Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegur forseti. Eins og flestir vita væntanlega, er vistun barna í sveit um lengri eða skemmri tíma orðin nokkuð algengt úrræði, bæði fyrir barnaverndaryfirvöld og eins fyrir almenna foreldra. Þarna er fyrst og fremst um að ræða sumardvöl í sveit sem er þá almennt notuð bæði af foreldrum og barnaverndaryfirvöldum til þess að koma borgarbörnum, ef svo má segja, af götunni þegar skóla lýkur og fá úrræði bjóðast hér í bænum. Þarna getur bæði sem sagt verið um að ræða að foreldrar kjósi að senda börn sín í sumardvöl um lengri eða skemmri tíma og eins er þetta notað sem barnaverndarúrræði, stundum sem fyrirbyggjandi barnaverndarúrræði, stundum líka vegna þess að börn sem eiga í vandræðum eiga hreinlega betra athvarf í sveit heldur en annars staðar. Ef um er að ræða dvöl í meira en sex mánuði, þá er hún orðin nokkurs konar fóstur og þá á að gera samkvæmt gildandi barnaverndarlögum fóstursamning eins og segir í 31. gr. þeirra laga. En þetta á ekki við ef um sumardvöl er að ræða, þá er ekki gerður neinn sérstakur fóstursamningur. Þess má geta að bara frá Félagsmálastofnun Reykjavíkurborgar fóru á síðasta sumri 176 börn til sumardvalar í sveit. Þetta er ekki svo lítill fjöldi og við skulum gera okkur grein fyrir því að sveitarfélögin hér í kring, Kópavogur, Hafnarfjörður og fleiri þéttbýlissveitarfélög, nota þetta úrræði líka. Í sveitum eru starfandi Landssamtök vistforeldra í sveit sem starfa í tengslum við Stéttarsamband bænda og er afskaplega mikilvægur félagsskapur sem leggur metnað sinn í að búa sem best að þessum börnum og lítur á umönnun dvalarbarna sem sérstakt starf, ekki bara sem aukagetu. Ég veit að mörgum sem starfa að þessum málum, þ.e. þessum vistforeldrum, finnst að það gæti ákveðinna fordóma í þeirra garð hjá mörgu borgarfólki, að það sé svona hálft í hvorku litið á þetta sem eitthvert gustukavert bændakvenna, sem séu að reyna að koma einhverjum umframkvóta í mjólk eða kjöti í lóg og þær noti þetta sem einhvers konar gróðaveg. Það er hins vegar mjög rangt að líta þannig á málin. Það er auðvitað fyllilega eðlilegt að bændakonur vilji fá laun fyrir sína vinnu og greiddan útlagðan kostnað vegna annarra rétt eins og annað fólk. Og þær eiga auðvitað ekki að þurfa að verja það þó að þær verðleggi sína vinnu. Ég veit vegna starfa minna í félagsmálaráði Reykjavíkurborgar að samskipti hafa oft verið mjög stirð milli þessa félagsskapar og barnaverndaryfirvalda og ég held að það gæti breyst ef fastara form væri á þessum samskiptum. Þess vegna vil ég nú spyrja hæstv. félmrh. hvað líði útgáfu reglna og leiðbeininga um heimili eins og þessi og með hvaða hætti félmrh. hyggist tryggja gagnkvæm réttindi og skyldur í samskiptum barnaverndaryfirvalda og þeirra heimila sem rekin eru af öðrum aðilum, svo sem vistforeldrum í sveit.

Virðulegi forseti. Varðandi fyrsta lið í fsp. hv. þm. vil ég upplýsa að í janúarmánuði sl. staðfesti ég á grundvelli 51. gr. laga um vernd barna og ungmenna endurskoðaða reglugerð um Unglingaheimili ríkisins. Þá hef ég skipað nefnd til að semja allar þær reglugerðir sem setja á með hinum nýju lögum um vernd barna og ungmenna, þar með taldar reglur um sumardvalarheimili barna og sumarbúðir sem settar verða samkvæmt 51. gr. barnaverndarlaga. Núgildandi reglur um sumardvalarheimili og sumarbúðir barna voru settar árið 1986 af menntmrh. sem þá fór með málefni barna og ungmenna. Endurskoðun þeirra reglna er raunar hafin og má búast við að ný reglugerð taki gildi í næsta mánuði. Varðandi aðrar reglugerðir sem settar hafa verið og lúta að þeim atriðum er 52. gr. laganna kveður á um má nefna reglur vegna vistheimilisins að Árbót og heimili Barnaheilla fyrir vegalaus börn. Vistheimilið að Árbót er nú rekið undir hatti Unglingaheimilis ríkisins með líkum hætti og meðferðarheimilið að Torfastöðum í Biskupstungum. Ekki hefur verið sett sérstök reglugerð um starfsemi meðferðarheimilisins að Torfastöðum og ekki er kveðið sérstaklega á um þá starfsemi í reglugerð um Unglingaheimili ríkisins. Hins vegar var gerður sérstakur samningur við rekstraraðila meðferðarheimilisins og hefur hann að geyma ákvæði er lúta m.a. að atriðum sem 52. gr. barnaverndarlaga kveður á um. Sá samningur er hins vegar orðinn gamall og þarfnast endurnýjunar. Um vistheimilið að Árbót er það að segja að þar eru í gildi ný lög og rekstrarsamningur sem félmrn. átti þátt í að gera sl. haust, enda þótt málaflokkurinn væri þá ekki enn kominn í umsjá ráðuneytisins, og kveður hann á um sömu atriði og mælt er fyrir um í 52. gr. barnaverndarlaga. Unnið hefur verið að undirbúningi að starfsemi heimilisins fyrir vegalaus börn í samvinnu við Barnaheill. Í þeirri undirbúningsvinnu hefur verið gert ráð fyrir sérstökum rekstrarsamningi sem kveður á um stjórn, starfsfólk og aðbúnað líkt og þeim sem gilda um Torfastaði og Árbót. Hvort sérstakar reglugerðir verða settar um þessi þrjú vistheimili skal ég ekki segja um á þessu stigi. Eðlilegra kann að vera að kveðið sé á um þau atriði sem um ræðir í starfs- og rekstrarsamningum, svo sem hér hefur verið gerð grein fyrir. Varðandi lið 2 í fsp. hv. þm. er því til að svara að nokkurs misskilnings gætir í fsp. þar sem starfsemi á vegum vistforeldra barna í sveitum getur ekki fallið undir 51. gr. barnaverndarlaganna. Sú grein laganna fjallar um stofnanir, svo sem ráða má af heiti þessa kafla laganna. Starfsemi vistforeldra barna í sveitum eða annarra þeirra einkaaðila sem taka börn til vistunar í lengri eða skemmri tíma fyrir barnaverndarnefndir fellur undir kafla laganna um fósturráðstafanir. Sú nefnd sem ég hef skipað til að semja reglugerðir með lögunum mun kanna sérstaklega það atriði sem spurt er um, en þá í tengslum við reglugerð sem sett yrði samkvæmt 39. gr. laganna. Á þessu stigi treysti ég mér ekki til að fullyrða um hvort lögin heimili sérstök ákvæði í reglugerð um gagnkvæm réttindi og skyldur í samskiptum barnaverndaryfirvalda og þeirra heimila sem rekin eru af öðrum aðilum, svo sem vistforeldrum í sveitum, svo að vitnað sé orðrétt í fsp. Mér hefur borist erindi um þetta atriði frá Landssamtökum vistforeldra í sveitum og mun ég óska eftir því að nefndin sem semur reglugerðirnar kanni það mál sérstaklega.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á því að þakka ráðherra fyrir skýr svör við fyrri lið þessarar fsp. Þar kom mjög skýrt fram að í undirbúningi eru reglugerðir varðandi ýmis þessara heimila eða rekstrarsamningar eins og í tilvikinu með Barnaheill, Árbót og Torfastaði. Ég tel að í einstöku tilvikum eins og þar voru talin upp geti rekstrarsamningur komið í staðinn fyrir reglugerð. Ég get hins vegar ekki sætt mig við það svar við 2. lið þessrar fsp. að hún sé byggð á misskilningi og þetta falli ekki undir 51. gr. laganna heldur falli þetta undir 31. gr. sem kveður á um fóstursamninga eða fóstur, vegna þess að ég hef litið svo á að VI. kafli laganna um ráðstöfun barna í fóstur eigi fyrst og fremst við þegar um lengri tíma er að ræða. Ég veit að barnaverndaryfirvöld í Reykjavíkurborg túlka það sem svo að það verði að vera um 6 mánaða vistun eða lengri að ræða. Nú vitum við að sumardvöl í sveit er notuð mjög mikið fyrir börn til skemmri tíma og þá erum við að tala um minna en 6 mánuði, jafnvel bara þrjá mánuði. Það skiptir auðvitað máli hvernig að þessum börnum er búið vegna þess að þetta er ekki svo lítill fjöldi eins og ég nefndi hér áðan því að bara á vegum barnaverndaryfirvalda í Reykjavík fara 176 börn til sumardvalar í sveit fyrir utan börn af öðrum þéttbýlisstöðum og fyrir utan börn sem foreldrar hafa milligöngu um að senda sjálfir. Stundum er engin ástæða til þess að skipta sér af því eða gera neinar kröfur um reglur þegar foreldrar koma börnum sínum sjálfir í sumardvöl, enda er það oft hjá ættingjum, vinum eða kunningjum. En ef vistforeldrar í sveit eru farnir að auglýsa sína starfsemi, þá er auðvitað eðlilegt að gera kröfu um að þeir uppfylli ákveðin skilyrði og ákveðnar reglur. Ég vil minna á í þessu sambandi að ég veit ekki betur en það hafi verið settar reglur um dagmæður sem er kannski svipaðs eðlis að mörgu leyti. Þess vegna finnst mér að þetta svar ráðherra byggi að vissu leyti á misskilningi.

Virðulegi forseti. Ég vil láta það koma fram vegna síðustu orða hv. þm. að það er fullur vilji fyrir því í félmrn. að taka á þessu máli. Ég get tekið undir það með hv. þm. að það er mikilvægt að koma skipulagi og festu á þessi mál. Þetta mál varðandi vistforeldra barna í sveitum var skoðað sérstaklega þegar málið var til meðferðar í þinginu og þetta hefur verið skoðað í ráðuneytinu og er verið að skoða í þeirri nefnd sem á að fjalla um þessi mál. Ef niðurstaðan verður sú að ekki er hægt að taka á þessum málum og koma skipulagi á þau á grundvelli þessara laga, þá þarf auðvitað úr að bæta. En ég vil ítreka að það er fullur vilji til að taka á þessu máli í ráðuneytinu því ég er sammála ræðumanni um að þetta er mjög brýnt úrræði að hafa til staðar sem er vistforeldrar fyrir börn í sveitum.

Virðulegi forseti. Fá lög varða jafnviðkvæm mál og lög um vernd barna og ungmenna. Misvönduð umfjöllun um barnaverndarmál í fjölmiðlum og manna á meðal vitnar um hve viðkvæma strengi slík lög snerta og þá ekki síður framkvæmd þeirra en lagabókstafurinn sjálfur. Það fólk sem starfar að barnaverndarmálum þarf að vinna eftir skýrum og sanngjörnum reglum og með setningu nýrra barnaverndarlaga á sl. ári voru gerðar margvíslegar breytingar sem að margra mati voru til bóta. M.a. færðist málaflokkurinn milli ráðuneyta og í framhaldi af því væntu ýmsir að hægt væri að gera ákveðið átak til að sinna þessum málefnum sérstaklega. Í framhaldi af lagasetningunni er gert ráð fyrir að settar séu reglugerðir um nánari framkvæmd einstakra lagagreina og einnig að fram fari ítarleg kynning fyrir starfsfólk barnaverndarnefnda og fleiri sem koma að barnaverndarmálum. Ég er hér í dag með nokkrar fyrirspurnir er varða þessi mál og sú fyrsta sem ég ber upp varðar 3. gr. laganna og þá sérstaklega þau ákvæði greinarinnar sem ég ætla, með leyfi forseta, að fá að lesa hér upp, en það er í 2. mgr. laganna: ,,Ráðuneytið skal hafa frumkvæði að þróunarstarfi og rannsóknum á sviði barnaverndarmála. Það skal enn fremur veita barnaverndarnefndum leiðbeiningar og ráðgjöf varðandi fjölskylduvernd og úrlausn barnaverndarmála.`` Í lokasetningu þessarar greinar segir: ,,Það [þ.e. ráðuneytið] annast fræðslustarfsemi fyrir þá sem starfa að barnaverndarmálum, m.a. með útgáfustarfsemi og námskeiðum.`` Í framhaldi af þessu finnst mér rétt að minna á að er ný barnaverndarlög tóku gildi í Noregi var ákveðið að gera þar þriggja ára átak í barnaverndarmálum og því var fylgt eftir með myndarlegum fjárframlögum og ítarlegri kynningarstarfsemi. Þetta þykir nú til fyrirmyndar. En mín spurning varðar ekki annað en það hvernig að þessum málum er staðið hér og nú og því ber ég eftirfarandi fsp. upp til hæstv. félmrh.: ,,Hvernig hefur félmrn. staðið að kynningu, leiðbeiningum og ráðgjöf við barnaverndarnefndir og starfsmenn þeirra, sbr. 3. gr. laga um vernd barna og ungmenna, nr. 58/1992?``

