Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Gísli Jónsson) : Herra forseti. Þann 6. þ. m. fékk fjvn. til athugunar mál það, sem hér liggur fyrir á þskj. 64. Í till. þessari er farið fram á, að ríkisstj. ábyrgist 150 þús. kr. lán fyrir Neskaupstað vegna tjóns þess, sem varð í bænum við vatnsflóð og skriðuhlaup 23. nóv. s. l. Nefndin hefur rætt till. og orðið sammála um nauðsyn þess, að ríkið veiti aðstoð, og leggur því til, að fyrri hluti till. um ábyrgðina verði samþ. En hins vegar taldi nefndin sig ekki geta tekið afstöðu til síðari hluta till., vegna þess að engar upplýsingar voru fyrir hendi um það, hvað tjónið væri mikið eða hvernig það skiptist, og til þess að tefja ekki afgreiðslu á umbeðinni ábyrgðarheimild felldi nefndin niður 2. mgr. till. á þessu stigi, en leggur til, að þáltill. verði samþ. þannig breytt. Ég vil í þessu sambandi leyfa mér að geta þess, að síðan þetta mál var til afgreiðslu í fjvn., hef ég fengið þær upplýsingar, að Neskaupstaður hafi fengið 50 þús. kr. ábyrgð hjá jöfnunarsjóði sveitarfélaga. Og er mér ekki fullljóst, hvort það á síðar að vera innifalið í ábyrgð ríkissjóðs eða hvort það er viðbótarábyrgð. Þetta vildi ég aðeins láta koma fram til athugunar fyrir hæstv. ráðh. Þá vil ég líka vekja athygli á, hvort ekki gæti verið um framlag úr Bjargráðasjóði Íslands að ræða, en Neskaupstaður mun eiga í honum 12.768 kr. Sá sjóður mun nú alls eiga 760 þús. kr., og tel ég, að eðli þessa tjóns sé þannig, að vel geti komið til mála, að veittar verði bætur úr honum, ef þörf krefur. Ég sé svo ekki ástæðu til að ræða þetta frekar, en óska fyrir hönd n., að till. verði samþ. með þeirri breytingu, sem ég hef getið um.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka fjvn. fyrir fljóta og góða afgreiðslu á þessu máli. Ég felli mig við þá afgreiðslu, sem n. leggur til, og sé, að hún er á margan hátt heppileg, því að aðalatriðið er, að málið verði afgreitt fljótt, til að fá ábyrgð á þeim bráðabirgðagreiðslum, sem nauðsynlegar eru. Ég vil geta þess í sambandi við það, sem form. fjvn. sagði, að sú ábyrgð, sem jöfnunarsjóður hefur veitt, er hugsuð sem hluti af hinni umbeðnu ábyrgð af hálfu ríkissjóðs. Ég vænti, að hv. þingmenn geti fallizt á þessa afgreiðslu nú, en vil hins vegar vona, að Alþingi sjái sér fært að veita þeim aðilum stuðning, sem verst hafa orðið úti, en það mál bíður þá þess, að skýrsla liggi fyrir um tjónið. Ég sem sagt uni vel þeirri afgreiðslu, sem fjvn. leggur til, og vænti því, að till. verði samþ.



Herra forseti. Þann 28. nóv. s. l. var vísað til hv. fjvn. till. til þál. á þskj. 29, um heimild fyrir ríkisstj. til þess að halda áfram að greiða uppbætur á laun opinberra starfsmanna, eins og verið hefur undanfarið. Þess var eindregið óskað af öllum flm. till., sem til máls tóku, að hv. n. hraðaði afgreiðslu till. sem mest, svo að Alþingi gæti tekið hana til afgreiðslu, áður en þm. færu heim í jólaleyfi. Ég vil nú leyfa mér að spyrja hv. form. fjvn., hvað afgreiðslu till. líði og hvort ekki megi vænta þess, að hv. n. skili áliti um hana svo snemma, að hún geti hlotið afgreiðslu fyrir jólaleyfi.



Herra forseti. Eins og hv. 3. landsk. þm. gat um, var þáltill. á þskj. 29 vísað til fjvn. þann 28. nóv. s. l. Það er því rúmur hálfur mánuður síðan n. fékk þetta mikla mál til meðferðar, og get ég upplýst, að n. hefur þegar haldið 4 fundi um málið, og telur n. það svo mikilvægt, að sér sé ekki samboðið að skila um það áliti án þess fyrst að hafa aflað sér um það ýmissa gagna og gera sér m. a. grein fyrir því, hvaða áhrif samþykki slíkrar till. hefði á afgreiðslu næstu fjárlaga og hvaða leiðir væru til þess að afla tekna á móti þeim útgjöldum, sem af samþykkt till. leiddi. Þá taldi n. sér skylt að skila ekki áliti um málið fyrr, en hún gæti rætt það við núv. hæstv. fjmrh., en það var fyrst hægt í gær, og lagði þá n. nokkrar spurningar varðandi málið fyrir hæstv. fjmrh. og svaraði hann spurningum n. í dag, og get ég lofað hv. 3. landsk. því, að málið verði tekið fyrir á næsta fundi n., sem væntanlega verður á morgun. Þá get ég upplýst það, að áður þurfti n. að afla sér ýmissa gagna, m. a. nál. þeirrar n., sem skipuð var í vor til þess að fjalla um þetta mál, og mörg önnur atriði eru í sambandi við þetta mál, sem rækilegrar athugunar þurfa. Hins vegar mun n. ekki láta þau atriði tefja afgreiðslu málsins, en hitt get ég ekki að svo stöddu sagt um, hvort n. geti skilað áliti um málið svo snemma, að það nái afgreiðslu fyrir jólaleyfi, fyrst og fremst af því, að ég veit ekki, hvenær jólaleyfi verður gefið, en því get ég lofað, að málið verði tekið fyrir á fundi n. á morgun.



