Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir um framhaldsskóla, á sér orðið alllangan aðdraganda eins og menn vita. Þegar á árunum upp úr 1970 var mjög farið að ræða um þörf á samræmdri löggjöf um framhaldsskólastigið. Þegar nýskipan skyldunáms skólans hafði verið staðfest með setningu laga um grunnskóla árið 1974 var eðlilegt að endurskoðun næsta stigs í skólakerfinu kæmist á dagskrá sem aðkallandi verkefni. En eins og menn vita eru skólastigin þrjú og enn vantar heildarlög um framhaldsskólastigið. Það var í lok ársins 1974 sem hafin var skipuleg vinna að því að semja frv. um framhaldsskólastigið, og vorið 1977 var frv. til laga um framhaldsskóla lagt fram á Alþingi til kynningar, eins og það hefur verið orðað. Frv. fylgdi mjög ítarleg grg. þar sem m.a. voru reifaðar hugmyndir um einstakar námsbrautir á framhaldsskólastigi, markmið þeirra og innbyrðis tengsl. Síðan hefur frv. af sama stofni, skulum við segja, verið lagt fram þrisvar sinnum, en ekki hlotið afgreiðslu. Rækilegasta umfjöllun á Alþingi hlaut frv. sem lagt var fram á 100. löggjafarþingi veturinn 1978–79, en áður hafði frv. í fyrstu gerð sætt ítarlegri umsagnarmeðferð og verið rætt á sérstökum fundum og ráðstefnum, reyndar mjög víða um land, þannig að frv. og hugmyndirnar, sem í því voru, fengu mjög góða kynningu um landsbyggðina. Ábendingar og tillögur, sem fram komu í þessari umfjöllun, voru hafðar til hliðsjónar við endurskoðun frv. á ýmsum stigum. En, herra forseti, það, sem sérstaklega er vert að taka fram í sambandi við framlagningu frv. að þessu sinni, er að ætlun mín var eindregið sú að flytja jafnframt þessu frv. frv. til heildarlöggjafar um skólakostnað. Ég hef látið vinna að gerð slíks frv. um alllangt skeið, m.a. í samstarfi við sérstaka nefnd á vegum Sambands íslenskra sveitarfélaga. Mikil vinna hefur verið lögð í það verk, og þegar liggja fyrir drög að frv. um heildarlöggjöf um skólakostnað. Í þetta frumvarpsuppkast er safnað saman öllum ákvæðum sem varða skólakostnað á grunnskóla- og framhaldsskólastigi. Ég hygg að það væri að því mjög mikið hagræði og framför að geta lögfest í einum bálki öll ákvæði um skólakostnað sem nú eru dreifð í mörgum lögum. Þetta uppkast að skólakostnaðarlögum, sem ég var að nefna, er enn til meðferðar í ríkisstj. Vonir standa að vísu til að unnt verði að leggja frv. að slíkum skólakostnaðarlögum fyrir yfirstandandi þing, og það hef ég vissulega haft í huga, en samt hefur orðið að ráði að láta það mál ekki tefja lengur lagasetningu um samhæfða námsskipan á framhaldsskólastigi. Rammalög um framhaldsskólastigið eru orðin harla brýn, m.a. vegna örrar þróunar og nýrra viðhorfa í skólamálum sem örðugt er að fella í form gildandi laga. Það er að sjálfsögðu mikilvægt að endurskoða skólakostnaðarlög. En þar sem það verk sækist helst til seint er ekki eftir neinu að bíða að mínum dómi með að flytja nú framhaldsskólafrv., enda mjög liðið á þingtímann. Það merkir að sjálfsögðu, eins og fram kemur í 29. gr. þess frv. sem hér er til umræðu, að kostnaðarákvæði, sem nú gilda, haldi sér um sinn eða þar til sett hafa verið ný lög um skólakostnað. Í aths. með frv. er rakin nokkuð ítarleg þróun sú sem orðið hefur á sviði framhaldsskólanáms víðs vegar um landið á undanförnum árum, bæði að því er varðar aukið framboð námsefnis eða menntunar og breytta starfshætti skóla. Hér skal vísað að mestu til þess sem þar segir, en jafnframt á það bent, að þessi þróun hefur verið mjög í þá stefnu sem mörkuð er í framhaldsskólafrv. Þar hefur m.a. komið til skipulagt samstarf skóla í einstökum umdæmum og landshlutum. Það skipulagningarstarf er mislangt á veg komið, einna lengst er það komið á Norðurlandi og á Austurlandi, en langstyst á Vestfjörðum. Þar er e.t.v. einna örðugast um vik á þessu sviði vegna staðhátta og byggðaþróunar. Nefna má nokkur atriði til marks um hversu umsvif á framhaldsskólastigi hafa aukist síðastliðinn áratug. Árið 1970, fyrir u.þ.b. 12 árum, þegar ný lög um menntaskóla voru sett, voru sex menntaskólar starfandi í landinu. Brautskráðir stúdentar skólaárið 1969–70 voru 556. Síðan hafa tveir menntaskólar bæst við. Meira munar þó um hina nýju skólagerð, fjölbrautaskólana, sem nú eru orðnir sjö, auk tveggja sjálfstæðra framhaldsskóla með fjölbrautasniði. Brautskráðir stúdentar s.l. skólaár, 1980–81, voru 1259. Fjölbrautarskólarnir eru þó síður en svo eingöngu ný námsleið fyrir þá sem stefna að stúdentsprófi, heldur er megineinkenni þeirra, svo sem safnið bendir til, að þar eiga nemendur margra kosta völ um nám til undirbúnings störfum eða framhaldsnámi af ýmsu tagi. Víða hafa fjölbrautaskólarnir m.a. tekið við hlutverki iðnskóla, sem áður störfuðu, þannig að sjálfstæðum iðnskólum hefur fækkað án þess að dregið hafi úr iðnnámi, nema síður sé. Á haustönn 1981 voru samtals um 10 500 nemendur í menntaskólum, fjölbrautaskólum og framhaldsdeildum grunnskóla, en um 12 100 ef með eru taldir nemendur í svonefndum öldungadeildum sem starfa í tengslum við nokkra þessara skóla. Er raunar líklegt að tilkoma öldungadeildanna verði talin með markverðustu nýmælum í íslenskum skólamálum á liðnum áratug, enda hafa þær skipt sköpum um námstækifæri fyrir fjölmarga. Þegar dvalist er við nýjungar á framhaldsskólastigi á áttunda áratugnum er sérstök ástæða till að nefna stofnun Fiskvinnsluskólans árið 1971. Hann starfar nú sem sérskóli að loknu grunnnámi í fjölbrautaskóla og er dæmi um þá samhæfingu náms á framhaldsskólastigi sem framhaldsskólafrv. miðar að. Ljóst virðist að fram undan hljóti að vera mikið verkefni að því er varðar eflingu náms, sem tengist sjávarútvegi og fiskiðnaði innan vébanda framhaldsskólans. Dæmi um breytingar af öðrum toga á síðustu árum eru örlög húsmæðraskólanna. Ýmsar ástæður, bæði í skólakerfinu og þjóðfélaginu almennt, valda því, að starfsgrundvöllur þessara skóla hefur mjög brostið. Það er þó að sjálfsögðu ekki vegna þess, að minni þörf sé orðin á menntun í hvers konar hússtjórnarfræðum, heldur er hér m.a. dæmi þess, hversu nauðsynlegt er að stuttar námsbrautir á framhaldsskólastigi séu í eðlilegum tengslum við annað nám og endi ekki í blindgötu. Þess var áður getið, að frv. til l. um framhaldsskóla hefur fjórum sinnum áður verið lagt fyrir Alþingi, hverju sinni nokkuð breytt frá síðustu gerð, en að stofni og markmiði hið sama. Í frv. því, sem hér liggur fyrir, er stofninn hinn sami, en nokkrar breytingar frá fyrri gerðum. Tvær eru veigamestar. Annars vegar er það sem ég hef áður minnst á: brottfelling fjármálaákvæða, eins og vikið var að hér á undan. Hins vegar hefur ákvæði 21. gr. um yfirstjórn og samráðsaðila verið breytt í þá stefnu að einfalda stjórnunarkerfið. Þannig er nú hið fjölmenna framhaldsskólaráð, sem mörgum þótti ólíklegt til virkra áhrifa, lagt fyrir róða, en í staðinn kveðið á um skyldu ráðuneytisins til að hafa sem víðtækust samráð við þá aðila, sem hagsmuna eiga að gæta, og stuðla á þann hátt að sem mestri einingu um skipulag framhaldsskólastigsins. Eins og tekið er fram í grg. er þó ekki síst hugsað til möguleika heimaaðila í héruðum og landshlutum til að samræma skólamál sín að eigin frumkvæði, eins og gerst hefur víða á undanförnum árum með beinum atbeina ráðuneytisins. Þetta vil ég mjög undirstrika, að þær breytingar, sem orðið hafa á undanförnum árum í þessum efnum, hafa verið unnar þannig að heimamenn hafa haft þar sem mest að segja og mest frumkvæði. Heimilað er í greininni að rn. skipi sérstakar ráðgjafarnefndir. Kemur sú heimild í stað bindandi ákvæða um námssviðs- og námsbrautanefndir. Ákvæði 23. gr., sem fjallar um skólanefndir, hefur verið breytt nokkuð, m.a. á þá lund, að ætíð skuli starfa skólanefndir við framhaldsskóla sem reknir eru sameiginlega af ríki og sveitarfélögum, og skulu þær kjörnar af hlutaðeigandi sveitarstjórnum. Þá er menntmrn. heimilað að skipa skólanefndir við skóla sem reknir eru af ríkinu einu, en misjafnt er hvað núgildandi lög ákveða í því efni. Minnast má á þá breytingu í 2. gr., að þar er nú skýrt tekið fram í lagatextanum sjálfum, sem áður var aths. með frv., að þrátt fyrir samheitið framhaldsskólar geti einstakar skólastofnanir borið sérstakt nafn, tengt stað, hefð eða sérstöku hlutverki, enda verður að leggja á það áherslu, að þetta frv. er ekki til þess ætlað, eins og stundum var látið að liggja, a.m.k. áður fyrr, að leggja ætti niður gamalgróna skóla eða láta skóla endilega renna saman við aðra. Að sjálfsögðu miðar frv. að víðtækri samræmingu framhaldsskólakerfisins. En