Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja hér fsp. til hæstv. ríkisstj. um varðveizlu skjala og gagna, sem þingkjörnar eða stjórnskipaðar nefndir hafa aflað í starfi sínu. Fsp. er svo hljóðandi: „Hvaða háttur hefur verið á hafður og er á hafður um skil og varðveizlu skýrslna og gagna, sem nefndir, þingkjörnar eða stjórnskipaðar til athugunar á einstökum málum og tillögugerðar, hafa unnið eða aflað, og ef svo er, að slíkum skýrslum og gögnum sé tryggð varðveizla, hafa þá þm. ótvíræðan aðgang að þeim?“ Eins og kunnugt er, hefur það verið algengt, að Alþ. hafi kosið svokallaðar mþn., ýmist til rannsókna á sérstökum málum eða til undirbúnings mikilvægra og flókinna löggjafaratriða. Á síðari árum hefur þessi háttur orðið sjaldgæfari, en hins vegar farið í vöxt, að ríkisstj. hafi skipað slíkar n. Sjálfsagt hefur það verið hin almenna regla, að slíkar n. hafi lokið ætlunarverkum sínum og skilað niðurstöðum til réttra aðila, en hitt hefur þó engan veginn varið óþekkt, að slíkar n. hafi ekki skilað álitum og hætt störfum í miðjum klíðum án þess að ljúka þeim verkefnum, sem þeim voru falin. Er sú háttsemi að sjálfsögðu vítaverð, og virðist þar skorta aðhald frá réttum aðilum. En hvernig sem um þetta er farið hjá einstökum n., er hitt ljóst, að í flestum tilvikum hljóta þessar starfsnefndir að hafa aflað ýmissa gagna varðandi þá málaflokka, sem um hefur verið að ræða, sem engan veginn er sama, hvernig varðveitt eru eða með er farið, þar sem jafnvel óvíst er, hvort hin sömu gögn eru annars staðar fyrir hendi. Vitað er t.d., að einstakar n. hafa haft starfslið í þjónustu sinni og það jafnvel langtímum saman, þó að þær hinar sömu n. hafi ekki skilað neinum álitum eða lokið sínum verkum. Skjöl, gögn og upplýsingar, sem aflað er af starfsnefndum þeim, sem hér ræðir um, hafa að sjálfsögðu hagnýtt gildi, meðan þau eru ný af nálinni. En síðar kunna þau að hafa jafnvel ekki ómerkt sögulegt gildi, og ber því að taka tillit til þess einnig um varðveizlu slíkra skjala. Það hefur því vafalausa þýðingu fyrir stjórnmálamenn, fyrir alþm. og fyrir þá, sem fást við stjórnsýslu yfirleitt, að þau gögn, sem hér ræðir um, hljóti örugga varðveizlu og séu aðgengileg þeim, sem eðlilegan rétt hafa til atnota þeirra. Fsp. mín beinist að því að gera það ljósara en nú liggur í augum uppi, hver háttur er í þessum efnum hafður.



Herra forseti. Eins og fram kemur í sjálfri fsp., er hún greind í tvennt, og má raunar segja, að þar sé líka hvar liður um sig greindur í tvennt, annars vegar viðhorfið gagnvart ríkisstj. og hins vegar gagnvart Alþ. Varðandi fyrri meginliðina hefur ráðuneytisstjóri í forsrn. tekið saman svo hljóðandi grg.: „Ráðuneytisstjórar rn. hafa að beiðni forsrn. veitt upplýsingar um fyrri lið fsp., og eru svör þeirra allra á þann veg, að skýrslur og önnur gögn, sem umræddar n. skila, séu varðveitt í skjalasöfnum rn. Í þessu sambandi má geta þess, að öll bréf og önnur skjalagögn, sem berast rn., eru skrásett, þegar þau berast. Þegar lokið er afgreiðslu þeirra, eru skjölin geymd í skjalasöfnunum, fyrst í rn. og síðar í þjóðskjalasafninu. Á þetta jafnt við um nál. og önnur gögn.“ Frá skrifstofu Alþ. hefur borizt svo hljóðandi grg.: „Sem svar við fsp. rn. í dag um skil og varðveizlu skýrslna og gagna, sem n., þingkjörnar eða stjórnskipaðar til athugunar á einstökum málum og tillögugerða, hafa, unnið eða aflað, skal það tekið fram, að þau skjöl, sem skrifstofunni hafa borizt í þessu efni, eru varðveitt í skjalssafni þingsins.“ Það er rétt að bæta, hér við, að þau skjöl, sem aldrei berast, hvorki rn. nk. skrifstofu Alþ., eru auðvitað ekki á ábyrgð þeirra aðila. Það má hins vegar segja, að sá aðili, sem skipar n., hvort heldur er rn. eða Alþ., eigi að gera gangskör að því, að þessar n. skili álitum, og ef ekki, þá þeim gögnum, sem saman hafa verið dregin, og þá verði farið með þau eins og segir í þessum grg. frá ráðuneytisstjóranum og skrifstofustjóranum. Og það má vel vera, að það sé of lítið eftirlit haft með því, að n. ljúki störfum. En það er nokkuð annað atriði en hér er spurt um. Varðandi hins vegar síðari meginlið fsp., um það, hvort alþm. hafi aðgang að þessum gögnum, fer það eftir forráðamanni hvers rn. um sig og forsetum Alþ. hverju sinni, hvaða gögn það eru, sem mönnum er frjáls aðgangur að, og hver skuli varðveitt sérstaklega, ef til vill með einhverri leynd. Ég tel víst, að alþm. mundu fá heimilaðan aðgang að meginhluta þessara gagna og það þurfi að vera alveg sérstakar ástæður til þess, að þeim sé það ekki veitt. En það hlýtum að vera komið undir ákvörðun og vera á ábyrgð, eins og ég segi, ráðh. hverju sinni og forseta Alþ. Ef alþm. fá svo ekki þá heimild, sem þeir telja eðlilega, geta þeir hvort heldur með tillögugerð á Alþ. eða fsp. a.m.k. knúið fram skýrslu og grg. um það, af hverju gögnum sé fyrir þeim haldið, sem ég hygg annars, að sé mjög sjaldgæft. En stjórnskipulega mundi málið horfa þannig við.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. skilmerkileg svör við fsp. minni og tel þau eftir öllum atvikum vera fullnægjandi. En það kemur greinilega í ljós sá vankantur, sem hér hefur verið á, að það hefur ekki verið nægilegt aðhald um það, að slíkar n., sem hér hefur verið um að ræða, skili raunverulega sínum verkefnum. Og það má auðvitað því kannske um kenna, að þegar mþn. hafa verið kjörnar, hefur það a.m.k. ekki verið alveg algild regla, að þær hafi einhvern ákveðinn starfstíma. En ég tel ástæðu til þess að vekja athygli á því, að það sé rík ástæða til þess af hálfu Alþ. annars vegar og af hálfu rn. hins vegar að sjá til þess, að slík gögn, sem hér getur verið að ræða um, séu raunverulega afhent, því að það er auðvitað alveg rétt, sem hæstv. ráðh. sagði, að þess er varla að vænta, að þau gögn, sem aldrei er skilað, hljóti varanlega varðveizlu. Varðandi svör hæstv. ráðh. að því leyti, sem snertir þingkjörnar n., mþn., mundi ég telja eðlilegt, að alþm. ættu ótvíræðan aðgang að þeim og þyrftu ekki þar á nokkurn hátt undir högg að sækja, þar sem um er að ræða n., sem vinna í þágu Alþ. og alþm., og þar ætti ekki raunverulega að hafa neinn fyrirvara á. Hitt kann að gegna öðru máli, þegar n. eru stjórnskipaðar. Ég skal ekki um það dæma, en vil þó benda á, að á síðari árum hafa hinar stjórnskipuðu n. yfirleitt komið í stað mþn., sem áður voru tíðar. Ég tel þá breytingu vera til hins verra og störf þessara n. séu einhæfari og stjórnarandstaðan sé meira útilokuð frá því að koma sínum sjónarmiðum að varðandi mikilvæg löggjafaratriði. Í raun og veru yrði þess vegna að telja það fullkomlega sambærilegt, eins og yfirleitt hefur verið hagað þessum málum nú á síðari árum, annars vogar þær mþn., sem kosnar voru hér á árum áður, meðan það var algengt starfsform, og hins vegar þær stjórnskipuðu n., sem nú starfa að tilhlutan ríkisstj.



Herra forseti. Með bréfi 11. nóv. 1965 skipaði hæstv. sjútvmrh. 5 manna n. alþm. til þess að rannsaka rekstrarvandamál smærri báta. Áður höfðu um nokkuð langan tíma verið uppi háværar raddir um sérstaka örðugleika, sem þessi atvinnugrein ætti við að stríða, og fögnuðu því margir, sem nákunnugastir voru þessum atvinnuvegi og störfuðu í honum, nefndaskipuninni og bundu við hana miklar vonir. N. starfaði lítið á árinu 1965, en fyrri hluta árs 1966 vann n. nokkuð ötullega að athugunum á þessum málum. Það varð að samkomulagi, held ég megi fullyrða, í n., að leggja bæri áherzlu á, að n. gæti orðið sammála í þeim till., sem gerðar yrðu, og bera till. enda nokkurn keim af því samkomulagi, því að vissulega var í ýmsum atriðum gengið skemmra í till. n. en ég fyrir mína parta hefði viljað. En um það var ég bundinn vegna þess, að fyrir mér og ég hygg hinum fulltrúa stjórnarandstöðunnar líka hafi það verið nokkuð veigamikið atriði, að samkomulag gæti tekizt um till. í n., því að þá væru meiri líkur til þess, að þær næðu fram að ganga. Till. var síðan skilað til rn. í júní 1966. En nál. var hins vegar ekki útbýtt hér á hv. Alþ. fyrr en í októbermánuði, að mig minnir, og þá eftir að gerð hafði verið sérstök fsp. um till. þær, sem n. þessi gerði, því að ýmsa var farið að lengja eftir því að fá að sjá þær. En síðan í júní hafa sem sagt till. legið fyrir í sjútvmrn. Mörgum finnst, að verulega mikill dráttur sé orðinn á framkvæmd þeirra till., sem n. gerði, og ganga um þetta ýmsar sögur. Ég hef þess vegna talið eðlilegt, eftir að jafnlangur tími er liðinn frá því, að till. voru lagðar fram, að gera fsp. til hæstv. sjútvmrh. þess efnis, hvað liði framkvæmd till. bátanefndarinnar svokölluðu. Sú fsp. liggur frammi á þskj. 202, og vona ég, að hæstv. ráðh. geti gefið skýr og skilmerkileg svör um framkvæmd þeirra till., sem bátanefndin hefur gert. svo að almenningur og þeir sérstaklega., sem sérstakan áhuga hafa á þessum málum, geti vitað hið rétta, en þurfi ekki að styðjast við sögusagnir einar, eins og því miður hefur að verulegu leyti þurft að gera til þessa.



