Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Það er kunnara en frá þurfi að segja að salan á hlutabréfum Landssímans var eitthvert mesta klúður sem þessi þjóð hefur lengi orðið vitni að. Það er raunar sama hvort horft er til verðlagningar, tímasetningar eða söluaðferðarinnar sjálfrar. Allt var þetta í andstöðu við vilja markaðarins og sjálf aðferðin var meira að segja gagnrýnd af forstjóra Símans. Herra forseti. Fyrst aðeins að þeim hráskinnaleik sem nú stendur yfir varðandi forstjóra Símans. Ég kvarta ekki undan því hvernig hann og raunar stjórn fyrirtækisins hefur haldið á hlut mínum og skattborganna í því fyrirtæki, það hefur satt að segja tekist býsna vel. Nú er forstjóri Símans sendur í frí þó að hann hafi losað um umdeilanleg tengsl til þess að sýna góða reglu á hlutunum við einkavæðinguna og það er prýðilegt fordæmi. Eða er það kannski ekki fordæmi? Hvaða siðareglur gilda um einkavæðingarnefndina sjálfa? Er ekki formaður hennar stjórnarformaður í fimmta stærsta fyrirtæki landsins? Hefur ekki þetta félag eða eignarhaldsfélag á vegum þess, sem hann er líka stjórnarformaður í, fjárfest beint eða óbeint í ýmsum óskráðum félögum sem starfa á sviðum sem eru skyld starfsemi Landssímans? Telur ekki hæstv. samgrh. að það þurfi að gilda skýrar siðareglur líka fyrir þá sem sitja í einkavæðingarnefnd og veita henni forstöðu, alveg eins og forstjóra Símans, til þess að koma í veg fyrir að árekstrar gætu hugsanlega komið upp í framtíðinni? Herra forseti. Mér þykir vænt um Símann. Síminn var fyrsta fyrirtækið sem ég starfaði hjá. Ég byrjaði sem sendill hjá Símanum þegar ég var átta ára gamall meðfram barnaskóla. Þegar kom fram í menntaskóla og mér tók að spretta grön þá var ég næturvörður hjá Símanum og gætti eigna hans, bæði á Sölvhóli og líka húsanna hérna handan við götuna sem nýlega voru seldar. Herra forseti. Ég þori að fullyrða að sá gamli næturvörður sem hér stendur í stóli gætti eigna Símans vel. Það sama verður hins vegar ekki sagt um hæstv. samgrh. og einkavæðingarnefnd. Það var einkavæðingarnefnd sem hæstv. ráðherra ber pólitíska ábyrgð á í þessum efnum sem bar ábyrgð á því að Síminn var ekki seldur þegar markaðurinn fór með himinskautum alllangan tíma. Hæstv. ráðherra skildi ekki vitjunartímann og einkavæðingarnefndin svaf á verðinum. Silaháttur stjórnvalda felldi Símann í verði um 20--30 milljarða að mati fjármálamanna sem gjörþekkja fjarskiptamarkaðinn. Verðið. Markaðurinn sem þessi ríkisstjórn hefur gert að guði sínum sagði að verðið væri allt of hátt. Greiningardeild Íslandsbanka færði afar sterk rök fyrir því. Landsbréf voru sömu skoðunar, Íslensk verðbréf líka. Ég spyr hæstv. samgrh.: Af hverju var ekki farið að ráðleggingum markaðarins? Af hverju var ekki farið að þeim ráðum sem Búnaðarbankinn sem sá um útboðið gaf einkavæðingarnefndinni? Tímasetningin. Það eru mörg ár síðan stjórnvöld ákváðu að selja Símann og fyrst búið var að ákveða það hví í ósköpunum fór salan ekki fram meðan markaðurinn var langtímum saman á flugi? Ég rifja upp að þegar frv. um sölu Landssímans var lagt fyrir Alþingi á síðasta ári þá var það útskýrt nákvæmlega fyrir þingheimi að salan ætti að fara fram í vor. Henni var svo enn frestað fram á haust. Þá höfðu markaðir fallið enn meira, verðgildi Símans rýrnað enn frekar. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hvað réð þessum frestunum? Aðferðin. Ég sagði strax að það væri röng aðferð að bjóða kjölfestufjárfesti meiri hluta í stjórninni gegn því að kaupa einungis fjórðung í fyrirtækinu. Hvers vegna? Vegna þess að meiri hluta fylgja völd, m.a. tækifæri til þess að nota hið gríðarlega fjárstreymi í gegnum fyrirtækið til þess að sópa upp öðrum smáum fyrirtækjum á markaðnum, láta fyrirtækinu blæða eins og það heitir víst á markaðsmáli. Kjölfestufjárfestirinn fékk því mikinn afslátt, honum bauðst í raun fyrirtækið á lægra verði en litlu fjárfestunum. Það er ástæðan fyrir því að svona fór. Það var líka rangt að hafa ekki gengið frá því hver kjölfestufjárfestirinn yrði til þess að stefna fyrirtækisins inn í framtíðina yrði ljós. Það að ekki var búið að gera það skapaði óvissu sem varð til þess að lífeyrissjóðirnir treystu sér ekki inn. Hvernig brugðust svo stjórnvöld við? Jú, formaður einkavæðingarnefndar skammaði fjölmiðla. Hæstv. samgrh. réðst af hörku á Búnaðarbankann og sagði að allt væri honum að kenna og báðir slógust þeir í för með hæstv. forsrh. sem sagði að lífeyrissjóðirnir hefðu haft samráð um að eyðileggja stefnu stjórnvalda. Herra forseti. Ég vildi spyrja hæstv. samgrh.: Er hann enn þeirrar skoðunar að Búnaðarbankinn hafi átt sök á því hvernig fór eða ætlar hann að nota tækifærið og biðja bankann afsökunar? Er hann enn þeirrar skoðunar að lífeyrissjóðirnir hafi haft samráð um að kaupa ekki eða ætlar hann að sýna drenglyndi og biðja þá afsökunar? Í ljósi þess hvernig einkavæðingarnefnd hefur stýrt söluferli Símans, telur hann þá ekki rétt að fela einhverjum öðrum að stýra því héðan í frá?

Herra forseti. Eins og hv. þm. þekkja er sala á hlutabréfum í Landssímanum hafin. Það er í samræmi við stefnu ríkisstjórnarinnar um að ríkið dragi sig út úr starfsemi á samkeppnismarkaði líkt og er að gerast víða í Evrópu. Aðdragandi þessa var langur og allur undirbúningur við sölu Símans afar vandaður. Meira en 2.600 einstaklingar hafa skráð sig fyrir hlut í Símanum, þar af fleiri en 600 starfsmenn Símans. Þá sýndu 17 fyrirtæki og sjóðir því áhuga að gerast kjölfestueigendur í Símanum, sem sýnir hversu góður fjárfestingarkostur fyrirtækið er talið hjá þeim sem þekkja fjarskipti hvað best og um leið hve fyrirtækið er vel í stakk búið, ekki síst tæknilega, til að verða öflugur hlekkur í keðju alþjóðlegs fjarskiptafyrirtækis. Við undirbúning var lögð áhersla á að gefa almenningi og starfsmönnum kost á að kaupa allt að 16% hluta í fyrsta áfanga á undan fjárfestum. Sala til kjölfestuaðila færi fram í öðrum áfanga, en það er sá áfangi sem nú stendur yfir. Jákvæð viðbrögð starfsmanna eru augljós vottur um sterka stöðu fyrirtækisins og þá miklu trú sem starfsfólkið hefur á framtíð fyrirtækisins við einkavæðingu. Einkavæðingarnefnd ríkisstjórnarinnar lagði ríka áherslu á vandaðan undirbúning sölunnar. Að undangengnu útboði þar sem yfir 20 fyrirtæki og fjármálastofnanir kepptu var samið við hið virta alþjóðlega ráðgjafarfyrirtæki, ráðgjafar- og endurskoðunarfyrirtækið PricewaterhouseCoopers, um verðmat Símans og sölu til kjölfestuaðila. Fyrirtækið sem jafnframt starfar hér á landi hefur mikla reynslu á þessu sviði. Þá var samið við Búnaðarbanka Íslands við sölu og skráningu hér innan lands. Verðmat Símans var mjög vandað, byggt á fyrirliggjandi rekstraráætlunum og mati sérfræðinga á framtíðarvirði fyrirtækisins. Ég verð að viðurkenna að ég er sáttari við þá gagnrýni sem ég hef setið undir fyrir hátt verð en væri ég sakaður um að verðið væri of lágt. Síminn er mikils virði hvað sem þingmenn stjórnarandstöðunnar eða einstakir sérfræðingar á fjármálamarkaði segja. Það hefur þegar sýnt sig að gengi hlutabréfanna til almennings, 5,75, var miðað við sanngjarnt verð, enda eru bréf í fyrirtækinu farin að seljast í dag á genginu 6,1 á tilboðsmarkaði Verðbréfaþings Íslands. Málshefjandi, hv. þm. Össur Skarphéðinsson, hafði uppi gagnrýni í þinginu í vor þegar salan var rædd. Taldi hann víst að selja ætti á undirverði. Hann sagði einnig að of hratt væri farið þegar áform voru uppi um að selja í júní en sagði samt í maí að selja hefði átt fyrir 2--3 missirum og fyrir miklu hærra verð, talaði þá um allt að 60 milljarða kr. Hvað segir þingmaðurinn í dag? Hann virðist í niðurtalningarkórnum sem telur verðið of hátt og reynir að gera það tortryggilegt að ekki var selt í vor. Slíkur málflutningur er fjarri því að vera traustvekjandi. Í umræðum í þinginu í vor sagði ég að salan færi fram þegar aðstæður leyfðu. Meginástæða þess að ekki var selt þá var að Eftirlitsstofnun EFTA hafði ekki skilað áliti sínu um meintan ríkisstuðning við Símann vegna kæru Tals hf. Þá sögu ættu hv. þm. Samfylkingarinnar að þekkja vel. Ríkisstjórnin taldi ekki forsvaranlegt að taka þá áhættu að skapa óvissu um virði Símans vegna meðferðar ESA. Það var ekki fyrr en undir lok júlímánaðar að jákvæð niðurstaða eftirlitsstofnunarinnar barst og það var mat sérfræðinga minna að haustið væri heppilegur tími fyrir söluna. Ég vil árétta að sú ákvörðun að selja dagana 19.--21. september var tekin að yfirveguðu ráði í vor, að því gefnu að ákvörðun ESA lægi fyrir. Allt tal um að umhyggja fyrir öðrum símafyrirtækjum hafi ráðið þeirri ákvörðun að selja í haust er tilraun til þess að sverta pólitíska andstæðinga og sá málflutningur er ekki samboðinn formanni Samfylkingarinnar. Virðulegi forseti. Í dag er unnið að öðrum áfanga sölu Landssímans, sölu til kjölfestufjárfestis. Sú sala er mjög mikilvæg fyrir framhaldið og þróun verðs á hlutabréfum í Símanum. Það er vissulega ástæða til þess að fagna því hversu margir hafa sýnt Símanum áhuga. Mjög miklu máli skiptir að fá öflugt fyrirtæki til samstarfs við Símann. Fyrirtæki sem kaupir 25--35% í Símanum er að taka að sér mikilvægt verkefni í áframhaldandi uppbyggingu og þjónustu á sviði fjarskiptanna. Því er eðlilegt að kjölfestuaðilinn njóti stuðnings stærsta eigandans, þ.e. ríkissjóðs, til að tryggja meiri hluta í stjórn fyrirtækisins. Í traustu umhverfi lagasetningar og reglna skiptir ekki máli hver eigandi fyrirtækisins er.

Herra forseti. Alþingi samþykkti sölu Landssímans á vordögum. Þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs voru sölunni andvígir. Við höfum síðan þá ítrekað mótmælt sölunni og varað ríkisstjórnina við að hún væri á rangri leið. Einkavæddur Landssími, ég tala nú ekki um í meirihlutaeigu útlendinga, mun koma á fullkominni einokun á markaðnum. Sú einokun mun koma niður á neytendum og ekki síst bitna á hinum dreifðu byggðum landsins. Þess vegna á ekki að selja Landssímann. Þjóðin verður ekkert sáttari við söluna þó að Búnaðarbankinn sé skammaður eða forstjóri Landssímans látinn víkja úr starfi. En þetta segir sína sögu um þennan vef og vandræðagang sem í kringum söluna hefur verið. Síminn og fjarskiptin eru grunnþættir í öryggisneti þjóðarinnar. Nú eru ekki tímar gáleysis í öryggismálum þjóðarinnar né til fjárhættuspils með eignir ríkisins á alþjóðapeningamörkuðum. Landssíminn er sterkt fyrirtæki sem skilar milljörðum króna á ári í beinar tekjur til ríkissjóðs. Landssíminn á áfram að vera opinbert fyrirtæki í eigu allra Íslendinga. Styrk fyrirtækisins á að beita með auknum krafti til að byggja áfram upp öflugt dreifikerfi um allt land. Það á að tryggja öllum landsmönnum jöfnuð og góða þjónustu án tillits til búsetu. Þetta les ég sem skilaboð þjóðarinnar þegar hún hafnaði sölu Landssímans. Það er krafa þingmanna Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs að ríkisstjórn Sjálfstfl. og Framsfl. staldri hér við í einkavæðingunni og endurmeti allar áætlanir sínar um sölu Landssímans.

Herra forseti. Í dag hafa 49 fyrirtæki starfsleyfi á sviði fjarskipta á Íslandi. Það ríkir með öðrum orðum bullandi samkeppni á íslenskum fjarskiptamarkaði. Við slíkar aðstæður er eðlilegt að ríkið dragi sig út úr rekstrarumhverfinu. Ákvörðun um það liggur fyrir. Alþingi hefur lýst vilja sínum til þess. Í kjölfarið hefur einnig markvisst verið unnið að því að tryggja samkeppnisumhverfi á fjarskiptamarkaði. Með hliðsjón af því hefur verið unnið skipulega að því að bæta úr dreifikerfi Landssímans sem hefur verið æðiholótt, eins og hér hefur verið bent á, þrátt fyrir að stofnunin hafi verið í ríkiseigu. Það hefur einnig verið unnið markvisst að því að jafna aðstöðu landsmanna að svonefndu dreifikerfi. Herra forseti. Það er mikilvægt að ríkissjóður fái sem mest fyrir eigur sínar. Sala hlutabréfa byggir að miklu leyti á huglægu mati kaupenda, þ.e. trú þeirra á bréfunum, trú þeirra á þeirri fjárfestingu sem lagt er í. Hér er um að ræða hlutabréf í eigu ríkisins. Ég tel, herra forseti, að framkoma stjórnarandstöðu í þessu máli hafi frá upphafi verið með ólíkindum. Upphrópanir, köll og neikvæðar yfirlýsingar skyldu þó ekki hafa dregið úr tiltrú markaðarins, svo merkilegt sem það hljómar, og þar með beinlínis skaðað ríkissjóð? Það er mikil ábyrgð, herra forseti, að tala svo ógætilega sem stjórnarandstaðan hefur gert um mikilvægar eignir ríkissjóðs.

Herra forseti. Það verður seint sagt að salan á Landssíma Íslands hafi tekist eins og menn óskuðu. Fyrir því eru margar ástæður sem hafa þegar verið nefndar, óheppileg tímasetning, flóknar leikreglur við söluna og e.t.v. óraunhæft verðmat. Vonandi á þetta þó ekki eftir að skaða ferlið meira en orðið er en við eigum líka að nota reynsluna til að læra af. Nú síðustu daga hefur trúverðugleiki einkavæðingar\-áformanna verið nokkuð til umræðu. Trúverðugleika forstjóra Landssímans hefur borið á góma vegna tengsla hans við fyrirtæki sem skilaði áhugayfirlýsingu á 25% kjölfestuhluta í Landssímanum, Opin kerfi hf. Formaður einkavæðingarnefndar tekur undir gagnrýnina í DV og orðar það svo að ferlið þurfi ekki aðeins að vera hlutlaust heldur þurfi það að virðast vera það líka. Undir þetta get ég tekið. Þetta snýst um trúverðugleika. En formaður einkavæðingarnefndar hefur líka verið gagnrýndur fyrir að vera í tvöföldu hlutverki, annars vegar við að selja eignir ríkisins en hins vegar sé hann mikilvirkur í persónulegum viðskiptum á markaði. Aftur komum við að trúverðugleikanum. Auðvitað á sá einstaklingur sem fær það mikilvæga ábyrgðarhlutverk að stýra viðamikilli sölu ríkiseigna og hefur mikið um það að segja hvernig þær fara á almennan markað að vera algerlega hafinn yfir gagnrýni af þessu tagi, ella fer trúverðugleiki ríkisstjórnarinnar og einkavæðingaráformanna fyrir lítið. Samfylkingin telur eðlilegt að þau fyrirtæki ríkisins sem eru í samkeppnisrekstri verði seld. Hins vegar er ekki sama hvernig staðið er að sölu ríkiseigna. Markmiðið hlýtur að vera að fá sem hæst verð fyrir eignirnar og aflétta einokun á sviðum sem samkeppni á að geta þrifist, neytendum og öllum almenningi til hagsbóta. Á því hvernig til tekst ber ríkisstjórnin óskoraða ábyrgð og getur ekki skellt skuldinni á neinn annan ef miður fer. Það má um margt gagnrýna vinnubrögð ríkisstjórnarinnar við einkavæðingaráformin og er tími til kominn að þau verði endurskoðuð áður en lengra er haldið. Salan á Landssímanum gefur ríkisstjórninni næg tilefni til slíkrar naflaskoðunar.

