Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Bergur Jónsson [óyfirl.]: Ég flyt hér eina brtt. á þskj. 610, við brtt. á þskj. 580. Ég vil taka það fram strax, að ég mun þó ekki greiða þeim brtt.atkv., sem eru á þskj. 580. En ef þær ná fram að ganga, þá þykir mér betra, að þær verði samþ. með þeim breyt., sem mín brtt. á þskj. 610 gerir ráð fyrir. Brtt. mín er í þá átt, að 1. gr.brtt. á þskj. 580 orðist um. Brtt. hv. 6. landsk. á þskj. 580 gerir ráð fyrir, að heimild sé veitt hreppsnefndum í kauptúnum, sem eru sérstök hreppsfélög, að leggja vörugjald á allar innfluttar og útfluttar vörur í kauptúninu, til tekjuöflunar fyrir viðkomandi sveitarfélög. Með brtt. minni á þskj. 610 legg ég til, að ekki aðeins kauptún, sem eru sérstök hreppsfélög, heldur einnig sveitarfélög, þar sem meiri hluti hreppsbúa býr í kauptúni, fái þessa heimild, ef brtt. á þskj. 580 verður á annað borð samþ. að öðru leyti. Það er enginn vafi á því, að ef gengið verður inn á þá braut að veita kaupstöðum og kauptúnum heimild til að leggja á vörugjald hjá sér, þá á það ekki síður að ná til þeirra kauptúna, sem ekki eru sérstakt hreppsfélag, eins og hinna, ef meiri hl. íbúa sveitarfélagsins þar er í kauptúninu. Skal ég nefna dæmi, sem mér er kunnugt um, því að það er um kauptún í mínu kjördæmi. Þar eru 3 kauptún. Eitt af þeim, Patreksfjörður, er sérstakur hreppur. Hin tvö kauptúnin. Bíldudalur og Flatey, eru hvort fyrir sig hluti úr hreppsfélagi. Nú er svo ástatt, að fjárhagur þessara tveggja kauptúna, sem ekki eru sérstakur hreppur hvort fyrir sig, er miklu verri en fjárhagur Patreksfjarðar, enda þótt ég beri ekki brigður á, að því kauptúni veiti ekki af að fá auknar tekjur líka. Af þessum þremur kauptúnum hefir Bíldudalur langverstar fjárhagsástæður. Þar eru kringum 300 íbúar, og er kauptúnið hluti úr Suðurfjarðahreppi. En 150 manns eru í hreppnum utan kauptúnsins. Eftir 1. brtt. á þskj. 580 ætti Patreksfjörður að fá heimild til að leggja vörugjald á vörur, sem þaðan og þangað eru fluttar, en Bíldudalur mætti ekki leggja á vörugjald hjá sér. Ef á annað borð er gengið inn á þá braut að veita kauptúnum þessa heimild, þá held ég því fram að það ætti alls ekki að einskorða hana við þau kauptún, sem eru sérstakt hreppsfélag, heldur ætti slík heimild þá að ná til þeirra kauptúna einnig, sem eru það ekki, eða til allra kauptúna. Þessa dagana er (svo ég nefni annað dæmi) verið að ræða um að gera kauptún, sem hefir verið klofið á milli tveggja hreppsfélaga, að einu hreppsfélagi. Og sú tilviljun, að löggjafinn gengur inn á að sameina það kauptún í eitt hreppsfélag, mun þá verða til þess, að leggja má á vörugjald, til hagsbóta fyrir nyrðri hluta kauptúnsins, sem er í Engihlíðarhreppi. En á meðan kauptúnið er klofið á milli tveggja hreppsfélaga, þannig að norðurhlutinn er í Engihlíðarhreppi, en suðurhlutinn í Blönduóshreppi, þá hafa þeir fyrir norðan ána enga heimild til að leggja á vörugjald. Það hlýtur hver maður af þessu að sjá, að um rétta hugsun er að ræða í minni brtt. En ég vil endurtaka það, að ég ber brtt. fram aðeins til vonar og vara, ef svo skyldi fara, að brtt. á þskj. 580 yrði samþ., því að í raun og veru vil ég ekki, að sú brtt. nái samþ. að svo komnu, og ekki heldur frv. á þskj. 573. Nú liggur fyrir Alþ. þáltill. frá allmörgum hv.þm., þar sem skorað er á stj. að rannsaka, hvaða tekjustofnar muni vera tiltækilegastir til þess að afla aukinna tekna fyrir kaupstaði og kauptún, umfram útsvarsálagningarleiðina, sem nú er farin. Mér virðist það dálítið undarlegt, að flm. þessarar brtt. á þskj. 580 er aðalflm. þessarar þáltill. Nú er í þessari þáltill. það ekki bundið við neinar sérstakar leiðir, hvernig vandamál kaupstaða og kauptúna í þessu efni skuli leyst. M. ö. o., það er engin vissa fyrir því, þó að þessi þáltill. gengi í gegn, að þingið mundi velja þá leið að veita þessum aðilum heimild til þess að ná nauðsynlegum tekjum með vörugjaldi. Nú er það kunnugt, hvað sem að öðru leyti má segja um vörugjaldsálagningarleiðina, þá er það viðvíkjandi innheimtu léttasta leiðin til þess að ná peningum, þó að sú leið sé oft og tíðum mjög ranglát. Og ég er ekki í vafa um það, þótt þessi heimild, sem hér er farið fram á í frv., sé bundin við eitt ár, þá muni hún verða tekin upp í allflestum kaupstöðum og kauptúnum, sem svona heimild fá fyrir eitt ár, einnig á næstu árum. Mun þá og verða erfitt fyrir þingið að breyta til og vísa kaupstöðum og kauptúnum á aðra tekjustofna, sem erfiðara er að nota. Þess vegna álít ég það ekki rétt, að gengið sé á þessu þingi inn á þá braut að veita örfáum stöðum, svo sem Siglufirði og Sauðárkróki og (svo ég vísi til þess, sem áður hefir komið fram) Akureyri, leyfi til að auka tekjur sínar á annan hátt en með útsvarsálagningu, en láta um önnur kauptún og kaupstaði sitja eingöngu við þessa tekjuöflunarleið. Ég álít ekki heldur rétt að velja þessa leið rannsóknarlaust, sem um getur í frv., heldur eigi hæstv.Alþ. að halda sér við þáltill., sem er um það, að athugað verði fyrir næsta þing, hvaða tekjustofnar eru tiltækilegastir til þess að veita bæjar- og sveitarfélögum auknar tekjur til hjálpar út úr því fjárhagslega öngþveiti, sem mörg af þeim eru nú í.

Pétur Ottesen [óyfirl.]: Það eru reyndar einhverjir fleiri, sem eiga brtt. við þetta frv., en hafa ekki talað fyrir sínum till. En ég á ekki neina brtt. við frv., heldur vildi ég aðeins í sambandi við þetta frv. um Sauðárkrók fara nokkrum almennum orðum um þá miklu þörf, sem kemur fram í öllum þessum brtt., á því að auka eða endurbæta möguleikana fyrir bæjar- og sveitarfélög til þess að afla sér tekna. Því að í þessum till. felst vitanlega fullkomin viðurkenning fyrir því, að sveitarfélög séu alveg komin að þrotum um það, að geta aflað nauðsynlegra tekna til sinna þarfa. Það má segja, eins og mál þetta liggur hér fyrir, að sú kenning, sem haldið hefir verið fram, að að því ætti að stefna að gera beina skatta að aðaltekjum, bæði fyrir ríki, bæjarfélög og sveitarfélög, hafi beðið algert skipbrot hér á þessu landi. Það er alkunnugt, að bæir og sveitarfélög hafa verið byggð upp á þessari stefnu, þ. e. að afla fjár til sameiginlegra þarfa með beinum sköttum, nefnilega með niðurjöfnun eftir efnum og ástæðum. Nú hefir það sýnt sig, að ekki er lengur hægt að afla tekna handa sveitarfélögum á þennan hátt. Viðurkenning á þessu hefir þá fyrst og fremst fengizt frá hv. 6. landsk., sem ber nú hér fram till. í þessu máli á þskj. 580. Og það er dálítið eftirtektarvert, að hún kemur fram frá manni úr þeim flokki, sem hefir haldið því fram sem aðalstefnu þess flokks, að afla beri tekna með beinum sköttum, ekki aðeins fyrir bæjar- og sveitarfélög, heldur einnig fyrir ríkið. Þessi brtt. felur því í sér fullkomna uppgjöf í þessu atriði af hálfu þessara manna á þeirri stefnu, að aflað sé umgetinna tekna með beinum sköttum að mestöllu leyti. Þeim, sem haldið hafa því fram, að þessi leið væri ófær, kemur þessi stefnubreyt. ekkert á óvart. Þessi stefnubreyt. sýnir, að þessir góðu menn, samflokksmenn hv. 6. landsk., eru nú búnir að sjá, að þessi tekjuöflunarleið, þó að hún sé að mörgu leyti sanngjörn, er ómöguleg í framkvæmdinni. En allar till. hér, sem ganga í þá átt að bæta úr þörf sveitar- og bæjarfélaga, ganga út á nýja skatta, þ. e. a. s. að finna nýjar leiðir til þess að leggja nýja skatta á þessa sömu menn. Áður hafa komið fram till. um það, að létta erfiðleikunum af sveitar- og bæjarfélögum með því að láta nokkurn hluta af tekjum ríkisins, t. d. nokkurn hluta af tekju- og eignarskatti og fasteignaskattinn, ganga til sveitarfélaganna og létta gjöldum af sveitar- og sýslusjóðum, t. d. berklavarnagjaldinu. En allar þær till., sem nú koma fram um hjálp til bæjar- og sveitarfélaga, ganga í þá átt að leggja enn á nýja skatta í nýrri mynd. En úrlausn málsins liggur ekki í því, að yfirfæra nýja skatta á sömu mennina og eru að kikna undir gömlu sköttunum. Það, sem verður að viðurkenna í orði, en þó fyrst og fremst í verki, er það, að ríkið hefir gengið svo hart að mönnum með álögum, að þeim er af þeim ástæðum ekki lengur unnt að standa undir gjöldum til bæjar-, sveitar- eða sýslusjóða. Eina úrlausnin er sú, að slaka eitthvað á skattheimtunni til ríkisins og létta þannig á einstaklingunum. En það, sem þó er ef til vill allra varhugaverðast við þá till., sem hér liggur fyrir, og aðrar svipaðar, er það, að með þeim hætti á að fara að ganga í þá átt að leggja á gjöld í kaupstöðum og kauptúnum, sem þeir sjálfir verða ekki einir að greiða, heldur einnig önnur hreppsfélög og kaupstaðir, sem einskis njóta af gjaldinu, og eru þannig skylduð til að kosta málefni allt annara sveitarfélaga og taka við byrðum af þeim, án þess að hafa aðstöðu til að létta hag sinn neitt með sama hætti. Þetta kemur einna ljósast fram í frv. um hafnargjöld á Siglufirði. Það gengur í þá átt að hækka vörugjaldið um allt að 100% til bæjarþarfa og gera á þann hátt skattskylda alla þá, sem atvinnu stunda á Siglufirði yfir sumartímann. Og þetta er farið fram á á þeim stað, sem ríkið hefir reist og keypt hverja verksmiðjuna eftir aðra og þannig neytt menn óbeinlínis til þess að leggja þar upp allar sínar afurðir, enda þótt þeim hefði verið það miklu hagkvæmara annarsstaðar, og þannig á allan hátt eflt og skapað atvinnulíf bæjarins. Nú á samkv. frv. að gera Siglufirði kleift að varpa byrðum sínum yfir á þá menn, sem vegna verksmiðjanna beint og óbeint stunda þar atvinnu sína um sumartímann. Ég nefni Siglufjarðarfrv. sem dæmi, en annars ganga hinar almennu till.hv. 6. landsk. alveg í sömu átt og hafa sömu verkanir, ef þær verða samþ. Ég vil benda á það, að þegar gerðar voru breyt. á útsvarslögunum 1926, var það fyrst og fremst vegna þess, að í óefni þótti vera komið um álöguheimildir kaupstaða, þar sem menn stunda vinnu stuttan tíma ársins, vegna þess að svo mikið var oft lagt á þá á þessum stöðum, að lítið eða ekkert var hægt að leggja á þá heima fyrir. Allra lengst var þó gengið í þessu efni á Siglufirði. Þar var ranglætið svo hróplegt, að ég man, að menn hér á þingi setti hljóða, þegar upplýsingar voru gefnar um það. Í þeim till., sem hér liggja fyrir um hækkuð vörugjöld til bæjarþarfa, er því beinlínis horfið frá stefnu þeirri, er útsvarslögin 1926 spruttu af. Það hefir verið talað um, og komið fram brtt. um það, að draga mætti úr ranglætinu, sem í þessum till. felst, með því að veita sýslunefndum íhlutunarrétt um álagningu slíks gjalds. Þetta getur verið til nokkurra bóta, en það kemur ekki að gagni þar, sem sýslubúar verzla við kaupstað, sem er sjálfstætt lögsagnarumdæmi, né heldur verndar það fjarlæg sveitarfélög fyrir því, að gjald þetta geti verið lagt á einstaklinga þeirra, sem leita sér atvinnu í kaupstöðum, eins og t. d. Siglufirði. Þessi brtt.hv.þm. Ísaf. dregur því aðeins úr ranglætinu að sáralitlu leyti. Ef hv.þm. er nokkur alvara með það, að draga úr örðugleikum sveitar- og bæjarfélaga, þá er eina ráðið að draga úr útgjöldum ríkissjóðs, svo eitthvað af núv. skattstofnum hans geti runnið til sveitar- og bæjarfélaga. Þetta er heppilegasta, réttasta og raunhæfasta leiðin. Því að það hefir þegar sýnt sig, og mun sýna sig betur, að takmörk eru fyrir því, hversu langt er hægt að ganga í því að hrúga niður nýjum sköttum.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Ég hélt, að samkomulag hefði orðið um að láta þetta og önnur slík frv. bíða vegna þáltill. þeirrar um þessi mál, sem hér er komin fram. En þar sem ég sé, að svo er ekki, vil ég flytja skrifl. brtt. um það, að slík heimild, ef veitt verður, sé fyrir bæjar- og sýslufélög, en ekki bæjar- og hreppsfélög. Mér finnst rétt, að hreppar, þar sem ekki er kauptún, geti einnig notið slíks gjalds. Annars fer svo, að kauptúnin ein geta skattlagt þær vörur, sem seldar eru út um sveitirnar, án þess að sveitirnar fái nokkuð í aðra hönd.