Herra forseti. Ég vil, áður en ég kem að sjálfri fsp., svara því, sem ég hef reyndar svarað áður varðandi meðferð þess nál., sem hv. fyrirspyrjandi er hér að spyrja um framkvæmd á. Hann getur þess réttlega nú og í sinni fsp., að nál. hafi verið afgreitt til ríkisstj. í júnímánuði 1966. Þarna er örlítið sniðgenginn raunveruleikinn, því að hv. fyrirspyrjandi afhenti sjálfur þetta nál. í rn. tæplega hálfum öðrum mánuði eftir að n. sjálf undirritaði það og gerði þá sjálfur grein fyrir því, í hverju sá dráttur lægi. Hann lá í því, að fyrirstaða var á að fá nál. fjölritað. Þetta skiptir ekki máli og er ekkert atriði í málinu, en það er eðlilegt og sjálfsagt, að það rétta komi fram nú þegar, þó að áður hafi verið grein fyrir því gerð. Hv. fyrirspyrjandi leggur fram fsp., sem hann hefur gert grein fyrir og er svo hljóðandi: „Hvað líður framkvæmd till. þingnefndar, sem rannsakaði rekstrarvandamál báta undir 120 smál. og skilaði áliti til sjútvmrh. í júní 1966?“ Þetta er mjög kærkomið tækifæri til þess að gera ýtarlega grein fyrir því, hvernig að einstökum till. n. hefur verið staðið, frá því að þeim var skilað, og verð ég að biðja forláts á því, þó að örlítill tími fari í þessa grg. En það er ekki sízt þörf á henni, ef það er satt, sem hv. fyrirspyrjandi lét í ljós, að ýmsar sögusagnir gengju um tafir í þessu efni og kannske af misjafnlega velviljuðum toga upprunnar. Eftir mikið starf og af flestum talið gott skilaði vélbátaútgerðarnefnd, sem svo hefur verið nefnd, áliti sínu á s.l. sumri eða nánar til tekið í lok júlímánaðar, og var álitið undirritað af öllum nm. Skýrsla n. var birt hér á hv. Alþ. í októbermánuði s.l., og í skýrslunni bendir n. á mörg og margvísleg úrræði, er hún telur til bóta horfa fyrir útgerð minni vélbáta. Hafa till. verið til athugunar síðan í rn. og hjá ýmsum .fleiri aðilum, sem fengið hafa einstök atriði till. til meðferðar eða úrlausnar. Verður nú vikið að þessum till. n. og þeim ráðstöfunum, sem gerðar hafa verið vegna þeirra. Í áliti sínu leggur n. fyrst og fremst til, að gerðar verði ráðstafanir til þess, að fiskverð verði hækkað. Segir svo í nál.: „Gerðar verði ráðstafanir til þess, að fiskverð verði hækkað um a.m.k. 10% frá því, sem það er nú, þannig að rekstrargrundvöllur bátaútgerðarinnar verði eigi lakari en hann var árið 1962 samkv. þeim samanburði milli ára, sem gerður hefur verið hér að framan.“ Rétt er og skylt að geta þess, að í skýrslu n. er gerður samanburður á rekstrargrundvelli bátaútgerðarinnar milli þessara ára, þ.e. áranna 1962-1966. Ljóst var við verðákvörðun á bolfiski fyrir árið 1987 samkv. þeim athugunum, sem gerðar höfðu verið á vegum yfirnefndar verðlagsráðs sjávarútvegsins, að vegna verðfalls á erlendum mörkuðum gátu fiskvinnslustöðvar ekki greitt hærra fiskverð á þessu ári en þær gerðu á s.l. ári eða árið á undan. Ríkisstj. taldi á hinn bóginn nauðsyn bera til, að ráðstafanir væru gerðar til hækkunar fiskverðs, svo að rekstrargrundvöllur útgerðarinnar yrði styrkari. Hefur ríkisstj. tjáð sig reiðubúna til þess að beita sér fyrir því, að greidd verði á árinu 1967 8% viðbót við verð bolfisksafla. Ætlunin er að þessi viðbótargreiðsla skiptist þannig, svo sem áður hefur verið upplýst, að 5% viðbót verði greidd mánuðina marz og apríl, en 11% aðra mánuði ársins. Lagt mun verða fram hér á hv. Alþ. innan skamms tíma frv., þar sem farið er fram á heimild Alþ. til að inna þessar greiðslur af hendi. Enn fremur verður leitað eftir heimild Alþ. til greiðslu jafnhárra verðuppbóta á lágmarksverð á flatfiski, sem ákveðið verður síðar á árinu. Með hliðsjón af því, að hinir minni bátar þykja ekki lengur hentugir til síldveiða og stunda því bol- og saltfisksveiðar mun lengri tíma ársins en hinir stærri bátar, og þar sem gert er ráð fyrir, að ferskfiskverðið hækki um 11% 10 af 12 mánuðum ársins, verður að telja, að ríkisstj. hafi gengið mjög langt til móts við till. n. um hækkun fiskverðs, sem ætti að geta örvað aflamagn til þeirra fiskvinnslustöðva, sem erfiðast hafa átt um hráefnisöflun utan aðalvertíðarinnar. Vert er að víkja að því, að vélbátaútgerðarnefnd lagði til, að sérstakt sumar- og haustverð á 1. flokks fiski yrði ákveðið. Var það till. n., að þegar yrðu gerður ráðstafanir til að hækka aukagreiðslur til línu- og handfærafisks, en þó eingöngu 1. flokks fisks, um 50 aura á kg og greiðist sú uppbót á slíkan fisk til næstu áramóta, þ.e. 1966-1967. Mælti n. með því, að fiskkaupendur tækju á sig helming hækkunarinnar, en ríkissjóður hinn helminginn. Út af þessu óskaði rn. bréflega eftir því við stjórn Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna, að hve miklu leyti fiskkaupendur gætu tekið á sig slíka hækkun fiskverðs. Með bréfi, dags. 14. okt. s.l., lýsti stjórn Sölumiðstöðvarinnar því yfir, að vegna verðfalls á erlendum mörkuðum, minnkandi fiskhráefnis og hækkunar á innlendum rekstrarkostnaði væri útilokað, að hraðfrystihúsin gætu tekið á sig helming þeirrar hækkunar, er í till. vélbátaútgerðasnefndar greinir, og staðfestu þeir þetta í viðtölum við rn. síðar. Ríkisstj. ákvað þá þegar að greiða fiskseljendum viðbótaruppbætur á línufisk veiddan frá 1. okt. til 31. des. 1966. Skyldu þessar verðuppbætur nema þeirri upphæð, er afgangs yrði af þeirri heildarfjárhæð, er upphaflega var áætlað, að gengi til greiðslu 25 aura verðuppbótar á hvert kg línu- og handfærafisks samkv. 1. gr. l. nr. 16 frá 1966, þannig að heildaruppbætur á línu- og handfærafisk árið 1966 næmu 20 millj. kr., en það var sú ýtrasta heimild, sem til var í lögum. Viðbótarbætur þessar yrðu reiknaðaðar út og jafnað niður á hvert kg línu fisks, er aflamagn línu- og handfærafisks á þessu tímabili lægi fyrir endanlega. Gert var þá ráð fyrir því, að viðbótaruppbætur þessar á línufisk nemi sem næst 35 aurum á hvert kg línufisks, og hefur nú komið í ljós, að svo muni verða, en allar þessar upphæðir verður að áætla fyrir fram. Verður því að telja, að ríkisstj. hafi gert ráðstafanir í samræmi við till. vélbátaútgerðarnefndar í þessu efni, þótt ekki væri fyllilega um þá heildarupphæð að ræða, sem n. lagði til. Hlutur ríkissjóðs er þó hærri en n. ætlaði honum í upphaflegum till. sínum, en þar var gert ráð fyrir því, að hækkunin skiptist að jöfnu milli ríkissjóðs og fiskkaupenda Vélbátaútgerðarnefnd lagði til, að rn. fæli sérstakri n. að athuga fjárhag þeirra útgerðarfyrirtækja, sem eiga verðmætan síldveiðiútbúnað, en geta ekki haft hans not, eins og síldveiðum er nú háttað. Rn. hefur óskað eftir því, að Fiskifélag Íslands athugi og geri skýrslu um þetta mál, og að fengnum þeim upplýsingum mun rn. athuga, hvaða leiðir eru helzt til úrbóta, í þessum efnum. Þá er að geta þess, að vélbátaútgerðarnefnd gerði mjög ýtarlegar og ákveðnar till. um lengingu lánstíma, frestun afborgana og lækkun dráttarvaxta af stofnlánum hjá fiskveiðasjóði. Lagði n. til, að greiðslutími hinna styttri lána yrði lengdur, enn fremur, að stofnlán til skipakaupa yrðu veitt til 20 ára í stað 15 ára nú og að þeim aðilum, sem gjaldfrest fengu af afborgunum á tímabilinu 1963-1965, yrði gefinn kostur á lengingu lánstímans sem gjaldfrestinum næmi. Enn fremur var það till. n., að eigendum allt að 120 rúml. skipa yrði gefinn kostur á eins árs gjaldfresti vegna afborgana 1965 og lánstíminn lengdur til viðbótar sem því næmi. Þá lagði n. einnig til, að dráttarvextir hjá fiskveiðasjóði yrðu lækkaðir í 3/4% á mánuði. Rn. átti þegar viðræður við þáv. stjórn og framkvæmdastjóra fiskveiðasjóðs, svo og stofnlánadeild sjávarútvegsins, um þessar till., enda voru þær taldar einna mikilvægustu till. n. Voru gerðar ýtarlegar athuganir á því, hverja fyrirgreiðslu sjóðurinn gæti í þessum efnum veitt. Eins og alþm. er kunnugt, var hinn eldri fiskveiðasjóður og stofnlánadeild sameinuð í einn sjóð frá og með s.l. áramótum, Fiskveiðasjóð Íslands, og var talið, að miklum erfiðleikum væri bundið að finna endanlega úrlausn í þessu máli fyrr en hin nýja stjórn fiskveiðasjóðs tæki við. Eftir ýtarlegar viðræður og bréfaskipti við hina nýju sjóðsstjórn hefur hún fallizt á eftirfarandi: 1) Að lánstími svonefndra tækjalána, sem verið hefur 3 ár, verði lengdur í 5 ár og verði öll slík núverandi lán framlengd þannig, að náð verði þeim lánstíma frá lánveitingardegi að telja. 2) Að eigendum fiskiskipa undir 120 rúml. brúttó, verði gefinn kostur á að sækja um samninga um skil á afborgunum og vöxtum af lánum, sem á skipum þessum hvíla og í vanskilum voru 31. des. 1966, enda verði fullnægt skilyrðum fiskveiðssjóðs hverju sinni. Kemur þá einnig til greina eftirgjöf dráttarvaxta að einhverju eða öllu leyti. Stjórn fiskveiðasjóðs tekur fram, að heildarlækkun dráttarvaxta og útlána fiskveiðasjóðs mundi valda ósamræmi í vaxtakerfi í landinu og sé þess vegna þörf nánari athugunar á því máli. Rn. telur nú eftir viðræður, sem átt hafa sér stað, síðan framangreint svar berst, að hér sé um lágmarksviðmiðanir að ræða, að nú verði gerðar þær ráðstafanir af hálfu fiskveiðasjóðs, sem nauðsynlegar eru til að koma á hreint vanskilaskuldum útgerðarmanna, er gera út vélbáta í fyrragreindum stærðarflokkum. Innan skamms tíma mun fiskveiðasjóður láta frá sér fara tilkynningu um, hvernig hað framkvæmdum í þessu skyni verður staðið, og verður að vænta þess, að útgerðarmenn bregðist vel við og veiti sjóðnum allar nauðsynlegar upplýsingar, sem um verður beðið. Næst er að geta þess, að vélbátaútgerðarnefnd mælti með því í till. sínum, að endur skoðaðar yrðu gildandi reglur um 1% ábyrgðargjald, sem bankarnir taka af erlendum lánum vegna kaupa á fiskiskipum, og verði gjaldið lækkað, eftir að þaktrygging fiskveiðasjóðs kæmi til. Út af þessu sneri rn. sér til viðskmrn. og óskaði eftir því, að rn. kannaði það hjá bönkunum, hvort lækkun gjaldsins væri kleif. Hertur þetta atriði till. verið í athugun síðan, en endanleg svör ekki borizt. Í þessu sambandi er þó rétt að geta þess, að um langan tíma, hefur ekki verið fluttur inn bátur erlendis frá undir 120 rúml. að stærð, og munu því mjög fá erlend lán hvíla á bátum af þessari stærð, eins og sakir standa nú. Þá mælir n. með því, að samið verði frv. til l. um breyt. á sjómannalögum á þá leið. að greiðslur til áhafna á fiskiskipum í veikinda- og slysaforföllum skipverja samkv. lögunum miðist ekki við aflahlut, heldur verði í meginatriðum og eftir því sem við getur átt miðað við kauptryggingu háseta og það launalhlutfall, sem er á milli yfir- og undirmanna á fiskiskipum samkv. kjarasamningum. Um þessa till. n. skal það sagt, að málið er vægast sagt mjög torleyst og vandasamt, þar sem reynslan er sú, að fáir vilja gefa eftir af lagalegri tryggingu, sem einu sinni er fengin, jafnvel þó að hæpnar forsendur hafi til hennar legið. Hefur rn. leitað eftir lausn á þessu máli og mun halda því áfram, og er erfitt á þessu stigi málsins að gefa nokkur endanleg svör um framkvæmd þessa atriðis eða loforð um lausn á því. Þá leggur n. til, að lögum um aflatryggingasjóð og lagaárkvæðum um tryggingu fiskiskipa verði breytt þannig, að tryggt sé, að bátaútgerðin verði ekki látin standa undir beinum eða óbeinum stuðningi við togaraútgerðina, og er þá að sjálfsögðu fyrst og fremst átt við þann hluta bátaflotans, sem er undir 120 rúml. Það verður að telja sennilega niðurstöðu, er n. kemst að, að í gegnum þessi kerfi renni nú fjármagn frá bátaflotan um í heild til togaranna. Á hinn bóginn er rétt að upplýsa, að samkv. fyrirliggjandi upplýsingum bendir allt til þess, að bátar undir 120 rúml. að stærð fái meiri greiðslur úr sjóðnum en þeir leggja til hans. Staðreyndin er sú, að bæði togarar og bátar allt að 120 rúml. taka sér meira fé en þeir leggja, til á kostnað báta, sem eru yfir 120 rúml. að stærð, og kemur þetta fyrst og fremst til af því góðæri, sem ríkt hefur á síldveiðum undanfarandi ára, en þar eru aflabeztu skipin langt yfir þeirri stærð, sem hér um ræðir. Stafar þetta fyrst og fremst af því, að kerfi þessi miða yfirleitt til jöfnunar milli skipaflokka, svo og hinn hái vátryggingarkostnaður á minni bátum, sem aftur stafar af því, að meginhluti þeirra er eldri og byggður úr tré, en ekki stáli. T.d. námu iðgjaldagreiðslur úr tryggingasjóði vegna bráðafúa á árinu 1965 um 33 millj. kr. vegna báta undir 120 rúml., en ekki nema um 2 millj. kr. vegna báta yfir 120 rúml. Þegar er ljóst, að greiðslur þessar verða allverulega hærri vegna ársins 1966. Þá er þess að geta, að mikill hluti tekna aflatryggingasjóðs er frá ríkissjóði og fiskveiðasjóður fær miklar tekjur af útflutningsgjaldi, sem einnig greiðist af afla, sem frá togurunum kemur, en lítið mun hafa verið veitt til þeirra úr þeim sjóði. Það er því ljóst, að mjög vafasamt er og verulegum vandkvæðum bundið að fylgja till. n. fram undir því yfirskini fyrst og fremst, að tryggja eigi bátum undir 120 rúml. betri kjör, eins og á stendur nú um fiskveiðihlutfall hinna mismunandi stærða fiskveiðiflotans. Þá leggur n. til, að sjútvmrn. hafi forustu um, að tilraun verði gerð með beitingarstöðvar í tveim verstöðvum á næstu vertíð til þess að fá úr því skorið, hvort ekki sé hægt að lækka útgerðarkostnaðinn við línuútgerðina frá því, sem nú er, og spara mannafla við þessa veiðiaðferð. Rn. fól Fiskifélaginu að kann, að hve miklu leyti tilraunir þessar væru framkvæmanlegar, og þá jafnframt, á hvern hátt hagkvæmast yrði að þeim staðið. Fiskifélagið tók það ráð, þar sem um tækilegt atriði er að ræða, að biðja þrjá menn, er vel þekkja til, að rannsaka tækni- og fjárhagshliðar þessa máls. Fyrir valinu urðu Ásgrímur Pálsson útgerðarmaður, Keflavík, Eyjólfur Kristinsson skipstjóri, Keflavík, og Loftur Loftsson verkfræðingur, Reykjavík. Þessi hópur manna er um það bil að Ijúka störfum. Er álits að vænta innan skamms tíma. Þá hefur rn. einnig ritað stjórn fiskimálasjóðs um þetta mál, einkum með tilliti til styrks frá sjóðnum vegna tilraunanna. Í bréfi fiskimálasjóðs til rn., dags. 18. nóv. s.l., segir svo um þessi mál: „Stjórn sjóðsins er hlynnt þessum tilraunum og mun, þegar skýrslur Fiskifélagsins liggja fyrir, veita málinu skjóta og góða afgreiðslu.“ Þá bendir n. í niðurlagsorðum sínum á, að aðkallandi sé að taka ákvarðanir um breytt skipulag á Samábyrgð Íslands á fiskiskipum og bátaábyrgðarfélögunum, sem hafa með höndum tryggingar á allt að 100 rúml. fiskiskipum. Vegna þessarar till. n. tel ég rétt að minna alþm. á, að nauðsyn ber til að afgr. þau tvö frv., er fyrir Alþ. liggja, nú, þótt með breytingum yrði, um Samábyrgð Íslands á fiskiskipum og bátaútgerðarfélög, til þess að mál þessi komist úr því óvissuástandi, sem þau hafa of lengi verið í. Þá undirstrikar n. einnig sérstaklega nauðsyn þess, að gerðar verði tilraunir með nýjar og fjölbreyttari veiðiaðferðir og fullkomnari útbúnað vélbátanna. Segir n., að athuga þurfi nánar, á hvern hátt fiskimálasjóður geti aukið starfsemi sína á þessu sviði. Rn. óskaði eftir því fyrir nokkru, að fiskimálasjóður athugaði gaumgæfilega, hvernig hann gæti með sem beztum hætti örvað nýjungar í veiðitækni, og hefur stjórn fiskimálasjóðs það erindi rn. til athugunar. Samkv. l. um fiskimálssjóð er það m.a. hlutverk sjóðsins að veita styrki í þessu skyni, og hefur mikið af styrkjum úr sjóðnum verið veitt til tilrauna sem þessara. Fiskimálasjóður hefur í þessum efnum reynzt mjög notadrjúgur til örvunar og eflingar ýmissa nýjunga til veiði og vinnslu sjávarafla. Störf hans í því efni tel ég ekki nauðsynlegt að rekja nú á tilefni þessarar fsp., en upplýsandi væri það eigi að síður fyrir hv. Alþ. að fá um það sérstaka skýrslu. Svo sem áður er getið hefur rn með bréfi áréttað og talið brýna nauðsyn til, að kannaðar verði til hlítar leiðir í þessum efnum, enda telur rn., að stjórn fiskimálasjóðs hafi sérstaka aðstöðu til að gera raunhæfar till. í þessu efni samkv. reynslu sinni og reynslu þeirri, sem fyrir liggur um starf sjóðsins á undanförnum árum, enda í beinu samræmi við starfssvið sjóðsins. N. leggur að lokum til, að samið verði frv. til l. um breyt. á l. nr. 40 frá 9. júní 1960, um takmarkað leyfi til dragnótaveiða í fiskveiðilandhelgi Íslands undir vísindalegu eftirliti, er feli það í sér, að ráðh. sé heimilt að veita veiðileyfi fyrir allt að 65 brúttórúml. skip. Jafnframt verði athugað, hvort tiltækilegt sé að verða við fram komnum óskum um lengingu veiðitímans, en ítrekaðar óskir um það hafa borizt víða að. Eins og hv. alþm. er kunnugt, hefur krafan um auknar togveiðiheimildir í landhelgi innan núv. fiskveiðitakmarka mikið verið á dagakrá undanfarið. Verður að segja, að till. vélbátaútgerðarnefndar um auknar heimildir til dragnótaveiða sé mjög samofin því máli og það svo, að varla verði þar aðskilið, svo nátengdar sem þessar veiðiaðferðir eru í raun, og munu þeir þó fleiri, sem telja, að jafnvel dragnótaveiði geti falið í sér meiri hættur um veiði á ókynþroska fiski heldur en jafnvel togveiðar. Ekki eru líkur til, eins og málum er nú háttað, að krafan um heimild til aukinna togveiða innan núverandi fiskveiðitakmarka nái fram að ganga. Hefur staðan í því máli arðið mun ljósari nú á allra síðustu vikum. Með því að þessi mál hafa verið til umr. á Alþ. undanfarið og hæstv. utanrrh. hefur ýtarlega gert grein fyrir þeim, er óþarft að ræða þau hér frekar nú í tilefni þessarar fsp. Umfram það, sem að framan er greint úr till. vélbátaútgerðarnefndar, höfum við hæstv. bankamálaráðh. eftir ósk stjórnar Landssambands ísl. útvegsmanna átt viðræður við bankastjóra Útvegabanka Íslands og Landsbanka Íslands um rekstrarfjárerfiðleika þá, sem útgerðarmenn umræddra vélbáta undir 120 rúml. telja, sig eiga við að stríða af ýmsum ástæðum. Of snemmt er á þessu stigi að segja til um árangur eða endanlega niðurstöðu þessara viðræðna. Ég vona, að þessar framangreindu upplýsingar telji hv. fyrirspyrjandi fullnægjandi sam svör við fsp. sinni.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðh. fyrir þau svör. sem hann gaf við fsp. minni, þótt ég vilji jafnframt láta í ljós mikla óánægja yfir því, hvað raunverulega lítið hefur enn þá endanlega komið út úr þeim till., sem vélbátanefnd gerði í júní á s.l. ári. Eftir því sem tími minn hér leyfir, langar mig til þess að víkja að einstökum svörum ráðh. Mér sýnist, að eins og málin standa í dag. sé ekki komið í höfn neitt af þeim till., sem við gerðum, nema till. um að lengja svokölluð tækjalán. Við leggjum til að lengja þau upp í 6 ár, en ráðh. segir, að búið sé að ákveða að lengja þau upp í 5 ár. Þá lýsti hæstv. ráðh. því yfir, að þeir eigendur smærri báta, sem stóðu í vanskilum við fiskveiðasjóðinn um s.l. áramót, mundu eiga þess kost að óska eftir samningum um gjaldfallnar greiðslur við sjóðinn, en ég tók ekki eftir, að nokkurt ákveðið fyrirheit væri gefið um, að slíkir samningar mundu fást eða lenging láns mundi fást. En til upplýsinga vil ég aðeins geta þess, að 1. júní 1966 skulduðu eigendur 421 báts undir 120 smál. í afborganir aðeina við fiskveiðasjóðinn tæpar 54 millj. kr. Mig langar þá eftir því sem tími minn leyfir, að víkja að einstökum till. nefndarinnar. Fyrsta og aðaltill. okkar er sú, að fiskverðið á árinu 1966 verði hækkað um 10%, til þess að rekstrargrundvöllur báta á því ári sé sambærilegur og hann var á árinu 1962. Ráðh. svaraði því, að gengið hefði verið mjög langt til móts við till. n. um þetta atriði. Hér er algerlega rangt með farið. Sú 8% hækkun, sem ríkissjóður ætlar að greiða á fiskverðið, nær ekki til ársins 1966, hún nær til fiskverðsins á árinu 1967 og er aðeins gerð til þess að standa undir hækkun útgerðarkostnaðar á árinu 1966, m.a. til þess að sjómennirnir geti fengið hækkað kaup á árinu 1967 í samræmi við þær kauphækkanir, sem urðu hjá launþegum á árinu 1968, er njóta vísitöluuppbóta á kaup. Það heldur sem sagt ekki einn eyrir að mínu viti verið greiddur til hækkunar á fiskverðinu 1966, eins og n. gerði till. um. Í öðru lagi leggur n. til, að ákveðið sé sérstakt sumar- og haustverð á 1. flokks fiski. Hæstv. ráðh. taldi ríkisstj. hafa komið verulega til máts við þá till. með þeirri 50 aura uppbót á fiskverð, sem gilda á frá 1. okt. s.l. til áramóta. Hér er um algera missögn að ræða. Þessir peningar, 50 aurarnir, eru afgangur, það er fé, sem er eftir af 20 millj. kr. framlagi á fjárl. 1966 til hækkunar fiskverðs, sem ekki notaðist upp fyrri hluta ársins og er nú notað til þess að hækka fiskverðið frá 1. okt. 1966 og til áramóta. Sem sagt, ekki eyrir í nýju fjármagni til þess að hækka sumar- og haustverð á 1. flokks línufiski hefur verið ákveðinn úr ríkissjóði í þessum tilgangi. Ég tel þannig, að það sé alveg augljóst mál, að fyrstu tvær aðaltill. n. hafi ekki á nokkurn hátt verið komið til móts við. Tími minn leyfir ekki að fara nákvæmlega út í aðrar till. n. Hæstv. ráðh. upplýsti að vísu, að ýmislegt af því, sem n. hefði lagt til, væri nú í athugun á ýmsum stigum og hjá ýmsum aðilum. Hvað út úr þeim athugunum kann að koma, er erfitt að segja nú. En endanlegar niðurstöður um framkvæmd till. n. tel ég ekki liggja fyrir í dag, nema þeirrar einu, sem lýtur að lengingu tækjalánanna, og er hún ekki stórvægilegur hluti at till. n. Ég verð því að lýsa yfir vonbrigðum með framkvæmd þá, sem till. n. hafa hlotið til þessa, og vænti þess með hliðsjón af því, að erfiðleikarnir eru miklir í þessari atvinnugrein, að hæstv. ríkisstj. taki nú betur á til þess að rétta við hlut þessa aðila en hún hefur sannarlega gert hingað til.