samruni og samræming eru sitt hvað, og ekki felst í þessu frv., að um það sé að ræða endilega að leggja niður skóla eða láta skóla renna saman án þess að full ástæða sé til eða eðli máls krefjist þess. Lengst af hafa framhaldsskólar verið til baga einangraðir og dálítið afskorðaðir, ef svo má segja, og kerfið fullt af rangölum og blindgötum. Þess vegna er nauðsynlegt að samræma þetta skólastig og fá eðlilegan lagagrundvöll til að byggja á. Það er af þeim sökum sem þetta frv. er mikilvægt. Það veitir þann lagagrundvöll sem í mörgum tilfellum skortir nú, án þess að um sé að ræða svo ósveigjanlegt kerfi að ekki sé neinu hægt að hnika. Það er einmitt það sem ég vil leggja áherslu á, að þetta er hugsað sem rammalöggjöf um skólastigið þar sem hægt er að koma við ýmsum sveigjanleika. Nám á framhaldsskólastigi á að geta fallið inn í samhæft kerfi, bæði að því er varðar skipulag og námsefni. Tilgangurinn er sá, að unnt verði að nýta sameiginlegt grunnnám eða námsþætti á mismunandi námsbrautum sem stefna að fjölbreytilegum markmiðum, með skipan námsefnis í sambærilega námsáfanga verði auðið að marka skýrar og greiðar leiðir milli námsbrauta og til framhaldsnáms. Meginstefnan er sú, að engin námsbraut verði blindgata. Bæði í því efni og að öðru leyti stefnir frv. að auknu jafnræði bóknáms og verklegs náms. Það skipulag, sem frv. gerir ráð fyrir, á að auðvelda að unnt sé að koma við markvissu námi á framhaldsskólastigi víða um land, jafnframt því að gætt sé nauðsynlegrar hagkvæmni í skólahaldi. Sú samræming eða samhæfing, sem hér ræðir um, miðar ekki að fábreytni og einstefnu. Þvert á móti kemur skýrt fram að námsáfangar geta verið metnir jafngildir þótt námsefnið sé ekki nákvæmlega það sama, heldur sambærilegt. Fullkomin samræming er hvorki hugsanleg né æskileg. Á það skal einnig lögð áhersla, að frv. kveður engan veginn á um að allir framhaldsskólar skuli taka upp svokallað áfangakerfi í þeim skilningi að bekkjaskipan verði felld niður. Ég vil einnig leggja á það mikla áherslu, að alls ekki er stefnt að því að leggja niður það form, að sérstök bekkjaskipan sé í skólum. Hins vegar er gert ráð fyrir að námsefni sé skipt í skilgreinda áfanga, hvaða skipan sem annars er á kennslunni. Þá skal og tekið fram til að girða fyrir hugsanlegan misskilning, að því fer að sjálfsögðu fjarri að frv. geri ráð fyrir að allir framhaldsskólar verði með fjölbrautasniði. Fjölbrautaskólar verða eftir sem áður ein af mörgum tegundum framhaldsskóla. Og sama gildir um ýmiss konar sérskóla. Aðalatriðið er að hver skóli geti með eðlilegum hætti gegnt sínu hlutverki í samvirku kerfi framhaldsskóla. Frv. kveður á um að allir, sem lokið hafa námi í grunnskóla eða hlotið jafngilda undirstöðumenntun, eigi rétt á að hefja nám í framhaldsskóla. Hins vegar er heimilað að setja ákvæði um lágmarkskröfur í einstökum greinum til inngöngu í tiltekna námsáfanga, og vil ég minna á þetta atriði. Það er heimilað að setja ákvæði um lágmarkskröfur í einstökum greinum til inngöngu í tiltekna námsáfanga. En þeir, sem orðnir eru 19 ára, eiga þó að geta hafið nám í framhaldsskóla án skilyrða, nema að því er varðar hugsanlegar kröfur um undanfarandi starfsþjálfun. Svo kann að virðast að hér séu dyr framhaldsskólans opnaðar gálauslega. En hafa verður þá í huga að framhaldsskólastigið mun í framtíðinni enn frekar en hingað til spanna flesta þá möguleika sem ungmennum standa til boða um nám skipulega þjálfun til undirbúnings störfum eða framhaldsnámi. Verður varla við það unað, að nokkrum sé að óreyndu bægt frá tækifæri til að nýta þá möguleika með einhverjum hætti ef geta leyfir. Frv. gerir ráð fyrir að framhaldsskólum verði gert kleift að sinna og stuðla að fullorðinsfræðslu með ýmsu móti, enda ætti sú námsskipan, sem frv. kveður á um, að henta vel í því skyni. Loks stefnir frv. að auknum áhrifum sveitarfélaga á skipan framhaldsskólamála, enda hafa þau áhrif á ýmsan hátt vaxið undanfarin ár. M.a. er gert ráð fyrir að fræðsluráð, sem kjörin eru samkvæmt grunnskólalögum, skuli einnig fjalla um málefni framhaldsskóla, hvert i sínu umdæmi, eftir því sem við getur átt. Ef þetta frv. nær fram að ganga er þar með fengin lagaumgjörð og grundvöllur undir áframhaldandi starf að þróun framhaldsskólakerfisins. Það bíða mörg og viðamikil verkefni, m.a. í námsskrárgerð. Ekki síst fyrir þær sakir er von mín að það takist að leggja fullnaðarafgreiðslu á frv. á þessu þingi. Í þessu frv. felst það sem sagt, að sett verði heildarlöggjöf um samræmdan framhaldsskóla og reglugerðir um einstakar námsbrautir og stofnanir eftir því sem nauðsynlegt kann að reynast í framkvæmd. Öllum, sem lokið hafa námi í grunnskóla, skal standa til boða 1–4 ára nám, hvort sem stefnt er að sérhæfingu til starfs, almennu námi eða undirbúningi til náms á háskólastigi. En eins og ég gat um áðan gefur nemandi, sem orðinn er 19 ára, hafið nám í framhaldsskóla án þess að fullnægja inntökuskilyrðum laganna. Leitast skal við að hafa góða menntunaraðstöðu fyrir alla, hvar sem þeir eru búsettir á landinu. Framhaldsskólinn skal skipulagður sem ein heild, en greinist í nokkur meginsvið til hagræðingar sem hvert um sig skiptist í námsbrautir. Nám á hverri námsbraut miðar að almennri menntun og undirbúningi til framhaldsnáms eða sérhæfingu til starfs, eftir því hvernig námsáföngum er raðað saman. Námslok geta orðið í námi eftir 1, 2, 3 eða 4 ár, sem er lengsti tími sem framhaldsskóli starfar, eftir því að hvaða marki er stefnt. Þó að gert sé ráð fyrir skilgreindum námslokum eftir eitt ár eða fleiri, getur hver einstaklingur, sem hættir námi, haldið áfram síðar á sömu námsbraut eða annarri og fengið að fullu viðurkenndar þær einingar sem hann hafði áður aflað sér. Gert er ráð fyrir því, eins og ég gat um áðan, að framhaldsskólarnir eigi hlut að fullorðinsfræðslu, sem vissulega er brýnt mál en alls ekki vandalaust að skipuleggja. Fullorðnir skulu eiga aðgang reglulega að námsáföngum skólanna, og auk þess er gert ráð fyrir að kennsluaðstaða í framhaldsskólum verði nýtt fyrir almenna fræðslustarfsemi eftir því sem kostur er. Loks vil ég geta þess, að gefa skal út námsskrár sem marka meginstefnu í námi og þjálfun nemenda, hvort heldur námið fer fram í skóla eða á vinnustað. Við gerð námsskrár skal taka mið af nauðsynlegri þekkingu, þjálfun í starfi eða undirbúningi til áframhaldandi náms svo og mismunandi námshæfni nemenda. Leitast skal við að tryggja samræmingu náms í sömu námsgrein á mismunandi námsbrautum eftir því sem unnt er, en jafnframt nauðsynlega sérhæfingu eftir námsmarkmiðum. Námsskrár hafa þegar verið gefnar út allvíða, t.d. samræmd námsskrá fyrir Norðurland sem tók gildi í upphafi síðasta skólaárs, þannig að segja má að allt Norðurland vinnur eftir samræmdri námsskrá. Allir skólar í Norðurlendingafjórðungi eru nátengdir í gegnum þessa námsskrá þannig að eðlilegar leiðir liggja þar á milli skóla. Þessi námsskrá var vissulega samin fyrir frumkvæði menntmrn., en eigi að síður voru það heimamenn á Norðurlandi sem unnu að þessari námsskrá sjálfir og gengu frá sínum málum. Það voru skólastjórar eða skólamenn í fjórðungnum og sveitastjórnarmenn sem unnu fyrst og fremst að þessu máli. Þannig er þegar byrjað að samræma skólakerfið eftir þeim heimildum sem til eru í lögum. Hins vegar finnst mönnum, að ýmislegt skorti á að nægar heimildir eða öruggar heimildir séu til fyrir þetta stig, eins og það er hugsað, og það er af þessum ástæðum sem þetta frv. er samið, hefur lengi verið á döfinni og menn gera sér vonir um að það geti orðið að lögum. Ég held að það sé fyrir flestra hluta sakir ákaflega mikilvægt að þetta frv. um framhaldsskóla verði í öllum meginatriðum að lögum. Sú þróun skólamála, sem smám saman hefur verið að ryðja sér til rúms í landinu síðustu 10–12 ár og reyndar hlotið almenna viðurkenningu, krefst þess mjög ákveðið, að sett verði grundvallarlög sem hægt er með réttu að byggja þessa þróun á. Herra forseti. Ég skal ekki hafa þessi inngangsorð fleiri, en ég vænti þess, að þegar umr. lýkur gangi málið til hv. menntmn. Ég vænti þess, að ég geti komist að samkomulagi við deildina um að þessari 1. umr. geti lokið í dag og málið gangi til nefndar. Það er að nokkru leyti af eigingjörnum hvötum sem ég bið um þetta, vegna þess að ég er að fara úr landinu á sunnudagsmorgun og verð nokkuð lengi í burtu. Mér þætti ákaflega vænt um ef deildin vildi verða við þeim tilmælum mínum að afgreiða þetta mál til nefndar áður en ég fer í það ferðalag.



