Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frú forseti. Málefni Reykjavíkurflugvallar hafa verið okkur mörgum sem sitjum hér á þingi nokkurt umhugsunarefni að undanförnu. Ástæðan er sú að Samfylkingin, sem er leiðandi afl í ríkisstjórninni, virðist tala tveimur tungum í þeim efnum eins og svo mörgum öðrum.  Það er eðlilegt í ljósi þeirra umræðna sem verið hafa í samfélaginu að undanförnu og nú þegar samgönguráðherra vinnur að tillögum um framtíðarstaðsetningu flugvallarins í Reykjavík, að heyra hvort Samfylkingin gengur í takt í þessum efnum. Það gerum við framsóknarmenn og við höfum ályktað mjög eindregið um þessi efni. Það er mikilvægt á þessum tímum og sérstaklega í ljósi hrunsins og alls 

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir að gefa mér tækifæri til að ræða málefni Reykjavíkurflugvallar í þingsal. Ég held að hv. þingmanni sé það ljóst eins og þeirri sem hér stendur að um málefni Reykjavíkurflugvallar eru mjög skiptar skoðanir í öllum flokkum  Það er kannski ágætt að benda á að í þeim fréttum sem borist hafa núna á undanförnum tveimur dögum, fréttum sem við höfum aðallega lesið í Fréttablaðinu, kemur fram að það er greinilega mikil óeining innan Sjálfstæðisflokksins í borgarstjórn Reykjavíkur. 

Nei, nei, nei.

Hv. þingmaður er með fyrirspurn sinni búinn að draga glöggt fram 

Þetta eru ekki sömu flokkarnir, það er alveg á hreinu.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að ræða hvað það er ánægjulegt að hv. þingmenn Samfylkingarinnar eru uppteknir af Sjálfstæðisflokknum og að þeir geti ekki komið hingað upp nema að ræða hann, heldur er ég að fara að ræða mál sem er mjög alvarlegt. Ég er búinn að taka það upp nokkrum sinnum ásamt fleirum, m.a. í utandagskrárumræðu. Þar gerðist nokkuð sem ég veit ekki til að hafi gerst áður, hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra svaraði ekki spurningum mínum heldur sagði að þær væru í nefnd og að hann vildi ekki trufla nefndina. Það er annað mál. Stóra einstaka málið er það  Ég hef farið fram á það ásamt fulltrúum stjórnarandstöðunnar að hv. viðskiptanefnd taki saman skýrslu eins og okkur er heimilt og ber að gera og skili henni til þingsins með tillögum til úrbóta. Nú er tækifæri fyrir þingið að taka á málum. Ég spyr hv. þm. Lilju Mósesdóttur, formann viðskiptanefndar, 

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni fyrir að veita okkur stjórnarliðum og framkvæmdarvaldinu aðhald, sem er mjög nauðsynlegt á tímum endurreisnar eins og í dag. Hvað varðar hv. viðskiptanefnd hefur hún reynt að sinna eftirlitshlutverki sínu og kallað á fund nefndarinnar aðila úr bankakerfinu og líka frá eftirlitsstofnunum til að ræða verklagsreglur bankanna. Þær upplýsingar sem komið hafa fram á þessum fundum benda til þess að ekki sé farið eftir samræmdum reglum og lögum. Því hef ég sem formaður viðskiptanefndar boðað hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra á fund nefndarinnar á morgun m.a. til að gefa nefndarmönnum tækifæri á að gefa munnlega skýrslu um stöðu mála og spyrja jafnframt hvernig verið sé að tryggja að verklagsreglur bankanna séu í samræmi við lög, að eftirlit með framkvæmd verklagsreglna sé virt, að jafnræðis sé gætt milli banka og milli ólíkra viðskiptavina. Viðskiptalegar, skynsamlegar ákvarðanir bankanna, eins og það heitir á máli Samkeppniseftirlitsins, eru ekki alltaf í samræmi við hagsmuni almennings og því er mjög brýnt að settar verði leikreglur um fjárhagslega endurskipulagningu bankanna. Það er von mín að við fáum skýr svör á morgun frá hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra um það hvernig hann tryggi hagsmuni almennings í þessari endurskipulagningu.

Hæstv. forseti. Í merkri ræðu um helgina á fundi hjá samfylkingarfélögum hélt hæstv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttur ræðu þar sem fjallað var um áherslu á stórframkvæmdir sem fram undan eru. Því ber að fagna. Nánar tiltekið sagði forsætisráðherra, með leyfi forseta: „Ég er sannfærð um að öllum hindrunum í vegi Suðvesturlínu, sem er forsenda fyrir þróun orkuháðs iðnaðar á þessu svæði, verði rutt úr vegi þannig að framkvæmdir við hana geti hafist á næsta sumri. Forráðamenn Norðuráls segja nú að framkvæmdir við álver í Helguvík fari á fullt í vor og það mun skapa mikla atvinnu. Ég hef einnig góðar vonir um að vinna við Búðarhálsvirkjun hefjist með vorinu en orku frá henni verður að verulegu leyti ráðstafað til endurnýjaðs álvers í Straumsvík.“ Þessi ummæli hafa vakið hörð viðbrögð hjá Vinstri grænum sem telja sig ekki alveg skilja hvað hæstv. forsætisráðherra er að tala um þarna. Þess vegna vil ég beina spurningu til hv. þm. Þórunnar Sveinbjarnardóttur, sem situr í umhverfisnefnd, er fyrrum umhverfisráðherra og þingmaður í Suðvesturkjördæmi þar sem álverið í Straumsvík er staðsett, það mun styrkja það fyrirtæki og skapa væntanlega störf í bæjarfélaginu og á því svæði, hvort hún sé ekki sammála mér um að þessari ákvörðun og yfirlýsingu forsætisráðherrans beri að fagna. Að það sé í rauninni ekkert í þessum ummælum hennar sem þurfi nánari skýringa við. Það eigi einfaldlega að flýta þessari vinnu og ryðja burtu öllum þeim hindrunum sem eru í vegi fyrir því að þetta mál fari í gegn hratt og vel svo hægt sé að skapa störf og byrja á þessum stórframkvæmdum sem skipta íslenskt þjóðarbú og ekki síst kjósendur í mínu kjördæmi og hennar kjördæmi svo miklu máli.

Frú forseti. Ég lít svo á að við kjörnir þingmenn séum þingmenn allrar þjóðarinnar í hvaða kjördæmi sem við erum. Hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir biður mig að koma upp og fagna með sér. Mér finnst þetta svolítið undarleg beiðni en hún er kannski skiljanleg miðað við afstöðu þingmannsins til málsins. Formaður Samfylkingarinnar sagði í ræðu sinni á laugardaginn á flokksstjórnarfundi sem haldinn var í Fjölbrautaskóla Suðurnesja í Reykjanesbæ að hún væri sannfærð um að öllum hindrunum yrði rutt úr vegi. Það er hennar skoðun og það er bein vísun í orðalag stöðugleikasáttmálans sem gerður var í sumar.  Ég get alveg lýst þeirri persónulegu skoðun minni að með orðalaginu „að ryðja úr vegi“, sem er orðalag stöðugleikasáttmálans, fannst mér svolítið djúpt í árinni tekið af því að væntanlega ætlum við að fylgja landslögum við þessa framkvæmd eins og allar aðrar.

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs vegna greinar eða viðtals sem var í Morgunblaðinu í gær við helsta samningamann Íslands varðandi Icesave-samkomulagið þar sem sá ágæti maður, aðstoðarmaður fjármálaráðherra, gerir lítið úr varnaðarorðum eins helsta sérfræðings heimsins í peningamálum, Daniels Gros. Í fyrsta lagi reynir aðstoðarmaður ráðherra að kenna þessum sérfræðingi einhverjar reikningskúnstir og í öðru lagi fer hann hreinlega rangt með staðhæfingar varðandi samninginn um Evrópska efnahagssvæðið. Aðstoðarmaður fjármálaráðherra kýs að snúa út úr umræðunni um jafnræðisregluna með því að vísa í að hún snúist eingöngu um samkeppnismál, eins og hann orðaði það, þ.e., með leyfi forseta, „að [hún] gildi fyrst og fremst varðandi samkeppnisstöðu.“ Í samningnum um Evrópska efnahagssvæðið er töluvert komið inn á jafnræðisregluna og ljóst er að hún er almenn í þessum samningi. Ég vil, með leyfi forseta, fá að lesa upp í viðauka I þar sem er lýsing á því hvað þessi ágæti samningur á að þýða. Þar segir m.a.: „… stefnt [er] að því […] að koma sér saman um jafnræði gagnvart einstaklingum og aðilum í atvinnurekstri að því er varðar fjórþætta frelsið og samkeppnisskilyrði …“ Það er því verið að ræða um svo kallað fjórfrelsi, einnig þegar talað er um jafnræðisregluna en ekki eingöngu samkeppnisskilyrðin sem þessi ágæti embættismaður og aðstoðarmaður fjármálaráðherra kýs að vitna í og snúa út úr. Hann ætti frekar að fara og vinna heimavinnuna sína, sem og aðrir í ráðuneytinu, og komast til botns í því hvað verið er að gera við þessa þjóð með þessum samningi. Ég vil vitna í annað, frú forseti, en það eru orð Eiríks Bergmanns sem er forstöðumaður Evrópufræðasetursins á Bifröst. Hann segir, með leyfi frú forseta: „Og satt að segja hafa mér fundist íslenskir stjórnmálamenn frekar hafa áhuga á því að slá pólitískar keilur í þessu máli heima fyrir  
            

Frú forseti. Ég vil kveðja mér hljóðs vegna ummæla hæstv. forsætisráðherra í þinginu í gær þar sem kom fram að með því að þingmenn ræddu hið mikilvæga Icesave-mál væri verið að koma í veg fyrir að önnur mikilvæg mál væru rædd. Ég vil að það komi skýrt fram af hálfu Sjálfstæðisflokksins að við munum að sjálfsögðu hliðra til fyrir málum sem ríkisstjórnin telur að þurfi nauðsynlega að koma inn í þingið og hafa brýna nauðsyn, bæði fyrir heimilin í landinu og fyrirtækin. Það er áhugavert að velta fyrir sér orðum hæstv. forsætisráðherra sem sagði að hennar tími í málinu kæmi, hann væri bara ekki kominn enn. Ég ætla að leyfa mér að hafa aðra skoðun. Ég tel að tími hæstv. forsætisráðherra sé því miður bæði kominn og farinn. Það var hlutverk forsætisráðherra að sækja á m.a. forsvarsmenn Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og krefja þá svara um hverju það sætti að hér væri talið að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn setti það að skilyrði að við Íslendingar gengjum til samninga við Breta og Hollendinga. Því var haldið ítrekað fram að Icesave-málið stæði og félli með því. Síðan kemur það í ljós þegar leikstjóri nokkur úti í bæ sendir Dominique Strauss-Kahn hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum bréf að það er skoðun Dominiques Strauss-Kahns að það sé ekki þannig að þetta mál hangi saman. Hæstv. forsætisráðherra var ítrekað spurð að því í þinginu hvernig stæði á því að íslensk stjórnvöld færu ekki fram og krefðust þess að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn gerði hreint fyrir sínum dyrum en þá var því alltaf svarað til að það hefði ekkert upp á sig, menn vissu hvernig staðan væri. Sama gilti um Norðurlöndin. Hæstv. forsætisráðherra hafði tíma til að sækja á Norðurlöndin og spyrja hvernig stæði á því í ljósi áratuga góðra samskipta þessara landa og úr því að þau væru svo vinsamleg að vilja lána okkur, að þau gerðu kröfu um að við Íslendingar beygðum okkur undir Hollendinga og Breta. Hvernig stendur á því? Frú forseti. Tími hæstv. forsætisráðherra í þessu máli er bæði kominn og farinn.

Hæstv. forseti. Það er freistandi að blanda sér í eitthvað af þeim fjölmörgu málum sem hér hafa verið tekin fyrir í þessari umræðu. Ég verð þó að nefna að þingheimur bíður enn í eftirvæntingu eftir því að heyra frá hæstv. forsætisráðherra og verður vonandi skýrt á næstu dögum hvernig samskipti hæstv. forsætisráðherra við kollega hennar í Bretlandi og Hollandi standa og hvað hún ætlar að gera með þau svör sem þegar hafa komið og þau svör sem eftir eiga að koma frá forsætisráðherrum Breta og Hollendinga. Það er annað mál sem ég ætla að ræða. Í dag er 25. nóvember og rétt fyrir kvöldmat í gær kom inn í þingið fyrsta skattafrumvarp hæstv. ríkisstjórnar af sennilega þremur sem von er á varðandi verulegar skattbreytingar og umbyltingu á skattkerfinu sem hér eiga að verða. Þetta gerir það að verkum að tíminn til að vinna þessi skattamál í þinginu er afar knappur. Nú eru einhver frumvörp, m.a. um verulegar breytingar á tekjuskattskerfinu, ókomin inn í þingið og mér fannst hæstv. fjármálaráðherra ekki svara því skýrt í gær hvenær von væri á slíkum frumvörpum inn í þingið. Ég vil inna hv. formann þingflokks Samfylkingarinnar, sem hugsanlega gæti lumað á einhverjum upplýsingum um það, hvenær vænta megi fleiri skattafrumvarpa frá hæstv. ríkisstjórn. Ég segi: Þeirra er beðið, auðvitað ekki með neinni eftirvæntingu, að sjálfsögðu ekki. Sá skattapakki sem birtist okkur í gær innifól töluvert meira en boðað hafði verið á blaðamannafundi í síðustu viku þannig að við vitum ekki hvað kemur næst. Þó að búið sé að leggja ákveðnar meginlínur vitum við ekki hvað kemur nákvæmlega. Það eru smáatriði og einstakar greinar þeirra sem skipta máli. En ég vildi spyrja hv. formann þingflokks Samfylkingarinnar 

Frú forseti. Í gær var, eins og þingmaðurinn nefndi, dreift hér frumvarpi til laga um ráðstafanir í skattamálum, virðisaukaskattur o.fl. og samkvæmt upplýsingum úr forsætisráðuneytinu er von á hinum málunum inn í þingið á morgun. Við getum því væntanlega rætt þessi mál öll á næstu dögum. Í þessum frumvörpum eru lagðar til breytingar á ýmsum lögum. Þeim var dreift í gær og varða tekjuöflun ríkissjóðs. Þau eru í samræmi við forsendur fjárlagafrumvarpsins fyrir árið 2010, að teknu tilliti til ýmissa breytinga varðandi einstaka liði, eins og gengur. Þessi aukna tekjuöflun er einn þáttur af mörgum í víðtækri áætlun ríkisstjórnarinnar til að ná fram jöfnuði í ríkisfjármálum á þremur árum og sem fyrr felur frumvarpið í sér ýmsar breytingar á skattalögum á sviði óbeinna skatta sem var breytt í gær. Samanlagt eru þessar breytingar taldar skila ríkissjóði upp undir 15 milljörðum kr. en aðrar ráðstafanir í skattamálum eru sem sagt væntanlegar í þingið á morgun. Þá höfum við þingmenn allan pakkann fyrir framan okkur og getum unnið úr honum á næstu vikum. Þingmaðurinn spurði hvort það væri ásættanlegt að málin kæmu fram nú, af hverju þau hefðu ekki komið fyrr. Auðvitað hefði verið ágætt ef þau hefðu komið fyrr en svona er staðan og fyrir okkur liggur að vinna úr málunum eins og staðan er. Ég held að í sjálfu sér sé alveg nægur tími til þess. Þingið einhendir sér í skattamálin á næstu dögum og vikum og önnur mál sem geta beðið bíða þá og víkja til hliðar vegna skattamálanna. Það er langt liðið á 2. umr. og við sjáum hvernig henni vindur fram á næstu dögum. En alla vega er þetta mál komið fram og það er ekki síst á forræði stjórnarandstöðu hvenær þessi mál koma til umræðu í þinginu. Það fer eftir því hvenær málþófinu lýkur.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Steinunni Valdísi Óskarsdóttur fyrir þau óskýru svör sem ég fékk áðan um stefnu Samfylkingarinnar í svo mikilvægu máli sem innanlandsflugið er, bæði fyrir höfuðborgina og landsbyggðina. Hv. þingmaður reyndi af reyndar mjög veikum mætti að verja stefnuleysi Samfylkingarinnar í þessu mikla máli með því að tala mest um stefnu annarra flokka og fór að rifja upp stefnu einstakra borgarfulltrúa Sjálfstæðisflokksins í þeim efnum. Kallaði hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson þá ákaft fram í fyrir hv. þingmanni á meðan á þeirri upprifjun stóð. Þegar talað er um stefnu Framsóknarflokksins í þeim efnum talaði flokkurinn fyrir því fyrir síðustu kosningar að flugvöllurinn ætti að vera á því svæði sem hann er í dag og ég veit að hv. þingmaður kannast við það kosningaloforð framsóknarmanna í þeim efnum. Jafnframt hefur flokksþing Framsóknarflokksins ítrekað ályktað með því að flugvöllurinn verði á því svæði sem hann er. Stefna Framsóknarflokksins er því alveg kristaltær í þessum efnum þó að hv. þingmaður reyni að kasta einhverri rýrð á það merka málefnastarf sem unnið hefur verið innan Framsóknarflokksins á undangengnum árum í þessu mikilvæga máli.  
            

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birki Jóni Jónssyni fyrir að taka til umfjöllunar málefni Reykjavíkurflugvallar og ég vil taka undir með honum um mikilvægi þess að völlurinn sé þar sem hann er og er á þeirri skoðun að hann eigi að vera þar sem hann er. Um það er eflaust einhver ágreiningur í flestum flokkum en stefna Sjálfstæðisflokksins í málefnum Reykjavíkurflugvallar er alveg skýr.  Ég vil í þessu sambandi einnig vekja athygli á því að ég hef haft áhyggjur af þeirri miklu uppbyggingu sem fyrirhuguð er í Vatnsmýrinni og ég tel að verið sé að yfirskipuleggja það svæði. Ég hef miklar efasemdir um að þetta sé rétt staðsetning t.d. fyrir nýtt sjúkrahús og tel að það sé atriði sem þurfi að skoða alveg sérstaklega. Ef fer fram sem horfir varðandi uppbyggingu á þessu svæði þarf að fara í byggingu gríðarlega dýrra samgöngumannvirkja. Að öðrum kosti getur það fjármagn legið í samgöngumannvirkjum annars staðar sem einnig eru mjög brýn. Ég held að í því sambandi komi fyllilega til greina að skoða að byggð verði flugstöð við flugvöllinn en ekki þessi fyrirhugaða samgöngumiðstöð. Við byggjum samgöngumiðstöð fyrir rútuumferð og slíkt í jaðarbyggð eða við aðrar stofnbrautir sem henta betur og losum þannig umferðarkerfi borgarinnar við þessa stóru bíla sem eru á leiðinni inn og út úr borginni þannig að þeir þurfi ekki að fara alla leið inn að miðju borgarinnar til að komast leiðar sinnar.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Jón Gunnarsson staðfesti að það eru skiptar skoðanir um skipulagsmál í Reykjavíkurborg meðal þingmanna Sjálfstæðisflokksins og þó svo ég haldi að það verði kannski einhvern tíma ágætt að fara yfir hvernig skipuleggja eigi byggð í borginni er nú þegar heil borgarstjórn í því. En það er hins vegar ekki samhljómur á milli okkar hvað hin ýmsu mál varðar, það er deginum ljósara, ég ætla ekki að eyða tíma mínum í að fara yfir það. Hins vegar vil ég nota tækifærið og þakka hv. þm. Lilju Mósesdóttur fyrir viðbrögð hennar áðan og sömuleiðis hlý orð í minn garð. Ég tel að ég og hv. þm. Lilja Mósesdóttir séum sammála um markmiðið hvað þetta varðar. Hv. þingmaður vísaði til þess að á þessum fundi hefðu komið fram mjög alvarlegar upplýsingar. Ég fagna því að hæstv. ráðherra sé kallaður fyrir fund nefndarinnar þar sem hann gerir grein fyrir sínum málum því að það er augljóst að þar er pottur brotinn og menn hafa ekki staðið sig sem skyldi. Ég held að allir landsmenn séu á þeirri skoðun að sjá eigi til þess að hér séu samræmdar reglur, gagnsæi tryggt, sem og eftirlit. Nú er hins vegar mikið búið að tala um vinnubrögð á þinginu og við höfum samkvæmt 26. gr. þingskapa heimild og skyldu til þess sem eftirlitsaðili að leggja skýrslu fyrir þingið. Það tekur ekki langan tíma og þar getum við komið með tillögur til úrbóta. Ég hvet hv. þingmann og stjórnarliða í hv. viðskiptanefnd að hugsa þetta vel því að ég get ekki fundið neitt mál sem er stærra og sem er mikilvægara að taka upp á vettvangi 

Virðulegi forseti. Ég ætlaði að taka hér upp mál sem er mjög stórt þótt það láti lítið yfir sér, sem snýr að einu því stefnumiði ríkisstjórnarinnar sem miðar að því að engin ríkislaun, eins og það er kallað, eigi að vera hærri en laun forsætisráðherra. Við munum hvernig þetta var afgreitt varðandi forstöðumenn stofnana fyrir nokkrum vikum síðan. Það var mjög handahófskennt og þrátt fyrir ágæta málefnalega umræðu í þinginu var ekki tekið neitt tillit til þeirra málefnalegu athugasemda sem voru til staðar. Það virtist vera að markmiðið væri að keyra eitthvað í gegn sem menn hefðu ekki hugsað til enda, a.m.k. ekki hvað varðar brot af þeim sem vinna hjá ríkinu. Ég verð að viðurkenna að ég fékk ekki skýrar upplýsingar um það þá hvað í rauninni felst í þessu, þ.e. þegar menn eru komnir með laun forsætisráðherra. Eru þetta hlunnindin sem eru í þeim launum, eða eru þetta bara launin ein og sér? Eins og menn vita eru mjög mikil hlunnindi sem tengjast hæstv. forsætisráðherra, t.d. aðstoðarmaður, bílstjóri og annað slíkt. Það er örugglega hægt að reikna það upp í háar upphæðir ef menn fara í slíka vinnu. Það er ekkert leyndarmál að ég er mikið að hugsa til heilbrigðisþjónustunnar. Við erum í samkeppni um heilbrigðisstarfsmenn, nokkurn veginn alla heilbrigðisstarfsmenn, og þeir geta auðveldlega fært sig á milli landa, sérstaklega geta þeir fært sig á milli Norðurlandanna. Ef við berum laun þeirra saman við laun kollega þeirra á Norðurlöndunum hafa laun hér lækkað mjög mikið ef við reiknum þau í erlendri mynt að undanförnu, þar sem gengi krónunnar hefur fallið. Þegar skoðaðir eru þeir einstaklingar sem eru með hærri laun en forsætisráðherra, þegar launin eru tekin bara strípuð, er þar nær eingöngu um heilbrigðisstarfsmenn að ræða. Þess vegna vil ég, virðulegi forseti, spyrja hæstv. forsætisráðherra þriggja spurninga: 1. Er komin til framkvæmda sú stefna ríkisstjórnar að engin ríkislaun skuli vera hærri en laun forsætisráðherra? Ef ekki, hvenær er ráðgert að svo verði? 2. Eru hlunnindi forsætisráðherra t.d. bílstjóri, aðstoðarmaður og lífeyrisréttindi, talin til launa í þessu sambandi? Ef svo er, hve há eru launin þá? 3. Eru einhver fyrirtæki eða stofnanir undanþegin stefnu ríkisstjórnarinnar í þessu máli?

