Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjhn. hefur haft þetta mál til meðferðar, og hafa á fundi með n. mætt þeir Jón Sigurðsson ráðuneytisstjóri, formaður n. þeirrar, sem undirbjó frv., og Sigurbjörn Þorbjörnsson ríkisskattstjóri, sem gáfu n. ýmsar verðmætar upplýsingar um málið og undirbúning þess. En eins og nál. þau, sem útbýtt hefur verið, bera með sér, hefur n. ekki náð samstöðu um málið, þannig að við, sem að meiri hl. nál. á þskj. 759 stöndum, leggjum til, að það verði samþ. óbreytt, en aðrir hv. nm. leggja til, að málinu verði vísað frá með rökstuddri dagskrá, en flytja auk þess sérstakar brtt. við það til vara, að mér skilst, ef hin rökstudda dagskrá félli, en fyrir því mun verða gerð grein í framsöguræðu þeirra. Hér er um mjög tæknilegt málefni að ræða, og ég mun ekki fara út í það að ræða frv. í einstökum atriðum. Ég býst við, að lítið mundi verða á slíku að græða fyrir þá hv. þdm., sem ekki hafa haft nema litinn tíma til þess að kynna sér málið, en varðandi þá, sem þrátt fyrir annríkið hafa getað gefið sér til þess tíma, þá ætti slíkt að vera óþarft. Eins og fram hefur komið og hv. þdm. er kunnugt, fjallar þetta frv. aðallega um skatta fyrirtækja, en þó eru það einstök atriði frv., sem snerta skatta einstaklinga. Ef ég nefni þá það helzta eða mikilvægustu atriðin, sem að mínu áliti er breytt með þessu frv., skal ég taka það fram, að auðvitað verður það matsatriði, hvað sé mikilvægt og ekki mikilvægt í því sambandi. Það vill gjarnan vera þannig, að þegar um breytingar á skattalögum er að ræða, þá telur hver einstakur þau atriði mikilvæg, sem fyrst og fremst snerta skatta hans og skjólstæðinga hans, en önnur atriði litilvægari, svo að í því efni er auðvitað ekki hægt að kveða upp neinn Salómonsdóm, en ég skal aðeins gefa stutt yfirlit yfir þau atriði eða þær breytingar frá gildandi l., sem frv. hefur í för með sér, og ég tel þýðingarmestar. Varðandi einstaklingana má í fyrsta lagi nefna það, að samkv. ákvæðum frv. verða tekjur barna á framfærslualdri skattlagðar vægar en er samkv. gildandi l., en samkv. þeim ber að fullu að telja foreldrum til tekna tekjur barna á framfærslualdri, en nú er heimilaður samkv. 2. gr. frv. nokkur frádráttur þar frá. Annað atriði, sem sér í lagi snertir einmitt einstaklingana, er það, að mörk þeirrar eignar, sem skattur er lagður á, eru hækkuð mjög verulega frá því, sem er í gildandi l. Þetta má telja nauðsynlegt með tilliti til hins nýja fasteignamats, sem tekur gildi fyrri hluta þessa árs, þannig að ef slík breyting væri ekki gerð, mundi það þýða mjög tilfinnanlega skattahækkun t.d. á öldruðu fólki, sem litlar tekjur hefur, en á fasteignir. Hygg ég, að flestir eða allir hv. dm. mundu vera sammála um, að slíkt væri ekki sanngjarnt. Enn fremur hefur á síðustu stundu í hv. Nd. verið skotið inn brtt., þar sem heimilað er framvegis að veita öldruðum, sem eru orðnir 67 ára að aldri, ákveðinn frádrátt frá skattskyldum tekjum. Um réttmæti þessa atriðis má e.t.v. deila, þ.e. að miða í þessu efni við tiltekið aldursmark, en ég býst nú við, að þessi brtt. muni verða vinsæl þannig að fæstir þeirra, sem í framboði verða við komandi kosningar, mundu treysta sér til að snúast gegn því. En eins og ég áðan sagði, þá eru það aðallega skattamál fyrirtækjanna, sem þetta frv. nær til. Upplýst hefur verið, að unnið er að víðtækri endurskoðun skattalaganna, þannig að hér er aðeins um að ræða hluta af niðurstöðum þeirrar endurskoðunar. En eins og bent hefur verið á, er það EFTA-aðildin, sem gerir það aðkallandi að afgreiða þennan þátt skattalöggjafarinnar nú þegar, og þau breyttu viðhorf fyrir atvinnureksturinn, sem EFTA-aðildin skapar. Megintilgangurinn hefur verið sá, sem ég hygg, að allir muni út af fyrir sig telja sjálfsagðan, að innlend fyrirtæki, sem nú eiga í harðari samkeppni við erlend fyrirtæki en áður, standi ekki höllum fæti í þeirri samkeppni vegna skattanna. Hitt er svo annað mál, að erfitt hlýtur að vera að gera slíkan samanburð Íanda á milli, en það ræði ég út af fyrir sig ekki frekar. Varðandi þær breytingar, sem verða samkv. frv., ef að lögum verður, á skattamálum fyrirtækjanna, eru þessar að mínu áliti helztar. Nú hafa að vísu orðið mjög örar breytingar á einstökum atriðum frv. við meðferð þess í Nd., sem erfitt hefur verið fyrir þm. Ed. að fylgjast með, svo önnum kafnir sem við höfum verið, og hef ég því þann fyrirvara á varðandi það, sem ég segi, að vel er hugsanlegt vegna þess, hve erfitt hefur verið að fylgjast með hinum öru breytingum, sem orðið hafa, að eitthvað af því, sem ég segi, sé þannig á misskilningi byggt, en það yrði þá væntanlega leiðrétt í þeim umr., sem hér fara á eftir. En hvað snertir þessar mikilvægustu breytingar, þá má í fyrsta lagi nefna fyrningarreglurnar, þ.e. að alveg nýjar reglur eru settar um þessar fyrningar og er þar komið til móts við það, sem um langa hríð hefur verið baráttumál atvinnurekstrarins, þ.e. að tekið sé í ákvörðunum um fyrningar tillit til hinna stöðugu verðhækkana, þar sem fyrning, sem miðuð er við upphaflegt kostnaðarverð, reynist algerlega ófullnægjandi, þegar að því kemur að endurnýja þessi tæki. Bráðabirgðaákvæði l. heimila samkv. þeim nánari reglum, sem um það eru settar og ég rek hér ekki, að endurmat skuli fara fram á þeim eignum, sem fyrndar eru með tilliti til hækkaðs verðlags, þannig að með því móti er leitazt við, að fyrningin sé í samræmi við raunverulegt verðmæti þessara eigna, eins og þær eru á hverjum tíma. Í samræmi við þetta eru ákvæði um söluhagnað og skattskyldu hans. Að vísu mun þeim reglum nú hafa verið breytt í meðförum Nd. nokkuð í áttina til þess, sem fyrir var. En leitazt er við, að eftirleiðis verði a.m.k. dregið verulega úr skattlagningu þess, sem kalla mætti hreinan verðbólguhagnað. Nú kann það e.t.v. að láta illa í eyrum, að verðbólguhagnaði, eins og það stundum er kallað eða verðbólgugróða, sé hlíft við sköttum. En þá ber þess að gæta, að þessi svokallaði verðbólgugróði er ekki raunverulegur. Hann stafar ekki af því, að um raunverulega verðmætaaukningu sé að ræða, heldur aðeins breytingu á þeim mælikvarða, sem á verðmætin er Lagður, svo að hér er í rauninni um gervigróða að ræða, sem ekki er sanngjarnt að skattleggja eftir sömu reglum og þegar hagnaðurinn er raunverulegur. Þær eignabreytingar, sem aðeins stafa af því, að breytingar verða á gildi peninganna, eru auðvitað ekki raunverulegar alveg á sama hátt og vegalengdin héðan og inn að Elliðaám hlýtur auðvitað að vera nákvæmlega sú sama, hvort sem hún er mæld í kílómetrum eða metrum, en þetta er að mínu áliti alveg hliðstæða við það. Jafnhliða þessu eru rýmkaðir möguleikar á samruna fyrirtækja, án þess að til skattlagningar komi. Og sömuleiðis eru rýmkaðir möguleikar á því að hækka verð hlutabréfa að krónutölu, gefa út svokölluð jöfnunarhlutabréf, án þess að slíkt verði sérstaklega skattlagt. Þá eru enn fremur í frv. sérstök ákvæði um svokallaða arðjöfnunarsjóði og heimild fyrirtækja til þess að leggja í þá án þess að draga það frá skattskyldum tekjum, en þessir arðjöfnunarsjóðir ættu að skapa möguleika á jafnari útborgun arðs en verið hefur og ættu þannig að vera almenningi hvatning til þess að leggja fé sitt í hlutabréf. Öll þessi atriði, sem ég hef talið, tel ég vera til bóta og gera það jafnvel nauðsynlegt, þó að hér sé aðeins um að ræða lið í heildarendurskoðun skattalaganna, að þetta frv. verði afgreitt nú, og tel ég hæstv. fjmrh. eiga lof skilið fyrir forystu sína í þessu vandasama máli og þann árangur, sem af því hefur orðið. En þó að ég hafi ekki hugsað mér að halda hér langa framsöguræðu, þá get ég þó ekki látið hjá liða, áður en ég lýk máli mínu, að vekja athygli á enn einu nýmæli frv., sem ég tel orka enn meira tvímælis en það, sem ég hef rætt um en vil taka það fram, að það, sem ég segi um það atriði, ber að skrifa einvörðungu á eigin reikning, en er ekki á ábyrgð hv. meðnm. minna, sem staðið hafa að sameiginlegu áliti meiri hl. En þetta atriði er skattfrelsi arðs af hlutabréfaeign að vissu marki, sem mun vera algert nýmæli í okkar skattalöggjöf, og aðspurðir sögðu sérfræðingar þeir, sem ég gat um, að hefðu komið á fundi okkar, að þeim væri ekki kunnugt um, að fordæmi væri fyrir slíku í löggjöf nágrannalandanna, en auðvitað sker það ekki úr í þessu efni. Það sem ég hef við þetta að athuga, er, að ég tel, að þær röksemdir, sem þarna eru fyrir þessu, fái ekki staðizt. En auðvitað getur niðurstaðan átt fullan rétt á sér, þó að hún sé ekki studd hinum heppilegustu rökum, því að þessu tvennu má ekki blanda saman. En eins og fram kemur í grg. frv., eru þau meginrök færð fyrir þessu, að það þurfi að jafna aðstöðuna milli mismunandi sparnaðarforma og þá fyrst og fremst sparifjár og hlutafjár. Þetta kann að láta vel í eyrum, að það eigi að vera jafnrétti milli hinna mismunandi sparnaðarforma, en mér hefur nú fundizt, að það sé ekki fullkomlega ljós hugsun, sem liggur því að baki, þegar talað er um að jafna þurfi þarna skattaaðstöðuna, og undir öllum kringumstæðum er það algjörlega rangt, að það halli á hlutabréfaeigendur í þessu tilliti. Það verður með öðrum orðum að taka tillit til verðbólguskattsins, sem ég mundi vilja nefna svo, sem skerðir hér mjög hlut sparifjáreigenda. Að vísu hafa sparifjáreigendur fengið 7–9% vexti af sínu sparifé, sem eru skattfrjálsir, en árlegar verðhækkanir nema 10–15% á ári, þannig að verðbólguskatturinn hefur undanfarinn aldarfjórðung, held ég mér sé óhætt að segja, gleypt alla vextina og skert höfuðstólinn að auki. Hvað aftur á móti snertir eigendur hlutabréfa, má gera ráð fyrir því, að þeir haldi sínum höfuðstól óskertum og þó umfram það, sem afgangs verður, þegar skattur af úthlutuðum arði hefur verið greiddur. Ef um lágtekjufólk væri að ræða, sem ætti hlutabréfin, væri þessi skattur auðvitað lítill eða enginn, en getur auðvitað farið upp í allt að því um það bil 50%, ef um hátekjumann er að ræða, en það er þó alltaf helmingurinn eftir, þannig að hlutur hlutabréfaeigendanna er fyrir til muna betri en sparifjáreigenda, þannig að þetta bil er breikkað, en ekki það gagnstæða. Annars finnst mér þetta dálítið þokukennt, eins og ég sagði áðan, þegar talað er um að jafna skattaaðstöðu hinna mismunandi sparnaðarforma. Nú má vel vera, að sú þoka sé ekki í mínum kolli fyrst og fremst, en ég vænti þá, að henni verði blásið í burtu í þeim umr., sem hér fara fram á eftir, en auðvitað er hægt að spara í fleiri formum en þeim að leggja fé inn í banka eða kaupa hlutabréf, því að sparnaður er ekki annað en eignaaukning, þ.e. að menn ráðstafa tekjum sínum til eignaaukningar fremur en að eyða þeim, og slíkt getur gerzt í margvíslegri mynd. Í sveitum landsins hefur það verið þannig um langt skeið og er enn þann dag í dag, að bændurnir spara á þann hátt, að þeir setja lömbin sín á frekar en slátra þeim. Það er þeirra sparnaðarform, svo að þá mætti alveg eins út frá þessum hugsunarhætti segja, að arður af búfé ætti í raun og veru að vera skattfrjáls, af því að vextir af sparifé séu það. Mér er ekki kunnugt um það, þó að bændurnir geri vissulega sínar kröfur eins og aðrar stéttir þjóðfélagsins - og væru sennilega flosnaðir upp af búum sínum, ef þeir gerðu það ekki - að slík krafa hafi þó nokkurn tíma komið fram frá bændunum. Í þessu sambandi vildi ég nefna það, að það er oft sagt, að það fylgi því áhætta að eiga hlutabréf. Það sama held ég gildi um búféð, því að fyrir kemur, að lömbin fara ofan í pytti eða fá bráðapest, svo að búfjáreignin hefur líka sína áhættu í för með sér, enda er þetta dálítið einkennilegt, að þegar þau rök eru færð fyrir því, að það eigi að leyfa fyrningarreglur með tilliti til síhækkandi verðs á þeim verðmætum, sem fyrnd eru, og ekki eigi að skattleggja söluhagnað, sem er verðbólgugróði, sem ég tek fyllilega undir, að réttmætt sé, þá er þetta rökstutt með verðbólgunni. En það er ekki hægt að snúa röksemdafærslunni við, þannig að þegar talað er um nauðsyn þess að gera hlutabréfaarð skattfrjálsan, er alveg strikað yfir verðbólguna og farið að álykta þannig, að hún sé ekki til. Nú má ekki skilja þetta þannig, að ég sjái ofsjónum yfir skattfríðindum til handa eigendum hlutabréfa, því að vissulega á hlutafélagafyrirkomulagið mikilvægu hlutverki að gegna og vaxandi hlutverki í efnahagslífi þjóðarinnar að mínu áliti, en hagur hlutabréfaeigenda hefur nú þegar, eins og ég hef rakið, verið stórbættur með ýmsum ákvæðum þessa frv. Mikið álitamál er, hvort út á þessa braut á að fara, en eins og ég sagði, er ég í sjálfu sér ekki að amast við slíkum skattfríðindum að vissu marki, en vil aðeins í framhaldi af því, sem ég sagði hér fyrir nokkrum dögum í hv. d., þegar frv. um lántökuheimild ríkissjóðs vegna framkvæmdaáætlunar var til umr., aftur koma að því, sem ég þá drap á, að ég tel, að þessi hugsun sé hættuleg, því að ef ályktanir væru dregnar af henni út í æsar, þá mundi það í rauninni leiða til þess, að það ætti annaðhvort að afnema eða a.m.k. takmarka mjög þau skattfríðindi, sem sparifé nýtur nú, en með því yrði rofinn sá öflugasti varnargarður, sem við höfum nú gegn óðaverðbólgu. Hér kemur til sú meinloka, sem mér hefur stundum fundizt, að væri í höfði margra mætra manna, sem með skattaeftirlit fara, en hún er sú að hugsa þannig, að ef menn svíki tekjur sínar undan skatti, þá geti þeir ekkert annað gert við þessar tekjur en leggja þær inn í banka. Ef þessari leið væri lokað með einhverju móti, mundu þessir hinir sömu ekki hafa nein úrræði önnur en verða löghlýðnir þjóðfélagsborgarar og telja þetta fram og labba með peningana í Gjaldheimtuna eða á tollstjóraskrifstofuna. En trúir þessu bara nokkur maður, ef betur er að gáð? Maður gæti hugsað sér, að bönkum og lánastofnunum væri gert það að skyldu að skila á hverjum degi skýrslu til skattyfirvalda um það, hverjir hefðu lagt inn í bankann og hvað miklar fjárhæðir þeir hefðu lagt inn. öllum mundi verða ljóst, hvaða truflun það mundi hafa í för með sér fyrir bankastarfsemina. En dettur nokkrum manni í hug, að þetta út af fyrir sig væri spor í átt til þess, að hægt væri að hafa betra eftirlit með því, að menn svikju ekki tekjur sínar undan skatti? Auðvitað mundu menn gera það eftir sem áður. Að vísu mundu þeir, sem kunna þar til verka, gæta þess, að bankareikningarnir kæmu ekki í bág við það, en það eru aðrir möguleikar en þessir tveir til að ráðstafa peningum, þ.e. að leggja þá inn í banka eða eyða þeim í Gjaldheimtuna. Það nærtækasta er það, að það er hægt að eyða peningum - gera sér glaðan dag fyrir þá, en ef menn eru svo sparsamir, að þeir vilja auka eignir sínar, þá eru auðvitað þúsund leiðir til þess aðrar en sú að leggja peningana inn í banka, og þær leiðir mundu auðvitað verða farnar. Eins og ég sagði um daginn, þá er hér um algjöra blindgötu að ræða. Þetta var nú annað atriðið, en eins og ég sagði, þá er hér um að ræða aðeins gagnrýni á þau rök, sem færð hafa verið fram fyrir þessari ráðstöfun. Það þarf að sjálfsögðu alls ekki að hagga niðurstöðunni. En ég get að lokum ekki látið hjá líða að benda hér á annað atriði og vil þá, með leyfi hæstv. forseta, lesa hér upp fáein orð úr erindi því, sem borizt hefur varðandi þetta mál frá atvinnurekendasamtökunum. Í því segir, með leyfi hæstv. forseta: Í annan stað er vert að benda á, að eins og löggjöf um hlutafélög er nú háttað, er nánast hægt að stofna hlutafélög, um hvaða smáatvinnurekstur, sem vera skal. Af þessu leiðir, að smáatvinnurekendur og jafnvel einyrkjar, í hvaða atvinnugrein sem er, gætu í reynd valið um skattlagningarform hlutafélags og einstaklings. Hin misjöfnu skattakjör mundu því að líkindum þrýsta einstaklingsrekstrinum að mestu yfir í smáhlutafélög. Nú vil ég í sambandi við þessi orð, sem standa í áliti atvinnurekendasamtakanna, segja það, að ég virði mjög þá ábyrgðartilfinningu, sem lýsir sér í því, að þessi ábending skuli einmitt koma frá atvinnurekendasamtökunum, því að margir munu vera - og e.t.v. flestir - í þeim hópi, sem eiga hlutabréf, og mundu þá út frá eiginhagsmunasjóðarmiði gjarnan líta það hýru auga, að þeim fylgi skattfríðindi, en hér verður það þyngra á metunum, að slík ráðstöfun gæti haft öfug áhrif á tilganginn, sem er að efla hlutafélögin, mundi sem sé leiða til þess, ef þetta yrði misnotað, að rýra mjög álit þessa rekstrarforms, ef það væri í mjög stórum stíl notað sem skjól til þess að koma tekjum undan sköttum. En eins og hlutafélagalöggjöfin er, þá er auðvitað mjög rúmt um þetta, og það má ekki loka augunum fyrir þeirri hættu, sem á því er og atvinnurekendur benda á, að þeir, sem hafa einhvers konar sjálfstæðan atvinnurekstur með höndum, muni í mjög stórum stíl fara þá leið að stofna hlutafélag með nánustu fjölskyldu sinni, sem þýðir það, að þeir fengju þar jafnvel nokkra tugi þúsunda króna skattfrjálsa. Hér er ekki um það að ræða, að þetta sé raunverulegur arður af neinu hlutafé, því að aldrei er neitt borgað inn í slík hlutafélög, heldur mundi leiðin vera sú, að það er til málamynda stofnað þarna nýtt fyrirtæki, Hlutafélagið Jón Jónsson, ef um málflutningsmann væri að ræða, síðan reiknar Jón Jónsson sér tiltölulega lágt kaup sem starfsmaður hjá þessu hlutafélagi og fær þannig meiri eða minni hluta af sínum vinnutekjum í formi hlutabréfaarðs. Fyrir þessari hættu má ekki loka augunum. Nú ber þess að vísu að gæta, að undir öllum kringumstæðum ber að greiða 15% af því, sem borgað er út sem arður í stað tekna. Þetta ákvæði kemur vafalaust í veg fyrir það, að t.d. skósmiðir, bílstjórar, smábændur o.s.frv. fari þessa leið, en eftir sem áður væri hún opin fyrir málflutningsmenn, tannlækna, endurskoðendur, jafnvei stórbændur og aðra slíka; ég get ekki látið hjá líða að benda á þetta. Menn munu þá kannske spyrja, hver ástæðan sé til þess, að ég hafi þá ekki borið fram brtt. þess efnis, að þetta verði fellt niður. En ég skal að síðustu nefna fjórar ástæður fyrir því, að ég hef ekki gert það. Í fyrsta lagi, hvernig á stendur í þinginu. Ég tel þetta frv. í heild til mjög verulegra bóta frá gildandi skattal., en auðsætt er, að ætti að gera róttæka breyt. á því hér í Ed., væri málinu í heild stofnað í verulega hættu. Þá vil ég í öðru lagi nefna það, sem ríkisskattstjóri benti okkur á í þessu sambandi á nefndarfundi, en það er 15. gr. þessa frv., eins og það liggur nú fyrir, en í henni segir, með leyfi hæstv. forseta: „Á eftir 2. mgr. 18. gr. l. komi ný málsgrein, svo hljóðandi: Ef skattþegnar, einstaklingar eða félög semja um skipti sín í fjármálum á hátt, sem er verulega frábrugðinn því, sem almennt gerist í slíkum viðskiptum, skulu verðmæti, sem án slíkra samninga hefðu runnið til annars skattþegnsins, en gera það ekki vegna samningsins, teljast honum til tekna.“ Nú er það auðvitað lögfræðilegt atriði, hvort þessi ákvæði setja undir þann leka, sem hér er um að ræða. Ég skal ekki túlka það. Það er talað um þau tilvik, þar sem skipti í fjármálum eru verulega frábrugðin því, sem almennt gerist í slíkum viðskiptum. Ég veit nú ekki, ef allar málflutningsskrifstofur hér í bænum væru komnar í hlutafélagaform, hvort það mundi þá lengur geta talizt bóta í hv. Nd. Upphaflega voru ákvæði um það, viðkomandi leituðust við að taka verulegan hluta af þóknun sinni sem hlutafé. Það skal ég ekki segja um, en hitt skiptir meira máli, eins og fram kom hjá ríkisskattstjóra, að skattayfirvöld líta þannig á, að með ákvæðum þessarar gr. sé sett undir þann leka, sem hér er um að ræða, og það mundi þá aftur þýða það, að tekjumaður, sem færi þessa leið, ætti á hættu að lenda a.m.k. í útistöðum við skattayfirvöldin, hver sem lok þeirrar viðureignar yrðu. Það er auðvitað dómstólanna, þegar allt kemur til alls, að kveða þar upp hinn endanlega úrskurð. Í þriðja lagi hefur þessu verið breytt mjög til bóta í hv. Nd. Upphaflega voru ákvæði um það, að þessi skattfrjálsi arður mætti nema allt að 20% af hlutafénu, sem ég tel allríflegt, en það hefur þó verið lækkað niður í 10%. Enn fremur er fellt niður ákvæði um það, að menn megi fá í hlut í skattfrjálsan hlutabréfaarð 15 þús. kr. fyrir hvert barn sitt. Nú nær þetta aðeins til viðkomandi einstaklings og maka, og nú eru það samtals 60 þús. kr. Um 10 þús. kr. verður að greiða undir öllum kringumstæðum. Ef þetta væri skattlagt að fullu hjá hátekjumönnum, þá væru það 30 þús. kr., svo að 20 þús. kr. má hafa upp úr krafsinu. Það er nú litill peningur fyrir svo tekjuháa menn, sem hér er fyrst og fremst um að ræða, svo að óvíst er, að þeir mundu gera sér þann kostnað og umstang, sem af því leiddi að breyta tannlæknastofu eða málflutningsskrifstofu í hlutafélag. Og hvað sem því líður, jafnvel þó að sú yrði raunin á, þá er ekki verið að semja hér löggjöf til eilífðar, og þessu yrði þá auðvitað aftur breytt. Þetta gæti að því leyti orðið til góðs, að það mundi knýja á um það, að hlutafélagalöggjöfinni verði breytt, sem ég tel, að hljóti að vera brýnasti þátturinn í endurskipulagningu þeirri, sem hér er um að ræða, enda á núgildandi hlutafélagalöggjöf fimmtíu ára almæli á þessu ári, og þarf ekki að ræða það frekar, hversu frábrugðið það þjóðfélag, sem við og feður okkar lifðum í fyrir 50 árum, er því, sem við nú lifum í. Herra forseti. Meiri hl. fjhn. leggur samkv. því, sem ég hef sagt, til, að þetta frv. verði afgreitt óbreytt.



