Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Jón Gíslason fyrrv. alþingismaður og bóndi andaðist á sjúkrahúsi hér í Reykjavík í fyrrakvöld, miðvikudaginn 2. apríl, 79 ára að aldri. Jón Gíslason var fæddur í Norðurhjáleigu í Álftaveri í Vestur-Skaftafellssýslu 11. jan. 1896. Foreldrar hans voru Gísli bóndi og hreppstjóri þar Magnússon bónda í Jórvík í Álftaveri og víðar Ólafssonar og kona hans, Þóra Brynjólfsdóttir bónda í Hraungerði og Þykkvabæjarklaustri í Álftaveri Eiríkssonar. Skólanám hans var barnafræðsla í farkennslu og síðan unglingaskólanám í Vík í Mýrdal 1911–1913, alls 7 mánuði báða veturna. Hann vann við bú foreldra sinna fram á árið 1919, en tók þá við búinu og var bóndi til ársins 1962. Heimili átti hann í Norðurhjáleigu til dauðadags. Jóni Gíslasyni voru falin ýmis trúnaðarstörf bæði í héraði og utan héraðs. Hann var oddviti Álftavershrepps árin 1928–1938 og 1946–1974, sýslunefndarmaður 1944–1974 og hreppstjóri 1947–1973. Í sauðfjársjúkdómanefnd átti hann sæti á árunum 1950–1964. Hann var alþm. Vestur-Skaftfellinga 1947–1953, sat á 6 þingum alls. Búnaðarþingsfulltrúi fyrir Búnaðarsamband Suðurlands var hann 1954–1974. Síðustu 2 árin var hann að mestu frá störfum vegna veikinda. Jón Gíslason ólst upp á rausnarbúi foreldra sinna í Norðurhjáleigu. Faðir hans var áhugamaður um samvinnu í verslunarmálum og var stofnfundur Kaupfélags Skaftfellinga haldinn árið 1906 á heimili hans. Sjálfur tók Jón fram um afskipti sín af félagsmálum, að hann hafi tekið af nokkrum áhuga í starfi ungmennafélaganna frá 1908 og fram yfir 1930 og aðaláhugamál hans auk sveitabúskapar væru félags- og samvinnumál bænda. Hann átti lengi fyrir stóru heimili að sjá, var góðbóndi á föðurleifð sinni og bætti jörð sína mjög að ræktuðu landi og húsakosti. Hann vann ýmis trúnaðarstörf fyrir Kaupfélag Skaftfellinga, var deildarstjóri þess og aðalendurskoðandi, og aðalendurskoðandi Sláturfélags Suðurlands var hann rúma tvo áratugi. Á Alþ. var hann ötull baráttumaður fyrir hagsmunamálum héraðs síns. Búnaðarþing var kjörinn vettvangur fyrir áhugamann um velferð íslensks landbúnaðar. Jón Gíslason var félagslyndur maður, en þó dulur í skapi, prúðmenni í framkomu og lét ekki mikið yfir sér. Hann var gervilegur að vallarsýn, þrekmenni, traustur og áræðinn ferðamaður um sanda og stórfljót, sem umkringdu byggðina þar sem hann ól aldur sinn. Hann var enginn málskrafsmaður á þingum, hygginn og tillögugóður, samvinnuþýður en þó fastur fyrir, ef því var að skipta, glaður í vinahópi, naut trausts og virðingar. Ég vil biðja hv. alþm. að minnast Jóns Gíslasonar með því að rísa úr sætum. - Þm. risu úr sætum.

Flm. (Lárus Jónsson) : Herra forseti. Ég hef leyft mér á þskj. 352 að flytja till. til þál. ásamt hv. þm. Sverri Hermannssyni um ráðstafanir til sparnaðar á gjaldeyri og eflingu útflutningsstarfsemi. Tillgr. hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj., í samráði við samtök iðnaðarmanna, iðnrekenda og iðnverkafólks, að kanna leiðir til þess að hvetja almenning, m.a. í ríkisfjölmiðlum, til aukinna kaupa og neyslu á vörum sem framleiddar eru í landinu og jafnframt að leita leiða til þess að auka sölu á íslenskum afurðum erlendis með því að endurskipuleggja utanríkisþjónustuna, samræma og efla starfsemi þeirra aðila sem fást við sölu íslenskra afurða erlendis.“ Ég vil í upphafi í sambandi við framkvæmd þessarar till. segja það, að það, sem vakir fyrir okkur flm. í þessum efnum, er fyrst og fremst það að stjórnvöld skipuleggi upplýsinga- og áróðursstarfsemi fyrir íslenskum iðnaðarvörum í samráði við samtök iðnaðarmanna, iðnrekenda og iðnverkafólks þannig að öllum almenningi verði betur ljóst en ella, hvers íslenskur iðnaður er megnugur, og í því skyni að hvetja almenning til kaupa á íslenskum iðnaðarvörum. Þetta teljum við að unnt sé að gera með ýmsu móti, m. a. með því að skipuleggja upplýsingaþætti í sjónvarpi og útvarpi, með því að koma á auglýsingaherferð í opinberum fjölmiðlum um þetta efni, og í því sambandi er rétt að benda á að þessu þarf ekki að vera samfara mjög mikill kostnaður fyrir hið opinbera, þar sem hægt er að styðjast við starfslið opinberra fjölmiðla í þessum efnum, og jafnframt er kannske þess að vænta að íslenskir iðnaðarmenn auki um leið auglýsingastarfsemi sína í útvarpi og sjónvarpi, þannig að af þessu þyrfti ekki að hljótast verulegur kostnaður, heldur er hér um að ræða að mínu mati fyrst og fremst skipulagsatriði sem ég held að íslensk stjórnvöld ættu að gefa meiri gaum. Þegar um þessi mál er rætt, þá er það ekki út í bláinn. Eins og menn vita eru um þessar mundir verulegar þrengingar hjá okkur í gjaldeyrismálum. Það er kannske rétt að fara nokkrum orðum um þann hátt þessa máls. Á s. l. ári var gífurleg viðskiptakjarasveifla hjá okkur íslendingum. Viðskiptakjör okkar rýrnuðu um hvorki meira né minna en 30% og eins og öllum hv. alþm. og raunar allri þjóðinni er kunnugt varð þetta m. a. til þess að gjaldeyrissjóður okkar er þorrinn. Ein meginástæðan fyrir því, að þetta gerðist, var sú, að innflutningur í erlendum gjaldeyri á s. l. ári hækkaði um hvorki meira né minna en 35% í erlendri mynt. Þetta þýddi það að innflutningurinn nam 22 milljörðum rúmlega á árinu 1973, en kostaði þjóðina hvorki meira né minna í erlendum gjaldeyri en 7.7 milljörðum meira á árinu 1974. Meginhækkunin á þessu sviði var auðvitað olíuhækkunin. Olían hækkaði hvorki meira né minna en svo, að það er gert ráð fyrir því að á þessu ári kosti sú olía, sem við kaupum af rússum og er svipuð að magni og við keyptum 1973, um 7 204 millj. á yfirstandandi ári, en þetta sama magn kostaði 2 600 millj. á árinu 1973. Á sama tíma sem þetta skeði féllu okkar útflutningsafurðir í verði svo mjög að mér sýnist að ef við hefðum selt okkar sjávarafurðir á því verðlagi sem reiknað var með í jan. 1974, þá hefðum við fengið um 47 millj. dollara meira fyrir framleiðslu ársins 1974 heldur en við fengjum ef við hefðum selt hana á því verði sem nú ríkir. Hér er um gífurlega sveiflu að ræða eins og