Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um tímabundna breytingu á heimildarlögum um stóriðju vegna skattgreiðslna á árunum 2010, 2011 og 2012. Hv. iðnaðarnefnd hefur fjallað um málið. Með þessu frumvarpi er lagt til að hæstv. iðnaðarráðherra verði veitt heimild til að gera, fyrir hönd ríkisstjórnar Íslands, viðauka við aðalsamninga eða fjárfestingarsamninga við járnblendiverksmiðjuna í Hvalfirði, álverið á Grundartanga, álverið í Reyðarfirði og álverið í Straumsvík um fyrirframgreiðslu upp í álagningu á tekjuskatti og öðrum opinberum gjöldum á næstu þremur árum, eftir því sem við á. Fjármálaráðherra og iðnaðarráðherra annars vegar og Samtök atvinnulífsins og stórnotendur raforku hins vegar hafa með sameiginlegri yfirlýsingu orðið sammála um þessar ráðstafanir sem hafa það að markmiði að stuðla að aukinni tekjuöflun ríkisins á árunum 2010, 2011 og 2012 ásamt því að örva fjárfestingar hér á landi í því skyni að stuðla að atvinnusköpun og bættum hag þjóðarbúsins. En vegna mikils samdráttar í efnahagslífinu og erfiðrar stöðu ríkissjóðs í kjölfar hans hefur það orðið að samkomulagi við nokkra stærstu notendur raforku í landinu að þeir greiði fyrir fram árlega samtals 1.200 millj. kr. á árunum 2010, 2011 og 2012 upp í væntanlega álagningu á tekjuskatti og öðrum opinberum gjöldum á árunum 2013–2018. Af ástæðum er varða útreikning skiptist fyrirframgreiðslan í hlutfalli við raforkunotkun. Hér er um að ræða samkomulag um það hvernig stórfyrirtækin á Íslandi leggja sitt af mörkum á þeim tímum sem verið er að endurreisa íslenskt samfélag. Þau taka höndum saman við ríkisstjórn Íslands og trúa því að við komumst upp úr öldudalnum sem bankahrunið kom okkur í og framtíð Íslands og fjölbreytts íslensks atvinnulífs sé björt og stöðug. Iðnaðarnefnd leggur því til að þetta frumvarp verði samþykkt óbreytt.

Virðulegi forseti. Hér er verið að leggja til að þetta frumvarp verði að lögum fyrir jól. Ég hef hvergi heyrt um neina þjóð sem tekur lán hjá stórfyrirtækjum, stórnotendum orkufyrirtækja, og kallar það skatta. Það er alveg til skammar hvernig þessi ríkisstjórn vinnur. Hér er búið að gera samning við þessa aðila, að þeir borgi á árunum 2010, 2011 og 2012 1.200 millj. kr. og það er upp í skatta sem eiga að greiðast 2013–2018. Hér er verið að taka lán hjá stóriðjunni og það er til skammar að þetta sé með þeim hætti. Þetta eru kallaðir skattar. Ég mótmæli þessu. Framsóknarflokkurinn greiðir atkvæði gegn þessu frumvarpi.

Heyr, heyr. ... glæpamenn.

Virðulegi forseti. Við erum í því ástandi að tekjuöflun okkar er ekki með venjulegu móti. Hér hefur náðst samkomulag milli atvinnulífsins og ríkisstjórnarinnar. Að sjálfsögðu erum við að taka ákveðið lán í framtíðinni en mig langar til að minna hv. þingmann á hverjir vextirnir eru af þessu láni.

