Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur svohljóðandi bréf frá 7. þm. Suðvest., Þórunni Sveinbjarnardóttur, dags. 12. maí: ,,Þar sem ég fer nú í hluta fæðingarorlofs, með vísan til 12. gr. laga um þingfararkaup og þingfararkostnað, nr. 88/1995, með síðari breytingum, og get því ekki sótt þingfundi á næstunni óska ég eftir því, sbr. 2. mgr. 53. gr. þingskapa, að 1. varamaður á lista Samfylkingarinnar í Suðvesturkjördæmi, Ásgeir Friðgeirsson ritstjóri, Kópavogi, taki sæti mitt á Alþingi á meðan.`` Ásgeir Friðgeirsson hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðinn velkominn til starfa á ný.

Herra forseti. Ég vil í upphafi fá að þakka hæstv. forseta fyrir þá almennu kurteisi sem hann sýndi mér við upphaf fundarins. Það er þakkarvert að forseti Alþingis komi með þessum hætti fram við þingmenn og leiðbeini okkur. Ég hef hins vegar óskað eftir því að hér kæmi til fundarins hæstv. forsrh. til að ræða frétt sem var í blaði í morgun og varðar umboðsmann Alþingis og sjálfstæði þingsins. Ég hef rætt það við aðstoðarmann hæstv. forsrh. sem taldi að trúlega yrði hæstv. forsrh. á ríkisstjórnarfundi í upphafi þingfundar. Ég vildi spyrja hæstv. forseta hvort það væri rétt og hvort þingmönnum væri ekki lögskipað að sækja þingfundi og hvort ríkisstjórnarfundir og þingfundir eigi að fara fram á sama tíma. Ég bið hann um leiðsögn í því eins og öðru.

Fleiri hafa ekki kvatt sér hljóðs um störf þingsins. ... Hv. 9. þm. Reykv. n., Helgi Hjörvar, tekur aftur til máls um störf þingsins.

Hæstv. forseti. Þær fréttir hafa verið fluttar í dag að hæstv. forsrh. hafi veitt tiltal umboðsmanni Alþingis sem er eftirlitsaðili þingsins með framkvæmdarvaldinu. Nú varðar þetta mál hæstv. forsrh. og ég hef ekki í hyggju að ræða það efnislega að hæstv. forsrh. fjarstöddum. Mér finnst ekki við hæfi, virðulegur forseti, og ekki við sóma Alþingis að ræða efnislega jafnalvarlegt mál er varðar hæstv. forsrh. að honum fjarstöddum. Ég óska þess vegna eftir því við hæstv. forseta, vegna þess að málið varðar þingið og sjálfstæði þess, að hann sjái til þess að svo fljótt sem verða má megi ég beina fyrirspurnum um þetta meinta samtal hæstv. forsrh. við umboðsmann Alþingis til hæstv. forsrh. og hann geti upplýst þingið um hvað hæft er í þessum fregnum og hvað þeim hafi farið á milli. Ég tel mjög mikilvægt að það verði upplýst og mun þá eiga um það efnislegar umræður. Ég tel mjög mikilvægt að hæstv. forsrh. sjái sér fært að koma í þingið, upplýsa okkur um þetta atriði og svara fyrirspurnum mínum þar um.

Herra forseti. Það sem vekur athygli mína sérstaklega er að hæstv. forsrh. er ekki við og ef rétt er að ríkisstjórnarfundur standi er það náttúrlega engan veginn við hæfi í ljósi þess að hæstv. forsrh. er fyrsti flm. frv. sem hér er á dagskrá, eina málsins á dagskrá. Það hefur ítrekað verið óskað eftir því að hæstv. ráðherra sé við umræðuna. Ég óskaði t.d. eftir viðveru hans í minni fyrri ræðu. Það var ítrekað haft samband við hæstv. forsrh. og hann látinn vita af því að hans væri óskað í þingsalnum en það bar engan árangur. Ég lauk máli mínu og gerði ekki meira veður út af því en ég er ekki viss um að ég láti bjóða mér það aftur að hæstv. forsrh. verði fjarstaddur þegar ég flyt mína seinni ræðu. Ef ég veit rétt er ég næstur eða a.m.k. fljótlega á mælendaskrá. Mér finnst að virðulegur forseti eigi að gera gangskör að því að athuga hvort hæstv. forsrh. sé að koma til fundar. Varðandi seinna atriðið vakti sú frétt líka athygli mína í dagblaði í dag að sagt er að forsrh. hafi hringt í umboðsmann Alþingis og veitt honum eitthvert tiltal í framhaldi af því að hann fékk í sínar hendur úrskurð eða álit umboðsmanns um skipan hæstaréttardómara. Forsætisnefnd þingsins er jafnframt eins konar stjórn Ríkisendurskoðunar og umboðsmanns, umboðsmaður og embætti Ríkisendurskoðunar heyra undir þingið og forsætisnefnd fer með samskipti við þessar stofnanir, undirstofnanir þingsins, þannig að það er að sjálfsögðu forseta og forsætisnefndar að sjá um að embætti umboðsmanns sé látið í friði. Mér finnst full ástæða til þess að forsætisnefnd fái umboðsmann Alþingis á sinn fund af þessu tilefni og fái hjá honum upplýsingar um það hvort rétt sé að framkvæmdarvaldið hafi með þessum hætti, með óviðeigandi hætti, verið að blanda sér í störf umboðsmanns Alþingis.

Herra forseti. Ég sá þá frétt í dagblaði í morgun sem hér er um rætt og vil taka það skýrt fram að ég neita með öllu að trúa því að hæstv. forsrh. hafi tekið símtal á borð við þetta. Hins vegar er ásökunin svo alvarleg að ég held að það hljóti að vera nauðsynlegt fyrir þing og framkvæmdarvald að tekin séu af öll tvímæli í þessum efnum, að okkur og þjóðinni allri verði gert það ljóst að svona eiga samskipti framkvæmdarvalds og þessa mikilvæga embættis sem umboðsmaður gegnir ekki að ganga fyrir sig. Ég undirstrika enn og aftur, herra forseti, að ég neita að trúa því að þetta hafi gerst. Á hinn bóginn er erfiðara um vik þegar hæstv. forsrh. er ekki hér á fundinum til þess að bera til baka þessa frétt sem ég gef mér að hann muni gera. Þess vegna er það álitaefni sem vakið var upp með réttu hvort forsætisnefnd þingsins þurfi ekki með einhverjum hætti þá, síðar í dag eða á allra næstu dögum, að ganga úr skugga um að samskipti framkvæmdarvalds og umboðsmanns gangi ekki svona fyrir sig. Það er ekki gefið að við í þessum sal né heldur ráðherrar ríkisstjórnarinnar þurfi endilega að vera sammála öllum niðurstöðum umboðsmanns Alþingis. Úrskurðir hans eru ekki hinn endanlegi stóridómur en þá á að ræða með málefnalegum og efnislegum hætti. Það að einstakir ráðherrar, og allra helst forsrh., kunni að hafa sett á símtal þar sem sett var ofan í við umboðsmann er ekki sá gangur mála sem lög segja til um og þannig eiga hefðbundin samskipti ekki að ganga fram. Ég lýsi áhyggjum mínum um málið, að við skulum ekki á þessum góða morgni geta tekið af öll tvímæli um að þessi frétt hafi verið röng og að umboðsmaður Alþingis njóti þeirra starfsskilyrða sem lög segja til um og þess sjálfstæðis sem honum ber að hafa.

Hæstv. forseti. Þessi frétt í DV í morgun kom nokkuð á óvart. Maður á bágt með að trúa því að hún sé rétt. Ég held að hún hljóti að kalla eftir því að bæði hæstv. forsrh. skýri þetta út og beri þá til baka og jafnframt að umboðsmaður Alþingis upplýsi Alþingi um hvað sé hæft í þessu. Ég hlýt í annað sinn á skömmum tíma að vitna í lög nr. 85 frá 27. maí 1997, um umboðsmann Alþingis, en þar segir í 2. gr., með leyfi forseta: ,,Hlutverk umboðsmanns er að hafa í umboði Alþingis eftirlit með stjórnsýslu ríkis og sveitarfélaga á þann hátt sem nánar greinir í lögum þessum og tryggja rétt borgaranna gagnvart stjórnvöldum landsins. Skal hann gæta þess að jafnræði sé í heiðri haft í stjórnsýslunni og að hún fari að öðru leyti fram í samræmi við lög og vandaða stjórnsýsluhætti. Umboðsmaður er í störfum sínum óháður fyrirmælum frá öðrum, þar með töldu Alþingi.`` --- Þá væntanlega líka hæstv. forsrh., hlýtur að vera. Eins og ég sagði áðan, hæstv. forseti, við hljótum hreinlega að leita eftir því að hæstv. forsrh. og líka umboðsmaður Alþingis útskýri fyrir hinu háa Alþingi hvað er á ferðinni.

Virðulegi forseti. Í þeim löngu umræðum sem hér hafa staðið yfir um útvarpslögin er auðvitað ekki mjög margt sem veldur sérstakri tilbreytni en það er eitt sem hefur þó aðeins valdið því að við komum stundum spennt til fundarins, við sem höfum setið yfir þessari umræðu daga langa, þ.e. að velta fyrir okkur hvar stjórnarandstaðan muni bera niður í hugkvæmni sinni við að finna mál til að brjóta upp umræðuna undir dagskrárliðnum fundarstjórn forseta eða eitthvað álíka.

Á þá ekki að ...?

Það er ástæða til að hrósa hv. þingmönnum fyrir ótrúlega fundvísi á undarlegt mál, að þetta skyldi vera tilefnið þennan morguninn.  
             Núna virðist þetta vera orðin keppni milli manna um að láta reyna á hugkvæmni sína  
             Það sem hér er verið að reyna að gera er gamalkunnugt úr stjórnmálum og það heitir á ensku ,,Let them deny it``, látum þá neita því. Það eru bornar fram ásakanir og gripið til hviksagna úr Dagblaðinu 

Virðulegur forseti. Ég vísa því algerlega á bug sem hv. þm. Einar K. Guðfinnsson hélt fram. Ég tók það sérstaklega fram að ég færi ekki í efnislega umræðu að fjarstöddum hæstv. forsrh. og að ég vildi gefa honum tækifæri til að koma hingað og svara þeim spurningum sem hér hafa risið. Ég tel hins vegar ekki rétt að kalla þessar fréttir hviksögur, og tel að hv. þm. Einar K. Guðfinnsson verði að hafa það í huga að sá blaðamaður sem þessar fréttir færir hefur áður reynst hafa giska góðar heimildir um mál sem snertu þennan sal og hluti í þessum sal á vegum þingmanna, hluti sem voru ekki eins og þeir áttu að vera. Það er full ástæða til að leggja við eyrun þegar sá ágæti blaðamaður telur að hér hafi eitthvað misjafnt farið fram og ganga úr skugga um hvort það er rétt. Hingað til hafa heimildir hans reynst nokkuð traustar um misfellur í störfum þingsins, eða einstakra þingmanna öllu heldur.

Virðulegi forseti. Síðustu dagana hefur farið hér fram ítarleg efnisumræða um það mál sem fyrir þinginu liggur, frv. hæstv. forsrh. um eignarhald á fjölmiðlum. Það sem hefur kannski borið hvað hæst í umræðunni að margra mati er það sem fram kom mjög skýrt í gærkvöldi í ræðu hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar. Þar fjallaði hann með nokkuð skýrum og glöggum hætti um að fram væru komnar mjög vel rökstuddar upplýsingar um að hér væri á ferðinni ólögmæt löggjöf sem snerti mannréttindaákvæði stjórnarskrárinnar og að um það lægju fyrir nokkuð margar álitsgerðir sem rökstyddu þær fullyrðingar að hér væri um að ræða mál sem snerti hreint og klárt og bryti í bága við stjórnarskrána. Hins vegar liggur ekkert álit fyrir hjá hv. allshn. um að málið geri það ekki heldur lúti allt að því og bendi til þess að frv. sem liggur fyrir þinginu brjóti í bága við mannréttindaákvæði stjórnarskrárinnar. Hér er því um grafalvarlegt mál að ræða og verður að fara ítarlega yfir það hvort hér sé um að ræða gerning sem vegi að tjáningarfrelsi Íslendinga og skerði rétt okkar til tjáningar, atvinnufrelsi og eignarfrelsi, eignarrétt okkar. Fjalla verður mjög ítarlega um málið í því ljósi. Mér og þingheimi til upplýsingar og glöggvunar á mikilvægi borgaralegs frelsis og á því að hve miklu leyti hið lýðræðislega samfélag hvílir á þeim grunni hef ég lesið mér til í því fræga grundvallarriti Frelsið eftir John Stuart Mill. Ég hef vitnað til þess áður við umræðuna að þessi bók liggi til grundvallar því borgaralega lýðræðissamfélagi sem við byggjum upp og trúum á, því frjálslynda, lýðræðislega borgaralega samfélagi sem við viljum vernda og teljum hið eina rétta. Það kemur nöturlega fyrir sjónir, þegar maður grípur niður í þessu riti að núna, tæpum 150 árum eftir að það kom fyrst út, er hér á Íslandi vegið að tilverugrundvelli þess réttarríkis sem við byggjum. Það kemur mann spánskt fyrir sjónir hve hressilega höfundur ritsins John Stuart Mill kemur við kaunin á íslenskum ráðamönnum. Þess má geta að ritið kom fyrst út á Íslandi árið 1900, gefið út af Jóni nokkrum Ólafssyni. Það kom út aftur árið 1970 í þýðingu Þorsteins Gylfasonar og Jóns Hnefils Aðalsteinssonar. Það er sú útgáfa sem ég styðst við, úr flokknum Lærdómsrit Bókmenntafélagsins sem kom út árið 1970. Þetta er mjög vönduð útgáfa sem hefur fært okkur Íslendingum mikið að hugsa um í umræðunni um frelsi og borgaraleg réttindi. Þetta rit liggur miklum lærdómsritum til grundvallar og allri umræðu um þessi mál. Til að bæði þjóð og þingi verði ljóst hve illan gjörning ég tel á ferðinni í frv. sem hér er til umræðu ætla ég næstu mínúturnar að styðjast við ritið, lesa upp valda kafla úr Frelsinu og fjalla um þá um leið. Ég ítreka að hér er um efnislega og vandaða umræðu um málið að ræða og ekki neitt málþóf. Þótt ég hafi ótakmarkaðan ræðutíma í annarri ræðu minni í 2. umr. um frv. ætla ég ekki að misnota hann með neinum hætti og standa hér tímunum saman og lesa upp úr ritinu og fjalla um það. Ég flyt ræður við 2. og 3. umr. Ég á kost á að tala tvisvar við 3. umr. og mun þá halda áfram umfjöllun um frelsið, lesa upp úr því og fjalla um kaflana. Hið sama gildir um hv. þm. Einar Má Sigurðarson. Hann mun einnig grípa til þess rits enda ritið honum hjartfólgið og kært. Hann mun einnig byggja ræður sínar að einhverju leyti á Frelsinu eftir John Stuart Mill. Hér er ekki á ferðinni neitt sem hægt væri að kalla málþóf. Það er ekki hægt að gera því skóna að við viljum þvælast fyrir öðrum þingmönnum og alls ekki þingmönnum stjórnarliðsins sem hafa nánast ekkert sagt um skoðanir sínar á málinu. Við bíðum í ofvæni eftir að heyra frá þeim og buðust til þess í gær að færa okkur til á mælendaskrá þannig að þeir mættu komast fram fyrir okkur og viðra skoðanir sínar á málinu. Við vonum að sjálfsögðu að það muni verða og mun ég takmarka lestur minn og umfjöllun í þessari umræðu við valda kafla þannig að lífleg og fjörug skoðanaskipti geti átt sér stað í dag. Við munum gera þetta allt með málefnalegum og lýðræðislegum hætti þannig að sem flestir geti komið að og rökrætt við mig í dag um það hvort frv. hæstv. forsrh. um eignarhald á fjölmiðlum vegi að borgaralegu og félagslegu frelsi Íslendinga eða ekki. Sérstaklega hlakka ég til að heyra viðhorf yngri sjálfstæðismanna til þess hvort þeir telji að með frv. þessu sé frelsi Íslendinga að einhverju leyti fyrir borð borið og hvort það vegi að grundvallarmannréttindum okkar. Þeir menn hafa mikið stúderað frelsið og ég taldi a.m.k. að þeir vildu berjast fyrir auknu frelsi í íslensku samfélagi. Ég hef oft litið til málflutnings þeirra og verið sammála að sumu leyti enda tel ég mig til frjálslyndra manna. Það kemur því undarlega fyrir sjónir að heyra málflutning þeirra síðustu daga, þótt hann hafi að litlu leyti farið fram í þinginu enda hafa þeir ekki fjallað efnislega um málið, nema hv. formaður allshn. Bjarni Benediktsson. Hinir hafa einungis komið upp í andsvör og því brýni ég þá til að koma upp í efnislegar umræður síðar í dag um það hvort frv. vegi með einhverjum hætti að mannréttindaákvæðum stjórnarskrárinnar og skerði með einhverjum hætti tjáningarfrelsið í landinu. Ég skora á hv. þingmenn Sjálfstfl. sem tóku sæti á Alþingi um leið og ég í fyrravor, fyrir rúmu ári, en það var kosið 10. maí, að koma í hressilega rökræðu við mig um hvort færa megi fyrir því rök að vegið sé að frelsi manna. Ég sé það á svipnum á hv. þm. Birgi Ármannssyni að hann hefur örugglega marglesið Frelsið eftir John Stuart Mill. Hann er örugglega í stakk búinn til að koma í efnislega umræðu um það hvort frv. sem hér um ræðir reisir skorður að borgaralegu og félagslegu frelsi okkar Íslendinga. Ég byrja lestur minn á fyrsta kafla bókarinnar Frelsið eftir John Stuart Mill. Þetta er fyrsti kaflinn á eftir forspjalli þýðandans, Þorsteins Gylfasonar, sem einnig er afar gott. Þar er að finna ákaflega athyglisverða setningu, með leyfi forseta: ,,Þessi ritgerð fjallar um svonefnt frelsi viljans, sem hefur því miður verið talið brjóta í bág við þá kenningu, sem ranglega er nefnd nauðhyggja. Hún fjallar um borgaralegt eða félagslegt frelsi, um eðli og takmörk hins réttmæta valds þjóðfélagsins yfir einstaklingnum. Þetta vandamál er sjaldan nefnt og næstum aldrei rætt frá almennu sjónarmiði. Engu að síður býr það undir flestum ágreiningi og átökum þessarar aldar. Og það mun að líkindum verða talið eitt af mikilvægustu úrlausnarefnum framtíðarinnar. Fjarri fer, að hér sé um nýtt vandamál að ræða, því að í vissum skilningi hefur menn greint á um það frá fyrstu tíð. En á því framfarastigi, sem hinn menntaði hluti mannkyns hefur nú náð,`` --- ég ítreka það, virðulegi forseti --- ,,sem hinn menntaði hluti mannkyns hefur nú náð, birtist þessi vandi við nýjar aðstæður og krefst því nýrrar rannsóknar og viðameiri en áður.`` Hér er höfundur bókarinnar að fjalla um það sem við erum að fást við í dag. Umræðan snýst um hvort frv. reisi með einhverjum hætti skorður við félagslegu borgaralegu frelsi og vegi að tjáningarfrelsi Íslendinga. Ég tel að margoft hafi verið sýnt fram á það við þessa umræðu og álitsgerðin styðji það ítarlega. Því gríp ég til þess, virðulegi forseti, að styðja mál mitt með þeim efnislegu rökum að grípa niður í rit sem nokkuð víðtæk sátt hefur verið um að sé ein af meginstoðum þess að við búum í borgaralegu samfélagi og teljum að tjáningarfrelsið sé háheilagur réttur sem ekki megi skerða. Áfram segir höfundur, með leyfi forseta: ,,Barátta frelsis og valds er augljósasti þáttur þess hluta veraldarsögunnar, sem við kynnumst fyrst, einkum sögu Grikklands, Rómarveldis og Englands. En fyrr á tímum stóð þessi barátta milli þegnanna eða einhvers hluta þeirra annars vegar og stjórnarinnar hins vegar. Frelsi merkti þá vernd gegn harðstjórn valdhafa.`` --- Þar er athyglisverð setning, virðulegi forseti. ,,Frelsi merkti þá vernd gegn harðstjórn valdhafa.`` Hér er grundvallaratriði í þessu riti. Neðar á sömu síðu segir: ,,Og þessi takmörkun valdsins var frelsi að þeirra skilningi. Slíkt frelsi mátti öðlast með tvennu móti. Önnur aðferðin var að fá ýmis ákvæði sett, sem kölluð voru stjórnfrelsisákvæði eða réttarskrár. Þessi ákvæði töldu menn saknæmt af stjórnanda að brjóta: ef hann gerði það, var mótspyrna eða almenn uppreisn talin réttlætanleg. Hin aðferðin, sem oftast kom síðar til sögunnar, var að setja stjórnarskrá sem gerði samþykki þegnanna eða einhverrar samkomu, sem gætti hagsmuna þeirra,`` --- takið nú eftir, virðulegi forseti --- ,,að ófrávíkjanlegu skilyrði ýmissa mikilvægra aðgerða stjórnvalda.`` Þetta er kjarni málsins. Strax í upphafi bókarinnar fjallar John Stuart Mill um mikilvægi stjórnarskrár sem valdhafi megi aldrei brjóta. Þetta er kjarni málsins og efnislega megininntak þess máls sem hér er til umræðu, að það brýtur að öllum líkindum í bága við mannréttindaákvæði íslensku stjórnarskrárinnar. Ég bendi á það hér og byggi á þeim rökum sem hér koma fram og held áfram lestrinum, með leyfi forseta: ,,Í flestum ríkjum Evrópu neyddust valdhafar til að láta undan stjórnfrelsiskröfum að meira eða minna leyti. En þeir reyndust tregari til að setja stjórnarskrár. Stjórnarskrármálið varð því helsta baráttumál frelsisvina, og þar sem vísir var að stjórnarskrá, börðust þeir fyrir endurbótum á henni. Og meðan mannkynið lét sér lynda að etja einum fjandmanni gegn öðrum og lúta einum herra að misjafnri tryggingu gegn harðstjórn hans, var viðleitni þess markaður sá bás sem nú er lýst. Sá tími kom þó í framfarasögu mannkynsins, er menn hættu að telja það náttúrulögmál, að ríkisvaldið væri óháð og andsnúið hagsmunum þegnanna. Þeim virtist þó betur fara á, að hin ýmsu yfirvöld væru þjónar eða fulltrúar almennings,`` --- virðulegi forseti, ekki andsnúnir þegnunum heldur þjónar þegnanna. Stjórnarherrarnir eiga að vinna í þágu þegnanna. Ég tel að það sé ekki gert með þessu frv. Það vegur að almannahagsmunum í landinu og vinnur gegn þegnum landsins. Með því eru stjórnvöld farin að vinna gegn þegnum landsins en ekki sem þjónar þeirra í þágu almannahagsmuna. Um þetta snýst málið. Að mínu mati, herra forseti, mun það koma í ljós, ef málið nær fram að ganga og fer fyrir dómstóla, að frv. vegur að mannréttindaákvæðum íslensku stjórnarskrárinnar og reisir tjáningarfrelsi okkar skorður. Þetta er algert grundvallarmál. Því er mikilvægt að hér fari fram mjög ítarleg efnisumræða um málið og menn styðji skoðanir sína, hvort heldur það er ég, sem tel að málið reisi tjáningarfrelsinu skorður, eða hv. þm. Sjálfstfl., sem telja að þær frelsisskorður sem til stendur að setja Íslendingum eigi rétt á sér. Þeir verða að rökstyðja það hér og hlaða mál sitt þeim rökstuðningi að trúverðugur þyki. Af hverju telja þeir réttlætanlegt að reisa Íslendingum þær frelsisskorður sem þetta frv. gerir? Ég tel það óréttlætanlegt að valdhafar gangi fram með þeim hætti og vegi svo gróflega að grundvallarmannréttindum okkar Íslendinga, tjáningarfrelsinu. Á bls. 35 segir jafnframt, með leyfi forseta: ,,Eftir því sem baráttunni miðar áfram í þá átt, að almenningur kysi sér yfirvöld til ákveðins tíma, hvarflaði sú hugsun að sumum mönnum, að áður hefði of mikil áhersla verið á það lögð að takmarka valdið sjálft. Takmörkun valdsins virtist mönnum aðeins vera baráttumál, þar sem yfirvöld ættu andstæðra hagsmuna að gæta hagsmunum þegnanna. Nú þótti brýnast, að yfirvöld samrættust almenningi og þjóðarhagur og þjóðarvilji yrðu jafnframt hagsmunir og vilji þeirra. Gegn eigin vilja þurfti þjóðin engrar verndar við. Engin hætta var á, að hún beitti sjálfa sig ofríki. Ef yfirvöld bæru einungis fulla ábyrgð gagnvart þjóðinni, sem gæti vikið þeim frá án tafar, þá mætti veita þeim víðtækt vald þar sem þjóðin sjálf réði beitingu þess. Ríkisvaldið var einungis vald þjóðarinnar sjálfrar, samandregið og í þeirri mynd, sem auðveldaði beitingu þess. Þessi tilhugsun eða öllu heldur tilfinning var almenn meðal síðustu kynslóðar evrópskra frjálshyggjumanna.`` --- Takið eftir, virðulegur forseti. ,,Á meginlandi Evrópu virðist hún ríkja enn.``--- Segir John Stuart Mill fyrir 150 árum síðan um þessa frelsishugsun. --- ,,Allir vilja takmarka vald þeirra ríkisstjórna, sem þeir telja alls óhæfar til stjórnarstarfa. En hinir, sem takmarka vilja allt ríkisvald að einhverju marki, eru glæsilegar undantekningar í hópi stjórnvitringa meginlandsins. Nú kynnu áþekk viðhorf að vera almenn á Englandi, ef þær aðstæður, sem stuðluðu að þeim um skeið, hefðu haldist óbreyttar. En kenningar um stjórnmál og heimspekileg efni eiga það sammerkt við manneskjur, að góður árangur þeirra birtir okkur ýmsa ágalla og breyskleika, sem slæmur árangur hefði aldrei leitt í ljós. Sú hugmynd, að þjóð þurfi ekki að takmarka vald sitt yfir sjálfri sér, gat virst liggja í augum uppi, þegar lýðræði var einungis draumsýn eða minning um löngu liðna tíð.`` --- Takið eftir, virðulegi forseti. Þegar lýðræðið var einungis draumsýn eða minning um löngu liðna tíð. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson sagði eitthvað á þá leið í minnisstæðri ræðu í gær að lýðræðið væri síbreytilegt og stöðug vinna. Lýðræði getur bæði batnað og versnað. Þarna fléttast saman málflutningur hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar og heimspekingsins mikla, Johns Stuarts Mills, 150 árum áður. Báðir færa þeir rök fyrir því að málið sem hér er á ferðinni vegi að lýðræðinu og geri lýðræði í landi okkar verra og minna en það var áður. Það er kjarni viðhorfs míns til málsins. Ég tel að frv. um eignarhald á fjölmiðlum vegi að lýðræði okkar, takmarki lýðræði okkar og reisi tjáningarfrelsi okkar skorður. Það er kjarni málsins, virðulegi forseti. Hér er um svo grafalvarlegt mál að ræða að það getur ekki farið í gegnum þingið án þess að menn ræði það út í hörgul og dragi inn í þá umræðu öll þau rök sem hugsast geta. Menn þurfa að styðja mál sitt traustum rökum þannig að þingheimur og þjóðin geti myndað sér heildstæða skoðun á því hvort frv. sem hér um ræðir taki með þeim hætti til mannréttindaákvæða íslensku stjórnarskrárinnar. Ég tel það svo sannarlega vera. En áfram ætla ég að lesa valdar málsgreinar úr fyrsta kafla bókarinnar Frelsið eftir John Stuart Mill, með leyfi forseta: ,,Í stjórnmálaumræðum er ,,ofríki meiri hlutans`` nú á allra vörum og talið ein af þeim hættum, sem samfélaginu ber að varast.`` Í þessari setningu hittir hann naglann á höfuðið. Ofríki meiri hlutans er talið ein af þeim hættum sem samfélaginu ber að varast. Ég held að það geti margir tekið undir að það sé að gerast núna, að samfélaginu stafi hætta af ofríki meiri hlutans á þingi. Ég les áfram, með leyfi forseta: ,,Í upphafi stóð mönnum einkum ógn af ofríki meiri hlutans sem annarri harðstjórn, er það birtist í aðgerðum opinberra yfirvalda. Og öllum almenningi stendur ógn af því ofríki enn. En hugsandi mönnum varð ljóst að ofríki samfélagsins í heild yfir einstökum þegnum sínum er ekki einskorðað við eiginlegar stjórnarathafnir. Almenningur getur sjálfur framfylgt eigin fyrirmælum og gerir það. En ef þessi fyrirmæli eru röng, en ekki rétt, eða varða efni sem almenningur ætti ekki að skipta sér af, þá er um að ræða félagslega harðstjórn, sem er ægilegri en margar myndir einræðis.`` --- Félagslega harðstjórn, virðulegi forseti, er ægilegri en margar myndir einræðis, segir John Stuart Mill. --- ,,Að vísu styðst vald almennings yfirleitt ekki við jafnströng viðurlög og einræðisvald, en undan því er minna undanfæri, og það gagnsýrir einkalíf manna og hneppir jafnvel sálir þeirra í fjötra. Þess vegna er ekki nóg að verjast harðstjórn valdhafanna, heldur hljóta menn líka að verjast ofríki ríkjandi skoðana og tilfinninga. Þjóðfélagið reynir án viðlagðrar refsingar að þröngva hugmyndum sínum og háttum að þeim, sem eru ekki sama sinnis.`` Síðan spyr Mill, til að draga þetta saman: ,,Hvar á að setja mörkin? Hver eru réttu hlutföllin milli einstaklingsfrelsis og félagslegs aðhalds?`` Það er ljóst að stjórnarmeirihlutinn á Alþingi, Sjálfstfl. og Framsfl., telur í þessum umræðum rétt hlutföll á milli einstaklingsfrelsis og félagslegs aðhalds. Það er réttlætanlegt að takmarka tjáningarfrelsið í landinu. Sjálfstfl. er stjórnmálaafl sem margir telja með röngu einn dyggasta vörð um einstaklingsfrelsið. Það hefur lengi legið til grundvallar viðhorfum fólks til Sjálfstfl., að það sé flokkurinn sem umfram allt stæði vörð um einstaklingsfrelsi gegn ofríki ríkisvaldsins. Menn töldu þann flokk á þeirri skoðun að réttu hlutföllin milli einstaklingsfrelsis og félagslegs aðhalds væru einstaklingnum í hag og frelsi einstaklingsins væri alltaf í fyrirrúmi, að það væri sem mest. Lengi var talið að Sjálfstfl. ynni kerfisbundið að því að takmarka og minnka ríkisvaldið, reisa ríkisvaldinu skorður en ekki einstaklingsfrelsi, mannréttindum og tjáningarfrelsi. Það er hins vegar að gerast núna, virðulegi forseti, með frv. hæstv. forsrh. um eignarhald á fjölmiðlum. Það reisir einstaklingsfrelsinu skorður, reisir tjáningarfrelsinu skorður og skerðir mannréttindi Íslandi. Að mínu mati, virðulegi forseti, reisir frv. þetta tjáningarfrelsinu og mannréttindum okkar Íslendinga skorður. Það gerir málið grafalvarlegt og gjörninginn svo hrikalegan. Við verðum að grípa til alls þess rökstuðnings sem við finnum til að varpa ljósi á málið og skýra fyrir þingheimi og þjóð hve ægilegur gjörningur er á ferðinni. Þess vegna vitna ég í öndvegisritið Frelsið eftir John Stuart Mill. Þar er að finna besta rökstuðninginn sem ég hef rekist á fyrir því hve mikilvægt er að vernda einstaklingsfrelsið og takmarka afskipti ríkisvaldsins af athöfnum þegnanna. Af þeim lestri má ljóst vera hve mikilvægt er að vernda mannréttindaákvæði stjórnarskrárinnar og tryggja að valdhafar á hverjum tíma skerði ekki mannréttindi, skerði ekki ákvæði um tjáningarfrelsið, um athafnafrelsið og um eignafrelsið. Frv. vegur að öllum þessum þáttum að mínu mati. Það skilur að vísu trúfrelsið eftir. En hver veit hvað kemur næst? Ekki er annað en hægt en að óttast hvað í vændum er, þegar svona frv. liggur fyrir Alþingi vorið 2004, 150 árum eftir að John Stuart Mill skrifaði hina miklu bók um frelsið þar sem hann færði, að margra mati, hinn endanlega rökstuðning fyrir því að tjáningarfrelsi væri heilagt og frelsi borgaranna þyrfti að vernda með öllum tiltækum ráðum gegn ofríki valdhafanna hverju sinni, hverjir sem þeir væru. Þeir koma og fara. Mannanna verk eru misjöfn og ráðamenn misstíga sig eins og allir aðrir. Þess vegna þurfa að vera til óbreytanleg mannréttindi sem liggja öllu lífi okkar til grundvallar. Það er kjarni málsins, virðulegur forseti. Til að draga þetta allt saman hef ég flett upp á bls. 45 í Frelsinu þar sem Mill útskýrir tilgang ritsins. Umfjöllun mín um Frelsið er til þess eins að gera Íslendingum og þingheimi glögga grein fyrir því hvaða ólög eru hér á ferðinni. Með leyfi forseta: ,,Tilgangur þessa rits er að setja fram eina ofureinfalda reglu sem skorið getur úr því afdráttarlaust, hvenær samfélaginu leyfist að hlutast til um málefni einstaklingsins ...`` --- Ég ætla að lesa þetta aftur, virðulegi forseti. Þetta er merkileg setning: ,,Tilgangur þessa rits er að setja fram eina ofureinfalda reglu sem skorið getur úr því afdráttarlaust, hvenær samfélaginu leyfist að hlutast til um málefni einstaklingsins, hvort sem viðurlögin eru líkamlegt ofbeldi í mynd lagarefsinga eða siðferðileg þvingun almenningsálitsins. Reglan er þessi: því aðeins er öllu mannkyni, einum manni eða fleirum, heimilt að skerða athafnafrelsi einstaklingsins að um sjálfsvörn sé að ræða. Í menningarsamfélagi getur nauðung við einstakling helgast af þeim tilgangi einum að varna þess, að öðrum sé unnið mein. Heill og hamingja einstaklingsins sjálfs til líkama eða sálar er ekki næg ástæða til frelsisskerðingar. Það er óréttlætanlegt að neyða mann til að gera nokkuð eða láta ógert af þeim sökum, að hann verði sælli fyrir bragðið, eða hinum, að aðrir telji skynsamlegt eða rétt að breyta svo. Ástæður sem þessar eru góðar eða gildar í fortölum eða rökræðum. Til þeirra má höfða, vilji maður telja öðrum hughvarf eða biðja hann einhvers. Þær réttlæta ekki að aðrir neyði mann eða meiði ef hann skyldi breyta öðruvísi en til er ætlast. Nauðung réttlætist af því einu að verknaður sá sem komið er í veg fyrir sé öðrum til tjóns.`` Hér tel ég, virðulegur forseti, að sú nauðung sem ríkisvaldið er að þröngva upp á íslenska þegna, með þessu lagafrv., sé alls ekki til að koma í veg fyrir nokkurn skapaðan hlut sem hægt væri að færa rök fyrir að sé öðrum til tjóns. Ég held þvert á móti að komið sé í veg fyrir að fjárvana og fjársveltir fjölmiðlar geti risið úr öskustó fjárhagsörðugleika, enda hafa þeir flestir rambað á barmi gjaldþrots á undanförnum árum. Megintilgangur eigendanna er margyfirlýstur, okkar er að veita því aðhald og fylgja eftir, þ.e. að koma umræddu fyrirtæki, Norðurljósum, á markað. Lög þessi eru að mínu mati sértæk aðgerð til að knésetja Norðurljós og koma þeim út úr rekstri. Af einhverjum óskiljanlegum ástæðum virðist það, virðulegi forseti, meginmarkmið þessa frv. Í leiðinni vega þau sértæku lög skefjalaust að mannréttindum Íslendinga. Um þetta vildi ég ræða í þessari síðari ræðu minni við 2. umr., að við megum aldrei láta það yfir okkur ganga að tjáningarfrelsi okkar og mannréttindi séu skert af valdhafanum, hver sem tilgangurinn með gjörningum er. Við megum aldrei láta það yfir okkur ganga. Íslendingar verða að rísa upp gegn þessum ólögum, rísa upp gegn þessum gjörningi, verði hann að lögum. Hér er vegið að mannréttindum og ekkert annað, virðulegi forseti. Svo grafalvarlegt er málið. John Stuart Mill setur segir hinn eina tilgang rits síns að setja fram eina ofureinfalda reglu sem skorið geti úr þessu afdráttarlaust. Við þurfum að skoða það við þessa umræðu, virðulegi forseti, hvenær samfélaginu leyfist að hlutast til um málefni einstaklingsins hver sem viðurlögin eru. Við verðum að ræða um þetta á næstunni, þ.e. hvort samfélaginu leyfist að reisa einstaklingnum þær skorður sem umrætt frv. gerir. Ég met það svo að því leyfist það alls ekki og ekki undir neinum kringumstæðum, sama hvert markmiðið er. Ríkisvaldinu leyfist ekki að hrifsa hluta mannréttinda sem bundin eru í stjórnarskrá af einstaklingnum. Það er útilokað. Það má aldrei gerast, virðulegi forseti. Það má aldrei nokkurn tíma gerast að stjórnvöld og valdhafar komist upp með að skerða mannréttindi okkar Íslendinga. Frumvarp hæstv. forsrh. um eignarhald á fjölmiðlum gerir skerðir mannréttindi að margra mati, líkt og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson færði svo ágæt rök fyrir í gærkvöldi eins og margir tóku eftir. Ég held að margir hafi hlustað á þá ræðu, enda margir á pöllum og margir að fylgjast með þingmanninum þegar hann flutti sitt ágæta mál í gær. Hann færði þar rök fyrir því að allt benti til þess að umrætt frv. reisti tjáningarfrelsinu skorður og tæki til mannréttinda Íslendinga. Mér fannst athyglisvert að hlýða á þingmanninn flytja þessa rökföstu ræðu. Ég spurði hann í andsvörum í gær, virðulegi forseti, hvort það væri rétt skilið hjá mér að hann teldi frv. brjóta í bága við stjórnarskrá og skerða mannréttindi. Ég gat ekki skilið orð hans öðruvísi en svo að hann teldi svo vera, þótt hann benti í leiðinni á að hann byggi ekki yfir júrískri menntun, enda er hann stærðfræðingur. En það skiptir engu máli. Hver metur málin með sínum hætti. Við búum í lýðræðissamfélagi sem kýs sér valdhafana og því verður hver og einn að vega og meta hvenær valdhafar vega að mannréttindum. Til þess þarf ekki júríska menntun heldur verður hver og einn að finna það á eigin skrokki hverju sinni hvort slíkt sé um að ræða. Ég tel svo vera, virðulegi forseti, og leita mér rökstuðnings fyrir því í því besta riti sem ég hef nokkurn tíma fundið um félagslegt og borgaralegt frelsi manna. Í Frelsinu segir, með leyfi forseta: ,,Reglan er að kalla mann til ábyrgðar fyrir tjón, sem hann veldur öðrum. Hitt er undantekning, að kalla megi mann til ábyrgðar fyrir að hafa ekki reist skorður við tjóni. Þó eru ýmis atvik nógu ótvíræð og alvarleg til að réttlæta þessa undantekningu. Í öllum skiptum einstaklings við aðra menn ber hann ábyrgð á lögum gagnvart þeim, sem eiga hagsmuni í húfi, og gagnvart samfélaginu sem verndara þeirra, ef nauðsyn ber til.`` Síðar í þessum kafla segir, með leyfi forseta: ,,Ekkert þjóðfélag er frjálst, nema það virði þessi réttindi, hver svo sem stjórnskipan þess er. Og ekkert þjóðfélag er fyllilega frjálst nema þessi réttindi séu ótvíræð og afdráttarlaus.`` Þetta er alger lykilsetning, virðulegi forseti. Ekkert þjóðfélag er fyllilega frjálst nema þessi réttindi séu þar ótvíræð og afdráttarlaus. Það er lykilatriði. Eftir stendur að ef þetta frv. nær fram að ganga verður Ísland að okkar mati ekki jafnfrjálst land og það var áður af því að réttindi borgaranna til tjáningarfrelsis eru ekki lengur ótvíræð og afdráttarlaus. Það er svo einfalt. Mill segir síðan: ,,Hið eina frelsi, sem á nafnið skilið, er frelsið til að freista gæfunnar að eigin vild, svo lengi sem menn reyna ekki að svipta aðra gæfunni eða varna þeim vegar í leit sinni að lífshamingju. Hver maður er sjálfur best til þess fallinn að vaka yfir velferð sinni til líkama eða sálar, þessa heims eða annars. Mannkyninu er meiri akkur í að leyfa mönnum að lifa eins og þeim best þykir en að þröngva þeim til að lifa eins og allir aðrir telja fyrir bestu.`` Hér er um það að ræða að Sjálfstfl. reynir að þvinga fólk til að lifa eftir hans forskrift. Framsfl. fylgir í kjölfarið, fylgir í frelsarans slóð. Mannkyninu er meiri akkur í, eins og ég las áðan, að leyfa mönnum að lifa eins og þeim þykir best en þröngva ekki upp á menn frelsisskorðum sem vega að réttindum þeirra. Í lok fyrsta kafla dregur Mill mál sitt saman, í inngangi sínum að þessu mikla riti. Því næst tekur við kaflinn um hugsanafrelsi og málfrelsi sem ég fjallaði um í fyrri ræðu minni. Fyrsta málsgrein þess kafla rammaði svo inn samfélagsástandið á Íslandi árið 2004. En í lok inngangskaflans segir, með leyfi forseta: ,,Í stað þess að víkja að þeirri almennu frumreglu, sem nú er lýst, er hentara að hyggja fyrst að sérstöku dæmi hennar. Á þessu tiltekna sviði er frumreglan að vissu marki viðurkennd af almenningsálitinu, en ekki til fulls. Hér á ég við hugsunarfrelsið, en málfrelsið og ritfrelsið eru því svo nátengd, að engri aðgreiningu verður við komið.`` Virðulegi forseti. Hér er komið að kjarni málsins. Hugsunarfrelsið, málfrelsið og ritfrelsið eru svo nátengd fyrirbrigði að engri aðgreiningu verður þar við komið. Þar með er John Stuart Mill að segja okkur, og ég er sannfærður um að það er rétt greining hjá honum, að skerði menn málfrelsi, ritfrelsi, tjáningarfrelsi og prentfrelsi sé í leiðinni verið að skerða hugsunarfrelsi. Með þessu frv. er vegið að tjáningarfrelsi okkar og þar með hugsunarfrelsinu af því að um leið og mönnum eru reistar skorður við því hvað þeir megi segja og hvernig þeir megi miðla skoðunum sínum eru að sjálfsögðu reistar alvarlegar skorður við öðru frelsi, öllu frelsi Íslendinga. Svo slæmt er þetta mál, virðulegi forseti, að það tekur engu tali. Því meira sem fjallað er um málið, eins og komið hefur fram í umræðum á þinginu, virðist ekki mikill vafi leika á því að frv. skerði mannréttindaákvæði stjórnarskrárinnar. Það kom m.a. fram í ræðu hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar. Hann benti á að margar álitsgerðir styddu að frv. tæki til mannréttindaákvæða stjórnarskrárinnar og reisti tjáningarfrelsinu skorður en engin álitsgerð segði þetta í lagi. Það er stórmerkileg staðreynd sem þingmaðurinn bendir á, að engin álitsgerð styður að þetta sé í lagi. Margar benda hins vegar til þess að hér sé um að ræða stjórnarskrárbrot. Því hljóta menn að fara í djúpa umræðu um málið á hinu háa Alþingi, ekki gafst mönnum kostur á því í aðdraganda málsins enda bar það svo brátt að. Frv. var lagt fram um leið og skýrslan fræga um fjölmiðlamarkaðinn var loksins kynnt almenningi, eftir að hafa rykfallið uppi í menntmrn. í 2--3 vikur. Það er ótrúleg aðferðafræði, að koma þannig inn í þingið með grundvallarmál. Þetta er eitthvert mikilvægasta og ótrúlegasta mál sem lagt hefur verið fyrir Alþingi í óratíma. Áfram segir Mill: ,,Þessi mannréttindi eru allríkur þáttur í stjórnmálasiðferði allra þjóða, sem viðurkenna trúfrelsi og frjálsar stofnanir.`` Maður hlýtur að spyrja hvort við Íslendingar, ef þetta frv. nær fram að ganga, viðurkennum að fullu frjálsar stofnanir og frelsi einstaklinganna til orðs, æðis, athafna, tjáningar og hvers konar frjálsrar hugsunar. Mill segir, með leyfi forseta: ,,Samt má segja, að rökin, sem að þeim hníga, jafnt heimspekileg sem hagnýt, séu hvorki svo kunn almenningi né jafnvel svo í heiðri höfð af leiðtogum almenningsálitsins sem við hefði mátt búast. Séu þessi rök rétt skilin, má heimfæra þau að mörgum öðrum sviðum efnisins, og nákvæm rannsókn þeirra mun reynast besti inngangur að því sem á eftir fer. Þeir, sem ekkert finna nýtt í máli mínu, munu því vonandi afsaka, að ég skuli dirfast að gera enn eina tilraun til að ræða efni, sem svo oft hefur verið um rætt og ritað um þriggja alda skeið.`` Nú má bæta við tæpum tveimur öldum og segja að mikið hafi verið ritað og rætt um frelsi einstaklingsins um nánast fimm alda skeið. Það er liðinn langur tími frá því að þetta rit kom út. Þetta mál færir okkur hins vegar heim sanninn um það að því fer fjarri að þetta rit eigi að rykfalla í skúffum heldur á það, rétt eins og önnur meginverk mannkynsins og stjórnmála- og hugmyndasögunnar, að liggja umræðum okkar til grundvallar. Sígild meistaraverk um mannréttindi hljóta að eiga að liggja þeirri umræðu sem hér fram fram til grundvallar. Við verðum að leita okkur rökstuðnings í slíka ritsmíð til að setja fram sígildan rökstuðning fyrir frelsi einstaklinganna og mikilvægi þess að tryggja frelsi einstaklinganna gegn hömlum eða skerðingum á mannréttindum eða borgaralegu og félagslegu frelsi. Það er algert grundvallaratriði, virðulegi forseti. Næst vil ég lesa úr upphafi annars kafla. Ég vil fyrir alla muni liðka fyrir þingstörfum og gefa sem flestum kost á að rökræða við mig um þetta mál. Nú sé ég blik í augum hv. þm. Ásgeirs Friðgeirssonar, sem tók sæti á Alþingi á ný fyrir klukkustund. Ég hlakka til að heyra viðhorf hans, sem annarra þingmanna, því að það er mikið varið í að sem flestir komist að þessari umræðu með viðhorf sín. Það er engin önnur leið til að komast til botns í þessu máli og rökræða það til fulls og til hins ýtrasta, þ.e. að þingheimur tjái sig með greinargóðum hætti um málið. Eins og fram kom í umræðunni í gær þá söknum við þess sérstaklega að stjórnarliðar séu ekki fleiri á mælendaskrá. Stjórnarandstæðingar buðust til þess í gær að víkja af mælendaskrá fyrir þeim og hleypa þeim upp fyrir okkur svo þeir gætu tekið til máls. Hver veit nema þeir þiggi það? Það er ekki langt liðið á daginn. Dagurinn er nýr og við skulum vona að við fáum að heyra viðhorf stjórnarliða til þessa frv., þeir tali hver á eftir öðrum í kjarnyrtu og skorinorðu máli, líkt og við stjórnarandstæðingar höfum gert. Hér hafa verið haldnar margar ágætar ræður og eingöngu um efnisinnihald málsins fyrir utan að sjálfsögðu átök við forustumenn þingsins um hvernig haldið skuli á málum. Það fylgir jafnheitri og yfirgripsmikilli umræðu. Að lokum, virðulegi forseti, ætla ég að vitna í upphaf annars kafla sem hv. þm. Einar Már Sigurðarson mun annars fjalla um á eftir. Líkt og fyrsti kaflinn tekur annar kaflinn til grundvallaratriða í umræðunni. Út frá honum má færa fyrir því sígild og glæsileg rök fyrir að frv. sem hér um ræðir, um eignarhald á fjölmiðlum, vegi að mannréttindaákvæðum stjórnarskrárinnar og reisi tjáningarfrelsi okkar skorður. Það er kjarni málsins, virðulegi forseti. Við verðum að leita allra leiða til að draga það fram í umræðunni að þetta frv. skerði tjáningarfrelsið. Hér segir, virðulegi forseti, um hugsanafrelsi og málfrelsi, með leyfi forseta: ,,Sú tíð er nú vonandi liðin, er verja þurfti prentfrelsið með ráðum og dáð sem eina helstu tryggingu gegn spilltri og ofríkisfullri landsstjórn. Nú verður að ætla, að óþarft sé að ráðast með rökum gegn þingi eða stjórn, sem á aðra hagsmuni í húfi en þegnarnir, skipar þeim fyrir um skoðanir og ákveður, hvaða kenningar og rökræður þeir megi heyra. Að auki hafa fyrri höfundar rætt þessa hlið málsins svo oft og með svo ágætum árangri, að ástæðulaust er að fjölyrða um hana á þessum stað.`` Nokkru síðar segir, með leyfi forseta: ,,Hvort sem ríkisstjórnir þingræðislanda bera fulla ábyrgð gagnvart þjóðunum eða ekki, mun að öllum jafnaði ástæðulaust að óttast, að þær reyni að hafa hemil á frjálsum umræðum, nema ef vera skyldi í umboði almenns ofstækis hverrar þjóðar. Gerum því ráð fyrir, að ríkisstjórn sé sammála þjóð sinni í einu og öllu. Þá hvarflar valdbeiting ekki að henni, nema þá í fullu samræmi við rödd þjóðarinnar, sem hún kallar. En ég neita því, að þjóðin hafi rétt til slíkrar nauðungar, hvort heldur hún beitir henni sjálf eða lætur stjórnina eina um það. Þetta vald er óréttlátt í sjálfu sér.`` Það er óréttlátt í sjálfu sér, virðulegi forseti, það vald sem beita á með frv. þessu, að mínu mati. Það kemur skýrt fram í þessari frábæru bók sem ég er að lesa upp úr og legg út af í ræðu minni. ,,Hin besta stjórn hefur engu meiri rétt til þess en hin versta. Það er jafnskaðlegt eða enn skaðlegra, þegar almenningur leggur blessun sína yfir beitingu þess en þegar því er beitt í andstöðu við almenningsálitið. Þótt gervallt mannkyn, að einum frátöldum, væri sömu skoðunar og aðeins þessi eini á öndverðum meiði, þá hefur mannkynið engu meiri rétt til að þagga niður í honum en hann til að þagga niður í því.`` Virðulegi forseti. Þetta er einstök setning og rammar inn þá umræðu sem hér er á ferðinni. Mannkynið hefur engu meiri rétt til að þagga niður í þessum eina en hann til að þagga niður í mannkyninu. Þetta er algert grundvallaratriði og dregur, að mínu mati, saman alla þá umræðu sem hér er á ferðinni. ,,Ef skoðun manns væri einkaeign og öðrum mönnum einskis virði og eigandanum einum til meins að vera varnað skoðunar sinnar, þá skipti máli, hvort einungis fáir væru beittir slíkum órétti eða fjöldi manna. En skoðanir eru ekki einkaeign. Ef skoðun er meinað að njóta sín, þá er gervallt mannkyn rænt eign sinni.`` --- Svo alvarlegt er málið. --- ,,Komandi kynslóðir bíða tjón ekki síður en þær, sem nú lifa, og þeir, sem öndverðir eru skoðuninni, bíða meira tjón en hinir sem aðhyllast hana.`` --- Það er málið. Við bíðum meira tjón heldur en þeir sem aðhyllast hana. ,,Sé skoðunin rétt,`` --- segir hér, með leyfi forseta --- ,,glata menn færi á að hverfa frá villu síns vegar. Sé hún röng, missa menn næstum jafnmikils, þeirrar skýrari skynjunar og fjörmeiri myndar af sannleikanum, sem birtist, þegar sönnu og lognu lýstur saman. Rétt er að hugleiða hvora þessa staðhæfinga um sig, því að hvor þeirra svarar til sérstakrar greinar rökfærslunnar. Við getum aldrei verið viss um, að skoðun, sem við viljum kveða niður, sé röng.`` Virðulegi forseti. Við getum aldrei verið viss um það. Því verða allar skoðanir að fá að koma fram án þess að ríkisvaldið, valdhafar, reisi því skorður. Ég sagði í upphafi máls míns að ég vildi greiða fyrir þingstörfum og tryggja að sem allra flestir þingmenn geti vegist á með rökum og tekið þátt í umræðunni í dag. Dagurinn er að byrja og margir á mælendaskrá. Það verður fróðlegt, gaman og spennandi að fylgjast með málflutningi manna í dag, hvaða nýju hliðar við fáum að sjá á málinu. Hér á eftir mér mun hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon fara yfir málið. Það verður athyglisvert að heyra skoðun hans á málinu, enda þingreyndur maður. Ég vona að hann komi einnig inn á það hvernig hann líti þessi mál, sem lúta að tjáningarfrelsinu, skoðanafrelsinu og prentfrelsinu. Það verður fróðlegt að heyra hann fjalla um það. Við munum halda áfram að grundvalla málflutning okkar á Frelsinu eftir John Stuart Mill. Hv. þm. Einar Már Sigurðarson, fyrrv. guðfræðinemi, kennari og nú þingmaður, er fróður um ritið og las það sér til menntunar á yngri árum. Hann þekkir það í hvívetna og mun fjalla um það á eftir, viðhorf sín og hvernig hann dregur röksemd ritsins til eigin viðhorfa. Hann mun nota það til að berjast fyrir því að löggjafinn komist ekki upp með að hefta tjáningarfrelsið.