Herra forseti. Hér er um að ræða frv. til l. um framhaldsskóla og það er ekkert smáræðis frv. Það er ákaflega þýðingarmikið mál og þarf raunar ekki að taka það fram. Það eru komin 8 ár, að ég hygg, síðan sett var nefnd á vegum menntmrn. til að vinna að þessu máli. Ég hygg að það séu komin 6 ár síðan fyrsta frv. kom fyrir Alþingi. Hæstv. ráðh. sagði áðan að fjórum sinnum hafði verið lagt fram á Alþingi frv. til laga um framhaldsskóla. Og nú er þetta frv. lagt fram. Ég vil segja það, að mér finnst ekkert óeðlilegt við það, að við fáum að sjá þetta frv. En mér kom nokkuð á óvart það sem hæstv. menntmrh. sagði, að hann gerði ráð fyrir eða óskaði eftir að þetta frv. yrði afgreitt sem lög á þessu þingi. Mér kemur mjög á óvart að svo vandasamt mál og margþætt sem þetta skuli vera lagt fram þegar hefur sigið svo mjög á seinni hluta þessa þings sem raun ber vitni og ekki er komið fram frv. um fjármál skólanna sem hefði þurft að fylgja þessu frv., eins og hæstv. ráðh. benti sjálfur á. Ég hefði haldið að ef hefði átt að vera einhver von til að afgreiða þetta frv. á þessu þingi með skaplegum hætti þannig að það fengi þá meðferð á þingi sem það verðskuldar, svo þýðingarmikið mál, þá hefði þetta mál þurft að koma fram í byrjun þings eða a.m.k. fyrir hátíðar. Ég sagði að ég ætti erfitt með að skilja þetta og þeim mun fremur þar sem ég þekki ekki hæstv. menntmrh. að því að vera neinn flaustrari í þýðingarmiklum málum. Það hefur aðeins skotið upp þeirri hugsun hjá mér, að kannske væri þetta nýtilkomið og einhverjir aðrir aðilar hefðu verið að líta á málið með þeim árangri, að það hafi verið nú lagt fram svo síðla á þingi í þeirri von að það fengi afgreiðslu á þinginu. Nú hef ég ekkert á móti því, að sett sé rammalöggjöf um framhaldsskóla. Það þarf að sjálfsögðu að gera slíkt. En það er mikil spurning hvernig þau lög eiga að vera í ýmsum efnum. Það er engin tilviljun að 8 ár eru síðan farið var að vinna að þessari frumvarpsgerð. Það er engin tilviljun að 6 ár eru síðan fyrsta frv. var lagt fram. Og það er engin tilviljun að lögð hafa verið fram fjögur frumvörp og nýjar breytingar hafa verið i öllum þessum frumvörpum. Spurningin er: Erum við nú allt í einu komin á leiðarenda? Auðvitað hlýtur að draga að því og ég vona að við séum á réttri leið. Ég vil segja það strax, að mér virðist að þetta frv. sé að ýmsu fremra því síðast var lagt fram. Hvers vegna þarf að gá svo vel til veðurs í þeim efnum sem hér er um að ræða? Það er af því, sem við erum öll okkur meðvitandi um, hve þýðingarmikil skólamálin og menntunarmálin eru þjóðinni. Í því sambandi er á margt að líta. Ég vil við þessa umr. draga fram nokkrar hugleiðingar í þessu sambandi. Það verður að leggja áherslu á að skólarnir þjóni þörfum einstaklinga en lúti jafnframt aðstæðum í atvinnu- og þjóðlífi. Til þess að svo megi verða er nauðsyn að stjórnunarvaldi í skólakerfinu sé dreift svo sem nokkur kostur er, þannig að nánustu nágrannar hvers skóla, þeir sem njóta þjónustu hans, og þeir, sem nota hana, hafi sem beinustu stjórnunarleg tengsl við hann. Þegar settar eru reglur um opinbera stofnun eða stofnanir hlýtur ævinlega að vera álitamál hversu nákvæmar reglurnar skull vera, hvort rétt sé að reyna að binda allan rekstur og alla stjórnun stofnunarinnar í einstökum atriðum fyrir fram eða hvort rétt sé að láta reynslu og störf ráða rekstri og stjórnun að mestu, en setja aðeins grófan regluramma er marki stofnun umsvifasvið og komi reglu á helstu tengsl stofnunarinnár við aðra aðila. Því einfaldari, hnitmiðaðri og óbreytilegri sem tilgangur stofnunarinnar er, því áleitnari verður sú tilhneiging að setja henni nákvæmar reglur. Því fer fjarri að tilgangur skóla eða skólakerfisins sé einfaldur, hnitmiðaður og óbreytanlegur. Þvert á móti eru skólarnir með þeim stofnunum hins opinbera sem eru flóknastar, margbreytilegastar og breytanlegastar. Dreifð stýring og þar af leiðandi víðar rammareglur um rekstur, framkvæmd og samskipti við aðra aðila falla því betur að starfi skólanna og skólakerfisins en mjög fastar og bindandi reglur um einstök atriði. Með tilliti til þessa þarf að set ja skólakerfinu, eins og það er í dag, reglur sem kerfið getur starfað eftir, en ekki binda rekstur og framkvæmd í einu og öllu, eins og frv. það, sem við nú ræðum, tvímælalaust stefnir að. Samkv. almennum stjórnunarlegum rökum ber að gjalda varhug við þessu frv., en að auki má í rekstri fjölbrautaskólanna, sem á síðustu árum hafa verið stofnaðir í tilraunaskyni, finna ýmis sérstök rök er mæla gegn því, að fjölbrautaskólarnir verði einir gerðir að fyrirmynd allra framhaldsskólanna. Námsskrár þessara skóla eru víða enn mjög ófullkomnar og óvíst um örlög nemenda sem þar sækja nám. Og enn er engin sérstök rök að finna er styðji það, að skipulag fjölbrautaskólanna sé það sem best hentar alls staðar við íslenskar aðstæður. Það er engin opinber greinargerð til fyrir þessu efni né heldur hefur nokkurs staðar verið gerð skipuleg tilraun til að gera grein fyrir þeirri reynslu sem þegar hefur fengist hér á landi af fjölbrautaskólum, og voru þeir þó stofnaðir i tilraunaskyni. Reglur, sem settar væru skólakerfinu nú, ættu að vera í víðum lagaramma sem gerði kleifan rekstur framhaldsskóla, sem nú eru starfræktir, í núverandi formi, en miði jafnframt að því, að skólarnir verði skipulega skoðaðir þannig að setja mætti nákvæmari lög án þess að raska þó þeim víða ramma sem nú væri settur. Í slíkum rammalögum ættu að vera almenn ákvæði, svo sem um réttindi nemenda, verkefni nemmtmrn. og fjármál, án þess að skoðaðar séu þar sérstakar aðstæður eða sérstök vandkvæði einstakra skóla, héraða eða tegunda framhaldsnáms. Mikilvægt er að raunverulegar kunnáttukröfur við nám eða við starf að loknu framhaldsskólanámi ráði því, hvað nemendum er kennt í framhaldsskóla og þá jafnframt hvaða réttindi nemendur hafi að framhaldsskólanámi loknu, - og þá jafnframt að þeir, sem taka við nemendum úr framhaldsskóla, ráði sem mestu um það, hvað nemendum er kennt í framhaldsskólunum. Þetta miðar að því að skólinn taki mið af ytri aðstæðum, af því sem gengur og gerist í atvinnulífi og frekara námi. Í frv., sem hér liggur fyrir er gert ráð fyrir að námskröfur og námsefni á hverju sviði séu ákvörðuð af menntmrn. eða beinlínis á vegum þess. Frv. miðar að því að einskorða frumkvæði við rn. og þar með í menntakerfinu sjálfu. Þetta hlýtur óhjákvæmilega að leiða til þess, að innri viðmiðanir skólakerfisins ráði að mestu ákvörðunum um einstök atriði. Þá er og mikilvægt að aðferðir við ákvörðun sérgreinds námsefnis séu líklegar til að sneiða hjá blindgötu í námsskipulagi og námsvali. En frv. lofar ekki góðu í þeim efnum. Í fjölbrautaskólunum, sem nú starfa, hefur það borið við, að stofnað hefur verið til sérgreinds náms án samráðs við atvinnulífið og án þess að tryggt sé að nemendur geti fengið nokkur réttindi að námi loknu. Blindgötur gagnvart atvinnulífi eða gagnvart frekara námi eru miklu alvarlegri en blindgötur innan framhaldsskólanna sjálfra. Úr