Virðulegi forseti. Samkvæmt stefnu ríkisstjórnarinnar um aðhaldsaðgerðir í ríkisrekstri sem birt er í skýrslu fjármálaráðherra um áætlun um jöfnuð í ríkisfjármálum 2009–2013, sem lögð var fram á 137. löggjafarþingi, er sú stefna mörkuð að lækka skuli laun æðstu yfirmanna hjá ríkinu, þannig að þau verði ekki hærri en laun forsætisráðherra. Þegar um er að ræða ríkisstarfsmenn sem hafa mánaðarlega heildarlaun sem eru hærri en laun forsætisráðherra skal í samráði við viðkomandi ráðuneyti og stofnanir fara yfir heildarlaunakjör og vinnufyrirkomulag með það að markmiði að laun þeirra lækki í samræmi við launalækkanir hjá æðstu yfirmönnum hjá ríkinu. Fella skuli laun forstjóra og æðstu yfirmanna, fyrirtækja, stofnana og hlutafélaga sem eru að meiri hluta í eigu ríkisins undir úrskurðarvald kjararáðs. Framangreindri stefnumörkun stjórnvalda var hrundið í framkvæmd á liðnu sumarþingi með setningu laga um breytingu á lögum um kjararáð og fleiri lögum. Þar er ákvörðunarvald um laun framkvæmdastjóra, hlutafélaga í meirihlutaeigu ríkisins og forstöðumanna viðkomandi stofnana fært undir kjararáð. Þá var svohljóðandi ákvæði bætt við lög um kjararáð: „Við ákvörðun sína skal kjararáð gæta þess að föst laun fyrir dagvinnu, annarra en forseta Íslands, verði ekki hærri en föst laun forsætisráðherra skv. 3. gr.“ Lögin tóku gildi 18. ágúst og hefur kjararáð í samræmi við þau hafist handa við endurskoðun á launum þeirra aðila sem falla undir lögin með hliðsjón af þessu. Samkvæmt upplýsingum frá kjararáði er sú endurskoðun misjafnlega langt á veg komin. Hvað varðar endurskoðun launa þeirra ríkisstarfsmanna sem ekki falla undir úrskurðarvald kjararáðs ber að hafa í huga að þeir eiga rétt á launum samkvæmt gildandi kjarasamningi samanber 9. og 47. gr. laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Samkvæmt upplýsingum frá starfsmannaskrifstofu fjármálaráðuneytisins eru umsamin laun vegna dagvinnu samkvæmt kjarasamningi þó aðeins í einu tilviki hærri en laun forsætisráðherra en það er í tilviki flugmanna hjá Landhelgisgæslu Íslands. Samninganefnd ríkisins fyrir hönd fjármálaráðherra gerir kjarasamninga við stéttarfélög. Er það verkefni hennar að leitast við að haga kjarasamningum með þeim hætti að þeir séu í samræmi við stefnu ríkisstjórnarinnar um ríkislaun. Rétt er að taka fram að samkvæmt leiðarljósum ríkisstjórnarinnar og áðurnefndu ákvæði laga um kjararáð er miðað við að föst laun þeirra aðila sem þar um ræðir séu ekki hærri en laun forsætisráðherra. Þannig ber að hafa í huga að ekki er útilokað að heildarlaun einstakra aðila, t.d. vegna yfirvinnu, vaktaálags og fleira, geti verið hærri en laun forsætisráðherra. Sem svar við fyrirspurn 2 er um að ræða að við framkvæmd umræddrar stefnumörkunar er miðað við laun forsætisráðherra eins og þau eru ákveðin af kjararáði og saman standa af þingfararkaupi og ráðherralaunum, sem eru nú um 935 þús. kr. Í þriðja lagi er spurt hvort einhver fyrirtæki eða stofnanir séu undanþegin stefnu ríkisstjórnarinnar í þessu máli. Svarið við þessu er eftirfarandi, með leyfi forseta: Með þeim breytingum sem gerðar voru á lögum um kjararáð í sumar nær úrskurðarvald kjararáðs nú til allra forstöðumanna, forstjóra og framkvæmdastjóra stofnana ríkisins og opinberra hlutafélaga, jafnframt nær úrskurðarvaldið nú samkvæmt þeim breytingum sem gerðar voru einnig til launa og starfskjara framkvæmdastjóra hlutafélaga og annars konar félaga einkaréttareðlis sem eru að meiri hluta í eigu ríkisins og dótturfélaga þeirra samkvæmt nánari skilgreiningu í lögum. Undanþegin eru félög sem viðskiptabankar, sparisjóðir og lánafyrirtæki í meirihlutaeigu ríkisins eða dótturfélaga þessara fjármálafyrirtækja yfirtaka til að tryggja fullnustu kröfu. Í vafatilvikum úrskurðar fjármálaráðuneytið um hvort kjararáð eigi úrskurðarvald eða ekki. Kjararáð vinnur nú að endurskoðun þeirra stofnana og fyrirtækja sem felld voru undir úrskurðarvald ráðsins í sumar. Endurskoðunin er misjafnlega langt á veg komin en engu máli er lokið enn sem komið er. Forráðamenn þeirra stofnana sem um ræðir eru útvarpsstjóri, forstjóri Samkeppniseftirlitsins, bankastjóri Seðlabankans, framkvæmdastjóri Íbúðalánasjóðs, forstjóri Landsvirkjunar, og einnig er kjararáð nú að vinna endurskoðun launa forstjóra Landspítalans. Með þessum breytingum á lögum sem Alþingi hefur gert um kjararáð hefur löggjafinn afmarkað það til hvaða fyrirtækja umrædd stefnumörkun ríkisstjórnarinnar skuli ná.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni Guðlaugi Þór Þórðarsyni fyrir þessa fyrirspurn. Það er mikilvægt að halda framkvæmdarvaldinu við efnið í ljósi nýlegra upplýsinga um að frá áramótum hafi 42 einstaklingar verið ráðnir inn í ráðuneytin án auglýsinga sem gefur tilefni til þess að spyrja ýmissa spurninga. Mig langar að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort eitthvað sé hæft í því að minna aðhald sé í rekstri ráðuneytanna heldur en hjá undirstofnunum þeirra eins og heyrst hefur. Getur það verið að ráðuneytin og ráðherrarnir séu að skera mun minna niður en til að mynda margar mikilvægar stofnanir í samfélaginu? Mig langar líka að spyrja hæstv. ráðherra að því í ljósi þess að það er skýr krafa um aðhald í samfélaginu og sparnað, hvenær mun koma til fækkunar á ráðuneytum í ráðuneyti hæstv. forsætisráðherra, Jóhönnu Sigurðardóttur?

Frú forseti. Við ræðum hér um takmörkun á launum, en þá þurfum við líka að vita hvað eru laun. Ég hef alltaf furðað mig á því að jafnaðarmenn allra landa hafi ekki gripið inn í skattfrelsi utanríkisþjónustunnar alls staðar, ekki bara skattfrelsi, heldur líka dagpeninga og alls konar undanþágur sem menn eru með. Úti í heimi eru til sérstakar verslanir fyrir utanríkisþjónustuna sem eru skattfrjálsar, virðisaukaskattur, vörugjöld og allt saman. Jafnaðarmenn allra landa hafa ekki tekið á þessu. Mér finnst alveg sjálfsagt í þeirri atrennu sem menn eru hér að gera að launum að þeir taki á þessu sem og lífeyrisrétti í B-deild LSR, ásamt dagpeningum og fleiru. Mér finnst að eigi að varpa ljósi á þetta allt saman en ekki bara líta á einhverjar krónutölur og miða við laun hæstv. forsætisráðherra.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir svarið. Ég gat ekki skilið betur en hér væri aðeins verið að vísa í 935 þús. kr. en ekki önnur hlunnindi forsætisráðherra eins og bílstjóra og aðstoðarmann og ýmislegt annað sem þar er inni. En á móti kemur, ef ég skil hæstv. forsætisráðherra rétt og hæstv. forsætisráðherra leiðréttir mig ef ég fer rangt með það, að ekki er verið að tala um yfirvinnu og vaktaálag hjá þeim aðilum sem eiga að heyra undir þetta. Síðan eru viðskiptabankarnir undanþegnir og sparisjóðirnir og önnur dótturfélög þeim tengd. Hæstv. forsætisráðherra leiðréttir mig ef þetta er röng túlkun. Ég held nefnilega að flestir hafi staðið í þeirri meiningu þegar forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar töluðu fjálglega um hvað ætti að gera í þessu, að verið væri að tala um 935 þús. þó að það sé kannski ekki rétt tala þar sem laun og launakjör hæstv. forsætisráðherra eru náttúrlega miklu meiri en bara það, þá væri verið að vísa til þess að þetta nái yfir alla og allt. Ef ég skil orð hæstv. forsætisráðherra rétt er yfirvinna og vaktaálagið ekki inni í þessu. Síðan er ansi margt sem er undanþegið. Ég verð að viðurkenna að ég var svolítið spenntur fyrir að fylgjast með því hvernig t.d. muni ganga að taka danska ríkisbankann sem við eigum, ég held að hann heiti FIH banki, hvernig muni ganga að ná niður laununum þar. Ef þetta er misskilningur hjá mér, virðulegi forseti, vil ég að hæstv. forsætisráðherra leiðrétti mig en ég skildi orð hennar svona. En hún getur þá kannski upplýst í leiðinni hvernig gangi að taka niður launin hjá bankanum í Danmörku.

Virðulegi forseti. Það er rétt skilið hjá hv. þingmanni, það kom skýrt fram í ræðu minni áðan, að við ákvörðun sína skal kjararáð gæta þess að föst laun fyrir dagvinnu annarra en forseta Íslands verði ekki hærri en föst laun forsætisráðherra. Þannig að þegar kjararáð ákveður umrædd laun getur það horft ekki bara til dagvinnulauna, það ákveður þau auðvitað sérstaklega, síðan getur það horft til eininga fyrir yfirvinnu og vaktaálag og annað þess konar eins og kjararáð hefur gert áður. Hér er spurningin fyrst og fremst um dagvinnulaun eins og fram kom í máli mínu. Þetta tekur líka til félaga sem skráð eru í eigu ríkissjóðs og stofnana þess og er ég með heilan lista yfir þau. Þar er t.d. um að ræða Flugstoðir, Íslandsbanka, Íslandspóst, Kaupþing, Keflavíkurflugvöll, Landskerfi bókasafna, Landsvirkjun, Matvís, NBI hf., Neyðarlínuna, Orkubú Vestfjarða, Rannsókna- og háskólanet Íslands, Rarik, Ríkisútvarpið, Tæknigarða, Vísindagarða, Háskóla Íslands, Vísindagarðinn ehf. og Þróunarfélag Keflavíkur. Þegar átt er við bankana er það þegar þeir eru í eigu ríkisins, það breytist þegar það er komið í eigu annarra aðila eins og til stendur. Varðandi annað sem hér var um spurt er verið að taka á í öllum ríkisrekstrinum. Ég get bara nefnt mitt eigið ráðuneyti að við erum um 10% undir áætlaðri fjárhagsáætlun allt þetta ár miðað við það sem ákveðið var í upphafi. Þar eru einstakir liðir sem hefur verið sparað mjög mikið í, t.d. er liður sem heitir funda-, risnu og ferðakostnaður 50–80% undir áætlun og fleira mætti taka. Varðandi skattfrelsi utanríkisþjónustunnar snýr það meira að utanríkisráðherra að skoða það. En ég get alveg tekið undir með hv. þingmanni að ég hef stundum undrað mig á öllum þeim hlunnindum sem þar fylgja, en það er utanríkisráðherrans að skoða það og að hafa skoðun á því hvort það sé rétt að breyta því. 
            

Virðulegi forseti. Mig langar til að ræða við hæstv. utanríkisráðherra um þýðingarvinnu á vegum ráðuneytis hans. Það liggur fyrir að það ráðuneyti sem sér um samskipti ríkisins við útlönd hlýtur að þurfa að hafa öfluga þýðingarþjónustu á sínum snærum og mig langar til þess að forvitnast svolítið um hvernig þeirri vinnu er háttað, að hve miklu leyti hún er innan ráðuneytisins og að hve miklu leyti utan. Mig langar líka til að fá að vita hvort einhverjir einkaaðilar eru í verktöku í þessari vinnu og svo kannski það sem ég hef í raun og veru sérstaklega mikinn áhuga á er hversu mikið þessari starfsemi er dreift um landið. Það verður að segjast eins og er með staðsetningu starfa að á vegum hins opinbera liggur það svolítið beint við, virðist vera, að þau störf séu í Reykjavík þó að mér finnist að við eigum að leggja verulega áherslu á að því sé breytt, en sem sagt önnur staðsetning er ekki eins sjálfsögð. Mikið hefur verið talað um það í hátíðaræðum að störf eigi að vera án staðsetningar. Því megum við ekki gleyma og við þurfum að brýna okkur sjálf til dáða í því samhengi. Auðvitað eru öll störf góð, bæði í höfuðborginni og á landsbyggðinni, en í raun og veru þarf landsbyggðin sérstaklega á störfum að halda fyrir okkar góða fólk sem vill gjarnan koma aftur eftir að hafa farið í nám og hefur aflað sér ákveðinnar menntunar og færni. Þýðingarstörf eru náttúrlega dæmigerð góð störf í þá veru. Ég var svo heppin að ég var á ferð á Ísafirði um daginn og kom þar inn í skemmtilegt herbergi sem var merkt utanríkisráðuneyti – þýðingarver og þar unnu tvær ferskar og fínar konur við þýðingar fyrir utanríkisráðuneytið. Eitt skrifborð var autt því að gert var ráð fyrir að þriðji aðilinn mundi bætast við. Ég hef fylgst dálítið með því og veit að aðilar á Seyðisfirði vilja gjarnan taka að sér svona þýðingarverkefni og sjálfsagt miklu fleiri. Ég geri frekar ráð fyrir því að í því ferli sem við erum í núna í sambandi við umsókn um aðild að Evrópusambandinu muni þessum störfum jafnvel frekar fjölga og mig langar til að spyrja hæstv. utanríkisráðherra hvort það sé tilfellið að þeim sé að fjölga og hvernig hann hugsi sér það þá. Á hvaða formi verður fjölgunin? Vill hann að sett verði upp einhver ákveðin þýðingarver? Geta einkaaðilar sótt um það, eru það sveitarfélög? Hvernig verða vinnureglurnar um það til þess að við getum tryggt að aðilar utan Reykjavíkur geti unnið þessi störf?

Frú forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að sinna þessu máli, hún hefur áhuga á því að fjölga störfum á landsbyggðinni. Það er kannski ekki algjörlega rétt að ríkisstjórnin hafi ekki reynt að gera það, ég vísa sérstaklega til þess að síðasta ríkisstjórn og reyndar ríkisstjórnin þar áður hrundu í framkvæmd þremur sérstökum áætlunum sem miðuðu að því að fjölga störfum á Vestfjörðum, á Norðvesturlandi og á Norðausturlandi. Það tókst mætavel og rétt að vekja eftirtekt á því að það átti kannski sinn þátt í því að árið 2008 var fyrsta árið - og ég vísa þá í tölur sem birtust á vef Byggðastofnunar - sem ekki fækkaði á landsbyggðinni. Ég tel að þessi þrjú verkefni hafi átt töluverðan hlut að því máli. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að mikil þýðingarvinna er unnin hjá utanríkisráðuneytinu og sú vinna mun aukast verulega á næstunni vegna aðildarumsóknar okkar að Evrópusambandinu. Staðan er sú að allur meginþorri þessara þýðinga er unninn innan ráðuneytisins hjá sérstakri þýðingamiðstöð. Á þessari þýðingamiðstöð starfa núna 27 manns og verkefnum hefur á síðustu árum í smáum mæli verið vistað út fyrir stofnunina. Reynslan af því hefur verið góð, tel ég, og ég hef lagt áherslu á að það verði gert. Núna upp á síðkastið hefur það verið töluvert vaxandi. Hv. þingmaður spyr hvort eitthvað af þeirri vinnu sem er innan þýðingamiðstöðvarinnar sé unnið utan Reykjavíkur og svo er. Eins og hv. þingmaður sagði hitti hún tvær, eins og hún orðaði það, fínar og frískar konur á Ísafirði sem biðu þá eftir því að þriðji stóllinn yrði fylltur. Frá því fyrr á þessu ári hefur verið starfandi útibú þýðingamiðstöðvar utanríkisráðuneytisins á Ísafirði. Tveir voru ráðnir í það en við vildum ráða fleiri og talan þrír er ekkert endilega föst. Sömuleiðis hefur um ríflega tveggja ára skeið verið starfrækt útibú á Akureyri, í kjördæmi hv. þingmanns, þar sem fimm þýðendur hafa starfað. Ég kannast líka við það sem hv. þingmaður nefndi, að á Seyðisfirði hefur verið áhugi á því að setja upp slíkt þýðingarver. Þar er einstaklingur sem hefur sýnt því máli mikinn áhuga og fyrrverandi þingmaður Arnbjörg Sveinsdóttir beitti sér af mikilli atorku fyrir því. Ég hef aldrei gleymt því máli, ég hef sjálfur verið í sambandi við þann ákveðna einstakling og mér finnst að menn eigi að njóta frumkvæðis í þeim efnum. Þó verður að segjast alveg skýrt að þær þýðingar sem eru unnar á vegum ráðuneytisins eru yfirleitt á mjög flóknum laga- og samningstexta sem þarf að standast miklar kröfur. Oft eru þær gerðar með því að bornir eru saman textar á ýmsum málum til að ná hinni réttu meiningu, en það útilokar alls ekki að hægt sé í auknum mæli að flytja störf sem tengjast þýðingum til staða utan Reykjavíkur. Sá möguleiki sem hv. þingmaður nefnir úr sínu næsta nágrenni er fyllilega til skoðunar í ráðuneytinu. Það er hins vegar alltaf forsendan að gerð er krafa um að gæðin séu sambærileg og kostnaðurinn á hverja einingu má ekki vera meiri. Þá ber þess líka að geta að þýðingamiðstöðin hefur yfir að ráða miklu íðorðasafni og þýðingarhugbúnaði sem sjálfstætt starfandi þýðendur mundu fá aðgang að. Ég hef sem sagt fullan hug á því að auka þetta. Hv. þingmaður spyr hvort gert sé ráð fyrir að störfum við þýðingar fjölgi. Það er gert ráð fyrir því að 24 nýir þýðendur verði ráðnir á næstu mánuðum. Ráðning 10 þýðenda er á lokastigi og gert er ráð fyrir því samkvæmt auglýsingunni að þeir verði ráðnir í Reykjavík, á Akureyri og Ísafirði. Um þá 14 sem líka verða ráðnir, væntanlega á næsta ári, hafa engar ákvarðanir verið teknar um hvar þeir verða staðsettir.

Frú forseti. Hér er um áhugavert mál að ræða og eins og hæstv. ráðherra nefndi áðan voru fimm störf sköpuð á Akureyri á árinu 2007. Það var þáverandi ráðherra Valgerður Sverrisdóttir sem beitti sér fyrir því að fjölga störfum í þeim efnum, en því miður, eins og fram kom í svari hæstv. ráðherra, hefur lítið gerst síðan þá þó að ég efist ekki um góðan hug hæstv. ráðherra í þeim efnum. Annars finnst mér þingmenn Samfylkingarinnar vera ansi kjarkaðir í þessari umræðu að koma í ræðustólinn og tala um störf án staðsetningar sem hafa verið stærstu kosningamál Samfylkingarinnar á landsbyggðinni á undangengnum árum. 1.200 nýjum störfum var lofað vítt og breitt um landið, að fólk mundi fá jöfn tækifæri til þess að stunda atvinnu sína í heimabyggð, en það kom fram í fyrirspurn um daginn sem ég beindi til hæstv. forsætisráðherra að nær ekkert hefur gerst í þeim efnum af hálfu Samfylkingarinnar og þó hefur hún nú stýrt ríkisstjórninni í að verða eitt ár og verið í ríkisstjórn á þriðja ár.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka þessa umræðu og sömuleiðis þakka svör hæstv. utanríkisráðherra. Þau komu mér ekki á óvart, hann er jákvæður gagnvart þessu máli enda gamall vopnabróðir minn í þeirri baráttu að reyna að flytja störf út á land. Ég skal halda áfram á sanngjörnu nótunum og segja að það er þó a.m.k. hægt að segja að eitt gott hlýst af ESB-umsókninni, hún er atvinnuskapandi fyrir þýðendur, en þá held ég að kostirnir séu að verða upptaldir. Það er alveg rétt sem hæstv. ráðherra segir, það eru heilmiklir möguleikar í þessu sambandi við það að flytja verkefni út á land, líka með útvistun og þess háttar. Ég hvet hæstv. ráðherra til að halda áfram á þessari braut og sú reynsla sem við höfum frá Ísafirði er mjög góð og uppörvandi í þeim efnum. Ég er síðan sammála hæstv. ráðherra um að það þarf auðvitað að gera mjög miklar kröfur sem snúa að þessari þýðingarvinnu. Það er ekkert heiglum hent að snúa tilskipunum Evrópusambandsins á skiljanlegt mál, þær eru fæstar heldur skrifaðar á skiljanlegu máli á frummálinu og því er heilmikið vandaverk að koma þeim til skilnings á íslenskri tungu. Ég tek því undir með hæstv. ráðherra að auðvitað þarf að gera miklar kröfur til þýðendanna.

Hæstv. forseti. Ég ætla fyrst að gera örlitla athugasemd við ummæli síðasta hv. ræðumanns, Einars K. Guðfinnssonar, vegna þess að það er ekki alveg rétt hjá honum að Evrópusambandsaðild sé bara atvinnuskapandi fyrir þýðendur, hún er líka mjög atvinnuskapandi fyrir lögfræðinga vegna þess að það þarf mjög marga lögfræðinga til þess að túlka alla þá texta sem frá Brussel koma. Að því slepptu eru tvö atriði sem ég vildi nefna í þessu samhengi. Annars vegar er það að þegar farið var af stað með umsókn okkar um aðild að Evrópusambandinu minnist ég þess eða minnir mig, skulum við segja, að hæstv. utanríkisráðherra hafi gefið í skyn að unnt væri að fá einhverja styrki frá Evrópusambandinu til þess að kosta þýðingarvinnu. Ég er að velta fyrir mér hvort hæstv. utanríkisráðherra hefur einhverjar nýjar upplýsingar um það. Svo get ég ekki látið hjá líða að skjóta því með, af því að hér er verið að tala um þýðingarvinnu vegna Evrópusambandsaðildar, og spyrja hæstv. utanríkisráðherra: 

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa umræðu og þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir svörin. Ég vil taka fram að ég sagði ekkert um að ekki hefði verið unnið neitt í málum um störf án staðsetningar. Ég veit að það hefur verið góður vilji, og jafnframt fagna ég því að ég á greinilega samherja í öðrum flokki í hv. þm. Birki Jóni Jónssyni, Samfylkingin hefur þar eignast mjög ákveðinn málsvara starfa án staðsetningar og skulum við taka höndum saman um að berjast fyrir því.  Það eru nokkur atriði sem mig langar til þess að taka upp. Ég deili náttúrlega ekki skoðun hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar um að þetta sé það eina sem er jákvætt við aðildina heldur einn af mjög mörgum kostum Evrópusambandsaðildar, því skulum við halda mjög ákveðið til haga. Að sjálfsögðu geri ég mér grein fyrir því að það á að gera nákvæmlega sömu faglegu kröfur til landsbyggðarfólks og höfuðborgarfólks þegar við erum að ráða fólk til vinnu, að sjálfsögðu, það er enginn að biðja um neinn afslátt í því sambandi. Í raun og veru finnst mér fyrst og fremst bara verið að benda á að Ísland er sem sagt talsvert stærra en bara Reykjavík og næsta nágrenni. Við skulum alltaf muna eftir því varðandi þau störf sem við getum unnið annars staðar. Ég hvet hæstv. utanríkisráðherra til þess að auglýsa þau 14 störf sem eftir á að ráða í ákveðið og helst feitletrað, að þau séu án staðsetningar eða á einhvern hátt að vinna að því að efla þær þýðingamiðstöðvar sem komnar eru af stað þannig að það liggi algjörlega ljóst fyrir að þessi störf vill þessi ríkisstjórn mjög gjarnan að séu unnin utan höfuðborgarsvæðisins.

Frú forseti. Hv. þm. Birkir Jón Jónsson hefur nú kannski ekki úr mjög háum söðli að detta varðandi störf án staðsetningar. Það má minna hann á að hér var flokkur sem lét birta sérstaka skýrslu um að það ætti að flytja, ekki 1.000 heldur 1.800 störf út á landsbyggðina innan úr innviðum ríkisins og niðurstaðan varð þrjú eins og hv. þingmaður gat um. Það er að vísu rétt og honum til hróss og þeim ráðherra sem hann nefndi áðan að þau voru öll í hans nánustu heimabyggð, næsta bæ við. Sömuleiðis vil ég lýsa sérstakri ánægju minni með það að hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins leyfa sér þann munað að sjá þó loksins eitthvað jákvætt við Evrópusambandið.  Hv. þm. Birgir Ármannsson spyr mig síðan hvort eitthvað sé að frétta af þýðingarstyrkjum. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að ég reifaði það einu sinni í ræðustól að það væri möguleiki á því að fá slíka styrki. Ég gat þess hins vegar að ekkert annað ríki hefði fengið þá. Við erum að leita hófanna um það. Niðurstaða um það mun ekki koma fyrr en bak áramótum. Ég er þeirrar skoðunar að störf af þessu tagi séu mjög heppileg til þess að vinna í fjarvinnslu og það er svolítið um það hjá ráðuneytinu. Ég stefni að því að auka þann hlut. Hins vegar minni ég hv. þingmann á að ég hef upplýst það hér í hvaða hremmingum ég hef lent sem utanríkisráðherra við að auglýsa sérstaklega tilteknar stöður úti á landsbyggðinni. Það er ekki auðhlaupið, en eins og hv. þingmenn muna að þegar þau tíu störf sem hér voru nefnd áðan voru auglýst voru þau auglýst á þremur stöðum, þar með var jafnræðis gætt. En það virðist nokkuð umhendis án lagabreytinga að ráðast í að auglýsa störf beinlínis til fjarvinnslu á landsbyggðinni, eins og ég hef sannferðuglega greint þinginu frá.

