Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Til svara eru: Forsætisráðherra, fjármálaráðherra og innanríkisráðherra.

Frú forseti. Í skýrslu forsætisráðherra sem gefin var við upphaf þessa þings kom fram að meðal þeirra verkefna sem forsætisráðherra leggur áherslu á er að ljúka vinnu við endurskoðun stjórnarskrárinnar. Í samhengi við þá vinnu er forsætisráðherra búin að koma því margoft til skila að hún hefur áhuga á að fram fari þjóðaratkvæðagreiðsla. Jafnvel hefur verið nefnt að þjóðaratkvæðagreiðsla eigi að fara fram á þessu ári. Mig langar til að bera það upp við hæstv. forsætisráðherra hvernig hún sjái fyrir sér að þessi þjóðaratkvæðagreiðsla fari fram. Um hvað á að kjósa? Allir fræðimenn sem um hafa fjallað telja að tillögur stjórnlagaráðsins séu í besta falli ófullburða drög að nýrri stjórnarskrá. Spurningin er þessi: Telur forsætisráðherra raunhæft að vænta þess að samið verði á næstu dögum og vikum frumvarp til laga um nýja stjórnarskrá sem hægt er að bera undir þjóðina? Ég get sagt fyrir mitt leyti að ég tel fullkomlega óraunhæft að ætla að það gerist á næstu vikum. Þá er spurningin þessi: Hvað er það sem á að leggja fyrir þjóðina? Kemur til greina að leggja tillögur stjórnlagaráðsins eins og þær bárust þinginu undir þjóðina eða á þjóðaratkvæðagreiðslan ekki að fara fram fyrr en eftir að frumvarp hefur verið samið? Er kannski hugmyndin að þjóðaratkvæðagreiðslan fari fram eftir þinglega meðferð slíks frumvarps? Mér þætti sjálfum það alveg koma til álita. Umræðan um þjóðaratkvæðagreiðslu og stjórnarskrána er hulin slíkri þoku að það verður aðeins að fara að skýra línur.

Virðulegi forseti. Þetta mál er til umfjöllunar hjá stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd sem hefur sent tillögur stjórnlagaráðs til umsagnar. Eftir því sem ég best veit er verið að fjalla um þær umsagnir og fara yfir þær. Auðvitað fer það eftir niðurstöðu stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar hvert framhaldið verður á þessu máli og hve fljótt og vel henni tekst að vinna það. Takist henni að vinna þetta á næstu vikum, fara yfir þessar tillögur og ná góðri samstöðu eða að minnsta kosti einhverri meirihlutasamstöðu um málsmeðferð í þessu máli leyfi ég mér að vona að það geti orðið á þeim nótum að nefndin geri sínar athugasemdir, og lagfæringar eftir atvikum, við tillögur stjórnlagaráðs, stjórnlagaráð fái þá aftur í stuttan tíma til umsagnar þær tillögur sem yrðu væntanlega gerðar og síðan yrði, ef ég mætti ráða ferðinni, útbúin þingsályktunartillaga um að málið fari í þjóðaratkvæðagreiðslu. Nú má vel vera að það sé of seint að það fari í þjóðaratkvæðagreiðslu samhliða forsetakosningum en þá síðar og þá yrðu menn að leggjast yfir það með hvaða hætti málið yrði lagt fyrir þjóðina í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég sé fyrir mér að það mætti skoða það eftir slíka yfirferð og lagfæringar að setja málið í þjóðaratkvæðagreiðslu þannig að fólk fengi tækifæri til að greiða atkvæði um málið kaflaskipt. Að þeirri yfirferð lokinni kæmi málið inn í þingið í frumvarpsformi til afgreiðslu. Vonandi næst að afgreiða það héðan áður en þessu kjörtímabili lýkur.

Forseti. Ég verð að lýsa þeirri skoðun minni að ég hef mjög miklar áhyggjur af því sem er fram undan. Fyrst var það þannig að með meirihlutakosningu á Alþingi var komið á fót stjórnlagaþingi. Meiri hluti þingsins ákvað að kjósa inn í sérstakt stjórnlagaráð fulltrúa sem áður höfðu tekið þátt í kosningunni en hún var síðan ógilt. Það á að nota vinnu þeirra fulltrúa til að vinna áfram með í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Forsætisráðherra er opin fyrir því að meiri hluti þeirrar nefndar komist að niðurstöðu um tillögur stjórnlagaráðsins og að sú niðurstaða verði borin undir þjóðaratkvæðagreiðslu. Hvaða þýðingu á sú þjóðaratkvæðagreiðsla að hafa? Við erum að tala um gögn sem ekki hafa verið tekin til umræðu í þinginu, gögn sem þingið hefur ekki fengið að tjá sig um. Fyrst tekur meiri hlutinn völdin og kýs stjórnlagaráð, síðan tekur hann meirihlutavöldin í nefndinni og heldur sína eigin þjóðaratkvæðagreiðslu. 

Forseti hvetur hv. þingmenn til að virða tímamörk.

Hæstv. forseti. Ef ég man rétt fékk þingið tækifæri í upphafi þings til að ræða um skýrslu stjórnlagaráðs og ég veit ekki betur en að málið hafi núna verið í tvo mánuði til umfjöllunar í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Þar hefur verið tækifæri fyrir alla þingmenn í þeirri virðulegu nefnd til að fjalla um málið og veit ég ekki betur en að sú umfjöllun sé langt komin þótt eitthvað sé eftir. Án þess að ég hafi hugmynd um það tel ég að minnsta kosti líkur á því að það sé góður vilji fyrir því hér, og meiri hluti, að málið fari inn í þetta ferli, fari í þjóðaratkvæðagreiðslu og að því loknu inn í þingið og í frumvarpsbúning og verði afgreitt þar endanlega. Ég held að það sé mjög mikilvægt að þær tillögur sem fram hafa komið og mikil vinna hefur verið lögð í af stjórnlagaráðinu fái að standa sem mest óbreyttar. Það þarf að vísu eitthvað að fara yfir þær  
            

Frú forseti. Í gær komu tölur frá Hagstofu Íslands um að á síðustu 12 mánuðum hefði störfum á vinnumarkaði fækkað um 3.100. Frá upphafi mælinga Hagstofu Íslands hefur atvinnuþátttaka á Íslandi aldrei mælst lægri en einmitt á síðasta ársfjórðungi síðasta árs. Mig langar að biðja hæstv. forsætisráðherra að útskýra þessar tölur. Hæstv. forsætisráðherra flutti ræðu á mánudaginn og talaði um þau góðu verk sem ríkisstjórnin væri að vinna, þá væntanlega í atvinnu- og efnahagsmálum þjóðarinnar. Hún sendi stjórnarandstöðunni um leið tóninn, líka Samtökum atvinnulífsins og Alþýðusambandi Íslands og vildi kenna þeim aðilum um allt sem aflaga hefur farið á undangengnum árum við hagstjórn á Íslandi. Ég tel að hæstv. forsætisráðherra verði að útskýra fyrir okkur hvernig standi á því að atvinnuþátttaka hafi aldrei verið lægri á Íslandi í sögulegu samhengi, störfum hafi fækkað á einu ári, þ.e. fólki á vinnumarkaði, um 3.100. Ber þetta þess merki að atvinnustefna ríkisstjórnarinnar sé yfir höfuð einhver? Mig langar líka að spyrja hæstv. ráðherra hvenær við fáum að sjá lyktir mála eins og að rammaáætlun verði lögð fram þannig að við getum farið að ræða um það með hvaða hætti við ætlum að nýta auðlindir þjóðarinnar. Hvenær á að klára samgönguáætlun sem kom ári á eftir áætlun inn í þingið og hefur komið í veg fyrir margar framkvæmdir sem eru í biðstöðu? Eins og ég les hana er hún reyndar metnaðarlausasta plagg Íslandssögunnar þegar kemur að samgönguframkvæmdum hér á landi þannig að það er eðlilegt að við spyrjum: Hvert stefnir þessi ríkisstjórn í atvinnumálum?

Við höfum margoft rætt það, virðulegi forseti, hvert þessi ríkisstjórn stefnir í atvinnumálum. Ég held að öllum sé það ljóst nema stjórnarandstöðunni að hún er á réttri leið. Hér er spurt um vinnumarkaðinn og ég er hérna með fréttir frá greiningardeild Íslandsbanka sem segir stöðuna á vinnumarkaði batna. Þetta hefur eitthvað farið fram hjá hv. þingmanni. 
             Tölur Hagstofunnar eiga sér sína skýringu. Ég held að hún hljóti að felast í atvinnuaðgerðum ríkisstjórnarinnar að því leyti að við höfum kappkostað að taka fólk sem hefur verið á atvinnuleysisskrá inn í nám. Þar með hefur það farið af vinnumarkaðnum. Ég held að allir fagni því að fara þá leið. 2–3 þús. manns hafa farið í skóla á grundvelli þeirra aðgerða sem við höfum gripið til. Þeim sem eru í fullu starfi hefur fjölgað, en þeim fækkað sem eru í hlutastörfum. Ég hygg að það eigi sér allt sínar skýringar. Auðvitað þarf samt að gera betur á vinnumarkaði en við höfum gert. Hið opinbera hefur komið þar inn af fullum krafti en það vantar meira að atvinnulífið sjálft taki við sér og geri slíkt hið sama. Seðlabanki Íslands gaf nýlega út að störfum hefur fjölgað á vinnumarkaði um 5 þús. Það er mjög góðs viti.  Ég fór yfir það um daginn að ýmsar fjárfestingar eru í gangi, bæði sem áform eru um og eru að fara af stað, bæði fyrir norðan og sunnan, sem gefa okkur vonir um að það verði meiri innspýting í atvinnulífið en spár 

Frú forseti. Staðreyndin er sú að fólki á íslenskum vinnumarkaði hefur fækkað um 3.100 á síðasta ári. Er þetta árangur? Er það árangur þegar hæstv. ráðherra gumar af því að verið sé að taka fólk út af vinnumarkaði og beina því í nám eða á bætur? Þetta er engin stefna sem ríkisstjórnin rekur þegar kemur að atvinnumálum þjóðarinnar. Atvinnumál snerta líka skuldug heimili vegna þess að ef fólk hefur ekki atvinnu á það erfitt með að standa undir skuldbindingum stökkbreyttra lána sem hækkuðu um 40% í kjölfar hrunsins. Ég hvet hæstv. forsætisráðherra, hvet öllu heldur aðra til að vekja hæstv. forsætisráðherra af þyrnirósarsvefni sínum til næstum þriggja ára. Það er með ólíkindum að horfa upp á þessa þróun og sjá hæstv. ráðherra koma hingað upp skipti eftir skipti 

Virðulegi forseti. Það þarf ekkert að vekja þá sem hér stendur, hún er vakin og sofin yfir þessu verkefni og er að gera sitt besta ásamt ríkisstjórninni til að koma hjólum atvinnulífsins í gang. Ég minni hv. þingmann á það þegar hann gerir lítið úr þeim vinnumarkaðsaðgerðum sem við höfum verið í varðandi atvinnulaust fólk, að koma því í nám, að þetta var ein af stóru aðgerðunum sem Finnar fóru í á sínum tíma þegar þeir lentu í kreppunni sinni, þ.e. að mennta fólkið. Þar erum við að byggja upp til framtíðar og ég hygg að það sem muni standa mjög upp úr þegar menn skoða sögu þessa tímabils sem við erum að ganga í gegnum verði að þetta hafi einmitt verið stórar aðgerðir til að hjálpa fólki inn í framtíðina og í atvinnu. 
             Hv. þingmaður hlýtur líka að gleðjast yfir því sem við töluðum um hér um daginn, að landflótti er sem betur fer að minnka. Á síðasta ársfjórðungi voru 70 aðfluttir umfram brottflutta og þar erum við að tala um allt aðrar tölur en SA voru með. Samtök atvinnulífsins töluðu um að það yrðu um 400–500 manns en af þessum 70 

Hæstv. forseti. Það er greinilega þörf á því að taka ítarlegri umræðu en okkur gefst kostur á í dag um atvinnumálin og stöðu þeirra. Eins og hv. þm. Birkir Jón Jónsson hefur vakið athygli á hér í þinginu, bæði í gær og í dag, þá draga tölur Hagstofunnar, um fækkun fólks á vinnumarkaði, upp þá mynd að þrátt fyrir að atvinnuleysistölur Vinnumálastofnunar hafi lækkað er ekki um raunverulegan árangur að ræða heldur fyrst og fremst breyttar forsendur. Það er verið að reikna atvinnuleysið úr minna mengi eða minni samtölu en áður þannig að þetta eru eiginlega hagtöluleg minnkun á atvinnuleysi en ekki raunverulegur árangur í atvinnumálum. Varðandi þetta atriði, hæstv. forseti, má líka bæta því við að það er gott þegar fólk á þess kost að fara í nám. En það er ekki gott að helsti hvatinn að því að fólk fari í nám sé dapurt ástand á vinnumarkaði. Best er auðvitað að fólk eigi valkostina, geti farið á vinnumarkaðinn, geti fundið störf við hæfi en eigi líka kost á að fara í nám. En nóg um það. Ég vildi spyrja hæstv. forsætisráðherra um stöðu kjaramála, það tengist þessu. Við heyrum fréttir af því þessa dagana að innan bæði samtaka launþega og vinnuveitenda eru mjög sterkar skoðanir um að forsendur kjarasamninga séu brostnar, ekki vegna þess að samningsaðilarnir sjálfir hafi ekki staðið við sitt heldur vegna þess að ríkisstjórnin hefur ekki staðið við sitt. Ég spyr hæstv. forsætisráðherra, daginn áður en úrslitastundin rennur upp varðandi framlengingu kjarasamninga: Hver eru skilaboð hennar til aðila vinnumarkaðarins?

Virðulegi forseti. Skilaboðin eru að horfa bjartsýnum augum til framtíðar og vinna með ríkisvaldinu að því að koma hjólum atvinnulífsins í gang. Það eru mín skilaboð til þeirra. Ríkisvaldið hefur staðið við sinn hlut að því er varðar atvinnuuppbygginguna og ýmislegt er í gangi að því er varðar opinberar framkvæmdir. Það hefur gengið tregar að því er varðar almenna markaðinn. En sem betur fer erum við að sjá ýmislegt glæðast þar. Margt er í pípunum sem við getum verið nokkuð bjartsýn með að geti skapað fjárfestingar á næstu þremur, fjórum árum, sem eru í spánum, upp á 75 milljarða; og meira í pípunum eins og ég hef komið inn á. Það voru engin smáverkefni sem ríkisvaldið fór í með aðilum vinnumarkaðarins, tengd kjarasamningum. Ég er viss um að svo langt aftur sem menn leita hefur engin ríkisstjórn sett á borð eins viðamikinn pakka eða aðgerðir til að ná kjarasamningum og tryggja stöðugleika á næstu þremur, fjórum árum. Við erum öll af vilja gerð til að leggja okkar af mörkum til að það náist en til þess þarf að vera sanngirni á báða bóga, sem er ekki. Þau atriði sem fyrst og fremst standa út af eru lífeyrismálin. Menn verða að hafa í huga að þar eru ekki neinar smátillögur að takast á við, m.a. tillögur sem sjálfstæðismenn og framsóknarmenn höfðu enga döngun í sér til að taka á meðan þeir voru í ríkisstjórn og meðan til var fullt af peningum. Það snýst um að fara í uppgjörið á A-hlutanum og fara í uppgjörið á B-hlutanum og það verður ekki hrist fram úr erminni. Af þeim 44 atriðum sem við settum af stað er rúmlega helmingnum lokið og 19 af þeim eru í góðum farvegi. Sumt af því sem atvinnulífið nefnir, eins og SA, um réttarstöðu fólks við aðilaskipti, og segir að við höfum ekkert gert í er nú orðið að lögum, sem er bara eitt dæmi um það hvernig þeir matreiða sannleikann, þeir háu herrar á þeim bæ.

Hæstv. forseti. Við erum orðin vön þeirri umræðu að ríkisstjórnin sem nú situr við völd sé einhver misskildasta ríkisstjórn sögunnar. Hún er alltaf að gera allt fyrir alla og þegar menn sjá það ekki þá er það allt saman 

Virðulegi forseti. Það er svolítið merkilegt að enginn annar en ríkisstjórnin sjái þau skref vegna þess að þau blasa alls staðar við. Ég veit ekki hvort það hefur farið fram hjá hv. þingmanni að bætur almannatrygginga hafa hækkað um 12% á einu ári meðan áformin eru um að laun á almennum vinnumarkaði eigi að hækka á kjarasamningstímabilinu um 11%. Það hefur kannski farið fram hjá hv. þingmanni líka að kaupmáttur lægstu launa hefur hækkað sl. 12 mánuði um 8–9% og almenn hækkun launa hefur verið um 3–5%. Það hefur kannski líka farið fram hjá hv. þingmönnum að við höfum gert það sem ríkisstjórn sjálfstæðismanna og Framsóknarflokks gerði ekki, og er ég þar að tala um verðtryggingu á persónuafsláttinn sem kostar ekki neitt smátt. Við höfum verið að lækka tryggingagjaldið. Er það ekki sýnileg aðgerð? Við höfum verið að fara í átak í svartri atvinnustarfsemi. Það er aðgerð sem skiptir máli. Við höfum farið í margvíslegar aðgerðir sem snúa að vinnumarkaðsaðgerðunum og margt annað gæti ég nefnt vegna þess að það eru engar smáaðgerðir sem ríkisstjórnin lagði með sér til að tryggja stöðugleika á vinnumarkaði. Við erum að vinna að því þessar klukkustundir að reyna að loka þessu með aðilum vinnumarkaðarins þannig að 20. janúar, þegar fundurinn verður hjá þeim, verði hægt að ganga algerlega frá því að við höfum kjarasamninga það sem eftir lifir þessa kjarasamningstíma.

Virðulegi forseti. Ég get ekki orða bundist yfir því að ríkisstjórnin gumar af því að hafa lækkað tryggingagjaldið. Ég vil minna á að fyrst var tryggingagjaldið hækkað upp úr öllu valdi og svo lækkað og það er kannski ástæðan fyrir því að illa gengur; fyrst er allt hækkað og svo lækkað til málamynda. Við þekkjum þessi vinnubrögð. Það sem ég ætlaði að ræða við hæstv. forsætisráðherra er nýleg skoðanakönnun en í henni kemur í ljós að andstaðan við Evrópusambandsumsóknina er komin langt yfir 60%, nánar tiltekið 63% - 63% íslensku þjóðarinnar vilja ekki ganga í Evrópusambandið og vilja stöðva þessar viðræður. Hv. þm. Bjarni Benediktsson talaði við hæstv. forsætisráðherra áðan um þjóðaratkvæðagreiðslu um tillögur stjórnlagaráðs. Hæstv. forsætisráðherra er áfjáð í að koma þeim tillögum í þjóðaratkvæðagreiðslu þó ekki sé búið að boða til kosninga. Því langar mig til að upplýsa hæstv. forsætisráðherra um að ég, ásamt þremur þingmönnum, er með í utanríkismálanefnd þingsályktunartillögu sem gengur út á það að Íslendingar fái nú þegar að greiða atkvæði um hvort halda eigi þessari Brussel-vegferð áfram, Evrópusambandsumsókninni. Þar voru sett þau tímamörk að þjóðaratkvæðagreiðsla um það efni færi fram í síðasta lagi 1. mars. Ég hef nú gert breytingartillögu á þessari þingsályktunartillögu því að þriggja mánaða tímatakmarkið, til að undirbúa þjóðaratkvæðagreiðslu, er liðið. Ég hef lagt til að þjóðaratkvæðagreiðsla, um hvort halda eigi viðræðuferlinu áfram eða ekki, fari fram samhliða forsetakosningum. Ef ekki samhliða forsetakosningum þá samhliða þjóðaratkvæðagreiðslunni sem hæstv. forsætisráðherra boðar. Styður hæstv. forsætisráðherra það ekki að þessi mál fari í þjóðaratkvæðagreiðslu í ljósi þess hve skýrt þjóðin talar?

Virðulegi forseti. Mig langar fyrst út af upphafsorðum hv. þingmanns að segja að mér finnst hún stundum gleyma því að við höfum verið að ganga í gegnum hrun á þremur árum.  Varðandi þjóðaratkvæðagreiðslu og ESB þá er munurinn á mér og hv. þingmanni sem hér talaði sá að ég treysti þjóðinni. Ég treysti þjóðinni til þess að meta það hvort hún vilji þá samninga sem við komum með þegar samningsferlinu í Brussel er lokið. Ég tel að það sé þjóðin sjálf sem eigi að taka ákvörðun um það, taka afstöðu til þess, hvort hún telur að hagsmunum Íslands sé betur borgið innan ESB með þá samninga sem við komum með og vonandi fyrr en síðar. Það er það sem mér finnst skipta máli í þessu öllu saman. Það eru ekki stjórnmálaflokkarnir á Alþingi sem eiga að taka ákvörðun fyrir þjóðina um það að hún eigi ekki að fá að taka afstöðu til málsins.

Eins og Icesave.

Við erum komin langt í þessu ferli og ég vonast til þess að samningsferlinu verði lokið á þessu kjörtímabili og hægt sé að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu um samninginn. Ég bið hv. þingmann í guðanna bænum um að treysta þjóðinni til að meta hvort rétt sé eða rangt að Ísland gangi í ESB á grundvelli þeirra samninga sem við komum með. Höfum í huga að fjöldi manns leggur sig fram um að þeir samningar sem við leggjum fram til þjóðaratkvæðagreiðslu verði bestu samningar sem völ er á.

Virðulegi forseti. Í tilefni þeirra orða sem hæstv. forsætisráðherra lét falla í upphafi um hrunið, þá vil ég minna á að Samfylkingin hefur setið í ríkisstjórn í fimm ár. Samfylkingin var í hrunstjórninni, hæstv. forsætisráðherra sat í ríkisstjórninni og hæstv. forsætisráðherra var sérlegur fjármálaspekúlant í þeirri ríkisstjórn. Við vitum hvaða umræður eru á dagskrá á morgun. Það á að fjalla um landsdóm. Ég hef oft verið á þeirri skoðun að hæstv. forsætisráðherra og hæstv. utanríkisráðherra hefðu átt að vera til rannsóknar í rannsóknarskýrslu Alþingis eins og þeir sem voru rannsakaðir. Ég treysti þjóðinni, stjórnarandstaðan á þingi treystir þjóðinni, en við ásamt þjóðinni treystum ekki ríkisstjórninni fyrir þeim samningum sem verið er að víla og díla með úti í Brussel. Það er það sem þetta snýst um, 63% þjóðarinnar vilja ekki ganga þá leið sem ríkisstjórnin er að fara. Ríkisstjórnin vill leysa mál í ósátt en ekki í sátt og fer með ESB-málið eins og málefni heimilanna og atvinnulífið, keyrir það beint ofan í skurð - og þjóðin vill ekki sjá þessa ríkisstjórn.

Hæstv. forseti. Alltaf þegar hv. þingmaður nefnir hrunið finnst mér hún skauta léttilega fram hjá helstu orsökum þess.  Látum svo ESB hafa sinn gang þannig að það verði þjóðin sem greiði atkvæði um það þegar við komum með samningana heim. 
            

Frú forseti. Ég vil byrja á því að óska hæstv. fjármálaráðherra Oddnýju Harðardóttur til hamingju með nýtt embætti og ég óska henni velfarnaðar á nýju ári, ekki veitir þjóðinni af, vegna þess að störf fjármálaráðherra eru afskaplega viðamikil og mikilvæg fyrir þjóðina. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra hvort hún hyggist hverfa frá þeirri stefnu að skattleggja fjármagn undir drep eins og ríkisstjórnin hefur gert. Það segi ég í ljósi þess að forveri hennar í embætti, hæstv. fyrrverandi fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon, mælti í gær fyrir þingsályktunartillögu þar sem hann biðlar til fjármagns, hann biðlar meira að segja til erlends fjármagns, að það komi til Íslands og auki fjárfestingu á Íslandi. Öðruvísi mér áður brá, frú forseti. Í gær lagði hæstv. ráðherra til að lokka hingað erlent fjármagn og í þingsályktunartillögunni er undirstrikað að á Íslandi gildi eignarréttur, líka fyrir útlendinga. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort hún hyggist hverfa frá þeirri stefnu að skattleggja fjármagn og hagnað fyrirtækja eins og gert hefur verið, og hverfa frá þeirri stefnu ríkisstjórnarinnar að skattleggja þjóðina út úr kreppunni en reyna í staðinn að örva fjármagn og fjárfestingar, því að fjárfestingar eru forsenda þess að hér myndist atvinna. Atvinna er það einmitt það sem þjóðin þarf mest af öllu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina og einnig góðar kveðjur. Hv. þingmaður spyr hvort sú sem hér stendur muni hverfa frá þeirri stefnu að skattleggja fjármagn. Skattstofnar ríkisins biðu mikinn hnekki í hruninu, eins og menn þekkja, og varð að bregðast við því svo niðurskurður í velferðarþjónustunni yrði ekki svo mikill að þeir sem þyrftu sérstaklega á þeirri þjónustu að halda bæru þar óbætanlegan og skarðan hlut frá borði. Allar þessar aðgerðir hafa sínar aukaverkanir, ef svo má að orði komast, en við erum ekki komin á þann stað, því miður, að við getum farið að lækka skatta. Enn rekum við ríkissjóð á lánum og á meðan svo er er glapræði að ætla að fara í það mál. Ég vil minna á að það er frítekjumark á fjármagnstekjuskatti og það er líka athyglisvert að eignarskattar hafa varla breyst frá því á árinu fyrir hrun. Skýringin er m.a. sú að almenni eignarskatturinn sem mjög margir greiddu af tiltölulega litlum eignum var felldur niður en í staðinn er kominn auðlegðarskattur sem greiddur er af þeim sem eiga miklar eignir. Sá skattur er tímabundinn. Fyrst mundi ég skoða þann skatt 

Frú forseti. Svör hæstv. fjármálaráðherra valda mér miklum vonbrigðum. Ég hafði vonast til þess að hún sæi ljósið og reyndi að stækka kökuna sem ríkissjóður hefur tekjur af í stað þess að leggja sífellt meiri álögur á fólk og fyrirtæki. Þegar fyrirtæki verða fyrir áföllum eru þau ekki nógu burðug til að bera meiri skatta. Það er miklu gáfulegra að reyna að stækka kökuna og fá þannig meiri tekjur út úr skattstofnunum en vera sífellt að hækka skattana. Mér sýnist að hæstv. ráðherra ætli sér að halda áfram að skattleggja en það leiðir til stöðnunar í landinu og hættulega mikillar kyrrstöðu. Ég spurði í gær: Hvernig stendur á því þegar ofgnótt er af fjármagni á Íslandi að enginn fjárfestir?

Virðulegi forseti. Ég er sammála hv. þingmanni þegar hann talar um að nauðsynlegt sé að breikka skattstofnana. Það er mjög nauðsynlegt að gera það og með ýmsum aðgerðum, m.a. með því að vinna að atvinnusköpun, sem er forgangsverkefni í þeirri stöðu sem þjóðin er í nú. Hv. þingmaður talar um að verið sé að skattleggja fyrirtæki undir drep o.s.frv. en þá er gott að hafa það til hliðsjónar í þeirri umræðu að aðeins einn þriðji fyrirtækja á Íslandi greiðir tekjuskatt. 

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir þingsályktunartillögum um samgönguáætlanir. Önnur er stefnumarkandi samgönguáætlun fyrir árin 2011–2022 og hin verkefnaáætlun fyrir árin 2011–2014 sem er hluti af og innan ramma stefnumarkandi áætlunarinnar. Einnig mun ég á eftir mæla fyrir þingsályktunartillögu um fjarskiptaáætlun sem nú er sett í sama form og samgönguáætlun. Lagt er til að fjallað verði um þessar ályktanir samhliða og grunnur lagður að frekari samþættingu þeirra þegar fram líða stundir. Í lögum nr. 33/2008, um samgönguáætlun, segir að innanríkisráðherra leggi á fjögurra ára fresti fram tillögu til þingsályktunar um samgönguáætlun þar sem mörkuð skuli stefna og markmið fyrir allar greinar samgangna næstu tólf árin. Fjögurra ára áætlun skal vera hluti af og innan ramma tólf ára samgönguáætlunar. Samgönguáætlun 2003–2014, fyrsta áætlunin sem unnin var samkvæmt lögum um samgönguáætlun, var samþykkt á Alþingi vorið 2003. Fyrsta endurskoðun hennar, tillaga til þingsályktunar um samgönguáætlun 2007–2018, var lögð fram á vorþingi 2007 en var ekki afgreidd. Samgönguáætlun 2003–2014 er því enn í gildi og gildandi fjögurra ára áætlun 2009–2012, sem samþykkt var á vorþingi 2010, fellur innan hennar. Undirbúningur vinnu við tillögu að samgönguáætlun 2011–2022 hófst árið 2008 og samráð við atvinnulíf og sveitarfélög um langtímastefnumótun hófst í upphafi árs 2009. Samráð á stefnumótunarstigi var mun umfangsmeira en áður hefur tíðkast við mótun samgönguáætlunar. Meðal annars voru haldnir samráðsfundir í öllum landshlutum og samgönguþing vorið 2011. Samgönguráð vann í hendur ráðherra tillögu að samgönguáætlun 2011–2022 ásamt tillögu að verkefnaáætlun 2011–2014. Tillögurnar sem hér eru lagðar fram eru í samræmi við stefnu ríkisstjórnar, áherslur ráðherra, aðrar áætlanir hins opinbera, niðurstöður starfshópa samgönguráðs, niðurstöður fyrirliggjandi rannsókna og niðurstöður víðtæks samráðs. Umhverfismat áætlunarinnar, sem unnið var samhliða tillögunni, hafði einnig áhrif á stefnumótunina. Stefnumarkandi tillagan skiptist í þrjá kafla. 1. kaflinn er stefnumörkunin þar sem sett er fram stefna um hvert hinna fimm lögbundnu markmiða, þ.e. um greiðar samgöngur, um hagkvæmar samgöngur, um umhverfislega sjálfbærar samgöngur, um öruggar samgöngur og um samgöngur sem stuðla að jákvæðri byggðaþróun. Í 2. kaflanum er grunnnet samgangna skilgreint og í 3. kaflanum er sett fram áætlun um fjáröflun, útgjöld og helstu framkvæmdir. Þá fylgir tillögunni ítarleg greinargerð. Á vefsvæði samgönguáætlunar eru auk þess ýmisleg viðbótargögn, m.a. umhverfismat tillögu að samgönguáætlun, niðurstöður samráðs funda í öllum landshlutum og skýrslur starfshópa samgönguráðs. Verkefnaáætlunin skiptist í sjö kafla. Í fyrstu fimm köflunum eru flugmálaáætlun, siglingamálaáætlun, vegáætlun, áætlun Umferðarstofu og umferðaröryggisáætlun. Þar er sundurliðað og gerð grein fyrir áætluðum tekjum og gjöldum hvers árs. Í 6. og 7. kafla er síðan gerð grein fyrir almennum samgönguverkefnum sem tilgreind eru í stefnumótun áætlunarinnar og framkvæmd verða á tímabilinu. Þá að stefnumótun samgönguáætlunar. Góðar samgöngur eru ein af grundvallarforsendum fyrir öflugu atvinnulífi, framförum og kraftmiklu þjóðfélagi. Stórstígum framförum í samgöngumálum þjóðarinnar á undanförnum áratugum hafa þó einnig fylgt neikvæð áhrif á lífsgæði og umhverfi. Þannig hafa til dæmis umferðarslys tekið allt of stóran toll og áhrif umferðar á umhverfið eru mikil og oft neikvæð. Eitt af brýnustu verkefnum næstu ára er að draga svo úr neikvæðum áhrifum samgangna að þau falli innan marka sjálfbærrar þróunar án þess þó að kostir góðra samgangna skerðist. Þá verður uppbygging samgöngukerfisins að stuðla að jákvæðri byggðaþróun, tryggja greiða flutninga til og frá landinu og jafnframt að við hvers kyns úrbætur sé sem hagkvæmustu leiða leitað. Í samgönguáætlun er sett fram samþætt stefna fyrir allar greinar samgangna til næstu tólf ára, auk þess sem gerð er grein fyrir almennum forsendum, fjáröflun og útgjöldum og spáð fyrir um þróun ýmissa lykilstærða. Í samgönguáætlun er bæði litið á landið sem eina heild og á þarfir hvers atvinnu- og þjónustusvæðis fyrir sig. Horft er heildstætt til samgangna á landi, í lofti og á sjó. Aukin áhersla er lögð á almenningssamgöngur og verkefni á landsvæðum sem í dag búa við lakastar samgöngur. Þá er áhersla á raunsæi og fyrirhyggju í fjármálum. Helstu áherslubreytingar frá tillögu að samgönguáætlun 2007–2018 eru eftirfarandi: Markmið um hámark ferðatíma til höfuðborgarsvæðisins er lagt til hliðar. Áhersla er lögð á styttri ferðatíma til næsta atvinnu- og þjónustukjarna. Þá er áhersla á að bæta greiðfærni þar sem hún er hvað verst, svo sem á sunnanverðum Vestfjörðum. Aukinn þungi er lagður á greiðari samgöngur með öðrum ferðamátum en einkabíl, einkum í þéttbýli. Aukin áhersla er lögð á aukna hagkvæmni í uppbyggingu og rekstri samgöngukerfisins, að meta samfélagslegan kostnað og ávinning framkvæmda, auk þess að auka hagkvæmni notenda kerfisins. Aukin áhersla er lögð á umhverfismál, stefnt er að breyttum ferðavenjum, orkusparnaði og notkun umhverfisvænni orkugjafa fyrir samgöngutæki. Meta á áhrif þess að taka formlega upp svokallaða núllsýn í umferðaröryggismálum og bera hana saman við aðrar leiðir sem þær þjóðir hafa farið er fremst standa í öryggismálum. Áhersla er lögð á samþættingu samgönguáætlunar við aðrar áætlanir í þeim tilgangi að efla einstök atvinnu- og þjónustusvæði. Meðal annarra áherslna í tillögu að samgönguáætlun 2011–2022 eru eftirfarandi: Gerð verði félagshagfræðileg úttekt á framtíð áætlunarflugs innan lands. Teknar verði upp viðræður milli ríkisins og Reykjavíkurborgar og tryggt að Reykjavíkurflugvöllur geti áfram þjónað innanlandsflugi á fullnægjandi hátt. Horft verði á samgöngukerfið sem eina heild. Nýir innviðir verði skipulagðir og forgangsraðað með hliðsjón af félagshagfræðilegri greiningu. Á áætlunartímabilinu verði breytt skipan á gjaldtöku fyrir umferð á vegum könnuð. Greindir verði kostir og gallar þess að í framtíðinni greiði ökutæki í samræmi við ekna vegalengd þar sem tillit yrði tekið til ytri kostnaðar jafnhliða því að núverandi kerfi sérstakra eldsneytisskatta yrði lagt niður. Dregið verði úr neikvæðum umhverfisáhrifum samgangna með það að markmiði að þær verði umhverfislega sjálfbærar. Stefnt verði að því að losun gróðurhúsalofttegunda vegna samgangna verði undir 750 þús. tonnum árið 2020, sem er 23% samdráttur frá 2008. Markmiðið er í samræmi við aðgerðaáætlun íslenskra stjórnvalda í loftslagsmálum. Áætlun um sjálfbærar samgöngur verði unnin í samvinnu við sveitarfélög með aukna áherslu á almenningssamgöngur, göngu og hjólreiðar með þau markmið að leiðarljósi að draga úr umhverfisáhrifum, samgöngukostnaði og auka nærþjónustu við borgarana. Fjármál. Tillögurnar gera ráð fyrir að tekjur og framlög til verkefna tólf ára samgönguáætlunar verði alls um 296 milljarðar kr. Stærsta hluta þessa fjármagns á að verja til vegamála, þ.e. 240 milljörðum. Tillögurnar eru raunsæjar og því er gert ráð fyrir að árleg framlög til samgangna verði óbreytt frá 2012 til 2014 fyrir utan 1 milljarðs kr. árlegt framlag í rekstur almenningssamgangna á höfuðborgarsvæðinu og áhrifasvæði þess frá og með 2013. Framlög til samgangna aukist svo frá og með 2015 um 3% á ári í samræmi við hagvaxtarspá. Á fyrsta tímabili áætlunarinnar 2011–2014 er gert ráð fyrir að um 83 milljarðar kr. verði til ráðstöfunar, um 100 milljarðar kr. á árunum 2015–2018 og 112 milljarðar kr. frá 2019–2022. Vestmannaeyjaferja og jarðgangagerð eru utan hefðbundins fjárhagsramma áætlunarinnar. Fjármagna þarf þau verkefni sérstaklega. Almenningssamgöngur. Eins og fyrr sagði er í áætluninni lögð áhersla á að efla almenningssamgöngur milli þéttbýlisstaða og innan þéttbýlis. Lagt er til að landshlutasamtök sveitarfélaga taki yfir almenningssamgöngur á landi sem hingað til hafa verið ríkisstyrktar. Öll fjárframlög verði sameinuð vegna sérleyfa, einkaleyfa og skólaaksturs í hverjum landshluta. Þannig verði þjónusta færð að þörfum samfélagsins og almenningssamgöngur milli þéttbýlisstaða í hverjum landshluta efldar með grenndarstjórnsýslu og bættri nýtingu fjármagns. Nú um áramót tóku Samtök sunnlenskra sveitarfélaga og Samtök sveitarfélaga á Austurlandi í notkun ný almenningssamgöngukerfi og unnið er að því að önnur landshlutasamtök yfirtaki málaflokkinn á sínum svæðum. Efling almenningssamgangna milli þéttbýlisstaða með þessum hætti hefur gengið framar vonum. Lagt er til að unnið verði tilraunaverkefni um eflingu almenningssamgangna innan höfuðborgarsvæðisins og áhrifasvæðis þess í samræmi við viljayfirlýsingu Samtaka sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu, fjármálaráðuneytis, innanríkisráðuneytis og Vegagerðarinnar. Aðilar eru sammála um að vinna að samningi sem byggi meðal annars á þeim forsendum að ríkið skuldbindi sig til að leggja fjármagn í rekstur almenningssamgangna á höfuðborgarsvæðinu og áhrifasvæði þess í tíu ára tilraunaverkefni ef á móti koma skuldbindingar sveitarfélaga um mótframlag, markvissar stuðningsaðgerðir og sátt um frestun stórra vegaframkvæmda á höfuðborgarsvæðinu. Framlag ríkisins verði af stærðargráðunni 1 milljarður kr. á ári. Meginmarkmiðið verði að minnsta kosti að tvöfalda hlutdeild almenningssamgangna í öllum ferðum sem farnar eru á höfuðborgarsvæðinu. Árangur af þessu tilraunaverkefni verði metinn í framvindumati á tveggja ára fresti og framlög verði þá endurskoðuð. Fulltrúar SSH og ríkisins hafa frá því í desember unnið að drögum að samningi um þetta tilraunaverkefni og stefnt er að því að öflugri almenningssamgöngur innan þessa stærsta þéttbýlissvæðis landsins verði að veruleika frá og með haustinu 2012. Flugmál. Í tillögunum er gert ráð fyrir að 13 flugvellir verði í grunnneti samgöngukerfisins. Flugvellirnir eru reknir í tveimur flugvallakerfum enda gilda um þau ólík regluverk. Í öðru flugvallakerfinu er eingöngu Keflavíkurflugvöllur en sem stærsti flugvöllur landsins fellur hann undir tilskipun frá 2009, um gjaldtöku á flugvöllum. Samkvæmt tilskipuninni skal Keflavíkurflugvöllur vera orðinn sjálfbær í rekstri árið 2012 en þó er ríkinu heimilt að styrkja tiltekna þjónustu í almannaþágu. Þannig var Keflavíkurflugvöllur áður rekinn að miklu leyti með styrkjum frá ríkinu sem fjármagnaðir voru með skatttekjum frá farþegum sem fóru um völlinn. Í stað þess innheimtir Keflavíkurflugvöllur nú þjónustugjöld sem standa þurfa undir rekstri flugvallarins og framkvæmdum á honum. Hitt flugvallakerfið, innanlandskerfið, samanstendur af öðrum flugvöllum landsins og lendingarstöðum. Framkvæmdir í því kerfi eru fjármagnaðar úr ríkissjóði. Rekstur innanlandskerfisins er einnig að mestu leyti fjármagnaður úr ríkissjóði samkvæmt þjónustusamningi Isavia við innanríkisráðuneytið en í auknum mæli með notendagjöldum. Þjónustusamningurinn greiðir um 70% af rekstrarkostnaði við innanlandskerfi flugvalla. Aðrar tekjur, t.d. lendingargjöld og önnur notendagjöld, þurfa að standa undir öðrum kostnaði. Vegna niðurskurðar í ríkisfjármálum og vegna þess að engir fastir tekjustofnar eru lengur til staðar til framkvæmda verður fremur lítið svigrúm til viðhalds og framkvæmda næstu árin. Ekki er svigrúm til að ráðast í neinar nýjar framkvæmdir í innanlandskerfinu á tímabilinu, en viðhaldi verður sinnt. Viðfangsefnið verður fyrst og fremst að viðhalda mannvirkjum sem ella mundu ganga úr sér. Dýrustu framkvæmdir á þessu sviði á áætlunartímanum eru viðhald á yfirborði flugbrauta og athafnasvæða flugvéla. Markmið viðhaldsverkefna er að áætlunarflugvellir uppfylli fyrirliggjandi kröfur til flugvalla og að mannvirki séu í fullnægjandi ástandi og haldi verðmæti sínu. Vegna fjárþarfar til viðhalds núverandi innanlandskerfis er gert ráð fyrir hækkun gjalda á Reykjavíkurflugvelli. Mun þessi hækkun leiða til tekjuaukningar yfir 250 millj. kr. á ári þegar hún verður komin til framkvæmda að tveimur árum liðnum. Með því að hækka gjöld er stefnt að því að flugvöllurinn og flugleiðsöguþjónusta þar verði fjárhagslega sjálfbær og njóti þar með ekki ríkisstyrkja í gegnum þjónustusamning. Þannig verði hægt að nýta fjármuni sem annars rynnu úr ríkissjóði til Reykjavíkurflugvallar til rekstrar, nauðsynlegs viðhalds og framkvæmda á öðrum flugvöllum. Notendagjöld á Reykjavíkurflugvelli verða þannig hliðstæð gjöldum á Keflavíkurflugvelli en stefnt er að því að halda gjöldum á öðrum flugvöllum í lágmarki. Gert er ráð fyrir stækkun á byggingu flugstöðva á Keflavíkurflugvelli og Reykjavíkurflugvelli sem fjármagnaðar yrðu með sjálfsaflafé. Siglingamál. Tillögurnar gera ráð fyrir að í grunnneti samgöngukerfisins verði 37 hafnir, þar af sex ferjuhafnir. Til grunnnetsins teljast einnig siglingaleiðir meðfram ströndinni, siglingaleiðir á hafnir og siglingaleiðir til og frá landinu. Gert er ráð fyrir að framlag ríkissjóðs til rekstrarverkefna Siglingastofnunar haldist lítt breytt næstu tólf árin. Framlög til stofnkostnaðar siglingamála lækka frá fyrsta áætlunartímabili 2011–2014 til þess næsta 2015–2018. Ástæðan er sú að án lagabreytinga fer kostnaðarþátttaka ríkissjóðs í hafnarframkvæmdum alfarið eftir hafnalögum, nr. 61/2003, frá og með árinu 2013 en við það mun ríkisstyrktum verkefnum við hafnargerð fækka. Á tímabilinu 2019–2022 er gert ráð fyrir að framlög til stofnkostnaðar hækki að nýju til samræmis við áætlaðan aukinn hagvöxt. Áætlaður framkvæmdakostnaður á árunum 2011–2014 í höfnum innan grunnnets er um 1,7 milljarðar kr. og utan grunnnets um 500 millj. kr. Hlutur ríkissjóðs í framkvæmdum í höfnum er á árunum 2011–2022 áætlaður um 3,4 milljarðar kr. Í þessum tölum eru ekki taldar framkvæmdir hjá Faxaflóahöfnum sf., Fjarðabyggðarhöfnum, Hafnarfjarðarhöfn og Kópavogshöfn en þessir fjórir hafnarsjóðir fjármagna að fullu sínar framkvæmdir með eigin aflafé. Landeyjahöfn var tekin í notkun sumarið 2010. Erfitt hefur reynst að halda höfninni opinni vegna mikils sandburðar í framhaldi af eldgosi í Eyjafjallajökli. Þá hefur enn ekki verið keypt ný og grunnristari ferja eins og hönnunarforsenda hafnarinnar og fyrri samgönguáætlun gerði ráð fyrir. Ástæða þess að fresta varð kaupum á nýrri ferju var efnahagshrunið 2008. Þessi tvö atriði, sand- og aurburður í kjölfar eldgoss og djúprist ferja, skapa þörf fyrir mikla viðhaldsdýpkun á fyrsta tímabili áætlunarinnar 2011–2014. Gert er ráð fyrir að á öðru tímabili áætlunarinnar 2015–2018 verði komin ný ferja og jafnframt að sjái fyrir endann á þeim erfiðleikum sem gosið í Eyjafjallajökli skapaði. Því er miðað við að framlög til Landeyjahafnar geti lækkað verulega á öðru og þriðja tímabili áætlunarinnar. Áætlaður kostnaður við smíði nýrrar Vestmannaeyjaferju er yfir 4 milljarðar kr. Á áætlunartímabilinu kann að þurfa að byggja hafnarmannvirki fyrir notendur með sérþarfir, svo sem stóriðju eða annan verksmiðjurekstur. Engir fjármunir eru ætlaðir úr ríkissjóði til slíkra framkvæmda enda við það miðað að notendagjöld standi undir byggingu og rekstri slíkra mannvirkja. Eðlilegt er að umræða fari fram um það hvort langtímasamningar um örugga greiðslu hafnargjalda sem standi undir beiðnum um stórframkvæmdir þurfi ekki að liggja fyrir áður en ráðist er í þær. Það gæti hæglega sligað hafnarsjóði ef uppbyggingarverkefni dragast eða fyrirtæki eða vinnsla flyst milli bæjarfélaga. Þá er rétt að geta þess að nú er unnið að útboðsgögnum fyrir tilraunaverkefni með strandsiglingar en fjármagna þarf verkefnið sérstaklega. Ég geri ráð fyrir að tillögur í þessum efnum verði kynntar í næstu viku. Umferðaröryggisáætlun. Meginmarkmið umferðaröryggisáætlunar eru að fjöldi látinna í umferðinni á hverja 100 þús. íbúa verði ekki meiri en það sem lægst gerist hjá öðrum þjóðum árið 2022 og að fjöldi látinna og alvarlega slasaðra minnki að jafnaði um 5% á ári til ársins 2022. Í tillögunum er gert ráð fyrir að tekjur og gjöld umferðaröryggisáætlunar verði óbreytt allt tímabilið. Þegar stjórnvöld samþykktu í fyrsta sinn sérstaka umferðaröryggisáætlun var ákveðið hvernig hún skyldi fjármögnuð. Fjármögnunin gekk eftir fyrstu árin en síðan hefur fjármagn eingöngu komið af vegáætlun og heildarupphæð til öryggismála verið mun lægri en ráð var fyrir gert. Nauðsynlegt er að endurskoða fjármögnun umferðaröryggisáætlunar á tímabilinu til að meginmarkmið hennar náist. Vegamál. Vegakerfið er umfangsmesta samgöngukerfið í grunnnetinu og þar af leiðandi langdýrast í uppbyggingu, viðhaldi og rekstri. Þjóðvegir landsins eru samtals um 13 þús. kílómetrar en heildarlengd vega í grunnneti samgöngukerfisins er um 5 þús. kílómetrar. Útgjöld vegáætlunar skiptast í aðalatriðum í fimm hluta; rekstur, almenningssamgöngur, þjónustu, viðhald og stofnkostnað. Þjónusta Vegagerðarinnar miðar að því að standa undir viðunandi rekstri vegakerfisins og tryggja greiða og örugga umferð. Kröfur um þjónustu á vegakerfinu hafa verið stöðugt vaxandi og mun sú þróun verða áfram. Fjárveitingar til þjónustu á árinu 2011 voru minni en áætluð lágmarksþörf. Gerð er tillaga um að á árunum 2012–2014 verði fjárveitingar auknar með jöfnum skrefum þannig að nálgast verði lágmarksþörf miðað við skerta þjónustu á árinu 2014. Frá árinu 2014 þyrftu fjárveitingar að aukast um 4% á ári til að þjónustustigið geti náð fyrra þjónustustigi að fullu á árinu 2022. Að sinni verður aðeins gerð tillaga um 14 milljarða kr. þjónustu á tímabilinu 2015–2018 en áætluð fjárþörf er 18 milljarðar kr. Sama gildir um tímabilið 2019–2022. Aukið fjármagn til þjónustu vegakerfisins á kostnað stofnframkvæmda til að tryggja greiða og örugga umferð um núverandi vegakerfi er í samræmi við niðurstöður samráðsfunda um land allt sem haldnir voru á vinnslutíma samgönguáætlunar. Viðhald vega tekur til alls viðhalds vegakerfisins, svo sem viðhalds og endurnýjunar bundins slitlags og malarslitlags, styrkinga og endurbóta, viðhalds brúa, varnargarða, jarðganga, öryggisaðgerða, vatnaskemmda og girðinga og fleiri smærri þátta. Tryggja þarf að ekki glatist þau verðmæti sem bundin eru í vegum, brúm, jarðgöngum og öðrum mannvirkjum landsamgangna. Markmiðið með viðhaldi vega er bæði að varðveita þessi verðmæti og endurbæta þá vegi sem ekki uppfylla gildandi reglur um breidd, burðarþol og umferðaröryggi. Reiknað er með því að kostnaður við að varðveita verðmæti vegamannvirkja aukist á næstu árum, ekki síst með hliðsjón af því að fjárveitingar til nýrra verkefna verða minni en oft áður. Fjárþörf til að sinna og viðhalda verðmætum vegakerfisins hefur verið metin. Þessi árlega lágmarksfjárþörf á öðru og þriðja tímabili langtímaáætlunar er svipuð og viðhaldskostnaður var á árinu 2006, um 6 milljarðar kr. Að sinni verður aðeins gerð tillaga um 21 milljarð til viðhalds á árunum 2015–2018 en áætluð fjárþörf er 28 milljarðar kr. Sama gildir um tímabilið 2019–2022. Tillögurnar gera ráð fyrir að stofnkostnaður við stofn- og tengivegi verði um 17,4 milljarðar kr. á tímabilinu 2011–2014, um 18,4 milljarðar kr. á tímabilinu 2015–2018 og 26,8 milljarðar kr. á tímabilinu 2019–2022. Skilgreind hafa verið æskileg framkvæmdamarkmið fyrir grunnnet vegakerfisins. Meðal markmiðanna er að byggja upp grunnnet stofnvega með fullu burðarþoli og bundnu slitlagi, breikka umferðarmikla vegi og aðskilja akstursstefnur, útrýma einbreiðum brúm á vegum með yfir 200 bíla á dag og grafa jarðgöng í samræmi við jarðgangaáætlun. Áætluð fjárþörf, a.m.k. næstu 20 árin, til að ná þessum framkvæmdum fyrir stofn- og tengivegi og jarðgöng er um 400 millj. kr. Ljóst er að allir sem koma að umræðum og ákvörðunartöku í samgöngumálum þurfa að gera sér ljósan þann mikla mun sem er á tekjum ríkisins og kostnaði við þjónustu, viðhald og framkvæmdir sem áhugi er á að ráðast í. Helstu vegaframkvæmdir sem kosta yfir 1 milljarð kr. og á að ljúka á tímabilinu 2011–2022 samkvæmt tillögunum eru eftirfarandi: Breyta á núverandi legu Hringvegar við Hornafjarðarfljót. Leggja á nýjan Hringveg norðaustan Selfoss með nýrri brú á Ölfusá. Breikka á Hringveginn milli Selfoss og Hellisheiðarvirkjunar og akstursstefnur verða aðgreindar með 2+1 vegi. Tvöfalda á Reykjanesbraut frá Kaldárselsvegi suður í Hvassahraun. Leggja á nýjan Álftanesveg frá Hafnarfjarðarvegi að Bessastaðavegi. Á höfuðborgarsvæðinu á að bæta umferðarflæði með ýmsum smærri verkefnum sem ætlað er að útrýma flöskuhálsum, bæta almenningssamgöngur með gerð sérreina fyrir strætisvagna og auka umferðaröryggi, einkum með uppsetningu vegriða til að aðskilja akstursstefnur á 2+2 vegum. Veita á fjármagn til hjólreiða- og göngustíga, göngubrúa og undirganga á höfuðborgarsvæðinu til að efla verulega möguleika á notkun reiðhjóla sem samgöngutækja. Leggja á nýjan Hringveg með 2+1 vegi fram hjá Borgarnesi. Í framhaldinu á uppbyggingu Vestfjarðavegar frá Eiði til Kjálkafjarðar á að leggja nýjan veg um Gufudalssveit. Í tillögu að samgönguáætlun er ekki tekin afstaða til leiðarvals á svæðinu en sett fram stefna um tímasetningu framkvæmda. Nauðsynlegt er að endurbyggja einbreiða brú yfir Jökulsá á Fjöllum en hún er veikasti hlekkurinn á norðurleiðinni ef suðurhluti Hringvegarins lokast vegna náttúruhamfara. Lagt er til að framkvæmdum verði haldið áfram á nyrðri hluta Dettifossvegar. Gera á átak í styrkingu og lagningu bundins slitlags á umferðarlitla tengivegi um land allt. Helstu vegaframkvæmdir samkvæmt tillögum sem kosta yfir milljarð króna og á að hefja á tímabilinu 2019–2022 eru eftirfarandi: Hefja á framkvæmdir við nýjan Hringveg um Lón. Breikka á nokkrar stórar einbreiðar brýr á Suðurlandi. Hefjast á handa við breikkun Hringvegar milli Þingvallavegar og Hvalfjarðarvegar og aðgreina akstursstefnu með 2+1 vegi. Hefja á byggingu nýs vegar yfir Dynjandisheiði, framkvæmdin tengist í tíma gerð Dýrafjarðarganga. Hefjast á handa við endurgerð Skagastrandarvegar og vegar 85 um Skjálfandafljót og Tjörn. Veita á fé til að hefja lagfæringar á Norðausturvegi og leggja bundið slitlag á kaflann Þistilfjörður/Vopnafjörður. Hefja á verulegar endurbætur á Suðurfjarðavegi frá Fáskrúðsfirði suður í Breiðdal. Hefja á framkvæmdir á Axarvegi af Skriðdal í Berufjörð. Auk þessara framkvæmda verður ráðist í fjölda annarra smærri vegaframkvæmda. Jarðgangaáætlun. Í fyrri samgönguáætlun var við það miðað að aðeins yrði unnið að einum jarðgöngum á hverjum tíma. Með samþykkt viðauka samgönguáætlunar 2007–2010 var ákveðið að unnið yrði að gerð tvennra jarðganga samtímis. Við hrun efnahagslífsins árið 2008 varð að draga úr þessum áformum um skeið. Tillaga að samgönguáætlun 2011–2022 gerir ráð fyrir að jarðgöng verði fjármögnuð úr ríkissjóði utan markaðra tekjustofna til vegagerðar að undanskildum Vaðlaheiðargöngum sem eiga að öllu leyti að fjármagnast af veggjöldum. Tillögurnar gera ráð fyrir að stofnkostnaður við jarðgöng verði um 10,7 milljarðar á tímabilinu 2015–2018 og um 12,7 milljarðar kr. á tímabilinu 2019–2022. Áætlunin gerir ráð fyrir að þegar Héðinsfjarðar- og Bolungarvíkurgöng verði tilbúin séu Norðfjarðargöng næst á dagskrá, verði byggð á tímabilinu 2015–2018. Þar á eftir verði hafist handa við Dýrafjarðargöng milli Arnarfjarðar og Dýrafjarðar, og þeim lokið á tímabilinu 2019–2022, og Hjallahálsgöng milli Þorskafjarðar og Djúpafjarðar ef ekki verður önnur láglendisleið fyrir valinu. Vaðlaheiðargöng eru ekki inni í þessari forgangsröð en stofnað hefur verið um þau sérstakt félag sem mun annast framkvæmdirnar og innheimta veggjöld til að standa undir framkvæmdakostnaði ef af verður.  Ég er að ljúka máli mínu, hæstv. forseti. Tillaga að samgönguáætlun gerir ráð fyrir að á árunum 2011–2022 verði unnið að rannsóknar-, úttektar- og stefnumótunarverkefnum sem falla undir fimm meginmarkmið samgönguáætlunar. 
             Tími minn er útrunninn, ég legg til að þessi þingmál að lokinni umræðu gangi til hv. umhverfis- og samgöngunefndar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir yfirferðina. Það er eitt atriði sem ég staldra við og spyrja hæstv. ráðherra um. Þegar samgönguáætlun var afgreidd vorið 2010 stóð öll hv. samgöngunefnd að nefndaráliti sem þá var skilað. Í nefndarálitinu var sérstaklega tekið fram að það sé ákveðið óréttlæti fólgið í því að tveimur vegköflum sem átti að klára samkvæmt mótvægisaðgerðum 2007 vegna þorskaflaskerðingar sé ólokið. Það var samþykkt á Alþingi að þessi tvö verkefni nytu forgangs við endurskoðunina, þ.e. á 12 ára áætluninni, og yrðu inni á fyrsta tímabilinu. Annað þessara verkefna er vegurinn um Fróðárheiði. Nú vill svo til að í nýrri samgönguáætlun, í 12 ára áætluninni, er þessi vegur ekki einu sinni inni. Því vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Hvernig stendur á því að þegar Alþingi hefur ályktað með þessum hætti og samþykkt samgönguáætlun 