Virðulegi forseti. Eins og kunnugt er tóku ný lög um vernd barna og ungmenna gildi um síðustu áramót og því er ekki langur tími liðinn síðan yfirstjórn þessa málaflokks fluttist frá menntmrn. til félmrn. Í tilefni fsp. hv. þm. vil ég varpa ljósi á helstu viðfangsefni ráðuneytisins í barnaverndarmálum frá því að málaflokkurinn færðist á mitt ábyrgðarsvið. Rétt er að taka það fram að félmrn. hófst þegar handa á liðnu ári við undirbúning þess að takast á við þennan málaflokk. Helstu viðfangsefni voru þrjú: Samstarf við Barnaheill vegna reksturs heimilis fyrir vegalaus börn, undirbúningur að rekstri vistheimilis að Árbót og afnám daggjalda sveitarfélaganna vegna vistunar unglinga á deildum Unglingaheimilis ríkisins. Tveimur síðarnefndu þáttunum er lokið en enn er unnið að undirbúningi heimilis fyrir vegalaus börn í samvinnu við samtökin Barnaheill. Frá áramótum hefur einkum verið unnið að eftirtöldum verkefnum: Skipun barnaverndarráðs Íslands samkvæmt nýjum lögum. Sett var ný reglugerð fyrir Unglingaheimili ríkisins og skipuð ný stjórn þess. Unnið hefur verið að undirbúningi þess að setja á stofn lokaða deild fyrir síbrotaunglinga, en ríkisstjórnin hefur ákveðið að verja til þess 20 millj. kr. á þessu ári. Varðandi það atriði sem fyrirspyrjandi spyr um, þ.e. leiðbeiningar og ráðgjöf við barnaverndarnefndir vil ég upplýsa eftirfarandi: Félmrn. hefur staðið fyrir námskeiðum víða um landið fyrir félagsmálanefndir og barnaverndarnefndir um framkvæmd laga um félagsþjónustu sveitarfélaga. Á þessum námskeiðum hafa hin nýju barnaverndarlög verið kynnt í aðalatriðum, einkum þau ákvæði er lúta að breyttri stjórn og skipulagi, svo og stækkun barnaverndarumdæma. Námskeiðin hafa verið haldin á Patreksfirði, Ísafirði, Höfn í Hornafirði, Egilsstöðum, Blönduósi, Sauðárkróki, Borgarnesi og Stykkishólmi. Framhald verður á þessum námskeiðum á þessu ári. Í janúarmánuði var sent til allra sveitarfélaga sérstakt umburðarbréf þar sem vakin var athylgi á ákvæðum 6. gr. barnaverndarlaganna varðandi stækkun barnaverndarumdæma og ákvæðum um kosningar í barnaverndarnefndir. Frá áramótum hefur félmrn. sinnt ráðgjöf við barnaverndarnefndir varðandi meðferð einstakra barnaverndarmála eftir því sem eftir hefur verið leitað og í samræmi við ákvæði hinna nýju laga. Ýmis áform eru uppi af hálfu ráðuneytisins um frekara starf á þessu sviði. T.d. verða haldin sérstök námskeið um meðferð barnaverndarmála fyrir fulltrúa í barnaverndarnefndum og starsfólk þeirra. Jafnframt er stefnt að útgáfu handbókar í barnaverndarmálum. Þegar reglugerðir með lögunum verða tilbúnar verða þær að sjálfsögðu kynntar sérstaklega. Þá gerir ráðuneytið ráð fyrir því að aðstoða sveitarfélögin í að sameinast um kosningu barnaverndarnefnda og stækkun barnaverndarumdæma í samræmi við 6. gr. laganna þannig að grundvöllur skapist fyrir því að þær hafi aðgang að fagfólki til að sinna þessum málum en það er undirstaða þess að unnið sé að framkvæmd hinna nýju laga og er því forgangsmál. Ég vænti þess að ég hafi svarað því sem um er spurt í þessari fsp.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. félmrh. fyrir skýr og greinargóð svör. Því miður get ég ekki fagnað innihaldi svarsins á sama hátt og umbúnaði. Ég tel að það sé rétt að hafa það í huga að þegar er byrjað að starfa eftir þessum lögum og ég held að það sé óhjákvæmilegt að gera betur en bara að kynna þessa lagasetningu á námskeiðum um félagsþjónustu sveitarfélaga þar sem hér er bæði um viðamikinn, viðkvæman og erfiðan málaflokk að ræða. Það kom að vísu fram í svari hæstv. ráðherra að það stæði til að gera betur, en ég heyrði ekki tímasetningu á því og mér er kunnugt um það að mörgum er starfa að barnaverndarmálum þykir mjög brýnt að úr þessu verði bætt og það hið snarasta og það hefði í raun þurft að gerast áður en lögin tóku gildi. Það held ég að engum geti blandast hugur um. Eftir því sem ég kemst næst voru þessi lög kynnt á einu námskeiði í Reykjavík í haust en opinberir aðilar munu ekki hafa staðið að því eftir því sem ég best veit. Því hlýt ég að bæta við spurninguna: Hvenær stendur til, ef það er rétt að það standi til, að bæta úr og hafa betri kynningu á þessu? Ég held að það sé mjög aðkallandi. Að lokum vil ég geta þess að ég tek heils hugar undir að það er þörf á því að stækka og sameina barnaverndarumdæmi. En til þess að svo verði þarf einnig leiðbeiningar og ráðgjöf.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé ástæða til þess að ítreka að það eru ekki nema liðlega tveir mánuðir síðan félmrn. tók við þessum málaflokki og ég tel að það sé að fullu verið að vinna að því að framkvæma þessi lög eins og best verður á kosið. Það að þetta sé kynnt á fundum um leið og lögin um félagsþjónustu sveitarfélaga tel ég að sé hagkvæmt vegna þess að að mörgu leyti tengjast þessi lög og því hlýtur að vera hagkvæmt að nota tækifærið þegar verið er að kynna fyrri lögin að kynna barnaverndarlögin í leiðinni. Ég nefndi hér útgáfu sérstakrar handbókar um barnaverndarmál. Ég held að það sé mikilvægt að við fáum aðeins reynslu af þessum lögum og að tilbúnar verði þær mörgu reglugerðir sem á að setja um lögin áður en af útgáfu slíkrar handbókar verður. En ég get fullvissað hv. þm. um að það er unnið af fullum krafti að þessum málum í ráðuneytinu, m.a. að kynna þessi lög og halda sérstök námskeið um meðferð barnaverndarmála fyrir fulltrúa í barnaverndarnefndum og verður því haldið áfram eins og kostur er.

Virðulegi forseti. Svo sem fram kom í máli mínu hér áðan um fyrstu fsp. er ég flutti um þessi mál, þá er hér um röð fyrirspurna að ræða varðandi framkvæmd barnaverndarmála og önnur fsp. er ég ber fram í dag varðar börn í áhættuhópum. Fsp. hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Hvað líður setningu reglugerðar um fyrirkomulag skráningar barna í áhættuhópum og meðferð upplýsinga, sbr. 20. gr. laga um vernd barna og ungmenna, nr. 58/1992, og kynningu á efni laganna fyrir barnaverndarnefndum og starfsmönnum þeirra?`` Þarna er raunar ekki síst átt við þessa grein en 20. gr. hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Barnaverndarnefnd skal halda sérstaka skrá um þau börn og ungmenni í umdæmi sínu sem hún telur að sé hætta búin skv. 1. mgr. 18. gr. og 1. mgr. 19. gr. í þeim tilgangi að tryggja yfirsýn og samfellda málsmeðferð í slíkum málum. Nú breytast aðstæður þannig að mati nefndar að barn telst ekki lengur í áhættuhópi og skal nafn þess þá ekki standa lengur í skránni. Foreldrum skal jafnan gerð grein fyrir að barn þeirra sé á skrá, sbr. 3. mgr. 43. gr., nema það komi í bága við hagsmuni barnsins að mati nefndarinnar. Ráðuneytið setur reglugerð um fyrirkomulag skráningar og meðferð upplýsinga í samræmi við lagaákvæði þetta og lög um skráningu og meðferð persónuupplýsinga, nr. 121/1989.`` Það þarf ekki að fjölyrða um það hversu viðkvæmt og stórt mál það er að lenda á slíkri skrá og jafnframt að það séu til skýrar reglur um hvernig slík skrá sé notuð börnunum í hag og einnig að það sé ekki hætta á því að slíkar upplýsingar berist víða, en jafnframt að fylgt sé ákvæðum þessarar lagagreinar á þann hátt að tryggð sé þessi yfirsýn og samfellda málsmeðferð sem brýnt er í þessum málum en það er jú markmið lagagreinarinnar. Ég held því að það sé nauðsynlegt bæði fyrir þá sem hér stendur og aðra að vita hvernig ráðuneytið hyggst standa að þessum málum og því ber ég eftirfarandi fsp. fram.

Virðulegi forseti. Eins og þegar hefur komið fram í svörum mínum við fsp. hv. þm. á þskj. 679 tóku lög um vernd barna og ungmenna gildi 1. jan. 1993. Frá þeim tíma hefur verið unnið jafnt og þétt að því að fylgja þeim úr hlaði af hálfu ráðuneytisins í þeirri forgangsröð sem talin hefur verið eðlilegust. Varðandi samningu þeirrar reglugerðar sem hér er spurt um vil ég geta þess að ég hef nýlega skipað nefnd til að semja allar þær reglugerðir sem setja á með hinum nýju lögum. Nefndin er þannig skipuð: Þórhildur Líndal lögfræðingur, formaður, Guðjón Bjarnason, fyrrv. framkvæmdastjóri Barnaverndarráðs Íslands, Anni Haugen, yfirmaður fjölskyldudeildar Félagsmálastofnunar Reykjavíkur, Sólveig Reynisdóttir félagsmálastjóri, Akranesi, og Benedikt Bogason, formaður barnaverndarnefndar Reykjavíkur. Svo vitnað sé í skipunarbréf nefndarinnar, þá er um eftirtaldar reglugerðir að ræða: 1. Reglugerð um starfshætti barnaverndarráðs. 2. Reglugerð um samvinnu barnaverndaryfirvalda við aðrar stofnanir. Við samningu þessarar reglugerðar skal hafa samráð við heilbrrn., menntmrn. og dómsmrn. 3. Reglugerð um fyrirkomulag skráningar barna í áhættuhópum og meðferð upplýsingar samkvæmt ákvæðum 20. gr. laganna. 4. Reglugerð um að útvega barni eða fjölskyldu tilsjónarmann, persónulegan ráðgjafa eða stuðningsfjölskyldu. 5. Reglugerð skv. 39. gr. laganna um framkvæmd laganna varðandi fóstur og jafnframt skal nefndin láta útbúa sérstök eyðuböð fyrir fóstursamninga. 6. Reglugerð skv. 52. gr. laganna að því er varðar sumarbúðir og sumardvalarheimili. Svo sem fram kemur í skipunarbréfi nefndarinnar er gert ráð fyrir að haft sé samráð við dómsmrn. við samningu þeirrar reglugerðar sem spurt er um. Hér er um mjög mikilvæga reglugerð að ræða þar sem með öruggri skráningu barna í áhættuhópi öðlast barnaverndarnefndir nauðsynlega yfirsýn. Slík yfirsýn er forsenda þess að unnt sé að sinna skipulögðum forvörnum auk þess sem hún gefur kost á markvissari ákvörðunum og eykur líkur á samfelldri málsmeðferð í málefnum einstakra barna. Um kynningu á efni laganna fyrir barnaverndarnefndum og starfsmönnum þeirra svo sem fram hefur komið í svari mínu við fsp. hv. þm. á þskj. 679 hefur ráðuneytið staðið fyrir námskeiðum um framkvæmd laga um félagsþjónustu sveitarfélaga víða um land þar sem meginatriði nýju barnaverndarlaganna hafa verið kynnt. Eins og kunnugt er fara félagsmálanefndir í kaupstöðum yfirleitt jafnframt með hlutverk barnaverndarnefnda. Jafnframt hefur ráðuneytið ritað öllum sveitarstjórnum umburðarbréf þar sem breytt skipan barnaverndarmála hefur verið kynnt. Áform eru uppi um frekari kynningu og vil ég vísa til svara minna við fsp. á þskj. 679 í þeim efnum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svör sem voru skýr að vanda og fagna því að sett hefur verið á laggirnar nefnd með þessu starfssviði sem hún taldi upp. Ég harma það hins vegar að það skuli ekki hafa gerst fyrr. Út af fyrir sig er það gefið hér sem skýring að lögin hafi nýverið tekið gildi, en þó að þau hafi ekki verið samþykkt á Alþingi fyrr en sl. vor, þá hefur engu að síður verið þarna umþóttunartími sem ég tel að hefði verið nauðsynlegt að nýta, en það þýðir ekki að sýta það núna heldur hugsa um hvernig framhaldið verði. Því hlýt ég að spyrja í framhaldi hvort einhver tímaáætlun sé varðandi störf þessarar nefndar. Mér er fullljóst að það þarf að vanda vel til þessa verks, en þrátt fyrir það held ég að það sé óhjákvæmilegt að það gerist einnig eins hratt og unnt er. Því miður munu vera brögð að því að t.d. ákvæði þessarar greinar laganna um skráningu og meðferð upplýsinga um börn í áhættuhópi eru ekki kunn barnaverndarstarfsmönnum og er það að sjálfsögðu miður. Hér er eitthvað ekki eins og það á að vera og því nauðsynlegt að bæta þar um.

Virðulegi forseti. Eins og hv. þm. er kunnugt voru ýmis nýmæli sett í lögunum um vernd barna og ungmenna og ég held að það sé ástæða til þess að hlaupa ekki strax til við setningu reglugerðar heldur að fá reynslu af lögunum áður en hlaupið er til og strax á fyrsta degi sem lögin eru samþykkt sé sett reglugerð. Ég minni enn á að það eru nú ekki nema tveir mánuðir síðan þessi lög tóku gildi. Varðandi það hvenær verði lokið við samningu þessarar reglugerðar er erfitt að segja um. Þær verða gefnar út jafnóðum og þær verða tilbúnar, en ég mundi áætla að innan hálfs árs verði búið að setja allar þær reglugerðir, sex talsins, sem ég taldi upp hér áðan.