Herra forseti. Ég verð að taka undir það, sem hér hefur verið sagt, að ég lýsi yfir miklum vonbrigðum mínum með það, hvað hæstv. ríkisstj. hefur gert varðandi þær till., sem vélbátanefndin skilaði á s.l. sumri. Mér sýnist, að svör þau, sem hæstv. ráðh. hefur hér gefið við þessari fsp., sanni það alveg augljóslega, að í stuttu máli sagt hefur ríkisstj. ekkert gert í þessu máli. Till. n. voru um nokkur aðalatriði, þó að margar minni háttar till. fylgdu þar einnig með. Ein aðaltill. n. var viðvíkjandi fiskverði. Það var alveg tvímælalaust sannað af n., að fiskverðið til bátanna hefur farið lækkandi frá því, sem það var ákveðið á árinu 1962. þannig að n. slær því til dæmis föstu, að á árinu 1965 hafi fiskverðið til þessara báta verið a.m.k. 18% of lágt. Og n. taldi, að það þyrfti nú þegar að gera ráðstafanir til þess að hækka fiskverðið um 10% og þar að auki að bæta við 50 aura hækkun á fiskverðið að sumarlagi og að haustlagi, en þetta jafngildir því í rauninni, að á þessu tímabili mundi fiskverðshækkunin nema fullum 20%. Ekkert af þessu hafur komið, því að eins og hér hefur verið bent á, er auðvitað alger misskilningur að tala um það, að þau 8%, sem fiskverðið átti að hækka nú í ársbyrjun eða fyrir árið 1967, sé eitthvert svar við till. n. viðvíkjandi fiskverðinu á árinu 1966. Hækkunin núna, þessi 8%, er knapplega sú hækkun, sem allir launþegar í landinu, sem taka laun samkv. kaupgjaldsvísitölu, hafa fengið laun sín hækkuð um aðeins eftir kaupgjaldsvísitölunni, því að samkv. henni hafa laun í landinu hækkað um 8.3%, en sjómennirnir eiga fyrst að fá þessa hækkun núna á árinu 1967. Þar er aðeins um vísitöluhækkunina eina að ræða, en allt hitt liggur eftir óbætt. Hinar megintill. n. voru svo viðvíkjandi lánakjörum þessa útvegs, sem hér á hlut að máli. Það var bent á það í n., að það ætti vitanlega að lengja stofnlán bátanna á nýjan leik upp í það, sem stofnlánin voru um áraskeið. En við því hefur ekki fengizt neitt svar enn, og hefði þó verið létt fyrir sjútvmrh. að knýja það í gegn, það efast ég ekkert um, svo framarlega sem menn í bönkum landsins eru ekki farnir að ráða yfir ráðh. sjálfum. Þessi litla lenging, sem hér er getið um á stuttu lánunum, þar er aðeins gripið inn í örlitinn hluta af stuttu lánunum, sem veitt hafa verið til bátanna á undanförnum árum, lánum aðeins til þriggja ára. Í mörgum greinum eru þessi lán til 5 ára eða 6 ára, en n. lagði til, að þau yrðu yfirleitt lengd upp í 10 ár, en þessi allra stytztu í 6 ár, svo að í þessum efnum hefur svo að segja ekkert fengizt fram. Gjaldfresturinn á afborgunum, sem n. leggur til, hefur í rauninni ekki fengizt enn þá. Það liggja fyrir allar upplýsingar í þessu máli, sem máli skipta, þar til farið er að taka beina ákvörðun, og því ástæðulaust, að hin nýja stjórn fiskveiðasjóðs núna segi: Nú geta útvegsmenn komið og gefið upplýsingar um skuldir sínar í þessum efnum. - Það liggur á borðinu hjá stjórninni, hverjar skuldirnar eru hjá hverjum og einum, og hefur legið allan tímann. Þeir vita a.m.k. vel um það, þegar þeir eru að rukka inn þessar skuldir, hverjar þær eru. Þetta er búið að liggja fyrir öll þessi ár. Spurningin er aðeins um það: Á að framkvæma það að lengja lánin, sem þessum gjaldfresti nemur, eða færa afborganirnar aftur fyrir? En sú leið, sem farin var um tíma, að veita gjaldfrest á afborgunum í eitt ár, þannig að sú afborgun komi svo tvöföld raunverulega á næsta ári á eftir, er vitanlega ekki nema versti gálgafrestur. Og ekki er einu sinni unnt að fá niður fellt þetta ósvífna ábyrgðargjald í sambandi við kaup á bátum, þar sem viðskiptabankarnir krækja sér í svona 400-500 þús. kr. af nýju skipi, sem keypt er, hreinlega fyrir ekki neitt, þar sem þeir taka ábyrgð á því að standa við greiðslur, sem Fiskveiðasjóður Íslands hefur ábyrgzt gagnvart þeim. En Fiskveiðasjóður Íslands er einn ríkasti sjóður, sem lánar út í þessu landi. Hann er því alveg fullfær um að sjá um að standa við þessar skuldbindingar, og form bankanna í þessum efnum er ekkert annað en formið eitt. En þeir taka þetta háa ábyrgðargjald eigi að síður. Ekki einu sinni því hefur fengizt aflétt. Það er vitanlega ekki tími til að ræða þessi mál hér núna, þó að það hefði verið ærið tilefni til þess. En mér sýnist, að hæstv. ríkisstj. þurfi að taka betur á þessum málum, ef eitthvað á undan að ganga, því að það er sýnilegt, að þeir eru nokkuð sterkir, þessir herrar, sem hún á við í þessum efnum og ráða hér lánastofnunum landsins.



