Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (GTh): Ég tel rétt að minna hv. þm. á ákvæði í þingsköpum um umr. um fsp. Það er í 31. gr. þingskapa. Þar segir: „Mega þm., aðrir en ráðh., ekki tala oftar en tvisvar um hverja fsp. og eigi lengur en 5 mínútur í senn.“ Þess hefur orðið vart, að sumir hv. þm. hafi ekki munað eftir þessu þingskapaákvæði. Þessum fundi verður ekki haldið lengur áfram en til kl. um það bil 7 í kvöld, og kvöldfundur verður ekki. Ég vil taka það fram út af þeim málum, sem nú verða tekin fyrir, að sá háttur hefur oft verið hafður hér á, að þegar varamenn hafa tekið sæti á Alþ. og flutt þingmál, þá hefur þeim verið gefinn kostur á að flytja sitt mál, áður en þeir hverfa af þingi og aðalmaður tekur sæti. Þess vegna hefur oft verið vikið frá röð dagskrármálanna. Það verður einnig gert að þessu sinni.



Herra forseti. Till. sú til þál., sem hér liggur fyrir, miðar að því að tryggja, að innlendar skipasmíðastöðvar geti boðið innlendum kaupendum hærri lán, en þeir geta fengið við innflutning skipa erlendis frá. Hæstv. ríkisstj. hefur gefið fyrirheit um, að ríkisábyrgð verði veitt fyrir erlendum lánum allt upp í 80% af kaupverði fiskiskipa og enn fremur lánar Atvinnujöfnunarsjóður út á innflutt skip 5%, þannig að heildarlánafyrirgreiðsla getur orðið 85%. Hins vegar lánar Fiskveiðasjóður til skipa, sem smíðuð eru innanlands 75% og Atvinnujöfnunarsjóður 5% og auk þess hefur sú regla verið í gildi um nokkurra ára skeið, að veitt hefur verið viðbótarlán 10%, sem var aflað af ríkisstj. og upphaflega kom af fjármagni atvinnumálanefndar ríkisins, á meðan hún starfaði, en var síðan tekið inn á framkvæmda- og fjáröflunaráætlun fyrir yfirstandandi ár. Hér er þó um bráðabirgða ráðstöfun að ræða, sem gilda á til ársloka og er ekki ráðgert, að þetta 10% viðbótarlán verði veitt til fiskiskipa, sem um verður samið eftir áramót. Ef þessi lánafyrirgreiðsla fellur niður, án þess að nokkuð komi í staðinn, er samkeppnisaðstaða innlendra skipasmíðastöðva verulega skert og gæti það haft ófyrirsjáanlegar afleiðingar í för með sér. Kosta verður kapps um að fullnýta afkastagetu innlendu skipasmíðastöðvanna. Til þess liggja ýmsar ástæður. Hér er um að ræða atvinnu mörg hundruð iðnaðarmanna og lífsframfæri þúsunda einstaklinga. Í þessari iðngrein hefur mikið fjármagn verið bundið á síðustu árum og það skilar sér ekki aftur nema mikil og góð nýting sé á smíðagetu stöðvanna. Ef fyrirtækin eru verkefnalítil, lendir rekstur þeirra í erfiðleikum og þau eiga erfitt með að standa í skilum með kaupgreiðslur, hvað þá að þau geti veitt launþegum umtalsverðar kjarabætur. Um þetta höfum við allt of mörg dæmi frá undanförnum árum. Ef nægjanlegt lánsfjármagn verður ekki fyrir hendi til að halda áfram uppbyggingu fiskiskipaflotans, er mikil hætta á, að sá skortur leiði til verkefnaleysis hjá innlendum skipasmíðastöðvum með öllum þeim afleiðingum, sem því fylgja. Afkastageta íslenzkra skipasmíðastöðva í dag er 2.800 brúttó lestir á ári og er hóflega áætlað, að hún aukist í um 4.000 brúttó lestir á ári á næstu þremur árum. Endurnýjunarþörf fiskiskipaflotans er hins vegar talsvert meiri, auk þess sem æskilegt er og nauðsynlegt, að flotinn stækki á hverju ári. Eðlileg endurnýjunar- og aukningarþörf flotans er því nægjanleg til þess, að afkastageta stöðvanna ætti að geta verið fullnýtt á næstu árum. Hinum miklu skuttogarakaupum, sem nú eru áætluð, fylgir hins vegar sú hætta, að verulega dragi úr endurnýjun minni fiskiskipa á næstu árum. Sú hætta stafar m.a. af því, að ýmis útgerðarfyrirtæki kaupa nú skuttogara í stað þess að kaupa minni fiskiskip, eins og þau hafa gert hingað til. Enn fremur er ljóst, að verði ekki gerðar sérstakar ráðstafanir til þess að afla Fiskveiðasjóði aukins ráðstöfunarfjár, verður sjóðurinn þess algerlega vanmegnugur á næstu árum að lána til skipa, sem smíðuð verða innanlands. Til þess að tryggja vöxt og viðgang innlendra skipasmíða á næstu árum, þarf að gera tvennt, að beina smíði skuttogara inn í landið í eins ríkum mæli og unnt er og útvega þeim lánastofnunum, sem eiga að lána til innlendra skipasmíða, verulega aukið fjármagn, til þess að þær geti fullnægt þeirri miklu lánsfjárþörf, sem fyrirsjáanleg er. Félag dráttarbrautaeigenda og skipasmíða gerði nýlega könnun á afkastagetu íslenzku skipasmíðastöðvanna og kom þá í ljós, að unnt er að smíða ekki færri en 10 og allt að því 16 skuttogara 46 m langa, en það eru um 400-500 brúttó lesta skip, á næstu þremur árum. Vitað er, að íslenzk útgerðarfyrirtæki hafa falazt eftir kaupum á rúmlega 20 skuttogurum af þessari stærð erlendis, en þó hefur aðeins verið gengið frá samningum um fimm slíka togara og er það í Noregi. Sýnist því vera full ástæða til þess að gera ráðstafanir til þess að beina smíði annarra þessara togara til innlendra skipasmiðastöðva. Verð þeirra er algjörlega samkeppnisfært við það verð, sem norskar skipasmíðastöðvar bjóða, og afhendingartími á fyrstu togurunum yrði ekki lengri, en hjá norskum stöðvum og hægt yrði að afhenda a.m.k.16 togara fyrir árslok 1974, eins og áður sagði. Flestir eru sammála um, að innlendar skipasmíðastöðvar beri að efla, því að hér er um að ræða lífsnauðsynlega, þjóðhagslega hagkvæma atvinnugrein. Við getum verið minnug þess, að skipaleysi Íslendinga á 13. öld átti drjúgan þátt í því, að þjóðin missti þá sjálfstæði sitt og við ættum því að leggja metnað okkar í að verða sjálfum okkur nógir um skipasmíði og viðhald alls okkar skipastóls, bæði fiskiskipa og kaupskipa. Í valdatíð síðustu ríkisstj. var grettistökum lyft við uppbyggingu skipasmíðaiðnaðarins og nú eru í landinu allmargar allvel búnar skipasmíðastöðvar og dráttarbrautir, sem geta annað að miklum hluta endurnýjun og viðhaldi fiskiskipaflotans. En skipasmíðar eru að mörgu leyti erfið iðngrein og þar hefur ríkt mikil samkeppni á alþjóðamarkaði, sem m.a. hefur orðið til þess að þvinga niður verð og valdið skipasmíðastöðvum um allan heim miklum erfiðleikum. Hafa margar skipasmiðastöðvar erlendis verið reknar með beinum ríkisstyrkjum af þessum sökum. Hér á landi átti þessi iðngrein við mikla erfiðleika að etja á árunum 1966 og síðar vegna litillar eftirspurnar eftir fiskiskipum, sem átti rætur að rekja til almenns samdráttar í sjávarútvegi á þeim árum, en um leið bættist við, að Fiskveiðasjóður var á þeim árum lítt fær um að fjármagna innlendar skipasmíðar svo að nokkru næmi, vegna þess að á þessum árum var sjóðurinn að borga niður erlend lán, sem kaupendur fiskiskipa höfðu fengið, er þeir létu smíða skip erlendis á árunum upp úr 1960, en Fiskveiðasjóður varð að yfirtaka þessi lán og breyta þeim í löng lán. Þessi saga má ekki endurtaka sig nú, þegar skuttogara bylgjan skellur yfir. Fjármagnsskortur Fiskveiðasjóðs á næstu árum gæti orðið til þess að kippa fótunum algerlega undan þeirri skipasmíði, sem þegar hefur náð að festa hér rætur og þá eru fyrirheit hæstv. ríkisstj. í málefnasamningi hennar um stuðning við innlendar skipasmíðar orðin léttvæg og lítils virði. Ljóst er, að Fiskveiðasjóður þarf a.m.k. um 600 millj. kr. á næsta ári til þess að geta lánað til innlendra skipasmíða eins og lög sjóðsins gera ráð fyrir og þar við bætist sú byrði, sem leggjast mun á sjóðinn vegna skuttogarasmíða erlendis og nemur lauslega áætlað ekki minna en um 200 millj. kr. á næsta ári. Ráðstöfunarfé sjóðsins var á hinn bóginn áætlað á þessu ári um 500 millj. kr., en vegna fyrirhugaðrar lækkunar á vöxtum og lengingar á lánstíma mun ráðstöfunarfé sjóðsins minnka talsvert. Fastatekjur sjóðsins eru aðeins framlag ríkissjóðs, 35 millj. kr. og hluti af útflutningsgjaldi á sjávarafurðum, um 50 millj. kr. á ári. Aðra fasta tekjustofna hefur sjóðurinn ekki. Það er því augljóst, að ráðstöfunarfé Fiskveiðasjóðs mun hvergi nærri nægja til þess að anna hinni gífurlegu lánsfjárþörf, nema sérstakar ráðstafanir verði gerðar. Þegar á það er jafnframt litið, að frá næstu áramótum mun 10% viðbótarlánafyrirgreiðsla Atvinnujöfnunarsjóðs falla niður, sést, að aðgerða er þörf. Hér er því lagt til að Útflutningslánasjóði verði útvegað aukið fjármagn, til þess að sá sjóður geti annazt þau viðbótarlán, sem upphaflega komu frá atvinnumálanefnd ríkisins. Nauðsynlegt er, að Útflutningslánasjóði verði gert kleift að lána allt að 10% af kostnaðarverði skipanna, til þess að samkeppnisaðstaða innlendu stöðvanna verði betri, en erlendra og heildarlán með íslenzkum skipum verði 90%, eins og ég sagði í upphafi, en heildarlána fyrirgreiðsla vegna innfluttra skipa 85%. Það á að vera stolt íslenzku þjóðarinnar að smíða skip sín sjálf, því að hvar gefur íslenzkur iðnaður meiri möguleika til stóriðju í eigu landsmanna sjálfra en einmitt á sviði skipasmíða? Tryggjum því áframhaldandi uppbyggingu skipasmíðaiðnaðarins. Ég vil svo að lokum vegna umr. hér áðan um stofnlánin og vexti þeirra, ef ég hef þá ekki misskilið umr., þakka hæstv. viðskrh. þau nýmæli, sem komu fram gagnvart iðnaðinum sérstaklega, um að stofnlán iðnaðarins yrðu samræmd sjávarútveginum hvað snertir vexti og lengd lánstíma. Ég tel, að um réttlætismál sé hér að ræða, enda hafa verið gerðar ályktanir um þetta á undanförnum iðnþingum Íslendinga. En hvernig hæstv. viðskrh. ætlar sér að leysa þetta án skerðingar á útlánagetu er og verður að sjálfsögðu hans mál svo lengi sem hann stendur við stjórnvölinn. Tíminn verður úr að skera, hvernig efndir verða. Ég leyfi mér svo að leggja til, herra forseti, að þessu máli verði vísað til fjvn. að lokinni þessari umr.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram svo hljóðandi þáltill. á þskj. 118: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta gera framkvæmdaáætlun til næstu 10 ára um framhald á uppbyggingu vegakerfis landsins. 1. Í áætlun þessari skal miðað við, að á næstu 10 árum verði lokið uppbyggingu hringvegar um landið og þeirra vega, sem liggja að kaupstöðum og kauptúnum. sem hafa 300 íbúa eða fleiri. 2. Í áætluninni skal miðað við, að á næstu 10 árum verði lokið við að leggja slitlag úr olíumöl eða öðru hliðstæðu efni á vegi, þar sem 300 bifreiðar eða fleiri fara um á dag að sumarlagi. Enn fremur skal miðað við, að á framangreindu tímabili verði lagt slitlag úr slíku efni á vegi til þeirra staða, sem hafa mikilvægu hlutverki að gegna í atvinnulífi landsins. 3. Við röðun framkvæmda á næstu 10 árum samkv. 2. lið skal miðað við, að þeir vegir eða vegarkaflar, þar sem undirbúningur slitlagsins verður ódýrastur, gangi á undan, en þó skal höfð hliðsjón af umferðarþunga. 4. Framkvæmdaáætlunina skal endurskoða á tveggja ára fresti eða samtímis hinni almennu vegáætlun. Kostnaður við gerð framkvæmdaáætlunarinnar greiðist úr ríkissjóði.“ Afkoma okkar Íslendinga hefur verið og er enn að verulegu leyti undir því komin, að hægt sé að halda uppi góðum samgöngum í landinu. Áður fyrr fóru menn um landið og fluttu sínar vörur á hestum. Síðan leystu bifreiðarnar hestana af hólmi og þær eru enn þá okkar aðalsamgöngutæki innanlands og er útlit fyrir, að svo muni verða enn um langa framtíð, enda þótt flugvélar og skip gegni einnig þýðingarmiklu hlutverki á sviði samgöngumála okkar. Bifreiðarnar eru orðnar svo snar þáttur í lífi okkar Íslendinga, að fátt er okkur nauðsynlegra í dag, en gott vegakerfi. Sakir fámennis höfum við ekki getað byggt jafndýra og vandaða vegi í okkar stóra og strjálbýla landi og margar aðrar þjóðir. Engu að síður hefur mikið átak verið gert í vegamálum á síðustu 10 árum í öllum landshlutum. Stórir og vandaðir vegir hafa verið byggðir upp víðs vegar um land, eins og kemur fram í grg. Byggðir hafa verið upp vandaðir vegarkaflar með slitlagi úr varanlegu efni, bæði á Vesturlandsvegi út frá Reykjavík, svo og Suðurlandsvegur langleiðina til Selfoss. En ráðgert er, að því verki ljúki á næsta ári. Með till. þessari er stefnt að því, að þessari uppbyggingu vegakerfisins verði haldið áfram næstu 10 árin. Eins og kemur fram í grg., fór fyrrv. samgrh., Ingólfur Jónsson, á sínum tíma þess óformlega á leit við Vegagerð ríkisins, að hún léti vinna að heildaráætlun í vegagerð í svipuðu formi og hér er gert ráð fyrir, eftir því sem tími innist til. Verkfræðingar Vegagerðarinnar hafa hins vegar verið of fáir miðað við þau mörgu verkefni, sem Vegagerðin hefur þurft að sinna á undanförnum árum. Eigi að síður hefur verið unnið mikið undirbúningsstarf fyrir heildaráætlun í vegagerð af verkfræðingum Vegagerðarinnar. Með auknum fólksfjölda, meiri og fjölþættari uppbyggingu atvinnuveganna og auknum þjóðartekjum eru framkvæmdir þær, sem till. gerir ráð fyrir, bæði nauðsynlegar og eðlilegar. Auk þess er vandséð, að við getum lagt í betri fjárfestingu, eins og síðar verður vikið að. Till. þessi hefur tvö meginmarkmið. Annars vegar að byggja upp þá kafla hringvegarins, sem ólokið er og vegi, sem liggja til fjölmennustu þéttbýliskjarnanna, á næstu 10 árum og tengja þá við aðalsamgönguæðarnar. Hins vegar að leggja slitlag úr varanlegu efni á þá vegi eða vegarkafla þjóðvegakerfisins, sem fjölfarnastir eru og þá, sem gegna þýðingarmiklu hlutverki í atvinnulífi landsins. En eðlilegt er, að þessi tvö meginverkefni séu unnin í nánum tengslum hvort við annað. Till. þessi nær að sjálfsögðu ekki til vega, sem þegar hafa verið gerðar áætlanir um eða sem verið er að gera, t.d. samkv. Vestfjarðaáætlun, Austfjarðaáætlun og samgönguáætlun Norðurlands. Í 1. lið till. er, eins og fyrr er frá skýrt, gert ráð fyrir, að uppbyggingu hringvegar um landið verði lokið á næstu 10 árum og að á sama hátt verði lokið uppbyggingu vega til þeirra staða, sem hafa 300 íbúa og þar yfir. Það, að miðað er við þá staði, sem hafa 300 íbúa, stafar af því, að þar er umferðarþungi orðinn allmikil og gert er ráð fyrir því í 30. gr. vegalaga, að götur, sem liggja um þessa staði, skuli vera þjóðvegir. Síðar hefur verið ákveðið í reglugerð nr. 44 frá 1965, hvaða vegir það séu. Þessir staðir eru nú nálega 60 talsins. Ástand veganna er mjög misjafnt. Uppbyggingu sumra þessara vega er lokið, aðrir þarfnast minni háttar lagfæringa. Á suma þessa vegi hefur verið sett slitlag úr varanlegu efni, en allmarga þarf að byggja upp að verulegu leyti. Um marga þá vegi, sem gætu fallið undir 1. lið till., hafa þegar verið gerðar áætlanir, sem fjár hefur verið eða verður aflað til með sérstökum hætti og öðrum, en með hinu almenna vegafé. Má þar t.d. nefna Vestfjarðaáætlun, þar sem mikið átak hefur verið gert og margir vegir verið byggðir upp. Ég held, að ég hafi tekið rétt eftir því í umr. í dag, að til þessara framkvæmda hafi verið varið alls 210 millj. kr. Sé miðað við verðgildi peninga í dag, þá nemur þessi fjárhæð allmiklu hærri upphæð. Austfjarðaáætlun hefur þegar verið gerð og hefur þegar verið unnið fyrir 60 millj. á þessu ári og ráðgert er að vinna fyrir 240 millj. til viðbótar á næstu fjórum árum samkv. þeirri áætlun. Þá er í smíðum samgönguáætlun Norðurlands, sem hefur verið til umr. hér á Alþ. nú fyrir skemmstu. Má ætla, að til þeirrar áætlunar verði varið allmiklu fé. Þá skal einnig nefna lagningu vegar yfir Skeiðarársand, sem gerð verður á næstu 3-4 árum, eftir því sem upplýst hefur verið nú nýverið hér á Alþ. Ég vona, að það takist að framkvæma þetta verk á þremur árum, því að hér er um geysi þýðingar mikinn áfanga að ræða í vegamálum landsins, bæði efnahagslega og menningarlega. Og er viðeigandi, að lokið yrði við hann á l.100 ára afmæli Íslandsbyggðar, en um það skal ekki fjölyrt frekar hér. Vegir samkv. þeim áætlunum, sem ég hef nú nefnt, hefðu allir fallið innan þess ramma, sem fyrsti liður till. setur, en verða ekki með í þessari áætlun, eins og ég hef áður skýrt frá. Þá má geta þess, að á vegáætlun næsta árs eru áætlaðar 73.5 millj. kr. til uppbyggingar þeirra vega, sem till. fjallar um, auk 59 millj. kr. til brúa á sömu vegum. Þetta ber að hafa í huga, þegar kostnaðarhlið málsins er athuguð. Í 2. lið till. er, eins og skýrt hefur verið frá, ráðgert að setja slitlag úr olíumöl eða öðru hliðstæðu efni til þeirra staða, þar sem umferðarþunginn er mestur eða 300 bifreiðar á dag á sumrin. Þegar umferðin er orðin þetta mikil, verður viðhaldskostnaður malarveganna mjög mikill. Einnig er gert ráð fyrir í þessum lið till. að leggja slitlag til þeirra staða, sem eru öðrum fremur þýðingarmiklir í atvinnulífi landsins. Hér væri um að ræða vegi til vinsælla ferðamannastaða, útgerðarstaða og annarra staða, sem hefðu álíka miklu hlutverki að gegna fyrir hina ýmsu atvinnuvegi. Við lagningu slitlagsins er áríðandi að nota þá vegi, sem fyrir eru, að svo miklu leyti sem hægt er, enda þótt þeir uppfylli ekki þau skilyrði, sem gerð eru í lögum um hraðbrautir. Þetta á við um aðra vegi en hringveginn og aðrar megin samgönguæðar vegakerfisins. Þetta á við um þá vegi, sem ekki er brýn þörf á að endurbyggja og sýnilegt er að verða ekki byggðir upp næstu árin. Á ýmsa þessara vega má leggja slitlag án teljandi viðgerðarkostnaðar. Aðra má styrkja með tiltölulega litlum tilkostnaði. Megináherzlu þarf að leggja á að loka sem mestu af yfirborði malarveganna með slitlagi á sem skemmstum tíma. Ég er sannfærður um, að lagning slitlags úr olíumöl eða öðru hliðstæðu efni á mikinn hluta hins íslenzka þjóðvegakerfis muni borga sig á skömmum tíma og sé þess vegna mjög góð fjárfesting. Vitað er, að mikið tjón verður árlega, sem rekja má til yfirborðs malarveganna. Má þar t.d. nefna hin fjölmörgu rúðubrot, sem eru þó ekki nema lítill hluti af þessu tjóni, því að grjótkast og óslétt yfirborð malarveganna valda miklum skemmdum árlega a ytra borði ökutækjanna svo og undirvagni. Einnig er vitað, að slit á bifreiðum, sem ekið er á malarvegi að staðaldri, er mun meira en slit á bifreiðum, sem ekið er á vegum úr varanlegu efni. Eins og kemur fram í grg., lét British Road Research Laboratory í Englandi gera rannsóknir á rekstrarkostnaði flutningabíla í Rhódesíu, sem óku að staðaldri á þremur mismunandi tegundum vega. Gerður var samanburður á bifreiðum sömu tegundar. Með því að um reikna rekstrarkostnað bifreiðanna í ísl. kr., var heildarkostnaður sem hér segir: Bifreiðar, sem óku á malarvegi, kostnaður 111 þús. kr. Bifreiðar, sem óku á rykbundnum vegi, kostnaður 65 þús. kr. Bifreiðar, sem óku á malbikuðum vegi, kostnaður 52 þús. kr. Hér er um mikinn mismun að ræða. Rekstrarkostnaður bifreiðanna, sem óku á malarvegi, er meira en helmingi hærri en þeirra, sem óku á malbikuðum vegi. Nú kann einhver að segja, að þessar tölur gefi ekki rétta mynd af tilsvarandi rekstrarkostnaði bifreiða hér heima á Íslandi. Ég skal játa, að ég veit ekki, hvernig vegir í Rhódesíu eru. Hins vegar þekki ég nú orðið allvel mismuninn á íslenzkum malarvegum og þeim hlutum þjóðvegakerfisins, sem lagðir hafa verið olíumöl eða öðru slíku efni. Hann er mikill. Efnahagsstofnunin hefur látið gera rannsóknir á rekstrarkostnaði bifreiða á malarvegum og vegum úr varanlegu efni á fleiri köflum. Á kafla I á Suðurlandsvegi, sem mun vera sléttur og góður vegur, var rekstrarkostnaður á vörubifreið 14.70 kr. á km á malarvegi, en kr. 10.30 á vegi með slitlagi. Miðað við veginn í Kömbum urðu niðurstöður þessarar rannsóknar þær, að rekstrarkostnaður vörubifreiðar varð kr. 29.35 kr. á km á malarveginum, en 13.60 kr. á km á vegi úr varanlegu efni á sama stað. Við útreikning síðari tölunnar er miðað við beinni veg en nú er í Kömbum. Í þessum útreikningi var ekki reiknað með óbeinum sköttum, svo sem tolli, gúmmígjaldi o.fl. í verði bifreiðanna, þannig að þessar tölur yrðu allmiklu hærri en þar var reiknað með. Hér er um tvö dæmi að ræða, annað tekið af góðum vegi, en hitt af erfiðum vegi, þannig að erfitt er að draga ályktanir af þeim dæmum. Hins vegar kom það í ljós í viðtali við fulltrúa Efnahagsstofnunarinnar, að kostnaðarlið, sem er orðinn hár hjá þeim bifreiðum, sem á malarvegum aka, vantar inn í þetta dæmi, en það eru rúðubrot. Má vera, að fleiri kostnaðarliðir séu vanreiknaðir þar. Vitað er, að mikið tjón verður árlega á mönnum, ökutækjum og varningi, sem rekja má til yfirborðs malarveganna. Ég tel nauðsynlegt, að rannsókn fari fram á því, hversu miklu þetta tjón nemur árlega. Af því, sem hér hefur verið rakið, er ljóst, að mikill munur er á rekstrarkostnaði bifreiða, sem ekið er á malarvegi og bifreiða, sem ekið er á vegi úr varanlegu efni, og má ætla, að niðurstaða dæmisins, sem ég nefndi áðan frá Rhódesíu, sé ekki langt frá útkomunni hér á landi. 3. liður till. gerir ráð fyrir, að við lagningu varanlegs slitlags gangi á undan þeir vegir, þar sem undirbúningskostnaður verður minnstur. Á suma vegi má leggja slitlag án þess að breyta legu þeirra og með tiltölulega litlum tilkostnaði. Með því að leggja slitlag á þessa vegi á undan öðrum, fást lengri vegarkaflar með varanlegu slitlagi fyrr en ella. Með þessu móti mundu framkvæmdirnar dreifast á landshluta, þannig að landsmenn hefðu sem jöfnust not af þeim. En það er einnig tilgangur tillögunnar. Þá er að athuga kostnaðarhlið þessa máls. Enginn vafi er á því, að sú framkvæmd, sem till. gerir ráð fyrir, hefur mikinn kostnað í för með sér, en mikið skal til mikils vinna. Þó verður þetta minni kostnaður,en virzt gæti í fljótu bragði, vegna þess að uppbygging margra þeirra vega, sem till. gæti náð til, verður fjármögnuð samkv. þar til gerðum áætlunum, eins og ég hef áður skýrt frá. Til viðbótar má geta þess, að áætlað er að verja 195.5 millj. kr. til hraðbrautaframkvæmda á næsta ári. Þá má minna á það, að framkvæmd till. mun hafa í för með sér mikinn sparnað, bæði í rekstri ökutækja og gjaldeyrissparnað vegna betri nýtingar ökutækjanna. Einnig sparast mikið í viðhaldi veganna. Efni eins og olíumöl og malbik þurfa að sjálfsögðu viðhald, en rannsóknir, sem hafa verið gerðar erlendis, benda eindregið til þess, að munurinn á viðhaldskostnaði sé það mikill að um verulegan sparnað sé að ræða á vegum með slitlagi úr þessum efnum. Mér er ekki kunnugt um, að rannsókn á þessum sparnaði hafi farið fram hér á landi, en til þess er vissulega ástæða. Fáar eða engar kostnaðaráætlanir munu hafa verið gerðar um einstaka liði þeirrar framkvæmdar, sem hér um ræðir. Ógerlegt er að segja til um það með nokkurri nákvæmni nú, hvað framkvæmd verksins í heild muni kosta. Ég hef leitað álits verkfróðra manna í þessum efnum og niðurstaða þeirra athugana er sú, að ég tel, að kostnaður við þær framkvæmdir, sem till. gerir ráð fyrir á næstu 10 árum, muni nema um 300--400 millj. kr. árlega næstu 10 árin umfram það fé, sem veitt verður samkv. hinni almennu vegáætlun, og er þá miðað við vegáætlunina, eins og hún er í dag eða 3.000-4.000 millj. kr. á öllu tímabilinu. Þá vaknar sú spurning, hvernig eigi að afla þessa fjár. Ég vil ekki gera neinar till. í því efni. Ég tel að það sé matsatriði hverju sinni, hvernig fjár sé aflað til hinna ýmsu framkvæmda ríkisins og varla annarra að meta það en þeirra, sem með yfirstjórn þeirra mála fara hverju sinni. Hins vegar vil ég benda á það, að það er skoðun margra, að Vegasjóður fái of litlar tekjur af umferðinni. Sú skoðun hefur meira að segja komið fram á Alþ., að Vegasjóður ætti að fá allar tekjur af umferðinni. Á þetta má benda einmitt nú, þegar tollatekjur af bifreiðum hafa verið óvenjumiklar undanfarið. Herra forseti. Ég læt máli mínu senn lokið. Ég get þó ekki stillt mig um að geta þess, að árlega sjáum við á eftir tugum millj. kr., sem bókstaflega renna og fjúka úr vegunum. Framkvæmdin, sem þessi till. fjallar um, er góð fjárfesting og vandséð, að við getum varið fjármunum okkar á betri hátt. Till. þessi miðar að því að gera þetta land betra og byggilegra. Ég vil svo leggja til, að, að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til síðari umr. og fjvn.