Herra forseti. Ég tók eftir því áðan að hæstv. forsrh. var hér á gangi. Ég geri ráð fyrir að hann sé í húsinu og ég fagna því. Ég minni hæstv. forseta á að ég óskaði eftir viðveru hans í fyrri ræðu minni og reyndar einnig ráðherra Framsfl. og vildi gjarnan að forseti gerði gangskör að því að hæstv. forsrh. og t.d. hæstv. viðskrh. og hæstv. utanrrh. yrði gert viðvart um að ég hefði áhuga á að eiga við þá orðastað.

Forseti mun koma þeim skilaboðum til viðkomandi ráðherra að hv. þm. hafi óskað eftir nærveru þeirra.

Ég ætla ekki að flytja mjög langt mál, herra forseti. Ég vil aðeins bæta nokkrum atriðum við þá umfjöllun sem ég hafði um málið fyrir nokkru síðan. Ég hygg að það hafi verið á miðvikudagskvöldið sem ég flutti mína fyrri ræðu um málið og reyndar hefur ýmislegt áhugavert borið til síðan sem gaman væri að fara yfir. Það atriði m.a. sem ég ætla lítillega að nefna er sú umfjöllun sem af og til hefur blandast inn í umræðuna um samþjöppun á markaði almennt. Hv. þm. Hjálmar Árnason er einn örfárra stjórnarliða sem hefur tekið þátt í umræðunni hingað til því þeir hafa eins og kunnugt er fallið dálítið út af listanum. Það hefur verið mikið mannfall meðal stjórnarliða á mælendaskránni og þeir hafa færst niður eftir listanum og reyndar ekki margir verið á mælendaská, sem er athyglisvert. Engu að síður sá hæstv. forseti vor ástæðu til að kvarta undan því í fjölmiðlum að málflutningur og sjónarmið meiri hlutans hefðu lítt komist að í þessari umræðu. Þar er ekki við okkur að sakast, virðulegur forseti. Ástæðan er einfaldlega sú að meiri hlutinn á sér ákaflega fáa talsmenn hér og málflutningur af hans hálfu fyrir málinu hefur verið fátæklegur svo ekki sé meira sagt. Ég verð að segja t.d. að ég sakna þess alveg sérstaklega að einhverjir af ráðherrum Framsfl. komi og geri grein fyrir stöðu flokksins gagnvart þessu máli. Það er auðvitað ekki við hæfi, virðulegi forseti, að við sitjum hér dögum saman og tölum yfir galtómum bekkjunum að þessu leyti. Ég tel t.d. að hæstv. viðskrh. eigi svo mikla aðild að málinu með bæði beinum og óbeinum hætti sem ráðherra í ríkisstjórninni sem það flytur, sem ráðherra viðskiptamála, að það sé algerlega ólíðandi annað en hæstv. ráðherra komi og geri grein fyrir viðhorfum sínum í þessum efnum. Hæstv. ráðherra skuldar þinginu t.d. svör við umsögn Samkeppnisstofnunar við því sem hefur verið til skoðunar í efh.- og viðskn. og ég fer fram á að hæstv. viðskrh. verði gert viðvart og beðin að koma til umræðunnar þannig að hægt sé að leggja beinar spurningar fyrir hæstv. ráðherra. Ég hyggst sömuleiðis leggja beinar spurningar fyrir hæstv. forsrh. Formaður Framsfl., hæstv. utanrrh., ætti auðvitað líka að koma hér og gera grein fyrir viðhorfum þess flokks. Það fara af því nokkrar sögur að framsóknarmenn séu ákaflega blendnir í trúnni svo ekki sé fastar að orði kveðið í viðhorfum sínum til málsins og þess þá heldur að formaður flokksins komi og geri grein fyrir því hvernig hann réttlætir það að leggja að sínum mönnum að standa að málinu. Hv. þm. Hjálmar Árnason hélt, eins og ég nefndi áður, gagnmerka ræðu og fór mikinn og útmálaði í sterkum litum þá miklu samþjöppun sem orðið hefði á ýmsum sviðum íslenskra viðskipta á undanförnum árum. Hv. þm. fann þessu flest til foráttu og taldi að það væri mál til komið að menn tækju á honum stóra sínum og gerðu gangskör að því að byrja að brjóta þessa miklu samþjöppun eitthvað á bak aftur. En hv. þm. láðist að geta um eitt í umræðunni um þessa samþjöppun í flutningum, í matvöruverslun, í fjármálaþjónustu, í lyfjaverslun og á mörgum fleiri sviðum þar sem við höfum séð fyrirtæki sem áður voru fjölmörg og kepptu á þessum markaði, renna saman í tvær, þrjár samsteypur. Hv. þm. Hjálmari Árnasyni láðist að geta þess að það hefur gerst í skjóli Framsfl., undir nefinu á hæstv. viðskrh. Valgerði Sverrisdóttur, þar áður Finni Ingólfssyni, án þess að þeir hæstv. ráðherrar hafi lyft litla fingri til þess að grípa þarna í taumana, án þess að þeir hafi lyft litla fingri og það er meira að segja öfugt. Hæstv. ráðherra hugðist einu sinni sameina banka sem Samkeppnisstofnun stöðvaði ráðherrann í. Ráðherrann ætlaði að beita sér fyrir samþjöppun í fjármálaþjónustu sem samkeppnisyfirvöld gripu inn í og stoppuðu þegar sameina átti tvo af stærstu viðskiptabönkum þjóðarinnar í almennum bankaviðskiptum, Búnaðarbankann og Landsbankann. Muna menn þetta?  Það sem menn eiga að ræða og spurningin sem menn eiga að svara er hvort sú aðferð sem hér á að bjóða upp sé tæk, brúkleg. Ef við erum sammála um að menn hafi áhyggjur af samþjöppun og vilji taka á henni verður að fara að ræða leiðirnar. Og hefur mönnum í alvöru nokkurn tímann áður dottið í hug að ganga til verka með þessum hætti? Ég segi nei. Ég minni á umræðurnar um kvótakerfið. Það á sér marga andstæðinga eins og kunnugt er og það eru bæði stjórnmálamenn og stjórnmálaflokkar og víða úti í samfélaginu er mikil andstaða við það. En fáum hefur dottið í hug að menn kæmu með frv. einn góðan veðurdag og gæfu tveggja ára aðlögunartíma að því að gjörbreyta eða rústa starfsgrundvelli fyrirtækja í sjávarútvegi. Fyrir hvað voru tillögur margra stjórnmálaflokka í aðdraganda síðustu alþingiskosninga á sviði sjávarútvegs gagnrýndar? Jú, fyrir það að allt of harkalega væri farið að fyrirtækjunum, þau hefðu ekki nógan aðlögunartíma að þeim breytingum, og voru menn þó, t.d. við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði, að tala um mjög langt tímabil, 20 ár sem menn tækju sér í að vinda ofan af því kerfi og innleiða nýja skipa mála. Af hverju 20 ár? Jú, af því að menn viðurkenna þrátt fyrir áhuga sinn á að breyta kerfinu, að fyrirtækin í dag hafa starfað í samræmi við lög eins og þau hafa verið undanfarin ár og það er ekki hægt að koma einn góðan veðurdag, þó að menn séu á móti fyrirkomulaginu við stjórn fiskveiða, að kippa því burtu sisona. Það dettur engum í hug. Það yrði hlegið að því ef einhver kæmi og segði: Tveggja ára aðlögun og svo bara burt með fyrirkomulagið. Af því að það gengur ekki, það er ekki hófsamleg nálgun að gerbreyta starfsumhverfi fyrirtækja með lögum þannig að það raski grundvelli þeirra fjárfestinga sem þau hafa ráðist í og jafnvel ónýti þær án þess að menn fái sanngjarna aðlögun að því, ekki nema þá að einhver slíkur þjóðarvoði sé fyrir dyrum að í þágu almannaheilla verði að gera slíka hluti, enda sé það þá vel rökstutt og komi bætur fyrir ef eignir manna eða réttindi eru skert þannig að það fær ekki staðist. Auðvitað, herra forseti, ætti það ekki að þurfa að vera hlutskipti mitt sérstaklega að flytja þessa ræðu, formanns vinstri sinnaðasta flokksins í landinu sem einhver skyldi kannski halda að ætti ekki að þurfa að standa sérstaklega í því að benda á þessi grundvallaratriði. En úr því að aðrir gera það ekki, úr því að t.d. þingmenn Sjálfstfl. sitja hér eins og hlussur og enginn þeirra kemur upp og ræðir þessi grundvallarmál, þá verða einhverjir aðrir að gera það og ég hef aldrei litið svo til að þó að maður sé róttækur í skoðunum og vilji öflugt velferðarkerfi og samhjálp og samábyrgð í landinu, þurfi að þýða að maður sé andstæðingur atvinnulífsins. Það er ég ekki. Ég er af þeim skóla sem stundum hefur verið kallaður Norðfjarðarsósíalisminn, að menn eigi að þætta saman kjarabaráttuna, baráttu fyrir betri lífskjörum og öfluga uppbyggingu atvinnulífsins en gjarnan á félagslegum forsendum þannig að reynt sé að tryggja í gegnum uppbyggingu atvinnulífsins öryggi fyrir starfsfólkið, byggðarlögin sem auðvitað er ekki til að dreifa í því hráa kapítalíska kerfi, t.d. með frjálsu framsali veiðiheimilda, sem við búum við í sjávarútveginum í dag. Það er bara veruleikinn. En hafandi sagt þetta, virðulegi forseti, dettur mér líka í hug að hv. þm. Hjálmar Árnason var að tala um samþjöppun og hafði miklar áhyggjur af henni. Við skulum segja sem svo að hæstv. ríkisstjórn, og ég held reyndar að það sé rétt að hæstv. forsrh. hafi ítrekað gefið um það merkin á undanförnum missirum að það sé ýmis þróun í gangi í viðskiptaheiminum sem honum hugnist ekki og hann vilji jafnvel reisa skorður við, og það má segja að angi af því sé þetta fjölmiðlafrv. burt séð frá útfærslu þess og innihaldi, hæstv. forsrh. hefur stundum talað harkalega til fjármálastofnana og stórfyrirtækja í landinu og beðið þau að gæta að sér og undirliggjandi eru væntanlega áhyggjur manna yfir því að menn kunni illa með nýfengið frelsi að fara og að það sé ískyggileg samþjöppun í gangi í viðskiptalífinu og fjármálaheiminum sem beri að gjalda varhuga við. En hvað er svo hæstv. ríkisstjórn að undirbúa? Hún er að undirbúa einkavæðingu Landssímans. Og ég hefði gjarnan viljað, virðulegur forseti, í fyrsta lagi að ég færi að fá fréttir af hæstv. ráðherrum sem ég hef óskað eftir að kæmu hér og í öðru lagi ...

Til að svara þeirri spurningu hv. þm. get ég upplýst að forsrh. var gert viðvart um ósk þingmannsins og mér var tjáð að hann hygðist koma hingað þegar hann hefði lokið öðru verkefni í húsinu. Boð hafa einnig verið borin hæstv. viðskrh.

Það er skínandi, virðulegi forseti. Ég ætla ekki að halda mjög langa ræðu en í lok hennar mun ég eindregið óska eftir því að þessir hæstv. ráðherrar verði komnir hér og ég geti lagt fyrir þá spurningar. En ég hefði líka viljað fá upplýsingar um hvort áform ríkisstjórnarinnar um einkavæðingu Landssímans eða Símans standi óbreytt. Það skiptir máli líka í sambandi við þetta frv. því hvað hefur Landssíminn? Landssíminn á grunnnet fjarskiptanna í landinu, hann á breiðbandið, hann á ljósleiðarann, hann á koparlagnirnar og hann á örbylgjusamböndin. Landssíminn getur, ef svo ber undir, orðið einn stærsti miðill myndefnis í landinu og er það sumpart nú þegar. Þess vegna er hann í raun og veru angi af fjölmiðlaheiminum í þeim skilningi og getur orðið það í enn ríkari mæli á komandi árum með stafrænni tækni við miðlun myndefnis og með ýmsum möguleikum sem sífellt eru að þróast í þeim efnum. Sjá menn það fyrir sér að einkavæddur Landssíminn t.d. renni saman við fjölmiðlafyrirtæki? Væri ekki ástæða til að spyrja ríkisstjórnina: Bíddu, hvað ætla menn sér í þessum efnum? Kannski ættum við ekki síður og jafnvel miklu frekar að vera að ræða um það hvernig við göngum frá aðgangi manna að þessum mikilvægu boðleiðum, ef menn verða svo vitlausir og ólánssamir að einkavæða Símann. Og hvernig tryggjum við þá að hann geti ekki skollið inn í þennan fákeppnisheim og jafnvel runnið saman við öfluga miðla sem þar eru fyrir? Nú er frv. hæstv. forsrh. þannig úr garð gert, og það er að mínu mati einn af stóru ágöllunum á því, að það gerir í raun og veru ráð fyrir þeim möguleika að samþjöppunin sé ótakmörkuð annars vegar á sviði ljósvakamiðlunar og hins vegar í dagblaðaútgáfu. Það er ekkert sem hindrar það að það verði bara tvö einkafyrirtæki. Annað gefi út öll dagblöðin og hitt sjái um allar útvarpssendingar. Og ef Landssíminn með dreifikerfi sínu væri kominn þar inn í myndina líka þá færi að kárna gamanið. Ríkisstjórnin er ekki að taka á þessu. Nei, hún kemur með þetta merkilega frv., meingallað eins og það er, sem miklar efasemdir eru auðvitað um að nái tilgangi sínum. Svo er auðvitað svo miklu meira undir og meira í húfi jafnframt hvað varðar einkavæðingu Landssímans, herra forseti, og það ætti auðvitað að vera eitt af stóru málunum hér að ræða það og koma í veg fyrir að ríkisstjórnin haldi áfram með þau áform. Það liggur fyrir frv. um að stöðva áformin um einkavæðingu Landssímans. Það fæst ekki tekið fyrir. Virðulegur forseti hefur ekki séð sér fært að hafa það á dagskrá þannig að hægt sé að koma því áfram. Lítillega um fyrirtækið Norðurljós, sem þetta frv. hittir auðvitað fyrst og fremst fyrir, þó að ég sé út af fyrir sig ekki í þeim hópi sem geri mikið veður út af því að þar með sé löggjöfin sértæk í þeim skilningi að hún sé sérstaklega sniðin að því að ná sér niðri á því eina fyrirtæki og hafi í sjálfu sé ekkert annað gildi. Hún hefði auðvitað almennt gildi, væntanlega svo lengi sem hún stæði, ef hún yrði sett. En það er engu að síður ljóst að hún hefði mikil áhrif á starfsumhverfi þess fyrirtækis og við skulum bara segja fjölmiðlaheiminn eins og hann er samansettur í dag. Þar hafa náttúrlega verið að koma fram, virðulegi forseti, hlutir, upplýsingar sem eru þess eðlis að maður á erfitt með að trúa því að menn ætli að láta sig hafa það að sulla málinu í gegn og gera það að lögum jafnvel í næstu viku, áður en betur hefur verið farið ofan í saumana á því t.d. hvernig rekstrarhorfur og tilvist þess fyrirtækis verður, jafnvel bara strax dagana eftir að frv. verður gert að lögum. Ég er að vísa til þess sem fram hefur komið og er ekki, held ég, um deilt að það verður engin leið að skrá það fyrirtæki í Kauphöll Íslands ef um það gilda þessi lög frekar en út af fyrir sig önnur fjölmiðlafyrirtæki sem væru í eitthvað sambærilegum aðstæðum og þyrftu að taka á sig slíkar kvaðir sem gera það að verkum að þau eru ekki skráningarhæf. Og maður spyr svona að því í framhjáhlaupi hvers á aumingja ræfils Kauphöllin að gjalda? Það hríðfækkar hjá henni fyrirtækjunum og sjávarútvegsfyrirtækin hafa tekið þaðan til fótanna hvert á fætur öðru. Menn forða sér út af markaðnum vegna þess að reynslan af því að vera á honum er svo slæm. Menn eru gleyptir upp jafnvel með óvinveittum yfirtökum og hvaðeina þannig að hvert fyrirtækið á fætur öðru hefur verið að forða sér þaðan út og nú á að búa svo um hnútana að það sé alveg útilokað að fjölmiðlafyrirtæki geti skráð sig þar. Þetta fyrirtæki hefur áform og áætlanir þess ganga út á það að fara inn á Verðbréfaþingið, fara inn í Kauphöllina á næstu missirum. Það liggur fyrir. Það er hluti af þeirri viðskiptaáætlun fyrirtækisins sem lá til grundvallar endurfjármögnun þess. Það er því algjörlega ljóst að löggjöfin kemur í veg fyrir þessi áform. Það er mjög sérkennilegt, satt best að segja, ef standa þarf þannig að málum, jafnvel þó að menn vilji setja reglur um dreifingu eignarhalds í fjölmiðlum, að það þýði sjálfkrafa að fyrirtæki sem var á leið inn í Kauphöllina komist þangað ekki. Og ef svo við bætast þau ósköp að lánasamningar fyrirtækisins upp á hátt í 6 milljarða kr. gjaldfalla, jafnvel stór lán sem ekki eru með veðum eða a.m.k. ekki veðum sem talið er að muni duga, þá er illt í efni, enda er þessi rekstur eðli málsins samkvæmt slíkur að veðin eru ekki mjög áþreifanleg. Veðin eru fyrst og fremst í viðskiptavildinni og í rekstrinum, í stöðu fyrirtækisins á markaði, í áhorfendahópnum og það er dálítið óáþreifanlegt, a.m.k. í landi þar sem mönnum er tamt að líta ekki á neitt sem almennileg veð nema steinsteypu. Þannig er nú staðan. Ég ætla síðan, virðulegur forseti, að gera örlítið að umtalsefni leiðara Morgunblaðsins í dag. Það væri út af fyrir sig gaman að halda alveg sérstaka ræðu um Morgunblaðið af því að það er auðvitað hluti af fjölmiðlaheiminum líka og ræða hvernig fjölmiðlarnir hafa m.a. fjallað um fjölmiðlafrv. Ég hugsa að einhverja fræðimenn á þessu sviði hljóti að klæja dálítið í lófana að gera á því úttekt og velta því fyrir sér. Það hefur svo sem ekki farið fram hjá neinum að fjölmiðlar innan samsteypunnar Norðurljósa hafa auðvitað farið um frv. ómjúkum höndum og aðstandendur þess. Þeim er vissulega nokkur vorkunn og þeim starfsmönnum sem þar vinna eins og málum er háttað. Morgunblaðið hefur verið í hinu liðinu svo maður noti þær uppstillingar sem ýmsir gera, og það hefur heldur ekki leynt sér. Ég er ekkert að kvarta undan því að Morgunblaðið hafi ekki flutt fréttir nokkurn veginn eðlilega af þessu öllu saman o.s.frv. en þó hefur mér á köflum þótt umfjöllun Morgunblaðsins sérstök og þá alveg sérstaklega leiðaraskrif þar og leiðarinn í morgun er eiginlega kostuleg lesning. Það er hálfpartinn kvartað undan því, þó ekki mjög harkalega, að það hafi eiginlega ekki hafist efnisleg umræða um frv. sjálft. Það er spurt hér í leiðaranum, með leyfi forseta: ,,Það er hins vegar fullt tilefni til að spyrja hvenær raunverulegar efnislegar umræður hefjast um fjölmiðlafrumvarpið sjálft.`` Á hvað hefur Morgunblaðið verið að hlusta? Ekki á þá umræðu sem hér hefur farið fram. Svo kemur rúsínan í pylsuendanum því að Morgunblaðið, eins og stundum áður og væntanlega síðar í tilveru sinni, hefur ríka tilhneigingu til þess að trúa því að í raun og veru gefi það tóninn og síðan fylgi allir smátt og smátt á eftir. Morgunblaðið hefur ótrúlega tilhneigingu til að vitna í sjálft sig. Morgunblaðið sagði þetta, Morgunblaðið sagði hitt fyrir 10 eða 20 árum. Og hér er Morgunblaðið, virðulegi forseti, ég veit að forseti er líka áhugamaður um Morgunblaðið, gott ef hann er ekki að fletta því þarna í stólnum.

Ég er að reyna að finna það sem hv. þm. ...

Þetta er leiðarinn, í miðopnunni, hann er venjulega þar. Svo kemur hér hjá Mogganum: ,,Að svo miklu leyti, sem hægt hefur verið að greina málefnalega afstöðu til þess [þ.e. frv.] á þeim tíma, sem liðinn er frá því að það var lagt fram er nokkuð ljóst, að allir þingflokkar á Alþingi eru orðnir sammála um að rétt sé að setja lög um eignarhald á fjölmiðlum.`` --- Nú? Svo kemur: ,,Blaðamannafélagið er sammála því. Jón Ásgeir Jóhannesson, forstjóri Baugs, en það fyrirtæki er aðaleigandi Norðurljósa, er sammála því. Hann telur eðlilegt að settar séu reglur en vill miða þær við að hlutur markaðsráðandi fyrirtækis á öðru sviði í ljósvakamiðli megi vera 25%. Stjórnarflokkarnir telja að hámarkið eigi að vera 5%. Stjórnarflokkarnir og talsmaður Baugs eru sammála um það grundvallaratriði að setja eigi reglur en 20 prósentustig skilja á milli varðandi leyfilegan eignarhlut.`` Þetta er alveg kostulegt hjá Mogganum. Sem sagt, það eru allir orðnir sammála Mogganum, allir stjórnmálaflokkar, Blaðamannafélagið, Baugur, þetta snýst bara um prósentuágreining. Það eru þarna 20 prósentustig á milli. Þetta eru fínar æfingar. Ég óska Mogganum innilega til hamingju með þetta. Þeir hefðu fengið háa einkunn í loftfimleikum ef það væri til sem keppnisgrein og ég væri dómarinn. Ég vil hins vegar gjarnan spyrja Morgunblaðið af því að það er ágætt að talast á við það, og svo kem ég með spurningarnar til hæstv. forsrh. sem ég sé að er hér á vappi. Er Morgunblaðið ekki bara sammála frv. efnislega? Er það líka sammála vinnubrögðunum? Styður Morgunblaðið að þetta mál verði keyrt í gegn á næstu sólarhringum og gert að lögum? Ef umræðan sem Morgunblaðið saknar er mikilvæg, eigum við þá ekki að leyfa henni að fara fram, bæði innan þings og utan? Eigum við ekki að leyfa víðtæka umfjöllun um málið í vor, í sumar og í haust og á Alþingi aftur fram að áramótum t.d.? Þá væri orðinn sómi að og hægt að segja að menn hefðu kallast á um þessa hluti, við á þinginu, fjölmiðlarnir, almenningur úti í þjóðfélaginu og allir sem áhuga, vilja og skoðanir hafa á þessum hlutum. Ég held að Morgunblaðið ætti þá líka að svara því. Er það ekki bara að skrifa efnislega upp á frv. eins og það er óbreytt, eða því sem næst jafnvel þó að breytingartillögur meiri hlutans komi fram, heldur líka aðferðirnar sem notaðar eru við lagasetninguna? Það verður fróðlegt að fá svar Morgunblaðsins, sjálfsagt í næsta leiðara eða Reykjavíkurbréfi, við þeirri spurningu. Svo vil ég í lokin vegna orðaskipta minna við Morgunblaðið af því að það er að tala hér um að flokkarnir þurfi að lýsa afstöðu sinni og það hafi helst verið hægt að ráða að einhverju leyti í afstöðu Samf., en það er helst á Mogganum að skilja að þeir séu litlu nær um viðhorf annarra. Ég mótmæli því a.m.k. fyrir mína hönd og minna að við höfum ekki gert skýra grein fyrir meginafstöðu okkar í þessum efnum. Morgunblaðið veit það vel og hefur reyndar áður nefnt hana í leiðara og skrifum, gott ef ekki hrósað okkur, sem við tökum auðvitað alltaf á móti með svona blendnum huga, vinstri menn, þegar Mogginn fer að hrósa okkur. Einu sinni var það haft sem mælikvarði á að þá þyrftu menn að fara að gá að sér ef þeir fengu hrós í Morgunblaðinu og öfugt. Ég býst við að hörðum hægri mönnum hafi ekki þótt það neitt sérstaklega eftirsóknarvert að fá hrós í Þjóðviljanum sáluga. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefur lýst því yfir að við erum ekki andvíg því að sett verði lög sem eigi að ná fram þeim markmiðum að tryggja fjölbreytta, óháða, sjálfstæða og öfluga fjölmiðlun. En við höfum sagt að það verði að skoða þá lagasetningu mjög vandlega í ljósi aðstæðna á okkar litla markaði og þegar menn setja þær reglur verður sú gjörð að standast allar kröfur til góðrar stjórnsýslu og lagasetningar. Auðvitað. Nema hvað? Það verður að gæta hófs í því hvernig þær reglur koma við starfandi aðila. Það verður að uppfylla svonefnda meðalhófsreglu. Það er ekki gert með þessu, það er út í hafsauga að halda því fram að skella slíkum hlutum á og gefa mönnum í raun og veru ekki einu sinni tveggja ára aðlögun, vegna þess að það má til sanns vegar færa að það sé engin aðlögun fólgin í því að skella þessum lögum fram og þau hafa áhrif strax daginn eftir. Þau eru reyndar þegar farin að hafa áhrif, bara hótunin um að lögin verði sett. Í öðru lagi höfum við sagt og tökum þar undir með megintillögu skýrsluhöfundanna, skýrsluhöfunda í tillögum til menntmrh. um að efla Ríkisútvapið og auka sjálfstæði þess. Við höfum í þriðja lagi sagt að við viljum hafa almenna löggjöf sem tryggir upplýsingalöggjöf um eignarhald fjölmiðla, ekki svona sem eingöngu tekur til ljósvakanna. Ég tel að þarna eigi að koma líka inn ákvæði um upplýsingaskyldu dagblaðaútgefenda og jafnvel stærstu tímaritaútgefenda um eignarhald sitt þannig að öll meginsvið fjölmiðlunar séu undir það sama sett. Þetta mætti gera með því að bæta einföldu ákvæði inn í samkeppnislögin sem hér eru opnuð upp, að Samkeppnisstofnun yrði gert að halda skrá sem væri opin og öllum aðgengileg þar sem vissulega væru lagðar viðbótarkvaðir á þessi fyrirtæki umfram önnur í landinu. Þetta gengi lengra að hlutafélagalögum, að upplýsa sérstaklega og reglulega um eignarhald og stjórnun fyrirtækjanna þannig að hvort tveggja lægi alltaf fyrir og breytingar væru tilkynningaskyldar. Þetta skiptir miklu máli. Þetta væri aðferð sem gagnaðist í þeirri viðleitni að hafa þennan heim gagnsæjan og auðvelda almenningi að átta sig á því hver ætti hvern og gagnvart hverju menn þyrftu að vera á verði í sambandi við að ekki væru einhver annarleg eða óeðlileg tengsl á milli umfjöllunar í fjölmiðlum og annarra hagsmuna sem auðvitað er full ástæða til að vera vakandi gagnvart, virðulegur forseti. Þá er að því komið að ég ætli að fara að standa við loforðin og ljúka máli mínu og bið þá endilega um að hæstv. forsrh. og hæstv. viðskrh. komi í salinn. Ég ætla að leggja fyrir hæstv. ráðherra spurningar, virðulegi forseti, ef hægt væri að greiða úr því.

Nú er það svo að hæstv. viðskrh. er ekki í húsinu en það er búið að færa henni boð. Hæstv. forsrh. er í húsinu og mun forseti freista þess að koma þessum skilaboðum til hans nú þegar.

Jú, jú. Mér er ekkert að vanbúnaði að bíða hér smástund, doka við, virðulegur forseti, það hefur áður verið gert. Ég vona að ég þurfi ekki að standa hér þögull 29 mínútur eins og mig minnir að sé metið. Ég held að það hafi átt hv. fyrrv. þm. Hreggviður nokkur Jónsson. Hann hélt einhverja lengstu þögulu ræðu þingsögunnar, en þetta ætti ekki að taka nema andartak ef hæstv. forsrh. er á næstu grösum eins og stundum er sagt eða næstu teppum. Forseti má mín vegna fresta fundinum og ég get gert hlé á ræðu minni ef ástandið er þannig.

Fer ekki ágætlega um okkur hér?

Það gerir það, vissulega.

Það eru nokkrar mínútur í þetta.

Svo eru menn út af fyrir sig sjálfsagt tilbúnir að fá sér smákaffihlé. 

Nú fór í verra. Hæstv. forsrh. er í húsinu en er lokaður inni á mikilvægum fundi og kemst ekki til umræðna akkúrat í þessum töluðu orðum.

Ég mundi þá helst vilja gera hlé á ræðu minni. Ég hef engan áhuga á því að vera að kreista upp úr mér eitthvað sem ekki á erindi inn í umræðuna. Ég hef nokkurn veginn lokið máli mínu og átti ekkert eftir nema þær spurningar sem ég ætlaði að leggja fyrir hæstv. forsrh. Ég er auðvitað í og með að þessu til að sýna að þessi umræða á að fara fram með eðlilegum hætti, herra forseti. Það á ekkert að líða ráðherrum sem bera fram mál, þótt stórir séu og miklir, að vera ekki hér að sinna skyldum sínum, hlusta á umræðuna, taka niður spurningar og svara þeim. Það er ósköp einfaldlega þingvenjan hér og hefðin og helguð af áratuga samskiptum okkar þingmanna og ráðherra sem fara með framkvæmdarvaldið. Hér stendur a.m.k. einn þingmaður sem lætur ekki bjóða sér hvað sem er.

Forseti hlustar á hv. þm. og gerir 10 mínútna hlé á þessum fundi. Fundinum er frestað og verður fram haldið kl. 11.40.

Við vorum komin þar sögu að hv. 5. þm. Norðaust., Steingrímur J. Sigfússon, var í miðri ræðu sinni og þess var freistað í fundarhléi að fá hæstv. forsrh. til fundarins samkvæmt beiðni hv. þm. Nú liggur það fyrir að hæstv. ráðherra er innilokaður á fundi og verður um óákveðinn tíma.

Virðulegi forseti. Ætli það sé þá ekki viðeigandi að við eigum orðastað undir þessum lið, ég kveðji mér hljóðs um fundarstjórn forseta til þess að upplýsa virðulegan forseta og geri það ekki með frammíkalli utan úr sal að ég hef í sjálfu sér ekkert í ræðustólinn að gera fyrr en hæstv. forsrh. er kominn í salinn. Ég hafði lokið máli mínu að öðru leyti en því að ég ætlaði að leggja spurningar fyrir hæstv. ráðherra. Ég mun ekki ljúka máli mínu og falla frá þeim rétti mínum að hafa forsrh. í salnum og leggja fyrir hann spurningar. Ég set það í hendur forseta hvernig hann vill hafa fundarhaldið. Ef aðrir þingmenn eru tilbúnir til að tala í staðinn er það í góðu lagi af minni hálfu. Ég get alveg frestað ræðu minni og haldið síðari hluta hennar eitthvað síðar í dag. Ég minnist þess t.d. að einu sinni liðu fjórir mánuðir á milli þess að maður hóf mál sitt og lauk því. Það var hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson sem tók til máls í nóvember um byggðamál og lauk svo ræðunni í mars.

Nú liggur það fyrir að hæstv. forsrh. kemst ekki til fundarins. Forseti minnist þess ekki að þingmenn hafi í miðri ræðu sinni gert hlé á henni og komið til umræðunnar aftur síðar. Það væri þá algjörlega nýtt í þingsögunni eftir því sem sá forseti sem hér stendur veit best þannig að það er úr vöndu að ráða. Forseti mun freista þess að halda áfram þessari umræðu og hlýtur að líta þannig til, hvað sem öðru líður, að haldi hv. 5. þm. Norðaust. ekki áfram ræðu sinni hafi hann lokið henni.

Virðulegur forseti. Ég mótmæli þessu. Ég læt ekki brjóta hér á mér rétt, ég mótmæli því. Ég óska eftir því að fresta ræðu minni og forseti verður þá að fresta fundinum ef hæstv. ráðherra kemst ekki í salinn. Auk þess á þessi umræða ekkert að halda áfram nema hæstv. forsrh. eða a.m.k. annaðhvort hann eða formaður allshn. séu hér til staðar. Formaður allshn., hv. þm. Bjarni Benediktsson, hefur ekki sést í morgun.

Hann er á skrifstofu sinni að fylgjast með umræðunni.

Það er ekki það sama. Menn eiga að gjöra svo vel og vera í salnum undir umræðum af þessu tagi þannig að það sé hægt að horfa í augun á þeim ef þeir þora að líta upp og leggja fyrir þá spurningar. Ég mótmæli þessu, herra forseti, og krefst þess að forseti fresti fundi þangað til forsrh. er kominn í salinn og ég get lagt fyrir hann spurningar.

Forseti hlýðir á mótmæli hv. þingmanns en það er eins og fyrr að forseti ræður tæpast för hv. þingmanna eða einstakra ráðherra. Hann hefur freistað þess eftir því sem hann hefur getað að fá þá til fundar samkvæmt beiðni þingmanna. Meira getur forseti ekki gert í því máli.

Hæstv. forseti. Alþingi Íslendinga er sýnt fullkomið virðingarleysi af ríkisstjórninni. Ráðherrar hunsa þessa umræðu. Þegar spurningum er beint til þeirra neita þeir að koma í þingsalinn. Hæstv. forsrh. er í húsinu  Ég trúi ekki öðru en að hér sé talað fyrir munn meiri hluta alþingismanna. Ég á eftir að trúa því að stjórnarmeirihlutinn, þótt hann sé orðinn vanur því að ganga svipugöngin, láti bjóða sér valdníðslu af því tagi sem við erum að verða vitni að.

