Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég vildi aðeins benda á að hér er beiðni um skýrslu til fjmrh. um útgjöld vegna kostnaðar við byggingu Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar, en ég hygg að mál þetta heyri undir utanrrh. og þess vegna sé ekki rétt að þessari beiðni staðið og er e.t.v. rétt að taka það til frekari athugunar áður en gengið er frá málinu hér í sameinuðu þingi.



Hæstv. forseti. Vegna þess að ég er 1. flm. að þessari beiðni um skýrslu þætti mér ekki úr vegi að bæði utanrrh. og fjmrh. stæðu fyrir svörum í þessu efni.



Herra forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um ráðstafanir í ferðamálum. Þessi tillaga er flutt af mér ásamt hv. þm. Guðna Ágústssyni, Jóni Kristjánssyni, Stefáni Guðmundssyni og Valgerði Sverrisdóttur. Tillagan er svohljóðandi:. "Alþingi ályktar að skora á ríkisstjórnina að beita sér fyrir eftirfarandi ráðstöfunum í ferðamálum: 1. Stofnað verði til embætta ferðamálafulltrúa í landsbyggðarkjördæmunum, tvö stöðugildi á árinu 1988, tvö stöðugildi til viðbótar 1989 og tvö stöðugildi árið 1990. Laun ferðamálafulltrúa greiðast úr ríkissjóði en rekstrarkostnaður embættanna af viðkomandi ferðamálasamtökum. Ferðamálaráð ákveði forgangsröðun starfanna. 2. Að 10% sérstöku gjaldi á vörusölu Fríhafnarinnar í Keflavík verði ráðstafað til ferðamála samkvæmt gildandi lögum. 3. Hraðað verði endurskoðun laga um skipulag ferðamála, nr. 79/1985." Tilgangur með þessari tillögu er einkum tvíþættur. Annars vegar að vekja athygli á nauðsyn þess að koma á samræmdu skipulagi í ferðamálum á Íslandi með stofnun embætta ferðamálafulltrúa úti um landið og koma þannig til móts við ferðamálasamtök landshlutanna. Hins vegar að vekja athygli á því að þrátt fyrir að markaður tekjustofn hafi verið lögboðinn til ferðamála undanfarin 11 ár, þ.e. 10% af vörusölu Fríhafnarinnar í Keflavík, hefur stöðugt verið gengið á hann með heimild í lánsfjárlögum og er svo enn gert í núverandi frv. til lánsfjárlaga. Er því vert að huga að því við endurskoðun laga um skipulag ferðamála hvort halda eigi þessum tekjustofni óbreyttum og ganga síðan á hann svo sem verið hefur eða leita annarra leiða til að fjármagna Ferðamálaráð og starfsemi þess. Ferðalög um Ísland hafa stóraukist á síðustu árum. Þannig jókst straumur erlendra ferðamanna til Íslands úr 29 þúsund árið 1966 í 112 þúsund árið 1986 eða á 20 ára bili. Athyglisvert er að á sama tíma fjölgar utanferðum Íslendinga í sama mæli eða úr 18 þúsund í 110 þúsund. Á þessum tíma hafa orðið straumhvörf í samgöngum ásamt áhuga og möguleikum fólks til ferðalaga. Hafa ber í huga þegar nefndar eru tölur um ferðalög útlendinga um Ísland og þörf fyrir þjónustu við þá hér að ferðalög Íslendinga um eigið land eru síst minni og fara stöðugt vaxandi. Gjaldeyristekjur af þjónustu við erlenda ferðamenn eru orðnar verulegar, voru taldar um 4,6 milljarðar kr. árið 1986. Til samanburðar má geta þess að þetta eru 10,3% af heildarvöruútflutningi landsmanna og um 13% af heildarverðmæti útflutts sjávarfangs sama árs. Þegar þetta er haft í huga verður ljós nauðsyn þess að gefa þessari starfsemi meiri gaum og veita henni meiri stuðning en verið hefur þó vissulega hafi þokast verulega í rétta átt hvað þessi mál varðar. Þróun ferðalaga í heiminum er einkum með þrennu móti. Í fyrsta lagi ferðast fólk í auknum mæli á eigin vegum í stað hópferða sem hafa verið ríkjandi fyrirkomulag, á eigin bíl, með flugi og bíl eða á annan hátt sjálfstætt. Þessa verður og vart hérlendis hin síðustu ár. Í öðru lagi eykst í sífellu leit fólks að betri útivistarmöguleikum, hreinu lofti, óspilltri náttúru og heilbrigðum lífsháttum. Á þessu sviði virðist land okkar hafa mjög mikla möguleika verði þess gætt að skipuleggja ferðamál á réttan hátt með umhverfisog,náttúruverndarsjónarmið ríkt í huga. Í þriðja lagi eru ferðalög eldri borgara í skipulögðum orlofsferðum. Ferðamálasamtök hafa verið stofnuð í öllum kjördæmum landsins utan Reykjavíkur. Ein samtök eru þó fyrir Norðurland allt og í Reykjaneskjördæmi er starfssvæðið bundið við Suðurnesin. Tilgangur með stofnun samtakanna var m.a. þessi: Að vinna að sameiginlegri og skipulegri uppbyggingu í öllum greinum ferðaþjónustunnar, að gefa hlutlausar upplýsingar um ferðaþjónustu í kjördæmunum, að veita aðstoð og ráðleggja þeim sem hyggjast fjárfesta í ferðaþjónustunni, að koma á samvinnu allra sem að ferðamálum starfa í kjördæmunum, að efla þessa þjónustugrein á landsbyggðinni. Ferðamálasamtökin hafa stofnað með sér Félag íslenskra ferðamálasamtaka og eru aðalmarkmið þeirra mjög í sama anda og hér var fyrr upp talið. Til viðbótar er rætt um að koma fræðslu í ferðaþjónustugreinum inn í skólakerfið og aukin áhersla er lögð á þátt umhverfisverndar. Með stofnun Upplýsingamiðstöðvar ferðamála, sem opnuð var á síðasta sumri, opnuðust nýir möguleikar fyrir þá sem að ferðamálum standa. Með tölvutengingu er fyrirhugað að miðla upplýsingum samstundis út í umdæmin og fá nýjar til baka. Upplýsingamiðstöð sem þessi getur komið ýmsum nýjum möguleikum í ferðaþjónustunni á markað, kynnt áður lítt þekkta staði, stuðlað að lengingu ferðamannatímans, haft heildaryfirsýn yfir ferðamöguleika hverju sinni á hverjum stað og þannig stuðlað að betri nýtingu fjárfestingar í ferðaþjónustunni. Hlutverk ferðamálafulltrúa væri m.a. eftirfarandi: 1. Að vinna að uppbyggingu ferðaþjónustu á starfssvæði sínu. Í því felst að gera úttekt á þeirri þjónustu sem fyrir er, möguleikum umdæmisins og vinna að tillögugerð og skipulagningu ferðamála þar í samráði við sveitarstjórnarmenn og aðra hagsmunaaðila. 2. Að vera tengiliður við önnur ferðamálasamtök og skipuleggja samstarf við þau um ferðamál. 3. Að vinna ákveðin verkefni fyrir opinbera aðila. Má þar nefna úttektir af ýmsu tagi ásamt áætlanagerð og upplýsingaöflun. Enn fremur að vinna með náttúru- og umhverfisverndarmönnum og heilbrigðisfulltrúum og nefndum vegna ferðamanna og ráðstafana sem gera þarf á þjónustustöðum. Það er alkunna að mjög skortir á að aðstaða sé alls staðar fyrir hendi úti á landsbyggðinni til að taka á móti ferðamönnum og veita þeim lágmarksþjónustu. Það er hægt að aka hundruð kílómetra án þess að eiga kost á tjaldstæði með lágmarkshreinlætisaðstöðu. Ferðamaður, sem er svo óheppinn að þurfa að komast í síma að næturlagi, verður annaðhvort að vekja upp í heimahúsum eða leita uppi næsta kaupstað til að komast í almenningssíma og þó undir hælinn lagt að slíkur sími finnist ef hann er þá til. Ferðaþjónusta bænda ásamt því neti þjónustustaða sem er að smáþéttast bætir þó verulega úr þessu yfir hásumarið. Hér þarf þó að ráða verulega bót á hið fyrsta. Þá má nefna merkingar, hvort heldur sem er á íslensku eða með alþjóðlegum táknum. Semja þarf frið um gerð leiðbeiningarskilta sem gætu orðið ferðamanninum að gagni og forðað honum frá villu, jafnvel þó slíkt gæti gagnast þjónustuaðilum jafnframt. Þannig mætti lengi telja en verður ekki gert hér. Sveitarstjórnir þurfa að gera átak til að bæta úr þessu með bættum merkingum og fjölgun vel búinna tjaldstæða. Þróun ferðamála hefur þó verið ör hér á landi og svo er einnig um allan heim. Ferðaþjónusta sem atvinnugrein er í dag stærsti atvinnuvegur heimsins hvað veltu áhrærir og má að óbreyttu vænta áframhaldandi streymis ferðamanna hingað til lands. Þar er þó margt sem getur haft áhrif og breytingar geta orðið skjótar á einstökum svæðum. Um það má nefna dæmi eins og Tsjernóbíl-slysið sem hafði í för með sér geigvænlegar sveiflur í ferðamálum Evrópu, auk þess sem olíuverð hefur veruleg áhrif á ferðakostnað. Þá má nefna gengismál og ótal margt annað sem áhrif getur haft, svo sem flugrán og hryðjuverk. Flest bendir þó til þess að fram undan sé aukning á ferðalögum um Ísland, bæði erlendra og innlendra ferðamanna. Skiptir því miklu að við höldum vöku okkar, fyrst og fremst hvað það varðar að halda náttúru landsins og umhverfi okkar hreinu og óspilltu, en einnig að því er varðar skipulag ferðamála innanlands. Herra forseti. Hugmynd sú sem sett er fram í tillögu þessari til þingsályktunar um ráðningu ferðamálafulltrúa er ekki ný af nálinni. Með bréfi í nóvember 1984 og öðru í maí 1985 frá ferðamálasamtökum í landshlutum til fyrrverandi samgönguráðherra er sett fram hliðstæð beiðni um ráðningu ferðamálafulltrúa í áföngum, svipað og gert er hér, með þriggja ára áætlun. Að umræðu lokinni leyfi ég mér að leggja til að þessu máli verði vísað til allshn.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að taka undir með hv. flm. þessarar till. sem mér sýnist vera þörf í öllum greinum. Það á ekki síst við um stuðning við uppbyggingu ferðamannaþjónustu um land allt með því að setja á fót starf ferðamálafulltrúa í landshlutunum. Það gildir einnig um 2. tölul., um að varið verði til ferðamannaþjónustu og styrkingar á þessari atvinnugrein þeim 10% sem gert er ráð fyrir í tekjum af vörusölu Fríhafnar í Keflavík, en eins og við vitum hefur þar verið um skerðingu að ræða frá því að lög voru sett um þetta efni að ég hygg og það mjög grófa. Varðandi 3. tölul. heyrði ég ekki að flm. viki sérstaklega að því hvernig að því máli ætti að standa, endurskoðun laga um skipulag ferðamála og mér er ekki kunnugt um hvort slík formleg endurskoðun er í gangi, en ég tel sannarlega þörf á því að taka skipulag ferðamálanna og stefnu í ferðamálum í víðu samhengi til umræðu og meðferðar hér á hv. Alþingi, þar á meðal þá þætti sem hér er að vikið. Við stöndum frammi fyrir því að hér er ekki nein skilmerkileg stefna ríkjandi um þessi efni. Ferðamannaþjónustan þróast án slíkrar stefnumótunar og eins og horfir virðist sem sú þróun geti leitt til þess að ferðamannaþjónustan og tekjur af henni einskorðist að verulegu leyti við suðvesturhorn landsins, m.a. með þeirri öru uppbyggingu á gistiaðstöðu o.fl. sem þar að lýtur. Því er það mjög brýnt að Alþingi marki afstöðu til þess með hvaða hætti það telur æskilegt að þessi atvinnuvegur þróist og hvaða fjármagni beri að veita af opinberri hálfu til uppbyggingar ferðamannaþjónustu. Eins og stendur er þetta allt á horriminni hvað snertir fjárveitingar til uppbyggingar á ferðamannastöðum vítt um land. Ferðamálaráð ver sínu mjög takmarkaða fjármagni fyrst og fremst til landkynningarstarfsemi sem svo er kölluð, sölu og auglýsingu á landinu sem auðlind, en hefur ekki veitt neinu fjármagni upp á síðkastið til uppbyggingar á ferðamannastöðum til að taka við því fólki sem reynt er að laða til landsins. En auðvitað er spurningin um uppbyggingu ferðamannaþjónustu engu síður mál sem varðar ferðalög Íslendinga um sitt eigið land og þetta þarf sannarlega að haldast í hendur. Hið sama er uppi á teningnum hvað snertir Náttúruverndarráð sem lögum samkvæmt er ætlaður ákveðinn hlutur að þessum málum. Það hefur á yfirstandandi ári innan við 1 millj. kr. til þess að verja til aðhlynningar á ferðamannastöðum, enda ástandið eftir því á mörgum af fjölsóttustu og vinsælustu ferðamannastöðum okkar, að þar stefnir í hreint óefni. Ég ítreka, herra forseti, að ég tek undir með flm. að ég tel þörf á að taka stefnuna í ferðamálum upp í enn víðara samhengi en hér er gert af hálfu þingsins á þessu yfirstandandi þingi og mun beita mér fyrir því að svo geti orðið.



Hæstv. forseti. Ég fagna framkominni þáltill. á þskj. 24, sem 1. flm. hefur gert grein fyrir á mjög góðan og röggsaman hátt, en vil jafnframt geta þess að ég var tíu fyrstu ár Ferðamálaráðs varaformaður þess og vil upplýsa hv. þm. um að það vantaði ekki stefnu í ferðamálum á þeim árum. Sú stefna var til og henni var framfylgt af miklum dugnaði við enga aðstoð má segja frá því opinbera aðra en að hið opinbera greiddi húsaleigu og hálfan starfskraft, starfskraft sem vann þó af þeim áhuga og þeirri hugsjón að hann gerði það í fullu starfi fyrir þau litlu laun sem hann fékk. Þessari stefnu hefur verið fylgt og henni er fylgt í dag af veikum mætti þó svo að smátt og smátt hafi starfið aukist, fyrst með framlagi frá Ferðaskrifstofu ríkisins eins og hún var rekin á þeim tíma en henni var gert að skila vissum hundraðshluta af ágóða sínum af starfsemi á Keflavíkurflugvelli sem síðan þróaðist upp í stórmarkað sem átti að skila Ferðamálaráði og Ferðamálasjóði stórum upphæðum og gerði það í upphafi þangað til ríkið ákvað að taka til sín hluta af því sem þar skapaðist í tekjum. Ég veit af samstarfi mínu við fyrrv. samgrh. að hann hafði mikinn áhuga fyrir þessum málum og vann ötullega að því að bæta um og laga og móta nýja stefnu í ferðamálum sem bar mjög góðan árangur. Ég vil því lýsa stuðningi mínum við þessa þáltill. Ég held að hún sé tímabær eins og allar aðrar tillögur sem hafa komið fram í ferðamálum. En ég vil líka segja að á sínum tíma hafði Ferðamálaráð samband við erlenda aðila, fyrst við fyrirtæki sem heitir Tourist Consult og er svissneskt. Til þess að benda á hvaða verkefni þetta svissneska fyrirtæki hefur fengið og haft með að gera, þá var t.d. framkvæmd samkvæmt tillögum þess tilfærsla á bakhliðinni á fjalli í Mónakó út í sjávarmál og þar er nú komið undirlendi og hefur verið reistur þar heill borgarhluti sem er, ef ég man rétt, 1/4 af stærð Mónakó miðað við það sem hún var áður en þær framkvæmdir hófust. Er það nú ein mesta, ef ég má segja það á útlendu máli, "tourist attraction" á því landsvæði. Þetta fyrirtæki var fengið til að gera bráðabirgðatillögur sem til stóð að Sameinuðu þjóðirnar kostuðu á lokastigi. Það komu frá því bráðabirgðatillögur sem voru í þykkum bókum og gerðar á eigin kostnað í von um að Sameinuðu þjóðirnar mundu endanlega standa undir framkvæmdum ef Ísland veldi það fyrirtæki til að koma hingað með nýjar hugmyndir um ferðamál. En því miður var það ekki valið. Í þessum tillögum var uppbygging ekki bara innanlands og á suðvesturhorninu, sem talað hefur verið um, heldur tekinn fyrir heimshringurinn. Ég veit ekki hvort hv. þm. átta sig á því að ferðamannastraumnum í heiminum er stjórnað afskaplega mikið. Það er ótrúlegt hvað fólk er fært frá einum stað til annars án þess að átta sig á því. Ferðamannastraumurinn gengur þannig eftir áætlunarferðum sem ákveðnir aðilar skipuleggja. Það var ætlunin að fá minni hring út úr þessum stóra hring inn á Ísland og svo aftur enn þá minni hringi innan Íslands út úr aðalhringnum inn á hina ýmsu túristastaði á landinu. En til þess þurfti mikið fjármagn og mikla skipulagningu. Það var hringurinn í kringum landið og það var út um allt land. Það þurftu alls konar samskipti til að koma, bæði telex og allt sem heitir nýtískulegt í samskiptum, ekki bara á flutningi á fólki heldur samskiptum innanlands og við veröldina og svo hvað snertir flutninga á fólki með þyrlum til staða þar sem ekki er hægt að leggja vegi o.fl. Þetta voru stórkostlegar hugmyndir. Mikið hefur því verið unnið að ferðamálum og margar hafa hugmyndirnar komið og allt er hægt að rekja til þeirrar tillögu sem upphaflega kom fram frá Sjálfstfl. á sínum tíma og var byggð á hugmyndum Lúðvígs Hjálmtýssonar fyrrv. ferðamálastjóra. Ég held að fáir geri sér grein fyrir því hve mikinn þátt hann á í uppbyggingu á ferðamannastraum til landsins. Störf Lúðvígs Hjálmtýssonar verða seint metin. Og Ferðamálaráð hefur gert meira en að hugsa um suðvesturhornið. Þetta voru svo stórkostlegar hugmyndir allt saman. En hvað skeði? Stjórnvöld völdu ekki Tourist Consult með þessar stóru hugmyndir heldur völdu þau annan franskan aðila sem Sameinuðu þjóðirnar bentu á og kostuðu hingað til að móta nýjar hugmyndir um ferðamenn og aðdráttarafl fyrir ferðamenn hérna. Út úr því kom hin fræga bygging sem menn muna kannske eftir og hafa séð í blöðunum að átti að reisa við Krýsuvík og vera yfirbyggt eins konar tívolí ef svo mætti segja. En engar aðrar hugmyndir en sú bygging komu fram í tillögum þaðan að ég man. En það sem ég vil segja að lokum, hæstv. forseti, er þetta: Við erum nú að hefja störf Alþingis fyrir þetta kjörtímabli. Fjárlagafrv. er að koma fram. Við heyrum um ágreining í stjórnarliðinu á öllum stöðum. Við höfum fréttir frá nefndum, hvort sem þær heita fjvn. eða nefndir um sjávarútveg, af því að maður hefur sjútvrh. fyrir framan sig núna, eða hvort það er innan flokkanna, um fjárveitingar og um fjárlagafrv. En meðan fjárlagafrv. er að volgna, ef það er þá komið í heilu lagi til alþm., kemur tillaga fram um auknar stöðuheimildir sem eiga náttúrlega að ræðast í ríkisstjórn og eiga að ræðast með stjórnarflokkunum á þessu stigi málsins og koma fram með fjárlagafrv. Þar kemur í 2. lið sérstök áskorun til Alþingis um að tryggja að fjmrh. verði ekki heimilað að skerða framlag til ferðamála heldur skuli fjmrh. fara að lögum og breyta þeim ekki. Þannig lít ég á þetta. Stjórnarþm. eru að reyna samvinnu við Alþingi sem ekki er fyrir hendi en hefur eflaust verið reynd innan stjórnarflokkanna. Ég lýsi því yfir að ég mun beita mér fyrir því í mínum flokki að þeim sem vilja gera einhverja bragarbót á fjárlögunum verði hjálpað, þeim stjórnarþm. sem vilja gera einhverja bragarbót á fjárlögum verði hjálpað, bæði í þessu tilfelli, sem eru ferðamál, og í öðrum tilfellum þar sem ágreiningur er um fjárlögin og mér skilst af fréttum bæði í blöðum og sögusögnum að það sé ærið verkefni fyrir stjórnarandstöðuna að taka þar til hendi með skynsömum mönnum í stjórnarliðinu.



Hæstv. forseti. Ég vil með örfáum orðum lýsa stuðningi mínum við anda þeirrar till. sem hér er lögð fram til þál. af fimm hv. alþm. úr jafnmörgum kjördæmum. Ég geri það vegna þess að ég tel að hér sé hreyft mjög merku máli sem er vettvangur þar sem sannarlega þarf að taka til hendi. Það fer ekkert á milli mála að þarna, á sviði ferðamála, er vaxtarbroddur í atvinnulífi Íslendinga á næstu árum og áratugum og það fer heldur ekki á milli mála að þessi vettvangur er kjörinn vegna þess hve landið er gott að þessu leyti. En mig langar líka til að geta þess að perlur Íslands sem ferðamannalands eru fyrst og fremst á landsbyggðinni og það eru þessar perlur sem hafa að mörgu leyti verið ónýttar. Ég minni á eitt mál sem mun koma til þings í vetur og er raunar komið til einnar nefndar. Gullfoss í Suðurlandskjördæmi er ein þessara perla sem ekki hefur verið sýndur sá sómi sem skyldi. Aðstaðan þar er gersamlega óviðunandi. Þangað fer nánast hver einasti erlendur ferðamaður sem til landsins kemur. Þarna er verkefni sem í rauninni þolir enga bið. En mig langar líka til í leiðinni að minna þingheim allan á þann þátt í uppbyggingarmálum landsbyggðarinnar þar sem einna mest verk er óunnið. Það eru samgöngumálin, það eru vegamálin sjálf. Vitaskuld er mér ljóst að þar hefur mikið verið unnið. En til þess að árangurs sé að vænta, sem þessi till. til þál. gefur vissulega tilefni til að ætla og vona, þarf að sækja fram á mörgum vígstöðvum jafnt.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umræður mjög, enda er ég oft búin að ræða ferðamál á þessum stað og annars staðar. Ég vildi þó ekki láta hjá líða að lýsa stuðningi við efni tillögunnar og nota þetta tækifæri til að minna örlítið á tvö atriði í þessu sambandi. Það er þá í fyrsta lagi það að fyrir rúmu ári eða rétt fyrir þinglok 1986 var samþykkt á Alþingi tillaga, sem ég var 1. flm. að, um úrbætur í ferðaþjónustu. Ég hef ekki till. hérna hjá mér og get ekki vitnað beint í hana, en hún fól það í sér að samgrh. var falið að láta kanna hvernig væri háttað aðstöðu til móttöku ferðamanna víðs vegar um landið og þá bæði hvað varðar gistingu, samgöngur, aðgengi að áhugaverðum stöðum o.fl. og gera tillögur til úrbóta í framhaldi af þeirri könnun. Þessi till. og framkvæmd hennar gæti að mati okkar sem fluttum hana breytt töluvert aðstæðum í ferðamálum og við væntum okkur mikils af henni. Hæstv. þáv. samgrh., Matthías Bjarnason, vatt sér í framkvæmd þessarar till. og fól ferðamálasamtökum landshlutanna að annast hana og í ársbyrjun eða í febrúar eða mars á þessu ári kom út skýrsla sem var að mínu viti fyrri hluti framkvæmdar þessarar till. Þar er ýmsar upplýsingar að finna um stöðu þessara mála á landinu, en í framhaldi af því þarf vitanlega að móta tillögur um úrbætur og bæta aðstæðurnar eftir því. Slíka framkvæmd erfir þá eftirkomandi hans í stól samgrh., Matthías Á. Mathiesen, og hafði ég hugsað mér að bíða eftir komu hans hingað inn á Alþingi til að fregna frekar af þessum málum og ýta við þeim. Þetta vildi ég að kæmi fram hérna án þess að ég sé nokkuð að letja hv. flm. til að fylgja sínu máli eftir. Það sem vekur hins vegar kannski athygli og er önnur athugasemd sem ég ætlaði að gera hér er að hv. flm. eru allir úr einum stjórnarflokkanna og eins og reyndar Albert Guðmundsson, hv. 5. þm. Reykv., kom að áðan er það að mínu viti töluvert ja, kannski ekki óeðlilegt en sérkennilegt að hér eru stjórnarþm. á ferð, með tilliti til þess sem við sjáum svo aftur í því frv. til fjárlaga sem nú liggur á borðum hjá okkur. Þar er enn einu sinni skertur stórlega sá tekjustofn sem Ferðamálaráði er ætlaður samkvæmt lögum og gerð var virkilega tilraun til við endurskoðun ferðamálalaga að tryggja að mætti renna til þeirra mála en mistókst algerlega. Það á enn að skerða þetta framlag verulega og það er einnig skorinn burtu fjárlagaliður sem fjvn. kom inn á síðustu stundu þegar fjárlög þessa árs voru afgreidd, sem var 600 þús. kr. framlag til ferðamálasamtakanna. Það hefur verið skorið burtu líka og verður ekki séð að neins staðar sé tekið á þessum málum þannig að við getum verið bjartsýn. En ég ætla hins vegar ekki að draga úr því að hv. flm. þessarar till. reyni að fylgja henni eftir þrátt fyrir að þetta kunni að draga úr vonum manna um að hún beri árangur.



Herra forseti. Ég get tekið undir með hv. síðasta ræðumanni að það er óneitanlega nokkuð sérkennilegt að fá á borð þm. till. um fjarútlát og stefnumörkun í einum málaflokki, einni atvinnugrein, sem gengur alveg þvert á þann boðskap og þá stefnu sem á sama tíma er lögð á borð þm. í fjárlagafrv. Ég vil hins vegar segja um efni þessarar till. að það er gott og ég styð þá hugsun sem þar er lögð til grundvallar. Sérstaklega vil ég undirstrika að ég held að það sé mikilvægur áfangi í ferðamálum og uppbyggingu ferðaþjónustunnar á Íslandi að efla uppbyggingu ferðaþjónustunnar úti um landið með það sérstaklega í huga að dreifa álaginu sem landið og náttúran óneitanlega verða fyrir vegna sívaxandi ferðamannastraums. Það verður ekki gert nema ferðaþjónustan sé skipulega upp byggð og nái til alls landsins þannig að draga megi úr álaginu á viðkvæmustu staðina og þá sem mestu álagi sæta nú. Ferðamálafulltrúar í landshlutunum eru og geta orðið stór liður í því. Það er sem sagt góðra gjalda vert þar af leiðandi að styðja við bakið á þessari till., en það er óhjákvæmilegt að ræða örlítið þetta sérkennilega innra samhengi eða öllu heldur samhengisleysi sem birtist í þeirri staðreynd að fimm hv. þm. Framsfl. flytja till. sem gengur þvert á stefnumörkun og hugsun fjárlagafrv. Og hvers vegna er það nú, herra forseti? Hvers vegna segi ég að þessi tillöguflutningur gangi þvert á anda fjárlagafrv.? Það er í fyrsta lagi, eins og þegar hefur verið bent á, vegna þess að fjárveitingar til Ferðamálaráðs á að skera niður á næsta ári. Á bls. 307 í fjárlagafrv., í skýringum með því, er sem sagt upplýst að í vændum sé í væntanlegri lánsfjaráætlun heimild til að skerða lögbundin framlög Fríhafnarinnar til Ferðamálaráðs. Það segir ekki hve mikil að hlutfalli sú skerðing verður. Það er eingöngu sagt að binda skuli fjárveitinguna við 28 millj. Og af því að hæstv. fjmrh. er nú við og við að gægjast hérna inn í salinn úr hliðardyrum vill hann e.t.v. vera svo góður að upplýsa hér til að greiða fyrir umræðunni hversu mikil sú skerðing er sem stjórnarflokkarnir áætla og áforma með fjárlagafrv. á þessum fjárveitingalið á sama tíma og fimm hv. þm. Framsfl. flytja tillögu sem gengur í þveröfuga átt til aukinna útgjalda á þessu sviði. Það má einnig benda á að ef jafnræði ætti að vera með öllum atvinnugreinum er sama misræmið uppi hvað varðar niðurskurð á stuðningi við aðrar atvinnugreinar á sama tíma í frv., sbr. niðurskurð á leiðbeiningarþjónustu í landbúnaði, sbr. niðurskurð á framlögum til iðnráðgjafa. Þar segir, og er rökstutt með stefnumörkun ríkisstjórnarinnar, að draga skuli úr þátttöku ríkisvaldsins og stuðningi ríkisvaldsins við atvinnuvegina og eingöngu skuli mörkuð meginskilyrði og þróunarforsendur atvinnulífs, en ríkið stefni sem sagt að því að draga sig út úr allri þátttöku, öllum beinum stuðningi á sviði leiðbeiningarþjónustu o.s.frv. Þetta er ekki í miklu samræmi við þennan tillöguflutning og það vaknar sú spurning hvort fyrirvarar framsóknarmanna við fjárlagafrv. séu e.t.v. við meira en landbúnaðarliðinn einan. Ég sé a.m.k. ekki, herra forseti, hvernig þessir fimm flm. nefndrar þáltill. geti staðið að fjárlagafrv. eins og það er lagt fram nema þá með fyrirvara um fjárveitingar til ferðamála.



Herra forseti. Hv. 6. þm. Suðurl., Óli Þ. Guðbjartsson, lét þau orð falla áðan að hér hefðu menn látið sig litlu skipta Gullfoss, perlu íslenskrar náttúru sem hann réttilega svo nefndi. Þetta er ekki með öllu rétt hjá hv. þm. Hér á Alþingi hafa menn látið sig þetta nokkru varða. Á haustþinginu 1985 flutti ég þáltill. um þjóðgarð við Gullfoss og Geysi. Sú till. var samþykkt á Alþingi, nokkuð breytt að vísu, en efnislega mjög í þá átt sem hún upphaflega stefndi að, en með leyfi forseta gerði Alþingi svohljóðandi ályktun í málinu: "Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að láta skipuleggja svæðið umhverfis Gullfoss og Geysi í samræmi við ákvæði skipulagslaga. Verði Skipulagi ríkisins falin framkvæmd málsins í samvinnu við viðkomandi sveitarstjórnir, Náttúruverndarráð og Geysisnefnd. Skipulagið miðist við það að tryggja að umhverfi Gullfoss og Geysis verði ekki raskað með mannvirkjagerð, að nauðsynleg ferðamannaþjónusta verði byggð upp á einum stað á svæðinu og að byggingar og samgönguleiðir falli sem best að umhverfinu." Þetta er samþykkt Alþingis frá 10. apríl 1986. Því miður finnst mér varðandi hv. þm. Borgarafl. að þeir tali stundum eins og ekkert hafi gerst áður en flokkur þeirra kom til sögunnar, en það er nú einu sinni svo að áður gerðist ýmislegt og menn hafa sumir hverjir, jafnvel í Borgarafl., býsna langa fortíð í pólitík líka.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð vegna þess þingmáls sem hér er til umræðu. Hv. ræðumenn, sem hér hafa talað á undan, hafa sérstaklega gert 2. lið tillögunnar að umtalsefni og undrast að stjórnarþm. skuli flytja till. til útgjaldaauka frá því sem væntanlegt er í fjárlögum og lánsfjárlögum. Ég minni á í þessu sambandi að hér er verið að gera tillögur um ákveðna stefnumótun í ferðamálum sem, ef samþykktar verða, verður að fylgja eftir með auknum fjárframlögum. Ég vil einnig minna á að fjárlagafrv. er nýlagt fram og er til vinnslu í hv. Alþingi og mun væntanlega ekki verða að lögum fyrr en rétt fyrir jól. Það er engin nýlunda að bæði stjórnarliðar og stjórnarandstæðingar fái samþykktar tillögur í fjárlagafrv. sem eru til útgjaldaauka. Auðvitað áskiljum við okkur rétt til að hafa skoðun á þeim málum eins og allir aðrir hv. þm. Mín skoðun á þessu máli helgast af því að ég tel að í ferðamálum sé um mikla möguleika að ræða, hér sé um nýsköpun í atvinnulífi að ræða og aukin fjárframlög til þessara mála skili sér í auknum þjóðartekjum þegar til lengdar lætur og hefur reyndar nú þegar gert það. M.a. í mínu kjördæmi, á Austurlandi, eru ferðamálin einn mesti vaxtarbroddurinn í atvinnulífinu. Þess vegna hef ég skrifað upp á þessa tillögu, sem hv. flm. hefur gert ágæta grein fyrir, en vildi eigi að síður láta þetta koma fram við þessa umræðu vegna þeirra orða sem fallið hafa út af 2. lið tillögunnar.



Herra forseti. Ég þakka þær góðu undirtektir sem þessi till. til þál. hefur fengið og þann stuðning sem ferðamál hafa fengið við þessa umræðu. Við hv. 10. þm. Reykn. vil ég segja að hún nefndi þáltill. vorið 1986. Það er síður en svo að þessi þáltill. sé sett henni til höfuðs eða neitt slíkt heldur er einmitt sú þáltill. um úttekt á afstöðu til ferðaþjónustu á helstu ferðamannastöðum í einstökum landshlutum kveikjan að því að ég flyt þessa till. Ég vænti þess að þm. hafi séð skýrslu sem heitir "Úttekt á íslenskum ferðamálum". Þessi skýrsla er fróðleg lesning og fremur sorgleg, ekki síst fyrir Vestfirðinga. Hún sýnir mér að það vantar sorglega mikið á, jafnvel þó við fengjum ferðamenn til að koma á Vestfirðina, að við gætum tekið á móti þeim. Ástæðan fyrir því að þessi þáltill. kemur fram er einmitt þessi skýrsla sem er komin til vegna þáltill. Alþingis vorið 1986. Ég held að menn skilji ósköp vel hversu þýðingarmikill þessi þáttur verður á næstu árum í íslensku atvinnulífi og þjóðlífi. Ég vil taka fram að till. er í þremur liðum og ég á von á að það geti komið til atkvæðagreiðslu um hvern lið fyrir sig, en 1. liðurinn, um ferðamálafulltrúa, er kannski fyrsta kveikjan að því að till. er flutt. En ég get ekki komið hér upp og flutt till. um ferðamál án þess að geta um það, sem ég tel að hafi verið misráðið, að það skuli áætla þennan tekjustofn til ferðamála og skerða hann síðan nær alltaf. Á síðasta ári, ég held að ég fari rétt með, var það um þriðjungur þessa 10% fjár sem rann til ferðamála og núna 28 millj. eins og hér hefur komið fram. Ég gat ekki komið hér upp án þess að þetta kæmi fram, jafnvel þó að eftir að ég samdi þessa till. væri komið fram fjárlagafrv. sem væri enn með ákvæði í lánsfjárlögum þess efnis að þetta skyldi skert. En ef menn hafa tekið eftir því í framsögu stillti ég tvennu saman. Ég bið menn að athuga það. Liður nr. 2 er kannski ekki eingöngu settur fram til þess að á honum verði tekið í þessum fjárlögum heldur til að vekja athygli á honum og einnig 3. lið, um endurskoðun laga um skipulag ferðamála. Það er gert í samráði við framkvæmdastjóra Ferðamálaráðs. Ég bið um að því verði stillt saman við þessa endurskoðun hvort það eigi að halda áfram að hafa þennan lið inni til þess eins að skerða hann eða hvort það eigi að finna tekjustofn sem menn treysta sér til að standa við. Þetta er kannski meginefnið en ekkí það, sem menn hafa gert mjög að umtalsefni hér, að hér væri verið að stilla fram einhverju gegn fjárlögum. Það er ekki svo og þess vegna er till. í þremur liðum. Að sjálfsögðu væri mér samt annað kærast, vegna þess að ég hef trú á því að ferðamál séu okkur verulega þýðingarmikil, og ég er ekki sammála því að þessi liður verði skertur í lánsfjárlögum. Það er mín persónulega skoðun. Ég kem með þessa till. og ég sem hana áður en fjárlög verða til. Fjárlög eru lögð fram í frv. og þau eru ekki heilagari en svo að það má ræða þau. Það bið ég menn að athuga.



Virðulegur forseti. - Ég ætla að endurtaka ávarpið. Hæstv. forseti. Mér hefur verið bent á að það sé samkvæmt góðum þingvenjum að ávarpa forseta hæstv. forseta, en ég hafði tamið mér annað áður. Hæstv. forseti. Ég er afskaplega ánægður með eitt og áður en ég segi hvað það er vil ég minna þingheim á að Borgarafl. varð til í apríl á mjög stuttum tíma af brýnni þörf. Frá því hefur Borgarafl. ekki haft tækifæri til að láta rödd sína hljóma mikið. Það hefur verið eiginlega þögn um Borgarafl. í fjölmiðlum og við höfum haft gaman af því, teljum það styrkleika að þannig skyldi verða brugðist við honum. Nú er fyrsti dagur umræðna á Alþingi og þá kemur hv. 3. þm. Vesturl. Eiður Guðnason, svo að það fari ekki á milli mála hver þm. er, og kvartar undan því að þegar Borgarafl. taki til máls tali hann stundum eins og ekkert hafi skeð áður en hann komst til áhrifa í þjóðfélaginu. Borgarafl. hefur ekki tekið til máls enn þá að frádregnu því sem ég hef talað hér í dag og Óli Þ. Guðbjartsson, hv. 6. þm. Suðurl., sagði áðan.

Og Aðalheiður í gær.

Aðalheiður í gær. Takk fyrir. Það er rétt. Aðalheiður í gær, enda kom það sem helst var sagt af viti í gær frá henni og síst skyldi ég gleyma því. En rödd Borgarafl. á eftir að heyrast og ég held að það verði þjóðfélaginu til gagns og sóma því að ekki hafa alþm. talað þannig hingað til sjálfir að það sé vanþörf á því að auka sóma Alþingis. Og til þess nú að gera það og af því að hv. 3. þm. Vesturl. er í stjórnaraðstöðu en hefur verið að vitna í tillöguflutning sinn á Alþingi þegar hann var í stjórnarandstöðu vil ég skora á hv. þm. að flytja málið aftur nú, þegar hann hefur náið samstarf við og er einn nánasti samstarfsmaður fjmrh. á Alþingi, ég held ef ég fer ekki rangt með að hann sé formaður þingflokks fjmrh., þær sömu tillögur sem hann var að vitna í að hann hefði flutt um verklegar framkvæmdir í nágrenni Gullfoss og annarra þeirra perla íslensks landslags sem hann ku meta.  Hann flutti margar aðrar ágætar tillögur í stjórnarandstöðu og margar af þeim eru þess eðlis að ég vil gjarnan að hann flytji þær aftur til að geta tekið undir þær því að nú er hann í aðstöðu til þess að hafa meiri áhrif en hann hafði þá. En ég fagna því að Borgarafl. skuli vera svona ofarlega í hugum stjórnarliða eins og raun ber vitni í ummælum hv. 3. þm. Vesturl.



Herra forseti. Þessar umræður hafa að vísu farið vítt og breitt og kannski eðlilega vegna þess að hér er um viðamikið mál að ræða. En út af orðum hv. síðasta ræðumanns er kannski ástæða til að spyrja: Studdi þáv. hæstv. ráðh. þessa till. stjórnarandstæðings sem þá var á sínum tíma? Fyrst hann er svona áfjáður í að koma till. fram nú er ástæða til að spyrja um þetta. Nóg um það. Ef ferðamálaiðnaður á að byggjast upp með eðlilegum hætti, og þá á ég kannski ekki síst við Vestfirði, er augljóst að þar duga ekki hin hefðbundnu framlög á fjárlögum. Á sl. sumri var haldin ferðamálaráðstefna, að ég held á Austurlandi. Nú leiðréttir mig einhver ef hann veit betur. Þar var rætt um ferðamálin í landinu og væntanlegan uppgang ferðamálaiðnaðar. Í þeim umræðum höfðu menn gleymt Vestfjörðum. Vestfirðir voru ekki á dagskrá í þeirri umræðu að byggja upp ferðamannaiðnað, enda er það ljóst að ef slíkt á að gerast þarf nokkra tugi millj. ef ekki hundruð millj. til uppbyggingar á Vestfjörðum í tengslum við ferðamál, samgöngur og annað til þess að slíkt verði að veruleika. Ég hef ekki á móti þessari till., síður en svo. Margar þáltill. hafa verið fluttar hér og samþykktar og það hefur ábyggilega svo árum skiptir liðið síðan ef ekki áratugir og ekkert verið hreyft við að gert væri. Þannig er það í mínum huga hálfgerð sýndarmennska að flytja tillögur af þessu tagi ef menn sjá fyrir að viðkomandi stjórnvöld vilja ekkert gera í þeim efnum sem málið fjallar um. Ég held að það þurfi að verða sinnaskipti hjá þm. almennt bæði að því er varðar stjórnarandstöðuþm. og stjórnaraðstöðuþm. í þessum efnum. Það verður að taka betur til hendinni, ekki með sýndarflutningi tillagna á Alþingi heldur verður að ákvarða með löggjöf og fylgja henni eftir hvernig þessum málum á að haga. Það er lítið vit í því að mér finnst og lítið mark á takandi að fyrrv. hæstv. ráðherrar komi hér upp nú sem óbreyttir þm. og heimti til þingsins þáltill. sem voru til umræðu áður, en þeir greiddu kannski atkvæði gegn þeim af því að þeir voru þá ráðherrar. Það eru auðvitað óforskömmulegheit ef slíkt á sér stað. Þannig eiga þm. ekki að vinna. Það verður að taka mark á þm. sem kjörnir eru á löggjafarsamkomuna, hvort sem þar er um að ræða stjórnarandstöðuþm. eða stjórnarliða. Það verður að vera mark á því takandi hvað menn segja bæði fyrir og eftir. Það er það eina sem gildir og það er ábyggilega það eina sem kjósandinn í þessu landi mun taka eftir.



Herra forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir svarið. En í mínum huga breytir það engu með hvaða hætti skerðingin er fengin fram. Það breytir engu fyrir málefnið nema til hins verra. En það er þó bót í máli að hv. þm. skuli þó viðurkenna að hann var annarrar skoðunar meðan hann var ráðherra en hann er nú.