Forseti (JörB): Mér hefir borizt svo hljóðandi skrifl. brtt. frá hæstv. fjmrh.: [Sjá þskj. 627]. Þar sem brtt. þessi er of seint fram komin, og auk þess skrifl., þarf að veita afbrigði til þess að hana megi taka til meðferðar.

Þá er að síðustu að minnast á brtt.hæstv. fjmrh., sem leggja til, að gjaldið renni í sýslusjóð, en ekki hreppssjóð. Ég verð að segja, að við þá till. hefi ég talsvert mikið að athuga: Ef gert er ráð fyrir, að á þessu þingi verði samþ. frv. til framfærslulaga, sem nú liggur fyrir þinginu, en er ennþá í n., þá þýðir það, að meginhlutinn af fátækraframfærslunni er lagður yfir á kaupstaðina, þannig að þeir missa allan rétt til þess að krefjast endurgreiðslu frá öðrum stöðum. Þessar till. mínar eru fyrst og fremst miðaðar við það, að þegar á að leggja á kaupstaðina þessa nýju fátækraframfærslu án þess að þeir eigi von í neinni endurgreiðslu, þá þarf að tryggja fjárhag þeirra. Það er fyrsta röksemdin frá minni hálfu fyrir þessu vörugjaldsfrv. Verði þetta gjald látið renna í sýslusjóð í staðinn fyrir hreppssjóð þeirra kauptúna, sem aðallega taka við fátækraframfærslunni, þá veit ég ekki, hvernig það mundi yfirleitt verka, hvort hægt væri að létta af svo miklu af sýslusjóðsgjaldinu, að þeim kæmi að verulegu gagni. Ég vil ekki segja neitt ákveðið um það. Það hafa sjálfsagt aðrir þm. meira um það að segja heldur en ég. Hinsvegar finnst mér engin frágangssök að samþ. frv. með þeirri breyt. - Ég skal svo ekki orðlengja um þetta frekar. Mun ég ekki taka til máls aftur nema sérstaklega verði að mér veitzt og ég fái þá að fljóta á náð hæstv. forseta.

Frsm. meiri hl. (Sigfús Jónsson) Ég varð hissa, þegar ég sá brtt.hv. 6. landsk. á þskj. 580. Mér þóttu þær kynlegastar vegna þess, að þær brjóta í bág við stefnu hans og hans flokks í þessu efni. Í öðru lagi vegna þess, að þær eru bein mótsögn gegn þeim rökum, sem flutt voru við 2. umr. þessa máls gegn frv. okkar hv. 7. landsk. Aðalröksemdirnar á móti frv. þá voru þær, að í fyrsta lagi væri frv. óþarft, vegna þess að fram væri komin þáltill. í Sþ., þar sem skorað væri á ríkisstj. að leggja fyrir næsta þing frv. um tekjur handa sveitar- og bæjarfélögum. Í öðru lagi var aðalmótbáran gegn frv. sú, að með frv. væri lagður skattur á neyzluvörur almennings. Ég sé ekki annað en að í brtt.hv. 6. landsk. sé gengið alveg í sömu átt, og þykir mér það þess vegna einkennileg veðrabrigði. Hv. 6. landsk. sagði í síðustu ræðu sinni, að það væri breytt viðhorf, sem hefði valdið því, að hann nú getur gengið inn á þessa stefnu. En ég skil ekkert í því, að viðhorfið sé svo mikið breytt frá því 2. umr. fór fram. Þess vegna grunar mig, að það sé eitthvað annað, sem hefir ráðið því, að hann kemur fram með þessar brtt. Hvort það á að vera bjarnargreiði við verkalýðinn á Sauðárkróki, skal ég ekki segja. En þegar við 2. umr. kom í ljós, að frv. hafði fylgi, fóru andstæðingar þess að stinga saman nefjum, hvernig þeir ættu að fara að. Og úrræðið varð það, að bera fram þessar brtt. Mér finnst sannast hér sem oftar, að örskammt sé öfganna á milli. Ég skal svo aðeins í fáum orðum bera saman frv. og brtt. - Samkv. frv. getur hjálpin, sem því er ætlað að veita, komizt til framkvæmda þegar á öndverðu næsta ári, en samkv. brtt. ekki fyrr en miklu seinna. Til þess að koma þeim í framkvæmd þarf bæði mikinn undirbúning og langan tíma, og gæti ég bezt trúað, að þær kæmu alls ekki að notum á næsta ári. Samkv. frv. er gert ráð fyrir að leggja aðeins gjald á þær vörur, sem vörutollur er tekinn af í ríkissjóð. En eins og menn vita, eru undanþegnar því gjaldi fyrst og fremst aðalnauðsynjavörur almennings, kornvörur o. fl., t. d. kaffi, sykur og tóbaksvörur, sem raunar getur orkað tvímælis um, hvort eigi að telja nauðsynjavörur eða ekki. En samkv. brtt. á að leggja gjald á allar vörur, án tillits til þess, hvort það eru nauðsynjavörur eða ekki. Og ekki aðeins á allar innfluttar vörur, heldur og allar útfluttar líka. - Þetta er mikill munur, sérstaklega þegar þess er gætt, að þetta gjald á aðfluttum vörum getur orðið margfalt, eftir því hvað varan gengur í gegnum marga staði hér á landi, því að það er oft, eftir því sem samgöngurnar eru, að vörum, sem eiga að fara til Sauðárkróks, er skipað upp á Siglufirði, Akureyri, Ísafirði og víðar. Ef á að taka gjald af þeim á öllum þeim stöðum, þá getur það er orðið nokkuð mikið. Svo er þess líka að gæta, að í frv. er það sett sem skilyrði fyrir því, að hægt sé að leggja á þetta gjald, að það sé með samþykki hlutaðeigandi gjaldenda. Í brtt.hv. 6. landsk. er engu slíku til að dreifa. Samkv. þeim geta bæjar- og sveitarstjórnir lagt gjaldið á og létt því af án vilja gjaldendanna. Mér finnst því mikill munur á þessu tvennu. Ég verð að segja það, að ég get varla skilið, hvernig á því stendur, að þessir hv. andstæðingar frv. skuli nú vilja ganga miklu lengra einmitt í sömu átt og frv. gerir ráð fyrir, og þá átt, sem þeir fyrir nokkrum dögum töldu ófært að halda í. Vilji maður gera sér þetta skiljanlegt, er það annaðhvort af hringlandahætti eða þá að brtt. eru bornar fram sem banaráð við það bjargráð, sem í frv. felst til handa bágstöddum verkalýðnum á Sauðárkróki. Ég get því ekki léð þessum brtt.atkv. mitt og vænti þess, að þeir, sem fylgdu frv. við 2. umr., muni einnig fylgja það nú og greiða atkv. gegn þessum brtt. Hvað viðvíkur hinum brtt., sem hafa komið fram við brtt. á þskj. 580, hefi ég lítið að segja. Ég álít, að þær standi eða falli með aðalbrtt. En viðvíkjandi brtt.hæstv. fjmrh., þá býst ég við, þó að þær séu nokkuð öðruvísi, að ég geti alls ekki fylgt þeim, því að þeim fylgja að sumu leyti sömu gallar og hinum brtt., því að gjaldið verður miklu þyngra og víðtækara heldur en samkv. frv. Svo er líka þess að gæta, að þetta frv. er aðeins fram komið vegna þeirrar brýnu nauðsynjar, sem er á því að hjálpa þessu fólki einmitt nú í vetur. Ég veit, að víða er þörf einhverrar hjálpar, en ég efast um, að þörfin sé nokkursstaðar ríkari heldur en einmitt þarna.

Páll Zóphóníasson Mönnum er það kunnugt af afstöðu minni til svipaðra mála, svo sem frv. um álagning vörugjalds á Akureyri, að ég er yfirleitt á móti þeirri stefnu, sem felst í þessum frv. Ég er á móti þeirri stefnu, að með lögum sé einstökum verzlunarstöðum eða hreppum, sem verzlunarstaðir eru í, leyft að flytja nokkurn hluta af sínum útsvörum yfir á aðra hreppa, nærliggjandi hreppa, sem verða að hafa sín viðskipti þar. Vörugjaldið í ríkissjóð nemur nú samkv. nýútkomnum landsreikningi um 1700 þús. kr. Þar af er í kringum 1 millj. í Reykjavík. Það er þess vegna 700 þús. kr., eða helmingurinn af þeirri upphæð, sem ætlazt er til, að leyfilegt sé að taka í sveitarsjóðina sem neyzlugjald á allar vörur, sem verzlað er með. Nokkur hluti af þessum vörum er keyptur af íbúunum sjálfum, en mikill hluti þeirra er keyptur af mönnum, sem búa í öðrum hreppum. Með því er í raun og veru búið að gefa þeim hreppi, sem viðkomandi verzlunarstaður er í, aðstöðu til þess að færa nokkurn hluta af útsvörum sínum yfir á aðra hreppa. Vörugjaldið á Sauðárkróki mun nema um 1/4 af upphæð útsvaranna, sem færist þá yfir á þá hreppa, sem skipta við Sauðárkrók, en að nokkru leyti lendir það á íbúum þorpsins sjálfum. Ég er á móti þessu grundvallaratriði. Nú hefi ég skilið það á flm. þessa máls, sem hér liggur fyrir, að þeir vilji láta líta svo út, sem þeir með því ákvæði í 1. gr. frv., að sýslunefndin í Skagafjarðarsýslu skuli segja til um, hvort þetta gjald skuli lagt á eða ekki, séu að bera það undir þá, sem gjaldið er fært á, hvort svo eigi að gera eða ekki. En þegar maður athugar það, að af þeim 14 hreppum, sem eru í Skagafjarðarsýslu, eru 4 eða 5, sem enga verzlun reka á Sauðárkróki og því taka ekki þátt í gjaldgreiðslum, þá þarf ekki að ná í marga sýslunefndarmenn úr þeim hreppum, sem verzla við Sauðárkrók, til þess að meiri hl. geti náðst. Þess vegna kem ég með brtt. á þskj. 600, við 1. gr. frv., um að atkvæðisbærir um þetta séu að eins sýslunefndarmenn úr þeim hreppum, sem verzla við Sauðárkrók. Ég geri ráð fyrir því, eftir því sem fram hefir komið í ræðum hv.flm., að þeir geti verið þessu samþykkir, af því að mér skilst á þeim, að þeir telji það almennan vilja bænda í Skagafirði, sem við Sauðárkrók verzla, að hjálpa hreppsbúum Sauðárkróks á þennan hátt. Ég bið menn að athuga, að ef gengið er inn á þessa braut, er það miklum mun réttlátara að láta þetta gjald renna í sýslusjóð, því að þá léttir það á öllum, sem skipta við kauptúnið, og þá eru gjöldin ekki færð af einum og yfir á annan. Ef samþ. væri till.hv. 6. landsk., kæmi það berlega í ljós, hvernig kauptúnin í Suður-Múlasýslu mundu færa útsvörin af sér og yfir á sveitarfélögin. Hv. þm. (6. landsk.) er kunnugt um, að á Austfjörðum er heill hópur af verzlunarstöðum, sem eru sveitarfélög út af fyrir sig - og nokkur að nokkru leyti út af fyrir sig - sem skipta við sveitirnar í kring, svo að það yrði ekki neitt lítið, sem þau gætu fært af sínum útsvörum yfir á sveitirnar. Eigi allir að borga þetta gjald, eiga allir að njóta þess. Það er því réttara að samþ.brtt.hæstv. fjmrh. heldur en frv. eins og það liggur nú fyrir. Annars finnst mér langréttast, að þetta allt sé fellt og bíða eftir og sjá, hvað hæstv.ríkisstj. gerir fyrir næsta þing, því að væntanlega verður þáltill.samþ. um að rannsaka málið og leggja það fyrir næsta þing. Nú skal ég benda á það áður en ég lýk máli mínu, að ef samþ. verða þær brtt., sem fyrir liggja, gæti það leitt til þess, að tekið yrði gjald af sömu vörunni á fleirum en einum stað, og sú upphæð, sem ég nefndi áðan, því helzt til lág. Það verður því ekki um neitt smáræði að ræða fyrir þá, sem skipta við þessa verzlunarstaði. Ég er því hissa á, að flm. þessa frv. skuli ekki hverfa alveg frá því, þegar þeir sjá þessar brtt., sem fram eru komnar, hvernig þær leiða af sér auknar byrðar frá einum manninum yfir á annan. Og ég vil vona, að þeir taki frumv. sitt aftur, og beini þeim tilmælum til hv.flm. að gera það.

Finnur Jónsson Ég á hér brtt. við brtt. á þskj. 580. þess efnis, að til þess að leggja á þetta vörugjald þurfi viðkomandi hreppsnefnd að fá heimild hlutaðeigandi sýslunefndar og kaupstaður samþykki atvmrh. Ég tel það réttara, ef þessar till. yrðu samþ., að til þess að leggja þennan skatt á þurfi slíkt samþykki. Það er réttara, að eitthvað liggi fyrir um það áður en sveitarfélögin grípa til þeirra úrræða, að þau noti til fullnustu þá gjaldstofna, sem heimilaðir eru við niðurjöfnun eftir efnum og ástæðum. Þá er í minni brtt., að bæjar- eða sveitarstjórn skuli annast innheimtu á þessu gjaldi og hafa haldsrétt á vörunni, en bæjar- eða sveitarstjórn geti falið bæjarfógeta, sýslumanni eða hreppstjóra innheimtuna, ef hentugra þykir. Í flestum kauptúnum eru hafnarnefndir, og er þá venjulegt, að innheimta svipaðra gjalda sé hjá hafnarstjóra, f. h. bæjar- eða sveitarfélags, en ekki í höndum bæjarfógeta eða sýslumanns, þar sem slíkt er til kostnaðarauka fyrir bæjar- eða sveitarstjórnina. Ég er á þeirri sömu skoðun og ég hefi látið í ljós áður hér í hv. d., að ég tel, að þessi vörugjaldsálagning sé neyðarúrræði og eigi ekki að eiga sér stað. En ef á að fara inn á það að veita einstökum hreppsfélögum þessa heimild, þá er þingið búið að viðurkenna, að þetta sé fær leið, og er þá rétt að veita öllum bæjar- og sveitarfélögum á landinu þessa sömu tekjustofnsmöguleika, en mismuna ekki bæjar- eða sveitarfélögunum með því að veita þau sumum, en undanskilja önnur. Það er aðeins með þetta fyrir augum, að ég greiði till.hv. 6. landsk.atkv.