Herra forseti. Eitt af meginmarkmiðum einkavæðingarstefnu ríkisstjórnarinnar er að skapa samkeppni á markaði, ekki einvörðungu að fá mögulegt hámarksverð fyrir það sem verið er að selja. Ef sala Símans hefði farið fram í vor hefði það ekki eingöngu skaðað Íslandssíma heldur hefði það getað haft slæm áhrif á fjarskiptamarkaðinn í heild sinni. Það er dæmigert fyrir þingmenn á vinstri vængnum að taka ekki tillit til þeirra sem eru að fóta sig á markaðnum heldur hugsa eingöngu þröngt um málið. Skipta nýju fjarskiptafyrirtækin engu eða starfsfólk þeirra fyrirtækja? Átti ríkissjóður blákalt að valtra yfir allt og alla í vor? Það var athyglisvert að hlusta á hv. formann þingflokks Samfylkingarinnar þegar hann talaði um lífeyrissjóðina, að þeir hafi ekki viljað koma nálægt þessu máli. Þeir töldu verðið of hátt en einnig að sú óvissa, að vita ekki hver yrði kjölfestufjárfestir gerði það að verkum að áhættan væri of mikil. Þegar hefur verið undirstrikuð sanngirni þess að selja á genginu 5,75. Bréf í fyrirtækinu seljast í dag á genginu 6,1. Það er skýrt merki af hálfu eigandans um að ekki standi til að selja fyrirtækið gegn lægra verði. Í því felast einnig skýr skilaboð til kjölfestufjárfestis og því sérlega ánægjulegt hve margir sýna Símanum áhuga. En um leið er sérstakt rannsóknarefni hve fálmkennd fjárfestingarstefna lífeyrissjóðanna virðist vera. Mýmörg dæmi um fjárfestingar í erlendum fyrirtækjum sem lífeyrissjóðirnir hafa tekið þátt í benda til þess að þeir hafi ekki vitað haus né hala á þeim fyrirtækjum, t.d. í Bandaríkjunum. Það er rannsóknarefni út af fyrir sig hvers vegna lífeyrissjóðirnir hafa ekki áhuga á einu albesta fyrirtæki sem komið hefur á hinn frjálsa markað hér á landi. Hv. formaður Samfylkingarinnar, Össur Skarphéðinsson, sagði á vordögum: ,,Við erum þeirrar skoðunar almennt að það fari vel á því að flytja samkeppnisrekstur úr höndum ríkisins yfir á markað og við leggjumst ekki gegn því að samkeppnisrekstur Símans verði seldur.`` Það er mjög ánægjulegt, en það er hins vegar athyglisvert að hlusta á vinsti græna. Vinstri menn eru í mótsögn við sjálfa sig eins og endranær.

Herra forseti. Með fullri virðingu fyrir Guðmundi Franklín Jónssyni, fjárfesti í New York, og félögum og með fullri virðingu fyrir símanum á Möltu, þá neita ég því ekki að mér brá í brún morguninn sem landsmenn fengu þær fréttir í útvarpsfregnum að þessir aðilar ásamt öðrum kæmu til greina sem svokallaður kjölfestufjárfestir í Landssíma Íslands. Þeir áttu að koma í stað þeirrar kjölfestu sem núverandi eigandi Landssímans, íslenska þjóðin, hefur verið þessari stofnun frá upphafi vega. Landssími Íslands er mikilvægt þjónustufyrirtæki. Það er hefur ekki aðeins byggt upp eitthvert besta fjarskiptakerfi sem við þekkjum í heiminum. Það hefur líka reynst landsmönnum mikilvæg gullgerðarvél. Það hefur fært ríkissjóði tugi milljarða á liðnum áratugum í ríkissjóð til að reka og standa straum af kostnaði við samneyslu í landinu. Nú hefur ríkisstjórnin og meiri hlutinn hér á Alþingi ákveðið að svipta þjóðina þessari mikilvægu eign sinni. Ekki nóg með það heldur hefur hún ákveðið að íþyngja jafnframt íslenskum skattborgurum. Þegar við bentum á að reynslan erlendis frá sýndi okkur ótvírætt að draga mundi úr þjónustu, einkum í dreifðum byggðum, þá var okkur bent á, m.a. af hæstv. ráðherra, að menn hefðu nýsett í lög ákvæði þess efnis að ríkissjóður gæti eftir sem áður fjármagnað það sem ekki gæfi arð. Þannig er verið að afsala okkur dýrmætri eign og jafnframt íþyngja íslenskum skattborgurum. Það er áhyggjuefni að þjóðin eigi ekki betri hagsmunagæslumenn en þessa ríkisstjórn.

Herra forseti. Það viðurkenna allir að fyrsta skrefið í sölu Landssímans hafi mistekist. Menn eru að vísu ekki alveg sammála um hvað hafi brugðist en ljóst er að bæði verðlagning, tímasetning og söluaðferð eru gagnrýndar. Eins er ljóst að allir tengjast þessir þættir á einhvern hátt saman. Það er eðlilegt að verðið taki mið af tímasetningunni og líka eðlilegt að tímasetningin sé valin með hliðsjón af verði á hverjum tíma. Þrátt fyrir yfirlýst markmið um það að fá sem mest fyrir ríkisfyrirtæki mátti skilja suma hæstv. ráðherra þannig að það ætti ekki við um Símann. Af sérstakri umhyggju fyrir almenningi væri gott að verðið hefði lækkað og mætti þess vegna hugsanlega lækka enn meira. Herra forseti. Hvar eru hinar almennu reglur um einkavæðingu? Hvers vegna þarf að klæðskerasauma sumar reglur í hvert sinn sem ríkisfyrirtæki er selt? Síðan bregðast hæstv. ráðherrar við með mismunandi hætti, ýmist með því að skammast yfir því hverjir hafi keypt eða hverjir hafi ekki keypt, eins og dæmin sýna. Hvar er sjálfsgagnrýnin? Hæstv. ráðherrar ásamt formanni einkavæðingarnefndar voru fljótir að finna ýmsa sökudólga. Það voru fjölmiðlar, Búnaðarbankinn, lífeyrissjóðirnir og ýmsir aðrir hugsanlegir kaupendur. Hér áðan kom hv. þm. Hjálmar Árnason og bætti stjórnarandstöðunni við. Mikill er máttur stjórnarandstöðunnar. Hvergi virðist hvarfla að þessum ágætu mönnum að horfa í eigin barm og velta fyrir sér hvort hugsanlega væru einhver mistök hjá þeim sjálfum. Það er eins og þessir ágætu aðilar hafi engan áhuga á því að læra af reynslunni. Auk þessa vekur athygli, herra forseti, að það virðist ekki aðeins sem söluáætlun einkavæðingarnefndar hafi ekki gengið eftir. Við tókum eftir því í frv. til fjáraukalaga í gær að það er farið fram á 300 þús. kr. aukafjárveitingu vegna kostnaðar nefndarinnar sem áætlaður var á árinu 15 millj. Það er ekki skrýtið þó að aðdragandinn hafi verið langur og vandaður.

Virðulegi forseti. Sala Símans er eðlilegt og rökrétt framhald á því efnahags- og atvinnuumhverfi sem þróast hefur hér og þroskast á undanförnum árum.

Og vel heppnað.

Einkar vel heppnað. Það er mikilvægt í þessari umræðu að hafa markmið slíkrar sölu í huga en þau eru í meginatriðum að annars vegar er sölunni ætlað að skapa tekjur fyrir ríkissjóð samhliða því að einkaaðilum er falinn reksturinn og hins vegar það, sem ekki er síður mikilvægt, að styrkja samkeppnisumhverfið enn frekar, en það skilar sér eins og við vitum í betri þjónustu og hagstæðari gjöldum til neytenda. Síðara atriðinu virðast Samfylkingin og nokkrir þingmenn hennar algerlega hafa misst sjónar af þegar þeir hafa haft uppi þá gagnrýni að betra hefði verið að selja Símann í vor, á sama tíma og Íslandssími stóð í hlutafjárútboði sínu, frekar en í haust. Þessi gagnrýni er reyndar ekki heldur í samræmi við þær ráðleggingar sérfræðinga sem töldu að markaðurinn færi upp á við með haustinu en látum það liggja á milli hluta. Reyndar er ekki hægt að fylgjast nákvæmlega með stefnu Samfylkingarinnar í sölumálum Símans þar sem sú stefna er breytileg frá degi til dags. Markmið einkavæðingar ríkisfyrirtækja er ekki að valta yfir þá samkeppnisaðila Símans sem eru að reyna að fóta sig á annars viðkvæmum og krefjandi markaði heldur að styrkja og efla þá samkeppisstöðu sem fyrir er. Herra forseti. Að krefjast þess líkt og Samfylkingin gerði, þ.e. að fara af stað með sölu Landssímans á sama tíma og annað fyrirtæki er að reyna að festa sig í sessi, lýsir miklu skilningsleysi og vanþekkingu á samkeppnismarkaðnum.

Herra forseti. Við í stjórnarandstöðunni og þingheimur allur heyrðum ekki svona ræður þegar verið var að setja Tal á markaðinn á sínum tíma. Þá komu ekki ráðherrar og þingmenn Sjálfstfl. og héldu stólparæður um að það þyrfti að gera allt sem hægt væri til þess að hjálpa Tal hf. og eigendum þess til að koma sér vel fyrir á markaðnum. En ég vænti þess auðvitað að þetta bendi til þess að það séu einhvers konar veðrabrigði í vændum hjá hv. þingmönnum stjórnarliðsins. Ég er sammála því sem hæstv. samgrh. segir og hér hefur komið fram í umræðunni að Síminn er fínt fyrirtæki. Það stendur ákaflega vel tæknilega og viðskiptalega og er vonandi hægt að fá það verð fyrir fyrirtækið sem hæstv. ráðherra óskar eftir. En mér þykir vænt um að hæstv. ráðherra hafi rifjað upp það sem ég sagði hér á vordögum, að fyrst menn á annað borð ákváðu að selja Símann þá hefðu þeir átt að fara í það fyrr. Hvers vegna? Vegna þess að þá væri Síminn ekki verðlagður á 40 milljarða, þá hefði hann verið seldur á 60--70 milljarða. Er það ég sem held því fram, herra forseti? Nei, það er formaður einkavæðingarnefndar sjálfur sem sagði í Kastljósi, tvítók það raunar, að fyrir ári hefði mátt selja Símann fyrir 60--70 milljarða. Hann sagði á sama vettvangi að undirbúningurinn hefði verið nægur, með leyfi forseti: ,,Við hefðum getað verið tilbúnir til þess í fyrra en það var ákveðið að gera það ekki. Það var ákveðið að fara ekki af stað vegna þess að þá voru fyrirhuguð útboð annarra fyrirtækja.`` Það er ekki hægt að draga aðra ályktun af þessu en þá, herra forseti, að þessi töf hafi þá kostað íslenska ríkið ansi háar upphæðir. Hvað var það sem stóð sem ein af lykilforsendunum í frv. um sölu Landssímans og sölu bankanna líka? Að fá sem mest fyrir bankana á markaði. Það er ekki það sem hæstv. ráðherra hefur gert. Honum hafa orðið á margvísleg mistök og hann væri maður að meiri ef hann axlaði þau og viðurkenndi einfaldlega að mönnum hefðu orðið á mistök. Í stað þess kemur hann hingað og notar ekki tækifærið til þess að biðja Búnaðarbankann afsökunar, hann notar ekki tækifærið til þess að draga ásakanir sínar á hendur honum til baka, hann notar ekki tækifærið til þess að biðja lífeyrissjóðina afsökunar, hann notar ekki tækifærið til þess að draga ásakanir sínar á hendur þeim til baka. Hann kemur hingað og hristir sig bara eins og reigður hani, honum finnst allt vera í góðu lagi. 
             Herra forseti. Það eru ríkisstjórnin og einkavæðingarnefndin sem bera ábyrgð á þessum mistökum.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þingmönnum fyrir þessa umræðu sem er að ljúka hér. Ég verð að viðurkenna að það er ekki nærri eins mikið afl í stjórnarandstöðunni í þessari umræðu og ég bjóst við miðað við allar þær yfirlýsingar sem hafa verið gefnar um framvindu sölunnar.

Menn hafa nú bara tvær mínútur.

En ég undraðist mjög orð hv. þm. Ögmundar Jónassonar þegar hann nafngreindi hér símafyrirtæki og einstaklinga í þeim tilgangi að reyna með því að gera söluna tortryggilega. Það liggur fyrir að með auglýsingu var aðilum, væntanlegum kjölfestufjárfestum, gefinn kostur á því að vera í hópi þeirra sem fengju að gera tilboð. Það hefur engum verið boðið það sérstaklega og það hefur ekki verið fallist sérstaklega á að þeir aðilar sem hv. þm. nefndi geri tilboð. Úr þessu er verið að vinna og það er fullkomlega óeðlilegt  En varðandi framvindu þessarar sölu þá er alveg ljóst að við gerðum ráð fyrir því að lífeyrissjóðirnir kæmu að þessu. Hins vegar er þetta ekki í fyrsta sinn sem lífeyrissjóðirnir í landinu sitja hjá þegar ríkið selur, og mætti minnast þeirra fyrirtækja sem við höfum staðið að sölu á og m.a. held ég að hv. þm. Össur Skarphéðinsson hafi verið áhugamaður um sölu fyrirtækisins og Þróunarfélagsins. En hvað um það. Við höldum okkar striki. Ríkisstjórnin hefur ekki hugsað sér að fara að ráðum stjórnarandstöðunnar og lækka verðið eða falla frá þeim áformum sem uppi eru um söluna. Við munum halda okkar striki. Síminn stendur fyrir sínu.