Virðulegi forseti. Enn held ég áfram að spyrja um barnaverndarmálefni og framkvæmd hinna nýju laga um vernd barna og ungmenna og þá er röðin komin að unglingaheimilunum, en sú fsp. sem ég ber fram er eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Hvaða unglingaheimili og meðferðarheimili eru rekin hér á landi fyrir börn sem eiga við hegðunarerfiðleika að stríða, sbr. 51. gr. laga um vernd barna og ungmenna, nr. 58/1992? Hvar á landinu eru þau? Er fyrirhugað að fjölga slíkum heimilum og dreifa þeim víðar um landið?`` Svo sem fram kemur í þessari fsp. er ég einkum að leita eftir upplýsingum um það hvort fyrirhugað sé að koma slíku unglingaheimili á laggirnar, t.d. norðan lands, og þá má alveg hugsa sér að það starfi innan Unglingaheimilis ríkisins. Það er talið mjög mikilvægt ef til þess kemur að unglingur vistast á unglingaheimili að ekki séu miklar fjarlægðir frá heimili vegna þess að hluti þess starfs sem fer fram í slíkri meðferð er að byggja upp betri tengsl við fjölskyldu unglings sem þar er. Og þótt slíkt sé því miður ekki unnt í öllu tilvikum, þá er mjög mikilvægt að hafa möguleika til þess og eftir því sem fjarlægðir verða meiri, þeim mun erfiðara er að framkvæma þetta. Ég held að það dyljist ekki að í þessari fsp. er sérstaklega verið að leita eftir þessu en jafnframt að fá upplýsingar um það hvaða heimili eru starfandi og hvernig þessari 51. gr. laga er framfylgt yfir höfuð.

Virðulegi forseti. Árið 1972 var sett á laggirnar Unglingaheimili ríkisins en innan vébanda þess eru nú starfræktar fjórar deildir auk opinnar unglingaráðgjafar, göngudeildar að Síðumúla 13 í Reykjavík. Þær fjórar deildir sem um er að ræða eru unglinga- eða meðferðarheimili í þeim skilningi sem fsp. ber með sér. Þessar deildir eru eftirfarandi: 1. Móttökudeild sem rekin er að Efstasundi 86 í Reykjavík. Móttökudeildin er í reynd tvískipt. Annars vegar er um að ræða rannsóknarvistun en þar eru fjögur rými fyrir unglinga á aldrinum 13--15 ára. Hins vegar er svonefnd bráðavistun en þar eru tvö rými fyrir unglinga á sama aldri. Bráðavistunin er ætluð til að vista unglinga gegn vilja sínum í stuttan tíma, oftast 1--2 sólarhringa á meðan lögregla rannsakar mál þeirra eða barnaverndarnefndir finna varanlega lausnir í málum þeirra. 2. Meðferðarheimili að Sólheimum 7 í Reykjavík. Á þessu meðferðarheimili er langtímameðferð og þar er að finna rými fyrir sjö unglinga á aldrinum 13--15 ára. 3. Unglingasambýli að Sólheimum 17 í Reykjavík. Hér er um að ræða svonefnt fjölskylduheimili. Fjölskylda býr á staðnum og eru hjónin leiðandi í meðferðarstarfinu. Um fimm rými er að ræða, en hér er um framhaldsmeðferð að ræða fyrir unglinga sem hafa verið í meðferð á öðrum deildum en eiga ekki afturkvæmt heim. 4. Tindar. Meðferðarheimili fyrir unga vímuefnaneytendur að Kjalarnesi. Um er að ræða meðferðarheimili fyrir unglinga 13--18 ára. Þeir sem ljúka þar meðferð eiga kost á eftirmeðferð að Síðumúla 13. Tindar eru ætlaðir fyrir 12 unglinga. Auk ofangreindra deilda Unglingaheimilis ríkisins eru tvö meðferðarheimili rekin með faglegri umsjón þess, þ.e. meðferðarheimilið á Torfastöðum og vistheimilið að Árbót í Aðaldal. Á vegum Reykjavíkurborgar eru rekin nokkur heimili fyrir börn og unglinga en önnur sveitarfélög reka ekki slíkar stofnanir. Það er vistheimili barna að Hraunbergi 15 í Reykjavík, vistheimili barna að Mánagötu 25, fjölskylduheimilið Ásvallagötu 14 og unglingasambýli að Búðagerði 8. Samkvæmt þessu yfirliti eru stofnanir fyrir börn og unglinga í landinu öllu nú 10 talsins og er þá neyðarathvarf Rauða krossins ekki talið með þar sem það getur ekki talist til unglingaheimilis, enda þótt unglingum bjóðist þar gisting. Í fsp. er spurt hvort til standi að fjölga slíkum heimilum og dreifa þeim víðar um landið. Í undirbúningi er nú rekstur tveggja slíkra meðferðarheimila. Annars vegar er um að ræða heimili fyrir vegalaus börn sem samtökin Barnaheill söfnuðu fé til á sl. ári. Hins vegar er um að ræða svonefndar lokaðar meðferðardeildir við Unglingaheimili ríkisins. Ljóst er að meðferðarheimili Barnaheilla verður valinn staður úti á landsbyggðinni en á fjárlögum hefur verið veitt til þess 17,3 millj. kr. til reksturs á þessu ári. Unnið hefur verið að undirbúningi þess heimilis í allan vetur en því miður slitnaði upp úr samningaviðræðum við sérfræðinga sem höfðu lýst áhuga á að taka að sér rekstur þessa heimilis. Verður því enn töf á því að starfsemi þess geti hafist en ákveðið er þó að væntanlegt heimili taki til starfa ekki seinna en næsta sumar. Eins og komið hefur fram er í undirbúningi að reka lokaða meðferðardeild fyrir unglinga sem nauðsynlegt er að veita hjálp, en ríkisstjórnin hefur veitt 20 millj. kr. til reksturs þessarar deildar í tilraunaskyni út þetta ár. Með þeirri ákvörðun var verið að bregðast við bráðaástandi svo sem flestum er kunnugt um. Stjórn Unglingaheimilis ríkisins hefur verið falinn undirbúningur málsins og er gert ráð fyrir að starfsemin verði úti á landi. Ljóst er að þörf er á fleiri meðferðarheimilum en nú eru rekin og áformað er að reka á næstunni. Einkum er þörf fyrir skammtímameðferðarheimili fyrir barnaverndarnefndir utan Reykjavíkur sem ekki hafa aðgang að neinni skammtímavistun þegar um bráðatilvik er að ræða. Skapar þetta oft mjög mikinn vanda í barnaverndarstarfi. Úr þessu þarf að bæta og gera áætlanir um rekstur fleiri úrræða en hér hefur verið gerð grein fyrir.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin og ítreka það að ég tel að sú starfsemi sem hún taldi upp hér sé öll mjög brýn og einnig það sem er í farvatninu núna. Það er leitt að heyra að það skuli hafa orðið töf á uppbyggingu heimilisins sem Barnaheill standa að, en ég fagna því að það er ætlun ríkisstjórnarinnar að bregðast við þeim bráða vanda sem er vegna unglinga sem eru í e.t.v. erfiðasta og vandmeðfarnasta hópnum. En það sem fyrst og fremst vakir fyrir mér með þessari fsp. er að vekja athygli á því að þessi heimili eru nánast öll á sama stað á landinu og það er brýnt ef byggja á upp meðferð að hún geti farið fram ekki langt frá heimabyggð.

Virðulegi forseti. Þetta er ekki síðasta fsp. sem sú sem hér stendur ber fram um barnaverndarmál í dag heldur sú næstsíðasta. En ég vil þá bera fram þessa fsp. án mikilla málalenginga og hún hljóðar svo: ,,Hvað líður setningu reglugerðar um samvinnu barnaverndaryfirvalda við aðrar stofnanir, sbr. 16. gr. laga um vernd barna og ungmenna, nr. 58/1992?`` Til þess að skýra þetta held ég að það sé óhjákvæmilegt að lesa hér einnig upp 16. gr. laga sem vísað er til til þess að ljóst sé nákvæmlega hvers konar samstarf er við að eiga en, með leyfi forseta, stendur þar: ,,Öllum þeim, sem stöðu sinnar vegna hafa afskipti af málefnum barna og ungmenna, svo sem starfsfók heilbrigðisþjónustu, skóla, dagvistarheimila barna og löggæslu, er skylt að stuðla að því að barnaverndarstarf komi að sem mestum notum og skulu hafa samvinnu við barnaverndaryfirvöld í því skyni. Barnaverndaryfirvöld skulu með sama hætti hafa samstarf við þá sem stöðu sinnar vegna hafa þekkingu á málefnum barna og ungmenna. Skylt er skólum og dagvistarheimilum að hafa náið samstarf við barnaverndarnefndir varðandi stuðning við börn og fjölskyldur þeirra sem standa höllum fæti félagslega. Stofnanir á sviði félags- og heilbrigðismála, svo sem áfengismeðferðarstofnanir og geðdeildir, skulu skipuleggja þjónustu sína við foreldra barna þannig að tillit verði tekið til hagsmuna barnanna. Skylt er lögreglu, dómstólum og fangelsismálayfirvöldum að hafa samvinnu við barnaverndarnefndir og veita þeim aðstoð við úrlausn barnaverndarmála. Félagsmálaráðherra setur reglugerð um samvinnu barnaverndaryfirvalda við aðrar stofnanir í samráði við þau ráðuneyti sem viðkomandi stofnanir heyra undir.`` Ástæðan fyrir því að ég tíunda þetta hér með þessum hætti er sú að hér er um mjög metnaðarfulla grein að ræða og að mínu mati mjög góða, ef í framkvæmd er, en þar mun skipta langmestu máli hvernig til tekst að koma slíku samstarfi á laggirnar. Það er ekki einfalt mál að koma því svo fyrir að lög mæli fyrir um samstarf við skóla og dagvistarheimili svo dæmi séu tekin. Þetta er ekki eitthvað sem kemur af sjálfu sér. Vissulega eru margir sem starfa að uppeldismálum í skólum og dagvistarheimilum sem hafa mjög gott frumkvæði og góðan skilning á þessum málum, en það er alveg ljóst að það þarf að koma á einhvers konar formlegu samstarfi og skipulegu ef vel á að vera og öllum að vera gert jafnt undir höfði.

Virðulegi forseti. Fsp. hljóðar svo: ,,Hvað líður setningu reglugerðar um samvinnu barnaverndaryfirvalda við aðrar stofnanir, sbr. 16. gr. laga um vernd barna og ungmenna, nr. 58/1992?`` Eins og þegar hefur komið fram í svörum mínum við fsp. hv. þm. á þskj. 680 um setningu reglugerðar um börn í áhættuhópum vil ég einungis ítreka að ég hef nýlega skipað nefnd til að semja allar þær reglugerðir sem setja á með hinum nýju lögum. Sú reglugerð sem hér er spurt um er ein af þeim veigamestu sem settar verða með nýju barnaverndarlögunum. Eins og fram kemur í skipunarbréfi nefndarinnar og ég vísaði til hér áðan í svari mínu við annarri fsp. er gert ráð fyrir að haft verði samráð við heilbrrn., menntmrn. og dómsmrn. um setningu þessarar reglugerðar. Að öðru leyti vísa ég til svara minna við fsp. þingmannsins á þskj. 680.

Virðulegi forseti. Þá er komið að síðustu fsp. minni er varðar sérstaklega barnaverndarmál og í þessu tilviki raunar önnur mál einnig þar sem ákvæði um tilsjónarmenn, stuðningsfjölskyldur o.fl. hefur þegar verið framkvæmt og þar á ég við lög um málefni fatlaðra. En liðveisla, persónulegir ráðgjafar og stuðningsfjölskyldur eru úrræði sem ég held að óhætt sé að fullyrða að litið sé til með vaxandi áhuga og þá á ég bæði við í barnaverndarmálum og einnig að nú þegar hefur skapast reynsla og hefð af starfi stuðningsfjölskyldna er styðja og styrkja fatlaða og fjölskyldur þeirra. Í sumum tilvikum getur liðveisla hreinlega skipt sköpum um það hvort geðfatlaður elinstaklingur getur búið utan stofnunar. Stuðningsfjölskylda getur ráðið úrslitum um það hvort mikið fatlaður einstaklingur hefur tök á því að búa í heimahúsum og persónulegir ráðgjafar geta t.d. veitt barni eða ungmenni sem á í erfiðleikum þann stuðning sem nauðsynlegur er til að breyta erfiðu mynstri í lífi þessa barns eða ungmennis. Því held ég að það velkist enginn í vafa um hversu mikilvæg slík þjónusta er og hér eru þó aðeins tekin sárafá dæmi. Nauðsynlegt er að gera sér grein fyrir því hvernig landið liggur nú, hve margir njóta nú stuðnings af þessu tagi, hve mikill hann er og hvernig greitt er fyrir hann. Þessar tölur gætu verið nýtilegar bæði til samanburðar við eldri tölur, þ.e. til þess að bera saman þróunina og eins til viðmiðunar í framtíðinni. Það er sérstakt áhyggjuefni raunar að það hefur heyrst að nú sé farið að skattleggja þá lágu upphæð sem greidd hefur verið fyrir þjónustu stuðningsfjölskyldna og það hlýtur að vekja spurningar um hvort ekki verði að hækka greiðslur sem því nemi eða með einhverjum öðrum hætti að leysa þau mál því að ég heyrði t.d. á námskeiði sem félagsmálastjórar héldu núna í upphafi þessarar viku, tveggja daga námskeiði um liðveislu og sjálfræði, raunar í tveggja manna tali en ekki í ræðu, af einni stuðningsfjölskyldu sem var að fá bakreikning frá skattinum upp á 90 þús. kr. Þetta er átakanlegt mál og ef fleiri slík dæmi eru, þá er ég hrædd um að fólk, hversu góðan vilja sem það hefur, hafi einfaldlega ekki efni á því að vinna þetta þarfa starf og þá held ég líka að þau úrræði sem til stendur að byggja upp í barnaverndarmálum muni aldrei verða barn í brók.

