Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að beina fyrirspurn til staðgengils hæstv. forsrh. út af einu tilteknu atriði og spyrja hvernig á því standi, að þm. fá ekki í hendur áfangaskýrslu starfsskilyrðanefndar sem rn. skipaði. Nefndin sendi frá sér þessa skýrslu, að því er ég best veit, í septembermánuði s. l. Formaður nefndarinnar er Jóhannes Nordal seðlabankastjóri og í henni munu vera þrír menn auk hans. Á fundi í Félagi ísl. iðnrekenda, sem haldinn var 4. des. til þess að ræða um stöðuna og horfur í iðnaðinum, barst þessi skýrsla í tal. Ég hygg að öllum þm. hafi verið boðið til þessa fundar, en við sátum hann aðeins þrír þm. og einn var inni eina klst. eða svo. Þarna var spurt hvað þessu máli liði, hvað þm. hugsuðu sér að gera og af hverju þeir létu ekkert í sér heyra. Menn urðu nokkuð hvumsa þegar við sögðum að við hefðum ekki fengið að sjá þessa áfangaskýrslu. Okkur er ljóst að hún hefur verið send til nokkurra manna, ég veit ekki hversu margra, framámanna í atvinnurekstri, en þó bítur nú höfuðið af skömminni þegar blöðin eru farin að birta kafla úr skýrslunni eins og átti sér stað í einu dagblaðanna fyrir u. þ. b. 10 dögum. Athugasemd mín er sú, að ég tel að það eigi engir fyrr að fá að sjá slík verkefni sem þessi, þó að um áfangaskýrslu sé að ræða, en alþm. og auðvitað ríkisstj. Það er hart undir því að liggja að fá ákúrur fyrir það, að þm. taki ekkert við sér þegar slík gögn liggja fyrir, og geta engu svarað á þeim vettvangi öðru en því, að við sem þm. höfum ekki séð þessa skýrslu. Ég ræddi þetta lauslega við staðgengil forsrh. í morgun og sagði honum að ég óskaði eindregið eftir að fá formlegt svar við þessari fsp. Jafnframt leyfi ég mér að gera, a. m. k. fyrir mína hönd, kröfu um að fá þessa skýrslu í hendur, því að ég tel að sem þm. eigi ég ekkert síður rétt á að fá hana í hendur en ýmsir framámenn í atvinnulífi sem hafa haft hana undir höndum undanfarna mánuði.



Herra forseti. Ég tel að heppilegt væri að taka upp sem meginreglu að senda Alþingi álit stjórnskipaðra nefnda, sem fjalla um hin þýðingarmestu mál, þegar þau liggja fyrir. Engin venja hefur þó skapast um þessi efni. Öðru máli kann að gegna þegar um er að ræða bráðabirgðaálit eða áfangaskýrslu frá nefndum sem oft taka breytingum í endanlegri gerð þegar nefndir hafa lokið störfum. Dreifing slíkra gagna, sem stundum eru vinnuplögg, getur jafnvel í einstökum tilvikum torveldað lokavinnu þeirrar nefndar sem hlut á að máli. Starfsskilyrðanefnd atvinnuveganna, sem skipuð var af forsrh., sendi áfangaskýrslu ásamt bréfi til forsrh. 22. sept. s. l. Bréf þetta er svohljóðandi: „Herra Gunnar Thoroddsen forsrh., Reykjavík. Skýrsla sú, sem yður er send með þessu bréfi, er áfangaskýrsla starfsskilyrðanefndar. Horfur eru á því, að endanlegt álit nefndarinnar liggi fyrir innan skamms. Vegna umræðna um þörf á aðgerðum til jöfnunar á starfsskilyrðum hefur nefndin þó talið rétt að senda yður þá kafla skýrslunnar sem lengst eru komnir í vinnslu. Fjalla þeir um tekjuöflun hins opinbera, opinbera fyrirgreiðslu og lánamál. Virðingarfyllst, f. h. starfsskilyrðanefndar Jóhannes Nordal.“ Í bréfi þessu kemur fram að um áfangaskýrslu er að ræða og horfur eru á að endanlegt álit liggi fyrir innan skamms, jafnframt að þeir kaflar, sem fram koma í skýrslunni, séu lengst komnir í vinnslu. Þetta gefur til kynna að efni skýrslunnar kunni að taka breytingum við endanlega gerð, enda hafa fulltrúar atvinnuveganna í starfsskilyrðanefnd heimild til þess að bera þau efnisatriði, sem fram koma innan nefndarinnar, undir forustumenn sinna atvinnugreina sem trúnaðarmál og taka við athugasemdum af þeirra hálfu. Á þessu stigi hefur því verið litið svo á innan ríkisstj. að um trúnaðarmál sé að ræða. Ég tel mér ekki fært í fjarveru forsrh. að slá því föstu að þessari bráðabirgðaskýrslu verið útbýtt. Ég tek á hinn bóginn undir það, sem fram kemur í máli hv. fyrirspyrjanda, að það er mjög óviðfelldið, ef rétt er, að margir aðilar hafi þessa skýrslu undir höndum. Það mun vera rétt, að kafli úr skýrslunni hafi birst í einu dagblaðanna fyrir nokkru. Þetta atriði og eins ef ýmsir aðilar hafa skýrsluna undir höndum virðist mér benda til þess, að ekki hafi allir haldið trúnað svo sem þeim var falið. Ég mun greina hæstv. forsrh., sem kemur heim á morgun, frá ósk hv. 1. þm. Vestf., og ég mun minnast þessarar umræðu og styðja það að skýrslunni verði dreift þegar nál. liggur fyrir.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. landbrh. fyrir svör hans við þessari fsp. Ég hef í raun og veru ekkert við það að athuga sem hann sagði. Það er eðlilegt að hann vilji láta það biða heimkomu forsrh. hvort eigi að afhenda þm. þessa skýrslu þar sem hann er væntanlegur heim á morgun. En ég vil vekja athygli á því, að það er óeðlilegt að nefnd, sem ríkisstj. skipar, sem er trúnaðarnefnd og vinnur trúnaðarstörf, sendi áfangaskýrslu sína um stöðu allra atvinnuvega til framámanna atvinnuveganna. Það er í mesta lagi að hún geti sent tiltekna kafla, sem snerta viðkomandi atvinnugrein, til þess að fá. umsagnir eða svör við einhverjum fyrirspurnum. Hitt er óþolandi, að ef eitthvert mál er stimplað trúnaðarmál er alveg gefið að það er komið í dagblöð innan ekki langs tíma. Og þegar svo er komið finnst mér réttur þingmanns vera orðinn afar lítill og auvirðilegur, er hann þarf að ganga til ritstjórnarskrifstofu blaða og biðja um að fá að lesa trúnaðarmál sem varðar atvinnulífið í landinu og það sem helst þarf þar að gera. Ég lít svo á að í þingræðislandi, sé réttur þingmanns það mikill, að hann eigi rétt á að fá slík gögn fyrst á eftir ríkisstj. á hverjum tíma. Þetta er ekki bundið við þetta eina mál. Ríkisstjórnin, hver sem hún er, hvort sem það er þessi ríkisstj. eða önnur, verður að huga betur að hvernig samskiptum ríkisstj. er varið við Alþingi. Alþingismenn geta ekki gert sig ánægða með slík vinnubrögð. Þessi áfangaskýrsla er afhent ríkisstj., að mér skilst samkv. upplýsingum hæstv. landbrh., 22. sept. Það eru því liðnir tveir og hálfur mánuður síðan. Allan þennan tíma er hún til umfjöllunar hjá hinum og þessum forustumönnum í atvinnulífinu og farið að birta úr henni kafla í dagblöðunum. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir það að hann sýndi þann skilning, að þessi vinnubrögð eigi ekki að eiga sér stað. Ég vænti þess að hæstv. forsrh. sjái svo um, þó að hér sé um áfangaskýrslu að ræða, að hún verði send alþm. öllum, ekki mér einum heldur öllum þm., því að við eigum fullan rétt á því að fá hana í hendur.