Nú vil ég biðja hv. þingmann og hæstv. ráðherra að virða tímamörk þegar þau eru ein mínúta.

Hæstv. forseti. Það eru tvö atriði sem ég vil leggja áherslu á hér. Í fyrsta lagi gengu fyrri áætlanir í grundvallaratriðum allar úr skorðum við efnahagshrunið. Við þurftum að endurskoða allar okkar áætlanir með hliðsjón af því. Síðan er hinn þátturinn og hann er sá að þegar skipulagt er til mjög langs tíma kemur til endurmats þegar raðað er samkvæmt mælikvarða forgangsverkefna þannig að þá hreyfist ýmislegt til. Þessi atriði, þeir tilteknu vegir sem hv. þingmaður vísar til, er nokkuð sem eðlilegt er að skoðað verði nánar í meðferð þingnefndar og meðferð þingsins en þetta á hins vegar við um fjölmörg önnur verkefni sem hafa hnikast til í forgangsröðun okkar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. ráðherra svörin og fagna því sem hæstv. ráðherra sagði og að hvetja hv. umhverfis- og samgöngunefnd til að taka sérstakt tillit til þessara tveggja verkefna. Sérstaða beggja þessara verkefna er með þeim hætti að það átti að fara í ákveðnar mótvægisaðgerðir vegna niðurskurðar í þorskafla og það er búið að klára aðrar framkvæmdir en þessar tvær, annars vegar veginn um Fróðárheiði og hins vegar veginn um Öxi. Það er sérstaða þessara verkefna. Ég hef fullan skilning á því að þegar fjárframlög til Vegagerðarinnar vegna uppbyggingar vega og til samgönguáætlunar minnka þurfum við að forgangsraða upp á nýtt. Sérstaða þessara verkefna er alveg skýr. Þetta voru verkefni sem átti að bregðast við í þessum byggðarlögum vegna skerðingar í þorskafla sem ég hef áður nefnt og þetta eru einu verkefnin sem eftir eru, hinum er öllum lokið. Þess vegna er mjög sérstakt að þetta skuli ekki vera gert. Síðan er það mjög mikilvægt atriði og ég mun fara betur yfir það í ræðu minni hvers vegna samgönguráð tekur ekkert mark á því sem kemur frá þinginu. Það finnst mér dapurlegt 

Hæstv. forseti. Það sem við reynum að taka mark á eru þær aðstæður sem við búum við á Íslandi í dag. Ég gat til dæmis um það að fjárframlög til vegamála til að viðhalda vegakerfi okkar væru samkvæmt þessari áætlun ekki eins og best yrði á kosið, talsvert minna en það, en við erum að reyna að horfa raunsætt til þeirra fjármuna sem við teljum að við munum hafa til ráðstöfunar. Það er þetta sem við viljum taka mark á og að sjálfsögðu ábendingum og ákvörðun Alþingis. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður segir að þeim tveimur leiðum sem hann vísar til, veginum um Fróðárheiði og Öxi, var frestað. Síðan hafa komið til aðrar vegaframkvæmdir eins og að fullgera veginn fyrir Jökul sem léttir á umferðinni um Fróðárheiði þannig að við þurfum að skoða allar þessar framkvæmdir 

Virðulegi forseti. Vissulega þarf að taka tillit til þeirra aðstæðna sem eru í dag, til þess sem er næst okkur í tíma, en sú áætlun sem hér um ræðir nær til ársins 2022. Því hefði maður kannski viljað sjá örlítið bjartari framtíðarsýn varðandi möguleika á að fara í framkvæmdir á svo löngum tíma. Mig langar þó að benda hæstv. ráðherra á og það er mjög sérstakt að í áætluninni er ekki að finna framkvæmdir sem voru í fyrri áætlun, framkvæmdir sem hefur jafnvel ekki verið lokið við. Það er svolítið undarlegt að horfa á veg sem er tilbúinn en það á kannski eftir að leggja á hann slitlag og hann er ekki á samgönguáætlun. Síðan langar mig að benda á að í allri þeirri þykku bók sem hér er lögð á borð er ein framkvæmd og það lítil framkvæmd í öllu gamla Norðvesturkjördæmi, svo því sé haldið til haga. Ein lítil framkvæmd upp á 100 milljónir, ef ég man rétt. Loks hefði ég gjarnan viljað sjá - ég er reyndar ekki búinn að lesa þetta alveg til hlítar, það getur verið að það sé 

Hæstv. forseti. Hér gefur að líta mjög bjarta framtíðarsýn. Það er staðreyndin. Við erum að breyta nálgun okkar til samgöngumála í ýmsum veigamiklum atriðum. Við erum farin að hugsa heildstætt. Við horfum til landsins alls. Við erum að horfa til mismunandi samgöngumáta, ferða á sjó og flutninga á sjó. Ég gat þess áðan að í næstu viku upplýsum við um niðurstöðu nefndar sem hefur haft strandsiglingar með höndum. Við erum að horfa á samgöngur í lofti og samgöngur á landi heildstætt. Ég las upp fjöldann allan af stórframkvæmdum og smáum framkvæmdum sem ákveðið er samkvæmt þessum gögnum að ráðast í á komandi árum. Mér finnst bjart yfir þessari áætlun. Hitt er svo annað mál að við höfum takmörkuð fjárráð. Mér finnst það góðs 

Virðulegi forseti. Ég tek undir það með hæstv. ráðherra að við þurfum að vera raunsæ þegar við setjum fram áætlun sem þessa. Ég er kannski ekki alveg sammála honum með bjartsýnina en þar greinir okkur bara á. Það er einfaldlega þannig. Ég geri áfram athugasemdir við það fyrirkomulag sem mér sýnist vera í þessari áætlun, að ekki sé lagt til að klára framkvæmdir sem byrjað er á. Ég bendi líka á, svo ég taki dæmi af hinum margfræga Þverárfjallsvegi, að ég finn þess ekki stað, og það getur vel verið að það hafi farið fram hjá mér, að klára eigi þann veg þar sem hann liggur í gegnum stóran þéttbýlisstað og þarf að færa hann og helst í dag út af aðalskipulagi þess sveitarfélags. Ég sé ekki að sá vegur sé inni á þessari áætlun. Ef það er misskilningur hjá mér verður það bara leiðrétt, en ég fæ ekki séð að svo sé. Ég bendi hæstv. ráðherra og öllum aðstoðarmönnunum hér til hliðar að þetta sveitarfélag hyggur á framkvæmdir 

Hæstv. forseti. Ég ítreka það sem ég áður sagði að ýmsar framkvæmdir sem gert var ráð fyrir í fyrri áætlunum er ekki að finna í þessari áætlun. Það á við um ýmsar minni háttar framkvæmdir en þá hafa aðrar komið til sögunnar og ný sýn á forgangsröðun. Hvað þann einstaka vegkafla áhrærir sem hv. þingmaður vísar til treysti ég mér ekki til að fara í umræðu um á þessu stigi, en að sjálfsögðu á það við um þetta þingskjal, þetta mikla þingskjal sem tekur á samgöngumálum á Íslandi til 12 ára, að þingið á að sjálfsögðu eftir að yfirfara þetta og skoða þetta málefnalega og hugsanlega koma með sínar áherslur. Það er augljóst mál. Sú vinna sem við erum að kynna hér byggir á mjög víðtæku samráði við sveitarfélögin, við landshlutasamtök, 

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á því að taka undir þau atriði sem hér komu fram hjá Ásbirni Óttarssyni fyrr í umræðunni. Ég spyr um umferðaröryggismálin því að þar er um að ræða gríðarlega mikilvægan málaflokk sem ríkið vanrækti lengi. Þar er margan ávinninginn að sækja og þeir ávinningar snúast um mannslíf. Þar tóku menn á sig rögg fyrir nokkrum árum, en ég skildi ráðherrann þannig að umferðaröryggismálin væru ekki fjármögnuð lengur og að ekki lægi fyrir í áætluninni full fjármögnun á þeim, heldur þyrfti að fara að skoða það mál eitthvað í framhaldinu. Ég vil spyrja ráðherrann hvort þetta sé réttur skilningur eða hvort það sé ekki alveg tryggt að umferðaröryggisáætlunin sé fyllilega fjármögnuð og forgangsatriðið í þessari samgönguáætlun.

Hæstv. forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni um mikilvægi þess að áhersla sé á umferðaröryggi. Umferðaröryggisáætlunin er fjármögnuð samkvæmt þessari samgönguáætlun. Það sem meira er að við tökum til sérstakrar skoðunar metnaðarfull áform sem kallast „núll-sýn“, þ.e. hér verði ekki dauðaslys í umferðinni umfram það sem útilokað er að koma í veg fyrir. Við höfum náð þessu í flugsamgöngunum. Ef við berum saman slys á sjó nú og fyrr á tíð hefur átt sér stað bylting. Við erum að hrinda af stað slíkri byltingu í umferðaröryggismálum. Hún er ekkert að byrja í dag, en við erum að efla átakið. Af hverju segjum við ekki að „núll-sýn“ verði samþykkt? Það er vegna þess að í samræmi 

Virðulegur forseti. Ég tel ekki að það eigi að skoða það hvort „núll-sýnina“ eigi að fjármagna. Ég tel að það eigi að fjármagna hana að fullu. Ég vil spyrja um annað því að mönnum verður tíðrætt um að fjármagn skorti til þeirra mikilvægu framkvæmda sem nauðsynlegar eru í þessum málaflokki. Nú er augljóst að víða um lönd hafa menn tekið upp veggjöld til að standa undir framkvæmdum. Hér hafa verið uppi tillögur um ýmsar mikilvægar samgöngubætur, m.a. til að draga úr umferðarslysum sem fjármagna mætti með veggjöldum. Ég sé ekki að í þessari langtímaáætlun í samgöngumálum sé nein stefna í því með hvaða hætti við öflum aukinna fjármuna til vegaframkvæmda með gjaldtöku á vegunum, heldur sé það líka eitthvað sem eigi bara að skoða í einhverri nefnd. Er ekki ótímabært að afgreiða áætlun ef enn á eftir að skoða í nefnd grundvallaratriði eins og sýnina í umferðaröryggismálunum og hvernig við notum veggjöld til að 

Hæstv. forseti. Fyrst vil ég ítreka það sem kom fram í fyrra svari mínu varðandi umferðaröryggisáætlun, að hún verður fjármögnuð eins og verið hefur af ráðstöfunarfé Vegagerðarinnar. Varðandi fjármögnun samgöngukerfisins segir í áætlunum okkar að við munum taka til skoðunar breytta gjaldtöku í umferðarkerfinu almennt - að við hverfum þá frá skattlagningu á eldsneyti og horfum frekar til nýtingar á vegunum, þ.e. einhvers konar akstursgjald. Hvers vegna ákveðum við það ekki bara hér og nú? Menn hafa verið með slík áform uppi, t.d. í Hollandi og víðar í Evrópu, frestað framkvæmdinni af tæknilegum ástæðum, en við erum staðráðin í að halda þessari vinnu áfram. Ég sé það fyrir mér að þetta gæti orðið fýsilegur valkostur 

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á því að þakka hæstv. innanríkisráðherra fyrir að leggja fram það mikla pappírsflóð sem hér er. Ég verð nú að segja að þetta minnir mig svolítið á kvikmynd sem gekk hér í kvikmyndahúsum fyrir nokkrum árum sem hét upp á ensku „All about nothing“ - sem gæti útlagst „Allt um ekki neitt“. Ef maður skoðar fjárútlátin næstu árin eru fjárfestingar í stofn- og tengivegum áætlaðar í kringum 5 milljarðar á þessu ári, tæpir 4 þarnæsta og svo lækkar það enn, þannig að það á greinilega enn að draga úr fjárfestingum. Ein af ástæðunum fyrir því að efnahagslífið hefur ekki tekið við sér er að fjárfesting hefur verið vanrækt stórkostlega. Það að draga svona  Mig langar að spyrja hæstv. innanríkisráðherra að því hvort þetta sé ekki nokkuð 

Hæstv. forseti. „Allt um ekki neitt“. Mikill pappír. Þetta eru nú kaldar kveðjur til sveitarfélaganna í landinu, til landshlutafélaga sveitarfélaganna, til allra þeirra aðila sem hafa lagt hönd á plóginn við að móta stefnu í samgöngumálum á Íslandi til langs tíma. Þetta eru kaldar kveðjur frá þingmanni Sjálfstæðisflokksins, ég verð nú að segja það. Ég er að reyna að muna hver önnur spurningin var, hún sneri að …  
            

Ég vil enn og aftur biðja hv. þingmenn og ráðherra um að gæta tímamarka.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. innanríkisráðherra fyrir þetta málefnalega svar. Þannig eru mál með vexti að sú vinna sem hér er í þessum skýrslum, þessi mikla vinna, er góður grunnur fyrir fjárfestingu í innviðunum, en það er ekki það fólk sem hæstv. ráðherra taldi upp sem setur upphæðirnar inn. Það eru hæstv. innanríkisráðherra og kónar hans sem standa fyrir því. Mig langar einnig að vekja athygli hæstv. ráðherra á því, og ég hef margoft reynt að útskýra þetta fyrir honum, að núna er í ríkissjóði handbært fé upp á 130–140 milljarða. Ég er jafnframt búinn að útskýra fyrir hæstv. innanríkisráðherra að 

Ja, það er ekki, hæstv. forseti, dónalegt að vera tekinn í kennslustund í málefnalegri umræðu af hálfu fyrrverandi prófessors í hagfræði við háskólann og núverandi þingmanni Sjálfstæðisflokksins. Þær tölur sem við leggjum inn í þetta frumvarp byggja á hagvaxtarspám.  Ég óska eftir því að hann skýri það fyrir okkur hér á eftir hvernig hann ætlar að fara að því að afla meira fjár til samgöngumála. Ég er spenntur að taka þessa umræðu. Vill hann hækka skatta til þess? Eða ætlar hann að leggja sérstök gjöld á umferðina? Ég óska eftir málefnalegri umræðu um nákvæmlega þetta.

Hæstv. forseti. Sú áætlun sem hér liggur fyrir eða þær áætlanir, samgönguáætlun annars vegar til fjögurra ára og hins vegar til tólf ára, eru plögg sem eru mikil að vexti og engin leið í þessari fyrri umræðu að fara vandlega yfir einstaka þætti. Það eru þó nokkur atriði sem ég ætla að nefna. Ég vil taka það fram varðandi einstaka þætti að við í umhverfis- og samgöngunefnd hljótum að fara gaumgæfilega yfir þá síðar og þurfum að gefa okkur góðan tíma til þess, enda er hér um að ræða undirstöðustefnumörkun til langs tíma á afar mikilvægu sviði. Hæstv. forseti. Fyrst ætlaði ég að koma örlítið inn á það atriði sem bar hér á góma í andsvörum og svörum hæstv. ráðherra og hv. þm. Tryggva Þórs Herbertssonar rétt áðan. Eins og ég nálgast málið veldur það vonbrigðum að sjá sýn ríkisstjórnarinnar á hvaða möguleikar eigi að verða til þess að efla fjárfestingu í samgöngum hér á komandi árum. Það veldur vonbrigðum. Ég geri ekki athugasemdir við það að hæstv. ráðherrar eða ríkisstjórn geri raunhæfar og raunsæjar áætlanir, það er óhjákvæmilegt. Sú sýn sem lesa má út úr þessari áætlun er dapurleg að mínu mati. Við höfum á undanförnum þremur árum tekið mikið högg í þessum málaflokki eins og reyndar víða. Framlög til nýframkvæmda hafa dregist mjög saman og eins til viðhalds og slíkra þátta. Þessi samgönguáætlun gefur mér eiginlega til kynna að hæstv. ríkisstjórn sjái ekki fyrir sér að forsendurnar muni lagast mikið fyrr en seint og þá frekar lítið ef tekið er mið af þeim áformum um framlög til vegamála og annarra samgöngumála sem í áætluninni er að finna. Ég geri ekki athugasemdir við að menn geri frekar varkárar áætlanir en glannalegar. Mikið óskaplega vona ég að við fáum sem allra fyrst tækifæri til þess að endurskoða þá þætti sem þarna er að finna og gefur okkur tilefni til að setja meira fjármagn í þá. Hér erum við að tala um fjárfestingu fyrst og fremst, fjárfestingu í innviðum. Auðvitað er líka mikilvæg þjónusta inni í þessum tölum, en stóru tölurnar liggja í fjárfestingu. Ekki á að líta á fjárfestingu sem eyðslu heldur eitthvað sem við leggjum inn til að bæta hag okkar að svo mörgu öðru leyti, þar á meðal til þess að stuðla að bættri afkomu atvinnuvega víða um land. Það er einn þátturinn í þessu. Þetta er því ekki allt saman bara peningur út heldur er þetta fjárfesting sem getur skilað sér ef rétt er á málum haldið. Þá komum við að þeirri hugsun að mjög oft hafa önnur sjónarmið en arðsemissjónarmið eða hagkvæmnissjónarmið ráðið því hvernig reiknað er. Hæstv. ráðherra nefndi oft hugtakið félagshagfræðileg skoðun, greining eða athugun. Það er ágætisleið til að skoða hlutina. Það er ekki hrein fjárhagsleg skoðun á hlutunum heldur eru aðrir þættir teknir inn í. Það er auðvitað jákvætt. Það þarf samt að bæta hugsunina í sambandi við stefnumörkun og fjárfestingar á þessu sviði þannig að um sé að ræða fjárfestingu sem annars vegar sparar og hins vegar ýtir undir verðmætasköpun og vöxt víða um landið. Ég vildi líka geta þess, hæstv. forseti, að þegar maður veltir fyrir sér aðhaldsaðgerðum undanfarinna ára, fyrst og fremst undanfarinna þriggja ára - þá er ég að tala um breiðara svið en bara það sem fellur undir þessa samgönguáætlun - hefur mér oft þótt harðar gengið fram í að skera niður framkvæmdir en rekstur hjá hinu opinbera. Það hefur verið fyrsta skrefið mjög víða að draga saman í framkvæmdum, enda er það á vissan hátt auðveldara frá einu ári til annars en að fara í reksturinn. Ef farið er í gegnum fjárlögin má sjá að farið hefur verið miklu harðar í niðurskurð hvað varðar framkvæmdir en rekstur. Í mörgum tilvikum er þetta eingöngu frestun á útgjöldum en ekki raunverulegur sparnaður eins og hefði hugsanlega náðst fram ef gengið hefði verið fastar fram í því að hagræða í rekstri hins opinbera. Það er önnur saga sem birtist meðal annars í þessu máli. Það varð auðvitað mikið högg og mikill samdráttur hefur orðið í framlögum til samgöngumála á undanförnum þremur árum. Það sem þessi samgönguáætlun gefur til kynna er afar seinn viðsnúningur og ekki mikill þegar hann á síðan að verða. Þetta vildi ég segja. Þetta eru forsendur sem ég tel að við þurfum líka að fara yfir í hv. umhverfis- og samgöngunefnd og meta hvort færi er að ganga lengra á einstökum sviðum en gert er hér. Ég tek þó enn og aftur fram, hæstv. forseti, að varfærin áætlanagerð er auðvitað skynsamlegri en glannaleg. Ég ætla ekki að fara nánar í einstaka þætti nema hvað ég vildi nefna, af því ég er ekki viss um að aðrir muni endilega koma mikið inn á þann þátt nú við fyrri umræðu, það atriði sem getið er um hér og hefur reyndar komið fram áður um það sem kallað er frestun stórra samgönguframkvæmda á höfuðborgarsvæðinu til tíu ára. Ég er ekki viss um að fólk átti sig almennt á því hvað í þessu felst. Ef hæstv. ráðherra á þess kost síðar í umræðunni að skýra nánar hvað við er átt vildi ég gjarnan að hann kæmi nánar inn á það. Fyrir íbúa höfuðborgarsvæðisins sem nálgast nú að vera 2/3 landsmanna getur þetta verið töluvert mikið mál, bara svo að það sé sagt hérna. Frestun stórra samgönguframkvæmda á höfuðborgarsvæðinu í tíu á, fram til 2022, er bara heilmikið mál. Nú þekki ég eins og aðrir hv. þingmenn viljayfirlýsingu sem fulltrúar ríkisstjórnarinnar og forustumenn sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu undirrituðu í fyrra út af þessu máli, en ég sem íbúi og þingmaður á suðvesturhorninu hlýt að velta því fyrir mér hvort frestun stórra samgönguframkvæmda á því svæði landsins þar sem 2/3 landsmanna búa sé hugsuð til enda. Mér finnst það umhugsunarefni verð ég að játa. Ég ætla ekki að gera athugasemdir við það að í samgönguáætlun sé fjallað um eflingu almenningssamgangna sem eru auðvitað mikilvægt verkefni. Ég verð þó að segja að sú efling almenningssamgangna af þeirri stærðargráðu sem maður les út úr áformunum, um milljarður á ári, sem er reyndar miklu minni upphæð á þessu ári, er óraunhæf vegna þess að þetta á ekki að byrja að tikka fyrr en í haust. Ég hef miklar efasemdir um að þetta átak til eflingar almenningssamgöngum, svo gott sem það kann að vera, kippi burtu þörfinni fyrir stórar samgönguframkvæmdir á höfuðborgarsvæðinu. Ég leyfi mér bara að efast um það og mun í störfum mínum í nefndinni veita þessu töluverða athygli af því að ég reikna alveg með því að þingmenn annars staðar að af landinu muni horfa frekar á aðra þætti. Þetta finnst mér vera þáttur sem við þurfum að skoða nánar. Auðvitað þarf að taka tillit til fjöldamargra þátta við gerð samgönguáætlunar. Það eru hagkvæmnisþættir, það er umferðaröryggi eins og hefur verið nefnt í þessari umræðu og fjöldamargir aðrir þættir sem varða byggðaþróun og þess háttar. Það gerir að verkum að á sviði samgöngumála hlýtur athyglin að beinast meira að hinum dreifðu byggðum þar sem samgöngur eru erfiðari en á höfuðborgarsvæðinu. Það er ekkert óraunsætt að meta það svo. Auðvitað á þeim landsvæðum þar sem um langan veg er að fara milli byggða og þar sem samgöngur eru af náttúrulegum ástæðum erfiðar hljóta menn að setja athyglina í sambandi við áætlanagerð á sviði samgöngumála, það neitar því enginn. Hitt er svo annað mál að sá hluti landsins þar sem mikill meiri hluti landsmanna býr hefur setið á hakanum og miklu meira en eðlilegt er. Ekki er óeðlilegt, hæstv. forseti, að málin verði skoðuð við gerð þessarar samgönguáætlunar út frá þeim sjónarhóli líka.

Frú forseti. Ég ætla ekki að fara í neinum smáatriðum ofan í þær tillögur til þingsályktunar sem liggja fyrir um samgönguáætlun og eru ræddar hér samtímis, heldur langar mig aðeins að drepa á nokkrum atriðum sem eru mér mjög hjartfólgin og lúta að grunnstefnu eða meginmarkmiðum og stefnumótun stjórnvalda í samgöngumálum yfirleitt. Eins og kemur fram í tillögu til þingsályktunar um samgönguáætlun til ársins 2022 liggja nokkrir þættir til grundvallar sem eru tilteknir hér í plagginu, þ.e. að unnið skuli að samgöngumálum á þessu tímabili í samræmi við stefnumótun þar um og helstu markmið. Þau markmið sem eru tilgreind er að koma á greiðum samgöngum og hagkvæmum, umhverfislega sjálfbærum og öruggum. Síðast en ekki síst er það eitt af meginmarkmiðunum að samgöngur stuðli að jákvæðri byggðaþróun. Undir öll þessi markmið skal heils hugar tekið. Það er líka tekið fram að unnið skuli á grundvelli skilgreiningar á grunnneti samgöngukerfisins sem nái til landsins alls og sé ætlað að tryggja landsmönnum greiðar samgöngur. Þessi hugmynd um grunnnetið er grundvallarforsenda allrar vinnu sem innt er af hendi í samgöngumálum. Þar af leiðandi hlýtur grunnnetið, grunnþjónustan, að verða fyrst í forgangsröðuninni þegar kemur að því að skenkja fjármunum eða ákvarða verkefni, þ.e. það hlýtur að vera grundvallaratriði að koma á samgöngum áður en farið er að endurbæta annars ágætar samgöngur sem búið er að koma á víðast hvar. Þetta nefni ég fyrst og fremst vegna þess að ég tel að í ákveðnum landshlutum hafi orðið verulegur misbrestur á þessu, þar hafi þeirri frumskyldu ekki verið fullnægt að koma á sómasamlegum og viðunandi samgöngum. Ég nefni ákveðin byggðarlög á Vestfjörðum eins og Árneshrepp og síðan samgönguleysið sem er níu mánuði ársins á milli sunnanverðra og norðanverðra Vestfjarða. Í kaflanum um stefnumótun, þ.e. um markmið um greiðar samgöngur, er réttilega talað um að aðgengi og hreyfanleiki í samgöngukerfinu fyrir flutninga á fólki og vörum innan svæða og milli svæða þurfi að bæta og að sköpuð séu skilyrði fyrir sem flesta landsmenn að komast til atvinnu og þjónustukjarna á innan við einni klukkustund. Það er talað um að skilgreindir verði atvinnu- og þjónustukjarnar landsins í sóknaráætlunum landshluta og landskipulagsstefnu og að samgöngur styrki uppbyggingu og þróun þjónustusvæða í öllum landshlutum. Síðan eru tiltekin nokkur áhersluatriði til að ná þessu markmiði, meðal annars að byggja grunnnetið upp með hliðsjón af sóknaráætlunum landshluta og tillögum um forgangsröðun framkvæmda byggðum á félagshagfræðilegri greiningu, sem mér finnst mjög athyglisvert og jákvætt, að bæta þjónustu í grunnnetinu og að grunnnetið verði endurskilgreint með það að markmiði að hraða uppbyggingu vega til að þjóna atvinnulífinu með viðunandi hætti, auk þess að stuðla að umferðaröryggi. Meira að segja er talað um almenningssamgöngur og mikil áhersla lögð á þær, að þeim verði komið á milli þéttbýlisstaða og innan þéttbýlis, og síðan að hugað verði sérstaklega að þörfum ferðaþjónustu við uppbyggingu og að markaðssvæði ferðaþjónustu verði höfð til hliðsjónar. Ég drep á þessum áherslupunktum til að undirstrika meðal annars að ég tel að það skorti nokkuð á þegar litið er á verkefnaáætlunina að þessum markmiðum sé náð með fullnægjandi hætti. Sérstaklega er mér umhugað um markmiðið um jákvæða byggðaáætlun því að eins og segir réttilega í kaflanum þar um tengja samgöngur saman fólk og byggðir. Í samræmi við sóknaráætlun og svæðisskiptingu landsins er lagt til að forgangsröðun framkvæmda taki mið af þörfum einstakra svæða fyrir bættar samgöngur og til að efla sveitarfélög og styrkja hvert svæði sem og landið allt. Síðan segir, með leyfi forseta: „Stytting ferðatíma, uppbygging vega með bundnu slitlagi og gerð jarðganga til að leysa af hólmi erfiða fjallvegi skapa betri skilyrði fyrir jákvæða byggðaþróun og eflingu einstakra atvinnu- og þjónustusvæða.“ Ég verð að segja, frú forseti, að í ljósi þessarar háleitu markmiðssetningar eru mikil vonbrigði að sjá ekki gert ráð fyrir jarðgöngum í samgönguáætlun að þessu sinni fyrr en eftir árið 2015, þ.e. ekki er gert ráð fyrir neinum framkvæmdum á næstu þremur til fjórum árum. Það eru ekki síst veruleg vonbrigði að sjá Dýrafjarðargöngum frestað enn eina ferðina og núna aftur fyrir árið 2019. Að vísu er gert ráð fyrir 20 milljónum, svona einhverjum undirbúningsfjármunum á árinu 2012, en að öðru leyti eru göngin ekki á dagskrá fyrr en eftir 2019. Um mikilvægi Dýrafjarðarganga þarf ekki að fjölyrða, held ég, á þessum vettvangi. Með þeim væri verið að leysa af hólmi stórhættulega fjallvegi, þá sérstaklega Hrafnseyrarheiði sem er hættulegasti fjallvegur landsins. Með Dýrfjarðargöngum yrði heilsársvegur um Dynjandisheiði að vera hluti af þeirri framkvæmd, það verður að vera. Þá væri verið að tengja byggðarlög sem nú eru aðskilin níu mánuði ársins. Sú einangrun þýðir að fara þarf 450 km leið til að komast á milli svæða yfir vetrartímann. Sérfræðingar eru að vísu sammála um, eins og kemur fram í byggðaáætlun, að þessi tenging er lífsnauðsynleg fyrir áframhaldandi viðgang byggðar á sunnanverðum Vestfjörðum. Það hefur beinlínis verið sagt af til þess bærum aðilum og sett á prent að það sé veruleg hætta á því að byggðum á sunnanverðum Vestfjörðum blæði út og það samfélag deyi hreinlega ef þessari tengingu verði ekki komið á. Mér finnst mjög merkilegt að á bls. 19 í þingsályktunartillöguplagginu, þar sem merkt er við mikilvægi þeirra framkvæmda sem tilgreindar eru í verkefnaáætluninni, skuli byggðareiturinn ekki fá sinn kross eins og aðrir reitir, að við þessa mikilvægustu byggðaaðgerð, liggur mér við að segja, fyrir einn landshluta skuli ekki vera merkt við byggðasjónarmið sem gildari áhersluþátt í stefnumótuninni. Ég þarf ekki að minna hæstv. innanríkisráðherra á fyrirheit ríkisstjórnarinnar og ekki síst hans sjálfs um að nú sé komið að því að setja Vestfirði í forgang vegna þeirra vandkvæða sem sá landshluti býr við í samgöngulegu tilliti, raforkulegu tilliti og vegna þeirra erfiðleika sem byggðarlögin þar hafa átt við að stríða síðustu áratugi þar sem fólksfækkun er hvergi meiri. Sérstaklega í þessu ljósi finnst mér ástæða til að halda þessum málflutningi uppi, bæði á þessum vettvangi hér og í hv. umhverfis- og samgöngunefnd þegar málið kemur til afgreiðslu þangað. Við vitum að samgöngumál í fjórðungnum eru í uppnámi. Það er ekki bara Dynjandisheiði og Dýrafjarðargöng heldur er allt í uppnámi varðandi leiðarval fyrir Vestfjarðarveg 60 eins og ráðherrann ætti að þekkja manna best. Íbúar í Árneshreppi, svo að ég bregði mér yfir á hinn enda kjálkans, fá ekki einu sinni snjómokstur. Þar er ekki hægt að jarða fólk skammlaust vegna samgönguerfiðleika. Fólk kemst ekki til vinnu. Börn komast ekki í skóla. Eins og forsvarsmenn Árneshrepps hafa réttilega bent á í ítrekuðum erindum sínum til ráðuneytisins og þingmanna er ekki með neinni sanngirni hægt að segja að það svæði búi við samgöngur sem séu sæmandi á 21. öld. Það verður bara að segjast í nafni sanngirninnar. Það eru líka vonbrigði í ljósi mikilla samgönguerfiðleika íbúa Árneshrepps - fyrst ég er farin að tala um hann - að Strandavegur 643 skuli ekki vera á vegáætlun 2011–2020 og að vegur um Veiðileysuháls, sem var á fyrri samgönguáætlun en var þurrkaður út við efnahagshrunið, skuli ekki vera kominn þangað inn. Þessu vil ég halda til haga í fullri hógværð, frú forseti. Ég er ekki að fara fram á það hér að farið verði í einhvern fjáraustur til að efla eða bæta samgöngur á mínu svæði. Ég er einfaldlega að reyna að höfða til þess grunnsjónarmiðs sem hlýtur að ráða öllum okkar gerðum, sérstaklega þegar fjármunir eru takmarkaðir, að forgangsraða í þágu þeirra sem í raun og veru bera skarðan hlut aðsjálfsögðum grundvallarréttindum sem allir landsmenn hljóta að eiga tilkall til sem skattgreiðendur hér á landi og íbúar og þegnar. Í allri opinberri stefnumótun er lögð á það áhersla að íbúar landsins eigi ekki að gjalda fyrir búsetuval. Í því ljósi finnst mér átakanlegt að sjá ekki leyst úr samgönguvandræðum íbúa í Árneshreppi í eitt skipti fyrir öll og að sjá öðrum lífsnauðsynlegum samgönguframkvæmdum slegið á frest, sem eiga að tengja byggðarlög og veita atvinnulífi á þessum svæðum, ferðaþjónustu, sjávarútvegi og öðru, jafnræði til að geta eflst og þróast. Ég verð því miður að segja, frú forseti, að á meðan samgöngumál í einum landshluta eru í þeim ólestri sem raun ber vitni á Vestfjörðum er ekki hægt að segja að markmið og stefna samgönguáætlunar hafi neina merkingu. Ég treysti því að okkur takist að breyta því í meðförum þessa máls.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Ég er sammála mörgum af þeim sjónarmiðum sem fram komu í máli hennar. Í fyrsta lagi er það alveg rétt hjá hv. þingmanni með Árneshrepp - við vitum öll hvernig ástandið er þar með snjómokstur, ekki er mokað frá janúar og fram að páskum vegna þess hve hættulegur vegur þar er. Samkvæmt þeirri áætlun sem fyrir liggur er ljóst að sú regla verður við lýði allt til ársins 2022 ef ekki verða breytingar á. Samkvæmt samgönguáætlun má ekki búast við því að íbúar í þessu sveitarfélagi geti búið við reglulegan snjómokstur næstu 10–15 árin í það minnsta. Ég er líka sammála sjónarmiðum hv. þingmanns um framkvæmdaleysi á hennar heimasvæði, til að mynda með Dýrafjarðargöng, að þau skuli ekki koma inn fyrr en á seinni hluta tímabilsins. Það má líka nefna framkvæmdir sem voru í fyrri áætlunum og hafa dottið út, eins og t.d. endurbygging þjóðvegar um Seyðisfjörð og Álftafjörð. Þessi framkvæmd var inni á áætlun og er fullhönnuð. Ef maður skoðar áætlunina að Dýrafjarðargöngum, að seinasta hluta slepptum, er engin vegaframkvæmd á norðanverðum Vestfjörðum allt til ársins 2022. Nú er ég að koma að spurningu minni. Mig langar að beina þessari spurningu til hv. þingmanns, af því að hann er varaformaður samgöngunefndar sem mun taka þetta mál til umfjöllunar: Telur hv. þingmaður ekki að það sé grundvallaratriði, ef afgreiða á þessa samgönguáætlun á þessu vorþingi, að fram komi breytingar á áætluninni í þá veru að úr verði bætt varðandi samgöngumál í þessum landshluta eins og fram kom í máli hv. þingmanns? Er forsvaranlegt að samþykkja samgönguáætlun án þess að 

Frú forseti. Ég tel að hv. þm. Ásmundur Einar Daðason hafi skilið ræðu mína rétt. Ég tel ekki forsvaranlegt að afgreiða samgönguáætlun án þess að úr verði bætt, og er þá sérstaklega að hugsa um þau ófullnægjandi samgönguskilyrði sem eru í Árneshreppi sem uppfylla ekki lágmarkskröfu um búsetuskilyrði. Ég mun að sjálfsögðu beita mér fyrir því eins og ég get að þetta taki breytingum, bæði varðandi áform um Dýrafjarðargöng og Dynjandisheiði. Það er hins vegar erfiðara við að eiga varðandi Vestfjarðaveg 60 vegna þess að þar er allt í uppnámi um leiðarval. Ég hef fulla trú á því að ég fái að minnsta kosti stuðning þingmanna kjördæmisins í samgöngunefnd og hér í þinginu til að reyna að bæta úr verkefnaáætluninni varðandi Vestfirðina sérstaklega.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta andsvar. Ég get sagt það hér að ég mun styðja hv. þingmann í samgöngunefnd til að færa þessi verkefni framar í forgangsröðina, til að tryggja eðlilegar samgöngur í Árneshreppi, til þess hugsanlega að færa Dýrafjarðargöng framar í áætlun. Það getur ekki gengið að eitt landsvæði sé svona illa leikið. Ég verð að segja að ég er mjög ánægður með að stjórnarþingmenn, eins og hv. þingmaður sem er varaformaður samgöngunefndar, séu tilbúnir í að ráðast í breytingar á samgönguáætlun, færa ákveðin verkefni framar. Í sameiningu getum við hugsanlega beitt okkur fyrir því að auka fjárveitingar til verkefna á svæðinu. Ég vil lýsa yfir fullum stuðningi við hv. þingmann í þeirri baráttu og vonast til að eiga gott samstarf í nefndinni hvað þessi mál snertir.

Hæstv. forseti. Ég vil taka undir þær áherslur sem fram komu í máli hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur. Hvað varðar áherslur í samgöngumálum, þ.e. að við eigum fyrst að horfa til þeirra svæða sem búa við lakastar samgöngur áður en við förum í önnur svæði sem eru betur haldin þá vil ég leggja áherslu á að hvað byggðaþáttinn varðar þá er sérstök áhersla á Vestfjörðum. Í áætluninni í heild sinni er aukin áhersla á byggðaþáttinn. Í stað þess að einblína á hraðann til að komast til höfuðborgarinnar, er núna horft til byggðanna og þeirra kjarna sem þar eru, þó krossana kunni að vera að finna annars staðar en á þeim síðum sem hv. þingmaður vísaði til. Varðandi Vestfirðina sem búa við lakastar samgöngur á Íslandi þá er staðreyndin sú að hlutfallslega komum við til með að verja meira fjármagni til samgöngubóta á Vestfjörðum en á öðrum svæðum. Það er ekki rétt að segja að allt sé í uppnámi varðandi Vestfjarðaveginn á sunnanverðum fjörðunum. Það er rétt að deilur hafa verið um hluta af þeirri leið, en við gerum ráð fyrir því, svo að ég vísi til þeirrar blaðsíðu sem hv. þingmaður vék að áðan, bls. 9 í áætluninni, að til framkvæmda á þessum vegi sérstaklega er áætlað að verja 1.000 millj. kr. á yfirstandandi ári, öðrum 1.000 milljónum á árinu 2013 og 1.000 milljónum á árinu 2014. Við erum einnig að ráðast í aðrar samgöngubætur á Vestfjörðum þannig að hlutfallslega erum við að verja meira fjármagni til þessa svæðis en annarra svæða í landinu ef þessi áætlun gengur eftir. Ég vil 

Frú forseti. Það gleður mig að hæstv. innanríkisráðherra er mér sammála í afstöðu minni til þeirrar stefnu sem vinna beri út frá. Ég vil þó varðandi Vestfjarðaveg 60 taka fram, eins og reyndar kom fram í máli ráðherrans, að allt er óráðið enn um leiðarval á þeirri leið sem getur og mun trúlega enn um sinn tefja það að hægt verði að leiða það mál til lykta. Það mál hefur verið í ólestri í fjöldamörg ár. Það er ég ekki að setja á herðar hæstv. ráðherra, að hann beri ábyrgð á því, en það mál hefur verið í ólestri í fjöldamörg ár og blæs ekki byrlega um lausn á því máli í bráð. Þá vil ég líka minna á að þegar talað er um að gert sé ráð fyrir miklum fjármunum í þessar vegaframkvæmdir að það er nú ekki ný saga. Það hefur nú áður verið gert ráð fyrir töluverðum fjármunum sem aldrei hafa komist til framkvæmda vegna þess að leiðarvalið hefur ekki fengið lyktir. Eins og ég sagði áðan er ég sammála þeim markmiðum sem koma fram í þessari samgönguáætlun. Ég vil hins vegar að við fylgjum þeim markmiðum eftir í reynd, vegna þess að það eru alltaf verkin sem sýna merkin.

Hæstv. forseti. Það er alveg rétt, verkin sýna merkin. Nú eru vegavinnutæki að störfum á þeim vegaköflum sem hér hefur verið vísað til. Það er alveg rétt að það eru svæði á Vestfjörðum sem eru mjög illa haldin og við höfum ekki fjármuni til að greiða úr núna. En við erum að grípa til aðgerða og við erum að reyna að hraða framkvæmdum eins og nokkur kostur er. Það var þess vegna á þeirri forsendu, á forsendu hraðans, sem ég lagði til, að ábendingum sérfræðinga Vegagerðarinnar, að fara svokallaða Hálsaleið, að bæta Hjallahálsinn og Ódrjúgshálsinn, vegna þess að við mundum þannig bæta samgöngurnar hraðar en ella. En gegn þessu var gríðarleg andstaða. Fólk á Vestfjörðum, þessu svæði, vill ekki þessa leið. „Alright“, þá tökum við því, þá hlustum við að sjálfsögðu á það. Þá eru tvær aðrar leiðir til skoðunar; að fara í göng undir Hjallaháls - þau göng eru inni í þessari áætlun - en samhliða erum við að skoða aðra kosti, láglendisleiðir, þveranir fjarða o.s.frv. Við komumst ekkert hraðar en þetta vegna þess að við hljótum að sjálfsögðu að horfa til þess lagaramma sem við störfum innan, hvort sem það eru skipulagsmál, náttúruvernd eða annað. En við viljum einnig, og ég er staðráðinn í því, hlusta á þau sjónarmið sem fólk hefur á þessu svæði. Það er ég að reyna að gera.