Virðulegi forseti. Fsp. er tvíþætt. Annars vegar er spurt um ráðningu stuðningsfjölskyldna sbr. 21. gr. laga um málefni fatlaðra og hins vegar um ráðningu tilsjónarmanna, persónulegra ráðgjafa og stuðningsfjölskyldna. Varðandi ráðningu stuðningsfjölskyldna hafa svæðisskrifstofur málefna fatlaðra milligöngu um að finna stuðningsfjölskyldur og annast samningsgerð við þær um tilhögun dvalar og greiðslu. Í samningi við stuðningsfjölskyldur er kveðið á um ákveðinn fjölda dvalarsólarhringa í mánuði og eru greiðslur til þeirra sólarhringsgjald. Greiðsla tímakaups eins og fyrirspyrjandi spyr um þekkist því ekki. Sólarhringsgjaldið er 5,5% af launaflokki 227, 1. þrepi í kjarasamningi BSRB og er í dag 2.434 kr. Varðandi 3. lið fsp. um það hversu margar stundir þjónustan er veitt í mánuði er það að segja að í reglugerð 345/1985, um stuðningsfjölskyldur fatlaðra, er kveðið á um að hámark samfelldrar dvalar skuli vera þrír sólarhringar í mánuði en heimilt sé að víkja frá því, enda fari dvöl ekki fram yfir 15 sólarhringa á þriggja mánaða tímabili. Í samningnum við stuðningsfjölskyldur er þannig samið um vistun frá tveim sólarhringum til fimm sólarhringa í mánuði. Í dag eru samningar við stuðningsfjölskyldur alls 120. Af þeim hljóða sex samningar um vistun í tvo sólarhringa í mánuði, 68 samningar um vistun í þrjá sólarhringa í mánuði, 8 samningar um vistun í fjóra sólarhringa í mánuði og 38 samningar um vistun í fimm sólarhringa í mánuði. Í 4. lið fsp. er spurt um skattlagningu á greiðslum til stuðningsfjölskyldna. Því er til að svara að greiðslur til stuðningsfjölskyldna teljast að fullu til skattskyldra tekna hjá mótttakanda. Heimilt er að færa til frádráttar þessum tekjum beinan kostnað vegna umönnunar dvalar barnanna, séu lagðar fram fullnægjandi upplýsingar um útlagðan kostnað. Liggi hins vegar ekki fyrir tölulegar upplýsingar um kostnað er heimilt að færa til frádráttar fjárhæð sem samsvarar til tvöfalds barnalífeyris sem greiddur er af almannatryggingum. Mánaðarleg fjárhæð tvöfalds barnalífeyris reiknast hlutfallslega miðað við þann dagafjölda sem greiðslurnar eru inntar af hendi fyrir. Í 5. lið fsp. er spurt um hvort sett hafi verið reglugerð um nánari framkvæmd lagaákvæðis um stuðningsfjölskyldur. Í ráðuneytinu er nú unnið að samningu reglugerðar um lögin um málefni fatlaðra. Lögin gera m.a. ráð fyrir að sett verði reglugerð um þjónustu stuðningsfjölskyldna fatlaðra. Þar til sú reglugerð lítur dagsins ljós er stuðst við reglugerð 345/1985, um stuðningsfjölskyldur vegna fatlaðra, við framkvæmd lagaákvæðis. Spurt er um stuðningsfjölskyldur í barnavernd. Barnaverndarnefndir í stærri sveitarfélögum hafa um árabil skipað heimilum tilsjónarmenn. Þetta var gert með stoð í 26. gr. laga frá 1966, þar sem kveðið var á um að skipa mætti heimili eftirlitsmann þegar uppeldi og umönnun barna væri ábótavant. Í reglugerð með gömlu barnaverndarlögunum er nánar kveðið á um hlutverk eftirlitsmanna en þar segir: ,,Hlutverk eftirlitsmanna er að veita skjólstæðingum sínum þá leiðsögn og þann stuðning er þeir mega. Tilgangi eftirlits verður því aðeins náð að milli eftirlitsmanns og skjólstæðings, heimilisföður eða ungmennis myndist gagnkvæm vinátta og traust.`` Í nýjum lögum um vernd barna og ungmenna þar sem fjallað er um stuðningsúrræði í samvinnu við foreldra og barn er m.a. kveðið á um að útvega megi barni eða fjölskyldu tilsjónarmann, ráðgjafa eða stuðningsfjölskyldu. Skal félmrn. setja reglugerð um það úrræði og verður hún sett á næstunni. Fram til þessa hefur framkvæmd þessarar þjónustu verið nokkuð mismunandi hjá sveitarfélögum, en ég vænti þess að með nýrri reglugerð verði hún samræmd yfir allt landið. Ég hef aflað mér upplýsinga hjá Félagsmálastofnun Reykjavíkur um það hvernig ráðningu stuðningsfjölskyldna og tilsjónarmanna er þar háttað. Við ráðningu tilsjónarmanna er hæfni þeirra og hugsanleg sérþekking metin. Ef um er að ræða geðfötluð börn er samráð haft við hlutaðeigandi meðferðarstofnun. Félagsmálastofnun Reykjavíkur hefur haldið námskeið fyrir verðandi tilsjónarmenn auk þess sem tilsjónarmenn funda mánaðarlega og fá reglubundna ráðgjöf frá félagsráðgjöfum eða öðrum sérfræðingum. Þegar stuðningsfjölskyldur eru ráðnar er farið á heimilin og aðstæður þar allar metnar. Einstaklingar koma í viðtal og hæfni þeirra er metin. Farið er fram á sakavottorð fyrir fullorðna heimilismenn, læknisvottorð og umsjón barnaverndarnefndar og stuðningsfjölskyldur fá ráðgjöf hjá félagsráðgjöfum. Tímakaup tilsjónarmanna er samkvæmt kjarasamningi Starfsmannafélags Reykjavíkur. Ef um er að ræða ómenntaða, þá er það launaflokkur 232 sem er 366 kr. á tímann í dagvinnu. Ef um er að ræða kennara, þá er það launaflokkur 236 sem er 408 kr. á tímann og ef um er að ræða félagsráðgjafa eða sálfræðinga, þá er það launaflokkur 239 sem er 443 kr. á tímann í dagvinnu. Stuðningsfjölskyldur fá greitt 2.400 á sólarhring samkvæmt ákvörðun Félagsmálaráðs Reykjavíkur. Ef börn er með miklar sérþarfir er greiðslan hækkuð og er það metið í hverju einstöku tilviki.

Virðulegi forseti. Ég hygg að þessi svör gefi greinargott yfirlit yfir það hvernig þessi úrræði eru nýtt nú og ég held að engum blandist hugur um það að í þessum upplýsingum kemur fram að þær greiðslur sem tilsjónarmenn og stuðningsfjölskyldur fá eru ekkert til að hrópa húrra fyrir, raunar alveg smánarlega lágar fyrir mjög ábyrgðarmikið og gott starf. Fram til þessa hefur ekki verið heimtur skattur af þessu, en það er nýtt og skal ég ekki setjast í dómarasæti um hvort það sé rétt eða ekki, en hitt er ljóst að verði það til þess að fólk, sem hefur tekið þetta hlutverk að sér, oft og tíðum með afskaplega mikilli fyrirhöfn og ég vil segja tilkostnaði, geti ekki sinnt þessu hlutverki lengur, bara telji sér það hreinlega ekki fært, þá er afskaplega illa farið og þetta óttast ég að sé að gerast hér og nú. Þá getum við heldur ekki litið á stuðningsfjölskyldu sem úrræði í barnaverndarmálum eins og hljóðan nýju laganna segir þó til um. En ég vil benda á það að þetta er e.t.v. það úrræði sem helst er litið til, bæði í málefnum fatlaðra og málefnum barna sem eiga í erfiðleikum og það sem helst þyrfti að hlúa að og þróa en ekki að haga málum svo að fólk fáist ekki í þessi störf og jafnvel verði, eins og brögð eru að, að borga með sér í þessum störfum. Það er einfaldlega ekki hægt að hafa hlutina með þeim hætti. Þetta eru vandasöm störf sem þyrfti að launa vel.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrirspyrjanda að bera þessa fsp. fram og treysti því að hæstv. félmrh. geri það sem í hans valdi stendur til þess að hægt verði að viðhalda þeirri starfsemi sem hefur farið fram samkvæmt því sem hér er til umræðu. Ég hef átt þess kost núna um á annars árs skeið að fylgjast einmitt með starfsemi sem þessari hjá stuðningsfjölskyldu og í gegnum það áttað mig mjög vel á því hvað þetta er mikilvægt og ég vil leyfa mér að segja hagkvæmt fyrir ríkisvaldið að viðhalda þessari starfsemi. Þessi starfsemi hefur ekki verið hátt launuð og því er allt það sem skerðir kjör þeirra sem að þessu vinna afar óæskilegt. Hún hefur ekki verið hátt launuð en ég tel hins vegar að þessi starfsemi sé á margan hátt gefandi fyrir þá sem taka þessi verkefni að sér. Ég vil því taka mjög ákveðið undir það með fyrirspyrjanda að það sé mjög áríðandi að þannig sé staðið að málum að hægt verði að halda þessari þjónustu við.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir með þeim sem hér hafa talað um mikilvægi þess að hafa þetta úrræði sem stuðningsfjölskyldur er og ég vil einnig taka það fram að ég tel að það sé algjörlega óviðunandi miðað við hvað hér er um lágar greiðslur að ræða að þær skuli vera skattskyldar. Við höfum í þrígang í félmrn. á sl. ári skrifað til ríkisskattstjóra út af þessu og varað við því að þetta yrði gert með þessum hætti, en áður voru þessar greiðslur einungis framtalsskyldar en ekki skattskyldar. Ég óttast það að ef ekki verður breyting á geti verulega dregið úr þessum mikilvæga stuðningi sem stuðningsfjölskyldur eru. Hér er líka mikið ósamræmi á ferðinni vegna þess að t.d. dagmæður, sem kannski má segja að sé hliðstætt, fá 50--60% viðurkennt sem frádráttarlið meðan einungis er hér um að ræða 20% af kostnaði sem viðurkenndur er sem frádráttarliður hjá stuðningsfjölskyldum, þannig að hér er mjög mikið ósamræmi á ferðinni. En það hefur ekki borið árangur að félmrn. hafi í þrígang skrifað til ríkisskattstjóra varðandi þetta mál og hef ég því óskað eftir og skrifað til fjmrh. um það að haldinn verði fundur um þetta mál og þá í samráði við skattyfirvöld vegna þess að það er óviðunandi að búa við það að af svona lágum greiðslum skuli þurfa að greiða skatt. Ég ítreka það að ég óttast að verði ekki breyting á þá dragi úr þessari mikilvægu þjónustu sem er kannski eitt af þeim ódýrustu úrræðum sem við höfum í aðstoð við fatlaða.

Virðulegi forseti. Ég tel ástæðu til að taka undir það sjónarmið sem kom fram í máli hv. fyrirspyrjanda og eins máli hæstv. félmrh. og hv. 6. þm. Norðurl. e. að hér er mjög mikilvægt mál á ferðinni. Ég held að það sé rétt ábending sem hæstv. félmrh. kom með að hér er örugglega um að ræða þá ódýrustu lausn á mjög miklum samfélagslegum vanda sem þessar umsjónarfjölskyldur eru að takast á við og ég held að það sé mjög mikilvægt að löggjafinn búi þannig um hnútana að það sé alveg ljóst að vilji okkar standi til þess að breyta þessum lögum varðandi skattlagningu tekna sem stuðningsfjölskyldurnar hafa af því að taka þessi börn til sín. Ég held að hér sé um að ræða réttlætismál og ekki síður hitt sem löggjafinn ætti að hafa í huga að hér er örugglega um að ræða bæði mjög skynsamlega aðferð og ódýra til þess að sinna mjög mikilvægu máli sem skiptir mjög margar fjölskyldur í landinu mjög miklu.

Frú forseti. Ég vil einungis taka undir með þeim ræðumönnum sem hér hafa talað í þessu máli. Ég vil segja það í tilefni af þeim orðum hæstv. félmrh. að sé það rétt að ríkisskattstjóri skirrist við að færa skattlagningu þessara tekna til samræmis við það sem gerist hjá öðrum tengdum aðilum t.d. dagmæðrum, þá held ég að það sé alveg ljóst að Alþingi þurfi að taka af skarið. Og ég vil lýsa því yfir við hæstv. félmrh. að ég held að það yrði hægur leikur fyrir hana að fá Alþingi til að samþykkja breytingar á lögum sem mundu tryggja þetta, og sem mundu þá tryggja að þessar stuðningsfjölskyldur vildu halda áfram að gegna því mikilvæga hlutverki sem þær hafa nú.