Herra forseti. Það er kunnara en frá þurfi að segja að Ríkisútvarpið hefur sætt margs konar þrengingum í sínum rekstri undanfarin ár og það má segja að steininn hafi tekið úr á þessu ári og þessu hausti. Það er alveg skýrt að það er menntmrh. sem ber ábyrgð á rekstrarlegum málefnum Ríkisútvarpsins, ráðherra skipar sjálfur alla framkvæmdastjórn Ríkisútvarpsins sem fer með rekstrarvald, útvarpsstjóra, forstöðumenn deilda og formann útvarpsráðs. Ríkisútvarpið hefur með margvíslegum hætti búið við þrengdan hag undanfarin missiri og ár. Þar má fyrst nefna að afnotagjaldi hefur verið haldið lítt breyttu og það hefur engan veginn fylgt kostnaðarhækkunum í rekstri útvarpsins. Ríkisútvarpið hefur þar af leiðandi verið þvingað til að keppa á auglýsingamarkaði af ýtrasta mætti, fara út í aukna kostun efnis o.s.frv. Í öðru lagi voru uppsafnaðar lífeyrisskuldbindingar Ríkisútvarpsins, sem myndast höfðu á löngum starfstíma, færðar yfir á stofnunina fyrir nokkrum árum án þess að útvarpinu væri gert það léttara eða kleift að bera þær á nokkurn hátt. Þær verka nú mjög íþyngjandi á fjárhag útvarpsins og yfir 200 millj. kr. á ári fara úr rekstri stofnunarinnar af þeim sökum. Flutningur sjónvarpsins í Efstaleiti á síðasta ári varð einnig kostnaðarsamur, kostaði yfir einn milljarð kr., án þess að Ríkisútvarpinu væri gert auðveldara að mæta þeim kostnaði. Tap hefur verið á rekstri fyrirtækisins undanfarin ár, það safnast upp. Eigið fé hefur fallið úr um 90%, eins og það var fyrir sex til sjö árum, niður í um 20% nú. Það er svo komið, herra forseti, að Ríkisútvarpið er rekið á yfirdráttarheimild. Það er rekið á fitti og það er náttúrlega ekki gott ráðslag eins og allir hljóta að sjá. Skuldir útvarpsins eru að verulegu leyti í erlendri mynt þannig að með gengisfalli krónunnar hafa þær þyngst á fóðrum en tekjurnar falla til í íslenskum krónum, eins og öllum er ljóst. Margvíslegar aðgerðir sem nú er verið að grípa til og misjafnlega yfirvegaðar sumar valda óánægju meðal starfsmanna og birtast m.a. í því að hlutfall fjármuna útvarpsins sem fer til beinnar dagskrárgerðar er í fyrsta skipti í sögunni komið niður fyrir 60%. Einna tilfinnanlegast, herra forseti, og kannski hvað táknrænast koma þessar þrengingar Ríkisútvarpsins niður á rekstri svæðisstöðvanna. Á Akureyri hófst sú starfsemi 1985 og morgunútsendingar hófust fyrir fjórtán árum, á árinu 1987. Þeim var hætt nú 1. okt. sl. Á Akureyri voru þegar best lét 12--15 manns við störf í rúmum tíu stöðugildum. Þar eru núna sex störf eftir. Þar fækkaði um tvo á þessu hausti, útsendingartími og þjónusta hefur dregist verulega saman og tekjur munu þar af leiðandi falla þannig að þegar upp er staðið verður sáralítill sparnaður af fyrirtækinu. Á Egilsstöðum er útsendingartíminn að dragast saman um 28% og á Ísafirði, þar sem aðeins þrjú störf voru á svæðisstöðinni, hefur núna verið skorið niður hálft stöðugildi tæknimanns þannig að möguleikar þeirrar stöðvar til að þjóna bæði útvarpi og sjónvarpi eru verulega skertir. Þetta, herra forseti, er mjög bagalegt, ekki síst vegna þess að svæðisbundin fjölmiðlun á landsbyggðinni hefur veikst á undanförnum árum og hlutverk svæðisstöðva Ríkisútvarpsins þar af leiðandi verið þeim mun mikilvægara. Þarna hefur verið mikilvæg þjónusta bæði sem fréttamiðlun innan svæðis sem framlag til dagskrárgerðar allra landsmanna og til að tengja saman í þessum efnum, fréttalega og menningarlega, landsbyggð og höfuðborgarsvæði. Ég verð að segja það, herra forseti, að mér finnst það ótrúlegt metnaðarleysi, aumingjadómur, að standa nú þannig að málefnum Ríkisútvarpsins á þessum tímum að það uppbyggingarstarf sem þar hefur verið unnið, t.d. á svæðisstöðvunum, skuli núna vera að koðna niður. Það er þá ekki góðærinu fyrir að fara a.m.k. í þessum efnum. Við hljótum að spyrja hæstv. menntmrh., sem óumdeilanlega ber hér rekstrarlega ábyrgð sem yfirmaður Ríkisútvarpsins og þá sá meiri hluti hér á Alþingi sem hann styður: Er ætlunin að láta þetta viðgangast svona áfram, dankast svona áfram? Er ætlunin að halda áfram að þrengja að Ríkisútvarpinu, einni mikilvægustu menningarstofnun landsins, eða verða Ríkisútvarpinu sköpuð skilyrði til að sinna hlutverki sínu með reisn á nýjan leik? Það er óhjákvæmilegt að menntmrh. geri grein fyrir stöðunni því að við svo búið má ekki standa lengur.

Herra forseti. Það er rangt sem hv. þm. hélt fram að verið væri að þrengja eitthvað sérstaklega að Ríkisútvarpinu. Það er talið að rekstrartekjur þess á þessu ári verði um 2,7 milljarðar og ég held að það séu fáir fjölmiðlar hér á landi sem hafa jafnmiklar tekjur og Ríkisútvarpið. Það sem hefur gerst hjá Ríkisútvarpinu eins og á öðrum fjölmiðlum er að auglýsingatekjur hafa minnkað og ég hef talið sjálfsagt að Ríkisútvarpið brygðist við með sama hætti og aðrir fjölmiðlar þegar auglýsingatekjur minnka að þá taki menn mið af því. Þar er Ríkisútvarpið í samkeppnisrekstri við aðra og því sé tekið mið af því í rekstri Ríkisútvarpsins og þá rifi menn seglin ef nauðsyn krefur þegar slíkar tekjur minnka. En almennt séð er ekki unnt að segja að það sé verið að þrengja eitthvað sérstaklega að Ríkisútvarpinu. Því var heimiluð hækkun á afnotagjöldum núna á þessu ári og tekjur þess af afnotagjöldunum eru að aukast, þannig að það verður að nálgast þetta mál á réttum forsendum. Hins vegar er það rétt að auglýsingatekjurnar hafa minnkað og það er sá vandi sem menn standa frammi fyrir í Ríkisútvarpinu eins og menn standa frammi fyrir í öllum fjölmiðlum hér á landi og eru að taka á, hver með sínum hætti. Ef Ríkisútvarpið er á annað borð í samkeppnisstöðu, eins og það er varðandi auglýsingamarkaðinn, þá finnst mér ekki eðlilegt að þannig sé staðið að verki að þegar þær tekjur minnka þá séu opinberar álögur hækkaðar til þess að brúa bilið. Það er hlutur sem menn verða að líta til þegar þetta mál er rætt. Varðandi síðan einstök atriði þegar rætt er um að taka þurfi á fjármálum Ríkisútvarpsins þá er það svo að nú fara fram viðræður með fulltrúum menntmrn., Ríkisendurskoðunar og fjmrn. og fulltrúum Ríkisútvarpsins um fjármál stofnunarinnar þar sem farið er yfir einstaka þætti, tekið mið af þeim áformum sem menn hafa verið með innan stofnunarinnar um fjárhagslegt aðhald, tekið mið af því sem menn sögðu að mundi gerast innan stofnunarinnar þegar hún flyttist í eitt hús o.s.frv. Það liggja fyrir ýmsar áætlanir frá undanförnum árum frá Ríkisútvarpinu um hagræðingu í rekstri þess sem mér finnst sjálfsagt að skoða og fara yfir. Hitt er ljóst varðandi lífeyrisgreiðslurnar að það þarf að taka það mál til sérstakrar skoðunar. Varðandi svæðisstöðvarnar og það sem hv. þm. vék sérstaklega að um þær þá er mér kunnugt um að útvarpsráð fjallaði um það mál á fundi sínum í gær og fékk þá m.a. nýjar upplýsingar um stöðu mála frá svæðisútvarpi Ríkisútvarpsins á Akureyri sem verða athugaðar á milli funda í ráðinu og síðan verður tekin afstaða til málsins að nýju eftir tvær vikur. Skoðun mín í þessu efni er sú að ekki eigi að draga úr þessari þjónustu á landsbyggðinni nema unnt sé að sýna fram á verulegan fjárhagslegan sparnað í ljósi þess að Ríkisútvarpið hefur mikla fjármuni til ráðstöfunar, eins og ég sagði, þótt auglýsingatekjur þess dragist saman um nokkra tugi milljóna. Og RÚV heldur úti svæðisútvarpsstöðvum á Akureyri, Egilsstöðum og Ísafirði og hefur samið við Útvarp Suðurlands um dagskrárgerð fyrir Svæðisútvarp Suðurlands. Þessi starfsemi er í samræmi við útvarpslög og árangursstjórnunarsamning við menntmrn. þar sem segir að fjölþætt íslensk dagskrárgerð í byggðum landsins verði efld í samræmi við byggðaáætlun og efni frá landsbyggðinni aukið um 5% á samningstímanum, þ.e. frá 1. jan. 2000 til 31. des. 2002. Í ljósi þeirrar þróunar sem er í byggðamálum tel ég eðlilegt að hugað sé að nýjum aðgerðum og m.a. því hvort ekki sé unnt að nýta krafta starfsmanna og húsrými RÚV á Akureyri með skipulegri hætti á þann veg að Rás 2 verði breytt í miðstöð svæðisútvarpa með aðsetur á Akureyri. Þar með yrði til innan RÚV eining sem gæti haft jafngóð áhrif og Háskólinn á Akureyri hefur haft fyrir háskólastigið og þróun þess í landinu. Ég mun beina því til útvarpsráðs og útvarpsstjóra að þessi kostur verði skoðaður til hlítar um leið og lagt er almennt á ráðin um framtíð svæðisútvarpanna. Vona ég að fyrirspyrjandi og aðrir þingmenn séu sömu skoðunar og ég, að með slíkri breytingu á innviðum Ríkisútvarpsins yrði hlutur þess á landsbyggðinni styrktur svo um munaði.

Herra forseti. Framsýnir Þingeyingar tóku upp þann góða sið á ofanverðri 19. öld að handskrifa blöð sem gengu milli bæja með fréttir úr héraði. Þetta varð öðrum til eftirbreytni. Í nútímafjölmiðlun skipta svæðisútvörp miklu og kemur þar margt til. Fólk fær fréttir um allt land af því sem er að gerast á útsendingarsvæðum stöðvanna og ekki gleymist að þar er margt jákvætt að gerast. Það er nefnilega svo að það er ekki sama hvaðan horft er á hlutina. Vegna þessa, herra forseti, skiptir miklu að dagskrárgerð sé unnin af heimamönnum og sjónarmiðum landsbyggðarinnar sé komið á framfæri en um 80% af efni Ríkisútvarpsins á Akureyri hefur farið út á landsrásina. Svæðisstöðvarnar skapa einnig og skerpa ímynd íbúanna á landsbyggðinni og sjálfsmynd þeirra. Hér er um störf hjá hinu opinbera að ræða sem vistuð eru á landsbyggðinni og er það í samræmi við stefnu hins háa Alþingis og byggðaáætlun að fjölga störfum þar. Akureyri hefur verið að styrkjast byggðarlega og er það fagnaðarefni. Þetta eru því slæm skilaboð sem verið er að senda því starfi sem öflugasta svæðisútvarpið er að vinna, að fækka þar starfsmönnum úr tíu í sex og svipta í einu vetfangi 40 þús. Norðlendinga helming útvarpsefnis síns. Sama gildir um Ísafjörð og Egilsstaði. Herra forseti. Þessu hljótum við að mótmæla. Þetta er enn ein aðförin að búsetu á landsbyggðinni. Nú skilst mér á orðum hæstv. menntmrh. að sem betur fer sé útvarpsráð að skoða þessi mál nánar. Því skora ég á hæstv. menntmrh. að sjá til þess að útvarpinu sé gert kleift að efla frekar það menningarstarf sem svæðisstöðvarnar vinna og ég fagna þeim hugmyndum sem hæstv. ráðherra kynnti hér í stóli áðan, að gera útvarpið á Akureyri að miðstöð svæðisútvarpanna á landsbyggðinni því menning er líka byggðamál nú sem fyrr.

Herra forseti. Án vafa er Ríkisútvarpið áhrifamesti skóli þjóðarinnar. Þessi vinsæla stofnun er enda líklega sú eina sem heldur uppi kynningu á fjölbreytileika íslenskrar menningar og þjóðarsálar. Þá er rétt að minna á að fréttastofa útvarpsins hefur ítrekað notið almenns og sterks trausts í skoðanakönnunum á meðal almennings. Það er á þessum forsendum, herra forseti, sem það er mjög mikilvægt að verja Ríkisútvarpið á grundvelli íslenskrar menningar og lýðræðis. Þetta eru í rauninni sömu rök og Thatcher notaði á sínum tíma þegar hún og félagar hennar slógu skjaldborg utan um BBC. Við getum ekki haldið Ríkisútvarpinu áfram í spennitreyju eins og verið hefur. Ég tek undir þau sjónarmið sem hér hafa komið fram, bæði frá hæstv. ráðherra og öðrum sem hafa talað í þessari umræðu, að ber að fara varlega í og ég mótmæli þeim niðurskurði sem orðið hefur á landsbyggðinni sérstaklega, ekki bara í föstum útibúum heldur líka meðal fréttaritara víða um land. Ég fagna því yfirlýsingu hæstv. ráðherra og ákvörðun útvarpsráðs í gær. Fjárhagurinn er farinn að naga Ríkisútvarpið niður að rótum. Einn þriðji tekna kemur af auglýsingum og tveir þriðju af áskrift. Þessi áskriftargjöld hafa hækkað um 10% á tíu árum á sama tíma og helstu samkeppnisaðilar hafa hækkað sína áskrift um yfir 50% og allt að 70%. Við þurfum að grípa til aðgerða, við þurfum, á meðan annað hefur ekki verið gert, að leyfa a.m.k. áskriftinni að fylgja verðlagsþróun. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort hann telji koma til greina að útgjöld útvarpsins til Sinfóníuhljómsveitarinnar verði færð yfir á fjárlög. Ég tel, herra forseti, mikilvægt að tryggja tilveru og grundvöll þessa áhrifaríkasta skóla þjóðarinnar.

Herra forseti. Frjálslyndi flokkurinn hefur lagt til á hv. Alþingi að Ríkisútvarpið verði áfram viðurkennt sem stoð íslenskrar tungu og menningar. Rekstur þess er ómissandi til að gefa almenningi kost á hvers konar fræðslu- og menningarefni sem aðrir ljósvakamiðlar geta vanrækt. Slíkur miðill getur ekki verið til öðruvísi en að vera þjóðareign og fjármagnaður af almenningi úr ríkissjóði. Markaðslausnir geta ekki átt einar við í starfsemi af þessu tagi. Hún er eðli málsins samkvæmt menningar- og fræðsluviðleitni þar sem sóknin eftir arðsemi verður að víkja fyrir mikilvægari markmiðum. Ríkisútvarpið ætti að vera fjármagnað að fullu á fjárlögum ár hvert, t.d. innan rammaáætlunar eða þjónustusamnings til þriggja eða fimm ára í senn. Ríkisútvarpið verði virkur fræðslumiðill og bregðist þannig við vaxandi þörf fyrir símenntun og almenningsfræðslu og verði farvegur fyrir vakandi og frjóa samfélagsumræðu. Ríkisútvarpið gæti áfram fjölbreytni í dagskrárgerð þannig að það mæti þörfum sem flestra landsmanna með því að mismunandi rásir þjóni mismunandi hópum. Nýskipan Ríkisútvarpsins þarf að sjá til þess að það verði raunverulega sjálfstætt þjóðarútvarp í stað þeirrar stofnunar sem nú er þar sem flokkspólitísk áhrif og tengsl hafa verið ríkjandi. Herra forseti. Ríkisútvarpið á að halda áfram að vera til sem sjálfstæð og óháð stofnun í þjóðareign. Horfið verði frá hugmyndum um sölu á Rás 2 frá Ríkisútvarpinu vegna þarfa landshlutaútvarps og annars efnis sem þykir sjálfsagt og æskilegt að aðgreina frá dagskrá Rásar 1. Ef vá ber að höndum kalla almannahagsmunir eftir að Ríkisútvarpið með sitt víðtæka dreifinet sé ávallt tiltækt. Meðal annars þess vegna á Ríkisútvarpið að vera í þjóðareign.

Herra forseti. Hæstv. menntmrh. kemur hér og fullyrðir að ekki sé verið að þrengja að fjárhag Ríkisútvarpsins. Nefnir hækkun afnotagjalda sem var ákveðin á þessu ári, 7%, þegar þörfin var 16% bara þannig að Ríkisútvarpið gæti haldið í við verðlagshækkanir. Auglýsingatekjur hafa minnkað, segir hæstv. ráðherra. Hann viðurkennir það fúslega. Og hvaða aðgerðir leggur hæstv. ráðherra til sem lausn á þeim vanda Ríkisútvarpsins? Hann getur ekki á sér setið og enn eina ferðina rekur hann hornin í Rás 2 eins og óþekkur strákur úti á róló með teygjubyssu í vasanum. Við skulum aðeins skoða, herra forseti: Hvað er það sem Rás 2 gerir fyrir Ríkisútvarpið? Aflar auglýsingatekna umfram aðra þætti í starfseminni. Hvað er ráðherrann að hugsa? Hvaða heimspeki er þetta? Hvaða hagfræði er þetta? Ekki hagfræðin sem mér var kennd í Verslunarskóla Íslands, herra forseti. Sá þáttur sem aflar auglýsingatekna til Ríkisútvarpsins er Rás 2 og stendur undir umtalsverðum þætti rekstrar Rásar 1 sem er flaggskip íslenskra fjölmiðla. Það er vilji Alþingis að Ríkisútvarpið sé flaggskip íslenskra ljósvakamiðla. Þess vegna hefur löggjafinn lagt afar mikilvægar og vandmeðfarnar skyldur á herðar Ríkisútvarpinu, lýðræðislegar skyldur, skyldur er varða öryggi þjóðarinnar og skyldur sem eru af menningarlegum toga. Alþingi ber skylda til að tryggja þessari stofnun nægilegt fjármagn til að geta rækt allar þessar skyldur. Og að það skuli þurfa að skera niður starfsemi stofnunarinnar á þann hátt sem nú er verið að gera, þar sem það bitnar fyrst og fremst á dagskrárefninu, er ekki til þess fallið að styrkja stöðu Ríkisútvarpsins sem flaggskips ljósvakafjölmiðla á Íslandi.