Frú forseti. Ég óskaði eftir umræðu við hæstv. landbúnaðarráðherra um þjónustu dýralækna í kjölfar nýrra matvælalaga sem samþykkt voru á öðru þingi á þessu kjörtímabili. Matvælalöggjöf hafði verið hér til umfjöllunar á nokkrum þingum og allnokkrar breytingar urðu á þjónustu dýralækna um land allt, ekki síst í dreifðari byggðum landsins. Ástæðan var sú að í matvælalöggjöf Evrópusambandsins er kveðið á um fullkominn aðskilnað á milli eftirlits annars vegar og þjónustu dýralækna við dýraeigendur hins vegar. Þetta hafði sem sagt hafist hér á landi fyrir nokkrum árum á hluta af landsvæðunum en ekki í dreifðustu byggðum landsins. Hugmyndin var samt áfram sú að ríkisvaldið mundi tryggja jafnan aðgang dýraeigenda að dýralæknisþjónustu og þar með dýravelferð. Sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd þingsins á þeim tíma gerði sér ljóst að vandamál gætu komið upp við innleiðingu á matvælalöggjöfinni og þær breytingar sem yrðu í kjölfarið og hafði sérstakar áhyggjur af því að Matvælastofnun og ríkisvaldið mundu setja meiri þunga og kraft í að skipuleggja eftirlitshlutann en þjónusta við dýraeigendur færi halloka, og sú hefur orðið raunin. Nefndin gerði kröfu um að ráðuneytið setti fram reglugerðir með löngum tímafrestum, undanþágum og ýmsu fleiru en satt best að segja, svo hratt sé farið yfir sögu á þeim litla tíma sem við höfum hér, fór þannig að hvorki ráðuneytið né Matvælastofnun stóðu almennilega að þessu máli og tímafrestirnir runnu út. Þegar að því kom að semja um þjónustusvæði við dýralækna var eiginlega allur tími uppurinn og ekki var sótt um öll svæði. Kröfurnar sem settar voru dýralæknum voru líka allverulegar og það snýr að því að í þjónustusamningum við dýralækna voru settar mjög miklar skyldur á dýralækna, allt of miklar, og þeir hafa varla treyst sér til að standa undir þeim. Þjónustusvæðin eru allt of stór, það er mjög langt í þann sem þjónustar á viðkomandi svæði og þetta kemur niður á dýravelferð. Dæmi um þetta má finna víða um land og til að mynda má nefna Húnavatnssýslur, þar hafa heyrst nokkrar sögur um að menn telji að dýravelferð hafi nú þegar verið stefnt í hættu. Því fyrirkomulagi að leggja saman Húnavatnssýslurnar í eitt svæði og stækka þjónustusvæðið, var harðlega mótmælt af Dýralæknafélaginu og einnig starfandi dýralæknum og dýraeigendum á svæðinu. Enginn sótti um þetta svæði þegar það var auglýst upphaflega. Þess eru dæmi að bændur séu hættir að kalla til dýralækni, og láti annaðhvort undir höfuð leggjast að meðhöndla dýrin eða reyni að gera það með einhverjum hætti sjálfir. Önnur dæmi eru um að skepnur drepist vegna þess að dýralæknir kemst ekki í tæka tíð vegna mikillar fjarlægðar, og að vegna kostnaðar láti menn hreinlega undir höfuð leggjast að gera það sem gera þarf. Þetta er slæm þróun og skref aftur á bak um tugi ára. Hvorki ráðuneytið né Matvælastofnun virðast hafa getað tekið á vandamálinu og þessar stofnanir vísa hver á aðra þegar bændur og dýraeigendur hafa samband við þær. Þetta er nokkuð sem við verðum að taka á. Annar þáttur hefur líka breyst á sama tíma en það eru vaktsvæðin. Ríkisvaldið hefur tekið að sér að tryggja að dýralæknar séu á vakt til að tryggja dýravelferð í landinu. Þar hefur verið skorið niður, ekki er alls staðar sólarhringsvakt heldur einungis bakvakt, og svæðunum hefur einnig verið fækkað. Þau eru orðin það stór að menn treysta sér hreinlega ekki til að standa þessar vaktir og taka þjónustuna að sér. Þeir komast einfaldlega ekki yfir þetta. Samningarnir runnu út í haust, 1. nóvember, og þess eru dæmi að ekki hafi verið greitt síðan og því hefur ekki verið svarað hvort til greina komi að taka á þeim vanda sem fylgir allt of stórum svæðum til að tryggja dýravernd og manneskjulegra umhverfi fyrir þá sem þarna vinna. Ég hefði líka viljað ræða um skráningarskyldu og þá reglugerð sem ráðuneytið setti um skráningarskyldu dýrasjúkdóma og dýralyf en tíminn leyfir það ekki. Allt þetta leggst saman og gerir starfsumhverfi dýralækna mun erfiðara en áður var. Því spyr ég hvað nýr landbúnaðarráðherra ætlar að gera til að tryggja jafnan aðgang dýraeigenda að dýralæknisþjónustu, tryggja dýravelferð, og hvernig ætlar hæstv. ráðherra að tryggja 

Frú forseti. Hv. þingmaður gerir hér að umtalsefni þær breytingar sem hafa verið gerðar á skipulagi dýralæknisþjónustu í landinu og fylgdu, eins og fram kom, í kjölfar þeirra breytinga sem gerðar voru á lögum um dýralæknis- og heilbrigðisþjónustu vegna innleiðingar á ákvæðum um dýraafurðir í I. viðauka EES-samningsins, en það mál fékk mikla umræðu hér á þingi. Varðandi það sem hv. þingmaður nefndi um dýralyf og skráningarskyldu og gafst ekki tími til að ræða, vil ég í því sambandi undirstrika að þar er auðvitað um að ræða öryggismál, öryggi í meðferð lyfja og að tryggt sé að dýralyf geti ekki komist inn í fæðukeðjuna. Þetta er gríðarlega mikilvægt og er til meðferðar að gera allt sem mögulegt er til að tryggja heilsuvernd og matvælaöryggi og þarf ekki að minna á mikilvægi þess, samanber umræður undanfarna daga. Með þessari lagasetningu var héraðsdýralæknum sem áður höfðu starfað fækkað úr 14 í sex og ástæðan var einfaldlega þessi aðskilnaður milli eftirlits og almennrar dýralæknisþjónustu. Með lögunum er kveðið á um að héraðsdýralæknar sinni einungis stjórnsýslu og eftirliti en er óheimilt að stunda dýralækningar. Það lá alltaf fyrir að þetta mundi kalla á mikla endurskipulagningu og ég tel ekki sanngjarnt að draga það í efa að bæði ráðuneytið og Matvælastofnun hafi gert sitt besta til að útfæra þessar breytingar miðað við þann þrönga stakk sem þeim er skorinn fjárhagslega. Reyndar var þegar tekið skref í þessa átt með dýralæknalögum 1998 þegar sérstakir héraðsdýralæknar voru settir í þrjú umfangsmestu umdæmin sem sinntu þá eingöngu embættishlutverki í Reykjavík, Árnes- og Rangárþingi og Skagafjarðarsýslu. Þetta var meðal annars gert á grundvelli samkeppnissjónarmiða þar sem fleiri og sjálfstætt starfandi dýralæknar voru til staðar á þessum svæðum, og ég hygg að hv. málshefjandi þekki til málsins. Ástæðan fyrir fækkun embættanna nú er hins vegar sú að ekki var talinn grundvöllur fyrir því að fleiri héraðsdýralæknar sinntu öðru en stjórnsýslu og eftirliti, m.a. vegna þess að menn urðu að nota þá fjármuni sem til voru að öðru leyti til að tryggja almenna dýralæknisþjónustu. Þá kemur að því að tryggja dýralæknisþjónustu í dreifðum byggðum. Með lögunum frá 2009 var kveðið á um að ráðherra skyldi setja reglugerð um þetta mál, hvernig tryggja skyldi starfsaðstöðu, greiðslu staðaruppbótar og/eða ferðakostnað dýralæknis sem tæki að sér að veita slíka þjónustu. Sett var bráðabirgðaákvæði um reglugerð 1. júlí 2010 og haft náið samráð við Dýralæknafélag Íslands, Bændasamtök Íslands, Samband íslenskra sveitarfélaga og Matvælastofnun varðandi allan undirbúning að því hvernig opinber stuðningur í þessu skyni ætti að koma til. Það kom fljótt í ljós þegar farið var að huga að smíði þessarar reglugerðar að ekki yrði náð utan um þetta án þess að taka á heildarskipulagi dýralæknakerfisins. Reglugerðin sem sett var sumarið 2010 var því strax ófullkomin og ljóst að hana þyrfti að endurskoða. Var það og gert með gildistöku hennar 1. nóvember 2011 en reyndar var það svo ekki fyrr en í desember sem hún tók gildi. Á grundvelli hennar og heimilda í lögum og fjárveitinga voru síðan gerðir þjónustusamningar við þá dýralækna í dreifðum byggðum sem í hlut áttu. Upphaflega var reynt að ná samningum við þessa lækna um blandaða þjónustu, þ.e. þeir sinntu almennri dýralæknisþjónustu en gætu síðan tekið að sér tiltekin eftirlitsstörf sem er heimilt samkvæmt lögunum en ekki náðust slíkir samningar, dýralæknar höfnuðu þeim alfarið. Varðandi það sem hér var nefnt um að svæði séu of stór skal taka það fram að að stærstum hluta eru þetta gömlu umdæmi héraðsdýralæknanna nema hvað Húnaþing allt er nú eitt þjónustusvæði en var áður tvískipt, á móti var Bæjarhreppur á Ströndum færður yfir í Dalaumdæmi. Ástæðan fyrir því að Húnavatnsumdæminu var slegið saman er meðal annars sú að á Hvammstanga og Blönduósi eru stórgripasláturhús sem krefjast mikillar viðveru dýralækna og það var áætlað meira en hálft starf á hvorum stað. Þessum húsum hafa héraðsdýralæknar sinnt með öðrum störfum. Þar sem ekki náðist samkomulag um að semja bæði um þjónustu og eftirlit við sömu aðila þótti það ekki réttlæta að nauðsynlegt væri að skipta Húnavatnssýslum í tvö umdæmi. Það hefði kostað að minnsta kosti heilt stöðugildi til viðbótar á svæðinu sem ekki voru fjármunir fyrir. Það er hins vegar miður að ekki hefur enn tekist að semja við þjónustudýralækni sem staðsettur er í Húnaþingi og því er embættinu tímabundið sinnt frá Skagafirði. Ég legg svo áherslu á það að lokum, frú forseti, að að sjálfsögðu er mikilvægt að samningar takist, bæði um þjónustu á einstökum svæðum sem og bakvaktasamninga, en það eru samningaviðræður þar sem hagsmunir vegast á. Eins og málshefjanda sjálfum er vel kunnugt er komið að því að ná samningum um kaup og kjör og starfsskilyrði og stjórnvöld hafa takmörkuð úrræði í þeim efnum miðað við þær fjárveitingar sem til staðar eru og voru þó auknar 

Virðulegi forseti. Ég þakka þá umræðu sem hér er hafin. Þetta er mikilvægt mál og skiptir mjög miklu fyrir landbúnaðinn í hinum dreifðu byggðum. Það er alveg rétt sem fram hefur komið að þessi mál voru rædd mjög mikið í þáverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd þegar við á sínum tíma fjölluðum um hið svokallaða matvælafrumvarp og í undirbúningi á öllum stigum þess máls. Við gerðum okkur grein fyrir því að óhjákvæmilegt væri að breyta því fyrirkomulagi sem hafði verið, við yrðum að taka upp það fyrirkomulag að annars vegar værum við með dýralækna sem hefðu þetta sérgreinda eftirlitshlutverk og síðan sæju aðrir dýralæknar um þjónustuhlutverkið. Hins vegar gerðum við okkur öll grein fyrir því strax í upphafi að vandinn væri í því fólginn að við búum við mikla sérstöðu á Íslandi. Við erum með stórt og dreifbýlt land og aðstæður til að aðskilja þessa hluti eru ekki eð sama hætti til staðar alls staðar á landinu. Þess vegna fórum við mjög rækilega ofan í þá þætti málsins við meðferð þess í þingnefndinni og í samræmi við það sem frumvarpið kvað á um var sett inn sérstakt ákvæði til bráðabirgða í 41. gr. þar sem svo segir, með leyfi virðulegs forseta: „Ráðherra er heimilt að fela héraðsdýralækni að sinna tímabundið almennri þjónustu við dýraeigendur á tilteknu svæði ef heilbrigði eða velferð dýra er stefnt í hættu enda fáist ekki dýralæknar til að sinna slíkri þjónustu við dýraeigendur á umræddu svæði. Heimild ráðherra samkvæmt þessari málsgrein fellur úr gildi 1. janúar 2015.“ Breytingin sem við gerðum var fyrst og fremst fólgin í því að lengja þennan umþóttunartíma og möguleika og það er vissulega slæmt ef ekki hefur tekist að nýta þá heimild. Ég vil inna hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra eftir því hvort þess verði freistað frekar að reyna að nýta heimildina. Svo verður auðvitað að taka undir það sem hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson sagði, þessi vaktsvæði eru býsna stór. Ég vek til dæmis athygli á því að samkvæmt lögunum er gert ráð fyrir að eitt vaktsvæðið 

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa umræðu sem er bráðnauðsynleg. Ég held að að baki þessum nýju lögum hafi verið góð markmið, við eigum að virða það, og reyna að vinna að þeim markmiðum. Við sem höfum haldið dýr vitum hversu mikilvægt það er að tryggja góðan aðgang að dýralæknisþjónustu vegna dýravelferðar, atvinnuöryggis og afkomu. Síðan er þetta mál að sjálfsögðu fyrst og fremst byggðamál. Í dreifbýlustu byggðunum skiptir mjög miklu að við höfum öruggan aðgang að góðri dýralæknisþjónustu. Það má ekki fara of mikill tími í ferðalög, bæði getur það verið afdrifaríkt fyrir heilsu gripanna svo og er það náttúrlega mjög kostnaðarsamt líka fyrir þá sem halda dýr. Færð og annað getur skipt máli þannig að við verðum að gæta þess að svæðin verði ekki of stór, við verðum að hafa það í huga að dýrt er að byggja dreifbýlt land eins og Ísland er og til þess þarf að taka ákveðið tillit. Ljóst er að ekki er hægt að tryggja eða reka dýralæknisþjónustu á dreifbýlustu svæðunum á markaðslegum forsendum, enda hefur verið tekið tillit til þess og verið reynt að gera þjónustusamninga við dýralækna sem búsettir eru úti á landi. Við verðum að gæta mjög vel að starfsskilyrðum þessara dýralækna. Ég hef ákveðnar áhyggjur af að nýliðun í greininni verði ekki næg, við verðum að tryggja að skilyrðin séu þannig að fýsilegt sé að koma til þeirra starfa eftir langt og strangt nám. Það sem mér finnst skipta máli er að við tölum lausnamiðað og finnum bestu lausnina innan þeirra ramma sem við störfum, bæði lagalega og fjárhagslega. Við þurfum að rýna málið til gagns og vinna saman með hagsmunaaðilum að bestu lausn sem finnanleg er.

Herra forseti. Ég þakka fyrir umræðuna og svör hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Hér er um gríðarlega mikilvægt mál að ræða. Ljóst er að reynslan af þessum breytingum, það sem af er, er sú eins og kom fram í máli málshefjanda, hv. þm. Sigurðar Inga Jóhannssonar, að ekki hefur náðst að tryggja jafnræði í dýralæknisþjónustu á öllu landinu. Það næst ekki að tryggja dýravelferð á öllu landinu og erfitt er að fá dýralækna til starfa á ákveðnum svæðum. Það er grundvallaratriði, herra forseti, að það verði upplýst og vinna hefjist við það að tryggja þá þætti. Ég saknaði þess í máli hæstv. ráðherra að fram kæmu svör við þessum spurningum: Hvernig á að tryggja jafnræði að dýralæknisþjónustu á öllu landinu? Hvernig á að tryggja dýravelferð á öllu landinu? Hvernig á að tryggja að hægt verði að fá dýralækna til starfa á ákveðnum svæðum? Það er gríðarlega mikilvægt, sér í lagi á dreifbýlum svæðum, að leitað sé lausna í þessu efni. Ég treysti því að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra geri það. Þetta er grunnurinn undir veikum svæðum, þetta er grunnurinn að því að hægt sé að reka þar og efla matvælaframleiðslu og landbúnað og auka fæðuöryggi þjóðarinnar, þ.e. að hægt sé að nálgast dýralæknisþjónustu á öllu landinu, hvort heldur er á þéttbýlum eða dreifbýlum svæðum. Ég treysti því að hæstv. ráðherra fari í seinni umferð yfir það hvernig eigi að tryggja slíka þætti og að sett verði í gang vinna í þá veruna að tryggja þetta.

Forseti. Ég þakka fyrir þá umræðu sem hér fer fram, það er svo sem ekki í fyrsta skipti sem við ræðum þetta mál í ræðustól þingsins. Fram fór örlítil umræða hér síðast í haust, ef ég man rétt, í kjölfar fyrirspurnar hv. þm. Sigmundar Ernis Rúnarssonar um þetta sama mál. Þar viðraði þingmaðurinn þær áhyggjur sem bændur og þeir aðilar sem þurfa á þjónustu dýralækna að halda höfðu af þeim breytingum sem þeir töldu þá mundu verða í kjölfar nýrrar matvælalöggjafar sem tók gildi, ef ég man rétt, 1. nóvember sl. hvað þetta mál varðar. Í þeim umræðum kom fram í svari hæstv. þáverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, Jóns Bjarnasonar, að ástæðulaust væri að hafa áhyggjur af þeim þáttum sem þá voru í umræðunni, þ.e. verri þjónustu við bændur varðandi dýravernd. Ástæðulaust væri að hafa áhyggjur af því, það væru ýmsir möguleikar til að bregðast við þeim þáttum, m.a. með undanþáguákvæðum sem þáverandi ráðherra vísaði til að hægt væri að beita og bregðast við ef á þyrfti að halda. Ég held að það sé samt sem áður rétt að hafa örlitlar áhyggjur af þessu máli, rétt eins og hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson benti á og hv. þm. Ásmundur Einar Daðason sömuleiðis í innleggi sínu áðan. Ég held að okkur sé hollt að fylgjast með þróun þessara mála áfram og sjá til þess að brugðist verði við þeim þáttum sem kunna að fara úrskeiðis á þessu sviði. Hæstv. þáverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra benti á að möguleiki væri til, og ég gat ekki heyrt betur á ræðu núverandi hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra en að notaður yrði ef á þyrfti að halda.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Sigurði Inga Jóhannssyni fyrir að taka þetta mál upp. Við ræðum þær aðstæður sem hafa komið upp eftir að ákveðið var að skipta upp með skipulagsbreytingum starfsemi dýralækna, þ.e. annars vegar stjórnsýslu- og eftirlitsþættinum og hins vegar þjónustuþættinum. Þetta hljómar svo sem ekki neitt illa þegar menn segja þetta svona, að það sé ekki sami aðilinn sem hefur með þjónustuna og eftirlitið að gera. Hins vegar verðum við að taka mið af því að það sé þá framkvæmanlegt, sú umgjörð sé þá framkvæmanleg í okkar dreifðu byggðum. Ef það er þannig að núna strandi á því að ná hugsanlega samningum við þessa aðila, það kom fram í máli hæstv. ráðherra að dýralæknar hefðu hafnað því að taka að sér þessi tvö verkefni, langar mig að spyrja hvort það hafi þá eingöngu verið vegna kjaramála, hvort dýralæknar hefðu gert einhverjar athugasemdir við það að þetta væri á sömu hendi eins og það hefur verið eða hvort einungis séu deilur um kjaramál. Ég hjó eftir því í máli málshefjanda, hv. þm. Sigurðar Inga Jóhannssonar, þegar hann sagði að þróunin virtist vera, eða afleiðingarnar af breytingunum væru þær að bændur væru farnir að sækja minna til dýralækna, þá fjallar þetta um dýravernd að sjálfsögðu og mjög bagalegt er ef það er niðurstaðan. Ef svæðin eru orðin það stór, vegalengdirnar það miklar og kostnaðurinn það mikill, þá er mjög dapurlegt ef það bitnar á dýraverndinni sem slíkri. Það held ég að allir séu sammála um. Ég vil í lok máls míns hvetja hæstv. ráðherra til að leita allra leiða til að leysa þetta mál. Ég þykist vita, og veit, að hæstv. ráðherra þekkir málið ábyggilega mjög vel, bæði vegna uppruna síns og starfa sinna. 

Herra forseti. Ég þakka málefnalegar umræður um málið. Varðandi fyrstu orð hæstv. ráðherra í sambandi við skráningar vil ég segja að auðvitað vilja allir að skráningar séu í lagi. Og þær eru það víðast hvar. Það sem lagt er til núna undir stjórn Matvælastofnunar er að þar verði, að eigin sögn, metnaðarfyllsta skráningarkerfi í heimi. Menn vilja hins vegar ekki að það séu fimm skráningar á dag, það sé tvíverknaður og að allur sá kostnaður sem fylgir komi ofan í allt það sem við höfum rætt hér um þjónustusamninga, vaktsamninga, skort á samningum um jöfnun aksturs og annað því að þá verða skilyrði dýralæknanna sjálfra til vinnunnar miklu verri og sá kostnaður leggst síðan ofan á þjónustuna til dýraeigendanna. Það var heldur ekki meiningin með breytingunni á matvælalöggjöfinni en við óttuðumst það, mjög margir, að kostnaður mundi aukast. Það er ekkert skrýtið að fjármuni þurfi inn í kerfið, það vissu allir. Spurningin er því fyrst og fremst sú til hæstv. ráðherra: Er einhver stefnubreyting væntanleg eða ætlar ríkisvaldið áfram að styðja fullkomlega við bakið á því að tryggja jafnræði alls staðar á landinu að dýralæknisþjónustu og tryggja þar með dýravelferð? Í veikustu byggðum landsins er það algjörlega ólíðandi ef það verður lakari dýralæknisþjónusta ef dýralæknirinn fer. Þar sem þær byggðir byggjast fyrst og fremst á landbúnaði munu þær fyrstar gefast upp. Þær mega ekki við því. Þetta er líka spurning um þá stefnumörkun ríkisstjórnarinnar að efla matvælaframleiðslu um 10%. Hvernig á að gera það ef þessi þáttur lætur undan? Við nefndum Húnavatnssýslurnar sem dæmi, en það eru önnur svæði nákvæmlega jafnerfið. Það er Borgarfjörður og allt Vesturland, það eru Vestfirðir, Norðausturland, Suðausturland, og á þeim svæðum sem lengst hafa haft þennan aðskilnað er líka búið að 

Herra forseti. Að sjálfsögðu er markmiðið að tryggja þessa þjónustu og dýravelferð. Allt miðar þetta að því. Varðandi spurningu hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar þekki ég ekki til þess hvort gripið hafi verið til heimildarinnar eða undanþágunnar í 41. gr. um að tímabundið geti héraðsdýralæknir gripið inn í og veitt almenna þjónustu ef engin önnur úrræði eru. Það er að sjálfsögðu kostur sem má þá skoða sé svo alvarlega komið, sem ég veit nú ekki til að menn hafi beinlínis fullyrt þó að því sé jafnvel haldið fram hér, að heilbrigði og velferð dýra sé beinlínis í hættu. Byggt er á þeirri reglugerð sem gefin var út 16. september 2011 af forvera mínum. Í henni kemur fram að Matvælastofnun skuli með reglubundnum hætti endurmeta þörf fyrir þjónustu. Það er hluti af utanumhaldinu að fylgjast með því hvort þetta nái tilgangi sínum. Er þjónustan að skila sér eins og henni er ætlað? Við erum að leggja af stað á grunni þessa nýja skipulags sem reglugerðin dró upp, þjónustusvæðanna sem þar eru afmörkuð o.s.frv. Jú, þau eru vissulega stór í sumum tilvikum en það verður náttúrlega að hafa það í huga að við erum að reyna að sinna þessu með þeim takmörkuðu fjármunum sem til staðar eru. Varðandi samningamálin er staðan sú, ef ég kann þetta rétt, sem rétt er að hafa fyrirvara á, að í einu tilviki hefur ekki náðst samningur um almennu dýralæknisþjónustuna og það er í Húnaþingi. Þess vegna er því sinnt tímabundið frá Skagafirði. Það er auðvitað bagalegt og þar þyrfti að nást samningur. Hins vegar er það svo að samningar um bakvaktir hafa verið lausir á þriðja ár og ágreiningur uppi þar um eins og hv. málshefjandi veit örugglega. Félagsdómur féll í því máli og viðræður fóru af stað núna lítillega fyrir áramótin og þurfa að halda áfram því að auðvitað verður að reyna að lenda því máli, en þar er 

Virðulegi forseti. Við ræðum hér samgönguáætlun hina minni og samgönguáætlun hina stærri. Ég kom í andsvar við hæstv. innanríkisráðherra fyrr í dag og lýsti yfir þeirri skoðun minni að þetta væru miklar umbúðir um lítið. En áður en ég ræði innihald þessara áætlana er rétt að vekja athygli á einu sem mörgum hefur verið hugleikið í umræðu um samgöngumál og það er hið svokallaða kjördæmapot. Stofn- og tengivegir á Íslandi eru í kringum 9 þús. km og vegakerfið allt telur um 13 þús. km. Eins og þessar tölur bera með sér liggja vegir víða og í raun um allt og fyrir þingmann er engin leið að hafa yfirsýn yfir allt vegakerfið. Því hefur það þróast þannig í áranna rás að þingmenn kjördæmanna einbeita sér að því að þekkja samgönguleiðir í sínu kjördæmi og reyna að skilja þær þarfir sem liggja þar fyrir, bæði með samtölum við umbjóðendur sína og af eigin reynslu með því að skoða hvar pottur er brotinn og annað slíkt. Síðan hafa þeir barist fyrir einstökum framfaramálum í kjördæmum sínum og oftast barist fyrir sérstökum samgönguverkefnum. Þetta kalla menn kjördæmapot og tala um það af mikilli lítilsvirðingu og oft skapar þetta togstreitu á milli kjördæma og á milli landsbyggðarkjördæma og kjördæma sem spanna höfuðborgarsvæðið. Oft heyrir maður þingmenn, til dæmis úr Reykjavík, segja: Hvernig stendur á því að verið er að berjast fyrir framkvæmd úti á þessu annesi langt frá höfuðborgarsvæðinu meðan hér er vegakerfið í ólestri og þarf að laga?  Ég hef þá skoðun á því sem kallað hefur verið kjördæmapot í samgöngumálum að þetta sé besta fyrirkomulag sem við getum búið við, nákvæmlega af þeim ástæðum sem ég nefndi áðan; vegakerfið er svo gríðarlega umfangsmikið, 13 þús. km, að ekki er nokkur leið fyrir hvern og einn þingmann að hafa yfirsýn yfir það. Að þessu sögðu sný ég mér að kjördæmapoti. Ég er úr Norðausturkjördæmi og tel mig þekkja vegasamgöngur þar mjög vel. Þar eru vissir agnúar á vegakerfinu þrátt fyrir að gríðarlega margt hafi verið gert í vegasamgöngum í Norðausturkjördæmi síðustu ár, svo sem yfir hálendið, göng á milli Fáskrúðsfjarðar og Reyðarfjarðar o.s.frv. Kerfið er því náttúrlega orðið allt annað en það var fyrir nokkrum árum eða áratugum. En betur má ef duga skal. Mig langar að leggja sérstaka áherslu á fjórar framkvæmdir. Í fyrsta lagi eru það Norðfjarðargöng. Fjarðabyggð er gríðarlega víðfeðmt sveitarfélag, nær frá Stöðvarfirði í suðri í Mjóafjörð í norðri og inn á milli liggja mörg sveitarfélög. Nyrst í sveitarfélaginu er erfitt um samgöngur. Í fyrsta lagi er ekki fært í Mjóafjörð megnið af árinu nema með ferju og þar hefur verið rekin ferja í marga áratugi. Síðan er það Neskaupstaður eða Norðfjörður eins og hann heitir, þar liggur leiðin yfir háan fjallveg, Oddsskarð. Þar voru ein af fyrstu göngum á Íslandi gerð undir bláskarðið en þau eru orðin gjörsamlega úrelt í dag. Þau uppfylla engan veginn það samgönguöryggi sem þarf að vera á milli Norðfjarðar og hinna hluta sveitarfélagsins auk þess sem þetta er hár fjallvegur sem teppist oft yfir veturinn bæði vegna hálku og svo er það nú þannig að við búum á Íslandi eins og borgarstjóri segir og þar er allra veðra von. Þarna er oft snjór og erfitt færi. Jafnframt er á Norðfirði gríðarlega mikil atvinnustarfsemi. Þar er stærsta uppsjávarveiðifyrirtæki landsins sem er Síldarvinnslan. Þarna fara fram gríðarlega miklir flutningar á stórum bílum og oft kemur fyrir að göngin stíflast og verður stopp upp á hálftíma, þrjú korter, eða svo. Góðar samgöngur eru líka öryggismál fyrir Austurland því Fjórðungssjúkrahúsið í Neskaupstað er staðsett þarna og fara þarf með sjúklinga yfir Oddsskarð og í gegnum þá holu sem kölluð er Oddsskarðsgöng sem, eins og ég sagði áðan, teppast oft af veðri eða bílaumferð stíflar göngin og annað slíkt. Það ríkir því mikill skilningur á því að ráðast þurfi í Norðfjarðargöng, þau hafa verið á dagskrá og flestir virðast sammála um að þetta sé næsta stóra samgöngumannvirki sem eigi að ráðast í en af einhverjum ástæðum hafa þau núna verið færð aftur. Hæstv. innanríkisráðherra, sem talsmaður ríkisstjórnarinnar í samgöngumálum, beitir oft fyrir sig því mælskubragði að segja að ekki séu til peningar. Ég vil segja um þann málflutning að þetta snýst ekki um hvort til séu peningar eða ekki, þetta snýst fyrst og fremst um það hvernig við forgangsröðum í ríkisfjármálum. Auk þess eru umsvif sem fylgja slíkum göngum það mikil að göngin eru réttlætanleg þrátt fyrir að staðan geti verið erfið í ríkisfjármálum. Í öðru lagi er það brúin yfir Jökulsá á Fjöllum. Hún er barn síns tíma og löngu kominn tími til að bæta hana en eins og með Norðfjarðargöng er sú framkvæmd sett á dagskrá einhvern tímann í framtíðinni sem er þægilega langt frá núverandi ríkisstjórn. Það er nauðsynlegt að byggja upp brúna yfir Jökulsá vegna þess, eins og við höfum séð, að þegar atburðir eins og eldgos og slíkt verða á Suðurlandi þarf að beina umferðinni lengri leiðina, getum við sagt. Flutningar yfir Jökulsá á Fjöllum eru mjög erfiðir og hættulegir eins og staðan er núna. Þá kemur að þriðja mannvirkinu sem ég tel að sé bráðnauðsynlegt að ráðast í og það er ný brú yfir Skjálfandafljót. Það eru tvær brýr á landinu sem maður skilur eiginlega ekki af hverju er látið viðgangast að hafa í því standi sem þær eru, annars vegar brúin við Hornafjarðarósa og hins vegar brúin yfir Skjálfandafljót. Það er algjörlega bráðnauðsynlegt að ráðist verði í það sem fyrst að laga þessi mannvirki. En eins og með hin mannvirkin sem ég hef minnst á er þessi framkvæmd færð fram í framtíðina, þægilega langt frá núverandi ríkisstjórn. Í fjórða lagi eru það Vaðlaheiðargöng. Vaðlaheiðargöng eru ekki á samgönguáætlun en eru auðvitað hluti af samgöngukerfinu í landinu. Ástæðan fyrir því að þau eru ekki á samgönguáætlun er sú að þau eru í einkaframkvæmd og koma ekki til með að taka fé beint úr ríkissjóði og vera á fjárlögum. Ég tel að þetta sé mjög arðsöm framkvæmd. Gefnar hafa verið út margar skýrslur undanfarið og í þeim koma fram margar mismunandi niðurstöður en þær byggja á mismunandi forsendum um umferðarspá. Svartsýnasta skýrslan er gerð af mætum manni að nafni Pálmi Kristinsson, en hann gerir ráð fyrir því að nú sé sprungin einhvers konar umferðarbóla og að umferð um Víkurskarð, sem Vaðlaheiðargöng eiga að leysa af hólmi, muni dragast saman og hún muni ekki ná sér aftur fyrr en að 20 árum liðnum. Ég er svo sem ekki mikill sérfræðingur í umferðarspám en ég er ekki lítill sérfræðingur í þeim heldur. Ég hef þurft að vinna með umferðarspár í fyrri störfum mínum og jafnvel nú í dag og ég tel að þetta sé afar röng spá. Nú á að byggja upp mikil iðnaðarsvæði í Þingeyjarsýslum til að nýta orkulindir þar, á Þeistareykjum og á Kröflusvæðinu. Þessari uppbyggingu þarf að fylgja eftir með því að gera Eyjafjörð og Þingeyjarsýslurnar betur að einu atvinnusvæði en nú er og það þarf að vera tryggt að starfsfólk sem mun leita frá Akureyri til Þingeyjarsýslna til vinnu á þessum iðnaðarsvæðum geti farið um greiðan og öruggan veg. Það er ekki tryggt í dag, Víkurskarðið er oft eða að minnsta kosti nokkrum sinnum lokað yfir veturinn en það sem meira er er að ákaflega erfitt getur verið að fara yfir Víkurskarðið og berjast þar í gegn í snjóbyl og hálku. Ég tel því að þær skýrslur sem hafa fjallað um Vaðlaheiðargöng séu allar þeim annmörkum háðar að í þeim er ekki gert ráð fyrir þeirri framþróun sem er að verða á þessu svæði og ekki greind sú nauðsyn sem er á því að bæta samgöngurnar til að iðnaðarsvæðið í Þingeyjarsýslum geti einfaldlega fúnkerað eins og það á að gera. Við sjálfstæðismenn lögðum fram viðamiklar efnahagstillögur í haust en í þeim gerum við ráð fyrir að ráðist verði í nýframkvæmdir upp á 50 milljarða á tveim árum. Við sýnum fram á leiðir til að fjármagna þær og hvernig þær eru fjármagnaðar af auknum hagvexti og auknum umsvifum vegna annarra aðgerða sem við teljum að ráðast þurfi í til að koma hjólum efnahagslífsins af stað. Það má jafnframt ekki gleyma því að það er ekki nóg með að samgöngubætur auki öryggi vegfarenda heldur leiða þær til framleiðniaukningar í hagkerfinu. Allar samgöngurannsóknir vísa til þess að framleiðni aukist í kjölfarið sem leiði til hagvaxtar sem leiði til aukinna tekna ríkissjóðs. Því miður er tími minn búinn þannig að ég læt staðar numið.

Hæstv. forseti. Mig langaði bara til að skapa hv. þingmanni aukið svigrúm í tíma svo að hann gæti skýrt nánar fyrir okkur hvernig hann ætlar að ná í þessa 50 milljarða á næstu árum til nýframkvæmda.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra afar gagnlega spurningu. Í efnahagsáætlun okkar sjálfstæðismanna var gert ráð fyrir því að farið yrði út í fjárfestingar hér á Íslandi sem mundu nema allt að 150 milljörðum á þessu ári og því næsta og það kom frá þrem þáttum. Það kom frá fjárfestingum hins opinbera í innviðum, 50 milljarðar, sem er vegakerfið. Það kom í fjárfestingu í orkuverum og orkufrekum iðnaði sem átti að skapa, að mig minnir, 40 milljarða og síðan var það fjárfesting í litlum og meðalstórum fyrirtækjum sem átti að skapa í kringum 50–60 milljarða. Ég man ekki nákvæmlega tölurnar en þetta er nokkurn veginn svona. Þessar fjárfestingar skapa eftirspurn eftir vinnuafli. Við gerum ráð fyrir að fyrsta árið muni skapast eftirspurn upp á 9 þúsund starfsmenn og árið þar á eftir upp á 5 þúsund starfsmenn. Þessir tveir þættir, fjármagn og vinnuaflið, mundu skapa hagvöxt sem næmi fyrstu tvö árin rúmum 5% og mundi síðan lækka með tímanum niður í 2,5%. Umsvifin sem mundu fylgja þessu mundu leiða til þess að halli á ríkissjóði færi í afgang upp á 1,5% á ári, sem mundi borga niður skuldir og þetta er þrátt fyrir fjárfestingarnar í innviðunum. Ég bendi hæstv. ráðherra á að við skrifuðum um þetta tæplega 40 blaðsíðna þingsályktunartillögu þar sem þetta er allt saman útskýrt betur en hægt er að gera hér í tveggja mínútna ræðu.

Ég velkist ekkert í vafa um það að ef settir eru 150 milljarðar í fjárfestingar hreyfist eitthvað en ég vil fá að vita nánar hvernig þingmaðurinn ætlar að bera sig að. Það er alveg skýrt að hann vill fjárfestingar í stóriðju upp á 40 milljarða, hann talar um 50 milljarða í samgöngur, ekki satt? Er það lánsfé sem er hugsað í því efni eða skattahækkanir eða vegtollar eins og Samtök atvinnulífsins hafa talað fyrir?

Virðulegi forseti. Ég var kannski ekki nógu skýr í þessu stutta svari mínu hér áðan en tekjur til að ráðast í þessar fjárfestingar koma af auknum umsvifum og hagvöxtur upp á þetta 5%, sem rekinn er áfram af fjárfestingu, styrkir skattstofna ríkissjóðs og gefur meiri tekjur. Bara það að fá þessi 14 þúsund nýju störf … 

Já, en hvaðan kemur fjárfestingin?

Fjárfestingin kemur frá þrem stöðum, úr sjávarútvegi, þ.e. litlum og meðalstórum fyrirtækjum og sjávarútvegur þar með talinn, fjárfesting hjá hinu opinbera og fjárfesting í orkuverum og stóriðju.

Hvaðan ætlarðu að fá peningana?

Virðulegur forseti. Nú er ég eiginlega alveg að verða kominn á gat með þetta. Hæstv. ráðherra spyr stöðugt: Hvaðan koma peningarnir? Og ég er alltaf að útskýra hvaðan peningarnir koma. Nú er það þannig að ég var prófessor í hagfræði til margra ára og kenndi hagfræði í 15 ár og ég býð bara hæstv. ráðherra að kenna honum hvaðan peningarnir koma nákvæmlega og býð honum hér með ókeypis upp á tíu tíma í hagfræði. 
            

Forseti. Það var fróðlegt að fylgjast með þessari umræðu hæstv. innanríkisráðherra og hv. þm. Tryggva Þórs Herbertssonar hér áðan, hún dregur ágætlega fram mismunandi afstöðu stjórnarliða og stjórnarandstöðu til þess hvernig auka eigi þá fjármuni sem við viljum setja í úrbætur í samgöngumálum. Ég hjó sérstaklega eftir því við upphaf þessarar umræðu, þegar ráðherra mælti fyrir þeirri tillögu til þingsályktunar sem hér liggur fyrir, að hann komst þannig að orði að það væri bjart yfir þessari áætlun. Þar sem stutt er liðið frá jólum kom upp í hugann barnasálmurinn: Bjart er yfir Betlehem blikar jólastjarna, stjarnan mín og stjarnan þín, stjarnan allra barna. Mér datt í hug að það plagg sem hæstv. ráðherra væri að leggja fram væri einhvers konar jólagjöf til landsmanna. Hún væri þá heldur rýr þetta árið og kann vel að vera að svo sé. Ég tel langan veg því frá að um sé að ræða bjarta samgönguáætlun, eða tillögu til samgönguáætlunar, til ársins 2022. Því miður er það ekki svo. Það kann vel að vera að það villi manni sýn að á mörgum undanförnum árum hafa verið gríðarlegar samgöngubætur í landinu, byggt hefur verið upp á mörgum sviðum samgangna. Ef við horfum þó ekki væri nema tvo til þrjá áratugi aftur í tímann og berum samgöngukerfi landsins í dag saman við það sem þá var hafa orðið gríðarlegar breytingar til hagsbóta fyrir alla. Enda er það svo, ef litið er til þess framkvæmdafjár sem er á ferðinni í þeirri tillögu sem liggur fyrir til umræðu, að það er mat þeirra sem til þekkja að framkvæmdafé sé hér í sögulegu lágmarki í í það minnsta hátt í 20 ár, og þá skulum við ræða áætlunina út frá þeim veruleika. Ég tek undir þau sjónarmið, sem komu fram í máli hæstv. ráðherra hér áðan, að við það verk sem ráðuneytinu er falið, í því að leggja fram þá áætlun sem hér er fram komin, þurfi að taka mið af þeim fjármunum sem til ráðstöfunar eru. Um það er enginn ágreiningur í sjálfu sér, ágreiningurinn snýst miklu frekar um það hvort við getum á einhvern hátt aukið ráðstöfunarfé ríkissjóðs til að takast á við þau brýnu verkefni sem menn vilja halda fram á sviði samgöngumála. Ég dreg því ekkert í efa að ráðherra gerir eins vel og hann frekast getur innan þess ramma sem honum er settur, um það þarf ekki að deila. Ef við horfum til þeirra þátta sem ber hæst í umræðu um samgöngumál um þessar mundir, og hefur kannski verið um langan tíma, eru það svona í grunninn einkum fjögur verkefni. Það er bygging flugstöðvar. Nú á síðari árum hefur komið fram sterk krafa um nýja samgönguleið til Vestmannaeyja, þar er um að ræða Landeyjahöfn en ekki síður hafa verið uppi umræður um byggingu nýs farkosts, þ.e. annarrar ferju. Uppi hafa verið hugmyndir um breikkanir og stækkanir Suðurlandsvegar og vega í nágrenni við höfuðborgina og öll þekkjum við síðan umræðuna um jarðgöngin blessuð. Ef maður skoðar þessi stóru mál í þeirri þingsályktunartillögu sem fyrir liggur er, eins og komið hefur fram í umræðunni í dag, jarðgöngunum og áformunum þar skotið aftur á síðari hluta áætlunarinnar, til áranna 2015–2018. Þar eru inni, ef ég man rétt, rúmir 10 milljarðar til þeirra verka. Ég sá ekki úrbætur á stofnbrautum að og frá höfuðborgarsvæðinu í þeirri tillögu sem hér liggur fyrir, á grunni þeirra hugmynda sem hæst hefur borið í umræðunni. Það er greinargerð og í rauninni athugasemd með þingsályktunartillögunni varðandi byggingu nýrrar ferju til Vestmannaeyja. Ekki eru merktir neinir fjármunir til þeirrar byggingar þannig að það má líta þannig á að sú áætlaða framkvæmd sé utan þeirrar áætlunar í krónum talið sem við ræðum hér í dag. Ný bygging fyrir miðstöð innanlandsflugsins, sem leysa á af hólmi það kofaskrifli sem stendur í dag á Reykjavíkurflugvelli, er löngu tímabær. En þegar maður horfir til þess hvernig fjármagna á þá byggingu sést að það á að gera með notendagjöldum farþega sem fara um völlinn. Þá bætist sá kostnaður væntanlega ofan á þær hækkanir sem lagðar hafa verið á þá sem nota innanlandsflugið í dag og við höfum fengið smjörþefinn af því í umræðunni að að óbreyttu muni það þýða mikinn samdrátt og miklar breytingar á innanlandsfluginu frá því sem nú er. Ég tel fulla þörf á því að skoða þau áhrif sem notendagjöld kynnu að hafa á flugstarfsemina ef og þegar til þess kæmi að þarna yrði eitthvað gert að gagni í stað þess að ræða þetta ár eftir ár. Sú flugstöð sem þarna er er þjóðinni til skammar fyrir þann aðbúnað sem farþegum og starfsmönnum, sem vinna við þennan mikilvæga þátt íslensks þjóðlífs, er boðið upp á. Þingsályktunartillagan byggir á stefnumótun sem sett er fram í fimm köflum og flest eru þau markmið á þá lund að hægt er að taka undir þau öll. Eðli málsins samkvæmt verður flókið að fullnusta þau á grunni þeirra fjárveitinga sem fyrir liggja í áætluninni. Ef maður horfir til þessa er stofnkostnaðarþátturinn í þessu verki þannig að fluginu er ætlaður rétt rúmur milljarður á hverju tímabili þingsályktunartillögunnar allt til 2022. Til hafnanna er áætlað að verja um 2–3 milljörðum á hverju áætlunartímabili. Þetta eru tiltölulega lágar fjárhæðir og ég minnist þess að á fyrsta tímabilinu fer bróðurparturinn, allt að helmingur, til Landeyjahafnar. Loks eru það vegir, samgöngubætur á landi, sem taka til sín um 21 milljarð á fyrsta áætlunartímabilinu 2011–2014 og síðan 33 milljarða á næstu þremur árum og er komið upp í 43 milljarða á síðasta hluta tímabilsins, þ.e. á árinu 2019–2022. Þegar maður horfir til þessa - og ég vil nefna það sérstaklega að hér er mikið rætt um greiðar samgöngur og tilteknar í nokkrum bókstafsliðum frá a til l þær áherslur sem ætlað er að ná því markmiði að samgöngur séu sem greiðastar um allt land. Fyrsti bókstafsliðurinn sem lýtur að því að ná markmiði um greiðar samgöngur fjallar um að grunnnet samgangna á landi, í lofti, á sjó verði byggt upp með hliðsjón af sóknaráætlun landshluta og tillögum um forgangsröðun framkvæmda byggðum á félagshagfræðilegri greiningu. Ég vil staldra sérstaklega við þennan bókstafslið, einfaldlega vegna þess að reynslan af þeim tillögum sem landshlutasamtökin hafa sett fram, komið áleiðis til yfirvalda varðandi sóknaráætlunina, er sú að þær áherslur hafa ekki gengið eftir. Ég veit til dæmis til þess að á Austurlandi var niðurröðun forgangsatriða á allt annan veg af hálfu landshlutasamtakanna en birtist síðan í þeirri fjárlagagerð sem við stóðum að og afgreiddum fyrir áramótin. Ég vil líka nefna atriði sem ætlað er að styrkja almenningssamgöngur milli þéttbýlisstaða og innan þéttbýlis, að þær verði efldar með þeirri áherslu að landshlutasamtök sveitarfélaga taki yfir almenningssamgöngur á landi sem hingað til hafa verið ríkisstyrktar. Það er í sjálfu sér gott og gilt að reyna að koma einhverju skikki á þann þátt en ég hef uppi efasemdir um það hvernig þetta á að ganga til lengri tíma því að staða landshlutasamtakanna til rekstrarverkefna á sér mjög hæpna stoð í lögum. Ef upp koma fjárhagserfiðleikar, sem alþekktir eru við rekstur samgöngumannvirkja, tel ég ástæðu til að staldra við og gaumgæfa með hvaða hætti landshlutasamtökin ætla að hafa þetta verkefni með höndum. Ég vil enn fremur nefna hér, í tengslum við greiðar samgöngur, þá áherslu sem er í þingsályktunartillögunni og lýtur að fluginu. Þar kemur enn og aftur fram að gera eigi félagshagfræðilega úttekt á framtíð áætlunarflugs innan lands og reyna eigi að tryggja að Reykjavíkurflugvöllur geti áfram þjónað innanlandsflugi á fullnægjandi hátt. Ég átti satt að segja von á því að þarna yrði tekið fastar til orða og menn tækju í þessari þingsályktunartillögu af skarið um það hvernig þeir ætluðu að skipa innanlandsfluginu, þeim mikilvæga þætti sem þar er um að ræða. Ég vil, af því að það gengur ört á tíma minn hér, forseti, nefna undir lok ræðu minnar atriði sem lýtur að öryggi í samgöngumálum, sem ætlað er að marka stefnu á sviði flugöryggis. Sérstaklega vil ég nefna þann þátt sem lýtur að markmiði áætlunar um öryggi sjófarenda og geta þess í því samhengi að full ástæða er til að rækta það starf sem Slysavarnaskóli sjómanna hefur innt af hendi á vegum Landsbjargar. Ég er þess fullviss að það starf sem þar fer fram - mjög faglegt, gott, öflugt - á stærsta einstakan þáttinn í því að fækka banaslysum til sjós og slysum til sjós á síðari árum. Landsbjörgu og Slysavarnaskóla sjómanna ber að þakka það en því miður sé ég þess hvergi stað að á þá ágætu starfsemi sé minnst í þeirri þingsályktunartillögu um samgöngumál sem liggur fyrir. Rétt aðeins varðandi markmiðin um jákvæða byggðaþróun. Þar eru þau listuð upp í fjórum töluliðum og enn og aftur er minnst á það að forgangsröðunin við það verkefni eigi að byggja á sóknaráætluninni. Ég ítreka þá skoðun mína að ef um þá forgangsröðun á að vera sátt á þeim grunni sem unnið hefur verið eftir verður að taka meira tillit til þeirra sjónarmiða sem koma frá landshlutunum en gert hefur verið, ekkert endilega á sviði samgöngumála heldur í öðrum þáttum ríkisstarfseminnar. Þar sem ég veit til þess að fyrirheit varðandi sóknaráætlunina og forgangsröðun og áherslur heimamanna hafa verið svikin, þá má það alls ekki gerast á sviði samgöngumála, sérstaklega þegar haft er í huga hversu takmörkuðu fjármagni er úr að spila á því sviði. Ég vil nefna að Reykjavíkurhöfn er hér sett inn í samgönguáætlun í texta sem aðalinnflutningshöfn og útflutningshöfn landsins. Ég dreg þetta orðið í efa með vísan til Austfjarðahafna þar sem um 35–40% af gjaldeyristekjum þjóðarinnar streyma í gegn. Ég get hins vegar alveg trúað því að innflutningurinn sé mestur um Reykjavíkurhöfn, það kann vel að vera, ég hef ekki nákvæma greiningu á því. En það gleymist oft í umræðunni um þetta að þó svo að við viljum hafa hlutina eins og þeir hafa verið þá hafa áherslur sem betur fer breyst í þá veru að þetta gengur eftir. Ég vil líka nefna það sérstaklega að það eru áætlanir um að fljúga inn og út úr landinu annars staðar frá en um Keflavík eða Reykjavík, og hér hef ég til dæmis hvergi rekist á áherslur norðanmanna um beint flug að og frá Akureyri. Ég legg áherslu á að þann þátt verður að skoða þó ekki væri nema vegna þess að stjórnvöld hafa gefið fyrirheit um að standa með heimamönnum að því að markaðssetja svæðið og þennan flugvöll með það í huga að geta lengt ferðamannatímann og flogið mönnum að utan til landsins um Akureyrarvöll. Ég tel fulla ástæðu til að hv. samgöngunefnd taki það mál til gaumgæfilegrar skoðunar þegar hún fær þetta skjal til umfjöllunar. Ég beini þeim tilmælum til þeirra embættismanna sem vinna með nefndinni að því verki að taka þennan þátt einnig til athugunar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans. Ég spurði ráðherrann að því í umræðunni fyrr í dag hvort það væri ekki grundvallaratriði þegar fjármuni skorti til málaflokks eins og framkvæmda í vegamálum og gerðar langtímaáætlunar um framkvæmdir, að áður en slík áætlun væri afgreidd lægi fyrir stefnumörkun um það hvernig við ætluðum að nota veggjöld eins og menn nota í fjölmörgum löndum. Það er gert til þess að draga meira fé inn í nauðsynlegar framkvæmdir í vegakerfinu, bæði til þess að efla samgöngur sem innviði en líka til þess að tryggja betur umferðaröryggi og vinna á þeim óhóflega fjölda slysa, m.a. banaslysa, sem verða í umferðinni. Ég vil inna þingmanninn eftir því hvort hann telji ekki nauðsynlegt að menn marki stefnu um gjaldtöku til að kosta frekari framkvæmdir en gert er ráð fyrir í samgönguáætlun. Því tengt vil ég spyrja hv. þingmann, vegna þess að svo gæti farið að leggja þurfi fjármuni úr ríkissjóði inn í verkefni sem hann þekkir vel, þ.e. Vaðlaheiðargöngin: Gæti ekki þurft að gera ráð fyrir því í þessari áætlun, til þess að tryggja að það verkefni gangi fjárhagslega upp, að fjármunir komi inn í það úr ríkissjóði?