Virðulegi forseti. Nú fyrir áramótin var stigið það merkilega og nauðsynlega skref að afnema aðstöðugjald af fyrirtækjum. Löngum hefur þessi skattur verið til mikillar óþurftar og því orðið tímabært fyrir löngu að hann hyrfi að fullu og öllu. Í raun skapaðist býsna góður pólitískur friður um afnám aðstöðugjaldsins á Alþingi. Á það var líka litið að afnám þess nú væri liður í þeim ásetningi stjórnvalda að treysta stöðu atvinnulífsins og skapa þannig svigrúm til aukinnar atvinnu í landinu. Afnám aðstöðugjaldsins er varanleg aðgerð en núverandi tekjuöflun sem sveitarfélögin fá í staðinn er eingöngu hugsuð til eins árs, en á þessu ári verður unnið að nýjum tillögum um hvernig megi skipa þeim málum til frambúðar eins og kunnugt er. Það er gert ráð fyrir því að í stað aðstöðugjalds gjaldársins 1993 skuli sveitarfélögin fá sérstakt framlag úr ríkissjóði eins og orðrétt segir í texta laganna, með leyfi forseta: ,,Framlag ríkissjóðs skal vera fjárhæð sem svarar til 80% af álögðu aðstöðugjaldi gjaldárið 1993 sem hefði fallið til hvers sveitarfélags ef ekki hefði komið til niðurfelling gjaldsins.`` Í máli frsm. minni hluta félmn., hv. 5. þm. Vestf., kom fram 21. des. sl. að minni hlutinn gerði ekki athugasemd við þetta hlutfall af álögðu aðstöðugjaldi sem sveitarfélögin skuli fá greitt. Þá var enn fremur gert ráð fyrir því í lögunum að sérstakt 120 millj. kr. framlag skyldi renna til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga og varið til jöfnunarframlaga, sbr. 14. gr. laga um tekjustofna sveitarfélaga. Við 1. umr. málsins á Alþingi 7. des. sl. kom fram að um þetta mál væri fullt samkomulag við Samband ísl. sveitarfélaga. Þó er ekki að fullu ljóst með hvaða hætti þessar greiðslur mundu skila sér til sveitarfélaganna, en hæstv. félmrh. tiltók sérstaklega að þeim málum yrði ráðið með samkomulagi við Samband ísl. sveitarfélaga. Markmið okkar sem stóðum að afnámi aðstöðugjaldsins núna var einfaldlega á þessu ári að afnema hinn óréttláta skatt, en tryggja jafnframt einstökum sveitarfélögum greiðslur í staðinn svo að þau stæðu hvert og eitt, en ekki bara að meðaltali, jafnrétt á eftir. Nú er það auðvitað ljóst að ýmis sveitarfélög hafa betra innheimtuhlutfall en 80% miðað við innheimtu sem hlutfall af álagningu aðstöðugjalds á sama ári. Meðaltalsútreikningur er því lítil sárabót fyrir þau sveitarfélög. Þess vegna gefur það auga leið að til þess að hlutur þeirra sé ekki fyrir borð borinn þarf að ganga þannig frá málum, e.t.v. með reglugerðarbreytingu, að það sé tryggt að þær 120 millj., sem Alþingi varði sérstaklega í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga núna í ár, skili sér til þessara sveitarfélaga sem eiga í hlut. Því hef ég leyft mér á þskj. 719 að leggja fyrir hæstv. félmrh. eftirtaldar tvær spurningar: ,,1. Hvaða sveitarfélög í landinu innheimtu meira en 80% af álögðum aðstöðugjöldum árið 1992? 2. Með hvaða hætti verður komið til móts við þessi sveitarfélög nú í ár vegna afnáms aðstöðugjalds?``

Virðulegi forseti. Álögð aðstöðugjöld árið 1992 voru samkvæmt álagningarskrá 5 milljarðar 350 millj. kr. Hjá ríkisbókhaldi liggja fyrir upplýsingar um innheimtu þessara gjalda hjá 100 sveitarfélögum þar sem innheimtukerfi ríkisins sér um innheimtu. Samtals var álagning í þessum sveitarfélögum 4 milljarðar 466 millj. kr. Til viðbótar hefur ráðuneytið aflað upplýsinga hjá þeim kaupstöðum sem ekki eru í innheimtuþjónustu hjá ríkinu en þeir eru átta talsins. Ráðuneytið hefur því upplýsingar um innheimtu aðstöðugjalda í 108 sveitarfélögum sem samtals voru með álagt aðstöðugjald að upphæð 5 milljarðar 38 millj. kr. en það er um 94,2% af heildarálagningunni og ætti að gefa góða mynd af innheimtu aðstöðugjalds á árinu 1992. Að meðaltali innheimtu þessi sveitarfélög á árinu 1992 74,1% af álögðu aðstöðugjaldi 1992 og hefur þá verið tekið tillit til skattbreytinga sem aðeins leiddu til um 11 millj. kr. nettólækkunar á álagningu. Af þeim sveitarfélögum sem ráðuneytið hefur upplýsingar um voru eftirtalin 48 sveitarfélög með meira en 80% innheimtu á álögðu aðstöðugjaldi 1992: Hafnarhreppur, Sandgerðishreppur, Borgarnes, Stykkishólmur, Snæfjallahreppur, Patrekshreppur, Árneshreppur, Hólmavíkurhreppur, Kirkjubólshreppur, Fellshreppur, Óspakseyrarhreppur, Sauðárkrókur, Skarðshreppur, Akrahreppur, Hólahreppur, Hofshreppur, Blönduós, Grímseyjarhreppur, Svarfaðardalshreppur, Hríseyjarhreppur, Arnarneshreppur, Öxnadalshreppur, Eyjafjarðarsveit, Ólafsfjörður, Húsavík, Vopnafjarðarhreppur, Hlíðarhreppur, Jökuldalshreppur, Tunguhreppur, Borgarfjarðarhreppur, Neskaupstaður, Eskifjörður, Skriðudalshreppur, Vallahreppur, Eiðahreppur, Mjóafjarðarhreppur, Norðfjarðarhreppur, Reyðarfjarðarhreppur, Búðahreppur, Beruneshreppur, Búlandshreppur, Geithellnahreppur, Bæjarhreppur, Borgarhafnarhreppur, Vestmannaeyjar, Skaftárhreppur, Fljótsdalshlíðarhreppur og Selfoss. Í nóvember sl. tók ríkisstjórnin þá ákvörðun að beita sér fyrir niðurfellingu aðstöðugjalds og það yrði gert með bráðabirgðabreytingum á lögum um tekjustofna sveitarfélaga sem giltu á árinu 1993 meðan unnið væri að því að finna sveitarfélögunum varanlegan tekjustofn í stað aðstöðugjaldsins. Fullt samkomulag var á milli ríkisstjórnarinnar og Sambands ísl. sveitarfélaga um framkvæmd málsins. Það var að tillögu fulltrúa Sambands ísl. sveitarfélaga sem ákveðið var að taka 120 millj. kr. af framlagi ríkisins vegna niðurfellingar aðstöðugjaldsins og verja því til greiðslu jöfnunarframlaga skv. 14. gr. laga um tekjustofna sveitarfélaga en jöfnunarframlögin skiptast í tekjujöfnunar- og þjónustuframlög. Fyrirséð var að sú upphæð sem til ráðstöfunar var í þessi framlög á árinu 1993 mundi ekki duga til fullrar úthlutunar samkvæmt reglum sjóðsins. Þessi viðbótarupphæð bætir þar verulega úr. Í þessu sambandi er rétt að minna á það að aðstöðugjaldið var sveitarfélögunum misjafn tekjustofn og hvað það átti mikinn þátt í því að auka þörfina fyrir tekjujöfnunarframlög. Ljóst er að jöfnunarframlögin tryggja ekki tekjuháum sveitarfélögum, sem hafa jafnframt verið með mjög góða innheimtu aðstöðugjaldsins, sömu tekjur og áður. Hins vegar er jafnljóst að í heild munu sveitarfélögin fara vel út úr þessari breytingu árið 1993. Til viðbótar við tryggar greiðslur frá ríkinu á ákveðnum gjalddögum á 80% af álögðu aðstöðugjaldi fá þau líka eftirstöðvar innheimtu frá fyrri árum. Ekki hefur af hálfu ráðuneytisins verið nein fyrirætlun um að koma sérstaklega til móts við þau sveitarfélög sem voru með meira en 80% innheimtu aðstöðugjalds 1992, en mörg þeirra fá hlut sinn bættan með hækkuðum jöfnunarframlögum. Ráðuneytið hefur undanfarið orðið vart við óánægju örfárra sveitarstjórna þar sem aðstöðugjaldsinnheimtan hefur verið mjög góð. Af því tilefni hefur Sambandi ísl. sveitarfélaga verið skrifað og óskað eftir upplýsingum um hvort afstaða þess í málinu hafi tekið einhverjum breytingum og hvort þar hafi einhverjar nýjar tillögur fram að færa. Ég er að sjálfsögðu reiðubúin að skoða slíkar tillögur en ég hygg að þær yrðu þá að byggjast á tilflutningi tekna milli sveitarfélaga og þá með einhverjum hætti í gegnum Jöfnunarsjóðinn.

Frú forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að hreyfa þessu máli. Ljóst er af svörum ráðherrans að það er ekki ætlunin að bæta sveitarfélögunum upp tekjumissi vegna aðstöðugjaldsins á yfirstandandi ári. Einn aðalþröskuldurinn í samstarfi ríkis og sveitarfélaga á undanförnum árum hefur verið trúnaðarbrestur milli þessara aðila. Þetta mun ekki laga þann trúnaðarbrest því að forsvarsmenn þessara sveitarfélaga stóðu auðvitað í þeirri meiningu að þeir fengju aðstöðugjaldið bætt til bráðabirgða á þessu ári og þeir stæðu sléttir eftir. Nú er komið í ljós að þeir standa ekki sléttir. Það eru auðvitað athyglisverðar upplýsingar og það greiðir náttúrlega ekki fyrir samskiptum ríkis og sveitarfélaga. Ljóst er að þetta er enn einn þröskuldurinn í þeim samskiptum. Síðan er auðvitað annað mál hvaða tekjustofnar verða til frambúðar og á fulltrúaráðsfundi Sambands ísl. sveitarfélaga eru upplýstar hugmyndir um það að leggja 1 milljarð á atvinnulífið aftur af þessum aðstöðugjöldum í formi fasteignagjalda. Það er svo aftur annar hlutur. Þá eru stjórnvöld komin hringinn í þessum efnum.

Virðulegi forseti. Ég tók eftir því þegar hæstv. félmrh. las upp þau sveitarfélög sem hafa haft yfir 80% af innheimtuhlutfalli af aðstöðugjöldum að þar var mjög mikið af fámennum sveitarfélögum sem hafa þar af leiðandi ekki miklar tekjur af útsvörum og fasteignagjöldum. Nú á að skerða tekjur þeirra með þessum breytingum á aðstöðugjaldinu. Einnig má minna á það í sambandi við það áhugamál sem hæstv. ráðherra og raunar fleiri hafa lýst, þ.e. að sameina sveitarfélög, að þá hafa fámennustu hrepparnir þar heldur dregið úr og ekki verið áfjáðir í sameiningu. Ég er sannfærð um það að ef þetta atriði verður ekki bætt mun það enn þá frekar draga úr því að til sameiningar sveitarfélaga komi.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að leggja fram þessa fsp. Það hefði kannski verið gaman að sjá þriðja liðinn í þeirri fsp., þ.e. hvaða úrræði það væru sem stjórnvöld væru að skoða til þess að bæta til frambúðar upp tekjutap sveitarfélaganna vegna niðurfellingar á aðstöðugjaldi. En það sem hefur komið fram sýnir auðvitað það sem var augljóst í upphafi að að þessu máli hefur verið staðið með miklum flumbrugangi. Í raun og veru hefur ekkert það sem verið var að gera verið undirbúið. Það er ömurlegt að þurfa að horfast í augu við það að þegar þessi mikilvægi tekjustofn upp á um 4 milljarða er lagður niður er ekkert vitað hvað á að taka við. Það eru óljósar hugmyndir og þetta er afgreitt með bráðabirgðaráðstöfunum. Svo hafa neytendur horft framan í það að þegar þessi tekjustofn er lagður niður þá er gengið fellt um leið og enginn veit enginn hvað varð um niðurfellingu aðstöðugjaldsins í verðlagi í landinu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. félmrh. fyrir svörin. Ég vil sérstaklega vekja á því athygli að 45% þeirra sveitarfélaga sem ráðuneytið hafði hér upplýsingar um og komu fram í máli hæstv. ráðherra að hafa innheimtuhlutfall yfir 80% og verða þess vegna fyrir barðinu á þessu fyrirkomulagi ef það verður ekki komið sérstaklega til móts við þessi sveitarfélög. Í máli hæstv. ráðherra kom fram, sem ég hlýt að harma, að það hefur ekki verið ætlunin af hálfu ráðuneytisins að koma neitt til móts við þessi sveitarfélög sérstaklega. Ég harma það vegna þess að ég hafði alltaf staðið í þeirri trú og það var alltaf álit mitt að yrði búið þannig um hnútana að þetta ár í ár ylli engri innbyrðis röskun milli sveitarfélaganna. Ég geri mér alveg grein fyrir því að hér er um að ræða fullkomna bráðabirgðaráðstöfun sem átti ekki að leiða til neinnar röskunar. Það var a.m.k. þannig sem menn ræddu málin og það var mjög áberandi í umræðunni, sem fram fór þegar frv. til laga um tekjustofna sveitarfélaga var rætt hér fyrir jólin, það var það sem menn voru að tala um. Hins vegar hlýt ég að fagna um leið yfirlýsingu hæstv. ráðherra um það að hún hafi skrifað til Sambands ísl. sveitarfélaga þar sem vakin er athygli á þessu máli og spurt hvort Samband ísl. sveitarfélaga vilji koma til viðræðna um einhverjar breytingar á þessum málum. Ég hlýt að fagna þessu mjög og um leið hlýt ég að láta í ljós mjög mikla undrun á því ef það getur virkilega verið svo að Samband ísl. sveitarfélaga kjósi það að gæta ekki hagsmuna þeirra umbjóðenda sinna, 44% umbjóðenda sinna sem þannig er ástatt um að hafi haft meira eða betra innheimtuhlutfall en 80% og verði þess vegna fyrir barðinu á þessari framkvæmd. Ég held að það sé nefnilega rétt sem hv. 2. þm. Austurl. sagði um það ef menn vandi sig ekki mjög í þessu máli og gæta þess að raska ekki innbyrðis aðstæðum sveitarfélaganna með lagasetningu sem þessari. Ég óttast mjög að það að raska þessu innbyrðis kunni að torvelda samstarf sveitarfélaganna við ríkið og það þætti mér mjög slæmt og það væri mjög slæmt því það nauðsynlega mál sem hæstv. félmrh. er nú að vinna að er sameining, stækkun og efling sveitarfélaganna í landinu.