hinum síðari vandræðum geta skólarnir auðveldlega ráðið sjálfir, einkum ef þeir hafa hæfilega frjálsar hendur um daglega framkvæmd. Á vissum sviðum kann sá sveigjanleiki, sem einingaskipting námsins gefur, að vera eftirsóknarverður einmitt til að leysa slík vandræði innan skólanna. Þó er einingaskiptingin alls ekki nauðsynleg forsenda þess, að slík vandamál verði leyst. Þaðan af síður er einingaskiptingin í sjálfu sér og ein nokkur lausn á þessu vandamáli. Verkefni menntmrn., sem varða framhaldsskólana, má greina eftir tveim meginsjónarmiðum: annars vegar að rn. séu aðeins fengin verkefni sem það veldur, svo fáliðið sem það er, en hins vegar að því sé falin sérstök umsjón með því námsefni í grunngreinum sem öllum ætti að vera sameiginlegt. Það er greinilegt, að til eftirlits með framkvæmd eftir settum reglum þarf minni umsvif en til frumkvæðis um framkvæmd í þessu efni. Rn. getur greinilega ekki af eigin rammleik gert öllum nauðsynlegum eða æskilegum námsbrautum framhaldsskólanna nægileg eða sæmileg skil frá grunni, þótt það gæti vel lítið eftir því, að settum reglum sé framfylgt. það eru nokkrar námsgreinar, fremur fáar, sem eru grundvöllur þess, að menn geti með eðlilegum hætti tekið þátt i þjóðlífi eða nýtt sér það sem í þjóðlífinu er á boðstólum. Þar sem þessar greinar ættu að ná til allra og vera sameiginlegur grunnur alls náms er eðlilegt að einn aðili hafi forsjá þeirra á hendi, enda eru þær svo fáar að einn aðili getur þetta vel. Jafnframt þarf rn. að koma á, halda við og greiða fyrir sambandi milli skólastiga. Á þetta hefur mjög skort. Skólastigin þrjú hafa að mestu verið ein um sín mál og horft í eigin barm. Eins hefur skólunum verið skipt formlega eftir skólastigum. Vafalaust er þetta eðlilegt í ýmsu tilliti þar sem skólastigin fylgja nokkuð eðlilegri skiptingu á þroska nemenda. En þótt þannig sé eðlilegt að mismunandi viðmiðun sé höfð á skólastigunum þremur er hitt fráleitt, að skólarnir skuli ekki hafa nein samskipti milli skólastiga. Þessi skortur á eðlilegu sambandi milli skólastiga er án efa ein meginorsök þess, að nú þykir nauðsyn að löggjafinn láti framhaldsskólana sérstaklega til sín taka. Framhaldsskólarnir hafa vegna sambandsleysis við hin skólastigin tvö hvorki getað lagað sig að breytingunum, sem orðið hafa á grunnskólunum, né heldur skilað eigin breytingum upp á háskólastig. Löggjafinn ætti vafalaust fyrst og fremst að huga að skólakerfinu í heild og við það ætti hann einkum að horfa til þess, að mismunandi starfseiningar gefi gengið saman að verki og gert það í raun. Herra forseti. Ég hef komið hér með nokkrar hugleiðingar sem mér þótti rétt að setja fram sem almennar athugasemdir við þessa umr. Í almennum hugleiðingum hefði verið eðlilegt að taka eitt veigamikið atriði sem ég hef ekki komið að, og það eru fjármál framhaldsskólanna. En mér þykir ekki ástæða núna til að ræða það mál ítarlega með tilliti til þess, sem hæstv. menntmrh. sagði áðan, að það er frá hans hendi von á frv. um heildarlöggjöf um skólakostnað. Það væri ástæða einnig til að víkja að fleiri grundvallaratriðum sem hljóta að koma inn í þessa umr., en ég skal ekki gera það á þessu stigi málsins. Það er reyndar svo, að það vakna ákaflega margar spurningar varðandi þetta mál og varðandi það sem gerst hefur frá því að síðasta frv. var lagt fram. Þá hafði verið leitað umsagna margra og þýðingarmikilla aðila. Ég vil leyfa mér að spyrja hæstv. menntmrh. að því, hvort nú, þegar þetta frv. var samið og er lagt fram, hafi á ný verið leitað umsagnar þessara aðila. Ég spyr ekki að þessu að ástæðulausu. Ég spyr að því vegna þess, að þróunin er ör í þessum málum og viðhorf breytast skjótt. Þó að lögð hafi verið fram umsögn fyrir 3–4 árum, kann nú að vera ástæða til að leita eftir nýrri umsögn, jafnvel frá sömu aðilum. Auk þess hygg ég að það sé rétt hjá mér, að sumir aðilar hafi 1978 óskað eftir að fá að tjá sig frekar um þetta mál en þeir gerðu þá eða höfðu gert þegar frv. var lagt fram. Í þessu sambandi leyfi ég mér að spyrja sérstaklega hvort núna hafi verið leitað umsagnar Háskóla Íslands. Ég spyr hæstv. ráðh. líka um það, hvort við samningu þessa frv. eða við undirbúning að því hafi verið leitað umsagnar samstarfsnefndar framhaldsskóla. Þá leyfi ég mér að spyrja hæstv. ráðh., af því að það varðar mjög þetta mál, hvað líði meðferð á þál. sem samþykki var 19. maí 1981 um athugun á því, hver áhrif breytingar á skólahaldi hafi haft á árangur nemenda í grunnskólum og framhaldsskólum. Þessi þáltill. var flutt af hv. þm. Ragnhildi Helgadóttur, Halldóri Blöndal og Steinþóri Gestssyni á sínum tíma, fékk hinar bestu undirtektir í þingi og var samþykkt fyrir nálega einu ári. Ég spyr hæstv. ráðh.: Hefur sú könnun, sem þarna var gert ráð fyrir, verið gerð? Í þessari þá. segir að Alþingi fell menntmrn. að kanna eða láta kanna svo sem enn er frekast kostur hver áhrif nýlegra breytinga á skólahaldi og skipulagi skóla hafi orðið á ástundun og árangur nemenda í grunnskólum og framhaldsskólum. Í raun og veru eru fjölmargar aðrar spurningar sem koma upp í huga mér. En einhvers staðar verður að láta staðar númið, og ég vil fyrst fá svör við þeim veigamiklu spurningum sem ég tel mig hafa borið fram nú þegar. Það er svo sem freistandi að spyrja um ýmsar breytingar sem hafa orðið frá frv. sem lagt var fram 1978. Um sumar breytingarnar er mér ekki algerlega ljóst hvaða ástæður eru fyrir þeim. Það mætti t.d. spyrja að því, hver sé ástæðan til að með þessu frv. eru felldir út úr framhaldsskólakerfinu skólar eins og Leiklistarskóli Íslands og Myndlista- og handíðaskóli Íslands, um leið og teknar eru inn í frv. fávitastofnanir og Samvinnuskólinn. Þetta er e.t.v. ekki ein af erfiðustu spurningunum sem um er að ræða, og ég þykist vita að hæstv. ráðh. eigi gott með að skýra þetta. En mér finnst skýringin ekki liggja á borðinu. Þannig gæti ég, eins og ég sagði áðan, komið með fleiri spurningar, en ég sé ekki ástæðu til þess á þessu stigi. Ég vil aðeins ítreka það, að skoðun mín er sú, að það sé nauðsynlegt að setja heildarlöggjöf um framhaldsskóla, rammalöggjöf í þeim anda sem ég hef komið nokkuð inn á í hugleiðingum mínum. Þegar ég segi að það þurfi að gjalda varhug við þessu frv., þá á ég ekki við að við eigum ekki að setja löggjöf um þetta efni, heldur að við eigum að freista þess að bæta frv., halda áfram á þeirri braut, sem farin hefur verið frá því að fyrsta frv. var lagt fram á Alþingi, og vita hvort okkur gæti ekki miðað eitthvað betur áfram í rétta átt. Ég hygg að allar breytingar fram að þessu - ég vil ekki segja undantekningarlaust - hafi verið til hins betra og svo sé um veigamestu breytingarnar í þessu frv.. að þær séu til bóta frá fyrra frv. En ef við ættum okkur að afgreiða þetta mál svo vel sem vert er, þá óttast ég að það sé of skammur tími til stefnu, vegna þess hve frv. er seint lagt fram og vegna þess að fylgifrv. þess, eins og hæstv. menntmrh. gat um, frv. um heildarlöggjöf um skólakostnað, er ekki enn farið að sjá dagsins ljós.