menn sjá og þess vegna þarf það ekki að koma neinum á óvart að við eigum í miklum efnahagsþrengingum og sérstaklega að gjaldeyrismál okkar standa það höllum fæti í dag að segja má að við blasi stórfelldur vandi. Það þarf ekki að fara mörgum orðum um þetta atriði, en það er jafnan svo, þegar þannig stendur á fyrir okkur í gjaldeyrismálum, að þá fara menn að íhuga með hvaða hætti mætti bæði spara gjaldeyri og eins að efla útflutning. Það kemur jafnan á dagskrá þegar svo er ástatt að beita þurfi leyfum, höftum og bönnum í innflutningi og spara þannig óþarfa lúxusinnflutning eins og margir kalla það. Reynsla okkar af þeim aðgerðum til sparnaðar á gjaldeyri ætti þó að vera sú að við værum mjög varkárir í þessum efnum. Reynsla okkar hefur orðið sú að slík höft og bönn hafa orðið um of langlíf, þó að þau hafi átt að gilda til skamms tíma. Þau hafa þegar til lengdar lét komið fram í spillingu og niður á atvinnuvegunum, þannig að þau hafa dregið beinlínis úr atvinnu í landinu. Á hinn bóginn tel ég að það sé til hin jákvæða leið til þess að spara gjaldeyri - að taka upp slík vinnubrögð sem í þessari till. felast, og held að þegar menn skoða þessar tvær leiðir, þá sannfærist þeir um að þessi leið er öllu jákvæðari. Hún stuðlar að örvun íslenskrar iðnframleiðslu og eflir þannig íslenskt atvinnulíf. Það væri kannske ekki úr vegi að víkja aðeins að því, þegar þetta mál er rætt, hvernig í raun og veru fólk hefur litið á og metið íslenskan iðnað á undanförnum árum og áratugum jafnvel. Ég held að það sé því miður svo, að við höfum oft á tíðum vanmetið íslenskan iðnað. Það er skemmst að minnast þess að á síðustu árum urðu um þetta nokkrar umr., m. a. um íslenskan skipasmíðaiðnað. Menn töldu fyrir nokkrum árum að hann væri þess ekki megnugur að færast í fang meiri háttar verkefni og leituðu á önnur mið um endurnýjun okkar stóra skipastóls með afleiðingum sem alltaf eru að koma betur og betur í ljós. En á sama tíma hefur íslenskur skipasmíðaiðnaður verið að fikra sig áfram á þessari braut og hann hefur, að ég fullyrði, sýnt að hann er algerlega samkeppnisfær við það besta sem gerist í nágrannalöndunum í þessum efnum. Sama held ég að megi segja um flestar greinar íslensks iðnaðar, og ég held að því betur sem almenningi verði gerð grein fyrir þessu og hann upplýstur um íslenskan iðnað, því betra, bæði fyrir íslenskt þjóðarbú og fyrir allan almenning. Ég vil að lokum aðeins víkja að seinni þætti þessarar till., en hann er sá að auka sölu á íslenskum afurðum erlendis með því að endurskipuleggja utanríkisþjónustuna, samræma og efla starfsemi þeirra aðila sem fást við sölu íslenskra afurða erlendis. Það mun vera svo, að á undanförnum árum hefur farið fram nokkuð gagnger athugun á íslenskri utanríkisþjónustu og fyrir munu liggja till. um að breyta henni í þá átt að hún nýtist betur fyrir okkar útflutningsstarfsemi. Mér finnst ekki úr vegi að líta á það að þetta mál verði tekið upp í alvöru og farið að hugleiða það, hvernig koma megi koma þessu í framkvæmd, þar sem ég hygg, eins og ég sagði áðan, að athuganir hafi þegar farið fram í þessu efni. Ég held að það sé ekki ástæða til á þessu stigi að ræða það mál frekar. Ég legg svo til, herra forseti, að umr. um þessa till. verði frestað og henni vísað til hv. allshn.

Flm. (Steingrímur Hermannsson) : Herra forseti. Ég hef fyrir nokkru ásamt öðrum hv. þm. lagt fram till. til þál. um sparnað í eldneytisnotkun. Þessi till. á að sjálfsögðu rætur sínar að rekja til þess sem nefnt hefur verið olíukreppa og þeirra miklu útgjalda fyrir íslenskan þjóðarbúskap sem af þessu hefur leiti. Þetta er einnig með tilvísun til þess að við íslendingar gerðum ekki af opinberri hálfu markvissar ráðstafanir til þess að draga úr eldsneytisnotkun þegar olíukreppan skall á haustið 1973. Aðrar þjóðir gerðu það flestar, a. m. k. nágrannaþjóðir okkar. Að vísu bjuggum við að því leyti betur en margar þessar þjóðir að hér var ekki olíu- eða eldsneytisskortur vegna fastra samninga sem við höfum um kaup á slíku eldsneyti. Annars staðar var þetta að sjálfsögðu verulegur þáttur í kröfum um sparnað í eldsneytisnotkun. Engu að síður er það staðreynd að útgjöld af þessum sökum eru gífurleg hjá okkur íslendingum og eiga mjög verulegan þátt í því ástandi sem nú er í gjaldeyrismálum okkar og er sannarlega ástæða til þess að huga þarna vel að. Nú er það vissulega svo að nokkuð hefur verið gert og vil ég þá sérstaklega nefna athugun á notkun á svartolíu í skipum. Varðandi það mál hefur starfað n. og skilað mjög athyglisverðu áliti. Er nú unnið að breytingum á vélum skipa í þessu skyni og væntanlega verður nokkurt lánsfjármagn veitt í þessu sambandi. Þarna er vitanlega um athyglisverðan sparnað að ræða. Þó er það eflaust rétt sem komið hefur fram hjá ýmsum fróðum mönnum um þessi mál að þetta er ekki einhlítt. Vélar eru margar hverjar ekki eins vel fyrir svartolíunotkun gerðar og þarf að tryggja betra viðhald og eftirlit með slíkum vélum en þeim sem nota dísilolíu. Til fróðleiks hef ég tekið saman nokkrar tölur um innflutning frá árinu 1974. Á því ári voru fluttar inn um 356.6 þús. lestir af dísilolíu fyrir 3 milljarða 518 millj. kr. Svartolíuinnflutningurinn nam 110.798 lestum, að verðmæti 692.9 millj. kr., bensín, í fyrsta lagi venjulegt bensín á bifreiðar og þess háttar var 72.296 lestir að verðmæti 898.7 millj. kr., þotueldsneyti var 64.825 lestir, að verðmæti 611.7 millj. kr., flugvélabensin var 1.333 lestir að verðmæti 23.8 millj. kr. Aðrir þættir voru stórum minni, fyrst og fremst alls konar smurolíur og þess háttar, sem ég hef ekki tekið með. En heildarverðmæti í innflutningi þessara þátta, sem hér eru taldir, er nálægt 6 milljörðum kr. Hér er dísilolían langsamlega stærst, eða meira en helmingur af þessu verðmæti, og því eðlilegt að fyrst sé litið til dísilolíunotkunar þegar um sparnaðarhugmyndir er að ræða. Það er einnig athyglisvert að hver lest af svartolíu kostar um 55–60% þess sem lestin af dísilolíu kostar. Og þegar tekið er tillit til þess að svartolían