Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Við þm. Borgarafl. í Ed. og reyndar einnig þm. Borgarafl. í Nd. höfum á þessu þingi lagt fram mjög ítarlegar og umfangsmiklar tillögur um skipan húsnæðislánamála. Ber þar fyrst að nefna frv. til laga um húsnæðislánastofnanir og húsbanka sem var lagt fram í hv. Ed. í nóvembermánuði. Í framhaldi af því lögðum við fram mjög umfangsmiklar og ítarlegar brtt. við frv. hæstv. félmrh. um breytingu á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins. Brtt. okkar fólu nánast í sér heildarendurskoðun á allri starfsemi Húsnæðisstofnunar ríkisins og meðferð húsnæðislánakerfisins. Í raun og veru er um að ræða algerlega nýtt húsnæðislánakerfi eins og við höfum lýst því í þeim tillögum sem ég hef verið að segja frá. Það var ætlun okkar að halda áfram með þessa vinnu til að skapa meiri umræðu um þessar hugmyndir og tillögur okkar. Við leggjum því fram frv. til laga á nýjan leik, um breytingu á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins, þar sem við tökum fyrir einn ákveðinn þátt laganna um Húsnæðisstofnun en það er VI. kafli núgildandi laga um skyldusparnað ungs fólks til íbúðabygginga. Í brtt. okkar vorum við þegar með hugmyndir um hvernig mætti færa þau mál til betri vegar og við höfum haldið áfram þeirri vinnu og leggjum því fram hér og nú sérstakt frv. til laga um að breyta þessum kafla húsnæðislaganna en munum síðar meir leggja fram annað frv. til að breyta öðrum þáttum húsnæðislaganna. Ef litið er á grg. með frv. er þar greint frá hvernig innstreymi og útstreymi skyldusparnaðar í Byggingarsjóð ríkisins hefur verið háttað að undanförnu, þ.e. allt frá árinu 1983. Þarf ekki annað en að horfa á þessar tölur til þess að komast að þeirri niðurstöðu að lögin um skyldusparnað ungs fólks hafa bersýnilega ekki náð tilgangi sínum. Stór hópur ungs fólks er undanþeginn skyldusparnaði. Skv. núgildandi lögum eru námsmenn, sem stunda nám í skóla sex mánuði á ári eða meira, undanþegnir skyldusparnaði, einnig þeir sem hafa stofnað heimili, keypt sér íbúð, hafa barn eða aðra skylduómaga á framfæri, þeir sem búa við varanlega örorku. Þeir geta því sótt um að fá skyldusparnaðinn endurgreiddan eftir hvert ár. Tölurnar um innstreymi og útstreymi sýna þessar hreyfingar. Árið 1983 voru greiddar inn í Byggingarsjóð ríkisins vegna skyldusparnaðar ungs fólks 351 millj. kr. Vegna undanþáguákvæða, eins og ég var að lýsa, var tekið út úr sjóðnum og greitt til þeirra, sem höfðu fengið viðurkennda undanþágu, litlu meira, þ.e. 359 millj. kr., þannig að mismunurinn er neikvæður. 8 millj. meira var tekið út úr sjóðnum en lagt var inn í hann árið 1983. Sömu sögu er að segja um árin 1984 og 1985. Það er tekið meira út úr sjóðnum en nemur greiðslum til sjóðsins vegna skyldusparnaðar á þeim árum. Staðan lagast eilítið á árinu 1986 og aftur 1987. Árið 1987 eru greiddar til Byggingarsjóðs ríkisins vegna skyldusparnaðar ungs fólks 1110 millj. kr., en út er tekið vegna undanþáguákvæðanna 1025 millj. kr. Af rúmum milljarði kr., sem fer til Byggingarsjóðs ríkisins vegna skyldusparnaðar, er nánast sama upphæð tekin út aftur vegna undanþáguákvæðanna þannig að eftir sitja í sjóðnum aðeins 85 millj. Það er því alveg bersýnilegt að eitthvað hefur farið úrskeiðis. Skyldusparnaðurinn virkar ekki sem skyldi. Skyldusparnaður ungs fólks er settur á með lögum um Húsnæðismálastofnun ríkisins eins og hún hét þá og er þessu lýst nánar í lögum nr. 42/1957. Frá Húsnæðisstofnun ríkisins hef ég fengið mjög ítarlega og fróðlega greinargerð um þróun skyldusparnaðar og ýmiss konar ákvæða varðandi skyldusparnað frá því að þessi lög voru sett og ætla ég að fá að lesa glefsur úr þessari greinargerð, með leyfi hæstv. forseta: Í lögum nr. 42/1957 er í fyrsta sinni ákvæði um skyldu til sparnaðar til íbúðarbygginga eða bústofnunar í sveit. Fé ávaxtað í Byggingarsjóði ríkisins eða eftir atvikum í veðdeild Búnaðarbanka Íslands, þeirra sem eru í sveit. Nær til einstaklinga 16–25 ára. 6% af launum greidd í peningum eða sambærilegum atvinnutekjum. Fé í sjóðnum er undanþegið tekjuskatti og útsvari. Við 26 ára aldur, hjúskap og heimilisstofnun er féð greitt út. Fé þá greitt út að viðbættum vöxtum og uppbótum vegna vísitöluhækkunar sem greidd er af vísitölubundnum verðbréfum á innlánstímanum. Forgangur til lána frá húsnæðismálastjórn. Lán megi vera allt að 25% hærri en almennt gerist. Þó ekki yfir 2/3 af matsverði viðkomandi íbúðar. Sparifjársöfnun verður að vera a.m.k. 25 000 kr. Í 10. gr. laga nr. 42/1957 er átt við vísitölu framfærslukostnaðar. Álag reiknað að fullu í samræmi við hækkun nefndrar vísitölu og hagað þannig í framkvæmd. Frá 1964 var farið að greiða fullar vísitölubætur á sparifé samkvæmt kaupgreiðsluvísitölu, sbr. lög nr. 63/1964 um verðtryggingu lána og síðar 5. gr. laga nr. 19/1965 um Húsnæðismálastofnun ríkisins, en þá voru einmitt sett ný lög um Húsnæðismálastofnun ríkisins. Í þeim lögum er gengið út frá fullri vísitölutryggingu sparifjár eins og í eldri lögum, en hins vegar er nú miðað við kaupgreiðsluvísitölu, sbr. 3. mgr. 10. gr. laga nr. 19/1965. Frá 1964 var farið að greiða fullar vísitölubætur á skyldusparnað á grundvelli kaupgreiðsluvísitölu. 1968 er gerð breyting á lögum um Húsnæðismálastofnun ríkisins sem skipta miklu máli, þ.e. lög nr. 21/1968, en þá eru lögtekin ákvæði um vísitölutryggingu lána og sparifjár. 1. málsl. 3. málsgr. 10. gr. þessara laga hljóðar svo: "Þegar sá sem sparað hefur fé eða lagt í sjóð skv. 1. málsgr. hefur náð 26 ára aldri eða stofnað til hjúskapar, verði það fyrr, skal hann eiga þess kost að fá sparifé sitt endurgreitt skv. 1. málsgr. með 4% vöxtum frá þeim tíma er það var lagt inn og með viðbót samkvæmt kaupvísitölu." Í nýjum lögum um Húsnæðismálastofnun ríkisins frá 1970, lögum nr. 30, er sama orðalag í 3. málsgr. 11. gr. Öll árin 1957 til 1964 var greidd full vísitöluuppbót á skyldusparnaðarfé. Húsnæðismálastjórn fól í kjölfar nýrra laga frá 1970 Gauki Jörundssyni að semja grg. um þetta atriði og skila tillögum. Gaukur taldi mjög hæpið að skýra hefði átt lög nr. 21/1968 á þá leið að við endurgreiðslu skyldusparnaðarfjár skyldi aðeins greiða álag er næmi helmingi hækkunar á kaupvísitölu á innlánstímanum, enda þótt þeim skilningi hefði verið fylgt í framkvæmd. Það er sú starfsregla sem var viðtekin frá 1964, en áður hafði verið greidd full vísitöluuppbót á skyldusparnaðarfé. Gaukur taldi því að það ætti að greiða fulla vísitölu. Í framhaldi af niðurstöðum Gauks sendi félmrn. bréf til húsnæðismálastjórnar, en þar segir m.a. eftirfarandi: "Fram til gildistöku laga nr. 21/1968 var skylt að lögum að greiða fullar vísitölubætur á skyldusparnaðarfé, enda lagaframkvæmd á þann veg. Ef skýra ætti lög nr. 21/1968, 5. gr., á þann veg að eftirleiðis ætti að endurgreiða skyldusparnað með álagi er aðeins svaraði til helmings vísitöluhækkunar hefði þar verið um mjög veigamikla breytingu að ræða frá fyrri lögum sem