Herra forseti. Ég þakka hv. form. fjvn. fyrir greinargóð svör og mælist fastlega til þess við hv. n.; að hún kynni sér, hvenær jólaleyfi verður gefið, og að hún afgreiði málið frá sér svo fljótt, að Alþingi geti tekið um það fullnaðarákvarðanir fyrir þann tíma. Hér er um að ræða brýnt hagsmunamál þúsunda manna um allt land, og er mér óhætt að fullyrða, að það mundi valda miklum vonbrigðum, ef málið fær ekki afgreiðslu áður en þm. fara heim fyrir jól.

Eru þetta hótanir?

Ég vil því enn ítreka nauðsyn þess, að málið fái afgreiðslu fyrir jólaleyfi.



Herra forseti. Ég tel enga ástæðu hafa verið til þess fyrir hv. 3. landsk. að halda þessa síðari ræðu sína og vera með hótanir í garð n., því að eins og ég sýndi fram á áðan, er ekki hægt að álasa mér sem form. eða n. í heild fyrir meðferð málsins.

Flm. (Gísli Jónsson) : Herra forseti. Ég hef hér á þskj. 78 leyft mér að bera fram till. til þál. þess efnis, að Alþingi skori á ríkisstj. að láta fara fram rannsókn á því, hvort hægt sé að nota límvatn frá fiskimjölsverksmiðjum til áburðar. Ég hygg, að allir, sem athugað hafa ræktun og komnir eru til ára, þekki, hversu slor og fiskúrgangur er góður áburður á tún og í garða. Nú er þessi áburður ekki lengur fyrir hendi, síðan hafin var framleiðsla fiskimjöls úr öllum fiskúrgangi, nema þar sem hráefnið var sólþurrkað, áður en það var malað. Var þá jafnan þurrkað á ræktaðri jörð, ef því varð við komið, og brást ekki, að efnið flutti moldinni næringu ámóta við ýmsar aðrar áburðartegundir. Þegar fiskúrgangur er þurrkaður við eimun eingöngu, inniheldur fiskimjölið 65% af eggjahvítuefni. Sé efnið hins vegar pressað og síðan eimað, lækkar eggjahvítuefnisinnihaldið ofan í 55%. Mismunurinn flýtur til sjávar með límvatni efnisins frá pressunni. Ef sams konar efni er sólþurrkað, verður eggjahvítuinnihald mjölsins einnig aðeins 55%, svo að sama eggjahvítumagn flýtur frá efninu til jarðarinnar við sólarhitun eins og til sjávarins við pressun. Er ljóst af þessu, að dýrmætum áburðarefnum er á glæ kastað með því að láta þetta renna ónotað til sjávar. Árið 1938 lét ég gera nokkrar tilraunir með límvatn til áburðar. Reyndist þessi áburður vel og gaf beztan árangur með því að blanda límvatnið með vatni, einn l. af límvatni á móti þremur l. af vatni, og gaf þessi blanda eins góðan árangur og útlendur áburður. Það er þessi reynsla mín og margar fleiri ástæður, sem valda því, að ég ber fram þessa þáltill. Ég tel, að tilraun þessa megi framkvæma á mjög auðveldan og ódýran hátt, og er eðlilegast, að hún verði framkvæmd af tilraunastöðvum ríkisins í jarðrækt.



Það er alkunnugt, að við vinnslu síldar hafa verðmæt efni farið forgörðum með soðinu og reynt hefur verið að hagnýta þau. Það má eiginlega segja, að sú framleiðsla hafi verið á tilraunastigi fram á síðustu ár, en nú hefur tekizt að vinna þennan soðkraft úr limvatninu sem mikilsverð efni, sem eru mjög rík af vaxtarefnum og góð til að gefa ungviði, sem nota á til manneldis, svo sem alifé. Þessi efni eru ekki framleidd öðruvísi. Síldarverksmiðjur ríkisins hafa reynt á undanförnum árum að fylgjast með þróuninni í þessum rekstri, og stjórn síldarverksmiðjanna hefur staðið í sambandi við fyrirtæki erlendis síðan í fyrravetur varðandi útvegun véla til stofnsetningar verksmiðju til þessarar vinnslu á Siglufirði: Annar framkvæmdastjóri Síldarverksmiðja ríkisins er nýkominn heim frá Ameríku, en þar var hann að kynna sér þessi mál. Stjórn SR mun á næstunni óska eftir því við ríkisstjórnina að fá að stofna slíka verksmiðju á Siglufirði. Mér fannst rétt að kynna hv. Alþ. þetta mál, úr því að það hefur borið hér á góma, og skal nefna dæmi: Fyrir hvert mál síldar renna 95 kílógrömm af soði í sjóinn. Ef það soð væri fullunnið, eða soðið, fengjust úr því 13,2 kílógrömm af soðkrafti, 0,3 kílógrömm af síldarlýsi og 0,3 kílógrömm af síldarmjöli. Fyrir þessi verðmæti, sem fara til spillis, má fá 14 krónur pr. mál, en með þeim reikningi er að vísu gert ráð fyrir, að soðinu sé ella alveg fleygt eða það fari með öllu til ónýtis. Í þessu dæmi er reiknað með verði, sem er á heimsmarkaðinum. Verð á soðkrafti er 6–8 cent pr. amerískt pund, og í dæminu er reiknað með 5 centum fyrir afföllum, kostnaði við flutning vestur um haf og fleiru. Það er miðað við 5000 mála afköst, en þá er ekki hagnýttur nema lítil hluti af því soði, sem til fellur. En samkvæmt meðaltali síðustu ára hefði þessi stöð eða verksmiðja unnið í 22 sólarhringa. Áætlað er, að hún kosti 4 milljónir. Og ef gert er ráð fyrir eða reiknað með því verði, sem ég gat um áðan, ætti verðmæti framleiðslunnar að nema 1.576.000 kr. Ætti stöðin þá á 2 árum að geta skilað þeim gjaldeyri, sem þarf vegna stofnkostnaðar hennar, og ef gert er ráð fyrir, að hún greiði ekkert fyrir soðið, á stöðin að geta greitt sig upp á 5 árum. Ég sé svo ekki ástæðu til að orðlengja þetta frekar, en vænti, að þetta mál njóti fullkomins stuðnings, er það kemur fyrir þingið.