Frú forseti. Mig langar að gera örstutta athugasemd í tilefni af orðum hv. þm. Jóhans Ársælssonar. Hann furðar sig á því að aðstöðugjaldið hafi verið aflagt og spyr: Átti ekki að gera neitt annað? Staðreyndin er sú að aðstöðugjaldið var aflagt með tiltölulega litlum fyrirvara. Hvers vegna var það? Vegna þess að það komu fram mjög skýrar og afdráttarlausar kröfur um það, ekki síst frá forustumönnum verkalýðshreyfingarinnar og ekki síður frá ýmsum forustumönnum stjórnarandstöðuflokka. Ég minni til að mynda hv. þm. Jóhann Ársælsson á merka ritgerð sem lögð var fram í þinginu, að vísu ekki sem opinbert þskj. heldur í hólf þingmanna. Höfundur þeirrar ritgerðar var hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson og ég veit að hv. þm. Jóhann Ársælsson kannast talsvert við hann. Þar var rætt um þetta. Þar var gerð tillaga um þetta. Svo kemur hér hv. þm. og er undrandi á þessu. Vitaskuld er það svo að ríkisstjórnin tók vel á þessum hugmyndum sem komu frá formanni Alþb. og forustumönnum verkalýðshreyfingarinnar, og tók þá ákvörðun, e.t.v. af nokkurri skyndingu, að leggja aðstöðugjaldið af. Þess vegna er ekkert óeðlilegt þó að það þurfi svolítið ráðrúm að finna hvaða tekjustofna sveitarfélögin eigi að fá í staðinn. Varðandi það sem þingmaðurinn sagði um að verðlagsáhrif afnámsins kæmu ekki fram vegna gengisfellingarinnar þá er það eigi að síður svo að það hefur verið reiknað út að verðlag sökum þess á að lækka um 1,5%, er 1,5% lægra en það hefði ella verið. Því hefur ekki verið mótmælt. Höfundur ritgerðarinnar, hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson, hefur ekki mótmælt því heldur.

Virðulegi forseti. Ég vil taka það fram vegna þeirra orða sem hér hafa fallið að sú bráðabirgðaráðstöfun um aðstöðugjaldið, sem er á þessu ári, var gerð í fullu samráði við Samband ísl. sveitarfélaga. Af því að hér er notað orðið flumbrugangur er vissulega ástæða til þess að nefna það. Fyrir lágu ýmsar tillögur um hvað ætti að taka við af aðstöðugjaldinu en um það náðist ekki samkomulag m.a. hjá sveitarstjórnarmönnum sjálfum hvað ætti að koma í staðinn, en núna er nefnd starfandi sem er að vinna að því máli. Varðandi umræddar 120 millj. sem hér hafa verið nefndar þá tel ég að það sé mjög skýrt í lögunum sjálfum hvernig á að verja þeim vegna þess að talað er um eins og hér er orðað að þeim skuli verja til greiðslu jöfnunarframlaga skv. 14. gr. og ef 14. gr. er lesin, þá er þar um að ræða tvo liði, þ.e. þjónustuframlög og tekjujöfnunarframlög. Ég held því að lögin séu mjög skýr í þessu þó að vera kunni að það hafi verið einhver misskilningur uppi um ráðstöfun á þessu hjá einstaka þingmönnum. Orðalagið á þessari grein varðandi ráðstöfun á þessu fjármagni var unnið í fullu samráði við Samband ísl. sveitarfélaga. Ég hef ekki orðið vör við annað en að sá skilningur sem ég hef sett hér fram varðandi ráðstöfun á þessu fjármagni sé sá sami og stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga hefur lagt í þetta mál. Ég vil ítreka að ef það eru einhverjar breytingar uppi af hálfu Sambands ísl. sveitarfélaga varðandi ráðstöfun á þessu og ef það hefur einhverjar nýjar tillögur fram að færa um ráðstöfun á þessu fjármagni er auðvitað sjálfsagt að skoða það.

Herra forseti. Ég hef lagt fram fsp. til hæstv. félmrh. um það hvort hann hyggist beita sér fyrir endurbótum á núverandi löggjöf um vinnumiðlun. Fyrir því liggja eftirfarandi ástæður: Núverandi löggjöf er síðan 1985. Hún er að mörgu leyti úrelt. Í henni er tekið fram að vinnumiðlun eigi í senn að sjá um atvinnuleit og jafnframt atvinnuleysisskráningu en í raun hefur þróunin orðið sú að vinnumiðlunin sér fyrst og fremst um skráningu atvinnulauss fólks. Sú þróun hafði raunar orðið áður en það mikla atvinnuleysi, sem við búum við núna, varð að veruleika. Á síðustu árum hafa jafnframt í vaxandi mæli komið upp nýjar einkareknar vinnumiðlanir, en í rauninni ná engin lög yfir þær. Að vísu er svo að í 17. gr. laganna er örlítið drepið á þessar einkareknu vinnumiðlanir en engar sérstakar reglur eða ákvæði gilda um þær. Ég hygg, virðulegi forseti, að kominn sé tími til þess að setja slík lög, setja nýja löggjöf sem fellir saman opinberu og einkareknu vinnumiðlanirnar. Ýmislegt þarf líka að hugsa upp á nýtt. Í því vaxandi atvinnuleysi sem nú ríkir er til að mynda afskaplega niðurlægjandi fyrir atvinnulaust fólk sem er að sækja um vinnu, hvort heldur er hjá hinum einkareknu eða opinberu vinnumiðlunum, að það veit ekki hjá hverjum það sækir um vinnu. Menn skrifa bréf, atvinnuumsóknir, og fá engin svör. Þetta er auðmýkjandi fyrir fólk. Þetta brýtur það niður og það hefur komið fram í viðtölum í fjölmiðlum við talsmenn samtaka atvinnulauss fólks að þeir telja að á þessu þurfi að taka með löggjöf. Ég held líka að það sé í rauninni óviðunandi fyrir fólk sem er að berjast við að leita sér að vinnu að það veit ekki hjá hvaða fyrirtæki það er að sækja um vinnuna og það veit ekki heldur hvort það á von á nokkrum svörum. Það veit enginn um afdrif þessara umsókna. Ég vil líka vekja athygli á því, virðulegi forseti, að í þessum lögum er heimild til vinnumálaskrifstofu félmrn. að setja reglur sem skylda öll fyrirtæki sem eru með fjóra starfsmenn eða fleiri til þess að láta upplýsingar af hendi til vinnumiðlunar þegar þar verða laus störf. En ég hygg að þetta sé ekki notað og í vaxandi mæli er hin raunverulega atvinnuleit, hin raunverulega vinnumiðlun, komin yfir í hendur einkarekinna aðila. Ég er ekki að leggjast gegn því en ég vek einfaldlega athygli á því að það þarf að setja strangari reglur og lög um starfsemi þeirra og þess vegna tel eg tímabært að hefja nú endurbætur á núverandi löggjöf um vinnumiðlun og hef því lagt fram þessa fsp.

Virðulegi forseti. Ég hef skipað nefnd til þess að endurskoða lög nr. 18/1985, um vinnumiðlun, með aðild Sambands ísl. sveitarfélaga, ASÍ, VSÍ og ráðgjafarnefndar vinnumálaskrifstofu félmrn. Hlutverk nefndarinnar er að endurskoða markmið og skipulag vinnumiðlunar í landinu, verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga, starfsemi vinnumiðlunar, hlutverk og þjónustu vinnumiðlana, samstarf vinnumiðlana á hverju atvinnusvæði og milli atvinnusvæða, hlutverk, þjónustu og skyldur annarra vinnumiðlana og önnur þau ákvæði sem nefndin telur þörf á að endurskoða. Markmiðið með endurskoðuninni er: að koma upp samræmdu heildarskipulagi vinnumiðlunar í landinu, að vinnumiðlanir verði ávallt í stakk búnar til að taka á þeim framboðs- og eftirspurnavanda sem iðulega kemur upp á vinnumarkaðinn, að taka af allan vafa um hvar beri að starfrækja raunverulega vinnumiðlun, hvar atvinnuleysisskráning fer fram og hvert atvinnuveitendur og atvinnurekendur eiga að bera sig eftir tiltekinni þjónustu, að hlutverk vinnumiðlana og þjónustuskylda sé vel skilgreind þannig að ekki sé nokkur vafi á því hvað þær eigi að gera og hvað þær geta gert, að öll upplýsingamiðlun í vinnumiðlunarkerfinu sé vel skilgreind þannig að ekki sé nokkur vafi á því hverjum beri að senda eða kalla eftir upplýsingum, greinargerðum og tillögum og þess háttar, að leggja mat á hvort þau þjónustuúrræði, sem starfrækt eru hjá vinnumiðlunum erlendis, henta við íslenskar aðstæður, að leggja mat á hvort tímabært sé að kveða á um sérstaka þjónustu fyrir þá sem hafa verið atvinnulausir um lengri tíma og að athuga tengsl laga um vinnumiðlun við aðra löggjöf sem snertir vinnumiðlun, svo sem lög um félagsþjónustu sveitarfélaga, lög um málefni fatlaðra og lög um atvinnuleysisskráningar. Gildandi lög um vinnumiðlun gera hverju sveitarfélagi með 500 íbúa eða fleiri skylt að annast vinnumiðlun en hins vegar skulu öll sveitarfélög óháð íbúafjölda annast atvinnuleysisskráningu. Sérstakar vinnumiðlanaskrifstofur skulu starfræktar þar sem búa fleiri en 10.000 íbúar en þar er um að ræða fjögur sveitarfélög. Sá sem er í atvinnuleit á að geta snúið sér til vinnumiðlunar í því sveitarfélagi þar sem hann á lögheimili og óskað eftir upplýsingum um laus störf og jafnframt óskað eftir aðstoð vinnumiðlunar við að finna starf við sitt hæfi. Engin skylda hvílir hins vegar á atvinnurekendum að tilkynna laus störf til vinnumiðlunar. Reynslan er því sú að vinnumiðlanir sveitarfélaga skrá atvinnuleysi en miðla aðeins í takmörkuðum mæli lausum störfum. Nefndinni sem ég hef skipað til að endurskoða lögin er einkum ætlað að huga að því hvernig vinnumiðlunin getur orðið virkari og nauðsynlegt er að efla samstarf við aðila vinnumarkaðarins á þessu sviði. Lögin um vinnumiðlun gera ráð fyrir því að unnt sé að starfrækja vinnumiðlun á vegum fyrirtækja og einstaklinga svo framarlega sem það er gert á kostnað atvinnurekenda. Á meðan atvinnuleysi var nánast óþekkt hér á landi voru atvinnurekendur tilbúnir að greiða fyrir útvegun starfsfólks. Væntanlega hefur það breyst nokkuð og má búast við að atvinnurekendur leiti í auknum mæli til opinberra vinnumiðlana þar sem þjónusta er veitt endurgjaldslaust. Hins vegar er ljóst að vinnumiðlanir verða að veita fullnægjandi þjónustu ef þær eiga að gera sér vonir um að atvinnurekndur leiti eftir þjónustu þeirra við atvinnuráðningar. Þá hlýtur að verða að skilgreina nánar hvaða þjónustu vinnumiðlanir eiga að veita atvinnulausum, ekki síst þeim sem búa við langvarandi atvinnuleysi. Félmrn. hefur undanfarið í samstarfi við ýmsa aðila einnig undirbúið að taka í notkun nýjan gagnagrunn til tölfræðilegrar úrvinnslu úr gögnum atvinnuleysisskráningar. Þessi gagnagrunnur verður einnig nýttur til vinnumiðlunar milli sveitarfélaga og hugsanlega verður hluti þessa gagnagrunns tengdur vinnumiðlunarkerfi sem þjóna á öllu Evrópska efnahagssvæðinu. Í tengslum við þetta verkefni hefur jafnframt verið unnið að því að uppfæra atvinnuleysisskráningar og vinnumiðlunarkerfi fyrir vinnumiðlanir í nútímalegra horf. Enn fremur er í undirbúningi að bótaútreikningar tengjast þessu tölvukerfi. Þessar breytingar gera kleift að tengja saman alla atvinnuleysisskráningu og vinnumiðlun í landinu með fljótvirkum hætti. Breytingarnar fela enn fremur í sér að hægt verður að fá miklu nákvæmari upplýsingar um atvinnuleysið þannig að auðveldara verður að meta hvar þörfin fyrir vinnumarkaðsaðgerðir eru brýnastar hverju sinni. Þegar hefur verið haldinn fundur með starfsmönnum vinnumiðlana til að fjalla um fyrirhugaðar breytingar og fulltrúar þeirra tekið þátt í að undirbúa þessa gagnavinnslu. Þess má að lokum geta að núgildandi lög um vinnumiðlun gera ráð fyrir að unnt sé að taka upp véltæka gagnavinnslu að höfðu samráði við hlutaðeigandi aðila. Leitað var til Sambands ísl. sveitarfélaga og óskað eftir áliti stjórnar sambandsins á því hvort ekki sé tímabært að beita þessu ákvæði. Stjórn sambandsins hefur lýst sig samþykka þessu. Það er því ósk félmrn. að allar vinnumiðlanir undirbúi sig undir að taka upp tölvustýrða atvinnuleysisskráningu og vinnumiðlun á þessu ári.

Virðulegi forseti. Ég er nokkuð tekinn að reskjast og einbeitingu minni að verða áfátt þannig að ég náði ekki öllu því mikla efni sem kom fram í hröðu máli hæstv. félmrh. En þó verð ég að lýsa því yfir að það sem ég þó náði vakti gleði mína. Ég tók líka eftir því að hæstv. félmrh. er afskaplega bjartsýn kona. Hún talaði um það að hlutverk hinnar nýju vinnumiðlunar yrði að ráða bót á þeim framboðs- og eftirspurnarvanda sem væri á vinnumarkaðinum. Því miður er það svo að hvað vinnuafl áhrærir þá er einungis um framboðsvanda að ræða, því miður, og ekkert bendir til þess að mikil breyting verði á því. Ég hjó enn fremur eftir því, virðulegi forseti, að hæstv. félmrh. hyggst beita sér fyrir því að það verði nokkurt nýmæli í starfsemi vinnumiðlana í framtíðinni, þ.e. hún vill láta leggja mat á það hvort það eigi af hálfu vinnumiðlana að koma til einhvers konar þjónustu við atvinnulaust fólk --- fólk sem hefur verið lengi atvinnulaust. Ég tel að það sé mjög þarft og fagna þessari yfirlýsingu hæstv. ráðherra. Ég tók enn fremur eftir því, virðulegi forseti, að ráðherrann orðaði það svo að það væri engin skylda á fyrirtækjum í landinu til þess að gefa upplýsingar um laus störf. Eigi að síður er það svo að í 14. gr. núgildandi laga, sem voru sett 1985, er talað um það að ráðherra geti með reglugerð ákveðið að öllum sem hafa atvinnurekstur með aðkeyptu vinnuafli sem hafa fjóra eða fleiri starfsmenn í þjónustu sinni, verði gert skylt að tilkynna hlutaðeigandi vinnumiðlunum um laus störf. Ef einhver dráttur verður á því að frv. að nýjum lögum verði lagt fyrir þingð þá tel ég að ráðherrann eigi að hlutast til um það að nýta þessa heimild, setja reglugerð sem gerir fyrirtækjum það skylt. Að lokum, virðulegi forseti, fannst mér gæta í máli hæstv. félmrh. sama áhersluleysis á hlutverk einkarekinna vinnumiðlana og er enn að finna í þessum lögum. Ég beini því til ráðherrans að hann komi sínum ágætu starfsmönnum í skilning um það að mjög mikilvægt sé að taka sérstaklega vel á hlutverki hinna einkareknu vinnumiðlana vegna þess að það er allt svo laust í reipunum með það.