ekkert benti til að ætlunin hafi verið þótt ný vísitala kæmi til, svonefnd kaupvísitala, þ.e. ekkert hafi komið fram í grg. eða umræðum í þá veru. Ráðuneytið leggur fyrir húsnæðismálastjórn að vangreitt álag kaupvísitölu frá gildistöku laga nr. 21/1968 verði leiðrétt svo fljótt sem verða má. Það er því félmrn. sem leggur til við húsnæðismálastjórn að það beri að leiðrétta hálfa vísitölu í heila fyrir allt tímabilið 1957–1964. Árið 1974 var það gert og leiðréttingar sendar út. Þessar leiðréttingar vekja óánægju einhverra og spurningar vakna um rétta meðferð við þær. Í blaðagrein skrifar Vilhjálmur Bjarnason m.a. eftirfarandi um það sem hann kallar mistök veðdeildar Landsbanka Íslands við leiðréttingarnar og rekur athugasemdir í þrem liðum: "Mistök veðdeildarinnar við leiðréttinguna voru eftirfarandi: 1. Vísitölubætur voru reiknaðar á lægstu upphæð sem er inni á reikningnum á árinu. Þannig reiknast engar vísitölubætur fyrsta árið sem upphæð er inni á reikningi. T.d. 100 kr. lagðar inn 15. febr. 1974. Þá eru fyrst reiknaðar vísitölubætur 1. febr. 1975. 2. Veðdeild reiknar einungis með þeim prósentuhækkunum sem hafa orðið á vísitölunni frá því seinast voru reiknaðar vísitölubætur og prósentuhækkunin aðeins látin ná yfir höfuðstól plús vexti en hækkun í stigum ekki mæld miðað við þá vísitölu sem í gildi var á innborgunardegi." Veðdeildin svaraði þessum aðfinnslum þannig að e.t.v. þurfi að reikna vísitölubætur oftar en gert er en til þess skorti lagaheimild. Þannig er bæði fundið að reikningsaðferð við leiðréttingarnar og eins að vísitölubætur eru lagðar á sérreikning sem var vaxtalaus. Í þágildandi lögum nr. 30/1970 um Húsnæðismálastofnun ríkisins segir í 11. gr.: "Þegar sá sem hefur sparað fé og lagt í sjóð skv. 1. málsgr. hefur náð 26 ára aldri eða stofnað til hjúskapar, verði það fyrr, kaupir eða byggir íbúð til eigin þarfa, sbr. e-lið Í 2. gr., skal hann eiga þess kost að fá endurgreitt sparifé sitt skv. 1. málsgr. með 4% vöxtum frá þeim tíma er það var inn lagt og með viðbót samkvæmt kaupvísitölu, sbr. 5. málsl. 5. gr. Enn fremur skulu þeir sitja fyrir um lán til íbúðabygginga úr húsnæðismálastjórn og mega þau lán vera allt að 25% hærri en almennt gerist, þó eigi yfir 3/4 af matsverði viðkomandi íbúðar. Þessi forgangsréttur til lána er þó bundinn því skilyrði að sparifjársöfnun þeirra sem að byggingu hlutaðeigandi íbúðar standa nemi samanlagt a.m.k. 150 þús. kr. Hinn 17. febr. 1975 ritar Seðlabanki Íslands bréf til veðdeildar Landsbanka Íslands, en málið virðist þá hafa verið borið undir Seðlabankann. Seðlabankinn tíundar þar þau atriði sem að hans mati þarfnast athugunar. 1. Hvort rétt sé að reikna vísitölubætur tíðar, t.d. allt að fjórum sinnum á ári í stað einu sinni á ári eins og nú er gert. Orðalag ofannefndrar greinar gæti bent til hins fyrra. 2. Hvort núverandi framkvæmd endurgreiðslu skyldusparnaðar sé samrýmanleg ofangreindum lagaákvæðum eins og þau hafa verið frá 1970. 3. Hvort vísitölubætur skuli greiddar af vöxtum og vextir af vísitölubótum. Orðalagið virðist mjög opið þannig að túlka mætti á hvorn veginn sem er. Félmrn. felur síðan Gauki Jörundssyni prófessor enn að semja álit sem virðist vera takmarkað við eftirfarandi: Hvort skýra beri umrætt ákvæði í 11. gr. laga nr. 30/1970 svo að reikna beri fjórum sinnum á ári vísitölubætur á skyldusparifé samkvæmt nefndum lögum, þar á meðal hvernig skýra beri tilvísun í 5. málsgr. 5. gr. í niðurlagi ákvæðisins. Þann 25. apríl 1975 svarar Gaukur erindi ráðuneytisins á eftirfarandi hátt: "Að vísu hefur takmarkaða þýðingu að skera úr því hvort vísitölubætur á skyldusparnaðarfé skuli reiknaðar fjórum sinnum á ári eða aðeins einu sinni á ári þar sem önnur atriði tilhögunar á útreikningi þess álags skipta meginmáli. Ef reikna á vísitölu oftar en einu sinni á ári, þ.e. fjórum sinnum, er lágmarkskrafa til útreiknings sú að reiknað sé álag á innistæðu á hverju undanförnu þriggja mánaða tímabili, e.t.v. þá innistæðu sem er fyrir hendi í upphafi hvers tímabils. Orðalag 5. mgr. 5. gr. laga nr. 30/1970 er fyrst og fremst að ákveða þá vísitölu sem vísitöluhækkun skuldabréfa Byggingarsjóðs ríkisins og húsnæðismálastjórnar skuli miðast við. 1. Hér er um lögþvingaðan sparnað að ræða. 2. Sparifé á að endurgreiðast með vísitöluálagi, þ.e. sparifé á að endurgreiðast án verðrýrnunar. Velja beri þann kost sem sé hagstæðari sparifjáreigendum og tryggir best fullt álag samkvæmt vísitölu." Til að fara fljótt yfir sögu var það að lokum niðurstaðan að það skyldi farið í prófmál út af útreikningi verðbóta og vaxta á því sparifé sem skyldusparnaðarþolar áttu inni hjá Byggingarsjóði ríkisins. Það var í júní 1976 að félmrh. ákvað að það skyldi farin þessi leið og fól Ingólfi Hjartarsyni hdl. að undirbúa prófmálið og gæta hagsmuna Byggingarsjóðs ríkisins. Á sama tíma fór félmrn. þess á leit við Gunnar M. Guðmundsson hrl. að hann færi með þetta prófmál fyrir hönd skyldusparandans og féllst Gunnar á það. Í maímánuði 1976 hafði Gunnar höfðað mál á hendur fjmrh. fyrir hönd ríkissjóðs vegna ætlaðs vangreidds vísitöluálags á skyldusparnaðarfé Hólmfríðar Sigurðardóttur. Þetta mál var ekki talið svara til þeirra krafna sem gera yrði til prófmáls. Framhaldið er síðan ljóst. Fundinn var skyldusparandi, Gunnar H. Baldursson, mál höfðað og endanleg niðurstaða fékkst ekki fyrr en tíu árum síðar, þ.e. með dómi sem var kveðinn upp í Hæstarétti þann 24. mars 1986. Það er athyglisvert þegar farið er yfir þessa sögu að nær allan tímann hefur deilan staðið um með hvaða hætti skyldi reikna vexti og verðbætur á það fé sem unga fólkið hefur verið lögþvingað til að greiða til Byggingarsjóðs ríkisins sem skyldusparnað. Flm. þessa frv., þ.e. við þm. Borgarafl., eru sammála því meginmarkmiði með lagasetningu um skyldusparnað að ungu fólki sé auðveldað að eignast eigið húsnæði. En þá vaknar spurningin: Hefur því markmiði verið náð með því að karpa í 30 ár um vexti og verðbætur af skyldusparnaðinum eða sparifé unga fólksins í stað þess að leggja meiri áherslu á að leysa húsnæðisþörf ungs fólks, gefa því kost á að eignast íbúð með skyldusparnaði sínum? Eins og ég gat um í upphafi máls míns er alveg augljóst að þetta veigamikla atriði, sem hlýtur að vera meginmarkmiðið með lagasetningu sem þeirri að lögþvinga ungt fólk til að spara saman fé til að gera því auðveldara að eignast eigið húsnæði, hefur ekki náðst. Það staðfesta þær tölur sem ég fór með áðan um innstreymi og útstreymi vegna skyldusparnaðargreiðslna í Byggingarsjóð ríkisins. Þess vegna þarf að hugsa þetta mál alveg upp á nýtt. Það þarf að finna einhverja aðra aðferð til að nota skyldusparnaðinn, það sparifé sem þannig myndast, á þann hátt að það sé fyrst og fremst hugsað um það meginmarkmið að leysa húsnæðisþörf ungs fólks. Því leggjum við þm. Borgarafl. til að það verði gerðar veigamiklar breytingar á lögunum um skyldusparnað ungs fólks þar sem verði lögð áhersla á að leysa húsnæðisþörf