Herra forseti. Ég vildi leyfa mér að minna á till. þá til þál., sem ég ásamt fleiri hv. þm. flutti um heimild fyrir ríkisstj. til þess að greiða farkennurum jöfn laun. Þessari till. var útbýtt um sama leyti og till. þeirri um uppbætur á laun opinberra starfsmanna, sem nú hefur verið rætt um, og var henni vísað til hv. fjvn. litlu síðar, og vil ég beina þeim tilmælum til hv. fjvn., að hún afgreiði þetta mál jafnsnemma hinu.



Herra forseti. Ég verð því miður að hryggja hv. þm. N-Þ. (GG) með því að upplýsa, að n. hefur ekki enn tekið téða þáltill. fyrir, enda er hún svo vaxin, að þar á að fara að breyta l. með þáltill. Nú situr Alþingi að störfum, og tel ég það þinglegri meðferð, að hv. flm. bæru fram brtt. við launal. til þess að ná því, sem þeir ætla að ná með þáltill. Hins vegar skal þetta sjónarmið ekki hindra það, að n. taki till. til meðferðar á næsta fundi, en um endanlega afgreiðslu hjá n. vil ég engu lofa.



Herra forseti. Ég þakka háttvirtum formanni fjárveitinganefndar fyrirheit um að taka till. okkar til meðferðar á næsta fundi, en út af því, sem hv. þm. sagði, að till. færi fram á að breyta l., þá má náttúrlega ýmislegt um það segja, en ég lít á till. okkar sem algera hliðstæðu við till. um launauppbót opinberra starfsmanna, þannig að ef n. getur lagt til, að slík till. verði samþ., getur hún það eins um till. okkar. Þar er enginn munur á.

Flm. (Áki Jakobsson) : Herra forseti. Ég þarf ekki að fjölyrða um þetta mál, það hefur áður borið á góma í Alþingi í sambandi við önnur mál, og eins og hv. þm. sjá, er ætlazt til, að ríkisstj. sjái um, að sjóveðskröfur verði innleystar, og er það látið opið, hvort ríkið gerir það sjálft eða fær bankana til þess að gera það. Þeir hafa ýmist lánað sjálfir út á skipin eða hafa með höndum þá sjóði og stofnanir, sem gera það. Þessar stofnanir láta ekki selja skipin fyrir litlum hluta af verðmæti þeirra. Sjóveðskröfunum er þannig háttað, að bankarnir munu leysa þær út heldur en að tapa veðréttinum fyrir lánum þeim, sem þeir hafa veitt út á skipin. En kröfuhafar fara alla dómstólaleiðina til uppboðs, og það getur tekið marga mánuði að fara þá leið, og jafnframt hleðst alls konar aukakostnaður utan um kröfurnar. Það er því ekki nema rétt, að ríkið geri strax það, sem því ber að gera, áður en skipin eru slegin einhverjum aðila, en ég býst við, að flest skipin séu þannig, að þau séu ekki látin fara á uppboð. Það er því ekki eftir öðru að bíða en láta aukakostnaðinn hlaðast á kröfurnar á hendur útgerðinni, og er um að gera að gera þetta klárt strax, en ekki bíða mánuðum saman eftir því, að á falli óþarfur aukakostnaður. Mér hefur virzt það þannig, að eitthvað yrði nú gert í fjórða skiptið til aðstoðar síldarútvegsmönnum, sem gerðu út s. l. sumar. Það er rétt, að hv. þm. geri sér ljóst, að bankarnir og ríkisvaldið áttu sinn þátt í, hve margir fóru á síldveiðar í sumar. Það var eðlilegt, að ríkið og aðrir hefðu áhuga á að fá síld í verksmiðjur sínar. Þó er álitamál, hvort ekki hefur verið gengið fulllangt í þessu efni í sumar, en ekki þýðir að sakast um það. Hins vegar má búast við því, að ríkið verði í framtíðinni að skerast í leikinn í gegnum bankana og forða þar með stórskellum, dreifa skipunum. Það var þannig með bankana, að bezt var í sumar að fá fé til síldarútgerðar, en erfiðara til togveiða og annarra veiða, og þetta átti sinn stóra þátt i, að ýmis skip fóru á síldveiðar, sem ekki ætluðu að fara. Þannig áttu bankarnir sinn þátt í, hve margir fóru á síld í sumar. Auk þessara sjónarmiða koma hér önnur til greina, sem ekki vega minna, það er að segja sjónarmið þeirra, sem standa uppi félausir, sjómannanna, sem eiga kaup sitt bundið á þennan hátt. Það er erfitt að koma heim af síldveiðunum í september og fá ekki kaup sitt borgað fyrr en í janúar, febrúar eða marz, enda eru margir farnir að gefast upp á að stunda sjóinn, og þetta á sinn þátt í, að menn gefa sjósókn frá sér. Þótt sjómenn hafi lagt fullgild sönnunargögn fyrir bankana, reikninga samþykkta af útgerðinni, þá hefur ekkert mark verið tekið á þeim, bankarnir taka ekki í mál að lána út á slíkt. Þær ráðstafanir, sem talað er um í þessari till. okkar, er hægt að gera til bráðabirgða og án kostnaðar. Skipin verða ekki seld fyrir sjóveðum, bankarnir leggja heldur féð út, en selja skipin fyrir minni háttar kröfum. Óreiða sú og rekstrartruflanir, sem sjóveðskröfurnar valda útgerðarmönnum, verða oft til þess, að bátarnir eru ekki hreyfðir tímunum saman. Margir hafa t. d. ekki verið hreyfðir síðan vertíð lauk síðast. Það er hyggilegt frá öllum hliðum skoðað að gera ráðstafanir til að leysa þessar kröfur. Ég hefði talið hyggilegast, að bankarnir legðu út það fé, sem þarf, þar til þingið tæki sínar ákvarðanir, sem gætu verið bráðabirgðaráðstafanir. Hins vegar vildum við flm. þessarar till. gera hana þannig úr garði, að ekki væri bundið við að fara þá leið. En við væntum þess, að hv. ríkisstj. sé okkur sammála um, að ekki sé hægt að láta þessi mál dankast áfram í sama reiðuleysinu. - Eitt af okkar mestu vandamálum er að fá menn á skipin. Öryggisleysi um kaupgreiðslur sjómanna stuðlar m. a. að þeim vanda og eykur á hann. Slíkt er ekki sambærilegt við þá, sem vinna í landi. Þar er þetta fyrirbæri um öryggisleysi í kaupgreiðslum næstum óþekkt, en til sjós er þetta algengt, vertíð eftir vertíð. Að lokinni þessari umræðu legg ég svo til, að málinu verði vísað til fjvn.