Herra forseti. Sú óvenjulega staða ríkir nú í íslenskum stjórnmálum að ný ríkisstjórn kemur til Alþingis án þess að stefna hennar í efnahagsmálum sé skýr. Á öðrum degi þingsins boðuðu fjórir ráðherrar í skyndi til kvöldblaðamannafundar í Stjórnarráðshúsinu til þess að reyna að gera þjóðinni skiljanlegar skyndiákvarðanir í efnahagsmálum sem þeir höfðu tekið milli 1. og 2. dags þingsins. Það hefur aldrei fyrr gerst í þingsögunni að ný ríkisstjórn komi til þings með þessum hætti, án þess að leggja fyrir Alþingi skýrt og greinilega stefnu sína í efnahagsmálum hvað þá heldur að hlaupa til á kvöldfundi í Stjórnarráðinu milli 1. og 2. dags þingsins og taka þar nýjar ákvarðanir, nýjar ákvarðanir sem þjóðinni hefur gengið mjög erfiðlega að skilja, sem þingið hefur ekki fengið útskýrðar og sem þingflokkar stjórnarflokkanna virðast ekki heldur vita hverjar eru. Það er þess vegna óhjákvæmilegt hér strax að krefja hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh. skýrra svara um það í hverju stefna ríkisstjórnarinnar í efnahagsmálum er í raun og veru fólgin til þess að þeirri óvissu, sem þessa dagana stefnir gengi íslensku krónunnar í hættu, verði eytt. Það var ljóst eftir kvöldfundinn í Stjórnarráðinu sl. mánudag, sem varð til þess að fréttir sjónvarpsins voru rofnar og lítt skiljanleg þula fjögurra ráðherra var flutt þjóðinni, að óvissan er í dag meiri en nokkru sinni fyrr. Ríkisstjórnin ætlaði að eyða óvissunni um gengi íslensku krónunnar, en það hefur greinilega mistekist. Síðustu daga hefur einn af helstu efnahagssérfræðingum Framsfl., hv. þm. Guðmundur G. Þórarinsson, lýst því yfir opinberlega að gengi krónunnar sé í raun og veru fallið. Síðustu daga hefur einn helsti forustumaður atvinnulífsins í landinu, oddviti sjálfstæðismanna í Reykjaneskjördæmi og varaþm. Sjálfstfl., Víglundur Þorsteinsson, einnig lýst því yfir að gengi krónunnar sé í raun og veru fallið. Það er óhjákvæmilegt þess vegna, vegna þess að hæstv. forsrh. hefur lýst því yfir að fastgengisstefnan sé einn af hornsteinum tilveru ríkisstjórnarinnar, að knýja hæstv. forsrh. til að lýsa því yfir afdráttarlaust hér á Alþingi að ríkisstjórnin ætli sér ekki að fella gengið, hvorki á þessu ári né á næsta ári. Það dugir ekki að vera með óljósar yfirlýsingar um slíkt á kvöldfundum með fréttamönnum í Stjórnarráðshúsinu. Alþingi Íslendinga er hinn rétti vettvangur. Þess vegna beini ég þeirri spurningu til hæstv. forsrh. hvort hann sé reiðubúinn að lýsa því yfir hér að ríkisstjórnin muni hvorki á þessu ári né á næsta ári fella gengi íslensku krónunnar, hvort hann sé reiðubúinn að veita þeirri yfirlýsingu það vægi að leggja líf ríkisstjórnarinnar að veði, að taka af öll tvímæli um það í ljósi yfirlýsinga hv. þm. Guðmundar G. Þórarinssonar og Víglundar Þorsteinssonar að ríkisstjórnin muni fara frá ef hún telji nauðsynlegt að fella gengið. Gengi íslensku krónunnar og líf ríkisstjórnarinnar verði þannig tengd saman. Einnig í þessum efnum verði skýrt tekið fram að breyting á viðmiðun krónunnar við Evrópumyntir verði ekki notuð á næstunni til að dulbúa gengisfellingu. Þegar tveir af fremstu efnahagssérfræðingum ríkisstjórnarflokkanna lýsa því yfir opinberlega síðustu daga að gengi krónunnar sé fallið er óhjákvæmilegt að forsrh. ríkisstjórnarinnar hafi kjark til að segja Alþingi að um tvennt sé að velja: Annars vegar líf og tilveru ríkisstjórnarinnar og hins vegar gengi íslensku krónunnar. Í öðru lagi hefur forseti Alþýðusambands Íslands lýst því yfir að það skriflega fyrirheit sem Steingrímur Hermannsson og Þorsteinn Pálsson gáfu launafólki í landinu, að staðið yrði gegn verðhækkunum á gildistíma núverandi kjarasamninga, hafi þessi ríkisstjórn nú rofið. Samtök launafólks í landinu hafa sent ríkisstjórninni bréf og óskað eftir því að þessi ákvörðun verði dregin til baka, að álagningu matarskattanna svonefndu verði frestað og ríkisstjórnin standi við þær skuldbindingar sem gefnar voru skriflega af þáv. hæstv. forsrh. Steingrími Hermannssyni og Þorsteini Pálssyni, þáv. fjmrh. Það er að vísu rétt að formaður Alþfl., sá maður sem kallaði forseta Alþýðusambandsins sérstaklega til að halda upp á flokksþing Alþfl., hefur lýst því yfir í fjölmiðlum fyrir tveimur dögum að hann sé ekki skuldbundinn af þeim loforðum sem alþýðu samtökunum í landinu voru gefin. Það er sérkennilegur upphafsferill formanns Alþfl. að láta það verða sitt fyrsta verk á nýju þingi að lýsa því yfir að hann ætli að svíkja þau fyrirheit sem gefin voru skriflega launafólki í landinu. Þess vegna er nauðsynlegt að spyrja um það hér og nú hvort hæstv. ríkisstjórn sé tilbúin að verða við þessari ósk alþýðusamtakanna og fresta gildistöku þessara skatta til þess að viðræður geti farið fram og í öðru lagi hvort það er formleg ákvörðun ríkisstjórnarinnar allrar að hafna þessum tilmælum frá alþýðusamtökunum í landinu og hvort allir þm. stjórnarliðsins séu þá sammála því að sá trúnaður, sem talin var forsenda síðustu kjarasamninga, verði þannig rofinn og ekki séu lengur grið milli launafólksins í landinu og ríkisstjórnarinnar í þessum efnum. Eða er það bara skætingur hæstv. forsrh, í blöðunum sem er hið formlega svar ríkisstjórnarinnar til alþýðusamtakanna í landinu? Hvernig ætlast sú ríkisstjórn til í upphafi ferils síns að hún öðlist trúnað og traust alþýðu manna í þessu landi þegar Framsfl. og Sjálfstfl. byrja þennan feril með því að svíkja skriflegar yfirlýsingar Steingríms Hermannssonar og Þorsteins Pálssonar og formaður Alþfl. segir að hann hafi að engu þau loforð sem talin voru jafngild og lög og gefin voru samtökum alþýðu fyrr á þessu ári og í lok síðasta árs? Í þriðja lagi er óhjákvæmilegt að spyrja um hvaða stöðu það fjárlagafrv., sem fyrir tveimur dögum var lagt fram hér í þinginu, hefur. Þegar fjölmiðlaleik tveggja daga var lokið var ljóst að þetta fjárlagafrv. nýtur ekki stuðnings Framsfl. Það er ljóst að einn af ráðherrum ríkisstjórnarinnar, hæstv. landbrh., hefur lýst því yfir að hann sé andvígur einni grundvallarforsendu fjárlagafrv. Í sérhverju siðmenntuðu lýðræðisríki hefði tvennt gerst þegar slík yfirlýsing kom fram: Annaðhvort hefði viðkomandi ráðherra sagt af sér vegna þess að hann gæti ekki stutt grundvallarfrv. þeirrar ríkisstjórnar sem hann situr í eða ríkisstjórnin sjálf hefði sagt af sér. En kannski er þetta ekki alvöruríkisstjórn, kannski er þetta ekki alvörulandbrh. sem leyfir sér að sitja áfram þótt hann sé andvígur því sem hæstv. fjmrh. hefur lýst í fjölmiðlaleik sínum sem einum af hornsteinum fjárlagafrv. Þess í stað er farin sú leið að vísa þessum ágreiningi ríkisstjórnarflokkanna í nefnd, ekki ráðherranefnd þó mikið væri auglýst fyrir nokkrum vikum að þessi ríkisstjórn ætlaði að taka upp nýjar aðferðir til að leysa sín deilumál með því að setja þau í ráðherranefndir. En það var greinilegt að ríkisstjórnin hafði gefist upp við að leysa þennan ágreining hjá sjálfri sér og treysti sér ekki til að setja ráðherranefnd í málið. Því var heldur ekki vísað til fjvn. sem er þó eðlilegur vettvangur innan þingsins til þess að fjalla um þetta mál. En í staðinn var þessum hornsteini fjárlagafrv. Jóns Baldvins Hannibalssonar vísað í þriggja manna nefnd þar sem formaður þingflokks Framsfl., Páll Pétursson, og formaður framsóknardeildarinnar í Sjálfstfl., Egill Jónsson, sitja í öndvegi og því lýst yfir opinberlega að þessir menn eigi ásamt hv. þm. Eiði Guðnasyni að gera út um það sem ríkisstjórninni tókst ekki að leysa. Þess vegna er í þriðja lagi óhjákvæmilegt áður en þingið og þjóðin fara að fást við það fjárlagafrv. sem hér hefur verið lagt fram að fá skýr svör við því að hve miklu leyti það nýtur stuðnings innan ríkisstjórnarinnar, að hve miklu leyti það nýtur stuðnings í flokkum ríkisstjórnarinnar eða hvort þetta fjárlagafrv. er kannski jafnmarklaust plagg og það fjárlagafrv. sem fjmrh. hafði tilbúið fyrir tíu dögum en henti síðan í síðustu viku og ónýtt voru tonn af pappír í ríkisprentsmiðjunni Gutenberg og frv. sem við sjáum nú var búið til. Það er kannski í stíl við ýmislegt annað að þetta rósafrv. hæstv. fjmrh. Jóns Baldvins Hannibalssonar, sem kynnt var með rósavendi á borðum í húsakynnum fjmrn. fyrir tveimur dögum, þetta fyrsta rósafrv. hans hafði fölnað strax á öðrum degi. Ég tel þess vegna, herra forseti, að í gengismálum, í kjaramálum og varðandi þau svik sem nú virðast vera að verða að veruleika gagnvart launafólkinu í landinu og í þriðja lagi varðandi þann pólitíska og efnahagslega grundvöll sem liggur á bak við nýlagt fjárlagafrv. sé óhjákvæmilegt að knýja hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh. til að gefa hér á Alþingi, sem er hinn rétti vettvangur fyrir slíkar yfirlýsingar, skýr og afdráttarlaus svör, svör sem verða tengd við líf og tilveru ríkisstjórnarinnar sjálfrar. Menn hafa kannski tekið eftir því að ég hef sleppt sessunauti þeirra, hæstv. utanrrh., við það að þurfa að veita svör við þessum spurningum. Ég reikna með að formaður Framsfl. sé eins staddur og við hin í þessum efnum enda hefur hann nánast verið fjarri vettvangi síðan í byrjun septembermánaðar og sé þess vegna í sömu stöðu og þjóðin, þingið og þingflokkar stjórnarflokkanna að vita ekki heldur hver efnahagsstefna ríkisstjórnarinnar er.

Og ræðumaðurinn.

Ræðumaðurinn telur sjálfan sig hluta af bæði þjóðinni og þinginu. Þess vegna, herra forseti, langar mig að renna hér nokkrum stoðum undir tilefni þessara spurninga og þá fyrst varðandi gengi íslensku krónunnar, fastgengisstefnuna, sjálfan hornstein að lífi þessarar ríkisstjórnar, því að ef hún var mynduð utan um eitthvað þá var hún mynduð utan um það að halda gengi íslensku krónunnar föstu. Á þriðjudaginn í þessari viku lýsti einn helsti forustumaður atvinnurekenda í landinu, einn af helstu áhrifamönnum Sjálfstfl. og efnahagssérfræðingum þess flokks, og eins og ég hef þegar sagt varaþm. Sjálfstfl., Víglundur Þorsteinsson, því yfir - og ég vitna hér orðrétt, herra forseti: "Ég fer ekkert í felur með þá skoðun að gengisfelling er óhjákvæmileg. Ef hún verður ekki á næstunni þýðir það einfaldlega að hún verður þeim mun meiri eftir því sem stjórnvöld láta lengur hjá líða að fella gengið." Næsta dag, í gær, lýsti hv. alþm. Guðmundur G. Þórarinsson, sem eins og alþm. vita hefur í tæpan áratug verið einn helsti efnahagssérfræðingur Framsfl., hefur gegnt trúnaðarstörfum fyrir þann flokk í efnahagsnefndum fyrri ríkisstjórna og átt drjúgan hlut í mótun efnahagsstefnu Framsfl. og efnahagsstefnu þeirra ríkisstjórna sem Framsfl. hefur setið í á undanförnum árum, því yfir í frétt í Tímanum, orðrétt, herra forseti, "að hann teldi að fastgengisstefna ríkisstjórnarinnar væri ekki rétt heldur ætti að fella gengið til að skapa útflutningsatvinnuvegunum betri skilyrði." Hér er ekki töluð nein tæpitunga. Hér setur einn af helstu áhrifamönnum Framsfl. fram skilyrðislausa kröfu um að gengið verði fellt. Sama dag setti fyrrv. þm. Sjálfstfl., Ellert B. Schram, fram þá skoðun í leiðara í einu víðlesnasta blaði landsins að fastgengisstefna ríkisstjórnarinnar ætti vissulega í vök að verjast og þar væri nánast róinn lífróður. Og hann benti með réttu á að ýmsir úr röðum atvinnurekenda og hagfræðinga hefðu haldið því skýrt og afdráttarlaust fram að gengið væri í raun fallið. Þeir boðuðu gengisfellingu á næstu vikum. Ríkisstjórnin væri að blekkja sjálfa sig og alla þjóðina ef hún þráaðist við. Það er einmitt til þess að fá skýr svör í þessum efnum og koma í veg fyrir að óvissa í gengismálum haldi áfram að skapa erfiðleika í atvinnulífi landsins, skapa erfiðleika á vinnumarkaðnum og skapa almenna vantrú í þessu landi sem á það verður að reyna hér á Alþingi hvort hæstv. forsrh. er tilbúinn að lýsa því yfir að ríkisstjórnin muni fara frá ef hún telji nauðsynlegt að fella gengið. Eftir þær yfirlýsingar sem gefnar hafa verið dugir ekkert annað hér en að hæstv. forsrh. sýni þá stefnuafstöðu að leggja líf ríkisstjórnarinnar við líf íslensku krónunnar. Ef hann gerir það ekki þá verður að álykta sem svo að þeir forustumenn í stjórnarflokkunum, sem ég hef hér vitnað til, að þeir sérfræðingar í efnahagsmálum, sem Ellert B. Schram vitnar til, hafi á réttu að standa og ríkisstjórnin sé eingöngu að setja á svið blekkingarleik og hafi ekki pólitískan kjark eða stefnufestu til þess að standa við sín eigin orð. Annar þátturinn sem ég vék að snertir þau loforð sem undirrituð voru af þáverandi hæstv. forsrh., Steingrími Hermannssyni, og hér eru birt með hans þjóðþekktu undirskrift og staðfest voru af þáverandi fjmrh., Þorsteini Pálssyni, um að stjórnvöld mundu í verðlagningu á opinberri þjónustu og skattlagningu fylgja þeirri stefnu að hækkanir verði í heild ekki umfram almenna verðlagsþróun. Þann 12. þessa mánaðar skrifaði forseti Alþýðusambandsins hæstv. forsrh. bréf þar sem vakin var með miklum alvöruþunga athygli á því að forsendan í samskiptum ríkisstjórnar við launafólkið í landinu er sú að menn standi við orð sín. Ef menn hætta að standa við orð sín, þá hrynja meginforsendurnar undir stjórn landsins. Sú ríkisstjórn, sem byrjar feril sinn með því að svíkja fyrri fyrirheit, getur ekki vænst þess að launafólkið í landinu beri minnsta vott af trausti og trúnaði til hennar orða. Það er verið að gjaldfella orð forsrh. sjálfs og ríkisstjórnarinnar allrar, einkum og sér í lagi hið undirritaða loforð núverandi hæstv. utanrrh., Steingríms Hermannssonar. Fyrst hann er mættur hér, þó að ég hafi ekki óskað eftir honum sérstaklega í þessum umræðum en býð hann velkominn engu að síður, þá vildi ég nota tækifærið til þess að spyrja hann hvort hann hafi samþykkt þá ákvörðun ríkisstjórnarinnar að svíkja þetta undirritaða fyrirheit hans eða hvort það hafi verið gert meðan hann var að fljúga frá Róm til Minneapolis. Forseti Alþýðusambandsins óskar eftir því í þessu bréfi að málið verði tekið til endurskoðunar. Eina svarið sem hefur fengist við þeirri bón er skætingur hæstv. forsrh. í blaðaviðtölum þar sem það eina sem hann hefur að segja eru umkvartanir yfir því að hann hafi ekki fengið bréfið á réttum stað og réttum tíma. Það er svona álíka eins og þegar maður, sem skrifað hefur undir víxil og er rukkaður, fer að rífast yfir því hvort pósturinn komi fyrir eða eftir hádegi í stað þess að standa við hinar undirrituðu skuldbindingar. Þess vegna er óhjákvæmilegt að spyrja hér að því hvort hæstv. ríkisstjórn hafi formlega á fundi sínum hafnað að verða við þeim tilmælum um að fresta álagningu á matarskatti og öðrum gjöldum, hvort sú höfnun, ef hún núna liggur formlega fyrir, hafi verið staðfest af þingflokkum ríkisstjórnarinnar þannig að það liggi ljóst fyrir að það sé þingmeirihluti á bak við þessi svik eða hvort það séu ráðherrarnir einir sem vilja taka ábyrgð á þessum brigslum; og spyrja svo hæstv. fjmrh., formann Alþfl., sem mjög hefur skreytt sig á undanförnum tveimur árum með hinum upprunalegu tengslum Alþýðusambandsins og Alþfl., sérstaklega að því hvort hann telji það vænlegt og í samræmi við upphaflegar hugsjónir Alþfl. að verða þannig fyrstur manna í fjármálaráðherrastól til að svíkja alþýðusamtökin í landinu og hverfa frá skriflegu loforði og skuldbindingum. Heldur hann að alþýðusamtökin í landinu geti þá borið til hans eitthvert traust? Heldur hann að það dugi á móti að sviðsetja einhverjar sýningar í fjölmiðlum og annars staðar? Heldur hann að alþýðan í landinu sjái ekki í gegnum það að fyrsti fjármálaráðherrann sem svíkur alþýðusamtökin um skriflegar yfirlýsingar er fjármálaráðherra Alþfl.? Ég vænti þess að hæstv. fjmrh. og hæstv. forsrh. svari því greinilega hér hvort ríkisstjórnin hafi formlega samþykkt þessa afgreiðslu, hvort þingflokkar ríkisstjórnarinnar hafi samþykkt hana og reyndar hvort allir þm. ríkisstjórnarflokkanna hér séu henni samþykkir vegna þess að hv. alþm. Guðmundur G. Þórarinsson hefur reyndar gefið yfirlýsingar um það að hann sé andvígur þessari skattlagningu. Hv. þm. Guðmundur G. Þórarinsson segir i blaðaviðtali fyrir tveimur dögum síðan: "Ég mun aldrei fallast á skatta á matvæli nema gerðar verði hliðarráðstafanir. Matarskatturinn hefur mætt töluverðri andstöðu innan þingflokks Framsóknar og er Jón Helgason landbrh. andvígur honum." Enn eitt dæmið um það að hæstv. landbrh. sé andvígur stefnu þeirrar ríkisstjórnar sem hann situr í. Síðan segir í þessu viðtali, með leyfi hæstv. forseta: "Að sögn Guðmundar er nú verið að þrefa um hvort grípa skuli til einhverra hliðarráðstafana til að milda áhrif söluskattsins hjá barnafjölskyldum. Það var búið að ákveða að leggja þennan skatt á eftir áramót og verða þá jafnframt með hliðarráðstafanir eins og hækkaðar barnabætur þannig að hér er um tveggja mánaða bil að ræða sem þarf að brúa." Hver var sú nauðsyn sem knúði hæstv. ríkisstjórn til þess að eyðileggja allan grundvöll að samstarfi við launafólk í landinu og þar með lýsa því yfir í verki að alþýðusamtökin geti aldrei aftur gert samning í trúnaði við ríkisvaldið sem þessir flokkar sitja í? Sá tími er einfaldlega liðinn.

Það gerðist 1980– 1983.

Það gerðist ekki 1980–1983 og ef eina skjól fyrrverandi formanns Verslunarmannafélags Reykjavíkur í því að vera stuðningsmaður þessara svika er að hlaupa aftur til fortíðarinnar þá sýnir það best að samviskan er slæm vegna þess að hér áður fyrr var þó Guðmundur H. Garðarsson fremstur í flokki og kom hér á fundi þingnefnda og á fundi alþýðusamtakanna í landinu og flutti þá stefnu að ríkisvaldið ætti að standa við sín fyrirheit, 

Er hv. þm. stoltur af þeirri efnahagsstefnu sem hann fylgdi á þeim tíma?

Ég hef sagt það áður að það var margt í stefnu þeirrar ríkisstjórnar sem hefði mátt gera betur. Og við höfum auðvitað lært af þeirri reynslu eins og allir. En það á eftir að verða dýrkeypt reynsla fyrir þessa hæstv. ríkisstjórn þegar kjarasamningar eru í mikilli óvissu, þegar efnahagsástandið í landinu hvílir á jafnveikum grunni og nú að hefja viðræður við samtök launafólks með því að lýsa því í verki yfir að þau geti ekki treyst orðum, jafnvel skriflegum yfirlýsingum hæstv, ríkisstjórnar. Þess vegna vil ég endurtaka þau tilmæli frá alþýðusamtökunum í landinu að hæstv. ríkisstjórn fresti því að leggja þessa matarskatta á og taki á ný upp viðræður sem geti orðið grundvöllurinn að því að lágmarkstrúnaður geti ríkt á milli launafólks í landinu og ríkisvaldsins á hverjum tíma. Í þriðja og síðasta lagi er sá þáttur sem víkur að fjárlögunum. Það væri í raun og veru freistandi að rifja hér upp sögu fjárlagagerðarinnar á síðustu fjórum vikum. Vegna þess að hið óvenjulega hefur gerst nú undir forustu núverandi hæstv. fjmrh., sem hefur ráðið sér sérstakan blaðafulltrúa í fjmrn., að fjárlagagerðin hefur ekki síður verið í fjölmiðlunum en í Stjórnarráðinu, þá höfum við mjög góðar heimildir með orðum ráðherranna sjálfra í blöðum síðustu fjórar vikur. Sú saga sýnir kannski betur en flest annað þau lausatök, það stjórnleysi og þann hringlandahátt sem einkennir glímu ríkisstjórnarinnar við efnahagsmál, þótt í upphafi hafi ráðherrarnir talað hátt um það að nú væru sestir á valdastóla þeir flokkar sem ætluðu að sýna ábyrgð og stefnufestu í þessum efnum. Þann 17. september er skýrt frá því í forsíðu- og baksíðufrétt dagblaðanna að ríkisstjórnin sé í púlvinnu við að ganga frá fjárlagafrv. og í fyrirsögn er sagt að það séu mikil átök um fjárlagafrv, og jafnvel um það rætt að Jón Baldvin Hannibalsson leggi frv. fram í eigin nafni vegna þess að hann hafi ekki stuðning ríkisstjórnarinnar til þess að flytja það. Næsta dag koma svo fréttir um það að yfir nóttina hafi fundist hundruð milljóna kr. í eftirleit þannig að fjmrh. gat allt í einu birst þjóðinni glaður og einbeittur á svip, búinn að leysa fjárlagavandann með því að finna þessi hundruð milljóna í eftirleit. Og Alþýðublaðið, hið merka blað sem á sér Langa og mikla sögu, hefur það eftir leiðtoga sínum, Jóni Baldvini Hannibalssyni, 18. sept.: "Smiðshöggið rekið á fjárlagafrv. um helgina." Það smiðshögg er ekki fallið enn. Síðan gerist það tveimur til þremur vikum síðar að allt í einu koma fréttir um það að ríkisstjórnin hafi hlaupið til með miklu írafári fáeinum dögum áður en Alþingi kemur saman og Látið breyta þjóðhagsspánni af því að spámennskan í Þjóðhagsstofnun var einum of gegnsæ fyrir ríkisstjórnina sjálfa. Óskaði ríkisstjórnin eftir því að spáð væri meiri viðskiptahalla og engum hagvexti. Ja, hvílík reisn yfir efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar að óska sérstaklega eftir því að engum hagvexti verði spáð! Þegar Þjóðhagsstofnun, sem er góðhjörtuð stofnun, þjónustaði ríkisstjórnina með þessari nýju spá, þá gerist það föstudaginn 9. okt., um það bil sem ráðherrar voru að fara í fínasta pússið sitt til þess að koma hér til þings - og alltaf áður hefur fjárlagafrv. legið fullprentað í geymslum Alþingis til þess að verða lagt fram á fyrsta degi þingsins - þá gerist það að fjárlögin eru óvænt skotin upp og skattar hækkaðir. Það væri dálítið fróðlegt að hæstv. fjmrh. svona í "forbifarten" á næstu dögum upplýsti þjóðina um það hve mörgum tonnum af pappír var hent í hinu fullprentaða fjárlagafrv. eftir að sá uppskurður hafði átt sér stað. Aldrei fyrr í þingsögu Íslendinga hefur ný ríkisstjórn, sem haft hefur marga mánuði til að undirbúa verk sín, komið til þings með fjárlagafrv. sem hún skar upp tveimur nóttum fyrir þingsetningu. Síðan halda sögurnar áfram. Hv. þm. Halldór Blöndal, sem hér er mættur í salnum, lýsti því svo sérstaklega yfir uppskurðardaginn að húsnæðismálin væru í algerum ólestri. Og voru þó húsnæðismálin eitt af því sem Alþfl. notaði aðallega til þess að réttlæta þátttöku sína í þessari ríkisstjórn. Laugardaginn 10. okt., daginn sem þingið er sett, hefur hinn fjölmiðlaglaði fjmrh. látið þjóðinni í té þær upplýsingar að fjárlagagatinu, þessu gati sem allt í einu fannst á sama hátt og hundruð milljóna fundust skyndilega í eftirleit tveim, þremur vikum áður, að þessu fjárlagagati hafi verið lokað á næturfundi ráðherranna. Það er kannski von að eitthvað sé skrýtið í Stjórnarráðinu þegar grundvallarmálefni ríkisstjórnarinnar eru afgreidd á næturfundum og helmingur ríkisstjórnarinnar hleypur á fréttamannafundi um kvöldmatarleytið uppi í Stjórnarráði til þess að reyna að koma einhverjum skikk á stefnu sína. En af því að hæstv. fjmrh. er kjarkmikill maður, þá segir hann auðvitað að lokinni þessari fjögurra vikna sögu í viðtali við Dagblaðið í gær, orðrétt: "Það er pólitískt afrek að hafa tekist að ná þessu markmiði af hálfu stjórnarflokkanna á svo skömmum tíma." Ja, miklir menn erum við, hæstv. fjmrh. Það er að vísu rétt að enginn annar fjmrh. í sögu íslenska lýðveldisins hefur leikið það eftir að skera upp sitt eigið frv. á tveimur nóttum, tveimur vikum eftir að hann sagði þjóðinni að það væri fullfrágengið. Hæstv. ráðherra gleymdi bara að segja frá því hvort það var hnífurinn frá Verslunarráðinu sem hann notaði í þennan uppskurð. En það er athyglisvert að þessi sami fjmrh., sem tekur við gjöfum frá Verslunarráðinu, er fremstur í flokki að svíkja skriflegar yfirlýsingar sem gefnar hafa verið alþýðusamtökunum í landinu. En sagan er ekki búin því sama daginn og hæstv. fimrh. lýsti því með eigin orðum að þetta væri pólitískt afrek að ganga frá fjárlagafrv. með þessum hætti, þá greinir Morgunblaðið frá því að hæstv. landbrh. sé með algjöran fyrirvara á einn helsta hornstein fjárlagafrv., þ.e. að flytja verulegan hluta útgjalda til landbúnaðarmálefna af ýmsu tagi yfir til samtaka og einstaklinga og út úr fjáröflunarkerfi ríkissjóðs. Og Morgunblaðið segir orðrétt, hæstv. forseti, að hæstv. landbrh. "treysti á að þingmannanefnd leysi ágreininginn við fjmrh.". Mörg eru orðin dæmin um það að þessi ríkisstjórn ætti að fara í heimsmetabók Guinness því það er heldur ekkert dæmi um það fyrr í þingsögunni að ráðherrar í upphafi þings hafi gefist upp við að leysa ágreiningsmál innan ríkisstjórnarinnar og vísað þeim málum til þingnefndar. Er nú svo komið fyrir manninum, sem í tvö ár stóð hér í þessum ræðustól nánast í hverri viku og sagði þjóðinni að það mundi verða hans fyrsta verk að moka út úr því sem hann kallaði framsóknarfjós, að Páll Pétursson, formaður þingflokks Framsfl., og Egill Jónsson af öllum mönnum eru orðnir yfirmenn hæstv. fjmrh. í fjárlagagerðinni. Verður gaman að sjá þá formann fjvn., Sighvat Björgvinsson, og hæstv. fjmrh., Jón Baldvin Hannibalsson, á næstu vikum og mánuðum ganga fyrir þá Pál Pétursson og Egil Jónsson til þess að spyrja hvort þeir séu ekki komnir með lausn á þessum vanda. Maður veltir því fyrir sér hvers vegna Egill Jónsson og Páll Pétursson sitja bara ekki í ríkisstjórninni úr því að ríkisstjórnin felur þeim á fyrstu dögum þingsins að meðhöndla það fjöregg sem hún hætti sjálf við að henda á milli sín af ótta við það að hún missti það og yrði þá að labba út úr Stjórnarráðinu. Það er greinilegt að hæstv. landbrh. hefur viljað koma því rækilega til skila að hann væri andvígur hæstv. fjmrh., hann væri í andstöðu við þennan hornstein fjárlagafrv. vegna þess að hann lætur Tímann, málgagn Framsfl., lýsa því yfir í dag að hann sé ósáttur við tillögur Jóns. Nú heitir fjárlagafrv. allt í einu "tillögur Jóns", rósafrv. sem fölnaði strax á öðrum degi. Vill enginn lengur eiga þessar rósir, hæstv. fjmrh.? Ekki Framsfl. og ekki Sjálfstfl. Fjárlagafrv. er ekki lengur fjárlagafrv. ríkisstjórnarinnar. Það er ekki lengur frv., það er bara "tillögurnar hans Jóns". Er von að Alþingi og þjóðin vilji fá einhver skýr svör við því hvað þinginu sé ætlað að fjalla um og hver sé stefna viðkomandi ríkisstjórnar? Hv. þm. Páll Pétursson, formaður þingflokks Framsfl., er því miður fjarstaddur þessa umræðu og það er reyndar athyglisvert að þeir eru báðir fjarstaddir þessa umræðu, yfirfjmrh. Páll Pétursson og Egill Jónsson. 

Þá er bara að þeir meiði sig ekki á honum.

Nei, þeir kunna nú báðir að slátra og kannski enda þeir með því að slátra hæstv. fjmrh. En hv. þm. Páll Pétursson hefur hins vegar talað í málinu vegna þess að hann segir í viðtali við Dagblaðið fyrir tveimur dögum síðan, herra forseti: "Ég er ekkert yfir mig hamingjusamur. Það vantar ýmislegt í það," þegar hann er spurður um fjárlagafrv. og bætir svo við: "En það var niðurstaðan að sýna þetta." Að sýna þetta. Það hefur aldrei fyrr gerst heldur að formaður þingflokks aðalflokks ríkisstjórnarinnar lýsi því yfir strax í upphafi þings að fjárlagafrv. sé bara sýningargripur, nánast til að hafa eitthvað sem þm. geti lagt ofan á þskj. til að passa að þau fjúki ekki hérna um borðin. En stefna ríkisstjórnarinnar er það ekki. Stefna Framsfl. er það ekki. Stefna landbrh. er það ekki. Þess vegna er spurt: Hver styður þetta fjárlagafrv. eiginlega? Sjálfstfl.? Alþfl.? Eða er fyrsta fjárlagafrv. þessarar ríkisstjórnar þegar í upphafi þings orðið minnihlutagagn hér á borðum þm.? Það sýnir þess vegna pólitískt raunsæi hv. þm. Guðmundar G. Þórarinssonar að hann skuli segja í fyrrgreindu víðtali fyrir nokkrum dögum síðan, herra forseti: "Þrátt fyrir þessa gagnrýni á ríkisstjórnina tók Guðmundur skýrt fram að hann styddi þessa ríkisstjórn." Það var greinilega ekki vanþörf á. En svo bætir hann við: "Þar sem hann sæi ekki möguleika á annars konar stjórn í stöðunni." Stöður breytast fljótt, vita skákmenn, fyrrv. forseti Skáksambands Íslands, sem haldið hefur heimsmeistaraeinvígi í skák hér á landi, þannig að það er kannski þegar byrjuð skákin um líf ríkisstjórnarinnar í Stjórnarráðinu og staðan sé þannig núna að dómi hv. þm. Guðmundar G. Þórarinssonar að það sé kannski ekki önnur stjórn í stöðunni. En kannski hann ætti að kalla á okkur hina til að kíkja á þessa stöðu og sjá aðeins til hvort ekki er hægt að tefla úr biðskákinni í næstu umferð. Herra forseti. Það er aðeins eitt atriði sem var skýrt og afdráttarlaust í þessum kvöldtilkynningum sem ráðherrarnir fluttu ríkisstjórninni úr Stjórnarráðinu á öðrum degi þingsins í stað þess að koma hingað til Alþingis og flytja þær hér. Það var það atriði að einstaklingum og fyrirtækjum væri heimilað að kaupa erlend verðbréf. Það var skýrt. Það var ljóst. Nú geta gróðaöflin í landinu hætt að fjárfesta í framtíð íslensks atvinnulífs, hætt að byggja upp sjávarútveginn og iðnaðinn og atvinnulífið í kringum landið vegna þess að ríkisstjórnin hefur þó tekið ákvörðun um eitt: Að heimila kaup á erlendum verðbréfum. Það væri reyndar fróðlegt að fá að vita hvort einnig liggi fyrir samþykktir þingflokka allra ríkisstjórnarflokkanna fyrir þessu stefnuatriði eða ekki. Eru allir þm. ríkisstjórnarflokkanna, landsbyggðarþingmennirnir, stuðningsmenn sjávarútvegs og iðnaðar, þeir sem vilja byggja upp heilbrigt atvinnulíf í þessu landi, sammála því sem er ein helsta efnahagsaðgerð sem þessi ríkisstjórn beitir sér fyrir og það eina sem er skýrt af því sem hún hefur sagt undanfarna daga: að opna á það að menn geti farið að kaupa erlend verðbréf í stórum stíl og flytja þannig fjárfestingarfjármagnið frá íslenskum atvinnuvegum og yfir á erlendu kaupendurna? Eða skyldi skýringin vera sú sem kemur fram í viðtali í gær í Morgunblaðinu við einn helsta forsvarsmann verðbréfasalanna í landinu? Þegar Morgunblaðið spyr hann um þessa merku ákvörðun ríkisstjórnarinnar, sem Morgunblaðið greinilega fagnar og verðbréfasalinn fagnar einnig, þá segir hann, herra forseti: "Þetta þýddi t.d. að hægt yrði að fjárfesta í skuldum ríkisins sem til sölu eru á verðbréfamörkuðum erlendis." Það er eini fjárfestingarboðskapurinn sem þessi ríkisstjórn flytur að bjóða mönnum að fara að braska í kauphöllinni í Tokyo, London og New York til að geta fjárfest í skuldum íslenska ríkisins. Er það sú besta fjárfesting, sem þessi ríkisstjórn boðar þjóðinni, skuldir ríkissjóðs? Þær séu arðbestar, þær séu hornsteinninn í hinni nýju atvinnustefnu og endurreisn atvinnulífs á Íslandi? Herra forseti. Ég tel óhjákvæmilegt, eins og ég sagði í upphafi, að hæstv. ráðherrar, fjmrh. og forsrh. og síðan einnig utanrrh. og þeir aðrir þm. sem hér eiga hlut að máli, taki af öll tvímæli í þessum efnum svo að það liggi ljóst fyrir hver afstaða ríkisstjórnarinnar er. Tími blekkinganna í íslenskum efnahagsmálum á að vera liðinn. Allt sl. ár, allt þetta ár, stundaði þáverandi ríkisstjórn magnaða blekkingarstarfsemi um ástandið í efnahagsmálum. En nú hefur núverandi ríkisstjórn, sem báðir síðustu stjórnarflokkar sitja í, lagt hér á borð þm. þjóðhagsáætlun þar sem á upphafssíðu er kveðinn upp sami dómur yfir blekkingarvef síðustu ríkisstjórnar og við fluttum hér, forsvarsmenn Alþb. og aðrir forustumenn Alþb. á undanförnum mánuðum og sem við í kosningabaráttunni vöruðum þjóðina við, dómur um verðbólgu og viðskiptahalla. Þessum blekkingum á að linna. Íslenska þjóðin hefur engin efni á því að hafa forustu sem kann ekki að tala skýrt, veit ekki hvað hún vill og hefur misst öll tök á efnahagsstjórninni. Þjóðin krefst þess að fá að vita hvar ríkisstjórnin stendur. Við höfum engin efni á því að því sem eftir er af þessu ári og næsta ári verði eytt í annað blekkingartímabil eins og þeim síðustu missirum sem liðu þar til kosningar fóru fram í þessu landi. Til þess að reyna að eyða þessum blekkingarvef hef ég, herra forseti, kvatt mér hér hljóðs til þess að knýja á um að þjóðin fái að vita hvað ríkisstjórnin vilI - ef ríkisstjórnin veit þá hvað hún vill.



Herra forseti. Hv. 5. þm. Reykn. hefur nú flutt hér alllangt mál. Mér taldist svo til að hann hafi í ræðu sinni farið fjórum eða fimm sinnum yfir öll efnisatriði ræðunnar, flutt sömu ræðuna í einni lotu fjórum eða fimm sinnum. Hann situr hér nú sem varaþm. hv. 5. þm. Reykn. í aðdraganda að landsfundi Alþb. og má vera að ræðan hafi verið flutt með þessum hætti af því tilefni. Ég er eiginlega þeirrar skoðunar, og komst á þá skoðun meðan hv. þm. var að tala, að það hefði verið sanngjarnt af þingflokki Alþb. að kalla líka til gömlu skólasystur mína, hana Sigríði Stefánsdóttur, norðan frá Akureyri og leyfa henni að setjast inn á þing og nota eins og helminginn af ræðutíma hv. þm. þannig að þingheimur fengi að kynnast málflutningi tveggja frambjóðenda Alþb. til formannskjörs. Það fer hv. þm. illa að reyna að búa til reyfara hér á hinu háa Alþingi um framgang þingmála, um frásögn af blaðamannafundum ríkisstjórnarinnar og framlagningu þskj. Hann er um margt atgervismaður, en það lætur honum ekki að búa til reyfarasögur. Ríkisstjórnin hefur með mjög skýrum hætti lagt fram stefnu sína og starfsáætlun. Ríkisstjórnin lagði fyrir þetta þing í upphafi fjárlagafrv. og þjóðhagsáætlun með skýrri stefnumörkun. Við Íslendingar höfum búið við hagstæð skilyrði að undanförnu. Það hefur verið vöxtur í íslensku efnahagslífi og við höfum búið hér við góðar aðstæður og góð lífskjör. Hitt er satt og rétt að á síðustu mánuðum hefur sigið á ógæfuhlið að því er varðar verðlagsþróun og viðskiptajöfnuð við útlönd. Verðbólga hefur vaxið meir en ráð var fyrir gert og halli á viðskiptum við útlönd farið vaxandi þrátt fyrir að öðru leyti mjög hagstæð skilyrði í íslenskum þjóðarbúskap. Þegar ríkisstjórnin tók við völdum og ákvað fyrstu aðgerðir í efnahagsmálum var við það miðað að hallinn á viðskiptum við útlönd yrði ekki miklu meiri en 4 milljarðar á næsta ári. Nú þegar dró að upphafi þings kom í ljós að horfur um viðskiptaþróun á næsta ári væru þær að viðskiptahallinn gæti orðið, ef ekkert yrði að gert, 6–8 milljarðar kr. Og það var augljóst að ríkisstjórn, sem ætlar sér að koma í veg fyrir að verðbólga vaxi á nýjan leik, varð að grípa í taumana og það var gert þegar í stað með mjög markvissum og skýrum hætti. Það var ákveðið að ná þegar í stað niður halla á fjarlögum ríkisins og það var ætlan ríkisstjórnarinnar að ná hallanum niður í áföngum á þremur árum. En vegna nýrra aðstæðna, vegna nýrra upplýsinga um horfur á næsta ári þótti nauðsynlegt að stíga fastar á bremsurnar en áður var ráð fyrir gert. Það voru teknar ákvarðanir til þess að tryggja að þessu markmiði yrði náð með því að draga meira úr útgjöldum en áður var ráðgert og auka tekjur. Hvort tveggja þurfti til að koma. Jafnframt var tekin sú ákvörðun að halda fast og ákveðið við þá fastgengisstefnu sem hefur verið og er og verður grundvöllur að efnahagsstefnu stjórnarinnar. Til þess að treysta þá stefnu í sessi og draga úr viðskiptahalla var nauðsynlegt að grípa til þessara aðgerða í ríkisfjármálum og jafnframt að grípa til aðgerða í peningamálum til þess að auka aðhald, opna möguleika til frekari sparnaðar og gera mönnum kleift að leggja peninga inn á gengisbundna reikninga. Ráðstafanirnar í peningamálum eru í því fólgnar að bönkum og sparisjóðum verður heimilað að bjóða gengisbundna innlánsreikninga. Einstaklingum og fyrirtækjum verður heimilað að eignast erlend verðbréf, heimildir íslenskra fyrirtækja til að fjárfesta í atvinnurekstri erlendis og styrkja þannig viðskiptastöðu sína verða rýmkaðar og ríkissjóður mun bjóða gengisbundin spariskírteini. Hér er verið að opna fjölbreyttari kosti til sparnaðar. Hér er verið að gera ráðstafanir til þess að örva sparnað. Auðvitað er það svo að menn hafa spurt sjálfa sig: Stenst fastgengisstefnan þegar þannig stendur á í íslensku þjóðfélagi eins og raun ber vitni? Er þetta mögulegt? Getur þetta tekist? Við höfum með þessum ráðstöfunum stigið skref til þess að svo megi verða og tryggt að svo megi verða ef annað gengur eftir. Auðvitað gerum við okkur grein fyrir því öll að það kunna að vera uppi efasemdir. En með þessu eru opnaðir möguleikar fyrir þá sem kunna að efast til þess að leggja sparifé sitt inn á gengisbundna reikninga fremur en að verja því til innkaupa og eyðslu. Í þessum ráðstöfunum, eins og greint hefur verið frá, verður einnig staðið þannig að verki að spariskírteini ríkissjóðs til lengri tíma verða boðin fram með kjörum sem eru í samræmi við markaðsaðstæður. Þetta er mikilvægt m.a. til þess að dreifa innlausnarbyrði ríkissjóðs á lengri tíma en einungis getur orðið með sölu á spariskírteinum til tveggja ára. Það verður jafnframt unnið að því að endurskoða vexti á ríkisvíxlum og bjóða þá fleiri aðilum og til lengri tíma en verið hefur. Allt stuðlar þetta að því að örva sparnað og auka tiltrú á þá grundvallarstefnu sem hér hefur verið lögð. Enn fremur verður unnið að því að gera mönnum kleift að spara með kaupum á hlutabréfum þannig að slíkur sparnaður verði jafnsettur öðrum sparnaði í þjóðfélaginu. Þetta er mikilvægt stefnuatriði. Ég hygg að flestir geri sér grein fyrir því að með þessum ákveðnu og skýru viðbrögðum við nýjum aðstæðum hafi verið mörkuð stefna sem gefur mönnum trú á að gengi krónunnar geti haldist. Með þessu er líka sett almenn umgjörð fyrir þá sem taka mikilvægar efnahagslegar ákvarðanir í þjóðfélaginu. Við þekkjum öll þá sögu. Það þarf ekkert að vera að pukrast með það að sú var tíð að menn tóku mikilvægar efnahagslegar ákvarðanir eins og felast í kjarasamningum í trausti þess að gengi krónunnar yrði fellt eða það yrði látið síga jafnharðan.

Þegar þú varst í Vinnuveitendasambandinu.

Ég átti aðild að slíkum kjarasamningum meðan slík ríkisstjórn sat sem hafði enga trú á sjálfri sér né gat komið neinu fram til þess að koma hér á festu og öryggi í efnahagslífinu og ég hygg að ýmsir hér hafi tekið þátt í að gera kjarasamninga með þeim hætti. Það var ekkert aðhald að stjórnendum atvinnufyrirtækja þegar gengi krónunnar féll á hverjum einasta degi. Og það var engin von til þess að hægt væri að búa á Íslandi við stöðugt verðlag meðan sá háttur var á hafður. Þess vegna er þetta grundvallaratriði. Þess vegna skiptir það máli að skapa þær aðstæður í íslensku þjóðfélagi að þetta sé hægt. Og það er auðvitað skylda ríkisstjórnar að grípa í taumana ef efasemdir koma upp um það að unnt sé að halda áfram og það hefur nú verið gert. Þjóðin skilur ekki, sagði hv. málshefjandi. Þjóðin skilur. Þjóðin gerir sér grein fyrir því að þetta var nauðsynlegt. Þjóðin gerir sér grein fyrir því að það þarf að gera ráðstafanir til þess að koma í veg fyrir verðbólgu. Fólkið í þessu landi vill ekki kalla yfir sig verðbólguskriðu á ný. Það vill ekki upplifa þjóðfélag þar sem verðbólgan er á milli 80 og 150% . Það er þess vegna reiðubúið að fylgja þeim sem þora að gera ráðstafanir sem varða veginn fram á við þannig að verðbólgan hjaðni á ný. Öll tvímæli hafa verið tekin af um það að ríkisstjórnin ætlar með þessum ráðstöfunum að fylgja eftir fastgengisstefnu. Og þó að hv. málshefjandi beri þá von í brjósti að hann verði kjörinn formaður Alþb. og þessi ríkisstjórn hverfi frá hefur með þessum ráðstöfunum verið þannig staðið að verki að til þess mun ekki þurfa að koma. Það er alveg ljóst jafnvel þó að menn hafi misjafnar skoðanir á núv. ríkisstjórn að ekkert hefur komið fram í umræðum að undanförnu sem bendir til þess að fólk mundi fá meira traust á íslensku krónunni ef hv. málshefjandi fengi tækifæri til þess að setjast í ráðherrastól. Þvert á móti held ég að það sé augljóst að ef þau sjónarmið fengju að ráða sem hann er fulltrúi fyrir væri fyrst hætta á því að gengisfall yrði á íslensku krónunni. Fyrir því höfum við líka sögulega reynslu. Hv. málshefjandi vék að bréfi forseta Alþýðusambandsins. Þar er því haldið fram að ríkisstjórnin hafi gengið á bak þeirra yfirlýsinga sem gefnar voru við gerð síðustu kjarasamninga. Hugum aðeins að staðreyndum. Þegar þeir kjarasamningar voru gerðir var að því stefnt að kaupmáttur atvinnutekna gæti vaxið um 7%. Nú eru allar horfur á því að kaupmáttur atvinnutekna vaxi um 16%, meira en tvöfalt það sem ráð var fyrir gert og var þó verið að semja um einhverja mestu kaupmáttaraukningu sem menn hafa samið um og stefnt að með kjarasamningum um langan tíma. Rifjum líka upp umræðurnar sem fram fóru þegar þessir kjarasamningar voru gerðir. Þá urðu ýmsir til þess að ráðast á forustumenn verkalýðshreyfingarinnar. Þá voru ýmsir sem tóku til máls í þeim tilgangi að bíta í hælinn á forseta Alþýðusambandsins, kannski vegna innanflokksátaka, það má vera. En það var látið að því liggja að hann og aðrir forustumenn verkalýðsfélaganna, sem að þessum samningum stóðu, hefðu verið að svíkja umbjóðendur sína. Hv. málshefjandi kannast kannski við það. Kannski man hann eftir því að hafa tekið þátt í þeim leik. Staðreyndin er hins vegar sú að með þessum samningum var stefnt að einhverri mestu kaupmáttaraukningu sem við þekkjum í kjarasamningum. Og niðurstaðan, þegar langt er liðið á samningstímabilið, er þessi: kaupmátturinn hefur aukist margfalt umfram það sem að var stefnt. Það er auðvitað þetta sem er kjarni málsins. Ef við byggjum nú við þær aðstæður að kaupmátturinn væri minni en að var stefnt með kjarasamningum gætum við rætt þetta á öðrum forsendum. Þá gæti verið tilefni til að skrifa bréf af þessu tagi og hefja upp raust sína hér a hinu háa Alþingi. En það er ekki svo. Þegar þannig stendur á að útgjöld þjóðarinnar eru meiri en tekjurnar verða menn að gera ráðstafanir til þess að jafna metin á ný. Og það hafa verið stigin stór skref í þá veru með þeim ráðstöfunum sem nú hafa verið gerðar. Þær fela ekki í sér neina brigð við kjarasamningana frá sl. vetri. Eftir sem áður er kaupmátturinn meiri. Nú horfum við fram til þess að á næsta ári verður tæpast um hagvöxt að ræða á Íslandi eftir þann mikla hagvöxt sem við höfum haft á tveimur til þremur undanförnum árum. Við verðum að aðlaga okkur að þessum aðstæðum. Það er verðugt keppikefli við þessar aðstæður að freista þess að verja það góða lífskjarastig sem við búum nú við og það sem nú hefur verið gert leggur grundvöll að því að þetta verði unnt og setur mönnum um leið umgjörð til þess að takast á við það verkefni. Hv. málshefjandi vék einnig að fjárlagafrv. Ég geri ráð fyrir því að hæstv. fjmrh. svari í einstökum atriðum því sem ræðumaður vék að í því efni að svo miklu leyti sem þar var um málefnalegar athugasemdir að ræða. En varðandi stöðu þessa frv. er alveg ljóst að það er lagt fram af ríkisstjórninni með venjulegum hætti. Það fer til meðferðar hér í þinginu svo sem venja er til og verður tekið til umræðu og umfjöllunar í fjvn. Það þekkjum við að þar taka frumvörpin jafnan einhverjum breytingum. Að því er varðar þann fyrirvara sem gerður hefur verið að umtalsefni lýtur hann ekki að því að einstakir flokkar stjórnarinnar standi ekki að frv. Hann lýtur að afmörkuðu atriði þar sem sérstakri nefnd þm. úr stjórnarflokkunum hefur verið falið að finna leið til þess að samstaða geti tekist um að ná því markmiði sem í fjárlagatillögunum felst. Því er ástæðulaust að vera að gera því skóna að þetta frv. liggi hér fyrir með neinum öðrum hætti en venja er til.