Hæstv. forseti. Ég leyfi mér að varpa fram spurningu til hæstv. samgönguráðherra um það hvort uppi séu áform um breytingar á aðkomu ríkisins að flugsamgöngum til Vestmannaeyja vegna tilkomu Landeyjahafnar. Nú er það svo, frú forseti, að lyft hefur verið grettistaki varðandi samgöngur til Eyja undanfarin ár. Þáverandi samgönguráðherra, Sturla Böðvarsson, lagði mikla áherslu á að móta framtíðarsýn varðandi samgöngur til Eyja og lét m.a. vinna skýrslu sem leit dagsins ljós árið 2006 og varð grundvöllur þeirrar sýnar og þeirrar stefnu sem unnið hefur verið eftir hingað til. Þannig var ákveðið að ráðast í gerð Landeyjahafnar og jafnframt var tryggt að samningur við Flugfélag Íslands varð að veruleika, en var þar boðið upp á og skrifað undir að veitt yrði þjónusta í Vestmannaeyjum sem mundi hæfa þeirri öflugu byggð. Frú forseti. Ferðaþjónusta er sú grein sem við treystum mjög á í dag að eflist til að skapa auknar gjaldeyristekjur. Nú sitja ferðaþjónustuaðilar í Vestmannaeyjum við það að reyna að selja ferðir til Eyja og þeir geta ekki svarað því hvort og hvernig flugumferð verður háttað, hvað þá hvert verðið verður. Jafnframt liggur hvorki fyrir áætlun né gjaldskrá fyrir ferðir ferjunnar í hinni nýju Landeyjahöfn. Það er því frekar erfitt að átta sig á hvernig samgöngum til Vestmannaeyja verður háttað og er þetta væntanlega kærkomið tækifæri fyrir samgönguráðherra til að upplýsa okkur um það. Flugfarþegum um flugvöllinn í Eyjum hefur fjölgað og þar spila saman þessi fjárfesting ríkisins í innanlandsfluginu, markaðssetning bæjarins og jafnframt hin góða þjónusta Flugfélagsins. Þetta er mikilvægt og verðmætt samspil sem gæta þarf að tapist ekki. Rétt er að hafa í huga að um 25 manns hafa vinnu sína af flugi til Eyja samkvæmt upplýsingum frá yfirvöldum í Vestmannaeyjabæ, en þess má geta að samkvæmt útreikningum bæjarstjórans í Vestmannaeyjum svarar það til þess að um 1.170 manns mundu missa vinnuna á einu bretti á höfuðborgarsvæðinu. Þá vil ég jafnframt vekja athygli á því að ársþing Samtaka sunnlenskra sveitarfélaga ályktaði um málið á ársþingi sínu núna í október og, með leyfi forseta, kom þar fram: „... að ekki verði horfið frá þeirri stefnu samgönguyfirvalda að tryggja flug milli Reykjavíkur og Vestmannaeyja. Þörf eyjasamfélags eins og Vestmannaeyja fyrir traustar flugsamgöngur verður áfram mikil þótt samgöngur á sjó verði bættar.“ Frú forseti. Ég hef mikla trú á því að straumur ferðamanna, bæði innlendra sem erlendra, til Vestmannaeyja og að sjálfsögðu hinir fjölmörgu sem búa í Eyjum, eigi eftir að nýta sér flugið þrátt fyrir tilkomu Landeyjahafnar. Ég hef þá trú að sú breyting gefi mikil sóknarfæri sem við þurfum að grípa og nýta okkur. Mig langar að vita hvort ráðherrann sé sammála mér um að það séu sóknarfæri samsvarandi Landeyjahöfninni fyrir flugið og draumurinn er að sjálfsögðu sá að flugið til Eyja verði sjálfbært. En spurningin er 

Virðulegi forseti. Það er rétt sem hv. þingmaður fjallaði um að verið er að lyfta grettistaki hvað varðar samgöngur til Eyja með byggingu Landeyjahafnar. Hv. þingmaður vitnar í framtíðarsýn og þá skýrslu sem tekin var saman af starfshóp, sem þáverandi samgönguráðherra skipaði í maí 2004, sem komst að þeirri niðurstöðu að farið skyldi í að byggja Landeyjahöfn. Í framhaldi af þeirri skýrslu skipaði sami samgönguráðherra stýrihóp til að vinna að forathugun og eftir atvikum forhönnun og hönnun hafnar í Bakkafjöru þann 14. júlí, sennilega 2006. Í skipunarbréfi fyrir þann stýrihóp segir ýmislegt, m.a. er fjallað um flug í þessum skýrslum. Þar segir í þarfagreiningu fyrir ferju eða umferðarspá, einn af þáttum þar: „Gert er ráð fyrir að núverandi flugfarþegar fari með ferjunni.“ Síðan var skipaður stýrihópur sem gerði ráð fyrir að flug milli Eyja og Reykjavíkur legðist af. Í svokallaðri þarfagreiningu fyrir ferju segir m.a., með leyfi forseta: „Gert er ráð fyrir að allir flugfarþegar milli Bakka og Eyja fari með ferju. Einnig má búast við að flug milli Reykjavíkur og Eyja falli niður.“ Þarna var því, virðulegur forseti, í þessu grettistaki og þessari framtíðarsýn og í þessu mikla verki sem verið er að vinna núna, þegar á þessum tíma gert ráð fyrir að flug, ríkisstyrkt flug mundi leggjast af milli lands og Eyja. Það er einfaldlega sagt í þarfagreiningunni þegar verið er að tala um hve ferjan á að vera stór o.s.frv. og það er það sem unnið hefur verið eftir. Nú hillir undir, sem betur fer, að Landeyjahöfn verði tilbúin innan skamms, eftir 217 daga, ef ég man rétt, og 22 klukkustundir og 35 mínútur miðað við hvað klukkan er núna, eins og stendur á heimasíðu Vestmannaeyjabæjar. Það er okkar í samgönguráðuneytinu að vinna eftir þeirri stefnumótun sem þarna hefur farið fram og búa til rekstrarlíkan og útboðsgögn fyrir Herjólf um það hvernig hann á að sigla þarna á milli og þá er veigamikið atriði hve mörgum farþegum gera á ráð fyrir. Ég hef, virðulegi forseti, fengið til mín, í umræðu um rekstur Herjólfs og vanda sem skapaðist á miklum verðbólgutímum og gengissigi, kvartanir frá rekstraraðilum ferjunnar, Eimskip, um að frá útboði ferjunnar síðast, hafi verið tekið upp ríkisstyrkt flug til Eyja sem hafi farið illa með rekstrarskilyrðin fyrir Herjólf. Jafnframt hef ég heyrt kvartanir frá rekstraraðilum Flugfélags Vestmannaeyja. Það er af því að segja, virðulegi forseti, að Vegagerðin hefur skrifað Flugfélaginu bréf þar sem Flugfélagið fer fram á endurnýjun á samningi sem rennur út um næstu áramót, í sjö mánuði, og það þurfum við líka að gera plús það sem ég hef rakið hér í skýrslum og framtíðarsýninni og aðdraganda að byggingu Landeyjahafnar. Þá er það auðvitað svo núna eins og hv. fyrirspyrjanda og öllum er kunnugt um að samgönguráðuneytinu ber að skera niður um 10% og það erum við að gera á öllum þáttum hjá Vegagerðinni. Nýlega var tilkynntur niðurskurður eða breytingar á snjómokstursreglum, sama er verið að gera með ferjur, flug, almenningssamgöngur með rútum, rekstur Vegagerðarinnar og allt heila batteríið, ef svo má að orði komast. Eftir þessu er unnið á þennan hátt. Það er svo að þetta ríkisstyrkta flug, eins og það er í dag miðað við 14 ferðir í viku, kostar 123 millj. kr. og með því að það stoppi 1. ágúst þegar Herjólfur byrjar að sigla í Landeyjahöfn, er auðvitað líka verið að koma til móts við þá kröfu sem sett er á okkur hjá Vegagerðinni, þ.e. að spara útgjöld. Það eru í kringum 51 millj. kr. sem mundu sparast í þá fimm mánuði sem ríkisstyrkt flug yrði ekki. Virðulegi forseti. Eitt er ríkisstyrkt flug og annað hvort flug leggist af. Ég er þess fullviss að í framhaldi af því að ríkisstyrkt flug leggst af muni aðrir flugrekendur sjá sóknarfæri og viðskiptahugmynd í því að hefja flug til Vestmannaeyja á markaðslegum forsendum. Þetta hefði líka þurft að koma inn á það ákvæði sem er í gildandi samgönguáætlun um ferðatíma til 

Frú forseti. Ég verð að viðurkenna að ég mundi gjarnan vilja fá meira en mínútu til að tjá mig um þessi svör hæstv. samgönguráðherra. Núna er næstum því kominn desember og þegar menn þurfa að skipuleggja sig og eru að byggja upp atvinnugrein eins og ferðaþjónustuna, hefðu þessar upplýsingar náttúrlega átt að koma fram miklu, miklu fyrr. Eyjamenn börðust af mikilli hörku fyrir því að fá stuðning frá ráðuneytinu vegna flugsins. Þetta hefur skipt geysilega miklu máli og ferðaþjónustan hefur því miður ekki náð að þróast af jafnmiklum krafti þar og víðs vegar annars staðar, t.d. á Suðurlandi. Þó að við sjáum að þetta muni batna með Bakkafluginu hefur líka verið bent á að það liggur ekki enn þá fyrir verð fyrir ferðaþjónustuaðila til að selja, það liggur ekki fyrir áætlun og það liggja ekki fyrir neinar upplýsingar um rútuferðir eða almenningssamgöngur 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Eygló Harðardóttur fyrir að blanda sér í umræðuna og hefði verið gaman að fá að heyra meira frá henni en tíminn er knappur. Ef ég skil hæstv. ráðherra rétt upplýsir hann hér með að samið verði um flugið við Flugfélagið á sömu forsendum og gert hefur verið eða svipuðum forsendum fram til 1. ágúst á næsta ári. Það væri ágætt að fá það staðfest svo það sé algjörlega skýrt, þannig að þá geti flugþjónustuaðilar, ef það verður endanleg niðurstaða, farið að vinna eftir því og þeir sem sinna ferðaþjónustu þar. En ég hef ákveðnar efasemdir um að það sé rétt stefna að skera á þetta með þessum hætti, á þennan knappa hátt, bæði vegna þess hvernig haldið hefur verið á málinu af hálfu ráðuneytisins varðandi það að undirbúa þessa breytingu, þessa miklu samgöngubyltingu í rauninni sem þetta verður fyrir Eyjar, og að það sé einfaldlega of langt liðið á undirbúningstímann fyrir næsta sumar til að hægt sé að gera þetta með þessum hætti. Ég vil leyfa mér að halda því fram. Ég vildi því fá aðeins skýrar frá ráðherranum af því að ég skildi hann svo að hann væri sammála mér að draumurinn væri sá að flug til Eyja væri sjálfbært, það er draumur okkar beggja, svo maður vitni í Stuðmenn. Verðum við ekki að líta svo á að það sé skylda okkar að gera umhverfið og vinnuaðstæðurnar þannig að þeim fyrirtækjum sem þarna starfa og þá ferðaþjónustuaðilunum sérstaklega sé búin sú umgjörð að þeir geti haldið áfram og verða þeir ekki að fá eitthvert aðlögunartímabil? Er ekki einfaldlega eðlilegt að svo sé? Mig langar jafnframt að spyrja ráðherrann að því hvers vegna það hefur dregist svo að ganga frá þessu samkomulagi við Flugfélagið vegna þess að nú eru bara tæpar sex vikur í áramótin og það hlýtur að hafa verið knúið á dyrnar hjá ráðuneytinu fyrir löngu varðandi þetta mál. 

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir þessa umræðu. Það er sannarlega ekkert sérstaklega ánægjulegt að þurfa að tilkynna það að menn þurfi að skera niður samgöngur, skera niður ferðir, vegna þeirrar stöðu sem við erum í. Eins og öllum er kunnugt um og ég gat um áðan ber okkur að skera mikið niður, um 10%. Auðvitað deili ég því með hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur að draumurinn um sjálfbært flug til Eyja er það sem lifir eftir og ég hef fulla trú á að svo verði og menn muni sjá að það eru viðskiptatækifæri í því. En sú breyting sem er að verða á næsta ári með Landeyjahöfn 1. júlí, eftir 217 daga og einhverja klukkutíma, vonandi gengur það allt saman eftir og ég er bara bjartsýnn á að þetta allt saman takist, framkvæmdir ganga vel, byrjað er að bjóða út önnur útboð eins og fyrir húsið og dýpkunina, ekjubrúna og fleira, og við höfum verið heppin með veður. Það er einfaldlega þannig að annars vegar blandast saman sá mikli niðurskurður sem okkur er gert að sæta og það er auðvitað hluti af því sem við erum að vinna í núna og er mikið farið í gegnum og það er ekkert auðhlaupið að finna leiðir til að ná þeim niðurskurði. Hins vegar er í þessu dæmi hvað varðar viðræður við Eimskip í þessu tilfelli, sem er með samning út næsta ár, það er svolítið flókið ferli að semja við Eimskip núna að breyta um og fara að sigla í Landeyjahöfn 30 mínútur frá því sem núna er. Þær viðræður eru í gangi og mikilvægt að ítreka það en það tekur auðvitað tíma. Sú tilkynning sem tilkynnt var til Flugfélagsins er eitthvað eldri en tveggja daga eða svo, hún er eitthvað eldri, en auðvitað máttu menn líka vita að samningur um allt flug rennur út um næstu áramót, og eins og ég sagði í þessum niðurskurði þurfum við í þeim tækifærum sem þar eru 

Frú forseti. Ég beini eftirfarandi fyrirspurn til hæstv. samgönguráðherra um sjóvarnir við Vík í Mýrdal: 1. Hver er áætlaður kostnaður við eflingu sjóvarna við byggðina í Vík í Mýrdal vegna sjávarflóða og landbrots? 2. Hvaða leiðir hafa verið kannaðir til að mæta þeim kostnaði? Aðdragandinn að þessu máli er mjög alvarlegur og sérstakur. Strax á árinu 1994 var ljóst að mikið landbrot átti sér stað í fjörunni á Mýrdal og stefndi í að það ógnaði bæði byggð og mannvirkjum í þorpinu. Mannvirki eru núna í beinni hættu og á komandi vetri er því talið algjörlega nauðsynlegt að hefja framkvæmdir við sjóvarnir strax. Árið 1994 var gerð áætlun hjá Siglingastofnun um sjóvörn í Vík og fjöruborðið er núna komið langt inn fyrir þau viðmiðunarmörk sem þá voru sett eða einungis 50 metra frá fjörukambi að íþróttavelli og 180 metra að íþróttamannvirkjum. Ef ekkert verður að gert sem allra fyrst munu mannvirki fyrir hundruð milljóna verða í stórhættu. Hér eiga sér stað hamfarir, þetta flokkast undir að vera mikil náttúruvá og náttúruhamfarir. Dæmin sem hægt er að taka eru þau að barnaskólinn sem byggður var upp úr 1970 í 500 metra fjarlægð frá fjöruborði er núna kominn svo eftir landbrotið að það eru 240 metrar frá skólamannvirkjum til sjávar og 110 metrar frá íþróttavelli og þeir voru áður 300. Landbrotið hefur því gengið gríðarlega hratt fram og nú er svo komið að mannvirki eru í beinni hættu og ef komandi vetur verður óvenju harður og erfiður getur ágangur sjávar orðið til þess að hann nái alla leið og eyðileggi mannvirki núna. Ef það verður meðalvetur sleppur þetta kannski. Um er að ræða mat upp á 250 millj. kr. framkvæmd sem rúmast ekki innan hefðbundinnar fjárveitingar Siglingastofnunar til sjóvarna og því verður að hækka fjárveitingar til sjóvarna sem þessu nemur eða finna leið til að mæta þessu. Mýrdælir hafa sýnt einstakt langlundargerð með að 40 hektarar af landi hafa horfið beint fyrir framan þorpið og nú er komið að okkur að leysa þetta brýna og erfiða mál. Eitt af því sem hent hefur verið fram er hvort hægt sé að breyta lögum um ofanflóðasjóð þannig að fjárveitingar gætu komið þaðan, því að auðvitað er um að ræða, eins og ég segi, ágang náttúru langt umfram það sem eðlilegt getur talist og því ekki um að ræða eðlilegar eða hefðbundnar sjóvarnir eða varnir að mannvirkjagerð eða samgöngumannvirki. Hér er um að ræða svo alvarlegan og hraðan ágang af náttúrunnar hendi að við verðum að bregðast við strax og finna leiðir til að fjármagna þetta þannig að hægt sé að ráðast í þetta verkefni í vetur.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni og fyrirspyrjanda, Björgvini G. Sigurðssyni, fyrir þessa fyrirspurn um sjóvarnir í Vík. Svar við fyrstu spurningunni „Hver er áætlaður kostnaður við eflingu sjóvarna við byggðina í Vík í Mýrdal vegna sjávarflóða og landbrots?“ er þetta: Hvergi á landinu hefur landbrot verið jafnmikið og framan við byggðina í Vík í Mýrdal. Gríðarlegt sjávarflóð og landbrot átti sér stað þann 9. janúar 1990 þegar mesta aftakabrim í heila öld gerði við suðurströndina. Í framhaldi af flóðinu var sett upp strandsvæðastjórnun með varnarlínu, eftirlitslínu og öryggissvæði ásamt mælisniðum til að fylgjast með landbrotinu. Strandsvæðastjórnun felur í sér að fylgst er með landbroti og sjóvarnir byggðar í áföngum í takt við landbrotið. Fyrsti áfangi sjóvarnargarðs, svokallaður flóðvarnargarður, var byggður árið 1994. Í strandsvæðastjórninni er gert ráð fyrir að ef sjórinn brýtur land á umtalsverðu svæði, t.d. að fjörubakkinn fari 20–30 metra inn fyrir eftirlitslínuna á 100–200 metra strandlengju, er kominn tími til að undirbúa ölduvörn með grjóti sem lagt yrði utan á flóðvarnargarðinn. Nú er svo komið að allur fjörubakkinn á 750 metra kafla vestan Víkurár er kominn inn fyrir eftirlitslínuna og austan Víkurár, þ.e. framan við hús Vegagerðarinnar. Því er brýn nauðsyn á að hefja framkvæmdir við annan áfanga með því að hækka flóðvarnargarðinn vestan Víkurár og styrkja hann með ölduvörn. Áætlaður kostnaður við annan áfanga, ölduvörn á flóðvarnargarðinn vestan Víkurár, eru 230 millj. kr. á verðlagi í október 2009, þar af ríkishluti 7/8 hluti, 204 millj. kr. Á árinu 2009 eru til ráðstöfunar í sjóvarnargarð við Vík í Mýrdal um 11 millj. kr. Þar af er framlag ríkisins á fjárlögum 2009 fyrir 9,6 milljónir en mótframlag Mýrdalshrepps 1,4 millj. kr. eða 1/8. Samkvæmt samgönguáætlun skal þessu fé varið til rannsókna og undirbúnings vegna grjótvarnar utan við flóðvarnargarðinn í Vík. Í því felst m.a. grjótnámsrannsóknir, könnun á matsskyldu framkvæmda, mælingar og hönnun sjóvarnargarðs. Vinna við þessa verkþætti stendur nú yfir. Stefnt er að því að í ársbyrjun 2010 verði undirbúningur kominn á það stig að hægt verði að bjóða út um 750 metra langan sjóvarnargarð vestan Víkurár. Áætlað er að í þennan garð þurfi um 400 þús. rúmmetra af grjóti og sprengdum kjarna. Frumáætlun gerir ráð fyrir heildarkostnaði um 230 millj. kr. eins og áður sagði og er þá miðað við að sjóvarnargarðurinn nái upp í 7,7 metra hæð. Á núgildandi sjóvarnaáætlun eru á árinu 2010 áætlaðar 30 millj. kr. til byrjunarframkvæmda við sjóvarnargarð. Sú tala þyrfti því að hækka um 200 millj. kr. ef klára á garðinn vestan Víkurár á næsta ári. En því má auðvitað skjóta inn í að við skulum aðeins hafa í huga góð tilboð í mikla grjótflutninga og grjótvarnargarð við Landeyjahöfn þar sem við fengum frábært tilboð frá mjög góðum verktaka eða í kringum 60% af kostnaðaráætlun. Áður en til útboðs kemur þarf að liggja fyrir staðfest fjárheimild til verksins. Reikna má með að verkið taki 6–8 mánuði frá því að það er boðið út. Ef ekki verður ráðist í þessa framkvæmd og stórbrim verður líkt og kom árið 1990 má reikna með miklu sjávarflóði sem hefði í för með sér mörg hundruð milljóna kr. tjón á mannvirkjum í eigu sveitarfélagsins og húseignum einstaklinga. Bæði sveitarstjórnin og samgönguráðherra hafa verulegar áhyggjur af þróun mála og brýnt er að afla fjár til verkefnisins, en eins og hér hefur komið fram og verið sagt er ekki gert ráð fyrir því inni í núgildandi fjárlögum. „Hvaða leiðir hafa verið kannaðar til að mæta þeim kostnaði?“ spyr hv. þingmaður. Þá kem ég að því sem er kannski merkilegast við þetta sem hefur verið í gangi, en umræður hafa verið milli umhverfisráðherra og samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra eftir umræðu í ríkisstjórn þegar ég fór með þetta mál inn til ríkisstjórnar. Meðal annarra atriða hefur verið rætt um aðkomu ofanflóðasjóðs að fjármögnun verksins en umræður um það standa yfir og er ekki lokið, og á það vil ég leggja mikla áherslu. En það er, virðulegi forseti, í raun og veru sú hugsun sem þar kemur fram að ofanflóðasjóður var myndaður eftir miklar hamfarir hér á landi, þ.e. snjóflóðin vestur á fjörðum, og á að verja byggð fyrir snjóflóðum. Ég hef spurt sjálfan mig að því: Af hverju er flóðasjóður ekki notaður til að verja byggð vegna sjóflóða? vegna þess að snjóflóð og sjóflóð eru ótrúlega lík, það er einungis brottfall á einu n-i og þá erum við farin úr snjóflóði yfir í sjóflóð. Þetta eru þær viðræður sem eru í gangi og ég hef nefnt sem dæmi, en ef það er ófær leið verður það að vera sú leið að við þurfum að kanna alla möguleika á því hvernig hægt er að finna fé í þetta verk til að koma öðrum áfanga í gang vegna þess að að mínu mati, virðulegi forseti, 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni fyrir að leggja þessa spurningu fram og ég vil jafnframt þakka hæstv. ráðherra fyrir ágætlega skýr svör. Hann hefur áhyggjur af þessu. Við sem sitjum á Alþingi skulum öll saman taka þetta mál og vinna að því að finna lausn á því vegna þess að við stöndum frammi fyrir því að landið okkar er í hættu. Við erum fullvalda þjóð og það er alveg sama hversu illa árar hjá okkur í efnahagsmálunum, þetta mál verðum við að leysa. Á það verðum við að leggja alla áherslu og við verðum, öll sem hér vinnum og störfum, að standa saman í þeirri baráttu. Það er grundvallaratriði og það er grundvallaratriði að við sýnum þann styrk og þá festu að við ætlum ekki að láta þessa byggð okkar eða mikilvæg landsvæði verða náttúruöflunum að bráð. Síðan vil ég lýsa yfir þeirri skoðun minni að það sé grundvallarmunur á snjóflóðum og sjóflóðum, en ég vonast engu að síður til að við finnum peninga í þetta verkefni í ofanflóðasjóði. 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni fyrir þessa fyrirspurn og ráðherra fyrir svör sín. Það liggur þá fyrir hvaða upphæð við erum að tala um. Ég held að við séum öll sammála um hversu geysilega mikilvægt þetta er og hversu miklir hagsmunir eru þarna undir, að byggingar og byggðin í Vík í Mýrdal er í hættu ef ekkert verður að gert. Ég held að við hljótum að geta fundið lausn á þessu máli en það verður að segjast að manni finnst svolítið einkennilegt að upplifa það að annars vegar er hér samfylkingarráðherra og hins vegar þingflokksformaður Samfylkingarinnar að ræða um þetta mál og hvernig sé hægt að finna þessa peninga. Ég held að það hljóti að vera, ef þessi mikli vilji liggur fyrir og ég held að þetta sé eitthvað sem allir þingmenn geti tekið höndum saman um, að við leysum þetta hvort sem þetta er spurning um eitt n til eða frá.

