Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Við umr. voru víst flestir búnir að tala sig dauða, svo að hér verður sennilega ekki langt mál um þetta atriði, enda útrætt að flestu leyti. En ég skal taka fram, að fjhn. athugaði þessa till. á þskj. 80 og féllst á það, til þess að enginn vafi væri á, hvað hér er um að ræða, að bera fram till. þá, sem er á þskj. 90 og tekur af allan vafa um það, hvað langt það nær þetta skattfrelsi, sem er af happdrættisláninu. En aftur á móti er komin fram till., sem ég hafði ekki vitað um áður, hvernig yrði orðuð, frá hv. 1. þm. N-M. og er á þá leið, að það falli niður, að eignarskattur verði tekinn af þessu, eins og var í brbl., og yrði þá allmikil breyt. á l. frá því, sem áður var. Hv. 1. þm. N-M. hefur verið hér í húsinu, og hélt ég, að hann kæmi hingað. Mér skildist, að hann mundi taka till. sína aftur, en ég hef ekki umboð til þess og verð að óska, að atkvæði gangi um hana. En við fjhnm. vorum sem sagt sammála um það að bera fram þessa brtt., sem hér er á þskj. 90 og er þannig, að aftan við 2. lið 1. gr. bætist: á því ári, sem þeir falla til útborgunar. En hvað viðvíkur brtt. á þskj. 87 þá hefur hæstv. dómsmrh. tjáð mér, að hann mundi taka hana aftur, og lýsti yfir því við mig, að ég hefði heimild til að kalla hana aftur. Ég vænti þess, að hæstv. forseti vefengi mig ekki varðandi þetta, og tek ég því till. aftur. Þetta mál hefur nú verið allmikið rætt, og ég tel ekki ástæðu til að fjölyrða um það frekar, heldur læt hér staðar numið.



Herra forseti. Það gleður mig, að hv. frsm. fjhn. og n. í heild hafa séð villu síns vegar og komið fram með brtt. á þskj. 90. Ég skal með ánægju taka mína till. aftur. Henni var kastað fram í gær til þess að opna augu manna fyrir því, hve lögin eru vitlaus. Hér með tek ég hana aftur. Það er gott að vita, að þetta atriði er svo ljóst, að það þarf ekki að valda deilum í framtíðinni, en það hefði það gert, ef það hefði ekki verið umbætt.