Forseti. Varðandi Vaðlaheiðargöng er ekki gert ráð fyrir að það verkefni verði fjármagnað úr ríkissjóði og ég tel einboðið að halda því verklagi áfram. Miðað við þær upplýsingar sem við höfum um stöðu ríkissjóðs er gert ráð fyrir að verkefnið, ef af verður, verði að ganga á sínum eigin forsendum og þær áætlanir og úttektir sem okkur hafa verið kynntar í fjárlaganefnd gera ráð fyrir því að það eigi að takast þó með þeim hætti og fyrirvara að skoða þarf betur fjármögnun verkefnisins og á hvaða tíma á að endurfjármagna það. Enn fremur hefur hæstv. fjármálaráðherra lagt fram óskir í þá veru að skoðað verði að styrkja eiginfjárstöðu Vaðlaheiðarganga ehf. Það er staðan á því verki og ég tel einboðið að fjármálaráðherra nýti sem fyrst þær heimildir sem hún hefur hvort tveggja á fjáraukalögum og fjárlögum til þess að hefjast handa við það verkefni. Varðandi hina spurninguna, þá sem hv. þm. Helgi Hjörvar byrjaði á, er sem betur fer tiltekið í þingsályktunartillögunni á bls. 3 í e-lið í kaflanum um markmið um hagkvæmar samgöngur að áætlað er að hefja þá vinnu sem hv. þingmaður kallar eftir, eða eins og segir í e-lið, með leyfi forseta: „Greindir verði kostir og gallar þess að í framtíðinni greiði ökutæki í samræmi við ekna vegalengd þar sem tillit yrði tekið til ytri kostnaðar jafnhliða því að núverandi kerfi sérstakra eldsneytisskatta yrði lagt niður.“ Ég kýs að túlka þá málsgrein með þeim hætti að það sé vilji í tillögunni til að nálgast þau sjónarmið sem hv. þingmaður varpaði fram og tek heils hugar undir að full er þörf á því að reyna að móta einhverja heildstæða stefnu í þá veru. Ég tel að með þeirri málsgrein sem þarna er sett niður sé stigið fyrsta skrefið í þá átt.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið og vona að það verkefni sem við ræddum, Vaðlaheiðargöngin, þurfi ekki sérstaklega framlög úr ríkissjóði til þess að hægt sé að klára það. Ég vona að það gangi eftir. Ég vil lýsa því að ég tel að jafnvel þó að styðja þurfi verkið með fjármunum sé það þá eitthvað sem við þyrftum að taka til umfjöllunar í því samhengi. Ég vil nota tækifærið og hvetja til þess að við umfjöllun um áætlunina í þinginu sé mörkuð stefna í veggjaldamálum vegna þess að það er alveg ljóst að við þurfum á frekari framkvæmdum að halda en við höfum ráð á við núverandi aðstæður. Það er eindregin eftirspurn eftir ýmsum úrbótum í þessu efni og ég ítreka að þjóðir bæði austan hafs og vestan nota veggjöld í æ meiri mæli til að fjármagna slíkar framkvæmdir, þarfar fjárfestingar til framtíðar sem þarf að ráðast í nú þegar. Öll tækni í kringum þetta hefur einfaldast mjög og nú eru að verða miklar breytingar. Þegar við gerum áætlun til svona langs tíma tel ég að við eigum að marka stefnuna nú þegar og láta áætlunina hanga saman við það og helst að gera þá ráð fyrir aukinni tekjuöflun í málaflokknum og frekari framkvæmdum en gert er ráð fyrir í þessari fremur rýru áætlun.

Forseti. Ekki skal standa á mér að taka undir þau sjónarmið að æskilegt sé að móta stefnu í þessum efnum og marka í áætlun sem þessari. Ég tek heils hugar undir það og bendi hv. þingmanni á að sú þingsályktunartillaga sem hér liggur fyrir er á ábyrgð stjórnarmeirihlutans sem hv. þingmaður tilheyrir. Ég hvet hann eindregið til góðra verka innan þess sama meiri hluta, að koma sjónarmiðum sínum þar á framfæri. Ég er þó eindregið þeirrar skoðunar að nauðsynlegt sé áður en til einhverrar slíkrar ákvörðunar kemur að unnin sé sú vinna sem greinir frá í þingsályktunartillögunni í e-lið í kafla 1.2, Markmiðum um hagkvæmar samgöngur, þ.e. að gerð sé einhver úttekt á þessum þætti. Vissulega hefur tækninni fleygt fram og eflaust gefur það okkur önnur og ný tækifæri. Varðandi Vaðlaheiðargöngin þakka ég þann hug sem kemur fram í máli hv. þingmanns gagnvart því verkefni. Ég vænti þess hins vegar að þær niðurstöður sem IFS Greining vann fyrir fjármálaráðuneytið, verði til þess að sefa þá ókyrrð sem um verkefnið hefur verið og geti sannfært menn um að grunnurinn undir verkefninu standi eins og hann er lagður út, þ.e. að fjármögnunin verði byggð á veggjöldum. Það er verkefni fjármálaráðuneytisins að finna út úr því með hvaða hætti það verði best gert að ganga frá lausum endum varðandi fjármögnun á félaginu sjálfu og fjármögnun á framkvæmdatímanum. Að því gefnu að það gangi upp tel ég einboðið að ekki þurfi að reyna á þann góða stuðning sem hv. þingmaður hét verkefninu úr ræðustóli áðan og fyrir þann stuðning er þakkað.

Virðulegi forseti. Við ræðum um samgönguáætlun og þetta hefur verið ágætisumræða í dag. Ég vil þó í upphafi segja að ég hef ákveðna samúð með hæstv. innanríkisráðherra að þurfa að mæla fyrir þessari þingsályktunartillögu. Á yfirborðinu er þetta mjög fallegt plagg en þegar maður fer að lesa og kafa dýpra ofan í það kemst maður að sömu niðurstöðu og flestir sem hafa skoðað það, það verður alltaf sorglegra eftir því sem lesið er lengra og farið er dýpra. Ég hef rætt við áhugamenn um vegagerð og sveitarstjórnarmenn vítt og breitt um landið, og menn hafa miklar áhyggjur af næsta áratug þegar kemur að samgöngumálum og þeirri samgönguáætlun sem nú liggur fyrir. Yfirborðið er fallegt, hugsunin er falleg í inngangi, en þegar maður fer að rýna í tölur og verkefni fyllist maður ákveðnu þunglyndi og áhyggjum. Við höfum nýlega heyrt fréttir um að stórt verktakafyrirtæki, KNH verktakar, sé hugsanlega á leið í þrot og það kunni að leiða til þess að smærri verktakafyrirtæki sem hafa verið undirverktakar hjá því ágæta fyrirtæki fari jafnvel sömu leið. Þetta þýðir uppsagnir og hvert geta þeir einstaklingar sem þarna starfa leitað? Þeir geta ekkert farið, það eru engin verkefni í gangi. Eini möguleikinn er sá að þeir flytjist úr landi, fari til Noregs í vinnu þar við mannvirkjagerð og vegaframkvæmdir. Nýlegt viðtal við aðila í vinnuvélainnflutningi og -útflutningi var sláandi. Sjaldan hefur verið eins mikið að gera en það er ekki í innflutningi heldur útflutningi á vinnuvélum. Gríðarlega mikið er flutt úr landi af vinnuvélum og stórvirkum tækjum til vegagerðar og mannvirkjaframkvæmda og sá útflutningur heldur enn áfram þrátt fyrir að þrjú ár séu liðin frá efnahagshruni. Þetta, virðulegi forseti, er mikið áhyggjuefni og við verðum að taka það inn í umræðuna þegar við ræðum þær fjárveitingar sem setja á til samgöngumála. Það verður gríðarlega dýrt þegar að því kemur að endurnýja tækjakost þegar tækin hafa verið flutt út á undirverði, þegar við höfum tapað mörgum af þessum góðu starfsmönnum úr landi. Þetta verður að taka inn í umræðuna þegar við ræðum þær fjárveitingar sem ætlaðar eru til samgöngumála. Áður en ég fer í samgönguáætlunina sjálfa og þau verkefni sem þar eru á blaði er fróðlegt að rifja upp fjárveitingar til samgöngumála. Árið 2008 voru þær um 30 milljarðar, 2009 25 milljarðar, 2010 20 milljarðar, 2011 15–16 milljarðar. Sá grunnur sem þessi áætlun byggir á var ákvarðaður um mitt síðasta ár og miðaðist við síðustu tölurnar. Allir hafa skilning á því að verulega hefur dregið saman í hagkerfinu og ekki er jafnmikið fjármagn í boði og var áður. Sú þróun sem þessi áætlun mun hafa í för með sér er hins vegar áhyggjuefni. Það má búast við flutningi verktaka af landi brott, gjaldþrotum fleiri fyrirtækja og að samgöngumannvirki og samgöngubætur á stórum hluta landsins verði ekki að veruleika allt til ársins 2022. Ef við setjum þetta í samhengi hafa margir miklar áhyggjur, ekki bara af nýframkvæmdum heldur einnig af því að þegar kemur fram á jafnvel annað tímabil samgönguáætlunarinnar séu fjármunir sem ætlaðir eru til viðhalds á vegum engan veginn nægilegir. Við horfum upp á að þungaflutningar sem núna eru allir á landi og vaxandi umferð á mörgum svæðum valda því einfaldlega að stórir hlutar vegakerfisins þarfnast verulegs viðhalds. Viðhaldi hefur verið ábótavant síðustu ár og ekki er von á úrbótum með þeim fjárveitingum sem ætlaðar eru til viðhalds samkvæmt þessari áætlun. Þetta verðum við líka að setja í samhengi við það að hið svokallaða slitlag sem sett er á vegina þarfnast meira viðhalds en gamla malbikið og viðhaldskostnaður er því meiri. Þetta er einnig áhyggjuefni. Á sama tíma og ekki er tryggt nægilegt fjármagn til viðhaldsframkvæmda né nýframkvæmda á stórum svæðum, eins og ég kem inn á á eftir, hefur ferðaþjónustan vaxið gríðarlega og erlendum ferðamönnum sem koma hingað til lands fjölgar mjög. Það verður algengara ár hvert að ferðamenn sem ekki eru vanir akstri á malarvegum lendi í vandræðum á malarvegum vítt og breitt um landið. Á næstu árum, samhliða auknum straumi ferðamanna og meiri umferð, verðum við að setja aukna fjármuni til samgöngumannvirkja og flutninga á landi. Við verðum líka að setja þetta í samhengi við það að grunnurinn undir allri byggðastefnu, grunnurinn undir því að halda landinu öllu í byggð eru samgöngurnar, þær eru algjört grundvallaratriði í öllu tilliti við að tengja saman svæði, tengja saman atvinnusvæði, ná fram hagræðingu í þjónustu hjá fyrirtækjum og flytja atvinnustarfsemi út á land. Samgöngur og fjarskipti eru grunnurinn að öllu slíku. Ég get ekki orða bundist, herra forseti, þegar ég fer ofan í þessa áætlun og skoða ákveðin landsvæði. Ef við rennum til dæmis yfir norðvestursvæðið svokallaða er sláandi að nær engar nýframkvæmdir eru á svæðinu að undanskildum vegarkafla á sunnanverðum Vestfjörðum. Uppsveitir Borgarfjarðar, Mýrar, Dalasýsla - engar framkvæmdir eru áætlaðar á þessum svæðum allt til ársins 2022. Að undanskildu því að hefjast á handa við gerð Dýrafjarðarganga á þriðja hluta áætlunarinnar eru engar vegaframkvæmdir á norðanverðum Vestfjörðum allt til ársins 2022. Þegar kafli yfir á Drangsnes klárast verða heldur engar vegaframkvæmdir á Ströndum eða í Árneshreppi allt til ársins 2022. Við getum haldið áfram. Húnavatnssýslur, þar má taka Vatnsnes sem dæmi um vegarkafla sem þarfnast mjög nauðsynlega úrbóta. Engar framkvæmdir eru áætlaðar í Vestur- eða Austur-Húnavatnssýslu allt til ársins 2022 og þar eru langir kaflar þar sem vegir eru orðnir mjög slakir og lélegir. Hið sama má segja um Skagafjörð. Svona getur maður rakið sig allt í kringum landið. Á gríðarlega stórum landsvæðum er ekki við neinum vegaframkvæmdum að búast allt til ársins 2022. Þetta hefur, herra forseti, gríðarleg áhrif á byggðaþróun sem hefur verið neikvæð á mörgum þessara svæða og tilraunir manna til að efla og auka byggðina. Þetta hefur líka gríðarlega slæm áhrif á atvinnustig á þessum svæðum því að á mörgum þessara svæða eru verktakar, bæði smáir og stórir, og þeir hafa fengið af þessum verkum atvinnu þannig að ekki er við nokkru að búast í þeim efnum. Ég held að miðað við áætlunina og það fjármagn sem í henni er geti margir þessara verktaka búið sig undir að selja tækjakost sinn úr landi hið fyrsta því að það eru engin verkefni fram undan, herra forseti. Eitt svæði hefur verið töluvert í umræðunni, það er kannski ekki stórt en mér finnst ég knúinn til að taka það upp vegna þess að rætt var um það fyrr í dag. Það er Árneshreppur á Ströndum. Þar glíma íbúar við að ekki er mokað þar frá janúar og fram að páskum ár hvert vegna þess að Árneshreppur fellur undir svokallaða G-reglu. Hver er ástæðan fyrir því að ekki er mokað? Jú, það er vegna þess að vegurinn er þannig að ekki er hægt að moka hann vegna öryggissjónarmiða og annars. Íbúar í þessu sveitarfélagi samkvæmt fyrirliggjandi samgönguáætlun mega búast við því að svona verði þetta í 10–15 ár í viðbót og það sama á auðvitað við um Vestfirðina í heild. Það er því ekki, herra forseti, hægt að halda því fram að sú áætlun sem við ræðum hér sé jákvætt plagg á nokkurn hátt, hún er það alls ekki. Hún er algjört reiðarslag fyrir mörg þessara landsvæða og ljóst að áhrif hennar verða allra síst jákvæð. Eins og ég kom inn á áðan eru samgöngur undirstaða allrar byggðastefnu. Við sjáum hvaða áhrif samgöngumannvirki hafa haft í því að tengja saman atvinnusvæði, efla ákveðin byggðarlög og koma þeim - ja, bjarga þeim vil ég segja. Því miður horfum við upp á það í þessari áætlun að stór svæði munu ekki njóta þess, og ég nefni sérstaklega Dýrafjarðargöng og tenginguna á milli sunnanverðra og norðanverðra Vestfjarða. Fólksfækkunin á Vestfjörðum hefur haldið áfram jafnt og þétt síðustu árin með sama hætti og hún hefur gert og mönnum reiknast til að að óbreyttu líði ekki á löngu þar til síðustu íbúarnir flytji í burtu af Vestfjörðum. Það er því gríðarlega alvarlegt að engar samgönguframkvæmdir á norðanverðum Vestfjörðum séu fyrirhugaðar fyrr en kemur fram á seinni hluta áætlunarinnar. Ég fagna því að í umræðunni fyrr í dag lýsti varaformaður umhverfis- og samgöngunefndar, hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir, því yfir að þessi áætlun þyrfti að taka breytingum. Hv. þingmaður reifaði jafnframt sömu áhyggjur og ég hef lýst hér. Ég fagna því að einhver vilji sé til að breyta áætluninni en ég minni jafnframt á að vandamálið er í grunninn það að ekki eru nægilegir fjármunir í henni. Auðvitað skilja menn að minna er af fjármunum nú en áður en afleidd áhrif af samgöngumannvirkjum skila sér að hluta til til baka í ríkissjóð. Við verðum líka að taka inn í myndina að við töpum því ágæta fólki úr landi sem mundi starfa við slíkar framkvæmdir, ef atvinnustigið fer niður fyrir ákveðin mörk. Það eitt og sér er grafalvarlegt. Ég bind miklar vonir við að umhverfis- og samgöngunefnd geri breytingar á stórum hluta samgönguáætlunar. Ef það gerist ekki, herra forseti, held ég að það sé alveg ljóst að mörg dreifbýlli svæði landsins munu árið 2022, þegar þessari samgönguáætlun lýkur, verða ansi grátt leikin. Ef engar samgönguframkvæmdir verða á stórum hluta landsins næstu 10–15 árin er það algjört reiðarslag fyrir byggðastefnu í landinu. Ég vil segja, herra forseti, að nái þetta fram að ganga gæti svo farið að þetta ágæta plagg sem við ræðum hér verði fremur eins og minningargrein fyrir mörg byggðarlög. Hvernig verður til dæmis Árneshreppurinn eftir 10–15 ár ef engar samgönguframkvæmdir verða þar? Það er þess vegna sem ég sagði í upphafi máls míns að hæstv. innanríkisráðherra væri nokkur vorkunn að þurfa að mæla fyrir þessari áætlun vegna þess að eftir því sem maður kafar dýpra ofan í hana fyllist maður meiri ótta um það hverjar afleiðingar hennar verða.

Hæstv. forseti. Ég þarf á engri vorkunnsemi að halda.  Hins vegar er á sunnanverðum fjörðunum og síðan inni á sjálfum kjálkanum úrbóta þörf og við gerum ráð fyrir því í áætlunum okkar hvernig við ætlum að standa þar að verki. Við gerum líka ráð fyrir því að setja hlutfallslega meira fjármagn í þennan hluta landsins en nokkurn annan. Ég rakti áðan hvernig við ætlum að setja 1 þús. milljónir í samgöngubætur á Vestfjarðaveginum á þessu ári, annan milljarð á næsta og síðan koma þúsund milljónir til viðbótar á þriðja árinu. Ég get nefnt fjölmörg önnur dæmi. Ef hv. þingmaður er farinn að sofa illa yfir þessu plaggi hvet ég hann til að taka gleði sína að nýju.

Herra forseti. Það breytir því ekki að þegar við skoðum þessa áætlun og förum yfir stór landsvæði, ég nefndi Borgarfjörð, Mýrarnar, Dalasýslu, Strandirnar, Árneshrepp, Vestur- og Austur-Húanvatnssýslu, eru þetta allt svæði þar sem nær engar samgönguframkvæmdir eru áætlaðar í áætluninni allt til ársins 2022. Þegar maður fer um og hittir þá sem starfa í þessum geira allt í kringum landið, í öllum þeim litlu kaupstöðum sem eru allt í kringum landið, verktaka sem reka allt frá einum vörubíl eða einni gröfu upp í stærri verktakafyrirtæki eins og við þekkjum á Ísafirði, KNH, fullyrði ég að í mörgum þeirra hefur hljóðið sjaldan eða aldrei verið þyngra. Menn velta fyrir sér hver áhrifin verði af því að við horfum upp á nær engar samgöngumannvirkjaframkvæmdir allt til ársins 2022. Þetta er gríðarlegt áhyggjuefni þrátt fyrir að á ákveðnum svæðum sé auðvitað verið að ráðast í samgöngumannvirki. Áhyggjuefnið er, og það er það sem ég kom inn á í máli mínu, hversu lítið fjármagn við setjum í vegagerð og þau áhrif sem það kann að hafa á atvinnulíf í einstökum byggðarlögum. Þær áhyggjur mínar eru til staðar, allir hafa af þessu áhyggjur, allt í kringum landið, hjá sveitarstjórnum og litlum atvinnufyrirtækjum á landsbyggðinni. Ég fullyrði að það er ekkert svartsýnisraus í mér sem veldur þessu. Ég er nýkominn af Vestfjörðum, Hólmavík, Dölunum og Snæfellsnesi þar sem þetta 

Hæstv. forseti. Mér þykir þingmaðurinn aðeins að hressast og ég fagna því. Staðreyndin er sú að við erum með takmarkað fjármagn til ráðstöfunar en gerum ráð fyrir því að eftir 2014, á árinu 2015, munum við geta aukið framlag til samgöngumála um 3% í samræmi við hagvaxtarspár. Til þess standa vonir okkar. Ef úr rætist í þjóðarpyngjunni og ástandið batnar fyrr munum við að sjálfsögðu fá aukið fé til vegaframkvæmda og samgöngubóta. En áherslurnar sem hv. þingmaður setur hér fram eru nákvæmlega þær sömu og ég hef lagt áherslu á í þessari áætlun og í mínum málflutningi. Þar byggi ég fyrst og fremst á álitsgerðum sérfræðinga Vegagerðarinnar. Þegar þeir eru spurðir hvernig við verjum fjármunum best til að tryggja atvinnu hafa þeir sagt: Með framkvæmdum sem víðast til að auka öryggi. Þeir hafa til dæmis bent á að smíði nýrrar brúar yfir Ölfusá rétt fyrir austan Selfoss komi til með að skapa mörgu fólki störf og við erum að reyna að flýta þeirri framkvæmd. Ég nefni þetta vegna þess að ég ber mikla virðingu fyrir þessu sjónarmiði hv. þingmanns, að okkur beri að horfa til úrbóta í samgöngumálum með hliðsjón af atvinnustarfsemi. Það eigum við að gera, við eigum að hafa þetta þrennt að leiðarljósi, öryggið, samgöngubætur á þeim svæðum sem búa við lakastan kost og atvinnumálin. Þá gildir að margt smátt gerir eitt stórt, margar hendur og mörg tæki fá vinnu. Ég ber virðingu fyrir þeim sjónarmiðum sem hv. þingmaður setur fram og fagna því innilega að mér sýnist sólin aðeins vera að rísa á lofti í hugskoti hv. 

Virðulegi forseti. Ég ber einnig virðingu fyrir þeim sjónarmiðum sem hæstv. ráðherra hefur varðandi forgangsröðun og hvernig hann rakti það hér, en eins og ég kom inn á í máli mínu koma þessi sjónarmið ágætlega fram í texta í þingsályktunartillögunni, þessari samgönguáætlun. Vandinn er hins vegar sá að takmarkið næst ekki með áætluninni sem lögð er fram. Það er full ástæða til að hafa miklar áhyggjur af því hversu lítið fjármagn er áætlað í vegagerð og að heilu landsvæðin skuli ekki fá neitt fjármagn allt til ársins 2022 og hvaða áhrif það muni hafa á atvinnulíf og byggðaþróun á viðkomandi landsvæðum. Við skulum átta okkur á því að menn horfa til þeirra fjárveitinga sem við setjum í þessa áætlun núna, hvort sem eru sveitarfélög, verktakafyrirtæki, þeir sem standa að uppbyggingu í atvinnulífi eða öðru. Þeir horfa til þessarar áætlunar þegar þeir skipuleggja næstu árin varðandi tækjakost, starfsfólk og fleira. Það er alveg ljóst að þegar við skoðum áætlunina sjálfa er hún gríðarlegt áhyggjuefni fyrir mjög stór landsvæði og það er ekkert sem fær því breytt. Líkt og ég kom inn á áðan ber ég þó fulla virðingu fyrir sjónarmiðum hæstv. ráðherra hvað varðar þá þætti sem ég hef rakið í máli mínu, en því miður nást þau sjónarmið ekki fram með þessari áætlun.

Virðulegi forseti. Hæstv. innanríkisráðherra talar mikið um sólina og að hún sé að rísa hjá framsóknarmönnum. Það er mikið rétt hjá hæstv. ráðherra að þannig er ástandið á þeim bænum en það sama verður ekki sagt um þá ríkisstjórn sem hæstv. ráðherra tilheyrir, þó ekki alveg í öllum málum eins og þekkt er orðið. Það góða við þá þingsályktunartillögu sem hæstv. ráðherra hefur lagt fram og það jákvæða við hana er að ekki er meiri hluti fyrir þessari áætlun að öllu óbreyttu. Það liggur fyrir. Fulltrúar stjórnarflokkanna hafa sagt, einstakir þingmenn, að þeir munu ekki styðja þá áætlun sem hæstv. ráðherra hefur lagt fram nema gerðar verði á henni breytingar. Það er jákvætt vegna þess að við erum að ræða um metnaðarlausustu áætlun í samgöngumálum sem hefur litið dagsins ljós. Það er ekki eins og á síðustu öld, að menn fari í vegagerð með haka og skóflu. Tækninni hefur fleygt fram og við búum við betri tæki og tól en áður var, en miðað við þær áætlanir sem hér liggja fyrir gæti maður haldið að þetta væri samgönguáætlun sem hefði litið dagsins ljós fyrir 40 til 50 árum. En sem betur fer búum við ekki við þann veruleika. Annað er jákvætt við þetta mál sem ég vil hrósa hæstv. ráðherra fyrir. Hann vill að við framsóknarmenn komum inn í þessa umræðu með uppbyggilegum hætti og ekki skal standa á því.  Atriði númer tvö sem mér finnst jákvætt við málið er málefni Reykjavíkurflugvallar. Mér sýnist og ég les það út úr áætluninni að hæstv. innanríkisráðherra ætli sér að beita sér fyrir því að Reykjavíkurflugvöllur verði í Vatnsmýrinni lengur en til ársins 2016, þar sé hans staður enda efast ég um að við höfum yfir höfuð efni á því að setja marga milljarða króna í að byggja upp flugvöll á Hólmsheiði eða í Reykjanesbæ. Veruleikinn er einfaldlega sá. Menn tala um að hér sé um kjördæmapot að ræða, ég vil þá minna á að þeir sem hafa hagsmuni af því að Reykjavíkurflugvöllurinn sé þar sem hann er, er höfuðborgin sjálf. Um eitt þúsund manns hafa lifibrauð sitt með einum eða öðrum hætti af starfsemi hans, það er jákvætt. Ég hvet því hæstv. ráðherra til að einbeita sér mjög ákveðið að þessu verkefni og ræða við borgaryfirvöld um það hvernig við getum tryggt starfsemi Reykjavíkurflugvallar í Vatnsmýrinni, að því ógleymdu að stefna núverandi ríkisstjórnar er sú að byggja upp hátæknisjúkrahús í nágrenni Vatnsmýrarinnar. Við hljótum því að gera þá kröfu að miðstöð innanlandsflugs verði ekki langt frá þeim mikilvæga stað vegna þess að Landspítalinn er endastöðin í heilbrigðiskerfinu og því mikilvægt öryggistæki fyrir íbúa höfuðborgarsvæðisins sem og landsbyggðarinnar. Við framsóknarmenn héldum flokksþing á síðasta ári þar sem við fórum yfir stöðu efnahags- og atvinnumála og þar var sérstaklega litið til samgöngumála. Við höfum horft upp á verkefnaskort hjá verktökum á höfuðborgarsvæðinu og vítt og breitt um landið í kjölfar hrunsins. Nú er svo komið að mörg þau verk sem voru í gangi þegar hrunið átti sér stað eru því miður búin og verkefnaskortur blasir við mörgum verktökum þess vegna. Því ól maður þá von í brjósti að þessi þingsályktunartillaga væri metnaðarfyllri þegar kemur að framkvæmdum á sviði samgöngumála í landinu. Það er einfaldlega sveltistefna í gangi í atvinnumálum hjá ríkisstjórninni hvort sem við lítum til framkvæmda í orkufrekum iðnaði og þess óstöðugleika sem einkennir starfsumhverfi sjávarútvegsins eða þá til þessarar metnaðarlausu áætlunar sem hæstv. innanríkisráðherra leggur fram. Það þarf að bæta í. Mér finnst merkilegt að þingmenn stjórnarflokkanna sem treystu sér til að afgreiða Icesave-samninginn hinn fyrri á Alþingi, sem hljóðaði upp á að íslenskir skattborgarar ættu að borga 42 milljarða í vexti af þeim samningum árlega, samning sem hefði kostað ríkissjóð nokkur hundruð milljarða króna, að þeir geti ekki séð af, þó það væru ekki nema nokkrir milljarðar inn í fjögurra ára áætlun til verklegra framkvæmda. Icesave-samningarnir voru með þeim hætti að þá hefðum við þurft að greiða í formi gjaldeyris. Það hefðu verið fjármunir sem hefðu farið út úr íslenska efnahagskerfinu og þar af leiðandi hefðu þeir ekki haldið áfram að vinna innan lands eins og ef við mundum setja fjármuni til samgönguframkvæmda. Það er nefnilega málið að samgönguframkvæmdir eru margar hverjar arðbærar. Í fyrsta lagi auka þær öryggi þeirra sem nýta vegi landsins. Í öðru lagi stytta þær oftar en ekki vegalengdir - ég ætla að ræða eldsneytisverðið á eftir, hvort láglaunafólk hafi yfir höfuð efni á því að reka bíl eins og umhverfið er í dag.  Það er grundvallarmunur á útgjöldum tengdum Icesave-samningunum sem ríkisstjórnarmeirihlutinn vildi samþykkja á fyrri stigum og til arðbærra framkvæmda í samgöngumálum. Þetta er grundvallarmunur. Og hafi einhvern tíma verið þörf á að sýna metnað og áræðni til að auka við arðbærar framkvæmdir í samgöngumálum þjóðarinnar - og nú má þingheimur ekki misskilja mig þannig að ég sé að gera hæstv. innanríkisráðherra þær skoðanir upp, síður en svo. Hæstv. ráðherra þarf einfaldlega að spila úr þeim fjármunum sem ríkisstjórnin ákvarðar og hann á alla mína samúð í þeim efnum vegna þess að við framsóknarmenn teljum að meiri fjármuni þurfi inn í þennan málaflokk. Ég ætla að koma með eitt dæmi. Í kjölfar hrunsins hrundi fjárfesting innan lands. Meðaltalsfjárfesting síðustu áratuga hér á landi er 21% af landsframleiðslu. Í dag er hún einungis 13%. Það vantar 8% upp á að við náum upp í meðaltalsfjárfestingu innan lands samanborið við síðustu áratugi og 8% af 1.800 milljörðum, sem er nálægt þjóðarframleiðslu, eru 140 milljarðar kr. sem gætu verið í árlegri fjárfestingu hér á landi. Sem mundu skapa störf og virðisauka, auka tekjur ríkissjóðs, auka tekjur sveitarfélaganna, bæta umhverfi atvinnulífsins og ekki síst bæta stöðu skuldugra heimila, margra fjölskyldna sem hafa ekki atvinnu í dag og eru nú um þessar mundir að horfast í augu við þann napra veruleika að þurfa jafnvel að yfirgefa landið sitt til að hverfa til starfa til að mynda í Noregi, þangað sem þúsundir Íslendinga hafa því miður þurft að flytja á undanförnum árum. Þessi sveltistefna, þetta er eins og hundur sem eltir skottið á sér endalaust. Þetta dæmi gengur einfaldlega ekki upp. Mig langar að nefna eitt mál sem brennur á mér sem þingmanni Norðausturkjördæmis og það eru málefni Norðfjarðarganga. Ef menn hefðu staðið við þær yfirlýsingar sem gefnar voru hefði sú framkvæmd átt að hefjast á síðasta ári, þ.e. í kjölfar verkloka Héðinsfjarðarganga. Í fyrra og á þessu ári má áætla að til séu um 1,5 milljarðar til að ráðast í þá brýnu framkvæmd. Ég vil minna á að á Norðfirði, og hæstv. ráðherra þekkir það væntanlega, er Fjórðungssjúkrahúsið í Neskaupstað og Verkmenntaskóli Austurlands. Það er yfir mjög háan fjallveg að fara til að komast innan sveitarfélagsins Fjarðabyggðar til að nýta þá þjónustu sem Fjórðungssjúkrahúsið til dæmis veitir íbúum fjórðungsins. Nú er það reyndar svo og við heyrum það í fréttum að uppi eru hugmyndir um að loka sjúkradeildinni á sjúkrahúsinu í Neskaupstað í sumar í sex vikur. Þetta eru hugmyndir sem forsvarsmenn þess sjúkrahúss hafa vegna þess að búið er að skera svo mikið niður í heilbrigðisþjónustu landsins. Það eru náttúrlega grafalvarleg tíðindi og í raun og veru átta ég mig ekki á því hvernig það reikningsdæmi getur gengið upp vegna þess að fólk liggur inni á þeirri deild. Hvað á að gera? Á að flytja fólk hreppaflutningum til Akureyrar eða Reykjavíkur? Hvers lags stefna er þetta?

Þú ert með nóg af peningum.

Hæstv. ráðherra kallar fram í að ég sé með nóg af peningum til þessara verkefna. Ég er að segja að með því að hverfa af þeirri braut að auka ekki umsvifin í samfélaginu, breyta skattkerfinu og auka hvatann til að fara að fjárfesta að nýju í íslensku atvinnulífi, aflétta vafanum í sjávarútveginum, afgreiða rammaáætlun sem átti að birtast fyrir áramót - ég vil nefna það í þessu samhengi að þessi þingsályktunartillaga er ári of seint á ferðinni. Það er ekki gott fyrir samgöngumál einnar þjóðar að málum sé svo komið. Mér finnst það mjög slæmt að þingsályktunartillagan skuli vera lögð fram til Alþingis á þennan hátt. Ég tel að ríkisstjórnin í heild sinni og stjórnarmeirihlutinn beri ábyrgð á því. Það góða er að ekki er meiri hluti fyrir þessari áætlun óbreyttri, þannig að vonandi getum við með uppbyggjandi hætti - og af því að hæstv. ráðherra kallar eftir því að Framsóknarflokkurinn komi með bjartsýni inn í þessa umræðu þá er ég bjartsýnn á að við getum breytt þessari stefnu, að við getum aukið við framkvæmdir. Hæstv. innanríkisráðherra hefur væntanlega spurt við ríkisstjórnarborðið þegar hann barðist fyrir því að ná fjármunum til þessara mála hvort hinir sömu aðilar sem sátu við það borð hafi þá treyst sér til að borga nokkur hundruð milljarða í Svavarssamningana svokölluðu tengda Icesave-málinu. Því að það má hæstv. innanríkisráðherra eiga að þar stóð hann í lappirnar. Þess vegna hefði mér ekki fundist það ofrausn þó að hæstv. ráðherra fengi það verðlaunað með einhverjum hætti, til að mynda með fjárframlögum til samgöngumála. Kannski er hugur hæstv. forsætisráðherra og fjármálaráðherra til hæstv. ráðherra með þeim hætti að hann skuli bera þetta mál. Þetta eru þungar byrðar sem hæstv. innanríkisráðherra þarf að bera vegna þess að metnaðarleysið er svo mikið í þessari áætlun, enda er úr litlum fjármunum að spila. En ég er ekki viss um að þeim leiðist það, hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra, að horfa á hæstv. innanríkisráðherra Ögmund Jónasson koma og réttlæta þá þingsályktunartillögu sem hér er lögð fram. Það að ætla að byrja á Norðfjarðargöngum árið 2015, herra forseti, þegar búið er að gefa fólki væntingar um að þær framkvæmdir ættu að hefjast árið 2011, eru einfaldlega ekki góð skilaboð. Það er engin bjartsýni sem felst í þeim skilaboðum frá ríkisstjórninni til íbúa á Austurlandi í þessum efnum. Það er þess vegna sem ég kem hér fram uppblásinn af bjartsýni um að við getum breytt þessari áætlun. Nú skulum við setjast yfir málið og ég heiti því gagnvart hæstv. innanríkisráðherra að við framsóknarmenn og trúlega stjórnarandstaðan öll mun bakka hæstv. innanríkisráðherra upp í því að ná fram meiri framkvæmdum á næstu fjórum árum í samgöngumálum þjóðarinnar vegna þess að það er algert lífsspursmál. Ég næ því miður ekki, í ljósi þess hversu stuttur tíminn er, að fara yfir þetta umfangsmikla mál, fara yfir allar þær gjaldahækkanir sem notendur þjóðveganna hafa orðið fyrir á undangengnum árum. Núna um áramót hækkaði olía og bensín um 4 kr. af völdum ríkisstjórnarinnar og búið er að hækka enn frekar gjöldin á bíleigendur í landinu. Þetta kemur ofan í alþjóðlega þróun sem hefur valdið því að nú kostar bensínlítrinn 240 kr. og dísillítrinn 255 kr. Mig langar að síðustu að spyrja hæstv. innanríkisráðherra hvernig hann sjái fyrir sér að láglaunafjölskylda geti staðið straum af því að reka bíl þegar kostnaðurinn er orðinn slíkur og ekki hvað síst ef sú fjölskylda býr í dreifbýlu sveitarfélagi og þarf að ferðast um langar vegalengdir.

Hæstv. forseti. Ég skal svara þessu. Það getur orðið erfitt fyrir láglaunafjölskyldu að reka bíl ef skattar á eldsneyti fara hækkandi eða ef lagðir eru á vegtollar, skattar í landinu eru hækkaðir eða ef dregur úr kaupmættinum á einhvern hátt. Þá erum við komin að kjarna málsins. Hv. þingmaður talar um skilaboð og þau skilaboð sem eigi að gefa með þessu þingmáli.

Og bjartsýni.

Ég held að fólk vilji helst fá raunsæi og að því sé sagt satt. Það er enginn vandi að setja fram plagg útblásið af óskhyggju, það er enginn vandi. Ég hef engar efasemdir um það að ef okkur tækist að afla einhverra tuga milljarða til að spýta inn í framkvæmdir þá væri það hið besta mál og þá mundu hjólin snúast hraðar og við fengjum peninga inn í þjóðarpyngjuna, það mundum við gera. En spurningin er þá þessi: Hvernig ætlum við að bera okkur að til að hefja slíka vegferð? Ætlum við að taka þá fjármuni að láni, ég vil spyrja hv. þingmann um það, til að hefja slíka vegferð? Ætlum við að taka þá fjármuni að láni eða ætlum við að hækka skatta á eldsneyti eða vegtolla eða almenna skatta, vegna þess að hv. þingmaður var ein hrópandi mótsögn í málflutningi sínum.

Nei.

Jú, vegna þess að hann sagði okkur áðan að hann ætlaði að koma hjólum atvinnulífsins í gang meðal annars með ívilnandi sköttum, með því að setja hvata inn í skattkerfið og ívilna í sköttum. Ekki hækka þá, hann talaði fyrir því. Nú spyr ég hv. þingmann sem tók líka í framhjáhlaupi niðurskurðinn í velferðarþjónustunni: Hvernig væri að gera okkur 

Herra forseti. Ég skal með glöðu geði gera það því að hæstv. innanríkisráðherra virðist ekki sjá ljósið frekar en ríkisstjórnin sem nú hefur starfað í bráðum þrjú ár. Málið er að búið er að gera 170 breytingar á skattkerfinu. Aðilar úr atvinnulífinu eru sammála því að með þeim breytingum hafi fjárfestingar í íslensku atvinnulífi ekki verið eins miklar og þær hefðu getað orðið. Búið er að halda sjávarútveginum í óvissu núna á þriðja ár og hann hefur haldið aftur af sér fjárfestingu til að styrkja innviði sína, fjárfestingu sem hefði skilað störfum. Því hefur margoft verið frestað að leggja fram rammaáætlun sem hefði getað komið á fót einhverjum framkvæmdum á sviði orkuvinnslu og iðnaðar. Ég veit að sumir mega ekki heyra á það orð minnst. Af þessum hundruðum eða þúsunda störfum sem þarna hefðu getað skapast á þeim tæpu þremur árum sem ríkisstjórnin hefur verið við völd hefðu komið milljarðar í ríkissjóð, hefðu komið hundruð milljóna eða milljarðar til sveitarfélaganna í landinu. Þetta hefði líka aukið tekjur heimilanna í landinu, þeirra sem hafa ekki atvinnu og þar með væri kannski skuldavandinn minni. Hæstv. ráðherra virðist einfaldlega ekkert sjá nema skattahækkanir og niðurskurð. Það er kannski kjarni málsins að núverandi ríkisstjórn hefur einfaldlega ekki séð ávinninginn í því að ráðast í framkvæmdir sem skila auknum tekjum í ríkissjóð, það er kannski meinið. Ég spyr líka hæstv. ráðherra hvað honum finnist um það að í ljósi þess að eldsneytisverð er orðið þetta hátt og Vegagerðin hefur meðal annars bent á í tengslum við síðustu fjárlög að nú fari tekjur ríkisins af eldsneytissölu jafnvel að fara minnkandi vegna þess að verðið er orðið svo hátt að eftirspurnin minnkar - og hverjir græða þá? Enginn, það tapa allir vegna þess að eldsneytisverðið og gjaldtakan er orðin allt of há hjá núverandi ríkisstjórn.

Hæstv. forseti. Já, þetta er allt óskaplega auðvelt, að skapa mikinn arð og búa til mörg störf. Það vill nú svo til að við höfum í minningunni ríkisstjórn sem reyndi einmitt þetta þegar allt var á blússandi uppleið og flokkurinn sem var í þeirri ríkisstjórn heitir Framsóknarflokkur. Hann fór í Kárahnjúkavirkjun, við vorum að fá nýja skýrslu um arðsemi af þeirri framkvæmd  Varðandi ívilnanir og breytingar og umbyltingar þá var það Framsóknarflokkurinn sem fór með bankamálin. Við munum þegar bankarnir voru einkavæddir, voru seldir eða gefnir og höfnuðu hjá aðilum - við skulum ekki fara mjög náið út í þá sálma og út í þann vef allan. Verið er að fjalla um það hjá sérstökum saksóknara og um ýmsa þætti þeirra mála og afleiðingar af því. Ef ég héti Framsóknarflokkur mundi ég sýna af mér nokkra hógværð núna þegar verið væri að tala um sýnikennslu í efnahagsmálum.

Herra forseti. Það er einmitt vandamálið sem blasir við okkur í dag, að þegar menn verða rökþrota er farið aftur til ársins 2003. Það er engin framtíðarsýn. Og það skal velta Framsóknarflokknum upp úr því að hafa verið í ríkisstjórn ásamt Sjálfstæðisflokknum í 12 ár. Það er alveg rétt. Það er margt þar sem betur hefði mátt fara en margt gott var gert. En þegar hæstv. ráðherra kemur hingað upp og talar niður þá atvinnuuppbyggingu sem átti sér stað á Austfjörðum undir forustu Framsóknarflokksins þá finnst mér hæstv. ráðherra halla réttu máli. Ég vil minna hæstv. ráðherra á að á Reyðarfirði, á Mjóeyri, vinna 800 manns. Það fólk hefur þó atvinnu, það fólk er ekki að flytja úr landi, 800 manns. Ég vil minna á, þrátt fyrir öll þau ofboðslegu mistök sem Framsóknarflokkurinn á að hafa gert þegar kemur að rekstri Landsvirkjunar, að það fyrirtæki er hundruð milljarða kr. virði þrátt fyrir alla vitleysuna. Hvers lags málflutningur er þetta? Það segir sig náttúrlega sjálft þegar hæstv. ráðherra fellur í þann fúla pytt að geta ekki tekið undir þær tillögur sem við framsóknarmenn höfum ítrekað lagt fram og með ítarlegum hætti, en liggja sofandi í þingnefndum af því að meiri hlutinn vill ekki taka þær út, það er náttúrlega ljóður á málflutningi hæstv. ráðherra að hann skuli haga máli sínu á þennan hátt. Hæstv. ráðherra veit að Framsóknarflokkurinn hefur staðið í lappirnar til dæmis í Icesave-málinu og ég veit ekki betur en hann hafi hælt Framsóknarflokknum í því. Ég hef ekki heyrt hann tala niður hugmyndir okkar í atvinnu- og efnahagsmálum þjóðarinnar fyrr en núna, einmitt þegar framsóknarmenn koma hingað upp hver á fætur öðrum með hugmyndir og tillögur um að styðja við hæstv. ráðherra í að auka við verklegar framkvæmdir í landinu. Mér þykir hæstv. ráðherra hafa farið verulega aftur í málflutningi sínum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir inngang hans um þessa þingsályktunartillögu og þeim þingmönnum sem hér hafa talað. Hér hefur oft og tíðum verið mjög hressileg umræða, ekki síst sú sem var að enda. Ég ætla ekki að hætta mér inn í þau lokaorð sem sögð voru en ég vil þó halda einu til haga, herra forseti. Það er einn banki sem heitir Glitnir eða Íslandsbanki í dag. Hann hefur aldrei verið einkavæddur fyrr en núna, einmitt af þeirri ríkisstjórn sem nú situr. Það er í fyrsta sinn sem hann er einkavæddur og hann er einkavæddur þannig að einhverjir kröfuhafar sem við vitum varla hverjir eru fengu hann í hendur,  Af því að Landsvirkjun var nefnd, það gríðarlega mikilvæga fyrirtæki fyrir íslensku þjóðina og Ísland sem ávallt skal vera í eigu þjóðarinnar eða ríkisins að mínu viti, er búið að hrekja töluvert af því rugli sem kom út úr forstjóra þess fyrirtækis fyrir nokkru um arðsemi einstakra verkefna og annað. Það er mjög slæmt þegar fyrirtækið er orðið einhvers konar pólitísk skrifstofa úr fjármálaráðuneytinu. Að samgönguáætlun. Áætlunin eða sú bók sem hér er lögð fram er að venju mikil að vexti. Farið er ágætlega yfir forsendur og hitt og þetta en í öllu því plaggi er þó ýmislegt sem menn vilja gera athugasemdir við, hvort sem það eru framkvæmdir, framkvæmdaröð eða annað. Mig langar að byrja á fyrstu blaðsíðunni þar sem stendur í stefnumótun, með leyfi forseta: „Grunnnet samgangna á landi, í lofti og á sjó verði byggt upp með hliðsjón af sóknaráætlunum landshluta og tillögum um forgangsröðun framkvæmda, byggðum á félagshagfræðilegri greiningu.“ Ég verð að viðurkenna að ég hef ekki kynnt mér til hlítar þá félagshagfræðilegu greiningu sem talað er um hér, en mér kæmi á óvart ef áherslurnar eru í anda félagshagfræðilegrar greiningar. Á bls. 4 í d-lið er atriði sem mig langar aðeins að minnast á, það er tilraunaverkefni um eflingu almenningssamgangna á höfuðborgarsvæðinu. Þar er talað um tíu ára verkefni, 1.000 millj. kr. á ári frá ríkinu, þá alls 10.000 millj. kr. Fram kemur að forsenda þess að hægt sé að fara í það verkefni sé meðal annars frestun stórra framkvæmda. Ég hef það á tilfinningunni að við séum ekki enn þá búin að ná áttum í því hvernig við viljum sjá samgöngukerfið á höfuðborgarsvæðinu líta út, þá ætla ég að leyfa mér að nefna sérstaklega Sundabraut og tengingarnar út úr borginni. Vandræðagangurinn í kringum það að klára það verkefni, sem ég vil ekki síður vísa til borgarinnar en til ríkisins eða Vegagerðarinnar, er algerlega óþolandi. Þetta hljómar eins og verið sé að kaupa sér tíu ára frest til að taka á því máli og sá frestur kosti 1.000 millj. kr. á ári af hálfu ríkisins í staðinn fyrir að nota þessa 10.000 millj. kr. á tíu árum til að fara í framkvæmdirnar. Það er kannski einföldun á myndinni en svona gæti hún litið út. Síðan má nefna fleira í f-lið. Þar er talað um breytta skattlagningu á ökutæki þar sem hvati er til að kaupa sparneytnari ökutæki. Ég tek undir að það er mjög æskilegt að við keyrum á sparneytnum ökutækjum en hvatinn má ekki vera sá að við fórnum hugsanlega öryggi vegfarenda eða þeirra sem kaupa sér bifreiðar því að margar kannanir sýna að fólk leitar í smærri bíla, litla bíla, pínulitla bíla. Ég segi fyrir mig, sem keyri norður í land einu sinni til tvisvar í viku og stundum oftar í aðra landshluta, að það mundi ekkert þýða fyrir mig að keyra á pínulitlum bíl, það væri algerlega útilokað. Það gildir um flesta sem búa utan þéttbýlis að ekki er hægt að bjóða þeim upp á pínulitla sparneytna bíla til langra ferðalaga. Þess vegna þarf að hvetja til þess að gera kerfið þannig að hægt sé að kaupa sér stærri bíla en að þá sé horft til þeirra sem menga minna eða spara, dísilbíla og þess háttar. Ég vara við því að menn gangi of langt í þessum efnum. Síðan er talað um markmið um jákvæða byggðaþróun á bls. 6. Þar stendur að samgöngur tengi saman fólk og byggðir o.s.frv. Síðan er rætt um styttingu ferðatíma o.fl. Það fer ekki endilega saman. Þarna getur verið um árekstur að ræða. Það fer ekki endilega saman að stytta ferðatíma og efla byggð og tek ég þá dæmi um styttingu vega í Húnavatnssýslum. Ég hrósa hæstv. ráðherra fyrir að hafa slegið þá framkvæmd út af borðinu, í bili í það minnsta. Sú framkvæmd hefði veikt mjög Blönduós, svo maður segi það bara hreint út, og eins hin byggðarlögin sem njóta umferðarinnar sem þar er, þ.e. um Skagaströnd, Skagafjörð og hugsanlega Siglufjörð líka af því að umferðin liggur þar í gegn. Það þarf að skoða vel þegar mótsagnir eins og þessi koma upp. Aðeins að framkvæmdum. Samgöngur, hvort sem við erum að tala um vegasamgöngur, flugsamgöngur, samgöngur á sjó eða fjarskipti, snerta svo marga þætti, það eru vitanlega byggðamál að svo mörgu leyti. Það eru líka atvinnumál því að samgöngur skapa atvinnu, ekki bara meðan framkvæmdir standa yfir heldur geta þær líka skapað tækifæri á aukinni atvinnusókn milli svæða. Ég tek dæmi um það sem stendur mér nærri, hinn rómaða Þverárfjallsveg sem gerir það að verkum að menn geta sótt atvinnu milli byggðarlaga sem þeir gerðu ekki áður. Það eru öryggismál og samfélagsmál og við þurfum að hafa það í huga. Örstutt um fjarskipti. Við ræðum reyndar fjarskiptaáætlun síðar í dag en ég get ekki sleppt því að nefna að sumar af þeim reglum sem unnið er eftir eru algerlega galnar hvort sem þær tengjast fjarskiptasjóði eða einhverju öðru. Sem dæmi um það eru Reykir í Hrútafirði þar sem ljósleiðarinn liggur í eina bygginguna á svæðinu en vegna einhverra furðulegra sjónarmiða eða samkeppnisreglna geta menn ekki fengið ljósleiðarann inn vegna þess að eitthvert fyrirtæki sem heitir Emax setti á sínum tíma upp kerfi þarna sem er algerlega ómögulegt og gengur ekki. Heimamenn eru mánuðum og árum saman búnir að óska eftir því að fá tengingu í þennan ljósleiðara eða ADSL-tengingu sem er úti í Staðarskála en það er ekki hægt. Það ræðum við betur á eftir í fjarskiptaáætluninni en þetta er dæmi um að það er svo margt vitlaust í kerfinu. Svo maður tali nú um vegina sem taka mestan tíma í þessum umræðum, er einn vegur sem við höfum mörg hver miklar áhyggjur af og það er að sjálfsögðu þjóðvegur 1. Við sem keyrum hann mikið og reglulega sjáum að hann er víða mjög bágborinn og er mikilvægt að skoða hvort ekki þurfi sérstakt átak til að fara víða í endurbætur á þjóðvegi 1. Ég fagna því að í áætluninni sé talað um, reyndar mjög seint, svokallaða Biskupsbeygju uppi á Holtavörðuheiði eða á heiðarsporðinum, en það eru margir aðrir kaflar á þessum vegi sem eru illa farnir eða ómögulegir. Það er búið að gera nokkurt átak í að breikka veginn á sumum stöðum en það þarf vitanlega að gera miklu meira. Ég fagna því hins vegar sérstaklega að áhersla sé lögð á Vestfjarðaveg, á suðurfirðina, í þessari áætlun, svo maður sé nú sanngjarn. Það er að vísu áhyggjuefni að ekki sé búið að ákveða alveg hvar sá vegur á að liggja. Mér skilst að mati á því sé lokið en ég óska eftir því að menn reyni að standa saman um að koma veginum niður á láglendið því að það er krafa íbúanna og annarra og það er líka öruggast. Ég vonast til að við getum sammælst um það. Ég ætla ekki að segja meira í bili. Þegar er búið að lofa fjármunum í þessar framkvæmdir í áætluninni en við megum ekki láta þá ýtast áfram eða aftur á bak vegna þess að menn nái ekki saman um hvaða leið eigi að fara. Ég tek undir orð þeirra sem furða sig á því að hér eru stór svæði sem nánast engar eða litlar framkvæmdir eru á. Ég nefndi í andsvari fyrr í dag hið gamla Norðvesturkjördæmi og ég held að ég fari með rétt mál þegar ég segi að þar sé ein framkvæmd en hún er mjög seint í áætluninni. Það er Skagastrandarvegur sem er mjór, hlykkjóttur og hæðóttur vegur, ég er reyndar mjög hissa að ekki skuli hafa orðið alvarlegri slys á þeim vegi en það á að byrja á framkvæmdum þar. Síðan eru það vegir eins og vegurinn fyrir Vatnsnesið inn í Miðfjörð, vegurinn niður í Borgarfjörð, um uppsveitir Borgarfjarðar, Laxárdalsheiði, Laxárdalsvegur og Reykjaströnd fyrir norðan. Það eru vegir sem skipta gríðarlega miklu máli í atvinnulegu tilliti, ekki síst út af ferðaþjónustu, og mér finnst svolítið sérstakt að sjá að ekki séu neinir fjármunir hugsaðir til bóta á þeim vegum. Ég mun hvetja umhverfis- og samgöngunefnd til að skoða vandlega þau verkefni sem dottin eru út en voru áður inni. Herra forseti. Það er kannski ekki ástæða til að fara dýpra í þetta. Það er margt sem hægt er að gagnrýna. Það er ljós punktur að mínu viti í áætluninni að áhersla virðist vera á að laga vegina fyrir vestan. Það eru hins vegar enn þá einhver ljón á veginum þar, m.a. innan veggja Alþingis. Það er hins vegar áhyggjuefni að við sjáum ekki fleiri smærri framkvæmdir en hér eru því að þær auka ekki síður tekjur og eru litlum verktökum mjög dýrmætar, en til að fá fjármuni í vegaframkvæmdir, rekstur sjúkrahúsa eða hvað sem er þarf ríkið að sjálfsögðu að fá tekjur. Þær tekjur koma fyrst og fremst í gegnum atvinnulífið og atvinnulífið þarf að eflast, það þarf að stækka kökuna sem borgar skatta, borgar tekjur. Ef það er gert þannig er jafnvel hægt að lækka skatta en forsendan er jafnan sú að kakan, það sem skaffar fjármuni til ríkisins og heimilanna, það sem fer í hringrásina, þarf að vera miklu stærri en í dag. Þar ætla ég að leyfa mér að taka undir þau gagnrýnisorð sem hér hafa fallið um ríkisstjórnina, þar stendur ríkisstjórnin sig ekki vel.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir mjög málefnalega ræðu og margar ágætar ábendingar sem fram komu hjá honum. Eitt vil ég upplýsa um á þessari stundu þó að ég komi inn í umræðuna aftur í lokin og svari ýmsu sem nefnt hefur verið, en fjármagn er hugsað til ýmissa framkvæmda á Norðvesturlandi þó að þess sjái ekki stað í áætluninni. Það eru liðir svo sem malbik á tengivegi sem eru enn óskiptir og fara í framkvæmd á þessu svæði. Annað sem ég vil nefna er framlag í tilraunaverkefni á áratug til að efla almenningssamgöngur á höfuðborgarsvæðinu. Hv. þingmaður velti vöngum yfir því hvort hér væri einhver aðgerð á ferðinni til að fresta ákvörðun um stórframkvæmdir á því svæði, svo er ekki. Það er vilji til þess og að ég hygg þverpólitískur vilji, bæði hjá sveitarstjórnarfólki á svæðinu og í þessum sal, að minnsta kosti í ríkisstjórninni, að ráðast í stórátak í almenningssamgöngum. Það er í þessu formi sem við gerum það á þessu svæði og þá verður vissulega eitthvað annað undan að láta vegna þess að við þurfum að horfa á hvaða fjármuni við höfum til ráðstöfunar. En síðan tel ég eflingu almenningssamgangna á landsbyggðinni á vegum landshlutasamtaka vera gríðarlegt framfaraspor og löngu tímabært að samhæfa og samræma margvíslega þjónustu á 