ungs fólks. Við viljum gera það með tvennum hætti: Í fyrsta lagi leggjum við til að fyrir það fé sem safnast saman í Byggingarsjóð ríkisins vegna skyldusparnaðar verði byggðar sérstakar leiguíbúðir og eignaríbúðir sem ungt fólk á skyldusparnaðaraldri hafi forgang það, þ.e. það unga fólk sem ákveður að hafa sparifé sitt inni hjá Byggingarsjóði ríkisins. Við viljum ekki hrófla við undanþáguákvæðunum, við teljum rétt að þau séu áfram í lögunum, þannig að námsfólki, sem hefur ekki efni á því að skilja eftir skyldusparnaðinn í Byggingarsjóði ríkisins vegna tímabundins mikils kostnaðar vegna skólanáms, eins þeim sem búa við varanlega örorku og öðrum þeim, sem einhverra hluta vegna geta ekki séð af því fé sem annars á að renna til skyldusparnaðar, verði gert kleift að fá endurgreitt sparifé sitt árlega eins og verið hefur. En við viljum hins vegar verðlauna þá sem ákveða að hafa sparifé sitt inni í Byggingarsjóði ríkisins með þeim hætti að þeir fái forgang að ódýrum leigu- og eignaríbúðum sem Húsnæðisstofnun ríkisins hefði þá frumkvæði um að byggðar verði í samvinnu við ýmis samtök, sveitarfélög og félagasamtök, m.a. samtök námsmanna, Félagsstofnun stúdenta svo dæmi séu nefnd. Slíkar íbúðir verði byggðar fyrir það fé sem þannig myndast í Byggingarsjóði ríkisins. Ég er alveg sannfærður um það að sjái unga fólkið einhvern tilgang með skyldusparnaðinum, þannig að það geti leitt til þess að það fái aðgang að hentugum leiguíbúðum, yrði miklu minni ásókn í að fá skyldusparnaðinn endurgreiddan. Það hefur verið þannig öll þessi ár að unga fólkið hefur í raun ekki séð neinn tilgang með skyldusparnaðinum. Því er ástandið eins og ég lýsti því. Unga fólkið leitast við, það reynir að leita allra leiða til að ná fénu út jafnharðan aftur og það hefur verið greitt til Byggingarsjóðsins og hefur verið gripið til ýmissa örþrifaráða í þeim efnum. Allir þekkja hugtakið "sparimerkjagifting". Það hefur gengið svo langt að ungt fólk á skyldusparnaðaraldri, sem t.d. ekki stundar skólanám eða á annan hátt getur notfært sér þau undanþáguákvæði sem eru í lögunum, hefur gift sig til þess að báðir aðilar geti náð út skyldusparnaðinum, stofnað á pappírunum til hjónabands og síðan skilið jafnharðan aftur þegar búið er að ná út skyldusparnaðinum. Þetta sýnir og sannar betur en nokkuð annað dæmi að unga fólkið sér engan tilgang með skyldusparnaðinum eins og honum hefur verið háttað. Ef það hins vegar vissi að með því að halda skyldusparnaðinum inni í Byggingarsjóði ríkisins gæti það tryggt aðgang að ódýru leiguhúsnæði, þá er ég viss um að menn mundu hugsa dæmið upp á nýtt og vera ásáttir við að greiða skyldusparnaðinn til Byggingarsjóðsins. Ég sé fyrir mér tvær leiðir í þessu sambandi. Annars vegar að skyldusparnaðarþoli geri sérstakan samning við Byggingarsjóð ríkisins um að sparifé hans verði ávaxtað með þeim hætti að hann eignist smám saman eignarhlut í íbúð sem Húsnæðisstofnun lætur þá byggja í þeim tilgangi sérstaklega í samvinnu við sveitarfélög og ýmis félagasamtök. Að skyldusparnaðartímabilinu loknu, þegar viðkomandi hefur náð 26 ára aldri, fær hann hreinlega afhent afsal fyrir eignarhluta í slíkri íbúð. Að sjálfsögðu fær hann þá um leið kost á húsnæðisláni þannig að hann geti keypt íbúðina og eignast hana að fullu eða, ef aðstæður eru þannig, að honum sé heimilt að selja eignarhlut sinn á markaðsverði. Er Húsnæðisstofnun ríkisins skylt að leysa til sín eignarhlut viðkomandi. Til þess að hafa eins mikið frjálsræði í þessu og hægt er höfum við líka talið að það sé eðlilegt að skyldusparnaðarþoli geti óskað eftir því að sparifé hans verði ávaxtað með venjulegum hætti, þ.e. að það verði lagt inn á reikning og reiknaðar verðbætur og vextir á höfuðstólinn. Hann fái síðan sparifé sitt endurgreitt að skyldusparnaðartímabilinu loknu þannig að það hafi verið ávaxtað á venjulegan hátt. Hins vegar teljum við eðlilegt að ávöxtunarkjörin séu betri en gert er ráð fyrir í núgildandi lögum, en þar segir að vextir á sparifé vegna skyldusparnaðar skuli vera hinir sömu og útlánsvextir Húsnæðisstofnunar vegna húsnæðislána. Þetta þýðir að vextir af sparireikningum hjá Húsnæðisstofnun eru 3,5%. Að vísu er síðan full verðtrygging samkvæmt lánskjaravísitölu, en þessir vextir eru þó lægri en þeir vextir sem bjóðast af bundnum verðtryggðum bankareikningum og mun lægri en vextir af verðtryggðum spariskírteinum ríkissjóðs. Við teljum eðlilegt að þeir sem leggja til hliðar hluta af tekjum sínum til skyldusparnaðar fái a.m.k. jafngóð kjör og ríkisviðskiptabankarnir bjóða af bundnum sparireikningum hverju sinni. Kjósi skyldusparnaðarþoli að ávaxta fé sitt með þessum hætti ætti hann eftir sem áður að geta fengið aðgang að þeim leiguíbúðum sem Húsnæðisstofnun mundi byggja fyrir það fé sem safnast inn í Byggingarsjóðinn vegna skyldusparnaðar, en hann mundi að sjálfsögðu ekki eignast eignarhlut í íbúð. Til þess að svo verði verður hann að velja fyrri ávöxtunarleiðina þar sem hann gerir samning við Húsnæðisstofnun um að eignast eignarhlut í íbúð sem Húsnæðisstofnun hefur þá frumkvæði um að verði byggð á skyldusparnaðartímabilinu, eins og ég gat um í samvinnu við ýmis samtök og sveitarfélög. Ef þær aðgerðir, sem hér eru lagðar til, næðu fram að ganga má búast við því, eins og ég hef reyndar áður vikið að, að ásókn í að ná út skyldusparnaðinum mundi minnka stórlega. Það er líklegt að flestir mundu kjósa að gera samning við Húsnæðisstofnun um að binda sparifé sitt í íbúð fremur en njóta venjulegrar ávöxtunar. Ég hef rætt þetta við fjölmörg ungmenni, einkum þó námsfólk, og spurt þau að því hvort þau mundu geta hugsað sér að reyna að herða mittisólina og lifa sparar á námstímanum og halda skyldusparnaðinum inni hjá Húsnæðisstofnun ríkisins ef þau með þeim hætti eignuðust eignarhlut í íbúð sem þau fengju afsal fyrir að skyldusparnaðartímabilinu loknu og samtímis því tilboð um húsnæðislán til að kaupa íbúðina að fullu. Flestir hafa svarað því játandi, að þeir mundu leggja mjög hart að sér til að geta náð þessu. Hin leiðin er að halda fénu inni, en það verði ávaxtað með venjulegum hætti. Engu að síður fengju skyldusparendur forgang að hentugum leiguíbúðum sem yrðu þá byggðar fyrir þessa fjármuni. Þá er svarið það sama, að ef viðkomandi hefði kosið þá leið mundi hann leggja mjög hart að sér að halda skyldusparnaðinum inni til þess þó að geta haft aðgang að hentugum leiguíbúðum. Þá er spurt: Eru nokkrir fjármunir til að byggja þessar leigu- og eignaríbúðir? Ef við lítum á innstreymi til sjóðsins og hugsum okkar að með þessum aðgerðum væri hægt að stöðva þó ekki væri nema helminginn af innstreyminu í sjóðnum þannig að útstreymið minnkaði um helming, undanþáguákvæðin yrðu ekki nýtt nema að hluta til, hefði fyrir árið 1987 verið laust fé til að byggja hentugar leigu- og eignaríbúðir sem nam 560 millj. Fyrir þetta fé hefði mátt byggja og ráðstafa allt að 150–170 íbúðum til ungs fólks á einu ári. Á árunum 1982–1987 