Herra forseti. Þessi till., sem hv. þm. Siglf. (ÁkJ) hefur nú talað hér fyrir, fer fram á að fela ríkisstj. að hlutast til um, að nú þegar verði innleystar sjóveðskröfur þær, sem til hafa orðið vegna síldveiðanna s. l. sumar, og jafnframt verði sjómönnum þeim, sem kröfurnar eiga, greidd laun sín án frekari dráttar, eins og það er orðað. Hv. þm. sagði réttilega, að bankarnir mundu innleysa kröfurnar, þar sem þeir hefðu svo mikilla hagsmuna að gæta. Ég er að vísu sammála um, að hægara væri að ná þessu hjá bönkunum, ef þeir hefðu sama hugsunarhátt og hv. þm. En það vill nú oft verða svo, þar sem menn eru í ábyrgðum, að þeir greiða ekki fyrr en þeir hljóta að greiða. Ég mun síðar gefa skýrslu um það til viðkomandi n., hvað lagt hefur verið út til að létta af sjóveðum á undanförnum árum. Ég ætla, að það sé allt í allt komið upp í 29½ millj. kr., ýmist sem uppbætur eða aðstoð í öðru formi, og nefni ég þessar tölur til að sýna, að ríkið hefur ekki látið sjóveðin og vandræði af því tagi sér með öllu óviðkomandi. En nú eru þessi vandkvæði í höndum sérstakrar n., er hefur öll vandamál útvegsins til meðferðar, en í höndum ríkisstj. eru engar skýrslur um það, hvernig ástandið er í þessum efnum. Það hefur ekki heldur neinn beðið sjávarútvegsmálaráðuneytið að skerast í þessi mál. Hinu skal ég vel trúa, að margir hafi átt erfitt með kaupgreiðslur til sjómanna á þessu ári, eins og ég veit á hinn bóginn, að margir hafa þó klofið þær greiðslur. Ég tel sjálfsagt, að þessu máli verði vísað til nefndar. Ég vil ekki taka undir ásakanir til bankanna um, að þeir hafi hvatt menn til að gera út á síld í ár, og væri þá ekki síður Alþingi að ásaka í því efni, ef nokkurn væri um að saka. Hitt er svo aftur raunalegt, að síldveiðarnar skyldu bregðast enn. Það er vitanlegt, að skuldaástand útvegsins fælir menn frá að sækja sjó, það er mjög alvarlegt mál. Hv. flm. þessarar till, ættu því að athuga, hvort afstaða þeirra hvað snertir sannvirði fyrir aflann sé ekki í ósamræmi við það ástand. Það er árum saman búið að taka við sjávaraflanum, eða gjaldeyri fyrir hann, á miklu hærra verði en sannvirði, og ekki er von á góðu, þegar í hendur helzt fiskleysi og mannanna verk, það er að segja það að reikna framleiðsluna með hærra verði en rétt er. - Ég er því samþykkur, að þessi till. fari til fjvn., því að ef ríkið ætti að framkvæma einhverjar aðgerðir í þessum efnum, væru það þær einar, sem sú n. tæki þátt í. Ríkissjóður getur hvatt bankana til að leysa sjóveð, en getur ekki fyrirskipað þeim það. Hins vegar er náttúrlega hægt að taka skellinn á ríkið, ef Alþingi velur þann kost.