veitir jafnvel enn meiri orku, þá er ljóst að af því er verulegur sparnaður að breyta frá dísilolíu yfir í svartolíu eins og nú er verið að gera á togurunum og ég nefndi áðan, þótt stofnkostnaður í þessu sambandi sé vissulega nokkru meiri. En ég vil þá fyrst snúa mér að dísilolíunni. Dísilolían skiptist nokkurn veginn þannig að til húsahitunar fara um 42% af dísilolíuinnflutningi og verðmæti þess í innflutningi er um 1 500 millj. kr. Til fiskiskipa fara um 33% af dísilolíuinnflutningi, sem eru að verðmæti um 1160 millj. kr., á dísilbifreiðar um 8.12% að verðmæti 286 millj. kr., annað er 17.2% að verðmæti 666 millj. kr. Stærsti einstaki þátturinn af því er til raforkuframleiðslu. Það er um 7% eða 246 millj. kr. Þarna er því húsahitunin stærsti liðurinn, nálgast það að vera helmingur af dísilolíunotkuninni. Til húsahitunar renna um 150 þús. lestir af dísilolíu. Útsöluverðið er yfir 3 milljarðar kr., eins og dísilolíuverðið er nú. Þarna hefur mjög athyglisverð framkvæmd átt sér stað, þ. e. athugun vélskólanema, sem hefur verið mikið um rætt og er ákaflega lofsverð. Þeir hafa sýnt fram á að með stillingu kynditækja má spara mjög mikið í notkun eldsneytis. Þetta kemur ekki á óvart fyrir þá sem þekkja eitthvað til eftirlits á þessu sviði hjá okkur. Ég leyfi mér að fullyrða að það eftirlit sé ákaflega lítið og þótt olíufélögin veiti þar nokkra þjónustu, þó nær það mjög skammt. Hér er um sérfræðistarf að ræða. Það þarf til þess sérstök tæki og ber að fagna því að af opinberri hálfu hefur, eftir að þetta kom fram hjá vélskólanemum, verið hlaupið undir bagga og þeir aðstoðaðir við útvegun slíkra tækja. Þeir áætla, eins og fram hefur komið, að spara megi í notkun dísilolíu um 300–400 millj. kr. á markaðsverði hér heima í dag og er það ekki lítil upphæð. Þarna er um að ræða allt að 10% af heildarmarkaðsverði. Þetta er stór upphæð og ber að stuðla að því að slíkar stillingar fari sem viðast fram. Ég vil einnig nefna annan þátt sem ég hygg að sé lítill gaumur gefinn hjá okkur, það er hitastig húsa. Við höfum lesið að Frakklandsforseti hafi lækkað hitastigið hjá sér um 2 eða 3 gráður og klætt sig í peysu í staðinn og sama fréttum við frá Bandaríkjunum og annars staðar. Þetta er ekki að ástæðulausu því að húsahiti, þegar komið er yfir ákveðið stig, krefst í vaxandi mæli olíu með hærra hitastigi. Þannig má áætla að um það bil 1 gráðu hitaauki yfir 20 gráður krefjist um 7% aukinnar olíunotkunar og síðan fer það vaxandi eftir því sem hitastigið verður hærra. Aðeins þannig 1 gráðu hitaauki næmi því um 100 millj. kr. á innflutningsverðmæti s. l. árs eða um 210 millj. á útsöluverði. Ég óttast að víða sé fullur hiti á verslunarhúsnæði og ýmsu öðru yfir helgar og á nóttum. Það eru að vísu takmörk fyrir því hvað það borgar sig að færa hitastigið niður, en nokkur lækkun á hitastigi er tvímælalaust hagkvæm. Um þetta liggja ekki fyrir nægilegar upplýsingar fyrir almenning og raunar er ekki hægt að áfellast almenning fyrir athugunarleysi á þessu sviði þegar slíkar upplýsingar liggja ekki frammi. Með þessari till. er m. a. ætlunin að vekja athygli opinberra aðila á nauðsyn þess að veita slíkar upplýsingar og leiðbeiningar eins og nú er ætlunin að gera við stillingu tækja, einnig um hagkvæma notkun á olíu almennt með tilliti til hitastigs. Við þetta má bæta að hóflegt hitastig í húsum er stórum heilnæmara eins og m. a. hefur verið undirstrikað í skýrslum sem í Bandaríkjunum hafa birst um þessa þætti, þar sem málin hafa hlotið allítarlega athugun nú vegna olíukreppunnar. Það hefur oft vakið athygli mína, þegar ég kem í hús á Norðurlöndum, t. d. í Noregi, að hitastig er iðulega 19–20 stig eða jafnvel niður í 18, og ég held að það sé vafalaust að slíkt hitastig er stórum heilnæmara en 24–25 gráður sem er allt of víða í húsum og kostar ótrúlega mikið viðbótareldsneyti. Ég held að þennan þátt þurfi að skoða og koma á framfæri góðum og aðgengilegum upplýsingum. Um einangrun húsa hefur oft verið rætt og ég hef kynnt mér þau mál nokkuð. Þar eru í gildi ákveðnir staðlar sem gera ráð fyrir ákveðnu hitafalli í gegnum útveggi. Þetta jafnast nokkurn veginn á við tveggja tommu eða 5 cm góða einangrun og þó að þarna sé viða pottur brotinn og vafalaust mætti úr bæta, þá er líklega staðreyndin sú að hitatap er meira vegna þess að hús eru óþétt og það eru takmörk fyrir því hvað hagkvæmt er að auka einangrunina sjálfa á meðan svo er. Sérfræðingar munu því telja að þetta sé sú einangrun sem eðlileg sé án verulegs átaks í þéttingu húsa. Líklega er þétting húsa mikilvægari en aukin einangrun sem slík. En ég tel, að þennan þátt þyrfti jafnframt að skoða. Þetta er um húsahitunina sem, eins og ég sagði áðan, er stærsti þátturinn í stærsta flokki þessa innflutnings, dísilolíunni. Ég vil taka það fram í þessu sambandi að með þessu móti er á engan máta verið að draga úr mikilvægi þess að hraða notkun íslenskra orkugjafa til húsahitunar, fyrst og fremst notkun jarðhitans. Á það ber að leggja höfuðáherslu. Ég fagna því sem gert er á því sviði nú, en ég held að við þurfum að gera enn meira. Ég vil sömuleiðis leggja áherslu á það að rafhitun verði skoðuð vandlega og framkvæmdum hraðað. Ég lít hins vegar svo á, að það sé fyrir utan svið þessarar þáltill. Þó vil ég geta þess að þar er mikið verkefni ókannað, fyrst og fremst á hvern máta nota á raforkuna. Raforka notuð til upphitunar er ekki sérstaklega hagkvæm, þegar tekið er tillit til þess mikla kostnaðar sem felst í löngum dreifilínum og einnig tekið tillit til þess að álagstími raforkuhitunar er tiltölulega mjög óhagkvæmur, um 4000 stundir á ári, og fellur þar að auki mest á þeim tíma ársins, þegar raforkan frá vatnsaflsstöðvum er fremur af skornum skammti, þ. e. a. s. á veturna. Því ber að leggja áherslu á að kanna þarna nýjar leiðir, eins og t. d. nú er ætlunin að gera í Vestmannaeyjum, þar sem afgangsorka er notuð, en toppar og álagstími bættir upp með notkun svartolíukyndingar. Þannig getur verið stórum hagkvæmara að sameina þetta tvennt, notkun raforkunnar