Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Til hv. fjvn. var á þessu þingi vísað tveimur till. sem fjölluðu um langtímaáætlun um vegagerð. Eins og kunnugt er höfum við sjálfstæðismenn flutt á undangengnum þingum till. um langtímaáætlun í vegagerð þar sem mörkuð er skýr og ákveðin stefna í vegamálum um stórauknar framkvæmdir, einkum að því er varðar uppbyggingu vega úr snjó og lagningu bundins slitlags á hringveginn og tengsl við helstu þéttbýlisstaði. Þessi till. hefur ekki fengið afgreiðslu á undangengnum þingum. Á yfirstandandi þingi lagði hæstv. núv. samgrh. fram till. um langtímaáætlun um vegagerð. Hafa þessar till. báðar verið til athugunar hjá hv. fjvn. Nefndin óskaði eftir því við Vegagerð ríkisins, að hún kannaði möguleika á að fella þessar till. saman og taka tillit til sjónarmiða í báðum þessum till. Nefndin hefur breytt þessum drögum, sem Vegagerð ríkisins lagði fyrir n., að verulegu leyti og varð sammála um að flytja þá till. sem fyrir liggur hér á þskj. 105. Till. er svohljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta Vegagerð ríkisins gera í samráði við fulltrúa þingflokkanna langtímaáætlun um framkvæmdir í nýbyggingum vega og brúa í stofnbrautum og þjóðbrautum. Fjárhagslegar forsendur áætlunarinnar séu þær, að 2.2% af vergri þjóðarframleiðslu sé að meðaltali varið til vegagerðar samkvæmt vegáætlun. Hlutfall þetta ber að skoða sem lágmark, en það skal aukið í 2.4% innan 3 ára, og skal áætlunin þannig úr garði gerð að auka megi framkvæmdahraða ef meira fjármagn kemur til en hér er gert ráð fyrir. Skal það m. a. gert með því að taka fyrir langa og heillega vegarkafla. Áætlunartíminn skal vera 12 ár og skal framkvæmdum skipt niður í 3 tímabil, 4 hvert ár. Jafnframt skal gerð grein fyrir því í áætluninni, hverjar framkvæmdir eru eftir til að koma vegakerfinu í viðunandi horf, eins og það er metið á hverjum tíma. Langtímaáætlun þessi skal endurskoðuð fjórða hvert ár og þá bætt við nýju fjögurra ára tímabili í stað þess er lauk. Við gerð áætlunarinnar skal stefnt að eftirfarandi jafngildum markmiðum: 1) Vegir hafi fullt burðarþol (10 tonn) allt árið. 2) Vegir séu byggðir upp úr snjó eftir því sem unnt er. 3) Bundið slitlag sé lagt á vegi, þar sem gera má ráð fyrir að umferð verði meiri en 100 bílar á dag allt árið, þegar viðkomandi vegur hefur verið fullgerður. Enn fremur skal leggja slitlög á vegarkafla næst þéttbýliskjörnum, þó að umferð sé minni, og á vegarkafla sem yrðu óhóflega dýrir í viðhaldi sem malarvegir vegna skorts á hentugu malarefni. Stefnt skal að því, að bundið slitlag verði lagt á a. m. k. 1/4 hluta stofnbrauta í hverju kjördæmi og samfelldir kaflar á vegakerfinu verði lagðir undir bundnu slitlagi. 4) Tekið sé tillit til umferðaröryggis við uppbyggingu vega. Áætlun þessi skal lögð fyrir Alþingi eigi síðar en vorið 1982.“ Í fjvn. var meiri hluti fyrir því að afgreiða till. okkar sjálfstæðismanna úr nefnd, en hins vegar var ljóst að meiri hluti á Alþingi mundi trauðla vera fyrir slíkri till. þar sem hún hafði ekki fengist samþykkt á undangengnum þingum. En þegar þessi till. lá fyrir fannst okkur minnihlutamönnum í fjvn. að þessi kostur, að ná saman um slíka till. sem þessa, væri álitlegur og í rauninni markaði það viss tímamót, að Alþingi gæti náð saman með slíkt mál sem þetta, þó að á það beri að leggja hér áherslu að þetta sé fyrst og fremst og í rauninni ósk Alþingis um að láta gera áætlun sem síðar verði lögð fyrir Alþingi og að sjálfsögðu, eins og jafnan þegar slíkar till. eru lagðar fram af þn., þá hafi menn frjálsar hendur um að taka afstöðu til einstakra þátta þeirrar áætlunar þegar hún kemur fram. Ég tel fyrir mitt leyti að það sé gengið hér mjög að ýmsum grundvallarsjónarmiðum sem við sjálfstæðismenn höfum sett fram um vegamálm. Það má nánast segja að það sé sama markmið sett fram í þessari till. og í till. okkar þegar á heildina er lítið. Þó má kannske frekast að þessari till. finna að hún markar ekki stefnu í fjáröflun til vegamálanna eins og till. okkar gerði. Ég held að það vefjist ekki fyrir neinum hv. þm., að vegamálin eru ein mikilvægustu framfaramál þessarar þjóðar. Það hefur verið mikið um það talað á síðustu árum, að þar sé ekki að finna einungis arðbærar framkvæmdir, heldur sé þarna á ferðinni málaflokkur sem mundi hafa í för með sér einna mestar félagslegar umbætur og treysta byggð í landinu. Þess vegna tel ég það merkan áfanga, að Alþingi nái saman um tillögugerð sem slíka, og vil vænta þess, að hún fái góðar viðtökur hjá þingheimi. Ég tel ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta mál. Þessari till. fylgir grg., sem skýrir málið nánar, og það verður að koma í ljós, þegar þetta verk er unnið, hvort það verður aðgengilegt eða ekki. En alla vega er það merkur áfangi ef slík áætlunargerð verður unnin í samráði við þingflokkana.



Herra forseti. Ég stend upp fyrst og fremst til að þakka fjvn.-mönnum fyrir þá samstöðu sem þeir hafa náð um langtímaáætlun um vegagerð. Ég tel ákaflega mikils virði að um þetta er svo breið samstaða. Málið er mjög stórt og reyndar sú ein leið skynsamleg að vinna þannig að slíku máli að um það sé sem mest samstaða. Á það hef ég lagt áherslu þegar fjvn.-menn hafa við mig rætt um málið. Ég tel jafnfram að þær breytingar, sem hafa verið gerðar á upphaflegri till. minni, séu allar innan þeirra marka sem ég get vel við unað og sumar til bóta. Í fyrsta lagi vil ég nefna og legg mikla áherslu á að samkomulag er um að áætlun verði gerð. Þörfin fyrir langtímaáætlun í vegamálum er mjög mikil af ástæðum sem hér hafa áður verið raktar. Þar þarf miklu lengri undirbúning fyrir framkvæmdir nú orðið í mörgum stórum verkum en áður var og því nauðsynlegt að til lengri tíma sé lítið. Nefndin gerir að vísu ráð fyrir 12 ára áætlunartíma, en ég gerði ráð fyrir 20 ára. Það skiptir ekki sköpum, ekki síst þar sem jafnframt er gert ráð fyrir að Vegagerðin geri grein fyrir þeim verkum sem ekki rúmast innan 12 ára áætlunartímabilsins. Því má raunar líta svo á að áætlunin geti verið til enn lengri tíma ef nauðsyn krefur. Ég tel einnig mjög mikilvægt að samstaða hefur náðst um þau meginmarkmið sem ég lagði til grundvallar. Segja má að það hafi verið einn megintilgangurinn með þáltill. að fá fram hvaða markmið hv. þm. vilja leggja til grundvallar við slíka áætlun. Ekki er unnt að vinna áætlun nema markmiðin liggi fyrir. Markmiðin eru nánast óbreytt þau sem voru í upphaflegu till. Um þau er þannig full samstaða í og við fjvn. Veigamesta breytingin, sem er gerð, er að auka allverulega það lágmark sem til vegamála verði lagt, og stendur síður en svo á mér að þakka það. Ég met það mikils að fjvn. vill leggja meira fjármagn til vega. Ég legg áherslu á hins vegar að þegar slíkt markmið er sett verða menn að standa við það. Og eins og kemur fram í nál., sem fylgir till., leggur fjvn. einmitt áherslu á að ekki verði horfið frá slíkum markmiðum og ekki verði sveiflur í fjárveitingum til vegamála eins og verið hafa undanfarin ár og rakið er í grg. fjvn. eða nál. Þetta var einnig einn megintilgangur með slíkri tillögugerð og þetta er undirstrikað. Lágmarkið er hækkað í 2.2% af vergri þjóðarframleiðslu. Það er nú nálægt 2.1%. Þarna er um að ræða um 30 millj. Ég hef áður sagt að ég geri ráð fyrir að flytja á næsta þingi viðaukatillögu við vegáætlun um sérstaka fjáröflun vegna framkvæmda við lífshættulega vegi, sem svo hafa verið nefndir, ug má segja að þarna sé lagður grundvöllur að slíku. Reyndar eru það ákaflega kostnaðarsamar framkvæmdir og mun líklega þörf á einhverju meira sem reyndar rúmast í því sem gert er ráð fyrir þegar til lengri tíma er litið. Ég lýsi því einnig ánægju minni með þessa hækkun á lágmarki því, sem um er að ræða, og endurtek að ég legg áherslu á að þá þurfum við öll að vera menn til að standa við þetta lágmark og mun ég í mínu starfi leggja áherslu á að svo verði gert. Eins og ég sagði áðan stóð ég fyrst og fremst upp til að lýsa ánægju minni með þessa samstöðu og þakka hv. fjvn.- mönnum fyrir þá vinnu sem þeir hafa í það lagt að ná samstöðu um málið.



Herra forseti. Ég hlýt að fagna þessari niðurstöðu fjvn. sem áfanga á réttri leið. Það sýnir sig að barátta okkar sjálfstæðismanna og málflutningur og tillögugerð hefur borið hér ávöxt þó hann sé að vísu megurri en ég hafði gert mér vonir um. En lengra verður ekki náð að þessu sinni og ég hlýt að fagna hverjum áfanga á réttri leið. Breytingin er veruleg. Það geta menn séð af tillögugerðinni. Hún gengur verulega í rétta átt með auknu fjármagni, með styttingu framkvæmdatímabils og eins eru ýmis meginatriði tekin þar upp sem allir geta sameinast um og vissulega voru í tillögugerð hæstv. samgrh. í hans stefnumótunartillögu hér á hinu háa Alþingi. Ég greiði þess vegna þessari till. atkvæði mitt sem áfanga, en að sjálfsögðu mun baráttunni haldið áfram fyrir miklu stærra framtaki og átaki í þessum efnum en þó þegar hefur áunnist með þessari niðurstöðu.



Herra forseti. Ég tel ástæðu til þess að taka undir það sem hér hefur komið fram. Mér finnst að þessi þáltill. og sú samstaða, sem hefur náðst í fjvn., sé vissulega tákn um merk tímamót í sambandi við þetta verkefni, þ. e. átak í vegagerð á Íslandi. Mér finnst að þetta séu tímamót sem hljóti að vekja athygli. Það sýnir að þrátt fyrir allt, þrátt fyrir að hér sé deilt hart um mörg mál og flest mál raunar þessa dagana, þá stendur þó þetta upp úr, að menn eru samtaka um að hér sé um svo stórt mál að ræða að ástæða sé til að taka höndum saman um afgreiðslu þess þrátt fyrir ólíkar skoðanir. Ég vil þess vegna undirstrika það sem áður hefur komið fram í fjvn., að þetta eru mjög merkileg tímamót og ég fagna því, að stjórnarandstaðan hefur tekið höndum saman við okkur stjórnarsinna um að ná fram sameiginlegu áliti í þessu stóra máli. Ég get ekki stillt mig um, fyrst það kom fram hér í framsögu, að geta þess hér, að það hafa komið fram fleiri till. um stórátak í vegagerð á landinu á undanförnum árum hér á hv. Alþingi en eingöngu frá hv. sjálfstæðismönnum. Á tveimur þingum nú undanfarið hefur Framsfl. flutt till. um tíu ára áætlun í vegagerð sem ekki hefur fengist útrædd frekar en aðrar till. í þessu formi. Ég vil sérstaklega vekja athygli á einu sem ég tel mikilvægt, og það er þáttur Vegagerðar ríkisins. Vegagerðin hefur sýnt það og sannað með starfi sínu á undanförnum árum og sýnt fram á það rækilega, að mjög mikil og vaxandi þörf væri fyrir áætlunargerð til lengri tíma en áður hefur tíðkast. Þetta hefur Vegagerðin skilgreint með álitsgerðum sem hafa verið sendar stjórnvöldum. Þar er sagt að fyrsta skrefið í auknum framkvæmdum í vegagerð sé að afla yfirlits um verkefnið, stærð þess og eðli, og gera áætlun til langs tíma þar sem röðun framkvæmda sé ákveðin í stærstu dráttum. Vegagerðin telur, að undirbúningur verka sé eitt mikilvægasta málið, og bendir í því sambandi á skipulagsákvæði, náttúruverndarsjónarmið og ýmis samráð við hagsmunaaðila á öllum sviðum. Ég held þess vegna að það sé mjög tímabært að vekja athygli á því, þegar við erum að ræða um svo stóra ákvörðun, að það má ekki gleymast að við þurfum að efla vegagerðina til þess að takast á við þetta stóra verkefni sem við erum öll sammála um að þörf sé á í vegagerð á Íslandi. Ég ætla ekki að hafa meira mál um þetta. Ég vil aðeins vekja athygli á því, hvað þetta eru í raun og veru merk tímamót, og ég vænti þess, að meira fylgi á eftir og samþykkt á þessari þáltill. verði upphaf þess, að við sjáum fram á, áður en langur tími liður, að við getum staðið jafnfætis öðrum nágrannaþjóðum á þessu sviði eins og full þörf er á.