Herra forseti. Hæstv. forsrh. hefur að vísu rætt nokkuð þau atriði sem ég vildi gera að umræðuefni. Ég stend fyrst og fremst upp til að leggja áherslu á það að það er rangt hjá hv. upphafsmanni þessarar umræðu að Framsfl. standi ekki að þessu fjárlagafrv. Það gerir Framsfl. Þetta er lagt fram í nafni ríkisstjórnarinnar og með samþykki Framsfl. Við styðjum heils hugar það grundvallaratriði fjárlagafrv. að það verði afgreitt hallalaust. Við teljum það ákaflega mikilvægt í því þensluástandi sem nú er í íslensku þjóðfélagi. Hæstv. landbrh. hefur gert athugasemd við einn þátt frv. Í þeirri athugasemd er tekið fram að hann áskilur sér rétt til að leita leiða til að rétta hlut landbúnaðarins í fjárlagafrv. og hefur lagt til að nefnd þingmanna fjalli um það og ef ekki reynist unnt að ná þeim markmiðum innan þess ramma sem fjárlagafrv. nú mótar verði athugað hvort ekki megi gera það með öflun tekna. Þetta hygg ég að sé út af fyrir sig ekkert óvenjulegt. Ég hygg að flestir ráðherrar hafi haft og hafi talið sig hafa þann rétt að fá einhverja leiðréttingu mála í meðferð þingsins á fjárlagafrv. Ég man varla eftir nokkru frv., og hef þó verið hér nokkuð lengi, þar sem ráðherrar hafa ekki leitað eftir slíku í meðferð þingsins. Ég vil einnig koma aðeins inn á þá fullyrðingu hv. þm. að loforð sem gefin voru í tengslum við kjarasamningana, hafi verið svikin. Ég vil geta þess að öllum var ljóst og ekki síst mér að sjálfsögðu sem um þau mál fjallaði í þeirri ríkisstjórn að það stefndi í meiri þenslu og meiri viðskiptahalla en gert hafði verið ráð fyrir þegar samningarnir voru gerðir. Ég lét því á vormánuðum athuga þau mál eins og unnt var og reyndar allítarlega. Ég lét athuga ýmsar leiðir sem kæmu til greina til að draga úr þessari þenslu, en því miður var ekki staða til þess að grípa til slíkra aðgerða. Menn vita að ríkisstjórnin var eftir kosningar ekki með nægan þingmeirihluta til þess. Ég held að fullyrða megi að ef það hefði verið unnt á þeim tíma hefðu aðgerðir af þessu tagi verið töluvert mildari en síðar því að vandinn hefur vitanlega vaxið. Nú er von að menn spyrji: Hvað fór úrskeiðis? Ég held að það sé engin launung að þenslan hefur hleypt kappi í menn og menn hafa viljað auka sína framleiðslu, auka þá þjónustu sem þeir veita, fjárfesta meira í byggingum, bæði atvinnubyggingum og íbúðarhúsnæði. Eftirspurn eftir vinnuafli fór fram úr því sem gert hafði verið ráð fyrir og það leiddi til mjög mikils launaskriðs. Augljóst var á vormánuðum að stefna mundi til það mikillar aukningar á kaupmætti að viðskiptahalli yrði miklu meiri en þolanlegt er eða töluvert meiri, það var þegar ljóst á þeim tíma. Þetta hefur hæstv. forsrh. þegar rakið nokkuð. M.ö.o. fór aukinn kaupmáttur ekki í aukinn sparnað eins og æskilegt hefði verið heldur í aukna eyðslu, fjárfestingu o.s.frv., eins og ég hef rakið. Ég er sammála því að við þær aðstæður sem nú eru er óhjákvæmilegt að stíga verulega á bremsurnar. Einn þáttur í því er að sjálfsögðu hallalaus fjárlög og það er það sem þessari ríkisstjórn hefur tekist nú að leggja fram. Það er vitanlega út af fyrir sig mjög stórt atriði í þessum málum. Ég skal, herra forseti, ekki hafa þessi orð lengri. Ég sé ekki ástæðu til þess. Hér á fjmrh. sömuleiðis eftir að tala. Ég vil bara leggja áherslu á það að Framsfl. styður frv. Allar forsendur þegar skrifað var undir það sem kallað er loforð hér í kjarasamningum eru orðnar allt aðrar en þær voru þar, eins og hæstv. fjmrh. sagði. Kaupmáttur hefur aukist tvöfalt, það er óumdeilt. Það hafa engar aðgerðir verið gerðar sem skerða kaupmáttinn svo að hann verði minni en þá var gert ráð fyrir. Loforðin voru gefin við þær forsendur. Mér þykir mjög slæmt að við bárum ekki gæfu til að grípa til aðgerða fyrr, en þó er það betra nú en aldrei, ef ég má orða svo, betra seint en aldrei. Það hefði þurft að gerast fyrr og það þurfti að gerast núna. Það hefur verið gert og að því standa allir flokkar í þessari ríkisstjórn.



Hæstv. forseti. Ég átti ekki von á að mér félli sá heiður í skaut að taka hér til máls á undan hæstv. fjmrh. Ég hefði gjarnan viljað hlusta á hann áður en ég kæmi í ræðustól því að ég hafði ekki hugsað mér að standa upp oftar nema sérstakt tilefni gæfist til. 
             Hæstv. forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að gera athugasemd við ákvörðun forseta. Þær hafa yfirleitt verið réttar frá því að hann tók við þessu embætti. Ég mun þá halda áfram minni fátæklegu ræðu ef hann leyfir. Hv. 5. þm. Reykn. Ólafur Ragnar Grímsson rakti hér málefnalega með tilvitnunum í blaðagreinar ummæli hæstv. ráðherra almennt, ummæli sem enginn ráðherranna né heldur þeirra þingmanna sem hann vitnaði til hafa leiðrétt. Ég tel því að viðkomandi hæstv. ráðherrar og viðkomandi hv. þm., sem hann vitnaði í, telji frummælanda fara með rétt mál og réttar tilvitnanir. Að vísu skal ég viðurkenna að hv. 5. þm. Reykn. á það til að taka þannig til orða að það getur móðgað menn og hann á það til að skreyta sitt mál og sinn málflutning öðruvísi en aðrir, en ég held að engum hér dyljist að hann er viðurkenndur einn af okkar bestu ræðumönnum. Því var það, eftir að hafa hlustað á þessi rök hans sem ekki hefur verið mótmælt og tilvitnanir, að það kom mér á óvart að hæstv. forsrh. skyldi svara á þann hátt sem hann gerði. Ekki með upplýsingum, ekki með beinu svari við spurningu heldur með dylgjum um að hv. 5. þm. Reykn. væri að flytja framboðsræðu fyrir innanflokksfund í þeim pólitíska flokki sem hann tilheyrir. Það eru engin svör fyrir þjóðina. Okkur kemur ekkert við hvernig alþýðubandalagsmenn eða sjálfstæðismenn standa í sínum innbyrðis deilumálum. Það tilheyrir ekki efnahagsumræðum sem við stöndum í á þessu þingi. En það væri fróðlegt að fá innanflokksvandamál flokkanna almennt hingað ef þið, hv. kjörnir fulltrúar þjóðarinnar, teljið að það eigi erindi inn á þing. Ég tel að svo sé ekki. Ýmislegt, sem hæstv. forsrh. kom að, er almennt eðlis og ég mun stikla á því eins stuttlega og ég get, enda ekki tilefni til að ræða mikið um það. Hann ræðir um hagstæð skilyrði. Það hefur verið svo undanfarið. En nú hafi sigið á ógæfuhliðina og verðbólgan vaxið. Ekkert það sem guð almáttugur gaf þessari þjóð hefur dregist saman undanfarið. Allt það sem hefur orðið til að skapa þessa ógæfu er af mannanna völdum og þess vegna viðráðanlegra en ef hér ætti sér stað einhver samdráttur frá náttúrunnar hendi eða einhver sú ógæfa sem gæfi tilefni til að forsrh. þjóðarinnar dreifði þessari svartsýni út á meðal landsmanna eingöngu til að réttlæta aðgerðir sem ekki eru réttlætanlegar. Hann talar um að það þurfi að grípa til aðgerða til að koma í veg fyrir þenslu. Ég vona að hann meini ofþenslu vegna þess að mér er minnisstætt og kannski fleirum hér inni að þegar hér var engin þensla, árin fyrir styrjöldina, var hér atvinnuleysi, það var hér peningaleysi, það var skortur á öllu því sem við þekkjum í dag og hefur skapað þenslu. Því verður ekki á móti mælt að þegar atvinna skapaðist og fólkið fór almennt að hafa atvinnu og fá laun, sem það fékk ekki áður, var talað um velmegun, þá hófst velmegun. Síðan koma sérfræðingar, sem eru menntaðir á þessari velmegun þjóðarinnar, af fátæku fólki en eru orðnir fínt fólk í dag en viðurkenna jafnvel ekki uppruna sinn, og finna upp nýtt orð í staðinn fyrir velmegun, sem er þensla og ofþensla sem allt er að eyðileggja í þjóðfélaginu. Það vitum við öll að það lifir enginn láglaunamaður af átta stunda vinnudegi og er okkur öllum til skammar þrátt fyrir að þjóðartekjur eru taldar vera pr. haus, per capita, einar þær mestu sem þekkjast í veröldinni. Svo erum við að tala um samdrátt þegar við eigum að vera að tala um að dreifa þjóðartekjunum á annan hátt en gert er. Við skulum segja að það sé rétt hjá hæstv. forsrh. að það sé mikils um vert að búa við stöðugt verðlag. En hvað hefur hæstv. ríkisstjórn gert til þess að við búum við stöðugt verðlag? Síðan hún tók við hafa verið svo til daglegar hækkanir á einhverju. Það hefur allt kostað meira hvern einasta dag en það kostaði í gær. Og hvað er það annað en gengislækkun, dagleg gengislækkun sem á sér stað? Og hvað halda hæstv. ráðherrar að þeir geti lengi sagt: Við höfum daglega gengislækkun á innanlandsmarkaði, það kostar alltaf fleiri krónur í dag en það kostaði í gær sem við þurfum að kaupa, hvort sem það eru bílar, bensín eða matvæli, og sagt: Út á við er erlendur gjaldeyrir fastur og kostar alltaf sömu krónuna. Þennan gjaldeyri þurfum við að nota til að kaupa það sem er daglega að hækka hjá okkur. Hvers lags blekking er þetta? Ég var að lesa bók eftir fyrrv. þm. í gær og þar var setning sem sló mig og ætti vel við hér. "Sannleikurinn hefur ekki sigurmöguleika í samkeppninni við ríkisstjórnina." Slíkt er "handicappið". Nei, það verður að flytja þjóðinni annan boðskap en þennan. Ég verð að segja það sem mér dettur helst í hug núna: Er ekki nauðsynlegt fyrir sjálfstæðisfólk að setja einhvers konar lögbann á þann hóp sem siglir undir flaggi Sjálfstfl. og er með þessa skattastefnu? Hann eigi ekki að fá að nota nafn flokksins í þessari stefnu. Svo langt er hún frá raunverulegri stefnu Sjálfstfl., jafnvel sem boðuð var í síðustu kosningum svo maður fari ekki svo langt aftur í tímann að hún fari að líkjast stefnu Borgarafl. Ég skil ekki þau ummæli hæstv. forsrh. þegar hann segir, og ég skrifaði það orðrétt, að ekki hafi verið "tilefni til að skrifa bréf ASÍ við núverandi aðstæður". Þessu verður forseti ASÍ að svara. Því verður ekki svarað hér af neinum. Forseti ASÍ skrifaði bréfið og hann einn getur sagt um það hvort tilefni var til að skrifa bréfið eða tilefni var ekki til að skrifa bréfið. Ég held að það hafi verið tilefni til þess. Og ég vil líka segja að hæstv. forsrh. getur ekki sagt að fjárlagafrv. sé lagt fram á þann hátt sem hann óskar eftir. Hann getur ekki sagt það. Ég var fjmrh. í ríkisstjórn sem hæstv. forsrh. sat í sem formaður Sjálfstfl. og ég veit ekki betur en ég hafi þurft leyfi flokksstjórnar Sjálfstfl. til að hóta Framsfl. stjórnarsliti þann sama dag ef Framsfl. samþykkti ekki það fjárlagafrv. sem við vorum þá búnir að leggja blessun okkar yfir í þingflokki Sjálfstfl. og var það þó með greiðsluafgangi upp á 123 millj. tæpar. Það er bókað drengskaparheit í bókum ríkisstjórnarinnar um að standa að því frv. til fjárlaga sem ég lagði fram fyrir árið 1986 sem var þó svikið með fundi sem Sjálfstfl. hélt í Stykkishólmi. Ég ætla ekki að ræða meira hið fátæklega svar hæstv. forsrh. til fyrirspyrjanda. Ég tel að það hafi verið fyrir neðan virðingu forsrh. að blanda saman flokksmálum fyrirspyrjanda og svari við fsp. á virðulegu þjóðþingi okkar. Utanrrh. hélt stutta ræðu, en hún sagði mikið. Hún sagði mikið. Hún sagði að þrátt fyrir ummæli einstakra flokksmanna Framsfl. fullyrðir hann að fjárlagafrv. eins og það liggur fyrir sé stutt af heilum hug og öllum framsóknarþingmönnum. Einhvers staðar kemur fram að svo sé ekki þannig að þrátt fyrir ummælin virðist vera ágreiningur. Hvenær eru menn að segja sannleikann og hvenær eru menn ekki að segja sannleikann? Ég vil segja að ég er engu nær um það eftir ræðu hæstv. forsrh. hvort ríkisstjórnin stendur eða fellur með einhverri stefnu, hvað þá hvort hún stendur eða fellur með gengi krónunnar eins og það er frá degi til dags eða frá einum tíma til annars. Af minni reynslu mundi ég segja eftir þetta jakahlaup á ráðherrastólum, sem endaði í forsætisráðherrastól, að hæstv. forsrh. kæmi aldrei til með að láta nokkurn skapaðan hlut verða til þess að hann missti af stólnum, hvorki gengisfellingu né nokkurn skapaðan hlut annan. Það er mín persónulega skoðun ef það svarar í einhverju fyrirspyrjanda eða getur létt hans áhyggjur. Það er afskaplega sjaldan sem ég vil gera orð fyrirspyrjanda að mínum, en ég vil gera það í þetta skipti. Og ég vil segja að auðvitað er genginu stefnt í hættu með öllum þessum aðgerðum. Annað er blekking. Þið skuluð bara segja, hæstv. ráðherrar: Við gerum allt sem við getum til að halda genginu föstu og ef við ekki getum það eru ekkert meiri líkur á því að þið hefðuð getað það frekar. Ég er ekkert að segja að við hefðum frekar getað það sem erum í stjórnarandstöðu. Við verðum bara að taka því sem forsjónin - eða það sem ekki er forsjónin heldur af mannanna völdum gerir óhjákvæmilegt að glíma við. Við skulum segja líka: Það er göfug hugsjón að ná fjárlögum hallalausum. En er það raunverulega hægt? Við skulum vera sanngjörn. Er það raunverulega hægt? Er hægt að segja við fólkið í landinu að allt það sem okkur hefur mistekist undanfarin mörg ár verðið þið núna að taka á ykkur á einu ári? Er þetta réttlætanlegt? Er réttlætanlegt að segja að okkur vanti mannskap í iðnað, okkur vanti vinnuafl og þess vegna biðjum við fólkið að vinna meira daglega en átta tíma, kannski við höldum því það lágt í launum að það geti ekki lifað á átta tímum, vegna þess að við þurfum á lengri vinnudegi að halda, en segja svo: Við ætlum að taka af ykkur allar þessar tekjur til þess að borga niður ríkissjóðshallann? Þetta er ekki réttlætanlegt og Sjálfstfl. ekki boðlegt. Sjálfstfl. hefur hingað til verið flokkur einkaframtaks og flokkur þeirra sem hafa staðið saman um að menn verði sjálfstæðir efnahagslega, ekki síður en á annan hátt.  En það er ekki aðallega þetta sem ég vil gera að umræðuefni hér.

Meira af þessu.

Meira af þessu. Nú er ég líklega farinn að skemmta skrattanum sem kallað er þegar Alþb. er farið að hvetja mig. Nú jæja, það er gott að eiga samstarfsmenn. Það sem ég vil segja, og taka undir það sem kom fram hjá hv. 7. þm. Reykn. í sjónvarpsviðtali í gær, er að það er göfug hugsjón og gott ef við náum hallalausum fjárlögum ef við getum gert það á mannlegan og miskunnsaman hátt og það veit ég að allir flokkar eru sammála um. En af þeirri fátæklegu reynslu sem ég hef sem ráðherra fjármála hugsa ég til baka og spyr: Hvað skuldum við í erlendum gjaldeyri? Hvað skuldum við samtals? Hverju höfum við sem hér erum og forverar okkar hlaðið á framtíðartekjur? Hvað er skuld íslenska ríkisins samtals mikil? Og hvað er það mikið sem við eigum að inna af hendi í afborgunum og vöxtum í ár eða næsta ár því að hingað til höfum við þurft að taka erlend lán til að standa í skilum um erlendar skuldbindingar? Nú er forsenda fjárlagafrv. sú að taka engin erlend lán sem þýðir að við ætlum að borga niður erlendar skuldir á annan hátt því við erum talin skilvís þjóð og þess vegna höfum við haft lánstraust. Við ætlum ekki að tapa því lánstrausti á mistökum ríkisstjórnar í eitt skipti því að ég veit ekki hvort þessi ríkisstjórn, ef hún heldur svona áfram, fær að gera fleiri fjárlög. Hvað skuldum við? Hvað eigum við að borga í afborganir og hvað eigum við að borga í vexti? Allt þetta, sem er kvöð á okkur, ætlum við að standa í skilum með af innlendum sparnaði því einhvers staðar verða peningarnir að fást til að standa í skilum. Og hver er þessi innlendi sparnaður? Það er í samkeppni við innlend skuldabréf ríkissjóðs til að standa undir ríkissjóðsskuldbindingum. Við ætlum að hafa innlendan sparnað til að reka bankakerfið eins og það leggur sig og þar með atvinnureksturinn í landinu eins og hann leggur sig. Til viðbótar á af innlendum sparnaði að standa við skuldbindingar út á við. En á sama tíma ætlum við yfir 50% af lögbundnum sparnaði landsmanna allra, þ.e. lífeyrissjóðunum, að standa undir húsnæðismálakerfi þjóðarinnar. Allt fyrir sömu peningana. Og þessu til viðbótar ætlum við að opna fyrir það, eins og kom fram hjá hæstv. bankamálaráðherra í sjónvarpsviðtali nýlega eftir þann fræga ráðherrafund sem frummælandi minntist á, að leyfa lífeyrissjóðunum, þessum lögbundna sparnaði, að fara út á erlendan áhættumarkað í hlutabréfakaupum og í skuldabréfakaupum með milligöngu manna sem hafa til þess sérstakt leyfi og eru sérmenntaðir til að fá að taka þátt í starfsemi kauphalla erlendis. Við ætlum að borga 2–3 dýrum milliliðum til að koma íslenskum sparnaði, innanlandssparnaði, á erlendan fjármagnsmarkað til að standa undir rekstri fyrirtækja og framkvæmda erlendis. Þetta er alveg furðulegt vegna þess að það er enginn Íslendingur, ég þori að fullyrða að enginn Íslendingur er til sem á þá peninga að það hafi einhver áhrif á rekstur heillar þjóðar að hann kaupi einhver skuldabréf erlendis. Það er því ekki neitt annað en hinn lögbundni sparnaður landsmanna sem getur farið að einhverju verulegu magni til útlanda og það eru sömu peningarnir, það er nákvæmlega sama féð og ríkisstjórnin reiknar með til að standa undir daglegum þörfum þjóðarinnar í heild á öllum sviðum, sem ég hef rakið, og þá ætla ég að minna á að ég talaði líka um erlendar skuldbindingar og þær kvaðir sem á okkur standa. Ég held að það þýði ekkert, hæstv. forseti, að rekja þessa hrakfallasögu. Málin verða að hafa sinn gang og ég veit ekki hvort það borgar sig fyrir stjórnarandstöðuna að vera að óska eftir því, eins og kom fram hjá hæstv. forsrh. í hans túlkun á málflutningi frummælanda, að ríkisstjórnin færi frá til þess að hann, frummælandi, gæti tekið við. Þetta er svar út í hött. Og einmitt þessi málflutningur, sem er í beinu framhaldi og í réttu hlutfalli við getu hæstv. ríkisstjórnar og ráðherranna, er besta stjórnarandstaðan sem til er. Ég sé enga ástæðu til að trufla þá vinnu sem hæstv. ráðherrar og ríkisstjórn og þeir flokkar sem að henni standa, ef þeir standa þá að henni, eru að vinna fyrir stjórnarandstöðuna.



Virðulegi forseti. Frá því segir á einum stað að herra biskupinn yfir Íslandi lagði land undir fót og fór að vitja landnema af íslensku bergi brotna vestur um haf. Landar vorir gerðu veg biskups mikinn og leiddu hann m.a. á fund annarrar kynslóðar landnema sem þótti sitja bú sitt til mikillar fyrirmyndar. Biskup skoðaði landareignina og lét vel af, en af því að hann var herra biskupinn yfir Íslandi, þá sagði hann í kveðjuskyni við bónda: "Það verður ekki ofsögum sagt af því að mikið hefur ykkur báðum, almættinu og þér, tekist vel til á þessu búi." Frá því segir síðan að bóndinn hafi, þegar biskup hafði kvatt hann, muldrað við sína nánustu: "Ja, hann hefði átt að sjá það, blessaður, hvernig þessi jörð var setin þegar almættið ríkti hér eitt." Mér kom þessi broslega dæmisaga í hug meðan ég hlýddi á ræðu málshefjanda. Málshefjandi ber að sönnu, eins og sjá má, hátignarlega persónu, e.t.v. ögn tilkomumeiri en málflutningurinn var í þetta skiptið. Í annan stað nýtur hann, sem kunnugt er, alþjóðlegrar viðurkenningar sem forustumaður í alheimssamtökum sem skammstöfuð eru PGA, þ.e. Þingmannasamtök um alheimsathöfn, og stendur þess vegna ögn nær almættinu en við aðrir venjulegir dauðlegir menn hér inni. Og loks er þess að geta að hv. 5. þm. Reykn. hefur sjálfur verið í forsvari fyrir ríkisstjórn, hefur sjálfur gegnt þar þýðingarmiklum trúnaðarstörfum og hefur sjálfur svarað í verki þeim spurningum sem hann vildi leggja fyrir talsmenn núv. ríkisstjórnar. Spurningar hans voru fyrst og fremst um hver sé afstaða núverandi ríkisstjórnar til gengisstefnunnar. Vísar ríkisstjórnin gengisfellingarleiðinni á bug eða mun hún láta undan vaxandi þrýstingi hagsmunahópa í þessu þjóðfélagi, einkum og sér í lagi talsmanna atvinnurekenda, um að fella gengið?

Og þingmanna ríkisstjórnarinnar.

Já, þær raddir hafa heyrst, skilst mér, ef rétt er með farið. Fyrsta svarið við spurningum hv. þm. er þess vegna þetta: Þessi ríkisstjórn hefur tekið af öll tvímæli um að hún vísar á bug öllum kröfum um gengisfellingu. Það sem hún leggur fyrir þing og þjóð í fjárlagafrv., í lánsfjáráætlun og frv. að lánsfjárlögum innan fárra daga og í þeim aðgerðum sem hún boðar að öðru leyti í ríkisfjármálum og peningamálum, peningamálum sem eru þess eðlis að þau eru ekki lögð fyrir þing til ákvörðunar, allar eru þær samfelld yfirlýsing um það að þessi ríkisstjórn vísi á bug kröfum um gengisfellingu og að með þessum samræmdu aðgerðum er hún að renna stoðum undir þá fastgengisstefnu sem réttilega hefur verið kölluð hornsteinn þeirrar efnahagsstefnu sem þessi ríkisstjórn boðar. Ég minnist þess ekki á ekki mjög löngum þingmannsferli mínum að nokkur ríkisstjórn hafi komið til þings með þeim hætti að hún hafi lagt fyrir þing og þjóð svo viðamikla áætlun um samræmdar efnahagsaðgerðir og svo einbeitt og skýr svör um þær spurningar sem efst eru á baugi í þjóðfélaginu. Hv. þm. vitnaði nokkuð í blaðaúrklippusafn sitt um aðdragandann að gerð þess fjárlagafrv. sem hér liggur fyrir. Hann fullyrti að þess væru ekki dæmi að fjárlagafrv. hefði verið breytt, niðurstöðutölum þess og áhersluþáttum, svo skömmu fyrir upphaf þings. Það má vel vera að rétt sé. Hitt veit hv. þm. mætavel að þess eru of mörg dæmi að ríkisstjórnir hafa lagt fyrir þing fjárlagafrumvörp sem síðan hafa breyst svo gersamlega í meðförum þings og jafnvel lagt fram fjárlagafrv. sem hafa orðið að lögum en ekki liðið nema nokkrir dagar af nýbyrjuðu næsta ári þangað til þeim fjárlögum hefur verið sprett upp, m.a. vegna þess að efnahagsforsendur slíkra fjárlagafrv. og efnahagslegar forsendur slíkra ríkisstjórna, sem við þekkjum af nærtækri reynslu, hafa reynst vera á sandi byggðar. Betra er þess vegna að leggja nótt við dag í aðdraganda að framlagningu fjárlagafrv. fyrir þing og reyna að ganga svo frá því ug búa svo tryggilega um hnútana að það fjárlagafrv. standi og sú efnahagsstefna sem það er reist á. Virðulegi forseti. Það hvarflar ekki að mér að það sé sjálfgefið að allir aðilar í þessu þjóðfélagi, fulltrúar atvinnurekenda, talsmenn stéttasamtaka, þingmenn, stjórnmálaflokkar eða aðrir aðilar komist með hægum hætti að þeirri niðurstöðu að þetta fjárlagafrv. sé einfaldlega óumdeilanlegt og rétt. En það er alltaf fróðlegt að heyra málflutning manna og eitt sem mér kemur í hug er það að um leið og þetta frv. hefur verið lagt fyrir þing, síðdegis þann sama dag og daginn eftir, átti ég fundi með talsmönnum atvinnuvegasamtaka til að ræða efnahagsstefnu og fjárlagafrv. og um hádegi sama dag með ýmsum helstu talsmönnum verkalýðs- og launþegahreyfingarinnar í landinu. Sú umræða var bæði fróðleg og gagnleg. Og hvað leiddi hún í ljós? Hún leiddi það í ljós að að því er varðar talsmenn atvinnulífsins eru hjá þeim mjög skiptar skoðanir um tvennt fyrst og fremst: 1. Um nauðsyn gengisfellingar. Það fer ekkert á milli mála að sumir þeirra eru eindregnir talsmenn þess að gengið verði fellt. En til eru aðrir og ekki hvað síst úr röðum sjávarútvegsins sem eru algerlega andvígir þeirri leið og sögðu fullum fetum að það sem væri gæfusamlegast og réttast í forsendum þessa fjárlagafrv. og þessarar efnahagsstefnu væri einmitt að vísa á bug gengislækkunarleiðinni og standa vörð um fastgengisstefnuna. Menn bentu einfaldlega á að gengislækkun við ríkjandi skilyrði væri mjög skammvinn skottulækning og fljótlega mundi færast í sama horf, að þrátt fyrir mismunandi afkomu í ýmsum greinum sjávarútvegsins væri það svo að gamla rullan um gengislækkunartilefni væri ekki tímabær, að gengislækkun við þessar kringumstæður mundi fljótlega leiða til meiri upplausnar og kippa stoðunum undan vonum íslensks atvinnulífs um stöðugleika. 2. Það kom fram í máli margra talsmanna atvinnurekstrarins að þeim þótti of hart gengið að atvinnulífinu í landinu að því er varðar nýja tekjuöflun ríkissjóðs, það væri verið að leggja of miklar byrðar á atvinnulífið í landinu. Og hvað áttu þeir við? Þeir sögðu að það væri verið að leggja nýja skatta á atvinnulífið í landinu upp á 600 millj. kr. beinlínis í þessum áætlunum. Og í annan stað: Óbeint væri atvinnulífinu ætluð mun stærri hlutdeild í þessari skattlagningu á sama tíma og dregið væri verulega úr millifærslum, styrkjum og framlögum til atvinnufyrirtækja og atvinnuvega og nefndu þar til t.d. að endurgreiðsla á söluskatti til sjávarútvegs væri helminguð. M.ö.o.: atvinnurekendur sáu á þessu kost og löst. Sumir þeirra sögðu: Fastgengisstefnan er það rétta. Það var rangt, það hefði verið rangt, hefði verið mjög skammæ aðgerð, hefði ekki leitt til nokkurs árangurs að láta undan þrýstingi sumra hagsmunahópa í þjóðfélaginu um gengislækkun nú. Og af því að hv. þm., sem nú er að flytja sína framboðsræðu vegna formannskjörs í Alþb., spyr okkur, sem nú erum talsmenn ríkisstjórnar, um afstöðu til gengis, fær hann svarið afdráttarlaust: Ríkisstjórnin vísar á bug kröfum sumra atvinnurekenda um gengislækkun. Ég spyr hv. málshefjanda: Er það stefna hans óbreytt eins og hún var á stjórnartímanum 1980–1983 að fella gengið á degi hverjum samkvæmt pöntun frá atvinnurekendum? Er það sú stefna sem hv. þm. ætlar að draga að hún í málflutningi sínum þegar hann gerir tilkall til forustu fyrir leifunum af Alþb.? Það er einmitt með hliðsjón af reynslunni frá þessu tímabili sem íslenska þjóðin, líka öflugir talsmenn atvinnurekenda og öflugir talsmenn launþega, segja: Lærum af þeirri reynslu. Látum ekki undanlátssemi og aumingjaskap gagnvart kröfum sérhagsmunahópa í þjóðfélaginu verða til þess að ríkisstjórnir sitji en þori ekki að stjórna. Og með leyfi forseta: Einn helsti oddviti sjávarútvegsins á þessum fundi sagði við mig eftirminnileg orð: Hann sagði: Á undanförnum árum höfum við forsvarsmenn í atvinnulífinu á Íslandi aðallega kynnst tvenns konar ríkisstjórnum. Það eru annars vegar ríkisstjórnir sem hafa ekki meiri metnað en þann að láta sér nægja að sitja en koma sér aldrei að verki að stjórna. Það eru þess konar ríkisstjórnir sem afla sér vinsælda í upphafi með undanlátssemi og með því að mæla upp í hvern kjaft, en enda, þegar þær hrökklast frá, með þeim hætti að það er engum harmsefni. Við höfum kynnst slíkum ríkisstjórnum og við höfum kynnst allt of mörgum slíkum ríkisstjórnum á undanförnum árum sem hafa því miður verið með aðild Alþb. og satt að segja er ég einn í þeim hópi sem gerði mér einlæglega vonir um að forustumenn Alþb. hefðu lært af þeirri reynslu. Ég tók eftir því og vildi gjarnan leggja á það trú þegar við ræddum í stjórnarmyndunarviðræðum m.a. við forustumenn Alþb. að þá sögðu ýmsir þeirra: Við höfum núna lært af reynslunni frá 1978–1983 og við munum ekki fara inn í neina þá ríkisstjórn sem ekki hefur það á hreinu að hún ættar að standa vörð um hagsmuni almennings og atvinnulífs með því að láta hér ekki allt saman enda í upplausn óðaverðbólgu. Við höfum fengið nóg af því. Og, virðulegi forseti, ég sagði: Ég ræddi líka við talsmenn launþegahreyfingarinnar á Íslandi. Og kvað hún upp einhverja allsherjarfordæmingu yfir þá stefnu sem hér er boðuð? Nei, því fór fjarri, því fór víðs fjarri. Menn sögðu að sjálfsögðu: Við sjáum á þessu kost og löst. Og þeir sögðu: Það hefur lengi verið krafa launþegahreyfingarinnar á Íslandi að það væru gerðar viðhlítandi ráðstafanir til að binda endi á hallarekstur ríkissjóðs. Hvers vegna? Vegna þess að slíkur hallarekstur ýtir undir verðbólgu. Og í annan stað, og ég tók eftir því: Vegna þess að meðan ríkissjóður er rekinn með halla munu ævinlega vekjast upp hér á Alþingi menn með sterkar kröfur um að skera niður útgjöld ríkisins og ef hallinn vex og verður viðvarandi mun koma sá tími að niðurskurðarhnífnum verður beitt á eitthvað annað en hefur verið gert í þessu fjárlagafrv., eitthvað sem vinstri menn á Íslandi munu, ef mark má taka á orðum þeirra, vilja leggja eitthvað á sig til að verði þyrmt. Í annan stað sögðu talsmenn launþegahreyfingarinnar, og þá vitna ég til ummæla Þrastar Ólafssonar, framkvæmdastjóra Dagsbrúnar og a.m.k. hingað til eins þeirra manna sem hafa verið talsmenn Alþb. í röðum verkalýðshreyfingarinnar. Hvað sagði sá ágæti maður, fyrrum aðstoðarmaður Ragnars Arnalds í fjmrn. með mikla reynslu og mikla þekkingu á ríkisfjármálum? Hann sagði að það væri tvennt merkilegt við þessi fjárlög. Í fyrsta lagi að þau væru fjárlög með stefnu og í annan stað með því að skirrast ekki við að gera það sem gera þyrfti til þess að tryggja þetta tvennt: hallalaus fjárlög og þar með öflugan stuðning við fastgengisstefnuna. Frá þessu er tvímælalaust óhætt að skýra því að þessi ummæli Þrastar Ólafssonar komu skýrt og glöggt fram í sjónvarpsþætti í gærdag þar sem hann ræddi um þessi mái.

Þú ætlar þá að segja af þér?

Ég hafði ekki sagt það, hv. þm. Ég segi hins vegar: Þessi ríkisstjórn hefur gert hreint fyrir sínum dyrum. Henni hefur tekist og það hefur tekist pólitísk samstaða um það hjá stjórnarflokkunum að stíga stærra skref en við upphaflega áformuðum í að leggja fyrir Alþingi frv. til fjárlaga án halla. Þar með höfum við líka tryggt að lánsfjárþörf ríkissjóðs er til mikilla muna minni en ella hefði verið. Reyndar minnka umsvif hins opinbera á lánsfjármarkaði um hvorki meira né minna en 3,6 milljarða. Þetta þýðir einnig að ríkissjóður tekur engin ný erlend lán. Þetta þýðir að hlutfall af vergri landsframleiðslu af skuldum ríkissjóðs fer lækkandi. Þetta þýðir að afborganir af eldri lánum eru meiri en ný lán. Og hvaða þýðingu hefur þetta á mæltu máli fyrir fólk? Þetta þýðir auðvitað að um leið og það á að binda endi á hallarekstur ríkissjóðs erum við a.m.k. að segja tvennt: Við erum að leggja okkar lóð á vogarskálarnar fram í tímann að sjá til að draga úr eftirspurn eftir lánsfé á íslenskum lánsfjármarkaði. Við erum að reyna að skapa meira svigrúm fyrir atvinnulífið í landinu á lánsfjármarkaði og þar með að ýta undir það, ef við komumst yfir örðugasta hjallann, að vaxtastig á Íslandi, sem er of hátt, fari lækkandi. Og í annan stað: Við erum með því að binda endi á þennan hallarekstur að leggja okkar af mörkum til þess að á næstu árum skapist betra ástand í ríkisfjármálum þannig að erfiðleikarnir sem menn nú kveinka sér undan verði einhvern tíma að baki og þar með gæti jafnvel orðið afgangur í tekjuöflun ríkissjóðs til að ganga nær óskum allra, og þær eru vafalaust nægilega margar, um aukin framlög til hinna þörfustu mála sem aldrei verður hægt að fullnægja ef ríkissjóður er til frambúðar rekinn með halla. Ég tel mig hafa svarað því með vísan til þess sem frá ríkisstjórninni hefur komið með alveg ótvíræðum hætti, hvort sem menn greinir á um það eða ekki, að þessi ríkisstjórn hefur vísað á bug gengislækkunarkröfum. Ég segi síðan: Með því að ríkisstjórnin hefur gert sitt er það raunverulega rökrétt framhald að þeim spurningum er beint til annarra. Ríkisstjórnin hefur með þessu móti lagt fram áætlun og skapað umgjörð um helstu stærðir. Nú er spurningin: Árangurinn er að sjálfsögðu ekki eingöngu kominn undir viljayfirlýsingum eða löggjafaratriðum ríkisstjórnar. Við búum í opnu lýðræðislegu og valddreifðu þjóðfélagi. Spurningin er þessi: Munu forsvarsmenn atvinnulífs á Íslandi hegða sér í samræmi við þetta? Munu þeir t.d. fyrir sitt leyti draga úr fjárfestingum? Munu þeir fyrir sitt leyti beina fjármagni í auknum mæli í sparnað en frá innflutningi og eyðslu? Mun það fólk á Íslandi, og það eru einkum okkar eldri samborgarar, sem eitthvað hafa getað lagt fyrir og eiga yfir sparifé að ráða, taka gild þau skilaboð að við viljum auka og koma á fjölbreytilegri sparnaðarformum og gefa fólki, sem sparifé á, kost á því að ávaxta það með öruggari hætti en ella? Verða þær ákvarðanir teknar á heimilunum? Verða þær ákvarðanir teknar í fyrirtækjunum? Og síðan er það að sjálfsögðu spurningin hvað gerist á vinnumarkaðnum. Reynslan sem við höfum af samskiptum verkalýðshreyfingarinnar og ríkisvalds á árinu 1986–87 er um margt lærdómsrík. Ég hika ekki við að segja það hér, ég hef sagt það svo oft, að forustumenn launþegahreyfingarinnar á Íslandi, þeirra á meðal forseti Alþýðusambandsins, Ásmundur Stefánsson, sem ekki hefur nú notið mikils trúnaðar í sínum flokki, eiga heiður skilin. Þeir eiga mikinn heiður skilin fyrir það hver þeirra hlutur var að kjarasamningunum 1986. Með desembersamningunum 1986 gerðu þeir það sem á þeirra valdi var til að reyna að tryggja breytingar á launahlutföllum, að hækka lægstu laun í landinu en reyna að halda aftur af launahækkunum upp allan launastigann. 

Finnst þér þá rétt að svíkja þá sérstaklega?

Það er ekki um það að ræða að svíkja, hv. þm., 

Á nú að afsaka svikin með skorti á "solidaritet" í verkalýðshreyfingunni?

Ég ætla ekki að afsaka nein svik. Ég er aðeins að segja að sá maður sem heldur því fram að kaupmátturinn sé verri á þessu ári vegna þeirra samninga sem fram fóru í febrúar og desember 1986, sá maður fer ekki með rétt mál. Hann er ekki verri. Hann er betri. Nú er spurningin: Hvernig getum við tryggt að sú aukning kaupmáttar, sem er meiri en hún hefur orðið áður á 16 ára bili, hvernig getum við tryggt að raunveruleg aukning atvinnutekna á mann um 16–17% fari ekki forgörðum í nýrri verðbólguholskeflu? Það er spurningin. Heldur hv. málshefjandi að leiðin til þess sé gengisfelling? Ég trúi því ekki á hann. Ég held að enginn maður haldi því fram. Ég held við eigum allt undir því að tryggja að hér verði ekki gengisfelling með öllum þeim afleiðingum sem við þekkjum af nærtækri reynslu liðinna ára og vitum hvað þýðir fyrir kaupmátt launa og fyrir kjör vinnandi fólks í landinu og fyrir stöðugleika í atvinnulífinu og fyrir okkar framtíðarvonir um að við getum komist út úr þessum góðærisvanda sem við nú búum við yfir á sléttari sjó á næsta ári. Hv. málshefjandi spurði mig: Ert þú tilbúinn sem ráðherra í þessari ríkisstjórn til að efna til viðræðna við forustumenn verkalýðshreyfingarinnar um það t.d. að fresta áformum um flýtingu á breytingu á söluskattskerfi í nóvember? Ert þú tilbúinn til að gera það gegn því að það takist eitthvert heildarsamkomulag við verkalýðshreyfinguna að öðru leyti um launastefnu á næsta ári? Þá segi ég eftirfarandi: Ég hef þegar leitað eftir viðræðum við talsmenn verkalýðshreyfingarinnar, bæði forseta Alþýðusambandsins, formenn ýmissa stéttasambanda, Dagsbrún og Verkamannasambandið. Ég segi fyrir mitt leyti, ég er að sjálfsögðu fyrir mitt leyti tilbúinn til að skoða það, ég er tilbúinn að taka upp viðræður um það við forustumenn verkalýðshreyfingarinnar og ég þykist þess fullviss að forsrh. og aðrir þeir sem staðið hafa að slíku samkomulagi við launþegahreyfinguna í landinu séu reiðubúnir til þess, vegna þess að það skiptir gífurlega miklu máli að menn dragi ekki rangar ályktanir af þeim árangri sem náðist 1986, nefnilega að það er engum til góðs að ætla að meta reynsluna frá 1986 og á þessu ári á þann veg að nú sé best að varpa fyrir róða þeirri stefnu sem þá gaf góða raun og hefur skapað verulega aukinn kaupmátt og fara yfir í annars vegar, sem mér heyrðist hv. málshefjandi vera að boða, gengisfellingu, óðaverðbólgu, stéttastríð og vitleysu. Þessa spurningu mun ég hins vegar fyrst og fremst að sjálfsögðu taka upp í viðræðum við talsmenn verkalýðshreyfingarinnar og það gleður mig satt að segja að tónninn í þeirra málflutningi var allur annar, málefnalegri, rökfastari og byggður á raunsærra mati á reynslu liðinna ára en því miður kom fram í máli málshefjanda sem þrátt fyrir allt er að bjóða sig fram til forustu í Alþb. en nýtti ekki það tækifæri sem hann hafði hér sem málflytjandi til að svara einu eða neinu um það hvaða stefnu hann er að boða. Er hv. þm., svo ég beini nokkrum spurningum til hans, sammála mér um að það sé hagsmunamál almennings á Íslandi að ríkissjóður sé ekki rekinn með halla? Er hv. þm. sammála mér um að gengisfelling með þeim afleiðingum sem það hefði í víxlhækkunum verðlags og kaupgjalds og röskun á forsendum atvinnulífs í landinu sé ógæfuleg leið ef hjá því verður komist? Er hv. þm. mér sammála um að það sé a.m.k. í rétta átt að því er varðar afgreiðslu fjárlaga að reyna að draga úr millifærslum, tilfærslum og styrkjum af skattpeningum almennings í þágu atvinnuvega ef reyndin verður sú að atvinnuvegirnir og fyrirtækin geti án þess verið? Er hv. þm. sammála mér um að það sé þýðingarmikið stefnumarkandi atriði að nota góðæri til að draga úr erlendum lántökum og erlendri skuldasöfnun? Er hv. þm. sammála mér um að þegar það er óumflýjanlegt að efna til aukinnar tekjuöflunar fyrir ríkissjóð til þess m.a. að ná markmiðum velferðarríkisins sé það gert með því að reyna að gæta jafnvægis milli þess sem annars vegar er lagt á allan almenning og hins vegar atvinnulífið og fyrirtækin? Er hv. þm. sammála mér um nauðsyn þess, eins og t.d. kom fram í skattsvikaskýrslu undir forustu Þrastar Ólafssonar, að það sé eitt lykilatriðið og rétt stefna í tekjuöflunar- og skattamálum að einfalda skattakerfið með því að afnema undirrót skattsvikanna sem eru hvers kyns undanþágufargan og undandráttur? Er hv. þm. sammála mér um að það sé ekki gagnrýnisvert heldur lofsvert ef reynt er að stíga núna fyrstu skrefin í þá átt að framfylgja hugmyndum og stefnuatriðum allra flokka um að koma á nýrri verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga ef sönnur verða á það færðar að sveitarfélögin muni svo sannarlega ekki bera skarðan hlut frá borði? Ég skora á hv. alþm. í sambandi við það mál að gera það ekki að óvinafagnaði, að fjalla um það af raunsæi og ábyrgðartilfinningu og reyna að leggjast á eitt um það að koma þessari þýðingarmiklu breytingu í höfn án þess að búa til að tilefnislausu tortryggni og úlfúð. Ég spyr hv. málshefjanda: Vill hann í ljósi reynslunnar af stjórnarþátttöku Alþb. á liðnum árum leggja okkur lið af heilum hug hér á Alþingi og í hans pólitíska starfi og talsmönnum verkalýðshreyfingarinnar í hans eigin flokki til að ná samstöðu um launastefnu sem hefur það að markmiði að standa vörð um þann ávinning sem hefur náðst í kaupmætti, að reyna, þrátt fyrir mistökin 1986, aftur að leiðrétta tekjuskiptinguna, að reyna að rétta hlut þeirra sem skarðastan hlut báru frá borði, þrátt fyrir að atvinnurekendur hafi t.d. í verki með launaskriði langt umfram samninga fyrst og fremst hyglað þeim sem ofar voru?