á þeim tíma sem best hentar fyrir vatnsaflsstöðvarnar og svartolíu á topptíma álagsins. Við megum ekki einblína um of á það að losna við olíuna, hún á áreiðanlega rétt á sér í einstökum tilfellum, jafnvel til upphitunar. Einnig er um að ræða nýjar leiðir sem ég vil geta um þó að það sé nokkuð utan við það sem við ætlum þeim sérfæðingum, sem um þessi mál fjalla, skv. þessari till. Ég vil nefna hitadæluna, sem vafalaust getur fjölgað verulega þeim stöðum sem geta nýtt lágan jarðvarma til upphitunar. Kostir hennar eru fyrst og fremst þeir að hún getur náð úr lágum hita miklu varmamagni. Nokkur aukinn stofnkostnaður er við slík tæki, en miðað við hið háa olíuverð sem er orðið, og miðað við mikinn kostnað í dreifilínum o. fl. er ég sannfærður um að hitadælan á aukinn rétt á sér og þetta þarf að athuga. Einnig þarf að skoða hvort rétt er í dreifbýlisstöðum að híta beint með rafmagni í einstökum íbúðarhúsum eða frá kyndistöðvum. Kyndistöðvarnar hafa þann kostinn að þar má nota svartolíu á álagstoppum en eins og ég sagði áðan er það mjög mikilvægt atriði. Unnið er að þessum athugunum nokkuð, en á því þarf að herða. Þótt við séum að leggja til athugun á sparnaði á eldsneytisnotkun þeirri sem nú er og þeirri sem verður og eigum þar fyrst og fremst við olíuna sem slíka vil ég leggja áherslu á mikilvægi þessara þátta. Úr því er á engan máta dregið með þessum tillöguflutningi. Eins og ég sagði fer um 33% dísilolíunnar til fiskiskipa og það er að innflutningsverðmæti á síðasta ári um 1160 millj. Þarna er því stór þáttur. Og ég vil geta þess að á árinu 1973 gerði Fiskifélag Íslands mjög athyglisverða úttekt á þessum þætti. Skýrsla frá Fiskifélaginu liggur fyrir og ég hef fengið eintak af henni. Þar kennir margra grasa og verð ég að stikla á stóru. Það er í fyrsta lagi staðreynd að minni siglingarhraði sparar mjög verulega olíu. T. d. ef siglingarhraði er lækkaður um 5%, þá er sparnaðurinn í olíunotkun um það bil 10% og það þýðir hvorki meira né minna en rúmlega 100 millj. kr. 10% lækkun á siglingarhraða sparar um 12–15% eða um 300 millj. kr. á innkaupsverði olíunnar. En þess ber hins vegar að gæta að um slíka lækkun á hraða er ekki að ræða í allri útgerðinni. T. d. er ekki um lækkun á hraða að ræða þegar togað er. Raunar er fyrst og fremst um að ræða lækkun á hraða á siglingum til og frá veiðistöð og til heimahafnar eða þegar farið er með afla til annarra landa. En þess ber þá jafnframt að gæta að gera má ráð fyrir því að minni tími fáist til veiðanna ef hraði er lækkaður og þá má með nokkrum rétti áreiðanlega gera ráð fyrir því að minni afli fáist. Hins vegar er e. t. v. hugsanlegt að minni hraði geti unnist upp með styttri dvöl í heimahöfn, en á því geta að sjálfsögðu oft verið, eins og allir gera sér grein fyrir, ýmsar takmarkanir. Þetta er því ekki einfalt dæmi. Ef lækkaður hraði í siglingu frá veiðisvæði og heim leiðir fyrst og fremst til minni tíma við veiðar, þá kemst Fiskifélag Íslands að þeirri niðurstöðu að slíkt sé ekki hagkvæmt, þegar reiknað er með eðlilegum hraða. Þeir áætla að meira muni tapast í aflaverðmæti heldur en vinnst í olíusparnaði með þessu móti. En á þessu eru fjölmargir varnaglar og að mínu viti er alveg nauðsynlegt að upplýsingar sem þessar komist á framfæri við útgerðarmenn og sjómenn, þannig að þeir geti sjálfir metið við hinar ýmsu aðstæður hvort sparnaður yrði í olíunotkun. Þess má geta að þetta er ekki lítill þáttur fyrir hið opinbera. Hið opinbera eða við allir að sjálfsögðu þegnar þessa lands greiðum nú verulegan hluta af olíukostnaði fiskiskipaflotans. Það dregur e. t. v. eitthvað úr skilningi sumra á nauðsyn þess að spara. Þó vil ég ekki ætla mönnum það almennt, en slík niðurgreiðsla er ávallt nokkuð varhugaverð þegar um hvatningar til sparnaðar er að ræða. Því held ég að við gerum okkur öll grein fyrir, og ég held að það þurfi að brýna þetta mjög fyrir mönnum og kynna þessar niðurstöður. En það er fleira sem þarna er athyglisvert, t. d. með stærð vélar og hraða. Ég ætla að leyfa mér - með leyfi forseta - að lesa hér stuttan kafla úr þessari skýrslu. Þar segir: „Eftirfarandi dæmi sýna aflþörf við mismunandi hraða fyrir ákveðinn bát, 260 rúmlestir að stærð. Báturinn er með 800 hestafla vél, hámarksgangur er um 11 sjómílur á klukkustund.“ Síðan segir: „Hraði 8 mílur, þá er nauðsynleg aflþörf aðeins 150 hestöfl, 9 mílur 244 hestöfl, 10 mílur 390 hestöfl, 11 mílur 700 hestöfl, 12 mílur 1200 hestöfl.“ Og síðan segir í niðurstöðum: „Samkvæmt þessum tölum þarf þessi bátur 7-falt aflmeiri vél til að komast á 12 mílna ferð en á 8 mílur. Hjá minni bátum er þetta fall neðar og aukinnar aflþarfar gætir fyrr, þ. e. a. s. við minni hraða. Ef yfirstærð af vélum eru settar um borð í skip segir sig sjálft að óskynsamlegt er að keyra út hestöfl umfram það sem nauðsynlegt er til að ná viðunandi ferð. Setjum svo að 10 mílna ferð sé viðunandi í framangreindu dæmi. Þá kostar aukning í ferð upp í 11 mílur eða 10% aukning í olíunotkun rúm 63%.“ Ég er ansi hræddur um að sums staðar þar sem of stórar vélar hafa verið settar í báta okkar sé mönnum ekki ljóst hve gífurlegur kostnaður er við slíka keyrslu báta eins og kannske stundum tíðkast. Ég les þennan kafla fyrst og fremst til að leggja áherslu á að slíkum upplýsingum sé komið á framfæri við útgerðarmenn okkar og sjómenn. Og raunar sýnist mér ljóst og það kemur fram í þessari skýrslu að úr þessu þarf að vinna frekar. En ég vil lýsa ánægju minni með það starf sem Fiskifélagið hefur unnið. Í sambandi við fiskiskipin held ég að öllum hljóti að vera ljóst að stilling véla þar er ekki síður nauðsynleg en kynditækja í heimahúsum. Grunur minn er sá að þar sé víða pottur brotinn og væri hægt að koma við verulegum sparnaði með eðlilegri og nauðsynlegri stillingu aflvéla. Þess má geta að víðast hvar, ekki síst t. d. í nýju togurunum eru sérstakar vélar notaðar til upphitunar, en þar er mikill hiti afgangs frá aflvélum og vafalaust mætti koma þar við nokkurri hagkvæmni. Það skal hins vegar viðurkennt