Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram brtt. við þetta frv., og vil ég nú lýsa henni nokkuð. Frv. þetta miðar að því að banna, að útsvar verði lagt á það fé, sem lagt er til nýbyggingarsjóða, og er þá greinilegt, að þeir, sem lagt hafa útsvör á þessi framlög, eru hér sviptir tekjustofni. Ég tel það réttmætt, ef Alþ. vill auka skattfríðindi, að þá sé það ríkið, sem ber kostnaðinn af því, en ekki bæjar- og sveitarfélög, sem vantar tilfinnanlega tekjur. Ef þessi breyt., sem hér er ráðgerð, verður samþ., þá hlýtur það að ganga á tekjur bæjar- og sveitarfélaga. Ég vil benda á það, að það hafa ekki verið sett nein takmörk um útsvarsálagningu inn í útsvarsl., heldur hefur verið heimilt að leggja útsvör á eftir efnum og ástæðum. Og það hefur ekki þótt þörf á því að veita einstaklingum rétt til þess að undanskilja vissan persónufrádrátt við álagningu útsvara, eins og þegar um skattaálagningu er að ræða, heldur hefur niðurjöfnunarnefndum verið heimilað að leggja á útsvar, eftir því sem þeim hefur þótt þurfa. Hér er hins vegar lagt til, að nýbyggingarsjóðir útgerðarinnar skuli njóta sérstakra hlunninda. Ég tel óverjandi, að lagt sé inn á þá braut að ganga þannig á tekjur bæjar- og sveitarfélaga, sem þá þurfa að hækka útsvör á öðrum einstaklingum, á meðan útgerðin leggur fyrir í sjóði, þó að það sé annars í sjálfu sér gott. Alþ. hefur áður veitt skattfrelsi á framlögum til nýbyggingarsjóða, en ég tel ekki verjandi að krefjast þess af bæjar- og sveitarfélögum að þau veiti þetta skattfrelsi einnig af sinni hálfu, og ef þingið telur nauðsynlegt, að gengið verði lengra í þessu en þegar hefur verið gert, þá verður það að vera á kostnað ríkisins, en ekki bæjar- og sveitarfélaga. Ég hef því flutt brtt. um það, að ríkið bæti bæjar- og sveitarfélögunum upp þennan tekjumissi, eftir því sem skattanefndir komi til með að ákveða. Ég vil taka það fram, að ég tel rétt, að efni þessa frv. hefði verið tekið með skattal. breyt., því að það er ekki fært að veita þarna fríðindi, meðan skattal. bíða endurskoðunar, því að þau standa enn þá jafnóréttlát og þau hafa gert. Það er skilyrði af minni hálfu fyrir því, að ég geti gengið til fylgis við þetta frv., að það verði ríkið, sem ber kostnaðinn af þessu, en ekki bæjar- og sveitarfélög.



Herra forseti. Ég ætla fyrst að víkja að því, sem kom nú fram hjá hv. 6. landsk. og öðrum þegar við 1. umr., að það væri eðlilegt, að þessi breyt. á útsvarsl. væri tekin í sambandi við breyt. á skattal. Ég er hissa á því, að þessi skoðun skuli hafa komið fram, þar sem það hlýtur að vera algild regla, að öll ákvæði um útsvarsálagningu séu í útsvarsl. og öll ákvæði um skattaálagningu séu í skattal. út af fyrir sig, en að þessu sé ekki öllu grautað saman inn í marga lagabálka, þannig að þeir, sem eiga að leggja á skatta og útsvör, séu ekki vissir um, að þeir hafi kynnt sér allt um þessi efni, þótt þeir hafi lesið bæði útsvars- og skattal. Það hefur einnig komið fram, að það væri rétt að ganga frá þessu atriði, þegar tekin væri afstaða til fjölmargra annarra atriða í skattal. Mér finnst, að hægt sé að taka afstöðu til þessa máls alveg útaf fyrir sig, um það, hvort nýbyggingarsjóðirnir skuli vera skattfrjálsir gagnvart bæjar- og sveitarfélögum, eins og þeir eru gagnvart ríkinu. Varðandi efni málsins og brtt. hv. 6. landsk. vil ég taka það fram, að samkvæmt skattal. er öllum útgerðarmönnum og útgerðarfélögum heimilt að draga frá 1/3 hluta af tekjum sínum, áður en skattur er á lagður, enda sé það fé lagt í nýbyggingarsjóð. Þegar þessi ákvæði voru sett í skattal., var það einnig ákveðið, að samtals skattar og útsvör skyldu mest ganga upp í 90% af tekjunum og að þá mætti ekki ganga meira á það. Þetta ákvæði var sett inn, vegna þess að ekki þótti hæfa að leggja meira á alls en 90%. Þá var sett inn ákvæði um það, að