Herra forseti. Það er nú fram komið í þessum umr., að hæstv. ríkisstj. hefur tekið sér góðan tíma til að fjalla um þessi vandamál, sem hér eru til umr., þó að okkur hinum sýnist, að þar kalli margur vandinn mjög að. Ég skal þó ekki lengja umr. um það atriði núna, heldur kvaddi ég mér hljóðs til þess að leita nokkurra viðbótarupplýsinga hjá hæstv. sjútvmrh. Í tilkynningu frá verðlagsráði sjávarútvegsins, sem er dags. 9. jan. s.l., er birt verð á fiski, sem greiða skal til útvegsmanna bátanna. Þar segir, að skv. yfirlýsingu ríkisstj. þann sama dag muni hún beita sér fyrir því, að greidd verði 11% uppbót í jan.-febr., síðan 5% í marz-apríl og síðan aftur 11% aðra mánuði ársins. Enn fremur segir í þessari tilkynningu, að til viðbótar því verði, sem þar er auglýst, greiðist 25 aurar á kg á allan fisk veiddan á línu, og í samræmi við yfirlýsingu ríkisstj. muni ríkissjóður enn fremur greiða 30 aura á hvert kg línufisks og handfærafisks. Nú eru liðnir nær 2 mánuðir af árinu, og Alþingi hefur setið í 3 vikur, en eftir því sem ég veit bezt, fá útvegsmenn enn aðeins greiddan hluta af því fiskverði, sem ríkisstj. hefur lofað að beita sér fyrir að þeir skuli fá. Þær uppbætur, sem frá ríkissjóði eiga skv. þessu að koma, nema allt að fjórðungi fiskverðsins á línuvertíðinni, og af þessu hefur enginn peningur sézt enn. Ég vildi leyfa mér að beina þeirri fsp. til hæstv. sjútvmrh., þar sem hér er um að ræða vanda, sem hvílir mjög þungt á útgerðinni, hvaða ráðstafanir ríkisstj. hafi gert eða hyggist gera til þess að ráða bót á þessu og hvenær útvegsmenn megi vænta þess að fá greitt fullt verð fyrir fiskinn, eins og þeim hefur verið heitið. Ég tók eftir því, að í lok skýrslu hæstv. sjútvmrh. hér áðan sagði hann frá viðræðum, sem hann hefði átt ásamt öðrum hæstv. ráðh. við bankana um frekari fyrirgreiðslu fyrir þennan útveg, og ef til vill er þar um að ræða, að þeir séu að reyna að útvega lán út á þennan mismun, sem hér um ræðir. En hvað sem um það er, vildi ég óska þess, að hæstv. ráðh. gerði frekar grein fyrir þessu, hvenær má vænta þessa mismunar, annaðhvort með því, að ríkisstj. útvegi sér lagaheimild til þess að greiða þessar uppbætur, eða með öðrum hætti. Útvegsmenn vantar þessa peninga.