Herra forseti. Það er full ástæða til að þetta mál sé rætt hér utan dagskrár. Ég vil taka hér til máls um það atriði, einkum og sér í lagi af því að ég ætla að sýna þessa skýrslu. Hún er svona, litur svona út. Ég hef fengið skýrsluna í hendur frá aðilum sem eru óviðkomandi þeim sem framleiddu þetta plagg, enda gengur þessi skýrsla manna á meðal hér í bænum og virðast flestir hafa séð hana aðrir en alþm. Ástæðan er auðvitað sú, að skýrslan var send fjölmörgum aðilum til umsagnar, fulltrúum atvinnuveganna, stjórnar samstarfsnefndar um iðnþróun og nokkrum öðrum. Síðan er liðinn talsverður tími og skýrslan hefur verið til umsagnar hjá þessum aðilum. Slíka umsögn er ekki hægt að gefa nema fleiri aðilar en einn hafi skýrstuna undir höndum. En það, sem er dálítið skemmtilegt við þetta mál, er að þetta er eitthvert mesta handarbakamál sem ríkisstj. hefur komið nærri. Ég ætla að lýsa sögunni. Hún er þessi: Hæstv. iðnrh. Hjörleifur Guttormsson kemur á stjórnarfund hjá ríkisstjórn lýðveldisins Íslands hinn 30. mars 1980 og flytur langa og ítarlega tillögu um þetta mál. Í tillögunni er skýrt tekið fram að það eigi að skila skýrslunni fyrir 1. júlí sama ár, - ég endurtek: 1. júlí 1980. Þessi tillaga er samþykkt. Svo líður apríl og maí, júní, júlí, ágúst og kemur september. Hinn 9. sept. þóknast ríkisstj. að skipa nefndina sem átti að skila 1. júlí. Það er hæstv. forsrh. sem skipar nefndina. Síðan líður þetta ár. Um áramótin gefur hæstv. ríkisstj. út boðskap. Í 13. gr. svokallaðra efnahagsaðgerða um s. l. áramót - ég er hérna með Hagtölur mánaðarins - segir svo: „Hraðað verði samanburði á starfsskilyrðum höfuðatvinnuveganna og þau samræmd. Tryggt verði að starfsskilyrði iðnaðar verði ekki lakari en annarra atvinnugreina.“ Hér er beinlínis verið að óska eftir því, að þessu starfi sé hraðað. Svo líður febrúar eftir janúar, mars, apríl og maí. Það er spurst fyrir um þessa skýrslu og þm. er sagt að hún komi í síðasta lagi í júní. Júní kemur, júlí, ágúst og september. Þá skilar nefndin áfangaskýrslu til hæstv. ríkisstj. Og nú er árinu að ljúka og von á nýjum áramóta aðgerðum. Ætli komi ekki önnur klausa þá um að þessu verði hraðað? Það er náttúrlega alger skrípaleikur sem hér á sér stað, einfaldlega vegna þess að hæstv. ríkisstj. er bara ekki fær um að starfa að málum eins og þessum. En eitt hefur gerst sem er ástæða til að taka inn í þetta mál líka. Það er að hæstv. ríkisstj., a. m. k. hæstv. forsrh., skipaði nefnd í framhaldi af þessari nefnd - það er nefnd embættismanna undir stjórn Þórðar Friðjónssonar - til að vinna úr þessari skýrslu frekari tillögur áður en alþm. fá að sjá skýrsluna. Fyrst hæstv. landbrh. ætlar að vera svo góður að tala við hæstv. forsrh. þegar hann kemur heim, þá vill hann kannske bæta við spurningunni, hvort ekki væri ástæða til að gefa hv. Alþingi einhver svör um það, hvað sé að gerast í þessum málum, fyrst búið er að skipa embættismenn í nefnd um þetta efni. Læt ég svo umfjöllun lokið um þessa skýrslu, sem er hér til afnota fyrir þá sem vilja skoða hana, því það er auðvitað ekkert leyndarmál sem í henni er. Kem ég þá að annarri skýrslu sem ég hef hér. Hún heitir Tillögur til fjmrh. um greiðslufrest á aðflutningsgjöldum. Hún er líka gefin út í sept. 1981. Eins og hv. alþm. muna hefur tvívegis á tveimur árum verið flutt af nokkrum þm. frv. um svokallaða tollkrít. Hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh., sem ég sá hér í sal rétt áðan, lýstu því yfir við umr. um tollkrítarmálið, að von væri á frv. um tollkrít, og s. l. vor var sagt að sú nefnd, sem sett var á laggirnar til að vinna að þessu máli, mundi skila s. l. vor. Nefndin hefur unnið mikið og gott starf og skilaði af sér í sept. s. l. Þessu plaggi var dreift til stjórnarþm., en ekki til þeirra sem fluttu málið inn á Alþingi. Síðan hefur ekkert heyrst um þetta mál. Það liggur bara í skýrslu. Það getur vel verið að þetta sé einhver ný aðferð í stjórnsýslunni. Kannske er hún gömul. En óskaplega hlýtur það að vera stórt herbergi sem geymir allar þessar skýrslur ólesnar hjá hæstv. ríkisstj. Ég veit hins vegar að skýrsluhólfið í iðnrn. er stórt og mikið. Þar virðist allt fullt af skýrslum. Þar er heill herskari af fólki til að lesa þessar skýrslur. Og þeir komast ekki yfir annað en að lesa. Engar ákvarðanir eru teknar. En nú virðast fleiri hafa tekið upp þennan hátt. Það eru gefnar út skýrslur, þær sendar örfáum úrvalsgæðingum og látnar liggja. Þingmenn fá ekki að sjá skýrslurnar. Mál, sem liggur á að koma í gegnum þingið, eru geymd í skýrslum. Ég skora á hæstv. ríkisstj. og hæstv. landbrh. að koma þeim skilaboðum til hæstv. ríkisstj., að það fari fram vinna á borð við þá, sem liggur í tillögum til fjmrh., og þá, sem liggur í skýrslum til hæstv. forsrh., til þess að hægt sé að koma góðum og gildum málum í gegnum þingið. Þessi vinnubrögð þurfa að breytast. Ég þakka hv. 1. þm. Vestf. fyrir að taka til máls utan dagskrár um þetta mál. Ég vil jafnframt þakka hæstv. landbrh. fyrir að ætla að koma þessum skilaboðum til hæstv. forsrh. og ríkisstj.



Herra forseti. Það er ánægjulegt að hæstv. landbrh. skuli ætla að gefa hæstv. forsrh. skýrslu um málið þegar hæstv. forsrh. kemur heim. Vænti ég þess þá, að hæstv. landbrh. geri það skriflega svo það verði alveg ljóst að hæstv. forsrh. fái það í hendur ásamt öðrum skýrslum sem hann hefur til umráða. Annars minnir þessi saga mig á það, að fyrir nokkuð mörgum árum var Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins að gera ýmsar nýstárlegar tilraunir. M. a. komst stofnunin að þeirri niðurstöðu, að öndvegisefni til þess að framleiða einingar í milliveggi væru gamlar skýrslur sem hefðu safnast saman hjá ýmsum stjórnsýslustofnunum og lægju þar litt eða ekki lesnar. E. t. v. er það merkasta framlag núv. hæstv. ríkisstj. til iðnaðarmála í landinu að skilja eftir sig slíki skýrslufargan að það gæti enst byggingariðnaðinum, a. m. k. hér í Reykjavík, um allnokkurt áraskeið til þess að framleiða úr því milliveggjaeiningar í innveggi. En það er nú ekki málið heldur hitt, að ég vil mjög taka undir það sem hv. 1. þm. Vestf. sagði, að það gengur að sjálfsögðu ekki að alþm. verði að afla sér upplýsinga um stöðu efnahagsmála í þjóðfélaginu með því að reyna að hafa samband við og leita upplýsinga hjá aðilum utan þingsins og utan ríkisstj. Það hefur oft gerst áður að ríkisstj. hafi látið gera athuganir og rannsóknir á stöðu atvinnuveganna og ýmsum viðkvæmum málum í þjóðarbúskapnum, svo sem vísitölumálum o. fl. Ríkisstj. hefur venjulega talið sér ávinning að því að hafa eitthvert samstarf við Alþingi um slík mál. Hafa ríkisstjórnir þess vegna oft haft þann hátt á að senda þingflokkum slík gögn sem trúnaðarmál, jafnvel á meðan gögnin voru í vinnslu. Ég þekki ekkert dæmi þess, að flokkar Alþingis hafi nokkurn tíma rofið slíkan trúnað gagnvart ríkisstj., jafnvel þótt mál hafi verið miklu viðkvæmari en þau sem hér er verið að fjalla um. Man ég í þessu sambandi t. d. eftir því, að á meðan starf svokallaðrar vísitölunefndar fór fram fengu þingflokkar ýmis gögn um mjög viðkvæm málefni sem trúnaðarmál fyrir atbeina ríkisstjórnar. Enn fremur í þau mörgu skipti sem gerð hefur verið könnun á stöðu einstakra atvinnuvega, t. d. sjávarútvegs, hafa þingflokkum verið gefnar trúnaðarupplýsingar um atriði sem vörðuðu fólk miklu meira en jafnvel sú skýrsla sem hér er um að ræða. Ég man aldrei eftir að þingflokkar hafi rofið trúnað við ríkisstj. í því sambandi. Núv. hæstv. ríkisstj. hefur tekið upp alveg nýja siði. Hún er gjörsamlega hætt að hafa samráð við Alþingi, jafnvel um starfsemi þingsins sjálfs, eins og kom fram í umr. hér í gær. Og það er ekki aðeins að þingmenn þurfi að verða sér úti um þær upplýsingar, sem hv. þm. Friðrik Sophusson flaggaði með hér áðan, hjá einhverjum aðilum úti í bæ, eins og sá þm. hefur væntanlega gert, heldur kom einnig fram í umr. á Alþingi í gær að ráðherrar í ríkisstj. og formenn flokka, sem standa að hæstv. ríkisstj., eru að mæta á fundum ýmissa aðila sem ekkert eiga skylt við stjórn efnahagsmála í landinu, - fundum sem haldnir eru úti í bæ - og eru þar að gefa upplýsingar og láta hafa eftir sér í fréttabréfum fregnir um aðgerðir í efnahagsmálum og stefnu ríkisstj. í efnahagsmálum sem þessir sömu hæstv. ráðherrar fást alls ekki til að ræða við Alþingi og varla við eigin flokka. Kemur mönnum það væntanlega nokkuð spánskt fyrir sjónir þegar t. d. formaður Framsfl., eins og kom fram hér í umr. í gær, mætir á fundi kaupfélagsstjóra, sem koma víðs vegar að af landinu, til þess að greina kaupfélagsstjórum frá því, hvað væntanlegt sé að fiskverð verði hækkað mikið um n. k. áramót, og síðan eru þær upplýsingar prentaðar í fréttabréfi frá Sambandi ísl. samvinnufélaga og m. a. sendar þingmönnum. Þar fá þingflokkarnir og þm. á Alþingi Íslendinga upplýsingar sínar um málefni eins og það hvað fiskverð eigi að hækka mikið núna um áramótin að mati hæstv. sjútvrh., form. Framsfl. Það er ekki verið að ræða þessi mál við aðila að fiskverðsákvörðun, hvorki sjómenn, útvegsmenn né fiskkaupendur. Það er ekki verið að greina frá þessu hér í þinginu. Nei, þessar upplýsingar eru gefnar á fundum með kaupfélagsstjórum á vegum Sambands ísl. samvinnufélaga, síðan gefnar út í Sambandsfréttum og berast Alþingi og hugsanlega öðrum ráðherrum með þeim hætti. Þetta eru auðvitað vinnubrögð sem eru algjörlega forkastanleg og fordæmanleg og fyrir neðan allar hellur að einstakir ráðherrar skuli komast upp með að temja sér. Auðvitað á hæstv. forsrh. að grípa inn í, ef hann ætlar að hafa einhverja stjórn á sínu liði, og beina þeim vinsamlegu tilmælum til samstarfsmanna sinna í ríkisstjórn að þeir sýni aðilum eins og Alþingi Íslendinga og stuðningsmönnum þessarar ríkisstjórnar í þinginu ekki þá óvirðingu að haga sér eins og þessi hæstv. ráðh. hefur gert í þessu tiltekna máli, sem er hneyksli.



Ég vil taka fram að ég hafði ekki hugsað mér að leyfa almennar eldhúsdagsumræður vegna þessarar fsp. og því síður að utandagskrárumræður frá í gær verði endurteknar.