Herra forseti. Það er eðlilegt, að þingið hlutist til um þetta mál, ef svo er, að sjómenn hafa ekki fengið kaup sitt greitt fyrir síðustu síldarvertíð. Má vera, að hv. flm. sé kunnugra um þetta en öðrum, þar eð einn þáttur í atvinnu hans er að innheimta skuldir sem þessar. Í fyrra haust hafði hann nokkuð um þetta að segja og með sérstökum hætti, því að fjöldi manns kom til skrifstofu hans, þegar verið var að undirbúa innlausn sjóveðanna í skilanefnd, en þessar skrifstofur voru ófúsar að falla frá kröfum sínum um há innheimtulaun. En ég vil ekki væna hv. flm. um það, að hér sé um sýndartill. að ræða, en fljótlegra hefði verið fyrir þessa hv. þm., sem sitja í Nd., að flytja brtt. við 3. gr. frv. til l. um viðauka við l. nr. 100 1948, um dýrtíðarráðstafanir, því að það er stjfrv. Og þar eð sá ráðh., sem stóð að þeim l., er enn í núverandi stjórn, mun hann leggja áherzlu á, að það frv. nái fram að ganga, og því er vænlegra, að bætt verði inn í þau l. og lagt fyrir skilan. að framkvæma þetta. Enn má benda á það, að samtök útvegsmanna hafa beint þeirri áskorun til Alþ., að þessi breyt. verði gerð á l., og talið það vænlegast fyrir þá, sem hlut eiga að máli. Annars er rétt að geta þess, sem að vísu kom fram hjá hæstv. atvmrh., að ekki hafa borizt neinar beinar kröfur um innlausn sjóveðanna. En vakið hefur verið máls á því, að rétt sé að fá úr því skorið, hvort nú sé ekki þörf á því að hlaupa undir bagga sem áður, og n. taldi á fundi sínum þann 23. nóv. að einhverju leyti þörf á því. Þess vegna má gera ráð fyrir því, að þessi mál verði fljótar afgreidd með því að hraða þessu stjfrv., svo að skilan. geti sinnt störfum sínum samkv. l. Ég skal svo aðeins leyfa mér að benda á, þótt áhættusamt sé að hvetja þjóðina til að stunda síldveiðar, að þá er líka áhætta í því fólgin að sjá eigi um, að nægur floti sé á veiðum til þess að tryggja síldarverksmiðjunum nægilegt hráefni. Nokkur vafi er á, þótt meðalaflaár hefði verið í sumar, hvort skipin hefðu fullnægt hráefnisþörf verksmiðjanna. Þetta veit hv. flm., og nokkrar verksmiðjanna, þ. á m. á Siglufirði, voru í vandræðum með að fá þann skipastól, er þær vildu fá og töldu fullnægjandi. Má gera ráð fyrir því, að bundnar muni vera í verksmiðjurekstrinum upp undir 80–100 millj. kr. Og ætti að miða verð allra verksmiðjanna í landinu við byggingarkostnaðinn 1946 á Siglufirði og Skagaströnd, þá mundi upphæðin verða hærri. Vafasamur ábati yrði og af því, ef draga á úr mögulegum afla síldveiðiskipanna og láta þessi atvinnutæki liggja ónotuð af þeim ástæðum. Hinu er ekki hægt að gera ráð fyrir, að síldveiðarnar bregðist. En það vænti ég að sé ljóst, m. a. hv. flm., að því harðar kemur þessi skattur niður á útveginum í heild, þeim mun minni hráefni sem berast. Ég geri einnig ráð fyrir, að hv. flm. þætti goðgá af bönkunum, ef gott ár kæmi til síldveiða og í ljós kæmi, að skipin gætu ekki stundað veiðar vegna þess, að þeim væri ekki hjálpað. Annars má geta þess varðandi innlausn sjóveðanna, að það er ekki algildur mælikvarði á reikningana, þó að þeir séu samþykktir af útgerðinni. Það sýnir eingöngu, að reikningarnir séu réttir. Hins vegar var ljóst í fyrra, að allmargir útgerðarmenn ráðstöfuðu verði sumaraflans til annars, en að innleysa sjóveðin. Útgerðin var í fjárþröng, en hitt er vafasamt, hvort henni sé heimilt að taka aflahlut skipverja til eigin nota eða greiðslna annarra skulda, sem stofnaðar voru áður. Þetta nær aðeins til þeirra skipa, þar sem aflahlutur sjómanna er hærri, en greiðslutryggingin. En sé hann lægri, þá er minna fé til að greiða hana. Þetta kemur til álita við innlausn sjóveðanna. Ef til vill er rétt að setja meiri hömlur fyrir því, að útgerðarmenn geti ráðstafað fénu til annars, en að greiða sjómönnum sínum laun. - Ég mun fylgja því sem fastast, að innlausn sjóveðanna sé hraðað, en tel heppilegast að fá breyt. á áðurgreindum l. og fá henni hraðað í gegnum deildina.



Síðasti ræðumaður hefur tekið af mér ómakið að taka til máls, því að ég vildi vekja athygli á, að afgreiðsla þessa máls fari að eðlilegu fram sem þáttur í stjfrv. á þskj. 63, sem liggur fyrir og benti á það við 1. umr. þess máls. Ég lagði þá til, að því yrði vísað til sjútvn., því að ég taldi það fremur verk þeirrar n. en fjhn. Vissi ég, að sú n. mundi beita sér fyrir, að þetta mál yrði tekið til athugunar í sambandi við afgreiðslu málsins. Fjhn. mun líka ræða þessa hlið málsins, og L. Í. Ú. mun fyrst og fremst beina tilmælum til fjhn. um að taka þetta upp og í frv. Vegna þess, sem kom fram hjá hæstv. atvmrh. o. fl. varðandi umræður um innlausn sjóveðanna, að sjútvmrn. hefði eigi borizt till. um þetta og eigi skilan., er þess að geta, að það stafar af því, að sá aðili, sem hefur málið með höndum fyrir útgerðarmenn, hefur ekki haldið fund fyrr en nú, en er nú að undirbúa málið. Munu plöggin ganga til skilan. Ég vil því taka undir þáltill., sem áréttar, að þessu verði sinnt, en ég tel sjálfsagt, að það verði gert við afgreiðslu frv. Vil ég því beina því til n., að hún fylgist með störfum fjhn. og hagi afgreiðslu málsins með hliðsjón af því. - Þetta vildi ég, að kæmi fram í þessari umr.