Herra forseti. Ég sé mig knúinn til að gera hér nokkrar aths. við þingsköp að gefnu tilefni vegna atkvgr. sem fór fram með nafnakalli á síðasta fundi í hv. Sþ. Eins og öllum þm. er kunnugt er eitt stærsta ágreiningsefni á yfirstandandi þingi afstaða flokka og manna til raforku og iðnaðar og þar á meðal til stóriðju. Það var þess vegna beðið með nokkurri eftirvæntingu eftir úrslitum í atkvgr. um till. Alþfl. og Sjálfstfl. um orkufrekan iðnað. Í þeirri atkvgr. kom það fram hjá hæstv. forsrh., að hann teldi að afstaða ríkisstj. birtist í þeirri stefnu sem kæmi frá ríkisstj. í þáltill. um iðnaðarstefnu sem hefur legið fyrir þessu þingi, en hefur áður verið lögð fram tvisvar sinnum á fyrri þingum. Vegna þess, að þarna er vitnað til ákveðins orðalags um skipulag og undirbúning að orkufrekum iðnaði við atkvgr., þykir mér skylt að láta koma fram hvernig þessari þáltill. hefur reitt af í meðförum hv. atvmn. Sþ. Ég sagði áðan að þessi till. hefði komið þrívegis til þingsins, nú að síðustu í nokkuð breyttri mynd. Auk þess komu fram, strax eftir að þskj. með þáltill. kom fram á Alþingi, brtt. fluttar af sjálfstæðismönnum þar sem kom fram till. um breytt orðalag á þeim tölulið sem fjallar um orkufrekan iðnað sérstaklega. Í nefndarstörfunum hagaði síðan þannig til að þegar nm. höfðu kynnt sér umsagnir frá fjölmörgum aðilum, þ. á m. hagsmunaaðilum í iðnaði, bæði samtökum launafólks og atvinnurekenda, að sjálfstæðismenn og Alþfl.-maðurinn í nefndinni efndu til samstarfs um hugsanlegar hugmyndir að brtt. sem voru að nokkru leyti byggðar á till. sjálfstæðismanna, en höfðu þó að sjálfsögðu breyst vegna þess að hópurinn varð stærri. Þegar leið að lokum þingsins voru gerðar tilraunir til að samræma sjónarmið nm. og jafnframt að samræma sjónarmið stjórnarandstöðunnar og hæstv. iðnrh. Í því skyni fóru fram viðræður á milli mín og hæstv. iðnrh. sem enduðu með því, að við reyndum báðir að útbúa tillögur sem kæmu hvor á móti annarri. En eftir sem áður var þó ágreiningur um það atriði sem fjallar um stóriðju og uppbyggingu á fjármagnsfrekum nýiðnaði, þ. á m. orkufrekum iðnaði. Ég tel ekki ástæðu til og reyndar óþarfa að lesa upp í einstökum atriðum í hverju ágreiningurinn er fólginn. Það skiptir ekki öllu máli varðandi þá aths. sem ég er hér að gera. Hitt er svo annað mál, að þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir stjórnarandstöðuþm. í hv. atvmn. fékkst málið ekki afgreitt í n. og hefur verið svæft þar. Og ég verð að segja það af því gefna tilefni, sem hefur orðið vegna skýringar á atkv. hæstv. forsrh., að það er alls kostar á ábyrgð stjórnarþm. hvernig því máli reiddi af. Vísa ég þar fyrst og fremst til bókunar sem við Magnús H. Magnússon létum gera á síðasta fundi atvmn. og er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Eftirtaldir þm., Friðrik Sophusson og Magnús H. Magnússon, vilja bóka eftirfarandi: Við lýsum yfir því, að við erum fyrir okkar leyti tilbúnir að afgreiða 86. mál, um iðnaðarstefnu, með þeim breytingum sem við höfum lagt fram. Tillagan hefur þrisvar verið lögð fram á þingi, en aldrei hlotið afgreiðslu. Við höfum kynnt í nefndinni tillögur okkar, og ráðh. hefur kynnt nýjar tillögur í málinu. Við teljum að nefndin eigi að gefa út nál. þannig að þingið geti tekið afstöðu til málsins.“ Þess skal getið, að hv. þm. Garðar Sigurðsson, sem er skrifari nefndarinnar, lagði áherslu á að málið yrði afgreitt, en það gerðist ekki á þessum fundi. Þetta tek ég fram, herra forseti, til þess að koma í veg fyrir þann misskilning, sem gæti átt sér stað í þessu máli, að stjórnarandstöðunni væri að kenna, að iðnaðarstefna ríkisstj. kæmist ekki til meðferðar í þinginu. Stjórnarandstaðan lagði á sig mikla vinnu í þessari nefnd til að útbúa brtt., hafði frumkvæði að því að efna til viðræðna við hæstv. iðnrh., sem ég get staðfest að var mjög áfram um að koma málinu áleiðis í gegnum þingið, en allt kom fyrir ekki. Það er þess vegna furðulegt þegar það kemur fram í atkv. hæstv. forsrh., að hann vísi til þeirrar stefnu sem kemur fram í þáltill. sem fulltingismenn hans á Alþingi hafa svæft í nefnd. Má þó vera að þetta sé í stíl við annað. Herra forseti. Ég sá mig knúinn til að koma þessum upplýsingum hér á framfæri við þingheim og læt máli mínu lokið.



Herra forseti. Ég vildi aðeins út af orðum hv. þm. Friðriks Sophussonar taka það fram, að mál þetta var fyrst tekið til efnislegrar meðferðar í nefndinni 7. þ. m. eftir að umsagnir höfðu borist. Ætli það hafi ekki verið í fyrrakvöld um miðnætti sem mér bárust brtt. frá sjálfstæðismönnum og Magnúsi H. Magnússyni og einnig hugmyndir að brtt. frá iðnrh. Við héldum fund í gærmorgun. Sannleikurinn er sá, að það er margt gott í þessum brtt. Það hefur ekki unnist mikill tími til þess að samræma þær og vinna úr þeim. Ég vil mótmæla því, að það hafi á einhvern hátt verið reynt að svæfa þetta mál í nefndinni, en eins og menn vita hefur verið mikið um að vera hér á Alþingi og þess vegna ekki mikill tími til að samræma skoðanir í hinum ýmsu málum. Í framhaldi af þessu benti formaður nefndarinnar á í morgun að ekki væri svigrúm til að vinna frekar úr þessu máli og samræma þær brtt. sem fram hafa komið. Ég tók undir þetta sjónarmið hjá formanninum. En ég tel að það hafi á engan hátt verið tilraun til þess að svæfa málið, heldur aðeins viðurkenning á þeim staðreyndum sem liggja hér fyrir á þessum síðustu dögum þinghaldsins. Hér eru mörg mál sem þurfa að ganga fram, og þm. eru allir af vilja gerðir að greiða fyrir þeim. Það eru hins vegar ákveðin takmörk fyrir því, hvað menn geta unnið mikið í málum.



Herra forseti. Það var raunar fyrst og fremst vegna þess að hér kvaddi sér hljóðs hv. þm. Friðrik Sophusson um þingsköp að gefnu tilefni á hinum fyrra fundi Sþ. í dag. Þagnað leita ég líka efnis í þessa mjög svo stuttu aths. mína og hafði raunar óskað eftir því, að hv. þm. Matthías Bjarnason yrði viðstaddur, því erindi á ég við þá báða, hann, hv. þm. Matthías Bjarnason, og hæstv. forseta Sþ., Jón Helgason, ef forseti umbæri mig nú eitt andartak á meðan kallað er á hv. þm. Matthías Bjarnason, því ekki vil ég bera hann orðum í þessu sambandi fjarverandi.  Mér þykir leitt, herra forseti, að draga þessa stuttu aths. mína á langinn og get kannske byrjað á formálanum. Hann er þess efnis, að ég játa fúslega að til álita kemur hvort framíköll í ræður þm. séu æskilegur fundarmáti. Helst er ég þeirrar skoðunar, að hafa megi þau í hófi. Nú ber svo til að einnig getur að lesa í þingsköpum ákvæði um það, með hvaða hætti menn geri grein fyrir atkv. sínu. Það á að vera í stuttu máli, en ekki langri ræðu, og hef ég það mér til afsökunar fyrir að kalla fram í fyrir hv. þm. Matthíasi Bjarnasyni er hann gerði grein fyrir atkv. sínu hér í atkvgr. við nafnakall, að mér þótti hann tala fulllengi. - Nú sé ég, að hv. þm. Matthías Bjarnason er genginn í salinn, og get þá beint máli mínu til hans a. m. k. í leiðinni. Ég viðurkenni það, að ég kallaði e. t. v. of oft fram í fyrir hv. þm. Matthíasi Bjarnasyni er hann flutti ræðu sem mér þótti vera, en hann kvaðst gera grein fyrir atkv. sínu. Þetta kemur til álita, og vil ég alls ekki liggja hv. þm. á hálsi fyrir það þótt honum rynni í skap. En svo er nú þetta eigi að síður og kem ég þar að þingsköpum og venjum hér í þinginu, að enda þótt þessi skapheiti og tíðum orðhvassi þm. sé nú þann veg tenntur og tungurættur og búinn að öðru leyti þannig til munns og máls, að vel henti í illvígum fundarhöldum vestur á landi, hvort heldur á Þingeyri eða Ísafirði, og hann hljóti nú að brúka þetta sama verkfæri til að tjá sig hér í sölum Alþingis, þá mun vera ætlast til þess, að hann geri það með dálítið öðrum hætti. Egill á Borg komst þannig að orði, ef ég man rétt: „Það ber ég út úr orðhofi mærðar timbur.“ Hv. þm. verður að gæta þess, þó að hann sé svo vel búinn til illvígrar orðræðu sem síður en svo hefði hneykslað mig, að út úr því hinu sama - ef ég má orða það svo - tannfjósi má hann ekki ausa meðþm. sína fúkyrðum, t. d. ekki kalla þá ræfla, ekki einu sinni háttvirta ræfla. Skap Matthíasar Bjarnasonar skil ég vel og lái honum ekki, það er honum í brjóst of lagið. Og ég hefði alls ekki gert aths. við þetta í raun og veru, talið mig hvorki meiri né minni ræfil fyrir það, ef hæstv. forseti hefði ekki skotið sér undan því þrátt fyrir beiðni að gera viðeigandi aths. úr ræðustól þótt um væri beðinn. Ég hef oft borið lof á hæstv. forseta, Jón Helgason, fyrir ljúfmennsku hans og prúðmennsku. En svo ljúfir mega menn ekki vera í forsetastóli þegar til kastanna kemur að þeir glati annaðhvort meðvitund sinni eða dáðinni til þess að stjórna fundum sæmilega. Þessa aths. vildi ég gera nú og þakka fyrir orðin.



Herra forseti. Ég skal leitast við að tefja ekki tímann, en að gefnu tilefni, ræðu hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar, vil ég ítreka það, að í afgreiðslu utanrmn. felst engin efnisbreyting varðandi till. til þál. um olíuhöfn og birgðastöð í Helguvík. Þær breytingar á orðalagi, sem gerðar voru í utanrmn., hagga ekki því höfuðatriði, að í báðum tilvikum er utanrrh. falið að flýta framkvæmdum við byggingu nýrra eldsneytisgeyma fyrir varnarliðið og það er aðalatriði málsins. Hv. þm. sagði að Alþb.-menn væru með mengunarvörnum, en á móti samningum við varnarliðið um byggingu nýrra eldsneytisgeyma. Hér verð ég að taka það fram, að forsendur þessarar till. eru auðvitað þær, að varnarliðið kosti og reisi nýja eldsneytisgeyma. Þá hlýt ég og að taka það skýrt fram, að þótt Helguvík sé ekki sérstaklega nefnd í till. er ekkert í afgreiðslu málsins sem kemur í veg fyrir það, að olíuhöfnin eða nýir eldsneytisgeymar verði reistir þar. Það komu fram raddir um það, að það væri eðlilegt, að frekari rannsóknir færu fram og þeim yrði lokið áður en endanleg ákvörðun væri um þetta tekin, og því væri ekki rétt af Alþingi að gera bindandi samþykkt um að staðsetning geymanna væri í Helguvík. Hins vegar er það á valdi utanrrh. og þar til bærra innlendra yfirvalda, sveitarstjórna og skipulagsyfirvalda, að kveða nánar á um hvar eldsneytisgeymarnir skuli reistir. Það þótti ekki eðlilegt að Alþingi væri að binda hendur þessara aðila að þessu leyti. Þess vegna má það allt eins vera að geymarnir verði þar reistir. Þá hlýt ég enn fremur að láta það koma skýrt og skilmerkilega fram að afgreiðsla nefndarinnar bindur ekki hendur hæstv. utanrrh. hvað snertir stærð geymanna eða birgðastöðvarinnar. Hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson talaði hér einn sinni fjálglega, eins og um stóra bombu væri að ræða, um að hér ætti að fjórfalda eldsneytisbirgðir varnarliðsins. Hæstv. utanrrh. hefur greint frá því, að hér væri ekki um að ræða fyrirætlanir um meira en 30–65% aukningu birgðarýmis, eftir því hvort miðað væri við birgðarými bæði í Hvalfirði og Keflavík eða eingöngu á Keflavíkurflugvelli, ef ég man rétt. Og það liggur í augum uppi, að þessi ákvörðun um stærð væntanlegra nýrra eldsneytisgeyma er á valdi utanrrh. og þeirra sem hann tilnefnir til samninga við varnarliðið. Ég hlýt að undirstrika það, að afgreiðsla till., eins og hún nú liggur fyrir frá utanrmn., sker alveg úr um það, að ákvörðunarvald í þessum efnum er í höndum hæstv. utanrrh., en ekki í höndum ríkisstj. allrar, þannig að stöðvunar- og neitunarvald það, sem ráðh. Alþb. telja sig hafa fengið með undirskrift leynisamningsins svokallaða, hefur enga þýðingu í þessu máli frekar. Og ég tel að hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson hafi raunar fyrir hönd Alþb. í þessum efnum afsalað sér stöðvunarvaldi að þessu leyti. Þá held ég að ég geti nú ekki stillt mig um að láta þá skoðun mína í ljós, að það var broslegt að heyra hv. þm. Ólaf Ragnar Grímsson vitna sífellt í forstjóra Olíufélagsins hf., „forsvara bandaríska olíuauðvaldsins innan SÍS-hringsins, sem hefur haft svo spillandi áhrif á afstöðu framsóknarmanna til varnar- og öryggismála að framsóknarmenn hafa gerst leppar Bandaríkjanna í varnar- og öryggismálum“. Ég tek það fram, að þetta er allt innan gæsalappa, tilvitnun í orðalag Alþb.-manna og Þjóðviljans, en ekki mín skoðun. Þegar rifjað er upp hvernig þeir Alþb.-menn og Þjóðviljinn hafa fjallað um forstjóra Olíufélagsins, Vilhjálm Jónsson, sem er hinn ágætasti maður að því er ég best veit og af mínum kynnum af honum persónulega hef ég ekki nema gott eitt að segja, þá er það furðulegt hvernig nú á að skjóta sér bak við þennan mann sem hefur kannske meira en aðrir framsóknarmenn verið skammaður af Alþb.-mönnum hingað til. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að orðlengja frekar um þetta mál, en vil aðeins ljúka máli mínu með því, að það stendur fast og er ótvírætt, að samkv. till., ef samþykkt verður, sem ég vænti, með því að utanrmn. er sammála um að mæla með samþykkt hennar, er utanrrh. falið að hraða framkvæmdum á þessu sviði. Það tel ég skipta mestu máli, bæði fyrir hagsmuni byggðarlaganna á Suðurnesjum og þá ekki síður vegna þeirra öryggishagsmuna sem Íslendingar hafa að gæta í þessum efnum, svo að starfsemi varnarstöðvarinnar sé sem tryggust og best búin þeim tækjum og gögnum, sem til eftirlitsstarfa eru nauðsynleg.