Virðulegi forseti. Ríkisstjórninni hefði verið í sjálfsvald sett að setja þarna inn að það væru ekki vextir af þessu láni en þarna er verið að taka veð í tekjum framtíðarinnar. Þetta er algerlega sambærilegt mál og ríkisstjórnin hefur verið að gagnrýna, þ.e. tillögur sjálfstæðismanna um að innskatta lífeyrissparnaðinn, séreignarsparnaðinn. Það hefði verið mun nær að fara þá leið en að taka lán hjá stórum iðnfyrirtækjum, fyrirtækjum sem Vinstri grænir 

Frú forseti. Hér er eitt undarlegasta frumvarp sem ég hef séð og yfirleitt heyrt af.  En mig langar að spyrja hv. þingmann sem mælir með þessu: Hvað gerist ef þessir góðgerðarmenn okkar skyldu verða gjaldþrota einhvern tíma á tímabilinu, segjum bara næsta haust? Það hefur komið fyrir úti í heimi að stórfyrirtæki hafa orðið gjaldþrota. Hvað gerist þá þegar þau eru búin að borga skattinn og verða svo gjaldþrota, þ.e. skattstofninn hverfur? Hvað ætlum við þá að gera? Á þá að endurgreiða þrotabúinu eða hvernig lítur þetta út? Þetta er alveg með ólíkindum og mig langar til að vita hvort menn ætli líka að semja við tekjuskattsgreiðendur og þá sem borga bensíngjald og svoleiðis um að þeir borgi pínulítið fyrir fram af samfélagslegri ábyrgð?

Virðulegi forseti. Ég geri ráð fyrir því að ef þessi fyrirtæki yrðu gjaldþrota yrði farið að eðlilegum gjaldþrotareglum og þau mál skoðuð. En það er ekkert sem bendir til þess að þessi fyrirtæki séu að verða gjaldþrota. Ég er að vísu ekki ein af þeim sem hef fengið spádómsgáfu í vöggugjöf eða í aðra gjöf þannig að ég get alls ekki svarað fyrir það. En ef slíkt kemur upp, eins og varðandi gjaldþrotamál almennt, verður að sjálfsögðu brugðist við því á eðlilegan hátt.

Frú forseti. Það er ekkert eðlilegt í þessu sambandi. Það er ekkert eðlilegt að menn geri samninga við stórfyrirtæki, álfyrirtæki, til margra ára um að þau borgi skattinn sinn fyrir fram til ríkisins. 

Lán.

Þetta er nefnilega lán. En það er ekki kallað lán. Ég veit ekki hvernig menn ætla að færa þetta í bókhaldinu hjá ríkinu. Ætla þeir að færa þetta sem tekjur? Það getur varla verið ef þetta er lán þannig að ég skil ekki af hverju menn eru að þessu núna, þeir hefðu alveg getað sleppt þessu. Ríkissjóður hefði getað tekið lán með venjulegum hætti úti á markaði eins og hann gerir alla daga. 
            

Þetta er vaxtalaust.