Gísli Guðmundsson Það eru aðeins fá orð til leiðréttingar því, sem kom fram í umr. áðan, að ég hafi flutt frv. um álagningu á síldarverksmiðjuna á Raufarhöfn. Það er mesti misskilningur, því að ég hefi ekki flutt neitt frv. um álagningu á þá sérstöku verksmiðju, heldur á síldarverksmiðjur ríkisins yfir höfuð. Ég vil vekja athygli á og leggja á það áherzlu, að það mál er nokkurs annars eðlis en það, sem hér liggur fyrir, um að heimila einstökum kauptúnum að leggja tolla á vörur. Í mínu frv. er aðeins heimilað að leggja útsvar á atvinnurekstur, sem ekki hefir verið útsvarsskyldur. Og að í því frv. er gjaldið miðað við söluverð afurðanna, er sett til þess að koma í veg fyrir, að þessi álagning geti orðið óeðlilega há, en ekki að það eigi skylt við þetta mál, sem hér er til umr. Ég vildi aðeins láta þetta koma fram. af því að á það var minnzt í umr. áðan.

Hannes Jónsson [óyfirl.]: Ég get tekið það strax fram, að ég er í öllum höfuðatriðum samþ. því, sem hv.þm. Borgf. sagði um þetta mál. En þar sem ekki virðist, að það ætli að takast að leysa þetta mál á þeim grundvelli, sem við mundum helzt geta sætt okkur við, a. m. k. ekki að þessu sinni, en fyrir liggja brtt. við þetta frv., sem hér hefir verið borið fram og eiga að ná út yfir fleiri kauptún og kaupstaði heldur en gert er ráð fyrir í frv., þar sem aðeins er um eitt kauptún að ræða, þá vildi ég gjarnan verða til þess, að þessar brtt. yrðu færðar í það horf, að hér kæmi nokkur stuðningur til allra bæjar- og sveitarfélaga utan Reykjavíkur. Þá hefi ég mikla tilhneigingu til þess að fallast á þær brtt., sem hæstv. fjmrh. lagði fram áðan. Þó finnst mér á þeim nokkur galli. Í þeim er hallazt að þeirri stefnu, sem tekin var upp af hv. 6. landsk., að leggja gjaldið jafnt á útfluttar vörur sem innfluttar. Nú tel ég ekki réttmætt, þegar atvinnuvegir landsins eiga við svo mikla erfiðleika að stríða, að fara að íþyngja þeim með sérstökum framleiðsluskatti. Stefna síðustu ára í þessum málum hefir frekar verið sú, að létta gjöldum af atvinnuvegunum en bæta við þau. Vildi ég því leggja til, að orðin „og útfluttar“ í brtt.hæstv. fjmrh. verði felld niður. Þá er annar ókostur á brtt.hæstv. fjmrh., sem ég hygg, að honum hafi sézt yfir, og það er, að ef sameiginlegur verzlunarstaður er fyrir kaupstað og sýslufélag, þá kemur það ranglátlega niður, ef kaupstaðurinn á aðeins að njóta þessara tekna, en sýslufélagið verði alveg útundan. Ég vildi því bæta aftan við fyrstu brtt. þessari málsgr.: „Þegar gjald þetta er lagt á þar, sem sameiginlegur verzlunarstaður er fyrir kaupstað og sýslufélag, eða fleiri sýslufélög, skal gjaldinu skipt milli þessara aðilja eftir mati nefndar. Skal hún skipuð einum manni af hverjum þessara aðilja, en atvmrh. skipar oddamann, ef þörf krefur.“ Ég skal taka dæmi af Eyjafirði og Akureyri. Ef slíkt gjald væri lagt á eftir till.hæstv. fjmrh., þá væri það Akureyri ein, sem fengi þessar tekjur, en sveitarfélögin í Eyjafirði yrðu alveg útilokuð frá þessum tekjum. Þetta er líka til að tryggja það, að allir aðiljar geti notið góðs af þessum skatti, ef nota á þennan skatt sem almenna tekjuöflunarleið sveitar- og bæjarfélaga, sem ég álít þó annars varhugaverða stefnu. Réttara er að skipta á milli og láta hvorn aðilja hafa sína ákveðnu tekjustofna, þannig, að ríkissjóður sé ekki að seilast í tekjustofna bæjar- og sveitarfélaga, og gagnkvæmt. Ég legg svo fram þessa skrifl. brtt. við brtt. á þskj. 627. En þó að ég geti að miklu leyti fallizt á frv. með þessari breyt., álít ég sumt, að réttara sé, að málið bíði, því að það er svo almennt viðurkennt mál, að sveitarfélögin þarfnist sérstakra tekjustofna, að ekki getur liðið á löngu þar til hæstv. stj. tekur málið upp til úrlausnar, enda má það ekki dragast.

Jón Sigurðsson [óyfirl.]: Þetta mál hefir nú verið rætt svo lengi, að kalla má, að það sé að bera í bakkafullan lækinn að bæta þar við. Ég fer ekki út í þessar mörgu brtt., sem fram eru komnar, en vil aðeins minnast á eina brtt., sem hv. 1. flm. og frsm.n. hefir ekki haft tök á að geta. Það er brtt.hv. 2. þm.N.-M, þar sem hann leggur til, að í stað orðanna „og meiri hl. sýslun. Skagafjarðarsýslu“ í 1. gr. komi: og meiri hluti þeirra sýslunefndarmanna í sýslun. Skagafjarðarsýslu, sem kosnir eru í þeim hreppum sýslunnar, sem reka aðalverzlun sína á Sauðárkróki. Út af fyrir sig hefi ég ekkert við þetta að athuga, og ég lít ekki á þetta sem fótakefli málinu. En almennt hefi ég á móti slíkum ákvörðunum, því að hér kemur fram vantraust á þeim mönnum, sem hér eiga hlut að máli. Í sýslun. Skagafjarðarsýslu sem öðrum er þessum mönnum falið að dæma um mörg mál, sem ekki koma þeim sjálfum við, en geta skipt aðra menn miklu. Ég veit ekki til, að það tíðkist í neinni sýslun., að þegar greiða á atkv. um eitt eða annað, þá séu allir reknir út, sem málið kemur ekki beinlínis við. Við getum í þessu efni litið til Alþingis. Vill hv. 2. þm.N.-M. sættast á, að honum beri að víkja af fundi, ef um mál er að ræða, sem ekkert snertir hans kjördæmi eða hans buddu, af því hann sé þá ekki bær að dæma um það? Mér finnst slíkar till. sem þessar með öllu ósæmilegar. En mér er e. t. v. sárara um þetta en öðrum, því að ég þekki þá menn, sem hér eiga hlut að máli, en þeir eru allir mestu heiðursmenn. Ég kynni því bezt, að hv.flm. tæki till. aftur.

Hvaða menn eru þetta?

. Bæði sjálfstæðismenn og framsóknarmenn. En þetta eru sæmdarmenn allt saman. Læt ég svo útrætt um þetta atriði. Þá hefir verið vikið nokkuð að brtt.hæstv. fjmrh., og hefir hv.þm. V.-Húnv. komið með skrifl. brtt. við hana, til þess, eins og hann segir, að hún nái betur tilgangi þeim, sem fyrir hæstv. fjmrh. vakti, sem sé þeim, að þetta kæmi fleiri aðiljum til góða en bæjarfélögum þessum. En í þessu sambandi verð ég að taka undir það, sem hv.flm. og frsm. meiri hl. sagði, að hér er um allt annað að ræða en í frv. sjálfu. Frv. leggur það á vald hlutaðeigandi manna, hvort þeir vilja taka á sig þessar kvaðir. Og það hlýtur að vera mikið atriði, hvort þeir vilja taka þær á sig eða ekki. En þegar gera á þetta eftir úrskurði ráðh. eða bæjarstj. og sýslun., er það allt annað mál og ekki sambærilegt við það, sem farið er fram á í frv. Ég álít ekki, að á þessu þingi sé hægt að finna leið til heildarskipunar þessum málum. Þetta mál verður áður að athuga vel milli þinga í þeirri n., sem um það á að fjalla. Eftir því er ekki hægt að bíða. En ef önnur sveitarfélög þurfa á svipaðri hjálp að halda, þá verða væntanlega lögð fram frv. um það, miðuð við þeirra staðhætti. Vænti ég þess svo, að þeir hv.þm., sem studdu þetta mál við 2. umr., slái ekki af því hendinni héðan af.

Sigurður Kristjánsson Hv. 6. landsk. gaf mér tilefni til að kveðja mér hljóðs. Í sambandi við brtt. sínar lét hann svo um mælt, að það væri undarlegt, að menn skyldu ekki koma fram með almennar till. um löggjöf í þessu efni, en vera að tína út úr einstök sveitarfélög og kaupstaði, eins og í frv. því, sem fyrir liggur. Það er rétt, að full þörf er á almennri löggjöf um þessi mál, enda hefir þegar verið skorað á ríkisstj. að undirbúa hana. Og þetta er einmitt það, sem við sjálfstæðismenn höfum verið að hamra á um mörg ár, að setja l., sem fengju sveitarfélögunum í hendur aukna tekjustofna. Undanfarið hefir meir og meir stefnt að því, að þau hafa ekki getað staðið í skilum og að á þau hafa hlaðizt gjöld á gjöld ofan. Á móti þessu hefir hann og hans flokkur staðið, svo að helzt virðist, sem takmark þeirra hafi verið að koma kaupstöðunum í greiðsluþrot og ganga svo frá einstaklingum þar, að efnahag þeirra yrði komið á kaldan klaka. Það er vegna andstöðu sósíalista, að enn er ekki komin löggjöf um þetta. En nú er svo komið, að sveitarfélögin standast ekki lengur þessa fjárhagsörðugleika. Þar af leiðir, að ég þykist ekki geta staðið á móti einstökum aðgerðum í þessu efni, enda þótt rík þörf sé á almennri löggjöf. Ég býst við, að hv. 3. þm. Reykv. muni svara ýmsu í ræðu hv. 6. landsk., og mun ég því ekki taka hana til rækilegrar meðferðar. En ég vil þó mótmæla því, sem hann sagði, að Reykjavík hefði í þessu efni sérstaka aðstöðu, því að hún hefði umsetningargjaldið umfram aðra kaupstaði. Þetta gjald hafði áður verið lagt á annarsstaðar og þyngra en hér. Mér er nær að halda, að það hafi t. d. verið gert í bæjarfélagi því, þar sem hann er búsettur. Þetta gjald hefir víða verið lagt á mjög freklega, jafnvel á stofnanir, sem höfðu haft mikinn halla á árinu. En þetta gjald hefir þó ekki verið lagt á nema sem neyðarúrræði til bráðabirgða, og það er ekki miðað við þær reglur, sem skattheimta á að hyggjast á. Þá er það ekki heldur rétt hjá hv. 6. landsk., að Reykjavík hafi betri aðstöðu en aðrir staðir að því er snertir ríkisfyrirtæki, því að hvergi, ef til vill að Siglufirði undanteknum, hafa ríkisfyrirtæki útrýmt einkafyrirtækjum í jafnríkum mæli og í Reykjavík. Þá er það rangt, sem hv.þm. sagði, að ríkið hefði aðstoðað Reykjavík umfram aðra kaupstaði. Reykjavík hefir líklega mest allra kaupstaða staðið sjálf undir sínum gjöldum. Ríkið hefir einmitt orðið að styðjast við Reykjavík, en ekki öfugt. Þá vil ég þakka hv. 6. landsk. fyrir yfirlýsingu þá, sem hann gaf og bæði var sönn og merkileg. Hann lýsti yfir því, að fjárhagur Reykjavíkur væri betri en flestra eða allra annara bæjarfélaga. Vildi hann með því forsvara, að löggjöfin um hina nýju tekjustofna næði ekki til Reykjavíkur. - Það er nýtt að heyra slíka yfirlýsingu frá Alþfl.manni. Ég hefi oft orðið að mótmæla óhróðri þeirra um fjárhag Reykjavíkur, t. d. a. m. k. 20 sinnum á fjölmennum mannfundum í sumar, því að flokksstj. lagði stuðningsmönnum sínum upp í hendurnar sóknarskjal, þar sem tíndar voru til uppspunnar röksemdir um herfilegan fjárhag Reykjavíkur og því haldið fram, að hún væri verst stæði bærinn á landinu og væri í þann veginn að sliga landið, vegna þess, hve henni væri illa stjórnað. Nú kemur þessi Alþfl.maður fram á sjónarsviðið og segir sem er, að Reykjavík muni vera fjárhagslega einhver bezt stæði bærinn á landinu. Þetta er rétt, og stafar einmitt af því, að sá meiri hl., sem stjórnar bænum, eru forsjálir menn, en eiga ekkert sammerkt við flokksmenn hv. 6. landsk.

Páll Zóphóníasson Ég ætlaði að svara hv. 7. landsk. nokkrum orðum, en hann er nú því miður ekki staddur í d. Hann vildi halda því fram, að ég hefði sagt, að menn væru ekki dómbærir um önnur mál en þau, sem snertu þeirra eigin buddu. Hann kvaðst þekkja þá menn, sem sitja í sýslun. Skagafjarðarsýslu, og kvað óhætt að láta þá dæma í þessu máli sem öðrum. Ég þekki líka þessa menn og vantreysti þeim engan veginn. En svo sagði hv.þm., að eftir frv. væri það á valdi gjaldenda sjálfra að ákveða, hvort þessi gjöld yrðu lögð á eða ekki. Það væri þungamiðja frv. Þess vegna hefði það sérstöðu meðal þeirra samkynja mála, sem hér lægju fyrir, og því bæri að samþ. hana. Þó vill hann láta 5 menn í sýslun. dæma í málinu, enda þótt það komi þeim ekki við persónulega eða þeirra hreppsbúum. Þetta er engin samkvæmni. Ef hann væri samkvæmur sjálfum sér, myndi hann fylgja minni till. Annars vil ég taka það fram, út af ósk hv. 7. landsk. um, að ég taki brtt. mína aftur, að hún verður tekin aftur af sjálfu sér, ef hv.flm. verða við ósk minni um að taka frv. aftur. Við getum sætzt á það, ef þeir vilja.

