Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Eg vil aðeins minnast á þær tvær breyt.till., sem eru komnar, báðar frá háttv. 2. þm. G.-K. (Kr. D.). Önnur breyt.till. er við 1. gr. frumv. Hún miðar að því, að það séu jafnan inir lögskipuðu úttektarmann hreppsins, sem virði allan kostnað við jarðabætur leiguliða, sem endurgjald á að greiðast fyrir og hve mikið eftirgjaldið eigi að hækka í stað þess að í frumv. er þetta orðað á þá leið, að til þessa séu valdir óvilhallir menn. Þessi breyt.till. er í samræmi við lík lög, sem hafa verið til með ferðar á þessu þingi, t.d. landskiftalög, girðingalög og vatnsveitulög. Þessi breyting er því mjög eðlileg. Hin breytt.till. er við 4. gr. frumv. og miðar að því, að í stað þess að miðað sé við almenna peningarentu, þar sem talað er um, að landskuld hækki, þegar kúgildi eru tekin af jörð og kúgildaleigan þar með fellur niður. Í frumvarpsgreininni stendur svo: »Fellur þá kúgildaleigan niður, en landskuldin hækkar um mismun þann, er metinn verður á kúgildaleigunni og almennri peningarentu af verði kúgildanna«. Br.till. fer fram á að í stað »almennrar peningarentu« komi 4% rentu. Nefndin er samþykk því, að betra sé að tiltaka ákveðna rentuupphæð. En þó að sumum ef til vill finnist þessi. renta nokkuð lág, þá vill nefndin ekki gera þetta að ágreiningsatriði. Meiri hluti nefndarinnar er því með þessum breyt.tillögum.



Eg vil að eins geta þessara breyt.till., sem nefndin hefir komið með. Eru það að eins orðabreytingar. 1. breyt.till. er við fyrirsögnina: Veðdeild Landsbankans skal vera heimilt að gefa út nýjan (4.) flokk bankavaxtabréfa. Þetta orð »nýjan« flokk finst nefndinni óþarft. Má telja þetta orðabreytingu. Við 1. gr. er samhljóða breyt.till., sem líka má telja orðabreytingu. Í enda 17. gr. fer þar betur á því að sagt sé í stað þess sem í greininni stendur: »Um ógilding glataðra bankavaxtabréfa fer eftir því sem reglugerð deildarinnar ákveður«, að í stað þessa ákvæðis komi: eftir almennum lögum. Sú breyting er gerð eftir bendingu eins lögfræðings í deildinni. Í 22. gr. frumv. er ekki gert ráð fyrir borgun til endurskoðunarmanna. Finst nefndinni rétt, að sú borgun sé ákveðin, eins og ávalt hefir verið gert í fyrri veðdeildarlögum. Fleiri breyt.till. eru ekki efnisbreytingar, heldur mestmegnis orðabreytingar. Vona eg að háttv. deild samþykki þær og eins frumvarpið með þessum breytingum.

Forseti [M. A.]: Þetta frumvarp verður rætt í 5 köflum. Fyrst 1.–6. gr., tekjukaflinn, svo 7.–12. gr., svo 13. gr., svo 14. og 15. gr., og svo verður í síðasta kafla tekið það, sem þá er eftir. Nú verður því til umræður tekjukaflinn, 1.–6. gr. frumv., með þeim breyt.till., sem fram eru komnar, og að eins eru frá fjárlaganefndinni.

Framsögum. [Pétur Jónsson]: Eg ætla að gera hér almenna yfirlýsingu, ekki að eins um þennan kafla, tekjukaflann, heldur um tillögur fjármálanefndarinnar yfir höfuð. Hún er sú, að eg hefi hugsað mér að ræða ekki hvern einstakan lið í nefndarálitinu og breytingartill. fyrir sig, heldur skírskota til nefndarálitsins. Hitt, að vera að tala um hvern lið fyrir sig, álít eg tvíverknað og óþarfa eyðslu á þingtímanum. En ef menn óska skýringar á einhverju atriði, er sjálfsagt að gera þar nánari grein. Þetta vildi eg sagt hafa fyrirfram um frammistöðu mína sem framsögumanns fjárlaganefndarinnar. Við þennan kafla, tekjukafiann, hefi eg ekkert að segja, nema breyt.till. undir tölul. 6, breyt.till. nefndarinnar. Sú tillaga kom inn eftir að nefndarálitið var fullsamið. Þar stendur í síðari málsgrein: Af láni Barðastrandarsýslu frá 22. Júní 1897 úr viðlagasjóði, veitist uppgjöf á 625 kr. Þetta lán er gamalt lán, sem Barðastrandarsýslu var veitt til vegabóta. Af því láni eru nú 1250 kr. eftir. Þess hefir verið farið á leit að fjárlaganefndina, af þingm. Barðstrendinga, að þingið veitti uppgjöf á öllu láninu. Nefndin er nú yfirleitt fremur á móti því, að lán séu uppgefin, en um þetta lán er þó dálítið öðru máli að gegna. Barðastrandarsýsla hefir það ég til veit aldrei fengið neinn styrk úr landssjóði til sýsluvega, eins og margar aðrar sýslur hafa fengið. Enginn þjóðvegur er í sýslunni nema yfir lítinn hluta austan til og nálega allar vegagerðir verða Barðstrendingar sjálfir að kosta. Nefndin vildi því rétta þeim hjálparhönd í þessu og létta undir með þeim með því að veita þeim uppgjöf á nokkru af láninu. Mér hefir verið bent á, viðvíkjandi athugasemdinni um árgjaldið af Breiðabólstaðarprestakalli, að það væri 3 prestaköll, sem kend væru við Breiðabólstað, og þetta er rétt. Þótt nú ekki sé nema eitt af þessum prestaköllum, sem árgjald er goldið af, þá vil eg samt lýsa yfir því, að hér er átt við Breiðabólsstað í Fljótshlíð. Um tekjuhækkun nefndarinnar vil eg geta þess, að nefndin er stjórninni sammála í því að orða varlega áætlun. En nefndin heldur því fram, að áætlun hennar sé alls ekkí óvarleg. Skal eg svo ekki orðlengja þetta meir.



Eg Vil fyrst gera þá athugasemd, að það er gáleysisvilla hér í nefndarál. við 13. gr. D. III. 2. a. Það hefir orðið skökk tala um laun herra Smiths símastjóra, sem eru tilgreind 2.800 kr., en eru 2.600 kr. Eg get þessa til þess, að háttv. þingmenn fái ekki skakka hugmynd um þetta við atkv.gr. Svo er líka prentvilla á bls. 6, neðarlega, sem ekki er mér að kenna: »umgerð« á skólahúsinu á Akureyri fyrir »umbót«. Annars skal eg ekki gera margar athugasemdir við greinar, þær sem fyrir liggja. Eg skýrði frá því við framh. 1. umr., hverju brtill. nefndarinnar næmu við hverja grein og í heild sinni. Þær nema til hækkunar 3000 kr. við 11 gr. og 4400 kr. við 12. gr. Sparnaðartill. eru engar, en svo hafa komið fram aðrar tillögur, sem nema til hækkunar 14 þús. kr. á 11. gr. og 2000 kr. á 12. gr. Skal eg svo með fám orðum taka einstakar brtill. til athugunar. Fyrst er brt. frá sjávarútvegsnefndinni, þar sem farið er fram á það, fjárveitingin í 11. gr. til eftirlits með fiskveiðum úr landi sé hækkuð upp í 10 þús. kr. á ári. Í tillögu fjárlaganefndar er farið fram á að hækka þessa fjárveitingu úr 1500 kr. upp í 3000 kr. Þetta hefir háttv. sjávarútveganefnd ekki þótt nóg, en fjárlaganefnd hefir ekki borist nein áætlun eða greinagerð fyrir því, hvernig þessu eigi að verja, og getur ekki búist við eða fallist á meiri hækkun en hún sjálf gerir tillögu um. Nú sem stendur munu þurfa til þessa 2 þús. kr., eftir þeim skírteinum, sem nefndin hefir haft. en hún vill sjá um að dálítið meira sé að grípa til, ef nauðsyn beri til viðbótar. Þá er önnur brtill. v ið 12. gr. á þskj. 443 frá háttv. 2. þm. G.–K. (Kr. D.), um að Magnúsi lækni Júlíussyni verði veittur árlegur styrkur, eins og öðrum sérlæknum, sem stunda hér lækningar, og er enn fremur ætlast til, að hann standi þá fyrir Röntgens-áhöldunum án frekari borgunar. Nefndin hefir nú ákveðið fjárupphæð, 1000 kr. á ári, til manna, til þess að starfrækja þau áhöld við háskólann, og ætlast til að hann þá stundi hér sérlækningar eða sérfræðikenslu við háskólann jafnframt fyrir þá upphæð. Og hún heldur fast við það, að þessi fjárveiting sé alls ekki veitt á nafn, heldur failn læknadeild háskólans til meðferðar. Nefndin getur því ekki fallist á þessa brtill. Fleiri brtill. eru ekki við þessar greinar, og hefi eg því ekki fleira að segja.



Eg stend á þeim tveim brtill., sem háttv. framsögum. gat um. Brtill. á þgskj. 391 kom frá sjávarútveganefndinni og hefir hann getið um, hvernig þar er ástatt. Háttv. fjárlaganefnd hefir nú gengið nokkuð í sömu áttina, þar sem hún hefir þó viljað hækka styrkinn til þessa eftirlits upp í 3000 kr. úr þeim 1500 kr., sem stjórnarfrv. gerir ráð fyrir, hvort árið. Síðan farið var að gera tilraun með þetta eftirlit, hefir það reynst, að hversu ódýrt sem það hefir verið, þá hefir styrkurinn ekki getað nægt. Nú hefir það þó verið reynt með góðum árangri, og þá verða eðlilega fleiri til þess, að vilja verja þannig atvinnu sína, og þótt eg virði vel góðan vilja háttv. fjárlaganefndar, þá dylst mér það ekki, að hækkun hennar á þessum lið er ófullnægjandi. Ekki þyrfti annað en að sama tilraunin væri gerð að eins á 2 stöðum, þá hrykki féð ekki. Það mætti auðvitað hugsa sér einhvern milliveg milli upphæðanna, og eins held eg að réttara væri að setja orðin »alt að« framan við krónutöluna, til þess að ekki yrði notað meira en komist verður af með, en því gleymdi eg. Eg vænti þess að háttv. fjárlaganefnd sé ekki sérstaklega kunnug þessum efnum, því að þótt hún kunni að vilja hlynna að sjávarútveginum, þá er þó enginn sérstakur talsmaður hans í henni. Og eg vil minna á það, að menn hafa fundið til þess löngum, hve sá atvinnuvegur hefir verið hafður útundan á móts við það, sem landbúnaðurinn hefir verið styrktur. En ekki skal eg fara út í það frekara nú. Það er mál, sem er hv. þingmönnum, kunnugt. Það má laga þessa brtill. til 3. umr., t.d. skjóta inn orðunum »alt að«. Það er alt af ilt, ef þörfin er fyrir, að geta ekki stutt það sem á liggur að styðja, án þess að grípa til þess fé utan fjárlaga. Þá hefi eg tekið upp á þingskj. 443 fjárbeiðni fyrir hönd eins læknis. Það er Magnús Júlíusson, sem. sent hefir þinginu beiðni um sams konar styrk og aðrir sérfræðingar njóta. Í þessu felst eiginlega tvent.: Fyrst það, að hann fái styrk sem sérfræðingur í húðsjúkdómum, sem að sögn eru hér alltíðir og marga konar, og mjög svo auðsynlegt að stúdentar hér við læknadeild háskólans fái góða tilsögn í öllu, er að þeim lýtur. Svo er hitt, að hann býðst til að standa fyrir notkun væntanl. Röntgensáhalda. Þetta þarf ekki að útiloka það, að fjárhæð, sú sem háttv. fjárlaganefnd hefir ætlað til notkunar áhaldanna, standi. En það má jafnframt spara fé á þenna hátt. Magnús Júlíusson hefir nýlega skrifað mjög fróðlega og rökstudda grein um húðsjúkdóma. Hann hefir verið erlendis í 3 ár til þess að fullkomna sig í fræðigrein sinni og einkis styrks notið til þess af opinberu fé, eins og annars er títt. Eg get fullyrt, að hann er reglusamúr og iðjumaður, og hann hefir notið leiðbeiningar og samvinnu beztu og merkustu - lækna í Danmörku í sinni grein og hafa meðmæli hans frá þeim legið hér frammi á lestrarsalnum, en eina og vant er; býst eg við að háttv. þm. hafi ekki haft - tíma til að kynna sér þau. Eg skal minna á það, að hann hefir bæði verið. á Frederiksbergs Hospital og Frederiksbergs Klinik og undir handleiðslu dr. Ehlers, sömuleiðis á 4. deild í Kommune Hospitalet. og eru vottorð um alt þetta til sýnis, ef óskað er. Hann vill ganga að sömu skilyrðum og aðrir; um að veita ókeypis kenslu og og »klinik«. Að því er snertir Röntegsáhöldin, er það að segja, að hann hefir einnig stundað þær lækningar og hefir beztu meðmæli frá yfirlæknunum á Finsens-stofnuninni og Röntgens Klinik á Kommune-spítalanum. Og et Röntgens-áhöld eru engin, þá er álitið sjálfsagt að taka upp ljóslækningar Finsens um leið, því að við það er lítill viðbótarkostnaður, þar sem aflfærin eru in sömu. Og ef það væri gert, þá ætti þessi maður að standa nærri því, að honum væri trúað fyrir þessu, því að þótt fleiri Íslendingar kunni að beita Röntgenstækjum, þá er hann sá eini, sem lært hefir lækningaraðferð Finsens. Og þó að um fleiri geti verið að ræða til þess að taka þetta að sér, þá er það ekki þessari tillögu til falls, því - að það er ekkert á móti því, að fleiri séu en einn, sem kunna slíkt. Það á ekki að klípa um of við nögl sér fé til þeirra manna, sem geta gert gagn og varið hafa til þess miklu fé og tíma að búa sig undir það. Vér viljum hafa framfarir og fullkomnun í þessu og öðru, eina og aðrar þjóðir, og það fáum vér ekki nema með því að eignast góða sérfræðinga í fleiri og fleiri greinum, og þeim á að fjölga og þarf að fjölga í sambandi við háskólann, og því fé er ekki á glæ kastað, sem til slíks er veitt. Eg vona, af því að hér er ekki um mikla fjárhæð að ræða, að háttv. deild líti svo á, að rétt sé að sinna þessu og veita viðurkenningu þeim manni, sem svo mikið hefir fyrir þessu haft. Læt eg svo úttalað um þetta.



Eg vildi að eins skjóta fram almennri athugasemd. Eg Vona, að háttv. þingm. hafi það hugfast, þegar þeir greiða atkvæði um breytingartillögur, þær sem fram háfa komið, að ekki er hægt að ávísa á viðlagasjóðinn nema 116 þús. kr. bæði í umframgreiðslur og lánveitingar. Meira handbært fé hefir hann ekki á fjárhagstímabilinu 1914–1915. Ef samþyktar verða allar þær breytingartill., sem fram hafa komið við frumv., þá nemur það 577 þús. kr. alls, sem ætla þarf viðlagasjóði að greiða. Eg vona að menn sjái, að slíkt getur ekki blessast. Ef gjöldin verða aukin, þá verður líka að auka tekjurnar með einhverju móti. Viðvíkjandi þessum kafla, sem nú liggur fyrir, hefi eg lítið að athuga. Við hann eru einar tvær breyt.till. fyrir utan breyt till. nefndarinnar. Á þgskj. 391 er tillaga frá sjávarútvegsnefndinni um hækkun á styrknum til eftirlits úr landi með fiskiveiðum útlendinga, úr 3 þús. upp í 10 þús. kr. á ári, væntanlega gegn jafnstórri upphæð annarstaðar frá. Ástæðan til þess, að stjórnin setti þessa upphæð ekki hærri en hún gerði, var sú, að henni þótti bresta upplýsingar um, að hvaða gagni þetta eftirlit kæmi. Úr einu héraði hefir verið sótt um styrkinn og hann notaður, en um gagn það sem hann hefir gert, hafa enn engar upplýsingar komið til stjórnarráðsins. Eg get hugsað mér að gagnið sé helzt fólgið í því, að veiðarfæri manna megi verja að einhverju leyti með þessu móti. Að öðru leyti hygg eg, að botnvörpungarnir óttist ekki mikið þennan litla eftirlitsbát, ef strandvarnarskipið er hvergi nærri. Það kann að vera rétt, að hækka styrkinn eitthvað dálítið, en eg hygg, að tæplega sé ástæða til að fara svona hátt - 20 þús. kr. á fjárhagstímabili - meðan ekki er fengin meiri vissa um það, að hvaða gagni styrkurinn, sem veittur var í fyrra, hefir komið. Að öðru leyti ann eg sjávarútveginum alls góðs, og vil ekki spilla fyrir frekari tilraunum í þessu. Þá er breyt.till. á þgskj. 443 um 1000 kr. styrk á ári til húðsjúkdómalæknis Magnúsar Júlíussonar. Eg hefi ekkert sérstakt að athuga við það, að sérfræðingum í læknisfræði sé veittur slíkur styrkur, ef peningar eru til þess. Og eg efast ekki um, að það sé alt rétt sem háttv. flutningsm, breyt.till. (Kr. D.) sagði, að þetta sé vel mentaður og reglusamur ungur maður. En siðari hluta tillögunnar verð eg að mótmæla, að því sé slegið föstu, að þessi maður skuli veita forstöðu Röntgens-áhöldum háskólans. Þrír menn, sem allir hafa lært sérstaklega til þess, hafa sótt um þennan starfa, og eg verð að telja sjálfsagt, að stjórnarráðið velji á milli þeirra, og »kveði« hvern þeirra skuli taka. Og það gerir stjórnarráðið ekki fyr, en það hefir heyrt tillögur læknadeildar háskólans um það efni, því að viðbúið er að sá maður, sem kosinn verður, hafi mikið saman við hana að sælda. Hann verður líka eflaust hafður til að kenna þar einhverja sérstaka grein. Eg skal geta þess í viðbót, að tveir af umsækjendunum hafa sannað, að þeir eru þegar fullnuma til þess að þjóna Röntgens-áhöldum og þurfa þannig ekki frekari námstíma til þess að geta tekið þetta starf að sér. En einmitt þessi maður hefir sótt um 1000 kr. styrk til þess að læra þetta, því að kennarar hans hafa talið honum nauðsynlegt, að afla sér frekari æfingar í þeirri grein. Þetta kemur ekki við aðalfræðigrein hans, húðsjúkdómunum, Röntgens-áhöldin eru notuð til margs konar fleiri lækninga, t. d. við berklaveiki, beinbrot o.fl. Hvað sem háttv. deild gerir við aðaltill, þá legg eg til að síðari liðurinn verði feldur, enda hefir hv. fjárlaganefnd séð fyrir því, eftir tilmælum stjórnarinnar, að sérstök upphæð er ákveðin í fjárlögunum, handa manni til að stjórna Röntgens-áhöldunum.