nýbyggingarsjóðstillag af tekjum yfir 200 þús. kr. skyldi ekki vera útsvarsskylt. En það var ekkert ákvæði um útsvarsálagningu á nýbyggingarsjóðstillög af tekjum undir 200 þús. kr. Ég held, að ég megi þó fullyrða, að það muni hafa verið ætlazt til þess er l. voru sett, - að það fé, sem útgerðarmönnum var heimilað að leggja í nýbyggingarsjóði, skyldi raunverulega ganga til endurnýjunar skipastólsins, en að það yrði ekki tekið sem - útsvör til bæjar- og sveitarfélaga. Og ég fullyrði, að þótt það hafi ekki verið ætlun löggjafans að veita útgerðinni þessi hlunnindi, til þess að. bæjar- og sveitarfélög drægju þau undir sig, þá var það ekki gert af neinum fjandskap til þeirra, heldur vegna þess, að útgerðin hefur sjálf mikla þörf fyrir þetta fé. Nú veit ég líka, að þetta er víða framkvæmt eins og Alþ. ætlaðist til, að þegar útsvör eru lögð á, þá er gengið fram hjá þeim hluta teknanna, sem lagður er í nýbyggingarsjóð, en sums staðar er þessu ekki þannig háttað, heldur er lagt útsvar á allar tekjurnar og þá einnig á nýbyggingarsjóðstillagið. Vegna þessa hefur útgerðinni sums staðar orðið - mjög erfitt að notfæra sér - þessi hlunnindi, og hefur þannig stappað nærri, að skattfrelsið af hálfu ríkisins hafi alls ekki notið sín. Af þessum ástæðum er þetta frv. fram komið, og þar er gert ráð fyrir, að þetta fé renni alls ekki til bæjar- og sveitarfélaga, þótt það sé þar vel komið, heldur skuli það renna til nýbyggingarsjóða útgerðarinnar. Þar, sem þessu hefur verið háttað eins og Alþ. ætlaðist til, verður engin breyt., en þar, sem bæjar- og sveitarfélög hafa lagt á þennan hluta teknanna einnig, þá verða önnur útsvör að hækka. Er ekkert við því að segja, það er í samræmi við það, sem ætlazt var til, því, að það er mjög áríðandi, að útgerðin geti komið sér upp, nýbyggingarsjóðum á þessum, árum, Ég veit ekki, hvað væri meira í þágu bæjar- og sveitarfélaganna sjálfra og hvort það væri betra að ganga nú svo nærri útgerðinni, að hún gæti nú ekki komið undir sig fótum og notfært sér þau hlunnindi, sem l. heimila. Það er ekkert annað en fullkomin fjarstæða, sem hv. þm. heldur fram, að ríkið eigi að bæta upp skattfrelsið. Þetta er alveg ný hugmynd. Ríkið hefur vald til þess að takmarka það svið, sem bæjar- og sveitarfélög hafa til útsvarsálagningar, og það er engin ástæða til þess, að ríkið bæti slakt upp með fjárframlögum frá sér. Auk þess mundi það verða ómögulegt, vegna þess að ekki er hægt að dæma um, hvað það ætti að vera mikið, og einnig væri hægt að misnota það herfilega, þar sem niðurjöfnunarnefndir gætu sagt, að þær hefðu ætlað að leggja svo og svo mikið á. Þessi till. er einungis flutt til þess að hafa eitthvað að segja og bera við. Það á að segja, að þetta hafi komið illa við útvegsmenn í sjávarplássum, en þetta er ekkert annað en endileysa og vitleysa. Ég ætlaði að segja örfá orð út af till. 6. landsk., en ég læt við þetta sitja að sinni. Þá vil ég minna menn á að gera greinarmun á skatta- og útsvarslögum, þótt vitanlega sé nokkur skyldleiki þar á milli.



Við umr. um þetta mál í gær gat ég ekki tekið afstöðu til þess, fyrr en ég sæi, hversu færi um skyld mál. Þetta vill þm. S.-M. hafa, að sé að gera ekki greinarmun á skatta- og útsvarslögum.

Ég átti einkum við aðra nefndarmenn

. Ég varð ekki var við aðrar raddir í gær við atkvgr. og hlaut því að taka þetta til mín. Annars er það auðvitað, að skatta- og útsvarslög eru skyld, eins og þm. gat um. Því er svo háttað í bæjum, að útsvörin eru því nær eina tekjulindin, og nægja þau hvergi nærri fyrir útgjöldum. Ég tel því algerlega óverjandi að taka slík ákvæði sem hér um ræðir inn í lögin. Till. 6., landsk. er eðlileg tilraun til bóta, en þó tel ég, að sú leið sé ekki fær, sem þar er lagt til, að farin sé. En fráleitt er, að bæirnir þoli, að aðaltekjustofn þeirra sé skertur á þann hátt, sem hér er lagt til.