Thor Thors Ég vil lýsa ánægju minni yfir brtt.hv. 6. landsk. á þskj. 580, þar sem ætlazt er til, að álagning þessi, sem frv. gerir ráð fyrir Sauðárkróki til handa, verði réttur bæjarfélaganna almennt. Þar hverfa sósíalistar inn á nokkuð nýja braut. Hingað til hafa þeir lagzt á móti óbeinum sköttum eins og þessum og heimtað beina skatta á öllum sviðum. Hér er nú vitanlega um nauðsyn að ræða. Staðhæfing Sjálfstfl. hefir sigrað, að beinir skattar væru ekki fullnægjandi og gætu brugðizt. Nú, þegar sósíalistar hafa valdaaðstöðu á Alþingi, verða þeir að viðurkenna þetta og hverfa inn á þær brautir, sem Sjálfstfl. hefir alltaf bent á. Ég verð líka að láta ánægju mína í ljós yfir till.hv. 6. landsk., af því að hún tekur af mér ómak. Ég hafði skömmu áður en það fréttist, að þingi yrði frestað, fengið tilmæli frá hreppsnefnd Stykkishólmshrepps að bera fram till. um, að hreppsn. væri heimilað að leggja vörugjald á allar vörur, sem fluttar eru til og frá Stykkishólmi. Þetta var samþ. af öllum í hreppsn., nema einum. Fulltrúar sjálfstæðismanna og Framsóknar samþ. það, en fulltrúi Alþfl. var eindregið á móti þessu. Hann hefir auðvitað sem góður og gegn flokksmaður álitið, að hann væri þarna að halda fram stefnu Alþfl. Nú fær hann væntanlega hinar síðustu fréttir af stefnu Alþfl. í þessum málum og beygir sig væntanlega til fylgis við hana. Ég er því þessari till. fyllilega samþykkur. Ég er einnig samþykkur þeirri þáltill., sem hv. 6. landsk. hefir beitt sér fyrir. En hún fer í þá átt, að rannsakað sé og lagðar fyrir Alþ. till. um aukna tekjustofna fyrir bæjar- og sveitarfélög. Með þessu frv. er verið að slá því föstu, að þetta sé sú lausn, sem fyrst kemur til greina, þegar um nýja skatta fyrir bæjar- og sveitarfélög er að ræða. Ég er alveg samþykkur till.hv.þm. Barð. um það, að þessi heimild sé ekki eingöngu bundin við þá kaupstaði, sem eru sérstakt hreppsfélag. Það er rangt, að þeir kaupstaðir, sem hafa sveitabæi innan hreppsfélagsins, hafi ekki sömu heimild sem þeir, er enga sveitabæi hafa. Ennfremur er rétt að ákveða, að álagning þessa gjalds sé bundin við það, að sýslunefndarmenn samþ. það, þó að það sé ekki eins nauðsynlegt ákvæði, ef farið er inn á þá braut, að skipta gjaldinu milli kauptúna og sveitarfélaga annarsvegar, og svo sýslufélaga og fleiri aðilja hinsvegar. Ég get fallizt á brtt.hv.þm. V.-Húnv., en mér hefir fundizt, að hún nái of skammt, og hefi ég náð samkomulagi við hann um að breyta henni örlítið. Það getur verið, að það séu fleiri en tvö sýslufélög, sem verzla í sama kauptúni, og er þá sjálfsagt, að þetta vörugjald skiptist milli allra þeirra sýslufélaga, sem verzla í kauptúninu. Viðvíkjandi þessu má benda á, að Hnappadalssýsla rekur verzlun við Borgarnes, en þar verzla Mýra- og Borgarfjarðarsýsla líka. Samkv. till.hv.þm. V.-Húnv. ættu aðeins tvö sýslufélög að skipta gjaldinu milli sín. Ég tel rétt að leiðrétta þetta og koma því inn í brtt., að fleiri en tvö sýslufélög eigi rétt á að skipta gjaldinu milli sín.

Jónas Guðmundsson [óyfirl.]: Mér þykir leitt, að hv. 6. þm. Reykv. er farinn út úr d., en í þeirri von, að hann kunni að slæðast inn aftur, áður en ég er búinn að ljúka máli mínu, ætla ég að geyma að svara honum þangað til síðast. Hv. 7. landsk., sagði, að það væri óvenjulegt að leggja gjald á án þess að það verði borið undir þá, sem eiga að borga það. En ég vil nú spyrja þingheim að því, hvenær það er yfirleitt borið undir þá, sem eiga að borga, þegar gjöld eru lögð á.  Hv. 6. þm. Reykv. sagði, að sjálfstæðismenn hefðu sýnt fram á þörfina á því að leggja þetta gjald á. Það getur verið, að þeir hafi gert það í ræðum sínum, en þeir hafa ekki borið fram á þingi neitt frv. um það. Ég man, að hv. 5. þm. Reykv. benti á það undir umr. um tekjuskattsfrv. á þinginu í fyrra, að með því væri gengið á rétt sveitarfélaga og bæjarfélaga til þess að afla sér tekna. En þeir hafa aldrei borið fram neitt frv. um þetta. Alþfl. viðurkemur, að það sé rétt, sem hv. 5. þm. Reykv. benti á, en nauðsyn brýtur lög. Ég viðurkenni, að brtt. þær, sem bornar eru fram við 3. umr. við þetta Sauðárkróksfrv., sem verið hefir á döfinni síðan í fyrravetur, geta verið ófullkomnar og ekki nægilega skilmerkilegar, en frv. á eftir að fara í gegnum Ed., og þó þessar brtt. komist héðan úr d., þá má breyta þeim til batnaðar í Ed., ef þingið vill á annað borð veita bæjunum þennan tekjustofn, sem er þó aðeins bráðabirgðalausn. Hv. þm. Snæf. sagði, að honum væri það ánægjuefni, að við Alþfl.menn hefðum gengið inn á að leggja á óbeina skatta í staðinn fyrir beina skatta. En ég svara honum því, að nauðsyn brýtur lög. Beinar tekjur eru nú svo miklu minni en áður, vegna ástæðna, sem við getum ekki ráðið við, því það eru utanaðkomandi áhrif, sem eru þar að verki. Er nokkur, sem treystir sér til þess að mæla gegn því, að þegar tekjurnar lækka hjá þeim, sem eiga að bera beinu skattana, þá skapist sú nauðsyn, að breytt sé til um tekjuöflunarleið? Ég vil því skora á sjálfstæðismenn, að þeir láti það ekki á sannast, að þeir hverfi frá sinni eigin stefnu í skattamálum, og ég vænti því þess, að Sjálfstfl. fylgi frv.

Pétur Ottesen [óyfirl.]: Það eru alltaf að koma fram nýjar og nýjar játningar frá hv. 6. landsk. um það, að sósíalistar hafi misst trúna á þetta höfuðstefnumál sitt, að afla tekna með beinum sköftum. Hv. þm. sagði það síðast, að þar sem tekjur manna væru jafnóvissar og hér er, þá gæti það ekki átt við. Það hefir nú komið fram bæði hjá sjálfstæðismönnum og öðrum, að atvinnuvegirnir væru svo óvissir, að þetta gæti ekki átt við. Hv. 6. landsk. hefir ekki aðeins horfið frá fyrri stefnu flokks síns, heldur hefir hann líka tekið upp rök sjálfstæðismanna um að stefnan væri ómöguleg í framkvæmd. Ég verð nú að segja það, að eftir að allar þessar brtt. eru komnar fram við þetta mál, og ekki sízt eftir þær brtt., sem bornar hafa verið fram á þessum fundi, þá er ekki jafnauðvelt að leysa það eins og virtist í fyrstu. Það er nú komið svo, eftir sambræðslubrtt. frá þeim hv.þm. V.-Húnv. og hv.þm. Snæf., að ef sú till. verður samþ., þá hygg ég, að sú leið liggi opin fyrir - ef málið er samþ. á þeim grundvelli, sem það var upphaflega flutt á, en það var að leggja gjald bæði á innfluttar og útfluttar vörur - að þá geti þau hreppsfélög, sem gera út norður á Siglufirði eða suður með sjó, fengið hluta af því vörugjaldi, sem lagt er á á Siglufirði eða suður með sjó. Þegar búið er að færa út kvíarnar eins og hv.þm. Snæf. með samþ.hv.þm. V.- Húnv. leggur til, þá liggur sú leið opin fyrir.  Ég veit ekki, hvað víða að er rekin verzlun í Neskaupstað. Ég veit nú ekki, hversu breiðar lengjur hann getur fláð af Norðfjarðarhreppi. Ég veit ekki betur en hér liggi fyrir þinginu beiðni um að létta undir með þessum hreppi. Og sú eina breyt., sem farið er fram á fyrir Neskaupstað, er, að hann fái að færa nokkuð af sínum erfiðleikum yfir á hreppinn. Það er sú eina úrlausn, sem Neskaupstaður fær. Það getur verið, að hann geti eitthvað sótt víðar, eins og t. d. á Mjóafjörð. En ef þessi kaupstaður getur ekki flutt eitthvað af sínum erfiðleikum yfir á aðra, þá vil ég spyrja, hvaða úrlausn felist í þessari till. Ég sé ekki, að hún sé nein. Það skapar ekki nýja möguleika fram yfir niðurjöfnun, að láta þetta heita vörutoll, því að hann kemur niður á sömu gjaldendur. Mismunurinn er því aðeins í orði, en ekki á borði. Ég vil aðeins benda á þetta út af því, að hv.þm. var að tala um þetta sem úrlausn. Þetta er aðeins betri leið til þess að seilast ofan í vasa annara. En eru þessir aðrir þá betur stæðir heldur en hinir, sem eru að seilast ofan í vasa þeirra? Svo bezt bjarga menn einum, að þeir dragi ekki annan jafnlangt niður og sá var, sem á að bjarga.