Virðulegi forseti. Það er ánægjulegt að heyra að einhvers staðar eru fleiri aurar til. Það væri gaman að vita ef hæstv. ráðherra er með það í kollinum hversu miklir fjármunir eru einhvers staðar óskiptir, hvort sem það er akkúrat í malbiki eða ekki, hvað er fyrir utan áætlunina, og væri fróðlegt að heyra það. Það er eitt atriði sem ég ætla enn að nefna og er mjög mikilvægt, það er flugið. Ég veit að hæstv. ráðherra hefur verið mjög áhugasamur um að viðhalda innanlandsfluginu. Ég vil upplýsa hæstv. ráðherra um að í morgun kom bréf sem snertir flug út á land, flug til Sauðárkróks, þar sem bent var á að sjúklingur kæmist ekki heim til sín þar sem hann er ekki fær um að fara í bíl en hefði getað flogið en er hins vegar fastur núna á mölinni vegna þess að ekki er flogið þangað lengur. Það eru svona hlutir sem skipta máli. Það eru svona hlutir sem þeir sem tala fyrir því að hætta að fljúga á þennan stað, ég veit að hæstv. ráðherra er ekki að því, þurfa að hafa í huga líka. Annað sem mér finnst nokkuð spennandi til framtíðar litið og menn ættu að fara að vinna að er að huga að varaflugvelli fyrir Akureyrarflugvöll. Ég held að Akureyrarflugvöllur eigi að vaxa sem flugvöllur í ferðaþjónustu og ýmsu öðru. Ég held að það gæti verið skynsamlegt að kanna hvað það kostaði að gera t.d. flugvöllinn á Sauðárkróki sem varaflugvöll fyrir Akureyri þar sem eingöngu er klukkutíma og tuttugu mínútna akstur eða eitthvað slíkt þar á milli. Það sem ég ætlaði að nefna og hæstv. ráðherra talaði um eru almenningssamgöngur á vegum landshlutasamtakanna. Það er mjög áhugavert að landshlutasamtök skuli vera með tilraunaverkefni, ég man nú ekki hvar það var, á Suðurnesjum líklega, en fjármunirnir sem þarna eru eru ekki hugsaðir fyrir það. Þeir eru eingöngu hugsaðir fyrir höfuðborgarsvæðið og svæðið í kring. Ég man ekki til að hafa séð einhvers staðar fjármuni 

Hæstv. forseti. Nei, samhengið er að höfuðborgarsvæðið lætur ýmsar stórframkvæmdir frá sér á móti þannig að við verjum peningum af almennu samgöngufé til þessara almenningssamgangna. Annars staðar verjum við því í stórframkvæmdir. Hv. þingmaður spurði hvað væri um háar upphæðir að tefla undir liðnum Tengivegir malbik sem ég nefndi áðan. Það munu vera um 0,5 milljarðar á ári sem þar koma til sögunnar. Varðandi flugið þá er það alveg rétt hjá hv. þingmanni að það er áhyggjuefni en ég er að vinna samkvæmt löngu mótaðri áætlun um þróun flugvallanna. Á sínum tíma var hugsunin sú að með Héðinsfjarðargöngum yrði hætt að styrkja flug til Sauðárkróks. Það er sú hugmynd og sú stefnumótun sem Alþingi mótaði á sínum tíma og við höfum unnið samkvæmt þeirri reglu. Ég deili hins vegar alveg áhyggjum hv. þingmanns. Hvað þetta snertir þurfum við auðvitað að horfa á aðstæður og hvernig þær breytast og þá þarf að horfa til þessa með tilliti til hvað er að gerast á sjúkrahúsinu, t.d. varðandi endurhæfingu og annað slíkt. Í ljósi þessa var sett inn viðbótarfjármagn til flugsins í fjárlögin, núna í lokaafgreiðslu, en síðan við nánari skoðun er langt í frá að það dugi til að halda megi uppi farþegafluginu. Þingið og fjárveitingavaldið þarf að skoða hvað á gera í því. Það er sameiginlegt verkefni að skoða það. Þetta er stefnan sem við höfum unnið 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svör hans. Ég ætla ekki að lengja umræðuna um flugið. Ég held að við séum sammála um að það þurfi að skoða hvort hægt sé að leysa þetta mál. Það er alveg ljóst að upphæðin sem um er að ræða eru 500 milljónir í malbik á tengivegum. Ég held hins vegar að við verðum að taka umræðuna, þá á ég við okkur þingmenn, Vegagerðina og fleiri, um það hvernig þessum fjármunum er best varið. Gerum við hugsanlega of miklar kröfur til undirbúnings og uppbyggingar á einhverjum stöðum? Er hægt að nýta fjármunina betur með því að fara aðrar leiðir? Ég hef minna vit á því en margir aðrir hvort slíkt er hægt en við þurfum að ræða þau mál. Þegar við erum með litla fjármuni og ekki líkur á því að þeir aukist, m.a. út af ástæðum sem ég nefndi áðan, þurfum við vitanlega að fara yfir það hvernig við getum nýtt fjármunina sem best. Það hafa verið uppi hugmyndir um að leggja á vegi og breyta þeim sem minnst, fara ekki í beygjur og þess háttar. Vissulega eru ákveðin rök á móti því. Áætlunin er nú til fyrri umræðu. Umhverfis- og samgöngunefnd mun að sjálfsögðu taka hana til meðferðar og örugglega gera á henni einhverjar breytingar. Það er hins vegar mikil áskorun, held ég, fyrir hæstv. ráðherra og ríkisstjórnina alla að sýna okkur fram á að hugsanlega sé hægt að auka í alla þessa áætlun með því að spýta í atvinnulífið þannig að við fáum meiri tekjur. Af niðurstöðu síðasta hluta áætlunarinnar verður ekki annað séð en búist sé við miklu blómaskeiði, svakalegum hagvexti og miklum tekjum í ríkissjóð. Ég sé ekki að það verði 

Virðulegi forseti. Við ræðum hér samgönguáætlun, þá lengri og þá styttri. Samgöngumál skipta Íslendinga mjög miklu máli, fámenna þjóð í dreifbýlu landi sem hefur miklar og sterkar skoðanir á því hvernig vegum og samgöngumálum skuli háttað. Það er mjög eðlilegt og eðlilegt að um þau skapist mikil umræða á Alþingi Íslendinga. Margt mjög gott er í því plaggi sem hér liggur fyrir. Það er gott að við vinnum eftir ákveðinni stefnu, það er gott að við vinnum eftir ákveðnum áætlunum og að við ætlum að sameina áætlanir og samþætta þær. Það er virkilega gott mál. Ég er mjög ánægð með þá áherslu sem lögð er á almenningssamgöngur þar sem það á við á hinum þéttbýlli svæðum. Ég held að það sé farsælt skref sem verið er að stíga víða þar sem landshlutasamtökin hafa tekið að sér að vera eins konar samhæfingaraðili í því að skipuleggja almenningssamgöngur víða á víðfeðmum svæðum. Við sjáum merki um það, bæði hefur slíkt samgöngukerfi tekið gildi á Suðurlandi þar sem nú er hægt að taka strætó í höfuðborgina og keyra austur á Höfn og síðan er hægt að gera það sama fyrir austan. Ég hef aðeins áhyggjur af því að mér fannst ég hvergi sjá að það væri öruggt að hægt væri að komast á milli Breiðdalsvíkur og Djúpavogs en það er vonandi í lagi. Mér finnst líka skipta máli að í þessari áætlun er talað er um að mikilvægt sé að gangandi og hjólandi vegfarendur geti komist ferða sinna á eðlilegan hátt. Það er talað um aðgengi fatlaðra sem skiptir mjög miklu máli. Ég hefði gjarnan viljað fá að vita hvaða fjármagn er ætlað til þess, ég hef starfað innan þess geira og menn eru í dálitlum vandræðum með framkvæmdafé þar til að lagfæra aðgengismál í gömlum opinberum byggingum. Og það er meira að segja talað um reiðstíga þannig að ég held að þetta sé allt saman hið besta mál. Mér finnst líka gott að sjá, og hafa fengið að upplifa það á fundum sveitarstjórnarstigsins, að gert er gert ráð fyrir að áætlanagerð og ábyrgð fari heim í hérað og að Samtök sveitarfélaga vítt og breitt um landið komi sér saman um helstu áherslu sínar. Ég tel að þetta sé allt saman mjög gott og gilt. Síðan þurfum við að vega og meta eftir ákveðinn tíma hvernig til hefur tekist. Ég ætla að byrja á að ræða aðeins markmiðin. Mér finnst skipta máli þegar sett eru markmið að farið sé eftir þeim. Við verðum að meta þau, við verðum að athuga hvort við höfum náð þeim. Meginmarkmiðið er að samgöngur séu greiðar, hagkvæmar, öruggar og umhverfislega sjálfbærar, auk þess að þær stuðli að jákvæðri byggðaþróun og ég sem landsbyggðarkona hef kannski ekki síst sérstakan áhuga á að þær stuðli að jákvæðri byggðaþróun. Hér er svo talað sérstaklega um Ísland 20/20 og sóknaráætlanir fyrir landshlutana sem ég held að sé mjög gott mál. Síðan er talað talsvert um atvinnu- og þjónustusvæði sem ég tel mjög gott mál. Talað er um að þetta kalli á opinbera stefnumörkun og að skilgreina þurfi atvinnu- og þjónustusvæði og kjarna þeirra. Þetta tel ég mjög gott mál en víða um land er þetta talsvert viðkvæm umræða. Ég held að landsvæðin gætu þurft ákveðna leiðsögn í því að vinna þá vinnu. Hér er settur upp ákveðinn rammi í kringum þessa hugsun um atvinnu- og þjónustusvæðin, þetta er hugsað þannig að fólk sæki vinnu daglega sem geti tekið allt að 45 mínútna akstur og upp undir klukkutíma. Þetta er allt gott og gilt. En það kemur líka fram að það geti verið að hámarksvegalengd sem reikna má með að fólk þurfi að fara til að sækja þjónustu sé nokkru lengri. Mig langar að lesa hér á bls. 9 í því plaggi sem ég er með þar sem vitnað er í greinargerð faghóps Háskólans á Akureyri en þar er talað sérstaklega um Austurland. Þar stendur, með leyfi forseta: „Á Austurlandi búa um tíu þúsund manns á svæði sem nær frá Vopnafirði í norðri að Djúpavogi í suðri og er það vel innan við tvö hundruð kílómetrar í þvermál. Líta má á allt Austurland sem eitt þjónustusvæði hluta ársins en erfiðir fjallvegir margskipta því að vetri til.“ Svo er rætt um innanlandsflug til Egilsstaða sem er í ágætislagi o.s.frv. Þarna einmitt liggur hundurinn grafinn. Þess vegna erum við sem höfum valið okkur búsetu á landsbyggðinni svo upptekin af samgöngum, við lendum svo oft í því að ákveðinn hluta ársins er einmitt okkar svæði, sem ætti að geta verið eitt svæði, svo margskipt vegna erfiðra samgangna. Það gerir okkur í raun og veru líka erfitt fyrir bæði með sameiningu og samvinnu stofnana, t.d. á sviði heilbrigðis- og menntamála, að við getum ekki treyst á það allt árið að geta komist ferða okkar. Þetta skiptir allt miklu máli. Það eru örfá atriði sem mig langar til að drepa á fyrir utan þetta. Mig langar til að lýsa yfir ánægju minni með að talað er um að reyna eigi að ná samkomulagi um að miðstöð innanlandsflugsins verði áfram þar sem hún er núna, að reynt verði að ná sátt um þá staðsetningu. Ég minni á að innanlandsflug er fyrir okkur sem búum langt frá Reykjavík stór hluti af almenningssamgöngum. Þess vegna verðum við að gæta okkar, bæði þurfum við að gæta þess að flugvöllurinn sé miðsvæðis og svo þurfum við líka að gæta þess að fargjöldin verði ekki svo há að það keyri algjörlega úr hófi fram og flugið verði í raun og veru ekki kostur sem almenningur geti nýtt sér, sá mikilvægi ferðakostur þar sem við getum ferðast á milli á mjög stuttum tíma og jafnvel fram og til baka sama daginn. Staðan er þannig núna að fullt fargjald til dæmis til heimabæjar míns, Egilsstaða, er rétt um 20 þús. kr. aðra leiðina. Þarna verðum við að gæta okkar mjög í gjaldtöku, finnst mér, við verðum að gæta þess að þessi góði kostur sé áfram til staðar. Síðan langar mig aðeins til að velta upp og jafnvel spyrja hæstv. ráðherra um hringveginn, þjóðveg 1. Hann hefur fyrsta númerið, þjóðvegur 1. Hver er í raun staða hans? Við stöndum frammi fyrir því á Austurlandi, sem er fjærst Reykjavík - og ég verð að viðurkenna að aftur og aftur finnst mér við koma að því að eftir því sem við förum lengra frá höfuðborgarsvæðinu því verri er staðan á þessum ágæta þjóðvegi - er enn dálítill hluti hringvegarins á Austurlandi, merktur þessu fína númeri, 1, ómalbikaður og enn eru margar einbreiðar brýr á þessum vegi. Á þessi vegur að njóta einhvers ákveðins forgangs umfram annað og hefur verið rætt um einhverja breytingu á legu þessa vegar? Þá langar mig vegna þeirrar færðar sem verið hefur undanfarið að spyrja um hálkuvarnir. Við verðum að horfast í augu við það að við þurfum að verja meira fjármagni til hálkuvarna. Þegar upp kemur sú staða að flughált er víða um helstu leiðir verðum við að vera tilbúin til að gera eitthvað í því máli. Mig langar síðan að ræða það sem stendur hjarta mínu mjög nærri sem er jarðgangagerð. Ég veit að þetta eru mjög dýrar og fjárfrekar framkvæmdir og ég vil ekki að við förum að sprengja upp ríkisfjármálin en við verðum samt að horfast í augu við að það er afar vond þróun að ætla að hafa núna fjögurra ára tímabil þar sem ekki verður unnið við nein jarðgöng. Ég legg mikla áherslu á, ef þess er nokkur kostur og ef hagvöxtur eykst, að við förum af stað með þau jarðgöng sem næst eru á dagskrá, sem mér skildist mjög ákveðið á hæstv. ráðherra að væru Norðfjarðargöng. Það skiptir miklu máli í okkar dreifbýla, vogskorna og hálenda landi að við vinnum stöðugt að því að bora eða grafa þau jarðgöng sem við þurfum á að halda. Mér finnst skipta máli að við leggjum talsvert á okkur, án þess að setja ríkisfjármálin í uppnám, til að halda áfram með jarðgangaáætlun okkar. Ég minni á að Austfirðingar hafa sagt að þeir séu tilbúnir til að greiða einhver veggjöld fyrir þessa miklu samgöngubót, og ég minni enn og aftur á að hinum megin við þessi göng liggur mjög gott fjórðungssjúkrahús sem allir Austfirðingar þurfa að nýta sér. Ég legg mikla áherslu á þetta. Þegar Kárahnjúkavirkjun var í byggingu vorum við Austfirðingar bjartsýn á jarðgangagerð vegna þess að við sáum hvernig borar voru nýttir til gangagerðar í sambandi við þá virkjunargerð. Ég velti þess vegna fyrir mér þeirri spurningu: Er eitthvað verið að skoða slíkt? Ég veit að til dæmis á Austurlandi er berg víða hagstætt til borunar. Er eitthvað verið að skoða þessi mál? Ég hef nú reifað það helsta sem mér finnst skipta máli í þessu og mig langar til að brýna okkur öll þegar við setjum fram svo fallega áætlun, og markmiðin með henni eru svo sannarlega góð, að gæta þess að meta hana reglulega og spyrja: Erum við örugglega á réttri leið, erum við að ná þeim markmiðum sem við settum okkur? Ég velti fyrir mér hvort það hafi verið hugsað að skoða það nokkuð reglulega hvort við séum á réttri leið og þá ekki síst hvort við séum ekki örugglega að vinna að jákvæðri byggðaþróun á Íslandi.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka fyrir þessa málefnalegu og ágætu ræðu. Tveimur spurningum var beint til mín. Í fyrsta lagi varðandi hringveginn. Með tilliti til Austurlands sérstaklega hafa tveir valkostir verið í stöðunni; að halda okkur upp til fjalla annars vegar og niður til sjávarins hins vegar. Við erum með báða kostina inni. En ég legg áherslu á að hér hljótum við að hlusta á heimamenn á sama hátt og ég hef viljað hlusta á heimamenn á Vestfjörðum - þeir voru ekki sáttir við þá leið sem ég vildi fara á Vestfjarðavegi, að laga hálsana, sem var skjótvirkasta og ódýrasta leiðin til að fá skjótar úrbætur í samgöngum á sunnanverðum Vestfjörðum - þá verð ég við því, þá hlusta ég á sjónarmið þeirra. Það sama gildir um Austurland að sjálfsögðu. Ég legg áherslu á að í landshlutanum ríki samkomulag um það. Varðandi jarðgangagerð og Norðfjarðargöng sérstaklega þá tek ég heils hugar undir það sem hv. þingmaður sagði nú og hefur sagt áður um mikilvægi þeirra ganga þjóðhagslega og hvað varðar öryggi og annað, og hv. þingmaður hefur sérstaklega vikið að öryggi í heilbrigðisþjónustunni í málflutningi sínum. Undir þetta tek ég allt saman. Ef við fengjum fjármuni til ráðstöfunar, meiri en við gerum ráð fyrir núna, væri ég stuðningsmaður slíks, en á þeirri forsendu að það bitnaði ekki á öðrum framkvæmdum og væri ekki 

Virðulegi forseti. Ég þakka þessi svör. Ég er að sjálfsögðu sammála þeirri áherslu hæstv. ráðherra að við eigum að hlusta á heimamenn. En stundum hefur verið sagt við okkur þingmenn svæðisins að þegar togstreita sé hjá heimamönnum verðum við að taka af skarið. Við þurfum kannski að hugsa svolítið um það hvort við viljum leggja áherslu á til dæmis að hafa vegalengdirnar styttri eða að vegurinn liggi með ströndinni. Mér finnst það í raun og veru ekki vera málið heldur að til sé vegur sem heitir þjóðvegur 1 og því spyr ég: Hefur hann eitthvert annað gildi en aðrir vegir, eigum við að leggja áherslu á að hann sé ávallt í besta hugsanlegu standi, að hann sé þjónustaður vel, hann sé öruggur, skiptir það máli? Varðandi jarðgangagerðina þá legg ég áherslu á, af því að mér heyrðist hæstv. ráðherra tala um að hann vildi að til væri sérstök áætlun í jarðgangagerð og jafnvel sérstakir fjármunir, að ég er einmitt að tala um það, að ávallt verði veitt sérstakt fjármagn til að halda áfram að grafa jarðgöng á Íslandi til að tryggja umferðaröryggi, til að tryggja styttingu vegalengda, til að tryggja að hægt sé að flytja örugglega bæði menn og farm. Nú langar mig til að spyrja að því: Skildi ég ekki hæstv. ráðherra þannig að hann væri á því að hér ætti að vera sérstök jarðgangaáætlun og sérstakt fjármagn þar inni?

Hæstv. forseti. Jú, hv. þingmaður skildi mig alveg rétt að jarðgöng, og þar með einnig í þeim pakka ferja til Vestfjarða, á að byggja á sérstakri áætlun. Þannig höfum við gert það. Héðinsfjarðargöngin, Vestfjarðagöngin, öll þessi göng eru utan áætlunar, hinnar hefðbundnu áætlunar. Vandinn er sá að sjóðurinn sem gjarnan mætti vera til er tómur. Það er vandinn sem við stöndum frammi fyrir. En ég ítreka að ef okkur tekst að afla fjár og ef fjárveitingavaldið er tilbúið að láta peninga af hendi rakna og gera grein fyrir því hvernig þeirra fjármuna er aflað - við þurfum að ná í þessa peninga líka, ætlum við að taka þá að láni, ætlum við að hækka skatta eða hvað það er sem menn vilja? Við verðum að ræða það í því samhengi - ef slíkt tækist skrifa ég upp á það sem hv. þingmaður hefur sagt fyrr og nú um gildi Norðfjarðarganga. Varðandi hitt, að taka af skarið, þá getur auðvitað komið upp sú staða að hið miðstýrða ákvörðunarvald þurfi að taka af skarið og það er iðulega gert. En ef meiningar eru mjög miklar, eins og á Vestfjörðum svo dæmi sé tekið, þegar menn ganga út af fundi í mótmælaskyni vegna tillagna sem koma frá hinu miðstýrða ákvörðunarvaldi, þá tekur maður náttúrlega slíkt til greina. Að sjálfsögðu gerir maður það, á sama hátt og við hlustum á það þegar 42 þúsund vegfarendur á suðvesturhorninu mótmæla vegasköttum. Að sjálfsögðu hlustum við á þetta. Við þurfum að vera opin fyrir þeim straumum sem eru í samfélaginu og hverju fólk óskar eftir. Ég vil alla vega hlusta á slíkt. Varðandi hringveginn og gildi hans, nei, sá vegur hefur ekki neina 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þetta svar. Mig langar aðeins að ítreka að Austfirðingar hafa gefið mjög ákveðið í skyn og sagt það beinum orðum að þeir væru tilbúnir til að greiða fyrir framkvæmdinni, þ.e. að fá ný Norðfjarðargöng, með veggjöldum. Við gerum okkur auðvitað grein fyrir því að umferðin um þau göng er ekki nægilega mikil til að standa algjörlega undir framkvæmdinni, en mér skilst að samgönguráð hafi skoðað þá hugmynd að hugsanlega gætu einhverjar framkvæmdir verið fjármagnaðar að hluta til með veggjöldum og að hluta til með opinberu fé. Ég vil bara að þessu sé haldið til haga ef það gæti auðveldað og flýtt fyrir þessari mikilvægu framkvæmd.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir ágætisræðu. Það er tvennt sem mig langar að staldra við í ræðu hennar. Annars vegar að hv. þingmaður vakti réttilega athygli á hversu álögurnar og gjaldtakan í fluginu er orðin há. Af þessu hef ég ásamt mörgum öðrum miklar áhyggjur og hv. þingmaður greinilega líka. Undanfarnar vikur hafa verið í fréttum þær hömlulausu álögur sem búið er að leggja á flugið og það gefur augaleið og við skiljum það öll að slíkt endar með einum eða öðrum hætti alltaf í verðlaginu á flugmiðunum. Mig langar því að spyrja hv. þingmann hvort hún telji ekki ástæðu til að skoða þetta sérstaklega í ljósi þeirrar umræðu sem verið hefur undanfarið hjá forustumönnum flugfélaganna þar sem þeir hafa miklar áhyggjur af því að þetta verði til þess að draga úr notkun flugs. Hins vegar vildi ég spyrja hv. þingmann hvort hún sé ekki sammála mér um að flugið sé almenningssamgöngur á ákveðnum stöðum á landsbyggðinni, því að eins og hv. þingmaður vék að í ræðu sinni er það oft eina leiðin sem er fær. Mig langar enn fremur að spyrja hv. þingmann um annað sem hún kom inn á í sinni ræðu sem eru Norðfjarðargöng. Hún kom réttilega inn á það eins og hún hefur gert áður hvaða áhrif það hefur fyrir heilbrigðisþjónustuna að samgöngur séu tryggar. Hv. þingmaður sagði að íbúarnir væru tilbúnir að greiða ákveðið gjald en það gefur augaleið eins og bent var á í ræðunni að sú umferð mun að sjálfsögðu ekki duga til að halda uppi þeirri framkvæmd. Því langar mig til að spyrja hvort hv. þingmaður viti til þess að sveitarstjórnarmenn á þessu svæði hafi skoðað hversu stór þáttur þetta gæti verið í rekstri og byggingu ganganna.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurningarnar. Eins og kom fram í ræðu minni hef ég ákveðnar áhyggjur af verðlagi dýrustu farseðla og ég er alveg sammála því að við verðum að skoða það sérstaklega hvort þetta hefur þau áhrif að í raun og veru sé verið að eyðileggja þetta góða form á almenningssamgöngum sem við sem búum langt frá höfuðborgarsvæðinu viljum mjög gjarnan nýta okkur. Mér finnst samt að við verðum að gera okkur grein fyrir því að auðvitað nota fyrirtækin stundum tækifærið þegar álögur eru hækkaðar og lauma jafnvel talsvert meiri hækkunum inn í verð flugfarseðla og auðvitað þarf að horfa á þetta verð dálítið í því ljósi. En ég tel að við verðum að gæta þess að gætt sé ákveðins hófs í þeim gjöldum sem við leggjum á innanlandsflugið til að það verði sá góði valkostur sem við þurfum að eiga. Í sambandi við Norðfjarðargöng þá held ég að ekki sé búið að gera einhvers konar módel yfir það hvernig hægt væri að sjá þetta nákvæmlega fyrir sér með veggjöldum en ég veit að sveitarstjórnarmenn og stóru fyrirtækin í Fjarðabyggð hafa sest niður og rætt þessi mál. Það getur vel verið, þó að ég viti ekki af því, að til sé einhvers konar módel en að minnsta kosti er þetta eitthvað sem hefur verið talsvert í umræðunni, sérstaklega í Fjarðabyggð þar sem eru stór og mikil fyrirtæki sem eru mjög háð sjúkrahúsinu og háð þeim vinnukrafti sem býr hinum megin við Oddsskarðið. Þetta hefur því verið rætt án þess að ég viti nákvæmlega hversu formlega það er.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Ég tek undir það sem hv. þingmaður sagði að auðvitað verður að fylgjast mjög vel með því þegar álögur eru hækkaðar á fyrirtækin í landinu að þau nýti ekki tækifærið og velti hækkuninni að stórum hluta og jafnvel meiri hluta út í verðlagið, hvort heldur það eru flugmiðar eða hvað sem það er. Í þessu tilfelli er það svo. En það kom fram í máli framkvæmdastjóra Flugfélags Íslands að það sem hefði gert það að verkum að þeir hefðu ekki hækkað innanlandsflugið jafnmikið og þeir hefðu í raun og veru þurft að gera, miðað við þær breytingar sem urðu á álögunum, var hversu vel gekk hjá þeim með Grænlandsflugið. Ég held að það sé svo í þessu tilfelli, því miður, að enn frekari hækkanir séu yfirvofandi einmitt út af öllum þessum álögum á innanlandsflugið og það er mjög bagalegt. Ég er sammála hv. þingmanni um að við verðum að taka það til sérstakrar skoðunar og fyrr en seinna. Það er mjög alvarlegt mál ef þetta er gert með þeim hætti. Almennar samgöngur fyrir íbúa á þessum stöðum verða að vera þannig að fólk komist á milli svæða. Aðeins út af því sem hv. þingmaður fjallaði um og svarar líka í seinna andsvari, Norðfjarðargöngin, þá verðum við að taka upp heiðarlega umræðu um þau því að mörg önnur göng bíða eða að minnsta kosti nokkur. Auðvitað höfum við öll sterkar skoðanir á því hver forgangsröðunin á þeim á að vera. Í samgönguáætluninni er sérfjárveiting til gangagerðar og menn bítast um að forgangsröðunina á göngunum að sjálfsögðu. Ég held, vegna þess sem hv. þingmaður sagði, að það væri fróðlegt að vita hvort heimamenn séu komnir eitthvað lengra í þessu máli, því að það kom líka fram hjá forsvarsmönnum fyrirtækjanna á þessu svæði að þetta væri forsendubrestur miðað við það sem upp var sett. Þeir telja göngin vera öryggi eins og hv. þingmaður nefndi gagnvart heilbrigðisþjónustunni og hafi verið forsenda 

Virðulegi forseti. Já, ég held að það sé alveg rétt að við þurfum að fylgjast mjög vel með verði á fargjöldum innan lands, ég held að við deilum þeirri skoðun, og við það þarf að fá ákveðna greiningu á því hvernig verði flugfargjalds er skipt niður. Síðan er ég sammála því að við þurfum að skoða alla möguleika og allar tiltækar leiðir til að hægt sé að fara í þá jarðgangagerð sem þarf í okkar dreifbýla, hálenda og vogskorna landi. Ég held að það skipti mjög miklu máli. En eins og ég segi, það er örugglega hægt að fá frekari upplýsingar um hvar umræðan um Norðfjarðargöng og hugsanlega veggjaldatöku þar er stödd.

Virðulegi forseti. Við ræðum nú samgönguáætlun, bæði fjögurra ára áætlun og tólf ára áætlun, þ.e. það sem kallað er hin styttri og hin lengri. Ég vil vekja athygli á því í upphafi máls míns að við erum að ræða samgönguáætlun fyrir árin 2011–2022. Það vill svo til, alla vega hjá mér, að árið 2011 er liðið sem segir okkur að sjálfsögðu að þetta plagg kemur of seint inn í þingið. En um það var talað þegar samgönguáætlun var samþykkt síðast, árið 2010, að hún kæmi inn á haustmánuðum 2010 og yrði kláruð á því þingi. En það er kannski ekki aðalvandamálið við þá áætlun sem hér er. Það sjá allir sem vilja sjá og gera sér grein fyrir því eftir að hafa lesið þetta plagg að vandamálið er fyrst og fremst of lítið fjármagn til skiptanna. Svo getum við haft skiptar skoðanir og deildar meiningar um hvar við teljum brýnustu verkefnin vera og það fer oft eftir því í hvaða kjördæmi þingmenn eru og er þá ekki eingöngu hægt að flokka það undir kjördæmapot heldur kannski sérþekkingu viðkomandi þingmanna á því svæði. Ég vil gera örstutt að umtalsefni í upphafi ræðu minnar hvernig þessi samgönguáætlun er unnin og ég verð að viðurkenna, virðulegi forseti, að ég varð fyrir miklum vonbrigðum þegar ég las þetta plagg. Nú ætla ég að færa rök fyrir því. Þegar samgönguáætlun var samþykkt í júní 2010 taldi ég að gerst hefði nokkuð merkilegt að því leyti að hér var unnið þverpólitískt um það hvernig skipta mætti þeim litlu fjármunum sem voru áætlaðir til samgöngumála. Við það lögðu margir á sig mikla vinnu, bæði stjórnarliðar og stjórnarandstæðingar. Eitt af því sem gerði það að verkum að samgönguáætlun var samþykkt með einungis tveimur mótatkvæðum, það voru tvö atkvæði á móti og sex sátu hjá og ég held að það sé dálítið „afrek“, ein af forsendunum sem lágu að baki því að það var gert - ég átti þá sæti í samgöngunefnd og vek athygli á því að það kom aðeins eitt nefndarálit frá samgöngunefnd og í því nefndaráliti stendur, virðulegi forseti, texti sem gerði það að verkum að þetta varð niðurstaða þingsins. Mig langar að lesa orðrétt upp úr þessu sameiginlega nefndaráliti hv. samgöngunefndar, það kom ekkert minnihlutaálit, með leyfi hæstv. forseta: „Þá telur nefndin rétt að taka fram að það sé ákveðið óréttlæti fólgið í því að þau verkefni í samgöngumálum sem flýtt var í mótvægisaðgerðum ríkisstjórnarinnar árið 2007 og enn er ólokið skuli ekki vera í samgönguáætlun 2009–2012. Þannig hafa byggðir sem stefnt var að því að viðhalda og styrkja með flýtingu samgönguframkvæmda ekki einungis þurft að taka á sig samdráttinn sem almennt hefur orðið í íslensku efnahags- og atvinnulífi, heldur einnig samdrátt vegna skerðingar aflaheimilda í þorskveiði síðustu ár. Því er mikilvægt“ - og ég undirstrika þetta, virðulegi forseti - „að þær framkvæmdir sem hér um ræðir verði í forgangi á 12 ára áætlun í samgöngumálum sem væntanleg er á næstu mánuðum.“ Þetta er úr nefndaráliti samgöngunefndar árið 2010 sem var einróma samþykkt í samgöngunefnd. Greidd voru atkvæði um þá samgönguáætlun sem samþykkt var á vordögum 2010. Hér er um að ræða tvö verkefni: Annars vegar veginn um Fróðárheiði og hins vegar veginn um Öxi. Eins og ég sagði í upphafi máls míns var þetta ein af lykilforsendunum fyrir því að það náðist sátt og samstaða um þetta og þingið ályktaði sem svo að taka þyrfti tillit til þessa við endurskoðun á samgönguáætlun. Einungis tveir greiddu atkvæði á móti og sex sátu hjá. Allir aðrir sem voru viðstaddir greiddu atkvæði með þvert á flokka. Þetta voru skilaboðin frá þinginu og það vill svo til, virðulegi forseti, að nánast allir þeir þingmenn sem samþykktu þetta sitja á Alþingi enn. En hvað gerir svo samgönguráð með þessa niðurstöðu? Ég verð að kalla eftir því hjá hæstv. innanríkisráðherra hvort hann geti upplýst mig um hvort þeir aðilar sem eiga sæti í samgönguráði hafi yfir höfuð lesið nefndarálit samgöngunefndar áður en þeir komu með nýja samgönguáætlun. Það er hreint með ólíkindum að ekkert tillit sé tekið til þessara hluta við endurskoðun á þeirri samgönguáætlun sem nú er lögð fram. Ég trúi því ekki, og hæstv. innanríkisráðherra leiðréttir það þá á eftir, að hæstv. ráðherra hafi gefið fyrirskipun um það til samgönguráðs að fara ekki eftir niðurstöðu Alþingis þar sem komu fram skýr skilaboð um það óréttlæti sem fólgið sé í því að af þeim mótvægisaðgerðum sem farið var í af hálfu ríkisvaldsins sé tveimur verkefnum ólokið og ekkert tekið tillit til þess, ekki einu sinni inni, bara ekki neitt til ársins 2022. Þess vegna hlýt ég að kalla eftir því hvaða áhrif það hefur til að mynda á afgreiðslu í málum eins og samgönguáætlun þegar þverpólitísk samstaða næst um hvernig eigi að afgreiða mál ef þau eru síðan afgreidd í samgönguráði og lögð fram af hæstv. ráðherra með þessum hætti. Ég er afskaplega ósáttur við þessi vinnubrögð. Ef þetta er niðurstaðan, að ekki sé tekið tillit til þess hvernig Alþingi afgreiðir málin, er ég mjög hugsi yfir því hvernig maður á að fjalla um og taka þátt í umræðu um þá samgönguáætlun sem við ræðum nú. Ég vil þá koma aðeins inn á það sem kemur fram í þessari samgönguáætlun sem snýr að sunnanverðum Vestfjörðum. Ég verð að viðurkenna það, virðulegi forseti, og ég tek undir það og það er rétt sem hæstv. ráðherra sagði og hann hefur sagt það hér alveg frá því að hann tók við þessu ráðherraembætti að hann vilji leggja sérstaka áherslu á að klára þennan veg. Síðan rakti hæstv. ráðherra í andsvörum og ræðu áðan að þeim tillögum sem hann lagði fyrir íbúa á sunnanverðum Vestfjörðum, að fara svokallaða hálsa, hefur verið hafnað. Ég vil hvetja hæstv. ráðherra til þess, af því að ég veit að hann er að vinna með heimamönnum og öðrum aðilum að því að finna varanlega lausn á því hvernig hægt er að fara með láglendisveg um þetta svæði, brýna hann til þeirra verka að reyna að ná niðurstöðu í því máli. Ég vil líka kalla eftir því, eins og ég hef gert áður, og biðja hæstv. innanríkisráðherra að fylgjast mjög vandlega með hæstv. umhverfisráðherra að því leyti til að hæstv. umhverfisráðherra verði ekki í millitíðinni búinn að friðlýsa Teigsskóg. Ég hef ákveðnar áhyggjur af því og ég geri mér ekki grein fyrir því hvort verkefnið yrði þá slegið endanlega út af borðinu. Ég bið hæstv. innanríkisráðherra að fylgjast sérstaklega með þessu máli, því að það hefur komið beiðni inn í ráðuneytið og það hefur tekið í þá beiðni með þeim hætti að ég hef áhyggjur af, þannig að hæstv. umhverfisráðherra fari ekki að friðlýsa skóginn fyrr en menn hafi komist að niðurstöðu um hvernig eigi að gera þetta. Það er í rauninni þyngra en tárum taki að þurfa að ræða þessar hríslur þarna í Teigsskógi, að verið sé að verðleggja hann á marga, marga milljarða til að fara fram hjá þessu vitleysisrugli. Ekki ætla ég að tala meira um það, ég mun gera það á öðrum stigum, en ég ítreka beiðni mína til hæstv. innanríkisráðherra að koma þessu máli í þann farveg að það verði byggður láglendisvegur. Það er ekki vandamál, það er margfalt ódýrara og skynsamlegra en það þarf hins vegar að yfirstíga þær hindranir sem klárlega eru fyrir hendi og ég geri ekki lítið úr. Það er víst nóg af öfgasinnuðu fólki sem vill hafa þetta óbreytt. Þegar verið er að ryðja burt hrauni og skógum á suðvesturhorninu þar sem massinn býr andar það ekki eða segir neitt en ef það er gert úti á landsbyggðinni þar sem fáir búa þá veðrast þetta fólk allt upp. Mig langar aðeins að koma inn á það sem var rætt hér og hæstv. ráðherra reyndi að leiðrétta áðan því það var ákveðin villa í umræðunni þar sem sumir hv. þingmenn töldu að ekki væri veitt neitt fé í tengivegina. Það er klárlega vegna þess að það er óskipt fé þar inni. Ég vil þó spyrja hæstv. ráðherra sérstaklega að því vegna þess að einmitt þeir malarvegir sem enn eru óuppbyggðir eru mismunandi eftir kjördæmum. Ég ætla að vitna aftur í það sem gerðist í samgöngunefnd vorið 2010. Þá var sagt eða niðurstaða þingsins var sú að því skyldi ráðstafað í samræmi við vegalengdir á þeim vegum sem væru ókláraðir. Þá var niðurstaðan sú og það var skoðað og fengnar upplýsingar frá Vegagerðinni. Ég tel mjög mikilvægt að sú skipting haldi áfram, þ.e. sá pottur sem var áætlaður í uppbyggingu á tengivegum. Hvort heldur þeir eru í Borgarfirði eða á Norðurlandi vestra eða hvar sem er er þetta mjög mikilvægt. Í Norðvesturkjördæmi eru 56% þessara vega. Því vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Er ekki alveg öruggt að hugsunin sé sú að þetta verði gert áfram með þeim hætti að þessu sé skipt niður á landshlutana miðað við þau verkefni sem þar eru eftir? Síðan fagna ég því sem kemur hér fram að meira fé er sett til viðhalds. Ég tel mjög mikilvægt að við tökum heiðarlega umræðu um það og við gerðum það í samgöngunefnd. Það kemur reyndar fram í niðurstöðu nefndarálitsins að það sé mjög mikilvægt að setja meira fé til viðhalds en gert hefur verið. Við sjáum að vegirnir eru að drabbast niður á mörgum stöðum og það er mjög mikilvægt að það sé gert og hefði jafnvel þurft að setja enn meira fé í viðhaldið til að vegirnir verði ekki stórhættulegir. Það er hægt að setja þetta í það samhengi að menn geta trassað að halda vegunum við í ákveðinn tíma en síðan kemur það fyrr en seinna í bakið á mönnum ef það er gert. Ég vil nefna tvennt til viðbótar því að tíminn líður hratt eins og sagt er. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra um það sem hefur aðeins verið rætt í þinginu í þessari umræðu og það er í sambandi við snjómokstursreglur í Árneshreppi. Það var rætt við forustumenn sveitarfélagsins um þetta og Ríkisútvarpið hefur verið með þetta til umfjöllunar á undanförnum vikum, bæði síðustu viku og þarsíðustu. Það var búið að tala um það og var rætt við fyrrverandi samgönguráðherra að endurskoða þessar reglur. Þær eru á þann veg að hætt er að moka frá 6. janúar fram undir páska, í 75 daga ef ég man rétt, og þá er ekki mokað neitt. Það er bara ákveðið að moka ekki neitt nema sveitarfélagið geti tekið þátt í helmingnum og við vitum hvernig það er. Þetta sveitarfélag hefur hugsanlega ekki fjármuni til að gera það mjög oft. Og það er ekki krafa frá íbúum þessa svæðis að það sé verið að moka þegar það er ekki skynsamlegt eða ekki skilyrði til að gera það. Það þarf að endurskoða reglur þannig að ef skynsamlegt er að moka þá þurfi náttúrlega að moka. Það er ekki hægt að dagsetja það að mikill snjór sé á þessum tíma frekar en öðrum. Það þarf að vera meira svigrúm í snjómokstursreglunum. Þetta hefur verið rætt áður í þinginu og það virðist sem það komi engin almennileg niðurstaða í þetta mál, en það hlýtur að vera hægt að gera þetta þannig að þegar snjór er lítill og mikil hláka ætti að vera hægt að moka veginn. Íbúarnir gera ekki kröfu um að það sé mokað við þau skilyrði þegar það er ekki skynsamlegt. Mig langar aðeins til viðbótar að nefna eitt, sem er bara vinsamleg ábending í lok ræðu minnar, það er í sambandi við öryggismál sjómanna. Það er sagt á bls. 5 að meginmarkmiðið sé að draga úr bæði slysum og dauðaslysum til sjós og þar er nefnd ákveðin pósentutala. Ég verð að viðurkenna það, virðulegi forseti, ég veit ekki hvort ég er eitthvað sérvitur en þessi texti truflar mig mjög mikið, að það skuli stefnt að því að fækka dauðaslysum á sjó um 5% á árabilinu 2011–2014 eða í 1,2 dauðaslys á hvert þúsund starfandi sjómanna. Mér finnst þetta ekki eiga að vera í textanum. Þetta er svona góðfúsleg ábending til nefndarinnar, því að textinn sem kemur þar á eftir er mjög fínn að mínu mati. Það væri líka gott að taka þá umræðu þó að við getum það ekki í þessari umræðu. Við vitum öll hvað þarf til að tryggja öryggi sjómanna, ekki bara þá miklu og góðu fræðslu sem hefur verið núna, auðvitað þarf að tryggja Landhelgisgæslunni fjármuni þannig að hún geti sinnt öryggismálum sjómanna með þeim hætti sem fiskveiðiþjóðinni Íslandi er sómi að og er í raun og veru skylda að gera. Það er ekki þannig í dag. Þetta er svona góðfúsleg ábending. Það eru örfá atriði sem ég næ ekki að fara yfir, virðulegi forseti, en ég mun nýta þann stutta tíma sem ég hef í seinni ræðu minni til að gera það.