Herra forseti. Í málefnasamningi ríkisstj. segir svo, með leyfi forseta: „Að ljúka innan þriggja ára rafvæðingu allra þeirra bújarða í sveitum, sem hagkvæmt er talið að fái raforku frá samveitum. Hinum, sem tryggja verður raforku með einkavatnsaflsstöðvum eða dísilstöðvum, verði veitt aukin opinber aðstoð.“ Ég hygg, að framkvæmdar þessa ákvæðis sé beðið með mikilli eftirvæntingu af töluverðum hópi manna, a.m.k. þeim, sem eru ábúendur hinna 930 býla í dreifbýli landsins, sem ekki hafa enn hlotið raforku frá samveitum. Þetta mál, rafvæðing dreifbýlisins, hefur lengi verið eitt af aðalbaráttumálum Framsfl., og ég hygg, að því verði ekki mótmælt, að þetta hefur verið eitt stærsta átakið til að jafna og brúa það bil, sem ríkir milli dreifbýlis og þéttbýlis. Þetta hefur verið eitt stærsta átakið í þá átt að koma nútímaþægindum út til hinna dreifðu byggða. Ég ætla ekki að gera lítið úr framkvæmd þessa máls í tíð fyrrv. hæstv. ríkisstj., en þó hygg ég, að því verði ekki mótmælt, að ýmsum af þessum ábúendum hafi þótt biðin heldur löng og hafi þótt svörin, sem bárust við ítrekuðum spurningum þeirra um það, hvenær þessu yrði lokið, nokkuð loðin. Ég hygg einnig, að mönnum hafi ekki líkað vel sá framgangsháttur, sem upp var tekinn, að krefjast óafturkræfs framlags í vissum tilfellum eða lána frá sveitarfélögum til framkvæmda. Með tilliti til þessa, sem ég hef nú rakið, hef ég leyft mér að leggja fyrir hæstv. orkumálaráðh. svohljóðandi fyrirspurn: 1. Við hvaða fjarlægð á milli bæja eða aðrar ytri aðstæður, ef einhverjar, er gert ráð fyrir að miða við mat á því, hverjir skuli fá raforku frá samveitum? 2. Hvenær má gera ráð fyrir því, að áætlun um rafvæðingu dreifbýlisins í samræmi við málefnasamning ríkisstj. liggi fyrir?



Herra forseti. Í forföllum iðnrh. mun ég svara þessum fsp. Eins og hv. 1. þm. Vestf. greindi hér frá, þá er spurt hér um tvennt. Í fyrsta lagi: „Við hvaða fjarlægð á milli bæja eða aðrar ytri aðstæður, ef einhverjar, er gert ráð fyrir að miða við mat á því, hverjir skuli fá raforku frá samveitum?“ Svar við þessari spurningu frá iðnrn. er á þessa lund: Tvær viðmiðanir voru notaðar við gerð þeirrar áætlunar, sem þegar hefur hér verið útbýtt á borð hv. þm. og fjallar um áætlunina um það, hvernig og hvenær skuli lokið þeim framkvæmdum að tengja þau sveitabýli í landinu við samveitur, sem enn eru ótengd. Í svari rn. segir: Tvær viðmiðanir voru notaðar. Í fyrsta lagi: Hámark kostnaðar á hvert býli skyldi ekki fara yfir 600 þús. kr. og í öðru lagi: Meðalfjarlægð á milli býla væri ekki meiri en 3 km. Síðari viðmiðunin var ekki mjög ströng, þannig að vikið var frá henni, ef sérstakar aðstæður þóttu réttlæta það og kostnaður fór ekki yfir 600 þús. kr. Þetta var einkum gert, ef fyrirhugaðar voru framkvæmdir á nálægu svæði og verið var að tengja síðasta býlið á tilteknu svæði við samveitur og ekki var um að ræða framhald línunnar. Ég vænti, að þetta sé fullnægjandi svar við þessari spurningu. Þá er í öðru lagi spurt um, hvenær megi gera ráð fyrir því, að áætlun um rafvæðingu dreifbýlisins í samræmi við málefnasamning ríkisstj. liggi fyrir. Og svar rn. við þessari spurningu er á þessa leið: Áætlun um rafvæðingu sveitanna var gerð af iðnrn. og Orkustofnun í sameiningu í maí í vor. Miðaðist hún við, að rafvæðingu yrði lokið á fjórum árum. Eftir að málefnasamningur ríkisstj. var gerður, var áætlun þessari breytt og miðað var við þrjú ár. Þannig endurskoðuð var hún lögð fyrir ríkisstj. í sept., og samþykkti orkuráð samhljóða á fundi sínum fimmtudaginn 25. okt. s.l. að mæla með henni við iðnrn. Rn. hefur þegar staðfest þá samþykkt orkuráðs. Samkv. áætlunum er gert ráð fyrir, að 765 býli verði tengd samveitum á þessu tímabili. Kostnaður er áætlaður um 290 millj. kr. Sé tillit tekið til endurgreiðslu framkvæmdalána og framlaga, er fjárþörfin áætluð um 300 millj. kr. Utan samveitna yrðu þá eftir 158 býli, og samkv. þeim heimildum, sem tiltækar eru, hafa 87 þeirra mótorrafstöðvar, 27 vatnsaflsstöðvar og 49 eru alveg rafmagnslaus. Eins og ég gat hér um í upphafi máls míns, hefur áætlun um rafvæðingu þeirra sveitabýla, sem enn hafa ekki verið tengd samveitum, verið býtt til hv. þm. Þeir hafa allir þegar fengið í hendur þessa áætlun, en áætluninni lætur rn. fylgja nokkur orð til skýringar. Og rn. segir: „Rétt þykir af þessu tilefni að fylgja þessari skýrslu úr hlaði með nokkrum orðum. Athygli skal vakin á 5. kafla grg., sem fjallar um rafvæðingu utan samveitna. Það er ljóst, að þessi býli að undanteknum þeim, er hafa nothæfar vatnsaflsstöðvar til frambúðar, þarf að rafvæða með mótorrafstöðvum eða með nýjum vatnsaflsstöðvum, þar sem virkjunarmöguleikar eru fyrir hendi. Til þess að auðvelda þeim bændum, er búa á afskekktum jörðum, að rafvæða býli sín, er lagt til, að lánakjör til mótorrafstöðva verði bætt frá því, sem nú er, bæði með tilliti til lánsupphæðar og lánstíma, og enn fremur er lagt til, að bændur eigi kost á nýjum lánum til að endurnýja slitnar og litt nothæfar stöðvar. Loks er talin þörf á að endurskoða reglur um lánveitingar til vatnsaflsstöðva bænda. Í 7. kafla er fjallað um svonefnd óendurkræf framlög. Þessi framlög hefur ríkisstj. nú samþykkt, að yrðu endurgreidd án vaxta.“ Aftan við grg. eru tvær skrár. Skrá nr. 1 geymir till. um framkvæmdaröð sveitarafvæðingar á þremur árum, og skrá nr. 2 veitir upplýsingar um býli utan samveitna. Till. þessar eru unnar, eins og áður segir, af Orkustofnun og iðnrn. í sameiningu. Ég vænti svo, að þessar upplýsingar séu fullnægjandi fyrir hv. fyrirspyrjanda.



Ég leyfi mér að þakka hæstv. viðskrh. fyrir prýðileg svör við fsp. mínum, sem hann flutti fyrir hönd hæstv. iðnrh., sem því miður er ekki hér með okkur í dag. Mér sýnist, að svörin séu mjög góð og raunar betri en ég gerði mér vonir um. Það er ánægjulegt, að svo vel hefur verið að þessu máli unnið. Mér sýnist, að ráðgert sé mjög stórt átak til að ljúka þessum málum á næstu árum. Það verða aðeins, eins og fram kom, 158 býli, sem fá ekki raforku frá samveitum samkvæmt áætlun þessari. Ég fagna því einnig og tel það mikilvægt, að ráðgert er að endurgreiða bæði þau lán og þau framlög, sem tíðkazt hafa nokkuð á undanförnum árum. Ég lít svo á að fengnum þessum upplýsingum og eins og ég skildi ráðh., að till. þessar séu endanlega frá gengnar og því komi þær til framkvæmda. Ég vil aðeins skjóta því hér fram, að með mjög lauslegri athugun á þeim býlum, sem ekki er gert ráð fyrir að fái raforku frá samveitum, sýnist mér þó rétt, að nokkur þeirra a.m.k. séu tekin til endurskoðunar, og raunar hef ég þær upplýsingar frá Orkustofnun, að svo muni vera ráðgert. Ég vil svo aftur endurtaka þakkir mínar fyrir svörin.