Frú forseti. Ég þakka ágætar umræður um málið og fín og jákvæð og skýr og skelegg viðbrögð hæstv. ráðherra. Þetta er grafalvarlegt mál og um er að ræða verulega fjármuni þannig að nauðsynlegt er að ræða þetta með formlegum hætti á vettvangi þingsins. Þetta er verksvið sem snertir fleiri en einn ráðherra, ofanflóðasjóður heyrir undir umhverfisráðherra, og því þarf að ræða málið formlega og taka þetta mjög föstum tökum þannig að við, eins og einn þingmaðurinn í umræðunni orðaði það, finnum ásættanlega lausn. Við þingmenn kjördæmisins funduðum með sveitarstjóra Víkur fyrir nokkru síðan sem skömmu seinna fundaði með samgönguráðherra. Málið hefur verið tekið fyrir á vettvangi SASS, Sambands sunnlenskra sveitarfélaga, þar sem afdráttarlausar ályktanir hafa verið í þá veru að málið þoli enga bið eins og hæstv. ráðherra sagði og ég tek eindregið undir það. Það eru mjög jákvæðar fréttir upp á framkvæmdina og kostnaðinn að grjótflutningar geti átt sér stað úr Landeyjahöfn sem nú er verið að byggja í þetta stóra verkefni af því að stórbrim í vetur getur valdið þarna mjög miklu tjóni, upp á hundruð milljóna, á verðmætum mannvirkjum, íþróttamannvirkjum og skólamannvirkjum, þannig að tjónið sem af því getur hlotist er miklu meira en kostnaðurinn við þær fjárfestingar sem í garðinum sjálfum felast eins og ráðherra nefndi áðan. Ég held að það væri mjög heppilegt að ná samstöðu um að ofanflóðasjóður komi inn í þetta mál. Sá sjóður á að mér skilst um 6 milljarða króna þannig að hann getur vel mætt þessu verkefni sem er eins og kom fram eitthvað á bilinu 150–200 millj. kr. eftir því hve hagstæð tilboð berast í verkefnið. Ég þakka viðtökur þingmanna úr öllum flokkum og hæstv. ráðherra hér í dag. Ásættanleg lausn mun finnast. Verkefnið þolir enga bið, við þurfum að leysa þetta á næstu vikum, bjóða verkið út þannig að farið verði í það í janúar eins og hæstv. ráðherra sagði.

Virðulegi forseti. Ég þakka þeim þingmönnum sem um þetta mál hafa fjallað hér, þetta mikilvæga mál sem er sjóvörn við Vík í Mýrdal. Hér er samhljómur um það að allir gera sér grein fyrir því hve þetta er mikilvægt mál og hve þarna getur verið mikil hætta á ferðum. Það hefur ekkert verið gert í þessu mörg undanfarin ár og nú er einfaldlega komin ögurstund. Gallinn er sá að það er á sama tíma og þjóðin er næstum því á hausnum, það vantar peninga í ótal málaflokka, gallinn er sá. Vil ég minna á það, af því að hér er verið að ræða þetta, að okkur vantar líka eitthvað svolítið af peningum til að klára Landeyjahöfn sem er meginviðfangsefnið að klára í siglingamálum. Við þurfum áfram að vinna að þessu og ég þakka góða hvatningu frá hv. þingmönnum til þess. En ég vil bara segja að við munum vinna að þessu áfram og reyna að finna á því flöt hvernig hægt er að fá peninga í þetta verkefni og sjá hve það verður mikið. Auðvitað vitum við líka eins og ég sagði áðan að hér er talað um 230 milljónir og eitthvað eigum við til, að vonandi væri það þannig ef við kæmumst í það, að sennilega er aldrei eins gott að bjóða út svona verk og einmitt núna þar sem vantar verkefni til verktaka og við mundum örugglega fá góð tilboð. Enn og aftur kærar þakkir, virðulegi forseti, fyrir þessa umræðu og að taka þetta mál upp vegna þess að það er nauðsynlegt að þingheimur geri sér grein fyrir alvarleika málsins.

Virðulegi forseti. Ég er með nokkrar fyrirspurnir, nánar tiltekið fjórar, sem allar eru af sama meiði. Ég er að spyrja um umferðaröryggismál og ástæðan er einföld, þau eru mér mjög hugleikin. Ég held að það skipti afskaplega miklu máli alltaf, ekki síst við aðstæður sem þessar, að við förum vel yfir þann þátt mála. Ég er ekki að byrja á því núna, t.d. tók ég þetta upp á þingi árið 2006 við þáverandi hæstv. samgönguráðherra og við mörg önnur tilefni. Þar var ég að vísa í sérstakt verkefni sem heitir EuroRap sem ég ætla að spyrja um á eftir. Niðurstaðan var sú að hæstv. þáverandi samgönguráðherra, Sturla Böðvarsson, sem var mikill áhugamaður um þetta málefni, setti það á laggirnar í kjölfarið og eftir því sem ég best veit erum við komin í fremstu röð hvað þá hluti varðar. Ég vonast til og hef fulla trú á því að hæstv. samgönguráðherra sé ekki síður áhugamaður um það en fyrirrennari hans í starfi, því að hér eru miklir hagsmunir á ferðinni. Umferðarslys eru t.d. afskaplega stór þáttur í slysum landsmanna eins og við þekkjum og tilfinningalegur kostnaður af umferðarslysum kemur hvergi fram í neinu bókhaldi, en við vitum að bara beinn kostnaður heilbrigðiskerfisins af umferðarslysum er gríðarlegur og ég hef nú lagt fram sérstaka fyrirspurn skriflega um það sem ég á von á að fá svar við fljótlega. Ég spyr hér um jarðgöng. Ástæðan er einföld, það skiptir afskaplega miklu máli hvernig þau eru hönnuð og hvernig þau eru gerð, það er ekki sama hvernig það er gert. Við erum með jarðgöng í landinu og höfum sömuleiðis áhuga á að byggja fleiri. Eins og kom fram í máli hæstv. ráðherra áðan eru fjölmörg verkefni fram undan, þannig verður það alltaf í mannheimum, og þar með talin verkefni sem snúa að samgöngum. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra tveggja spurninga: 1. Hefur ráðherra látið kanna hvaða jarðgöng hér á landi uppfylla tilskipun Evrópusambandsins um öryggi vegganga nr. 2004/54? 2. Ef einhver jarðgöng uppfylla ekki Evrópustaðla, hvers vegna er það og til hvaða aðgerða verður gripið?

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spyr mig um nokkur atriði varðandi umferðaröryggismál eins og kom fram í ræðu hans hér. Ég fagna því að fá að ræða það. Fyrsta spurning hans er: „Hefur ráðherra látið kanna hvaða jarðgöng hér á landi uppfylla tilskipun Evrópusambandsins um öryggi vegganga nr. 2004/54?“ Tilskipunin gildir um jarðgöng lengri en 500 metra á samevrópska vegakerfinu TURN. Þau jarðgöng á Íslandi sem falla undir tilskipunina eru Hvalfjarðargöng, Fáskrúðsfjarðargöng og Almannaskarðsgöng. Vegagerðin hefur látið skoða Fáskrúðsfjarðargöng og Almannaskarðsgöng og eru þar nokkur atriði sem ekki uppfylla tilskipunina að fullu. Vegagerðin hefur undir höndum úttekt á Hvalfjarðargöngum sem Spölur hefur látið gera og þar er einnig nokkrum atriðum ábótavant og álitamál um önnur. Önnur spurning frá hv. þingmanni er svohljóðandi: „Ef einhver jarðgöng uppfylla ekki Evrópustaðla, hvers vegna er það og til hvaða aðgerða verður gripið?“ Samkvæmt tilskipuninni er gefinn frestur til 2014 til að lagfæra eldri göng til samræmis við kröfur tilskipunarinnar. Einnig eru undanþágur í tilskipuninni sem geta gilt um umferðarlítil göng ef unnt er að sýna fram á með áhættumatsgreiningu að öryggi sé tryggt.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið og vona að hann hlusti núna, því að ef ég skil hann rétt er ekki búið að gera úttekt á þessum þremur göngum. Hann vísar í að það hafi komið skýrsla frá Speli og sömuleiðis hafi þetta verið skoðað varðandi tvenn önnur jarðgöng sem eiga að falla undir þetta. Ef ég skil hæstv. ráðherra rétt liggur það ekki fyrir í skýrsluformi eða úttektarformi hverju er ábótavant og í það minnsta Hvalfjarðargöngin, sem ég ætla ekki að segja að séu mikilvægustu göngin en þó þau fjölförnustu, hefur þetta ekki verið tekið út. Mér fannst ekki heldur skýrt hvað á að gera eða hvort það eigi að gera eitthvað í tengslum við þetta. Ég held að það skipti máli. Þessir staðlar eru auðvitað mannanna verk og sjálfsagt að fara yfir það hvort menn hafi náð einhverri fullkomnun með þessa staðla en þetta er þó eitthvað sem er til staðar og er ágætisleiðarvísir fyrir okkur þegar kemur að umferðaröryggismálum. Ég vildi spyrja hæstv. ráðherra hvort það eigi ekki að gera úttekt á þessu í samræmi við þessa staðla, þannig að það liggi hreint og klárt fyrir og hægt sé að upplýsa þingið og samgöngunefnd um hverju er ábótavant og í kjölfarið þegar það er búið, hvort ráðherra beiti sér ekki fyrir því að hægt sé að meta hvað á að gera í framhaldinu.

Frú forseti. Ég vil bara ítreka það sem ég sagði áðan þegar ég taldi hér upp Hvalfjarðargöng, Fáskrúðsfjarðargöng og Almannaskarðsgöng. Í svari mínu kom fram að Vegagerðin hefði látið skoða Fáskrúðsfjarðargöng og Almannaskarðsgöng og Spölur látið skoða sín göng. Þar er nokkrum atriðum ábótavant og álitamál um önnur og eftir því er unnið. Það er því búið að greina hvað er að á hverjum stað og hvað þarf að lagfæra eins og hér kemur fram: „Samkvæmt tilskipun er gefinn frestur til 2014 til að lagfæra eldri göng til samræmis við kröfur tilskipunar. Einnig eru undanþágur í tilskipuninni sem geta gilt um umferðarlítil göng ef unnt er að sýna fram á með áhættumatsgreiningu að öryggi sé tryggt.“ Eins og hv. þingmaður segir er þetta leiðarvísir hér. Ég get auk þess bætt því að mér er kunnugt um það að á vegum Vegagerðarinnar og slökkviliðsstjórans í Fjallabyggð, þ.e. sameinuðum Siglufirði og Ólafsfirði, er verið að vinna að áætlunum sem varða Strákagöng og Ólafsfjarðargöng þó að þau séu ekki hér inni. Nú veit ég ekki hvort það er vegna þess hve þau eru gömul eða umferð um þau lítil, en þar er verið að vinna að þessu og fara í gegnum þetta og þar hafa verið haldnir fundir. Ég er þess fullviss að bæði á vegum Vegagerðarinnar og annarra, og þá koma auðvitað slökkviliðin inn og fleiri aðilar á viðkomandi svæðum, er unnið að þessu. Við skulum vona að okkur takist að fara í það að uppfylla þessar tilskipanir sem koma frá Evrópusambandinu, þær eru margar góðar, mjög góðar, eins og margt sem kemur frá Evrópusambandinu sem við verðum að taka upp og haga okkur eftir, vegna þess að þær munu auka umferðaröryggi og við erum alltaf á verðinum hvað það varðar.

Virðulegi forseti. Ég held áfram að spyrja um umferðaröryggismál. Ég skal alveg gangast við því að ég áttaði mig á að ég mundi gleðja hv. samfylkingarþingmenn og hæstv. samfylkingarráðherra gríðarlega því að hér er minnst á Evrópustaðla. Það er bara allt í lagi, menn skamma mig stundum fyrir að gera eitthvað annað, þetta er bara sérstakur dagur til að gleðja hv. þingmenn Samfylkingarinnar því að hér er ég að vísa í Evrópustaðla. Við skulum vona að við getum nýtt okkur þá vinnu sem menn eru búnir að vinna í umferðaröryggismálum í Evrópu, ég veit alla vega ekki um neina betri leið til að mæla þetta en þessa Evrópustaðla. Ég tel að við eigum að miskunnarlaust að nýta okkur þetta, það er sama hvaðan gott kemur. Það er ekkert sjálfgefið að þetta sé allt gott en ég ætla það. Hins vegar heyrði ég á svari við fyrirspurninni sem ég var með áðan að það er mjög mikilvægt að við vinnum þetta skipulega og ég held að sé mjög mikilvægt að samgöngunefnd fari skipulega yfir þetta. Þar var ég að spyrja um göng, nú er ég að spyrja um vegi. Ég held að það væri alveg kjörið að vinna þetta eftir þessum stöðlum, þ.e. að þær úttektir sem hafa verið gerðar liggi fyrir í þinginu, séu teknar upp í samgöngunefnd og menn séu með mjög ítarlega stöðu á því við gerð samgönguáætlunar hvernig þessi mál standa. Ég ætla samt ekki að halda hér aftur ræðuna um mikilvægi umferðaröryggismála. Ég spyr um það efni sem við notum mest í vegi á Íslandi, sem er malbik. Það er mjög mikilvægt að þeir vegir sem eru byggðir upp með þeim hætti séu vel gerðir en margt bendir til þess að ýmsu sé ábótavant hvað það varðar hér á landi. Mín tilfinning er sú og ég viðurkenni að ég hef svolitla reynslu af því úr borgarmálunum að mér finnst sérstakt hvað við þurfum að byggja þessa vegi oft upp, endingin er ekki góð að því er virðist. Ég veit að það er loksins verið að rannsaka þetta hjá Nýsköpunarsjóði eða það er styrkt af Nýsköpunarsjóði. Ýmislegt bendir til þess að þetta efni slitni fyrr hér en annars staðar og það er ekkert í lögum um staðla og hvernig við eigum að byggja þetta upp. Ég ætla þess vegna að spyrja tveggja spurninga og gleðja ráðherrann sérstaklega: 1. Hefur ráðherra kannað hvort hér á landi séu uppfylltir Evrópustaðlar um malbik? 2. Ef svo er ekki, hvers vegna?

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spyr í fyrri spurningunni: „Hefur ráðherra kannað hvort hér á landi séu uppfylltir Evrópustaðlar um malbik?“ Evrópustaðlar um malbik tóku gildi 1. mars 2008 og hafa fulltrúar Vegagerðarinnar og Nýsköpunarmiðstöðvar Íslands fylgst með og tekið þátt í staðalvinnunni undanfarin ár, bæði hvað varðar prófunar- og framleiðslustaðla fyrir malbik. Vegagerðin hefur gefið út leiðbeiningar um efnisgæði og efnisrannsóknir í vegagerð sem taka mið af og uppfylla að mestu Evrópustaðlana, m.a. um framleiðslu malbiks. Um þessar mundir er unnið að því að leiðbeiningarit ásamt almennum verklýsingum Vegagerðarinnar uppfylli ákvæði staðlanna að fullu og mun Vegagerðin sem kaupandi malbiks skilgreina kröfur sínar í samræmi við Evrópustaðla. Á þessu ári sköpuðust nýjar forsendur til að ná því takmarki þegar Nýsköpunarmiðstöð Íslands í samráði við Vegagerðina, Reykjavíkurborg, malbikunarstöðvar og fleiri aðila, festi kaup á nýjum tækjabúnaði sem uppfyllir kröfur Evrópustaðla um prófanir á malbiki. Nú er að störfum óformlegur samráðshópur, sem í sitja fulltrúar Vegagerðarinnar, Reykjavíkurborgar, Nýsköpunarmiðstöðvar Íslands og malbikunarstöðva, sem hefur það að markmiði að gera tillögu að þjóðarleiðbeiningum fyrir framleitt malbik í samræmi við Evrópustaðla og um það hvernig staðið verði að upphafsrannsóknum á malbiksgerðum. Tvær stærstu malbikunarstöðvar landsins, þ.e. Höfði og Hlaðbær-Colas, hafa verið með í ráðum og stefna að því jafnhliða áðurnefndri vinnu, að þeirra framleiðsla verði að fullu í samræmi við Evrópustaðla. Allar malbikunarstöðvar sem selja malbik á markaði eiga að uppfylla ákvæði Evrópustaðla. Eins og fram kemur að ofan er þeirri vinnu ekki að fullu lokið, en slík staða er einnig uppi í nokkrum öðrum Evrópulöndum. Nýsköpunarmiðstöð Íslands er tilnefndur aðili fyrir malbiksframleiðslu og getur þar með vottað að framleiðsla fari fram í samræmi við viðkomandi Evrópustaðla þegar samráðshópurinn um þjóðarleiðbeiningar hefur lokið störfum. Stefnt er að því að þessari vinnu ljúki sem fyrst. Önnur spurningin þarfnast ekki svars miðað við það sem ég hef hér sagt. Virðulegi forseti. Ég vildi segja bara rétt í lokin að miðað við það svar sem ég hef hér gefið, þá kemur mjög margt gott frá Evrópusambandinu. Við erum að innleiða staðla um malbik og veit ég að það gleður hv. þingmann mjög að Evrópusambands- og Evrópustaðlar hafa verið teknir hér upp og þetta jákvæða svar við fyrirspurn hans, um leið og ég þakka honum fyrir að bera þessa fyrirspurn fram og gefa mér kost á því að svara hvernig Evrópustaðlar um malbik verða innleiddir á Íslandi.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni fyrir að taka upp þetta mikilvæga umferðaröryggismál. Mig langar að nota tækifærið og spyrja hæstv. ráðherra að því hvort í þessum Evrópureglum um malbik séu einhver ákvæði um þann sið Vegagerðarinnar á Íslandi að láta ökumenn gerast vegagerðarmenn á sumrin. Þá á ég við þegar lagt er bundið slitlag og það er mikil lausamöl sem því fylgir og það kostulega álit Vegagerðarinnar að það sé heppilegt að ökumenn á Íslandi gerist valtarar yfir sumarmánuðina og skapa þar með stórhættu á þjóðvegum landsins. Það væri líka fróðlegt að vita hvort þessi undarlega árátta Vegagerðarinnar hafi ekki valdið töluvert mörgum slysum þegar menn renna til í mölinni og lenda jafnvel utan vega.

Frú forseti. Ég tek undir þakkir til hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar varðandi þessa fyrirspurn og raunar þær fyrirspurnir sem munu koma í framhaldinu frá honum. Það er greinilegt að þingmaðurinn hefur kynnt sér vel hvernig Evrópusambandið hefur unnið að umferðarmál og samgöngumálum. Ég held að við getum öll verið sammála um að Evrópusambandið sé ekki alslæmt, það er ýmislegt sem það gerir mjög vel innan sinna landamæra, en það er ekki þar með sagt að við viljum ganga í Evrópusambandið því að við teljum að aðrir hagsmunir skipti þar meira máli. Ég fagna því að þetta sé rætt í þinginu því að við viljum að sjálfsögðu vera framúrskarandi, hvort heldur er í samanburði innan Evrópusambandsins eða við aðrar þjóðir hvað varðar samgöngumál og umferðaröryggismál.

Virðulegi forseti. Ég þakka hlý orð í minn garð og enn og aftur gleðst ég yfir því hve mér tekst að gleðja hv. þingmenn og hæstv. ráðherra. Ég verð samt sem áður að segja það, og ég vona að ég spilli ekki gleðinni of mikið, að þó að ég sé sáttur við áherslur Evrópusambandsins þegar kemur að umferðaröryggismálum, í þessu tilfelli varðandi jarðgöng og malbik, finnst mér mjög margar tilskipanir Evrópusambandsins vera tómt malbik og mér þykir mjög vont ef við þurfum að taka það allt saman upp með því að vera aðilar að Evrópusambandinu. Ætli það dýrasta hjá okkur sé nú ekki Evróputilskipunin um innstæðutryggingarnar sem gerir það að verkum að við þurfum að fara í þennan Icesave-leiðangur, sem er eitt mesta og dýrasta ævintýri Íslandssögunnar og það kemur, eins og við vitum og hæstv. ráðherra veit, beint frá Evrópusambandinu. Ég fagna því að hér séu menn að setja markið hátt og ég skil það svo að svarið sé já, að menn ætli sér að nota þessa staðla að fullu. Ég skil vel fyrirspurn sem kemur frá hv. þm. Ólöfu Nordal, því að það er mjög margt sem manni finnst sérstakt þegar maður hugsar til vegagerðar á Íslandi núna og hvernig hún hefur verið, það hefur auðvitað verið lagt mikið kapp á að reyna að ná eins miklu bundnu slitlagi og hægt er. Eftir því sem ég veit best erum við enn að nota olíumöl sem ég veit ekki hvort uppfyllir þessa staðla, mér hefur fundist endingin á bundnu slitlagi almennt vera frekar döpur. Ég hef heldur ekki áttað mig á því af hverju ekki hafa verið gerðar meiri tilraunir með steypu því að á þeim fáu stöðum þar sem steypa er virðist hún hafa gengið mjög vel og endingin góð. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir skýr og greinargóð svör og ég vona að þetta verði 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmönnum fyrir umræðuna og fyrirspyrjanda fyrir að bera þessa fyrirspurn fram eins og ég sagði áðan, vegna þess að það er mikilvægt að þetta komi fram. Nokkur atriði hafa komið fram í þessari umræðu eins og það að hv. þm. Ólöf Nordal spyr um þann ljóta sið Vegagerðarinnar að láta vegfarendur þjappa. Vegfarendur þjappa nú ekki malbik eins og við höfum verið að ræða hér og það er mikill munur á malbiki, eins og kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda, og svo hvort sem við viljum kalla það ottadekk eða klæðningu, þ.e. þegar laus möl er sett ofan í olíu sem búið er að sprauta yfir veginn áður. Það er mikill munur á því. Þá er það sem umferðin, en auðvitað er það mikið þjappað af verktökum, pressar eitthvað af því. Það á sér ekki stað í malbikinu eins og hv. þm. Ólöf Nordal talaði um áðan. Evrópusambandið hefur líka borist inn í þessa umræðu og hv. þm. Eygló Harðardóttir talar um að Evrópusambandið sé ekki alslæmt. Þetta er alveg rétt. Ég veit það og hv. þingmaður veit það líka vegna þess að Framsóknarflokkurinn hefur ályktað um það að við Íslendingar eigum að fara í Evrópusambandið og þá deilum við þessum atriðum. Ég minnist tímamótasamþykktar flokksfélaga hv. þingmanns í Norðausturkjördæmi þegar þeir voru á kjördæmaþingi og samþykktu á Egilsstöðum að Framsóknarflokkurinn ætti að styðja það að ganga í Evrópusambandið  Svona rétt í lokin, af því við erum að ræða hér um nokkrar aðferðir við að setja bundið slitlag á vegi. Hv. þingmaður spyr um steypuna, af hverju ekki hafi verið gert meira af því að steypa. Það var auðvitað steypt töluvert mikið hér áður, ætli það sé ekki aðallega vegna þess að það er töluvert dýrara í byrjun. Viðhald getur líka verið erfiðara á því og það er sennilega þess vegna sem þetta er mest gert svona. En aðeins varðandi tilskipunina og tilskipanir Evrópusambandsins. Þó að ég hafi ekki tíma til að fara yfir tilskipun Evrópusambandsins um innstæðutryggingar, má ég til með að minnast á það, virðulegi forseti, að sú innleiðing var 

Virðulegi forseti. Ég er nú kominn til að ræða umferðaröryggismál en Samfylkingin er tekin við af flokki sem var hér, Frjálslynda flokknum, það var alveg sama hvað maður ræddi við Frjálslynda flokkinn, þeir sneru því alltaf yfir í kvóta. Hér er þessi merki málaflokkur sem eru umferðaröryggismálin, sem ég held að ætti skilið að fá athygli, og það er farið að ræða um Evrópusambandið. Það er bara þannig að Samfylkingin getur ekki rætt neitt nema að minnast á það.

Þú byrjaðir.