Það kom fram í ræðu 2. þm. S.-M., að honum þótti einkennilegt að taka þetta eina atriði út úr skattal. og láta það ekki heyra undir aðrar endurbætur þessarar löggjafar. Enn fremur vildi hann svo vera láta, að þetta heyrði undir útsvarsl. öllu fremur en skattal., en þá gleymir hann þeirri staðreynd, að allt þessu viðkomandi heyrir undir skattal. Meiningin með þessu er einungis að tryggja það, að það fé, sem ætlað er til nýbygginga fiskiskipa, fari til þess og ekki annars. Þá leggur hann áherzlu á, að þegar veitt var til nýbyggingarsjóðs, hafi það verið ætlun þm., að þau framlög væru útsvarsfrjáls. En um þetta finnst hvergi stafur, og má það vera einkennileg afgreiðsla á máli, að þetta skuli hvergi tekið fram. Eysteinn Jónsson telur, að ókleift sé að leggja útsvör á framlög í þessu skyni. Þetta hygg ég, að sé rangt. Þar, sem ég þekki til, hæfa menn ráðizt í slíkt, enda þótt þeir yrðu að bera útsvör, ef þeir njóta skattfríðinda. En með því móti léttir á einstaklingum. Hann segir, að ég flytji þessa till. einungis til þess að hafa eitthvað til að segja og skjóta mér á bak við. En ég vil benda honum á, að mín till. mælir ekkert í mót útsvörum á hlutafélög. Sannleikurinn er sá, að háttv. 2. þm. S.-M. og flokki hans liggur í léttu rúmi hvort bæjarfélögin þurfa að gjalda nokkrum tugum þúsunda meira. En það kemur verr við hans flokk, ef gjalda þarf þessa upphæð úr ríkissjóði, sem hann ætlar í ákveðna átt. Og hann rangfærir mín orð, þegar hann stagast á „skattfrelsi“ í stað „tekjumissi“ Loks er það eitt atriði enn, sem ég vildi hrekja, þegar hann segir, að ég vilji ekki hrófla við þeim, sem hafa 200 þús. og þar, yfir. Og þetta segir hann, þótt hann viti, að við sósíalistar höfum alltaf verið þessu andvígir, sem flokkur hans stóð að. Ég vona nú, að háttv. deildarmönnum sé ljóst, hvaða málstaður það er, sem þm. S.-M. berst hér fyrir.



Ég greiddi atkvæði með þessu frv. við aðra umr. og hygg, að ég geri það einnig við 3. umr. Út af því, sem hv. 6. landsk. sagði hér áðan, vil ég taka það fram, að ummæli 2. þm. S.-M. um það atriði, að ekki hefði verið ætlunin, að útsvör yrðu lögð á nýbyggingarsjóði, voru rétt. Ég vil þá leggja til, að frv. verði samþ. og brtt. felld.



Herra forseti. Það er aðeins örstutt aths. - Ég vil taka fram viðvíkjandi ummælum hv. 2. þm. S.-M., að við sósíalistar höfum ekki gert okkar til að fá fram þær skattalagabreyt., sem við höfum lagt til, að gerðar væru, og hann gumar af, að hans flokkur standi með, a. m. k. þegar ekki hefur reynt á. Hann veit vel, að ástæðan til þess, að ekki hefur verið reynt að koma þessum breyt. fram á þessu þingi, er sú, að það hefur verið skipuð mþn. í skattamálum, gott ef það var ekki eftir till. hans sjálfs, og var þess ekki að vænta, að hún gæti þegar lokið störfum og komið fram með till. hér á þingi, og það var beðið með afgr. þessara mála eftir till. þessarar n. Eignaaukaskattinn gæti ég bezt trúað, að réttast væri fyrir hv. 2. þm. S.-M. að minnast sem minnst á, en nú næstu daga mun verða úr því skorið, hvernig fer um það mál og mun þá verða kunnugt hvernig afstaða Framsfl. er í því máli. Hv. þm. segir, að ástæðulaust sé að bíða með afgr. þessa máls, þar til séð sé um afdrif þeirra breyt., sem nú liggja fyrir í l. um nýbyggingarsjóðina, af því að þær brtt. séu svo lítilfjörlegar. Ég vil þó benda á, að þar er þó um að ræða að ákveða, hvort þessir sjóðir megi fara í taprekstur eða eigi raunverulega að fara til skipasmíða, og í mínum augum er það mjög mikið atriði, því að mér er fullkunnugt um, að á skattaframtölum er útgerðin stundum látin koma út með tap, þótt það sé aðeins á pappírnum. Það er því afar eðlilegt, að þegar slíkar till. liggja fyrir um breyt. á ákvæðunum um nýbyggingarsjóðina, þá sé þetta frv. látið fylgja þeim, en ekki tekið út úr. Allur málaflutningur hv. 2. þm. S.-M. er líka þannig, að öllum má vera ljóst, að hann flytur mál sitt út frá röngum forsendum, því að hann fer svo óvandlega með allar staðreyndir, að það sætir fádæmum. Hann segir, að hér sé um það að ræða að vernda útgerðarmenn og útgerðarfélög fyrir því, að bæjarfélögin éti upp alla nýbyggingarsjóðina, og hér sé verið að gera út um það, hvort nýbyggingarsjóðirnir eigi að lenda í bæjarkassanum. Þó veit hann vel, að hér er aðeins um það að ræða, hvort leggja eigi samsvarandi gjöld til bæjanna á þessar tekjur útgerðarmanna og félaga og lagt er á aðrar tekjur einstaklinga á þessum stöðum, en ekki hitt, hvort taka eigi sjóðina af eigendum þeirra og leggja í bæjarsjóði. Ég skal svo ekki orðlengja frekar um þetta, en vil undirstrika, að það eru réttmætar kröfur frá bæjarfélögunum, að ef þessi auknu skattafríðindi verða veitt, þá beri ríkið kostnaðinn, en hann sé ekki látinn lenda á bæjarfélögunum.