Herra forseti. Landbn. d. hefur athugað þetta frv., sem hér liggur fyrir, og leggur til, að það verði samþ. óbreytt. Þetta mál hefur áður verið flutt hér á þinginu, þ.e.a.s. sams konar framlenging á þessum l., og einnig reifaði ég málið við 1. umr. hér í hv. d. Ég tel því ástæðulaust nú að teygja lopann um þetta atriði, mönnum er þetta mjög vel kunnugt, og ég geri ráð fyrir því, að það muni fáir hv. dm. komnir á þá skoðun, að svartbakurinn sé nokkurs konar fósturfé æðarfuglsins og hjálpi til að koma þeim stofni á og halda honum við með drápi sínu. En það vita allir, sem horft hafa á aðfarir veiðibjöllunnar, að hún tekur ekki aðeins þá veiklaðri einstaklinga, heldur er hún yfirleitt tilbúin til að taka fuglinn og drepa hann. Menn ættu að horfa á, þegar æðarkollan labbar með ungahópinn niður að sjónum og svartbakurinn sveimar yfir og steypir sér niður að þeim og gleypir ungana hvern af öðrum og verður ekki meint af, þótt hún hirði 4–5 stykki í einu. - Ég get búizt við því, að það komi fram svipuð skoðun um það, að minkurinn sé nokkurs konar fósturfé hænsnanna. En ég skal ekki deila um þetta. N. er öll sammála um að samþ. þetta frv. óbreytt, og ég veit, að hugur hæstv. landbrh. mun ekki vera ólíkur þeim hug, sem landbn. hefur í þessu máli.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, um breyt. á l. um útflutning og innflutning á íslenzkum og erlendum gjaldeyri, gerir þrjár aðalbreyt. á l. Í fyrsta lagi, að numin séu úr l. þau ákvæði, sem nú leggja þá kvöð á Íslendinga, að þeir verði að gefa upplýsingar um það, áður en þeir fara úr landi, að þeir semji ekki við erlenda aðila um að fá uppihald erlendis gegn greiðslu í erlendum gjaldeyri eða nokkurs konar öðru endurgjaldi. Frv. það sem hér liggur fyrir, gerir ráð fyrir því, að Íslendingar þvert á móti hafi fulla heimild til þess að semja við aðila erlendis um, að þeir megi þiggja þar greiða og fyrirgreiðslu gegn endurgreiðslu með sams konar greiða hér á landi, og þetta gildi jafnt fyrir einstaklinga og félagshópa. - Í öðru lagi er gert ráð fyrir því, að ekki sé hægt samkvæmt l. að setja reglur, sem banna mönnum brottför úr landi nema með leyfi gjaldeyrisyfirvaldanna. - Í þriðja lagi, að útlendingum sé ekki gert að skyldu að afhenda þann erlenda gjaldeyri, sem þeir koma með hingað til lands, þ.e.a.s. þann farareyri, sem þeir hafa með sér, meðan þeir standa hér við. Slík kvöð er ekki til í neinu landi, eftir því sem mér er kunnugt. Ég hef hvergi orðið var við það, þar sem ég hef ferðazt, að útlendingum sé gert að skyldu að afhenda gjaldeyri, þegar þeir koma inn í landið, og sækja hann svo til bankanna, þegar þeir fara úr landinu. - Ég álit, að þótt það sé langt gengið í því að reyna að kontrolera meðferð gjaldeyris og koma í veg fyrir svartan markað með hann, þá hljóti þó að vera takmörk fyrir því, hvað hægt er að ganga langt í þessum efnum, bæði að því er snertir kvöð á Íslendinga um, að þeir megi ekki í neinni mynd taka á móti greiða erlendis með því að greiða það í svipaðri mynt hér heima, eða setja á útlendinga þá kvöð, sem ekki þekkist í neinu öðru landi mér vitanlega. Þessi heimild um gagnkvæman greiða er svo sjálfsögð, að það ætti ekki að þurfa að deila um það atriði. Og ef við lítum til annarra landa, þá veit ég ekki til, að það sé nokkurs staðar tekið fram í gjaldeyrisreglum annarra landa, að landsmenn megi ekki nota sér slíkt. Ég hef orðið var við það, að margir, sem lögfróðir eru, telja það víst, að þær reglur, sem viðskiptanefnd hefur sett til að banna mönnum brottför úr landi, hafi ekki við nein l. að styðjast. Þess vegna álit ég, að n. hafi sett þarna reglur um, að menn megi ekki undir neinum kringumstæðum fara af landi nema með leyfi n., án