Herra forseti. Ég vil fyrir hönd tillögumanna lýsa ánægju minni yfir því, að tekist hefur samstaða í utanrmn. um afgreiðslu þessa máls, og einkum vil ég lýsa yfir ánægju minni yfir því, að efnisbreyting hefur engin orðið. Till. segir það sama og upphaflega till., utan þess að orðið Helguvík er út tekið og utanrrh. falið að hafa málið í sínum höndum að öllu leyti. Upphaflega till. fjallaði um það að hraða framkvæmdum við byggingu olíugeymanna og er það tilkomið vegna áskorana bæjarstjórna á Suðurnesjum, þ. e. í Keflavík og Njarðvík, sem óttast mjög olíumengun vatnsbóla þar syðra. Það kemur fram í till., að nefnd var starfandi sem rannsakaði mjög vel hvernig að þessum málum skyldi staðið og leitaði umsagna ýmissa aðila, t. d. hjá Hafnamálastjórn, hjá Náttúruverndarráði og fleiri aðilum, og einnig naut nefndin stuðnings bæjarstjórnanna í Keflavík og Njarðvík sem einróma höfðu samþykkt óskir um að þessar framkvæmdir yrðu hafnar hið allra fyrsta. Það kom í ljós áðan í umr., að einn nm., hv. 11. þm. Reykv., vitnaði ákaft í eina umsögn, sem barst í hendur utanrmn., og studdi sig mjög við það er þar greinir. Það er umsögn frá Olíufélaginu hf., helsta hermangsfyrirtækinu hér á landi. Ég tel að það væri mjög mikils virði að sú umsögn yrði prentuð sérstaklega þannig að allir alþm. gætu séð hvað þar er. Það vekur alveg sérstaka athygli mína, að í þessari umsögn er mjög ámátlegt vein og væl þessara postula einkaauðmagnsins og í bréfinu eða í umsögninni skín mikill ótti um að það muni missa af olíusölu og afgreiðslu þar syðra. Á einum staðnum segir svo: „Auðvitað er ljóst, að það væri verulegt áfall fyrir Olíufélagið hf., ef eignir þess í Hvalfirði yrðu arðlausar og verkefni íslensku olíufélaganna skert.“ Svo segir aftur aðeins seinna: „Svo undarlegt sem það nú er, virðist hér eiga að fórna verulegum íslenskum hagsmunum um leið og auka á stórkostlega fjárhagslega byrði bandarískra skattborgara vegna varnarstöðvarinnar á Keflavíkurflugvelli.“ Og enn segir í lok umsagnarinnar: „Það er ekki okkar vandamál, hvaða byrðar bandarískir skattborgarar þurfa á sig að leggja, en Alþingi hlýtur að gefa því gaum, ef sérstakar ráðstafanir á að gera til þess að brjóta niður íslenska atvinnustarfsemi og leggja í rúst gjaldeyrisaflandi atvinnurekstur sem miklum fjármunum hefur verið varið til þess að byggja upp.“ Þetta sjónarmið á sér talsmann hér á Alþingi. Sá talsmaður er hv. 11. þm. Reykv. Í þessari umsögn er og gerð till. um það, hvernig mengunarmálin skuli leyst. Er hún á allan hátt furðuleg og sýnir að þar rita menn sem hafa ekki kynnt sér málin til hlítar. Í þeirri nefnd, sem fjallaði um þessi mál með Bandaríkjamönnum, kom það fram, að þeir töldu sjálfsagt að breyta þeirri leiðslu sem nú er fyrir hendi þar, grafa hana í jörð. Það hefur ekkert orðið af því. Og þeir töldu sjálfsagt að gera ýmsar úrbætur sem nauðsynlegar eru nú fyrst um sinn. En ekkert hefur orðið af því heldur. Þeir hafa boðist til þess að byggja upp þessa aðstöðu á ný og forða byggðarlögunum syðra frá hugsanlegri olíumengun. Það kemur í ljós, að Olíufélagið hf. gerir sér ekki ljóst hversu ástand tankanna þar syðra er alvarlegt, dregur í efa að upplýsingar um það séu réttar. En mínar upplýsingar og upplýsingar bæjarstjórnarmanna syðra tel ég traustar, enda fengnar beint frá þeim mönnum sem þessi verk hafa unnið og séð nm viðhald á þessum tönkum. Ég tel ástæðulaust að fara fleiri orðum um þetta að sinni. Ég vil þó sérstaklega þakka hv. 11. þm. Reykv. fyrir forgöngu hans um að ná samkomulagi um að hefja framkvæmdir sem allra fyrst og hafa þar með skipt um skoðun, étið ofan í sig fyrri fullyrðingar um þessi efni.



Herra forseti. Við hlýddum hér áðan á ærið sérkennilega ræðu hjá hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni. Það var auðvitað allri deildinni ljóst, að hann sá hver var sannleikur málsins og hvað væri nauðsynlegt að gera og hvað þyrfti að gerast. En honum sýndist með tilliti til aðstæðna í sínum flokki að það væri nauðsynlegt að vera með ýmiss konar yfirklór. Hann valdi að skjóta sér á bak við hugmyndir frá Olíufélaginu ESSO um það, hvernig ætti að standa að málum. Allir sjá nú hversu eðlilegi megi teljast að fulltrúi Alþb. leiti sérstaklega ráða hjá olíuhringnum ESSO um það, hvernig eigi að standa að framkvæmdum á þessum stað. Það verður hins vegar að segja hv, ræðumanni til málsbóta, að hann bar sig heldur mannalega, miðað við það alveg sérstaklega hversu aumlegt yfirklór var um að ræða. Það er auðvitað rétt sem kom fram hjá hv. þm., að úr því að Alþb. hefur nú tafið þetta mál í heilt ár eða hálft, þá er ákaflega mikilsvert að geta sýnt fram á að enginn tími hefði tapast. Þess vegna var það meginatriði að sýna fram á að nú þyrfti að vinna upp tíma, og þá var það bréfið frá olíuhringnum ESSO sem var haldreipið. Allir sjá vitaskuld að hér var um látalæti að ræða. Með allri virðingu fyrir ESSO hef ég ekki trú á því, að í raun og sannleika geti það talist aðalráðgjafi Alþb. Aðrir umsagnaraðilar höfðu lagt fram allt aðra niðurstöðu sem auðvitað er langtum raunhæfari. Það hefði vitaskuld verið eðlilegra og sjálfsagðara fyrir hv. þm. að vera ekki með þessa sýndarmennsku, og það er í sjálfu sér mikill ljóður á ráði þessa flokks og þessa þm. að vera með sýndarmennsku af þessu tagi. Hver trúir því, að Alþb. taki ráðgjöf frá ESSO fram yfir verkafólk í Njarðvík eða sjómannsheimili í Keflavík? Ég hef a. m. k. lesið það í Þjóðviljanum að undanförnu, að það væru þessir hópar sem Alþb. kveddi til ráðgjafar um hvað eina að því er varðaði stefnumörkun. Eða eigum við að trúa því, að Alþb. sé slíkur flokkur að það gefi ekkert fyrir það, hvað verkafólk í Njarðvík segir, hvað sjómannsheimili í Keflavík segja varðandi þau mál sem hér eru efst á baugi? Hv. þm. veit auðvitað jafnvel og ég, að Olíufélagið ESSO er alls ekki dómbær aðili í þessu máli. Olíufélagið ESSO er nefnilega alls ekki óvilhallt, heldur kannske vilhallasti aðili sem hægt er að finna varðandi þetta mál. Það tekur leigu af geymum sem það fékk fyrir lítið - svo ég segi nú ekki fyrir ekkert - uppi í Hvalfirði og hér og þar, tekur leigu af þessum geymum fyrir að láta varnarliðinu í té afnot af þeim. Þessa leigu vill Olíufélagið ESSO ekki missa, og það skín í gegnum álitið frá þessu ágæta félagi eða forstjóra þess. Hver trúir því, að Alþb., sem telur sig verndara verkafólks, leiti sérstaklega forsjár þessa forstjóra olíufélags sem það hefur meira að segja á stefnuskrá sinni að leggja niður vegna þess hversu slæmt það er? Sannleikurinn er sá í sambandi við álit Olíufélagins ESSO, að það er eitthvað svipað og hjá húseiganda sem hefur mann í leigu hjá sér og húseigandinn segir við leigutakann, þann sem er í leigu í kjallaraíbúðinni: Heyrðu, góði minn, þú þarft ekkert stærri íbúð. Þú þarft ekkert að fara að byggja. Aðalatriðið er að þú haldir áfram að borga sjálfum mér leigu. Það er inntakið í bréfi forstjóra Olíufélagsins. Það er það sem liggur á bak við það sem forstjóri Olíufélagsins hefur að segja. Ég lái honum það ekki. Hann er að verja hagsmuni þessa olíufélags sem Alþb. telur að eigi að leggja niður og að þjóðnýta þessa starfsemi. En hver trúir því, að í raun og sannleika leiti fulltrúi Alþb. sérstakra ráðlegginga hjá aðila eins og þessum? Því trúir auðvitað enginn. Eða er það svo, að Alþb. hafi það efst á stefnuskrá sinni að gróðasjónarmiðin hjá ákveðnu olíufélagi í landinu skuli vera ráðandi í þessu efni? Ef svo er, þá er auðvitað ekki um sýndarmennsku að ræða hjá hv. þm. Ég held að sannleikurinn í málinu sé sá, að þetta sé ekki stefna hv. þm. og Alþb. Ég held að við verðum frekar að hallast að því, að hv. þm. og hans flokkur hafi ákveðið að reyna að bera sig mannalega frammi fyrir því, að hér verði hans flokkur undan að láta, að hv. þm. og hans flokkur hafi áttað sig á því, að úrlausn fæst ekki öðruvísi en með framkvæmdum á þessum stað, að þm. og hans flokkur hafi áttað sig á því, að yfirgnæfandi meiri hluti fólks vill að það verði bætt úr í sambandi við þau olíugeymamál sem hér er um að ræða. Við vitum það hér á hv. Alþingi, að fólkið á þessum stað hefur krafist þess að ráðist verði í framkvæmdir til þess að bæta hér úr, ráðist verði í framkvæmdir samkvæmt þeim hugmyndum sem fram eru lagðar og umsagnir liggja fyrir um hvernig eigi að gera. Við höfum heldur enga trú á því, að hv. þm. og hans flokkur hafi af sérstöku göfuglyndi sínu tekið upp á því að finna ráð til þess að spara fyrir Reagan forseta í Bandaríkjunum. Við höfum enga sérstaka trú á því. Ég held að sannleikurinn í þessu máli sé sá, að flokkurinn og þm. hafi raunverulega áttað sig á því, að þetta mál var tapað og að það yrði að leysa úr því. Auðvitað ber að virða það við hv. þm. að hann skyldi sjá að hér þýddi ekki lengur að berja hausnum við steininn. Menn geta vitaskuld vorkennt hv. þm. fyrir að lenda í þessari aðstöðu.

Það er alveg óþarfi.

En ég held að við eigum frekar að virða það við þm. að hann sjái að þetta mál er tapað og að hans flokkur hafi allt eins gott af því að koma til stuðnings við okkur hina sem viljum að úr þessum málum verði leyst með heilbrigðum og skynsamlegum hætti samkvæmt þeim till. sem fyrir liggja um olíugeyma í Helguvík. Hans flokkur hefur hrakist úr einu víginu í annað. Þetta hét einu sinni að það væri fjórföldun á olíugeymarými. Hæstv. utanrrh. hefur rekið það til baka svo eftirminnilega að allt Alþingi mun minnast þess ætíð síðan. Og ég held að það sé einmitt mjög gott að þessi flokkur og þessi þm. hafi séð að svona þýðir ekki að halda á málum. Áður en varir hefur kannske þessi flokkur og þessi þm. áttað sig á því, að það fyrirkomulag, sem við höfum hér varðandi varnir Íslands, sé betra en ýmislegt annað sem upp á hefur verið stungið og fram hefur verið haldið í hans flokki. Ég gleðst yfir því, að Alþb. hefur tekið sinnaskiptum, að Alþb. hefur séð að það verður að kyngja þessu máli. Auðvitað hefði verið stórmannlegra af Alþb. og hv. þm. að viðurkenna málin hreinlega, frekar en að stunda þá sýndarmennsku sem skín í gegnum þá ræðu sem hv. þm. hélt. En að lokum aðeins þetta: Auðvitað skiptir afstaða Alþb. í þessu máli engu vegna þess að það er yfirgnæfandi meiri hluti fyrir því hér á Alþingi að sjá til þess, að úr þessum málum eins og ýmsum öðrum verði leyst með eðlilegum og skynsamlegum hætti. Og það er yfirgnæfandi meiri hluti fyrir því, að Keflavíkurflugvöllur sé ekki áfram ruslahaugur, heldur að þar verði staðið myndarlega að málum. Ég tel að hæstv. utanrrh. hafi tekið á þessum málum alveg á réttan hátt og hafi skilning á því, að það er ekki einungis að við viljum sjá til þess, að það verði ekki mengun á umhverfinu af þessum sökum, heldur viljum við láta standa að hlutum hér af myndarskap og sjást að hér býr góð þjóð í góðu landi þegar á þeirri stundu sem menn koma til þessa lands. Og það á við jöfnum höndum um þetta olíugeymamál og t. d. flugstöðina á Keflavikurflugvelli. Næsta skrefið verður auðvitað það, að Alþb. átti sig á því að Íslendingar eiga að eiga sína flugstöð.



