Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Tíu ára má barn fara eitt í sund. Tólf ára hefur það rétt til að segja skoðun sína, hvort það vill t.d. áfram vera í trúfélagi. Þrettán ára má barnið vinna létt störf. Fimmtán ára má barnið ráða sig til að gæta annarra barna. Fimmtán ára verður barn sakhæft. Fimmtán ára barn má stunda kynlíf. Fyrst sextán ára má barn ganga í stjórnmálaflokk. Sextán ára gilda almennar útivistarreglur ekki um barnið. Átján ára verður barnið lögráða og fjárráða einstaklingur. Átján ára fær einstaklingur kosningarrétt og má ganga í hjónaband og kaupa tóbak. Tuttugu ára má einstaklingur kaupa áfengi og eiga og nota skotvopn. Við sem teljumst fullorðin reynum að hafa vit fyrir æsku samfélagsins hverju sinni. Veröldin breytist hratt í hraðadýrkandi neyslusamfélagi. Sjálf erum við fyrirmyndir. Við setjum æskunni, einstaklingum, engu að síður þessar skorður. En er kominn tími til að skilgreina í lögum hvenær barn má eignast snjallsíma? Í stjórnarskrá Íslands stendur að börnum skuli tryggð í lögum sú vernd og umönnun sem velferð þeirra krefst. Hvenær hefur einstaklingur þroska til að gera alls konar? Við setjum viðmið um orkudrykkjaneyslu barna og ungmenna vegna þess að við vitum að slík neysla hefur áhrif. En hvers vegna er það í lagi, hvers vegna samþykkjum við það, að 12 ára barn eignist síma með aðgangi að öllu því internethlaðborði sem samfélagsmiðlar hafa upp á að bjóða, hvað þá tíu ára barn eða níu ára? Við eigum fordæmi og höfum reglur. Samkvæmt lögum mega börn sem náð hafa fjórtán ára aldri sjá allar kvikmyndir í kvikmyndahúsum ef þau horfa á myndina í fylgd foreldris eða forsjáraðila. Ættum við hér á Alþingi kannski að setja lög um að einstaklingur megi eignast snjallsíma með interneti og samskiptaforritum fimmtán ára? Verndum börnin okkar og ungmennin og aðstoðum foreldra við að sinna því ábyrgðarmikla hlutverki að ala upp barn.

Herra forseti. Í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar segir að öflug löggæsla sé ein af forsendum þess að öryggi borgaranna sé tryggt. Við í Samfylkingunni höfum margbent á það á kjörtímabilinu að auka þurfi fjárveitingar til almennrar löggæslu, enda hefur lögreglumönnum fækkað mikið þrátt fyrir aukin og flóknari verkefni. Í Kompásþætti á Vísi er fjallað um hið skelfilega manndráp sem átti sér stað í Rauðagerði, sem í fjölmiðlum er sögð hrein aftaka. Rætt er við ekkju hins látna en einnig yfirlögregluþjóna og settan skattrannsóknarstjóra. Skipulagðir glæpir eru til umræðu og mögulegar varnir okkar. Margeir Sveinsson, yfirlögregluþjónn hjá miðlægri rannsóknardeild lögreglunnar á höfuðborgarsvæðinu, segir þar aðspurður að lögreglan hafi að sjálfsögðu viljað vakta ferðir einstaklings sem grunaður var um að bera skammbyssu með hljóðdeyfi, en að lögreglu skorti hvort tveggja mannafla og tíma til að geta sinnt slíkum verkefnum. Maður ferðast sem sagt um landið vopnaður skammbyssu með hljóðdeyfi með vitneskju lögreglu sem getur ekki aðhafst vegna fjárskorts. Theodóra Emilsdóttir, settur skattrannsóknarstjóri, segir í sama þætti skipulagða glæpi vera að gerast fyrir framan augun á okkur en að embættið hafi án árangurs kallað eftir úrræðum til að geta brugðist hraðar við grun um að verið sé að misnota skattkerfið til að koma illa fengnu fé undan. Karl Steinar Valsson, yfirlögregluþjónn hjá ríkislögreglustjóra, segir að skipulögð brotastarfsemi sé líklega einhver mesta ógn sem samfélög glíma við í dag. Herra forseti. Ríkisstjórnin hefur sofnað á verðinum þegar kemur að því að tryggja öryggi borgaranna og berjast gegn skipulögðum glæpum. Er það í besta falli kæruleysi en í versta falli afglöp ríkisstjórnarinnar. Þetta varðar mannslíf, herra forseti, öryggi borgaranna og heilbrigt samfélag. Ég skora á ríkisstjórnina að opna augun og bregðast við áður en það er um seinan.

Hæstv. forseti. Uppbygging Kjalvegar er það sem mig langaði að ræða hér í dag. Við lifum í breyttum heimi og Ísland nýtur athygli umheimsins sem aldrei fyrr. Það birtist m.a. í áhuga ferðamanna á landinu. Samgöngur þurfa að taka mið af þessu og við þurfum að hugsa stórt. Ég hef ásamt fjórum þingmönnum á ný lagt fram tillögu um uppbyggingu vegar yfir Kjöl með það að markmiði að halda honum opnum stóran hluta árs. Meginrökin byggja á mikilvægum öryggis-, byggða- og umhverfisverndarsjónarmiðum. Í tillögunni er lagt til að samgönguráðherra hefji undirbúning og vinnu ljúki í árslok 2022. Kjalvegur á að vera slagæð landsbyggðarinnar og efla hana og efla á veginn í öllu tilliti. Kjalvegur hefur frá landnámsöld verið mikilvæg samgönguæð í gegnum hálendið. Endurbætur og uppbygging vegarins hefur verið til umræðu um áratugaskeið þó að lítið hafi gerst. Ég sé fyrir mér að verkefnið byggi á notendagjöldum og hafi því ekki áhrif á forgangsröðun samgönguáætlunar. Einkaaðili getur tekið að sér fjármögnun, framkvæmd og rekstur verkefnisins í umboði hins opinbera. Með nýjum Kjalvegi styttist vegalengdin á milli Gullfoss og Mývatns um 237 km og yrði rétt 300 km. Til yrði nýr öxull íslenskrar ferðaþjónustu sem tengdi saman tvö helstu ferðamannasvæði landsins. Með nýjum Kjalvegi yrðu einungis 135 km frá Gullfossi niður í byggð Skagafjarðar og 218 km til Akureyrar. Aukning umferðar kallar á að slegin verði skjaldborg um vernd hálendisins. Nýr Kjalvegur taki mið af landslagi, styrki náttúruvernd á hálendinu, auðveldi stjórnun gegn utanvegaakstri og dragi stórlega úr rykmengun og skaða ökutækja. Þegar slík samgöngubót er jafnframt umhverfisvæn þá er mér spurn, hæstv. forseti: Eftir hverju er að bíða?

Herra forseti. Það er allnokkur gangur í bólusetningum á Íslandi þessa dagana, mest vegna þess að íslensk heilbrigðisyfirvöld ákváðu að taka í notkun bóluefni sem Norðurlandaþjóðirnar vilja ekki nota af þeim ástæðum að Danir segja að einn af hverjum 40.000 sem fær þetta lyf eigi á hættu að fá blóðtappa. Við höfum nýlega fengið að láni frá Noregi 16.000 skammta af þessu sama lyfi. Spurningin er, herra forseti: Norðmenn ætla ekki að nota þetta lyf, hvernig mun þeim verða borgað til baka? Það vitum við ekki. Það er varla hægt að borga þeim til baka í lyfi sem þeir eru búnir að lýsa yfir að þeir ætli ekki að nota. Það er líka þannig, herra forseti, að það eru ekki alveg skýrar reglur eða skýrar tilkynningar um hvaða undirliggjandi sjúkdómar valda því að fólk fær annað bóluefni en AstraZeneca. Fólk hefur beðið óttaslegið og óvisst, skiljanlega, út af þessu. Það fólk fær kveðju frá heilbrigðisyfirvöldum eða frá framkvæmdastjóra Lækninga hjá Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins en hún lét þess getið í fréttum í gærkvöldi að fólk væri nú í keppni um hver væri veikastur til að sleppa við að fá AstraZeneca-bóluefnið. Ég verð að spyrja, herra forseti: Hvers konar skilaboð eru það frá heilbrigðisyfirvöldum til fólks sem er óvisst og óttaslegið? Ég verð að krefjast þess, herra forseti, að framkvæmdastjórinn dragi þessi orð sín til baka nú þegar eða finni sér annað starf við hæfi.

Þetta eru nokkuð þung orð um fjarstadda manneskju sem ekki getur svarað hér fyrir sig.

Herra forseti. Ég ætla líka að fjalla um bólusetningar og aðgerðir vegna Covid en með þó nokkuð öðrum hætti. Okkur berast á hverjum degi jákvæðar fréttir af gangi baráttunnar gegn Covid hér á landi. Við heyrum af fjöldabólusetningum í hverri viku sem færa stöðugt fleiri viðkvæma hópa í traust skjól og óðum styttist í að við náum því marki sem talið hefur verið duga til að öðlast hjarðónæmi. Stór viðskiptalönd okkar eru sömuleiðis langt á veg komin og þess er þegar farið að sjá merki með komu bólusettra ferðamanna sem munu hafa mjög jákvæð áhrif á efnahagslífið. En innan um þessar góðu fréttir fáum við líka hörmungarsögur af ástandinu víða annars staðar í heiminum. Vanmáttug heilbrigðiskerfi í mörgum fátækum ríkjum eru að sligast. Skortur á einföldum búnaði og jafnvel bara súrefni fyrir öndunarvélar veldur ómældum þjáningum og dauða, svo sem víða í Asíu. Í meira en ár hefur aðaláhersla Vesturlanda á aðgerðir gegn faraldrinum gengið út á að tryggja bóluefni og veirupróf, fyrst og fremst fyrir sjálf sig. Nú horfumst við í augu við stórkostlegan harmleik í löndum sem gætu þurft að kljást við faraldurinn langt inn á þarnæsta ár á meðan við erum farin að sjá til lands. Það er mikilvægt að við sem auðugt samfélag munum eftir þessu fólki. Við hljótum að leita leiða til að styrkja með enn kröftugri hætti við bakið á baráttunni gegn Covid um heim allan. Það hefur komið fram í máli hæstv. heilbrigðisráðherra að Ísland hefur þegar lagt 500 milljónir í sameiginlega alþjóðlega sjóði vegna þessa og það er vel. Eins hefur komið fram að utanríkisráðuneytið og heilbrigðisráðuneytið vinni að því að skoða með hvaða hætti sé best að styðja við indversk stjórnvöld í baráttunni við kórónuveirufaraldurinn. Herra forseti. Faraldrinum lýkur ekki fyrr en honum lýkur á heimsvísu. Við eigum að gleðjast yfir góðum árangri okkar hér innan lands en munum eftir því að heimurinn er stór og við þurfum að horfa til hans alls.

Herra forseti. Hv. þm. Helga Vala Helgadóttir ræddi hér áðan um skipulagða glæpastarfsemi og er full ástæða til að taka undir almenn viðvörunarorð af hennar hálfu í þeim efnum. Það er rétt sem hefur komið fram hjá lögregluyfirvöldum í landinu að skipulögð glæpastarfsemi er vaxandi vandamál og ein af helstu ógnum sem við okkur blasir á þessum tímum. Hins vegar held ég að rétt sé að halda því til haga að ríkisstjórnin hefur ekki, eins og hv. þingmaður lét í veðri vaka, setið aðgerðalaus og látið þessa þróun eiga sér stað án þess að bregðast við með einhverjum hætti. Það er langt því frá. Við höfum fjallað um þessi mál á vettvangi hv. allsherjar- og menntamálanefndar. Þar hefur m.a. komið fram að á undanförnum misserum hefur, einmitt vegna hættunnar af skipulagðri glæpastarfsemi, verið farið í sérstakt átak við að auka samvinnu lögregluembætta og annarra yfirvalda sem fást við rannsóknir á þessum málum og auknu fjármagni hefur verið varið í rannsóknir á þessu sviði, stórauknu fjármagni, með sérstökum fjárveitingum en eins með því að nýta fé sem hugsanlega hefur ekki nýst annars staðar í þessum tilgangi. Það hefur því verið verulega aukið í að þessu leyti. Í þriðja lagi hafa verið gerðar ýmsar breytingar á löggjöf, sérstaklega í því skyni að auðvelda lögregluyfirvöldum að sinna rannsóknum og eftirfylgni á þessu sviði. Hér hafa verið lagabreytingar sem hafa falið í sér breytingar sem varða peningaþvætti, vinnslu persónuupplýsinga í löggæsluskyni, framsal sakamanna. Við hér í þinginu erum með breytingu á lögreglulögum sem m.a. á að svara þörf að þessu leyti. Við erum að breyta Schengen-reglum 

Virðulegur forseti. Það hefur mikið átak verið gert á þessu kjörtímabili í umhverfismálum sem snýr að fjölbreyttum aðgerðum. Við höfum til að mynda verið að banna plast og ýmislegt annað hefur verið gert, reyndar umdeilt, en er samt sem áður staðreynd. Mig langar að gera hér að umtalsefni stöðuna með rúlluplast. Mest af því er flutt til útlanda, til plastmiðlara í Hollandi. Úrvinnslusjóður greiðir fyrir söfnun og skil. Árið 2018 gerði EFLA verkfræðistofa úttekt fyrir Úrvinnslusjóð og kom í ljós að 70% af þessu plasti var drulla, óhreinindi og vatn. 30% var plast. Í dag er reiknað með hjá Úrvinnslusjóði að þetta séu um 58%. Það gerir allar úrvinnslutölur rangar. Samkvæmt mínum upplýsingum, virðulegur forseti, er allt þetta plast flutt til Malasíu af þessum miðlara í Hollandi. Hvað verður um það er ómögulegt að segja en það er harla ólíklegt að það fari þar í nútímaendurvinnslu á plasti, eins og við reiknum með og viljum að það geri. Á sama tíma er verksmiðja starfandi í Hveragerði sem er einhver umhverfisvænsta verksmiðja á þessu sviði í heiminum og hún er verkefnalaus. Virðulegi forseti. Ég spyr: Hvers konar umhverfisstefna er þetta? Búið er að benda ítrekað á þessa vankanta á málinu á undanförnum mánuðum og árum en það hefur engin breyting orðið á. Er þetta blekkingaleikur? Er þetta tvískinnungur í okkur þegar kemur að umhverfismálum og þessum mikilvæga þætti? Þetta minnir óneitanlega á förgun skipa í Indlandi sem gerð var að umtalsefni í vetur og vakti mikla athygli. Ég held að við þurfum að bretta upp ermar, virðulegur forseti. Mér þótti heldur dapurt að heyra það í samtölum mínum við embættismenn umhverfisráðuneytisins að þeim er kunnugt um þetta og því enn furðulegra að ekki skuli vera brugðist við með viðeigandi ráðstöfunum.

Forseti biður hv. þingmann afsökunar á því að stýrikerfið ruglaðist eitthvað og mælendaskrá hvarf af skjá forseta þannig að forseti er ekki með það á hreinu hver var næstur á mælendaskránni. En ef það hefur verið 5. þm. Norðaust. þá er réttast að hann fái orðið og ég ætla að hafa uppi á mælendaskránni á meðan.

Herra forseti. Það er vafalaust farin að ríkja sól í sinni landsmanna sem upplifa nú að við erum að fikra okkur út úr þessari kreppu og inn í venjubundið líf. Og ef það er eitthvað sem þessi faraldur á að kenna okkur, fyrir utan það auðvitað að samstaða almennings skiptir höfuðmáli, er það skakkt mat sem við höfum lagt á verðmæti starfa. Á heilbrigðisstofnunum, í umönnun og þjónustu, í skólum, ræstingum og víðar, hafa tugþúsundir unnið mjög erfitt og óeigingjarnt starf fyrir heildina. Álagið hefur verið gríðarlegt, vinnuaðstæðurnar erfiðar og talsverðar líkur á því að í einhverjum tilfellum muni það hafa áhrif á starfsfólk til langs tíma. Það sem einkennir svo þennan hóp er að hér er um að ræða það sem við köllum stundum hin hefðbundnu kvennastörf, störf sem hafa oft verið lægra metin en mörg sambærileg störf unnin af körlum. Af þessu þurfum við að draga lærdóma að lokinni kreppu og breyta. Það er auðvitað fyrst og fremst réttlætismál en það er líka nauðsynlegt til þess að tryggja að mögulegt verði að manna þessi störf til framtíðar. Herra forseti. Svona rétt að lokum. Með mjög reglulegum hætti lesum við í blöðunum fréttir úr fjármálakerfinu eða víðar þar sem fólk fær bónusa fyrir alla mögulega og ómögulega hluti og suma jafnvel án þess að maður sjái að sérstök afrek liggi þar að baki. En í lok fyrstu bylgju veittu stjórnvöld starfsfólki heilbrigðisstofnana svokallað framlínuálag. Það var samt sorglega lítið og annað framlínufólk fékk ekki neitt. Nú held ég að það sé kominn tími til þess að við sýnum þessu fólki verðskuldað þakklæti, veitum því launauppbót í samræmi við gríðarlega ábyrgð og látum það verða fyrsta skrefið í að viðurkenna skakkt verðmætamat samfélagsins á störfum og breyta því svo í kjölfarið.

Herra forseti. Nú er baráttudagur verkafólks nýliðinn. Ég heyrði í forseta ASÍ í gær þar sem hún lagði upp með það að fyrir næstu kosningar myndi ASÍ og forysta launafólks beita sér fyrir því að eiga samtal við frambjóðendur og stjórnmálaflokka og kalla eftir því hvaða stefnu viðkomandi flokkar hefðu í málefnum launafólks. Það er vissulega víðtækt því að launafólk er auðvitað bara almenningur í landinu. Það skiptir máli fyrir almenning í landinu hvernig staðið er að uppbyggingu heilbrigðiskerfisins, skattkerfisins, uppbyggingu húsnæðismála og atvinnu, svo eitthvað sé nefnt. Allt eru þetta málefni sem snerta líf hvers einasta launamanns í landinu og mér finnst mjög gott að vita til þess að fyrir næstu kosningar muni verða kallað eftir afgerandi svörum frá frambjóðendum, hvernig þeir hyggist, ef þeir komast til valda, haga sínum störfum og hvaða áherslumál þeir muni setja á oddinn. Við vitum að flokkar eru mismunandi og það er mismunandi forgangsröð hjá þeim. Ég tel að við Vinstri græn höfum við þessar aðstæður, sem hafa verið gífurlega erfiðar út af Covid, ekki síst efnahagslega, fyrir okkur sem þjóð, sýnt fram á að við höfum sett hag þeirra sem minnst mega sín og launafólks í landinu á oddinn við þær aðstæður. Þess vegna skiptir máli hverjir koma að stjórnarborðinu eftir næstu kosningar. Við vitum aldrei hvenær erfiðleikar verða í þjóðarbúinu og þá skiptir máli hvernig forgangsraðað er í þágu launafólks og þeirra sem minna mega sín. Ég tel að Vinstri græn geti gengið stolt frá þessari ríkisstjórn sem setið hefur síðustu fjögur ár, eða næstum því, og geti sýnt fram á að við munum beita okkur fyrir því að efla hagsmuni launafólks í landinu eftir næstu kosningar.

Herra forseti. Færeyska ríkisútvarpið hefur greint frá því að það sé búið að kæra skattskil Tindhólms, dótturfélags Samherja, til lögreglu þar í landi og um sé að ræða einn anga Namibíumálsins. Í Noregi greina fjölmiðlar frá því að Samherjamálið í norska bankanum DNB sé orðið að pólitísku hitamáli þar í landi. Við þekkjum umfjöllun namibískra fjölmiðla um meint mútumál og önnur meint lögbrot Samherja þar í landi og við þekkjum fréttir af því að íslenskir ráðherrar hafi beitt færeyska kollega sína óeðlilegum þrýstingi þegar kemur að málefnum tengdum hagsmunum Samherja. Þessar fréttir af umfjöllun erlendra fjölmiðla færa íslenskir fjölmiðlar okkur til viðbótar við sína eigin umfjöllun og rannsóknarblaðamennsku og fyrir það erum við flest þakklát. Það er sívaxandi þungi í umræðu og gagnrýni á ítök sérhagsmunaafla í íslensku samfélagi. Við í Viðreisn höfum frá upphafi talað fyrir mikilvægi þess að almannahagsmunir ráði för, að hér eigi ekki að vera við völd stjórnvöld sem verja kerfi sem hygla sérhagsmunum, að það sé eitt stærsta verkefni stjórnmálanna að verja almannahagsmuni, m.a. fyrir ágangi sérhagsmuna. Ég hafði forgöngu um það seint á síðasta ári að Alþingi kallaði eftir skýrslu frá sjávarútvegsráðherra um fjárfestingar stærstu útgerðarfyrirtækja landsins í íslenskum atvinnurekstri sem ekki tengjast sjávarútvegi, um ítök útgerðarinnar í íslensku samfélagi. Það fer að halla í fimm mánuði frá því að Alþingi samþykkti skýrslubeiðnina og það bólar ekkert á henni. Hvar er skýrslan? Hvenær verður hún birt? Verður hún birt? Það er risastórt hagsmunamál að þessar upplýsingar liggi skýrt fyrir. Og þegar við bætist að stærstu útgerðarfyrirtækin eru í sérflokki vegna ótímabundins einkaleyfis á nýtingu á fiskveiðiauðlind þjóðarinnar þá liggur fyrir að það er líka stórt almannahagsmunamál, að marggefnu tilefni, að ríkisstjórnin láti af fyrirætlan sinni um að leggja fram bitlaust auðlindaákvæði stjórnarskrár og gangi þess í stað af fullum þunga í það að vernda almannahagsmuni, af því að það er eitt stærsta hlutverk stjórnmála, líka á Íslandi.

Herra forseti. Það er auðvitað alþekkt að stjórnmálamenn horfa oft ekki ýkja langt fram í tímann, kannski vegna þess að hlutirnir breytast svo hratt í pólitík. Dægurmálin duga þeim oft best og það er erfitt að spá og þá sérstaklega um framtíðina, eins og datt út úr einhverjum. Oft taka umhverfi, venjur og hlutir mjög hröðum breytingum án þess að nokkur taki eftir því. Sumir hlutir koma og fara jafnharðan en aðrir eru komnir til að vera og breyta umhverfinu til frambúðar. Sumar breytingar hafa óvænt áhrif sem kannski enginn bjóst við. Ein er sú hvað notkun á svokölluðum rafskútum hefur aukist hratt undanfarna mánuði. Þó að ég hafi ekki enn tekið prufutúr á einni slíkri er greinilegt að notkun hefur stóraukist á örskömmum tíma. Fólk þýtur fram hjá umferðarteppum á þessum tækjum og það í öllum veðrum, vetur, sumar, vor og haust. Þessar skútur stöðvar ekkert nema kannski rafmagnsleysi og þá er stutt í næstu skútu. Vissulega þarf að huga að öryggi í tengslum við þessi tæki. En hafa menn hugað að því hvaða áhrif það getur haft til lengri tíma ef notkunin verður meiri og almennari? Hafa menn hugað að því? Hefur til að mynda fólk sem aðhyllist hina fokdýru borgarlínu sem hina einu sönnu framtíðarlausn hugað að þeim möguleika að fólk er einfaldlega fljótara í förum og getur farið allra sinna ferða í mesta þéttbýlinu á slíkum farartækjum, mengunarlaust. Það er á ábyrgð kjörinna fulltrúa að gera eins raunhæfar áætlanir og unnt er og fara vel með skattfé almennings. Samgöngumáti fólks í framtíðinni gæti breyst mjög hratt. Fólk gæti einfaldlega tekið ákvarðanir um nýjan, öflugan og umhverfisvænan samgöngumáta án þess að ráðfæra sig nokkurn skapaðan hlut við stjórnmálamennina.

Hæstv. forseti. Er munur á innviðaþjónustu á landsbyggðinni miðað við Stór-Reykjavíkursvæðið? Er Stór-Reykjavíkursvæðið á hærra plani en landsbyggðin hvað það varðar? Þessi spurning hefur komið upp í huga minn og í þessu tilfelli er ég að tala um afgreiðslu eða afhendingu á heitu vatni. Þannig er að í nokkur ár hefur verið í undirbúningi bygging á þangverksmiðju á Snæfellsnesi, nánar til tekið í Stykkishólmi. Farið hafa fram gríðarlegar rannsóknir á þangi og þara, á stofnstærð og hvað hægt er að taka, og það eru aðilar tilbúnir til að reisa slíka verksmiðju þarna á svæðinu og allt klárt hvað það varðar. Það er nóg til af rafmagni en það vantar heitt vatn. Þessi spurning kom upp í huga mér vegna þess að fram hefur farið einhvers konar störukeppni nú í eitt til tvö ár þar sem þeir sem eiga að veita þessa þjónustu, það eru Veitur að þessu sinni, hafa ekki trú á verkefninu. Þess vegna spyr ég: Er munur á landsbyggðinni og höfuðborgarsvæðinu? Mér er sagt að ef þetta væri hér á höfuðborgarsvæðinu þá væri þetta ekkert mál. Hverjar eru skyldur slíkra aðila í svona verkefni? Það er búið að sýna fram á að þetta er fyrirtæki sem er mjög stöndugt. Um er að ræða fullvinnslu á þangi til lyfja og smyrsla og í alls kyns úrvinnslu. Þetta skapar 20–25 hálaunastörf og þar fram eftir götunum. Þetta er stórmál fyrir svæði eins og þarna vestur á Snæfellsnesi, í Stykkishólmi, og því spyr ég: Hver er skylda fyrirtækis eins og Veitna í þjónustu við slíka uppbyggingu?

Virðulegi forseti. Það var fyrir réttum sjö mánuðum, þann 8. október 2020, sem þessi kona mælti fyrir frumvarpi fyrir hönd Flokks fólksins um að afnema verðtryggingu á neytendalán, sérstaklega núna á óvissutímum í miðjum Covid-faraldri, sérstaklega núna þegar við getum ekki séð neitt annað en að allir ávextir séu til staðar til að rækta hér upp verðbólgu sem við viljum ekki sjá. Ítrekað var ég með fyrirspurnir til hæstv. fjármálaráðherra, ítrekað skrifuðum við greinar, ítrekað ræddum við um það hvaða ástand við gengum í gegnum við efnahagshrunið 2008. Það hefur verið fátt um svör. Einu svörin sem við höfum fengið frá æðstu embættismönnum eru þau að við þurfum ekki að hafa áhyggjur, verðbólgan muni ekki fara af stað. En það er ekki rétt, virðulegi forseti. Hún er að fara af stað. Hún mælist núna 4,6%. Síðast þegar ég var að ræða um verðbólguna mældist hún um 4,3%. Það er í tísku hér að taka húsnæðisliðinn út úr verðbólgunni þegar tölurnar eiga að líta betur út á blaði. En hvað þýðir það fyrir heimilin í landinu? Hvað þýðir það fyrir fjölskyldurnar í landinu ef við ætlum að láta þennan skell falla á þau eina ferðina enn? Hversu gríðarleg hækkun verður á íbúðalánum fjölskyldnanna? Við höfum verið að ganga í gegnum þvílíka fasteignabólu að það er leitun að tíma þar sem annað eins hefur verið selt af eignum. Þess vegna er kannski orðið tímabært að hið háa Alþingi, með þeim forystusauðum sem hér eru, með fullri virðingu, herra forseti, taki sig saman í andlitinu og reyni að byrgja brunninn áður en við hendum fjölskyldunum ofan í verðbólgubálið. Við tryggjum ekki eftir á. Það er alveg á hreinu. En við gætum núna tryggt fyrir fram, allt annað er bónus fyrir okkur. Ef svo einkennilega vill til að verðbólgan fer ekki á skrið þá erum við heppin. En við hljótum að vilja 

Herra forseti. Vandi hjúkrunarheimilanna í landinu hefur verið í umræðunni að undanförnu og við erum komin á einhvers konar endastöð í stefnulausum málaflokki. Í lok mars lögðum við nokkur í þingflokki Samfylkingarinnar fram þingsályktunartillögu um nýja velferðarstefnu fyrir aldraða þar sem snúið er baki við úreltum viðhorfum. Þarna þarf að koma til frumkvæði stjórnvalda. Með tillögunni er höfuðáhersla lögð á búsetuúrræði sem auðveldi eldra fólki umskipti í húsnæði við hæfi með sérstakri ívilnun, þess vegna stundum fjárhagslegri ívilnun, og virkum, þekktum og raunhæfum leiðum. Sjálfstæð búseta á eigin heimili verði höfuðmarkmiðið með stuðningi og fjölbreyttum valkostum. Þar verði heilbrigðis- og velferðartækni virkjuð með margvíslegum leiðum sem enn eru ónýttar, og þróunarverkefni sett á laggirnar sem laði sérstaklega ungt fólk til starfa að áhugaverðum verkefnum. Samhliða verði fagfólk þjálfað samkvæmt áætlunum stjórnvalda um einstaklingsbundna þjónustu á eigin heimili. Fjárhagsleg umgjörð málaflokksins verði endurhugsuð, þar með talin fjármögnun stofnana og greiðsluþátttaka einstaklinga. Leiðarljósið verði fjárhagslegt sjálfstæði og sjálfræði. Hluti af verkefninu verði þróun á sérstöku reiknilíkani sem gerir sveitarfélögum kleift á sínum forsendum að veita viðeigandi markvissa og breytilega þjónustu eftir raunverulegri þörf en ekki á forsendum ríkisvaldsins í ferköntuðu kerfi. Með því að undirstrika viðhorfs- og stefnubreytingu heyri lög um málefni aldraðra sögunni til og verði felld úr gildi. Herra forseti. Um öll þessi atriði sem við í Samfylkingunni gerum að tillögu okkar, sem er hófstillt en þó róttæk, þarf að ríkja sátt og í rauninni þjóðarsátt.

Forseti. Það eru mörg stór verkefni fram undan. Það er atvinnuleysi sem er gríðarlega stórt mál, það er fjöldi spillingarmála sem þarf að leiða til lykta og við þurfum að koma sérhagsmunapólitík út af þingi. Öðrum sértækum stórmálum þarf líka að huga að og það eru, eins og fyrri ræðumaður benti á, málefni hjúkrunarheimila og ákveðin samfella í þjónustu við aldraða, frá heimaþjónustu til líknarmeðferðar. Það er eitthvað sem hefur verið vitað í fjöldamörg ár, allt þetta kjörtímabil, og er hluti af stjórnarsáttmála núverandi ríkisstjórnar, að skortur á hjúkrunarrýmum veldur auknu álagi á sjúkrahúsin og skerðir lífsgæði aldraðra eins og þar kemur fram. Stefna stjórnarinnar á að birtast í fjármálaáætlun sem hún gerir ekki. Eins og kom fram á fundi fjárlaganefndar í morgun vantar fjármagn í rekstur hjúkrunarheimilanna. Vissulega hefur ýmislegt verið byggt en ekki hefur verið gert ráð fyrir fjármagni til að reka hjúkrunarheimilin. Það hefur alls ekki dugað til að anna þeirri eftirspurn sem er vegna fjölgunar á eldri borgurum í landinu. Spáð er að fjöldi fólks sem er 80 ára og eldra tvöfaldist nánast á næstu 20 árum. Við sjáum ekki að loforðin sem voru gefin í upphafi kjörtímabilsins til að tækla vandamálið hafi verið efnd. Við sjáum á skýrslunni sem fjárlaganefnd fjallaði um í morgun að við vitum ekki enn hvert vandamálið er. Talað er um að þörf sé á stórum hjúkrunarheimilum með 90 eða fleiri rýmum. Stærðarhagkvæmnin er einfaldlega þannig að ekki borgar sig að reka minni hjúkrunarheimili. Skýrslan segir: Nei, það er enginn munur á stærðarhagkvæmni á milli stærri og minni hjúkrunarheimila. Samt segir skýrslan í öðru orðinu að sé tekið tillit til hjúkrunarþyngdar komi fram stærðarhagkvæmni. 