hefði mátt byggja tæplega 1000 íbúðir fyrir ungt fólk með þessum hætti og stórt skref hefði verið stigið til þess að leysa húsnæðisvandamál ungs fólks. Varðandi einstakar lagagreinar er ekki mikið að segja. Við höfum gert nokkrar orðalagsbreytingar á sumum lagagreinunum. Okkur þóttu þær vera í mörgum tilvikum óskýrar og í sumum tilvikum var um að ræða að hliðstæð ákvæði var að finna í mörgum lagagreinum. T.d. koma undanþáguákvæðin fram í tveimur lagagreinum í núgildandi lögum. Þannig höfum við í 71. gr. safnað saman öllum nauðsynlegum ákvæðum varðandi innheimtu skyldusparnaðar og hver er ábyrgð launagreiðanda sem á að halda eftir 15% af tekjum og skila til Byggingarsjóðs ríkisins. Í 72. gr. er lýst yfir megintilgangi okkar með þessari lagasetningu, að allt það fé sem safnast í Byggingarsjóð ríkisins vegna skyldusparnaðar skuli notað til að byggja leigu- og eða eignaríbúðir fyrir ungt fólk. Í 73. gr. er lýst hinum tveimur mismunandi ávöxtunarleiðum sem standa til boða þeim sem ber að greiða skyldusparnað til Byggingarsjóðs ríkisins. Svo að ég endurtaki hvað vakir fyrir okkur getur viðkomandi í fyrsta lagi óskað eftir því að fé hans verði ávaxtað með þeim hætti að hann eignist smám saman hlut í íbúð sem byggð hefur verið í þeim tilgangi. Hægt er að hugsa sér að viðkomandi fái íbúðina til leigu á meðan skyldusparnaðartímabil hans stendur yfir. Að því loknu fær hann lán hjá Byggingarsjóði ríkisins til þess að eignast íbúðina ef hann óskar þess. Eins er hægt að hugsa sér að sérstakar eignaríbúðir verði byggðar fyrir þá sem hafa gert samning við Húsnæðisstofnun um að ávaxta sparifé sitt á þann hátt. Að sjálfsögðu eru margir lausir endar sem á eftir að hnýta í þessum tillögum, enda þyrfti að semja um þetta reglugerð, en ég er ekki í nokkrum vafa um að þessar tillögur mundu á margan hátt geta orðið til þess að leysa vandamál, sem þarf að leysa, þ.e. mikla húsnæðiseklu sem er orðin mjög áberandi síðari árin. Það er að verða neyðarástand, einkum í húsnæðismálum námsfólks, svo að maður tali ekki um námsfólk sem þarf að koma utan af landi til höfuðborgarsvæðisins til að stunda nám í bæði háskóla og ýmsum sérskólum. Það á í miklum erfiðleikum með að finna húsnæði meðan það er við nám. Í 74. gr. höfum við safnað saman öllum ákvæðum sem eru í núgildandi lögum um undanþágu frá skyldusparnaði, hverjir geta fengið undanþágu og vegna hvers. Að lokum er 75. gr. Þar höfum við aðeins breytt orðalagi lítillega. Herra forseti. Ég held að ég hafi ekki þessi orð fleiri og hef lokið máli mínu.



Herra forseti. Þetta mál, sem hér er lagt fram, um breytingu á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins er enn ein tilraunin sem gerð er til að fá það kerfi, sem sett var upp 1957 og flm. hv. þm. Júlíus Sólnes rakti vel áðan, til að ganga upp, þ.e. reyna að finna einhverja leið til að ná peningum inn í húsnæðislánakerfið. Þetta var gert í upphafi með því að hvetja sérstaklega til sparnaðar þess fólks sem mönnum fannst að ætti kannski mestra hagsmuna að gæta, þ.e. ungmenna, sem væru ekki búin að binda sér neina sérstaka bagga með fjölskyldu og þess háttar og kynnu þess vegna að eiga peninga aflögu. Eins og hv, þm. Júlíus Sólnes rakti vel í ræðu sinni áðan hefur í gegnum árin verið hið mesta vandræðabasl með þetta kerfi allt saman. Ungmennin hafa ekki séð þann hvata sem ætlast var til að þau sæju. Frekar hefur verið litið á þetta sem leiðindakvöð sem hefði í rauninni haft í för með sér tapað fé. Eins og málin standa núna er þetta nánast pappírsmál. Það þekkja allir sem koma nálægt framhaldsskólum að á hverju ári eru gefin út vottorð fyrir nánast alla nemendur um að þeir séu í skólanum og þar með undanþegnir ákvæðum um skyldusparnað. Afleiðingin er svo sú, sem kemur fram í grg., að nánast allt það fé sem fer inn í þetta kerfi rennur þaðan jafnharðan út og verður svo sem engum að gagni nema hugsanlega þeim bönkum sem hafa það inni um nokkurra mánaða skeið. Það er ljóst að forsendur fyrir skyldusparnaði eru allt aðrar en þegar kerfið var byggt upp í upphafi. Samsetning þjóðarinnar er orðin allt önnur nú. Verulegur hluti ungmenna er við nám fram eftir öllum aldri, jafnvel langt fram yfir þann aldur sem 26 ára mörkin eru miðuð við. Það er vissulega góðra gjalda vert að reynt sé að leita einhverra leiða til að ná fram sparnaði hjá þeim sem hugsanlega gætu sparað. Þetta hefur verið gert í gegnum árin. Það hefur verið reynt að finna fleiri hópa en bara ungmenni. Mig minnir að einhvern tíma hafi verið reynt að fá stóreignamenn og hátekjumenn til að spara með þvinguðum sparnaði. Tilefni málsins er því gott. Hins vegar er ég alls ekki sannfærður um að sú lausn sem þarna er stungið upp á komi endilega til með að leysa vandann eða vera einföld í framkvæmd. Þarna er eins og fram hefur komið um tvennt að ræða. Annars vegar að reyna að nota gömlu aðferðina, fá ungt fólk til að spara, helst umfram getu, með fyrirheiti um að þeim peningum sé vel varið, bæði fái menn réttindi út á þetta og fái þessa peninga til baka í fullu verðmæti og helst meira að sparnaðinum loknum, þ.e. menn skulu fá út á þetta íbúð. Þetta er góðra gjalda vert, en mér sýnist að á þessu séu ýmsir vankantar sem krefjist a.m.k. mjög ítarlegrar reglugerðar ef hægt er að setja reglugerð sem tæki nokkurn tíma af öll tvímæli. Það er í fyrsta lagi: Hver á að byggja þessar íbúðir? Það eru að vísu taldir upp nokkrir aðilar, m.a. að Húsnæðisstofnun ríkisins færi að byggja íbúðir. Það kann vel að vera að það þætti gott að sú stofnun færi ekki bara að lána fé til bygginga heldur færi að standa í byggingum líka. Í öðru lagi er mér ekki ljóst af þessu, og er þó sjálfsagt auðvelt að upplýsa það, hvort gert er ráð fyrir að sá samningur sem talað er um, að með því gera sérstakan samning við Húsnæðisstofnun geti viðkomandi eignast hlut í íbúð sem hefur verið byggð sem eignar- eða leiguíbúð, sé gerður fyrir fram, við upphaf sparnaðarins eða meðan á sparnaðartímabilinu stendur. Er þarna þá um að ræða samning um einhverja tiltekna íbúð eða er um að ræða einhverja þá íbúð sem kynni að verða til þegar þar að kemur? Þegar sparnaðartímabilinu lýkur og á að fara inn í íbúðina getur skipt verulegu máli hvort þarna er um að ræða íbúð sem var byggð og viðkomandi sparandi hefur samþykkt gerð íbúðarinnar, stærð og þess háttar, eða hvort kemur að því að þeir sem ljúka sínum skyldusparnaði árið 2005 lendi á einhvers konar slagsmálamarkaði um þær íbúðir sem verða þá til ráðstöfunar með þessu móti. Enn má spyrja um hvert verðmætið á íbúðinni sé við afsal, þ.e. þegar sparnaðartímabilinu lýkur, hvort sem það er við 26 ára aldur eða fyrr af einhverjum þeim ástæðum sem lögmætar eru. Nú vitum við ósköp vel að verðmæti íbúðarhúsnæðis er alls ekki hið sama um landið allt. Þess vegna gæti farið svo að sá sem hefur sest inn í íbúð á sprengisvæði, eins og Reykjavíkursvæðið hefur verið undanfarið, fái þarna gefins allverulega fjármuni miðað við