Hæstv. forseti. Við í iðnaðarnefnd höfum unnið hratt og vel í þessu máli, það er oft ekki mikill fyrirvari í þinginu. Nefndarálit okkar byggir á því að við fengum inn í nefndina umsögn frá fjárlaganefnd um þetta frumvarp. Fyrsti minni hluti fjárlaganefndar skilaði þar ágætisáliti og okkar álit vísar í það. Í okkar áliti segir að minni hlutinn leggist gegn samþykkt frumvarpsins og við vísum til álits minni hluta fjárlaganefndar um frumvarpið. Undir þetta álit iðnaðarnefndar skrifa sú sem hér stendur og hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson, Tryggvi Þór - frú forseti, það er villa í skjalinu sem við þurfum að laga, en á fundinum sátu Birgir Ármannsson fyrir Sjálfstæðisflokkinn og Margrét Tryggvadóttir. Helstu athugasemdirnar sem við höfum við þetta eru, eins og hv. þm. Pétur Blöndal kom inn á, að þetta er frekar furðuleg lagasetning. Það kemur fram í áliti 1. minni hluta fjárlaganefndar að þessi aðferð er ekki í samræmi við gildandi reikningsskilastaðla þannig að í rauninni er hér um hálfgerðan blekkingaleik að ræða af hálfu ríkisstjórnarinnar. Það er verið að taka lán hjá þessum fyrirtækjum og það er ekki kallað lán heldur fyrirframinnheimta skatta og þetta er tekjufært í bókhaldi ríkisins. Þær færslur eru ekki í samræmi við gildandi reikningsskilastaðla. Fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í fjárlaganefnd lögðu til að aðeins meira yrði skorið niður og buðu upp á samstarf í þá veru. Þá hefði verið hægur leikur að fara í það frekar en fara þessa skrýtnu leið en samkvæmt áliti fjármálaráðuneytisins á þessu frumvarpi ríkisstjórnarinnar er gert ráð fyrir að tekjur ríkissjóðs muni aukast um 1.200 millj. kr. á ári þessi þrjú ár sem þetta á að taka til. Jafnframt kemur hér fram að þó að heimilað verði að innheimta umrædda skatta fyrir fram verður ekki unnt að tekjufæra þá nema lagabreyting komi til og fyrir fram innheimtur skattur sem þessi er ekkert annað en lánveiting sem færist á efnahagsreikning en ekki rekstrarreikning. Fyrirframgreiðsla skatta getur bætt greiðslustöðu ríkissjóðs til skamms tíma en ekki stöðu samkvæmt rekstrargrunni og það er óeðlilegt að skattar séu innheimtir fyrir fram með þessum hætti. Auk þess telur 1. minni hluti fjárlaganefndar í áliti sínu ekki við hæfi að ríkissjóður gangi á undan með slæmu fordæmi og brjóti bókhaldslög enda þótt lagaheimild sé veitt í íslenskum lögum til þessarar innheimtu. Innleiðing á regluverki Evrópusambandsins felur í sér aðlögun íslenskra laga og þá er líklega ekki heimilt að setja slík lög vegna alþjóðlegra skuldbindinga, auk þess sem þau ganga gegn alþjóðlegum stöðlum um reikningshald og uppgjör. Nú geta þeir spurt sig sem vilja ganga í Evrópusambandið: Hvað ætli Evrópusambandið mundi segja við þessari framkvæmd? Þetta er stórfurðulegt, öll framkvæmdin er stórfurðuleg og það er með hreinum ólíkindum að það sé farið í þennan blekkingaleik af hálfu ríkisstjórnarinnar á þennan hátt. 
            

Frú forseti. Það mál sem hér er til umfjöllunar er komið til einkum og sér í lagi vegna þess að þegar ákveðið var að leggja á sérstaka umhverfis- og orkuskatta kom auðvitað í ljós að þannig var búið lagalega og samningslega um umhverfi stóriðjufyrirtækjanna í landinu af hálfu hægri flokkanna sem gerðu það hér á árum áður að það er ekki hægt að leggja á þá sérstaka umhverfis- og orkuskatta. Niðurstaðan í samningaviðræðum milli ríkisins, þessara fyrirtækja og Samtaka atvinnulífsins varð að þau legðu inn í ríkissjóð með þessum hætti á þessum þremur árum. Þetta er auðvitað ekki besta leiðin til þess en þetta er eina færa leiðin miðað við það umhverfi sem við bjuggum við. Þess vegna er sanngjarnt að afgreiða þetta mál svona og ég segi já.

Frú forseti. Ég kæri mig ekki um að íslenska ríkið taki lán hjá stórfyrirtækjum á borð við Rio Tinto. Ég kæri mig hvorki um það sem borgari né skattgreiðandi í þessu landi. Óljóst er hvað gerist ef fyrirtækin hætta starfsemi eða eignarhald breytist. Þá eru þessi lán í íslenskum krónum sem okkur vantar ekki í augnablikinu. Betra hefði verið að finna leiðir til að fá þessa peninga þá í gjaldeyri ætli menn að feta þessa braut á annað borð. Ég segi nei.