Herra forseti. Ég vil fagna því, að við höfum fengið nú í hendurnar bláa bók, sem hefur inni að halda till. um að ljúka rafvæðingu í sveitunum á næstu þremur árum. Mér var kunnugt um það, að snemma á s.l. sumri var hafinn undirbúningur að því að byggja upp þessa áætlun, og eins og fram kom hjá hæstv. viðskrh. hér áðan, þá hefur eiginlega alltaf verið gengið út frá því, að þeir fjármunir, sem hafa verið lánaðir og talið, að væru óafturkræfir, yrðu greiddir, þegar rafvæðingin kæmist á það stig, að farið væri fram úr 11/2 km, þannig að farið væri upp í 2, 21/2 eða 3 km, til að allir sætu þá við sama borð í þessum efnum. Það segir sig sjálft, að eftir að nú er búið að ákveða að stiga lokaskrefið að þessu marki, sem nær þetta langt, eða allt að 3 km, með hámarki þó um 600 þús. kr., hefði það verið ósanngjarnt að láta ekki hina, sem lögðu fé af mörkum til þess að flýta rafvæðingunni, fá sinn hlut endurgreiddan, þótt þannig væri, að ekki kæmu til vaxtagreiðslur á þessu fyrir þann tíma, sem fjármagnið hefur verið bundið. Ég vildi aðeins láta þetta koma fram við þessa umr. og tel, að þetta sé nokkuð á þann veg, sem búizt hafði verið við, að þessu máli mundi ljúka. Sem betur fer erum við hér að sjá fyrir endann á stórmerku máli, rafvæðingu dreifbýlisins, og það er ýmislegt, sem þarf að athuga í sambandi við rafvæðinguna og framtíðarskipun þeirra mála, en ég sé þó ekki ástæðu til að ræða undir þessum dagskrárlið núna.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram fsp. á þskj. 83 til hæstv. forsrh. um framhald Vestfjarðaáætlunar. Þetta er framhald Vestfjarðaáætlunarinnar, en það gefur til kynna, að hér er um mál að ræða, sem á nokkra forsögu. Ég ætla ekki að fara að rekja þá forsögu hér. Hún mun vera nokkuð kunn hv. þm. En mér þykir rétt aðeins að rifja það upp, að þetta mál kemur fyrst á dagskrá Alþingis með þáltill. frá Gísla Jónssyni og Kjartani J. Jóhannssyni, sem samþykkt var árið 1963 og fjallaði um það að fela ríkisstj. að undirbúa framkvæmdaáætlun fyrir Vestfirði til þess að koma í veg fyrir fólksflótta þar. Árið 1964 bar ég fram þáltill. um það að fela ríkisstj. að athuga möguleika á því að fá lánsfé hjá Viðreisnarsjóði Evrópuráðsins til að hrinda fram framkvæmdaáætlun fyrir Vestfirði. Í framhaldi af þessu var af hálfu ríkisstj. leitað eftir láni hjá Viðreisnarsjóðnum. Það fékkst, og það var gert ráð fyrir, að framkvæmdaáætlunin yrði fjármögnuð að hálfu leyti með lánsfé úr Viðreisnarsjóði Evrópuráðsins og að hálfu leyti með innlendu fé. Framkvæmdir á Vestfjarðaáætlun hófust síðan 1965 og stóðu til 1970. Þetta var samgönguáætlun Vestfjarða, og það var unnið að framkvæmd tiltekinna verkefna í vegamálum, flugmálum og hafnarmálum. Það hefur verið unnið samkvæmt þessari áætlun fyrir yfir 200 millj. kr. eða rúmlega 210 millj. kr. Ég ætla ekki að fara að rekja þetta frekar, en það, sem mér liggur á hjarta, er ekki það, sem liðið er, heldur það, sem fram undan er. Og hér er spurt um framhald Vestfjarðaáætlunar. Það var alltaf gert ráð fyrir því, að það yrði framhald af Vestfjarðaáætlun, og samgönguáætlun var aðeins einn hlutinn. Og það var gert ráð fyrir þessu í meðferð málsins frá fyrstu tíð, því að það var sótt um lán frá Viðreisnarsjóði Evrópuráðsins á þeirri forsendu, að það ætti að verða alhliða uppbygging á Vestfjörðum með lánsfé frá Viðreisnarsjóðnum, en samgönguáætlun væri aðeins fyrsti áfanginn. Með tilliti til þessa hefur mér þótt rétt að spyrja hæstv. forsrh. um það, hvað liði framhaldi Vestfjarðaáætlunar. Og sérstaklega er spurt um þessi atriði: Til hvaða málaflokka er áætluninni ætlað að taka? Það er þýðingarmikið, að það liggi ljóst fyrir, til hvaða málaflokka áætlunin á að taka. Í upphafi var auk samgöngumálanna gert ráð fyrir, að áætlunin tæki til menntamála, skólámála, heilbrigðismála, sjúkrahúsa, félagsmála og atvinnumála ekki sízt. Ég spyr núna, hvað hyggst ríkisstj. fyrir í þessum efnum? Í öðru lagi er sérstaklega spurt: Hvenær er gert ráð fyrir, að áætlunargerðinni ljúki? Það er einnig þýðingarmikil spurning, því að brýn þörf er á því, að þessari áætlun ljúki sem fyrst. Þá er sérstaklega spurt: Hvað er gert ráð fyrir, að framkvæmd áætlunarinnar taki langan tíma? Þetta er ekki þýðingarminni spurning. Ég hef alltaf gert ráð fyrir, að framhaldið ætti ekki að taka ýkja langan tíma. Með ýkja löngum tíma á ég við 10 ár eða eitthvað slíkt. Ég mundi telja eðlilegt, að framhaldið tæki 4–5 ár og væri þá lokið. En ég spyr hæstv. forsrh.: Hverju er gert ráð fyrir í þessu efni? Þá er sérstaklega spurt: Hvernig verður fjár aflað til framkvæmdanna? Þetta verður ekki gert nema með sérstöku fjármagni. Það voru gerðar sérstakar ráðstafanir á sínum tíma í þessu efni, eins og ég gerði grein fyrir áður. Nú leikur mér forvitni á að vita, hvað ríkisstj. hyggst fyrir í þessu efni. Þetta eru þær spurningar, sem ég leyfi mér að óska eftir svörum við frá hæstv. forsrh.



Herra forseti. Ég hef beðið Efnahagsmálastofnunina að veita upplýsingar um efni það, sem hér er um spurt. Það, sem ég les hér á eftir, er því samantekið af Efnahagsstofnuninni. Aðalefni fsp. er: „Hvað líður framhaldi Vestfjarðaáætlunar?“ Svarið við þessari spurningu er þetta: Með bréfi 22. marz s.l. óskaði stjórn Atvinnujöfnunarsjóðs eftir því, að Efnahagsstofnunin gerði atvinnumálaáætlun fyrir Vestfirði ásamt sams konar áætlun fyrir Vesturland og samgönguáætlun fyrir Norðurland. Efnahagsstofnunin tókst á hendur þetta verkefni með svarbréfi dagsettu 9. júlí s.l., þar sem jafnframt var gerð grein fyrir takmarkaðri aðstöðu stofnunarinnar til að inna af hendi mörg slík verkefni samtímis. Var talið nauðsynlegt, að jafnframt því sem unnið sé að áætlun fyrir einstaka landshluta verði komið upp kerfi helztu samanburðarstærða allra landshluta. Er verið að vinna að því. Um sérliði fsp. er þetta að segja. Í fyrsta lagi er spurt: „Til hvaða málaflokka er áætluninni ætlað að taka?“ Svar: Áætlunin er skilgreind sem atvinnumálaáætlun, en þar sem áætlun af því tagi snýst um grundvallarskilyrði byggðarþróunar, er jafnframt gert ráð fyrir athugun á félagsaðstöðu og þjónustustarfsemi í landshlutanum. Áður var gerð samgönguáætlun um Vestfirði, framkvæmd á árunum 1965–1970. Í öðru lagi er spurt: „Hvenær er gert ráð fyrir, að áætlunargerðinni ljúki?“ Svar: Um nánari tímasetningu áætlunar verksins mun verða fjallað á vegum Framkvæmdastofnunar ríkisins. Samkv. reynslu má gera ráð fyrir, að gerð slíkrar áætlunar taki allt að tveimur árum. Þar með er í rauninni ekki sagt, að áætlunargerðinni sé lokið, þar sem henni þarf að fylgja eftir með hliðsjón af breytilegum skilyrðum og reynslu í framkvæmd. Í þriðja lagi: „Hvað er gert ráð fyrir, að framkvæmd áætlunarinnar taki langan tíma?“ Svar: Framkvæmd atvinnumálaáætlunar hlýtur að vera óbein að því leyti, sem hún ber með sér ráðstafanir til örvunar, sem geta haft misjafnlega öflugar verkanir eftir atvikum og á misjafnlega löngum tíma. Að því marki sem um beina framkvæmd eða fjárráðstafanir verður að ræða, mun tímasetningin koma til kasta Framkvæmdastofnunar, en almennasta reglan er 4–5 ára tímabil. Í fjórða lagi: „Hvernig verður fjár aflað til framkvæmdanna?“ Svar: Fjármagn Atvinnujöfnunarsjóðs, verðandi Byggðasjóðs, er til ráðstöfunar í þessu skyni ásamt lánsheimildum sjóðsins, sbr. 33. gr. frv. til l. um Framkvæmdastofnun ríkisins, svo og hugsanleg ráðstöfun úr öðrum lánasjóðum innan ramma áætlunarinnar. Um hlutdeild Vestfjarðaáætlunarinnar í þessu ráðstöfunarfé eða um sérstaka fjáröflun til hennar verður ekki sagt að svo stöddu. Hér er svo látið fylgja með til frekari glöggvunar afrit af athugasemd, sem gerð var um framkvæmd samgönguáætlunar Vestfjarða: Í apríl 1969 sendi Efnahagsstofnunin Alþ. skýrslu um framkvæmd Vestfjarðaáætlunar, og vísast í hana til frekari upplýsinga. Vegaframkvæmdum samkv. áætluninni er öllum lokið nema á Breiðadalsheiði og á Súgandafjarðarvegi, þar sem enn vantar nokkuð á, að endurbót hafi verið lokið að fullu. Hafnarframkvæmdum samkv. Vestfjarðaáætlun er öllum lokið nema á Patreksfirði og Ísafirði, þar sem framkvæmdir hafa verið með nokkrum öðrum hætti en gert var ráð fyrir í áætluninni. Framkvæmdum í flugmálum er öllum lokið nema malbikun flugbrautarinnar á Ísafirði, en fullnægjandi tæki hafa ekki verið fyrir hendi þar, þ.e. malbikunarstöð. Þessar framkvæmdir urðu á árunum 1965–1970, en upphaflega átti að ljúka þeim á fjórum árum. Alls hafa á þessum tíma farið um 210 millj. kr. til áætlunarinnar, þar af 170 millj. kr. erlent lánsfé. Þetta eru þær upplýsingar, sem ég hef fengið frá þeirri stofnun, sem með áætlunargerðina hefur haft að gera.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. forsrh. fyrir greinargóð svör, en ég er ekki alls kostar ánægður. Ég vil ekki segja, að það sé beinlínis út af svörum hæstv. forsrh,, en mér finnst, að það sé tilefni til þess að ræða nokkru nánar um málið. Þetta er ákaflega þýðingarmikið mál, ekki einungis fyrir Vestfirði, heldur fyrir landið í heild. Þetta er ekki nýtt mál sem slíkt. Í fjöldamörg ár, í áratugi, hefur verið mikið talað um jafnvægi í byggð landsins. Við þekkjum þetta öll, en við vitum líka, að þetta hefur lengst af verið meira í orði en á borði. Það er ekki svo að skilja, að menn hafi ekki séð þörfina á því að vinna að jafnvægi í byggð landsins. Allir hafa játað því, að það þyrfti að gera átak í þeim efnum. En hvernig hefur þetta verið? Venjulega var það þannig, að ef einhver þm. kom með þýðingarmikið mál úr sínu kjördæmi, þá fékk hann góðar undirtektir undir það. Það sáu allir þörfina á að aðhafast eitthvað, en það var venja, að menn sögðu jafnframt: Það þarf að gera eitthvað svipað hjá mér. Og áður en varði var það ákaflega algengt, að búið væri að heimfæra sérþarfir einhvers ákveðins byggðarlags upp á allt landið, og það voru allir sammála um, að það þyrfti að gera eitthvað. Oft var það þannig, að það var svo mikið, sem þurfti að gera, að mönnum hreint og beint féllust hendur. Það var þá ekkert gert, og hefði allt verið gert, sem menn voru sammála um, að þyrfti að gera, þá hefði það kollsteypt efnahagskerfi landsins, svo að á eftir hefðu þeir verið verst settir, sem höfðu mesta þörfina fyrir aðgerðina. Við þekkjum þetta. Það var þetta ástand, sem þurfti að breytast. Það þurfti að taka upp skipuleg vinnubrögð í þessu efni, og með upphafi Vestfjarðaáætlunarinnar var brotið blað í þessum efnum. Þá var gengið út frá því, og það var vilji Alþingis fyrir því, að tekið yrði ákveðið afmarkað verkefni. Menn sáu, að það tjóaði ekki að ætla að gera alla hluti í einu. Hvers vegna voru Vestfirðir teknir? Ég skal ekki fjölyrða um það. Það er hægt að gera margs konar samanburð á milli landshluta. Við vitum það, að í ýmsum kjördæmum úti á landi hefur fólkinu fækkað hlutfallslega frá síðustu aldamótum miðað við heildaríbúatölu landsins. En það er aðeins eitt kjördæmi, sem hægt var að segja um og er hægt að segja um í dag, að þar hafi orðið töluleg fækkun íbúanna, ekki einungis hlutfallsleg, heldur er færra fólk á Vestfjörðum en var við síðustu aldamót. Ég læt þetta nægja til þess að rifja upp, hver sérstaða Vestfjarða var og hvers vegna menn höfðu ekkert við það að athuga að taka sérstaklega Vestfirði fyrst fyrir, þegar um það var að ræða að taka upp ný og betri vinnubrögð í þessum þýðingarmiklu málum. Síðan hefur mikið vatn runnið til sjávar. Nú er ekki einungis talað um framkvæmdaáætlun á Vestfjörðum. Það er talað um framkvæmdaáætlun á Vesturlandi, Austfjörðum, Norðurlandi, Suðurlandi, og það er talað um framkvæmdaáætlun og byggðaþróun í þessu sambandi í Reykjaneskjördæmi. Það er líka, þótt ekki sé komin till. um það hér inn á Alþ., talað í þessu sambandi um byggðaþróun í Reykjavík. Hvað er þetta? Þetta er allt annað en að vinna að jafnvægi í byggð landsins. Það er allt annað. Þegar við erum með framkvæmdaáætlun um allt land, þá erum við að vinna að skipulögðum framkvæmdum um allt landið. Það eru eðlilegar framkvæmdir, og ég er ekki að mæla á móti þeim. Slíkt kemur mér ekki til hugar. En við erum ekki með þessu að vinna að jafnvægi í byggð landsins. Ég held, að það sé nú enn sem fyrr eins og Alþ. viðurkenndi 1963, að það þurfi að taka afmörkuð svæði fyrir í einu og það þurfi að gera eitthvað sérstakt fyrir þessi svæði. Það þarf að gera meira en gert er annars staðar. Ef mönnum er alvara með það að vinna að jafnvægi í byggð landsins, þá verða menn að skilja það frá almennum framförum, almennri uppbyggingu í landinu. Það er annað mál. Og menn verða að viðurkenna það, að gera þurfi sérstakar ráðstafanir. Ég segi þetta hér vegna þess, að þetta undirstrikar, að það þurfi að halda áfram með Vestfjarðaáætlunina, ef á að framkvæma hana í þeim anda, sem upphaflega var gert ráð fyrir. Ef okkur er alvara að vinna að jafnvægi í byggð landsins, þá verðum við að taka það mál sérstaklega fyrir, og það er eðlilegt að gera það með því að láta ganga fyrir öllu að ljúka Vestfjarðaáætluninni, ekki einungis gerð hennar, heldur framkvæmd.