Eg skal fullkomlega játa, að varlega verður að fara í að auka útgjöldin, ef ekkert er gert til þess, að auka tekjurnar, enda hefi eg ekki ætlað mér að koma fram með breytingartillögur fyrir kjördæmi mitt, sem miða til þess að auka útgjöld landssjóðs. Samt sem áður verð eg að mæla eindregið með tillögunni á þgskj. 350 um styrk til eftirlits úr landi með fiskiveiðum útlendinga. Sjávarútvegsnefndinni hafa borist tilmæli um, að fara fram á slíka fjárveitingu, því að eftir að árangurinn af þeim tilraunum, sem gerðar hafa verið hér sunnanlands, hefir orðið kunnur, hefir vaknað áhugi manna víðsvegar um land á því, að gera eitthvað í þessa átt. Mín sannfæring er sú, að þetta sé heppilegur vegur til að bæta eitthvað úr þeim vandræðum, sem stafa af ólöglegum fiskiveiðum útlendinga hér við land. Þetta ber heldur ekki að skoða sem beinan styrk til sjávarútvegsins, því að einmitt þetta aukna eftirlit er einkum nauðsynlegt til þess, að einhver viðleitni sjáist í þá átt, að reynt sé eftir megni að koma í veg fyrir, að landsins lög og réttur innlendra manna sé fótum troðinn af þessum útlendu yfirgangsseggjum. Eg er fullviss um, að þó að 3000 til 4000 kr. væri varið í þessu skyni fyrir Norðurlandi úti fyrir Eyjafirði og Siglufirði, þá mundi sú upphæð fást fullkomlega aftur sem sektarfé fyrir ólöglegar veiðar útlendinga, sem annara tapast fyrir ónógt eftirlit. Það hagar svo til á þessu svæði, að ef til væri bátur, sem hefði þetta; eftirlit, þá væri í mörgum tilfellum hægt að sekta lögbrjótana. Það .er annað með útlendu botnvörpungana, því að þó að hægt sé að taka númer þeirra, þá er engin trygging fyrir því, að þeir verði hundsamaðir. Síldveiðaskipin eru aftur á móti neydd til að koma inn á hafnir nærri daga daglega, og þegar þau hafa verið staðin að ólöglegum veiðum, er ekkert hægara en koma ábyrgð á hendur þeim sem þar eiga hlut að máli. Heyrt hefi eg, að þegar sé vaknaður svo mikill áhugi á þessu máli á Norðurlandi, að þar sé í smiðum skip í þessu skyni. Eg tel víst, að einstakir menn muni leggja fram fé til þess, en við því er ekki að búast, að þeir koati það að öllu leyti, því að kostnaðurinn verður eflaust talsvert mikill. Það verður óhjákvæmilegt að hafa tvo lærða menn, sem eru færir um að gera þær mælingar og þá útreikninga, sem til þess þarf að vita með vissu, hvort skip eru að ólöglegum veiðum eða ekki. Eg býst við, að kostnaðurinn verði ekki minni en 6 þús. kr., ef skipinu er haldið úti í tvo mánuði. Mér hefir dottið í hug, að landið legði fram helminginn af þessum kostnaði, á móti því, að það taki sektarféð eins og það væri. Eg veit ekki eins vel, hvernig til hagar á Austurlandi og Vesturlandi og skal ekki fara út í það, enda eiga aðrir menn sæti hér í deildinni sem því eru kunnugri.. Eg þykist þó viss um, að þar gæti þetta einnig komið að talsverðum notum, þó að það yrði ekki til þess að auka eina tekjurnar. Það hagar svo sérstaklega til fyrir Norðurlandi, ef útlendir veiðimem haga sér þá eins hér eftir og hingað til. Strandvarnarskipið eitt er alveg ónógt til eftirlits á jafn-stóru svæði, frá Langanesi til Hornstranda. Það er til of mikils ætlast, að það geti verið alstaðar á sama tíma. Og þó að Valurinn fái skip til aðstoðar í ár, verður strandvarnarskipið ekki nema eitt fyrir það, ef Valurinn þarf að fara til Grænlands eins og að undanförnu. Ef 3000 kr. á ári verða veittar á þessu fjárhagstímabili til þess að halda uppi slíku eftirliti norðanlands, er eg í engum vafa um að útvegsmenn á Norðurlandi mundu leggja annað eins á móti. Eg skal svo ekki fjölyrða frekara um málið, en bið einungis átekta, hvernig þessari breytingartillögu verður tekið.



Eg get verið þakklátur hæstv. ráðherra fyrir undirtektirnar. Það var fjarri mér, að eg vildi ámæla stjórninni fyrir það, að hún hefir ekki ætlað hærri upphæð en 1500 kr. til eftirlitsins með fiskiveiðum útlendinga. Þegar fjárlagafrv. stjórnarinnar var samið, var ekki einu sinni byrjað á tilraununum, og því engin reynsla fengin fyrir því, hvernig þetta mundi gefast eða hve mikið fé mundi þurfa. Það var ekki fyr en á útmánuðum í vetur að hægt var að koma þessu á laggirnar. En þar sem hann hélt því fram, að gagnið væri enn óséð og að öllum líkindum ekki eina mikið og af væri látið, þá get eg ekki verið á sama máli. Gagnið er einmitt séð og og fullreynt. Botnvörpungarnir þora ekki inn í landhelgina ef eftirlitsbáturinn er þar fyrir. Eg hefi sjálfur séð þá voka við landhelgislínuna. til að bíða eftir, að mótorbátur, sem var þar á ferð færi í lund, en þegar þeir sáu að báturinn lá kyr, þá lögðu þeir frá. Það er einróma álit sjómanna hér suður frá, að afli sá, er fékst í vor og sumar, hafi beinlinis verið að þakka vörn mótorbátsins, annars hefði enginn fiskur veiðist, sérstaklega ekki í vor. Það fer því fjarri. að botnvörnungarnir óttist ekki þessa vörn, þeir flýja blátt áfram undan henni. Viðvíkjandi styrkhækkuninni skal eg geta þess, að Vestmanneyingar hafa í hyggju, að koma sér upp eftirlitsbát, og telja mikla þörf á, honum, eina og sjó, má Lögréttu 13. þ. m., þar sem þess er getið, að upp við Eyjarnar liggi oft 40–100 botnvörpungar. - Þess er líka að gæta, að fé, því sem í þetta er lagt, er ekki á glæ kastað. Bítlarnir taka númer skipanna, svo að í þau er hægt að ná síðar og sekta þau. Eg held að eg megi fullyrða, að eftirlitið hér suður frá, hafi þegar borgað sig. Fyrir það hefir einn lögbrjóturinn komist undir manna hendur og upp úr því mun hafa hafst alt að 2 þús. kr., 1000 kr. peningasekt og aflinn gerður upptækur. Þá skal eg víkja að hinni breytingartillögunni. Hæstv. ráðherra tók vinsamlega í aðaltillöguna, en síðari liðinn skildi hann ekki rétt. Eg ætlaðist als ekki til, að með þessu væri bundinn réttur stjórnarinnar til að veita þennan starfa að verðleikum, og sem hæstv. ráðherra sagði að þrír menn hefðu þegar sótt um. Í þessum síðari lið er umsækjandanum að eins gert að skyldu, að takast þennan starfa á hendur, ef þess er óskað, en stjórninni aftur á móti alls ekki gert að skyldu að veita honum starfann fremur en einhverjum öðrum sem henni sýnist betur til þess hæfur. Það er engu slegið föstu um það. Hann fer að eins fram á þennan styrk til þess að stunda sérfræðisgrein sína og býður auk þess fram þjónustu sína til hina starfans án frekara endurgjalds, ef á þarf að halda. Eg skal manna síðastur verða til að mæla á móti því, að tveir menn fái slíkan styrk. Hæstv. ráðherra sagði, að tveir af umsækjendunum hefði þegar lagt fram fullkomin skilríki fyrir því, að þeir væru færir um að taka að sér þennan starfa. Það hefir þessi maður líka gert. Það var í fyrra, að hann sótti um styrk til undirbúnings undir hann, en síðan hefir hann lært til fullnustu alt sem að þessu lýtur. Og hann mun eins og eg áður tók fram, vera sá eini maður hérlendur, sem jafnframt hefir búið sig undir að veita forstöðu Finsens ljóslækningastofnun, sem eflaust verður komið á fót í sambandi við Röntgensáhöldin. Eg skal svo ekki þreyta menn með lengra máli.



Eg hefi heyrt á kennurum læknadeildar háskólans, að sár þörf væri á að embætti væri bætt þar við. Þeir hafa ekki farið fram á það nú, af því að þeir hafa ekki búizt við áheyrn. Kennarar læknadeildarinnar hafa hver um sig þriggja manna manna verk að vinna, eða álíka starf og 3 eða 4 menn eru um við aðra háskóla. Úr því að svo þröngt er um vinnukraftinn, er það mikilsverð og réttmæt stefna, að festa við háskólann sem flesta duglega sérfræðinga. Eg vil ekki láta kalla þá peninga sem þeir fá styrk, heldur kaup eða þóknun fyrir það, að. þeir vilja láta háskólann njóta kunnáttu sinnar. Það er að sínu leyti eins og alt séu kallaðir bitlingar hér á landi og aldrei tekið tillit til þess, sem landið þiggur í móti. Þess vegna ætla eg að greiða atkvæði með þessu kaupi til Magnúsar Júlíussonar fyrir að kenna við háskólann sérfræði sína. Af sömu ástæðum ætla eg að mæla með öðrum styrkbeiðnum, sem fram hafa komið. Eg veit um eina, sem liggur frammi á lestrarsalnum frá Ólafi lækni Gunnarssyni um sams konar fé, til þess að hafa með höndum hér í Reykjavík það sem eg vil kalla beinsekkjufræði á íslenzku, en kallað er »orthopedi« á læknamáli. Guðmundur háskólakennari Magnússon hefir lýst yfir því, að þetta sé mjög þörf lækningategund, enda er auðséð á öllum þeim bægifótum, sem ber fyrir augu manns hér í Reykjavík, að gott hefði verið að einhver maður hefði getað læknað þá, meðan þeir voru svo ungir, að það var hægt. Og þó að þriðji maðurinn, sem er sérfræðingur í barnasjúkdómum; bættist við, þá ætti mönnum ekki að vaxa það í augum. Eg tel það gróða fyrir landið, að sem flestir ungir, atorkusamir og greindir menn, sem hafa sérfræðiskunnáttu, fáist til þess að láta háskólann njóta hennar fyrir jafnhlægilega lítið verð og einar 1000 kr. Það er hlægilega lítið í samanburði við, það sem háskólar í öðrum löndum bjóða sérfræðingum, en náttúrlega ekki í samanburði við það sem mönnum er boðið hér, sérstaklega þeim sem lagt hafa stund á það sem lítið gefur í aðra hönd. Þá er náðin sérstaklega. skömtuð úr hnefa. Það er miklu fremur, ef menn hafa það með höndum, sem eitthvað er hægt að hafa upp úr, að meira fylgir af náðinni. Það er út af þeirri grundvallarreglu, að »mikið vill meira«, eða að »þangað vill auður sem auður er fyrir«. Eg er á sama máli sem ráðherra um seinni lið tillögunnar á þgskj. 443. Það er gott að vita þetta tilboð, en það er engin þörf á að samþykkja það. Þar að auki stend eg sérstaklega að vígi, en eg mundi ekki vilja gera upp á milli þessara manna; er mér vel við þá alla, og mundi eg telja mig til meiri hlutans, er til atkvæða kæmi. Finst mér sjálfsagt, eins og ráðherra tók fram, að stjórnin veiti féð eftir umsögn háskólaráðsins. Væri ekki um of, þó þessir 3 menn fengju sinar 1000 krónurnar hver. Eg endurtek það, að það er ekki styrkur, heldur að eins lítilfjörlegt endurgjald fyrir starf þeirra. Skal eg svo hverfa frá þessu efni. Eg ætla með öfáum orðum oð minnast á tillögu nefndarinnar um að hækka styrkinn til landhelgisvarnarinuar. Tel eg stefnu nefndarinnar í þessu máli rétta, og væri ef til vill rétt, að hækka styrkinn meira en þessar 1500 kr., sem nefndin hefir lagt til. Eg legg reyndar ekki eins mikið upp úr þessari landhelgisvörn og margir aðrir, því víðast hvar mun fisksins vera mest að leita fyrir utan landhelgislínuna. En á stöðum eins og t. d. Fagaflóunum geta þessir útlendu fiskimenn spilt veiðarfærum landamanna. Fyrir fiskigöngur hafa þessar Strandvarnir enga þýðingu. Tel eg vel borga sig að verja 20–30 þús. kr. til að verja landhelgina. kringum landið. En hitt tel eg ekki tilvinnandi, að gera okkur minkun vegna landhelgisvarnarinaar, og eg tel það minkun að hafa hér þennan bát, sem mest liggur á höfnum, en einstöku sinnum fer út og tekur einn og einn lögbrjót, en sýnir sig svo í því upp á síðkastið, að fara að verða húsbóndalegur og siða okkur Íslendinga. Þætti mér vel farið, ef hægt væri að koma strandvörnunum í það horf, að hægt væri að senda fleytu þessa heim, svo hún hætti að vera njósnar- og yfirgangssnekkja í stað þess að verja landsmenn yfirgangi. Aðalástæða mín til þess að vera með þessu máli er ekki eingöngu sú, að verja landhelgina, heldur og að leysa okkur undan þeirri Sneypu, að hafa hér njósnardall við strendurnar. Þá þyrfti ekki að vera að telja hann eftir okkur eins og einhverja velgerð, eða tala um að Við getum ekki án Dana verið, eins og maður nokkur, er eg eigi vil neina, er alt af að klifa á.



Það er að eins lítilfjörlegt atriði viðvíkjandi 7. og 8. lið 12. gr., sem eg ætla að minnast á. Það er við sundurliðunina á kostnaðinum við sjúkrahúsin á Kleppi og í Laugarnesi. Það er sitt formið á hvorri skýrslu. Sé eg ekki betur en að rétt sé að hafa formið eins fyrir báða. spítalana, því að það er hægara fyrir menn að átta sig á þeim með því fyrirkomulagi. Af því að það er kostnaðarlaust í og fyrirhafnarlítið, álít eg formið ætti að vera eins og ætti nefndin að lagfæra þetta. Við annan spítalann eru laun læknisins talin með launum annara starfsmanna, en við hinn eru þau talin út af fyrir sig. Væri betra að hafa þetta alt sundurliðað við báða spítalana, svo að auðvelt sé að bera saman kostnaðinn við þá. Eg þarf tæplega að mæla með breyt.tillögunni á þgskj. 371. Það hefir verið gert svo rækilega af háttv, þm. Dal (B. J.) og háttv. 2. þm. G.-K. (gr. D.). Að eins vil eg geta þess, að það er óþarfi að vera að tala um, hvað miklar tekjur landssjóður geti haft af þessum strandvörnum, heldur er það gagnið, sem landsmenn hafa af því, að útlendir og innlendir yfirgangsseggir ekki geta verið fyrir innan landhelgislínuna, sem mestu varðar í þessu máli. Menn ættu ekki að vera að skera við neglur sér styrk til sjávarútvegarins. Það játa allir, að landssjóður hefir mjög miklar tekjur af sjávarútveginum, og væri ekki úr vegi að taka tillit til þess.



Eg get tekið undir með háttv. 2. þm. G.-K. (Kr. D.), að þakka fjárlaganefndinni fyrir að hækka fjárframlagið til eftirlits með fiskiveiðum í landhelgi. Þegar stjórnin samdi fjárlagafrumvarpið, vissi hún ekki hve mikið gagn hafði leitt af þessum landhelgisvörnum; hefði hún vitað það, er eg viss um að hún hefði veitt ríflegri styrk, kannske enn þá ríflegri en fjárlaganefndin hefir lagt til. Nefndin hefir haft fyrir reglu, að vera varfærin í fjárkröfum sínum. Hún þykist líka hafa verið það þrátt fyrir tillöguna á þgskj. 371, þegar tekið er tillit til þess, hve lengi sjávarútvegsmenn hafa þagað. Nú eru menn búnir að fá vissu fyrir, að koma muni fjárbeiðnir úr fleiri áttum til að hafa eftirlit með fiskveiðum í landhelgi. Mér er kunnugt um, að slíkar kröfur munu koma af ýmsum stóðum á Vestfjörðum. Þar hefir víða orðið mikill skaði af atferli útlendra botnvörpunga. Það er t. d. sannreynt, að Arnarfjörður, sem var áður einn af fiskisælustu fjörðum á landinu, hefir verið gereyðilagður af útlendingum, sem hafa sópað burt fiskinum og veiðarfærum manna, svo menn hafa ekki einu sinni þorað að leggja veíðarfæri sín í sjó. Bátarnir, sem hér er um að ræða, hafa að vísu ekki lögregluvald, en það er staðreynt, að botnvörpungarnir hafa beyg af þeim. Þeir forðast að koma inn fyrir landhelgina, þegar þessir bátar eru á sveimi. Þeir hafa meira að segja stundum þann sið, að breiða yfir nafn sitt og númer til þess að þeir þekkist ekki. Sýnir það bezt, hvílíkur ótti þeim stafar af bátunum. Mér sýnist ekki rétt að telja tekjurnar, sem af þessum vörnum kynni að leiða, til tekna landssjóðs. En hvort sem það er gert eða ekki, heyra þær undir tekjur landsmanna. Þessi upphæð er svo lítilfjörleg, þegar tekið er tillit til, hve mikið gagn getur af þeim leitt, að þrátt fyrir bágborinn hag landssjóðs mun eg greiða atkvæði með henni.



Mér fyrir mitt leyti er það áhugamál að deildin vilji veita þennan styrk, ekki sízt fyrir það, að mér er vel kunnugt um, hvílíkan skaða útlendir botnvörpungar gera árlega við strendur landsins. Eg get ekki séð, að það sé rétt, sem háttv. þm. Dal. (B. J.) sagði, að það væri að eins í Faxaflóanum, sem botnvörpungar veiddu í landhelgi. Það hagar mjög víða svo til við strendur landsina, að ekki er hægt að fiska annarataðar en einmitt í landhelgi. T. d. er mér kunnugt um, að þegar botnvörpungar eru að veiðum fyrir utan Ólafsvík, munu þeir nálega alt af vera í landhelgi. Þar eru staðhættir svo, að þeir eiga erfitt með að veiða fyrir utan landhelgislínuna, en skafa botninn í sífellu og það 4–5 stundir á bátamiðunum. Enda er svo komið að til vandræða horfir, ef ekki verður eitthvað úr þessu bætt að því er Ólafsvíkur- og Sandmið snertir. Hefi eg orðið var við, að þegar þeir hafa séð bát koma, sem þeir hafa grunað um að hafa hreppstjóra eða sýslumann innan borðs, hafa þeir strax lagt á flótta. Hæstv. ráðherra virðist vera í vafa um, að þessar varnir geti komið að nokkru gagni, en eg þykist viss um, eftir þeirri reynslu sem eg hefi fengið, að þær muni koma að allmiklum notum.