Herra forseti. Það er viðamikið mál sem hér er til umr., frv. til l. um framhaldsskóla, og ég tel mjög miður að þetta frv. er svona seint fram komið, þegar langt er liðið á þingtíma, og einnig að það skuli vera tekið til 1. umr. á degi sem þessum, þar sem í raun og veru er um aukafund að ræða. Ég held að menn hefðu óskað eftir að geta gefið sér betri tíma til að ræða þetta mál áður en það fer til nefndar. Þetta minnir nokkuð á þegar frv. til l. um Sinfóníuhljómsveit Íslands var lagt fram á síðasta þingi. Það var gert mjög skömmu fyrir þinglok, og ég held að engum hafi blandast hugur um að það mál yrði ekki afgreitt á því þingi, enda varð sú raunin. Hins vegar var það mál tekið upp aftur í byrjun þessa þings, er nú á leiðinni í gegnum þingið og því ber að fagna. Hv. 4. þm. Vestf. hefur komið inn á þau atriði flest sem ég hefði viljað gera aths. við og spyrja um. Það var t.d. varðandi það, til hverra hafi verið leitað við endursamningu þessa frv., við hverja hafi verið haft samráð af þeim sem höfðu fjallað um fyrri frv. Ég vil leggja áherslu á það, að miklu máli skiptir að samvinna og tengsl séu milli þeirra aðila sem hafa með nemendur að gera, skólanna annars vegar og atvinnulífsins hins vegar, og ekki síst í málum eins og hér er verið að ræða, um samræmdan framhaldsskóla. Það hefur verið talað um samræmda námsskrá og námseftirlit, og það hlýtur að sjálfsögðu að vera meginforsendan fyrir því, að þetta megi heppnast. En þegar verið er að tala um námsskrá kemur mér oft í hug, að það eru til margar og góðar námsskrár og þær gefa góð fyrirheit, en það fer minna fyrir því, að unnt sé að nýta þær til fulls í sambandi við skólastarfið eða reksturinn. Þá kom mér í hug atriði sem hafa verið ofarlega i huga mínum að undanförnu, t.d. varðandi kennslu í heimilisfræðum í skólum, sem er mjög þýðingarmikið atriði nú á tímum að sé lögð áhersla á í grunnskólum. En ég veit ekki betur en það sé ákaflega ófullnægjandi um landið almennt, hvað hægt er að gera í þeim efnum þó að námsskráin lofi góðu. Það er að sjálfsögðu margt jákvætt við þetta frv., og það má segja að aðalatriðið sé að sem flestir fái tækifæri til að mennta sig, hver eftir sínum áhuga og hæfileikum, og fullorðinsfræðslan, sem nú þegar er komin víða, er einnig mikilsvert atriði. Samband ísl sveitarfélaga hefur lagt áherslu á að sett verði lög um framhaldsskóla, og hefur verið fjallað um fyrri frumvörp á þeim vettvangi. Þetta frv. hefur greinilega tekið breytingum með tilliti til ábendinga og athugasemda, og það kom fram í ræðu hæstv. ráðh. áðan, að frv. stefni að auknum áhrifum sveitarfélaganna varðandi þessi mál, þ.e. framhaldsskólana, og ber að sjálfsögðu að fagna því. En það er eitt stórt gat í öllu þessu máli. Þó að talað sé hér um ramma að lögum er ramminn ekki nema hálfur, það vantar kostnaðarhliðina, og á meðan kostnaðarhliðin leggur ekki fyrir er útilokað að taka afstöðu til þessa frv. eða afgreiða það. Ég veit að það er ekki ætlun hæstv. ráðh. eða ríkisstj. að koma sveitarfélögunum á vonarvöl með þessu frv. ef að lögum yrði núna. En miðað við þau kostnaðarlög, sem fyrir eru, og ef kostnaðarhliðin verður ekki tekin til afgreiðslu samhliða þessu frv. gæti svo farið víða og ekki síst hjá stærri sveitarfélögunum. Þetta vel ég leggja áherslu á, að þrátt fyrir að það sé margt gott í þessu frv. að finna og það komi væntanlega að því að hægt verði að afgreiða það, þá er útilokað að gera það nema hafa kostnaðarhliðina jafnhliða.



Herra forseti. Ég vil láta það koma fram vegna þeirra tveggja ræðna, sem hér voru haldnar síðast, að í samráði við hæstv. menntmrh. hef ég ákveðið sem formaður menntmn. þessarar deildar að þetta mál fái mjög ítarlega og vandaða meðferð í nefndinni. Við munum tryggja að leitað verði álits þeirra aðila sem málið snertir, og ýmsir þeirra hafa þegar haft samband við mig vegna þess. Þótt málið komi til umr. hér í deildinni á þeim tíma sem þm. hafa tekið eftir, þá ber ekki að skilja það svo, að frv. eigi ekki að fá vandlega skoðun hér í þinginu. Þvert á móti er það ætlun mín í samvinnu við hæstv. ráðh., að menntmn. gefi sér góðan tíma til þess að afla ítarlegra gagna og upplýsinga um þetta frv. - Ég vildi láta þetta koma hér fram.



Herra forseti. Ég vil þakka þær umr. sem hér hafa orðið um frv., og ég skal fúslega játa að ég hefði gjarnan viljað að þetta frv. hefði verið rætt á öðrum tíma. En ég vil nú í fullri vinsemd segja við hv. 4. landsk. þm., að það er ekki mér að kenna að þetta frv. er til umr. svona síðla á föstudegi, undir helgina, heldur held ég að aðrir hafi óskað eftir að á miðvikudaginn yrði frestað umr. sem ég taldi að vel hefði mátt fara þá fram, því að frv. var útbýtt á þriðjudag. Ég held það hafi liðið eðlilegur tími til að taka það fyrir á miðvikudaginn. Hins vegar féllst ég fúslega á að því yrði frestað til þessa dags. Ég hef haft gott samstarf við forseta deildarinnar um það efni, og hv. þm. vita um ástæðuna fyrir því, að mér er nokkuð í mun að málið fái umr. í þessari viku en hún dragist ekki. Ég vil líka til að gera langa sögu stutta taka það fram, að að sjálfsögðu ætlast ég til og vænti þess, að þetta frv. verði að fullu rætt í menntmn. og fái þar alla þá meðferð sem frv. af þessu tagi þarf að fá og eðlilegt er að það fái. Vissulega er það rétt, að þessu frv. fylgja ekki margar umsagnir enn þá, það fylgja því ekki neinar sérstakar umsagnir aðila, sem áhuga hljóta að hafa á þessu máli, eins og gerð frv. er nú nákvæmlega. Það er hverju orði sannara. Ég vona satt að segja að menntmn. fái tækifæri til að leita sem víðast umsagna um frv. og fjalla um það eins ítarlega og frekast er kostur. Ég hlýt þó að nefna aftur og ítreka það sem ég hef sagt, að ég legg afar mikið upp úr því, að hv. deild ljúki meðferð málsins að sínu leyti og geti greitt þannig fyrir för frv. í gegnum þingið. Hv. þm., sem hér hafa talað, hv. 4. þm. Vestf. og hv. 4. landsk. þm. einkum, hafa rætt allítarlega um frv. efnislega og lýst viðhorfum sínum gagnvart frv. Ég get vel og fúslega tekið undir margt af þeim hugleiðingum sem fram komu í þeirra máli, þó að mér finnist reyndar að sumt af því, sem fram kom í máli hv. 4. þm. Vestf., þurfi vissrar athugunar við af minni hálfu, t.d. hugleiðingar hans um einskorðað frumkvæði menntmrn. sem hv. þm. ræddi um. Mér finnst að hann leggi þar helst til mikið í orðin og lesi e.t.v. ekki alveg rétt úr því sem í frv. stendur. Það er auðvitað ljóst mál að menntmrn. fer með skólamálin í ríkisstj. Það eru tiltölulega mjög fáir skólar í landinu sem ekki lúta að menntmrn., og ég hygg að það séu margir sem telja að jafnvel þeir skólar, sem eftir eru og utan rn. standa, ættu að heyra undir menntmrn. Að þessu leyti til er óhjákvæmilegt, að frumkvæðisréttur menntmrn. sé verulegur í raun. En mig langar til að benda hv. 4. þm. Vestf. á að í VII. kafla þessa frv. er rætt um stjórn og samráðsaðila, eins og það heitir í kaflafyrirsögn, og þar er að sjálfsögðu fyrst þess getið. að menntmrn. fari með yfirstjórn þessara málefna. Hins vegar kemur greinilega fram, þó að ég fari ekki að lesa allt þetta langa mál, að það er ætlunin og það er stefna frv., að menntmrn. hafi sem víðtækust samráð við aðila sem skólamál snerta. Og ég vil leggja á það mikla áherslu, sem ég minntist reyndar á í ræðu minni áðan, að ég tel að með þessu frv. sé einmitt verið að fela sveitarstjórnum t.d. og ýmsum umboðsaðilum úti um landið meira áhrif á skólamálin en verið hefur til þessa. Við skulum hugsa okkur það t.d., að ef við litum á framhaldsskólastigið eins og það er núna, þá er það næstum undantekningarlaust svo eða hefur lengst af verið undantekningarlítið svo, að framhaldsskólarnir hafa verið reknir af ríkinu. Ríkið hefur t.d. haft algerlega með að gera menntaskólana í landinu, ýmiss konar sérskóla. eins og Vélskóla, Stýrimannaskólann, þannig að ríkið hefur haft afar mikið yfir þessu stigi að segja. Með þessu frv. er verið að reyna að dreifa þessu frumkvæði og verið að fá sveitarfélögin meira til samstarfs við ríkisvaldið um rekstur skólanna og að halda þeim úti. Um þetta eru engan veginn allir sammála. Ég þekki ákaflega