Sú launastefna verður aldrei tekin upp nema þú afturkallir svikin strax.

Hv. þm., ég hef engan svikið, hvorki talsmenn verkalýðshreyfingarinnar né aðra, enda báru þeir mér engin slík svik á brýn þó að hv. málshefjandi þykist vera þess umkominn að gera það.  Herra virðulegi forseti. Hv. þm. Albert Guðmundsson beindi nokkrum spurningum til mín áðan eða sem ég tek til mín. Hann spurðist fyrir um hvernig komið væri í okkar þjóðarbúskap að því er varðar skuldasöfnun. Ég vil nefna það honum til ánægjuauka, því miður er hann víst farinn úr salnum, að m.a. með því sem gert hefur verið á yfirstandandi ári og í áætlun næsta árs næst sá árangur að lækka hlutfall erlendra skulda af vergri landsframleiðslu úr 18,1% í áætlaða tölu 12,6% á árinu 1988. Hins vegar eru tölur um bæði skuldastöðu þjóðarbúsins, skuldastöðu hins opinbera og ábyrgðir ríkisins, sem hlaðist hafa upp með óhóflegum hætti á liðnum árum, vissulega uggvænlegar. Ég nefni sem dæmi að heildargreiðslur ríkissjóðs af teknum lánum á árinu 1988 eru áætlaðar 9,4 milljarðar kr., heildargreiðslur. Það er 16% af heildartekjum, en þar af eru vaxtagreiðslur 8%. Innborganir af veittum lánum á vegum hins opinbera eru 5,3 milljónir, 9%. Þannig nemur hrein greiðslubyrði ríkissjóðs vegna afborgana og vaxta af lánareikningum 4,1 milljarði sem er 7% af heildartekjum ársins 1988. Þetta eru vissulega uggvænlegar tölur, en þær eru líka til staðfestingar á því hvernig haldið hefur verið á málum, því miður ótæpilega, teflt á tæpasta vað í lántökum, ekki síst erlendum lántökum, og Alþingi Íslendinga getur ekki skorast undan ábyrgð í þeim efnum. 

Slær ekki út í fyrir einhverjum?

Finnst þér þetta bara ekki eðlileg háttvísi, hv. þm.? En það er annað sem ég ætlaði að segja og sem er sérstök ástæða til að nefna við hv. þm. nú og það er um ríkisábyrgðir. Í heild sinni er svo komið að ábyrgðir íslenska ríkisins vegna lána annarra aðila en á ábyrgð ríkisins, vegna þess að þetta eru lán í gegnum bankakerfi og opinbera lánasjóði, eru farnar að nema hvorki meira né minna, þetta eru eldri tölur, þetta er í árslok 1986, 115 milljörðum íslenskra kr. Það eru 70% af sambærilegri tölu um landsframleiðslu þessa árs. M.a. hefur ríkissjóður í vaxandi mæli orðið fyrir áföllum vegna þess að það hefur komið til vanskila á ríkisábyrgðum. Þar má m.a. nefna, hv. þm., Útvegsbankann. Þar má nefna t.d. orkugeirann þar sem ríkissjóður hefur orðið að taka á sínar herðar á undanförnum tíu árum erlend lán upp á 10 000 milljónir ísl. kr. þannig að Íslendingar eru í raun farnir að greiða orkuverðið sitt að verulegu leyti í sköttum og með duldum hætti. Ég læt þessar tölur út af fyrir sig nægja en gleð þó fyrirspyrjanda með því að segja að greiðslubyrði erlendra lána í hlutfalli við útflutningstekjur fer lækkandi. Hún var í fjármálaráðherratíð hans þegar hann byrjaði, og það er reyndar sanngjarnt að segja vegna þess að hann tók þá við erfðum frá öðrum, m.a. hv. málsflytjanda, 24,3% en stefnir nú í 16%.

En hvað er framleiðslan miklu meiri núna?

Hún er sem betur fer miklu meiri, enda höfum við nú lifað mikið góðæri á undanförnum árum. Það hefur verið hagvaxtarskeið, hv. þm., upp úr 1984, og einmitt það gætu vel verið mín lokaorð vegna þess að það er kjarni málsins. Það sem þessi ríkisstjórn er að reyna að gera og að skírskota til þm. og flokka um stuðning við er þetta: Reynum nú að koma í veg fyrir að hagvaxtarskeiðið frá 1986, sem átti uppruna sinn í sjávarútveginum og bætti mjög stöðu þessa þjóðarbúskapar, breytist ekki í ofþenslu, breytist ekki í ofþenslu í verslun og þjónustu sem fer yfir í það að bæta ekki stöðu íslenska þjóðarbúsins heldur fer í yfirspennu og ofneyslu sem lýsir sér í sívaxandi innflutningi, 21 000 bílum, þar á meðal 1040 kaupleigubílum, fínum lúxuskerrum, viðskiptahalla sem stefndi í kannski á bilinu 6–7 milljarðar kr. ef ekki væri í landinu ríkisstjórn sem hefur kjark til þess að segja: Nei, þetta ætlum við ekki að láta yfir okkur ganga.  Ég lýk máli mínu, virðulegi forseti, á að ég rifja upp það sem ég sagði í upphafi og hafði eftir sjávarútvegshöldinum. Það eru bara til tvenns konar ríkisstjórnir. Ríkisstjórnir sem þora og ríkisstjórnir sem ætla sér að stjórna. Þær þora að taka á sig óvinsældir í upphafi vegna þess að þær ætla að leggja verk sín undir dóm fólks. Svo eru líka til ríkisstjórnir, sem við höfum þekkt allt of margar, sem ætla að kaupa sér vinsældir í upphafi en verða engum harmsefni þegar þær hrökklast frá með allt niðrum sig.



Herra forseti. Ég biðst afsökunar á að trufla umræðuna með þessum hætti, en ég bar í upphafi fram þrjár fyrirspurnir. Sú þriðja þeirra snertir fjárlagafrv, hæstv. fjmrh., stöðu þess hér í þinginu, framhald vinnunnar við það og ýmsa aðra þætti sem að fjárlagafrv. snúa. Það kom fram hjá hæstv. forsrh. að fjmrh. mundi svara þeim fyrirspurnum. Það kom einnig fram hjá hæstv. utanrrh. að fjmrh. mundi svara þeim fyrirspurnum. Hæstv. fjmrh. talaði hér í tæpa klukkustund. Hann svaraði hins vegar eingöngu þeim fyrirspurnum sem ég beindi fyrst og fremst til forsrh., og það er kannski skiljanlegt vegna þess að allir vita að hann hefði helst viljað verða forsrh. í þessari ríkisstjórn, en hann svaraði engu, alls engu, um þennan þriðja þátt upphaflegra fyrirspurna minna sem voru tilefni þessarar utandagskrárumræðu. Ég vil beina þeim orðum til hæstv. forseta og til hæstv. fjmrh. til að auðvelda framgang umræðunnar og vegna þess að ég veit að margir þm. eru hér á mælendaskrá að hæstv. fjmrh. svari þeim fyrirspurnum sem til hans er beint varðandi það frv. sem hann hefur lagt hér fram.



Herra forseti. Ég þakka hv. 5. þm. Reykn. fyrir að hefja máls á þessu sem við erum að ræða hér núna. Það er ekki vanþörf á því að taka það til umræðu í upphafi þings. Einhverja heitustu dagana í maí á þessu vori sátum við kvennalistakonur ásamt nokkrum núv. ráðherrum, sem er farið að fækka hér í þingsölum að vísu, og freistuðum þess að ná saman um myndun ríkisstjórnar. Það var fyrst og fremst þrjósku Kvennalistans að þakka eða kenna, eftir því hvernig litið er á málin, að umræðurnar snerust að langmestu leyti um afkomu heimilanna og þá vitanlega fyrst og síðast þeirra sem lægstu tekjurnar hafa. Það vantaði raunar ekki að öll virtumst við sammála um að engir gætu framfleytt sér á lægstu tekjum sem viðgangast í landinu. Við gátum hins vegar ekki sameinast um leiðir til þess að leiðrétta það ranglæti og þarf ekki að tíunda það frekar hvernig fór. Viðmælendur okkar beygðu sig fyrir 3000 ára gömlu lögmáli kenndu við Mesópótamíu og létu sem þeir mundu leiðrétta kjör lágtekjufólksins á annan veg og varanlegri en með því að lögbinda lágmarkstekjur við framfærslukostnað. Við höfum nú séð nokkur af úrræðum þeirra. Síðustu aðgerðir, sem að margra dómi eru í raun og veru fyrsta alvarlega tilraun ríkisstjórnarinnar til þess að taka að einhverju marki á stjórnun efnahagsmála, eru að ýmsu leyti einkennilegar. Einkennilegast er e.t.v. hversu seint þær líta dagsins ljós og allar athafnir ráðherra í þessum málum nú síðustu daga koma fyrir sjónir eins og þeir hafi verið uppteknir af einhverju allt öðru en því sem hefur verið að gerast í kringum okkur og hver maður gat séð jafnvel þótt hann hafi ekki hagfræðimenntun. Það er engu líkara en að hagfræðingarnir á stjórnarheimilinu séu farnir að þvælast hver fyrir öðrum og villa hver öðrum sýn. Nógu margir eru þeir í stólum ráðherra og aðstoðarmanna. Hvað voru menn að bjástra meðan þenslan í þjóðfélaginu blómstraði, ef nota má svo fallegt og jákvætt orð í þessu samhengi? Gat það farið fram hjá þeim að vextir voru að hækka, olíuverð var að hækka og allt benti til þess að við gætum ekki veðjað á enn eitt metaflaárið á næsta ári? Sáu þeir ekki kaupæðið og fjárfestinguna? Á maður að trúa því að efnahagsráðgjöf fari þannig fram að menn tali ekkert saman og fylgist varla með þangað til einn daginn að hagfræðingur bankar á dyr ráðherra og segir: "Nú er það svart, maður. Þið verðið að grípa í taumana." Auðvitað gengur þetta ekki þannig fyrir sig. Það eru nefnilega ekki hagfræðingarnir sem banka á dyr ráðherranna, heldur ráðherrarnir sem senda eftir forsendum og niðurstöðum, fyrst og fremst til Þjóðhagsstofnunar, þeirrar stofnunar sem upphaflega átti að vera hlutlaus stofnun sem hægt væri að treysta. Og henti niðurstöðurnar ekki ráðherrunum endursenda þeir plaggið og panta aðrar forsendur og aðrar niðurstöður. Þannig gekk þetta fyrir sig á haustdögum, en út á við leit það út eins og ráðherrarnir hefðu allt í einu hrokkið við og séð að hrunadansinn yrði að stöðva. Og vissulega voru það einhverjir sem hrukku við. Í óðagoti var fjárlagafrv. rifið upp og rótast í því hér og þar, en ótal endar látnir óhnýttir að því er virðist í því skyni að geta sýnt niðurstöðutölur í plús. Vissulega þurfti að taka á þessu öllu, en það hlýtur að vera okkur alvarlegt umhugsunarefni að svona skuli vera staðið að málum. Það ætti að vera algjör óþarfi að beita blekkingum og styðja stefnuna með röngum forsendum. Ég er ekki að draga úr því að það þurfti að bregðast við þenslunni og offjárfestingunni og það þurfti að rétta af ríkissjóðshallann. M.ö.o., það þurfti að stíga á bremsurnar eins og hæstv. fjmrh. hefur orðað það. Ég skil hins vegar ekki hvernig hæstv. ráðherrar geta leyft sér að styðja aðgerðir sínar með rökum á borð við þau að hagvöxtur verði í núlli á næsta ári. Hann verður vafalaust lægri en í ár og undanfarin ár, en það er ekki hægt að styðja það góðum rökum að hann verði hreint enginn. Ég skil heldur ekki hvernig fjmrh. getur leyft sér að vanmeta svo þátt beinna skatta sem hann gerir í fjárlagafrv. þegar allt bendir til þess að hann verði miklum mun meiri, nema ætlunin sé að gera stórfelldar breytingar á skattalögunum. Ég skil heldur ekki hvernig hæstv. ráðherrar geta komist að þeirri niðurstöðu að brýnast alls sé að gera fólki erfiðara fyrir með að næra sig og á þá auðvitað við hinn illræmda matarskatt sem erfitt er að sjá að samrýmist jafnaðarhugsjóninni sem margir vilja kenna sig við. Þessi skattlagning virðist núv. ríkisstjórn einkar hugstæð og hún heldur sínu striki þrátt fyrir mótmæli og viðvaranir úr ýmsum áttum. Kvennalistinn mótmælti þessari skattlagningu harðlega þegar í upphafi stjórnartíðar þessarar ríkisstjórnar þegar um hana fréttist og við mótmælum enn. Þegar fyrst heyrðist af áformum ríkisstjórnarinnar í þessum efnum sendum við kvennalistakonur ríkisstjórninni erindi og ég sé nú ástæðu til þess að rifja það upp og lesa það upp hér með leyfi hæstv. forseta. Það hljóðar svo: "Kvennalistinn skorar á hina nýju ríkisstjórn að láta af áformum um 10% söluskatt á matvæli. Þegar hefur framkvæmd þessarar skattheimtu verið frestað til næstu mánaðamóta og vill Kvennalistinn benda nýjum valdhöfum á að nota þann tíma til að íhuga vandlega kosti og galla skattlagningar á matvæli. Það þarf ekki að fjölyrða um áhrif skattlagningar á matvæli fyrir heimili landsins, en hitt vefst fyrir mörgum hvernig þessi nýja skattlagning samræmist eftirfarandi markmiðum nýrrar ríkisstjórnar: 1. Lækkun verðbólgu. 2. Tekjuöflun ríkisins verði gerð einfaldari og réttlátari og skilvirkari, eins og stendur í starfsáætlun ríkisstjórnarinnar. Varðandi fyrra atriðið, þá er vitað að hækkun framfærslukostnaðar hefur áhrif á rauðu strikin og er því verðbólguhvetjandi. Varðandi síðara atriðið má spyrja um réttlæti þess að hækka verð á þeirri vöru sem enginn getur verið án. Smávægileg hækkun elli- og örorkulífeyris og barnabóta til örfárra bætir engan veginn upp þá hækkun brýnustu nauðsynja og auknu verðbólgu sem af þessari aðgerð leiðir. Einfaldari verður innheimtan varla ef þrefalt kerfi verður í gangi í einni og sömu verslun, 25%, 10% og 0% söluskattur. Ef ríkisstjórnin heldur fast við áform sín mun hráefnið í grjónagrautinn hækka. Hvað skal þá til ráða? Hvaða mataruppskrift ætlar ný ríkisstjórn að ráðleggja húsmæðrum landsins?" Aldrei svaraði hæstv. ríkisstjórn þessu hófsamlega bréfi með beinum hætti, en óbeint hefur hún svarað og er ástæða til að ítreka fyrirspurn okkar um hvaða mataruppskrift ríkisstjórnin ætlar að ráðleggja fólki og fer nú að sneiðast um vænlega kosti. Um hinar tvær meginleiðirnar til tekjuauka fyrir ríkissjóð, sem nýlega hafa verið boðaðar og raunar komið til framkvæmda nú þegar, er það að segja að ósárt er okkur um hækkun áfengis og tóbaks og sama má eiginlega segja um hækkun innflutningsgjalda á bifreiðum. Með síðari liðnum er jafnframt gerð tilraun til að stöðva bílastrauminn til landsins og er út af fyrir sig góðra gjalda vert en spurning hvort slík aðgerð er ekki of seint á ferðum. Skaðinn er skeður og hefur þegar kallað á umferðaröngþveiti og óhemjudýrar lausnir. Auk þess er alltaf vont að hringla fram og aftur með einstaka þætti í verðmyndun eins og hér er gert og ekki beint til þess fallið að auka tiltrú almennings á ráðstöfunum stjórnvalda. Um aðgerðir ríkisstjórnarinnar í peningamálum er það að segja að allar miða þær að því að auka sparnað, draga úr fjárfestingu fyrirtækja og draga úr neyslumöguleikum fólks. Purkunarlaust er stefnt að hækkun vaxta sem af mörgum er talin vænleg leið til að leita jafnvægis. Aðrir draga það í efa og reynslan sannar engan veginn að slík verði niðurstaðan. Það fer þó vitanlega að miklu leyti eftir nánari útfærslu og framkvæmd. E.t.v. hefur einna mest áhrif yfirlýsing ríkisstjórnarinnar um að gjald á erlendar lántökur verði fellt niður við lok næsta árs. Nú er spurning hins vegar hvort þessi frestur er nægilega langur og hvort slík yfirlýsing þýði hugsanlega sprengingu þegar þar að kemur. En þá verður hagfræðingagengið líklega búið að finna upp ný ráð. Það er ýmislegt annað sem vekur efasemdir um árangur. Gefin eru fyrirheit um gengisbundna reikninga, eins og hér hefur verið nokkuð til umræðu, skuldabréf, skírteini og víxla. Líklega eru þar töfraorðin "opið og frjálst" en það er ekki á hvers manns færi að spá um árangur. Reyndar heyrðist mér hæstv. fjmrh. ekki hafa trú á því að þetta breytti miklu í náinni framtíð og ólíklegt, eins og hann ýjaði að áðan, að þessir kostir freisti umfram aðra, sem stendur a.m.k. Margt annað í þessum ráðstöfunum er torskilið og óútskýrt. Ég nefni bara eitt dæmi hérna. Sala og dreifing spariskírteina og ríkisvíxla verður endurbætt. Punktur. Og engar frekari skýringar. Ég hef ekki heyrt þær. Það má vel vera að þær hafi einhvers staðar komið fram. Ég átta mig ekki á því hverju þetta á að skila. Kannski menn ætli í smiðju til íþróttafélaganna sem hafa reynst nösk á leiðir til fjáröflunar eins og nýjustu fréttir úr Tímanum sanna. En við skulum sleppa öllum flimtingum. Það gat ekki farið fram hjá nokkrum manni að þenslan í efnahags- og atvinnumálum okkar hefur verið gífurleg og ört vaxandi allt þetta ár og var löngu komin á hættulegt stig. Þar kemur vitanlega margt til, bæði ytri aðstæður og skilyrði vegna aðgerða stjórnvalda í ríkisfjármálum og peningamálum. Þeir sem ráða ferðinni í efnahags- og atvinnumálum okkar hafa sýnt ábyrgðarleysi og magnað upp verðbólguókindina með gegndarlausum innflutningi og offjárfestingu og margfaldað launabilið í landinu, sem þó átti að vera háð lögmálinu frá Mesópótamíu, með þvílíku launaskriði að meðaltalskaupmáttur hefur ekki verið hærri lengi og vitaskuld einblína menn á meðaltölin eins og fyrri daginn. Ríkisstjórnin og ráðherrar hennar beina ákveðnum tilmælum til launafólks um hófsemd í kaupkröfum. Það gera þeir í öðru orðinu og í hinu orðinu hækka þeir framfærslukostnaðinn með siðlausum aðgerðum á borð við matarskattinn. Er þetta nú vænlegt til árangurs? Var ekki nær að afla tekna þar sem peningarnir eru mestir fyrir? Var ekki nær að skattleggja vaxtatekjur, hækka eignarskatt, skattleggja hæstu tekjur og sækja fé til fyrirtækja, einkum í verslun og viðskiptum, sem greiða óeðlilega lítið til samfélagsins. Hvað er orðið af áhuga Alþfl. á því að ná inn í ríkissjóð einhverju af þeim fjórum til sex, eða hvað það nú er, milljörðum króna sem allir eru sammála um að skotið er fram hjá skatti og stýrt beint inn í einkaneysluna? Við kvennalistakonur viljum gjarnan styðja ykkur í slíkum málum. En við mótmælum enn og aftur siðlausri skattlagningu á brýnustu nauðsynjar sem er vitaskuld í hróplegu ósamræmi við hræsnisfullar yfirlýsingar hæstv. ríkisstjórnar og ráðherra um umhyggju þeirra fyrir hinum tekjulægstu. Þeir kveinka sér þó ekki við því að halda því öðru hverju fram þar sem þeir telja það viðeigandi. Neðst á bls. 4 í þjóðhagsáætlun stendur t.d. þessi fallega setning: "Ríkisstjórnin telur þó mikilvægt að áhersla verði lögð á að bæta kjör þeirra sem hafa lægst laun." Þetta var nú reyndar orðsending til aðila vinnumarkaðarins. Á hinni síðunni er boðskapur ríkisstjórnarinnar um það hvernig hún telur rétt að bæta kjör þeirra sem hafa lægstu launin. "Frá 1. nóv. falla niður söluskattsundanþágur á matvælum." Er þetta ekki eitthvað öfugsnúin jafnaðarstefna, hæstv. ráðherrar úr röðum Alþfl.?



Hæstv. forseti. Hv. 5. þm. Reykn. gerði hér að umræðuefni í máli sínu fyrirvara minn við afgreiðslu fjárlagafrv. í ríkisstjórninni sem stafaði af því að nokkrir liðir í frv. sem snerta landbrn. eru lægri en ég taldi fært án þess að séð yrði hvernig þeirri þjónustu yrði haldið uppi þá á annan hátt. Tilgangur með niðurskurði eða lækkun útgjalda hjá fjmrh. er að sjálfsögðu sá að ná jafnvægi á ríkisbúskapnum og markmið slíkt um að ná jafnvægi styð ég. En ég tel hins vegar ekki fært að afgreiða frumvarpið sem lög frá Alþingi án þess að breytingar verði þarna gerðar á nokkrum liðum. Það er Alþingi sem afgreiðir fjárlagafrv. og þm. stjórnarflokkanna sem bera ábyrgð á því. Það er því ekki verið að taka vald af neinum þó að fulltrúum þessara þingflokka sé falið að fjalla um þessi atriði og sú athugun, sem þarna er gert ráð fyrir, þarf að ná nokkru lengra heldur en aðeins að breyta krónutölu á fjárlagafrv., a.m.k. til þess að að gera sér grein fyrir því hvernig sú breyting á að fara fram. En ég styð tekjuhlið frv. og fjárlagafrv. að öðru leyti og vænti ég þess að þetta svari því atriði sem hv. frummælandi sagði eitt af þremur tilefnum þess að hann kom hér upp í ræðustólinn, um það hvort þetta frv. nýtur stuðnings mín eða Framsfl. eins og reyndar hæstv. utanrrh. hafði þegar tekið fram.



Hæstv. forseti. Þegar ríkisstjórnin var mynduð á miðju sumri setti hún sér starfsáætlun fyrir kjörtímabilið. Efnahagsstefna hennar sem þar kemur fram er ofin úr tveimur þáttum. Annars vegar að stuðla að jafnvægi og stöðugleika í þjóðarbúskapnum, hins vegar að færa skipan efnahagsmála í frjálsræðisátt og til nútímalegra horfs. Hvort tveggja er forsenda framfara og hagvaxtar. Vaxandi verðbólga og viðskiptahalli á þessu ári sem m.a. má til þess rekja að þjóðarútgjöld hafa aukist meira en þjóðartekjur og horfur um að verulega dragi úr hagvexti á næsta ári gera það nú nauðsynlegt að ríkisstjórnin hrindi stefnu sinni í framkvæmd fyrr og með enn afdráttarlausari hætti en að var stefnt í starfsáætluninni. Þetta á ekki síður við um þau atriði er varða umbætur á hagkerfinu en hin sem lúta að jafnvægisstjórn í efnahagsmálum á þessu og næsta ári. Ráðstafanir þær í ríkisfjármálum, peningamálum og gengismálum sem ríkisstjórnin hefur nú kynnt eru reyndar til marks um nýtt hugarfar og ný vinnubrögð við stjórn efnahagsmála. Það má segja að með þeim fái orðalagið "samræmd stefnumörkun á öllum sviðum efnahagsmála", sem oft heyrist, raunverulegt inntak. Þetta nefndi reyndar hv. 10. þm. Reykn. réttilega í ræðu sinni. Með þessum ráðstöfunum er verið að hafna þeirri gengislækkunarleið sem iðulega hefur verið farin þegar nauðsyn hefur borið til að draga úr þjóðarútgjöldum og innflutningi. Undanlátssemi við þá sem nú hafa uppi háværar kröfur um gengisfellingu hefði verið að skvetta olíu á verðbólgueldinn sem hefur verið að lifna að undanförnu. Í stað gengisfellingar hafa nú verið ákveðnar öflugar aðhaldsaðgerðir einmitt til þess að treysta gengi krónunnar. Markmiðið er að koma í veg fyrir að nýr vítahringur gengisfellinga og innlendra verðlagshækkana myndist. Þetta er lykilatriði því að stöðugt gengi er, eins og hér hefur komið fram, hornsteinn efnahagsstefnu ríkisstjórnarinar. Öndvert við það sem oft og tíðum hefur verið er hér ekki um orðin tóm að ræða. Það nýmæli að gefa innlendum aðilum kost á því að leggja fé inn á gengisbundna reikninga í bönkum og sparisjóðum þjónar m.a. þeim tilgangi að sýna að ríkisstjórninni er full alvara með yfirlýsingu sinni um að gengi krónunnar verði haldið stöðugu. Þessir reikningar og gengisbundin spariskírteini gefa almenningi nýtt tækifæri til að tryggja kaupmátt sparifjár síns þegar óvíst er um gengisþróun og dregur úr hættunni á flóðbylgju innflutnings sem gera mundi gengisfellingu óumflýjanlega. Þessar ákvarðanir eru alls ekki skyndiákvarðanir eins og málshefjandi, hv. 5. þm. Reykn., telur þær. Þvert á móti eru þær samstillt átak samkvæmt ákveðinni stefnu, teknar á réttum tíma til þess að skapa stöðugleika og eyða óvissu. Þannig fást þekkt starfsskilyrði fyrir atvinnulífið. Þannig og aðeins þannig gegnir ríkisvaldið skyldu sinni. Það má vera rétt hjá hv. 5. þm. Reykn. að þessar aðgerðir séu óvenjulegar, en það gerir þær einmitt þeim mun gagnlegri fyrir bragðið. Ég vildi ítreka það sem fram kom hjá hæstv. fjmrh. um afstöðu verkalýðshreyfingarinnar. Öfugt við það sem til var vitnað af málshefjanda þá hafa mikilhæfir og framúrskarandi forustumenn þar, þar á meðal framkvæmdastjóri Verkamannafélagsins Dagsbrúnar lýst því yfir opinberlega að þeir séu í meginatriðum samþykkir þeirri stefnu sem ríkisstjórnin hefur mótað. Mönnum hefur orðið tíðrætt hér, og reyndar í þjóðfélaginu, um aðhaldsaðgerðir sem þrengi kost manna. En auk slíkra aðgerða eru í ríkisfjármálum og peningamálum nú boðaðar margvíslegar umbætur. Í ríkisfjármálunum er með fjárlagafrv. fyrir næsta ár stefnt að því að auka hlut velferðarmála almennings í ríkisútgjöldunum á kostnað tilfærslna og framlaga til atvinnuveganna um leið og horfið er frá hallabúskap. Í peningamálum er stefnt að margvíslegum umbótum sem allar eiga að stuðla að auknum sparnaði, bættu jafnvægi á peningamarkaði og lækkandi raunvöxtum þegar fram í sækir þótt einhver vaxtahækkun gæti orðið um sinn. Ég vildi nefna sérstaklega 10% matarskattinn, sem kallaður hefur verið, söluskatt af matvælum. Það má vera að hann sé sumum þungbær. En á hitt er þá líka að líta að hann er skref í þá átt að gera söluskattinn almennan skatt, eftirlítanlegan skatt, þannig að stefnt sé að betri skattskilum. En betri skattaframkvæmd hefur lengi verið baráttumál Alþfl. og reyndar unnið að því máli samkvæmt skýrslu sem unnin var fyrir nokkrum árum - svonefndri skattsvikaskýrslu. Þar var helst lagt til að gera söluskattinn sem almennastan þannig að í framtíðinni mætti lækka skatthlutfallið og tryggja innheimtu hans. Í þessu ljósi verðum við líka að líta á þessa breytingu, en að vitaskuld eru aðhaldsaðgerðirnar erfiðar. Sumar þeirra leggja byrðar á almenning. Það er vissulega vont, en verra hefði þó verið að gefast upp fyrir þeim vanda sem við blasir. Það verður að koma í veg fyrir að efnahagsframvindan fari hér úr böndum á næstu missirum. Það væri engum greiði gerr með því að þjóðin festist aftur í fari óðaverðbólgu og erlendrar skuldasöfnunar. Kjarni þessara aðhaldsaðgerða eru hallalaus fjárlög fyrir næsta ár. Fjárlagafrv. á auðvitað eftir að fá þinglega meðferð, en það er afar brýnt að meginstefnu þess og helstu niðurstöðutölum verði ekki breytt hvað sem líður öðrum breytingum sem á því kunna að verða í meðförum þingsins. En auk frv. um hallalaus fjárlög eru víðtækar og að sumu leyti róttækar ráðstafanir til að bæta jafnvægi á peningamarkaði og efla innlendan sparnað snar þáttur í þessum aðgerðum. Þeim er ætlað að draga úr innstreymi erlends lánsfjár og beina ráðstöfunarfé þjóðarinnar frá neyslu og innflutningi og að sparnaði. Jafnframt verður spornað við útlánaþenslu í bankakerfinu. En raunar er hallalaus ríkisbúskapur ein helsta forsenda þess að unnt sé að ná tökum á peningamálunum. Strax í júlímánuði sl. ákvað ríkisstjórnin að leggja lántökugjald á erlend lán. Almennar heimildir til erlendrar lántöku voru svo þrengdar í síðasta mánuði með auglýsingu viðskrn. um innlenda fjármögnunarkvöð á þá sem vilja taka erlend lán. Aðalreglan er sú að ekki verði tekin erlend lán til að fjármagna innlendan kostnað við framkvæmdir. Þessu til viðbótar hefur ríkisstjórnin nú lýst því yfir að þessum takmörkunum á erlendum lántökum verði aflétt í lok næsta árs til þess að hvetja þá sem hyggja á lántöku erlendis á næstunni að fresta áformum sínum því innstreymi erlends lánsfjár hefur um sinn verið ein helsta undirrót þenslu í þjóðarbúskapnum. Gegn þessu er nú spornað án þess að því sé breytt að menn geti tekið erlend lán til véla- og tækjakaupa til atvinnurekstrar í flestum greinum án sérstakra leyfa og eftir almennum reglum. Þá kem ég að því, sem mikla athygli hefur vakið, að með því að veita bönkum og sparisjóðum heimild til að bjóða viðskiptavinum sínum gengisbundna innlánsreikninga og með útgáfu gengisbundinna spariskírteina ríkissjóðs er nú stefnt að því að auka fjölbreytni þeirra sparnaðarleiða sem almenningur hefur aðgang að. Þetta mun stuðla að aukinni innlendri sparifjármyndun. En ekki er síður mikilvægt það sem ég vék að áðan að hér fæst tækifæri til að ávaxta spariféð á gengisbundnum reikningum sem mun sporna gegn spákaupmennsku með innflutning á tímum óvissu í gengismálum. Þessir reikningar opna leið fyrir almenning til að spara í gjaldeyri í stað þess að eyða honum. Viðskrn. mun gefa út reglugerð um þetta efni eins fljótt og tök eru á og hefur óskað eftir tillögum frá Seðlabankanum til að undirbúa hana. Þá verður innlendum aðilum heimilað að kaupa skuldabréf íslenska ríkisins og annarra íslenskra aðila sem eru til sölu á erlendum fjármagnsmörkuðum. Það er auðvitað sjálfsagt mál að Íslendingar njóti sömu kjara eða geti notið sömu kjara og útlendingar á íslenskum ríkisskuldabréfum auk þess sem kaup Íslendinga á skuldabréfum ríkissjóðs, sem boðin eru til sölu erlendis, fela auðvitað í sér lækkun á skuldum þjóðarbúsins við útlönd. Loks verða svo heimildir einstaklinga og fyrirtækja til þess að eignast örugg erlend verðbréf rýmkaðar. Ég þakka hv. 5. þm. Reykv. sérstaklega fyrir að vekja athygli á þessu. Með þessu er m.a. að því stefnt að gefa fyrirtækjum, sem flytja út vörur eða þjónustu eða stunda samgönguþjónustu, færi á því að styrkja viðskiptalega stöðu sína með fjárfestingu í atvinnurekstri erlendis. Mikilvægast er þó að með þessu gefst almenningi og þá ekki síður almannasjóðum, þar á meðal lífeyrissjóðum, kostur á að dreifa áhættu sinni víðar og betur en hingað til með því að kaupa trygg erlend verðbréf. Í ljósi þess að um þessar mundir er ávöxtun umfram verðbólgu líklega betri hér á landi en víðast erlendis er ekki mikil ástæða til að ætla að þessar heimildir leiði til verulegs útstreymis fjár úr landinu, en þó getur að því komið og þá fæst það sem þarf, samkeppni um féð á raunverulegum grundvelli. Viðskrn. mun setja reglur um þessi efni á grundvelli laganna um innflutnings- og gjaldeyrismál að fengnum tillögum frá Seðlabankanum. Ég vildi vekja athygli á því vegna athugasemda hv. 5. þm. Reykv. að fjármagnshreyfingar eiga auðvitað að vera tvíhliða viðskipti eins og önnur viðskipti ef allt er í böndum. Ef allt er í réttu lagi, þá eigum við að geta staðist samanburð við önnur lönd hvað varðar vexti og gengi. Það er mikilvæg forsenda þess að þær aðgerðir sem nú hafa verið ákveðnar skili árangri að aðhalds verði gætt í útlánum bankanna á næstunni. Það er ljóst að hækkun lausafjárhlutfalls í bönkum nú í sumar og samningar um aukin kaup þeirra á ríkisskuldabréfum hafa þegar haft áhrif í þessa átt. Hins vegar er enn ekki ljóst hvort nóg er að gert og verður nú fylgst með því nákvæmlega á næstunni hvort tilefni er til þess að Seðlabankinn herði aðhald að útlánum innlánsstofnana. Þær áætlanir sem nú liggja fyrir benda til þess að lausafjárstaða bankanna kunni að batna verulega í byrjun næsta árs. Fyrir þann tíma verður að ákveða viðeigandi aðgerðir til að tryggja hóflega aukningu útlána á næsta ári, t.d. með hækkun innlánsbindingar eða lausafjárhlutfalls. Í þessu sambandi er einnig brýnt að það takist að draga úr innstreymi erlends lánsfjár og, eins og áður var að vikið, að reka ríkissjóð án halla. Herra forseti. Hér á landi hefur ríkt góðæri að undanförnu. Nú virðast horfur á að uppgangsskeiðinu sé að ljúka og við taki venjulegt ár í stað góðæris. Næsta ár verður kannski normalt ár. Það var rétt hjá hv. 5. þm. Reykv. að minna okkur á að menn ættu ekki að mála útlitið allt of dökkum litum. Það er bjart fram undan, en það er jafnbjart og verið hefur en ekki miklu bjartara. En við þessar aðstæður er afar brýnt að menn bregðist við í tæka tíð og komi í veg fyrir að góðærisþenslan, sem okkur hefur orðið svo tíðrætt um, fari ekki út í öfgar með verðbólgu og hallabúskap. Ríkisstjórnin stóð einfaldlega frammi fyrir þeirri staðreynd að aðgerðirnar sem hún ákvað í sumar dugðu ekki til að halda nægilega aftur af útgjöldum og auka sparnað við þær horfur sem nú blasa við. Henni bar því skylda til að grípa þegar í stað til aðgerða sem dygðu. Það hefur hún nú gert. Það má vera að þessar aðgerðir séu ekki allar til þess fallnar að afla ríkisstjórninni eða einstökum ráðherrum hennar stundarvinsælda. Það er hins vegar ekki það sem máli skiptir heldur hitt að þær eru nauðsynlegar til að tryggja sæmilegan stöðugleika í efnahagsmálum á næstunni. Menn skyldu hafa í huga að við höfum fyrir því margfalda reynslu að í því tjái og tundri sem fylgir óðaverðbólgunni tapa þeir iðulega mest sem mega sín minnst. Það var erfitt að leggja ræðu málshefjanda, hv. 5. þm. Reykn. öðruvísi út en svo að hann vildi bjóða slíku ástandi heim. Var hann ekki í reynd að styðja gengisfellingarkröfur formanns Félags ísl. iðnrekenda og annarra atvinnurekenda? Þeirri kröfu hefur ríkisstjórnin hafnað afdráttarlaust.



Hæstv. forseti. Hér hefur nú farið fram ítarleg umræða um efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar og fyrstu aðgerðir sem hún hefur gripið til í þremur áföngum, þ.e. fyrst með stjórnarsamningnum sjálfum, síðan með fjárlagafrv. eitt sem var talið afar fullkomið af hæstv. fjmrh. og svo með fjárlagafrv. tvö sem nú er talið nálgast hina endanlegu fullkomnun ef marka má ummæli dómsmrh. áðan. Ég ætla hér að fara aðeins yfir nokkur atriði sem fram hafa komið í ræðum hæstv. ráðherra og víkja að málum almennt að lokum. Fyrst ætla ég að víkja aðeins að orðum hæstv. landbrh. Það hefur komið fram að hæstv. landbrh. gerir fyrirvara við fjárlagafrv. Það hefur komið fram að hæstv. landbrh. telur að hans ráðuneyti sé ekki afgreitt með eðlilegum hætti í þessu fjárlagafrv. Og hv. þm. Páll Pétursson, formaður þingflokks Framsfl., hefur lýst því yfir að af þeim ástæðum og öðrum sé fjárlagafrv. í raun og veru þannig að það sé lagt hér fram til sýnis fyrst og fremst. Við fengum hins vegar nýja útgáfu af þessu máli hér í ræðu hæstv. landbrh. áðan, afar fróðlega. Hann sagði: Nokkrir liðir frv. eru lægri en ég tel fært. Það er ekki fært að afgreiða frv. sem lög frá Alþingi eins og það liggur fyrir. Það þýðir m.ö.o. að ef fram færi nú atkvæðagreiðsla um þetta fjárlagafrv. hér á hv. Alþingi, þá mundi Framsfl. ekki greiða því atkvæði. Þar með er þetta auðvitað ekki stjfrv. Þannig hefur hæstv. landbrh. svarað einni af þeim spurningum sem hv. 5. þm. Reykn. lagði hér fram í upphafi þessarar umræðu. Að vísu gaf hæstv. utanrrh. yfirlýsingu um það að fjárlagafrv. væri flutt af Framsfl. og stutt, en hann sagði: Það verður að laga landbúnaðarþáttinn, jafnvel - með hverju? - með aukinni tekjuöflun, aukinni tekjuöflun. Hæstv. utanrrh. upplýsti m.ö.o. að það eru enn uppi áform um aukna skattlagningu af hálfu ríkisstjórnarinnar áður en þetta frv. verður að lögum. Ég ætla síðan í sjálfu sér ekki að fara að ræða mikið við hæstv. dómsmrh. Hann talaði um afstöðu verkalýðshreyfingarinnar, að hún væri í raun og veru sérstaklega jákvæð gagnvart þessum efnahagsaðgerðum, og hæstv. fjmrh. var einnig sömu skoðunar að því er virtist. Hvað er þetta bréf frá Alþýðusambandi Íslands til forsrh. annað en afstaða verkalýðshreyfingarinnar? Hún kemur þar fram með mjög skýrum og afgerandi hætti þar sem fullyrt er að núverandi ríkisstjórn hafi með ákvörðunum sínum gengið á bak þeim fyrirheitum sem fyrrverandi ríkisstjórn hafi gefið aðilum vinnumarkaðarins við frágang kjarasamninga í desember 1986. Hér er auðvitað um að ræða ákaflega alvarlegan hlut frá hendi ríkisstjórnar sem er að leggja af stað. Hún byrjar á því að storka verkalýðshreyfingunni í landinu með aðgerðum sínum, en síðan kemur hæstv. fjmrh. og segir: Ja, ég er svo sem tilbúinn til þess að athuga málin síðar og ræða við verkalýðshreyfinguna. Ég er sannfærður um það að þessi hrokafulla framkoma fjmrh. og Alþfl. sérstaklega í garð verkalýðshreyfingarinnar mun spilla fyrir möguleikum á því að unnt verði að taka á þeim alvarlegu efnahagsvandamálum sem uppi eru í þessu þjóðfélagi hvað svo sem þessum margrómuðu ráðstöfunum líður sem ráðherrar Alþfl. eru að mæra og prísa úr þessum ræðustól í dag. Og það er kostulegt til þess að hugsa að fyrsta stjórnin sem Alþfl. tekur, að því er virðist nokkurn veginn heill, þátt í, að undanteknum einum þm., í 16 ár, skuli byrja sinn feril á því að svíkjast aftan að verkalýðshreyfingunni í landinu með þessum hætti, með þeim hætti sem hér er kynnt, með þeim vinnubrögðum sem hér hefur verið lýst og m.a. með þeirri skattlagningu á matvörur sem fyrst og fremst lendir auðvitað á láglaunafólkinu og þeim sem verða að eyða mestum hluta tekna sinna í mat til þess að geta verið til. Hvar eru yfirlýsingarnar frá hæstv. fjmrh. um skattlagningu á burgeisana? Hvar eru ræðurnar sem hann flutti á síðasta kjörtímabili 1984–1987 um skatta á stóreignir upp á 1500 millj. kr. á árinu 1984? Hvar eru tillögurnar og ræðurnar um skatta á vexti og vaxtatekjur og vaxtaokrið sem hér viðgengst? Og hvar eru yfirlýsingarnar um það að um leið og Alþfl. verði kominn inn í ríkisstjórn verði fyrirtækin, sem hafa fengið skattaívilnanir að gjöf frá fráfarandi stjórn upp á 2000 milljónir á ári, látin borga? Hvar eru þessar yfirlýsingar? Hvar eru þær? Þær eru í þingtíðindum. En það verður séð til þess að þær verði rifjaðar upp vegna þess að það voru ekki fyrirtækin heldur maturinn, það voru ekki vaxtatekjurnar heldur maturinn, það voru ekki stóreignirnar heldur maturinn sem var sá skattstofu sem "alþýðuflokkurinn" taldi eðlilegast að byrja á sinn stjórnarferil eftir útlegð úr Stjórnarráðinu í 16 ár. Svona vinnum við ekki jafnaðarmenn hvað svo sem þeir gera sem stýra Alþfl. um þessar mundir. Það er vitaskuld rétt sem fram hefur komið, t.d. hjá hæstv. dómsmrh., að eitt og annað af því sem nefnt hefur verið eða gert af ríkisstjórninni er gott, það er til. Ég sé að þeir gleðjast yfir því að ég skuli rétt aðeins hæla þeim og ég ætla að halda áfram. Það eru fjármögnunarleigurnar og hvernig var tekið á þeim, það hefði mátt ganga lengra. En ég styð þá einlæglega í tilraunum þeirra til þess að setja þessar fjármögnunarleigur í hnappheldu. Sérstaklega eftir að íhaldið fór að mótmæla þeim er nauðsynlegt að þeir viti að þeir eigi vísan stuðning í Alþb. að því er þetta varðar. En það er fátt, sárafátt, sem hægt er að tína til í þessum efnum. Ég ætla að víkja þessu næst að máli hæstv. forsrh. sem hann flutti fyrr í dag og vil taka undir með hv. þm. Albert Guðmundssyni um það að margt af því sem fram kom í ræðu hæstv. forsrh. var ekkert annað en ómerkilegur og ódýr Heimdallarskætingur. Innanflokksmál í Alþb. eru utan við verkefnasvið þessarar umræðu. Ég er sannfærður um það að við værum tilbúnir til að ræða þau við annað tækifæri, bæði ég og hv. 5. þm. Reykn., en það eru efnahagsráðstafanir ríkisstjórnarinnar sem eru á dagskrá hér og nú og það var auðvitað óhjákvæmilegt að kalla til umræðna um þær hér á hv. Alþingi vegna þess að ríkisstjórnin ætlaði ekki að láta svo lítið að koma með málið hingað inn. Það eru tilkynntar viðamiklar efnahagsráðstafanir sömu dagana og þingið er að koma saman en málið er ekki lagt fyrir Alþingi að frumkvæði ríkisstjórnarinnar. Og ég segi: Svona framkoma við þingið kann ekki góðri lukku að stýra því að hversu stóran meiri hluta sem þið teljið ykkur hafa hér, hæstv. ráðherrar, er það ljóst að þið komið engu fram og engu í gegn í þinginu nema í eðlilegu samstarfi við stjórnarandstöðuna sem hér á fulltrúa. Þannig að sá valdahroki, sem birtist í því að tilkynna efnahagsráðstafanir upp á þúsundir milljóna króna án þess að ætla sér að taka það fyrir í þinginu, kann ekki góðri lukku að stýra og honum er mótmælt. Þess vegna var auðvitað óhjákvæmilegt að kalla til þessarar umræðu og það er útilokað fyrir hæstv. forsrh. eða aðra ráðherra að ætla sér að víkja sér frá þessari umræðu með ómerkilegum skætingi um einstaka þm. stjórnarandstöðunnar sem hér hafa flutt sitt mál í dag. Herra forseti. Þannig háttar til að í upphafi þessa máls var óskað eftir því að fá að eiga orðastað við hæstv. forsrh. Hér sátu framan af í dag einhverjir fleiri ráðherrar Sjálfstfl. - einn er nú á sjúkrahúsi í kjördæmi sínu eins og þjóðfrægt er, en einhverjir voru þó hér. Nú eru þeir ekki hér og það dugar mér ekki, hæstv. forseti, þó að aðstoðarmaður hæstv. forsrh. sitji þarna og það glitti í hann í hliðarsölum. Þess vegna er það óhjákvæmilegt fyrir mig að óska eftir því, hæstv. forseti, að ef þessi umræða á að halda áfram fáum við að eiga orðastað við þessa menn því til þess er hún.  Ég óska eftir því, hæstv. forseti, að kannað verði hvar þeir eru, ráðherrar Sjálfstfl., þannig að við þá megi eiga orðastað. Þetta er utandagskrárumræða sem beinist að þeim. Ég er tilbúinn til að tala hérna dálitla stund við ráðherra Alþfl., þ.e. meðan hæstv. ráðherrar Sjálfstfl. væru að koma hingað því það er hægt að tala býsna lengi við ráðherra Alþfl. Þó að þeir hafi setið stutt á ráðherrastól, þá er hægt að tala mjög ítarlega við þá.