þann vesling sem ætlaði sér að setjast að á einhverjum þeim stöðum á landinu þar sem ekki hefur verið þensla undanfarin ár og íbúðaverð hefur staðið í stað og lækkað að raungildi. Þetta er kannski praktískt mál sem væri hægt að leysa, en ég sé ekki að lausnin liggi í augum uppi, hvernig á að gera þetta upp. Þarna gæti verið um að ræða ákveðna mismunun. Svo er, svo að ég lengi ekki mál mitt miklu meira, herra forseti, spurningin um hinn valkostinn. Ef viðkomandi óskar þess að sparifé hans sé ávaxtað á venjulegan hátt er Húsnæðisstofnun skylt að ávaxta innistæðu hans með bestu fáanlegum kjörum. Bestu fáanleg kjör eru ansi teygjanlegt hugtak. Það er um margra valkosti að ræða og þó að þarna sé miðað við ávöxtunarkjör sem ríkisviðskiptabankarnir bjóða er bæði um að ræða margs konar innlánsreikninga og það er líka um að ræða ákveðin bankatryggð verðbréf sem seld eru með talsvert hærri vöxtum en einhvern veginn í gegnum afföll, en hæstu vextir eru sem bankarnir greiða. Auk þess eru ávöxtunarkjör, eins og við vitum, afskaplega mikið háð því hvað binditíminn fjárins er langur og það gætu komið upp þar álitamál. Þetta er e.t.v. enn annað praktískt mál, en ég er hræddur um að það gæti orðið svo að sá skjalabunki sem fylgdi þegar búið væri að ganga frá einum svona sparanda yrði býsna þykkur og það gæti komið til þess, eins og hv. flm. og ræðumaður áðan, Júlíus Sólnes, benti á, að það lenti í málaþrasi og stappi með sparnað í húsnæðislánakerfinu. Ég er alveg sammála því að sparnaður með vöxtum upp á 3,5% er fyrir neðan allt velsæmi miðað við hvernig kaupin gerast á eyrinni, en það er þó hrein og klár tala sem ekki er umdeilanleg. Að hafa hreyfanlega vexti á þessu með til þess að gera óskýrri viðmiðun held ég að gæti leitt til mikilla vandræða við uppgjör á slíkum sparnaði. Enn mætti nefna það til ef ungmenni ákveður í upphafi að gera samning um að fara í hús, að leggja sitt fé inn upp á það að kaupa hús, að ganga inn í húsakaup. Síðan gerist það af einhverjum ástæðum, sem er ekkert erfitt að búa sér til, að sparandinn fellur frá þessum kosti. Hversu verður þá með ávöxtun á því fé sem hann hefur lagt í íbúðina og kannski vonast til þess að ná meira en venjulegri ávöxtun með því að fjárfesta þannig í steinsteypu? Þó að ég hafi verið heldur neikvæður í máli mínu um þær lausnir sem hér er leitað á vandamálinu er ég sammála flm. um að kerfið eins og það er nú nær ekki tilgangi sínum, því fer fjarri, hvorki það að fá fram sparnað eða það að tryggja þeim sem eiga þarna inni peninga bærilega ávöxtun, en það hlýtur að hafa verið meiningin á sínum tíma að sparendur töpuðu ekki. Það er sjálfgert að leita leiða til að leysa úr þessu. Það er náttúrlega mjög eðlilegt að mönnum detti fyrst í hug í þessu sambandi hvort það sé ástæða til að halda áfram þessum skyldusparnaði eða hvort það eigi að leggja þetta kerfi af í eitt skipti fyrir öll. Það er búið til fyrir aðstæður sem voru uppi 1957 og hefur síðan verið aðlagað breyttum tímum með margs konar hætti. Enn er þetta kerfi allt saman í basli og er spurning hvort ekki er rétt að byrja alveg upp á nýtt, eins og ég hygg að hv. þm. Júlíus Sólnes hafi sagt áðan, með því að reyna ekki að krukka í þetta kerfi eins og það er núna heldur leggja það niður og setja upp eitthvert annað kerfi í þess stað ef þörf krefur.



Herra forseti. Það mál sem hér er til umræðu, sá kafli laganna um Húsnæðisstofnun ríkisins sem varðar skyldusparnað ungs fólks, er að mörgu leyti merkasti kafli þeirra laga. Það er út af fyrir sig alveg rétt að hann hefur ekki allar götur alltaf náð tilgangi sínum. Ég átti þess kost að starfa um tíma í félmrn., sem hafði með þessi mál að gera, og eins og kemur fram í meðfylgjandi töflu var skyldusparnaður ungs fólks neikvæður nokkur ár í röð og mörg ár þar á undan eins og hægt er að fletta upp aftar. Þá var reglunum nokkuð breytt og dregið úr þeim undanþágum sem eru til þess að ungt fólk geti fengið skyldusparnað sinn út. Það hefur þó haft þau áhrif að tvö síðustu árin hefur skyldusparnaðurinn verið jákvæður. Ég viðurkenni að það má deila um hver er rétt ávöxtun í þessu og ég hygg að meðan Húsnæðisstofnun ríkisins, byggingarlánakerfið, er að taka lán með 7 og jafnvel 8% vöxtum auk verðtryggingar sé ósanngjarnt að borga unga fólkinu ekki nema 3,5%. Það eru tvær meginástæður fyrir þessum skyldusparnaði. Önnur ástæðan er að fjármagna húsnæðislánakerfið og hin er að auðvelda ungu fólki að eignast íbúð þegar þar að kemur. Við vitum um fjöldamörg dæmi þar sem þetta hefur létt mjög á ungu fólki þegar það byggir. Ásóknin í þessu lífsgæðakapphlaupi í að fá sína peninga út ef það stundar eitthvert nám hefur hins vegar verið alveg með eindæmum þannig að ásóknin á þeim tímum er mjög mikil. En að hætta þessu í eitt skipti fyrir öll er ekki einfalt verk. Ég man ekki töluna eins og hún er, en síðast þegar ég vissi til, meðan ég enn starfaði í ráðuneytinu, en það er komið talsvert á annað ár síðan, voru 1,2 milljarðar inni í húsnæðislánakerfinu. Ég hygg að það sé orðið nær því að vera jafnvel 1,5 eða hærri tala sem inni stendur þarna í dag. Ég held að tilgangurinn með frv. sé góður, en ég hygg að það að byggja leiguíbúðir fyrir ungt fólk eigi eftir að valda vandkvæðum í kerfinu að ýmsu leyti. Það er í fyrsta lagi afar flókið mál að ganga frá því, bæði pappíranna vegna eins og kom fram hjá síðasta ræðumanni og ekki síður vegna þess að við erum í raun að skipta niður sama fjármagninu til húsbygginga í þjóðfélaginu og enn er inni í húsnæðislánakerfinu. Við erum með Byggingarsjóð verkamanna, við erum með Byggingarsjóð ríkisins, við erum með lán til leiguíbúða sveitarfélaga, til ýmissa sérþarfa, við lánum verulegt fjármagn til Félagsstofnunar stúdenta í leiguíbúðir fyrir námsmenn. Nú er verið að tala um að bæta við einu atriðinu enn þar sem eru svokallaðar kaupleiguíbúðir. Ég held að leiguíbúðir fyrir ungt fólk og að flokka fólk áfram niður á almennum markaði muni auka enn þau vandkvæði sem eru á að skipta þó þessu ákveðna fjármagni niður og trúlega valda aukinni spennu á höfuðborgarsvæðinu í byggingarmálum umfram það sem er. Ég held því að það sé það hagkvæmasta sem verði gert í þessu: Annað tveggja að hætta þessu, sem ég tel útilokað, enda ekki skynsamlegt að standa gegn sparnaði á einn eða annan hátt, eða, og ég held að sú leið væri einna vænlegust, að lækka þá prósentu sem unga fólkið er skyldugt til að spara og draga verulega úr þeim undanþágum sem eru og m.a. að fella niður aðrar undanþágur en þar sem er um veikindi að ræða, alvarleg veikindi, örkuml eða eitthvað í þeim dúr, hjúskap húsbyggingar og einstæða foreldra svo að eitthvað sé nefnt, en undanþágur fyrir almennt skólanám verði felldar niður. Það hygg ég að sé miklu vænlegra til að tryggja að unga fólkið hafi það fjármagn sem það þarf á að halda til húsbygginga þegar það vill og hefur tök á að byggja sjálft og tryggi jafnframt aukið fjármagn í húsnæðislánakerfinu.