Herra forseti. Blikur eru á lofti í efnahagsmálum. Heimsfaraldur kórónuveirunnar hefur sett mark sitt á stórar atvinnugreinar á borð við ferðaþjónustuna og veitingabransann. Afleidd áhrif ná þó langt út fyrir þessa geira. Landsframleiðsla dróst saman um 6,6% á síðasta ári og í lok síðasta mánaðar voru ríflega 25.000 manns atvinnulaus eða í minnkuðu starfshlutfalli. Á sama tíma og þjóðin glímir við þetta mikla atvinnuleysi hækkar verðbólgan og hefur ekki verið hærri í rúm átta ár. Hvernig verður brugðist við? Hver verða áhrifin á fjárhag heimilanna? Skortur á opinberum fjárfestingum er annar angi efnahagsvandans. Fjárfestingar ríkisins drógust saman um 9,3% á árinu 2020 og 10,8% árið 2019. Þetta á sér stað á sögulegu samdráttarskeiði þar sem þörfin fyrir inngrip af hálfu hins opinbera eru bæði augljós og brýn. Tíminn fyrir fjárfestingar er núna og var reyndar á síðasta ári líka. Hætt er við að seinagangur í að koma framkvæmdum af stað geti haft þveröfug áhrif og auki spennu og þenslu í hagkerfinu á komandi árum. Ætli ríkisstjórnin sér að bregðast við þessu þá er ekki seinna vænna. Óveðursskýin voru búin að hrannast upp í efnahagslífinu í heilt ár áður en faraldurinn skall á án þess að ríkisstjórnin hafi að mínu mati brugðist við með fullnægjandi hætti. Á þetta hefur m.a. fjármálaráð ítrekað bent. Þess vegna spyr ég hæstv. fjármálaráðherra hvernig hann ætli að bregðast við núna. Staða ríkissjóðs var ekki slæm við upphaf faraldursins. Það er jákvætt, en skuldir ríkisins hafa aukist verulega. Gengisbreytingar einar leiddu á síðasta ári til aukningar upp á 45 milljarða kr. Lánin sem ríkisstjórnin hefur síðan tekið í erlendri mynt ýta undir þessa áhættu ríkissjóðs. Í verstu sviðsmyndinni mun þetta óhjákvæmilega bitna bæði á þjónustu við almenning og ráðstöfunarfé heimilanna, skattahækkun upp á 50 milljarða kr. á næsta kjörtímabili eða með niðurskurði. Með öðrum orðum tekur ríkissjóður áhættu á kostnað lífskjara alls almennings í landinu. Einhverjum kann að þykja þetta svartagallsraus sem hér er flutt, en horfurnar eru ekki bjartar og því verður að bregðast við af alvöru. Við þurfum að skapa meiri verðmæti í þjóðarbúinu og endurreisa fjárhag ríkissjóðs. Til að hagvöxtur geti verið sjálfbær þarf aukna framleiðni í atvinnulífinu með fjölbreyttum útflutningsgreinum, tækninýjungum og nýsköpun. Það þarf að efla og styðja við sköpunarmátt þjóðarinnar og nýjar verðmætaskapandi atvinnugreinar, of miklar gengissveiflur og háir vextir vinna með beinum hætti gegn þessum markmiðum. Uppbygging hugvitsgreina er stærsta tækifæri okkar til að sækja fram í þessum efnum. Helstu áskoranirnar eru óstöðugleiki, háir vextir, skortur á langtímastuðningi og framtíðarsýn hins opinbera og of lítil erlend fjárfesting í íslensku atvinnulífi. Ástæða þess vanda er efnahagsumhverfið sem krónan skapar. Hvernig ætlum við sem samfélag að auka stöðugleikann, efla íslenskan útflutning og fjölga tækifærum í íslenskri nýsköpun á meðan við höfum gjaldmiðil sem vinnur gegn þessum sömu markmiðum, eða á meðan ríkisstjórnin hefur sýnt að trúin á gjaldmiðilinn er ekki meiri en svo að hæstv. fjármálaráðherra hefur lagt fram frumvarp sem heimilar Seðlabankanum að grípa til viðamikilla gjaldeyrishafta án aðkomu þingsins? Krónan er vandamál. Vextir á evrusvæðinu og í þeim ríkjum sem hafa tengt gjaldmiðil sinn við gengi evru eru langtum lægri en á Íslandi. Þetta þýðir m.a. að íslenskur almenningur greiðir hærra verð fyrir lán sín en almenningur í löndunum í kringum okkur, fyrirtæki þurfa að standa straum af auknum kostnaði og ríkissjóður tekur ítrekaða áhættu með erlendri lántöku. Herra forseti. Valkostirnir eru tveir; áframhaldandi dans krónunnar í umhverfi hafta og hárra vaxta eða tillaga Viðreisnar, að leita samkomulags við ráðherra Evrópusambandsins um að tengja krónuna við evru og sameiginlegar gengisvarnir með Seðlabanka Íslands og Seðlabanka Evrópu. Hvorn kostinn ætlar hæstv. fjármálaráðherra að velja?

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir frumkvæðið að þessari umræðu. Þótt vel hafi tekist til í efnahagsmálum í heimsfaraldrinum er alltaf mikilvægt að spyrja áleitinna spurninga og velta fyrir sér næstu skrefum. Fyrst ætla ég að víkja að atvinnuleysinu, því að það dylst engum að það hefur tekið stökk samhliða heimsfaraldri. Það hafa nánast þurrkast út öll störf í ferðaþjónustu, en þar er um að ræða okkar stærstu útflutningsgrein. Og þetta gerist á svipstundu. Mikið áfall. Nú eru hins vegar skýr merki um viðsnúning, en fólki á almennum atvinnuleysisbótum fækkaði um hátt í 1.000 milli janúar og mars og fjöldi á hlutabótum er aðeins brot af því sem mest var. Auglýstum störfum fjölgar nú hratt, einna mest í tækni- og þjónustugeirum. Batinn á sér stað á sama tíma og ferðaþjónustan er enn í lágmarki, sem vekur vonir um enn hraðari viðsnúning þegar greinin tekur við sér. Með kröftugum aðgerðum á sviði ríkisfjármála og lækkun vaxta hefur tekist að viðhalda kaupmætti og örva eftirspurn. Fjárfestingarátak ríkisstjórnarinnar skilaði um 18 milljörðum í fyrra og í ár verða þeir um 30. Þetta kemur til viðbótar annarri fjárfestingu á vegum ríkisins á borð við sögulega há framlög til samgöngumála og byggingar nýs Landspítala. Fjárfestingar ríkisins drógust því ekki saman eins og hv. þingmaður sagði, heldur jukust þær um 5,8% milli ára í fyrra, samkvæmt tölum Hagstofunnar. Ef við leiðréttum fyrir meðhöndlun Vestmannaeyjaferju í uppgjöri var vöxturinn 12% hjá ríkinu. Ég hygg að hv. þingmaður sé hér að ruglast á tölum fyrir ríki og sveitarfélög samanlagt, en sveitarfélögin hafa ekki fylgt sama ferli og ríkið í þessu. Þegar vikið er að mögulegum vaxtahækkunum verður að hafa hugfast það umhverfi sem við búum í. Ef vextir hækka frá núverandi stigi hækkar stigið úr lægsta stigi í nútímahagsögu. Það verður þá fyrst og fremst vegna þess góða árangurs sem náðst hefur í viðspyrnu efnahagslífsins. Það hlýtur að vera merki um að við höfum fundið viðspyrnu ef farið er að ræða um að hér sé þörf fyrir vaxtahækkun. Hækkun fasteignaverðs endurspeglar þann árangur sem náðst hefur í þessu efni. Þó má ekki gleyma því að þróunin er langt í frá séríslensk. Þannig hefur fasteignaverð t.d. hækkað um 13% milli ára í Noregi og 12% í evrulandinu Þýskalandi, 12% hækkun. Það er hins vegar mikilvægt að við gefum áfram í á framboðshliðinni. Það má ekki vera framboðsskortur sem keyrir áfram þessa þróun, en ekki er endilega víst að svo sé í augnablikinu. Sveitarfélög þurfa engu að síður að halda áfram að útdeila lóðum og við þurfum að styðja áfram við þá sem þurfa að komast yfir þröskuldinn inn á húsnæðismarkaðinn. Ég hef ekki langan tíma hér til að fara yfir allt sem snýr að skuldamálum ríkissjóðs, en hérna skiptir auðvitað öllu að við höldum áfram að leggja áherslu á örvun verðmætasköpunar. Við þurfum sömuleiðis að gæta þess að útgjaldavöxturinn á næstu árum verði hægari en vöxtur landsframleiðslunnar. Þannig lokum við fjárlagagatinu. Við hljótum öll að gera okkur grein fyrir því að það skiptir sköpum að tryggja hér áfram efnahagslegan stöðugleika. Lánsfjármögnun ríkissjóðs hefur sjaldan gengið betur en einmitt í dag og með þeirri fjölþættu áætlun sem við höfum kynnt þá hef ég ekki miklar áhyggjur af framtíðinni í því efni. Til að skjóta stoðum undir sjálfbæran hagvöxt er að sjálfsögðu mikilvægt að við búum vel um framtíðargreinarnar á Íslandi. Við höfum sett mikla fjármuni í rannsóknir og þróun. Samtök iðnaðarins hafa áætlað að rannsóknir og þróun hafi aukist um helming sem hlutfall af landsframleiðslu milli áranna 2018 og 2020. Það er gríðarlegur vöxtur. Áætlað er að stuðningur við rannsóknir og þróun í formi endurgreiðslna meira en tvöfaldist í ár, bæði vegna aukinna umsvifa við rannsóknir og aukins stuðnings. Við höfum oft rætt hér um kosti og upptöku annars gjaldmiðils. Við þekkjum skýrslur sem gerðar hafa verið um þetta efni, en ég vil meina að við höfum séð vaxandi trúverðugleika peningastefnunnar á undanförnum árum. Það hefur m.a. skapað svigrúmið fyrir lágu vextina. Og svo má auðvitað spyrja: Hvernig ætli okkur hefði gengið að fara í gegnum þessa krísu sem við erum að fara í gegnum núna með gjaldmiðil sem endurspeglaði ekki það áfall sem við urðum fyrir, hlutfallslega mikið áfall í einum þjónustugeira, í ferðaþjónustunni? 

Herra forseti. Sem betur fer var íslenska ríkið í aðstöðu til að bregðast við hinum gríðarmiklu áhrifum heimsfaraldursins og gera það með aðgerðum sem þó eiga það flestar sameiginlegt að vera fyrst og fremst til þess fallnar að lina þjáningar um ákveðinn tíma, vera ákveðið deyfilyf fyrir efnahagslífið. En nú þegar hillir undir lok faraldursins þurfum við að fara að horfa á efnahagslega uppbyggingu til framtíðar eftir þessa miklu niðursveiflu því að það kemur að skuldadögum. Þá má ekki gleyma að horfa til þess hvernig ástandið var orðið áður en faraldurinn hófst, því að þá þegar voru mörg fyrirtæki, sérstaklega minni fyrirtæki á Íslandi, lent í verulegum vanda vegna aukins kostnaðar og ekki síst aukins regluverks, íþyngjandi regluverks. Fátt hefur líklega skipt eins miklu máli við efnahagslega endurreisn Íslands og þá stöðu sem við njótum þrátt fyrir allt núna, og sú staðreynd að við stöndum utan Evrópusambandsins og höfum sjálfstæðan gjaldmiðil. Það má í rauninni fullyrða að það hafi bjargað okkur efnahagslega. En nýtum við sjálfstæðið nógu vel? Því að hingað streyma inn á færibandi reglugerðir, íþyngjandi regluverk sem er sniðið að allt öðrum aðstæðum en aðstæðum okkar á Íslandi. Þurfum við ekki að mati hæstv. ráðherra að gera miklu betur í því að laga regluverk að aðstæðum okkar og nýta það frelsi sem við höfum? Ég tala nú ekki um að hætta að bæta sífellt við heimatilbúnum vandamálum, íþyngjandi regluverki og gjaldahækkunum, nýjum, grænum gjöldum, og hvað þetta allt heitir sem ríkisstjórnin finnur upp jafnt og þétt.

Herra forseti. Mig langar að koma inn á tvo hluti sem hæstv. fjármálaráðherra eyddi talsverðum tíma í hérna áðan. Það er hækkun húsnæðisverðs og verðbólga, hvort tveggja kvíðvænlegir hlutir og sérstakt áhyggjuefni fyrir heimilin. Verðbólga hefur ekki mælst hærri á Íslandi frá því í ársbyrjun 2013 og ein stór ástæða þess er hækkun húsnæðisverðs. Önnur er veiking krónunnar. Húsnæði hefur hækkað um 10% á einu ári. Markmið stjórnvalda hverju sinni á að vera að tryggja aðgengi fólks að öruggu húsnæði, það er grunnþörf og rammi utan um það sem við köllum heimili. En það má ekki gera eingöngu með því að hvetja til aukinnar skuldsetningar. Þegar efnahagslífið fer að taka við sér er fyrirséð að vextir munu hækka aftur, verð orðið hærra á íbúðum og heimilisbókhaldið verður snúnara en áður fyrir fólk. Við upplifum núna í miðri kreppu vísbendingu um fasteignabólu. Manni verður sérstaklega hugsað til ungs fólks sem ekki hefur komist inn á markaðinn og er ekki með sterkt fjárhagslegt bakland og þarf nú allt í einu að fóta sig á markaði sem er bæði dýrari, verður hugsanlega með hærri vöxtum og í óvenjuerfiðu atvinnuástandi ef marka má fjármálaáætlun ríkisstjórnarinnar. Stjórnvöld hafa einfaldlega ekki boðið upp á nægilega skýr úrræði fyrir ungt fólk sem er að stíga sín fyrstu skref á mjög erfiðum markaði og á ekki mikið í séreignarsparnaði. Eina leiðin sem stjórnvöld hafa komið með kyndir undir verðhækkanir. Verkefnið til langs tíma er hins vegar að tryggja stöðugt og fyrirsjáanlegt framboð á íbúðum sem dregur úr þessum miklu sveiflum á fasteignamarkaði. Næsta ríkisstjórn þarf að bjóða upp á miklu skýrari sýn og leggja fram trúverðugri áætlun þar um.

Herra forseti. Þetta er mikilvæg umræða. Það er mikilvægt að ræða efnahagsmál. Ég tel að það að vinna bug á atvinnuleysi sé stóra verkefnið sem er fram undan. Það voru jákvæðar tölur sem komu fram í máli hæstv. fjármálaráðherra hér áðan en betur má ef duga skal og við þurfum sérstaklega að huga að því að langtímaatvinnuleysi festi sig ekki í sessi hér. Ég get tekið undir það að hækkun á verðbólgu sé áhyggjuefni. Sem betur fer gera spár ráð fyrir því að hún hjaðni þegar líður á árið. En það þýðir ekki að við þurfum ekki að vera með augun á því og mér fannst jákvætt sem kom fram í máli hæstv. forsætisráðherra hér í þessum ræðustóli í dag að það sé sérstaklega verið að skoða stöðuna á húsnæðismarkaði og að húsnæðismál verði á dagskrá næsta fundar þjóðhagsráðs. Það er vel. Ég get ekki tekið undir með málshefjanda, hv. þm. Jóni Steindóri Valdimarssyni, um að krónan sé sökudólgurinn eða á einhvern hátt kannski upphaf eða endir vandans hér. Ég er ekki sammála því. En hvað varðar framtíðina þá tel ég að það séu nokkur atriði sem þurfi að tvinna saman í framtíðarsýninni við það að byggja upp atvinnulíf og efnahag. Við verðum að vaxa út úr þessari efnahagskreppu en uppbyggingin og atvinnusköpunin sem fer í hönd verður að vera loftslagsvæn 

Forseti. Það þarf tvímælalaust að fjölga þingmönnum. En hér glímum við við skort á framtíðarsýn. Ef við förum í einfaldleika málsins, efnahagsmál, fyrir fólk hérna fyrir utan og hér á þingi líka, þá snúast efnahagsmál um þak yfir höfuðið, mat í magann og hæfilegan afgang. Það er ekki mikið flóknara en það þegar allt kemur til alls. Staðan er sú að hér erum við í hagkerfi eftir faraldur þar sem vonast var eftir að faraldurinn yrði stuttur og var skipulagt samkvæmt því. Ekkert plan B. Það átti bara að bregðast við jafnóðum. En viðbrögðin hafa skilað okkur atvinnuleysi hjá 20.000 manns. Það eru viðbrögðin sem verið hafa jafnóðum, ekki mikið meira en það. Aðgerðir hafa verið handahófskenndar án nokkurra greininga um áhrif þeirra, hlaupið er til, ýmsum fyrirtækjum er reddað sem nú greiða sér arð og bónusa. Svo ónákvæmar hafa aðgerðirnar verið. Sumar hafa haft mjög jákvæð áhrif á meðan önnur úrræði hafa alls ekki verið nýtt, og síðan hin, þar sem ýmsir hafa fengið pening sem þurftu ekki á því að halda. Nýsköpunin var lykillinn út úr kófinu fyrir ári síðan, eins og við Píratar bentum á, og er það í rauninni enn. En við glímum við seinkun um heilt ár eða jafnvel meira út af skemmdarverkastarfsemi ríkisstjórnarinnar á grunninnviðum nýsköpunar. Píratar vilja sá fræjum nýsköpunar út um allt land, gera sveitarfélag sjálfbær til að sinna þjónustu og geta stutt við alls konar atvinnustarfsemi, ekki bara atvinnustarfsemi sem þarf steypu, fermetra og útsvarstekjur. Við þurfum að byggja upp frá rótum, nýjum rótum, í fjölbreyttum garði. Við viljum blómlegan garð og fjölbreyttan, jafnvel upphitaðan, því að við viljum hugsa stórt.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Jóni Steindóri Valdimarssyni fyrir þessa sérstöku umræðu og innlegg hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra. Hv. málshefjandi veltir hér upp veigamiklum spurningum sem vissulega snúa að nútíð og framtíð og birtast sem áskoranir í fjármálaáætlun. Það má kannski segja að það dragi líka fram þá efnahagslega viðkvæmu tíma sem við lifum nú eftir rúmlega árs baráttu við Covid. Atvinnulífið og almenningur hefur sætt ýmiss konar skorðum til athafna og það hefur eðlilega bjagað alla efnahagshringrás. Áherslan síðasta árið hefur verið á að verja hagkerfið, en meginstoðir þess eru heimili og fyrirtæki, og halda hagkerfinu gangandi eins og hægt er á meðan verið er að verja líf og heilsu landsmanna. Þetta hefur kallað fram gríðarlegan hallarekstur á ríkissjóði til að fjármagna aðgerðir til stuðnings við heimilin og fyrirtækin, við þá sem hafa misst vinnuna og fyrirtækin til þess að þau geti staðið þetta af sér og verið tilbúin í viðspyrnu. Við sjáum fram á að viðspyrnan geti hafist í takti við afléttingaráætlun stjórnvalda samhliða bólusetningum. Slíkur hallarekstur, virðulegi forseti, er nauðsynlegur til að ríkissjóður sinni sveiflujöfnunarhlutverki sínu samhliða því að við leggjumst á sveif með peningastefnu Seðlabankans sem hefur brugðist mjög sterkt við, m.a. með lækkun stýrivaxta. Þetta hefur örvað eftirspurn þannig að samdrátturinn á síðasta ári varð minni en ella hefði orðið. Við getum sagt að við séum inni í hálflokuðu hagkerfi og það myndar verðþrýsting þannig að leikurinn er að breytast mjög hratt. Þess vegna kalla ég þetta viðkvæma tíma. Þetta verður jafnvægislist og þá þurfum við að fara að beita tækjunum með öðrum hætti.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka þessa umræðu um ríkisfjármál og hv. þm. Jóni Steindóri Valdimarssyni fyrir umræðuna. Hvað hefur fjármálaráðherra sagt það oft í þessum stól á þessu ári og því síðasta að það þyrfti engar áhyggjur að hafa af verðbólgunni? Það væri engin hætta á að verðbólgan færi af stað. Verðbólgan er komin í 4,6%. Þegar ég var að tala við hann var hún um helmingi lægri. Þá sagði hann: Engar áhyggjur, ekki nokkrar. Á sama tíma, núna um síðustu áramót, hækkuðu almannatryggingar um 3,6%. Laun hafa hækkað um 10%. Þarna fann ríkisstjórnin breiðu bökin; fólkið sem á að lifa af almannatryggingum hjá Tryggingastofnun ríkisins. Það eru breiðu bökin, það eru þeir sem eiga að herða sultarólina. Dettur einhverjum það í hug að þegar betur árar og það á að fara að borga til baka það sem hefur verið sett í Covid-málin að þessi breiðu bök verði ekki breiðu bökin áfram? Það verður skorið niður enn og aftur hjá þeim. Síðan er það unga fólkið sem er að reyna að kaupa sér íbúð. Eins og einhver benti á um daginn: Það er alveg sama hvað ég set af laununum mínum í séreignarsparnað eða sparnað, ég get aldrei safnað fyrir útborguninni vegna þess að verðið hækkar svo hratt. Og hlutdeildarlánin sem áttu að redda hlutum fyrir unga fólkið - þar eru fastar krónutölur. Hvað er hægt að kaupa hérna í höfuðborginni fyrir hlutdeildarlán? Jú, endurgerða skemmu eða iðnaðarhúsnæði á ömurlegum stað við ömurlegar aðstæður. Það var hægt, það er ekki hægt lengur. Klúðrið hjá þessari ríkisstjórn er algjört. Því miður virðist hún vera í einhverri Covid-þoku og sér hvorki verðbólgu né annað sem er að hjá almenningi og þeim verst settu.

Virðulegi forseti. Eitt mikilvægasta verkefni stjórnmálanna á hverjum tíma hlýtur að snúast um lífskjör alls almennings og viðfangsefnið er auðvitað að bæta þau. Þar erum við í dag í samkeppni við aðrar þjóðir og þessi samkeppni er vitaskuld af hinu góða, því að ef vel tekst til fylgja henni tækifæri og ekki síst fyrir ungt fólk. Þess vegna viljum við að framsækin fyrirtæki leiti hingað til lands með starfsemi sína, stuðli að fjölbreytni og um leið fjölbreyttara og sterkara atvinnulífi og fjölgi þannig tækifærum ungs fólks um vinnu. Mikilvægi þessa blasir auðvitað við núna þegar atvinnuleysi er í hæstu hæðum, sem enn sér því miður ekki fyrir endann á. Til þess að vera samkeppnishæf þarf rekstrarumhverfi á Íslandi að vera gott. Þar þurfum við stöðugleika. Við þurfum fyrirsjáanleika og við þurfum greiðan aðgang að fjármagni og fjármagni á hagstæðum kjörum. Við þurfum ekki síst að tryggja þær aðstæður hérlendis að ungt fólk velji að búa áfram á Íslandi. Lykillinn að því að svo verði áfram er að lífskjörin á Íslandi séu samkeppnishæf við lífskjör annarra landa. Til þess að lífskjörin geti raunverulega verið samkeppnishæf þarf markvisst að tryggja að íslenskt hugvit og nýsköpun fái tækifæri til að vaxa. Áfram þarf að byggja upp velferðarkerfið, tryggja aðgang að fyrsta flokks menntun og síðast en ekki síst að gæta þess að hér sé auðvelt að koma sér þaki yfir höfuðið og hefja fjölskyldulíf. En óstöðugleiki í efnahagsmálum vinnur gegn öllum þessum þáttum, gengissveiflur og háir vextir skerða samkeppnishæfni Íslands. Þetta er einfaldlega staðreynd. Þessar sveiflur valda ungu fólki ekki síst miklum vanda við kaup á fyrstu íbúð og þar eru aðstæður ungs fólks á Íslandi einfaldlega þyngri en annars staðar vegna þessara séríslensku aðstæðna. Hvernig getum við 

Herra forseti. Í upphafi er rétt að taka fram að það þarf ekki að vera merki um heilbrigt efnahagslíf að vextir séu mjög lágir, jafnvel neikvæðir. Það er ekki merki um dínamískt atvinnulíf, heldur getur það þvert á móti verið sjúkleikaeinkenni. Ég held að það sé vert að hafa í huga þegar menn ræða um íslensku krónuna og hvort draumur einhverra þingmanna hér um að taka upp evru eigi að rætast, að horfa til þess að varðmaður íslensku krónunnar er Seðlabanki Íslands. Það er merkilegt að horfa til þess að traust á Seðlabanka Íslands hefur tvöfaldast á tveimur árum og er núna 62% samkvæmt mælingum Gallups. Árið 2011 var þetta traust 20%, herra forseti. Það er vísbending um það að íslenska þjóðin treystir íslensku krónunni. Núna í aðdraganda kosninga er alveg ljóst að við eigum og þurfum að svara ýmsum spurningum gagnvart kjósendum. Við þurfum að svara því með hvaða hætti við ætlum að byggja upp blómlegt atvinnulíf og tryggja að hér verði til þúsundir starfa á komandi árum. Í þessum sal hefur verið kallað eftir því á ýmsum tímum að fjölga starfsmönnum ríkisins. Við í Sjálfstæðisflokknum leggjum áherslu á að viðskiptahagkerfinu verði búinn þannig jarðvegur að það geti blómstrað og þar verði störfin til vegna þess að þar verða verðmætin til sem standa undir velferð þessarar þjóðar. Við segjum: Við ætlum að auka skilvirkni í ríkisrekstri. Við ætlum að tryggja það að þar sem við á, m.a. í heilbrigðiskerfinu, sé samvinna einkaaðila, sjálfstætt starfandi heilbrigðisstarfsmanna og opinberra fyrirtækja, tryggð, íslenskum almenningi til heilla.

Herra forseti. Við þurfum sannarlega á kraftmiklum hagvexti að halda samfara ábyrgri ríkisfjármálastefnu til að geta séð fyrir okkur endurgreiðsluferli á þeim miklu skuldum sem hefur þurft að stofna til til að bregðast við veirufárinu. Verðbólgan sýnist komin á skrið í þeim skilningi að hún er langt yfir viðmiði Seðlabankans og neitar að hníga heldur sýnist færast í aukana. Það er auðvitað ekki langt að leita skýringa. Hér hafa staðið yfir hóflausar launahækkanir og er mjög nærtækt að líta til að mynda til 20% hækkunar á launakostnaði hjá sveitarfélögum á milli 2019–2020. Svo kemur annar kúfur núna með styttingu vinnuviku. Það eru náttúrlega ekki innstæður fyrir þessu eins og menn þekkja. Herra forseti. Fjöldi fjölskyldna hefur stofnað til lánaskuldbindinga með breytilegum vöxtum, atvinnuleysi er mikið og heimilin eru berskjölduð fyrir vaxtahækkunum. Spyrja má: Til hvaða úrræða hyggst ráðherra grípa og ríkisstjórnin í því skyni að verja heimilin? Telur hæstv. ráðherra koma til greina að þrengja heimildir lánastofnana til að breyta vöxtum þannig að þær velti t.d. ekki fjárfestingartapi eða óhóflegum rekstrarkostnaði á lántakendur í gegnum slíkar vaxtahækkanir? Þá eru ellilífeyrisþegar sömuleiðis í stórhættu á að verða fyrir verulegri kjaraskerðingu vegna verðbólgunnar og sérstaklega vegna áforma ráðherra um að breyta lögum um lífeyrissjóði og skyldutryggingu lífeyrisréttinda á þann veg að 

Herra forseti. Samkvæmt fjármálaáætlun ríkisstjórnarinnar til næstu fimm ára er megináherslan á að stöðva hlutfallslegan vöxt skuldasöfnunar, en minni metnaður lagður í arðbærar fjárfestingar, opinbera þjónustu, öflugri almannatryggingar, stuðning við fólk sem misst hefur vinnuna eða stuðning við barnafjölskyldur. Ef spár ganga eftir verða um 10.000 manns án atvinnu hér á landi eftir fimm ár. Í stað þess að útfæra frekari aðgerðir sem einhverju skipta til að fleyta fólki, fyrirtækjum og hagkerfinu í heild í gegnum efnahagsvandann, leggur ríkisstjórnin ofuráherslu á að miða við ákveðið skuldahlutfall árið 2025 með tilheyrandi niðurskurði á ríkisútgjöldum. Í stað þess að beita ríkisfjármálunum til þess að jafna niðursveifluna er hún ýkt með hugmyndum ríkisstjórnarinnar um niðurskurð og skattahækkanir strax eftir eitt og hálft ár þegar atvinnuleysi er enn um 6–7% samkvæmt þeim spám sem liggja undir fjármálaáætluninni. Auk þessarar fjármálareglu sem ríkisstjórnin hefur sett sér sjálf eiga fjármálareglur laga um opinber fjármál að taka gildi árið 2026. Öll önnur ríki sem við berum okkur saman við hafa vikið fjármálareglum til hliðar nú á óvissutímum og hafa ekki sett sér nýjar, líkt og íslenska ríkisstjórnin hefur gert í skammsýni í efnahagslægð. Mikilvægir innviðir munu líða fyrir slíka hagstjórn í langan tíma með tilheyrandi kostnaði, nái stefna ríkisstjórnarinnar fram að ganga. Innviðaskuldir munu hlaðast upp, hvort sem er í vega- og flutningskerfum eða í heilbrigðis- og velferðarkerfinu. Samfylkingin vill skapa frið um hvernig skipta á tekjum og afla þeirra, dreifa byrðum og hverfa frá stefnu ójafnaðar í heimsfaraldri.

Herra forseti. Ég vil þakka málshefjanda, hv. þm. Jóni Steindóri Valdimarssyni, fyrir að vekja máls á því hvernig við ætlum að beita hagstjórninni, ég kýs að skilja umræðuna þannig, hvernig beita þurfi hagstjórninni og samfélaginu til að komast standandi út úr þessari kreppu. Ég tek undir það sem komið hefur fram í umræðunni fyrr í dag, að verkefnið hlýtur að vera að beita hagstjórninni þannig að við náum tökum á atvinnuleysinu og þær þúsundir atvinnuleitenda, sem í dag sjá ekki fram á að vera með vinnu á næstunni, fái tækifæri til að beita kröftum sínum í þágu sjálfra sín og þá hagkerfisins alls þegar léttir til á vinnumarkaði. En ég tel að við megum ekki gleyma því að kreppa eins og þessi getur líka verið tækifæri til að hugsa hlutina upp á nýtt. Við eigum að hugleiða það hvaða grænu lausnir geta leitt okkur áfram á veginn, í hvaða grænum lausnum og hvaða grænu nýsköpun, til að mynda, hagkerfið okkar getur fundið leiðir. Ein þessara leiða er verkefni eins og Carbfix, sem mörg okkar hafa kynnt sér. Þar er verkefni á ferðinni sem gæti skapað a.m.k. tugi ef ekki hundruð starfa þegar fram líða stundir, á grænum forsendum, og er, enn sem komið a.m.k., á forsendum opinberra aðila að stærstum hluta til. Við komumst út úr kreppunni með samstilltu átaki almennings, stjórnvalda og aðila vinnumarkaðarins. 

Herra forseti. Núverandi ríkisstjórn hefur haft fjögur ár til að sýna hvað þau ætla að gera marga flotta hluti í nýsköpun og atvinnuuppbyggingu og eflingu hagkerfisins. Maður heyrir fólk stæra sig af því að hérna sé opið og frjálst hagkerfi og allt í góðum málum. Ég átta mig á því að síðasta ár hefur ekki verið auðvelt, en það liggja fyrir fleiri hillumetrar af skýrslum um þær viðskiptahindranir sem eru til staðar á Íslandi og flestar eru heimatilbúnar. Við erum með lagaumhverfi sem hyglir sérhagsmunum. Við erum með lagaumhverfi sem er óaðlaðandi fyrir erlendar fjárfestingar. Við erum með efnahagsumhverfi þar sem sívaxandi hluti alls arðs fer í að mata tröllvaxið lífeyrissjóðakerfi. Við erum með peningaumhverfi þar sem örmynt sveiflast sem lauf í vindi. Við erum með pólitískt umhverfi þar sem árangur og velsæld er í sterkri fylgni við flokksaðild. Við erum með nýsköpunarumhverfi þar sem ríkisstjórnin leggur niður stóran hluta stuðningsumhverfisins fyrir nýsköpun án þess að það liggi fyrir framtíðaráætlun um hvað skuli gera. Við erum með pólitískt umhverfi þar sem hagstjórnin er á grundvelli beinlínis afsannaðra kenninga. Við erum með hugmyndaumhverfi þar sem thatcherismi ræður enn ríkjum og við erum með atvinnuumhverfi þar sem aldrei hefur verið nein heildstæð stefna. Þessu öllu mætti breyta. Flestu af þessu mætti auðveldlega breyta. Að það hafi ekki enn gerst er ákvörðun. Öll okkar hagsæld, sem þó er mikil, byggist fyrst og fremst á síendurteknum hvalrekum og dugnaði þjóðarinnar þrátt fyrir pólitískt reiðuleysi. Atvinnuleysi er pólitísk ákvörðun. Skortur á húsnæði er pólitísk ákvörðun. Fátækt á Íslandi er pólitísk ákvörðun. Þetta eru allt saman pólitískar ákvarðanir. Það væri hægt að laga þetta.

Hæstv. forseti. Hér fer fram mjög gagnleg og góð umræða um miklar áskoranir fram undan í efnahagsmálum á viðkvæmum tíma. Markmið hagstjórnar eru ávallt full atvinna, hagvöxtur og stöðugt verðlag. Verkefnið fram undan er óhjákvæmilega að horfast í augu við þau fórnarskipti sem eru á milli verðlags og atvinnustigs, á milli efnahagslegs stöðugleika og sjálfbærni ríkisfjármála. Gera má ráð fyrir því að eftirspurn eftir starfsfólki aukist hratt á komandi mánuðum þegar ferðaþjónustan tekur við sér og framtíðarverkefnið þá er að sætta sig ekki við hærra jafnvægisatvinnuleysi en við eigum að venjast. Á sama tíma verðum við að beita öllum ráðum til að halda verðlagi stöðugu og verja kaupmáttinn. Auðvitað vegur gengið þungt í þessu. Á síðasta ári þegar hagkerfið tók þennan mikla skell með tilheyrandi afleiðingum og veikingu krónunnar voru viðbrögð Seðlabankans með reglulegri gjaldeyrissölu mjög sterk og studdu við gengið. Þannig beitum við tækjunum rétt. Nú hefur bankinn lýst því yfir að það sé ekki frekari þörf á þessu enda líkur á innflæði með komu ferðamanna og þá frekari styrkingu krónunnar. Með þessum hætti, virðulegi forseti, verðum við að beita tækjunum og þetta verður jafnvægislist. Verkefnið er að halda efnahagslegum stöðugleika, verja kaupmáttinn. Þetta verður jafnvægislist á næstu misserum. Varðandi fastgengishugleiðingar þá vil ég vísa í skýrslu um framtíð íslenskrar peningastefnu þar sem vitnað er í orð seðlabankastjóra, með leyfi forseta: „Hins vegar féll þetta fastgengi“ - þetta var 1989 - „með sama hætti og allar festingar á krónunni hafa gert með of mikilli aukningu eftirspurnar er braust fram með innflutningi og miklum viðskiptahalla. Það leiddi að lokum til þess að gjaldeyrissjóðir landsins tæmdust, grípa varð annaðhvort til gengisfellingar eða hafta …“  
             Ég get ekki stutt þá sýn að við förum að festa gengið 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Steindóri Valdimarssyni fyrir að hefja þessa góðu og gegnu umræðu, og hæstv. fjármálaráðherra fyrir að vera með okkur í dag. Það hefur ekki farið fram hjá neinu okkar að hér hafa verið að kvikna neistar alveg frá því að Covid-faraldurinn helltist yfir okkur, neistar sem hefðu orðið að risastóru báli víðs vegar um samfélagið ef ekki hefði verið reynt að grípa til aðgerða. En það breytir ekki þeirri staðreynd að þeim aðgerðum hefur að mati Flokks fólksins ekki verið beitt réttilega öllum til hagsbóta, því miður. Mig langar til að benda á, þegar verið er að tala um efnahagslegan stöðugleika, að sú kona sem hér stendur hefur mælt fyrir því að við t.d. tækjum inn 70 milljarða á ári frá lífeyrissjóðskerfinu með því að skattleggja lífeyrisgreiðslur við staðgreiðslu, við innborgun í sjóðina, ekki þegar við erum að taka út úr þeim, ekki þegar við erum orðin gömul og lúin og vildum gjarnan sleppa við að borga 35–37% skatt, heldur strax við staðgreiðslu. Við sjáum vanda alls staðar. Við sjáum vanda hjúkrunarheimilanna. Við sjáum gífurlegar skerðingar, sem eyðileggja í rauninni möguleikana fyrir fátækustu Íslendingunum á því að bjarga sér sjálfir. Við vitum að lífeyrissjóðirnir þurfa að fjárfesta fyrir tæpa 18 milljarða kr. á mánuði. Samkvæmt öllum þeim lífeyrissjóðsgreiðendum sem ég hef talað við, sem skipta tugum ef ekki hundruðum, hefðu þeir frekar kosið að fá að njóta t.d. áhyggjulauss ævikvölds með því sem þeir hafa safnað í sjóðina sína. Við erum að tala um lífeyrissjóði sem eiga hátt í 6.000 milljarða kr. Þegar það er í rauninni í höndum ríkisstjórnarinnar, hvers vegna þá ekki að nýta það a.m.k. á þessum tímapunkti að leyfa lífeyrissjóðunum okkar að taka þátt í því að byggja undir efnahagslegan stöðugleika og hjálpa okkur í þeim vanda sem við glímum við í dag?