Frú forseti. Hérna er ein furðulegasta lagasetning þessara tíma þótt segja megi að ýmislegt furðulegt hafi farið í gegnum þingið á undanförnum dögum. Ég mun segja nei og segi nei við þessu frumvarpi. Hér er um blekkingaleik að ræða þar sem reynt er að fóðra það að lán séu skatttekjur. Hv. þm. Árni Þór Sigurðsson vísaði í það að ríkisstjórnin hefði ætlað að hækka skattana á stóriðjuna en það hefði ekki verið hægt út af samningum. Með þeirri yfirlýsingu sem ríkisstjórnin gaf með upphaflegu fjárlögunum um að það ætti að bæta sköttum á þessi fyrirtæki þrátt fyrir gerða samninga sendi ríkisstjórnin þau skilaboð að hún ætlaði ekki að standa við gerða samninga. Það þýðir ekkert að fara í grafgötur með það, þannig var það. Í staðinn fyrir að viðurkenna þá staðreynd að það var ekki hægt að fara þá leið vegna þess að ríkisstjórnarflokkarnir treystu sér ekki þegar á reyndi til að svíkja alla samninga sem gerðir hafa verið hér á landi er farin þessi leið í staðinn fyrir að segja: Við gerðum mistök, þetta er ekki hægt. Þetta er eintómur blekkingaleikur og við segjum nei.

Virðulegi forseti. Þessi aðferðafræði tel ég að sé sú sama og sjálfstæðismenn hafa lagt til á fyrirframgreiðslu skatts af innstreymi í lífeyrissjóði.  Þá vil ég segja það um þessi ágætu stóriðjufyrirtæki, sem ætla að greiða skattinn fyrir fram með þessum hætti, að mér hefði þótt eðlilegra að þau legðu af mörkum meira, ekki bara fyrir fram. Ég mun vinna að því sem stjórnarþingmaður í framhaldinu og tel að fyrirtækin sem voru lokkuð hingað með gylliboðum, því að þau þóttu svo nauðsynleg fyrir íslenskt atvinnulíf, hefðu átt að geta lagt meira af mörkum. En ábyrgðar minnar vegna sem stjórnarþingmaður segi ég já. 
            

Frú forseti. Hér er gert ráð fyrir því að álfyrirtækin reikni greiðslurnar, sem eru í erlendri mynt, þau eru með erlenda mynt sem rekstrarmynt, yfir í krónur og borgi þær inn í krónum. Síðan þegar þau eiga að borga skattinn og fá þetta endurgreitt fá þau endurgreitt í krónum miðað við gengi þá. Þetta er sem sagt gengistryggt en í krónum. Það vill svo til að ríkissjóður á alveg feikinóg af krónum. Það eru nógar krónur til í landinu þannig að þetta er ekki vandamál. Að bera þetta saman við það sem við sjálfstæðismenn lögðum fram um skattlagningu séreignarsparnaðarins er gjörsamlega út í hött vegna þess að þar var ríkið að ná í eign sem það á í séreignarsjóðunum en hér er verið að ná í skatttekjur framtíðarinnar sem hugsanlega koma - og hugsanlega ekki. Ég er því eindregið á móti þessari - ég veit ekki hvað ég á að kalla þetta einu sinni.

Frú forseti. Það er að sjálfsögðu ekkert óeðlilegt við að notuð sé uppgjörsmynt fyrirtækjanna þegar útreikningar fara fram eins og verður gert í þessu tilviki. Það er mikilvægt að það liggi fyrir að hér er um að ræða hluta af stærra samkomulagi sem óhjákvæmilegt var að ná fram ef ætti að koma við þeirri skattlagningu á stórnotendur orku sem er orðin að veruleika með lögum frá Alþingi. Þetta tengist því máli og er hluti af því og þar er um hærri fjárhæðir að ræða sem eru beinar tekjur ríkisins á þessum næstu þremur árum. Það munar að sjálfsögðu um það við okkar aðstæður að þar greiða stórnotendur raforku um 1.600 millj. kr. á ári í þrjú ár í formi 0,12 kr. á kílóvattstund af keyptri raforku. Þetta var svo viðbót við þetta samkomulag. Það má ýmislegt um þetta segja og er engin óskaniðurstaða en þannig leit pakkinn út í heild sinni að lokum og að sjálfsögðu er hagstætt fyrir ríkissjóð að fá þessar tekjur inn á næstu þremur árum á þessum kjörum.