Herra forseti. Umr. um það mál, sem hér Iiggur fyrir, geta að sjálfsögðu ekki orðið eins og eðlilegt og nauðsynlegt er kannske, þar sem við erum hér í fsp. tíma, þar sem ræðutími er takmarkaður. Í sambandi við skýrslu vélbátanefndarinnar tei ég, að n. hafi haft þar tvíþættu verkefni að gegna: annars vegar að reyna, að finna leið til úrbóta á fjárhagshlið á rekstri vélbáta af stærðinni upp að 120 tonnum og hina vegar að kanna, hvort fyrir hendi væri breyttur og bættur og öruggari rekstrargrundvöllur en nú er. Um hið fyrra atriði skal ég ekki ræða hér. Það hefur verið gert bæði af þeim, sem í n. voru, og svör ráðh. hafa verið gefin hér varðandi þá hliðina. Hin hliðin, um breyttan og öruggari rekstrargrundvöli, hefur hins vegar ekki verið rædd hér að þessu sinni, og tel ég það þó ekki síður mikilvægt en þá hlið málsins, sem hér hefur aðallega og eingöngu verið rædd. Í erindisbréfi til n, er til þess ætlazt, að hún kanni, hvort auknar heimildir í sambandi við dragnóta- og togveiðar gætu stuðlað að betri rekstrargrundvelli bátanna. Það er annar þátturinn í því, sem ætlazt er til að n. taki til meðferðar. Í sambandi við togveiðarnar kemur niðurstaða n. á bls. 54, þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: Skoðanir skv. svörum eru mjög skiptar um það, hvort leyfa skuli allt að 120 rúmlesta bátum veiðar með botnvörpu innan landhelgi. Gegn því eru Útvegsmannafélag Reykjavíkur og Útvegsmannafélag Þórshafnar. Meðmælt eru Útvegsmannafélag Snæfellsness, Útvegsbændafélag Vestmannaeyja, Útvegsmannafélag Suðurnesja, Útvegsmannafélag Hafnarfjarðar og Útvegsmannafélag Vestfjarða. Þó eru allir þessir aðilar með þann fyrirvara, að eingöngu komi til greina auknar veiðiheimildir til báta upp að vissri stærð.“ N. treystir sér ekki til að mæla með þessu atriði, en greinilega kemur fram, að það eru aðeins tvö útvegsbændafélög, þ.e. Útvegsbændafélag Reykjavíkur og Útvegsbændafélagið á Þórshöfn, sem mæla gegn því. Í öllum hinum verstöðvunum, sem sendu álit, og það eru aðalverstöðvar landsins, þar eru útvegsbændafélögin meðmælt því, að veitt verði leyfi til aukinna togveiðiheimilda. Ég harma það, að n. skyldi hafa þessa afstöðu í þessu máli, því að ég er sannfærður um, að þar sem það á við og þar sem aðstaða, er til þess, þar er hægt að skapa bátunum öruggari rekstrargrundvöll en nú er, og það er ekki einungis hægt að skapa bátunum öruggari grundvöll, það er hægt að skapa fiskiðjuverunum og þar með atvinnulífinu öllu í þeim sjávarplássum, sem þarna eiga hlut að máli, öruggari grundvöll. Mér er það alveg ljóst, að togveiðar, hvort sem er um báta eða stærri skip að ræða, henta ekki alls staðar við landið, það liggur alveg ljóst fyrir. En þar sem þær henta„ tel ég, að n. hefði átt að fara inn á það að mæla með auknum togveiðum, þar sem það liggur ljóst fyrir, að þetta er ósk útvegsmanna á þessum tilgreindu stöðum, sem hún þar til nefnir. Hæstv. sjútvmrh. gat þess hér, að það hefði komið í ljós, að andbyr væri mjög mikill gegn auknum togveiðiheimildum. Þetta er alveg rétt. Þetta hefur komið í ljós á þessu hausti. Ef ég hygg, að það sé rétt, að sá andbyr, sem þar kom í ljós, hafi aðallega og langsamlega mest stafað af því, að þar var ætlazt til þess, að stærri togararnir fengju þessar heimildir jafnframt bátunum. Það er mín skoðun, að hefði eingöngu verið rætt um það og hefði n, mælt með því, að auknar veiðiheimildir hefðu verið til handa bátunum eingöngu, hefði afstaða almennings í landinu verið allt önnur og jákvæðari. Ég endurtek það, að þó að ég telji, að nokkuð af því, sem fram kemur í áliti n., sé til hagræðis, verði það framkvæmt, harma í það mjög, að þessu atriði, sem ég tel grundvallaratriði fyrir því, að vélbátaflotinn fái betri rekstrargrundvöll, var ekki sinnt, eins og ég tel þó að hafi verið ástæða til eftir því áliti og þeim upplýsingum, sem fyrir n. lágu.



Herra forseti. Hæstv. ráðherra hélt því fram hér áðan, að það hefði verið betra fyrir mig að hafa skilningarvitin opin, á meðan hann var að tala, og þar sem ég hef nú talað tvisvar og á ekki kost á að tala í þriðja skiptið í fsp.-tíma, nema til þess að bera af mér sakir, vil ég nota þetta tækifæri til að mótmæla því, að ég hafi lokað skilningarvitunum, á meðan hann var að tala. Og ég vil spyrja hæstv. ráðh.: Hvað var það í minni ræðu, sem ég fór rangt með? Er það rangt hjá mér, að ekki einn einasti eyrir hafi verið greiddur úr ríkissjóði til hækkunar fiskverðs 1966, eins og n. lagði til að gert yrði sem næmi 10%? Er það rétt eða rangt? Er það rétt eða rangt hjá mér, að ekki einum eyri hafi verið varið til þess að hækka fyrsta flokks línufisk, veiddan s.l. sumar eða haust, eins og n. leggur til? Ég hélt því fram, að úr ríkissjóði hefði ekki verið greiddur eyrir í þessum tilgangi. Er það rétt hjá mér, eða er það rangt? Og er það rétt hjá mér eða er það rangt, að það einasta endanlega, sem komið hefur út úr þessum tillögum til þessa dags, sé lenging á svonefndum tækjalánum, sem er ekki nema lítill hluti af þeim till., sam við gerðum, að engin niðurstaða sé fengin í neinu öðru atriði og þar af leiðandi engin af þeim till., sem við lögðum til, endanlega komin í höfn, nema sú eina? Er þetta rétt eða rangt?



Herra forseti. Ég vil aðeins láta í ljós vonbrigði mín með svar hæstv. ráðh. við þeirri spurningu, sem ég beindi til hans áðan. Ráðh. staðfesti það, að hæstv. ríkisstj. hefði lofað útvegsmönnum fé fyrir þeirra afla, sem þeir hefðu ekki fengið og ekki verið gerðar ráðstafanir til þess að láta þá hafa það, aðrar en þær að undirbúa það eitthvað útreikningslega. Þegar á það er litið, að útvegsmenn víða um land hafa látið í ljós vonbrigði sín með fiskverðið yfirleitt, talið það of lágt, og slæmar gæftir hafa rýrt þann afla, sem menn gerðu sér vonir um, er það víst ekki til of mikils mælzt, þó að útvegsmenn fengju það verð, sem þeim hefur verið lofað, og ég vil skora á hæstv. ráðh. að beita sér fyrir því, að ráðstafanir verði tafarlaust gerðar til þess, að útvegsmenn fái þetta fé. Hæstv. ráðh. gaf þá skýringu á þeim drætti, sem á þessu hefur orðið, að það sé verið að bíða eftir einhverjum samningum við aðra menn um önnur atriði, en ég get ekki ímyndað mér, að árangur eða afdrif slíkra samningaumleitana muni hafa nein áhrif á að það verði staðið við það, sem lofað var í sambandi við fiskverðið.