Herra forseti. Ég er sammála hæstv. ráðh. um það, að hæstv. ríkisstj. geti ekki og megi ekki draga það lengi að leysa þennan vanda, og vart getur það gengið lengur, að sjómenn verði dregnir á langinn með að fá kaup sitt greitt, og væri því eðlilegast að fela bönkunum að borga út kaup það, sem sjómenn eiga inni frá síldarvertíðinni síðastliðið sumar. Hæstv. sjútvmrh. fór nokkuð út í þetta í ræðu sinni, og er ekki ástæða til að ræða þetta frekar nú né stefnu þá, sem ríkt hefur í sjávarútvegsmálum, fyrr en við 2. umr. Ég vil samt taka það fram nú, að þar sem nokkuð hefur verið um það talað, að nauðsynlegt væri að lækka gengi íslenzku krónunnar til að rétta við útveginn, þá er það mín skoðun og skoðun Sósfl., að gengislækkun mundi leiða af sér slíkar búsifjar fyrir þjóðina, að ég tel slíka leið ófæra. Þó að slík leið verði farin, þá býst ég við, að fljótt mundi sækja í sama horfið og vandamál útvegsins og annarra atvinnuvega verða jafnerfið og nú. Ég held, að höfuðmeinið sé, eins og ég hef minnzt á fyrr, að útvegurinn framleiðir gjaldeyri fyrir þjóðarbúið og verður oft fyrir miklum töpum í aflaleysisárum við þetta starf, en svo koma aðrir aðilar, sem hafa rétt til að hagnýta sér og eyða gjaldeyrinum, og græða á honum í sambandi við innflutningsverzlunina. Í þessum skipulagsgöllum liggur meinið, og það verður að laga þetta. Á þetta hefur fyrr verið drepið hér á Alþ. Þessi skipun var gerð með lögum árið 1934, en það er mál, sem ég fer ekki út í að þessu sinni. Hv. 6. landsk. þm. (ErlÞ) talaði hér áðan með þeim hætti, að hann lét í það skína, að hann einn hefði vit á þessum málum, og engu líkara var en hann væri á framboðsfundi norður á Siglufirði. Hann ætti samt að láta sér nægja að pexa við mig á Siglufirði um útvegsmál.

Það væri gaman að heyra það hér líka.

Ég vil taka það fram í sambandi við þátttöku skipa á síldveiðum síðastliðið sumar, að athugandi er, hvort ekki sé óhyggilegt að láta mörg skip á síldveiðar. Þegar afli bregzt ár eftir ár, þá ber að athuga það sjónarmið, að það þarf að dreifa skipunum á fleiri veiðar. Það er of mikið áfall fyrir útveginn að stóla alltaf upp á síldina, þegar mikil veiðileysisár koma ár eftir ár. Fólk, sem vinnur að verkun aflans, fær ekki næg laun til þess að geta lifað af þeim. Þess vegna er þörf að athuga, hvort ekki sé hægt að dreifa flotanum meira á annars konar veiðar. Ef slíkt yrði gert, er líklegt, að það mundi greiða fyrir því, að flotinn gæti staðið á eigin fótum, þótt síldarleysisár endurtaki sig. Ég bendi á þetta hér til athugunar. Hins vegar hafa bankarnir frekar veitt lán til útgerðar á síldveiðar, en til annarrar útgerðar, en það er lítil hagfræði í því að hafa 200 skip á síld, ef aðeins ¼ hluti þeirra veiðir svo að, að gagni megi teljast. Þess má og geta, að það hefur hjálpað mörgum útgerðarmanninum, sem hefur sett afla sinn í salt, heldur en að selja síldarverksmiðjunum hann til bræðslu. Með því móti hefur hann fengið hærra verð fyrir aflann. - Ekki er úr vegi að athuga það sjónarmið, hvort ekki sé réttara að leggja áherzlu á að beina skipunum að fjölbreyttari veiðiskap. Ef illa fer á síldveiðum, þá verður skellurinn ekki það stór, að verulega muni um. Í Noregi, svo að tekið sé dæmi, eru veiðar skipanna mun fjölbreyttari en hér. Norðmenn hafa á margan hátt betri aðstöðu til útgerðar, en við Íslendingar, en þó geta þeir ekki leyft sér né hafa efni á að stunda eins einhæfa útgerð og við gerum. Ég skal svo ekki ræða frekar um þetta nú. Það má vel vera, að eðlilegt væri að afgreiða þetta mál í sambandi við frv. það, sem hv. þm. Borgf. (PO) talaði hér um áðan, og væri ég því hlynntur, en hins vegar er nú málum svo komið hér á Alþ., að hæstv. ríkisstj. hefur ekki meiri hl. á þingi, og veit því enginn, hvernig fer um framgang málsins. Þetta mál þarf að afgreiða fljótt, og ég tel það eðlilegt, að bönkunum yrði falið að leggja fram það fé, sem þarf til að greiða sjómönnunum það fé, sem þeir eiga vangoldið inni hjá útvegsmönnum frá síðastliðnu sumri.