Herra forseti. Ég mun leyfa mér að mæla hér fyrir nál. minni hl. fjhn. um frv. til l. um breyt. á l. um tekjuskatt og eignarskatt, sem hér er til umr. Nál. okkar er prentað á þskj. 762. Minni hl. skipa auk mín þeir Björn Jónsson, hv. 4. þm. Norðurl. e., og Steingrímur Hermannsson, hv. 3. þm. Vestf. Niðurstaða okkar er sú, sem frá er greint á þskj. 762. Þar kemur fram, að aðaltillaga okkar er að vísa málinu frá með rökstuddri dagskrá. Forsögu þessa máls, hygg ég, að allir hv. þdm. þekki, en hún er sú, að í apríl 1969 skipaði hæstv. fjmrh. embættismannanefnd, er hafði það verkefni að athuga skattgreiðslur fyrirtækja með tilliti til þess, að skattgreiðslur þeirra yrðu svipaðar og í öðrum EFTA-ríkjum. Þessi nefnd mun hafa skilað skýrslu til ráðh. snemma á síðasta ári. Sú skýrsla fjallaði aðeins um l. um tekju- og eignarskatt, og frv. hafði n. samið um skattlagningu fyrirtækja að þessu leyti. Þetta frv. mun hafa verið til meðferðar á hv. Alþ. í fyrravetur, en náði þá ekki fram að ganga. Ástæðan mun aðallega hafa verið sú, eftir því sem mér er tjáð - ég var ekki hér á Alþ. þá - að Alþ. hafði litið svo á, að athuga þyrfti skattamál fyrirtækjanna fremur í heild. Það næsta, sem mun hafa gerzt, var það, að út var gefið nýtt erindisbréf til þessara embættismanna, og skyldi nú athuga skattalögin, framkvæma á þeim heildarathugun, er hefði tvennt að markmiði, annars vegar að gera skattkerfið sem einfaldast og hins vegar að breyta ákvæðum l. um tekjuskatt og eignarskatt fyrirtækja og einstaklinga, eins og n. teldi sanngjarnt og eðlilegt. Vona ég, að hér sé ekki rangt farið með efni þessara bréfa, sem ég hef þó ekki sjálfur undir höndum. Þess sjást þó engin merki á Alþ., að þessi embættismannanefnd hafi unnið að endurskoðun skattalaga á þessum grundvelli. Aftur á móti hefur hún enn á ný unnið að því að endurskoða og endurbæta það frv., sem varð að steini hér á Alþ. í fyrra. Þetta frv. var lagt fram í nýjum búningi í febr. s.l., að því er mig minnir. Ég hef hér með höndum bréf, sem raunar hefur fyrr verið vitnað til í þessum umr., frá samtökum atvinnurekenda - stærstu samtökum atvinnurekenda í landinu, Félagi ísl. iðnrekenda, Landssambandi iðnaðarmanna, Landssambandi ísl. útvegsmanna, Verzlunarráði Íslands og Vinnuveitendasambandi Íslands, fimm stærstu landssamböndum atvinnurekenda, þar sem þessi samtök segja, að að undangenginni athugun sé það samdóma álit þeirra, að fresta beri lögfestingu frv. í verulegum atriðum, að því er tekur til ákvæða þess, er varða skattlagningu atvinnurekstrar. Og þeir rekja ástæðurnar fyrir þessari afstöðu sinni og segja þar í fyrsta málslið, með leyfi hæstv. forseta: Samtökin telja nauðsyn á, að endurskoðun l. um tekjuskatt og eignarskatt og l. um tekjustofna sveitarfélaga fylgist að. Frá sjónarmiði fyrirtækisins eru tekjuútsvar og tekjuskattur raunar sami skatturinn, en ráðstöfunin aðeins misjöfn Þetta mál tengist þá spurningunni um verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga og á hvern hátt fullnægja eigi tekjuþörf þeirra síðarnefndu. Það snertir svo aftur álögur aðstöðugjalda og fasteignaskatta, en þessi gjöld til sveitarfélaganna skipta fyrirtæki almennt miklu meira máli en tekjuskattur til ríkissjóðs. Er því lagt til, að málið verði afgr. í einni heild. Fyrst eftir að frv. kom fram, stóð heilmikið til hjá hv. stjórnarliðum. Fjhn. beggja d. skyldu vinna saman að athugun þessa máls, sem svo mikilsvert var kallað. Hæstv. fjmrh. hafði svo mikið við, að hann fór með þetta mál til Nd. til þess að leggja það þar fram - hið eina, hygg ég, af hans málum og það nokkrum dögum eftir, að hér höfðu staðið nokkrar umr. og aðfinnslur komið fram um þá miklu mismunun í verkefnaskiptingu, sem þá var milli d., þar sem hv. Ed. hafði verið aðgerðalítil og verkefnalítil um nokkurt skeið einmitt rétt áður en þetta frv. kom fram. Var í því sambandi talið, að kostir tvískiptingar þingsins eða deildaskiptingar væru ekki nýttir, sem þó vitanlega væri sjálfsagt að gera, meðan deildaskiptingin er, þ.e. áður en Alþ. verður gert að einni málstofu. En sameiginlegan fund héldu fjhn. beggja þd. mjög skömmu eftir útbýtingu frv. Það var alllangur fundur, stóð heilan morgun. Þar mættu helztu menn þeirrar nefndar, sem frv. höfðu samið, ríkisskattstjóri og ráðuneytisstjórinn í fjmrn. a.m.k. Ég man það, en ég man ekki, hvort fleiri voru þar, og það komu þar fram ýmsar gagnlegar upplýsingar. Það skal viðurkennt. En jafnframt kom þar fram talsvert ákveðin gagnrýni á einstök ákvæði frv. frá nm. mjög mörgum - ekki einungis okkur stjórnarandstæðingum, heldur einnig frá öðrum. Svo kom áðurnefnt bréf atvinnurekendasamtakanna, sem ég minntist á hér áðan. Þá virtist sem ýmsum brygði í brún, sem kannske er ekki furða, því að samtök þau, sem helzt átti að liðsinna með þessari lagasetningu, sögðu einfaldlega: Nei takk. Svona l. viljum við ekki, og þau sögðu meira: Það liggur ekkert á. Frv. á ekki að taka gildi fyrr en við álagningu á árinu 1972. Sýnist því ekki brýn nauðsyn að ljúka afgreiðslu þess á því Alþ., sem nú situr. Þetta sögðu þessi samtök og bentu svo á, að þau vildu láta athuga þessi mál í heild, en ekki taka einstaka þætti þeirra út úr. Við þennan atburð riðluðust fylkingarnar, og okkur Ed.-mönnum var þakkað fyrir komuna. Þá héldum við ýmsir, að þar með væri málið úr sögunni og embættismennirnir yrðu sendir heim öðru sinni til þess að vanda verkið betur og vinna verk sín meira í samræmi við það embættisbréf, sem þeim hafði verið sent. En svo upplýsist það hér fyrir nokkrum dögum rétt fyrir þingslitin, að málið er síður en svo úr sögunni, heldur hefur meiri hl. hv. fjhn. Nd. setið við löngum stundum að reyna að gera þetta frv. þannig úr garði, að einhver von væri til þess, að a.m.k. þeir, sem því var ætlað að liðsinna, hefðu ekki manna mest á móti því, og nú er þetta frv. komið hér í verulega breyttri mynd og - að ég hygg - nú í nokkuð betri búningi en upphaflega var. Ég held það, þó að ég sé nú ekki viss um það að öllu leyti. Eitt meginatriði er þó enn óbreytt. Það er eitt atriði í upphaflega frv., sem hefur staðizt alla endurskoðun, og það er það, að arður af hlutabréfum skuli vera skattfrjáls upp að vissu marki, sem nánar er tilgreint í frv. Það eru 30 þús. kr. hjá einstaklingum og 60 þús. kr. hjá hjónum, sem telja fram saman. Á þessu eru nokkrar takmarkanir, eins og hér hefur verið drepið á. Aldrei má frádráttur vegna arðs af hlutabréfum nema meira en 10% af hlutafjáreign skattþegns í hverju einstöku hlutafélagi, eins og segir í 9. gr. á þskj. 722. Það virðist því, að hv. stjórnarliðar hafi getað hugsað sér að breyta nánast öllum ákvæðum upphaflega frv. nema þessu og hér sé kjarni málsins því fundinn. Það er að vísu rétt, að skattlagningu eða fyrningarreglum félaga er nokkuð breytt. Á því var mikil nauðsyn. Ég skal alveg viðurkenna það, og þá nauðsyn höfðum við viðurkennt t.d. með því að flytja um þetta frv. Ég stóð hér að flutningi frv. um það efni á þessu þingi, þannig að ekki situr á mér að mótmæla því, að þörf sé breytinga á fyrningarreglunum. Hingað til hefur verið viðurkennd sú röskun, sem verðbólgan veldur, með því, að annað veifið hafa þessi mál verið endurskoðuð af Alþ., en ég hef ekki neitt við það að athuga, þó að þessum reglum út af fyrir sig sé breytt, þannig að þær geti gilt til nokkru lengri tíma en tíðkazt hefur um skeið. Ég verð að segja það, að mér finnst það óheppileg vinnubrögð og ekki rökrétt að slita þennan tiltölulega litla þátt út úr skattadæminu og ætla sér að afgreiða hann einan út af fyrir sig. Svo margt annað hefur þó áhrif í umræddu dæmi, bæði aðrir skattar og önnur gjöld, hvernig þau verða, og eins líka hitt, hvar fyrirhugað sé að afla þeirra tekna, sem þarna tapast ríkissjóði, því að ef atvinnureksturinn á að hagnast á breytingunni, þá hlýtur ríkissjóður að tapa einhverju af því, sem hann hefur hingað til fengið í hendur. Af yfirliti, sem lagt var fram í fjhn. á fundi hennar í fyrradag, má sjá það, að á árinu 1960 var hundraðshluti félaga í heild tekju- og eignarskatta 40.6%. Samsvarandi tala 1970 er 17.9%. Það hefur meira en helmingslækkun orðið þar. Á sama hátt hafa þá einstaklingar axlað aukinn hlut af þessum byrðum. Prósenta þeirra hefur hækkað á umræddu tímabili úr 59.4% í 82.l%. Þetta þýðir, að ef prósentan hefði ekki breytzt á tímabilinu, þá hefði hlutur einstaklinga í þessum gjöldum ekki verið 881.6 millj. kr. eins og hann varð 1970, heldur mundi hann hafa orðið 637 millj. kr. Hér hefur því orðið tilfærsla, sem nemur 250 millj. kr., frá félögum og yfir á einstaklinga á þessu 10 ára tímabili til viðbótar við marghækkaðan söluskatt, sem hefur hækkað, að ég hygg, úr 440 millj. kr. 1960 í 3400 millj. kr. árið 1970, þ.e. söluskatturinn hefur hækkað á tímabilinu um þrjá milljarða, og fleira af þessu tagi hafa einstaklingarnir í landinu orðið að taka á sig. Mér finnst það alveg lágmarkskrafa, að áður en þetta hlutfall verður enn þá skert með þessari lagasetningu, þá verði það athugað, hvaðan á að afla teknanna, nema ráðgert sé að spara svo í ríkisrekstrinum, að þessara tekna verði ekki lengur þörf. Ef það er hugsunin, þá væri náttúrlega sjálfsagt, að frá því yrði sagt, hvernig það yrði gert. Það væri betur seint en ekki, ef hæstv. ríkisstj. léti það verða sitt síðasta verk kannske að sinni að benda á það, hvar þessar fjárhæðir mætti spara. En síðustu verk Alþ. þessa dagana benda ekki til þess, að fjárþörf ríkissjóðs verði minni í framtíðinni en hún hefur verið fram að þessu. Alþ. er í þann veginn að afgreiða l. um almannatryggingar, sem á að fjármagna á næsta ári og munu auka byrðar ríkissjóðs um 200–300 millj. kr. Það var verið að ákveða nýja kennaramenntun hér í gær, sem áreiðanlega kostar mikið fjármagn, og fleira mætti til tína, er ástæða þætti til. En þessir hlutir hafa, hygg ég, ekkert verið athugaðir. Í fjhn. Ed. bað einn hv. nm. um það, þegar fyrsti sameiginlegi fundur n. var haldinn fyrir um það bil mánuði síðan, að það yrði upplýst, hvaða skattatilfærslu þetta frv. mundi hafa í för með sér - við skulum segja að öðrum ástæðum óbreyttum - hvað áætlað væri, að þessi breyting gæti numið miklum fjárhæðum og sparað félögunum mikið í tekjuskatti og eignarskatti. Ráðuneytisstjóri fjmrn. sagði, að það væri ekki mikið verk að upplýsa þetta og tók þessu vel. Þessar upplýsingar voru ekki komnar í fyrradag, þegar fjhn. Ed. hélt á fund. Þá gekk sami maður, hv. 4. þm. Norðurl. e., enn eftir því að fá þessar upplýsingar. Enn var því vel tekið og þeim lofað samdægurs. Ég hef ekki séð þessar upplýsingar. Það má vera, að þær séu komnar, en það upplýsist hér...  Menn hafa margir lengi verið sammála um það, að einn helzti ókostur við atvinnurekstur hér á landi væri sá, að þeir, sem hann stunda, hefðu ekki yfir nægilegu eigin fjármagni að ráða. Það þyrfti að haga skattareglum þannig, að þennan vankant mætti laga. En mér sýnist, að þetta frv. miði ekki nema að óverulegu leyti að þessu. Það, sem fyrirtækin vantar, er eigið fé, en ekki fyrst og fremst hlutafé, sem þau verða að greiða af arð svipað og vexti af lánsfé. Höfuðvandi félaganna hefur enn fremur verið sá, að rekstur þeirra hefur í mjög mörgum tilfellum ekki skilað arði, þannig að þau verða jafnt eftir þessa breytingu sem fyrir hana í vandræðum með að greiða fjármagnskostnaðinn, og þá skiptir ekki máli, hvort hann er kallaður vextir eða arður af hlutafé. Iðnrekendur hafa nýlega haldið og lokið ársþingi sínu. Í upphafi þess þings hélt formaður samtakanna ræðu. Þar segir hann, með leyfi hæstv. forseta: Hinn 1. nóv. s.l. var sett á verðstöðvun og vísitölu haldið í skefjum með geysilegri niðurgreiðslu á nokkrum vörum, sem mikil áhrif höfðu á vísitölu framfærslukostnaðar. Fæst iðnfyrirtæki höfðu að fullu reiknað inn í verðlag á framleiðsluvörum sínum þær kostnaðarhækkanir, sem komnar voru til framkvæmda eða komu til framkvæmda eftir setningu verðstöðvunarlaganna. Er því svo komið, að afkoma þeirra hefur versnað mjög á árinu þrátt fyrir það, að framleiðsla iðnaðarins hefur aukizt verulega. Er því fyrirsjáanlegt, að fjöldi fyrirtækja stefnir nú beint í taprekstur með þeim uggvænlegu afleiðingum, sem slíkt hlýtur að hafa fyrir fyrirtækin sjálf og þá, sem hjá þeim vinna. Það er iðnrekendum því mikið áhyggjuefni, hver þróun verðlagsmála og kaupgjaldsmála hefur verið síðustu mánuðina og hverrar þróunar megi vænta á komandi hausti, þegar verðstöðvunarlögin renna út og nýir kjarasamningar verða teknir upp. Það er ekki líklegt, að þessi spá sé röng - því miður. Og ég hygg því, að menn þurfi ekki að óbreyttu að hafa miklar áhyggjur af arðgreiðslum hlutafélaga í þessum greinum. Og þessi félög þurfa áreiðanlega fremur á einhverju öðru að halda en því, að einstaklingar, sem hlutabréf eiga í þeim, fái þau undanþegin skatti. Félögin þurfa meira eigið fjármagn; það er alveg rétt. En þessar reglur miða ekki að því. Eins og ég gat um áðan, var það hlutverk embættismannanefndarinnar að bera skattareglur á Íslandi saman við það, sem tíðkast í grannlöndunum í þessum efnum. Það var upplýst í n., eins og hv. form. hennar gerði grein fyrir hér áðan, að hvergi í nálægum löndum nyti arður af hlutabréfum slíkra hlunninda, sem hér er ráðgert að veita honum, svo að fordæmi fyrir þessu eru a.m.k. ekki þaðan. Þetta er heimatilbúið. Það þarf svo sem ekki endilega að vera verra fyrir það. Ég er sammála hv. 10. þm. Reykv. um það. En athuga verður þó og gera sér grein fyrir því, hvort þessi tilhögun eykur sparnað eða er líkleg til að auka sparnað í landinu eða það fjármagn, sem fyrirtækjum er tiltækt. Við núverandi aðstæður er gangur málsins yfirleitt sá, að fólk, sem fjármagn hefur aflögu, leggur það inn í banka eða kaupir spariskírteini hæstv. fjmrh. Hæstv. fjmrh. og Alþ. ver þeim hluta sparifjárins, sem þangað kemur, til framkvæmda, og Alþ. hefur hlutdeild í því að nokkru, en bankarnir og peningastofnanirnar lána fyrst og fremst atvinnurekstrinum það fjármagn, sem frá sparifjáreigendunum kemur. Þessa hringrás þekkja allir hv. alþm., og sparifjármyndun, held ég, að ekki muni vaxa, þótt arður af hlutabréfum verði skattfrjáls - a.m.k. ekki, meðan engin trygging er fyrir því, að hlutabréfin beri arð. Og séu ummæli formanns Félags ísl. iðnrekenda, sem ég áðan greindi frá, höfð í huga og séu menn þeirrar skoðunar, eins og ég er, að þar sé rétt frá greint, þá er ekki líklegt, að svo skipist mál í næstu framtíð, að mikils arðs sé að vænta