marga, þ. á m. skólamenn, ekki síst skólastjóra, sem finnst að þessi breyting sé ekki til bóta, t.d. hvað varðar menntaskóla og suma sérskólana, að taka þá að nokkru leyti undan valdi ríkisins og skipta ábyrgðinni og eignarhaldinu á milli ríkis og sveitarfélaga, eins og þetta frv. stefnir mjög að. Það eru alls ekki allir ánægðir með þetta, það er síður en svo. Þeir segja sem svo, að það sé eðlilegast og þægilegast að hafa aðeins við einn aðila að kljást í sambandi við rekstur skólanna. Að sumu leyti er þetta rétt. En eigi að síður held ég að fyrir okkur, sem eru fulltrúar landsbyggðarinnar, sé heppilegra og eðlilegra að heimamenn hafi veruleg ítök í rekstri skóla á framhaldsskólastigi eins og þeir hafa áhrif á reksturinn á grunnskólastiginu, og að þessu leyti fylgi ég af fullri einurð og sannfæringu því sem stendur í frv. sem nú er til umr. Ég held að það sé til bóta að dreifa þessari ábyrgð á fleiri aðila, frekar en að ríkið hafi það eitt hjá sér. Þetta vil ég að komi fram þó að hitt sé auðvitað alveg rétt, að menntmrn. sé býsna umfangsmikið og það sé sterkt rn. á margan hátt. Fyrsti lærði íslenski sálfræðingurinn og uppeldisfræðingurinn var beinlínis ráðinn til þess í mörg ár að kynna sér skólamálastefnur erlendis og gera síðan tillögur til Alþingis og þáv. ríkisstj., sem var aðeins einn ráðh., um þetta efni. Síðan voru tillögur Guðmundar Finnbogasonar teknar svo til lítið breyttar og lagðar fyrir Alþingi sem frv. Það var kjarninn í fyrstu fræðslulögunum sem hér voru sett 1907. Þetta tók mjög langan tíma. Guðmundur Finnbogason og ráðh. voru að vinna að þessum málum í 4–5 ár. Ég minnist líka grunnskólalaganna sem voru samþykkt eftir að ég kom á þing. Fyrst kemur það frv. fram á þingi 1969. Það varð ekki að lögum fyrr en 1974 og hafði þá verið flutt ár eftir ár án þess að verða útrætt. Þessi saga endurtekur sig vissulega þegar við erum að fjalla um framhaldsskólastigið. Það tekur mjög langan tíma að ræða þetta mál og vinna, ef svo má segja, þessum hugmyndum nægilegt fylgi meðal alþm., meðal sveitarstjórnarmanna, meðal skólamanna og yfirleitt landsmanna. Ég tel að það sé fremur af hinu góða en illa, að löggjöf sem á að standa langan tíma og horfir til verulegra breytinga, fái mjög víðtæka umfjöllun, og í rauninni sakar ekki þó að það taki nokkur ár að koma henni á. Að þessu leyti til held ég að það sé ekkert saknaðarefni þó að það hafi tekið nokkuð langan tíma að fjalla um þetta frv. og fyrirrennara þess. En samt sem áður er nú komið að því, held ég, að við getum farið að ljúka þessari umr. og festa í lög það sem við höfum verið að ræða og langflestir eru í megindráttum sammála um. Það er af þeim sökum sem ég vænti þess, að hv. þd. taki þetta frv. til mjög gaumgæfilegrar athugunar og þó með það að markmiði, að deildin geti lokið málinu og komið því áfram til Nd. Mig langar til að víkja að ákveðnum spurningum sem fram komu í hugleiðingum hv. 4. þm. Vestf. Í fyrsta lagi spurði hann hvort leitað hefði verið víðtækrar umsagnar um frv. nú, m.a. hjá háskólanum. Ég hlýt að segja að það hef ég ekki gert skipulega, en ég hygg þó að mjög margir aðilar í skólakerfinu sjálfu og meðal sveitarstjórnarmanna þekki m jög vel efni frv. eins og það er nú. Menn vit að þetta er stofninn, þetta er sami stofn og verið hefur undanfarin ár, með nokkrum breytingum sem rétt hefur þótt að taka inn í frv. og flytja að þessu sinni, enda hlutu svo víðtækar umr. sem farið hafa fram um þetta mál að leiða til ýmiss konar breytinga á frv. Ein spurning var það líka frá hv. 4. þm. Vestfjarða sem mér þykir rétt að minnast á. Hann veitti því athygli, að það mundu vera einhverjar hugmyndir um að Leiklistarskóli og Myndlista- og handíðaskóli hefðu einhverja sérstöðu meðal skóla. Það er alveg rétt, að ég hef það á vissan hátt í huga. Ég hef reyndar í huga að þessir skólar, bæði Leiklistarskólinn og Myndlista- og handíðaskólinn, hafi vissa sérstöðu í kerfinu, eins og við segjum. Ég hef reyndar í huga að þessir skólar þróist upp í að verða nánast æðri menntastofnanir eða „akademískar“ stofnanir. Af þeim sökum er það rétt, að ég tel að þessir skólar falli ekki undir og eigi ekki alveg heima á framhaldsskólastiginu eins og það almennt er hugsað og túlkað. Ég vil samt sem áður benda á að í raun og veru er ekkert í frv. sem segir neitt ákveðið um þetta. Hins vegar er þetta mín hugmynd, og ég held að það sé æskilegt að hv. alþm. gefi gaum að þessari hugmynd og láti sér ekki koma á óvart þó að þróunin verði önnur í þessum tveimur skólum sem ég var að nefna - og ég vil reyndar nefna þriðja skólann, Tónlistarskólann í Reykjavík. Þessa þrjá skóla hef ég haft í huga sem þess háttar skóla að þeir þyrftu ekki nauðsynlega að falla inn í almenna framhaldsskólastigið, heldur mættu standa þar dálítið til hliðar og þróast sem æðri menntastofnanir á sínu sviði. Þetta mál er á undirbúningsstigi. Það er varla hægt að nefna það því nafni. Þetta er í raun og veru ekki annað en hugsun sem á eftir að athuga miklu betur áður en til nokkurra framkvæmda kemur. Hér yrði að sjálfsögðu að setja ákveðna löggjöf, ef svo ætti að vera, því að þarna er um að ræða verulega breytingu á stöðu þessara skóla og er sérstakt umræðuefni að ræða það. Þá spurði hv. 4. þm. Vestf. um það, hvað liði meðferð á þál. sem samþ. var s.l. vor og fjallaði um könnun á árangri nemenda í grunnskólum, held ég að hafi verið, fremur en það hafi verið bundið við önnur skólastig, - spurði hvort þessi könnun hefði farið fram. Ég vil upplýsa hv. þm. um það, að mér er mætavel kunnugt um þessa þál. Ég man ekki betur en ég talaði um þetta efni þegar umr. fóru fram um till., og ég tók þessari till. alls ekki illa fremur en margir aðrir þm., sem um hana ræddu, og hef ekki ástæðu til að gera það. Það er rétt, að menntmrn. var með þessari till. falið að gera þessa könnun. Ég hef gert mitt til að reyna að greiða úr þessu, reyna að finna leið til þess, að slík könnun eigi sér stað. En það hefur komið í ljós í umræðum við þá menn, sem ég er auðvitað háður að hafa að samstarfsmönnum um svona mál, að þetta er býsna erfitt mál og flókið, kannske ekki óvinnandi þó, og kostar verulegt átak og mikinn undirbúning og vinnu. En eins og áður tel ég að þetta mál sé mikils um vert, og auðvitað er nauðsynlegt að við fylgjumst með árangri skólastarfsins. Það er brýn nauðsyn að við gerum það. Það er svo mikið lagt undir í því efni og svo miklu fórnað að ýmsu leyti að auðvitað er ekki hægt að renna alveg blint í sjóinn með það. Þess vegna var það, að ég taldi mig hafa góðan skilning á flutningi þessarar till. á sinni tíð og að rétt væri að taka henni vel og reyna að framkvæma könnun á þessu sviði. Ég vil samt sem áður að menn átti sig á að þetta er mjög umfangsmikið efni og vandasamt í framkvæmd. Hins vegar vona ég að könnun sem þessi geti farið fram og að hún leiði til niðurstöðu og þá þannig að hún veiti okkur vísbendingu um hvernig gengur í skólastarfi okkar. Herra forseti. Ég skal ekki á þessu stigi hafa fleiri orð um þetta. Ég er þakklátur þeim sem hér hafa að unnið með mér að því að reyna að koma þessu máli til nefndar, jafnvel þó að ég þurfi að víkja frá, og eins og fyrir þær ábendingar sem hér hafa komið fram. Ég hygg að þær hafi yfirleitt átt rétt á sér og séu ekki óeðlilegar. Samt sem áður vil ég undirstrika það, að ég vænti þess, að hv. menntmn. vinni vel og skipulega að því að kanna þetta mál og geri sitt til að málið stöðvist ekki hér í deildinni, heldur haldi áfram sina leið um þingið.

Forseti (Helgi Seljan) Hæstv. menntmrh. hefur óskað eftir því, að málið komist sem fyrst til nefndar, og ég tek undir nauðsyn þess. Hins vegar er málum þannig háttað, að fulltrúar eins þingflokks í hv. deild hafa óskað eftir frestun nú á þessu máli, og er vani að verða við slíkum óskum þannig að menn geti kynnt sér mál betur varðandi umr. Ég mun leitast við að ná þessu máli til nefndar á næsta fundi í deildinni í samráði við fulltrúa þess þingflokks sem um frestun hefur beðið nú. Ég vænti þess, að það komi þá ekki að sök varðandi afgreiðslu að hæstv. ráðh. verði fjarverandi, og ætla ekki fresta fundi nú.