Herra forseti. Ég hef reynt að láta utanrmn. í té þau gögn og þær upplýsingar sem tiltækar hafa verið um þetta mál og eftir hefur verið óskað. Hins vegar hef ég ekki talið það mitt hlutverk að beita sérstaklega áhrifum mínum á það, hvernig sú til. yrði úr garði gerð sem yrði samþykkt um þetta mál. Ég hef ekki talið það beinlínis viðeigandi þar sem hér er um áskorun á utanrrh. að ræða, a. m. k. í svipinn á mig. En ég vil segja það, að ég fagna þeirri samstöðu sem hefur orðið í þessu máli. Og ég vil segja það, að ég felli mig vel við þá till. sem utanrmn. hefur gert. Sú till., sem flutt var á sínum tíma, var að nokkru byggð á misskilningi og þurfti þess vegna leiðréttingar við. Í þeirri till. stóð, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela utanrrh. að hraða svo sem verða má byggingu olíustöðvar í Helguvík á grundvelli þess samkomulags sem undirritað var af nefnd skipaðri af utanrrh. og fulltrúum varnarliðsins í umboði NATO.“ Það, sem hér var um að ræða, var auðvitað einungis nefndarálit. Það hefur ekkert samkomulag verið gert um þetta mál. Það var ekkert samkomulag gert um það af þeirri nefnd sem um þetta fjallaði  Ég mun að sjálfsögðu fara eftir þessari ályktun, sem ég held að varla þurfi að efast um að verði samþykkt, og mun reyna að vinna að því að hraða framkvæmdum þeim, sem þar er fjallað um, svo sem kostur er. Ég vil hins vegar segja það strax, að ég álít að það verði mjög erfitt að hraða þeim framkvæmdum og víkja frá þeim tímasetningum sem þar hafa verið ráðgerðar og um hefur verið talað. En að sjálfsögðu mun ég að því vinna, að reynt verði að hraða þessu eftir því sem kostur er. En þó að svo sé vil ég undirstrika það, að hér er um mjög stórt mál að ræða og miklar framkvæmdir og það má ekki hrapa að neinu í þessum efnum. Ég hef látið þá skoðun áður í ljós, að ég teldi ekki heppilegt að Alþingi færi almennt að gera ályktanir um einstakar varnarliðsframkvæmdir, það væri erfitt að sjá fyrir til hvers slíkt mundi leiða, þó að enginn dragi í efa vald Alþingis í þeim efnum. Einmitt af þeirri ástæðu felli ég mig líka vel við þessa till. eins og hún liggur fyrir. Að öðru leyti en í henni segir fer um þessar framkvæmdir að öllu leyti með sama hætti og aðrar varnarliðsframkvæmdir. Vald utanrrh. í þeim efnum er ekki skert eða takmarkað á neinn hátt. Það er heldur ekkert í þessari till. um það, hvar þessir geymar skuli reistir. Það er hvorki mælt svo fyrir, að þeir skuli reistir hjá Helguvík, né heldur útilokað að þeir verði reistir þar. Það fer eftir mati. Í sumar fara fram athuganir, jarðvegsrannsóknir á berginu og jafnframt botnrannsóknir við hafnarstæði, og getur enginn sagt um það nú, hver útkoman verður af þeim rannsóknum. Ákvörðun í málinu getur auðvitað mótast af því, hver útkoman verður þar. Ég tel mér ekki fært að taka ákvörðun um staðarval nema að undangengnum frekari rannsóknum. Ég hef áður sagt það, að frá mínu leikmannssjónarmiði væri þessi fyrirhugaði staður of nærri byggð, þéttbýli. En það, sem miklu hefur ráðið og alveg tvímælalaust mestu ráðið hjá nefndinni, þegar hún valdi þennan stað, var að bæjarfélögin þarna suður frá bentu á þennan stað. Hafnarstjórnin taldi hann líklegan. Jarðfræðingur frá Náttúruverndarráði taldi ekkert athugavert við hann. En auðvitað geta fleiri staðir þarna komið til álita og verður að athuga það mál af fullri kostgæfni áður en ákvörðun er tekin. Ég ætla ekki að bera ábyrgð á því, að ákvörðun sé tekin áður en nægileg rannsókn hefur farið fram. Í öðru lagi er það svo, að um aukningu eldsneytisrýmisins er engin ákvörðun í þessari ályktun. Utanrrh. hefur því eftir sem áður óbundnar hendur í því efni. Ég hef bent á það áður, að sú aukning, sem farið er fram á af hálfu varnarliðsins, er fjarri því að vera þreföld eða fjórföld, heldur er hún, eftir því hvort miðað er við eldsneytisbirgðir í heild eða eldsneytisbirgðir flugvéla, 34% eða 66%. Það verður auðvitað ekki gengið fram hjá því, að það verður að athuga þörf varnarliðsins fyrir auknar eldsneytisbirgðir. Það hefur margt breyst frá því að þessir geymar voru upphaflega byggðir. Og það er enginn vafi á því, að þær flugvélar, sem nú eru notaðar, eru eldsneytisfrekari en þær sem þá voru í notkun. Auðvitað verður að sjá svo um að búnaður varnarliðsins sé við hæfi, þannig að varnarliðið geti komið að einhverju gagni. Annars væri engin meining í að hafa það hér. Þess vegna verður að meta þetta atriði. Ég vil líka segja það, að ég hef ekki tekið neina ákvörðun um hver aukningin skuli vera, ekki gefið neitt fyrirheit um neitt í því efni og ekki tekið neina ákvörðun. Ég mun ekki gera það nema að undangenginni betri athugun á þessum efnum. Það ber t. d. svo mikið á milli þess, sem forstjóri Olíufélagsins hélt fram að væri ársþörf flugvéla á Keflavíkurvelli, og þeirri upplýsinga, sem ég hef fengið frá varnarliðinu, að auðvitað verður ekki komist hjá því að athuga það mál nánar. Það verður þess vegna að líta á allt þetta mál í heild. Og það er auðvitað ekki nóg að færa olíugeymana, þá sem nú eru þarna og standa í vegi fyrir því, að hægt sé að framkvæma skipulag, og valda hættu á mengun. Það verður auðvitað líka að fjarlægja og breyta þeirri leiðslu sem liggur til geymanna. Það er óhæf staðsetning sem er á þeirri leiðslu nú, m. a. vegna þróunar byggðar sem þarna hefur átt sér stað frá því að hún var lögð. Og það er auðvitað ekki fullnægjandi að ætla að halda því fram, að það sé nægilegt að grafa þær leiðslur í jörð. Leiðslur í jörð geta sprungið og það getur stafað mengunarhætta af leiðslum í jörð alveg eins og þeim sem liggja ofanjarðar. Það hefur verið sagt að það mætti byggja þetta á tiltölulega skömmum tíma. Það er það verkefni, sem ég fæ hér, að athuga hvort hægt sé að hraða þessu. En ég vil benda á það, að hér er um svo mikla framkvæmd að tefla að þar hljóta tvö atriði að koma mjög til skoðunar og hafa áhrif á það, hvernig hægt er að standa hér að verki. Það er annars vegar að það þarf að fjármagna þessar framkvæmdir, og það gerir varnarliðið með tvennum hætti: annars vegar með því að sækja í svokallaðan Infrastructure sjóð, sem er hjá NATO og gert er ráð fyrir að leggi til 60% af kostnaði við þessa framkvæmd, og hins vegar 40% beint til Bandaríkjanna. Það skyldi enginn halda að peningar hjá þessum aðilum liggi alveg á lausu. Það getur tekið sinn tíma að fá þá, og því geta verið takmörk sett, hve mikið þeir vilja veita í einu til framkvæmdanna. Þetta eru framkvæmdir sem þeir kosta algjörlega, og þess vegna getur þetta atriði auðvitað haft sín áhrif í þessu sambandi. Hitt atriðið er það, að við verðum að huga að því að reyna að halda framkvæmdum varnarliðsins eins og verið hefur innan nokkurs ramma, sem getur að vísu verið nokkuð breytilegur frá ári til árs, en hefur þó verið reynt að halda í nokkrum skorðum. Það verður að gera vegna þess, hve framkvæmdir á vegum varnarliðsins hafa mikil áhrif á mannaflaþörf. Það verður að gæta þess auðvitað, að þær séu ekki svo miklar í einu að þær dragi með óhóflegum hætti vinnuafl frá atvinnuvegum eða öðrum nauðsynlegum framkvæmdum. Af þessum ástæðum getur þurft að stilla þessu í hóf á hverjum tíma, líka vegna þess að það verður alltaf óhjákvæmilegt að á hverju ári þurfi einhverjar framkvæmdir að eiga sér stað á vegum varnarliðsins aðrar en þessar. Það þarf ýmiss konar endurnýjun að eiga sér þar stað, ýmiss konar viðhald þarf að fara fram. Til dæmis að taka dæmi eru vegna óveðursins, sem var í vetur, hreint ekki litlar fjárhæðir sem þarf til þess að ráða bót á þeim skemmdum sem þá urðu á sundlaug o. fl. þar suður frá. Þetta vil ég taka fram þannig að mönnum sé ljóst að með þessari samþykkt, þó góð sé, verður ekki hægt að ráða fram úr þessum málum, - vandamálum sem réttilega eru kölluð hér, eins og hendi sé veifað. Það hlýtur að taka sinn tíma. Það er kannske ekki heldur aðalatriðið hvort lokið verði við slíkar framkvæmdir ári fyrr eða seinna, heldur hitt, að rétt og heppileg lausn verði fundin. En í öllum viðræðum og umræðum um þessi mál hefur verið stefnt að því, að geymarnir, sem eru þarna og standa fyrir ofan Njarðvík og Keflavík, verði sem fyrst leystir af hólmi, það verði forgangsverkefni í raun og veru að koma upp öðrum geymum sem geta tekið við af þeim. Hitt getur kannske dregist lengur, að byggja geyma í stað þeirra sem í landinu eru, og enn fremur varðandi aukningu. En jafnvel þó að það sé aðeins hugsað til þessara geyma sem þarna eru nokkur hættuvaldur og þröskuldur fyrir þessi byggðarlög, þá verða ekki framkvæmdir að gagni gerðar í þeim efnum nema séð sé fyrir löndunaraðstöðu, hvernig svo sem henni verður háttað og hvað svo sem menn vilja kalla það. Þar getur komið tvennt til greina eins og bent er á í þessu nál., annaðhvort að hafa flotholt þarna eða byggja hafnargarð. Ég vil ekki gefa neinar yfirlýsingar hér og nú um mína skoðun í þeim efnum. Herra forseti. Ég hef talið rétt að láta þessi sjónarmið mín koma hérna fram þannig að þau liggi fyrir áður en þeir tala sem hér eru á mælendaskrá. Ég vil svo ljúka, mínu máli með því að ítreka það, að ég fagna þeirri samstöðu sem orðið hefur um þetta mál. Það liggur fyrir og engin launung á það lögð, að einn nm. utanrmn., hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson, skrifar undir álitið með fyrirvara. En ég vænti þess, að eftir þá góðu samstöðu, sem í utanrmn. hefur náðst, geti menn hér á hv. Alþingi orðið sammála um þetta og þurfi kannske ekki að eyða óhóflegum tíma í umr. um það þar sem gott samkomulag virðist vera um það og önnur verkefni eru fyrir hendi og bíða umræðu.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr., en það er öllum ljóst, sem til þekkja, að nauðsynlegar eru framkvæmdir til lausnar á vandamálum sem skapast hafa fyrir byggðarlögin Keflavík og Njarðvík vegna eldsneytisgeyma varnarliðsins þar syðra, og vegna þess er till. á þskj. 110 flutt. Það hefur og komið fram hér í umr. hjá öllum hv. þm. og hæstv. ráðh., að þeim er ljóst að með samþykkt á brtt. frá utanrmn. á þskj. 948 er ekki verið að leggja til neina breytingu á áformum við byggingu olíugeyma við Helguvík sé það talið hagkvæmt, að sjálfsögðu að undangengnum þeim athugunum sem nauðsynlegar eru taldar.  Það ber að virða það, eins og hér hefur verið bent á, að hv. 11. þm. Reykv., einn af utanrmn.-mönnum Alþingis, hefur áttað sig á málinu og ákveðið að standa að þessu mjög svo sjálfsögðu og um leið umfangsmiklu framkvæmdum vegna varnarliðsins á Keflavíkurflugvelli og þá um leið leysa vandamál sem byggðarlögin þar syðra hafa átt við að glíma. Hv. 5. landsk. þm. hefur mjög greinilega sýnt fram á hvað með afstöðu hans er samþykkt, og ég sé ekki ástæðu til að endurtaka neitt af því sem hann sagði, en mér þykir rétt að taka undir ábendingar hans.



Herra forseti. Hér hafa vissulega gerst nokkur tíðindi í þessu máli, og ég fagna því, að till. Ólafs Björnssonar skuli nú vera komin svo langt áleiðis að um hana hefur efnislega náðst fullt samkomulag í utanrrmn. Hæstv. utanrrh. hefur túlkað það hér, hvernig hann skilji orðalag þeirrar till., gert það mjög rækilega og greinilega þannig að ég held að öllum þingheimi megi ljóst vera hvernig beri að skilja þá tillgr. sem samkomulag hefur orðið um í utanrmn. Þessu ber að fagna, en um leið hljóta þetta óneitanlega að teljast veruleg tíðindi vegna þess að enn einu sinni hefur Alþb. étið ofan í sig allt sem áður var hér sagt af þess hálfu um þessi mál. Og það verður að segja að hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni er ekki flökurgjarnt eða hann maður klígjugjarn. Úr þessum ræðustóli sagði hann okkur áðan að olíunotkun á Keflavíkurflugvelli hefði verið óbreytt síðustu þrjú ár. Úr þessum ræðustóli talaði þessi sami hv. þm. fyrir fáum kvöldum, þegar verið var að ræða um skýrslu utanrrh., um stórkostlega aukningu á öllum umsvifum varnarliðsins. Þetta gengur ekki alveg upp og kemur ekki alveg heim og saman. Hann hafði líka hér og hefur haft úr þessum sama ræðustól hér mörg orð um það, hversu hættulegt og hversu váleg tíðindi það væru, að nú ætti að ráðast í það að auka eldsneytisgeymarými á Keflavíkurflugvelli, hversu stórkostlega hættu þetta skapaði. Hann hefur haft um það mörg orð. Nú skrifar hann undir till. hér um að hraðað verði svo sem kostur er framkvæmdum til lausnar á vandamálum, en með öðrum orðum þýðir þetta auðvitað byggingu olíugeyma. Þetta eru að sjálfsögðu merkileg tíðindi. Það hljóta líka að teljast merkileg tíðindi þegar talsmaður Alþb., íslenskra kommúnista, flokksins sem Einar Olgeirsson var í forustu fyrir um áratugi, hrósar úr þessum ræðustól Olíufélaginu hf., - Olíufélaginu sem Einar Olgeirsson vildi þjóðnýta, leggja niður og Ólafur Ragnar Grímsson, hv. þm., vill raunar líka leggja niður. - Olíufélaginu, sem e. t. v. mætti segja að væri með nokkrum hætti angi af bandaríska auðhringnum Standard Oil. Það eru vissulega tíðindi þegar talsmenn Alþb. telja það helst til ráða að hlíta leiðsögn og ráðum slíkra félaga. Hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson talaði hér mörgum orðum um hina miklu og að manni helst skildist dýrmætu reynslu sem Olíufélagið hf. hefði aflað sér í viðskiptum við varnarliðið. Ég man svo langt að um reynslu Olíufélagsins af viðskiptum við varnarliðið var fjallað dag eftir dag í málgagni íslenskra kommúnista, Þjóðviljanum. Það var ekki alltaf fallegt sem þar var sagt um reynslu Olíufélagsins af viðskiptunum við varnarliðið. Sú viðskiptasaga endaði raunar fyrir íslenskum dómstólum, og ég ætla ekki að rekja það mál hér frekar, enda engin ástæða til. En nú er það Olíufélagið, það á að hlíta þess forsögn, þess leiðsögn í þessum málum. En nú skyldu menn athuga: Gæti nú ekki verið að Olíufélagið hefði einhverra hagsmuna að gæta í sambandi við þetta mál? Nú veit ég að hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson er hér næstur á mælendaskrá, og nú vona ég og skora á hann úr þessum ræðustól hér að gera grein fyrir, eftir því sem hann best veit, - gjörla hlýtur hann að hafa kynnt sér þessi mál fyrst hann er svo reiðubúinn að hlíta forsögn Olíufélagsins ESSO, - að gera grein fyrir því, hvaða hagsmuni Olíufélagið hf. hefur í þessu sambandi. Getur verið að það fyrirtæki hafi mjög verulega hagsmuni af því að ekki verði stórbreyting á þessum málum svo að e. t. v. geti það haldið áfram að leigja varnarliðinu aðstöðu til þess að geyma olíu? Um allt þetta væri fróðlegt að fá upplýsingar. Það getur líka vel verið að hæstv. félmrh. sem talaði mjög hér í umr. um skýrslu utanrrh. um m. a. þetta svokallaða Helguvíkurmál og þá hættu sem það skapaði, - það gæti vel verið að hann ætti að koma hér í ræðustól á eftir og segja þingheimi frekar frá þessum skyndilegu skoðanaskiptum þess flokks sem hann er í forsvari fyrir, flokks Einars Olgeirssonar, sem nú leitar á vit Olíufélagsins um ráð og leiðsögn. Þetta eru staðreyndir sem menn hér ættu að hafa í huga. En það er ýmislegt annað í þessu sambandi sem líka er vert að hafa í huga. Nú er hæstv. fjmrh. kominn hér líka. Það væri raunar fróðlegt að heyra sömuleiðis frá honum ástæðuna til þessara skyndilegu skoðanaskipta. Það má e. t. v. segja að það geti verið tvær ástæður fyrir því, hversu skyndilega Alþb. hefur skipt um skoðun í þessu máli. Í fyrsta lagi gæti ástæðan verið sú, að þeir geri sér grein fyrir að þessi svokallaða barátta þeirra og hræðsluherferðin, sem þeir hafa efnt til gegn varnarstöðinni í Keflavík, sé töpuð, að hernámsandstæðingar séu búnir að gera það upp við sig, að þetta sé tapað stríð. Í því sambandi vil ég- með leyfi hæstv. forseta - vitna hér í viðtal, sem kom í Þjóðviljanum 7. maí s. l., við rithöfundinn Vilborgu Dagbjartsdóttur sem hefur lengi verið framarlega í baráttu herstöðvaandstæðinga. Blaðamaður spyr: „Heldurðu að andófið gegn hernum hafi haft mikið að segja?“ Hún svarar: „Ég var með í baráttunni gegn hernum frá fyrstu tíð, með í undirbúningi fyrstu Keflavíkurgöngunnar og seinna í stofnun samtaka hernámsandstæðinga. Baráttuöflin voru sterk í upphafi. Við trúðum því, að barátta okkar mundi leiða til sigurs. En eftir að undirskriftasöfnun hernámsandstæðinga rann út í sandinn og eftir að klofningur kom upp og nýir stjórnmálaflokkar voru stofnaðir hefur þetta mest verið sýndarmennska. Ég efast ekki um einlægni þess unga fólks sem staðið hefur í eldlínunni. En broddinum var kippt úr baráttunni, hreyfing herstöðvaandstæðinga hætti að vera það afl sem áður var, og það ríkir ákveðið vonleysi í kringum þetta andóf.“ Kannske eru þessi skyndilegu skoðanaskipti, sem ég fagna, hjá Alþb., afleiðing af þessu. Það eiga væntanlega einhverjir hernámsandstæðingar úr röðum Alþb. eftir að koma hér í ræðustól. Hver veit nema hv. 8. landsk. þm., Guðrún Helgadóttir, komi hér og segi þingheimi frá skoðunum sínum á þessu, hvort þetta er rétt hjá flokkssystur hennar, Vilborgu Dagbjartsdóttur, að þetta sé sýndarmennskan ein og það ríki ákveðið vonleysi í kringum þetta andóf? Mér finnst allt bera þess merki, að æ fleiri Alþb.-menn geti nú tekið undir með Vilborgu Dagbjartsdóttur. Í öðru lagi má draga þá ályktun af þessum skyndilegu skoðanaskiptum, og það er mjög nærtækt, að Alþb. hafi gert það upp við sig að sitja í ríkisstj. svo lengi sem sætt er og raunar lengur en sætt er að mati margra stuðningsmanna þess, vegna þess að ráðh. Alþb. telja einfaldlega sínum hagsmunum, sinum valdahagsmunum betur borgið með því að sitja í ríkisstj. þótt svo það kosti það, að þeir þurfi svo sem á tveggja mánaða fresti að gleypa, að kyngja ýmsum af sínum gömlu baráttumálum. Það skyldi þó aldrei vera að Alþb. hafi einfaldlega gert þetta upp við sig með þessum hætti og komist að þessari niðurstöðu. Það er a. m. k. fróðlegt íhugunarefni fyrir þá sem fylgt hafa Alþb. vegna andstöðu þess við veru varnarliðsins á Íslandi. Ég ætla ekki, herra forseti, að hafa þessi orð fleiri. Ég fagna því, að samstaða skuli hafa náðst um þá till. Ólafs Björnssonar sem hér hefur verið til umr.