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrir mjög áhugaverða umræðu. Lykilspurningin hefur verið: Hvernig ætlum við að vaxa sem samfélag og tryggja samkeppnishæf lífskjör til framtíðar? Hvernig ætlum við að styðja við sjálfbæran vöxt til langs tíma til að geta staðið undir því velferðarsamfélagi sem við viljum lifa í? Ég hef lagt áherslu á að það þurfi að skoða hver sé rót vanda þess sem við eigum oft við að etja og tel ótvírætt að hann tengist gjaldmiðlinum, sem er uppspretta óstöðugleika. Það höfum við margoft reynt. Hér kom fram að krónan væri mjög góð til að hjálpa okkur í gegnum áföll. Krónan hjálpaði okkur ekki við að koma í veg fyrir að 25.000 Íslendingar yrðu atvinnulausir. Krónan hjálpaði okkur ekki til að koma í veg fyrir hæstu verðbólgu í átta ár. Verðbólga hér er hærri en í nokkru öðru Evrópulandi. Atvinnuleysi jókst hér meira en í nokkru öðru Evrópulandi og þótt víðar væri leitað. Margar þjóðir eru mjög háðar ferðamennsku eins og við Íslendingar. Það kostaði líka verulega sneið af gjaldeyrisforða Íslendinga að styðja við krónuna. Engu að síður, þrátt fyrir allt þetta stöðugleikatal og hversu vel hafi tekist til með krónuna, hefur krónan sveiflast mjög mikið á undanförnum árum og það eru miklar sveiflur á krónunni þrátt fyrir allt. Gengi krónunnar hefur breyst og nú er verið að boða það að gengi krónunnar muni styrkjast. Þannig að gengi krónunnar hefur áhrif hér á Íslandi. Það er klárt mál. Ég tel að framtíðarsýn okkar til lengri tíma verði að taka mið af þessum staðreyndum. Niðurskurður nauðsynlegrar þjónustu eða 

Virðulegi forseti. Það hefur stundum verið sagt að ef eina verkfærið sem maður hefur er hamar þá sýnist manni að allt sé nagli. Maður sér ekkert annað en það sem maður getur beitt hamrinum á. Mér verður hugsað til þessa þegar ég heyri svona mikla áherslu lagða á evru af þeim flokkum sem hafa það efst á sinni stefnuskrá að ganga í Evrópusambandið og taka upp nýjan gjaldmiðil, það er eins og öll vandamál verði leyst með upptöku gjaldmiðilsins. Það er alveg sama hvort það heitir atvinnuleysi eða hátt húsnæðisverð, samdráttur í efnahagsmálum eða endurreisn ríkisfjármálanna, allt á þetta að gerast með nýjum gjaldmiðli. En þegar betur er að gáð hefur okkur Íslendingum farnast mjög vel við að byggja upp lífskjör á Íslandi, sem þetta hlýtur á endanum að snúast um. Hvernig gengur okkur að byggja upp lífskjör, kaupmátt heimilanna, skapa verðmæti í landinu til að standa undir öflugu velferðarkerfi? Hvernig ganga þessi meginverkefni ríkisvaldsins? Þau hafa flest öll gengið afar vel. Reyndar gekk okkur með okkar eigin gjaldmiðli og í krafti fullveldis, með góða skarpa sýn til framtíðar, að lækka skuldir ríkissjóðs meira á árunum 2011–2019 en nokkurri annarri þjóð í heiminum - með okkar eigin gjaldmiðli. Það er dálítið einkennilegt að standa hér í miðri umræðu um þörfina fyrir nýjan gjaldmiðil einmitt þegar vextir hafa sögulega aldrei verið lægri á Íslandi. Aldrei. Og við höfum haft þokkalegan verðstöðugleika um langt skeið,. Vissulega er ákveðið áhyggjuefni að verðbólga sé núna 4%, en það er engin óðaverðbólga á Íslandi og markaðirnir gera ekki ráð fyrir neinni óðaverðbólgu. Þannig að okkur hefur farnast vel. Við höfum tæki og tól til að bregðast við aðstæðum. Það er ekkert sem kemur okkur undan því að glíma við heimsfaraldur, en ef við höfum trú á framtíðinni og trú á þeim tækjum og tólum sem við höfum og beitum þeim rétt mun okkur áfram farnast vel.

Herra forseti. Ég styð ekki það frumvarp sem hér liggur fyrir. Það felur annars vegar í sér að sett sé inn vísiregla, eins og það er kallað, um kynjahlutföll í nefndum þingsins og hins vegar fortakslausa skyldu til að gæta að kynjahlutföllum í sambandi við nefndir sem Alþingi kýs sem eru utan þings. Ég tel ástæðulaust að hafa reglu af þessu tagi í þingsköpum. Þingflokksformenn hafa að jafnaði á undanförnum árum leitað eftir því, án þess að til þess væri lagaskylda, að jafnrar stöðu kynja sé gætt eins og kostur er í nefndum af þessu tagi. En með því að setja þetta inn í þingsköp finnst mér horft fram hjá því grundvallarsjónarmiði að einn flokkur getur ekki sagt öðrum flokki fyrir verkum um það hvaða fólk er kosið í einstakar nefndir, 

Forseti. Eins hér kemur fram er verið að setja ákveðnar leiðbeiningar í þingsköp sem eru ekki beint framkvæmanlegar, við skulum hafa það algerlega á hreinu. Þetta eru ákveðnar leiðbeiningar um það hvernig þessum málum eigi að vera háttað og í raun bara orðalag um þá framkvæmd sem er í gildi. Ef eitthvað er þá er ákveðið gegnsæi í því, svona ætlumst við til að málum sé hagað og við skrifum það á blað til þess að hafa það skýrt. En höfum það samt algjörlega á hreinu að það er ekki endilega framkvæmanlegt að fylgja bókstaf laganna sem er áhugavert út af fyrir sig en er ekkert einsdæmi. Það eru margar leiðbeiningar í lagabálkunum fram og til baka sem ekki eru framkvæmanlegar, t.d. um að horfa eigi til skilvirkni og umhverfissjónarmiða og eitthvað því um líkt. Það er ekki alltaf framkvæmanlegt þegar allt kemur til alls heldur eru það leiðbeiningar um það hvernig við högum störfum okkar og reynum að uppfylla lögin eins og við getum. En eins og ég segi: Þetta er ekki framkvæmanlegt en þetta eru leiðbeiningar sem verið er að fara eftir 

Virðulegi forseti. Hugmyndir okkar um hlutverkaskiptingu kynjanna breytast í tímans rás enda endurspegla þær ekki endilega náttúrulögmál heldur hugmyndir okkar hverju sinni. Ég var t.d. að lesa um það í gærkvöldi að í Grágás, okkar forna lagasafni frá þjóðveldisöld, er ákvæði um að einungis karlmenn skuli skíra börn. Konur skuli ekki skíra börn og meira að segja skuli konur leiðbeina ómálga sveinbörnum um það hvernig sveinbarnið á að skíra barnið, konunni er sem sagt ekki treyst til þess. Þessar hugmyndir hafa til að mynda breyst í tímans rás og mér finnst það fagnaðarefni. Ég fagna hverju hænuskrefi sem við komumst áleiðis til þess að viðurkenna jafnrétti kynjanna og að kynin hafi jafna aðkomu að úrlausn mála.

Forseti. Ég ætla að greiða atkvæði með þessu máli en mér finnst mjög sorglegt að enn þurfum við að vera að setja leiðbeiningarreglur um það að taka þurfi tillit til allra kynja inni á þingi og í samfélaginu öllu. Eins og ég tók fram í ræðu í gær þá koma lög af þessu tagi ekki í veg fyrir, þótt settar séu reglur og lög um hvernig við eigum að hugsa eða hvernig við eigum að haga okkur, þá menningu sem grasserar í samfélaginu, hefur gert og mun halda áfram að gera. Þessi lög koma t.d. ekki í veg fyrir að samstarfsmenn okkar hér á þingi fari hér á barinn við hliðina og tali niðrandi um konur, hinsegin og aðra jaðarsettra hópa.

Virðulegi forseti. Mig langaði bara til að árétta það vegna fyrri ræðu að hér er ekki verið að innleiða neina skyldu, ekki verið að binda hendur þingflokka að neinu leyti. Hér er verið að færa í lög að líta eigi til ákveðinna sjónarmiða, sjónarmiða um kynjajafnrétti, það er öll róttæknin. Það er áhugavert að árið 2021 séu áhöld um það hvort Alþingi Íslendinga treysti sér til þess að líta til kynjasjónarmiða. Mér finnst skipta máli í þessu sambandi að líta til þess hver staðan er á Alþingi Íslendinga hvað varðar kynjahlutföll árið 2021 og hefur alltaf verið. Við höfum aldrei náð jöfnu kynjahlutfalli á Alþingi Íslendinga og engu að síður situr það í fulltrúum tveggja flokka að ætla að innleiða sjónarmið um kynjajafnrétti. Það finnst mér umhugsunarvert. Ég styð þetta mál.

Frú forseti. Ég ætlaði að sitja hjá í þessari atkvæðagreiðslu, hreinlega út af því að ég skildi ekki alveg hvernig við ætluðum að innleiða þetta eða tryggja það. En eftir að hafa heyrt ræðurnar þá hef ég skipt um skoðun og ég ætla að styðja málið. Ég styð svo sannarlega markmiðið og að sjálfsögðu eigum við að líta til þessara sjónarmiða við ákvarðanatöku um setu í nefndum. Það skiptir máli að hafa konur í hópnum þegar verið er að taka ákvarðanir. Við bara vitum að sjónarmið kvenna skipta gríðarlega miklu máli og ákvarðanatakan verður betri þegar við erum með sjónarmið beggja kynja tryggð í þeim ákvörðunum sem við tökum. Ég styð það markmið og finnst bara skrýtið að setja þurfi það í lög að líta eigi til þessara sjónarmiða. Þess vegna hafði ég upphaflega talið að best væri að sitja hjá þar sem ég skildi ekki alveg þessa hugmynd um að vera að setja í lög eitthvað sem ekki er hægt að tryggja og ekki hægt að framkvæma almennilega. En ég styð það að líta eigi til þessara sjónarmiða og verð þar af leiðandi á græna takkanum.

Virðulegi forseti. Ég ætla að greiða atkvæði með þessu máli. Ég vil þó vara við því að svona reglur sem vitað er fyrir fram að er ekki hægt að framfylgja geta virkað sem falskt öryggi. Við megum ekki líta á þessa breytingu sem einhvern lokasigur eða stórsigur ef út í það er farið vegna þess að við vitum, eins og hefur komið fram, að hin raunverulegu áhrif eru alfarið háð vilja og ákvörðunum þingflokka hverju sinni, eins og verið hefur. Ég styð málið einnig vegna þess að þrátt fyrir þetta erum við að breyta þingskapalögum sem eru mjög sérstök lög og hafa mjög sérstakt hlutverk í lagasafninu, gilda t.d. ekki um hinn almenna borgara heldur okkur þingmenn. Ég hefði meiri efasemdir ef þetta ætti að gilda um almenna borgara vegna þess að það liggur fyrir að þetta hefur engin tæknileg áhrif. Þetta breytir ekki neinu nema bara með því að vera vísiregla. 

Herra forseti. Þetta litla frumvarp, sem er reyndar frá forsætisnefnd Alþingis og flutt af henni allri, er tengt heildarendurskoðun ýmissa lagaákvæða á sviði jafnréttismála sem Stjórnarráðið hafði veg og vanda af og þegar er búið að afgreiða hér á Alþingi. Ætlunin er með þessu að samræma orðalag í þingsköpunum hvað varðar hlut Alþingis í því að kjósa bæði innan þings og utan. Hér er skýrt tekið fram hvað það er sem takmarkar möguleika Alþingis til að geta framfylgt jafnréttislögum að öllu leyti, þ.e. með fyrirvara um niðurstöðu alþingiskosninga hvað kynjahlutföll varðar og stöðuna innan einstakra þingflokka. Ég sé ekki annað en að Alþingi sé það vandræðalaust að reyna sitt besta í þeim efnum. Í 3. gr. er hins vegar fortakslaust ákvæði um það að þegar Alþingi kýs í stjórnir, nefndir og ráð úti í þjóðfélaginu þá skuli það vera í lagi og í samræmi við jafnréttislög, enda engin afsökun fyrir neinu öðru. Ekki eru kynjahlutföll í þjóðfélaginu svo skökk að ekki sé hægt að hafa a.m.k. 40% af hvoru kyni þegar kosið er úr stóra menginu.  
             Síðan verð ég að segja að ég mun greiða atkvæði gegn breytingartillögu minni hlutans sem að mestu leyti þurrkar þennan anda frumvarpsins út 

Herra forseti. Ég ætlaði að geta þess að breytingartillagan sem er á þingskjali frá hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni og mér gengur út á það að reglurnar í þingsköpum verði skýrar í hvívetna um að hlutfallskosning gildi í nefndir, bæði innan þings og utan, og er í ýmsum liðum til að staðfesta það þannig að reglan sé skýr. Vilji menn hins vegar koma sér saman um annað þá geta þeir auðvitað gert það - eins og gert hefur verið og hefur komið fram í þessari umræðu - en að reglan í lögunum sé hins vegar skýr og ekki sett þar inn eitthvað sem, eins og hv. þm. Björn Leví Gunnarsson sagði hér áðan, ekki er víst að hægt sé að standa við.

Herra forseti. Við göngum hér til atkvæða um lög sem ætlað er að gera breytingar á barnalögum til þess að bæta foreldrastöðu trans fólks og einstaklinga með hlutlausa kynskráningu. Breytingarnar miða að því að tryggja réttindi foreldra sem hafa breytt skráningu kyns og gera þá jafnsetta öðrum foreldrum. Þetta eru gríðarlega mikilvægar breytingar og eru í takt við það að viðurkenna að foreldrar eru alls konar og fyrir því þarf að gera ráð í lögum. Í framhaldinu þarf að skoða það að gera lög kynhlutlaus, bæði barnalög og ýmis önnur lög. Hér stígum við mjög mikilvægt skref en svo þurfum við að halda áfram að gera samfélagið okkar fyrir okkur öll.

Herra forseti. Ég fagna þessu máli sem lýtur að því að tryggja réttindi foreldra sem hafa breytt um skráningu kyns og gera þá jafnsetta öðrum foreldrum. Ég styð þetta mál en ég get ekki látið hjá líða að nefna að það hefur verið gagnrýnt að ekki var gengið lengra í að breyta barnalögum þannig að þau samræmist veruleika hinsegin fólks og fjölskyldum þeirra, þ.e. að pör og hjón verði sjálfkrafa skráð sem foreldrar barns síns, óháð kyni, kynhneigð, kynvitund eða kyntjáningu án þess að þurfa að sækja um það með vottorði. Ég hef áður lýst þeim veruleika mínum, sem er 20 ára gamall, þar sem ég fékk félagsþjónustuna inn á heimilið - sem nota bene var heimili konu minnar líka vegna þess að það er það sem hjón gera, þau búa saman á heimilinu yfirleitt - en félagsþjónustan mætti til að taka út heimili konu minnar til að athuga hvort hún væri hæf til að stjúpættleiða börnin okkar. Það eru 20 ár liðin síðan og við erum blessunarlega komin svo mikið lengra. En það er tækifæri til að ganga alla leið og ég hvet okkur öll sem hér erum til að drífa af þessa endurskoðun á barnalögum og gera þau kynhlutlaus og tryggja jöfn réttindi okkar allra og barnanna okkar.

Forseti. Ég styð þetta frumvarp þar sem verið er að reyna að uppfylla markmið sem voru sett þegar lög um kynrænt sjálfræði voru samþykkt hér á þingi fyrir ekki svo löngu. Ég reyndar sakna þess að ekki hafi verið lagst í það að fara í heildarendurskoðun á persónurétti þar sem það að skrá hlutlaust kyn hefur áhrif á marga lagabálka er varða réttindi einstaklinga og þau eru mjög, hvað segir maður, heterónormatíf, eins og þau eru sett upp núna og gera ráð fyrir að karl og kona ætli að eyða ævi sinni saman að eilífu. Samfélagið hefur þróast frekar mikið þannig að ég vona að farið verði í heildarendurskoðun út frá því að uppfæra efnisinnihald þessara laga en ekki einvörðungu að fara í leiðréttingu á orðum þar sem það skilar ekki endilega markmiðunum sem sett voru fram með lögum um kynrænt sjálfræði.

Virðulegi forseti. Ég hef reynt að vera bjartsýnn þegar kemur að vilja þingsins til að auka eftirlit með lögreglu, sér í lagi sjálfstætt eftirlit með lögreglu. Ég hygg ekki að því sé náð, því miður, með þessu máli og lít svo á að málaflokkurinn sé enn opinn. Það þarf að efla eftirlit með lögreglu meira en þetta, mikið meira, og ég óttast að þessar breytingar hafi í för með sér að fólk haldi að við höfum náð einhverjum stórsigri í þeim efnum þegar svo er því miður ekki. Af þeim sökum ætla ég að sitja hjá við atkvæðagreiðslu um málið, ég ætla reyndar að greiða atkvæði gegn einni tiltekinni grein, sem ég skýri kannski betur hér á eftir, en það er í þeirri von að við getum farið að sýna það í verki hér á Alþingi að við tökum það alvarlega að vald í samfélaginu, hvort sem það er af hálfu Alþingis eða af hálfu framkvæmdarvaldsins, þarf aðhald og mótvægi. Mér finnst ekki komið nógu mikið til móts við það í þessu máli.

Frú forseti. Ég ætla að sitja hjá í þessu máli nema við 6. gr. frumvarpsins sem fjallar um það að íslensk yfirvöld geti veitt erlendum lögreglumönnum valdheimildir hér á landi. Ég átta mig á að þetta er til að efla samstarf við evrópsk lögregluyfirvöld sér í lagi, en lagagreinin er mjög víðtæk, hún er mjög rúm og það er mjög lítið útskýrt í lagagreininni sjálfri og greinargerðinni með frumvarpinu hvernig þessu eigi að vera háttað. Þar kemur fram að dómsmálaráðherra hafi heimild til að setja nánari reglur í reglugerð. Það eitt og sér þýðir ekki að það sé útskýrt hvernig eigi að framkvæma þetta. Mér þykir því 6. gr. frumvarpsins of rúm og reglugerðarheimild dómsmálaráðherra allt of víðtæk eins og þetta er sett fram.

Herra forseti. Í þessu máli er fjallað um nokkur aðskiljanleg mál sem varða lögregluna. Þetta er ekki heildarendurskoðun á lögum um lögreglu en þetta er breyting á nokkrum tilteknum þáttum. Þarna er m.a. fjallað um lögregluráð, það er fjallað um samstarf við erlend lögregluyfirvöld, þar á meðal það sem hv. þingmaður nefndi um að heimilt sé að veita erlendum lögreglumönnum lögregluvald hér á landi en þó algerlega á forsendum íslenskra yfirvalda og á grundvelli íslenskra laga og reglna. Síðan er fjallað um eftirlitsnefndina í þessu og ég verð að vera nokkuð ósammála hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni um hans mat á því. Það er verið að víkka út hlutverk eftirlitsnefndarinnar og í nefndaráliti er sérstaklega áréttað hversu mikilvægu hlutverki eftirlitsnefndin hafi að gegna og að skylda yfirvalda, lögregluembætta og annarra til að afhenda upplýsingar og annað sé ótvíræð og skýr, 

Herra forseti. Félagsmálaráðherra Framsóknarflokksins hefur lagt hér fram á Alþingi frumvarp um málefni innflytjenda. Frumvarpið var lagt fram á Alþingi á síðasta ári en hlaut ekki afgreiðslu. Ljóst er að ríkisstjórnin ætlar að koma þessu máli í gegnum þingið fyrir kosningar. Frumvarpið felur í sér breytt hlutverk Fjölmenningarseturs og er ætlunin að gera stofnunina að tengilið milli flóttafólks, sveitarfélaga og Vinnumálastofnunar. Það á að auka yfirsýn yfir málaflokkinn og að sama skapi á ákvarðanataka um þjónustu að verða skilvirkari. Ráðgjafarhlutverk stofnunarinnar fær auk þess meira vægi gagnvart sveitarfélögunum. Ég geri ekki athugasemdir við þetta breytta hlutverk Fjölmenningarseturs. Það gerir ágæta hluti, en það er þó ekki stóra málið hvað þetta frumvarp varðar þó svo að reynt sé að færa það í þann búning að það snúist fyrst og fremst um að veita upplýsingar. En svo er nú ekki. Í greinargerð með frumvarpinu er setning sem vekur athygli. Þar segir að með samræmdu móttökukerfi sé unnið að því að tryggja flóttafólki jafna þjónustu óháð því hvernig það kemur til landsins. Hér þarf að staldra við og skoða hvað þetta þýðir í reynd. Aðalmarkmið frumvarpsins er ekki breytt Fjölmenningarsetur eða breytt hlutverk þess. Aðalmarkmið frumvarpsins er að jafna stöðu flóttafólks, hvort sem um er að ræða flóttafólk sem kemur í hópum í boði stjórnvalda, svokallaða kvótaflóttamenn, flóttafólk sem kemur til landsins á eigin vegum, hælisleitendur, eða í gegnum fjölskyldusameiningu flóttafólks. Hæstv. ráðherra hefur upplýst að með þessu frumvarpi verði enginn greinarmunur gerður á kvótaflóttamönnum og hælisleitendum sem fá dvalarleyfi þegar kemur að þjónustu. Svaraði ráðherra því í andsvari þegar málið var flutt fyrst að þessir hópar myndu fá sömu þjónustu. Verði frumvarpið að lögum munu sem sagt hælisleitendur með dvalarleyfi og kvótaflóttamenn fá sömu þjónustu. Rétt er að það komi hér skýrt fram að hér er um grundvallarbreytingu að ræða, grundvallarbreytingu sem ekki fer hátt vegna þess að hún er sett í þann búning að Fjölmenningarsetur sé aðalatriðið, að verið sé að útvíkka hlutverk þess og þjónustustig, m.a. við sveitarfélögin. Það sem er hins vegar ekkert fjallað um í frumvarpinu er að þessi grundvallarbreyting mun hafa verulega aukin fjárútlát í för með sér fyrir ríkissjóð. Það mun ekki gerast á morgun verði frumvarpið samþykkt í dag en innan fárra mánaða frá gildistöku þess verði það að lögum. Með þessari breytingu er verið að senda út þau skilaboð að hér sé verið að auka þjónustu við hælisleitendur á sama tíma og nágrannaríkin, eins og t.d. Danmörk og nú síðast Svíþjóð, stefna markvisst að því að til þessara landa komi færri hælisleitendur. En ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks, Framsóknarflokks og Vinstri grænna er hins vegar að fara í þveröfuga átt við Svíþjóð og Danmörku, sem hafa mikla reynslu af þessum málaflokki og mun lengri og meiri reynslu en við. Bætt þjónusta við hælisleitendur mun þýða fjölgun umsókna um alþjóðlega vernd. Það þarf ekki mikil vísindi til að sjá það, fólk leitar í bestu þjónustuna og hún spyrst fljótt út. Ég tek það fram hér, herra forseti, að nú þegar veitir Ísland þessum hópi mjög góða þjónustu, eina þá bestu í Evrópu. Það kemur m.a. fram hjá dómsmálaráðuneytinu þannig að það er ekki svo að við veitum hælisleitendum lélega þjónustu, síður en svo. Í frumvarpinu er þess getið að þetta sé tilraunaverkefni til eins árs, en það er hins vegar mjög líklegt að það verði framlengt. Það sem verður hins vegar deginum ljósara er að þetta mun senda skýr skilaboð um þjónustuna sem er í boði á Íslandi fyrir hælisleitendur. Á síðasta ári tók Ísland á móti 85 kvótaflóttamönnum en 631 hælisleitandi fékk dvalarleyfi. Meðalkostnaður vegna móttöku kvótaflóttafólks fyrir einhleypa er um 6 millj. kr. á ári og, herra forseti, ég verð að segja að það er sérkennilegt að yfirfæra réttindi kvótaflóttafólks yfir á hælisleitendur. Þetta er tvennt ólíkt, fólk sem við samþykkjum að taka við í samráði við Flóttamannahjálp Sameinuðu þjóðanna og sjá um, þ.e. kvótaflóttamenn, og síðan fólk sem kemur hingað á eigin vegum og ekki einu sinni ljóst hvort það uppfylli alþjóðleg skilyrði þess að vera flóttamenn. Engu að síður er frumvarpið á þann veg að veita eigi því fólki nákvæmlega sömu þjónustu. Herra forseti. Ég er talsmaður þess að við veljum sjálf þá flóttamenn sem hingað koma. Það er mín persónulega skoðun, að það eigi að vera megininntak í okkar stefnu þegar kemur að móttöku flóttamanna, að við veljum sjálf þá flóttamenn sem hingað koma. Danir hafa sett sér það markmið að þangað komi enginn hælisleitandi í framtíðinni. Þeir vinna markvisst að breytingum á regluverki sínu í þá veruna en Danir munu engu að síður halda áfram að taka við flóttamönnum. Hvers vegna eigum við að velja þá sjálf sem hingað koma? Jú, ég skal svara því. Það er mín skoðun að við eigum að velja þá sem hafa mesta þörf fyrir það, konur og börn og fjölskyldur sem búa í stríðshrjáðu umhverfi. Við eigum að velja þá sem hingað koma vegna þess að hælisleitendakerfið eins og það er í dag er misnotað af einstaklingum sem þurfa ekki á því að halda. Hingað koma fjölmargir í leit að betri lífskjörum og í leit að atvinnu. Það er ekki lögmæt ástæða fyrir því að fá hér hæli og heldur ekki í nágrannalöndunum. Þessir aðilar segja ekki frá því þegar þeir koma til landsins. Það er alþekkt. Þeir fara síðan inn í kerfi og það tekur marga mánuði að fá það staðfest að þeir eiga ekki rétt á hæli. Þessa mánuði þarf ríkissjóður að borga húsnæði, dagpeninga, heilbrigðisþjónustu o.s.frv. Þetta kostar peninga sem væri hægt að nýta fyrir þá sem hafa raunverulega þörf fyrir það. Það getur enginn mótmælt því að hælisleitendakerfið sé misnotað. Það er misnotað í öllum löndum. Þeir sem hafa efasemdir um að það sé misnotað hér á landi ættu að funda með lögreglunni á Keflavíkurflugvelli. Við ræðum oft hér í þingsal um það sem betur mætti fara í ríkisrekstri. Við ræðum hvað betur mætti fara í heilbrigðiskerfinu sem kostar mikla peninga. En þegar minnst er á að það sé margt sem betur mætti fara í hælisleitendakerfinu þá hlaupa sumir þingmenn upp til handa og fóta og vilja alls ekki breyta neinu, alls ekki herða reglurnar, alls ekki draga úr misnotkun á kerfinu, alls ekki reyna að spara fjármuni ríkisins, taka bara á móti sem flestum, skiptir engu máli hvort þeir eiga rétt á hæli hér eða ekki, skiptir engu máli hvort þeir eru að misnota kerfið eða ekki. En það eru ekki bara sumir þingmenn sem hlaupa upp til handa og fóta þegar hælisleitendakerfið er gagnrýnt. Sumir fjölmiðlar verða að sama skapi æfir yfir því, svo ekki sé minnst á samfélagsmiðlana. Ég hef persónulega hitt einstakling sem kom hingað á fölskum forsendum sem hælisleitandi og dvaldi hér í tæpt ár á kostnað ríkisins. Viðkomandi býr í Georgíu, ég hitti hann á veitingastað í höfuðborginni Tíblisi á sínum tíma þar sem hann þjónaði til borðs. Þegar hann spurði mig hvaðan ég væri og ég svaraði honum því, þá sagðist hann hafa komið til Íslands, ekki sem ferðamaður heldur sem hælisleitandi. Ég spurði þá hvort hann hefði verið ofsóttur í Georgíu þar sem ekki ríkir stríðsástand. Nei, hann var ekki ofsóttur, sagði hann, hann langaði bara að koma til Íslands og þekkti nokkra Georgíumenn sem hefðu gert þetta. Hælisleitendakerfið hér á Íslandi er mannanna verk. Þeir sem ekki vilja laga það til að koma í veg fyrir að það sé misnotað verða að svara því hvort það sé í lagi að svíkja fé úr ríkissjóði. Það á að herða þessar reglur, herra forseti, til þess að koma í veg fyrir misnotkun. Það er lögbrot að misnota almannatryggingakerfið, að þiggja bætur sem maður á ekki rétt á. Hér er hins vegar allt of lítið gert til að koma í veg fyrir að hælisleitendakerfið sé misnotað. Og á hverjum bitnar það? Jú, á þeim sem virkilega þurfa á aðstoðinni að halda. Verið er að koma í veg fyrir að hægt sé að hjálpa sem flestum. Miðflokkurinn styður það að við hjálpum þeim sem búa við ömurlegar aðstæður á stríðshrjáðum svæðum en við viljum nýta þá takmörkuðu fjármuni sem við höfum sem best. Það gerum við ekki með því að halda uppi fólki í ár, og stundum í allt að tvö ár, sem á síðan ekki rétt á því að fá hér hæli. Við getum hjálpað sem flestum með samstarfi við alþjóðastofnanir sem starfa á þessu sviði. Að senda peninga til þessara stofnana mun gagnast mun fleirum. Fyrir hvern einn hælisleitanda sem hingað kemur er hægt að hjálpa allt að 12 manns sem eru í þjónustu alþjóðastofnana. Þessar tölur koma frá Flóttamannahjálp Sameinuðu þjóðanna. Skoðum aðeins þá þjónustu sem kvótaflóttamenn fá sem hingað koma og stjórnvöld velja sérstaklega. Ég er ekki að gagnrýna þessa þjónustu, bara að upplýsa hver hún er. Framfærsla er greidd í eitt ár, desemberuppbót og barnabætur í eitt ár, greitt er fyrir leikskóla, 100.000 kr. á mánuði í 11 mánuði, skólamáltíðir í níu mánuði, frístundaheimili í níu mánuði, styrkur í skólabyrjun og eingreiðsla fyrir íþróttir og tómstundir, meðlag í tvo mánuði, framhaldsskóli í tvær annir, heilbrigðisþjónusta og lyf í sex mánuði, tannlæknaþjónusta fyrir 115.000 kr., sálfræðiþjónusta fyrir 264.000 á einstakling og önnur sálfræðileg ráðgjöf í 12 mánuði. Stuðningur heim er greiddur, 100.000 kr. á fjölskyldu, handleiðsla starfsmanna er greidd, 390.000 kr. á fjölskyldu, túlkaþjónusta 270.000 kr. á fjölskyldu, húsaleiga í tvo mánuði og húsnæðisbætur sveitarfélaga í 12 mánuði, gleraugu 30.000 kr., sími og internet í einn mánuð, strætókort. Einnig gera stjórnvöld samning við Rauða krossinn um þjónustu, nemur kostnaðurinn um 600.000 kr. á einstakling og er það viðbót við það sem að ofan greinir. Þetta er sú þjónusta sem við veitum kvótaflóttamönnum enda leitumst við við að taka vel á móti þeim og við veljum þá sjálf. Á síðasta ári voru þetta 85 einstaklingar. Verði frumvarp þetta að lögum munu hælisleitendur sem hingað koma fá nákvæmlega sömu þjónustu. Eins og ég nefndi hér fyrr tók Ísland á móti 85 kvótaflóttamönnum en 631 hælisleitenda var veitt dvalarleyfi. Að halda því síðan fram hér að þetta frumvarp kosti aðeins 24 milljónir er algjörlega út úr korti, herra forseti. Ég segi það hér aftur: Íslendingar hafa tekið vel á móti kvótaflóttamönnum. Þeir koma iðulega frá stríðshrjáðum löndum. Við eigum áfram að sinna þessum hópi vel og aðstoða við aðlögun þeirra að íslensku samfélagi. Með því að veita hælisleitendum og kvótaflóttamönnum sömu þjónustu er einfaldlega gengið of langt. Skilaboðin berast hratt út í heim og viðbúið er að umsóknir um hæli á Íslandi munu margfaldast á skömmum tíma enda Ísland þekkt fyrir að veita eina bestu þjónustuna í málaflokknum. Fyrir fáeinum árum komu um 6.000 hælisleitendur að landamærum Noregs frá Rússlandi á nokkrum vikum. Eru stjórnvöld hér á landi viðbúin því að fá slíkan fjölda umsókna á fáeinum vikum? Noregur herti reglurnar í kjölfar þessa máls. Dómsmálaráðuneytið hefur gefið það út að fjöldi umsækjenda um alþjóðlega vernd á Íslandi sé orðinn einn sá mesti í Evrópu og langmestur á Norðurlöndum miðað við höfðatölu. Sjálfstæðisflokkurinn hefur haft þennan málaflokk á sinni könnu um árabil og er greinilega algjörlega ófær um að leysa þennan vanda. Hann skortir nauðsynlega festu og hefur ekki reynst fær um að taka á þessum vanda. Stjórnsýslan ræður ekki við að afgreiða umsóknir innan viðunandi frests og beinn kostnaður við framfærslu hælisleitenda eykst hratt. Á síðasta ári kostaði það skattgreiðendur 4,5 milljarða og fer ört hækkandi og það ríkir þögn um óbeinan kostnað. Herra forseti. Það er brýnt að einfalda og hraða málsmeðferð umsókna um alþjóðlega vernd svo auka megi skilvirkni og stytta málsmeðferðartímann og draga úr óþarfakostnaði fyrir ríkissjóð. Það er ómældur kostnaður sem fer í lögfræðinga, húsaleigu, öryggisgæslu og fleira á meðan fólk bíður eftir niðurstöðu, fólk sem í mörgum tilfellum á síðan ekki rétt á því að fá hér dvalarleyfi vegna þess að það kom hingað á röngum forsendum. Ég vil sjá að þessum peningum sé varið til þeirra sem eru í neyð í stríðshrjáðum löndum. Það er mín skoðun eftir að hafa komið í þó nokkrar flóttamannabúðir í Miðausturlöndum. Dómsmálaráðherra lagði fram frumvarp á Alþingi á síðasta ári um breytingu á lögum um útlendinga. Frumvarpinu var ætlað að gera stjórnvöldum kleift að afgreiða skjótt og örugglega umsóknir sem leiða ekki til veitingar alþjóðlegrar verndar. Frumvarpið náði ekki fram að ganga vegna ósættis í ríkisstjórninni. Okkur ber að aðstoða nauðstadda eftir föngum að teknu tilliti til fámennis þjóðarinnar og koma ber í veg fyrir að móttökukerfi hælisleitenda sé misnotað með röngum upplýsingum og tilhæfulausum umsóknum. Það er verkefni sem allir þingmenn eiga að láta sig varða. Ísland hefur ekki farið að fordæmi Dana og Norðmanna og auglýst strangt regluverk í útlendingamálum sem m.a. er sett á samfélagsmiðlana í Noregi og Danmörku vegna þess að á Íslandi eru þessi mál einfaldlega í ólestri vegna stefnuleysis, ófullnægjandi stjórnsýslu og lagaþrætna á kostnað skattgreiðenda. Árið 2004 var 48 tíma reglan við afgreiðslu umsókna tekin upp í Noregi til að draga úr tilefnislausum umsóknum og gera kerfið skilvirkara. Þar var einmitt birt auglýsing sem hljóðar svo: Ertu að yfirgefa landið þitt í leit að betri lífskjörum? Ertu að yfirgefa landið þitt í leit að vinnu? Þetta eru ekki löglegar ástæður fyrir því að fá alþjóðlega vernd í Noregi, þér verður vísað til baka. Þetta er texti úr auglýsingum sem norsk stjórnvöld birta á helstu netmiðlum. Auk þess er því komið á framfæri í auglýsingunni að reglur hafi verið hertar í Noregi. Danir hafa birt áþekkar auglýsingar. Það er að verða stefnubreyting í útlendingamálum í Svíþjóð. Það eru stórar og miklar fréttir og þeir tala af mikilli reynslu í þessum málaflokki. Það er orðinn meiri hluti fyrir því í sænska þinginu að herða tungumálakröfurnar, takmarka aðflutning ættingja og gera það erfiðara að fá dvalarleyfi af mannúðarástæðum. Þarna tala nú þingmenn á sænska þinginu sem þekkja þennan málaflokk mjög vel og hafa mikla reynslu af honum. Það hlýtur að vera eðlilegt, herra forseti, að við horfum til Norðurlandanna í þessum efnum, hver þeirra reynsla er. Verið er að herða þessar reglur í Noregi og Danmörku, eins og ég rakti í upphafi. Á sama tíma erum við Íslendingar að fara í þveröfuga átt. Við erum að auglýsa með breytingum á þessu frumvarpi að hér sé verið að bæta þessa þjónustu og það þýðir náttúrlega að hingað koma fleiri. En þessi þjónusta er ekkert slæm, hún er ein sú besta sem verið er að veita í Evrópu. Það hefur algjörlega gleymst í þessari umræðu. Það er alveg greinilegt að þeir sem vinna þetta frumvarp hafa ekkert hugsað út í það. Ég segi fyrir mitt leyti að það á að horfa til reynslu Norðurlandanna hvað þetta varðar, það er það skynsamlegasta í stöðunni, og ekki fara í þveröfuga átt eins og við erum að gera hér. Herra forseti. Þetta frumvarp félagsmálaráðherra Framsóknarflokksins er haldið verulegum ágöllum. Það getur einungis um kostnaðarauka fyrir tvö stöðugildi hjá Fjölmenningarsetri upp á 24 millj. kr. árlega þegar kostnaðaraukinn getur í reynd orðið milljarðar króna og við myndum missa málaflokkinn úr böndunum. Það verður að segjast eins og er að í þessari umræðu er fjarvera þingmanna Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins eftirtektarverð. Ég læt það vera mín lokaorð í þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Ég þarf sjálfstæða ræðu til að fara yfir allt sem ég er ósammála hv. þingmanni um, af því sem kom fram í ræðu hans. En mig langaði að spyrja hv. þingmann aðeins út í þennan fjölda, 631 hælisleitandi á síðasta ári samkvæmt ræðu hv. þingmanns, sem ég dreg ekki í efa. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann telji þetta vera of margt fólk, hvort íslenskt hagkerfi eða íslenskt samfélag ráði ekki við þá fjölgun. Þá vil ég splæsa á hv. þingmann þeirri tölfræði að það fæddust 4.500 börn á síðasta ári. Þau gefa ekkert efnahagslega til samfélagsins fyrsta einn og hálfan áratuginn eða svo þar til þau fara að borga skatta. Á þeim tíma þurfa þau umönnun, skólakerfi, heilbrigðiskerfi, þau kosta ógrynni á fjárlögum. Telur hv. þingmaður það ekki vera vandamál að hér fæðist 4.500 börn sem gefa lítið sem ekkert til samfélagsins á næstu 15 árum? Er þetta ekki vandamál? Er þetta ekki of mikið? Ræður íslenskt samfélag við þetta? Ég átta mig á því að hv. þingmaður er hér að fjalla um kostnaðinn sem hlýst af því að þjónusta fólk á meðan það er að bíða eftir niðurstöðu og jafnvel eftir að það fær niðurstöðu, allt í góðu með það. Mig langar hins vegar að spyrja hv. þingmann að því hvaðan hann fær töluna 6 millj. kr. á mann. Ef hv. þingmaður deilir þessum u.þ.b. 4 milljarða kr. kostnaði á 631 hælisleitanda þá gerir hann ráð fyrir því að kerfið í dag sé til þess að hleypa fólki inn. En kerfið er til þess að halda fólki úti. Þetta er kostnaður sem kemur til vegna þess að þetta fólk má ekki vera hérna. Það kostar ekki 4 milljarða að hleypa hér inn 630 Pólverjum, Grikkjum, Ítölum, Portúgölum, Þjóðverjum eða Finnum vegna þess að þeir mega vera hérna. Kostnaðurinn stafar af því að hafa vegginn og hafa verðina á honum. En mig langar að spyrja hv. þingmann hvað honum finnist um 4.500 ný börn á Íslandi sem við þurfum að borga undir næstu 15 árin, hvort íslenskt samfélag ráði við það.