Hæstv. forseti. Það er vissulega ástæða til að gefa gaum að kröfum hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar hvað það varðar að forsrh. komi til umræðunnar. En ég kom upp af öðru tilefni líka og það er sú nýjung sem hæstv. forseti hefur tekið upp, þ.e. að leyfa umræður um fundarstjórn forseta í miðri ræðu. Mér þykir það skemmtileg nýjung og sérstaklega í tilefni þeirra daga sem við nú höfum upplifað að við skulum geta átt kost á því allt í einu núna að hefja slíkar umræður í miðjum ræðum ræðumanna. Ég spyr hæstv. forseta: Er þetta nýjung sem forsn. hefur farið yfir og rætt eða er þetta nýjung sem hæstv. forseti hefur bara tekið upp hjá sjálfum sér núna?

Það er vandlifað á forsetastóli þegar annars vegar er kvartað yfir því að forseti sýni ræðumönnum ekki umþóttun og svigrúm og svo þegar hann gerir það er kvartað yfir því á sama hátt. Fundi var frestað að beiðni hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar og þess freistað að ná fundi forsrh. á þessum 10 mínútum. Forseti hefur gert það sem hann hefur getað í þeim efnum. Hann hefur hins vegar ekki boðvald yfir einstökum ráðherrum eða einstökum þingmönnum. Lengra kemst forseti ekki í tilraunum sínum þannig að þingmönnum sé það ljóst.

Virðulegi forseti. Ég vil ítreka það sem stendur í þingsköpum að forseta þingsins ber að sjá til þess að umræður í salnum fari fram eins og nauðsynlegt er gagnvart málinu. Ég vil minna á að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon bar fram sömu ósk við fyrri ræðu sína í þessari umræðu. Hver þingmaður hefur einungis heimild til að halda tvær ræður í þessari umferð. Þá var ekki orðið við þeirri beiðni hv. þm. um að hæstv. forsrh. og hæstv. viðskrh. yrðu hér við þannig að forseti er búinn að hafa þetta mál til úrlausnar í tvo sólarhringa. Hv. þm. hefur ítrekað óskað eftir því að hæstv. forsrh. og hæstv. viðskrh. séu viðstaddir og gerði það í upphafi ræðu sinnar. Ég tel að ef forseti ræður ekki betur við stjórnun þingsins, því að þingmenn eiga jú að taka tillit til forseta hvort sem þeir eru ráðherrar eða óbreyttir þingmenn, því inni í þinginu ræður forseti ferð og mér finnst að ef forseti ræður ekki þeirri ferð þurfi bæði forsn. og forseti með formönnum þingflokka að hittast og eiga fund um það með hvaða hætti hægt sé að styðja forseta þingsins í því að geta látið þinghald fara fram með eðlilegum hætti og þingmenn, hvort sem þeir eru ráðherrar eða óbreyttir þingmenn, geti gegnt þingskyldum sínum.

Hæstv. forseti. Ég vil taka fram og leggja áherslu á það að hér er ekki verið að agnúast út í þann forseta sem nú stýrir fundi, ég legg áherslu á það. Hann sýndi sanngirni og talsvert vit þegar hann tók ákvörðun um að fresta fundi og freista þess að hægt væri að verða við óskum ræðumanns, hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar, sem hafði óskað eftir því að hæstv. forsrh., sem er 1. flm. þessa umdeilda frv., sýndi þinginu þá virðingu að vera til staðar þegar umræðan færi fram. Hæstv. forsrh. hefur hunsað slíkar óskir. Ég segi fyrir hönd Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, og ég tel mig tala fyrir hönd margra þingmanna þegar ég segi það, að við látum ekki bjóða okkur slík vinnubrögð. Ég tek undir þau tilmæli sem fram komu hjá hv. þm. Jóni Bjarnasyni að hlé verði gert á fundinum þótt ekki sé nema í fáeinar mínútur þannig að þingflokksformönnum gefist tóm til að koma saman til fundar með forseta þingsins til að ræða þá alvarlegu stöðu sem nú er upp komin.

Herra forseti. Mér er nokkur vandi á höndum að skilja stöðuna. Ég bað um andsvar við ræðu hv. þm. Nú veit ég ekki hvort ræðan er enn í gangi. Ég hefði talið eðlilegt að hún hefði hafist um leið og fundur var hafinn aftur, það er venjan að ræða haldi áfram, ég þekki ekki annað en nú er sem sagt allt í einu komin umræða um stjórn fundarins. Ég verð að segja eins og er að málið sem við ræðum hér er á forræði þingsins. Fyrsta umræða hefur farið fram, það er búið að vísa málinu til þingnefndar og nefndin hefur skilað áliti og breytingartillögum. Ég sé ekki hvað flutningsmaðurinn hafi lengur með málið að gera. Mér finnst það vera lítilsvirðing við almenna þingmenn að vera að kalla til ráðherra í þessu máli sem er á forræði þingsins. Ég skil hins vegar fullkomlega að formaður nefndarinnar verði viðstaddur umræðuna og að hann upplýsi um þær breytingar og það álit sem hv. nefnd gerði við málið og hann eigi að svara spurningum nefndarmanna um frv. eins og það stendur núna því það er búið að gera tillögur um breytingu á því.

Virðulegur forseti. Við höfum oft rætt hér um störf þingsins, um hvernig því reiðir öllu fram og ýmsar ákvarðanir hæstv. forseta Alþingis, Halldórs Blöndals, sem ég hef áður komið inn á, hafa ekki verið til að liðka fyrir. Ég vil því nota tækifærið og þakka hæstv. forseta fyrir það fundarhlé sem gert var áðan meðan reynt var að fá hæstv. forsrh. í salinn. Ég tek undir það sem hv. þm. Ögmundur Jónasson sagði áðan og spyr því og vil kannski leggja það til, vegna þess að við stjórnarandstæðingar höfum sennilega, þegar farið er yfir sviðið, lagt til skynsamlegustu og bestu tillögurnar um hvernig það skyldi fara fram þó að forseti Alþingis, Halldór Blöndal, hafi aldrei farið eftir því, að það verði tilaga okkar hér nú til þess að liðka fyrir og ef það gæti orðið til þess að hæstv. forsrh. gæti komið í salinn á eftir, að matarhlé yrði fært fram og nú tekið hálftíma matarhlé þannig að hæstv. forsrh. geti klárað að sinna erindum sínum sem hann á hér í húsinu, vegna þess að hann er ekki úti í bæ, hann er í húsinu. Eftir hálftíma matarhlé yrði þá forsrh. kominn í salinn og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon gæti haldið áfram, vegna þess að við skulum hafa það alveg á hreinu að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon er í annarri ræðu sinni og getur því ekki komið upp síðar í dag til að bera fram þær fyrirspurnir sem hann hyggst leggja fyrir forsrh. Jafnframt hafði ég hugsað mér að spyrja forseta Alþingis, Halldór Blöndal, vegna þess að ég sá hann rétt áðan en hann virðist vera farinn núna, álits á því hvort honum finnist það eðlileg ...

Forseti vill geta þess að hann stýrir fundinum en ekki aðrir hv. þm. þannig að ég bið hv. þm. að beina orðum sínum til þess forseta sem nú stýrir fundi.

Já, þá mundi ég vilja stoppa hér við en held mig við þá tillögu sem ég hef lagt fram vegna þess að ég held, eins og ég hef áður sagt, að það væri kannski besta innleggið í að ná áframhaldi á eðlilegum þingstörfum þannig að hægt sé að ræða málið áfram en fara ekki í karp um hvernig því skuli fram vinda.

Hæstv. forseti. Ég vil fá að hefja mál mitt á því að beina spurningu til hæstv. forseta til að það sé engum vafa undirorpið: Skildi ég það rétt að hann áliti svo að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hefði lokið annarri ræðu sinni áðan?

Nei, nei. Hann gerði hlé á ræðu sinni og á eftir síðari hluta ræðu sinnar.

Þá er það alveg á hreinu. Gott og vel. Ég vil bara taka undir þær óskir, hæstv. forseti, um að hlé verði gert á fundinum þannig að formönnum þingflokka gefist færi á að funda með forseta um þá alvarlegu stöðu sem komin er upp á hinu háa Alþingi, hvernig svo sem menn vilja fara að því, hvort nú verði tekið matarhlé eða hvort það verði gert með öðrum hætti. Mér finnst það hafa verið stórundarlegt, hæstv. forseti, að ráðherrar ríkisstjórnarinnar skuli nánast hafa verið fjarverandi allan þann langa tíma sem umræðan hefur farið fram. Og nú loksins þegar fram kemur mjög eindregin ósk um það að einhver úr ríkisstjórninni, og í þessu tilfelli hæstv. forsrh., sé til staðar til að svara spurningum, að ekki sé minnst á hæstv. viðskrh., hlýtur það að vera eðlileg fundarstjórn að gert verði hlé á þingfundi þannig að ráðherrum verði gert kleift að koma hingað og sinna skyldum sínum. Ég hef í sjálfu sér fullan skilning á því, jafnalvarlegt og ástandið er núna í þjóðfélaginu í kringum þessi mál, að hæstv. forsrh. sé kannski fastur einhvers staðar á mikilvægum fundi, menn hafa fundað af minna tilefni en því sem nú er uppi. En enn og aftur, hæstv. forseti, ég óska þess eindregið að nú verði gert hlé á fundinum.

Forseti hefur hlýtt af mikilli athygli á beiðnir hv. þingmanna. Þær eru svo sem ekki nýjar af nálinni í þeirri umræðu sem nú er á fjórða degi og allir þeir forsetar sem hér hafa stýrt fundi hafa reynt eftir fremsta megni að koma til móts við óskir þingmanna um viðveru hæstv. ráðherra eða einstakra þingmanna eftir efnum. Stundum tekst það og stundum tekst það ekki. Nú háttar þannig til að ekki er hægt að verða við þeirri bón hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar að fá tilgreinda ráðherra til fundarins og lengra getur forseti ekki gengið í þeim efnum. Forseti hefur ekki í augnablikinu tölur um fjölda þeirra ræðumanna sem tekið hafa þátt í umræðunni fram að þessu en einir 20 eru enn á mælendaskrá. Forseti telur því brýnt að umræðunni vindi fram eins og hún hefur gert fram að þessu þannig að það liggi ljóst fyrir, og mun ekki fresta fundi.

Herra forseti. Ég get ekki séð annað en að hér séu fáheyrð tíðindi á ferðinni. Ég vil rifja upp hvernig málin hafa gengið fyrir sig þegar við fjöllum um viðveru hæstv. ráðherra í salnum. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon óskaði eftir því í fyrstu ræðu sinni við umræðuna að ráðherrar yrðu kallaðir í salinn. Gerðar voru ráðstafanir á þeim tíma til þess að draga þá hingað, hæstv. forsrh., hæstv. viðskrh., hæstv. samgrh. og hæstv. menntmrh. Það gekk ekki og hv. þm. tók þá fram við lok ræðu sinnar að hann gerði kröfu um að þessir ráðherrar yrðu viðstaddir síðari ræðu hans. Nú hefur hann hafið síðari ræðu sína. Hann hóf hana á því að segja að hann hefði óskað eftir því að leggja fyrirspurnir fyrir hæstv. ráðherra, sérstaklega hæstv. forsrh., reyndar nefndi hann líka hæstv. samgrh. og hæstv. viðskrh. Gerðar voru tilraunir til þess að fá þá ráðherra í salinn. Hv. þm. var kominn að lokum ræðu sinnar á innan við hálftíma og hæstv. forsrh. var í húsinu. Gerðar voru tilraunir til að fá hann hingað í stól sinn og það gekk ekki. Þá biður hv. þm. hæstv. forseta um það að fá að fresta ræðu sinni. Hæstv. forseti neitar þingmanninum um það, þannig að nú erum við í þeirri klemmu að hv. þm. á eftir að leggja sjálfsagðar spurningar fyrir hæstv. ráðherra, nýta þann rétt sem hann á, og hæstv. forseti hefur neitað honum um að fá að fresta ræðunni. Ég sé því ekki annað en að við séum hér í gífurlegri klemmu og tek undir sjálfsagðar óskir þingmanna um að þeirri óvissu verði að ljúka og henni verður ekki létt nema hv. þingflokksformenn fái að setjast niður með forseta núna og ræða þá stöðu sem upp er komin. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon á rétt á því að vera hér í ræðustóli eins lengi og honum sýnist, en hann var búinn að ljúka ræðu sinni en átti eftir þann sjálfsagða rétt sinn að leggja spurningar fyrir hæstv. forsrh. Ég sé því ekki annað en að hæstv. forseti sé í vanda og það þurfi að leysa úr honum. Það verður best gert með samtali formanna þingflokkanna þannig að það hlýtur að vera eðlilegt að gera hlé á fundinum núna og leysa þennan hnút.

Forseti vill að lyktum þessarar umræðu um fundarstjórn forseta, sem að sönnu er óvenjuleg í miðri ræðu þingmanns en helguðust af kringumstæðum og að forseti vildi gefa svigrúm til þess að menn gætu farið yfir það álitaefni, en sér út af fyrir sig ekki tilgang í því að teygja það á langinn. Fleiri en einn og fleiri en tveir hv. þm. hafa beint spurningum til hæstv. ráðherra og óskað eftir viðveru þeirra. Stundum hefur gengið að fá þá til fundarins á tilteknum tíma, stundum ekki. Það eru engin slík tímamót núna sem gera það að verkum að kalla þurfi til sérstaks fundar formanna þingflokka, enda sér forseti ekki í augnablikinu --- með fullri virðingu fyrir þeim --- að þeir leysi úr því úrlausnarefni sem hér er til staðar.

Hæstv. forseti. Það er alveg rétt sem hæstv. forseti sagði hér áðan þegar hann gaf yfirlit yfir hversu lengi þessi umræða hefði staðið, það er í rúman þrjá og hálfan dag, að það hefur ekki verið auðvelt að ná ráðherrum hér í salinn. Mig minnir, hæstv. forseti, og held ég að ég hafi nú verið viðstaddur megnið af umræðunni, að það hafi ekki enn tekist að fá neinn ráðherra til þess að koma hér í salinn til þess að svara spurningum í þennan þrjá og hálfa dag. Þetta er ekki í fyrsta skipti sem menn hafa óskað eftir því að hæstv. forsætisráðherra væri hér til staðar til þess að svara spurningum. Ég vil þess vegna láta þá skoðun mína í ljós að ég tel það ákaflega furðulegt, hæstv., forseti, að hér getum við þingmenn rætt dögum saman um mjög mikilsvert mál og lendum í þeirri stöðu að jafnvel þó að umræðan hafi staðið hér á fjórða sólarhring sé ekki hægt að fá ráðherra til að svara spurningum og það takist ekki enn, hæstv. forseti. Ég skil erfiða stöðu forseta í þessu máli. En það er auðvitað mjög snúið gagnvart hv. þingmönnum að setja okkur í þá stöðu að geta með engum hætti fengið ráðherra til að svara neinum spurningum. Ég geri mér grein fyrir því að hæstv. forseti hefur ekki vald á því að reka ráðherra hér inn í salinn. En það er hins vegar mjög undarlegt að verða vitni að því að umræðan þurfi að fara fram með þeim hætti að á mörgum dögum náist aldrei ráðherra inn í salinn til þess að svara einni einustu spurningu. Ég hlýt að lýsa því yfir, hæstv. forseti, að ég tel þetta mjög óeðlilegt og skil ekki þann feluleik sem ráðherrarnir eru í í þessu máli.

Herra forseti. Ég neyðist til að mótmæla því hvernig umræðunni er hér fram haldið við aðstæður sem ég fullyrði að eru brot á hefðum. Enn ein hefðin er að fara hér í vaskinn sem hefur ríkt um samskipti þingmanna og ráðherra eða formanna nefnda á Alþingi. Ég minnist þess aldrei að neitað hafi verið réttmætum óskum um að þeir sem bera ábyrgð á máli og eru til að svara fyrir það, það er flutningsmaður málsins og það er formaður þeirrar nefndar sem hefur haft það til umfjöllunar, séu til staðar við umræðuna og svari spurningum. Ég bið t.d. hæstv. forseta að hugleiða hvort það kæmi einhvern tíma til greina að láta 2. umr. fjárlaga fara fram við þær aðstæður að hvorki fjármálaráðherra né formaður fjárlaganefndar væru í salnum til þess að hlýða á umræðuna og svara spurningum. Það kæmi ekki til greina, og hæstv. forseti veit þetta vel. Mér er alveg ljóst að hæstv. forseti er í þeirri erfiðu stöðu að vera stjórnarandstæðingur á forsetastóli núna og hann vill sjálfsagt ekki fá á sig ásakanir um að sýna neina linkind. Ég er ekki að segja að hæstv. forseti geti ekki staðið á sínu máli. En mér finnst að hæstv. forseti hefði átt að fresta fundi. Hvers vegna finnst mér það, herra forseti? Líka vegna þess að það er ríkisstjórnin sem er að knýja þetta mál í gegn. Það er hæstv. forsætisráðherra Davíð Oddsson sem semur þetta frumvarp eða lætur gera, flytur það hingað inn og er að pína það í gegnum þingið. Ef hæstv. ráðherra er svona mikið í mun að fá þetta að lögum þá ber honum að greiða fyrir meðferð málsins hér á þingi. Þannig hefur þetta alltaf verið. Það eru ráðherrarnir sem eru sekir ef þeir ekki koma hér og eru til svara fyrir sín mál þannig að umfjöllun um þau geti farið fram með eðlilegum hætti. Þannig lærði ég þetta. Þannig var þetta meðan ég var ráðherra og ég geri ráð fyrir því að þannig hafi þetta líka verið meðan hæstv. forseti var ráðherra, að það var sjálfsagður hlutur að koma hér til þings ef mál sem heyrðu undir manns málasvið voru þar til umfjöllunar og óskað var eftir því að ráðherra væri til svara. Maður gerði það strax vegna þess að annars tafðist málið og maður leit á það sem skyldu sína að greiða fyrir því að það færi í gegn, vera til svara og svo framvegis. Fyrir nú utan það auðvitað, herra forseti, að þetta er ekkert annað en lítilsvirðing.  Ég læt ekki bjóða mér þetta, herra forseti. Ég ætla ekki á meðan ég stend hér á Alþingi að verða til þess að gefa þetta eftir --- það verða þá aðrir að gera það --- að vera þær lyddur að láta líka þennan rétt þingmanna fara í vaskinn, að ráðherrar komi hér, taki niður spurningar og svari þeim eða reyni það að minnsta kosti. Þau eru auðvitað ekki alltaf burðug svörin en það verður þá að taka viljann fyrir verkið. En að þeir sýni Alþingi svona algera lítilsvirðingu, það læt ég að minnsta kosti ekki yfir mig ganga þegjandi og hljóðalaust. Auðvitað hefur hæstv. forsætisráðherra Davíð Oddsson iðulega áður gert sig sekan um þetta sama. Hann var eins og naut í flagi þegar hann kom úr Ráðhúsinu yfir í Alþingishúsið og ætlaði hér að valta yfir með þeim hinum sömu vinnubrögðum og hann hafði ástundað þar.  Herra forseti. Ég mótmæli þessu mjög harkalega, mjög harkalega og ég lýsi skömm á hæstv. forsætisráðherra ef hann ætlar að láta þetta ganga svona til. Ég ætlaði ekki að standa hér í ræðustól og fara með einhverjar langlokur. Ég er hér ekki í málþófi. Mér gengur það ekki til að tefja sérstaklega fyrir þessu máli. Ég ætlaði að ljúka mínu máli á þremur einföldum spurningum til forsætisráðherra og það er auðvitað algjört hneyksli að hann skuli ekki koma hér og taka þær niður og svara þeim jafnvel þó bara í andsvari væri. Ég mundi sætta mig við það. En ég læt ekki bjóða mér þetta þegjandi og hljóðalaust, herra forseti. Spurningarnar sem ég ætlaði að leggja fyrir hæstv. forsætisráðherra voru þessar því það er svo sem allt í lagi að koma þeim inn í þingtíðindin til að byrja með: Í fyrsta lagi. Úr því að gildistaka þessa frumvarps er ekki fyrr en 2006, hvað liggur þá á að keyra það hér í gegnum þingið með þessum vinnubrögðum á þessum vordögum? Hvernig í ósköpunum rökstyður hæstv. forsætisráðherra það að það sé lífsnauðsynlegt að þetta verði að lögum nú í maímánuði 2004 þegar það á ekki að taka gildi fyrr en 1. júní 2006?  Það er til mikillar skammar að ungir menn eins og hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson sem þykist vera sérstakur velunnari laga og reglu og vera annt um viðskiptalífið og frelsi og frjálsræði, skuli láta standa svona að verki, t.d. með umsögn Samkeppnisstofnunar um að þetta sé brot á góðum leikreglum í viðskiptalífinu. Ég ætlaði í öðru lagi að spyrja hæstv. forsætisráðherra um stjórnarskráróvissuna í þessu máli. Ég ætlaði að spyrja þann hæstv. forsætisráðherra sem er með á bakinu eitthvert vafasamasta Íslandsmet stjórnmálasögunnar, að hafa brotið stjórnarskrána tvisvar í einu og sama málinu, öryrkjamálinu, ég ætlaði að spyrja hann: Er honum alveg sama þó að hann bjóði upp á að gera það einu sinni enn? Er hann að safna metum?  Ég ætlaði að spyrja hæstv. forsætisráðherra í þriðja lagi, sérstaklega vegna þess að ég hef ekki náð hér í hæstv. viðskiptaráðherra eða utanríkisráðherra: Kemur til greina ef ríkisstjórnin situr og meiri hluti hennar --- ef svo illa fer --- kemur til greina, jafnvel þó svo að þetta verði gert að lögum nú að þessi lög verði endurskoðuð í millitíðinni áður en þau fara að verka 2006, því að auðvitað væri það hægt? Segjum nú sem svo að menn verði að lokum sammála um að þessi löggjöf hreinlega gangi ekki svona, eru menn þá nógu stórir til þess að viðurkenna mistök sín og bjóða upp á endurskoðun málsins t.d. næsta vetur? Auðvitað er það arfavitlaust verklag að setja lögin. En það mætti þó reyna að einhverju leyti að bæta fyrir skaðann með því að breyta þeim. Virðulegur forseti. Þetta voru þessar þrjár einföldu spurningar sem ég ætlaði að leggja fyrir hæstv. forsætisráðherra. Eru þær ekki gildar? Eru þær ekki gildar, hv. þm. Birgir Ármannsson? Er ekki réttmætt að spyrja svona? Og finnst hv. þm. formaður sinn verða sér til sæmdar með því að vera ekki hérna til þess að svara þeim eða getur hann það ekki? Vill hann það ekki? Þorir hann það ekki? Er þetta kannski orðið þannig að hjartað sé orðið svona lítið í mönnum? Hvers vegna í ósköpunum þora menn ekki að vera hér og standa fyrir máli sínu? Hvers vegna ekki? Af hverju er til dæmis ekki Framsóknarflokkurinn til staðar hér í þessari umræðu? Það er búið að flytja eina aularæðu af hálfu Framsóknarflokksins hér í umræðunni. Hv. þm. Hjálmar Árnason kom hér og flutti aularæðu þar sem hann hafði allt á hornum sér vegna afleiðinga stjórnarstefnunnar undanfarin ár og kenndi okkur stjórnarandstæðingum um. Við vorum orðnir sökudólgarnir og ábyrg fyrir samþjöppun í viðskiptalífinu sem hefur skeð undir nefinu á viðskiptaráðherrum Framsóknarflokksins. Svona er þetta nú. Þetta er frammistaða Framsóknar og við sjáum hvernig Sjálfstæðisflokkurinn stendur sig hér. Þetta eru mikil endemi og auðvitað er það alveg ljóst að málið er orðið að svo baneitruðum kaleik í höndum stjórnarflokkanna og stjórnarsamstarfsins að þeir sitja bara og drekka kaffi, þora ekki í þingsalinn. Ég hlýt að líta svo á, herra forseti, af því að hæstv. forsætisráðherra getur hér ekki haft nein lögmæt forföll --- bráðfrískur maðurinn var á vappi hérna í kringum salinn áðan. 

Forseti vill biðja hv. þm. að gæta orða sinna.

Herra forseti. Hv. þm. hefur flutt hér málefnalega og góða ræðu sem ég þakka honum fyrir. Hann krafðist þess að ráðherra kæmi á fundinn. Ég gat þess í umræðu um stjórn fundarins sem var í miðri ræðu þingmannsins að ég teldi að það væri formaður nefndar sem ætti að vera hérna til andsvara því að við erum að ræða breytingar nefndarinnar. 
             Síðan sagði hann að ráðherrar bæru ábyrgð. Þeir bera vissulega ábyrgð. En þeir bera ábyrgð á framkvæmd samþykktra laga frá Alþingi. Þeir bera ekki ábyrgð á frumvörpum sem eru til umfjöllunar á Alþingi. Ég ætla að biðja hv. þingmenn að blanda því ekki saman. Ég vil nefnilega hafa eitthvað um lögin að segja sjálfur sem þingmaður. En það var annað. Hv. þm. hélt fram í ræðu sinni að frumvarpið kæmi í veg fyrir skráningu félaga í Kauphöll. Í eljusamri vinnu hv. efnahags- og viðskiptanefndar sem hefur rætt málið á hverjum einasta degi síðan á föstudag, það er sex sinnum, kom fram hjá framkvæmdastjóra Kauphallar að ekkert í frumvarpinu eða breytingartillögum komi í veg fyrir skráningu í Kauphöll eitt sér. Auðvitað þarf að uppfylla önnur skilyrði um fjölda hluthafa og annað slíkt og hlutafé. En ekkert í þessu frumvarpi eða í breytingartillögunum kemur í veg fyrir skráningu.

Herra forseti. Það er hárrétt hjá hv. þm. Pétri Blöndal að málið er til meðferðar á Alþingi. Það er líka hárrétt að formaður fastanefndar, sá sem mælti fyrir meirihlutaáliti, á að sjálfsögðu að sjá sóma sinn í að vera við umræðuna. En hann er hér ekki heldur. Ég get því ekki heldur beint spurningum mínum til hans. Hitt er líka alveg ljóst, og það verður hv. þm. Pétur H. Blöndal að viðurkenna, að viðveru ráðherra er iðulega krafist. Það er hefð fyrir því að ráðherrarnir séu líka til staðar. Ég nefndi dæmi um 2. umr. fjárlaga. Það er á hreinu að það kæmi aldrei til greina að 2. umr. fjárlaga færi fram að fjmrh. fjarstöddum og hann væri ekki hér til að taka niður spurningar og svara þeim í lokin. Það er hefðin. Yfirleitt er þetta svona með hvaða mál sem er, eða var a.m.k. Það er að vísu rétt að á þetta hefur komið meira los allra síðustu ár af því að núverandi ríkisstjórn og síðustu ríkisstjórnir hafa í stórauknum mæli hunsað Alþingi í þessum efnum. Ef við færum 10--15 ár til baka hefði þótt algerlega óhugsandi að umræður um stórmál af þessu tagi færu fram án þess að viðkomandi ráðherra væri hér til svara. Alþingi meira en lagasetningastaður. Alþingi er líka einn helsti vettvangur pólitískra skoðanaskipta í landinu. Hér tölumst við við, forustumenn í stjórnmálum landsins. Mér er sýnd lítilsvirðing sem formanni í stjórnmálaflokki þegar annar formaður í stjórnmálaflokki virðir mig ekki viðlits og kemur ekki til svara. Ég mótmæli því. Ég tel að mér beri sú virðing að á mig sé hlustað eins og aðra. Ég tek því mjög þunglega þegar komið er fram við mig eins og hér var gert. Ég held að ég hafi öll efni til þess að gera það. Varðandi Kauphöllina þá byggi ég á því sem nefndarmenn í efh.- og viðskn. hafa sagt undanfarna daga, svo ég svari því. Í öllu falli er alveg ljóst að áform þessa fyrirtækis, í óbreyttu formi, um skráningu í Kauphöllinni renna út í sandinn. Það er a.m.k. alveg morgunljóst.

Herra forseti. Ég hef löngum bent á að það séu ekki skýr mörk á milli löggjafar og framkvæmdarvalds. Flestöll frumvörp Alþingis eru samin hjá framkvæmdarvaldinu, því miður, og löggjafarvaldið er að vasast í framkvæmdum eins og fjárlagafrv. ber vitni um þegar það kemur úr hv. fjárln. Það er mjög miður að Alþingi ákveði framkvæmdir því að þá getur enginn borið ábyrgð á því gagnvart Alþingi. Framkvæmd sem Alþingi ákveður sjálft getur það að sjálfsögðu ekki gagnrýnt. Eitt af hlutverkum Alþingis er að veita framkvæmdarvaldinu aðhald. Til þess höfum við, herra forseti, fyrirspurnatíma. Þar tel ég að ráðherrar eigi að sitja til að hægt sé að spyrja þá um framkvæmd laga. Þeir eru nefnilega framkvæmdarvaldið. En sú hefð að kalla til ráðherra í 2. og 3. umr., til að fjalla um stjórnarfrumvörp, finnst mér vera lítilsvirðing. Þá er Alþingi að afsala sér völdum því að það er að ræða niðurstöðu úr nefnd, í þessu tilfelli hv. allshn., sem lagt hefur fram nokkur nefndarálit og brtt. eins og hér er um að ræða. Ætlum við að spyrja ráðherrann út í brtt. nefndarinnar? Á hann að svara fyrir þær? Það er náttúrlega alveg fráleitt. Ég get hins vegar fallist á það og ég er til í að biðja um að fundi verði frestað þar til formaður nefndarinnar mætir á fundinn. Ég tel nefnilega að hann eigi að sitja hér.

Herra forseti. Við erum að hluta sammála og sammála um að hin formlegu verkaskipti séu eins og raun ber vitni. Formlega séð er það sérstaklega og kannski í fyrsta lagi formaður viðkomandi fastanefndar og oddviti meiri hlutans sem ber fram brtt. sem á að vera til staðar og til svara. Síðan kemur til þessi hefð sem ég hef rækilega farið yfir. Ég vona að hv. þm. hafi heyrt hvað ég sagði um þær hefðir sem hafa ríkt um að ráðherra sé sömuleiðis til staðar. Í þriðja lagi er vert að minnast á það sem hv. þm. Pétur Blöndal kom ekkert inn á í máli sínu. Það er að hæstv. forsrh. er meira en forsrh. Hann er ekki bara sá ráðherra sem flytur þetta frv. inn í þingið. Hann er formaður Sjálfstfl. Hann er oddviti ríkisstjórnarinnar. Hann stýrir meiri hlutanum á Alþingi. Hann er foringi hans. Vill ekki hv. þm. gangast við því? Það er við þann oddvita meiri hlutans, sem ber einnig ábyrgð á þessu máli, sem ég vil eiga orðastað og leggja spurningar fyrir. Það er alvenjulegt að menn kalli t.d. til formenn stjórnarflokka þegar ríkisstjórn á í einhverjum málum og vilji leggja spurningarnar fyrir þá sem slíka. Ég er búinn að óska eftir hæstv. utanrrh., sem formanni Framsfl., ekki sem utanrrh., ekki að ég ætli að fara að spyrja Halldór Ásgrímsson, af því að hann fer á NATO-fundi, út í þetta mál. Nei, vegna þess að hann er formaður Framsfl. og ber ábyrgð á því að bera þetta mál fyrir þingið. Það var við þessa höfðingja sem slíka sem ég vildi eiga orðastað. Mér þykir mjög miður að brotinn skuli á mér sá réttur sem ég hef og hef hugsað mér að standa á meðan ég verð á Alþingi að ég geti krafið ráðherra og forustumenn svara um mikilverð málefni og eigi heimtingu á að fá þau svör eða a.m.k. viðleitni af þeirra hálfu til að veita þau. Hvert fara orðaskipti okkar og rökræður á þinginu ef þetta þróast áfram í sömu átt? Þeir hætta algerlega að mæta hérna. Þetta er allt á hraðri niðurleið því miður, herra forseti.

Herra forseti. Ég vil aðeins beina orðum og spurningum til hæstv. forseta vegna þess að hér hafa margir þingmenn stjórnarandstöðu beðið í þingsal eftir ræðu næsta ræðumanns sem var klukkan 11.04 á mælendaskrá, hv. þm. Jónínu Bjartmarz. Nú hef ég tekið eftir því að hv. þm. Jónína Bjartmarz er ekki næst á mælendaskrá. Því vil ég spyrja hæstv. forseta hvort hún hafi óskað eftir því að láta færa sig neðar á skrána, bara til að spara mér aðra ferð upp, eða hvort hún er hreinlega komin alveg út af mælendaskrá í þessu máli. Þetta er ákaflega mikilvægt, virðulegi forseti, vegna þess að margir þingmenn hafa beðið spenntir eftir að hv. þm. Jónína Bjartmarz taki til máls, bæði til að hlusta á röksemdir hennar fyrir þessu máli og eins til að geta spurt hana út úr í andsvörum. Sú sögulega stund átti einmitt að renna upp á þessu augnabliki að annar þingmaður Framsfl. tæki til máls. Hún átti að verða annar þingmaðurinn fyrir hönd Framsfl. til að ræða um þetta mál. Reyndin er sú að aðeins einn þingmaður Framsfl. hefur hingað til, Hjálmar Árnason, flutt ræðu við 2. umr. Það var hálftímaræða sem var ekkert annað en endurtekning á ræðu sem hann flutti við 1. umr. og var mest gagnrýni á hæstv. ríkisstjórn fyrir að sitja aðgerðalaus meðan samþjöppun á vinnumarkaði og annað slíkt ætti sér stað. Hann var með skammir til annarra en ráðherra viðskiptamála og því er spurning mín ... 
            

Forseti getur svarað þessu í einum hvelli. Hv. þm. hefði getað sparað sér þessa ferð með því að líta á tölvuna. Umræddur hv. þm. er ekki á mælendaskrá.