nokkurrar heimildar. Þetta er gert á þann hátt, að n. bannar skipafélögum og flugfélögum að selja mönnum farmiða nema með hennar leyfi. Hún getur sett þessa þvingun á þessi félög, vegna þess að þau þora ekki annað, en hlýða boði hennar, af því að þau hafa svo mikið undir hana að sækja um gjaldeyri. En ég fullyrði að þetta bann n. hefur ekki að styðjast við neinar lagaheimildir. Landsmenn eru með þessu atriði svo að segja lokaðir hér inni eins og melrakkar í greni. - Ég gæti sagt hv. d. frá dálítið einkennilegu atviki, sem kom fyrir nýlega í sambandi við þetta og sýnir, hvernig framkvæmdin er á þessu, eins og framkvæmdin hefur alltaf verið, þegar höftin fara að ganga út í öfgar, eins og hér á sér stað. Það er stúlka, sem bað um leyfi til að mega fara af landi til þess að heimsækja systur sína í Vesturheimi. Hún fékk nei til að byrja með, en það gekk maður undir manns hönd til að biðja um leyfi fyrir stúlkuna hjá n., og það kom upp úr einum nefndarmanni, sem hafði með þetta að gera: Já, það var hægt að fá leyfi til að fara af landi burt með því að fara alfarinn og koma aldrei aftur. - Þetta er gott dæmi af því, hvernig þessir öfgar eru komnir inn í þessa haftapólitík, sem við rekum hér. Annað dæmi mætti líka benda á. Það er íslenzk kona, sem er gift útlendingi, þau hafa dvalið hér á annað ár. Þessi koma á miklar eignir hér, sem hún hefur erft, en þeim er óskipt, og hjónin hafa dvalið hér hjá skyldmennum sínum á annað ár eins og útlendingar. Þau hafa beðið um leyfi til að fara af landi, en fá það ekki, nema borga fargjaldið í erlendri mynt. Konunni þótti þetta súrt í brotið, og hefur gengið maður undir manns hönd til að fá leiðréttingu á þessu, og ég veit ekki betur en það sé komið í viðkomandi ráðuneyti. Og eitt af svörum n. var m.a. það, að það mætti athuga þetta, að leyfa konunni að kaupa farseðil í íslenzkri mynt, ef búinu yrði skipt. Það átti að skipta búi, sem margir aðilar áttu eign í, til þess að n. gæti leyft þessari konu að kaupa farmiða með íslenzku skipi, sem sigldi með íslenzkar vörur til Vesturheims. Vitleysan hefur gengið svo langt í þessum efnum, að það tekur engu tali, og sýnir þetta, á hvaða braut við erum komnir í þessum efnum. Það munu vafalaust sumir halda því fram, að hér sé verið að reyna að greiða götu þeirra, sem hafa skotið undan gjaldeyri. Ég læt mér það í léttu rúmi liggja og ætla ekki að mæla bót þeim, sem slíkt hafa gert, en þessar reglur, sem hér hafa verið settar um átthagafjötra, ná alls ekki settu marki, ef þær eiga að koma í veg fyrir kaup eða sölu á svörtum markaði. Það hlýtur öllum að vera ljóst, að með þessum reglum er í raun og veru verið að dæma alla landsmenn fyrir fram sem seka við gjaldeyrisl. Í þessu sambandi má benda á, að Danir hafa nýlega sett hjá sér reglur, sem leyfa frjálsan gjaldeyri til allra, sem fara í viðskiptaerindum til útlanda. Þeir veita þeim ákveðinn gjaldeyri á dag í sín ferðalög, og það eru ekki settar neinar takmarkanir fyrir því, hversu lengi viðkomandi menn megi vera í ferðinni, og þetta er veitt bæði í sterlingspundum og dollurum. Þetta sýnir m.a. það álit Dana, að það sé í rauninni neyðarbrauð að herða svo á þessum gjaldeyrisl. í sambandi við ferðalög eins og gert hefur verið. Það er öllum kunnugt, að í Englandi eru þær reglur, að óbreyttir borgarar hafa kröfu til þess að fá ákveðna upphæð á ári til ferðalaga erlendis. Þetta sýnir meðal annars, hvaða álit Englendingar hafa í þessum efnum. Ég vænti þess því, að hv. d. sjái, að þær breyt., sem hér eru settar fram, séu í fyllsta máta sanngjarnar og að þessum l. þarf að breyta á þennan hátt, svo að betur megi fara en nú er. Ég leyfi mér svo að leggja til, að málinu verði vísað til 2. umr. og fjhn.