Sameiginleg áhugamál, Svavar.

Sameiginleg áhugamál, mín og hv. þm. Árna Gunnarssonar. 
            

Það er heldur enginn þm. Sjálfstfl. í salnum nema hæstv. forseti.

Ég þakka hæstv. forseta fyrir liðlegheitin og vona að hann kanni það hvort hæstv. forsrh. gæti látið svo lítið að líta hér við og hlusta á þm. Þetta eru að vísu bara þm. og sumir þeirra úr stjórnarandstöðunni en það gæti verið fróðlegt að eiga frekari orðastað við hann. En það er misskilningur hjá hæstv. forseta að það sé hægt að tala við ráðherrana alveg þvert á flokkana, að einn ráðherra, t.d. hæstv. sjútvrh., geti svarað fyrir hina flokkana. Það er örugglega ekki hægt vegna þess að þetta er ekki ein ríkisstjórn nema að hluta til eins og kom fram hjá hæstv. landbrh. áðan sem sagðist bara styðja tekjuhlið fjárlagafrv. 

Það er í flestum flokkum.

Ég hugsa að það sé víðast hvar hvernig sem það er í Framsfl., en fjármál hans hef ég því miður ekki haft aðstöðu til að kynna mér. Varðandi ummæli hæstv. utanrrh., sem ég kem aðeins að næst, fannst mér það mjög athyglisvert, sem hann upplýsti í ræðu sinni, að hann hefði verið með tillögur tilbúnar í vor gegn þenslunni. Aðstæður hefðu aftur á móti ekki verið þannig að hann hefði getað dregið þær upp úr pússi sínu. Nú er hæstv. utanrrh. yfirleitt ekki feiminn við að tala eða skýra frá sjónarmiðum sínum en aldrei þessu vant þá virðist hann hafa legið á þessum gullaldarúrlausnum efnahagsmálanna fram eftir öllu sumri. Getur það verið að hæstv. fyrrv. forsrh. hafi gert sér grein fyrir því að ef hann hefði sýnt þessar tillögur í maímánuði hefði þjóðin áttað sig á því að litmyndirnar á Stöð 2 um "bjargið sem aldrei brestur" voru falsmyndir? Skyldi það vera að hann hafi áttað sig á því í maímánuði að það var of stutt um liðið síðan hann sýndi þessar myndir um að allt væri hér fullkomið og allt í besta lagi og bað þjóðina um að kjósa bjargið, klettinn? Auðvitað er þessi umræða núna fyrst og fremst staðfesting á því að það sem við vorum að segja fyrir kosningarnar um efnahagsmálin var rétt. Blekkingamyndin sem stjórnarflokkarnir drógu upp er núna að koma í ljós smátt og smátt. Og það er í raun og veru sama hvar tekið er niður í þessa efnahagsumræðu. Alls staðar kemur það í ljós að hin trausta efnahagsstefna, hið mikla bjarg, var ekki bjarg, það var sandur. Undirstaðan var veik. Og í rauninni má segja að yfirlýsingar ráðherra Alþfl. séu að því leyti réttar að þær séu bullandi vantraust á þær yfirlýsingar sem fram komu frá Framsfl. og Sjálfstfl. fyrir kosningarnar. Hvað segir t.d. hæstv. fjarverandi forsrh.? Hann segir: Það var svo komið að það var óáran hér í peningamálum og ríkisfjármálum. Hver skyldi hafa borið ábyrgð á því frekar en allir aðrir menn? Hæstv. fyrrv. fjmrh. og í rauninni eru þessi orð hans harður dómur yfir fyrrv. ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar, hæstv. fyrrv. forsrh. Hæstvirtir ráðherrar segja: Kaupmáttur atvinnutekna hefur aukist og það er það sem þeir hanga í, krataráðherrarnir t.d. Kaupmáttur atvinnutekna hefur aukist. Það er auðvitað rétt að kaupmáttur atvinnutekna hefur aukist en samningarnir voru ekki bara um kaupmátt atvinnutekna. Hér var um að ræða samninga um það að lyfta verulega lægstu laununum umfram önnur laun. Þetta voru samningar sem byggðust á því að það ætti að viðhafa aðhald bæði í peningamálum og ríkisfjármálum. Það er ekki gert og allt fer úr böndunum vegna þess hvernig fráfarandi ríkisstjórn heldur á málum og vegna þess hvernig núverandi ríkisstjórn tekur ekki á málum fyrr en menn eru að myndast við það nú. Þá eru það spurningarnar sem hæstv. fjmrh. setur hér fram: Eruð þið með tillögur um að auka verðbólguna? Eruð þið með tillögur um að fella gengið? Viljið þið ekki hafa jöfnuð í ríkisfjármálum? Þetta er auðvitað eins og hver annar útúrsnúningur og ég hef auðvitað oft heyrt þetta frá hæstv. fjmrh. Það er hins vegar skrýtið þegar hæstv. dómsmrh., lengi vandaður embættismaður, er farinn að taka sér í munn svona strákslegar setningar. Auðvitað er staðreyndin sú að það er samstaða um það í þjóðfélaginu og þinginu að það verður að gera allt sem hægt er til að halda aftur af því að verðbólgan æði áfram. Það er veruleg samstaða um það að fylgja beri sem næst fastgengisstefnu og ég kalla það í rauninni dólgshátt að segja við þann sem upphefur þessa umræðu, hv. þm. Ólaf Ragnar Grímsson, að hann sé með ræðu sinni að kalla á gengislækkun. Það er auðvitað rangt og ég segi það fyrir hönd Alþb. hér: Við höfum reynslu af því að reyna að stjórna efnahagslífinu í bullandi vitlausri verðbólgu. Við vitum sennilega betur en margir aðrir að það er erfitt ef ekki vonlaust. Stjórnaraðild Alþb. nú eða síðar hlyti því óhjákvæmilega að byggjast á þeirri forsendu að um efnahagsmál, verðlagsmál, gengismál, erlendar skuldir, viðskipti við útlönd, yrði haldið með mjög traustum hætti. Mjög traustum hætti. Það er alveg ljóst og það höfum við margítrekað m.a. úr þessum ræðustól. Hæstv. fjmrh. segir: Er það stefna Alþb. nú að fella gengið? Auðvitað ekki. Auðvitað ekki. Spurningin er auðvitað fyrst og fremst um það hvernig á að leysa þennan vanda. Hver á að borga brúsann? Auðvitað á ríkissjóður að vera í jöfnuði. Ég er ekkert hissa á því þó að Þröstur Ólafsson hafi verið ánægður með það vegna þess að ríkissjóður var yfirleitt rekinn með jöfnuði í tíð Ragnars Arnalds, hæstv. fyrrv. fjmrh. Spurningin er hins vegar: Hver á að borga brúsann? Hver á að borga muninn? Á síðasta kjörtímabili hafði Alþfl. þá skoðun að það ættu að vera stóreignamennirnir, þeir sem hefðu hirt vaxtatekjurnar, og fyrirtækin í verslun og þjónustu. Nú er það matarskatturinn. Það er framlagið til þess að leysa þennan vanda og við erum á móti þessari aðferð, hæstv. fjmrh. Við erum á móti þessari aðferð. Auðvitað erum við þeirrar skoðunar eins og flestir þm., geri ég ráð fyrir, að það eigi við núverandi þensluástand að leggja á það áherslu að reka ríkissjóð með jöfnuði. Hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson bar fram nokkrar spurningar til ráðherranna í upphafi. Ég sé satt að segja ekki að þessum spurningum hafi verið svarað með neinum samræmdum hætti af þessum þremur stjórnarflokkum sem hér eru. Það hefur komið fram að þetta er ekkert alvöru stjórnarfrumvarp því að hæstv. landbrh. styður bara tekjuhliðina. Það hefði kannski átt að flytja alveg sérstaka tekjuhlið, flutningsmenn ríkisstjórnin í heild, og svo gjalda- og tekjuhlið sem væri studd af einhverjum öðrum. Þetta er ekki alvöru stjórnarfrumvarp. Það er alveg augljóst mál. Það er jafnframt alveg ljóst að þær yfirlýsingar sem hafa verið gefnar í gengismálum í dag duga ekki vegna þess að þetta er allt valt og á brauðfótum enn hjá þeim blessuðum. Í því sambandi bendi ég á að þrátt fyrir hátimbraðar yfirlýsingar eru erlendar lántökur á næsta ári 8000 millj. kr. Þrátt fyrir ákvarðanir nú er gert ráð fyrir að viðskiptahallinn á næsta ári verði 4000–5000 millj. kr. og þessi gengisstefnuyfirlýsing, sem hér er gefin, byggist á hverju að því er varðar launin? Hún byggist á því að kaupmáttur launa á næsta ári verði óbreyttur. Það gengur ekki, getur ekki gengið, vegna þess að þeir sem áttu að lyftast sérstaklega upp eftir síðustu kjarasamninga eru orðnir jafnlangt á eftir þeim hæstu og þeir voru áður en lagt var af stað. Þess vegna er óhjákvæmilegt að í næstu kjarasamningum verði hlutur þessa fólks réttur sérstaklega og þess vegna er það fjarstæða að ætla sér að byggja efnahagsstefnu, þjóðhagsáætlun, fjárlagafrv. eða annað á því að kaupmáttur allra launa verði óbreyttur. Það verður ekki þannig. Þið getið ekki stjórnað því þannig. Og síðan er það auðvitað innlegg inn í þetta og gerir myndina enn þá óvissari að ríkisstjórnin byrjar á því að efna til illinda við samtök launafólks í landinu með aðgerðum sínum að undanförnu þannig að það skortir þá tiltrú sem þyrfti að vera til þegar lagt er af stað. Frammi fyrir verulegum efnahagslegum vandamálum og á grundvelli þessara efnislegu raka, varðandi kaupmátt lægstu launa, varðandi framkomuna við verkalýðshreyfinguna, varðandi viðskiptahallann sem blasir við, varðandi erlendar lántökur upp á 8000–9000 millj. kr. á næsta ári, segi ég við ykkur: Yfirlýsingar ykkar duga ekki, þær duga ekki í raun. Þær standast ekki efnislega prófun og það vita hæstv. ráðherrar sjálfir, enda voru yfirlýsingarnar sem þeir gáfu loðnar. Smugur í hverri setningu og aukasetningu. Þannig að það er alveg augljóst mál að þeir gera sér grein fyrir því að þetta er valt, þetta er á sandi byggt. Þess vegna spái ég því að fyrir áramót muni þessir sömu ráðherrar leggja til við meðferð fjárlaga ársins 1988 að þeim verði enn þá einu sinni breytt vegna þess að þessar forsendur sem þeir byggja á í dag standast ekki. Og það eru fleiri en landbúnaðurinn auðvitað sem munu segja: Þessi stefna dugir ekki, þetta fjárlagafrv. dugir ekki. Það eru þúsundir manna um allt land, m.a. þeir sem eru að byggja barnaheimili, þeir sem eru að byggja félagsheimili eða íþróttaheimili, þetta fólk mun láta til sín taka á næstu vikum og mánuðum. Og þó að hæstv. fjmrh. sé svo smekklegur að segja við fólkið í landinu að hann mæli ekki upp í hvern kjaft - kjaft, það fólk sem hann áður kallaði háttvirta kjósendur, er það alveg ljóst að þetta fólk hefur enn þá málfrelsi og mun láta í sér heyra. Valdahrokinn gengur ekki þarna, hvorki gagnvart þessu fólki, Alþingi né verkalýðshreyfingunni í landinu. Það er svo athyglisvert, hæstv, forseti, hverjir það eru sem fagna. Hvar er nú fagnað? Ætli það sé hjá sveitarstjórnunum sem eru að byggja barnaheimili? Ætli það sé á heimilunum sem borga matarskattinn sinn sem sumir kalla krataskattinn, en það er nú kannski ekki fallega gert? Hvar ætli sé fagnað núna alveg sérstaklega? Hverjir eru það sem finna að loksins hafa sest í stólana þeirra menn sem eru þannig að þeir eru a.m.k. einnar messu virði og sjá fyrir sér unaðslega tíma og hafa örugglega sagt þegar fréttirnar af ráðstöfununum birtust: Ó, blessuð stund, ó, blessuð stund. 



Herra forseti. Á verkunum skuluð þið þekkja þá. Ekki á því sem er lofað fyrir kosningar heldur því sem þeir gera. Það vantaði ekki að fyrir kosningarnar var lofað gulli og grænum skógum. Þá var lofað að halda uppi byggðastefnu og meira að segja þegar ríkisstjórnin var mynduð var talað um að bæta hag bænda og lækka vexti. Hvað eru vextirnir í dag? Vextir eru orðnir 9% með fullri verðtryggingu. Það var talað um það í stjórnarsáttmálanum að hafa hóflega raunvexti. Eru þetta hóflegir raunvextir að dómi hæstv. ráðherra? Og enn eru þeir að hækka og það er verið að gera ráðstafanir til þess að þeir hækki og það er byggt á því. Svo eru menn að tala um góð lífskjör og að þau muni haldast. Hafið þið gert ykkur grein fyrir hvað matarskatturinn er? Það er hægt að ljúga með tölum og það er gert. Það er sagt að það muni um 2% fyrir hinn almenna mann í landinu. Hvað haldið þið að þessi matarskattur sé, bara á búvörurnar? 1300 milljónir á ársgrundvelli, þ.e. 10%. Svo er verið að hæla hæstv. sjútvrh. fyrir að hafa fengið 75 millj. til þess að auka niðurgreiðslur. Þvílík afrek sem þessir menn drýgja. Og ef á að fara eftir því sem að hefur verið stefnt, þ.e. að setja þennan matarskatt upp í 18% þegar frá líður, hver verður þá þessi skattur fyrir utan annan matarskatt? Hann verður 2 milljarðar og 400 þúsund miðað við svipaða neyslu og verið hefur. Og hversu mikið haldið þið að kaupmáttur þeirra rýrni sem þurfa að eyða mestöllum sínum launum í að kaupa mat? Halda menn að það séu 2%? Og ætli verslunarstéttin hafi ekki ráð á að leggja sömu prósentu ofan á þessi 10% og hún gerir? Ætli þeir lækki nokkuð smásöluálagninguna? Enda finnst mér þeir fara frjálslega með það sumir hverjir eftir því sem ég hef skoðað hér í búðum, bæði hér og annars staðar. Hæstv. fjmrh. segir að það sé bara að þora. Það virðist vera með þessa ríkisstjórn að hún þori að níðast á þeim sem verst eru settir. Þeir fara ekki inn í rottuholurnar, hæstv. ráðherrar, til þess að taka peningana. Við þurfum ekki annað en að fara hér um borgina og sjá hvar peningarnir hafa hlaðist upp. Það þarf ekki annað. Og hvaðan hafa þeir tekið þá? Fólkið úti á landsbyggðinni veit vel hvar þeir hafa tekið þá. Það gerir sér grein fyrir því núna. Einn stjórnmálaspekingur Breta sagði, snemma, held ég, á þessari öld: Það er ekki hægt að safna milljónum nema fyrir margra manna líf. Það er auðvitað gott og blessað að þeir sem hafa stolið undan skatti geti farið að koma peningum sínum utan og fjárfest erlendis, en gjaldeyrisstaðan, hæstv. viðskrh., batnar ekki við það. Það er misskilningur. Og hvað með gráa markaðinn? Hvað með gráa markaðinn? Hvaða ráðstafanir eru gerðar varðandi gráa markaðinn? Ég ræddi það við hæstv. forsrh. á meðan hann var fjmrh. að koma nú böndum á þann markað. Það var ekki hægt. Það mátti ekki skerða hár á höfði þeirra þó að þeir velti nú milljörðum í þessu þjóðfélagi og ég fullyrði að það fjármagn er ekki allt saman vel fengið, enda hefur núverandi forsrh. sjálfur sagt að það séu nokkrir milljarðar sem hafa verið sviknir undan söluskatti. Ætli það sé ekki hægt að finna sumt af því þar? Ekki þætti mér það ólíklegt. Já, að bæta kjör bænda og lækka vexti var eitt af loforðum ríkisstjórnarinnar. Nú er verið að hækka áburðinn um 40–46%. Haldið þið ekki að aðstæður bænda batni? Og nú er ætlast til þess að þeir sem verst eru settir, eins og t.d. bændur, taki á sig ýmislegt, eða þá að lagðar verði niður t.d. tilraunastöðvarnar sem nýbúið er að byggja upp og eru varla komnar í gagnið. Þeir standa frammi fyrir því að láta annaðhvort fjármagn í það ef allt er óbreytt eða loka þeim. Og ég fullyrði að þó að það sé samdráttur í landbúnaði þarf ekki síður á leiðbeiningu að halda, fyrst og fremst vegna þess að það er verið að breyta um atvinnuuppbyggingu á þessum stöðum. Það vantar þekkingu í þær greinar. Ég er ekki að segja að allt eigi að vera eins og það er í dag. Það þarf alltaf að skoða hvernig málum er komið fyrir og breyta ef aðstæður breytast. En það þarf jafnmikið og ekkert síður fjármagn í leiðbeiningarþjónustuna nú en áður og það þarf að færa hana, að mínu mati, frekar til þeirra sem eiga að njóta en að hafa hana hér í höfuðstöðvunum. Nei, ég held að ekki sé nóg að koma hér upp í ræðustól og segja: Þetta er ríkisstjórn sem þorir. Hún þorir að níðast á þeim sem eru verst settir en ver hina. Það er náttúrlega mikil reisn yfir því eða finnst ekki hæstv. ráðherrum það? Það er auðvitað þýðingarlítið að standa lengi í ræðustól og ræða þessi mál. Mér þóttu það undur og býsn og ég veit að formaður Framsfl., hæstv. utanrrh., hefur talað þar þvert um huga sér þegar hann sagði að Framsfl. stæði heill að þessu frv. Ég er búinn að vera á þingi í 20 ár og ég fullyrði að aldrei hefur komið annað eins frv. fyrir Alþingi og þetta. Ég hef reynt að fletta því og skoða það og ég hef oft verið hissa á undanförnum árum þegar slík plögg hafa legið fyrir, en þetta tekur öllu fram. Og það á eftir að koma í ljós að það getur ekki verið neinn meiri hluti fyrir því að samþykkja þetta eins og það er. Mér skilst að það eigi að skera niður alla styrki til íþróttafélaganna en hins vegar á sjálfsagt að koma því þannig fyrir að t.d. forvarnarstarfið verði á þann veg að í staðinn fyrir að styrkja íþróttafélögin verði fluttur inn bjór. Ég geri ráð fyrir því. Það er líka eftir öðru. Það er í samræmi við annað sem þessi ríkisstjórn er að gera: Að hætta að styrkja hið frjálsa íþróttastarf að mestu eða öllu leyti en flytja inn bjór. Nei, ég held að grafskriftin eftir þessa ríkisstjórn, ef fer fram sem nú horfir, verði ekki fögur. Ég sé ekki betur en að þetta einstaklingsfrelsi byggi fyrst og fremst á þeim sem hafa sterkustu aðstöðuna til að sölsa peninga undir sig og völd, það séu þeir sem eigi að deila og drottna í þjóðfélaginu, það sé hin raunverulega stefna ríkisstjórnarinnar þegar búið er að taka hismið utan af. Þetta sé kjarninn. Og það má óska Alþfl. til hamingju með það hlutskipti að vera sá sem fyrst og,fremst ræður stefnunni, að hún skuli vera svona. Ég er hissa á því að krataforingjarnir sem voru hér á kreppuárunum skuli ekki rísa upp úr gröf sinni þegar slík firn gerast á Alþingi Íslendinga og í ríkisstjórn að málum skuli vera komið þannig að aðalfrjálshyggjupostularnir, hvort sem þeir eru verkfæri í höndum annarra, það get ég ekki dæmt um, virðast móta stefnuna og ráða öllu. Ég segi ráða öllu. Ég sé að forsrh. drúpir höfði. Hann kannski hvíslar einhverju að þeim. En það fer ekki mikið fyrir því þá. Hann gerir það ekki nema í skúmaskotum. Ég lofaði hæstv. forseta að tala ekki lengi og ég ætla að standa við það. Ég fæ annað tækifæri til að tala við þá sem ráða hér málum og ef það verður áfram á svipuðum nótum og það hefur verið fram að þessu er áreiðanlega full ástæða til þess að bæði ég og aðrir, sem hafa einhverja réttsýni, taki höndum saman hvar sem þeir eru, hvort sem þeir eru innan þings eða utan, og kenni þessum mönnum aðra siði en þeir hafa tekið sér fyrir hendur.



Herra forseti. Þetta er orðin alllöng umræða um efnahagsmál og það hefur komið fram hjá stjórnarandstöðunni að það hafi ekki verið ætlun ríkisstjórnarinnar að ræða þessi mál á Alþingi og þau séu eingöngu rædd hér vegna þess að hv. 5. þm. Reykn. hafi kvatt sér hljóðs utan dagskrár. Það er nú svo að fjárlagafrv. hefur verið lagt fram og það hafa verið lögð fram ýmis frv. á Alþingi og á eftir að leggja fram mörg önnur og það er að sjálfsögðu á þeim vettvangi sem á að ræða þessi mái. Það stendur einnig til að ræða stefnuræðu forsrh. og það er ekki endilega víst að nauðsynlegt sé að ræða þessi mál utan dagskrár. En það var athyglisvert sem formaður Alþb. sagði hér, hv. þm. Svavar Gestsson, sem minnti menn á að hér væri enn lýðræði, en sagði að ríkisstjórnarflokkarnir skyldu átta sig á því að þeir kæmu engu í gegn á Alþingi nema í eðlilegu samstarfi við stjórnarandstöðuna. Hvað er maðurinn að segja? Það er verið að hefja hér þingstörf og ég veit ekki annað en það hafi verið hér eðlilegt samstarf og umræður leyfðar af hæstv. forseta eins og hann ávallt gerir, en formaður Alþb. kemur hér og segir: Þið skuluð átta ykkur á því að þó að hér starfi lýðræðislegur meiri hluti getur hann ekki komið neinu fram nema í eðlilegu samstarfi við mig. Mér þótti þetta afar merkileg yfirlýsing og mér finnst það ekki bera vott um mikla lýðræðisvitund. Það hefur hins vegar ýmislegt komið fram hjá stjórnarandstöðunni sem bendir til þess að ríkisstjórnin sé á réttri braut. Það kom t.d. fram hjá hv. þm. Albert Guðmundssyni þegar hann sagði: "Við ætlum ekki að tapa lánstrausti." Þetta er mikilvægt markmið og menn mættu gjarnan hafa það markmið að leiðarljósi. Það er að sjálfsögðu afar mikilvægt að Íslendingar hafi lánstraust erlendis og þeir hafa haft það fram að þessu. Ef við missum traustið á sjálfum okkur er náttúrlega alveg ljóst að við missum lánstraust erlendis og þess vegna verður lýðræðislegur meiri hluti á hverjum tíma að hafa manndóm í sér til að taka þannig á málum að við missum ekki þetta lánstraust. Hv. þm. og formaður Alþb. Svavar Gestsson sagði jafnframt að það væri samstaða um það hér á Alþingi að halda genginu föstu. Það væri samstaða um fastgengisstefnuna, sagði hann. Hann sagði að það væri samstaða um andstöðu við verðbólgu. Þetta voru mikilvægar yfirlýsingar af hans hálfu.

Gleymdu ekki Guðmundi G. Þórarinssyni.

Guðmundur G. Þórarinsson á eftir að tala hér og mun áreiðanlega gera grein fyrir sínum skoðunum, hv. 5. þm. Reykn. Ég held að það sé algjör óþarfi að þú gerir það fyrir hann. Ég hef hingað til þekkt Guðmund G. Þórarinsson þannig að hann sé einfær um það og þú þurfir ekki að gera það í frammíköllum hér á Alþingi og ætti að vera nóg komið af því og væntanlega mun hæstv. forseti áminna þig fljótt um það. En hvað um það. Hv. 5. þm. Reykn. kom í ræðustól og byrjaði ræðu sína þannig: Stefnan er ekki skýr. Það er ekkert skýrt' í stefnu ríkisstjórnarinnar og ég veit ekkert um hvað hún snýst. Og eyddi í það heilum klukkutíma að útskýra það. En auðvitað er stefnan mjög skýr og viðfangsefnið var mjög skýrt sem menn stóðu frammi fyrir og hafa staðið frammi fyrir. Það stóð um það: Ætluðu menn að breyta genginu eða fara í aðgerðir sem treystu gengið sem mest í sessi? Það má sjálfsagt deila um það lengi hvern kost eigi að velja í þeim efnum, en það er alveg rétt, sem hann sagði hér, að ríkisstjórnin byggir tilveru sína á því, eins og hann sagði, og hún var stofnuð á þeim grundvelli að genginu yrði haldið föstu. Hitt er svo annað mál, eins og kom fram hjá hæstv. fjmrh., að ríkisstjórnin er ekkert ein um að viðhalda föstu gengi hér. Meira að segja stjórnarandstaðan skiptir þar miklu máli. Það skiptir máli hvernig stjórnarandstaðan talar og hvað stjórnarandstaðan vill. Sem betur fer skiptir stjórnarandstaðan allmiklu máli þótt hv. 5. þm. Reykn. sé e.t.v. annarrar skoðunar. Ég vænti nú að hann sé það ekki. Aðilar vinnumarkaðarins skipta þar einnig miklu máli. Það er alveg ljóst að aðilar vinnumarkaðarins hafa ekki hagað sér þannig undanfarið, ef má nota það orð, eða breytt þannig á undanförnum mánuðum að það skapi mikla tiltrú á því að þeir vilji halda hér föstu gengi.

Á það líka við um verkalýðshreyfinguna?

Það á jafnframt við um verkalýðshreyfinguna, hv. þm. Það á jafnframt við um verkalýðshreyfinguna. Hins vegar ættu þau skilaboð sem koma fram í þessum ráðstöfunum að vera það skýr að vonandi getum við haldið genginu föstu. Það ætlar ríkisstjórnin sér og ég vænti þess að stjórnarandstaðan ætli sér það líka þótt ég efist um að það sé vilji hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar eins og hann talaði í upphafi, en ég fékk hins vegar trú á því að Alþb. vildi það í reynd þegar ég heyrði hv. þm. og formann Alþb. Svavar Gestsson tala hér því að hann mælti mjög fyrir fastgengisstefnu. Hér hefur verið dreift þjóðhagsáætlun og það er e.t.v. mikilvægast að átta sig á þeirri þjóðhagsáætlun þegar þessi umræða fer fram. Það er talað um að það séu margir sem eigi erfitt í þessu landi. Það er sjálfsagt rétt. En hvernig hefur gengið á undanförnum árum? Einkaneysla jókst á árinu 1986 um 6,5%, um 12% á þessu ári og menn vænta þess að hún geti aukist um 1/2% á næsta ári, þ.e. að þessari miklu aukningu verði haldið í stað. Samneysla jókst um 6,5% 1986, 4% 1987 og menn vænta þess að hún geti aukist um 2% á næsta ári. Fjárfesting jókst allt of mikið á þessu ári eða um 8%, en menn eru samt að vonast til þess að hún geti aukist um 1,5% á næsta ári. Finnst hv. þm. þetta ekki vera góður rammi og hvað er það sem þeir vilja breyta í þessum ramma? Þessi rammi gerir ráð fyrir því að viðskiptahalli verði 4,4 milljarðar. Vilja hv. þm. að þessi viðskiptahalli verði meiri eða eru þeir tilbúnir að grípa til ráðstafana sem draga enn meir úr einkaneyslu, samneyslu eða fjárfestingu, eða hafa þeir e.t.v. þá trú að þjóðartekjurnar geti orðið enn meiri? Ég leyfi mér að efast um að þær geti orðið enn meiri. Þjóðartekjurnar hafa vaxið mikið vegna góðrar afkomu í sjávarútvegi og mikils afla og það er ekkert vit í því að ætla sér að auka þann afla á næsta ári. Það þarf að draga hann saman og þarf að skapa svigrúm fyrir því að draga hann nokkuð saman. Það er þessi rammi sem skiptir máli og auðvitað má deila um hvort það séu rétt útgjöld í fjárlögunum og hvort þar sé rétt að málum staðið. Þar hefur verið lagt verulega að atvinnuvegunum. Það hefur verið dregið úr framlögum til atvinnuveganna. Það hefur verið ákveðið að leggja skatta á atvinnuvegina. Það hefur verið ákveðið að standa á föstu gengi, sem leggur miklar byrðar á atvinnuvegina, til þess að geta haldið uppi ýmiss konar félagslegri þjónustu. En hvað er það þá sem eftir stendur í þessari umræðu að því er varðar gagnrýni stjórnarandstöðunnar? Það hefur verið sagt af stjórnarandstöðunni að hún vilji ekki fella gengið, hún vilji treysta stöðu þess. Ég tek mark á því. Það hefur verið sagt af hv. þm. Albert Guðmundssyni að við megum ekki tapa lánstraustinu út á við. Það sem upp úr stendur er umræðan um breytinguna á söluskattinum, þ.e. að á þessu ári eigi að afla 150 millj. og nota síðan 75 millj. af því til að auka niðurgreiðslur og koma til móts við þær álögur, þ.e. nettó 75 millj. kr. Auðvitað skiptir sú fjárhæð ekki meginmáli í þessu dæmi. Það sem skiptir meginmáli er að það stendur til að breyta söluskattskerfinu um næstu áramót, gera söluskattinn almennan þannig að allt sem selt er í einni verslun sé söluskattsskylt. Það hefur komið skýrsla eftir skýrslu frá skattyfirvöldum til alþm. um að þetta verði að gerast ef þeim eigi að takast að hafa almennilegt eftirlit með söluskattinum. Menn taka e.t.v. ekkert mark á þessum skýrslum. Það er þeirra mál. En þetta er þeirra boðskapur sem svarar spurningum alþm. um það hvernig eigi að fara að því að draga úr þessum skattsvikum. Hins vegar er hægt að mæta þessum auknu álögum á matvörur með niðurgreiðslum, með auknum barnabótum o.s.frv. og það ætlar ríkisstjórnin sér að gera. En það er alltaf sárt þegar breytingar verða. Það er svo með skattamál að það fer ekki alltaf saman, réttlætið og möguleikarnir til undandráttar. Ef menn vilja koma í veg fyrir ýmsa möguleika til undandráttar kann það að koma niður á ýmiss konar réttlæti í skattlagningu. En það réttlæti að menn komist ekki upp með skattsvik gengur þó mun lengra að mínu mati þó ég geri ekki lítið úr hinu réttlætinu. Það hefur einnig verið mjög gagnrýnt að það standi til að heimila að Íslendingar fái að kaupa verðbréf ríkisins á erlendum vettvangi sem er það sem viðskrh. skýrði frá og er í reynd það eina sem stendur til, a.m.k. nú, og að rýmkaðar verði heimildir íslenskra fyrirtækja til að eignast hlut í erlendum atvinnurekstri. Menn skulu ekki gleyma því að þátttaka Íslendinga í erlendum atvinnurekstri, þ.e. íslensku fyrirtækin í Bandaríkjunum og þátttaka okkar í flugstarfsemi í heiminum, hefur skipt þessa þjóð miklu máli. Og þjóð sem er svo tengd utanríkisviðskiptum sem okkar hlýtur alltaf að vera háð því að geta verið þess umkomin að taka þátt í atvinnulífi erlendis. Við skulum jafnframt átta okkur á því að fjármálalíf heimsins er að færast meir og meir saman hvort sem okkur líkar það betur eða verr, innan Efnahagsbandalagsins og milli heimshluta. Við verðum smátt og smátt, þótt hægt förum, að taka þátt í þeim breytingum, en við þurfum að gera það af mikilli varkárni. En það er barnaskapur að mínu mati að halda að við getum komist af án þess eða lifað hér með öll þau utanríkisviðskipti sem við erum svo háð án þess að taka smátt og smátt þátt í þessu alþjóðlega fjármálalífi þó ég sé ekki að gera það að neinu aðalatriði. Þetta er hins vegar ekki stórt atriði í reynd í þessum ráðstöfunum. Í þriðja lagi hefur verið gert mikið úr framlögum til landbúnaðarmála hvað varðar ýmsar stofnanir landbúnaðarins. Þetta eru ekki mjög háar fjárhæðir og þær skipta ekki sköpum í þessu sambandi. Hins vegar er um það samstaða að farið verði ofan í þennan rekstur og athugað hvort ekki megi draga úr honum á ýmsum sviðum eða breyta honum. Það er það sem þessi nefnd ætlar að gera. Það er mikill samdráttur í landbúnaðinum og stofnanir hans, tilraunastarfsemi og ýmislegt fleira, eru að sjálfsögðu ekki heilagt mál í því sambandi. Það hlýtur að vera nauðsynlegt að líta til þeirra mála eins og ýmissa annarra. Og ég minni á að það hefur jafnframt verið gert í iðnaði og sjávarútvegi. Þar hefur verið farið og stendur til að fara mjög "krítískt" ofan í nokkrar stofnanir og endurskoða starfsemi þeirra. Ég held að það sé hollt fyrir alla og allar stofnanir að svo sé gert. Herra forseti. Ég tel að þessi umræða hafi leitt í ljós að ríkisstjórnin er á réttri leið. Auðvitað hefur hún ekki leyst öll vandamál, langt í frá. Ég tel að stjórnarandstaðan hafi með málflutningi sínum staðfest það hér. Hún hefur a.m.k. ekki bent á neina aðra leið sem mætti fara og það er kannski besta staðfestingin á því að hér er farið rétt af stað. Hitt er svo annað mál að okkar bíða margvísleg verkefni og margvíslegir erfiðleikar. Og við skulum vera minnug þess að það er mun erfiðara að eiga við mál þegar ekki er aukning tekna en þegar aukningin er mikil eins og var á sl. tveimur árum. Það er að sjálfsögðu mun auðveldara. Það reynir fyrst á Alþingi og ríkisstjórn þegar samdráttur verður og tekjur minnka. Þá þurfa menn oft að taka sárar ákvarðanir, en þær verða samt oft til þess að mönnum gengur betur í framhaldinu.



Hæstv. forseti. Heiðraði þingheimur. Það er kærkomið að fá tækifæri til að ræða efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar. Almenningur og þm. hafa verið að fá hana í smáskömmtum allt frá því að stjórnin var mynduð í júlí eftir erfiðar fæðingarhríðir. Eins og kom fram í máli hv. 5. þm. Reykn., málshefjanda þessarar umræðu, virðist almenningur ekki botna upp né niður í efnahagsstefnunni. Það sem verra er að svo virðist sem þm. stjórnarflokkanna og sumir ráðherranna skilji hana ekki heldur. Þessi umræða hefur því verið nauðsynleg og einkar gagnleg, en því miður held ég að efnahagsstefnan sé eftir sem áður jafnóskiljanleg flestum. Fyrsta plaggið sem birtist var stefnuyfirlýsingin og starfsáætlun ríkisstjórnarinnar. Þar er að finna mörg fögur fyrirheit og góðar tillögur. Hugmyndasmiðir ríkisstjórnarinnar virðast hafa fengið sumar þeirra að láni úr stefnuskrá Borgarafl. Okkur þykir vænt um að hafa þannig getað orðið að liði. Ef gömlu flokkarnir vilja taka að sér að hrinda í framkvæmd ýmsum af stefnumálum okkar skal ekki standa á þm. Borgarafl. að styðja þá í því. Ég tel þó nokkuð víst að málin væru betur komin í okkar höndum. Af því kemur eflaust fyrr en seinna. Fjárlagafrv. hefur verið lagt fram og margendurskoðuð þjóðhagsáætlun. Þessi plögg hafa verið endurskoðuð frá degi til dags í takt við nýjar óskir og hugmyndir ráðherranna og mikill pappír farið til spillis. Það sem vekur mesta athygli er eftir sem áður ósamlyndið og sundrungin innan ríkisstjórnarinnar. Á því virðist leika nokkur vafi hvort sumir ráðherranna og ýmsir stjórnarþm. styðja frv. Hafa þeir gert ýmsa fyrirvara varðandi fjárlagafrv. sem hlýtur að teljast í hæsta máta óvenjulegt. Fátt er svo með öllu illt að ekki boði eitthvað gott. Í fyrsta sinn í langan tíma eða allt frá því að Albert Guðmundsson, þáv. fjmrh., lagði fram fjárlagafrv. með tekjuafgangi fyrir árið 1986, er gert ráð fyrir hallalausum rekstri ríkissjóðs. Þá er enn fremur gert ráð fyrir að fyrir hönd ríkissjóðs verði ekki tekin nein erlend lán á næsta ári. Betur að rétt reynist. Ég tel að allir landsmenn séu sammála um að hallalaus ríkisrekstur og minnkandi erlendar skuldir séu af hinu góða. Þetta eru því hinar jákvæðu hliðar frv. Hins vegar er spurt hvort þetta sé raunhæft. Eru hinar margvíslegu hliðarráðstafanir ekki of dýru verði keyptar? Í frv. er reiknað með því að ríkissjóður taki innlend lán, 4,2 milljarða kr., þar af um 3 milljarða með verðbréfasölu eða sölu spariskírteina og reyndar er þá eftir að innleysa gömul spariskírteini að upphæð 2,7 milljarðar kr. Eins og hv. 6. þm. Norðurl. e. benti á í ræðu sinni áðan eru vextir umfram verðtryggingu á útlánum sumra banka komnir í 9%. Með slíkri skuldabréfasölu ríkissjóðs, eins og hér er að stefnt, má reikna með að raunvextir fari í 10–12%. Má öllum vera ljóst að atvinnulíf landsmanna verður nánast lagt í rúst með þessum hætti svo að ég tali ekki um hvernig hinn almenni launþegi ætlar að fara að. Hér er enn verið að skerpa á skilunum milli þeirra sem eiga og þeirra sem eiga ekki. Í rauninni er verið að stefna að því að stéttaskipting á Íslandi verði eins og tíðkaðist á Bretlandi á 19. öld. Hún byggir á hyldýpinu milli fjármagnseigenda og venjulegs fólks. Í tíð fyrrv. fjmrh. var mikil óstjórn á fjármálum ríkisins er náði hámarki með útaustri á ríkissjóði í formi aukafjárveitinga skömmu fyrir alþingiskosningarnar í vor. Er hér um að ræða kosningavíxil Sjálfstfl. Enginn veit hver verður hallinn á ríkissjóði fyrir árið 1987, en hann mun hlaupa á mörgum milljörðum kr. Við myndun ríkisstjórnarinnar var þessi fjárlagahalli eitt erfiðasta málið og leiddi af sér hinar mjög svo furðulegu fyrstu aðgerðir ríkisstjórnarinnar í efnahagsmálum. Með því að leggja á nýjar álögur og skatta sem koma fyrst og fremst niður á almenningi og heimilunum, t.d. matarskattur, viðbótarálögur og gjöld af bifreiðum, hækkun á allri þjónustu svo að eitthvað sé nefnt, átti að greiða niður kosningavíxilinn. Mig langar til að fjalla um einn þátt þessara fyrstu aðgerða í efnahagsmálunum sérstaklega, en það er söluskattur sem settur hefur verið á tölvur og hugbúnað. Albert Guðmundsson felldi niður aðflutningsgjöld af tölvum og hugbúnaði í tíð sinni sem fjmrh. Þetta varð þess valdandi að á Íslandi hefur orðið mjög merkileg þróun í tölvunotkun og hugbúnaðargerð hin síðari árin. Höfum við náð umtalsverðu forskoti á þessu sviði miðað við hin Norðurlöndin. Þegar komið er í stærstu tækniskóla í álfunni vekur það athygli hversu tölvubúnaður er þar fátæklegur miðað við það sem gerist á Íslandi. Lítil hugbúnaðarfyrirtæki hafa náð undraverðum árangri á erlendum mörkuðum með sölu á tölvuforritum og þannig mætti lengi telja. Það er mikil skammsýni að ætta að stemma stigu við þessari jákvæðu þróun fyrir nokkra tugi millj. upp í kosningavíxilinn. Hér er um að ræða framtíðina, hvernig við ætlum að skapa ný atvinnutækifæri fyrir það unga fólk sem er að taka við í þessu landi. Þessar ráðstafanir færa okkur heim sanninn um að gömlu flokkarnir skilja ekki tæknibyltinguna og virðast hræðast hana. Það leikur enginn vafi á því að upplýsinga- og tækniöld hefur haldið innreið sína hér á Íslandi. Borgarafl. hyggst nýta sér hana til hins ýtrasta og vinna að því með góðum málum að hún færi okkur ný atvinnutækifæri og bjartari framtíð. Nú þegar fjárlagafrv. er lagt fram er hins vegar gert ráð fyrir því að slá niður fjárlagahallann í einu höggi. Af því að almenningur er vanur því að taka við byrðunum sem stjórnmálamönnunum þóknast að skella á hann möglunarlaust þótti hæstv. fjmrh. sjálfsagt að bæta um betur. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar var gert ráð fyrir að fjárlagahallinn skyldi jafnaður á þremur árum. En sem sagt: Nú á að slá fjárlagahallann niður í einu höggi. Og hverjir eiga að þola það? Að sjálfsögðu fólkið í landinu sem með auknum skattaálögum á að taka þetta á sig eins og aðrar byrðar. Í hvert sinn sem launamaðurinn getur gengið uppréttur og sér fram á eilítið bjartari framtíð, eins og má segja að hafi verið farið að hilla undir á síðasta ári, eru alltaf einhverjir hagfræðingar og sérfræðingar sem hrópa: Úlfur, úlfur. Það er komin þensla. Það þarf endilega að fara að lækka launin aftur því að þetta er ekkert vit. Það er kominn allt of mikill kaupmáttur hjá fólki. Ég verð að segja eins og er að það er langt í land með það að kaupmáttur almennings á Íslandi nálgist það sem er í næstu nágrannalöndum okkar. Þannig er það mikil skammsýni að halda því fram að kaupmáttur hér á Íslandi sé orðinn svo hár að það sé komin þensla í efnahagslífi þjóðarinnar. Ef einhver þensla er í efnahagslífi þjóðarinnar er hún af öðrum orsökum. Ég mundi vilja halda því fram, eins og hefur komið fram í máli manna hér fyrr í dag, m.a. í ræðu málshefjanda þessarar umræðu, að kjarasamningar hafi verið sviknir hvað varðar loforð ríkisins um ákveðnar forsendur fyrir þeim kjarasamningum sem voru gerðir á síðasta ári. Hefur fjmrh. t.d. orð einhverra miðstjórnarmanna í Alþýðusambandi Íslands fyrir því að um engin svik sé að ræða? Ég hefði gaman af að fá skýringar hans á því. Fjárlagafrv. einkennist annars aðallega af sparðatíningi. Reynt er að skera niður ótal smáfjárveitingar til menningarmála, íþróttamála, vísindastofnana svo að dæmi séu tekin. Lítið sem ekkert er reynt að eiga við hina stóru málaflokka, t.d. eins og heilbrigðis- og tryggingamálin sem eru þó langstærsti hluti útgjalda ríkisins. Þar væri eftir einhverjum peningum að slægjast og hefði verið nær að eyða meiri orku og vinnu í að skoða þann málaflokk betur. Sem dæmi um þá skammsýni sem fjárlagafrv. byggir á langar mig til, með leyfi hæstv. forseta, að vitna í bréf sem þm. hefur borist frá Starfsmannafélagi Orkustofnunar. Þar er sagt frá því að til skyndilegra fjöldauppsagna Orkustofnunar hafi komið hinn 30. sept. sl. Þar hafi 19 manns fengið uppsagnarbréf og stefnt er að því að strika 9 manns til viðbótar út af launaskrá á næstunni. Hér er um að ræða marga af færustu og þekktustu vísindamönnum þessarar þjóðar á sviði jarðhitarannsókna og jarðvarmatækni. Hér er um að ræða menn sem hafa aflað sér geysilega verðmætrar menntunar og þekkingar og hafa með vinnu sinni vakið athygli víða um heim. Hvað eiga þessir menn að gera? Eiga þeir að gerast pylsusalar?  En mig langar til að rifja það upp að í tíð Alberts Guðmundssonar sem iðnrh. var unnið ötullega að því að skapa ný verkefni einmitt fyrir vísindamenn okkar á erlendum vettvangi. Þar var stefnt að því að hægt væri að flytja út íslenska þekkingu og íslenskt hugvit. Á síðustu vikunum sem Albert Guðmundsson gegndi embætti iðnrh. var verið að vinna að því að ljúka við samningagerð við bæði Kenýamenn og Kínverja um viðamikið rannsóknaverkefni sem íslenskum sérfræðingum var ætlað að vinna. Því miður lá svo mikið á að koma honum út úr ríkisstjórninni að það vannst ekki tími til að reka smiðshöggið á þessa samninga. Því hafa engir samningar náðst um þessi verkefni og í stað þess að reyna nú að leita nýrra verkefna af hálfu ríkisstjórnarinnar fyrir vísindastofnun sem Orkustofnun er gripið til þess ráðs að skera fjárveitingar til hennar niður, segja öllu starfsfólkinu upp. Þetta er í hnotskurn, má segja, hvernig fjárlagafrv. er hugsað. Það byggir á því að skera niður smáfjárveitingar hér og þar, láta mikilvægar stofnanir ríkisins nánast gufa hreinlega upp, en lítið sem ekkert reynt að skoða stóru málin. Það er því ekki nema von að það sé boðað til þessarar umræðu utan dagskrár. Það er fyllilega tími til þess að það sé farið að ræða efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar, reynt að gera almenningi grein fyrir því á hverju hún byggist, en eins og ég gat um áðan í upphafi ræðu minnar held ég því miður að eftir þessa umræðu sé hún jafnillskiljanleg öllum og áður.