Herra forseti. Ég er með fsp. til hæstv. fjmrh. ,,1. Hefur Fasteignamati ríkisins verið skipuð sérstök stjórn þar sem sveitarfélög eigi fulltrúa? 2. Má vænta þess að starfsemi stofnunarinnar verði færð í meira mæli af höfuðborgarsvæðinu og út á land og þar með nær þeim sem hún þjónar?`` Til nánari skýringar vil ég taka fram að í frv. til fjárlaga fyrir árið 1993 er því lýst í greinargerð að Fasteignamat ríkisins sé nú sett í B-hluta fjárlaga og stofnuninni verði sett stjórn sem skipuð verði fulltrúum sveitarfélaga og ríkisins. Um það verði flutt frv. á haustþingi en mér vitanlega er það ekki enn komið inn í þingið. Ef það frv. yrði samþykkt og sveitarfélögin fengju meira um það að segja hvernig stofnunin vinnur má ætla að starfsemi stofnunarinnar verði færð í meira mæli út um landið og þar með nær þeim sem hún þjónar. Ég minni á að t.d. hafa bæði Fjórðungssamband Vestfirðinga og sveitarstjórnir þar ítrekað lýst vilja sínum til þess að fá þjónustu Fasteignamatsins færða inn í fjórðunginn og hafa þau sameinast um að leggja til að það yrði staðsett á Hólmavík. Í dag eru 34 starfsmenn á skrifstofunni í Reykjavík, einn starfsmaður í Borgarnesi, einn á Egilsstöðum, tveir á Selfossi og þrír á Akureyri. Nú er starfsmaður í Reykjavík sem þjónar Vestfjörðum, en hann var áður í Borgarnesi og þegar sú starfsemi óx svo að hann hafði nóg að gera með að vinna fyrir Vesturlandsumdæmi þá voru verkefni sem tilheyrðu Vestfjörðum færð til Reykjavíkur. Þrátt fyrir ítrekuð tilmæli og bréfaskriftir frá Vestfirðingum hefur ekkert gerst í málinu. Það má raunar segja að það sé með eindæmum hvernig opinber stofnun leyfir sér að svara bréfum og ætla ég að taka hér nokkur dæmi um það. Á fjórðungsþingi 1991 var samþykkt að óska eftir því að starf við mat fasteigna á Vestfjörðum væri flutt til Vestfjarða en ekki til Reykjavíkur frá Borgarnesi eins og þá var ráðgert. Síðar óskaði hreppsnefnd Hólmavíkur eftir því að starfsemin yrði flutt þangað og bauð fram aðstoð við húsnæði og starfsaðstöðu. Fjórðungssambandið studdi þá tillögu og óskaði eftir liðsinni þingmanna við það og var það gert með bréfi þingmanna til Fasteignamats ríkisins. Þetta var síðan ítrekað í bréfi 20. febr. 1992 frá Fjórðungssambandinu til Fasteignamatsins. Svar barst síðan frá stofnuninni 20. febr. 1992 eða fyrir ári og þar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Svo sem áður hefur verið rakið var sú ákvörðun að gera Vestfirði að sérstöku matsumdæmi tekin til þess að bæta þjónustu við Vestfirði. Þá var það og haft í huga að sérstök umdæmisskrifstofa yrði staðsett á Vestfjörðum til að skilyrði sköpuðust.`` Svo segir: ,,Frá stofnun Fasteignamats ríkisins 1976 hefur það verið stefna stofnunarinnar að staðsetja umdæmisskrifstofunar í þjónustumiðstöðvum þeirra byggða er þær þjóna.`` En svo kemur í restina: ,,Það eru engin rök sem mæla með því að drita þjónustustofnunum hins opinbera um allar trissur í byggðarlögunum. Það stuðlar einungis að því að þær veiti lakari þjónustu en ella og menntaðir og hæfir menn fáist ekki til starfa.`` Þetta finnst mér alveg furðulegt svar frá einni stofnun og ég beini því þessum spurningum sem ég bar fram til hæstv. fjmrh.

Virðulegi forseti. Sem svar við fyrri fsp. vil ég segja þetta: Samkvæmt frv., sem lagt verður fyrir Alþingi alveg á næstunni, jafnvel í dag, eða næsta þingdag, er gert ráð fyrir að stofnuninni verði sett stjórn. Hlutverk hennar verður að hafa eftirlit með störfum stofnunarinnar, móta starfsemina og innra skipulag og gera tillögur um gjaldskrá. Gert er ráð fyrir að Samband ísl. sveitarfélaga tilnefni einn mann af þremur í stjórnina, enda hafa sveitarfélög verulegra hagsmuna að gæta af starfi Fasteignamats ríkisins þar sem fasteignagjald sem er mikilvægur tekjustofn þeirra er reiknað út frá fasteignamati. Svar við síðari fsp. er þetta: Stofnunin er nú með útibú á fjórum stöðum á landsbyggðinni, þ.e. í Borgarnesi, á Akureyri, Egilsstöðum og Selfossi. Þar starfa 10 af 35 starfsmönnum hennar. Það hefur verið til skoðunar hjá stofnuninni að fjölga útibúum. Umfang matsstarfanna á þeim stöðum sem til greina hafa komið hefur hins vegar ekki verið nægjanlegt að mati Fasteignamats ríkisins til þess að fjárhagsgrundvöllur væri fyrir fleiri útibúum, t.d. á Hólmavík, en sá staður var nefndur í ræðu hv. fyrirspyrjanda. Ég lýsi því yfir að lokaorð bréfsins sem lesið var hér áðan hafa ekki borist á borð ráðherrans og ég ætla ekki að bera ábyrgð á því orðalagi sem þar er valið sem ég skal viðurkenna að er harla sérkennilegt svo ekki sé nú dýpra í árinni tekið þegar um opinbera stofnun er að ræða nema það sé skrifað á milli kunningja þar sem þetta sé einhvers konar húmor og þá gæti verið að bréf, sem sent hafi verið stofnuninni, gæti gefið tilefni til þessa orðalags. Um það get ég ekki dæmt því að ég hef ekki séð þessi bréfaskipti. Ég vil hins vegar að lokum segja það að með þessu frv. hyggst ríkisstjórnin fylgja eftir því sem lesa má á bls. 334 í fjárlagafrv. Frv. til breytinga á lögum um Fasteignamatið verður vonandi til umræðu í næstu viku og þá gefst að sjálfsögðu betri tími til umræðna um Fasteignamatið og starfsemi þess.

Virðulegi forseti. Um leið og ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að leggja fram þessa fsp. verð ég að segja að það er mikið fagnaðarefni að verið er að vinna að endurskoðun á starfsemi Fasteignamats ríkisins og koma í veg fyrir það sem nú á sér stað að verið er að margvinna sömu hluti sem varða fasteignatengdar upplýsingar, bæði hjá Fasteignamatinu, hjá sveitarfélögum, hjá tryggingafélögum og bönkum svo að ég taki sem dæmi. Ég tel að það sé stórmál og mjög mikilvægt einmitt fyrir starfsemina hvað varðar fólkið úti á landi að dregið sé úr umfangi starfsemi Fasteignamats ríkisins hér í Reykjavík og ekki síst vegna þess, sem kom fram í máli hv. fyrirspyrjanda, þess dæmalausa embættishroka sem fram hefur komið í afstöðu þessarar stofnunar til fólks á landsbyggðinni og kom alveg sérstaklega fram í upplesnum tilvitnunum sem hv. 6. þm. Vestf. las hér upp. Það er auðvitað gersamlega óþolandi að finna og heyra og sjá afstöðu valdamikils embættismanns í stofnun af þessu tagi til fólksins á landsbyggðinni sem lýsir sér með þessu fráleita og afkáralega orðalagi að tala um að ,,drita stofnunum út um allar trissur`` þegar verið er að tala um að færa einn starfsmann til starfa hjá því fólki sem hann á að sinna.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og er ánægð með að heyra það að hér skuli eiga að leggja fram það frv. sem e.t.v. tekur á því að sveitarfélögin hafi þá a.m.k. meira um það að segja hvernig þessi stofnun starfar. En af því að hann tók það sem endinn á því bréfi, sem ég las hér upp frá Fasteignamati ríkisins, þá vil ég leiðrétta það, það er ekki endirinn á bréfinu heldur svona um það bil miðja. Síðan er rakið að óskir Fjórðungssambandsins um að staðsetja skrifstofu Fasteignamatsins á Hólmavík hljóti að stafa af ókunnugleika á starfinu og að bein þjónusta sé vaxandi í starfi stofnunarinnar og það hljóti því að verða frekar að staðsetja skrifstofuna á Ísafirði þar sem séu flestar þinglýstar eignir sem Fasteignamatið fjallar um. Rökin fyrir því að vera ekki á Hólmavík eru þó eins og hér segir, með leyfi forseta: ,,Fyrir utan þau almennu rök sem áður eru rakin fær undirritaður ekki séð nein önnur rök mæla með því að staðsetja umdæmisskrifstofu á Hólmavík og t.d. er ófært þaðan um meginhluta umdæmisins meira en hálft árið. Einungis af þessi ástæðu yrði þjónusta stofnunarinnar við Vestfirði slök.`` Það er eins og þeir viti ekki að það er fært til Ísafjarðar um Steingrímsfjarðarheiði og þó nokkur ár síðan vegur kom þar á milli og það er um það bil þriggja tíma akstur á milli Ísafjarðar og Hólmavíkur að sumarlagi. Yfir veturinn er mokað þarna tvisvar til þrisvar í viku og fólk á Vestfjörðum lætur sér það nægja og kemst þarna eftir því sem það þarf. Mér finnst það stangast á við fullyrðingar að ekki sé hægt að þjóna Vestfjörðum frá Hólmavík en það sé hægt frá Reykjavík. Frá Reykjavík til Hólmavíkur er reyndar heldur ekki nema um það bil þriggja tíma keyrsla. Þá telja þeir það einnig mótrök að Hólmavíkurhreppur hefur boðist til þess að aðstoða við þetta með því að ráða tæknimenntaðan mann á móti Fasteignamatinu, en þá tala þeir um að hann muni hafa svo mikið að gera við starf fyrir Hólmavíkurhrepp að hann geti ekki sinnt Fasteignamatinu. Það stangast þarna á hver fullyrðingin af annarri.

Virðulegi forseti. Á þskj. 705 hef ég lagt nokkrar spurningar fyrir hæstv. dómsmrh. um Lögregluskóla ríkisins. Ég vil skýra spurningarnar nokkrum orðum áður en ég vík að þeim beint. Á undanförnum mánuðum hefur það vakið athygli mína að meðal afleiðinga af sparnaðar- og aðhaldsaðgerðum í ríkisrekstrinum eru raunverulegar fækkanir í stöðugildum lögreglumanna. Þetta virðist hins vegar hafa bitnað nokkuð áberandi á ungum, efnilegum lögreglumönnum, sem hafa verið sendir á vegum embætta sýslumanna og lögreglustjóra til náms í Lögregluskóla ríkisins, en vel að merkja þar koma ekki aðrir til náms en þessir embættismenn velja til. Þrátt fyrir að þeir hafi verið valdir til þessa náms, lokið fyrri hluta, hafi engar athugasemdir um frammistöðu í því námi eða starfi, reynast þeir síðan ekki koma til álita eða a.m.k. ekki vera valdir til framhaldsráðningar eða framhaldsnáms, jafnvel valdir aðrir einstaklingar sem ekki höfðu lokið fyrri hlutanum sem eftir mínum upplýsingum er hinn dýrari hluti þessa náms. Ég hef velt fyrir mér hvort þessir menn kunni að hafa einhvern rétt til að stunda námið og ljúka því, hvort þeir hafi einhvern rétt til að sækja um stöður sem kunna að losna og þess vegna, virðulegur forseti, ber ég fram fyrir hæstv. dómsmrh., eftirfarandi spurningar um Lögregluskólann: 1. Bera embætti lögreglustjóra eða sýslumanna kostnað af námi þeirra lögreglumanna sem eru í Lögregluskólanum á þeirra vegum? 2. Hve margir hafa lokið fyrri hluta skólans en ekki sótt síðari hluta? Hafa þeir einhvern rétt við umsókn um lögreglustörf sem losna? 3. Hversu margir hafa ekki lokið námi af þeirri ástæðu að þeim hefur verið sagt upp starfi áður en námi í skólanum lauk? Það er áður en kom til síðari hluta námsins. 4. Býðst þeim að sækja beint um skólavist?