Herra forseti. Ég vil aðeins segja það, að mér þykir þarflaus fyrirgangur í þessum umr. utan dagskrár í fjarveru forsrh. sem vitað er að kemur heim á morgun. Ég vil jafnframt segja það út af sagnfræði hv. þm. Friðriks Sophussonar, að það er engin nýlunda að nefndarstörf taki lengri tíma en ætlað er. Enda þótt vissulega megi reka á eftir nefndum, þá taka þau oft alllangan tíma vegna þess að það þarf að viða að gögnum o. s. frv. eins og menn þekkja. En ef það er svo sem hér er hermt, að þessi áfangaskýrsla sé í höndum mjög margra aðila í landinu og þar á meðal í höndum eins þm. a. m. k., þá mun ég hvetja til þess, að henni verði dreift, þó að ég taki ekki um það ákvörðun hér og nú.



Herra forseti. Þegar ég kvaddi mér hljóðs var hæstv. iðnrh. hér í salnum. Hann hefur kannske skroppið út fyrir landsteinana svo ekki er von að hann sé hér inni enn þá. En ég vil aðeins í þessu samhengi gagnrýna þau almennu vinnubrögð þessarar ríkisstj. að taka frekar á sig ómak heldur en ekki til þess að koma í veg fyrir að þm. gefist kostur á að fylgjast með málum eins og eðlilegt er. Það, sem ég hef hér sérstaklega í huga, er málefni sem bæði Fjórðungssamband Norðlendinga og bæjarstjórnin á Húsavík hafa óskað eftir við þm. Norðurl. e. að þeir fylgdust með, þ. e. hversu athugunum á pappírsverksmiðju miðaði áfram. Á fundi, sem hæstv. iðnrh., sem nú er fjarstaddur og kannske ekki von á honum, boðaði til með þm. að eigin frumkvæði uppi í ráðuneyti, lýsti hann áhuga sínum á þessu máli. Þá spurði ég hann hvort ekki mætti treysta því, að þm. fengju að fylgjast með málinu. Því var að sjálfsögðu lofað. En lítið hefur orðið úr efndum. Hins vegar hefur það oftar en einu sinni borið við, að ég hef lesið í blöðum sitthvað um hugsanlega pappírsverksmiðju við Húsavík. Það hafa einnig verið skrifaðar skýrslur um það mál sem dreift hefur verið. En þrátt fyrir það að ég hafi óskað eftir að þm. stjórnarandstöðunnar í Norðurlandskjördæmi eystra yrðu afhent þessi plögg eins og öðrum, - plögg sem hafa verið gerð opinber með einum eða öðrum hætti, - hefur ekki einu sinni fengist svar um það frá iðnrn., hvort mér væri heimilt að fá þessa skýrslu í hendur eða ekki. Það er náttúrlega, eins og ég sagði við sveitarstjórnarmann á Norðurlandi, algjörlega út í bláinn að vera að óska eftir fundi með þingmönnum ef svo er haldið á framfaramálum byggðarlaganna af ríkisstj. eða trúnaðarmönnum hennar, að þm. séu þeir menn sem allra seinast frétta af því, hvernig málum vindur fram. Vinnubrögð af þessu tagi kunna ekki góðri lukku að stýra. Þar sem hæstv. iðnrh. er nú kominn í salinn vil ég ítreka fsp. mína, hvort breyting verði þar á, hvort við þm. Norðurl. e. megum vænta þess að fá að fylgjast með þróun rannsókna á hugsanlegri pappírsverksmiðju við Húsavík, eins og lofað var af hæstv. iðnrh. á fundi með þm. og sveitarstjórnarmönnum á Norðurlandi, eða á áfram að halda þannig á málinu að okkur sé algjörlega hulið hversu málum vindur fram? Ég þarf ekki að taka það fram, að afgreiðsla fjárlaga er á næstu grösum og mjög þýðingarmikið áður en kemur til 2. umr., ég tala ekki um lokaafgreiðslu fjárlaga, að fyrir liggi skýrt og skilmerkilega, hvernig þau mál standa, vegna erinda sem komið hafa fram um þessi mál. Ég get nefnt fleiri dæmi um slíka erfiðleika. Það er að verða eitthvert mesta umhverfisvandamál þessa lands hvernig á að haga viðskiptum sínum við ríkisstj. Yfirvofandi Blönduvirkjun í Húnavatnssýslum er smámunir hjá því, jafnvel í augum formanns þingflokks Framsfl., svo ekki sé lengra vitnað. Væri óskandi að einhver lausn fyndist á þessu máli og svo kynni að fara í bráð að menn gætu a. m. k. ímyndað sér að það kæmi að einhverju gagni að tala við þingmann sinn.



Herra forseti. Ég treysti mér ekki að fullu til að verða við ósk forseta um að blanda hér ekki saman þeim umr., sem fram fóru í gær, og þeim, sem fara fram nú. Þar sem hv. 3. þm. Vestf. hefur hafið þann leik þykir mér rétt að koma hér við skýringum. Hv. 1. þm. Vestf. og 3. þm. Vestf. vitnuðu báðir í Fréttabréf samvinnumanna og gátu um þá frétt sem þar er og víkur að fiskverði. Sá stóri munur var þó á málflutningi þessara tveggja manna, að annar las upp orðrétt hvað þar stóð og fór rétt með. Það þarf sennilega varla að taka það fram, að það var 1. þm. Vestf. Hinn aftur á móti gjörbreytti merkingu þeirrar greinar sem vitnað var til og fullyrti að þar hefði staðið hvert fiskverð yrði eftir áramót. Það er alrangt . Ég vænti þess, að menn hafi tekið eftir því, hvernig þetta var upp lesið af hv. 1. þm. Vestf. í gær og það þurfi ekki frekari skýringa við.



Herra forseti. Í fjarveru hæstv. forsrh. mun ég hafa framsögu fyrir þessu máli. Það frv., sem hér liggur fyrir, 42. mál, um ráðstafanir vegna ákvörðunar Seðlabanka Íslands um breytingu á gengi íslenskrar krónu hinn 26. ágúst 1981 0. fl., er frv. til staðfestingar á brbl. sem voru gefin út 28. ágúst s. l. Til þess að greiða fyrir erfiðri ákvörðun um fiskverð, sem gilti frá 1. jan. á þessu ári til 31. maí, samþykkti ríkisstj. að beita sér fyrir ráðstöfun til þess að gera frystideild Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins kleift að standa við greiðsluskuldbindingar vegna viðmiðunarverðs 5% yfir markaðsverði. Í þessari samþykkt fólst þó ekki skuldbinding af hálfu ríkissjóðs um að leggja fram óafturkræft framlag í þessum tilgangi. Ríkisstj. ákvað einnig að beita sér fyrir ráðstöfunum til þess að gera frystideild Verðjöfnunarsjóðs kleift að standa við greiðsluskuldbindingar vegna sumar- og haustvertíðar. Til þess að gera Verðjöfnunarsjóði unnt að standa við skuldbindingar sínar voru sett brbl. í tengslum við gengisbreytingu krónunnar 26. ágúst. Í þeim lögum var kveðið svo á að gengismun, 2.286%, skuli draga frá gjaldeyrisskilum vegna framleiðslu sjávarafurða fyrir 1. sept. 1981, sem afgreidd eru á nýju gengi krónunnar. Þessi gengismunur rann svo óskiptur í Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins. Þá var Verðjöfnunarsjóði veitt heimild til lántöku til þess að standa við skuldbindingar sínar, en fjmrh. fyrir hönd ríkissjóðs var veitt samkv. lögunum heimild til að veita slíka ábyrgð fyrir lánum að hámarki 70% af innistæðu sjóðsins. Hinn 15. október ákvað ríkisstj. með vísun til brbl. að innheimta ekki gengismun á framleiðslu frystra fiskafurða nema af hörpudiski og humar. Jafnframt ákvað ríkisstj. að endurgreiða framleiðendum framangreindra fiskafurða það fé sem þá þegar hafði verið innheimt samkv. 1. gr. brbl. Það efni, sem ég hef flutt, felst í fjórum greinum frv. 1. gr. fjallar um gengismuninn, að þeim gengismun, sem varð til við gengisbreytinguna, verði varið til þess að bæta stöðu Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins. Í 2. gr. eru svo ákvæði um það að ef Seðlabankinn ákvæði að endurgreiða gengisuppfærslu á endurkeyptum afurða- og rekstrarlánum vegna breytingar á gengi íslenskrar krónu hinn 26. ágúst 1981, þá skuli 29 millj. kr. þeirrar endurgreiðslu, sem kemur á afurðir sem Verðjöfnunarsjóður fiskiðnaðarins tekur til, renna til freðfiskdeildar sjóðsins, en afgangurinn skiptast hlutfallslega á aðrar hlutaðeigandi deildir sjóðsins. 3. gr. fjallar síðan um ríkisábyrgðina, sem ég gerði grein fyrir áður, og 4. gr. um að ríkisstj. sé heimilt að setja með reglugerð eða á annan hátt nánari fyrirmæli um framkvæmd þessara laga. Á síðustu árum hafa ríkisstjórnir nokkrum. sinnum gripið til hliðstæðra ráðstafana til að rétta hag Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins. Ég legg til að frv. verði vísað til 2. umr og hv. fjh.- og viðskn., en eins og hv. alþm. er kunnugt kemur þetta frv. hér inn í deildina frá Ed.