Herra forseti. Þessi samanburður, að ræða um fæðingar á Íslandi og hælisleitendur, er bara algjörlega út í hött. Ég fagna hverju barni sem fæðist á Íslandi og hefði svo sannarlega viljað að þau væru fleiri. Hv. þingmaður spurði mig að því hvaðan ég hefði fengið þessa tölu, 6 milljónir, sem einstaklingur í hópi kvótaflóttamanna kostar nú orðið. Þessar tölur koma frá upplýsingaþjónustu Alþingis og þeir kostnaðarliðir sem ég rakti í ræðu minni eru til komnir vegna þeirrar þjónustu sem stendur kvótaflóttamönnum til boða. Þessar upplýsingar koma allar frá upplýsingaþjónustu Alþingis. Hv. þingmaður kom inn á það hvernig kerfið væri, þ.e. að halda fólki úti. Kerfið hér á Íslandi er bara þannig að það er meingallað, það geta allir komið hér inn og borið því við að þeir hafi ýmsar ástæður fyrir því að vera teknir inn í þessa þjónustu sem við þekkjum. Þeir þurfa síðan að bíða í marga mánuði eftir því að fá niðurstöðu sem er í mörgum tilfellum sú að þeir eiga ekki rétt á hæli, ég rakti það í ræðu minni, og það kostar verulegar upphæðir. Þetta er nokkuð sem verður að koma í veg fyrir hér á landi. Það verður að vera hægt að vísa þessu fólki frá strax á flugvellinum þegar það á ekki rétt á því að koma hingað til lands, eins og ég nefndi sérstaklega í ræðu minni. Ég hef hitt einstakling sem hefur sagt mér að hann hafi svindlað á þessu kerfi hér á Íslandi og fjölmargir fleiri landar hans. Ég taldi rétt að geta þess hér vegna þess að þannig er það í mörgum tilvikum. Við þurfum að herða þessar reglur vegna þess að við getum nýtt þessa fjármuni mun betur. Og ég er búinn að segja það hér, hv. þingmaður, að ég vil sjá þessa fjármuni nýtta í þágu þeirra sem eru í raunverulegri þörf, ekki bara í lagaþrætur hér á Íslandi, húsaleigu og alls konar kostnaðarliði meðan fólk er að bíða eftir því að fá nei vegna þess að það kemur hingað á röngum forsendum. Það er eitthvað sem við verðum bara að stöðva og ég held að hv. þingmaður hljóti að vera sammála mér í því að það þarf að koma í veg fyrir slíka misnotkun á þessu kerfi.

Virðulegi forseti. Ég átta mig hreinlega ekki á því hvers vegna hv. þingmanni er svo mikið í mun að þessi eflaust ágæti þjónn sem hv. þingmaður kynntist stuttlega í Georgíu megi ekki vera á Íslandi. Hvers vegna er það vandamál að einhverjir frá Georgíu flytji til Íslands? Það er ekki vandamál að Grikkir geri það eða Ítalir, Frakkar eða 600 milljónir manna sem búa í Evrópu og tilheyra EES og ESB-samstarfinu. Hvers vegna er það vandamál ef einhver frá Georgíu eða Albaníu gerir það? Af hverju má fólk ekki bara koma hingað og vinna? Eru 630 eitthvað að buga íslenskt hagkerfi? Ég er sammála hv. þingmanni, ég fagna þessum 4.500 nýburum á Íslandi, en ég spurði hins vegar til að benda á að það er ekki eingöngu kostnaður fólginn í fólksfjölgun. Það er varla vandamál að hingað komi 630 manns í gegnum hælisleitendakerfið, er það, virðulegi forseti? Eða hvað? Vegna þess að ef hv. þingmaður er bara að hugsa um kostnaðinn og ekki t.d. hvaðan fólk kemur eða hverrar trúar það er þá er til mjög augljós leið til að koma til móts við þann vanda. Ég er sammála hv. þingmanni, ég vil ekki að kerfið sé misnotað og ég vil ekki að það kosti óheyrilegar fjárhæðir. En lausnin er augljóslega ekki sú að stækka báknið sem kostar allan þennan pening, heldur þvert á móti að gera fólki kleift að koma hingað til landsins og vinna og starfa. Það er bara í lagi mín vegna að þjón í Georgíu langi til að heimsækja Ísland. Ég fatta ekki alveg af hverju hv. þingmanni er svo í nöp við þá hugmynd.

Herra forseti. Hv. þingmaður er bara ekki samkvæmur sjálfum sér. Hann gerir engar athugasemdir við að hingað komi einstaklingur frá Georgíu á kostnað ríkisins í marga mánuði og fari á brott tæpu ári síðar, þá búinn að kosta einhverjar 6 millj. kr. úr ríkissjóði, átti ekki rétt á því að koma hingað en langaði bara að heimsækja landið. Á sama tíma segir hv. þingmaður að ekki eigi að misnota kerfið. Ég var að benda á misnotkun á kerfinu. Sjálfsagt mega menn koma hingað sem ferðamenn en þeir mega ekki koma hingað á fölskum forsendum 

Ég skil.

Já, það er gott að heyra það. Þetta er kjarni málsins og það þarf að koma í veg fyrir þessa misnotkun vegna þess að við getum notað peningana með miklu skilvirkari hætti, t.d. í flóttamannabúðum erlendis og víðast hvar í stríðshrjáðum löndum eru börn og konur og fleiri sem þurfa svo sannarlega á aðstoð að halda. Ég vil nýta þá fjármuni til að hjálpa þessu fólki en ekki í einhvern lögfræðikostnað og alls konar kostnað sem fylgir því að hafa fólk hér í marga mánuði sem fær síðan þá niðurstöðu að það hefði ekki átt að koma hingað og að það hafi komið hingað á fölskum forsendum. Þetta þarf að stoppa. Þetta stoppa nágrannalöndin, hv. þingmaður. Við hljótum öll að vera sammála um að við eigum að gera slíkt hið sama. Það er bara þannig. En við eigum hins vegar að sinna þeim vel sem þurfa á hjálp að halda og ég hef sagt það að ég vil sérstaklega að við stefnum að því að velja sjálf þá flóttamenn sem koma til landsins. Þá getum við svo sannarlega komist að því hverjir þurfa á þjónustunni að halda eins og við höfum gert í gegnum alþjóðastofnanir. Við höfum tekið á móti kvótaflóttamönnum, ég er alls ekki á móti því. Við eigum að sinna þeim vel. Ég styð það.

Virðulegur forseti. Ég kem hingað upp til að leiðrétta hv. þingmann sem talar um að við séum að opna fyrir einhvern krana í nýrri þjónustu við hælisleitendur. Með þessu frumvarpi er verið að tengja þá samninga sem fimm sveitarfélög hafa gert við Útlendingastofnun er varða þjónustu við umsækjendur um alþjóðlega vernd, sem ég held að hv. þingmaður viti alveg um. Verið er að tengja Fjölmenningarsetrið til að það geti veitt þeim sveitarfélögum upplýsingar, hvaða þjónusta hentar eða hvaða sveitarfélag hentar þeim einstaklingi sem er að sækja um alþjóðlega vernd, hvort það hentar að fara á Akureyri eða annað slíkt. Ekki er í neinu verið að auka eða opna á einhverja þjónustu umfram það sem er. Það er alveg óskiljanlegt að það skuli vera hægt að lenda í þessum misskilningspytti því að með samræmdri móttöku erum við að styðja sveitarfélög til að veita betri þjónustu til þessa hóps sem við höfum þegar gert, þannig að réttu einstaklingarnir fái rétta þjónustu. Við erum einungis að tala um að bæta þá þjónustu sem við erum þegar búin að gera samninga um. Ég spyr bara: Er það slæmt?

Herra forseti. Ég er búinn að heyra þessa ræðu áður hjá hv. þingmanni, en hv. þingmaður virðist ekki skilja frumvarpið. Ég spurði hæstv. félagsmálaráðherra að því hvort þetta frumvarp þýddi að sama þjónusta væri í boði fyrir kvótaflóttamenn og hælisleitendur. Hæstv. ráðherra svaraði já, að verið væri að veita sömu þjónustuna. Þetta stendur í greinargerðinni, hv. þingmaður, sem virðist ekki skilja hana sjálf. Í greinargerðinni stendur að með samræmdu móttökukerfi sé unnið að því að tryggja flóttafólki jafna þjónustu óháð því hvernig það kemur til landsins. Ég get lesið þetta aftur fyrir hv. þingmann, óháð því hvernig það kemur til landsins. Það þýðir að allir fá sömu þjónustuna og það mun þýða meiri kostnað vegna þess að hælisleitendur fá ekki sömu þjónustu í dag og kvótaflóttamenn. Verið er að auka þjónustuna þannig að hv. þingmaður getur flutt þessa ræðu mörgum sinnum, eins og biluð plata, ef ég má segja sem svo, en þetta er bara ósköp einfalt. Hæstv. ráðherra hefur svarað þessu. Ég spurði hæstv. ráðherra að þessu og það er kjarni málsins, hv. þingmaður. Þetta er sama þjónustan fyrir alla. Við sendum þessi skilaboð út. Verði frumvarpið samþykkt þá eru þessi skilaboð komin út. Það mun þýða að kostnaðurinn mun aukast. Það mun kannski ekki gerast á morgun en það gerist eftir fáeina mánuði þegar menn átta sig á því að hér er orðin langbesta þjónustan fyrir hælisleitendur í allri Evrópu, allri Skandinavíu. Það mun þýða aukin fjárútlát fyrir ríkissjóð og það er til takmarkað magn af peningum, það er bara einu sinni þannig. Ríkissjóður er orðinn verulega skuldsettur og við verðum bara að sýna ráðdeildarsemi í fjármálum ríkisins. Það er ekki gert í þessu frumvarpi.

Herra forseti. Ætli það sé ekki átt við að það hjakki í sama farinu, svo ég reyni að aðstoða hæstv. forseta án þess að ég viti svarið sjálfur. En hvað um það, við ræðum hér mál sem er mjög lýsandi fyrir það hvernig þessi ríkisstjórn, og raunar fleiri, nálgast pólitíkina nú til dags. Allt byggist á umbúðunum og yfirlýstum markmiðum en ekki raunverulegu eðli málsins og innihaldi, hvað þá raunverulegum áhrifum málsins. Hv. framsögumaður þessa máls undirstrikaði eðli þess í ræðu hér í gær við upphaf umræðunnar þar sem hv. þingmaður gekk svo langt að halda því fram, áður en umræðan hófst að öðru leyti en með ræðu hv. framsögumanns, að öll gagnrýni á málið hlyti að byggjast á kynþáttahyggju. Herra forseti. Kynþáttahyggja er eitt það versta sem hægt er að saka fólk um. Það að reyna að nýta slíkar ásakanir að tilefnislausu og meira að segja fyrir fram til að reyna að koma í veg fyrir umræðu, lýðræðislega umræðu um stórt og mikilvægt mál, er að mínu mati skammarlegt. Ég hefði viljað sjá þann forseta sem þá sat í forsetastóli bregðast við og hvetja hv. þingmann til að gæta orða sinna. En því miður er það orðin lenska úr ákveðnum áttum popúlískra stjórnmála að varpa fram ásökunum um allt hið versta til að reyna að stimpla menn og helst að koma í veg fyrir að vera ögrað með umræðu, með rökræðu. Það var leiðinlegt að sjá hv. þingmann gera tilraun til slíks við upphaf umræðu um þetta mikilvæga mál því að þetta er mikilvægt mál, þetta er stórmál. Málefni flóttamanna eru með stærstu viðfangsefnum heims þessi misserin. Og ef við getum verið sammála um að það sé stórt mál hljótum við að vilja nálgast það á þann hátt sem skilar mestum árangri og hjálpar flestum, gerir mest gagn fyrir þá sem þurfa mest á hjálpinni að halda. Við hljótum þá líka að vera tilbúin í umræðu um hvernig það sé best gert í stað þess að mæta hér með einhverjar umbúðir og bera menn sökum fyrir fram ætli þeir sér að efna til gagnrýninnar umræðu. Það virðist einmitt vera að málið þoli ekki umræðu af hálfu þeirra sem leggja það fram hér. Í þeirri þó tiltölulega litlu umræðu eða tilraunum stuðningsmanna málsins til að skýra það hafa þeir iðulega og nánast undantekningarlaust leitast við að endurskilgreina málið. Hæstv. félagsmálaráðherra gerði það helst með því að hamra á því aftur og aftur að þeir sem væru á móti málinu eða hefðu um það einhverjar efasemdir væru á móti því að útlendingar fengju að læra íslensku. Þetta greip ráðherrann auðvitað úr lausu lofti. Raunar hefur framsögumaður málsins útskýrt að ráðherrann hafi haft rangt fyrir sér hvað varðar áhrif málsins á íslenskukennslu. Að öðru leyti er hjakkað í því sama fari að þetta snúist um að menn geti veitt upplýsingar, að hægt verði að miðla upplýsingum. Í staðinn er algerlega litið fram hjá yfirlýstu markmiði sem frumvarpið á að stuðla að, þ.e. að veita fólki sem hingað kemur sömu þjónustu, hvort sem því er boðið hingað eftir að hafa farið í gegnum lögformlegt ferli í samstarfi við Sameinuðu þjóðirnar og uppfyllir kröfur, eða það leitar til t.d. glæpagengja um að smygla sér til landsins, fara í hættuför sem oft verður til þess að fólk missir aleiguna og sumir jafnvel lífið. Með öðrum orðum: Að það sé sama með hvaða hætti menn koma hingað, sömu reglur um þjónustu eigi að gilda. En hvað er verið að gera með þessu? Það er verið að búa til sterkari hvata til að fara ekki þá leið sem við höfum fram að þessu hvatt flóttamenn til að nýta sér, hina löglegu leið. Það er verið að búa til sterkari hvata til að fara frekar hættulegu leiðina, gefa frekar aleiguna til glæpamanna og láta smygla sér áfram eða koma á fölskum forsendum, villa á sér heimildir. Ef menn ímynda sér að slíkir hvatar skipti engu máli um fjölda umsókna þá eru hinir sömu ekki búnir að kynna sér þennan málaflokk að nokkru einasta leyti. Það er grundvallaratriði í þessum málum að upplýsingar um hvaða þjónusta er í boði á hverjum stað og hvaða reglur gilda dreifast mjög hratt og eru misnotaðar í sumum tilvikum af mjög hættulegum glæpahópum. Ég hef í fyrri ræðum nefnt dæmi um það og ég hef bent á að aðrar þjóðir, til að mynda Danir, hafa brugðist við því með því að auglýsa á netinu og jafnvel í dagblöðum í fjarlægum löndum hvernig reglurnar séu þar til að hvetja þá sem lesa þær auglýsingar til að fara hina lögformlegu öruggu leið en leita ekki á náðir glæpagengja. Herra forseti. Það er ekki að ástæðulausu að hlutfallslega eru hælisumsóknir á Íslandi núna sexfalt fleiri en í Noregi og Danmörku, sexfalt fleiri. Ekki eru mörg ár síðan þær voru langfæstar á Íslandi af Norðurlöndunum. Auðvitað eru ýmsar ástæður fyrir því að hælisleitendur komu fyrr til Norðurlandanna og fyrir vikið leituðu ættingjar kannski þangað, menn leituðu á þá staði þar sem landar þeirra höfðu komið sér fyrir. En auðvitað skiptir það líka máli að Ísland er eyja og til að komast hingað þarf að fara í gegnum önnur lönd þegar menn koma frá flestum þeirra landa þaðan sem hælisleitendur koma. Það átti sér eðlilegar skýringar. Ísland tók þátt í Schengen-samstarfinu og Dyflinnar-reglugerðinni ekki hvað síst í ljósi þeirrar sérstöðu að við vorum kannski betur í stakk búin til að leggja áherslu á að stýra því sjálf hverjum væri boðið til landsins. En á nokkrum árum hefur það breyst svo mikið að umsóknirnar eru hlutfallslega orðnar sexfalt fleiri á Íslandi en í Noregi og Danmörku. Það gerðist ekki af sjálfu sér. Það er annars vegar afleiðing þeirra skilaboða sem hin Norðurlöndin hafa verið að senda frá sér, t.d. með lagabreytingum, breyttu regluverki, jafnvel með auglýsingum, eins og ég nefndi áðan. Hins vegar er það afleiðing þeirra skilaboða sem íslensk stjórnvöld hafa verið að senda frá sér og senda með þessu frumvarpi skýrar en nokkru sinni fyrr. Það lýtur að algeru grundvallaratriði í mati á því hvað sé vænlegasti áfangastaðurinn og hvort best sé að reyna að komast þangað eftir lögformlegum leiðum, öruggum leiðum, eða öðrum hættulegri og verri leiðum. Það er nefnilega ekki að ástæðulausu að stjórnvöld á öðrum Norðurlöndum hafa á síðustu misserum unnið að algerri grundvallarbreytingu á stefnu sinni og horfið frá því sem lagt er upp með af hálfu ríkisstjórnar Íslands. Ríkisstjórn Íslands fer í þveröfuga átt við hin Norðurlöndin. Hvaða áhrif skyldi það hafa í raunheimum þegar sú staða er þegar komin upp að hælisumsóknir á Íslandi eru sexfalt fleiri hlutfallslega en í Danmörku og Noregi? Hvaða áhrif skyldi það hafa þegar íslenska ríkisstjórnin innleiðir stefnu sem fer í þveröfuga átt með tilliti til stefnu hinna Norðurlandanna sem öll miða að því að ná betri stjórn á því hverjir koma til landsins að því marki að forsætisráðherra Danmerkur hefur sagt að markmiðið sé að enginn hælisleitandi komi til Danmerkur? Það kann að hljóma hranalega, en danski forsætisráðherrann sagði ekki að Danir myndu ekki taka á móti flóttamönnum, aldeilis ekki, heldur að áherslan ætti að vera á að Danir stýrðu því sjálfir hverjum væri boðið til landsins. Með öðrum orðum er öll áhersla á það núna í Danmörku og víðar að hvetja menn til að nýta öruggu löglegu leiðina og reyna að búa til hindranir gagnvart því að menn nýti aðrar hættulegri, jafnvel ólöglegar, aðferðir. Það er gert, eins og stjórnmálamenn á Norðurlöndum útskýra og þar með talið danski forsætisráðherrann, ekki hvað síst til að lönd þeirra séu ekki notuð af stórhættulegum glæpagengjum til að taka aleiguna af fólki og senda það í hættuför. Hér kynnir íslenska ríkisstjórnin þveröfuga leið, hvata fyrir hættulegu leiðina, á meðan hin Norðurlöndin gera hvað þau geta til að útskýra fyrir fólki að það verði að fara hina lögformlegu leið og þannig eigi menn helst von um að fá hæli sem flóttamenn. Aðstoð við flóttamenn hefur verið góð á Íslandi í alþjóðlegum samanburði og við höfum haft það að markmiði, ég held að lengi hafi verið mikil samstaða um það í íslenskum stjórnmálum, að geta tekið vel á móti þeim flóttamönnum sem við bjóðum hingað. En hvað verður um möguleika okkar á því að taka sem best á móti sem flestum þeirra sem við bjóðum hingað ef við höfum ekki lengur stjórn á aðstæðunum og því hverjir koma, á hvaða forsendum og hvernig? Þá missum við þá stjórn sem danska ríkisstjórnin telur að sé alger forsenda þess að hægt sé að taka vel á móti fólki, hjálpa því að aðlagast samfélaginu og hjálpa samfélaginu að þróast eðlilega og viðhalda öflugu velferðarkerfi. Augljóslega mun það hafa áhrif. Það vekur mikla furðu að menn leyfi sér að líta algjörlega fram hjá því við umræðu um málið að það hafi nokkur áhrif yfir höfuð og að þeir hafi hvorki gert eina einustu tilraun til að meta hversu mikil fjölgunin verði, hvort það verði þá tífalt fleiri umsækjendur á Íslandi en í Danmörku, eða fimmtánfalt, tuttugufalt, né gert eina einustu tilraun til að meta kostnaðinn. Auðvitað kostar þetta allt peninga og fjárráðin eru takmörkuð. Í þessum málaflokki ekki hvað síst, þar sem líf, heilsa og velferð fólks er undir, hljótum við að vilja nýta það fjármagn sem er til ráðstöfunar eins vel og kostur er og hjálpa því fólki sem best sem mest þarf á hjálpinni að halda. Í staðinn koma menn hingað og tala fyrir þessu máli og segja: Það er bara annað mál hvaða áhrif þetta hefur, það heyrir undir annan ráðherra, væntanlega, hvaða áhrif verða af málinu sem við ætlumst til að þið samþykkið hér, hvort fleiri muni nýta sér þjónustuna og hvort það muni auka kostnað. Það er bara annarra að skoða það. Það myndi bjóða upp á mikil tækifæri fyrir ráðherra ef þeir færu almennt að nýta sér þann möguleika að leggja fram mál og útskýra að það séu góð mál og snúist um að gera góða hluti. Hvað þau kosti? Það sé ekki á þeirra verksviði, það sé annarra ráðherra, þannig að ekki megi tala um það í tengslum við málið sem verið sé að ræða núna. Til að mynda væri hægt að leggja fram frumvarp til að bæta hag öryrkja. Sami ráðherra gæti gert það og enginn myndi halda því fram að það væri ekki aðkallandi og mikilvægt að tryggja öryrkjum sem best kjör. Af hverju gerir ráðherrann það þá ekki í þeim málaflokki og segir svo bara: Það hvernig þetta er fjármagnað er allt annað mál fyrir annan ráðherra? Auðvitað hljótum við að líta á þetta stóra mál í heild og á heildaráhrif þess því að þau yrðu mikil. Það versta er að þau myndu gera það miklu erfiðara fyrir okkur að hjálpa eins mörgum og við gætum, hjálpa þeim sem mest þurfa á hjálpinni að halda. Það inniheldur svo neikvæða hvata í stað jákvæðra hvata sem gera mönnum betur kleift að hjálpa eins og það sem hin Norðurlöndin eru að innleiða. Ég mun í seinni ræðu fjalla aðeins nánar um stefnuna annars staðar á Norðurlöndum og ekki hvað síst mikla tímamótastefnu danskra jafnaðarmanna. Ég veit ekki hvaða nöfnum hv. framsögumaður málsins myndi kalla forsætisráðherra Danmerkur miðað við þær yfirlýsingar sem hv. þingmaður hafði í upphafi umræðunnar um að öll gagnrýni á leið íslensku ríkisstjórnarinnar væri til marks um kynþáttahyggju. Ég er dálítið hræddur um að ef samræmi ætti að vera í þeirri yfirlýsingagleði hv. þingmanns þyrfti hæstv. forseti að grípa inn í þegar þar að kemur. En við vonum hins vegar að menn hverfi frá slíkum gífuryrðum og ræði frekar innihald málsins. Það er mikilvægt að ræða innihald málsins. Þetta er málaflokkur sem er gríðarlega stór, erfiður viðfangs, líf og heilsa fólks er undir. Þetta er líka málaflokkur sem mun bara stækka því að ef fram heldur sem horfir og allar líkur eru á mun flóttamönnum og hælisumsóknum, sem ekki eru endilega alltaf sami hluturinn, fjölga til mikilla muna á komandi árum og jafnvel áratugum. Þess heldur þurfum við að vera með stefnu sem er til þess fallin að takast á við ástandið nú, jafnvel fyrirsjáanlega þróun, og gera sem mest gagn í stað þess að nýta þennan málaflokk, eins og er orðið allt of títt meðal þeirra sem stundum eru kallaðir góða fólkið eða „ybbarnir“, til að lýsa því yfir að viðkomandi sé góður en allir sem eru ósammála séu vondir. Ekki er hægt að nálgast svona mikilvægt viðfangsefni á þann hátt.

Forseti. Við ræðum hér tiltölulega lítið og einfalt mál sem varðar það að við viljum bæta og samræma móttöku flóttafólks, gera það með því að styrkja það hlutverk sem Fjölmenningarsetri hefur verið falið. Þetta er vinna sem á rætur sínar, ég hygg að ég fari rétt með, í framkvæmdaáætlun í málefnum innflytjenda sem var samþykkt á Alþingi haustið 2016. Málið hefur verið flutt hér áður, náði ekki fram að ganga og nú gerum við aðra og vonandi síðustu tilraun til þess. Ég hef í sjálfu sér engu við ágæta framsögu hv. þm. Höllu Signýjar Kristjánsdóttur að bæta en mig langaði til að koma hingað upp í stutta ræðu af tveimur ástæðum. Annars vegar varð mér einfaldlega litið yfir mælendalistann og fylgdist með í kjölfarið og heyrði þann tón sem þingmenn Miðflokksins slá hér í umræðunni. Mér finnst vont að ásýndin sé sú að þar sé um að ræða rödd þingheims vegna þess að því fer fjarri. Ég hef hlustað af athygli á þingmenn Miðflokksins og ég átta mig á því að þeir eru alls ekki að ræða þetta mál í sjálfu sér. Þeir eru að ræða þá stefnu sína að hingað eigi ekki að koma nema sérlega handvalið fólk, og ég hef svo sem ekki náð utan um hvernig það á að vera handvalið, sem þeim er þóknanlegt. Þeir nota náttúrlega tækifærið til að koma þeim sjónarmiðum sínum á framfæri. Það er gott og blessað en ég vil gjarnan koma hingað með gagnskilaboð. Við Íslendingar erum rík þjóð og við erum rík á mjög margan hátt og við erum rík af mörgum ástæðum. Sá auður sem við búum yfir vegna þess fjölda innflytjenda sem hingað hefur komið, aðlagast íslensku samfélagi og lagt sitt af mörkum með okkur hinum sem fyrir eru til að bæta, styrkja og fegra samfélagið okkar, verður sannarlega ekki bara mældur í krónum og aurum. En það er hægt að leggja slíka mælikvarða á ef við viljum það, enda hefur það margoft komið fram. Það eru heilu atvinnugreinarnar á Íslandi sem eiga mikið undir innflytjendum og líka heilu byggðarlögin. Ég fagna þessu máli og treysti því að það fái framgöngu að þessu sinni vegna þess að það er á margan hátt svo mikilvægt að við tökum vel á móti því fólki sem hingað kemur, auðveldum því að verða þeir þátttakendur í íslensku samfélagi sem það kýs að vera. Við eigum svo margt undir því að styrkja okkur sem það opna og frjálsa samfélag sem við erum orðin og getum betur orðið. Mig langar hins vegar líka að nefna eitt og ég kem hingað upp og ræði það í tengslum við hinar ýmsu skerðingar sem stjórnvöld og við, löggjafinn, höfum sett á íslenskt samfélag í skjóli sóttvarna. Því miður, og það er ekki fallegur blettur á okkur, hefur borið á því að þau skilaboð um þær skerðingar og hegðunarreglur sem okkur eru settar hafa ekki skilað sér til innflytjenda sem ekki eru fullkomlega mæltir á íslenska tungu eða vel tengdir inn í stjórnsýsluna eða samfélagið almennt. Það hefur borið á því að þessi skilaboð hafi ekki náð á réttan hátt til þessa fólks, til þessara samborgara okkar. Það er miður. Ég segi fyrir mig: Ég er vel tengd, ég er vel heima í tungumálinu okkar og mér finnst þetta oft flókið. Ég get ekki þulið upp allar þær reglur sem gilda t.d. núna um það hvernig ég eigi að hegða mér nema í þessu dagsdaglega stússi sem ég er vonandi með á hreinu. Við verðum að gera betur og við þurfum að koma skilaboðunum um þessi mál á framfæri. Það er ágætur prófsteinn á hversu opið samfélag við erum, hvort við erum að svara skyldum okkar sem samfélag til allra íbúa. Þetta tiltekna mál mun bæta um betur fyrir hóp innflytjenda en við getum sem samfélag tekið þetta lengra og það gengur náttúrlega ekki að við bjóðum fólk hingað velkomið, fögnum jafnvel og stólum á hóp innflytjenda, ef við ætlum ekki að tryggja að það fái þær upplýsingar sem þörf krefur. Mig langaði fyrst og fremst að koma þessu á framfæri. Þetta er ágætistækifæri til þess. Ég veit að þetta tiltekna mál er þannig vaxið að því er fyrst og fremst ætlað að veita Fjölmenningarsetri víðtækara hlutverk til ráðgjafar og samræmdrar móttöku flóttafólks. En mér finnst hins vegar samhliða því góða markmiði kjörið tækifæri til að velta því upp hvernig við nálgumst þetta í stóru myndinni með því að útfæra hlutverk þessa seturs eða fela einhverjum aðilum þetta, tryggja túlkunarþjónustu. Ég nefni sem dæmi að í þýðingu hafi grunnatriði misfarist, eins og æskilegt versus nauðsynlegt. Maður getur rétt ímyndað sér hvernig það er að lenda í því að ætla sér að fara eftir tilteknum reglum en fá rangar upplýsingar. Við vitum öll að töluverður munur er á því, þegar verið er að skerða frelsi okkar, hvort það er æskilegt að við hegðum okkur á einhvern hátt eða nauðsynlegt. Þetta eru atriði sem skipta máli. Að öðru leyti treysti ég því að þetta mál verði ekki látið líða fyrir það að hér séu mismunandi skoðanir á útlendingamálum almennt, hvernig við ætlum að takast á við þau í framtíðinni. Þetta mál stendur og fellur með sjálfu sér. Þetta er mikilvægt mál og er lykilatriði fyrir það fólk sem við erum að bjóða velkomið hingað til lands.