Herra forseti. Ég vil gjarnan nota tækifærið og fagna þessari fsp., sem hérna hefur fram komið. Ég er mjög sammála hv. fyrirspyrjanda, hv. 5. þm. Vestf., að mikil nauðsyn er á því, að Vestfjarðaáætlun verði áfram haldið. Það er einnig víðs fjarri mér að gera ágreining við hann um það, að áreiðanlega hefur stuðningur við jafnvægi í byggð landsins verið meira í orði en á borði á undanförnum árum. Á því er enginn vafi. Ég geri mér hins vegar miklar vonir um það, að á þessu verði nú mikil breyting, og sýnist mér t.d., að þær upplýsingar um rafvæðingu dreifbýlisins, sem hér komu fram áðan, bendi eindregið til þess, að svo verði. Ég ætla ekki heldur að gera ágreining við hv. fyrirspyrjanda um það, að taka verður upp skipulagðari vinnubrögð, eins og hann lagði svo ríka áherzlu á, en ég geri mér einnig vonir um, að á því sviði verði veruleg breyting, og vil ég vekja athygli hans á frv. til l. um Framkvæmdastofnun ríkisins, sem nú liggur fyrir Ed. Með því frv. er einmitt að því stefnt, að slík vinnubrögð verði upp tekin, og vænti ég, að við það fáist góður stuðningur hv. fyrirspyrjanda. Hins vegar voru það nokkur atriði í ræðu hans, sem ég vildi gjarnan gera nokkrar aths. við. Það var rétt hjá honum, að fyrsti áfangi Vestfjarðaáætlunar var eingöngu áfangi um samgöngumál. Þó er það svo, að t.d. ég, sem hef starfað nokkuð á Vestfjörðum, hef aldrei fengið að sjá þessa áætlun. Ég minnist þess frá framboðsfundum fyrir alþingiskosningar 1967, að þá var bók nokkurri mikið veifað, en þegar beðið var um að fá að sjá hana, fékkst það aldrei. Ég minnist þess t.d., að merkur bóndi þar fyrir vestan stóð upp á fundi og óskaði eftir því að fá að sjá þessa bók, en henni var þá hið skjótasta stungið niður í tösku, og eftir ítrekaða fyrirspurn var honum vísað til Efnahagsstofnunarinnar. Hann hringdi þangað og þá var honum svarað, að engin Vestfjarðaáætlun væri til. Nú vil ég varpa því hér fram til hæstv. forsrh., hvort ekki mætti draga upp þessi plögg, þannig að við gætum nú loksins fengið að sjá þau. Mér þóttu þau tíðindi merkileg í upplýsingum hæstv. forsrh., að ekki var beðið um framhald af Vestfjarðaáætlun fyrr en 22. marz 1971. Þá voru fjögur ár frá því liðin, að þessi bóndi bað um að fá að sjá Vestfjarðaáætlun og honum var svarað, að hún væri ekki til. Ég vil einnig fagna þeim upplýsingum, sem komu fram hjá hæstv. forsrh., að þessu máli verður strax vísað til Framkvæmdastofnunar ríkisins, og geri ég þá ráð fyrir því, að sú stofnun muni taka það mjög föstum tökum. Þetta hlýtur að verða eitt af hennar fyrstu málum, og ég vil taka undir það með hv. fyrirspyrjanda, að á því er mikil nauðsyn, að atvinnuáætlun Vestfjarða verði tekin til ítarlegrar áætlanagerðar og framkvæmda. En ég vil einnig bæta því við, að ég lít alls ekki svo á, að samgöngumál Vestfjarða séu komin í viðunandi horf enn. Mikið hefur verið unnið og margt gott gert. Hitt er annað mál, að ég hygg, að það ríki nokkur misskilningur um samgöngumál Vestfjarða, og halda ýmsir, að þau séu öll komin í hið bezta horf. Það er misskilningur. Ég hygg, að sú áætlun, sem gerð verður, hljóti einnig að ná til samgöngumála.



Herra forseti. Ég hef ekki séð Vestfjarðaáætlun, en ég skal að gefnu þessu tilefni með ánægju spyrjast fyrir um það, hvort hún sé ekki fyrir hendi, og hlutast til um, að þm. kjördæmisins fái aðgang að henni.



Herra forseti. Ég get nú ekki orða bundizt undir þessum ræðum, sem hér hafa verið fluttar um byggðaáætlanir í landinu, ekki sízt þeirri síðustu, hjá hæstv. forsrh., að segja hér, eftir að hann var búinn að lesa upp, að gerð hafi verið Vestfjarðaáætlun á sínum tíma og eftir henni hafi verið varið 210 millj. kr., að hann vissi ekkert um þessa áætlun og hefði ekki séð hana.  Það hefur komið fram hér í þessum umr., að menn hafa gjarnan talað um, að jafnvægi í byggð landsins hafi verið meira í munni manna en það hafi komið fram í framkvæmd. Ég skal taka undir þetta. Ég vil bara benda á það, að þetta hefur verið svo alla tíð, ekki bara í tíð fyrrv. ríkisstj., heldur í tíð allra ríkisstjórna frá því að sögur hófust hér á landi. En ég vil benda á það, að í tíð fyrrv. ríkisstj. var þegar brotið blað í þessum efnum. Þá var tekið að gera og framkvæma byggðaáætlanir. Menn geta kvartað um það, og hv. framsóknarmenn héldu því fram á framboðsfundum á sínum tíma og halda enn fram, að Vestfjarðaáætlun hafi ekki verið til, þótt samkv. henni hafi verið framkvæmt fyrir 210 millj. kr. sérstaklega, umfram aðrar framkvæmdir á Vestfjörðum. En menn geta ekki dregið það í efa, að aðrar byggðaáætlanir hafa verið framkvæmdar og hafa legið fyrir í pappírsgögnum líka. Svo er t.d. um Norðurlandsáætlun og Austfjarðaáætlun, sem nú er verið að framkvæma. Þær áætlanir hafa þó bæði sézt á pappír og eins í framkvæmd.**** Ég held, að það sé útbreiddur misskilningur, hvað í rauninni felist í byggðaáætlun. Ég ætla ekki að fara að taka hv. alþm. í tíma um það eða segja þeim, hvernig slíkar áætlanir eru gerðar og þaðan af síður framkvæmdar, en ég vil aðeins minna á það, að í þessu hugtaki felst, að kannaður sé sérvandi hvers byggðarlags, hvers landshluta og fundið, hvers vegna byggðarlagið sé sérstaklega veikt og hvers vegna fólkið flyzt úr því. Síðan eru gerðar alveg sérstakar ráðstafanir til þess að reyna með þeim hætti, sem unnt er, - vegna þess að fjármagn er alltaf takmarkað, - að koma í veg fyrir, að byggð raskist frekar á þessum ákveðna landshluta. Það er sem sagt kannaður sérvandi byggðarlagsins og reynt að gera þær framkvæmdir, sem stuðla að því að laga fyrir mönnum í umræddum landshluta. Þarna er sem sagt um að ræða hluti, sem eru algjörlega óskyldir öðrum framkvæmdaáætlunum, og eru gerðir í allt öðrum tilgangi. Þessi verkefni hljóta alltaf að vera sér á blaði, og ég vona, að svo verði áfram, að svonefnd Framkvæmdastofnun, þó að hún sé stórkostlega gölluð að mínum dómi, eins og hún er fyrirhuguð samkv. frv., sem hér liggur fyrir, að hún haldi áfram að gera slíkar sérstakar byggðaáætlanir og framkvæma þær. Ég skal svo ekki hafa þessi orð lengri, en ég vil bara spyrja hér að lokum, hvort menn geti ekki fallizt á, að það hafi verið meira virði fyrir Vestfirðinga, þó að allar samgöngubætur þeirra yrðu ekki leystar á einu bretti, að fá framkvæmdir fyrir 210 millj. kr. til samgöngubóta þar en að fá að sjá eitthvert plagg á sínum tíma.



Herra forseti. Ég hef nú ekki hugsað mér að halda framboðsfundi Vestfjarðakjördæmis hér undir þessari fsp. Ég fékk nóg af að hlusta á framboðsfund í sambandi við Norðurlandsáætlun fyrir nokkrum dögum hér í hv. Alþ., en þó er maður orðinn nokkuð þreyttur á að heyra þennan söng, sem hv. 1. þm. Vestf. söng hér áðan, að hann hefði ekki fengið að sjá samgönguáætlun Vestfirðinga. Þessi söngur er búinn að vera um alla Vestfirði frá því að áætlunin hófst, en sannleikur málsins er sá, að það hefur verið hægt að s á þessa samgönguáætlun. Mér var aldrei send hún. Ég gekk í þá stofnun, sem endanlega gekk frá þessari áætlun, og bað um að fá eintak af henni afhent. Ég fékk það umyrðalaust án þess að hafa neitt bréf eða meðmæli upp á vasann að fá þetta afgreitt. Ég hygg, að hv. þm. hafi getað sótt þetta plagg einnig. Að minnsta kosti hefði hann átt að geta sótt það eftir að núv. ríkisstj. var mynduð, en í októberlok bað hann allra náðarsamlegast hæstv. forsrh. að útvega sér þetta plagg eftir allt saman. Sannleikur málsins er sá, að sumir menn voru svo blindaðir gegn Vestfjarðaáætlun á sínum tíma, og þar með þessi hv. þm., að hann neitaði algjörlega staðreyndum, að það væri unnið að Vestfjarðaáætlun, og hann neitaði að líta á framkvæmdir lengi vel. Ég fagna því, að nú hefur hann vitkazt svolítið eða opnazt svolítið, því að nú fagnar hann ýmsum áföngum í sambandi við Vestfjarðaáætlun. Mér finnst ánægjulegt til þess að vita, að það séu batamerki á þessum hv. þm., þó að batinn sé mjög hægur.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að leggja fram fsp. til hæstv. menntmrh., varðandi byggingu héraðsskóla, svo hljóðandi: Hefur ríkisstj. ákveðið að byggja upp alla héraðsskóla á landinu á tilteknu árabili, og ef svo er, hvað er áætlað, að bygging hvers héraðsskóla um sig kosti og hve langan tíma á hún að taka? Ég skal ekki fara neitt í grafgötur með það, hvers vegna þessi fsp. er fram komin. Ástæðan er sú, að í Ríkisútvarpinu 8. nóv. kom frétt um 40 ára afmæli Reykholtsskóla í Borgarfirði og þar var sagt orðrétt í fréttinni: „Meðal gesta var fjmrh., Halldór E. Sigurðsson. Hann skýrði frá því, að ríkisstj. hefði ákveðið að byggja upp skólahús Reykholtsskóla á næstu sex árum. Í áætluninni er gert ráð fyrir 150 nemendum, og verður húsrýmið fjórfaldað miðað við það, sem nú er.“ Mér finnst ákaflega vel til fundið, þegar merkar og ágætar stofnanir eins og Reykholtsskóli minnist sérstakra tímamóta, að skólinn fái heilla- og hamingjuóskir frá stjórnvöldum landsins, en hitt finnst mér ekki ánægjulegt, ef því er þannig varið, að það sé aðeins einn héraðsskóli tekinn út úr og ákveðin uppbygging hans í raun og veru þá á kostnað annarra héraðsskóla í landinu. En um það fáum við eflaust að heyra frá hæstv. menntmrh. Mér finnst rétt að geta þess, að í fjárlögum yfirstandandi árs eru framlög til allra héraðsskólanna, stofnkostnaðarframlög til allra héraðsskólanna, 24 millj. 670 þús. kr. Í þessum framlögum eru framlög til nýbygginga í aðeins þremur héraðsskólum. Í fyrsta lagi til héraðsskólans á Reykjum í Hrútafirði, 1 millj. af því, sem til hans var veitt, til undirbúnings og teikninga að kennsluhúsnæði, en sá skóli, ef ég man rétt, varð 40 ára fyrr á þessu ári og fékk þá enga sérstaka yfirlýsingu um uppbyggingu sina á tilteknu árabili. Í öðru lagi Reykjanesskóli við Ísafjarðardjúp. Þar voru veittar 3 millj. kr. til undirbúnings og byrjunarframkvæmda á stækkun á kennsluhúsnæði við þann skóla. Í þriðja lagi var Reykholtsskóli, og voru til hans veittar 5 millj. kr., til undirbúningsframkvæmda við byggingu 1. áfanga nýrrar heimavistar. Stofnkostnaðarframlag til annarra héraðsskóla var í fjárveitingum þessa árs framhaldsfjárveitingar til að ljúka tilteknum áföngum, sem áður var byrjað á, eða til þess að greiða skuldir við ríkissjóð. Ég vil vona, að svar hæstv. menntmrh. verði frekar á þá leið, að ríkisstj. hafi gert áætlun um uppbyggingu allra héraðsskóla á landinu, en ekki að taka ákvörðun um uppbyggingu á einum skóla á kostnað hinna. Ég sé ekki örla á því, að það eigi að gera stórátak í sambandi við uppbyggingu héraðsskólanna almennt, því að í fjárlagafrv., sem lagt var fram hér í þingbyrjun, er nákvæmlega sama upphæð og er í fjárlögum yfirstandandi árs til allra héraðsskóla á landinu, en hún á vafalaust eftir að hækka í meðförum fjvn.



Herra forseti. Fsp. hv. 2. þm. Vestf. um byggingu héraðsskóla er svolátandi: „Hefur ríkisstj. ákveðið að byggja upp alla héraðsskóla á landinu á tilteknu árabili, og ef svo er, hvað er áætlað, að uppbygging hvers héraðsskóla um sig kosti og hve langan tíma á hún að taka?“ Spurningunni er þessu til að svara: Á síðustu árum hefur orðið veruleg breyting á stöðu héraðsskólanna í skólakerfinu. Unnið hefur verið markvisst að því að lengja skólagöngu í mörgum sveitarfélögum dreifbýlisins, sem áður höfðu aðeins barnafræðslu eða barnafræðslu og 1. bekk unglingastigs. Þetta hefur haft í för með sér, að héraðsskólarnir hafa fengið betur undirbúna nemendur og kennslan horfið meir og meir af sviði skyldunámsins. Í aprílmánuði 1968 efndi menntmrn. til ráðstefnu í Reykjavík með skólastjórum allra héraðsskólanna um málefni þessara skóla. Voru þar sérstaklega rædd eftirgreind atriði. Í fyrsta lagi stærð héraðsskólanna, þ.e. æskilegur nemendafjöldi í heimavistarskólum gagnfræðanáms. Í öðru lagi möguleikar á því, að héraðsskólarnir hætti að veita viðtöku öðrum en þeim, sem lokið hafa skyldunámi, og þá, hvort auka ætti einum eða fleiri bekkjum við skólana. Á ráðstefnu þessari náðist full samstaða um, að miða skyldi stærð skólanna við 120–150 nemendur, og einnig var samstaða um, að æskilegt væri, að héraðsskólarnir yrðu framvegis fyrst og fremst fyrir nemendur, sem hefðu lokið skyldunámi, þótt einstök frávik kynnu að verða frá þessu. Segja má, að þróun í byggingarmálum og kennslumálum héraðsskólanna hafi í stórum dráttum verið í samræmi við þessar niðurstöður. Héraðsskólarnir eru smátt og smátt að fella niður unglingadeildir, þ.e. 1. og 2. bekk núv. gagnfræðastigs, og skólaárið 1970–1971 höfðu aðeins þrír þeirra 1. bekk unglingastigs. Á sama tíma hefur kennsla í 3. og 4. bekk gagnfræðastigs verið samræmd í héraðsskólum, og komnar eru framhaldsdeildir gagnfræðanáms við tvo héraðsskóla, Eiðaskóla og Reykholt. Hefur menntmrn. undanfarin ár gert till. til fjárlaga, er miðað hafa að uppbyggingu og endurbyggingu héraðsskólanna í samræmi við þessi markmið. Gert hefur verið yfirlit um framlög til byggingarframkvæmda einstakra héraðsskóla á árabilinu 1963–1971, á átta ára bili. Þá kemur í ljós, að þar er efstur á blaði Núpsskóli, sem hefur hlotið hæst byggingarframlög á þessu tímabili, 36 millj. 438 þús. kr. Annar í röðinni er héraðsskólinn í Reykjanesi við Ísafjarðardjúp. Hans hlutur af framlögum til byggingarframkvæmda héraðsskóla nam á átta árum, 1963–1971, 30 millj. 706 þús. kr. Þriðji í röðinni er Eiðaskóli. Til hans hafa gengið 22 millj. 259 þús. kr. Fjórði í röðinni er Reykjaskóli, hann hefur hlotið 17 millj. 665 þús. kr. Fimmti í röðinni er Reykholtsskóli með 16 millj. 883 þús. kr., sjötti Skógaskóli með 8 millj. 946 þús. kr., og sjöundi og síðasti er Laugarvatnsskóli, sem fengið hefur 4 millj. 690 þús. kr. Að undanförnu hefur verið unnið að áætlun um heildarskólaskipan dreifbýlisins. Er sýnilegt, að héraðsskólarnir þurfa um sinn a.m.k. að gegna ákveðnu hlutverki innan skyldunámsins, ekki sízt ef það kynni að verða lengt, eins og gert er ráð fyrir í grunnskólafrv., sem lá fyrir síðasta Alþ. Hlutverk héraðsskólanna í framtíðinni verður hins vegar vafalaust fyrst og fremst að veita viðbótarnám við skyldunám, enda er almennur áhugi á því, að nemendur geti hlotið sem mesta almenna fræðslu heima í héraði. Nú hefur verið ákveðið að boða til annarrar ráðstefnu með skólastjórum héraðsskólanna á næstunni, einmitt til að ræða áfram stöðu héraðsskólanna í skólakerfinu og framtíðarhlutverk þeirra og uppbyggingu, m.a. hugsanlega verkaskiptingu milli skólanna um sérhæft framhaldsnám. Héraðsskólarnir hafa, eins og allir vita, gegnt þýðingarmiklu hlutverki í fræðslumálum landsins um langt skeið. Þeir voru áður sameign heimahéraðanna og ríkisins, en fyrir nokkrum árum var samþ. heimild til, að ríkið tæki að sér rekstur skólanna að öllu leyti, og hafa allir héraðsskólarnir notfært sér þá heimild nema héraðsskólinn að Laugum í Þingeyjarsýslu. Meðan héraðsskólarnir voru sameign héraðanna og ríkisins, áttu þeir oft í miklum fjárhagserfiðleikum. Á liðnum árum fóru allmiklir fjármunir til að greiða gamlar skuldir, og í seinni tíð hefur verið varið verulegum fjármunum til þess að bæta aðstöðu skólanna, bæði húsnæðislega og á annan hátt. Og síðan ráðstefnan var haldin 1968, hefur markvisst verið miðað við, að skólarnir yrðu ýmist fyrir 120 eða 150 nemendur og að öll aðstaða á skólastaðnum, húsnæði, kennaralið og kennslutæki, yrði við þetta miðuð. Í seinni tíð er og miðað við, að við héraðsskólana verði starfandi framhaldsdeildir gagnfræðanáms eða önnur kennsla á því stigi. Sem einn lið í uppbyggingu héraðsskólanna má nefna, að nú hefur verið tekin ákvörðun um af ríkisstj. hálfu, að veittar skuli 15 millj. kr. á ári til stofnkostnaðarframkvæmda héraðsskólans að Reykholti í Borgarfirði miðað við 150 manna skóla, sem sé fær um að veita 3–4 ára kennslu til viðbótar skyldunámi. Hér er um mikla viðbót að ræða í fjárframlögum til héraðsskólamála almennt, því að miklar framkvæmdir hafa átt sér stað í byggingarmálum annarra héraðsskóla á undanförnum árum, til að mynda sérstaklega að Núpi í Dýrafirði, í Reykjanesi, að Eiðum, Reykjum í Hrútafirði og yfirleitt eitthvað verið gert við alla skólana, þó að mjög misjafnt hafi verið, eins og kom fram af yfirlitinu, sem ég las. Ekki liggur fyrir áætlun um, hversu miklu þarf að verja til hvers héraðsskóla til þess að ná því marki, sem keppt er að um fullbúinn héraðsskóla fyrir 120–150 nemendur. Og einnig er erfitt að segja um, hve langan tíma slík uppbygging tekur. En í þessa átt er stefnt, og núv. ríkisstj. hefur sérstakan áhuga á að greiða fyrir nauðsynlegum skólabyggingum í landinu. Fyllri svör er ekki unnt að veita við fram borinni fsp. að þessu sinni, en ég vænti, að þessar upplýsingar veiti hv. fyrirspyrjanda þá vitneskju, sem hann leitar eftir með fsp, sinni.