Herra forseti. Það er skiljanlegt að aðeins 10% þjóðarinnar styðji Alþfl. og aðeins 8% þjóðarinnar styðji lið Geirs Hallgrímssonar þegar maður verður fyrir því að hlusta á annan eins ruglanda og annað eins bull og hefur komið fram í ræðum fulltrúa þm. þessara aðila sem talað hafa í þessari umr. Það hefur verið tvennt sem þessir hv. þm. hafa keppst um að endurtaka hér hver eftir öðrum, og má nú minna á ágæt ummæli Göbbels sáluga, að það væri kannske einhver von til þess, að fólk færi að trúa lyginni ef hún væri endurtekin nógu oft. Það, sem þessir ágætu þm. hafa endurtekið í þessum umr. hver á fætur öðrum, er í fyrsta lagi að það sé enginn efnislegur munur á þeirri till., sem fulltrúar þessara sömu aðila fluttu hér um olíuhöfn og birgðastöð í Helguvík, og þeirri till., sem nú á að koma til atkvæða, og hins vegar, að einhver veruleg sinnaskipti hafi orðið hjá Alþb. í þessum málum. Báðar þessar fullyrðingar eru alrangar. Og það sýnir best hvað þessir ágætu þm. skilja lítið í því sem er að gerast hér á Alþingi, enda hefur maður nú fleiri vitnisburði um það en þessar umr., að þeir skuli byggja allan sinn málflutning á þessu. Varðandi „sinnaskipti Alþb.“ vil ég bara endurtaka það hér með örfáum orðum, að ég vitnaði í upphafi minnar ræðu í ræðu, sem hæstv. félmrh. flutti hér fyrr í vetur, og í ræðu, sem ég flutti fyrr í vetur, og einnig í ræður sem ég flutti hér veturinn 1978–1979. Í öllum þessum ræðum þingmanna Alþb. er ítrekað hvað eftir annað að það eigi að fjarlægja þá mengunargeyma sem skapa byggðarlögunum í Keflavík og Njarðvík hættu. Það er þess vegna ekkert nýtt í því, engin skoðanaskipti fólgin í því, að Alþb. geti nú flutt og stutt till. sem kveður á um það sama. Ég hélt að þetta væri satt að segja hverjum manni með sæmilega óbrenglaða skynsemi ljóst, að það þyrfti ekki að útskýra þetta hvað eftir annað hér fyrir jafngáfuðum þm. og þeir telja sig vera, Eyjólfur Konráð Jónsson, Matthías Á. Mathiesen, Kjartan Jóhannsson og Eiður Guðnason. Hitt atriðið, sem þeir hafa hér endurtekið hver á fætur öðrum, er að það sé enginn efnismunur á þessum tveimur till. Hvers vegna skyldu þeir nú kappkosta að endurtaka þetta hver á fætur öðrum, að það sé enginn efnismunur? Jú, það er einmitt vegna þess að þeim líður mjög illa yfir því að standa nú hér í lok þingsins sjálfir að till. sem er að verulegu leyti frábrugðin þeirri till. sem þessir sömu menn fluttu hér um miðbik þingsins og átti þá að verða eitt aðalmál þingsins. Hæstv. utanrrh. hefur í greinargóðu og stuttu máli útskýrt fyrir þessum hv. þm. muninn á þessum tveimur till. Við vorum báðir kennarar við Háskóla Íslands, hæstv. utanrrh. lengur en ég og hefur meiri reynslu í að kenna mönnum einfalda hluti. Ég vona þess vegna að þessi kennslustund, sem hann veitti þessum þm. hér áðan, í muninum á þessum tveimur till. verði til þess að sannfæra þá, þó að lítil von sé til þess, að mér hafi tekist það í minni fyrri ræðu eða takist það nú. Hæstv. utanrrh. sagði áðan að fyrri till. hefði verið byggð á misskilningi.  Mér er alveg sama um það, þó hv. þm. þessa 8% þjóðarinnar, sem styðja Geirsliðið, reyni að hugga sig við að þetta sé enginn efnismunur, eða þm. Alþfl. reyni að bjarga sér hér á hundasundi í lok þings með því að sannfæra sjálfa sig um að þetta sé enginn efnismunur, því það blasir náttúrlega við hverjum manni að þeir menn, sem fluttu þessa till., Karl Steinar Guðnason, Matthías Á. Mathiesen, Ólafur G. Einarsson og Salome Þorkelsdóttir, hlupu öll rækilega á sig þegar þau fluttu þessa till. á sínum tíma. Alþingi Íslendinga, samkvæmt einróma till. utanrmn., treystir sér á engan hátt til að samþykkja þessa till. Ég held þess vegna að þetta liggi alveg ljóst fyrir hverjum manni með heilbrigða skynsemi sem íhugar þessi mál í ró. En ég geri ekki þá kröfu til stjórnarandstöðunnar hér að hún íhugi þetta í ró. Ég veit að henni er það um megn núna síðustu daga þingsins. En hver maður, sem íhugar þetta í ró, sér að það er enginn munur á þeirri till., sem utanrmn. flytur nú, og þeirri afstöðu, sem Alþb. hefur haft áður í þessum málum. Það er verulegur efnismunur hins vegar á þeirri till., sem þessir þm. lögðu fram hér fyrr á þessu þingi, og þeirri till., sem utanrmn. hefur nú sett hér fram. Hæstv. utanrrh. hefur greinilega skýrt út fyrir þessum þm. í hverju munurinn felist. Það hefur vakið hér nokkra athygli, að þingflokkur Alþb. skyldi lýsa yfir að þær hugmyndir, sem komu fram hjá forstjóra Olíufélagsins, séu farsæl lausn á þessu vandamáli að okkar dómi. Ég hafði þau orð fyrr í þessum umr., að forstjóri Olíufélagsins væri meðal þeirra Íslendinga, sem hafa margvíslega reynslu af því að starfrækja olíubirgðastöðvar, olíuleiðslur og olíuviðskipti, og þess vegna væri sjálfsagt að hlusta á hans málflutning. Þar með er auðvitað ekki sagt að menn taki undir allt það sem þetta fyrirtæki, Olíufélagið hf. eða ESSO, hefur tekið sér fyrir hendur. En mér þykir ærið sérkennilegt þegar hv. þm. Kjartan Jóhannsson kemur hér og talar um Olíufélagið á þann hátt sem hann gerði. Nú hef ég oft tekið þátt í að gagnrýna Olíufélagið. Það vita þeir menn sem með mér hafa verið í flokkum, ef ég má orða það svo. Ég verð ekki sakaður um að hafa verið þar framarlega í varnarsveit. En hitt vænti ég að menn viti, að Olíufélagið er að verulegu leyti eign kaupfélaganna í landinu, m. a. eign Kaupfélags Hafnfirðinga. Einn af helstu leiðtogum Alþfl. í Hafnarfirði og nánasti pólitíski samverkamaður Kjartans Jóhannssonar í Hafnarfirði er einmitt stjórnarformaður í Kaupfélagi Hafnfirðinga. Ég vil biðja hv. þingmenn Alþfl. og sérstaklega formann flokksins að gera sér örlitla grein fyrir eignarsamsetningu Olíufélagsins hf. áður en hann flytur fleiri slíkar ræður sem hann flutti hér áðan. Hitt er svo auðvitað rétt, að Olíufélagið er umboðsaðili fyrir ESSO. En það vill nú svo til að meginhlutinn af þeirri olíu, sem það selur, er frá Sovétríkjunum en ekki frá ESSO. Og þannig mætti lengi telja hér til skýringar. Hitt fannst mér sérkennilegt, að í ræðu Kjartans Jóhannssonar fannst mér fara meira fyrir hagsmunum Bandaríkjahers og að varðveita þá og gæta þeirra heldur en hagsmunum þeirra Íslendinga, sem búa á Suðurnesjum, eða þeirra aðila, sem hér í landinu starfa að öðru leyti. Ég ætla ekki að eyða löngu máli í þá ræðu sem Eyjólfur Konráð Jónsson flutti hér. Hún var allsérkennileg fyrir margra hluta sakir. Þó var hún líka ánægjuleg fyrir þá sök, að í málflutningi hv. þm. Eyjólfs Konráðs Jónssonar kom fram viðurkenning á því sem hefur hingað til verið nokkurt feimnismál í röðum þeirra aðila sem hafa viljað láta framkvæma Helguvíkuráætlunina nákvæmlega eins og hún kom af skepnunni 23. maí s. l., og það er að með þeirri áætlun á að auka styrjaldarumsvif í landinu. Í æsingi sínum í ræðunni hér fyrr í dag viðurkenndi hv. þm. þetta, m. a. með því að krefjast þess, að hér væru olíugeymar sem þyldu árásir. Það var hans meginkrafa, að byggðir yrðu þúsund metra frá núverandi byggð í Keflavík olíugeymar sem þyldu árásir. Það eru „ánægjuleg tíðindi“ fyrir Keflvíkinga, að það skuli vera meginkrafa hv. þm. Eyjólfs Konráðs Jónssonar að slík árásaraðstaða skuli vera þar fyrir hendi. En ætli það væri nú ekki rétt fyrir hv, þm. að lesa sér m. a. til í þeirri ágætu grg. sem við fengum frá forstjóra Olíufélagsins, þar sem hann rækilega undirstrikar og bendir á að sú sprengjuvörn, sem samkvæmt fyrri áætlunum er ætluð þessum geymum, er á engan hátt veitt íbúunum í Keflavík. Hvað verður þá um sjómennina og verkamennina í Keflavík sem hv. þm. Kjartani Jóhannssyni var svo annt um hér áðan?  
             Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að lengja þessar umr. mjög. Ég tel að málið liggi mjög skýrt fyrir Hv. utanrmn. hefur með brtt. sinni hafnað þeim þremur meginatriðum sem voru í hinni upphaflegu till., þ. e. staðsetningunni, byggingu sérstakrar olíuhafnar og stækkun eldsneytisbirgðanna, og setur í staðinn till. sem eingöngu kveður á um aðgerðir vegna mengunarhættunnar fyrir byggðarlögin. Þessi ályktun er í fullu samræmi við þann málflutning sem Alþb. hefur haft uppi áður. Það á þess vegna ekki að koma nokkrum manni á óvart, sem hefur kynnt sér þann málflutning, að við tökum þessa afstöðu hér og nú. Ég vil svo að lokum aðeins vekja athygli á því, vegna þess að nokkuð hefur verið rætt um fjármögnun og kostnað við þessar framkvæmdir, að þær till., sem Olíufélagið hf. hefur sett fram, yrðu að kostnaði til aðeins 10–20% hvað framkvæmdakostnað snertir í samanburði við þá framkvæmd sem hin upphaflega till. Alþfl.- mannanna og sjálfstæðismannanna gerði ráð fyrir. Það finnst mér enn frekar mæla með þessari leið og jafnvel ætti að geta gert kleift að íslenskir aðilar önnuðust þessa framkvæmd sjálfir. Þar með ættum við þetta geymslurými sjálfir. Það kom fram frá þeim sem þekkja til olíurekstrar hér á landi, að olíufélögin hafa byggt hér á einu sumri geymarými sem er 20–30 þús. rúmmetrar að stærð. Það, sem er verið að tala um í till. Olíufélagsins, eru einungis 51 þús. rúmmetrar. Þess vegna ætti fyllilega að vera gerlegt fyrir íslenska aðila sjálfa að byggja þessa geyma og þar með einnig leysa mengunarvandamál byggðalaganna í Njarðvík og Keflavík með því að fjarlægja þá geyma sem þar eru fyrir nú. Ég vil svo vænta þess, að þessi umr. hafi orðið til þess að skýra fyrir mönnum mjög svo augljósa afstöðu Alþb. til þessa máls. En hitt get ég þó skilið e. t. v., að hæstv. stjórnarandstöðu líði dálítið illa yfir því, að sú till., sem á miðju þingi átti að verða til þess að sundra ríkisstj., skuli nú verða við þinglok til þess að sameina allt þingið.