Herra forseti. Það er ekki hægt að koma við neinum umr., sem kalla mætti því nafni, um þetta mikilsverða mál í fsp.-tíma, vegna þess hvað ræðutími er takmarkaður, enda geri ég ráð fyrir, að það hljóti að koma fljótlega fyrir hér með öðru sniði. En ég vil þó nota þessar örfáu mínútur, sem ég má tala í sambandi við þessa fsp., til þess að minna á það, að þegar hæstv. ríkisstj. beitti sér fyrir hinu langa jólahléi, beitti sér fyrir því að senda þingið heim og láta þm. vera heima til janúarloka, var Framsfl. á móti því, og við bentum á, að slík vandkvæði væru orðin á um bátaútveginn og vertíðina, sem í hönd færi, að óhugsandi væri annað en að gera þyrfti stórfelldar ráðstafanir, til þess að flotinn færi á stað eða gæti gengið með eðlilegum hætti. Við vildum þess vegna alls ekki gefa svona langt jólarhlé, heldur að þingið kæmi strax saman að baki áramótanna og tæki þessi mál þá fyrir. En hæstv. ríkisstj. skellti skollaeyrunum við þessum uppástungum og þessum ábendingum. En nú hefur þetta auðvitað allt farið eins og fyrirsjáanlegt var, en hæstv. ríkisstj. virtist ekki vilja sjá. Málin hafa farið algerlega í hnút og ríkisstj. verið að bisa við að leysa þann hnút að einhverju litlu leyti, án þess að hafa Alþingi á nokkurn hátt með í ráðum, og svo stöndum við frammi fyrir því, að nú er febrúarmánuður að verða liðinn, en útvegsmenn, eins og hér hefur verið upplýst, enn ekki fengið neinn stuðning. ríkisstj. á hinn bóginn lofað einhverju, sem er meira eða minna óljóst hvað er, en ekkert lagt enn þá fyrir hv. Alþingi. Ég vil víta þetta alveg sérstaklega og víta það alveg sér í lagi, að hæstv, ríkisstj. skyldi ofan á allt annað láta undir höfuð leggjast að leggja þessi mál fyrir Alþingi, undireins og það kom saman, sem auðvitað var alveg skylt, að leggja þá þessi málefni fyrir á Alþingi, til þess að menn gætu hér þá þótt seint væri, krufið til mergjar, hvað þeir vildu láta gera fyrir útveginn. En nú segir hæstv. ráðh., þegar talað er um, að stuðningurinn sé ekki kominn fram, sem þeir hafa gefið vilyrði um, að það verði byrjað að greiða, þegar aflað hafi verið heimildar til þess á Alþingi. Þarna sjáum við því, hvað leiðir af þeim drætti, sem hæstv. ríkisstj. hefur staðið fyrir í þessu máli. Hún hefur haldið á þessu á vítaverðan hátt, því að það átti auðvitað að hafa mjög stutt þinghlé, síðan átti að taka þessi mál fyrir tafarlaust„ þegar Alþingi kom saman, og átti þannig að vera búið að fjalla um þau hér fyrir löngu og ráða þeim til lykta á skynsamlegan hátt, þannig að sjávarútvegurinn hefði vitað, hvar hann stóð fyrir vertíðina. Af þessu er meira tjón fyrir þjóðarbúið. hvernig hæstv. ríkisstj. hefur hagað sér í þessu, en hægt er að telja með nokkrum tölum eða áætla með nokkurri nákvæmni. En við vitum, að af þessu hlýtur að leiða stórfellt tjón fyrir þjóðarbúið, öllum þeim vesaldómi, sem fram hefur komið af hendi hæstv. ríkisstj. í sambandi við þetta málefni. Síðan kemur hæstv. sjútvmrh. hér og segir, að hér hafi verið í stærstu dráttum farið eftir áliti mþn. um bátamálin, þó að það sé upplýst í umr., að sú n. lagði til, að fiskverðið skyldi hækkað um 10% á árinu 1966, en á því ári verður fiskverðið ekkert hækkað - ekkert. Það er sem sé ekkert farið eftir till. n. í því, sem var aðalmálið. N. gerði enga till. um, hvert fiskverðið ætti að vera fyrir árið 1967. Það er m.ö.o. ekkert tillit tekið til álits mþn. í þessu meginatriði, og þó voru menn í henni úr öllum stjórnmálaflokkum. Þetta er algerlega hunzað, en síðan slett í nokkrum uppbótum með þessum hálfyrðum öllum saman og á málinu haldið eins og ég hef lýst í aðeins örfáum orðum. Hæstv. sjútvmrh. læzt vera alveg hissa á því, að hv. alþm. skuli ekki taka þessu með þökkum, og kallar það að smjatta á erfiðleikum útgerðarinnar, að menn leyfa sér að ræða þessi mál hér málefnalega. Er það kannske skoðun hæstv, ráðh., að alþm. eigi að láta eins og ekkert sé, þó að bátaútvegurinn sé að dragast upp smátt og smátt eða raunar heldur hröðum skrefum, og það sé ámælisvert, að hv. alþm., ég vil nú segja seint og um síðir, vekja máls á þessu? En ég endurtek vítur mínar á hendur hæstv. ríkisstj. út af þessari málsmeðferð.



Herra forseti. Hæstv. sjútvmrh. bar sig undan því, að hér væri um mikil vandkvæði að ræða í málefnum sjávarútvegsins, og taldi enda, að við í stjórnarandstöðunni smjöttuðum á því, að hér væri um vandræði að ræða. Ég nenni nú ekki að fara að þræta við hann um það. En það væri kannske hollt fyrir hann að átta sig á því, hvernig stendur á þessum vandræðum, sem m.a. þessi mþn., sem skipuð var mönnum úr öllum flokkum, var að gera ákveðnar till, til úrbóta í. lánstími fiskiskipa hafði verið hér í gildi að lögum um áraskeið, en með sérstökum efnahagsráðstöfunum núverandi ríkisstj. var þessi lánstími færður niður og styttur. Hér er því ekki um annan vanda að ræða en að reyna að kippa þessu aftur til baka, sem menn eru búnir að sjá, að var rangt. Vextirnir af stofnlánum sjávarútvegsins hafa líka verið fastir í mjög langan tíma, en þeir hafa nú verið hækkaðir. Nú hafa menn séð, að þessi þáttur útgerðarinnar getur ekki risið undir hækkandi vöxtum, og vitanlega stafar vandi af því. Vandinn er þarna kominn, og það ber vitanlega að færa þetta til baka aftur. Nákvæmlega er eins ástatt með dráttarvextina, sem við gerðum tillögu um. Dráttarvextirnir voru ekki svona háir um langan tíma, en þeir voru knúðir upp af þeim mönnum, sem að mestu stóðu að tillögum ríkisstj. í efnahagsmálum. Þaðan stafar vandinn. Hæstv. sjútvmrh. sagði, að 8% fiskverðshækkunin núna mundi kosta í kringum 100 millj. kr. og hér væru menn því ekki að leika sér að neinum smátölum. Þetta gefur auðvitað auga leið, að þá hefur verið haft af bátaútveginum í landinu líklega kringum 200 millj. kr. á árinu 1965 aðeins, þegar fiskverðið var sannanlega 18% of lágt. Nei, það eru nefnilega engar smáræðistölur. þegar úr þarf að fara að bæta. En ég held, að það væri mikil þörf á því, að okkar sjútvmrh. færi að temja sér það að líta dálítið öðrum augum á þessar háu tölur, þegar þær eru að koma fyrir hjá honum og öðrum í ríkisstj. við önnur tilvik. Menn töluðu ekki mikið um háar tölur í ársbyrjun 1966, þegar þeir voru að gera hér ráðstafanir til þess að auka tekjur ríkissjóðs um nokkur hundruð milljóna kr. Enda fór það líka svo, m.a. af því, að sjávarútvegurinn útvegaði mikinn gjaldeyri, þá fóru tekjur ríkissjóðs á árinu 1966 líklega fram úr áætlun fjárlaga í kringum 800 millj, kr. Og ég man ekki betur en það væri formaður Alþfl., sem upplýsti það nýlega, að greiðsluafgangur hjá ríkissjóði hefði orðið á árinu á milli 400 og 500 millj. kr. Menn þurfa því ekki, þegar þeir eru að 1eiðrétta þessi mál, að vera að kvarta undan peningaleysi. Þeir eru búnir að taka peningana inn. Þeir eru búnir að leggja þessa bagga m.a. á framleiðsluna, og þá er ekki talað um stórar tölur, en ef þarf að skila þessu aftur til baka; þá eru þetta feiknalegar tölur, sem helzt enginn maður ræður við. Ég held, að hvorki hæstv. sjútvmrh, né aðrir þurfi að bera neinn kvíðboga fyrir því nú, að það sé ekki aðstaða til þess að leiðrétta þessi mál, eins og þau standa nú, ef fullur vilji er fyrir hendi. Það er nefnilega geta til þess, ef rétt er að farið. Það er alveg ástæðulaust að koma peningastofnunum landsins upp á það að innheimta á þann hátt, sem þær gera, óþarflega háa vexti, allt of háa dráttarvexti o.s.frv., eins og þær knýja nú fram með samþykki ríkisstj., og það væri vitanlega einnig hægt að rétta til framleiðslunnar af þeim gjöldum, sem ríkissjóður hefur tekið til sín um of á s.l. ári, ef það væri skilningur fyrir hendi. Og ég held einmitt, að sjútvmrh. þurfi að átta sig á því.



Herra forseti. Út af fsp. þeirri, sem hv. 4. þm. Reykn. ber fram á þskj. 202, langar mig að segja nokkur orð. Það hafa ýmsir látið til sín heyra í sambandi við þetta mál, og ber ekki öllum saman. Ég vil þakka hæstv. ráðh. fyrir þær upplýsingar, sem hann gaf um framkvæmd þeirra tillagna, er vélbátanefndin svokallaða samdi um afkomu vélbátaútvegsins, þótt það sé rétt, að þau atriði eru ekki öll komin í höfn. Ég vil byrja á að tala um fiskverðið, sem vissulega er stærsta atriðið, já eitt aðalatriðið í tillögum n. Ég sem forsvarsmaður útvegsins á öðrum vettvangi hef mælt með því ásamt öðrum, að þessar till., sem vélbátanefndin gerði, kæmust til framkvæmda og það sem fyrst. Ég gerði mér fulla grein fyrir því strax í haust, að það mundu verða talsverðir erfiðleikar í þessum efnum vegna þess, hvernig viðhorfið var, varðfall á afurðum, og fiskkaupendur mundu ekki a.m.k. geta gengið til móts við fiskseljendur, eins og þar var gert ráð fyrir. Ég vil segja það hreinskilnislega, að í upphafi viðræðanna um fiskverðið í haust voru mínar glæstu vonir, að það gæti orðið 14 1/2-15% hækkun. Það var áður en umræður byrjuðu um verðstöðvunarlögin, og þá var það byggt einmitt á því, að þessi 10%, sem vélbátanefndin lagði til, kæmu til framkvæmda ásamt þeirri hækkun útgerðarkostnaðar, sem Landssamband ísl. útvegsmanna taldi að hefði orðið á tímabilinu frá því, að till, voru gerðar. En það sýndi sig, að tímarnir voru að breytast, og við stóðum í byrjun ársins fyrir framan það, hvaða möguleikar voru fyrir hendi til hækkunar á fiskverðinu, og þá var það að síðustu 8%, sem hægt var að ná samkomulagi um. Ég vil taka það fram, að það voru einmitt fulltrúar bæði útvegsmanna og sjómanna, sem hv. 5. þm. Austf. mun ábyggilega ekki vantreysta, sem samþykktu þetta. En þetta var gert m.a. vegna þess, að við töldum, að það væri betra að hafa einn fugl í hendi en tvo í skógi, og vegna þess, að stöðvunarlögin gætu orðið í hættu, ef lengra yrði farið. Ég skal skýra frá því, að útvegamenn almennt óskuðu eftir bæði hærra fiskverði og meiri fyrirgreiðslu en hefur fengizt, en menn verða að taka ákvarðanir um það, sem fyrir liggur á hverjum tíma, og þau ár, sem ég hef haft forsvar fyrir útvegsmenn á öðrum vettvangi, veit ég ekki annað en útvegsmenn hafi aldrei fengið það, sem þeir hafa talið sig þurfa að fá, og oft staðið fyrir framan mikinn vanda. Ég vil lýsa því yfir, að ég hef alla tíð verið á móti stöðvunum, sem þó hefur komið fram ósk um hjá ýmsum útvegsmönnum. Ég man eftir því, að í ársbyrjun 1956, en síðast á árinu 1955 hafði verið mikið unnið að því að ná samkomulagi um rekstrargrundvöll fyrir sjávarútveginn, þá var fjmrh. hv. 1. þm. Austf., og það varð þá úr, að útvegsmenn samþykktu stöðvun. Sú stöðvun stóð í 18 daga. En hvað vannst við þessa stöðvun? Það vannst það eitt, að umfram það, sem stóð til boða hinn 3. jan. 1956, varð aðeins 5 aura hækkun á karfa til togaranna. Ég hef alla tíð verið þannig stemmdur, að ég tel, að það sé bezt að vinna að málunum þannig, að það sé samið um þau og komizt eins langt með skynsamlegum hætti og mögulegt er. Það er því miður ekki tími til þess að fara lengra út í þessi mál, vegna þess að það er fsp.-tími, en það gefst kannske tækifæri til þess að upplýsa bæði það, sem hæstv. sjútvmrh. gaf tilefni til í sambandi við störf fiskimálasjóðs, og einnig hefði ég haft mikla löngun til þess að skýra frá því, sem er að gerast í sambandi við lánamál bátaflotans, því að útvegsmenn hafa verið í stöðugum viðræðum við ráðherra og bankastjóra. En það bréf, sem hæstv. ráðh. las upp hér áðan, segir ekki alla söguna. Ég a.m.k. ber fullt traust til þeirra aðila, sem eiga að framkvæma þetta, en af hálfu samtaka útvegsins mun verða fylgzt með því, að það fari eins vel úr hendi og möguleikar eru til. Ég get þó ekki að síðustu stillt mig um að véfengja það, sem var fullyrt hér, að ekkert hafi verið gert til hækkunar á árinu 1966. Það er rangt. Þar eð Björn Pálsson, hv. 5. þm. Norðurl. v., mun tala hér á eftir, er einmitt ágætt að segja frá því, hann getur þá svarað. Í grg. með frv. því, sem hann talaði hér fyrir í gær, er talið, að hagræðingarfé nemi 80 millj. kr., en það voru ekki nema 50 millj. til hagræðingar, en 20 til verðuppbóta á línu- og handfærafisk. Það var raunverulega ekki skylda ríkisstj., þó að samningar tækjust um það, að þær 9.9 millj., sem eftir voru, gengju til hækkunar á fiskverði 1966. Það ber ekki að skilja orð mín þannig, að ég sé ánægður með það, sem fengizt hefur. Nei, en það er nauðsynlegt að leiðrétta rangfærslur, sem hv. þm. koma með.