að þetta er ekki nema lítið brot af heildar olíu- og eldsneytisnotkun þessara aflmiklu og stóru fiskiskipa. Engu að síður eru þar þættir sem sjálfsagt er að skoða betur eins og neyðin ætti að kenna okkur með okkar skort á gjaldeyri. Þarna hygg ég því að sé annar þáttur sem vert er að skoða betur. Þá koma bifreiðar. Eftir því hefur verið tekið að viða erlendis er lögð mikil áhersla á sparnað á þessu sviði með því að lækka ökuhraða. Enginn vafi er á því að þarna er hægt að fá nokkurn sparnað. Hins er þó að gæta, að ökuhraði hér er tiltölulega lágur og miklu lægri en almennt er á hraðbrautum og fullkomnum vegum erlendis. Jafnframt eru nútímavélar í bifreiðum gerðar fyrir það mikinn hraða að þeir menn, sem ég hef rætt við um þetta atriði, hafa efast um að til verulegs sparnaðar yrði að lækka hér ökuhraða frá því sem hann er, þ. e. leyfilegan ökuhraða. Hann er tiltölulega lágur. Þó er þetta vissulega atriði sem vert er að skoða. Ég hef nú rakið þá meginþætti sem hér er um að ræða. Nefna mætti fjölmarga smærri þætti og rétt er að margt smátt gerir eitt stórt. En ég vona að mér hafi tekist með því, sem ég hef nefnt að sýna fram á að um mjög verulegan sparnað getur orðið að ræða með skynsamlegri notkun eldsneytis með bættri stillingu, bæði hitatækja og véla, með réttri notkun kraftmikilla véla í fiskiskipum okkar, með réttri og eðlilegri upphitun húsnæðis og fleira hef ég talið. Hér er ekki um að ræða sparnað sem nemur nokkrum tugum millj., heldur um sparnað sem nemur hundruðum millj. og raunar sparnað, ef við leggjum saman hina ýmsu þætti, sem getur numið um eða yfir 1000 millj. kr. Hér er því um mjög mikilvægt mál að ræða. Við flm. leggjum til að sérfræðingar verði fengnir til að skoða þetta mál. Þetta er sérfræðilegs eðlis og við eigum prýðissérfræðinga á þessu sviði. Þeir eru þegar farnir að fjalla um þessi mál og við leggjum til að ríkisstj. fái slíka menn til að hugleiða það mál og leggja fyrir ríkisstj. hið fyrsta till. um sparnað. Við teljum að svo mikil vitneskja sé fyrir hendi um marga þessa þætti að þetta starf þurfi ekki að vera langvinnt og viðamikið og geti niðurstöður a. m. k. um ýmsa þætti legið fyrir mjög fljótlega. Það eru ekki hugmyndir okkar að hér eigi að fylgja lagaboð, t. d. að menn skuli ekki hita hús sín nema í ákveðna gráðu, heldur fyrst og fremst að þetta eigi að vera upplýsingar fyrir almenning að breyta síðan eftir. Við teljum að það sé og hafi sýnt sig að það sé mikill vilji til þess að breyta rétt og stuðla að sparnaði á þessu sviði, enda er þetta orðinn ákaflega stór þáttur í kostnaði hverrar fjölskyldu, ekki síst á landsbyggðinni þar sem ekki nýtur upphitunar frá jarðhitasvæðum. Að þessu mæltu vil ég, herra forseti, leggja til að umr. verði frestað og till. vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Á þskj. 345 hef ég leyft mér að flytja svohljóðandi till.: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að taka upp þá reglu við skipun háttsettra opinberra starfsmanna að skipunartími þeirra verði miðaður við 4–6 ár í senn. Ríkisstj. beiti sér fyrir nauðsynlegum lagabreytingum í samræmi við þessa ákvörðun.“ Það þarf ekki að hafa miklar útskýringar fyrir þessari till. Hún er einföld og að ég tel öllum ljós. Meginregla við ráðningu opinberra starfsmanna er, eins og öllum er kunnugt, sú að skipan þeirra er óuppsegjanleg. Það eru til frávik frá þeirri reglu sem koma fram í l. nr. 38 frá 1954 og þar er um það að ræða að starfið sé lagt niður eða að starfsmenn fullnægi ekki almennum skilyrðum eða brjóti svo af sér í starfi að það sé refsivert og ekki lengur stætt á því að viðkomandi haldi starfinu áfram. Þessi meginregla á vissulega mikinn rétt á sér. Hún felur í sér mikið öryggi og skapar nokkra festu í allri opinberri stjórnsýslu og það er ekki lagt til að frá henni sé horfið sem meginreglu. Hún gildir einnig um æðstu embættismenn ríkisstofnana, opinberra stofnana, manna sem bera mikla ábyrgð og hafa áhrif og ráða miklu um gang mála, starfsemi og þjónustu og móta mjög stefnu og störf viðkomandi stofnana. Það hefur vissulega margvíslega kosti að þessir æðri embættismenn séu líka æviráðnir, skapar festu, öryggi og þeir öðlast reynslu í starfi. En á móti er sá galli að menn geta gerst værukærir og íhaldssamir þegar fram líða tímar og þeir hafa setið mjög lengi í einu og sama starfinu. Þess vegna er eðlilegt að sú krafa hafi komið upp í þjóðfélaginu að slíkir embættismenn tengdust að einhverju leyti aðhaldi utan að frá og væru háðir t. d. afstöðu og vilja almennings og lytu að einhverju leyti lýðræðislegum leikreglum. Það þekkist að embættismenn séu kosnir eins og kjörnir fulltrúar á þjóðþingum og sveitarstjórnum og kemur auðvitað til álita að stiga það skref. Með því er ekki mælt í þessari till. og ég er ekki sjálfur meðmæltur því að það spor sé stigið, a. m. k. ekki að svo stöddu, enda ættu a. m. k. stjórnmálamenn að geta ráðið nokkru um það hvernig embættismenn haga sínum störfum þegar þeir eru kjörnir yfirmenn hinna ýmsu ríkisstofnana sem ráðh. og með pólitísk völd. Engu að síður, enda þótt það sé ekki gengið alla þá leið að kjósa embættismenn, þykir eðlilegt að einhverjar takmarkanir séu teknar upp við ráðningu æðstu embættismanna. Röksemdir eru allmargar fyrir því. Það mætti nefna þá almennu röksemd að ríkisstofnanir, opinberar stofnanir, hafa mjög vaxið að umfangi og áhrifum í seinni tíð og virðist sú þróun ætla að halda áfram. Það er auðvitað óhjákvæmileg afleiðing af slíkum vexti þessara stofnana að þeir forstjórar eða embættismenn, sem stjórna þeim, fái þá aukin völd í sínar hendur og viss hætta er í því fólgin fyrir lýðræðið og áhrif almennings í landinu. Þess vegna er þetta röksemd fyrir þessari till. því að hún spornar við óeðlilegum áhrífum embættismanna hvað þetta snertir. Þá má nefna þá röksemd að það er í sjálfu sér óeðlileg regla, að menn séu ráðnir til lífstíðar í eitt eða annað starf. Það hlýtur að vera eðlilegt að keppa að því og hafa þá meginreglu við ráðningar starfsmanna, hvort sem þeir eru