Jakob Möller [óyfirl.]: Hv. 6. landsk. sagði, að Sjálfstfl. hefði ekki borið fram frv. í þá átt að leysa vandamál bæjar- og sveitarfélaga á þann hátt að útvega þeim nýja gjaldstofna. Það mun vera rétt, að flokkurinn hefir ekki borið fram sérstakt lagafrv. um það efni, en það stafar af því, að Sjálfstfl. hefir litið svo á, að ríkisvaldið ætti að gæta þess að ganga ekki svo á tekjustofna bæjar- og sveitarfélaga, að þau séu neydd til þess að fara inn á nýjar brautir í þeim efnum. Ég vil benda hv.þm. á, að í umr. í fyrra um tekjuskattshækkunina lögðu sjálfstæðismenn ríka áherzlu á þetta, þar sem þeir báru fram till. um, að tekjuskattinum væri skipt milli ríkisins annarsvegar og bæjar- og sveitarfélaga hinsvegar, svo að þeim væru tryggðar nægilegar tekjur til sinna þarfa. En það er fjarri því, að það sé stefna sjálfstæðismanna að fara eins að og hér er gert ráð fyrir, því það leiðir út í glundroða og getur getið af sér blossandi hreppapólitík. Mér sýnist líka, að hinar margvíslegu brtt. stefni út í beinan glundroða. Ég get ekki skilið, að þetta úrræði sé nein framtíðarlausn. Og er satt að segja furðulegt, hvað menn eru ginnkeyptir í því að gera þessar till. sem víðtækastar og láta þær ná til sem stærstra svæða á landinu, bæði að þörfu og óþörfu. Ég held, að þingið ætti að halda sér fast við það, að leyfa eingöngu þeim sveitarfélögum, þar sem þörfin er bráðust, að leysa úr augnabliksvandræðum sínum á þennan hátt. Ég er mótfallinn till.hv. 6. landsk., og sérstaklega, ef hún er með þeirri brtt., sem hæstv. fjmrh. hefir borið fram, og fengið bandalag við ýmsa aðra hv.þm. um að koma fram. Ég óttast, að þá verði þetta skoðað sem endanleg lausn, en ég tel það illa farið. Hver, sem athugar þetta mál með gaumgæfni, sannfærist um, að það er ókleift að leysa tekjuþörf bæjar- og sveitarfélaga með óbeinum sköttum. Það getur leitt til þess, að vöruverð í nærliggjandi sveitum verður mismunandi, og allir ættu að geta séð, að slíkt er ófært. Og þessi leið er því ófær sem allsherjarleið, þó til hennar sé gripið í því skyni að bjarga einstaka bæjarfélagi við. En það verður að fara aðra leið. Stjórnarflokkarnir verða nú að sætta sig við það, að hverfa frá þeirri braut, sem þeir voru á með tekjuskattsfrv. í fyrra, og leyfa bæjar- og sveitarfélögum að afla tekna með þeim hætti. En óbeinir skattar eiga að vera í höndum ríkisvaldsins, og þeir eiga að ganga jafnt yfir, og það á að nota þá til uppfyllingar, þar sem beinir skattar hrökkva ekki til. Ég vil mælast til þess, að allar þær brtt., sem miða að því að gera þetta að allsherjarfyrirkomulagi, verði felldar. Ef einstakir þm. þurfa að koma fram þessum réttarbótum fyrir sín kjördæmi, þá eiga þeir að bera fram brtt. um, að einstökum sveitarfélögum verði veitt þessi bráðabirgðahjálp, og svo á að taka málið upp samkv. þáltill. Hv. 6. landsk. svaraði fyrirspurn þeirri, sem ég beindi til hans um það, hvers vegna Reykjavík væri undanskilin. Ég hefi nú ekki borið fram till. um, að Rvík fengi þessi fríðindi. Og það stafar af því, að ég álít, að ekki eigi fleiri sveitarfélög að fá þau en óhjákvæmilegt er. Í öðru lagi veit ég, að Rvík er betur stödd en flest sveitarfélög á landinu, og hefir því minni þörf fyrir þessi fríðindi heldur en ýms önnur sveitarfélög. En þrátt fyrir það þarf að taka tillit til Rvíkur í sambandi við lausn þessa máls. Því að skattaálögurnar fyrir bæjar- og sveitarfélögin eru að komast út á sömu braut, sem hér er um að ræða. Hann lagði áherzlu á, að hér í Rvík væru slík gjöld komin á. Virtist ríkja hjá honum sá misskilningur, að umsetningargjaldið, sem hér er tekið, og jafnvel víðar, sé sama og þetta gjald. Við skulum þá athuga, hvað þetta gjald er, umsetningargjaldið. Hv. samþm. minn, 6. þm. Reykv., hefir þegar drepið á það, að umsetningargjaldið er ekkert annað en að fara ránshendi ofan í vasa einstaklinganna og taka þaðan fé án tillits til aðstæðna eða fjárhags. Það er ekki lagt á með tilliti til þess, hvernig fjárhagurinn er, heldur hve mikið hefir selzt af vöru, hvort heldur sem selzt hefir með gróða eða tapi. Þetta er, að því er mér skilst, óheimilt samkv. l. um tekjustofna fyrir bæjarfélög. Það hefir sýnt sig, þó ekki hafi enn komið til þess hér í Rvík, að sum sveitarfélög hafa gengið of langt, eða lagt á allt að 6% umsetningargjald. Þessum málum er því komið í algert strand, m. a. vegna þess, að verzlunin flyzt frá þessum einstaklingum til þeirra aðilja, sem eru verndaðir fyrir þessu gjaldi. Og það m. a. hefir komið þessum asna hér inn á Alþingi, að ekki er hægt að ná gjaldinu í bæjarsjóði með öðru en vörugjaldi, af því kaupfélögin eru undanþegin, og stefnir þetta því öllu í auðn nema kaupfélagsverzluninni, af því af henni er ekki hægt að ná neinum gjöldum, og mun einnig leiða til þess hér í Rvík. Það er því auðséð, að taka verður mál þetta allt í heild til gaumgæfilegrar athugunar og rannsóknar. Það á ekki að fara aðra leið í þessum málum en ég hefi bent á, að sveitar- og bæjarsjóðir eiga að fá tekjur sínar með beinum sköttum, en aftur á móti verður ríkið að afla sinna tekna, að svo miklu leyti sem beinir skattar hrökkva ekki til, með óbeinum sköttum. Ég held, að það hafi verið hv. 6. landsk., sem benti á það, að á Siglufirði í fyrra var starfrækt síldarverksmiðja af einstaklingi, sem mig minnir, að hafi verið Steindór Hjaltalín, og af henni var greitt í útsvar 20-30 þús. kr. Vænti ég, að talan verði leiðrétt, ef ekki er rétt hermt. Það er augljóst mál og segir sig alveg sjálft, þegar einstaklingarnir eru látnir greiða þvílíkt umsetningargjald, hvernig muni ganga fyrir þeim í samkeppninni við skattfrjáls fyrirtæki, eins og t. d. ríkisverksmiðjurnar á Siglufirði í þessu tilfelli. Sama á sér stað, þegar litið er á verzlun einstaklinga og kaupfélaga eða ríkis, sem þó kemur öðruvísi út. Er því fyrirsjáanlegt, ef þessu heldur áfram og bæjar- og sveitarfélögum er veitt ótakmörkuð heimild til að leggja á einstaklinga slík gjöld, en önnur hliðstæð fyrirtæki standa skattfrjáls í samkeppninni, að það leiðir til fullkominna teknaþrota fyrir sveitar- og bæjarfélögin. Það er dálítið einkennilegt að athuga, hvernig sumir hv.þm. líta á þetta mál, t. d. í ljósi þeirrar afstöðu til annara mála, sem þeir hafa tekið. Nú rísa þeir hér upp hver á fætur öðrum og þykjast öndverðir því, að lagður sé skattur á sveitaverzlanirnar. En þegar hér var rætt um sameiningu Blönduóskauptúns, þá var vitað, að krafan um sameiningu var gerð vegna þess, að aðalverzlunin var flutt úr hreppsfélaginu, og þetta þótti rétt og sjálfsagt, sem og var. Að vísu voru örfáir einstakir þm., sem greiddu atkv. gegn frv., en það var samþ. hér í d. með 24 atkv. Ýmsir hv.þdm., sem þótti þetta sjálfsagt, rísa nú upp öndverðir gegn álögum á verzlun bænda til kauptúna og kaupstaða. Þessar ýmsu yfirlýsingar og till., sem fram hafa komið í umr., finnst mér ættu að leiða til þess, að hv.þm. sannfærðust um, að það er rétt að rannsaka þetta mál betur, áður en gengið er til samþykktar á þessu máli; það þarf gagngerða allsherjarrannsókn.

Hannes Jónsson [óyfirl.]: Ég skal aðeins, af því mér finnst það ekki mega standa alveg ómótmælt við þessar umr., sem hefir nú verið endurtekið í annað sinn og fullyrt, að kaupfélögin greiði minni útsvör en aðrar verzlanir. Ég geri ráð fyrir, að þeir hv.þm., sem halda þessu fram, telji hlutafélög ekki óskyldari kaupfélögum en kaupmenn, og jafnvel fallist á, að þau séu hliðstæð. Það vill nú svo til, að fyrir nokkrum árum var gerður samanburður á því, hvort opinberar greiðslur kaupfélaganna væru ekki sambærilegar við hlutafélaganna, og það kom í ljós, að aðeins tvö félög greiddu minna en ef þau hefðu verið hlutafélög.

Líka þó reiknað sé umsetningargjaldið?

. Þetta var reiknað á árunum 1925 eða 1926, ég veit ekki, hvað mikið hefir breytzt síðan, en er sannfærður um, að þó þetta væri reiknað upp, mundi verða sama niðurstaða, þrátt fyrir vitlausar hugmyndir sumra manna.

var þetta reiknað af hagstofunni?

. Það geta fleiri reiknað en hagstofan, enda sama af hverjum reiknað er, þegar útkoman er rétt. Það er dálítið hæpið fyrir hv. 3. þm. Reykv. að ætla sér að fara að nota Blönduósmálið sér til framdráttar. Það er engin skylda að halda áfram sömu vitleysunni, og er ekki nema gott, að sumir hv.þm. skuli vera farnir að sjá að sér; mér þykir vænt um það. Annars ætlaði ég að nota þennan tíma, sem ég fæ til stuttrar aths., til að bera fram og skýra skrifl. brtt., sem ég vil flytja við mína fyrri brtt. í samræmi við þær ábendingar, sem komu frá hv.þm. Snæf. um það, að eftir fyrri till. minni væri ekkert ákvæði, hvernig tekjur af gjaldi þessu skyldu skiptast, ef 2 eða 3 eða jafnvel fleiri sýslufélög ættu verzlun við einn og sama verzlunarstað. Skal ég, með leyfi hæstv forseta, lesa upp hina skrifl. brtt. mína, sem er á þessa leið: „Þegar gjald þetta er lagt á þar, sem sameiginlegur verzlunarstaður er fyrir kaupstað og sýslufélag eða fleiri sýslufélög, skal gjaldinu skipt á milli þessara aðilja eftir mati nefndar. Skal hún skipuð einum manni af hverjum þessara aðilja, en atvinnumálaráðherra skipar oddamann, ef þörf krefur.“ Þessi till. skýrir sig sjálf, þannig að ef 3 eða 5 sýslu- og bæjarfélög eiga hlut að máli, þarf ekki sérstakan oddamann, en ef þessir aðiljar eru 2 eða 4, er nauðsynlegt, að slíkt ákvæði sé um skipun oddamanns sem till. felur í sér. Ég skal svara hv.þm. Borgf. því, sem eitthvað var að tala um, að dreifa mætti skattinum með því að láta hann ná til útfluttra afurða, að ég ætlast alls ekki til, að skattur þessi nái til útfluttrar vöru, sbr. brtt. mína, enda væri það mjög óréttlátt nú að setja slíkt gjald á, þegar atvinnuvegirnir eiga við jafnmikla örðugleika að stríða og nú og einmitt er verið að létta af þeim slíkum gjöldum. Ég vil svo vænta þess, hvort sem menn líta á þennan skatt sem réttmætan eða ekki réttmætan, að þá vilji þeir láta hann ná til allra. Um það er alls ekki að tala, sem hv. 3. þm. Reykv. var að minnast á, að þetta eina hreppsfélag þyrfti hjálpar við, sem tekið er fram í sjálfu frv. Svo er alls ekki. Eftir breyt. þeim, sem gerðar voru á lögum 1933, var ríkistillagið hækkað úr 1 í 3 þús. kr. til þeirra hreppa, sem mest þyngslin hafa að bera. Það getur því ekki verið um sérstök þyngsli að ræða, nema að vera skyldi þá, að þessi hreppur ætti svo mikið óendurgreitt hjá öðrum hreppum. Því finnst mér ekki samkv. núgildandi lögum geti verið svo sérstök þörf á að styrkja þetta eina hreppsfélag. - Öll sveitarfélögin þurfa hjálpar við, og það er réttlátara, að þau njóti öll þessara réttinda heldur en ef eitt og eitt er tínt út úr.

Gísli Sveinsson [óyfirl.]: Herra forseti! Þessar aths. einstakra hv.þm. verða svo langar, að jafnvel þeir þm., sem eiga fullkominn rétt til ræðutíma, kinoka sér við að nota hann. Sé ég mér ekki fært, ef fresta á fundi eða slíta kl. 4, eða á venjulegum tíma, að byrja hér á neinni ræðu, þar sem líka búið er að grauta svo í málinu, að ekki kemur til mála, að það verði afgr nú, né heldur að unnt sé að segja álit sitt í fáum orðum. Ég vil því láta mér nægja nú að beina þeim tilmælum til hæstv. forseta, að hann fresti umr. og taki málið nú út af dagskrá, til þess að n. þeirri, sem um það hefir fjallað, og einstökum hv.þm. gefist kostur á að taka málið allt til nýrrar yfirvegunar í heild og sameina sig um afgreiðslu þess. Ég mundi færa glögg rök fyrir nauðsyn þessa, ef ég vildi nú eyða til þess tíma, en það vil ég ekki gera, og endurtek ósk mína við hæstv. forseta, að hann taki málið af dagskrá nú, svo að tími og tækifæri gefist til yfirvegunar og gagngerðrar breyt. á frv. þessu.

Forseti (JörB): Sýnilegt er, að umr. verður ekki lokið á þessum fundi, og það er alveg rétt hjá hv.þm. V.-Sk., að venjulegur fundartími er úti. Vil ég því verða við þeirri ósk að taka málið af dagskrá, og geri það hér með.

