka atvinnulífsins, þá sjóði sem búa við sérstaklega þunga örorkubyrði. Við erum fylgjandi sértækum ráðstöfunum í þessa veru en þá þurfa líka allir lífeyrissjóðir sem búa við þunga örorkubyrði að njóta þess. Og vil ég geta þess í því sambandi að önnur samtök en Alþýðusamband Íslands hafa óskað eftir viðræðum í þá veru. Hvað varðar aðra lífeyrissjóði þá nefni ég sérstaklega Söfnunarsjóð lífeyrisréttinda og ég vísa til annarra sjóða einnig. Í því trausti að þessi mál verði tekin til skoðunar og endurskoðunar á komandi vikum samþykki ég og við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar –græns framboðs þetta frumvarp.

Frú forseti. Eins og fram hefur komið þá er þetta gríðarlega mikilvægt mál fyrir lífeyrissjóðina til þess að styrkja þá í því að ráða við örorkubyrðina. Þegar þetta frumvarp verður að fullu komið í gildi þá mun það ná til allra lífeyrissjóðanna. Það hefur hins vegar komið upp á síðustu dögum hvort hallað hafi á Söfnunarsjóð lífeyrisréttinda. Við viljum auðvitað ekki að það gerist og þess vegna verður það mál tekið til skoðunar án þess að ég geti lofað því nákvæmlega hver niðurstaðan í því máli verður. En það er ekki vilji okkar að halla máli gagnvart neinum og því munum við skoða það. Ég segi auðvitað já við þessu frumvarpi.