Virðulegi forseti. Undanfarna daga hafa þingmenn stjórnarandstöðunnar flutt mál sitt í sölum Alþingis og fjallað um svokallað fjölmiðlafrumvarp frá hinum ýmsu sjónarhornum, enda er um grundvallarspurningar að ræða fyrir íslenskt samfélag nútímans. Á meðan hafa stjórnarliðar lítið sést í sölum eða blandað sér í umræðuna. Það eina sem maður heyrir frá stjórnarliðum er kvart og kvein í fjölmiðlum og stuttum andsvörum yfir því að hér vanti efnislega umræðu um málið, stjórnarandstaðan sé eingöngu í málþófi og bulli bara, eins og hæstv. menntmrh. orðaði það svo smekklega í andsvari við umræður í fyrrakvöld. Nú hefur leiðari Morgunblaðsins einnig tekið undir það að hér vanti alla efnislega umræðu. Virðulegi forseti. Ég er algerlega ósammála því að hér sé ekki fjallað efnislega um málið þegar hver þingmaðurinn á fætur öðrum hefur komið upp og fjallað ítarlega um grundvallaratriði málsins eins og frelsi og eignarrétt. Við erum að tala um fjölbreytileikann, tjáningarfrelsið, atvinnufrelsið og önnur almenn mannréttindi. Þetta mál snýst um slík grundvallaratriði. Ef stjórnarliðar, og leiðarahöfundur Morgunblaðsins, telja eignarréttinn, fjölbreytileika, tjáningarfrelsi og atvinnufrelsi ásamt öðru ekki til efnislegar umræðu, að ræða slík grundvallaratriði, þá tel ég að þeim hefði ekki veitt af því að sitja og hlýða á hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson lesa myndarlega úr Frelsinu eftir John Stuart Mill. Andi frelsisins svífur aldeilis ekki yfir vötnum stjórnarliðsins. Virðulegi forseti. Eins og ég sagði hefur verið kallað eftir efnislegri umræðu um málið af hálfu stjórnarliðsins. Það hafa þeir reyndar ekki gert í ræðum í þinginu. Eins og allir vita hafa þeir ekki lagt í þá umræðu heldur kallað eftir því í fjölmiðlum og stuttum andsvörum. Ég vil í upphafi máls míns vitna til ummæla nokkurra ráðherra sem fallið hafa undanfarna daga og vikur sem hafa vakið furðu mína. Þau ummæli mynda athyglisverða samantekt, sér í lagi þar sem þeir hafa ekki fyrir því að mæta í þingsalinn þegar þetta stóra og umdeilda mál er rætt. Í fyrsta lagi hefur hæstv. forsrh., bæði úr ræðustól Alþingis og í fjölmiðlum undanfarið, látið þau orð falla að fréttamenn fréttamiðla Norðurljósa hefðu ekkert frelsi og þeir gengju algerlega og eingöngu erinda eigendanna. Þá sagði forsrh. einnig að þessu frv. væri beitt gegn samþjöppun í fjölmiðlun og hafnaði því ekki að þessu frv. væri beint gegn Norðurljósum heldur sagði fréttamanni Ríkisútvarpsins sem um það spurði, með leyfi forseta: ,,Ég tel að þetta sýni hins vegar mjög vel að það er ekkert frelsi blaðamanna á þessum fjölmiðlum. Það er algjörlega og eingöngu gengið erinda eigendanna. Skoðum nú bara þessa fjölmiðla í dag.`` Svo mörg voru þau orð, virðulegi forseti. Í öðru lagi kom hæstv. félmrh. og veifaði DV í umræðu um fjölmiðlaskýrsluna og gekk svo langt að fullyrða að blaðamenn Fréttar hf. semdu ekki fyrirsagnir að fréttum sínum. Einnig mátti túlka orð hans þannig að umfjöllun DV um Davíð Oddsson væri sönnun þess að blaðamenn þar gengju erinda eigenda sinna. Í þriðja lagi sagði hæstv. menntmrh. í Kastljósi fyrir skömmu, með leyfi forseta: ,,... ef þú ætlar að reka fjölmiðil þá verðurðu að einbeita þér að þeim rekstri. Þú getur ekki verið að hafa fjölmiðil sem einhverja hliðargrein, þá er þetta bara orðið málpípa fyrir aðalgreinarnar.`` Hæstv. dómsmrh. fjallar sjaldan ef nokkurn tíma um hina frjálsu fjölmiðla, aðra en Skjá 1, sem Baugstíðindi eins og þekkt er af vefriti hans. Þeir sem það hafa lesið þekkja hug hans að baki þessum nafngiftum. Hæstv. fjmrh. sagði þessa fjölmiðla stunda sjúklegar árásir á forsrh. og hæstv. menntmrh. tók í svipaðan streng. Hún notaði ekki hugtakið sjúklegt en árásir voru það svo sannarlega. Ekki hafa einungis ráðherrar látið slík orð falla um blaðamannastéttina og í tengslum við þetta frv. heldur einnig forseti Alþingis. Hann sagði í umræðum á Alþingi í síðustu viku að blaða- og fréttamenn fjölmiðla Norðurljósa stunduðu óheiðarleg vinnubrögð. Bónus-fjölmiðlar og önnur slík nöfn voru notuð af hæstv. forseta í þeirri sömu ræðu. Í ljósi þessa hlýt ég að spyrja t.d. hv. þm. Hjálmar Árnason og hæstv. menntmrh., sem eru meðal þeirra sem hafa kallað eftir efnislegri umræðu um þetta mál úr þessum ræðustól, hvort þessi ummæli hæstv. ráðherra og forseta Alþingis séu efnislegur þáttur þessa máls. Þetta eru ummæli fimm ráðherra í ríkisstjórninni og forseta Alþingis að auki. Þetta er að mínu mati vísir að vilja til ritskoðunar og ekkert annað. Ef fólk tekur ekki undir með forsrh. og ríkisstjórn í þessu máli þá er það kallað málpípur fyrirtækja hér í bæ. Það hefur verið algerlega óþolandi að þurfa að sitja undir því á hinu háa Alþingi að þingmenn sem hafa lýst sig andvíga þessu frv. séu úthrópaðir blaðafulltrúar fyrirtækja vegna þess eins að þeir eru ekki sammála forsætisráðherra í málinu. Svona málflutningur er ekki boðlegur, virðulegur forseti, sér í lagi þegar menn hafa ekki manndóm í sér til að koma upp í ræðustól, horfa í augun á okkur hinum og lýsa skoðun sinni. Ég tel að áðurnefnd ummæli ráðherra Framsóknar og Sjálfstfl. lýsi vel hinum títtnefnda anda frv. eða hinum raunverulega ásetningi ríkisstjórnarinnar. Ég hef, virðulegur forseti, áhyggjur af þessu vegna þess að ég tel að fari málið fyrir dómstóla eins og nefnt hefur verið þá verði sá andi laganna, sem kristallast í opinberum ummælum þeirra sem að þessari lagasetningu standa, til þess að íslenskir skattgreiðendur þurfi að standa straum af milljarða skaðabótum. Jón Steinar Gunnlaugsson, líklega eini lögfræðingurinn og prófessorinn, a.m.k. einn af fáum, sem hefur haldið því fram að þetta frv. fari ekki gegn stjórnarskránni, hefur þó sagt að mjög líklega verði ríkið skaðabótaskylt vegna þessa lagagernings vegna þess að þessi lagagerningur hafi meiri áhrif á eitt fyrirtæki umfram önnur á þessum markaði. Hann nefndi Norðurljós í þessu samhengi. Ég hef ekki heyrt einn einasta lögspeking taka af allan vafa um að ríkið verði ekki skaðabótaskylt verði þetta frv. að lögum. Ekki hafa komið fram neinar slíkar áhyggjur af hálfu ríkisstjórnarinnar eða þingmanna stjórnarliðsins. Hugsanlega verður þessi lagasetning til þess að skattgreiðendur þurfa að greiða umræddu fyrirtæki skaðabætur. Við skulum segja það eins og það er, að þetta frv. miðar sérstaklega að því að brjóta upp fjölmiðlafyrirtækið Norðurljós, fyrirtæki með 2000 starfsmenn. Frv. hefur því, virðulegi forseti, gríðarleg áhrif á afkomu og líf fólks. Virðulegi forseti. Ég vil koma inn á nokkur atriði varðandi þetta frv., nokkur efnisatriði sem ég tel að snerti grundvallaratriði í þessari umræðu. Sá markaður sem hér um ræðir er sá biti fjölmiðlakökunnar sem tilheyrir hinum frjálsa markaði. Þetta finnst mér mikilvægt að koma inn á vegna þess að Ríkisútvarpið er mjög stór aðili á ljósvakamarkaði, auk þess að reka einn stærsta og mest sótta vefmiðil landsins, þar sem reyndar eru einnig stundum seldir svokallaðir T-bolir. Það er útúrdúr en hvers vegna ríkisfyrirtæki selur T-boli get ég ekki skilið. Ríkisútvarpið er svo sannarlega risi á íslenskum fjölmiðlamarkaði með 43% hlutdeild í sjónvarpi og 52% hlutdeild í útvarpi auk þess að reka einn mest sótta vefmiðil í landinu. Ríkisútvarpið fær fjármuni frá ríkinu, auglýsingatekjur og afnotagjöld. Aðrir miðlar þurfa að berjast um hylli áhorfenda og treysta á áskriftagjöld og auglýsingatekjur en enga ríkisstyrki því til viðbótar né heldur skylduáskrift. Við skulum halda því til haga við þessa umræðu að um er að ræða restina af þeirri köku sem til skipta kemur á hinum frjálsa markaði þegar ríkið hefur tekið sinn bita. Mér finnst menn stundum gleyma því í þessari umræðu, þegar fullyrt er að hér séu allir fjölmiðlar að safnast á eina hönd. Ríkið á helming af þessum markaði og rúmlega það. Ísland er örmarkaður fyrir fjölmiðla. Ég tel okkur heppin að hafa þó þetta marga fjölmiðla. Ég tel að hér ríki mikil fjölbreytni í framboði á efni á vegum fjölmiðlanna. Hæstv. menntmrh. hefur sjálf sagt að hér ríki ekki fábreytni í útgáfu á fjölmiðlum. Með leyfi forseta, sagði hæstv. menntmrh. í áðurnefndum Kastljóssþætti: ,,... ég get ekki sagt að það ríki fábreytni í útgáfu á fjölmiðlum. Ég held að það séu allir sammála um að það er svona þokkaleg fjölbreytni varðandi fjölda rása og stöðva sem eru að senda út á ljósvakamiðlum og fjölda dagblaða.`` Virðulegi forseti. Þetta voru orð hæstv. menntmrh. um framboð á fjölmiðlum. Ég get ekki annað en tekið undir þau orð en á sama tíma klóra ég mér í hausnum yfir því hvers vegna hér er hlaupið upp til handa og fóta, lagt fram vont frv. sem hefur sett þjóðfélagið á annan endann og vakin upp allt of mörg álitamál til að hægt sé að keyra það í gegn með góðri samvisku. Virðulegi forseti. Ég á sæti í menntmn. Alþingis sem fékk þetta frv. til umsagnar. Ég ætla ekki að fara í smáatriðum yfir þann skrípaleik sem þar átti sér stað og þá niðurlægingu sem nefndin varð fyrir, enda hefur verið farið vel yfir það undir hinum sívinsælu dagskrárliðum um störf þingsins og um fundarstjórn forseta. Hins vegar vorum við þó það heppin að fá fund þar sem stefnt var saman nokkrum valinkunnum einstaklingum úr fjölmiðlaheiminum sem og fræðimönnum sem eru sérfróðir um þessi mál. Eftir þann fund, virðulegi forseti, var ég enn sannfærðari um það hve vond lög þetta yrðu. Þarna hlýddum við á mál þeirra Gunnars Smára Egilssonar, ritstjóra Fréttablaðsins, Styrmis Gunnarssonar, ritstjóra Morgunblaðsins, Sigurðar G. Guðjónssonar, forstjóra Íslenska útvarpsfélagsins, Magnúsar Ragnarssonar, framkvæmdastjóra Íslenska sjónvarpsfélagsins, Sigurðar Líndals, fyrrum lagaprófessors, og Herdísar Þorgeirsdóttur, lögfræðings og sérfræðings í Viðskiptaháskólanum á Bifröst. Þessi valinkunni hópur setti fram gagnrýni og sjónarmið um álitaefni í frv. Ég tel að þingheimur hefði allur haft gott af því að sitja þann fund og hlýða á þeirra mál. Fjölmargar hættur eru fyrir hendi, verði þetta frv. að lögum. Mun ég vitna til nokkurra athugasemda og gagnrýnisradda sem komið hafa fram í máli áðurgreindra aðila í umfjöllun um einstaka þætti málsins. Í fyrsta lagi vil ég nefna að gera má ráð fyrir að fjölmiðlarekstur verði mun þyngri á þessum örmarkaði og fjölmiðlar á hinum frjálsa markaði verði fjársveltir vegna þeirra miklu takmarkana á fjármögnunarleiðum sem settar eru fram í frv. Þetta veldur mér verulegum áhyggjum vegna þess að ég tel fjársvelta fjölmiðla verri en enga. Ritstjórnarlegt frelsi er betur tryggt með alvöru kínamúr á milli fjármagns og ritstjórna, sem ég tel að hætta verði á að verði býsna þokukenndur múr, hangi fjölmiðillinn á horriminni og eigi allt sitt undir auglýsendum eða öflum annars staðar frá. Í þessu samhengi vil ég nefna að þessi markaður er mjög skakkur fyrir vegna stærðar ríkisins á honum. Það er ekki mikið til skiptanna fyrir hina fjölmiðlana, sem ekki eru á forræði ríkisins. Í þessu sambandi vil ég nefna að ekki er snert við netmiðlum í þessu frv. Ekki er snert við sjónvarpsstöðvum þeim sem Landssíminn miðlar gegnum breiðbandið. Ekki er heldur gert ráð fyrir sjónvarpi sem sent er í gegnum gervihnött frá sendum úti í heimi. Ekki er heldur gert ráð fyrir stafrænum pökkum sem hægt er að senda í gegnum netið. Erlendir fjölmiðlar veita íslenskum ljósvakamiðlum nú þegar mikla samkeppni. Báðir forstjórar hinna frjálsu ljósvakamiðla, þ.e. Íslenska sjónvarpsfélagsins og Íslenska útvarpsfélagsins, virtust hafa miklar áhyggjur af þessari samkeppni. Á þeim stöðvum sem koma í gegnum breiðbandið og gervihnetti eru sýndir sömu þættir og á íslensku miðlunum. Eini munurinn er sá að á íslensku miðlunum er efnið textað en ekki það efni sem kemur í gegnum gervihnött. Á máli þeirra beggja var að heyra að þetta væri þeim mikið áhyggjuefni. Virðulegi forseti. Slíkur er flýtirinn í öllu þessu máli við að brjóta upp fjölmiðlafyrirtækið Norðurljós, eins og það er nú, að það er ekki litið heildrænt á málin, nema að menn hafi ekki áttað sig á því að til eru fleiri leiðir til að senda út og dreifa lifandi efni en bylgjur útvarps og sjónvarps. Hæstv. samgrh. kom reyndar inn á þetta í ágætri yfirferð um breytingar á markaðnum í ræðu í þessum stól í síðustu viku. Hann sagði einnig í þeirri umræðu að ekki væri tekið á öllum þáttum í frv. sem fjallað er um í skýrslunni. Virðulegi forseti. Ég tel að frv. beri þess merki að ekki hafi verið hugað að tækniþróun á sviði fjölmiðlunar við samningu þess. Annar efnisþáttur sem ég vil koma inn á er að ég tel mikla hættu á að þetta frv. valdi því að fjölmiðlaflóran verði einsleitari. Í umræðum um málið má ekki gleyma því að Stöð 2 hefur verið ötull framleiðandi á íslensku efni í menningariðnaðinum, sem margar stéttir koma að. Verði starfsemi þessa félags stefnt í hættu er líklegt að fyrst verði dregið saman á þessu sviði, enda þekkt að fyrirtækin byrja samdrátt á því að segja upp starfsfólki. Það kostar minna að spila spólur og varpa þeim út en að hafa fólk í vinnu við að framleiða efni. Ég tel því að þetta frv. muni ekki ná markmiðum sínum um fjölbreytni heldur muni það þvert á móti draga úr fjölbreytileika í menningu og afþreyingu í gegnum fjölmiðlana. Íslensk dagskrárgerð hefur verið afar fjölbreytt á undanförnum árum og ekki síður hjá hinum frjálsu sjónvarpsstöðvum en hjá Ríkisútvarpinu. Ég hef verulegar áhyggjur af því að íslensk dagskrárgerð muni koma afar illa út úr breytingunni og fjölbreytileika í framboði efnis verið stefnt í hættu. Hið sama á við um talsett efni og textað. Eins og við vitum flest hefur t.d. barnaefni á Stöð 2 verið vandlega talsett. Í raun má segja að Stöð 2 hafi verið brautryðjandi í þeim efnum. Þess vegna hljótum við að hafa áhyggjur af því að börnin okkar alast í meiri mæli upp við að horfa á efni frá stöðvum utan úr heimi sem ekki er textað eða talsett. Ég kem inn á þennan menningarlega þátt, hinn menningarlega fjölbreytileika, vegna þess að mælingar benda eindregið til aukinnar notkunar á fjölmiðlum og aukins lesturs á dagblöðum og þótt miðlar Norðurljósa fari af markaðnum verður eftirspurnin eftir því efni sem þar er sýnt áfram til staðar. Með nýrri tækni kemur betra aðgengi að gervihnattastöðvum, sem engin lög virðast beinlínis ná yfir, a.m.k. ekki læstar stöðvar sem fólk hefur keypt afruglara að, sem koma í gegnum gervihnetti eins og Sky og fleiri ágætar stöðvar. Virðulegi forseti. Með aukinni uppbyggingu breiðbands Landssímans og fleiri gervihnattamóttökurum utan á húsum verður erlent efni æ algengara. Þetta verðum við að hafa til hliðsjónar við þessa umræðu því að þetta snertir klárlega íslenska menningu og íslenska tungu. Við hljótum að vilja bjóða neytendum upp á íslenskt efni áfram í bland við hina erlendu samkeppi sem fer sívaxandi. Áðurnefndar mælingar sýna okkur einnig að það er ekki einsleitni á þessum markaði sem stendur. Öllu heldur er um fjölbreyttara framboð að ræða en fyrir örfáum árum síðan. Þessu á að fagna í okkar lýðræðislega samfélagi en ekki setja lög á þá þróun. Ég hef áður sagt að fullyrðingum um að hér ríki ekki fjölbreytni verði að fylgja mælingar en ekki persónulegt mat stjórnmálamanna. Það hafa ekki verið gerðar rannsóknir á því. Engar rannsóknir, athuganir og mælingar liggja á bak við framlagningu þessa frv. Hafi ríkisstjórnin eitthvað annað undir höndum en við hin þá tel ég brýnt að það komi fram. Samhliða þessu, virðulegi forseti, er einnig hætta á að með frv. fækki eftirsóknarverðum störfum fyrir blaðamenn, tæknifólk, dagskrárgerðarmenn og aðra sem starfa við þennan iðnað. Þetta er stór iðnaður hér á landi og mörg störf í húfi. Þriðja efnisatriðið sem ég ætla að koma inn á er að það má ekki gleyma því að á bak við þessi fyrirtæki er fjöldinn allur af fólki og fjölskyldum. Sú tala hleypur á hundruðum. Við erum að tala um fjölskyldur sem eiga allt sitt undir störfum hjá þessu fyrirtæki eða í menningariðnaði sem selur t.d. talsett barnaefni, framleiðslu á íslensku sjónvarpsefni o.s.frv. Þetta starfsfólk hefur undanfarnar vikur sent okkur þingmönnum tölvuskeyti og lýst áhyggjum af störfum sínum og framtíð sinni. Bréfin voru, virðulegi forseti, mjög erfið lesning, erfið vegna þess að tilfinningin og hræðslan, sem á fullkomlega rétt á sér, var afar einlæg og snerti mann mjög. Hún skein sterkt úr þessum bréfum. Margt þessa starfsfólks hefur verið í mikilli óvissu um störf sín um langt skeið, enda hafa þeir fjölmiðlar sem nú hafa verið reistir við með stabílum eigendum hangið á horriminni um mjög langt skeið, laun hafa ekki verið greidd á réttum tíma o.s.frv. Þá hafa margir þessara starfsmanna lent í gjaldþrotum fjölmiðlafyrirtækja, bara á umliðnum 2--3 árum eða þá að umræða um yfirvofandi gjaldþrot hefur skekið líf þessa fólks. Ég hef mikla samúð með þeim enda sjálf staðið í þeim sporum að vera einstæð móðir og vita ekki hvort fyrirtækið sem ég vann hjá gæti greitt mér laun um næstu mánaðamót. Þetta er reyndin víða á hinum frjálsa markaði, virðulegi forseti, og mjög erfitt að standa í þeim sporum. Enn á ný eru störf þessa fólks í uppnámi. Það er ekki vegna þess að það vanti fjármagn inn í fyrirtækin, eins og var áður, heldur vegna þess að fjármagnið sem reisti þá við var ekki þóknanlegt ríkisvaldinu. Er nema von að stærsti hluti þjóðarinnar sé furðu lostinn vegna þessa máls og lýsi sig andvígan þessu frv. Því laust hér niður eins og þrumu úr heiðskíru lofti um leið og skýrsla fjölmiðlanefndar menntmrh. kom fram, skýrsla sem átti að marka upphafið á umræðunni um fjölmiðlana í samfélaginu. Þetta frv. snýst einnig um afkomu fólks og fjölskyldna þess. Því megum við ekki gleyma í öllum þessum flýti við að setja svo umdeild lög. Ég verð að spyrja hæstv. ríkisstjórn og hv. stjórnarþingmenn hvort þessi flýtir sé nauðsynlegur og lagasetningin svo aðkallandi að það sé þess virði að störf þúsunda séu í uppnámi og óöryggi svífi yfir vötnum hjá stóru fyrirtæki hér í landi og starfsmönnum þess. Eitthvað held ég, virðulegi forseti, að hæstv. ráðherra byggðamála, sem einnig er ráðherra viðskipta og iðnaðar, mundi segja ef um væri að ræða frystihús úti á landi í litlu samfélagi í sjávarplássi, sér í lagi ef um væri að ræða frystihús í hennar eigin kjördæmi. En nú heyrist ekkert frá henni. Virðulegi forseti. Ekki er nóg með það að yfir þessu starfsfólki vofi uppsagnir heldur þarf starfsfólk Norðurljósa að sitja undir gríðarlegum ávirðingum af hálfu ráðamanna, ávirðingum sem það á á engan hátt skilið. Harkalega hefur verið vegið að starfsheiðri frétta- og blaðamanna bæði úr þessum stól og í fjölmiðlum. Hæstv. forsrh. hefur farið fyrir þeim hópi ráðamanna sem úthrópað hefur starfsmenn hjá frjálsu miðlunum, nema hjá Skjá 1. Hann hefur úthrópað þá sem málpípur eigenda sinna og ótrúverðuga. Stór orð hafa verið látin falla um fjölda manns og mjög ómaklega vegið að þessu fólki og störfum þess. Menn hafa talað eins og það sé lögmál að starfsmenn gangi ávallt erinda eigenda sinna. Með því er verið að dæma heila stétt, virðulegi forseti, og ég lít svo á að Ríkisútvarpið sé þar ekki undanskilið. Það er talað eins og það sé lögmál, að menn gangi ávallt erinda eigenda sinna og séu ekki faglegir í störfum sínum, sama hvar þeir starfa. Þessu hlýt ég og hljótum við að vera ósammála og mótmæla. Við eigum að bera virðingu fyrir blaðamannastéttinni sem hefur verið stór partur af lýðræðinu undanfarna áratugi og aldir. Fjórða efnisatriðið sem ég vil koma inn á varðar það hve undarlegt er að í þeirri umræðu sem hér hefur farið fram af hálfu stjórnarliða um frv. er allt kapp lagt á að banna með lagasetningu og brjóta upp eignarhald stærstu fyrirtækja landsins í fjölmiðlun en ekki minnst einu einasta orði á gagnsæi eignarhaldsins. Gagnsæi, virðulegi forseti, er miklu mikilvægara en lagasetning á borð við þá sem ríkisstjórnin hefur sett fram í þessu frv. Stjórnarþingmenn, þeir fáu sem hafa tjáð sig um málið, hafa reynt að slá ryki í augu fólks með því að japla sífellt á þeirri tuggu að kalla eftir stefnu Samf. Þetta virðist vera línan úr Valhöll þessa dagana, virðulegi forseti. Til að svara þessu hafa þingmenn Samf. lagt fram þáltill. á þessu þingi, sem lýtur að því að auka gagnsæi í eignarhaldi á fjölmiðlum til að skapa traust milli neytenda og fjölmiðlanna. Sú þáltill. fjallar einnig um hið mikilvæga mál sjálfstæði ritstjórna. Í þeirri þáltill., eins og í frv. þingmanna Samf. um vernd heimildarmanna sem lagt var fram fyrir jól, kemur stefna okkar í þessum efnum skýrt fram. Stefna okkar er ekki í samræmi við frv. sem ríkisstjórn Framsóknar og Sjálfstfl. hefur lagt fram. Virðulegi forseti. Ólíkt ríkisstjórninni teljum við neytandann nokkuð skynsaman, að hann láti ekki bjóða sér fréttir sem bornar eru fram af eigendum fjölmiðlanna. Ég tel að neytendur sjái með einföldum hætti í gegnum slíkt og eftirspurnin tryggi þannig hið ritstjórnarlega frelsi blaðamanna frá eigendum sínum. Neytandinn er gagnrýninn og nokkuð vel með á nótunum. Það þarf ekki að hafa vit fyrir neytendum með ritskoðun, eins og skein í gegn í ræðu hv. þm. Hjálmars Árnasonar í gær þegar hann kallaði þennan gjörning neytendavernd. Aðhald frá neytendum með kaupum þeirra á miðlunum ásamt gagnsæi í eignarhaldi og lög eða reglur um ritstjórnarlegt sjálfstæði mundu að mínu mati skila tilætluðum árangri. Ríkisvaldið þarf ekki að ritskoða ofan í neytendur efni með því að dæma ákveðna fjölmiðla og starfsmenn þeirra góða eða vonda, eins og gert hefur verið í þessari umræðu. Það er ekki hlutverk ríkisins að gera slíkt. Með þessu frv. er gagnsæi alls ekki tryggt. Öllu heldur og þvert á móti tel ég auknar líkur og hættu á því að fjármagnið geti farið neðan jarðar og komið með krókaleiðum inn í fyrirtækin vegna þess að það er verið að setja óeðlilegar hömlur á markaðinn. Það er mikil hætta á að ekki verði nægilega ljóst fyrir neytandanum hverjir eigi miðlana. Varla viljum við sjá hér einhvers konar neðanjarðareignarhald eða krókaleiðir fram hjá lögum þessum. Þetta eru, virðulegi forseti, vond lög sem ganga allt of langt og eru allt of harkalegt inngrip inn í markaðinn. Þess vegna er hætta á að við munum sjá ýmsar leiðir sem notaðar verða til að komast fram hjá þessum lögum. Það eru margar leiðir til að komast fram hjá þeim af því að frv. er illa unnið og skilur eftir allt of marga lausa enda í öllum þessum asa. Sjálfstæð ritstjórn verður ekki tryggð með þessu frv. Ég vil í því sambandi vísa í mál Herdísar Þorgeirsdóttur sem kom á fundi hjá menntmn. Hjá henni kom fram að fjölmiðlum megi stýra af öflum annars staðar frá, sé þak sett á eignarhaldið og því þurfi að setja lög um sjálfstæði ritstjórna. Í fréttum Stöðvar 2 í gær sagði hún jafnframt að hætta verði á því að lögin verði marklaus vegna þess að þau gangi of langt og líklegt sé að farið verði í kringum þau. Lagafrv. er mjög takmarkað, harkalegt og nær ekki utan um allar hliðar málsins. Þetta fannst mér sannfærandi ábending hjá Herdísi, enda er hún einn af okkar helstu sérfræðingum í fjölmiðlum og lagasetningu þeim tengdum. Virðulegi forseti. Hugtakið fjölbreytileiki hefur mikið borið á góma í þessari umræðu. Ég tel ljóst að hann verði ekki tryggður með þessu frv. eins og ég hef rakið áður. Ég kalla eftir því að stjórnarliðar segi mér hvernig á að tryggja áframhald þess fjölbreytileika í framboði sem sjálfur menntmrh. hefur viðurkennt að er til staðar. Hvernig á að tryggja hann? Hvernig tryggir þetta frv. fjölbreytileika í íslenskri dagskrárgerð? Þessu hefur ekki verið svarað en yfir þeim miðlum sem fyrir eru vofir bullandi samkeppni frá erlendum stöðvum sem lítið eða ekkert eftirlit er með. Vegna samkeppninnar utan frá verða mörg fyrirtæki hér á landi stór. Hér er örmarkaður og þetta einkenni er þekkt og viðurkennt. Ég tel að hér sé byrjað á kolvitlausum enda, ætli menn að auka eða verja fjölbreytni. Virðulegi forseti. Ef einhver fjölbreytileiki kemur út úr þessu tel ég að það verði frekast fjölbreytileiki í leiðum fram hjá lögunum eða fjölbreytileiki í stefnum á hendur ríkinu vegna þess að þessi lög ganga allt of langt. Þetta yrðu hálfsúrrealísk lög, verð ég eiginlega að segja og ekki í takti við nokkuð það sem gerst hefur í þeim löndum sem við berum okkur saman við. Mér þykir þetta frv. ganga allt of nærri tjáningarfrelsinu og lykta af ritskoðun þegar ummæli ráðamanna um þá fjölmiðla sem frv. snertir eru skoðuð. Lögspekingar, nánast allir nema einn, hafa sagt frv. brjóta í bága við stjórnarskrá, brjóta gegn eignarrétti því að gildistökuákvæðið muni leiða til þess að leyfi verði afturkölluð eða tekin af einu fyrirtæki. Sum leyfin renna ekki út fyrr en 2009 en lögin eiga að taka gildi 2006. Það er því klingjandi klárt að frv. er afturvirkt að því leyti. Svo ég vitni aftur til máls Herdísar Þorgeirsdóttur á fundi menntmn. þá kom fram að leyfi er eign, samkvæmt mannréttindasáttmála sem við erum aðilar að. Það kom einnig fram í máli Sigurðar Líndals á sama fundi að þetta ákvæði væri klárt brot á atvinnufrelsi. Virðulegi forseti. Mér finnst mikilvægt að hlusta á þessa fróðu einstaklinga þegar svo mikið er í húfi. Það hefur ekki verið gert heldur á að halda áfram að keyra þetta mál í gegn á leifturhraða. Virðulegi forseti. Það er einnig ljóst að þetta mun hafa mikil áhrif á hagsmuni hluthafanna í þessu fyrirtæki sem eru nota bene fleiri en bara Baugur. Það hafa komið upp álitamál um að verði frv. að lögum við núverandi aðstæður verði þetta fyrirtæki ekki tækt til að fara á markað í Kauphöllinni eins og stefnt var að. Það er því klárlega, virðulegi forseti, verið að rýra eignir þessa fólks og málið snýst því að einhverju leyti um eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar. Virðulegi forseti. Fleiri stór álitamál eru uppi vegna þessa frv. Vil ég þar nefna að ekki var tekið tillit til EES-samningsins og ákvæða hans við samningu þessa frv. Það finnst mér vera mikið gáleysi. Með leyfi forseta vil ég vitna til umsagnar Stefáns G. Þórissonar hæstaréttarlögmanns þar sem hann fjallar um frv. og EES-samninginn, sem mér finnst ,,súmmera`` það ágætlega upp: ,,Frumvarp til laga um eignarhald á fjölmiðlum felur í sér mjög víðtækar takmarkanir á því viðskiptafrelsi sem EES-samningurinn kveður á um samkvæmt ofangreindu. Með vísan til þeirra röksemda sem fram koma hér að ofan, fela þær í sér takmarkanir sem telja verður að brjóti gegn ákvæðum ESS-samningsins um stofnsetningarrétt, jafnvel þótt þær feli ekki í sér mismunun á grundvelli þjóðernis. Ýmis sjónarmið almannahagsmuna geta síðan mögulega réttlætt takmarkanir af þessu tagi, svo sem samkeppnissjónarmið, menningarsjónarmið og þörfina á að viðhalda fjölbreytni á fjölmiðlamarkaði. Þegar slík sjónarmið eru metin verður þó að hafa í huga meðalhófsregluna, þ.e. takmarkanirnar mega ekki ganga lengra en nauðsyn ber til. Vart fæst séð að þær takmarkanir sem frumvarpið kveður á um þurfi að ganga jafnlangt og raun ber vitni, til að ná þeim markmiðum sem stefnt er að með lögunum.`` Virðulegi forseti. Allt of margt hefur komið fram sem kallar á ítarlegri skoðun málsins. Það er ljóst að ríkisstjórnin er að keyra þetta mál í gegn án þess að freista þess að ná samstöðu eða eiga samræðu við þjóðina og umsagnaraðila um málið. Meira að segja heil flokksfélög stjórnarflokkanna, Framsóknar og Sjálfstfl., hafa ályktað gegn þessari málsmeðferð og má þar nefna stjórn Framsóknarfélags Garðabæjar og Bessastaðahrepps. Ungir framsóknarmenn hafa mótmælt þessu, ungir sjálfstæðismenn, Sjálfstæðisfélag Hlíða- og Holtahverfis og Heimdallur svo einhverjir séu nefndir. Stjórnarherrarnir tala ekki einu sinni við sína eigin flokka um þetta mál. Það logar allt, virðulegi forseti, í ágreiningi og mótmælum. Umsagnir og ályktanir gegn þessu máli hafa borist víða að, enda ekki að undra að fólki ofbjóði bæði vinnulagið, aðdragandinn og ekki síður hversu langt er gengið. Hér er harkalega vegið að grundvallarþáttum í tilveru okkar, t.d. tjáningarfrelsinu. Ég vil hvetja ríkisstjórnina til að láta af þessu stríði sem hún hefur hafið í okkar litla samfélagi og draga málið til baka. Ef menn hefðu viljað gera þetta vel þá lægju til grundvallar rannsóknir í blaðamennsku og lægju heildrænar úttektir, t.d. með tilliti til tækniþróunar og fleiri þátta. Það væri búið að ganga úr skugga um að þetta frv. bryti ekki í bága við ákvæði stjórnarskrárinnar. Fleiri atriði mætti telja til. Þetta hefðu menn gert ef gera hefði átt vel. Það hefði verið tekið tillit til EES-samningsins og gerð úttekt á frv. með tilliti til hans. Ekkert af þessu höfum við fengið frá hæstv. ríkisstjórn, ekkert. Við höfum hins vegar umsagnir málsmetandi aðila í þjóðfélaginu, t.d. Alþýðusambands Íslands, Samkeppnisstofnunar, Verslunarráðsins og annarra þar sem þessu frv. er mótmælt í þeirri mynd sem það er. Virðulegi forseti. Ég tel að ríkar ástæður þurfi til að grípa inn í markaðinn með svo afgerandi hætti. Ég sé ekki neina hættu til staðar sem krefjist þess að málið sé keyrt áfram með þeim látum sem gert er. Þetta hefur líka verið gert á svo grófan hátt. Nefndastörf þingsins hafa verið vanvirt, ekkert samráð haft við fagaðila, gróflega hefur verið vegið að starfsheiðri manna, ekkert tillit tekið til umsagna og mótmæla og meðalhófsreglunni hent fyrir róða. Þetta er aldeilis árangur. Málið hefur alls ekki fengið eðlilega meðferð og umfjöllun og alls verið ekki unnið í sátt og friði. Ég tel að fórnarkostaður þessa frv. sé allt of hár og hann geti haft áhrif á störf fjölda manna og gert fjölmiðlamarkaðinn einsleitan. Ég tel að gengið sé of nálægt tjáningarfrelsinu, atvinnufrelsinu, eignarréttinum og öðrum almennum mannréttindum, virðulegi forseti. Hér gengur ríkisvaldið allt of langt í inngripum í markað sem er þegar skekktur vegna starfsemi Ríkisútvarpsins, markað sem hefur ekki möguleika til útrásar út fyrir landsteinana og hefur litla möguleika á að svara samkeppni utan frá og takmarkaða möguleika til að stækka. Markaðurinn er til þess allt of lítill, íslenskur markaður er örmarkaður. Í lokin vil ég enn og aftur minna á að fjöldi starfa er settur í uppnám. Þetta frv. getur riðið frjálsum fjölmiðlum að fullu og við skulum ekki gleyma því að fjölmiðlar eru það fólk sem á þeim starfar. Hjá fyrirtækinu sem á að brjóta upp með þessu frv. starfar fólk sem hefur sérhæft sig á fjölbreyttum sviðum, fjölbreyttum sviðum í iðnaði, menningariðnaði. Að lokum, virðulegur forseti. Ég tel að það verði myrkur dagur í Íslandssögunni verði þessi lög að veruleika því að þetta mál lyktar allt af ritskoðun og einbeittum vilja ríkisvaldsins til að hafa áhrif á það hvaða fjölmiðlar lifa eða deyja. Það getur ekki boðað gott.

Herra forseti. Ég vil byrja seinni ræðu mína í 2. umr. eins og ég hóf fyrri ræðu mína, á því að lýsa því yfir í upphafi máls míns að við í Frjálsl. erum algjörlega andsnúnir fjölmiðlafrumvarpinu. Verði það samþykkt þá munum við vinna að því að afnema það ef við komumst til valda. Varðandi spurninguna um hvort rétt sé að setja skorður við samþjöppun á eignarhaldi fjölmiðla þá getum við í Frjálsl. stutt það, þ.e. ef reglurnar eru settar með sanngjörnum hætti. Nú vill svo til að einn þingmaður Frjálsfl. lagði til að farið yrði yfir það hvernig setja ætti reglur. Hér var flutt þáltill. þess efnis. Það var sá sanngjarni heiðursmaður, hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson, sem flutti þá tillögu ásamt hv. þm. Álfheiði Ingadóttur og hv. þm. Drífu Hjartardóttur frá Sjálfstfl. Hún er á frelsislistanum fræga. Ég ætlaði nú að benda ...

Hvað er það?

Á frelsislistanum fá þingmenn Sjálfstfl. stig miðað við það hversu þingmál þeirra þykja stefna í frelsisátt. Ég ætlaði einmitt að vekja athygli þeirra sem halda utan um þennan lista. Ég hefði talið að það ætti að telja hv. þingmanni Drífu Hjartardóttur það til tekna að hafa flutt þessa þáltill. ásamt hv. þm. Guðjóni Arnari Kristjánssyni, Hjálmari Árnasyni, Steingrími J. Sigfússyni o.fl. Þess má geta að Hjálmar Árnason er einn af fáum stjórnarliðum sem tekið hefur til máls í þessu máli. Sú ræða var tímamótaræða og fjallaði m.a. um Berlusconi. Ég tel að ef hv. þm. Hjálmar Árnason hefði hlýtt á ræður stjórnarandstæðinga þá hefði sú ræða e.t.v. verið á annan veg. Það hefur komið fram í umræðunni, m.a. í ræðu hv. þm. Jóhanns Ársælssonar, að frv. sem hér um ræðir leyfir að einstaklingar geti átt stóran eignarhlut í fjölmiðlum. Enginn stjórnarliða hefur borið á móti því. Ég ætla því að svo geti verið. Hvað sem því líður má ætla að hv. þm. Drífa Hjartardóttir ætti nú að færast upp listann og ýmsir sem eru ofarlega á listanum ættu að færast neðar, eftir umræðuna um þetta frumvarp. Ég ætlaði að byrja á að lesa þessa ágætu þáltill. en áður en ég geri það vil ég gæta sanngirni og geta þess að Samf. flutti einnig tillögu um fjölmiðla. Það er því með ólíkindum að menn hafi ekki tekið saman höndum, allir flokkar þingsins, um einhverja tillögu. Það er ríkur vilji fyrir því að taka á þessum málum og setja sanngjarna og eðlilega umgjörð um starfsemi fjölmiðla. Þá ætti einnig að horfa til ríkisfjölmiðlanna og undanskilja þá ekki. Ég veit ekki betur en að þrátt fyrir ástandið á Ítalíu sé umræddur Berlusconi í miklum vinskap við hæstv. forsrh. og hann hefur einmitt líka tögl og hagldir á ríkisfjölmiðlunum. Ég tel að við verðum að skoða heildarmyndina. Þáltill. sem umræddir þingmenn fluttu er að finna á þskj. 485. Hún hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að kjósa nefnd skipaða fulltrúum allra þingflokka sem fái það verkefni að kanna starfsskilyrði fjölmiðla, hræringar á fjölmiðlamarkaði og hvert stefnir og huga að því hvort þörf sé lagasetningar eða aðgerða til að treysta stöðu sjálfstæðs og fjölbreytts fjölmiðlareksturs hér á landi. Nefndin kanni m.a. eftirfarandi atriði sérstaklega: a. hvort þörf sé á að sporna með lagaákvæðum eða öðrum hætti gegn óæskilegri samþjöppun á fjölmiðlamarkaði, svo sem að óheimilt sé að dagblöð eða aðrir áhrifamiklir prent- og ljósvakamiðlar séu í eigu sömu aðila, b. hvort setja beri sérstök ákvæði í lög sem tryggi fullt gegnsæi eignarhalds á fjölmiðlum, c. hvort ástæða sé til að takmarka sérstaklega möguleika aðila til eignarhalds á fjölmiðlum sem eru markaðsráðandi eða mjög umsvifamiklir á öðrum sviðum viðskipta, t.d. á sviði fjármálaþjónustu, d. löggjöf og starfsskilyrði fjölmiðla í nálægum löndum með hliðsjón af markmiði nefndarstarfsins. Nefndin skal í störfum sínum hafa samráð við Blaðamannafélag Íslands, helstu fjölmiðla eða samtök þeirra, menntamálaráðuneytið og aðra aðila er málið varðar. Nefndin skal hraða vinnu sinni sem kostur er og ljúka störfum með skýrslu og eftir atvikum tillögum til Alþingis. Kostnaður við störf nefndarinnar greiðist úr ríkissjóði.`` Samkvæmt þessari tillögu, sem kom fram í haust, var hugmyndin að hafa samráð og koma á sanngjörnum leikreglum. Það er þveröfugt við þau vinnubrögð sem höfð voru uppi við samningu umræddrar fjölmiðlaskýrslu sem þetta frv. hvílir að mestu á. Varðandi það hvort sé rétt að setja skorður við samþjöppun á eignarhaldi fjölmiðla þá getum við í Frjálsl. stutt það, eins og ég sagði áður. Við teljum rétt að skoða það. Við höfum hins vegar velt fyrir okkur þeirri spurningu hvort eignarhald hafi áhrif á efnistök fjölmiðla. Ég ætla alls ekki að útiloka að svo sé, a.m.k. hefur það komið fram í fjölmiðlum að reynt hafi verið, af eigendum sjónvarpsstöðvarinnar Skjás 1, að hafa áhrif á efnistök þáttarins Silfur Egils. Ég vil fá að lesa upp grein sem skrifuð var af fjölmiðlamanninum Agli Helgasyni. Ég ætla að grípa niður í greinina þar sem fram kemur að reynt hafi verið að hafa áhrif á efnistök, með leyfi forseta: ,,Svo komu nýir herrar og tóku við Skjá 1. Þeir sem sveima nú eins og hrægammar yfir Stöð 2. Virðast vera stjórnarherrunum svo þóknanlegir að enginn mun amast við því þó þeir taki yfir alla ljósvakaflóruna. Ég hugsa mér af þessu tilefni að birta minnisblað téðum eigendum Skjásins um hvernig þeir sáu fyrir sér Silfur Egils fyrir alþingiskosningarnar í fyrra. Tel að þetta eigi erindi inn í umræðuna. Þetta eru menn sem þoldu ekki gagnrýnið tal um Landsvirkjun, áttu ekki til nógu háðuleg orð yfir náttúruverndarsinna sem komu í þætti hjá mér. Þeir voru flestir ,,geðveikir``. Mér var seinna tjáð að þeir eigi hagsmuna að gæta í stóriðjuframkvæmdum. Þeim fannst óþolandi ef maður talaði um ríkisstjórnina, forustu Sjálfstæðisflokksins eða Framsóknarflokksins í öðru en lotningartóni --- en urðu súrir ef maður kallaði Ingibjörgu Sólrúnu annað en ,,kerlinguna``. Misstu sig svo alveg rétt fyrir kosningarnar í fyrra. Þá voru reyndar margir að fara á taugum. Héldu kannski að þátturinn minn myndi skipta sköpum um úrslitin. Að lokum var svo illa komið að þeir ætluðu að setja blaðamann frá DV til höfuðs mér --- einhver náungi þaðan átti að sitja við hlið mér í hverjum einasta þætti, passa upp á að allt færi vel fram. Á þeim tíma voru þessir menn í þann mund að drepa DV með því að leggja ónýta flokkskrumluna á blaðið. En sem sé --- hafi menn einhvern tíma velt fyrir sér ástæðunum fyrir því að menn kaupa sig inn í fjölmiðla, hvort það er spurning um peninga eða völd, þá er þetta skólabókardæmi. Þetta er fjárfesting sem skilar litlum hagnaði en góð til að raupa af á sjöunda glasi á Rauða ljóninu. Eða kannski á pöbbum í London? Rétt er að taka fram að þáverandi framkvæmdastjóri varð fokvondur þegar ég vildi ekki taka þessum fyrirmælum. Hótaði þá uppsögn --- sem síðar gekk eftir. Hef ég aldrei átt í öðrum eins samskiptum við yfirmann á fjölmiðli. Læt þess þá getið að ég hef unnið nokkuð lengi og mikið hjá Stöð 2/Bylgjunni og aldrei átt nema stutt kurteisissamtöl við Jón Ólafsson eða Jón Ásgeir Jóhannesson. Silfur Egils síðastliðið vor átti að vera í formi kynningar á stjórnmálaflokkunum, svona var minnisblaðið: ,,Síðustu þættirnir fyrir kosningar: 10 mínútur: Saga flokksins, hvaðan þeir komu --- gamlir leiðtogar, viðtöl o.s.frv. 10 mínútur: Hvar stendur flokkurinn í tíu stærstu málunum, t.d. ESB? Mismunandi þingmenn svara hverju máli. 30 mínútur: Egill og blaðamaður ræða við formanninn. 2--5 mínútur: Spurningar sendar inn á netinu. 5 mínútur: Af hverju eiga Íslendingar að kjósa flokkinn? Formaðurinn talar í vélina til þjóðarinnar ... Til að gæta fullar sanngirni getum við síðan notað þetta í brot --- þannig fá allir jafnan séns?`` Nú velti ég því fyrir mér hvort ég verði kallaður fyrir allsherjarnefnd Alþingis seinna í dag til að segja þessa litlu sögu af samskiptum fjölmiðlamanns og eigenda? Á 23 ára blaðamennskuferli hef ég ekki kynnst öðru eins.`` Þess bera að geta að þessi tilraun eigenda Skjás 1 mistókst. Þeir náðu ekki að hafa tilætluð áhrif á umræddan þátt, Silfur Egils. Það segir okkur að menn geta ekki gengið að því sem vísu, þótt þeir séu eigendur að fjölmiðli, að hafa áhrif á ábyrga blaðamenn. Vera kann að meint áhrif eigenda séu ofáætluð. A.m.k. láta ekki allir bjóða sér slík vinnubrögð og hafa sagt upp störfum. Ég veit ekki betur en umræddur þáttur hafi flutt sig um set, yfir á aðra sjónvarpsstöð. Það er hins vegar sérstakt að fram hafa komið ásakanir, m.a. frá stjórnendum Norðurljósa sem fjölmiðlafrumvarpið beinist gegn, um að reglurnar séu sérsniðnar fyrir eigendur Skjás 1. Ég ætla að lesa upp frétt þess efnis sem flutt var í Ríkisútvarpinu. Stjórnendur Norðurljósa segja þar að breytingartillögurnar séu enn í þá átt að vera sérsniðnar að eigendum Skjás 1 þannig að þeir geti mögulega tekið yfir rekstur Norðurljósa. Í fréttum Ríkisútvarpsins 11. maí þá kom fram, og ég ætla að lesa upp fréttina, með leyfi forseta: ,,Stjórnarformaður Norðurljósa segir að breytingar þær sem allsherjarnefnd gerði á fjölmiðlafrumvarpi ríkisstjórnarinnar séu klæðskerasniðnar fyrir Íslenska sjónvarpsfélagið. Hann segir að fyrirtæki Norðurljósa séu alveg jafnilla sett og þau voru áður en frumvarpinu var breytt. Í engu hafi verið komið til móts við ábendingar félagsins. Skarphéðinn Berg Steinarsson, stjórnarformaður Norðurljósa, segir að ekki hafi verið tekin ákvörðun um hvernig verði brugðist við verði fjölmiðlafrumvarpið samþykkt í þeirri mynd sem það er nú. Skarphéðinn Berg Steinarsson, stjórnarformaður Norðurljósa: En ef þetta verður að lögum, þá þurfum við að setjast yfir það og ákveða nákvæmlega hvað það er sem tekur við. Skarphéðinn Berg segir að breytingar þær sem allsherjarnefnd gerði séu sérsniðnar fyrir Íslenska sjónvarpsfélagið sem rekur Skjá 1.`` Síðar í fréttinni segir Skarphéðinn Berg Steinarsson: ,,Þau eru hins vegar sérsniðin að rekstri eða eignarhaldi hjá Íslenska sjónvarpsfélaginu, bæði 5% reglan og 2 milljarða reglan, hentar ágætlega fyrir þeirra hluthafahóp og augljóst að það á henta honum.`` Jóhanna Margrét Einarsdóttir spyr: ,,Geturðu útskýrt það nánar?`` og Skarphéðinn Berg svarar: ,,Ja, 5% er þannig að einn hluthafi í Íslenska sjónvarpsfélaginu er með rétt innan við 5% hlut og er jafnframt í markaðsráðandi stöðu, það er Íslandsbanki. Nú, IKEA, sem er í eigu sömu aðila og á rétt innan við 25% er með veltu sem er aðeins innan við 2 milljarða.`` Jóhanna spyr: ,,Áttu von á því að þeir eignist þá Norðurljós í framhaldinu?`` Skarphéðinn Berg Steinarsson svarar: ,,Ja, eins og fram hefur komið þá hafa hluthafar eða eigendur Íslenska sjónvarpsfélagsins og þeir sem standa að því félagi í mörg, mörg ár, haft áhuga á því að komast yfir Íslenska útvarpsfélagið. Kannski eru þessi lög sérsniðin til þess að það gangi eftir.`` Ég tel að því verði að svara betur hvort svo er. Það eru náttúrlega gerræðisleg vinnubrögð ef þetta reynist rétt. Ég tel að formaður allshn. ætti að koma og skýra frá því hvort þetta sé í raunin. Ég hefði talið eðlilegt, þegar svo miklar ásakanir eru settar fram, að menn greini frá því og segi okkur hvaða málefnalegar ástæður voru fyrir þessari 5% reglu. Ég hef ekki heyrt hana. Aldrei. Hvers vegna ekki 6%? Hvers vegna ekki 7%? Hvers vegna voru mörkin dregin við 5%? Mér finnst að þeir sem lögðu fram breytingartillögurnar ættu að koma í þingsalinn og skýra það nánar. Ég hef ekki orðið var við það. Menn eru að kvarta yfir að efnislega umræðu skorti. Ég óska eftir því að formaður allshn., hv. þm. Bjarni Benediktsson, greini okkur frá þessu: Hvers vegna 5% og hvers vegna voru mörkin dregin við 2 milljarða?

Forseti vill af þessu tilefni geta þess að þeim skilaboðum verður komið til formanns allshn., hv. þm. Bjarna Benediktssonar, að þingmaðurinn hafi í hyggju að beina orðum sérstaklega til hans.

Það væri gott að hann kæmi og greindi frá þessu. Þetta er mikilsvert í umræðunni og ég fagna því ef stjórnarliðar koma og ræða efnisatriði málsins. Það hefur skort á það. Ég verð að þakka það að þeir komi loksins hingað í ræðustól og ræði þetta. Það hefur nú samt sem áður komið fram að eigendur Skjás 1 eru í náðinni hjá hæstv. forsrh. Davíð Oddssyni. Það vekur upp spurningar um raunverulegan tilgang þessa frumvarps. Yfirlýstur tilgangur þess er að auka fjölbreytni á fjölmiðlamarkaði og tryggja að auglýsendur beri ekki skarðan hlut frá borði. Ég hefði talið að menn ættu að reyna að ná því markmiði með eins vægum aðgerðum og mögulegar eru. Menn ættu að gæta meðalhófs. Ég sat í allshn. og hefði viljað fá frekari umræðu um það hvort ekki væri hægt að ná yfirlýstum markmiðum um fjölbreytni með vægara móti. Ég tel að það skorti á að meiri hluti allshn. greini okkur frá því hvaða úrræði komu til greina. Það kemur fram í umræddri fjölmiðlaskýrslu að fyrsta tillagan var að efla Ríkisútvarpið. Hvers vegna var það ekki þá fyrsta tillagan í frumvarpinu? Hvers vegna var þá ekki þáttur Ríkisútvarpsins skoðaður?

Þetta fjallar ekki um Ríkisútvarpið.

Þetta fjallar um fjölmiðla og hvernig eigi að auka fjölbreytni fjölmiðla. Ég taldi svo. Kannski staðfesta þessi orð hv. forseta þingsins að þetta fjalli um eitthvað allt annað.

Ég vona að þingmaðurinn sé læs.