Herra forseti. Þegar ég heyrði að rætt væri um frestun vildi ég aðeins í því tilefni segja nokkur orð um þingsköp, en leyfist mér að ræða efnislega um málið?

Já, að sjálfsögðu.

Ég vil þá taka fram að ég hef ekkert á móti því, að málinu sé frestað, og skil vel óskir um það. En mér er mikið í mun að geta sagt nokkur orð í þessu máli að hæstv. ráðh. viðstöddum í tilefni af því sem hann sagði áðan. Ég hugsa mér samt ekki að upphefja almennar umr. um þetta mál frekar en orðið er. Ég held að það sé ljóst, að við erum sammála, ég og hæstv. ráðh. og hv. 4. landsk. þm., sem hér hefur talað, um að sú löggjöf, sem þarf að setja um framhaldsskóla, eigi að vera rammalöggjöf. Við erum sammála um þetta. En við erum að sumu leyti ekki sammála um hvernig sú rammalöggjöf eigi að vera. Mér virðist að ég leggi meiri áherslu á það en hæstv. ráðh. að við þurfum að gæta þess, að rammalöggjöfin sé á þann veg að einstakir framhaldsskólar geti haft sem mest sjálfræði til þess að þróast sem menntastofnanir, miðað við aðstæður, þar sem menntastofnun er, og miðað við sérnám í hinum einstöku menntastofnunum, og ekkert í rammalöggjöfinni megi vera á þann veg, að þessi þróun sem skapar þroska og fjölbreytileik í skólakerfinu, nái ekki að ganga fram. Rammalöggjöfin verður að gæta þess. Með tilliti til þessa hef ég ýmislegt við frv. að athuga. Ég hygg líka að hæstv. ráðh. leggi meira upp úr frumkvæði menntmrn. en ég. Það er kannske eðlilegt að hæstv. ráðh., sem vill láta til sín taka á þessu sviði, hneigist frekar til þeirrar skoðunar en ég. Ég held þó að það séu sterk efnisrök fyrir því, að það eigi að hafa hóf á frumkvæði menntmrn., en frumkvæðið verði frekar í hinum einstöku skólum. Það breytir að sjálfsögðu ekki því, að menntmrn. og menntmrh. fara með æðsta vald í þessum málum og hljóta að hafa geysiþýðingarmikið hlutverk, bæði varðandi frumkvæði, en ekki síður, eins og ég gat um áður, að hafa umsjón og eftirlit með að settum reglum sé fylgt. Ég skil ósköp vel að inn í þetta mál kemur spurningin um hverjir standi undir fjármálum skólanna. Ég held að ekki þurfi þó að fara saman frjálsræði handa stofnunum til að laga sína starfsemi og þróast eftir aðstæðum og eftir hlutverki hvers skóla fyrir sig og svo hitt, að sömu aðilar þurfi að standa fjárhagslega undir skólunum og ráða mestu um þróunina í þessu efni. Við verðum að gera greinarmun að vissu marki á skólunum sem menntastofnunum og á skólunum sem rekstrarfyrirtækjum. Þetta vildi ég segja um það atriði. Umr, hér í dag hafa undirstrikað hvað þetta mál er margþætt og vandmeðfarið, og er ekkert óeðlilegt að meðferð þessa máls taki langan tíma. Hæstv. ráðh. sagði í síðari ræðu sinni að raunverulega gerði ekkert til hvað það tæki langan tíma, en ef við næðum árangri gætum við lokið málinu. Ég er honum sammála um þetta. Af þessu leiðir að þetta mál hlýtur að þurfa að fá mjög vandaða meðferð á þessu þingi, og það kemur heim við skoðanir hv. 11. þm. Reykv., formanns hv. menntmn., sem lýsti hugmyndum sínum um hvernig ætti að haga vinnubrögðum í þeirri ágætu nefnd. Ég skal svo víkja nokkrum orðum að því, sem hæstv. ráðh. svaraði af spurningum mínum, og ég þakka honum fyrir svör hans. En mér finnst svörin gefa tilefni til fáeinna orða af minni hálfu. Hæstv. ráðh. sagði að það hefði ekki verið leitað umsagnar nú á sama veg og var þegar frv. var undirbúið 1978. Það kann að vera álitamál hvort hefði átt að gera það eða ekki, en það hefur ekki verið gert. En úr því má bæta með því að leita núna umsagnar, og við hljótum að vera sammála um að það verði gert. Þá sagði hæstv. ráðh. að hann hefði tekið til meðferðar þál. frá maí 1981 um þá könnun sem þar var gert ráð fyrir að færi fram á áhrifum breytinga á skólahald og árangur nemenda í grunnskólum og framhaldsskólum. Hæstv. ráðh. sagði að þetta væri býsna erfitt verk, eins og hann orðaði það, og ég skal ekki vefengja það. En ef það er erfitt verk að finna út hverjar eru staðreyndir málsins geta menn séð að það er býsna erfitt verk að móta stefnu í þessum málum til frambúðar. Ég vík þó að lokum að þeirri spurningu sem ég setti fram varðandi Leiklistarskóla Íslands og Myndlista- og handíðaskólann. Hæstv. ráðh. svaraði þessu og taldi að það væri ekki óeðlilegt að Leiklistarskóli Íslands og Myndlista- og handíðaskóli Íslands féll ekki inn í þá löggjöf, sem við erum hér að ræða, vegna sérstöðu. En í frv. 1978 var gert ráð fyrir að þessir skólar væru með í lögunum. Ég er sammála hæstv. ráðh. um þetta. Ég held að þetta sé til bóta. Ég held að það sé rétt sem hæstv. ráðh. segir um þetta efni. En ég bendi á að það er ekki einungis að við þurfum að gæta þess að hafa ramma þessarar löggjafar, sem við nú ræðum, sem víðastan, heldur kemur mjög til greina að taka ýmsa skóla út úr, sem frv. gerir ráð fyrir, á sama hátt og með svipuðum rökum eða hliðstæðum og Leiklistarskólinn er nú tekinn út og Myndlista- og handíðaskólinn. Ég varð að vísu fyrir nokkrum vonbrigðum með hæstv. ráðh. varðandi svar við þessari spurningu, vegna þess að það sem viðkom Leiklistarskóla Íslands og Myndlista- og handíðaskóla Íslands var aðeins helmingurinn af spurningunni. Hinn helmingurinn var: Hvaða rök eru fyrir því að taka inn í löggjöfina núna fávitastofnunina og Samvinnuskólann, sem ekki voru áður? Ég hef ekki fengið svar við þessu. Þó sagði ég að þetta mundi kannske vera með auðveldustu spurningunum sem ég lagði fyrir hæstv. ráðh.



Herra forseti. Það eru aðeins örfáar athugasemdir. Hæstv. ráðh. minntist á að það væri ekki óeðlilegt að umr. um skólamál tækju langan tíma. Ég er honum alveg sammála um það. Sjálf er ég svo gömul í hettunni á sveitarstjórnarvettvanginum að ég var með í umr. á grunnskólafrv. á sínum tíma á þeim vettvangi og man vel eftir hvernig þær fóru fram. En það er einmitt meginástæðan fyrir því, að þm. telja sig þurfa nokkuð góðan umþóttunartíma áður en þeir geta gert sér grein fyrir einstökum atriðum þessa frv. eða fjallað um það að einhverju gagni. Hæstv. ráðh. minntist á það, sem ég tel vera jákvætt jafnframt, að með þessu frv. eigi að dreifa frumkvæðinu, þ.e. frá miðstýringunni hér í menntmrn. og út til sveitarfélaganna, til heimamanna. Vissulega er þetta mikilsvert atriði og það sem sveitarstjórnarmenn yfirleitt berjast fyrir: að fá sem mest að fjalla um eigin mál á heimavettvangi. En hann minntist ekki einu orði á fjármagnshliðina sem ég nefndi að væri meginatriðið í þessum efnum. Það er alls ekki aukaatriði hvernig fjármálakaflinn verður saminn, einmitt með tilliti til þessa, því að ef þarna á að koma til fjármálaleg ábyrgð sveitarfélaganna verða að sjálfsögðu að koma tekjustofnar á móti. Öðruvísi geta sveitarfélögin ekki staðið undir slíku. Þetta var það sem ég var fyrst og fremst að leggja áherslu á. Það má ekki ske að ríkisvaldið sýni - mér liggur við að segja: valdhroka gagnvart sveitarfélögunum að þessu leyti, að það sé talið vera algert aukaatriði, sem ekki þurfi að fjalla um samhliða þessu frv., hvernig fjármálakaflinn verður. Þetta vil ég ítreka að er aðalatriði, og það er ekki hægt að taka þetta frv. til afgreiðslu öðruvísi en þetta hvort tveggja fylgist að.