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður flutti efnismikla og málefnalega ræðu og vék að ýmsum þáttum. Aðeins eitt varðandi Teigsskóg; hv. þingmaður ráðleggur mér að fylgjast vel með hæstv. umhverfisráðherra en ég held að það þurfi að fylgjast með fleiri ráðherrum í því efni og þar með innanríkisráðherranum vegna þess að frá mínum sjónarhóli séð eru tveir valkostir út úr myndinni: Það er Teigsskógur og það eru hálsarnir. Þeir eru út úr myndinni af ólíkum ástæðum en ég lít svo á að aðrir valkostir séu mögulegir. Það er að sjálfsögðu gangagerðin, við ætlum að fara í rannsókn á því að gera göng undir hálsana, en síðan er það þverun fjarða sem við ætlum að skoða. Ég hef sjálfur verið gagnrýninn á þverun fjarða og tel að við þurfum að vera mjög gætin hvað það snertir. Hins vegar hafa þar átt sér stað miklar breytingar. Ég tel að sú áherslubreyting að fara með þverun utar í firði í stað þess að fara í leirurnar sé miklu skaðminni aðferð en áður var tíðkuð. Varðandi útgjöld til tengiveganna, m.a. vegna malbiks, var vikið að því í umræðunni áðan að hagkvæmasta leiðin til að bæta vegasamgöngur er að setja fjármagn í þær. Vegagerðin hefur lagt mjög ríka áherslu á þetta og hefði viljað hafa þennan lið hærri, ekki hálfan milljarð heldur milljarð, það var tillaga Vegagerðarinnar. En skipting fjárins er í samræmi við það sem hv. þingmaður nefndi. Hér segir, með leyfi forseta: „Lagt er til að skipting fjárins varði til lengd tengivega, árbundins slitlags og umferð á hverju svæði Vegagerðarinnar. Samkvæmt tillögunni er skipting fjárins á milli svæða eftirfarandi …“ Og síðan er það talið upp. Ég er búinn með tíma minn 

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og fagna því að það sé inni á áætlun. Það þarf aðeins að gefa sér tíma til að skoða nánar þessi 44%, hvort nokkuð sé verið að ganga á hlut okkar í Norðvesturkjördæmi með þeirri skiptingu. Ég ætla ekki að hafa nein orð um það núna en ég tók eftir því að hæstv. ráðherra sagði að skoða yrði vegalengdir og umferð á vegunum. Ég fagna því að það sé áfram þannig. Ég tel að það sé gott sem Vegagerðin hefur gert á undanförnum árum og var breytt nú í síðustu samgönguáætlun, að byggja upp vegina, ekki endilega upp í fulla hönnun með 90 kílómetra hámarkshraða heldur að fara lágstemmdari leið  Hvað viðkemur Teigsskógi sagði hæstv. ráðherra að ég þyrfti líka að fylgjast með sér varðandi friðunina. En mig langar að spyrja hæstv. ráðherra um hvort það sé skoðun hans að friðlýsa eigi að Teigsskóg, hvort hann hafi verið að boða það í andsvari sínu þar sem hann sagði að við þyrftum að fylgjast með honum. Ég hefði haft miklu meiri áhyggjur af hæstv. umhverfisráðherra, en hæstv. ráðherra sagði að ég þyrfti líka að fylgjast með honum sjálfum. Er það virkilega skoðun hæstv. innanríkisráðherra að friðlýsa eigi Teigsskóg?

Hæstv. forseti. Ég ætla að leyfa mér að segja að mín skoðun á því kemur þessu máli afskaplega lítið við vegna þess að ég horfi til lagaumhverfisins, ég horfi til þess sem álitsgjafar um umhverfismál í stjórnsýslunni segja. Ég horfi til hraða framkvæmda og það var aftur ástæðan fyrir því að ég lagði til hálsaleiðina, hún væri ódýrust, hagkvæmust og hröðust. Ef við ætluðum að fara í Teigsskógarævintýrið er mjög óvíst að það mundi yfirleitt ná fram að ganga lögum samkvæmt.  Þess vegna eru þeir kostir sem við erum að skoða göng undir Hjallaháls, síðan einhver annar valkostur á láglendisleið og þá þverun fjarða sem heimamenn hafa talað mjög ákaft fyrir. Ég vil skoða það og Vegagerðin hefur líka lagt það til. Síðan varðandi hagkvæmni í ráðstöfun fjármuna hef ég hrifist mjög af því hve meðvituð Vegagerðin og sérfræðingar hennar eru um nákvæmlega þetta atriði, hvernig hægt er að bæta vegasamgöngur í landinu og bæta vegina á sem hagkvæmastan hátt með tilliti til þeirra fjármuna sem til ráðstöfunar eru.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Mér er alveg fullljóst hvernig hæstv. ráðherra vill leysa vegamálin á sunnanverðum Vestfjörðum. Hann kom fram með ákveðna hugmynd, þ.e. hálsaleiðina, og ég tel hann mann að meiri að hafa snúið af þeirri braut eftir að hann varð var við andstöðu heimamanna í stað þess að setja undir sig hausinn eins og margir hæstv. ráðherrar gera nú oft og tíðum. Það tel ég gott. Það er ekki hægt að saka hæstv. ráðherra um að hann hafi ekki hlustað á heimamenn. Ég þykist hins vegar vita og geng út frá því að hæstv. ráðherra muni ganga í þau verkefni að leysa málin með heimamönnum varðandi láglendisveg. Hæstv. ráðherra sagði í andsvari sínu að það hefði minni umhverfisáhrif að fara utar í firðina, þá mundu menn hlífa leirunum. Það er mjög mikilvægt að skoða það líka í sambandi við þá nýju tækni sem þróast hefur varðandi raforkuframleiðslu og sjávarfallavirkjanir og þar fram eftir götunum þannig að þá opnast hugsanlega möguleikar þar. Ég hvet hæstv. ráðherra til að halda áfram þeirri vinnu sem hann er í með heimamönnum því að eins og við vitum er tíminn fljótur að líða þannig að mikilvægt er að þeirri vinnu sé hraðað og að menn finni endanlega lausn. Ég vil líka aðeins koma inn á það sem hæstv. ráðherra sagði varðandi þær stofnanir sem fjalla um þessi málefni, ég verð að viðurkenna að ég les það nú með öðrum hætti en áður því að textinn í skýrslum frá svokölluðum sérfræðingum á umhverfisréttarsviði er þannig að ekki er hægt annað en að staldra við. Án þess að ég ætli að nefna nein nöfn kom eftirfarandi fram í skýrslu frá ákveðinni stofnun sem fjallaði um veginn um Kjálkafjörð. Þar var bent á að búið væri að malbika veginn til Ísafjarðar og að taka þyrfti tillit til þess þegar menn löguðu veginn til Patreksfjarðar. Ég held að menn þurfi að rýna aðeins betur í landakortið áður en þeir senda fleiri skýrslur frá sér.

Hæstv. forseti. Við ræðum tillögu til þingsályktunar um samgönguáætlun fyrir árin 2011–2022. Þetta er heilmikið plagg og mér fannst ánægjulegt að sjá í gær að það yrði á dagskrá þingsins í dag. Samgöngumál snerta mig sérstaklega þar sem ég bý á Ísafirði. Í umræðunum í dag hef ég orðið vör við að hér hafa þingmenn komið og rætt sérþarfir á hverju svæði. Ég tel það eðlilegt af því að heimamenn þekkja aðstæður á sínu svæði einna best. Hér höfum við horft á þingmenn Reykvíkinga, þingmenn úr Norðausturkjördæmi o.s.frv. tala fyrir sínu máli. Það verður ekkert öðruvísi með mig, ég mun fyrst og fremst huga að samgöngum á mínu svæði og hvað vantar upp á. Ég mun í grunninn leggja áherslu á það sem mér finnst að ræða eigi á milli umræðna. Mér finnst samgönguáætlunin í grunninn vera ágæt og um margt góð en ég vil leggja áherslu á þau atriði sem mér finnst að umhverfis- og samgöngunefnd eigi að hugsa um á milli umræðna. Ég held að markmiðið með samgönguáætlun sé eitthvað sem allir geti vel sætt sig við og skrifað upp á. Ef ég má lesa upp aðalmarkmið samgönguáætlunar um greiðar samgöngur, með leyfi forseta: „Aðgengi og hreyfanleiki í samgöngukerfinu fyrir flutninga á fólki og vörum innan og á milli svæða verði bættur. Sköpuð verði skilyrði fyrir flesta landsmenn til að komast til atvinnu- og þjónustukjarna á innan við einni klukkustund. Skilgreindir verði atvinnu- og þjónustukjarnar landsins í sóknaráætlunum landshluta og landsskipulagsstefnu. Samgöngur styrki uppbyggingu og þróun þjónustusvæða í öllum landshlutum. Skilgreindar verði hafnir og flugvellir sem tryggja eiga greiðar samgöngur til og frá landinu.“ Ég held að við getum öll skrifað upp á þetta. En þegar maður horfir á þessi markmið, með tilliti til þess svæðis sem ég kem frá, þá finnst mér ansi langt í að þetta verði að veruleika því miður. Það er því miður þannig. Ég vil líka benda á að margar áherslur eru til að ná þessum markmiðum sem mér finnst afskaplega góðar og ég vil nefna kannski góðu atriðin fyrst. Það er til dæmis f-liður á bls. 2, með leyfi forseta: „Gerð verði félagshagfræðileg úttekt á framtíð áætlunarflugs innan lands. Teknar verði upp viðræður milli ríkisins og Reykjavíkurborgar og tryggt að Reykjavíkurflugvöllur geti áfram þjónað innanlandsflugi á fullnægjandi hátt.“ Þetta er náttúrlega hagsmunamál landsbyggðar til margra ára. Það er vilji sveitarstjórnarmanna í Reykjavík að færa flugvöllinn úr Vatnsmýrinni gegn kröftugum mótmælum landsbyggðarfólks. Þess vegna gladdi það mig mjög að sjá þessa áherslu í samgönguáætluninni. Mér fannst líka mjög skemmtilegt, þegar ég var að renna yfir blöðin í morgun, að sjá viðtal við forstjóra Icelandic Group þar sem hann leggur áherslu á að flugvöllurinn verði í Vatnsmýrinni. Hann segir að engin rök séu fyrir því að færa völlinn. Ef ég má vitna beint í Björgólf Jóhannsson, forstjóra Icelandic Group: „Ég sé engar forsendur ákvörðunar á að fara. Það er algerlega klárt að flugvöllurinn á að vera í Reykjavík. Það kemur bara ekkert annað til greina.“ Hann bætir jafnvel í með það að færa eigi millilandaflug nær Reykjavík og það held ég að sé eitthvað sem mætti skoða. Mig langar að ræða atriði sem ég hef ekki heyrt að tekið hafi verið upp í dag en það eru tengsl samgöngukerfisins og ferðaþjónustunnar. Það er eitt af áhersluatriðum í samgönguáætlun að tengja uppbyggingu ferðaþjónustu við samgöngukerfið. Ég tel það mjög gott en ég hnaut þó um eitt atriði í því þar sem segir að huga eigi sérstaklega að þörfum ferðaþjónustunnar við uppbyggingu og rekstur samgöngukerfisins, að markaðssvæði ferðaþjónustunnar verði höfð til hliðsjónar við mótun samgöngustefnu. Þá vil ég spyrja: Hver eru markaðssvæði ferðaþjónustu? Eru það uppsveitir Árnessýslu? Er það Bláa lónið eða er það Látrabjarg? Hver eru markaðssvæði ferðaþjónustu? Mér finnst ekki gott ef forsendur markaðarins eru hafðar til hliðsjónar við uppbyggingu samgöngukerfisins, það er ávísun á illa unnin verk og að heildarhagsmunir verði ekki hafðir að leiðarljósi. Ég vil spyrja ráðherrann, sem er víst í húsinu, hvað hann eigi við með markaðssvæði ferðaþjónustunnar. Látrabjarg dregur ferðamenn til Vestfjarða eins og segull og þangað er algerlega ófært nema þrjá mánuði á ári og þá þarf fólk helst að vera á mjög góðum bíl. Ég vona að umhverfis- og samgöngunefnd skoði þessi mál. Það er mjög jákvætt að ferðaþjónustan skuli vera tekin inn í myndina þegar stefna er mótuð í samgöngumálum, það er mjög mikilvægt. Það er líka eitt af aðalmarkmiðum samgönguáætlunar að endurskilgreina þjónustukjarnana. Mér finnst mjög gott að ekki eigi lengur að miða allt við Reykjavík heldur eigi að móta þjónustukjarna á hverju landsvæði. Það finnst mér mjög gott af því að Reykjavík er ekki allt í hugum okkar landsmanna heldur viljum við líka horfa á landsvæðin út af fyrir sig. Við erum ekki í vandræðum með það á Vestfjörðum hver höfuðstaðurinn er, það er Ísafjörður en við viljum gjarnan eiga greiðar samgöngur við okkar næstu byggðir. Mér finnst mjög gott ef við ætlum að fara að horfa á þetta út frá þeirri skilgreiningu en ekki út frá Reykjavík. Margar framkvæmdir í samgönguáætlun eru afar aðkallandi og kosta gríðarlega mikla fjármuni. Þá kemur að því að það þarf að forgangsraða, og ég held að það sé lykilhugtak í þessari umræðu. Til að sátt náist um forgangsröðun verkefna þurfa viðmiðin að vera á hreinu. Ég hef hlustað á þingmenn Norðausturkjördæmis færa afskaplega góð rök fyrir jarðgangaframkvæmdum á Austurlandi og ég get svo sannarlega tekið undir þau sjónarmið. En þau sjónarmið eiga sér líka stoð á Vestfjörðum og þá er ég að tala um Dýrafjarðargöng. Við endurskoðun vegáætlunar 2010 var ákveðið að fara ætti samhliða í Dýrafjarðargöng og Norðfjarðargöng. Ég vil spyrja: Hvað varð til þess að þessi forgangsröðun breyttist, hvað gerðist? Það var samþykkt 2010 að fara ætti í þetta samhliða en nú eru Norðfjarðargöng allt í einu komin á undan. Mér finnst að þau viðmið sem notuð voru við að meta þessar framkvæmdir eigi að vera uppi á borðinu. Ég hef velt því fyrir mér hvaða viðmið þetta hafi verið. Ég fann á netinu jarðgangaáætlun Vegagerðarinnar sem var gefin út árið 2000 - og ég sé að vegamálastjóri, sem er hér í hliðarsal, var einn af þeim mönnum sem sátu í þeim hópi. Um er að ræða faglegt mat Vegagerðarinnar á brýnustu verkefnum á sviði jarðgangagerðar. Það er svolítið merkilegt að lesa þetta plagg, sem ég hvet þingmenn til að gera og þá sérstaklega þingmenn í umhverfis- og samgöngunefnd, af því að þarna er mikið af góðum upplýsingum og sérstaklega af því að þetta er faglegt mat. Þetta er ekki óskalisti þingmanna heldur er þetta faglegt mat Vegagerðarinnar á brýnustu verkefnum á sviði jarðgangagerðar. Þar kemur fram það mat að þrjú verkefni séu brýnust á sviði jarðgangagerðar en þau eru: Göng milli Dýrafjarðar og Arnarfjarðar, göng milli Siglufjarðar og Ólafsfjarðar og göng milli Reyðarfjarðar og Fáskrúðsfjarðar. Eins og glöggir hlustendur taka eftir er búið að gera tvenn göng en ein eru eftir, göngin milli Dýrafjarðar og Arnarfjarðar. Um er að ræða faglegt mat Vegagerðarinnar á brýnustu verkefnum í jarðgöngum og svo eru Norðfjarðargöng, sem eru ágæt til síns brúks, allt í einu komin fram fyrir í röðinni og mér finnst rétt að innanríkisráðherra svari því hvað hafi valdið þeirri breytingu. Ég hef velt því fyrir mér hvaða viðmið gætu hafa verið notuð. Um Oddsskarð eru göng sem ekki eru góð. Maður fær fréttir af því að það sé að hrynja úr þeim göngum og þau séu ekki boðleg. En ég vil þá minna á að vegur milli staða á Vestfjörðum er ófær í 120 daga á ári en það er þó hægt að komast milli Norðfjarðar og Eskifjarðar alla daga ársins. Ég held að við eigum að geta gert þá kröfu að fá að vita hvaða viðmið voru notuð við þessa forgangsröðun. Kannski er horft til styttingar vegalengda. Með því að fara í Norðfjarðargöng mun vegalengd styttast um 4 kílómetra. En þegar horft er á Dýrafjarðargöng þá mun vegalengdin á milli Ísafjarðar og Patreksfjarðar styttast um 309 kílómetra 9 mánuði á ári en um 27 kílómetra yfir sumartímann. Ég held að ekki sé til of mikils ætlast að vilja fá svör við því hvaða viðmið hafi verið notuð við forgangsröðun í jarðgangaframkvæmdum. Ég hef hlustað á þingmenn Norðvesturkjördæmis tala um að það sé fjórðungssjúkrahús á Neskaupstað. Já, það er líka fjórðungssjúkrahús á Ísafirði sem allir íbúar Vestfjarða ættu að nota en geta það ekki. Það er líka menntaskóli á Ísafirði. Sýslumaðurinn er á Ísafirði, hann er ekki á Patreksfirði. Lögreglustjórinn er á Ísafirði. Þau viðmið sem rædd hafa verið sem röksemd fyrir Norðfjarðargöngum eiga svo sannarlega líka við um Dýrafjarðargöng. Mér finnst að við eigum rétt á skýringu hvað þetta varðar. Ég er ekkert komin að uppbyggingu Vestfjarðavegar nr. 60 enda hefur það verið mikið rætt í dag og sú veglagning hefur verið til umræðu í ansi mörg ár. Það hefur komið fram að hlutfallslega fær Norðvesturkjördæmi mest af fjármunum til vegagerðar. Það er ekkert skrýtið af því að þar eru lengstu vegir landsins, þar eru erfiðustu vegir landsins, það er rökrétt að mestu fjármunum skuli vera varið til vegagerðar á Vestfjörðum. Ég geri ekki athugasemdir við að setja eigi mikla peninga í Landspítala – háskólasjúkrahús og ég geri ekki miklar athugasemdir við uppbyggingu Hörpu. En ég geri þá líka ráð fyrir því að okkur sé sýndur skilningur á þeim aðstæðum sem eru í vegamálum á Vestfjörðum. Ég vil taka undir með þeim þingmönnum í Norðvesturkjördæmi sem hafa bent á ástand vega í Árneshreppi, sem er alveg skelfilegt. Ég vonast til þess að umhverfis- og samgöngunefnd taki á þeim þáttum sem ég hef minnst á og sérstaklega hvað varðar viðmiðin í forgangsröðun í jarðgangagerð.

Virðulegi forseti. Þetta eru allt saman ágæt rök og það er ekkert einhlítt í þessu hvað er rétt hvað varðar forgangsröðun í stórframkvæmdum á borð við jarðgöng. Það sem menn hafa horft til varðandi Norðfjarðargöng er sú atvinnuþróun sem hefur orðið á svæðinu. Sameining sveitarfélaga verður ekki að veruleika fyrr en þau tengjast með jarðgöngum á sama hátt og Vestfjarðagöngin ollu straumhvörfum fyrir þau byggðarlög á Vestfjörðum og þau sveitarfélög sem þar tengdust. Héðinsfjarðargöng gerðu hið sama á Norðurlandi. Það er það sem menn horfa til varðandi Norðfjarðargöng. Það er ekki bara öryggissjónarmið heldur líka hitt að það er verið að gera gerlegt að sameina í reynd sveitarfélög sem eru það í orði en ekki fullkomlega á borði. Það er hugsunin þar að baki. Það er ekkert einhlítt í þessu og það er mjög skiljanlegt að menn setji fram slík sjónarmið varðandi Dýrafjarðargöng. Ég ítreka það sem ég hef margoft sagt áður að Vestfirðirnir eru það svæði sem hefur verið afskipt. Sem betur fer hefur verið gerð mikil bragarbót varðandi Djúpið og samgöngur milli Ísafjarðar og Reykjavíkur voru í fyrsta sinn í fyrra malbikaðar alla leið. Þetta er bylting. Þetta er hugsunin þarna að baki. Varðandi ferðamálin þá horfa menn til sjónarmiða og áætlunargerðar sem ferðamálayfirvöld hafa sett 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. innanríkisráðherra fyrir svar sitt. Ég veit ekki hvort ég hef skilið hann rétt en ef sveitarfélög á Vestfjörðum mundu sameinast yrði það þá gott innlegg í þessa jarðgangaumræðu? Er það eitthvert lykilatriði? Sveitarfélög á Vestfjörðum hafa ekki séð neinar forsendur til að sameinast af því að þau hafa ekki haft samgöngur til þess. Ég held að það sé alveg réttmætt sjónarmið að bíða með sameiningu þangað til þau geti átt samstarf allt árið um hring. Þetta snýst svolítið um hvort komi á undan, hænan eða eggið. Mér finnst að ef ná eigi sátt um stórframkvæmdir í jarðgangagerð verði viðmiðin að vera á hreinu. Ég hef ekki enn heyrt hver réttu viðmiðin eru fyrir því að taka Norðfjarðargöng fram fyrir Dýrafjarðargöng. Ég hefði skrifað upp á að gera þau samhliða en ég skil ekki af hverju Norðfjarðargöng eru á undan Dýrafjarðargöngum. Varðandi ferðaþjónustuna finnst mér vafasamt að tala um markaðssvæði ferðaþjónustunnar af því að þá útilokum við um leið svæði sem eru með erfiðar samgöngur og geta ekki fengið ferðamenn til sín allt árið um kring. Ég vara við orðinu markaðssvæði.

Hæstv. forseti. Ég hef reyndar ekki miklu við þetta að bæta. Ábendingar sem hv. þingmaður kemur fram með varða orðalag og hugsun að baki stefnumótun sem snýr að ferðamálum, en varðandi göngin og samgöngubætur þá eru það sjónarmið sem við hlustum að sjálfsögðu á. Þetta varð niðurstaðan. Slíkar niðurstöður orka alltaf tvímælis en ég legg áherslu á að þetta eru framkvæmdir sem standa utan samgönguáætlunar. Þegar horft er til samgönguáætlunar sem slíkrar þá fer hlutfallslega mest fjármagn til Vestfjarða.

Hæstv. forseti. Ég vil bara enn og aftur benda á ástæður þess að hlutfallslega mesta fjármagnið fer á Vestfirði þegar kemur að vegaframkvæmdum. Það er af því að þar eru lengstu vegir landsins. Eins og þessir firðir eru gjöfulir þarf að leggja ansi marga vegi þar þannig að það er alveg skiljanlegt að mesta fjármagnið fari núna á Vestfirði. Við höfum líka setið eftir svo áratugum skiptir þegar kemur að uppbyggingu vega. Það er því erfitt að heyra sagt: Þið fáið mest núna. Við erum eini landsfjórðungurinn sem situr enn uppi með alla þessa malarvegi og þessi stóru fjöll sem á eftir að fara í gegnum. Það er því alveg skiljanlegt, en auðvitað ekki sök núverandi innanríkisráðherra, að þannig er komið fyrir okkur Vestfirðingum. Það er ekki hans sök enda er hann nýsestur í stól innanríkisráðherra og hefur sýnt okkur skilning og við vitum að við getum treyst á hann í þessu máli. Það þarf ekki að fá hann til að liðsinna okkur heldur fjárveitingavaldið fyrst og fremst. Þetta er spurning um forgangsröðun og þess vegna bið ég aðra þingmenn um að sýna okkur skilning í þessu máli eins og við sýnum öðrum framkvæmdum í öðrum landshlutum skilning þegar það á við.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og get tekið undir margt sem kom fram í máli hennar. Ég vil sérstaklega taka undir eitt sem hv. þingmaður kom inn á þegar hún talaði um uppbyggingu í ferðaþjónustunni, eins og hún orðaði það, og nefndi sérstaklega Látrabjarg sem er mikill segull á sunnanverðum Vestfjörðum. Nú stendur einmitt til og er í undirbúningi stofnun þjóðgarðs, Látrabjargsþjóðgarðs. Vegna starfa sinna og reynslu sem sveitarstjórnarmaður og þeirrar atvinnu sem hún stundar langar mig að spyrja hv. þingmann um það sem hún kom reyndar inn á í máli sínu: Hversu mikilvægt telur hún að það liggi á að koma þeim vegi sem liggur út á Látrabjarg í lag? Hann er með þeim hætti eins og hv. þingmaður nefndi að varla er hægt að fara hann yfir sumarið nema á vel útbúnum bílum. Þá vildi ég spyrja hv. þingmann hvort hún teldi rétt þar sem verið er að byggja upp þjóðgarðana, eins og í þessu tilfelli á Látrabjargi, að eyrnamerkja sérstaklega vegafé í þau verkefni. Það hefur stundum verið gert í vegáætlunum, þá hafa menn sett sérstakt fjármagn til að klára uppbyggingu innan þjóðgarða og friðlýstra svæða. Hver er skoðun hv. þingmanns á því? Síðan langar mig aðeins að koma inn á framkvæmdir á sunnanverðum Vestfjörðum. Hv. þingmaður sagði í lok andsvars síns við hæstv. innanríkisráðherra að fjármagnið hefði kannski staðið þeim framkvæmdum fyrir þrifum á undanförnum árum og áratugum og loksins þegar var komið fjármagn í verkið varð annað til að stoppa það eins og hv. þingmanni er kunnugt um. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort það sé ekki alveg skýrt í hennar huga að mikilvægasta verkefnið sem bíður okkur á Vestfjörðum sé einmitt að klára veginn um sunnanverða Vestfirði.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja þar sem hv. þm. Ásbjörn Óttarsson endaði þegar hann spurði mig hvort ég væri ekki sammála því að vegagerð á sunnanverðum Vestfjörðum væri forgangsmál í vegagerð á Vestfjörðum. Jú, svo sannarlega enda hafa samtök sveitarfélaga á Vestfjörðum margoft ályktað um forgangsröðun í samgöngumálum. Vegagerð um sunnanverða Vestfirði er númer eitt, tvö og þrjú. Það er enginn ágreiningur um þau mál enda hefur sú veglagning kannski stoppað á öðru en fjármagni. Ég nefndi það ekkert sérstaklega í máli mínu áður af því að veglagningin þar er í farvegi eins og við vitum. Ég vildi hins vegar taka jarðgangagerð sérstaklega fram af því að þar geta þingmenn haft áhrif á forgangsröðunina, en veglagning á sunnanverðum Vestfjörðum er ekki eingöngu í höndum þingmanna heldur hafa umhverfissamtök og Hæstiréttur og fleiri aðrir komið þar að máli. Svo spyr hv. þingmaður mig hvað mér finnist um að vegaframkvæmdir fari í þjóðgarðauppbyggingu. Þjóðgarðar bera það með sér að þeir eru merkilegir og það verður að gera fólki kleift að komast þangað og nýta þá. Eins og með þjóðgarðinn á Snæfellsnesi má sjá að þar eru mjög góðar samgöngur, a.m.k. á mælikvarða okkar Vestfirðinga. Ég held að vegaframkvæmdir við Látrabjarg gætu vel átt heima þar, að afmarkað yrði vegafé með þjóðgarðshugmyndum. Mér finnst það vera góð hugmynd.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Þar sem ég var að spyrja um forgangsröðun á sunnanverðum Vestfjörðum, af því að hv. þingmaður endaði ræðu sína á því að hún gæti gefið sér lítinn tíma til að fjalla um þau mál, þá vildi ég einmitt gefa hv. þingmanni tækifæri til að koma þeirri skoðun sinni á framfæri sem ég taldi og hún ítrekaði að væri samþykkt sveitarstjórnarmanna á þessu svæði um forgangsröðun. Það sem ég spurði um í hinni spurningunni voru fordæmi um sérstakt átak til að byggja upp þjóðgarða með ákveðnu vegafé. Það var gert á Snæfellsnesi, sem hv. þingmaður nefndi, og þar sem ég bý á því svæði og þekki töluvert til varð alger bylting þar í umferð um þjóðgarðinn. Þegar menn voru áður að skoða náttúruperlurnar sem stóðu rétt við malarveginn fór ekki bara rykmökkurinn yfir ferðamennina heldur þegar þeir komu, sérstaklega erlendu ferðamennirnir, út á malarveginn sneru þeir bara frá. Ég tek því undir sjónarmið hv. þingmanns og heyri að við erum sammála um að skynsamlegt og eðlilegt væri þegar menn byggja upp þjóðgarða, við deilum ekki um það þvert á flokka, að taka ekki bara ákvörðun um að stofna þjóðgarð og vernda þá viðkvæmu náttúru sem þar er, heldur þyrftu að fylgja því efndir um að fara sérstaklega í vegagerð og uppbyggingu á svæðinu til að hlífa náttúrunni. Ég heyri að ég og hv. þingmaður erum sammála um þessi atriði. Það er tilgangslaust að setja bara á blað einhverja sóknaráætlun eða einhver markmið ef efndirnar eru síðan ekki í samræmi við þau. Ég tel því mikilvægt og skynsamlegt að samhliða þeirri uppbyggingu sem verður í kringum þjóðgarðinn á Látrabjargi verði sérstakt átak í vegamálum.

Virðulegi forseti. Gríðarlega mikið hefur verið gert í vegamálum á síðustu árum. Það hefur í rauninni orðið gjörbreyting á vegakerfi okkar, enda sjáum við það, ég fór lauslega yfir það áðan við undirbúning þessarar ræðu og mér sýnist að um 200 milljörðum kr. hafi verið varið til vegamála á árunum 2000–2008. Ég ætla að fullyrða að þar hafi hverri krónu verið mjög vel varið. Við höfum séð stökkbreytingu í vegagerðinni víðs vegar um landið. Það hefur gert það að verkum að innviðirnir hafa treyst í samfélagi okkar og það mun ásamt öðru gera okkur betur fært að takast á við þá erfiðleika sem við glímum við núna. En þversögnin í þessu máli er sú að um leið og við ljúkum stórum áföngum verður okkur ljóst hvaða möguleika þeir skapa og það verður okkur hvatning til að gera betur á mörgum öðrum sviðum og víðar á landinu. Þess vegna lýkur vegagerð í raun aldrei. Þegar við erum búnir að ná einum áfanga tökum við til við þann næsta og framfarirnar og kröfur samtímans verða stöðugt meiri. Það er bara eðlilegt og við þurfum að reyna að bregðast við því eins skynsamlega og okkur er framast unnt. Hæstv. ráðherra sagði áðan að þær vegáætlanir og samgönguáætlanir sem hér væru kynntar lýstu bjartsýni. Ég get ekki deilt þeirri skoðun með hæstv. ráðherra. Mér finnst nefnilega að þessar tillögur eins og þær eru lagðar fram lýsi fremur tálsýn en bjartsýni vegna þess að þær eru mjög fátæklegar fyrri hluta samgönguáætlunartímabilsins frá árinu 2011–2022, en hins vegar má segja sem svo að það er fremur bætt í þegar líður á það tímabil. Við þurfum ekki annað en að velta fyrir okkur þeirri stöðu sem verið hefur undanfarin ár og alveg sérstaklega núna upp á síðkastið. Sú staða er ekki mjög björguleg. Við sjáum að verkefnunum sem verktakarnir hafa verið að sinna er sem óðast að ljúka. Ég heyri það frá verktökum að þeir standa frammi fyrir því nú þegar í byrjun þorra að fyrirtæki þeirra eru meira og minna verkefnalaus. Þau eru að leggja upp laupana, þau eru að verða gjaldþrota, þau selja tækin sín úr landi og þá getur komið upp sú staða, sem er líka mikið áhyggjuefni, að þau fyrirtæki sem hafa burði og bolmagn til að bjóða í verkefni verði svo fá að það skapar hættu á fákeppni. Við þurfum ekki annað en fara inn á forsíðu heimasíðu Vegagerðarinnar þar sem getur að líta hægra megin á síðunni, sem við þekkjum vel, lista yfir þau útboð sem fyrirhuguð eru og þau útboð sem farið hafa fram. Það er hörmulegt til þess að vita að fram kemur á heimasíðunni í dag að ekki hefur verið boðið út eitt einasta verkefni frá því í októberlok á síðasta ári og engin ný útboð eru kynnt til sögunnar. Við vitum að vísu að fram undan er, vonandi innan mjög skamms tíma, stórt útboð á Vestfjarðavegi, en þetta lýsir engu að síður þeirri grafalvarlegu stöðu sem nú er uppi. Ég held þess vegna að ekki sé hægt að taka undir það með hæstv. ráðherra að samgönguáætlunin lýsi bjartsýni, hún gerir það því miður ekki. Þessi samgönguáætlun er mjög afturhlaðin. Það sjáum við t.d. á því að þegar við skoðun einstök samgönguáætlunartímabil í vegagerðinni, er á yfirstandandi samgönguáætlunartímabili 2011–2014 gert ráð fyrir framlög til vegagerðar upp á 21,5 milljarða kr. Á næsta vegáætlunartímabili er það 33 milljarðar, þá er gert ráð fyrir 50% hækkun. Það er út af fyrir sig ágætt, en síðan eru menn orðnir mjög bjartsýnir þegar fer að nálgast árið 2020. Þá sjá menn allt í einu forsendur fyrir því að hækka töluna sem núna er 21,5 milljarðar upp í 44 milljarða. Þá er búið að tvöfalda upphæðina og það er tálsýnin í málinu. Það er ekki bjartsýnin í málinu heldur tálsýnin. Þarna höfum við marga fugla í skógi en ekki nokkurn í hendi og það er hið alvarlega í þessu máli. Ég ætla ekki eingöngu að vera neikvæður. Ég fagna þeirri áherslu sem er í hinni nýju samgönguáætlun sem lýtur að vegamálunum, þar er þó verið að leggja til nokkra aukningu í tengivegina, 380 millj. kr. á síðasta ári en 500 millj. kr. út þetta vegáætlunartímabil til ársins 2015. Það er yfirleitt góð viðleitni þó að það sé samt of lítið. Við vitum að þar er gríðarlega mikil þörf fyrir vegabætur, ekki síst í Norðvesturkjördæmi þar sem er um helmingur tengiveganna sem á eftir að vinna í og er því augljóst að helmingurinn af fjármununum hlýtur þess vegna að fara í það kjördæmi. Ég sagði að það væru mikil vonbrigði að sjá á þessu vegáætlunartímabili hversu lágar tölurnar væru til framkvæmdanna. Ég get tekið sem dæmi Norðvesturkjördæmi, sem ég þekki best. Á þessu tímabili sjáum við tillöguna í framkvæmdalistanum, eina brú á Vesturlandi. Í gamla Norðurlandskjördæmi vestra sé ég enga tölu yfir vegagerðina þar. Það kann að breytast og vonandi breytist það en þannig er það í því plaggi sem hér er um að ræða. Í þessari umræðu er talsvert búið að ræða um jarðgöng enda er það að vonum. Því miður skynja ég togstreitu um það hvar næstu jarðgöng eigi að vera. Við sem erum í Norðvesturkjördæmi leggjum áherslu á Dýrafjarðargöngin, í Norðausturkjördæmi leggja menn áherslu á Oddsskarðsgöngin. Í þeirri tillögu sem hér liggur fyrir er búið að leggja áherslu á að fyrst verði farið í Oddsskarðsgöngin og síðan í Dýrafjarðargöngin. Síðan geta menn endalaust rifist um það. En hver er vandinn? Vandinn er sá að við höfum haft algert framkvæmdastopp í jarðgöngum alveg frá því að Bolungarvíkurgöngum var lokið og þau tekin í notkun í september 2010. Ég vil rifja það upp að sú stefna hafði verið mótuð að reyna að hafa jarðgangagerð sífellt undir m.a. til að tryggja að sú þekking sem væri til staðar í landinu varðveittist, flyttist ekki úr landi, og á bjartsýnistímunum vorum við meira að segja komin upp í það að vera með tvenn jarðgöng undir í einu. Þeir tímar eru örugglega ekki í nánd að við verðum aftur í þeirri stöðu en það er hörmulegt til þess að vita að næstu jarðgöng sem boðin verða út, kannski fyrir utan Vaðlaheiðargöng sem enginn veit reyndar hvort verða að veruleika, samkvæmt þessari þingsályktunartillögu verða boðin út í fyrsta lagi árið 2015. Þá líða átta ár á milli útboða. Það er vandinn sem við glímum við núna. Ég er auðvitað ekki svo óraunsær að ég geri mér ekki grein fyrir því að við urðum að láta undan síga varðandi vegagerð þegar við urðum fyrir því áfalli sem allir þekkja og við höfum margoft rætt. En engu að síður er gríðarlega brýnt að við reynum að spýta í varðandi vegamálin vegna þess að þörfin kallar á það alls staðar á landinu, bæði á höfuðborgarsvæðinu og úti á landsbyggðinni, og mætti þar nefna mjög margt. Ég fagna því að sjálfsögðu að hæstv. innanríkisráðherra hefur fylgt því mjög fast eftir sem hann hefur sagt að ætti að vera áherslan í vegamálunum á næstu árum og það er að leggja áherslu á uppbyggingu vegamála á Vestfjörðum. Þörfin þar er svo himinhrópandi að það blasir við öllum og ég hygg að það sé ágreiningslítið í samfélaginu í dag að þannig eigi það að vera. Engu að síður og það segir heilmikla sögu um stöðuna í samgönguáætluninni og hvernig hún er lögð upp að þegar við skoðun aðaláhersluatriðin í samgöngumálum á Vestfjörðum, sem er uppbygging Vestfjarðavegar 60 á sunnanverðum Vestfjörðum, sýnist mér staðan vera sú að þeirri vegagerð muni ekki ljúka fyrr en á síðasta vegáætlunartímabilinu 2019–2022. Þar er gert ráð fyrir einum 5,6 milljörðum kr. til vegamálanna á því svæði og er alveg ljóst að samkvæmt þeirri tillögu sem liggur fyrir munum við ekki nærri því ná að ljúka framkvæmdinni á öðru vegáætlunartímabili og það er auðvitað óviðunandi. Við hljótum að verða að skoða málin í því sambandi. Hæstv. ráðherra sagði í ræðu sinni og hefur sagt það áður að hann vilji ekki fara svokallaða hálsaleið og ég viðurkenni að það er þá niðurstaðan og ég fagna henni út af fyrir sig. En hæstv. ráðherra hefur líka sagt, og það er ég reyndar ekki jafnánægður með, að hann vilji ekki fara B-leiðina sem er leiðin fyrir ofan hinn umdeilda Teigsskóg. En látum það vera, það er niðurstaðan. Hvaða kosti höfum við þá? Þá eru kostirnir þessir: B-leiðin er talin munu kosta 6,1 milljarð kr. samkvæmt svari sem hæstv. ráðherra gaf við fyrirspurn hv. þm. Kristjáns L. Möllers í haust. Þeir kostir aðrir sem uppi eru og hæstv. ráðherra hefur sérstaklega nefnt eru þessir jarðgangakostir með jarðgangagerð undir Hjallaháls og leið yfir Djúpafjörð o.s.frv. Sú leið mundi hins vegar kosta 9,6 milljarða kr. Þarna munar 3,5 milljörðum kr. Að vísu ber þar í milli þverunin á Þorskafirði. Leggjum það til hliðar, en engu að síður höfum við séð verðmiðann sem búið er að setja á Teigsskóg. Dýr mundi þá Hafliði allur, 3,5 milljarður kr. sem menn áætla verðið á því að verja þennan umdeilda skóg. Þannig er málið. Í ljósi þeirra fjárveitinga sem ætlaðar eru til vegamála þrátt fyrir 50% aukningu á næsta vegáætlunartímabili óttast ég það að sú leið, sú ákvörðun sem er svona miklu dýrari muni tefja enn þá frekar bráðnauðsynlega og lífsnauðsynlega uppbyggingu vegamála á sunnanverðum Vestfjörðum. En sú er staða málsins og við verðum þá bara að horfast í augu við það og reyna að vinna úr henni eins vel og mögulegt er. Þetta er hinn pólitíski veruleiki sem við stöndum frammi fyrir í dag. Ég vil segja eitt til viðbótar. Á sínum tíma urðum við að draga saman seglin í vegamálum. Allt í lagi, við áttum okkur á því. Það þýðir að ýmsar framkvæmdir sem við vorum búnir að setja inn á vegáætlun miðað við þær aðstæður sem þá voru uppi í samfélaginu, hafa farið úr samgönguáætlun, út úr vegáætluninni. Nú erum við hins vegar að búa til nýja samgönguáætlun og þá hefði ég talið eðlilegt, eins og hv. þm. Ásbjörn Óttarsson benti á, að þær framkvæmdir sem skornar voru niður eftir efnahagshrunið 2008 ættu að öllu óbreyttu greiða leið núna inn í vegáætlun á næsta vegáætlunartímabili. Það á við t.d. um Fróðárheiðina, eins og hv. þm. Ásbjörn Óttarsson nefndi, og líka Veiðileysuháls norður í Árneshreppi. Þar er staðan sú að ekki er hægt að moka yfir vetrarmánuðina af því að vegurinn er svo lélegur og illa uppbyggður. Síðan er svarið það að við ætlum ekki að fara í þá framkvæmd sem þó var búið að eyrnamerkja fé fyrir árin 2009 og 2010. Við ætlum ekki að fara í þá framkvæmd samkvæmt þessu stóra plaggi fyrr en á árunum 2019–2022, við ætlum að fresta því um tíu ár. Fyrr má nú rota en dauðrota í þessum efnum. Ég vil því hvetja mjög til þess að þetta verkefni verði skoðað alveg sérstaklega í meðferð þingsins. Ég hef tekið eftir því að í umræðunni sem farið hefur fram í dag hefur þessi tiltekna vegaframkvæmd, sem er ekki sú stærsta né dýrasta í landinu, fengið ótrúlega mikla athygli og ég trúi því þess vegna að fullur vilji sé til að hyggja sérstaklega að henni, ekki síst vegna sérstöðu Árneshrepps sem býr við mjög lélegar samgöngur eins og allir vita. Nákvæmlega sama er að segja varðandi Dýrafjarðargöngin. Þau voru komin á dagskrá á sínum tíma. Við vitum að aðstæðurnar breyttust, það var meira að segja búið að taka um það pólitíska ákvörðun í kjölfar þorksveiðibrestsins að flýta þeim jarðgangaframkvæmdum um eitt ár. Þær duttu síðan út við efnahagshrunið en það er illt í efni ef niðurstaðan er sú að sú framkvæmd fari ekki af stað fyrr en á árunum 2019–2022 og þá að því gefnu að það takist að tvöfalda framlögin til vegamála frá því sem þau eru á fyrsta samgönguáætlunartímabilinu samkvæmt langtímaáætlun. Engu að síður er þá bara talað um að við getum komist af stað með þessi göng á árunum 2019–2022. Við vitum að hér er gríðarlega mikið í húfi fyrir Vestfirði og þá uppbyggingu sem við viljum sjá og þær vegtengingar sem við þurfum á að halda innan svæðisins. Það er hægt að fara orðum um fjöldamörg atriði í þessum efnum. Ég nefndi áðan að ýmis svæði innan Norðvesturkjördæmis væru nánast alveg afskipt á fyrsta tímabili vegáætlunarinnar. Ég ætla sérstaklega að nefna eitt í því sambandi sem íbúar á Vesturlandi hafa lagt mikla áherslu á, það er uppbygging vegarins um Uxahryggi, Uxahryggjaleið, sem skapað gæti mjög mörg ný og spennandi tækifæri í ferðamálum á því svæði og ekki bara á því svæði heldur gæti það breytt mjög mikið ferðamunstri erlendra ferðamanna sem hingað koma sem sæju þá möguleika á eins konar nýjum gullnum hring sem valkosti eða viðbót við þann gullna hring á Suðurlandi sem margir ferðamenn fara. Virðulegi forseti. Á þessu korteri hef ég farið á hundavaði yfir nokkur atriði sem mér finnst máli skipta í þessu. Ég fagna áherslu hæstv. ráðherra á vegagerð á Vestfjörðum en harma engu að síður að þetta plagg er mjög afturhlaðið. Það vekur manni mjög mikla tálsýn 

Forseti vill vekja athygli á því að gott er að gera viðvart um andsvar áður en ræðutíma er lokið.

Hæstv. forseti. Þetta var ágætur kokteill, ágæt blanda af sanngirni og raunsæi þegar litið er til þeirra miklu samgöngubóta sem orðið hafa á Íslandi á undanförnum árum og áratugum. Hvað bjartsýnina áhrærir sem hv. þingmaður telur að skorti á í kokteilnum til að hann verði vel drykkjarhæfur get ég ekki alveg tekið undir það. Sumir vilja blása eða hafa blásið samgönguáætlunina út af borðinu sem ekki nægilega metnaðarfulla og segja að við ættum að leggja meira í hana. Þeir ættu að íhuga svolítið hvað við erum í rauninni að tala um. Á næstu tíu árum, á næsta áratug samkvæmt þessari áætlun, værum við komin með nýja Vestmannaeyjaferju, við værum komin með Norðfjarðargöng, við værum komin með Dýrafjarðargöng, við værum komin með vegabætur í Gufudalssveit, hugsanlega göng undir Hjallaháls, við værum búin að laga veginn á Dynjandisheiði, við værum komin með nýja Hornafjarðarbrú, nýja brú yfir Ölfusá, við værum búin að breikka alla vegina út frá höfuðborginni, það erum við að tala um að gerist á Íslandi í vegabótum á næstu tíu árum og menn tala um metnaðarleysi á sama tíma og við erum að takast á við efnahagshrun. Við erum að reyna að reisa okkur upp úr því. Ég segi: Þetta eru mjög metnaðarfull áform og ég væri hæstánægður ef okkur tækist að standa við þau. Mér finnst að við þurfum að horfa örlítið á málin af raunsæi og bjartsýni.  
            

Virðulegi forseti. Ég held að ég hafi vísvitandi reynt að sneiða hjá því að tala um metnaðarleysi í sambandi við þessa áætlun. Ég sagði hins vegar að mér fyndist hún ekki lýsa bjartsýni og að mér fyndist vera í henni nokkuð mikil tálsýn. Hvað á ég við? Þegar hún er skoðuð er hún mjög afturhlaðin. Það er alveg rétt hjá hæstv. ráðherra að ef þessi áform ganga eftir mun heilmikið gerast í vegamálum á næstu tíu árum. Okkur finnst tíu ár kannski ekkert voðalega lengi að líða þegar við horfum til baka. Nú er árið 2012 og manni finnst að árið 2002 sé ekki í neinni órafjarlægð þegar maður horfir til baka. En ef við skoðum málin af sanngirni og förum tölulega yfir þau er það þannig að ef við brjótum þessa áætlun niður í vegamálunum í þrjá tímaáfanga sýnist mér að um 20% af fjárveitingunni falli til á þessu vegáætlunartímabili, árin 2011–2015. Um 45% munu þá falla til á síðasta tímabilinu, hér um bil helmingurinn. Við ætlum að ráðast í hér um bil helminginn af þeim framkvæmdum sem hæstv. ráðherra talar um árið 2019 og ég óttast að t.d. íbúar á sunnanverðum Vestfjörðum muni ekki deila þeirri skoðun með hæstv. ráðherra að það sé gríðarlega mikill sigur að geta tryggt að vegir á þeim slóðum, á Vestfjarðavegi 60, komist fyrst í bærilegt horf á árunum 2019–2022. Gert er ráð fyrir um 5 milljörðum á síðasta tímabilinu til þeirra framkvæmda. Það er það sem ég á við. Ég reyndi að vera tiltölulega sanngjarn, ég margviðurkenndi að auðvitað urðum við að draga saman seglin, auðvitað urðum við að minnka kröfurnar. Ég sagði það líka, og ég hvet hæstv. ráðherra til að bregðast við því, að ég hefði talið að þær framkvæmdir sem lagðar voru til hliðar vegna niðurskurðarins 

Hæstv. forseti. Eins og ég gat um fyrr við umræðuna er ekkert óeðlilegt að við enduruppstokkun endurraðist ýmis verkefni vegna þess að ein framkvæmd hefur áhrif á aðra. Varðandi afturhleðsluna í áætluninni, að hún sé þung aftan til, byggir það á þeirri staðreynd að við höfum úr tiltölulega litlum fjármunum að moða núna fyrstu missirin og árin en við erum að vonast til að úr rætist eftir því sem líður á þennan tíma. Þannig gera fjármálasérfræðingar ráð fyrir því að hagvöxtur aukist eftir því sem líður á þennan tíma og í samræmi við það er aukið fjármagn til hinnar almennu áætlunar. Að sama skapi ætlum við að ríkið verði þá betur í stakk búið til að takast á við kostnaðarsöm verkefni á borð við jarðgöng, ferju og annað slíkt sem eru utan við þessa samgönguáætlun. Það byggir einfaldlega á því að við teljum að hinn fjárhagslegi veruleiki líti þannig út. Ef við viljum breyta út af því þurfum við að taka umræðu um hvort og hvernig við viljum afla fjárins. Erum við tilbúin að taka peninga að láni til að spýta í núna næstu missirin? Það hefur ekki verið stemmning fyrir slíku. Erum við tilbúin að hækka skatta eða setja á veggjöld? Nei, ég held að við höfum gengið mjög langt í því efni og fólk hefur andæft því að sett verði á veggjöld, vegtollar. Það er umhverfi sem við þurfum að horfa á. Þá þurfum við að taka umræðu um það hvernig við ætlum að afla fjárins því að það gengur ekki að segja að með því að koma hjólum atvinnulífsins í gang sé allt orðið gott í einu vetfangi. 

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að fara í almenna efnahagsumræðu við hæstv. innanríkisráðherra. Við skulum gera það síðar og á öðrum vettvangi. Ég vil ekki eyða tíma mínum um vegagerðarumræðu í það þótt ég viðurkenni auðvitað að forsendan fyrir þessu er að við höfum peningana til ráðstöfunar. Við sjálfstæðismenn höfum lagt fram efnahagstillögur til að sýna fram á að hægt sé að skapa þær forsendur. Hæstv. ráðherra sagði áðan að alltaf þegar við kæmum að svona tímamótum eins og við komum að á sínum tíma þá endurröðuðust einhver verkefni. Það var einmitt það sem ég lagði áherslu á. Ég tók dæmi af tveimur verkefnum, annars vegar Fróðárheiði og hins vegar Veiðileysuhálsi, sem komin voru inn á vegáætlun á sínum tíma. Þessi verkefni duttu út þegar tekjurnar minnkuðu og við höfðum öll skilning á því og mótmæltum því ekki á þeim tíma. Við gerðum það í trausti þess að þegar við færum síðan að endurraða, eins og hæstv. ráðherra sagði, mundum við segja að þær framkvæmdir sem við urðum að skera burtu um tíma kæmu inn aftur þegar við hefðum efni á þeim. Nú erum við sem sagt að búa til nýtt fjögurra ára tímabil og mér finnst það satt að segja mjög ósanngjarnt, ef ég tek bara dæmi af Veiðileysuhálsi norður í Árneshreppi, að þar var búið að setja inn 59 millj. kr. fyrir árin 2009 og 2010 en var síðan skorið burtu. Og nú, þegar kemur að því að endurraða, er sagt: Frestum þeim framkvæmdum um tíu ár, og það í byggðarlagi sem býr nánast ekki við neinar samgöngur á landi yfir háveturinn. Þangað er ekki hægt að moka því að vegirnir eru svo vondir. Þá er líka verið að segja við fólkið sem þar býr: Svona verður ástandið í tíu ár. Við ætlum ekki að moka yfir veturinn í tíu ár vegna þess að það er ekki hægt, vegirnir eru svo vondir. Við treystum okkur ekki til að leggja vegi þarna, að laga Veiðileysuhálsinn, sem er stærsti farartálminn, fyrr en eftir tíu ár þó að við höfum á sínum tíma verið búin að setja það inn í vegáætlun fyrir árin 2009 og 2010.