Frsm. (Jón Baldvinsson) [óyfirl.]: Það hafa legið fyrir undanförnum þingum allmiklar breytingar á laxveiðilöggjöfinni, sem vitanlega átti að miða að því að auka fiskiræktina og laxveiðina í landinu. En ég er hræddur um, að þó að löggjöfinni hafi að ýmsu leyti verið breytt í þessu augnamiði, þá hafi ekki náðst verulegur árangur, a. m. k. ekki eins og til var ætlazt. Eins og nú er háttað lögum í landinu á þessu sviði, þá virðist svo erfitt að samræma hagsmuni og ákveða veiðitíma þeirra, sem við veiðivötnin búa og eiga lönd að þeim. Þeir, sem eiga lönd að ósum veiðiánna, fá miklu verðmætari lax en hinir; sem búa ofar við árnar til dala og veiða þar gamlan og verðminni lax, er aðeins selst saltaður. Þar sem ekki hefir enn tekizt með laxveiðilöggjöfinni að samræma hagsmuni þessara manna, þá hafa hrygningarstaðirnir verið svo að segja þurrkaðir upp, og hefir það vitanlega leitt til þurrðar á laxinum. Þegar laxinn er veiddur hindrunarlaust á hrygningarstöðvunum, þá er ekki að búast við, að hægt sé að halda honum við, og má það raunar teljast undravert, að ekki skuli vera búið að útrýma laxinum með öllu úr veiðiám landsins. Að undanförnu hefir talsvert verið rætt um að stuðla að byggingu klakstöðva sem víðast á landinu, en framkvæmdir hafa verið í smáum stíl og sáralítið á unnizt samanborið við það, ef riðastöðvarnar hefðu verið friðaðar. Þegar vel viðrar, er náttúran stórvirk í þessum efnum, ef ekkert sérstakt ber út af, þannig að ísruðningar eða stór vatnsflóð í veiðiám landsins skoli sílunum burt og eyðileggi þau, eins og stundum ber við. Það hefir lítið að segja, þó að klakið sé út nokkrum hundruðum þúsunda af laxaseiðum, móti því, að náttúran fái að vera óhindruð á riðastöðvunum. Að vísu hefir það ekki verið fundið út enn, hversu mörg prósent af laxaseiðum ná fullorðinsaldri. Tilgangur þessa frv. er sá, að ýta á eftir ríkisstj. að láta reisa klakstöðvar, og ég hefi þá skoðun, að þær hafi litla þýðingu, nema þær séu mjög stórar og fullkomnar á allan hátt. Frá þessum stóru klakstöðvum á svo að flytja laxaseiðin og dreifa þeim í veiðiár landsins, til þess að auka laxveiðina þar, sem hún er nú orðin lítil, og halda henni við í þeim ám, þar sem enn er talsverð laxagengd. Ég held, að þetta verði ekki gert, svo að gagni komi, nema það opinbera hafi forgöngu að því og sjái um rekstur klakstöðvanna, og að þær verði, eins og sagt er í nál., reistar þar, sem auðveldast er að flytja úr þeim laxaseiði í sem flestar veiðiár í landinu. Mér hefir verið sagt frá þeirri nýjung, að flutt hafi verið fyrir skömmu laxahrogn frá Reykjavík austur á Fljótsdalshérað, og að við þann flutning hafi aðeins 5% farið forgörðum. Ef það er hægt með þessum árangri, þá er sjálfsagt auðveldara að flytja hrogn en seiði. Laxaseiðin hafa talsvert misfarizt í flutningum, nema gætt hafi verið ýtrustu nákvæmni um, að vatnið væri ferskt og súrefnaríkt, sem seiðin eru flutt í. Menn þykjast hafa orðið varir við talsvert aukna veiði þar, sem seiðum hefir verið sleppt í veiðiár. Sést það bezt á Elliðaánum, sem eru með beztu laxveiðiám á landinu; þar hefir um nokkurra ára bil verið klakið út laxaseiðum og sleppt í árnar. Og laxveiðin hefir aukizt, þrátt fyrir það, að rafstöðvarstíflan hefir mjög hindrað vatnsrennsli í ánum og fjöldi seiða hlotið að farast í járnristunum við rafstöðina. Menn þykjast hafa tekið eftir því, að klakið hafi gert mikið gagn, þó að þessi vandkvæði hafi átt sér stað. Það er líka í fullu samræmi við reynslu nágrannaþjóðanna. Þar hefir það komið í ljós, að hægt er að fara með laxinn eins og húsdýr, í sömu á og þar sem hann er uppalinn. Með tilliti til þessarar reynslu er frv. flutt. En í því voru engar bendingar um það, hvaða ár skyldu valdar til þess að reisa klakstöðvar við. Landbn. hefir aftur á móti nefnt tvær ár í því skyni: Laxá í Kjós fyrir Suðurland og Laxá úr Mývatni fyrir Norðurland. Veiðiréttindi í þessum ám þarf ríkið sumpart að kaupa eða taka á leigu, og ef til vill að taka þau eignarnámi, ef ekki fást hagkvæmir samningar. Þessar ár eru báðar svo laxríkar og vel settar, að frá þeim verður hægt að flytja hvort heldur sem menn vilja hrogn eða seiði um allt land. Auk þessarar brtt. um árnar hefir landbn. orðað brtt. sína þannig, að stj. er ekki bundin við að láta reisa aðeins tvær klakstöðvar; þær mega vera fleiri, ef rannsókn leiðir í ljós, að nauðsynlegt sé að hafa þær fleiri en tvær. N. vildi ekki fastbinda þetta í frv., þó að í byrjun verði þær að líkindum aðeins tvær. Í till.n. er gert ráð fyrir, að stj. heimilist að kaupa veiðiréttindi í Laxá í Kjós, en taka á leigu öll veiðiréttindi í Laxá úr Mývatni. Renna margar stoðir undir það, að ríkið verði að eiga eina veiðiá, og kaupa aðra af þeim, sem hér er bent á, t. d. Laxá í Kjós. Það hefir í mörg ár verið mín skoðun, að hér þyrfti að gerbreyta laxveiðilöggjöfinni og ákveða, að ekki megi veiða lax í net nema í þremur ám á landinu, Hvítá í Borgarfirði, Hvítá í Árnessýslu og Ölfusá. Þó þær séu talsvert vatnsmiklar, má næstum því taka hverja bröndu í net, sem fer upp í árnar. En þetta yrði ekki gert, nema þeir, sem búa ofar við árnar, létu riðastöðvarnar óáreittar og sæju hag sinn í því að láta horaða haustlaxinn í friði. Það er óhjákvæmilegt að jafna hagnaðinum af laxveiðinni á milli ósabænda og þeirra, sem búa ofar við árnar. Síðan á ekki að leyfa aðra veiðiaðferð en stangarveiði í hinum smærri ám. Stangarveiði er að verða svo eftirsótt sport, bæði af innlendum og erlendum mönnum, að ég tel víst, að bændur hefðu meiri tekjur upp úr því að leigja ána sína til, stangarveiða heldur en að stunda þá ránsveiði, sem nú tíðkast. Sjálfir gætu þeir vitanlega einnig haft rétt til þess að fara með stöng og ná sér bröndu í soðið. Þó að nú sé hannað með lögum að stunda netjaveiði á riðastöðvunum, þá kemur það ekki að haldi, af því að þeir, sem búa upp með ánum, fá ekkert fyrir vorveiðina í ósunum. Það verður því að finna leið til þess að bæta þeim það upp, þannig að þeir fái ákveðið gjald fyrir hvern lax, sem veiðist. Þeir bændur, sem búa við, ósana, fá vitanlega verðmætasta laxinn; það er því engu síður nauðsynlegt fyrir þá, að riðastöðvarpar séu friðaðar síðari hluta sumars og á haustin. - Ég er ekki að svo stöddu til þess búinn að gera till. um, hvað hátt þetta jafnaðargjald af laxinum ætti að vera, en mun athuga það betur. Á síðustu árum hefir verið mikil eftirspurn eftir laxveiðiám, og hún er alltaf að aukast. Sumpart vegna þess, að laxveiði í ám fer smámsaman. þverrandi í nágrannalöndunum, og þar af leiðandi eru Norðmenn og Svíar, en þó sérstaklega Englendingar að sækjast eftir veiðiám hér á landi. Englendingar, eru ákaflega sólgnir í að, fá hér réttindi til stangarveiða í ám og borga miklu meira fyrir þau en bændur hafa sjálfir upp úr laxveiðinni. - Á stríðsárunum dró nokkuð úr þessu, en nú hefir eftirspurnin aukizt aftur. Þetta spursmál, um arðjöfnuð af laxveiðinni á milli hlutaðeigenda, liggur að vísu ekki fyrir nú, en það ætti að komast sem fyrst í framkvæmd, þó að vitanlega verði mjög erfitt að koma á samkomulagi milli ósabænda og annara, sem lönd eiga að veiðiám. N. hefir verið í dálitlum vafa um, hvort 10 aura gjaldið á hvert kg. af laxi í klaksjóð sé of hátt, á meðan ekki, fæst aukin laxveiði. vegna klaksins, og mun n. athuga það frekar milli umr. N. hefir ekki athugað, hvernig bezt yrði fyrir komið innheimtu á þessu gjaldi af laxi, sem veiddur er t. d. í Hvítá og Ölfusá, en það eru mestar líkur til, að aðalgjöldin til klaksjóðs komi þaðan. Hinsvegar mun verða erfitt að eltast við innheimtu á þessu gjaldi, þar sem aðeins er um smáveiði, að ræða, eða örfáa laxa í stað. N. telur, að fyrst og fremst verði þó að gera ráð fyrir því, að þeir, sem hafa mesta laxveiði, greiði skilvíslega gjöld í klaksjóð. Væri æskilegt, að nokkur frestur yrði þangað til frv. kæmi til 3, umr., svo að n. gefist tóm til að athuga betur, hvaða reglum yrði fylgt um innheimtu á gjaldinu, og hverju, það mundi nema. - Það hefir komið fram síðan n. skilaði áliti sínu, að veiðimannahúsið Árnes við Laxá í Kjós er þannig sett, að n. sér, eftir atvikum, ekki ástæðu til að veita heimild til eignarnáms á því. Og er þá þýðingarlaust það ákvæði í till.n., er heimilar ríkisstj. að taka það eignarnámi. N. flytur því skrifl. brtt. við b.-lið brtt í nál. á þskj. 596, um að orðin „og eignum falli niður. Ég skal með leyfi hæstv. forseta, lesa upp þessa málsgr. í b-lið: „Takist ekki hagkvæmir samningar, að dómi ríkisstj., um kaup eða leigu á veiðiréttindum. í a- og b-lið,. skal ríkisstj. heimilt að taka þau eignarnámi, og er, það þá á valdi ríkisstj., hvort eignarnámið tekur til kaups eða leigu á veiðiréttindum þeim og eignum, er getur í a-lið þessarar greinar“. Það eru orðin „og eignum“, sem við leggjum nú til, að verði felld úr brtt. í nál., og þýðir það, að ríkisstj. fær ekki heimild samkv. þessu frv. til að taka eignarnámi annað en veiðiréttindin í þeim veiðiám, sem þar eru nefndar, ef ekki takast hagkvæmir samningar um sölu eða leigu á þeim við hlutaðeigendur. Ég hefi þá minnzt á allar efnisbreyt., sem n. leggur til, að gerðar verði á frv., auk þess eru einstöku orðabreyt., sem ég hirði ekki að fjölyrða um. Ég mun leggja til hæstv. forseta skrifl. brtt. sem n. hefir komið sér saman um að fella niður þau orð, er ég áður nefndi. Að lokum vil ég geta þess, að það mun vera prentvilla í sumum eintökum af þskj. 896, og má leiðrétta það síðar.

Magnús Guðmundsson Ég saknaði þess í ræðu hv. 4. landsk., að hann skyldi ekki geta um það hvað, n. teldi, að það mundi kosta ríkissjóð að kaupa veiðiréttindin og húsið Árnes við Laxá í Kjós, er um ræðir í nál., því það er atriði, sem mikils er um vert. Hann mun hafa hugsað um það, og ég hefi ástæðu til að halda að hann geti gefið upplýsingar í því efni, þar sem ég ætla, að húsið sé eign þess banka, sem hann er forstjóri fyrir, (JBald; Nei, það er einkaeign). Nú, hv.þm. getur þá máske gefið upplýsingar um, hvað það hefir verið selt. Það er sannarlega ekki. ástæðulaust að spyrjast, fyrir um kostnaðarhliðina á þessu, máli, þegar, borið er fram hér í d. hvert frv. á eftir öðru, þar sem ríkisstj. er heimilað að verja fé úr ríkissjóði, án þess að nokkrar áætlanir séu látnar fylgja um, hvað kostnaður við framkvæmd þeirra muni nema háum upphæðum. Það er vissulega fullkomin, ástæða til, að hv.frsm. gefi upplýsingar um kostnaðarhliðina; það getur vitanlega haft áhrif á, hvernig atkv.þdm. falla um frv. - Ég vil segja það fyrir mitt leyti, að ég er ragur við að lagt verði út í svona framkvæmdir á þessum tímum og mun varla greiða atkv. með frv.

Frsm. (Jón Baldvinsson). (óyfirl.): Það má vera, að ég hafi ekki í ræðu minni gefir upplýsingar um, hvað það muni kosta að kaupa eða taka á leigu veiðiréttindi í þeim veiðiám er um ræðir í frv. Enda álít ég, að erfitt sé að gera, áætlun um það, og auk þess tel ég, að það sé ekki, rétt að, nefna ákveðnar, fjárupphæðir. Það veit ég, að hv.þm. getur skilið. Þar sem ríkisstj. á að leita samninga um kaup eða leigu á laxveiðiám, þá er það mjög varhugavert og gæti leitt til þess, að samningar tefðust eða færust fyrir, ef gefnar væru upp ákveðnar tölur í því samb. fyrirfram. Hv. 1. þm. Skagf. hlýtur að geta gert sér grein fyrir því, að þetta muni velta á talsvert stórum fjárupphæðum, ef keypt eru eða tekin á leigu veiðiréttindi í tveimur helztu laxveiðiám á landinu. Það gæti spillt aðstöðu ríkisstj. til samninga við hlutaðeigendur, ef nefndar eru ákveðnar tölur eða sett takmörk um þær fyrirfram. Ég get sagt hv.þm. prívat, hvað veiðiréttindi hafa verið seld, en það er varhugavert að gefa þar byr í seglin. Ég hygg, að hæstv.forsrh. hafi mjög góðan kunnugleik og þekkingu á þessum efnum og geti farið nærri um það, hvað gefa megi fyrir þessar veiðiár. Ég vil komast hjá því að nefna ákveðnar tölur, en skal hinsvegar segja hv.þm., hvað hluti úr laxveiðiá var seldur fyrir 2-3 árum síðan.

Magnús Guðmundsson Hv. 4. landsk. vildi ekki nefna neina ákveðna upphæð, sem ríkissjóður yrði að greiða, ef frv. þetta yrði að lögum, en það getur hver maður sagt sér, að sú upphæð getur orðið stór, en hvað stór hún verður, veit enginn. Eigi að fela stj. þetta, þá segi ég fyrir mig, að ég kæri mig ekki um það svona alveg út í bláinn. Það er svipað um þetta mál að segja eins og svo mörg önnur, sem nú eru borin fram, en það er ósiður að samþ. svona heimildir, sem enginn veit, hve miklu nema. Ég sé ekki, hvað ríkissjóður á að gera með það að kaupa hús og land uppi við Laxá. Ég sé ekki, að það þurfi annað en að fá heimild til að hafa klakstöðvar við þessar ár, því að það mun vera alhægt að komast að samkomulagi við eigendur þessara laxáa um að hafa klakstöðvar við þær, og er þá engin ástæða fyrir ríkið að vera að kaupa sjálfan veiðiréttinn, enda hefir það komið fram hér í löggjöf áður, og svo líka í laxveiðilöggjöfinni, að gengið er út frá því, að laxveiðirétturinn fylgi löndunum sjálfum, og þar er beinlínis bannað að selja veiðiréttinn undan jörðunum. Þetta ákvæði í lögum getur ekki verið af öðru en því, að það sé talið eðlilegast, að veiðin fylgi löndunum, og mér finnst hið opinbera geri alveg nóg fyrir laxveiðina í landinu með því að koma upp klakstöðvum, þó að eigendur jarðanna eigi áfram veiðiréttinn. Ég fyrir mitt leyti hefi ekki trú á, að það fari vel úr hendi hjá því opinbera að kaupa veiðiár og hafa svo á hendi að leigja út veiðiréttinn. Annars á þetta mál að fara til fjvn. samkv. þingsköpum.

Frsm. (Jón Baldvinsson) [óyfirl.]: Ég hefi ekkert á móti því, að fjvn. fái þetta mál til athugunar. Þá ætti vitanlega að taka upp þá reglu, sem hv. 1. þm. Skagf. virðist halda fram í hverju máli, að ef kostnaður sé við eitthvert mál, sem fram er borið, þá eigi það að fara til fjvn. Það er nú víst ekki hægt eftir þingsköpunum að vísa máli til fjvn. úr deild, en við í landbn. erum auðvitað reiðubúnir til að skrifa fjvn. hátíðlegt bréf og senda henni það með tilheyrilega kurteisum orðum og biðja hana, þá hv. yfirnefnd þingsins, að líta í náð sinni á þetta mál og athuga, hvort hér sé ekki einhver herfileg vitleysa á ferðinni. Fjvn. hefir nú haldið 100 fundi minnst, og hefir því sett met í fundahöldum, og ætti þetta mál okkar þess vegna að geta komið til athugunar einhverntíma á öðru hundraði fundanna, en það þyrfti að vera heldur fyrr en síðar, til þess að málið geti komið aftur í d. áður en þingi lyki. En ef haldið verður áfram að ryðja svona hverju málinu á fætur öðru til fjvn., þá getur skeð, að það tefji eitthvað fyrir afgreiðslu fjárl., sem margir eru orðnir langeygðir eftir. En sem sagt, ég er alveg fús til þess að samþ., að þetta mál verði athugað í fjvn., þ. e. a. s. fjárhagslegu atriðin í því, en ég vil ekki, að það verði fyrr en að þessari umr. lokinni, til þess að ekki þurfi að taka það út af dagskrá, enda eftir ein umr. í d.