Herra forseti. Mér þykir leitt, að hæstv. viðskmrh. er ekki hér í hv. d. til þess að vera viðstaddur þessa umr. málsins. Ég er í meginatriðum samþ. frv. þessu á þskj. 86. En ég tel eðlilegt, að þetta mál verði afgr. um leið og bráðabirgðal. á þskj. 39 verða afgr., sem er mál nr. 36, um breyt. á þessum sömu l., sem er stjfrv. Ég hef rætt þetta mál nokkuð við skrifstofustjóra Alþ., vegna þess að ég hafði hugsað mér að bera fram frv. nokkuð líkt því, sem hér kemur fram, og skrifstofustjóri áleit heppilegt, að þessi frv. fylgdust að, því að þau eru um breytingu á sömu l. Þá vildi ég beina þeirri spurningu til hæstv. ráðh., hvort hann telur nokkra stoð í l. frá 22. marz, um innflutning og útflutning á gjaldeyri, fyrir því að banna ferðalög eins og gert hefur verið með auglýsingu, sem gefin er út af gjaldeyrisn. Mér hafa verið gefnar þær upplýsingar af viðskmrh., að þetta sé ekki reglugerðaratriði frá ráðuneytinu, heldur ekki auglýsing frá ráðuneytinu, heldur auglýsing frá viðskiptan., sem ég hygg, að mjög vafasamt sé, að eigi stoð í l., eins og flm. tók fram. - Mér hefur verið bent á, að þetta sé með tilvísun til 4. gr. l., en ég sé ekki, að sú grein heimili á nokkurn hátt þessa aðferð. Ég vil með leyfi hæstv. forseta lesa þessa málsgr. l., sem vísað er hér til: „Hver sá, sem fer af landi burt, skal gefa tollyfirvöldunum skriflega sundurliðaða skýrslu um það, hve mikinn gjaldeyri hann hafi meðferðis. Einstaklingar, sem búsettir eru hér á landi, skulu við brottför úr landi gera grein fyrir, að þeir hafi aflað sér gjaldeyris til fararinnar á löglegan hátt, og jafnframt undirrita drengskaparyfirlýsingu um það að semja ekki við erlenda aðila um að fá erlendan gjaldeyri eða uppihald erlendis gegn greiðslu í erlendum gjaldeyri eða gegn nokkurs konar öðru endurgjaldi, nema samþykki íslenzkra gjaldeyrisyfirvalda komi til. Upptaka eigna skv. 69. gr. almennra hegningarlaga skal heimil vera.“ Hvort tveggja þetta er hægt að gera án þess að taka sér heimild til þess að stöðva fólkið að fara utan. Það má náttúrlega deila um það, hvort manni sé með þessu fyrirmunað að vinna sér inn tekjur erlendis, og sé það skoðun hæstv. ríkisstj., að það sé heldur ekki leyfilegt, þá er að sjálfsögðu gengið lengra, en sæmilegt er, og þá á vitanlega að fella þá gr. niður því að það er vitanlega ekki stætt á því, að íslenzkum þegnum sé ekki fært að fara utan, t.d. á skip eða vinna við verksmiðjur eða stunda önnur störf. Ég tel því eðlilegast að fella þessa grein niður. Þá vildi ég gjarna, að hæstv. ráðh. vildi upplýsa það, hvort það væri rétt, að hæstiréttur hafi ráðlagt ríkisstj., að þessi auglýsing væri ekki gefin út, um takmörkun leyfa til utanferða, eða hvort hæstv. ríkisstj. hafi leitað ráða til hæstaréttardómara, því að hér er skert svo frelsi manna, að ég trúi ekki fyrr, en ég tek á, að ólögfróður ráðh. hafi gert þetta án þess að fá ráð lögfróðra manna, áður en slíkt spor væri stigið. Það er alveg áreiðanlegt, að á þessari haftaöld hefur aldrei verið gengið eins langt á rétt einstaklinga eins og hér er gert. Ég harma það, að enginn maður skuli hafa haft manndóm í sér til þess að fá dómsúrskurð um þetta atriði, en það kann að vera, að það hefði verið nauðsynlegt. Ég vil þar að auki benda á, að það er náttúrlega alveg óþolandi að beita þessum aðferðum gagnvart þegnum landsins, því að það er ekki hægt að treysta neinum manni til þess að framkvæma slík ákvæði eins og hér er um að ræða, ef það skyldi vera í l. heimild fyrir slíku, því að það er enginn fær um að úrskurða það, hvort leyfa skuli þessum eða þessum manni að fara utan. Og þau dæmi, sem fram voru tekin af hv. flm., sýna, hve ákaflega erfitt er að framkvæma þetta. Það er hreinasta handahóf. Auk þess er hægt að nota þetta, á stórkostlega pólitískan hátt, sem mér dettur þó ekki í hug að drótta að neinum og allra sízt hæstv. ráðh. eða öðrum. En hv. þm. muna kannske átökin, sem urðu í Sþ. milli mín og hæstv. menntmrh., þegar rætt var um yfirfærslu til stúdenta. Þá krafðist hæstv. menntmrh. þess, að hann fengi að ráða yfir, hvaða stúdentar fengju að vera erlendis og hvert þeir færu og jafnvel hvaða pólitíska skoðun þeir hefðu, þegar þeir kæmu heim.a.lþ. braut niður þessa tilraun hæstv. ráðh., og ég vona, að svo verði gert hér, þannig að Alþ. brjóti niður vald n. til þess að ákveða hvort menn, sem þurfa, megi fara utan eða ekki. Ég vil því lýsa fylgi mínu við þetta frv., og eins og ég hef áður sagt, hygg ég, að afgreiðsla þessa máls ætti að bíða, þar til stjórnarfrv. kemur hér til umr., sem mun fara í sömu n., og sé ég ekki ástæðu til annars, en að sameina það.