Þessi breytingartillaga um, að auka eftirlit með fiskveiðum í landhelgi, hefir fengið mikil meðmæli. En eg held samt að eg geti ekki fyrir nefndarinnar hönd gefið loforð um að fylgja henni. Eg skal ekkert fortaka um það, hvort nefndin vildi veita eitthvað hærri upphæð. En eg fullyrði, að hún vill ekki falla frá öðrum tillögum sínum til þess að geta hækkað þennan útgjaldalið. Hún hefir haft nógar tilhneigingar til þess að vilja lækka hér og þar meira en hún hefir árætt að gera. En einhverstaðar verður staðar að nema. Það má vel vera að þetta fyrirtæki sé mjög gagnlegt, og er gott ef svo er, en reynslan hefir ekki farið mjög í þá átt fyr en í vetur, í Garðsjó. Þar var auðséð að þessi fjárveiting bar ávexti. Það hefir verið veitt fé til þessa í fjárlögunum síðustu 10 árin, að vísu ekki mikið, en þó nægilegt til að gera tilraunir. Ef það hefði sýnt sig, að þetta væri eins árangursmikið og mikilsvert eins og nú er verið að fullyrða, þá mundu menn hafa lagt fé til á móts við það, sem þingið veitti. Tilfellið er, að féð, sem hefir verið veitt á fjárlögunum, hefir ekki verið notað til fulls fyr en nú síðastliðið ár. Það er ekki gott að hlaupa á sig bara af því menn segja hitt eða þetta. Það á að á sýna sig, að þessar tilraunir geti komið að góðu haldi, og verða menn að sætta sig við minni upphæð þangað til. Sennilegt virðist, að varnir þessar gefist ekki alstaðar eins vel og á Faxaflóa nú í vetur, af því þar er sérstakur veiðiútvegur. Eg skal ekki mótmæla því, sem háttv. þm. Ak. (M. Kr.) sagði um síldarveiðar við Norðurland, en mig furðar á, að þessar landhelgisvarnir skulu ekki hafa verið reyndar þar styrklaust úr því svo mikil hagsvon er að þeim. Menn eru að tala um að þetta séu fjárútlát, sem borgist landssjóði í auknum botnvörpungasektum etc. En menn verða að athuga, að það er þegar búið að ráðstafa tekjunum af landhelgisvörnunum. 2/3 hlutar þeirra ráðstafað í landhelgissjóð, en 1/3 í fiskveiðasjóð. Ef í botnvörpunga næst til að sekta þá, eru tekjurnar af því hreinn ágóði fyrir þessa 2 sjóði, en það hefir verið vanrækt að láta þessum tekjum fylgja þá kvöð, að sjá um eftirlit með fiskveiðum, það sem hér ræðir um. Eg læt svo hér við lenda. Það þarf ekki að brigzla mér um, að eg sé á móti nauðsynlegum fjárveitingum til þess að styrkja sjávarútveginn. Öll þau ár sem eg hefi verið á þingi, hefi eg verið eigi síður með stuðningi til sjávarútvegar, en annara atvinnuvega, þegar það hefir verið að sama skapi hyggilega til stofnað. En sá er gallinn, að nálega enginn undirbúningur eða skipulag hefir komist á af hálfu sjávarútvegsmanna, sem stuðningur fjárveitingarvaldsins gæti komist að, fyr en loka nú, að Fiskifélag er stofnað og hefir haldið sitt búnaðarþing. En þá er líka hiklaust veitt til félagsins það sem það fer fram á, eftir till. nefndarinnar, og þessu er eg samþykkur, þó landbóndi sé. Þá ætla eg að snúa mér að tillögunni um styrk handa Magnúsi Júlíussyni lækni. Það er langt frá því að nefndin hafi nokkuð á móti manninum eða vilji hindra að honum sé veittur styrkur í sama skyn í og tillagan gerir ráð fyrir. Nefndin vill einungis þetta, að þessi fjárveitingin, sem hún leggur til, að veitt sé til háskólans vegna starfrækslu Röntgens-áhaldanna, sé ein látin duga. Enn frestur vill nefndin ekki veita fjárhæðina upp á nafn. Hér er um fleiri góða og efnilega menn að velja og vill í hún að stjórnarráðið úrskurði með ráði læknadeildar háskólans, hver af þessum mönnum hljóti styrkinn. Hefi eg svo ekki meira að segja að þessu sinni.



Eg hefi eins og ætíð heyrt heilmikið af barlómi, að ekki megi fara fram á fjárveitingar nema svo örlítið, viðlagasjóður sé ekki nema 116,000 kr. o.s.frv. Eg vil spyrja fjármálaspekinginn, hvernig á því stendur, að áætlunin er alt af vitlaus. Til hvers er að vera að fara í skollaleik við sjálfan sig, telja þingheimi trú um að tekjuhallinn sé svo og svo mikill, þegar reynslan sýnir að hann er enginn, þrátt fyrir það að hann hefir verið áætlaðar hálf milíón. Menn eru alt af að tala um að spara; mér finst að menn ættu heldur að spara með því að tala dálítið minna um það í þingsalnum.  Þá vill hv. framsögum. fjárlaganefndarinnar (P. J.) ekki veita neinum einum manni styrk til að stýra Röntgensáhöldunum og eigi þessi maður líka að kenna sérfræðigrein sína við háskólann. En það þarf alls ekki að kenna læknaefnum að fara með Röntgens-áhöld, því það á áreiðanlega langt í land að læknar hér fari alment að nota þau. Það er því alveg laust við þetta mál. Húðsjúkdómar og beinskemdir standa í mjög nánu sambandi við notkun Röntgens áhaldanna. Eg vildi gjarnan heyra ástæður fjárlaganefndarinnar til þess að neita um fjárveitinguna, þegar henni bjóðast jafnódýrir kenslukraftar - einar 1000 krónur - en veita samt jafnmikinn styrk til kenslu í tannsjúkdómum. Bein skekkjur og barnasjúkdómar eru þó ólíku hættulegri en tannpína.



Eg skal alls ekki lá háttv. fjárlaganefnd og hæstv. ráðherra, þótt þau séu hikandi við að hækka ina ýmsu útgjaldaliði. En það er einn liður á þgskj. 391, sem hljóðar um hækkun á styrk til eftirlits úr landi með fiskveiðum í landhelgi, sem mér sýnist mikil nauðsyn á að hækka; stjórnin lagði til að veita 1500 kr., fjárlagsnefndin hækkaði það um helming og fiskiútvegsnefndin fer nú fram á að veittar séu 10,000 kr. í þessu augnamiði. Eg held að full ástæða sé til að veita alt það fé, vegna þess að mér virðist sönnun þegar fengin fyrir því, að fjárveiting þessi komi að miklum notum. Sönnunin er sú, að héraðsbúar, þar sem þetta eftirlit er notað, leggja á sig þunga skatta til þess að styðja þetta eftirlit, og mér virðist ekki líklegt að þeir mundu gera það, væri ekki reynsla fengin fyrir því, að það kæmi að talsverðum notum. Hvað gagnið, sem þetta eftirlit getur gert, snertir, þá er það ekki einungis fólgið í því, að fá botnvörpungana sektaða, svo að tekjur renni í landssjóðinn. Það er miklu fremur það, að hindra botnvörpungana frá að veiða í landhelgi, að akemma og eyðileggja veiðarfæri manna. Stundum moka þessir botnvörpungar upp fiskinum, svo að landsmenn gripa í tómt þegar þeir koma út á miðin. Eg gæti nú hugsað, að afli landsmanna mundi hækka, ef hægt væri að hindra þessar botnvörpungaveiðar í landhelgi, svo að landssjóður mundi fá meiri tekjur í útflutningágjaldi en áður. væri gróðinn af þessu eftirliti þá óbeinn, þótt ekki fengist beinn gróði af sektunum. Upphæðin, sem farið er fram á að veitt verði, 10,000 kr., verður heldur ekki notuð nema að jafnmikið tillag komi frá landsmönnum sjálfum, svo að mér sýnist ekki vera hundrað í hættunni, þótt féð sé veitt, því að komi beiðni um styrk frá einhverju héraði, þá er um leið fengin sönnun fyrir, að nauðsyn sé á slíku eftirliti, fyrst þeir vilja sjálfir leggja á sig sérstakan skatt fyrir það. Það er rétt, að tekjuáætlun þarf að vera varleg, og líka að brýn þörf er á að fara varlega í fjárveitingum, en það á því að eins að gera, að eitthvert vit sé í því. Það dugar ekki að kasta fé út fyrir óþarfa, en láta nauðsynjarnar bíða.

Lárus H. Bjarnason Hæstv. ráðherra sagði hækkun á gjöldum og launum 577,000 kr., ef allar breytingartillögurnar yrðu samþyktar. Eg get ekki sagt, hve mikla hækkun það hefði í för með sér, ef allar breyt till., sem hafa komið fram hér í deildinni, yrðu samþyktar, enda er þarfleysa að að gera ráð fyrir slíku, en fjárlaga. nefndin fer ekki fram á nema í93 þús. króna hækkun á útgjöldunum. Út af breyt.till. á þgskj. 391 skal eg segja nokkur orð. Nefndin hefir ekki getað fallist á að styrkurinn til eftirlits úr landi með fiskveiðum í landhelgi yrði hækkaður upp í 10 þús. kr., en hún hækkaði um helming þann styrk, sem stjórnin lagði til að veittur yrði. Fyrir fjárl.nefndinni lá engin yfirlýsing frá útveganefndinni um það, með hvern, lægstan styrk nefndin gerði eig ánægða, og engin skýrsla um fengna reynslu af eftirlitinu. Mér finst að breyt.till. útvegsnefndarinnar því fara helzt til langt að svo stöddu, en hún væri töluvert aðgengilegri, ef bætt væri framan við fjárhæðina orðunum alt að, því að þá gæti stjórnin meiru um ráðið. Eg veit ekki, hvort háttv. útveganefnd vill taka tillöguna aftur nú og bera hana svo lagaða fram við 3. umr., skýt því til hennar, hvort hún vili ekki fremur gera það en láta »slag« standa um hana nú. Mér fanst skýrsla háttv. framsögum. (P. J.) um skoðun nefndarinnar á br.till. á þgskj. 443 ekki alls kostar fullkomin, hafi eg þá skilið nefndina rétt. Mér skildist nefndin byggja afstöðu sína til br.till. aðallega á því, að læknadeildin hefði ekki farið fram á fjölgun aukakennara og sízt aukakennara í tiltekinni grein. Læknadeildin hefir farið fram á, að einum föstum prófessor yrði bætt við, en stjórnin varð ekki við þeim tilmælum, og fjárlaganefndin sá sér heldur ekki fært að gera tillögu um það að svo stöddu. Að vísu mun það satt, sem háttv. þm. Dal. (B. J.) sagði, að læknadeildina vantaði tilfinnanlega kenslukrafta að því er snertir föstu kennarana, enda hafa þeir fleiri kenslugreinir og stundir en embættisbræður þeirra í öðrum löndum, og hér er deildin líka betur sett en aðrar deildir að því leyti, að hún hefir marga aukakennara, ef eg man rétt þá eru þeir 7. Viðvíkjandi því skilorði á þgskj. 443, að sérfræðingurinn kunni ljóslækningar, má geta þess, að læknadeildinni þótti ekki þörf á neinni kenslu í þeirri grein, vegna þess að hún mundi ekki koma að notum, þar sem læknar út um land gætu ekki útvegað sér nauðsynleg verkfæri til hennar. Það væri heldur ekki hægt að ætlast til að einar 1000 kr. nægðu til þess að starfrækja Röntgen og halda uppi sérkenslu í húðsjúkdómum og ljóslækningum, enda mundi þá vafalaust þurfa að leggja fram töluvert fé til áhaldakaupa o.s.frv. Loks finst mér réttast að láta læknadeild háskólans ráða sem mestu um það, hvaða sérfræðigreinar séu kendar við háskólann og þá hvaða mönnum sé falin sú kensla, enda svo áskilið í lögum og reglum háskólans, og alt af viðsjárvert auk þess að nafnfesta fjárveitingar að þarflausu. Af þessum ástæðum sá fjárlaganefndin sér ekkí fært að vera með þessari styrkveitingu.



Það var um breyt.till. á þgskj. 391 sem eg vildi segja nokkur orð. Háttv. framsögum. fjárlaganefndarinnar sagði, að sektir fyrir ólöglega veiði í landhelgi kæmu ekki landssjóði að gagni. Þetta er alveg rétt. Landssjóður á ekki að ætlast til þess að fá endurgoldið beinlínis alt sem hann lætur úti. Hann á ekki að ætlast til að fá dal í hvert skifti sem hann lætur eyrir úti. Því sem landssjóður lætur úti, á að verja til þess að hagur þjóðarinnar batni. Landhelgissjóðurinn á að standa óhaggaður þangað til hann er orðinn nógu mikill til þess að kaupa fyrir hann varðskip. Háttv. framsögum. (P. J.) sagði, að þau héruð, sem gagn hefði af þessu bátaeftirliti, mundu kosta það sjálf. Þetta er mjög erfitt. Héröðin eru oft fátæk og þeim mikil vorkunn þótt þau biðji um styrk. Eg heyrði að háttv. þm. Sfjk. (V. G.) sagði, að ekki væri víst að öll upphæðin yrði notuð, þótt hún yrði veitt. Eg vildi óska að hún yrði samþykt öll, 10,000 kr., og líka að hún yrði notuð öll.



Eg skal ekki halda langa ræðu, eg vildi að eins geta þess út af því sem háttv. 1. þm. Rvk. ( L.H.B.) sagði, um að breyt.till. sjávarútvegsnefndarinnar Væri aðgengilegri ef í henni stæði: »alt að 10.000 kr.«, að mér er óskiljanlegt, á hvern hátt það bætti tillöguna. Féð yrði ekki notað nema jafn mikið kæmi frá öðrum stöðum, það er tekið fram í fjárlagafrumvarpi stjórnarinnar. Og svo þó að stæði »alt að«, þá mundi stjórnin nota féð ef nauðsyn væri á, en nauðsynin væri strax og styrks væri leitað, eins og eg hefi áður sýnt fram á. Munurinn er því enginn. Annars er nefndinni ekkert áhugamál að hafa styrkinn endilega 10.000 kr. Hún gæti vel fært hann niður í 8000 kr., þó að eg líti nú svo á, að þessi styrkur, sem farið er fram á, sé ekki of hár. Einkanlega af því að hér er verið að styrkja stærsta atvinnuveg landsins og þann sem mjólkar landasjóði bezt.



Eg verð segja það, að eg hefi jafnan haft tilhneigingu til að fylgja tillögum fjárlaganefndarinnar, með því að hún hlýtur að hafa Svo miklu gleggra yfirlit en aðrir, ekki eingöngu yfir það, hvort eitt fyrirtæki sé æskilegt, heldur líka yfir það, hvort hægt sé að koma því fram, og hvaða fyrirtæki eigi að ganga fyrir. En nú er eitt atriði í tillögum fjárlaganefndarinnar, sem eg ekki get felt mig við. Hún sýnist gera það að reglu að hækka laun embættismanna, sem um slíkar launabætur sækja, á þann hátt, að láta þá fá persónulega launahækkun. Í fjárlagafrumvarpi stjórnarinnar er ekki minst á neina launahækkun til Laugarnesspítalalæknisins, en fjárlaganefndin fer fram á að veita honum persónulega launaviðbót 300 kr. á ári. Það ætti þó ekki að vera meðmæli með þeirri launahækkun, að umsóknin um hana kemur beint til þingsins, en ekki ina eðlilegu leið í gegnum hendur stjórnarinnar. Um þennan mann segir nefndin að hann sé alls góðs maklegur. Eg skal ekki hafa neitt á móti því, og tel víst að svo sé. En svo er guði fyrir þakkandi, að sama er hægt að segja um allan þorra embættismanna hér á landi, þótt ýmislegt megi finna að gerðum sumra þeirra. Þá er að líta á þörfina á þessari launahækkun. Mér finst að þörfin sé hér minni en víðast annarsstaðar. Þessi maður er vel settur til þess að geta haft aukatekjur af sínu starfi. Hann á heima hér í bænum og getur stundað og stundar lækningar hér. Það er ekki skemtilegt verk að tala um þessi persónulegu launamál, en eg gat ekki stilt mig um að taka þetta fram, og vænti þess að háttvirtir þingmenn hugsi sig vel um, áður en þeir samþykkja áminsta tillögu fjárlaganefndar, þar sem hún hefir í för með sér árlegan útgjaldaauka fyrir landssjóðinn um ófyrirsjáanlegan tíma, án þess að neina nauðsyn beri til.



Eg var ekki inni þegar háttv. 1. þm. Rvk. ( L. H. B ) var að tala, en eg hefi heyrt að hann hafi vefengt tölur þær sem eg gat um, viðvíkjandi útgjaldahækkuninni. Eg fór rétt með tölurnar áðan eftir þeim tillögum; sem þá lágu fyrir, og hygg þær hafi ekkert breyzt siðan. Ef háttv. þm, vildi telja saman á þeim breyt.till., sem komnar eru fram, hve miklu hækkunin nemur, þá mundi hann fá sama út sem eg hefi fengið.



Eg þarf í rauninni ekki að svara fleiru en þegar er gert þeim háttv. þm., sem talað hafa fyrir þeim 2 breyt.till., sem fram eru komnar frá einstökum þingmönnum, enda munu menn ráðnir í því, hvernig þeir greiða atkv. Virtust þeir vera í mótsögn hvor við annan, háttv. þm. V.-Ísf. (M. Ól.) og háttv. þm. Sfjk. (V. G.). Háttv. þm. V.-Ísf. (M. Ól.) Sagði, að ekki væri von að menn vildu leggja á sig aukin útgjöld til þess að prófa varnir úr landi. En háttv. þm. Sfjk. (V. G.) sagði, að það, sem landssjóður legði fram í þessu skyni, endurgyldist við vaxandi afla. Eg held nú, að þar sem tekjur landssjóðs eru að eina 10 aurar af hverjum 100 pundum af saltfiski, að þá þurfi aflinn að vaxa við þessar varnir býsna mikið til þess að það fé borgist landssjóði aftur, sem hann leggur í þetta. Og ef aflinn veg svo mikið, þá standa þau svæði, sem varnanna njóta, enn betur við kostnaðinn, þótt þau hefði hann allan meira að segja. En hvorugur mun hafa alveg rétt fyrir sér, og nefndin lítur svo á, að þetta mál sé ekki nægilega undirbúið. Háttv. 1. þm. Skagf. (Ó. Br.) fann að því, að nefndin leggur til að hækka laun holdsveikra-læknisins. Nefndinni er það ekkert kappsmál, en heldur þó fast við tillöguna, af því að hún álitur hækkunina sanngjarna.. Mér skildist á sama háttv. þm. að honum þætti óheppileg sú stefna fjárlaganefndarinnar að hækka á fjárlögunum laun embættismanna. Eg get ekki fallist á að sú stefna sé óheppileg, ef hægt er að sanna, að hún sé sanngjörn. Hér er að ræða um mann, sem lengi hefir haft þetta starf á höndum. Þessi maður hefir í rauninni lægri laun en honum voru ætluð í fyrstu. Honum var ætlaður ókeypis bústaður í Spítalanum, en af atvikum gat hann ekki búið þar, enda er íbúðin alveg ófullnægjandi fyrir spítalalækni, það verð eg að votta. Því hefir læknirinn orðið að setjast að hér, enda hefir hann og kenslu á hendi við háskólann. Enginn vafi er á, að hann hefir borið verra úr býtum við það að binda sig við holdsveikraspítalann, heldur en ef hann hefði haldið áfram sinni fyrri braut. Hann mundi vafalaust hafa náð miklu áliti við lækningar alment og mundi vera kominn í betri stöðu en hann nú hefir. Þessar ástæður þykja nefndinni mæla með launahækuninni.



Örfáar athugasemdir út af ræðu hæstv. ráðherra. Hækkun sú, sem fjárlaganefndin leggur til að gera brúttó, nemur samtals 226630 kr., og lánsheimildirnar 54 þús. kr. Nú þótt nokkuð meira verði samþykt en brtill. nefndarinnar, þá getur sú upphæð ekki numið svo miklu sem hæstv. ráðherra sagði. Fjárlaganefndin fór svona að 1 útreikningnum: Öll hækkun útgjalda, sem nefndin leggur til að gera, nemur sem sagt 226630 kr. Þar við bætast 116 þús. kr., sem feldar eru niður tekjumeginn, afborganir í viðlagasjóð. Summa: 342630 kr. Þar frá dregst aftur tekjuhækkun nefndarinnar, 128000 kr. Eru þá eftir 268,630 kr., en þar frá dregst tekjuafgangurinn að upphæð 75.586 kr. Og verður þá tekjuhallinn samkvæmt reikningi nefndarinnar 193044 kr. Háttv. þm. Seyðf. (V. G.) þótti litlu máli skifta, hvort orðunum »alt að«. Væri bætt inn í á undan fjárveitingunni í 11. gr. B. 4. Eg er honum ósamþykkur um það. Þau orð tákna, að upphæðin, sem sett er, sé hámark, tákna hingað og ekki lengra. Viðvíkjandi ummælum háttv. 1. þm. Skagf. (Ól. Br.) skal eg leyfa mér að benda á það, að það hefir komið fyrir, að persónulegar launabætur hafa verið veittar í fjárlögum. Svo hefir t. d. verið um póstmeistara, sem í raun réttri hefir að eins 1700 kr. í lögmælt laun, ef eg man rétt, en hefir smám saman fengið persónulegar launabætur, svo að nú hefir hann 4000 kr. Fjárlaganefndin hefir ekki tekið launahækkunar stefnuna á kennurum upp hjá sjálfri sér; hún hefir tekið í þann enda, sem launa nefndin rétti að henni, farið að hennar ráði um að hækka litið eitt á launalægstu mönnunum, en gert það með mestu varúð:

Ráðherrann(H. H.): Viðvíkjandi samanburði hv. 1. þm. Rvk. ( L. H. B.) skal eg geta þess, að eg var alls ekki að saka háttv. fjárlaganefnd um neitt. Eg gat þess eingöngu, að eg hefði reiknað saman brtill., bæði tillögur nefndarinnar og tillögur einstakra þingmanna, og nefndi, hver tekjuhallinn yrði, ef þær yrðu allar samþyktar.