Herra forseti. Ég tel nauðsynlegt, að sjóveð þau, sem ógreidd eru frá síðustu vertíð, verði goldin, og spurði ég hæstv. ráðh. um það, hverjar ráðstafanir hann hefði hugsað sér að gera í þessu sambandi í samræmi við það, sem áður hefur tíðkazt, þegar vertíð hefur brugðizt. Hæstv. ráðh. hefur ekki sagt neitt, sem af má draga, hvaða ráðstafanir hann hugsi sér að gera, en í Morgunblaðinu er sagt frá því, að Útvegsmannafélag Reykjavíkur hafi æ ofan í æ óskað eftir því, að ráðstafanir yrðu nú þegar gerðar í málinu. Það er einnig krafa L. Í. Ú., að bætt verði úr þessu, og það er æskilegt, að það komi skýrar í ljós, hve mikið ógreitt er af sjóveðunum. Í fyrra kvöld afgreiddi Landssamband íslenzkra útvegsmanna till. um að skora á Alþ. að ráða fram úr þessu máli í sambandi við frv. það, sem prentað er á þskj. 63 og hæstv. þm. Borgf. talaði um áðan, en hæstv. sjútvmrh. hefur einmitt mælzt til, að því máli yrði hraðað. Væri því rétt, þinglega séð, að afgreiðsla þessa máls og þess frv. yrði sameinuð.



Herra forseti. Ég leyfi mér að vænta þess, að hv. þm. Siglf. endurskoði það, sem hann lét hér áðan frá sér fara, þegar hann var með hinar furðulegustu dylgjur í minn garð. - Nú má benda á í sambandi við dreifingu veiðanna, að nokkrar tilraunir hafa verið gerðar í þá átt, t. d. með fiskveiðunum við Grænland síðastliðið sumar. Ég veit að vísu ekki, hvernig sá leiðangur hefur tekizt, en sjálfsagt er að halda slíkum tilraunum áfram. Þó er vitað, að annað útgerðarfélagið hefur ekki skilað sínum skipum enn, heldur flutt þau í aðra heimsálfu, og um það er ég sammála hv. þm. Siglf., að slíkar tilraunir eru ekki heppilegar. Einnig hygg ég, að við séum sammála um nauðsyn þess, að nægilega mörg skip stundi síldveiðar fyrir Norðurlandi til þess að tryggja verksmiðjunum þar nægilegt hráefni. Nú veit ég ekki, hvort skipafjöldinn síðastliðið sumar er þar nokkur mælikvarði, en hitt hygg ég víst, að skipstjórar þeir, sem lengst héldu úti síðastliðið haust, séu á einu máli um, að allur flotinn hefði getað fyllt sig í síldargengd þeirri, er á Grímseyjarsund kom einn sólarhring í haust. Hitt er svo meira áhyggjuefni, hversu mikil þátttaka annarra þjóða er í síldveiðunum fyrir Norðurlandi. Mergð þeirra fer stöðugt vaxandi, þótt okkar skipum fækki þar heldur, og ég verð að vona fastlega, að það sé ekki skoðun hv. þm. Siglf., að okkur beri að fækka þar okkar skipum, til þess að hlynna að skipum annarra þjóða.



Herra forseti. Ég vil aðeins benda hv. 6. landsk. á - og svara honum með því, er hann endaði sína ræðu með -, að það þýðir ekki að loka augunum fyrir því, að okkar síldarútvegur er að langmestu leyti miðaður við bræðslu, og þurfum við því mun meira magn til þess að láta þann rekstur bera sig en erlendu skipin. Það, að t. d. Norðmenn hafa stöðugt grætt undanfarin fjögur aflaleysisár, þegar við höfum aftur á móti tapað, byggist einmitt á þeirri augljósu staðreynd, að þeir salta alla sína síld um borð, en við miðum okkar veiðar við bræðslu. Það er því vel athugandi, hvort tiltækilegt væri að gera út skip á sama hátt og þeir og margar fleiri þjóðir, svo sem Svíar, Þjóðverjar, Danir og Rússar. Þetta væri, eins og ég tók fram, mjög æskilegt, að vel væri athugað, og ef þetta borgaði sig, þá væru þau skip, sem verkuðu sína veiði um borð, ekki undir sömu sökina seld eins og þau skip, sem í bræðslu veiða. Einnig yrði þetta auðvitað til þess að auka fjölbreytnina í sjávarútvegi okkar. Ég vil svo að lokum beina þeirri ósk til hv. n., að hún hraði afgreiðslu þessa máls sem mest hún má, vegna þeirra brýnu þarfa, sem fyrir hendi eru, að þetta mál verði leyst.

Flm. (Ásmundur Sigurðsson) : Herra forseti. Þess gerist nú eiginlega ekki þörf að hafa langa framsögu í þessu máli, heldur nægir að vísa til greinargerðar þeirrar, sem því fylgir. Ég veit, að hv. þm. muna, að þetta mál kom til umræðu á þinginu í fyrra og var þá rætt á tveim fundum, og samþ. án þess að nokkur andstaða kæmi fram gegn því. Alþingi sýndi þá, að því var full alvara með að leysa þetta mál á viðunandi hátt. Einnig sýndi það alvöru sína með því að samþ. lög um innflutning landbúnaðarvéla. Nú er það aftur á móti komið á daginn, að hæstv. ríkisstj. hefur ekki farið eftir þessari eindregnu ályktun Alþingis, og þess vegna er þessi þáltill. borin hér fram. Það er farið fram á, að Alþingi skori enn á hæstv. ríkisstj. að framkvæma þetta nauðsynjamál. Ég vil svo óska þess, að málinu verði vísað til 2. umr. og allshn.