Herra forseti. Hv. þm. Svavar Gestsson gerði hlé á ræðu sinni áðan og gerði um leið þá kröfu til forseta að hann sæi til þess að ráðherrar ríkisstjórnarinnar væru í salnum. Ég held að það væri ekki til of mikils mælst að hv. málshefjandi svo og formaður Alþb. væru viðstaddir þegar þessari umræðu er nú fram haldið. Auðvitað hafa þeir mörgum verkum að sinna í kvöld og næstu daga að ég vænti, en í samræmi við þær þingræðishefðir sem ég hygg að hv. þm. Svavar Gestsson hafi vitnað til þegar hann óskaði eftir ráðherrum hér í sal geri ég það jafnframt að kröfu minni að þessir tveir ágætu menn, sem hafa átt stærstan hlut í þeirri umræðu sem hér hefur farið fram í dag, séu viðstaddir þá umræðu sem nú fer fram. Það er hér staddur einn þm. úr Alþb., hv. þm. Hjörleifur Guttormsson. Aðrir eru ekki í salnum. Ég vek á þessu sérstaka athygli vegna þess að ég held að það sé fullt tilefni til þess.  Það er illt að þurfa að eiga orðastað við mann sem ekki er í salnum, hv. þm. Ólaf Ragnar Grímsson, en ég þóttist í ræðu hans kenna mörg af þeim gífuryrðum sem hann hefur notað í ræðum sínum á undanförnum þingum og undanförnum árum. Það stóð að mínu mati raunar ekki steinn yfir steini af því sem hann sagði og eftir þessa umræðu í dag er ég þeirrar skoðunar að málflutningur stjórnarandstöðunnar sé í veikara lagi miðað við það sem við höfum verið vanir á löggjafarþinginu. Mér finnst þessi umræða hafa einkennst að verulegu leyti af málefnaskorti, málþurrð, tillöguskorti og tillöguþurrð. Menn hafa gagnrýnt gerðir ríkisstjórnarinnar, stundum með réttu, en um leið og menn gera það þurfa þeir að benda á leiðir, tillögur til úrlausnar á þeim vanda sem nú steðjar að þjóðinni í efnahagslegu tilliti. Hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson kom hér fram sem oddviti stjórnarandstöðunnar og hygg ég að stjórnarandstöðuþm. sé ekki öllum um það gefið að hann komi fram sem oddviti þeirra í jafnveigamiklum umræðum og hér hafa átt sér stað í dag. Hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson gerði að mér fannst eina meginskyssu. Rauði þráðurinn í hans málflutningi var sá að hann gerði þá kröfu til hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh. og raunar hæstv. utanrrh. einnig að þeir kæmu í pontu og lýstu því eindregið yfir að þeir mundu koma í veg fyrir það eða tryggja þjóðina gegn því að það yrði ekki gengisfelling á Íslandi það sem eftir lifði af þessu ári og á öllu næsta ári. Menn sem gera slíkur kröfur í veiðimannaþjóðfélagi tala ekki mjög skynsamlega og ég hygg að það sé ekki heldur mjög viturlegt af ráðherrum að gefa afdráttarlaus svör við því að gengisfellingarleið verði ekki notuð um einhvern tiltekinn tíma eða yfir eitthvert tiltekið tímabil. Við verðum að gæta þess að við búum í veiðimannaþjóðfélagi þar sem umtalsverð aflaminnkun knýr á um gengisfellingu hvort sem okkur líkar það betur eða verr. Þess vegna eru yfirlýsingar af þessu tagi ekki heppilegar að mínu mati. Hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson hafði mörg orð um svik Alþfl. við verkalýðshreyfinguna nú um þessar mundir. Ég held að það sé talsverð kokhreysti bæði af honum og hv. þm. Svavari Gestssyni að tala um svik Alþfl. við verkalýðshreyfinguna. Ég held að flestir sem hér eru inni, hv. þm., séu komnir á þann aldur að þeir muni þá tíð þegar hv. þm. Svavar Gestsson, þá ráðherra, skerti launavísitölu í þessu landi ekki einu sinni, ekki tvisvar, ekki þrisvar heldur líklega 14 sinnum  Hæstv. fjmrh. beindi nokkrum spurningum af þessu tilefni til hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar sem hann væntanlega svarar. Hann var spurður að því hvort hann óskaði eftir að gengisfellingarleiðin yrði farin. Ég vil bæta nokkrum spurningum við til hv. þm. Ég vil t.d. spyrja hann að því hvort hann sé á móti þeim aðgerðum sem hæstv. viðskrh. hefur gripið til til að setja nokkrar skorður við starfsemi kaupleigufyrirtækja. Það er vont að hv. þm. skuli ekki vera hér til þess að hlýða á þessar spurningar því að hann gerði mikið veður út af því að hæstv. fjmrh. svaraði ekki einni af þremur spurningum sem hann bar fram. Ég vil líka spyrja hv. fjarstaddan þm. hvort hann sé á móti þeim aðgerðum sem ríkisstjórnin fyrirhugar að grípa til til að draga úr skattsvikum, til þess að auka skil á söluskatti, til þess að draga úr undanskotum frá söluskatti. Er hann á móti aðgerðum sem stefna að því að draga úr erlendri skuldasöfnun? Er hann á móti því að reynt verði að hamla gegn stórfelldum og stjórnlausum bílainnflutningi? Er hann á móti því yfirleitt að fjárlög séu flutt hallalaus? Þetta eru allt spurningar sem hv. þm. á borð við Ólaf Ragnar Grímsson verða að svara eftir að þeir eru búnir að lýsa því yfir hér í þingræðu að fjárlagafrv. sé ómerkt plagg, einskis virði og þær peningalegu aðgerðir sem ríkisstjórnin hyggst grípa til séu einskis virði. Ég segi það sem mína sannfæringu að mér finnst stjórnarandstaðan ekki hafa komist langt í þeirri gagnrýni sem hún hefur borið á ríkisstjórnina og það verð ég að segja að málflutningur Kvennalistans í dag hefur verið mér mun meira að skapi en ræður annarra hv. stjórnarandstæðinga einfaldlega vegna þess að talsmaður Kvennalistans kom fram með tillögu um hvernig hún hefði heldur viljað að menn hefðu staðið að málum. Hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni varð líka tíðrætt um það sem hann kallaði fjölmiðlaleiki ráðherranna í núv. ríkisstjórn. Ég dreg það stórlega í efa að nokkur maður sem fæst við stjórnmál og hefur afskipti af stjórnmálum í dag sé glúrnari í fjölmiðlaleikjum en hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson og það er alveg spurning um hvort hann gæti ekki vegna þessara hæfileika sinna orðið einn slyngasti fjölmiðlamaður þjóðarinnar. Hér hafa fjárlög komið til umræðu og ekki að tilefnislausu og um leið ýmsar þær efnahagslegu aðgerðir í peningamálum sem ríkisstjórnin hyggst grípa til í tengslum við þær aðgerðir sem nú hafa verið boðaðar. Það er alveg ljóst og það er öllum hv. þm. ljóst að það varð eins og sakir stóðu að grípa til mjög ákveðinna aðgerða í efnahagsmálum til að draga úr þeirri gífurlegu þenslu sem hefur átt sér stað í þjóðfélaginu og þá einkum og sér í lagi á höfuðborgarsvæðinu. Það er í raun dálítið eftirtektarvert í sambandi við þá umræðu sem hefur farið fram í dag að hún hefur að mestu leyti farið fram á milli þm. Reykjavíkur og Reykjaness. Það hafa fáir landsbyggðarþm. blandað sér inn í þessa umræðu, en þeir hafa auðvitað sitthvað að segja um þessi fjárlög og efnahagstillögur ríkisstjórnarinnar. Ég nefndi þá spennu og þá þenslu sem hefur orðið í þjóðfélaginu og verður að draga úr með öllum ráðum. Hvernig hefur þessi þensla orðið til? Það hefur verið stefnt að því leynt og ljóst og það er að hluta til jákvæð stefna en að hluta til neikvæð að efla mjög þátt einkaframtaksins innan þess peningakerfis og fjármálakerfis sem við búum við. Það hefur verið gert að veita einkaframtakinu, einkageiranum mikið frjálsræði í peningamálum, frjálsræði til þess að taka erlend lán, frjálsræði til þess að auka tengsl sín við helstu viðskiptaþjóðir okkar og fjármagnsmarkað sem þar er. Ég lýsi því yfir og hef gert áður að einkageirinn hefur svikið það frelsi sem honum hefur verið veitt. Hann hefur misnotað það og farið illa með það. Það er hann sem m.a. hefur stuðlað að því að þensla í þessu þjóðfélagi hefur stóraukist. Það er einkageirinn sem hefur gengið á það lagið að ganga í erlenda sjóði og fjármagna sínar framkvæmdir, m.a. að stórum hluta hér á höfuðborgarsvæðinu í verslun og þjónustu, með þeim afleiðingum að þessi þensla hefur stórskaðað bæði landsbyggðina og þjóðina í heild. Og spurningin er þegar við ræðum um þessa hluti: Hvaða vald hefur ríkisstjórnin raunar á því að taka í lurginn á þeim einkageiramönnum sem þannig hegða sér? Þeir lifa orðið sjálfstæðu lífi innan þess efnahagskerfis sem hér hefur verið að skapast á undanförnum áratugum. Það eru þessir menn sem raunverulega hafa brugðist skyldu sinni í því að reyna að draga úr þenslunni í þjóðfélaginu, í því að reyna að draga úr erlendum lántökum og í því að draga úr því vandræðaástandi sem hér hefur verið að skapast á síðustu 3–4 árum. Og hvernig kemur þetta svo fram? Í stuttu máli kemur það þannig fram að fjárfesting í verslun og þjónustu hefur verið svo gífurleg að undanförnu að þessir þættir þjóðmálanna hafa sogað til sín líklega meiri hlutann af því fjármagni sem hefur verið í umferð á hverjum tíma. Þá kem ég að því máli sem ég tel ástæðu til að minnast á því að ég hef af því umtalsverðar áhyggjur og hef rætt það í mínum þingflokki þannig að það kemur ekki flokksbræðrum mínum á óvart þó ég nefni það hér. Það er þróun vaxta. Við höfum, vegna þess kerfis sem hefur verið hleypt lausu, kannski höfum við gert það í of stórum skrefum í okkar litla samfélagi sem er veiðimannasamfélag og byggir fyrst og fremst á þeim framleiðslugreinum sem tengjast sjávarútvegi og landbúnaði, kannski hleypt þeim of lausum. Það hefur aftur valdið því að sá hinn frægi verðbréfamarkaður, sem hefur starfað hér nánast án stjórnar, án reglugerða og án starfsreglna yfir höfuð, hefur farið langt út fyrir öll skynsamleg mörk í yfirboðum á vöxtum. Þetta hefur aftur leitt til þess að bankakerfið og lánastofnanir hafa séð sig knúin til þess að hækka vexti sína. Þetta hefur líka orðið til þess að ríkisvaldið hefur talið sig nauðbeygt vegna samkeppninnar um fjármagnið á markaði að hækka vexti. Nú er svo komið, hv. þm., að vextir frá 1. janúar og til síðustu mánaðamóta, þ.e. auglýstir meðalvextir Seðlabankans á óverðtryggðum skuldabréfum, hafa hækkað um 85,4% eða úr 16,2% í 30,4% . Ég er tvímælalaust þeirrar skoðunar að hávaxtastefnan, eins og ég hef leyft mér að kalla hana, sem er afsprengi nýfrjálshyggjunnar, hins óhefta markaðskerfis, hafi verið og verði áfram einn mesti verðbólguvaldurinn í þessu þjóðfélagi. Ég nefndi áðan verslun og þjónustu. Þessar tvær greinar hafa farið út í mjög umtalsverðar fjárfestingar og til þessara fjárfestinga hafa þær tekið grimmilega há lán. Á þessum lánum eru vextir. Þessar greinar hafa báðar aðstöðu til að velta vaxtakostnaði og fjármagnskostnaði almennt út í verðlagið. Verðlag hefur hækkað upp úr öllu valdi. Þetta knýr aftur þá sem eru almennir launamenn í þessu landi til að gera meiri kröfur um launahækkanir vegna þess að afkoman verður lakari um leið og verðlagið hækkar. Þetta eru í mínum huga ákaflega einfaldir þættir. Ég geri þetta að umræðuefni, herra forseti, vegna þess að ég treysti ríkisstjórninni til þess að hún taki á þessum málum í mikilli alvöru. Það kann að vera og ég undirstrika kann að vera - að hallalaus fjárlög geti orðið til þess að einhver vaxtalækkun verði, en það verður ekki í bráð. Vegna skuldbindinga af ýmsu tagi hefur ríkissjóður í raun og veru verið knúinn til þess nánast að tryggja það að hátt vaxtastig verði í gildi hér á næstu árum. Ég tel og ég raunar þykist vita að innan ríkisstjórnarinnar sé fullur vilji til þess að taka á þessu máli. Sá vilji á ekki bara að vera fyrir hendi innan ríkisstjórnarinnar. Hann á að vera fyrir hendi meðal allra íslenskra stjórnmálamanna vegna þess einfaldlega að þetta er einhver mesti vandi sem við er að stríða. Það er annað sem gerist þegar við hleypum þessum vaxtamálum eins lausum og við höfum gert og menn skyldu hugleiða það líka. Við höfum á undanförnum árum séð það í okkar annars jafna þjóðfélagi, eða þjóðfélagi sem hefur verið það fram undir 1980, stéttlausa þjóðfélagi, að hér er að myndast stéttaskipting sem er að verða mjög alvarleg. Þessi stéttaskipting er ekki vegna þess að einhver er lávarður og annar ekki. Hún stafar af því að sumir eiga peninga og aðrir ekki. Og háir vextir, þessi þróun á verðbréfamarkaði sem við höfum horft upp á, valda því að þeir sem eiga peningana verða ríkari, en hinir verða blankari. Ég vil ekki þurfa að horfa upp á í náinni framtíð þjóðfélag Margrétar Thatcher. Það sem hennar efnahagsaðgerðir hafa gert og eru kenndar við nýfrjálshyggju, óhefta markaðsstefnu, hefur valdið því að á Suður-Bretlandi er ein þjóð, í Skotlandi og Norður-Bretlandi eða Englandi er önnur þjóð. Sú sem býr í suðrinu er auðug, vel haldin, en sú sem býr í norðrinu er illa haldin. Menn skyldu skoða þetta og reyna að átta sig á því að það er svipað ástand sem er að þróast hér á landi um þessar mundir. Menn þurfa ekki annað en fara í skoðunarferð um Reykjavík til að sjá staðreyndir þessa máls. Við getum horft á hallir þeirra nýríku sem reisa sér 10–15 millj. kr. hús og eiga bíla, tvo kannski, hvorn upp á 1,5, fyrir utan, og fara svo í fjölbýlishúsahverfin, t.d. uppi í Breiðholti, og athuga stöðu fólksins þar. Ég hef áhyggjur af þessum málum og það eiga allir þm. að hafa áhyggjur af þeim. Við höfum stært okkur af stéttlausu þjóðfélagi, en ég dreg í efa að þetta þjóðfélag sé stéttlaust lengur. Ég hygg að það sé búið að skipta því upp í tvær þjóðir. Herra forseti. Nóg um það sem ég hef áhyggjur af og þó væri vert að minnast á að það hefur verið gagnrýnt að Alþfl. hafi haft frumkvæðið að því sem nefnt hefur verið matarskattur, sumir segja krataskattur. Menn mega ekki leyfa sér það, þegar þeir tala um matarskattinn, að gleyma því í hvaða samhengi þessi skattur er lagður á. Það er engum gleðiefni að leggja á skatta af þessu tagi. Hins vegar hef ég trúað því að ríkisstjórnin sé öll upp til hópa, hver og einn innan hennar, þeirrar skoðunar að það eigi að afnema allar undanþágur af söluskatti, allar undanþágur hvaða nafni sem þær nefnast, til þess að við getum náð því veigamikla marki að hér gildi eitt söluskattsstig yfir allt sviðið. Þá um leið reynist unnt að lækka söluskattinn sem hefur í gegnum árin verið hinn mesti vandræðaskattur vegna þess að hann er allt of hár. Hann býður upp á það í raun að stolið sé undan. Ég hygg að menn þurfi að horfa á matarskattinn í þessu samhengi hvort sem þeim líkar betur eða verr við hann og engum líkar líklega vel við hann. Ég hef líka áhyggjur af því að í fjárlagafrv. er mjög umtalsverður niðurskurður á íþróttamálum, þeim málaflokki sem ég hygg að sé einna veigamestur í uppeldi ungs fólks í landinu. Að vísu hefur íþróttahreyfingin fengið nýjan tekjustofn sem hefur fært henni umtalsvert fjármagn og hærri upphæðir en hafa verið á fjárlögum. Það eru tekjur af lottói. Auðvitað er það spurning þegar þannig stendur á hvort ríkið eigi á erfiðleikatímum að hækka framlög sín til íþróttamála. Eins og ég vænti að ríkisstjórnin hafi í hyggju og vilji í raun og veru reyna að lækka vaxtastig hér á landi tel ég að ríkisstjórnin hafi einnig hug á því að endurskoða afstöðu sína til íþróttamála í fjárlagafrv.

Er þetta andstaða við fjárlagafrv.?

Hv. þm. Albert Guðmundsson, ég er ekki að lýsa andstöðu við fjárlagafrv. Það er mesti misskilningur.

Er það misskilningur?

Mesti misskilningur. Ég er hins vegar að reifa það hvað mér finnst fara miður. Það er ekki nokkur spurning. Við höfum allir leyfi til þess, jafnt í stjórn sem stjórnarandstöðu. Það er þingræðislegur réttur okkar. Ég hef í umræðunum í dag tekið eftir því að menn hafa gleymt ýmsu góðu sem er í fjárlagafrv. Mig langar að nefna nokkur dæmi. Mig langar að nefna framlög til húsnæðismála, umdeildur málaflokkur. Engu að síður hafa framlög til húsnæðismála stórhækkað, einkum til hinna félagslegu íbúðabygginga. Þetta á bæði við um verkamannabústaðakerfið og kaupleigukerfið. Þessu getur enginn neitað. Félagsmálin. Framlög hækka. Því neitar enginn. Vegamál. Framlög hækka. Því neitar enginn. Flugmál, listir. Framlög hækka. Það er líka stefnt að því að loka undanskotsleiðum í skattkerfi, bæta söluskattsinnheimtu. Það kemur staðgreiðslukerfi skatta um áramót og það er stefnt að auknu sjálfstæði sveitarfélaga. Er þetta ekki allnokkuð, hv. þm.? Ég hygg að þessir þættir vegi svo þungt að þegar menn hugsa sig vandlega um verði þeir að viðurkenna að hérna sé nokkuð vel gert þrátt fyrir allt. Ég heyrði að hv. þm. Stefán Valgeirsson nefndi hafnamálin. Ég get tekið undir það með honum að það vantar mikla fjármuni í hafnamál. Og hv. Alþingi verður að taka upp sérstaka umræðu um hafnamálin vegna þess einfaldlega að það nær ekki nokkurri átt að hafnir landsins, þar sem um fer mikilvægasta tekjulind þjóðarinnar, fiskurinn, sem við gleymum nú margir hér í þéttbýlinu að sé yfirleitt unninn og hafi nokkurt gildi, fer þar um. Ég hygg að við þyrftum að taka nokkra snerru í sambandi við hafnamál og athuga hvort við fyndum ekki einhverjar leiðir til að auka framlög til þeirra í náinni framtíð. Herra forseti. Tilefni þess að ég ákvað að taka þátt í þessari umræðu, sem er orðin býsna löng, var að hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson skoraði ekki bara á ráðherra í ríkisstjórn heldur og þm. sem styðja ríkisstjórnina að láta álit sitt í ljós á efnahagstillögum og fjárlagafrv. Hins vegar hefur hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson ekki sýnt hv. sameinuðu þingi þá virðingu að sitja undir þessari umræðu í kvöld sem er honum auðvitað til háborinnar skammar. Og hv. þm. Svavar Gestsson og formaður Alþb. hefur heldur ekki "lagst svo lágt", ef ég mætti orða það þannig, að koma hér inn fyrir dyr eftir kvöldverðarhlé. Það mætti gjarnan skila þessu til hv. þm., sérstaklega Ólafs Ragnars Grímssonar, sem hóf þessa umræðu í dag, að hann lætur ekki svo lítið að hlusta á þá þm., a.m.k. stjórnarliðsins, sem hafa hug á því og nennu til þess að standa í karpi við hann. Og ég vil biðja hv. þm. Hjörleif Guttormsson, sem einn Alþýðubandalagsþingmanna sýnir sameinuðu þingi þá virðingu að sitja hér í kvöld, að bera hv. þm. þessi skilaboð.



Herra forseti. Í framhaldi af orðum hv. 3. þm. Norðurl. e. Árna Gunnarssonar langar mig til að ítreka það við forseta að hér stendur yfir utandagskrárumræða sem hefur staðið á fimmtu klukkustund. Málshefjandi þessarar umræðu hefur ekki sýnt þinginu þann sóma að sýna sig í þingsölum í kvöld. Ég vil lýsa því sem skoðun minni að ég sé ekki nokkra ástæðu til að halda þessari umræðu áfram þegar sá sem hana hóf hefur ekki meiri áhuga á málinu en svo að hann heldur sig víðs fjarri þingsölum. Ég beini því til hæstv. forseta að hann athugi um að þeir þm. sem þegar hafa skráð sig á mælendaskrá íhugi að falla frá orðinu þannig að þessari umræðu geti þá lokið með viðlíka reisn og hún hófst.



Hæstv. forseti. Í framhaldi af orðum hv. 3. þm. Norðurl. e. þar sem hann lét þau orð falla í upphafi máls síns að frummælandi væri talsmaður stjórnarandstöðunnar vil ég upplýsa hv. þm. um að stjórnarandstaðan hafði ekki samráð um að hefja þessar umræður og upplýsingar um að þær mundu fara fram í dag komu til mín sem formanns Borgarafl. frá hæstv. forseta okkar sameinaða Alþingis. Þetta þykir mér rétt að komi fram til þess að það verði skráð á réttan hátt í bækur þingsins.



Herra forseti. Til þess að hnykkja á því sem ég sagði áðan: Nú eru þegar liðnar 45 mínútur af fundinum og sá sem stofnaði til þessarar utandagskrárumræðu er ekki staddur hér til að hlusta á mál þeirra sem bæði eru að svara honum og þeirra sem gagnrýna orð hans. Hann hefur ekki tækifæri í raun til að svara fyrir sig af því að hann er ekki staddur í salnum. Af þessari ástæðu finnst mér einsýnt að þessi umræða verði felld niður. Hún þjónar engum tilgangi meðan þannig er ástatt og kannski einkum og sér í lagi, herra forseti, eftir að hv. þm. Albert Guðmundsson hefur lýst yfir því að þessi umræða í dag fari ekki fram í samstarfi stjórnarandstöðunnar heldur hafi hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson verið einn um það að biðja um þessa umræðu utan dagskrár. Þess vegna endurtek ég það, herra forseti, mér finnst einsýnt að þessari umræðu hljóti að ljúka.



Hæstv. forseti. Ég vil gera að umræðu þann hlutann í frv. til fjárlaga fyrir árið 1988 sem fjallar um Félagsheimilasjóð, Íþróttasjóð, æskulýðsmál og íþróttamál. Framlög til þessara málaflokka hafa verið stórlega skert eða felld algerlega niður. Hæstv. forseti. Félagsheimilasjóður er nú felldur niður í samræmi við stefnu stjórnvalda um tilfærslu verkefna milli ríkis og sveitarfélaga. Sömu sögu er að segja um Íþróttasjóð. Ekki er ljóst á þessu stigi málsins hvernig þessi tilfærsla á að fara fram. Eðlilegt getur þó talist að endurskoðun stjórnsýslu fari fram, en slíkt ber að gera í samráði við sveitarstjórnirnar, íþróttafélög, ungmennafélög og aðra er hagsmuna eiga að gæta. Þetta hefur ekki verið gert og eru slík vinnubrögð forkastanleg. Báðir þessir sjóðir hafa skuldbundið sig til að greiða hlutdeild í framkvæmdum sem þegar eru hafnar en eru misjafnlega langt á veg komnar. Hvernig ætlar ríkisstjórnin að standa við þær skuldbindingar sem sjóðirnir hafa þegar tekið á sig, bæði við kostnað vegna fullkláraðra verkefna og svo þeirra sem skemmra á veg eru komin en klárast á næstu árum? Ætlar ríkisstjórnin að velta þessum skuldbindingum sínum yfir á sveitarfélögin sem mörg ráða ekki við þær skuldbindingar sem þau nú standa frammi fyrir á öðrum sviðum? Á sama tíma og framlög til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga hafa verið skert er augljóst að verkefni sveitarfélaganna verða ekki aukin nema til komi veruleg hækkun á tekjum til þeirra. Að fella niður Íþrótta- og Félagsheimilasjóð er óviðunandi því íþróttir, æskulýðs- og menningarstarf eru ekki sveitarstjórnarmál eingöngu heldur málefni héraðssambanda, íþróttabandalaga, ýmissa félaga, íþrótta- og ungmennafélaga um land allt. Hvernig verður t.d. með íþróttahús er Íþróttabandalag Akraness er að reisa og treyst hefur á ríkisframlagið, Íþróttafélag fatlaðra og annarra af þeim hátt á annað hundrað aðilum sem búið er að taka á fjárlög ársins 1987? Nógu slæmt hefur þótt að ríkið hafi greitt sinn hluta óverðbættan fram að þessu. Eins og að málum er staðið í dag annast sérstök deild innan menntmrn. samræmingu og upplýsingar til byggjenda íþróttamannvirkja, safnar upplýsingum innanlands sem erlendis frá og veitir þar með ómetanlega þjónustu þeim sem standa í byggingu íþróttamannvirkja. Hvernig hugsa stjórnvöld sér að þessi þáttur verði leystur framvegis? Á stjórn Sambands ísi. sveitarfélaga að setja upp nýja þjónustumiðstöð er annast þessi mál? Ef svo er hver á þá að borga það? Aðstöðumunur sveitarfélaga er mikill. Þeir styrkir sem greiddir hafa verið í gegnum Íþrótta- og Félagsheimilasjóð hafa víða um land orðið til þess að hraða uppbyggingu mannvirkja sem annars er vafasamt að hefðu risið. Þessar ráðstafanir koma í sjálfu sér ekki á óvart þegar skattpíningarfrv. þetta er skoðað þar sem einfaldlega er alls ekki gert ráð fyrir því að nokkur lifandi sála hafi efni á frístundum. Allur frítími fólks á greinilega að fara í að vinna fyrir sköttum samkvæmt skattpíningarstefnu fjárlagafrv. Sennilega er Reykjavíkurborg eina sveitarfélagið sem getur ráðið við að framkvæma hugmyndir hæstv. fjmrh. Ég fullyrði að langflest önnur sveitarfélög ráða ekki við að taka þennan þátt að sér. Þetta mun leiða til frekari byggðaröskunar í landinu vegna þess að ungt fólk vill stunda útiveru, íþróttir og holla tómstundaiðju. Það leitar til þeirra staða þar sem bestu aðstæðurnar eru og þar sem fjölbreytilegustu möguleikarnir eru á þessum sviðum. Mikilvægt er að auknu fjármagni sé varið til frjálsrar æskulýðsstarfsemi í landinu. Stórauka ætti framlög til æskulýðsstarfsemi á vegum Íþróttasambands Íslands, Ungmennafélags Íslands, Bandalags ísl. skáta, Íslenskra ungtemplara og KFUM og KFUK. Starf þessara samtaka og félaga er ómetanlegt fyrir íslenska æsku. Framlög til frjálsrar íþróttastarfsemi hafa nú verið stórskert. Íþróttasamband Íslands, Ungmennafélag Íslands og Öryrkjabandalag Íslands standa saman að Íslenskri getspá hf. sem rekur lottóið á Íslandi. Þessi starfsemi hefur gengið mjög vel, svo vel að hæstv. fjmrh. sér ofsjónum yfir þessari velgengni og ræðst nú ómaklega að eigendum Íslenskrar getspár hf. Það er blóðugt að þegar fundin er upp ný og arðbær fjáröflunarleið innan fjársveltra félagasamtaka skuli þeim vera refsað fyrir framtakið. Þetta leiðir það af sér að forustumenn félagasamtaka hugsa sig um tvisvar áður en þeir fara út í arðvænlega fjáröflun þar sem sýnilegt er að stefna ríkisstjórnarinnar er að refsa dugmiklum samtökum. Það er alveg ótrúlegt að í nútímaþjóðfélagi seint á 20. öldinni skuli enn vera til ráðamenn heils þjóðfélags sem ekki skynja mikilvægi íþrótta. Ég vil gjarnan benda á nokkur dæmi um mikilvægi íþrótta fyrir þjóðfélag okkar. Íþróttir eru einhver besta fjárfesting sem hægt er að hugsa sér - eða hvað halda menn að íþróttir spari þjóðfélaginu mikil útgjöld í heilbrigðiskerfinu? Mikið er talað um að efla beri forvarnarstarf vegna neyslu fíkni- ávanaefna. Er hægt að benda á betra forvarnarstarf en fram fer á vegum íþróttafélaganna? Því verður ekki á móti mælt að íþróttaiðkun mótar einstaklinga og skilar hæfari þegnum út í þjóðfélagið. Frammistaða íslenskra afreksmanna á erlendri grund er einhver albesta landkynning sem hægt er að hugsa sér og verður seint metin til fjár. Ef íþróttastarfið í landinu verður gert nánast óvirkt eins og nú virðist stefnt að er stór hætta á að fleiri og fleiri ungmenni lendi í ógöngum á grýttum vegi óreglunnar. Það er því alveg ljóst að íþróttir eru þjóðarnauðsyn, enda gera allar þjóðir sér grein fyrir því og hvetja og styðja mjög við bakið á slíkri starfsemi í löndum sínum. Við megum ekki stíga skrefið aftur á bak. Við verðum að horfa fram á veginn. Það verður að styrkja íþróttastarfsemina í landinu, alls ekki að skerða hana. Eins og hæstv. fjmrh. kallar það hefur hann stigið harkalega á hemlana. Ég vil í því sambandi benda á að slíkt hefur oft orsakað slys.



Hæstv. forseti. Það er vitaskuld ekki að ófyrirsynju að efnt sé til umræðna utan dagskrár í hv. sameinuðu Alþingi þar sem nýlega framlagt frv. til fjárlaga 1988 hlýtur beint og óbeint að snerta hug manna og raunar alla þjóðmálaumræðu, enda birtist þar efnahagsstefna ríkisstjórnarinnar og verður að auki meginviðfangsefni þingsins næstu vikur og mánuði. Að minni hyggju er þetta frv. annálsvert og því vert allrar athygli fyrir margra hluta sakir. Hér er í fyrsta sinn verið að leggja grunn að fjárlögum ríkisins eftir að staðgreiðsla beinna skatta til ríkis og sveitarfélaga hefur verið lögleidd. Sú staðreynd ein hefði átt að nægja til þess að menn hefðu vandað þetta verk svo sem frekast er kostur og gætt þess sérstaklega að hvergi væri flausturslega að staðið, hvað þá að uppprentun hefði nánast orðið daglegt brauð eins og hér virðist því miður hafa orðið raunin. Það einkenni þessa frv. að ná jöfnuði á A-hluta ríkissjóðs, sem mjög er af gumað í fjölmiðlum, tel ég að hefði átt að vera meginregla og ekki síst í góðæri eins og við óneitanlega höfum búið við að undanförnu. Vitaskuld verður slíku sjálfsögðu markmiði ekki náð nema með aukningu tekna ellegar niðurskurði gjalda nema hvort tveggja sé. Annars skildist manni nú á ríkjandi öflum fyrri hluta þessa árs að allt væri hér á réttri leið þannig að harkan á haustdögum skýtur því óneitanlega skökku við - eða var þar kannski ekki allt af heilindum mælt? Jú, verkefnið er ljóst. En það sem að minni hyggju er gagnrýni vert og það stórlega er hvert er seilst í skattlagningu og niðurskurði. Það er gagnrýni vert að henda verkefnum í sveitarfélög án alls eðlilegs undirbúnings. Sú er ætlunin með stóra, viðamikla málaflokka og verkefni sem vitaskuld eru í miðjum klíðum hjá sveitarfélögum og ríki og eins misjafnlega á vegi stödd og sveitarfélögin eru mörg og margvísleg að stærð og aðstöðu allri. Ég nefni þar t.d., eins og hér hefur margoft komið fram í umræðum í dag, dagvistarstofnanir allar, félagsheimili, íþróttamannvirki, tónlistarskóla, byggðasöfn, vatnsveitur. Ég þarf ekki að taka fram, sem öllum þingheimi er vitaskuld kunnugt, að það er eitt af megineinkennum og sérkennum þessa þjóðfélags hve sveitarfélögin íslensku eru einmitt mörg og misjöfn að stærð og þar með þrótti til að takast á við verkefni sín. Þess vegna er ótækt með öllu að standa þannig að verki, sem hér er gert, að þveita inn í fjárlagafrv. og síðan fjárlög, sem gilda auðvitað aðeins eitt ár, mjög viðamiklum og viðkvæmum viðfangsefnum án þess nauðsynlega undirbúnings, án þeirrar kynningar og án þess samráðs sem auðvitað hefði átt að vera alger forsenda breytinga af þessu tagi. Í öllum þessum málaflokkum er um að ræða óuppgerðar sakir ríkisins við sveitarfélögin sem ekki verður með neinu móti séð af þessu frv. hvernig að skuli farið. Og þess vegna er ekki að furða þó að margan gruni að þá sé ætlunin að sá sterki láti þann veika aflsmunar kenna. Við sjáum hvað setur, en vissulega vekur þetta atriði tortryggni. En það sem mér finnst verst við þetta frv. og þær skattalagabreytingar sem mér virðast í burðarlið er að engin tilraun er gerð til að ná meiri jöfnuði í skattlagningu en verið hefur og minnka möguleikana á landlægu undanskoti. Stórhækkaðar skattaálögur eru ýmist staðreynd eða á næsta leiti og það er einmitt aðferðin til þeirrar skattheimtu sem er ógeðfelldust, fæðuskattar og fleira í þeim dúr sem leggjast þyngst á þá sem síst skyldi. Öllum er þó ljóst að óbeinu skattarnir skipta langmestu máli í tekjuöflun ríkisins, en jafnframt að eftirlit með innheimtu þeirra er býsna brotakennt. Þess vegna gegnir sérstakri furðu að ekki skuli valin sú leið skattheimtu og nánast ekkert rædd, ekki hið minnsta, sem örugglega skilar miklu betri árangri, miklu einfaldari í allri framkvæmd og er þar með réttlátara skattform. Þar á ég við söluskatt á fyrsta stig, söluskatt í tolli. Mín meginniðurstaða er því, sú sem ég hlýt að harma, að það eru tveir aðilar öðrum fremur í þessu landi sem bera hér skarðan hlut frá borði, launþegar, og þá einkum þeir sem hafa miðlungstekjur eða í lægri kanti, og landsbyggðin. Fulltrúar launþega og landsbyggðar á hinu háa Alþingi eiga því samleið hér á næstu vikum og væntanlega mánuðum að færa margt í betra horf en nú stefnir. Ég kvíði því í sjálfu sér í engu. Til þess erum við nógu mörg og til þess erum við nógu sterk. Auðvitað er fjöldi mála sem heitt brennur á landsbyggðarfólki þó að vega- og önnur samgöngumál beri þar hæst. Þau eru vitaskuld mörg. En trúa mín er sú að nú verði tekist á þannig að víða muni í hrikta. Það hefur bryddað á því hér í dag. Það hefur komið víða fram báðum megin borðs. En hvorum megin borðs sem menn hafa skipast, í lið stjórnar ellegar stjórnarandstöðu, þá er það mest um vert að þau fjárlög sem hér verða væntanlega samþykkt á þessu haustþingi auki ekki enn á byggðaröskunina heldur öfugt. Mætti gæfa Alþingis verða sú að þau leggi frekar grunn að hagstæðari byggðaþróun en verið hefur um langt skeið. Það er þjóðarnauðsyn. En til þess að svo verði þarf sannarlega breytta stefnu og að henni vil ég vinna.



Herra forseti. Ég hef ávallt verið mikill bandamaður hæstv. forseta í því að efla virðingu Alþingis. Á undanförnum árum hefur hæstv. forseti, Þorvaldur Garðar Kristjánsson, unnið gott starf í því að bæði aga þessa stofnun og efla virðingu hennar og almennan aðbúnað að þingmönnum. Það er því mjög leitt að ég skuli hafa verið hér fjarverandi tæpa klukkustund í þessari löngu umræðu og bið hæstv. forseta afsökunar á því. Það var ekki með vilja gert né fólst í því nein vanvirðing gagnvart öðrum hv. alþm., að ekki sé nú minnst á hæstv. forsrh. sem ég auðvitað bjóst við að sæti hér lon og don vegna þess að hann er sá sem þessari umræðu er fyrst og fremst beint til. En það gleður mig sérstaklega að mín er meira saknað en hans. Ég vil heita hæstv. forseta því að þetta mun ekki koma fyrir aftur og ég mun gera mitt besta til þess að rækja skyldur mínar hér við þingið og vænti þess að mitt góða fordæmi, að hlaupa frá mörgum öðrum skyldustörfum til að sinna þessum skyldustörfum hér og ýmiss konar nauðsynjamálum sem eru utan þings á örlagastundum, verði öðrum til eftirbreytni.