opinberir starfsmenn eða hjá frjálsum atvinnufyrirtækjum, að þeir sem ráða hafi nokkra möguleika til þess að segja upp fólki og ráða nýtt fólk ef sá sem ráðinn er reynist ekki sem skyldi. Með slíkri reglu, að binda ráðningar við ákveðinn tíma, skapast vissulega meira svigrúm. Þá ætti að verða nokkur endurnýjun meðal áhrifamikilla embættismanna og það ætti að koma í veg fyrir stöðnun, íhaldsemi og kannske nokkurt ráðríki eins og stundum vill bregða við. Síðast en ekki síst er auðvitað hér um að ræða allverulegt aðhald fyrir þá menn sem ráðnir eru og ég held að það sé þeim sjálfum fyrir bestu. Þessi regla hefur verið tekin upp varðandi einstakar stöður hér á landi. Það má nefna stöðuveitingar hjá Ríkisútvarpi og ég man eftir í augnablikinu stöðu þjóðleikhússtjóra og sjálfsagt mætti nefna fleiri dæmi þar sem þetta hefur verið tekið upp og ekkert verið fundið athugavert við nema síður væri. Um það má deila hversu mörg störf skuli falla undir þessa reglu ef hún verður notuð. Það er tekið fram í grg. að hafðir séu í huga embættismenn eins og ráðuneytisstjórar, forstjórar stofnana, deildarstjórar og önnur hliðstæð embætti. Þetta atriði verður að skoða betur og átta sig vel á því hve langt niður stigann skal fara og skal ég ekki fullyrða neitt í því sambandi á þessu stigi málsins. Enn fremur má líka deila um það hversu langur ráðningartíminn, starfstíminn skal vera. Það eru nefnd í till. 4–6 ár. Þykir það eðlilegur tími til að komast vel inn í starfið og móta það og hafa nokkur áhrif, koma á framfæri í starfinu sem viðkomandi býr yfir, þannig að hann sé búin þeim sjónarmiðum og skoðunum og þeim krafti inn að móta stofnunina eftir sínu höfði á þessum tíma, og þá er komið í ljós hvernig viðkomandi hafi reynst í starfinu. Ég minni á að það er hugmyndin að enda þótt menn séu ráðnir til svo skamms tíma, 4–6 ára eða lengri tíma eftir atvikum, þá séu möguleikar á því að endurráða viðkomandi. Ekkert er því til fyrirstöðu að þeir séu endurráðnir ef þeir hafa staðið sig vel og reynst nýtir embættismenn. Ég held að það geti reynst hvatning fyrir embættismennina að vita af þessu og hafa það aðhald að starfið sé uppsegjanlegt, þannig að það ætti að koma ekki aðeins þeim sjálfum til góðs og þeim sem ræður viðkomandi heldur líka stofnuninni sjálfri. Enda þótt till. geri ráð fyrir því, að ríkisstj. sé falið að taka upp þessa reglu við skipun háttsettra opinberra starfsmanna eins og segir í till. þá hygg ég að hér sé ekki um flokkspólitískt mál að ræða. Þetta mál hefur verið nokkuð til umr. í þjóðfélaginu frá einum tíma til annars, og mér hefur sýnst að undir þessa hugmynd hafi tekið menn úr öllum stjórnmálaflokkum og það sé almenn tilhneiging til að hneigjast að þessari reglu. Hins vegar er eðlilegt að ríkisstj. hafi um það forustu og beiti sér fyrir því að breyta lögum í samræmi við þessa reglu ef hún er á annað borð tekin upp. Ég sé ekki ástæðu til að hafa mörg fleiri orð um þessa till. Eins og ég sagði hér í upphafi, þá er hún ákaflega einföld og tilgangur hennar ljós. Ég er sannfærður um að þetta sé æskilegt og heppilegt fyrir þjóðfélagið, fyrir viðkomandi stofnanir og fyrir embættismenn þá er skipa svo háar stöður. Það má vel vera nauðsynlegt að endurskoða kjör þeirra á sama tíma, enda sjálfsagt mál að greiða þeim mönnum kannske betur fyrir slík störf ef þeir eru ráðnir til skamms tíma, þar sem þeir missa þá öryggið sem felst í því að vera æviráðnir. En ég held að það mundi endurgreiðast margfalt aftur með meiri nýtni og betri starfskröftum þegar til lengdar lætur. Það ætti að vera óþarft að taka fram að þessi regla er ekki hugsuð á þann hátt að hún nái yfir þá embættismenn, sem nú sitja að störfum. Það verður að taka hana upp smám saman eftir því sem nýjar stöður opnast, enda held ég að það sé óframkvæmanlegt að breyta þeim samningum sem nú þegar eru í gildi gagnvart þeim embættismönnum sem í störfum eru nú. Ég legg til að lokum, herra forseti, að þessari umr. verði frestað og að málinu verði vísað til allshn.

Flm. (Heimir Hannesson) : Herra forseti. Á þskj. 381 hef ég ásamt hv. þm. Ingvari Gíslasyni lagt fram till. til þál. um heilsuræktar- og útivistarmiðstöðva á Norðurlandi. Till. er eftirfarandi : „ Alþ. ályktar að fela ríkisstj. að vinna að því að koma á fót heilsuræktar- og útivistarmiðstöð á Norðurlandi. Haft verði náið samráð við landshlutasamtök norðlendinga og bæjar- og sveitarfélög á Norðurlandi. Jafnframt felur Alþ. ríkisstj. að kanna hið fyrsta leiðir til að afla fjármagns til nauðsynlegra framkvæmda samhliða sérfræðilegri athugun málsins.“ Þessi þáltill þarf út af fyrir sig ekki sérstakrar langrar grg, við fram yfir það sem segir í þeirri grg. sem fylgir henni. Ég vil þó fara um hana nokkrum orðum þar sem er um að ræða þau meginsjónarmið sem að baki henni liggja. Ég held að það þurfi ekki að fara um það mörgum orðum að það er mjög vaxandi skilningur á því bæði hér á Íslandi og úti í hinum stóra heimi að jafnframt vaxandi önnum hins daglega lífs og auknum hraða nútímalífsins, samfara margumtalaðri streitu hins daglega lífs, þá sé sífellt að aukast skilningur manna hérlendis sem erlendis á nauðsyn þess að sem flestir geti átt þess kost að njóta hvíldar og heilsuræktar. Ég held að mönnum sé að verða sú staðreynd ljós að hvíldin ein sé kannske ekki alveg nóg þó að góð sé heldur þurfi margt fleira að koma til og menn eru smám saman að leita að eins konar millileið í þessum efnum, eins konar samblandi á milli sjúkrahúss og hótels sem kallað er heilsuhæli eða heilsuræktarmiðstöð. Og eins og menn þekkja er þetta að verða æ algengara erlendis, bæði til notkunar fyrir þá, sem í þeim löndum búa, og eins þá gesti úr ýmsum löndum sem þessi lönd heimsækja. Á þann hátt hefur þetta tengst á vissan hátt ferða- og samgöngumálum og þess vegna er það m. a. tengt saman í þessari þáltill. þó að það sé að sjálfsögðu ekki neitt skilyrði og þarfnast nánari athugunar. Ein meginástæðan fyrir því, að í þessari þáltill. er þetta tengt ákveðnum till. um uppbyggingu og þróun