Herra forseti. Ég hafði óskað eftir, að umr. yrði frestað, og hafði þá reiknað með að ráðh. yrði við til andsvara seinna. Ég tel að það hefðu verið betri vinnubrögð að leggja þetta frv. fram fyrr að vetrinum en orðið hefur. Má vera að eitthvað sérstakt hafi valdið því, að svo varð ekki. Það hefði vissulega verið betra fyrir þm., að svo hefði verið gert, og fyrir málið sem slíkt, því að það þarf afar vandaða meðferð, eins og menn hafa verið sammála um hér, og ef á að fara að leita umsagna vítt og breitt um landið, þá tel ég vafamál að frv. komist í gegn á þessu þingi. Hitt er annað, að það er margt til bóta í þessu frv. Við þurfum að gera okkur grein fyrir því. að margt, sem er í þessu frv. er nú þegar komið til framkvæmda og með þessari lagasetningu er stefnt að því að fella það inn í ákveðinn ramma. Hér hefur komið fram í umr, að nauðsynlegt sé að fjármálahliðin liggi ljós fyrir þegar svona mál eru tekin til afgreiðslu. Ég vil minna á að það er beinlínis lagaskylda - ég verð leiðréttur ef svo er ekki - ég hygg að það sé lagaskylda að það liggi fyrir. Mig minnir að það sé í Ólafslögum svokölluðum. Það hefur ekki enn komið fram hvernig menn hugsa sér fjármálahliðina. Hér segir að farið skuli eftir eldri lögum með fjármálahliðina. En eitthvað þarf að vita um framtíðina í þessum efnum. Ef við athugum kaflann um fullorðinsfræðslu kemur í hug að hér lá fyrir um tíma sérstakt frv. um fullorðinsfræðslu. Það fjallaði ekki aðeins um framhaldskólana, heldur alla fullorðinsfræðslu í landinu. Inn í það kom ákvæði um hvernig fara skyldi með fræðslustarfsemi samvinnuhreyfingarinnar og verkalýðshreyfingarinnar og ýmsa aðra fullorðinsfræðslu sem til er í landinu í dag. Mig langar til að spyrja: Hvað líður því frv.? Það er væntanlega ætlunin að afgreiða það mál í sérstöku frv., gera það að sérstökum lögum. En hér er kafli sem lýtur að því, að menn fái greiðari aðgang að fullorðinsfræðslu og geti í þeim tilvikum notað húsnæði ríkisins. Tel ég að það sé mjög þarft ákvæði í frv. En ég endurtek eins og fleiri hafa gert hér, að þetta frv. þarf afar vandaða meðferð, og eins og ráðh. gaf í skyn er kostur að flana ekki að lagasetningu í þessum efnum. Hitt er annað, að þetta má ekki tefjast of lengi. Það er beðið eftir þessum lögum víða um land. Ég ætlaði ekki að halda til streitu frestunarbeiðni minni, vegna þess að ljóst er að það vinnst ekkert með henni ef ráðh. er að hverfa af þingi. Því fell ég frá því, að málinu verði frestað nú, og styð það um leið, að því verði komið til nefndar á þessum fundi.



Herra forseti. Hv. 4. landsk. þm. ýjaði nú enn rækilega að fjármagnshliðinni, og ég get mætavel skilið að hv. þm. geri það því að þetta er - ég viðurkenni það fúslega - mjög stórt mál. Ég sagði í upphafi ræðu minnar í dag, að ég hefði reynt að vinna mjög að því að ná fram samkomulagi allra þeirra sem um þetta fjalla, til þess að ég gæti flutt samhliða framhaldsskólafrv. einnig frv. að lagabálki um skólakostnaðarlög. Það er búið að vinna ákaflega mikið að þessu, og í raun og veru hef ég talsvert ítarleg drög að slíku frv. á borði hjá mér. Eins og ég sagði er þetta til umfjöllunar í ríkisstj., og ég geri mér nokkrar vonir um að þetta mál kunni að takast að leggja fram á þessu þingi. Ég vil taka það alveg sérstaklega fram, vegna þess að ég veit að hv. 4. landsk. þm. lætur sig sveitarstjórnarmál mjög miklu skipta og hefur unnið lengi í þeim efnum, að ég hef þau misseri, sem ég hef verið á ráðherrastóli, einmitt í þessu tilliti reynt að hafa sem allra nánast samstarf við sveitarfélögin um þetta efni. Ég vil fullvissa hv. þm. um það, að ég hef enga löngun til að ríkið fari á neinn hátt að hlunnfara sveitarfélögin í samskiptum og í samrekstri um skólana. Ég held að það mundi hefna sín, ef eitthvað slíkt gerist. Ég held að það sé ekki skynsamleg stefna af neinum ráðh. að ætla sér að vinna verulega í óþökk sveitarfélaganna og gegn vilja þeirra, heldur verði ríkisvaldið og sveitarfélögin að koma sér sem allra best saman um þau verkefni sem þau taka að sér að sjá um. Þetta er mín persónulega stefna og hana reyni ég að knýja fram eftir því sem mér er unnt. En hinu er ekki að leyna, að þetta mál hefur náttúrlega orðið talsvert mikið umræðuefni innan ríkisstj. og er þar enn til meðferðar. En ég vona að það verði hægt að sýna þetta frv. og þá einmitt þannig að góð samráð og eðlileg hafi átt sér stað við samtök íslenskra sveitarfélaga áður en það verður lagt fram. Ég legg mjög mikið upp úr því. Hins vegar er ég ekki alveg eins sammála hv. 4. landsk. þm. um það - og reyndar ekki hv. 3. landsk. þm. heldur, að það sé ekki möguleiki á að samþykkja framhaldskólalögin sem rammalög án þess að kaflinn um fjármál sé ítarlega tekinn til endurskoðunar, því að það verður að átta sig á að þrátt fyrir allt gilda skólakostnaðarlög í landinu.Þau eru í gildi, en þau eru vissulega dreifð og þau eru að sumu leyti í andstöðu við frv. sjálft, það viðurkenni ég. En allt slíkt getur staðið til bóta. Það atriði, sem ég legg mest upp úr, er að það fáist raunverulegur lagagrundvöllur undir þá víðtæku breytingu sem nú er verið að gera á skólakerfinu og segja má að skólamenn og sveitarstjórnarmenn og ríkisvaldið hafi nokkurn veginn sæst á og orðið sammála um að framkvæma. Þetta hefur að verulegu leyti verið drifið áfram á grundvelli laganna um fjölbrautaskóla, og ég er sammála hv. 4. þm. Vestf. um að við getum ekki haft fjölbrautaskólana sem hina aleinu fyrirmynd að framhaldsskólakerfinu í framtíðinni. Það getum við ekki gert. Vil ég þó alls ekki gera lítið úr því, hver árangur hefur orðið í ýmsum fjölbrautaskólum. Ég held að árangurinn þar hafi á margan hátt orðið góður. Fjölbrautaskólarnir hafa óneitanlega opnað mjög leiðir fyrir ungt fólk til náms, eins og hv. 4. landsk. þm. benti mjög ítarlega á. Það er einmitt kosturinn við þetta frv. og þá skólamálastefnu sem rekin hefur verið í anda þessa frv. undanfarin ár, að þetta hefur opnað fleiri unglingum leiðir en áður var. Menn eiga greiðari leiðir til náms en áður var. Þetta er auðvitað höfuðkosturinn og réttlætismál sem við getum ekki horft fram hjá. Ég geri mér fyllilega grein fyrir því, að það er á vissan hátt dálítið vafasamt atriði að hafa ekki jafnframt þessu frv. gengið fullkomlega frá fjármagnshliðinni. Ég neita því ekki. Hins vegar fannst mér töfin á því að leggja fram þetta frv. til umr. orðin svo löng að rétt væri að freista þess að gera það. Eigi að síður hef ég í huga að halda áfram umræðum um skólakostnaðarlagafrv. og gera mitt besta til að það verði sýnt á þessu þingi. Herra forseti. Ég skal ekki hafa fleiri orð um þetta núna. Við höfum rætt málið allítarlega, við sem hér höfum tekið þátt í umr., og ég veit ekki hvort ég á að bæta miklu við það sem fram hefur komið, sé ekki ástæðu til þess. Ég ítreka hins vegar að ég vænti þess, að frv. gangi nú til nefndar. Og ég undirstrika það, að ég ætlast ekki til að hv. menntmn. vinni á neinn hátt svo óðslega að hún gefi sér ekki tíma til að kynna sér allar hliðar málsins og kynna það eins og nefndinni þykir eðlilegt. Samt sem áður vil ég nefna það, að þetta mál hefur verið rækilega kynnt nú þegar. Það hefur verið mjög rækilega rætt undanfarin sex ár og umsagnir hafa borist um meginstefnu þess frá fjöldamörgum aðilum í landinu. Ég er því þrátt fyrir allt þeirrar skoðunar, að það sé óþarfi að senda það svo vítt til umsagnar sem áður hefur verið eða hafa umræður eins víðtækar og þær voru á fyrstu stigum málsins fyrir 5–6 árum eða svo. Herra forseti. Ég skal ekki hafa þessi orð fleiri, en vænti þess, að málið gangi til. hv. menntmn. þegar umr. er lokið.



Herra forseti. Mér fannst rétt að koma hér og fagna því, að hæstv. ráðh. lýsti skilningi sínum á því að gott samstarf ríkti á milli ríkis og sveitarfélaga í þessum efnum eins og öðrum, og að hann hefur ekki hugsað sér að sveitarfélögin verði hlunnfarin þegar farið verður að fjalla um kostnaðarhlið þessara mála. Það vár einmitt meginatriðið sem ég reyndi að leggja áherslu á. Því þykir mér rétt að þakka honum fyrir þá yfirlýsingu, sem hann hefur gefið, og vænti þess jafnframt, að hann reyni að stuðla að því að flýta þessu frv. um kostnaðarhliðina þannig að ríkisstj. afgreiði það mál frá sér svo að það geti komist hér til okkar í þinginu.