Frsm. (Jóhann Jósefsson) : Herra forseti. Þetta frv. hefur verið alllengi til athugunar í sjútvn., og var það einkum vegna þess, að frv. inniheldur ákvæði, sem eru nokkuð frábrugðin því, sem gerist um hafnarframkvæmdir víðs vegar á landi hér, sökum þess að aðstaðan á þessum stað er talin önnur. Kemur þetta einkum fram í 6. gr. frv., og var hún nokkuð ýtarlega athuguð, og þá einkum og sér í lagi skiptingu kostnaðar milli þeirra einstaklinga, sem eiga eða hafa á leigu lóðir, er liggja að höfninni á Siglufirði, milli þeirra og bæjarfélagsins. 6. gr. inniheldur allströng ákvæði viðvíkjandi þessu, sem beita mætti og beitt yrði gagnvart þeim einstaklingum, er til mála koma. Þetta er vegna þess, að kaupstaðurinn á ekki sjálfur nærri því allt það land, sem að höfninni liggur, og er aðstaðan þarna því ólík því, sem er á mörgum öðrum stöðum, þó ekki öllum. N. sendi mál þetta, eins og venja er til, til vitamálastjóra, enda hafði hann það mál, sem frv. ræðir um, til meðferðar og hefur skipzt á bréfum við bæjarstjórn Siglufjarðar um þær framkvæmdir, sem fyrirhugaðar eru samkv. frv., og hvernig réttlátast er að hafa skiptingu þess kostnaðar og þess verks, er hér um ræðir. Að öðru leyti skal ég geta þess, að í frv. er prentvilla í 1. gr., um kostnaðarhlutföllin, þar sem talað er um, að ríkissjóður greiði 2/3 kostnaðar, ætlaðist flm. til, að væri 1/3 kostnaðar, eins og venja er til við sambærilegar framkvæmdir í öðrum kaupstöðum. Þetta leiðréttir n., svo og þar af leiðandi þær upphæðir í 1. og 2. grein, sem tilgreindar eru. Þá segir svo í 5. gr. frv.: „Hafnarsjóður á allt það land, sem flýtur yfir með stórstraumsflóði“. - Til þess að koma í veg fyrir misskilning síðar út af þessu ákvæði, þótti n. rétt að bæta við þessa setningu: „En leigumálar þeir, sem nú eru í gildi, haldist, eftir því sem samningar um lóðaleigu standa til“. - Þetta er gert með það fyrir augum, að þótt hafnarsjóður kunni að eignast meira land en nú er talið hans eign, þá haggi það ekki leigumálum, sem nú hafa verið gerðir, heldur standi þeir. En breyt. er sú, að þar, sem leiga félli nú í einhverju tilfelli til einhvers eins manns, þá yrði hafnarsjóður leigusali og fengi leiguna sér greidda. 6. gr. breytir n. á þá leið, er segir í þskj. 527, og er það í samræmi að mestu við þær ráðleggingar um fyrirkomulag, sem hv. vitamálastjóri hafði í sínu álitsskjali sett niður. N. er sammála um orðun þessa. Þó skal geta þess, að eftir að gengið var frá nál., hefur komið fram ósk um, að tekið væri til athugunar milli 2. og 3. umr., hvort bærinn ætti að leggja til endurgjaldslaust uppgröft úr höfninni, sem mokað yrði inn fyrir fyrirstöðuþil, sem á að byggja á kostnað lóðareigenda, - að frádregnu því, sem ríkissjóður leggur til hlutfallslega við kostnað lóðareiganda. Í viðtali við hv. þm. Siglf. kom upp sú spurning, hvort bærinn ætti að fá endurgjald fyrir það, sem mokað er inn fyrir fyrirstöðuþilin upp úr höfninni. Sjálfur hafði ég tilhneigingu til að líta þannig á, að bænum væri það engu óhentugra, þó að hann léti moka leðjunni úr höfninni inn fyrir fyrirstöðuþil, en ef hann þyrfti að flytja hana þangað, sem hún nýttist ekki jafnvel á haf út. Um þetta atriði skal ég í bili ekki hafa fleiri orð. Það var þetta, sem hann og einn meðnm. minna hafði við till. að athuga, og sjálfsagt að hlusta á öll skynsamleg rök. Þá þótti n. rétt að bæta við 6. gr. ákvæði um, að þær verðhækkanir á lóðum á Siglufirði, sem óhjákvæmilega verða, þegar þetta er gert, reiknist ekki til tekna þeirra, sem lóðirnar eiga, að svo miklu leyti sem endurbæturnar eru kostaðar af opinberu fé, ef bærinn síðar meir þarf að kaupa þessar lóðir. Annars vil ég geta þess, að það bezta fyrirkomulag, þar sem bæði bær og ríki leggja til fé í framkvæmdir, væri, að bærinn eignaðist allar lóðir, sem að framkvæmdunum liggja. En það bar á góma, að bænum væri ofurefli að kaupa þær allar í þessu tilfelli. Þess vegna varð að finna skynsamlega leið, til þess að þessar framkvæmdir gætu farið þannig fram, að hvorugum yrði íþyngt um of, bæjarfél. eða einstaklingum þeim, sem nú ráða yfir lóðum þeim, sem að höfninni liggja. Ég hef svo ekki meira að segja um þetta, en vona, að hv. d. geti séð sér fært að láta frv. halda áfram til 3. umr.