Virðulegi forseti. Ég heyri að núna er eitthvað að fara um hæstv. ráðherra og hann kallar mikið fram í að ég hafi byrjað. Jú, rétt, ég byrjaði að spyrja spurninganna, hvað annað átti ég að gera? Ef það er upphafið að því að Samfylkingin þurfi enn og aftur að ræða Evrópusambandið, er það bara þannig. Þetta er nákvæmlega sama og ég lenti í með Frjálslynda flokkinn líka, það var sama hvað ég ræddi við þá ágætu hv. þingmenn, það endaði alltaf í kvótamálum. Ég ætla nú ekkert að fara að stríða hæstv. ráðherra á því að þegar Evróputilskipunin um innstæðutryggingarsjóðinn var innleidd, kom Samfylkingin með breytingartillögu, sem var sem betur fer felld, sem hefði þýtt að við hefðum þurft að borga 700 milljörðum meira miðað við þá samninga sem eru í gangi núna. En látum það liggja milli hluta. Hér er stórmál á ferðinni sem er EuroRap og ég minntist á í fyrstu fyrirspurn minni. Þetta er einfaldlega gæðaúttekt á öryggi vegakerfa í dreifbýli. Eins og ég sagði er ástæðan fyrir því að farið var út í þetta á þessum tíma að ég spurði þáverandi hæstv. samgönguráðherra, Sturlu Böðvarsson, út í þetta árið 2006 og hann tók þetta af miklum krafti. Ég vildi spyrja, virðulegi forseti: 1. Hver er staðan á EuroRap-verkefninu á Íslandi? 2. Hefur verkefnið leitt til endurbóta og aðgerða til að auka umferðaröryggi? 3. Hvert verður framhaldið á verkefninu? Ég skal alveg viðurkenna það, virðulegi forseti, að ég hef fylgst með þessu verkefni. Þetta er stórmál. Það er algjört stórmál þegar keyrt er um vegi landsins, það er sama hvort það eru Íslendingar og ég tala nú ekki um útlendinga sem eru óvanir, að við hönnum umferðarmannvirki, vegi og brýr og annað, með þeim hætti að það séu allra minnstu líkur á að það verði slys, og verði slys séu allra minnstu líkur á að þau verði alvarleg. Út á það gengur þetta verkefni. Verkefnið lætur ekki mikið yfir sér, það er ekki mikið í fjölmiðlum. En verkefni eins og þetta bjargar mannslífum og það kemur sömuleiðis í veg fyrir það, ef menn fylgja því eftir alla leið og þeirri hugmyndafræði sem þar er, að fólk slasist alvarlega. Og því spyr ég hæstv. ráðherra þessara þriggja spurninga.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spyr hér þriggja spurninga. Sú fyrsta er: „Hver er staðan á EuroRap-verkefninu á Íslandi?“ Svarið við því er að samgönguráðuneytið, Vegagerðin og Umferðarstofa eru samstarfsaðilar FÍB um EuroRap-verkefnið á Íslandi. Vegagerðin hefur veitt fjárstyrki og faglega ráðgjöf og fengið kynningu á úttektum hvers árs en fylgist að öðru leyti ekki með stöðu verkefnisins. En þess ber auðvitað að geta að við höfum fengið margar góðar og frábærar tillögur. Í öðru lagi er spurt: „Hefur verkefnið leitt til endurbóta og aðgerða til að auka umferðaröryggi?“ EuroRap hefur ásamt margvíslegum öðrum verkefnum án efa og örugglega aukið umferðaröryggi á Íslandi, enda var stofnað til þess með það að markmiði. Í þriðja lagi: „Hvert verður framhaldið á verkefninu?“ Vonandi verður það bara áfram en ekki er hægt að segja nákvæmlega til um það á þessari stundu vegna þess að þetta er á forræði Félags íslenskra bifreiðaeigenda. En eins og kom fram í fyrsta svari mínu eru Vegagerðin og Umferðarstofa samstarfsaðilar FÍB um verkefnið og veita fjárstyrki. Í þeirri kreppu sem við erum núna og höfum m.a. rætt um í dag, þar sem við þurfum að ganga inn í samninga um flugsamgöngur og umferðaröryggismál sem eru vetrarþjónusta Vegagerðarinnar, er allt undir hvað það varðar að við þurfum að skera hluti niður, við þurfum að draga saman seglin, við þurfum að spara. Þess vegna er ekki hægt að veita fullnægjandi svar um það hvert framhaldið verður á þessu verkefni en ég legg auðvitað áherslu á að ég er mjög vel meðvitaður um það sem hefur komið út úr þessari skoðun og hvað það hefur nýst vel og hvað það mun nýtast vel. Það er sannarlega þannig, eins og hv. þingmaður fjallaði um, að þetta er gæðaeftirlit á vegum, ekki bara í dreifbýli heldur á vegunum hjá okkur. Ég hef séð niðurstöður sem mér hafa verið kynntar mjög vel af þeim ágæta manni sem hefur stjórnað þessu, Ólafi Guðmundssyni, og þær hafa verið notaðar. Og þekkjandi vegi nokkuð vel vítt og breitt um landið, hefur auðvitað verið mjög athyglisvert að sjá niðurstöður úr EuroRap-verkefninu á ýmsum allra verstu vegum landsins sem við fáumst við, sem er á sunnanverðum Vestfjörðum og norðausturhorninu. Hann kemur sérstaklega upp í huga minn oft vegurinn til Vopnafjarðar, gamli vegurinn sem sem betur fer er byrjað að byggja upp núna og gera nútímalegan og verður árið 2011 loksins kominn í nútímalegt horf. Þetta var einbreiður vegur með útskotum og ef eitthvað hefði komið fyrir hefði ekki þurft að spyrja að leikslokum í því, vegna þess að þar var stórgrýti og björg sitt hvorum megin við veginn. Þessi vegur skoraði auðvitað ekki hátt í EuroRap-verkefninu. Þetta eru þættir sem notaðir eru hjá Vegagerðinni þegar verið er að fjalla um vegi og mjög mikilvægt tæki í öryggismálum og mun vonandi verða það áfram.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir góð svör. Hann vísaði í það hér að það hefðu bæði góðar og frábærar hugmyndir komið frá þessu og þetta hafi orðið til þess að auka umferðaröryggi í landinu og fór nákvæmlega yfir slysahættur. Ég veit að hann þekkir það vel, ætli hann sé ekki alinn upp við slysahættur? Ég er ekki viss um að vegurinn við Strákagöng - sem ég hef keyrt nokkrum sinnum og man hvernig mér leið, sérstaklega sem barni þegar maður fór þá leið, maður var ekki vanur slíku þegar keyrt var um Borgarfjörðinn á milli Borgarness og Reykjavíkur, en þetta snýr ekki að því hvernig ungum börnum líður þegar keyrt er, þetta eru gríðarlegar slysahættur. Ástæðan fyrir því að ég tel að við eigum að hafa þetta í forgangi alltaf, ekki síst þegar við horfum í hverja krónu, er sú að ef við gerum mistök á þessu sviði eru mistökin svo dýr. Þau koma niður á heilbrigðiskerfinu, þau koma náttúrlega niður þar sem við þekkjum en kemur ekki fram í neinu bókhaldi, sem er tilfinningalegt tjón fólks. Síðan er svo dýrt að gera við. Ef menn komast að þeirri niðurstöðu að mistök hafi verið gerð og breyta þurfi vegi eða umferðarmannvirkjum er það svo dýrt. Ég veit, virðulegi forseti, að núna eru allir ljósastaurar sem settir eru niður árekstravænir eins og sagt er. Ég veit að öll brúarhandrið eru núna samkvæmt viðurkenndum stöðlum. Verið er að taka grjót úr köntum og eftir því sem ég best veit eru allar nýframkvæmdir samkvæmt stöðlum. Þetta gerist ekki af sjálfu sér, t.d. með ljósastaurana, það skiptir gríðarlega miklu máli að þeir séu árekstravænir, ef þannig má að orði komast, það er ekkert annað orð yfir það, en þeir voru þannig að þeir voru gríðarlega hættulegir og sköpuðu óþarfa hættu, það er nógu slæmt að keyra á þessa staura. Ekkert af þessu gerist af sjálfu sér og við megum ekki slaka á hvað þetta varðar. Ég þakka hæstv. ráðherra aftur fyrir góð svör og áhuga hans á málinu og hvet hann til dáða hvað þetta varðar.

Virðulegi forseti. Það er svo sem engu við þetta að bæta öðru en því að segja að auðvitað er það ánægjuleg þróun sem hefur átt sér stað mörg undanfarin ár við hönnun vega. Þar hefur þetta EuroRap-verkefni auðvitað komið inn líka ásamt fleiri atriðum hjá Vegagerðinni. Við skulum hafa í huga að Vegagerðin er mjög tæknilega sinnuð og heldur m.a. ráðstefnur og veitir styrki til að gera alls konar rannsóknir sem alltaf eiga að vera til þess að bæta umferðaröryggi. Þess vegna er í raun og veru ekki meiru við þetta bæta nema auðvitað að segja að mikill árangur hefur náðst í fækkun slysa, bæði dauðaslysa og alvarlegra slysa, og verðum við þá að hafa líka í huga hve bílaeign landsmanna hefur aukist mikið síðustu ár og umferðin er mikil, en þrátt fyrir það höfum við náð árangri. Það á auðvitað að vera meginmarkmiðið í öllu hjá okkur að fækka slysum, vegna þess að það er mjög þjóðhagslega óarðbært, sama hvort við missum fólk úr vinnu, missum fólk inn á spítala eða í heilbrigðisgeirann. Við getum tekið sem þjóðhagslega óarðbært að þurfa að flytja inn aftur allt til viðgerða á bílum ef aðeins er um eignatjón að ræða, að maður tali ekki um ekki slys eða manntjón. En auðvitað er margt betra hjá okkur í umferðarkerfinu í dag, sem var byggt af vanefnum á árum áður, og dæmi um það eru ljósastaurar sem eru, eins og hv. þingmaður talaði um, árekstravænir. Það er líka fullt af ljósastaurum meðfram fjölförnum umferðaræðum í kaupstöðum og annars staðar sem eru bara eins og aðrir ljósastaurar og ekki svona árekstravænir. Þannig er það auðvitað líka með vegrið o.fl. En eftir þessu er unnið og við skulum vona að okkur takist það. Það verður og á að vera forgangsatriði við allar þær miklu framkvæmdir sem við erum að vinna að umferðaröryggið verði haft að leiðarljósi og umferðaröryggismál vegna þess að það er það sem við öll stefnum að.

Virðulegi forseti. Þetta er síðasta fyrirspurnin í umferðaröryggisspurningunum sem ég er með. Svörin við þessum spurningum og sú umræða sem hér fer fram hefur verið mjög góð. Ég lít svo á að hæstv. samgönguráðherra sé bandamaður okkar allra sem viljum bæta umferðaröryggismál og ég tel að við séum sammála hvað þessa hluti varðar. Hæstv. ráðherra vísaði til þess áðan að við hefðum náð árangri, slysum hefði fækkað, en mikilvægt er að við höldum vöku okkar og reynum alltaf að gera betur. Enn verða slys og einhver gæti sagt að það væri draumórakennt að tala um að reyna að koma algjörlega í veg fyrir slys, það verður örugglega aldrei hægt, en það er enginn vafi að við getum náð árangri í því að minnka mannskaða og við getum náð árangri í því að fækka slysum, en það gerist ekki af sjálfu sér og við þurfum að vinna skipulega að því. Ég lít svo á að ég eigi bandamann í hæstv. ráðherra hvað þetta varðar og ég lít svo á að ég sé hér að brýna hann og halda hæstv. ráðherra við efnið og það mun ég gera áfram. Ég hef gert það frá því að ég varð þingmaður og ætla að halda því áfram. Ég spyr núna um vegi. Í fyrsta lagi, hvaða vegir hér á landi uppfylla staðla Evrópusambandsins samkvæmt TERN (Trans European Road Network)? Í öðru lagi, stendur til að fjölga slíkum vegum? Þeir vegir sem eiga að uppfylla þessa staðla eru hringvegurinn, Reykjanesbrautin, Þorlákshafnarvegur, vegur nr. 61 frá Ísafirði og vegur nr. 93 frá Seyðisfirði upp á Egilsstaði. Ástæðan fyrir því að þeir eiga að uppfylla þessa staðla er sú að þeir eru partur af sameiginlegu vegakerfi Evrópu sem menn hafa unnið á vettvangi Evrópusambandsins og ástæðan fyrir því að þeir eru partur af sameiginlegu vegakerfi Evrópska efnahagssvæðisins er eðlilega sú að við erum á Evrópska efnahagssvæðinu. Ég hef áhuga á því að vita hvernig staðan er hvað þetta varðar, hvort þeir uppfylli þessa staðla, og hvort það standi til að fjölga slíkum vegum, þ.e. með þessum stöðlum, því að sjálfsögðu getum við haft eins marga vegi og við viljum sem uppfylla þessa staðla ef það er vilji íslenskra stjórnvalda.

Virðulegi forseti. Sem svar við fyrri spurningu hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar um vegi sem uppfylla staðla Evrópusambandsins vil ég segja þetta: Með ákvörðun Evrópuþingsins og ráðsins nr. 1692/96/EB um viðmiðunarreglur um þróun evrópska samgöngukerfisins eru ekki gefnir út staðlar um Evrópuvegi heldur viðmiðunarreglur um þróun þeirra. Eins og fram kemur í 2. kafla leiðbeininganna þar sem fjallað er um vegakerfi eru einkenni TERN-vega hraðbrautir og hágæðavegir sem þegar eru til, nýir eða á skipulagsstigi, sem 1. hafa þýðingu fyrir fjarumferð, 2. eru hjávegir við stór þéttbýli í kerfinu, 3. tengja mismunandi samgöngugreinar 4. tengja landlukt og jaðarsvæði við miðsvæði Evrópusambandsins. Þessu til viðbótar er stefnt að því að TERN-vegir tryggi notendum hágæðaþjónustu, þægindi, öryggi og upplýsingaþjónustu. Þar sem um viðmiðunarreglur er að ræða er það íslenskra samgönguyfirvalda að skilgreina nánar framangreind atriði. Íslenskir TERN-vegir eru í aðalatriðum mestur hluti hringvegar 1 og vegir út frá honum að helstu útflutningshöfnum og meginflugvöllum. Í öðru lagi spyr hv. þingmaður: „Stendur til að fjölga slíkum vegum?“ Sem svar við þessu vil ég segja að vegakerfið er sífellt að breytast. Í haust breyttist skilgreining Djúpvegar sem byrjar nú í Króksfirði en byrjaði áður í Hrútafjarðarbotni. Þar með breyttist TERN-vegakerfið en Djúpvegur er hluti þess. Með þessari breytingu varð Vestfjarðavegur frá Dalsmynni í Borgarfirði að Djúpvegi í Króksfirði TERN-vegur. Á næsta ári mun Landeyjahafnarvegur væntanlega taka við af Þrengslavegi, Þorlákshafnarvegi, og Hafnarvegi í Þorlákshöfn sem TERN-vegur. Virðulegi forseti. Þetta er svar mitt við þeim tveim spurningum sem eru í þessari fyrirspurn. Eins og hv. þingmaður gat um áðan er þetta fjórða fyrirspurnin sem allar eru um umferðaröryggismál á einn eða annan hátt og ég vil þá nota tækifærið, af því að ég hef smátíma til þess, að þakka hv. þingmanni fyrir að taka þetta upp á þinginu vegna þess að umferðaröryggismál eru eins og ég hef áður sagt mjög mikilvægur þáttur í samgöngukerfi landsmanna og við verðum sífellt að gefa þeim gaum og gera allt sem við getum til að auka umferðaröryggi og fækka slysum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir hlý orð í minn garð. Eins og ég nefndi áðan erum við samherjar í því að reyna að efla umferðaröryggi í landinu. Ég held að það sé mjög mikilvægt að við tökum þetta mikilvæga mál til umræðu reglulega á þinginu og förum yfir stöðu mála, hvernig hefur gengið hjá okkur og eftir hvaða leiðum við vinnum. Hæstv. ráðherra fór ágætlega yfir staðla eða viðmiðunarreglur TERN en maður hefði kannski mátt segja sér það að þetta er þannig mál að betra er að skoða það yfir korti en fara yfir það úr ræðupúlti. En ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið og ég held að það væri mjög æskilegt ef samgöngunefnd færi yfir þessi mál og þá öll málin sem ég spurði hér um, og þetta væri eitt af þeim leiðarljósum sem við hefðum til grundvallar þegar við tökum ákvarðanir í samgöngumálum. Það er mjög mikilvægt fyrir okkur og við eigum óhikað að taka upp hluti, sama hvaðan þeir koma, að því gefnu að þeir séu góðir. Eftir því sem ég best veit eru í Evrópu, ég þekki ekki Vesturálfu en það eru a.m.k. lönd innan Evrópusambandsins sem hafa náð lengst í heimi hvað varðar umferðaröryggismál. Þá er bara eitt fyrir okkur að gera að í staðinn fyrir að finna upp hjólið eigum við bara að læra af þeim og ég lít svo á að við séum að gera það. Ég þakka svo hæstv. ráðherra fyrir öll þau svör sem hér hafa komið fram.

Hæstv. forseti. Mig langar að beina fyrirspurn til hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra um sameiningu eða hugsanlega sameiningu Fjármálaeftirlits og Seðlabanka Íslands. Nú hefur það nokkuð verið í umræðunni frá því síðasta haust þegar bankarnir hrundu, hvort ástæða væri til að gera breytingar á eftirliti með bankakerfinu og þá sérstaklega hvort ástæða væri til að meira samband og samstarf væri á milli Fjármálaeftirlits og Seðlabanka. Í gildi hafa verið samningar milli þessara aðila um þetta en einhvern veginn finnst manni að þessir atburðir hljóti að leiða hugann að því hvort ekki þurfi að gera betur í þessu. Við höfum verið með sjálfstætt starfandi fjármálaeftirlit undanfarin 10 ár, ég hygg að hafi verið í upphafi árs 1999 sem Fjármálaeftirlitið tók til starfa. Áður hafði bankaeftirlitið verið í Seðlabanka Íslands innan vébanda bankans. Uppi eru sjónarmið um að það fyrirkomulag hafi að mörgu leyti gefist ágætlega vegna þess að með því að hafa bankaeftirlitið innan bankans, hafði bankastjórn Seðlabankans jafnvel meiri tök á því að fylgjast með bönkunum gegnum bankaeftirlitið, auk þeirra úrræða sem bankinn sjálfur hafði. Mig langar til að forvitnast um þetta hjá hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra, hver skoðun hans á þessu máli er, hvernig hann telji að best sé til lengri tíma að haga skipulagi á þessum málaflokki og þá sérstaklega hvort einhver athugun sé í gangi í ráðuneytinu um það hvernig best skuli haga þessu eftirliti. Ég geri mér grein fyrir að það er margt á könnu Fjármálaeftirlitsins nú um stundir. Ég er fyrst og fremst að spyrja að þessu til lengri tíma litið, hvort þetta sé eitthvað sem væri æskilegt að gera, eða hvort hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra telji að hægt sé að styrkja það eða ganga betur um hnútana hjá Fjármálaeftirlitinu svoleiðis að eftirlitið sé með betri hætti en verið hefur. Nokkuð var um þetta rætt eins og ég segi í kjölfar hrunsins, minna hefur farið fyrir þessari umræðu akkúrat núna. Ég held að það sé mjög mikilvægt að halda þessari umræðu dálítið vakandi og menn velti fyrir sér hvernig best sé að haga þessu. Ég vil þess vegna forvitnast um þetta sérstaklega hjá hæstv. ráðherra. Mig langar jafnframt að spyrja hann að því hvernig þróunin eða umræðan er í nágrannalöndunum núna, þar sem menn eru einnig að ganga í gegnum erfiðleika vegna fjármálakreppunnar og hvort Evrópureglur séu að breytast eitthvað hvað þetta varðar, og hvort hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra hafi þá upplýsingar um hvernig sú þróun gæti orðið og hvaða áhrif það mundi hafa á þá umræðu sem er á Íslandi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ólöfu Nordal þessar ágætu og tímabæru spurningar. Því er til að svara að ráðuneytið hefur vitaskuld hugað mjög að þessum málum á undanförnum mánuðum. Við höfum hins vegar metið stöðuna þannig að það væri óvarlegt að fara út í svo róttækar skipulagsbreytingar sem sameining Fjármálaeftirlits og Seðlabanka Íslands væri alveg á næstunni, sérstaklega í ljósi þess, eins og hv. þingmaður benti reyndar á, að álagið á þessar stofnanir og þá sérstaklega Fjármálaeftirlitið er mjög mikið um þessar mundir og það rask sem mundi fylgja róttækum skipulagsbreytingum gæti orðið til þess að torvelda stofnuninni enn að sinna því starfi sem hún er að sinna. Það breytir því ekki að við verðum að fara yfir þessi mál fyrr eða síðar og komast að niðurstöðu. Ég geri ráð fyrir að verði niðurstaðan úr því mati sú að til lagabreytinga þurfi að koma, verði frumvarp þar að lútandi lagt fram næsta vetur en ég sé ekki fram á að það verði gert í vetur. Engu að síður tel ég rétt að víkja að nokkru leyti að helstu sjónarmiðum í þessu samhengi, þar á meðal þeirri umræðu sem hefur farið fram í nágrannalöndum okkar. Í kjölfar þeirra hremminga sem riðu yfir alþjóðlega fjármálamarkaði og náðu hæstu hæðum síðla síðasta árs, settu mörg lönd og Evrópusambandið í gang vinnu til að huga að framtíðarfyrirkomulagi opinbers eftirlits með fjármálastarfsemi í viðkomandi löndum eða sambandinu. Innan Evrópusambandsins fékk tiltekin nefnd þetta verkefni og hún er almennt kölluð de la Rosiere-nefndin eftir nafni formanns nefndarinnar. Hún skilaði af sér tillögum í fyrravetur. Hér gefst ekki tími til að fara yfir niðurstöður eða tillögur nefndarinnar í heild sinni, en þær eru mjög áhugaverðar og fyrirsjáanlega munu þær hafa áhrif á íslenskt regluverk að verulegu leyti þegar fram líða stundir. En meðal helstu þátta sem minnast má á er að það er niðurstaða þessarar de la Rosiere-nefndar að margir samverkandi þættir leiddu til þessara hremminga á fjármálamarkaði og það sé ekki hægt að kenna einstökum fjármálaeftirlitsstofnunum, hvort sem það eru seðlabankar eða fjármálaeftirlit, eingöngu um þær hremmingar sem riðið hafa yfir, það er flóknara samhengi sem er þar að baki, m.a. lítið aðhald peningamálayfirvalda, lágir vextir á alþjóðafjármálamörkuðum og ófullnægjandi aðhald í ríkisfjármálum nánast um heim allan spiluðu hér einnig stórt hlutverk. Þá skorti verulega á samhæfingu og samráð á milli landa og alþjóðastofnana. Mestu skiptir þó að mati skýrsluhöfunda að stjórnun og stjórnunarhættir fjármálafyrirtækja brugðust og því til viðbótar má benda á að matsfyrirtæki juku talsvert á vandann með óraunhæfu mati á svokölluðum fjármálagerningum, svo sem hinum frægu undirmálslánavafningum og einnig brást þeim bogalistin við mat á einstökum fyrirtækjum. Það má færa sterk rök að því að sameining Seðlabanka og eftirlits með einstökum fyrirtækjum hefði litlu breytt hér um, enda virðast þessar hremmingar hafa gengið yfir hin fjölmörgu hagkerfi heims, nánast án tillits til þess hvernig eftirliti var fyrirkomið, þ.e. hvort því var skipt á milli seðlabanka og fjármálaeftirlits eða var sameinað í einni stofnun. Það virðist því ekki vera til nein augljóslega besta útgáfa sem allir eru sammála um að sé best á þessum eftirlitskerfum, þótt vissulega færi ýmsir rök fyrir einu kerfi frekar en öðru. Á vettvangi Evrópusambandsins er núna líkt og auðvitað á Íslandi og nánast um heim allan, unnið að því að sníða helstu ágalla af eftirliti á fjármálamarkaði og unnið er innan Evrópusambandsins eftir tillögum de la Rosiere-nefndarinnar, m.a. þeim að láta tvær meginstoðir sinna eftirliti, annars vegar hinu svokallaða evrópska kerfisáhætturáði og svo hins vegar evrópska fjármálaeftirlitskerfinu og að hafa gagnvirk samskipti og upplýsingagjöf á milli þessara tveggja meginstoða. Rauði þráðurinn í þessari vinnu er að tryggja að þeir sem fylgjast með kerfislægum þáttum og þeir sem fylgjast með einstökum fyrirtækjum gangi í takt. Það hlýtur einnig að vera markmiðið hér og reyndar um heim allan, hvort sem það verður gert með því að sameina þessar tvær tegundir eftirlitsstofnana eða hafa þær sitt í hvoru lagi.