Bernharð Stefánsson Ég vil ekki hafa á móti því, sem form. landbn. sagði, að hann hefði ekkert á móti því, þó að þetta mál yrði sent fjvn. Það er annars undarlegt, að þetta er annað málið í dag, sem hv. 1. þm. Skagf. heimtar til fjvn., og það af sömu n. - landbn. Það er e. t. v. rétt að taka upp þann sið, að vísa þeim málum, sem baka ríkissjóði útgjöld, til fjvn., en ég vil spyrja hv.þm., hvort fjvn. hafi yfirleitt tekið þá stefnu að heimta öll mál til sín, sem hafa inni að halda fjárhagsatriði. Það eru í Nd. mál, sem mér virðast vera miklu stærri fjárhagsatriði í, en ég hefi ekki heyrt - en það getur raunar verið fyrir því -, að þau mál hafi verið heimtuð til fjvn. Svo vildi ég gjarnan spyrja hv. 1. þm. Skagf., úr því að hann er að gera þessar kröfur fyrir hönd fjvn., hvort hann búist við, að fjvn. hafi tíma til að bæta á sig mjög miklum störfum frá því, sem upphaflega er ætlazt til, að hún inni af hendi. Nú er það svo, að allflest mál hafa inni að halda einhver fjárhagsatriði, og gæti því farið svo, að þau yrðu allflest að athugast í þessari einu n. Ég efast ekki um, að unnið sé af miklum dugnaði í þessari n., en það má sem sagt öllu ofbjóða - líka þreki og dugnaði þessara góðu nefndarmanna.

Magnús Guðmundsson Það er ekki ég, sem á neina sök í þessu efni, ef um sök skyldi vera að ræða. Það, sem ég hefi bent á, eru gildandi lagaákvæði. Svo spyr hv. 1. þm. Eyf., hvort það sé meiningin að fara eftir l. í öðrum tilfellum. Ég get ekki svarað því, því að ég ræð því ekki. Hv. þm. talaði við mig eins og ég réði öllu á þessu þingi, en ég hélt, að hann vissi, að það er hann, sem er í meiri hl., og þó að ég í öllu meinleysi bendi á ákvæði, sem ekki hefir alltaf verið farið eftir, þá hélt ég, að það væri ekki goðgá. Það er þá hægt að láta þau sofa áfram, ef stj.meirihl. þykir ástæða til. Annars verð ég að segja það um þetta mál, að brtt.n. sýnist mér vera þannig, að þær geti valdið talsverðum útgjöldum. Ég get tekið fram, að ég hefi ekkert umboð frá fjvn., en þetta er rétt eftir þingsköpum, og ég veit, að hv. 1. þm. Eyf. sér það líka, að eftir þingsköpunum á þetta mál að fara til umsagnar fjvn.

Já, en miklu fleiri, sem eru í Nd. Verður þá farið eins með þau?

. Hvernig getur hv.þm. búizt við, að ég geti sagt um, hvernig verður farið með mál, sem eru í Nd.? Hann heimtar allt of mikið af mér, að ég svari þessu.

Jón Auðunn Jónsson Ég er því samþykkur að ríkisstj. sé gefin heimild til þess að undanfella eða lækka sektir, þegar sýnilegt er, að ástæðan er ekki sú, að komast undan stimpilgjaldi. Það er oft svo, að menn þekkja ekki þessi l., og er því aðeins fáfræði um að kenna. En þar sem undanbrögð hafa verið af ásettu ráði, á ekki að gefa sektirnar eftir. Það er í flestum tilfellum alveg ljóst, hvort um er að kenna undanbrögðum eða vanrækslu. Ég held, að tímatakmörkun við 1937 hafi litla þýðingu, en verði aðeins til þess, að endurnýja þurfi l., því ég álít, að slík heimild þurfi að vera í l., vegna vanþekkingar manna á gildandi l. - Ég mun því greiða frv. atkv.

Magnús Jónsson [óyfirl.]: N. er í raun og veru alveg sammála hv. 2. þm. Rang. um þetta atriði, þó að það kunni að vera, að það hafi ekki verið tekið fram í nál. eins skýrt og ástæða hefði verið til. Till. n. er sú, að sektarákvæðunum verði breytt, því að henni var það ljóst, að sektin er ákveðin of há, og þegar hún er borin saman við aðrar hliðstæðar sektir, þá er engin von, að menn sjái sér fært að kalla þetta inn. Þess vegna virtist n. það rétt, að á þessu yrði breyt. Auðvitað er það alveg rétt, sem hv. 2. þm. Rang. sagði, að n. hefði getað gert þessa breyt. Hún gat fengið sér til aðstoðar fagmenn í þessari grein og gert svo sínar brtt. við frv. En þetta virtist okkur aðgengilegri aðferð, sérstaklega þar sem búast má við, að þing komi bráðlega saman aftur og málið er ekki í neinu öngþveiti, þar sem stj. hefir málið alveg í hendi sér fram að þeim tíma. Ég get ekki fallizt á það hjá hv. 2. þm. Rang., að þetta sé svo einfalt mál, þar sem sektarákvæðin eru í mörgum gr. og alls ekki víst, að þetta ákvæði um fimmfalt stimpilgjald yrði eina sektarákvæðið, sem þyrfti að breyta. Það verður að fara í gegnum öll sektarákvæðin, og þó að sá undirbúningur tæki kannske ekki mjög mikinn tíma, þá verður þetta samt sýnilega að vera unnið af fagmönnum. Nú er sennilega bráðum komið að þinglausnum, og má búast við, að fjárl. taki mikinn hluta af þeim tíma þingsins, sem eftir er. Er því ráðlegra að gefa stj. þá heimild, sem hér um ræðir, um stuttan tíma, og að hún leggi svo fyrir þingið till. til framtíðarúrlausnar. Og án þess að ég álíti, að ég þurfi að hlaupa í skarðið fyrir hv.frsm., þá vil ég að endingu taka það fram, að n. vill leggja megináherzlu á það, að fá þessum ákvæðum í lögunum breytt.

Magnús Jónsson [óyfirl.]: Ég skal ekki heldur fara út í neinar stórdeilur. Ég vildi aðeins gefa d. kost á að samþ. frv. í þeirri mynd, sem til var ætlazt, sem sé að aðeins væri breytt innheimtuaðferðinni, en ekki tollupphæðinni. En í frv. er að ræða um hækkun á tollinum, svo að það er eðlilegt, að hæstv. fjmrh. leggist á móti brtt. minni, því að fjmrh. eru ekki vanir að mæla á móti tekjuaukum. Hæstv. ráðh. segir, að verðhækkun verði engin, þó að tollurinn hækki, því að þá verði álagningin þeim mun minni. Það kann að vera, að það verði nú framkvæmt svo, en hægt er að hækka verðið án tollhækkunar, og tollhækkun er ákaflega gott tilefni til að hækka útsöluverð. Hæstv. ráðh. segir, að þetta sé áætlunarupphæð, og það er alveg rétt. En það er svo um allar áætlunarupphæðir, að það getur brugðið frá þeim á báða boga. Og ég hygg það sennilegt, að tóbakseinkasalan hafi hér haft vaðið fyrir neðan sig, eins og hæstv. ráðh. orðaði það, og því líkur til þess, að með nákvæmlega rétt reiknaðri upphæð komi samt dálítil hækkun. Hæstv. ráðh. segir, að það megi trúa forstöðumanni tóbakseinkasölunnar og tollstjóra, sem hafi reiknað þetta út. Við sjáum allir jafnt, hvað má trúa þeim í þessari ágizkun, og það er auðvitað trúaratriði, hvort þessi ágizkun er rétt. Hitt er ekki trúaratriði, að reikna dæmi. Og dæmið er reiknað hér, og munurinn er 20 þús. kr. Og ég er það trúaðri en hæstv. ráðh., að ég trúi ágizkun þeirra, tek síðan minn blýant og reikna, hver tollurinn þurfi að vera til að fá sömu upphæð og áður, og ber síðan fram brtt. um það. Ég geri þetta ekki að kappsmáli, en vildi bara gefa d. tækifæri til að afgr. málið í því formi, sem til er ætlazt eftir öllum anda frv.

Frsm. (Bernharð Stefánsson) Það er að vísu óneitanlega nokkurt fjárhagsatriði falið í þessu frv., en svo hefir verið um fleiri frv., sem lögð hafa verið fyrir þingið, án þess að þeim hafi vegna þess atriðis verið vísað til fjvn. eða nokkuð undir hana borin, og það þó um stærri atriði hafi verið að ræða en eru í þessu frv. Ég skal ekki beinlínis mótmæla því, að málið verði tekið af dagskrá nú, enda ræður hæstv. forseti því vitanlega einn. En mér þykir það dálítið undarlegt, ef nú á að taka þetta eina mál af þeirri n., sem um það hefir fjallað og vísa því til fjvn. Ég veit ekki heldur hvort fært er að bæta á hana störfum með því að láta hana fara að fjalla um fjöldamörg frv., auk annara starfa, sem hún hefir fyrir. A. m. k. þætti mér skemmtilegra að sjá framan í fjárl. áður en vísað er til fjvn. mörgum frv., því hv.fjvn. hefir nú haft fjárlagafrv. óvanalega lengi til meðferðar og er marga farið að lengja eftir nefndarálitinu.

Frsm. (Bernharð Stefánsson) [óyfirl.]: Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta mál. Fjhn. hefir athugað frv. og hefir lagt til, að það verði samþ. óbreytt. Ástæður fyrir þessu máli eru greinilega teknar fram í þeirri grg., sem frv. fylgir. Hér virðist ekki vera að ræða um neina breyt. á tolli þeim, sem lagður er á vindlinga, heldur aðeins nokkra breyt. á því, hvernig hann er innheimtur. Hér er sem sé um þá breyt. að ræða, að tolla ekki umbúðirnar um vindlingana, en hækka tollinn af þeim sjálfum, en þær tekjur, sem af vindlingatollinum eiga að koma samkv. þessu frv., eiga samkv. útreikningi að vera þær sömu og áður hefir verið, svo að um raunverulega breyt. er ekki að ræða. Ég sé, að hér er fram komin brtt. frá meðnm. mínum í fjhn., hv. 1. þm. Reykv., um að breyta lítið eitt upphæð tollsins. Það er líklegt, að hann hafi farið að reikna þetta út og álíti nú, að þessi upphæð komist nær því að verða eins og tollurinn er nú, en ég bið með að tala um þá till., þangað til hann hefir gert grein fyrir henni.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) [óyfirl.]: Ég ætla ekki að leggja út í langar deilur um þetta atriði. Hv. 1. þm. Reykv. byggir till. sína á því, að með frv. sé verið að hækka tollinn. Í útreikningi þeim, er fylgir frv., er þess getið, að svo gæti farið, að tollurinn hækkaði um 20000 kr., en þar er miðað við áætlunarupphæð á þunga tóbaksins, að frádregnum umbúðum, svo að það er ekki hægt að slá því föstu, að tekjurnar yrðu þær sömu og ráð er fyrir gert í frv. En það var betra að hafa vaðið fyrir neðan sig, og mun forstöðumaður tóbakseinkasölunnar hafa hagað þessu svo til þess að vera fremur fyrir ofan en neðan núv. toll. Að hér sé nýr tollur á tóbaksneytendur, er ekki rétt, því að þetta er bara að taka úr einum vasanum og láta í hinn. Verði tollurinn t. d. 20000 kr. meiri fyrir þessa breyt., þá verður álagningin bara þeim mun minni, munurinn enginn nema sá, að ríkissjóður fær meiri upphæð sem tóbakstoll, en gróði tóbakseinkasölunnar þeim mun minni. Sé ég því ekki ástæðu til að samþ.till.hv.þm. Ég hygg, að forstöðumaður tóbakseinkasölunnar og tollstjóri muni manna helzt geta gizkað á þetta, því að alltaf hlýtur hér að vera um ágizkun að ræða. Ég legg því til, að frv. verði samþ. óbreytt. eins og meiri hl. fjhn. hefir lagt til. Hinu legg ég ekki mikið upp úr, að erfiðara sé að reikna með 25.37 en 26 kr. tolli. Það skiptir ekki verulegu máli. En af þessum ástæðum, sem ég hefi nú greint, legg ég til, að frv. verði samþ. óbreytt.

Frsm. (Jón Baldvinsson) [óyfirl.]: Þess er getið í nál. hvernig fjhn. lítur á frv. - Frv. er komið frá Nd. og ástæðan til þess, að það er flutt, er sú, að komið er í óefni með gamlar stimpilsektir, svo óhjákvæmilegt þykir að gefa ríkisstj. heimild til þess að gefa eftir af þeim. Það er svo, að fjöldi manna víða um land hefir vanrækt að láta stimpla ýmiskonar skjöl, sem ekki eru í fullu gildi nema þau fáist stimpluð. Þetta horfir því til stórra vandræða, nema þessu sé kippt í lag. En fresturinn var útrunninn 1931. Þó þykir fjhn.Ed. óvarlegt að hafa heimildina ótímabundna um að gefa eftir. Er hætt við, að ýmsir láti þá stimplun fremur dragast og skáki í því skjóli að fá eftirgjöf á sektinni, ef í nauðir reki. N. virðast stimpilsektirnar nokkuð háar, og sýnist athugunarvert, hvort ekki muni borga sig að lækka þar, og vill beina því til hæstv.ríkisstj. og fjmrh. til frekari athugunar. Ef sektir væru lækkaðar, ættu að vera meiri líkur til, að þær yrðu greiddar. Nú getur stimpilgjaldið fimmfaldazt, og sé um stórar fjárhæðir að ræða, getur þetta orðið stórfé, sem skiptir hundruðum eða jafnvel þúsundum, ef þær liggja árum saman og safna á sig sektum. Það er líka e. t. v. of mikið sagt að segja, að allar stimpilsektir hafi af vanrækslu. Margir vita ekki um, hver skjöl þarf að stimpla, og sízt, að þeir hugsi út í, að slíkt varði sektum. En svo þegar til þessara skjala þarf að taka, getur það valdið mestu vandræðum, ef þau eru ekki í gildi, t. d. afsal ekki stimplað eða annað slíkt. N. vill þó ekki fallast á að gefa ótakmarkaða heimild til eftirgjafa á sektunum, heldur vill hún binda hana við 1. júlí 1937, en að allar eldri sektir séu gefnar eftir eða felldar niður á þeim tíma. N. ætlast til, að hæstv. fjmrh. athugi, hvort ekki muni hægt að breyta þessu gjaldi svo fátækum mönnum verði fremur kleift að greiða það. - - N. leggur svo til, að frv. verði samþ. með þeirri breyt., að heimildin gildi aðeins í 11/2 ár, eða til l. júlí 1937.