Herra forseti. Ég vil í upphafi fagna þeirri umræðu sem hefur átt sér stað um það frv. sem við þm. Borgarafl. í Ed. höfum lagt fram. Þar hefur margt komið fram um bæði gæði frv. og það sem þeir aðilar sem tekið hafa til máls vilja að verði öðruvísi. En það sem stendur eftir er að þeir sem talað hafa hér eru sammála um að núverandi kerfi er hrunið varðandi skyldusparnað ungs fólks. Ég held að það sé meginmálið. Þessi tillaga, sem við leggjum hér til, er annars vegar um að það verði byggðar íbúðir á vegum Húsnæðisstofnunar eða aðila sem hún fær til þess verks og hins vegar eru ávöxtunarkröfurnar um hvað ungt fólk fær fyrir það fjármagn sem það leggur inn. Þetta eru okkar hugmyndir að svo komnu, en auðvitað getum við fallist á að það megi breyta þessu að einhverju leyti ef slíkar hugmyndir eru uppi á pallborðinu hjá þm. En því miður hafa þær ekki komið glöggt fram í þessari umræðu. Þetta frv. er einn liður í þeirri heildarendurskoðun sem við þm. Borgarafl. höfum lagt fyrir þingið núna og á að skoðast meira í því ljósi en taka það einstakt út úr. Eins og 1. flm. frv. sagði hafa komið fyrir augu þm. annars vegar tillögur varðandi húsbanka og hins vegar brtt. við frv. sem hæstv. félmrh. lagði fram í október. Þar var þetta tekið fram sem nú hefur verið lagt fram sér og er lítið eitt breytt. Það sem liggur alveg ljóst fyrir er hinn mikli fjárskortur í húsnæðislánakerfinu. Frv. er einn liður í því að efla húsnæðislánakerfið og þá húsnæðislánastofnun, um það að ákveðnir peningar renni til Húsnæðisstofnunar sem síðan mundi annaðhvort vera ráðstafað í formi láns eða þá með byggingu nýrra íbúða. Eins og fram hefur komið er það einn megintilgangur og hefur verið einn megintilgangur Húsnæðisstofnunar að hjálpa ungu fólki að eignast þak yfir höfuðið. Það hefur leika sýnt sig að það kerfi sem er nú við lýði er götótt á marga vegu og er, eftir því sem kunnugir menn segja og flestum ætti að vera ljóst, hrunið. Þess vegna þarf að finna nýjar leiðir til að byggja upp kerfi sem getur haldið a.m.k. næstu 10–20 árin. Það kom fram í ræðu hv. 4. þm. Vesturl. að það sé ekki gert ráð fyrir því í frv. hvaða sérstöku vextir eigi að vera á því sparifé sem þarna er lagt inn og er vísað til þess að það eru mismunandi vaxtakjör í þjóðfélaginu. Mér mundi finnast eðlilegt, a.m.k. eins og nú er komið, að á þessu væru ekki lægri vextir en ríkisvaldið er að bjóða á hinum almenna sparisjóðsmarkaði, en það eru í kringum 8% í dag, og þeir peningar sem þar eru fengnir eru einmitt til þess að standa straum af þessu dýra húsnæðislánakerfi sem nú er. Sami þm. minntist á það ákvæði í frv. er fjallar um þá nýju leið sem við leggjum til, þ.e. að það verði fjárfest annaðhvort í leiguíbúðum eða þá eignaríbúðum hjá Húsnæðisstofnun. Þá er spurt hvenær samningurinn á að vera gerður. Það kemur nokkuð skýrt fram að það er í upphafi sparnaðartímabilsins. Í öðru lagi spyr hann hvernig fari með það ef einhverjar aðstæður breytast að liðnu tímabili. Ég veit ekki hvort það kom fram, en þá gerum við ráð fyrir að þetta breytist á þann veg að síðari kosturinn gildi, að það fé sem lagt hefur verið inn fáist út með verðbótum og þeim vöxtum sem í gildi eru. Ég get tekið undir þau sjónarmið, er varða landsbyggðina, að það geti verið erfitt að eiga við svona kerfi er tekur tillit til landsbyggðarinnar, en samt vil ég ekki taka undir að það eitt út af fyrir sig útiloki þann möguleika sem við leggjum þarna til. Það er miklu viðameira og flóknara atriði en að hægt sé að leysa það á þennan hátt. Ég eftirlæt 1. flm. að gera betur grein fyrir einstökum atriðum, kannski þeim atriðum sem ég hef í ræðu minni sleppt, en ítreka og undirstrika að það sem við leggjum hér til eru lausnir til að svara því sem við teljum mjög aðkallandi að ráða bót á, að fólk á aldrinum 16–26 ára fái þá vexti sem réttir eru og það þurfi ekki að líða fyrir að leggja inn til Húsnæðisstofnunar fé.



Herra forseti. Hér hafa orðið nokkrar umræður um húsnæðismál og er það eðlilegt. Svo lengi sem ég hef fylgst með stjórnmálum hafa umræður af þessu tagi verið snar þáttur í hinni pólitísku umræðu, hvort sem við höfum talað um það hér á Alþingi eða hvort talað hefur verið um það í borgarstjórn og einstökum sveitarfélögum eftir því sem á stendur á hverjum stað, og er það skiljanlegt þar sem það ríki sem við búum í er ungt og stendur ekki á gömlum merg þannig að við höfum á mjög stuttum tíma orðið að byggja okkar land upp og er það auðvitað gömul staðreynd, sem við þekkjum allir, að þeir sigrar sem við höfum unnið í húsnæðismálum eru meiri en orð fá lýst borið saman við það ástand sem var t.d. þegar ég var að alast upp í Reykjavík fyrir 30–40 árum. Það er mjög ólíku saman að jafna. Eins og áður er það auðvitað svo að óskirnar eru meiri en við höfum fjármagn til að standa undir. Við endurskoðun á húsnæðislögum, ég hygg að það hafi verið í tíð ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar, var þar ákveðið tekið inn í 32. gr. húsnæðislaganna, e-lið, að heimilt væri að lána úr Byggingarsjóði verkamanna félagasamtökum eða sveitarfélögum sem vildu standa fyrir byggingu leiguíbúða fyrir námsmenn og er í þeirri grein gert ráð fyrir að 85% lánsfjárins verði með 1% vöxtum til 30 ára og afborgunarlaust í tvö ár. Þetta var almenn yfirlýsing löggjafans um að hann gerði sér grein fyrir þeim mikla vanda sem ýmsir námsmenn standa frammi fyrir þegar þeir hafa náð þrítugsaldrinum, þegar þeir hafa kvatt föðurhúsin og eru að stíga sín fyrstu skref í lífinu. Á hinn bóginn verður að viðurkennast að við afgreiðslu fjárlaga og lánsfjárlaga hefur ekki tekist að leggja til hliðar nægilega mikið fé til að fullnægja í grófum dráttum þeirri eftirspurn sem verið hefur hjá námsmönnum eftir ódýrum leiguíbúðum. Það frv. sem hér er lagt fram, þótt samþykkt yrði, breytir engu um það. Hér er einungis verið að leggja til að fé sem sjóðurinn hefur til umráða verði varið til að