Herra forseti. Ég þakka svör hæstv. menntmrh. Ég bjóst nú varla við að fá tæmandi upplýsingar um framlög til hinna einstöku héraðsskóla allmörg ár aftur í tímann. Hins vegar hef ég framlög til þessara skóla frá 1963–1971, en þegar ráðh. nefnir upphæðir til stofnkostnaðar skóla, þá auðvitað er ekki hægt að taka þar tiltekið árabil. Skólarnir standa á hverjum tíma misjafnlega hvað snertir framkvæmdir heima fyrir, og ég hygg, að það sé ekki neitt ágreiningsefni þeirra manna, sem þekkja til þessara mála, að skólarnir að Núpi og Reykjanesi voru mjög skammt á veg komnir í uppbyggingu, þegar lögunum var breytt á þann veg, að ríkissjóður kostaði að öllu leyti héraðsskólana. Fleiri héraðsskólar komu þar einnig til greina, enda hefur engin heildaráætlun legið fyrir. Það hafa legið fyrir beiðnir á hverjum tíma, á hverju ári frá hinum einstöku héraðsskólum, sem embættismennirnir hafa lagt fyrir fjvn. og hún hefur svo fjallað um og tekið til greina þær beiðnir, sem hafa verið mest aðkallandi hverju sinni, og þær beiðnir, sem voru mest aðkallandi að dómi fjvn. að fara út í, voru beiðnir þessara þriggja héraðsskóla, sem ég nefndi áðan og voru tekin byrjunarframlög til, Reykholtsskóla, Reykjanesskóla og Reykja í Hrútafirði. Hins vegar hefur það verið áberandi, að héraðsskólinn að Núpi í Dýrafirði hefur verið með tiltölulega hæst framlag á undanförnum árum, en þeim framkvæmdum er nú lokið að verulegu leyti með fjárveitingu þessa árs að undantekinni tiltölulega smárri framkvæmd, sem er í áætlun ársins 1972. En það, sem mér finnst óeðlilegt að mörgu leyti, er, að ríkisstj. tekur ákvörðun um það að verja árlega ákveðinni upphæð til eins ákveðins skóla. Hvers vegna tekur ríkisstj. sér þá ekki fyrir hendur að ákveða öll stofnfjárframlög til allra skólabygginga á landinu? Hvað er þá orðið starf fjvn. og fjárveitingavaldsins? Er núv. ríkisstj. með þessu að taka ákvörðunarvaldið úr höndum fjárveitingavaldsins hvað snertir einhverjar ákveðnar stofnanir? Þetta hefur ekki þekkzt fyrr, og það er þetta, sem mér finnst athugavert. Það má enginn skilja orð mín á þann veg, að ég vilji á nokkurn hátt minnka eða gera lítið úr hlutdeild þeirrar ágætu menntastofnunar, sem Reykholtsskóli er. Það er aðeins þetta, að þessi ákvörðun hefur verið í höndum fjvn., hún hefur verið í höndum Alþ., en mér finnst, að með þessari ákvörðun sé ríkisstj. eða ríkisvaldið að hrifsa til sín æ meira, en ég verð nú að segja það, að hvort sem ég hef talað við stjórnarandstæðinga eða stjórnarþm. bæði nú og áður, þá hefur það verið mjög ákveðinn vilji alþm. almennt að færa ekki meira vald úr höndum Alþ. til framkvæmdavaldsins, heldur halda í það ákvörðunarvald, sem Alþ. hefur. Ég er einn úr hópi þeirra þm., sem vil halda í það vald, hvort sem ég styð ríkisstj. eða ekki. Og það er þetta, sem ég legg höfuðáherzlu á og vil beina til hæstv. ríkisstj. að fara ekki inn á þessar brautir, því að ég held alveg örugglega, að það sé ekki þingmeirihluti fyrir því að breyta hér um frekar en orðið hefur á undanförnum árum.



Herra forseti. Við heyrðum hér áðan skýrslu hæstv. menntmrh. um ákveðnar fjárveitingar á vissu tímabili til héraðsskólanna. En ég tel ástæðu til þess að vekja sérstaka athygli á þeim tölum, sem þar komu fram, að það er nokkur ástæða fyrir þeim í vissum tilfellum, og ég vil í því sambandi benda á það, að bæði Reykjanesskólinn við Ísafjarðardjúp og Eiðaskóli urðu fyrir því áfalli á þessu tímabili, að þeir brunnu, og það varð svo mikið tjón, að ekki varð hjá því komizt að taka þessa skóla út úr og veita þeim verulegar fjárveitingar. Og það á sina sögu, sem sjálfsagt er að segja, hvað þeir hafa fengið meiri fjárveitingar en aðrir. Það var ekki nema um tvennt að gera, annaðhvort lögðust þessir skólar niður ellegar það varð að veita verulegar fjárveitingar til að byggja þá upp á ný, og það var gert. En að ég tók til máls í sambandi við þessi mál var í fyrsta lagi vegna þess, að ég var viðstaddur skólahátíðina í Reykholti í sumar eða haust, þar sem hæstv. fjmrh. tilkynnti um ákvörðun ríkisstj. varðandi fyrirhugaða uppbyggingu Reykholtsskólans. Með því að ég tel, að þær upplýsingar, sem þar komu fram, bæði frá skólastjóra og fleirum, varðandi áform um áframhaldandi uppbyggingu skólans, hafi verið mjög villandi, vil ég segja hér nokkur orð um þetta mál. Eins og fram kom hér áðan, er í fjárlögum yfirstandandi árs fjárveiting til nýbygginga í Reykholti um 5 millj. kr., og það var ætlað til byrjunarframkvæmda á næsta áfanga. Það var svo 4. maí s.l., að nefnd þeirri, er fjallar um opinberar framkvæmdir, barst bréf, þar sem farið er fram á heimild til þess að hefja byggingu heimavistarhúsnæðis fyrir 64 nemendur ásamt tveimur kennaraíbúðum. Einnig var farið fram á heimild til þess að byggja húsnæði fyrir mötuneyti, eldhús og borðsal, og í því húsi skyldi einnig komið fyrir heimavist fyrir 28 nemendur í viðbót. Þegar tillit var tekið til þeirrar fjárveitingar, sem hér var um að ræða, var það augljóst mál, að umræddum framkvæmdum yrði að skipta í áfanga, og þá var rætt um það við skólanefndina, hvað skyldi ganga fyrir. Samkomulag varð um það að leggja áherzlu á heimavistarhúsnæði fyrir 64 nemendur og að í því húsi yrðu einnig tvær kennaraíbúðir. Þann 16. júní kemur síðan bréf til nefndarinnar frá menntmrn., þar sem skýrt er frá því, að rn. telji, að frumathugun varðandi næsta áfanga við byggingu Reykholtsskóla sé nú lokið. Á þessum fundi var samþ. að láta ljúka teikningum og öðrum undirbúningi að umræddum áfanga, þ.e. næsta áfanga, og við það miðað, að framkvæmdir gætu hafizt á s.l. sumri. Það var svo seint í ágústmánuði, að ég spurðist fyrir um það, hvað liði undirbúningi og teikningum að væntanlegri byggingu. Ég fékk þá þau svör, að teikningar væru ekki nógu langt komnar, svo að hægt væri að bjóða verkið út. Það skal þó tekið fram, að skólanefndin ásamt skólastjóra hafði ráðið sérstaka arkitekta til þess að vinna verkið, og var þeim falið að fylgja þessu máli eftir, svo að verkinu gæti lokið sem fyrst. Ég taldi rétt, að þessar upplýsingar varðandi fyrirhugaða uppbyggingu Reykholtsskólans kæmu fram við þessar umr., svo að það verði ekki misskilið. að án þeirrar samþykktar, sem hæstv. ríkisstj. hefur gert varðandi uppbyggingu á Reykholtsskóla, hefði orðið um stöðnun að ræða á áframhaldandi uppbyggingu skólans. Ég vil hins vegar að lokum sem einn af stuðningsmönnum Reykholtsskóla fagna þeirri ákvörðun ríkisstj., að áframhaldandi uppbygging skólans verði tryggð.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja fsp. til hæstv. viðskrh. á þskj. 83 um það, hvað liði undirbúningi að setningu löggjafar um neytendavernd. Ég tel, að hér sé um mikið nauðsynjamál að ræða og flutti s.l. vor þáltill. um, að ríkisstj. væri falið að gangast fyrir gerð lagafrv. í þessa átt. Sú till. fékk þó ekki afgreiðslu, enda var þingi rétt að ljúka, en hins vegar mun þáv. hæstv. viðskrh. hafa lagt þá þegar drög að samningu slíks frv. Er fsp. mín nú í beinu framhaldi af því. Það er sjálfsagt óþarfi að fara beinum orðum um nauðsyn þess, að sett verði hér á landi lög um neytendavernd. Mér virðist það blasa við, og í rauninni hefði átt að vera búið að setja þau fyrir löngu. Mér sýnist réttur neytandans vera mjög fyrir borð borinn hvert sem litið er. Sterk og öflug gróðaöfl sækja fast að neytendum og nota í sína þágu öflugustu áróðurstæki nútímans, sjónvarp, útvarp og dagblöð. Herkostnaðinn gegn sjálfum sér borgar þó auðvitað neytandinn sjálfur, því að vitaskuld er áróðurskostnaðurinn innifalinn í verði þeirrar vöru eða þjónustu, sem hann er svo eindregið hvattur til að kaupa. En það er þó ekki aðeins, að neytandinn sé í svo ríkum mæli ofurseldur mætti hinna öflugu áróðurskerfa, heldur ber einnig tvennt annað til. Í fyrsta lagi eru framleiðendur og seljendur í hinum vestræna heimi löngu komnir upp á lag með að skapa þarfir hjá neytendum, telja þeim trú um, að hin og þessi þörfin sé fyrir hendi, og siðan framleiða þeir vörur og þjónustu til að mæta henni. Í annan stað er á það að líta, að neytendur hafa oft og tíðum litla sem enga tryggingu fyrir gæðum þeirrar vöru, sem að þeim er haldið og þeir svo gjarnan festa kaup á. Oft og tíðum reynist vera um lélegar vörur að ræða, en þá verður þó engum vörnum við komið. Seljendur fara gjarnan undan í flæmingi og telja sig lítt ábyrga, og einstaklingurinn fær litlu eða engu áorkað. Vitaskuld er ekki því að leyna, að á þessu sviði sem öðrum er að finna fjölda heiðarlegra framleiðenda og seljenda, en því miður er líka of mikið af hinu taginu, því, sem ég var að lýsa. Enginn opinber aðili, hlutlaus og réttsýnn, hefur þá ábyrgð á hendi hér á landi að framkvæma gæðakönnun á þeim varningi eða þjónustu, sem boðin er til sölu, og enginn slíkur hefur heldur tök á að tryggja, að framleiðendur og auglýsendur gangi ekki langtum of langt í áróðurssókn sinni á hendur neytendum. En einmitt slíkur aðili þarf að koma til sögunnar og það fyrr en síðar. Það verður ekki gert nema með sérstakri lagasetningu, og ég vænti þess, að hún sé í bígerð. Hér á landi hafa tveir aðilar borið hita og þunga þess starfs, sem unnið hefur verið í þágu neytenda á þessu sviði undanfarin ár. Ég hygg, að öllum sé kunnugt um það, að það eru Neytendasamtökin og Kvenfélagasamband Íslands. Öllum hv. alþm. mun að nokkru kunnugt þetta starf, m.a. af því að fjárlagastyrkur til þeirra mun nú samtals nema um 800 þús. kr. Ég tel, að því fé sé vel varið. Neytendasamtökin halda uppi verulegri starfsemi í þágu neytenda, einkum upplýsingastarfsemi að því er mér hefur virzt, og Kvenfélagasambandið heldur einnig uppi viðtækri fræðslustarfsemi fyrir félagsmenn sína, sem eru um 18 000 talsins. En svo vel sem um alla þessa starfsemi er, þá er þó skemmst frá því að segja, að hún er engan veginn fullnægjandi nú á tímum. Hér er þó þrátt fyrir allt aðeins um fremur veikburða félagasamtök að ræða, sem vitaskuld eru vanmegnug gagnvart miklum fjölda öflugra og auðugra framleiðslu-, sölu- og áróðursfyrirtækja. Ætla mætti þó, að stoð kynni að vera í lögum um ólögmæta verzlunarhætti nr. 84 frá 1933. En hvort tveggja er, að vafalaust þyrftu þau mikillar endurskoðunar við, og eins hitt, að samkv. síðasta tölublaði Neytendablaðsins, nr. 3 á þessu ári, er dreift hefur verið á borð hv. alþm., þá lýsti háttsettur opinber aðili því nýlega yfir, að þessi lög eigi fyrst og fremst að vernda seljendur fyrir óheilbrigðri samkeppni annarra seljenda og komi neytendum ekki beint við, eins og blaðið hefur eftir þessum ónafngreinda aðila, með leyfi forseta. Í þessu sama tölublaði er fullyrt, að á Íslandi sé neytandinn hornreka, og mun það ekki ofsagt. Það er líka satt, sem í þessu blaði segir, að löngum hefur lagasetning hér á landi mun frekar verið sniðin með sjónarmið og hag fjármagnseigenda og framleiðenda í huga en hagsmuni neytenda og alls almennings. Það er út af fyrir sig ekki undrunarefni, þótt það sé harmsefni og byggist vitaskuld á þeirri staðreynd, að fjármagnseigendur og gróðaöfl hafa löngum verið ráðamikil hér á hv. Alþ. og í ríkisstj. En allt þetta sýnir, hvílík nauðsyn er á því, að hið opinbera skerist nú í leikinn hinum minni máttar til verndar. Ég hef svo þessi orð ekki öllu fleiri, herra forseti, en legg áherzlu á, að hér er um að ræða afar stórt hagsmunamál fyrir allan almenning í þessu landi að mínu mati. Í nálægum löndum hafa risið upp samtök og stofnanir, sem gæta hags neytandans gagnvart hinum fíknu gróðaöflum markaðsþjóðfélagsins, sem fás eða einskis svífast, ef því er að skipta. Það hafa einnig verið sett lög í þeim löndum, sem ætlað er að gæta eða tryggja hag hins almenna neytanda í viðskiptum hans við ofurveldi markaðarins. Þótt íslenzka þjóðfélagið sé ekki stórt, þarf engu að siður til að koma slík hagsmunavarzla hér á landi. Hún verður að byggjast á lagasetningu, sem nú á vonandi skammt í land.