Herra forseti. Þegar ræddar eru aðhaldsaðgerðir hjá Ríkisútvarpinu er rétt að rifja upp að í desember á síðasta ári fékk Ríkisútvarpið heimild til þess að hækka afnotagjöldin um 7% og tók sú breyting gildi þann 1. jan. sl. Sú hækkun skilar um 280 milljónum í viðbótartekjur frá fjárlögum yfirstandandi árs. Ég nefni þetta sérstaklega til að bregðast við málflutningi hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar hér í upphafi um það að sífellt sé verið að þrengja að Ríkisútvarpinu. Hins vegar, og það er alveg ljóst, hefur þrengt að á auglýsingamarkaði. Það kemur að sjálfsögðu niður á Ríkisútvarpinu eins og öðrum fjölmiðlum. Og þá er von að spurt sé: Hvernig á að bregðast við því? Á þá að rjúka til og heimila meiri hækkun á afnotagjöldum? Ég segi nei. Ríkisútvarpið verður að mæta þeim tekjusamdrætti með aukinni hagræðingu í rekstri rétt eins og önnur fyrirtæki. Ég get nefnt sem dæmi að það væri unnt að sameina t.d. fréttastofur útvarps og sjónvarps. Og mér þótti mjög athyglisverð hugmynd menntmrh. um að flytja Rás 2 til Akureyrar. Það gæti svo sannarlega styrkt svæðisútvarpið. En ég vil draga það sérstaklega fram að það sem stendur Ríkisútvarpinu helst fyrir þrifum um þessar mundir er úrelt löggjöf sem þrengir að starfsemi stofnunarinnar og kemur í veg fyrir að hún fái lagað sig nægilega vel að breyttum aðstæðum í fjölmiðlarekstri. Sú ósk hefur komið fram frá forráðamönnum stofnunarinnar að Ríkisútvarpinu yrði breytt í hlutafélag og sú ósk kom eftir mjög ítarlega skoðun þar innan dyra. Það er orðið mjög brýnt að endurskoða lög um Ríkisútvarpið, breyta stofnuninni í hlutafélög í eigu ríkisins og skoða allar leiðir til tekjuöflunar fyrir Ríkisútvarpið.

Þetta var í andstöðu við samtök starfsmanna.

Herra forseti. Ég vil í upphafi máls míns fagna þeirri yfirlýsingu hæstv. menntmrh. sem hann gaf áðan um eflingu svæðisútvarpsins á Akureyri og vonandi annarra svæðisstöðva á landsbyggðinni. Sá niðurskurður sem tók gildi nú 1. október hjá Ríkisútvarpinu á landsbyggðinni kom mér ekki á óvart. Þetta er í takt við aðrar aðgerðir og/eða aðgerðaleysi hæstv. ríkisstjórnar í byggðamálum. Orð og athafnir hafa nefnilega aldrei farið saman í byggðamálum hæstv. ríkisstjórnar. Í byggðaáætlun er fjallað um að efla starfsemi svæðisstöðvanna, en þar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Ríkisfjölmiðlar efli starfsemi á landsbyggðinni, meðal annars með aukinni dagskrárgerð og útsendingum frá starfsstöðvum Ríkisútvarpsins þar.`` Herra forseti, við þetta hefur ekki verið staðið, svo sannarlega ekki, samanber fækkun starfa á Akureyri undanfarin ár sem hér hefur verið rædd. Og með þeim aðgerðum sem tóku gildi 1. október, er útsendingartími svæðisútvarps Norðurlands sennilega skorinn niður um 55%. Má ég einnig benda á að nettókostnaður við svæðisútvarpið á Akureyri er einungis 20 millj. kr. Hér er því enn einu sinni verið að skera niður þjónustu á landsbyggðinni. Herra forseti. Við afgreiðslu á þessum sparnaðartillögum í útvarpsráði bókuðu fulltrúar stjórnarandstöðunnar m.a. eftirfarandi: ,,Meginábyrgðina á ófremdarástandi í fjármálum Ríkisútvarpsins ber hins vegar ríkisstjórnin og einkum menntamálaráðherra. Í hans umsjá hafa afnotagjöld, helsti tekjuliður Ríkisútvarpsins stöðugt rýrnað miðað við verðlagsþróun. Ráðherrann hefur ekki bent á aðrar tekjuleiðir og því att Ríkisútvarpinu í sífellt auknum mæli út á samkeppnismarkað auglýsinga og kostunar. Þegar nú kreppir að á þeim markaði eru að lokum ekki önnur ráð en niðurskurður á dagskrá. Þessi fjárhagsvandi Ríkisútvarpsins er í raun aðeins hluti af þeim stærri vanda að fyrirtækið hefur enga framtíðarstefnu. Starfsemi Ríkisútvarpsins einkennist því æ meir af bráðabirgðalausnum og skammtímaráðstöfunum sem koma niður á starfsanda á vinnustaðnum og sjá má í hnignandi ímynd fyrirtækisins meðal þjóðarinnar.`` Herra forseti. Þessi bókun lýsir rammanum utan um sparnaðaraðgerðir Ríkisútvarpsins. Hæstv. menntmrh. verður m.a. að svara því sem í bókuninni felst.

Herra forseti. Fjárhagsvandi Ríkisútvarpsins er mikill og á sér langa sögu eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon gerði vel grein fyrir hér við upphaf þessarar umræðu. Ríkisútvarpinu er haldið í spennitreyju og hefur verið haldið í spennitreyju undanfarin ár. Það þarf eitthvað meira að koma til heldur en innbyrðis hagræðing í fyrirtækinu eins og núna er verið að skoða. Það verður í þessu sambandi að líta á rekstur Sinfóníuhljómsveitarinnar og þann mikla fjárhagsvanda sem Sinfóníuhljómsveitin á við að etja líka. Ég vildi með nokkrum orðum nefna þann þátt sem snýr að landsbyggðinni og svæðisstöðvunum því að með niðurskurði í útsendri dagskrá fæst mjög lítill fjárhagslegur sparnaður en tap verður á öðrum sviðum. Það verður mikið menningarlegt tap, það verður mikill sjónarsviptir að þeim útsendingum sem nú þegar eru á Vestfjörðum, á Akureyri og á Egilsstöðum því að það er verið að skera útsendingarnar mjög mikið niður, mest á Akureyri en sparnaðurinn verður sáralítill í krónum talið því að á móti kemur tap á auglýsingum sem vegur að mestu upp þennan fyrirhugaða sparnað. Það er mjög mikilvægt að hafa það í huga að úti á landsbyggðinni hafa héraðsfréttablöðin verið að detta út. Það er ekkert dagblað gefið út á öllu Austurlandi. Svæðisútvarpið þar hefur gegnt mjög mikilvægu hlutverki og er eini fréttamiðillinn innan fjórðungsins. Ef það á að skera liðinn meira niður er það mikið menningarlegt verðmætatap.

Herra forseti. Sérstaða Ríkisútvarpsins, útvarps allra landsmanna, hefur hingað til verið fólgin í því að sinna vel landsbyggðinni. Nú þegar kreppir að og skera þarf niður kostnað verð ég að lýsa undrun minni og áhyggjum vegna þess að niðurskurðinum skuli vera beint í svo stórum mæli að svæðisútvörpunum. Rekin eru þrjú svæðisútvörp úti um landsbyggðina. Á Vestfjörðum er tækniþjónustan skert verulega, á Austfjörðum dregst útsendingartími saman um fjórðung og útvarp Norðurlands fer langverst út úr þeim aðgerðum sem nú eru í gangi hjá Ríkisútvarpinu þar sem útsendingartími þess hefur minnkað um helming. Þarna er á ferðinni stórlega skert þjónusta við þetta svæði sem nær frá Ströndum austur á Langanes og telur tæplega 40 þúsund íbúa. Starfsfólki hefur að sjálfsögðu verið sagt upp störfum í kjölfar breytinganna en 1996 voru tíu stöðugildi við RÚVAK en eru nú um sex. Þar sem starfsfólk svæðisútvarpsins hefur einnig sinnt fréttaöflun og fréttavinnslu fyrir aðalfréttatíma Ríkisútvarpsins má búast við að fréttaþjónusta Ríkisútvarpsins almennt af landsbyggðinni verði ekki söm og áður. Annað sem vert er að líta á hjá útvarpi allra landsmanna er dreifingarkerfið en útvarpið hætti að senda út á miðbylgju fyrir ári síðan þegar Skjaldarvíkursendir var lagður niður. Á Eyjafjarðarsvæðinu, í Fnjóskadal, í Víkurskarði og víða þar fyrir austan virðast útsendingar ekki nást, hvorki á FM né langbylgju eftir að Ríkisútvarpið hætti útsendingum um Skjaldarvíkursendi. En ég fagna þeirri yfirlýsingu sem fram kom í máli hæstv. menntmrh. varðandi framtíð svæðisútvarpsins á Akureyri, þ.e. að það verði miðstöð svæðisútvarpanna og þar með eflist þau og dafni um ókomna tíð.

Herra forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu og ég þakka jafnframt hæstv. menntmrh. fyrir svörin þó að ég verði að segja að mér fundust þau rýr í roðinu í öllum aðalatriðum. Sú fullyrðing mín stendur óhögguð að það hefur þrengt að Ríkisútvarpinu með margvíslegum hætti á undanförnum árum. Það er staðreynd að afnotagjöld hafa hvergi nærri fylgt verðlagi ef litið er til nokkurra síðustu ára þó svo að 7% hækkun hafi nú loks verið heimiluð sem gefur reyndar ekki nema 140 millj. kr. í tekjur á ársgrundvelli öfugt við 280 eins og hv. þm. Sigríður A. Þórðardóttir sagði áðan. Afnotagjöldin hafa ekki fylgt verðlagi, lífeyrisskuldbindingarnar hvíla þungt á útvarpinu og taka á þriðja hundrað milljónir út úr rekstrinum á ári. Flutningur sjónvarpsins í Efstaleitið varð mjög dýr og Ríkisútvarpið varð að taka það af eigin tekjum sínum. Sinfóníuhljómsveitin hefur fengið meira til sín. Taprekstur hefur safnast upp og hleður á sig kostnaði. Ríkisútvarpið skuldar mikið í erlendri mynt og þær byrðar þyngjast þegar gengi krónunnar fellur. Ríkisútvarpið er rekið á yfirdráttarheimild. Segir þetta ekki sína sögu? Geta hæstv. menntmrh. og hv. formaður menntmn. komið hér og sagt eins og ekkert sé að það sé bara rangt að það hafi þrengt að Ríkisútvarpinu undanfarin ár? Það eru algjörlega borðleggjandi, óhrekjandi sannanir fyrir því að starfskilyrði þessarar stofnunar hafa verulega versnað. Ríkisútvarpið er verr í stakk búið nú en það hefur verið um langt árabil til að sinna sínu mikilvæga hlutverki. Það er náttúrlega eins og argasta öfugmæli að vitna í byggðaáætlun í ljósi þess sem verið er að gera á svæðisstöðvunum núna. Hugmyndir menntmrh. um að breyta Rás 2, ef ég skildi hann rétt, í einhvers konar miðstöð svæðisútvarpanna er sjálfsagt að skoða. En það er ekki rétta aðferðin að byrja á því að láta þá starfsemi sem þar er hrynja niður, er það? Og það er eins gott að á bak við þetta sé ekki gamla þráhyggja Sjálfstfl. um að koma Rás 2 fyrir kattarnef þannig að um leið og ég lýsi mig tilbúinn til að skoða þær hugmyndir hef ég alla fyrirvara á því hvað á bak við þær liggur. 

Herra forseti. Þetta er skrýtin ræða að hlusta á þetta allt saman, að tala um og rekja hér breytt rekstrarumhverfi Ríkisútvarpsins og láta eins og það sé Alþingis að bregðast við því. Hvað með önnur fyrirtæki í landinu sem standa frammi fyrir breyttum aðstæðum? Ríkisútvarpið hefur sína tekjustofna og á að gera sínar áætlanir í samræmi við þá og vinna innan þeirra tekjumarka sem því eru sett. Það er ósköp einfalt. Ríkisútvarpið gerði sjálft áætlun um flutning í Efstaleiti og það var farið eftir því í einu og öllu sem Ríkisútvarpið lagði til. Og að leggja það svo hér upp að með því sé verið leggja einhvern bagga á Ríkisútvarpið 

Hver ber ábyrgð á því? Er það ekki ráðherra?

Alþingi setur mörkin í þessu efni. Alþingi kemur að því að ákvarða fjárhagsramma Ríkisútvarpsins og Alþingi kemur að því að ræða þessi mál og við erum að gera það. En við gerum það ekki á þeim forsendum að það eigi alltaf að auka álögurnar á borgarana eins og hv. þm. leggur til þannig að ef auglýsingatekjur minnka þá eigi að velta því yfir á afnotagjaldagreiðendur.

Ertu búinn að segja af þér sem ráðherra?

Ég hef ekki sagt af mér sem ráðherra. Ég þarf ekki að eiga orðastað við þingmanninn á þessum forsendum. Það sýnir hvernig málflutningur hans er hvernig hann grípur hér fram í og á hvaða furðulegum forsendum það er gert. Ég þakka fyrir þann stuðning sem hefur komið fram við þá hugmynd að flytja Rás 2 til Akureyrar, gera hana að miðstöð svæðisútvarpa og styrkja þannig landsbyggðarútvarpið undir merkjum Ríkisútvarpsins og efla þá starfsemi sem það á að reka um landið allt.

Herra forseti. Árlega nota íslenskar heilbrigðisstofnanir umtalsverðar fjárhæðir til innkaupa á alls kyns rekstrarvörum, lækningatækjum, húsgögnum og margvíslegum nauðsynjavörum. Þó svo að stofnun haldi sig innan fjárlaga og eftirlit sé haft með því, virðist ekki vera haft eftirlit með innkaupum þessara stofnana eða þau endurskoðuð. Einnig virðist skorta á að tækjakaup heilbrigðisstofnana séu samhæfð. Frægt er dæmið um tækjakaup Landspítala og Borgarspítala á tölvustýrðu sneiðmyndatæki sem kostaði milljónatugi, tæki sem aðeins voru notuð skamma stund dag hvern hvort. Heilbrigðisstofnanir hafa verið að kaupa mörg mjög dýr lækningatæki og það án sameiginlegs útboðs. Ég vil nefna dæmi þar sem þrjár heilbrigðisstofnanir keyptu röntgentæki. Hver stofnun keypti sitt tæki sem eflaust hefði kostað mun minna ef einn aðili hefði látið gera tilboð í þau öll í einu og séð um kaupin. Hvert slíkt lækningatæki kostar tugmilljónir króna. En það er algengt að verð á stórum lækningatækjum sé um 100 millj. kr. og því hagkvæmt að vera með sameiginlegt útboð, það gæti skilað tugmilljónum. Útboð og sameiginleg innkaup hafa verið viðhöfð við kaup á rekstrarvörum með góðum árangri og hafa hinar ýmsu stofnanir geta gengið inn í þau tilboð og það er vel. Mig langar til að nefna annað dæmi um hvernig hægt er að spara í innkaupum án þess að verið sé að gefa eftir í gæðum því að gæðin mega ekki víkja fyrir sparnaði að mínu mati. Heilbrigðisstofnun hér á landi keypti hjólastóla sem framleiddir eru í Kína samkvæmt evrópskum stöðlum á 15 þús. kr. stykkið. Fullkomlega sambærilega við hjólastóla sem aðrar stofnanir eru að kaupa á 50--70 þús. kr. stykkið. Þarna væri hægt að fá þrjá til fimm hjólastóla á verði eins. Herra forseti. Ég spyr því hæstv. heilbrrh. hvernig staðið sé að eftirlits- og samhæfingarmálum og fyrirspurnin hljóðar svo, með leyfi forseta: 1. Hverjir hafa eftirlit með og endurskoða innkaup heilbrigðisstofnana sem eru á fjárlögum ríkisins og hvernig er því eftirliti háttað? 2. Hverjir samhæfa tækjakaup heilbrigðisstofnana til að koma í veg fyrir hugsanlega offjárfestingu?