Frú forseti. Ég þakka fyrir þessa fyrirspurn. Þetta hefur aðeins verið rætt innan viðskiptanefndar þar sem ég á sæti og það hafði einmitt komið fram áður í orðum hæstv. ráðherra að þetta væri ekki eitthvað sem væri á áætlun eða unnið væri að vinna núna, þ.e. sameining Fjármálaeftirlitsins og Seðlabanka Íslands. Hins vegar má benda á að þetta var ein af tillögunum sem komu fram í Kaarlo Jännäri-skýrslunni, að skoða það að fara í sameiningu á þessum tveimur stofnunum, og segja má að tekið hafi verið ákveðið skref í þá átt með því að færa Seðlabanka Íslands undir efnahags- og viðskiptaráðuneytið. Annað sem ég saknaði kannski í annars ágætu svari hjá ráðherranum var að benda á að eitt af því sem virðist hafa komið upp á í hruninu var þessi skipting á því að Fjármálaeftirlitið hafði eftirlit með bankastofnunum en Seðlabankinn var sá sem fylgdist með lausafé bankanna. Það reyndist vera stóri áhættuþátturinn í rekstri bankanna að þeir áttu í miklum erfiðleikum með að fjármagna sig frá 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra fyrir svörin. Ég hygg að það sé mikilvægt sem fram kom hjá hæstv. ráðherra að auðvitað voru mjög samverkandi þættir sem ollu því að þetta hrun varð hér. Við vitum auðvitað að vandinn er alþjóðlegur en það er engu að síður ástæða til þess fyrir okkur að rýna mjög vel í þau kerfi sem við höfum á Íslandi og líka þá umræðu sem hafði raunar verið í gangi í nokkurn tíma í sjálfu sér, hvort eftirlitinu væri betur komið með öðrum hætti, hvernig sem menn síðan leysa úr því þegar þar að kemur. Við þurfum bæði að fylgjast með því hvernig þróunin er í nágrannalöndunum og enn fremur að skapa hér kerfi sem hentar okkar íslensku aðstæðum. Þessi skýrsla de la Rosiere er auðvitað mjög mikilvægt innlegg í þá umræðu sem við þurfum að fara í á Íslandi. Mér finnst mikilvægt á vettvangi þingsins núna þegar við erum að reyna að reisa efnahaginn við að við hugum jafnframt að því hvernig hlutunum sé betur komið fyrir til framtíðar. Ég tek undir það hjá hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra að auðvitað er ekki hægt að gera alla hluti í einu og það getur verið varhugavert að fara að kollvarpa hlutunum í því róti sem nú er. En umræðan er mjög þörf og ég þakka fyrir þetta svar hjá hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra. Ég hef auðvitað ekki forsendur til að meta það eða þekkingu hvernig þessu er best fyrir komið en mér finnst samt mjög athyglisverð þau sjónarmið sem hafa komið fram um samspil Fjármálaeftirlits og Seðlabanka að sambandið sé a.m.k. svo náið að það fljóti betur á milli þannig að menn fylgist betur með því sem fram fer, þótt aldrei sé hægt að kenna neinu einu um þá atburði sem urðu hér, enda eru þeir eins og við vitum alþjóðlegir atburðir.

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa ágætu umræðu þótt hún sé nú formsins vegna augljóslega það stutt að hún er engan veginn tæmandi. Ég tel að hvað svo sem hugmyndum um sameiningu þessara tveggja stofnana sem hér er vísað til líður, sé alveg augljóst að það þarf að taka á ýmsu sem bent hefur verið á í kjölfar þess áfalls sem gengið hefur yfir okkur, m.a. upplýsingaskipti og upplýsingagjöf bæði á milli þessara stofnana innbyrðis og frá fjármálafyrirtækjunum beint til markaðarins, ef við notum það hugtak, svo einnig miðlun Seðlabanka og Fjármálaeftirlits á upplýsingum um fjármálafyrirtækin til þeirra sem vilja kynna sér stöðu þeirra, hvort sem það eru lánveitendur eða aðrir. Innan míns ráðuneytis er unnið að ýmsum breytingum að þessu leyti og reyndar einnig innan stofnananna sjálfra, því að margt af þessu er þannig að það krefst ekki lagabreytinga eða fyrirmæla ráðherra, þetta er eitthvað sem stofnanirnar geta unnið úr sjálfar m.a. á grundvelli samstarfssamnings. Þessi mál eru því í ákveðnum farvegi og vinnslu sem tekur mið af reynslunni af því sem gekk yfir. Auðvitað er það svo að ekki eru öll kurl komin til grafar um það hvað fór úrskeiðis hér á undanförnum missirum, sérstaklega síðastliðið haust, væntanlega á ýmislegt fleira eftir að koma upp og menn eiga þá eftir að bregðast við því, hvort sem það verður með breytingum á regluverki eða annars konar breytingum.

Hæstv. forseti. Á undanförnum mánuðum hefur orðið gjörbreyting á fyrirtækjamarkaði vegna þeirra atburða sem urðu hér síðasta haust þegar bankarnir féllu. Það er ekki einungis svo að stóru bankarnir hafi komist í hendur ríkisins heldur hafa einnig verið miklar blikur á lofti hjá stöndugum íslenskum fyrirtækjum. Nú er staðan þannig að í mörgum greinum er ríkið orðið þátttakandi á fyrirtækjamarkaði og þá jafnframt komið í samkeppni við fyrirtæki sem enn eru í einkaeigu eða í dreifðri eignaraðild. Auðvitað vonast ég til að þessi fyrirtæki verði sem skemmst í eigu ríkisins og menn leiti leiða til að koma þeim aftur út á almennan markað. Það væri fróðlegt að vita hver sjónarmið hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra eru hvað það varðar. En meginspurningin sem mig langar til að beina til ráðherrans að þessu sinni er: Telur ráðherra að hægt sé við þessar aðstæður að tryggja betri samkeppni milli þessara ríkisfyrirtækja og þeirra fyrirtækja sem enn eru á markaðnum? Það hefur verið nokkuð áberandi nú að undanförnu að sum þessara ríkisfyrirtækja hafa verið fyrirferðarmikil á auglýsingamarkaði og í markaðssetningu og hitta þar auðvitað fyrir þá samkeppnisaðila sem kannski eru í erfiðri stöðu, eins og gengur og gerist við þær aðstæður sem uppi eru í þjóðfélaginu. Ég held að miklu máli skipti að ríkið móti sér einhverja stefnu um það hvernig halda eigi á þessum fyrirtækjum á meðan þau eru enn í eigu ríkisins. Virðulegi forseti, ég held að það geti ekki verið hagur ríkisins að þau fyrirtæki sem þessi ríkisfyrirtæki eru í samkeppni við leggi síðan upp laupana og lendi þá jafnvel í höndum ríkisins til viðbótar við þau sem fyrir eru. Ég vona að við getum verið sammála um það að miklu máli skiptir að fyrirtækin í landinu hafi tök á því að vaxa og dafna og komast út úr þeim óróa sem nú er og að þetta sé tímabundið ástand. Þannig að hef töluverðar áhyggjur af þessu. Mig langar til að spyrja hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra hvort hann hafi líka áhyggjur af þessu og jafnframt hvort einhver stefna sé sjáanleg um það hvernig halda eigi á þessum málum. Við höfum í dag rætt um verklagsreglur í bönkunum og mönnum finnst m.a. að þeim hafi ekki verið fylgt nógu vel eftir. Ég held að miklu máli skipti að um þetta sé dálítið opin umræða. Ég vil þess vegna varpa þeirri spurningu til hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra hvernig hann telur að unnt sé að tryggja samkeppni á fyrirtækjamarkaði nú þegar fjöldi fyrirtækja er á forræði ríkisins.

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa ágætu fyrirspurn. Það er kannski fyrst rétt að vekja athygli á því sem ég held að ég og hv. þingmaður séum örugglega sammála um að er þó jákvætt í þessu öllu saman. Í ljósi þess að nú stefnir í að eignaraðild ríkisins að bankakerfinu verði ekki jafnmikil og menn héldu fyrir rúmu ári eru þau fyrirtæki umtalsvert færri sem hægt er að halda fram að séu á forræði ríkisins í þeim skilningi að þau séu í einhvers konar meðferð á vegum ríkisbanka. Út af fyrir sig er jákvætt að fjöldinn skuli þó vera minni í ljósi þess að hlutdeild ríkisins í bankakerfinu er minni heldur en menn töldu að ástandið yrði þegar lagt var af stað með endurreisn bankakerfisins í október á síðasta ári. Síðan er líka rétt að vekja athygli á því að þótt ríkið eigi fyrirsjáanlega talsverðan hlut í Landsbankanum og jafnframt einhvern hlut í öðrum fjármálafyrirtækjum, þar á meðal sparisjóðum, þá hefur verið sett upp ákveðið kerfi með Bankasýslu ríkisins sem skermar, ef við getum orðað það þannig, þessi fjármálafyrirtæki fyrir beinum afskiptum, t.d. ráðuneyta. Ég tel að það sé af hinu góða að vera með þessa faglegu stofnun, Bankasýsluna, sem fer með eignarhlut ríkisins í þeim fjármálafyrirtækjum sem ríkið eignast hlut í, frekar en að það sé beint undir t.d. fjármálaráðuneytinu. Það breytir því hins vegar ekki að það er alveg rétt sem hv. þingmaður benti á að fjölmörg fyrirtæki eru nú í einhvers konar gjörgæslu eða meðferð hjá fjármálastofnunum, sumum í eigu ríkisins. Þetta veldur vitaskuld ekki bara vandræðum fyrir þessi fyrirtæki heldur einnig keppinauta þeirra og aðra sem starfa á fyrirtækjamarkaði, birgja og aðra. Mjög brýnt er að úr þessum málum verði spilað þannig að lausn á vanda eins verði ekki vandi annars með því að sumum fyrirtækjum sé gert mögulegt að hrista af sér alla samkeppni í ljósi sterks fjárhagslegs bakhjarls. Almennt má segja um þetta hugtak, samkeppni á fyrirtækjamarkaði, að á fyrirtækjamarkaði sem og öðrum mörkuðum gilda ákvæði samkeppnislaga. Markmið samkeppnislaganna kemur fram í 1. gr., þar sem segir að lögin hafi það markmið að efla virka samkeppni í viðskiptum og vinna þar með að hagkvæmri nýtingu framleiðsluþátta þjóðfélagsins. Samkeppnislögin gilda auðvitað um hvers konar atvinnustarfsemi án tillits til þess hvort hún er rekin af einstaklingum, félögum, opinberum aðilum eða öðrum. Þau gilda því jafnt um fyrirtæki, hvort sem þau eru í eigu einkaaðila eða banka og hvort sem bankarnir eru í eigu ríkisins eða einkaaðila. Hins vegar er ljóst að mörg íslensk fyrirtæki glíma nú við mikinn rekstrarvanda og vanda vegna slæms efnahags, þótt reksturinn sé stundum einn og sér í þokkalegu horfi, og því hafa bankarnir þurft að grípa inn í rekstur allnokkurra fyrirtækja. Þessar ákvarðanir bankanna hafa mikla þýðingu fyrir framtíðarsamkeppnisaðstæður og virkni atvinnulífsins. Færa má rök fyrir því að líklega hafi aldrei verið mikilvægara en nú að hafa umgjörð um efnahagslífið sem nýtir kosti samkeppninnar og að endurreisn viðskiptalífsins verði á engan hátt á kostnað samkeppni. Enda væri það mjög skammvinnur sparnaður ef menn fórnuðu samkeppni til þess að halda einhverjum fyrirtækjum á lífi en byggju svo í kjölfarið við mjög óhagkvæma skipan mála og litla samkeppni. Það væri hvorki gott fyrir viðkomandi fyrirtæki né viðskiptavini þeirra. Í ljósi þessa beindi Samkeppniseftirlitið því til viðskiptabankanna í nóvember á síðasta ári að við töku ákvarðana um framtíð fyrirtækja væri höfð hliðsjón af samkeppnissjónarmiðum. Eftirlitið taldi upp tíu meginreglur sem það taldi rétt að hafa til hliðsjónar við ákvarðanir bankanna, m.a. að sú ráðstöfun sé almennt valin sem raskar samkeppni sem minnst, að ekki sé stofnað til aukinnar fákeppni eða óæskilegrar stjórnunar og eignatengsla, að hagsmunir tveggja keppinauta séu ekki á hendi sömu aðila, að hlutlægni í ráðstöfun eigna sé tryggð og ýmislegt fleira. Þessar reglur voru birtar opinberlega í fyrra og hart hefur verið lagt að bönkunum að ganga eftir þeim. Ég get svo sem ekki gefið neitt yfirlit um það núna hvort vel hafi tekist til með það, 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra fyrir þessi svör. Í svo stuttum fyrirspurnartíma gefst náttúrlega ekki tækifæri til djúprar umræðu um þetta. Ég er alveg hjartanlega sammála hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra um að það sé auðvitað mjög jákvætt að bankarnir séu nú sumir hverjir farnir úr eða á leiðinni úr ríkiseigu. Einnig held ég að það sem kom fram í svari hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra um að menn haldi samkeppnissjónarmiðum á lofti sé afskaplega mikilvægt og auðvitað skiptir miklu máli við þær aðstæður sem nú eru að menn hverfi ekki frá slíkum grundvallaratriðum. Í þeim efnum hef ég tekið eftir því að forstjóri Samkeppniseftirlitsins, Páll Gunnar Pálsson, hefur nokkuð tekið þátt í þeirri umræðu að menn gleymi því nú ekki að aðstæðurnar séu óvenjulegar og ekki megi hvika. Ég vonast þá jafnframt til þess og á ekki von á öðru en að Samkeppniseftirlitið fylgist grannt með því sem nú er á ferðinni á markaði og jafnframt að þeir bankar og fjármálafyrirtæki sem véla með fyrirtæki í vandræðum grípi ekki inn í eða færi þau yfir til bankanna nema brýna nauðsyn beri til, vegna þess að slíkar aðgerðir raska strax þeim aðstæðum sem eru á markaði. Um þessar mundir er dálítið áberandi, kannski vegna þess að jólin eru fram undan, að mikið er auglýst og nokkuð áberandi er að sum þeirra fyrirtækja sem nú eru komin í hendur eða nær ríkinu, ef svo má segja, eru töluvert umfangsmikil í því. Það vekur auðvitað spurningar og þá vonast maður jafnframt til þess að menn séu mjög vel á vaktinni. En á einu stend ég fastara en fótunum, það kemur náttúrlega ekki til greina að stjórnmálamenn eða slíkir aðilar skipti sér af þessum hlutum. Þetta verður að gerast á forsendum markaðarins og við megum ekki hvika frá þeim grundvallarsjónarmiðum sem við höfum haldið að gagnist okkur til þess að komast út úr þessu aftur.

Virðulegi forseti. Ég held að ég geti tekið undir flest af því sem hv. þingmaður tók fram, þannig að ég ætla ekki að koma með mikil andsvör hér en kannski hnykkja á einum eða tveimur þáttum. Fyrst vil ég benda á reynslu annarra landa af kreppunni miklu, sérstaklega Bandaríkjanna, en þar var tekin sú afdrifaríka ákvörðun fyrir tilstuðlan Bandaríkjaforseta að afnema samkeppnislög að verulegu leyti í því augnamiði að auðvelda fyrirtækjum að lifa af þrengingar. Þetta reyndist afar vanhugsað og færð hafa verið mjög góð rök fyrir því að þetta hafi verið eitt af því sem tafði mjög að Bandaríkin kæmust upp úr kreppunni. Rökin eru í raun og veru mjög augljós þegar á þau er bent, fyrirtæki sem búa ekki við samkeppni reyna alla jafna ekki að auka framleiðslu af ótta við það að keyra niður verð. Þess vegna auka þau ekki umsvif sín, ráða færra starfsfólk en ella og hafa minni hvata til nýbreytni og annarrar framþróunar sem fyrirtæki í samkeppni beita til þess að lifa samkeppnina af. Þannig að ég held að við getum tvímælalaust dregið þann lærdóm af reynslunni vestan hafs og að einhverju leyti í Evrópu líka að við viljum ekki fara þá leið að reyna að bjarga fyrirtækjum með því að veita þeim einhvern afslátt af samkeppninni.

Frú forseti. Eitt af þeim verkefnum sem tengjast uppbyggingu bæði menningar og menningarstarfs og ekki síst á landsbyggðinni, tengist menningarsamningum þeim sem ég spyr um hér. Á sínum tíma gerði þáverandi ráðherra Björn Bjarnason menningarsamning við Austurland sem strax gaf bæði að mati ráðuneytisins og ekki síst heimamanna góða raun. Síðan vatt þetta upp á sig og hver menningarsamningurinn á fætur öðrum var gerður og landið var í rauninni klárað. Í dag væri auðvitað æskilegt að sjá hvaða árangur hefur náðst, hversu mörg verkefni hafa verið framkvæmd á grundvelli samningsins, hvernig samstarfi við sveitarfélögin hefur verið háttað. Rétt er að taka fram að á grundvelli m.a. góðs árangurs fyrstu áranna á Austurlandi fóru önnur sveitarfélög og önnur svæði að sækjast eftir því að gera slíka menningarsamninga og greiða síðan sjálf ákveðna hlutdeild inn í menningarsamningana. Núna þegar við stöndum frammi fyrir forgangsröðun í ríkisfjármálum og sjáum fram á að þurfa að átta okkur á hvar útgjöldin bera niður, verðum við að átta okkur á bæði verkefnunum sem um ræðir og menn eru að velta fyrir sér og líka hvaða árangri þau skila til lengri tíma. Þess vegna er mikilvægt vita hversu mörg verkefni hafa fallið frá upphafi undir menningarsamningana og hversu mörg störf bein eða óbein hafa skapast einmitt vegna sömu samninga. Á tímum sem þessum er mikilvægt að halda uppi öflugu menningarstarfi en á endanum stöndum við alltaf frammi fyrir því hvar ráðuneytið þarf að forgangsraða og hvar ekki. Ég hef hins vegar haft mikla ánægju af því að fylgjast með þessum verkefnum, gerði það á sínum tíma, og það hafa náttúrlega ótrúlegustu verkefni sprottið fram. En gott væri að vita töluna frá hæstv. ráðherra.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur þessa ágætu fyrirspurn sem snertir á mikilvægu máli. Ég vil byrja á að greina frá því að við leituðum umsagna menningarráðanna við að undirbúa svarið við þessari fyrirspurn. Menningarsamningarnir, sem eru samstarf mennta- og menningarmálaráðuneytis og iðnaðarráðuneytis annars vegar og sveitarfélaganna í landinu hins vegar, eru sjö talsins, við Suðurnes, Suðurland, Austurland, Norðurland eystra, Norðurland vestra, Vestfirði og Vesturland og þá er ekki talinn með sérstakur menningarsamningur við Akureyri sem lýtur aðeins öðrum lögmálum og snýst um tiltekin verkefni. Eins og hv. þingmaður benti á hefur samningurinn við Austurland verið í gildi allt frá árinu 2002, við Vesturland frá 2006 og við aðra landshluta frá árinu 2007. Í fjárlögum þessa árs sem lögð hafa verið fram er lagður til 5% niðurskurður sem er með því minnsta sem gerist í menningarmálum. Við sýnum með því ákveðna forgangsröðun í þágu þessara samninga, enda hefur verið almenn og víðtæk ánægja með þetta fyrirkomulag í samstarfi milli ríkis og sveitarfélaga. Alls hafa frá upphafi verið veittir 1942 verkefnastyrkir samtals að upphæð 684,6 millj. kr. Menningarráð Austurlands hefur frá árinu 2002 veitt 184,5 millj. til 567 verkefna og auk þess hafa verið veittar 9,9 millj. til innlendra sem erlendra samstarfsverkefna og þróunarverkefna. Þar má nefna samstarf við Listahátíð í Reykjavík og landsvæðin Donegal á Írlandi, Vesterålen í Noregi og nú Fiskars í Finnlandi, þannig að þetta samstarf teygir sig úr fyrir landsteinana. Þá hefur menningarráð Austurlands veitt 68 millj. til fjögurra menningarmiðstöðva á Austurlandi, bæði í formi verkefna og rekstrarstyrkja. Menningarráð Norðurlands vestra hefur alls veitt 257 verkefnastyrki, samtals að upphæð 93,7 millj. kr. Frá því að menningarráð Vestfjarða hóf starfsemi 2007 hafa 199 verkefni verið styrkt um samtals 76 millj. Seinni úthlutun á árinu 2009 á eftir að fara fram og þá má reikna með að u.þ.b. 50 verkefni til viðbótar fái styrk. Sú fjárhæð sem þá er til ráðstöfunar er 18,5 millj. Menningarráð Suðurnesja hefur á undanförnum þremur árum úthlutað styrkjum til 173 verkefna fyrir 63 millj. Á Vesturlandi hefur verið úthlutað styrkjum að upphæð 91,6 millj. til 248 verkefna. Menningarráð Eyþings hefur úthlutað 69,7 millj. til 185 verkefna og menningarráð Suðurlands hefur veitt 263 verkefnastyrki að upphæð 87,6 millj. Meðalstyrkfjárhæð styrkveitinga hjá menningarráðunum er á bilinu 330–380 þús. kr. Verkefnastyrkirnir hafa verið grundvöllur margra aðila fyrir nýsköpun og þróun í menningu og ferðaþjónustu og þeir eru vel til þess fallnir til að styrkja það starf á landsbyggðinni. Öll verkefnin þurfa að sýna fram á 50% mótframlag og hjá mörgum þeirra er mótframlagið mun hærra. Eingöngu eru veittir verkefnastyrkir en ekki til rekstrar nema hjá Austurlandi eins og fyrr er greint frá. Verkefni menningarráðanna eru fjölbreytt og hafa dreifst vel á milli byggðarlaga og einstakra greina menningarinnar. Þá hefur þetta samstarf leitt til verulegrar fjölgunar á samstarfsverkefnum sveitarfélaga og annarra aðila. Um helmingi allra umsókna er þó jafnan hafnað þannig að það sýnir auðvitað að ásóknin er líka mikil. Hvað varðar fjölda starfa, beinna og óbeinna, sem hafa skapast vegna sömu samninga tóku menningarfulltrúarnir þá sameiginlegu ákvörðun til að gæta samræmis í svörum að reikna út hve marga mannmánuði styrkirnir skapa og færa það síðan yfir í ársverk. Leitað var til Hagstofu Íslands um kostnað við einn mannmánuð. Slíkar upplýsingar liggja ekki fyrir hjá Hagstofunni en þar var reiknaður út meðalmannmánuður í tilefni fyrirspurnarinnar út frá atvinnugreinaflokkum sem við á með launatengdum gjöldum. Niðurstaða þeirrar skoðunar var að hvert ársverk kostaði um 3,6 millj. og þá útleggst mannmánuðurinn á 300 þús. kr. Miðað við þann útreikning hafa skapast 190 ársverk alls frá því að samningarnir tóku gildi en þar sem styrkir menningarráðanna nema aldrei meira en 50% kostnaðar við hvert verkefni sem styrkt er má ætla að helmingi fleiri störf hafi skapast. Það er erfitt að fullyrða að einn verkefnastyrkur skapi ákveðinn fjölda starfa en það er hins vegar ljóst að þeir veita tímabundin störf. Það er líka erfitt að greina hversu hátt starfshlutfall er á bak við hvern styrk þar sem styrkirnir eru einungis hluti af fjármögnun verkefna. En við þann fjölda sem nú hafa með einhverjum hætti atvinnu af menningarmálum og menningartengdri ferðaþjónustu er því að bæta að menningarráðin, fyrir utan Suðurnes, hafa öll ráðið til sín menningarfulltrúa og þeir hafa skipt sköpum um það hversu vel hefur tekist til að efla þessa atvinnugrein víða um land. Ljóst er að það má reikna með umtalsverðum fjölda starfa og við höfum líka séð að fjölmörg sveitarfélög hafa í auknum mæli ráðið til sín menningarfulltrúa til að vinna að því að efla menningarmál hvert í sínu sveitarfélagi, þannig að það mætti slumpa á að þetta væru u.þ.b. 200 störf í þessu samhengi.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra kærlega fyrir þessi ítarlegu svör. Við stöndum þá frammi fyrir því að 1.942 verkefni fengu úthlutað, umsóknir voru helmingi fleiri og að áætluð eru um 190 ársverk í kringum samningana. Þetta er náttúrlega töluvert og sýnir um leið einmitt þá erfiðleika að reyna að draga fram hversu mörg ársverk þetta eru en reyna samt að ná einhverri niðurstöðu með raunhæfu móti, að það er alltaf erfitt og það verður alltaf togstreita í samfélaginu um hversu mörg ársverk menningin í rauninni veitir. Engu að síður er alveg ljóst að þetta er öflug atvinnustarfsemi sem verður síður en svo ofmetin. Ég hef velt því fyrir mér hvaða áhrif menningarsamningarnir og menningarstarf almennt hafi inn í nýsköpunina. Nú er mikið ákall um nýsköpun víða og við stöndum frammi fyrir því núna að hugsanlega verði veittir skattafslættir til sprotafyrirtækja og nýsköpunarfyrirtækja, þannig að ég velti fyrir mér hvaða áhrif, og það væri gaman að heyra vangaveltur ráðherra um það, hvaða áhrif samningar sem þessir gætu haft inn í nýsköpun og nýsköpun og sprotaverkefni á landsbyggðinni, hvort tengsl séu þarna á milli, hvort hægt sé að nýta menningarsamningana enn betur til að stuðla að sprotastarfsemi á landsbyggðinni, því að það skiptir miklu máli að reyna að ýta undir hana sem víðast, ekki bara á suðvesturhorninu heldur ekki síður á landsbyggðinni. Ég hef lengi haft þá skoðun að menningarmálin, listgreinarnar stuðli að ákveðinni nýsköpun, ekki síst innan háskólanna og háskólageirans ef við gætum séð listgreinarnar koma þvert inn á allar greinar, hvort sem það er íslenskan eða verkfræðin, lögfræðin eða viðskiptafræðin. Ég held að það sé hægt að ná mörgum verkefnum og hugsanlega líka nýrri hugsun með því að tengja menninguna og menningargreinarnar þvert yfir samfélagið. 