Herra forseti. Hæstv. ráðh. lagði til að þessu frv. yrði vísað til fjh.- og viðskn. Skal ég því vera stuttorður um það því að ég hef tækifæri innan nefndarinnar til að ræða málið og þá síðar við 2. umr. þessa máls. Hér er verið að fara nokkuð inn á nýjar brautir. Þetta frv. er til staðfestingar á þeim brbl. sem gefin voru út í ágústlok. Það er eitt af fylgifrumvörpum eða málum um bráðabirgðaúrræði hæstv. ríkisstj. í efnahagsmálum sem hafa einkennt störf hennar allt frá þeim tíma að hún tók við. Það er dæmigert um skammtímalækningar sem þessi stjórn hefur látið sér nægja og ætlar sennilega að láta sér nægja á meðan hún tórir. Í Ed. var samþykkt við þetta frv. brtt., sem hæstv. forsrh. flutti og er í sambandi við ráðstöfun gengishagnaðarins. Hún fjallar um ráðstöfun á hluta gengismunar útfluttra sjávarafurða, sem framleiddar voru fyrir ágústlok, og gerir ráð fyrir að ríkisstj. fái um það sjálfdæmi sér til handa, hvort gengismunur á einstökum afurðum sé gerður upptækur eða ekki. Hér er gert ráð fyrir heimild fyrir ríkisstj. eða fjmrh. til að ábyrgjast lán að upphæð 42 millj. kr. til Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins. Það verður ekki séð, vegna þeirra skilmála sem settir eru, að sjóðurinn geti nokkurn tíma endurgreitt þetta lán. Því lendir það á þeim aðila sem tekur ábyrgð á láninu, sem er ríkissjóður, innan tveggja ára. Hér má því segja að sé um hreint uppbótakerfi að ræða. Þau skilyrði, sem eru fyrir ábyrgðinni vita allir menn um á þessari stundu. Þau eru þess eðlis, að þau gera ekki ráð fyrir að sjóðurinn geti endurgreitt lánið, vegna þess að það er skilyrði að 30% verðhækkun verði á þessum tilteknu afurðum á næstu tveimur árum í erlendum gjaldeyri. Það vita allir menn, og hæstv. viðskrh. líka, að er ekki fyrir hendi. Hér er þess vegna um dulbúið ríkisframlag að ræða, millifærsluleið sem er afleiðing af því, að ríkisstj. hefur viðhaldið fölsku gengi íslensku krónunnar þetta ár. Svo þegar menn benda á að gengið hafi verið ranglega skráð, þá fara hæstv. ráðherrar eins og köttur í kringum heitan graut. Hæstv. forsrh. segir: Við höfum ekkert með gengisskráninguna að gera, það er Seðlabankinn. - Þetta er alltaf viðkvæðið hjá honum. Eða þá ef menn benda á þessa röngu gengisskráningu, þá stökkva þeir upp - þá sjaldan þeir geta stokkið, núv. hæstv. ráðherrar - og segja: Þessi eða hinn er að heimta gengislækkun. - Hér er enginn að heimta gengislækkun. Gengisbreyting er afleiðing af verðbólgunni innanlands. Og það liggur ljóst fyrir, að verðbólgan er það mikil innanlands, hún bitnar svo mjög á útflutningsatvinnuvegunum að þeir hafa ekki fengið nógar tekjur fyrir sínar afurðir. Afleiðingin er sú, að vandamálið, verðbólgan, er geymt í fyrirtækjunum í landinu og auk þess stórfyrirtækjum ríkisins. Þar er vandinn geymdur. Hann er leystur með því að veita svona smáskammtalækningu eftir því sem við á hverju sinni. Eigin fjármagn fyrirtækjanna í landinu er að brenna upp alls staðar, bæði í sjávarútvegi og iðnaði. Stórfyrirtæki ríkisins, sem eru í B-hluta fjárlaganna, eru rekin með halla og það eru mýmörg dæmi þess, að erlend lán eru tekin. Þau hafa aldrei verið tekin neitt í námunda við það sem gert hefur verið á þessu ári. Og þau eru ekki tekin til þess að byggja upp ábatasöm fyrirtæki, sem þjóðin sparar gjaldeyri á, heldur eru erlend lán nú tekin til þess að greiða halla tiltekinna fyrirtækja. Það er verið að éta upp það sem þessi fyrirtæki eiga fyrir. Og þetta tala menn um að séu einhver bjargráð sem þessi hæstv. ríkisstj. sé að finna. Þetta er örugglega einhver versta og lélegasta ríkisstj. sem hefur setið á Íslandi, sennilega sú allélegasta sem hefur setið í nokkru vestrænu ríki. Það má kannske finna einhverja hliðstöðu í Suður-Ameríku. En svo óskammfeilin er þessi ríkisstj. að hún neitar því að það sé vandi í þ jóðfélaginu. Hún heldur því alveg statt og stöðugt fram, að verðbólgan sé 40%, af því að þeir samþykktu það á gamlárskvöld í fyrra að verðbólgan yrði frá byrjun til loka árs 40%. Þeir, sem reikna út verðbólguna, mæla hana með ýmsum hætti. En það má líka fela verðbólguna inni í atvinnurekstrinum í auknum halla og inni í rekstri ríkisstofnana eins og gert hefur verið. Þetta vita allir menn. Og þessir menn eru ekki svo skyni skroppnir að þeir viti það ekki. En með þeirri aðferð tekst aldrei að vinna á vandanum, komast fyrir rætur meinsins. Fyrsta skilyrði þess er að segja þjóðinni satt. Og þá frómu ósk á ég til þessar ríkisstj., þó ég beri ekkert traust til hennar, að hún manni sig nú upp í að fara að segja þjóðinni satt. Þá fyrst er hægt að fara að leita og grafa fyrir meinsemdir efnahagslífsins í landinu. En það er kannske ákaflega gróf ósk að fara fram á það við hæstv. ríkisstj. að hún segi þjóðinni satt. Ég sé ekki að þingræðið hefði beðið skaða af þó það hefði beðið einhvern tíma að mynda alvöruríkisstjórn, ekki þessa sem lifir í þykjustunni eins og börn í sandkassaleik. Með þessari ráðstöfun á gengishagnaði er verið að fara inn á nýja braut hvað snertir Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins. Í fyrsta lagi er eytt alveg úr þeirri deild Verðjöfnunarsjóðsins, sem tilheyrir loðnu og loðnuafurðum, með þeim hætti að það er allt greitt úr deildinni, því það hefur legið svo mikið á að greiða úr öllum sjóðum sem hefur verið safnað í og með þeim ágæta árangri að loðnan var yfirkeypt. Verksmiðjurnar höfðu það rúmar hendur að þær yfirkeyptu loðnuna í fyrra. Og nú þarf að taka lán sem ríkissjóður á að borga eftir tvö ár. Þá verður þessi ríkisstj. löngu dauð, þegar á að fara að borga lánið. Þetta er árangurinn af stjórnarstefnunni. Hann er allur með þessum hætti. Það er allt handarbakavinna, sem unnin er, þá sjaldan þeir setjast niður hérlendis og reyna eitthvað að krunka saman. Svo er þverbrotinn tilgangur Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins með þessu. Það er rétt, sem hæstv. viðskrh. sagði, að ríkissjóður hefur áður tekið ábyrgð. Það hefur áður verið gert. Og þess hefur verið krafist, þegar ríkissjóður veitti þá ábyrgð, að Verðjöfnunarsjóður greiddi aftur þá ábyrgð sem félli á ríkissjóð. Það er alveg rétt. Og það er líka rétt, að það var ekki upprunalegt hlutverk Verðjöfnunarsjóðs að ganga til slíkrar ábyrgðar, þar erum við allir sekir meira og minna. En þetta er í fyrsta skipti sem megintilgangur Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins er sniðgenginn með því að færa á milli deilda. Hér er um eignaupptöku að ræða. Hver deild í Verðjöfnunarsjóði fiskiðnaðarins á það fjármagn sem hefur verið tekið af afurðum hennar til þeirrar deildar á hverjum tíma. Það er ekki leyfilegt að færa það til á milli deilda. Það er komið í bakið á þeim sem hafa lagt þetta fjármagn til Verðjöfnunarsjóðsins. Það er þetta sem aldrei verður samkomulag um að afgreiða hér á hv. Alþingi. Það hafa oft verið erfiðleikar í þessum efnum, en aldrei verið gripið til þess ráðs að svíkja hlutverk Verðjöfnunarsjóðs með þeim hætti sem nú er gert. Ég fullyrði að Sjálfstfl. muni ekki standa að því, og ég lýsi furðu minni yfir því, að þeir menn, sem teljast til Sjálfstfl. og eru í ríkisstj., skuli leggja slíkt til. Sjálfstfl. stóð heill og óskiptur ásamt fleiri stjórnmálaflokkum að lagasetningunni um Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins. Þessir menn hafa aldrei gert nokkra athugasemd við þennan megintilgang laganna. Hæstv. forsrh. sat í ríkisstj. 1974–1978. Þá var oft þörf á því að geta fært á milli, t. d. frá saltfiskdeild yfir í frystideild. Það hvarflaði aldrei að mér sem sjútvrh. í 4 ár að fara fram á slíkt. Enginn ráðh. í þeirri ríkisstj. benti á það sem lausn á vandanum. Þar sátu fjórir sjálfstæðismenn og fjórir framsóknarmenn. Það er ekki fyrr en nú að þetta er orðin „patent“-lausn, að stela hreinlega því fjármagni sem hefur verið aflað heiðarlega til þessarar deildar með því að færa það í annan sjóð. Þetta er ekki fallegt. Þetta er ljótur verknaður sem menn eiga eftir að sjá eftir síðar að hafa staðið að að framkvæmda.