Hæstv. forseti. Ég stökk hér niður þar sem ég heyrði hv. þingmann fjalla um innflytjendur og íslensku. Það er ekki svo langt síðan gerð var rannsókn við Háskólann á Akureyri sem varpar einmitt ljósi á það að við stöndum okkur mjög illa við að aðstoða innflytjendur við íslenskunám. Staðan er svo slæm að mig minnir, og nú er ég ekki með tölurnar af því að ég var að drífa mig, að það séu um 80% þeirra sem segja að það skipti ekki máli hvort þau sæki nám í íslensku eða ekki. Þess vegna langaði mig að fá hugmyndir hv. þingmanns um það hvernig við getum staðið okkur betur í því að standa fyrir gæði - ég tala um gæði í þessu sambandi, gæðakennslu í íslensku tungumáli. Hvort hv. þingmanni finnist jafnvel að við eigum að gera kröfu um að innflytjendur taki próf í íslensku eins og þekkist í öðrum löndum. Ég nefni sérstaklega þetta próf vegna þess að það er eitt af þeim atriðum sem koma fram í þessari rannsókn, að innflytjendur sjálfir myndu vilja að þeir þyrftu að standast einhvers konar gæðakröfur, ef við getum sagt það þannig, vegna þess að með því yrði þeim tryggð góð kennsla. Það er sá punktur sem ég er að tala um.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég kannast ekki við þessar tilteknu tölur eða könnun sem hv. þingmaður vísar í en það skiptir svo sem ekki öllu. Ef ég skil hv. þingmann rétt er hún að velta því upp hvort það að við settum einhverjar skyldur á herðar innflytjendum um að læra íslensku myndi auka gæði kennslunnar. Ég myndi nú frekar vilja snúa þessu við og segja: Ef ég væri algerlega sannfærð um að hér væri tryggur aðgangur að góðri íslenskukennslu, og með tryggur meina ég að búið væri svo um hnútana að innflytjendur hefðu bæði tækifæri og efni á að nýta sér þá kennslu, þá værum við kannski komin á þann stað að við gætum farið að tala um hvort eðlilegt væri að setja einhver mörk, einhverjar skyldur á herðar þessum sömu innflytjendum að kynna sér íslenskuna og vera talfær í henni. Ég þekki að þetta er víða erlendis sett sem skilyrði, t.d. fyrir fjárhagslegri aðstoð þegar innflytjendur eru að koma undir sig fótunum. En það er algjört grundvallaratriði áður en farið er að ræða þetta yfir höfuð að tryggt sé að kennslan sé til staðar. Og þá árétta ég að það er ekki bara spurningin um að henda upp námskeiðunum heldur þarf að vera ljóst að búið sé svo um hnútana að fólk hafi færi á að kynna sér þessi mál. Það skiptir auðvitað gríðarlega miklu máli, ekki síst ef við tökum fjölskyldufólk sem dæmi þar sem við þekkjum það að foreldrar lokast inni af því að þeir kynna sér þetta ekki og börnin eru túlkar. Það eru þekkt dæmi alls staðar og það skiptir miklu máli fyrir okkur að hafa það þannig að aðlögun að íslensku samfélagi 

Hæstv. forseti. Ég ætla að byrja á því að leiðrétta mig. Það voru 60% sem voru óánægð, 25% ánægð og það var einhver hópur þarna á milli líka sem var næstum því ánægður og næstum því óánægður, sem spilar þarna inn í. Ég vil samt taka undir orð hv. þingmanns að því leyti að það er einmitt það sem við þurfum að gera, þ.e. að sjá til þess að hlutirnir séu í lagi áður en við förum að setja enn frekari kvaðir á þær stofnanir sem eru til staðar.  Það er ekki nægjanlega vel staðið að því núna hvernig við þjónustum og komum til móts við innflytjendur á Íslandi. Ég hef lagt fram mál sem fjallar um samfélagstúlkun. Ég hef líka lagt fram mál sem fjallar um dómtúlkum. Það er gert til þess að reyna að undirbyggja þá þjónustu sem við bjóðum upp á en er alls ekki fullnægjandi. Eitt af því gæti verið að við myndum reyna að hlusta af meiri athygli á raddir innflytjenda sem kalla eftir auknum gæðum. Þeir nefna sérstaklega íslenskukennslu, sem ég held að skipti öllu máli til þess að við getum gert sem best.

Herra forseti. Ég ætla að byrja á því að leiðrétta, því að það kom fram misskilningur. Ég var langt í frá að segja að hér þyrfti að vera til staðar kennsla í tungumálinu áður en hægt væri að setja kvaðir á stofnanir um að veita aðstoð.  Varðandi þær tillögur sem þingmaður nefndi og hún hefur lagt fram til úrbóta í þjónustu við flóttafólk, þá er í því máli sem við ræðum nú - ég get ekki túlkað það öðruvísi en svo að flokkurinn sem hv. þingmaður tilheyrir sé eindregið á móti þessu máli - einmitt verið að tala um að bæta úr til að mynda varðandi fatlað flóttafólk og tryggja þjónustu við það. Þannig að það er verið að taka á þessu máli. Aðrar hugmyndir sem hv. þingmaður viðrar sem væru til þess að bæta þjónustu við tiltekna hópa flóttafólks eru akkúrat mál sem ættu erindi hér og hefði jafnvel verið gaman að sjá sem breytingartillögu við þetta tiltekna mál og sem verkefni sem Fjölmenningarsetur gæti tekið að sér. Ég tel reyndar að það að vera hér almennt með samræmingu þjónustu, ráðgjöf og samskipti við sveitarfélögin, um hvernig best verði hægt að haga þessari þjónustu, feli í sér þessa þætti, þannig að mér þætti mjög áhugavert að sjá þá hluti 

Herra forseti. Við ræðum hér áfram frumvarp til laga er snýr að samræmdri þjónustu fyrir fólk sem leitar til okkar eftir alþjóðlegri vernd. Áður en ég hef ræðu mína langar mig til þess að minna á, bæði aðra þingmenn sem hér hafa stigið upp í ræðustól Alþingis og þau sem hlýða á þessa umræðu, að þetta lagafrumvarp snýst um samræmda móttöku flóttafólks, um að Fjölmenningarsetur skuli veita móttökusveitarfélögum faglegar leiðbeiningar og ráðgjöf vegna samræmdrar móttöku flóttafólks. Fjölmenningarsetri er falið víðtækara hlutverk vegna samræmdrar móttöku flóttafólks með því að veita sveitarfélögum faglegar leiðbeiningar og ráðgjöf, t.d. með útgáfu leiðbeininga, gerð einstaklingsmiðaðra áætlana, gátlista, reglulegri upplýsingamiðlun og stuðningi í erfiðum og flóknum einstaklingsmálum, auk þess sem stofnuninni er falið að halda fræðslufundi. Ég fagna mjög þessu frumvarpi vegna þess að það er lítið skref en þó mikilvægt í því að svara ákalli um að samræma móttöku fólks á flótta sem til okkar leitar og bæta þjónustu við þann hóp og ekki síður um að samræma vinnubrögð hjá þeim fjölda sveitarfélaga um allt land sem hafa lýst sig reiðubúin og meira en tilbúin til þess að taka þátt í þeirri samfélagslegu og siðferðislegu ábyrgð sem hvílir á okkar herðum sem er að taka á móti fólki sem leitar eftir alþjóðlegri vernd, er á flótta og veita þeim viðkvæma hópi eins samræmda og góða þjónustu og mögulegt er. Mér finnst líka gott að sjá að meiri hluti velferðarnefndar skuli hafa hlýtt á umsögn samtakanna Þroskahjálpar og komið fram með þeirra sjónarmið sem er að huga sérstaklega að fötluðu fólki í þessum viðkvæma hópi. Það má segja að sá hópur sé viðkvæmur á tvo vegu, þ.e. fatlað fólk í hópi þeirra sem eru á flótta og koma til okkar og leita eftir vernd. Ég vil því hrósa hv. velferðarnefnd fyrir að taka það inn í umsögn sína. Mig langar líka til að benda á að í umsögnum Rauða krossins og Alþýðusambands Íslands koma fram grundvallarábendingar og umsagnir við þetta frumvarp þegar kemur að málefnum innflytjenda og flóttafólks hér á landi sem hingað til hefur skort, þ.e. að stjórnvöld þurfa að móta heildræna stefnu í málefnum innflytjenda og flóttafólks til framtíðar. Á þessu kjörtímabili hefur þingmannanefnd setið hér sem hafði það verkefni á sínum herðum að endurskoða útlendingalög. Þessi nefnd hefur varla fundað, varla tekið eina einustu ákvörðun og ekki skilað frá sér neinum tillögum til úrbóta á núgildandi lögum um útlendinga þó svo sannarlega væru tækifæri til. Ekki hefur verið vilji til þess hjá stjórnvöldum að setjast niður og móta heildræna stefnu í þessum málaflokki sem hefur verið fyrirferðarmikill í evrópskum og bandarískum stjórnmálum og í stjórnmálum víðar um heim og sömuleiðis hér á landi. Það hefur verið bagalegt. Sumir segja að það sé ekki lausnin að móta hér sérstaka stefnu um málefni flóttafólks og innflytjenda. Ég segi að það sé nauðsynlegt tæki fyrir okkur til þess að styðja okkur við og halda okkur í, að hafa stefnu í þessum málaflokki. Sú staðreynd blasir við að um allan heim eru 70–75 milljónir manna á flótta, að mati Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna. Það er líka mat Sameinuðu þjóðanna og fleiri virtra og stórra mannúðar- og hjálparsamtaka, ekki bara samtaka heldur líka stofnana, að vegna loftslagsbreytinga, og við erum strax farin að sjá þau áhrif, muni æ fleiri þurfa að flýja heimkynni sín vegna þurrka, uppskerubrests, fátæktar, hungursneyðar o.s.frv. Þessi málaflokkur er því ekki að fara neitt heldur þurfum við að setjast niður og móta okkur heildræna stefnu. Hvað viljum við gera í þessum málaflokki? Viljum við láta mannúð vera okkar leiðarljós eða viljum við vera á annarri línu eins og sumir hv. þingmenn, sem talað hafa hér, hafa því miður verið á? Í andsvari í gær við hv. þm. Ólaf Ísleifsson sagði ég að mér þættu það mikil vonbrigði og ég væri döpur yfir þeim málflutningi sem fram kom í hans ræðu, að verið sé að nota þetta mál, sem snýst um skilvirkni og snýst um að bæta og samræma þjónustu til fólks sem þarf á því að halda, í öðrum tilgangi til að fara hér með sjónarmið í málefnum innflytjenda sem mér sýnist að Miðflokkurinn sé ekki mikið að græða á ef horft er á nýjustu skoðanakannanir um fylgi flokka. Enda hafa nýlegar skoðanakannanir meðal almennings sýnt að það er almennur meiri hluti fyrir því að við tökum utan um þennan málaflokk af meiri mannúð og í samfélaginu eru jákvæð viðhorf til þeirra sem leita til okkar eftir alþjóðlegri vernd. Við skulum muna það þegar við tölum um þennan málaflokk. Mér finnst þetta mál líka gott að öðru leyti. Það er áhugavert að þegar Sýrlandsstríðið braust út, sem hefur varað allt of lengi, í bráðum tíu ár, voru fyrstu viðbrögð þau að 21 sveitarfélag, að mig minnir, um allt land lýsti sig reiðubúið og tilbúið til að taka á móti fólki á flótta sem væri að flýja skelfilegar aðstæður. Það sýnir vilja fólks til þess að láta gott af sér leiða í þessum málaflokki, vilja til að bjóða fólk sem flýr hörmulegar aðstæður velkomið og vilja til að bjóða upp á þá þjónustu sem sveitarfélög út um allt land hafa upp á að bjóða og ekki síst að bjóða upp á lífsgæði, frið og ró sem íslenskt samfélag býður upp á og fólk er að leita eftir þegar það hefur upplifað hörmungar á borð við Sýrlandssstríðið. Herra forseti. Ég var á hlaupum hér en var að reyna að hlusta á ræðu hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar sem vísaði til danskra jafnaðarmanna og stefnu þeirra í málefnum innflytjenda og flóttafólks. Ég vil minna á að danskir jafnaðarmenn og dönsk stjórnvöld skera sig mjög úr í norrænu og evrópsku samstarfi þegar kemur að málefnum innflytjenda og flóttafólks og hafa verið gagnrýnd fyrir stefnu í þeim málaflokki, bæði af mannréttindasamtökum og af systurflokkum sínum í Evrópu. Nefna má þá ákvörðun danskra stjórnvalda að vísa flóttafólki aftur til Sýrlands og vera um leið eina ríkisstjórnin í Evrópu sem gerir svo. Það er í hæsta máta gagnrýnisvert að meta Sýrland sem öruggt ríki, herra forseti, og ég er sannfærð um að við hér á Íslandi munum ekki feta í þau spor í þessum málaflokki. En aftur að því máli sem við ræðum hér í dag. Kallað hefur verið eftir samræmdum vinnubrögðum þegar kemur að móttöku fólks á flótta hér á landi. Þegar fólk á flótta kemur til okkar koma margar stofnanir að því og það eru margar snertingar og það þarf samræmd vinnubrögð til þess að vel sé. Þetta er frumvarp í þá átt að bæta þá þjónustu og ekki bara að bæta hana heldur að gera fólki kleift að taka þátt í íslensku samfélagi fyrr, fá þær upplýsingar sem því ber og að við sinnum okkar upplýsingaskyldu til fólks sem til okkar leitar. Það er ákveðin skylda sem hvílir á okkar herðum hvað það varðar. Ég vísaði í ræðu hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar áðan, sem ég heyrði því miður ekki alla, en ég heyrði alla vega ákveðinn bút úr hans ræðu. Það voru ýmsir góðir punktar sem þar komu fram. Þegar hv. þingmaður var forsætisráðherra var það enda eitt af því besta sem hans ríkisstjórn gerði, að mínu viti, að taka ákvörðun um að veita áður óþekktum fjármunum í málaflokk innflytjenda og fólks á flótta. Hann gerði það með bravúr, með því að veita 2 milljarða í þann málaflokk vegna Sýrlandsstríðsins og tugi ef ekki hundruð milljónir króna í hjálparverkefni í Evrópu. Ég held því að þingmenn Miðflokksins komi oft og tíðum hingað upp og tali sér þvert um hug í málflutningi sínum. Ég er líka sannfærð um að við getum sameinast um að veita sem besta þjónustu til fólks á flótta og innflytjenda og sér í lagi í því ástandi sem nú ríkir þar sem mikið atvinnuleysi er í hópi innflytjenda. Það er líka vert að halda því til haga að þetta eru mismunandi hópar. Oft er í umræðunni og líka hér á þingi verið að blanda saman kvótaflóttafólki og fólki sem leitar eftir alþjóðlegri vernd, innflytjendum sem hafa komið hér að vinna og greiða sína skatta og svo er líka verið að blanda öðrum hópum inn í þetta. Mig langar að benda á umsögn Reykjanesbæjar um þetta mál. Reykjanesbær býr við hátt atvinnuleysi sem mest hefur bitnað á ungu fólki, konum og fólki af erlendum uppruna. Þar hefur hlutfall starfsfólks af erlendum uppruna verið mjög hátt í hópi atvinnulausra og þess vegna er gott að sjá jákvæða umsögn Reykjanesbæjar sem fagnar lagabreytingunni sem frumvarpið felur í sér, sem hefur það að markmiði að jafna stöðu flóttafólks, hvort sem um ræðir flóttafólk sem kemur í hópum í boði stjórnvalda, á eigin vegum eða í gegnum fjölskyldusameiningu flóttafólks. Þannig muni, segir í umsögninni, nást aukin yfirsýn yfir málaflokkinn og ákvarðanataka verður skilvirkari og ráðgjafarhlutverk stofnunarinnar fær auk þess meira vægi gagnvart sveitarfélögum og ríkisstofnunum sem og skráningar- og gagnaöflunarhlutverk sem er vel. Eins gefst nú tækifæri til að tengja starf Fjölmenningarseturs við nýtt vinnulag í velferðarþjónustu út frá stigskiptri einstaklingsbundinni þjónustu sem kemur fram í frumvarpi um samþættingu þjónustu í þágu farsældar barna. Þetta er gott að sjá. Það er gott að sveitarfélögin stígi inn með jákvæðar umsagnir heilt yfir. Þau vilja bæta sín vinnubrögð, vilja bæta þjónustuna, taka þátt í því að bæta samfélag okkar allra, hvaðan sem við komum og af hvaða uppruna sem við erum og gera það þannig að vel sé. Vert er að staldra við umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga þar sem bent er á að verkefni sem tengjast samræmdri móttöku flóttafólks eru verulega vanfjármögnuð miðað við þær væntingar sem uppi voru þegar hafist var handa við innleiðingu. Fjármagn hefur verið skorið við nögl í samningum félagsmálaráðuneytis við móttökusveitarfélög og ekki virðist í bígerð að bæta sveitarfélögunum upp þau viðbótarútgjöld sem hljótast af auknu álagi á skólakerfið og vegna barnaverndar. Þetta er gríðarlega mikilvægur punktur vegna þess að við erum að tala um þjónustu við einstaklinga, við fólk, og það skiptir miklu máli að því fylgi fjármunir þannig að við séum ekki að kvarta yfir þeim fjármunum sem fara í þetta. Þeim fjármunum er vel varið sem varið er í að bæta þjónustu við fólk af erlendum uppruna, flóttafólk og innflytjendur. En því verður að sjálfsögðu að fylgja fjármagn og við þurfum að hafa hlutina þannig að sveitarfélögin séu ekki að taka á sig meiri byrðar ef þau hafa ekki bolmagn til að standa undir því. Við verðum að tryggja það hér á Alþingi, þar sem fjárlagavaldið liggur, að til þessa málaflokks séu veittir nægilegir fjármunir. Í því ástandi sem nú ríkir hefur staðreyndin verið sú að skort hefur á að innflytjendur fái góða túlkun og þýðingu hvað varðar opinbera þjónustu og þá fellur þetta um sjálft sig, ef það kemst ekki til skila. Fólk af erlendum uppruna, hvort sem það er flóttafólk eða innflytjendur, þarf að hafa áreiðanlegar upplýsingar um réttindi sín og skyldur í samfélaginu og á vinnumarkaði. Við þurfum því líka að passa upp á að fólk viti af réttindum sínum og skyldum sömuleiðis. Hér er á ferð gott frumvarp sem snýst um að samhæfa móttöku flóttafólks og hafa samráð. Það er vel. Ég hvet öll þau sem vilja kynna sér umsagnir til að gera það. Ég talaði um það í upphafi að þetta væri mikilvægt skref en það þarf að ganga lengra í því að ráðast í heildræna stefnumótun til langs tíma sem horfir til allra sviða samfélagsins þegar kemur að gagnkvæmri aðlögun flóttafólks, innflytjenda og samfélags, 

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og fagna því að hún skuli ræða þessi mál af rósemi og af yfirvegun. Það eru ekki alltaf allir sem treysta sér til þess. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að frumvarpið er í sjálfu sér ekki mikið að efni. Er ekki verið að fjölga þarna um tvo í Fjölmenningarsetri og endurskipuleggja innflytjendaráð? En það sem gefur tilefni til að ræða þetta mál í víðara samhengi er frumvarpið sjálft, þ.e. greinargerðin, það sem þar segir um að flóttamönnum og þá væntanlega hælisleitendum eigi að bjóða sömu kjör og þeim sem hingað eru sérstaklega boðnir, svokölluðum kvótaflóttamönnum. Það er frumvarpið sjálft sem gefur tilefni til að ræða þennan málaflokk í miklu víðara samhengi en bara í tengslum við þær tvær stofnanir sem ég var að nefna. Það eru auðvitað fleiri tilefni. Það eru hinar háu tölur þar sem við erum með sexfalt fleiri umsækjendur hér en í Noregi og Danmörku og náttúrlega sá mikli kostnaður sem fer í þennan málaflokk og svo náttúrlega stefnubreytingin sem er svo augljós á Norðurlöndum og þá sérstaklega undir forystu jafnaðarmanna í Danmörku. Ég leyfi mér því að spyrja: Hver er stefna hv. þingmanns? Hún talaði um framtíðarstefnu. Getur hún með engu móti tekið undir stefnu Dana um að þeir ráði sjálfir hverjir komi og að þeir noti hið takmarkaða fé sem er til ráðstöfunar til að leitast við að hjálpa sem flestum og sem best? Þeir gera það með því að hjálpa fólki á heimaslóð og loks um farveg hins alþjóðlega þróunarsamstarfs á vettvangi Alþjóðabankans og fleiri ágætra stofnana.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Og já, ég er sammála því að vænlegast sé að ræða þessi mál af hófsemd og yfirvegun en ekki í upphrópunum og látum. Spurt er hvort ég sé sammála stefnu danska jafnaðarmannaflokksins í málefnum innflytjenda og flóttafólks og ég vil bara lýsa því yfir að ég er það ekki. Ég er ekki sammála stefnu þeirra í þeim málaflokki enda hafa þau líka stigið skref sem eru algjörlega á skjön við stefnu annarra stjórnvalda í málefnum flóttafólks og innflytjenda og hafa nánast engu breytt frá stefnu danska þjóðarflokksins sem áður sat í ríkisstjórn í þessum málaflokki, því miður. Og það er miður. Mikið vildi ég óska þess að ég hefði svo mikil ítök að ég hefði áhrif á dönsk stjórnmál og dönsku ríkisstjórnina, að ég gæti talið henni hughvarf og sagt henni að hún væri á algjörum villigötum. Ég hef þó komið athugasemdum á framfæri við danska þingmenn í því alþjóðlega starfi sem ég sinni, ég hef gert það, og veit ekki betur en að formaður Samfylkingarinnar hafi sömuleiðis gert það árið 2018. Hina spurninguna verð ég eiginlega að fá að heyra aftur, herra forseti. Ég náði henni ekki alveg og bið hv. þingmann um að endurtaka hana í seinna andsvari.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég verð að hafa hér hratt á hæli því að það er auðvitað margt sem þarf að ræða við hv. þingmann. Það sem ég spurði út í var: Er með öllu útilokað að hún geti stutt nokkurt af þeim markmiðum sem danska ríkisstjórnin hefur sett sér? Það er í fyrsta lagi að þeir ráði því hverjir komi, að þeir verji takmörkuðu fé með árangursríkari hætti, geti hjálpað fleirum með því að verja fénu á heimaslóð eða því sem næst og með hjálp um farveg hins alþjóðlega þróunarsamstarfs. Ég vil síðan vekja athygli hv. þingmanns á nýju framtaki sem hófst í mars, held ég, í Danmörku. Þar er ráðist gegn því sem þeir kalla gettó og orðið gettó kom inn í dönsk lög 2010. Þetta orð þykir ekki öllum viðfelldið, það hefur neikvæðar tengingar og þeir hafa margir hverjir farið að tala um „parallelsamfund“ sem við getum með hraði kallað hliðarsamfélög, eitthvað svoleiðis. Því er lýst í þessum skjölum á dönskum stjórnmálavettvangi, samkomulagi milli flokka sem nú eru undir forystu danskra jafnaðarmanna, að eyða beri þessum gettóum fyrir árið 2030, þar á meðal með niðurrifi húsa og annað slíkt. Þeir segja sem svo að í þessum gettóum séu dönsk gildi ekki virt, og er þá sérstaklega kvenfrelsi og jafnrétti kynjanna virt vettergis. Það segir okkur í einni setningu að alvarlegir misbrestir hafa orðið í því sem stundum er kallað aðlögun. Ég vil bara leyfa mér að spyrja hv. þingmann: 

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Ólafi Ísleifssyni fyrir seinna andsvar. Honum eru dönsk stjórnmál og stefna danskra stjórnvalda mjög hugleikin í umræðum um frumvarp um samþættingu í móttöku flóttafólks þar sem Fjölmenningarsetri er falið víðtækara hlutverk. En gott og vel, ég hef mjög gaman af því að ræða alþjóðastjórnmál. Já, gettóin í Danmörku hafa verið fordæmd víða. Ég tek bara undir þá fordæmingu. Gettóvæðingin eins og henni var framfylgt í Danmörku og hefur verið síðustu árin er hreinlega viðbjóður. Þetta hefur ekkert að gera með mannúðlega móttöku flóttafólks og minnir á skelfilegasta tímabil í evrópskri sögu og hefur nánast skírskotun og tilvísanir í það. Hvað eru dönsk gildi, spyr ég bara líka á móti? Og hv. þingmaður spyr um kvenfrelsi í þessu samhengi sem á að hafa verið brotið innan gettóanna. Ég er femínisti og mótmæli að sjálfsögðu brotum á kvenfrelsi hvar sem þau gerast að sjálfsögðu, hvort sem það er hér á Íslandi eða í Evrópu eða í nágrannalöndum okkar eða hvar sem er. Svo spyr hv. þingmaður hvort eitthvað sé í stefnu danskra stjórnvalda sem ég geti tekið undir þegar kemur að móttöku innflytjenda og flóttafólks. Ég hef ekki nýlega lagst í nákvæman lestur á stefnu þeirra en þegar ég fór yfir það síðast var ekki margt sem ég gat fellt mig við í þeirri stefnu 