frá þeim hlutafélögum a.m.k., sem í iðnrekstrinum starfa. Í fjhn. var enn fremur spjallað um það, hver væru skattakjörin í sambandi við sparifé og hlutafé, og hv. 10. þm. Reykv. gerði mjög glögga grein fyrir því hér, hvert okkar álit, að ég held flestra, ef ekki allra, er á þeim málum, og ég skal ekki endurtaka það, sérstaklega ekki ef ég má minna á það, að ekki alls fyrir löngu fóru einmitt nokkrar umr. um þetta efni hér fram; ég lýsti þar minni skoðun og ætla ekki að endurtaka hana. En niðurstaðan af þeim hugleiðingum er auðvitað sú, að það halli sízt á hlutaféð í þessum samanburði. Það hallar ekki á það. Þvert á móti. Og ef þessi lagaákvæði verða sett, sem hér eru til umræðu, þá verður bilið enn þá breiðara, eins og hv. 10. þm. Reykv. réttilega gat um. Í þessu frv. eru nokkur minni háttar ákvæði, sem eru vafalaust til einhverra bóta, ef þau eru skoðuð ein út al fyrir sig. Þar vil ég t.d. nefna ákvæði 1. gr. frv., sem fjallar um skattfrjálsar tekjur giftrar konu, sem vinnur við fyrirtæki, sem hjónin - annað hvort eða bæði - eiga eða reka, þar sem þessi frádráttur er hækkaður úr 15 þús. kr., sem búið er að standa æðilengi og hefur náttúrlega úrelzt eins og önnur ákvæði, sem miðuð eru við tilteknar tölur, upp í 47 þús. kr. miðað við núverandi skattareglur. Þetta tryggir það raunar, að þessi frádráttur haldi velli, þó að verðbólga ríki áfram, þar sem kveðið er svo á, að hann skuli ávallt vera sem svarar 1/4, hluta persónufrádráttar hjóna. Sama vil ég leyfa mér að segja um rýmkun ákvæðanna í 2. gr., sem fjallar um skattlagningu barna innan 16 ára aldurs. Þar er nokkur rýmkun og sjálfsagt að fagna því út af fyrir sig, en þetta eru auðvitað hrein smáatriði. Þá vil ég líka nefna í þessum flokki ákvæði, sem til bóta mega teljast, þ.e. ákvæði 24. gr., sem kveða á um það, að skattstjórum sé skylt að rökstyðja úrskurði sína og senda kærendum í ábyrgðarbréfi. Þetta hygg ég, að sé tvímælalaust til bóta og ríkisskattstjóri upplýsti okkur um það á fundinum, sem hann kom á hjá okkur, að allar horfur væru á því, að einmitt þessi tilhögun mundi draga úr þeirri miklu vinnu, sem er við embætti hans út af úrskurðum, sem þarfnast endurmats m.a. vegna þess, að þeir eru ekki rökstuddir í upphafi. Sjálfsagt mætti tína til fleiri atriði úr þessu máli. Ég get t.d. leyft mér að minna á það, að ákvæðin um skattlagningu á söluhagnaði af eignum munu vera betri en þau voru í upphaflega frv., enda virðist verk og aðgerðir fjhn. hv. Nd. aðallega hafa beinzt í þá átt að breyta frv. í átt til gildandi skattalaga. Svo hygg ég, að hafi einnig verið um þetta ákvæði og það sé nú betra en það áður var. En þetta eru aukaatriði. Meginmálið er hins vegar það, að nú er orðið fyllilega tímabært og raunar tvímælalaust óhjákvæmilegt, að fram verði Íátin fara strax heildarendurskoðun á öllum lögboðnum álögum, hvort sem þau renna til ríkissjóðs, sveitarfélaganna, opinberra stofnana eða sjóða. Þess vegna er það að okkar mati í minni hl. algerlega fráleitt, að einstakir og takmarkaðir þættir skattamála séu teknir til sérstakrar athugunar svona, fyrr en þessari endurskoðun er lokið. Og þess vegna er það, sem við, er að nál. stöndum á þskj. 762, erum andvígir málinu í heild og höfum borið fram rökst. dagskrá, sem kveður á um það, að þessi endurskoðun skuli fram fara og við munum verða á móti þessu máli. Það var bent á það hér við 1. umr. - og ég get vísað til þess að mestu - bæði af hv. 1. þm. Norðurl. v. og af hv. 4. þm. Norðurl. e., að við, sem að minni hl. stöndum, teljum, að alla þessa mynd beri að skoða í heild. Það má e.t.v. líkja þessu öllu saman við það, þegar forfeður okkar voru að búa upp á hest - þá mátti ekki hallast á. Ef pinkill var tekinn af öðrum klakknum, þá varð annaðhvort að gera að bæta þar öðrum pinkli á eða létta á hinum megin. Þessum málum er einmitt þennan veg farið, að samhengis og samræmis verður að gæta. Það er því okkar skoðun, að gefa ætti embættismannanefndinni kost á að ljúka ætlunarverki sínu, þ.e. að endurskoða myndina í heild, t.d. áður en Alþ. kemur næst saman. Það er enginn skaði skeður, þó að eftir því verði beðið. Þessi lög eiga, hvort eð er, ekki að koma til framkvæmda fyrr en við næstu skattaálagningu. Eins og ég held, að mönnum hljóti að hafa orðið ljóst, sem hlýddu á framsöguræðu hv. 10. þm. Reykv., frsm. meiri hl. í þessu máli, þá eru ýmsir hlutir í þessu, sem hann telur, að orki tvímælis, og þá alveg sérstaklega ákvæðin um skattfrelsi arðs af hlutabréfaeign, og hann a.m.k. fellst ekki á þann rökstuðning, sem fyrir því er talinn, að það þurfi að jafna aðstöðuna milli mismunandi sparnaðarforma. Hann taldi þvert á móti, að bilið mundi breikka, ef þessi ákvæði yrðu lögfest. Ég hygg, að það verði ekki auðvelt að svipta burtu þessari þoku úr hans huga, því að ég hygg, að þetta sé mjög rétt skoðað, og ef um einhverja þoku er að tefla í þessu tilviki, þá sé hún annars staðar. En það líkaði mér illa í málflutningi hv. 10. þm. Reykv., þó að mér líkaði margt vei, sem hann sagði, og það væri margt rétt af því, þegar hann fór að gera grein fyrir því, hvers vegna hann vildi ekki breyta þessum ákvæðum, sem hann teldi þó, að stefndu í ranga átt. Og hann tilgreindi fyrir því, að ég hygg, þrjár ástæður - kannske fleiri - sem ég skrifaði niður hjá mér, og mig langar til þess að gera þær að umtalsefni í örstuttu máli. Fyrsta ástæðan og sú, sem hann taldi fyrst, var það, hvernig á stendur í þinginu. Ég held, að svona ástæðu sé bara ekki hægt að viðurkenna. Það er búið að gera allt of mikið af því, finnst mér, á þessum síðustu dögum að teygja menn til að samþykkja hin og þessi mál vegna þess, hvernig á stendur í þinginu. En það, hvernig á stendur í þinginu, er m.ö.o. það, að alþm. hafa ekki tíma til að athuga þau lög, sem þeir þó ætla sér að setja. Þegar svo við það bætist, að hér er um að ræða Lagasetningu, sem engin þörf er á, sem engin nauður rekur til að setja nú, þá á heldur ekki að gera það og allra sízt að gera það þannig, að menn séu með opin augun fyrir því, að það, sem þeir eru að gera, sé rangt. Þá var önnur ástæðan sú, að ríkisskattstjóri benti okkur á í n., að í 15. gr. væri komið ákvæði, sem setti talsvert undir þann leka, sem hv. 10. þm. Reykv. gerði að umtalsefni og taldi, að vissulega mundi verða fyrir hendi eftir nýju reglunum. En þessi varnagli er sá, eins og hann gat um, að ef samið er um skipti í fjármálum með hætti, sem er verulega frábrugðinn því, sem gerist almennt í slíkum viðskiptum, þá skuli verðmæti, sem án slíkra samninga hefðu runnið til annars aðilans, en gera það ekki vegna samningsins, teljast honum til tekna.  Og hv. 10. þm. Reykv. svaraði þessu nú raunar sjálfur og sýndi fram á fánýti þessa ákvæðis, þannig að ég þarf ekki að eyða mörgum orðum að því, en ég held, að hér sé engan veginn girt fyrir það, að svo geti orðið sem hv. 10. þm. Reykv. var að hugsa sér, að ýmsum atvinnurekstri yrði dreift í smáhlutafélög til þess eins að njóta þessara skattfríðinda. Það er hins vegar alveg rétt, eins og hann greindi frá, þó að það skipti auðvitað engu máli fyrir þetta ákvæði, eins og það stendur eftir, þegar við erum að tala um það, að þetta var nokkuð lagað í Nd. Þetta var náttúrlega alveg galopið, eins og það kom frá embættismannanefndinni, og hefði auðveldlega getað leitt til þess, að stórir hlutafjáreigendur í litlum hlutafélögum hefðu algerlega getað gert út af við þau. Það er þó búið að setja þá reglu í fyrsta lagi, að skattfrelsið er lækkað úr 20% niður í 10%. Það er enn fremur hætt að reikna börnum persónufrádrátt í sambandi við hlutafjáreign, og það er búið að ákveða það, að ekki megi nema hluti af skattfrjálsu hlutafé eða arði koma úr einu og sama félagi. Þetta er auðvitað allt til bóta, ég viðurkenni það - allt til bóta. Ég held, að hæstv. fjmrh. hafi mælzt til þess hér við 1. umr. - mér heyrðist það a.m.k., ég hef nú ekki haft tök á því að fletta því upp - við nefndina að gera a.m.k. ekki breytingar, sem máli skipta. Ef þetta er rangt með farið, þá verður það leiðrétt. En ég held, að stjórnarliðar hafi nokkuð farið eftir þessu, því að meginmálið stendur þarna eftir, sem manni virðist, að hitt sé einhvers konar umbúðir utan um, en skattfrelsi arðs af hlutafé sé það, sem þetta frv. stefnir að fyrst og fremst. Hæstv. fjmrh. viðurkenndi líka, að hér væri aðeins fjallað um þátt af stóru vandamáli, endurskoðunin þyrfti að halda áfram og hún þyrfti að vera tilbúin, áður en til álagningar fyrir árið 1972 kemur. Og það er einmitt nákvæmlega þetta, sem einnig er okkar skoðun. Ég tel mig líka vera að vinna í anda þess, sem hæstv. fjmrh. var þarna að lofa, þegar ég mæli nú fyrir þeirri málsmeðferð að vísa þessu frv. frá og til endurathugunar með þeim rökum, sem ég hef verið að reyna að gera grein fyrir. Verkaskipting ríkisins og sveitarfélaganna er hluti af þessu vandamáli, og við höfum oft heyrt menn úr öllum flokkum lýsa þeirri þörf, sem á því er, að taka þær reglur til endurskoðunar. Því þetta þarf allt að athuga í heild, eins og hæstv. fjmrh. sagði. Annað meginatriðið, sem embættismannanefndinni var falið að vinna að, var að gera skattkerfið einfaldara. Ég held, að þá einföldun sé erfitt að finna í þessu frv., sem hér um ræðir, enda minnir mig, að hæstv. fjmrh. viðurkenndi það við 1. umr., að svo væri ekki. Það er eitt af því, sem er eftir, þ.e. að einfalda þessar reglur. En mér sýnist þvert á móti, að þetta frv. miði að því að gera skattkerfið enn þá margbrotnara en það þó er nú - áður en til þessarar lagasetningar kemur. Því að nú nægir ekki lengur að hafa eina skattareglu um félög; nú skulu þær vera tvær. Nú eru félögin ýmist A-félög eða B-félög og skulu skattleggjast með mismunandi hætti eftir því, hvort félagsformið þau velja. Það eru annars vegar félög, sem myndað hafa arðjöfnunarsjóð. Þau mega einungis verja honum til arðgreiðslu eða til að mæta tapi af rekstri á næstu fimm árum, eftir að féð var lagt í sjóðinn. Sé fé úr arðjöfnunarsjóði varið til annarra nota, þá á að telja það með öðrum skattskyldum tekjum félagsins á því ári, sem það er til ráðstöfunar. Ef framlag í arðjöfnunarsjóð hefur ekki verið notað samkvæmt 1. mgr. A-liðs 6. gr. frv. á næstu fimm árum, eftir að féð var lagt í sjóðinn, skal það teljast að 4/5 hlutum með öðrum skattskyldum tekjum félagsins á sjötta ári, en 1/5 hluti leggjast við höfuðstólinn. Hins vegar eru svo B-félög. Það eru félög, sem hafa notfært sér heimild 2. mgr. B-liðs 17. gr. og hafa myndað varasjóð af skattfrjálsum framlögum. Ef þau ráðstafa honum til annars en þess að mæta tapi af rekstri félagsins, þá skal telja þá fjárhæð að viðbættum tuttugu af hundraði til skattskyldra tekna á því ári. M.a. telst það annars konar ráðstöfun á fé varasjóðs samkvæmt framansögðu, ef félag ver einhverju af eignum sínum með þeim hætti, sem nánar er lýst í gr. Hér er ekki um neina einföldun á skattalögum að ræða. Alveg þvert á móti. Hér er verið að taka upp heilan flokk, þ.e. fjölga flokkunum, sem til athugunar koma, þegar talið er fram til skatts. Það er því alveg ljóst, að það er mjög lítill hluti - mjög óverulegur hluti - af því verkefni, sem vinna átti, sem nokkuð er farið að snerta á. Og ég held, að það sé bara til hins verra að fara að tína út svona skekkla og setja lög um þá, meðan allt hitt bíður. Þess vegna höfum við líka flutt rökst. dagskrá, sem prentuð er á þskj. 762 og hljóðar þannig, með leyfi forseta: „ Ed. Alþ. telur nauðsynlegt, að fram fari hið allra fyrsta heildarendurskoðun á öllum lögboðnum álögum, hvort heldur þau renna til ríkisins, sveitarfélaga, stofnana eða sjóða, og álítur því óeðlilegt, að einstakir, takmarkaðir þættir skattamálanna, eins og tekju- og eignarskattur fyrirtækja, séu teknir til afgreiðslu fyrr en þeirri endurskoðun er lokið, og tekur því fyrir næsta mál á dagskrá.“ Sömu menn og standa að nál. á þskj. 762 flytja tvær brtt. á sérstöku þskj. 763. Það er við 29. gr. frv. Gr. orðist eins og þar segir: „53. gr. laganna orðist svo: Nú breytist framfærsluvísitala til hækkunar eða lækkunar frá því, sem hún var að meðaltali árið 1964, og skal þá hækka eða lækka þær fjárhæðir, sem um ræðir í 4. gr., A-lið 13. gr., 14. gr. og 16. gr., svo og þrepin í skattstiga þeim, sem um ræðir í 25. gr., í réttu hlutfalli við það.“ Fyrir þessari till. tel ég ekki þurfa langa framsögu. Í gildandi skattalögum er fjmrh. veitt heimild til þess að ákveða skattvísitölu hverju sinni. Miklar umr. hafa þráfaldlega orðið um það hér á hv. Alþ., að þessi skattvísitala væri ekki í samræmi við hækkun framfærsluvísitölu og þar af leiðandi hækkun á framfærslukostnaði, en þá teljum við, að þessi skattvísitala verði að vera til þess, að jafnvægi haldist milli tekjuöflunar, framfærslukostnaðar og skatta. Nú hefur verið lögð til sú breyting í 29. gr., að í stað þess, að fjmrh. ákveði þessa skattvísitölu miðað við gildandi lög, skuli það vera Alþ., sem ákveður hana í fjárlögum hvert ár - í fyrsta sinn í fjárlögum fyrir árið 1972. Tilgangurinn með þessari breytingu hlýtur að vera sá, að Alþ. geri sér grein fyrir því við setningu fjárlaga, hversu miklar ríkistekjurnar af þessari tekjuöflun þurfi að vera á næsta ári, og skattvísitölunni verði hagað eftir því. Við teljum hins vegar réttara og í meira samræmi við eðli málsins, að skattvísitalan haldist í hendur við framfærsluvísitöluna, þannig að fólk geti gert sér grein fyrir því nokkurn veginn, hverjir skattar þess verða. T.d. hlýtur það að hafa veruleg áhrif á samninga um kaup og kjör hverju sinni, hverjir skattarnir verða á næsta tímabili. Og það hlýtur að auka enn óvissuna, sem um þessi mál ríkir, ef það er eins og nú háð mati meiri hluta Alþ. hverju sinni, hver sú skattvísitala skuli vera. Þess vegna er nú þessi brtt. fram borin. Ég hygg, að hún skýri sig algerlega sjálf, og ég ætla ekki að eyða tíma þdm. í það að hafa fyrir henni frekari framsögu, nema sérstakt tilefni gefist hér í umr. Ég vona, að mér hafi tekizt að gera hv. þdm. það skiljanlegt, hvað það er, sem fyrir okkur vakir með flutningi rökstuddrar dagskrár á þskj. 762 og brtt. á þskj. 763. Ég viðurkenni, að umræða um skattamálin og frv. til laga um breytingar á þeim hefði þurft betri undirbúning frá minni hendi en ég hef haft tíma til að eyða í það, en við það verður að sitja. Ég segi, eins og allir segja hér nú - vegna þess, hvernig til háttar með störf Alþ., hef ég ekki getað eytt frekari tíma til þess að skoða þetta mál en raun ber vitni.