60 millj. kr. upp í 1.100 millj. kr.

Hæstv. forseti. Við ræðum um samgönguáætlun, bæði þá stóru og litlu eins og kallað er. Ég vona að hæstv. innanríkisráðherra sé við þessa umræðu vegna þess að ég hyggst leggja nokkrar spurningar fyrir hann. Hann hefur verið við umræðuna í allan dag og ég vona að hann hverfi ekki á brott núna. Sú áætlun sem hér er lögð fram veldur ákveðnum vonbrigðum, það skal segjast strax, vegna þess að hér er að mínu mati veitt allt of lítið fé til samgöngumála miðað við það ástand sem er í þjóðfélaginu í dag. Við þurfum meira fé inn og það er tími fyrir ríkið til framkvæmda núna, góður tími til að styrkja innviði og halda áfram því mikla átaki sem hefur verið í samgöngumálum. Hér virðist verulega slegið af í þessu vegna þess að upphæðirnar eru mjög lágar. Þegar maður tekur tölurnar í samgönguáætluninni saman, vegna þess að það er ekki gert í áætluninni sjálfri, það þarf að setja þær upp í sérstök excel-skjöl, sést að til svæðanna fjögurra árið 2014 verður einungis varið 3,3 milljörðum kr. Árið 2013 er það aðeins meira eða 3,7 milljarðar. Á þessu ári verða það tæpir 5 milljarðar sem er lækkun frá því sem lægst hefur verið, þ.e. frá því sem var á síðasta ári. Síðan getum við farið út í hvernig fjárhæðunum er skipt niður vegna þess að hæstv. innanríkisráðherra hefur sagt að fara eigi í framkvæmdir þar sem ástandið er lakast og ég er alveg sammála því. En ég er ekki viss um að við séum sammála um hvar lökustu svæðin eru. Ég hef áður sagt að ég meti það svo, í ljósi þess stórátaks sem staðið hefur yfir og sem allir flokkar voru sem betur fer sammála um, að ef við tökum byggðarlög á landinu séu þrjú svæði eftir. Það er í fyrsta lagi sunnanverðir Vestfirðir, þeir eru sem betur fer eru inni á áætlun, ef við komumst einhvern tíma áfram þar, eftir því sem fer með umhverfismatið sem tefur og tefur þær framkvæmdir. Þar þarf að gefa í og ég er sammála um að setja þar inn þetta fé þó svo að það sé á þessu ári 100 millj. kr. minna en í gömlu áætluninni, það er lækkun úr 1.100 millj. kr. niður í 1.000. Síðan er það Norðfjörður með sín Oddsskarðsgöng í 630 metra hæð. Göngin eru einbreið, með blindhæð og mjög dimm og hættuleg. Vegagerðin hefur farið um með tæki til að skrafla niður laust grjót, og það hefur fallið grjót, að sjálfsögðu vegna þessara fyrirbyggjandi aðgerða en laust grjót er það sem fellur niður. Síðan er það Seyðisfjörður og Fjarðarheiðin í 600 metra hæð. Þar og á þessum stöðum, ef ég tek sunnanverða Vestfirði og byggðarlögin þar, Patreksfjörð, Bíldudal og Tálknafjörð, ef við förum ekki lengra norður eftir, er ófremdarástand á vegunum. En ég segi líka að það sé ófremdarástand í Oddsskarði í 630 metra hæð, vegurinn er mjög brattur með kröppum beygjum og vegna þeirra veðurbreytinga sem orðið hafa undanfarin ár er hálka líka orðin miklu meiri en hún áður var og þetta gerir veginn að einum þeim hættulegasta á landinu. Þess vegna er ég algerlega ósammála því að Norðfjarðargöngum sé frestað í áætluninni, í stað þess að framkvæmdir hefjist á þessu ári eins og segir í gildandi áætlun fyrir árið 2012, það voru einnig settir peningar í þau árið 2011, er þeim frestað fram á annað tímabil. Virðulegi forseti, miðað við þessa áætlun og þau verk sem eiga að hefjast í því kjördæmi tel ég ekki miklar líkur á því að við klárum þau göng 2018 miðað við það sem eftir stendur í þeim verkum sem hér eru sett inn. Þetta hryggir mig vegna þess að eftir göngunum var kallað í forgangsröðun sveitarstjórnarmanna á Austurlandi, í Norðausturkjördæmi, þeir settu þau sem aðalverkefnið. Það er líka mat allra tíu þingmanna kjördæmisins sem hafa sagt: Já, ef við þurfum að forgangsraða þá eru Norðfjarðargöng númer eitt. Ef við eigum ekki meiri pening til en það sem þarf í Norðfjarðargöng á hverju ári, já, þá er það forgangsröðun okkar og við það á að standa. Mér er til efs um að jafnmikil samstaða hafi áður myndast í þingmannahópum eins og þarna gerðist. Þess vegna er ég algerlega andvígur þessari frestun. Við höfum tekist á, ég og hæstv. innanríkisráðherra, um þá peninga sem eru inni núna, og þá sem ég tel að séu inni og eru inni, þeir hafa ekki verið felldir út því að það verður ekki gert nema á Alþingi. Það er ein spurning mín til hæstv. … 

Það var gert.

Ég bið hæstv. innanríkisráðherra að svara því á eftir í ræðu en ekki stuttu andsvari.

Það er í fjárlögum.

Þetta er ekki rétt. Þetta er vitleysan og hún kemur hér enn einu sinni fram. Þess vegna spyr ég ráðherra: Er rétt að frá árinu 2011 standi eftir 1–1,5 milljarðar sem ónotað fé til vegaframkvæmda? Er trygging fyrir því að það komi inn á þetta ár? Hvað rann mikið frá árinu 2010 til ársins 2011? Þetta er grundvallaratriði. Þar sem ég sé að hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir er komin í salinn að beiðni minni þá ætla ég núna að taka aðeins til umræðu Vaðlaheiðargöng, ef ég hef tíma til eða í seinni ræðu minni. Við þurfum líka að skiptast á skoðunum um þau vegna þess að um þau hefur ýmislegt verið sagt annars staðar en í þessum ræðustól sem segja má að afvegaleiði umræðuna. Þar er að mínu mati vísvitandi farið með rangar tölur og rangar upplýsingar, allt til að sverta þessa framkvæmd sem Alþingi Íslendinga hefur tekið ákvörðun um að fara í. Ég minni á að til er samþykkt samgönguáætlun sem er í gildi þar sem Alþingi hefur samþykkt að fara í Vaðlaheiðargöng. Hvernig átti að borga þau, virðulegi forseti? Með veggjöldum að helmingi og ríkissjóður ætlaði að borga hinn helminginn. Síðan var horfið frá því vegna efnahagshrunsins og nú á það allt að fjármagnast með veggjöldum. Virðulegi forseti. Ég sagði áðan að það væri dálítið flókið að fara í gegnum þá áætlun sem lögð var fyrir þingflokkana. Ég þurfti til dæmis að setja tölurnar upp í sjö skjöl til að geta gert samanburð. Ég tek eftir því að tölurnar eru ekki lagðar saman og maður getur ekki gert samanburð nema taka hvert svæði fyrir sig. Ég fagna því að menn tala nú um svæði en ekki kjördæmi. Árið 2014 er fjárhæðin ekki nema 3,3 milljarðar kr. Féð skiptist líka mjög skringilega milli svæðanna en eins og ég sagði áðan eru lakar samgöngur á fleiri svæðum en á sunnanverðum Vestfjörðum. Virðulegi forseti. Það var gert ágætissamkomulag milli ríkisstjórnar og Samtaka sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu um almenningssamgöngur og í þær átti að fara allt að 1 milljarður á ári í tíu ár. Markmiðið var að tvöfalda ferðir með almenningssamgöngum á höfuðborgarsvæðinu eins og hæstv. innanríkisráðherra sagði í flutningsræðu. Gott og vel, það eru fögur markmið. En það var líka sagt að þá ætti ekki að veita eins mikið fé til vegaframkvæmda á því svæði. Engu að síður er meiri peningum varið í það svæði en til dæmis Norðaustursvæðið og munar um 1,5 milljörðum. Í áætluninni er til dæmis inni framkvæmd upp á einar 1.000 milljónir við Álftanesveg. Álftanesvegur er settur inn í áætlun. Hann var boðinn út og búið var að opna tilboð. Það blossuðu hins vegar upp mikil mótmæli við að fara í þá framkvæmd og það verk var í raun stoppað, annars værum við búin með það. Það er hér inni. Vegna samningsins um almennar samgöngur spyr ég hæstv. innanríkisráðherra: Af hverju er ekki sett minna fé til samgönguframkvæmda á höfuðborgarsvæðinu eins og samþykkt var með undirskrift samkomulagsins? Af hverju er ekki minna fé sett til höfuðborgarsvæðisins og meira fé til hinna svæðanna, eigum við að kannski að segja þeirra sem lökust eru sett og ráðherrann sagði að setja ætti fé í eins og til dæmis Norðvesturkjördæmi og Norðfjarðargöng? Það er í raun og veru ekkert að samgöngukerfinu á höfuðborgarsvæðinu nema í morgunumferðinni og síðdegisumferðinni. Að sjálfsögðu fagna ég öllum þeim peningum sem eru inni í áætluninni og eiga að fara í umferðar- og öryggisatriði á höfuðborgarsvæðinu eins og vegrið og að taka út smábletti sem tefja og stífla mjög umferðina. Þetta er fínt, mjög gott eins og það er sett inn en hér eru líka framkvæmdir á dagskrá. Á síðasta árinu er til dæmis áætlað að hefja framkvæmdir við Arnarnesveg sem er svona 2007 framkvæmd, 2+2 vegur. Virðulegi forseti. Af þeim fimm mínútum sem ég á eftir ætla ég að ræða aðeins um Vaðlaheiðargöng og þá framkvæmd. Ég vænti þess að formaður umhverfis- og samgöngunefndar sem komin er í salinn, og ég fagna því, komi inn á þau í ræðu sinni á eftir vegna þess að samþykkt hefur verið á mörgum vígstöðvum að fara í þá framkvæmd. Sú framkvæmd á að vera þannig að veggjöld standi undir henni og ég vil taka það skýrt fram, virðulegi forseti, að því er ég algerlega sammála. Það á ekki að koma króna úr ríkisfé í þá framkvæmd. Nú liggur fyrir, eftir heimild ríkisstjórnar á mörgum stigum, þar á meðal við samninginn við fjármálaráðuneytið, að heimilt var að bjóða út verkið og búið er að opna tilboð. Hvað höfum við þá fyrir framan okkur, virðulegi forseti? Við höfum allan kostnað eins og hann er í dag, ekki bara kostnaðaráætlun heldur líka tilboð. Þá stendur eftir spurningin: Fer framkvæmdin fram úr áætlun eða ekki? Verður hún eins og Bolungarvíkurgöng á áætlun, faglegri flottri áætlun sem Vegagerðin og verkfræðistofur gera? Áætlanir þeirra standast yfirleitt og ég andmæli því sem komið fram frá Pálma Kristinssyni verkfræðingi sem segir að ekkert sé að marka áætlanir Vegagerðarinnar og þeirra aðila sem vinna fyrir hana. Þetta er lúaleg framsetning og honum ekki til sóma vegna þess að ég hygg að við getum séð að þær áætlanir sem Vegagerðin hefur gert …

Forseti vill biðja hv. þingmenn að gæta hófs í orðavali þegar rætt er um fjarstadda menn sem ekki hafa tök á því að bera hönd fyrir höfuð sér í þessum sal.

Ég skal gera það, virðulegi forseti, en umræddur maður hefur lagt inn skýrslu í þetta mál.

Þá er skýrslan til umræðu, hv. þingmaður, ekki einstaklingurinn sem ekki getur svarað fyrir sig á þessum vettvangi.

Virðulegi forseti. Það sem ég var að segja var einfaldlega þetta: Þá stendur eftir hvort verkið fari fram úr áætlun. Segjum sem svo að verkið fari bara 7% fram úr áætlun, ekki 17% eins og gerðist með Héðinsfjarðargöng vegna mjög óvænts atviks sem olli því að farið var fram úr áætlun, bara út af magntölum. Segjum að framkvæmdin fari 700–800 millj. kr. fram úr áætlun, vegna þess að aukið hefur verið inn í útreikninga á kostnaði við Vaðlaheiðargöng og meiri ófyrirséður kostnaður settur þar inn en áður hefur verið gert fyrir jarðgangagerð. Alltaf hefur verið sagt að ef kostnaðurinn eykst, við skulum bara segja um 700 millj. kr., þá fari hann inn í lánastabbann og vegfarendur verða þá að borga lengur fyrir að keyra í gegnum göngin. Þetta hefur alltaf verið skýrt. Þá stendur eftir spurningin um umferðarmagnið í gegnum göngin. Að sjálfsögðu getur enginn svarað því hvert það verður nema með spá og ég treysti Vegagerðinni og sérfræðingum hennar langbest af öllum til að gera þá spá. En það hefur stundum verið þannig, virðulegi forseti, að með auknum samgöngubótum hefur umferðin orðið miklu meiri en gert hafði verið ráð fyrir. Það gerðist í Héðinsfjarðargöngum, það gerðist í Hvalfirðinum. Í umræddri skýrslu er það sett fram að eina atriðið sem klikkaði í þeirri spá var umferðarspáin. Umferðin varð miklu meiri en spáð var fyrir um. Hið sama gerðist þegar sá Herjólfur sem siglir í dag kom til sögunnar. Fjöldi þeirra sem notuðu þá ferju varð margfalt meiri en spáð hafði verið. Og þeir sem höfðu spáð þeim tölum voru taldir eitthvað miklu meira en bjartsýnismenn, jafnvel óraunsæismenn, en þetta gekk eftir. Þess vegna segi ég, virðulegi forseti, að það er ákaflega mikilvægt að taka þessa framkvæmd inn í umræðuna um samgönguáætlun, hún blandast að sjálfsögðu inn í þau mál. Það hlýtur að vera að hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, formaður umhverfis- og samgöngunefndar, komi inn á Vaðlaheiðargöngin í þessari umræðu vegna þess að hún er sá hv. þingmaður sem hefur gert hvað minnst úr þeim spám sem gerðar hafa verið og haft uppi stór orð um þær upplýsingar sem liggja fyrir um þetta verk sem þarna er verið að vinna eftir samþykkt ríkisstjórnar Íslands og hæstv. innanríkisráðherra sat á þeim fundi þegar þessi ákvörðun var tekin. 
             Virðulegi forseti. Ég vil nefna eitt í viðbót vegna þess að ég hygg að hæstv. innanríkisráðherra komi í andsvar við mig á eftir og telji mig fullsvartsýnan eins og hann hefur sagt við nokkra aðra en hann telur að ekkert nema sól og blíða sé fram undan í þessum málum. Vissulega er margt jákvætt inni í áætluninni en það er margt sem vantar. Ég get ekki annað, á þeim sekúndum sem ég á eftir og áður en ég kem í seinni ræðu mína, en lýst óánægju minni með það hvernig búið er að slá út af borðinu hugmyndir um stórframkvæmdir á höfuðborgarsvæðinu með lánum frá lífeyrissjóðunum og með veggjöldum og þær framkvæmdir settar inn í ríkisáætlunina. Þær munu þá taka til sín mikla peninga næstu 10–20 árin og við munum dúlla við þau verkefni næstu 15–20 árin.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að fara að ræða samningaviðræður við lífeyrissjóðina eða aðra aðila sem hv. þm. Kristjáni L. Möller var falið að reyna að leiða til lykta og hann tók að sér; en tókst ekki þrátt fyrir margar og ítrekaðar tilraunir en er síðan óspar á að reyna að koma sök yfir á aðra. Ég þakka fyrir þessa yfirgripsmiklu ræðu, sem var flutt af mikilli sanngirni og yfirvegun, en ég vil minna hv. þingmann á að samgönguáætlun er þingsályktunartillaga. Það er viljayfirlýsing þingsins. Þegar kemur að fjárframlögum þá er það afgreitt á fjárlögum á hverju ári. Hv. þingmaður talar hins vegar á þann veg, og þetta er ekki í fyrsta skipti sem kemur fram þessi grundvallarmisskilningur eða mistúlkanir, að hann gefur til kynna að þingsályktunartillaga jafngildi fjárlögum. Það er bara alls ekki svo. Hitt er svo annað þegar hann spyr um fjármuni sem eru færðir á milli ára þá hefur það verið gert, það var á milli áranna 2010–2011 500 millj. kr. og frá síðasta ári fram á þetta ár 700 millj. kr., þá var það ósk stjórnarmeirihlutans og þeirra sem voru að reyna að halda í við útgjöld ríkisins að takmarka fjárframlög sem frekast mætti og veita þeim yfir á nýtt fjárhagsár sem var gert í þessum mæli. Þetta þekkir hv. þingmaður og hefur verið gert áður. Þetta eru upphæðirnar sem um er að ræða. Ég gæti farið í langar viðræður við hv. þingmann um Vaðlaheiðargöng og þær forsendur sem þar eru til skoðunar en ég veit að formaður samgöngunefndar mun koma inn á það í svari sínu sem kallað hefur verið eftir.

Virðulegi forseti. Já, það er rétt, ég tók það að mér, kannski illu heilli, fyrir hönd ríkisstjórnarinnar að leiða áfram viðræðurnar við lífeyrissjóðina sem báru ekki árangur. Og ég hygg að við hæstv. innanríkisráðherra getum verið sammála um það, þó við séum ekki sammála um margt hér núna, að það hafi verið rétt ákvörðun að slíta þeim viðræðum miðað við þá vexti sem lífeyrissjóðirnir vildu fá og þá vaxtatölu sem við sjáum í dag. Ætli 44 ára bréf ríkissjóðs, svokölluð íbúðabréf, séu ekki í 2,5 eða 2,4 í dag, gæti ég ímyndað mér, og minni á gott útboð Íbúðalánasjóðs. Það var því rétt ákvörðun og það sýndi þá líka, virðulegi forseti, óbilgirni lífeyrissjóðanna hvað varðar vaxtatöku í það verkefni sem verið var að vinna að fyrir upp undir 40 milljarða kr. sem var hluti af stöðugleikasáttmála ríkisstjórnarinnar og aðila vinnumarkaðarins. Nóg um það. Hæstv. samgönguráðherra talar um samgönguáætlun sem viljayfirlýsingu Alþingis. Þetta er hárrétt, þetta vitum við öll og fjárlögin eru það sem skiptir máli, það er hárrétt. En það er þannig, virðulegi forseti, að þetta er sett niður og síðan er það baráttan: Hvað næst inn eða fyrir hverju þarf að lúffa? Þá segi ég það alveg hiklaust, vegna þess að á síðasta ári átti það að vera samkvæmt samgönguáætlun 7,5 en urðu 6, en upphæðin sem var færð milli ára, ég held hún hafi verið hærri en sú sem hæstv. ráðherra er að tala um núna. Ég held líka að sú tala sem hann er að lýsa yfir núna, frá síðasta ári til þessa árs - sem ég hef aldrei heyrt áður fyrr, að væri ósk stjórnarmeirihlutans - sé líka hærri en 700 millj. kr. En auðvitað hafa Vegagerð og ráðuneyti betri upplýsingar en ég um það vegna þess að við eigum eftir að sjá hvaða reikningar komu inn í lok árs, hvað var hægt að vinna mikið til dæmis vegna veðurs. Virðulegi forseti. Ég vil nota tækifærið í öðru andsvari og spyrja hæstv. ráðherra út í þá peninga sem eru í núverandi áætlun fyrir Norðfjarðargöng. Af hverju og hvenær var samþykkt á Alþingi að taka þá út vegna þess að ég fullyrði að það hefur aldrei verið gert?

Hæstv. forseti. Það er mat Vegagerðarinnar, og þeirra sérfræðinga sem hv. þm. Kristján L. Möller hefur réttilega verið að mæra í sínu tali, að það sé ekki gott ráð að hefjast handa um stórframkvæmd á borð við jarðgöng nema séð sé fyrir endann á fjármögnun þeirra og framkvæmdinni allri.

Það eru allir sammála um þetta.

Það eru allir sammála um þetta, segir hv. þingmaður, en þá skulum við líka sjá fyrir endann á fjármögnuninni og það gerum við ekki enn þá. Það er bara staðreynd málsins. Það er alveg sama hvað menn setja upp marga hatta og reyna að draga upp úr þeim kanínur eða eitthvað annað, það breytir ekki veruleikanum. Ég á hins vegar óskaplega erfitt með að átta mig á því nákvæmlega hvað vakir fyrir hv. þingmanni og hvað hann er að fara með þeim tilfinningaþrungna reiðilestri sem hann hefur hér uppi annað en kannski að gráta áform sem ekki urðu að veruleika í tíð fyrrverandi samgönguráðherra.

Alltaf jafn málefnalegur.

Virðulegi forseti. Það eru í samgönguáætlun, og fjárlögin studdu það, 1,5 milljarðar sem voru til í Norðfjarðargöng, hugsað til að byrja það verk árið 2012. Það stendur í áætlun, alveg eins og stendur í áætlun sem hæstv. ráðherra er að leggja fram, þegar fer yfir á annað tímabil, að það vantar meiri pening þar á eftir. Það voru áformin, það voru alltaf áformin. Þess vegna var það sem allir 10 þingmenn Norðausturkjördæmis eru sammála um að leggja höfuðáherslu á Norðfjarðargöng og afleggja þann stórhættulega veg sem er um Oddsskarð. Er hæstv. ráðherra ekki sammála mér um að þetta sé stórhættulegur vegur? Er þetta einhver úrvalsvegur? 
             Virðulegi forseti. Ég hygg að hæstv. innanríkisráðherra eigi eftir að koma hingað og loka þessari umræðu á eftir. Þess vegna spyr ég: Af hverju er gengið gegn vilja þingmannanna og samdóma áliti Samtaka sveitarfélaga á Austurlandi um að Norðfjarðargöng séu nr. eitt, tvö og þrjú, séu forgangsverkefni til að setja inn? Ég ítreka það sem ég sagði áðan, það var meðvituð ákvörðun okkar líka. Það er ekki það vinsælasta í kjördæminu að segja: Ef við eigum ekki völ á meiru en þeim peningum sem þarf í það verkefni, vegna þess að að sjálfsögðu byrjum við ekki á því verkefni nema geta klárað það, þá fara allir peningar þess kjördæmis í það verkefni vegna þess að við erum sammála um að þetta sé brýnasta verkefnið í öllu kjördæminu eftir það mikla átak sem gert hefur verið með Vopnafjarðarveginn, Hófaskarðsleið, veginn niður á Raufarhöfn o.s.frv.

Virðulegi forseti. Ég er sammála hv. þm. Kristjáni L. Möller um það að ef við erum að bera saman forgangsröðun jarðganga þá eru Norðfjarðargöng langtum brýnni en Vaðlaheiðargöng og þá eiga Dýrafjarðargöng líka að koma á undan Vaðlaheiðargöngum. Ég er líka sammála hv. þingmanni, ef ég skildi hann rétt undir lok máls síns, um það að Vaðlaheiðargöng verði að standa undir sér sjálf. Það hefur verið ítrekað á Alþingi að það sé forsenda verkefnisins að þau standi undir sér sjálf. Það leggur þær skyldur á okkar herðar að ganga úr skugga um að það sé hafið yfir eðlilegan vafa, að það sé ekki svo mikil áhætta fyrir ríkissjóð, að þetta lendi í raun á ríkissjóði þótt annað sé staðhæft, að það muni í reynd, í framkvæmd og í verki, taka frá öðrum brýnni verkefnum þegar á reynir. Um þetta snýst umræðan um þetta mál. Gerðar hafa verið skýrslur, meðal annars skýrsla Hagfræðistofnunar Háskólans á sínum tíma, sem bar vott um mikla áhættu í þessu verkefni. Það hefur komið fram skýrsla eftir Pálma Kristinsson verkfræðing þar sem hann dregur fram marga áhættuþætti og svo er komin fram skýrsla IFS þar sem einnig, þó að hún sér bjartsýnni en hinar tvær, koma fram alvarlegir óvissuþættir. Þá spyr ég hv. þm. Kristján L. Möller: Finnst honum verjandi að taka þessa áhættu fyrir ríkissjóð ef það mun einmitt bitna á mun brýnni samgönguframkvæmdum eins og til dæmis Norðfjarðargöngum?

Virðulegi forseti. Það er grundvallaratriði - ég get alveg tekið undir með hv. þingmanni með Norðfjarðargöng versus Vaðlaheiðargöng - að á þessu er mikill munur. Þó svo að úrtölumönnum tækist nú að stoppa Vaðlaheiðargangaframkvæmdina af á morgun þá mundi það ekki flýta framkvæmdum við Norðfjarðargöng um einn einasta dag eða um eina einustu krónu. Ég vænti þess og vona að hv. þingmaður skilji þetta verkefni, það tekur ekki krónu úr ríkissjóði í dag og það ryður engu öðru í burt. Það stendur í gildandi samgönguáætlun að þetta á að vinna á þennan hátt og eigi fullkomlega að standa undir sér. Og ég tók það skýrt fram áðan að mín afstaða hefur ekkert breyst hvað það varðar. Þá eru það skýrslurnar sem svo mikið er unnið í. Fyrst ætla ég að nota tækifærið og spyrja hv. þingmann hvort henni finnist ekki óeðlilegt að ráðgjöfum fyrirtækisins og ríkisstjórna við gerð Vaðlaheiðarganga, og þeim sem hafa annast útreikninga þar, hefur aldrei verið boðið á fund umhverfis- og samgöngunefndar en öllum öðrum hefur verið boðið þar inn að leggja fram sínar svartsýnu skýrslur. Það er eins og það sé plokkað út, virðulegi forseti, þeir sem eru með verstu skýrslurnar og verstu heimsendaspána fá forgang í umhverfis- og samgöngunefnd. Þetta er mikið atriði. Við getum haldið áfram að deila um forsendur, og það er alveg sama hvað margir munu verða fengnir til að rannsaka þetta, aldrei munu koma út sömu niðurstöður. Eitt atriði til dæmis hjá Hagfræðistofnun Háskólans og umræddum verkfræðingi sem skilaði skýrslu er að umferðartíminn um Víkurskarð sé ekki nema 11 mínútur. Virðulegi forseti. Halda menn virkilega að fólk sé að keyra þarna um á 90 kílómetra hraða núna? Ég fékk hringingu í morgun um fólk sem sat fast uppi á heiðinni í gær og komst ekki til læknis hingað til Reykjavíkur vegna þess að það sat fast á heiðinni. Það er dónaskapur að leggja það fram sem útreikninga að segja að fólk geti farið þarna á milli á 11 mínútum, þetta sé eingöngu 11 mínútna stytting, og ef andstæðingarnir nota þetta sem rök þá spyr ég um sanngirni hvað það varðar.

Virðulegi forseti. Þetta er mjög athyglisverð umræða. Hver einasta króna sem fer í Vaðlaheiðargöng er á ábyrgð ríkissjóðs og um það snýst málið, hversu alvarlega við tökum það hlutverk okkar að gæta almannafjár og taka ekki sem gefin fyrirheit um eitthvað sem er í þoku mikillar áhættu og óvissu jafnvel þó að ríkur vilji standi til að ganga í þá framkvæmd. Ég er ekki að gera lítið úr þeirri samgönguúrbót sem Vaðlaheiðargöng væru en það eru svo miklu brýnni verkefni um land allt. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að gefa mér tækifæri til að útskýra umræðu um Vaðlaheiðargöng í forsætisnefnd og þá skýrslu sem átti að vera svo voðalegt leyniplagg. Virðulegi forseti. Ég hygg að allir í forsætisnefnd geti staðfest að í hvert einasta skipti sem rætt er um Vaðlaheiðargöng geng ég af fundi forsætisnefndar og tek ekki einu sinni gögn sem er útbýtt þar. Það heitir „vegna vanhæfis“ - sennilega gerði ég það axarskaft að taka að mér að sitja sem annar af fulltrúum ríkisins í stjórn Vaðlaheiðarganga. Ákafinn, áhuginn við að koma einhverju í gang og fylgja eftir þessum metnaðarfullu samþykktum sem gerðar voru í ríkisstjórn 10. desember 2010, var sennilega of mikill hjá mér og fyrir það verður mér sennilega hegnt. En það er dálítið sérstakt, virðulegi forseti, að hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir skuli ekki átta sig á því að ég sem hér stend hef gert þetta í forsætisnefnd. Þess vegna hef ég ekki haft neitt tækifæri til að benda forsætisnefnd á eitt eða neitt vegna þess að ég ræði þetta ekki einu sinni við forsætisnefndarmenn.

Tækifæri til að láta vita af skýrslu ...

Virðulegi forseti. Þessi skýrsla var ekkert leyndarmál, hún var til í ráðuneytinu, upplýsingafulltrúinn hefur lýst því yfir að það hafi sennilega verið mistök að hún var ekki sett á netið. Það var farið með hana í ríkisstjórn og hún var rædd þar um mitt sumar 2010. Hún var send ráðgjöfum Vaðlaheiðarganga. Það hafa allir haft aðgang að þessari skýrslu og það er enn eitt dæmið um hin óheiðarlegu vinnubrögð sem tíðkast, meðal annars af hv. þm. Guðfríði Lilju Grétarsdóttur, fyrir hönd ýmissa aðila í þjóðfélaginu, sem þetta mál er sett þannig fram. Það er hluturinn, tilgangurinn helgar meðalið.

Frú forseti. Hver vildi ekki hafa meira fjármagn til ráðstöfunar í samgöngumál en það sem birtist í þeim áætlunum sem við ræðum í dag?  Ég verð þó að segja, þótt hér hafi komið fram gagnrýni á áætlanir af ýmsu tagi, að talsverður gæðamunur hefur verið á málflutningi t.d. þingmanna Sjálfstæðisflokksins í því efni annars vegar og hins vegar þeirri dómadagsræðu sem varaformaður Framsóknarflokksins flutti fyrr í dag í þessari umræðu, sem ég á satt að segja eiginlega ekki orð yfir og ætla ekki að eyða frekari tíma í.  Ég ætla að víkja stuttlega að nokkrum atriðum í þessum áætlunum sem mér eru hjartfólgin. Frú forseti. Er bilun á klukku?

Hv. þingmaður tók til máls kl. 18.07 og forseti hyggst gefa honum merki með bjöllunni þegar fimm mínútur eru eftir.

Takk fyrir það. Ég verð að taka undir það með hæstv. innanríkisráðherra að miðað við allar aðstæður sé sú áætlun sem við erum með í höndunum bjartsýn. Það hefur verið sagt að hún sé afturhlaðin, það komi mun stærri hlutdeild til ráðstöfunar á síðasta hluta tímabilsins en þeim fyrstu. Það er rétt, en er þá ekki tilefni til bjartsýni þegar við sjáum það fram í tímann að meira fjármagn verður til ráðstöfunar þegar líður á tímabilið? Ég mundi halda að það bæri vott um bjartsýni. Erum við þá öll sátt við allt eða sammála öllu sem stendur í þessari áætlun? Nei, það er ekki þannig en ég tel að á heildina litið sé þessi áætlun prýðileg og vænti þess að hún fái góða og málefnalega umfjöllun í viðkomandi fagnefnd. Eins og ég segi eru auðvitað einstök atriði í áætluninni sem menn vildu gjarnan hafa séð með öðrum hætti. Mér finnst mikilvægt sem þingmaður af höfuðborgarsvæðinu, af því að hér hefur mikið verið fjallað um vegamál og margir þingmenn tekið til máls, að koma nokkrum atriðum á framfæri sem varða samgöngumál á suðvestursvæðinu. Ég vil fyrst minna á að á höfuðborgarsvæðinu öllu búa um 180–190 þús. íbúar. Það er býsna drjúgur hluti af íbúum landsins alls. Mér finnst oft gleymast í umræðum um samgöngumál að það þarf líka að huga að þeim mikilvægu hagsmunum sem eru ríkjandi á þessu svæði. Það á við um einstakar framkvæmdir eða heildarfjármagn til framkvæmda á svæðinu en það á líka við um ýmsa aðra þætti. Ég fagna t.d. sérstaklega áherslum í áætluninni á umferðaröryggismál, á ýmsar úrbætur að því er varðar göngubrýr og undirgöng til að auka öryggi gangandi og hjólandi vegfarenda. Ég fagna þeirri áherslu á almenningssamgöngur sem sett er fram í þessari áætlun með myndarlegu framlagi og samkomulagi við sveitarfélögin á svæðinu um myndarlegt framlag til almenningssamgangna á höfuðborgarsvæðinu. Ég tel að það geti í sjálfu sér leitt til þess að minna fjármagn þurfi á móti til framkvæmda. Það hlýtur auðvitað að vera markmið í sjálfu sér. Viðfangsefnin í samgöngumálum eru öðruvísi í þéttbýlinu á höfuðborgarsvæðinu en víðar um landið og þarf að nálgast þau með aðeins öðrum hætti. Ef við getum sett meira fjármagn í almenningssamgöngur þannig að stærri hlutdeild af ferðalögum á höfuðborgarsvæðinu fari fram í almenningssamgöngum þá hlýtur að vera hægt að draga úr stofnkostnaðarframkvæmdum á móti. Það mundi ég ætla að væri meginhugsunin. Ég tel líka fjármagn í umferðarstýringu og ýmis tæknileg úrræði vera mikilvæg, sem hér hefur verið fjallað um. Við vitum að meginálag á umferðaræðar höfuðborgarsvæðisins er á tveimur tímabilum á sólarhring, en það er engin ástæða til að byggja upp vegakerfi eða gatnakerfi í þéttbýli miðað við toppana sem vara í stuttan tíma. Þá þarf að reyna að leysa með öðru móti. Það er hægt með umferðarstjórnun og slíku. Inn á þetta er komið í þessari áætlun og því fagna ég sérstaklega og ég lýsi mig algerlega sammála því. Ég vil einnig koma inn á atriði sem hefur örlítið verið vikið að í þessari umræðu, m.a. af hæstv. ráðherra og fleirum. Það er um tekjur til samgöngumála og hvernig þær eru innheimtar og þá sýn að við eigum að fara frá gjaldtökunni í gegnum bensín- og olíugjaldið yfir í bein notendagjöld. Á bls. 59 í þingsályktunartillögunni hinni stærri segir meðal annars, með leyfi forseta: „Á áætlunartímabilinu verði breytt skipan á gjaldtöku fyrir umferð á vegum könnuð.“ Ég verð að segja alveg eins og er að þarna hefði ég gjarnan viljað sjá sterkar að orði kveðið. Ég geri mér grein fyrir, af því sem mér hefur tekist að lesa, að verið er að benda á ýmsa tæknilega - kannski ekki vankanta en tæknileg úrlausnarefni sem þarf að fara í gegnum. Ýmislegt hefur tafist, meðal annars í Evrópu eins og hér er rakið. Á bls. 61 segir um þessa tegund af innheimtukerfum, með leyfi forseta: „Kostur þessara kerfa er að þau eru að mestu sjálfvirk, tefja ekki umferðina, innheimta má mismunandi gjöld eftir stað og stund og hafa þannig áhrif til að minnka umferðartoppa.“ Ég tel sem sagt og hvet til þess að umhverfis- og samgöngunefnd skoði það sérstaklega hvort hægt sé að kveða sterkar að orði og taka kannski einhver tímasett skref í því efni umfram það sem er í áætluninni sjálfri. Ég tel að það væri kostur ef menn könnuðu það og hvet eindregið til að nefndin skoði það mál sérstaklega. Varðandi vegaframkvæmdir á höfuðborgarsvæðinu vil ég nefna eitt atriði sem ég tel mikilvægt að sé haft í huga. Það eru sjónarmið almannavarna. Ég tel að miðað við þá staðreynd að hér búa 180 þús. manns á virku eldfjallasvæði þurfi að huga að því varðandi samgönguleiðir til og frá höfuðborgarsvæðinu að þær geti þjónað okkur nægilega vel ef einhver náttúruvá verður sem gerir það að verkum að á skömmum tíma þurfi að flytja fólk í miklum mæli af svæðinu. Þetta segi ég vegna þess að út úr Reykjavík er, að minnsta kosti til austurs og norðurs, bara ein leið. Umræðan um Sundabraut, Vesturlandsveg og annað slíkt hefur að hluta til snúist um það má segja að auka umferðarrýmd innan höfuðborgarsvæðisins, sem ég er satt að segja ekki mjög upptekinn af, en þessi almannavarnamál eru hins vegar líka mikilvæg. Ég held að við höfum ekki gert nógu mikið í því að huga að þeim og hvernig við eigum að geta brugðist við ef einhverja slíka vá ber að höndum. Það kann að vera að einhvers staðar í því mikla plaggi sem mér hefur alls ekki tekist að renna í gegnum nema á yfirborðinu sé fjallað um þetta en ég tel að það ætti alla vega að vera viðfangsefni nefndarinnar að fara í saumana á því máli. Ég vil ekki bara tala um vegamál. Ég get ekki sem þingmaður Reykjavíkur og fyrrverandi borgarfulltrúi og formaður skipulagsnefndar í Reykjavík fjallað um samgönguáætlunina án þess að ræða um flugvöllinn í Reykjavík. Það hefur verið stefna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í borgarstjórn Reykjavíkur um alllangt skeið, sem endurspeglast meðan annars í því aðalskipulagi sem er í gildi fyrir Reykjavík í dag og Vinstri hreyfingin – grænt framboð átti þátt í að vinna, að flugvöllurinn í Vatnsmýri eigi að fara. Um þetta eru að sjálfsögðu mjög skiptar skoðanir. 

Forseti bendir hv. þingmanni á að klukkan er komin í lag.

Takk fyrir það, frú forseti. Um þetta eru mjög skiptar skoðanir. Ég geri mér fyllilega grein fyrir því að þarna eru mörg ólík sjónarmið og ríkir hagsmunir á ferð. Ég geri ekki lítið úr því sem oftlega kemur upp í þessari umræðu, að mikilvægt sé að höfuðborgin sé vel aðgengileg, meðal annars flugleiðis, fyrir fólk alls staðar að af landinu. Ég tek undir það en ég tel ekki að afgreiða eigi bara Reykjavíkurflugvallarmálið með því einu og þar með verði hann að vera í Vatnsmýri, 101 Reykjavík. Ég hef aldrei skilið að samasemmerki sé milli þess að flugvöllur sé í eða við höfuðborgina og að hún sé aðgengileg fyrir fólk alls staðar að af landinu flugleiðis annars vegar og hins vegar að hann verði að vera nákvæmlega í Vatnsmýrinni í óbreyttri mynd. Þarna sé ég ekki samasemmerki á milli. Ég tel að í þeirri umfjöllun sem er að finna á bls. 39 í tillögunni um Reykjavíkurflugvöll sé lagt upp með það að Reykjavíkurflugvöllur verði um ókomna tíð í Vatnsmýrinni í óbreyttri mynd. Ég er ósammála þessu sjónarmiði og sjónarmið mitt og fleiri þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs kom fram á vettvangi þingflokksins þegar málið var þar til afgreiðslu sem stjórnartillaga. Það er því ákveðinn fyrirvari af minni hálfu hvað þetta snertir. Ég tel hins vegar að í þessari vinnu og þegar innanríkisráðuneytið fer í viðræður sem eru boðaðar við Reykjavíkurborg eigi menn að vera skapandi í því að leita leiða til að sætta þessi ólíku sjónarmið. Mér finnst mikilvægt að reynt sé að gera það. Ég held að það sé hægt án þess að taka flugvöllinn úr Vatnsmýrinni, t.d. með því að draga úr umfangi hans þar að einhverju leyti, breyta legu brauta, lengja jafnvel austur/vestur-brautina út í Skerjafjörð að einhverju leyti yfir Suðurgötu og taka hana undir. Þetta tel ég vera hægt ef menn vilja. Ég tel mjög slæmt ef þetta mál verður svo læst að alltaf mætist stálin stinn þar sem annar hópurinn segi: Flugvöllurinn verður að fara - en hinn segi: Hann verður að vera nákvæmlega þarna, óbreyttur. Ég tel að menn eigi að leggja mikið á sig til að ná satt um flugvallarmálið í höfuðborginni til langs tíma og það tel ég að sé hægt. Ég dreg satt að segja í efa þær tölur sem birtar eru á bls. 39 í tillögunni þar sem fjallað er um nýtingarhlutfall Reykjavíkurflugvallar við lokun tiltekinna brauta þar sem segir að við lokun á flugbraut 06/24 fari hlutfallið niður í 93,8% og við lokum flugbrautar 01/19 fari það niður í 82,4%. Ég dreg þetta í efa vegna þess að ég man eftir tölum sem voru miklu hærri þegar ég tók þátt í vinnu á vegum borgarstjórnar Reykjavíkur í skipulagsnefnd höfuðborgarsvæðisins um Reykjavíkurflugvöll. Þá voru þessar nýtingartölu miklu hærri, jafnvel með einni flugbraut. Ég kalla eftir því að fá svör við því hverju þetta sætir og hvað liggur þar að baki. Þetta er ekki aðalmálið í allri þessari áætlun en það er mér mikið hjartansmál og hefur verið í mínum flokki í Reykjavík. Því vil ég gjarnan að þetta sjónarmið komi fram í þessari umræðu. Mér finnst líka mikilvægt, eins og ég segi, að við finnum lausnir sem sátt er um við landsbyggðina en líka við höfuðborgarsvæðið, ekki megi algerlega sniðganga það. Hér er boðað að farið verði í samningaviðræður milli ráðuneytisins og Reykjavíkurborgar þar sem tryggt verði að Reykjavíkurflugvöllur geti áfram þjónað innanlandsflugi á fullnægjandi hátt. Ég tel eðlilegt að flugvöllur sé í eða við Reykjavík sem geti þjónað þessu hlutverki vel. Það kann vel að vera að flugvöllurinn geti þróast áfram í Vatnsmýri en í eitthvað breyttri mynd. Það er gríðarlega þýðingarmikið fyrir höfuðborgarsvæðið, eins og það teygist út, að við þéttum byggðina. Mikill umhverfislegur kostnaður og um leið samfélagslegur mun vaxa ár frá ári ef ekki verður spornað við þessari þróun. Þess vegna höfum við lagt svo mikið kapp á að finna lausnir varðandi flugvöllinn sem koma til móts við þessi sjónarmið. Þessu vildi ég, frú forseti, koma á framfæri við umræðuna. Á heildina litið finnst mér þau gögn sem liggja fyrir vera vel unnin og áætlunin vera miðuð við þann efnahagslega veruleika sem við búum við. Hún er að mínu mati jákvæði og bjartsýn eins og hæstv. ráðherra orðaði það í máli sínu.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna sem hann flutti áðan. Mig langar að staldra við þar sem hann kom inn á að honum fyndist að stíga þyrfti frekari skref til breytinga á gjaldtöku í sambandi við umferðina. Ég held að það þurfi ekki miklar pólitískar deilur um það en við þurfum hins vegar að fara varlega í að setja okkur markmið og þá þannig að tæknin sé fyrir hendi til að geta framfylgt þeim. Það sem ég hlustaði mest á í ræðu hv. þingmanns var þegar hann fjallaði um skoðun sína á flugvellinum og staðsetningu hans. Við hv. þingmaður höfum kannski ekki alltaf verið sammála um þetta mál en ég fagna því samt sem kom fram í máli hans, ég tel mjög mikilvægt að vinna málið á þann veg sem hann benti á og lagði til, að menn ræði það af yfirvegun hvernig hægt er að vinna þetta verkefni. Hv. þingmaður ítrekaði það í ræðu sinni og sagði að það væri gríðarlega mikilvægt fyrir landsbyggðina að hafa aðgang að Reykjavík, hvort sem flugvöllurinn væri á þessum stað eða einhvers staðar annars staðar, alla vega þannig að tryggt væri að hann væri innan höfuðborgarsvæðisins, innan Reykjavíkur - við þurfum svo sem ekki að eyða miklum tíma í þær hugmyndir sem menn hafa nefnt með Hólmsheiðina og þar fram eftir götunum. En ég vil fagna nálgun hv. þingmanns gagnvart þessu verkefni og ég fagna því líka að hann útiloki ekki, ef ekki er hægt að leysa það með öðrum hætti, að hægt sé að hafa flugvöllinn áfram á þeim stað þar sem hann er með breytingum á því starfsumhverfi sem þar er. En við vitum að aðgengi að heilbrigðisþjónustunni miðast við að landsbyggðin eigi aðgengi að höfuðborgarsvæðinu og margt annað vegur þungt í þeim efnum. Ég vil fyrst og fremst fagna því hvernig hv. þingmaður nálgast málið. Mig langar að spyrja hv. þingmann - vegna þess að það er líka rétt sem hv. þingmaður sagði að það er einmitt af eða á, það er enginn millivegur hjá neinum sem ræðir þessi mál - í hvaða farveg við getum sett málið til að geta rætt það á þann skynsamlega veg sem hann lagði til í ræðu sinni.

Frú forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir þetta andsvar. Varðandi gjaldtökuna get ég bara sagt: Já, það er að sjálfsögðu rétt að tæknin þarf að vera til staðar og hún þarf að vera þannig að hún sé hnökralaus þegar breytingum er komið á. En það sem ég var að leggja áherslu á er að ég tel að menn eigi að reyna að ýta á að þessi þróun verði hraðari af því að í áætluninni er bara talað um að þetta verði kannað. Ég tel að menn mættu gjarnan setja sér eitthvert tímasett markmið í þessu efni, til dæmis, af því að áætluninni er skipt upp í þrjú tímabil, að þetta sé ekki bara einhvern veginn svona opið, kannað, alveg til 2022. Það finnst mér vera dálítið opið og ekki alveg nægjanlega hratt. Varðandi Reykjavíkurflugvöll þá er þetta bara mín skoðun. Ég mundi gjarnan vilja sjá hann annars staðar en í Vatnsmýri en ég geri mér alveg grein fyrir því að það eru ólík sjónarmið og ólíkir hagsmunir sem þar vegast á og mér finnst mjög mikilvægt að um þetta stóra og mikilvæga samgönguverkefni, sem er flugvöllur við höfuðborgina, sé góð sátt í landinu öllu. Við erum þrátt fyrir allt ekki nema 320 þúsund manns og við erum dreifð þó að á þessu svæði búi kannski tveir þriðju landsmanna. En mér finnst heldur ekki mega gleyma því að það eru líka ríkir hagsmunir á þessu svæði að byggðin þróist ekki alltaf á þá leið sem verið hefur, að teygjast alltaf austar og austar. Það er bara dýrt samfélagslega og það er umhverfislega dýrt. Í hvaða farveg má þetta mál fara? Ja, ég hef svo sem enga ákveðna lausn á því. Í tillögunni er gert ráð fyrir því að innanríkisráðuneytið og Reykjavíkurborg taki upp viðræður. Ég held að það sé ágætt. En ég held að vel mætti hugsa sér að það yrði einhvers konar samráðsvettvangur, til dæmis stjórnmálaflokkanna, hagsmunaaðila, bæði á þessu bæði og úti um land, flugrekenda og þeirra sem láta sig byggðaþróun eða skipulagsþróun á höfuðborgarsvæðinu varða - að einhver slíkur samráðsvettvangur verði til, til dæmis undir hatti innanríkisráðuneytisins sem fjallaði um þetta mál áfram.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svörin. Ég vil taka undir það sem kemur fram hjá hv. þingmanni, um mikilvægi þess að flugvöllurinn verði hér áfram á Stór-Reykjavíkursvæðinu. Mig langar að taka þessa umræðu aðeins lengra þar sem hv. þingmaður nefndi einmitt mikilvægi þess að þétta byggðina og þessi sjónarmið sem hafa verið misjöfn í mínum flokki, hvort heldur það eru borgarfulltrúar eða þingmenn sem hafa verið þeirrar skoðunar að flugvöllurinn eigi að fara eða vera; skoðanir manna í mínum flokki ganga þvert á ýmsar aðrar línur. Við lendum oft í þessari umræðu, eins og hv. þingmaður benti réttilega á, að það er einmitt allt eða ekkert og allir hafa hið eina rétta svar. Mig langar að spyrja hv. þingmann, af því að hann talaði um þéttingu byggðarinnar: Þegar við vorum að vinna í fjárlaganefnd með byggingu á nýjum Landspítala kom það fram, í þeim gögnum sem ég skoðaði, þegar menn fóru af stað með það verkefni, að fara þyrfti í töluverðar vegaframkvæmdir og uppbyggingu á samgönguverkefnum til að leysa þá umferðarhnúta sem hugsanlega gætu myndast á þessu svæði. Ef við tækjum ákvörðun um flugvöllinn, hvort hann yrði kyrr á þessu svæði eða færi, þá yrði væntanlega meiri uppbygging í kringum íbúabyggðina. Mig langar til að spyrja hv. þingmann um það hvort ekki væri skynsamlegt fyrir okkur, þegar við förum að fjalla um byggingu Landspítalans, að byrja á að ræða og undirbúa hvernig við ætlum að leysa mál varðandi umferðina sem á að komast að þeim nýja spítala. Miðað við fyrstu forsendur þurfti að gera töluverðar breytingar. Svo fóru menn í að breikka Hringbrautina, þá átti það að duga þannig að við vöndum ekki nógu oft vinnubrögðin, held ég.