Herra forseti. Það lítur út fyrir, að það ætli að fara í dag eins og marga daga áður, þegar ræða hefur átt þetta mál, að það er ekki eftir skilinn nema hálftími til 3/4 til að ræða það. Ég kemst ekki hjá því að lýsa óánægju minni út af því, hvernig þessu máli - og öðrum málum - hefur þannig verið gert lágt undir höfði. Ég minnist þess, að skylt mál, sem hv. 8. þm. Reykv. er 1. flm. að, frv. til l. um sölu mjólkur og rjóma, var teygt við 1. umr. í einn mánuð, ekki svo mjög vegna þess, að umr. væru langar, heldur vegna þess, hversu það var á dagskrá tekið - eða ekki tekið. Þetta mun stafa af því, að hæstv. forseti er þess ekki fýsandi, að mál þessi fái hraða afgreiðslu. Sá háttur á ekki að vera á, að mál séu látin sæta meðferð eftir því, hvort þau eru að skapi hæstv. forseta eða ekki. Ég segi þetta, því fremur, sem ég í landbn. lýsti yfir því, að afstaða mín til þess máls, sem hv. 8. þm. Reykv. og aðrir flytja, fari mjög eftir því, hvaða afgreiðslu þessi þáltill. fengi. Það bíður nú, en þessi mál binda hvort annað, enda er það álit sumra þm., að hægt sé að komast hjá ályktunum um þau, því að það getur ekki hjá því farið, að þingið gangi fram hjá þeirra auglýsta vilja. Ég gat ekki látið vera að minnast á þetta. Það verður ekki hjá því komizt að taka eftir þeirri meðferð, sem þessi mál hafa fengið hjá hæstv. forseta. En ég vil sízt verða til þess að tefja málið og skal því mjög takmarka það, sem ég vildi segja. Þeir, sem síðast töluðu, hv. þm. V.-Húnv. og hv. 2. þm. N.-M., lögðu á það höfuðáherzlu, að rannsókn væri óþörf. Þeir vildu telja, að sú rannsókn, sem hér er ráðgerð, hefði áður verið framkvæmd að mestu og því óþarfi að „endurtaka sama leikinn“, eins og hv. þm. V.-Húnv. sagði. Hann sagði, að hér hefði að vísu orðið lítils háttar skortur á mjólk, en ekki meiri en annars staðar og mestur í blöðunum. Út af þessu hefði orðið úlfaþytur, sem svo hefði orðið til þess, að menn fóru að safna mjólk, - mér skildist, að þessi „mjólkursöfnun“ hefði svo verið ein aðalorsökin til mjólkurskortsins. - Þetta voru aðalrök þessa hv. þm. Ég veit það hefur stungið hv. þm. illa, að það eru í l. um sölu mjólkur og rjóma ákvæði um það, að samsalan skuli á hverjum tíma sjá Reykjavík og Hafnarfirði fyrir nægri mjólk, - innan þeirra takmarka, sem viðráðanleg eru. Nú er það upplýst, að mjög verulegur hluti af þessu mjólkurmagni, sem til var, var tekinn og látinn til annarra aðila, án þess að um það væri samið. Þetta tel ég, að sé skýlaust lagabrot, og þetta á að rannsaka og hefur aldrei verið rannsakað af neinni af þessum sex n., sem hv. þm. talaði um. Það er þess vegna tilgangslaust af honum að vísa til niðurstöðu þeirra n., sem áður hafa starfað að rannsókn nýmjólkurmála, því að þetta hefur ekki komið fyrir fyrr. En þessu vilja þeir ekki láta koma nálægt. Hv. þm. Mýr. hefur svo vendilega hugsað um þetta atriði, að hann hefur tekið það út úr tillgr., - sem sagt, þetta eina atriði, sem má ekki rannsaka, er - lögbrot. Það er í till. hv. þm. Snæf., að rannsaka skuli sölu á mjólk til setuliðsins, en þetta hefur hv. þm. Mýr. tekið út úr till., svo að ekki verði um það deilt. Hv. 2. þm. N.-M. sagði í sinni ræðu síðast, að hann bæri kvíðboga fyrir því, hvernig færi um mjólkursölu næsta haust, því að nú væri slátrað svo mörgum nautgripum á mjólkursvæðinu vegna fóðurskorts. mundi þetta ekki vera efni til rannsóknar? Eða mun það í nál. einhverra þeirra sex n., sem hv. þm. V.-Húnv. talaði um? Það þarf að taka til athugunar lögbrotið í haust og horfurnar fyrir næsta haust. Ég skal svo ekki hafa fleiri orð um þá athugun, sem nauðsynlegt er, að gerð sé á mjólkurmagninu, og þær ráðstafanir, sem þarf að gera til að bæta úr því, og að rannsaka til hlítar lögbrotið s. l. haust. Það hefur komið fram, að mjólkurgæðin eru ekki eins mikil og þörf er á. Það hefur og verið frá því skýrt, að mjólkurstöðin nái ekki að afkasta eins miklu og hún þyrfti að gera, vegna þess, hve mikið mjólkurmagn hún tekur til meðferðar. En það hefur láðst að geta um tvennt. Í fyrsta lagi, hvers vegna ný mjólkurstöð var ekki reist fyrr en nú, þegar allt er orðið eins dýrt og það getur orðið, og í öðru lagi, hvers vegna mjólkurbú hér á næstu grösum eru látin standa ónotuð á sama tíma sem mjólkurstöðin er svo ofhlaðin, sem raun ber vitni. Væri ekki ástæða til að athuga, hvers vegna þessi tæki eru látin standa