Eg hefi ekki haft tíma til að gera yfirlit yfir, hve miklu allar framkomnar brtill. nema. Það sem samþykt hefir verið til viðbótar við 11. og 12. grein nemur alls 21.100 kr. þar af 7400 kr. frá fjárlaganefnd, en 14 þús. kr. frá einstökum þingmönnum. Við 13 gr. A. er að eins brtill. frá nefndinni. Hefir nefndin komið með viðaukatiliögu um að hækka pósthúsfjárveitinguna úr 30 þús. kr., sem nefndin hafði lagt til að veita, upp í 35 þús. kr. Nefndin hafði búist við, að 35.000 kr. til sama yrði tekið upp í Ed. á fjáraukalögin, en það eru að eina 30.000. Við. 13. gr. B. nema brt.till. nefndarinnar 87800 kr., en einstakra þingmanna 63200 kr. Við 13. grein C. er að eins ein brtill., sem fer fram á 12 þús. kr. hækkun og er hún frá utannefndarmanni. Við 13. grein D. er tillaga frá þingmanni um 14 þús. króna hækkun. Alls nemur hækkunin á þessari grein og 1l. og 12. gr. 130 þús. kr. eftir br.till. nefndarinnar og 105 þúsund krónur frá eirstökum þingmönnum, þegar frá er talið það sem felt var í dag. Aftur á móti nema sparnaðartillögur nefndarinnar á liðunum D. og E. í 13. gr. ekki nema 3900 kr. og frá einum þingmanni 800 kr. Það getur hugsast að þeir menn, sem flytja þessar viðbótartillögur, ætli sér að greiða atkvæði á móti einhverjum af tillögum nefndarinnar og stjórnarinnar og koma þannig jafnvægi á - en hinu býst eg þó fremur við, að meiningin sé og niðurstaðan verði, að útgjöldin hækki um þessar upphæðir, ef þær verða samþyktar. Verði áframhaldið á meðferð fjárlaganna eftir þessu, þá virðist mér horfa mjög illa um fjárhaginn. Eg verð því alvarlega að benda mönnum á, að gæta allrar varúðar við þessar gr., þegar til atkvæðanna kemur, og fremur að rífa seglin heldur en hitt. Um pósthústillagið þarf eg ekki að tala meira. Þá kem eg að vegamálunum í heild sinni. Það hefir vakað fyrir nefndinni að gera það sem hægt væri til aukinna vegagerða. Í rauninni hefir hún ekki gert annað viðvíkjandi flutningabrautum, en fylgja tillögum verkfræðings og gengið lengra í því efni en stjórnin, sem ekki sá sér fært að taka alla þá vegi, sem verkfræðingurinn benti á, upp í frumvarp sitt. En nefndin hefir farið feti framar og bætt við 26000 krónum á fjárhagstímabili til þjóðveganna. Sumar af þessum tillögum eru þær sömu og verkfræðingsins. En þegar stjórnin spurði hann, hvaða vegabótum hann héldi að helzt mætti sleppa, þá voru sumt af þeim einmitt þeir vegir, sem nefndin hefir tekið upp í tillögum sínum. Nefndin hefir í þessu efni teygt sig eins langt og hún hefir frekast séð sér fært, og verður því að sjálfsögðu að leggja á móti þeim brtill., sem komið hafa frá einstökum þingm. um hækkun fjárveitinga til vega. Eg skal geta þess, að þetta stafar ekki af því, að nefndin viðurkenni það ekki fúslega, að mikil nauðsyn mæli með flestum þessum brtill., en það er komið svo nálægt því takmarki, sem lengst má fara með hennar eigin tillögum, að litlu verður við aukið. Þá verð eg að geta þess, að nefndin hefir ekki séð sér fært að sinni að gera nokkrar tillögur um fjárveitingar til strandferða og fjarðabáta, vegna þess að hún hefir orðið að bíða eftir tillögum samgöngumálanefndarinnar. Og þótt henni sé loks nú kunnugt álit þeirrar nefndar, hefir hún ekki tekið afstöðu til þeirra. En við búumst við að taka til óspiltra málanna að þessari umræðu lokinni og búa málið rækilega undir fyrir 3. umr. Þess vegna væri æskilegt, að þeir háttv., sem tillögu eiga viðvíkjandi þessu, haldi þeim ekki fram að sinni. Á eg þar t.d. við till. frá háttv. þm. Dal. (B. J.), sem eg vildi mælast til að hann tæki aftur nú. Það getur ekki spilt fyrir henni á neinn hátt. Þá kem eg að inum öðrum br.till. og skal leyfa mér að taka þær í köflum. Það eru þá fyrst inar smærri, sem í raun og veru eru ekki annað en orðabreytingar. Svo er um till. á þgskj. 446, sem fer fram á það, að athugasemdin við liðinn B í 16 og liðurinn D VI. orðist dálítið öðruvísi. Nefndin getur fallist á þessa breyt.till. og álítur að hún sé til bóta. Breyt.till. á þgskj. 429 er sömuleiðis orðabreyting til þess að gera skýrari ákvörðunina viðvíkjandi starfssviði: verkfræðingsins, sem vitamál hefir á hendi. Þar sem stendur: »aðstoði landsstjórn og héraðsstjórnir«, verði bætt inn í: og »bæjarstjórnir«. Nefndin hefir fallist á þessa breyt.till. Raunar ætlaðist hún til að þetta lægi í einni tillögu, en það spillir ekki til að hafa það sem nákvæmast. Þá er að minnast breyt.till. um þjóðvegi annars vegar og svo sýslu- og hreppavegi hins vegar. Þær sem snerta þjóðvegina, nema als 36,900 kr., en hinar, sem snerta sýslu- og hreppavegi 26,300 kr. Frá háttv. 1. þm. Rang. (E. J.) hefir komið fram breyt.till., sem fer fram á 18,000 kr. tillag til brúar á Eystri-Rangá. Nefndin hafði áður haft þetta mál til meðferðar, en var dræm á að taka það upp. En hins vegar hefir henni virzt svo brýn þörf á þessari brúargerð. Á þessi hefir verið fær vögnum áður, en hefir nú gert þær skemdir á vaðinu, að vögnum er ekki fært og ekki útlit á að það lagist eða verði lagað. Nú liggur flutningabraut að vestanmegin og sjálfgerð á löngum kafla þegar austur yfir ána kemur. Þetta er því svo óþægilegur þröskuldur, að bráð nauðsyn er á, að úr því verði bætt. Verkfræðingur hefir og látið það í ljós, að úr þessu verði ekki bætt á annan hátt en þann, að gera brú. Þess vegna vill nefndin ekki leggja á móti þessari tillögu, jafnvel þótt hún fari fram á nokkuð mikla hækkun á þjóðvegafénu. Það er heldur ekki að vita, að brúin verði svona dýr, því ekki liggur fyrir nema ófullkomin áætlun - mjög gömul. En verkfræðingur hefir látið það í ljós, að upp úr 18,000 kr. muni kostnaðurinn aldrei fara, heldur líklega verða minni. Það ei því von um, að brúargerðin geti orðið nokkru ódýrari en ráð er fyrir gert. Þá liggja fyrir 3 aðrar breyt.till, sem fara fram á talsverða hækkun, á þgskj. 388,3900 kr. til brúargerðar á Bleikdalsá, á þgskj. 399 5000 kr. tillag til þjóðvegarins í Austur-Skaftafellssýslu, og á þgskj. 448 10,000 kr. til brúargerðar á Fáskrúð í Dalasýslu. Nefndin hefði viljað geta verið með öllum þessum breyt.till., en hún hefir ekki séð sér fært að fara lengra en þegar er komið. Viðvíkjandi sýsluvegunum er það að segja, að nefndin hefir forðast að taka nokkurn þeirra upp, þó að beiðnum um það hafi rignt niður, og nefndin viðurkenni, að góðar ástæður hafi verið tærðar fyrir þeim ýmsum. Nefndin hefir ekki séð sér fært að koma fram með tillögur um slíkar fjárveitingar, því á meðan neita verður um nauðsynlegar umbætur á landssjóðavegunum, getur landssjóður ekki staðið við að kosta fé í sýsluvegi. Upphæðin til vega alls er líka eftir tillögu nefndarinnar hærri en nokkru sinni hefir staðið á fjárlögunum áður. Þó hefir nefndin getað fallist á breyt.till. á þgskj. 403, sem fer fram á lítinn styrk til þess að gera akfæran veg frá Kláffossbrú upp í Reykholtsdal gegn tvöföldu tillagi annarstaðar frá. Þetta verður áframhald af brautinni frá Borgarnesi, og þar sem upphæðin er ekki nema lítil og tillagið annarstaðar frá svona mikið, hefir nefndin getað fallist á tillöguna. Aftur á móti hefir nefndin ekki séð sér fært að styrkja aðra vegagerð í sama kjördæmi, sem líka hefir verið farið fram á, jafnvel þótt hún viðurkenni, að þörfin sé mikil. Það er frá Skipaskaga upp í Melasveit. Þá er till. frá háttv. 2. þm. Húnv. (Tr. B.), sem fer fram á 2000 kr. til Hvammstangavegarins. Þetta er vegur, sem hefir verið styrktur áður að landssjóði og var lagt út i að leggja hann með því fé. En það stendur svo á, að hann getur ekki komið að gagni ennþá, vegna þess að það vantar beggja megin við endann á honum. Nefndin gat ekki i heild sinni verið þessu máli meðmælt, og eru því atkvæði háttv. nefndarmanna óbundin í því efni. En eg hefi nú fengið þær upplýsingar, að þetta sé ekki annað en endurveiting á fé, sem í raun og veru standi á fjárlögum. Þrátt fyrir það hefi eg ekki »fullmakt« til að svara fyrir meðnefndarmenn mína, en eg mun af þessari ástæðu greiða tillögunni atkvæði, eina og eg gerði á seinaata þingi. Með þessu móti verður líka hægt að tengja þennan veg við þjóðveginn yfir Miðfjarðarháls. Aðrar breyt.till. um tilög til sýsluvega þarf eg ekki að tala um. Nefndin hefir ekki getað fallist á þær, af sömu ástæðum og eg hefi þegar fært. Hún hefir ekki tekið upp annað en það sem hún eftir atvikum áleit rétt að sæti fyrir. Hitt verður að bíða betri tíma, þótt margt mæli með því. Að svo mæltu hefi eg ekki meira að segja, en leyfi mér að öðru leyti að skírskota til nefndarálitsins.



Eg hygg ekki, að mér verði borið það á brýn, að eg sé heimtufrekur eða vilji umturna öllum fjárlögunum, þótt breyt.till., þær sem eg hefi leyft mér að bera fram, nái fram að ganga. Eg er ekkert hissa á því, þótt háttv. framsögum. (F. J.) hafi lýst yfir því, að nefndin hafi ekki getað fallist á þessar tillögur, þar sem hún er öllum ástæðum ókunnug. En eg hygg að vera megi, að hún taki þær til greina, þegar eg hefi sýnt fram á, hvernig á stendur. Og vona eg, þar sem ekki er nema um lítilfjörlegar upphæðir að ræða, að nefndin sýni sanngirni í þessu máli sem öðrum. Fyrri breyt-till. er á þgskj. 422 og fer fram á styrk til þess að ryðja akfæran veg frá, Kópaskersvogi inn að Jökulsárbrú í Axarfirði. Vegalengdin er 35 kílómetrar. Þar hagar svo til, að mjög greiðfært er yfir og þurlent. Vegurinn liggur ýmist á hörðum sjávarbökkum eða árbökkum. En hann er ekki akfær, nema hann sé ruddur. Þetta er kaupstaðarvegur fyrir norðurhluta Norður-Þingeyjarsýslu, bæði fyrir Axarfjarðarhrepp og gelduhverfishrepp. Menn hafa alment óskað þess lengi, að landssjóður veitti einhverja upphæð til þess að gera þennan veg greiðfærari, en það var ekki fyr en á tveim þingmálafundum í vor, að það var opinberlega látið í ljósi, hve mikið áhugamál það væri sýslubúum, að fá styrk til að ryðja veginn. Mönnum var það ljóst, að ekki mundi tjá að fara fram á akbraut, þar sem um fámennar sveitir er að ræða. En þó eru sömu skilyrðin fyrir hendi og fyrir flutningabraut, því að þetta er vegur frá kaupstað upp til landsveita. Féð, sem fram á er farið, er hverfandi lítið, ekki nema 1500 kr. hvort árið. Menn hafa ekki æskt eftir meiru hafa treyst sér til að leggja fram úr eigin vasa það sem á vantar. Raunar hefir engin áætlun verið gerð í þessu efni, en beztu bændur og skynsamir menn, sem staddir voru á fundinum, fullyrtu að þetta mundi duga ásamt framlagi frá sveitafélögunum. Auðvitað, er ekki um annað að ræða en slétta götubakka, týna grjót af veginum o.s.frv. Þetta mundi að sjálfsögðu ekki nægja, ef vetrarflutningar væru miklir, en sem sumarvegur yrði hann ágætur og akfær. Og það er héruðunum líka: alveg nóg, því að allir flutningar þar ganga að mestu leyti fyrir sig á sumrum. Menn hljóta að sjá, hver nauðsyn er á því, að landamenn geti notað þau skárstu flutningatæki, sem föng eru á, og hve mikill hagur mönnum er að, því, að vegirnir séu svo greiðfærir; að vögnum verði komið við á þeim. Það er fátt, sem meira hefir stuðlað að framförum í Árnessýslu en einmitt það, hve greiðfærir vegir þar eru. Ef fjárlaganefndin vildi líta á þessa nauðsyn, mundi eg, fyrir hönd umbjóðenda - minna. sætta mig við, að tillagið yrði fært úr 1500 kr. niður í 1000 kr., og það skilyrði yrði sett, að jafnmikið fé kæmi annarstaðar frá. Fengi eg vilyrði um þetta, þá væri eg líka fús á að taka tillöguna aftur að sinni og breyta henni til 3. umr. Um hina tillöguna er það að segja, að þar stendur nokkuð svipað á. Hún fer fram á 500 kr. tillag til þess að fullgera færan reiðveg yfir Flöguflóa í Þistilfirði. Þegar brýrnar voru settar á Högná og Sandá, voru þær ættar á öðrum stað en gamli vegurinn hafði legið um. Það hefir því orðið að ryðja langan veg, yfir fúaflúa eða svarðlenda mýri, og er slíkt örðugt fátækum héruðum. Þau hafa þó sýnt mikinn dugnað í þessu efni, eg mælast nú til að fá einar 500 kr. til þess að lúka verkinu. Héraðsbúar eru þinginu þakklátir fyrir brýrnar. Sveitirnar ern óðum að byggjast upp aftur, og þótt það sé auðvitað meðfram árgæzku að þakka, þá leikur enginn vafi á því, að brúargerðirnar eiga mikinn þátt í þessu. Þeim peningum hefir því ekki verið á glæ kastað. Mönnum mundi þykja vel bundinn endi á þetta mál, ef þessi lítilfjörlegi styrkur yrði veittur. Þótt ekki sé tiltekið neitt tillag annarstaðar frá á móti í br.till., þá er það auðvitað, að svo verður, því að þessi vegagerð kemur til að kosta miklu meira en hér er farið fram á. En ef hv. deild kann betur við að slíkt ákvæði verði sett, þá má lagfæra það til 3. umr. Það mælir líka með þessari br.till., að brýrnar, sem landssjóður veitti fé til, kostuðu talsvert minna en tillagið nam. Þetta vona eg, að háttv. þm. taki til greina. Fátæk sveitafélög munar um, þó ekki séu hærri upphæðir en þetta, en landssjóð skiftir það litlu. Eg hafði hér br.till., sem reyndar er lítið annað en orðabreyting, á þgskj. 429, viðvíkjandi vitaverkfræðingnum. Þar er farið fram á, að gera honum skylt að vera til verklegrar aðstoðar auk landstjórnar og héraðsstjórna einnig bæjarstjórnum eftir ákvæðum landstjórnar. - Háttv. framsögum. segir, að þetta sé meinlaus orðabreyting því að þessi skilningur hafi legið í ákvæðinu. En það er þó ekki að ástæðulausu, að þetta sé tegið upp. Svo stendur á, að sams konar ákvæði hefir áður staðið í fjárlögunum, en verið misbrákað, af því að það var ekki skýrt tekið fram, að bæjarstjórnir ættu að njóta aðstoðar verkfræðingsins. Verkfræðingur einn gerði í fyrra áætlun fyrir bæjarstjórn Reykjavíkur og setti upp 3000 kr. fyrir vikið, Bæjarstjórninni þótti þetta of mikið, og skírskotaði til þess, að hann ætti að gera þetta fyrir ekki neitt, en vildi þó til samkomulags borga honum 1000 kr. Það þótti honum of lítið og höfðaði mál gegn bæjarstjórninni og veit eg ekki, hvort það er útkljáð enn. Þess vegna tel eg rétt að setja í tíma undir þennan leka til þess að fyrirbyggja slíkan misskilning framvegis. Annars eru þessir verkfraaðingar nokkuð dýrir á sér, ef þeir vinna upp á eigin spýtur. Þá hef eg leyft mér að koma fram með br.till. á þgskj. 422, um vegabeetur í kjördæmi mínu. Eg veit, að viðvíkjandi ýmsum óskum, sem fram hafa komið um tillög úr landssjóði til sýsluvega, sem landssjóði ekki ber að kosta eftir vegalögunum, þá eru sumir svo strangir að segja, að landssjóði komi þeir ekki við. En það er svo um vegalögin, að þau eru ekki vel samin í fyrstu, en öll frumsmíð stendur til bóta. Eg skal geta þess, að það er engin flutningabraut í því kjördæmi, sem eg er þingmaður fyrir, og enginn almennilegur þjóðvegur heldur, því að eg tei ekki þjóðveg veginn frá Mývatni til Möðrudals. Þingið hefir sýnt það áður, að það einskorðar sig ekki svo mjög við bókstaf laganna, heldur lítur það meira á nauðsynina, enda hefir háttv. fjárlaganefnd tekið vel í tillögur mínar. Eg skal ekki skifta mér af br.till., sem aðrir hafa flutt fram, en þó skal eg leyfa mér að benda á það, að þar sem mælt hefir verið með fjárveitingu til sýslu- eða hreppsvegar í Reykjadal, þá virðist ekki nema sanngjarnt að veitt sé fé til Hvammstangavegarins, jafn nauðsynlega og þarflega hlutar og það er, að hann nái þjóðveginum. En hv. flutningsm. þeirra tillögu mun gera grein fyrir nauðsyn þess máls, svo að eg þarf ekki að fara út í þá sálma.