Herra forseti. Hv. þm. Matthías Bjarnason ræddi nokkuð almennt um stjórnmálin í sambandi við það mál, sem hér er til umr., og skammaði ríkisstj., eins og hann er vanur, og fann henni flest til foráttu. Það mætti nú segja ýmislegt um stjórnarandstöðuna. Hún hefur haft sitthvað að gera í sumar og haust annað en að standa í eðlilegum landsstjórnarmálum og stjórnarandstöðu á þeim vettvangi. En ég skal ekki fara nánar út í það hér.  Það hefur oft verið um það rætt, sérstaklega í málflutningi stjórnarandstæðinga, að opinber fyrirtæki væru illa á vegi stödd vegna of mikils aðhalds af hálfu ríkisstj. í verðlagsmálum. Hafa alveg sérstaklega verið tekin til fyrirtæki eins og t. d. Hitaveita Reykjavíkur og Landsvirkjun í því sambandi. Ég get ekki stillt mig um að minna á það, að hækkanir, sem hafa verið leyfðar á töxtum Hitaveitu Reykjavíkur á tveimur árum, þessu ári og seinasta ári, nema samtals 135%. Og hækkanir, sem hafa verið leyfðar á töxtum Landsvirkjunar, nema samtals 193% á þessum tveimur árum. Ég hef þess vegna ekki trú á því, að þessi fyrirtæki hafi verið að safna vanda á þessum tveimur árum. Hins vegar veit ég að þau söfnuðu vanda áður, það er kannske sá vandi sem við er að fást. En að t. d. Landsvirkjun, þegar menn eru að leggja áherslu á að standa gegn hækkun verðlags og verðbólgu, hækki taxta sína meira en um 193% samtals á tveimur árum, miðað við þá verðlagsþróun sem á sér stað í landinu, efast ég stórlega um að sé skynsamlegt. Hins vegar eru sum önnur opinber fyrirtæki í vanda, ég skal ekki andmæla því. En það er ekki alveg nýtt. Hv. þm. gerði verðbólguna að umræðuefni. Það hefur farið fram lauslegur framreikningur á stöðunni í þeim málum. Þjóðhagsstofnun hefur gert slíkan framreikning og samkv. honum er gert ráð fyrir að verðbólgan frá upphafi til loka ársins verði um 42% og verðbólgustigið í lok ársins milli 45 og 50%. Ég skal ekkert um það fullyrða, hvort þetta reynist rétt þegar upp er staðið, það leiðir auðvitað tíminn í ljós. En ég geri ráð fyrir að þeir menn, sem þetta unnu, hafi gert það eftir bestu samvisku. Hins vegar er rétt að taka það fram, að það er ekki auðvelt verk fyrir þessar stofnanir, sem standa í því að áætla t. d. verðbólguna, að gera það rétt, eins og þróunin hefur verið hjá okkur mörg undanfarin ár. Það er miklu auðveldara að gagnrýna þá eftir á vegna þess að spár þeirra hafi ekki staðist, vegna þess að það er ákaflega erfitt að spá um þetta. En það, sem ég vildi aðallega minnast á í þessum orðum, er að það er sagt að farið sé inn á nýja braut með þessu frv. Ég er ekki sammála því, vegna þess að ég álit að þegar hv. þm. Matthías Bjarnason var sjútvrh. hafi hann einmitt tekið þátt í því - ég studdi það og margir fleiri þm. að sjálfsögðu og ráðh. á þeim tíma, - tekið þátt í því að gera upptækan gengismun og flytja sérstaklega yfir til frystideildar og mjöldeildar. Þetta var gert vorið 1978. Þá var stofnaður gengismunarreikningur vegna gengisbreytingarinnar sem gerð var í febr. 1978. Þá hafði Verðjöfnunarsjóður fiskiðnaðarins stofnað til skuldar við ríkissjóð, sem var þá að upphæð rúmar 173 millj. gkr. og skiptist þannig, að vegna freðfisks voru 83 millj. og vegna loðnumjöls um 90 millj. Um ráðstöfun gengishagnaðarins sagði m. a. í 5. mgr. 2. gr. laga nr. 2 frá 1978 orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Enn fremur skal endurgreiða ríkissjóði það sem hann hefur vegna framleiðslu ársins 1976 greitt til Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins til þess að gera honum mögulegt að standa við greiðslu bóta í samræmi við viðmiðunarverð.“ Við endanlegt uppgjör á umræddum gengishagnaði 10. nóv 1978 var skuld Verðjöfnunarsjóðs við ríkissjóð greidd auk vaxta að upphæð 53 millj. gkr. eða samtals rúmar 226 millj. gkr. Og eins og lögin kváðu á um var skuld þessi greidd af óskiptu. Það er ástæða til að undirstrika það. Allar gengismunarskyldar afurðir áttu að bera þetta í réttu hlutfalli við innstreymi gengismunarfjárins. Þess vegna er ég ekki sammála hv. þm. um að hér sé farið inn á nýja braut, heldur eru farnar svipaðar leiðir og stundum hefur verið gert áður þegar gerðar hafa verið skammtímaráðstafanir til að leysa vanda af þessu tagi. Ég er sammála hv. þm. um að það á að reyna að forðast millifærslur eins og unnt er. En stundum getur verið óhjákvæmilegt að beita þeim í smáum stíl, eins og hér er gert og eins og gert var 1978. En aðalreglan álít ég að eigi að vera sú, að það eigi yfirleitt ekki að beita miklum millifærslum, vegna þess að það skapar ævinlega vissan vanda. Það leysir kannske í bili vanda, en þá venjulega þannig að menn skapa nýtt vandamál. En höfuðatriðið er þetta, að hér er ekki farið inn á nýjar brautir, heldur eru hér þræddar brautir sem hafa verið farnar áður, m. a. af hv. þm. Matthíasi Bjarnasyni þegar hann var sjútvrh.



Herra forseti. Það, sem kemur mér til að takaþátt í þessum umr., eru þau orð ráðh., að hér sé rætt um ráðstöfun gengishagnaðar. Ég skil ekki hvað ráðh. meinar með því, að hér sé um gengishagnað að ræða. Frv. þetta til l., sem er á þskj. 42,42. mál, fjallar um ráðstafanir vegna ákvörðunar Seðlabanka Íslands um breytingu á gengi íslensku krónunnar hinn 26. ágúst 1981. Það, sem ég vil undirstrika - ég hef gert það áður úr þessum ræðustól, þá að sjálfsögðu ekki í sambandi við umr. um þetta sérstaka frv. - er að þeir, sem framleiða og flytja út afurðir sem eru undirstaða að velferð og velmegun þjóðarinnar, fá ekki greitt út á sama gengi og aðrir þeir sem fá greiðslu í erlendum gjaldeyri. Það er alveg sama hvaða þjónustugrein er tekin til samanburðar, hvort það eru innflytjendur sem fá greitt fyrir þjónustu sína, aðilar sem fá umboðslaun eða annað, allir þessir aðilar fá greitt út úr bönkunum á daggengi og ekkert dregið frá. En þegar kemur að undirstöðuatvinnuvegum þjóðarinnar er dregið frá daggenginu og mismunurinn settur í þá sjóði sem Seðlabankinn gerir tillögu um, í þessu tilfelli Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins. Þetta þýðir að sú prósenta, sem hér um getur og greinir frá eðlilegum greiðslum fyrir gjaldeyrisskil undirstöðuatvinnuvega þjóðarinnar, er ekki fyrir hendi þegar tilkostnaður allur hækkar. Það vantar a. m. k. það sem dregið er frá Verðjöfnunarsjóði til þess að reksturinn á undirstöðuatvinnuvegum þjóðarinnar standi í stað, t. d. um orkukaup o. fl. Af hverju er þetta gert? Ég vil vekja athygli á því að með þessum vinnubrögðum er Seðlabanki Íslands með samþykki ríkisstjórnar Íslands að skapa þörf fyrir nýja gengislækkun, vegna þess að það vantar upp á kostnaðarhliðina hjá fyrirtækjunum af þessum ástæðum. Og þetta er því furðulegra þegar þess er gætt, að við það að tilkostnaðurinn eykst, annaðhvort inniendis eða erlendis, þá skal ríkið alltaf halda sinni prósentuálagningu á allt saman og þar með auka tilkostnað við rekstur og fleira sem þar kemur inn í. Ég vil aðeins benda á þetta atriði. Ég tel að með þessum lögum og með þessum aðgerðum Seðlabankans komi fram slík hugsanavilla í rekstri á þjóðfélaginu að furðu sætir. Aðgerðirnar nær kalla á aðrar keðjuverkandi neikvæðar aðgerðir.



Herra forseti. Hæstv. viðskrh. fjallaði um það mál, sem hér liggur fyrir, og vildi svo halda því fram, að hér væri um hliðstæðar aðgerðir að ræða og gerðar hefðu verið t. d. 1978 og fyrr. Þetta er alger misskilningur hjá hæstv. ráðh. Ráðstöfun gengishagnaðar á þessum árum - því að gengi íslensku krónunnar hefur oft verið breytt vegna verðbólgunnar, - ráðstöfun gengishagnaðar var með allt öðrum hætti þá en nú, eins og hann veit mætavel. Þá var tekin - og löngu áður - sú stefna í fyrsta lagi að bæta þeim, sem yrðu fyrir stórfelldum hækkunum vegna gengisbreytinga á hverjum tíma, t. d. eigendum þeirra fiskiskipa sem skulduðu í erlendum gjaldeyri, lán þeirra hækkuðu við gengisbreytingu þá eins og þau gera nú - þeir fengu hluta gengishagnaðarins til lækkunar á erlendum lánum þannig að þeir yrðu ekki fyrir jafnþungum búsifjum af völdum gengisbreytingar. Nú er þetta ekki gert. Sömuleiðis var sjómönnum ekki heldur gleymt á þeim árum. Þeir fengu ákveðin framlög til lífeyrissjóðs, orlofshúsa o. fl. Það var m. ö. o. viðurkennt þá, að þeir, sem höfðu aflað þessarar útflutningsvöru sem gengishagnaður var á, ættu að fá hlutdeild í þeim hagnaði. Um það mátti þá deila og má enn, hvort þessi skipting hafi verið réttmæt í alla staði. En þá var ekki farið að kalla það félagsmálapakka, þegar sjómenn fengu þetta í sinn hlut, heldur var þetta bara kallað því nafni sem því var ætlað í lögum. Og þetta fengu sjómenn, þetta fengu útgerðarmenn. Það var ekkert verið að mismuna mönnum í þessum efnum. Þetta gekk jafnt yfir öll erlend lán allra skipa og var reiknað út af Fiskveiðasjóði og enginn ágreiningur um. Nú er alveg gengið fram hjá þessu. En það má líka bæta því við, að nú eru afurðalánin í erlendri mynt. Því er kannske ekki hægt að gagnrýna ráðstöfun þessa gengishagnaðar, að það sé ekkert tillit tekið til hækkunar á erlendum lánum vegna kaupa og smíði fiskiskipa eða til sjómanna. Því ætla ég að láta þá gagnrýni liggja á milli hluta. En væru þessi lán í innlendri mynt, þá mundi ég gagnrýna harðlega þessa heildarráðstöfun. En þegar við litum á Verðjöfnunarsjóðinn einan, þá er það hörmulegt sem þar hefur skeð og er auðvitað dæmigert hvernig ráðstafanir hafa verið gerðar, ekki eingöngu síðan þessi stjórn kom, heldur s. l. þrjú ár, varðandi Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins. Það er hreinlega markvisst að því stefnt að gera þann sjóð gjaldþrota. Á s. l. þremur árum hafa verið greiddar inn í sjóðinn aðeins 17.3 millj. kr. en út úr honum 239 millj. kr. Það þætti ekki góður bankarekstur það. Og þessi þróun á sér stað á sama tíma og verið hefur mjög hagstætt árferði og hagstætt verð á sölu fjölmargra sjávarafurða, m. a. saltfisks og skreiðar. Þrátt fyrir einhver hagstæðustu ytri skilyrði sem hafa verið til saltfisksverkunar og á saltfisksmörkuðum hefur saltfisksframleiðslan ekki verið látin borga neitt á þessu ári í Verðjöfnunarsjóð. Þetta er nú ráðslag í lagi. Ég sagði frá því í áðan og ætla ekki að endurtaka það, hvernig var farið með loðnuafurðirnar. Það var borgað út úr sjóðnum í fyrra. Það er lítið gagn að því að hafa ríkisstjórnir sem stefna að því að mynda sjóði til þess að eyða þegar áföll verða, ef svo koma svona sandkassakrakkar til þess að stjórna og eyða öllu og sóa. Það er eins og það megi ekki vera nokkurs staðar króna til, svo að það sé ekki tekið og því sé eytt og sóað. Og svo hrökklast þeir frá og aðrir koma sem byrja að safna á nýjan leik og rétta við. Þetta er sannleikur málsins, hæstv. viðskrh. Ég er ekki að kenna hæstv. viðskrh. um þetta einum, en óneitanlega á hann þó nokkra sök. Það er ekkert gaman að vera í slæmum félagsskap, jafnvel þó að það séu góðir drengir og bestu börn upprunalega sem lenda þar. Og þetta er sannleikur málsins. Ég skal, hæstv. viðskrh., fjalla um Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins við 2. umr. þessa máls. Ég skal sýna ríkisstj. fyllstu sanngirni í því sem eru vandræði sem hún fær kannske ekki að öllu leyti við ráðið. En við vitum að ástæðan fyrir vandræðum freðfiskdeildarinnar er röng gengisskráning. Það er ekki hægt með jafnmikilvæga atvinnugrein, mikilvægustu atvinnugrein landsmanna, frystinguna, að halda áfram á þessari sömu braut. Við skulum ekki bera þetta saman við það sem gerðist fyrri hluta árs 1974, þegar varð verðfall á okkar mörkuðum í aðalviðskiptalandi okkar með freðfisk, Bandaríkjunum. Það verðfall hélt áfram út það ár allt, allt árið 1975 og fór ekki að rétta við fyrr en á fyrsta fjórðungi ársins 1976. Það var töluvert annað að standa þá frammi fyrir því að rétta við freðfiskdeildina. Því miður tókst okkur það aldrei á árunum 1974–1978. Þetta er höfuðástæðan fyrir því. En aðrar deildir Verðjöfnunarsjóðsins réttu úr kútnum á þessu tímabili vegna þess að þar var ólíkt hagstæðari rekstrarstaða. Allt þetta gerðist þrátt fyrir tíðar gengisbreytingar. Þá voru ekki gengisbreytingar eingöngu af völdum heimatilbúinnar verðbólgu, heldur einnig vegna verðlækkana og áhrifa í okkar viðskiptalöndum. Við vitum það og þurfum ekkert að vera að pexa um það, að bölvaldur alls þess, sem er að gerast í okkar þjóðfélagi er, að hér er margfalt meiri verðbólga en í okkar viðskiptalöndum. Ef við höldum áfram á þeirri sömu braut er engin önnur lausn á þeim vanda, ef ekki er ráðist á verðbólguna, en að skrá gengi krónunnar rétt hverju sinni. Höfuðvandinn er að vinna bug á verðbólgunni þannig að hún verði ekki meiri hér en í okkar viðskiptalöndum. Þá verður okkar gjaldmiðill traustur, þegar við höfum náð því marki, en fyrr ekki. Við náum því marki ekki með því að reka höfuðið niður í sandinn og segja að þetta sé með allt öðrum hætti en það er. Það getur enginn læknir læknað meinsemd í nokkrum manni, ef hann segir sjálfum sér að viðkomandi sjúklingur sé ekkert lasinn, hann sé alheilbrigður, eins og núv. ríkisstj. segir í sambandi við hið sjúka íslenska efnahagslíf.