byggja íbúðir fyrir námsmenn. Þessar fjárhæðir eru ekki meiri en svo, sem þar er talað um, að miklu meiri fjármunum er á hverju ári varið til þessara þarfa hvort sem er. Það nýja fé, sem talað er um að komi inn, er þá frá hópum sem eiga kost á því að fá peningana til baka og auðvitað vitum við að þar er ekki um þær fjárhæðir að ræða að neinum úrslitum ráði. Það er alveg ljóst. Ef við hugsum um ung hjón sem stofna heimili eiga þau kost skv. núgildandi lögum á því að fá skyldusparnaðinn greiddan út, eins námsmenn. Í flestum tilvikum er ekki um svo háar fjárhæðir að ræða að dragi neitt til byggingar nýrrar íbúðar. Við erum því ekki að tala þarna um neitt sem skiptir sköpum. Aðalatriðið er hitt að fjármagn er mjög dýrt hér á landi. Það er af skornum skammti. Það eru ekki mörg ár síðan að við neyddumst til þess að afla fjármagns til byggingarsjóðanna með erlendum lántökum. Það er ekki mjög langt síðan að það var, nokkur ár. Síðan hefur það þó áunnist að tekist hefur með hjálp lífeyrissjóðanna að afla þessa fjár innan lands og þó svo að mikil eftirspurn sé eftir þessum lánum og meiri en hægt er að rísa undir, bæði vegna þess að peningar eru af skornum skammti og líka vegna hins að mikil þensla er í byggingariðnaðinum, þannig að óráðlegt væri að hleypa inn á markaðinn því fé sem nægja mundi til að fullnægja öllum óskum, þá eru úrbæturnar gífurlega miklar á þessum stutta tíma. Ég ætla ekki, herra forseti, í þessari ræðu að fara ítarlega út í þær mismunandi hugmyndir sem fram hafa komið um hvernig best sé að standa að húsnæðismálunum í bráð og lengd. Það mál mun ég gera að umræðuefni við annað tækifæri. En ég vil aðeins leggja áherslu á þetta: að í lögum eru fullnægjandi heimildir til að koma myndarlega til móts við þá sem vilja standa fyrir byggingum fyrir námsmenn, sem eru hér í Reykjavík fyrst og fremst stúdentagarðarnir og samtök sérskólanema í öðrum skólum. Það eru fullnægjandi lagaheimildir út af fyrir sig fyrir því að hægt sé að gera meira í sambandi við húsnæðismál öryrkja og í sambandi við húsnæðismál aldraðra. Það eru líka til húsnæðislög um nægilegar heimildir fyrir því að láglaunafólk, eins og verkamenn t.d., geti fengið verkamannabústaði með þeim kjörum sem þar er boðið upp á. Þá er gert ráð fyrir 85% láni til 40 ára afborgunarlaust í þrjú ár og jafnframt gert ráð fyrir því að þau 15% sem upp á vanti séu lánuð úr Byggingarsjóði verkamanna til skamms tíma, þriggja ára má ég segja, til að auðvelda þessu fólki þannig að eignast húsnæði með viðráðanlegum kjörum. Allar þessar heimildir eru fyrir hendi. Í öllum þessum dæmum erum við að tala um 1% vexti. Á hinn bóginn er meira kvíðaefni fyrir menn hvernig við hugsum okkur til frambúðar að standa undir þeim miklu skuldbindingum, bæði fyrirheitunum sem gefin hafa verið í sambandi við Byggingarsjóð verkamanna og eins raunar í sambandi við Byggingarsjóð ríkisins, og hvernig þær muni leika þessa sjóði og hvað möguleika við höfum til frambúðar til að standa undir þeim mikla vaxtamun sem þar er um að ræða og vaxandi framlögum úr ríkissjóði. Það er auðvitað mjög mikið áhyggjuefni núna. Ég hef tekið þátt í nefndarstarfi um húsnæðismál að ég hygg í fimm eða sex ár samfleytt og heyrt ýmsar hugmyndir sem fram hafa komið um hvernig æskilegt væri að búa að ungu fólki, öldruðum og öryrkjum ekki síst og þeim sem verst eru staddir í þjóðfélaginu. Það skortir ekki hugmyndir og tillögur um hvernig við viljum hafa slíkt kerfi. Það sem á hinn bóginn hefur alltaf vantað er að afla þess ódýra fjármagns sem þarf til að uppfylla þessar óskir. Þetta fjármagn verður ekki til af engu, það verður ekki hægt að útvega það nema með því að leggja þyngri byrðar á aðra. Ég held ég geti fullyrt, af því ég sé að einn fyrrv. húsnæðisráðherra gekk í salinn sem vildi beita sér og beitti sér fyrir miklum breytingum og umbótum á húsnæðislöggjöfinni, að hann átti á sínum tíma, eins og sú ríkisstjórn sem nú situr, í eilífu stríði við þetta eitt, að afla fjármagnsins. Þar eru ekki til neinar skyndilausnir sem ekki kosta neitt. Þetta vil ég að fram komi. Á hinn bóginn vil ég líka að fram komi að vilji flm. er mikill til að leysa þessi vandamál, sem brenna vissulega á mörgum, bæði úti á landi og hér, en tilfærsla á fjármunum innan húsnæðislánakerfisins skiptir ekki máli þegar við lítum á heildarfjárhæðina og sá sparnaður, sem hér er gefinn í skyn, er sýnd veiði en ekki gefin. Ég verð að biðjast afsökunar á því að ég kom of seint á fundinn og þurfti aðeins að snúast eftir fund þannig að ég hef misst af því ef flm. hafa gert grein fyrir því hvað þeir byggjust við um þær íbúðir sem er talað um skv. 72. gr. Hér er talað um leigu- og eignaríbúðir fyrir ungt fólk sem þess óskar. Það hefði verið fróðlegt að fá upplýsingar um það, sem e.t.v. hafa verið gefnar í umræðunum og þá get ég kynnt mér það síðar ef svo er, hvað gert er ráð fyrir stórum íbúðum, hvort gert er ráð fyrir því að viðkomandi hafi þessar íbúðir til æviloka ef þeir óska, hvert gert er ráð fyrir að sanngjarnt endurgjald sé fyrir það fjármagn sem lagt er í íbúðina. Allt skiptir þetta auðvitað verulegu máli. Það hefur verið gerð úttekt á því norður á Akureyri í sambandi við hugsanlegar byggingar á stúdentaíbúðum fyrir háskólann þar hvað hægt sé að gera ráð fyrir að hver íbúð megi kosta mikið. Við höfum miðað þá við 3 millj. kr. og er þá gert ráð fyrir að I5% af því fé verði lagt fram í eitt skipti fyrir öll þannig að það verði ekki krafist endurgjalds fyrir þá fjármuni og gert ráð fyrir því að hin 85% séu með 1% vöxtum til 30 ára. Við gerum ráð fyrir því að það sé námsmönnum ekki ofviða að standa undir slíkum kostnaði ásamt eðlilegu viðhaldi og fasteignagjöldum af viðkomandi íbúð og þá erum við að tala um stærstu íbúðir sem til greina geta komið. En þetta er allt matsatriði. Vonandi gefst ráðrúm til að ræða það frekar í tengslum við þau frv. sem nú eru í undirbúningi hjá húsnæðisráðherra.