Frú forseti. Það vill þannig til að ég kom talsvert að vinnu við Landspítalamálin á sínum tíma og átti sæti í nefnd sem fjallaði sérstaklega um þau mál. Þar var fjallað um umferðarmálin alveg sérstaklega og gerðar greiningar á því. Það er alveg ljóst að starfsemi, eins og eitt stykki spítali með alla þá starfsmenn sem þar eru, kallar auðvitað á heilmikla umferð af ýmsu tagi og það er alveg sama hvar hann er staðsettur. Hann mun alls staðar kalla á verulega umferð. Er betra að hafa hann í jaðri byggðarinnar, til dæmis á Vífilsstöðum? Ég dreg það mjög í efa. Það mun líka kalla á umferðarmannvirki af öðrum toga kannski en í miðborginni. Það er mjög erfitt fyrir þorra fólks að þurfa að sækja þjónustu háskólasjúkrahúss einhvers staðar út í jaðarinn á byggðinni eins og Vífilsstaðalandið augljóslega er, svo að dæmi sé tekið. Það eru mjög slæmar almenningssamgöngur eða lélegar almenningssamgöngur nánast alls staðar af höfuðborgarsvæðinu á það svæði. Það mun enginn fara gangandi eða hjólandi í vinnuna ef spítalinn er staðsettur á slíkum stað. Ég tel að staðsetningin hér í kjarnanum sé hárrétt, líka út frá samgöngupólitískum sjónarmiðum, hún sé hárrétt. Ég dreg mjög í efa að það þurfi að fara í einhver gríðarleg umferðarmannvirki, mislægar slaufur og guð má vita hvað, í Kvosinni þó að háskólasjúkrahús verði byggt upp. Við skulum ekki gleyma því að það er hérna í dag með þessa miklu starfsemi. Langmestur hluti starfsemi háskólasjúkrahússins er í Landspítalanum við Hringbraut. Þó að einhvers starfsemi, sem í dag er í Fossvogi eða þess vegna á Kleppi, yrði flutt þá má ekki líta svo á að það sé bara allt nýtt á þessu svæði. Það er það ekki. Spítalinn er vel í sveit settur hvað varðar almenningssamgöngur. Það er mjög auðvelt að þjóna Hringbrautinni með almenningssamgöngum, það er mjög þétt byggð í næsta nágrenni við Landspítalann - Miðbærinn, Hlíðarnar, Norðurmýrin, þetta eru með þéttustu byggðum á höfuðborgarsvæðinu þannig að aðgengi fyrir þá sem vilja koma í vinnuna gangandi eða hjólandi er líka mjög gott á þessu svæði. Ég tel að staðsetningin við Hringbraut sé hárrétt.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir umfjöllun hans um málefni Reykjavíkurflugvallar í tengslum við samgönguáætlunina sem hér er til umræðu og tek undir með honum, ég mundi helst vilja flugvöllinn burtu af þessu svæði. En ég geri mér, eins og hann, grein fyrir því að líta þarf að til fleiri sjónarmiða en ráða þeirri niðurstöðu. Ég er þó ekki þeirrar skoðunar vegna þess að ég álíti Vatnsmýrina svo gott byggingarland heldur hef ég fyrst og fremst áhyggjur af öryggismálum íbúa höfuðborgarsvæðisins sem búa undir fluglínum vegna flugvallarins. Ég var á sínum tíma formaður nefndar um áhættumat á flugvellinum sem skilaði skýrslu um sambýli flugs og byggðar einhvern tímann á hinni öldinni. Þar kemur fram það sem allir vita og skynja að norður/suður-brautin er mönnum þyrnir í augum vegna öryggismála. Hægt er að mínu viti að draga úr áhættunni þar með ýmsum aðgerðum, með því að þrengja að tilteknu flugi, taka millilandaflug alveg í burtu og einkaflug, allt æfingaflug og ferjuflug en það þarf líka að huga að öryggi á landi og mengun, bæði hávaðamengun, loftmengun og efnamengun. Mig langar að spyrja hv. þingmann betur út í þá hugmynd sem rædd hefur verið síðan skýrslan um sambýli flugs og byggðar sem ég nefndi kom út, um að snúa austur/vestur-brautinni aðeins, lengja hana út í Skerjafjörðinn og taka Suðurgötuna í göngum undir hana. Mig langar að spyrja hvort hv. þingmaður þekki til þess að gerðar hafi verið einhverjar athuganir á því hvað 

Frú forseti. Nei, mér er ekki kunnugt um hvort fyrir liggja einhverjar kostnaðaráætlanir við slíka lausn þannig að ég get ekki svarað því en kannski gæti nefndin sem fjallar um málið kallað eftir því. Hins vegar er þessi lausn í raun og veru í meginatriðum í takt við það sem aðalskipulag Reykjavíkur gerði ráð fyrir á skipulagstímanum 2016–2024. Þar er gert ráð fyrir að austur/vestur-brautin sé ein eftir og að hún sé þá byggð upp sem meginbraut. Ef til vill þyrfti að færa hana eitthvað til, skekkja hana vegna aðflugs t.d. vegna Öskjuhlíðarinnar austan megin frá, en hún væri náttúrlega frí að vestanverðu með að- og fráflug yfir sjó. Væntanlega er hægt að færa blindflugsbúnaðinn og gera brautina þannig að brautin geti þjónað sem meginflugbraut. Þarf þá samt sem áður að vera önnur þverbraut á hana? Það er mál sem þarf að skoða sérstaklega hvort einnig þyrfti að vera þar stutt þverbraut til að geta þjónað í einhverjum neyðartilvikum. Sjónarmið mitt hefur verið það að auðvitað eru öryggismál mikilvæg, eins og hv. þingmaður vék að í þessu sambandi og ég tek undir með henni hvað það snertir, þau skipta miklu máli, norður/suður-brautin ekki síst í því efni, en frá mínum bæjardyrum og út frá skipulagssjónarmiðum um þéttbýlið á höfuðborgarsvæðinu tel ég mikilvægt að hægt sé að styrkja byggð á þessu svæði vegna þess að það mun draga úr umferðarflæði um allt höfuðborgarsvæðið. Ég er ekki á þeirri skoðun að þarna sé hægt að koma fyrir 20–30 þúsund manna byggð eins og sumir hafa talið en ég tel að það séu engu að síður möguleikar þarna til að taka við bæði aukinni íbúðabyggð og atvinnustarfsemi til að draga úr þeirri miklu þörf 

Frú forseti. Það er athyglisvert að gert er ráð fyrir því í þessari áætlun að austur/vestur-brautin geti áfram verið í notkun, ekki aðeins til loka skipulagstímabilsins sem nú er gildandi í Reykjavík, heldur til 2030. En á hinn bóginn er síðan vísað til þess að ef norður/suður-brautinni yrði lokað yrði nýtingarhlutfallið of lágt fyrir alþjóðastaðla og þar með yrði innanlandsflugi almennt teflt í tvísýnu. Ég hlýt að gera athugasemdir við það. Það segir sig sjálft að ef ekkert er að gert annað en að loka norður/suður-brautinni, engar úrbætur á austur/vestur-brautinni, henni er hvorki snúið né hún lengd, og ef enginn blindflugsbúnaður og betri flugleiðsögutæki eru sett upp við austur/vestur-brautina kann vel að vera að brautin muni ekki nýtast nema í rúmlega 80% tilfella. Ég tel að skoða þurfi þetta mál mjög vel í hv. umhverfis- og samgöngunefnd með það að markmiði sem hv. þingmaður nefndi, að ná einhvers konar sátt um framtíð nauðsynlegs innanlands- og þjónustuflugs til og frá Reykjavík. Þá er ég ekki að tala um allt það flug sem flugmálayfirvöld vilja hafa á vellinum. Ég hef harmað þvermóðsku flugmálayfirvalda og samgönguyfirvalda í þeim efnum í bráðum tvo áratugi vegna þess að það segir sig sjálft að með því að létta á umferðinni um Reykjavíkurflugvöll þá skapast strax meiri friður um hann. Eitt sem ég vil nefna til sögunnar í því sambandi er flutningur Landhelgisgæslunnar til Keflavíkurflugvallar og mig langar til að spyrja hv. þingmann um afstöðu hans til þess.

Frú forseti. Ég vil fyrst segja varðandi það sem segir á bls. 39 og ég vék að í máli mínu, að ég hef ekki sannfæringu fyrir þeim tölum sem þar koma fram. Ég tel að þær þurfi að skoða betur. Enda segir á bls. 39, með leyfi forseta: „Lokun brautarinnar mundi einnig leiða til þess að Reykjavíkurflugvöllur nýttist ekki sem varaflugvöllur fyrir Keflavíkurflugvöll þar sem A-V-flugbrautin er of stutt.“ Menn gefa sér að því er virðist að hún verði óbreytt. Það er kolröng forsenda. Ef tekin yrðu sú afstaða eða ákvörðun að vera með austur/vestur-brautina sem aðalbraut yrði að gera á henni tilhlýðilegar breytingar, bæði að lengja hana og breikka hana, öryggissvæði, blindflugsbúnað og annað slíkt, þannig að að sjálfsögðu mundi nýting hennar vera hærri en sem því nemur. Þegar verið er að tala um Reykjavíkurflugvöll og þá tegund af flugi sem hann á að sinna, sem er fyrst og fremst innanlandsflugið, og talað er um að staðlar Alþjóðaflugmálastofnunar geri ráð fyrir að slíkan flugvöll eigi að vera hægt að nýta í 95% tilvika, þá spyr ég: Hver er þá nýting annarra flugvalla á landinu sem taka við þessu sama flugi, eins og t.d. Ísafjarðarflugvallar? Hver er nýtingin á honum? Eru ekki gerðar sömu kröfur þar? Það er bara hinn endinn á sama fluginu í meginatriðum. Mér finnst að það þurfi aðeins að skoða betur og ég hvet til þess að það sé gert. Hvað varðar Landhelgisgæsluna er það atriði sem skoða þarf betur. Þegar rætt var um niðurlagningu Varnarmálastofnunar og aukin verkefni Landhelgisgæslu var í nefndaráliti utanríkismálanefndar fjallað um og tekið almennt mjög jákvætt undir það að starfsemi Landhelgisgæslunnar yrði flutt til Keflavíkur og þar með flugstarfsemin á Keflavíkurflugvöll. Ég átti aðild að því nefndaráliti þannig að ég get sagt að almennt séð er ég jákvæður fyrir því en vafalaust þarf að gera á því nánari athuganir og úttektir.

Hæstv. forseti. Það er erfitt að gera þeirri þingsályktunartillögu sem hér liggur fyrir, samgönguáætlun hinni skemmri og lengri, skil á 15 mínútum enda er þetta fyrri umr. Ég ætla samt rétt aðeins að hlaupa yfir og reifa það sem mér býr helst í brjósti. Ég fagna þessari samgönguáætlun, bæði þeirri styttri og lengri. Á bak við þingsályktunartillögurnar liggi mikil vinna. Þar er stefnumótun og verkáætlun sem er í samræmi við áætlaðan fjárlagaramma og efnahagsgetu og áætlaða framkvæmdagetu ríkissjóðs á þeim tíma. Ég tel að stefnumótunin ein og sér sé mikilvægur leiðarvísir fyrir þingið. Þar eru breyttar áherslur, skýr markmið sem tengjast öðrum markmiðum og sem líta út fyrir þröngan ramma vegáætlunar, sem er að leggja vegi, og flugáætlunar um að halda uppi flugi o.s.frv. Það er sem sé tenging við aðra þætti eins og styrkingu byggðar sem kemur hér inn fyrir utan öryggismálin sem alltaf eru allt um kring, eins og maður segir, í þessari áætlun. Ég segi eins og fleiri að vitaskuld hefði maður viljað sjá meiri framkvæmdir í gang en fram kemur í fjögurra ára vegáætluninni og eins að stærri framkvæmdir kæmust í gang í þeirri lengri. En ég er mjög ánægð með að þetta skuli ekki vera plagg sem lítur út eins og kosningaloforð eða markmið sem koma fram fyrir kosningar, heldur er reynt að halda sig innan þeirra langtímamarkmiða eða langtímaáætlunar í fjárlagarammanum og er því raunsætt. Þetta er staða sem við verðum að sætta okkur við, nýr veruleiki sem við verðum að sætta okkur við. Eftir hrun vitum við hvar við stöndum og höfum vonandi lært okkar lexíu í hruninu, að gera áætlanir, hvort sem það er þessi áætlun eða aðrar, innan þess ramma sem við teljum að við getum ráðið við. Í stefnumótunaráætluninni í samgönguáætlun er tekið mið af markmiðum um greiðar samgöngur, hagkvæmar samgöngur, umhverfislega sjálfbærar samgöngur, öryggi í samgöngum, jákvæða byggðaþróun, og samgöngurannsóknir og rannsóknarstefnu. Farið er yfir skipulag samgöngumála og farið er yfir almennar forsendur og spár um þróun lykilstærða. Í áætluninni er fjallað um grunnnet samgöngukerfisins auk fleiri atriða. Mikilvægt er að líta til alls þessa hvernig sem okkur gengur svo að uppfylla þetta, en okkur er mikilvægt að hafa þennan grunn. Í áætluninni um stefnumörkunina er nýtt ákvæði sem ég vil fagna mjög og það er ákvæðið um aðgengi fyrir alla, áætlun um greiðar samgöngur fyrir fatlaða og hreyfihamlaða. Þetta er í fyrsta skipti sem ég sé slík markmið sett fram með jafnskýrum hætti og er gert hér. Það er sem sé hönnun fyrir alla, aðgengi fyrir alla, og ég fagna því. Í gerð vegaframkvæmda og mannvirkja hafa í dag mótast ákveðnar vinnureglur um hvernig eigi að ganga frá götum, gatnakerfi, gangstéttum og öðru slíku þannig að greið leið verði fyrir hreyfihamlaða. Þessar vinnureglur þarf að setja inn í staðla þannig að það sé í raun og veru ekki ákvörðunarréttur hvers og eins sveitarfélags hvernig það gengur frá sínu vegakerfi og gangbrautum, heldur séu þetta staðlar sem allir verða að fara eftir. Ég tel mikilvægt að því verði komið á. Öryggi í samgöngum er auðvitað mikilvægt, hvort sem er á sjó eða landi. Varðandi öryggismál í vegakerfinu hefur farið fram greining á öllum helstu stofnleiðum og Hringveginum hvar slysagildrur liggja. Samhliða uppbyggingu vegakerfisins er farið að vinna markvisst eftir þessari öryggisáætlun, þ.e. að fjarlægja í næsta nágrenni umferðarbrauta vegakerfisins slysahættur sem við höfum ekki tekið sérstaklega eftir fram að þessu, grjót, hraun eða skurði og bæta það þannig að nánasta umhverfi veganna sé öruggara en það hefur verið. Ég fagna þessu líka. Mig langar aðeins að nefna nokkra vegarkafla, en ég vil í upphafi vekja athygli á því sem við þingmenn fáum oft að heyra, sama hvaðan af landinu við erum kjörnir, er kjördæmapot. Ef þingmenn taka hér upp málefni kjördæma sinna og fara með þau inn á Alþingi og berjast fyrir þeim og leggja til einhverjar umbætur í kjördæmi sínu er talað um kjördæmapot. Ég tel að við eigum að hætta slíku tali því að það er viðurkennt að í lýðræðisríkjum er það fyrsta skylda hvers þingmanns að sinna kjósendum sínum, fara að vilja kjósenda sinna, með öðrum orðum að fylgja pólitískri stefnu, þeim markmiðum sem hann hefur farið fram með og verið kosinn út á. Í öðru lagi að vera talsmaður þess svæðis sem hann er kosinn af í sínu kjördæmi, hann er talsmaður kjördæmis síns. Þetta eru skyldur hvers þingmanns, að vera talsmaður kjósenda sinna, vera fulltrúi þeirra. Það er sem sé pólitíkin og að vera fulltrúi síns kjördæmis. Þetta er ekki talið kjördæmapot í öðrum löndum heldur er talað um að standa vörð um sitt kjördæmi. Undir þeim formerkjum vil ég nefna nokkur dæmi úr Norðausturkjördæmi, mínu kjördæmi. Ég vil fyrst nefna Öxi í þessu sambandi, sem er hár og mikill fjallgarður og er ekki inni á þjóðveganetinu sem þjóðvegur 1 heldur er þetta fjallvegur sem hefur verið lagfærður mikið þannig að hann hefur í síauknum mæli verið ekinn, sem betur fer, því að hann styttir leiðina frá Djúpavogi upp á Hérað um rúmlega 60 kílómetra og munar um minna. Þetta er illfær vegur nema yfir hásumarið. Mér finnst miður í þeim þrengingum sem við stöndum í að við skulum ekki sjá uppbyggingu á Öxi fyrr í vegáætlun en hér er gert ráð fyrir vegna þess að eftir sem áður mun fólk notfæra sér þessa styttingu. Vegurinn er snarbrattur og stórhættulegur nema í sumarveðri og sumarfæri. Það er alveg sama þó að sagt sé: Það er hægt að fara þjóðveg 1, það er hægt að fara örugga leið. Því að fólk styttir sér leið ef það munar um 60 kílómetra. Flutningabílar eru farnir í síauknum mæli að fara þessa leið. Því hvet ég til þess að við skoðum hvort hægt sé öryggisins vegna og hagkvæmninnar vegna að skoða að þetta komi fyrr inn í áætlunina. Norðfjarðargöng eru næstu jarðgöng, sem betur fer, því að þar erum við að tala um mikla samgöngubót, og ekki bara það, heldur vita allir sem til þekkja hvernig Oddsskarðsgöngin eru. En þetta er mikilvægt að því leytinu til að Fjórðungssjúkrahúsið er staðsett í Neskaupstað og ef við ætlum að halda uppi heilbrigðisþjónustu og því þjónustuneti sem hefur verið að byggjast upp og treysta því að hægt sé að koma sjúklingum á Norðfjörð verðum við að horfa til þess út frá öryggissjónarmiði, fyrir utan atvinnusvæðið og öryggið, að þetta er hluti af því að geta stundað örugga heilbrigðisþjónustu á svæðinu, annars þarf að flytja sjúklinga í auknum mæli í burtu. Í þessu sambandi vil ég nefna Vaðlaheiðargöng. Ef við værum með Vaðlaheiðargöng í samgönguáætlun eða í stórframkvæmdaáætluninni væru þau sannarlega ekki efst á forgangslistanum, það er eitt sem víst er, því að það eru mörg önnur svæði sem eru brýnni út frá öryggissjónarmiðum en Vaðlaheiðargöng. En Vaðlaheiðargöng eru tekin út fyrir sviga því að þau eiga að geta staðið undir sér með veggjöldum og út á það gengur verkefnið. Unnið hefur verið að þessu verkefni til fjölda ára. Þau tólf ár sem ég hef fylgst með hefur verið áhugi og undirbúningur undir það að fara í þau göng. En ég segi fyrir mig að búið er að gera það margar skýrslur og margar úttektir á kostnaði og rekstri þessara ganga að ég leyfi mér að treysta þeim forsendum sem Vegagerðin gefur sér og leggur fram sem grunn að rekstraráætlun hvað varðar fjármögnun ganganna. Ég held að enginn sé betur í stakk búinn en Vegagerðin að koma með þær forsendur og það er alveg sama hversu margar skýrslur eru lagðar fram. Ef forsendurnar eru mismunandi verður niðurstaðan ólík. Niðurstaðan fer eftir þeim forsendum sem við gefum okkur og ég tel að forsendurnar sem fyrir göngunum liggja séu varkárar. Því treysti ég þeim forsendum sem Vegagerðin hefur lagt fram betur en mörgu öðru. Ég styð það að haldið verði áfram með undirbúning þeirra ganga og að við getum farið í það verk, eins og tilboð hefur verið gert í, en það hljóðaði upp á 95% af kostnaðaráætlun. Áætlunin um framkvæmdina virðist því standa undir sér. Nú er tíminn hlaupinn frá mér. Ég fagna þeim sáttatón sem kom fram í ræðu hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar um Reykjavíkurflugvöll. Ég tel tímabært að taka sérstaka umræðu um Reykjavíkurflugvöll. Það fer alveg þvert á flokka hvernig þingmenn líta á staðsetningu og stöðu Reykjavíkurflugvallar. Ég vil að Reykjavíkurflugvöllur verði áfram á þeim stað sem hann er, en ekki óbreyttur. Það er óásættanlegt að farþegaafgreiðslan verði 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég vil taka undir það sem kom fram í máli hv. þingmanns að við eigum að hætta að tala um kjördæmapot. Og ég tek undir þá skoðun hv. þingmanns að auðvitað eru menn að fjalla um þessi mál á þeim svæðum sem þeir þekkja best til og eru kjörnir fulltrúar þeirra svæða. Mig langar aðeins að ræða við hv. þingmann um það sem kom fram og hún endaði mál sitt á í sambandi við Vaðlaheiðargöng. Hv. þingmaður sagði að hún teldi að þau göng ættu að geta staðið undir sér miðað við þær skýrslur sem liggja fyrir. Nú á ég sæti í hv. fjárlaganefnd og við höfum fjallað þar um skýrslu IFS-Greiningar. Það er mín persónulega skoðun, og ég ætla ekki að leyna henni neitt, að ég tel mjög mikilvægt að sett sé meira eigið fé inn í verkefnið. Ég er þeirrar skoðunar að allt að 2 milljarða þurfi til að setja inn í verkefnið til að það gangi upp. Auðvitað lesa menn skýrsluna með sínum gleraugum og hver með sínum hætti en ég teldi mjög mikilvægt - og það má lesa það út úr skýrslunni - að til að tryggja það að hægt sé að fjármagna verkefnið væri mjög mikilvægt að setja inn í það eigið fé, og ég tel að það þurfi að vera um 2 milljarðar til að það gangi upp. Ég er ekki að halda því fram að ég hafi réttar fyrir mér en hver annar með því, en ef við lesum skýrslurnar eigi að síður og gaumgæfum þær er mjög mikilvægt að við horfumst í augu við það sem getur hugsanlega orðið, en segja ekki alltaf: Jú, þetta reddast einhvern veginn og svo tökum við á því seinna. Ég tel mjög gott að þeir íbúar sem búa á þessu svæði séu tilbúnir að greiða há veggjöld. Ég tel það bara mjög vel í lagt hjá íbúunum, en ég tel hins vegar að menn séu að fela þarna ákveðinn kostnað og fela ákveðnar staðreyndir. Því spyr ég hv. þingmann: Telur hún að sátt mundi nást um það í kjördæminu ef menn stæðu frammi fyrir því að þurfa að setja allt að 2 milljarða í þetta verkefni til að það gengi upp, 

Hæstv. forseti. Ég þakka andsvarið og fyrir að fá að svara því að tíminn hljóp frá mér áðan. Það er alveg rétt og ég sagðist styðja það að farið væri að undirbúa framkvæmd Vaðlaheiðarganga en það er veikleiki í undirstöðum hvað varðar rekstraráætlanirnar. Það vantar meira eigið stofnfé til að rekstraráætlun geti með nokkuð öruggum hætti staðið undir sér þannig að maður geti verið alveg rólegur og sagt: Þessi 9% óvissuþáttur á ekki að þurfa að koma til og sjást. Auðvitað er erfitt að gera örugga rekstraráætlun. Það fer eftir umferðarþunga, eftir vöxtum á lánum, þetta fer eftir svo mörgu öðru, hvaða verkefni fara í gang norður á Húsavík eða á norðausturhorninu. Sú aukning, sú umferðarspá er takmörkuð inni í þessu. Ef einhverjar verulegar framkvæmdir færu í gang, segjum bara eftir þrjú eða fimm ár, fara þær að skila sér miklu fyrr, um leið og göngin væru opnuð skila þær sér þar inn. Ég vil líka segja að ég hef verið ósammála því að leggja á veggjöld á þessu stigi, eins og áætlað var um þær þrjár meginæðar út frá höfuðborginni, því að á meðan við erum ekki búin að innleiða annars konar veggjöld í stað skatta í dag, eigum við ekki að taka út einstakar framkvæmdir og setja á veggjöld, nema þar sem fólk hefur val milli tveggja leiða.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Hv. þingmaður er nú það heiðarlegur og segir yfirleitt það sem henni finnst. Ég heyri að hv. þingmaður hefur sömu áhyggjurnar og ég, að meira eigið fé þurfi einmitt inn í þetta verkefni til að það gangi upp og við getum verið fullviss um það. Þess vegna er svo mikilvægt að við ræðum það út frá þeim forsendum sem við erum að gera. Það mætti líka stilla þessu upp í hinn endann - ég teldi það skynsamlegra til að vera þá heiðarlegur og eðlilegur í umræðunni - og segja: Ef þessar forsendur ganga allar eftir væri hægt að skila því til baka einmitt inn í verkefni sem eru seinna á áætluninni. Ég teldi því að skynsamlegra væri að fara þá leiðina frekar en að horfa fram hjá stærstu hornunum í málinu til þess að réttlæta það og þurfa þá þar af leiðandi ekki að segja: Þetta er ekki að ýta öðrum verkefnum aftur fyrir. Það er mjög mikilvægt því að auðvitað er fullt af veikleikum í þessu verkefni sem ég hef miklar áhyggjur af. Það er nefnilega mikilvægt núna að við horfumst í augu við það og tökum ekki alltaf þessar bjartsýnustu spár af því að það eru mjög margir veikleikar inni í þessu, t.d. gagnvart ávöxtunarkröfunni sem er á verkefninu. Eins væri skynsamlegt, held ég, að ræða það að ef við mundum taka ákvörðun um að setja meira eigið fé inn í þetta gætum við hugsanlega farið af stað og boðið út strax fjármögnun á verkefninu einmitt til þess að vita hvar við stöndum. Þá væri hægt að segja: Jú, það getur verið að setja þurfi inn í það á tveimur árum eða þremur 500–700 milljónir á ári. Og ef þetta mundi ganga eftir samkvæmt björtustu vonum þá mundum við bara skila því til baka einmitt til þeirra verkefna innan þessa svæðis, eins og við erum að hólfa þetta niður. Ég fagna því að hv. þingmaður kemur fram með þeim hætti sem hún gerði í svari sínu áðan.

Hæstv. forseti. Í þeim spám, sem geta ekkert verið annað en spár, um hvernig framtíðin verður getum við ekkert annað en reynt að taka alla þætti inn og horfa á það sem er í gangi, horfa á þróun á alþjóðlegum mörkuðum og möguleika Íslands. Hvernig stöndum við? Hvaða hugsanlegu vaxtakjör munum við fá o.s.frv.? Þetta geta aldrei verið annað en spár. Þess vegna er svo mikilvægt að vera varfærinn en vera ekki einhvers staðar uppi í háloftunum með væntingar og fullur bjartsýni. Þó er ég full bjartsýni hvað varðar umferðarþunga eða umferð um þessi göng því að eins og ég þekki til fyrir norðan - og á þessu svæði veit ég af viðtölum við fólk að það telur og er þess fullvisst að það muni í auknum mæli skreppa til Akureyrar, eins og menn segja, þótt það eigi ekki endilega brýnt erindi. Það verður auðveldara að skreppa til dæmis frá Húsavík þó að maður eigi ekki brýnt erindi. Fólk verður meira á ferðinni að því tilskildu að verð á olíu og bensíni verði ekki uppi í hæstu hæðum og að verðmiðinn að göngunum verði ekki það hár. Það er nú eitt af því að þau verði þá notuð og verði sá valkostur sem fólk vill nota í staðinn fyrir að fara Víkurskarðið yfir sumartímann. Verðið verður auðvitað að vera þannig að fólk sækist eftir að fara þá leið. Það er enginn vafi í mínum huga að verðið má vera nokkuð hátt yfir vetrartímann svo að fólk velji frekar að fara göngin en fara Víkurskarðið því að það eru margir sem sitja heima í staðinn fyrir að reyna að skreppa yfir til Akureyrar.

Frú forseti. Við ræðum hér samgönguáætlun hina styttri og lengri, þ.e. til fjögurra ára og tólf ára, og margt hefur komið fram í dag. Hér við fyrri umræðu er kannski eðlilegt að meira verði um vangaveltur en beinar tillögur en þó væri áhugavert að fá kannski viðbrögð ráðherra eða nefndarinnar við nokkrum atriðum í framhaldinu. Í tillöguplagginu sjálfu er talað um að í stefnumótuninni sé markmiðið að tryggja greiðar og hagkvæmar samgöngur, umhverfislega sjálfbærar, öryggi í samgöngum og jákvæða byggðaþróun og allt er þetta hið besta mál. Einnig er hér skilgreining á grunnnetinu og hvað vegina varðar er sagt að tengja eigi saman byggðir landsins og við það vegakerfi sem þannig fæst skal tengja þéttbýlisstaði með um það bil 100 íbúa eða fleiri. Til stofnvega teljast einnig umferðarmestu vegir sem tengja saman sveitarfélög á höfuðborgarsvæðinu. Hér er kannski rétt að staldra við og spyrja hæstv. ráðherra. Einu sinni gilti sú skilgreining hjá Vegagerðinni að til stofnbrauta teldust vegir þar sem færu 100 bílar á dag eða fleiri. Um marga vegi, til að mynda á Suðurlandi, aka miklu fleiri en 100 bílar á dag og þó nokkrir þeirra flokkast sem tengivegir en ekki stofnbrautir. Þeir ættu í raun að fá það fjármagn og þá uppbyggingu sem venjulegar stofnbrautir þurfa. Þetta er einn hallinn sem er í þessu og það er spurning hvort slíkir vegir ættu ekki að falla undir þessa skilgreiningu því að þeir eru sannarlega svona mikið keyrðir og þetta kemur niður á örygginu. Mikið er um slys og veltur og vandræðagang þegar fólk keyrir á lélegum malarvegum eða malarvegum sem ekki er hægt að halda almennilegum þrátt fyrir góðan vilja Vegagerðarinnar. Auðvitað verðum við líka að viðurkenna að við höfum náð ótrúlegum árangri í að byggja upp samgöngukerfi, hvort sem það snertir flug, hafnir eða vegi, og hér hefur verið gert ótrúlega margt á stuttum tíma. Auðvitað vorum við heppin með að herinn byggði Reykjavíkurflugvöll og Keflavíkurflugvöll og við höfum auðvitað nýtt okkur það en við höfum líka lagt margt til að öðru leyti. Það sem mig langar að ræða aðeins er samspil hins nýja landsskipulags samkvæmt skipulagslögum og samgönguáætlunar. Það er í raun og veru þannig og hefur alltaf verið talað um að samgönguáætlun, fjarskiptaáætlun og fleiri áætlanir, svo sem hvað varðar umhverfisvernd og annað í þeim, séu landsáætlanir sem fara inn í landsskipulagið. Nú erum við hér með fjögurra og tólf ára áætlun um skipulag. Tökum sem dæmi flugið. Hér eru greinilegir árekstrar við skipulagsstefnu sveitarfélagsins Reykjavíkurhrepps, það vill losa sig við flugvöllinn á meðan stærsti hluti landsins vill það ekki. Hvernig á að bregðast við því? Á að taka upp í landsskipulagsstefnu stefnu sveitarfélagsins eða ætlar ríkisvaldið að taka skipulagsvaldið af Reykjavíkurborg á einhvern hátt og festa þennan flugvöll í sessi? Rætt hefur verið að hægt sé að gera það með ýmsum hætti, færa hluta innanlandsflugsins eða að það muni færast allt til Keflavíkur ef ekkert verður að gert. Við þingmenn Suðurkjördæmis höfum talað um að færa Landhelgisgæsluna á Suðurnesin. Það hafa til dæmis verið uppi hugmyndir um að flugvöllurinn á Hornafirði gæti þjónað ferjufluginu ef hann yrði opnaður aftur sem alþjóðaflugvöllur. Hvað þarf til að slíkt gæti orðið? Það er áleitin spurning því að í mörgum af þessum einka- og ferjuflugum er einmitt sóst eftir því að komast aðeins lengra til að stytta leiðina til Evrópu. Það er ein hlið á þessu. Þetta ætla ég að láta nægja í sambandi við flugið en vil þó minnast á samgöngur til Vestmannaeyja því að á meðan ekki er komin ný ferja og Landeyjahöfn virkar þar af leiðandi ekki sem skyldi þarf að tryggja að flug sé raunverulegur valkostur. Ef við ræðum hafnirnar eru þær gríðarlega margar og allar skortir þær fé til uppbyggingar. Hvernig tryggjum við það, og hver er skipulagsstefnan varðandi þær? Sveitarfélögin hafa mörg hver þá stefnu að búa til stórskipahafnir eða einhverjar aðrar hafnir. Fara slíkar skipulagsáætlanir inn í samgönguáætlun og verða þar með hluti af landsskipulagi eða rekst þarna á aðalskipulag sveitarfélaga og samgönguáætlun? Munu öll sveitarfélög landsins, þegar landsskipulag verður samþykkt á þessu þingi í vor eða haust, fyrsta landsskipulagið, þurfa að aðlaga á næstu fjórum árum aðalskipulag sitt að landsskipulaginu? Þýðir það að sveitarfélögin verði að fella út úr aðalskipulagstillögum sínum stefnumörkun varðandi til dæmis hafnir og flugvelli sem kemur ekki fram í samgönguáætlun? Verður það niðurstaðan? Ég veit að það eru krókaleiðir að þessu og hægt að rökstyðja þetta með ýmsum hætti. Ég nefndi Landeyjahöfn og tökum einnig sem dæmi Suðurnesin. Þar er svæðisskipulag þar sem búið er að skipta upp hlutverkum milli Grindavíkurhafnar, Sandgerðis og Helguvíkur. Verður þetta tekið upp í samgönguáætlun sem hluti af landsskipulagsstefnu á Suðurnesjum? Hornafjörður, Vestmannaeyjar og Þorlákshöfn hafa öll gert áætlanir um stórskipahafnir. Verða þær hluti af samgönguáætlun og þar af leiðandi hluti af landsskipulagsstefnu okkar í uppbyggingu á höfnum á þessu svæði? Það má nefna í sambandi við Þorlákshöfn að þar hefur verið rætt talsvert um stóriðju og um leið má nefna Húsavíkurhöfn. Áður fyrr, þegar menn voru að ræða um álver og risastórar framkvæmdir upp á kannski 100 milljarða og höfnin var kannski 1, 2 eða 3% af heildarframkvæmdinni, þá var það verk framkvæmt af þeim aðila eða fyrir þann sem fór fyrir framkvæmdinni, hluti af fjármögnuninni fór til hafnarinnar. En núna þegar við erum að fara fram með miklu minni verkefni, kannski upp á 5, 10 eða 20 milljarða, er í engum af þeim stóriðjuverkefnum eða orkufreku verkefnum tekin inn í uppbygging á höfninni. Þýðir það þá að Þorlákshöfn kemur aldrei til greina, ef ríkisvaldið gerir það ekki að stefnu sinni að þar verði byggð upp höfn? Gildir hið sama um Húsavík? Hver ætlar að byggja upp höfnina og á hvers kostnað verður það? Hvar kemur skipulagið og stefnan fram? Þetta þarf auðvitað að liggja fyrir. Ég vil ræða örlítið um sjóvarnir. Við erum með ofanflóðasjóð til að taka við flóðum sem koma úr öðrum áttum en af sjó, við erum með Bjargráðasjóð og alls kyns viðlagatryggingar en þegar kemur að sjóvörnum þurfa sveitarfélögin að borga 1/8 af kostnaði. Af hverju eru sjóvarnir eða varnir gegn sjóflóðum ekki hluti af sambærilegu verkefni og ofanflóðasjóður? Hefur það verið skoðað í raun? Tíminn líður hratt á gervihnattaöld, eins og stendur í kvæðinu fræga, og ég ætla að ræða aðeins um vegina því að þegar kemur að þeim er ekki síður mikilvægt að átta sig á því hvernig landsskipulagsstefna, sú stefna sem er í samgönguáætlun samrýmist aðalskipulagi sveitarfélaganna. Nú hefur Vegagerðin til dæmis samþykkt þær áætlanir sem sveitarfélagið Hornafjörður hafði gert um styttingu Hringvegarins og brú á Hornafjörð. Menn eru orðnir sammála um þetta þannig að augljóst er að sú stefna sem er í aðalskipulagi sveitarfélagsins er hin viðurkennda landsskipulagsstefna. Þetta er alveg klárt. Menn geta hins vegar verið ósammála um það hversu seint þetta kemur til framkvæmda en það er náttúrlega vegna peningaleysis. Í Mýrdalnum aftur á móti er þetta ekki eins klárt, þar eru menn með hugmyndir um Hringveginn í aðalskipulagi, og var sérstaklega kosið um það í síðustu sveitarstjórnarkosningum. 80% íbúanna vildu fara ákveðna leið með þjóðveg 1 í gegnum sveitarfélagið. Það er ekki tekið tillit til þess í samgönguáætlun. Hvernig á aðalskipulag sveitarfélaganna að samrýmast landsskipulagsstefnunni, samgönguáætluninni? Þetta er nokkuð sem menn verða að átta sig á þegar við ætlum að keyra þetta saman. Það má auðvitað nefna fleiri dæmi eins og til dæmis í Rangárvallasýslu. Eins og ég nefndi er eitt af markmiðum samgönguáætlunar að auka öryggi í samgöngum og í Rangárvallasýslu hafa menn lagt talsverðan þunga í öryggishlutann og vilja auka öryggi íbúanna vegna hugsanlegs flóðs úr Kötlu og telja að það þurfi brú á Þverá við Odda eða jafnvel einhvers staðar á öðrum stað. Ekkert er um þetta í samgönguáætlun til tólf ára. Þá er ég kominn að Suðurlandsveginum sjálfum. Þó að ég gleðjist í hvert sinn sem ég fer Suðurlandsveginn og veit að ég fæ ekki bíl á móti mér vegna þess að það er búið að setja eitthvert vegrið á milli, það er búið að aðskilja akstursstefnurnar, þá er ég um leið jafnsvekktur yfir því að ekki skuli hafa verið tekið betur í það að fara 2+1 veginn árið 2002 og 2003 þegar samgöngunefnd Sambands sunnlenskra sveitarfélaga lagði það til. Ég held að ákveðin bóla hafi hlaupið í það. Síðasta framkvæmd er á margan hátt óheppileg, mér finnst erfitt að venjast þessu, mér finnst þetta ekki nógu vel heppnað, satt best að segja. En hvar er áætlunin um að klára þennan veg sem er með mesta arðsemi en er með hættulegustu vegum, bæði vegna slysatíðni og dánartíðni? Hver er forgangsröðunin varðandi þennan veg eða Vaðlaheiðargöng eða eitthvað annað? Út af fyrir sig er ekkert að því að leggja meginþunga á Vestfirði því að við þurfum auðvitað verulegar framkvæmdir um allt land, við vitum það þrátt fyrir að margt hafi verið vel gert. Hvar er samt forgangsröðunin þegar fylgja á eftir markmiðum samgönguáætlunar? Mig langar aðeins að koma inn á eitt en það er hvernig samskipti sveitarfélaga og Vegagerðarinnar hafa þróast á síðustu árum í kjölfarið á þeirri breytingu sem var gerð fyrir þó nokkrum árum að sveitarfélögin gætu óskað eftir að taka ákveðna vegi yfir. Á síðustu árum hefur þetta breyst í þá átt að Vegagerðin sendir bréf og sendir vegina bara hreint yfir á sveitarfélögin. Þetta var ekki meiningin held ég og margir eru mjög hissa og undrandi á þessari þróun. Fylgja nægilegir fjármunir? Hvaða vegi er verið að taka yfir? Þetta eru auðvitað þjóðvegir í þéttbýli og ýmsir tengivegir eða safnvegir og héraðsvegir. Um þetta er ekki fullkomin sátt að ég held. Það þarf að ganga miklu betur frá þessum hlutum, bæði varðandi fjármögnun og hvernig þetta er í raun, ég held að margur hafi ekki skilið það. Ég sendi inn fyrirspurn um þjónustu Vegagerðarinnar og hvaða vegir hefðu verið mest tepptir vegna snjóa og vetrarríkis síðustu mánuði ársins. Ég bíð eftir því svari og við tökum þá umræðu þegar þar að kemur en það má nefna þetta í tengslum við þær hugmyndir ríkisstjórnarinnar sem samþykktar hafa verið á þingi um markaðsátakið Ísland – allt árið, til að byggja upp ferðaþjónustu allt árið. Meira að segja á Þingvöllum situr rútan föst í snjó um helgar vegna þess að ekki er mokað því að við erum að spara. Það er ekkert samræmi í því að reyna að auka tekjur af ferðamönnum og senda þá hingað og þangað um allt land þar sem þeir sitja svo fastir. Fréttir bárust líka af Breiðdalsheiðinni þar sem menn sátu fastir á litlum Yarisbílum. Það er ekkert samhengi í þessum hlutum. Þessu verður að svara og þá í samgönguáætluninni. Síðan langar mig aðeins að nefna almenningssamgöngurnar og tek undir að það er mjög góður punktur að auka almenningssamgöngur. Hins vegar má aldrei gleymast að Ísland er gríðarlega stórt land og eitt það dreifbýlasta í heimi og einkabíllinn verður alltaf fyrsti valkostur mjög margra íbúa landsins. Það er mjög eftirtektarvert og til fyrirmyndar að landshlutasamtökin á Suðurlandi hafa gert samninga við Vegagerðina og Strætó um strætóferðir. Það er kominn strætó austur á Hornafjörð og það er til dæmis kominn strætó upp á Flúðir eða Laugarvatn. En strætóinn kemur klukkan hálffimm ef hringt er á hann, einu sinni á dag. Hver notar eina ferð á Selfoss klukkan hálffimm? Það er ekki sá sem fer í búðina og ætlar að koma heim aftur, hann þarf þá að gista. Ég veit að þetta eru bara fyrstu byrjunarskrefin en í þessum strætó er þá bara einn eða enginn, og hann kemur ekki ef ekki er hringt. Einn, að hámarki tveir, vegna þess að þetta verður ekki raunverulegur valkostur fyrr en þjónustan verður meiri eða íbúarnir fleiri. Það þarf að setja meiri fjármuni í þetta. En við megum aldrei gleyma því að einkabíllinn er fyrsti valkostur fólks í dreifbýli á Íslandi, líka öryggisins vegna þegar við horfum núna upp á fyrsta veturinn í tíu ár. Á sama tíma og við erum að feta okkur hægt inn í almenningssamgöngur og ýta einkabílnum svolítið til hliðar aukum við álögur á þann hóp fólks sem býr á landsbyggðinni með því að hækka skatta á bensín og olíur óþarflega mikið að mínu viti, þrátt fyrir að ríkið þurfi auðvitað einhverjar tekjur. Þá komum við að því sem ég ætlaði að enda á. Það komu upp hugmyndir um að til þess að koma fleiri verkefnum í gang ættum við að setja upp stórverkefnasjóð sem væri fjármagnaður með því að þeir sem keyra á extra góðum vegum, í gegnum jarðgöng eða eitthvað slíkt mundu borga örlítið meira fyrir þann vegpart. Hvar eru slíkar hugmyndir? Það væri áhugavert að fá þar fjármuni til að setja í stórverkefni á öllu landinu. Hvar eru hugmyndir um að fara í stórfellda útrýmingu á einbreiðum brúm á Hringveginum? Ég held að það séu 20 brýr frá Hvolsvelli austur á Hornafjörð svo dæmi sé tekið. Tími minn er því miður búinn en það væri áhugavert að ræða frekar hvar 

Hæstv. forseti. Hér var bryddað á mörgu og nokkrar spurningar fram reiddar. Sú fyrsta varðaði stofnbrautir og tengivegi, skilgreiningu á því. Stofnbrautir eru, eins og þingmaðurinn benti réttilega á, vegir þar sem 100 bílar fara að meðaltali um á degi hverjum. Þingmaðurinn benti á að það ætti við um tengivegina líka og þeir þyrftu að bera þungaflutninga að auki og hvort þetta væri ekki úrelt skilgreining. Það er alveg rétt, það er svo að vissu leyti, og þetta er alveg rétt ábending. Hins vegar horfir Vegagerðin á það í þessu ljósi líka: Stofnbrautir eru fyrst og fremst brautir sem eru skilgreindar svo, ekki einvörðungu með tilliti til umferðarþunga heldur hvar þær liggja, hringvegurinn og aðrar brautir sem eru grundvallandi í umferðarkerfi okkar. Hann vék að flugvellinum og framtíð hans, það hefur verið talað um hann hér í dag. Menn hafa horft til skipulagsvalds Reykjavíkurborgar í því efni annars vegar og vilja margra á landsbyggðinni hins vegar. Reyndar er rangt að stilla þessu svona upp vegna þess að í Reykjavík eru margir því fylgjandi að hafa flugvöllinn. Ég bý 300 metra frá flugvellinum og er ákafur stuðningsmaður þess að hann verði áfram í Vatnsmýrinni. Hins vegar er þetta málefni landsins alls og ég held að lausnin sé sú að láta landsmenn alla taka sameiginlega ákvörðun um málið. Hv. þingmaður vék að höfnum og að skipulagsmálum almennt, annars vegar aðalskipulagi sem snýr að sveitarfélögunum og hins vegar landsskipulagi sem er nýlunda í lagaumhverfi okkar og er á vegum umhverfisráðuneytisins. Hann spyr: Rímar þetta allt saman; hafnargerðin, skipulagsvald sveitarfélagsins og síðan hið nýja landsskipulag? - sem er í rauninni aðeins ráðgefandi gagnvart sveitarfélögunum. Verkefnið er að sjálfsögðu að láta allar þessar áætlanir ríma saman. 

Frú forseti. Ég ætla að nota hluta af tíma mínum til að koma aðeins inn á ákveðna þætti. Til dæmis varðandi stofnbrautirnar eða þá uppskiptingu þá hefur fjármagninu verið skipt í þessa þætti og jafnvel eftir kjördæmum og sú umræða kom hér upp í dag. Þess vegna skiptir máli í hvaða skilgreinda hóp viðkomandi vegur fer og hlýtur sá umferðarþungi sem vegurinn þarf að bera bæði öryggisins vegna og hreinlega getunnar að spila inn í skilgreininguna. Ég tek undir það og hvet ráðherra og Vegagerðina til að skoða það. Aðeins í sambandi við hafnirnar. Ég kom ekki inn á eitt áðan sem er skortur á tekjum en tekjuskorturinn er verulegur. Hvernig ætlum við að byggja upp hafnirnar? Þeir á Suðurnesjum eru búnir að taka svæðisskipulagið sitt upp og skipta á milli sín hvernig þeir ætla gera það. Það þyrfti kannski að gera í öllum öðrum landshlutum líka. En hvernig fáum við tekjur til að gera þetta á næstu árum? Mætti til dæmis hugsa sér að hluti þess auðlindagjalds sem rennur úr sjávarútveginum renni einfaldlega til viðkomandi hafna í þeim landshluta til uppbyggingar hafna í staðinn fyrir að renna til ríkissjóðs? Væri það ekki skynsamlegri leið, tekjumörkun? Svo að ég nefni það hér. Aðeins í sambandi við landsskipulagið og það sem ráðherra nefndi. Þetta er ákaflega mikilvægt og stór spurning: Hvernig rímar þetta allt saman við aðra stefnu ríkisstjórnarinnar og við aðalskipulag sveitarfélaganna sem eru þeirra helstu plögg?

Hæstv. forseti. Þetta er verkefnið. Þetta er verkefni sveitarfélaganna annars vegar, umhverfisyfirvalda hins vegar og okkar sem stöndum að samgönguáætlun í þriðja lagi að samræma okkar áform þannig að þau myndi eina samfellda heild. Varðandi hafnirnar er staðreyndin sú að þær eru greindar niður í nokkra flokka. Þar á meðal eru hafnir sem eiga að sinna sérþörfum. Hvort heldur er vegna útflutnings á áli þess vegna eða öðrum varningi sem hér er framleiddur er reiknað með að þær verði sjálfsaflandi, að þar komi fjármagn inn. Ég vék að þessu í ræðu minni fyrr í dag og hvatti einnig til þess að þarna yrði sýnd fyrirhyggja í áætlanagerð og að sveitarfélögin þyrftu jafnframt að geta búið við öruggt umhverfi, því að ekki má fara með hafnirnar og verkefni þeirra eins og fór með kvótann, að þegar hann var fluttur úr einu byggðarlagi í annað þá hrundi allt. Hið sama gæti gerst í höfnunum ef því væri að skipta. Þess vegna gilda langtímaáætlanir þarna og þá skipta sveitarfélögin og hafnirnar að sjálfsögðu miklu máli. Varðandi Suðurlandsveginn sem hv. þingmaður vék að þá er hann á áætlun. Við gerum ráð fyrir að ljúka því að gera 2+1 veg á Hellisheiðinni á árunum 2013–2014 og síðan er ráðgert að ljúka veginum frá Hveragerði til Selfoss á árunum 2015, 2016 og 2017 og í beinu framhaldi af því kæmi brú yfir Ölfusá. Hins vegar hefur Vegagerðin bent á að það væri hugsanlega góður kostur að víxla áherslunum þarna, byrja á 

Frú forseti. Ég ætla að bregðast aðeins við nokkrum þeirra atriða sem komu fram í andsvari hæstv. ráðherra. Varðandi Suðurlandsveginn á áætlun þá er það vissulega rétt, eins og ég nefndi hér með Hornafjarðarbrúna, en það er dálítið seint og ég var að ræða það. En er það rétt forgangsröðun, eru það skilaboðin sem samgönguáætlunin sendir út að Suðurlandsvegurinn sé á þessari áætlun en að við tökum til dæmis, svo ég nefni það aftur, Vaðlaheiðargöng á undan? Ég tók þá umræðu hér fyrir um það bil tveimur árum þegar í ljós kom að Suðurlandsvegurinn er sannarlega hættulegasti vegurinn, sá vegur sem hefur valdið mestum slysum og dýrustu og því miður talsvert mörgum banaslysum og því mesta arðsemin fólgin í að laga hann. Aðeins í sambandi við það síðasta, vandinn snýr auðvitað að því að við höfum ekki nægar tekjur, við þurfum að auka tekjurnar. Þá vil ég taka undir ræður félaga minna í dag, Birkis Jóns Jónssonar, Ásmundar Einars Daðasonar og Gunnars Braga Sveinssonar, um að við þyrftum auðvitað að stækka kökuna. En skattstefna og niðurskurður ríkisstjórnarinnar hefur því miður skilað okkur þangað sem við erum. Gott og vel. Eitthvað af því hefur skilað ágætum árangri en það hefur ekki skilað þeim árangri að hér sé nægilegur hagvöxtur og nægilega margir sem greiða skatta og skyldur þannig að við höfum ekki næga peninga í samgönguáætlunina.