Herra forseti. Á síðasta Alþingi voru sett lög um hlutatryggingasjóð bátaútvegsins. Í þeim l. var svo ráð fyrir gert, að sjóðurinn gæti starfað frá 25. maí n. k. Það liggur í hlutarins eðli, að til þess að framkvæmdir geti orðið svo sem til var ætlazt, þá er nauðsynlegt, að rækilegur undirbúningur fari fram, t. d. þarf að setja tvær reglugerðir varðandi sjóðstofnunina og skipa sjóðstjórn. Enn fremur skiptir það höfuðmáli, hversu til tekst um fjáröflun til sjóðsins, því að oft er það svo, því miður, að góð lög verða pappírsgagnið eitt, ef framkvæmdin er ekki sem skyldi. Ég vil taka það fram, að það er ekki af því, að ég vantreysti hæstv. ríkisstj. í þessu máli, að ég ber þessa fyrirspurn fram, heldur er tilgangur minn sá einn, að málið megi liggja sem ljósast fyrir og upplýsingar komi frá réttum aðilum um það, hvað framkvæmdinni líður. Það er mikill áhugi um þetta mál meðal þeirra, sem hér eiga hlut að, og hefur hann t. d. komið greinilega í ljós í skýrslu fiskimálastjóra til síðasta fiskiþings. Einnig hefur sama fiskiþing gert ályktun um málið, sem sýnir ljóslega, hve mikill áhugi er fyrir því og hve mikils virði þetta mál getur orðið fyrir bátaútveginn, sé það vel og skynsamlega framkvæmt. Sé ég svo ekki ástæðu til að fara um þetta fleiri orðum að sinni.

Atvmrh. (Jóhann Jósefsson) : Herra forseti. Út af fyrirspurn á þskj. 76 vil ég hér með gefa eftirfarandi upplýsingar: Eftir að Alþingi hafði samþykkt lögin, gerði ráðuneytið þegar ráðstafanir til þess, að innheimta útflutningsgjalda skv. 9. gr. laganna yrði hafin. Jafnframt ritaði ráðuneytið Alþýðusambandi Íslands og Landssambandi íslenzkra útvegsmanna og bað þessa aðila hvorn um sig að tilnefna mann í stjórn sjóðsins samkv. ákvæðum 7. gr., og hefur ráðuneytinu nú fyrir skömmu borizt tilnefning frá Landssambandinu, er varð seinna til að svara, og hefur stjórn sjóðsins þegar verið skipuð, og eiga sæti í henni Davíð Ólafsson fiskimálastjóri, formaður, Sigurjón Á. Ólafsson fyrrv. alþm. og Ingvar Vilhjálmsson útgerðarmaður. Ráðuneytið telur að svo komnu máli ekki ástæðu til annars en að ætla, að sjóðurinn geti hafið bátagreiðslur á tilteknum tíma, að svo miklu leyti sem tekjur hans hrökkva til að standa undir bótum. Þar sem lögin komu ekki til framkvæmda fyrr en komið var undir mitt ár og skilagreinar hafa enn ekki borizt úr flestum landshlutum, er ekki enn hægt að segja með neinni vissu, hverjar tekjur sjóðsins muni verða á þessu ári, en þær eru samkv. ákvæðum 9. gr. laganna ½% útflutningsgjald af öllum útfluttum sjávarafurðum, öðrum en þeim, sem koma frá botnvörpuskipum, hvalveiðum og selveiðum, og framlag ríkissjóðs á móti útflutningsgjaldinu, auk vaxta af eignum sjóðsins. Árið 1948 nam verðmæti þeirra sjávarafurða, er lögin taka til, um 260 millj. kr., og hefðu þá tekjur sjóðsins orðið kr. 1.300.000 það ár, auk framlags ríkissjóðs, en nú er allt útlit fyrir, að verðmæti útflutningsvaranna verði verulega lægra á þessu ári, og mun óvarlegt að áætla tekjur sjóðsins af útflutningsgjaldi hálft þetta ár yfir 450.000 kr. og svo framlag ríkissjóðs að jöfnu á móti þeim tekjum. - Eins og spurningar liggja fyrir, ætla ég, að þessar upplýsingar nægi til þess að leysa úr því, sem fyrir hv. fyrirspyrjanda virðist vaka.



Herra forseti. Það er vissulega rétt hjá hv. fyrirspyrjanda, að menn hafa beðið þess með óþreyju, að hlutatryggingasjóðurinn taki til starfa, en nú vildi ég spyrja hv. þm., hvort hann hafi kynnt sér afgreiðslu málsins á síðasta þingi, en þar var gangur málanna sá, að sjútvn. Ed. lagði til, að tekjur sjóðsins yrðu allt aðrar en þær eru nú. Sjútvn. Ed. lagði sem sé til, að tekjur sjóðsins yrðu fengnar með því að taka ½% innflutningsgjald af öllum innfluttum vörum, og það gjald áttu innflytjendur að greiða, án þess að mega leggja það á vöruna. En hvað skeði þá? Þá skeði það, að allur Framsfl. reis upp öndverður og fékk með aðstoð annarra innflytjenda komið í veg fyrir þetta, en það þýðir, að sjóðurinn tekur til starfa mun seinna en ella hefði orðið. Það væri gott, ef hv. fyrirspyrjandi vildi beita sér fyrir því innan síns flokks, að málið yrði aftur fært í það horf, sem sjútvn. Ed. valdi. Það mundi vissulega verða öllum, sem hlut eiga að máli, að meira gagni, en fyrirspurnir um málið.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hæstv. ráðh. greinargóð svör. - Út af ummælum hv. þm. Barð. vildi ég segja þetta: Mér er vel kunnugt, að um þetta mál var mikill ágreiningur á síðasta þingi og að frv. tók miklum breytingum í meðferð þingsins. En eins og nú standa sakir, tel ég það aðalatriðið, að lögin komi til framkvæmda strax. Sú afstaða mín er í fullu samræmi við afstöðu þeirra manna, sem þarna eiga mest undir, sbr. skýrslu fiskimálastjóra til fiskiþingsins, sem ég gat um áðan.