Herra forseti. Ég vil fyrst taka það fram, að ég er alveg samþykkur áliti hv. þm. Barð., að það væri eðlilegast við afgreiðslu þessa máls í þinginu, á hvern veg sem hún nú verður, að þetta frv. og það stjfrv., sem lagt hefur verið fram í hv. Nd., um breyt. á l. nr. 42 frá 1948, fylgist að, því að þar er í báðum tilfellum um breyt. að ræða við sömu l., þó að það sé, eins og skiljanlegt er, mikill eðlismunur á þeim, þar sem þau fjalla sitt um hvora gr. l. og allt aðra hluti. Ég sé ekkert því til fyrirstöðu, að þetta frv. sé látið bíða eftir afgreiðslu frv. í hv. Nd. eða hitt frv. látið bíða eftir afgreiðslu þessa frv. Mér er sama út af fyrir sig, hvor aðferðin verður höfð. Þetta frv. er að efni til, eftir því sem ég hef lítillega kynnt mér það, að nema úr gildi þær hömlur, sem hafðar hafa verið á ferðum Íslendinga til útlanda. Það er aðalefni frv., þótt fleira sé þar nefnt. Og þessu atriði er ég fyrir mitt leyti mótfallinn, og skal ég lýsa því hér og færa rök fyrir því. Það eru nokkrar líkur til þess, þó að það hafi ekki fengizt upplýst til hlítar, að sumir íslenzkir þegnar eigi eitthvað af fjármunum erlendis, sem ekki hafi verið gefnir upp á hinn venjulega og löglega hátt. Það hefur að vísu ekki fengizt um það nema nokkrar upplýsingar enn sem komið er - væntanlega meiri seinna -, en það er vitanlegt, að ef svo er, sem ég hef fulla ástæðu til að ætla, mundu þeir, sem þessa peninga eiga, hafa allt aðra aðstöðu til þess að ferðast um og nota sér þá, og gætu þeir því farið hindrunarlaust leiðar sinnar á erlendum vettvangi. Þess vegna hefur verið sett í l. nr. 42 frá 1948, að hver, sem fer af landi burt, skuli gefa tollyfirvöldunum sundurliðaða skýrslu um það, hve mikinn gjaldeyri þeir hafi með sér og hvernig þeir hafi aflað sér hans, og skuldbindi sig til þess að afla ekki gjaldeyris á sérstakan hátt, sem þar er nánar til tekið. Ég er ekki í vafa um, að í gr., sem hv. þm. Barð. talaði um, liggur heimild til þess að banna mönnum að fara til útlanda, sem ekki gera grein fyrir sínu ferðalagi eða sinni gjaldeyrisöflun á þann hátt, sem þessi gr. l. gerir ráð fyrir, því að það væri tilgangslaust að setja þetta ákvæði í löggjöfina, ef ekki væri heimild fyrir viðskiptan. að banna mönnum að fara utan, ef þeir gefa ekki þessar upplýsingar. Ef þessum lið gr. er kippt burtu, þá er þar með um leið kippt úr höndum n. öllum möguleikum til þess að hafa eftirlit með því, að gjaldeyris til ferðalaga sé aflað á löglegan hátt, en það álit ég nauðsynlegt að n. hafi. En til þess að skýra, hversu stranglega n. hefur farið í að stöðva menn í þessum ferðalögum, skal ég geta þess - ég hef að vísu ekki skýrsluna við hendina, en ég held, að ég muni það - rétt -, að það hafi verið veitt leyfi til utanferða án gjaldeyris á tímabilinu frá 15. marz til 1. okt. rúmum 2 þús. manns, - rúmum tvö þúsund manns! Það þýðir, að á 5 mánuðum rúmum hafa þess vegna fengið að fara til útlanda 4 þús. manns, því að önnur 2 þús. fóru með gjaldeyrísleyfi, eða 13–14 menn á dag að meðaltali. Það verður því sannarlega ekki sagt, - að viðskiptan. hafi með þessum framkvæmdum sínum stöðvað ferðir Íslendinga til útlanda á þennan hátt. Ég get ekki séð það. Enda hef ég það fyrir satt, að hún framkvæmi þessar reglur sínar á þann hátt, að ef færðar eru líkur fyrir því, hvað þá heldur sönnur, að gjaldeyrisins sé aflað á löglegan hátt, þá hefur hún ekki staðið í vegi fyrir því, að þessi ferðalög væru farin. - Að hæstiréttur hafi ráðlagt að gefa ekki út þessa auglýsingu, eins og hv. þm. Barð. vék að, veit ég alls ekkert um. Mér er ekki kunnugt um, að ríkisstj. hafi leitað neins úrskurðar hæstaréttar um þetta mál, og fyrir mín augu eða eyru hefur sá úrskurður ekki komið. Það er náttúrlega alveg rétt eins og hv. frsm. og fyrri flm. sagði hér áðan, að það er neyðarbrauð að herða á gjaldeyrishömlunum eins og gert hefur verið. Víst er það neyðarbrauð. En af hverju erum við að éta þetta neyðarbrauð? Það er af því, að við getum ekki annað eins og við vitum, við höfum ekki gjaldeyri til okkar lífsnauðsynja. Þessi hv. þm. kvartaði yfir því í Sþ., að mjög hefði gengið á birgðir af nauðsynjavörum í þessu landi. Hann kvartaði yfir því, að ekki hefðu verið gefin út leyfi fyrir þeim nauðsynjum, en það er ekki þannig, heldur hefur ekki verið til gjaldeyrir til þess að innleysa þau leyfi, sem gefin hafa verið. Nú er það svo, að þótt þessar ferðir séu farnar með íslenzkum skipum eða flugvélum, þá kostar þetta allt gjaldeyri, og vissulega er það æskilegt að geta bakmarkað þennan gjaldeyri eins og mögulegt er, meðan þörfin fyrir notkun hans á öðrum sviðum er jafnmikil og hún er nú. Ég tel þess vegna, að það sé alveg nauðsynlegt, í fyrsta lagi vegna gjaldeyristakmarkana, að hafa í l. einhver ákvæði, sem gefi viðskiptan. eða einhverjum aðila svipaða aðstöðu til stöðvunar ferðalaga eins og gert er nú. Og í öðru lagi álít ég það nauðsynlegt til þess að tryggja það, að ekki verði notaður illa fenginn gjaldeyrir í þessu skyni. En sé hans aflað á venjulegan og löglegan hátt og með ekkert farið í felur, þá er hægt að gefa viðskiptan. það upp, og þá geri ég ráð fyrir, að hún leyfi notkun hans á frjálsan hátt. Hvað gert er í þessu efni í Englandi og Danmörku, skal ég ekki segja neitt um. En ég efast um, að til útlanda hafi farið fleiri þaðan miðað við fólksfjölda heldur en héðan hafa farið utan. En eins og ég sagði áðan, minnir mig, að það sé nokkuð jafnstór hópur, sem hefur farið héðan á þessum rúmum fimm mánuðum, sem ekki hafa haft gjaldeyrísleyfi og hinir, sem hafa haft það, eða samtals 4.000 manns eða 30. hver maður. Ef hv. þm. geta sýnt fram á, að t.d. í Englandi og Danmörku hafi fleira fólk verið á ferðinni til útlanda, en 30. hver maður, þá sé ég ástæðu til þess að athuga, hvort ekki sé hægt að losa eitthvað um þau ægilegu höft, sem eru hér á landi.