Herra forseti. Spurt er: „Hvað líður undirbúningi að setningu laga um neytendavernd, og hvenær má búast við, að frv. þess efnis verði lagt fyrir Alþ.?“ Svar viðskrn. við þessari spurningu er á þessa leið: „Í jan. s.l. fól viðskrn. Hrafni Bragasyni lögfræðingi að semja frv. til l. um neytendavernd. Fyrir rúmum mánuði sendi Hrafn rn. drög að frv. ásamt grg„ þar sem gert er ráð fyrir að koma á fót stofnun, er fari með mál, er varða neytendavernd og annist jafnframt eftirlit með samkeppnishömlum. Málið er nú til athugunar hjá rn., og um framhald þess er ekki hægt að segja á þessu stigi.“ Ég hef litlu við þetta að bæta. Málið hefur verið rætt nokkrum sinnum við þá aðila, sem hér eiga verulegan hlut að máli, en þær till., sem liggja fyrir í frv.-formi, eru yfirgripsmiklar, og það tekur nokkurn tíma að fara yfir þær og átta sig á því, hvort rétt þykir að leggja frv. fyrir Alþ. í því formi, sem það hefur borizt rn. Ég get tekið undir með hv. fyrirspyrjanda, að hér er um mjög mikilsvert málefni að ræða og eflaust brýn þörf á því, að sett verði löggjöf um þessi málefni, en á þessu stigi málsins treysti ég mér ekki til þess að segja neitt nánar um það, hvenær málið kann að verða lagt hér fyrir Alþ., en að undirbúningi þess er unnið.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. viðskrh. fyrir svar hans og þær upplýsingar, sem hann hefur gefið um þetta mál. Óneitanlega hefði mér þótt betra, að þetta mál væri komið lengra á veg, en þó er ekki með sanngirni hægt að bregða viðskrh. eða rn. um það, að það hafi sofið á verðinum, því að ekki eru þó nema nokkrar vikur liðnar frá því, að frv: drögin frá Hrafni Bragasyni lögfræðingi bárust rn. Ráðh. sagði einnig, að hann gæti ekki lofað neinu um það, hvenær frv. yrði lagt fyrir hv. Alþ. þessa efnis eða í hverju það frv. yrði fólgið, að hverju það stefndi. Ég get vel skilið, að ráðh. þarf sinn tíma til þess að athuga þessar till. gaumgæfilega, en ég heiti á hann, að hann leggi alla áherzlu og allt kapp á að hraða þeirri athugun sem allra mest, svo að unnt sé að leggja málið fyrir Alþ. í þeirri mynd, sem hann og rn. og hæstv. ríkisstj. telja heppilegast, því að, eins og ég sagði áðan, ég tel, að hér sé um mikið hagsmunamál að ræða fyrir allan almenning og það megi ekki dragast lengi úr þessu, að því verði komið á framfæri og í lög hér á hv. Alþingi.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram fsp., sem fram kemur á þskj. 83 og er svo hljóðandi: Hverjar eru niðurstöður þeirrar könnunar, sem fram hefur farið á vegum Seðlabanka Íslands og Alþýðusambands Íslands fyrir tilstuðlan félmrn. varðandi vísitölubindingu húsnæðislána? Hvenær má búast við, að ríkisstj. geri þær ráðstafanir varðandi afnám vísitölubindingar, sem boðaðar eru í málefnasamningi ríkisstj:? Þessari fsp. er beint til félmrh. Á s.l. vori urðu allmiklar umr. hér á landi, bæði í dagblöðum og víðar, um þessi mál, vísitölubindingu húsnæðismálalána, og olli þeim umr. upphaflega grein eða skýrsla Þóris Bergssonar tryggingastærðfræðings, þar sem hann hélt því fram, að vísitölubinding húsnæðismálalánanna væru hrein ólög, sem jaðraði við löghelgað okur, misrétti, sem skorað var á alþm. að leiðrétta þegar í stað. Núv. félmrh., Hannibal Valdimarsson, ásamt tveim öðrum hv. þm. lagði þá þegar fram hér á hv. Alþ. till. til þál. um leiðréttingu á vaxtabyrði úr Byggingarsjóði ríkisins, og sagði m.a. í grg. með till., með leyfi hæstv. forseta: „Ástæða er til að ætla, að gildandi lagaákvæði um vísitölutengingu lána Húsnæðismálastofnunar ríkisins leiði og hafi leitt til óþolandi misréttis lántaka úr Byggingarsjóði ríkisins miðað við aðra lántaka. Enn fremur, að raunvextir bindi þeim, sem fengið hafa lán úr sjóðnum á tímabilinu frá því er lán voru tengd vísitölu, nú slíka fjárhagsbagga, að þeir fái ekki undir þeim risið og þurfi hér því þegar í stað að breyta vaxtakjörum að lágmarki svo, að vextir Byggingarsjóðsins verði a.m.k. aldrei hærri en útlánsvextir hanka. Í meðfylgjandi fskj. er mál þetta kannað til hlítar og komizt að niðurstöðu, sem telja verður óyggjandi að sanni hina brýnu nauðsyn úrlausnar þessa máls.“ Þetta er tilvitnun í grg. með þáltill. hæstv. félmrh. og tveggja annarra hv. þm. Tilvitnun í fskj. var grg. Þóris Bergssonar tryggingastærðfræðings, en hann sagði svo m.a. í skýrslu sinni, að um niðurstöður athugana hans verði ekki komizt hjá að nota mjög ljót lýsingatorð, svo ófögur væri myndin. Í fréttatilkynningu félmrn. frá 28. maí s.l. var tilkynnt, að rn. hefði með hliðsjón af gildandi ákvæðum um lánskjör af íbúðalánum, sem urðu til í samningum við fulltrúa verkalýðsfélaga, farið fram á það við Seðlabanka Íslands, að hann tæki fyrir ríkisstj. hönd upp viðræður við Alþýðusamband Íslands um málið á þann veg að fá úr því skorið, hvort lánskjörin verkuðu á einhvern hátt öðruvísi en upphaflega var að stefnt, jafnframt að gera till. um hugsanlegar breytingar á þessum ákvæðum. Tekið var fram í fréttatilkynningunni, að svo sýndist, að nefndur tryggingastærðfræðingur hefði beitt röngum aðferðum við útreikninga sína, sem leiddu til villandi niðurstöðu. Þessi mótbára, ef mótbáru skyldi kalla, dugði þó skammt í því fjaðrafoki, sem þyrlað var upp í kosningabaráttunni nú í vor. Útreikningar þessara sérfræðinga stönguðust mjög á, en undir það skal tekið og var tekið af öllum réttsýnum og sanngjörnum mönnum, að ef þessi lánskjör leiddu til okurvaxta og augljóss misréttis, þá væri brýn nauðsyn á því að gera þar skjóta leiðréttingu á. Ég undirritaður var einn þeirra, sem tók undir, að þessarar leiðréttingar væri þörf, með þeim fyrirvara að sjálfsögðu, að athugun og réttir útreikningar leiddu það ranglæti í ljós. Með hliðsjón af eindregnum stuðningi hæstv. núv. félmrh. við mál þetta á sínum tíma, með tilliti til málefnasamnings ríkisstj., þar sem loforð er gefið um afnám þessarar vísitölubindingar, og með það í huga, að hálft ár er nú liðið síðan Seðlabanka Íslands og Alþýðusambandi Íslands var í alið að gera úttekt á málinu, þá er nú spurzt fyrir um álit og niðurstöður og ákvarðanir.



Herra forseti. Hv. 9. landsk. þm. spyr um niðurstöður könnunar á vísitölu húsnæðismálastjórnarlána. Ég vil svara þessari fsp. með nokkrum orðum, eins og málið blasir nú við. Með hliðsjón af því, að gildandi ákvæði um lánskjör af íbúðarlánum urðu til í samningum við fulltrúa verkalýðsfélaga, fór félmrn. fram á það með bréfi 28. maí 1971 við Seðlabanka Íslands, að hann tæki upp viðræður f.h. ríkisstj. við fulltrúa Alþýðusambands Íslands um gildandi ákvæði vísitölubindingar íbúðarlána við veðdeild Landsbanka Íslands. Báðir aðilarnir, Seðlabankinn og Alþýðusambandið, urðu við tilmælum ríkisstj. og tilnefndu hvor um sig tvo menn til þessarar könnunar. Samkomulag varð milli fulltrúa Seðlabankans og Alþýðusambandsins um það, að hvor aðilinn um sig skyldi framkvæma eigin úrvinnslu á gögnum og semja skýrslu, sem síðan átti að bera saman og samræma, og má nú vænta þeirrar samræmingar, þegar skýrsla Alþýðusambandsins liggur fyrir, en hún hefur aðeins borizt nú fyrir fáum dögum. Það er mikið plagg og með mörgum töflum, og þetta er sem sé ekki komið lengra en svo, að Seðlabankinn hefur skilað sinni könnunarskýrslu, Alþýðusambandið einnig nú fyrir nokkrum dögum, en næsta verkefni er úrvinnsla úr þessum gögnum, sem verður að bera saman og helzt að fá þar úr sameiginlega niðurstöðu. Ég veit ekki, hvort það svarar nokkrum tilgangi að lesa nú upp niðurstöður af könnun Seðlabankans einni út af fyrir sig. Ég hefði talið, að það væru hyggilegri vinnubrögð að bíða eftir því, að þessi gögn beggja aðilanna yrðu borin saman, og það á ekki að taka mjög langan tíma. Ég geri ráð fyrir, að hægt verði að gera það innan viku eða tíu daga eða svo, en hins vegar er ég reiðubúinn til þess, ef þess er óskað nú, að láta menn fá að heyra niðurstöður seðlabankafulltrúanna, sem unnu verkið út af fyrir sig fyrir ríkisstj. á vegum Seðlabankans.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. félmrh. fyrir svar hans varðandi fsp. mína. Ég skal játa, að ég átti von á því, að hann gæfi hér gleggri og fyllri upplýsingar um það, hvernig þessi mál stæðu nú, með hliðsjón af því, hversu langt er um liðið síðan félmrn. bað um, að þessi könnun færi fram, svo og með hliðsjón af því, hversu einlægur og ákafur stuðningur hans m.a. var fyrir skjótri lausn á þessu máli. Það kemur fram í svari ráðh., að Seðlabankinn eða fulltrúar Seðlabankans höfðu skilað grg. eða skýrslu til rn. með bréfi dags. 23. sept. s.l., en nú aðeins fyrir nokkrum dögum síðan hefði borizt grg. frá Alþýðusambandinu. Enda þótt ég sé ekki að gera því skóna, að sú grg. hafi borizt fyrr en ella vegna þess, að þessi fsp. var borin hér fram á hinu háa Alþingi, þá neita ég því ekki, að sá grunur læðist að mér, og þó ekki væri nema þess vegna, þá held ég, að full ástæða sé til þess að bera fram slíkar fsp., jafnvel þó að ýmsir hæstv. ráðh. kunni að móðgast út af slíkum fsp. frá okkur óbreyttum þm., eins og hér kom fram fyrr í dag. Ég hafði haldið, að það væri mjög heppilegt og nauðsynlegt, að ráðh. upplýsti, þó ekki væri nema í mjög stuttu máli, hvað kæmi fram í skýrslu Seðlabanka Íslands. Hann kvað sig fúsan til þess, ef um það væri beðið, og ég vil eindregið fara fram á það, að hann gefi þær upplýsingar, þó ekki sé nema að hann stikli á því stærsta um það, hvaða álit Seðlabankinn hefur á þessu mjög svo viðkvæma og umdeilda máli. Eins og ég gat um í upphaflegri ræðu minni hér, þá var þetta mál blásið mjög upp nú í vor, gert að einu allra stærsta kosningamálinu. Þar var talað í mjög stórum orðum. Menn gáfu yfirlýsingar um okurvexti og okurlán, og þeir menn, sem ábyrgð báru á þessu, voru bornir hinum þyngstu sökum. Ég hef ekki haldið og vona, að enginn hafi sérstaklega átt sök á því, ef um óhagkvæm lánskjör væri að ræða, hvorki Alþýðusambandið, ríkisstj. né aðrir þeir aðilar, sem upphaflega stóðu að núverandi lánskjörum. Það hefur eflaust verið gert án þeirra vitundar eða vilja að setja slík ákvæði inn í núgildandi reglur, að það yrði óhagkvæmt lántakendum. Enginn vafi er á því, að þegar þessi ákvæði voru sett inn fyrir tilstuðlan m.a. launþegasamtakanna, þá var það hald manna, að þetta gæti komið þeim, sem tækju lán, til góða, og enginn sá fyrir þá verðbólgu og þær verðlagshækkanir, sem urðu síðar og leiddu til þess, að lánskjörin urðu óhagkvæmari en ella. Hvort hér er hins vegar um að ræða okurlán og okurvexti, er annað, sem ég hef sjálfur ekki getað dæmt um. Eins og ég sagði fyrr, stangast þar mjög á útreikningar sérfræðinga og þá greinir mjög verulega á. En með tilliti til þess, hversu mikið hagsmunamál er um að ræða, réttlætismál fyrir þær þúsundir aðila, sem hafa fengið lán hjá þessum sjóði, þá finnst mér það beinlínis til vansæmdar, óafsakanlegt af hálfu Alþýðusambands Íslands að hafa dregið það í hálft ár að skila skýrslu eða grg. um þetta mál. Þar að auki má geta þess, að annar af tveim þeim aðilum, sem Alþýðusambandið tilnefndi til þessarar athugunar, var margnefndur Þórir Bergsson tryggingastærðfræðingur, sem þá þegar, að því er virtist, hafði mjög kynnt sér þetta mál, hafði alla útreikninga á reiðum höndum, og þess vegna er það óskiljanlegt, hversu mjög það hefur dregizt úr hömlu, að hann og sá maður, sem með honum var skipaður til þess ama, skiluðu sínum skýrslum og upplýsingum til rn. Ég skal engan dóm leggja á þær fullyrðingar, sem í þessu máli hafa verið viðhafðar. Ég vil ekki leggja neinn dóm á það, sem kemur fram í grg. hæstv. félmrh., sem fylgdi till. til þál., till. frá síðasta þingi, ummælum um óþolandi misrétti lántakenda, þar sem hann segir, að það hafi verið óyggjandi niðurstaða, að leysa þyrfti þetta mál á þann veg, að vaxtagreiðslur yrðu bættar og vísitölubinding lækkuð eða lagfærð og jafnvel afnumin. Ég skal ekki leggja neinn dóm á þessar fullyrðingar, en mér finnst það vera eitt stærsta og brýnasta málið hjá núverandi valdhöfum að grípa til skjótra, tafarlausra aðgerða í þessu máli, ef þessar fullyrðingar eiga við rök að styðjast.



Herra forseti. Ég var ásamt hæstv. núv. félmrh. aðili að setningu þeirra ákvæða, sem hér er um fjallað í fsp., þ.e. um verðtryggingu byggingarsjóðs, en við áttum þá sæti, ég sem húsnæðismálastjórnarmaður og hann sem fulltrúi alþýðusamtakanna, í þeirri nefnd, sem fjallaði um þann kafla samkomulagsins, sem varðaði húsnæðismál, þau mál, sem þá brunnu mjög heitt á bökum manna vegna síaukinna og langra biðraða fólks við dyr húsnæðismálastjórnar til að fá lausn sinna mála. Og það var alger forsenda þeirrar vísitölubindingar eða þeirrar verðtryggingar, sem svo er nefnd, að það sama gengi yfir öll langtímalán, og við höfum áreiðanlega verið í þeirri góðu trú, sem sátum við það samningaborð þá og gengum inn á þessa hluti á sínum tíma, að svo yrði gert. Eftir þessu var gengið, frá því að þetta samkomulag við verkalýðssamtökin tók gildi, af fyrrv. ríkisstj., ekki einu sinni, heldur oft. Hins vegar mætti það mjög mikilli andspyrnu í velflestum, ég vil ekki segja öllum lánastofnunum landsins, að svo yrði gert, auk þess sem ágreiningur var um, hvað teljast skyldi langtímalán. Vegna þess, sem ég nú hef sagt, þá er það ljóst, að það er ekkert gert án vitundar eða vilja þeirra aðila, sem að þessu samkomulagi stóðu við þáv. ríkisstj. Ég skal taka það skýrt fram, að við vorum hvorugur þá í ráðherrastól, enda voru það fleiri aðilar, sem komu þar að, og við fengum þær upplýsingar, sem við báðum um í því sambandi. En með því, sem ég nú hef sagt, lýsi ég því yfir sem skoðun minni og Alþfl. alveg afdráttarlaust, að verðtrygging með þessum hætti á að afnemast. Það hefur sýnt sig, að aðrar lánastofnanir í landinu hafa ekki orðið við aðalforsendum þess, að inn á þetta lán var gengið, og þess vegna á verðtrygging með þessum hætti að afnemast. Forsendurnar fyrir verðtryggingunni eru algerlega brostnar. Ég vona, að þessi skoðun mín sé öllum ljós. Það er hins vegar ríkjandi um lífeyrissjóð opinberra starfsmanna, að ríkið tekur á sig verðtryggingu hans og forðar honum frá rýrnun verðbólgunnar, sem velflestum ríkisstj. undanfarinna áratuga hefur því miður gengið illa að halda í skefjum, þó að við getum deilt um það, hve misjafnlega illa það hefur gengið. Staðreyndin er sem sagt sú, að þær forsendur, sem lágu til verðtryggingarinnar á sínum tíma, eru að mínu viti og okkar Alþfl.- manna brostnar og þess vegna ber að afnema hana í því formi, sem nú er. Mér er hins vegar ljóst nú, eins og þegar þetta samkomulag var gert, að þetta þýðir rýrnun á Byggingarsjóði ríkisins. Það þýðir það, að hann kann að öðru óbreyttu að geta veitt færri lán, ef ekkert er annað að gert. Þess vegna ber að tryggja með öðrum hætti það fé, sem til byggingarsjóðsins rennur, og þá verður fyrst fyrir að hugsa, hvort ekki sé eðlilegt að taka fordæmi frá lífeyrissjóði opinberra starfsmanna. Við göngum þess ekki dulin, ég hygg ekki einn einasti alþm., hve þörfin fyrir aukið fé er mikil, en það er jafnframt ljóst, að þau háu lán í krónutölu, sem veitt eru út á íbúðir, eins og t.d. Breiðholtsíbúðirnar, þau valda mikilli gjaldabyrði á fólki, vegna þess að það er fyrst og fremst valið þangað eftir slæmum efnahag, og forsenda þess, að það fái íbúð þar, á að vera slæmur efnahagur. En þetta fólk stendur ekki undir almennum vöxtum hvað þá þeirri gjaldabyrði, sem verðtryggingin nemur. Á sama tíma sem við erum að reyna, hver eftir sinni beztu getu, að koma til móts við þetta fólk, þá má verðtrygging með þessum hætti ekki vera áfram, því að hún er nú orðin blekking. En við trúðum því sjálfir á sínum tíma, að við værum virkilega að hjálpa þessu fólki, sem erfiðast ætti með að fá þak yfir höfuðið. Ég ítreka, að forsendurnar fyrir tryggingunni eru brostnar, og þess vegna ber að afnema hana. Það kann að vera fróðlegt, þegar Alþýðusambandið hefur fengið sinn tíma til þess að yfirfara þessar skýrslur, sem fyrr. félmrh. bað Seðlabankann og Alþýðusambandið að vinna að, en við þurfum, enginn okkar, hvar sem við erum annars í stjórnmálaflokkum, að láta okkur dreyma um annað en það sýni svimháar upphæðir, sem þessi verðtrygging hefur lagt á þjóðina. En þetta var að okkar dómi, sem að þessu samkomulagi stóðum á sínum tíma, gert til þess að tryggja, að fleiri fengju lán, að biðraðirnar hjá húsnæðismálastjórn styttust og hægt væri frekar að segja fólki fyrir fram, hvenær að því kæmi. En þar sem ekki hefur reynzt mögulegt að framkvæma þau loforð og þær forsendur, vil ég segja, sem fyrir verðtryggingunni lágu, þá ber nú að afnema hana.