Þessi orð forseta þingsins eru svolítið sérstök. Þetta er náttúrlega ekki í fyrsta skipti sem maður sem á að stjórna fundum og sjá til að allt fari vel fram, er á mörkum þess að vera beinlínis dónalegur. Ég tel það að það verði ekki til framdráttar fyrir stjórn þingsins. Hann fór í fréttum í gær með hrein ósannindi um hvernig störf gengju fyrir sig á þingi. Mér finnst það ámælisvert að maðurinn sem á að gæta að því að allt fari eftir settum reglum, á að vera fyrirmynd okkar, komi og hreyti einhverjum ónotum í menn í ræðustól. Mér finnst þetta með ólíkindum. Þótt hv. þm. sé með ósannindi og ónot vil ég upplýsa hv. þm. Halldór Blöndal um að ef hann biðst afsökunar þá er ég tilbúinn að taka það til greina. Ég tel að hann yrði meiri maður ef hann gerir það. Ég á hins vegar ekki von á því, eftir samskiptin undanfarna daga, að hv. þm. brjóti odd af oflæti sínu. En það væri ánægjulegt ef svo færi. Lengi skal manninn reyna. Það var athyglisvert að starfa í allshn. og taka þátt í þeirri vinnu eða leikaraskap sem fram fór í tengslum við þetta mál. Þar voru kallaðir inn fjölmargir sérfræðingar á sviði fjölmiðla og nánast allir sögðu að þetta væri ótækt frumvarp. Eftir því sem ég best veit komu 45 einstaklingar fyrir nefndina fyrir hönd ýmissa hagsmunaaðila, sérfræðingar í stjórnskipunarrétti og hæstaréttarlögmenn. Það var allt á eina bókina lært. Þetta var talið ómögulegt frumvarp og allt of skammur frestur gefinn. Frv. var sent út til 80 aðila og ég er sannfærður um að við hefðum fengið mun fleiri og vandaðri umsagnir ef umsagnaraðilum hefði verið gefinn rýmri tími. Það var undantekningarlaust kvartað yfir því að ótækt væri að fá tvo eða þrjá daga til að skrifa umsögn um svo viðamikið efni. Það má geta þess að það tók fjögur ár í Noregi að vinna slíka löggjöf. Hér tók hún nokkrar vikur. Þetta er náttúrlega með ólíkindum. Ekki voru þó allar umsagnir neikvæðar, á því voru undantekningar. Það á t.d. við um samkeppnisaðilana. Það má segja að þeir einir hafi verið jákvæðir í garð frumvarpsins. Það segir náttúrlega sína sögu. Allir aðrir sögðu að þetta væri á mörkum þess að vera stjórnarskrárbrot og brot á Evrópureglum, m.a. sendi Evrópuréttarstofnunin við Háskólann í Reykjavík inn erindi. Ég ætla að lesa brot úr því. Það var mjög athyglisverð umsögn. Ég hefði talið að ef þessi leikaraskapur væri ekki í gangi og menn væru ekki eingöngu að þjóna hæstv. forsrh. með því að keyra þetta frv. í gegn þá hefðu menn staldrað við eftir að hafa fengið slíka umsögn. Það er með ólíkindum að í nefndinni skuli starfa löglærðir menn, hv. þingmenn Birgir Ármannsson, Bjarni Benediktsson, Sigurður Kári Kristjánsson og Jónína Bjartmarz, sem keyrðu þetta mál í gegn. Eftir að hafa fengið svo neikvæðar umsagnir varðandi málið er með ólíkindum að menn skyldu ekki staldra við og skoða þau atriði nánar. En í umsögn Evrópuréttarstofnunar segir, með leyfi forseta: ,,Framangreind beiðni allsherjarnefndar Alþingis er dagsett 4. maí 2004 og barst Evrópuréttarstofnun Háskólans í Reykjavík 5. maí. Óskað var svars eigi síðar en 7. maí. Ljóst er að þessi tímarammi hefur sniðið Evrópuréttarstofnun HR mjög þröngan stakk og að á umræddum tíma var ekki hægt að gera viðeigandi efnisréttarlegum álitaefnum Evrópu- og EES-réttarins forsvaranleg skil. Þannig hefur Evrópuréttarstofnunin nálgast málið með þeim hætti að skoða á hvaða reglur Evrópu- og EES-réttarins gæti helst reynt í samhengi framkomins frumvarps. Þær reglur sem helst koma til álita eru eftirfarandi: 1. Reglur ESB- og EES-réttar um staðfesturétt. 2. Reglur ESB- og EES-réttar um þjónustufrelsi. 3. Meginreglur ESB- og EES-réttarins`` --- o.s.frv. Síðan segir: ,,Niðurstaða könnunar Evrópuréttarstofnunar Háskólans í Reykjavík á þeim réttarreglum sem tilgreinar eru hér að ofan er sú að ekki sé hægt að slá því föstu að frumvarp það sem fyrir liggur samræmist að öllu leyti ofangreindum reglum. Áreiðanleikastig niðurstöðunnar er vissulega í samræmi við þann stutta fyrirvara sem stofnunin hefur haft til að skoða málið. Það er engu að síður mat hennar að tvímælis geti orkað, frá sjónarhjóli EES skuldbindinga Íslands, að lögtaka frumvarpið án frekari skoðunar á þessum atriðum.`` Ég hefði talið að eftir að hafa fengið slíka umsögn ættu menn að staldra við og huga að því hvort ekki ætti að fara í enn frekari könnun. Nei, því var algjörlega hafnað, að vísu eftir umhugsunarfrest. Það þurfti að heyra í þeim sem formaður allshn. starfaði í umboði fyrir, eins og hann kallaði það. Mér þótti það afar sérstætt. Ég gat ekki skilið það öðruvísi en hann þyrfti þó að heyra í hæstv. forsrh. og ef svo hefur ekki verið þá vildi ég að hann skýrði frá því í andsvari á eftir. Það komu fleiri heldur en sérfræðingar á sviði Evrópuréttar til fundar við nefndina. Þangað komu fjölmargir sérfræðingar á sviði lögfræði og töldu að ýmis ákvæði í frumvarpinu stæðust ekki stjórnarskrá. Einkum var dregið í efa að nokkrar greinar frumvarpsins stæðust 72. gr. stjórnarskrár, varðandi eignarréttarákvæðin. Eignarrétturinn er friðhelgur. Talið er álitaefni hvort lögin mundu brjóta í bága við 72. gr. Einnig 73. gr., um skoðanafrelsi og tjáningarfrelsi. Ég hefði talið eðlilegt að skoða það nánar eftir ábendingar um að frv. gæti brotið í bága við tvær og jafnvel þrjár greinar stjórnarskrárinnar, einnig var talað um 75. gr., um atvinnufrelsi, sem er eitthvað á þá leið að öllum sé frjálst að stunda þá atvinnu sem þeir kjósa. Þessu frelsi má þó setja skorður með lögum, enda krefjist almannahagsmunir þess. Ef ég man rétt kom það fram í ræðu hv. þm. Bjarna Benediktssonar að hann talaði um einhverja vá. Ég tel það algjörlega fullvíst að í huga almennings er ekki vá fyrir dyrum. Það sér enginn hvaða almannahagsmunir krefjast þess að fara út í þessar breytingar. Það væri óskandi að hv. þm. Bjarni Benediktsson skýrði okkur frá því. Hann hefur verið krafinn svara um það hvað eftir annað. Mér hafa fundist svörin mjög óskýr hvað það varðar. Ég átta mig ekki á því hvaða almannahagsmunir krefjast þessa, hvaða vá er hér uppi. Að vísu hefur komið fram, svo maður gæti sanngirni, að menn hafa veifað hér DV. Hæstv. félmrh. gerði það og talaði um að það þyrfti að stöðva þennan fréttaflutning. Ég sé ekki að það sé mikil vá þó DV komi út á hverjum degi. Hins vegar er greinilegt að stjórnarmeirihlutinn er hræddur við DV. Það er eitthvað sem þarf að stöðva með lagasetningu, og ekki lagasetningu sem komið er á eftir yfirvegaða umræðu. Nei, hún er sett í einum spreng. Hún hefði samkvæmt því sem meiri hlutinn vildi átt að vera búin. Er ekki eðlilegt að fara vel yfir lagasetningu um fjölmiðla? Menn tala um þá sem fjórða valdið. Við sjáum að nágrannaþjóðirnar taka mörg ár í slíka lagasetningu og þar eiga allir aðild að slíkri umræðu. Þessi mál eru ekki lokuð af í þröngum hópi stjórnarflokkanna og tveggja lögfræðinga, eins og nefndin var skipuð. En fyrst við erum að ræða um stjórnarskrána þá vil ég nefna að þegar ég tók sæti á Alþingi sór ég eið að stjórnarskránni. Ég tók það alvarlega en svo virðist sem sumir aðrir þingmenn hafi talið það léttvægan atburð að sverja eið að stjórnarskránni. Þegar farið er fram á það, eftir að svo stórar athugasemdir eru setta fram um hvort þetta frv. standist stjórnarskrána, þá fara menn ekki í yfirlegu og skoða það eða biðja um lögfræðiálit. Nei, því er algjörlega hafnað. Ég velti því fyrir mér hver ástæðan er fyrir því að skoða ekki rækilega og fara vel yfir það hvort hætta er á að menn séu að brjóta stjórnarskrána, sérstaklega þegar menn hafa svarið eið að henni. Ég átta mig ekki á því. Það hlýtur að vera einhver vá yfirvofandi, og því hefur verið haldið fram. En eina váin sem bent hefur verið á er DV. Það er náttúrlega með ólíkindum ef það er váin. Er það DV sem verður að stöðva? Eða getur hv. þm. Bjarni Benediktsson svarað því? Við höfum ekkert komist nær því við hvað nákvæmlega er átt. Hvers vegna er þessi hraði? Það botnar enginn í því. Að vísu kom það fram hjá Arnbjörgu Sveinsdóttur að það væri ekki eingöngu þessi vá sem kallaði á að hafa hraðar hendur heldur einskær tillitssemi, ef ég skildi hana rétt. Það kom fram í útvarpsviðtali á Bylgjunni, við starfsfólk Norðurljósa, að fólkið sem ynni hjá Norðurljósum þyrfti að fá að vita fljótt og örugglega hvar það stendur og það væri einnig gott fyrir viðskiptalífið. Mér finnst þetta aum rök, algjörir útúrsnúningar og ekki þingmönnum til sóma að halda slíku fram. Mér finnst lítið gert úr umræðunni með þeim málflutningi og tilraunum til að snúa út úr. Ég get ekki séð að þetta frv. sem við erum að ræða hér verði starfsfólkinu til bóta. Mér finnst í raun að hv. þm. ætti, rétt eins og ég fór fram á að hv. þm. Halldór Blöndal gerði, að koma hér í þennan ræðustól og biðjast afsökunar á orðum sínum. Menn hafa verið að velta þessu máli fyrir sér í sambandi við það hve mikil ábyrgð hvílir á verkstjóra nefndarinnar, hv. þm. Bjarna Benediktssyni, formanni allshn., varðandi vinnulagið í kringum þetta mál. Þegar hann hefur verið spurður hvort hann ætli að axla einhverja pólitíska ábyrgð á málinu þá finnst mér ekki vera mikið um svör. Þá er slegið úr og í og talað út og suður. Svarið verður illskiljanlegt. Mér finnst það ekki vera mikill manndómsbragur að geta ekki staðið við verk sín og sagt: Ég ætla að taka ábyrgð. Nei, það er slegið úr og í og svarið verður óskiljanlegt. Aftur að stjórnarskránni. Ég ætla að lesa 26. gr. stjórnarskrárinnar sem er athyglisverð. Hún fjallar um málskotsréttinn sem svo hefur verið nefndur og hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Ef Alþingi hefur samþykkt lagafrumvarp, skal það lagt fyrir forseta lýðveldisins til staðfestingar eigi síðar en tveim vikum eftir að það var samþykkt, og veitir staðfestingin því lagagildi. Nú synjar forseti lagafrumvarpi staðfestingar, og fær það þó engu að síður lagagildi, en leggja skal það þá svo fljótt sem kostur er undir atkvæði allra kosningarbærra manna í landinu til samþykktar eða synjunar með leynilegri atkvæðagreiðslu. Lögin falla úr gildi, ef samþykkis er synjað, en ella halda þau gildi sínu.`` Ég hef velt þessu máli mikið fyrir mér, hvort forseti okkar, herra Ólafur Ragnar Grímsson, eigi að beita þessari heimild. Ég er eiginlega kominn á þá skoðun. Mér finnst hann eigi að beita þessari heimild. Ég held að þetta sé gott mál til að láta reyna á þessi ákvæði. Ég geri þó þann fyrirvara að þetta frv. taki breytingum í skynsamlega átt, sem ég vonast enn til, að mennirnir sjái að sér. Það gæti orðið til þess að hann þurfi ekki að beita þessu ákvæði. Mér finnst hins vegar skynsamlegt að beita þessu ákvæði og skjóta þessu máli til þjóðarinnar vegna þess að vinnan í kringum frv. hefur verið með ólíkindum og hefur verið alger handarbakavinna. Maður hefur fylgst með fréttaflutningi undanfarið og ég verð að segja að ýmis ummæli sem hæstv. utanrrh. hefur haft um það hvort beina eigi málinu til þjóðarinnar og leggja undir atkvæði hennar hafa í raun verið móðgandi. Þau hafa verið hæstv. utanrrh. til vansa. Það eru ekki einungis stjórnarandstæðingar sem vilja falla frá þessu frv. Það hefur ítrekað komið fram. Mörg flokksfélög beggja stjórnmálaflokka hafa lýst yfir mikilli andstöðu við frumvarpið. Ég hef áður minnst á eina helstu vonarstjörnu Framsóknarflokksins, lögfræðinginn Jón Einarsson á Sauðárkróki. Hann hefur skrifað merka grein um þetta mál í vefritið Maddömuna, sem er vefrit ungra miðjumanna. Það er skemmst frá því að segja að því vefriti hefur verið lokað. Mér tókst samt að komast yfir ritgerð Jóns og á henni er að skilja að þetta sé mjög slæmt frumvarp og mikil ósátt meðal framsóknarmanna um umrætt frumvarp. Jón Einarsson segir þar, með leyfi herra forseta: ,,Samkvæmt fréttum hefur þingflokkur Framsóknarflokksins samþykkt frumvarpið fyrir sitt leyti. Það verða að teljast ill tíðindi. Frumvarpið er eins og að ofan segir ófrelsisfrumvarp. Undirritaður vill jafnvel taka svo djúpt í árinni að segja að frumvarpið hafi á sér einkenni fasisma. Segir ekki máltækið að vegurinn til vítis sé þakinn góðum áformum. Og þó svo menn segist vera að vernda þjóðina með því að takmarka frelsið þá er það sannast að þjóðin þarf ekki slíka vernd ...`` Þannig kemst vonarstjarna ungra framsóknarmanna á Sauðárkróki að orði. Hann gefur þessu frv. ekki háa einkunn. Það eru fleiri ungliðar sem mæla á móti frumvarpinu. Það er m.a. hægt að sjá af skrifum manna í frelsisdeildinni. Hún gefur þessu ekki háa einkunn. Ég ætla nú að grípa niður í vefsíðuna frelsi.is. Þar segir: ,,Davíð Oddsson sem jafnan hefur reynst fólkinu í landinu vel lagði fram hið vafasama fjölmiðlafrumvarp. Með því er vegið að frelsi manna og fær hann mínus fyrir vikið. Miður er að ekkert gott mál hafi komið ofan úr forsætisráðuneyti á þessu þingi. Eru að verða síðust forvöð á því þar sem brátt tekur nýr maður við embætti forsætisráðherra sem aldrei hefur verið orðaður við frjálslyndi. Líkur eru á því að formaður flokksins muni enda í neðsta sæti verði fjölmiðlafrumvarpið að lögum á þessu þingi.`` Í raun er þetta sérstakt í skrifum ungra sjálfstæðismanna. Ég held að þeir hafi verið með einhverja glýju í augunum og ekki séð hæstv. forsrh. í réttu ljósi hingað til. Ég tel að ýmislegt í stjórnarfarinu síðustu 13 árin sé ekki mikið í frelsisátt. Umsvif hins opinbera hafa t.d. aukist. Við höfum um það tölulegar staðreyndir og í raun þá einkennist stjórnarfar hæstv. forsrh. stöðugt meira af svona ráðstjórnartilburðum og æ minna af frelsi. Menn hafa stundum mælt hægri stjórnir og vinstri stjórnir út frá hlut hins opinbera og talið það sanngjarna aðferð. Ef hlutur hins opinbera vex eða er mikill þá er það kennt við vinstri menn en ef hlutur hins opinbera dregst saman þá er það stefna hægri manna, að auka hlut einkageirans í þjóðarframleiðslunni. Þess vegna beindi ég fyrirspurn til fjmrh., ekki fyrir löngu, um hvert hlutfallið væri. Ég fékk svör frá hæstv. fjmrh. þar sem fram kom að árið 1991 voru tekjur ríkissjóðs 101 milljarður kr., en í árslok 2003, eða á fjárlögum 2003, voru tekjur ríkissjóðs 271 milljarður kr. Það má því segja það að hlutur ríkisins hafi aukist um 170 milljarða kr. Það er gríðarleg há upphæð. Verðlagsþróun spilar þar inn í og þjóðarframleiðsla hefur náttúrlega aukist. Ef maður ætlar að vera sanngjarn, sem ég leitast eftir, er rétt að bera saman hver hlutur hins opinbera hefur vaxið, sem hlutfall af vergri þjóðarframleiðslu. 1991 var hlutur hins opinbera 39,9%, en árið 2002 þá hafði hann vaxið upp í heil 42,1%. Þetta er gríðarlegur vöxtur. Því má segja að út frá þessari skilgreiningu hafi verið við völdin vinstri stjórn. Hún hefur aukið hlut hins opinbera gríðarlega, um heil 5%. Enda sér maður æ meiri ráðstjórnarbrag á stjórnarháttum hæstv. forsrh. Hann eykur hlut ríkisins og svo virðist sem aukningin sé óstöðvandi. Fleira í stjórnarfarinu virðist svolítið sérstakt og þetta er eitt af því. Það að ná tökum á fjölmiðlum er greinilega mikið atriði núna. Helst að koma þeim út úr fjölmiðlum sem eru hæstv. forsrh. ekki þóknanlegir. Fleira má nefna. Við höfum séð að hæstv. forsrh. hefur stöðugt orðið gerræðislegri og hefur í raun brotið lög, þ.e. þegar hann tók ákvörðun ásamt hæstv. utanrrh. um að vera á lista yfir hin viljugu og staðföstu ríki. Þá studdist hann ekki við 24. gr. þingskapa sem segir, með leyfi herra forseta: ,,Utanríkismálanefnd skal vera ríkisstjórninni til ráðuneytis um meiri háttar utanríkismál enda skal ríkisstjórnin ávallt bera undir hana slík mál jafnt á þingtíma sem í þinghléum. Nefndarmenn eru bundnir þagnarskyldu um þá vitneskju sem þeir fá í nefndinni ef formaður eða ráðherra kveður svo á.`` --- Það er athyglisvert að þetta var ekki gert. Ýmis eftirlitsstarfsemi er alltaf að aukast. Settar eru á stofn nýjar eftirlitsnefndir og stofnanir, nú er verið að setja nýja nefnd á laggirnar sem á að hafa eftirlit með sölu fasteigna. Það á að vera sérbatterí um eftirlit með sölu fasteigna og skipa. Því er ekki hægt að koma fyrir í annarri stofnun, svo sem eins og Fjármálaeftirlitinu. Nei, það þarf að búa til nýja stofnun eða nýja stjórnskipaða nefnd. Maður veltir þessu fyrir sér og finnst skjóta skökku við að á sama tíma er verið að birta leikrit í sjónvarpinu, í ríkisfjölmiðlinum, Opinberun Hannesar, þar sem slíkar nefndir eru gagnrýndar. Þetta eftirlitsþjóðfélag. Þetta er ákveðin blekking sem ég tel að ungir sjálfstæðismenn lifi í. Þeir telja að hæstv. forsrh. sé frjálshyggjumaður meðan hann er að auka eftirlit. Við höfum dæmi um það á þessu þingi. Hann tekur ákvarðanir um utanríkisstefnu þjóðarinnar án þess að fara eftir lögum sem segja til um hvernig taka eigi slíkar ákvarðanir. Fleiri gerræðislegar athafnir eiga sér stað undir hans forsæti, sem eru nú reyndar teknar af öðrum ráðherra, hæstv. dómsmrh. Menn hafa lengi leitað eftir skýringum á þessu. Það er ömurlegt að þegar sjálfur Hæstiréttur landsins er dreginn inn í pólitíska umræðu með þeim hætti sem hæstv. forsrh. og hæstv. dómsmrh. hafa gert. Það er með ólíkindum. Menn hafa leitað með logandi ljósi eftir málefnalegum skýringum á því hvers vegna ákveðinn aðili var skipaður sem dómari við réttinn. Menn hafa ekki fundið neinar málefnalegar skýringar á því, nema þá helst einhver ættartengsl sem ég ætla ekki að fara nánar út í. Síðan hafa menn fengið ákúrur frá umboðsmanni Alþingis og brugðist illa við þeim í staðinn fyrir að þakka fyrir ábendinguna og segja: Nei, ég ætla ekki að gera þetta aftur. Auðvitað eiga menn að þakka fyrir ef þeir fá ábendingar. Þeir eiga að reyna að leiðrétta mistökin og gera betur næst. Annað tel ég athyglisvert varðandi umrædda stjórnarsetu síðustu ár en það er að ekki virðist eiga að rannsaka sum mál sem varða verslun og viðskipti. Það er furðulegt að vita til þess að Samkeppnisstofnun hafi verið í fjársvelti. Menn hafa t.d. ekki komið sér saman um hvernig eigi að rannsaka ákveðin mál sem tengjast forustu Sjálfstfl., þá á ég við meint ólöglegt samráð í olíuviðskiptum. Það er með ólíkindum að hæstv. dómsmrh. skuli standa að því. Hann sem vill kenna sig við lög og reglu og hafa mikla sveit í kringum sig, vel þjálfaða sérsveit og kemur henni upp með miklum hraði rétt eins og þessu frumvarpi er komið í gegn með hraði. Slíkt má ekki fara í gegnum fjárlaganefnd. Nei, það verður að fara einn, tveir og þrír í gegnum þingið. Það er með ólíkindum að hins vegar skuli ekki nægir fjármunir til að halda uppi eðlilegum reglum varðandi verslun og viðskipti. Þær stofnanir eru í fjársvelti. Þessi forgangsröðun er með ólíkindum. Fyrst við erum að ræða um verslun og viðskipti og dreifða eignaraðild er vert að minnast á að það hefur komið til tals að í upphafi var ákveðið að fara út í einkavæðingu bankanna. Þá var talað um dreifða eignaraðild. Síðan gleymdist það. Menn fóru að tala um kjölfestufjárfesta. Það er athyglisvert, þegar menn fara að sjá afleiðingar þess að svo fáir eigna bankana og menn fara að sjá afleiðingar gerða sinna, að þá fara menn eins og hæstv. félmrh. að tala um græðgisvæðingu í þjóðfélaginu, þegar hann sér verk sín koma fram. Menn hafa talað um að dreifð eignaraðild að bönkunum sé nauðsynleg vegna þess að ákveðin hætta stafi af þröngu eignarhaldi, menn geti notað sér það í viðskiptum og takmarkað aðgang annarra athafnamanna að fjármagni. Þeir noti jafnvel aðstöðuna til að komast yfir fyrirtæki. Menn hafa gagnrýnt þetta, að þetta hafi einmitt gerst. Ég ætla ekki að fara nánar út í það en í þeirri umræðu gekk einn vaskur þingmaður fram og sagði að það væri engin hætta fólgin í slíkum kjölfestufjárfestum. Pétur H. Blöndal sagði í ræðu hér á þingi, með leyfi herra forseta: ,,Ef einhver banki er misnotaður á þennan hátt þá tapar eigandinn og viðskiptamennirnir flýja þann banka. Það sem við verðum því að treysta á er að það ríki samkeppni og við verðum að treysta á að Samkeppnisstofnun og þau tæki sem við höfum sett í gang til að styrkja samkeppni séu virk, þau gæti að því að menn misnoti ekki yfirgnæfandi stöðu sína á markaði. Á það verðum við að treysta að þessir bankar verði þjónustustofnanir og hætti að vera valdastofnanir.`` Í ljósi þessara orða kemur á óvart að hv. þm. Pétur H. Blöndal skuli ekki berjast af meira kappi fyrir Samkeppnisstofnun. Það er líka undarlegt að sjá það að hann leggur áherslu á að skipta upp fjölmiðlafyrirtækjum en telur í lagi að samþjöppun sé í eignaraðild að bönkunum. Það væri athyglisvert að fá skýringar á því. Að lokum ætla ég að nefna það að ég tel að okkur liggi ekkert á með þetta frumvarp. Það er sjálfsagt að fara yfir þessi mál og taka góðan tíma í það og ræða þau. Í Noregi tók þessi umræða fjögur ár. Ég legg til að þessu máli verði frestað. Það eru engin rök og engin sýnileg vá fyrir því að halda þessu máli áfram að sinni.

Herra forseti. Þarna hefurðu það, Sjálfstfl. er orðinn grjótharður og eldrauður kommúnistaflokkur. Undanfarna daga hefur efh.- og viðskn. fundað um frv. hæstv. forsrh. sem hér er til umræðu. Á morgunfundi nefndarinnar í gær lagði ég fram beiðni til formanns og nefndarmanna um að fulltrúar frá Kauphöllinni og fulltrúar frá sex lífeyrissjóðum kæmu á fund nefndarinnar og svöruðu spurningum fundarmanna. Ég taldi það rétt og grundvallaratriði að fulltrúi frá Kauphöll Íslands kæmi á fund nefndarinnar en yfirlýst markmið frumvarpsins er að tryggja dreifða eignaraðild í fjölmiðlafyrirtækjum, með öðrum orðum: stuðla að fjölbreytni á eignarhaldi í fjölmiðlarekstri. Enn fremur lagði ég til grundvallar beiðni minnar varðandi fundarþátttöku fulltrúa frá sex lífeyrissjóðum að sömu lífeyrissjóðir gætu átt alvarlega undir högg að sækja með að innheimta lögveðslausar lánakröfur sínar á hendur fyrirtækinu Norðurljós ef frv. hæstv. forsrh. næði fram að ganga. Þessari beiðni minni var svarað játandi af hálfu fundarmanna og morgunfundur settur á en þeim fundi lauk nú um klukkan 10 í morgun. Á fundinum í morgun dró til enn frekari tíðinda sem enn og aftur undirstrikar mikilvægi þess að nefndin starfi áfram að málinu. Á næsta fundi nefndarinnar munu lagaprófessorar mæta og ræða sérstaklega við nefndarmenn um þau ákvæði stjórnarskrárinnar er snúa að atvinnufrelsi og eignarréttarákvæði stjórnarskrár Íslands. Að mínu mati hefur bæði festa og ákveðni stjórnarandstæðinga í efh.- og viðskn. tryggt betri og ítarlegri efnisumfjöllun um frv. hæstv. forsrh. Á fundi nefndarinnar í morgun upplýsti fulltrúi Kauphallarinnar nefndarmenn um að líklega væru ekki lagalegar skorður fyrir skráningu fjölmiðlafyrirtækja í Kauphöll Íslands ef fjölmiðlafrumvarpið næði fram að ganga. Fulltrúi Kauphallarinnar sagði engu að síður praktískar skorður fyrir því að fjölmiðlafyrirtæki næði inn skráningu í Kauphöllina ef frv. næði fram að ganga. Í því ljósi voru nefnd þrjú atriði, með leyfi forseta: Í fyrsta lagi mun mögulegum kaupendum á hlutum í fjölmiðlafyrirtækjum fækka allverulega. Í öðru lagi munu fjölmiðlafyrirtæki eiga takmarkaðri möguleika á að stækka þar sem samlegðar- og hagræðingaráhrifum fyrirtækja í fjölmiðlarekstri eru settar miklar skorður. Í þriðja lagi munu þær pólitísku breytingar sem nú eru í sjónmáli draga úr áhuga fjárfesta á fjölmiðlagreininni. Þessar upplýsingar frá Kauphöllinni eru að mínu mati mjög athyglisverðar. Meginmarkmið forsrh., samkvæmt frv. hans, er að tryggja fjölbreytileika í eignarhaldi á fjölmiðlum, með öðrum orðum dreifða eignaraðild. Ef fyrirtæki í fjölmiðlarekstri komast á skrá í Kauphöll Íslands er jafnframt verið að tryggja sama fyrirtæki mjög dreifða eignaraðild. Því er með ólíkindum að frumvarpið endurspegli andstæðu sína með jafnafgerandi hætti án þess að stjórnarliðar hreyfi við skoðun sinni á frumvarpinu. Einnig komu fram upplýsingar á fundinum er varða veðlausar kröfur frá lífeyrissjóðum og fjármálafyrirtækjum hjá Norðurljósum. Upplýsingarnar eru trúnaðarmál en þó leyfi ég mér að segja að þær auka enn frekar á áhyggjur mínar af afleiðingum frv. ef það nær fram að ganga. Herra forseti. Allir landsmenn vita hvaða ófögnuður er hér á ferðinni. Fyrrverandi aðstoðarmaður forsrh. tilkynnti nýlega úrsögn sína úr Sjálfstfl. Skömmu síðar upplýsti sami maður íslensku þjóðina um samskiptaferli hæstv. forsrh. og forsvarsmanna fyrirtækisins Baugs. Þær upplýsingar sem þjóðinni bárust frá fyrrum aðstoðarmanni ráðherra undirstrika þau illindi sem hlaupin eru í samskipti milli æðsta ráðamanns íslensku þjóðarinnar og forsvarsmanna fyrirtækisins Baugs. Ekki er þjóðinni né þeim sem hér stendur kunnugt af hverju hæstv. forsrh. hefur horn í síðu forsvarsmanna tiltekins fyrirtækis. Þó er íslensku þjóðinni enn í fersku minni þegar hæstv. forsrh. hljóp á milli sjónvarpsstöðva og lýsti yfir andúð sinni á þeirri ætlun forsvarsmanna fyrirtækisins Baugs sem hann brigslaði um að hafa ætlað að múta sér. Hæstv. ráðherra gekk svo langt í lýsingum sínum að segja að honum hafi ekki verið svefnsamt á eftir. Samkvæmt minni vitneskju hefur hæstv. forsrh. aldrei lagt fram kæru á hendur umræddum aðilum, sem óneitanlega dregur úr trúverðugleika hæstv. ráðherra í því máli. Í raun má fullyrða að um sorglegan atburð sé að ræða í sögu þjóðarinnar. Hæstv. ráðherra hefur vegið að stolti og reisn íslensku þjóðarinnar. Eitt er fyrir þjóðkjörna fulltrúa þjóðarinnar að takast á í pólitík líðandi stundar, en hitt er vanvirðing við íslenska þjóð að nota Alþingi Íslendinga til að ná sér niðri á einstaka þjóðfélagsþegnum í íslensku atvinnulífi. Því miður hefur íslensk þjóð á einu ári upplifað alvarleg mistök eða slæman ásetning hjá helstu ráðamönnum þjóðarinnar. Hvert þjóðarhneykslið á fætur öðru hefur litið dagsins ljós á undanförnum missirum. Mér sýnist hæstv. forsrh. íslensku þjóðarinnar ekki kunna með vald að fara. Hann býr ekki yfir því siðferðisþreki sem einkenna verður sterka einstaklinga til að fara fyrir þjóðríkjum. Forsrh. okkar skortir umburðarlyndi, auðmýkt og yfirvegun. Tími hæstv. forsrh. Davíðs Oddssonar sem æðsta embættismanns íslensku þjóðarinnar er að renna sitt skeið. Hæstv. forsrh. Davíð Oddsson hefur oft og iðulega verið lofaður fyrir ákveðni sína og foringjahæfni. En góða hæfileika verður að fara vel með, herra forseti. Í minningunni má ætla að hæstv. ráðherra verði maðurinn sem lofaði sig í hástert fyrir afrek annarra manna, til að mynda afrek Jóns Baldvins Hannibalssonar, sem á heiðurinn af tilkomu EES-samningsins og þeirri framfaraþróun sem einkennt hefur verslun og viðskipti undanfarinn áratug í íslensku viðskiptalífi. Verður hans minnst sem mannsins sem alla sína valdatíð hélt sjávarútveginum, stærsta atvinnuvegi íslensku þjóðarinnar, í heljargreipum, í greipum örfárra auðmanna? Mannsins sem hafði ekki pólitískt vit á íslenskum landbúnaði og nauðsynlegum breytingum sem beðið hafa um áratug handan við hornið? Verður hans minnst sem mannsins sem á þann vafasama heiður að hin friðsama íslenska þjóð tók í fyrsta skipti í sögu lýðveldisins beinan þátt í misheppnuðu hernaðarbrölti á hendur annarri þjóð? Verður hans minnst sem mannsins sem tryggði sjálfum sér og öðrum aðalsbornum lúkur fjár með breytingum á afar umdeildu lífeyrisfrumvarpi? Verður hans minnst sem mannsins sem niðurlægði forseta íslenska lýðveldisins og notaði Alþingi Íslendinga sem risavaxinn sandkassa í einkaerjum sínum við einstaklinga úr íslensku atvinnulífi? Herra forseti. Sambankaláni til Norðurljósa, upp á 5,7 milljarða kr., er stefnt í alvarlega hættu ef frv. sem hér er til umræðu verður að lögum. Gjaldfelling skýrist af samnings\-ákvæði í umræddum lánasamningi og fjallar um gjaldfellingu skulda ef rekstrarumhverfi fjölmiða breytist með afgerandi hætti. Lánardrottnar Norðurljósa, þar með taldir lífeyrissjóðirnir, sáu til sólar með innkomu nýrra sterkra fjárfesta inn í fyrirtækið á síðasta ári, þ.e. útlit var fyrir greiðslu á skuldum fyrirtækisins til lánardrottna sinna. Ef frumvarp Davíðs Oddssonar nær fram að ganga má að líkindum búast við afskriftum hjá lífeyrissjóðum og fjármálafyrirtækjum upp á nokkra milljarða króna. Hér er um fjármuni almennings að ræða. En hæstv. forsrh. getur andað léttar í þessu ljósi en eins og frægt varð tryggði hann sjálfum sér betri lífeyriskjör í desember á síðasta ári. Í samkeppnislögum er til fyrirbrigði sem heitir ,,sameiginleg markaðsráðandi staða``. Með öðrum orðum: nokkur fyrirtæki sem sameiginlega eru markaðsráðandi á landsvísu, t.d. olíufélögin, viðskiptabankarnir, tryggingafyrirtækin o.s.frv. Það segir okkur að banki sem á veðskuldir í ljósvakamiðli sem verður gjaldþrota getur ekki tekið yfir reksturinn. Hann hefur þá 120 daga til að selja slotið sem eftir stendur. Það er óyggjandi staðreynd að bankar munu hugsa sig tvisvar, stundum þrisvar, um áður en þeir lána fyrirtækjum sem stunda rekstur ljósvakamiðla. Áhættan verður hreinlega of mikil. Markmið frumvarpsins er m.a. að stuðla að fjölbreytni í eignarhaldi á fjölmiðlum. Ljóst er að erfitt verður að stofna til reksturs ljósvakamiðils sem er fjárfrekur fyrirtækjarekstur því bankarnir verða fráhverfir lánveitingum til slíkra fyrirtækja í breyttu umhverfi. Þetta leiðir áfram til fábreytni í eignarhaldi á fjölmiðlum og snýst upp í andstæðu þess meginmarkmiðs sem frumvarpið stendur fyrir. Stjórnarliðar eru vægast sagt fátækir af gildum rökum til að réttlæta þetta undarlega frumvarp. Í þessu máli er fjölmörgum stjórnarskrárákvæðum ýtt til hliðar. Samkvæmt framgöngu stjórnarliða í þessu máli má ætla að þeim finnist ekki aðfinnsluvert að í þessu tiltekna máli megi hefta atvinnu- og tjáningarfrelsi manna. Þessi ákvæði stjórnarskrárinnar ber að vernda. Það er með engu móti skynsamlegt né boðlegt að hefja slíka þróun sem stjórnarliðar tala nú fyrir. Það er skylda þingmanna, jafnt stjórnarliða sem stjórnarandstæðinga, að standa vörð um stjórnarskrá Íslands og þar með lýðræðið. Erjur forsætisráðherra við einstakar persónur í íslensku atvinnulífi eiga ekki að ná til Alþingis með þessum hætti. Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson hefur farið stórum og sagt breytingartillögur húsbónda síns stórmerkilegar, að allir geti stundað ljósvakarekstur samkvæmt frumvarpinu, að húsbóndinn hafi af auðmýkt sinni slegið á frest gildistíma útvarpsleyfis Bylgjunnar. Hvað er að gerast í kolli hv. þingmanns? Ætlar hann þjóðinni að trúa þessu yfirvarpi sínu? Gerir hv. þm. sér ekki grein fyrir þeim vanda sem steðjar að einum stærsta vinnustað landsins? Býr hv. þm. yfir einhverri ofurbjartsýni? Lífeyrissjóðirnir sem farnir voru að sjá fram á að fá skuld sína greidda frá Norðurljósum þegar reyndir og fjársterkir kaupsýslumenn komu að fyrirtækinu á síðasta ári eru nú í stórhættu með að gríðarlegar fjárhæðir fari í afskriftir. Hér er um fjármuni almennings að ræða, lífeyrissjóðina. Telur hv. þm. að nokkur maður í þessu landi geti talið hann eða fyrrum frjálshyggjupostula og félaga hans úr Sjálfstfl. trúverðuga eftir framgöngu þeirra í þessu máli? Ég minni hv. þm. á þá staðreynd, og alla aðra þingmenn stjórnarliða, að fyrirtækið Norðurljós sem frv. húsbónda hans beinist gegn hefur aldrei misnotað stöðu sína sem markaðsráðandi fyrirtæki. Ekki nokkur einasta kæra, að því er mér er kunnugt, liggur á borði Samkeppnisstofnunar þar að lútandi. Þegar litið er til eins af eigendum Norðurljósa, fyrirtækisins Baugs, er þar að finna mann sem frá fyrstu tíð vann sig upp með eina milljón króna í vasanum. Sá maður heitir Jóhannes Jónsson. Enginn kaupsýslumaður í þessu landi gefur jafnríkulega til velferðarmála og einmitt Jóhannes Jónsson. Hann er ekki og hefur aldrei, svo mér sé kunnugt, verið á ríkisspenanum, heldur maður sem af einskærum dugnaði, framfaraþrótti og skynsemi, náði að byggja fyrirtæki sitt upp. Hann kom með nýjungar inn í íslenskri smásölu sem hafa tryggt og eflt margar fjölskyldur í þessu landi. Verslunarkeðjan Bónus er þar í fararbroddi. Hv. þingmenn Sjálfstfl., sem frá öndverðu hafa boðað frelsishyggjuna til að tryggja að frumkvöðlakraftur, framsýni og metnaður einstaklinga á borð við Jóhannes Jónsson fái sín að fullu notið öllum Íslendingum til framdráttar, hafa ákveðið að hlýða reiðikalli húsbónda síns. Varla er liðið ár af ferli þeirra á hinu háa Alþingi þegar stefna, hugsjónir og framtíðarsýn þessara ungu hv. þingmanna riðar til falls. Þetta er merki um óstyrka stjórnmálamenn sem þó hafa strax náð nokkurri hæfni í þeirri list að slá ryki í augu almennings. Herra forseti. Fyrirtækið Baugur Group er metið á 127 milljarða kr. Þar af eru skuldir fyrirtækisins 100 milljarðar kr. Það segir okkur að fyrirtækið er með eigið fé að upphæð 27 milljarða kr. miðað við núverandi vaxta- og gengisstig. Mér skilst að fjölskyldur Jóhannesar Jónssonar og Jóns Ásgeirs Jóhannessonar eigi að samanlögðu um þriðjung í Baugi Group, eða sem svarar að hreinni eign um 9 milljarða kr. Þetta er nú allur auðhringurinn sem ríkisstjórn Íslands segir þá feðga ráða yfir. Níu milljarðar er ekki nema tæpt prósent af heildareignum lífeyrissjóðanna í landinu. Þess ber að minnast, herra forseti, að einn af viðskiptabönkum okkar, sem nýlega var seldur af hæstv. ríkisstjórn til einkavina hennar, skilaði á fyrsta ársfjórðungi þessa árs hálfri þeirri upphæð sem ég nefndi, allt að 4 milljörðum kr. Herra forseti. Það má líkja því við barnslega einfeldni ef hv. þingmenn ríkisstjórnarinnar sjá ekki þá miklu hættu sem stafar af þessu frumvarpi. 

Þeir sjá hana.