Virðulegi forseti. Við erum hér að ræða útlendingamál í almennum skilningi heyrist mér, sér í lagi málefni hælisleitenda og flóttamanna. Ég setti mig á mælendaskrá í þeim megintilgangi að svara í nógu góðu máli eða nógu löngu máli, skulum við segja, ræðu hv. þm. Ólafs Ísleifssonar frá því í gær og kannski andsvörum sem hér komu áðan. Ég er að reyna mitt besta til að skilja málflutning Miðflokksmanna á sem jákvæðastan hátt, að þeim gangi gott eitt til. Ef ég hef val um það að skilja orð þeirra þannig að þeim gangi eitthvað illt til eða þannig að þeim gangi eitthvað gott til þá ætla ég að velja að gera ráð fyrir því að þeim gangi gott til. Ágreiningurinn sem ég á við Miðflokkinn í þessum málaflokki er kannski vegna þess að við lítum öðruvísi á lausnirnar í grundvallaratriðum. Upp á síðkastið, í gær og í dag, hef ég svolítið verið að velta fyrir mér nákvæmlega hver vandinn sé sem Miðflokksmenn benda sífellt á. Og hvers vegna ætti það nú að rugla mann í ríminu? Hvers vegna hlustar maður ekki bara á ræðurnar? Ég gerði það, virðulegi forseti, og geri það almennt. Ég heyrði reyndar ekki ræðu hv. formanns flokksins áðan en ég heyrði ræðu hv. þm. Birgis Þórarinssonar og hlýði á hann almennt af mikilli athygli þegar kemur að þessum málaflokki, ég reyni það alla vega. En ástæðan fyrir því að mér finnst erfitt að hlusta einfaldlega á þessar ræður og draga þannig ályktanir um hvað þeim gangi til er að mér finnst eitthvað vanta. Það er eitthvað sem stenst ekki í málflutningi Miðflokksins í þessu máli. Kannski er það tengt því sem stundum er kvartað yfir úr þeirri átt, kannski stundum með réttu, að þeir geti ekki tjáð sig, það séu ákveðnir hlutir sem megi ekki tjá sig um í íslensku samfélagi. Það er nú ekki bara í þessum málaflokki, það er bara í íslenskri orðræðu almennt að mínu mati, það eru afskaplega ríkir þöggunartilburðir úr öllum áttum og við öll tilefni. Það er óháð útlendingamálum sérstaklega að mínu viti, en viðgengst þar vitaskuld eins og annars staðar og það væri undantekning ef svo væri ekki. Í samtali mínu áðan við hv. þm. Birgi Þórarinsson var ég aðeins að reyna að spyrja út í það hvert vandamálið væri. Hv. þingmenn nefna tölur eins og þær að á síðasta ári höfum við samþykkt 631 hælisleitanda til Íslands, að hælisleitendakerfið kosti um 4 milljarða eða 4,5 milljarða á ári, einhvers staðar á því bili, vænti ég, sem er auðvitað mjög há upphæð. Ég vænti þess að það sé út frá þessum tölum sem reikningurinn hljóðar upp á 6 millj. kr. á haus. Nú er freistandi að fara aðeins út í þá tölu vegna þess að 6 milljónir í eitt ár á hvern haus er kannski ekki mikill peningur fyrir nýjan einstakling í samfélaginu og ég hygg að það kosti miklu meira að koma nýju barni til fullorðinnar manneskju, öll menntunin, heilbrigðisþjónustan, umönnun sem þarf, vinnutap foreldra og guð má vita hvað. En það er fjárfesting að mínu viti. Það er ljóst að þessir 4 milljarðar eru ekki að sliga íslenska ríkið. Það er bara staðreynd. Ef hv. þingmenn eru ósammála því þá skulum við fara að ræða hvað það er skrýtið og óvenjulegt að vera með milljarða ofan á milljarða, mig minnir að það hafi verið 6,5 milljarðar seinast, sem fara í þjóðkirkjuna á Íslandi. Ágæt stofnun og allt það, en það er óvenjulegt að vera með ríkiskirkju á fjárlögum, virðulegur forseti. Er íslenska ríkið að sligast út af henni? Varla. Þannig að mér finnst ekki sannfærandi að það sé kostnaðurinn sem hv. þingmenn hafa svona miklar áhyggjur af. Er það fjöldinn? 631 manns, það fæddust 4.500 manns á Íslandi í fyrra. Er það eitthvað of mikið fyrir íslenska kerfið? Nei. 631 manns, virðulegi forseti, er einfaldlega ekki há tala. Við ráðum mjög léttilega við þá tölu. Ef við gleymum aðeins þessum 4 milljörðum og látum eins og þetta væru Pólverjar, Grikkir, Ítalir, Frakkar eða einhverjir aðrir, einhverjir Evrópubúar, þá væri enginn að kvarta undan því að það kæmu 630 innflytjendur á ári. Eða er það, virðulegur forseti? Væri því ekki fagnað? Er ekki vandinn miklu frekar sá að við erum of fá á Íslandi? Ég hygg að svo sé. Mér finnst ekki sannfærandi að það sé fjöldinn, mér finnst ekki sannfærandi að það sé kostnaðurinn sem hv. þingmenn hafa áhyggjur af. Hafa þeir áhyggjur af auknu atvinnuleysi eða því að velferðarkerfið fari í steik? Virðulegi forseti. Hælisleitendur og flóttamenn eru eins og aðrir innflytjendur. Þeir eru alls konar. Við höfum svolítið mikið um það að segja sjálf á hvaða braut fólk ratar þegar það kemur hingað inn í nýtt samfélag. Ég kem að því síðar vegna þess að ég er að reyna að finna einhvern punkt þar sem ég og hv. þingmenn Miðflokksins getum sameinast um eitthvað. Mér hefur reynst það erfitt, en ég ætla aðeins út í það á eftir ef ég hef tíma. Það var svo glæsilega sagt einhvern tímann að útlendingar væru svo merkilegt fólk að þeir gætu einhvern veginn þurrausið alla atvinnuna en samt legið bara á kerfinu og gert ekki neitt á sama tíma. Sú speki endurspeglast í því að það er eiginlega alveg sama hvað útlendingur gerir. Hann er alltaf annaðhvort að stela vinnunni eða að leggjast á velferðarkerfið samkvæmt orðræðu úr íhaldsáttinni alla vega. Mótsögnin ætti að vera augljós. Getur verið að málið sé ekki ótti við offjölgun á Íslandi, ekki við að íslenska ríkið færi í klessu út af þessum tilteknu milljörðum, ekki áhyggjur af velferðarkerfinu og atvinnuleysinu heldur því hvernig fólk þetta sé, hvernig fólk hælisleitendur séu? Ég tók eftir því í ræðu hv. þm. Ólafs Ísleifssonar í gær að hann vísaði mikið í danska jafnaðarmenn sem hann hefur mikið dálæti á þessa dagana og sér í lagi utanríkisstefnu þeirra eða talar alla vega ofboðslega mikið um hana. Þar fjallaði hann m.a. um áætlun sem ég hef ekki lesið frá toppi til táar en ég las grein, ég bý nefnilega yfir þeim sérstöku forréttindum að geta lesið dönsku, sló til og lærði dönsku um daginn, og las þessa grein sem heitir „Den nye frihedskamp“ eða nýja frelsisbaráttan, nýja sjálfstæðisbaráttan. Og þá varð þetta allt í einu skýrt fyrir mér, virðulegur forseti. Það rímar svolítið við áhyggjurnar sem rötuðu í ræðu hv. þm. Ólafs Ísleifssonar í gær um sundrungu í samfélaginu. Það er ekkert ný orðræða. Hún kom ekki til vegna þess að múslimar yrðu áberandi á Vesturlöndum. Sú orðræða er miklu eldri. Hún er reyndar mörg hundruð ára gömul, fjallaði þá að vísu ekki um múslima heldur annan trúarhóp. Ég skal spara hv. þingmönnum sögukennslu um það en það var sama orðræða; útlenskur hópur með skrýtna trú, fjandsamlegar trúarsetningar og trúarkenningar sem samræmast ekki samfélaginu okkar, virðulegi forseti. Það er alla vega það sem algerlega skín í gegn í þessari grein sem hv. þingmaður nefndi hér í gær, að því gefnu að við séum að tala um sama plaggið, í þeirri grein sem ég las eftir danskra sósíaldemókrata og heitir „Den nye frihedskamp“. Nú er auðvelt að benda á að í þessu felast ákveðnir fordómar. Það er augljóst og auðvelt. Ef hv. þingmenn móðgast yfir því þá verða þeir bara að eiga það við sína samvisku. En ég ætla að reyna að tala hér aðeins í friði eftir því sem það er hægt. Ég skil nefnilega alveg áhyggjur af því að lýðræðisgildum í samfélaginu hnigni. Ég hef bara meiri áhyggjur af því að hægri íhaldsöfl stuðli að því heldur en múslimar. Hvort sem það er á danska þinginu eða ungverska eða pólska eða gríska þá eru það ekki múslimar þar í meiri hluta að rífa niður frjálslynd lýðræðisgildi, virðulegi forseti. Það eru hægri íhaldsmenn sem eru að því og þeir eru við völd víða í Evrópu. Ég hef áhyggjur af því. Það er eitthvað sem blasir við í dag. Ef hér væri stór hópur wahhabista - fyrir þau sem ekki vita er wahhabismi trúartúlkun á íslam sem ræður ríkjum í Sádi-Arabíu og hinu svokallaða ríki íslams eða ISIS, eins íhaldssöm trúarkenning og hún getur orðið. Hún snýst bara um að túlka íslam eins og spámaðurinn Múhameð gerði - As-salaamu 'alaa kulli in-naas - og það er agaleg stjórnmálaspeki, algerlega hræðileg. Ég ætla að segja það hér þótt það gæti hljómað hrokafullt: Það er enginn flokkur á Alþingi sem berst jafn mikið gegn hnignun þeirra frjálslyndu lýðræðisgilda eins og Píratar. Hér um árið þá ætlaði trúarhópur, agnarsmár, á Íslandi að byggja sér mosku. Við þessu urðu mikil og sterk viðbrögð í samfélaginu, jafnvel stungið upp á þjóðaratkvæðagreiðslu um það. Ég er reyndar með þingmál sem er ætlað að draga úr þessum spenningi með því að afnema þá fáránlegu klausu í lögum að sveitarfélögum sé skylt að gefa trúfélögum lóðir. Það er svo sem önnur saga. En það voru ekki Píratar sem vildu þá mismuna fólki á grundvelli trúar eins og er gert í Sádi-Arabíu. Það voru íhaldsmenn sem vildu það. Það voru íhaldsmenn sem vildu ekki byggja mosku en allt í lagi að byggja kirkjur. Þannig er það í Sádi-Arabíu líka. Þar má ekki byggja kirkjur en það má byggja moskur. Þar ríkir íhaldssemi, sú staðbundna íhaldssemi sem er íslam en ekki kristni. Þegar talað er um að Ísland sé kristið samfélag, eins og talað er um í Sádi-Arabíu að það sé íslamskt samfélag, þá finnst mér það fáránlegt, virðulegur forseti. Samfélög eru ekki einhverrar trúar. Samfélög eru samansafn af einstaklingum og einstaklingar geta haft alls konar trú. Eflaust getur einhver meiri hluti verið sammála um trúarkenningu en það þýðir ekki að samfélagið sé kristið eða íslamskt eða guðlaust. Það er fáránleg hugmynd. Og hvaðan heyrum við þetta, að samfélagið sé þessarar trúar eða hinnar? Í Sádi-Arabíu og frá íhaldsmönnum. Það kemur ekki frá Pírötum, ekki frá sósíaldemókrötum á Íslandi heldur. Eða þegar kemur að því að hafa sérstaka ríkistrú, sem mér finnst fáránlegt, og hvaðan kemur stuðningur við að hafa sérstaka ríkistrú eða ríkiskirkju? Sádi-Arabíu og frá íhaldsmönnum, ekki frá Pírötum. Þegar kemur að því að afnema einhver fáránleg lög eins og guðlastslögin sem voru hér, 125. gr. almennra hegningarlaga, það fáránlega ákvæði sem við blessunarlega fjarlægðum að frumkvæði þess sem hér stendur, þá voru það ekki íhaldsmenn sem vildu fjarlæga það, það voru íhaldsmenn sem höfðu sínar efasemdir um að það væri góð hugmynd að fjarlæga það. Það gæti verið mikilvægt að hafa guðlast bannað - eins og í Sádi-Arabíu. Það er reyndar dauðadómur við því þar, kannski ekki sanngjarn samanburður en það eru ekki Píratar sem vilja taka upp stjórnarfarið í Sádi-Arabíu, virðulegi forseti. Það eru ekki Píratar sem koma hingað og vilja setja á íslamskt stjórnkerfi eða vilja sjá hnignun frjálslyndra lýðræðissjónarmiða eða frjálslynds lýðræðiskerfis. Við erum að standa vörð um það. Við erum að standa vörð um það gegn íhaldsmönnum. Þannig að ef þeir vilja standa vörð um frjálslynd lýðræðisgildi: Velkomnir. Takið þátt í því með okkur og hættið að kalla eftir því að ríki og einhver kirkja séu samtvinnuð. Hættið að tala um að samfélagið sé þessarar eða hinnar trúarinnar. Stígið bara sjálfir aðeins inn í nútímann og farið síðan að predika um áhyggjur okkar af því að einhver erlend gildi séu ekki í samræmi við okkar frjálslyndu lýðræðisgildi. Þegar kemur að réttindum kvenna, voru það íslenskir kristnir íhaldsmenn sem komu þeim á? Nei, virðulegi forseti. Það dregst á langinn helst út af þeim, bæði sögulega og í dag. Eða þegar kemur að því að viðurkenna kynfrelsi, t.d. samkynhneigð, þá eru það ekki kristnir íslenskir íhaldsmenn sem leiða vagninn. Það eru þeir sem halda aftur af honum og hafa gert sögulega. Eða það að viðurkenna hjónaband samkynhneigðra. Það eru ekki íslenskir íhaldsmenn sem hafa staðið vörð um þann rétt samkynhneigðra eða annars fólks, þeir hafa haldið aftur af þeirri þróun. Þessi þróun í átt að betra frjálslyndara lýðræðissamfélagi hefur átt sér stað þrátt fyrir baráttu íhaldsmanna á Íslandi en ekki vegna hennar. Þannig að þegar þeir vara við því að hingað komi erlent fólk sem einhvern veginn geti storkað okkar frjálslyndu lýðræðisgildum mættu þeir byrja á því að stíga sjálfir inn í baráttuna og byrja að berjast fyrir frjálslyndum lýðræðisgildum sjálfir. Ég ítreka að hér er ég að fara eftir því sem ég heyrði í ræðu hv. þm. Ólafs Ísleifssonar í gær og í greininni sem ég las. Ég heyri alveg orðin, ég vona að ég hafi rangt fyrir mér. Kannski koma hv. þingmenn í pontu og gefa mér einhverja aðra skýringu og við tökum það samtal. En ég verð eiginlega að nefna, eins óviðeigandi og mér finnst það, í sambandi við íslamska kennisetningu sérstaklega og trúarkennisetningar reyndar almennt en sér í lagi íslam, að sá sem hér stendur er ekki bara búinn að lesa eitthvert femínista „woke“ blogg til að komist að sinni niðurstöðu um hver íslömsk kennisetning sé eða hvaða skoðanir ríkja í samfélagi múslima, heldur með því að tala við múslima um íslam, um stjórnmál, mjög mörg samtöl, bæði við einstaklinga og hópa yfir mjög langt tímabil. Ég dundaði mér við það að stúdera klassíska arabísku á sínum tíma, orðin frekar ryðguð núna að vísu, en ég hef raunverulegan og mikinn persónulegan áhuga á trúarbrögðum, sér í lagi íslam og hef haft árum saman og ég veit alveg hvað ég er að tala um. Ég get alveg farið í rökræður við múslima um það hvort það eigi að höggva hendur af þjófum eða hvort það sé einhver heil hugsun í erfðalögum í íslamskri kennisetningu. Svo er ekki, meðan ég man, það er ekki heil brú í því. En áður en ég kemst í það samtal, sem ég er alveg reiðubúinn til að eiga við múslima sem eru íhaldsmenn, þá hef ég meiri áhyggjur af því að kristnir, hvítir, vestrænir íhaldsmenn nái völdum og dragi úr t.d. frelsi kvenna eins og er að gerast í Póllandi. Það eru ekki róttækir múslimar sem eru að gera það, það eru Pólverjar, kristnir Pólverjar. Auðvitað þýðir það ekki að það sé eitthvað að því að vera kristinn eða annarrar trúar. Það er allt í góðu ef fólk getur alla vega vitað hverju það er að berjast fyrir og ef við erum að berjast fyrir frjálslyndum lýðræðisgildum, virðulegi forseti, tökum þá höndum saman um það. En mér þykir að íhaldsmenn þurfi þá aðeins að endurskoða hvert þeir eru að stefna. Nú á ég ekki mikinn tíma eftir, virðulegi forseti, en ég vil nefna eitt í sambandi við trúarbrögð og hvernig samfélög þróast. Það er auðvelt að taka trúarrit og finna í því einhver vers og dæma einhvern hóp. Við eigum ekki að gera það. Það er hægt að taka Biblíuna, Nýja testamentið, og sýna fram á það að konur eigi ekki að kenna. Ég veit að þjóðkirkjan er með einhverja aðra skýringu á því, vafalaust mjög flókna, en alla vega var þetta mjög lengi skilið samkvæmt upprunalega textanum þannig að konur ættu ekki að kenna karlmönnum vegna þess að Eva lét blekkjast af snáknum, munið þið, í Eden og allt það dót. Það er í Nýja testamentinu sumsé, bara að það sé á hreinu. En samt er biskup kona. Þetta er nefnilega hægt, virðulegi forseti. Það er ekki þannig að vegna þess að við erum búin að mynda okkur einhverjar skoðanir á því hver hin eða þessi gildi séu í Kóraninum eða öðrum ritum eða almennt í einhverjum trúarbrögðum þá liti það sjálfkrafa stjórnmálaskoðanir fólks. Ég myndi segja að það sannist best á því að hér erum við með kristna þjóðkirkju, meiri hluti Íslendinga alla vega telur sig kristinn og segist vera kristinn og er það þá, en samt er enginn teljandi hópur á Íslandi, ég þekki reyndar ekki staka sálu sem raunverulega trúir því að konur eigi ekki að kenna. Hvers vegna er þetta svona, virðulegi forseti? Vegna þess að fólk er ekki trúarbrögðin sín. Það er munur á íslamskri kennisetningu, sem við gætum haft eitthvað að athuga við og ég hef mjög margt að athuga við, og múslimanum sem einstaklingi. Það að við óttumst einhver ákveðin vond gildi og aðhyllumst einhver önnur góð gildi þýðir ekki að við þurfum að mismuna fólki á grundvelli trúarsannfæringar. Við eigum ekki að gera það. Þess vegna hafna ég því að við eigum að að velta þessum málum fyrir okkur upp á þetta að gera nema þegar kemur að einhverjum jákvæðum aðgerðum sem við getum farið í, eins og t.d. Welcome to Iceland, sem var verkefni og er vonandi enn þá á vegum Rauða krossins til að kynna fólk fyrir íslenskri menningu, fyrir stjórnarháttunum, fyrir frjálslynda lýðræðinu og öllu þessu góða dóti. Við eigum að efla það. Að mínu mati ætti það reyndar að vera skylda þegar kemur að því að veita hæli eða flóttamannastuðning. Ég myndi halda að hv. þingmenn Miðflokksins væru sammála mér um það. Þá rekst ég á lokavandann sem ég vona að hv. þingmenn geti hjálpað mér með, sem er að þegar það koma tillögur eins og sú sem við erum að ræða núna þá eru þeir á móti henni. Þá eru þeir á móti leiðunum sem við þurfum að nota til að hjálpa fólki að aðlagast íslensku samfélagi. Það er ekki hægt að gera þeim til geðs, virðist vera, virðulegi forseti. Ég er alla vega mjög ringlaður yfir því og ég vona að hv. þingmenn Miðflokksins geti frætt mig eitthvað hér í andsvörum því að ég er mjög ringlaður yfir þessu öllu saman.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Það er alltaf mjög áhugavert að hlusta á hann og það er margt athyglisvert sem kemur frá honum. Það er líka sérstakt hvernig hann fléttar trúmálum inn í þetta ákveðna frumvarp. Ég ætla ekki að fara í þá umræðu hér en ég veit að hv. þingmaður hefur mjög gaman af að ræða trúmál hér úr þessum ræðustól þó að hann kvarti samt yfir því að trúmál séu rædd úr þessum ræðustól.  Það sem ég vildi koma inn á við hv. þingmann, ég vil halda mig við þetta frumvarp, er: Ég hef rætt það svolítið mikið í minni ræðu að ég hefði viljað nýta þá fjármuni sem fara í hælisleitendamálin með öðrum hætti. Ég hef einnig bent á það hér og oftar en einu sinni að ég tel og ég veit að þetta kerfi er misnotað og það þarf að koma í veg fyrir þá misnotkun. Ég held að hv. þingmaður sé alveg sammála mér í því að það á náttúrlega ekki að misnota þetta kerfi. Það á náttúrlega að koma í veg fyrir að fólk komi hingað á fölskum forsendum. Ég held við hljótum að vera sammála um það. En mig langar að heyra það frá hv. þingmanni hvort hann hafi hugleitt með hvaða hætti hægt er að gera þetta kerfi skilvirkara, þ.e. að draga úr þessari misnotkun þannig að við getum nýtt fjármunina betur svo að þeir sem koma hingað þurfi þá ekki að bíða hér mánuðum saman. Við þekkjum dæmi þess að verið er að vísa fólki úr landi eftir 

Virðulegi forseti. Ég vil bara segja að ég ræði trúmálin hér vegna þess að ég sé að þau þvælast mikið fyrir, bæði í þessum málaflokki og þeirri staðreynd að við erum með sérstaka þjóðkirkju í stjórnarskrá, en ég læt það liggja milli hluta. Ég tel mig tilneyddan til að taka þá umræðu og finnst að við þurfum að gera það ef þau eiga að vera hluti af okkar ákvarðanatöku. Ég skynja að svo sé í þessu máli sem og fleirum. Hvað varðar hina spurninguna þá þakka ég hv. þingmanni fyrir að nefna hana af því að mig langaði að halda áfram samtalinu sem við áttum seinast um þetta, hvernig best sé að kljást við þennan vanda sem ég hygg að við séum sammála um, þ.e. að allt of mikið af peningum fari í þetta kerfi. Mér finnst augljósa leiðin vera sú, að því gefnu að maður sé sáttur við það að hingað komi fleira fólk löglega og þannig að það kosti ekki mikla fjármuni, að búa til dvalarleyfi sem t.d. Albanir eða Georgíumenn geta notað til að vera hérna löglega án þess að fara í gegnum hælisleitendakerfið. Það vita það ekki mjög margir Íslendingar, virðist vera, að það er ekki til neitt almennt dvalarleyfi. Einhver sem er frá Georgíu getur ekki flutt til Íslands í dag. Það er ekkert dvalarleyfi í boði. Punktur. Nema auðvitað ef viðkomandi er sérfræðingur, svo sem með háskólamenntun sem nýtist í starfi hér, giftist Íslendingi og eitthvað svoleiðis. En sem sagt Georgíumaður sem kemur hingað til að vinna, borga skatta, til að læra íslensku, til að kenna íslensku, til að skrifa bækur á íslensku, til að efla orðstír Íslands og íslenskrar menningar út um allan heim - sá einstaklingur er óvelkominn á Íslandi í dag. Þetta fólk, eins og í tilfelli Georgíumannsins sem hv. þingmaður nefndi í ræðu sinni fyrr, á alveg að geta rúmast innan einhvers dvalarleyfis sem við bjóðum upp á. Við þurfum þá að bjóða upp á það, og ég hygg að það væri góð viðbót. Það er alveg sjálfsagt að hafa einhver skilyrði, sakaskrá eða hvað eina sem fólk vill hafa en hafa þó einhvers konar tegund af almennu dvalarleyfi sem grundvallast ekki á sérstökum aðstæðum heldur 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni, þetta er athyglisverð umræða. Hv. þingmaður leggur til að fólk frá ákveðnum löndum fái bara dvalarleyfi hér og geti komið hingað og starfað o.s.frv. Nú erum við náttúrlega að glíma við heilmikið atvinnuleysi þannig að það er kannski ekki heppilegt á þessum tímum. En telur hv. þingmaður að það eitt og sér dragi úr misnotkun á kerfinu? Við áttum okkur á því að þeir sem eru að koma hingað á forsendum sem eru ekki lögmætar til að fá hér hæli, eða alþjóðlega vernd, eins og sumir kalla það, eru náttúrlega að fá hér stuðning úr ríkissjóði. Það er þá ekki að koma hingað á eigin vegum og reyna að leita sér að vinnu o.s.frv., það fær greiðslur úr ríkissjóði. Það hlýtur náttúrlega að vera aðdráttaraflið, hv. þingmaður, þ.e. að þú veist að ef þú kemur til Íslands og berð því við að þú sért ofsóttur í þínu heimalandi - og ég ætla ekki að gera lítið úr því að sjálfsagt eru mörg dæmi þess, en þess eru líka dæmi að fólk komi hingað og beri fyrir sig hluti sem eiga ekki við rök að styðjast - kemstu inn í kerfið og færð þessar greiðslur úr ríkissjóði. Það er því uppihaldið sem ríkissjóður er að borga og síðan kemur í ljós að ekki voru forsendur fyrir því að viðkomandi væri hér og honum er vísað úr landi. Þá hefur fallið til kostnaður úr ríkissjóði sem við getum að mínu mati nýtt til betri verka, þ.e. til að hjálpa þeim sem eru illa staddir á stríðshrjáðum svæðum, konum og börnum og fjölskyldum o.s.frv. Þetta hefur verið inntakið í mínum málflutningi þegar ég nefni að koma þurfi í veg fyrir misnotkun á kerfinu. Mér finnst hv. þingmaður eiginlega ekki hafa haft hugmyndir um það hvernig hægt er að stoppa þetta. 

Virðulegi forseti. Það er tvíþætt. Annars vegar hygg ég að slíkt dvalarleyfi myndi draga úr því t.d. að fólk frá Georgíu eða fólk sem er ekki í neinni neyð í Albaníu eða slíkum löndum komi hingað og verði þá bara þannig leyfi. Ég heyrði hv. þingmann ekki segja það beint en mér fannst votta fyrir því í bakgrunninum, og vona að það sé ekki ósanngjarnt, að þetta fólk komi bæði hingað til að leggjast á kerfið og til að taka vinnuna. Það er mótsögn, virðulegi forseti. Fólk sem kemur hingað inn í gegnum hælisleitendakerfið í leit að vinnu getur unnið og vill vinna og vinnur og þarf ekki á þessari aðstoð að halda. Svo er hitt sem ég myndi líka segja að við ættum að gera. Við ættum að vera jákvæðari gagnvart því að taka á móti fólki, sér í lagi fólki sem hefur einhvers staðar komið við í Evrópu áður og vill vera hérna. Það eru dæmi um það að fólk hefur verið sent aftur til einhvers lands sem það millilenti í, af því að tekið var fingrafar af því eða eitthvað því um líkt. En það var á leiðinni hingað eða alla vega eitthvað annað en það er sent til baka og slíkar synjanir kosta peninga. Þetta er kjarninn í minni orðræðu í þessu, þar sem ég er ósammála hv. þingmanni og Miðflokknum almennt, þ.e. að það er báknið sem kostar peninga, það eru synjanirnar. Þegar íslenska kerfið ákveður að senda einhvern til Frakklands, segjum það, út af Dyflinnar-reglugerðinni þá er það kostnaðarsamt vegna þess að sá einstaklingur mun alltaf leita réttar síns, hann mun alltaf þurfa tíma, mun alltaf kosta fjármuni sem við verðum að reiða af hendi af mannúðarástæðum, í lögfræðinga, í kærunefnd útlendingamála og allt þetta bákn sem búið er að byggja í kringum þetta. Við getum minnkað álagið á þetta kerfi með því einfaldlega að senda færri á grundvelli Dyflinnarreglugerðarinnar, að vera ekki alltaf að reyna að ýta á móti heldur bara að hleypa inn í meira mæli. Það er að mínu mati til þess fallið að draga úr álaginu sem er til komið af þeim umsóknum sem fara inn í hælisleitendakerfið, jafnvel þó að við bjóðum upp á annað dvalarleyfi.

Herra forseti. Ég vil hefja mál mitt á að þakka hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni fyrir ræðuna. Eins og hv. þm. Birgir Þórarinsson sagði er alltaf áhugavert að hlusta á hv. þingmann. Maður er að reyna að átta sig á því raunverulega hvert hv. þingmaður er að fara. Hann fer um víðan völl, kemur mjög víða við. Ég hef þetta kannski á því að spyrja hv. þingmann: Hvað álítur hv. þingmaður að hægt sé að sjá af miklu fé í þennan málaflokk miðað við þær miklu þarfir sem hér eru uppi? Það er ákall hvarvetna úr samfélaginu eftir því að það sé meira gert og betur. Hvað sér hv. þingmaður fyrir sér í því efni? Og hvað álítur hv. þingmaður að við getum tekið á móti mörgum hælisleitendum á hverju ári? Ég vil nefna að hv. þingmaður notaði orðið innflytjendur. Ég verð að segja að mér þykir það ekki nákvæm orðanotkun hér. Hér kemur fólk til að mynda frá Evrópska efnahagssvæðinu sem nýtur þeirra réttinda að það getur flutt hingað búferlum og starfað hér. Auðvitað má ekki rugla þessum hópum saman, hv. þingmaður. Ég hvet hann til þess að vera svolítið nákvæmari þegar hann fjallar um þessi mál. Ég velti því fyrir mér, herra forseti, og kannski er það svo að hv. þingmaður er í raun og veru ekki að leita eftir neinum svörum frá okkur, t.d. þegar hann ávarpar okkur flokksfélagana í Miðflokknum sérstaklega, ég þakka honum fyrir það, en mér sýnist að hann viti öll svörin. Í vissum skilningi er hv. þingmaður eins konar handhafi sannleikans.

Virðulegur forseti. Ég trúi því að sannleikurinn sé til og að það sé hægt að rannsaka hann. En nóg um það í bili. Þá má vel vera að ég hafi óvart nota orðið innflytjendur einhvers staðar þar sem ég átti að segja hælisleitendur. Ég tek því bara. Mér var heitt í hamsi á tímabili í ræðunni og það má vel vera að það hafi orðið orðaslys - eða tvö eða þrjú eða fimm. Hv. þingmaður spyr annars vegar hvað hægt sé að sjá af miklu fé í þennan málaflokk, þá geri ég ráð fyrir að hann eigi við hælisleitendakerfið, og hins vegar hvað við getum tekið á móti mörgum. Hvað við getum sett af fé í kerfið er auðvitað ekki spurning sem hægt er að svara á einhverjum vísindalegum grunni, það byggir alltaf á einhverju verðmætamati. Hins vegar hygg ég að 4 milljarðar í þetta hælisleitendakerfi sé verulega vond nýting á fé, þar er ég sammála Miðflokknum, en það er ekki þannig að þetta sé að sliga íslenska kerfið, hvorki ríkissjóð né hagkerfið, langt í frá. Við erum með stærri upphæðir annars staðar, við erum t.d. með þjóðkirkju. Ég nefni það ekki vegna þess að við ættum að leggja hana niður og setja peningana í þetta. Ég er bara að benda á að ef fólk hefur áhyggjur af því að 4–6 milljarðar sligi íslenska ríkið eða hagkerfið þá eru önnur vandamál þar sem við getum tæklað sem ég heyri ekki svo gjörla að hv. þingmenn Miðflokksins vilji tækla. Stutta svarið er að ég veit það ekki. En ég veit að þetta er ekki að sliga ríkissjóð eins og er og ég trúi því að hægt sé að lækka þessa tölu mjög mikið með því að breyta kerfinu okkar til hins betra. Hvað við getum tekið á móti mörgum? Ég verð að viðurkenna, virðulegur forseti, að ég myndi vilja, í gegnum framkvæmdarvaldið og stofnanir þess, einhvern veginn reyna að finna einhverja formúlu sem gæti vísað okkur veginn þar. En ég skal þó segja að 631 er alls ekki of mikið. Það fæddust 4.500 Íslendingar eða fólk á Íslandi, alla vega í fyrra. Það er ekkert of mikið. Það koma einfaldlega ekki of margir hælisleitendur til Íslands. Það er kerfið sem er vandamálið. Það er báknið sem vandamálið. Það er kostnaðurinn sem fer í báknið sem er vandamál, virðulegur forseti, ekki fjöldinn sem kemur hingað. Og hann mætti verða þó nokkuð mikið meiri - ég þori ekki að nefna tölu, virðulegur forseti, en ég hygg margfalt meiri án þess að það yrði til teljandi vandræða.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Það sem mig langar til að orða hér við hv. þingmann - það er af því að ég veit að hv. þingmaður vill hafa opinn hug og hann vill vera leitandi, þannig sé ég hv. þingmann fyrir mér og þannig talar hv. þingmaður. Eitt af því sem ég tel að okkur þingmönnum beri skylda til að gera er að fylgjast með því sem gerist í umhverfi okkar, til að mynda hjá nágrannalöndum okkar. Við berum okkur mjög mikið saman við Norðurlöndin. Við höfum t.d. átt mjög mikið lagasamstarf við Norðurlöndin, svo ég nefni bara eitt dæmi af því að við erum að ræða hérna saman á þjóðþinginu. Ríkisstjórnin í Danmörku talar með mjög skýrum hætti. Þetta er minnihlutastjórn jafnaðarmanna og hefur verið vitnað til orða forsætisráðherrans, frú Mette Frederiksen, um að hún vilji helst ekki sjá neinn hælisleitanda á danskri grundu. Þau vilja ráða því sjálf hverjir koma til landsins. Þau vilja nota takmarkað fé til að hjálpa fólki á heimaslóð og hjálpa þannig miklu fleirum, sem ég þykist vita að hv. þingmaður áttar sig mjög vel á, og nota féð um farveg þróunarsamvinnu, m.a. á vettvangi Alþjóðabankans og þeirra stofnana allra saman. Herra forseti. Ég vil spyrja hv. þingmann: Er hann reiðubúinn til að setja sig í þær stellingar að leitast við að læra af nágrannalöndunum, læra af mistökum og reyna að skilja áhyggjur þeirra, m.a. af velferðarkerfi þeirra og samfélagi þeirra sem þau telja að sé í miklum háska?

Virðulegur forseti. Mér finnst stundum talað um okkur Pírata og fólk úr sömu átt í þessum málaflokki eins og við höfum verið að dásama kerfið eins og það hefur verið. Það er ekki þannig. Hv. þm. Birgir Þórarinsson sagði reyndar hér fyrr í dag þingmenn hafa hlaupið upp til handa og fóta og að þeir vildu ekki breyta neinu, bara taka á móti sem flestum og væri alveg sama um kostnað o.s.frv. Þetta er bara ekki rétt, virðulegi forseti. Vissulega eigum við að læra af mistökum annarra. Við erum bara ósammála um það hver mistökin voru. Grundvallarmistökin í Evrópu almennt voru þau að þjóðríkin komu sér ekki saman um að taka á móti fólki og þau fóru frekar hvert í sínu horni, eins og orðræða Miðflokksins vitnar um, að loka meira og meira. Þá fer straumurinn eitthvert annað og það býr til ofurálag á einstök lönd af og til, eins og Svíþjóð. Lærdómurinn sem við getum dregið af því er að við eigum, í samstarfi við aðrar Evrópuþjóðir, að reyna að taka á móti fleirum. Það er lærdómurinn. Virðulegur forseti. Það er langt í land þar vegna þess að hérna er að gerast það sama, alla vega samkvæmt því sem heyrist frá Miðflokksmönnum, og hefur gerst í Evrópu, að það er sífellt verið að reyna að þrengja að og gera þetta erfiðara. Það leysir bara ekki vandann. Þetta er ekki lausnin. Vandinn hverfur ekki. Þetta fólk hverfur ekki. Það dvelur þarna áfram með einum eða öðrum hætti. Ef það dvelur þarna ólöglega þá dvelur það bara þarna ólöglega. Ef það neyðist til að grípa til einhverra úrræða sem eru slæm þá neyðist það út í þau úrræði sem eru slæm. Það er ekki lausn að loka sig af einhvern veginn fyrir umheiminum og vandamálum hans. Við verðum að takast á við þetta. Það getur alveg kostað peninga og vinnu og það getur alveg verið erfitt og flókið. Við þurfum í það minnsta að hafa það á hreinu hvert við ætlum að fara með þetta. Sömuleiðis get ég alveg tekið undir það sem við komumst aldrei til að ræða, og mér finnst svo skrýtið að við séum að ræða þetta mál með andstöðu Miðflokksins vegna þess að það er alveg lykilatriði að fólk kynnist samfélaginu sem það flytur til. Það er alveg óháð því hvort það eru hælisleitendur eða einhverjir aðrir. Það skiptir bara máli að fólk skilji samfélagið sem það býr í. Og frjálslynd lýðræðisgildi eru óumsemjanleg fyrir mitt leyti. Ég ætlast til þess að fólk fylgi þeim.  Ég er að reyna 

Forseti hefur reynt að vera þolinmóður varðandi tímanotkun þingmanna. Hann verður engu að síður að minna þingmenn á ræðutíma.

Hæstv. forseti. Við ræðum hér innflytjendamál. Margt hefur borið á góma og ýmislegt komið fram og í raun og veru kannski ekki svo rosalega miklu við það að bæta. Við í mínum flokki höfum verið kallaðir alls konar nöfnum og erum reyndar orðnir svolítið vanir því þegar við erum að flytja mál sem ekki eru allir sammála um og rökin eru þá ekki mikil á bak við nöfnin. Þetta mál eitt og sér er ágætismál og það hefur komið fram hérna. Fjölmenningarsetrið á Ísafirði vinnur t.d. góða vinnu. Þetta fjallar um að fjölga starfsmönnum og breyta skipan í innflytjendaráði. Við það eitt og sér er ekkert athugavert nema það sem við erum að spyrja: Hver eru þá skilaboðin? Hver eru skilaboðin út í hinn stóra heim? Við höfum þá tekið fram hvernig nágrannaþjóðir okkar, frændþjóðir, eru farnar að taka á þessum málum, það hefur komið margoft fram hér, t.d. í Danmörku, Noregi og Svíþjóð. Þegar við segjum það þá erum við að spyrja um leið: Ætlum við að fara þá leið sem önnur Norðurlönd eru að snúa ofan af til þess að reka okkur á sama vegginn og síðan laga málin einhvern tímann seinna? Eða ætlum við að læra af reynslu frændþjóða okkar? Ég var að rifja það upp á dögunum að þegar ég var ungur maður, sem er ekkert rosalega langt síðan, við getum sagt fyrir svona 40 árum, voru vinir mínir að velta því fyrir sér hvernig þeir ætluðu að eyða sumrinu. Við vorum nýbúnir í skóla og einhverjir ætluðu að fara að vinna. Einhverjir vinir mínir voru búnir að finna það út að ef þeir færu til Danmerkur og skráðu sig inn í landið kæmust þeir á sósíalinn, kæmust á atvinnuleysisbætur bara sisvona. Þeir fóru þarna tveir eða þrír og fengu útborgað fyrir að mæta inn í landið og voru svo bara að skemmta sér allt sumarið. Það er ekki hægt í dag í Danmörku vegna þess að þetta kostaði ríkið náttúrlega peninga og tilgangurinn, alla vega fyrir mér í dag, er ansi óljós nema bara það að menn geti komið til landsins og farið á sósíalinn og farið að skemmta sér. En einhvers staðar verður að taka peningana. Þessi minning kom upp þegar við vorum að ræða þessi mál. Ég hef í sjálfu sér ekkert rosalega miklu við þetta að bæta öðru en því að mér finnst, ég verð að segja það, ekki sanngjarnt að þegar við í mínum flokki - sem erum oft sér á parti og erum oft ekki sammála mörgu hjá öðrum flokkum, ekki hjá ríkisstjórninni og meira að segja ekki hjá flokkum í stjórnarandstöðunni - stöndum í því stappi fáum við oft yfir okkur skírnir eins og rasistar og þar fram eftir götunum. Hvítir, miðaldra, frekir karlmenn, það er ein skírnin. Ég er nú bara mjög stoltur af því að vera hvítur, miðaldra karlmaður en það gerir mig ekki að vanhæfum manni fyrir vikið. Ég kveinka mér í raun og veru ekkert undan því. Mér finnst bara tímasóun að það séu einu rökin ef fólk er ekki sammála. Hingað kemur fólk, eins og komið hefur fram, eftir ýmsum leiðum til landsins. Hingað koma innflytjendur til að vinna og mikið af því fólki hefur átt þátt í að byggja upp samfélagið síðustu árin. Ég veit ekki um marga sem eru ósáttir við það að útlendingar hafi komið til að vinna. Það kom fram í ræðu hjá þingmanni að einhverjir segðu að þeir tækju vinnu frá okkur. Ég er ekki einn af þeim sem segja það. Ég hef unnið með útlendingum og hef haft útlendinga í vinnu og þetta er meira og minna allt sómafólk, bara líkt og við hin, heimafólkið ef við getum sagt sem svo. Það er bara misjafn sauður í mörgu fé eins og gengur. Síðan er kvótaflóttamannakerfið, sem kom fram í ræðu áðan að var sett á í tíð ríkisstjórnar Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar. Það er mjög vandað kerfi. Svo eru hælisleitendurnir, sem ber oft á góma í þessari umræðu. Við höfum kallað eftir því í Miðflokknum að afgreiðsla þeirra mála verði stytt, að afgreiðsla á málum hælisleitenda verði skilvirkari. Við getum sagt að það hafi ekki fengið rosalega góðar undirtektir hjá mörgum en samt hjá einhverjum. Ég er ósammála því að það sem við höfum verið að tala um í ræðum um þetta mál komi því ekki við, því að við erum bara að spyrja þeirrar spurningar hvaða skilaboð felast í því að þetta mál er hér á dagskrá og getur sennilega orðið að lögum fyrr en varir. Hver eru skilaboðin út í hinn stóra heim? Í því felst engin mannvonska að ræða þessi mál, bara alls ekki. Ég vil koma því á framfæri að við erum að koma með þessa spurningu. Við viljum ekki að það kerfi sem við bjóðum upp á sé misnotað. Einhverja keppni um að vera „góðasta“ fólkið í öllum heiminum er ekki hægt að vinna, alls ekki með þessari aðferð. Við þurfum að horfa okkur nær. Við þurfum að sýna ráðdeildarsemi í fjármálum. Við þurfum að vera hnitmiðuð í því sem við tökum okkur fyrir hendur og við eigum að tala um hlutina eins og þeir eru en ekki í einhverjum uppboðsstíl eða hver sé bestur og hver sé „góðastur“, ef ég má segja sem svo. Þá keppni getur enginn unnið. Oft er nú sannleikurinn í því hver sýnir mesta manngæsku ekki endilega það sem fólk lætur út úr sér heldur það hvernig það vinnur og hvað er mikil skynsemi í því sem það gerir. Það er hægt að fílósófera í kringum þetta fram og til baka. En ég endurtek það sem ég sagði áður, og er megintilgangur þess að við erum að andæfa því að við séum að stagbæta kerfi sem við vitum ekki hvaða afleiðingar hefur: Hver eru skilaboðin?