Herra forseti. Aðeins fá orð til viðbótar þó að formaður þingflokks Alþb. sé búinn að segja flest það sem um nákvæmlega þessa till., sem hér liggur fyrir, er að segja. En eftir að hafa heyrt þessar umr. hér í dag, vekja þær með manni svo mikla undrun að maður fer að efast á einhverju tímabili um hvort maður kunni raunverulega að lesa. Hér liggur fyrir ofureinföld till. um að reynt verði að leysa sem allra fyrst þan mengunarvandamál sem blasa við íbúum á Suðurnesjum. Þessi till. kemur í stað till., eins og hér hefur rakið, um ákveðnar hernaðaraðgerðir í Helguvík. Ef menn sjá ekki á þessu neinn mun, þá fer maður að efast um hvað maður er að samþykkja hér á hinu háa Alþingi. Hér hefur stjórnarandstaðan, Natósinnarnir hér á þingi, staðið með glampa í augum og eitthvert sjúklegt yfirbragð og talað í þá veru, að þessi till. sé bara plat, það sé raunar verið að láta okkur samþykkja allt annað. Ef þetta er álit hins háa Alþingis á utanrrh. þjóðarinnar, þá er full ástæða til að óttast. Ég ber hins vegar það traust til hans svo og til hv. utanrmn., að ég geri ráð fyrir að það, sem stendur í þessari till., merki nákvæmlega það sem þar er. Þangað til annað kemur í ljós sé ég ekki ástæðu til annars en að samþykkja þessa till., verandi hernámsandstæðingur og fulltrúi flokks sem að sjálfsögðu mun aldrei hætta að berjast fyrir brottför hersins af Íslandi. Ég get ekki staðið hér á hinu háa Alþingi og neitað að leysa mengunarvandamál Keflvíkinga og Njarðvíkinga. Ég hélt að það þyrfti ekki að taka það fram. Hins vegar er undarlegt að heyra hv. ræðumann hér áðan, hv. þm. Eið Guðnason, tala um að með því að samþykkja aðgerðir, sem koma varnarliðinu til góða, sé okkur ekki klígjugjarnt. Það ber að fagna því ef þingmenn á hv. Alþingi fara að þekkja eigin klígju. Jú, okkur er klígjugjarnt. Okkur hefur verið það síðan bandaríski herinn tók sér bólfestu á Íslandi, og okkur mun halda áfram að vera það. Hins vegar eru umr. um það mál hér á Alþingi vægast sagt skelfilegar. Menn standa hér og allt að því hafa í hótunum við andstæðinga veru bandarísks herliðs á Íslandi. Hverju eru menn að hóta? Væri ekki ástæða til að óska eftir upplýsingum um það? Það hefur aldrei farið á milli mála, hver stefna okkar í þessum málum er. Og ég held einmitt að till. sú, sem hér liggur fyrir, sanni í eitt skipti fyrir öll hvers virði það er að Alþb. sé sterkur stjórnmálaflokkur og aðili að ríkisstj. Hæstv. utanrrh. sagði hér eina athyglisverða setningu í kvöld. Hann lagði á það mikla áherslu, að vald utanrrh. væri ekki skert. Við erum stödd á Alþingi Íslendinga, í lýðræðisþjóðfélaginu Íslandi. Svo er mikið lýðræðið hér á hinu háa Alþingi að menn hafa deilt hér um vikum og mánuðum saman hvort við eigum að virkja Fljótsdalsá eða Blöndu. Heldur hæstv. utanrrh. að það sé eitthvað í hans valdi, ef vald er honum einhvers virði, sem ég trúi ekki, jafnmætur maður og hann er, - heldur hann að það sé í hans valdi, á meðan hann situr í ríkisstj. Íslendinga ásamt þremur Alþb.-ráðherrum, hvort byggð verður herskipahöfn í Helguvík eða ekki? Það held ég hiklaust ekki. Ég held að vald utanrrh. hljóti að vera það sama og annarra ráðherra um allar mikilvægar ákvarðanir. Um þær fjallar ríkisstj. og hún stendur á meðan stætt er, ekki lengur. Þetta ætla ég að vona að hafi þegar sýnt sig á lífdögum þessarar ríkisstj. Allir menn, sem læsir eru á einhver erlend tungumál, og ég hygg að það séu allflestir hér inni, hafa getað lesið og séð teikningar af væntanlegri herskipahöfn í Helguvík. Héldu menn að það væri einhver tilviljun að menn vildu byggja olíugeyma í Helguvík? Ónei. Teikningar af þessari höfn hafa lengi legið fyrir og eru hverjum manni opinberar sem vill bera sig eftir þeim. Ég skal ekki tefja allt of lengi þessa umr. Það er stutt eftir af þingi og mörg mál áafgreidd. En það er sorglegt til þess að vita, hvernig umræður um þessi mikilvægustu mál þjóðarinnar fara fram hér á hinu háa Alþingi. Endanlega, ef menn hafa ekki enn þá skilið það, erum við að ræða um hvort við eigum að lifa eða deyja. Það skiptir nefnilega ansi litlu máli hvað við gerum hér á hinu háa Alþingi ef til átaka kemur í heiminum og herstöðin er hér enn þá. En við skulum ekki tala um það núna. Engir Norðurlandabúar hér allt í kringum okkur, enginn óbrjálaður maður mundi taka sér það orð í munn um bandaríska herinn á Íslandi sem hæstv. utanrrh. gerði í kvöld og menn gera hér ævinlega: að kalla hann varnarlið.  Á Norðurlöndum hefur vaknað nú á hinum síðustu árum áhugi manna á að vinna að því að fá ríkisstjórnir Norðurlandanna til að krefjast þess að ekki séu geymd kjarnorkuvopn í löndum þeirra. Á Norðurlöndum tala menn ekkert um Ísland í þessu samhengi. Í hverju dagblaði, sem lesa má í Skandinavíu, er talað um hin fjögur kjarnorkulausu Norðurlönd. Við okkur hafa þeir raunverulega ekkert að tala, nema við biðjum um það sjálf, vegna þess að hér er herstöð. Hvort hér eru kjarnorkuvopn rétt í augnablikinu skiptir ekki minnsta máli vegna þess að það er hægt að fá þau hingað hverær sem er, og við munum fá þau hvenær sem bandaríska hernum svo þóknast. Ég hygg að þessi umr. hafi vart farið fram hjá mönnum hér á hinu háa Alþingi. Við okkur er sagt í Skandinavíu: Það er ekkert við ykkur að tala um þetta mál. Þið gegnið sama hlutverki og Kólaskaginn í Rússlandi vegna þess að þið eruð sams konar hlekkur í hernaðarkeðju stórveldanna. Þetta þarf varla að segja fólki hér. Og svo tala menn hér um varnarlið. Ég hef ekki kynnt mér till. eða hugmyndir Olíufélagsins, sem hér hafa verið ræddar, og vil þess vegna ekkert um það mál segja. En ég treysti því og trúi, að utanrrh. hafi meint það sem hann sagði hér í kvöld, að hann muni láta kanna til hins ýtrasta hvernig sé hægt að leysa þessi mengunarvandamál. Fræðimenn hafa þó sagt mér að vel geti verið að þau verði ekkert leyst með þessum geymum, hvar sem þeir verða, um árabil muni hafa verið hellt niður olíu uppi á Miðnesheiðinni sem hafi fyrir löngu mengað varanlega vatnsból Suðurnesjamanna. Um þetta liggja fyrir skýrslur sem áhugavert er að skoða. Ég ætla aðeins að víkja að lokum að því sem hv. þm. Eiður Guðnason var að skora á mig að gera grein fyrir, stöðu hernámsandstæðinga. Það var greinilegt að ekkert gladdi meira hv. þm. Alþfl., sem hefur kennt sig við alþýðu þessa lands, en að baráttuhugurinn væri úr hernámsandstæðingum. Ég get alveg fullvissað Eið Guðnason um að baráttuhugurinn er ekki úr hernámsandstæðingum sem tilheyra Alþb. Hinn hugurinn er úr, sem upphaflega var fyrir hendi, hugur hugsandi og velviljaðra og þjóðhollra framsóknarmanna og Alþfl. manna. Það eru þeir sem hurfu. Það hefur enginn horfið úr okkar liði í þessum baráttumálum og mun ekki hverfa. Við munum hins vegar gera allt sem við getum til þess -  En þetta er orðin löng barátta og erfið og kannske ekki láandi nokkrum manni þó að hann missi að lokum trúna á að nokkru sinni verði hægt að koma vitinu fyrir hið háa Alþingi um að losa sig við þann ófögnuð sem herliðið á Keflavíkurflugvelli er. En það er engin hætta á að sú barátta endi. Það get ég alveg fullvissað Eið Guðnason, hv. þm., um. Ég skal lýsa því yfir hér og nú, að ég mun fylgja mínum þingflokki við samþykkt þessarar till. í trausti þess, að hún merki það sem stendur hér á þessu blaði, í trausti þess, að utanrrh. hafi talað hug sinn hér í kvöld. Sýni menn einhver merki um að fara öðruvísi að en Alþb. getur sætt sig við, þá munum við taka afstöðu til þeirra væringa þegar þar að kemur. Núverandi ríkisstj. hefur ekki efni á neinum stórum frávikum frá því sem hér er samþykkt í kvöld, eins og hún er nú saman sett.



Herra forseti. Alþingi hefur með samþykkt þeirrar brtt., sem Sþ. samþykkti hér fyrir örfáum mínútum, hafnað þeirri sérstöku till. um olíustöð og birgðastöð í Helguvík sem flutt var hér á sínum tíma og fól í sér verulega stækkun eldsneytisgeyma varnarliðsins. Í staðinn er kominn till. sem kveður á um aðgerðir til lausnar á þeim mengunarvandamálum sem byggðarlögunum í Keflavík og Njarðvík stafa af bandaríska hernum. Í samræmi við, að það hefur ávallt verið stefnumál Alþb. að slíka mengunarvalda ætti að fjarlægja, segi ég já.



Herra forseti. Með skírskotun til ræðu hæstv. utanrrh. áðan um það, hvernig framkvæmdum yrði hagað varðandi þetta mál, og einnig með hliðsjón af orðum hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar, sem vitnaði til ræðu hæstv. utanrrh. sem hann taldi greinargóða og skýra málið nákvæmlega, og með skírskotun til ummæla hv. þm. Guðrúnar Helgadóttur, sem sagðist greiða atkv. með málinu í trausti þess, að utanrrh. hafi talað hug sinn hér í kvöld, eins og komist var að orði, þá er ljóst að það verða þarna verulegar og nytsamlegar framkvæmdir eins og ráðgerðar hafa verið. Því segi ég já.



Herra forseti. Með skírskotun til þess, að engin efnisbreyting hefur átt sér stað með þessari brtt. frá upphaflegri till., og með skírskotun til ummæla utanrrh. nú áðan og einnig með hliðsjón af því, að nú hafa kommúnistar étið ofan í sig allt sem þeir hafa áður sagt um þessi mál og samþykkt með atkv. sínu þær mestu framkvæmdir sem átt hafa sér stað á Keflavíkurflugvelli frá styrjaldarlokum, þá segi ég já.



Herra forseti. Mér er sérstök ánægja að því, hversu víðtæk samstaða hefur hér tekist um till. Ólafs Björnssonar um að hraða framkvæmdum við nýtt geymarými á þessu svæði í stað þess sem úrelt er, og ég segi já.



Herra forseti. Með tilliti til þess, að í þessari till. felst að hv. Alþ. hafnar upphaflegri till. Ólafs Björnssonar, og með tilliti til þess, að samstaða næst hér á hv. Alþingi um að bægja menguninni frá bandaríska hernámsliðinu frá íbúum Suðurnesja, segi ég já.



Herra forseti. Allshn. hefur haft til meðferðar síðan í nóvemberbyrjun till. til þál. um heilbrigðis- og félagslega þjónustu fyrir aldraða, sem kveður á um að komið verði á samræmdu skipulagi í heilbrigðisþjónustu fyrir aldraða með tilliti til bæði félagslegra og heilsufarslegra sjónarmiða. Í till. kom fram að betri skipulagning þessara mála verði byggð á samstjórn og samræmingu allra þátta í heilbrigðis- og félagslegri þjónustu fyrir aldraða sem gæti auðveldað yfirsýn yfir brýnustu þörf á sjúkrahúsvist, langlegudvöl, heimahjúkrun, heimilisþjónustu og dvalarheimilum fyrir aldraða. Nefndin fékk umsagnir frá landlækni, heilbr.- og trmrn. og Sambandi ísl. sveitarfélaga, og einnig kom á fund nefndarinnar Jón Ingimarsson í heilbrmrn. Í bréfi heilbr.- og trmrn. kom fram að lagt yrði fyrir Alþingi frv. sem fæli í sér þau markmið sem að væri stefnt í þessari þáltill., og kom fram í umsögn rn. að áður en till. yrði afgreidd fengist úr því skorið, hvort frv., sem lagt yrði fram í þessu máli, næði þeim markmiðum sem þáltill. stefndi að. Í umsögn Sambands ísl. sveitarfélaga, sem dagsett er 3. mars s. l., var einróma mælt með að þáltill. yrði samþykkt á Alþingi. Eins og fram kemur í nál. frestaði n. afgreiðslu þessarar till. þar sem upplýst var að lagt yrði fram á yfirstandandi þingi frv. um málefni aldraða sem fæli í sér þá þætti sem þáltill. kveður á um. Nú hefur legið fyrir þinginu síðan í mars frv. um heilbrigðis- og vistunarmál aldraðra. Margar aths. hafa komið fram við það frv., m. a að félagslega þættinum í uppbyggingu samræmdrar þjónustu fyrir aldraða er að miklu leyti sleppt í því frv. Fram hefur komið að það frv. verði ekki afgreitt nú, heldur verði það endurskoðað milli þinga með tilliti til þeirra aths. sem fram hafa komið. Allshn. telur því rétt, að áður en frv. verður lagt fram á nýjan leik á Alþingi verði þeir þættir einnig hafðir til hliðsjónar sem þessi þáltill. felur í sér. Í trausti þess, að svo verði gert, leggur allshn. til í nál. á þskj. 936 að till. verði vísað til ríkisstj.



Herra forseti. Allshn. hefur haft til umfjöllunar till. til þál. um áhrif tölvuvæðingar á skólakerfi landsins. Nefndin hefur fengið umsögn um till. frá Kennarasambandi Íslands. Þá hafa komið á fund nefndarinnar um mál þetta Birgir Thorlacius ráðuneytisstjóri menntmrn. og Hörður Lárusson forstöðumaður skólarannsóknadeildar. Nefndin mælir með samþykkt till. með nokkrum breytingum á 1. og 2. mgr. tillgr. og eru brtt. fluttar á sérstöku þskj. sem hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „1. mgr. tillgr. orðist svo: Alþingi ályktar að fela menntmrh. að láta kanna líkleg áhrif tölvuvæðingar á skólakerfi landsins og bendir sérstaklega á að fylgst verði með sérstakri rannsókn, sem nú er í undirbúningi um þetta efni á vegum menntarannsóknastofnunar OECD. Bæði verði kannað hver áhrifin muni verða á skólahaldið sjálft með aukinni tölvunotkun í skólum svo og hvaða kröfur tölvuvæðing í öllu athafna- og atvinnulífi geri til skólakerfisins. 2. mgr. tillgr. orðist svo: Reynt verði að meta í grófum dráttum, á hvaða sviðum þjóðlífsins tölvuvæðingin komi til með að hafa áhrif og í hvaða tímaröð þau áhrif muni koma fram. Bæði verði tekið tillit til þeirra, sem starfa munu að tölvum eða í tengslum við þær, og einnig til allra hinna, sem varða notendur tölvuefnis“. Mælir n. samhljóða með að till. verði samþykkt með þessum breytingum er fram koma á þskj. 804.



Herra forseti. Atvmn. fékk umsagnir um till. frá Húsnæðisstofnun ríkisins og Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins og átti auk þess fund með Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins um málið. Nefndin mælir með samþykkt till. nokkuð breyttrar. Breytingarnar varða fremur tæknilegar útfærslur tilraunanna heldur en efnisatriði málsins. Vegna þess, hve mikið er í húfi, hve mikil verðmæti eru í spilinu þegar um endurbætur og nýjungar í húsbyggingum er að ræða, mælir n. eindregið með samþykkt till. eins og lagt er til á þskj. 847. Brtt. er þannig, með leyfi hæstv. forseta: „ Tillgr. orðist svo: Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að láta hanna og síðan reisa tilraunahús við Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins. Húsið skal vera svonefnd rammabygging, þar sem unnt er að skipta um vegg- og þakeiningar í rannsóknaskyni. Markmiðið með því skal vera að hagnýta sem mest innlend byggingarefni til byggingarframkvæmda og nýta jafnframt þá bestu tækni, sem þekkist hjá öðrum þjóðum, til að lækka byggingarkostnaðinn, stytta byggingartíma og reisa vandaðar byggingar er henta sem best íslenskum aðstæðum:“



Herra forseti. Atvmn. fékk umsögn um till. frá Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins, og hafði auk þess fund með stofnuninni um málið. Nefndin telur að einskis megi láta ófreistað til að bæta byggingaraðferðir og lækka byggingarkostnað og um leið upphitunarkostnað húsa. Nefndin mælir eindregið með samþykkt till. nokkuð breyttrar. Brtt. á þskj. 849 hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „ Tillgr. orðist svo: Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að láta fara fram rækilega könnun varðandi einangrun útveggja húsa, einangrunaraðferðir, kosti þeirra og galla. Skulu Húsnæðisstofnun ríkisins og Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins annast könnun þessa og birta niðurstöður sínar sem fyrst.“



Herra forseti. Ég vil hér mæla fyrir áliti atvmn. Nefndin hefur kynnt sér þá þáltill., sem hér er til umr., og telur að þær hugleiðingar, sem þar er ætlað að gera að grundvelli fyrir innlendri fóðuröflun: að nota heit vatn til þurrkunar á graskögglum, séu athyglisverðar, og mælir nefndin með samþykkt till., en flytur þó brtt. á sérstöku þskj., svohljóðandi: „ Tillgr. orðist svo: Alþingi álýktar að fela ríkisstj. í samvinnu við heimaaðila að athuga hagkvæmni graskögglaverksmiðju í Borgarfirði, sérstaklega með tilliti til nýtingar jarðhita í þessu skyni.“ Ég tel ástæðulaust að hafa hér mörg orð um. Það kom fram í umr. að sumir töldu, að það hefði ekki sérstaklega þurft að hafa Borgarfjörð nafngreindan, og skrifuðu undir með fyrirvara af þeirri ástæðu, m. a. Magnús H. Magnússon.