Herra forseti. Ég held að það fari ekki á milli mála eftir ræðu hv. síðasta ræðumanns, 1. þm. Vestf., að með þessu frv. er farið inn á nýjar brautir og í raun og veru verið að ganga af Verðjöfnunarsjóði fiskiðnaðarins dauðum og ómerkum, svo fjarri hlutverki hans sem efnishlið þessa frv. er til þess fallin að gegna. Ég kveð mér því aðallega hljóðs til þess að vekja athygli á tveim atriðum í málflutningi hæstv. viðskrh. þegar hann var að bera blak af sér og hæstv. sjútvrh., að þeir gerðu sér þrátt fyrir allt grein fyrir því, að það væri ekki allt í lagi, þeir hefðu báðir látið í ljós áhyggjur út af rekstrargrundvelli atvinnuveganna og vaxandi erlendri skuldasöfnun. En þá kemur manni í hug það sem sagt hefur verið: Það góða sem ég vil, það geri ég ekki, en það illa sem ég vil ekki, það geri ég, vegna þess að þessi hæstv. ráðh. ásamt með hæstv ríkisstj. í heild hafa stefnt rekstrargrundvelli atvinnuveganna í voða. Hæstv. ríkisstj. hefur beinlínis staðið að erlendum lántökum í vaxandi mæli til lausnar aðsteðjandi vandamálum til að fleyta sér viku, mánuð eða misseri í senn fram á tímans leið án þess að horfast í augu við vandann í raun og veru. Hvað veldur því, að atvinnuvegirnir berjast í bökkum og atvinnugreinar flestar eru reknar með tapi? Hvað er það annað en stefna ríkisstj. í gengismálum, í skattamálum, í verðbólgumálum og í verðlagsmálum? Ríkisstj. hefur ekkert aðhafst, sem í raun og veru hefur varanleg áhrif í baráttunni gegn verðbólgunni, enda sjáum við það nú þegar spáð er vaxandi verðbólgu. Þessi vandamál atvinnuveganna eru m. a. leyst með því að benda atvinnufyrirtækjum á erlend lán. Og svo slær hæstv. viðskrh. sér á brjóst og segist vera á móti vaxandi erlendri skuldasöfnun. Hæstv. viðskrh. taldi það afskaplega vel af sér vikið hjá hæstv. ríkisstj. að hafa hækkað taxta Hitaveitu Reykjavíkur og Landsvirkjunar, Hitaveitunnar um 135% og Landsvirkjunar um 193%, s. l. tvö ár. Ég skal ekkert draga í efa að þær tölur sem hæstv. ráðh. vitnaði til, séu réttar. En ég vek athygli hans á því, að ef við gerum ráð fyrir 60% verðbólgu hvort árið, þá sé ég ekki betur en það þurfi 156% hækkun taxta eingöngu til þess að halda í við verðbólguna og kostnaðarhækkunina innanlands. Þessar taxtahækkanir eru afleiðing af verðbólgustefnu núv. ríkisstj. en ekki orsök. Það verður að segjast eins og er, að það er auðvitað orsök verðbólgu þegar þessum fyrirtækjum er bent á að taka erlent lán og auka þannig þensluna innanlands í stað þess að fá hækkun á taxta sína. Það er verðbólgumyndandi og til lengdar auðvitað til þess fallið, að þjónustugjöld þessara fyrirtækja verða hærri en ella, þegar þeim er bent á að taka erlend lán, ekki eingöngu vegna framkvæmda heldur og vegna rekstrargjalda, eins og er í tilviki Landsvirkjunarinnar. En það er líka mála sannast, að með þjónustufyrirtæki eins og Hitaveitu Reykjavíkur, þar sem fjárfestingarþörfin er jöfn og mikil frá ári til árs án þess að stór stökk verði í tekjuöflun fyrirtækisins, þá er gersamlega þýðingarlaust að vísa slíkum fyrirtækjum á erlend lán, vegna þess að afborgunarbyrðin og vaxtabyrðin vex svo hröðum skrefum að gjaldgeta fyrirtækisins verður fljótt engin og þá þarf að hækka taxtana enn meir en verðbólgustigi nemur. En hæstv. ríkisstj. hugsar ekki lengra en næstu daga fram í tímann og ætlar sér að fleyta sér þannig fram yfir hjallana og skerin sem fyrir stafni eru. Það er auðvitað alveg ljóst, einmitt vegna þess sem hæstv. viðskrh. sagði þar sem hann tilgreindi hækkanir á töxtum þessara fyrirtækja, að svokölluð niðurtalningarstefna Framsóknar hefur beðið algert skipbrot. Og þegar við erum að skilgreina orsök vaxandi erlendrar skuldasöfnunar, þá er hún ekki eingöngu fólgin í hallarekstri atvinnufyrirtækja. Hún er ekki eingöngu fólgin í erlendum lántökum opinberra fyrirtækja bæja og ríkis, eins og Landsvirkjunar og Hitaveitu Reykjavíkur, heldur er hún líka fólgin í vaxandi erlendri skuldasöfnun og lántökum ríkissjóðs sjálfs eða fyrirtækja sem beint eru rekin á vegum ríkisins. Það er alkunna og hefur oft verið á það bent, hvernig núv. hæstv. ríkisstj. stendur að gerð fjárlaga og lánsfjár- og fjárfestingaráætlunar. Það er þannig að þeim málum staðið, að sífellt er fleiri og fleiri útgjaldaliðum vikið út af fjárlögum og tekin lán til þess að standa undir fjárfestingu og jafnvel rekstrarkostnaði. Það er alkunna að mörkuðum tekjustofnum er, í stað þess að verja þeim til þeirra þarfa sem þeir eru ætlaðir til, varið til almennra rekstrarútgjalda. Allt þetta leiðir af sér vaxandi erlenda skuldasöfnun. Svo kemur hæstv. viðskrh. og segist hafa áhyggjur af vaxandi erlendri skuldasöfnun. Ég vildi, herra forseti, vekja athygli á glámskyggni hæstv. viðskrh. og hinni uggvænlegu stefnu núv. ríkisstj. sem felst í því að veikja atvinnugrundvöll landsmanna og gera landsmenn almennt háða erlendum lántökum í mesta góðæri sem við Íslendingar höfum í raun notið.