Hæstv. forseti. Ég fagna því að hér hafa efnahagsmál íslensku þjóðarinnar verið tekin til umræðu í dag. Ég tel það bæði sjálfsagt, eðlilegt og nauðsynlegt að slík umræða fari nú fram á Alþingi Íslendinga. En jafnframt því vil ég beina þeim orðum vinsamlega til hv. 5. þm. Reykn. að næst þegar hann hefur umræðu utan dagskrár á Alþingi þá velji hann dag þegar hann hefur sæmilegan tíma til að vera viðstaddur sjálfur. Jafnframt því sem ég vil líka þakka honum fyrir að hefja þessa umræðu þá verð ég að játa það að ég varð fyrir dálitlum vonbrigðum með ræðu þm. Ég hef nefnilega verið þeirrar skoðunar að hv. 5. þm. Reykn. væri vel að sér um efnahagsmál og byggi þar yfir talsvert mikilli þekkingu. Og vegna þeirra fjölmörgu sem eru á annarri skoðun en ég um þetta mál og ég hef lent í miklum deilum við þá er ég beinlínis sár við þm. að hann skyldi láta sér takast það að tala hér nærfellt í heilan klukkutíma um efnahagsmál án þess að þessi þekking kæmi fram. Eða að hann kæmi fram með tillögur til úrbóta í þeim málum sem hann var sjálfur að gagnrýna. Hins vegar flutti þm. hér listaskemmtilega ræðu. Mér fannst virkilega gaman að hlusta á ræðuna og ég tek ekki undir með þeim sem telja að slíkt léttmeti eigi ekki erindi inn í þingsali. Ég held einmitt að núna þegar skammdegið kemur þá sé það einmitt ágætt að fá slíkt saman við. Sumt af ræðu þm. hefði fyllilega sómt sér á Broadway við hliðina á Ómari Ragnarssyni eða Halla og Ladda og þetta var, eins og ég sagði áðan, ljómandi skemmtileg ræða, listaskemmtileg. Hér hafa menn gert það nokkuð að umræðuefni og sérstaklega alþýðubandalagsmenn að stjórnarliðar séu ekki allir sammála um alla hluti og ég verð að játa það að ég er dálítið undrandi á þeirri umræðu. Gera menn sér ekki grein fyrir því að hér eru saman í ríkisstjórn þrír stærstu stjórnmálaflokkar landsins? Stjórnmálaflokkar sem í grundvallaratriðum eru ólíkir en þurfa á stuttum tíma að koma sér saman um mörg helstu grundvallaratriði í íslensku þjóðlífi. Þegar litið er á málin frá þeirri staðreynd og frá því sjónarhorni þá verð ég nú að játa það að ég er eiginlega undrandi hversu mikil samstaða hefur náðst. Ég er jafnframt glettilega mikið undrandi á því að alþýðubandalagsmenn skuli vera svona undrandi að ekki skuli allir vera sammála í öllum atriðum í þessum þremur stóru stjórnmálaflokkum. Ekki síst þegar litið er til þess að þeir eru þó í einum flokki og þar sýnist mér nú að menn séu glettilega mikið ósammála þó í einum flokki séu. Þar greinir menn á um grundvallaratriði eins og bara hreinlega stefnuna og viðhorfið til verkalýðshreyfingarinnar. Ég þarf ekki að nefna annað en deiluna við Ásmund Stefánsson eða persónulegar deilur á milli manna og nefna nöfn eins og Guðmund J. Guðmundsson eða jafnvel Þröst Ólafsson, formann félagsins á Akureyri sem núna var að segja af sér formennsku. Ég er ekki með jafngott úrklippusafn og hv. 5. þm. Reykn. þannig að ég geti rakið þetta hér en ég hygg að ef menn horfa á Alþb. sem einn flokk þá verði menn glettilega mikið undrandi yfir því að í einum flokki geti verið saman menn sem í nánast engu geta komið sér saman um neitt og þaðan af síður held ég að menn geti skilið það að þessir menn komi síðan algjörlega undrandi á fundi í Alþingi Íslendinga, undrandi á því að í þessum þremur stóru stjórnmálaflokkum skuli finnast menn sem greinir á um einhver grundvallaratriði. Ég held að menn séu að beina þarna dálítið sjónum frá sjálfum sér. Ef horft er grannt á málin þá er það undravert hversu þessum þremur flokkum hefur þó tekist á stuttum tíma að koma sér saman um erfið mál. Við búum hér í opnu þjóðfélagi, við opið stjórnskipulag og opna umræðu og menn segja beint út það sem þeim finnst. Það er eðlilegt, það er ákjósanlegt og þannig viljum við hafa það. Ágreiningurinn innan stjórnarliðanna er ótrúlega lítill og hann er nánast enginn ef hann er borinn saman við ágreininginn innan þessa eina flokks sem hér þó vakti umræðuna sérstaklega til að vekja athygli á þessum ágreiningi. Ég ætla ekki að fara mjög mörgum orðum um efnahagsmálin eða aðgerðirnar í efnahagsmálum nú. Ráðherrarnir hafa gert það mjög ítarlega. Ég vil þó segja það að þegar þessi ríkisstjórn var mynduð þá var ég þeirrar skoðunar og einn harðasti talsmaður þess að til harðra aðgerða væri gripið. Mín rök voru þau að í slíku góðæri gæti ríkisstjórn ekki lagt af stað með bullandi öfugan viðskiptajöfnuð við útlönd og öfugan ríkissjóð. Þess vegna yrði að grípa til aðgerða, það væri nauðsynlegt og eðlilegt. Því miður náðist ekki samkomulag um það þegar stjórnin var mynduð. Nú er gripið til viðbótaraðgerða og ég er sammála því og þeim markmiðum sem þar er verið að reyna að ná. Það er algjörlega í samræmi við mínar skoðanir þegar þessi ríkisstjórn var mynduð. En síðan örfá atriði vegna þess að til mín hefur verið vitnað talsvert hér í umræðunni og þeirra ummæla sem höfð hafa verið eftir mér í fjölmiðlum. Ég hef sagt það að ég samþykki aldrei söluskatt á matvæli nema að til komi hliðarráðstafanir til þess að bæta kjör þeirra sem flesta munna hafa að fæða, stærstu fjölskyldnanna og þeirra sem verst eru settir í þjóðfélaginu. Ég trúi því ekki að það sé neinn maður hér inni ósammála mér í þessu atriði. Ég vil ekki trúa því. Menn hafa rætt um breytingar á söluskattskerfinu með það fyrir augum að samræma það og gera það skilvirkara og því hafa menn sagt að til þess að innheimtan verði það þurfi að koma á ein og sama prósenta á allt. Þetta get ég fallist á en jafnframt fullyrði ég að það var aldrei meining framsóknarmanna og sennilega aldrei neinna í ríkisstjórninni að slíkur skattur, sem samræmingaratriði væri, yrði skattheimta á almenning heldur hlytu að koma þar á móti vandlega yfirvegaðar og þaulhugsaðar aðgerðir til að mæta því, þannig að sex, átta, tíu eða tólf manna fjölskylda væri ekki dæmd til þess að greiða meira í ríkissjóð en sú sem færri meðlimi hefur. Þessi afstaða mín er alveg ljós og alveg klár. Öðruvísi mun ég aldrei samþykkja söluskatt á matvæli. Og ég geri mér vonir um það að félagar mínir í stjórnarflokkunum séu sama sinnis, enn trúi ég engu öðru. Þegar hefur verið ákveðið að verja nokkru fé til niðurgreiðslna. Ég hef sagt það og segi það hreint út, ég hef ekki enn reiknað það dæmi til enda og ég hef ekki séð hvort það mætir því nægilega sem ég er að segja. Það mun ég skoða. En ég vil jafnframt vekja athygli á því að Alþingi Íslendinga hefur mjög afsalað sér valdi varðandi söluskatt. Lagaheimildir sem ráðherra hefur til undanþága í söluskatti, sem aftur hafa verið skildar þannig að hafi hann rétt til að veita undanþágu þá hafi hann rétt til að leggja söluskattinn á aftur, eru að mínu viti of rúmt notaðar almennt. Ég er þeirrar skoðunar að Alþingi eigi að afnema slíkar undanþágur en ekki bara frá þessum söluskatti, 25%, heldur eru bráðabirgðalögin sem ríkisstjórnin setti einnig með slíku heimildarákvæði og ég efast um að það sé samrýmanlegt stjórnarskránni að Alþingi afsali sér slíkum rétti. Ef ég man rétt þá stendur það í 40. gr. íslensku stjórnarskrárinnar að enginn skattur skuli lagður á, breytt eða afnuminn nema með lögum. Og það hlýtur að verða okkur öllum nokkurt umhugsunarefni. Það sem ég hef sagt um söluskattinn á matvæli stend ég þess vegna við og ég vonast til þess að u.m það náist víðtæk samstaða. Annað atriði sem sérstaklega hefur verið vitnað til mín með eru hugleiðingar og orð um gengisfellingu eða gengi íslensku krónunnar. Það er rangt haft eftir mér og misskilningur að ég hafi krafist gengisfellingar. Ég hef hins vegar á fundi með ungum framsóknarmönnum reynt að gera grein fyrir mínum skoðunum hvað fastgengisstefna feli í sér og ég geri mér mjög vel grein fyrir því að það er afar erfitt að ræða gengismál af sanngirni og raunsæi án þess að vekja um leið einhverjar tilhneigingar til spákaupmennsku. Ég held hins vegar að margt af því sem hér hefur verið sagt um gengismál í dag og í kvöld sé ekki skynsamlegt. Ég held að ríkisstjórn sem hefur takmarkaða stjórnþætti í höndum sér geti ekki lofað því að halda gengi föstu vegna þess að þeir þættir sem hafa áhrif á gengið eru svo margir og þeir eru ekki allir í höndum einnar ríkisstjórnar. Ég held að ef verðbólga í okkar landi er meiri en í viðskiptalöndum okkar og verðlag á okkar afurðum hækkar ekki í sama mæli þá styrkist íslenska krónan óeðlilega. Ég held líka að ef menn í slíkri verðbólgu halda gengi föstu þá geri þeir það með því að ganga á eigin fé útflutningsatvinnuveganna. Þeir eru mjög mismunandi vel staddir og þá mun auðvitað reka upp á sker á einhverjum tíma ef ekki tekst að halda verðbólgunni niðri. Þetta er afar einfalt reikningsdæmi og þarf ekki að fara mörgum orðum um. Ég ætla ekki að fara fleirum orðum, herra forseti, um efnahagsaðgerðirnar almennt. Ráðherrarnir hafa rætt þær mjög ítarlega hér. En mér dettur í hug vegna þess að ég hóf þessa ræðu mína hér með því að segja að hv. 5. þm. Reykn. hefði flutt listaskemmtilega ræðu, en það er með þá list, ræðulistina, eins og til að mynda myndlist, að menn greinir nokkuð á og ég þykist vera þess fullviss að það hafi kannski ekki öllum þótt þessi ræða hv. 5. þm. Reykn. jafnskemmtileg og mér þótti hún. Í því sambandi dettur mér í hug dálítil saga um samanburðinn við myndlistina vegna þess að kunningi minn einn tók dóttur sína með sér á málverkasýningu þar sem verið var að sýna abstrakt-listaverk. Hún gekk á undan honum inn í salinn og þegar hann kom að henni þá stóð hún fyrir framan eitt listaverkið sem sumir hefðu nú kannski kallað klessulistaverk. Og þegar faðirinn lagði höndina á öxlina á henni þá hrökk litla stúlkan við og leit eins og afsakandi á pabba sinn og sagði: Ég gerði þetta ekki. Þessi saga kom mér í hug þegar ég hlustaði á hv. 5. þm. Reykn. flytja þessa listaskemmtilegu ræðu, og ekki síst þegar ég sé það að þm. Alþb. eru fæstir viðstaddir hér í kvöld, vegna þess að þegar hann lauk ræðu sinni í dag fannst mér eins og skrifað á enni hinna þm. flokksins: Ég gerði þetta ekki.



Hæstv. forseti. Það er ekki að ástæðulausu sem þessi utandagskrárumræða hefur verið hafin hér í dag. Fjárlagafrv. ríkisstjórnarinnar hefur verið lagt fram eins og alþjóð veit. Þar er boðuð ný stefna sem sérstaklega er beint að hinum launalægstu, þeim sem hafa það lakast, þeim sem hafa minnstar tekjurnar og síst skyldi ráðist á. Söluskatturinn á matvæli þýðir hjá fjögurra manna fjölskyldu að skatturinn er nálægt því að vera heil mánaðarlaun þeirra sem lægstu launin hafa og þau eru aðeins tekin af matvælum einum saman á einu ári. Og nú í dag er að koma inn um bréfalúguna bifreiðaskattur sem er lagður á þann mikla fjölda bifreiða sem ef til vill efnalítið fólk hefur keypt sér í þeirri von að það gæti rekið bíl. Hæstv. forseti. Ég spyr: Er þetta refsing Alþfl. til launafólksins í landinu? Íslenska þjóðin er í vanda stödd. Stöðugir erfiðleikar í áratugi hafa sett mark sitt á íslenskt efnahagslíf. Þjóðarbúið hefur margsinnis orðið fyrir alvarlegum áföllum. Góðæri hafa verið illa notuð og ómarkviss stjórn þjóðfélagsins hefur leitt til þess gífurlega vanda sem nú er staðið frammi fyrir. Síðustu mánuðir síðustu ríkisstjórnar og þeir fyrstu hjá núv. ríkisstjórn munu reynast þjóðinni dýrir. Sá árangur sem náðist með eins konar þjóðarsátt í efnahagsmálum hefur nú glatast og nú situr ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar með alþýðuflokksformanninum hæstv. fjmrh. ásamt helsta efnahagssérfræðingi íslenskra stjórnvalda, hæstv. viðskrh. og dómsmrh., og útbýr nýja skatta á alþýðu landsins. Árás Alþfl. á launafólk mun ekki gleymast. Sú lausn ríkisstjórnarinnar að skattleggja þjóðina ber vott um skammsýni. Sú lausn mun þegar til lengri tíma er litið leiða til minnkandi áhuga þjóðarinnar til athafna. Ríkisstjórn Íslands er að gefa þjóðinni deyfilyf. Þá fyrst mun taka steininn úr í skattheimtu á næsta ári þegar staðgreiðslukerfið tekur gildi. Það verður ekki glæsilegt ástandið á alþýðuheimilunum fyrstu mánuði næsta árs þegar staðgreiðslukerfið kemst í fullan gang samhliða því að innheimt verða fasteignagjöld og innheimta tryggingagjalda hefst. Það er ljóst að mikill innflutningur þessa árs mun knýja fram gengisfellingu innan fárra mánaða. Fram hjá þessari staðreynd verður ekki litið. Það er einnig ljóst að með síðustu aðgerðum ríkisstjórnarinnar í efnahagsmálum er hún að brjóta kjarasamningana og jafnframt að kalla yfir sig ófrið á vinnumarkaðnum. Og það verður að teljast dæmalaust að nokkur ríkisstjórn lýsi nánast stríði á hendur launþegum. Og það sem meira er, að Þorsteinn Pálsson hamrar í síbylju á fastgengisstefnu að því er virðist án nokkurs tilgangs nema vegna þess að hann hefur fullyrt að tilgangslaust væri fyrir aðila vinnumarkaðarins að biðja um gengisfellingu. Það mætti halda að aðilar vinnumarkaðarins hefðu ráðið óstjórninni í efnahagsmálum þjóðarinnar síðustu mánuði. Því fer fjarri því að á vinnumarkaðnum hefur verið tiltölulega friðsamt á þessu tímabili. Það er marklaust hjal hjá ríkisstjórn Íslands að setja fram rekstrarafgang í fjárlögum. Það er álíka gáfulegt og þegar fjmrh. Alþfl. fyrir nokkrum árum frestaði flestum greiðslum ríkissjóðs um tiltekin mánaðamót og stærði sig svo af í fjölmiðlum að greiðslustaðan væri góð. Nei, þetta er ólánssöm ríkisstjórn og lánlaus þjóð að eiga slíka stjórn. Aðgerðir hennar eru slíkar að engu er líkara en kerfisbundið sé unnið að því að vinna allt til óhagræðis fyrir þjóðina. Það er slæmt, jafnvel þó um andstæðinga sé að ræða, því framtíðarhagur þjóðarinnar er í veði. Það sem er verið að gera og það sem verður að gera er að leita samstarfs við aðila vinnumarkaðarins um nýja þjóðarsátt. Það verður að minnka beina skattheimtu en taka í þess stað upp neysluskatta. Það verður að stuðla að meiri framleiðni í öllum atvinnugreinum og örva einstaklinga í þjóðfélaginu til athafna því að einungis á þann veg verður mögulegt að endurreisa efnahagslífið. Ef þegnarnir bregðast við á þann veg að þeir sjá ekki tilgang í því að berjast og bera sanngjarna umbun úr býtum mun illa fara. Það þarf að berjast um á hæl og hnakka, en ríkisstjórnin gerir rangt með því að segja þjóðinni stríð á hendur. Það verður því að ná þjóðarsátt, en því miður sýnist ríkisstjórnin reyna allt annað en það. Með leyfi hæstv. forseta ætla ég að lesa hér á eftir úr þjóðhagsáætlun fyrir árið 1988, úr forsendum fjárlagafrv. 1988. Í þjóðhagsspá stendur: "Mikið góðæri hefur ríkt í íslenskum þjóðarbúskap á þessu ári. Framleiðsla hefur farið vaxandi og stefnir jafnvel í meiri hagvöxt í ár en í fyrra sem þó var einstaklega gott ár. Þjóðartekjur hafa aukist enn meira en landsframleiðsla vegna batnandi viðskiptakjara." Þá segir enn fremur: "Á hinn bóginn hefur sigið á ógæfuhliðina varðandi verðbólgu og viðskiptahalla. Verðbólgan frá upphafi til loka árs stefnir nú í 25% samanborið við 13% í fyrra, en það var minnsta verðbólga hér á landi á heilu ári í hálfan annan áratug." Og í athugasemdum með fjárlögum 1988 segir: "Til þess að koma í veg fyrir að hagvaxtarskeiðið snerist upp í ofþenslu, verðbólgu og viðskiptahalla hefði þurft að grípa til strangra aðhaldsaðgerða í ríkisfjármálum og peningamálum þegar í upphafi ársins 1987. Sú staðreynd að ekki var gripið til aðgerða fyrr en með tilkomu nýrrar ríkisstjórnar eftir mitt árið veldur því að vandinn sem við er að fást er verri viðureignar og kallar á stórtækari aðgerðir en ella hefði verið nauðsynlegt." Hæstv. forseti. Ég spyr: Áfellisdómur á hvern og hverja er þetta? Af hverju hafa fjölmiðlarnir ekki yfir höfuð fjallað um þetta mál? Hvar er þessi vandaða, ábyrga, hlutlausa umfjöllun fjölmiðlanna nú eða eru þeir múlbundnir gömlu flokkunum? Í mesta góðæri sögunnar, mesta afla, með besta verð fyrir hann, lágt olíuverð, hagstætt gengi, stuðning aðila vinnumarkaðarins og stuðning fjölmiðla hefur alger óstjórn ríkt í fjármálum þjóðarinnar. Þetta er álit núverandi ríkisstjórnar á verkum ríkisstjórnarinnar á þessu ári. Þetta er skjalfest í þeim þskj. sem hér hafa verið lögð fram. Borgarafl. fordæmir árás ríkisstjórnarinnar á láglaunafólkið og landsbyggðina, þessarar skattpíningarstjórnar, sem er að refsa almenningi fyrir óstjórn ríkisstjórnarinnar í fjarmálum 1987, og þetta er einnig álit ríkisstjórnarinnar sjálfrar. Hæstv. forseti. Við í Borgarafl. erum sammála áliti núv. stjórnarflokka á sjálfum sér. Það hefur verið óstjórn í fjármálum þjóðarinnar og ég spyr: Hvernig eiga þeir menn að stjórna landinu sem geta ekki stjórnað sjálfum sér?



Herra forseti. Sú umræða sem hér hefur staðið í dag og fram á þetta kvöld um efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar og fjárlagafrv. hefur farið nokkuð á víð og dreif sem vænta mátti þegar svo víðfeðmt svið er tekið til umræðu. Ég ætla að takmarka mig sérstaklega við einn þátt þessara mála, en það eru þau áhrif sem efnahagsstefna stjórnarinnar hefur á landsbyggðina sérstaklega og hvernig fjárlagafrv. birtist okkur sem erum öðru fremur málsvarar landsbyggðarinnar eða ber a.m.k. skylda til að horfa til þeirra mála sérstaklega. Hér hefur verið rætt með réttu af frummælanda um spurninguna um gengisstefnu sem eitt grundvallaratriði í sambandi við efnahagsstjórn. Það liggur alveg ljóst fyrir að tekjuskiptingin í landinu, tekjuskiptingin milli landsbyggðar sérstaklega og höfuðborgarsvæðisins hins vegar þar sem þjónustustarfsemin er undirstaða í atvinnulífi, gengisstefnan er undirstöðuþáttur um tekjuskiptinguna milli þessara svæða. Það er því nokkuð sérstakt að á sama tíma og horfur í sjávarútvegi fara versnandi, á sama tíma og gengisþróun er undirstöðuatvinnuvegi landsmanna, fiskútflutningnum, óhagstæð í vaxandi mæli sér ríkisstjórnin ástæðu til að auka álögur á þennan atvinnurekstur. Í fjárlagafrv. hæstv. fjmrh. birtist aukin skattlagning á sjávarútveginn í ríkum mæli og auðvitað eru aðrir stjórnarflokkar samábyrgir í þeim efnum þó að hér sé einstaka stuðningsmaður ríkisstjórnarinnar að nöldra og lýsa einhverri sérstöðu svona hikandi og afsakandi, eins og hv. 10. þm. Reykv. og hv. þm. Árni Gunnarsson hér í umræðum áður. Við þekkjum þær aðferðir og þeir geta e.t.v. leyft sér það einn og einn í þessum herbúðum að lýsa yfir fyrirvara og andstöðu og allt upp í ráðherrana í einstökum málum í ríkisstjórn sem hefur svo mikinn þingmeirihluta. Það getur verið að það verði samræmt á milli flokkanna að leyfa hæfilega mikinn ágreining og þessum og hinum að skreyta sig með andstöðu við þá stefnu sem í reynd er fylgt. En hvernig birtist þessi skattlagning á sjávarútveginn í fjárlagafrv.? Hún kemur fram í því að dregið er úr endurgreiðslu á uppsöfnuðum söluskatti um 350 millj. kr., um helming, úr 700 millj. kr. niður í 350 millj. Það er beinn landsbyggðarskattur sem hér er á ferðinni og þarna er verið að leggjast á þennan undirstöðuatvinnuveg sem einnig er ætlað að þola hækkaða vexti sem afleiðingar af þeirri stefnu sem hér er mörkuð og sem er ætlað að bera versnandi gengisþróun, minnkandi afla. Hvaða áhrif skyldi þetta hafa á samningsstöðu fiskvinnslufólksins sem hefur brýna þörf fyrir að bæta sinn hlut sem er nógu aumur fyrir þó að það sé ekki verið að ganga þannig að þessum undirstöðufyrirtækjum í landinu að þeim sé gert erfiðara fyrir að leiðrétta þá stöðu sem fyrir liggur? En þetta er ekki allt. Einnig er tekinn upp í fjárlagafrv. launaskattur sem afnuminn var á fiskvinnslu í landinu að mig minnir 1982, þó ég hafi það ekki hér fyrir framan mig. Það var tekinn upp launaskattur á fiskvinnsluna á nýjan leik og fleiri atvinnuliði, en fyrst og fremst á sjávarútveginn, sem á að skila ríkissjóði 400 millj. kr. á næsta ári og það skal aðeins vera fyrsta skref í þeim efnum. Hér er á ferðinni landsbyggðarskattur öðru fremur, að auka á tilfærsluna frá landsbyggð til höfuðborgarsvæðis í þá eyðsluhít óstjórnar og óráðsíu sem hér blómstrar í verslun og þjónustu og birtist okkur í heilu byggðahverfunum og höllunum á Reykjavíkursvæðinu sem hafa verið að rísa í skjóli fyrrv. ríkisstjórnar og ætlað er að bæta við í ljósi þeirrar efnahagsstefnu sem hér er mótuð og hér er til umræðu. Það er alveg rétt hjá hv. þm. Árna Gunnarssyni, sem hann mælti hér, að það er vaxandi stéttamunur í landinu. Hann orðaði það að vísu eitthvað á þá leið að honum virtist sem það væri að skapast stéttaskipting á Íslandi rétt eins og hún hefði ekki verið hér áður. Stéttaskipting hefur verið hér, en óréttlætið og mismununin fer sívaxandi með degi hverjum í þessu landi milli launafólks og fjármagnseigenda annars vegar og hins vegar milli landsbyggðarinnar sem heildar í samskiptum við höfuðborgarsvæðið. Það er hingað sem fjármagnið er flutt í krafti þessarar stefnu, hæstv. utanrrh., með ábyrgð Framsfl. líka sem auðvitað reynir alltaf að fela sig alveg eins og hann gerði þegar skilið var við 1983. Og hv. 10. þm. Reykv. Guðmundur G. Þórarinsson er einmitt ágætisdæmi um hvernig framsóknarmenn reyna að smjúga undan ábyrgðinni sí og æ. Það eru þeirra ær og kýr og það þekkja þeirra samstarfsmenn fyrr og síðar. Að hlaupa undan merkjum. Hv. 10. þm. Reykv. er snillingur í þeirri íþrótt, ekki bara í skák, í refskák, já. Þetta er efnahagsstefnan sem hér er boðað að haldið skuli við með föstu gengi og lífið að veði, hæstv. forsrh., og hækkandi álögur á undirstöðuatvinnurekstur í landinu samtímis, þann rekstur sem borinn er uppi af fólkinu á landsbyggðinni sem þrælar á sultarkjörum við slæman aðbúnað og langan vinnudag til sjávar en einnig til sveita. Já, Framsfl. ber raunar ábyrgð á þessum atvinnumálaráðuneytum áframhaldandi, ráðuneytum sjávarútvegs og landbúnaðar, og lætur svo Alþfl. og Sjálfstfl. um að marka efnahagsstefnuna, hvernig blóði er tappað af þessum greinum og frá fólkinu sem við þennan rekstur starfar. Já, hvað er að gerast í sveitum landsins? Hvað er að gerast hjá bændastéttinni á Íslandi undir þeirri efnahagsstefnu sem hér er haldið áfram með uppáskrift Alþfl.? Það er engin ný efnahagsstefna. Það er framlenging á efnahagsstefnu fyrri ríkisstjórnar sem hæstv. fjmrh. og formaður Alþfl. skrifaði upp á með því að hlaupa undir bagga að kosningum loknum til að ná í ráðherrastóla og völd með því að skrifa upp á frjálshyggjuna, það skrið sem á hana var komið í tíð síðustu ríkisstjórnar, og bæta um betur með hæstv. viðskrh. og fjmrh. nú sem aðalábyrgðarmenn ásamt forsrh. á mótun efnahagsstefnunnar. Það þarf enginn að vera hissa á því út af fyrir sig að það komi engar gleðifréttir fyrir þá sem standa að landbúnaði í þessu landi frá þessum hæstv. ráðherrum Alþfl. og það þarf enginn að vera hissa á því þó að hæstv. landbrh. muldri ofan í barm sér rétt eins og hann hefur gert árum saman þegar verið er að ganga á undirstöðuhagsmuni fólksins í sveitunum með áframhaldandi óstjórn sem Framsfl. og Sjálfstfl. bera ábyrgð á í landbúnaði á Íslandi um áratugi. Það er með fádæmum hvernig staðið hefur verið að þáttum sem snerta landbúnaðinn og sölu landbúnaðarafurða. Eins og t.d. markaðsfærslunni, ekki bara í sambandi við útflutning sem ekki skilar miklu í aðra hönd heldur í því að verja innanlandsmarkaðinn á innlendum landbúnaðarafurðum. Þar er verðlagningin gefin frjáls í smásölu með þeim hrikalegu afleiðingum sem við blasa í sambandi við verðþróun á kindakjöti í landinu, þeirri stórfelldu hækkun sem þar hefur orðið á sama tíma og kaup fólksins hefur verið að lækka, með óstjórn í sölustarfsemi og með því að milliliðirnir, þar sem Framsfl. þekkir hvað best til, hafa hirt óhóflega hluta til sín. Milliliðir sem hafa verið að færa starfsemi sína til sjálfrar höfuðborgarinnar í síauknum mæli með uppáskrift forustumanna nátengdum Framsfl. Við þær aðstæður og það gífurlega óvissuástand sem ríkir í landbúnaði og alveg sérstaklega í sauðfjárrækt bregst ríkisstjórnin með því að skerða fjárveitingar til rannsóknar- og þróunarstarfsemi í landbúnaði, fyrir nú utan það að vega að sjóðum sem eiga að tryggja lágmarkskjör bænda og draga þar úr framlögum eins og í sambandi við afleysingaþjónustu í sveitum svo að dæmi sé tekið. Allt er það á eina bók lært. Hæstv. landbrh. hefur gert einhvern fyrirvara í ríkisstjórninni en hæstv. utanrrh., formaður Framsfl., var ekki lengi að strika yfir þann fyrirvara í dag í þessum ræðustól. Gjörðir þessarar ríkisstjórnar í sambandi við atvinnuþróun á landsbyggðinni og stöðu atvinnustarfseminnar þar er með þeim hætti að ástæða væri til þess fyrir þm. ríkisstjórnarinnar, fulltrúana utan af landsbyggðinni, að staldra við og hugsa sinn gang. Ætla þeir að ganga þessa braut undir merkjum hæstv. fjmrh., forsrh. og utanrrh., þingmannanna héðan af Reykjavíkur- og Reykjanessvæðinu, ráðherranna af þessu svæði sem hafa tvo þriðju innan ríkisstjórnarinnar og vel það? Ætla þeir að ganga þessa braut áfram og ýta undir enn frekari öfugþróun, fólksflótta og eyðingu byggðarlaganna úti um landið? Ofan á þetta sem ég hef verið að lýsa, sem er kjarninn í efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar, bætist svo einn og einn glaðningur, ef svo mætti segja, frá hæstv. fjmrh. til landsbyggðarinnar og rifjað hefur verið upp í sambandi við einstaka fjárlagaliði þar sem strikað er yfir framlög til sveitarfélaga þar sem ríkisvaldið hefur verið þátttakandi í félagslegri þjónustu og menningarstarfsemi af ýmsu tagi og einnig atvinnustarfsemi. Táknrænt dæmi eru iðnráðgjafar og sú þjónusta sem komið hefur verið upp í þeim efnum - með jákvæðum árangri á undanförnum árum - horfin, strikuð út. En það er ein leið sem fjármagninu er vísað á til viðbótar við flutninginn til höfuðstaðarins. Hvert skyldi það vera, hæstv. viðskrh.? Það er til útlanda. Hér segir í þjóðhagsáætlun, með leyfi hæstv. forseta: "Á sama tíma og fríverslun er meginstefna ríkisstjórnarinnar varðandi viðskipti með vörur og þjónustu telur hún að auka beri frjálsræði í gjaldeyrisverslun og fjármagnshreyfingum milli Íslands og annarra landa. Stefnt er að því að draga úr skilaskyldu útflytjenda á gjaldeyri og hömlum á erlendri fjárfestingu í atvinnufyrirtækjum. Nauðsynlegt er að endurskoða og samræma lög og reglur um erlent fjármagn í íslensku atvinnulífi. Markmiðið er að erlent áhættufé geti komið í staðinn fyrir erlent lánsfé við fjármögnun atvinnufyrirtækja hér á landi. Jafnan verður þó tryggt að erlendir aðilar nái ekki tökum á náttúruauðlindum lands og sjávar. Forsætisráðherra hefur skipað sérstaka nefnd til að undirbúa þessar breytingar." Þetta var tilvitnun í þjóðhagsáætlun ríkisstjórnarinnar. Auka erlent áhættufé í íslenskum atvinnurekstri.  En ég spyr: Ætli það sé líklegt að það sé í þetta sem erlent áhættufé muni leita öðru fremur? Nei, auðvitað mun það, ef opnað verður fyrir, leita í þann rekstur sem er örugglega arðbær á Íslandi og skilar hagnaði. Inn í sjávarútveginn. Inn í fiskvinnsluna í landinu rétt eins og þróunin hefur orðið í sambandi við fiskeldið í óhugnanlegum mæli og stjórnlítið. Það stendur hérna í þjóðhagsáætlun að þess skuli gætt að þeir nái ekki tökum á náttúruauðlindum okkar. Þess skuli gætt. Hvernig ætlar hæstv. viðskrh. að gæta þess? Hv. þm. Karl Steinar Guðnason, sem hér er ekki viðstaddur, lofaði það og prísaði sérstaklega sl. vetur að útlendingar höfðu komið til og fjárfest í fiskvinnslufyrirtækjum á Suðurnesjum. Hann taldi þetta aldeilis indæla þróun, mikinn happafeng og þessu var slegið upp á forsíðu Alþýðublaðsins. Það er líklega þetta sem er óskaþróunin hjá talsmönnum Alþfl. sem ráða yfir viðskipta- og fjármálaráðuneyti í landinu. Halda menn að þetta sé ekki að ná tökum á íslenskum náttúruauðlindum ef útlendingarnir koma í vaxandi mæli inn í fiskvinnsluna eða fiskkaup til að flytja aflann til útlanda til framhaldsvinnslu þar með einum eða öðrum hætti? Ætli sé þá langt í það að þeir taki fiskiskipin líka? Viðnámið er hér ekkert. Það hefur verið í sambandi við sjávarútveginn, en það er að bresta. Svo eiga þeir sem raka saman gróða í landinu í skjóli efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar að geta stundað áhugaverða kvöldlesningu á fjármálasíðum New York Times og annarra blaða sem birta langa lista yfir stöðuna hjá einstökum fyrirtækjum vítt um heim. Það eru þessi atriði sem ástæða er til að lýsa inn í þegar rætt er um efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar, jafnframt því sem varað er við þeim áframhaldandi hættuboðum sem blasa við Íslandi öllu utan höfuðborgarsvæðisins og blasa einnig við því launafólki hér á þessu svæði, sem þessi ríkisstjórn hefur af arðinn af vinnu þeirra, láglaunafólksins í þjónustustörfunum hér í Reykjavík og nágrenni og auðvitað í þeirri takmörkuðu vinnslu í frumvinnslugreinum sem hér er enn þá rekin.



Herra forseti. Ég vænti þess að hæstv. forsrh. sé enn þá í húsinu og hæstv. fjmrh. einnig og óska eftir því að þeir verði sóttir. Enn fremur óska ég eftir því að formaður þingflokks Alþfl. verði sóttur sérstaklega og látinn gegna þingskyldum sínum hér vegna þess að hann er einn af ábyrgðarmönnum á þeirri stefnu sem hér er til umræðu. Enn fremur vil ég sérstaklega þakka þeim eina þm. Sjálfstfl. sem hefur síðan um fimmleytið í dag verið viðstaddur þessa umræðu. Það er ánægjulegt að það skuli þó vera einn þm. Sjálfstfl. sem lætur sig umræðu um efnahagsmál og stefnu ríkisstjórnarinnar einhverju varða. Hann er hins vegar eins og ég varaþm. þannig að senn mun koma að því að það verður enginn þm. Sjálfstfl. sem sinnir þessum málum. Ég vænti þess að hæstv. forseti, sem ég lýsti sérstöku trausti á fyrr í kvöld og tók fúslega við áminningum frá í minn garð, verði jafneftirrekstrarsamur og snjall agameistari við hæstv. forsrh. og formann þingflokks Alþfl. og takist nú að draga þá hingað í salinn.  Ég vil þakka fyrir þá umræðu sem hér hefur verið í dag því að hún hefur með býsna skýrum hætti lýst inn í þá ríkisstjórn sem hér hefur setið nokkra mánuði. Hún hefur sýnt skortinn á föstum tökum í efnahagsmálum, hún hefur sýnt skortinn á samræmdri stefnu og hún hefur kannski fyrst og fremst sýnt skortinn á innri sannfæringu ráðherranna og stjórnarliðanna á því að þeirra eigin orð hafi einhverja merkingu sem raunhæf stefna í efnahagsmálum. Mér finnst þess vegna blær ríkisstjórnarinnar við þessar umræður minna einna helst á síðustu mánuðina sem ríkisstjórn Ólafs Jóhannessonar 1978–1979 átti hér á Alþingi og með þjóðinni. Í þeirri ríkisstjórn ríkti ákveðin sundurþykkja, ákveðinn skortur á samræmdum tökum í efnahagsmálum og ákveðin vantrú þeirra sem í ríkisstjórninni voru, m.a. okkar og annarra, á því að verið væri á réttri braut. Það er þess vegna mjög merkilegt að fá tækifæri hér í upphafi þings til þess að lýsa með þessum hætti inn í hæstv. ríkisstjórn. Það er greinilegt varðandi þá fyrstu spurningu sem ég bar fram að hæstv. ríkisstjórn hefur ekki trú á sinni eigin gengisstefnu. Hæstv. forsrh. dansaði í kringum það hér að gefa til kynna hvort hann væri reiðubúinn að leggja líf ríkisstjórnarinnar við fastgengisstefnuna. Ef maður leggur saman það sem hæstv. forsrh. sagði þá er það alveg ljóst að hann var reiðubúinn að fella gengið á næstu mánuðum og sitja áfram sem forsrh. þessarar stjórnar. Það verður þó að segja hæstv. fjmrh. til hróss að eftir því sem leið á ræðu hans herti hann sig æ meira upp í því að líklegast væri nú rétt að reyna að standa við þennan hornstein stjórnarstefnunnar. En þó, þegar hann þagði augnablik og ég spurði hann með beinu frammíkalli hvort hann væri þá tilbúinn að tengja ráðherrasetuna við gengið, þá kom hikið og neiið. Það er því alveg ljóst eftir þessa umræðu að það eina sem hæstv. ríkisstjórn hefur haldið fram í umræðunum núna að hún hafi gert, þ.e. að bjóða mönnum að kaupa bréf í erlendum kauphöllum, er ekki sá burðarás undir þessa fastgengisstefnu sem mun duga. Ég tel því að í ljósi þessarar umræðu sé það bara tímaspurning hvenær hæstv. ríkisstjórn fellir gengið. Léttir brandarar úr Verslunarskólanum hjá hæstv. forsrh. eru ekki svör sem duga frá manni sem hefur verið falið að vera oddviti íslensku þjóðarinnar í þessum málum. Það getur verið að þeir hafi dugað í Verslunarskólanum á sínum tíma, en þeir duga ekki hér. Í öðru lagi er það líka ljóst á þessari umræðu að hæstv. ríkisstjórn hefur ekki tekið formlega afstöðu til þess hvernig eigi að svara Alþýðusambandi Íslands. Það verkefni er þess vegna eftir. Hæstv. ríkisstjórn á að taka það fyrir á næsta ríkisstjórnarfundi, hvert verður svarið sem Alþýðusamband Íslands fær frá ríkisstjórninni, nema hæstv. forsrh. ætli að taka upp þá. siðvenju að svara ekki þeim bréfum sem alþýðusamtökin í landinu, stærstu fjöldasamtök þessa lands, senda honum og ríkisstjórninni. Það dugir auðvitað ekki í þeim efnum og ég er satt að segja mjög undrandi á því að hæstv. viðskrh., sem umfram allt hefur verið með formföstustu embættismönnum þessa lands á undanförnum áratugum, og reyndar einnig hæstv. fjmrh., skuli grípa til þess eins í vörn sinni gagnvart þeim svikum sem Alþýðusambandið hefur formlega lýst í opinberu bréfi á hendur ríkisstjórnarinnar að vitna í einhverja fundi sem þeir hafi átt með forsvarsmönnum samtaka launafólks í Stjórnarráðinu. Ég hef líka heyrt um þessa fundi.

Yfirlýsingar í sjónvarpi.

Það er ánægjulegt að hæstv. viðskrh. telur nóg að eiga þau samskipti við fulltrúa alþýðusamtakanna í landinu að hlusta á þá í sjónvarpi.

Það var ekki það sem ég sagði.

Ja, það mátti skilja það þannig að það hefði dugað hæstv. ráðherra vegna þess að þegar hæstv. ráðherra sat hérna megin í salnum fyrr í dag kallaði hann fram í "Dagsbrún, Dagsbrún" þegar verið var að upplýsa það að alþýðusamtökin hefðu borið ríkisstjórninni á brýn svik og hefðu mótmælt matarskattinum. Ég hef heyrt forsvarsmenn samtaka launafólks lýsa þessum spjallfundum með hæstv. fjmrh. í fjmrn. fyrir nokkrum dögum síðan. Og þó að ég telji það ekki við hæfi að fara að hlaupa hér inn á Alþingi með lýsingar á því sem sagt er á svona spjallfundum í Stjórnarráðinu og gera það að ígildi formlegra samskipta við samtök launafólks að menn geti átt von á því hvenær sem er ef þeir detta inn í fjmrn. rétt fyrir hádegismat eða síðdegis og fá kaffi hjá fjmrh., þá standi hann hér upp á Alþingi nokkrum dögum síðar og upphefji langar pólitískar útleggingar á þessum samtölum og telji þær útleggingar ígildi svara við formlegu erindi frá Alþýðusambandi Íslands. Það er náttúrlega ljóst að hæstv. viðskrh. hefur aldrei á undanförnum dögum rætt við forsvarsmenn launþegasamtakanna í landinu.

Það hefur hann gert.

Hefur hann rætt við Þröst Ólafsson? Nei, hann hefur nefnilega ekki rætt við Þröst Ólafsson, maðurinn sem kallaði Dagsbrún, Dagsbrún hérna fyrr í dag og ætlaði að leiða Dagsbrún til vitnis um það að menn styddu þó viðleitni ríkisstjórnarinnar hjá samtökum launafólks. Hann hefur ekki rætt við Þröst Ólafsson. Ég hef hins vegar rætt við Þröst Ólafsson og veit ósköp vel hver er hans skoðun og hvað hann sagði við hæstv. fjmrh. Og hvað sagði hann við hæstv. fjmrh. sem fjmrh. "gleymdi" að segja hér og væri rétt að fá hann aðeins í salinn, hæstv. fjmrh., augnablik og drepa í sígarettunni. Hvað sagði Þröstur Ólafsson við hæstv. fjmrh. sem hann "gleymdi" að segja þinginu frá? Jú, hann skoraði á hæstv. fjmrh. að draga matarskattinn til baka strax. Það var sú formlega ósk og krafa sem Þröstur Ólafsson setti fram á viðræðufundinum með fjmrh. í fjmrn. sem hann greindi ekki frá hér. Í staðinn þótti honum gott hrósið, að honum skyldi hafa tekist að leggja fram hallalaust fjárlagafrv. til sýnis eins og hv. þm. Páll Pétursson kallar það. Þröstur Ólafsson, sem stjórnaði hallalausum ríkisbúskap ásamt hv. þm. Ragnari Arnalds, hælir auðvitað öllum þeim sem slíkt gera. En það var athyglisvert og ber ekki vott um mikla sannleiksást hæstv. fjmrh. að hann skyldi gleyma að segja þingheimi frá því hvað Þröstur Ólafsson sagði um það atriði sem fyrst og fremst er hér til umræðu. Það var áskorun á hæstv. fjmrh. að draga matarskattinn strax til baka. Þannig er ljóst að bæði með formlegu bréfi frá forseta Alþýðusambandsins og á fundi framkvæmdastjóra Dagsbrúnar með hæstv. fjmrh. hefur verið lögð fram krafa um að matarskatturinn verði dreginn til baka skilyrðislaust. Ekki með neinum dansi um það: Ef þið komið hérna, strákar mínir, og viljið ræða við mig um launastefnuna á árinu 1988 skal ég kannski draga matarskattinn til baka. Það þarf að draga hann til baka strax. Ef hæstv. fjmrh. ættar að leggja í vana sinn hér á Alþingi að segja frá kaffibollasamræðum sínum í fjmrn. væri óskandi að það væri réttari frásögn en sú sem kom í dag. Ég ætla svo ekki að gera þessa svokölluðu fundi, sem þeir ráðherrar Alþfl. telja núna ígildi samráðs við samtök launafólks, að umræðuefni hér vegna þess að ég tel það ekki samrýmast réttum vinnubrögðum í stjórnmálum að menn séu yfir höfuð að gera slíka spjallfundi að opinberum málflutningsþætti á Alþingi Íslendinga, einkum og sér í lagi ekki þegar formlegt erindi liggur á borði ríkisstjórnarinnar frá forseta Alþýðusambandsins. En ég skal svo sem geta þess að fyrir tveimur dögum og aftur í dag heyrði ég þá forsvarsmenn samtaka launafólks sem sátu á þessum fundum segja að þeir hefðu verið ósköp ómerkilegir og satt að segja hefðu ráðherrarnir haft afar lítið fram að færa. Hafi álit þeirra á stefnu ríkisstjórnarinnar verið lítið áður en þeir löbbuðu inn í fjmrn. var það ekki meira þegar þeir fóru þaðan út. En ég geri það ekki að stóru máli hér vegna þess að ég tel frásagnir af slíku ekki vera almennan þátt í umræðu okkar hér, en fyrst ráðherrarnir gerðu það að uppistöðu í sinni vörn var óhjákvæmilegt að segja frá hinu rétta í þessum efnum. Það stendur þess vegna, hæstv. fjmrh., enn þá á þér krafan um að draga matarskattinn til baka. Þegar þú ert búinn að því getur þú komið og rætt við samtök launafólks. Fyrr en þú gerir það ertu brennimerktur sem maður sem ekki er hægt að treysta. Í þriðja lagi er svo ljóst að fjárlagafrv. sem hér hefur verið lagt fram er, eins og hv. þm. Páll Pétursson hefur sagt, eingöngu til sýnis. Það vita það allir að ríkisstjórnir leggja fram stjfrv. með tvennum hætti. Oft gerist það að stjfrv. eru lögð fram til kynningar, eins og kallað er, sem er annað orðalag yfir "til sýnis". Það eru frv. sem fela ekki endilega í sér stefnu ríkisstjórnarinnar, sem ætlast er til að þjóðin og þingið hafi töluvert frjálsræði um hvað gert er við og eiga að leiða til almennrar umræðu meðal þjóðarinnar. Síðan eru þau stjfrv. sem eru að forminu til tillögur ríkisstjórnarinnar til Alþingis og sem hún vill gjarnan fá afgreiddar í þeirri mynd sem hún leggur þau fram sem stefnu ríkisstjórnarinnar. Það hefur aldrei gerst fyrr en nú að fjárlagafrv. sé flokkað í fyrri flokkinn, það sé bara lagt fram til kynningar. En það er hins vegar ómótmælt eftir þessa umræðu að innan ríkisstjórnarinnar og í þingflokki Framsfl. ríkir engin samstaða um þetta frv. Það er þess vegna afsakanlegt, og ég ætla ekkert að átelja hæstv. fjmrh. fyrir það, að hann skyldi verja sinni löngu ræðu til að svara fyrir forsrh. Það var skiljanlegt. Það þurfti að reyna að gera það betur en forsrh. gerði. Og eins og ég sagði áðan og hældi hæstv. fjmrh. fyrir það var hann aðeins djarfari í því að hengja líf ríkisstjórnarinnar við gengisstefnuna. En hann sagði hins vegar ekkert um fjárlagafrv. Hann sagði ekkert um hver væri hin formlega staða þeirrar nefndar sem Páll Pétursson og Egill Jónsson veita forstöðu og hefur afgreiðslu fjárlagafrv. í hendi sér. Á fjvn. t.d. að bíða eftir því að sú nefnd ljúki störfum? Á að bíða með tekjuhlið frv. þar til hv. þm. Páll Pétursson og Egill Jónsson skila áliti? Er ætlunin t.d. að 2. umr. um fjárlagafrv. fari fram án þess að niðurstaðan í þessari nefnd liggi fyrir? Hvert er verkefni ráðherranefndarinnar um efnahagsmál sem tilkynnt var með pompi og prakt í sumar ef hún á ekki að fjalla um slíkt höfuðatriði í ágreiningi milli stjórnarflokkanna eins og þetta? Hvar liggur valdið? Hver stjórnar? Egill Jónsson eða Jón Baldvin Hannibalsson? Það mun koma í ljós. En á meðan er alveg ljóst að Alþingi hefur verið boðið upp á að fjalla hér um fjárlagafrv. sem er fyrst og fremst til sýnis. Herra forseti. Ég þakka það hrós sem hv. þm. Guðmundur G. Þórarinsson flutti í minn garð og skemmtilegheit hér í dag sem ég var kannski ekki alveg viss um að ég ætti skilið. Hann var hins vegar sjálfur að reyna að komast í flokk með okkur Ómari Ragnarssyni og Halla og Ladda og ber að taka viðleitnina sem áfanga að þeim sérstaka flokki. En mér fannst sagan í lok ræðunnar eiga frekar við hv. þm. en mig, þ.e. sagan um barnið sem stóð fyrir framan klessumálverkið og sagði við föður sinn: "Ekki ég, ekki gerði ég þetta", því. hv. þm. Guðmundur G. Þórarinsson er eini þm. stjórnarflokkanna sem hefur í upphafi þings gengið sérstaklega opinberlega fram á völlinn til þess að segja: Ekki gerði ég þetta. Ekki samþykkti ég matarskattinn. Ekki styð ég fastgengisstefnuna. Ekki er ég með fjárlagafrv. Þessi "ekki ég" stíll er því fyrst og fremst upphafið að hinni nýju þingsetu hv. þm. Guðmundar G. Þórarinssonar og kemur okkur í Alþb. ekki á óvart vegna þess að ef það var eitthvert samhengi í stjórnmálaafskiptum hans á tímabilinu 1984–1983 var það einmitt þessi "ekki ég" stefna, að reyna að skjóta sér frá því sem óvinsælt var á hverjum tíma, taka upp aðra stefnu en samstarfsaðilar hans í ýmsum veigamiklum málaflokkum og þannig reyna með ýmsum hætti að skapa sér sérstöðu. Herra forseti. Það hefur verið kvartað undan því í þessari umræðu að ég hafi ekki lýst stefnu Alþb. Það er nú einu sinni þannig að hér á Alþingi verður að taka tillit til ákveðinna forma. Mér var ekki veittur réttur til að fara upp utan dagskrár til þess að kynna stefnu Alþb., en ef þess er eindregið óskað af hæstv. ráðherrum og öðrum þm. er ég alveg reiðubúinn að gera það bæði fyrir og eftir landsfund. En formið á þessari umræðu var einfaldlega að reyna að knýja á um skýr svör hér á Alþingi varðandi það sem snýr að ríkisstjórninni sjálfri. Ég var ekki að misnota mér ræðutíma til að vefja inn í þá framsögu útlistunum á stefnu Alþb. Ég er alveg sammála því að ríkisstjórninni 1980– 1983 urðu á mikil mistök. Ég rifja upp hér að Alþb. lagði formlega til við Framsfl. og sjálfstæðismennina í þeirri ríkisstjórn í október 1982 með bréfi, sem sent var Steingrími Hermannssyni formanni Framsfl. og þáv. forsrh. Gunnari Thoroddsen, að ríkisstjórnin ryfi þing og efndi til kosninga vegna þess að hún hefði ekki lengur þingmeirihluta til að ráða við þann mikla efnahagsvanda sem fram undan var. Við töldum það óverjandi fyrir ríkisstjórnina og þjóðina að leggja inn í þann vetur mikilla efnahagserfiðleika án þess að hafa þingmeirihluta á Alþingi til að takast á við það. En þá sagði Framsfl. nei. Hann var ekki reiðubúinn að fara og sækja þingmeirihluta til að taka á efnahagsmálunum heldur vildi láta reka á reiðanum í bullandi verðbólgu fram til vors af því að það var staðreynd að hv. þm. Eggert Haukdal og Albert Guðmundsson, þáverandi velunnari ríkisstjórnar Gunnars Thoroddsens, studdu hana ekki lengur hvorki í orði né verki. Og Gunnar Thoroddsen og sjálfstæðismennirnir vildu ekki gera það heldur. En það voru hins vegar mistök okkar í Alþb., þegar samstarfsaðilar okkar neituðu að efna til kosninga og rjúfa þing haustið 1982, að fara þá ekki út úr ríkisstjórninni vegna þess að meðan við sátum áfram bárum við ábyrgð á þeirri óstjórn í efnahagsmálum sem kom í kjölfarið. En við höfum lært af þeim mistökum, þ.e. þegar ríkisstjórn hefur misst þingmeirihluta sinn til að ráða við efnahagsvandann og samstarfsflokkarnir eru ekki tilbúnir að fara og sækja nýjan styrk á flokkurinn auðvitað að fara út úr þeirri ríkisstjórn. Það er lærdómur sem við höfum dregið alveg skýrt og eindregið og sem almenn samstaða er um í Alþb. í dag. Það voru mistök að fara ekki út úr ríkisstjórninni þá strax. Við höfum hins vegar lagt á það ríka áherslu að hér beri brýna nauðsyn til að vera með stöðugt gengi. Það er alveg ljóst. Spurningin er hins vegar: Hver á að bera herkostnaðinn af þeirri gengisstefnu, alþýðan í frystihúsunum eða þeir sem hafa verið að reisa verslunarhallirnar og safna auði í þessu landi og sem sérstaklega hefur verið opnað fyrir til þess að þeir geti fjárfest fyrir hann í Tokyo, New York og London? Við erum líka á móti millifærslustefnu í fjármálakerfi landsins, hæstv. fjmrh., en við gerum okkur líka grein fyrir því að það að leggja fram fjárlagafrv. eins og hæstv. fjmrh. hefur gert, þar sem millifærslustefnan hefur ekki pólitískan stuðning ríkisstjórnarflokkanna, er líka sýndarmennska. Fjmrh. hefur enga tryggingu fyrir því í dag að fjárlagafrv., þegar upp verður staðið, beri svipmót þess að hætt verði við þessa leið. Við eru líka sammála því að það eigi að nota góðærið til að draga úr erlendum lánum. Það er meira að segja fátt sem við höfum sagt meira og oftar á undanförnum árum en einmitt það og vöruðum við í kosningabaráttunni viku eftir viku og fund eftir fund, þ.e. þeim hættum sem í því felast. Við erum líka sammála því að það þurfi að taka skattsvikin til meðferðar, en það hvarflaði reyndar aldrei að okkur að fyrsta aðferð hæstv. fjmrh. til þess yrði að leggja matarskatt á almenning í stað þess að taka á þeim fyrirtækjum og öðrum sem raunverulega hafa stolið undan og sem almenningur á venjulega við þegar talað er um skattsvikara. Almenningur hefur aldrei skilið þessa skattsvikastefnu Alþfl.; að almenningur sem ekki hefur borgað söluskatt af matvælunum sínum, mjólkinni, fiskinum og kjötinu, sé skattsvikarar. Það er einmitt það sem hæstv. fjmrh. var að segja hér í dag, að matarskatturinn væri fyrsta aðferðin til að lækna þessi skattsvik. En það hefur ekki heyrst mikið frá honum um hin. Sama gildir um nýja verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga. Við höfum verið miklir talsmenn þess að hún sé nauðsynleg í okkar landi. Það er ekki aðferð að koma henni á að henda hér inn fjárlagafrv. þar sem allir sveitarstjórnarmenn á landinu standa á gati yfir hvernig eigi að framkvæma eða hvað það feli í sér. Halda menn að það sé aðferðin til að koma á nýrri verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga að sýna slíkan valdshroka að tilkynna úr Stjórnarráðinu einn góðan veðurdag að svona eigi þetta að vera og veita engin svör þegar hundruð sveitarstjórnarmanna um allt land spyrja hvernig og hvað næst? Slíkar aðferðir eyðileggja alla raunhæfa möguleika til að koma á nýrri verkaskiptingu í þessum efnum vegna þess að þær skapa bara tortryggni. Þannig væri full ástæða til að fara í gegnum þær átta spurningar sem hæstv. fjmrh. beindi til mín. Ég hef kannski orðið aðeins langorðari en ég ætlaði mér í upphafi vegna þess að ég taldi rétt að fara ekki úr ræðustólnum án þess að hafa reynt aðeins að reifa þó ekki væri nema í stuttu máli með fáeinum atriðum það sem hæstv. fjmrh. óskaði eftir að yrði sérstaklega reifað. Herra forseti. Því miður er það þannig að þessi umræða hefur leitt í ljós að tími blekkinganna í íslenskri efnahagsstjórn á að halda áfram. Atvinnuvegirnir hafa ekki sannfæringu fyrir því að gengisstefnan verði áfram óbreytt. Forustumenn launafólks hafa heldur ekki trú á því. Hluti af stjórnarflokkunum hefur ekki heldur þá trú. Forustumenn launafólks vita ekki hvernig þeir eiga að ganga næstu skrefin til viðræðna við ríkisvald og atvinnurekendur og ráðherrarnir hafa ekki sýnt þá lágmarkskurteisi að taka formlega afstöðu til þess erindis sem forseti Alþýðusambandsins hefur sent ríkisstjórninni. Þess vegna verðum við enn að búa við ríkisstjórn, þrátt fyrir samanlagða hagfræðimenntun allra þeirra sem í henni sitja, sem að vísu finnst ekki í ráðherraliði Sjálfstfl. en hjá hinum, sem minnir mann á ógæfudagana á síðustu mánuðum ríkisstjórnar Ólafs Jóhannessonar 1978–1979, minnir á markleysið og stjórnleysið veturinn 1982–1983 í ríkisstjórn Gunnars Thoroddsens. Það er þess vegna sem bæði þjóðin og þingið spyr þessa dagana: Hvað verða það margir mánuðir enn þangað til þjóðin fær raunverulega ríkisstjórn sem hættir þessum blekkingarleik og tekst á við efnahagsstjórnina í landinu?