Herra forseti. Það er rétt, sem hér var sagt áðan af fyrirspyrjanda, að s.l. vor skömmu fyrir þingslit komu fram upplýsingar um það, að í mikið óefni mundi stefna með húsnæðismálalán þau, sem væru bundin vísitölukvöð. Þá þegar bar ég og nokkrir aðrir þm. fram þáltill. um það, að könnun færi fram á því, hvort þessar niðurstöður væru réttar. En svo skammt var til þingslita, að þáv. ríkisstj. gat ekki orðið við þeirri ósk minni og meðflm. minna, að þáltill. kæmi til umr. eða afgreiðslu. Hins vegar lofaði forsrh. því, að málið skyldi tekið til könnunar, og það var gert. Fráfarandi ríkisstj. sneri sér til Seðlabankans og Alþýðusambandsins með ósk um að láta könnunina fara fram. Ég leit ekki þannig á, að það væri svo komið, að vextirnir af þessum lánum væru orðnir það, sem kalla mætti okurvexti, en það þótti mér sýnt af niðurstöðum Þóris Bergssonar tryggingastærðfræðings, að um það er lánstíma lyki, þá yrðu þetta okurlán og illt við að búa, þegar aðrir byggju ekki við sams konar kjör, eins og upplýst var hér áðan, að yrði lagt á öll langtímalán, þegar þessi kvöð var sett á af ríkisstj., þegar við sömdum um húsnæðismálin 1963 eða 1964. Það er nú gleðilegt og ánægjulegt, og ég leyfi mér að lýsa yfir fögnuði mínum yfir því, að stjórnarandstaðan er svo áköf í að minna ríkisstj. á loforð sín í stjórnarsáttmálanum, að það má nánast segja, að stjórnarandstaðan sé okkar vakandi samvizka um það að svíkjast ekki undan þeim loforðum, sem við höfum gefið. Fyrir það er ég þakklátur. Hin vakandi samvizka á að vera sífellt til þess að minna menn á það, sem þeir gera ekki nógu vel, og þetta er gott. Ég þakka fyrir þetta. Það eru nú bara liðnir þrír eða fjórir mánuðir síðan við settumst í stjórnarstólana, og þess er ekki að vænta, að við séum búnir að standa við öll loforð fjögurra ára tímabils, en samt sem áður, það er gott að minna á sem flest, og ég vona, að það verði ekkert lát á því, þá svíkjum við minna. Að því er þetta varðar, þá þarf enginn að efast um það, að vísitölukvöð á húsnæðislánum verður afnumin, úr því að ekki var staðið við það, sem var forsenda þess, að slík kvöð yrði sett á öll langtímalán. Húsbyggjendur og húsnæðiskaupendur verða ekki einir látnir búa við þessi kjör. Það kemur strax í ljós af svari Seðlabankans, sem ég skal nú verða við ósk um að lesa, að enn sem komið er er ekki komið í óefni. Enn sem komið er eru lánakjörin ekki óhagstæðari en á öðrum lánum húsnæðismálastjórnar, en það er játað af Seðlabankanum, að þegar fram í sæki og um það leyti, þegar lánstíma ljúki, þá verði þessi kjör ósambærileg, þ.e. óhagstæðari en önnur lánakjör húsnæðismálastjórnar. Niðurstöður Seðlabankans og ályktanir þær, sem þeir draga af sínum útreikningum, eru á þessa leið: Hingað til, þegar liðin eru sjö ár af lánstímanum, eru lánskjörin enn ekki óhagstæð, en það er játað í svarinu, að þegar á lánstímann liði, þá standist þau ekki samjöfnuð við önnur lánskjör. Ég tek þá þetta úr svörum seðlabankafulltrúanna, sem könnuðu málið. Þeir segja í fyrsta lagi: „Greinilegt er, að greiðslubyrðir lántaka vegna lána húsnæðismálastjórnar hafa létzt við þær breytingar á lánakjörum, sem framkvæmdar voru 1964, og enn frekar við breytingarnar frá 1968. Þetta er um liðna tímann. En sé litið á allt lánstímabilið og ekki aðeins fyrstu sjö árin, sbr. 1. lið að ofan, þá kemur í ljós, að lánskjör nr. 1, þ.e. þau lánskjör, sem giltu fram á árið 1964, munu reynast lántaka hagstæðari en kjör þeirra þriggja lánaforma, sem reynd hafa verið frá þeim tíma. Samkv. lánskjörum nr. 1 bera um 4/5 lánsupphæðarinnar 81/4% nafnvexti án allrar vísitölutengingar. Tenging 1/5 hluta láns við breytingar á framfærsluvísitölu að fullu ásamt 51/4,% nafnvöxtum megnar hins vegar ekki að hækka meðalvexti samkvæmt þessum lánskjörum upp fyrir meðalvaxtakjör annarra lánsforma húsnæðismálastjórnar, hvort sem þau hafa verið tengd vísitölum að fullu eða hálfu leyti. Í þriðja lagi. Á þeim tímamótum, þegar vaxandi vísitöluáhrifa fer að gæta og raunverulegar vaxtagreiðslur nálgast eða fara upp fyrir vaxtagreiðslur, sem miðast við nafnvexti eina, t.d. 81/4%, eykst óánægja lántakenda, sem við slík lánskjör búa. Samanburðurinn við aðra lántakendur verður óhagstæður, og vill þá einnig oft fyrnast yfir, að vaxtabyrðin var hlutfallslega hagstæðari framan af lánstímanum, sem í byrjun lánstímans var talinn mikill kostur. Í fjórða lagi. Til þess að koma í veg fyrir slíkan samanburð virðast a.m.k. tvær leiðir koma til greina, sem hefðu þann tilgang að jafna lánskjör á íhúðalánamarkaðinum í heild: a) Annars vegar kemur til greina, að vísitölutenging yrði almennt tekin upp gagnvart slíkum lánum. Felur sú leið í sér, að lífeyrissjóðir og aðrar þær lánastofnanir, sem slík lán veita, byðu upp á sömu lánskjör og húsnæðismálastjórnin. Þetta er fyrri kosturinn. b) Hins vegar gæti húsnæðismálastjórn afnumið alla vísitölutengingu lána og tekið upp nafnvexti eina, eins og lífeyrissjóðir og aðrar íbúðarlánastofnanir gera í dag. Ef þessi leið væri farin, yrði einnig að telja eðlilegt, að nafnvextir húsnæðismálastjórnarlána mundu ákvarðast af og verða þeir sömu og hjá öðrum lánastofnunum, eins og þeir eru á hverjum tíma, en af fyrsta flokks verðbréfum fara vextir allt upp í 91/2% í dag. Væru nafnvextir húsnæðismálastjórnarlána lægri en hinir almennu markaðsvextir, mundi það að sjálfsögðu hafa sín áhrif á útlánagetu Byggingarsjóðs ríkisins í framtiðinni. Á árinu 1970 námu vaxtatekjur sjóðsins 317.3 millj. kr. eða 26.3% af heildarráðstöfunarfé hans á því ári.“ Þetta er úr svari fulltrúa Seðlabankans, sem könnuðu málið frá þeirri hlið. Eins og ég sagði áðan, þá er skýrslan frá fulltrúum Alþýðusambandsins aðeins komin fyrir örfáum dögum og er mikið plagg og í mörgum tölum og töflum, og á þá skýrslu verður litið næstu daga. Síðan verður gerður samanburður á þessum niðurstöðum og leitað samræmingar. Nú, það er vitanlegt, að þarna er ekki í alveg auðan sjó að sigla. Það kemur til mála, sem sé síðari leiðin, að afnema vísitölukröfuna, og á hana verður sérstaklega litið af mér a.m.k., en þá er eftir að ákveða vaxtafótinn á lánunum, og þar blasir náttúrlega við rýrnun á tekjum Byggingarsjóðs ríkisins, ef vaxtafóturinn verður settur mjög lágur, en vextirnir nema nú 1/4 af tekjunum, eins og þarna er upplýst. Menn geta haft það í huga að reyna að gera það að áróðursmáli, að athugun á því taki sinn tíma, en sem betur fer sýnir skýrsla Seðlabankans, að það er ekki neinn bráður voði, sem blasir við enn þá, og ég trúi því, að það sé rétt niðurstaða, að enn þá, þegar sjö ár eru liðin af lánstímanum, séu lánskjörin ekki óhagstæðari en önnur húsnæðismálalán. En maður horfist hins vegar í augu við það, og það játa seðlabankafulltrúarnir, að þegar líður á lánstímann verða þessi lánskjör miklu óhagstæðari. Sagt var hér áðan, að það væri óafsakanlegt af Alþýðusambandi Íslands að láta svör sín dragast svona. Mér er kunnugt um, að það var rekið mjög á eftir því af Alþýðusambandinu. Hins vegar hafði félmrn. bæði rekið á eftir því að fá skýrslu frá Seðlabankanum og Alþýðusambandinu, en málið var í höndum þeirra fulltrúa, sem Alþýðusambandið hafði tilnefnt, og skýrsla þeirra kom ekki fyrr en nú fyrir fáum dögum, þrátt fyrir allan eftirrekstur. Hins vegar kom skýrsla Seðlabankans ekki mjög fljótt heldur. Hún kom ekki fyrr en í lok septembermánaðar, og hafði þeim þó verið falið verkefnið 28. maí. Ég hugsa, að málið sé nokkuð flókið, og ég trúi því, að þegar menn bera saman niðurstöður beggja aðilanna, Alþýðusambandsins og Seðlabankans, þá verði hægt að sjá það fljótlega, hvað sé hið rétta í málinu, og þá fyrst er hægt að komast að skynsamlegri niðurstöðu um, hvaða tökum málið skuli tekið og hvaða ráðstafanir gerðar. En mér sýnist einsætt af síðari hlutanum í svari seðlabankamannanna, að vísitölukvöðin geri þessi lán þegar á líður lánstímann mjög óhagkvæm lántakendum.



Herra forseti. Ég vil hafa sama hátt á og hv. 1. þm. Vestf., sem er stuðningsmaður ríkisstj., eins og vitað er, og vitna í stjórnarsáttmálann varðandi fsp. mína, en í stjórnarsáttmálanum er m.a. að finna atriði, sem veitt eru fyrirheit um að athuga. Ég þarf ekkert að fjölyrða um það, hversu nauðsynlegt það er, að ljóst verði, hvað við er átt í stjórnarsáttmálanum varðandi þessi mál, að ég tel bæði fyrir atvinnuvegina og ekki síður fyrir hv. þm. Fsp. er í tveimur töluliðum og tveimur undirliðum hvor og hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: 1. Hvenær er að vænta samkvæmt yfirlýsingu í málefnasamningi ríkisstj. frv. til l. um: a. lækkun vaxta af stofnlánum atvinnuveganna og lengingu lánstíma þeirra; b. endurskoðun á lögum og reglum um ýmiss konar gjöld, sem nú hvíla á framleiðsluatvinnuvegunum, þar sem stefnt verði að því, að þau verði lækkuð eða felld niður? 2. Hvenær er að vænta ákvörðunar um: a. að endurkaupalán Seðlabankans verði hækkuð og vextir af þeim lækkaðir; b. að vátryggingamál fiskiskipa verði endurskoðuð?



Herra forseti. Ég skal reyna að svara þessum fsp. eftir því sem tök eru á. Eins og hv. 3. þm. Sunnl. hefur þegar gert grein fyrir, þá eru fsp. þessar: Í fyrsta lagi er spurt um: „Hvenær er að vænta samkv. yfirlýsingu í málefnasamningi ríkisstj. frv. til l. um: a. lækkun vaxta af stofnlánum atvinnuveganna og lengingu lánstíma þeirra; b. endurskoðun á lögum og reglum um ýmiss konar gjöld, sem nú hvíla á framleiðsluatvinnuvegunum, þar sem stefnt verði að því, að þau verði lækkuð eða felld niður?“ Eins og nýlega hefur verið skýrt frá, þá hefur ríkisstj. snúið sér til eins stærsta stofnlánasjóðs atvinnuveganna, sem til er í landinu, Fiskveiðasjóðs, og óskað eftir því með bréfi, að sjóðurinn breytti stofnlánareglum sínum þannig, að lánstími yrði lengdur frá því sem verið hefur og einnig þannig, að vextir á stofnlánunum yrðu lækkaðir. Frá þessu hefur verið opinberlega greint, og ég tel, að ekki þurfi að eyða um það mörgum orðum hér, ég veit, að hv. fyrirspyrjandi hefur þegar fengið þessar upplýsingar, en í meginatriðum eru þær þannig, að þess var farið á leit við stjórn Fiskveiðasjóðs, sem hefur rétt samkv. lögum til þess að ákveða lánakjör sjóðsins, að hún lengdi hinn almenna lánstíma fiskiskipalána úr 15 árum upp í 20 ár og hinn almenna lánstíma út á fasteignir sjávarútvegsins úr 8–12 árum í 10–15 ár. Þetta voru aðalbreytingarnar, sem lagðar voru til, en fleiri minni breytingar var þarna um að ræða, varðandi lánstíma. Þannig var t.d. gert ráð fyrir því, að lánstími á lánum, sem veitt eru út á opna vélbáta, lengdust úr 7 árum upp í 8 ár. Í þessum tilmælum ríkisstj. til stjórnar Fiskveiðasjóðs var einnig farið fram á það, að vextir af þessum stofnlánum yrðu lækkaðir úr 6.5%, sem nú er út á fiskiskip, í 5.5% og úr 8%, sem nú er út á fasteignir, í 7%. Það er síðan unnið að því að koma fram breytingum á stofnlánakjörum annarra atvinnugreina til samræmis við þær breytingar, sem með þessu voru ákveðnar, en eins og kunnugt er, þá eru reglur um stofnlánakjör annarra atvinnugreina engan veginn eins fastmótaðar og hjá sjávarútveginum. Þá er spurt um það, hvenær sé að vænta lagasetningar eða reglugerða um það að létta af eða fella niður ýmiss konar gjöld, sem nú hvíla á framleiðsluatvinnuvegunum. Því er til að svara, að athugun á þessu máli fer nú fram í sambandi víð þær breytingar, sem kunna að verða gerðar á skattheimtumálum almennt. Þau falla eðlilega inn í þá athugun, og hefur ekki þótt rétt að taka þessi mál þar út úr. Þau verða í rauninni að leysast þar með þeim breytingum, sem fram munu koma varðandi skattheimtuna almennt. Þá er spurt um í öðru lagi: „Hvenær er að vænta ákvörðunar um, að endurkaupalán Seðlabankans verði hækkuð og vextir af þeim lækkaðir?“ Það hefur einnig verið skýrt frá því opinberlega, að ríkisstj. hefur skrifað stjórn Seðlabankans og óskað eftir því, að bankinn breytti reglum sínum um endurkaupalán í aðalatriðum þannig, að endurkaupalánin yrðu miðuð við 67% af áætluðu útflutningsverði afurðanna í staðinn fyrir 52–54%, sem hefur verið hin almenna regla til þessa eða nú um nokkurra ára skeið. Þá hefur ríkisstj. einnig farið fram á það víð bankann, að vextir af þessum endurkaupalánum verði lækkaðir úr 51/4%, sem þeir eru nú frá bankans hálfu, í 41/2% eða um 3/4%. Jafnhliða þessu hefur svo verið um það rætt við viðskiptabankana, Landsbankann og Útvegsbankann, sem einkum hafa með að gera að veita svonefnd afurðalán út á framleiddar útflutningsafurðir sjávarútvegsins, að heildarafurðalánin yrðu hækkuð út á sjávarafurðir úr 70%, sem þau hafa verið samkv. reglum bankanna, upp í 75%. Rétt er svo að geta þess um leið, af því að það hefur verið nátengt þessu máli, að um leið og þessi breyting verður gerð er svo ætlazt til þess, að bankarnir auki hin almennu rekstrarlán sín til sjávarútvegsins, og hefur fengizt viðurkenning þeirra fyrir því, að það sé réttmætt, að reglur þeirra um rekstrarlán verði endurskoðaðar með tilliti til aukins rekstrarkostnaðar. Þá er í þessari fsp. einnig spurt um, hvenær megi búast við, að frv. verði flutt um vátryggingarmál fiskiskipa eða reglur um þau mál verði endurskoðaðar. Það hefur þegar verið skipuð nefnd til þess að taka upp þessa endurskoðun og þeim aðilum gefinn kostur á því að eiga fulltrúa í nefndinni, sem hér eiga mestra hagsmuna að gæta, þ.e. útvegsmenn annars vegar og vátryggingarfélög hins vegar, auk þess sem sérstakir fulltrúar eru í nefndinni af hálfu sjútvrn. Þessi endurskoðun fer því fram, en það tekur skiljanlega nokkurn tíma, þar til till. þessarar endurskoðunarnefndar liggja fyrir. Reglur varðandi lán til annarra atvinnuvega en sjávarútvegsins, sem ég hef hér rætt aðallega um, reglur af hálfu Seðlabankans um endurkaupalán í víxlum annarra atvinnuvega er nú unnið að því að setja, en af hálfu ríkisstj. var þess farið á leit við bankann, að þær lánareglur yrðu hliðstæðar fyrir aðrar atvinnugreinar eins og voru mótaðar í bréfinu til bankans fyrir sjávarútveginn. En eins og áður hefur komið hér fram í umr. á Alþ., hafa lánareglur bankans varðandi afurðalán til annarra atvinnuvega en sjávarútvegsins verið nokkuð breytilegar, enda telur bankinn, að þar sé um svo mismunandi lán að ræða, að það sé varla hægt að hafa nákvæmlega sams konar reglur um öll þau lán. En að því er nú unnið að setja þessar reglur, sem í meginatriðum eiga að vera þannig, að sams konar lánakjör séu veitt öllum atvinnugreinunum. Gengið er út frá því, að þessar nýju lánareglur, bæði varðandi stofnlán og afurðalán, taki gildi um næstu áramót. Ég vænti svo, að það, sem ég hef sagt hér um þessi mál, séu fullnægjandi upplýsingar fyrir hv. fyrirspyrjanda á þessu stigi málsins.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. viðskrh. fyrir þau svör, sem hann gaf hér, og þær upplýsingar, sem hann veitti þm. varðandi þau mál, sem hér er spurzt fyrir um. Það er rétt hjá honum, að ég hlustaði á ræðu, sem ráðh. flutti á aðalfundi Landssambands ísl. útvegsmanna, þar sem hann gaf nokkrar og svipaðar upplýsingar og hér koma fram, en það kom fram hjá honum þar, nákvæmlega eins og hér, að ríkisstj. eða hann hefði skrifað eða sent bréf bæði til Fiskveiðasjóðs og einnig til Seðlabankans varðandi þessi atriði. Fsp. mín er ekki um það, hvenær ríkisstj. hafi skrifað einhver bréf í sambandi við þessi mál, fsp. er beint um það, hvenær sé að vænta framkvæmda og aðgerða í málinu. Það greiðir að sjálfsögðu lítið fyrir atvinnuvegunum, þó að skrifuð séu bréf, jafnvel frá hæstv. ríkisstj., ef ekki er jafnhliða tekin ákvörðun um það, að hin tilteknu mál skuli koma til framkvæmda. Það er það, sem allt veltur á. Hæstv. ráðh. gaf hér þær upplýsingar varðandi stofnlán úr Fiskveiðasjóði, og kom það einnig fram á fundi Landssambands ísl. útvegsmanna, ef ég hef tekið rétt eftir, að fyrirhuguð lenging lána ætti aðeins við þau lán, sem eftirleiðis yrðu afgreidd. Fsp. mín til hans nú er um það, hvort þessi breyting á lánstíma nái ekki einnig til eldri lána, bæði að því er varðar lengd lánanna og eins vextina. Um hin ýmsu útgjöld, sem spurzt er fyrir um og heitið er fyrirgreiðslu um í stjórnarsáttmálanum til handa atvinnuvegunum, þá er það að sjálfsögðu mjög gott, að þetta verði allt saman tekið til athugunar í sambandi við skattheimtumálin almennt. En þurfa ekki atvinnuvegirnir einmitt á þessum tíma, þegar standa yfir mjög erfiðir og umfangsmiklir allsherjarsamningar um kaup og kjör, þurfa þeir ekki á þessum tíma að vita það, um hvaða fyrirgreiðslu er þarna að ræða eða hvaða fyrirgreiðslu er þarna að vænta? Ég hygg, að það sé talið mjög eðlilegt, að til þessa verði tekið tillit í sambandi við kjaramálin, og að mínum dómi er alveg nauðsynlegt, að fyrir liggi, um hvaða breytingar sé þarna að ræða og hvaða fyrirgreiðslu sé að vænta í þessu sambandi. Ég fagna því, að hæstv. ráðh. svaraði því einnig til, að hann hefði skrifað bréf til Seðlabankans, þó að það sé að sjálfsögðu engin lausn frekar en bréf til Fiskveiðasjóðs, ef ekki er jafnhliða tekin ákvörðun um, að breytingar skuli verða á afurðalánum. Hækkun úr 50% í 67% er veruleg hækkun, og hana ber að sjálfsögðu að meta, og einnig ber að meta þá vaxtalækkun, sem hann boðaði hér, þó að hérna sé um litla breytingu að ræða. Ég hygg, að það hafi engin úrslitaáhrif í sambandi við fiskvinnslu og útgerð. Þar sem í þetta skipti væri um 3/4 % lækkun að ræða, þá er þar ekki um svo stórvægilegar upphæðir að ræða, sem þar koma til greina, að það skipti neinum sköpum hjá atvinnuvegunum, en ég vildi spyrja ráðh. um það hvort ekki yrði gengið þannig frá þessum málum, þegar ákvörðun verður tekin hjá Seðlabankanum, að það verði raunverulega um 67% útlán að ræða út á afurðir. Þarna hefur verið talað um 50% áður, en ég hef það frá aðilum, sem mjög eru þessum málum kunnugir, að raunverulega sé ekki um nema 40% að ræða eða rúm 40%, vegna þess að viðmiðunarverð Seðlabankans er ekki í samræmi við raunverulegt verðmæti afurðanna. Það er mjög mikilsvert atriði, að einnig verði lagfæring á þessu, ef það er rétt, sem ég hef tekið trúanlegt, að lánin væru ekki að því marki, eins og til hafði verið ætlazt, hvað þetta atriði snertir. Þá ber einnig að fagna því, að hæstv. ráðh. hefur með bréfi farið fram á það, að mér skilst, við viðskiptabankana, að rekstrarlán til báta verði endurskoðuð til hækkunar. Um þetta hafa að vísu gilt reglur, en verið nokkuð mismunandi eftir aðstæðum, en að sjálfsögðu er mjög gott að fá um það fastar og ákveðnar reglur, þannig að menn víti fyrir fram, að hverju er gengið. Það má segja sama um fsp. varðandi endurskoðunina á vátryggingarmálum fiskiskipa, að auðvitað er það spor í rétta átt, að nefnd sé skipuð í málið, en ég tel þó a.m.k., að það verði að leggja mjög mikla áherzlu á, að þessi nefnd hraði störfum, því að eftir því sem ég þekki þessi mál, þá er þar ýmislegt, sem lagfæringar þarf við, og eðlilegt að verði tekið til endurskoðunar. Vænti ég þess fastlega, að hæstv. ráðh. sjái um, að nefndin vinni með þeim hraða, sem tök eru á.