Herra forseti. Hv. 15. þm. Reykv. beindi til mín tveimur fyrirspurnum: ,,Hverjir hafa eftirlit með og endurskoða innkaup heilbrigðisstofnana sem eru á fjárlögum ríkisins og hvernig er því eftirliti háttað?`` Því er til að svara að innkaup eru eins og hver annar þáttur í rekstri heilbrigðisstofnana og eru því undir stjórn og ábyrgð viðkomandi framkvæmdastjóra eða forstjóra. Framkvæmdastjóri heilbrigðisstofnunar ber ábyrgð gagnvart heilbr.- og trmrh. og stjórn stofnunar í samræmi við lög, stjórnarfyrirmæli og erindisbréf framkvæmdastjóra. Heilbrigðisstofnunum ber eins og öðrum ríkisstofnunum að framfylgja innkaupastefnu ríkisins. Það felur m.a. í sér að stofnunum ber að fara eftir reglum varðandi innkaup, útboð á vöru og þjónustu o.fl. Stofnunum ber að nýta sér samninga sem Ríkiskaup hefur gert varðandi innkaup, m.a. svonefnda rammasamninga. Heilbr.- og trmrn. og Landspítali -- háskólasjúkrahús gerðu á síðasta ári sérstakt samkomulag við Ríkiskaup um samstarf í innkaupamálum heilbrigðisstofnana. Samkvæmt því samkomulagi vinnur ákveðinn starfsmaður í heilbrrn. að innleiðingu og markaðssetningu rafvænna innkaupa hjá heilbrigðisstofnunum og greiningu á innkaupaþörfum þeirra með það að markmiði að auka skilvirkni og hagkvæmni í innkaupum. Ríkisendurskoðun annast endurskoðun hjá heilbrigðisstofnunum eins og öðrum ríkisstofnunum. Í þessu felst m.a. að endurskoða reikninga stofnana og framkvæma stjórnsýsluendurskoðun þar sem könnuð er meðferð og nýting fjármuna. Ber Ríkisendurskoðun að vekja athygli hlutaðeigandi stjórnvalda á því sem úrskeiðis fer í rekstri og gera tillögur um úrbætur. Í öðru lagi spyr hv. þm.: ,,Hverjir samhæfa tækjakaup heilbrigðisstofnana til að koma í veg fyrir hugsanlega offjárfestingu?`` Heilbrigðisstofnanir leggja fram beiðnir um fjárveitingar til tækjakaupa með fjárlagatillögum sínum. Stofnanir hafa þá forgangsraðað beiðnum eftir mikilvægi þeirra. Við fjárlagagerð leggur heilbr.- og trmrn. síðan mat á beiðni þessara stofnana um tækjakaup. Þá er lagt faglegt og fjárhagslegt mat á hversu brýn þörfin er og hvort ástæða sé til að viðkomandi stofnun hafi yfir slíku tæki að ráða. Einungis stærstu heilbrigðisstofnanir fá sérstaka fjárveitingu á fjárlögum til tækjakaupa. Aðrar stofnanir fá fjárveitingar til tækjakaupa af sérstökum safnliðum sem ráðuneytið úthlutar hverju sinni. Um minni háttar búnað og tæki sem fjármögnuð eru af rekstrarfjárveitingu stofnana gildir það sama og um innkaup annarra rekstrarvara, samanber svarið við 1. tölulið hér að framan. Þetta eru í stuttu máli svör við því hvernig þetta kerfi virkar og ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að vekja athygli á þessu máli sem er mikilvægt í rekstri heilbrigðisstofnana.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir þessi svör. Það kemur í ljós í svari hæstv. ráðherra að engin samhæfing er í tækjakaupum. Þó að beiðnir komi fram fyrir fjárlagagerðina og það sé metið hvort kaupa eigi tæki er ekki nein vinna lögð í að samhæfa tækjakaupin þannig að leitað verði sameiginlegra útboða við kaup á mjög dýrum tækjum, eins og ég benti t.d. á í sambandi við röntgentækin, sem ég teldi mikla þörf á. Það er auðvitað mjög mikilvægt að menn kaupi vandaða vöru og menn mega ekki dragast aftur úr vegna sparnaðar en það verður að mínu mati, og ég get ekki heyrt annað en að ráðherra taki undir, að efla eftirlit með tækjakaupum til að ná fram hagkvæmni og nýta betur almannafé. Ég minni á dæmið um hjólastólana sem ég nefndi áðan, þar sem hjólastóll kostar 15 þús. kr. í hagkvæmustu kaupum en 50--70 þús. kr. annars staðar, þannig að það munar verulega miklu. Líka væri fróðlegt að fá upplýsingar frá hæstv. ráðherra um það hvort hann hefur upplýsingar um hve mikið af innkaupum stofnana og tækjakaupum heilbrigðisstofnana er boðið út. Ég hefði líka talið ástæðu til að spyrja hæstv. ráðherra, ef hann hefur það á takteinunum, út í boðsferðir lyfjafyrirtækja þar sem læknum eru kynnt ákveðin lyf sem eru ekki endilega alltaf ódýrustu lyfin. Og ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort hann hafi skoðað þau mál og kannað áhrif þessara ferða, svokallaðra boðsferða, á lyfjainnkaup og lyfjakostnað, og ef hann hefur ekki gert það, hvort hann telji ekki ástæðu til að skoða þann þátt. En það er mjög mikilvægt, herra forseti, að það sé fylgst mjög náið með innkaupum sjúkrahúsa og annarra heilbrigðisstofnana og að hópur sérfræðinga vegi og meti þörf til innkaupanna og síðan hvernig til hafi tekist með þau.

Herra forseti. Ég endurtek að hér er um mikilvægt mál að ræða og allar ábendingar í þessu efni og umræður um þetta mál eru af hinu góða. Ég vil benda á það meginatriði í þessu sambandi, af því að minnst var á sneiðmyndatæki áðan, að stóru sjúkrahúsin hafa verið sameinuð og sú sameining leiðir náttúrlega til mikillar samræmingar varðandi tækjakaup þessara stóru stofnana þar sem stóru tölurnar sjást. Það er auðvitað æskilegt að nota útboð sem mest. Ég hef reyndar ekki tölur á reiðum höndum yfir það hve mikið er boðið út --- ég get aflað þeirra --- en það er æskilegt að sem mest sé boðið út, ég er þeirrar skoðunar. Hvað röntgentækin varðar er það nú þannig á hinum ýmsu heilbrigðisstofnunum að menn hafa reynt að nýta þau til hins ýtrasta --- það er nú reynslan --- þannig að þetta gengur ekki þannig fyrir sig að þar séu keypt svo og svo mörg röntgentæki í einu. En hitt er annað mál að kosti samninga og útboða ber auðvitað að nýta sem best í þessu kerfi. Ég hef ekki kannað boðsferðir lyfjafyrirtækja, hef ekki upplýsingar um hvort þær hafi einhver áhrif á innkaup á rekstrarvörum til heilbrigðiskerfisins og innkaup á lyfjum. Ég hef heyrt um þetta mál getið í umræðunni en ég vonast sannarlega til að slíkt hafi ekki úrslitaáhrif. Það er þó sjálfsagt að huga að þessum málum eins og öðrum í þessu kerfi.

Virðulegi forseti. Í fyrra gengu í gildi ný lög sem sameinuðu Lyfjaeftirlit og lyfjanefnd ríkisins þannig að úr varð ný stofnun, Lyfjastofnun ríkisins. Það var því að vonum að stjórn Byggðastofnunar ákvað á fundi sínum að rita viðkomandi ráðherra bréf og vekja athygli á þessu í samræmi við hina samþykktu byggðaáætlun þar sem kveðið var á um að lögð yrði áhersla á að opinberum störfum fjölgaði eigi minna hlutfallslega á landsbyggðinni en á höfuðborgarsvæðinu og að því markmiði yrði m.a. náð með því að leitast við að staðsetja nýja starfsemi hins opinbera utan höfuðborgarsvæðisins. Stjórnin leit svo á að með stofnun nýrrar stofnunar, Lyfjastofnunar, gæfist gott tækifæri til þess að efna þau fyrirheit sem gæti að líta í byggðaáætluninni sem samþykkt var hér á Alþingi. Það var mat stjórnvalda, hæstv. þáv. heilbrrh., að hér væri strangt til tekið ekki um að ræða nýja stofnun heldur sameiningu tveggja stofnana og þess vegna ætti þetta ákvæði ekki við. Ég er að vísu alveg ósammála þessari lagatúlkun hæstv. ráðherra en látum það liggja á milli hluta vegna þess að hæstv. þáv. ráðherra lýsti því yfir í blaðaviðtali í Degi 12. ágúst árið 2000 að, svo ég vitni nú orðrétt í hæstv. ráðherra: ,,Ég mun leggja áherslu á það við nýjan forstjóra stofnunarinnar sem ráðinn verður innan tíðar að hann setji öll þau verkefni út á land sem hægt er að vinna þar. Þá á ég við þá eftirlitsþætti sem eru úti á landi og þau verkefni önnur sem mögulegt er að vinna annars staðar en í Lyfjamálastofnun.`` Þegar skoðuð eru þau ákvæði lyfjalaganna þar sem kveðið er á um hlutverk Lyfjastofnunar er auðvitað greinilegt að mjög mörg þau verkefni sem unnin eru innan vébanda þeirrar ágætu stofnunar eru þess eðlis að staðsetning starfsmanna skiptir ekki öllu máli. Það er kveðið á um að meta skuli lyf og aðrar vörur sem undir þessi lög heyra í samræmi við reglur sem gilda á Evrópska efnahagssvæðinu, svo sem að annast útgáfu, breytingu, niðurfellingu og afturköllun markaðsleyfa lyfja, afgreiða umsóknir um leyfi til að flytja lyf inn og selja gegn lyfseðli, annast útgáfu leyfa til rannsókna með lyf, annast skráningu aukaverkana lyfja og upplýsingagjöf o.s.frv., hvers konar eftirlit, skráningu og náttúrlega sérstaklega skráningarstarfsemi sem er augljóst að getur vel átt heima utan höfuðborgarsvæðisins og jafnvel utan þeirrar stofnunar þó að hún sé staðsett á höfuðborgarsvæðinu. Þess vegna hef ég leyft mér, virðulegi forseti, að spyrja hæstv. heilbr.- og trmrh. um þetta mál með eftirfarandi spurningu: Hver varð árangurinn af tilmælum ráðherra á árinu 2000 um að færa verkefni hinnar nýju Lyfjastofnunar, svo sem eftirlitsþætti, í auknum mæli út á land?

Herra forseti. Ég þakka hv. 1. þm. Vestf. fyrir að hreyfa þessu máli og ég geri hér með grein fyrir því. Lyfjastofnun varð til með lögum nr. 108/2000 um breytingu á lyfjalögum frá 1994. Umrædd breyting hafði í för með sér sameiningu á starfsemi Lyfjaeftirlits ríkisins og lyfjanefndar ríkisins en þessi stofnun fékk ekki ný verkefni. Lyfjastofnun hóf svo formlega starfsemi sína 1. nóv. árið 2000. Stofnunin er að mestu fjármögnuð með þjónustugjöldum sem hún aflar með gjaldtöku vegna veitinga markaðsleyfa fyrir lyf, umfjöllun um lyf með markaðsleyfi og gjaldtöku vegna eftirlits með lyfjafyrirtækjum og stofnunum. Umfjöllunin um markaðsleyfi er um 3 / 4 af starfseminni. Strangir tímafrestir eru á verklokum umfjöllunar sem byggjast á því að umfangsmikil gögn hafi borist stofnuninni á réttum tíma. Flestir viðskiptavinir Lyfjastofnunar eru staðsettir á höfuðborgarsvæðinu eða erlendis. Þau verkefni sem Lyfjastofnun ber lögbundið að sinna krefjast sérfræðiþekkingar, sérstaklega á sviði læknis- og lyfjafræði, og starfar stofnunin í nánu samstarfi við sérfræðinga Háskóla Íslands, sérfræðinga á Landspítala -- háskólasjúkrahúsi, yfirdýralæknisembættið, landlæknisembættið og Hollustuvernd. Stofnunin er mjög háð sérfræðiþekkingu og skal þess getið að yfir 70% starfsmanna hafa háskólapróf. Í kjölfar samninga um Evrópska efnahagssvæðið þurfa starfsmenn að taka þátt í starfi vísindanefnda hjá Evrópsku lyfjastofnuninni í London og á vegum framkvæmdastjórnar ESB. Þegar forstjóri var ráðinn til starfa hjá Lyfjastofnun í september árið 2000 var óskað eftir því að kannaðir væru möguleikar á að vinna ákveðin verkefni á landsbyggðinni. Forstjóri stofnunarinnar kannaði hvaða verkefnum væri hægt að sinna á landsbyggðinni, bæði með tölvuvinnslu í huga og einnig með tilliti til staðsetningar verkefna og aðgengis að sérfræðingum. Niðurstaðan varð sú að mögulega væri hægt að sinna eftirliti með starfsemi lyfjabúðar, sjúkrahúsa og hjúkrunarheimila á landsbyggðinni í hlutastarfi, t.d. frá Akureyri. Í september árið 2000 var auglýst eftir lyfjafræðingum og dýralækni og þess getið í auglýsingu að staðsetning á landsbyggðinni kæmi vel til greina. Niðurstaðan varð því miður sú að enginn lyfjafræðingur á landsbyggðinni sótti um starf. Tveir dýralæknar, staðsettir á landsbyggðinni, sóttu um hlutastarf en báðir höfðu hug á því að flytja sig hingað á höfuðborgarsvæðið. Stofnunin hefur leitast við að flytja verkefni frá höfuðborgarsvæðinu, samanber ofangreint, en slíkt hefur ekki borið árangur til þessa. Og ég vil bæta því við að minn vilji stendur til þess að kanna áfram möguleikana þó að ég verði því miður að svara því á þessu stigi að árangur hefur ekki orðið af viðleitninni til þessa.

Herra forseti. Mig langar aðeins til að rifja upp þá umræðu sem varð þegar verið var að ræða ný lög um Lyfjastofnun hér í fyrra eða hittiðfyrra, ég man ekki nákvæmlega fyrir hversu löngu síðan. Þá var einmitt rætt um hvort stofnunin gæti starfað úti á landi og það kom mjög skýrt í ljós, bæði í heilbr.- og trn. og hér í umræðunni í þinginu, að þessi stofnun væri sérfræðistofnun sem væri mjög háð sérfræðingum sem starfa eða búa hér á höfuðborgarsvæðinu og þurfa að sinna þessu í hlutastarfi. Jafnframt kom í ljós að fyrirtækin sem stofnunin væri að þjóna væru hér á höfuðborgarsvæðinu og svo erlendis og stofnunin þyrfti að sæta mjög ströngum tímamörkum í mörgum tilvikum, þannig að menn töldu ekki ráðlegt að staðsetja stofnunina annars staðar eða verkefni hennar heldur en hér á höfuðborgarsvæðinu. Herra forseti. Mig langaði bara til að rifja þetta upp vegna þess að þetta kom til umræðu þegar þessi lög voru til umfjöllunar hér í þinginu og í heilbr.- og trn.

Herra forseti. Það sem vakti athygli mína í svari hæstv. ráðherra þegar hann var að telja upp rökin fyrir því að stofnunin þyrfti að vera í Reykjavík var að hún byggði starfskrafta sína á svo háu hlutfalli af háskólamenntuðu fólki og sérmenntuðu og að hún þyrfti að geta tekið þátt í vísindasamstarfi, sótt ráðstefnur erlendis og svo víðar. Ég mótmæli því að þetta geti í sjálfu sér verið rök fyrir því að þurfa að staðsetja stofnun hérna í Reykjavík. Ég þekki stofnanir og veit um stofnanir úti um land sem eru með mjög hátt hlutfall af háskólamenntuðu fólki, taka mikilvægan og virkan þátt í erlendu samstarfi og skila sínu hlutverki ágætlega. Ég vara þannig við því þegar verið er að draga upp svona myndir af því að á höfuðborgarsvæðinu eigi að vera háskólamenntaða fólkið og stofnanirnar, úti á landsbyggðinni geti verið eftirlitsaðilar og sendibílstjórar og aðrir, þó að það séu líka göfug verkefni. Ég hvet til þess að þau sjónarmið séu höfð í huga að háskólamenntað starfsfólk geti líka starfað úti á landi.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. heilbrrh. fyrir svörin og þeim sem hafa tekið þátt í þessari umræðu. Hvað stendur upp úr? Það stendur upp úr að á vegum Lyfjastofnunar fór fram athugun á því hvort hægt væri að staðsetja þessi störf utan höfuðborgarsvæðisins. Hin faglega niðurstaða innan stofnunarinnar varð sú að það væri hægt. Það væri fullt af verkefnum, eins og kom fram hjá hæstv. ráðherra, sem hægt væri að vinna utan stofnunar, gagnstætt því sem hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir var að halda hérna fram. Það liggur sem sagt fyrir að það er hægt, ef að því er staðið, að færa þessi verkefni frá höfuðborgarsvæðinu út á landsbyggðina. Hæstv. ráðherra upplýsti það hvernig að þessum tilmælum hefði verið staðið á sínum tíma og ég verð að segja að það var óskaplega vesældarlegt að segja sem svo í auglýsingu: ,,Þið megið svo sem vinna úti á landi.`` Það stóð í raun í þessari auglýsingu þannig að það ekki var von til þess að fólk færi að þyrpast til þessara starfa af landsbyggðinni þegar fyrir liggur að þetta var hvorki hrátt né soðið. Hins vegar vil ég fagna alveg sérstaklega yfirlýsingu núv. hæstv. heilbrrh. sem mér fannst kveða við allskýran tón í þessu máli. Hæstv. heilbrrh. sagði að vilji hans stæði til þess að þessi starfsemi gæti í vaxandi mæli verið úti á landi og það kemur mér ekki á óvart. Ég þekki svo til sjónarmiða og verka hæstv. heilbrrh. að ég veit að þar hefur hann lög að mæla. Ég vil hvetja hæstv. heilbrrh. í ljósi þeirra upplýsinga sem fram hafa komið frá stofnuninni sjálfri um að hægt sé að starfrækja fullt af þessum verkefnum utan stofnunarinnar úti á landsbyggðinni, til þess að gera aðra atrennu að þessu máli og reyna að tryggja að þessi verkefni verði unnin í vaxandi mæli á landsbyggðinni, m.a. vegna þess sem kom fram í máli hæstv. ráðherra, að hér er um að ræða sérhæfð verkefni sem krefjast háskólamenntunar. Við þurfum einmitt að búa til aðstæður sem gera það að verkum að háskólamenntað fólk, ungt fólk sem er að koma frá útlöndum og vill t.d. hasla sér völl í starfsemi af þessu taginu, eigi þess kost að búa úti á landi eins og vilji mjög margra stendur til.