ferðamála, er sú einfalda staðreynd að það er þegar fyrir hendi allnákvæm áætlum um þróun íslenskra ferðamála fram til ársins 1980 þar sem þessi þáttur er mjög veigamikill og fyrir liggja allvel unnar till. um framkvæmdahliðina jafnt sem fjármagnshlið þessara mála. Þess vegna liggur í augum uppi að það er mjög auðvelt að kanna þessi mál í samhengi þó að það sé hins vegar ekki verið að gera um það till. að það þurfi endilega að tengjast saman. Ég held að í þessu sambandi sé rétt að vekja athygli á því að það, sem er á bak við tilgang þessarar þáltill., á annars vegar við þá, sem af ýmsum ástæðum þurfa á ýmiss konar endurhæfingu og heilsurækt að halda, og hins vegar um að ræða fyrirbyggjandi aðgerðir til að koma í veg fyrir að menn með fulla heilsu fái einhverja þá sjúkdóma sem geta orðið þeim til trafala síðar á lífsleiðinni þannig að að því leyti yrði hér um að ræða fyrirbyggjandi aðgerðir. Í þessum tilvikum báðum gæti þessi aðstaða tengst þeirri þjónustu sem ég vakti athygli á áðan og erlendir sérfræðingar hafa gert till. um, En að sjálfsögðu þarf ekki að gera það og fer eftir vilja og ákvörðun þeirra aðila sem um þetta fjalla þ. e. a. s. ríkisstj. og viðkomandi sveitarfélaga. Ég held að það sé öllum mönnum ljóst og áreiðanlega hv. þm, að hér á landi er mjög brýn þörf á stórauknu m átökum í þessum málum. Það er alkunna að sú virðingarverða starfsemi, sem þegar á sér stað í Hveragerði, annar ekki á neinn hátt, þeirri miklu eftirspurn sem hér ríkir og samra máli gegnir um starfsemina að Reykjalundi þar sem mér skilst að sé þegar langur biðlisti. Hins vegar hefur verið komið á fót virðingarverðri starfsemi á höfuðborgarsvæðinu sem má flokka undir heilsuræktarstarfsemi, að vísu í mjög smáum stíl. En af eðlilegum ástæðum er þessi starfsemi fyrst og fremst tengd íbúum höfuðborgarsvæðisins, eins og eðlilegt er, og gegnir vissulega mjög mikilvægu hlutverki. En eins og ég segi er hér um mjög litla og takmarkaða starfsemi að ræða og ekki neinar samræmdar aðgerðir. Því liggur það í augum uppi að í sambandi við þessi mál ríkir mjög alvarleg þjóðfélagsleg mismunun sem er á þá leið að þessi starfsemi, sem hér er við lýði, er fyrst og fremst fyrir íbúa höfuðborgarsvæðisins og fyrir þá fáu sem fá að njóta þeirrar aðstöðu sem er fyrir hendi í Hveragerði og Reykjalundi. Því er gerð um það till. hér á hv. Alþ. að hæstv. ríkisstj. athugi mjög gaumgæfilega hið fyrsta að það verði kannað að komið verði á fót heilsuræktar- og útivistarmiðstöð á Norðurlandi í tengslum við það þéttbýli sem þar er, sem mundi í senn gegna því landssvæði og miðað við stærðargráðu framkvæmdarinnar gæti væntanlega tengst og verið þjónustustarfsemi fyrir landið allt. Í þessu sambandi er rétt að minna á eins og rakið er í grg. þessarar þáltill. að í allmörg ár hefur verið unnið að því að koma á fót heilsuhæli í nágrenni Akureyrar og er fyrirhugað að framkvæmdir hefjist á þessu ár. Hér er um að ræða samtök áhugamanna eða Náttúrulækningafélag Íslands og félagsdeildir þess, fyrst og fremst norðanlands, og hefur málinu þokað þannig að þegar er búið að úthluta þessum samtökum lóð við Skjaldarvík skammt fyrir norðan Akureyri. En þrátt fyrir mjög mikinn áhuga og ötula fjársöfnun þessa litla áhugamannahóps og með stuðningi heildarsamtakanna eru framkvæmdir ekki hafnar, en munu hefjast á árinu. Fjármagn er mjög af skornum skammti, þannig að það er því miður borin von að þessu miði nokkuð áleiðis sem heitið getur nema annað komi til. Í framhaldi af því sem sagt var hér áðan um að tengja þetta við uppbyggingu ferðamálanna, þá er þess að geta að erlendir sérfræðingar á vegum Sameinuðu þjóðanna og opinberra aðila hafa unnið að þróunaráætlun ferða- og samgöngumála á Íslandi í samráði og samvinnu við samgrn. Þessari athugun er ekki lokið, en mér skilst að till. verði skilað fljótlega, eftir nokkrar vikur. En þegar síðustu till. sáu dagsins ljós voru kynnt nokkur þróunarsvið sem voru valin af ríkisstj. á þeim tíma til sérstakrar athugunar fyrir þessa erlendu sérfræðinga og fyrir þá innlendu sérfræðinga sem með þeim unnu. Þessi þróunarsvið voru: skíðasvæði, vötn, ár og sjór til fiskveiða, ráðstefnu- og fundaraðstaða og jarðhiti til heilsuræktar. Það var meginsjónarmið hinna erlendu sérfræðinga og ég býst við að það hafi verið að höfðu samráði við samgrn. á þeim tíma að því var lýst yfir sem meginmarkmiði að öll hugsanleg fjárfesting í sambandi við ofangreind þróunarsvið yrði við það miðuð að þjóna ekki síður íslendingum sjálfum um leið og styrktar væru stoðir innlendna ferða- og samgönguþjónustu. Ekki síst með þetta sjónarmið og þetta markmið að leiðarljósi sameina hinir erlendu sérfræðingar tvö ofangreind þróunarsvið sem reifuð eru í hinni erlendu skýrslu. Þar er reifuð allítarlega hugmynd um það sem þeir kalla ferðamannamiðstöð, en gæti í rauninni heitið hvaða nafni sem er, sem - með leyfi forseta: „tengdi Ísland við náttúruauðlindir sínar þar sem fram gæti farið margvísleg starfsemi, m. a. í einangruðu samfélagi yfirbyggðra garða og húsa sem byggðust á nýtingu jarðhita. Í slíkri miðstöð er gert ráð fyrir aðstöðu fyrir fólk sem hefur áhuga fyrir einum eða öllum þáttum starfseminnar: skíðaiðkunum, fiskveiðum, ráðstefnum eða heilsurækt. Reksturinn byggðist á því að heilsuræktaraðstaðan sé rekin allt árið, íslendingar noti skíðaaðstöðuna að vetrinum, ráðstefnur séu vor og haust og almennir ferðamenn, væntanlega innlendir sem erlendir, yfir sumarmánuðina.