ónotuð? Þetta stendur ef til vill í nál. sex manna n., sem þm. hafa verið að vitna í. Ég held, að mjög æskilegt hefði verið að athuga samvinnu búanna, því að mér skilst, að hún sé ekki eins góð og vera ætti. Vitaskuld er ýmislegt í sambandi við gæði mjólkurinnar, sem til greina kemur að athuga í sambandi við flutninga og aðra meðferð frá fyrstu hendi. Þetta er túlkað þannig, að við flm. viljum fara heim til bændanna og athuga, hvernig þeir framleiða vöru sína. Ef til vill væri ástæða til að gera þetta, en það hefur verið gert. En hvers vegna kemur þá svo mikið í 4. flokk sem hv. 2. þm. N.M. lýsti yfir? Við þessu þarf að gera einhverjar ráðstafanir, og held ég, að ekki væri það til skaða, að það væri rætt frekar, þótt þessi hlið málsins hafi verið athuguð áður. Um verðlag mjólkurinnar er margt á huldu, þótt hv. þm. V.-Sk. hneykslist á því, að á slíkt sé minnzt. Ég efast um, að þær sex n., sem um mál þessi hafa fjallað, hafi rannsakað verðlagshliðina til hlítar. En það er áreiðanlega ástæða til þess að skoða inn fyrir dyrastafinn hjá mjólkursölun., og það er fullkomin ástæða til að skipa til þess n., sem hefur eitthvert vald og þarf ekki að fara bónarveginn til að fá upplýsingar. Það hefur ekki verið rannsakað, hvort álagningin er ekki meiri en góðu hófi gegnir, og lítið hefur upplýstst um vinnslu og flokkun mjólkurinnar og um tölur þær, sem bændur fá heim og eru nálega helmingi lægri en söluverð mjólkurinnar er hér. Reynt hefur verið að færa sönnur á, að orsakirnar séu flutningserfiðleikar, en ég álít, að þeirra sé víðar að leita. Þá þarf að athuga, hvers vegna lög, sem sett hafa verið um þessi efni, hafa ekki verið notuð. Mjólkurfræðingur samlagsins hefur kvartað yfir því, að framleiðsluvörum væri ýmist hent eða sendar heim til bænda í lítilli þökk þeirra. Allt þetta er þörf á að rannsaka ofan í kjölinn. Ég vil nú leyfa mér að gera samanburð á till. hv. þm. Snæf. og till. minni hl. landbn. Þar er mikill munur á. Það er ástæða til að kynna sér muninn á þeim, því að á því veltur allt, hvor tillagan verður samþykkt. Ég tel till. hv. þm. Snæf. líklega til að bera árangur, en till. minni hl. er með sama sniði og aðrar till., sem fram hafa komið í þessu máli áður, þannig að n. skipuð samkvæmt henni þurfi að fara bónarveginn í leit eftir upplýsingum. Hjá minni hl. eru allar till. gerðar kraftminni. Samkvæmt till. hv. þm. Snæf. á að skipa n., sem hefur vald, en samkvæmt till. minni hl., sem sé valdalaus. Þetta skiptir öllu máli, og mætti búast við litlum árangri af starfi hinnar síðarnefndu n. Samkv. till. hv. þm. Snæf. væri hægt að komast að kjarna málsins, en kringum hann hefur alltaf verið farið. Ég skal gera mitt - þrátt fyrir allt -, til þess að málið nái fram að ganga. Ég ætla að lokum að fara nokkrum orðum um hinn fádæma málflutning hv. 2. þm. N.-M. Hann sagði, að við flm. gerðum allt, sem við gætum, til þess að leggja stein í götu mjólkurframleiðenda. Mig furðar stórkostlega á því, að þm. skuli leyfa sér að viðhafa slík orð, og var allt, sem þm. sagði um þetta, helber ósannindi. Ég hef verið með í því að koma mjólkurl. á. en verið svikinn um framkvæmd þeirra og vil breyta þeim til batnaðar. Því fer mjög fjarri, að ég vilji troða skóinn ofan af bændum, og ættu þeir, sem lifa á sundrung í þessum málum, að skammast sín fyrir að láta sér slík orð um munn fara. Þeir, sem þessum málum stjórna, hafa á síðustu árum gert óþarfa leik að því að leggja stein í götu þeirra, sem við sjóinn búa, og það svo, að þeir, sem stundað hafa þennan atvinnuveg þar, mjólkurframleiðslu, hafa margir hverjir orðið að leggja hann niður. Fyrir framkvæmd mjólkursölun. á mjólkurl. hafa margir, sem í kaupstöðum búa, orðið að farga kúm sínum. En ég veit ekki til, að það hafi verið gagnrýnt og þeir hafi viljað leggja stein í götu framleiðenda til landsins, enda er það ekki leið til heilbrigðs samkomulags. Það þarf að gæta hagsmuna beggja. Vil ég að síðustu segja, að eðlilegra er, að þeir, sem ráða þessum málum, reyni að bæta úr misfellunum, en spyrni ekki sífellt við broddunum. Ég er ekki viss um, hve lengi neytendur þola þá meðferð, sem þeir nú sæta í þessum efnum. - Ég vil vænta þess, að þm. geti orðið ásáttir um að samþ. till. hv. þm. Snæf., en gjaldi varhuga við samþ. till. minni hl. beggja. Þær draga úr þeim árangri, sem til var ætlazt af flm. upphaflegu tillögunnar.