Herra forseti. Þessi umr. hefur breyst nokkuð eins og oft vill verða og ekkert er í sjálfu sér óeðlilegt. Ég vil fara nokkrum orðum um erlendu lánin í tilefni af ræðu hv. 1. þm. Reykv. og gera grein fyrir því., hvers vegna erlend lán hafa vaxið á undanförnum árum. Það er ekkert nýtt að þau hafi vaxið, en þau hafa vaxið meira núna en áður um sinn og eru ýmsar ástæður sem valda því fyrst og fremst. Ég vil nefna eina ástæðu sem er okkur gersamlega óviðráðanleg. Það er hækkun vaxta á erlendum lánamörkuðum. Vextir hækkuðu upp undir 20%, þegar þeir voru hæstir í Bandaríkjunum, en geysimikið af okkar erlendu lánum er í dollurum eins og kunnugt er. Þetta hefur valdið því, að greiðslubyrði okkar vegna erlendra lána hefur auðvitað farið verulega vaxandi og það hefur áhrif á okkar stöðu. Í öðru lagi er þess að geta, að lögð hefur verið mikil áhersla á framkvæmdir í orkumálum og menn hafa að sjálfsögðu stofnað til innlendra skulda vitandi vits vegna þeirra framkvæmda. Það hefur orðið mikill árangur, sem kemur þó til með að skila sér enn þá betur þegar til lengri tíma er litið, eins og t. d. í sambandi við upphitun húsa. Þegar upphitunarstyrkur var tekinn upp fyrst vegna olíuhitunar 1974 voru styrkir samtals 95 þús. Nú eru þeir komnir niður í 25 þús. og verða eftir örskamman tíma komnir niður fyrir 20 þús. Þetta stafar af því, að það hefur verið hraðað gífurlega mikið framkvæmdum m. a. í uppbyggingu og stækkun á hitaveitum. Auðvitað hefur þetta kostað gífurlega mikið fé og það hefur auðvitað aukið á erlendar skuldir í stórum stíl. Þetta hafa menn gert með opin augun. Menn hafa talið skynsamlegt, enda þótt erlendar skuldir ykjust um sinn vegna þessara stórframkvæmda, að ráðast í þær með tilliti til þess, að það mundi skila sér þegar til lengri tíma er litið. Við höfum lent í erfiðleikum sem hafa haft áhrif á stöðu okkar í gjaldeyrismálum og erlendri skuldastöðu, þar sem eru okkar stórkostlegu erfiðleikar í samgöngumálum við útlönd, hallareksturinn í sambandi við samgöngur við útlönd, sem er gífurlegur eins og kunnugt er. Það hefur þurft að grípa til alveg sérstakra ráðstafana til að bjarga þar við málum og sjá menn þó ekki fram úr því enn þá, hvort því verði bjargað til fulls, en við skulum vona það. Það kostar náttúrlega mikið fé að halda uppi framkvæmdum og greiða stofnkostnað af Kröfluframkvæmdum. Það kostar mikið fé. Fyrst var þetta greitt úr ríkissjóði, t. d. árið 1979 voru greiddir beint úr ríkissjóði, að því er mig minnir, 2 milljarðar gkr. til þess að greiða fjármagnskostnað við Kröflu. Frá þeim tíma hefur þetta verið tekið að láni vegna þess að virkjunin hefur ekki skilað arði. Þetta eru orðnar býsna miklar fjárhæðir og þetta hefur áhrif í þessum málum einnig. Síðan eru framlög til framkvæmda eins og t. d. til Járnblendiverksmiðjunnar, sem hafa verið veruleg. Ég nefni þetta af handahófi án þess að fara að gera allsherjar úttekt á þessum málum. Það eru margar ástæður fyrir þessu sem eru fullkomlega réttlætanlegar, og verður ekki hægt að gagnrýna ríkisstj. fyrir það. Varðandi erlend eyðslulán, þá hefur nú ekki verið mikið um þau svo að mér sé kunnugt um. Eitthvað hefur það stundum verið áður, en ekki mikið. Langsamlega mest hefur farið til orkuframkvæmda, til framlaga ríkisins til þess að greiða fjármagnskostnað við Kröflu, til þess að greiða hækkaða vexti, og síðan hafa komið til erfiðleikar í fluginu við útlönd, svo að dæmi séu nefnd. Viðskiptajöfnuðurinn hjá okkur stendur mjög sómasamlega, vil ég segja. Hann var neikvæður í fyrra um líklega 2.4% af þjóðartekjum, en ég held að óhætt sé að fullyrða að hann verði hagstæðari á þessu ári en hann var í fyrra. Ég skal engu spá um það, hver hann verður endanlega, það kemur í ljós við áramót. En ég held að það séu allar horfur á að hann batni miðað við fyrra ár, ef miðað er við birgðastöðu, og það er miklu betri staða en hægt er að segja um mörg okkar nágranna- og viðskiptalönd sem eiga í miklum erfiðleikum vegna stórkostlegs halla á viðskiptum við útlönd. Ég vil hins vegar ekki á neinn hátt draga úr því, að það er vandi í efnahagsmálum. Það er mikill vandi í efnahagsmálum hjá þjóð sem býr við 40–50% verðbólgu. Það er engin spurning og ég skal ekki draga neitt úr því að neinu leyti. Og sá vandi fer vaxandi eftir því sem verðbólgan verður lengur svona mikil, m. a. vegna þess að þjóðin sparar ekki nægilega mikið í svona mikilli verðbólgu og það hefur þau áhrif, að menn verða að leita út fyrir landssteinana til þess að taka erlend lán í bráðnauðsynlegar framkvæmdir í stað þess að nota innlendan sparnað. Ég skal ekkert draga úr þeim erfiðleikum. Það er engin ástæða til þess og væri rangt, vegna þess að auðvitað verður þjóðin að vita um og gera sér grein fyrir þeim erfiðleikum sem hún stendur í og fram undan eru til þess að menn taki þátt í því að gera nauðsynlegar ráðstafanir til að leysa þann vanda. Varðandi þetta sérstaka mál, sem hér er um að ræða, erum við algjörlega ósammála. Ég er þeirrar skoðunar, að hér sé verið að fara svipaða leið og farin var af ríkisstj. hv. 1. þm. Reykv. vorið 1978. Þá var gengishagnaður eða gengismunur gerður upptækur með lögum. Það höfðu stofnast skuldir í freðfiskdeild og loðnudeild Verðjöfnunarsjóðs og gengishagnaðinum var ráðstafað að óskiptu til að greiða upp þessar skuldir. Það var um að ræða tilfærslu frá öðrum greinum til freðfisksins og loðnuvinnslunnar á þeim tíma. Hér er að mínu mati um að ræða mjög hliðstæða stefnu og þá var gripið til. Í báðum tilfellum var um að ræða skammtímaráðstafanir. Það má sjálfsagt deila um það, hvort skynsamlegt sé að leysa mál með þessum hætti um sinn. Menn hafa gripið til þess, en ég get ekki fallist á að hér sé um að ræða nýlundu í þessum efnum, heldur fari menn hér troðnar slóðir.



Herra forseti. Það er sérstakt gleðiefni, þó að ekki séu nema tveir hæstv. ráðh. hér við umr., að það er þó einn af hæstv ráðh. Alþb. mættur hér. Eru það sjaldséðir gestir á þessum stað. Hæstv. viðskrh. taldi sig þurfa að gera það að sérstöku umræðuefni, að hann ásamt hæstv. sjútvrh. gerðu sér fullkomlega grein fyrir að ekki væri allt í lagi í þjóðfélaginu, gerðu sér fullkomlega grein fyrir því, að um rekstrarvanda atvinnuveganna væri að ræða og sérstaka og aukna skuldasöfnun við útlönd. Þetta hljóta menn að verða að skilja sem svo, að hinir átta hæstv. ráðh., sem í ríkisstj. eru, geri sér ekki grein fyrir þessu. Ella væri ekki ástæða til þess fyrir hæstv. viðskrh. að taka sérstaklega fram að hann og hæstv. sjútvrh. gerðu sér fullkomlega grein fyrir þessu. En hvort sem þessir hæstv. tveir ráðh. hafa gert sér grein fyrir þessu eða ekki, þá hafa þeir þó látið draga sig með í því stjórnarfari sem staðið hefur verið að undir forustu núv. hæstv. ríkisstj. Við vitum að það eru til ráðh. í hæstv. ríkisstj. sem telja að ekkert sé að og halda því fram, þ. á m. hæstv. félmrh. sem hér situr inni. Það væri annars gott að fá að heyra frá hæstv. félmrh. hvernig hann telur ástand atvinnuveganna í landinu vera. Það er sérstök ástæða til að vekja athygli á þessu og þá spurningunni um það, hvort hér sé fyrirboði þess, að einhver brestur sé að koma í stjórnarsamstarfið, hvort hæstv. ráðh. Framsfl. séu orðnir eitthvað órólegir í því samstarfi, hvort hæstv. viðskrh. sé hér að boða einhver stórtíðindi í sambandi við stjórnarfar í landinu. Ekki kæmi mér á óvart þó að óróleika væri farið að gæta hjá sumum hverjum hæstv. ráðh. í þessari ríkisstj. Ég tek ummæli hæstv. viðskrh., sem hann viðhafði hér áðan í þeim dúr sem hér hefur verið lýst, sem merki þess að menn séu ekki alls kostar ánægðir í samstarfinu. Það frv., sem hér er um að ræða, er enn ein bráðabirgðaráðstöfunin sem verið er að gera. Og það er augljóst mál, að það virðist vera stefna núv. hæstv. ríkisstj. að lifa á þeim sjóðum sem til eru í landinu meðan hægt er að lifa á þeim. Spurningin er hversu lengi er hægt að lifa á þeim sjóðum sem búið er að safna upp á undangengnum árum, hversu lengi er hægt að lifa á þeim án þess að allt bresti. Hæstv. viðskrh. og hv. þm. Matthías Bjarnason virðist greina á um það, hvort hér sé verið að fara inn á nýjar leiðir að því er varðar Verðjöfnunarsjóðinn. Ég ætla ekki að blanda mér í þær deilur þeirra. Það varðar mig engu hvort þetta hefur verið gert áður eða ekki, ef hér er um ranga aðgerð að ræða, og það tel ég vera. Hér er beinlínis gengið þvert á það sem verið hefur eðli og tilgangur Verðjöfnunarsjóðsins til þessa. Og þá skiptir engu hvort hv. þm. Matthías Bjarnason sem ráðh. eða einhver annar hefur gert slíkt áður. Sé það rangt, þá á ekki að gera það. Það er því haldlítil rök hjá hæstv. viðskrh. að einhver annar hafi gert þetta áður. Þetta frv. skiptist í meginatriðum í tvo liði. Það er annars vegar um tilfærslu innan Verðjöfnunarsjóðs, sem ekki á að gera, og í öðru lagi um lántöku - og það er þó sérkafli í málinu - lántöku til hækkunar fiskverðs, ávísun á framtíðina til skattborgaranna. Það mun vera rétt að áður hefur það gerst að ríkissjóður ábyrgðist slíkar lántökur, en ekki í þeim tilfellum að fyrirsjáanlegt hafi verið að Verðjöfnunarsjóður mundi ekki greiða lánið. Það er yfirlýst af aðilum og ljóst að þessi lántaka kemur til með að verða greidd af ríkissjóði algjörlega, og það er nýtt í málinu. Það má segja að hér sé verið að ávísa á fiskverð í framtíðinni, því að auðvitað hlýtur það að þýða skerðingu á tekjum sjómanna, þó að það sé greitt í skattaformi með öðru en því að fiskverðið lækki. Þetta er enn ein sönnun þess, að hæstv. ríkisstj. stjórnar með bráðabirgðaráðstöfunum frá degi til dags, situr meðan sætt er og ætlar sér greinilega að halda því áfram og lifa á og tæma alla þá sjóði sem til eru og ætlast til þess að það dugi út kjörtímabilið.  Það er augljóst mál og meira en það, að það er svo um hnúta búið og haldið um stjórnvölinn af hæstv. ríkisstj., að það er engu líkara en hún stefni að því að gera upptækar eignir borgaranna í þeim sjóðum sem þeir hafa lagt til. Það verður ekki annað séð á þeim fyrirætlunum sem nú eru uppi t. d. varðandi lífeyrissjóðina. Þar er það ríkissjóður sem gengur á undan og hirðir alla þá fjármuni, sem þar eru til ráðstöfunar, í skuldabréfakaupum áður en hinir atvinnuvegasjóðirnir, eins og Framkvæmdasjóður, koma þar til greina. Krumla ríkisvaldsins í skattheimtunni seilist í allar hugsanlegar áttir og enginn verður þar undanskilinn.