“ Á þessu stigi er ekki gerð nein endanleg till. um staðarval, en í þessari grg. er reifuð hugmynd um staðarval við Botnssúlur sem reyndar skv. síðari reifun málsins fluttist að Kleifarvatni, m. a. vegna nábýlisins við Reykjavík, Mér er hins vegar kunnugt um að fleiri valkostir voru ræddir í ofangreindri skýrslu, m. a, ákveðnir staðir á Norðurlandi, þannig að hér er ekki um neinar endanlegar till. að ræða. Ég vil sérstaklega fagna því í þessu sambandi að hæstv. samgrh., sem hér mun reyndar ekki viðstaddur, lýsti því yfir sem sinni skoðun að hann hafnaði því staðarvali sem gert var ráð fyrir við Kleifarvatn. Í þessum hugmyndum var gert ráð fyrir fjárfestingum upp á, ef ég man rétt, rúma 3 milljarða kr. skv. þáv. gengi og var gert ráð fyrir því að rúmlega 90% af þeirri fjárfestingu færu í framkvæmdir hér á Suðurlandi, á Faxaflóasvæðinu. Við flm. þessarar till. erum mjög ósammála þessum hugmyndum hinna erlendu sérfræðinga þó að þær séu ekki endanlegar, eins og fram var tekið, og auðvitað er ljóst að allar endanlegar ákvarðanir í þessu sambandi sem í öðru eru í höndum íslendinga sjálfra. En þó er það okkar skoðun að hér sé hreyft athyglisverðum hugmyndum sem kanna þurfi nánar. Við teljum útilokað að jafnstór hundraðshluti komi til ráðstöfunar á tiltölulega litlu landssvæði hér og aðrir hlutar landsins komi ekki til athugunar í þessu sambandi, enda trúi ég því varla að nokkrum detti það í hug í alvöru. Það er skoðun flm. að bæði frá sjónarmiði byggðastefnu og frá hreinum hagkvæmnisástæðum, m. a. vegna hinnar brýnu þarfar á heilsuræktaraðstöðu utan þéttbýlissvæðisins sem rakin var hér að framan, þurfi að kanna vandlega hvort ekki sé grundvöllur fyrir því að koma á fót þessari heilsuræktar- og útivistaraðstöðu á Norðurlandi sem bætti úr mjög brýnni þörf fyrir norðlendinga og raunar landsmenn alla. Það verður síðan að vera framkvæmdaratriði og athugunaratriði hjá hæstv. ríkisstj. hvort þessi framkvæmd verður í tengslum við tillögur hinna erlendu sérfræðinga eða hvort aðrar sjálfstæðar leiðir verða farnar í þessum efnum. Það er framkvæmdar- og ákvörðunaratriði, en ástæðan fyrir því, að þetta er svo nátengt saman í okkar hugmyndum, er sú að hinir erlendu sérfræðingar hafa komið fram með mjög athyglisverðar till. um fjármagnsútvegun sem sannarlega veitir ekki af á þessum erfiðleikatímum í fjármálum. Þessar tillögur um fjármagnsathuganir eru þess efnis að ég held að þurfi að gefa þeim mjög gaum, einmitt í þessu sérstaka sambandi, enda er lögð áhersla á það í upphafi þessarar þáltill. að ríkisstj. kanni þessar sérstöku leiðir hið fyrsta, hvaða seiðir eru framkvæmanlegar í sambandi við þessar framkvæmdir. Það eru ekki gerðar neinar ákveðnar till. um sérstakt staðarval á Norðurlandi, enda er það skoðun okkar að áður en það kemur alvarlega til athugunar þurfi að fara fram sérfræðileg athugun á aðstæðum á ýmsum þeim stöðum sem helst koma til greina. Þó er það skoðun okkar að við fyrstu sýn komi Akureyri eða nágrenni Akureyrar mjög til greina sem fyrsti valkostur í þessum efnum vegna þess að nú þegar eru fyrir hendi mörg þau skilyrði sem uppfylla þarf og að mörgu leyti hin ákjósanlegasta aðstaða. í því sambandi er þess fyrst að geta, eins og fram kom áðan að nú eru að hefjast framkvæmdir á heilsuræktarmálum á vegum þeirra samtaka sem minnst var á hér áðan og samningar hafa m. a. þegar verið gerðir eða eru á lokastigi um hítavatnsréttindi. Lóð hefur verið úthlutað o. s. frv. Eins og kunnugt er er Akureyri miðstöð vetraríþrótta og umrædda heilsuræktar- og útivistarnniðstöð mætti mjög tengja þeirri starfsemi og gætu þær styrkt hvor aðra. Það mætti vel hugsa sér að með tiltölulega litlum kostnaði mætti koma upp nýjum lyftu- og togbrautarbúnaði í Hlíðarfjalli sem mundu mjög verulega lengja skíðatímann fram á vor og jafnvel fram á sumar, Um þetta hafa þegar verið gerðar till. af bæjaryfirvöldum og íþróttayfirvöldum á Akureyri og slík framkvæmd gæti mjög vel tengst þessum sérstöku framkvæmdum, sem hér eru gerðar að umtalsefni. Á Akureyri og í nágrenni er auk þess hin ákjósanlegasta aðstaða til útilífsiðkana, svo sem fjallgangna, sjóstangveiði, hestaferða og þannig mætti lengi telja. Auk þess er, eins og allir vita, þegar fyrir hendi mjög fjölbreytt þjónusta sem þarf að vera á slíkum stað, svo sem samgöngur, læknisþjónusta, ýmiss konar ferðaþjónusta og sérfræðileg aðstoð sem ýmsir minni staðir hafa ekki upp á að bjóða, a. m. k. ekki enn sem komið er. Þar að auki er Akureyri miðsvæðis á Norðurlandi og tengist samgöngum í allar áttir í landi og lofti og í austur og vestur á sjó. Þess ber þó að geta að Akureyri er að því leyti verr sett en aðrir staðir á Norðurlandi að bærinn hefur ekki greiðar aðgang að heitu vatni sem er vissulega ein mikilvæg forsenda allra framkvæmda í þessum málum, og eru aðrir staðir á Norðurlandi, sem þar hafa mun betri aðgang, m. a. margir staðir í Þingeyjarsýslu og í Skagafirði. Þess vegna dettur okkur ekki í hug að halda því fram að einn staður sé frekar kjörinn en annar í þessum efnum, heldun vil ég leggja áherslu á að áður en ákvörðun yrði tekin í þessum efnum færi fram vandleg könnun á öllum aðstæðum og kringumstæðum í þessum málum. Það skiptir mestu máli, að skoðun okkar flm., að hið opinbera hefjist sem fyrst handa í þessum efnum í samvinnu við alla hlutaðeigandi aðila, t. d. sveitarfélög á Norðurlandi, sveitar- og bæjarfélög, félög áhugamanna, áhugamannasamtök í heilsuræktar- og íþróttamálum og slíkur undirbúningur fari í gang skv. frumkvæði og forgöngu ríkisstj. samhliða þeirri fjármagnsathugun sem gerð var að umtalsefni hér að framan. Við teljum að hér eigi alls ekki að ríkja nokkur hreppapólitík eða héraðarígur heldur verði ákvörðun um staðarval að byggjast á hlutlausu mati sérfræðinga, innlendra sem erlendra. Ég býst við að margir staðir í Þingeyjarsýslu gætu mjög vel komið til greina í þessu sambandi, m. a. vegna aðgangs að heitu vatni, einstakrar náttúrufegurðar, sérstakrar veiðiaðstöðu í ám og vötnum o. s. frv. Herra forseti. Ég tel ekki ástæðu til að hafa þessa framsögu öllu lengri. Ég vil leggja áherslu á að þar sem mjög mikla undirbúningsvinnu þarf að inna af hendi áður en lokaákvörðun er tekin í þessu mikilvæga máli, væri æskilegt að hæstv. ríkisstj. hraðaði afgreiðslu málsins eftir því sem tök eru á, ef hinu háa Alþ. líst þannig á þetta mál að það nái fram að ganga.

Athugasemdir: Allt landið: Íbúðalán 634500, hafnalán 110000, orlofsheimili 18750, Lánasjóður námsmanna 6000. Á þessum árum var greiddur styrkur til Viðlagasjóðs vegna jarðelda í Vestmannaeyjum, að fjárhæð kr. 160 000 000.00.