Herra forseti. Ég vil þó taka fram að einn stjórnarliði, hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, fylgir stjórnarandstöðunni í þessu máli. Ég bíð í þeirri von að fleiri komi til og sjái að sér. Ef til gjaldfellingar kemur á sambankaláni til Norðurljósa er ljóst að við blasa fjöldauppsagnir. Í þessu ljósi vil ég minnast á atvinnustefnu núverandi stjórnarflokka frá síðustu alþingiskosningum. Þar var kveðið á um stórkostlega uppbyggingu á Reyðarfirði sem tryggja mundi 500 manns ný störf og bjarga heilu héraði. Heilu héraði. Í þessum samanburði sést skýrlega hversu stórt og grafalvarlegt mál er hér á ferðinni. Við getum einfaldlega ekki leyft okkur að stofna lifibrauði þúsunda manna í hættu. Ætla má að hver starfsmaður sé jafnframt fyrirvinna barna sinna. Allt þetta skal fært á altari eins manns, einstaklings svo fátækum af mannsins gildum og almennu siðferði, hæstv. forsrh. íslensku þjóðarinnar, Davíðs Oddssonar. Í samkeppnislögum er skýrt kveðið á um að starfrækja megi fyrirtæki í markaðsráðandi stöðu en aftur á móti mega slík fyrirtæki ekki misnota aðstöðu sína. Herra forseti. Hefur fyrirtækið Norðurljós misnotað aðstöðu sína? Ef svo er þá hlýtur að liggja fyrir kæra til Samkeppnisstofnunar um málið. Ef engin kæra liggur fyrir þá er ljóst að fyrirtækið er ekki að misnota stöðu sína sem markaðsráðandi fyrirtæki. Því er það með eindæmum hversu hratt á að klára jafnviðamikið mál hér á síðustu dögum þings. Engin rök er að finna hjá stjórnarliðum fyrir óeðlilegum hraða við meðferð málsins. Er nóg að hæstv. ráðherrar mæti í ræðustól kjökrandi yfir skopfrásögnum í DV? Er það nóg að hugmyndafræðingur og aðalséní Sjálfstæðisflokksins til margra ára, Hannes Hólmsteinn Gissurarson, mæti í sjónvarpssal og gagnrýni réttmæta gagnrýni íslenskra fjölmiðla á ríkisstjórnina? Herra forseti. Gagnrýni er holl í pólitík, en því miður fellur heilbrigð gagnrýni ekki í kramið hjá ráðstjórnarherrum þessa lands. Herra forseti. Sú útvarpsstöð sem ég sjálfur hlusta mest á, Útvarp Saga, á einnig undir högg að sækja. Fjórir reyndir einstaklingar úr útvarpsgeiranum tóku sig saman um að stofna til fyrirtækis utan um rekstur Útvarps Sögu. Sömu einstaklingar lögðu mikið undir, fjármuni sína og ótakmarkaða vinnu. Áður en farið var af stað settu hinir nýju eigendur sér markmið. Öll gerðu þau sér grein fyrir því að róðurinn yrði erfiður fyrstu árin, eins og gengur og gerist í rekstri nýrra fyrirtækja. Markmið fjórmenninganna var að bjóða landsmönnum upp á vandaða útvarpsdagskrá sem tryggja mundi mikla hlustun hjá almenningi. Þau gerðu sér grein fyrir því að með auknum vinsældum stöðvarinnar mundu ný tækifæri skapast fyrir fyrirtækjarekstur Útvarps Sögu. Tækifærin gætu heillað öfluga fjárfesta að fyrirtækinu en aðkoma þeirra gæti reynst fyrirtækinu happadrjúg og tryggt rekstur útvarpsstöðvarinnar í sessi um ókomin ár. Með frv. hæstv. forsrh. hefur skyndilega dregið fyrir sólu hjá þessu ágæta fyrirtæki. Atvinnufrelsi, viðskiptafrelsi og í raun hvatinn til reksturs stöðvarinnar hefur verið fótumtroðinn af hæstv. forsrh. Hver gæti framtíð Útvarps Sögu orðið ef frv. forsrh. nær ekki fram að ganga? Er mögulegt að fyrirtækið geti söðlað um og einnig hafið sjónvarpsrekstur á fréttasviði, kannski í stíl við fræga og virta kollega þeirra í Bandaríkjunum sem standa að fréttaskýringarþættinum 60 mínútur? Erfitt er að segja til um hvernig útvarpsstöðvar þróast en þó má fullyrða að ef frv. hæstv. forsrh. nær fram að ganga verður framfaraþróttur einstaklinga og fyrirtækja á fjölmiðlasviði laminn niður. Það ótrúlega er að sjálfskipaðar frelsishetjur þjóðarinnar, sjálfstæðismenn, eru hér að verki. Þessi U-beygja og sögufrægi viðsnúningur mun verða Sjálfstfl. dýrkeyptur. Fyrr átti ég von á þáltill. frá Vinstri grænum um einkavæðingu ríkissjónvarpsins. Herra forseti. Ég vil færa mál mitt að öðru fyrirtæki og öllu stærra í fjölmiðlarekstri. Fyrirtækið Norðurljós náði að styrkja rekstrargrunn sinn með aðkomu fjársterkra aðila á síðasta ári. Fyrirtækið náði m.a. að semja við sex lífeyrissjóði í landinu um greiðslu skulda sinna. Greiðslusamningar Norðurljósa við lífeyrissjóðina ná allt til ársins 2017. Gjaldföllnum vöxtum á skuldum Norðurljósa við lífeyrissjóðina var að mestu breytt í hlutabréf og eru því að andvirði á annað eða þriðja hundrað millj. kr. Allar áætlanir Norðurljósa hafa gengið upp eftir almenna uppstokkun á rekstri fyrirtækisins og innkomu nýrra fjárfesta á síðasta ári. Í frv. forsrh. er lagt til að markaðsráðandi fyrirtæki í óskyldum rekstri með heildarveltu yfir 2 milljarða á ári megi ekki eiga nema 5% í ljósvakamiðli. Herra forseti. Skoðum áhuga slíkra aðila á aðkomu í greinina undir slíkum kvöðum. Í fyrsta lagi er 5% eignarhlutur ávísun á valdaleysi í efnahagslegum eða daglegum rekstri hjá fyrirtækjum almennt. Í öðru lagi er fyrirtæki með 5% eignarhlut með afar takmarkaða möguleika á að ná inn stjórnarmanni undir slíkum kringumstæðum. Í þriðja lagi er einsýnt að fyrirtæki með 5% eignarhlut í óskráðu fyrirtæki sé með öllu að leggja fram fé sem teljast verður fé án hirðis. Til upplýsinga fyrir herra forseta bendi ég á að ljósvakafyrirtæki eitt og sér hefur ekki burði til að ná skráningu í Kauphöll Íslands. Hér endurspeglast ein af fjölmörgum þversögnum í frv. hæstv. forsrh. Það liggur í augum uppi að öflugt fjölmiðlafyrirtæki sem kemst á almennan markað, með löglega skráningu í Kauphöll Íslands, býður sjálfkrafa upp á að fjölbreytileiki verði á eignarhaldi fyrirtækisins. Með öðrum orðum: dreifð eignaraðild í réttum skilningi þess orðs. Núverandi hluthafar, stjórn og forstjóri Norðurljósa hafa ítrekað greint frá þeim markmiðum sínum að fyrirtækið fari á markað seint á næsta ári. Herra forseti. Fyrirtæki sem skráð er í Kauphöll Íslands þurfa að gangast undir mjög ströng skilyrði. Eitt þeirra skilyrða er að fyrirtæki megi ekki lúta afgerandi hömlum. Frv. hæstv. forsrh. hlekkjar rekstrarumhverfi fjölmiðlafyrirtækja svo mikið að ekki eru dæmi um aðrar eins viðskiptahömlur á eina atvinnugrein í nútímalýðræðisríkjum. Frumvarpið er æpandi illa ígrundað og ber merki haturs og hefndar á hendur einstökum aðilum í íslensku viðskiptalífi. Herra forseti. Ef þessi bastarður forsrh. nær fram að ganga er ljóst að við tekur tímabil streitu og erfiðis hjá þúsundum manna sem að fjölmiðlarekstri koma. Jafnframt munu lánardrottnar fjölmiðlafyrirtækja eiga erfitt um vik. Því er þarft að spyrja íslensku þjóðina hvort sé gáfulegra: 1. Að óbreytt frv. forsrh. nái fram að ganga með þeim afleiðingum sem hér hafa verið reifaðar í nokkra tugi klukkustunda. 2. Að staldra við, bíða með lagasetningu, ræða málið betur og fara aðrar leiðir sem tryggja munu að tillögur nefndar á vegum hæstv. menntmrh. nái fram að ganga. Skýrsla hæstv. menntmrh. og frv. hæstv. forsrh. eru tveir ólíkir hlutir. Mér þykir sorglegt að hæstv. menntmrh. skuli láta leiða sig í aðrar eins ógöngur. Ég geri ráð fyrir að að öskufalli loknu muni ráðherra viðurkenna afglöp sín, annaðhvort fyrir þjóðinni, í það minnsta fyrir sjálfum sér, en hagur þúsunda Íslendinga mun ekki batna við þau krókódílatár. Það er fróðlegt að skoða sögu Norðurljósa. Fyrirtækið hefur átt í samstarfi við fjölmörg sveitarfélög. Sveitarfélögin hafa fjárfest í sendum og tryggt umbjóðendum sínum það val að kaupa sér áskrift að dagskrá sjónvarpsstöðva Norðurljósa. Í dag hefur fyrirtækið Baugur einungis einn stjórnarmann í stjórn Norðurljósa. Í raun ætti hæstv. forsrh. að taka það sér til fyrirmyndar. Hvaða fnykur er af mannaráðningum í æðstu stöðu Ríkissjónvarpsins? Fjölmiðlarekstur Norðurljósa er undir trúverðugleika fyrirtækisins kominn. Reksturinn verður að bera sig svo endar nái saman. Ef fyrirtækið misbeitir valdi sínu kemur það strax niður á rekstri félagsins, að ógleymdu eftirlitshlutverki Samkeppnisstofnunar. Mér er ekki kunnugt um að nokkur kæra sé á borði stofnunarinnar um misbeitingu Norðurljósa á stöðu sinni á hinum íslenska fjölmiðlamarkaði. Virðulegi forseti. Ég mótmæli harðlega þessu frumvarpi og bíð í voninni um að hv. stjórnarliðar endurskoði hug sinn í þessu máli.

Frú forseti. Málið sem við fjöllum um hér fjallar um grundvallarréttindi, sjálft tjáningarfrelsið, tjáningarfrelsi sem við höfum býsna lengi litið á sem heilagan rétt hvers íbúa þessa lands. Þó hafa sumir viljað eigna sér a.m.k. seinni hluta orðsins, þ.e. frelsið, m.a. sumir þeirra sem nú fara fremstir í flokki og styðja þetta frv. Þeir hafa verið hvað drýgstir í að reyna að eigna sér þetta merka orð. Þetta hugtak hefur verið viðfangsefni mjög margra mjög lengi. Áður í umræðunni hefur hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni verið nokkuð tíðrætt um bókina Frelsið eftir John Stuart Mill. Hann hefur lesið drjúga kafla úr þeirri ágætu bók enda full ástæða til að það ágæta rit sé vel kynnt fyrir þingheimi. 

Hann var búinn að lofa að lesa hana alla.

Ég býst við að verða megi við því áður en allri umræðunni lýkur. En vegna þess að ég hef fengið upplýsingar um að hv. þm. Bjarni Benediktsson, formaður allshn., telur þörf á að málið fari aftur inn til allshn. á milli 2. og 3. umr. þá verð ég að hryggja hv. þm. Pétur H. Blöndal með því að hann fær ekki að njóta þess ágæta rits í heild við 2. umr. Hins vegar finnst mér ástæða til þess, vegna þess að hv. þm. biður um skammt, að ég lesi örlítinn kafla úr hinu ágæta riti þar sem m.a. er fjallað um skoðanir. Eins og við vitum þá tengist tjáningarfrelsið mjög því að fólk fái að hafa skoðanir og tjá þær. Ég veit að hv. þm. hefur lengst af verið þeirrar skoðunar að nauðsynlegt væri að verja það frelsi að allir fái að tjá skoðanir sínar. John Stuart Mill segir m.a., með leyfi forseta, í bókinni Frelsið: ,,En skoðanir eru ekki einkaeign. Ef skoðun er meinað að njóta sín, þá er gervallt mannkyn rænt eign sinni. Komandi kynslóðir bíða tjón ekki síður en þær, sem nú lifa, og þeir, sem öndverðir eru skoðuninni, bíða meira tjón en hinir sem aðhyllast hana. Sé skoðunin rétt, glata menn færi á að hverfa frá villu síns vegar. Sé hún röng, missa menn næstum jafnmikils, þeirrar skýrari skynjunar og fjörmeiri myndar af sannleikanum, sem birtist, þegar sönnu og lognu lýstur saman. Rétt er að hugleiða hvora þessa staðhæfinga um sig, því að hvor þeirra svarar til sérstakrar greinar rökfærslunnar. Við getum aldrei verið viss um, að skoðun, sem við viljum kveða niður, sé röng. Og jafnvel þótt við værum viss, væri bannsetning mesta böl. Fyrst er að hyggja að því, að skoðun, sem reynt er að bæla niður með valdi, getur verið rétt. Vitaskuld neita bannsetningamennirnir þessu, en þeir eru ekki óskeikulir. Þeir hafa ekki umboð til að skera úr ágreiningsmálum fyrir allt mannkyn og meina öllum meðbræðrum sínum sjálfdæmi. Þeir, sem bannfæra skoðun, af því að þeir þykjast vita, að hún sé röng, ganga að því vísu, að eigin vissa sé algild vissa. Öll bannfæring rökræðna gerir ráð fyrir óskeikulleika. Svo gamalkunn eru rökin, sem hníga að fordæmingu slíks framferðis. En þau eru ekki verri fyrir það. Þótt flestir viðurkenni skeikulleika mannsins í orði, þá taka fæstir tillit til hans á borði --- því er nú verr fyrir heilbrigða skynsemi mannkyns. Hver einasti maður veit, að honum getur skjátlast, en fáir telja nauðsynlegt að viðhafa nokkra varúð gegn skeikulleika sínum. Menn viðurkenna ekki heldur, að bjargföst skoðun þeirra kunni að vera ein af þeim villum, sem þeir játa sjálfir, að þeim geti orðið á. Einvaldar og aðrir, sem vanist hafa blindri hlýðni, hafa að jafnaði takmarkalausa trú á eigin sannfæringu í næstum hverju máli. Öðru fólki og lánsamara er stundum andæft, og það er ekki alls óvant því að hlíta leiðsögn, er það hefur á röngu að standa. Og þetta fólk hefur ekki sömu tröllatrú á öðrum skoðunum en þeim, sem ríkjandi eru í umhverfi þess eða meðal þeirra, sem það er vant að treysta. Því að sama skapi, sem maður vantreystir eigin dómgreind, setur hann oftast allt sitt traust á óskeikulleika ,,heimsins``. Og heimurinn er hverjum manni sá hluti heimsins, sem hann á við að sælda: flokkur hans, söfnuður, kirkja eða stétt. Ef heimur manns er svo víðáttumikill, að hann taki til alls föðurlandsins eða samtímans, þá liggur við, að þann mann megi telja frjálslynda og víðsýnan.`` Frú forseti. Ég hef lokið lestri mínum úr öðrum kafla Frelsisins eftir John Stuart Mill. Það var sérstaklega gert fyrir hv. þm. Pétur H. Blöndal. Ég vona að hv. þm. hafi tekið eftir því að það getur verið býsna hættulegt að festa sig svo við flokk sinn að maður heyri ekki út fyrir hann.  Frú forseti. Eins og ég sagði áðan fjallar þetta mál um grundvallarréttindi. Þess vegna er afskaplega mikilvægt að velta því fyrir sér hvernig þeir sem stýra málinu og leggja það fram hafa háttað málsmeðferðinni. Það er afskaplega athyglisvert að frv. sem hér er til umræðu var í raun ekki undirbúið á nokkurn hátt. Það var að vísu unnið í lokuðum hópi, þ.e. unnin skýrsla í lokuðum hópi sem skipaður var af menntmrh. samkvæmt vali. Að því vali fengu ekki allir aðkomu heldur valdi menntmrh. og hans helstu ráðgjafar. Þess vegna varð hópurinn ekki eins breiður og menn hefðu talið æskilegt sem stefndu að því að ná sem bestum frið um þetta mál og vildu reyna að lesa það með sem mestri sátt. Hins vegar er ljóst, eins og hér hefur komið fram, að þetta er mál sem eðlilegt er að ræða. Við hefðum kannski átt að ræða það oftar en gert hefur verið, ýmsir hlutir hafa breyst og við viljum fjalla um málið af mikilli skynsemi. Það var athyglisvert sem fram kom í ræðu hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar í gærkvöldi. Sá hv. þm. er einn af örfáum stjórnarþingmönnum sem hér hefur tjáð sig. Þess vegna var athyglisvert að hlýða á þingmann úr stjórnarflokkunum fjalla sérstaklega um þá meðhöndlun sem þetta frv. fékk í stjórnarflokkunum. Orðaval hv. þm. vakti sérstaka athygli mína, þ.e. að honum sýndist að hér væru foringjar að stytta sér leið --- foringjar að stytta sér leið. Ég held að þessi setning segi okkur ýmislegt um það sem hér er á ferðinni. Hér eru foringjar að stytta sér leið. Á undanförnum dögum höfum við hins vegar tekið eftir því að ýmsar flokksdeildir í stjórnarflokkunum hafa gert samþykktir. Hv. þm. fullyrti að þessi umræða hefði ekki átt sér stað í flokkunum. Ég get hins vegar upplýst það eða rifjað upp fyrir þingheimi að í mínum flokki, Samf., höfum við verið að ræða þetta býsna mikið og komist að ákveðinni niðurstöðu. Sú niðurstaða birtist hér í frumvarpsformi og var ætlunin með því m.a. sú að við færum í umræðu um málið og reyndum að komast að sameiginlegri niðurstöðu. En hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson sagði að hér væru foringjarnir að stytta sér leið. Það skýrir ýmislegt í þeirri málsmeðferð sem við höfum þurft að fylgjast með í þinginu. Hér ber allt að sama brunni. Foringjarnir hafa ekki tíma til þess að leyfa þá umræðu sem nauðsynleg er um þetta stóra og mikla mál. Ég hef á undanförnum vikum notið þeirrar ánægju að sitja í efh.- og viðskn. sem fékk frv. til umsagnar. Sú umræða hefur verið býsna merkileg og mjög fræðandi. Sú umræða sem þar hefur farið fram hefur upplýst málið á margan hátt. Ég hugsa að það sé helst að þakka því að í þeirri ágætu nefnd myndaðist óvæntur meiri hluti, ef við getum orðað það svo. Þar myndaðist öðruvísi meiri hluti en er í öðrum nefndum þingsins. Þess vegna hefur sú nefnd ákveðið að hætta ekki vinnu við málið hálfkarað. Þess vegna er þetta frv. þar enn til umfjöllunar, þrátt fyrir að bæði meiri hluti, sem er myndaður af stjórnarandstöðunni og af hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni, og minni hluti ...

Er hann stjórnarsinni?

Hv. þm. spyr mig einhvers sem ég get ómögulega svarað. Það er alveg augljóst mál að hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson tilheyrir Framsfl., sem stendur að þessari ríkisstjórn. Ég heyrði á ræðu hv. þm. í gærkvöldi, Kristins H. Gunnarssonar, að hann fjallaði um hvernig þessi mál kæmu að sér sem þingmanni stjórnarliðsins. Ég átta mig ekki alveg á þeim aðdróttunum sem hv. þm. kallar fram í gagnvart fjarstöddum þingmanni. Ég vænti þess að hv. þm. eigi orðastað við hv. þm. Kristin H. Gunnarsson ef hann heldur hér aftur ræðu og spyrji hann að þessu. Ég á ómögulegt með að svara slíkum spurningum um afstöðuna hjá einstökum þingmönnum í stjórnarliðinu. Það væri frekar að hv. þm. gæti uppfrætt okkur um það á eftir hvort einhver slík veila væri komin innan hans flokks. Ég trúi því að við höfum yfirleitt gleggstar upplýsingar um okkar eigin flokka. Umsögn efh.- og viðskn. hefur auðvitað á margan hátt verið sérkennileg. Ég held að skipulag og vinnubrögð sé eitthvað sem menn þurfa að velta fyrir sér í þessu samhengi. Þrjár nefndir í þinginu hafa fjallað um þetta mál. Því var vísað til allshn. og allshn. bað síðan um umsögn frá menntmn. og efh.- og viðskn. Svo sérkennilega vildi til að það virtist ekkert samráð á milli nefndanna um hvernig þetta ferli ætti að eiga sér stað. Þess vegna þurftu ýmsir gestir að koma til allra nefndanna og einnig höfðum við í efh.- og viðskn., sem fengum afar seint þetta erindi frá allshn., afar takmarkaðan tíma til að ljúka störfum. Það varð síðan niðurstaða meiri hluta nefndarinnar að sá tími væri alls ekki nægur. Eins og ég sagði áðan er málið því enn þá í vinnslu nefndarinnar. Nefndin mun væntanlega halda eitthvað áfram. A.m.k. hefur formaður nefndarinnar, hv. þm. Pétur H. Blöndal, boðað fund í fyrramálið þar sem gestir koma og áfram verður haldið með að ræða innihald þessa frv. Ástæðan fyrir því að ég nefni þetta er sú að auðvitað er ekki vel að þessu verki staðið. Það er auðvitað eðlilegt að t.d. formenn nefndanna hittist þegar svona á sér stað og skipuleggi starfið. Frú forseti. Það eru dæmi um að formenn hafi gert þetta. Ef ég man rétt var á síðasta eða næstsíðasta þingi fjallað í einum þremur þingnefndum um afar stórt og mikið mál um Vísindasjóð. Þar komu að þrjár nefndir. Þar voru málin skipulögð í samhengi og engir hnökrar þar á. Það hefði auðvitað verið hægt núna, ef þessi vinnubrögð væru eðlileg, ef það lægi ekki svona mikið á. Ef foringjarnir þyrftu ekki að stytta sér leið þá hefði verið hægt að hafa þetta með allt öðrum hætti. Þá hefði ekki þurft jafnlangar umræður og hér hafa orðið vegna þess að þá hefðu nefndirnar auðvitað getað flýtt mjög fyrir þingstörfum og farið yfir ýmis nauðsynleg álitamál. Eins og ég sagði áðan virðist sem betur fer nokkuð ljóst að þetta mál fer aftur inn til allshn. milli 2. og 3. umr. Við treystum því að þar verði vönduð vinnubrögð. Við verðum að trúa því að þannig verði að verki staðið þar til við stöndum menn að öðru. Í umfjöllun efh.- og viðskn. hefur ýmislegt komið fram. Ég ætla ekki að tína þar allt til. Ég verð þó að nefna nokkur atriði. Það hefur m.a. komið fram í ræðu eins hv. þm. stjórnarliðsins, að eitt af markmiðum þessa frv. væri m.a. að tryggja það að fjölmiðlafyrirtæki yrðu skráð á markaði, skráð í Kauphöllinni. Þetta er sérkennilegur misskilningur. Við höfum fengið inn í efh.- og viðskn. bæði frá Samtökum banka og verðbréfafyrirtækja ...

Hver sagði þetta?

Ef ég man það rétt þá var það hv. þm. Hjálmar Árnason  Okkur í efh.- og viðskn. þótti ástæða til að skoða þetta sérstaklega. Þess vegna fengum við á fund nefndarinnar í morgun forstöðumann Kauphallarinnar og hann fór yfir þetta mál. Hann hafði að vísu ekki haft tíma til að glöggva sig á öllum þáttum málsins, enda hafði verið haft samband við þá ágætu gesti okkar í gærkvöldi. Þeir höfðu því ekki mikinn tíma til að fara yfir þessa hluti en ætluðu að skoða þetta mun nánar eftir að þeir hefðu fengið að hlýða á viðhorf Samtaka banka og verðbréfafyrirtækja. Hjá forstjóra Kauphallarinnar kom hins vegar fram að það væri alveg rétt, þótt hann sæi ekki í fljótu bragði að það væru endilega lögformlega miklar hindranir í vegi þess að skrá t.d. Norðurljós í Kauphöllina, þá hefði þetta mál þær afleiðingar að það mundi minnka hugsanlegan kaupendahóp verulega frá því sem áður hafði verið. Í því sambandi má benda á að viðræður voru hafnar á milli Norðurljósa og Kauphallarinnar um að skrá Norðurljós í Kauphöllina. Af hverju skyldu Norðurljós hafa verið að velta því fyrir sér? Jú, vegna þess að þau vildu fara á markað og ákveðnir aðilar, stórir aðilar innan samsteypunnar, vildu minnka sinn hlut. Það var ætlunin að reyna að skapa svokallað almenningshlutafélag, reyna að hafa sem dreifðasta eignaraðild. Þegar við leggjum þetta saman er augljóst mál að það virðist ekki vera markmiðið með þessu frv. að dreifa eignaraðildinni, a.m.k. ekki með þessari leið. Fleira var nefnt sem yrði hindrun í þessu sambandi, m.a. að frv. gerir ráð fyrir því að takmarka mjög vöxt slíkra fyrirtækja. Samskipti við önnur fyrirtæki eru mjög takmörkuð og allri hagræðingu og samlegðaráhrifum raunverulega ýtt til hliðar. Þannig að þetta hvort tveggja dregur mjög úr ástæðum þess að skrá svona fyrirtæki í Kauphöll. Í þriðja lagi hefur það eitt að breyta lagaumhverfi þau áhrif að áhugi á greininni minnkar. Það segir sig sjálft að það gerir fyrirtækið að miklu minni söluvöru og gerir ekki praktískt lengur að setja slíkt fyrirtæki á markað. Það er augljóst mál að þeir sem styðja þetta frv. eru á móti því að svona fyrirtæki séu skráð í Kauphöll eða almennt á markaði. Maður er afar hissa á því hvert þeir ágætu herrar eru að fara. Í þessu samhengi er rétt að vekja athygli á því að einn hv. nefndarmaður í efh.- og viðskn. situr einnig í allshn. og fullyrti að öll þau vafaatriði sem upp hefðu komið í efh.- og viðskn. hefðu verið rædd í allshn. Þar af leiðandi er það frv. sem hér liggur fyrir og afleiðingar þess augljóslega meðvituð niðurstaða meiri hluta allshn. Ég ætla ekki að tíunda allar þær afleiðingar sem hér hafa verið nefndar og farið hefur verið býsna vel yfir í þessari umræðu. Eitt atriði vil ég þó nefna til viðbótar, þ.e. afleiðingar þessa frv., ef að lögum verður, gagnvart fjölmiðlun á landsbyggðinni. Það kom m.a. fram hjá forstjóra Norðurljósa, þegar hann kom sem gestur til efh.- og viðskn., að eitt af því sem þyrfti að gera, ef Norðurljós ættu að starfa áfram við þær aðstæður sem frv. skapar, er m.a. að draga verður verulega úr þjónustu við landsbyggðina, t.d. að loka öllum útsendingum til þéttbýlis með minna en 1.000 íbúa. Jafnvel, sagði forstjórinn, gæti það þýtt að stöðin yrði eingöngu að vera á höfuðborgarsvæðinu, hugsanlega væri það hið eina sem menn gætu ráðið við í breyttri mynd. Þetta er athyglisvert í samhengi við það þegar menn eru að tala um að eitt af markmiðum frumvarpsins sé að auka fjölbreytni á fjölmiðlamarkaði. Ég held að öllum sé ljóst að ef einhvers staðar er fjölbreytni á fjölmiðlamarkaði á Íslandi þá er það á höfuðborgarsvæðinu. Ágætur fræðimaður, Birgir Guðmundsson, blaðamaður en um leið kennari við Háskólann á Akureyri, hefur velt þessum hlutum töluvert fyrir sér. Hann hefur notað skemmtileg hugtök um hágróður og lággróður í þessu samhengi og telur hvort tveggja nauðsynlegt samhliða. Hann hefur bent á að víða um Evrópu hafa menn einnig verið að velta þessum hlutum fyrir sér, einmitt í samhengi við fjölbreytni í fjölmiðlum. Ljóst er að mesta hættan sem steðjar að í fjölmiðlun á Íslandi í dag, miðað við óbreytt ástand, beinist líklega að hinum staðbundnu fjölmiðlum, fjölmiðlum landsbyggðarinnar, héraðsfréttablöðum, staðarútvörpum ýmiss konar og staðarsjónvörpum sem hafa átt erfitt uppdráttar. Ef við höldum okkur við héraðsfréttablöðin, sem ég þekki hvað mest til, þá hefur stöðugt hallað á þar af þeirri einföldu ástæðu að þar hafa kostnaðarliðir þyngst, m.a. hefur dreifingarkostnaður aukist verulega á síðustu árum. Evrópuþjóðir hafa hins vegar talið slíka útgáfu svo mikilvæga að þær hafa sumar hverjar gengið svo langt að veita styrki til þessara útgáfna. Ég vil ekki ganga svo langt en ég hefði talið eðlilegt, ef menn meina eitthvað með því að máli skipti að það sé fjölbreytni á fjölmiðlamarkaði, að menn hefðu a.m.k. velt fyrir sér hvort ekki væri hægt að koma til móts við þessa fjölmiðla til að tryggja þá fjölbreytni sem nauðsynleg er. Við gætum farið nánar yfir málefni héraðsfréttablaða og ég mun væntanlega gera það síðar hér í umræðunni. En þeim málum tengist athyglisverður þáttur sem fram kom á fundi í efh.- og viðskn., þ.e. varðandi það sem segir í frumvarpinu um undanþágu til svæðisbundins hljóðvarps. Það er sérkennilegt að árið 2004 skuli menn ganga svo langt að binda sig eingöngu við hljóðvarp í þessu samhengi, en ekki útvarp, þ.e. bæði sjónvarp og hljóðvarp. Við getum tekið dæmi af stöð sem rekin hefur verið um nokkurt skeið á Akureyri og heitir Aksjón. Mér er kunnugt um að menn hafa verið að ræða ýmislegt um framtíð þeirrar stöðvar og rætt margs konar tengingar milli fjölmiðla í Norðaust. og hvernig menn gætu styrkt þá, sem því miður hafa verið að veikjast á undanförnum árum. Það er ekki hægt að sjá annað en að þetta frv., ef að lögum verður, muni koma í veg fyrir ýmsar þær hugmyndir sem þar hafa verið ræddar. Það er augljóst að þetta frv. mun a.m.k., þá er ég líklega mjög hógvær í orðalagi, skapa minni fjölbreytni í fjölmiðlun á landsbyggðinni. Ég tel hins vegar mikla hættu á því að það muni einnig draga úr fjölbreytni fjölmiðla á höfuðborgarsvæðinu. Áhrif þess munu þá ná yfir allt landið þótt augljóslega sé hættan enn meiri í smærri byggðum. Frú forseti. Hér er bersýnilega um mjög stórt mál að ræða. Það er ekkert óeðlilegt við að hér fari fram mikil umræða og að ýmsir hafi talið sig hafa fulla ástæðu til að halda langar ræður. Ég sagði hins vegar fyrr í ræðu minni að ég hefði heyrt þau gleðitíðindi að formaður allshn. teldi ástæðu til að taka þetta mál aftur inn í nefndina til frekari umfjöllunar. Við treystum því og trúum að með því megi bæta frv. eða, sem mér þætti allra best, að meiri hluti nefndarinnar áttaði sig á því að þetta frv. er ekki tækt til samþykktar og því eðlilegt að gefa okkur frí, a.m.k. fram á haustið, taka málið þá upp aftur og reyna að átta okkur á því hvernig við getum höndlað það og skapað sem mesta samstöðu um málið. Það er þó nauðsynlegt, frú forseti, áður en ég lýk máli mínu að fara örlítið yfir tvær umsagnir sem bárust efh.- og viðskn. og líklega allshn. líka. Annars vegar er það umsögn frá Samkeppnisstofnun og hins vegar frá Verslunarráði ríkisins ... Verslunarráði Íslands, fyrirgefið. Það heitir ekki Verslunarráð ríkisins en svona geta mismælin verið skemmtileg. Maður hefur náttúrlega á stundum velt því fyrir sér hvort Verslunarráðið tilheyrði a.m.k. ákveðnum þætti ríkisvaldsins. En það er ekki að sjá í þeirri umsögn sem við fengum frá Verslunarráði að þessu sinni. Frú forseti. Ég hef margsagt að ég muni reyna að stytta mál mitt eins og kostur er og mun því aðeins víkja að örfáum atriðum í umsögn Verslunarráðs. Frú forseti. Þótt ég ætli ekki að gera neinar athugasemdir við það og sé býsna ánægður með þann forseta sem nú stjórnar fundi þá hefur að vísu orðið breyting á frá því ég ákvað að lesa þennan kafla. Mér þætti vænt um það ef frú forseti gæti kannað það hvort hv. þm. Birgir Ármannsson er í húsinu.

Hv. þm. Birgir Ármannsson er staddur í húsinu og ég geri ráð fyrir að hann fylgist með ræðu hv. þm.

Frú forseti. Ég þakka fyrir og vona að svo sé. Ég tel fulla ástæðu til að hv. þm. sem hefur setið fundi með mér að undanförnu í efh.- og viðskn. fylgist sérstaklega með lestri mínum úr umsögninni frá Verslunarráði Íslands. Hér segir m.a., með leyfi forseta: ,,Verslunarráð telur að fjölmiðlafyrirtæki lúti samkeppnisreglum eins og önnur fyrirtæki. Verslunarráð furðar sig á því að eftir síauknar heimildir samkeppnisyfirvalda og ítarlegri samkeppnisreglur þá telji menn nú að þær almennu samkeppnisreglur nái ekki til fyrirtækja í fjölmiðlun. Verslunarráð telur að með frumvarpinu sé gengið miklu mun lengra en nauðsynlegt er telji menn brýnt að kveða á um eignarhald í fjölmiðlum í löggjöf.`` Hér er býsna skýrt talað, frú forseti. Síðan segir, með leyfi forseta: ,,Verslunarráð telur ekki að fjölbreytni útvarps og sjónvarps stafi ógn af eignarhaldi fyrirtækja í annars konar rekstri. Þvert á móti mætti ætla að aðkoma fyrirtækja á ýmsum sviðum að fjölmiðlun gæti leitt til meiri fjölbreytni.`` Áfram heldur Verslunarráðið, með leyfi forseta: ,,Verslunarráð telur ekki rétt að meina fyrirtækjum í markaðsráðandi stöðu þátttöku í útvarpsrekstri.`` Þá segir, með leyfi forseta, um 25% eignarhlut: ,,Verslunarráð telur þessa reglu afar íþyngjandi og takmarka mjög möguleika á einkarekstri í fjölmiðlun. Þá dregur Verslunarráð í efa að raunhæft sé að einblína svo mjög á eignarhaldið sem slíkt. ... Verslunarráð telur engin rök til þess að takmarka eignarhald á fjölmiðlum með þessum hætti.`` Um útvarpsleyfi og útgáfu dagblaða segir Verslunarráð, með leyfi forseta: ,,Verslunarráð telur að þær takmarkanir sem settar eru á möguleika fyrirtækja til að eiga bæði ljósvakamiðla og dagblöð séu óskynsamlegar og komi í veg fyrir að fyrirtæki á þessum markaði fái að þróast í samræmi við breytta tíma. Verslunarráð telur að 1. gr. frumvarpsins sé ekki til þess fallin að auka fjölbreytni á fjölmiðalmarkaði en geti hins vegar dregið úr gegnsæi eignarhalds á fjölmiðlum.`` Nokkru síðar í umsögninni segir, með leyfi forseta: ,,Verslunarráð telur að upplýsingar um afleiðingar frumvarpsins séu ófullnægjandi, bæði hvað varðar fyrirkomulag á fjölmiðlamarkaðnum og einnig hvað snertir hugsanlega skaðabótakröfu núverandi fjölmiðlafyrirtækja á hendur ríkinu.`` Frú forseti. Lokasetningin í umsögn Verslunarráðs er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Verslunarráð leggst gegn því að frumvarpið nái fram að ganga.`` Hér er býsna skýrt talað og ég hefði haldið að ýmsir hv. þingmenn stjórnarliðsins tækju örlítið meira mark á Verslunarráði Íslands en virðist vera, miðað við þær skoðanir sem fram hafa komið hjá þeim í umræðunum. Að vísu verður að hafa þann fyrirvara á að afar fáar skoðanir stjórnarliða hafa komið fram í umræðunum. Þessi stytting á leið foringjanna virðist vera allsráðandi. Það er auðvitað mjög alvarlegt fyrir Alþingi að svo skuli vera komið fyrir því að foringjarnir skuli einnig stýra og stjórna störfum þingsins og foringjarnir geti þannig stytt sér leið. Frú forseti. Ég ætla síðan að fara mjög stuttlega yfir álit Samkeppnisstofnunar. En þá vill svo til að mér kemur í hug viðtal sem ég las fyrir stuttu, sem ég rakst á í býsna skemmtilegu tímariti sem Lagakrókar heitir. Ég verð að spyrja frú forseta hvort hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson sé staddur í húsinu.

Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson mun ekki staddur í húsinu.

Frú forseti. Ég verð að taka því. Ég get ekki gert þá kröfu að hv. þm. sé hér viðstaddur en hv. þm. situr í allshn. og ég mun reyna að bæta úr fjarveru hans með því að lesa stuttlega úr þessu ágæta viðtali við hv. þm. Það er að vísu ekki alveg nýtt en það er heldur ekki mjög fornt. Mér sýnist það tæplega þriggja ára gamalt. En það kemur mér í hug þegar ég lít yfir álit Samkeppnisstofnunar. Í viðtalinu er hv. þm., sem þá er reyndar ekki orðinn þingmaður en varð það skömmu síðar, spurður hvort samkeppnislög eigi rétt á sér. Sigurður Kári Kristjánsson, núverandi hv. þm., svarar: ,,Nei. Ef aðili á markaði níðist á neytendum eða öðrum aðilum á markaði þá eiga markaðslögmálin að fá að leiðrétta slíkt en ekki eftirlitsstofnun á vegum hins opinbera.`` Áfram er spurt: ,,Hver eiga viðurlög við brotum á samkeppnislögum að vera?`` Þá svarar Sigurður Kári Kristjánsson af krafti: ,,Þar sem ég er mótfallinn samkeppnislögum þá tel ég að viðurlög eigi engin að vera. Viðurlög markaðarins eru nægilega hörð. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að samkeppnisyfirvöld hafi farið langt fram úr sjálfum sér í nýlegum málum þar sem lagðar hafa verið allt of þungar sektir á aðila á markaði sem sakaðir eru um brot á samkeppnislögum.`` Frú forseti. Hér er býsna skýrt talað og ekkert dregið af sér í svörunum. Ég verð hins vegar að segja, frú forseti, að hér finnst mér eins og ungur öfgamaður sé að tala. Við erum flest þeirrar skoðunar að nauðsynlegt sé að hafa eitthvert eftirlit á markaði. En það er oft þannig með öfgamenn að þeir virðast sveiflast öfganna á milli. Ég held að hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson hafi sveiflast öfganna á milli í þessu máli. Nú er hv. þm. orðinn bannmaður, bannmaður númer eitt, tvö og þrjú. Fyrir nokkrum árum síðan átti markaðurinn að sjá um allt en nú þarf að hafa vit fyrir markaðnum á ansi harkalegan hátt, þannig að afleiðingarnar eru ekki einu sinni fyrirséðar. Frú forseti. Ég ætlaði að lesa úr umsögn Samkeppnisstofnunar. Ég held að ég stytti það enn frekar. Ég hafði lofað því að reyna að vera stuttorður og hef lagt mig fram um það. Ég ætla því að ljúka ræðu minni með tilvitnun í Samkeppnisstofnun og láta eingöngu eina tilvitnun duga. Þá skulum við bera niður þar sem Samkeppnisstofnun fjallar um bann við að fyrirtæki tengt útgefanda dagblaðs sé veitt útvarpsleyfi. En um það segir í umsögninni, með leyfi forseta: ,,Samkeppnisstofnun fær ekki séð að svo afdráttarlaus aðgreining eignarhalds á útgáfu dagblaðs annars vegar og fyrirtækis með útvarpsleyfi hins vegar sé nauðsynleg til að tryggja markmið frv. Ná megi markmiðinu með vægari hömlum, svo sem því að óheimilt sé að veita fyrirtæki útvarpsleyfi sem lýtur virkum yfirráðum aðila sem hefur/hafa jafnframt virk yfirráð í útgefanda dagblaðs. Með óbreyttu orðalagi felast í ákvæði frv. aðgangshindranir að markaði sem að mati Samkeppnisstofnunar fara gegn markmiði samkeppnislaga.`` Frú forseti. Það má segja að þetta sé gegnumgangandi í umsögn Samkeppnisstofnunar, að frv. sem hér liggur fyrir gangi gegn markmiðum samkeppnislaga. Þannig er að ýmsu að hyggja í þessu máli en í trausti þess að allshn. muni sinna frv. af vandvirkni milli 2. og 3. umr. þá læt ég máli mínu lokið.

Frú forseti. Ég þakka forseta fyrir að leyfa mér að komast í andsvar, sem sumir þingmenn virðast vera á móti. Ég þakka hv. þm. fyrir að hafa lesið úr Frelsinu. Það er alltaf góð lesning. Ég vil spyrja hv. þm. hvað hann telji að John Stuart Mill hefði sagt um það að einn aðili ætti alla fjölmiðla. Ef einn aðili ætti alla fjölmiðla, sem eru þó mikilvægasti þátturinn í að koma skoðunum sínum á framfæri, mundi það samrýmast frelsinu, ef einn aðili ætti alla fjölmiðlana? Síðan er önnur spurning. Hv. þm. vitnaði í hv. þm. Kristin H. Gunnarsson sem fyllir nýjan meiri hluta í efh.- og viðskn. Hann vitnaði í ræðu hans. Kristinn H. Gunnarsson sagði í gær að ríkir menn hefðu líka tjáningarfrelsi. Spurning mín til hv. þm. er eftirfarandi: Telur hann að ríkir menn, sem eru mjög ríkir, megi kaupa sér tjáningarfrelsi með því að kaupa upp alla fjölmiðlana? Væri tjáningarfrelsi þeirra ekki þar með farið að ganga á frelsi annarra? Síðan vildi ég spyrja hv. þm. um það sem hann segir varðandi ritstjórnarfrelsi, þar sem ritstjórinn á að vera óháður eigandanum: Hvernig fer það saman við það að ríkir menn hafi líka tjáningarfrelsi, ef sú skyldi vera niðurstaðan? Gætu menn þá ekki keypt fjölmiðil, átt hann og komið skoðunum sínum á framfæri þar og eingöngu þeim? Þá vildi ég spyrja hv. þm. í fjórða lagi: Ein lausn fjölmiðlanefndarinnar var að styrkja RÚV, að vegna þess að ríkir menn dæla inn peningum til að kaupa sér áhrif og skoðanamyndun þá eigi að styrkja RÚV sem málpípu ríkisins á móti. Er það í samræmi við frelsið, að tveir aðilar keppist um að kaupa sér skoðanir? Svo vildi ég spyrja hv. þm. í lokin: Í SPRON-málinu þá greiddi Samfylkingin atkvæði með miklum hraða og sértækum lögum og snerist 180° miðað við núverandi stefnu. Er hv. þm. sáttur við það?

Frú forseti. Það er ánægjulegt að hv. þm. hefur fylgst með ræðu minni og meðtekið ýmislegt. Hins vegar er ljóst að hv. þm. hefur, eins og við þekkjum, verið gjarn á að misskilja hluti. Það er ljóst, miðað við fyrstu spurningu hans, að hann er víðs fjarri því sem ég var að fjalla um, þ.e. ef einn aðili, ef ég hef heyrt rétt, ætti alla fjölmiðla, og hvort ég teldi að John Stuart Mill hefði verið sáttur við það. Ég held að hann hefði ósköp einfaldlega svarað því neitandi, sem ég geri líka. Það getur nú ekki verið ætlunarverk nokkurs manns að fjölmiðlar verði allir í eigu einhvers eins. En við sjáum líka að það er brugðist við því ef hætta er á slíku. Við þekkjum nokkur dæmi um það frá Ítalíu. Þótt forsætisráðherra þess lands hafi ekki átt alla fjölmiðla þar þá var nú býsna langt gengið í þeim efnum. Menn hafa auðvitað brugðist við því og samkeppnislög okkar mundu væntanlega bregðast við því. Ef þau geta það ekki þá þyrftum við væntanlega að gera á þeim einhverjar breytingar. Ég vona að hv. þm. sé sammála mér um að það væri afar óæskilegt ef einhver einn aðili ætti alla fjölmiðla. Það væri alveg skelfilegur hlutur. Í því væri mikil hætta fólgin og hugsanlega hægt að gera alls konar hluti. Ég heyrði að hv. þm. var með fremur undarlegan málflutning um Ríkisútvarpið. Hann hefur nálgast þá stofnun á annan hátt en flestir aðrir þótt hann hafi eignast einhverja bandamenn í því efni á þessum vetri, sem væntanlega eru nú búnir að skipta um skoðun miðað við hvernig þeir tala um önnur mál. Ríkisútvarpinu er ætlað, hv. þm., að tryggja ákveðinn fjölbreytileika. Ég held að staða Ríkisútvarpsins sé mikilvæg í því tilliti. Eitt mikilvægasta hlutverk Ríkisútvarpsins er að tryggja ákveðinn fjölbreytileika á fjölmiðlamarkaðnum. Þess vegna hefur verið svolítið ánægjulegt að sjá að einkastöðvar hafa náð að vaxa við hliðina á Ríkisútvarpinu. Hins vegar má velta því fyrir sér hver sú samsuða er og ég er tilbúinn til þess að fara í þá umræðu með hv. þm. á öðrum nótum en hv. þm. hefur yfirleitt fjallað um þau mál.

Frú forseti. Það getur vel verið að ég sé heimskur og skilji ekki hv. þm. eða misskilji hann. Það getur vel verið að umræða mín um RÚV sé undarleg en ég ætla að biðja hv. þm. að hlífa mér við því að tala svona til mín. Hann getur verið kurteis og sagt að ég hafi aðra skoðun á þessu. En að segja að ég misskilji hlutina og umræða mín um RÚV sé undarleg, ég vil helst ekki heyra talað þannig niður til mín. Það hefur gerst á fjölmiðlamarkaði á Íslandi að einn aðili keypti mjög stóra samsteypu í nóvember. Hann átti fyrir fyrirtæki á sviðinu og þróunin er óskaplega hröð.

Hann keypti ekki 40% heldur innan við 30%.

Hann keypti mjög stóran hlut í þeim fjölmiðlum og mikil áhrif, mikil skoðanamyndandi áhrif. 

Það er alveg öfugt.

Þannig mun það væntanlega gerast að Skjár 1 leggi upp laupana innan eins eða tveggja ára og þróunin er mjög hröð. Mjög hröð. 
             Nú er spurningin, frú forseti, til hv. þm.: Telur hann að þetta sé allt í lagi? Telur hann að upp gæti komið staða eins og á Ítalíu með Berlusconi, að aðili geti keypt svo mikil og skoðanamyndandi áhrif í fjölmiðlum? Segjum að honum takist enn betur upp og kæmi Morgunblaðinu á kné o.s.frv. Telur hann að ef sá aðili kæmist til valda í ríkisstjórn með einhverjum hætti, í gegnum ákveðinn flokk sem hann styrkti, réði RÚV líka? Hver væri staðan þá?

Frú forseti. Ég nota kannski orðið ,,undarlegt`` eitthvað öðruvísi en hv. þm. En það hvarflaði ekki að mér að þótt ég segði að umræða hv. þm. um einhver ákveðin mál væri undarleg þá væri ég að fjalla um persónu hans. Ég er að fjalla um skoðun hans.

Þú sagðist hafa misskilið mig.