Herra forseti. Það voru aðeins örfá orð í tilefni af því, sem hv. 3. þm. Sunnl. sagði hér um það, hvernig ríkisstj. hefði borið sig að í sambandi við þessar fyrirhuguðu breytingar varðandi lánakjör atvinnuveganna, þar sem hún hefði skrifað bréf til Seðlabankans og til Fiskveiðasjóðs. Og hann lét svona að því liggja, að það skipti hann ekki öllu máli, hvenær ríkisstj. hefði skrifað bréf eða hvað hún hefði farið fram á við þessa aðila, heldur skipti hitt máli, hvenær til framkvæmdanna kæmi og hvort yfirleitt yrði farið eftir þessum bréfum. Ég verð nú að segja það, að ég á ekki von á því, að þessar ríkisstofnanir, Seðlabankinn og Fiskveiðasjóður, neiti að fara að vilja ríkisstj. í þessum efnum, og hef enga ástæðu til þess að búast við slíku, eftir að hafa rætt við forstöðumenn þessara stofnana. Ef eitthvað slíkt kæmi fyrir, þá væri auðvitað komin upp ný staða, og þá mundi ríkisstj. auðvitað taka nýjar ákvarðanir í málinu. En það er vitanlega eðlilegt, að ríkisstj. snúi sér til þeirra ríkisstofnana, sem með málin hafa að gera og eiga að réttum lögum að setja reglur um það og fara fram á það, sem ríkisstj. vill, áður en frv. yrðu flutt á Alþ. og bein lagafyrirmæli þurfa að koma til. Ég held því, að það sé algerlega óþarfur ótti hjá hv. þm. að búast við því, að hér verði ekki um framkvæmdir að ræða. Ég held, að á því leiki enginn vafi. Þessar stofnanir ætla sér að verða við beiðni ríkisstj. og sjá um framkvæmd á þessum málum í þá átt, sem farið hefur verið fram á. En það er hins vegar ofur eðlilegt, að það taki dálitinn tíma að finna út nýjar reglur og koma þeim í framkvæmd, og það er ýmislegt einnig í sjálfu framleiðslulífinu, sem er þess háttar, að það verður að velja sér ákveðin mörk, hvenær hinar nýju reglur eiga að koma til framkvæmda, þannig að ekki valdi svona óþarfa óánægju þeirra, sem hlut eiga að máli. Hv. þm. vék að því í þessum efnum líka, að hann teldi, að forsvarsmenn atvinnuveganna þyrftu nú að fá að vita meira en þeir hafa þegar fengið að vita, t.d. um það, hvers væri að vænta í sambandi við breytingar á ýmsum lagareglum, t.d. varðandi hin smærri gjöld, sem atvinnuvegirnir greiða. Það er vítanlega alltaf ákaflega gott fyrir forsvarsmenn atvinnuveganna að fá að vita sem allra mest um það, sem kann að gerast á komandi mánuðum. En það veit ég, að þessi hv. þm. þekkir af sinni reynslu, að þannig hefur þessu nú ekki verið háttað, að þeir, sem stjórna atvinnurekstri, viti nákvæmlega um það fyrir fram, hvað stjórnarvöld kunni að gera á næstu mánuðum. Það er því vitanlega allsendis óhæft að mínu áliti, að atvinnurekendur bíði og bíði í sífellu eftir því að fá að vita um þetta og vita um hitt, því að það verður vitanlega aldrei að fullu tæmt að segja þeim til um það, hvað kunni að verða samþ. eða gert í hinum ýmsu málum á komandi mánuðum. Þeir hafa þegar fengið að vita mjög mikilsverða hluti að mínum dómi. Þeir vita, að það er fyrir alllöngu búið að lækka t.d. olíuverð um 11% fyrir atvinnureksturinn í landinu. Þeir hafa búið við þetta um alllangan tíma. Þeir vita, að þeim hafa verið gefin fyrirheit um breytingu á stofnlánakjörum. Þeir vita, að það er búið að gefa þeim fyrirheit um stórfelldar breytingar í sambandi við afurðalán og einnig varðandi vaxtakjör. Og einnig mjög þýðingarmikil fyrirheit um breytingar á rekstrarlánum. En það er auðvitað í sífellu hægt að halda áfram og benda á það, að enn vitum við ekki um það, hvort á að borga þennan eða hinn litla skattinn, sem þeir hafa þurft að borga á undanförnum árum. Slíkt verður ekki auðveldlega tæmt. En svo vil ég aðeins benda þessum hv. þm. á það, að þó að honum finnist e.t.v., að hér hafi varla verið gengið nógu langt, þá er alveg augljóst, að það blað, sem hann styður og gefur út að sínum hluta, Morgunblaðið, telur, að hér hafi verið gengið allt of langt, því að þegar það fór að skrifa leiðara um þessi mál, þá var notuð fyrirsögnin: „Olía á eldinn“. Hér voru á ferðinni sérstakar ráðstafanir til þess að stórauka verðbólguna í landinu og setja í rauninni allt úr skorðum. Ég er ekki á þeirri skoðun, að þær breytingar, sem þarna voru ákveðnar til úrbóta fyrir atvinnuvegina í landinu, þurfi að stórauka verðbólguna í landinu. Það er mín skoðun, að þessi fyrirgreiðsla til atvinnuveganna muni þvert á móti greiða fyrir atvinnurekstrinum og ætti að verða til þess að stuðla hér að aukinni framleiðslu. En þannig líta menn misjafnlega á þessar aðgerðir nú eins og áður. Hv. þm. spurði hér til viðbótar um það, hvort þessi breytti lánstími ætti að ná yfir eldri lán, sem veitt hafa verið, eða hvort þetta ætti aðeins að ná til þeirra lána, sem hér eftir verða veitt. Þessi breyting á lánskjörunum er miðuð við tiltekinn tíma, við næstu áramót, og á aðeins að ná til þeirra lána, sem veitt verða eftir þann tíma. Lengra nær ekki þessi ákvörðun að svo stöddu. Ég veit, að hv. þm. þekkir það mætavel, að það er mjög miklum vandkvæðum bundið að ætla að breyta gerðum lánasamningum aftur í tímann, og koma þar fleiri að en einn aðili, og því er það, að þessi breyting á lánskjörum er gerð með sama hætti og venjan hefur verið, þegar lánskjörum hefur verið breytt. Hin nýju lánskjör byrja á ákveðnum tíma og eiga þá einvörðungu við þau lán, sem veitt eru eftir þann tíma, en breyta ekki fyrri lánskjörum, enda vítum við það, að eldri lánskjör eru út af fyrir sig innbyrðis mjög breytileg. Þar eru vaxtakjör misjöfn og þar er lánstími einnig misjafn, allt eftir því, á hvaða tíma þessi lán hafa verið veitt, eftir því hvaða lánareglur voru þá gildandi. Sem sagt, svar mitt er það, að þessar nýju lánareglur varðandi sjávarútveginn eiga að gilda frá næstu áramótum að telja, og ég vona, að einnig verði hægt að framkvæma það gagnvart öðrum atvinnugreinum, að þær reglur verði þá settar, eins og farið hefur verið fram á, þannig að þær geti verið hliðstæðar við þau lánakjör, sem sjávarútvegurinn á að búa við.



Herra forseti. Það er aðeins örstutt aths. út af því máli, sem hér er til umr. Það er nú svo, að það eru tvær hliðar á því máli og raunar miklu fleiri, en þó tvær meginhliðar. Vextir eru ekki bara gjöld fyrir atvinnuvegina, þeir eru líka tekjur fyrir viðkomandi stofnlánasjóði, og eftir því sem þeir stofnlánasjóðir hafa meiri tekjur, bæði af vöxtum og öðrum tekjum, þá geta þeir auðvitað betur sinnt sínu hlutverki fyrir atvinnuvegina. Það liggur í augum uppi. Ég skal ekki karpa um það hér á hinu háa Alþingi, hvort þessi ráðstöfun mundi auka verðbólgu eða ekki. Ég hygg, að ríkisstj. muni á næstunni fá að þreifa á, hver þróunin verður í þeim málum, og hún mun sennilega trúa því betur en orðum okkar hér á Alþ., a.m.k. þeirra, sem í stjórnarandstöðu erum. En tilgangur minn með því að taka hér til máls var sá að fá það upplýst, hvort ríkisstj. hefði gert sér grein fyrir því, hvernig viðkomandi stofnlánasjóðum yrði bættur upp sá tekjumissir, sem þeir yrðu fyrir af vaxtalækkuninni. Var gerð athugun á því, hversu mikil sú tekjuminnkun yrði, og hyggst ríkisstj. með einhverjum hætti afla fjár í staðinn til þess að efla stofnlánasjóði atvinnuveganna, þannig að þeir geti eins vel og áður staðið undir hlutverki sínu?



Herra forseti. Ég vildi aðeins leiðrétta það, sem fram kom hjá hæstv. viðskrh. Ég tel ekki, að orð mín hafi fallið þannig, að ég væri nokkuð að væna víðkomandi stofnanir, þ.e. Fiskveiðasjóð og Seðlabanka, um, að þær mundu ekki fara eftir fyrirmælum. Mín fsp. gekk út á það eitt, hvenær þessi breyting ætti að koma til framkvæmda.



Herra forseti. Aðeins örfá orð í tilefni af því, sem hv. 5. þm. Norðurl. e. sagði hér. Hann vék sér nú undan því að ræða það, hvort þessar ráðstafanir í þágu atvinnuveganna kynnu að auka á verðbólguna í landinu eða ekki, en hélt þó, að ríkisstj. fengi að þreifa á einhverjum efnum varðandi þau mál svona á næstunni. Ég gat því varla skilið þessi ummæli á annan veg en þann, að ef um einhvern verðbólguvanda yrði að ræða á næstunni, þá væri það þegar farið að sannast, sem Morgunblaðið héldi fram um þessi mál.  En sem sagt, það vantar ekki, að þeir sjálfstæðismenn tali býsna hávært um það, að atvinnurekendur geti ekki samið núna í kaupgjaldsmálunum, vegna þess að það standi á ríkisstj., að hún geri ekkert fyrir atvinnuvegina, hún sé ekki tilbúin að segja, hvað hún ætli að gera. En þegar hún tilkynnir mikilvæg úrræði til stuðnings atvinnuvegunum, þá er hún að setja allt um koll með aukinni verðbólgu. Svona er málflutningurinn. Þessir menn vinna sannarlega að því að reyna að koma á sáttum í þjóðfélaginu. Nei, það verða auðvitað ekki miklar umr. um það að þessu sinni, hvaða áhrif slíkar ráðstafanir kunna að hafa í efnahagsmálum landsins, sem hér um ræðir. Við geymum eflaust til seinni tíma að ræða um það. En þá kem ég aðeins að hinu, sem hv. 5. þm. Norðurl. e. vék her að. Hann minntist á það, að lækkun vaxta og bætt lánakjör fyrir atvinnuvegina þýddi um leið skert kjör fyrir lánasjóðina. Ætli maður hafi nú ekki heyrt þetta áður. Ætli maður hafi nú ekki heyrt það áður, t.d. þegar verið var að hækka vextina jafngífurlega eins og gert var, að þetta væri til þess að styrkja bankana og þar með gætu bankarnir leyst vandamál fólksins í landinu. Jú, það er svo sem auðvelt að snúa þessum málum þannig. En svona er þessu ekki varið. Sannleikurinn er sá, að stofnlánasjóðirnir, t.d. stofnlánasjóðir atvinnuveganna, komast auðvitað heldur skammt til þess að leysa vandamál atvinnuveganna á vöxtunum einum saman. Þó að hér verði um það að ræða, að stofnlánasjóðir atvinnuveganna fái nokkru minna fé fyrir þann stofnsjóð, sem sjóðirnir eiga, minni vaxtatekjur, þá er það vitanlega tiltölulega lítið atriði borið saman við það meginverkefni, sem sjóðirnir eiga að leysa.  Það er svo mál út af fyrir sig, að flokkur hv. 5. þm. Norðurl. e. hefur barizt fyrir því hér á Alþ. á undanförnum árum að lækka umsamið framlag samkv. lögum til Fiskveiðasjóðs, og það hefur verið lækkað æ ofan í æ gegn mínu atkv. og með mínum mótmælum hér. Ég er enn á þeirri skoðun, að það þyrfti að hækka framlagið til Fiskveiðasjóðs, því að hann hefur slíku hlutverki að gegna. En þessar umr. hafa út af fyrir sig leitt það í ljós að mínum dómi, hvaða hugur stendur á bak við hjá sumum hv. þm. Sjálfstfl. til þess að bæta lánakjör atvinnuveganna, og það er gott.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir þessa merkilegu ræðu, sem hann flutti hér út af þessum sakleysislegu fsp. mínum. Ég vissi satt að segja ekki, hvað hann var að fara á tímabili. Ég skal lofa því að spyrja hæstv. ráðh. ekki, hvar hann var í gær eða viðlíkra spurninga, enda er það mál ekki hér á dagskrá. Ég vil algerlega mótmæla því, að ég hafi gert litið úr því, að þetta hefði bætandi áhrif fyrir atvinnuvegina að greiða lægri vexti. Það getur hvert barn sagt sér það, og ég vænti þess, að hæstv. ráðh. geri því ekki skóna, að þm. séu svo skyni skroppnir, að þeir geti ekki séð þá hlið á málinu. Hins vegar benti ég á, að það væru tvær hliðar á þessu máli, og hæstv. ráðh. sagði, að við sjálfstæðismenn hefðum barizt fyrir því að lækka framlag til Fiskveiðasjóðs á undanförnum þingum og taldi, að það væri alveg stórkostlegur glæpur, á sama tíma sem hann taldi, að það skipti tiltölulega litlu máli, þótt vaxtatekjur Fiskveiðasjóðs stórlækkuðu. Ég skil satt að segja ekki svona röksemdafærslu. Hún er mér algerlega hulin. En það kom glögglega í ljós í ræðu hæstv. ráðh., að ríkisstj. hefur ekki kannað fyrir fram, hvaða áhrif þetta hefði til tekjuskerðingar fyrir stofnlánasjóðina. Það kom glögglega í ljós, að hún hefur ekki kannað það frekar en það, sem hún hefur svo oft gert áður. Hún hefur tekið ákvarðanir fyrst og ætlað síðan að athuga málið. Það kann að vera, að það séu nógir peningar til til þess að efla stofnlánasjóðina og ríkisstj. hafi það fé einhvers staðar í handraðanum, sem hún telur sig geta fengið til þess. En þetta hlýtur að verða tekjuskerðing fyrir sjóðina, og það hefði verið lágmark, að ríkisstj. hefði gert sér grein fyrir þessu. Við skulum alveg gera okkur það ljóst, að þetta eru stofnlánasjóðir viðkomandi atvinnugreina. Þetta eru ekki bankar, og það hefði verið lágmarkskrafa, að hún hefði gert sér grein fyrir þessu. Ef það er tiltölulega lítið og tiltölulega auðvelt, hvers vegna þá ekki að gera sér grein fyrir því áður og gera sér það fyrst í hugarlund, hvernig ríkisstj. ætlaði að leysa þá hlið málsins? Og ég vil spyrja aftur. Gerði ríkisstj. sér grein fyrir því, hvað þetta var mikið? Og ég vildi biðja ráðh. þá að upplýsa okkur um það, hvað mikil sé tekjuskerðing Fiskveiðasjóðs, Iðnlánasjóðs og annarra stofnlánasjóða atvinnuveganna vegna þessarar vaxtalækkunar. Getur ráðh. upplýst það? Og með hvaða hætti ætlar ríkisstj. að bæta þessum þýðingarmiklu grundvallarstofnsjóðum fyrir atvinnuvegina þetta upp?