Herra forseti. Frv. um tekjuskatt og eignarskatt, sem hér er komið til lokaafgreiðslu við þinglausnir, hefur verið nokkuð lengi til meðferðar hjá Nd. Strax fyrir inngöngu Íslands í EFTA gaf hæstv. ríkisstj. yfirlýsingu um, að endurskoðun skatta mundi fara fram, til þess að íslenzk fyrirtæki yrðu ekki verr sett í samkeppni en hliðstæð fyrirtæki annarra EFTA-landa. Fyrir síðasta Alþingi var svo lagt fram frv. samið af embættismönnum, sem hæstv. fjmrh. setti til þeirra starfa. Ekkert var óeðlilegt við það, þó að þetta frv. dagaði uppi á s.l. þingi svo seint fram komið, sem það var. En frekari endurskoðun skyldi svo fara fram milli þinga, og ákveðið var, að fulltrúar fjhn. beggja þd. fylgdust með henni. Sýnt er, að þessi málsmeðferð öll hefur ekki gefið góðan árangur, því að málið kom ekki til Alþ. að nýju fyrr en 9. febr. s.l. - og það, sem meira er, málið hefur setið hjá fjhn. Nd., þar til fyrir tveimur til þremur dögum. Og svo nú, þegar málið kemur til þessarar hæstv. þd., þá er raunverulega allt annað frv. á ferðinni. Ber að þakka það. Ég tel, að hv. fjhn. Nd. eigi skilið hrós fyrir að hafa umsamið frv. og komið því í viðunandi horf. Þannig get ég fyrir mitt leyti vel sætt mig við þetta frv. og hef mælt með samþykkt þess ásamt meiri hl. fjhn. Að vísu er margt í þessu frv., sem enn er þörf á að breyta, en ég sé fram á það, að með því að breyta frv. nú væri því stefnt í hættu og afgreiðsla málsins alveg óviss, þar sem stutt er til þingslita. Því tek ég þann kost að mæla með frv. óbreyttu í trausti þess, að þeir hv. alþm., sem koma til Alþ. á næsta hausti, geti bætt um enn betur. Orsök þess, hversu þessi lagasetning hefur öll gengið með eindæmum - vildi ég segja, tel ég vera, á hvern hátt hefur verið staðið að undirbúningi málsins. Ég tel það alrangt að hafa falið embættismönnum eingöngu þá endurskoðun skattalaganna, sem hér hefur farið fram. Enginn efast um hollustu eða samvizkusemi þessara manna, en hefði ekki verið sigursælla að hafa nefndina blandaða, þannig að fleiri sjónarmið kæmu strax fram t.d. sjónarmið atvinnurekstrar og ekki síður launþega, eins og hv. 4. þm. Norðurl. e. benti á við Í. umr. málsins hér í þd. Mér finnst með þessu, að mönnum hljóti að vera ljóst, að embættismannakerfið a.m.k. í slíkum tilvikum sem þessum sé ekki það heppilegasta, og ég vil skora á hæstv. fjmrh. að bæta nú um og endurskipuleggja nefndina, en hún hefur hvergi nærri lokið sínu verkefni. Og ekki væri það neinum til gleði, að þessi mál þyrfti að endurskoða við framhaldslöggjöf þá, sem stefnt er að um breytingu á skattkerfinu. Eins og ég tók fram í byrjun, þá er þetta lagafrv. mikið breytt frá sinni upprunalegu mynd. Ég vil lýsa ánægju minni yfir, hversu vel hefur verið tekið ábendingum samtaka atvinnurekstrar landsmanna, sem eðlilega hafa látið málið til sín taka með mikilli röggsemi. Samtökin hafa mætt fyllstu vinsemd og skilningi bæði hjá hæstv. fjmrh. og fjhn. Nd., sem og raun ber vitni, sbr. frv. í núverandi mynd. Þótt hv. þdm. Ed. hafi ekki haft beint með málið að gera, þá verð ég þó að láta þess getið, að form. fjhn. Ed. hefur lagt sig fram um að gera a.m.k. mér kleift að fylgjast með málinu og verið opinn fyrir ábendingum, sem til gagns mættu horfa. Ég vil ekki skilja svo við þetta mikilsverða mál, að ekki sé getið nokkurra einstakra atriða bæði þeirra, sem ég tel til bóta, og eins hinna, sem telja verður, að fengið hafi aðra málsmeðferð. Í frv. eru í núverandi formi mörg ákvæði, sem horfa til bóta fyrir atvinnurekstur landsmanna, og ber að fagna þeim ákvæðum. Vil ég fyrst koma að sameignarfélögunum, sem ráðgert var í upphaflegri mynd frv. að fella algerlega niður. Þetta félagsform hefur nú verið tekið inn í frv, að nýju með takmörkunum, þannig að sameignarfélög halda áfram að vera sjálfstæðir skattaðilar, enda ber nú að skrá slík félög sérstaklega. Þetta er mikið til bóta frá því, sem ætlað var. Það nær reyndar fullkomlega tilgangi sínum, enda var að mínum dómi algerlega óraunhæft að leggja niður þetta handhæga félagsform fyrir t.d. minni háttar rekstur samstilltra manna, sem er ofviða að fara í hlutafélagsform með rekstur sinn. Ætlunin var samkvæmt frv. að leggja niður hlutafélagsformið í sinni gömlu mynd og þar með heimild félags til að mynda varasjóð með því að leggja 25% af arði til hliðar. Eina mestu bót á frv. frá upprunalegri mynd tel ég þó vera, að nú verður heimilt að halda þessu félagsformi áfram óbreyttu í svokölluðum B-félögum. Gildir þetta bæði um eldri félög og ný félög, sem stofnuð yrðu. Þetta er ein af meginbreytingunum, sem gerð hefur verið á frv. nú. Jafnframt er svo haldið í frv. hinu nýja félagsformi, svokölluðum A-hlutafélögum, sem hafa möguleika til að leggja hagnað sinn í svokallaðan arðjöfnunarsjóð, en greiða um leið 15% skatt af því fé til ríkisins. Að mínum dómi hefði átt að sleppa þessari 15% skattlagningu, enda var hún tekin upp í frv. nú, en var ekki í frv. í fyrra, þegar það var lagt fram. Annar galli á þessu félagsformi er þetta: Arðjöfnunarsjóðsfyrirkomulagið er tímabundið þannig, að fé má ekki standa þar lengur inni en fimm ár. Þá skal það tekið til baka, greitt hluthöfum í arð eða lagt við tekjur og skatta að 80 hundraðshlutum, en þó 20% fært á höfuðstól félaganna án frekari sköttunar. Hér hefði sannarlega átt að leyfa, að féð stæði áfram eða a.m.k. í 10 ár í arðjöfnunarsjóði og enn fremur að arðjöfnunarsjóður á því tímabili væri tiltækur til fjárfestingar og uppbyggingar atvinnurekstrarins. Í þessu sambandi er rétt, að það komi fram, að innan embættismannanefndarinnar varð ágreiningur. Sjálfur ríkisskattstjóri lagði til, að félögunum yrði leyft að leggja í fjárfestingarsjóði. Þetta fékkst ekki fram, eins og komið er í ljós með frv., og tel ég það miður farið. Arðgreiðsla samkvæmt þessu A-formi hlutafélags er nú bundin við 10% hjá félögunum á móti 10% hjá hluthöfunum í hinum venjulegu hlutafélögum. Skattfrjáls arðgreiðsla hjá viðtakanda, 30 þús. kr. á einstakling eða 60 þús. kr. hjá hjónum samkvæmt þessu nýja félagsformi, er mikið til bóta og ætti að geta stuðlað að því, að landsmenn almennt vildu gerast aðilar að slíkum félögum. En áður verður áreiðanlega að sjá svo um, að atvinnurekstur landsmanna komist á öruggari grundvöll og nær árviss hagnaður sé það, sem atvinnureksturinn fær að búa við. Þetta er erfitt við að eiga a.m.k. í sjávarútvegi og hefur verið erfitt víða, þar sem verðlagshömlur og óeðlilegar verðhækkanir hafa hamlað eðlilegum rekstri fyrirtækja. Þess vegna er það, að fimm ár eru of stuttur tími til yfirfærslu taps, sérstaklega þar sem um ný fyrirtæki er að ræða. Nær hefði verið að hafa þetta 10 ár, eins og líklega mun vera hjá nágrönnum okkar t.d. í Finnlandi, og mér er kunnugt um, að í Svíþjóð mun vera um að ræða yfirfærslu á tapi á sex árum. Varðandi 30 þús. kr. skattfrjálsan arð af hlutafé fyrir einstakling, sem hv. 10. þm. Reykv. sá hér ofsjónum yfir og hv. 11. þm. Reykv. tók rösklega undir - þeir báru þar saman sparifé og hlutafé sem tvö sparnaðarform, vil ég segja þetta. Ég tel alveg óraunhæfan þann samanburð, sem hv. þm. gerðu og lýsir hjá þeim meiri vanþekkingu á þessu máli en ég hafði búizt við af a.m.k. prófessornum, sem jafnframt er formaður í bankaráði eins af ríkisbönkunum, og ekkert síður af hv. 11. þm. Reykv., sem hefur einmitt verið bankastjóri um árabil. Þess vegna tel ég rétt að taka hér bara eitt lítið dæmi, og við skulum taka einkabanka hér í Reykjavík, sem rekinn er í hlutafélagsformi. Þetta hlutafélag er stofnað fyrir u.þ.b. 20 árum. Mörg fyrstu árin var enginn arður greiddur; ekki þurfti að öfunda hluthafa þessi árin í því hlutafélagi. Síðar, þegar bankanum óx fiskur um hrygg, líklega eftir 10 ára starf, var byrjað að greiða arð - mest 7%. Það, sem næst skeður, er, að þetta fyrirtæki margfaldaði hlutafé sitt. Nýir hluthafar gengu inn í félagið, eldri hluthafar juku við hlutafé sitt, nýir bættust við og greiddu nafnverð fyrir þá viðbót. Siðan verður þetta félag fyrir því tjóni, að aðalbygging þess brann. Það varð til þess, að arðgreiðsla féil niður um nokkurra ára skeið eftir þær miklu ófarir. Þannig var arðurinn af þessum hlutabréfum, og dæmin eru alls staðar. Með því að leggja fé í hlutafélög og hlutabréf tekur fólk áhættu og getur alveg eins átt von á því að fá ekki arð um margra ára bil, en því er allt öðruvísi varið með sparifé og spariskírteini ríkisins. Ég þekki ekkert hlutafélag, sem getur greitt arð fyrstu árin eftir stofnun. Við skulum bara nefna ríkisfyrirtæki eins og Sementsverksmiðju ríkisins eða Kísiliðjuna. Bæði þessi félög hafa skattfríðindi. En hvað heldur hv. 10. þm. Reykv., að hluthöfum þessara félaga, hefðu þau verið í hlutafélagsformi, hefði verið greitt í arð fram á þennan dag frá stofnun fyrirtækjanna? Hlutafé er í flestum tilfellum áhættufé, sem ber að greiða af meiri arð en t.d. venjulegu sparifé eða ríkistryggðum spariskírteinum. Það má líka minnast á það, eins og hæstv. fjmrh. talaði hér um við 1. umr., að víða úti á landi einmitt á síðustu árum er verið að stofna til hlutafélaga einmitt til að byggja upp atvinnurekstur á hinum ýmsu stöðum, þar sem atvinnu hefur vantað, og ég vil segja það, að ekki eru líkindi fyrir því, að allir þeir hluthafar fái mikinn arð af sínu fé. Sannleikurinn er sá, að það þarf frekar að vorkenna hlutabréfaeigendum og stuðla betur að arðsemi félaganna, svo að almennara verði, að greiddur sé arður. Hv. 10. þm. Reykv. las upp úr bréfi atvinnurekendasamtakanna og komst að þeirri niðurstöðu, að þessir aðilar væru mótfallnir skattfrjálsum arðgreiðslum, 30 þús. kr. á einstakling og 60 þús. kr. á hjón. Og hann vitnaði þar í umsögn atvinnurekendasamtakanna um 9. gr. frv. Þegar þetta bréf var skrifað 25. febr., var í frv. ákvæði um ótakmarkaða arðgreiðslu í A-félögunum. Síðan var þessu breytt - fyrst með 20% þaki, en síðan með 10% þaki. Áður var þetta þaklaust, þ.e. ótakmörkuð arðgreiðsla leyfð. Þannig er ekkert samhengi milli þessara ummæla og frv. í núv. formi, enda þótt hv. 10. þm. Reykv. teldi svo vera. Eitt af því, sem tekið hefur umskiptum til hins betra í meðferð málsins, er, að skatturinn á söluhagnaði af lausafé og fasteignum er nú alveg felldur niður, ef skattþegn hefur átt lausaféð í fjögur ár og fasteignina í 6 ár. Áður komu 25% þess krónuhagnaðar til viðbótar tekjum viðkomandi. Gott er einnig, að rýmkað skuli enn meir um skattlagningu á hagnaði af sölu húsnæðis einstaklinga. Sannleikurinn er sá, að aukin krónutala í okkar verðbólguþjóðfélagi við sölu t.d. fasteigna er í fæstum tilfellum hagnaður, heldur er seljandinn að fá minni en fleiri krónur, og hagnaðurinn er líklega oft óbreyttur að verðmæti, sem er algerlega út í hött að skattleggja, eins og fyrirhugað var. Fer því vel á því, að þessu hefur verið kippt burt úr frv. Ég get ekki látið hjá líða í þessu sambandi að lýsa undrun yfir því, hversu fasteignaeigendur oft eru lítils metnir sem slíkir í umr. og þeir taldir heppilegir til skattlagningar. Þetta er í fyllsta máta einkennilegt, þar sem svo stór hluti Íslendinga eiga sjálfir sínar eigin íbúðir. Líklega eru hér hlutfallslega fleiri fasteignaeigendur en nokkurs staðar annars staðar í veröldinni. Við 1. umr. þessa máls ræddi hæstv. fjmrh. þetta sérstaklega og gekk út frá því sem vísu, að fasteignaskattar yrðu verulega hækkaðir, þegar endurskoðun á tekjum sveitarfélaga fer fram á næstunni í framhaldi af þessu frv. Ef þetta yrði nú ofan á við þessa endurskoðun, sem líklega verður falin sömu embættismannanefnd, sem nú hefur skilað af sér hluta af starfi með þessu frv., sem hér hefur verið lagt fram, nema henni verði þá breytt samkv. áskoruninni, þá efast ég stórlega um, að slíkt frv. um stóraukna fasteignaskatta fengi betri móttökur hjá hinu virðulega Alþ. en nú hefur orðið raunin á með þetta frv. Auk allra þeirra einstaklinga, sem slíkir skattar mundu bitna á, yrði þó þunginn hvað mestur á þeim, er hlífa skyldi - þeim, sem ekki hafa getu til þess að eiga sjálfir þak yfir höfuðið. Ef stórauknir fasteignaskattar eru teknir upp, þá mundi leiguhúsnæði verða að hækka að sama skapi, og það kæmi því niður á þeim verst settu í þjóðfélaginu. Eins og ég sagði áðan, þá hef ég gert þetta að umtalsefni hér nú vegna ummæla hæstv. fjmrh., þar sem þessi hugsun er einnig ofarlega í hugum sumra sveitarstjórnarmanna, sem væri kært að fá meira fé til ráðstöfunar. Nokkur eru þau ákvæði enn í þessu frv. þrátt fyrir allar þessar breytingar, sem ekki hafa fengizt lagfærð, enda óskiljanlegt, hvað hefur blandazt inn í hugi embættismanna þeirra, sem sömdu frv., að nauðsyn bæri til að taka þar inn svo margar breytingar, sem ekki hafa neitt með tilgang frv. að gera. Það er í beinu framhaldi af inngöngu okkar í Fríverzlunarsamtökin og yfirlýsingu þeirri, sem hæstv. ríkisstj. gaf þar að lútandi. Afgjaldskvaðir af verðmæti samkv. 18. gr. í frv. er eitt af þessum ákvæðum. Einnig skattlagning bóta vegna altjóns samkv. 4. gr. Gengistap uppfært sem eign samkv. 12. gr. mætti nefna ásamt nokkrum atriðum til viðbótar, sem tilgangslaust er að rifja upp, eins og nú er komið. Menn hafa velt því fyrir sér, hvort þær breytingar, sem nú verða væntanlega gerðar á skattalögunum, gætu stuðlað að því, að menn stofnuðu til margs konar starfsemi í félagsformi, t.d. hlutafélaga samkv. A-kerfi með það fyrir augum að fá skattfrjálsan frádrátt í formi arðs fyrir sig og maka sinn. T.d. Jón Jónsson, eins og hv. 10. þm. Reykv. minntist á, stofnaði hlutalélagið Jón Jónsson hf., endurskoðandinn stofnaði hlutafélag um sína atvinnu, skósmiðurinn, tannlæknirinn - og jafnvel var stofnað hlutafélag um heimilishaldið. Þegar ríkisskattstjóri mætti á fundi fjhn., var þetta einmitt til umr., en hann taldi sig nú hins vegar hafa ráð undir rifi hverju og getu til þess að setja undir mismunandi leka í skattkerfinu. Þannig ætti að verða óhætt að treysta embætti hans í slíkum málum, ef menn reyndu að misnota þau ákvæði, sem frv. gerir ráð fyrir um skattfrelsi arðs í A- hlutafélögum. Frjálsleg ákvæði um félagsform tel ég til mikilla bóta og fyrirmyndar. Gott væri, ef einstaklingar gerðu meira af því og skildu betur nauðsyn þess að vinna meira saman. Einstaklingshyggja hjá okkur Íslendingum er allt of mikil. Það, sem okkur vantar, er einmitt stærri rekstrareiningar, en ekki, að hver og einn sé að hokra í sínu horni. Sú stétt manna, sem vel hafa skilið þetta á allra síðustu tímum, eru íslenzkir verkfræðingar, sem fjöldamargir hafa nú stofnað til félagsstarfsemi um kunnáttu sína og störf á félagsgrundvelli. Það er gefið mál, að með félagslegri samstöðu næst betri árangur fyrir þjóðarheildina og einstaklingana sjálfa. Þetta á við bæði hvað við kemur verkfræðingum og öðrum, sem einnig hafa aðstöðu til þess að starfa einir síns liðs, eins og hv. 10. þm. Reykv. taldi upp nokkur dæmi um. Skattfrelsi takmarkaðs hluta arðs úr A-hlutafélögum er að mínum dómi uppörvandi til að auka hagsýni og félagslega uppbyggingu, sem okkur Íslendingum er bráðnauðsynleg. Margt fleira mætti ræða í sambandi við þetta lagafrv., en ég vil hlífa hv. þdm. við lengri ræðu, og að endingu vil ég svo enn lýsa ánægju yfir, hversu góðum breytingum þetta frv. hefur tekið við meðferð hv. Alþ., og vænti þess, að hv. þdm. sjái hinar ljósu hliðar málsins og veiti frv, brautargengi í því formi, sem það nú er komið í.