Eg hefi leyft mér að taka saman á þgskj. 448 þær fjárbeiðnir, sem þingmálafundir í Dalasýslu hafa samþykt að leggja fyrir þingið. Auðvitað býst eg ekki við, að öllum þessum fjárbeiðnum verði sint, enda hafa kjósendur mínir lagt meiri áherslu á sumar þeirra. heldur en aðrar, en eg hefi viljað láta menn sjá þennan lista til að minna á, að þessi sýsla, sem menn virðast hafa gleymt, þarf líka á peningum að halda til ýmsra framkvæmda. Um langan aldur hefir enginn styrkur verið veittur til vegabóta í Dalasýslu, þegar frá er tekið, að á þingi 1909, ætla eg væri, fékk sýslan 2000 kr. til brúargerðar á Austurá og 1000 kr. til vegarspotta á Fáskrúð. Menn muna það frá siðasta fjárlagaþingi, hvað eg stritaðist við að fá brú á Ljá, og lýsti eg þeirri á þá nokkuð. En eg hafði þá heldur andróður af verkfræðingi landsins, því að hann hafði þá hugaað sér að fá fjárveitingar til brúargerða á öðrum stöðum, og þótti leitt, að eg skyldi vera að grípa fram í verkahring hans. En nú stend eg betur að vigi, því að nú er í hann á mína hlið, og hefir lagt það til, að brú verði sett á Ljá, og stjórnin hefir tekið það upp í fjárlagafrumv. sitt. En brú á Ljá kemur ekki að hálfu gagni nema Fáskrúð verði líka brúuð. Eg sé hér víða í stjórnarfrumv. og í tillögum fjárlaganefndarinnar, að fé er varið til vega, sem ekki kalla eina brátt að eins og brú á Fáskrúð. Eg held, að stjórnin hafi slept brú á Fáskrúð vegna þess, að verkfræðingurinn hafi látið falla orð um það, að þessi á væri alt af fær á fjöru. En ef hann hefir sagt þetta, sem eg ætla, þá er það sprottið af ókunnugleika hans, því hann; veit ekki, hvernig þar hagar til á vetrum. Þá liggur oftast í fjörunni krapahrönn og móður, sem ómögulegt er yfir að komast, nema fyrir fuglinn fljúgandi. Eg veit ekki, hvort menn hér skilja þetta orð »móður«, en það er algeng mállýzka fyrir vestan. En þegar frost hafa lengi gengið, þá fer aftur að verða fært á ís. En á meðan krapi og móður er í fjörunni. þá er áin vita-ófær. Svo stendur líka svo á, að áin er á leið þeirra manna úr norðursýslunni, úr Skarðstrandarhreppi, Saurbæ, og af Fellströnd og úr Hvammsveit, sem þurfa að vitja læknis; þeir komast ekki yfir ána, og sjúklingurinn má deyja heima þess vegna. Menn muna það frá fyrri þingum, að eg hefi borið fram frumv. um að skifta Dalasýslu í tvö læknishéruð. Þetta var neyðarúrræði, sem gripið var til vegna þess, að Dalamenn gerðu sér ekki von um að fá umbætur með brýrnar og símana Þegar eg kom þangað vestur í sumar og gaf þeim nokkra von um að fá síma og brýr, þá hurfu þeir frá að fara enn þá einu sinni fram á að læknishéraðinu yrði skift í sundur. En þessi brúargerð er líka nauðsynjámál vegna póstferðanna. Það er. langtum meiri nauðsyn á þessu heldur en að koma Hvammstangaveginum í samband við þjóðveginn. Það er að eina samgöngunauðsyn, en þetta er lífsnauðsyn. Eg ætla þó ekki að leggja á móti Hvammstangaveginum, en eg nefndi þetta bara til þess að sýna, að það er enginn óþarfi, sem eg er að fara fram á, það er engin hreppapólitík, heldur hrein og bein lífsnauðsyn. Sú eina samgöngubót önnur, sem hefði þýðingu í þessu máli er nú, að lagður væri sími frá Búðardal að Tjaldanesi vestur í Saurbæ. Það skal nú enginn ímynda sér, að eg ætlist til að læknirinn fari með símanum, heldur ætlast eg til að hægt sé að síma til læknis um að koma. Nú þykir mönnum kannske undarlegt, að læknirinn geti komist yfir á, sem engir aðrir komast yfir. En í Búðardal eru til skip, og ef sjór er fær, þá getur hann látið flytja sig þá leiðina yfir í Skarfsstaðanes. En þetta geta hinir ekki. Það þarf 3–4 tíma til að ríða frá Fáskrúð niður að Skarfstöðum, og þar er þá ef til vill enginn bátur til. En í Búðardal er altaf hægt að fá menn bát, ef sjór er fær. Það gæti því líka verið góð hjálp að fá síma. Nú get eg, vel ímyndað mér, að þeir sem hér eru saman komnir, ætli ekki að greiða atkvæði með öllum upphæðunum í brtill. mínum, þótt rétt væri; en eg trúi ekki öðru, en að þeir láti mig annað hvort fá Búardalssímann eða brú á Fáskrúð. Hinar fjárveitingarnar eru reyndar nauðsynlegar líka. Í Búðardal, þar sem Hvammssveitin og Suðurdalirnir hafa verzlun sína, er útfiri svo mikið, að menn ná ekki til að afferma skip á fjöru, en skipin láta illa yfir að þurfa að bíða. Nú nýlega hefir bátur hlaupist þaðan með trjávið, sem búið var að bíða eftir í mánuð. Báturinn fór með viðinn norður á Borðeyri, og þangað urðu menn svo að sækja hann á hestum. Yfir þessu hefir svo verið kært til stjórnarráðsins. Eg býst nú við að menn sjái, hversu óþægilegar afleiðingar þetta bryggjuleysi getur haft. Þessar 2000 kr., sem farið hefir verið fram á munu ekki nægja til bryggjugerðar, en það gæti orðið góð hjálp að fá þær. Eina og menn sjá, er þetta ekki eins mikil nauðsyn og hitt. Þetta er bara samgöngunauðsyn, en hitt er jafnframt lífsnauðsyn. Eg reikna svo, að samgöngur geti verið góðar og peningahagnaður sömuleiðis, en þó ekkert í samanburði við lífið. Eg er ekki þeirrar skoðunar hvað sem allir fjármálafræðingar segja, að hægt sé að meta til peninga sorg þeirra, sem missa ástvini sína. Það kann að vera að eg hafi minni sorgir heldur en margir aðrir, en eg vil ekki hafa neina verðlagsskrá yfir sorgir mínar. Alveg sama nauðsyn er á bryggju gerð í Salthólmavík. Til hennar er farið fram á lítið, og mun hreppurinn leggja þar meira til. En bryggja er þar nauðsynleg, því að skip geta ekki legið þar nema mjög langt frá landi. Eins og annarstaðar í Breiðafirði er þarna útgrynni. mikið; er eg nákunnugur um þessar slóðir og Álít það mikið til bóta, ef þarna yrði gerð dálítil bryggja. Þá hefi eg fyrir sjálfs mín hönd og háttv. þm. Snæf. (H. St.) og háttv. þm. Barðstr. (H. Kr.) leyft mér að bera fram brtill. viðvíkjandi bátaferðum á Breiðafirði. Eg skal leyfa mér að lýsa. nokkuð skoðun Dalamanna á því máli. Þeir telja það sjálfsagðan hlut, að landið ætti sjálft sín strandferðaskip, eitt eða fleiri. En það skip ætti ekki að vera látið hlaupa inn á hverja skerjavík og bíða þar eftir fjöru til að geta afgreitt sig. Til þess ættu að vera hafðir flóabátar, hver á sínum flóa, einn á Ísafirði, einn á Breiðafirði og einn á Húnaflóa o.s.frv. Þessir bátar ættu svo að vera réttir í samband við strandbátinn og taka úr honum vörurnar og flytja inn um flóa og firði. En til þess að þessar þrjár sýslur, sem að Breiðafirði liggja, gætu ráðist í að kaupa bát, þyrfti styrkurinn að vera nokkru hærri en hingað til. Það hagar illa til með þessar ferðir fyrir vestan, því að það hefir undanfarið verið svo, að ein sérstök verzlun í Stykkishólmi hefir átt bátinn, sem til ferðanna er hafður, og hirt féð úr landssjóði. En það er alveg skakt, að ein verzlun, samkeppandi við aðrar verzlanir, sem þurfa að nota bátinn til að flytja út varning sinn, eigi ein þennan bát. Eg hefi viljað lýsa þessu nú þegar, þótt eg hafi orðið við tilmælum hv. framsögum. og tekið tillöguna aftur. Hann hefir heitið mér, að eg, skyldi einskis í missa fyrir það, og eg hefi skilið það svo, að fjárlagánefndin ætli sjálf að taka þetta upp til 3. umr. Um tillögu mína um símalagningu skal eg ekki tala margt, en fari svo að menn felli tillögu mína um brúna; þá læt eg þessa standa og koma til atkvæða, með því einu er hægt að bæta ár brúarleysinu. Eg hefi þá sagt það sem eg ætla að segja í bráð, um þessar fjárbeiðnir Dalamanna, og eg vona að það hafi skilist, að þær hafa við full rök að styðjast. Þá kem eg að tillögu, sem við höfum komið fram með, eg og hv. þm. N.-Þing. (B. Sv.), um að breikka veginn á kömbunum. Fyrir þá sök, að krókarnir á kambaveginum eru helzt til krappir, er vegurinn of mjór fyrir vagna, svo að það getur komið fyrir og hefir komið fyrir, að vagnar hafa farið fram af honum. Fé þarf ekki mikið til þessa, því að það þarf ekki að hlaða neitt nýtt, heldur að eina að moka úr brúninni fyrir ofan götuna. Líka er það ef rennireiðar fara að tíðkast, hreinn og beinn lífsháski að fara þennan veg. þá er og annað, sem þarf að lagfæra á veginum austur. Þar sem fjalir eru lagðar yfir ræsi, og sandurinn, sem að þeim hefir verið mokað, er fokinn frá, þar er ógerningur fyrir hesta að ná þungum vognum upp á þrepin, sem þannig hafa til orðið. Eins er það með rennireiðarnar, þegar þær rekast á þessi þrep, þá kastast allir í faðmlög sem í þeim eru, þótt þeir hafi ekki ætlað sér að faðmaat áður. Til að gera þetta somasamlega úr garði, hyggjum við að duga megi 5000 kr. til að byrja með. Þetta er eins og allir sjá ekki í Norður-Þingeyjarsýslu og ekki í Dalasýslu, svo að menn hljóta að viðurkenna, að til þessarar tillögu hefir ekki dregið okkur in svo kallaða hreppapólitík. Við höfum fengið tilmæli um það frá fjárlaganefndinni, að láta hana hafa þetta til meðferðar og taka tillöguna aftur nú; en við tökum hana upp aftur til 3. umræðu, ef fjárlaganefndin gerir það þá ekki sjáif, eina og við vonum. Eg held að eg þurfi ekki að sinni að segja meira um mínar fjárbeiðnir, sem ekki eru voðalegar. Það er reiðilaust af mínum kjósendum og mér, þótt ekki fáum við nú bæði símann og brúna, en eg vona, að við fáum að minata kosti brúna, því að eg býst við að háttvirt fjárlaganefnd líti svo á, að það sé brýn nauðsyn fyrir þetta hérað að fá brú á Fáskrúð. Eg ætla ekki að vera meinmaður neins sérstaks, þótt eg sjái að margt muni illa ráðið í þessu fjárlagafrumvarpi. Maður getur séð það við þessa atkvæðagreiðslu, sem nú fer í hönd, hvaða brtt. maður þarf að koma með til 3. umræðu.



Eg ætla að minnast á breyt.till., þá sem eg hefi borið fram á þgskj. 403, og er undir tölulið 42 á atkvæðaskránni. Breyt.till. fer í þá átt, að gerður verði akvegur frá Kláffossbrú að Reykholti í Reykholtsdal, gegn tvöföldu tillagi úr annari átt. Eins og sést á öðrum stað í fjárlagafrumvarpi stjórnarinnar, er gerð tillaga um fjárveitingu næsta ár til að fullgera svokallaða Borgarfjarðarbraut. Þessi braut á að liggja frá Borgarnesi, fyrir norðan Hvítá og upp að Kláffossbrú á Hvítá. Þannig liggur enginn hluti þessarar brautar í Borgarfjarðarsýslu, og þó er ætlast til þess að Borgarfjarðarsýsla leggi til 2/9 af viðhaldskostnaðinum af því að vegurinn er talinn verða til hagsmuna bæði fyrir Borgarfjarðar- og Mýrasýslu. Er talsverð óánægja yfir þessu í Borgarfjarðarsýslu. Finst mönnum það þungbært að þurfa að leggja fé til vegar, sem ekki að neinu leyti liggur í sýslunni. En þessi akvegur gæti orðið Borgarfjarðarsýslu að verulegu gagni, ef honum yrði haldið áfram frá Kláffossbrú upp Reykholtadal og upp í Hálsasveit. Þar í sýslu munu menn því sætta sig við að greiða fé til viðhalds Borgarfjarðarbrautarinnar, ef þeir aftur á móti fá nokkra hjálp til þess að gera flutningabraut frá Kláffossi og upp Reykholtsdal. Menn hafa hugsað sér að byrja á því að leggja veg að Reykholti. Þennan veg ætla þeir sér að gera á einu ári, og þurfa þeir að leggja mjög mikið á sig, ef það á að geta tekist. Þeir vonast til þess og fram á það er farið, að landsjóður leggi til þessa einar 2000 kr. Sjálfir ætla þeir að leggja til 4000 kr., það er að segja hreppurinn, Reykholtshreppur. 2000 kr., og sýslan aðrar 2000 kr. Samkvæmt þessu er breytingartillagan orðuð. Vegurinn er áætlaður að muni kosta 5731,75 kr., eða því sem næst 6000 kr. Mæling og matsgerð er gerð af Árna Zakaríassyni: Hefir hann líka gert kort af veginum, sem eg hefi hér í höndum, ásamt álitsskjali hans. Þessi skjöl, önnur en kortið, hafa legið á lestrarsalnum. Mikill áhugi er fyrir þessu máli í uppsveitum Borgarfjarðarsýslu. Þykir mönnum þar sanngirni mæla með því að Alþingi verði við þessari beiðni, þar sem það í síðustu 6 árin hefir ekki veitt neitt fé til vega þar í sýslunni. Og ekkert hefir heldur verið gert við þjóðvegina þar síðan 1907 eða 8. Og þar í sýslu eru engar flutningabrautir. Þykir það því vera vel rökstudd og réttmæt beiðni, að þetta fé verði veitt, einkanlega þegar farið er fram á svo lítið í samanburði við það sem sýslubúar og hreppabúar verða að leggja á sig til þess að fullgeta veginn. Er það virðingarvert og viðurkenningarvert, að þeir geri það, því að vegagjaldið er þar hátt, þar sem sýslan hefir marga aðra erfiða vegi, eina og t.d. veginn frá Akranesi upp yfir Skilmannahrepp og upp í Leirársveit. Er það mjög vondur vegur eða réttara sagt vegleysa . Hefi eg umboð sýslubúa til þess að sækja um fjárveitingu til þessa vegar, en eg mun ekki gera það að sinni. Legg eg meiri áherzlu á að fé verði nú veitt til vegarins frá Kláffossi upp að Reykholti. Skal eg svo ekki fjölyrða meira um þetta mál. Sé eg ekki ástæðu til að mala eins um það eins og háttv. þm. Dal. (B. J.) malaði um brýrnar sínar og vegina.  (Bjarni Jónsson: Eg get þá kannske mulið fyrir þingmanninum fjárveitinguna til vegarins)  . Nei, það veit eg að þm. gerir ekki.



Eg vildi minnast á breyt.till. á þgskj. 389, undir tölulið 41 á atkvæða,skránni, sem eg ber fyrir brjósti. Og skal eg vera stuttorður. Flyt eg þetta erindi eftir beiðni frá sýslunefndinni í Gullbringusýslu. Í nokkur ár hafa í fjárlögunum verið vettar 15000 kr. á fjárhagstímabili til sýsluvega í Gullbringusýslu. Hér er farið fram á að haldið verði áfram þessum: upptekna hætti, þörfin er hin sama nú og áður, og búist er við, að fjárveitingin sé sömu skilyrðum bundin sem áður, að jafnmikið fé komi annarstaðar frá. Nú er kominn vegur frá Hafnarfirði til Keflavíkur, en við það er ekki hægt að nema staðar. Þessi vegur er ekki að hálfu gagni fyr en bygðarlögin í kring komast í samband við veginn og nú er fyrst og brýnust þörfin á vegi til Grindavíkur. Þetta hafa menn fundið og sést svo áþreifanlega bæði á því, að nú vill þessi litli hreppur kosta 10,000 kr. til þessa vegar og að sýslan, sem þegar undir er í stórum skuldum, hygst þó að leggja fé í þennan veg. Vegurinn er áætlaður að muni kosta 40–45 þús. kr. Er áætlunin gerð af Erlendi Zakaríassyni í umboði landsverkfræðingsina. Má því treysta á áætlun hans. Vil eg nú með leyfi hæstv. forseta leyfa mér að lesa upp 3–4 línur úr álitsskjali þessa manns til landsverkfræðingsins: »Frá Grindavík eru vegir inir verstu í allar áttir hvert sem farið er. Læknir þeirra situr í Keflavík og ekkert skip kemur þar viljandi allan veturinn, svo þörfin á veginum er mjög mikil, svo óvíða hér nærlendis er jafn brýn þörf og þar«. Þetta segir nú sá maður, sem flestum mönnum er kunnugastur vegum um alt land. Þarf eg því ekki að tala um þörfina á þessum vegi. Sumum þykir mælst til nokkuð mikils þar sem farið er fram á að landssjóður leggi til jafnmikla fjárupphæð og komi annarsstaðar frá. Hér á þinginu koma alt af margar beiðnir um fjárveitingu til vega. Finst mér þá, að þeim eigi helzt ávalt að hjálpa, sem vilja leggja fram jafnmikið fé og farið er fram á að landssjóður veiti. Má líta svo á, að þeir séu með þessu einmitt að hjálpa landssjóði til að gera vegi, sem hann annars yrði neyddur til á sínum tíma að gera upp á eigin spýtur. Háttv. framsögum. fjárlaganefndarinnar tók það fram, að landssjóður yrði að. takmarka sig nokkuð um fjárveitingar til vega, og ætti hann því helzt að veita fé til þeirra vega, sem tvöfalt fjárframlag kæmi á móti. Eg mótmæli því alls ekki, að landssjóður verði að takmarka sig að þessu leyti. En hitt finst mér til mikils ætlast, að tvöfalt komi í móti, þótt það geti borið sig, þar sem um smáupphæðir er að ræða. Það getur staðið misjafnt á, og hér er um stórfé að ræða í móti fyrir lítið sýslufélag. Hygg eg það eina dæmi, að nokkur sýsla hafi lagt svo mikið í móti landssjóði. Vil eg svo ekki orðlengja þetta meira. Eg vona að mér hafi tekist að leggja málið nógu skýrt fram. Vona eg að háttv. deild sjái sér fært að halda þessu máli fram.