Herra forseti. Hvað snertir afgreiðslu þessara tveggja frv., sem hér hafa komið fram á þinginu um þetta sama mál, þá hef ég fyrir mitt leyti ekkert við það að athuga, þó að þau séu afgr. saman, eða hvort þeirra verður afgr. þá fyrst. Annars vil ég benda á, að í þessu frv., sem hér liggur fyrir, er það ákvæði, sem bráðabirgðal. stj. gera ráð fyrir, en það er að sjálfsögðu framkvæmdaatriði, sem ég mun ekki deila um. En um það má lengi deila, meðan ekki fæst úrskurður dómstólanna, hvort heimilt sé fyrir ríkisstj. að láta framkvæma l. á þennan hátt, sem hún hefur gert, eða með öðrum orðum, hvort ríkisstj. sé leyfilegt að dæma alla landsmenn fyrir fram brotlega við gjaldeyrisl., ef þeir vilja fara úr landi. Það er dómur yfirvaldanna, að hver, sem fer úr landi, sé brotlegur í þessum efnum, þess vegna þurfi að hafa við hann þær reglur, sem n. hefur sett, sem ég tel óverjandi, hvernig sem lítið er á. Það, að sumir menn eigi gjaldeyri í útlöndum og svo og svo margir hafi ferðazt til útlanda án gjaldeyris, er ekki aðalatriði í þessu sambandi. Aðalatriðið er, að Íslendingar eru nú lokaðir inni eins og melrakkar í greni. Íslendingar hafa ekki rétt nema með leyfi n., sem greinilega hafa oft verið mislagðar hendur, að fara ferða sinna til útlanda. Það er lagt í hendur þessarar ákveðnu n. að ákveða, hverjir megi fara úr landi, hvernig sem á stendur. Ég tel það enga sönnun fyrir réttmæti þessa máls og þessara l., að n. hafi veitt 2.000 mönnum leyfi til þess að fara úr landi án gjaldeyrisleyfis og öðrum 2.000 mönnum með leyfi. Slíkt sýnir ekki það meginatriði, sem hér er verið að ræða um, því að hver er kominn til þess að segja, að viðskiptan. hafi afgr. þessi leyfi hlutdrægnislaust gagnvart öllum. Engum kemur til hugar, að það sé gert. Ég er þó ekki að væna í sjálfu sér nm. hvern fyrir sig, að þeir vinni starf sitt ekki vel. En ég fullyrði, að þeirri n. séu svo gersamlega mislagðar hendur í sínu starfi, að slíkt hefur ekki þekkzt hér áður. Hæstv. ráðh. gat um það., að þessar ráðstafanir væru gerðar af gjaldeyrisástæðum: Já, í orði kveðnu kann það að vera, að svo sé, - en hve mikið ætlar hæstv. ráðh. að spara gjaldeyri á því að halda við þessum reglum? Gerir hæstv. ráðh. ráð fyrir því, að það sé ákaflega mikill sparnaður í því? Ef svo er, eins og hann segir, að mikið af erlendum gjaldeyri sé í eigu einstakra Íslendinga erlendis, sem ekki hafi verið gefið upp, gerir hann þá ráð fyrir því, með því að inniloka Íslendinga svona í landi sínu, að þessi faldi gjaldeyrir komi fram til þess að kaupa fyrir nauðsynjavörur, sem hæstv. ráðh. sagði, að vantaði í landið? Að birgðalaust sé í landinu af nauðsynjavörum og matvörum þrátt fyrir þrjú til fjögur hundruð millj. kr. gjaldeyri fyrir útfluttar vörur, tel ég alveg óverjandi. En ég skal ekki mótmæla hæstv. ráðh., að slíkt ástand stafi að einhverju leyti af gjaldeyrisleysi, en ég hef þó mjög ríka ástæðu til þess að ætla, að einnig hafi skort leyfi til þess að flytja inn matvörurnar. Og þegar hreyft hafði verið við þessu máli, var frá því skýrt, að viðskiptan. og fjárhagsráð muni gera ráðstafanir til þess, að séð verði um, að 3–5 mánaða birgðir verði til í landinu af þessum vörum. Það má á ýmsan hátt túlka þetta mál, m.a. þannig, að maður sjái ekki aðalatriðið í málinu, sem er, að verið er að loka Íslendinga inni í sínu eigin landi og þeir mega ekki hreyfa sig út úr landinu, hvernig sem á stendur, nema með leyfi n., sem viðurkennt er, að séu mjög mislagðar hendur í starfi sínu. Það má líka segja, að við getum ekki borgað fyrir matvörur, á meðan við flytjum inn kapítalvörur fyrir nærri helminginn af þeim gjaldeyri, sem við höfum yfir að ráða, sem á þessu ári komst upp í 40–50%. Virðist því þurfa að breyta hér um stefnu og vinnuaðferð, og hef ég ástæðu til þess að ætla, að fjárhagsráð sé farið að gera ráðstafanir í þá átt. Ég skal ekki koma inn á þá fjárfestingu, sem við erum nú að komast inn á hér. Það er annað mál, sem kemur ef til vill til umræðu síðar. Ég veit líka, að allir eru í raun og veru sammála um það, að þátt nauðsynlegt sé að byggja margt hjá okkur, þá getum við ekki gert það á kostnað almennra neyzluvara í landinu, með öllum þeim afleiðingum, sem það hlýtur að hafa í sambandi við vaxandi verðbólgu.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir svörin, sem hann gaf mér við mínum spurningum, að svo miklu leyti sem þau voru tæmandi. Ég veit, að hann skilur, að hér er um mjög viðkvæmt mál að ræða. Ég veit, að ráðh., sem leggur eins mikinn tíma í að hugsa mál eins og ég veit, að hæstv. ráðh. gerir, er fús til þess að ræða málið reiðilaust og athuga fleiri leiðir. Hæstv. ráðh. sagðist vera á móti því, að höftin væru numin burt, og gaf ástæður fyrir því. En er ráðh. hér ekki að blanda saman alveg óskyldum málum? Fyrsta ástæðan, sem hann gaf, var sú, að það væri verið að reyna á þennan hátt að fyrirbyggja, að notaður væri gjaldeyrir, sem væri illa fenginn erlendis. Ég er honum sammála um það, að gera þurfi ráðstafanir til þess, að íslenzka ríkið geti klófest þann illa fengna gjaldeyri, ef hægt væri og möguleikar fyrir landið að ná honum án þess að verða sér til vansa, eins og ég álít, að hér sé verið að gera. En ég er honum ekki sammála um það, að á þennan hátt sé auðið að komast yfir þann gjaldeyri, nema síður sé. Og ég er viss um, að ef gefnar yrðu frjálsar nauðsynjavörur, eins og vefnaðarvörur og skófatnaður, og leyft ákveðinn tíma að flytja inn þessar vörur án þess að leyfa um leið erlendan gjaldeyri, þá mundi það bæta mikið úr því ástandi, sem er í þessum málum. Skortur á vefnaðarvöru í þessu landi er svo mikið vandræðamál, að þeir einir eru ekki komnir í þrot, sem hafa komizt í gegnum þetta varnarkerfi viðskiptanefndar og geta komizt út og klætt sig upp. Það hafa hrúgazt upp hjá mér undanfarið dyngjur af bréfum utan af landi, sem eru full af kveinstöfum yfir því, að fólkið hafi ekki nægan skófatnað að ganga í til vinnu, - þar sem kvartað er yfir því, að bræðurnir verði að skiptast á um verkamannaföt til þess að geta gengið út til verka, og þar sem bóndinn verður að liggja í rúminu, til þess að hinir geti farið út.