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja umr. hér mikið, enda hefur hv. frsm. minni hl., hv. 11. þm. Reykv., gert skýra og glögga grein fyrir afstöðu okkar í minni hl., og get ég undirstrikað flest eða allt, sem hann sagði um málið. Og ég vil þó alveg sérstaklega byrja á því að ítreka og undirstrika það, sem hann sagði um alla málsmeðferðina, hversu óhæf hún hefur verið á allan hátt sérstaklega gagnvart þessari hv. þd., sem aðeins fékk jafnmarga klukkutíma til þess að íhuga málið í n. og hv. Nd. hafði marga mánuði til þess að fjalla um málið. Þrátt fyrir það er ég ánægður yfir því að hafa notið tveggja stunda kennslu - ásamt öðrum hv. nm. í fjhn. - ríkisskattstjóra og ráðuneytisstjóra í fjmrn., sem vissulega var mikils virði, því að þeir svöruðu greiðlega þeim fsp., sem við vorum þá viðbúnir að leggja fyrir þá. Hitt hlýt ég að vita, að ekki sé staðið við það að gefa mönnum þær tölulegu upplýsingar, sem um var beðið og lofað hafði verið. Það tel ég vera fyrir neðan virðingu hæstv. ráðh. að sjá ekki svo um, að hans embættismenn gegni þeirri skyldu sinni að gefa alþm. þær upplýsingar, sem þeir biðja um og ekki eru talin nein vandkvæði á að veita. En eins og kom fram hjá hv. 11. þm. Reykv., höfum við aðeins fengið annað það skjal, sem hér var um að ræða. Og þetta skjal, sem ég hef hér fyrir framan mig, er víssulega athyglisvert, eins og hv. 11. þm. Reykv. benti á, og ekki sízt er það athyglisvert í mínum augum, þegar ég minnist þess, hvaða loforð viðreisnarstjórnin gaf, þegar hún tók við völdum í landinu, en þá var því hvorki meira né minna en lofað í þeirri viðfrægu bók „Viðreisn“, sem fáir eiga nú lengur í fórum sínum, að tekjuskattur á einstaklinga skyldi afnuminn. Hún er orðin slíkur forngrípur, að ekki er auðvelt að ná til hennar, og mér hefur ekki tekizt að fá hana annars staðar en hér - lánaða af náð og miskunnsemi úr bókasafni hv. Alþ. Og ég verð að segja það, að mér þætti ákaflega vænt um það, ef ráðh. gæfi upplýsingar um það, hvort ekki er nægilegt upplag til af þessari bók til þess, að þm. geti farið með hana heim til sín núna, þegar þingi lýkur, og flett upp í henni öðru hverju í sambandi við þær umr., sem áreiðanlega verða um stjórnmál, m.a. ástand skattamálanna og annað, þegar þeir fara að gera upp sín mál við kjósendur. En í þessu plaggi, ef mig misminnir ekki mikið - og ég verð að játa, að það er eins með mig eins og hæstv. ríkisstj., að ég er búinn að týna þessum gullum mínum, sem ég þó reyndi að halda í - þá var því lofað, að tekjuskattur á einstaklinga skyldi afnuminn; það yrði stefnt að því, að tekjuskattur á einstaklinga yrði afnuminn. En ef hæstv. ráðh. hefur eintak af bókinni hér hjá sér og flettir þessu upp og annað kemur í ljós, þá skal ég vera fús til þess að viðurkenna misminni mitt. En ég held, að þetta hafi áreiðanlega staðið þar eða eitthvað mjög í þá átt. En samkv. þessu plaggi, sem ég hef hér fyrir framan mig, þá hefur tekjuskattur og að vísu eignarskattur, sem er mjög óverulegur og kemur ekki ýkja mikið inn í þessa mynd, aukizt úr 49 millj. kr. árið 1960 í 881.6 millj. kr. á árinu 1970. Lauslega áætlað er hér um nær tvítugföldun að ræða. Á sama tímabili, þ.e. frá árinu 1960 til 1970, hefur kaupgjald verkamanna hækkað að meðaltali úr 21.68 kr. í 76.67 kr., þ.e. lítið meira en þrefaldazt, á sama tíma og tekjuskattarnir hafa nærri því tvítugfaldazt. Þannig hefur verið staðið við þetta gullna loforð um að draga úr eða jafnvel afnema tekjuskatta ríkisins af einstaklingum. Þarna er a.m.k. miðað við verðgildi um fimm- eða sexföldun að ræða á þessum sköttum. Þetta er svo auðvitað ekki nema önnur hliðin á því máli, sem að þessu lýtur, því að að sjálfsögðu ber þarna einnig að athuga útsvörin og yfirleitt alla tekjuöflun ríkissjóðs. Þar er myndin áreiðanlega sízt betri, sérstaklega ef maður tekur tillit til þess, hvernig söluskattskerfinu hefur verið breytt á þessu tímabili - og þar með verður um miklu meiri margföldun að ræða en nokkurn tíma á tekjusköttunum. Félögin hafa hins vegar aldrei greitt umtalsvert til ríkisþarfa í tekju- og eignarskatt, þó að sérstök ástæða þyki nú til þess að draga verulega úr þeirri upphæð, sem á árinu 1970, þ.e. á s.l. ári, var ekki nema 191 millj. kr. samkv. því plaggi, sem ég hef hér fyrir framan mig. Og eins og kom fram hjá hv. 11. þm. Reykv., þá hefur hluti félaganna, hundraðshluti tekju- og eignarskatta í heild, minnkað úr 40% í 17% á þessu tímabili. En samt sem áður þykir nú við hæfi að taka upp þá nýju pólitísku stefnu, sem hæstv. ráðh. hefur,lýst, þ.e. að draga mjög úr þessari skattheimtu af félögunum. Það er mál fyrir sig, sem auðvitað má lengi deila um, hvernig á að afla þessa fjár, en ég fer ekki ofan af því, sem ég hélt hér fram við 1. umr. málsins, að jafnvel þó að þessi stefna sé tekin upp, að því leyti sem tekjuskattinn áhrærir, þá er ég ekki farinn að sjá það, fyrr en ég hef alla myndina fyrir mér, hversu mikið atvinnurekendur græða á þessari breytingu. Mér heyrðist t.d., að hv. síðasti ræðumaður, hv. 7. landsk. þm., væri að segja hér áðan, að hann væri ekki ákaflega hrifinn af þeirri stefnu, sem hæstv. fjmrh. boðaði hér, þegar málið var til 1. umr., þ.e. að fasteignaskattar yrðu auknir stórkostlega. Ef ekki er hér um það að ræða að færa stórkostlega mikið meira af gjöldunum yfir á launafólkið í landinu og þá aðallega láglaunafólkið og miðlungslaunafólk, hvað er þá eftir? Eru menn þá að biðja um hærra aðstöðugjald? Er hv. 7. landsk. þm. að biðja um það, að aðstöðugjöldin séu margfölduð eða stóraukin frá því, sem nú er? Þessar spurningar hljóta að vakna vegna þess, að leiðirnar í skattamálunum eru ekki svo ýkja margar. Er kannske verið að boða stórkostlega hækkun á söluskatti hjá almenningi? Eða er verið að boða aukna tolla og þá jafnhliða framleiðslugjald á iðnaðarvörum? Hvort tveggja yrði að fara saman, ef að þeirri leið væri horfið, vegna skuldbindinga okkar í EFTA. En ég læt nú útrætt um þessa hlið málsins og kem þá að því, sem ég vildi eiginlega ræða sérstaklega við hæstv. fjmrh. um. Það er þá í fyrsta lagi um arðjöfnunarsjóðsleiðina, sem farið er inn á með þessu frv. og mér sýnist, að hafi ýmsa ágalla í för með sér. A.m.k. hefði verið hægt að leysa þau vandamál, sem með þessu er verið að reyna að leysa, með öðrum og hagkvæmari hætti bæði fyrir atvinnureksturinn og fyrir þjóðfélagið í heild með þeirri till., sem ríkisskattstjóri, sá ágæti embættismaður, kom fram með í embættismannanefndinni, þ.e. að horfið yrði frekar að því ráði að heimila bæði einstaklingum og félögum að stofna fjárfestingarsjóði með allt að 30% af hreinum tekjum sínum, þ.e. þegar laun hafa verið greidd, en þó ekki með lægri upphæðum en 65 þús. kr., og síðan væru 40% af þessum sjóði „deponeruð“ í bönkum eða með öðrum hætti og væru eins konar bundin innstæða, þangað til hún yrði notuð til fjárfestingar, en yrði síðan skattlögð á 11. ári með 9% vöxtum, ef það hefði þá ekki á því tímabili verið notað til fjárfestingar. Þessi leið hefði haft m.a. þá stórkostlegu kosti fram yfir arðjöfnunarsjóðsleiðina, að me$ því hefði ekki verið mismunað eins herfilega og gert er atvinnurekstrarformunum, þ.e. annars vegar hlutafélagaforminu og hins vegar því formi, þar sem einstaklingur hefur með sinn rekstur að gera og stendur og fellur fjárhagslega með því, hvernig honum gengur. Það getur vel verið rétt hjá hv. 7. landsk. þm., sem hér talaði síðast, að einstaklingshyggjan sé allt of mikil hjá okkur, og verð ég nú að segja, að ég fagna því, að sú kenning kom einmitt úr þeirri áttinni, því að hún er nú ekki alveg lík því, sem hann og hans flokksbræður hafa yfirleitt haldið fram, þar sem þeir hafa nú sérstaklega talið sig vera málsvara einstaklingsframtaksins. Og þó að ég viðurkenni það, að einstaklingshyggjan geti gengið úr hófi fram, þá held ég þó, að einmitt þetta rekstrarform geti á ýmsum sviðum átt ákaflega vel við, sérstaklega í ýmiss konar smárekstri, og eigi að eiga fyrir sér langa framtíð, ef það er ekki heft með einhverjum hætti eða beinlínis eða óbeinlínis bannað, eins og hér er stefnt að með þeirri löggjöf, sem nú er verið að setja. Ég hef yfirleitt ekki þurft að standa hér uppi í ræðustól á hv. Alþ. til þess að verja einstaklingsframtakið, en mér sýnist full þörf á því, að sú vörn komi einhvers staðar annars staðar að en frá hv. sjálfstæðismönnum. Og ég skammast mín ekki fyrir það að taka upp hanzkann fyrir þá menn, sem vilja leggja allar eignir sínar undanbragðalaust í hættu fyrir heilbrigðan atvinnurekstur, en fela sig ekki á bak við hlutafélagsform, sem gefur þeim færi á því að láta félögin verða gjaldþrota, en standa samt uppi sem efnamenn á eftir. Ég tel það vera svívirðilegt að gera á þennan hátt mun á einstaklingunum annars vegar og hlutafélagaforminu hins vegar. En mér sýnist líka, að hér sé um annað og meira að ræða í sambandi við þessar tvær hugsanlegu aðgerðir, annars vegar till. ríkisskattstjóra og hins vegar ákvæði frv. um arðjöfnunarsjóð, og það snertir mjög það vandamál, sem við höfum átt einna erfiðast með að glíma við hér á síðustu árum, þ.e. verðbólguna, og hins vegar það, hvernig mönnum er gefið tækifæri með skattalöggjöfinni til þess að sleppa frá réttlátum gjöldum til þarfa hins opinbera, bæði bæja og ríkis, með t.d. sérstökum fyrningarreglum, eins og gert er. Það er kunnugra en frá þurfi að segja, að þeir, sem hafa notið sérstakra forréttinda í fyrningarreglum, eins og þær hafa verið á undanförnum árum, hafa auðvitað lagt á það höfuðáherzlu að standa í stöðugri fjárfestingu, þ.e. hafa alltaf nóg af nýjum framkvæmdum til þess að geta afskrifað til þess að geta sloppið við skatta og hafa þá ekki sézt fyrir í því, hvort þær framkvæmdir allar væru af nokkru viti gerðar eða jafnvel hvort það væri líklegt, að þær gæfu af sér nokkurn arð. Þeir hafa heldur viljað sjá ónýta steinsteypu við hliðina á fyrirtækjum sínum en þurfa að greiða að einhverju leyti í skatta upphæðirnar, sem það hefur kostað að byggja úr steinsteypunni. Þetta er staðreynd, sem blasir við og öllum er kunnugt um - líka hæstv. ráðh., sem fyrir þessu frv. stendur. Ef aftur á móti sú leið hefði verið farin, sem ríkisskattstjóri lagði til, að menn gætu geymt fjárfestingarsjóði í allt að 11 ár, þá þykir mér miklu líklegra, að fjárfestingarstefnan hjá einstaklingunum hefði farið inn á heilbrigðari brautir en þegar menn eru óbeint hvattir til þess að standa í árlegri fjárfestingu til þess að flýja undan opinberum gjöldum, og það tel ég höfuðkost þessarar hugmyndar, þ.e. arðjöfnunarsjóðsleiðarinnar. Ég vildi þess vegna gjarnan, vegna þess að það hefur ekki komið fram í þessum umr. hvorki fyrr né síðar - a.m.k. ekki hér í hv. d., fá á því fulla skýringu, hvers vegna þessari - að mínu viti - ágætu hugmynd ríkisskattstjóra var hafnað. Var það gert til þess að mismuna einstaklingunum og hlutafélögunum, eða var það gert af einhverjum öðrum ástæðum? Varla hefur það getað verið gert af skatttæknilegum ástæðum, þar sem að till. stóð áreiðanlega sá maðurinn, sem er hæfastur í þeim efnum og hefur bezta þekkingu á því, hvað skatttæknilega er heppilegt. Í þessum efnum má svo vísa til þess, sem fram kom á fundi hv. fjhn., að fyrirmyndir að slíkum fjárfestingarsjóðum eru auðsóttar til nágrannalandanna eins og t.d. Danmerkur. Þetta er sem sé spurning, sem ég vildi gjarnan fá svar við hjá hæstv. ráðh. sem fyrirsvarsmanni þeirrar breytingar, sem nú er verið að gera á hluta af skattakerfinu. Ég ætla svo ekki að fara hér út í þá hluti, sem hv. frsm. meiri hl. gerði hér nokkuð að umtalsefni, en ég er honum fullkomlega sammála, þegar hann gagnrýnir mjög ákvæði frv. um skattfrelsi hlutafjárarðs. Ég get aðeins undirstrikað allt, sem hann sagði um það, en get þó ekki stillt mig um frekar en hv. 11. þm. Reykv. að vekja athygli á því, hvers vegna þessi hv. þm. vill ekki standa, eins og honum stóð til boða í hv. n., að breytingum á þessu atriði, þar sem hann er okkur algerlega sammála um það. Þykir mér það nokkuð hart, að menn séu það bundnir á höndum og fótum, að þeim sé fyrirmunað að greiða atkv. og flytja eða fylgja till. í samræmi við samvizku sína. Og ég verð að segja, að mér þykir illa farið með svo góðan dreng sem hv. þm. er, að það skuli verða eitt af hans síðustu verkum hér á hv. Alþ. að hljóta þannig meðhöndlun. Þá er það enn þá eitt, sem ég vildi örlítið gera að umtalsefni, og það er í sambandi við það, sem hæstv. fjmrh. sagði hér, þegar málið var til 1. umr. hér í hv. d. Ég held, að ég muni það næstum því orðrétt, þó að ég skrifaði það ekki niður eftir honum, en mig minnir, að honum færust orð á þá leið, að honum mundi ekki hafa dottið í hug að láta þetta frv. ná fram að ganga - ýta því í gegnum þingið, ef atvinnurekendur hefðu ekki að gerðum þeim breytingum, sem á frv. hafa verið gerðar, samþykkt það að öllu leyti og lagt áherzlu á, að það yrði samþykkt hér á hv. Alþ. Nú þykir mér að vísu, sem lesa megi út úr því, sem hv. 7. landsk. þm. sagði hér, að atvinnurekendur séu ekki að öllu leyti eins öruggir um sinn hag í sambandi við þetta frv. og hæstv. ráðh. vildi vera láta. En þessi fullyrðing hæstv. ráðh. - þessi viljayfirlýsing hans um, að ekki sé hægt að afgreiða lög, sem varða atvinnureksturinn nema með beinum samningum og samþykki atvinnurekenda, leiðir hug minn að annarri spurningu. Á þá ekki nákvæmlega það sama að gilda, þegar launþegar eiga í hlut, þegar aðrir skattgreiðendur í landinu eiga í hlut? Og á þá að viðhafa sömu aðferð, þegar kemur að þeim þætti skattamálanna, sem að einstaklingunum snýr, sem að launafólki í landinu snýr? Á þá að hafa sömu aðferð, þ, e. að láta það vera háð þeirra samþykki, hvort slík löggjöf nær fram að ganga eða ekki? Eða er það svo, að atvinnurekendur hafi hér alger forréttindi, hafi hér algert „privilegium“ í sambandi við skattamálin, það eigi að semja við þá og það sé talinn sjálfsagður hlutur bæði sanngjarn og í samræmi við þjóðarhagsmuni? Hins vegar skipti það engu, hvaða skoðanir launafólkið, hinn almenni skattgreiðandi, sem ber meginþungan af öllum sköttum og skyldum til ríkissjóðs, hafi á málinu. Er þá ekki komið að því, ef hæstv. ráðh. vill vera sjálfum sér samkvæmur, að t.d. eigi að semja við Alþýðusamband Íslands og önnur launþegasamtök í landinu um þann hluta skattkerfisins, sem eftir stendur, eða eiga þau að búa við annan og miklu lakari hlut í þessum efnum en atvinnurekendur samkv. þessari yfirlýsingu? Ég hef reyndar aldrei efazt um það, að hæstv. ríkisstj. telur sig a.m.k. með réttu að einhverju leyti og þó áreiðanlega að nokkru leyti með röngu vera sérstaka fulltrúa íslenzkra atvinnurekenda. Það tel ég hana ekki vera nema að nokkru leyti. Og mér kemur þess vegna þessi yfirlýsing hæstv. ráðh. ekkert sérstaklega á óvart, en þá er rétt, að hann sé jafnhreinskilinn og svari því, hver á réttur launþeganna, hins almenna skattborgara, að vera í þessum efnum. Eiga þeir að njóta sama réttar og atvinnurekendur virðast hafa notið í sambandi við afgreiðslu þessa frv.? Ég ætla svo ekki að hafa þessi orð öllu fleiri að sinni a.m.k. Ég sagði það hér við 1. umr., að ég teldi þá pólitísku stefnu, sem upp væri tekin með þessu frv., vera líka þeirri, sem hæstv. ríkisstj. hefur fylgt á undanförnum árum dyggilega, og eins og glöggt sést á þeim tölum, sem ég nefndi um tekju- og eignarskatt og aukningu þeirra samanborið við auknar launatekjur, er stefnan sú að færa meira af gjaldheimtunni til ríkissjóðs yfir á bök launafólks í landinu og létta á atvinnurekendum. Ég get undirstrikað það líka, sem ég sagði þá, að hér er eins og víða annars staðar hóf bezt í hverjum hlut. Ég viðurkenni það fullkomlega, að atvinnureksturinn í landinu þarf að eignast eigið fjármagn, en það verður þá jafnframt að nota skattkerfið sem hagstjórnartæki þannig, að þær ívilnanir, sem atvinnurekendur fá, nýtist til þess, að hagvöxturinn geti orðið meiri, þjóðin geti aflað meiri tekna og launþegarnir orðið færari til þess að sjá hag sínum borgið.