Það eru borgaðir vextir.

Borgaðir vextir, já. Er það ekki líka til atvinnuvegasjóðanna? Var ekki meiningin að það væru borgaðir vextir þar líka?

Þeir eru á sérsamningum.

Ekki aldeilis. Það liggja fyrir skýrslur um það, hæstv. ráðh., að það er ríkissjóður sem hefur tileinkað sér viðskipti og krafist viðskipta við þá lífeyrissjóði sem best eru stæðir og mest fjármagn hafa, en skilið síðan atvinnuvegasjóðina eftir og ætlar þeim að skipta við hina litlu og vanmegnugu sjóði sem ekki geta, þótt þeir vildu, staðið við það sem um hefur verið rætt. Þetta ætti hæstv. viðskrh. að vera ljóst. Ég skal ekki, herra forseti, eyða öllu fleiri orðum um þetta. En mér þótti rétt að koma inn á þessi atriði vegna sérstaks tilefnis sem hæstv. viðskrh. gaf, fyrst það hvort nýrra tíðinda væri að vænta á stjórnarheimilinu, sem hann gaf fyllilega tilefni til að ætla að væri, og svo hins, að hér er farið inn á nýjar brautir að minnsta kosti að því leyti, að verið er að taka lán sem ríkissjóður á að greiða í framtíðinni, en það hefur ekki verið gert áður. Ég tel að um þetta verði frekar fjallað, þegar málið hefur fengið athugun í nefnd, og þá gefist kannske tækifæri til að ræða frekar um það sem hér er verið að fjalla um.



Herra forseti. Þetta frv. um breyt. á lögum um sérstakt tímabundið vörugjald með áorðnum breytingum hefur verið tekið fyrir og rætt í fjh.- og viðskn. á undanförnum fundum nefndarinnar. Við undirritaðir nefndarmenn, meiri hl. fjh.- og viðskn. alveg óvefengjanlegur, en auk mín eru það Sighvatur Björgvinsson, Matthías Á. Mathiesen og Albert Guðmundsson, teljum að þetta tímabundna vörugjald hafi aðeins átt að standa mjög takmarkaðan tíma eins og heiti laganna ber vott um. Fyrirheit voru gefin um að afnema þetta gjald í áföngum. Á s. l. ári var það aftur hækkað verulega og þar með var gengið þvert á yfirlýsta stefnu um að draga úr þessu. Nú er lagt til af minni hl. eða stjórnarliðinu að þetta gjald verði framlengt allt árið 1982. Þessu erum við mótfallnir sem stöndum að áliti meiri hl. nefndarinnar. Við leggjum því til að frv. verði fellt. Við höfum áður lýst því yfir að við höfum talið að þetta hefði átt að fella niður í áföngum. En ekkert hefur orðið úr því. Í athugasemdum með fjárlagafrv., sem bráðum kemur til afgreiðslu, gerir stjórnarliðið ráð fyrir að sérstakt vörugjald skili ríkissjóði tekjum er nemi 519 millj. kr. Til samanburðar má geta þess, að í fjárlögum yfirstandandi árs er gert ráð fyrir að tekjur af þessu sérstaka vörugjaldi muni nema 368 millj. kr., og í endurskoðaðri tekjuáætlun er gert ráð fyrir að þær verði tæplega 383 millj. kr. Öll slík gjöld eru verðbólguhvetjandi, og til þess að standa nú með ríkisstj. í baráttunni við verðbólguna leggjum við til að allar slíkar verðbólguhvetjandi ráðstafanir verði niður felldar. Því leggjum við eindregið til að frv. verði fellt. Ég veit að undir þetta taka margir stjórnarliðar sem frá morgni til kvölds og jafnvel næturnar líka eru að berjast við verðbólguna.



Herra forseti. Það er orðið alllangt síðan þetta tímabundna vörugjald var upp tekið. Ég man ekki nákvæmlega hvenær það var, en ég hygg að hv. frsm. meiri hl. hafi verið ráðh. í þeirri ríkisstj. sem stóð að því og ég stuðningsmaður þeirrar ríkisstj. Nú háttar svo til að hæstv. ráðh. hefur gerst talsmaður meirihlutaálits hér á Alþingi um að fella það niðar. Harma ég þau sinnaskipti. En ég vil aðeins ítreka það, að minni hl. nefndarinnar, ég ásamt hv. þm. Guðmundi J. Guðmundssyni og hv. þm. Ingólfi Guðnasyni, leggur eindregið til að málið verði samþykkt, og við erum þess fullvissir, að meiri hl. deildarinnar er okkur sammála í þeim efnum.



Herra forseti. Ég hef flutt hér á þskj. 157 litla brtt. við frv. um sérstakt tímabundið vörugjald, sem efnislega felur það í sér, að fellt verði niður 30% vörugjald á hljómplötum. Ástæðan fyrir þessu er sú, svo ég fari nokkrum almennum orðum um þessa till. fyrst, að hljómplötur eru einhver mikilvægasti menningarmiðill sem við nú höfum yfir að ráða. Ný tækni til upptöku og afspilunar hefur gert tónlist að almenningseign. Fólk getur nú hlýtt á alla tegund tónlistar í stofunni heima hjá sér og slík tæki eru nú til á flestum heimilum. Þetta er einnig mikilvæg tómstundaiðja ungs fólks sem ég held að sé bæði holl og góð. Tollur á hljómplötum er 75%, en 30% vörugjald hefur verið á þessum varningi frá því í sept. 1978 þegar vörugjaldið var tekið upp. Það er staðreynd, sem innflutningsskýrslur sýna, að eftir að vörugjaldið var sett á dró mjög úr hljómplötusölu. Sú þróun hefur verið niður á við allan tímann síðan. Svo ég upplýsi hvernig þessar tölur eru, þá voru árið 1977 flutt inn 76.6 tonn. Árið 1978, en þá byrjaði vörugjaldið og hafði áhrif síðasta ársfjórðung þess árs, var innflutningurinn 71.6 tonn. Árið 1979, fyrsta heila árið eftir að vörugjaldið komst á, var hann 58.6 tonn, og 1980 var það enn niður á við, 48.5 tonn. Hér hefur orðið um 37% samdráttur í innflutningi á hljómplötum. Í einingum mælt, þ. e. ef reynt er að færa þetta yfir á venjulegar hljómplötur, þá hefur innflutningur minnkað úr 410 þús. hljómplötum 1977 niður í 260 þús. hljómplötur á árinu 1980. Svipaða sögu er að segja um íslenskar hljómplötur. Þó hefur vörugjald af hljómplötum með íslensku efni verið fellt niður, en engu að síður hefur sala þeirra minnkað á þessu tímabili. Aðalástæðan er auðvitað sú, að þessi vörutegund sætir óhóflegri skattheimtu. Almenningur hefur ekki lengur efni á að kaupa þessa vöru hér á landi, enda er verð á hljómplötum nú tvöfalt til þrefalt miðað við verð á þessum vörum í nágrannalöndum okkar og þeim löndum sem íslenskir ferðamenn helst sækja heim. Ég held að það sé alveg ljóst, það ber öllum saman um, að sá varningur, sem íslenskir ferðamenn kaupa hvað helst - og þá á ég við venjulegar fjölskyldur á ferðalögum erlendis - eru hljómplötur. Sala á þessum varningi hefur því flust úr landi að miklu leyti. En sagan er ekki öll sögð með þessu, því að um síðustu áramót tók hér til starfa sérstakt fyrirtæki sem pressar hljómplötur. Þetta fyrirtæki er þjónustuaðill fyrir íslenska hljómplötuútgefendur og umboðsmenn erlendra hljómplötufyrirtækja. Í febrúar á þessu ári var byrjað að pressa hér á landi hljómplötur með erlendu efni. Hafa síðan verið pressaðir allmargir titlar sem hafa nú þegar umtalsverðan hluta af markaðnum. Þetta var m. a. vörn þeirra, sem í greininni starfa, gegn þessari miklu skattheimtu. En nú hefur brugðið svo við, að í októbermánuði s. l. ákvað fjmrn. að 30% vörugjaldið skyldi jafnframt vera á plötum sem framleiddar væru hér á landi, ef þær væru með erlendu efni. Þetta var því skammgóður vermir. Lögin eru nú túlkuð á þann veg, að 30% vörugjald er einungis fellt niður á plötum sem framleiddar eru hér á landi og eru með íslensku efni. Ég er alveg sannfærður um það, að ef þessi till. yrði samþykki mundi sala á hljómplötum að nýju aukast hér á landi. Þessi verslun mundi flytjast inn í landið að nýju og tolltekjur ríkissjóðs vegna þessa varnings mundu vega upp á móti þeim tekjum sem töpuðust vegna afnáms vörugjaldsins. Þetta er ekki mikið mál, hvorki fyrir ríkissjóð né hv. Alþingi. Hins vegar er þetta töluvert mikið mál fyrir stóran hóp fólks. Sannleikurinn er sá, að hljómplötur eru orðnar nokkuð stöðug neysluvara mjög margra fjölskyldna hér á landi og því skiptir þetta ótrúlega stóran hóp manna miklu máli. Ég vænti þess, að hv. deild treysti sér til að samþykkja þessa litlu brtt.