Já, misskilið. En það gat alveg eins verið að ég hefði verið eitthvað óskýr. Ég vildi reyna að leiðrétta það og það tengdist ekki persónu hv. þm., þannig að allur vafi sé tekinn af um það. Ég hélt ég hefði nú með tilvitnun í Frelsið farið þannig með málið að það væri augljóst hvaða skoðun ég hefði á skoðunum annarra þótt þeir séu ekki sammála mér. Ég held að við þurfum ekki að eyða meiri tíma í það. Hins vegar var þetta merkilegt andsvar hjá hv. þm. Ég heyrði að hv. þm. hafði annan skilning á viðtali við forsvarsmann Skjás 1 en þann sem ég hafði. Ég skildi það þannig, eftir því sem sá ágæti maður sagði í morgunfréttum í gær, að það væri í raun og veru Baugur sem búinn væri að pína niður auglýsingaverð í gegnum Ríkisútvarpið, vegna stærðar sinnar væntanlega, að hann væri á 50% afslætti hjá Ríkisútvarpinu og þess vegna stæði Skjár 1 svona illa. Ég tók eftir því að hv. þm. sagði að framkvæmdastjóri Skjás 1 hefði talað um það að hann gæti lifað við óbreytt ástand í eitt til tvö ár. Bíddu nú við. Er hér komin skýring á stuðningi hv. þm. við hið undarlega frumvarp, svo ég noti nú það orð aftur, að það sé sérstök væntumþykja í garð eins fyrirtækis og þá megi fórna öðru?  Hv. þm., við eigum ekki að leyfa foringjunum að stytta sér stöðugt leið.

Hæstv. forseti. Síðustu orðaskiptin um Skjá 1 vöktu athygli mína. Ég hlustaði á viðtal við forsvarsmann þess fyrirtækis. Hann bar sig mjög illa undan samkeppninni á þessum markaði. Hann minnti mig dálítið mikið á kaupmennina á horninu sem kvörtuðu fyrir nokkrum árum yfir því að samkeppnin við stóru fyrirtækin á markaðnum hefði farið illa með þá. En straumur tímans verður ekki stöðvaður í þessu. Samkeppnisþjóðfélagið er óvægið. Skjár 1 hefur sjálfur tekið þátt í þessari samkeppni. Skemmst er að minnast þess að þar voru þeir ekki blankari en svo að þeir spenntu upp verðið á því að fá að senda út knattspyrnukeppni. Aðrar stöðvar halda því fram að það sé ekki nokkur grundvöllur fyrir því verði. Það er því umhugsunarefni hvort taka eigi allt of mikið mark á því í þessari umræðu þegar kvartað er undan samkeppni á markaðnum. Ég hélt aðra ræðu hér fyrr og ætla ekki að hafa ræðu mína núna mjög langa. Mig langar í upphafi að segja það að siglingin á hæstv. forsrh. í þessu máli hefur minnt mig dálítið á sögu sem ég las einu sinni um hvíta hvalinn, Moby Dick. Mér finnst sem þessi sigling hafi hafist einn bolludaginn og hef sagt það áður. Það var þannig með skipstjórann í sögunni af Moby Dick að hann var hvalveiðimaður og ætlaði að drepa hval. Hann lenti í návígi við hvalinn og svo illa vildi til að hvalurinn slapp en hafði áður bitið fótinn af skipstjóranum. Þetta var mikill missir fyrir skipstjórann og einhvern veginn þá gat hann aldrei gleymt þessu. Hann fylltist miklum hefndarhug og sigldi með áhöfn sinni um heimsins höf og elti hvalinn. Áhöfnin var pískuð áfram í þessum eltingarleik við hvalinn og hefndarhug skipstjórans, allt þar til þeir komust í færi við hvalinn. En viðureignin endaði þannig að skip og skipstjóri týndust í hafið. Ekki ætla ég að spá þessari siglingu því sama. En mér finnst einhvern veginn að leiðangurinn sem hér er farinn og náð hefur alla leið inn á Alþingi beri meiri svip af hefndarhug en hollt getur verið. Mig langar að fara yfir nokkur atriði í þessu frv. og útvarpslögin, þ.e. 6. gr. útvarpslaga, eins og hún virkar að mínu viti eftir að búið er að breyta henni með þeim hætti sem hér er til stofnað. Í 1. málsgr. 6. gr. laganna segir: ,,Til útvarps, sem á uppruna sinn hér á landi, þarf leyfi útvarpsréttarnefndar, nema annað sé sérstaklega ákveðið í lögum, sbr. lög um Ríkisútvarpið.`` Þetta þýðir að reglurnar sem við erum að tala um gilda einungis um dagskrá eða útvarp sem á uppruna sinn hér á landi. Það hefur svo komið fram í þessum umræðum og verið dregið vel fram að hér er á boðstólum gífurlega mikið af efni, margar sjónvarpsstöðvar sendar út, sem þessi ákvæði heyra ekki undir. Þannig að við erum einungis að fást við þann lista hluta af því sjónvarpsefni sem fólk getur haft aðgang að á Íslandi núna og mun verða ennþá meira í framtíðinni, með þeim lögum sem hér er talað um að setja. Í greininni, eins og meiri hluti allshn. vill hafa hana eftir að hafa fjallað um málið, stendur: ,,Óheimilt er að veita leyfi til útvarps til fyrirtækis sem hefur að meginmarkmiði rekstur sem er óskyldur fjölmiðlarekstri.`` Það kom fram í skilgreiningu í skýringunum með sjálfu frumvarpinu, að mig minnir, að þar væri um að ræða fyrirtæki sem hefði sem svaraði til meira en 50% umfangs síns í öðru en fjölmiðlarekstri, að þá ætti það ekki kost á að fá útvarpsleyfi. Ég skil það svo að fyrirtæki sem hafa útvarpsleyfi verði þá að gæta þess að vera ekki í starfsemi sem verður meiri en 50% að heildarumfanginu hjá viðkomandi fyrirtæki. Allshn. breytti þessari 1. gr. lagafrumvarpsins, eða gerir tillögu um það, með þeim hætti að fyrirtæki í markaðsráðandi stöðu sem séu undir tveimur milljörðum í veltu skuli geta fengið útvarpsleyfi. Skilgreiningin á því hvernig veltan er reiknuð er, með leyfi forseta: ,,Telja skal með veltu móður- og dótturfyrirtækja fyrirtækja innan sömu fyrirtækjasamstæðu og fyrirtækja sem markaðsráðandi fyrirtækið eða fyrirtækjasamstæðan hefur bein eða óbein yfirráð yfir.`` Hér er sem sagt allt talið, eða hvað? Ég lít svo á. Líka eign í sjálfum fjölmiðlinum. Ég get ekki lesið annað úr þessu orðalagi en að um það sé að ræða. Hafi menn lesið þetta þannig að 2 milljarða kr. velta liggi til grundvallar þá skreppur saman sá fyrirtækjahópur sem getur átt í fjölmiðlum, t.d. ef við segjum að um sé að ræða fjögur fyrirtæki, sem fæst geta verið eigendur að fjölmiðli. Það er augljóst að með því að leggja veltu fjölmiðlafyrirtækisins við aðra veltu fyrirtækisins verður ekki um að ræða 2 milljarða kr., eftir að fyrirtækið hefur tekið þátt í rekstri fjölmiðilsins, nema taka þá veltu með í reikninginn. Ef við t.d. hugsum okkur umfang Norðurljósa, sem eru 6 milljarðar kr. eða svo, þá mundu fyrirtækin fjögur sem eignuðust Norðurljós ekki mega hafa hærri veltu en 600 millj. kr. eða eitthvað svoleiðis. Við erum þá að útiloka frá eignarhaldi á fjölmiðlum öll fyrirtæki sem hafa eignarhlut fram yfir einhverjar svona tölur, eftir því hvaða virði er í viðkomandi fjölmiðli. Ég er ekki viss um að menn hafi áttað sig á þessu. Ég tel að með því að þessi ákvæði hafi þá afleiðingu að fyrirtæki sem velta 500--600 millj. kr. á ári og þar fyrir neðan geti ekki tekið þátt í fjármögnun svona fyrirtækis að neinu marki þá séum við að þrengja þennan hóp og fækka mjög þeim aðilum sem lagt geta fé í fjölmiðlafyrirtæki. Þeir verða smærri og ólíklegri til að vilja taka þátt í þessum rekstri. Einnig vegna þess skerðingarákvæðis sem þarna er, þ.e. að þau fyrirtæki mega ekki hafa annað að aðalmarkmiði en að reka fjölmiðilinn. Þau geta ekki sett áhættufé í fjölmiðlarekstur með sama hætti og fyrirtæki eru að gera heldur verða þau að hafa fjölmiðlarekstur að aðalmarkmiði. Annað umfang má ekki fara yfir 50% markið. Að mínu viti er þrenging af þessu tagi mjög alvarleg. Ég hef áður fjallað um prentfrelsið í tengslum við þetta mál. Hér stendur: ,,Jafnframt er óheimilt að veita fyrirtæki útvarpsleyfi ef það eða fyrirtæki í sömu fyrirtækjasamstæðu er útgefandi dagblaðs, á hlut í útgefanda dagblaðs eða það er að hluta eða öllu leyti í eigu slíks fyrirtækis eða fyrirtækjasamstæðu.`` Þetta hef ég kallað brot á prentfrelsinu og nota gömlu skilgreininguna sem menn notuðu hér áður. Í stjórnarskrá lýðveldisins, áður en hún var endurskoðuð árið 1995, var í 72. gr. stjórnarskrárinnar talað um prentfrelsi. Sú grein var svona, með leyfi forseta: ,,Hver maður á rétt á að láta í ljós hugsanir sínar á prenti; þó verður hann að ábyrgjast þær fyrir dómi. Ritskoðun og aðrar tálmanir fyrir prentfrelsi má aldrei í lög leiða.`` Þegar stjórnarskráin var endurskoðuð var þessu ákvæði breytt. Nú er ekki talað um prentfrelsi þar en því var ekki breytt með það í huga að rýra rétt manna til þess að gefa út á prenti heldur til að það væri ljóst að um væri að ræða réttindi manna til að setja hugsanir sínar fram, ekki bara á prenti, heldur með öllum hætti. Nú lítur ákvæðið sem er í stjórnarskránni þannig út, hæstv. forseti: ,,Allir eru frjálsir skoðana sinna og sannfæringar. Hver maður á rétt á að láta í ljós hugsanir sínar, en ábyrgjast verður hann þær fyrir dómi. Ritskoðun og aðrar sambærilegar tálmanir á tjáningarfrelsi má aldrei í lög leiða.`` Svona er ákvæðið orðað núna í stjórnarskránni. Ég tel að þetta orðalag sé ekki síður skýrt og ákveðið en það var í hinni eldri útgáfu stjórnarskrárinnar. Það er ljóst í mínum huga að með því að setja í lög það sem hér stendur til munu einhverjir, í þessu tilfelli fyrirtæki sem reka fjölmiðla, ekki hafa rétt til að gefa út blöð. Með því eru þau réttindi tekin frá þeim sem getið er um í stjórnarskránni. Það er gert með því að hegna fyrirtækjunum með því að taka af þeim útvarpsleyfið ef þau fara að gefa út blöð. Við getum séð fyrir okkur hvaða ferill kemur upp. Fyrirtæki sem eiga fjölmiðil gefa út blað, því að ekki þarf til þess neitt leyfi, útvarpsréttarnefnd tekur af þeim leyfið til að útvarpa á grundvelli þessa ákvæðis sem hér er sett fram og á að verða að lögum. Í kjölfarið fara fram málaferli sem að mínu viti geta ekki leitt til annars, á grundvelli 73. gr. stjórnarskrárinnar, en að það verði gert ómerkt sem menn ætla að gera. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að tala meira um þetta. Það er annað sem mig langar að fjalla um í þessari ræðu minni. Núna stendur í útvarpslögunum: ,,Útvarpsréttarnefnd getur veitt lögaðilum og einstaklingum tímabundið leyfi til útvarps.`` Það er sem sagt ljóst að tvenns konar aðilar geta fengið leyfi, annars vegar einstaklingar og hins vegar fyrirtæki. Lagatextinn sem hér liggur fyrir fjallar eingöngu um fyrirtæki. Allar skorðurnar sem settar eru í frv. sem hér liggur fyrir snúast þess vegna um fyrirtæki. Vegna þess að það stendur í útvarpslögum að hægt sé að veita lögaðilum og einstaklingum leyfi til útvarps þá er að mínu viti augljóst, samkvæmt þessum lagabókstaf, að ákvæðin í frumvarpinu beinast ekki að einstaklingum. Þar er hvergi talað um einstaklingana. Í útvarpslögum er hins vegar ákvæði um að einstaklingar geti fengið útvarpsleyfi. Að mínu viti er þetta mikið umhugsunarefni af ýmsum ástæðum. Í fyrsta lagi vegna þess að reglurnar sem hér stendur til að setja þrengja mjög að því að fyrirtæki geti fengið útvarpsleyfi, eins og ég lýsti áðan. Á hinn bóginn er yfirlýstur tilgangur þeirra sem tala fyrir því máli sem hér er á dagskrá sá að koma í veg fyrir samþjöppun, eignasamþjöppun og einsleitni á þessum markaði. Þeir hafa talað um að setja skorður við eign fyrirtækja í fjölmiðlum. Það er sem sagt þannig að ef einstaklingur ákveður að nota nafn sitt til að eiga fjölmiðil, hefur til þess afl og hefur allar eigur sínar á eigin nafni og rekstur sem hann hefur með höndum, þá má hann eiga 100% í fjölmiðli. Þá gilda ekki heldur um hann þau ákvæði sem ég fór yfir áðan, sem ég tel brjóta gegn prentfrelsinu. Það er ekki heldur talað um að einstaklingum sé bannað að eiga dagblöðin. Velkomin á markaðinn Murdoch Íslands. Þeir sem eiga fjármuni á eigin nafni og kaupa fjölmiðla á Íslandi mega, ef þeir reka allt sitt í eigin nafni og ekki undir fyrirtækisheiti, eignast alla fjölmiðla sem tiltækir eru á markaðnum og gefa út öll blöð sem þeim sýnist. Ég held því ekki fram að þetta sé nú heppilegt en ég held því fram að það geti ekki verið að þeir sem bera fram þetta frv. hafi viljað slíkt ástand. Þess vegna er ástæða til að spyrja um með hvaða hætti menn fjölluðu um þetta og hvernig þeir komust að þeirri niðurstöðu að þetta gæti allt saman staðist. Með því að lesa frv. hef ég komist að þessari niðurstöðu. Það kann vel að vera að menn hafi við þessu svör, þá verð ég sjálfsagt leiðréttur. Hæstv. forsrh. leiðrétti mig við 1. umr. málsins vegna þess að ég hafði við lestur frv. komist að þeirri niðurstöðu að þessar reglur hlytu að þurfa að gilda fyrir alla, líka einstaklingana, og einstaklingar gætu þess vegna ekki fengið útvarpsleyfi vegna þess að þeir væru þar með komnir undir aðrar reglur en þarna er talað um. Ég hélt þessu fram í ræðu minni en var leiðréttur af hæstv. forsrh. og hef því ekki ástæðu til að ætla að sú niðurstaða sem ég hef nú komist að sé röng. Hæstv. forseti. Til viðbótar ætlaði ég að tala um það að mér finnst að við þurfum mjög langa og ítarlega umræðu um fjölmiðlun á Íslandi og aðgang að henni, í samhengi við nútímann. Við höfum á markaðnum fjölmargar íslenskar sjónvarps- og útvarpsstöðvar en enn þá fleiri erlendar sjónvarps- og útvarpsstöðvar. Engri af þeim reglum sem hér er um fjallað er ætlað að taka neitt á því. Ég er ekki að leggja til að það verði gert en legg hins vegar til að menn fari yfir þessi mál með það í huga að reyna að átta sig á því hvort hér sé ekki um að ræða fortíðarhugsun sem verði bókstaflega spaugileg innan skamms tíma. Nútíminn er óumflýjanlegur. Aðgangur manna á Íslandi, án hamla, að mörgum rásum og sjónvarpsrásum sem fer fjölgandi er svo mikill að boðvaldsreglur á útsendingar íslenskra fyrirtækja verða undarlegar í því ljósi. Eins og ég sagði, hæstv. forseti, þá er ég búinn að fara yfir málin í fyrri ræðu minni og vísa til þess sem ég hef sagt þar. Ég ætla ekki að endurtaka það hér. Í lokin langar mig að segja að viðbrögð almennings við þessu frv. hafa verið mikil. Að mínu viti eru þau til komin af einni meginástæðu. Það er vegna þess að fólkið í landinu lítur þannig á að starfsemi bæði sjónvarps og útvarps Norðurljósa sé þjónusta sem það vill hafa. Fólk hafði áhyggjur af þessari þjónustu fyrir stuttu, að þetta fyrirtæki mundi velta um koll og að á markaðnum yrði ekki stöð í sambærilegum gæðaflokki og stærð og Norðurljós hafa verið. Þegar í ljós kom að fjárhagslega sterkur aðili vildi hjálpa til við að rétta þetta fyrirtæki við og setja síðan á markað, eins og síðar kom fram, urðu menn því fegnir. Þegar menn sáu að það virtist ætla að takast var mönnum létt. En þegar ríkisstjórnin mætti til leiks með þetta frv., sem við höfum hér til umræðu, þá fengu menn áfall. Það hefur ekki verið hægt að skýra með neinum skynsamlegum hætti í sölum Alþingis að við geti tekið fyrirtæki sem hefur fjárhagslega burði, undir þeim leikreglum sem hæstv. ríkisstjórn ætlar að setja á með frv.

Hæstv. forseti. Ég var ósammála ýmsu í ræðu hv. þm. Jóhanns Ársælssonar en læt mér nægja að gera sérstakar athugasemdir við eitt atriði. Ég held að í því hafi falist ákveðinn misskilningur á frv. Hann lagði út af, ef ég skildi hv. þm. rétt, því að engar hömlur væru á því hvað einstaklingur gæti átt í ljósvakamiðlum miðað við frumvarpstextann. Hann vísað til orða í a-lið 1. gr. þar sem segir: ,,Óheimilt er að veita leyfi til útvarps til fyrirtækis sem hefur að meginmarkmiði rekstur sem er óskyldur fjölmiðlarekstri`` o.s.frv., en alltaf er talað um fyrirtæki í greininni. Það sem kann að valda þessum misskilningi er að notað er orðið ,,fyrirtæki``, enda vísar það ekki til manna í venjulegu tali. Hins vegar segir um þetta í athugasemdum við einstakar greinar frv.: ,,Hugtakið fyrirtæki er hér notað í sömu merkingu og í samkeppnislögum þar sem það tekur til einstaklinga, félaga, opinberra aðila og annarra, sem stunda atvinnurekstur, sbr. 4. gr. laga nr. 8/1993.`` Þetta þýðir að ef einstaklingur, t.d. eins og Murdoch af því hv. þm. nefndi hann sérstaklega, sem er auðmaður vill eiga fjölmiðla þá telst hann fyrirtæki í skilningi þessa frv. Ég held að það vandamál sem hv. þm. vísaði til sé ekki fyrir hendi miðað við frumvarpstextann.

Hæstv. forseti. Ég hélt þetta líka og hélt þessu fram við 1. umr. en hæstv. forsrh. leiðrétti mig þá. Ég nefndi að það væri ekki hægt að úthluta einstaklingi útvarpsleyfi ef skilja ætti textann svona. Hæstv. forsrh. leiðrétti mig og ég tók það gilt. Ég verð að segja að það hefði þurft að laga textann meira. Í útvarpslögunum, 2. mgr. 6. gr. útvarpslaga, stendur áfram að einstaklingum og fyrirtækjum sé hægt að úthluta útvarpsleyfi. Þá liggur það fyrir, ef þessi skilningur er uppi, að forsrh. hefur misskilið þetta. Þar með er ljóst að enginn einstaklingur getur fengið úthlutað útvarpsleyfi vegna þess að það geta ekki minna en fjórir fengið úthlutað útvarpsleyfi. Ég tel þess vegna að hv. þm. þurfi að setjast niður með hæstv. forsrh. og lesa þetta fyrir hann.

Virðulegi forseti. Ég held að þetta sé ekki vandamál. Í þessu sambandi erum við auðvitað að tala um einstakling í atvinnurekstri, sem telst fyrirtæki í skilningi orða samkeppnislaga. Þannig er þetta í raun ekkert vandamál. Það sem hv. þm. var að vísa til í ræðu sinni voru auðmenn sem reka í eigin nafni ljósvakamiðla í atvinnuskyni. Ég held því að það dæmi sem hv. þm. Jóhann Ársælsson vísaði til í ræðu sinni eigi á engan hátt við í því sambandi sem hann ræddi það.

Hæstv. forseti. Það er ekki útilokað að viðkomandi einstaklingar reki fyrirtæki. Það hafa menn gert á Íslandi í sínu nafni. Í útvarpslögunum, eftir að þessar breytingar hafa komið fram, stendur skýrt og greinilega að einstaklingar geti fengið úthlutað útvarpsleyfi. Verði sá skilningur sem hv. þm. talar hér fyrir ofan á þá skil ég ekki hvers vegna menn breyta ekki orðalaginu í útvarpslögunum. Þetta hlýtur a.m.k. að verða umhugsunarefni. Þegar sjálfur hæstv. forsrh. hefur haldið því fram að skilja beri ákvæðið þannig að einstaklingar geti fengið úthlutað útvarpsleyfi þá tel ég að menn ættu að setjast niður í allshn. og fara yfir þetta atriði málsins, hvort þetta gengur. Ákvæðið er þannig í lagatextanum að einstaklingur getur ella ekki fengið útvarpsleyfi, vegna þess að það eru að lágmarki fjórir sem geta staðið að fyrirtæki í fjölmiðlarekstri.

Frú forseti. Í fyrri ræðu minni fór ég yfir frumvarpið og nefndarálit minni hluta allshn. Eins minntist ég á till. til þál. um könnun á starfsumgjörð fjölmiðla sem hv. þm. Álfheiður Ingadóttir, varamaður Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, var fyrsti flutningsmaður að. Sú tillaga var lögð fram fyrir síðustu áramót og hún sýnir glöggt að við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði höfum haft ákveðið frumkvæði við að koma að þeirri hugmynd að skoða þurfi starfsumgjörð fjölmiðla. Við höfum haft áhyggjur af þeirri þróun sem orðið hefur á mjög skömmum tíma, m.a. því hvernig eignarhaldið hefur þjappast saman. Í því felst engin áfellisdómur á þá sem reka þá fjölmiðla í dag en það er betra að byrgja brunninn áður en barnið fellur ofan í hann. Við getum litið til þess sem hefur gerst í öðrum löndum --- Ítalía er frægt dæmi --- þegar lagaumhverfið hefur boðið upp á að eignarhald á fjölmiðlum færist á fáar hendur eða til aðila sem hafa verið markaðsráðandi á öðrum sviðum. Miðað við þróunina hjá okkur, bæði á fjölmiðlamarkaðnum, í smávöruverslun, í heildsölu og víðar þar sem rekstraraðilar verða stærri og sterkari og öflugri, stundum til góðs og stundum ekki, þá verðum við að vera vakandi og skoða þetta umhverfi vandlega. Er þetta það sem við viljum? Viljum við að hugsanlega verði hér innan skamms tíma Ríkisútvarpið, vonandi kemur ekki til þess að það verði einkavætt, og einn stór og sterkur aðili meirihlutaeigandi í einkarekstrinum sem er þar fyrir utan? Í dag eru nokkur fyrirtæki á ljósvakamarkaði en þar er mikil samkeppni og mikill áhugi á að verða þar ráðandi. Ísland er fámennt, við erum lítill markaður og auðvitað er erfitt að berjast innan þess markaðar um tekjur. Tekjurnar koma annaðhvort af áskrift eða auglýsingum, sem gefa mestu tekjurnar. Það segir sig sjálft að þetta er ekki stór biti og ekki miklir fjármunir til að margir aðilar geti verið ráðandi. Samkeppnin á þessum markaði er hörð. Þá er spurningin: Hvernig viljum við hafa leikreglurnar til að tryggja að þetta fari ekki á versta veg? Ég vil enn og aftur taka fram að við erum tilbúin í þessa vinnu. Mér fannst ræða hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar sem hann flutti í gær mjög athyglisverð. Hann stóð með okkur stjórnarandstöðuþingmönnum í að mótmæla því að hér hefði farið fram málþóf þótt þessi umræða hafi staðið í nokkra daga. Ef menn hafa hlustað á ræðurnar sem hér hafa verið fluttar þá vita þeir að þær hafa verið málefnalegar og hann tók undir það. Málið er þetta: Þegar þingmál er lagt fram með þeim hætti sem hér hefur verið gert, að samstarfsflokkur hæstv. forsrh. kom ekki að undirbúningi málsins, hvað þá aðrir, þá er ekki von á góðu. Einhvers staðar verður umræðan að fara fram. Hún hefur núna farið fram í þingsölunum, í fjölmiðlum og úti í þjóðfélaginu þessa fáu daga. Við tökum okkur allt of stuttan tíma til að gera svo veigamiklar breytingar. Ég tek undir það að frumkvæðið að því að koma á þeirri vinnu sem hæstv. menntmrh. beitti sér fyrir, að setja saman skýrslu um eignarhald á fjölmiðlum á Íslandi, úttekt á stöðunni í dag og tillögur um hugsanlegar leiðir, hafi verið ágætt. Þessi skýrsla er til margs nýtanleg. En hún er ekki nægilegur grunnur til að fara út í löggjöf með svo stuttum fyrirvara, hvað þá þegar frv. tekur aðeins tillit til fárra atriða úr skýrslunni en ekki til heildarmyndarinnar. Skýrslan er fín og við skulum hafa hana til skoðunar áfram. Við skulum bara vinna málið betur og kalla fleiri að verkinu. Byggjum á þeirri umræðu sem farið hefur fram. Ég finn að allir þingmenn eru tilbúnir til að leggja sig fram við að koma að málinu og vinna að þjóðarsátt um eignarhald á fjölmiðlum. En eigi svo að verða þá getum við ekki afgreitt þetta núna. Það er ekki mögulegt að leggja fram breytingatillögur við frumvarpið eða breytingartillögurnar. Í raun er málið ekki þingtækt eins og staðið hefur verið að því. Það þarf að fara í miklu fleiri þætti og ræða þá betur. Það er ekki til neins að koma með breytingartillögur. Hvers vegna, frú forseti, eru menn að keppa um útvarps- og sjónvarpsrásir ef rekstur þessara fjölmiðla er jafnerfiður og lýst hefur verið? Hvers vegna eru menn þá að fjárfesta í fjölmiðlum? Það er vegna þess að eignarhald í fjölmiðlum gefur mönnum ákveðið vald. Það vald er vandmeðfarið. Ég er ekki að halda því fram að núverandi eigendur fjölmiðlanna sitji yfir ritstjórunum og ritstýri fjölmiðlunum, hvort sem er í sjónvarpi, útvarpi eða blaðaútgáfu. Ég tel ekki að þeir stjórni daglegum rekstri frá orði til orðs. En þeir hafa áhrif og í þeim felast völd og eftir því keppa menn. Áhrifin geta komið fram með ýmsum hætti. Það þarf ekki eingöngu að vera vegna tekna af auglýsingum. Þeir aðilar sem eiga fjölmiðla í dag berjast um auglýsingatekjurnar. Það að hafa mjög sterkan fjárfesti sem einnig er sterkastur á matvælamarkaðnum gefur ákveðið svigrúm til að hafa auknar auglýsingatekjur. Það er ekki hægt að horfa fram hjá því að samkeppnisstaða fjölmiðla á markaðnum er mjög mismunandi eingöngu vegna þessa. Ég tel að það sé vísbending um að við þurfum að setja leikreglur. Völd og áhrif geta líka birst með fréttavali. Hverjar eru áherslurnar? Hvað er dregið fram? Hverju er ýtt til hliðar? Það eru líka völd. Í þeirri umræðu sem hér fer fram sýnist mér hún koma í ljós, valdabaráttan sem birtist í umræðunni um frv. Í dag birtast mismunandi áherslur í fjölmiðlunum eftir því hverjir eigendurnir eru. Við getum ekki horft fram hjá því. Eins og frumvarpið er, þrátt fyrir breytingartillögurnar, hafa komið fram í fjölmörgum skriflegum umsögnum, þótt þær umsagnir hafi verið unnar með miklu hraði, hjá gestum sem komið hafa fyrir þingnefndir og í fjölmiðlum, alvarlegar ábendingar um að frumvarpið standist ekki stjórnarskrána eða aðra íslenska löggjöf, tilskipanir frá Evrópusambandinu og alþjóðlegar skuldbindingar. Það að einhver vafi skuli leika á því að frv., þrátt fyrir breytingartillögurnar, geti stangast á við svo mikilvæga þætti á að segja okkur að geyma þetta. Við þurfum að skoða þetta. Við ættum ekki að þjösna í gegn frv. sem við höfum ekki meiri vissu um en þetta. Það hefðu verið eðlileg og góð vinnubrögð að skoða alla þætti málsins áður en frumvarpið var lagt fram. Það var ekki gert eða virðist a.m.k. ekki hafa verið hlustað á það. Því ber okkur að gera það nú á milli 2. og 3. umr. eða leggja þetta frv. til hliðar. Ég tel, eins og ég sagði áður, að undirbúningur að nýrri löggjöf um fjölmiðlarekstur á Íslandi verði að vera hafinn yfir flokkadrætti og hafinn yfir núverandi eigendur einkarekinna fjölmiðla. Við verðum að horfa til framtíðar og til nýrrar tækni. Við megum ekki vera rígbundin við stöðuna í dag við lagasetninguna, með frv. sem miðar eingöngu að því og láta pólitískan pirring stjórna ferð okkar. Það gengur ekki. Við eigum að vera yfir þetta hafin. Þegar við setjum lög þá eiga þau að gilda fyrir alla. Löggjöfin verður að lúta meðalhófsreglunni og vera réttlát. Það gengur ekki að hlaupa til vegna þess að mönnum finnist sér pólitískt, efnahagslega eða valdapólitískt misboðið eða ógnað. Hins vegar eigum við að fara í þessa vinnu. Við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði erum tilbúin til þess. Að lokum, virðulegi forseti, legg ég til að þegar við höfum lokið 2. umr. þá taki allshn. málið aftur til sín og farið verði yfir umsagnir þeirra tveggja þingnefnda sem fengu málið til umsagnar, menntmn. og efh.- og viðskn. Taka þarf málið upp á ný með hliðsjón af þeim álitum og ábendingum sem komið hafa fram í umræðum á þingi. Síðan verði málinu frestað til haustsins. Við höfum þá sumarið og hugsanlega eitthvað fram á næsta vetur til að vinna það betur. Hér hefur margoft komið fram að Norðmenn tóku sér fjögur ár til þess að láta umræðuna gerjast, fara yfir þetta, afleiðingarnar o.s.frv. Ég ætla ekki að fara yfir allt það ferli en málið þarf tíma. Vinna þarf að nýju frumvarpi út frá meðalhófsreglunni svo að það brjóti ekki stjórnarskrána og taka tíma til að vinna frv. Tíminn sem liðinn er frá framlagningu hefur sýnt okkur að margt kemur í ljós þegar menn fara að skoða málið. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefur haft frumkvæði í málinu. Við viljum fara í þessa vinnu. Við höfum áhyggjur af þeirri samþjöppun sem orðið hefur á fjölmiðlamarkaði, líkt og á öðrum sviðum þjóðlífsins. Djúp gjá hefur myndast milli efnafólks og hins almenna launþega. Sú gjá er alltaf að breikka. Ef við ætlum að tala um fjölbreytni þá er ekki aðeins krafa um fjölbreytni á fjölmiðlamarkaðnum. Við þurfum líka að ræða um fjölbreytnina í þjóðlífinu, í atvinnu, í menntun o.s.frv. Með þessum sterku aðilum erum við að kalla á fábreytni en ekki fjölbreytni. Við viljum leggja okkar af mörkum. Við bjóðum fram krafta okkar. Við viljum vinna að nýrri löggjöf með það að markmiði að ná þjóðarsátt um rekstrarumhverfið, um fjölbreytnina, um að auka framboð á íslensku efni, sérstaklega á ljósvakanum. Við viljum tryggja ritstjórnarlegt sjálfstæði allra fjölmiðla og Ríkisútvarpsins einnig. Við viljum ekki undanskilja það. Í því samhengi viljum við vinna að því að finna leiðir til að styrkja Ríkisútvarpið til að standa undir þeim skyldum sem það hefur í dag og þeirri menningarlegu stöðu sem það á að hafa.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Þuríði Backman fyrir málefnalega ræðu, eina af fáum málefnalegum ræðum sem ég hef heyrt síðustu daga. Það verður að segja eins og er, að þær hafa ekki allar verið málefnalegar og hafa ekki kallað á skoðanaskipti um þetta mál. Ég þakka hv. þm. sérstaklega fyrir hve málefnalega hún ræddi þessi mál. Hún sagði í ræðu sinni að eignarhald á fjölmiðlum gæfi vald. Það er vandmeðfarið og hægt er að misbeita því. Það þurfa að vera skýrar leikreglur. Ég er hjartanlega sammála hv. þm. í því efni og vil enn einu sinni minna á till. til þál. um könnun á starfsumgjörð fjölmiðla sem ég er flutningsmaður að ásamt öðrum. Þar er 1. flutningsmaður Álfheiður Ingadóttir, sem er varaþingmaður Vinstri grænna. Sú tillaga var lögð fram í kjölfar þess að hv. þm. Álfheiður Ingadóttir hóf á haustþinginu umræðu um vald fjölmiðla og samþjöppun þeirra. Ég tel að það mál, skýrslan sem unnin var fyrir tilstilli hæstv. menntmrh. og þetta mál tengist öll saman. Með þessu frv. er einmitt brugðist við því sem hv. þm. Álfheiður Ingadóttir varaði við í ræðum sínum og vildi að væri skoðað. Það er varhugavert að of fáir aðilar séu ráðandi á fjölmiðlamarkaðnum. Þótt í boði séu margir fjölmiðlar þá er verra að þeir séu allir í eigu sama eiganda. Það skiptir máli.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. fyrir góð orð í minn garð en ég tel að flestar ræður sem fluttar hafa verið í málinu hafi verið góðar og margar mjög góðar og efnismiklar. Til að eiga möguleika á því sem hv. þm. kallar eftir, skoðanaskiptum, hefur vantað í umræðuna möguleika okkar í stjórnarandstöðunni, að hafa skoðanaskipti við stjórnarþingmenn til að fara yfir frumvarpið. Þeir hafa hreinlega ekki verið í salnum til að þá óska eftir því að komast á mælendaskrá og hafa ekki tekið þátt í umræðunni. Við höfum ekki múlbundið stjórnarliða frammi á gangi þannig að þeir hafi ekki komist inn í salinn til að rétta upp hönd og biðja um orðið. Þeir hafa ekki verið hér í umræðunni með okkur til að fá fram skoðanaskipti, sem eru afar nauðsynleg. Mér finnst það sárara en tárum tekur að fara með þetta frv. í gegn þegar ljóst er, eins og hv. þm. sem einnig stóð að þeirri þáltill. sem vísað hefur til, að allir eru tilbúnir fara í þessa vinnu. Þetta er ekki eins manns verk. Þetta er verk okkar allra. Við eigum ekki að þurfa að bjarga því sem bjargað verður. Við eigum að standa saman að frv. sem við getum verið nokkuð sátt við. Við eigum að standa þannig að því að það titri ekki allt í samfélaginu og rekstrarumhverfi og atvinna margra sé í húfi þegar engin ástæða er til. Ég vil benda á, hæstv. forseti, að það er mikill munur á því hvernig skýrslan var unnin, sem að hluta er lögð til grundvallar frv., og þeirri tillögu sem hv. þm. stóð að.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Þuríður Backman kallaði eftir því að þingmenn tækju þátt í umræðunni. Það liggur við að manni ói við að fara á mælendaskrá þar sem 21 er þar fyrir. Hver og einn er með tveggja til þriggja tíma ræðu. Hér hefur verið farið út í mjög einkennilegar umræður, lesið upp úr bókum og annað þess háttar sem ekki hefur snert málið beinlínis. Maður er því oft búinn að gleyma því sem hv. þm. hóf ræðu sína á og því er erfitt að hafa skoðanaskipti við viðkomandi. Með því að halda svona maraþonræður og stunda málþóf eins og verið hefur hér í dag hefur ekki verið kallað eftir skoðanaskiptum. Hið sama segja blaðamenn úti í bæ. Meira að segja formaður Blaðamannafélagsins hefur kallað þetta málþóf stjórnarandstöðunnar. Hvar sem maður kemur þá undrast fólk þetta. Það er ekki hægt að halda uppi málefnalegum skoðanaskiptum þegar fólk stendur í málþófi dag eftir dag og hleypir ekki öðrum að. Við erum alveg tilbúin að ræða þetta mál og setjum okkur á mælendaskrá.

Af hverju ertu þá ekki á mælendaskrá?

Ég geri það þegar mér sýnist, hv. þm. Jón Gunnarsson, ég geri það sjálf og þarf ekki að fá þína hjálp við það. 
             Hv. þm. Þuríður Backman hefur talað um að það væri mikill titringur í þjóðfélaginu. Það er mjög umhugsunarvert þegar bæði blaðamenn og eigendur fjölmiðla hóta fólki um allan bæ. Það er mjög alvarlegur gjörningur. 

Forseti beinir því til hv. þm. að beina orðum sínum til forseta.

Hæstv. forseti. Við erum komin á byrjunarreit aftur. Ég tel að við séum langt komin í 2. umr. um þetta frv. Á þeim dögum sem við höfum tekið okkur í að ræða frv. hefur margsinnis verið kallað eftir þátttöku stjórnarliða. Hvernig kemst maður á mælendaskrá? Jú, í upphafi fundar gefur maður merki og svo eftir því sem maður vill komast að. Maður gefur um það merki. Ég veit ekki til þess, hæstv. forseti, að stjórn forseta sé með þeim hætti að hann taki stjórnarliða af stakri tillitssemi við stjórnarandstöðuna og setji þá neðst á listann. Það er ekki þannig. Allir komast inn á mælendaskrá þegar þeir biðja um orðið. Stjórnarliðum væri í lófa lagið að vera með okkur í umræðunni og komast inn á þessa löngu mælendaskrá. Ég vil minna á að við umræðurnar í gær, þegar ljóst var að ekki hefðu nema tveir eða þrír af stjórnarliðum talað, að meðtöldum formanni allshn., þá buðum við upp á að þeir stjórnarliðar sem gæfu sig fram og vildu koma inn í umræðuna hefðu forgang, við mundum hleypa þeim framar á mælendaskrána.

Ætlið þið að stjórna því?

Við vorum tilbúin ...

Ætlið þið að stjórna því?

Við buðum forseta upp á að taka tillit til þess að það væri löngu komið að stjórnarliðum og þeir kæmust fyrr á mælendaskrá ef þeir óskuðu. Hins vegar kemur til greina, þó maður sjái 23 á mælendaskrá, að setja sig neðstan. Einhvern tímann kemur að manni.

Virðulegi forseti. Mér skilst að alveg sérstaklega hafi verið kallað eftir því af þingmanni Samf. í umræðum hér síðla í gærkvöldi að ég mundi tala.  Ég held að hér sé um afskaplega mikilvægt mál að ræða. Það væri æskilegt og gott ef menn kæmust inn á það að fara að ræða um efnisatriði málsins. Það verður fróðlegt fyrir sagnfræðinga framtíðarinnar að skoða það, fara yfir það þegar þar að kemur. Ég held að þetta verði pottþétt eitthvað sem menn munu staldra við. Menn munu skoða fréttaflutninginn og hvort sem verður í blöðum, ljósvakanum eða umræðum á Alþingi held ég að 90%, jafnvel 95%, umræðunnar séu um eitthvað allt annað en efni málsins. Það er ótrúlegt að í þau fáu skipti sem maður hefur haft tækifæri til að ræða þetta á einhverjum vettvangi --- það kemur mjög á óvart miðað við það umfang sem málið hefur fengið hvað umræðan um efnisatriðin hefur komist lítið áleiðis. Ég var í ágætum útvarpsþætti áðan með nokkrum öðrum viðmælendum. Það var greinilegt að þar var fullt af misskilningi í gangi um einhverja hluti sem maður áttaði sig engan veginn á að gæti verið einhver misskilningur um eða að menn áttuðu sig ekki á. Það er eðlilegt að spyrja í máli eins og þessu: Af hverju eru menn að setja lög um eignarhald á fjölmiðlum? Það er mjög eðlileg spurning, grundvallarspurning. Niðurstaða flestra sem skoða þau mál er sú að menn vilja sjá dreifða eignaraðild, að því leytinu til þó sérstaklega að við séum ekki með sömu eigendagrúppuna. Þá skiptir engu máli hvaða aðilar það eru, þeir mega ekki vera með allt of stóran hlut af kökunni. Það er ekkert í hróplegu ósamræmi við það sem gerist og gengur annars staðar í atvinnulífinu. Það eru margs konar skorður sem við setjum til að ná því markmiði í atvinnulífinu almennt en það er kannski sýnu mikilvægara að gera það í fjölmiðlum. Ef maður talar bara um hlutina eins og þeir eru vitum við að þegar við skoðum fréttir dagsdaglega, lesum fréttir, hefur maður eðli málsins samkvæmt engan sérstakan tíma til að fara yfir og skoða nákvæmlega hvað býr að baki. Maður verður að geta treyst því sem stendur í fjölmiðlum. Það er engin trygging fyrir því að svo sé, alveg sama hvort það er ríkisfjölmiðill eða frjáls fjölmiðill, hver ritstýrði eða hver á hann o.s.frv. Við höfum enga tryggingu fyrir slíku. Það er þó betra og öruggara fyrir mann, almennan þegn, að vita til þess að þeir eru þó nokkrir. Það eru nokkrar eigendagrúppur sem vonandi gagnrýna þá hver aðra ef svo ber undir og veita hver annarri aðhald. Ef það er bara einn aðili sem segir okkur fréttir höfum við ekki mikið val. Ef þið bara skoðið blöðin, farið í gegnum þau á hverjum degi og gegnum fréttirnar vitið þið að það er ótrúlegt magn af upplýsingum sem við fáum. Það er enginn sem hefur þann tíma, sem betur fer --- menn hafa nóg annað að gera --- að fara í gegnum það allt saman og kanna hvernig þau mál standa. Svo sannarlega er það þannig að alveg eins og fólk er misjafnt eru fjölmiðlamenn misjafnir, sem betur fer, og alveg eins og stjórnmálamenn, hv. þm. Jóhann Ársælsson og allir aðrir einstaklingar. Það eru engir tveir eins sem betur fer.

Hverjir eru stærstir?

Það er líka einn þáttur í þessu sem snýr kannski sérstaklega að íslensku þjóðfélagi, og það hefur verið nefnt, að við horfum fram á það og það er eðlilegt ástand að mínu áliti --- við höfum ekkert val í því, það er ekki markmið en það er eðlilegt ástand --- að vegna smæðar okkar, vegna smæðar markaðarins, verðum við með miklu fleiri markaðsráðandi aðila en gengur og gerist annars staðar.  Þetta er ástæðan fyrir því að menn eru í rauninni að fara út í þetta. Að gamni mínu vil ég aðeins lesa hvaða rök Samf. færði fyrir nauðsyn þessa áður en hún tók U-beygju í sínum málum.  ,,Það getur vel verið að það sé nauðsynlegt að taka sérstaklega á eignarhaldinu og að fjölmiðlarnir verði í mismunandi eða fjölbreyttri eignaraðild. Þá skiptir ekki eins miklu máli hvað kemur frá frétta...`` 

... af þessari umræðu.

Það er augljóst að hv. þingmanni finnst mjög leiðinlegt að ég lesi upp úr því sem frá þeim kemur.

... umræðan um það Björn Bjarnason sagði.


             
             Það gæti kannski verið hugmynd fyrir einhvern þingmann að fá hv. þm. Mörð Árnason til að vera ræðuskrifara sinn en ég er ekki í þeim hópi sem hefur áhuga á því þannig að ég ætla bara að semja ræður mínar sjálfur. 
             Virðulegi forseti. Er einhver leið að ...

... stjórnina ...

Viðkvæmni Samf. fyrir því að maður lesi upp úr þeirra eigin orðum er alveg ótrúleg. 

Ég er rólegur.