Pétur Magnússon [óyfirl.]: Ég skal játa, að það skiptir ekki miklu máli, hvort ákvæðum um sektir verður breytt á þessu þingi eða því næsta, eða áður en þessi frestur er útrunninn. En hinsvegar álít ég, að það þurfi ekki að bíða til 1. júlí 1937 til þess að sjá, hverju fram vindur í þessu máli, því að það er þegar fengin reynsla í þessu efni. 1. jan. 1932 var útrunnin heimild ríkisstj. til að falla frá stimpilsektum, og var það talsvert af skjölum, sem þá var sótt um undanþágu fyrir. En það hefir sýnt sig síðar, að það er til meira og minna af skjölum, sem vanrækt hefir verið að stimpla, og verður eins í framtíðinni. Og þá sýnist mér, að það sé alveg nauðsynlegt að miða sektina við það, að stjórnarvöldin sjái sér fært að innheimta hana, því að annars verða l. að þessu leyfi algerlega marklaus. Og ég held, að fram að þessu hafi það bara verið víxlar, sem farið hafa í „protest“, sem hafa lent í stimpilsekt, ég þekki ekki fleiri dæmi. Ég held því, að það sé engin ástæða til, þegar maður veit, hvernig þetta verður í framtíðinni, að fara að draga að breyta l. Það er veigalítil ástæða, að þetta þurfi svo mikla athugun, þar sem hér sé um svo mikinn lagabálk að ræða, því að hér þarf vitanlega engu að breyta nema sektarákvæðunum, og er auðvelt að koma þeirri breyt. á án þess að efni l. raskist.

Magnús Jónsson [óyfirl.]: Ég var sammála hv. samnm. mínum um afgreiðslu þessa máls í aðalatriðunum, því að þótt það sé auðveldara að tolla vindlingana eins og það er gert nú, þá sýnist heppilegra að haga tollinum eins og stungið er upp á í frv., þegar það á að vera útilokað, að nokkur sjái eiginhagsmuni í að fara á bak við tollinn. meðan tóbaksverzlunin er rekin á reikning ríkissjóðs. En það var ekki rétt, sem hv.frsm. sagði, að hér sé ekki um neina breyt. á tollupphæðinni að ræða, því að eftir þeim útreikningi, sem er í grg. frv., þá munar hér 20 þús. kr. Og þó að segja megi, að ekki muni um það í svo mikilli mjólk, þá eru samt til tekjustofnar, sem eru ekki miklu hærri en þetta, og lætur bæði ríkissjóður og skattgreiðendur sig muna um það. Mín brtt. fer eingöngu fram á, eins og hv.frsm. gat til, að leiðrétta þetta. Því er beinlínis yfirlýst í grg. frv., að tilgangurinn sé eingöngu sá, að breyta innheimtuaðferðinni. Það er því bara til að fylgja tilgangi frv. fram, að ég hefi borið fram brtt. mína. Með því að reikna tollinn það, sem ég legg til, þá fæst nákvæmlega sama upphæð í ríkissjóð og hingað til hefir fengizt. Eina ástæðan, sem ég gæti ímyndað mér, að borin yrði fram móti þessari brtt., væri sú, að auðveldara væri að reikna út tollinn með þeim tölum, sem eru ákveðnar í frv. sjálfu., því að þá verður tollurinn að viðbættum gengisviðauka nákvæmlega 26 kr. af kg., en ef menn heldu sig við þá upphæð, sem ég sting upp á, 20.30 kr., yrði tollurinn, að viðbættum 25% gengisviðauka. kr. 25.37. En skattheimtumenn verða að hafa það, að reikna út með hvaða upphæð sem er, og þegar allar upphæðir eru reiknaðar með vélum, þá er ekki mikil ástæða til að horfa í þesskonar hluti. Sama er að segja um marga fleiri reikninga, svo sem gengisreikninga bankanna. Þar er ekki verið að velja þær tölur, sem þægilegast er að reikna með, og svo láta menn vélarnar hafa fyrir að reikna, og þær reikna jafnt þó að tölurnar séu þybbnar fyrir á pappírnum. Ég held því, að það megi alveg samþ.brtt. mína af þeim sökum, að upphæðin sé óþægileg í meðförum, sem sé 25.37 kr., en með þeirri upphæð næst höfuðtilgangur frv., breytt innheimtuaðferð, en óbreyttur tollur af þessari vöru.

Frsm. (Ingvar Pálmason) Þetta frv. er komið frá Nd., og var samþ. þar einróma. Breyt. þær, sem felast í frv., eru þrjár. Fyrsta breyt. er sú, að sá fiskur, sem sendur er til að afla nýrra markaða, skuli undanþeginn fiskimatsskyldu. Önnur breyt. og sú þýðingarmesta er sú, að atvmrh. geti skyldað fiskeigendur til þess að hreinsa fiskverkunarhús sín a. m. k. einn sinni á ári. Síðustu ár hefir komið fram í fiskinum jarðslagi, sem orsakast af gerlum og getur gert fiskinn óhæfan til neyzlu. Er talið, að húshreinsun með gerilsneyðandi efnum geti hindrað þessar skemmdir í fiskinum. Þriðja breyt. er samkv. l. um fiskimatsstjóra, að hann skuli halda fundi með yfirfiskimatsmönnum svo oft sem þurfa þykir. Breytingarnar eru því sumpart nauðsynlegar og sumpart til samræmis. Nefndin leggur einróma til, að frv. verði samþ.

Magnús Guðmundsson Ég vona, að hv. 1. þm. Eyf. lifi það að sjá álit fjvn., og það áður en langur tími líður. Ég vil taka það fram, að ég er ekki sérstaklega að álasa hv. landbn. fyrir að hafa ekki leitað álits fjvn. í þessu máli. En ég vildi minna á þessi ákvæði þingskapanna, sem að vísu hafa verið látin sofa að undanförnu. Og þegar svo er fyrir mælt í þingsköpum, að leita skuli álits fjvn. um öll fjárhagsatriði, er ekki hægt að mæla á móti, að því sé hlýtt, ef farið er fram í það í einhverju máli. Það má vera, að þetta verði ekki stórt fjárhagsatriði, en það getur þó orðið nokkuð stórt. Hefir hv. landbn. gert sér grein fyrir, hvað mundi kosta að reisa skála hér í Reykjavík yfir 6 þús. í. af garðávöxtum? Það er dýrt að byggja hér í Reykjavík, svo slík bygging kostar alltaf töluvert. Einnig er heimilt að byggja a. m. k. tvo skála annarsstaðar, og það kostar þó eitthvað.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Þetta frv. er upphaflega borið fram af fjhn.Nd. eftir tilmælum mínum, vegna þess að það kom í ljós, þegar átti að fara að innheimta stimpilsektir, þá voru þær svo óeðlilega háar, að ráðuneytið treysti sér ekki til að ganga þar að mönnum fyrir brot, sem virtust ekki framin af neinu öðru en vanþekkingu á l. Þetta var ástæðan til þess, að ég tók upp það ráð að fara fram á, að Alþingi heimilaði ráðuneytinu að lækka sektirnar eða fella þær niður. Ég held, að það sé góð leið, sem hv.fjhn. þessarar d. leggur til, að farin verði, að þessi heimild skuli gilda til 1. júlí 1937. Mætti þá eftir þá reynslu, sem fengist á þeim tíma, gera framtíðartill. í þessu efni. Og ég er sammála hv. 2. þm. Rang. í því, að þegar sú framtíðarbreyt. verður gerð, þá verði sektirnar lækkaðar, því að það er ómögulegt að framkvæma þetta eins og það er.

Pétur Magnússon [óyfirl.]: Ég held fyrir mitt leyti, að óskynsamleg leið sé farin í þessu máli, sem sé, að sektirnar séu allt of háar. Það er svo hér eins og annarsstaðar, að of þungar refsingar verka öfugt við það, sem þeim er ætlað að gera. Ef lagðar væru við hóflegar sektir, mundu þær miklu fremur koma að gagni, því þá yrði refsiaðgerðum heldur beitt. Held ég, að skynsamleg sekt væri um 50% af stimpilgjaldinu. Það mundi gefa dálitlar tekjur í ríkissjóð, en með því, sem nú er að fimmfalda gjaldið, greiðist það ekki, nema um litlar upphæðir sé að ræða. Hæstv. fjmrh. er nú staddur hér í d. og getur upplýst, hvort ekki er rétt, að stimpilsektir greiðist sjaldan. Ég vildi einmitt nú beina því til hv.fjhn. að athuga, hvort ekki væri ástæða til að breyta nú stimpillögunum í það horf að lækka sektirnar. Ég er ekki í vafa um, að það er rétt leið að veita stj. heimild til að falla frá sektum, en vafasamt, hvort ástæða er til að takmarka tímann. Þess eru fjölmörg dæmi, að vanrækt hefir verið að stimpla og þinglesa skjöl, sem nauðsynlegt er að fá inn í afsals- og veðmálabækur. Og þessi háa sekt hefir aðeins orðið til þess að auka óreglu í þeim efnum.

Magnús Guðmundsson Ég ætlaði aðeins að biðja hæstv. forseta að taka málið út af dagskrá. - Það kom til umr. í fjvn., að það væri ekki í samræmi við þingsköp að afgr. frv., sem hafa í för með sér útgjöld fyrir ríkissjóð, án þess að leita álits fjvn. um þau, eða fjárhagsatriði þeirra. Nú er það svo, að fjvn. hefir dag eftir dag og viku eftir viku, og jafnvel að segja megi mánuð eftir mánuð, setið með sveittan skalla við að finna leiðir til þess að fara niður og spara útgjöld ríkisins. Það verður því að telja fremur óviðeigandi að afgr. á bak við hana frv., sem talsverð útgjöld fylgja, einkum þar sem í 17. gr. þingskapanna er skýrt ákvaði um, að leita skuli álits fjvn. um öll þau atriði, er leiða af sér útgjöld fyrir ríkissjóðinn. En þó að þessum ákvæðum hafi ekki verið fylgt, sýnist það ekki heppilegt, en réttara að hverfa að því að fylgja þeim framvegis. Og hér er alls ekki um svo lítið fjárhagsatriði að ræða, þar sem á að ráðstafa 60 þús. kr. til verðlauna, og í 5. gr. frv. er gert ráð fyrir að byggja geymsluskála hér í Reykjavík, og jafnvel víðar út um land. Hér er því um talsverða upphæð að ræða, og sýnist því rétt í þessu sambandi að minna á ákvæði þingskapanna. Ég vil því mælast til, ég held fyrir hönd allrar n., - það verður leiðrétt ef ekki er rétt -, að málið verði nú tekið út af dagskrá og vísað til athugunar fjvn.

Frsm. (Jón Baldvinsson) [óyfirl.]: Það er ekki mikill ágreiningar um þetta mál, því að allir eru á því, að það eigi að samþ. þessa heimild. Hitt er annað mál, sem hv.þm.N.-Ísf. og hv. 2. þm. Rang. bentu á, að þeir vildu helzt ekki láta þetta vara ákveðið tímabil, en það var með ráðnum huga, að n. lagði það til. Hún er þó á sama máli, að rétt sé að lækka sektirnar eitthvað, en treysti sér bara ekki til að gera það, svo að vel færi, því að þetta er stór lagabálkur, og ef ætti að fara að hreyfa þar við einhverju, þá væri hætt við, að fleira raskaðist. N. áleit, að þetta væri verk stj. og þetta væri ekki meira verk en svo, að hún gæti lokið því fyrir næsta þing. N. vildi þó ekki sleppa þessu alveg út í framtíðina, því að það gæti þá gleymzt að lagfæra l., því að þá væri alltaf verið að fara í stjórnarráðið til þess að fá eftirgjafir. En ég er ekki alveg sammála hv.þm.N.-Ísf., að vel megi finna það út, hvort l. verða brotin af vanrækslu eða fáfræði. Það eru sjálfsagt þó nokkuð margir, sem hafa skjól - sérstaklega víxla - óstimpluð og búast við, að þeir verði borgaðir án þess að þeir þurfi að fara í „protest“, spara þannig stimpilgjald og snuða ríkissjóðum það. Það eru brögð að því að víxlar komi í bankann rétt áður en þeir falla, og þá fellur á þá stimpilgjald, en menn vita ekki alltaf, hvort það stafar af vanrækslu eða vitleysu. Það verður handahófsafgreiðsla hjá stj. og fer eftir því, hvað miklir málafylgjumenn menn eru að koma þessu áleiðís. Og þegar stjórnarráðið má haga þessu eftir eigin geðþótta, þá er réttara að hafa það eins og hv. 2. þm. Rang. stingur upp á, að hafa sektina svo lága, að menn verði alltaf látnir borga hana. Og það er það, sem n. vill, að stj. athugi þetta, en sé sett tímatakmark, til þess að þetta verði að komið fyrir aftur.

Emil Jónsson Þessi maður, Emil Vilhelm Randrup, sem ég hefi með brtt. á þskj. 472 gert till. um, að bætt verði við hina, sem í frv. eru taldir, og veittur ríkisborgararéttur, hefir dvalið hér á landi hátt á þriðja tug ára og lengst af þeim tíma, eða yfir 20 ár, í Hafnarfirði. Hann hefir stundað þar ýmsa vinnu, sem hann hefir tekið sér fyrir hendur, með mjög miklum dugnaði og áunnið sér traust manna. Vil ég þess vegna eindregið leyfa mér að óska þess, að honum verði bætt inn á frv. og veittur ríkisborgararéttur.