Þessu trúi ég ekki.

Ég get stað fest það, ég hef fengið bréf um það. Bóndinn verður að liggja í rúminu, meðan bræðurnir vinna að störfum. Það er alls ekki sæmandi, að þm. og jafnvel ráðh. skuli hlæja að þessum málum. Vill ekki hæstv. forsrh. einnig láta eitt bros falla í skálina?

Eftir ósk.

Það er þrengt svo að í þessum málum nú, að ég er viss um, að það er ekki sízt þess vegna ásóknin í að fara til útlanda, til þess að geta klætt sig svolítið upp og þurfa ekki að ganga hálfber hér í landinu. Hæstv. ráðh. upplýsti í svari sínu, að hann hefði ekki fengið úrskurð eða álit hæstaréttar um þetta mál, og hins vegar, að hann hefði ekki farið eftir því, þó að hann hefði fengið það. En hann vanrækti að svara öðru meginatriði, sem sé, hvort hann sem ólöglærður ráðh. hefði leitað álits lögfræðings um þetta atriði, áður en hann lét gefa út auglýsinguna. Vildi hann nú ekki upplýsa hv. d. um það, hvort þetta væri gert samkvæmt ráðum lögfróðra manna um, að stoð væri í l.? Hann fullyrðir, að það væri fullkomlega stoð í þessum l. Ég get fullyrt, að svo er ekki, og mig mundi undra það, ef nokkur dómari gæti dæmt, að gefa mætti út þessa auglýsingu með stoð í 4. gr. l. Það var skilningur minn á þessari lagagr., og ég er ekki einn um þá skoðun. Ég hef marghugsað þessa gr. og rætt hana við viðskmrn., m.a. skrifstofustjórann, og gat hann ekkert fullyrt um það, hvort væri stoð í þessari gr., en taldi bezt að snúa sér til hæstv. ráðh. um þetta atriði, og þess vegna spyr ég: Hefur hann haft leiðbeiningar frá ábyggilegum, lögfróðum mönnum í þessu máli, eða er þetta aðeins gert í því trausti, að þetta hafi stoð í l.? Hæstv. ráðh. benti á, að það hefðu farið út síðan um 2 þúsund manns í 5 mánuði leyfislaust. Þetta sýnir náttúrlega, hve frámunalegt ákvæðið er. Það sýnir raunverulega, að ákvæðið hefur sama sem ekkert gildi, - að menn, sem eiga að framkvæma það og gefa út, trúa því ekki í raun og veru, að hægt sé að beita þessu valdi, sem er ekki heldur von, því að ég tel gersamlega óhæft að setja í lög að banna mönnum að fara út úr landinu. Ráðh. sagði, að við gætum víst sýnt fram á, að aðrar þjóðir hefðu meira frelsi í þessum málum, en að leyfa 30. hverjum manni að fara úr sínu landi, og þykir mér vænt um að geta upplýst hann um þetta efni. - Í þeim gjaldeyrisvandræðum, sem nú eru í Englandi, er hverjum einasta þegn í landinu, sem óskar eftir að fara úr landinu, leyft að fara með 35 sterlingspund, þó að hann hafi ekkert erindi. Nákvæmlega sama gildir um Danmörku. Ef hann vill fara til ákveðinna starfa, t.d. viðskiptastarfa, getur hann fengið meiri upphæð.  Hæstv. ráðh. sagði, að það væri neyðarbrauð að setja þessar reglur. Ég held, að hann ætti að sanna okkur, að þessi reglugerð út af fyrir sig skapi eitthvað, flytji eitthvað inn í landið af gjaldeyri. Ef það væri mögulegt fyrir hann að ná í eitthvað af þessum illa fengna gjaldeyri, þá væri það annað mál. En það liggur ekki fyrir. Það þarf að gera aðrar ráðstafanir til þess að ná í þennan gjaldeyri, en þetta hér. Og svo að síðustu í sambandi við það, hvaða mönnum er falið að úthluta þessu og hvernig þeir rækja það starf sitt, þá vil ég benda ráðh. á, - og er það ekki sagt til ámælis á nokkurn hátt fyrir n., því að hún er hlaðin störfum, - að ég hef hvað eftir annað farið til útlanda í erindum stj., en hefur verið neitað um gjaldeyri hjá n. til þess að reka erindi stj. Þeirri n., sem hefur ekki tækifæri eða vilja til þess að rannsaka þessi mál betur, en hér hefur átt sér stað, er ekki hægt að afhenda slíkt vandamál. Ef ráðh. vill rengja þetta, skal ég leggja gögnin á borðið. Ég held, að öll þessi rök, sem við höfum flutt, hrópi á móti þeirri staðhæfingu ráðh., að þetta mundi bæta úr málinu, og vænti þess, að hann taki þetta mál til mjög alvarlegrar athugunar, svo að því verði breytt í það horf, sem sæmandi er menningu Íslendinga.



Hér hefur ýmsu verið blandað inn í umr., sumu kannske skyldu, en öðru óskyldu. Það er t.d. skylt þessu máli, hvernig viðskiptan. eru lagðar hendur með leyfisveitingar, en á ekkert skylt við þetta mál, hvernig innflutningi á ýmsum varningi hefur verið varið til landsins, t.d. á vinnufötum og ýmsu þess háttar, en sannleikurinn er sá, að á þessum vörum hefur verið skortur. Það getur líka vel verið, að viðskiptan. hafi verið mislagðar hendur, en það breytir ekki því, sem fyrir mér er aðalatriðið í þessu máli. Ég tel, að það sé eðlilegt og eftir atvikum sjálfsagt og sanngjarnt, að þeir, sem til útlanda fara, geri viðskiptan. grein fyrir því, eins og segir í l., að þeir hafi aflað sér gjaldeyris til fararinnar á löglegan hátt. Ef þeir gera þetta, tel ég, að þeir hafi rétt á að fara, en annars ekki. Ég mótmæli því, að hér hafi verið, eins og hv. 1. þm. Reykv. orðaði það, viðhafðar ósæmilegar og óhæfilegar reglur, þar sem menn væru lokaðir inni. Það er út í bláinn sagt, að menn hafi verið lokaðir inni. Þar sem 2 þúsund manns hefur verið leyft að fara gjaldeyrislaust úr landi, er ekki hægt að segja, að menn hafi verið „katagoriskt“ lokaðir inni, eins og hv. 1. þm. Reykv. komst að orði. Ég tel þess vegna, að það sé sjálfsagt að hafa þetta ákvæði í l. og praktískt, eins og gert hefur verið. Það er vitað, að það eru möguleikar fyrir menn að komast til útlanda, sem eiga kannske ráð á erlendum gjaldeyri, sem ekki hefur verið talinn fram, og tel ég ekki ástæðu til að ýta undir það, að þessir menn fái séraðstöðu til þess að fara úr landi til þess að kaupa t.d. fatnað, sem þeir geta ekki fengið í landinu sjálfu, eins og hv. þm. Barð. sagði. Það er ekki af því að menn langi að takmarka þessar vörutegundir, að menn taka upp á þessu. Og ef þetta ástand ríkir, sem hv. þm. lýsir, þá er það ekki vegna þess, að gjaldeyrisyfirvöldin í landinu langi til þess, heldur vegna þess, að þau hafa verið þvinguð út í þetta. En ég skal ekki ræða um aukaatriði, heldur láta mér nægja að segja, að ég tel, að það litla, sem felst í þessum l. um ferðir manna til útlanda, sé sízt meira, en ástæða sé til, og ég veit ekki, hvort væri æskilegra að hafa þetta frjálsara. Þeir, sem kannske ættu ráð á erlendum gjaldeyri, án þess að menn vissu um það, gætu farið hvert á land sem þeir vildu og keypt sér allt og haft aðra aðstöðu, en aðrir þegnar þjóðfélagsins. Hv. þm. Barð. innti mig eftir, hvort leitað hefði verið álits lögfræðinga um þetta efni. Það hefur ekki verið gert sérstaklega, en ég vil segja honum, að þegar frá þessu var gengið, voru þar tveir lögfræðingar, forsrh. og utanrrh., og ættu þeir að kunna á þessari lagalegu hlið málsins full skil. En allir ráðh. voru þar viðstaddir og gerðu ekki athugasemdir. Hvað viðvíkur því, sem hv. þm. Barð. sagði, að það megi teljast kaldhæðni, að ég eigi nú að standa fyrir ferðamannaskrifstofu og landkynningu og takmarka um leið ferðalög til útlanda, þá má það vel vera. En fyrir mér vakir ekki að takmarka ferðalög til útlanda, nema að því leyti sem gjaldeyrisástandið í landinu gerir það nauðsynlegt, og til að menn geti ekki tryggt sér gjaldeyriseign, sem hvergi hefur komið fram og er illa fengin. Það er til þess að koma í veg fyrir slíkt, að þessar reglur eru settar, og meginhluti þjóðarinnar vill, að þetta verði framkvæmt svona.