Herra forseti. Ég þakka þeim sem hafa tekið þátt í þessari umræðu. Ég vil láta það koma fram í sambandi við ræðu hv. 5. þm. Norðurl. v. að mér fannst ræða hans bera keim af útúrsnúningum. Ég var aðeins að skýra frá því í hverju starfsemi stofnunarinnar væri fólgin og hvers eðlis hún væri. Hins vegar sagði ég ekkert um það að hún gæti ekki starfað úti á landi vegna þess að þar starfaði háskólamenntað fólk eða að fólk úti á landi gæti ekki sótt ráðstefnur erlendis. Það er langt í frá. Meginrökin fyrir staðsetningu stofnunarinnar eru að viðskiptavinir hennar eru í miklum mæli á höfuðborgarsvæðinu. En það skiptir ekki máli að því leyti til, eins og hv. 1. þm. Vestf. sagði, að það hefur komið fram í athugun á þessu máli að hægt er að vinna þessi störf úti á landsbyggðinni og verið hefur gerð atrenna að því. En varast ber að að leggja út af orðum mínum öðruvísi en þau voru sögð. Ég hef alls ekki haldið því fram að stofnanir sem hafa háskólamenntað fólk innan sinna vébanda gætu ekki verið staðsettar úti á landi og fólk hefur alveg einurð til að ferðast til útlanda þó það sé ekki í Reykjavík. Það er ljóst. Ég var aðeins að skýra frá eðli þessarar stofnunar. Ég hef heimsótt hana. Þetta er miklu stærri stofnun en ég gerði mér í hugarlund áður. Hún er á einni stórri hæð úti á Eiðistorgi. Þetta er mikil starfsemi. Þetta er flókin og margbrotin starfsemi og ber þakka því fólki sem þar vinnur og hefur verið að endurskipuleggja verkefni sín.

Herra forseti. Á síðasta þingi urðu nokkur orðaskipti á milli mín og hæstv. umhvrh. um mat á ólíkum nýtingarkostum lands á svæðinu norðan Vatnajökuls og samanburð á þeim tveimur kostum að virkja á svæðinu eða stofna þar þjóðgarð. Hæstv. umhvrh. upplýsti Alþingi þá um að hún hefði sent hæstv. iðnrh. ákveðið erindi þar sem þess var óskað að ráðuneytið fæli verkefnisstjórn rammaáætlunar að kanna hvort og með hvaða hætti verkefnisstjórnin gæti tekið á þeim þáttum að meta eða leggja einhvers konar mat á möguleika svæðisins fyrir uppbyggingu á sviði þjóðgarðs eða náttúruverndar. Ég spurði hæstv. iðnrh. síðar á þinginu hvað hefði gerst varðandi þetta erindi og hvernig vinnunni yndi fram. Hæstv. ráðherra svaraði mér og hv. þingmenn geta kynnt sér svar hennar á þskj. 1414 í máli 698 frá síðasta þingi. Hæstv. ráðherra sagði eftirfarandi í svarinu, með leyfi forseta: ,,Umsjónarnefndin er að leggja lokahönd á fyrstu drög skýrslu sinnar um gildi lands norðan Vatnajökuls fyrir náttúruvernd og þjóðgarð.`` Þar kemur fram að umsjónarnefnd með verkefninu hafi verið skipuð. Síðan segir í svarinu, herra forseti: ,,Ætlunin er að kynna þau á fundi verkefnisstjórnar rammaáætlunar. Það fer eftir viðbrögðum verkefnisstjórnar hvenær endanleg skýrsla verður tilbúin. Samkvæmt upplýsingum frá Landsvirkjun verður skýrsla um mat á umhverfisáhrifum Kárahnjúkavirkjunar auglýst á næstunni. Skýrslurnar ættu því að geta legið frammi á sama tíma.`` Þegar þetta er ritað, herra forseti, er liðið undir vor á Alþingi. Eins og menn vita kom skýrsla Landsvirkjunar um mat á umhverfisáhrifum Kárahnjúkavirkjunar og um hana var fjallað í eðlilegu ferli. En aldrei hefur komið upp á borðið umtöluð skýrsla þessarar umsjónarnefndar svo að ekki var því að heilsa að hún lægi frammi til skoðunar á sama tíma og matsskýrsla Landsvirkjunar um umhverfisáhrif Kárahnjúkavirkjunar. Nú tel ég því fyllilega tímabært, herra forseti, að spyrja hæstv. ráðherra: Hvað líður þessari skýrslu téðrar umsjónarnefndar?

Hæstv. forseti. Eins og kunnugt fóru níu samtök sem starfa á sviði náttúruverndar fram á það við stjórnvöld að verndar- og útivistargildi svæðisins fyrir norðan Vatnajökul yrði metið faglega og mat lagt á gildi þjóðgarðs á þessu svæði samhliða vinnu við mat á umhverfisáhrifum Kárahnjúkavirkjunar. Með bréfi iðn.- og viðskrn. hinn 22. september á síðasta ári var því beint til verkefnisstjórnar rammaáætlunar um nýtingu vatnsafls og jarðvarma að hún kannaði hvort og þá hvernig unnt væri að bregðast við erindi samtakanna. Í framhaldi af því var verkefnisstjórn rammaáætlunar falið þetta sérstaka verkefni þar sem ljóst þótti að margir þættir í vinnu við undirbúning rammaáætlunarinnar gætu nýst við verkið auk margvíslegra gagna sem safnað hefur verið af öðrum aðilum, m.a. Landsvirkjun, vegna vinnu við mat á umhverfisáhrifum Kárahnjúkavirkjunar. Efnistök gátu þó ekki orðið með þeim hætti sem að er stefnt við samanburð virkjunarkosta í rammaáætlun þar sem þær aðferðir voru ekki að fullu mótaðar. Í lok október 2000 var lögð fram tillaga að verklýsingu fyrir verk þetta sem iðnrh. féllst á. Í samræmi við verklýsinguna fól verkefnisstjórnin sérstakri umsjónarnefnd að stýra verkinu. Vinnan reyndist nokkuð umfangsmeiri en í upphafi var gert ráð fyrir og tók því lengri tíma en upphaflega var áætlað. Nefndin lauk störfum í ágúst síðastliðnum með því að skila drögum að skýrslu til verkefnisstjórnar. Auk þeirra er skipuðu umsjónarnefndina hafa ýmsir komið að þessu verki á vegum verkefnisstjórnar. Ber þar helst að nefna Þjóðhagsstofnun sem vann greinargerð um efnahagslegt gildi þjóðgarðs norðan Vatnajökuls. Verkefnastjórnin mun senda iðn.- og viðskrh. í þessari viku niðurstöður sína.

Herra forseti. Niðurstöðurnar eru væntanlegar í þessari viku, segir hæstv. ráðherra og ég fagna því sannarlega því að það er orðið meira en tímabært að þessar niðurstöður líti dagsins ljós. Ég harma hins vegar að þessar niðurstöður skyldu ekki hafa legið fyrir á þeim tíma sem ætlað var, þ.e. á sama tíma og matsskýrsla Landsvirkjunar um umhverfismat Kárahnjúkavirkjunar lá fyrir. Þessi mikli dráttur sem orðið hefur á skilum skýrslunnar gerir það að verkum að það gagn sem hægt hefði verið að hafa af niðurstöðum hennar er orðið lítið, kannski ekkert, því að eins og allir vita er matsferli Kárahnjúkavirkjunar í sjálfu sér lokið þar sem úrskurður Skipulagsstofnunar hefur verið felldur þó svo að málið hafi síðan lent í kæruferli. Þá er málið ekki lengur þannig opið til skoðunar að hægt sé að meta ólíka möguleika á landnýtingu á svæðinu norðan Vatnajökuls því það er búið að loka málinu. Það er alveg ljóst að stefna stjórnvalda, sem eins og allir vita er að virkja á svæðinu norðan Vatnajökuls, að setja Kárahnjúkavirkjun þar niður, kemur í veg fyrir það að á sama svæði verði hægt að stofna til þjóðgarðs. Ég fullyrði því, herra forseti, að þarna rekast mál hvort á annars horn. Mikil vinna sem umsjónarnefndinni var falið að leysa af hendi fékk ekki meira vægi en svo að ekki var gerð krafa um að skýrslu hennar yrði skilað á þeim tíma sem hún mundi nýtast best til samanburðar. Ég harma því að öll sú mikla vinna sem ég efa ekki að hafi verið lögð í málið skuli ekki nýtast til þess sem upphaflega var ætlast.

Hæstv. forseti. Ég er ekki sammála hv. þm. um að búið sé að loka þessu máli vegna þess að ferlinu er ekki lokið. Lögin eru einu sinni þannig að umhvrh. hefur síðasta orðið og meðan umhvrh. hefur ekki kveðið upp úrskurð sinn er þessu máli ekki lokið og því hefur ekki verið lokað. Eins og allir vita munu umhvrh. berast frekari gögn í málinu. Hún hefur leitað eftir frekari gögnum, m.a. frá Landsvirkjun, áður en hún kveður upp sinn úrskurð. Málið sem hér er til umfjöllunar hefur því aðgang að þessu ferli þó svo langt sé um liðið. Hins vegar er það rétt hjá hv. þm. að þetta er búið að taka dálítið langan tíma og hefði verið æskilegt að það hefði tekið styttri tíma, en að einhverju leyti er þarna um frumkvöðlastarf að ræða, að mínu mati, þar sem þetta er nokkuð sem við höfum ekki gert áður og þess vegna hefur það sennilega tekið þetta langan tíma. Ég get verið spennt eins og hv. þm. að vita hvað kemur út úr þessu og nú held ég að það séu mjög fáir dagar þangað til niðurstaða verður birt opinberlega.

Virðulegi forseti. Á liðnu ári spurði ég hæstv. iðnrh. nokkurra spurninga sem tengjast stöðu lögbýla sem ekki eru tengd veitukerfum. Ástæðan var einfaldlega sú, eins og við vitum, að gífurleg hækkun hefur orðið á olíukostnaði sem hefur haft ýmislegt í för með sér eins og menn þekkja, fjölskyldurnar þekkja og fyrirtæki þekkja. En þó hefur einkanlega einn hópur orðið sérstaklega illa fyrir barðinu á þessu miklu hækkunum og það er sá hópur bænda sem býr við þær aðstæður að geta ekki keypt orku frá veitukerfum orkufyrirtækjanna og hefur ekki aðstöðu til þess að setja upp heimarafstöð og verður þess vegna að kynda upp með olíu. Í svari hæstv. ráðherra kom fram að orkukostnaður býlis sem þyrfti að nota 32.800 kwst. við beina hitun væri 222 þús. kr. á ári á þessum tíma ef olía væri notuð til kyndingarinnar. Áætlaður kostnaður við að kaupa frá Rarik við sambærilega orkunotkun væri um 80 þús. kr. Mismunurinn væri því 140 þús. kr. eða rúmlega 10 þús. kr. á mánuði sem er auðvitað gífurlegur aukakostnaður og baggi fyrir þau býli sem um er að ræða. Hér er um að ræða 45 lögbýli. Ég hygg að 20 séu í ábúð en 25 í eyði, en hluti þessara svokölluðu eyðibýla er í ábúð hluta úr árinu. Ég varð var við mikil viðbrögð eftir að ég fór að hreyfa þessu máli á hv. Alþingi. Fjöldi fólks hafði samband við mig, bæði fólk sem bjó við þennan kost en einnig fólk sem rann til rifja sá mikli kostnaður sem leggst á þessi býli. Ég fagnaði því mjög þegar hæstv. ráðherra lýsti því yfir við lok svars síns að hæstv. ráðherra hefði ákveðið að fela nefnd á vegum ráðuneytisins að kanna stöðu þessara mála og gera tillögur um aðgerðir vegna lögbýla sem ekki eru tengd veitukerfum orkufyrirtækjanna. Vegna þess að ég tel að hér sé um að ræða knýjandi mál --- mánuðirnir líða og orkukostnaðurinn hrannast upp --- og vegna þess að hæstv. ráðherra brást við þessum áhyggjum mínum með svo jákvæðum hætti þá hef ég leyft mér, virðulegi forseti, að spyrja hæstv. iðnrh. hvað líði störfum þeirrar nefndar sem hún fól að kanna stöðu lögbýla sem eru ekki tengd veitukerfum orkufyrirtækjanna.

Hæstv. forseti. Á vegum nefndarinnar sem hv. fyrirspyrjandi minntist á í máli sínu hafa verið unnin drög að mögulegu fyrirkomulagi niðurgreiðslna á olíu til hitunar íbúðarhúsa. Miðað við þau drög er gert ráð fyrir að olíustyrkir nái til þeirra íbúðarhúsa sem ekki eiga kost á að tengjast raforkukerfi orkufyrirtækjanna. Umræðan í nefndinni er því ekki bundin við lögbýli eins og fram kemur í fyrirspurninni heldur er verið að fjalla um vanda allra þeirra íbúðareigenda sem kynda með olíu og ekki eiga kost á að tengjast raforkukerfinu. Gert er ráð fyrir að nefndin ljúki störfum fyrir lok þessa mánaðar. Þá vil ég einnig taka fram að í ráðuneytinu er nú unnið að smíði frv. til laga um niðurgreiðslu húshitunarkostnaðar af almannafé. Stefnt er að því að leggja frv. fyrir Alþingi í næsta mánuði. Það er löngu tímabært að setja heildstæða löggjöf um jöfnun húshitunarkostnaðar, enda miklum fjármunum varið í því skyni. Verði tekin ákvörðun um greiðslu olíustyrkja, sem ég mun stefna að, er gert ráð fyrir að ákvæði þess efnis verði í hinu boðaða frv.

Herra forseti. Hér er hreyft afskaplega mikilvægu og stóru máli, þ.e. vanda þeirra býla sem kynt eru með olíu og eru ekki tengd rafdreifikerfinu. Rétt er að hafa í huga að mjög miklar framfarir hafa orðið varðandi tækni á sviði raforkuframleiðslu á síðustu árum, ekki síst í Evrópu og nefni ég sem dæmi að Danir eru leiðandi í veröldinni við að framleiða vindmyllur. Kostnaður upp á 222 þús. kr. á ári til að kynda eitt býli eru yfir 2 millj. kr. á tíu árum. Í ljósi þeirra miklu framfara sem hafa orðið og nýrrar tækni sem komið hefur fram teldi ég mjög hyggilegt að líta til þeirra þátta svo sem vindmyllna á þessi einangruðu býli sem ekki tengjast kerfinu og megi nýta fjárfestinguna eða það fé sem fer til niðurgreiðslna til að koma slíku upp.