Taka meiri lán.

Frú forseti. Ég spurði sérstaklega þingflokksformann minn hvort ekki væri í lagi að taka til máls við 3. umr. um eignarhlut ríkisins í Íslandsbanka, Arion banka og NBI banka og mér skildist að það væri í lagi þannig að ég óska eftir að fá um það nánari upplýsingar þegar ég er búin aðeins að ræða þetta. Ég ætla ekki að tala lengi en verð hins vegar að segja að ég gat eiginlega ekki orða bundist um þetta mál vegna þess að þegar hæstv. fjármálaráðherra kynnti samningana við skilanefndirnar kom mjög oft fram í orðum hans og í fjölmiðlum að þar með kæmu erlendir bankar og yfirtækju rekstur þá núna Íslandsbanka og Arion banka. Ég vil bara fá að leiðrétta þann misskilning þannig að enginn þingmaður sem situr hérna í þingsalnum haldi að þeir sem halda á kröfunum í þrotabúunum á gömlu bönkunum fari að reka banka á Íslandi á næstu árum. Það er þessi klassíska spurning sem ég held að hver einasti þingmaður hafi spurt: Hverjir eru þessir kröfuhafar? Það hafa verið nefnd nöfn eins og Deutsche Bank, Sumitomo Bank og menn sáu jafnvel fyrir sér að það yrði skipt út og við fengjum að sjá hérna nöfn á virtum bönkum sem lánuðu gömlu bönkunum peninga. En svo er ekki. Það er algjörlega á hreinu að þeir sem eru að fara að stjórna bönkum hérna í gegnum Arion banka og Íslandsbanka eru skilanefndir gömlu bankanna þannig að það er náttúrlega mun nær að þingmenn spyrji sig: Hverjir sitja í þessum skilanefndum, hverjir skipa þessar slitastjórnir og hvaða lagaumhverfi stjórnar þessum bönkum? Mig langar til að renna aðeins í gegnum og ég hvet þingmenn til að kynna sér það, ég sendi spurningu á síðasta löggjafarþingi til viðskiptaráðherra um skilanefndirnar þar sem ég spurði í fyrsta lagi: 1. Hver skipar og hvernig er skipað í skilanefndir? 2. Hver eru verkefni, markmið, ábyrgð og valdsvið skilanefndar? 3. Gagnvart hverjum eru skilanefndirnar ábyrgar? 4. Eftir hvaða viðmiðum og/eða reglum er farið við skipun skilanefndar? 5. Hvernig og hve oft gera skilanefndir grein fyrir störfum sínum? 6. Hver hefur eftirlit með störfum skilanefnda? 7. Hafa fulltrúar í skilanefnd þurft að hætta störfum, og ef svo er af hverju? Ef ég fer bara hratt í gegnum þetta er hlutverk skilanefnda að annast, þrátt fyrir afturköllun starfsleyfis, tiltekna leyfisbundna starfsemi fjármálafyrirtækis, að svo miklu leyti sem hún er nauðsynleg vegna ráðstöfunar hagsmuna fyrirtækisins; taka við þeim réttindum og skyldum sem stjórn fyrirtækisins og hluthafafundur eða fundur stofnfjáreigenda höfðu á hendi, sbr. þó 3. mgr. 103. gr. laga um fjármálafyrirtæki; leggja mat á, þegar kröfulýsingarfrestur er á enda, hvort horfur séu á að eignir fjármálafyrirtækis nægi til að standa undir skuldbindingum þess og ráðstafa hagsmunum fyrirtækisins eftir sömu reglum og gilda um bústjórn skiptastjóra við gjaldþrotaskipti og hafa að markmiði að fá sem mest fyrir eigur fjármálafyrirtækis, þar á meðal að bíða eftir efndatíma á útistandandi kröfum fremur en að koma þeim fyrr í verð nema sýnt megi telja að hagsmunir kröfuhafa og eftir atvikum hluthafa séu meiri eftir því sem ráðstafað er slíkum réttindum á fyrri stigum til að ljúka megi slitameðferð. Til þess að kröfuhafar sem við erum alltaf að horfa til geti haft áhrif á ákvarðanir skilanefndanna verða þeir að mæta á kröfuhafafund og hver einasti þeirra þarf að vera sammála. Ef einn kröfuhafi ákveður að taka afstöðu með skilanefndinni stendur ákvörðun skilanefndarinnar. Við skulum bara gera okkur grein fyrir því að það sem við erum að gera hérna er að við afhenda einstaklingum, sem voru skipaðir á vegum Fjármálaeftirlitsins í hruninu, þessa banka og þeir munu ráðstafa þeim eignum sem eru þarna undir. Við hv. þm. Árni Þór Sigurðsson höfum sent inn fyrirspurnir og óskað eftir upplýsingum sem við teljum eðlilegt að fá sem þingmenn, sem vörsluaðilar og fulltrúar almennings. Og við höfum fengið nei, við höfum fengið synjun um þessar upplýsingar. Ég tel að lagaumhverfið sem varðar þessa gífurlegu fjármuni, þessa gífurlegu hagsmuni sé mjög ófullkomið. Það skiptir mjög miklu máli að viðskiptanefnd endurskoði löggjöfina þannig að það sé a.m.k. tryggt að við þingmenn vitum hvað við erum að gera þegar við erum að samþykkja tillögu eins og þessa, að við vitum hvað er ætlunin að gera við þessa fjármuni, hvað er ætlunin að gera við fjármuni hvers einasta heimilis og hvers einasta fyrirtækis í landinu.