Herra forseti. Allshn. hefur haft til umfjöllunar þáltill. á þskj. 480 um að leggja Fasteignamat ríkisins niður. Nefndin fékk umsagnir frá Sambandi ísl. sveitarfélaga, Sambandi ísl. tryggingafélaga, fjmrn. og Fasteignamati ríkisins. Í bréfi fjmrn. kemur fram að það þurfi miklu nákvæmari könnun að liggja að baki áður en sú ákvörðun er tekin sem í þáltill. felst. Í ályktun fulltrúaráðsfundar Sambands ísl. sveitarfélaga, sem fylgdi umsögn sambandsins, kemur m. a. fram að sameina beri fasteignamat og brunabótamat fasteigna og að endurmatsverð fasteigna verði lagt til grundvallar brunabótamatinu. Mjög ítarleg grg. barst n. frá Fasteignamati ríkisins, þar sem fram kemur það álit Fasteignamats ríkisins, að eðlilegra sé til þess að spara tvíverknað í kerfinu að sameina brunabótamat og fasteignamat á þann hátt að fasteignamatið leysi brunabótamatið af hólmi. Telur það að sú leið gefi meiri hagkvæmni. Ljóst er að nauðsynlegt er að koma á samræmingu og einföldun hjá þeim aðilum, sem annast mat og skráningu fasteigna í landinu, til að koma í veg fyrir tvíverknað og mikinn aukakostnað er því fylgir. Þegar hefur verið unnið nokkurt verk í því sambandi, bæði af starfshópi á vegum Sambands ísl. sveitarfélaga og ráðgefandi nefnd sem skipuð er samkvæmt lögum um skráningu og mat fasteigna. Allshn. telur að á þessu stigi, áður en nákvæm könnun og athugun hafi farið fram og liggi fyrir um hvernig best verði komið á betra skipulagi og hagræðingu í þessu efni, sé ekki tímabært að taka afstöðu til þess, að leggja beri Fasteignamat ríkisins niður. Aftur á móti leggur n. áherslu á að nauðsynlegum undirbúningi og athugunum verði hraðað þannig að sem fyrst sé hægt að taka afstöðu til þess, með hvaða hætti samræmingu og hagræðingu í þessu efni verði best fyrir komið. Allshn. leggur því til að þáltill. verði samþykkt með þeim brtt. sem hún flytur á þskj. 799 og hljóða svo, með leyfi forseta: „1. Tillgr. orðist svo: Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta hraða undirbúningi þess, að komið verði á samræmingu og hagræðingu hjá þeim aðilum, sem annast mat og skráningu á fasteignum í landinu. 2. Fyrirsögnin orðist svo: Till. til þál. um samræmingu á mati og skráningu fasteigna.“



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. um þáltill. um framtíðarhúsakost Alþingis, sem er 257. mál, á þskj. 510. Tillgr. hljóðar svo: „Í tilefni af 100 ára afmæli Alþingishússins ályktar Alþingi, að heimkynni þingsins skuli áfram vera í sama húsi, svo og í byggingum í næsta nágrenni þess. Alþingi ályktar enn fremur að efna til samkeppni íslenskra húsameistara um viðbótarbyggingu fyrir starfsemi þingsins á svæði, sem takmarkast af Templarasundi, Kirkjustræti Tjarnargötu og Tjörninni. Forsetum Alþingis er falinn undirbúningur þessarar samkeppni, þar með talin skipun manna í dómnefnd ásamt þeim.“ Á þeim merku tímamótum, sem Alþingishúsið á um þessar mundir, er ekki óeðlilegt að rætt sé um framtíðarþróun á húsakosti Alþingis. Alþingishúsið hefur nú um hundrað ára skeið verið þinghús þjóðarinnar, en við breyttar aðstæður og við fjölgun þingmanna og starfsliðs þingsins er stöðugt vaxandi þörf að hugað sé að framtíðarskipulagi og nýjum byggingum sem leyst gætu úr þeim erfiðleikum sem húsnæðið veldur. Með þeirri þáltill., sem hér liggur fyrir, er gert ráð fyrir að Alþingi starfi áfram í þessu húsi og í byggingum í nágrenni þess, og þar sem talið er að nægilega rúmgott svæði sé hér í nágrenninu er mjög æskilegt að samkeppni fari fram um skipulag og gerð viðbótarhúsnæðis fyrir Alþingi. Fjvn. hefur rætt málið á nokkrum fundum og fengið húsameistara ríkisins, Garðar Halldórsson, til viðræðu um það. Nm. eru sammála um að efna til samkeppni um hugmyndir að skipulagi á framtíðarhúsakosti Alþingis sem fram færi á þeim grundvelli að engin ákvörðun yrði tekin fyrr en þær liggja fyrir. Einnig bendir n. á að haft sé samráð við húsameistara ríkisins og skipulagsyfirvöld við undirbúning samkeppninnar. Allir nm. eru sammála um að leggja til við Alþingi að þáltill. verði samþykkt með þeim orðalagsbreytingum sem eru í brtt, fjvn. á þskj. 920. Tillgr. orðist svo, með leyfi forseta: „Í tilefni af hundrað ára afmæli Alþingishússins ályktar Alþingi að fela forsetum þingsins að gangast fyrir samkeppni um gerð og skipulag viðbótarbyggingar fyrir starfsemi þingsins á svæði sem takmarkast af Templarasundi, Kirkjustræti, Tjarnargötu og Tjörninni. Verði samkeppnin við það miðuð að heimkynni Alþingis skuli áfram vera í núverandi þinghúsi svo og í byggingum í næsta nágrenni þess. Forsetum Alþingis er falinn undirbúningur þessarar samkeppni, þar með talin öflun forsendna fyrir gerð útboðsgagna í samráði við húsameistara ríkisins og skipulagsyfirvöld.“



Herra forseti. Ég vil aðeins þakka fjvn. fyrir góða afgreiðslu á þessari till. okkar forseta og lýsa yfir stuðningi við þá breytingu sem orðið hefur á till. í meðförum nefndarinnar. Það er augljóst mál, að hér er um að ræða verkefni sem þarf mikinn undirbúning og tekur langan tíma, en þeim mun meiri þörf er á því að hafist verði handa og þessi tímamót eru vissulega heppileg til þess að gera það.



Herra forseti. Allshn. fékk til meðferðar till. til þál. á þskj. 515 um veðurfregnir. Nefndin varð sammála um að breyta till. og að tillgr. orðaðist svo: „Alþingi ályktar að fela samgrh., sem fer með yfirstjórn Veðurstofu Íslands, að láta kanna hvernig unnt sé að bæta tæknibúnað Veðurstofunnar og aðstöðu til öflunar og úrvinnslu veðurathugana svo og hvernig útvarpi veðurfregna og sérstakra aðvarana verði best hagað til öryggis og hags fyrir landsmenn alla.“ Á þskj. 791 er nál. frá allshn. Þar segir frá því, að n. hafi fengið Hlyn Sigtryggsson veðurstofustjóra til viðræðu um efni till. og mæli með samþykkt till. svo breyttrar.



Herra forseti. Ég vil fyrir hönd okkar flm. þessarar þáltill. lýsa ánægju yfir því, að n. skyldi afgreiða þessa till. svo fljótt og vel, og jafnframt stuðningi við þá brtt. sem n. hefur gert um tillgr. sjálfa. Eins og allir vita er Veðurstofan eitt þýðingarmesta öryggistæki sem til er í okkar landi á margan hátt. Þessi þáltill. er fyrst og fremst stuðningur við hið mikilvæga starf Veðurstofunnar og starfsmanna hennar og um leið hvatning til þingmanna að taka höndum saman um að veita meira fjármagn til Veðurstofunnar til tækjakaupa og nýjunga á þessu sviði. Þessi tækni breytist mjög ört, og það þarf vissulega að standa vörð um að íslenska veðurstofan búi yfir þeim besta tækjakosti sem völ er á í heiminum hverju sinni.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. allshn., sem liggur fyrir á þskj. 977, um till. til þál. um skipun nefndar til að kanna starfsskilyrði myndlistarmanna. Í till. þessari felst, eins og menn væntanlega rekur minni til, ályktun um að Alþingi fell ríkisstj. að skipa sex manna nefnd sem kanni starfsskilyrði myndlistarmanna hér á landi og ekki að ófyrirsynju. Það er kunnugt að hér á landi er mikill áhugi á myndlist, að ég hygg nokkuð óvenjulegur, en að sama skapi verður ekki sagt að myndlistarmönnum séu tryggð bærileg kjör. Í nágrannalöndum okkar hefur á síðustu árum orðið nokkur vakning meðal myndlistarmanna að gæta réttinda sinna á sama hátt og aðrir listamenn. Enginn tæki bók til prentunar án þess að semja við höfund hennar né tónlistarverk til flutnings án þess að tala við höfundinn um greiðslu. En svo hefur verið síðan elstu menn muna að myndlistarverk eru fengin á sýningar án þess að nokkur greiðsla komi fyrir. Það er auðvelt að hugsa sér hver kjör þeirra myndlistarmanna eru sem t. d. fást við að höggva myndir, stór verk sem eru lítill söluvarningur nema til opinberra aðila, og ber ekki síst að huga vel að starfskjörum þeirra. Hér á hinu háa Alþingi var lagt fram í dag frv. til l. um listskreytingasjóð ríkisins og mælti hæstv. menntmrh. fyrir því. Með því frv. tel ég að mikilvægt skref sé stigið til þess að bæta kjör myndlistarmanna, auk þess sem í því felst einnig aukið framlag til verkefna fyrir myndlistarmenn landsmönnum öllum til ánægju og yndis. Þrátt fyrir það held ég að þessi till. eigi fullan rétt á sér og beri að fagna gerð hennar. Nefndin fjallaði um till. og varð sammála um að mæla með samþykkt hennar. Fjarverandi afgreiðslu málsins var einn nm., Steinþór Gestsson.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. forseta fyrir að ljá mér rúm með mál mitt utan dagskrár nú í mikilli tímaþröng í lok þingsins. Ég verð hins vegar að segja það, að hafi ég haft slæma samvisku af þessu uppátæki mínu róaðist hún dálítið eftir að hafa hlustað á Helguvíkurumræðurnar að undanförnu í kvöld, enda þótt þar væri að sjálfsögðu um dagskrármál að ræða. Ég ætlaði mér að minnast hér á fíkniefnamál, hver er staða þeirra hér á landi okkar í dag og hvað er þar að gerast. Ég geri mér alveg grein fyrir að hér verður að fara með gát, án upphrópana og hávaða, í umfjöllun um þessi vandasömu og mjög svo viðkvæmu mál. Ég hef hins vegar undrast nokkuð hve afdráttarlausar staðhæfingar ábyrgra aðila um uggvænlega þróun þessara mála, sem komið hafa fram í íslenskum fjölmiðlum að undanförnu, hafa vakið lítil eða nánast engin viðbrögð eða andsvör. Og ég hef spurt mig sjálfa hvort það sé hugsanlega merki um hættulegt andvaraleysi alls almennings, Alþingis og stjórnvalda í þessum málum. Ég mun hér í stuttu máli skýra nokkuð, hvað ég á við, og benda á nokkrar meginstaðreyndir. Beini ég þá máli mínu sérstaklega til hæstv. dómsmrh. og raunar einnig hæstv. heilbrrh. sem þessi mál heyra undir. Fregnir sem telja verður áreiðanlegar, greina frá stórauknu framboði eiturlyfja í heiminum um þessar mundir vegna óvenjugóðrar uppskeru eiturefnajurta. Allar líkur eru jafnframt taldar á að ásókn í nýja markaði muni að sama skapi aukast. Á sama tíma greinir íslenskur rannsóknarlögreglumaður, Óskar Þormóðsson, sem starfar í fíkniefnalögreglunni frá því í blaðaviðtali í Tímanum 11. apríl s. l. og fullyrðir að hér á landi sé smygl og dreifing fíkniefna orðin harðsvíruð atvinnugrein, hér hafi myndast glæpaflokkar með tilheyrandi lífverði í kringum sig. Hann bendir á að söluhagnaður af einu hasskílói hérlendis geti numið um 13 millj. gamalla kr. Sé markaðurinn 500 kg á ári næmi það samkv. fyrrnefndu verði um 8–9 milljörðum kr. árlega. Í grein eftir bandarískan lagaprófessor, Henry McGee, sem birtist í Morgunblaðinu 26. mars s. l. og byggð er á samtali hans við íslenskan fíkniefnadómara, Ásgeir Friðjónsson, er sýnt fram á með tölum úr réttarskýrslum að fíkniefnaneysla hafi farið vaxandi hér á landi á s. l. ári. Álit manna úr fíkniefnadeild lögreglunnar ber að sama brunni. Fullvíst er talið að hið stórhættulega efni TCP, sem á íslensku er kallað englaryk, hafi nú borist hingað. Af og til lesum við í dagblöðunum ákveðinn og fávíslegan áróður fyrir skaðleysi kannabisefna og hassreykinga, en fátt er um andsvör. Þó vil ég benda sérstaklega á athyglisverða skýrslu frá landlækni, Ólafi Ólafssyni, sem byggð er á niðurstöðum rannsókna bandarískra heilbrigðisyfirvalda. Þessi skýrsla var lesin í Ríkisútvarpinu fyrir nokkrum vikum. Helstu niðurstöður voru þessar: „Kannabisnotkun hefur alvarleg áhrif á geðheilsu fólks. Vaxandi fjöldi fólks á aldrinum 30-40 ára, m. a. í Svíþjóð, leitar nú til geðsjúkrahúsa, haldið geðklofa eða heilarýrnun. Einkennin koma yfirleitt fyrst í ljós eftir 10–20 ára neyslu. Kannabisreykjendur draga sig í hlé frá daglegum önnum, takast ekki á við vandamál, hættir til að hverfa inn í eigin skel. Minni versnar og skilningur sljóvgast. Kannabisreykur inniheldur mun meira af krabbameinsvaldandi efni en tóbaksreykur.“ Hvernig er staðið að vörnum og andspyrnu gegn eiturlyfjaneyslu á Íslandi? Í stuttu máli þannig: Árið 1973 var stofnaður fíkniefnadómstóll í Reykjavík. Við hann starfa nú tveir dómarar í náinni og að mér er sagt mjög góðri samvinnu við sérstaka fíkniefnadeild innan lögreglunnar í Reykjavík sem nú er skipuð sjö mönnum, var fjölgað um tvo á s. l. ári. Ég hygg að segja megi að brugðið hafi verið skynsamlega við af hálfu íslenskra yfirvalda þegar vart varð að ráði tilkomu eiturlyfjaneyslu hér á landi fyrir rúmum áratug. Hitt er svo annað mál, hvort nóg er að gert og hvort við erum nú nægilega vel búin undir harðnandi átök sem ýmislegt bendir til að séu í vændum gegn þessum ægilega vágesti til viðbótar áfengisvandamálinu, svo alvarlegt sem það er. Ég vil - með leyfi forseta - vitna hér til grg. um stöðu fíkniefnarannsókna á Íslandi árið 1980, sem tekin er saman af Guðmundi Gígja, sem er elstur í starfi og reyndastur í fíkniefnadeild lögreglunnar: „Neysla á kókaíni á Íslandi er nokkur og virðist fara ört vaxandi. Verð á heróíni og kókaíni hefur fallið mjög og orðið viðráðanlegra til almennra nota. Er því ljóst að Ísland muni ekki fara varhluta af þessu vandamáli ef þróunin heldur áfram, en ekkert virðist benda til annars. Fíkniefnadeild lögreglunnar er mjög vanbúin til að mæta þeim vandamálum sem augsýnilega eru á næsta leiti og þegar komin til Íslands í einhverjum mæli, þ. e. heróín og kókaín. Þeir aðilar, sem stunda fíkniefnaviðskipti, hafa á undanförnum árum harðnað mjög í afstöðu sinni til lögreglunnar. Það hefur gerst í vaxandi mæli að starfsmenn fíkniefnadeildarinnar leggi hald á byssur af ýmsu tagi. Oftast hafa þeir aðilar, er byssurnar höfðu, ekki leyfi fyrir þeim. Og fyrir stuttu var lagt hald á allmikið magn af dýnamíti sem fíkniefnaneytendur höfðu undir höndum. Ljóst er að þeir aðilar, sem fíkniefnadeildin hefur með að gera í yfirheyrslum og mislöngu varðhaldi, eru farnir að velta fyrir sér ýmsum möguleikum til að losna við hnýsni starfsmanna deildarinnar. Þetta undirstrikar vaxandi hörku í þessum málum hér á landi“. Í viðtali, sem ég átti við Guðmund Gígja, kom fram að enda þótt hann teldi mikla bót að auknu húsrými fíkniefnadeildarinnar og fjölgun starfsmanna, þá taldi hann mikið á skorta að starfsskilyrði væru sem skyldi, sérstaklega að því er varðar allan tækjabúnað, svo sem ljósmyndavélar, sjónauka, bílakost, talstöðvar og símtæki. Þannig hefðu þeir ekki beint símasamband út um land, því síður til útlanda. Þeir yrðu að tala í gegnum langlínusambandið, 02, sem augljóst er að er ákaflega óheppilegt, að ekki sé meira sagt, þegar um er að ræða svo viðkvæm mál sem hér eru annars vegar. Fíkniefnadeildin þarf að sinna öllu landinu, en hefur þó ekki til þess formlegt umboð. Starfsvið hennar er Reykjavík og heyrir undir embætti lögreglustjórans hér. Skortir verulega á að starfsmenn hafi fengið nauðsynlega sérhæfða fræðslu og starfsþjálfun. Ég vil taka fram að Guðmundur hafði ekki í frammi stór orð í samtali okkar né klögumál á hendur einum eða neinum, en ég heyrði að honum var mikið niðri fyrir. Staðreynd er það, að fimm af sjö og um leið allir reyndustu starfsmenn fíkniefnadeildarinnar hafa sótt um annað starf hjá Rannsóknarlögreglu ríkisins sem mundi þó lækka þá í launum um tvo launaflokka svo að um óánægju með launakjör er hér ekki að ræða. Ég vil að lokum ítreka að þær ábendingar, sem ég hef sett fram hér að framan, eru fyrst og fremst ætlaðar hv. alþm. til athugunar og íhugunar, en ekki til að blása málið upp í fjölmiðlum. Ég sé að fáir alþm. hafa áhuga á þessum málum. Helguvíkurmálið var að sjálfsögðu miklu skemmtilegra. Lokaorð mín skulu vera ummæli landlæknis í áður tilvitnaðri skýrslu um eiturlyfjamál, en þar segir hann, með leyfi forseta: „Með tilliti til þess, að kostnaður við eitt legurúm á geðdeildum skiptir tugum milljóna á ári, vonast ég til, að fjvn. Alþingis auki mjög fjármagn til fyrirbyggjandi aðgerða á þessu sviði. Enn fremur þarf að efla fíkniefnalögregluna. Hún er vanbúin að búnaði og mannafla. Það mun rétt vera, að staðan í þessum alvörumálum er betri hér en í nágrannalöndum okkar. Landið er einangrað, við erum fámenn og við ættum að hafa öll skilyrði til að standa nokkuð vel að vígi. Hjá frændum okkar á Norðurlöndunum er vandamálið hrikalegt og frá þeim hafa ítrekað komið aðvaranir til okkar að bregðast við í tíma, áður en það er of seint.“ Til þess er leikurinn gerður nú af minni hálfu að hvetja til árvekni í þessum efnum, gefa gaum að hættumerkjum og bregðast við með réttum hætti. Ég þakka hæstv. forseta. Ég var eitthvað lengur en mér var ætlað.