Herra forseti. Það eru margar áhugaverðar ræðurnar sem hafa verið fluttar í þessari umræðu í dag og kem ég hér í mína fyrstu. Það er auðvitað þannig að öll sú lagasetning sem við vinnum að hér á Alþingi hefur einhver afleidd áhrif. Það er næstum því sama hvaða frumvarp við erum að eiga við, einhver afleidd áhrif verða af þeirri lagasetningu önnur en akkúrat það sem stendur í lagatextanum. En hér hefur tekið sér bólfestu, ég veit ekki hvað skal kalla það, einhvers lags bókstafstrú í þessum efnum og þingmenn koma upp hver á fætur öðrum og segja með sínu lagi, hver á fætur öðrum: Það er ekkert verið að fjalla um þetta, það er ekkert verið að fjalla um hitt, þið eruð að misskilja þetta. Þetta mál fjallar um allt annað en þið eruð að gagnrýna. Ég nefni með fullri virðingu hv. þm. Helga Hrafn Gunnarsson sem hefur komið upp í ræðu og nokkur andsvör. Hvað veldur því að hv. þingmaður virðist ekki ná utan um þetta samhengi hlutanna og afleiðingar lagasetningar á þætti sem eru ekki skrifaðir beint inn í það tiltekna frumvarp sem til umræðu er? Ég verð að viðurkenna að ég átta mig ekki á hvað veldur nema ef vera skyldi að það hentaði málflutningnum bara betur að halda þessu fram. Það er ekki fyllilega sanngjarnt í rökræðu um mikilvæg mál því að það stenst enga skynsemisskoðun að halda því fram að þau skilaboð - og nú er kannski rétt, áður en ég held áfram, að segja það svona á almennum nótum að við eigum að taka vel á móti þeim flóttamönnum sem við tökum á móti, styðja við það að þeir aðlagist samfélaginu sem mest og best og verði sem virkastir þátttakendur í því. En við eigum ekki að forma kerfið með þeim hætti að hingað berist straumur tilhæfulausra umsókna um alþjóðlega vernd eins og við höfum séð koma fram af og til. Með því erum við ekki bara að draga úr getu okkar til að styðja við og hjálpa við aðlögun þeirra sem hingað koma, í gegnum þær leiðir sem niðurstaða hefur náðst um að hafa opnar, heldur erum við líka beinlínis að fara illa með opinbert fé. Ef við viljum nota þá fjármuni sem tilhæfulausar umsóknir kosta þá er miklu betra og ærlegra af okkur þingmönnum að segja: Þá skulum við reyna að nota þessa fjármuni í að gera betur fyrir fleiri. Það gerum við ekki með því að viðhalda núverandi fyrirkomulagi þar sem biðleikir eru spilaðir út í hið óendanlega og þar fram eftir götum. Við þekkjum allar þær sögur. Ég veit að hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson veit alveg til hvers ég er að vísa í þessu samhengi. Þetta skapar alveg ofboðslega sóun og ég get alveg sagt fyrir mig: Mér finnst engin mennska í því að verið sé að vísa fólki úr landi sem hefur verið hér árum saman. En þá þarf líka að skoða hvers vegna sú staða er uppi. Er sú staða uppi vegna tilhæfulausra umsókna? Er sú staða uppi vegna þess að það hefur verið leitast við að nýta alla þá tafaleiki í kerfinu sem fært er að nota? Eða er sú staða uppi af einhverjum málefnalegum ástæðum? Í öllu falli er það þannig að kerfið eins og það er núna felur í sér gríðarlega mikla sóun og ég held að við getum gert miklu betur fyrir þá sem eru að koma hér inn, til að mynda í gegnum kvótaflóttamannakerfið, stutt við aðlögun og þar fram eftir götunum, en við erum að gera í dag ef okkur tekst að einfalda kerfið og gera það meira straumlínulaga, mér finnst nú leiðinlegt að nota það orð í þessu samhengi, en ég vona að þetta skiljist, að þeir sem við bjóðum hingað og tökum við njóti stuðnings með þeim ráðum sem til eru en það fari ekki þessi ofboðslega orka í annað. Við vitum alveg um allt tafsið sem er í gangi hér daginn út og daginn inn. Það er miður að flest mál sem rata í fréttir eru tilkomin vegna þess að dregist hefur úr hófi að viðkomandi fari til baka til síns upprunalands eð hvað það er. Hver sem orsökin er hverju sinni þá er það þannig að öll fjölmiðlaumfjöllun hverfist um slík mál. Ég held að það væri miklu áhugaverðara að sjá meira af fréttum vestan af fjörðum þar sem gríðarlega mikil og góð samfélög hafa myndast, hvort sem það hefur verið fólk sem hefur komið hingað til að vinna, sinnt störfum sínum vel og orðið góðir og gegnir íslenskir borgarar, eða hópar sem hafa komið í gegnum kvótaflóttamannakerfið eða annað sambærilegt. Það eru ekki fluttar margar fréttir af þeim hópum en þar er sem betur fer margt sem gengur vel. En við erum einhvern veginn alltaf að slást á þessum vígvöllum, sem er heldur ekki skemmtilegt orð í þessu samhengi, en við erum einhvern veginn alltaf í umræðunni að slást á þessum jaðri sem mér er til efs að hinn almenni borgari vilji endilega að öll þessi umræða hverfist um. Það skiptir máli hvaða skilaboð við erum að senda út. Í framsögu hæstv. félagsmálaráðherra, sem var flutt 16. febrúar sl., segir, með leyfi forseta: „Í samræmi við stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar og framkvæmdaáætlun í málefnum innflytjenda hefur verið unnið að samræmdri móttöku flóttafólks, óháð því hvort það kemur á eigin vegum, í gegnum alþjóðlega vernd eða dvalarleyfi af mannúðarástæðum eða með samræmdri móttöku flóttafólks.“ Ég er þeirrar skoðunar að ef við sendum þau skilaboð út að þetta séu hin nýju viðmið á Íslandi muni það valda verulegri fjölgun hælisumsókna og óska um alþjóðlega vernd. Og þegar við horfum á tölurnar þá liggur það fyrir í opinberum gögnum að fjöldi umsókna hér á landi er miðað við höfðatölu margfaldur á við það sem við sjáum í nágrannalöndum okkar. Mig minnir að fjöldinn sé sexfaldur hér á landi, þá er ég bara með nýjustu tölur sem ég hef séð í huga, miðað við það sem er í Noregi. Við sjáum með hvaða hætti mál eru að þróast í Danmörku og víða annars staðar í samanburðarlöndum okkar. Ég bara get ekki lagt nógu þunga áherslu á að þetta snýst allt um skilaboðin, frumvarp sem er samþykkt sem hefur áhrif á ákveðna þætti hefur afleidd áhrif. Það hefur þau áhrif að Ísland verður eftirsóknarverðara í þessu samhengi. Þau áhrif koma fram í auknum fjölda umsókna. Það getur ekkert annað verið. Eins og einhvern tíma var sagt í hálfkæringi: Þetta ágæta fólk er örugglega ekki að koma hingað út af veðrinu þó að það sé gott í dag. Það bara getur ekki verið. Það er eitthvað annað. Auðvitað er þeim sem koma hingað með tilhæfulausar umsóknir þetta ljóst þegar þeir leggja upp í ferðalagið. Ísland er ekki fyrsti viðkomustaður. Það er eitthvað í regluverkinu hér sem veldur því að fjöldi umsækjenda um alþjóðlega vernd á Íslandi er hlufallslega sexfaldur samanborið við það sem er í Noregi og hlutfallið er hærra hér en alls staðar annars staðar á Norðurlöndum, Svíþjóð þar með talin. Ég er ekki með þessar tölur hér með mér, ég bara man töluna í samanburði við Noreg, en það er eitthvað sem veldur þessu. Það er furðulegt að menn ætli að halda því fram í þessari umræðu að frumvarp eins og þetta hafi engar afleiddar afleiðingar. Það er auðvitað alger furða að sjá í 6. lið greinargerðarinnar hvernig kostnaðarmat frumvarpsins lítur út. Þar er horft eins þröngt á málið og nokkur kostur er. Það er horft svo þröngt á það að ég trúi því varla að nokkur hafi látið þennan texta frá sér án þess að skammast sín svolítið. Auðvitað blasa afleiddu áhrifin við. Tökum Danmörku aftur sem dæmi. Forsætisráðherra Danmerkur, Mette Frederiksen, hefur sagt að hún sjái fyrir sér að það verði engar umsóknir um alþjóðlega vernd sem komi til Danmerkur, þangað komi fólk í gegnum hið formlega kerfi. Ég veit ekki hvað það er kallað þar en það er það kerfi sem við myndum kalla kvótaflóttamannakerfi hér heima. Þetta þykir ekkert óeðlilegt þar og það eru meira að segja birtar auglýsingar í erlendum miðlum, samfélagsmiðlum geri ég ráð fyrir, þar sem línur eru lagðar hvað það varðar að hvorki sé innganga einföld né að þetta verði eintómur dans á rósum eftir að inn er komið. Það hefur meira að segja verið gengið svo langt að flagga því að verðmæti yrðu gerð upptæk til að standa undir þeim kostnaði sem af tilhæfulausum umsóknum hljótast. Þetta þykir ekki galin nálgun þar. Þess vegna velti ég fyrir mér: Hvað er það sem orsakar það að hér á Íslandi, þegar það virðist blasa við nágrönnum okkar í Skandinavíu að ákvarðanir hafa afleidd áhrif, virðast ýmsir hv. þingmenn ekki sjá það. Ég sé hv. þm. Helga Hrafn Gunnarsson hér í salnum djúpt hugsi. Ég veitti því athygli að hann hefur óskað eftir því að fara í andsvar. Þó að ég sé auðvitað ekki í neinni stöðu til þess að gera kröfu um svör væri áhugavert, af því að ég veit að hv. þingmaður mun hafa tíma til þess, að hv. þingmaður færi stuttlega inn á það hvað ætti að skýra það að skilaboð sem þessi, sem augljóslega felast í frumvarpinu, hafi ekki sambærileg áhrif hér á Íslandi og aðrar Norðurlandaþjóðir virðast telja að skilaboð hafi. Það væri auðvitað ekkert verið að senda þessi skilaboð frá dönskum og norskum stjórnvöldum ef menn þar í landi teldu þau ekki hafa áhrif í þá átt að draga úr umsóknum um alþjóðlega vernd. Ég ítreka að ég hef engan rétt til að kalla eftir svona sjónarmiðum en af því að ég hef trú á að þingmaðurinn hafi tíma til að koma inn á þetta í andsvari sínu væri það áhugavert bara umræðunnar vegna. Ég gat ekki séð að þingmaður væri á mælendaskrá þegar ég fór í pontu, ég gat hlustað á ræðu hv. þingmanns en var ekki í salnum. Að þessu sögðu þá er auðvitað hárrétt að málið sem slíkt, þegar þröngt er á það litið, tekur fyrst og fremst til þriggja þátta, eins og kemur fram í framsöguræðu hæstv. ráðherra. Í fyrsta lagi til þess að félagsmálaráðuneytið geri samninga við móttökusveitarfélög um aukna aðstoð og þjónustu við flóttafólk sem felist m.a. í að skipa málstjóra sem hafi það hlutverk að tryggja samfellu í þjónustu sem byggir á einstaklingsmiðaðri áætlun. Í öðru lagi að Vinnumálastofnun fái aukið hlutverk og annist samfélagsfræðslu og íslenskukennslu fyrir flóttafólk, veiti náms- og starfsráðgjöf auk aðstoðar við atvinnuleit og aðra virkni. Og í þriðja lagi að Fjölmenningarsetur fái aukið hlutverk sem felst í því að tengja saman flóttafólk og móttökusveitarfélög sem hafa gert samning við félagsmálaráðuneytið. Þetta eru allt prýðisfyrirheit en ég er þeirrar skoðunar að þessum hópum einstaklinga sem koma inn undir þessa regnhlíf ættum við að bjóða hingað til landsins í gegnum kvótaflóttamannakerfið þar sem tekst að halda vel utan um fólk, við höfum þá svigrúm til að taka vel á móti því. Við eigum að taka vel á móti þeim sem við tökum á móti. Allur fréttaflutningur, hver sem geymslustaðurinn er, ef við notum það leiðinlega hugtak, er af einstaklingum sem eru að koma á eigin vegum og áhöld eru um hversu réttmæt umsókn viðkomandi hefur verið. Það hefur verið unnið frábært starf hjá Fjölmenningarsetri á Ísafirði. Nú er verið að útvíkka og bæta við starfsstöð og það er hið besta mál. Ég talaði fyrir því þegar sú ákvörðun var tekin og lagði þunga áherslu á að meginstarfsstöðin yrði áfram þar sem hún hefur verið frá stofnun Fjölmenningarseturs, þ.e. á Ísafirði, að sú kjarnastarfsemi yrði þar áfram. Sveitarfélögin munu væntanlega taka við meginþunga þess aukna umfangs sem með einum eða öðrum hætti verður af þessari lagasetningu. Eins og kemur fram í þessum þremur meginmarkmiðum snýst þetta með einum eða öðrum hætti um að sveitarfélögin taki til sín aukna ábyrgð og í miklu meira umfangi en þetta hefur valdið vandræðum hingað til. Það þarf ekkert að fara í grafgötur með hversu snúnir þessir samningar hafa verið og sveitarfélög hafa talið þá knappa hvað fjárhagsstuðning og annað varðar. Í ræðu hæstv. ráðherra segir beinlínis að í fyrsta lagi geri félagsmálaráðuneytið samninga við móttökusveitarfélög um aukna aðstoð og þjónustu við flóttafólk. Í þessu samhengi hræða sporin því að þeir þjónustusamningar sem gerðir hafa verið - ég man í augnablikinu eftir samningum við Reykjanesbæ, Hafnarfjörð og Reykjavík. Það má vera að þeir séu fleiri. Ef það er skilningur þingmanna að þeir hafi gengið á þann veg sem sveitarfélögin höfðu vonir um, þegar þau tóku þátt í því samstarfi, þá blasir við að svo er ekki. Ég held að við ættum fyrst að reyna að koma þeim málum sem snúa að kvótaflóttamannakerfinu í gott stand og gera það vel, taka vel á móti þeim sem við tökum á móti en ekki færast um of í fang. Staðreyndin er auðvitað sú að við getum ekki gert allt fyrir alla. 

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður stal af mér spurningunni. Hann spurði mig hérna í ræðu og ég ætla að svara honum. En svar mitt er spurning, akkúrat öndverð spurning. Hv. þingmaður spurði nefnilega hvað í þessu frumvarpi væri ekki til þess fallið að gefa þau skilaboð sem t.d. Danmörk sendir og er að reyna að hindra, að það sé eftirsóknarvert að koma til landsins, ef ég skildi spurningu hv. þingmanns rétt. Ég vildi einmitt spyrja: Hvað í ósköpunum í þessu frumvarpi telur hv. þingmaður að sé rosalega tælandi fyrir hælisleitendur? Ég sé það bara ekki. Ég er búinn að fara efnislega yfir frumvarpið og þetta eru fjórar greinar, þ.e. ef við teljum með grein sem segir að lögin öðlist gildi. Annars eru þetta þrjár greinar. Þetta er fljótlesið: 1 gr. fjallar um að fella brott upplýsingaskyldu fyrir fyrirtæki og fleira. 2. gr. fjallar um að Fjölmenningarsetur skuli veita móttökusveitarfélögum faglegar leiðbeiningar og ráðgjöf vegna samræmdrar móttöku flóttafólks o.s.frv. Virðulegur forseti. Er það kannski þannig að hælisleitandi, segjum frá Georgíu, sem fólk vill af einhverjum ástæðum ekki fá hingað, lesi þessi lög og hugsi með sér: Humm, það koma faglegar leiðbeiningar frá þessu Fjölmenningarsetri, mikið er þetta nú heillandi land. Eða ætli það sé það að fólk geti þá komist í íslenskukennslu eða fengið leiðsögn um það eða leiðsögn um hvernig það eigi að leita að vinnu eða koma sér fyrir, eitthvað því um líkt? Hvað er það í þessu frumvarpi í víðum eða þröngum skilningi sem hv. þingmaður telur að geri Ísland sérstaklega tælandi? Þetta frumvarp snýst um það eitt að gera fólki auðveldara að aðlagast íslensku samfélagi. Þá kemur hin spurningin sem ég vildi spyrja hv. þingmann, einfaldlega: Aðhyllist hann það yfir höfuð að við leggjum okkar af mörkum til að auðvelda fólki að aðlagast íslensku samfélagi? Vegna þess að þetta frumvarp snýst bara um það. Þessi samræmda móttaka flóttafólks snýst bara um það. Ef það er of tælandi til þess að við getum sett það í lög, þá segir það sig sjálft að það er of tælandi að hjálpa fólki að aðlagast íslensku samfélagi. Mér finnst þetta vera af og á á sama tíma hjá hv. þingmanni, en ég vænti þess að hann geti útskýrt það fyrir mér.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni fyrir andsvarið. Svo ég taki beint upp úr framsöguræðu hæstv. ráðherra, af því að ég er ekki með frumvarpstextann með mér, ég verð með hann hér á eftir, þá segir hér, með leyfi forseta, og þetta er svarið við spurningunni, þ.e. hvað það er sem ég tel að sé þess valdandi að það verði eftirsóknarverðara fyrir hælisleitendur að sækja um alþjóðlega vernd hér á Íslandi að þessu frumvarpi samþykktu en núverandi staða segir til um, með leyfi forseta: „… hefur verið unnið að samræmdri móttöku flóttafólks, óháð því hvort það kemur á eigin vegum, í gegnum alþjóðlega vernd eða dvalarleyfi af mannúðarástæðum eða með samræmdri móttöku flóttafólks.“ Ég held að ef við horfum á fjölda umsókna um alþjóðlega vernd eins og staðan er í dag þá sjáum við að þetta er ekki samræmt. Það eru takmarkaðri réttindi sem einstaklingar njóta í dag sem koma á eigin vegum t.d. heldur en þeir sem falla undir kvótaflóttamannakerfið. Við erum sammála um það, ég og hv. þingmaður, gef ég mér. Þannig að að þessu frumvarpi samþykktu verður búið að innleiða samræmda móttöku flóttafólks óháð því hvort það kemur á eigin vegum, í gegnum alþjóðlega vernd eða fær dvalarleyfi af mannúðarástæðum eða með samræmdri móttöku flóttafólks. Þeir hópar sem koma á eigin vegum munu þá njóta þeirra réttinda sem kvótaflóttafólkið hefur í dag. Og það er ástæðan fyrir því að ég tel að hvatinn og eftirspurnin, eftirsóknin fjöldi umsókna verði meiri að þessu frumvarpi samþykktu en án þess. Ég vona að ég hafi svarað spurningunni.

Virðulegi forseti. Sko, ég skil þann hluta. Það sem ég skil ekki er: Hvernig er hægt að búa til aðlögunarferli af nokkru tagi án þess að það valdi þeim vanda sem hv. þingmaður óttast? Því að þetta er aðlögunartæki. Þetta er til þess að hjálpa fólki að komast inn í samfélagið og t.d. finna sér vinnu við hæfi, til að borga skatta og geta lært íslensku til að komast inn í samfélagið og læra á kerfið til að þekkja réttindi sín og skyldur. Ef þetta frumvarp má ekki verða að lögum vegna þess að þá verði það of tælandi fyrir hælisleitendur, hvað eigum við þá að gera til þess að hjálpa fólki sem fær hæli hérna, þessum 631 sem við samþykktum í fyrra? Hvað eigum við að gera til þess að hjálpa því fólki að aðlagast íslensku samfélagi, læra íslensku og komast í vinnu og eiga gott félagslíf og vera landi og þjóð til heilla? Hvað eigum við að gera ef ekki þetta?

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni fyrir andsvarið. Svarið er að ég held að við eigum að einbeita okkur að því að ná vel utan um og mögulega útvíkka, þó að ég sé ekki tilbúinn að nefna einhverja tölu, kvótaflóttamannakerfið, þetta alþjóðlega samstarf sem við erum í. Ég tel að það sé vænlegasta leiðin til þess einmitt að styðja við að þeir sem hingað koma með einum eða öðrum hætti í leit að betra lífi, hver sem ástæðan er, og koma í gegnum þau kerfi, aðlagist hratt og vel. Eins og ég sagði áðan hefur til að mynda verið unnið frábært starf hjá Fjölmenningarsetrinu á Ísafirði eins og það er. Svarið við spurningunni er að ég held að við setjum áhersluna alla á kvótaflóttamannakerfið en horfum í átt til, eins og rætt hefur verið nokkrum sinnum í dag, t.d. þess sem sósíaldemókratarnir í Danmörku eru að gera, að aðstoða fólk nær sínum heimkynnum og ná þar með að hjálpa miklu fleiri einstaklingum en nokkurn tímann er mögulegt í Danmörku, í því tilviki. Þannig að ég held að við ættum að horfa til þess að aðstoða fólk á sínum heimasvæðum og síðan að styðja betur við kvótaflóttamannakerfið og hafa þann farveg sem algjöran meginfarveg þeirra sem koma hingað til lands og auka þar með líkurnar á að aðlögun, hvort sem við erum að tala um íslenskukennslu eða það að komast í fasta vinnu og gerast skattgreiðendur þar, eigi sér stað í gegnum það kerfi. Það er mín skoðun í þessum efnum.

Hæstv. forseti. Ég kem aðallega hér upp í ræðustólinn af því að hv. þingmenn Miðflokksins söknuðu Sjálfstæðismanns. Ég skil þann söknuð og ég vil ekki að Miðflokksmenn þjáist af vanlíðan þannig að ég kem hér í ræðustólinn. Ég hef hlustað mikið á þessar ræður, kannski aðallega vegna þess að ég var fastur í stólnum hér fyrir aftan. Hún fer auðvitað út um víðan völl, minnst um frumvarpið sjálft, og þó, frumvarpið snýr að hælisleitendakerfinu og þá er mjög eðlilegt í sjálfu sér að það sé tekin alvöruumræða um hælisleitendakerfið. Ég geri enga athugasemd við það. Ég held að við höfum gott af því að taka þessa umræðu. Hún hefur svolítið verið þögguð niður með upphrópunum. Það má ekki einu sinni vera með tillögur um að bæta kerfið og hraða afgreiðslu, það verður allt einhvers konar aðför að slíkum málum í sérkennilegri baráttu fyrir því að hafa kerfið óbreytt. Vandamálið er, og það er stóra vandamálið sem við eigum að ræða, að hælisleitendakerfið er algerlega hrunið. Það er stjórnlaust. Það er fullkomlega stjórnlaust kerfi. Það er orðið þannig að hver sem er getur farið í flugvél til Íslands og leitað eftir vernd, sem tekur kannski mörg ár að afgreiða, vitandi það að viðkomandi uppfyllir ekki skilyrði laganna til að fá vernd. Mörgum finnst það ekkert tiltökumál að íslenskir skattgreiðendur borgi það eins og ekkert sé, á grundvelli einhvers konar manngæsku eða eitthvað. Við erum á mjög hættulegri braut þar. Það er ekki að ástæðulausu að vinstri ríkisstjórnin í Danmörku herðir þessar reglur og segir: Við getum ekki haft þetta kerfi. Það er einhver ástæða fyrir því, ekki af því að danskir vinstri menn hafi ekki sömu manngæsku og íslenskir vinstri menn. Það er einhver önnur ástæða. Þeir sjá einfaldlega að þeir eru löngu búnir að missa tökin og það verður ekki við unað að halda þessu óbreyttu áfram, þeir munu ekki ráða við það og það mun skaða danskt samfélag. Ef við höldum þessu óbreyttu, stjórnlaust, allt byggt á endanum á einhverjum geðþóttaákvörðunum embættismanna, og við ein kannski komin í það, þá munum við aldrei ráða við það. Hver eru skilaboðin út í heiminn? Komið bara hingað. Það gæti breyst úr nokkur hundruð á mánuði í nokkur þúsund eins og hendi sé veifað. Og hvað ætla menn að gera? Kerfið gerir ekki ráð fyrir því, það fer allt í sama farveginn. Við getum ekki haldið svona áfram, alveg sama hvað við viljum vera góð. Þetta er ekki hægt. En það er ekki þar með sagt að við tökum ekki við flóttamönnum. Ég er algerlega ákveðinn í því að við þurfum að standa við okkar skyldur í að leysa flóttamannavandann, hvernig sem við gerum það. Við þurfum að taka við ákveðnum fjölda. Sjálfur vil ég auka möguleika útlendinga utan EES á að koma hér í vinnu. En menn munu sjálfsagt samt segja að ég sé á móti útlendingum. Það er alveg fjarri lagi. Ég vil rýmka möguleika útlendinga til að koma hér til starfa. En ég ætla ekki að búa til stjórnlaust kerfi og stuðla að því að hver sem er, sem er að freista gæfunnar, ég skil það fólk fullkomlega, geti komið hér, verið í nokkur ár á kostnað íslenskra skattgreiðenda vitandi að það fær að öllum líkindum nei eftir tvö ár. Ætla íslenskir stjórnmálamenn bara að horfa á þetta vera svona áfram af því við erum svo góð? Það er ekki hægt. En stöndum við við okkar skyldur vegna flóttamannavandans? Þegar útlendingalögin voru sett hér 2016 þá sat ég á þingi. Ég var í ríkisstjórn. Þetta var þverpólitískt starf. Mín reynsla er sú að þegar frumvörp eru búin til þverpólitískt þá eru þau örugglega ekki góð. Ég samþykkti ekki þetta frumvarp. Ég varaði við því. Ég sagði einfaldlega: Hér er verið að opna eitthvert box sem við munum á endanum aldrei ráða við eða við höfum alla vega engin úrræði í lögum sem ráða við það. Svo kemur að því einhvern tíma. Og í staðinn fyrir að reyna að koma einhverri stjórn á þessa hluti og hafa einhverja stefnu í þessu þá snýst þetta frumvarp bara um það að tryggja að þeir sem koma hér úr flugvél frá Evrópu fái sömu þjónustu og réttindi og þeir sem við erum að taka inn sem kvótaflóttamenn. Það verður ekkert hjá því komist, á endanum þurfum við að fara sömu leið og Danir, hvort sem okkur líkar betur eða verr. Og af hverju gera Norðmenn það og Svíar? Þetta er nú mesta manngæskufólk heimsins og hefur verið mjög lengi. En það toppar enginn íslenska vinstri menn í manngæskunni. Nei, við erum komin í svo undarlegt þöggunarumhverfi, undarlegan pólitískan rétttrúnað, að við látum þetta gerast. Nokkrir þingmenn hafa minnst hér á kostnaðinn, 4 milljarða. Hann er auðvitað miklu meiri. Menn verða að taka inn álagið á heilbrigðiskerfið, á réttarvörslukerfið, félagsmálakerfið o.s.frv., þetta er miklu nær 10 milljörðum en 4 milljörðum. Ef þetta verður stjórnlaust eins og þetta er svolítið orðið núna þá ráða innviðirnir ekkert við þetta. En stjórnvöld geta ekki brugðist við af því að lögin eru eins og þau eru. Við verðum að hafa dug í okkur til að reyna að koma einhverjum böndum og stjórn á þetta. Við getum gert það gegnum flóttamannakerfið. Þá tökum við eins og við ráðum við og það eru þá sannarlega flóttamenn og við ákveðum sjálf hverjir koma. Um það á þetta að snúast. En þessi umræða nær aldrei að eiga sér stað um það hvernig við eigum að glíma við þennan vanda. Annaðhvort ertu bara á móti útlendingum eða þú ert með kynþáttahyggju eða einhvern veginn þannig og þá er umræðan farin út af borðinu. En við berum ábyrgð. Við erum kosin til að gæta hagsmuna þessarar þjóðar. Við erum ekki kosin til að gæta hagsmuna heimsins en við erum hluti af heiminum og við berum ákveðnar skyldur og ég vil standa við þær. Það stendur ekki á mér í því frekar en öðru. En við, íslenskir stjórnmálamenn, verðum að sýna einhvern dug og taka á þessu. Af hverju er það þannig að þeir sem koma hér úr flugvél og við vitum að þeir eru ekki einu sinni frá þeim löndum sem þeir geta talist flóttamenn frá, við vitum það, geta komið? Í hælisleitendakerfinu, af því við höfum þetta kerfi, getur þú bara farið upp í flugvél og komið. Og hverjir nýta þessi kerfi? Þegar við erum með svona kerfi er auðvelt fyrir alþjóðlega glæpahringi að komast til landsins. Þeir komast ekki í gegnum flóttamannakerfið, þeir koma svona í gegn. Ég er ekki að halda því fram að þeir sem koma svona séu flestir þannig og örugglega langfæstir, kannski bara örlítið brot, en engu að síður er hælisleitendakerfi af þessu tagi ávísun á vandamál, hvort sem okkur líkar betur eða verr. Mín vegna má bæta við kvótaflóttamönnum ef við ráðum við það, hafa þá fleiri. Ég vil fá fleiri útlendinga sem hafa hæfni til starfa þótt þeir séu ekki innan EES, það er ekki vandamál af minni hálfu. Einhvers staðar heyrði ég að það væru hlutfallslega sexfalt fleiri sem kæmu hingað sem hælisleitendur, sem koma hér úr flugvél frá einhverri borg í Evrópu. Svo koma menn hér í ræðum og hér er alltaf til nóg. Það er ekki bara spurning um peningana sem fara beint í þetta heldur er þetta spurning um innviði samfélagsins og önnur vandamál sem fylgja þessu ef þetta verður stjórnlaust, sem þetta er orðið. Ég verð að segja alveg eins er: Ég hef enga trú á að íslenskir stjórnmálamenn taki á þessu frekar en öðrum vandamálum tengdum því. Þeir munu aldrei gera það af því að þeir eru alltaf að segja heiminum hvað þeir eru góðir og hvað við íhaldsmenn eru vondir. Menn tengja þetta við eitthvert frjálslyndi. Það hefur ekkert með frjálslyndi að gera að hver sem er geti komið inn á kostnað okkar allra sisvona. Menn geta hugsanlega kallað það frjálslyndi ef þeir kæmu á eigin kostnað og gætu bara verið hér, punktur. Nei, þetta er pólitík sem snýr að því að það eigi ekki að vera nein landamæri. Ég get samþykkt þá pólitík ef menn segja: Já, ókei, engin landamæri. En þá er heldur ekkert velferðarkerfi sem skattgreiðendur halda uppi. Þá er bara allt opið og hver verður að bjarga sér ef þú ætlar að hafa engin landamæri og allir geta verið hér sem vilja vera. Gott og vel. Það er þá einhver pólitík sem við getum rökrætt. En við getum ekki boðið þessari þjóð upp á stjórnleysi í þessu áfram. Við verðum að taka okkur á. Ég vona að ég fái einhver andsvör við þessu.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir frábæra ræðu enda mátti heyra saumnál detta í þingsalnum á meðan hann flutti mál sitt. En ég vil líka þakka honum fyrir að verða við áskoruninni og koma hér sem fulltrúi Sjálfstæðisflokksins því að þá hefur alveg vantað í þessa umræðu. En þá verð ég líka að spyrja: Er hv. þingmaður eðlilegur Sjálfstæðismaður, miðað við nýja Sjálfstæðisflokkinn? Þetta mál hefur í umræðu fyrst og fremst verið stutt af hv. þingmönnum Pírata og á það þannig sameiginlegt með t.d. frumvarpi ríkisstjórnarinnar um lögleiðingu fíkniefna að njóta stuðnings fyrst og fremst úr einhverri allt annarri átt. Því veltir maður fyrir sér hvernig á því standi að ríkisstjórnin leggi fram mál, ítrekað myndi ég segja, sem til að mynda þingflokkur Pírata getur svo státað sig af að hafa náð í gegn á næsta heimsþingi þess söfnuðar. Er hv. þingmaður e.t.v. bara undantekningin sem sannar regluna? Við verðum að gera eitthvað, sýna einhvern dug, íslenskir stjórnmálamenn, sagði hv. þingmaður - ég er sannarlega sammála honum - og var að vísa til þessara mála. Hann hafði efasemdir um að sú yrði raunin og bætti svo við að við gætum ekki lengur boðið íslensku þjóðinni upp á dugleysi í svona málum. En hvað mun Sjálfstæðisflokkurinn gera? Mun hann sýna dug í þessu máli eða munu menn að vanda brölta í salinn og ýta á græna takkann með Vinstri grænum, Pírötum, Viðreisn, og svo mætti lengi telja?