Virðulegur forseti. Mér er kunnugt um að það liggur á með þinghaldið og því mun ég ekki vera langorður um þetta mál. Ég tel hins vegar brýnt að það komi fram að hér er verið að einkavæða banka sem eru í eigu ríkisins, það er verið að gera það án tilhlýðilegrar umræðu sem þarf að fara fram um þetta mál.  Það er dapurlegt að þetta mál skuli ekki vera afgreitt með betri hætti en verið er að gera. Hér eru ríkisstjórnin og stjórnarflokkarnir, Samfylking og Vinstri græn, á vondri vegferð. Það er verið að einkavæða banka til einhverra sem enginn veit hverjir eru. Það eru engar skorður settar við framtíðareignarhaldi á þeim. Það er verið að fá lánaða peninga í ríkissjóð frá stóriðjufyrirtækjum, eitt þeirra heitir nú Rio Tinto en hét áður til margra áratuga Rio Tinto Zinc og var eitt alræmdasta fyrirtæki á sínu sviði. Það er stórkostlega varasamt að eiga í samskiptum við slík fyrirtæki. Það fyrirtæki er hér í dag og við höfum átt góð samskipti við það, en það ber að setja girðingar við frekari og nánari samskiptum við þessi fyrirtæki að sjálfsögðu.

Heyr, heyr.

Þriðja atriðið er gagnaverið margumtalaða uppi á Keflavíkurflugvelli þar sem enn einu sinni er verið að leggjast í duftið fyrir fjárglæframönnum, mönnum sem hafa sett hér allt á hliðina. Það virðist engu tali taka hvað menn eru tilbúnir til að ganga langt til að þiggja peninga, það er bara ömurlegt.

Rétt.