Frsm. minni hl. (Bjarni Ásgeirsson) Hv. þm. Hafnf., sem nú settist, ræddi mikið um þörf ýmissa rannsókna í mjólkurmálinu. Ég hafði skýrt frá því, að ýmsar rannsóknir hefðu verið gerðar á undanförnum árum í þessu efni, en þm. virtist ekkert hafa með niðurstöður þeirra rannsókna að gera. En ég held, að ef hann kynnti sér þær, gæti hann fengið upplýsingar um margt, sem hann spyr nú um. Hann hangir í einu atriði mjólkurl., sem fjallar um það, að mjólkursamsölunni sé skylt að sjá neytendum á þessu svæði fyrir nægri mjólk. Þetta atriði á vitanlega að skilja svo, að mjólkursölun. eigi að gera allt, sem í hennar valdi stendur, til að útvega næga mjólk, og þó að mjólkurskortur hafi verið hér að undanförnu, hafa ekki heyrzt raddir um, að þar væri um brot á mjólkurl. að ræða. Ég vil segja það, að þær upplýsingar, sem hv. þm. Hafnf. óskar eftir að fá í þessum málum eftir þeirri leið, sem ætlazt er til í till. hv. þm. Snæf., nást betur á friðsamlegri hátt. En ef sett er slík rannsókn á bændur og stofnanir þeirra, er einskis samkomulags að vænta. Hann talaði um þá, sem lifðu á ósamkomulagi í þessum málum, og beindi því til hv. 2. þm. N.-M. Það er vægast sagt grálega mælt. Ég hef aldrei orðið var við, að hv. þm. N.-M. hafi viljað koma af stað illyndum, heldur hafa ýmsir úr hópi neytenda viljað það og þar á meðal þeir, sem borið hafa fram þessa till. hér í þinginu. Hv. þm. Hafnf. hefur prýtt þann hóp, en virðist nú kominn á annað mál, og vil ég taka undir það með honum, að þeir, sem viðhalda þessum ófriði, ættu að skammast sín. Hv. þm. Skagf. hélt því fram, að ég hefði viðurkennt, að full þörf væri rannsóknar í þessu máli. Ég hélt því fram, að af því að búið væri að rannsaka margt í málinu, væri frekari rannsóknar ekki þörf. Eðlilegasti grundvöllurinn, sem byggt er á og byggt hefur verið á í þessum málum, er sá, að menn fái bætt úr ágöllunum stig af stigi, eftir því sem bætt tæki leyfa. Ég flutti brtt. mína af því, að ég vildi koma frv. í það horf, að nokkrar líkur væru til þess, að það kæmi að nokkru gagni, en yrði ekki til hins gagnstæða. Hv. þm. Snæf. fann till. minni það til foráttu, að hún miðaði að því að tryggja pólitísk yfirráð mín og flokks míns í þessum málum. Þessi hv. þm. er búinn að binda sig fastan við, að till. mín sé pólitísk, en hver maður getur séð, að það, sem fyrir mér vakir, eru engin pólitísk yfirráð, og til þess að undirstrika það hef ég boðið þm. upp á það, að fyrsti maðurinn, sem kosinn yrði samkvæmt minni till., yrði hv. þm. Ak., til þess að tryggja það, að maður með sérþekkingu hefði málið með höndum. Þótt mjólkurfræðingurinn yrði ef til vill framsóknarmaður, mundi það ekki tryggja flokknum nein yfirráð í n. Hv. þm. A.-Húnv. var með ávítur í minn garð fyrir þá meðferð, sem málið hefði sætt, og tók það til dæmis, að liðið hefðu 22 dagar, þar til hægt hefði verið að taka málið fyrir, vegna þess, hversu brtt. mín kom seint fram. En ég vil taka það fram, að svo hart var að mér gengið, að ég fékk aðeins frest um eins fundar bil til að athuga þær till., sem ég vildi bera fram. Ég vildi og bíða eftir hv. 2. þm. Skagf. Ég var að gera mér grein fyrir því, að hann væri að reyna að koma vitinu fyrir flokksmenn sína í málinu. Þá talaði þm. um það, hve mikill munur væri á till. hv. þm. Snæf. og till. minni hl. Ég skal ekki segja, hvort munurinn í því falli yrði sá, að það yrðu allt aðrir menn í n. hvorri fyrir sig, en munurinn liggur í því, hvernig þær yrðu skipaðar. N. eins og sú, sem ræðir um í till. hv. þm. Snæf., skipuð eins og þar er ætlazt til og samkvæmt 34. gr. stjskr., mundi aldrei verða tekin nema sem fjandskapur af hálfu þingsins í garð þeirra manna, sem eiga að sæta rannsókninni. Það er sitt hvað, hvort hv. þm. A.