Herra forseti. Ég tel að um mikið réttlætismál sé að ræða að þeir sem eiga engan kost annan en þann að kynda með olíu fái aðstoð við að halda þeirri kyndingu gangandi. Við sem höfum búið við það fyrirkomulag að kynda með olíu vitum hve dýrt það er rekstrarlega séð varðandi olíuna sjálfa og eins rekstrarskostnaðinn við olíukyndingar yfirleitt. Þetta er mjög óþægilegur kyndingarmáti sem getur verið mjög erfiður fyrir fólk að búa við. Ég fagna því að hæstv. iðnrh. hefur ýtt á störf nefndar sem mun skila áliti um að þessir aðilar allir fái einhverja úrlausn og þar með verði málið leyst.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. iðnrh. fyrir svörin og fagna þeirri yfirlýsingu sem fram kom í máli hæstv. ráðherra. Ljóst er að hæstv. ráðherra hefur brugðist mjög vel við frá því að þessu máli var fyrst hreyft hér á Alþingi með því í fyrsta lagi að beina málinu inn í þann farveg sem þegar var kominn í ráðuneytinu í þá nefnd sem er að vinna að þeirri endurskoðun sem fram kom, og síðan að nefndin er um það bil að ljúka verki sínu hvað þetta mál áhrærir sérstaklega. Ég tel það fagnaðarefni hversu hratt og vel hefur verið unnið að málinu. Ég tek líka undir það með hæstv. ráðherra að vitaskuld þarf sú niðurgreiðsluleið sem hæstv. ráðherra var að boða að ná til allra íbúðareigenda en ekki bara á lögbýlum og það er auðvitað hárrétt athugasemd. Ég neita því vissulega ekki að það er dálítið vandmeðfarið hvernig á að standa að styrkjum og niðurgreiðslum af þessu tagi og eins og kom fram þegar ég á sínum tíma mælti fyrir þessari fyrirspurn, fyrri fyrirspurninni sem liggur til grundvallar þessu máli hér, þá vakti ég athygli á að þetta mætti ekki leiða til þess að hvati myndaðist til þess að nýta olíu til húshitunar heldur fremur þegar um væri að ræða þá stöðu að fólk ætti ekki annan valkost en að nota olíuna, þá yrði reynt að koma til móts við slíka aðila. Ég tel þess vegna að einboðið sé, eins og hæstv. ráðherra talar um, að málum varðandi niðurgreiðslu á orkukostnaði fólks sé skipað með heildstæðum hætti. Hér er um að ræða mikið réttlætismál. Um er að ræða mál sem snýr að lífskjörum fólksins á landsbyggðinni, ekki síst til sveita. Þess vegna er nauðsynlegt að staðið sé vel að þeim málum og ég fagna þeirri umræðu sem fór fram og þeim stuðningi sem kom fram við málið hjá þeim hv. þm. sem hér töluðu.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir að hreyfa málinu og eins þær undirtektir sem það hefur fengið hér. Ég held ég muni það rétt að 2% þjóðarinnar noti enn þá olíu til upphitunar og er það í sjálfu sér mjög lágt hlutfall miðað við það sem víða er, en aðrar þjóðir hafa svo sannarlega tekið eftir því hve vistvæn við erum á þessu sviði og er það ánægjulegt. Hvað varðar það mál sem hv. þm. Hjálmar Árnason kom inn á með vindmyllurnar og að ef það þróaðist í þá átt að verða hagstætt efnahagslega, þá er að sjálfsögðu ekki útilokað að við það að breyta yfir í slíka vistvæna orku mætti horfa til þeirra aðila á svipaðan hátt og gert hefur verið þegar menn hafa farið yfir í hitaveitur. Eins hefur sú ákvörðun verið tekin að þeir sem hætta að taka niðurgreiðslur frá ríkinu vegna húshitunarkostnaðar en fara yfir í eigin framleiðslu í sambandi við bændavirkjanir fái að njóta svipaðrar fyrirgreiðslu og fái sem nemur fimm ára styrkveitingu í eingreiðslu. Mér finnst því að vindmylluþátturinn ætti að geta átt erindi þarna inn þegar að því kemur að hann verður raunhæfur, ef hann á annað borð reynist verða það.

Herra forseti. Á árinu 1999 var varið 15 millj. kr. til kynningar á lögum um alþjóðleg viðskiptafélög. Árið eftir var aftur varið 15 millj. kr. til þessarar kynningarstarfsemi. Síðan var ráðgert að verja 10 millj. árið eftir og samkvæmt upplýsingum hæstv. viðskrh. til Alþingis hafði ríkisstjórnin á prjónunum 5 millj. fyrir árið 2003. Samkvæmt fjárlagafrv. eins og það liggur fyrir núna virðist hafa verið skrúfað fyrir þær fjárveitingar. Við fáum eflaust upplýsingar um það núna hjá hæstv. ráðherra. Þetta er samstarfsverkefni Fjárfestingarstofunnar, viðskrn. og Verslunarráðs Íslands til að kynna lög nr. 31/1999. Um hvað fjalla þessi lög? Þau miða að því að laða til landsins erlend fyrirtæki með gylliboðum um lága skatta. Í stað þess að greiða 30% tekjuskatt eins og íslensk fyrirtæki gera skyldu þessi fyrirtæki greiða 5% tekjuskatt. Þau áttu ekki að greiða nein stimpilgjöld, þau áttu ekki að greiða neina eignarskatta. Menn gerðu ráð fyrir því að ef þetta yrði kynnt rækilega á erlendri grundu mundi það laða fyrirtæki til landsins. Á vegum OECD hefur verið unnið að því að sporna gegn skaðlegri skattasamkeppni eins og það er kallað, að ríki sameinist um það sem kallað hefur verið eins konar ,,code of conduct``, siðferðisþröskuld sem hamli gegn því að þau undirbjóði hvert annað í skattalegu tilliti. Hinn 26. júlí árið 2000 var samþykkt í ráðherraráði OECD skýrsla ,,Report on Progress in Identifying and Eliminating Harmful Tax Practices`` þar sem m.a. er birtur listi yfir lög eða reglur ríkja sem geta hugsanlega talist fela í sér skaðlega skattasamkeppni. Á meðal þeirra laga sem komu til athugunar í þeirri nefnd eru umrædd lög sem íslenska ríkisstjórnin hefur varið tugum milljóna af skattfé til að kynna á erlendri grundu í samvinnu við Verslunarráð Íslands. Nú er hæstv. viðskrh. spurður hvaða árangur hafi orðið af samstarfi viðskrn. og Verslunarráðs Íslands um kynningu á alþjóðlegum viðskiptafélögum.

Hæstv. forseti. Lög nr. 31/1999, um alþjóðleg viðskiptafélög, voru samþykkt á Alþingi 19. mars 1999. Voru fyrstu starfsleyfi alþjóðlegra viðskiptafélaga gefin út í ágúst það ár. Alls hafa tíu félög fengið starfsleyfi sem alþjóðleg viðskiptafélög auk þess sem tvær umsóknir um starfsleyfi hafa nýverið hlotið jákvæða afgreiðslu af hálfu starfsleyfisnefndar. Má því eiga von á að tvö starfsleyfi til viðbótar verði veitt á næstunni. Enn eru að berast umsóknir um starfsleyfi jafnframt því sem ráðuneytið og starfsleyfisnefnd berast reglulega fyrirspurnir frá aðilum sem íhuga þetta félagsform. Tiltölulega skammur tími er liðinn frá gildistöku laga nr. 31/1999 og helmingur stofnaðra félaga á minna en heilt starfsár að baki. Starfsemi flestra félaganna er því í mótun og er almennt ekki búin að taka á sig endanlega mynd. Því er of snemmt að segja til um það á þessari stundu hver ávinningur ríkissjóðs verður af þessum félögum í formi aukinna skatttekna. Ég vil til viðbótar segja að það sem kom fram hjá hv. þm. er rétt að þessi lög hafa verið eitthvað til skoðunar hjá OECD og gildir það um margar aðrar þjóðir að lagasetning af þeirra hálfu hefur verið til skoðunar vegna þess að þar er áhugi fyrir hendi á að samræma lög á þessu sviði og eins má segja að ESA hafi haft einhverja svipaða tilburði uppi. Þetta er það sem ég vildi að kæmi fram sem svar við fyrirspurn hv. þm.

Herra forseti. Þetta er ekki í fyrsta skipti sem ég hreyfi þessu máli á Alþingi. Ég gerði það m.a. í fyrirspurn 10. nóvember á síðasta ári og þá svaraði hæstv. viðskrh., sá sami og nú svaraði, fyrirspurn minni svo, með leyfi forseta: ,,Lög nr. 31/1999, um alþjóðleg viðskiptafélög, eru á meðal þeirra laga og reglna sem komið hafa til skoðunar. Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að lögin geti mögulega talist skaðleg. Þar ráði tveir þættir einkum úrslitum: Annars vegar hið lága skatthlutfall, þ.e. 5% samanborið við 30% almennt hlutfall. Hins vegar það að alþjóðleg viðskiptafélög eru að hluta girt af gagnvart innlendri atvinnustarfsemi þar sem alþjóðleg viðskiptafélög mega ekki eiga hluti í innlendu fyrirtæki. Af hálfu OECD er ætlunin að fara nánar yfir listann og því er ekki ljóst hvað verður á endanlegum lista yfir lög og reglur sem fela í sér skaðlega skattasamkeppni.`` Nú spyr ég hæstv. viðskrh.: Getur verið að íslenska ríkisstjórnin hafi haldið áfram að kynna þessi lög og reyna að laða fyrirtæki til landsins á meðan OECD telur það vera álitamál hvort þau standist þá grundvallarreglu sem menn vilja setja til að sporna gegn skaðlegri skattasamkeppni? Getur verið að ríkisstjórninni finnist sæmandi að fara fram með þessum hætti? Ég spyr hæstv. ráðherra: Hvað líður þessari skoðun hjá OECD? Ég ítreka þessa spurningu mína: Finnst hæstv. ráðherra að sæmandi og ríkisstjórninni að ganga gegn alþjóðlegri viðleitni til að setja þjóðunum einhverjar siðareglur í þessum efnum?

Hæstv. forseti. Ég vil að hér komi fram að ekkert stórkostlegt kynningarstarf hefur verið í gangi á þessu sviði. Þetta hefur fremur verið á þann veg að fyrirspurnum sem borist hafa  Hvað varðar skoðun OECD þá er mér ekki kunnugt um að þaðan séu komin endanleg svör. Reyndar er það fjmrn. sem fer með málið, þ.e. kvartanir hafa borist þangað. Eins og ég segi þá hef ég ekki heyrt að þeim hafi borist endanleg svör frá OECD heldur er þetta vinna sem þar fer fram og nær til allra OECD-þjóðanna. Það stóð til á síðasta vetri að leggja fram breytingu eða frv. til breytinga á þessum lögum. Eins og opinbert varð þá var það ekki gert. Það þýðir að lögin eru ekki þannig úr garði gerð að þau séu, ef mætti orða það þannig, nægilega fýsileg til að laða virkilega að erlend fyrirtæki. Mér sýnast því frekar minni líkur til framtíðar á að veruleg starfsemi verði á þessu sviði en verið hefur fram að þessu.

Virðulegi forseti. Á 122. löggjafarþingi, veturinn 1997--1998, fluttu þingmenn Vestf. till. til þál. um tilraunaveiðar á ref og mink á friðlandinu á Hornströndum. Málið var ekki útrætt og var endurflutt ári síðar og þá hafði tillögugreininni verið breytt í samræmi við niðurstöðu meiri hluta umhvn. og hljóðaði þá svo, með leyfi virðulegs forseta: ,,Alþingi ályktar að fela umhverfisráðherra að heimila tímabundnar og takmarkaðar veiðar á ref og mink í friðlandinu á Hornströndum. Náttúrustofa Vestfjarða og Háskóli Íslands setji reglur um og hafi eftirlit með veiðunum og gefi ráðherra skýrslu þar sem fram komi niðurstöður um áhrif veiðanna. Tryggt verði að veiðarnar spilli ekki árangri þeirra rannsókna sem fram undan eru á refum á svæðinu.`` Þetta mál fékk öllum að óvörum talsverða umfjöllun í þinginu. Því máli var þannig komið fyrir að undir hálfgerðum hótunum um ofbeldi og purkunarlitlum málþófshótunum tókst illu heilli að koma í veg fyrir að vilji meiri hluta umhvn. næði fram að ganga. Málið var því miður stoppað í meðförum þingsins og komst ekki lengra. Þetta gerðist þrátt fyrir að margir séu þeirrar skoðunar að núverandi ástand sé farið að valda tjóni á lífríkinu á Hornströndum. Menn hafa vakið athygli á því að sú staðreynd að ekki hafi verið staðið fyrir neinum veiðum á ref og mink í friðlandinu hafi valdið tjóni á lífríkinu á sjálfum Hornströndum en jafnframt hafa íbúar nærliggjandi byggða, bæði á Hornströndum og inni við Ísafjarðardjúp, vakið athygli á því að það hafi orðið gegndarlaus fjölgun á ref og mink í friðlandinu sem valdi búsifjum utan friðlandsins. Enn hefur athygli okkar verið vakin á þessu í opinberri umræðu. Þess vegna brá ég á það ráð að spyrja hæstv. umhvrh. af þessu tilefni hvort hæstv. ráðherra telji tilefni til að bregðast við upplýsingum um að fjölgun refa og minka sé farin að hafa neikvæði áhrif á lífríkið í friðlandinu á Hornströndum.

Virðulegur forseti. Því er til að svara að umræðan um refi og minka í friðlandinu á Hornströndum hefur staðið um nokkurt skeið. Rætt hefur verið um að refir leiti út fyrir svæðið. Samkvæmt rannsóknum á vegum Háskóla Íslands og Náttúrustofu Vestfjarða árin 1998--2000 fjölgaði nokkuð grenjum í ábúð í friðlandinu á Hornströndum eftir að grenjavinnslu lauk þar árið 1994. Grendýr verja tiltekin svæði fyrir öðrum refum og kallast slík svæði óðul. Stærð óðala getur ekki farið niður fyrir ákveðin mörk sem ákvarðast af fæðuframboði á svæðinu. Þannig eru óðul á norðanverðum Hornströndum minni en Jökulfjarðamegin vegna þess að meira er um fuglabjörg og reka af ýmsu tagi að norðanverðu. Fjölgun grenja í ábúð virðist hafa gengið hratt fyrir sig og hætta árið 1999, fimm árum eftir friðun. Þannig er þar ekki, samkvæmt þessu, gegndarlaus fjölgun um þessar mundir heldur stöðugleiki. Jafnframt má gera ráð fyrir því að gelddýrum hafi fjölgað og flutningur refa út úr friðlandinu hafi aukist nokkuð. Árið 1999 var gerð úttekt á því hvaða fuglategundir væri að finna í Hlöðuvík og Kjaransvík á Hornströndum og hverjar yrpu þar. Samanburður við svipaða könnun sem fram fór á sama svæði árið 1983 sýnir að á þessu hafði engin marktæk breyting orðið frá því að fyrri könnunin var gerð. Fjölbreytileiki fuglalífsins hafði sem sé ekki minnkað. Refir eiga gott með að klifra og hika ekki við að fara út á þær syllur í fuglabjörgum sem þeim eru aðgengilegar. Þetta á jafnframt við um þær syllur sem helst eru aðgengilegar mönnum. Hafi refir náð að fækka bjargfuglum á viðkomandi syllum eða koma í veg fyrir að fuglarnir verpi þar hlýtur slíkt að vera sérstaklega áberandi fyrir þá sem leita eggja í björgum. Í ljósi stærðar þessara fuglabjarga, Hornbjargs og Hælavíkurbjargs, verður þó að teljast afar ólíklegt að afrán tófunnar skipti máli fyrir afkomu bjargfuglastofnanna. Minkur hefur aldrei verið algengur í Hornstrandafriðlandi þótt hann sé að finna þar og minkaveiðar hafa aldrei verið miklar þar. Svæðið er harðbýlt og víða afar brimasamt að vetrarlagi, einkum að norðanverðu sem gerir minknum erfitt fyrir um fæðuöflun. Jafnframt er þekkt að refur hefur truflandi áhrif á fæðuöflun minka og fyrir kemur að refur drepi þá. Því er ólíklegt að mink hafi fjölgað þar eftir friðun þó að það hafi ekki verið sérstaklega rannsakað. Hornstrandafriðland er einstakt í sinni röð og það er stærsta samfellda svæðið á Íslandi þar sem refir eru alfriðaðir. Jafnframt er það eina svæðið hérlendis þar sem telja má að stofnstærð refanna ráðist nær eingöngu af náttúrulegum aðstæðum á svæðinu. Miðað við þær upplýsingar sem ráðherra hefur aflað sér frá þeim sem rannsakað hafa refi á Hornströndum, frá Náttúrustofu Vestfjarða og veiðistjóra, tel ég að svo stöddu ekki ástæðu til að bregðast við, enda ekki komnar fram neinar upplýsingar um verulega neikvæð áhrif af friðun refsins á viðkomandi svæði. Svar mitt er: Að að svo stöddu sé ekki ástæða til að grípa til neinna sérstakra aðgerða.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. umhvrh. fyrir skilmerkileg svör sem byggja á þeim rannsóknum sem gerðar hafa verið bæði af Páli Hersteinssyni og einnig af Náttúrustofu Vestfjarða sem ég hef haft möguleika á að fylgjast dálítið með. Það sem stendur upp úr er m.a. að í þessum rannsóknum liggur fyrir að það hafi orðið veruleg fjölgun á refum í friðlandinu á þessum árum, fjölgun á grenjum í ábúð sem gekk hratt yfir eins og hæstv. ráðherra vakti athygli á, þó að vísindamenn virðist meta það svo að refafjöldinn sé kominn í jafnvægi. Það kom líka fram að vegna þessara aðstæðna hafi flutningur refa út fyrir svæðið einnig aukist. Það kemur heim og saman við ástandið eins og því er lýst af heimamönnum. Mér finnst því að þessar rannsóknir hafi þar með rennt nokkrum stoðum undir sjónarmið þeirra sem hafa áhyggjur af vaxandi streymi vargsins út fyrir friðlandið sem leggist bæði á fuglalíf og annað dýralíf utan friðlandsins. Hún kemur mér nokkuð á óvart, sú niðurstaða að ekki hafi orðið marktæk breyting á fjölbreytileika fuglalífs á þeim rannsóknarsvæðum í Hlöðuvík og Kjaransvík. Hins vegar liggur það líka fyrir, sem kom fram þegar menn fóru frá Ísafirði í bjarg núna sl. vor, að það leyndu sér ekki ummerkin eftir refinn. Hann hafði bókstaflega hreinsað heilu björgin af eggjum og fugli og eggjatakan varð því vart svipur hjá sjón. Í ljósi þessa, virðulegi forseti, og ljósi þeirra upplýsinga sem fram hafa komið hjá hæstv. ráðherra um fjölgun refsins og lýsinga þeirra sem fóru í bjargið, að það sé ástæða til að fylgjast betur með þessu máli. Ég er sammála því sem hér hefur komið fram, að lífríkið á Hornströndum er alveg einstakt. Möguleikarnir fyrir okkur sem viljum njóta þess eru óendanlegir og þess vegna er mjög mikils virði að fjölbreytileiki lífríkisins viðhaldist þar um ókomna tíð.