Á þingskj. 399 er brtill. frá mér, sem fer í þá átt að veittar verði til þjóðvegar í Austur-Skaftafellssýslu 5000 . kr. Eins og kunnugt er, liggur þjóðvegur eftir sýslunni endilangri, og sýslan er afarlöng, en víða er það, að það er ekki vegur nema að nafninu til. Á stórum köflum eru samanhangandi sandaöræfi með stórvötnum og á öðrum stöðum ýmsar torfærur. Í seinni tíð hafa verið gerðir nokkrir vegarkaflar yfir verstu torfærurnar, en enn þá eru eftir allmörg stykki; sem þarf að leggja vegi um. Sýslunefndin hefir látið uppi álit sitt um, hvar helzt bæri nauðsyn til að gera viðbætur á þessum vegarköflum. Hefi eg látið prenta hér með á brtill. útdrátt úr sýslufundargerð Austur-Skaftfellinga þ. á. Sýslunefndin akorar þar á þing og stjórn að leggja fé til þriggja vegakafla, en mér dettur ekki í hug að fara fram á þá upphæð alla í einu, sem til þess myndi þurfa, að bæta alla þessa vegakafla. Sú upphæð, sem eg fer fram á, 5000 krónur, mundi ekki nægja nema til eins þeirra eða máske tveggja. Breyt.till. mín fer sérstaklega fram á, að veitt sé fé til vegar frá Almannaskarði suðvestur á Hafnarveginn í Nesjum. Þar er mikið mýrlendi, sem ilt er yfirferðar. Er það bráðnauðsynlegt að gera veg vegna kaupstaðferða, úr Lóni og yfir höfuð fyrir alla umferð eftir þjóðveginum á þessu svæði. Nú er vanalega krækt fyrir mýrina og farið með fjallinu, en þar er sama sem enginn vegur. Hér þarf því að gera veg, og með því að mikill krókur er að fara með fjallinu, þá er sjálfsagt að leggja hann þvert yfir mýrlendið. Eg vil taka það fram, að kaupstaðarvegurinn er illfær, alveg ófær fyrir vagna, og illfær fyrir hesta. Ef þessi upphæð fengist, sem farið er fram á, er sennilegt, að hægt yrði að gera þennan veg í stand til vagnferða. Um hina vegina, sem sýslunefndin fer fram á að fé verði veitt til, er það að segja, að yfir Suðursveit hefir verið gerður vegur á nokkuð löngum kafla. En sýslunefndin fer fram á, að þessi Suðursveitavegur verði framlengdur frá Uppsölum og austur úr Smyrlabjagafæti. Eru þetta réttmæt tilmæli. Á þeim kafla eru vegleysur, þegar ekki er hægt að fara leirur fyrir framan Smyrlabjargafót. En þar er ós, sem »stendur uppi« með köflum, og þá eru þessar leirur ófærar. Er því mikil þörf á að framlengja Suðursveitarveginn austur að Kolgrímuaurum. Þriðji vegarkaflinn, sem sýslunefndin fer fram á að bættur sé, er í Öræfunum. Þar Hofslöndum hefir verið vegur áður, en nú er þar varla orðið eyvi eftir af, að eins brúarslitur á pörtum. En með því að þar er mjög votlent og ilt yfirferðar vegna bleytu, er nauðsynlegt að vegarkafli þessi sé gerður að nýju. Enda er þar ekki um mjög langan eða kostnaðarsaman kafla að ræða. Þegar eg sá, að fjárlaganefndin tók upp í tillögur sínar fjárframlag til vega, sem stjórnin ekki tók upp í sitt frumv., þá setti það í mig kjark, svo að eg kom fram með þessa beiðni mína. Eg efast ekki um það, að vegirnir, sem fjárlaganefndin leggur til að fé verði veitt til, séu nauðsynlegir, en þó hygg eg ekki, að þessi vegir sem eg fer fram á að fé verði lagt til, séu ónauðsynlegri. En því miður eru þm. þessu ókunnugir og geta varla sett sig inn í allar þær torfærur, sem Austur-Skaftfellingar verða við að búa á vegum sínum. Eg hefi ekki tekið þessa fjárbeiðnir upp hjá sjálfum mér, svo enginn getur núið mér því um nasir, að eg komi með þetta út í bláinn. Eg hefi tekið hana upp eftir ósk þingmálafunda og ítrekuðum áskorunum sýslunefndarinnar. 4 þingmálafundum hefir verið farið fram á þetta, og sýslunefndin hefir eins og eg hefi áður sagt - tekið málið upp eg að eins borið það fram hér í deildinni. Ið eina, sem ætlað er til samgöngubóta í A.- Skaftafellssýslu í fjárlagafrv. stjórnarinnar, er það, að þessi litli styrkur til mótorbátsferða fær að halda sér. Það er nú þakkarvert, því þessi styrkur kemur að góðum notum En það gat heldur varla minna verið, sem gert var fyrir sýsluna, þegar þess er gætt, að við erum nærri því sviftir strandferðunum. Áður kom strandferðaskip á Hornafjörð 16 sinnum. En í sumar á strandferðaskip að eins að koma þar 5 sinnum. Og væri gott, ef sú skylda hefði verið uppfylt. En sú hefir raunin á orðið, að »Hólar« hafa tekið sér það bessaleyfi að koma alls ekki inn í ósinn, þegar svo býður við að horfa. Svo útfallið verður, að þeir koma þar aðeins þrisvar sinnum. Þegar við þannig erum sviftir samgöngum á sjó, er ekki órímilegt að ætlast til þess, að Alþingi veiti ofurlítinn styrk til vegabóta, til samgöngum á landi. Ekki liggja heldur margar beiðnir fyrir Alþingi frá Austur-Skaftfellingum. Og eg legg kapp á að þetta mál fái framgang. Þar sem nú Austur-Skaftfellingar eru bæði símalausir og samgöngulitlir, þá tel eg það ekki neitt ósanngjarnt þó að farið sé fram á að eitthvað verði lagt fram úr landasjóði til þessara vegabóta. Skal eg svo ekki fara fleiri orðum um þetta - ekki mala svo mjög mikið um þetta, eins og sumir háttv. þm. komast að orði. Vænti eg þess, að háttv. deild líti á þessar málaleitanir með sanngirni.



Eg hefi ekki margar tillögur hér fram að bera. Eru það að eins 800 kr., sem eg óska til brúargerðar á Syðri-Þverá í Eyjafirði. Þar hefir verið timburbrú, sem nú er orðin algerlega ónotandi og sama brúarstæðið verður heldur ekki notað, og veldur það meiri kostnaði en annars hefði orðið við nýja brúarbyggingu. Hafa nú sveitarbúar rætt þetta mál allítarlega, og komið sér saman um að byggja ekki brúna aftur úr timbri, þótt það yrði nokkru kostnaðarminna, heldur úr steinsteypu, svo séð sé fyrir því, að ekki þurfi í náinni framtíð að leggja fé til viðhalds eða endurbyggingar brúarinnar. Er áætlað að sú brú muni kosta 3000 kr. Reynt hefir verið að safna þessu fé saman, bæði með samskotum og tombólum, en þó hefir ekki safnast meira en það, að enn vantar nær 2000 kr. upp á inn áætlaða brúarkostnað. En þó ekki hafi safnast meira en þetta, þá veit eg þó ekki betur en að hreppsbúar séu búnir að kaupa efni til brúarinnar og ætla sér að byggja hana nú í sumar. Hafa þeir nú sent mér erindi og beðið mig um, að fara þess á leit við þingið, að þeir fengju 1000–1200 kr. styrk til brúargerðarinnar. Þetta erindi sendi eg fjárlaganefndinni til íhugunar, en hún hefir ekki séð sér fært að leggja það til, að sú fjárveiting yrði veitt. Vona eg nú, að háttv. deildarmenn samþykki þessa litlu fjárveitingu, þegar þeir sjá, hvað hreppsbúar vilja leggja mikið á sig til þess að koma brúnni upp, þegar líka tillit er tekið til þess, hve aðrar vegagerðir liggja þungt á þeim, svo sem mjög há gjöld til sýsluvega og hrappavegagjöld þeirra svo há sem lög leyfa, eða 3 kr. á hvern verkfæran mann. Hvort hér er um nauðsynjafyrirtæki að ræða, verður bezt séð á því, hvað sveitin vill til vinna, þegar hún auk inna miklu vegagjalda, bæði til sýslu- og hreppavega, vili leggja þennan afar tilfinnanlega brúarkostnað á sig, og engum mun geta fundist það óeðlilegt þótt forgöngumenn málsins sendi til þingsins tilmæli um 1000–1200 kr. fjárframlag úr landssjóði til brúargerðarinnar. En þegar eg sá, að fjárlaganefndin tók enga fjárveitingu í þessu skyni upp í sínar tillögur, þá hefi eg þó álitið þá leið tiltækilega, að fara fram á að eins 800 kr., eða rúman 1/4 af brúargerðarkostnaðinum. Annars finst mér verða að taka tillit til þess, þegar um styrki til brúa- og vegagerða er að ræða, hve lengi það mannvirki muni geta staðið. Hér er um mannvirki að ræða, er stendur sem menn segja um aldur og ævi, eða með öðrum orðum verulegt framtíðarverk. Eg veit að þingmenn hafa tekið eftir því, hvaða nauðsynjaverk það er, sem hér er um að ræða, og skal eg þá ekki tala frekara um málið að sinni. Þá vildi eg minnast nokkrum orðum á góðan greiða, sem fjárlaganefndin hefir gert með því að leggja til, að veittar verði 5000 kr. til vegar um Þelamörk. Eg hafði skrifað nefndinni um þetta mál og skýrt henni frá öllum inum helztu ástæðum, er að því lúta, og margendurteknum óskum manna, en treystist þó ekki að svo stöddu að fara fram á meira fé en þessar 5000 kr. Nú er upphleyptur vegur kominn fyrir nokkrum árum frá Akureyri og að eins út fyrir Moldhaugnaháls, en hugmyndin var að hann sem allra fyrst kæmist alla leið til Bægisár, en á þessari leið er vegurinn -víða bráðófær bæði fyrir kerrur og vagna. Nú hefir þess verið óskað vegurinn yrði gerður svo, að hægt væri að fara með vagna og kerrur alla leið inn að Bægisá. Þessi vegarkafli frá brautarendanum á Moldhaugnahálsi til Bægisár mun nema 12 kílómetrum, og hefir mér dottið í hug, að allra-verstu eða ófæru kaflarnir á þessari leið mundu vera sem næst 21/3 –8 kílómetrar og mun því kosta um 5000 kr. að gera þá akfæra. Eg er þess vegna fjárlaganefndinni sérlega þakklátur fyrir að hún hefir tekið málaleitun mína til greina og óskir héraðsbúa undanfarið, enda er það í sannleika nauðsynlegt að veita fé til þessarar vegagerðar. Er sú beiðni svo sanngjörn, að eg læt mér ekki detta í hug, að greitt verði atkvæði á móti henni. Einn póstur var það í fjárlagafrumv. -stjórnarinnar, sem mig furðar á að fjárlaganefndin skyldi stryka út. Það er sá póstur, sem leggur til að veittar verði 70.000 kr. til brúar á Eyjafjarðará. Þennan gjaldlið vill fjárlaganefndin fella í burtu og setja í staðinn fjárveitingu til brúar á Jökulsá á Sólheimasandi, sem nemi alt að 78.000 krónum. Landsverkfræðingurinn gerði áætlun um brúargerð á Eyjafjarðará árið 1908, og - hafa menn því alt af talið það sem fulla vissu, að brúin yrði bygð ið bráðasta, enda skorað á okkur þingmenn kjördæmisins á undanförnum þingmálafundum, að vinna sem mest og best að þessu máli. En nú í vor datt víst engum kjósanda í hug að minnast neitt - á slíkar málaleitanir, þar sem stjórnin var búin að taka það upp í frumv. til fjárlaga fyrir árin 1914–1915. Því gat enginn búist við, að fjárlaganefndin færi svo að ráði sinu, sem nú er raun á orðin, þegar stjórnin hafði loks tekið upp fjárveitinguna, beint eftir tilmælum landsverkfræðingsins, af því að hann álítur að þetta sé sú brú, sem ætti að ganga fyrir öllum öðrum brúm á landinu. Eg hefi nýlega átt tal við verkfræðing landsins, og taldi hann sjálfsagt að þessi brú væri látin ganga fyrir öðrum og ólíkt hve umferðin væri þar meiri, en yfir Jökulsá, og eins hve miklu lengri tíma árs nauðsynin væri á brú yfir Eyjafjarðará, því að Jökulsá áleit hann að væri mjög fáa daga af árinu ófær, Þegar nú litið er til alls þessa: að ekki er neitt samanberandi umferð yfir hana og að hún er mestan tíma árs vel fær, þá furðar mig á því, að hv. fjárlaganefnd skuli leggja þetta til. En þó einkum og sérílagi þegar þess er gætt, að verkfræðingurinn (J. Þorl.) telur enga tryggingu fyrir því, að Jökulsárbrúin standi ári lengur. Hann hefir sagt, að þar komi þau jökulhlaup, sem myndu sópa brú og stöplum fram í sjó. Þó að því sé til lagastafur fyrir þessari brúarbyggingu, þá ætti hún ekki að standa fyrir öðrum nauðsynlegri brám, sem gætu staðið svo að segja um aldur og ævi. Enn má geta þess, að þetta brúarmál hefir legið fyrir sýslunefnd Eyfirðinga, og hefir hún samþykt skarpa áskorun til þingsins, um að fá brú á ána (Eyjafjarðará), svo að hvernig sem þetta mál er skoðað, þá virðist það undarlegt að þessi brú, sem sett hefir verið inn í fjárlögin að vilja verkfræðingsins og stjórnarinnar, eigi að þurkast út af þinginu. Þegar talað var um brú á Jökulsá hér á þingi áður, þótti mörgum það fyrirtæki óskynsamlegt og með öllu óskiljanlegt, að slíkt mannvirki gæti komið að nokkru gagni. En það mál var sótt af svo miklu kappi hér 1911, að það komst í gegnum báðar deildir; hversu óhyggilegt sem ýmsir þingmenn þá álitu það. Eg veit, að háttv. fjárlaganefnd þykist hafa ástæðu til þess, að gera þessa brúabreytingu að eins vegna þessara _ laga, en allkynlegt er það, þegar hún hlýtur þó að sjár hver fjarstæða þetta er. Eg skal svo ekki fjölyrða frekara um þetta, en það hygg eg, að ekki líði svo nokkurt þing úr þessu, að ekki komi áskoranir úr Eyjafirði, um að fá þessa brú, ef svo ólíklega kynni til að vilja, að ekki fengist fé til hennar nú, sem enginn efi er á að kemur mönnum þar mjög á óvart, því að í vor hafði enginn maður grun um að það mundi koma til tals, að fara að brúa Jökulsá að svo stöddu.



Við þingmenn Rangvellinga eigum hér brtill. á þgskj. 411 og 4Í2. Í brtill. á þgskj. 412 er farið fram á það, að Rangárvallasýslu verði endurgreitt það, sem hún hefir kostað til flutningabrautar frá Rauðalæk og að Ægissíðu. Ástæðurnar til þessa eru þær, að í upphafi lét landið ekki leggja brautina lengra en að Rauðalæk, en þá tók sýslan að sér framhaldið að Ægissíðuvaði, því að brautin var með öllu ónýt, ef hún endaði í mýri við Rauðalæk, og þess vegna varð að halda henni áfram. En eftir vegalögunum er landssjóður skyldur til að kosta lagning flutningabrautanna. En svo tekur verkfræðingurinn þennan vegarapotta, sem sýslan, en ekki landssjóður hafði lagt, og afhendir sýslunefndinni hann til viðhalds. Sýslunefndin áleit nú að landið væri skyldugt að kosta lagningu jafnt þessa hluta brautarinnar sem hins kaflans. Og að minsta kosti mælir öll sanngirni og réttlæti með því, að landssjóður endurgreiði sýslunni kostnað, þann sem hún hefir haft við lagningu þessa brautarkafla, þótt eg hins vegar skuli ekkert um það segja, hvort sýslan mundi vinna, ef í mál færi. Það er lögfræðinganna, en ekki mitt, að dæma um það. Eg veit nú að háttv. fjárlagarnefnd hefir ekki viljað sinna þessu máli, en hitt veit eg ekki, hvernig háttv. deild kann að líta á það, en við flutningsm. álítum það skyldu okkar, að gefa henni færi á að greiða atkvæði um það, og gerum okkur von um að meiri hluti deildarmanna reynist hér sanngjarnari í dómi en meiri hluti fjárlaganefndar hefir reynst. Hin brtill. er um brú á Eystri Rangá. Það er ekkert ánægjulegt, að þurfa nú að biðja um hana. Eg er fyrir mitt leyti búinn að fá nóg af því, að berjast fyrir því á hverju þingi frá 1903, að fá brúna á Ytri-Rangá, þangað til hún fekst loks í fyrra, og eg bjóst ekki við því, að þurfa nú að koma með þessa fjárbón til þingsins, og Rangæingar yfir höfuð ekki heldur. Það datt engum í hug, að það mundi kalla svo bráðan að. Eystri-Rangá hefir fram á síðustu tíma verið fremur lítið vatnsfall, náð svona kvíði og þar um bil, og oftast vel: fær með vagn, og það var hún seinast í fyrrasumar, nema hvað hún hefir getað orðið ófær í stórrigningum. En í vetur hefir hún grafið sig svo niður við annan bakkann, að hún má heita ófær, að minsta kosti með vagn. Í sumar get eg t. d. fullyrt, að hún hafi sjaldnast minni - verið en í taglhvarf; og geta allir skilið; að slíkt sé vögnum ófært. Í vor var talað um það við verkfræðinginn, hvort ekki mætti gera við vaðið á einhvern hátt; eri hann áleit að það myndi kosta töluvert fé, en ekki verða til frambúðar. Það hefir verið reynt að molta skarð í bakkann að austan verðu, litlu ofar, en reynst árangurslítið. Áin grynkaði lítið sem ekkert, en botninn reyndist blautari og hestum þar því enn þá óhægara um dráttinn. Að áin hefir grafið sig svona ört og mikið orsakast víst mest af því, að vagnhjólin losa um sandinn í botninum, og hann er fljótur að renna burt, og því örara eftir því sem strengurinn verður harðari. Hins vegar var engin von til þess, meðan áin var góð yfirferðar, að verkfræðingurinn eða stjórnin tæki þessa fjárveitingu inn á fjárlagafrumvarpið. Þegar verkfræðingurinn gerði einar tillögur til stjórnarinnar, fjárlagafrv. til undirbúnings, og eins þegar hv. stjórn samdi það, var engin knýjandi nauðsyn komin fram um þessa brúargerð. Það kom fyrst til í vor að þessi nauðsyn tók að sýna sig. En síðan þá veit eg ekki til að nokkur hafi komið flutningi yfir hana án þess að skemma hann meira eða minna. Eg veit til þess, að læknir okkar hefir t.d. tapað á annað hundrað kr. virði í meðölum við flutning yfir á þessa, með því að allur farangurinn, sem á vagninum var, eyðilagðist, nema það eitt, sem var í heldum umbúðum eða á glösum. Sjálfur hefi eg sent vagna yfir ána með góðum mönnum, sem hafa gætt allrar varúðar, en þó fæ eg nú þær fréttir, að sumt hafi skemst til muna, enda getur ekki annað verið, þar sem áin er svo djúp. Sumir kynnu nú að segja, að þarna ætti að vera ferja. En nú hagar svo til, að þarna er enginn bær í grendinni; svo að þá þyrfti að byggja yfir ferjumanninn og mundi það slaga hátt upp í brúarkostnaðinn. Og hins vegar er hvergi annað vað nærri. Til þess að fá annað vað mundi verða að leita annað hvort niður undir Móeiðarhvol eða upp undir Minna-Hof. Og mundi það í fyrra tilfellinu kosta lestina fullan hálftíma og í seinna tilfellinu klst. að fara þann krók, auk þess sem vikið væri þá frá inum vagnfæra vegi og þeim yrði ekki við komið fyrir austan ána. Það munu nú allir skilja, hve tilfinnanlegt þetta er fyrir alla sem austan Bangár búa, þegar þeir verða að flytja vörur frá Eyrarbakka eða úr Reykjarvík fyrir alt að þrjá aura á hvert pund, að fá þær svo í þokkabót meir eða minna skemdar í Rangá. Og þó að nú þessi, brú gangi eigi fram á, þessu þingi, þá hlýtur hún þó að ganga fram næst, og kemur þá að eins til álíta og samanburðar vaxtatap landssjóða af brúarverðinu þangað til, á aðra hlið, og tap héraðsbúa á hina. Og öllum getur skilist, að ekki muni það vera svo lítið, þar sem Fljótahlíðar- og Hvolhrepps-búar sækja alt þessa leiðina, og Landeyjarnar allmikið, þótt þeir dragi megnið að sér utan úr Vestmannaeyjum. Það má líka nærri geta, hve örðugar samgöngurnar því og verða að vetrinum að ýmsu öðru leyti sem er þeim mun tilfinnanlegra, þar sem áin rennur um mitt læknishéraðið. Eg get skotið máli mínu um nauðsyn þessara brúagerða til háttv. þm. Vestm. (J. M.), því hann mun vera sá eini fyrir utan okkur flutn.m. sem veit gerla, hvernig áin er nú. Hann fór austur fyrir þing og sá þá gerla, hvílíkur farartálmi hún er, enda þótt þá væru ekki rigningar. Kostnaðurinn við þessa brúargerð á að Verða 18 þús. kr., eftir áliti verkfræðings, sem kvaðst hafa gert áætlun um hann fyrir nokkkrum árum. En þó get eg jafn vel trúað því, að brúin verði ódýrari þegar til kemur, þó að hann hafi ekki þorað að áætla kostnaðinn lægri. Þannig reyndist þegar Ytri Rangá var brúuð, að það var hægt að brúa Hróarslæk með afganginum og að nokkru leyti líka Steinslæk. Þetta stafaði einna mest af því, að héraðsbúar létu sér svo ant um að flutningar á efni yrðu. svo ódýrir sem unt var, og má segja þeim það til hróss. Þeir fluttu pundið fyrir 3/4–1 eyri, og sennilega mundu þeir enn greiða sem bezt fyrir flutningunum, svo að verkið verði svo ódýrt sem unt er. Um þessa breyt.till. hefir háttv. fjárlaganefnd látið í ljósi, að hún sé henni fylgjandi og vænti eg því að hv. deild verði yfir höfuð sömu skoðunar og líti á, hver nauðsyn er á þessu verki. Þess er ekki langt að bíða, að það verður að gerast, hvort sem er, en hins vegar mikið í húfi að fresta, þegar ekki er hægt að komast leiðar sinnar án þess að skemma allan varninginn, sem yfir ána þarf að flytja, meira eða minna. Um brýrnar á Jökulsá og Eyjafjarðará skal eg taka það fram, að eg er því ekki fullkunnugur, hver meiri hefir réttinn á sér með tilliti til umferða. Eg hefi aldrei farið yfir þær ár. En allir vita það, þótt ekki hafi beinlinis reynt það sjálfir, að Jökulsá er ákaflega hættulegt vatnsfall. Hún hefir margan drepið, og á sjálfsagt eftir að drepa marga enn þá, ef hún verður óbrúuð. Og það er mér kunnugt að ákaflega mikill þröskuldur getur hún verið í vegi fyrir fjárrekstrum Skaftfellinga suður. Að minsta kosti reyndist hún þeim svo í - fyrra haust. Þeir urðu að bíða við hana mjög marga daga sér til ómetanlegs tjóns. Enn fremur er á það að lita, að áin er á póstleið og á leið allra Skaftfellinga, er suður til Reykjavíkur fara, auk þess sem allur Austur-Eyjafjallahreppur og talsvert af Vestur-Eyjafjallahreppi sækir nú verzlun sína ytri hana austur í Vík. En aðallega er eg þó meðmæltur þessari brú og legg áherzlu á hana, af því að gert er. ráð fyrir henni með sérstöku lagaboði. Mér finst að þingið verði að standa við það sem það hefir gert, og það hefir nú einu sinni mælt svo fyrir. að Jökulsá skuli brúa. Og þess vegna verður það sem heiðarlegt þing að standa við orð. Eg get að vísu ímyndað mér að brúarstæðið sé vont, en ekki ætti það þó að vera frágangssök að brúa ána þess vegna. Verkfræðingi hefir einu sinni sýnzt það tiltækilegt að brúa ána, þegar hann gerði áætlun um kostnað við það. því ef svo hefði ekki verið, þá hefði hann heldur ekki átt að vera að eyða tíma og fyrirhöfn í að gera slíka áætlun og gefa mönnum þar með tálvonir um það, sem aldrei gæti komið til að rætast. Eg tel það því víst, að þegar verkfræðingurinn samdi áætlunina, hafi hann talið brúargerðina tiltækilega. Og hafi hún verið tiltækileg þá, þá er hún það líka enn og þess vegna vona eg að tillaga fjárlaganefndarinnar. sem hér að lýtur, nái samþ. háttv. deildar.