Herra forseti. Sem svar við fyrstu spurningunni er þetta að segja: Embætti sýslumanna og lögreglustjóra greiða þeim lögreglumönnum laun sem á þeirra vegum stunda nám í Lögregluskóla ríkisins. Hins vegar fá embættin þennan kostnað endurgreiddan af sérstakri fjárveitingu sem dómsrn. hefur vegna þessa kostnaðar. Starfsmannaskrifstofa fjmrn. annast allar greiðslur vegna launa og annars útlagðs kostnaðar samkvæmt kjarasamningum. Að því er aðra spurninguna varðar er þetta að segja: Frá því að Lögregluskóli ríkisins var gerður að sjálfstæðri stofnun, 1. júlí 1988, hafa 13 nemendur lokið fyrri önn með fullnægjandi árangri sem ekki hafa lokið síðari önn auk 15 nemenda sem luku fyrri önn í desember 1992 og eiga kost á, sé ráðningu þeirra ekki slitið, að hefja nám á síðari önn í janúar 1994. Af ofangreindum 13 mönnum eiga 7 ólokið starfsnámi þar sem þeir hættu störfum á starfsnámstímanum. Að því er snertir rétt þeirra við umsókn um lögreglustörf sem losna skal það tekið fram að þeir hafa ekki rétt umfram aðra umsækjendur en ýmsir lögreglustjórar munu væntanlega sjá sér hag í að ráða mann sem lokið hefur hluta af grunnnámi lögreglumanna. Að því er varðar þriðju spurninguna er þetta að segja: Um sundurliðun og ástæður þess hvers vegna 13 menn eiga eftir að sækja síðari önn skal þetta tekið fram samkvæmt þeim upplýsingum sem dómsmrn. hefur fengið: Sex voru ekki taldir standa sig nægjanlega vel í starfsnámi og voru af þeim sökum ekki sendir í síðari önn. Fjórir þeirra hafa nú verið endurráðnir í kjölfar álitsgerðar umboðsmanns Alþingis. Einn hætti störfum vegna barneigna. Einn flutti úr heimabyggð sinni og var honum boðið að ljúka námi en þáði ekki. Ekki reyndust til stöður fyrir þrjá menn er þeir luku fyrri önn og einn til viðbótar var ekki endurráðinn hjá embætti lögreglustjórans á Keflavíkurflugvelli. Einn var ekki endurráðinn þar sem hann var ekki talinn uppfylla skilyrði um lögreglumenn. Að auki sótti einn fyrri önn skólans sem er í öðru föstu starfi og gegnir lögreglustörfum sem varamaður og héraðslögreglumaður og aldrei stóð til að færi í síðari önn. En þess má geta að frá árinu 1951 hafa alls 62 lokið fyrri hluta náms án þess að hafa lokið þeim síðari. Að því er varðar fjórðu spurninguna er þetta að segja: Allar umsóknir um skólavist í Lögregluskóla ríkisins verða að berast frá sýslumönnum eða lögreglustjórum með staðfestingu dómsmrn. um að stöðuheimild sé fyrir viðkomandi nemanda og að hann hafi fengið jákvæða umsögn valnefndar Lögregluskólans og staðist inntökupróf í íslensku og þrekpróf.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin við þessum spurningum og vænti þess að mér takist að vinna úr þeim eftir því sem til stóð. Þær eru að vísu nokkuð margbrotnar og ég er ekki viss um að fram hafi komið hvort þessir einstaklingar eiga þess kost að sækja beint um skólavist. Ef ég skil hæstv. ráðherra rétt þá er það bundið því að þeir séu þar á vegum embætta. Ég ætla ekki að óska þess að ráðherrann beiti sér fyrir breytingum að svo stöddu en mér virðist umhugsunarefni hvort unnt verður í framtíðinni að móta þennan skóla líkt og aðra hér á landi eða líkt og þær starfsmenntabrautir sem fyrir eru í okkar skólakerfi sem bjóða í dag nánast öllum stéttum upp á fullnaðarnám innan hins almenna skólakerfis. Nú er það hins vegar svo að störf lögreglumanna eru mjög sérstök og því hugsanlegt að ekki verði unnt að koma þessu við um þeirra starfsnám. En mér virðist samt sem áður að það sé fyrirliggjandi að einhverjir lögreglumenn hafi verið sendir til fyrri hluta náms á vegum embætta, hafi lokið námi svo að fullnægjandi sé, hafi ekki athugasemdir við frammistöðu í starfi, en samt sem áður ekki átt þess kost að ljúka náminu eða hljóta fastráðningu. Og mér virðist hugsanlegt enn þá að aðrir hafi verið valdir til fastráðningar án nokkus náms en síðar verið sendir í námið.

Virðulegur forseti. Ég hef leyft mér að bera fram fsp. á þskj. 711 til umhvrh. um ráðstafanir til orkusparnaðar og til að draga úr mengun frá bensín- og dísilvélum. Fsp. er í þremur liðum. ,,1. Hvaða úrræði til orkusparnaðar og til að draga úr mengun frá bensín- og dísilvélum eru til athugunar á vegum ráðuneytisins? 2. Hvaða tillögur hefur umhverfisráðherra lagt fram í ríkisstjórn um aðgerðir sem spara orku og draga úr mengun? 3. Hefur sú nefnd, sem umhverfisráðherra skipaði fyrir ári til að kanna notagildi brennsluhvata á bensínog dísilvélar til að minnka mengun og spara orku, skilað áliti? Hver var niðurstaðan af starfi nefndarinnar?`` Ég verð að segja í upphafi að það hefur dálítið vafist fyrir mér undanfarið hvort það væri eitthvað að gerast til þess að vinna að orkusparnaði og til að minnka mengun frá vélum í bílum og skipum á Íslandi. Það var þess vegna sem ég ákvað að bera fram þessa fsp. En það vildi svo til að fjórum til fimm dögum eftir að ég lagði þessa fsp. inn til þingsins þá birtist skýrsla sem hæstv. umhvrh. hafði gert um mótun stefnu í umhverfismálum. Það er vissulega margt í þeirri skýrslu athyglivert og merkilegt og markmiðin eru reyndar sett þar mjög hátt því í markmiði sem sett er fram í skýrslunni stendur: ,,Markmið ríkisstjórnarinnar er að Ísland verði um næstu aldamót hreinasta land hins vestræna heims.`` Ekkert minna. Ég vona að þetta markmið sé raunhæft og það náist. Orð eru að vísu til alls fyrst en gerðir eru líka nauðsynlegar ef orðin eiga að öðlast eitthvert innihald. Ég vil segja að það var von mín að við þessum fyrirspurnum kæmu svör þar sem það kæmi fram að verið væri að vinna raunhæft að málunum, það væru einhverjar orkusparandi aðgerðir að líta dagsins ljós, aðgerðir sem munu minnka mengun frá þessum vélum sem ég nefndi hér áðan.

Virðulegi forseti. Varðandi fyrsta lið fyrirspurnarinnar vil ég segja þetta: Kannaðar hafa verið og bornar saman upplýsingar frá ýmsum löndum um leiðir til að draga úr mengun frá útblæstri bensín- og dísilvéla. Reglur um hámark mengandi efna í útblæstri bifreiða hafa í framhaldi af því verið endurskoðaðar, m.a. með hliðsjón af bestu fáanlegri tækni. Þær reglur sem eru í gildandi mengunarvarnareglugerð fela m.a. í sér að allri fólksbílar, sem hafa verið fluttir til landsins eftir 1. júlí 1992 og knúnir eru bensínvél, eru með svokallaða hvarfakúta sem draga mjög verulega út mengun. Verið er að kanna og undirbúa hvaða reglur er raunhæft að setja um mengun frá bifreiðum sem eru knúnar dísilvélum. Einnig má nefna að ráðuneytið hefur lagt áherslu á að auka notkun á blýlausu bensíni og að framfylgja banni við lausagangi bifreiða. Þá skipaði ég í ágúst sl. nefnd til að gera tillögur um aðgerðir til að auka notkun rafbíla á Íslandi með það fyrir augum að draga úr mengun og auka um leið notkun innlendra orkugjafa. Ég geri ráð fyrir að fá skýrslu frá þessari nefnd nú alveg á næstunni. Hvað varðar önnur úrræði sem miða að orkusparnaði þá heyrir það nú kannski ekki síður undir iðnrn. en í samráði við það ráðuneyti erum við að kanna möguleika á að nýta innlendar orkulindir til eldsneytisframleiðslu. T.d. er nefnd sem skipuð var af iðnrh. og umhvrn. á aðild að að kanna niðurstöður rannsókna og tilrauna er lúta að nýtingu orkugjafa sem geta í einhverjum mæli komið í stað olíu og bensíns. Varðandi annan lið fyrirspurnarinnar vildi ég þetta sagt hafa: Eins og fram kemur í þeirri skýrslu sem hv. þm. vitnaði til, stefnu ríkisstjórnarinnar í umhverfismálum og leið til sjálfbærrar þróunar, þá er stefnt að því að draga úr olíunotkun fiskiskipaflotans svo og bensín- og olíunotkun samgöngutækja og vinnuvéla og stuðla að aukinni notkun raforku í iðnaði. Það má nefna að nýlega skilaði nefnd áliti sem miðar að því að auka notkun rafmagns í skipum sem liggja í höfnum landsins. Þá er að störfum önnur nefnd, sem iðnrh. skipaði í samráði við umhvrh., sem leitar leiða til að draga úr notkun olíu í fiskimjölsiðnaði og nota raforku í stað olíu. Um þriðja liðinn vildi ég segja þetta: Eins og fram kom í svari mínu hér áðan við fyrstu spurningunni þá er það á verksviði umhvrn. að setja reglur um hámark mengandi efna í útblæstri bifreiða. Þær reglur sem settar voru miðast við bestu fáanlega tækni á hverjum tíma og þar verður ráðuneytið að styðjast við upplýsingar frá viðurkenndum innlendum og erlendum stofnunum á því sviði. Þannig er að hvorki ráðuneyti né stofnanir þess hafa möguleika á að prófa einstök tæki eða annan búnað sem notaður er í þessu skyni. Það er hins vegar á verksviði dómsmrn. að setja reglur um gerð og notkun bifreiða. Nokkur umræða hefur orðið um notkun brennsluhvata í bensín- og dísilvélar til að minnka mengun og spara orku, m.a. hefur ráðuneytinu borist mikið af gögnum um svokallaða ,,powerplus``-hvata. Starfshópur á vegum ráðuneytisins hefur verið að kanna þessi gögn og önnur sambærileg og í þessum starfshópi eru fulltrúar ráðuneytisins, Hollustuverndar og Bifreiðaskoðunar Íslands. Endanlegar niðurstöður liggja ekki fyrir en þær upplýsingar og prófanir sem borist hafa frá söluaðila benda til þess að tekist hafi að minnka mengun og draga úr orkunotkun þar sem þessi búnaður hefur verið notaður. Gagna hefur verið aflað hjá óháðum aðilum um þennan búnað, m.a. vegna þess að samkvæmt þeim upplýsingum sem Hollustuvernd ríkisins hefur um loftmengun frá bifreiðum og leiðir til að draga úr henni er hvergi mælt með þessum eða sambærilegum búnaði. Niðurstöðu þessa starfshóps er að vænta innan tíðar. Að lokum vil ég taka fram að enginn dómur hefur verið lagður á gildi þessa ,,powerplus``-hvata enn þá enda að mörgu að hyggja. Það þarf að kanna t.d. mjög rækilega hvort þessi búnaður kunni að hafa skaðlegar aukaverkanir í för með sér, t.d. hvort þau lífrænu tinsambönd sem eru í þessum búnaði gætu hugsanlega borist út í andrúmsloftið en það liggja ekki fyrir neinar upplýsingar. Tel ég þá, virðulegi forseti, að með þessum orðum sé fyrirspurnum hv. þm. svarað.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. umhvrh. svörin. Ég tel að í umhvrn. sé verið að vinna að gagnlegum málum hvað varðar mengun og orkusparnað. En ég tel að það þurfi að taka dálítið öðruvísi á þessum hlutum heldur en gert er. Mér finnst að það eigi að vera hlutverk umhvrn. að benda á leiðir til sparnaðar. Það hefði mjög gjarnan átt að vera hluti af því sparnaðarprógrammi, sem hæstv. ríkisstjórn er núna með á prjónunum og búin að vera undanfarið, að draga úr mengun og um leið minnka orkukostnað við skip og bíla landsmanna. Ég held að þarna sé geysilega mikið verkefni fram undan þar sem vikilega er hægt að spara mjög háar fjárhæðir auk þess sem um leið næðist verulegur árangur við það að minnka mengun. Það sem ég vil láta verða mín síðustu orð um þetta mál hér er að mér finnst að ráðuneytið þurfi að bregðast eins fljótt við öllum nýjungum og öllum erindum sem til þess berast og mögulegt er og svara þeim. Ég geri mér grein fyrir því að ráðuneytið hefur ekki möguleika til að ákveða að það sé farið í einhverjar ákveðnar framkvæmdir tengdar nýjungum sem koma fram eða slíkt en það á auðvitað að vera hlutverk ráðuneytisins að benda öðrum aðilum í þjóðfélaginu á það sem hægt er að gera til að ná þeim markmiðum sem við erum að ræða um.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það með hv. þm. að það er vissulega ástæða til að leita leiða til að spara orku og minnka mengun. Ég nefni í þessu sambandi að iðnrn. beitti sér fyrir allmörgum árum fyrir verulegu átaki til að auka orkusparnað, t.d. við upphitun íbúðarhúsnæðis, það skilaði mjög verulegum árangri. Það er auðvitað alveg rétt að það þarf að halda þessu áfram og gera það á fleiri sviðum. Af því sem mér er í minni á þessu augnabliki þá man ég og veit að umhvrn. skrifaði t.d. forráðamönnum Strætisvagna Reykjavíkur og benti á að það væri óþarfi að láta vagnana vera í lausagangi allan þann tíma sem þeir bíða á aðalmiðstöðinni inni á Hlemmi og í öðru lagi væri líka algjör óþarfi að láta vagnana vera í lausagangi inni á Kirkjusandi allar frostnætur, það mætti auðveldlega halda olíunni og vélunum volgum eins og betra er í miklum kuldum með því að nota rafmagnshitun. Það væri tilölulega mjög auðvelt og einfalt að koma því fyrir. Þessum ábendingum komum við á framfæri. Ég nefni þetta bara sem eitt lítið dæmi um það að við fylgjumst með og reynum að bregðast við og bregðumst við þeim erindum sem til okkar berast. En það er líka rétt að á þessum sviðum má sjálfsagt ævinlega gera betur.