Herra forseti. Aðeins nokkur orð. - Í fyrsta lagi í sambandi við það, sem hv. 3. þm. Sunnl. sagði. Hann harmaði það, að vélbátaútgerðarnefndin skuli ekki hafa komizt að þeirri niðurstöðu að leyfa auknar togveiðar báta í landhelgi. Þá vil ég segja það, að það gefur ekki rétta mynd, þau bréf, sem hann vitnaði í, heldur gefur það miklu réttari mynd af hugarfari bátaútvegsmanna í landinu, þegar fulltrúar þeirra koma saman í heildarsamtökum þeirra, eins og á aðalfundi Landssambands ísl. útvegsmanna, en þar hafðist það, að þar var samþ. till. um, að það yrðu leyfðar botnvörpuveiðar innan landhelgi, bæði fyrir báta og togara. Sú till. var samþ. með litlum atkvæðamun og auðvitað með atkv. allra togaraeigenda, og það var meira en helmingur af heildaratkvæðamagninu, sem greiddi atkv. með þessari till. Ég hygg, að togaraeigendur hefðu ekki greitt atkv. á þeim fundi með auknum botnvörpuveiðum fyrir báta eingöngu, og þá getur hv. þm. séð það greinilega, að þeir menn, sem vilja auknar botnvörpuveiðar í landhelgi, eru meðal bátaútvegsmanna í miklum minni hl. Þar mun hafa ráðið mjög ásamt öðru atriði, sem kom fram í nál. vélbátaútgerðarnefndar, ákvörðun okkar flestra nm., ef ekki allra. Ég er undrandi yfir því, að hv. 1. þm. Austf. skuli segja, að það sé óljóst, hvað ríkisstj. ætlar sér að gera í sambandi við fiskverðið. Ég get ekki skilið það, að jafngreindur og glöggur maður og hv. 1. þm. Austf. er skilji það ekki, hvað þetta er ljóst og augljóst, sú yfirlýsing, sem fram kemur frá ríkisstj. um fiskverðsákvörðunina. Það kemur alveg greinilega fram, að ríkissjóður tekur að sér að greiða 8% fiskverðshækkun, 5% fiskverðshækkun í 2 mánuði á ári yfir netavertíðina og að öðru leyti 11% fiskverðshækkun alla aðra mánuði ársins. Þessi fiskverðshækkun mun, miðað við meðalafla áranna 1965 og 1966, verða í kringum 104 millj. kr. Menn geta deilt um það óendanlega, hvort þessi fiskverðshækkun sé of lítil eða ekki, um það ætla ég ekki að ræða. Ég tel, að bátaútvegurinn þyrfti á meiri hækkun að halda. En þegar við höfum í huga það ástand, sem núna er í fisksölumálum okkar, og þau lög, sem við verðum að starfa eftir í sambandi við verðlagningu sjávarafurða, um verðlagsráð sjávarútvegsins, þá segir í 7. gr. þeirra laga, að verðlagsráð skuli við ákvarðanir sínar um lágmarksverð á sjávarafla m.a. hafa hliðsjón af markaðsverði sjávarafurða á erlendum mörkuðum, svo og framleiðslukostnaði þeirra. Miðað við þær aðstæður, sem núna eru, hefur frystur fiskur lækkað í markaðslöndum okkar Íslendinga um 12%. Samkv. því hefði fiskverðið orðið að lækka, ef ekki hefði verið gripið til annarra ráðstafana. Ríkisvaldið grípur hér inn í á mjög myndarlegan hátt, þó að engan veginn sé hægt að tryggja hallalausan rekstur vélbátaútgerðarinnar í landinu, hvað þá heldur, ef gæftaleysi er, eins og einn hv. þm. minntist á hér áðan. Það er ósköp eðlilegt, þegar jafnskyndilegt verðfall verður í höfuðútflutningsgrein okkar eins og frysta fiskinum, að það taki nokkurn tíma að kanna þau mál, og það hefur verið unnið sleitulaust að þeim málum allan janúarmánuð og það sem af er febrúar, og vonandi eru þau mál að leysast, og eins og hæstv. sjútvmrh. gat um, koma þessi mál til með að liggja hér fyrir innan nokkurra daga. Hitt er skiljanlegt, að útvegsmenn og sérstaklega við þær aðstæður, sem nú er við að etja, bæði gæftaleysi og engan veginn sæmileg aflabrögð, eigi illt með að bíða eftir þeim uppbótum, sem þeim hefur verið lofað. En við vonum auðvitað, að það þurfi ekki að bíða marga daga enn þá. Ég vil segja einnig hér að lokum í sambandi við hinar margræddu till. vélbátaútgerðarnefndarinnar, að ég harma það, hvað það hefur gengið seint afgreiðsla á þeim málum, þó sérstaklega á stofnlánum til fiskiskipanna, og ég tel, að till. vélbátaútgerðarnefndar í þeim efnum hafi verið mjög í hóf stillt og það hafi gengið fullerfiðlega að fá stjórn fiskveiðasjóðs til þess að fallast á þær till., sem við í vélbátaútgerðarnefnd komum með. En ég vona og vænti þess fastlega, að hæstv. sjútvmrh. fylgi þessum málum vel eftir og það verði hann, sem ráði í þessum efnum og verði við óskum útvegsmanna almennt, en ekki stjórn fiskveiðasjóðs, sem hefur þráazt á margan hátt við að verða við þessum sjálfsögðu óskum vélbátaútgerðarnefndarinnar og útvegsmanna í landinu almennt.



Herra forseti. Það var í tilefni af því, sem fram kom hjá hæstv. sjútvmrh., að ég stóð hér upp. Hæstv. ráðh. sagði, að bankavaldið þarna í Seðlabankanum hefði sagt, að það væri í ósamræmi við aðra dráttarvexti að vera að lækka úr 12% hjá fiskveiðasjóði. Ég vil leyfa mér að benda á í því sambandi, að lán í .fiskveiðasjóði eru 6%. Víxillán eru um 10%, skulum við segja, nálægt því, það fer raunar dálítið eftir því, hvort það eru 3 mánaða víxlar eða 6, en það eru sömu dráttarvextir, og það er búið að lækka vexti af víxlum, sem voru 12% 1960, ofan í 9% eða eitthvað svoleiðis, en það hefur ekkert verið lækkað í fiskveiðasjóði, og það eru sömu dráttarvextir núna af föstum lánum í fiskveiðasjóði og eru á vanskilavíxlum. Í ofanálag á það erum við látnir borga árlega til fiskveiðsjóðs sem nemur 2%, gróft reiknað, sem framlag til fiskveiðasjóðs, sem ríkissjóður á, svo að það mætti segja, að vextir fiskveiðasjóðs væru 2% hærri en þeir eru skráðir óbeint. Er þetta réttlátt? Og nú vil ég spyrja: Er það ríkisstj. eða Seðlabankinn, sem hefur annað eins vald í þessum peningamálum, og lítur ríkisstj. svo á, að það sé hæfilegt að hafa sömu dráttarvexti af 6 1/2% föstum lánum og af óreiðuvíxlum og hafa muninn á vöxtunum, dráttarvöxtum og víxlavöxtum, um það bil 2% núna á lausaskuldunum, en það munar nærri helming á fiskveiðasjóðnum? Er það ósamræmi að breyta þessu eitthvað? Og lítur ríkisstj. svo á, að dráttarvextirnir hjá þessum mönnum, sem erfiðast eiga og afla gjaldeyris þjóðarinnar, eigi að vera 12%? Og ef hún lítur svo á, að þeir eigi ekki að vara 12%, eru ráðh. þá ekki menn til að stjórna þessum herrum Seðlabankans? Alþingi hefur ekki í raun og veru verið sýnt meira vantraust en þegar var tekið af því valdið til að ákveða skráningu gjaldeyrisins og ákveða vexti í lánastofnunum þjóðarinnar, sem ríkið á, og farið með það upp í Seðlabanka. Þinginu hefur aldrei á þessum árum, sam ég hef verið a.m.k., verið sýnt meira vantraust. Ég skal játa, að stjórnarandstaðan var stundum, - það er nú raunar annar andi nú í þinginu, - þreytandi í umr. og talaði of lengi, e.t.v. stundum að tilefnislausu. En þá var miklu nær að breyta eitthvað þingsköpunum heldur en taka þetta aðalvald algerlega af þinginu, fá það í hendur hagfræðingum og lögfræðingum, sem varla þekkja þorsk frá ýsu og aldrei hafa komið lambi á spena, hafa ekkert vit á atvinnumálum þjóðarinnar. Og þarna sjáum við, hve mikið vit þeir hafa á þessu, þegar þeir segja, að það megi alls ekki lækka dráttarvexti í fiskveiðasjóði, vegna þess að þeir þurfi að vera jafnháir og af óreiðuvíxlum hjá bröskurum, sem ekkert gagn gera með peningum, sem þeir fá. Annars nægði þeim ekki þetta, þessum herrum, heldur ætla þeir að leggja undir sig fiskveiðasjóðinn í algerri óþökk þeirra, sem stjórna fiskveiðasjóðnum, og Útvegsbankans. Ofan á þetta bætist það, að við Landsbankann og Seðlabankann er bezt að skipta ekki neitt, og ég hef aldrei orðið öðru fegnari heldur en að þurfa ekkert til þeirra að sækja. Í viðbót við þetta allt saman er hlaðið á útveginn stimpilgjöldum og alls konar óþarfa snúningum og fyrirhöfn, sem skapar mikinn kostnað á hvert einasta smálán, allt veðsett. En hvernig starfa svo þessir herrar við Seðlabankann, líta eftir gjaldeyrinum? Væri þeim ekki nær að hugsa betur um það? Á hverju getur það byggzt t.d., að það er flutt inn fyrir tugi millj., sem kölluð eru dönsk húsgögn og ótal vörur, sagt, að það sé skráð á miklu lægra verði en það raunverulega er? Hvaðan fá þeir þennan gjaldeyri, hvernig er gjaldeyriseftirlitið? Væri þessum herrum ekki nær að hugsa um þetta? Á hverju byggist það, að þessi Jörgensen, sem er mikið talað um núna, sem var nú úti í Japan, þegar þeir þurftu að tala við hann um gjaldeyrismálin - á hverju byggist það, að þar eru tugir millj. sennilega bara algerlega í óreiðu, gjaldeyrinum ekki skilað á réttum tíma? Á hverju byggist svona eftirlit? Væri þessum herrum ekki nær að hugsa um það, sem þeir eiga að gera, heldur en grípa inn í það, sem þeim kemur akkert við og þjóðin er búin í raun og veru að fela okkur? Magnús Noregskonungur sendi Loðin hér upp á Ísland. Loðinn sagði, að bændur ættu umyrðalaust að samþykkja það, sem hann kæmi með frá kónginum, en svo mættu þeir auðmjúklegast biðja um breytingar. En það er nú orðið þannig hér í þessu hv. Alþ., að það má, ekki einu sinni koma með þáltill. með ósk um breytingar, því að í fyrra kom ég með þáltill. út af þessum dráttarvöxtum. Þeim var ekki leyft að koma með hana aftur, n. var ekki leyft að skila henni. Það er nefnilega raunverulega orðið verra en hjá Manga kóngi og Loðni hjá okkur Íslendingum.