Virðulegi forseti. Ég held að þetta sé mjög góð athugasemd hjá hv. þingmanni. Mig langar að segja frá því að ég var um daginn á fundi á Hólmavík og sá fundur snerist nánast allur um nýsköpun og menningu og skapandi greinar og hvernig hægt er að nýta grunngreinarnar, landbúnaðinn til dæmis, hvernig hann hefur þróast í það að verða líka tæki til nýsköpunar með samstarfi milli bænda og nemenda í Listaháskólanum. Menn horfðu mikið á ullarpeysuna sem ég var í á þessum tíma og sögðu: Þarna stendurðu bara í íslenskri nýsköpun beint úr íslensku ullinni. Þetta er tengingin sem við sjáum mjög víða og ég held að menningarsamningarnir skipti þar máli. Eins og ég sagði í fyrri ræðu minni hefur náðst góður árangur. Við sjáum það bæði á fjölda styrkja og fjölda starfa en líka almennri ánægju. Ég held að þetta einfalda en um leið skýra samningsform hafi orðið til þess að góður árangur hefur náðst, þ.e. í því að efla menningu og menningarstörf um landið og þegar á fyrstu starfsárum. Ég vonast til að við getum núna endurnýjað samningana þegar fjárlög hafa verið staðfest og það væri í raun og veru áhugavert að draga hugmyndir tengdar nýsköpun og sprotastarfi jafnvel inn í þá umræðu við endurnýjun samninga, ræða við sveitarfélögin um það hvernig þau gætu séð það þróast. Ég held að það sé ekki nokkur spurning að skapandi greinar eru nátengdar þessari hugsun sem við sjáum svo víða og þegar leiddir eru saman ólíkir geirar, hvort sem það íslenska, verkfræði eða landbúnaður, við skapandi greinarnar sjáum við þessa sprota verða til. Ég held að menningarsamningarnir geti orðið dýrmætt tæki til þess.

Frú forseti. Ég vil spyrja hæstv. menntamálaráðherra um námslán til skólagjalda á háskólastigi innan lands að þessu sinni, svo ræðum við seinna um námslán til skólagjaldagreiðslu erlendis, sem er líka stórt mál. Þetta er hluti af þeirri stóru umræðu sem er fjármögnun háskólastigsins og ég vil benda á það hér að kerfið á Íslandi hefur einhvern veginn orðið þannig að nemar í einkareknum háskólum eru meira ríkisstyrktir en nemendur við opinberu háskólana. Fyrirkomulagið, svo við förum bara stuttlega í gegnum það varðandi greiðslur með nemendum, er þannig að hver nemandi á háskólastigi fær greitt með sér frá ríkinu. Þetta eru að sjálfsögðu mismunandi upphæðir enda kostnaður við námið misjafn. Þetta greiðir ríkið, reyndar ekki alltaf með öllum nemendum sem hefur verið vandamál í gegnum tíðina og er annað mál. Staðan í dag er sem sagt sú að einkareknir háskólar taka skólagjöld. Þau eru niðurgreidd að miklu leyti í gegnum það jöfnunartæki sem Lánasjóður íslenskra námsmanna er. Það má áætla eða hefur verið slumpað á það í gegnum tíðina, og auðvitað eru margir hagrænir þættir sem hafa áhrif á prósenturnar, en það má áætla gróft á litið að námslán í gegnum Lánasjóð íslenskra námsmanna séu niðurgreidd um helming af íslenska ríkinu svo þarna erum við í rauninni líka komin með styrki til náms. Með því að Lánasjóður íslenskra námsmanna er tæki eins og ég segi einmitt til jöfnunar finnst mér það stinga svolítið í stúf að þeir nemendur sem velja að stunda nám við einkarekna háskóla skuli fá meira greitt með sér af hálfu ríkisins. Þetta er að sjálfsögðu mikil pólitík og ég vil spyrja hæstv. menntamálaráðherra: 1. Telur ráðherra eðlilegt að ríkissjóður borgi í raun meira með hverjum nemanda í einkareknum háskóla en opinberum, með því að námslán til skólagjalda eru niðurgreidd um helming af ríkinu? 2. Ef svo er ekki, hyggst ráðherra þá gera eitthvað í málinu?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Önnu Pálu Sverrisdóttur þessa fyrirspurn sem kannski snýr ekki bara að skólagjöldum og námslánum eða lánum til skólagjalda heldur líka heildarfjármögnunarumhverfi háskóla. Í núgildandi reglum um fjárveitingar til háskóla frá árinu 1999 er ekki gerður greinarmunur á því í raun og veru, eins og hv. þingmaður benti á, hvort háskóli innheimtir skólagjöld eða ekki. Á þeim tíma voru einkareknir skólar á háskólastigi fáir og fámennir og rökin fyrir því að heimila þessum skólum innheimtu skólagjalda til viðbótar við ríkisframlag voru einkum þau að gert var ráð fyrir að tekjurnar stæðu undir viðbótarþjónustu sem þeir létu nemendum sínum í té, t.d. vegna fámennari hópa. Auk þess væru ríkisháskólarnir með forskot þegar kæmi að uppbyggingu og aðstoð og þeir hefðu einnig rannsóknarframlög umfram einkaskóla. Á þessum tíma og á fyrstu árunum eftir innleiðingu reiknilíkans háskóla voru útgjöld ríkisins vegna skólagjaldalána óveruleg. Útgjöld ríkisins vegna skólagjaldalána innan lands hafa hins vegar aukist mjög á undanförnum árum og þá sérstaklega á undanförnum tveimur árum, ekki síst vegna skólagjalda til sérnáms á framhaldsskólastigi, sem er kannski stærsti pósturinn í því. Skólagjaldalán almennt nema u.þ.b. 2,6 milljörðum, kostnaður ríkissjóðs er u.þ.b. 1,3 milljarðar og u.þ.b. helmingur þeirra er erlendis og helmingur innan lands. Það segir aðeins um umfangið og það hefur mjög vaxið. Það er auðvitað ekki ólíklegt að þrengingar í efnahagsmálum kalli á forgangsröðun hvað varðar bein framlög til háskóla og útgjöld ríkisins vegna námslána en hins vegar er málið ekki alveg svo einfalt að eingöngu sé hægt að horfa á þennan lið. Ég nefndi áðan húsnæðisframlag sem er mjög mismunandi milli ólíkra háskóla og fer ekki endilega eftir rekstrarformi heldur er hreinlega mismunandi milli einstakra háskóla. Háskóli Íslands til að mynda hefur haft tekjur frá Happdrætti Háskóla Íslands og ríkið kemur hins vegar að uppbyggingu húsnæðis annarra ríkisháskóla, t.d. hvað varðar Háskólann á Akureyri, og einkaskólarnir hafa bent á það að innheimta skólagjalda sé nauðsynleg t.d. til að mæta húsnæðiskostnaði sem ekki sé að fullu mætt í reiknilíkani háskóla. Nú stendur líka yfir vinna við að endurskoða þetta reiknilíkan því að markmiðið er í raun og veru að þetta fjármögnunarumhverfi háskólanna verði sem gagnsæjast. Það eru til að mynda, ef við horfum á þá sjö háskóla sem nú eru starfandi, tveir landbúnaðarháskólar sem þar til ekki fyrir mörgum árum voru færðir frá landbúnaðarráðuneyti yfir til menntamálaráðuneytis og þar áður voru ekki mörg ár liðin frá því að þeir fóru upp á háskólastig. Við erum að vinna við það núna að færa þessa skóla inn í reiknilíkanið en líka stendur yfir vinna við endurskoðun reiknilíkansins sjálfs. Það er ekki alveg einhlítt hægt að skoða bara framlag á hvern nemanda því að þau eru auðvitað mjög mismunandi milli svokallaðra reikniflokka, þ.e. hvort nemandinn telst vera dýr nemandi, t.d. í tannlæknanámi, svo dæmi sé tekið úr efra lagi reiknilíkansins, eða í því sem telst vera ódýrasta námið, í hugvísindanámi, svo dæmi sé tekið, þar sem þeir nemendur teljast ódýrastir í reiknilíkaninu. Það sem ég hef lagt áherslu á í þessum efnum er að við endurskoðum þessar reglur allar saman, að við endurskoðum reiknilíkönin, að við endurskoðum rannsóknarframlögin því að það er annað mál sem tengist þessum, þ.e. rannsóknarframlög til háskólanna, hversu stór hluti á að vera í samkeppnissjóðum sem er keppt um, hversu stór hluti á að skila sér til háskólanna í gegnum sérstaka samninga og hvernig á að veita þá fjármuni til háskólanna. Á t.d. að árangurstengja þá fjármuni í meira mæli en nú er gert, á að auka sveigjanleika milli framlags til kennslu og rannsókna, svo dæmi sé tekið? Þetta er eitt af því sem við viljum skoða í þessu samhengi. Hvað varðar skólagjaldalánin sérstaklega, sem hv. þingmaður gerir hér að umtalsefni, kemur það fram í úthlutunarreglum Lánasjóðs íslenskra námsmanna fyrir þetta ár að stjórn sjóðsins hafi í huga að skoða þessi lán sérstaklega í hagræðingarskyni í úthlutunarreglum næsta árs. Þar hefur ekki verið tekin ákvörðun en nefndar hugmyndir, annars vegar um einhvers konar eigin áhættu námsmanna í skólagjöldum og hins vegar að setja þak á skólagjaldalánin. Það er þak núna en þá væri hugmyndin að lækka það þak til að spara sjóðnum útgjöld. Ég hef hins vegar lagt áherslu á að þessi ákvörðun fari saman með öðrum ákvörðunum um fjármögnun háskóla, þannig að við horfum á þetta kerfi heildstætt, kennsluframlög, rannsóknarframlög, húsnæðisframlög og svo skólagjöldin. Ég get hins vegar sagt það að lokum að ég vildi auðvitað helst sjá engin skólagjöld í háskólum og hef náttúrlega lagt mikla áherslu á það í opinberum skólum. Það er í anda þeirrar hugmyndafræði sem ég stend fyrir um jafnrétti til náms. Hins vegar finnst mér mjög mikilvægt að við skoðum þetta í samhengi þegar við horfum á heildarmyndina.

Frú forseti. Hér finnst mér vera gamall draugur vinstri manna á ferð. Nú er aðeins byrjað að glytta í þá breytingu sem vinstri menn ætla sér hugsanlega að stefna að, þ.e. að fletja út allt háskólakerfið, minnka samkeppni og helst miðstýra því sem mest. Við erum búin að koma á auknu jafnrétti til náms með því að fjölga námsmönnum á háskólastigi. Það hefur ekki gerst af sjálfu sér heldur vegna þess að farið var út í ákveðnar breytingar. Ég ætla hins vegar að segja að ég fagna að mestu svörum hæstv. ráðherra, því að mér fannst hún fara mjög skynsamlega yfir það hvað þarf að gera í þessum málum. Það þarf að fara nákvæmlega yfir hlutina þannig að þeir verði gegnsæir varðandi það hver hin raunverulegu framlög eru til háskóla. Það er þess vegna sem ég kem hingað upp, af því að mér finnst spurningin vera lituð að því marki að fyrirspyrjandi gefur sér það að framlög til einkarekinna háskóla séu meiri á hvern nemanda en til til að mynda ríkisrekinna háskóla. Það er ekki rétt. Við skulum taka heildarframlögin eins og hæstv. ráðherra er í rauninni að draga fram, 

Frú forseti. Kærar þakkir fyrir það, hæstv. ráðherra og hv. þingmaður. Ég hafði svo sem séð fyrir mér að mögulega gætum við fengið að taka þessa umræðu saman ef hv. þingmaður yrði í salnum og bara gaman að því. Svo við förum aðeins fyrir nokkur atriði sem komu fram er ég ánægð með að heildarfjármögnunin sé tekin til endurskoðunar. Ég held að við getum allar verið sammála um að reiknilíkanið verði endurskoðað o.s.frv. Engu að síður vil ég aftur benda á að það er ákveðin mismunun fólgin í því hvernig greitt er með hverjum nemanda til kennslu, þ.e. af því að það verður að gera greinarmun á kennslu annars vegar og rannsóknargreiðslum hins vegar. Nú má ekki bara fletja þetta allt út og ímynda sér að það sama sé greitt með hverjum nemanda af því að rannsóknarframlög séu svo og svo há. Þetta er ekki einfalt, ég viðurkenni það. Ef við förum inn í t.d. húsnæðisframlögin verð ég að segja að ég held ekki að neinum opinberum háskóla hefði leyfst að fara út í það ævintýri sem Háskólinn í Reykjavík hefur t.d. gert og á núna í verulegum vandræðum út af, án þess að ég sé á nokkurn hátt með þessu, eins og maður segir á unglingatungumáli, að hrauna yfir Háskólann í Reykjavík, alls ekki. Ég sem fyrrverandi nemandi úr Háskóla Íslands tel að samkeppni sem þaðan og úr öðrum háskólum kom hafi gert mínu námi gríðarlega mikið gagn, af því að sú samkeppni hefur dregið fram betri hluti í öllum þessum háskólum, einkareknum og opinberum. Að lokum verð ég að taka undir með vinstri manninum, hæstv. menntamálaráðherra, sem hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir var aðeins að pota hér í, og láta vita að ég er ánægð með svör hennar og sérstaklega það atriði að ekki eigi að taka skólagjöld í háskólanámi yfir höfuð.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmönnum sem hafa tekið til máls. Ég held að það sé mjög mikilvægt að við ræðum þessi mál líka. Ég veit að þau eiga eftir að koma hér væntanlega til umræðu á næstu mánuðum þegar við skoðum háskólakerfið betur og rýnum í það. Ég ítreka það sem ég sagði fyrr, það þarf að skoða þessi mál í heildarsamhengi svo við náum fram þessu gagnsæi sem ég nefndi og að hver og einn geti verið sáttur með þær fjárveitingar sem hann hefur og þá grunna sem þær koma úr. Ég vil líka ítreka það, af því að hér var rætt um samkeppni, ég held að háskólaumhverfið einkennist af samkeppni, ekki bara samkeppni um nemendur heldur samkeppni um árangur. Ég þreytist ekki á að ítreka það að mikilvægasta verkefni okkar núna  Ég hef ekki áhyggjur af því að það dragi úr samkeppni því að mín tilfinning fyrir íslenska háskólaumhverfinu er sú að þar sé mjög heilbrigð samkeppni, t.d. á sviði rannsókna og vísinda um besta árangurinn.

Virðulegi forseti. Það er ýmislegt undir hjá okkur í samfélaginu í dag og ljóst að margir þættir ganga nú í gegnum endurskoðun á uppbyggingu og starfsemi. Eitt af því eru dómstólar landsins. Fram hefur komið frumvarp til breytinga á dómstólum og ljóst að það er ýmislegt í pípunum þar sem vert er að huga að. Ég hef lagt fram fyrirspurn til hæstv. dóms- og mannréttindaráðherra um það hvort leitað hafi verið álits héraðsdómara á landsbyggðinni við gerð tillagna um breytingar á héraðsdómstólunum. Ég held að það sé mjög mikilvægt að koma því á framfæri að til þessara aðila sé leitað hafi það ekki verið gert, en það mun væntanlega koma fram á eftir. Ég spyr þessara spurninga vegna þess að ég hef fengið ábendingar og ég veit að fleiri þingmenn hafa fengið ábendingar um að einhver skortur hafi verið á samráði. Ef það er misskilningur er það að sjálfsögðu gott að það byggist á misskilningi. Ég held hins vegar að það sé mikilvægt að það komi fram að einhverjir héraðsdómarar mótmæltu fyrirhuguðum breytingum þegar þær komu fram, en svo virðist sem það hafi kannski ekki náð í gegn eða náð alla leið til hæstv. ráðherra. Það var gagnvart réttarfarsnefnd sem þeir mótmæltu. Í öðrum lið fyrirspurnarinnar er spurt hvort leitað hafi verið eftir tillögum frá héraðsdómurum um sparnað í rekstri dómstólanna. Ég held að það sé ekki síður mikilvægt ef markmiðið með breytingu á þessum lögum er annars vegar að breyta skipulagi og það getur verið að hægt sé að gera það og ná fram þá betri skilvirkni og einhverju slíku og hins vegar að spara fjármuni og hagræða í rekstri, að leitað sé eftir tillögum frá þeim sem starfa úti á akrinum eins og ég vil orða það. Ég mun í seinni ræðu minni á eftir koma inn á nokkur atriði sem ég tel vert að huga að varðandi sparnað og ber ég því þessar tvær spurningar upp við hæstv. ráðherra sem ég hef hér farið yfir.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspurnina sem lýtur að frumvarpi sem nú er til meðferðar í allsherjarnefnd. Frumvarpið er byggt á tillögum sem komu frá dómstólaráði og hefur samráð um þær tillögur nær alfarið fram á vettvangi dómstólaráðs. Rétt er að minna á að tveir fulltrúar af fimm í því ráði eru kjörnir af dómurum en aðrir tveir af dómstjórum. Í bréfi dómstólaráðs til ráðuneytisins frá 11. febrúar í ár kemur fram að dómstólaráð hafi kallað dómstjóra til fundar 26. janúar 2009. Í fundargerð þess fundar segir m.a., með leyfi forseta: „Á fundinum var farið yfir málatillögur ársins 2008, þ.e. innkomin mál hjá dómstólunum, málsmeðferðartíma þeirra og það vinnuálag sem er á einstökum dómstólum. Þá var rætt um rekstraráætlun og fjárhagsvanda dómstóla og loks var rætt um hugmyndir dómstólaráðs um sameiningu héraðsdómstóla.“ Nánar segir um þetta síðasttalda atriði í fundargerðinni, með leyfi forseta: „Þá var rædd hugmynd um að sameina héraðsdómstólana í einn dómstól með sjö til átta skrifstofur, þ.e. á þeim stöðum sem dómstólarnir eru á nú, nema til komi sameining héraðsdóms Norðurlands eystra og vestra. Með því móti mætti ná fram verulegu hagræði í rekstri. Í því sambandi má nefna að stöðugildi dómstjóra eru í heildina metin sem 2,15 stöðugildi til að sinna stjórnun. Ef aðeins yrði einn dómstóll og einn dómstjóri í fullu starfi sem stjórnandi, mætti nýta eitt stöðugildi dómstjóra í dómarastöðu. Þá er ljóst að hagræða mætti með því að vinna bókhald á einum stað, en nú er það gert á níu stöðum, svo og símsvörun, svo dæmi séu nefnd. Þessa þætti mætti eftir atvikum flytja út á landsbyggðina ef heppilegt þykir.“ Fram kemur í þessari fundargerð að meiri hluti dómstjóra hafi stutt þessar hugmyndir. Það er því ljóst að dómstólaráð hafði samráð við dómstjóra á öllum héraðsdómstólum um þá tillögu sem gerð var til ráðuneytisins um sameiningu dómstólanna. Það er síðan undir hælinn lagt hvort allir hafi verið sammála þeirri niðurstöðu sem fram kemur í frumvarpi því sem er til meðferðar í allsherjarnefnd. Ráðuneytið hefur ekki leitað beint til dómara umfram þær tillögur sem komu frá dómstólaráði að frumkvæði dómstólaráðs, þ.e. ráðuneytið leitaði ekki til dómstólaráðs um að fá tillögur til sparnaðar heldur var það að frumkvæði dómstólaráðs sem sú nálgun var rædd sem lögð er fram í frumvarpi því sem er til meðferðar í allsherjarnefnd. Rétt er að hafa í huga að dómsmálaráðuneytið þarf að gæta mjög vel að hlutleysi dómstólanna í samskiptum sínum við þá. Þá hefur löggjafinn komið málum fyrir með þeim hætti að dómstólaráð, tilnefnt af dómurum að langmestu leyti, fer með fjárreiður héraðsdómstólanna samkvæmt lögum um dómstóla og hefur í raun með höndum þá yfirstjórn með héraðsdómstólunum sem ráðuneytin hafa með öðrum stofnunum ríkisins. Ráðuneytið er þó vitaskuld opið fyrir ábendingum frá dómurum eins og öðrum. Hef ég óskað eftir góðu samstarfi við Dómarafélag Íslands í þeim efnum sem hv. fyrirspyrjandi nefnir í fyrirspurn sinni.

Hæstv. forseti. Ég vil fyrst taka það fram að ég tel að það sé afar jákvætt ef hæstv. dómsmálaráðherra er að ná árangri í sambandi við það að tryggja aukið fjármagn til dómstólanna eins og mér hefur skilist af fréttum. Auðvitað liggur ekki fyrir nein ákvörðun af hálfu fjárlaganefndar eða Alþingis um það efni, en hins vegar held ég að það skipti miklu máli að fylgja eftir hugmyndum sem fram hafa komið um að efla dómstólana með auknu fjármagni á næsta ári miðað við það sem fjárlagafrumvarpið gerði ráð fyrir. Ég held það sé afar mikilvægt. Varðandi það mál sem hér er spurt um nefndi hæstv. dómsmálaráðherra það að dómsmálaráðuneytið væri opið fyrir athugasemdum frá dómurum. Þá vildi ég spyrja hvort dómsmálaráðuneytið hefði heyrt frá dómurum að öðru leyti en því sem getið hefur verið um varðandi aðkomu dómstólaráðs, vegna þess að ljóst er að málið er mjög umdeilt 

Frú forseti. Ég vil gera stutta athugasemd við það hvernig hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson setur fyrirspurnina upp, af því mér heyrðist hann hér áðan vera að saka hæstv. dómsmálaráðherra um skort á samráði. Þá vil ég benda á að skortur á samráði er alls ekki það sama og að ekki sé farið eftir öllum ábendingum eða sjónarmiðum sem fram koma í því ferli sem ráðherra hefur skilmerkilega rakið að fylgt var. Þetta hefur verið góð vinna sem dómsmálaráðuneytið hefur unnið í allri fjárlagagerðinni að þessu sinni. Að lokum vil ég gera athugasemd við það að svo margar fyrirspurnir komi fram núna um mál sem er til meðferðar hjá allsherjarnefnd, þetta er skipan héraðsdómstólanna. Þetta er í rauninni sett upp hér eins og umræða eitt og hálft um það mál. Maður bara veltir fyrir sér: Eru að koma sveitarstjórnarkosningar og hefur það einhver áhrif á þessa umræðu?

Virðulegi forseti. Ég tek undir það sem fram kom áðan að það ber að fagna auknu fjármagni ef það næst fram til dómstólanna. Það sem ég var að vitna í varðandi samráð er að ég hef undir höndum upplýsingar um að í bréfi sem dómstólaráð sendi ráðuneytinu er fullyrt um ákveðið samráð sem ekki fæst staðist samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef. Ég hef líka áhyggjur af þeirri fjarlægð sem virðist vera á milli ráðuneytisins og dómaranna. Það getur verið að það sé nauðsynlegt út af hlutleysi og slíku, en ég hef áhyggjur af því að þetta sé einhvers konar sía sem síar hlutina inn í ráðuneytið og kallast þá væntanlega dómstólaráð. Varðandi sparnað í rekstri dómstólanna vil ég telja upp örfá dæmi sem má hugsanlega skoða. Það má t.d. fara í það að skoða húsaleigu sem er mjög há á sumum stöðum, t.d. hjá héraðsdómstólnum á Reykjanesi. Það má væntanlega skoða það hvort starfsmenn dómstóla taki á sig einhverja launalækkun í viðbót, flestir eru að gera það og ég veit að þeir hafa svo sem gert það líka. Síðan má spyrja hvort dómstjóri héraðsdóms þurfi að vera dómari, hvort hægt sé að fá ódýrari starfskraft til að gegna því starfi. Má fækka í dómstólaráði? Mér finnst það óheyrilegur kostnaður sem fellur á dómstólaráð samkvæmt þeim gögnum sem ég hef fengið í hendur. Má hugsanlega lækka greiðslur til dómstólaráðs ef ekki er hægt að fækka í því ráði? Eftir því sem ég best veit eru þeir aðilar sem þar sitja á launum hvort sem þeir eru dómarar eða í öðrum störfum. Má lækka ferðakostnað dómstólaráðs, sem mér sýnist að sé allverulegur? Og má þá draga einnig úr hugsanlegum kostnaði vegna sérfróðra meðdómenda? Ég held að hægt sé að ná töluverðum sparnaði, hæstv. ráðherra, með beinu samráði við þá sem vinna að þessum málum. Það kann að vera að halda þurfi ákveðinni fjarlægð milli framkvæmdarvaldsins og dómsvaldsins en mér sýnist ekki í raun að dómstólaráð geri það.