Brynjólfur Bjarnason Hæstv. ráðh. hefur gefið þær upplýsingar, að á tímabilinu frá 15. apríl til 1. okt. á þessu ári hafi 2 þúsund manns verið leyft að fara úr landi án gjaldeyris. Ég vil í þessu sambandi spyrja hæstv. ráðh.: Hvernig hafa, þá þessir menn fengið gjaldeyri, og hvernig hafa þeir gert grein fyrir því, að þeir hafi aflað hans á löglegan hátt?



Eins og ég gat um í upphafi, hef ég,ekki skrá yfir, hvernig þetta skiptist, en hef fengið nákvæma skrá frá viðskiptan., sem ég mun við framhald þessarar umr. lesa upp hér. En ég hygg, að 1/3 af þessari tölu hafi farið til venzlamanna erlendis. Nokkur hluti hefur farið með sjómönnum eina ferð, þ.e. konur þeirra og börn, ýmsir ættingjar námsmanna hafa farið með þeim og annað þess háttar. Þó hygg ég, að flest þetta fólk hafi gert á fullnægjandi hátt grein fyrir því, að það átti þess kost að dvelja erlendis þann tíma, sem það óskaði, þannig að fyrir þeirri þörf væri séð á fullkomlega eðlilegan hátt, án þess að veita þyrfti því gjaldeyrisleyfi og án þess að til þess væri notaður gjaldeyrir, sem ekki væri eðlilega fenginn. En ég skal við framhald umr. koma með þessa skrá og lesa hana upp.

Forseti (BSt): Þá verður aftur horfið að umr. um 2. mál á dagskránni. Ég vil geta þess, að verði verulegar umr., verður umr. frestað, samkv. ósk hæstv. viðskmrh., en þeim verður haldið áfram um sinn, ef hægt væri að ljúka málinu.



Herra forseti. Mér þykir leitt, að hæstv. viðskmrh. skuli ekki vera í d., svo að ég geti svarað einhverju af því, sem hann bar fram. Hann kvartaði undan því, að blandað væri inn í umr. neyzluvörum, að nefndinni væru mislagðar hendur o.s.frv. Hann hefur sjálfur innleitt þessar umr., svo að það er skrýtið, að hann skuli kvarta, en annars er það ekki óskylt þessu máli, þar sem talað er um réttindi nefndarinnar, þó að sagt sé, að nefndinni séu mislagðar hendur, bæði í þessu máli og öðrum. Hæstv. ráðh. sagði, að samkvæmt 4. gr. fengju allir leyfi til utanferðar, er gæfu yfirlýsingu um það, að þeir hefðu fengið gjaldeyri á löglegan hátt. En menn geta þurft að fara úr landi af ýmiss konar ástæðum, t.d. til þess að leita sér atvinnu, eins og hv. þm. Barð. nefndi. Ég hygg, að það standi í stjskr., að ekki megi hefta atvinnufrelsi manna. En er það ekki að hefta atvinnufrelsi manna; ef þeim er bannað að fara úr landi til þess að leita sér atvinnu? Þá verð ég að segja það, að mér þykir það ekki síður fráleitt, að konur og börn skipsmanna á skipum, sem sigla til erlendra hafna, skuli ekki fá að taka sér far með skipinu og koma aftur í sama „túr“ án þess að biðja um leyfi yfirvaldanna. Það sýnir hvað bezt; hve langt þetta bann gengur. Hæstv. ráðh. sagði, að mönnum væri gefið leyfi, ef þeir gæfu sómasamlegar ástæður fyrir því, að þeir brytu ekki gjaldeyrislöggjöfina. Ég verð að bera brigður á það, að fullkomins réttlætis sé gætt í þessum efnum af hálfu nefndarinnar. Dæmið, sem ég nefndi í framsöguræðu minni, um stúlkuna, er ætlaði utan til dvalar hjá systur sinni og fékk þau svör, að hún gæti farið, ef hún kæmi aldrei aftur, gefur nokkra hugmynd um þetta réttlæti. Hæstv. ráðh. sagði, að ég hefði sagt, að hér væri um algert bann að ræða. En er það ekki svo? Þau 2000 leyfi, sem nefndin hefur veitt, sýna bara það, eins og hv. þm. Barð. benti á, að nefndin þorir ekki að standa við auglýsingu sina, sem gefin var út í því trausti, að enginn mundi leggja þetta fyrir dómstólana. Hæstv. ráðh. sagði, að þetta væri gert til þess að bæta gjaldeyrisástandið. Hv. þm. Barð. kom inn á þetta, og það eru brosleg rök að halda því fram, að þetta bæti gjaldeyrisástandið. Það er fráleitt. Framkvæmd laganna byggist ekki á þeirri vissu, að hér sé um það að ræða að bæta gjaldeyrisástandið. Hér er um að ræða sýki, er búin er að grípa um sig í öllu opinberu lífi, í sambandi við höft og hömlur.

Forseti (BSt): Með því að hæstv. viðskmrh. kvaðst mundu flytja skýrslu um þetta mál við framhald þessarar umr. og allmargir hafa kvatt sér hljóðs, verður umr. frestað.