             
             Virðulegi forseti. Ég hef þá lesturinn aftur og það eru aftur orð Margrétar Frímannsdóttur, eitt sinn talsmanns Samf. Sá ágæti þingmaður sagði, með leyfi forseta: ,,Það getur vel verið að það sé nauðsynlegt að taka sérstaklega á eignarhaldinu og að fjölmiðlarnir verði í mismunandi eða fjölbreyttri eignaraðild. Þá skiptir ekki eins miklu máli hvað kemur frá fréttastofunum ef tryggð er dreifð eignaraðild og mismunandi eignaraðild á fjölmiðlunum.`` --- Ég vil lesa þetta aftur, sérstaklega fyrir hv. þm. Einar Má Sigurðarson: ,,Þá skiptir ekki eins miklu máli hvað kemur frá fréttastofunum ef tryggð er dreifð eignaraðild og mismunandi eignaraðild á fjölmiðlunum.`` Svo vil ég vísa í orð hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur sem segir, með leyfi forseta: ,,Fákeppni og samþjöppun valds er líka að verða meira áberandi í fjölmiðlastarfsemi sem er vissulega mjög varhugavert fyrir lýðræðið og eðlilega skoðanamyndun í landinu.`` Annar hv. þm. Samf., Guðmundur Árni Stefánsson, segir, með leyfi forseta: ,,Það gefur augaleið að ritstjórnarstefna þessara fjölmiðla tekur beint og óbeint mið af eigendum sínum, ekki með beinum hætti endilega, heldur einfaldlega með markaðslegum sjónarmiðum.`` Bara aftur fyrir hv. þm. Mörð Árnason: ,,Það gefur augaleið að ritstjórnarstefna þessara fjölmiðla tekur beint og óbeint mið af eigendum sínum ...``  
             Síðan er hér einnig frá ágætum þingmanni, hv. þm. Ástu Ragnheiði Jóhannesdóttur, sem segir: ,,Það ber einnig að rannsaka fjárhagslega tengingu fjölmiðlafyrirtækja við önnur fyrirtæki því það er augljóst að slík tenging hefur bein áhrif á tjáningarfrelsið.`` Þetta er alveg sérstaklega fyrir hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson sem því miður er ekki núna í salnum. Ég vil lesa það samt aftur af því að ég er ekki viss um að hv. þm. Einar Már Sigurðarson hafi náð þessu alveg: ,,Það ber einnig að rannsaka fjárhagslega tengingu fjölmiðlafyrirtækja við önnur fyrirtæki því það er augljóst að slík tenging hefur bein áhrif á tjáningarfrelsið.`` Þetta eru röksemdir Samf. fyrir nauðsyn þess að setja lög um eignaraðild á fjölmiðlafyrirtækjum. Við þekkjum það að oftsinnis hafa menn hér komið upp frá Samf. og krafist þess að fyrirtæki verði skipt upp, þó að sé ekki endilega fjölmiðlafyrirtæki. Við erum að tala t.d. um Baug. Það er nú fræg orðræða hér þegar formaður Samf. fór þess á leit við forsrh. að hann gerði það. Við getum skoðað hvort þetta sé algjört einsdæmi í íslenskri löggjöf. Er frv. sem hér liggur fyrir alveg nýtt, eitthvað sem við höfum aldrei séð áður, að við séum með slíkar leikreglur í atvinnulífinu? Er það kannski svo? 
             Nefna dæmi, sagði hv. þm. Hér er ég t.d. með lagabálk sem þessi ríkisstjórn beitti sér fyrir og var samþykktur 20. desember 2002, lög um fjármálafyrirtæki. Það eru 115 greinar.  Önnur löggjöf sem þessi ríkisstjórn beitti sér fyrir er samkeppnislöggjöfin. Þar er þetta svo sannarlega  Bara í morgun, virðulegi forseti, stýrði hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson iðnn. þar sem við vorum að klára mál sem fól í sér að við vorum að skipta upp fyrirtæki, nánar tiltekið Landsvirkjun. Við gengum frá í okkar nefnd tillögu um það, frv. að því, að kljúfa það fyrirtæki upp, og önnur, og búa til almennar leikreglur á orkumarkaðnum, sambærilegar þeim sem menn hafa gert í öðrum löndum. Við þekkjum það í sjávarútvegsmálunum að þar erum við með ýmsar kvaðir, m.a. með hámarkseign á kvóta og öðru slíku. Nú skyldu menn alltaf fara varlega í þessum málum. Ég vek athygli á því að þegar þau lög voru sett var engin slík ,,affera`` í fjölmiðlum. Það var alls ekki svo að þingflokkur Samf. færi hér hamförum út af því, hvað þá þingflokkur Vinstri grænna. Virðulegi forseti. Ég varð ekki var við það og þykist nú fylgjast þokkalega með stjórnmálum.  En gæti verið að þessi fjölmiðlalöggjöf sé miklu strangari og með meiri kvaðir en gengur og gerist í hinum stóra heimi,  Hv. þm. Jóni Gunnarssyni er farið að líða illa undir þessari ræðu og ég skil það vel og kallar ,,en Ríkisútvarpið, en Ríkisútvarpið``. Það virðist vera að í öllum þeim löndum sem við berum okkur saman við sé ríkisútvarp að undanskildum Bandaríkjunum. Ég ætla aðeins, með leyfi virðulegs forseta, að fara yfir hvernig þetta lítur út í þessum löndum. Fyrst aðeins varðandi stöðuna hér. Við erum með Ríkisútvarp þar sem hljóðvarpið er með 52% hlustun og sjónvarpið með 73% áhorf. Síðan erum við með Norðurljós þar sem hljóðvarp er með 44% hlustun og sjónvarp með 37% áhorf. Fréttablaðið með 70% lestur, DV í kringum 20%, það stendur 17% í skýrslunni --- ég var leiðréttur af forsvarsmönnum DV í þætti áðan, það er víst komið upp í 21%, Morgunblaðið með 56% og Skjár 1 21%.

Þetta er ekki sami markaðurinn, það á að bera saman sambærilegar tölur ...

Hv. þm. Mörður Árnason er að væna mig um að gera eitthvað annað en að lesa upp úr þessari skýrslu. Ég vil bara biðja hv. þm., virðulegi forseti, að kynna sér efni skýrslunnar. Ef ég hef farið rangt með eitthvað skal ég fúslega leiðrétta það því ég hef engan áhuga á því, og mér þætti mjög gott ef hér væri komin efnisleg umræða um málið. Förum þá aðeins yfir hin löndin. Hvernig lítur þetta út í Bandaríkjunum? Þar er hámarksáhorf á sjónvarp á landsvísu 35%. Við erum að tala um Bandaríkjamenn sem eru 300 milljónir hvorki meira né minna. Þeir eru með stranga löggjöf hvað þetta varðar. Þar eru menn með kapalsjónvarp og hámarksáhorf 30%. Viðkomandi aðilar mega ekki eiga fleiri hljóðvarpsstöðvar en 20 AM- og 20 FM-stöðvar, sem er náttúrlega ekki nokkur skapaður hlutur í því stóra landi. Viðkomandi mega ekki eiga meira en 40% af rásunum sem kerfið ber. Og ef við förum í eitthvað sem er kannski nær okkur þó að það sé samt sem áður stærra, þ.e. héruðin. Hér er um héraðshljóðvarpsstöðvar að ræða, mjög nákvæmar reglur gilda um eignarhald á fleiri en einni héraðshljóðvarpsstöð innan sama héraðs. Virðulegi forseti. Ég vil endurtaka þetta. Mjög nákvæmar reglur gilda um eignarhald á fleiri en einni héraðshljóðvarpsstöð innan sama svæðis. Um sjónvarp á ákveðnu svæði. Meginreglan er ein stöð en, virðulegi forseti, tvær ef til staðar eru átta. Ef til staðar eru átta sjálfstæð fyrirtæki eru tvær í lagi. Bannað er að eiga hljóðvarp og sjónvarp á sama svæði. Aðila sem á kapalsjónvarp er ekki heimilt að eiga sjónvarp á sama svæði. Það sér hver maður að þær reglur eru mun strangari en það sem við erum að leggja til. Það liggur alveg fyrir. Þýskaland, virðulegi forseti, hámarksáhorf á sjónvarp 30%. Þar er eignarhaldið undir lögsögu einstakra sambandslýðvelda. Síðan er Frakkland. Þar eru dagblöðin, upplag á landsvísu 30%. Útvarp, hámark fjórar rásir á landsvísu. Svo eru reglur þar sem viðkomandi má ekki eiga meira en tvennt af eftirfarandi: Sjónvarpsstöðvar sem til samans ná til meira en 4 millj. íbúa, þarna eru 60--70 millj. íbúar. Útvarpsstöðvar sem ná til meira en 30 millj. íbúa. Kapalsjónvarpsleyfi sem til samans ná til meira en 6 millj. íbúa. Dagblað sem er meira en 20% af heildarupplagi dagblaða. Þetta eru fjórar katigoríur og menn mega ekki eiga meira en í tveimur af þeim. Það eru sambærilegar reglur um svæðisbundna fjölmiðla. Þá kemur Bretland. Sá sem ræður yfir 20% af upplagi dagblaða getur átt allt að 20% í félagi sem hefur sjónvarpsleyfi. Það þætti nú ansi strangt hér. Sama reglan um svæðisbundin dagblöð og sjónvarp. Svo eru fleiri svæðisbundnar takmarkanir og áhersla er lögð á fjölbreytni í eignaraðild. Menn hafa bent á Finnland sem land með lítið af reglum. Það liggur hins vegar alveg fyrir að það hefur verið mikil tregða, virðulegi forseti, til þess af hálfu ríkisstjórnarinnar þar að veita útvarpsleyfi til dagblaðaútgáfu og til fyrirtækja á fjarskiptamarkaði. Í Danmörku, virðulegi forseti, þeir sem hafa leyfi þar til að reka sjónvarp eða hljóðvarp verða að hafa þann rekstur sem sitt eina markmið. Fyrirtæki sem eru í rekstri óskyldum fjölmiðlarekstri mega ekki eiga ráðandi hlut í félagi sem hefur leyfi til að reka útvarp og sjónvarp. Svo er verið að tala um að hér sé þetta það strangasta í heimi, allt það strangasta úr öðrum löggjöfum sé tekið hér inn. Þetta stendur allt í skýrslunni, virðulegi forseti. Hér er ég búinn að fara yfir löndin, reglurnar um áhorf fyrir löndin sem og svæðin, virðulegi forseti. Ég hvet hv. þm. Jón Gunnarsson, sem ég veit að vel læs, til að fara sérstaklega yfir þetta. Þær reglur sem lagðar eru fyrir þingið núna, virðulegi forseti, gera ráð fyrir því að ekki sé heimilt að eiga dagblað og ljósvakafjölmiðil. Hámarkseign er 25% ef undan eru skilin markaðsráðandi fyrirtæki með meira en 2 milljarða í veltu, þá 5%. Það sem maður lærir þegar maður skoðar þetta á milli landa er að það eru engar reglur eins. Það er augljóst að menn hafa verið að taka mið af mismunandi aðstæðum á hverjum stað fyrir sig og þrátt fyrir að ýmislegt sé samræmt í Evrópusambandinu hafa menn ekki farið í það á þessum vettvangi. Nú er það þannig að ef maður stæði í því að setjast niður sjálfur að skrifa þetta, þá er þetta ekki einfalt, virðulegi forseti. Það má deila um þetta allt saman og hvað sé skynsamlegasta leiðin. Það kemur mér á óvart eftir að vera búinn að hlusta á umræðuna, því ég var að vitna í þingmenn Samf. sem færðu rök fyrir eignaraðildinni, og allir þekkja viðhorf vinstri grænna, en ég held að flestir sem að þessu máli koma vilji sjá dreifðari eignaraðild, að það er engin efnisleg umræða um málið. Þetta er bara allt meira og minna eitthvert hjal þrátt fyrir að þessir aðilar hafi á öðrum stundum talað sérstaklega fyrir þessu. Það kemur mér á óvart og hvað breyttist, virðulegi forseti?

Hvað breyttist hjá þér?

Hvað breyttist, virðulegi forseti. Og hv. þm. Jóhann Ársælsson sem er nú fylgjandi höftum, held ég, á flestum sviðum,  Ef við förum aðeins yfir það sem umræðan hefur snúist mest um, varðandi málsmeðferðina, hraðann o.s.frv. Virðulegi forseti. Ég hef ekki verið neina áratugi á þingi en á þeim stutta tíma sem ég hef verið hér hef ég séð að ef vilji er fyrir því þá vinna menn hratt.  Ég sá þessa aðila fara hér hamförum, var það ekki rétt fyrir jólin, virðulegi forseti, til að setja lög á SPRON. Halda menn því fram, virðulegi forseti, að allt hafi verið óumdeilt í því máli? Halda menn því fram, virðulegi forseti, að allir lögfræðingar landsins hafi verið sammála þar? 

Varstu á móti því?

Ég treysti mér ekki, virðulegi forseti, til að greiða atkvæði í því máli.

Af hverju ekki?

Ég hef nú tjáð mig um það á hinum ýmsu stöðum og get svo sem farið í gegnum það aftur, en ég ætla nú samt að halda mig við ræðu mína. Ég vek athygli á því að á þeim tíma kom enginn hv. þm. af hálfu stjórnarandstöðunnar og las upp úr bókum. Það var enginn, virðulegi forseti, sem las Frelsið hér í ræðustól.

Hefði nú verið ástæða til.

Hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson greiddi hins vegar atkvæði með því og fannst það allt hið besta mál. Það þvældist ekkert fyrir hv. þm., ekki neitt, hraðinn á því máli. Tveir sólarhringar. Ég man ekki eftir því að þessir aðilar hafi kallað eftir því að það væri betur unnið að því máli í nefndinni. Virðulegi forseti. Misminnir mig, var eitthvað um það að hv. þm. Samf. hafi komið hér og heimtað betri umræðu í nefndinni, fleiri sérfræðiálit, að salta málið? Ég man ekki eftir því.

Hafðirðu eitthvað á móti því?

Hv. þm. Mörður Árnason er aftur farinn að ókyrrast. Ég veit ekki hvort ég á að stoppa í smástund til þess hann geti aðeins róað sig niður, virðulegi forseti. En ég vonast til þess að hann fái að fara í andsvar hér á eftir eins og aðrir. Þá getur hann fengið að komast að. En lái mér hver sem vill að þetta kemur mér nokkuð á óvart. Þetta kemur mér nokkuð á óvart því ég hef setið t.d. í umræðuþáttum, bara svo við tökum eitt dæmi, eins og áðan, þar sem þingmenn Samfylkingarinnar forðast eins og heitan eldinn að ræða efnisatriði málsins þrátt fyrir að hv. þingmenn sem ég las meðal annars hér upp færu beint fram á að sett yrðu lög um eignarhald fjölmiðla og færðu fyrir því gild rök. Hér eru miklu fleiri ummæli. Virðulegi forseti. Það er ekki eins og menn hafi ekki rætt þetta í þeim herbúðum. Það er ekki eins og menn hafi ekki skoðað þetta í þeim herbúðum. Það er ekki eins og menn hafi ekki haft skoðun á því í þeim herbúðum. En nú þegar er tækifæri til að gera það sem menn hafa rætt um, vinstri græna hefur dreymt um, hvað gerist þá, virðulegi forseti? Hvað gerist þá, virðulegi forseti, allt í einu?  Nú skal ég upplýsa það án þess að það hafi neitt með efnisatriðin að gera að ég kann bara mjög vel við þá þingmenn vinstri grænna sem ég þekki og ég met þá sem persónur. En þegar kemur að pólitík þá er það bara þannig að ef Samfylkingin blæs á þá þá hristast þeir slíkt að það mælist á Richter, virðulegi forseti. Það er eins og Ragnar skjálfti sé bara upptök skjálftans. Þeir þora aldrei, virðulegi forseti, að standa á sinni sannfæringu ef svo færi, virðulegi forseti, að Samfylkingin mundi nú hugsanlega blása eitthvað á þá.

Þetta er geysilega málefnaleg ræða.

Ég vitna þá bara hreinlega í öll þau ummæli, allt það sem hv. þm. Ögmundur Jónasson hefur sagt í umræðu um atvinnulífið, um efnahagslífið, um fjölmiðlana í gegnum tíðina og ég get ekki komist að neinni annarri niðurstöðu, hv. þm. Ögmundur Jónasson. Við þekkjum það báðir, 

Heldur?

Það liggur alveg fyrir og við þekkjum það á vettvangi sveitarstjórnarmála, svo dæmi séu tekin. 
             Hvað sem því líður þá held ég og ég  Ég vil lesa útskrift úr Morgunblaðinu, af mbl.is. Þar segir að forsetinn segist ekki geta yfirgefið landið vegna óvissu um lok Alþingis. Það sem kom frá forsetaskrifstofunni er þetta, með leyfi forseta: ,,Í tilkynningu frá skrifstofu forseta Íslands, sem send var fjölmiðlum í gærmorgun segir: ,,Vegna óvissu um hvenær Alþingi lyki afgreiðslu mikilvægra mála gat forseti Íslands ekki yfirgefið landið í morgun og verður hann því ekki viðstaddur atburðina í Kaupmannahöfn síðar í dag.``. Virðulegi forseti. Spyr sá sem ekki veit: Hvað er nákvæmlega að gerast? 

Ætlar ekki forseti að svara þessu?


             Virðulegi forseti.

... svar við þessu. Þetta er spurning.

Þetta er alveg hið sérkennilegasta mál. Það er bara orðið það neyðarástand að forseti lýðveldisins getur ekki farið í brúðkaup hjá okkar helstu vinaþjóð vegna einhverrar óvissu sem kom upp á Alþingi.

Það er nú gott að vita af honum heima.

Það er gott að hafa hann.

Virðulegi forseti. Hv. þingmenn kalla hér að þeir vilji hafa hann heima. Ég hef nú ekki verið að gagnrýna forseta lýðveldisins fyrir að vera allt of mikið í burtu. En það má kannski til sanns vegar færa. Ég er þó ekkert viss um að það sé hins vegar gott ef menn eru mikið að melda sig á slíkum stöðum, eins og forsetinn gerir, ef hann síðan sér sér ekki fært að mæta. En aðalatriðið er að ég er bara ein spurning yfir því hvaða mál það er sem kallar á það að forseti lýðveldisins sitji heima. Ég vona bara að ágætir erlendir blaðamenn fari nú ekkert að grúska í þessu og þýða þetta yfir á sín tungumál og birta þetta í sínum fjölmiðlum  Ég vil, með leyfi forseta, lesa ágæta grein sem var í Morgunblaðinu í morgun eftir stuðningsmann forsetans. 
            

Já, já, bókmenntir. Nútímabókmenntir.

Virðulegi forseti. Ég hef fundið fyrir ákveðinni tilhneigingu hjá þingmönnum stjórnarandstöðunnar. Það er einstaklega viðkvæmt að ég lesi upp sérstaklega ummæli þeirra sjálfra og einnig ef ég les upp eitthvað sem snýr að forseta lýðveldisins. Það hefur verið kvartað yfir því og það liggur fyrir --- það hefur komið fram --- það er kvartað yfir því af Samfylkingunni að ég taki ekki þátt í umræðum. Þó hef ég nú verið svona þokkalega duglegur í andsvörum og tekið þátt í 1. umr. Ég vona nú að þeir geti alla vega haldið sig við það að vera sjálfum sér samkvæmir og að leyfa mér þó að lesa og halda ræðuna úr því eftirvænting var slík að ég kæmi hingað upp. Virðulegi forseti. Fyrirsögn greinarinnar er: Forseti í boði. Hún er eftir Hrafnkel A. Jónsson sem er héraðsbókavörður á Egilsstöðum. Þetta hljómar svo, með leyfi forseta: ,,Veturinn 1996 tók ég þá ákvörðun að styðja Ólaf Ragnar Grímsson til framboðs í embætti forseta Íslands. Ég ásamt fleiru góðu fólki skipulagði baráttuna á Austurlandi og rak síðan kosningaskrifstofu fyrir framboðið á Eskifirði. Yfirstjórn kosningabaráttunnar var í Reykjavík undir stjórn Sigurðar G. Guðjónssonar, núverandi forstjóra Norðurljósa hf. Margt undarlegt hefur verið að reka á fjörur varðandi framboð Ólafs frá þessum tíma, nú á síðustu mánuðum. Það ótrúlegasta er þó líklega uppljóstrun Einars Karls Haraldssonar í greinaflokki Árna Þórarinssonar í Sunnudagsblaði Morgunblaðsins að framboð Ólafs hafi verið hugsað sem æfing fyrir stofnun stórs vinstri flokks. Á úthallandi vetri var mér boðið að rita nafn mitt á meðmælendalista Ólafs Ragnars vegna komandi forsetakosninga, eftir að hafa skrifað nafn mitt spurði ég út í undirbúning framboðsins og var þá sagt að því stjórnaði sem fyrr núverandi forstjóri Norðurljósa hf., Sigurður G. Guðjónsson. Þegar ég lýsti óánægju minni með þessi nánu tengsl forsetans við Baugsveldið uppskar ég dómadagslestur um illsku forsætisráðherra, dómsmálaráðherra, ríkissaksóknara, ríkislögreglustjóra og fleiri meintra óvina Baugsauðhringsins. Eftir að hafa setið undir þessari framboðsræðu strikaði ég nafn mitt út af listanum. Þetta atvik hafði vikið úr huga mínum fyrir mikilvægari hlutum þegar ég heyrði í fréttamiðlum sagt frá frétt í DV um að forseti Íslands íhugaði að neita að staðfesta lagasetningu vegna margumrædds ,,fjölmiðlafrumvarps``, skyndileg breyting forsetans á ferðaáætlun sinni og heimkoma staðfestir að DV hefur haft ,,traustar`` heimildir fyrir frétt sinni. Þessar athafnir forsetans eru augljóslega til þess ætlaðar að hafa áhrif á þá umræðu sem fram fer á Alþingi og í fjölmiðlum þessa dagana. Tæpast hefur hann verið að koma heim til að reka úr túninu á Bessastöðum. Mér er brugðið, ég hefði látið segja mér það þrem sinnum að forseti Íslands léti nota embætti sitt með þessum hætti. Ég tel að forseti Íslands hafi enga heimild til slíkra athafna og hafi aldrei verið kosinn í þetta virðulega embætti á þeim forsendum. Alþingi á að hafa frið fyrir forseta Íslands við setningu laga. Líki okkur ekki lögin skiptum við um þingmenn í næstu kosningum. Þannig virkar lýðræðið, það er sama hvað minni hluti á Alþingi talar lengi og hversu mikil stóryrði hann hefur uppi. Valdahlutföllin eru dómur kjósenda, honum verður ekki áfrýjað til annarra en kjósenda í næstu alþingiskosningum. Í lokin langar mig til að þeir virtu lögskýrendur sem farið hafa með himinskautum síðustu dagana í túlkun laga svari mér um það álitamál hvort forseti Íslands geti verið vanhæfur til að neita að staðfesta fjölmiðlafrumvarpið. Ég hef séð haft eftir Sigurði Líndal og Ragnari Aðalsteinssyni og vafalaust fleiri vitrum mönnum að þessi lagasetning sé sértæk og beinist að einu tilteknu fyrirtæki, Norðurljósum hf. Þar sem svo háttar til að forstjóri Norðurljósa hf., Sigurður G. Guðjónsson, er fyrrverandi og núverandi stjórnandi og fjármálastjóri kosningabaráttu Ólafs Ragnars Grímssonar þá vaknar sú spurning hvort hagsmunatengsl Ólafs Ragnars Grímssonar og Sigurðar G. Guðjónssonar geri forseta Íslands ekki vanhæfan til að skipta sér af umræddu fjölmiðlafrumvarpi.``  
             Virðulegi forseti. Svo mörg voru þau orð.

Ertu með fleiri ...

Ég verð að segja eins og er að ég er ekki búinn að átta mig á þessu upphlaupi eða nýju stöðu sem er komin til út af þessari fréttatilkynningu frá forseta Íslands. Ég vona nú að það komi einhver skýring á næstunni. Ég held að það hljóti að vera. Ég vona að vangaveltur þess ágæta manns Hrafnkels A. Jónssonar, héraðsbókavarðar á Egilsstöðum, sem fram koma í skrifum hans eigi ekki við nein rök að styðjast og að við sjáum á næstunni að allur vafi verði tekinn af um slíkt. Það segir sig sjálft að hugmyndin er sú eðli málsins samkvæmt að fólkið kýs sér hér þingmenn til að fara með stjórn landsins. Við gerum upp um þessi mál í það minnsta á fjögurra ára fresti. Þannig er það. Þegar til kosninga er komið þá verða menn að standa fyrir máli sínu og við tökum lýðræðislega umræðu á þingi. Það liggur alveg fyrir að það er sá háttur sem hér hefur verið á landi og hér á að vera á landi. Ég vona að það séu engir slíkir hlutir uppi að það komi til að menn fari með einhverjar breytingar á slíku. Ég bíð því spenntur eftir skýringu og ég efast ekki um að það hljóti að koma einhver skynsamleg skýring á þessum málum öllum þannig að menn þurfi ekki að velta þessum hlutum neitt meira fyrir sér. Virðulegi forseti. Ég hef farið hér yfir málið held ég svona þokkalega vel að ég met. Það eru fleiri á mælendaskrá eftir því sem ég best veit og við munum ræða þetta mál eitthvað áfram, bæði í þingsölum og í fjölmiðlum og úti á meðal fólks. Því held ég að mjög æskilegt væri að menn færu að ræða efnisatriði málsins. Það liggur alveg fyrir að í máli eins og þessu  Af því hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon situr hér í salnum þá býð ég spenntur eftir því að heyra hvað í raun vinstri grænir vilja gera í þessu máli því það er algjörlega útilokað, virðulegi forseti, eftir að ég er búinn að sjá menn vinna hér í SPRON-málinu, m.a. hv. þm. Ögmund Jónasson og Steingrím J. Sigfússon og má telja fleiri mál til, að einhver raunveruleg ástæða sé fyrir því að þeir hagi málflutningi sínum með þeim hætti að þeir séu ósáttir við málsmeðferðina. Það er algjörlega útilokað eftir að vera búinn að horfa á vinnubrögð í öðrum málum að sá sem hér stendur kaupi það, algjörlega útilokað. Ég kom hér með kenningu og með réttu sagði hv. þm. Ögmundur Jónasson að það var kannski ekkert mjög málefnalegt. Það er hins vegar tilfinning mín. Ég held að hv. þingmenn vinstri grænna þori ekki í þessu máli, svo það liggi alveg fyrir. Ég ætla ekki að kalla þá þeim nöfnum sem forsætisráðherra var kallaður hér í dag, enda er það ekki mín skoðun. Það ætla ég ekki að gera. En það liggur alveg fyrir, virðulegi forseti, að það er mín skoðun að Vinstri hreyfingin -- grænt framboð þori ekki í þessu máli  Við þekkjum allir og ég vek athygli á því, 

Já, við erum með tillögur um það.

Það er því fróðlegt að sjá þennan viðsnúning hjá þeim flokki. En kannski þarf hann ekki að koma neitt á óvart.

Virðulegur forseti. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson hefur í tæp 20 ár farið um og boðið sig fram til trúnaðarstarfa á þeirri forsendu ekki að hann sé frjálshyggjumaður, en að hann sé eindreginn andstæðingur óhóflegra ríkisafskipta af atvinnulífi. En hér mælir hann með því að samþykkt verði ströngustu fjölmiðlalög á Vesturlöndum. Hann reynir að breiða yfir þessa staðreynd, eðlilega, enda er trúverðugleiki hans sem stjórnmálamanns enginn orðinn eftir þessa kúvendingu, með því að benda á að staða einstakra fjölmiðlafyrirtækja á Íslandi kynni að stangast á við lög í Bandaríkjunum eða Þýskalandi. En, hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, ef þessi lög giltu í Bandaríkjunum þá yrði að loka ABC, CBS, NBC og FOX, öllum stóru sjónvarpsstöðvunum í Bandaríkjunum. Í Þýskalandi yrði að leysa upp Berthelsmanshringinn vegna þess að þau lög sem þú mælir hér með eru ströngustu fjölmiðlalög á Vesturlöndum. Hvernig getur það samræmst málflutningi þínum í tæp 20 ár um að óhófleg ríkisafskipti af atvinnulífi séu til baga og séu andstæð hugsjónum þínum? Því verður þú, hv. þm. að gera grein fyrir hér í stólnum.

Forseti minnir hv. þm. Helga Hjörvar á að beina orðum sínum til forseta en ekki til einstakra þingmanna.

Virðulegi forseti. Ég fór hér yfir löggjöfina í Þýskalandi og Bandaríkjunum. Ég hvet bara hv. þingmann til að kynna sér það.

Hún er langtum vægari.

Það er alveg sama þó maður fari yfir það, samt sem áður kemur hv. þm. og segir bara að þetta sé strangara en gerist nokkurs staðar annars staðar. Ég veit ekki hvað mikið meira er hægt að gera til þess að fara yfir það mál með hv. þm. Varðandi hugmyndir mínar og hugsjónir þá fer þetta vel saman með því. Virðulegi forseti. Menn sem kalla sig mestu frjálshyggjumenn geta sagt að þeir hafi gagnrýnt mig fyrir að vera á móti lögleiðingu fíkniefna. Þeir hafa gagnrýnt mig fyrir að vera fylgjandi fæðingarorlofi og vilja ekki leggja niður Samkeppnisstofnun og hafa lög um fjármálafyrirtæki. Þannig er það bara. Ég er bara ekki þeirrar skoðunar að það eigi að leggja allt þetta niður og ég er ekki fylgjandi því að lögleiða fíkniefni. Ég er fylgjandi almennum leikreglum og því að við eigum hér að setja þær til þess að hámarka frelsi fólksins og efnahagslegan bata.

Sama hversu lengi hv. þm. talar þá getur hann ekki breitt yfir þá staðreynd að frumvarp það sem hann mælir hér með er strangasta fjölmiðlalöggjöf á Vesturlöndum og mundi leiða til þess að öll helstu fjölmiðlafyrirtæki Þýskalands og Bandaríkjanna þyrfti að leysa upp. Það er nú einfaldlega staðreynd málsins. Vegna þess að hv. þm. talaði í ræðu sinni um gagnsæi og nauðsyn þess að menn viti hverjir eigi m.a. fjölmiðlana og dylgjaði hér um fjárhagsleg tengsl forseta Íslands og Norðurljósa þá vil ég spyrja hvort sömu siðferðissjónarmið gildi ekki um fjármál stjórnmálamanna og stjórnmálaflokka eins og Sjálfstæðisflokksins og hvort það hljóti ekki að vera fyrr á dagskránni að setja lög um að stjórnmálaflokkar séu skyldugir til að upplýsa um hverjir fjármagna þá og hafa þannig áhrif á athafnir þeirra á Alþingi og á vettvangi ríkisstjórnar.

Virðulegi forseti. Það er svolítið erfitt að svara hv. þm. ef hann hefur ekkert hlustað á ræðu mína. Ég hefði kannski, virðulegi forseti, átt að fara í gegnum gegnsæið. Það er gott. En ég hins vegar gerði það ekki. Það er nú bara þannig. Ég kannast ekki við að hafa dylgjað neitt um fjárhagsleg tengsl forsetans við einhver fyrirtæki. Ég las hins vegar upp hér ágæta grein. Þannig er það mál. Varðandi bandarísku löggjöfina þá las ég hér upp um sjónvarp á ákveðnu svæði að meginreglan er að það sé ein sjónvarpsstöð, en tvær ef til staðar eru átta sjálfstæð fyrirtæki. Hér er bannað að eiga hljóðvarp og sjónvarp á sama svæði. Þetta kemur fram í skýrslunni og ýmislegt fleira. Varðandi fjármál flokkana þá veit ég ekki betur en það sé bara hið eðlilegasta mál að ræða þau og ég held að menn hafi iðulega gert það. Hins vegar er það þannig að þrátt fyrir að menn hafi hér eftir því sem ég best veit á þingi komið sér saman um þau mál þá hafa sumir hag af því að blása ... 

Forseti. Það er óvenjulegt og skemmtilegt að horfa á menn í málþófi við mál sem þeir styðja sjálfir, vera án efnisumfjöllunar annarrar en þeirrar að flytja varnarræður við gagnrýni Verslunarráðs, Heimdallar og frjálshyggjufélagsins, en eyða tíma sínum að öðru leyti í að sletta út og suður og fara auðvitað með mikilli ræðumennsku með himinskautum eins og stóð í greininni.  Ég stóð hér upp vegna þess að hv. þm. minntist á málefni SPRON. Við urðum að rifja það upp fyrir honum hér í salnum að hann treysti sér ekki til að ganga í berhögg við það mál þegar það var hér flutt heldur sat hjá. Hann lýsti þar með andstöðu við þingmeirihlutann í málinu, þar á meðal stóran meiri hluta í eigin flokki. Ég vil bara spyrja: Hvers vegna var það? Rifji hann það upp fyrir okkur af hverju gerði hann það.

Virðulegi forseti. Þetta er nokkuð vandratað. Annars vegar er kvartað undan því að stjórnarmeirihlutinn taki ekki þátt í umræðunni. Síðan kemur hv. þm. Mörður Árnason og segir að þegar við tökum þátt í umræðum þá stundum við málþóf. Þetta er nú að verða nokkuð sérkennileg umræða svo ekki sé dýpra í árinni tekið. Varðandi SPRON-málið þá held ég að sú löggjöf sem þar hafi verið sett hafi ekki verið skynsamleg. Ég er alveg viss um 

Forseti. Þannig ég vitni í hv. þm. þá sagði hann þetta hér um ræður annarra: ,,Engin efnisumræða um málið.`` Hann endurtók það. ,,Engin efnisumræða um málið. Þetta er meira og minna eitthvert hjal.`` Þetta var nú svona einkennandi fyrir ræðu hans áðan. Við höfum óskað eftir raunverulegri efnisumræðu, t.d. því að rétt sé farið með tölur, að það hefðu verið samanburðarhæfar tölur sem hann las hér úr skýrslunni vegna þess að maður þarf auðvitað að hafa kynnt sér það til þess að vita um hvað maður er að ræða, að hann hafi þegar hann var að þylja hér um ástandið annars staðar gert grein fyrir þeim fyrirvörum og þeirri niðurstöðu sem skýrsluhöfundarnir komust að og sem við höfum rakið hér fram og aftur, þ.e. að ástandið á Íslandi er einstakt. Það er vissulega einstakt. En það er einmitt einstakt í hina áttina frá því sem hv. þm. talaði um. Í SPRON-málinu fer hv. þm. undan í flæmingi vegna þess að ein helsta ástæðan fyrir því að þeir þó þorðu að sitja hjá, þeir félagar sem það gerðu í Sjálfstæðisflokknum og ganga á móti Davíð í málinu, var sú að þeim þóttu lögin of sértæk. 

Virðulegi forseti. Ég held að ég hafi nú farið ágætlega yfir það. Ef ég hef ekki gert það nógu vel þá get ég gert það seinna varðandi þá einstöku stöðu sem Ísland er í. Ég gerði það alla vega í 1. umr. Ég fór nú ágætlega yfir þann þáttinn. Þegar menn skoða þau lög sem eru annars staðar þá komast þeir að þeirri niðurstöðu að þau er hvergi eins. Það er engin ein lína. Það er nú kannski vandinn við þetta. Oft er gott að geta stutt sig við eitthvað sem gerist annars staðar ef menn þurfi að finna einhverjar leiðir hér sem henta þokkalega íslenskum aðstæðum. Það sem liggur hins vegar alveg hreint og klárt fyrir er að það er hvergi þannig miðað við þau lönd --- kannski á Ítalíu, en annars er það ekki þannig að einn aðili geti verið með allt fyrir utan ríkisútvarpið, ríkisfjölmiðilinn á sinni hendi. 

Virðulegi forseti. Áður en hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson steig upp í þennan ræðustól til þess að flytja ræðu sína þá hafði ég á orði við félaga mína í þinginu að ég þættist nú vita hvernig ræðan yrði, hún yrði álíka og ræða hv. þm. Hjálmars Árnasonar sem hefur nú ekki fengið glæsilega dóma af öðrum ræðumönnum hér í dag, en hún yrði einhvern veginn á þá leið að hann mundi byrja á því að rifja upp gamlar ræður samfylkingarmanna, svo mundi hann taka upp fallega skýrslu menntmrh. og boða heilagan boðskap úr henni. Það er nú einu sinni svo, virðulegi forseti, að skýrsla hæstv. menntmrh. og svo frumvarp hæstv. forsrh. eru tveir gjörólíkir hlutir. Hann endaði reyndar ræðu sína á því að fara svona yfir í brandara og eins og skólastúlkur á enskri grund flissuðu félagar hans hv. þingmenn Sigurður Kári Kristjánsson og Bjarni Benediktsson. En málið er alvarlegra en svo. Ég vil þó fara í kjarnann og spyrja hv. þm. út í 5% regluna og 2 milljarðana, hvað honum finnist um þau skref.

Virðulegi forseti. Ég held að hafi einhver verið að velkjast í vafa um hvað ég var að tala um þegar þegar ég sagði að það væri erfitt að ræða efnisatriði málsins að þá sé þetta andsvar ágætisdæmi: ,,Skólastúlkur á enskri grund.`` Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvað hv. þm. taldi að þetta mundi hjálpa til við umræðuna en hann verður að eiga það við sjálfan sig. Ég vil þakka honum fyrir að líkja mér við hv. þm. Hjálmar Árnason sem er prýðismaður og heldur góðar ræður. Varðandi 5% og 2 milljarðana, þær breytingar sem voru gerðar á frv. í meðförum nefndarinnar, þá er það náttúrlega gríðarleg opnun frá því sem var í upphaflegu frv. og mér líst vel á þær breytingar og ég styð þær alveg heils hugar.

Virðulegi forseti. Þetta er allt með þeim hætti að maður getur lesið í spilin og séð hver framvindan er í orðum og ræðum hv. stjórnarliða. Það er nú þannig að eldri og reyndari refir í þinginu úr liði stjórnarliða hafa greinilega upplýst sína ungu þjóna um með hvaða hætti skuli svara í þessu máli. 5% reglan er slík að áhyggjur fjölmargra fjármálasérfræðinga í landinu eru afgerandi. Við erum að tala um fé án hirðis. Við erum að tala um stórfyrirtæki sem eiga ekki möguleika á því að ná manni í stjórn. Þannig er nú það. Með 2 milljarða ákvæðinu er líka búið að útiloka 100 stærstu fyrirtækin í landinu í fjárfestingum í greininni.

Það er rangt.

Nei, þetta er rétt hjá mér, hv. þm. Sigurður Kári. Þeir hafa ekki áhuga á 5% reglunni. Takið eftir einu: Hverjir hafa yfir áhættufé að ráða? Það eru hinir 100 stærstu. En lystin er orðinn mikil í að slá ryki í augu almennings á hinu hv. Alþingi.

Virðulegi forseti. Það liggur alveg fyrir og kom fram í frammíkalli að þessi 100 fyrirtæki eru ekki öll í markaðsráðandi stöðu. Ef við ræðum hins vegar um þá stöðu, hverjir eigi að fjárfesta í fjölmiðlafyrirtækjum, þá er sem betur fer, og þökk sé þeim aðgerðum sem þessi ríkisstjórn og fyrirrennarar hennar hafa gengið í, efnahagsástandið mun betra en áður var. Sem betur fer er fjármagnið á höndum fleiri aðila. Til dæmis er hv. þm. Ögmundur Jónasson, hann situr hér frammi, stjórnarmaður í að ég held stærsta lífeyrissjóði landsins. Það er aðili sem eftir því sem ég best veit, það kom alla vega fram hjá einum stjórnarmanni í efh.- og viðskn., hefur rætt um að það kæmi vel til greina að fjárfesta í fyrirtækjum eins og þessum. Ég bara hvet menn til að skoða reglurnar í öðrum löndum. Þær eru allar hamlandi. Það má alveg deila um það fram og til baka hvað sé rétt, en menn hafa ekki verið að gera það hér, því miður. 

Hæstv. forseti. Heimsmynd hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar er mjög einföld. Ég sagði einföld, ég sagði ekki einfeldnisleg en kannski hugsaði ég það. Samkvæmt þeirri heimsmynd samanstendur heimurinn annars vegar af þeim sem vilja reglur og hins vegar hinum sem eru á móti reglum. Vinstri grænir hafi verið fylgjandi reglum, nú séu þeir skyndilega á móti reglum. Hvers konar viðsnúningur er hér á ferðinni? spyr þingmaðurinn. Nú skulum við yfirfæra þetta á tungumál hagfræðinnar. Þá er væntanlega annars vegar um að ræða þá sem vilja óheftan markað og hins vegar hina sem vilja reisa markaðnum einhverjar skorður. Við erum í þeim hópi, Vinstri hreyfingin -- grænt framboð, en til þess að ná tilætluðum markmiðum. Ef við fáum frv. eins og hér er á ferðinni sem nær ekki tilætluðum markmiðum, í þessu tilviki að tryggja fjölbreytni á fjölmiðlamarkaði, og ef frv. í ofanálag 

Virðulegi forseti. Það tekur örugglega langan tíma að svara öllum þeim spurningum sem hv. þm. Ögmundur Jónasson beindi til mín. Ég man nú ekki eftir neinni en það var svona verið að reyna að útskýra það af hverju Vinstri hreyfingin -- grænt framboð er búin að taka U-beygju í málinu. Segjum bara að hv. þm. Ögmundur Jónasson hafi rétt fyrir sér að þessi leið hafi verið einhvern veginn þannig að ekki sé hægt að taka umræðuna og koma með tillögur til úrbóta. Virðulegi forseti. Ég vitna aftur hér í SPRON-lögin. Halda menn ekki að það hafi verið hægt að þvæla því fram og til baka hvaða leiðir menn færu þar? Þar var einbeittur vilji hjá hv. þm. Ögmundi Jónassyni og vinstri grænum og þeir fóru sínu fram. En á þeim langa tíma sem er svo sannarlega búið að taka í þessa umræðu hafa vinstri grænir verið að reyna að finna flóttaleið í málinu þannig að þeir þurfi ekki að axla neina ábyrgð í því mikilvæga máli. Það liggur fyrir.

Hæstv. forseti. Það sem ég hugsaði um heimsmyndina reyndist vera rétt, ekki það sem ég sagði. Annaðhvort eru menn með því að samþykkja mál með hraði eða menn eru á móti því að samþykkja mál með hraði. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð vildi samþykkja SPRON-málið með hraði en þetta mál vilja þeir ekki samþykkja með hraði. Óskaplega er þetta undarleg mótsögn, segir hv. þm. Við vorum sátt við SPRON-málið. Þar voru menn að nýta sér glufur í löggjöfinni til þess að hagnast á óeðlilegan hátt. Við vildum setja löggjöf sem kæmi í veg fyrir það og vorum því fylgjandi. Það mál töldum við útrætt og mjög vel unnið. Það á hins vegar ekki við um þetta flausturslega unna mál. Við skulum ekki reyna að heimfæra yfir í þingsalinn vinnulagið í þingflokksherbergi Sjálfstfl. Þar þarf bara eina skipun og síðan hlýða menn.

Virðulegi forseti. Að sjálfsögðu var SPRON-málið afskaplega vel unnið, mjög vel unnið. Að sjálfsögðu, virðulegi forseti.

Það var einfalt mál.

Virðulegi forseti. Trúir einhver þessu? Trúir einhver þessum málflutningi?

Allir í þingsalnum.

Það liggur alveg fyrir, og ég ætla nú ekkert að fara í það sem ég hugsa eins og hv. þm. Ögmundur Jónasson en ég held líka að það sé ekki mjög skynsamlegt hjá honum að segja það sem hann hugsar, en hvað sem því líður þá liggur það alveg fyrir að hv. þm. Ögmundur Jónasson, eins og aðrir þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, er á miklum hraða undan eigin samvisku í málinu. Það kom svo bersýnilega í ljós í þessum ræðustól. Ef málið væri þannig að þeir væru að fylgja eftir sannfæringu sinni væri málflutningur þeirra með allt öðrum hætti hér. Það vita það allir sem hafa fylgst með þeim þingmönnum að störfum.