Virðulegi forseti. Það er auðvitað brýnt að það fáist staðfest af Alþingi að unnt sé að auka fjárframlög til dómstólanna svo fjölga megi dómurum. En varðandi það mál sem hér er rætt um vil ég undirstrika það sem ég nefndi, að upphafleg tillaga kom frá dómstólaráði og síðan er frumvarpið unnið af réttarfarsnefnd. Það má vel vera að menn greini á um útfærslur í frumvarpinu og það hafi ekki verið borið undir dómstólaráð, ég ætla ekki að skjóta mér undan þeirri ábyrgð hafi það ekki verið gert, en það sem ég er að leggja áherslu á hér er að upphaflegar tillögur um það að sameina átta stofnanir héraðsdómstóla í eina stofnun, sú hugmynd kemur frá dómstólaráði. Hvað varðar þær ágætu ábendingar sem hv. fyrirspyrjandi kemur með um leiðir til sparnaðar, þ.e. að skoða húsaleigu og að starfsmenn dómstóla taki á sig launalækkun, þá er þetta atriði sem dómstólaráð verður að skoða. Hvað varðar spurninguna um hvort dómstjóri þurfi að vera dómari er því til að svara að í dag fara dómstjórar með ýmis verkefni sem varða fjármál og starfsmannahald dómstóla, auk þess að vera dómarar og faglegir stjórnendur. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að þetta verði á hendi eins dómstjóra, þannig að dómarar úti um allt land geti þá einbeitt sér að dómstörfum og þurfi ekki að sinna þessum verkefnum sem ég nefndi. Hvað varðar sérfróða meðdómsmenn og fækkun í dómstólaráði, þetta allt varðar innri málefni dómstólanna að undanskildri fækkun í dómstólaráði, því að það verður væntanlega ekki gert án lagabreytinga.

Virðulegi forseti. Það hefur stundum verið í umræðunni einhverra hluta vegna að sé frekar rólegt hjá dómurum á landsbyggðinni sérstaklega. Ég held hins vegar að það sé ekki endilega rétt. Ég hef í fyrirspurn þar sem ég óskaði eftir skriflegu svari frá hæstv. ráðherra komið með ábendingar um það eða í raun óskað eftir upplýsingum eða staðfestingu á upplýsingum sem ég setti fram í fyrirspurninni, að ef við gefum okkur það að hægt sé að auka verkefni dómara og dómstóla á landsbyggðinni, hvort hægt sé að færa einhver verkefni til þeirra. Og eins ef þeir eru störfum hlaðnir að færa þá verkefni til þeirra dómara sem hafa minna umleikis á þeim tíma, t.d. á höfuðborgarsvæðinu. Þar má nefna verkefni tengd fjarvinnslu sem hugsanlega mætti vinna á ólíkum stöðum. Það má velta fyrir sér endurritun eftir hljóðupptökum og slíku, hvort sé hægt að færa það á milli dómstóla eftir því í hvernig álagið er eða hreinlega fela ákveðnum dómstólum slíka vinnu í ljósi þess að ...

Á Sauðárkrók?

Til dæmis, já, hæstv. utanríkisráðherra - í ljósi þess að þeir eigi að hafa rýmri tíma en aðrir. Síðan má velta fyrir sér skjalavistun og umsýslu með skjöl og þess háttar. Í fjórða lagi hef ég aðeins velt því fyrir mér hvort það gangi, þ.e. ef það er ekki bundið sérstaklega í lögum eða einhverjum samningum eða slíku sem verið er að fjalla um, að héraðsdómarar geti fjallað um ákveðin dómsmál, þ.e. að dómsmál séu hreinlega flutt á milli dómstóla eftir því hvernig ástandið er hverju sinni. Þetta gæti þá gengið í rauninni í allar áttir, sérstaklega með mál þar sem einstaklingar þurfa að fara um langan veg og ef þetta eru mál sem jafnvel kalla ekki á að aðrir en lögmenn séu viðstaddir eða slíkt. Þá má hugsa sér að þetta geti farið fram víða um land og þannig megi létta á þrýstingi sem hugsanlega er á starfseminni. Ég geri mér grein fyrir því að fram undan eru væntanlega og því miður mikil og aukin verkefni hjá dómurum. Því tel ég mjög mikilvægt að fara yfir það hvort flutningur verkefna geti verið með þessu móti. Ef niðurstaðan verður sú að minna sé að gera hjá ákveðnum dómurum og aðrir séu að drukkna í verkefnum, ber vitanlega að skoða hvort hægt sé að flytja störf á milli í stað þess að leggja þau niður.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspurnir. Ég ætla að bregðast við síðustu orðum hv. fyrirspyrjanda strax og ítreka það að í framkomnum tillögum um breytingu á fyrirkomulagi héraðsdómstólanna er ekki gert ráð fyrir niðurlagningu á dómarastöðum. Ég tel almennt að vinna megi betur að því að færa verkefni frá höfuðborgarsvæðinu á landsbyggðina. Þannig hafa verkefni verið færð frá dómsmálaráðuneytinu til einstakra sýslumanna víða um land á undanförnum árum með mjög góðum árangri. Hvað varðar rekstur dómstóla tel ég að framkvæmdarvaldið eigi að hafa þar sem minnst afskipti og endurspeglast það reyndar í gildandi lögum um dómstóla. Kom ég inn á sjónarmið þess efnis í svari við fyrirspurn rétt áðan. Ég leyfi mér þó að skýra frá þeirri skoðun minni að ég tel að það eigi að huga vel að því hvort unnt sé að færa einhverja þætti stoðþjónustu við dómstólana út á landsbyggðina. Í sambandi við frumvarp það sem nú er til meðferðar hjá allsherjarnefnd og varðar breytingu á dómstólalögum, hefur dómstólaráð bent á að með því að breyta héraðsdómstólum úr átta stofnunum í eina, megi vinna bókhald á einum stað, svo og símsvörun, svo dæmi séu nefnd. Hefur dómstólaráð bent á að þessa þætti mætti eftir atvikum flytja út á landsbyggðina ef heppilegt þykir. Endurritun dómgerða í sakamálum hefur einnig verið nefnd sem verkefni sem vinna má hvar sem er á landinu. Endurritunin fer þannig fram að ritari endurritar framburð ákærða og vitna af hljóðupptökum. Ljóst má vera að slík vinnsla getur farið fram miðlægt hvar sem er, en hún er nú á hendi starfsmanna viðkomandi héraðsdómstóls. Reyndar hefur dómstólaráð lagt til við Hæstarétt að þessu fyrirkomulagi verði breytt og verkefnið falið ríkissaksóknara á sama hátt og er í einkamálum þar sem sá sem stendur að áfrýjun ber ábyrgð á því verki gagnvart Hæstarétti. Hvort sem endurritunin, að hluta eða heild, fer fram á vegum dómstóla eða ríkissaksóknara, breytir það því ekki að hér er um að ræða verkefni sem vinna mætti hvar sem er á landinu. Það er aftur á móti vandséð að unnt sé að færa dómstörf á milli héraðsdómstóla öðruvísi en að breyta varnarþingsreglum. Í 5. mgr. 16. gr. laga um dómstóla er ákvæði um hvernig dómari verði fenginn til að sinna afmörkuðu verki við annan dómstól en þann þar sem hann eigi fast sæti án þess að hann skipti að öðru leyti um starfsvettvang. Í athugasemdum með ákvæðinu er tekið fram að þörfin á þessu gæti einkum komið upp annaðhvort í sambandi við mál þar sem héraðsdómur ætti að vera fjölskipaður en kostur væri ekki á dómara til þeirra á viðkomandi dómstóli eða ef allir dómarar væru vanhæfir til að fara með mál. Samkvæmt þessu ákvæði yrði þá dómstólaráð að ákveða hvaða dómara yrði falið slíkt verk. Slíkt mundi einnig þýða greiðslur á ferðakostnaði dómara af staðaruppbót. Hvað varðar þau einkamál þar sem ekki fer fram munnlegur málflutningur, svokölluð áritunarmál, og þessu hugaði ég sérstaklega að í tilefni af fyrirspurn hv. fyrirspyrjanda um verkefni sem unnt væri að færa til landsbyggðarinnar eða miðlægt á landsvísu, þ.e. í málum þar sem takmörkuðum vörnum verður komið við, er gert ráð fyrir að þau verkefni verði fengin aðstoðarmönnum héraðsdómstóla og sparast á móti sá tími dómara sem í málin hefðu farið ella. Þá er ég að ræða um frumvarpið sem er nú til meðferðar. Hvort einn dómstóll á landsvísu geti tekið slík mál að sér skal ósagt látið en ég tel að dómstólaráð geti hugað að þessu atriði sérstaklega, auk þess sem allsherjarnefnd getur fjallað um það í sambandi við fyrrgreint frumvarp sem er til meðferðar og varðar breytingu á dómstólalögum. Þá tel ég einnig að allsherjarnefnd geti fjallað um þau atriði sem hv. fyrirspyrjandi hefur nefnt hér hvað varðar verkefni til landsbyggðarinnar og jafnvel komið að því í nefndaráliti ef nefndinni þóknast svo.

Hæstv. forseti. Ég vildi að gefnu tilefni koma því á framfæri að allsherjarnefnd hefur frumvarp dómsmálaráðherra að sjálfsögðu til meðferðar eins og fram hefur komið, en það er hins vegar rétt að geta þess að efnisleg umfjöllun um málið er ekki hafin í nefndinni og málið er enn þá til umsagnar, þannig að það sem kemur fram í þessari umræðu og öðrum svörum sem hæstv. dómsmálaráðherra hefur komið fram með hér í dag nýtist auðvitað í starfi nefndarinnar. Varðandi verkefni dómstólanna ætla ég ekki að fara ofan í þau atriði sem hv. fyrirspyrjandi Gunnar Bragi Sveinsson nefndi, en ég vildi bara árétta það sem hefur komið fram við önnur tækifæri í þinginu að það er þegar orðin veruleg aukning á verkefnum fyrir dómstólana á öllum sviðum eftir því sem mér skilst, á öllum sviðum, öllum málaflokkum. Það er fyrirsjáanlegt að verkefnaaukningin mun halda áfram næstu missiri og við því verður auðvitað að bregðast.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni sem gerði hér stutta athugasemd fyrir það síðasta sem kom fram, þörf ábending um aukið og vaxandi álag á dómstólana. Frú forseti. Í tilefni af því að við erum stödd í umræðu númer eitt og hálft um frumvarp það sem nú er til umfjöllunar í allsherjarnefnd og varðar breytingu á dómstólalögum, verð ég að fá að skjóta því hér inn í að mér fannst hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson færa fyrir því ágæt rök af hverju það frumvarp á að ná fram að ganga, af því að það frumvarp snýst að mér finnst einkum um það að bæta stjórnsýsluna í dómskerfinu, jafna álag á milli dómara sem vissulega er mikil þörf á að gera, og eins og hann hefur bent á er einhver möguleiki á því að dreifa verkefnum á milli starfsstöðva o.s.frv. Eftir sem áður er afskaplega rökrétt að yfirstjórnin sé á einum stað, þetta er nú bara verðandi 320 þúsund manna 

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa umræðu og þakka hæstv. ráðherra og þingmönnum fyrir þátttökuna í henni og ráðherranum fyrir svör hennar. Ég deili ekki þeirri skoðun með hv. þingmanni sem talaði síðast að yfirstjórnin öll þurfi að vera á einum stað. Það getur vel verið eðlilegt að ákveðin yfirstjórn sé á einhverjum ákveðnum bletti, hins vegar tel ég mjög mikilvægt að dómstólarnir þar sem þeir eru og eins og þeir vinna í dag, fái tækifæri til að starfa þannig áfram, þ.e. að þeim störfum sem þarna er verið að tala um, svo ég komi bara beint að því, verði ekki „offrað“ svo ég noti það ljóta orð, frú forseti. Ég vil benda á að störf sem þessi - þetta eru mjög sérhæfð störf sem hlaða hins vegar utan á sig mörgum öðrum störfum, störfum sem varða lögmannsstofur, innheimtufyrirtæki og hitt og þetta, og það skiptir gríðarlegu máli að þessi störf séu til staðar sem víðast á landinu og ekki síst á landsbyggðinni. Ég tek undir það og fagna orðum ráðherra varðandi skiptingu á verkefnum og annað en ég held að það þurfi ekki að vera þannig að þetta sé allt á einum og sama staðnum. Það má hugsa sér að skjalavinnslan sé hjá einum dómara, úti á landi þess vegna, þetta hjá öðrum dómara o.s.frv. Við verðum einfaldlega að deila verkefnunum til að styrkja þessar stofnanir og ég vona að niðurstaðan verði sú að við förum í það að deila þessum verkefnum, deila byrðunum og skapa dómstólunum það umhverfi 

Virðulegi forseti. Ég vil í rauninni bara koma inn á það að í því frumvarpi sem til meðferðar er í allsherjarnefnd er ekki endilega gert ráð fyrir því að starfsstöðvum verði fækkað, það er beinlínis ekki gert ráð fyrir því að dómurum fækki og það hefur reyndar komið upp úr dúrnum, eins og fram er komið í sölum Alþingis, að frekar þarf að fjölga þeim. Ég tek undir það að auðvitað þarf að huga að starfsskilyrðum á landsbyggðinni, það er mikilvæg umræða sem þarf að taka í þessu sambandi. En ég vil í þessu máli benda á að dómstjóri fyrir sameinaðan héraðsdómstól þarf ekki endilega að vera staðsettur á höfuðborgarsvæðinu, þ.e. með því að búa til eina stofnun, héraðsdómstóll er ein stofnun, erum við einmitt ekki að tala um það að Héraðsdómur Reykjavíkur verði ein stofnun með starfsstöðvar víða um landið heldur er þetta héraðsdómur fyrir allt landið þar sem dómstjóri getur þá verið staðsettur hvar sem er á landinu.

Virðulegi forseti. Enn ræðum við dómsmálin og þrátt fyrir að hér hafi komið ákveðin gagnrýni á að við séum að gera það er full ástæða til þess að mínu viti og mun ég því eðlilega halda því áfram. Ég er með fyrirspurn í tveimur liðum. Sá fyrri er svohljóðandi, með leyfi frú forseta: Ef héraðsdómstólum verður fækkað, verður þá áfram gert ráð fyrir þinghaldi á þeim stöðum þar sem þeir verða aflagðir? Ef svo er, hver er áætlaður kostnaður við það? Nú hefur hæstv. ráðherra svarað því að ekki sé endilega gert ráð fyrir því að þeim verði fækkað og ég veit svo sem ekki hvort það kemur þá svar við seinni hluta spurningarinnar varðandi kostnaðinn, en það hlýtur að vera augljóst ef ætlunin er að halda áfram þinghaldi að þá fylgi því einhver kostnaður og hann hlýtur að þurfa að liggja fyrir. Annar liður fyrirspurnarinnar er svohljóðandi, með leyfi frú forseta: Verði af fækkun héraðsdómstóla, hyggst ráðherra þá beita sér fyrir endurgreiðslu á kostnaði til þeirra sem þurfa að sækja þjónustu dómstólanna um langan veg, svo sem ferðakostnaði, uppihaldi og þess háttar? Það er nefnilega þannig að víða á landsbyggðinni, eins og ég geri ráð fyrir að flestir þingmenn þekki, er um langan veg að fara og langt að sækja t.d. þessa þjónustu. Á sumum stöðum eru haldin dómþing eða er aðstaða til þess að dómarar geti komið á staðinn og veitt þá þjónustu sem þarf. Það er til þess m.a. að veita góða þjónustu og gera íbúum og þeim sem þurfa að mæta fyrir dómara kleift að nálgast hana sem næst sinni heimabyggð. Þetta er mjög mikilvægt því að það er mikill kostnaður sem fylgir því að sækja þjónustu um langan veg og þetta er einn hluti af því. Það má bæta inn í þetta að sá kostnaður mun aukast á næstu árum miðað við þær skattbreytingar sem boðaðar eru og þá er ljóst að ferðakostnaður mun aukast töluvert mikið hjá þeim sem þurfa að fara um langan veg. Því tel ég eðlilegt að spyrja að því, verði dregið úr þessari þjónustu, og velta því upp hvort þeir sem þurfa að fara um langan veg fái það bætt með einhverjum hætti, því að öll viljum við væntanlega sitja sem mest við sama borð, a.m.k. hefur það komið fram í yfirlýsingum þeirra hæstv. ríkisstjórnar sem situr nú. Því langar mig að bera upp þessar tvær spurningar, annars vegar um það að verði héraðsdómstólum mögulega fækkað, hvort þá liggi eitthvað fyrir með þinghald á þeim stöðum, og hins vegar um það hvort ferðakostnaður, uppihald og allt sem því fylgir verði bætt með einhverjum hætti, komi til þess að þeir verði lagðir af.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspurnina. Hún lýtur að þáttum sem voru ræddir við 1. umr. um frumvarp til laga um breyting á lögum um dómstóla og það kemur þá væntanlega til kasta allsherjarnefndar við vandaða og ítarlega umfjöllun nefndarinnar um það frumvarp. Ég vil nota tækifærið til að taka fram að ég tel vel koma til greina að gera þær breytingar á frumvarpinu að það verði ekki lagt í vald dómstólaráðs að skipuleggja staðsetningu dómstóla og þingstað eins og frumvarpið gerir ráð fyrir heldur verði það gert með lögum eða reglugerð þannig að óvissu verði eytt í þeim efnum. Þá vil ég líka undirstrika að sameining dómstólanna í einn dómstól þarf ekki að fela í sér að þingstöðum dómstólsins fækki frá því sem nú er. Við það er miðað í frumvarpinu að starfsemi héraðsdóms sé eftir þörfum á landinu öllu á sérstökum starfsstöðvum, eins og segir í athugasemdum með frumvarpinu, en aðsetur héraðsdómstólanna nú eru í Reykjavík, Borgarnesi, Ísafirði, Sauðárkróki, Akureyri, Egilsstöðum, Selfossi og í Hafnarfirði. Hitt er annað mál að mjög mismunandi álag er á dómurum eftir því við hvaða dómstól þeir starfa og nauðsynlegt að jafna það álag. Er þá ekki verið að gera lítið úr starfsemi dómstólanna víða um land heldur er þetta ákveðin staðreynd. Það hefur komið fram hjá dómstólaráði að málafjöldi héraðsdómstólsins á Akureyri og Sauðárkróki nær ekki þeim heildarmálafjölda sem héraðsdómur Suðurlands býr nú við. Þá hefur komið fram hjá dómstólaráði að með því að sameina héraðsdómstólana í einn dómstól með sjö til átta skrifstofur, þ.e. að á þeim stöðum sem dómstólarnir eru á nú, mætti nýta eitt stöðugildi sem sparaðist við fækkun dómstjóra í einn í eitt stöðugildi dómara. Hér ber að hafa í huga að þær tillögur sem komu frá dómstólaráði miðuðu að því að hagræða eftir því sem unnt væri í starfsemi héraðsdómstólanna. Dómstólaráð sá ekki mikla möguleika til þess að skera niður í starfsemi dómstólanna þar sem mjög mikill hluti af rekstrarkostnaði er bundinn í launum og kostnaði við húsnæði, þ.e. rekstrarkostnaði, og það væri í rauninni mjög erfitt að hagræða nema þá að gera úr þessu eina stofnun. Það er reyndar búið að koma svo oft inn á það en ég vildi halda því til haga. Verði sú ákvörðun tekin að starfsstöðvum héraðsdóms verði fækkað sé ég þó ekki fyrir mér að við stofnum til einhverra nýrra ríkisútgjalda til að bæta mönnum kostnað við málarekstur í meira mæli en nú er gert. Ég tel að Alþingi hafi þetta í hendi sér, að Alþingi geti gert þær breytingar á frumvarpinu að kveða á um það hreinlega að starfsstöðvum héraðsdómstóls verði ekki fækkað frá því sem nú er. Það er eitthvað sem allsherjarnefnd verður að taka afstöðu til. Rétt er að undirstrika að það krefst ákveðins fjármagns að gera dómstólum kleift að halda úti þinghám utan starfsstöðva burt séð frá því hver tekur ákvörðun um hvað þar er gert.

Virðulegi forseti. Ég mun tala örstutt. Ég þakka fyrirspyrjanda og hæstv. ráðherra fyrir þessa umræðu. Ég hef fullan skilning í því að í því árferði sem við búum þurfum við að sjálfsögðu að nýta öll tækifæri sem möguleg eru til að spara og hagræða og nota öll tækifæri jafnframt til að breyta til batnaðar. Mér finnst líka að við eigum að reyna að nýta tækifærin þannig en það er náttúrlega nauðsynlegt að við höfum þá bæði fagleg og efnahagsleg rök fyrir því sem við gerum. Auðvitað er það fólk sem starfar við dómstólana úti á landi þeim stöðum afskaplega mikilvægt og sú starfsemi sem fram fer þar, afleidd starfsemi og í raun og veru afleidd störf sem tengjast þessum dómstólum eru hverjum stað sem nýtur þeirrar þjónustu að hafa dómstól, afar mikilvæg. Við þurfum að hugsa svolítið um það hvort við séum ekki örugglega að hagræða, hvort þetta sé örugglega hagræðingaraðferð sem við erum að fara í, 

Hæstv. forseti. Ég tek undir þau sjónarmið sem komu fram hjá síðasta hv. þingmanni um að við breytingar á dómstólaskipaninni verði að hafa í huga bæði hagræðingarrök en líka fagleg rök og ég þykist vita að það sjónarmið verði haft uppi bæði af hálfu dómsmálaráðuneytis og allsherjarnefndar í sambandi við afgreiðslu þess frumvarps sem nú liggur fyrir þinginu. Ég vildi taka fram, af því að ég gat ekki komið inn á það áðan, að í umfjöllun um fjárlagafrumvarp ríkisstjórnarinnar voru bæði meiri og minni hluti allsherjarnefndar sammála um það þó að ágreiningur væri um ýmsa þætti að fara ætti mjög gætilega gagnvart dómstólunum í sambandi við hagræðingu og niðurskurð og gæta þess að þeir væru í stakk búnir að sinna sínu hlutverki. Varðandi breytingarnar sem nú eru fyrirhugaðar verð ég að ítreka spurningu sem ég bar fram áðan til hæstv. dómsmálaráðherra um það hvort ráðuneytið eða ráðherra hefði orðið vör við þann ágreining 

Virðulegi forseti. Ég fer nú að verða búinn með þetta. Ég vil byrja á að fagna þeim orðum, eins og ég skildi hæstv. ráðherra áðan, að það væri hugsanlegt að dómstólaráð hefði ekki það vald að ákveða hvar héraðsdómar væru. Eftir að ég hóf að kynna mér þessi mál núna hef ég töluverðar áhyggjur einmitt af valdi dómstólaráðs og hvernig það apparat hefur einhvern veginn öðlast sjálfstæðan sess í þessu kerfi hjá okkur. Miklir fjármunir fara hreinlega bara í kostnað á því apparati og full þörf á að huga að því og ég veit að það er örugglega gert. Ég held að það sé mjög mikilvægt að því sé haldið til haga sem kom fram áðan, að það er ekki endilega markmiðið að fækka héraðsdómurum eða héraðsdómsstöðum eða hvað við köllum það, ég held að það sé mjög mikilvægt fyrir þau sjónarmið sem eru varðandi möguleika fólks á að sækja þjónustu og nýta sér hana, það vegur býsna þungt. Ég er hins vegar ekki alveg á sömu línu og hæstv. ráðherra með það að ef af þessari þjónustuskerðingu yrði, sem ég tel að verði nú ekki samkvæmt orðum hennar, eigi ekki endilega að bæta það á einhvern hátt því að það kosti ríkisútgjöld með öðrum hætti. Þetta snýr að sjálfsögðu líka, eins og ég sagði, að fólkinu sem þarf að nýta sér þjónustuna og öllum þeim störfum sem í kringum hana eru. Ég vil ítreka það að lokum, því að þetta er að verða búið hjá mér að sinni, að ég held að það sé full ástæða til að endurskoða þann mikla kostnað sem er á umsjón dómstólaráðs og slíku.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspurnina aftur og umræðu sem um hana hafa orðið, því að ég tel að hún hafi stuðlað að því að skýra málið aðeins betur þótt kannski hafi ekki margt nýtt komið fram hér umfram það sem kom fram í 1. umr. frumvarpsins, en það er nauðsynlegt að kveða niður allan misskilning. Tilgangur frumvarpsins sem nú er til meðferðar í allsherjarnefnd, er að mínu mati að minnka kostnað við yfirbyggingu og stofnanauppbyggingu. Ég tel að ef við getum hagrætt þar eigum við að gera það. Ef hægt er að spara laun dómstjóra og bakvaktakostnað eigum við að fara út í það frekar en að spara kostnað við aðra starfsmenn dómstólanna. Ég tel að þar sem er eftir einhverju að slægjast, þótt það sé sársaukafullt, eigum við að gera það á þeim tímum sem við nú lifum með ríkisreksturinn í járnum. Hvað varðar spurningu hv. þm. Birgis Ármannssonar biðst ég afsökunar á að hafa ekki svarað henni í fyrra svari. Ég kom inn á það í fyrsta svari mínu hér við fyrirspurnum í dag að það eru skiptar skoðanir meðal dómara. Það var ekki endilega ljóst þegar frumvarpið var lagt fram á Alþingi en af þessu tilefni sérstaklega hef ég óskað eftir góðu samstarfi og samráði við Dómarafélag Íslands því að ég hef sagt að það var ekki tilgangurinn með frumvarpinu að valda sundrungu meðal dómara.