Herra forseti. Ég verð nú því miður að segja það um ræður hv. stjórnarandstæðinga, að ég tel, að þær geri sjómönnum og útgerðarmönnum, sem eiga í vissum erfiðleikum um þessar mundir, lítinn greiða og leysi lítið þann vanda, sem þar er við að etja. Og það væri hörmulegur endir, ef barlómur og úrtölur þeirra, sem svo grátt hafa leikið íslenzkan landbúnað, ættu nú að halda innreið sína í íslenzkan sjávar útveg líka, því að það mun mál allra þeirra, sem þar þekkja til, að sá sultardropasöngur, sem i kringum þann atvinnuveg hefur ríkt, hafi verið erfiðasta vandamál, sem hann hafi átt við að etja á undanförnum árum. Svo koma hingað menn eins og hv. 1. þm. Austf., sem telja sig hvítþvegna af því að hafa aldrei átt í erfiðleikum í sambandi við atvinnuvegina hér áður fyrr, rétt eins og þeir muni ekki þær stöðvanir, sem þeir sjálfir voru meiri og minni ástæða til, að urðu fyrir þeirra vanstjórn á málum ríkisins þá, og nánast í klökkum tón tala um það nú, að ekki hafi komið þó enn til stöðvunar á íslenzka vélbátaflotanum. Það er nánast, að það sé harmað, að svo er ekki. Annar hv. flokksbróðir þessa hv. þm., hv. 6. þm. Sunnl., talar hér um, að það sé verið að semja við einhverja aðra menn, nánast óskylda menn, um mál sjávarútvegsins, þ.e.a.s. frystihúsin, rétt eins og þetta séu óskyldir hlutir. Ætli stór hluti af erfiðleikum vélbátaflotans stafi ekki m.a. af erfiðleikum hraðfrystihúsanna í dag? Hvað var það svo, sem gerðist, meðan vélbátaútgerðarnefndin sat að störfum? Það verður stærsta fiskverðshækkun, sem átt hefur sér stað í sögu íslenzku þjóðarinnar, á meðan hún situr að störfum og bíður eftir því, að sú fiskverðsákvörðun sé tekin, um áramótin 1965-66, þegar 17% hækkun varð á fiskverðinu. Þetta eru hlutir, sem mönnum er rétt að hafa í huga, og upplýsa ósköp vel, hver vandi þessara mála er í dag. Það var talið eðlilegt þá, að 17% fiskverðshækkun yrði, með hliðsjón af þeim hækkunum, sem átt höfðu sér stað á íslenzkum sjávarafurðum á erlendum mörkuðum. Vandinn er svo í dag, að þrátt fyrir það að sannað er, að vélbátaflotinn þarf á hækkun að halda, verður stórfelld lækkun á meginhluta allra útfluttra sjávarafurða. Og þegar vélbátaútgerðarnefndin er að gera sínar tillögur um 10% hækkun, á hún við þann rekstrarkostnað, sem hefði þá orðið að öllu óbreyttu eða mundi verða, ef áfram hefðu haldið þær hækkanir, sem þá litu út fyrir að verða. Þetta er rétt, að menn hafi í huga. Ég sé svo ekki ástæðu til að eltast við einstök atriði í málflutningi hv. stjórnarandstæðinga. Þau atriði, þegar á heildina er litið, miða ekki til jákvæðrar lausnar á þeim vanda, sem við er að etja, og enn þá hefur ekkert í umr. komið fram annað en vítur hv. 1. þm. Austf. á málsmeðferð á því, að ekki skuli sundur skilið milli erfiðleika vélbátaflotans og hraðfrystihúsanna, rétt eins og það séu óskyld mál. Ég spyr nú bara með hliðsjón af fenginni reynslu um forsjá þessara manna í þessum málum: Mundi mikill vandi íslenzkrar vélbátaútgerðar hafa leystst, þó að við hefðum setið hér meginhluta janúarmánaðar? Miðað við þá tillögugerð, sem komið hefur fram í umr. fram að þessu um þessa fsp. hér á þingi í dag, verður það ekki afráðið, því miður. Enda mun það nær sanni, að um vandann sé rætt til þess eins að geta komið höggi á pólitíska andstæðinga, til þess að geta. e.t.v. fiskað í gruggugu vatni á pólitískum atkvæðaveiðum, en ekki til að finna lausn á vandamálunum, því að ég trúi því, að svo miklir drengir séu þessir menn, að þeir mundu hafa komið með einhvern snefil af því, ef þeir ættu eitthvað í fórum sínum.



Herra forseti. Ég held, að það sé mikill misskilningur hjá hæstv. sjútvmrh., ef hann stendur í þeirri meiningu, að það væri í þágu útvegsmanna og sjómanna, að öllu væri tekið þegjandi með þökkum, sem hæstv. ríkisstj. réttir að þeim um þessar mundir. Og ég held, að fáir útvegsmenn og sjómenn séu sammála hæstv. ráðh. um þetta. Hann talar um, að erfiðleikar útvegsins nú stafi af lækkun á afurðaverði. Já, afurðaverð hefur lækkað talsvert, því miður. En þó mundi bátaútvegurinn hafa staðið með miklum blóma þrátt fyrir það og ekki vera í neinum vanda staddur, ef stjórnarstefnan hefði ekki leikið atvinnuvegina í landinu eins og hún hefur gert og búið þeim þann vanda, sem þeir nú standa frammi fyrir. Þetta sést bezt á því, að þrátt fyrir þá verðlækkun, sem orðið hefur, er verð á sjávarafurðum yfirleitt miklu hagfelldara en var um það leyti, sem byrjað var að framkvæma hina svokölluðu viðreisnarstefnu. En þetta verður sjálfsagt rætt miklu nánar síðar, en búast má náttúrlega við, að hæstv. sjútvmrh. verði ekkert ánægðari með þær umr. en þessar, sem hér hafa farið fram, en það verður sjálfsagt að gera það samt. Varðandi það, sem einn hv. þm. fann að við mig áðan lítillega, að væri ekki rétt hjá mér, að það væri óljóst, hvað ríkisstj. ætlaði sér að gera í þessum málum, og fannst það ósanngjarnt af minni hendi að segja það, þá held ég, að þar hafi ekkert verið ofmælt af minni hálfu. Í fyrsta lagi vegna þess, að svör hæstv. ráðh. hér um það t.d., hvenær eigi að greiða hinar lofuðu uppbætur, eru býsna loðin. Hér á Alþ. hafa svo engar upplýsingar verið gefnar enn um það, hvað eigi að gera fyrir frystihúsin, og mundi ég þó telja, að það væri ekki alveg óskylt þessum málum, hvað á að gera fyrir þau, og hæstv. ráðh. var rétt áðan að segja, að það væri talað um þetta rétt eins og þau mál væru óskyld. Í þriðja lagi hefur hæstv. ráðh. sjálfur upplýst það, að meginhlutinn af þeim till., sem mþn. í bátaútvegsmálum gerði, er enn algerlega óafgreiddur og búið að dreifa þeim hingað og þangað út í „ríkisapparatið“ og engan veginn ljóst um neina þeirra, hvað hæstv. ríkisstj. ætlar að gera. Ég held því, að það sé vægilega til orða tekið, að það sé óljóst enn í dag, hvað hæstv. ríkisstj. ætlar að gera í málefnum bátaútvegsins. Það hefði þó þurft að ljúka þeim málum í janúar, og það var öll þessi vinnuaðferð, sem ég hef vítt, og ég hef haldið því fram og það mun vera á allra manna vitorði, að það er nú þegar orðið stórkostlegt þjóðartjón að því, hvernig hæstv. ríkisstj. hefur haldið á þessum málum, m.a. dregið þau algerlegs, óeðlilega, og enn er óljóst, hvað hún ætlar að gera. Þetta hefur haft ótalin áhrif á fyrirætlun manna í þessum efnum og rekstur bátaflotans. Ég vil sérstaklega í þessum umr. taka fram og skal láta það vera mín síðustu orð, að það liggur fyrir, að hæstv. ríkisstj. hefur nálega ekkert framkvæmt af þeim till., sem mþn. í bátaútvegsmálum lagði til. Till. um hækkun á fiskverði 1966, þ.e.a.s. hækka um 10%, hefur hæstv. ríkisstj. látið eins og vind um eyrun þjóta og ekkert eftir henni farið, og öðrum till. hefur hún dreift, eins og ég sagði áðan, til athugunar hingað og þangað í „ríkisapparatið“ og er ekki reiðubúin að svara neinu enn í dag og eru þó komin nálega febrúarlok.



Herra forseti. Það er aðeins ein setning, sem ég vildi ítreka af því, sem ég hafði áður sagt. Það virðist hafa farið fram hjá mönnum í sambandi við fsp. hv. 6. þm. Sunnl., sem ítrekuð var núna af 1. þm. Austf., um, hvað liði greiðslum á þeirri lofuðu hækkun, sem á til sjómanna og útvegsmanna að fara. Ég sagði hér áðan og ítreka það enn, að allur venjulegur undirbúningur að þessari greiðslu er hafinn, en undirbúningur hefur alltaf tekið örlítinn tíma og mun gera það eins nú. Ég ítreka það, svo að það fari ekki fram hjá mönnum einu sinni enn, að venjulegur undirbúningur er hafinn til þessarar greiðslu.