Herra forseti. Það er vitanlega margt, sem fram hefur komið í þessum umr. hér í dag, sem ástæða væri til að gera að umtalsefni, en ég mun reyna að takmarka mig við örfá atriði og hefði raunar ekki tekið hér til máls nema vegna þess, að það eru viss atriði, sem ég taldi mér skylt að ræða m.a. fsp., sem beinlínis hafa komið fram í ræðum hv. þm. og ég teldi virðingarleysi að gera a.m.k. ekki tilraun til að svara, hvort sem þeir telja svörin viðhlítandi eða ekki. Hv. 4. þm. Norðurl. e., sem var að ljúka hér máli sínu, lauk því með því að lýsa yfir undrun sinni. Hann taldi þó, að það væri e.t.v. ekki undarlegt, að ég hefði lýst því yfir, að mér hefði ekki komið til hugar að leggja áherzlu á að afgreiða þetta frv., ef atvinnurekendasamtökin hefðu snúizt gegn því, og spurði um leið, hvort þess mætti þá vænta, að almenningur í landinu fengi að ráða varðandi setningu almennrar löggjafar um almenna skatta í landinu. Varðandi það atriði, að atvinnurekendur eigi að ráða þessum málum, þá er það alger misskilningur á mínum orðum. Ég lagði aðeins áherzlu á það, og það hefur verið upplýst hér bæði af mér og hv. öðrum ræðumönnum, að endurskoðun þessarar löggjafar hefði upphaflega farið af stað með hliðsjón af aðild Íslands að EFTA og það hefði verið sett ákveðin stefnumörkun í umboði, sem embættismannanefndinni, sem falið var að undirbúa málið, var veitt til að vinna að því, að skattaaðstaða atvinnurekstrarins yrði sambærileg við það, sem gerðist meðal EFTA-landa. Og þó að ég telji það auðvitað alls ekki eiga að ráða endanlega afstöðu til skattamála, að einstök hagsmunasamtök hafi eitthvað við þau að athuga, þá legg ég áherzlu á, að ég tel það hefði verið jafnfráleitt að stöðva ekki afgreiðslu þessa frv. hér í þinginu, ef atvinnurekendasamtökin í landinu almennt hefðu snúizt gegn því og talið, að það væri ekki í samræmi við þá stefnumörkun, sem upphaflega var sett vegna aðildarinnar að EFTA. Þetta var það, sem ég átti við með mínum orðum, og ég geri ekki ráð fyrir, að neinn hefði láð mér það, þó að ég hefði farið að hugsa það mál að nýju og talið, að það væri a.m.k. nauðsynlegt að kanna það betur, ef atvinnurekendasamtökin hefðu snúizt almennt öndverð gegn málinu, eins og þau að vissu leyti gerðu í upphafi meðferðar þess hér á þingi, svo sem hér hefur verið vitnað til í sambandi við bréfaskriftir. Síðan hefur málið breytzt mjög verulega í meðferð þingsins, og ég skal alveg taka undir þær þakkir, sem hér hafa verið fram bornar til fjhn. Ed. fyrir mikla vinnu í því efni, og ég vildi þá jafnframt taka það fram, að embættismannanefndin eða vissir menn úr henni hafa unnið mjög mikið með fjhn. Alþ. að athugun málsins og einmitt til þess að kanna það, hvort hægt væri að samræma sjónarmiðin, og ég tel, að það hafi tekizt, án þess að það væri vikið frá þeim grundvallaratriðum, sem ég lagði upphaflega fyrir embættismannanefndina að vinna að í þeim erindisbréfum, sem hún fékk. Að ég hafi lagt áherzlu á - eins og einhver hinna hv. þm. sagði hér í dag, að ég hefði gert, þegar ég gerði grein fyrir málinu hér á þingi - að það yrðu ekki gerðar miklar breytingar, það er ekki rétt. Ég tók ekkert fram um það, að það mætti ekki gera á því verulegar breytingar, og ég lagði einmitt áherzlu á það, að frv. væri lagt fyrir þingið eins og embættismannanefndin eða meiri hl. hennar hefði gengið frá því og ég hefði ekkert við það að athuga, þó að á því yrðu gerðar breytingar, ef þær væru í samræmi við þá pólitísku stefnumörkun, sem lögð hefði verið í erindisbréfi til embættismannanefndarinnar. Og það er rétt, að embættismannanefndin var ekki sammála um öll atriði málsins. Ég valdi þann kostinn að leggja frv. fram óbreytt, eins og það kom frá meiri hl. nefndarinnar, en jafnframt var fjhn. Alþ. gert kunnugt það sérálit, sem ríkisskattstjóri stóð að, þar sem voru ýmis atriði, sem hann taldi betur fara með öðrum hætti. Og ég vænti þess, að það þyki ekki óeðlileg vinnubrögð að hafa þann hátt á, þannig að það var vissulega engu leynt í þessu efni auk þess, sem svo sérstaklega hafði verið að þessu máli unnið, að það hafði verið gert ráð fyrir því, að fulltrúar frá fjhn. Alþ. fylgdust milli þinga með gangi þessa máls og gætu komið að skoðunum sínum í sumar og haust eftir því, sem málum þokaði áfram í embættismannanefndinni, og frv. yrði ekki endanlega lagt fyrir Alþ., nema fjhnm. eða þessi undirnefnd úr fjhn. fengi aðstöðu til þess að kynna sér málið og hefði þá betri aðstöðu til þess í Alþ. að meðhöndla málið en ella væri. Varðandi þá ásökun á hendur mér, að ég hafi undirbúið málið með röngum hætti með því að setja í það embættismannanefnd, þá má auðvitað um það deila. Ég álít þó hiklaust, og það er mín skoðun, að það hefði í rauninni ekki verið hægt að velja aðra leið. Hér er um að ræða hátæknileg atriði. Hér er um að ræða mjög víðtækt vandamál, sem þarf að skoða frá öllum hliðum, og ég held, að í það hafi verið settir þeir færustu menn, sem um var að ræða í þessu efni. Vitanlega var þeim ætlað að hafa samráð við atvinnurekendasamtökin og aðra þá aðila, sem málið varðaði, og það gátu allir komið þar að sínum skoðunum, og eftir að frv. hafði legið hér fyrir síðasta Alþ., var það auðvitað hægurinn hjá, enda var það rætt við marga aðila frá atvinnurekendasamtökunum milli þinga. Hvort svo endanlega hefur verið farið eftir þeirra till. eða hvort atvinnurekendur hafa svo aftur ekki komizt niður á endanlegar till. sínar fyrr en á seinni stigum málsins, skal ég láta ósagt. Ég ætla ekki að fara að efna til neinna orðræðna um það, tel það ekki þjóna neinu góðu, en ég tel hins vegar, að ótvírætt hafi verið unnið að málinu í góðum hug á þann veg að reyna að samræma sjónarmiðin. Vitanlega var það ekki ætlunin að fara að taka upp nýjar skattlagningarreglur á atvinnureksturinn, ef atvinnurekendur voru þeirrar skoðunar, að það þjónaði alls ekki þeim tilgangi, sem til væri ætlazt, jafnvel þó að reglurnar út af fyrir sig veittu atvinnurekstrinum veruleg hlunnindi. Ég held því ekki - miðað við bæði vinnubrögð í málinu og viðhorfin, sem ég hef lýst hér gagnvart atvinnurekstrinum varðandi það, hvort hann eigi að ráða sinni skattlagningu eða ekki - að hægt hafi verið að meðhöndla þetta með öðrum hætti, og ég tel, að hv. 4. þm. Norðurl. e. hafi lagt rangan skilning í það, að ég hefði út af fyrir sig ekki getað hugsað mér, að samþ. yrði hér frv., sem atvinnurekendur hefði eitthvað haft við að athuga, enda eru þeir ekki alls kostar sammála þessu frv., eins og kom hér fram í ræðu hv. 7. landsk. þm. En hitt væri jafnfjarstætt, að ég hefði farið að þvinga fram afgreiðslu á Alþ. á frv., sem öll samtök atvinnuveganna hefðu talið, að þjónaði alls ekki þeim tilgangi, sem ætlunin var að þjóna og sem ég hygg, að við út af fyrir sig séum öll sammála um, að sé aðalatriðið, þ.e. að aðstaða íslenzks atvinnurekstrar sé sambærileg við aðstöðu atvinnurekstrar í EFTA-löndum. Hér hefur verið fundið að því, að ráðuneytisstjórinn í fjmrn. hafi ekki gefið víssar upplýsingar, sem hann hafi verið spurður um í fjhn. hv. Ed. Ég hafði ekki neina vitneskju um þessa upplýsingabeiðni og hafði því samband við ráðuneytisstjórann í dag, eftir að þetta var upplýst hér af hv. 11. þm. Reykv., að þessar upplýsingar hefðu ekki borizt. Mér fannst þetta mjög einkennilegt allt saman af þeirri einföldu ástæðu, að ég hef talið - og það hefur verið talið af öllum sérfróðum mönnum, að það væri útilokað að gefa þessar upplýsingar af þeirri einföldu ástæðu, að menn vita ekki, hvaða kostir verða valdir t.d. af hinum ýmsu félagsformum, og ótalmargt annað kemur hér til greina, t.d. vita menn ekki, hvernig arðinum verður ráðstafað. Af þessum ástæðum og öðrum væri það í rauninni gersamlega útilokað að nefna nokkrar ákveðnar tölur í þessu sambandi. Ráðuneytisstjórinn mun hafa misskilið, eftir því sem hann tjáði mér, þá beiðni, sem borin var hér fram, og sagði mér, að hann hefði skilið það svo, að verið væri að biðja um upplýsingar hliðstæðar þeim, sem eru gefnar á þessari skýrslu, sem hv. fjhnm. hafa fengið í hendur um álagða skatta á félög og einstaklinga og jafnframt álögð útsvör, og sagðist játa það, að það væri rétt, að það hefði farizt fyrir hjá sér að gefa upplýsingar um útsvörin. Þau væru ekki innifalin í þessum „skala“ hér, heldur aðeins skattarnir. Hann hafði tjáð n., að það væri auðvitað hægt að gefa það upp, hvað hefði verið lagt á félög bæði í sköttum og útsvörum. Nú er það alveg sýnilegt, að hér hefur verið um einhvern misskilning að ræða milli manna, en ég hef ekki tök á að svara þessu með öðrum hætti, því að þannig hefur ráðuneytisstjórinn misskilið þessa beiðni. Ég efa ekki, að hv. þm. hafa - og þeir hafa báðir staðfest það hér í n. - meint allt annað, en ég hef sem sé ekki aðstöðu til þess að gefa þessar upplýsingar vegna þess, að því hefur verið haldið fram í mín eyru af öllum sérfróðum mönnum um þessi efni, að þessar upplýsingar væri ekki hægt að gefa á þessu stigi málsins. Hitt er annað mál, að embættismannanefndinni hefur verið falið að reyna að kafa til botns í þessu, þegar öll kurl eru til grafar komin, ef svo má segja, og reyna að gera sér grein fyrir þessu dæmi í heild vegna þess, eins og liggur í augum uppi, að það verður auðvitað að brúa þetta bil. Jafnframt er nefndinni í síðara erindisbréfinu falið að gera till. um það, hvernig eigi að brúa þessi bil bæði að því er tekjur ríkissjóðs varðar og sveitarfélaganna. Varðandi það atriði, að það hafi orðið miklar sveiflur og tekjuskattur félaga sé orðinn miklum mun minni en hann hafði áður verið hlutfallslega, er það ekki vegna aukinna fríðinda nema að sáralitlu leyti, en það kemur til greina allt frá árinu 1963, vegna þess að þá voru settar almennar reglur um skattgreiðslur félaga, og ef skattgreiðslur þeirra hafa minnkað svona mikið miðað við skatta annarra, þá stafar það fyrst og fremst af því, að hagur félaganna hefur verið með miklu lakara hætti. Og það vitum við, að atvinnureksturinn átti við mikla erfiðleika að búa. Það kemur t.d. greinilega fram í því, að á árunum frá árinu 1967 verður allveruleg lækkun á hlutfallsskatti félaga bæði árið 1968 og 1969, en síðan hækkar þetta á árinu 1970 og verður hærra en á árinu 1967. Þetta kemur ekki til af því, að á þessum árum hafi ekki orðið neinar skattalagabreytingar, heldur stafar þetta aðeins af því, að það hefur orðið þessi lélega afkoma hjá atvinnurekstrinum. Ég get því miður ekki svarað hv. 4. þm. Norðurl. e. um það, hvort nóg er til af hinni merku bók „Viðreisn“, en mér er ákaflega ljúft að leggja mig fram um það, að hann geti orðið sér úti um eitt eintak af bókinni, ef það er til. Það yrði sjálfsagt borið saman við góða lesningu, áður en við færum á okkar kosningafundi. En sannast sagna hefur þetta sennilega verið mjög eftirsótt bók, og það er nú orðinn svo langur tími, síðan viðreisnarstjórnin tók við völdum, að það er kannske ekki að undra, þótt hún sé kannske eitthvað farin að slitna ekki sízt, ef menn hafa mikið „stúderað“ þetta. En þetta skal ég fúslega athuga og bið hv. þm. að hafa samband við mig um það, áður en hann hverfur út í sína kosningabaráttu. Ég held, að það hafi verið á einum stað misskilningur í orðum hv. 4. þm. Norðurl. e. Ég þykist vita, að hann hafi í rauninni alls ekki átt við, að það hafi í þessari bók verið talað um að alnema tekjuskatt. Það var aldrei sagt. Hitt mun hafa verið sagt, þó að ég muni „Viðreisn“ ekki alveg nákvæmlega, að stefnt væri að því að afnema tekjuskatta af almennum launatekjum. Það var einhvern veginn orðað, hygg ég, með þessum hætti, þó að ég kunni ekki bókina. En varðandi þetta atriði vil ég nánar upplýsa það, að þegar skattalögin voru sett 1963, var miðað við alveg ákveðinn mælikvarða. Þá var miðað við 1. taxta Dagsbrúnar, að ég hygg, með vissu eftirvinnuálagi. Og það er sú viðmiðun, sem alltaf hefur verið höfð síðan. Menn geta deilt um það, hvort sú viðmiðun hafi verið rétt eða röng. Og þessi tala er auðvitað mun lægri en sem svarar meðaltekjum verkamanna eða iðnaðarmanna, sem vitnað var í t.d. í hv. Nd., að væru á fjórða hundrað þúsund krónur eða hefðu verið það á s.l. ári. Hin talan, sem ég hef notað í þessu sambandi, er 192 þús. kr., sem er þessi taxti Dagsbrúnar með 15% álagi, og það er sambærilegur taxti, sem hefur verið notaður í þessari viðmiðun alla tíð frá því, að skattalögin voru fyrst endurskoðuð, eftir að viðreisnarstjórnin tók við völdum. Hvort þetta er rétt eða röng viðmiðun, vil ég ekkert um segja, en þessari viðmiðun hefur verið fylgt, og ég skal játa, að henni hefur ekki verið náð að fullu síðustu erfiðleikaár, vegna þess að skattvísitalan hefur ekki verið hækkuð eins og nauðsynlegt hefði verið þar til á þessu ári, en á það vil ég leggja áherzlu, vegna þeirra hækkana, sem nú verða. Að vísu er það ekki unnið upp, sem vantaði á skattvísitölu síðustu ára, en hún er í ár hærri en bæði hinar almennu kauphækkanir og þó mun hærri en aukning framfærslukostnaðar. Þannig að það jafnast nokkuð upp á við þann mismun, sem varð skattgreiðendum til óhags á erfiðleikaárunum. Varðandi það atriði, hvort menn vilja breyta skattvísitölu, hvort menn vilja samþykkja þessa beinu skatta á félög eða hafa þá með öðrum hætti, þá er það auðvitað alveg hárrétt, sem hér hefur verið nefnt, að að lokum verða menn að meta það, hvernig eigi að ná saman endum og hvernig eigi að afla fjárins. Ég tel, að Alþ. sem fulltrúi alls almennings í landinu hljóti að verða að meta það og þurfi ekki að kveðja til neina sérstaka fulltrúa hagsmunastétta til þess að ákveða, hvort menn telja réttara að lækka beina skatta t.d. á einstaklingum mjög verulega. Það hefur jafnvel komið fram hugmynd um að afnema þessa skatta og fara inn á aðrar tekjuöflunarleiðir. Þetta er atriði, sem auðvitað er sjálfsagt að ræða um, og þegar þetta dæmi allt liggur fyrir á næsta þingi, sem það hlýtur að gera, getur þetta komið mjög til álita. Það kemur líka mjög til álita, hvort það á að afnema tekjuskatt til ríkisins og láta sveitarfélögin hafa t.d. alla beinu skattana. Svona má lengi orða vissar hugmyndir í þessu efni. Spurningin er sem sé þessi, hvaða aðferðir menn vilja hafa til þess að ná þessum sköttum, sem nauðsynlegir eru til þess, að þjóðfélagið, ríkisvaldið og sveitarfélögin, geti sinnt þeim kröfum, sem til þess hafa verið gerðar á hverjum tíma. Hv. 4. þm. Norðurl. e. spurði að því, hvers vegna væri ekki Lagt til að stofna fjárfestingarsjóð eins og ríkisskattstjóri hafði bent á. Ég skal fúslega játa það, að það getur vel komið til álita, og ég álít, að það sé atriði, sem eigi að taka til meðferðar við framhaldsendurskoðun skattalaganna eins og margt annað, sem fram hefur komið í umr. hér á Alþ. um þetta mál í báðum deildum. Þessi lög eiga ekki að taka gildi fyrr en um næstu áramót. Sumir hafa viljað fresta málinu af þeim ástæðum. Ég er annarrar skoðunar. Ég tel einmitt, að eigi að reyna að afgreiða málið ekki endilega til þess, að að lokum kveði þetta frv. nákvæmlega á um það, hvernig skattalögin verði, heldur til þess að fá ákveðna stefnumótun frá Alþ. eða meiri hl. Alþ. í því, hvað menn þó helzt geta hugsað sér. Og ég tek alveg undir það með hv. 4. þm. Norðurl. e., að ég tel, að athuga eigi þessa hugmynd með fjárfestingarsjóðina, en hún var fram sett af ríkisskattstjóra, sem var í minni hl. í þessari n., og frá frv. var gengið endanlega, eins og meiri hl. embættismannanefndarinnar hafði undirbúið það, en hugmyndirnar hins vegar sendar fjhn. Alþ. Og ég er fyrir fram alls ekkert á móti þeirri hugmynd og vil, að hún geti komið til athugunar. Því, sem hv. 4. þm. Norðurl. e. vék hér að varðandi þá miklu mismunun, sem nú væri gerð á með þessu frv., milli einstaklinga og félaga, hef ég áður vikið að. Þessi mismunun er sáralítil, sem er gerð með þessu frv. Það er út af fyrir sig rétt, að það er viss mismunun. Hún er að vísu meira formlegs eðlis en efnislegs eðlis vegna þess, að ég hygg, að í langflestum tilfellum verði eigendur hlutafélaga að standa sjálfir ábyrgir og jafnvel veðsetja sínar eigur í mörgum tilvikum bönkum og öðrum lánastofnunum til þess að geta fengið lán handa þeim félögum, sem þeir eiga. A.m.k. þar sem ég þekki til, er þetta almennt tíðkað, nema um sé að ræða mjög sterk félög, sem eru ekki mörg hér á landi, þannig að mismunurinn efnislega er ekki svo mikill þarna á milli. Það eru svo aftur auðvitað viss fríðindi út af fyrir sig, sem einstaklingarnir hafa umfram félögin, að þeir eru frjálsir með ráðstöfun eigna, en það eru eigendur í hlutafélögum ekki nema að mjög takmörkuðu leyti. Þetta frv. út af fyrir sig eykur hér ekkert á misræmi að öðru leyti en því, sem svarar hinum skattfrjálsa arði, sem hér er gert ráð fyrir að taka upp og er fyrst og fremst hugsaður - ég legg áherzlu á það - til þess, að það sé hægt að koma á almenningshlutafélagi og hægt sé að safna fjármagni inn í félögin með þessum hætti, þannig að fólk, sem vill slá sér saman og mynda einhvern atvinnurekstur, geti gert það. Og ég tek það skýrt hér fram, að verði niðurstaðan sú, sem ég að vísu held, að sé allt of mikið gert hér úr, og embættismennirnir hafa bent á - sérstaklega ríkisskattstjóri í upplýsingum til fjhn. - að ýmsar hömlur séu á, að einhver smáfélög fari að misnota heimild þessara laga til þess eins að ná arði, þá verður vissulega að athuga það, og það er alltaf hægurinn hjá að stöðva slíka þróun, ef menn vilja, með breytingum á þessum lögum. Og það er ég hv. þm. nákvæmlega sammála um, að slíkt á ekki að eiga sér stað. Ég held þó, að menn mundu varla, eins og hér hefur verið bent á, fara að leggja út í þetta vegna þess, að þeir þurfa til þess að fá út úr þessu 60 þús. kr. að leggja þarna fram 600 þús. kr. hlutafé, þannig að meira þarf þetta nú að vera en smárekstur, til þess að það gerist. En kjarni málsins er hitt, og á það legg ég áherzlu, að hugsunin með þessum arðjöfnunarsjóði er sú að skapa möguleika til að koma hér á verðbréfamarkaði og kaupþingi, skapa möguleika til, að hinn almenni borgari eða hópar manna geti slegið sér saman til þess að mynda atvinnurekstur, eins og ég hef lagt áherzlu á, og hv. þm. vita, að gerzt hefur núna í stórum stíl og þá einmitt á þeim stöðum á landinu, þar sem fjármagn er lítið. Einnig er það mikilvægt, að hægt verði að koma hér upp stórum einingum einmitt vegna samkeppninnar, sem íslenzkir atvinnuvegir munu lenda í næstu ár. Og það gerist ekki fremur hér en í öðrum þjóðfélögum með öðrum hætti en þeim, að það verði reist fjársterk hlutafélög. Varðandi það, að fyrningar hafi verið