Virðulegur forseti. Ég er sammála því að mikilvægt sé að fjölbreytileikinn haldi sér. Sumir hafa talað um að lífríkið eigi undir högg að sækja vegna refsins. Hins vegar er ekkert sem bendir til þess miðað við þær upplýsingar sem við höfum. Þó er sjálfsagt að menn fylgist áfram með refnum og lífríkinu á Hornströndum og þingið hefur komið myndarlega að því. Náttúrustofan á Vestfjörðum hefur á síðustu árum, frá 1998 til dagsins í dag, fengið fjárveitingar til þessara rannsókna. Ég veit að hv. þm. Vestf. hafa staðið dyggilega við bakið á stofunni varðandi þau mál en 12,5 millj. hafa farið til rannsókna á lífríkinu á Hornströndum, þar á meðal til refarannsókna. Þess vegna búum við yfir þokkalegum upplýsingum þó að þær mættu að sjálfsögðu vera meiri og þeim fjölgar trúlega með tímanum. Við sjáum ekki neitt sem bendir til þess að lífríkið eigi undir högg að sækja vegna refsins. Við sjáum heldur ekki að refurinn leggist mikið á lömb. Mér skilst að dánartíðni lamba hafi ekki aukist þarna í kring. Hins vegar hefur ref fjölgað almennt á Íslandi, um allt land. Það hefur sýnt sig að hærri framlög hafa farið til þess eiga við refinn um allt land. Við munum að sjálfsögðu fylgjast með þessum málum áfram en ég tel ekki ástæðu til, miðað við þær upplýsingar sem við búum yfir, að grípa inn í með aðgerðum að svo stöddu.

Virðulegur forseti. Í kjölfar útihátíða síðustu verslunarmannahelgar var mikil umræða í fjölmiðlum um útihátíðarmenningu þjóðarinnar og um það ástand sem skapaðist, ekki síst á svokallaðri Eldborgarhátíð þar sem saman voru komin um 8 þúsund manns. Ýmsir aðilar funduðu um málið, t.d. þeir sem starfa á sviði vímuefnavarna og einnig þeir sem starfa í þágu fórnarlamba kynferðisofbeldis. Hæstv. dómsmrh. var meðal þeirra sem brugðust við og frá því var skýrt í fjölmiðlum 8. eða 9. ágúst að hún hefði ákveðið að setja á laggirnar starfshóp sem ætti að fara yfir reglur um skemmtanahald á útihátíðum. Það er sannarlega ekki vanþörf á, eftir þær hremmingar sem fólk lenti í á þessum útihátíðum síðustu verslunarmannahelgar. Það er auðvitað grafalvarlegt mál, herra forseti, þegar haldnar eru útihátíðir --- sem við þekkjum öll að eru að hluta til fylleríssamkomur --- þar sem ekki er gætt lágmarksheilbrigðisþjónustu og þar sem framdir eru ófyrirleitnir glæpir eins og þeir sem við fréttum af eftir síðustu verslunarmannahelgi, að menn byrluðu væntanlegum nauðgunarfórnarlömbum sínum smjörsýru til að auðvelda sér glæpina. Það að ekki hafi verið krafist almennilegrar aðstöðu fyrir heilbrigðisþjónustu á þessum hátíðum er skelfilegt að horfast í augu við. Ég fagnaði í hjarta mínu þeirri ákvörðun hæstv. ráðherra að skipa starfshópinn sem ég nefndi í upphafi máls míns. Nú spyr ég hæstv. ráðherra frekar út í starf þessa hóps: Hvað líður störfum hans? Þegar um svo alvarleg mál er að ræða þá skiptir verulegu máli, herra forseti, að rétt og vel sé unnið, að þeir hópar sem til svona starfa veljast hafi skýrt upplegg og geti skilað af sér vinnu sem komi til með að gagnast þeim sem á þurfa að halda.

Herra forseti. Eins og fram kemur í fyrirspurn hv. þm. hefur verið skipaður starfshópur til þess að fara yfir reglur um skemmtanahald á útihátíðum. Taldi ég í ljósi þess ástands sem skapaðist um síðustu verslunarmannahelgi að þörf væri á að fara yfir gildandi lög og reglur er snerta útihátíðir. Segja má að verslunarmannahelgin sé séríslenskt fyrirbæri þrátt fyrir að í nokkrum nágrannalandanna séu langar helgar með mánudagsfríi yfir sumarmánuðina. Það er bæði gömul saga og ný að fólki ofbjóði sú mikla ölvun og atgangur sem oft á sér stað á útihátíðum. Fréttaflutningur um gróf kynferðisbrot, líkamsárásir og fíkniefni er ekki nýr af nálinni. Árið 1990 samdi starfshópur á vegum dómsmrn. viðmiðunarreglur um útisamkomur sem áttu að vera sýslumönnum til hliðsjónar í þessum málum. Þessar reglur eru að mörgu leyti góðra gjalda verðar en brýn þörf er á að endurskoða þær og móta nýjar og fastmótaðri. Fréttaflutningur af atburðum síðustu verslunarmannahelgar fór ekki fram hjá neinum. Alls voru 17 skipulögð hátíðahöld í boði vítt og breitt um landið. Fjöldi þeirra kynferðisbrota sem tilkynntur var þessa helgi er mikið áhyggjuefni. Í heimsókn minni á neyðarmóttöku vegna nauðgunar í vor var m.a. farið yfir stöðu og úrræði á kynferðisbrotamálum og þróun þeirra mála að undanförnu. Tilgangur þess fundar var m.a. sá að leiða saman sérfræðinga sem komu að málaflokknum og ræða leiðir til að bregðast við vandanum. Lýstu starfsmenn neyðarmóttökunnar yfir sérstökum áhyggjum yfir þeirri aukningu sem orðið hefur í hópnauðgunum. Er full ástæða til að hafa áhyggjur af þeirri þróun. Ungur aldur og mikil áfengisneysla virðist einkenna þær aðstæður þar sem kynferðisbrot eru framin, en viðnám brotaþola er þá lítið eða ekkert. Vakti ég þá athygli á því að í nágrannalöndum okkar hefur m.a. verið brugðist við þessu með því að leggja meiri áherslu á misneytingarþátt kynferðisbrota og tel ég rétt að skoða það sérstaklega hér á landi. Mér þótti hins vegar gleðilegt að heyra að samstarf neyðarmóttökunnar og lögreglunnar hefur verið með ágætum og á skipulögðum grunni. Í kjölfar verslunarmannahelgarinnar síðustu fundaði ég með fulltrúum lögregluyfirvalda og landlækni ásamt fulltrúum frá neyðarmóttöku og Stígamótum þar sem farið var yfir stöðu mála. Í framhaldinu ákvað ég að koma á fót faglegum starfshópi til þess að fara yfir þennan málaflokk. Var óskað eftir tilnefningu fulltrúa í áðurnefndan starfshóp frá embættum ríkislögeglustjóra og landlæknis, frá Stígamótum, neyðarmóttöku vegna nauðgana, Sýslumannafélagi Íslands og Sambandi ísl. sveitarfélaga. Enn fremur mun fulltrúi dómsmrn. eiga sæti í starfshópnum og stýra starfi hans. Auk þeirra sem skipa starfshópinn munu fleiri aðilar koma að starfi hópsins með einum eða öðrum hætti. Er starfshópnum ætlað að samræma enn frekar en nú er samstarf þeirra aðila sem koma að lög- og heilsugæslu á útihátíðum. Við það er miðað að starfshópurinn skili af sér skýrslu þar sem fram komi m.a. tillögur um framtíðarfyrirkomulag þessa málaflokks. Undanfarið hefur innan ráðuneytisins verið unnin undirbúningsvinna vegna þessa starfshóps þar sem m.a. hefur verið aflað gagna erlendis frá. Verður að telja eðlilegt að vel sé vandað til undirbúnings, enda um víðfeðmt verk að ræða. Áætlað er að hópurinn muni koma saman til fundar þann 12. október næstkomandi og að vinnu hópsins muni ljúka á vormánuðum. Herra forseti. Því miður hafa hátíðahöld verslunarmannahelganna verið dýru verði keypt fyrir marga og því tel ég nauðsynlegt að útihátíðahald verði tekið til endurskoðunar og fært í fastari skorður. Telja verður að meiri hluti þeirra útihátíða sem jafnan eru í boði ár hvert fari vel fram. Mikið er t.d. um vel skipulagðar fjölskylduhátíðir og er það vel. Þá má einnig nefna að þjóðhátíðin í Vestmannaeyjum á sér t.d. ríka hefð en upphaf hátíðarinnar er raunar rakin til ársins 1874 þegar Vestmanneyingar komust ekki vegna veðurs á þjóðhátíð sem haldin var á Þingvöllum til að minnast 1000 ára byggðar Íslands. Þess í stað héldu þeir eigin þjóðhátíð í Herjólfsdal. Margoft hefur heyrst það viðhorf að skipulagðar útihátíðar af því tagi þar sem unglingum er safnað saman til margra sólarhringa drykkju með öllum þeim vandamálum sem slíkt hefur í för með sér eigi ekki að láta viðgangast. Á móti má benda á að ef engar útihátíðir væru skipulagðar mundu unglingarnir samt sem áður safnast saman og neyta áfengis. Væru unglingarnir þá án eftirlits, aðhlynningar og öryggis sem þeir búa við á vel skipulagðri hátíð. Ég vil að lokum enn fremur benda á að ég hef óskað eftir því við embætti ríkislögreglustjóra að gerð verði ítarleg úttekt á valdheimildum lögreglu á útihátíðum og hvort þörf sé á breytingum í þeim efnum.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur fyrir að taka upp þetta mál og dómsmrh. fyrir snögg viðbrögð eftir verslunarmannahelgina og þau svör sem hún hefur gefið hér. Ég held að öllum sé ljóst að ákveðin kaflaskil hafi orðið í útihátíðahaldi um síðustu verslunarmannahelgi. Það voru óhuggulegar lýsingar á aðbúnaðinum sem unglingunum var boðið upp á. Rusl lá á víðavangi og salerni voru illa þrifin og slíkt og almennt taumleysi ríkti. Alvarlegasta hliðin á þessu máli var fjöldi nauðgana og annarra ofbeldisverka sem komu upp á þessum hátíðum og þeim aðferðum sem var beitt við ofbeldisverkin. Það er eins og að senda börnin sín á hættusvæði að leyfa þeim að fara á þessar útihátíðir. Ég held að tímabært sé að foreldrar sammælist um að setja ákveðnari reglur um aldurstakmark barna sem fá að fara á útihátíðir af þessu tagi og það er nauðsynlegt, eins og kom fram í ræðu hæstv. dómsmrh., að setja ákveðnari reglur frá hendi stjórnvalda um þessi mál.

Herra forseti. Ég vil líkt og aðrir þakka fyrir fyrirspurnina. Ég held að það sé mjög mikilvægt í þessu sambandi og í því ljósi, eins og hæstv. dómsmrh. tók fram, að starfshópurinn á að skila í vor, að gripið verði hratt og örugglega til aðgerða af því að það má aldrei gerast aftur sem henti á sumum útihátíðum í sumar, þ.e. skelfilegir glæpir í tugatali, nauðganir og hópnauðganir á unglingsstúlkum. Herra forseti. Það það verður að grípa til allra hugsanlegra ráða eða bragða til þess að reyna að stemma stigu við þessu og ekki síst breyta hugarfarinu þannig að fólk skundi ekki á úti- og skemmtihátíðir með það í huga að fremja glæpi.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. dómsmrh. svörin og þeim þingmönnum sem hafa tekið þátt í umræðunni. Það er alveg ljóst að hér er um skelfilega og alvarlega hluti að ræða. Ég vil hvetja hæstv. ráðherra til þess að halda þessum starfshópi það vel að verki að niðurstaða hans liggi fyrir sem allra fyrst þannig að þær reglur sem koma til með að verða endurnýjaðar verði endurnýjaðar með góðum fyrirvara fyrir næstu verslunarmannahelgi. Eins og hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir sagði þá megum við aldrei horfa aftur upp á hátíðir á borð við þá sem haldin var á Eldborg eða þær hátíðir sem haldnar voru um síðustu verslunarmannahelgi. Tilkynntar voru hátt á annan tug nauðgana eftir þá helgi og enn eru að koma inn, herra forseti, tilkynningar um nauðganir sem áttu sér stað um verslunarmannahelgina síðustu. Þær eru svo sannarlega ekki allar komnar fram og þær verða ekki allar tilkynntar. Það verður að taka fljótt og vel á málum eins og talað hefur verið um því að það er ekki eðlilegt að á útihátíðum verslunarmannahelgarinnar skuli hátt í 200 manns þurfa að leita sér læknis vegna annars en þess sem hægt er að laga með plástri eða kremi. Gífurlegt ofbeldi fer fram á þessum hátíðum og það er virkileg þörf fyrir að taka fast á. Mér sýnist að hæstv. dómsmrh. hafi skipað í þennan starfshóp fólk sem við treystum auðvitað vel til verka. Ég er sannfærð um að þessi hópur getur skilað öflugri niðurstöðu. En það skiptir verulegu máli að henni verði fylgt fast eftir og ef þarf að breyta lögum til þess að koma lögum yfir menn sem stunda hópnauðganir þá þarf að gera það á þessu þingi. Svona mál, herra forseti, þarf að vinna hratt og örugglega.

Herra forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda og þingmönnum fyrir þessa umræðu. Eins og fram kom í fyrri ræðu minni er starfshópnum ætlað að samræma enn frekar en nú er samstarf þeirra aðila sem koma að lög- og heilsugæslu á útihátíðum. Hópurinn mun hafa víðtækt samráð við ýmsa aðila. Ég get nefnt m.a. Barnaverndarstofu, umboðsmann barna, samkomuhaldara og félagasamtök sem láta sig málefnið varða. Þá vil ég líka geta þess að eins og menn þekkja er mikill viðbúnaður hjá lögreglu um hverja verslunarmannahelgi og fíkniefnalöggæsla mikil um land allt. Má þar sem dæmi nefna að allmargir fíkniefnaleitarhundar eru notaðir við löggæslu um þessa helgi og nýtur lögreglan einnig liðsinnis tollgæslu í þessu skyni. Þá eru á ferðinni teymi lögreglumanna sem öll hafa fíkniefnaleitarhund meðferðis. Þessi teymi eru hreyfanleg milli lögregluumdæma um allt land og falla undir lögreglustjóra í viðkomandi umdæmi. Þetta er viðbót við aðra löggæslu og er það vel. Eins og fram hefur komið í þessari umræðu þá eru kynferðisbrot alvarlegustu brotin sem framin eru á útihátíðum. Oft kemur fram gagnrýni á hve fá mál eru kærð miðað við þau mál sem tilkynnt eru. Í áðurgreindum starfshópi verður sérstaklega farið ofan í þennan blett á þjóðfélaginu með því að samþætta enn betur samstarf lögreglunnar og heilsugæslunnar sem starfar á útihátíðum. Oft og tíðum er því miður ekki vitað hvern á að kæra. Enginn er til frásagnar um það hver hafi verið að verki eða ekki er hægt að bera kennsl á brotamann eftir mjög stutt kynni. Auðvelt er að hvefa í fjöldann á útihátíðum þar sem mörg þúsund manns eru saman komin kannski í niðamyrkri. Oft koma kærur inn mörgum mánuðum eftir útihátíðir og þá er erfiðara að rannsaka málin. Þá vil ég aftur minna á þá staðreynd að ungur aldur og mikil áfengisneysla virðist einkenna aðstæður þegar kynferðisbrot eru framin þar sem viðnám brotaþola er þá lítið eða ekkert. Þá má einnig nefna til sektarkennd brotaþola. Í lokin vil ég segja það, herra forseti, að starfshópnum er ætlað að leita leiða til að sporna við ýmsum neikvæðum hliðum þessara skemmtana, bæði með nánara samstarfi þeirra aðila sem helst koma að þessum hátíðum og öruggara skipulagi þeirra, og má í því samhengi líka skoða enn frekar auknar kröfur til skemmtanahaldara. Bind ég vonir við að starf nefndarinnar muni skila árangri í þessum efnum.