Eg á hér dálitla breyt.till. á þgskj. 388 um brú á Bleikdalsá á Kjalarnesi. Yfir hana liggur þjóðvegur og póstvegur og það hefir staðið til fyrir löngu að brúa, hana. Landsverkfræðingur gerði áætlun um það árið 1909, hvað brúin mundi kosta, og segir svo í bréfi frá honum, að járnbrú mundi kosta 3900 kr., en munnlega hefir hann tjáð mér, að steypt steinbrú mundi kosta annað eins. Eg bar fram tillögu um þetta á þingi 1909, en þá var ekki unt að fá þetta vegna fjárveitinga til annara hluta sýslunnar, þar sem brýnust var þörfin. Nú er þetta eina fjárbeiðnin úr Kjósarsýslu, og væri því sanngjarnt að veita hana. Auk þess liggur leið læknisins yfir þessa á, og héraðið varð flestum eða öllum héruðum ver úti í læknaskipunarlögunum, er þeim var breytt siðast, þá tekið af þeim læknishéraðið, og verða því að sækja lækni yfir þessa á og fleiri ár suður í Hafnarfjörð. Áin getur orðið bráðófær, því að hún er mjög straumhörð, og síðast í vetur lá manni við slysi í henni, þótt á hann slæddist upp á endanum. Það væri því meiri ástæða til þess að sþ. þetta, þar sem það hefir verið felt hér í deildinni að létta af þessari sýslu viðhaldsskyldunni Á veginum héðan suður í Hafnarfjörð, sem er þó sannkallaður »almenningur« því menn frá öllum landshornum fara um þann veg og mikið af útlendingum. Skal eg svo ekki orðlengja þetta meira, heldur reyna að vera stuttorður, eins og eg er vanur. Um hinar breyt.till. okkar hefir hv. samþingismaður minn talað. Út af því vil ég benda á það, að stefna þingsins setti að vera sú, að láta þá sitja fyrir að fá vegi, hvað sem vegalögunum líður, sem eitthvað leggja fram til þeirra. Sumir fá þá nú án þess, og það þyrfti að breyta þessu þannig, að öll sýslufélög legðu eitthvað til. Eg vona nú að háttv. deild líti á þessar þarfir, því að þá minka fjárbeiðslur úr þessum héruðum að sinni.



Eg á ofurlitla breyt.till. á þgskj. 415 um fjárveitinga til viðbótar Hvammstangaveginum. Við þm. Húnv. skrifuðum fjárlaganefnd og fórum fram á talsvert meiri upphæð, en hér er nefnd. En nefndin sá sér ekki fært að ganga að því, af því að ekki er vant að veita styrk til sýsluvega yfirleitt. En henni mun ekki hafa verið ljóst, sem þó hefði mátt vera, að þetta er bara endurveiting, því að það stendur í núgildandi fjárlögum 2000 kr. til þessa vegar, þótt það hafi eigi verið notað enn þá af vissum ástæðum, og þess vegna er það tekið hér upp aftur. Það vantar enn mikið á að þessi vegur sé fullgerður. Annar vegar eru eftir 2 kílometrar til þess að hann nái austur á þjóðveginn, og til þessa spotta þarf 4000 kr. En svo eru þar að auk eftir 6 kilom. að vestanverðu til Hvammstanga, sem eru hrein vegleysa, og til þeirra þyrfti 12 þús. kr. eftir áætlun landsverkfræðings Jóns Þorlákssonar. Þetta sem hér er farið fram á, er að eins til þess að bæta úr brýnustu þörf. Eg vonast eftir að undirtektir verði góðar ag fjárveitingin sem veitt var 1911, endurtekin.

Jón Magnússon Háttv. 2. þm. Rang. (E. P.) skírskotaði til min um nauðsynina á brúargerð á Eystri-Rangá. Eg get eftir eigin raun staðfest, að ekki hefir verið ofsögum sagt af þeirri nauðsyn. Áin má heita algerlega ófær fyrir vagnflutning, því að eg kalla það ófært þegar í hvert skifti sem farið er með flutning yfir ána á vagni, þá hlýtur hann að skemmast, ef hann á annað borð getur skemst. Eg álít brúargerðina svo nauðsynlega, að hún megi alls ekki dragast, og þess vegna mælti eg með því, að féð sem farið er fram á verði veitt. Eg ímynda mér að flestum háttv. deildarmönnum sé kunnug leiðin hér austur, svo að þeir víti, hvílíkt nauðsynjamál er að hún teppist ekki, vegna innar afarmiklu umferðar sem þar er.



Mitt nafn er á 4 breyt.till. Eina þeirra hefi eg tekið aftur og um tvær hefir verið talað allrækilega, svo að eg get verið stuttorður. Samt ætla eg að gera grein fyrir, hvers vegna eg tók aftur breyt.till. á þgskj. 447. Hún var við liðinn um persónulega launaviðbót við landsverkfræðinginn, að hann félli burtu. En þar sem það var sérstakur liður í breyt.till. fjárlaganefndarinnar, sem hægt var að greiða atkvæði um, samþykkja eða fella sérstaklega, þá var breyt.till. óþörf og þess vegna tók eg hana aftur. Það greip mig svo, að persónuleg launaviðbót til þessa manns væri óþörf. Í fjárlagafrumv. stjórnarinnar eru laun hans hækkuð úr 3000 upp í 4000 kr. Nefndin leggur til, að af þessari upphæð verði 3600 kr. skoðað sem landsverkfræðingslaun, en 400 kr. sem persónuleg launaviðbót. Eg hygg, að hann sé fullsæmdur af 3600 kr. launum, jafnvel þó að eg viðurkenni, að hann sé mjög vel starfinu vaxinn og hafi auk þess mikið verk með höndum. Svo hefir mér skilist, að hann bæri meira úr býtum en þessi laun, því að á fjárlögunum situr 500 kr. upphæð honum til ferðakostnaðar, og auk þess hefir mér dottið í hug, að ýmsir aðrir liðir væru honum heldur til tekna, svo sem sjá má á fjárlögunum. Í sambandi við ferðakostnaðinn skal eg minna á breyt.till., sem eg ásamt öðrum hefi borið fram á þgskj. 446, um að ferðakostnaður og fæðispeningar landsverkfræðingsins og landsímastjórans skuli vera eftir reikningi alt að inni tilteknu upphæð. Þetta er ið sama og t.d. fræðslumálastjóranum o.fl. er gert að skyldu, og getur ekki verið viðkomandi mönnum neinn bagi, en það er tryggilegra fyrir landssjóðinn. Að eg held minni skoðun fram á þennan hátt gagnvart landaverkfræðingnum, kemur af því, að mér er illa við að laun embættismanna séu hækkuð til muna eins og á stendur. Það lítur annars út fyrir, að háttv. deild sé að bregða á leik, þar sem hún fyrir nokkrum dögum hefir felt mörg launahækkunarfrumvörp, en nú er hún aftur farin að eyða dögum í það, að í strekkja við að samþykkja það aftur, sem hún hefir áður felt. Það er erfitt að skilja framkomu sumra manna í þessu falli, nema ef vera skyldi löngun til þess, að sitja hér sem flesta daga á kostnað landsins. Háttv. samþingismaður minn (E. P.) hefir talað svo rækilega fyrir brúnni á Eystri-Rangá, að eg þarf ekki að eyða orðum að því. Það er að eina eitt atriði viðvíkjandi háttv. 1. þm. Eyf. (St. St ). sem eg vildi athuga. Háttv. fjárlaganefnd leggur til, að fé það sem í fjárlagafrumv.stjórnarinnar er ætlað til brúar á Eyjafjarðará, gangi til brúar á Jökulsá á Sólheimasandi. Hæstv. ráðherra og háttv. 1. þm. Eyf (St. St. ) halda því fram, að þetta sé svo mikið áhættuspil, að ekki sé leggjandi út í það. Eg hygg, að eg muni oftar hafa farið yfir ána heldur en nokkur annar viðstaddur og sé því kunnugastur manna hér í deildinni, hvernig Jökulsá hagar sér, og tel eg mig þess vegna hafa rétt til að lýsa skoðun minni á þessu máli. Það er langt frá því að eg telji þetta nokkurt áhættuspil, svo framarlega sem fé er fyrir hendi til þess. Eg skal með ljósu dæmi sýna, hvað eg hefi fyrir mér í þessu efni. Áin hefir legið í sama farveg svo lengi sem elztu menn muna. Tveir stórir ateinar, nefndir Stórusteinar, sitja við ána, einmitt þar sem brúin á að koma, og munu þeir jafnvel vera ætlaðir brúnni til styrktar. Þetta eru engin stórbjörg, á að gizka 4 álnir á hæð og jafnmargir faðmar ummáls. En þessir steinar hafa setið höggunarlausir og ekki farið úr skorðum svo langt sem menn vita. Ef þessir steinar væru hafðir undir brúna, þá væru þeir þess vegna tryggilegir, og sama gilti um steypta stöpla, sem væru vel grafnir niður og vandað til á allan hátt. Það er því fjarstæða hjá háttv. 1. þm. Eyf. að halda, að áin muni spyrna brúnni af sér.  (Stefán Stefánsson: Það eru orð Verkfræðingsins)  . Þá skil eg ekki orð verkfræðingsins, því að hann hefir gefið í skyn, að ekki væri líklegt að brúin reyndist ótrygg. Um hitt skal eg ekki dæma, hvort sanngjarnt er að taka féð frá brúnni á Eyjafjarðará til þess að byggja brú á Jökulsá. En það er engin ástæða til að óttast, að Jökulsá spyrni brúnni út á sjó, þó að hlaup komi í hana. Eg hugsa að við lifum okkar ævi til lykta, okkar synir og þeirra synir áður en það kemur fyrir, þó að hlaupin séu ljót, því er sízt að neita. Það var enn fremur fjarstæða, sem háttv. 1. þm. Eyf. (St. St.) sagði, að Jökulsá væri aldrei ófær nema stutta stund í einu. Er þar skemst á að minnast, að í haust sem leið teptust fjárrekstrar við hana í 7–8 daga, og var þó vitanlega að eina rigningatíð, en ekkert hlaup. Eg er auðvitað ekki kunnugur öllum vatnsföllum hér á landi, en þó hefi eg oft farið yfir mörg og vond vötn og hefi eg þó aldrei séð eina agalegt vatnsfall og Jökulsá á Sólheimasandi, enda er það því til sönnunar, að það vatn hefir drepið langflesta menn af öllum vötnum hér á landi. Þessar upplýsingar, sem eg hefi nú gefið um Jökulsá á Sólheimasandi, eru það sannasta, sem eg veit. Vildi eg þess vegna að háttv. þingmenn veittu þeim athygli. Eins og eg tók fram, ætla eg ekki að ræða um brúna á Eystri-Rangá. Og get eg að eins tekið undir með háttv. samþingismanni mínum (E. P.), að okkur var það óljúft verk að þurfa að fara fram á þessa fjárveitingu svona fljótt. En þörfin var svo brýn, að hjá því varð ekki komist, vegna þess að áin breyttist svo snögglega að ófær varð. Vona eg svo að háttv. þingmenn taki þeirri og öðrum tillögum mínum svo vel sem þeir sjá sér frekast fært.