misnotaðar til óeðlilegrar fjárfestingar, þá kann það vel að vera, en ég legg þó áherzlu á það, að ekkert hefur rekið á eftir því hingað til, að það verði gert. Menn hafa getað varðveitt sínar fyrningar, og ekkert hefur knúið þá til þess að halda áfram að fjárfesta nema með þeim hætti, að þeir hafa þó reiknað með, að það væri arður, sem fengist út úr hinni nýju fjárfestingu, því að ef enginn hagnaður fæst, þá hefur enga þýðingu að vera að fyrna - þá er ekkert til þess að fyrna, ef við lendum í ógöngum með okkar rekstur. Og jafnframt vil ég leggja áherzlu á það, sem auðvitað verður að gera í öllum þessum málum - og því á þetta nokkurn rétt á sér, sem hv. þm. sagði - að það er auðvitað hægt að benda á ýmsa galla, sem komið hafa fram ekki endilega vegna fyrningarreglnanna, heldur vegna þess að menn hafa anað út í ýmsa hluti, án þess að það væri þaulhugsað. Þá þarf að leggja áherzlu á það hlutverk, sem sjóðir og bankar eiga að gegna í okkar þjóðfélagi, og vitanlega hafa menn ekki lagt út í stórar framkvæmdir hér án þess að fá til þeirra einhver stofnlán. Það held ég, að hafi í fæstum tilfellum gerzt. Hv. 7. landsk. þm. vék að ýmsum atriðum bæði þeim, sem hann væri ánægður með, og þeim, sem hann væri óánægður með, og lét í ljósi undrun sína yfir því, að ýmis atriði væru í frv., sem ekki snertu aðeins aðild að EFTA. Ég vil vekja athygli á því, að í framhaldserindisbréfi mínu til nefndarinnar var nefndinni beinlínis falið að taka til athugunar bæði frv., sem legið höfðu hér fyrir Alþ. á síðustu þingum, og einnig önnur atriði, sem nefndin teldi skynsamlegt og eðlilegt að gera breytingar á í sambandi við skattalögin. Og að lokum hlýtur það auðvitað að verða svo, að allt þetta skattadæmi kemur til meðferðar, og ég sá enga ástæðu til annars en að fram kæmu í þessu frv. einnig ýmis önnur atriði. Það hafa t.d. verið gerðar ýmsar leiðréttingar við persónuskatta, eins og menn hafa hér vikið að, t.d. á skattvísitölu, lögfestingu, sem til fellur, og ýmsum öðrum atriðum fyrst og fremst með hliðsjón af frv., sem hér hafa verið til meðferðar á hv. Alþ., og ég hygg, að flest hafi fengið jákvæða úrlausn, sem var með rökum hægt að benda á, að væru þess eðlis, að sanngjarnt og eðlilegt væri að lögfesta þau að meira eða minna leyti. Komið hefur verið að fullu til móts við sumar þær óskir, sem komið hafa hér fram. En það var eitt atriði, sem ég vildi leiðrétta hjá hv. 7. landsk. þm., til þess að það ylli engum misskilningi, en sá misskilningur byggist vafalaust á því, að hann hefur misskilið orð mín í sambandi við fasteignirnar. Það er alveg rétt, og ég skýrði frá því, að það væru uppi hugleiðingar um það að stórauka fasteignaskattana. En það er ekki nein persónuleg uppfinning mín, enda tók hann það fram, að komið hefði fram hjá mörgum aðilum og ekki hvað sízt sveitarfélögunum mikill áhugi á hærri fasteignasköttum. Því hefur líka verið haldið fram hér á landi lengi af ýmsum sérfræðingum, hagfræðingum og öðrum, að hér væru óhæfilega lágir fasteignaskattar miðað við önnur lönd, og það er rétt. Ég skal hins vegar játa það fúslega, að ég hef á undanförnum árum verið á móti hækkun fasteignaskatta í venjulegu fasteignagjaldaformi, þó að ég hafi staðið að því að hækka eignarskattinn, en það var með hliðsjón af því, að það kemur út á annan hátt, því að þá fá menn þó frádregið það, sem þeir skulda í fasteignunum, en aragrúi manna hefur, eins og menn vita, á síðustu árum verið að byggja og skulda þar af leiðandi mikið út á sín hús. En látum það vera. Það verður auðvitað að ná þessu með einhverjum hætti, ef menn vilja hverfa frá aðstöðugjaldinu, án þess að ég fari að ræða það hér. Þá er það atriði, sem varðar tekjuskattamál sveitarfélaga, en það er kannske sá skatturinn, sem er hvað verstur í sambandi við atvinnureksturinn. Því að sannleikurinn er sá, að almennir tekjuskattar á atvinnurekstri eru ekki háir hér, eins og bent hefur verið á. Það eru þeir alls ekki, en aðstöðugjöldin geta verið óhæfileg vegna þess, að þau taka ekki tillit til afkomu fyrirtækjanna, og þess vegna hefur embættismannanefndin rætt það mál og atvinnurekendur enda látið í ljós sinn vilja í þeim efnum. Þessu verður að mæta með einhverjum hætti, og það hafa komið fram ýmsar hugmyndir m. a. hærri fasteignagjöld og jafnvel launaskattur að einhverju leyti, en ég tek það skýrt fram og legg á það áherzlu, að þegar talað er um fasteignagjöld í þessu sambandi og verulega hækkun þeirra, þá tel ég, að verði að gera hér mun á, hvort um er að ræða einkahúsnæði manna, þ.e. íbúðarhúsnæði, eða verulegar fasteignir umfram það. Það er auðvitað mjög einfaldur hlutur að gera hér mun á, þannig að fólk, sem á aðeins sína eigin íbúð, búi við önnur kjör í þessu efni en þeir, sem eiga meira af fasteignum. Það er ekkert meiri vandi að hafa þetta stighækkandi en hverja aðra skatta. Það er því auðvitað sjálfsagt mál að taka tillit til þess og fara hóflega í fasteignaskattlagningu á almennt húsnæði manna. Það er tvímælalaust rétt. Ekki sízt skiptir það máli hér á Íslandi, þar sem svo vill til, að það munu vera fá lönd, þar sem er jafnmikið um það og hér, að einstaklingarnir eigi sínar eigin íbúðir. Þetta vil ég aðeins láta kom fram, til þess að enginn misskilji skoðun mína á þessu atriði í sambandi við fasteignaskattinn. Ég skal nú senn láta máli mínu lokið. Það er alveg rétt, sem hv. 11. þm. Reykv. sagði hér, að hér er ekki um neina heildarendurskoðun að ræða og það felst ekki í þessu frv., enda hef ég tekið það fram. Hitt er annað mál, að í embættismannanefndinni hefur verið rætt um mörg atriði m.a. allan þann aragrúa smáskatta, sem við höfum hér. Það er mín skoðun, að það eigi að gera kerfið einfaldara. Ég hef látið þá skoðun í ljósi hér áður og gerði það í umr. um till. um staðgreiðslukerfið, þegar hún var lögð fyrir þetta þing og reyndar í fyrra líka. Þá hv. n., sem að því máli vann, er ég ekki að ásaka. Hún vann ágætt starf. Hún gerði ekki ráð fyrir að breyta skattkerfinu að neinu verulegu leyti. Ég tel hins vegar, að það sé ekki mögulegt að innleiða staðgreiðslukerfi skatta, án þess að skattkerfið yrði fyrst gert miklu einfaldara. Annars verður þetta meira eða minna óskapnaður. En verulegar athuganir á þessu hafa farið fram til að undirbúa framhaldstillögur um þetta efni á næsta þingi. Varðandi það atriði, af hverju Alþ. hefði ekki viljað samþykkja frv. í fyrra, þegar það var lagt fyrir, þá vil ég aðeins vísa til þess, að ég tók það skýrt fram þá, að ég gerði ekki ráð fyrir því, að frv. yrði þá samþ., en teldi það miklu varða um vinnubrögð öll, þar sem hér væri ýmis nýstárleg atriði um að ræða, að leggja einmitt frv. fyrir síðasta þing, þannig að menn gætu milli þinga athugað efni þess. Ég veit nú ekki, hvort það er ástæða til þess sérstaklega að svara því atriði, hvað oft ég hafi lagt frv, fyrir Nd. Ég vil taka það skýrt fram, að það er ekki af óvirðingu við þessa hv. d., sem ég ber hina mestu virðingu fyrir og fyrir vinnubrögðum öllum hér, heldur vegna þess fyrst og fremst, að það voru fleiri, sem voru í undirbúningsnefndinni, sem sitja í hv. Nd. þ. á m. sá hv. þm., sem boðin hafði verið formennska í þessari milliþinganefnd fjhn., ef ég get kallað hana svo. Ég taldi því rétt að leggja málið fyrir Nd. Ég skal svo að lokum taka það fram, að ég er hv. 4. þm. Norðurl. e. algjörlega sammála um nauðsyn þess að breyta hlutafélagalöggjöfinni og hef lagt á það áherzlu við ríkisstjórnina, að það verði gert, enda er sú löggjöf í endurskoðun, og það ber auðvitað brýna nauðsyn til þess í sambandi við hlutafélögin almennt, eins og þau hafa verið byggð upp, að um þetta sé sett ný löggjöf. Hún er orðin gersamlega úrelt, og ekki hvað sízt verður þetta óumflýjanlegt, ef við ætlum að fara að setja hér á laggirnar kaupþing og hafa hér opin hlutafélög. Þá þarf m.a. að reyna að tryggja það, að það sé ekki verið að ginna út úr fólki fé í alveg óraunhæfan atvinnurekstur, sem jafnvel hefur borið á, þó að það sé í smáum stíl, en gæti orðið meira, ef það yrði farið almennt að auglýsa eftir hlutafé. Það þarf að vera öryggi fyrir því, svo sem verða má, að menn séu ekki ginntir til þess að leggja fé sitt í einhver gervifélög. Ég sé ekki ástæðu til þess að ræða sérstaklega um það, sem hv. 10. þm. Reykv. sagði um sparifé og þau sérhlunnindi, sem verið væri að veita hlutafénu. Ég tel þarflaust að efna til frekari orðræðna um það. Mörgu af því, sem hann sagði, er ég sammála, en ég er hins vegar jafnsannfærður um það, að ef við eigum að geta byggt hér upp almenningshlutafélög og ef við eigum að geta náð þeim árangri að mynda hér stórar einingar til framleiðslu - stærri en við höfum nú - og fengið nýtt fjármagn inn í atvinnureksturinn, þá verður það ekki gert nema með því að búa betur að hlutabréfaeigendum en nú er. Það er að vísu rétt, og ég tek undir það með honum, að spariféð er undirstaða alls góðs sparnaðar og hefur auðvitað grundvallarþýðingu fyrir hagkerfið, en sparifé nýtur hér fríðinda, sem yfirleitt er ekki í öðrum löndum. Það stafar vitanlega af því, að við höfum búið hér við verðbólgu og þar af leiðandi er fullkomlega hægt að réttlæta þetta, og ég tek það skýrt fram, að ég er algjörlega andvígur því að svipta sparifé þessari aðstöðu. En hinu skulum við ekki heldur loka augunum fyrir, jafnvel þó að megi tala um það, að það sé einhver verðtrygging í því að eiga fé í hlutafélögum, að sannleikurinn hefur verið sá, að þessi atvinnurekstur hefur ekki gengið það vel hér á Íslandi, a.m.k. ekki að staðaldri, að það hafi verið mögulegt að borga arð, þannig að þeir menn, sem leggja fé sitt í banka, eru þá frjálsir með að taka það þaðan, ef þeir vilja, en þeir menn, sem leggja sitt fé í hlutabréf, leggja út í fullkomna óvissu, þó að það eigi að nafninu til að heita, að þetta sé verðtryggt með því, að eignir félaganna vaxi. Ég vek athygli á því dæmi, sem einmitt 7. landsk. þm. benti á áðan og á við þá tegund stofnana hér í okkar þjóðfélagi, sem ganga bezt og eru hvað öruggastar, þar sem er bankakerfið sjálft, að jafnvel þar hefur ekki verið mögulegt nema að takmörkuðu leyti að borga arð - hvað þá á fjöldamörgum öðrum sviðum. Stórfyrirtæki hér hafa ekki getað greitt arð nema að sáralitlu leyti. Og ég legg á það áherzlu að lokum, að fyrir mér vakir það eitt með þessari arðjöfnunarsjóðshugmynd, eins og getið er um í erindisbréfi embættismannanefndarinnar, að laða fjármagn að atvinnurekstrinum og þá fyrst og fremst heilbrigðum atvinnurekstri í landinu, en ekki að gefa neinum manni kost á því að svindla eða misnota þetta. Það verður þá að bregðast við því með þeim hætti, sem tiltækur er, ef það sýnir sig, að það sé viðleitni í þá átt. Með hliðsjón af þeirri miklu þörf, sem á því er, að fá hér aukna þátttöku almennings í atvinnurekstrinum, sem er vitanlega sú lifæð, sem öll okkar afkoma er undir komin, að ör blóðrás sé um hverju sinni, er þetta það eina, sem fyrir mér vakir, en ekki að hlynna að einum né neinum af persónulegum velvilja við þá.

Frsm. minni hl. (Einar ágústsson): Herra forseti. Ég vil þá fyrst leyfa mér að leiðrétta, ef ég hef missagt eitthvað, þegar ég vitnaði í ræðu hæstv. fjmrh., sem hann hélt hér við 1. umr. Ég mun hafa sagt hér áðan, að hæstv. fjmrh. hafi lagt áherzlu á það við fjhn. að gera ekki meiri háttar breytingar á frv. - eða eitthvað í þá átt. Ég ætla að leyfa mér að lesa upp með leyfi hæstv. forseta það, sem hann sagði, til þess að skýra það um leið, að ég ætlaði ekki að mistúlka orð hans. Hann sagði: „Ég vil taka það hér fram, eins og ég gerði í hv. Nd., að frv. var lagt þar fram eins og embættismannanefndin gekk frá því, og ég tók það þar skýrt fram, að ég hefði ekkert við það að athuga, að á því yrðu gerðar breytingar, svo lengi sem þær breytingar beindust í þá átt, sem fólst innan þess meginramma, sem embættismannanefndinni var settur með þeim tveimur erindisbréfum, sem henni voru í hendur fengin.“ Þetta er það, sem hæstv. fjmrh. sagði, og ég vil ekki hafa rangt eftir honum. Hann vildi sem sé, að þetta yrði innan rammans, sem hann markaði með embættisbréfunum. Mér hefur einhvern veginn fundizt, þegar ég heyrði þessi orð, eins og ekki væri rúm innan rammans fyrir neinar meiri háttar breytingar. Það hygg ég nú líka, að ekki hafi verið, engar meiri háttar breytingar hafi verið gerðar og sízt það, sem talizt gæti til nýmæla. Þá vil ég lýsa mikilli furðu á því, að ráðuneytisstjórinn í fjmrn. skuli hafa getað misskilið svona hrapallega það, sem hann er beðinn að útvega n. Það er mér hreinlega með öllu óskiljanlegt og ennfremur það, hvers vegna hann lét ekki í té þær upplýsingar, sem hann hélt, að hann hefði verið beðinn um. Það hefði hann þó auðveldlega átt að geta. Þetta gengur ekki alveg nógu vel upp hjá mér. Hitt er annað mál, að þegar þessi beiðni var sett fram, þá hugsaði ég með sjálfum mér eitthvað svipað og hæstv. fjmrh. var að segja núna, að trúlega yrði erfitt að meta þessa breytingu. Ég get út af fyrir sig nokkuð vel skilið það. Hitt er alveg víst, að ráðuneytisstjórinn taldi sig geta reiknað hana út, eða þannig skildi ég hans orð, og það er náttúrlega æskilegt, að reynt sé að gera sér grein fyrir því, hvaða afleiðingar l. hafa, áður en þau eru sett. Annars finnst mér allt þetta mál benda til þess, að hér eigi að taka upp nýja siði, og mér fannst hæstv. fjmrh. gera því skóna hér áðan líka, að nú eigi reglan að vera þessi: Það á að setja I. og vita, hvernig þau reynast, og athuga það svo, þegar búið er að reyna l., hvort það eigi að hafa þau. Það er vafalaust hin eina röksemd, sem hægt er að viðurkenna fyrir þessari lagasetningu, þ.e. sú, sem hæstv. fjmrh. bar fram hér áðan. Það er svo um mörg lög. Það er vissulega svo um mörg lög. En hingað til hygg ég þó, að alþm. hafi fremur reynt að gera sér grein fyrir því, áður en þeir samþykktu frv., hvaða afleiðingar þau mættu hafa, frekar en að samþykkja þau fyrst og fara svo að skoða það á eftir, hvort þetta hafi nú verið sæmilega heppnað eða ekki. En hæstv. ráðh. endurtekur það hér, eins og hann gerði við 1. umr., að framhaldsendurskoðunar á þessum málum sé þörf og allt dæmið verði athugað á næsta þingi, eins og hann sagði í ræðu sinni við 1. umr. Þá þarf að athuga dæmið það snemma, að hægt sé að leggja skatta á eftir því á næsta ári ekki bara til ríkisins, heldur til sveitarfélaganna einnig. Og hvaða nauður er það þá, sem rekur til þess að samþykkja þetta frv.? Það fæ ég ekki séð. Svoleiðis tilraunastarfsemi með lagasetningar langar mig ekki til að taka þátt í. Hv. 7. landsk. þm. beindi nokkrum orðum til mín, taldi það sýndi lítinn skilning á skattamálum og arðsmálum félaga, sem ég hafði sagt hér við 1. umr. Það getur vei verið, að ég skilji þetta ekki rétt vel og verr en ýmsir og jafnvel verr en hann, en það, sem hann var að tala um og ég var að tala um, er náttúrlega tvennt ólikt. Hann lagði mikið upp úr því, að félögin hefðu ekki getað greitt arð. Það er alveg rétt. Félögin hafa ekki getað greitt arð. En þau geta ekkert frekar greitt arð, þó að sá arður verði skattfrjáls hjá þeim, sem tekur við honum. Það held ég, að ég hafi sagt hér við fyrri umræðu, og það skal ég endurtaka. Það er alveg rétt, að það þarf að búa þannig að atvinnurekstrinum, að hann geti greitt arð. En þetta frv. miðar ekki nema að mjög litlu leyti í þá átt - mjög litlu leyti - og einungis að því, er tekur til fyrninganna. Einkabankarnir hafa ekki sumir hverjir greitt neinn arð. Samvinnubankinn hefur aldrei greitt arð. Vegna þess ákvæðis, sem í l. er, má hann ekki greiða arð, fyrr en vissum skilyrðum er fullnægt í því, að eigið fé og hlutafé sé tiltekin prósenta af sparifénu, sem honum er trúað fyrir. Því marki hefur Samvinnubankinn enn þá ekki náð. Því marki náði Verzlunarbankinn fyrir, að ég hygg, tveimur árum og Iðnaðarbankinn ekki alls fyrir löngu, en það er alveg rétt, sem hæstv. fjmrh. sagði, sem hann þekkir auðvitað manna bezt, að þrátt fyrir ímyndaðan bankagróða landsmanna er hann nú ekki meiri en þetta, að jafnvel þeir bankar, sem mega greiða arð laganna vegna, hafa orðið að hætta því eins og Iðnaðarbankinn. Ég held, að sá samanburður, sem við hv. 10. þm. Reykv. og ég gerðum á arði af hlutafé og sparifé, sé fyllilega réttur. Hitt er annað mál, að félögin hafa ekki - mörg hver - getað greitt arð. Það er áhyggjuefni. Það er annað mál. Hv. 4. þm. Norðurl. e. hefur nú dregið inn í þessar umr. þær till., sem ríkisskattstjóri hefur sett fram í n. um þessi mál, sem rædd voru á fundi í fjhn. um daginn, en ég ætla ekkert að gera það að umtalsefni. Þær liggja hér ekki fyrir, en eru vissulega athyglisverðar. Ég hafði hugsað mér í fyrri ræðu að gera grein fyrir því, að misjafnar skoðanir höfðu komið fram í n. einmitt á þessu máli - svona til þess að benda á, að sú leið, sem hér er valin, sé a.m.k. ekki óumdeilanlega sú rétta; ég gleymdi þessu. Það hefur nú komið hér fram við umr., það var dregið fram af öðrum, og sé ég ekki ástæðu til þess að fara að fjölyrða um það. Hv. 7. landsk. þm. sagði, að ákvæðin varðandi söluhagnað hefðu verið löguð frá fyrra frv., en hann tjáði sig ekkert um það, hvort þau væru betri en gildandi lög. Eru þau það að hans mati? Eru þau það skilyrðislaust? Ég hygg, að um það megi deila. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara langt út í það að þessu sinni, en vissulega má um það deila. Lögin eru flóknari, og það er meiri fyrirhöfn að framkvæma þau, en hagurinn, held ég, að sé lítill. Hv. 7. landsk. þm. sagði og rökstuddi það, að þetta frv. væri fullt af furðuákvæðum, eins og hann orðaði það. En niðurlagsorð hans voru á þá leið, að hann vonaði, að deildin veitti frv. brautargengi. Hann vill með öðrum orðum endilega, að við sameinumst um það að lögfesta furðuákvæðin. Þetta finnst mér furðulegur málflutningur og furðuleg afstaða hjá hv. stjórnarliðum. Þeir koma hér hver um annan þveran og lýsa því, að þeir séu hundóánægðir með frv., en það sé ekkert annað að gera en samþykkja það, vegna þess að það sé svo seint fram borið. Ég held, að þeir mundu auka virðingu okkar allra, ef þeir legðust á sveif með þeim, sem vilja fresta þessum lögfestingum furðuákvæða og þokuskýja og geyma það til næsta þings að taka þessi mál til raunhæfrar meðferðar. Fasteignaskattarnir hafa verið nefndir hér, og ég verð að lýsa ánægju minni yfir þeim skilningi, sem hæstv. fjmrh. kom fram með á fyrirhuguðum ákvæðum fasteignaskatta. Hann sagði eitthvað á þá leið, að það væri enginn vandi að hafa fasteignaskattana stighækkandi, það væri létt verk og sjálfsagt, skildist mér, að undanþiggja t.d. íbúðarhúsnæði, sem notað er til eigin afnota. Ég tel mikinn feng að þessum ummælum. Sérstaklega finnst mér þau skoðanaskipti, sem farið hafa fram við hæstv. fjmrh. í þessu efni, gleðileg. Ég held, að það séu tvö ár núna, síðan ég leyfði mér að flytja hér frv. í þessari hv. d. um þetta efni - um það að undanþiggja íbúðarhúsnæði til eigin afnota ekki fasteignaskatti, heldur álagi á fasteignaskatt, sem sveitarfélögum var heimilt að leggja á og var einmitt verið að gera hér í Reykjavík um þetta leyti. Ég flutti þetta mál líka í borgarstjórn Reykjavíkur, og þar var það fellt og talið óframkvæmanlegt. Sama sagan gerðist hér á hv. Alþ. Stjórnarforustan taldi það útilokað, að nokkurri slíkri mismunun yrði hægt að koma við. Nú er afstaðan sem sé breytt bæði í borgarstjórn Reykjavíkur og hér á hv. Alþ., og ég er a.m.k. fyrir mitt leyti mjög ánægður að heyra það, að það, sem var talin fjarstæða hjá mér fyrir tveimur árum, sé ekki lengur litið þeim augum, heldur þvert á móti talið sjálfsagt réttlætismál, sem sé um að gera að lögfesta sem allra fyrst. Þetta þykja mér góð tíðindi. Allt það, sem hér hefur verið sagt við þessa umr., og ekki sízt það, sem komið hefur fram, síðan ég lauk minni fyrri ræðu, finnst mér hníga að því, að sjálfsagt sé að fresta þessu máli. Öll rökin virðast mér hníga að því. Það er yfirlýstur megintilgangur hæstv. fjmrh. með flutningi þessa máls að efla almenningshlutafélög og auka þannig þátttöku fólksins . í atvinnurekstrinum. Þetta er vafalaust góðra gjalda vert, en það liggur ekkert á að lögfesta þetta núna ásamt með þokukenndum ákvæðum og furðuákvæðum. Það er alveg óhætt, og það tapa engir neinu, þó að þetta mál sé athugað betur til næsta þings. En það getur unnizt meira en ég treysti mér til þess að lýsa í stuttri ræðu.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð í sambandi við það, sem hæstv. fjmrh. sagði hér. Ég er ekkert óvanur því að standa hér uppi í ræðustól í þessari hv. d., án þess að af því sjáist nokkur verulegur árangur, og ég tel hann ekkert hafa verið minni í þetta skipti en önnur, sem ég hef verið að malda í móinn gagnvart þessum hæstv. ráðh. En eitt hafði ég þó upp úr krafsinu, að ég verð sennilega einni bók ríkari, áður en langt um líður, og hef ég oft staðið upp og hlotið minna í hlut eftir en það. Annað fannst mér líka, að kynni að geta talizt ávinningur af minni ræðu, og það var það, sem hæstv. ráðh. sagði um fjárfestingarsjóðina. Í framhaldi af minni ræðu tók hann af öll tvímæli um það, að hann teldi það vera mjög athyglisverða hugmynd, sem yrði tekin til rækilegrar athugunar við það, sem hann kallaði framhaldsathugun málsins. Þetta tel ég einnig mjög jákvætt að hafa fengið fram. En í því sambandi hlýtur þó sú spurning að vakna: Hvers vegna tók hæstv. ráðh. þessa till. ekki til fullkomnari athugunar, áður en hann lagði sitt frv. fram? En það er kunnugt, að þessi till. naut ekki fylgis meiri hl. í embættismannanefndinni, en auðvitað var það hægurinn hjá fyrir hæstv. ráðh. að taka þessa till. upp engu að síður í það stjfrv., sem hér liggur fyrir. En það er kannske, eins og hv. 11. þm. Reykv. sagði, verið að taka upp nýja siði og ýmist fresta að taka afstöðu til mála, sem gætu verið til bóta, eða þá prófa ýmislegt, sem flestir gera sér grein fyrir, að í felist stórkostlegar hættur, og segja síðan, að það sé allt í Íagi með það og megi athuga það, ef misnotkun eigi sér stað. En þetta sýnist mér ekki benda til þess, að öll ákvæði frv. hafi verið skoðuð niður í kjölinn, bæði það, að afstöðu til fjárfestingarsjóðsins er frestað af hæstv. ráðh., og eins hitt, að það eru tekin inn ákvæði, sem hæstv. ráðh. viðurkennir, að orki mjög tvímælis og kunni að vera þess eðlis, að það þurfi að breyta þeim innan skamms, vegna þess að þau bjóði misnotkun heim. Það má svo gjarnan vekja athygli á því, að það, sem stóð upp úr alveg sérstaklega í sambandi við ræðu hæstv. fjmrh. núna, var það, að hann er talsmaður hinna stóru eininga og hinna fjársterku fyrirtækja í landinu. Þetta þykir mér vera yfirlýsing, sem er þess virði, að hún sé undirstrikuð. Það eru ekki hinir smáu atvinnurekendur, sem þó gegna hinu mikilsverðasta hlutverki í okkar þjóðfélagi og í okkar atvinnurekstri, sem eiga að lifa, og fyrir þeim þarf ekki að hugsa, heldur hinum stóru og sterku, og það er auðvitað í fullu samræmi við alla stefnu hæstv. ráðh. og hans ríkisstj. Ég þarf svo ekki að standa hér uppi í ræðustól og eiga orðastað við hæstv. ráðh., til þess að hann geti sannað það, að hann er meiri leikfimismaður í orðasennum en flestir aðrir, sem sitja hér á hv. Alþ., og ekki mun þýða fyrir mig að etja kapp við hann í þeim efnum. En það kalla ég afrek í íþróttamennsku, þegar hann annars vegar lýsir því yfir hér í umr. við 1. umr. þessa máls, að það komi ekki til greina að samþykkja þetta frv., nema samþykki og velvild atvinnurekenda komi til, og segir svo hins vegar núna, að þetta sé alveg rangur skilningur. Hann sé þeirrar skoðunar, að það eigi alls ekki og þurfi ekki að kveðja til hagsmunasamtökin til þess að ákveða, hvernig tekna sé aflað í ríkissjóð. Þetta kalla ég leikfimi, sem er aðdáunarverð á sinn hátt, þó að hún nái ekki því marki að vera þannig, að menn missi sjónar á því, hvaða brögðum er hér verið að beita í orðum. Hæstv. ráðh. vildi skýra hin fyrri ummæli sín svo, að það hafi þurft að athuga stöðuna í skattamálunum vegna inngöngu okkar í EFTA. Þessu hef ég aldrei neitað, að það hafi verið út af fyrir sig nauðsyn. En hvað kom á daginn, þegar reynt var að athuga þessi mál? Kom það ekki á daginn, að aðstaða fyrirtækja í þessum efnum hér á landi væri alls ekki verri en í öðrum EFTA-löndum? Það held ég, að liggi alveg ljóst fyrir. Það hafi ekki aðeins verið ósannað mál, hvort svo væri, heldur allar líkur á því, þó að samanburður væri erfiður, að engra breytinga væri þörf á skattalögunum vegna inngöngu okkar í EFTA, því að staða fyrirtækja hér í skattamálum hafi alls ekki verið lakari en þar. En upp úr þessu stendur það - og það duga engin leikfimisbrögð til að forða sér undan því, að annars vegar er yfirlýsing hæstv. ráðh. um það, að þegar atvinnureksturinn á í hlut, þá á að hafa samráð við atvinnurekendur, og hann taldi það hafa verið skyldu embættismannanefndarinnar að gera það, og hann taldi það sína skyldu, þegar málið kom til hv. Alþ. að afgreiða málið ekki, nema atvinnurekendur legðu blessun sína yfir það, en hins vegar þegar kemur að hlutdeild launþeganna í skattheimtu ríkissjóðs, þá þarf ekki að kveðja hagsmunasamtökin til, þá á Alþ. að ráða án þess að spyrja nokkurn um. Það fer auðvitað vel á því, að það sannist, að hæstv. ráðh. kann orðrétt betur viðreisnarbókina frægu en ég, og ég er auðvitað tilbúinn að hafa það, sem sannara reynist, að þar hafi staðið, að það ætti að afnema tekjuskatt á almennum launatekjum. Þar byrjuðu nú aftur leikfimisæfingarnar, sem ég kalla svo, hjá hæstv. ráðh., þar sem hann taldi í öðru orðinu, að við þetta hefði verið staðið, en játaði í hinu orðinu, að skattvísitölunni hefði verið þannig hagað, að þetta hefði ekki orðið. Og ég vil nú spyrja hæstv. ráðh. eða a.m.k. vekja athygli hv. þdm. á því - því að ekki er ég að kveðja hann hér upp í ræðustólinn aftur að óþörfu - hvernig það megi verða, að það sé hægt að tvítugfalda á þessu 10 ára tímabili tekjuskatta einstaklinganna, án þess að það komi niður á almennum launatekjum. Eina skýringin, sem ég annars gæti fundið á þessu, væri sú, að á þessu tímabili hefði komið hér upp í landinu og þá væntanlega fyrir tilverknað ríkisstj. og hennar stefnu stór hópur hálaunamanna, sem bæri þessa skatta. Til þess að koma upp slíkum launaburgeisahóp hafa að vísu verið gerðar ítrekaðar tilraunir í tvígang af hæstv. fyrrv. fjmrh., Gunnari Thoroddsen, 1963 og aftur núna af núv. hæstv. ráðh. En ég held, að þessar tilraunir hafi samt ekki fengið því áorkað, að það geti átt sér stað, að þessi tvítugföldun lendi öll á hálaunastéttum eða hátekjumönnum. Ég held þvert á móti, að það rétta sé, að vegna rangrar skattvísitölu og ýmissa annarra ástæðna hafi meginþunginn af þessu lent á almenningi og þannig hafi það sannazt, að ekki hafi verið staðið við þau loforð, sem gefin voru við vöggu viðreisnarinnar, þ.e. að tekjuskattar af almennum launatekjum væru afnumdir. Það held ég, að sé ákaflega fjarri lagi. Varðandi það, sem ráðh. sagði um fyrningarnar til andsvars við því, sem ég hélt fram, held ég, að þar hafi hann eitthvað misskilið mín orð eða a.m.k. ekki skilið þau fullkomlega. Það, sem ég átti við, var, að með mjög rúmum fyrningarreglum skapast sú tilhneiging hjá atvinnurekendum að hafa alltaf fyrnanlegar eignir, ef gróðinn er fyrir hendi til þess að geta skotið undan fé, sem annars lendir í ríkiskassanum og til almenningsþarfa. Þetta veit ég, að hæstv. ráðh. skilur sjálfsagt eins vel og betur en ég. Ef sú leið hefði hins vegar verið farin að mynda fjárfestingarsjóði, eins og ríkisskattstjóri lagði til í sínum till., þá held ég, að þessi tilhneiging hefði að vísu ekki orðið, en menn hefðu þá lengri tíma til að hugsa um, í hvað þeir ættu að setja fjárfestinguna, og það skapar meiri tryggingu fyrir því, að hún yrði arðvænleg og hagstæð fyrir þjóðarbúið, og það er ég sannfærður um, að er rétt. Ég vil svo að síðustu segja það, að mér finnst það hart, að hæstv. ráðh. skyldi segja hér annars vegar, að sumt í ákvæðum þessara nýju l. orkaði svo tvímælis, að líkur væru á, að breyta þyrfti því mjög fljótlega vegna hættu á misnotkun, og hins vegar lýsa yfir því, að athyglisverðar till., sem komu fram í embættismannanefndinni t.d. um fjárfestingarsjóðina, hafi ekki verið rannsakaðar niður í kjölinn og ekki verið tekin afstaða til þeirra. Þar ber allt að sama brunni, eins og hv. 11. þm. Reykv. var hér að tala um, að það ber að fresta þessu máli og athuga það betur, áður en það er afgreitt héðan frá þessari hv. d. og hv. Alþ.



Herra forseti. Frv. til l. um virkjun Svartár í Skagafirði hefur verið til athugunar í iðnn. Mælir n. með samþykkt frv. á þskj. 789. Við 1. umr. málsins hér í þessari þd. lét iðnrh. þess getið í tilefni af bréfi frá félagi landeigenda við Svartá, sem hv. alþm. hafa fengið, að tillit yrði tekið til ábendinga, sem þar koma fram. Þá hefur mér borizt í hendur símskeyti svo hljóðandi: Stjórn Stangveiðifélags Sauðárkróks lýsir ánægju sinni yfir fram komnu frv. um virkjun Svartár. Jafnframt fögnum við því að sjá fram á, að gamalt áhugamál um laxveiði ofan Reykjafoss rætist. Teljum ýmsar leiðir vel færar í umdeildu sambúðarvandamáli. Brynjar Pálsson. Árni Blöndal. Stefán Guðmundsson. En þetta er sá félagsskapur, sem áður hefur haft á leigu neðra veiðisvæði Svartár. Þetta símskeyti staðfestir, að það er mikill einhugur og áhugi í héraði á þessu virkjunarmáli. Athuganir á virkjunarmöguleikum fyrir Norðvesturland hafa verið á dagskrá nokkurn tíma. Niðurstaðan hefur verið sú, eins og fram kemur í grg. frv., að taka Svartá til virkjunar, en þar fást 3500 KW, sem ekki er svo lítil virkjun fyrir þetta landsvæði. Virkjuð vatnsorka á Norðvesturlandi er fyrir löngu fullnýtt, en í þeim landshluta, sem virkjun við Svartá er ætlað að ná til, er aðeins um að ræða Gönguskarðsárvirkjun með 1000 KW afl og Laxárvatnsvirkjun með tæp 500 KW eða samtals aðeins 1500 KW. Dísilstöðvar eru því notaðar til að sjá fyrir rafmagnsþörf þessa svæðis að stórum hluta eða samtals 3500 KW. Nægir því Svartárvirkjun aðeins til þess, að hægt sé að leggja niður hina dýru rafmagnsframleiðslu með ollu. Nokkur athugun hefur farið fram á hagkvæmni þess, að í stað virkjunar heima fyrir verði lögð lína frá öðrum landshlutum, t.d. frá Akureyri. Eins og málum er háttað nú, taldi stjórn Laxárvirkjunar hins vegar ekki fært að gera samninga um sölu rafmagns út af orkusvæðinu. Enda þótt nú sé hægt að nefna virkjun Svartár litla orkuveitu t.d. miðað við Búrfellsvirkjun, sem hefur að hluta allt annan tilgang og er auk þess byggð fyrir þéttbýlishluta landsins, þá er ekki svo ýkja langt síðan hægt var að kalla 3500 KW virkjun stórframkvæmd á íslenzkan mælikvarða. Fyrsta stórvirkjun landsins var við Elliðaárnar, byggð 1921 og hafði 1100 KW orkuafköst. Ljósafoss í Sogi var virkjaður 1936 með 9000 KW virkjun, og Laxárvirkjun var byggð 1937 og var aðeins 1500 KW í byrjun. Eins og ég tók fram, er brýn þjóðhagsleg nauðsyn á, að virkjunarframkvæmdir fyrir Norðvesturland geti hafizt sem fyrst. Nágrannavirkjunin, Skeiðsfossvirkjun í Fljótum, eign Siglufjarðar, er um 3000 KW og er einnig meira en fullnýtt. Þar eru nú einnig framleidd 1000 KW með olíu og eðlilega mun kominn hugur í Siglfirðinga að stækka sína Skeiðsfossvirkjun, sem ekki er enn þá samtengd öðrum virkjunum á svæðinu. Það fer vel á því, að þessi landshluti fái aukna raforku til sinna þarfa, og ætti það að geta stuðlað að uppbyggingu iðnaðar og annars atvinnurekstrar á Sauðárkróki, Hofsósi, Blönduósi, Skagaströnd og Hvammstanga, en á þessum stöðum hefur atvinnuástand oft verið hvað erfiðast við að eiga. Iðnn. mælir því eindregið með, að samþykkt þessa frv. verði gerð nú.



Herra forseti. Ég vildi með örfáum orðum skýra afstöðu mína í þessu máli og byrja þá fyrst á því að minnast þess, sem hæstv. iðnrh. sagði hér við 1. umr. málsins, að nú í dag væru eftir a.m.k. þrjú þau atriði, sem mestu máli skipta, þegar um slíka framkvæmd er að ræða sem nýja virkjun. Það væri eftir að gera samninga við landeigendur vegna hugsanlegra spjalla eða skaða af skertum möguleikum til fiskræktar. Það væri eftir að útvega fjármagn til þessa fyrirtækis, og hönnun væri að mestu ólokið. Hér er aðeins um heimildarlög að ræða, og þegar það er hugleitt, að þessi þrjú mikilvægu atriði eru öll óunnin, þá sýnist ekki líklegt, að í þessa framkvæmd verði ráðizt á næstunni og örugglega ekki fyrr en eftir að Alþ. kemur næst saman. Ég vil því draga mjög í efa af ýmsum ástæðum, að það sé nokkur ástæða til þess að samþykkja þetta frv. nú og það væri á margan hátt hyggilegra að fresta því og taka það fyrir síðar hér á hv. Alþ., þegar þeir hlutir, sem ég nefndi og reyndar ýmsir fleiri, liggja ljósar fyrir en þeir gera nú. Ég tel það hyggilegt m.a. til þess að fyrirbyggja deilur, sem gætu orðið erfiðar heima í héraði, að samþykkja ekki þetta frv. fyrr en liggur fyrir, hvaða samkomulag gæti náðst við Íandeigendur og eigendur að veiðirétti og hver kostnaður yrði af þeim samningum og hugsanlegum skaðabótum. Þá held ég, að fyrst væri kominn tími til, ef hyggilega væri að málum unnið, að samþykkja lög um þessa virkjun. Ég hef orðið fyrir þeim örlögum að hafa nokkur afskipti af mjög erfiðri deilu, sem öllum hv. þm. er kunnugt, þ.e. Laxárdeilunni svokölluðu, en l. um virkjun Laxár, sem unnið hefur verið eftir, voru samþ. hér á Alþ., ef ég man rétt líklega 1966 eða um svipað leyti og l. um Búrfellsvirkjun í Þjórsá voru samþ. Þegar þessi lög voru samþykkt, voru þau byggð á hönnun, sem þá hafði þegar farið fram og hafð verið vandlega undirbúin og fullgerð af Sigurði Thoroddsen verkfræðingi, og gerði hann ráð fyrr 35 m stíflu fyrir Birningsstaðaflóa. Þegar bæði þessi hönnun og þetta frv. til l. lá fyrir hér á Alþ. og reyndar í nokkur næstu ár, komu ekki fram neinar óánægjuraddir heiman úr héraði hvorki frá landeigendum né öðrum. Þeir virtust sætta sig fullkomlega við þau lög, sem þarna voru samþ., og yfirleitt var þessum l. fagnað þar nyrðra bæði af landeigendum, sem lönd eiga að Laxá, og öðrum aðilum á Norðurl. e. En samt sem áður hefur svo síðan spunnizt af þessu deila, sem enginn sér í dag fyrir endann á. Ég held, að ef þessi mál hefðu verið skoðuð betur niður í kjölinn strax, þegar l. um Laxárvirkjun voru sett, og afstaða heimamanna hefði þá verið könnuð og leitað eftir samningum, þá hefði Laxárdeilan aldrei komið upp. Eins og ég sagði, var þeim l. fagnað á sínum tíma, sem þó gerðu ráð fyrir miklu meiri framkvæmdum en nú stendur til, að gerðar séu við Laxá, en nú þykir það aftur goðgá af vissum aðilum í Þingeyjarþingi, að byggð sé stífla við Brúar, sem ekki á að verða nema í kringum 20 m. En þegar l. voru sett, þótti öllum sjálfsagt og enginn skaði skeður, þó að það yrði byggð 35 m stífla. Þetta sýnir aðeins, hversu hlutirnir geta breytzt, og eins og ég segi, þá er ég nokkurn veginn sannfærður um, að ef samninga hefði verið leitað og það beinlínis gert að skilyrði fyrir samþykkt frv., að samþykki og samningar heima í héraði lægju fyrir, þá hefði þessi erfiða og að mörgu leyti hörmulega deila aldrei átt sér stað. Ég held, að þetta sé víti til varnaðar og engu væri spillt, þó að menn gæfu sér tíma til þess nú á milli þinga að athuga þetta mál, þannig að það gæti legið fyrir, að einhugur væri heima í héraði um málið, sem mér virðist alls engin trygging fyrir, heldur þvert á móti sé margt í því þannig vaxið, að þarna eigi eftir að koma upp deila, sem verði alveg hliðstæð Laxárdeilunni, og þess óska ég ekki nágrönnum mínum þar nyrðra að þurfa að fara í gegnum þann skóla, sem sú deila hefur orðið okkur í Norðurl. e. Ég mun því af þessum ástæðum, sem ég hef nú rakið, greiða atkv. gegn þessu frv. í trausti þess, að þessi mál verði skoðuð betur niður í kjölinn og málið lagt fyrir, þegar fyllri upplýsinga og samninga hefur verið leitað heima í héraði.



Herra forseti. Það er út af fyrir sig alveg rétt, sem hv. 4. þm. Norðurl. e. segir, að menn eiga að læra af reynslunni í þessum málum, og vissulega er deilan við Laxá víti til varnaðar. En ég vildi samt sem áður undirstrika það, að hér er um heimildarlög að ræða. Með samþykkt frv. er ekki skylt að virkja Svartá, heldur er um heimild að ræða og ég tel ekkert óeðlilegt, þó að slík lagasetning sé gerð, áður en þessi mannvirki eru fullhönnuð, enda í sjálfu sér kannske erfitt að leggja í mjög mikinn undirbúningskostnað, ef alveg er óvíst um vilja og afstöðu löggjafans í þessum efnum. Ég tel vissulega margt af því, sem hv. þm. sagði hér, vera alveg rétt athugað, en mér finnst hann þó ekki draga alveg réttar ályktanir af þessu. Þetta á auðvitað allt saman að athuga, áður en heimildin verður veitt, ef þetta frv. verður að l., og þá er kannske staldrað við og reynt að koma á fullu samkomulagi heima í héraði og athuga alla þessa þætti málsins, sem nú hafa komið fram síðustu mánuðina. En mér finnst, að þetta eigi ekki að vera því til hindrunar, að þessi heimildarlög verði samþ., enda er ég þeirrar skoðunar, að ef ætti að fresta afgreiðslu þessa frv. hér, þá yrði það nú frekar til þess að magna þessa deilu, sem þarna yrði risin, en til þess að lægja öldurnar.