Herra forseti. Ég vil fyrir hönd okkar flm. þakka fyrir málefnalegar og fróðlegar umræður sem hafa farið fram um frv. sem við flytjum hér í Ed. til breytinga á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins. Menn hafa að sjálfsögðu haft ýmsar efasemdir uppi um að þessi tillaga, sem við leggjum hér fram sem frv. til laga um breytingu á húsnæðislögunum, sé fær leið og við því er ekkert að segja. Að sjálfsögðu er það eins og með allar nýjar hugmyndir og nýjar tillögur. Það tekur sinn tíma að melta slíkt og sannfærast um að þetta sé möguleiki. Það kann líka vel að vera að það þurfi að breyta þessu verulega. Ég get hins vegar alveg tekið undir það, sem var sagt áður í umræðunum, að annaðhvort ber að leggja þetta skyldusparnaðarkerfi niður, þar sem það er alveg augljóst, eins og kemur fram í grg. með frv., að það nær ekki tilgangi sínum, maður sér það einfaldlega á þeim tölum sem þarna eru sýndar, eða þá að það verður að finna einhverja leið til þess að skyldusparnaðurinn komi unga fólkinu að einhverju gagni. Ástandið í húsnæðismálum ungs fólks er skelfilegt. Við þurfum ekkert að vera að draga dul á það. Það hlýtur því að vera aðalmarkmið með einhverri lagasetningu sem þessari að reyna að ráða þar bót á, að finna einhverjar leiðir til að koma á móts við unga fólkið, reyna að hjálpa því við að leysa húsnæðismál sín. Það er einmitt í þeim tilgangi sem við höfum flutt þetta frv. Varðandi ýmis gagnrýnisatriði, sem hér hafa komið fram í umræðunum, kom fram áðan að menn spurðu hver ætti að byggja þessar íbúðir. Það kann vel að vera að það orki tvímælis að Húsnæðisstofnunin sjálf taki að sér það hlutverk. Þó finnst mér það ekkert fráleit hugmynd að Húsnæðisstofnun, sem hefur yfir mjög fullkominni tæknideild að ráða, geti gert verksamninga, boðið út verkefni þess eðlis að það yrðu byggðar svo og svo margar íbúðir á mismunandi stöðum. Ég sé í sjálfu sér ekkert því til fyrirstöðu. Hins vegar hefðum við talið eðlilegra að Húsnæðisstofnun leitaði eftir samvinnu við þá aðila sem nú þegar hafa heimildir til húsnæðis- og framkvæmdalána til að byggja bæði leiguíbúðir og ódýrar íbúðir fyrir lágtekjufólk og fæli þeim þetta verkefni. Það var nefnt hér áðan að það gæti hugsanlega orðið vandamál hvað íbúðir á höfuðborgarsvæðinu verða miklu dýrari en íbúðir úti á landsbyggðinni. Þá var spurt hvort það gæti leitt til þess að þeir sem mynduðu sér eignarhlut í íbúð á höfuðborgarsvæðinu færu eitthvað betur út úr kerfinu en hinir. Ég held þvert á móti að því verði alveg öfugt farið. Þeir sem gera samning við Húsnæðisstofnun ríkisins um að sparifé þeirra verði varið til byggingar á íbúðarhúsnæði úti á landi komi til með að eiga miklu meiri hlut í íbúðinni að skyldusparnaðartímabilinu loknu en aðili sem kýs að gera samning um að eignast hlut í íbúð sem yrði byggð á höfuðborgarsvæðinu. Það er einfaldlega vegna þess að það hefur sýnt sig að byggingarkostnaður hefur yfirleitt orðið meiri á höfuðborgarsvæðinu en víðast annars staðar á landinu. Þó hefur þetta breyst nokkuð hin allra síðustu missirin þannig að byggingarkostnaður t.d. norður á Akureyri nálgast nú mjög það sem hann er á höfuðborgarsvæðinu. Það er því ekki víst að þetta skipti alveg sköpum. Ef um byggingu nýrra íbúða er að ræða er það eina sem getur breytt byggingarkostnaði milli landshluta þau vinnulaun sem fara til verksins. Ef um útboðsframkvæmd yrði að ræða ætti það ekki að skipta neinu stórmáli. Ég sé í sjálfu sér ekki að það þurfi að vera neitt vandamál hvort um er að ræða að það yrði gerður samningur um að íbúð yrði byggð á höfuðborgarsvæðinu eða úti á landi. Hv. 11. þm. Reykv. Guðmundur Ágústsson, meðflm. að frv., gerði ágætlega grein fyrir hinni ávöxtunarleiðinni, þ.e. að spariféð verði ávaxtað með bestu fáanlegu kjörum. Að sjálfsögðu yrði það reglugerðaratriði hvernig ætti að ákveða þau kjör hverju sinni. Hins vegar hef ég ekki áhyggjur af því að það kosti mikið umstang né mikla skjalabunka. Við erum uppi á tölvuöld og það er mjög auðvelt mál að tölvufæra sparireikninga og jafnvel vaxtareikna þá daglega ef þörf krefur. Þetta er farið að gera víða erlendis. Það eru myndaðir sparireikningar í bönkum sem eru vaxtafærðir daglega eftir breytilegum vöxtum, bara eftir því hvað markaðurinn er með háa vexti hverju sinni. Það er hægt að breyta vöxtum daglega. Þetta er auðvelt mál að ráða við á tölvuöld. Að sjálfsögðu höfum við ekki, eins og ég gat um í fyrri ræðu minni, hnýtt alla enda. Það er margt sem þarf að athuga í þessu og ef við hefðum ætlað að leggja fram frv. til. l. ásamt öllum þeim reglugerðum sem því þyrftu að fylgja hefðu liðið nokkuð mörg ár, með þá vinnuaðstöðu sem við höfum sem þm. stjórnarandstöðuflokks, hefði liðið ansi langur tími þangað til þessar tillögur hefðu séð dagsins ljós. En ef undir þessar tillögur yrði tekið er það verkefni embættismanna ríkisvaldsins að útfæra þær og ganga frá nauðsynlegum reglugerðum og tryggja að þessi hugmynd geti náð fram að ganga eins og henni er lýst hér í mjög grófum dráttum, enda er það ekki markmið með lagasetningu að það sé útfært í smáatriðum hvernig á að framfylgja lögunum. Hv. 8. þm. Reykn. taldi að það gæti valdið erfiðleikum að draga fólk í dilka hvað varðar íbúðalán og byggingu íbúða. Það fé sem myndast í Byggingarsjóði ríkisins vegna skyldusparnaðar ungs fólks er hluti af heildarfjármögnun Byggingarsjóðsins og er þar með notað til að skapa húsnæðislán til þeirra sem þau fá úr Byggingarsjóði ríkisins. Nú er athyglisvert að einmitt unga fólkið er þar forgangshópur. Að vísu óbeint, má segja, en allir þeir sem eru að kaupa eða byggja sína fyrstu íbúð eru forgangshópur, voru það samkvæmt þeim lögum sem voru í gildi á síðasta ári og breytti húsnæðisfrv. hæstv. félmrh., sem varð að lögum rétt fyrir jól, engu um að unga fólkið er eftir sem áður forgangshópur. Þannig er kannski varla hægt að tala um að með þessari lagasetningu verði neitt frekar dregið í dilka en verið hefur. Ég tek undir að í tíð hæstv. félmrh. Alexanders Stefánssonar, félmrh. í fyrri ríkisstjórn, var gerð sú breyting á húsnæðislögunum að það var opnað fyrir lán til leiguíbúða á vegum sveitarfélaga og ýmissa félagssamtaka. Það er einmitt lykillinn að þessum tillögum að gera samning við þessa aðila um að taka að sér það verkefni að byggja leigu- og eignaríbúðir fyrir ungt fólk. Að sjálfsögðu get ég fallist á að að lokum er spurningin um að finna fjármagn til þessara verkefna. En hugmyndin ber með sér að það sé töluvert fjármagn sem sé hægt að ná inn í Byggingarsjóð ríkisins til þessa verkefnis ef litið er á útstreymi úr sjóðnum sem 1987 nam rúmlega milljarði króna. Eins og ég gat um í fyrri ræðu minni hefði verið hægt að byggja 150–170 íbúðir ef við hefðum getað haldið helmingi þessa fjár inni í Byggingarsjóðnum. Þá er gert ráð fyrir íbúðum, eins og hv. 2. þm. Norðurl. e. talaði um, sem eru 3–31/2 millj. að verðmæti. Ef um er að ræða að byggja hentugar leigu- og eignaríbúðir fyrir ungt fólk held ég að það verði allir sammála um að það yrðu íbúðir af hóflegri stærð sem mundu henta m.a. námsfólki og ungu fólki sem er að feta sín fyrstu spor á lífsleiðinni hvað varðar heimilisstofnun og heimilishald. Sérstaklega er það athyglisvert ef sú staðreynd er skoðuð að ef helmingur útstreymis úr Byggingarsjóði ríkisins 1982–1987 hefði haldist inni í Byggingarsjóði ríkisins hefði fengist þarna viðbótarfjármagn sem hefði nægt til að byggja 1000 íbúðir af þessu tagi. Það er að sjálfsögðu þarna sem við viljum sækja peninga til að byggja þessar íbúðir. Hins vegar er ég ekki í nokkrum vafa um að ef þessi leið yrði farin mundi þetta vinda sjálfkrafa upp á sig þannig að þegar unga fólkið sæi að það væri til einhvers að leggja hluta af tekjum til hliðar til skyldusparnaðar, að það veitti því þennan rétt, sem kom nú reyndar fram hér í máli sumra ræðumanna áðan, að það fengi með þessu aðgang að hentugum leiguíbúðum og eða eignaríbúðum, mundi útstreymið minnka verulega. Ég yrði ekkert hissa á því þó að það væri hægt að ná útstreyminu niður í 1/4 af því sem streymir inn í sjóðinn. Þá er hægt að taka enn myndarlegar á þessu vandamáli. Það er alveg rétt að það eru fullnægjandi heimildir í núgildandi lögum um byggingu bæði námsmannaíbúða og íbúða fyrir fleiri þjóðfélagshópa sem þurfa á aðstoð að halda. Það er bara ekki til umræðu hér. Við höfum lagt fram tillögur um hvernig væri best að leysa þau vandamál. Það kom fram í þeim brtt. sem við lögðum fram við frv. hæstv. húsnæðismálaráðherra fyrir jólin og tel ég ekki þjóna neinum tilgangi að fara að rekja þær nú. Hér er aðeins á dagskrá að koma á móts við unga fólkið, finna leiðir til að leysa húsnæðisþörf þess og sérstaklega að koma á móts við námsmenn sem eiga við mikinn vanda að stríða með að komast í hentugt leiguhúsnæði á meðan námstíma lýkur og eins að sá skyldusparnaður sem við erum búin að hafa í lögum í nær 30 ár komi að einhverju gagni. Ef ekki er hægt að fara neina slíka leið eins og hér hefur verið lýst eða menn láta sér ekki neitt annað koma til hugar ber að leggja þennan skyldusparnað niður.