Herra forseti. Fsp. þessi er allviðamikil og fram borin síðla kvölds. Ég mun þó reyna að svara henni og veita nokkrar upplýsingar. Þegar fíkniefnaneysla breiddist út í Evrópu og til Norðurlanda milli áranna 1960 og 1970 þótti sýnt að slík efni hlytu einnig að berast til Íslands þótt síðar yrði. Var hafist handa um lagabreytingu árið 1968 á ópíumlögunum gömlu svo að þau næðu yfir fleiri efni, og árið 1970 var varsla fíkniefna gerð refsiverð og refsirammi hækkaður. Um þetta leyti, þ. e. 1969–1970, fóru fíkniefni að berast til landsins. Lögreglan í Reykjavík og ýmsir áhugaaðilar, einkum Kiwanisklúbburinn Katla, stóðu að því að fá hund til hassleitar árið 1971. Var hundurinn við leitir allt fram til ársins 1977, en þá var honum fargað. Árangur af leit bar ágætan árangur, einkum framan af, og tilvist hundsins skapaði geysimikil almenn varnaðaráhrif. Dómsmrn. sendi öllum lögreglustjórum landsins bréf árið 1971 og hvatti til aukinnar aðgæslu og löggæslu með fíkniefnum og samstarfs á því sviði. Í ársbyrjun voru tveir lögreglumenn í Reykjavík settir í það verkefni að sinna fíknimálum einvörðungu. Smám saman hefur fjölgað lögreglumönnum sem starfa að þessum málum, og nú er starfandi sérstök deild að þessum málum við lögreglustjóraembættið í Reykjavík. Einnig er starfandi einn lögreglumaður í Keflavík sem eingöngu sinnir þessum málaflokki. Ríkisstj. ákvað árið 1970 að setja samstarfshóp og árið 1972, þegar hann lauk störfum, var samkv. ákvörðun ríkisstj. skipuð önnur samstarfsnefnd með það hlutverk að samræma og stjórna aðgerðum af ríkisins hálfu. Nefnd þessi, sem skipuð er fulltrúum dóms-, heilbrigðis-, menntamála- og fjármálaráðuneytisins, var endurskipuð á s. l. ári. Árið 1972 varð fíkniefna vart í talsverðum mæli og tókst að upplýsa mörg þeirra mála. Þá ákvað þáv. dómsmrh., Ólafur Jóhannesson, að beita sér fyrir því að setja á fót sérdómstól til að sinna málum af þessu tagi. Með lögum nr. 52 frá 1973 var stofnað til embættis sakadómara í ávana- og fíkniefnamálum. Ekki er talin ástæða til að rökstyðja hér sérdómstól þennan. Ásgeir Friðjónsson var settur í maí 1973 í dómarastöðu þessa og síðar skipaður. Hefur einn löglærður fulltrúi starfað við dómstólinn frá 1973–1977, en þá fékkst heimild fyrir tveimur fulltrúum. Þá hefur ritari verið starfandi, lengst af í hálfu starfi. Deild lögreglumanna hefur ekki verið starfrækt við dómstólinn, og dómarinn hefur ekki verið hlynntur slíku. Hann hefur m. a. rökstutt skoðun sína með eftirfarandi: 1. Óheppilegt að dómari hafi daglega stjórn lögreglumanna. 2. Óvissa um stöðu og víðfeðmi verkefna. 3. Þess mátti vænta, að upp kæmu umfangsmiklar rannsóknir með fjölda grunaðra í mörgum lögsagnarumdæmum. Þá væri líklegt að tilvist slíkrar lögregludeildar gerði nauðsynlega og nána samvinnu milli embætta flóknari en vera þyrfti. 4. Stofnun slíkrar lögregludeildar þótti líkleg til að einangra hið nýja embætti og orka gegn eðlilegu frumkvæði og ábyrgð einstakra sýslumanna- og bæjarfógetaembætta. Dómstóllinn hefur aðsetur í lögreglustöðinni í Reykjavík. Með nánu sambýli við fíkniefnadeild lögreglustjóra hefur áunnist margvíslegt hagræði, m. a. mátt sneiða hjá tvíverknaði varðandi smæstu brotaðila. Fjöldi fíknimála hefur stöðugt aukist. Hefur reynst nauðsynlegt að fjölga starfsliði hjá ríkissaksóknaraembættinu til að mæta auknum verkefnum þar. Flestum málum er lokið með dómsátt og eiga þá í hlut neytendur, kaupendur, minni háttar seljendur og að vissu marki milligönguaðilar um dreifingu fíkniefna frá innflytjendum og stærri dreifendum. Frá maí 1973 til nóv. 1977 höfðu 37 aðilar hlotið dóm, þar af 20 í óskilorðsbundið fangelsi. Langmest hefur verið smyglað af hassi í gegnum árin, þ. e. kannabisefnum. Á árunum 1973–1974 barst nokkurt magn af LSD-töflum, en þeirra gætir lítið nú orðið. Amfetamíni er smyglað í vaxandi mæli og kókaíns er einnig farið að gæta. Það er ljóst, að þróunin hér á landi er með líku móti og annars staðar, stigvaxandi, þannig að hass er byrjunin, en síðan koma í kjölfarið önnur og sterkari efni. Enn sem komið er hefur lítið borist af ópíum, heróíni og morfíni til landsins, en allar horfur eru á að þessi efni berist fyrr en síðar til landsins. Töluverður hópur Íslendinga hefur dvalist erlendis, aðallega í Danmörku og Svíþjóð, sem hefur framfæri sitt af því að kaupa fíkniefni í suðlægari löndum eða Hollandi og selja þau síðan í Danmörku eða Svíþjóð og jafnvel að nokkru leyti á Íslandi. Hluti þessa fólks hefur ánetjast sterkari efnum og mikil hætta er tengd heimkomu þessa fólks. Allnokkrir úr hópnum hafa náðst og verið dæmdir og hafa setið í fangelsum bæði erlendis og hér á landi. Ráðuneytið hefur miklar áhyggjur varðandi þróun þessara mála. Á s. l. ári var lögreglustjóranum í. Reykjavík skrifað bréf og óskað eftir tillögum um eflingu löggæslu og varna á sviði ávana- og fíknimála. Með bréfi dagsettu í júlí á s. 1 ári lagði hann fram margþátta tillögur. Lögreglustjóri bendir á nauðsyn náinnar samvinnu lögreglu og tollyfirvalda og nefnir sérstök námskeið sem haldin hafa verið og haldin verða í Lögregluskóla ríkisins um þessi mál. Þá nefnir hann einnig þörf þess að halda áfram á þeirri braut að senda lögreglumenn utan til að kynnast starfsaðferðum lögreglunnar þar. Varðandi eflingu á starfsemi fíknideildar lögreglustjóraembættisins lagði hann til eftirfarandi: 1. Að ráðinn yrði löglærður fulltrúi til að stjórna rannsókn mála. - Heimild fékkst fyrir fulltrúanum og skömmu fyrir síðustu áramót var ráðinn til starfa Ólafur Jónsson, fyrrv. tollgæslustjóri, sem einnig hefur starfað sem fulltrúi lögreglustjórans í Reykjavík um langt árabil á árum áður. 2. Að tala lögreglumanna yrði aukin um þrjá. - Heimild fékkst á fjárlögum fyrir þremur nýjum starfsmönnum við fíknideild. 3. Að þjálfaðir verði einn eða tveir hundar til leitar að fíkniefnum. - Snemma á þessu ári voru fest kaup á einum fíknileitarhundi í Danmörku og hlaut hundurinn svo og lögreglumaðurinn, sem stjórnar honum, þjálfun hjá dönsku lögreglunni. Vegna skilyrða um sóttkví hefur enn ekki verið unnt að láta hundinn hefja leit, en þess er skammt að bíða að hann komi í gagnið. Í fjórða lagi lagði lögreglustjóri svo til að aflað yrði aukins tækjabúnaðar. Með bréfi, dagsettu 20. maí 1981, hefur lögreglustjórinn sundurliðað hvaða tækjabúnað hann telur þurfa, og mun ráðuneytið á næstu dögum reyna eftir föngum að verða við óskum, en reynslan hefur sýnt að verulegs tækjabúnaðar er þörf til að unnt sé að vinna að uppljóstran fíknimála. Þá hefur verið í undirbúningi í ráðuneytinu um alllangt skeið áætlun um það, hvernig heppilegast sé að efla fræðslu, aðallega fyrir ungmenni, um skaðsemi fíkniefna. Ljóst er að gera þarf stórátak hvað þetta snertir, og þess er skammt að bíða, að samstarfsnefndin um fíkniefnavandamálið reki smiðshögg á áætlun um fræðsluherferð. Ég hef þessi orð ekki fleiri. Ég vænti þess, að hv. fyrirspyrjandi, 1. landsk. þm., telji þessi svör og upplýsingar nokkurs virði.

Fyrirspurnin er þannig: „Fram hefur komið í fjölmiðlum að Þorsteinn Einarsson íþróttafulltrúi ríkisins hafi sagt stöðu sinni lausri og hættir hann störfum 1. júní n. k. Staðan hefur ekki verið auglýst til umsóknar, en aðeins ráðið í hana til bráðabirgða. Hvaða ástæður liggja því til grundvallar, að staðan er ekki auglýst? Er von á skipulagsbreytingum í ráðuneytinu? Ef svo, hverjar eru þær? Óskað er skriflegs svars.“ Þorsteinn Einarsson, sem gegnt hefur starfi íþróttafulltrúa síðan 1941, er sú staða var stofnuð, fór þess á leit með bréfi, dags. 27. febrúar s. l., að verða leystur frá starfinu frá 1. júní 1981, en hann verður sjötugur 23. nóvember n. k. Í bréfi, dags. 9. mars s. l., tók hann fram að uppsögnin næði einnig til starfs deildarstjóra í íþrótta- og æskulýðsmáladeild ráðuneytisins, en í það embætti var Þorsteinn skipaður frá 1. maí 1978 að telja, þegar nefnd deild var mynduð í ráðuneytinu, og gegndi íþróttafulltrúastarfinu jafnframt. Var Þorsteini að eigin ósk veitt lausn frá störfum þessum 29. apríl 1981 frá 1. júní n. k. að telja. Þegar Þorsteinn Einarsson fékk lausn frá störfum sínum var Reynir G. Karlsson, æskulýðsfulltrúi, settur deildarstjóri í íþrótta- og æskulýðsmáladeild ráðuneytisins og honum jafnframt falið að gegna starfi íþróttafulltrúa um sinn. Þess má geta, að engin ákvæði eru um það, hvenær staða þessi skuli auglýst, og verður henni um sinn gegnt eins og áður af deildarstjóra íþrótta- og æskulýðsmáladeildar ráðuneytisins. Verður það að teljast æskilegt fyrirkomulag að deildarstjóri íþróttadeildar ráðuneytisins sé jafnframt íþróttafulltrúi í skilningi íþróttalaga, enda hefur sú skipan gefist vel, eftir að hún var upptekin, og ekki vitað að neinn hafi fundið að þeirri skipan. Æskilegt væri að slíkt fyrirkomulag yrði lögfest. Verður það atriði kannað nánar og í því sambandi leitað samráðs við aðila, sem telja má að eigi hér mestan hlut að máli, s. s. Íþróttasamband Íslands, Ungmennafélag Íslands og íþróttanefnd.