Eg ætlaði, um leið og eg svara nokkrum orðum ýmsum atriðum, sem fram hafa komið, að skjóta því inn í, hvað mikilli hækkun breytingartillögur háttv. þingmanna nema. Að þeim tillögum sleptum, sem feldar hafa verið eða teknar aftur, valda allar breyt.till. samtals 146,500 kr. hækkun. Eg hefi áður tekið fram, hve mikilli hækkun br.till. við þessa grein nema. Það er þetta, sem eg vil leggja áherzlu á, að menn hafi í huga við atkvæðagreiðsluna, að spenna ekki bogann of hátt. Það voru nokkrir, sem héldu því fram, er skattamálin voru hér til meðferðar, að ekki væri brýn þörf á a,ð auka tekjurnar sem stæði.  (Lárus H. Bjarnason: Þar á meðal háttv. framsögum. sjálfur)  . Eg vona þess vegna að þeir hafi það nú fyrir augum, að halda svo spart á, að sá spádómur rætist. Eg segi þetta frá minni hálfu, eg hefi ekki verið beðinn að skila því frá fjárlaganefndinni, þó að vísu meiri hluti hennar greiddi atkv. með skattamálunum. Eg hefi ekki mikla ástæðu til að svara einstökum ræðum, því að þær hafa allar gengið út á að sýna, hvað þessi og þessi breyt.till. hefði mikið til sína máls eftir ástæðum á þessum og þessum stað. Þessu vil eg engan veginn mótmæla. Eg kannast við að mikið og margt mælir með flestum þessum fjárbeiðslum, en segi einungis, að einhversstaðar verður að nema staðar. Að fara út í samanburð á milli þess sem fjárlaganefndin hefir fallist á, og þess sem hún hefir ekki fallist á, yrði alt of langt mál. Eg skal að eina geta þess, að fjárlaganefndin hefir viljað taka tillit til þess, hve héruðin hafa áður fengið eða fá nú mikinn eða lítinn styrk úr landssjóði til annara samgöngumála. Þar sem t. d. er verið að leggja dýran síma, eða styrkja dýran innfjarðabát, er minni ástæða að láta veginn sitja fyrir í þetta sinn. Eg hefi ekki minst á brúna á Jökulsá að öðru leyti en því, sem eg tók fram við framhald 1. umr. Út af ræðu hv. 1. þm. Eyf. (St. St.) skal eg að eins taka það fram, að hann má ekki skoða það svo, að fjárlaganefndin álíti rangt að brúa Eyjafjarðará. Hún hefir ekkert um það sagt, og eg held eg megi fullyrða að hún hafi ekkert á móti því, að þess sé full þörf. Fjárlaganefndin hefir einungis sagt, að Jökulsá yrði að sitja fyrir, úr því að ekki er hægt að brúa þær báðar á þessu fjárhagstímabili. Jökulsárbrúna er búið að ákveða með lögum, og þau lög skilur nefndin svo, að hún eigi að sitja fyrir öðrum brúm. Eg veit að svo muni fara, að eg fái ekki síður orð í eyra þegar heim kemur heldur en háttv. 1. þm. Eyf. (St. St), því að brú á Eyjafjarðará tekur í rauninni meira til míns kjördæmis heldur en nokkurntíma til hans. Mér verður því líklega síður en svo þakkað að hafa gert þessa tillögu. Eg veit, að það er mikil þörf á að greiða fyrir fjárrekstrum og öðru með því að brúa Eyjafjarðará, því að hún er til mikils farartálma, en hins vegar er hún ekkert manndrápsvatn, og ferðamenn komast venjulega ferða sinna yfir hana. Það sem menn hafa á móti því að byggja brú á Jökulsá, er aðallega það, að hún sé ekki almennilega brútæk, og að hún hafi ekki meðmæli landsverkfræðings. Það er satt, að hann hefir ekki mælt með því, að hún verði látin sitja fyrir öðrum ám, en hann hefir samt mælt með, að brúin gæti staðið, og þess vegna hefir hann gert teikningu af henni, sem hér liggur fyrir, og áætlun um, hvað hún muni kosta. Eins og sjá má af teikningunni, á brúin að vera 226 metrar á lengd og bygð á stólpum, þannig löguðum, að mikið pláss sé fyrir ána að bylta sér til. Teikningin verður lögð fram á lestrarsalinn og önnur plögg brúnni viðvíkjandi. Þetta lá fyrir þinginu 1911 og það hafði þau áhrif á mig, að eg gat ekki greitt atkvæði á móti brúnni. Eg hafði álitið áður, að áin væri alls ekki brútæk, en undir eins og gefin var vís von um að hana mætti brúa, áleit eg að hún ætti að sitja fyrir öðrum ám. Ef eg má fá leyfi forseta til að lesa upp kafla úr bréfi verkfræðingsins, þá hygg eg að það geti orðið til fróðleiks og ef til vill, haft einhver áhrif í deildinni. Bréfið er skrifað til stjórnarráðsins 9. Júlí 1911, er verkfræðingurinn hafði gert teikningu af brúnni og áætlað kostnaðinn 78 þús. kr. Hann segir svo: Brúin er þannig gerð, að hún mun geta staðið öll væntanleg vatnsflóð í ánni. En eg get ekki með neinni vissu sagt, að hún muni standast jökulhlaup, þau sem koma - í ána einstöku sumur. Smáhlaup, líkt og þau sem svo að segja árlega koma fyrir, munu alls ekki geta grandað henni, en eg hefi heyrt, að stundum hafi komið í hana verulega stór hlaup, stór stykki úr jöklinum hlaupið fram, og má ekki búast við að brú eða neitt annað mannvirki, sem fyrir verður, standist slík áhlaup. Því miður hefi eg ekki ábyggilegar upplýsingar um, hvenær slík hlaup hafa komið fyrir, eða hve tíð þau eru; stærsta hlaupið sem núlifandi menn muna, kom árið 1860, að sögn sama daginn og Katla gaus, og höfðu þálifandi elztu menn, að sögn ekki upplifað annað eins hlaup; í þessu hlaupi hagaði áin sér nú svo, að sá farvegur sem hér er áætluð brú á, stíflaðist, en áin hljóp eftir svonefndri Aurakvísl, sem er litlu vestar, vestan til í lægð, þeirri sem áin hefir grafið í sandinn, en sú lægð er á þessum stað 600 metrar að breidd, og hvergi mjórri sem neinu nemur. Eftir hlaupið fór áin þó aftur í þennan farveg, sem hún er í, austast í lægðinni. . . . . . Eftir því sem eg hefi getað spurt til, hafa 8 eða 9 menn druknað í á þessari á síðustu 80 árum. Þetta eru orð landsverkfræðingsins. Hann segir enn fremur, að á ánni megi hafa það sem hann kallar loftferju. En hann heldar að sá útbúnaður yrði í jafnmikilli hættu, ef veruleg jökulhlaup kæmu í ána. Það er alla ekki útilokað að svo mikil jökulhlaup geti komið, t.d. í eldgosum, að brúna taki af, að minsta kosti að nokkru leyti. En það er sennilegt, að hún þyrfti ekki endilega að fara öll, og eftir því sem hlaupið 1860 hefir hagað sér, má telja líklegt að talaverður hluti hennar hefði bjargast. Fjárlaganefndin hefir komist að þeirri niðurstöðu, að það sé ekki verulegur voði að leggja út í brúargerðina, að minsta kosti ekki svo mikill, að það geti réttlætt að þingið fari að taka það aftur, sem það hefir lofað. Og hér er ekki um annað að ræða, en að þoka Eyjafjarðarbrúnni aftur fyrir, þannig, að hún kæmi ekki fyr en á næsta fjárhagstímabili. Háttv. þingm. G.-K. (B. Kr. og Kr. D.) hafa háðir mælt með fjárveitingunni er þeir fara fram á til brúar á Bleikdalsá. Um það hefi eg ekkert að segja fram yfir það sem eg hefi sagt áður. Það má vel vera, að það sé nauðsynlegt, en eg segi enn einhversstaðar verður að nema staðar. Um þetta atriði hafa engar nýjar upplýsingar komið fram, svo að fjárlaganefndin getur ekki fallið frá fyrra áliti sínu. 15000 kr. fjárbeiðnina til vegarins frá Keflavík til Grindavíkur hefir fjárlaganefndin líka íhugað sérstaklega. Hún leit svo á, að jafnvel þó að þörfin væri eins mikil og af er látið, þá hafi svo mikið verið gert fyrir þetta hérað undanfarið, að ekki væri nema eðlilegt, að öðrum héruðum væri nú sint um sinn og þetta látið bíða. Mundi það og eins holt fyrir héraðið, meðan það er að losa sig við þær skuldir, sem það hefir hleypt sér í fyrir vegi sína. Það er ekki rétt, að vegur þessi hafi sömu þýðingu sem flutningabrautir hafa, sem allar eru lagðar frá kauptúnum upp í sveitir. Hann liggur strandlengis á milli tveggja verzlunarstaða, sem hafa gott samband á sjó, sem alt af er verið að styrkja með fjárframlögum til innfjarðabáts. Það eru einmitt vegaspottar, er liggja upp í in stóru héruð, sem verða að sitja fyrir þeim vegum, sem liggja strandlengis, þar sem sjóleið er allgreið. Háttv. þm. N.-Þing. (B. Sv.) talaði mjög lipurlega fyrir tillögum afnum. Kvaðst hann ekki vera ófáanlegur til að taka þær aftur að þessu sinni, ef fjárlaganefndin vildi veita minna fé gegn jafnmiklu fjárframlagi frá hlutaðeigendum. Mér er ómögulegt að lofa neinu um það fyrir nefndarinnar hönd. Frá mínu sjónarmiði get eg sagt, að ekki stæði á mér að mæla með því, enda er eg vel kunnugur, en eg get engu lofað fyrir nefndarinnar hönd. Háttv. 1. þm. G.-K. (B. Kr.) sagði, að það ætti að vera stefna í vegamálum að styrkja einkum vegi í þeim héruðum, þar sem vel væri lagt á móti. Þetta er sú stefna, sem þingið hefir fylgt hvað snertir sýsluvegina. Þess vegna er komið svo mikið í Keflavíkurveginn, að sýslurnar hafa lagt til ríflega á móti. En eg vil benda á í þessu sambandi, að þeir vegir, sem landssjóði eru lagðir á herðar, eiga samt mestan rétt á sér. Það má eigi gleyma því, að þeir eiga að sitja fyrir sýsluvegum, hvað sem framlögum héraðanna líður. Og vanalega eru það landssjóðsvegir, sem landssjóður vanrækir, í versta standi, því sýslunefndir og hreppanefndir vilja ekki leggja fé í að endurbæta þá. Háttv. þm. Dal. (B. J.) talaði vel fyrir sinni tillögu um Fáskrúðsbrúna og er hart að þurfa að vera á móti henni, en fjárlaganefndin verður að leggja til að henni verði frestað í þetta sinn, en hún hlýtur að sitja fyrir í næstu fjárlögum. Viðvíkjandi till. sama þingm., á þgskj. 448, um styrk til bryggjugerða í Búðardal og Salthólmavík, vil eg geta þess, að nefndin lítur svo á, að einkum eigi að styrka til bryggju og hafna á þeim atöðum, þar sem skipakomur eru margar árlega og umskipun á vörum getur átt sér stað. Ef t.d. flóabátarnir kæmust í samband við flutningaskipin frá útlöndum, mundi bryggja á slíkum stöðum verða nauðsynleg. Nú liggja fyrir fjárbeiðnir í þessa átt, en ef ætti að fara að brytja niður í mjög marga staði fé, sem til þessa mætti verja, er eg hræddur um að lítið gagn yrði að því. Mér þótti vænt um, að þm. tók aftur tillögu sína um Borgarfarðarbátinn. Að vísu get eg engu lofað fyrir nefndarinnar hönd, en sjálfsagt er að sýna þar fulla sanngirni. Mér skildist á háttv. þm. Dal. (B. J.), að hann mundi ekki vera ófáanlegur til að taka aftur fjárbeiðni sína til símalagningar í Dalasýslu. Þætti mér vænt um að hann gerði það, því eg tel óheppilegt að taka fyrir aðrar símalagningar næstu ár, en þær sem símlögin gera ráð fyrir, að sitji í fyrirrúmi. Þá er breytingartilaga frá háttv. 1. þm. Rangv. (E. J.), sem að vísu hefir verið tekin aftur, um að afnema ina persónulegu launaviðbót landsverkfræðingsins. Nefndin hefir ekki gert aðrar breytingar við stjórnarfrumv., en að af þessum 4000 kr. verði 400 kr. skoðaðar sem persónuleg launaviðbót. Landsverkfræðingurinn hefir skýrt frá því, að hann geti ekki haldið þessu starfi lengur áfram, nema hann fái þá hækkuð laun. Honum hafa staðið til boða hærri tekjur við störf annarstaðar. Nefndin er sammála stjórninni um, að við megum ekki við því að missa þennan mann, sem hefir staðið svo vel fyrir vegamálunum. Og það er meira um vert en einar skitnar 1000 kr., hvort forstaðan fyrir vegamálunum er góð, eða í meðallagi, eða þaðan af lakari. Ef umskifti yrðu, fengist tæplega svo góður maður í staðinn, að tapið yrði ekki margfalt meira en þetta. Að þetta sé slæmt fordæmi og verki illa á þjóðina, eru mótbárurnar. Reyndar getur ekki verið að tala um fordæmi í þessu efni, nema þá sé bent á landsímastjórann. Hann setti upp og fékk hjá þinginu 5000 kr. laun og eftirlaunarétt að auki. Benda má á fleiri, t. d. vitastjórinn. Get eg því ekki álitið annað en fallast verði á tillögu nefndarinnar í þessu máli. Eg hefi fjölyrt um þetta vegna þess, að mér skildist á háttv. 1. þm. Rangv. (E. J.), að hann ætlaði að halda því til streitu að in persónulega launaviðbót landsverkfræðingsins yrði feld, þótt hann tæki till. sína aftur, af því að hún var óþörf í því efni. Það má vel vera, að eg hafi gleymt einhverju, en ímynda mér að það saki ekki, því menn munu vera búnir að ráða við sig, hvernig þeir greiða atkvæði.



Eg ætla að eins að segja örfá orð út af brúnni á Eyjafjarðará. Eg get vel skilið, að háttv. framsögum. (P. J.) eigi erfitt aðstöðu í þessu máli, en eg geng út frá, að hann tali fremur fyrir meiri hl. nefndarinnar, en frá eigin brjósti, þegar hann talaði um að það yrði að fresta þessu máli. Eg álít að þessi mótspyrna sé fram komin af ókunnugleika nefndarinnar, enda væri þess að vænta, því flestir nefndarmenn eru búsettir hér sunnanlands og þekkja að líkindum ekki, hvernig þarna hagar til, nema hv. framsögum., sem er sá eini af þeim, er nokkuð þekkir til. Aðalástæðan til þess, að ekki sé hægt , að brúa Eyjafjarðará á næsta fjárhagatímabili, er sögð sú, að á þinginu 1911 hafi verið samin lög um að brúa Jökulsá á Sólheimasandi. En eg veit ekki til, að annað standi í þessum lögum, en að hana skuli brúa þegar fé sé veitt til þess á fjárlögum. En eg sé ekki að þetta ákvæði hafi neitt að þýða, því að það er svo sem sjálfsagt, að allar ár landsins verði brúaðar þegar nægilegt fé er fyrir hendi til þess. Skil eg ekki, hvers vegna fjárlaganefndin álítur sig svo bundna við þetta ákvæði, enda álít eg hana ekki skuldbundna til að framkvæma ályktanir, sem fyrri þing hafa gert, ef þær við nánari athugun reynast misráðnar, eins og eg álít að hér eigi sér stað. Ekki hefir enn. þá komið fram nein verulega rökstudd ástæða fyrir því, að brúin á Jökulsá geti orðið tryggileg, heldur þvert á móti, hefir Jón Þorláksson ráðið frá að byggja hana. Eins og kunnugt er, er Eyjafjarðará stórt vatnsfall á einni fjölförnustu póstleið landsins, nálægt öðrum atærsta kaupstað landsina, Akureyri, sem er miðstöð alls viðskiftalífs norðanlands. Einmitt á þessum stað er því mikil þörf á brú, og er furða, að dregist hefir fram á þennan dag að leggja hana. Það yrði of langt mái að lýsa nákvæmlega hvernig til hagar á þessum stað, en eg ætla að drepa á það með örfáum orðum. Áin getur verið ófær um lengri tíma, einkum haust og vor, því þá eru það veikir ísar, sem hindra umferðina mjög tilfinnanlega. Það er því ekki eins létt verk og margur heldur, að komast áfram ferða sinna yfir hana, en en umferðin á þessu svæði er ákaflega mikil, oft mörg hundruð á dag. Eg get hugsað mér, þó eg hafi ekkert til að byggja á í þessu efni, að umferðin um Jökulsá á móts við umferðina yfir Eyjafjarðará standi í hlutfallinu 5 á móti 100. Hvort öðrum finst það ástæða, akal eg ekki dæma um, en mér finst það, að þegar maður hugsar sér vatnsfall eða vaðla, sem eru 2 km. á breidd, þá er oft hrygðarsjón að sjá, þegar hestarnir verða að brjóta ísinn mikið af leiðinni, og svo þegar þeir koma í land blóðugir, klökugir, hríðskjálfandi og geta varla staðið á fótunum. Get eg ímyndað mér að margur kallaði þetta illa meðferð á skepnunum. En þegar mönnum er lífsnauðsynlegt að komast áfram, er úr vöndu að ráða, og flestir munu taka þann kostinn, að reyna að koma áfram ferð sinni þrátt fyrir ina miklu erfiðleika og þá jafnan hætt við slysum. Eg set þetta að eina fram hér af því mér finst það vera megn ókunnugleiki, sem bagar þessu máli. Mætti kannske líka taka til greina, að Akureyri og Eyjafjörður leggja töluvert meira til landssjóðs, en nokkuð annað hérað á landinu. Eg skal svo ekki vera að orðlengja þetta meira, en mig langar að eins til að draga fram eitt dæmi áður en eg sezt. Það hefir mikið um það verið rætt, að margir menn hafi fanst í Jökulsá á Sólheimasandi, en það hafa líka farist margir menn í Eyjafjarðará. Eg veit ekki um tölu þeirra, en eg vissi til þess, að í fyrra þurftu 3 ungir efnisbændur í Eyjafirðinum að fara yfir ána. Var þá, sem oftar, á henni mjög ótryggur ís, en mennirnir þurftu nauðsynlega að koma áfram ferð sinni. Lentu þeir niður í hyldýpi og var það tilviljun ein að þessum mönnum varð bjargað, bar menn að í þessum svífum, hefðu þeir annars orðið að láta líf sitt. Þó mér sé brúargerðin áhugamál, tel eg samt vel farið, að ekki vildi til slys í þetta sinn, því það hefði verið of dýrt að offra þess um þremur mönnum til að færa þinginu heim sanninn um að þetta fyrirtæki sé nauðsynlegt. Vona eg að menn hugsi sig vel um áður en þeir fella brúna. Þá ætla eg með örfáum orðum að minnast á vitamál. Það hafa komið fram raddir um að setja upp vita á Ingólfshöfða, en þar held eg ekki sé sem heppilegastur staður. Eg hefi að vísu ekki svo mikla þekkingu á þessu máli, en eftir viðtali við botnvörpungaskipstjóra, held eg að því sé ekki að ástæðulausu haldið fram. Það er alveg nauðsynlegt að vanda sem bezt til vitanna að öllu leyti, því illir og óhentugir vitar eru verri en engir. Þess vegna verður það að vera stefna þingsins, að spara enga fyrirhöfn eða peninga til þess að koma vitunum upp á þeim stöðum þar sem þörfin fyrir þá er mest, og þá eru það íslenzku skipstjórarnir, sum hafa mesta reynslu fyrir, hvar mest er þörf fyrir þá. Eg vildi að eins benda fjárlaganefndinni á, hvort hún ekki vildi athuga þetta mál. Eg veit að allir sjómenn, sem vit hafa á málinu, óska eftir að vitinn sé hafður á Meðallandi, en ekki á Ingólfshöfða. Sé hann hafður á Ingólfshöfða, kemur hann mest að notum útlendum skip stjórum, sem máske aldrei koma hingað og aldrei borga vitagjald, en sé hann í settur Meðallandstangann, kemur hann Íslendingum langtum fremur að notum.



Eg ætla að eins að gefa þá upplýsingu, að viti á Meðallandstanga mundi eftir umsögn verkfræðingsins kosta um 80,000 kr., en á Ingólfshöfða ekki nema 20,000 kr. Hér er því að ræða um 60,000 kr. mismun fyrir landssjóð.



Eg stend upp að eins til þess að taka aftur brtill. mína 4. lið á þgskj. 448, um Símann frá Búðardal að Tjaldanesi. Eg hefi nefnilega von um að brtill. um brúargerðina á Fáskrúð nái fram að ganga, og sé eg ekki til neins að fara fram á símann, ef hún verður samþykt. Ef hún verður ekki samþykt, þá mun eg bera fram þessa brtill. Við 3. umr.



Eg ætla að taka aftur brtill. mína nr. 44 á atkvæðaskránni, um að ryðja akfæran veg frá Kópaskersvogi inn að Jökulsárbrú í Öxarfirði. Aftur á móti tek eg ekki aftur tillöguna um að fullgera færan reiðveg yfir Flöguflóa í Þistilfirði. Upphæðin er svo lítil, að eins 500 kr., sem til þess þarf. Það liggur íhlutar ins eðli, að þann veg þarf að fullgera, úr því að byrjað hefir verið á honum. Eg get ekki annað en tekið í sama strenginn sem háttv. þm. Ak. (M. Kr.) um vitana. Mér sýnist, að ekki sé hyggilegt að reisa vitann á Ingólfshöfða. Meðallandstangavitann ætti að reisa í staðinn. Eg hefi talað við marga skipstjóra og segja þeir allir, að þar sé lang hættulegast eina og dæmin sýna líka, þar sem skipin eru alt af að stranda þar. Það er ekki til neins að bera þann vita saman við Ingólfshöfðavitann, því að hans þarf hvort sem er. Annars finst mér kostnaðurinn við stjórn vitamálanna orðinn nokkuð mikill. Umsjónarmaður vitanna og aðstoðarmaður hans éta upp meira en laun 17 vitavarða nemur.



Eg skal reyna að vera stuttorður. Hv. þm. Ak. (M. gr.) vildi endilega fá brú á Eyjafjarðará nú þegar, og færði margar ástæður fyrir því, hve sú brú er nauðsynleg. Það var nú óþarft gagnvart mér og nefndinni. Hér er að eins um það að gera, að brúin bíði eitt fjárhagstímabil. Á hverju einasta þingi eru margar beiðnir, sem fram koma, um að brúa ár. Það er ekki hægt að gera alt í einu, þar er allur galdurinn. Víðvíkjandi vita á Ingólfshöfða er það að segja, að það er rétt, sem háttv. þm. N.-Þing. (B. -Sv.) sagði, að ekki væri hægt að bera saman Meðallandsvitann og hann Bæði er að Meðallandsvitinn er meira en 5-falt dýrari, og svo mundi rekstrarkostnaðurinn við hann. verða 6 fali meiri. Háttv. þm. N.-Þing. vildi gera nokkuð mikið ár, hve kostnaðurinn við stjórn vitamálanna væri orðinn mikill. En umsjónarmanni vitanna er ekki ætlað að gera meira en að hafa umsjón með þeim. Hirðing vitanna er vandasamt verk og afar áríðandi, því að leiðarljós, sem bregzt, er miklu verra en ekkert ljós. Eftirlitið þarf því að vera ríkulegt og örugt, ef hirðingin á að vera nægilega trygg.



Herra forseti ! Eg stend upp til að taka í sama streng og háttv. þingm. Akureyrar um vitamálin. Það má vel vera, að vitinn á Meðallandstanga sé dýrari að öllu leyti. En þá er betra að geyma að byggja vita; því að vitinn á Ingólfshöfða er ekki til neins verulegs gagns. Eg mun koma með breytingartillögu við 3. umræðu um þetta efni.