-Húnv. kemur til mín sem vinur og samstarfsmaður í málinu eða hann kemur með byssu með spenntum gikk, og er hvort tveggja þó sami maðurinn. Satt að segja veit ég ekki, hvaða umboð þessi maður hefur til þess að segja, hvernig þessi n. verði skipuð. Það getur skeð, að hann sé svo kunnugur í flokkunum, að hann viti, hvaða menn yrðu í fimm manna n. og hverjir í sex manna n., en ég get sagt honum það, að af hálfu Framsfl. verður enginn maður í fimm manna n., svo að hann getur sjálfur búið um sig í því sæti. Vitaskuld er allt annað um þá n., sem skipuð yrði samkv. till. 2. þm. Skagf. (JS). Þá er annað atriði, sem ég kann ekki við hjá hv. þm. A.-Húnv., þó að það komi ekki þessu máli við. Það er, þegar hann er að tala um till. frá bændum, en hann segist ekki taka minnsta tillit til þessara tillagna. Ég held, að ég gæti búizt við þessu frá ýmsum, en ekki frá þessum þm., sem er frá bændakjördæmi, og held, að ég verði að segja, að úr því svo fer um hin grænu tré, hvernig mun þá um þau hin visnu? Ég skal ekki vera langorður, en má þó ekki gleyma garminum honum Katli, 6. þm. Reykv. (SK). Hann fann ástæðu til þess að láta ljós sitt skína og helti úr sér yfir þá, sem væru á móti þessu. Það var satt að segja broslegt, þegar þessi þm. var að tala um þvergirðing og lundvonzku meðal okkar framsóknarmanna í þessu máli, hann sem sjálfur er þvergirðingurinn og lundvonzkan uppmáluð. Ég veit satt að segja ekki, hver er kunnari að magaveikislegri geðvonzku en þessi þm., og varð ég ekki var við., að skapið í honum batnaði mikið, meðan hann lifði á Korpúlfsstaðamjólk. Það, sem hann sagði um málið sjálft, er tæpast svaravert. Hann sagðist vera á móti till. minni og till. 2. þm. Skagf. Mig undrar það ekki, því að það hefur sjaldan brugðizt með þennan þm., að hann hefur fylgt þeirri till., sem verst gengdi í hverju máli. Það var annað atriði, sem hann kom inn á í þessu máli, sem ég get ekki látið vera að minnast á. Það virtist koma heldur við magann í honum, þegar hann fór að tala um úldna kjötið. Hann sagði, að það væri ljótt að skemma mat, og það er hverju orði sannara. En þetta kjöt hefur verið ómeti í tvenns konar skilningi. Það var óæti, en líka pólitískt ómeti. Ég veit ekki, hvort þessi þm. hefur lifað á því, þó að hann hafi útlit til þess, en hann hefur lifað á því pólitískt, og verði honum að góðu. Í sambandi við þetta tal hans um, að það sé ljótt að skemma mat, vil ég benda honum á það, að ekki er langt síðan síld og fiskur hefur skemmzt. Hann minntist ekki á það, hvað það væri ljótt að skemma fiskmeti og saltsíld, og ég veit ekki til, að hann hafi farið niður á síldarplön til að gráta yfir saltsíldinni, og ég veit ekki heldur til, að hann hafi haldið sams konar ræðu yfir fiskflökunum í Keflavík og hann hefur haldið yfir kjötinu. En þegar slíkt kemur fyrir með kjöt, sem búið er að selja og ýmsir embættismenn hafa fjallað um, þar á meðal þm. Ak. (SEH), leyfir hann sér að dylgja um, að þetta kjöt hafi af Sambandinu og kaupfélögunum verið skemmt að yfirlögðu ráði til þess að koma í veg fyrir, að meðborgarar okkar innan lands og utan gætu lagt sér það til munns. Ég vil nú segja það, að slíkur málflutningur getur ekki verið sprottinn af öðru en fullkomnu pólitísku einsýni eða blindu eða framúrskarandi óheiðarleik í málfærslu. Svo klykkti hann út með því að segja það í skjóli þinghelginnar, að kaupfélögin hefðu eyðilagt mat í tonnatali og í sama tilgangi. Ég vil nú skora á hann að endurtaka þetta utan þingsins og geta þess, hvaða matur og hvaða stofnanir þetta eru, svo að hann geti sannað það fyrir dómstólunum og fengið eina rannsóknina enn, sem hann virðist þrá svo mjög.