Virðulegi forseti. Það eru örfáar athugasemdir. Mér skilst á upphafsmanni þessarar umræðu að hann hafi ekki talið mín svör nægilega skýr, kannski engin, við þeirri lykilspurningu málshefjanda hver væri staða fjárlagafrv. í tilefni af yfirlýsingum hæstv. landbrh.

Og formanns þingflokks Framsfl.

Ástæðan er nú einfaldlega sú að ég taldi að afdráttarlaus yfirlýsing formanns Framsfl., sem almennt mun vera viðurkenndur húsbóndi á sínu heimili, nægði bæði þessum hv. þm. og öðrum þar sem hann lýsti því afdráttarlaust yfir, og hefði svo sem ekki þurft að gera það, að að sjálfsögðu styddi Framsfl. þetta frv. til fjárlaga. Og af því að spurt er sérstaklega um hvers eðlis fyrirvari hæstv. landbrh. er er rétt að það komi hér fram. Fyrirvarinn svo sem hann er bókaður í ríkisstjórn er á þá leið að hann varðar það, hvernig, ekki hvort heldur hvernig, koma megi fram þeirri stefnu fjárlagafrv. sem birtist í lækkun útgjalda til landbúnaðarmála. Sem fylgibréf þar með eru gerðar tillögur um að stjórnarflokkarnir skipi nefnd þriggja manna sem taki til athugunar þrennt: 1. Hvernig koma megi við aukinni hagræðingu innan landbúnaðarins. 2. Hvort flytja megi milli einstakra liða þá lækkun heildarútgjalda sem frv. gerir ráð fyrir. 3. Ef það takist ekki, þá velti nefndin fyrir sér tillögum um aukna tekjuöflun. Þetta er fyrirvarinn. Þá liggur fyrir: Í fyrsta lagi: Að sjálfsögðu stendur Framsfl., sbr. yfirlýsingu hæstv. forsrh. og formanns flokksins, að fjárlögum. Og í annan stað: Þessi fyrirvari er um það hvernig fram megi koma stefnu fjárlagafrv.

Þorsteinn Pálsson er forsrh. Þú ert orðinn eins og sjónvarpið. Þú veist ekki hver er forsrh.

Utanrrh. að sjálfsögðu. Það er nú svo. Tungunni er nokkuð tamt að ávarpa hæstv. utanrrh. sem forsrh. því það gerði maður ótæpilega sem stjórnarandstæðingur úr þessum stól fyrir nokkru.  Þetta held ég að hafi verið megininntakið í því sem hv. málshefjandi þurfti að fá svör við. Að öðru leyti var hann svo elskulegur að svara þeim spurningum sem ég beindi til hans og var reyndar reiðubúinn að lýsa stefnu Alþb. bæði fyrir og eftir landsfund. Við skulum vona að hann verði tilkvaddur til þess eftir landsfund. En af þeim orðum hans mátti ekki heyra að það væri um harðvítugan ágreining að ræða. Að sjálfsögðu hafði hv. þm. lært sitthvað af beiskri reynslu í vondum ríkisstjórnum á fyrri tíð. Að sjálfsögðu er hann ekki meðmæltur gengislækkunum. Að sjálfsögðu er hann fylgjandi jöfnuði í ríkisfjármálum. Að sjálfsögðu er hann á móti millifærslum til t.d. atvinnuvega af skattpeningum almennings og vill draga úr þeim. Að sjálfsögðu vill hann endurbæta skattakerfið, einfalda það, gera það skilvirkara, uppræta skattsvik. Að sjálfsögðu er hann fylgjandi breyttri verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga o.s.frv. Það virðist þá ekki vera mikið eftir til að deila um við hv. málshefjanda.

Um aðferðirnar.

Aðferðirnar, segir hv. þm. Það er nú það. Það er ósköp eðlilegt ef menn spyrja t.d. í sambandi við skattakerfið: Hefur verið gætt einhvers jafnvægis í því hverjir bera þau gjöld sem við neitum ekki og staðreynd er að verið er að leggja á með aukinni tekjuöflun? Ég tók t.d. eftir því í málflutningi málsvara Kvennalistans að þær skáru sig nokkuð úr að nokkru leyti eða málsvarinn. Hún lýsti því að hún hefði heldur kosið aðrar leiðir. M.ö.o.: Kvennalistinn lýsti stuðningi sínum við stóreignaskatt fremur en þær leiðir sem hér eru farnar. Oft er það orðað svo að menn hefðu gjarnan viljað sjá að fyrirtækin legðu aukið fram til hinnar sameiginlegu gjaldtöku þjóðarbúsins og er út af fyrir sig ástæða til að líta svolítið á það. Ég viðurkenni að ég átti ekki von á því að sú ákvörðun ríkisstjórnar að fara þá leið annars vegar að lækka útgjöld og hins vegar að afla nýrra tekna til þess að ná jöfnuði í ríkisfjármálum á næsta ári vekti neinn allsherjar fögnuð. Einhvers staðar kemur það niður. Spurningin er: Hvar kemur það niður? Merkilegt má það heita að á mínu borði þar sem koma mörg skjöl á degi hverjum er fyrirferðarmesti pósturinn frá talsmönnum atvinnuveganna sem mótmæla því harðlega að það sé gengið allt of langt í því að leggja aukin gjöld á fyrirtækin. Dæmi um það má nefna áform um breytingar a tekjuskattsálagningu fyrirtækja sem áformað er að skili tekjum upp á 150 millj. kr. Dæmi um það má nefna það fyrsta skref í átt til samræmingar að því er varðar launaskatt, sem hv. þm. Hjörleifur Guttormsson andmælti hvað harðast hér áðan, sem áformað er að skili ríkissjóði 400 millj. kr. Dæmi um það er svokallað verktakagjald, þ.e. gjaldtaka af þeim verktökum sem vinna í þjónustu varnarliðsins, áætlað upp á 50 millj. kr. Það eru samtals 600 millj. á þessum póstum. Einnig má nefna gjaldtöku vegna erlendra lána og hækkun á ríkisábyrgðagjaldi sem áætla má á 350 millj. kr. Sérstök tekjuöflun önnur sem varðar fyrirtækin. Að sjálfsögðu er ÁTVR ríkisfyrirtæki og það er auðvitað beinn neysluskattur þótt innheimt sé í gegnum það fyrirtæki, en áformin um tollasamræmingu og samræmt vörugjald eru hins vegar tekjustofn sem áætlað er að skili ríkissjóði um 100 millj. kr. Þegar saman er talið má færa að því rök að um 1650 millj. séu lagðar með einum eða öðrum hætti á atvinnulífið í landinu fyrir utan að það er dregið mjög verulega úr millifærslum af skattpeningi almennings til fyrirtækja og samtaka þeirra. Heyrði ég ekki rétt að einn talsmaður Alþb. hefði fullyrt, kannski hv. málshefjandi, að það hefði verið létt af fyrirtækjum, af atvinnulífinu í landinu upp á 2000 millj.? Ekki ætla ég að bera ábyrgð á þeirri tölu, en lætur þetta ekki nokkuð nærri? Annað mál, sem ástæða væri til að ræða um og ég verð að viðurkenna að olli mér vonbrigðum hvernig sumir hv. þm. fjölluðu um, eru tillögurnar um breytingu á verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga. Það er sannast sagna að það mál er ekki nýtt. Það er ekki nýtt í umfjöllun á hinu háa Alþingi. Það á sér langa sögu. En það gerðist í tíð fyrrv. ríkisstjórnar að samkomulag tókst í sérstakri nefnd á vegum félmrn. sem í áttu sæti fulltrúar sveitarfélaganna, þar á meðal forustumenn Sambands ísl. sveitarfélaga, um tillögur í því efni. Þær tillögur voru lagðar fram í apríl sl. Þær tillögur sem við gerum nú um breytingar í þessu efni eru fullkomlega í samræmi við það. Þær hafa ekki verið settar fram án samráðs við sveitarfélög. Þær hafa verið ræddar við forustumenn Sambands ísl. sveitarfélaga, bæði af hálfu fjmrn. og af hálfu félmrn. Þessar tillögur hafa einnig verið ræddar við fulltrúa borgarstjórnar Reykjavíkur. Tillögurnar eru út af fyrir sig ekki umdeildar meðal sveitarstjórnarmanna. Þá er spurningin: Hvernig á að haga framkvæmdum? Eins og rækilega er gerð grein fyrir í grg. fjárlagafrv. er það á þennan veg: Í fyrsta lagi: Hér er um að ræða útgjaldaauka fyrir sveitarfélögin á næsta ári upp á 200 millj. kr., en það liggur fyrir að þessum útgjaldaauka á að mæta með a.m.k. 350 millj. kr. frá ríkissjóði. M.ö.o.: þessi útgjaldaauki er bættur með mun hærri fjárhæð en þeim útgjaldaauka sem sveitarfélögin verða að taka á sig af þessum sökum. Þetta er gert með tvennum hætti. Þetta verður líka gert í gegnum Jöfnunarsjóð og nú liggur það fyrir og er frá greint í fjárlagafrv. að lögin um Jöfnunarsjóð verður að taka upp til endurskoðunar. Fyrir því eru tvær ástæður: Tekjustofn Jöfnunarsjóðs er ákveðið hlutfall af söluskatti og í annan stað ákveðið hlutfall af tolltekjum ríkissjóðs. Lögum um hvort tveggja verður breytt, ef áform ríkisstjórnarinnar takast, þannig að þegar af þessum tveimur ástæðum þarf að breyta lögum um Jöfnunarsjóð. Því næst er það að um leið er það okkar ætlan að hlutverk Jöfnunarsjóðs verði skilgreint með öðrum hætti, þ.e. sá hluti hans sem fyrst og fremst sinnir þörfum hinna minni sveitarfélaga verði efldur. Þegar kemur að spurningunni um hvernig eigi að koma á svona verkaskiptingu, hvort er yfirleitt hægt að gera það í eitt skipti fyrir öll eða hvort ríkissjóður er skuldbundinn til að greiða það sem sveitarstjórnarmenn gjarnan kalla hala frá fyrri tíð, bið ég menn að hugleiða eftirfarandi: Ef við ætlum að framkvæma slíkar tillögur, sem lengi hafa verið til umræðu, veruleg samstaða er um, er aldrei hægt að segja á einhverju einu tilteknu ári: Nú klippum við á. Eftir það færast þessi verkefni yfir til sveitarfélaganna og þá koma ekki til meiri framlög ríkissjóðs. Þá er það ekki hægt á neinu einstöku ári vegna þess að jafnvel þótt greiddur yrði allur svokallaður "skuldahali", jafnvel þótt hann yrði greiddur allur, er eftir hlutur þeirra sveitarfélaga sem ekki telja sig hafa hafið framkvæmdir. Þessu verkefni verður því ekki sinnt nema með því að koma upp sérstakri deild í Jöfnunarsjóði sveitarfélaga sem ríkissjóður mun leggja til á næstu árum og þá verði greitt í gegnum þá deild með nákvæmlega sama hætti og greitt hefur verið af fjárlögum eða af þessum sjóðum, Félagsheimilasjóði og Íþróttasjóði, til þeirra sveitarfélaga sem eru að vinna að þessum verkefnum hverju sinni. Og það mega menn vita að okkar áform eru að reyna að greiða svo fyrir sveitarfélögunum í þessu efni að það þurfi ekki að verða að ásteytingarsteini og ég bið hv. þm. að gera ekki þann óvinafagnað að reyna að hleypa þessu máli í uppnám að óþörfu eða spilla því því að þetta er hið mesta hagsmunamál sveitarfélaganna sjálfra, landsbyggðarinnar, og það er ástæðulaust að vekja upp aukna tortryggni um þetta mál að óþörfu. Nokkur orð að því er varðar ábendingar um að hlutur íþróttahreyfingarinnar sé lítill í þessu fjárlagafrv., og þá eru menn með í huga þær tölur að fjárveiting á yfirstandandi ári til Íþróttasambands Íslands svo að ég taki dæmi eru 26,2 millj. kr. en í frv. fyrir 1988 14,4 millj. kr. Og þá er spurningin út frá þessu dæmi: Lýsir þetta einhverjum óskaplegum fjandskap og illvilja núverandi stjórnarmeirihluta í garð íþróttahreyfingarinnar? Því fer fjarri. Alþingi hefur samþykkt lög um sérstaka fjáröflun til íþróttahreyfingarinnar, Ungmennafélagsins og Öryrkjabandalagsins, lög um lottó, og auðvitað til að styrkja fjárhag þessara þjóðþrifasamtaka. Skipting þess fjár er þannig að íþróttasambandið fær 46,67%, Öryrkjabandalagið 40% og Ungmennafélag Íslands 13,3%. Í rökstuðningi með fjárbeiðni Íþróttasambands Íslands til menntmrn. kemur fram að hluti ÍSÍ af rekstrarhagnaði lottós fyrstu átta mánuði rekstrartímans var 70 millj. kr. Það bendir til þess að heildarhagnaður hafi numið 150 millj. kr. á átta mánuðum, en einfaldur framreikningur gefur þá vísbendingu um rekstrarhagnað upp að 225 millj. kr. Ef reiknað er með 225 millj. kr. árshagnaði af lottóinu skiptist hann þannig milli aðila: ÍSÍ ætti að fá í sinn hlut 105 millj., Öryrkjabandalagið 90 millj. og Ungmennafélagið 30 millj. Þess skal svo getið að nýjustu upplýsingar eru þær að síðan í febrúar, þegar fyrst var farið að greiða út hagnað, hafi verið greiddar út alls 185 millj. og af þeirri upphæð hafi ÍSÍ fengið 86 millj., Öryrkjabandalagið 74 millj. og Ungmennafélag Íslands 24. Framlag ÍSÍ á gildandi fjárlögum er eins og ég sagði 26,3 millj. en í fjárlagafrv. 14. Þetta eru ekki háar tölur í samanburði við það stóraukna fjármagn sem þessum hreyfingum er tryggt með lögvernduðum rétti þeirra til hlutdeildar í lottóinu. Ég held að það geti enginn haldið því fram að með þessum hætti hafi Alþingi gert hlut þessara hreyfinga verri. Þvert á móti sýna tölurnar að hann er sem betur fer mikið betri. Menn mega ekki hengja hatt sinn á það að það sé eitthvert trúar- og sáluhjálparatriði með hvaða hætti þessi aðstoð er veitt. Aðstoðin byggist á lögvernduðum rétti samtakanna til lottós og hún hefur tryggt þeim stórlega bættan fjárhag. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri. Ég vil að lokum aðeins leiðrétta mishermi úr ræðu málshefjanda. Hann sakaði mig um að hafa þagað yfir eða stungið undir stól veigamiklum þætti í því sem okkur Þresti Ólafssyni fór á milli í viðræðum, sem að vísu fóru ekki fram í fjmrn. en það er nú aukaatriði, í gær. M.ö.o.: þar hafi Þröstur Ólafsson, framkvæmdastjóri Dagsbrúnar, sett fram kröfu, eins og hv. málshefjandi sagði, um niðurfellingu matarskatts skilyrðislaust. Þetta er einfaldlega rangt. Ég hefði að sjálfsögðu skýrt frá þessu ef þetta hefði verið sett fram með þeim hætti. Sannleikurinn er sá að engin slík krafa var sett fram í mín eyru. Að vísu þurfti ég að víkja af þessum fundi til að koma hingað á þingfund áður en honum lauk, en eftir að ég veik af fundi voru teknar upp viðræður, sem aðstoðarmaður minn stýrði, þar sem menn ræddu hvort það kynni að vera samkomulagsgrundvöllur að því er varðaði mörkun launastefnu á næsta ári ef ríkisstjórnin fyrir sitt leyti tæki til athugunar að falla frá flýtingu á gildistöku þeirra breytinga á söluskattinum sem við höfum um rætt og menn tóku eftir hvaða orð ég lét um falla áðan. Herra forseti. Að öllum mönnum ólöstuðum sem þátt hafa tekið í þessari umræðu og að ólöstuðum ræðum stjórnarandstöðunnar hafði ég mesta ánægju af ræðu hv. þm. Guðmundar G. Þórarinssonar og þeim notalega og áreitnislausa húmor er einkenndi þá ræðu. Ég tók vel eftir því hvað hv. þm. sagði. Hann sagði: Ég mun ekki fallast á eða greiða atkvæði því að leggja söluskatt á matvörur nema því aðeins að því fylgi vandaðar hliðarráðstafanir sem tryggi hag sérstaklega barnmargra fjölskyldna. - Ég vek athygli á því að í starfsáætlun og stefnuyfirlýsingu stjórnarinnar, þar sem því er heitið að framfylgja tillögum svokallaðrar skattsvikanefndar um einföldun söluskattskerfisins og þá um leið lækkun álagningarprósentunnar, er það rækilega útlistað að ríkisstjórnin hafi í hyggju að mæta verðhækkunaráhrifunum með beinum aðgerðum af auknum tekjum af slíkum skatti og aðferðirnar sem boðaðar eru eru í formi aukins persónuafsláttar í tekjuskatti, aukinna barna- og fjölskyldubóta og hækkaðra bótagreiðslna almannatrygginga. Ríkisstjórnin hefur að sjálfsögðu ekki fallið frá þeim áformum og í undirbúningi er breyting á lögum um söluskattinn í þessum anda er taki gildi um áramót. Það sem gerðist að því er varðar flýtingu á þessum skatti fram til 1. nóv. er þáttur í þeim heildaraðgerðum sem ríkisstjórnin hefur nú gripið til til þess að draga úr þenslu, neyslu, innflutningi og hamla gegn vaxandi viðskiptahalla. Að þessu sinni er um það að ræða að tekjur ríkissjóðs af þessari flýtingu söluskattsbreytingarinnar eru, eins og hæstv. sjútvrh. gat um, áætlaðar 150 millj. kr. á þessu ári. En þar af er áætlað að verja helmingnum til niðurgreiðslna á matvörur. Nú er ég að vísu þeirrar skoðunar að það sé ekki nægilega góð leið, en flýtingin veldur því hins vegar að það er einfaldlega ógerningur innan þessara tímamarka að koma fram með vönduðum undirbúningi þeim tekjujöfnunaraðgerðum sem að öðru leyti eru boðaðar um áramót. Það var laukrétt, sem hv. þm. sagði, að vald ráðherra að því er varðar það að kveða á um undanþágur frá söluskatti samrýmist ekki réttum reglum um löggjöf. Það er allt of mikið og hefur því miður oft og tíðum verið misnotað. Þess vegna vil ég leyfa mér að vekja athygli hv. þm. á því að í þessu fjárlagafrv. er gerð tillaga um það í 6. gr. fjárlagafrv., sem er frægasta grein þess og felur í sér m.a. ótæpilegar heimildir til fjmrh. til að fella niður söluskatt, aðflutningsgjöld og tolla samkvæmt beiðnum hinna og þessara aðila, að þessar heimildir verði felldar niður með þeim rökum að ef það er vilji meiri hluta Alþingis að viðhalda slíkum undanþágum eigi að finna þeim stað í viðkomandi löggjöf, þ.e. annaðhvort lögum um söluskatt eða lögum um tolla. Ég er því svo sannarlega sammála hv. þm. þegar hann hreyfir þessari málefnalegu og rökstuddu gagnrýni. Það voru látin ýmis orð falla um að í þeirri stefnu sem núv. ríkisstjórn hefur mótað sé fólginn einhver fjandskapur við launþega og landsbyggð. Ég held að hvorug þessi fullyrðing standist. Ég held að það sé alveg ljóst að því er varðar kjör og hagsmuni launþega í landinu að það er eitt sem er það versta sem fyrir getur komið að því er varðar þeirra hag á næstu vikum, mánuðum og missirum, og það er ef sú ákvörðun núv. ríkisstjórnar að renna styrkari stoðum undir fastgengisstefnuna brestur af einhverjum ástæðum. Afleiðingin af því er gamalkunn, víxlhækkanaverðbólga sem mun fara eldi verðbólgunnar um kaupmátt launþega. Og að því er varðar kjör landsbyggðarinnar er það að sjálfsögðu ljóst að hér mundu sennilega flestir hv. þm. vilja taka undir að það væri æskilegt að hafa meira fé til að leggja af mörkum til margra þarfra verkefna á landsbyggðinni. En ég minni hv. þm. á að ef ríkissjóður er rekinn með verulegum halla sem nemur mörgum milljörðum fyrst var stefnt í óefni fram í tímann að sjá óskum þm. um að verja auknu fjármagni til þarfra verkefna á landsbyggðinni. Sú athöfn ein að uppræta þennan halla er ávísun á bætta tíð á ríkisfjármálum í framtíðinni og þó er það svo að innan ramma þeirra fjárlaga sem hér eru sett fram verður því ekki með rökum í móti mælt að ákveðnum veigamiklum þáttum sem varða byggðastefnu og hagsmuni landsbyggðarinnar er gert betur undir höfði en áður var. Til þess nefni ég dæmi um samgöngumál, til þess nefni ég dæmi um framlög til vegagerðar sem eru aukin úr 2100 millj. í 2850 millj., sem er raunaukning um 19,1%, til þess nefni ég framlög til flugvallagerðar og flugöryggismála sem eru þrefölduð svo að ég nefni nokkur dæmi. Sama máli gegnir um mál sem var mikið hitamál á síðasta þingi sem eru málefni sérkennslunnar á grunnskólastigi, en til þess málaflokks hefur verið varið um 40 millj. kr. hærri upphæð en í fyrra og tillögur menntmrn. í því efni teknar til greina að fullu og öllu. Það er því ekki rétt að það megi ekki finna mörg dæmi um það í þessu fjárlagafrv. að reynt er þrátt fyrir þröngan hag ríkissjóðs á þessu umskiptaári að taka á veigamiklum málaflokkum sem í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar var lögð megináhersla á í byggðamálum.



Hæstv. forseti. Ég verð að lýsa furðu minni á síðustu orðum hæstv. fjmrh. Það hefur engum þm., nema e.t.v. einhverjum af hæstv. ráðherrum, ég efast um nokkrum landsmanni, dottið það í hug að ríkisstjórnin hefði ákveðið að gera alls ekki neitt. Hún þarf ekki að hæla sér af því að hún skeri ekki niður í öllum málaflokkum. Hann talar um auknar fjárhæðir í framkvæmdir á ýmsum sviðum, vegagerð, flugvallagerð o.fl. Er ekki verið að hækka bensínið? Er ekki verið að taka meira af umferðinni? Það bjóst enginn við því, jafnvel ekki stjórnarandstaðan, hin bölvaða, sem svo hefur verið lýst hér, að ríkisstjórnin væri að gefa kost á sér til að stjórna upp á það að hætta að leggja fé í opinberar framkvæmdir yfirleitt á einu bretti, með einu pennastriki eins og ég kallaði það einu sinni. Ég óska ríkisstjórninni og fjmrh. sérstaklega til hamingju með að vera ekki búnir að ná þeim áfanga enn þá. Og það eru gleðitíðindin frá hæstv. fjmrh. til þjóðarinnar að eitthvað skuli þó eiga að gera við þá peninga sem koma úr þeirri síauknu skattheimtu sem við lesum um á hverjum degi. Til hamingju, hæstv. fjmrh. Ég ætla að reyna að halda ekki mjög langa ræðu. En ég verð að segja það alveg eins og er að mig furðar ekki þótt flest mótmælabréf til hæstv. fjmrh. komi frá fyrirtækjum. Það er einfaldlega vegna þess að almenningur stendur ekki í slíkum bréfaskriftum. Hann kemur frekar og talar við viðkomandi opinbera aðila ef hann hefur aðgang að þeim. En hurðin á fjmrn. var opin allan daginn þegar ég var þar. Hún er lokuð síðan ég fór þaðan. Almenningur hefur engan aðgang að að koma sínum kvörtunum á hefðbundinn hátt á framfæri. Hann stendur ekki í bréfaskriftum. Ég trúi hæstv. fjmrh. þegar hann segir að flest mótmælabréfin komi frá fyrirtækjum. En það er heldur ekki nema eðlilegt. Hæstv. fjmrh., eftir að hafa gefið þessar upplýsingar, gat þess að skattlagning á almenning í landinu væri tiltölulega lítil og létt, en aðalupphæðin væri á atvinnulífið sem væri um 1 milljarður 650 þús. eða 1650 millj. Heldur virkilega nokkur maður að þessi skattlagning sé ekki á almenning? Haldið þið, hæstv. ráðherrar, að skattlagning á fyrirtæki þýði bara að atvinnurekandinn, hinn vondi, greiði sjálfur 1600 millj.? Auðvitað fer allur þessi kostnaður yfir á fólkið þannig að það eykur óbeina skattlagningu á sama fólk sem nú er að fá, til viðbótar við það sem það áður greiddi í háu verði, söluskatt upp á 10%. Ég hef ekki gert þá ráðstöfun ríkisstjórnarinnar að neinu umræðuefni hér að söluskatturinn er settur á matvæli umfram það að mótmæla því. Það er verið að tala um herta skattheimtu. Það er verið að búa til þrjú skattheimtustig, þrjú innheimtustig á söluskatti, sem sagt að opna enn þá fleiri leiðir til skattsvika en fyrir voru. Það er 0%, það er 10% og það er hinn hefðbundni skattur sem er yfir 25%. Og hver ætlar að hafa eftirlit með þessu? Ég hefði gaman af að sjá hvernig ríkisstjórnin ætlar að hafa eftirlit með innheimtunni á þessum skatti. Þetta er fráleitt. Svo kemur hér upp hv. stjórnarþm. og segir að það sé stefnt að einu og sama söluskattsprósentustiginu. Hvenær á það að koma og hvað verður þá söluskattsstigið hátt á matvörunni? Það var í minni tíð talað um að leggja söluskatt á allt og reyna þá að jafna söluskattinn, hafa hann eins á allar vörur. Það var ekki gert vegna þess að það var ekki samstaða þá í ríkisstjórninni um að gera það af því að söluskattsstigið á matvörunni þurfti að vera svo hátt og það vannst heldur ekki tími til þess að móta nýtt flókið kerfi um það hverjir áttu að fá uppbót frá því opinbera vegna hækkana á matvælum, vegna hækkana á söluskatti. Átti hálaunamaðurinn barnlausi eða barnlaus hátekjuhjón að fá sömu prósentu í endurgreiðslu eða styrk og maðurinn sem var með 10–12 manna fjölskylduna eins og kom fram hjá einum ræðumanna áðan? Það er einfaldlega vegna þess að kerfið fannst ekki til að gera þetta réttláta ráðstöfun. En Alþfl. veigrar sér ekki við því að ráðast á þá sem hann telur sig vera málsvara fyrir. Það verður ævarandi blettur og skömm fyrir Alþfl. sem er að ske núna hér og ég verð að segja alveg eins og er að ég harma það ekkert. Það var talað um það hér af hv. 3. þm. Norðurl. e. að við ættum ekki að koma og deila á ríkisstjórnina, við ættum að koma með tillögur. Þessar umræður eru ekki til að koma með tillögur og ég veit ekki til þess að það sé leyft á þessu stigi að gera neinar tillögur. Maður, sem er vanur þingsköpum og hefur átt tiltölulega langa setu á Alþingi, á að vita betur, ekki að nota svona málflutning til að gera andstæðinginn tortryggilegan. Það er ljótur leikur og á ekki heima hér. Að sjálfsögðu komum við með tillögur á réttum tíma og réttum stað. Það verður hér þegar þar að kemur svo að hv. þm. þarf ekki að láta þær fara fram hjá sér. Og ef hann vill forvitnast fyrir fram um í hverja átt þær tillögur verða getur hann lesið stefnuskrá Borgarafl. betur en hann hefur gert. Ég veit að hann hefur þó gert það. Út af fyrir sig er fróm ósk að biðja um tillögur til að betrumbæta þetta fjárlagafrv. og búa til einhverja efnahagsstefnu sem fólkið fær trú á frá stjórnarandstöðunni. Ég skil það vel. Þetta er fróm ósk og ég met það. Þetta er traustsyfirlýsing á stjórnarandstöðuna. En eitt sló mig, ég get ekki annað en hugsað út frá því, þegar kemur fram hjá hv. þm. að einkageirinn hafi svikið fengið frelsi. Þetta fengna frelsi einkageirans er aðalbaráttumál Sjálfstfl. og ein af þeim frumhugsjónum sem hafa skapað það afl sem hefur sameinast undir nafni Sjálfstfl. allan þann tíma sem hann hefur verið til. Og því vil ég segja að allt sem kom fram hjá hv. þm. um nýfrjálshyggjuna er eins og talað út úr mínu brjósti. Við erum sammála um þetta allt saman. Eiginlega ætti ég að vera að bjóða honum til samstarfs í Borgarafl. því að það er líka rétt að með nýfrjálshyggjunni skapast tvær þjóðir. Það er ekkert spursmál að það er orðið svo. Ég er líka sammála honum um það. En eitt vil ég segja, bæði við hæstv. fjmrh. og hv. 3. þm. Norðurl. e., að þó að tilkoma lottós sé mikilvæg fyrir íþróttahreyfinguna og í upphafi stóð til að íþróttahreyfingin ein, og þá á ég náttúrlega við alla þá sem tilheyra íþróttahreyfingunni eða Íþróttasambandinu sem eru ungmennafélögin o.fl., hefði einkaleyfi til reksturs frá einkaleyfishöfum og eigendum lottós erlendis. Þá var Öryrkjabandalagið sett þar inn í. Öðruvísi komst það ekki í gegnum Alþingi. Íþróttasambandið fær nú þá upphæð sem fjmrh. gat um og verður í ár ef ég man rétt hans orð um 105 millj. eða eitthvað í kringum það. En um hvað erum við að tala, hæstv. fjmrh.? Ég veit ekki hvort hann er á sama fundi, en ég er að tala til hæstv. fjmrh. Um hvað erum við að tala þegar við erum að tala um íþróttahreyfinguna? Við erum að tala um skipulagða sjálfboðaliðsstarfsemi sem gerir æskulýð þessa lands það gagn, sem hv. 5. þm. Vesturl. gat um áðan, að það sparar á heilbrigðis sviðinu stórar fjárupphæðir, heldur unglingum frá óreglu og þroskar og byggir upp andlega og líkamlega. Þessi sjálfboðaliðsvinna var á síðasta ári yfir hálfur milljarður í rekstri, yfir hálfur milljarður, sem samtakamáttur þeirra sem leggja á sig endurgjaldslaust að starfa fyrir íþróttahreyfinguna færir henni til þess að starfsemin detti ekki niður. Upp í þennan hálfa milljarð fékk íþróttahreyfingin, ég bið menn að hafa í huga að þá á ég við ungmennahreyfinguna líka því að hún telur sig í Íþróttasambandinu, 24 millj. frá ríkissjóði sem var helmingi meira en hún fékk áður en ég varð fjmrh. Og þó svo að hún skapi sér tekjulind sem gefur henni sem svarar 1/5 af rekstrarkostnaði hennar á sl. ári er það engin ölmusa frá ríkissjóði eða Alþingi sem hún er að þiggja. Og það er furðulegt að það skuli koma frá opinberum aðilum seint á 20. öld, eins og kom fram hjá hv. 5. þm. Vesturl., slíkt vanmat á starfsemi íþróttahreyfingarinnar í landinu. Nei, ég hef tekið dæmi um það sem komið hefur fram hjá hv. 3. þm. Norðurl. e. og ummæli hans. Ég hef tekið dæmi um hugsunarhátt og þankagang forustumanns Alþfl., hæstv. fjmrh. Og ég hlustaði á gamansemi hv. 10. þm. Reykv. líka með athygli. Við eigum langan samstarfstíma bæði í borgarstjórn og hér á Alþingi áður. Það samstarf hefur verið gott. Ég held að það hafi verið gagnkvæmt traust á milli og við höfum starfað vel saman. Ég hef aldrei vitað hv. 10. þm. Reykv. tala af eins lítilli alvöru um þó stóralvarlegt mál eins og efnahagsmál þjóðarinnar eru og hann gerði hér í kvöld. Ræðan fór eins og kannski hjá fleirum meira út í að skoða og stúdera aftur og aftur karakter frummælanda sem kemur oft fyrir. En það sem ég ætla að koma að og furðar mig er sú staðreynd sem ég ætla að mótmæla hjá hv. 10. þm. Reykv. En hann sagði: Það er undravert - takið eftir - að þessir þrír flokkar stjórnarinnar skuli hafa náð saman um efnahagsstefnu. Ég er alveg sammála þessu. En tilfellið er að þeir hafa ekkert náð saman. Og hann er fyrsti maðurinn með ummælum sínum í dagblöðum og fréttamiðlum til að undirstrika að það er engin samstaða milli þessara þriggja flokka. Það er undravert að þessum flokkum hafi nokkurn tíma dottið í hug að þeir gætu náð saman ef þeir fara nokkuð eftir hugsjónum eða stefnum sínum. Þær fara ekki saman, lífsskoðanir þessara flokka. Þess vegna ná þeir ekki saman og þess vegna er efnahagsstefnan í þeim molum sem raun ber vitni. Hæstv. fjmrh. talar um flutning á verkefnum til sveitarfélaga. Hann talar um það eins og þetta sé afrek sem margir hafa talað um, margir hafa viljað gera, allir hafa verið skotnir í en engum tekist fyrr en nú. En hvernig er þetta gert? Þetta er gert án samráðs við sveitarfélögin án þess að vita hvort þau treysta sér til eða geta yfirleitt tekið að sér hlutverkið, ekki bara fjárhagslega. En hvað fjárhagshliðina snertir þá á að koma aukið framlag til sveitarfélaganna úr Jöfnunarsjóði. Það hefði ég orðað öðruvísi, þ.e. minna skert framlag úr Jöfnunarsjóði. Það á ekki að auka það. Það er búið að skerða jöfnunarsjóðsframlag til sveitarfélaganna og það er búið að gera það oftar en einu sinni, en nú á að skerða það minna. En á sama tíma er skerðing á lögbundnum framlögum til þessara sömu málaflokka. Hvaða sjónarspil er þetta og hvað á þetta að þýða? Þessi blekking má ekki eiga sér stað. Við skulum kalla hvítt hvítt og svart svart og taka afleiðingunum af því að segja satt. Söluskattsundanþágur er ekki frjálst í höndum fjmrh. að veita eða veita ekki. Þegar ég var fjmrh. fékk ég alls konar beiðnir um undanþágur frá söluskatti. Það var í flestum tilfellum sem fjmrh. hafði ekki heimild til að veita þær samkvæmt þeim upplýsingum sem ég fékk hjá mjög trúverðugu starfsfólki fjmrn. En að sjálfsögðu veit fjmrh. ekki neitt um hvað hann má eða má ekki fyrr en hann er búinn að vera lengi í embætti. Ég var ekki nógu lengi í embætti til að vita allt sem fjmrh. þarf að vita án þess að leita til fagmanna ráðuneytisins. Það er mikið talað um skattsvik. Við höfum báðir fengið áminningu frá sama opinbera starfsmanninum um skattframtöl. En skattsvik eru allt annað og þegar ég var fjmrh. þá var það fullyrt úr þessum ræðustól af alþýðuflokksþm. að skattsvikin væru hvorki meira né minna en 10 milljarðar minnst. En ég hef lesið það í einhverju blaði, ég man ekki í hvaða blaði það var, haft eftir að mig minnir hæstv. fjmrh., þó þori ég nú ekki alveg að stóla á mitt minni, að söluskattssvikin væru nú 5 milljarðar. Þau hafa þá dottið niður um helming þrátt fyrir verðbólguna frá því að ég var fjmrh. og þangað til núv. hæstv. fjmrh. tekur við. Hæstv. forseti. Ég vil segja fyrir mína hönd og ég veit það af umræðum sem hafa verið í Borgarafl. að við munum taka vel undir góð mál, við munum styðja öll þau góðu mál sem fram koma. En við munum berjast með kjafti og klóm gegn öllum árásum á almenning í landinu frá stjórnvöldum sem og öðrum. En við erum reiðubúnir til samstarfs um að gera breytingar á efnahagsstefnunni ef þess er óskað. Þess hefur ekki verið óskað. Við höfum haft fulltrúa á seinni stigum í einhverri fjárlagagerðarnefnd á vegum fjvn., sem hefur fylgst með gersamlega áhrifalaus, og í þeirri nefnd hefur verið meiri ágreiningur milli stuðningsmanna stjórnarinnar en við stjórnarandstöðuna. Við erum reiðubúnir til samstarfs ef óskað er eftir. En ef aumkunarverð hæstv. ríkisstjórn heldur að hún geti haldið áfram að leika þann leik og náð árangri í að þegja Borgarafl. út úr málum eða stjórna málamyndinni hér á landi eiga hæstv. ráðherrar og ríkisstjórn eftir að verða fyrir mjög miklum vonbrigðum vegna þess að rödd Borgarafl. í efnahagsmálum sem öðrum málum mun óma um land allt og hún mun ekki skilja eftir skúmaskot ef menn ætla að fela sig fyrir henni.



Herra forseti. Það eru aðeins nokkur orð, enda er komið lágnætti. Ég verð að segja að ég er undrandi yfir því að hæstv. fjmrh. er innilokaður í fílabeinsturni ef hann heldur að hann geti sannfært fólk úti á landi um að þessi ríkisstjórn og gerðir hennar beri hagsmuni þessa fólks fyrir brjósti. Það eru mörg öfugmæli sem hafa heyrst hér, eins og t.d. það að til þess að minnka hallann við útlönd verði nauðsynlegt að setja skatt á matvörur hér innanlands. Ég hélt að það mundi verka öfugt. Er ekki ráðherranum það ljóst að með þessari aðgerð er verið að knýja fram neyslubreytingu í þessu þjóðfélagi? Það er alveg áreiðanlegt að þeir sem eru við landbúnað úti á landi skilja nákvæmlega hvað er að gerast. Þetta er jafngáfulegt og það að til þess að minnka þensluna á suðvesturhorninu sé nauðsynlegt að skera niður fjárveitingar út á land eins og manni virðist felast í fjárlagafrv. Auðvitað er nauðsynlegt að minnka spennuna í þjóðfélaginu, en þá á að gera það á réttan hátt. Það á að taka peningana þar sem þeir eru til en ekki að níðast á þeim sem minna mega sín. Og þegar hæstv. ráðherrar voru að flytja sínar ræður áðan datt mér í hug: Léttvæg ykkar reynast rökin, réttlætið er horfið sjónum. Þeir sem hafa breiðust bökin bera minnst hjá þessum Jónum.