Forseti. Hv. þingmaður spurði hvort ég væri eðlilegur Sjálfstæðismaður. Algengasta spurningin sem ég fæ er: Ertu eðlilegur? Ég held að ég sé nefnilega mjög eðlilegur í grunninn, og sérstaklega eðlilegur Sjálfstæðismaður. Hvað mun Sjálfstæðisflokkurinn gera? Ég get bara ekki svarað því, hv. þingmaður. Ráðherra Sjálfstæðisflokksins hefur nú reynt að koma frumvörpum í gegn til að hraða aðeins afgreiðslu þessara mála, gera þetta kerfi skilvirkara, en alltaf lenti Sjálfstæðisflokkurinn á vegg og hefur alltaf gert þegar kemur að þessum málum vegna þess að það er einfaldlega þannig að meiri hluti þingsins er með slíka manngæsku og lítur á að öll framför og tilraunir til að bæta kerfið séu aðför að útlendingum. Þá komumst við aldrei áfram, því miður, hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson. Þetta er alltaf heit kartafla. Þetta er auðvitað vandmeðfarið. Ég skil það. En ef einhver vill reyna t.d. að taka hælisleitendakerfið út með þeim hætti sem er núna og segja að við tökum þetta bara í gegnum flóttamannakerfið, þá rísa allir upp á afturfæturna. Það er bara skortur á mannúð, manngæsku, þá er maður bara vondur við útlendinga. Ég er bara alls ekkert vondur við útlendinga, mér finnst þeir algjörlega frábærir, satt best að segja, og mjög nytsamlegir fyrir íslenskt samfélag. Þetta snýst ekki um það.

Herra forseti. Það er sannarlega óhætt að taka undir það að útlendingar eru langsamlega flestir, nánast allir, gott fólk eins og fólk er almennt. En við þekkjum þá umræðu sem hv. þingmaður kemur inn á, þessar tilraunir til að nýta eitthvert yfirbragð mála, jafnvel bara heiti þeirra eða yfirlýst markmið, til að knýja í gegn stuðning og ráðast svo á alla sem kunna að gagnrýna hið raunverulega innihald. Þetta er hreinlega mjög til trafala fyrir lýðræðið nú til dags, ekki hvað síst á Vesturlöndum og m.a. hér. Annað sem bætist þar við er hvernig þetta kerfi vinnur. Í þessu máli er okkur t.d. sagt að það sé allt of snemmt að tala um heildarmyndina. Þótt því sé lýst í greinargerðinni hvað til standi þá má ekki tala um heildarmyndina, ekki strax, það sé bara fyrir einhverja aðra að ræða það. En svo þekkjum við hvernig kerfið virkar, er það ekki hv. þingmaður? Og nú spyr ég þig: Höfum við ekki séð þetta svo oft áður? Okkur er ítrekað sagt að ræða mál ekki strax, það sé ekki komið að því, og þegar kemur að því að maður heldur að loksins sé hægt að ræða það er manni sagt: Nei, það er of seint að tala um þetta, þú hefðir þurft að tala um þetta á sínum tíma.

Hæstv. forseti. Já, svona er bara veruleikinn sem blasir við okkur. En ég er hins vegar mjög feginn því að við getum aðeins notað tækifærið í þessu máli til að ræða almennt um þetta, um hælisleitendakerfið. Ég hræðist ekkert þó að það sé öskrað á mig. Einhverjir munu sjálfsagt gera það eftir þessa ræðu, öskra á mig í fjölmiðlum einhvers staðar. Ég er hér til að gæta hagsmuna umbjóðenda minna. Ég vil standa við skyldur Íslands en ég vil ekki hafa neitt stjórnlaust. Við erum búin að missa stjórnina. Önnur lönd misstu stjórnina og hvernig brugðust vinstri menn í þeim löndum við? Einhvern tímann verðum við að gera þetta, hv. þingmaður.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Brynjari Níelssyni fyrir ræðuna og fyrir leggja spilin á borðið varðandi sína eigin afstöðu í þessu máli. Þá erum við að tala um hælisleitendakerfið og í víðara samhengi eins og þetta frumvarp gefur náttúrlega tilefni til að ræða. Ég leyfi mér, með leyfi forseta, að vitna til ræðu hæstv. dómsmálaráðherra í umræðum um fjármálaáætlun 25. mars síðastliðinn. Þá er hún spurð af hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni út í fjármuni sem fara í þennan málaflokk sem við erum að ræða nú, hælisleitendakerfið og það allt saman. Með leyfi forseta, segir hæstv. ráðherra: „Varðandi fjármunina sem fara í þennan málaflokk þá er þetta svolítið ófyrirsjáanlegt og erfitt að gera áætlanir fram í tímann um það hve margir leita hér eftir alþjóðlegri vernd. Það hefur verið tekin ákvörðun um að fjármagna samkvæmt raunútgjöldum í stað þess að ofáætla í fjárlögum …“ Þetta þýðir að það eru bara sóttir fjármunir, sótt fé eftir því sem þörf krefur. Þetta þýðir á mæltu máli opinn krani á ríkissjóð. Þetta er ein af helstu hátignum Sjálfstæðisflokksins sem hér talar. Hver er stefna flokksins í þessum efnum? Í seinna andsvari mun ég fjalla um að í sömu ræðu lýsti hæstv. dómsmálaráðherra ekki bara opnum krana á ríkissjóð heldur galopnum landamærum og hefði hver Pírati eða Samfylkingarmaður og svo fjölmargir aðrir hérna mátt vera fullsæmdir af því. 

Hæstv. forseti. Það voru bara samþykkt lög hér 2016, þverpólitísk, um að koma á þessu kerfi sem er núna. Í hælisleitendakerfinu þýðir það auðvitað að kraninn er opinn af því að lögin eru eins og þau eru. Það er enginn stoppari í lögunum. Ef það koma 20.000 manns, þá verður að skrúfa alveg frá báðum krönum, ég tala nú ekki um ef það koma 30.000 eða 40.000. Lögin gera ekki ráð fyrir neinum stoppara. Þess vegna samþykkti ég ekki lögin á sínum tíma, af því að ég sá alveg fyrir mér að þetta gæti orðið stjórnlaust. Það er bara verið að opna pandórubox sem gæti orðið stjórnlaust. Þess vegna er ég mjög skeptískur á allt sem heitir þverpólitískt. Það er ávísun á léleg frumvörp og lélega löggjöf vegna þess að það er verið að plástra hér og þar. Markmiðið er auðvitað að taka vel á móti flóttafólki, þeim sem eiga um sárt að binda og hafa engan annan stað vegna þess að það er stríð eða einhverjar sérstakar aðstæður. Hælisleitendakerfið snýst ekkert um það, nema þá algert brotabrot. Það er allt annað. Það er þess vegna sem Danir eru að ákveða: Þetta hælisleitendakerfi er alveg úr sér gengið, þetta er stjórnlaust, þetta eru bara kranar og við ráðum ekki við þetta og við erum bara að gefa röng skilaboð um allan heim. Nú erum við þeir einu eftir í Skandinavíu sem erum að senda röng skilaboð og þess vegna þurfum við sjálfsagt að kaupa aukakrana á næstu misserum.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Það er þá alveg ljóst að Sjálfstæðisflokkurinn er t.d. búinn að vera hér undanfarin ár með ábyrgð á fjármálum ríkissjóðs án þess að lyfta litla fingri til að setja undir þennan krana. Án þess að lyfta litla fingri. Ég ætla að vísa, með leyfi forseta, áfram til ræðu hæstv. dómsmálaráðherra þar sem henni tókst á tveimur mínútum að lýsa þeirri stefnu að hér sé opinn krani á ríkissjóð, sem hv. þingmaður hefur nú staðfest. Síðan lýsir hún galopnum landamærum með eftirfarandi orðum, með leyfi forseta: „En við þurfum auðvitað að hafa það alveg á hreinu að þeir sem leita eftir alþjóðlegri vernd og eiga rétt á henni […]“ - ég sleppi þarna úr nokkrum orðum - „munu fá alþjóðlega vernd ef þeir uppfylla þau skilyrði, sama hve margir það eru.“ Ég endurtek síðustu orðin: Sama hve margir það eru. Dómsmálaráðherra Sjálfstæðisflokksins lýsir því fyrir þingi og þjóð, og fyrir umheiminum sem heyrir það sem hér er sagt í þessum málum, að hér séu galopin landamæri. Og ég spyr: Hver er stefna Sjálfstæðisflokksins? Þeir sem leggja upp úr því að það sé einhver lágmarksstjórn á þessum málum, lágmarksstjórn á ríkisfjármálum og lágmarksstjórn hér á landamærunum, hvað eru þeir eiginlega að kjósa með því að greiða Sjálfstæðisflokknum atkvæði sitt?

Hæstv. forseti. Ég get sagt við hv. þingmann að kjósendur fá mjög mikið fyrir að greiða Sjálfstæðisflokknum atkvæði almennt. En ég skal alveg viðurkenna það að Sjálfstæðisflokkurinn hefur ekki náð að taka á þessu vandamáli og hefur ekki haft kraft eða kjark eða þor til þess. Hann hefur heldur ekki haft meiri hluta til þess, hefur ekki haft styrk til þess. 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni prýðisgóða ræðu. Hv. þingmaður fór nokkrum orðum um lögin, útlendingalögin svokölluðu frá 2016, hvernig staðið hefði verið að þeirri lagasetningu og rakti efasemdir um þá þverpólitísku nálgun. Ég verð að viðurkenna að ég er sérstakur áhugamaður um að greina þessar þverpólitísku æfingar sem virðast ágerast kjörtímabil eftir kjörtímabil þar sem ráðherrar virðast telja það vera leið að því marki að múlbinda stjórnarandstöðuna, andstæðingana eða efasemdarmennina. Sjálfur tók ég upp á því að segja mig úr þverpólitískri nefnd sem skilaði skýrslu um svonefndan hálendisþjóðgarð sem ég verð að viðurkenna að ég tel bæði ótímabært og óskynsamlegt mál að reyna að keyra í gegn núna og efnisatriði málsins þeirrar gerðar að ég tel ástæðu til að það mál dagi uppi að fullu og varanlega, alla vega um fyrirsjáanlega framtíð. Vegna umræðu um lagasetninguna 2016 - og ég fletti því upp, ég var bara búinn að gleyma því hreinlega - voru það tveir núverandi þingmenn, hv. þm. Brynjar Níelsson og hv. þm. Ásmundur Friðriksson, sem greiddu ekki atkvæði með þeim lögum. En hverju í lögunum telur hv. þm. Brynjar Níelsson mest aðkallandi að breyta og þarf það að gerast í heildarendurskoðun eða væri til að mynda frumvarp dómsmálaráðherra sem nú liggur fyrir nægjanlegur plástur í þeim efnum að mati hv. þingmanns?

Hæstv. forseti. Ekki var allt alslæmt í þessum lögum, auðvitað ekki, að sjálfsögðu ekki. Það sem hefur kannski truflað mig mest er í fyrsta lagi það að við erum búin að afhenda matskenndu hlutina í þessum málum til umboðslauss fólks, til úrskurðarnefnda. Við erum með það mjög matskennt hvað er af mannúðarástæðum. Það er hið pólitíska vald sem á að meta það í mínum huga, ekki umboðslaust fólk úti í bæ eins og ég kalla það. Útlendingastofnun byrjar auðvitað á að taka einhverja ákvörðun út frá lögunum. Síðan finnst mér eðlilegast að það sé kæranlegt til ráðherra, að ráðherra hafi endanlegt vald eins og stjórnarskráin gerir ráð fyrir. Menn eru alveg búnir að gleyma stjórnarskránni þegar kemur að þessu. Vandinn við lögin er auðvitað sá að hælisleitendakerfið er bara þannig að hver sem er getur komið. Það fer í ákveðna meðferð sem við vitum um. Það er mjög flókið að finna út hvort um sé að ræða réttan aðila. Það er svo flókið að vita allt um bakgrunninn o.s.frv. Einhver gæti sagt: Þú kemur frá Frankfurt, vertu bara áfram þar þangað til við tökum beiðnina og förum yfir málið. Af hverju áttu að vera hér? Það er ein hugsun í þessu. Við getum ekki tekið þetta allt saman. Við ráðum ekki við það. Við þurfum að fara yfir lögin í heild sinni að mínu viti.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Það er án nokkurs vafa verkefnið sem fyrir okkur liggur að fara í heildarendurskoðun í þessum efnum. Ég vil þakka hv. þingmanni sérstaklega fyrir að koma inn á það áðan að við yrðum að leyfa okkur að taka umræðuna um hælisleitendakerfið í víðara samhengi heldur en út frá þeim þröngu sjónarmiðum sem komu fram akkúrat í þessu máli. Gagnrýnin sem hefur kannski mest dunið á þingmönnum Miðflokksins hér í dag hefur verið vegna þess að verið sé að ræða mál í víðara samhengi og afleidda þætti. Í því samhengi kom hv. þingmaður inn á að líkur væru á því að á endanum tækjum við umræðuna, það yrði sem sagt pólitískt leyfilegt að ræða þessi mál þegar það væri raunverulega orðið of seint. Ég velti fyrir mér, ef ég skildi orð hv. þingmanns rétt: Var þingmaðurinn fulltrúi í þessari þverpólitísku nefnd?  Spurningin er alla vega: Hverja telur hv. þingmaður líklegustu leiðina til að hægt verði að ná þessari umræðu upp á yfirborðið? Við sjáum bara furðuræðu framsögumanns nefndarálits í þessu máli í gær þar sem í framsögu fyrir nefndaráliti var farið að flagga meldingum um rasisma og annað slíkt. Það undirstrikar hversu erfitt það er að fá þessa umræðu á einhverjum balanseruðum skynsamlegum nótum til að hægt sé að fara í gegnum hana þannig að eitthvert gagn verði af.

Ég hef enga trú á að hægt sé að koma á vitrænni umræðu um þetta, a.m.k. ekki eins og staðan er núna. Ég var ekki í þverpólístísku nefndinni á sínum tíma en ég er í nefnd núna sem enginn veit eiginlega hvað er að gera. Ég veit það ekki heldur. Ég er ekki mjög trúaður á að við getum náð einhverri alvöruumræðu um þetta vegna þess að hún fer alltaf strax í þessar grafir. Við glímum við ákveðna pólitíska hugmyndafræði um að hér eigi bara að vera opið fyrir hvern sem er - eins og mátti heyra á ræðum sumra þingmanna í dag, aðallega tveggja - það sé bara stórgróði af því. En þá eru þeir líka sammála mér um að það þurfi að fella niður hælisleitendakerfið. Þá bara kemur hver sem er hingað. Þá verða menn að glíma við þann vanda. Hann verður ekkert minni. Ef menn líta á það sem stórgróða að hver sem er geti komið og við höfum ekkert um það að segja held ég að við séum í vondum málum. Við eigum auðvitað að stjórna því hverjir koma inn í okkar samfélag en við eigum ekki að hafna einhverjum af því að hann er útlendingur. Það er fjarri mér. Við eigum að hafa fjölbreytt samfélag í þeim skilningi að hingað komi fólk sem nýtist þessu samfélagi. En umræðan mun fara annað, ég veit það, hún gerir það alltaf. Nú er alla vega smátækifæri til þess að impra á þessu. Kannski fær maður á sig öfgastimpil. Ég hef fengið svo marga stimpla á mig að ég er alveg að verða ónæmur. Ég tek þennan bara á kassann eins og alla aðra.

Herra forseti. Áður en ég tek upp þráðinn þar sem frá var horfið, í þessari annarri ræðu minni, langar mig að ítreka þakkir til hv. þm. Brynjars Níelssonar fyrir einstaklega góða ræðu og vil nefna aðeins atriði sem hann kom inn á, þ.e. lögin um útlendinga frá 2016. Ég hafði hugsað mér að ræða þetta mál síðar í þessari umræðu en það er ágætt að nefna það núna í beinu framhaldi. Það var ekki nóg með að þetta væri þverpólitísk vinna - og ég tek undir með hv. þingmanni að það er alltaf til þess fallið að valda manni áhyggjum þegar mál eru kynnt fyrst og fremst á þann hátt, innihaldið skiptir ekki máli, þetta var þverpólitískt - heldur fól þáverandi dómsmálaráðherra Sjálfstæðisflokksins reyndar þingmanni stjórnarandstöðunnar að leiða vinnuna. Vinnan fór öll fram meira og minna, held ég, á forsendum stjórnarandstöðunnar. Mér var mjög í nöp við þetta í ljósi þeirrar stöðu sem ég var í þá og ræddi oft við ráðherrann og reyndi að vinda ofan af þessari vinnu, en var alltaf sagt að ég skyldi bara sjá, það kæmi eitthvað gott út úr þessu. Svo kom náttúrlega ekkert gott út úr þessu. Ég get fullyrt það að ég hefði aldrei hleypt þessu máli út úr ríkisstjórn, aldrei, og aldrei stutt það. Ég studdi það ekki. Það sem ég velti hins vegar fyrir mér í framhaldi af umræðu um þetta og ágætum andsvörum hv. þm. Brynjars Níelssonar þar sem rætt var um dugleysi íslenskra stjórnmálamanna í þessum málum, sem er vissulega alveg rétt í öllum flokkum nema einum sem í þessu eins og svo mörgu öðru virðist skera sig úr núna gagnvart þessum nýaldarstjórnmálum sem tröllríða öllu, er að mér fannst gæta óhóflegrar bjartsýni hjá hv. þingmanni. Auðvitað eiga menn alltaf að vera jákvæðir og bjartsýnir. Ég veit að hv. þingmaður er kannski ekki frægur fyrir það en það er alltaf einhvers staðar þarna undir niðri og kom núna aðeins upp á yfirborðið þegar hann taldi að Sjálfstæðisflokkurinn hefði innst inni löngun til að breyta þessum málum. Hann hefði bara ekki valið sér rétta samstarfsflokka og ekki náð að koma málum í gegn o.s.frv. En þá bendi ég á móti á að mörg af þessum málum eru drifin áfram af Sjálfstæðisflokknum og þingmönnum hans eða ráðherrum eins og dæmið sem hv. þm. Ólafur Ísleifsson nefndi áðan. Og það er ekki bara í þessum málum. Það er í mörgum þessara nýaldarstjórnmála að Sjálfstæðisflokkurinn virðist vera að reyna að sanna sig í keppninni um að ganga lengst í þeim efnum, í sumum tilvikum jafnvel orðinn leiðandi, nýi Sjálfstæðisflokkurinn, nýhaldið. Nýhaldið er á vissum sviðum orðið leiðandi í nýaldarstjórnmálunum. Þess vegna segi ég nú bara í framhaldi af svörum hv. þingmanns og von hans um að enn þá blundi þessi löngun undir niðri hjá Sjálfstæðisflokknum: Sjáum bara hvernig fer með þetta mál. Ég tek eftir því að það hafi ekki fleiri hv. þingmenn flokksins kosið að tjá sig um það en hv. þm. Brynjar Níelsson og ég ítreka þakkir til hans fyrir að mæta hér í umræðuna, málefnalega eins og jafnan, og að flytja frábæra ræðu. Þá aftur að þræðinum úr fyrri ræðu minni og það kemur aðeins inn á það sem við erum að ræða núna, hvernig menn nálgast svona mál. Það sem vakti sérstaka athygli mína, eitt af því, í hreint dæmalausri ræðu framsögumanns málsins, hv. þm. Höllu Signýjar Kristjánsdóttur, var að þingmaðurinn sagði að hann teldi að málið myndi ekki gagnast þeim sem væru á móti því í kosningum. Ástæðan fyrir því að þetta vakti sérstaka athygli mína er að ég hef heyrt þetta nokkrum sinnum áður, sérstaklega frá þingmönnum Framsóknarflokksins í umræðu um þetta mál og reyndar önnur mál líka. Þeir koma hér upp og segja, ef einhver er að andmæla einhverju sem þeir leggja fram: Þetta mun ekki gagnast ykkur í fylgi eða í kosningum. Kannski kemur það ekki svo mikið á óvart því að sá flokkur hefur orðið algerlega viðskila við allt annað en að reyna að bjarga sér alltaf í næstu kosningum. Það hvarflar ekki að þeim að einhverjir gætu haft skoðanir á málum vegna þess að þeir trúa raunverulega á það, af því að þeir telja að eitthvað sé mikilvægt og að stefnan skipti máli. Nei, ef einhver andmælir þá eru þeir fyrst og fremst að velta fyrir sér hvort það komi þessum eða þessum að gagni í kosningum, enda það eina sem virðist ráða för á þeim bænum núna. Nú er ég aðeins búinn að nefna Sjálfstæðisflokkinn eða nýhaldið og nýja eða gamla Framsóknarflokkinn eftir því hvernig á það er litið og þá er eðlilegt að halda áfram þessari pólitísku greiningu á þessu máli. Ég vil nefna aðeins ræðu hv. þm. Rósu Bjarkar Brynjólfsdóttur áðan. Það var ágætisræða á margan hátt og hv. þingmaður fór í málið á málefnalegri hátt en margir aðrir stuðningsmenn þess og hv. þingmaður er mikill stuðningsmaður þessa máls. Ég vil bæta því við að hv. þingmaður reyndi að líta svolítið á heildarmyndina, en datt svo í að rökstyðja málið með fullyrðingum á borð við þá að það væri, með leyfi hæstv. forseta, „almennur meiri hluti fyrir því að við tökum utan um þennan málaflokk af mannúð, meiri mannúð“. Það eru sem sagt rökin fyrir því að það eigi að styðja þetta mál, að það sé almennur vilji fyrir því að við tökum utan um þennan málaflokk af mannúð og meiri mannúð. Þetta fannst mér svolítið lýsandi fyrir umræðuna, einhverjum svona orðum er flaggað eins og mannúð. En er það mannúð að vera með kerfi sem í raun er til þess fallið að hvetja fólk til að fara í hættuför, oft á vegum stórhættulegra glæpasamtaka sem geta tekið aleiguna af fólki, til að stefna því í stórkostlega hættu, í stað þess að búa til fyrirkomulag sem hvetur fólk til að nýta hinar lögformlegu leiðir, hinar öruggu leiðir, í gegnum t.d. samstarf við Sameinuðu þjóðirnar og kvótaflóttamannakerfið? Það er það sem dönsk stjórnvöld eru að gera og danskir jafnaðarmenn hafa boðað og reyndar kallað mannúðarstefnu, ekki hvað síst af þeim sökum sem ég var að lýsa. Það er miklu frekar réttnefni í tilviki dönsku jafnaðarmannanna að um mannúð sé að ræða því að það gengur út á að verja þeirra samfélag en ekki síður að koma í veg fyrir að glæpahópar nýti Danmörku til að stefna fólki í stórkostlega hættu og taka af því aleiguna. Það er mannúð. Það að ná sem mestri mannúð getur stundum verið flókið en ef menn leyfa sér að hugsa hlutina rökrétt þá er hægt að hámarka þá aðstoð sem við getum veitt þeim sem þurfa mest á aðstoðinni að halda. Herra forseti. Af því að ég datt í þessa pólitísku greiningu á þessu máli hef ég ekki náð að halda áfram með þráðinn sem ég var kominn af stað með og gæti því þurft að ræða málið aðeins áfram. En ég ítreka það varðandi framhald þessarar umræðu, umræðu um svona stórt mál og mikilvægt sem varðar líf og heilsu fólks og framtíð samfélaga, að hún verður að fá að byggjast á staðreyndum, rökræðu og jafnvel örlítilli skynsemishyggju.

Hæstv. forseti. Ég vil bara spyrja sömu spurningar og ég var spurður áðan: Hver er stefna Miðflokksins? Hvað telur Miðflokkurinn að þurfi að gera? Þarf að breyta lögunum? Þarf heildarendurskoðun? Hvað eigum við að gera? Eigum við bara að vona það besta? Þetta er lykilspurningin. Ég velti fyrir mér hvað Miðflokksmenn sjái fyrir sér að við getum gert, þótt það væri kannski bara til skamms tíma meðan við förum yfir þetta. Þurfum við að gera eitthvað núna? Er eitthvað sem kallar á aðgerðir núna? Hvernig sjá menn fyrir sér að þessu verði breytt? Eru menn kannski sammála mér um að hælisleitendakerfið sé úr sér gengið og að við eigum bara að veita þeim vernd hér sem koma í gegnum flóttamannakerfið okkar, sem er hluti af alþjóðlegu starfi, og sinna skyldum okkar þar? Hverju þurfum við þá helst að breyta í lögunum? Er það eitthvað meira en hælisleitendakerfið eða eru einhver önnur atriði sem eru brýn o.s.frv.? Er kannski stefna Miðflokksins jafn óljós og Sjálfstæðisflokksins?

Herra forseti. Nú veit ég að hv. þingmaður fylgist vel með pólitíkinni. Ég geri ráð fyrir að þessar spurningar hafi komið fram fyrst og fremst til að gefa mér tækifæri til að ítreka það sem hv. þingmaður þekkir vonandi að miklu leyti fyrir. Miðflokkurinn hefur einmitt beitt sér töluvert í þessum málum og ekki bara gagnrýnt heldur líka bent á hvernig væri hægt að gera hlutina betur og lagt fram þingmál. Í þessari umræðu höfum við ekki síst vísað til fordæma, reynslu annarra þjóða, Norðurlandaþjóða ekki hvað síst, og hvað megi læra af þeim og bent á hvað þær þjóðir hafi lært sjálfar og hvað við getum nýtt okkur af þeirri reynslu. Auk þess get ég tekið undir með hv. þingmanni frá því í ræðu hans hér áðan að útlendingalögin eru í rauninni ónýt. Hv. þingmaður spyr: Þarf heildarendurskoðun? Já, þau þarfnast sannarlega endurskoðunar. Ég veit ekki hvað kemur út úr endurskoðunarnefnd hv. þingmanns. Ég veit ekki hversu mikil bjartsýni hans er í þeim efnum en ég efast um, án þess að ég ætli á nokkurn hátt að hallmæla hv. þingmanni eða öðrum í þessari nefnd, að nefndin muni leysa málið vegna þess að það vantar pólitíska forystu. Það vantar pólitíska forystu í málaflokknum eins og hv. þingmaður hefur komið inn á í ræðum sínum. Íslenskir stjórnmálamenn eru almennt duglausir í þessum málaflokki, hræddir jafnvel, meira og minna allir nema hv. þingmaður og Miðflokkurinn.

Forseti. Já, ég er greinilega eitthvað að nálgast Miðflokkinn, heyrist mér. Hv. þingmaður talar um þessa nefnd og pólitíska forystu. Sjálfur tel ég að slík nefnd hafi ekki neitt gildi nema þar sé pólitísk forysta um að menn ætli einhverja leið og segi: Við ætlum að hafa stjórn á þessu, við ætlum að stjórna því hverjir koma hingað inn o.s.frv. Nefnd af þessu tagi er að mínu viti tilgangslaus annars. Nefndin gæti þá náð utan um hvernig eigi að vinna verkið, standa við skuldbindingar okkar o.s.frv. Það er lykilatriðið í svona starfi. Ég tek undir með hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni að í málaflokknum hefur því miður ekki verið alvöru pólitísk forysta. Það er auðveldara að ýta málum í nefnd, helst þverpólitíska, og segja henni að gera eitthvað. En það mun ekkert koma út úr því. Það er alveg hárrétt, hv. þingmaður. Við þurfum pólitíska forystu í þessu þar sem menn hafa að markmiði að hafa stjórn á þessum hlutum, tryggja að við stöndum við skuldbindingar okkar, tryggja það að við tökum vel, svo sómi sé að, á móti því fólki sem fær vernd eða fær stöðu hér sem flóttamenn. Það er auðvitað kjarni málsins og ég spyr: Er hv. þingmaður ekki sammála því?

Herra forseti. Ég er sannarlega sammála því. Almennt held ég að menn hafi verið sammála um það á Íslandi, ekki alls fyrir löngu, að við ættum að taka á móti eins mörgum og við gætum tekið vel á móti en einnig að aðstoða fólk í flóttamannabúðunum og í grennd við þau svæði þar sem menn eru að flýja, því að reynslan hefur sýnt það, og ég þekki það bara af eigin raun eftir að hafa heimsótt flóttamannabúðir nokkrum sinnum, að langflestir vilja geta snúið heim. Hins vegar skortir víða mjög á stuðning við fólk á staðnum vegna þess að stjórnmálamenn vilja frekar geta sýnt að þeir séu að gera eitthvað með því að láta það birtast í sínu nærumhverfi og vanrækja þar af leiðandi allt of oft það sem er að gerast og væri hægt að gera miklu meira af, að hjálpa í nærumhverfinu. Ég er sannarlega sammála hv. þingmanni um þetta. Þetta er líka rauður þráður, sem er líklega viðeigandi hugtak í því samhengi, í stefnu danskra jafnaðarmanna. Hv. þingmaður byrjaði að spyrja um lausnir, hvernig hægt væri að gera þetta. Við getum lært heilmikið af þeirri stefnu, sem er afrakstur áratugaþróunar og -umræðu og -reynslu sem hefur skilað sér í gríðarlega vel unninni stefnumótun sem við Íslendingar ættum að nýta, og læra af reynslu annarra í stað þess að gera sömu mistök sjálf. En það mun ég fara betur yfir síðar í þessari umræðu.

Herra forseti. Hv. þm. Brynjar Níelsson sagði eitthvað á þá leið að það sem hér væri gert væri að gera ekki neitt og vona hið besta. En, herra forseti, það er stefna. Í því felst stefna. Sú stefna felst í því að endurtaka mistök annarra, að fylgja stefnu sem nú er lýst af danska forsætisráðherranum og ýmsum öðrum þjóðarleiðtogum sem mistökum. Það gerum við, að fylgja þessari stefnu, að endurtaka þessi mistök, hafandi fyrir augunum viðleitni nágrannaþjóða okkar til þess að reyna að bæta fyrir þessi mistök eftir að mikill skaði er skeður, samfélagslegur skaði, leyfi ég mér að segja. Í stefnuyfirlýsingu danskra jafnaðarmanna í útlendingamálum, sem ég hef stundum vitnað til og fleiri, segir, í kafla sem ber yfirskriftina Hin nýja frelsisbarátta, að danskir jafnaðarmenn vilji að algjört bann verði lagt við erlendum fjárstuðningi við trúarsamfélög í Danmörku frá ríkjum sem sjálf hvorki virða né ástunda trúfrelsi. Þetta er á bls. 14. Menn þekkja það að ríki eins og Sádi-Arabía og Katar og önnur slík hafa lagt fram mikið fé til þess að byggja moskur í Danmörku. En málið snýr líka svolítið beint að okkur vegna þess að Ríkisútvarpið greindi frá því 22. nóvember 2015 að Ólafur Ragnar Grímsson, sem þá var forseti Íslands, hafi sagt það hafa komið sér í opna skjöldu þegar sendiherra Sádi-Arabíu greindi honum frá fyrirætlunum stjórnvalda í Sádi-Arabíu um að styrkja byggingu mosku hér á landi. Í fréttinni er haft eftir Ólafi Ragnari, með leyfi forseta: „Við erum með lög í landinu sem banna erlendum aðilum að leggja fé í stjórnmálastarf á Íslandi. Og það hefur verið breið pólitísk samstaða um slíkt bann. Og með líkum hætti finnst mér óeðlilegt að ríki eins og Sádi-Arabía skuli hafa fullt frelsi til þess að blanda sér með fjármunum og íhlutunum af hálfu sendiráðsins í trúariðkun á Íslandi.“ Víkur þá sögunni aftur til Danmerkur. Hinn 15. mars á þessu ári tóku gildi í Danmörku lög um varnir gegn erlendum öfgaöflum sem Danir telja grafa undan dönsku samfélagi. Danskir þingmenn úr flestum stjórnmálaflokkum greiddu frumvarpi dönsku jafnaðarmannastjórnarinnar atkvæði sitt. Lögin leggja bann við því að taka við fé eða annars konar stuðningi frá erlendum aðilum sem taldir eru varasamir. Markmið hinna dönsku laga er að leggja bann við að einstaklingar eða lögaðilar, þar á meðal stjórnvöld erlendra ríkja eða stofnanir og fyrirtæki á þeirra vegum, geti unnið gegn eða grafið undan lýðræði og mannréttindum með því að veita fjárframlög til innlendra aðila. Lögin kveða á um að danska útlendinga- og aðlögunarráðuneytinu sé falið að gera lista yfir einstaklinga eða lögaðila, þar á meðal ríkisstjórnir, ríkisstofnanir og fyrirtæki, sem taldir eru vinna gegn dönskum grundvallargildum um lýðræði og mannréttindi. Aðilum sem taka við framlögum sem fara fram úr 10.000 dönskum krónum, ætli það séu ekki um 200.000 íslenskar krónur, á 12 mánaða tímabili skal refsað með sekt. Slíkur aðili skal endurgreiða framlagið innan 14 daga frá þeim tíma sem honum var ljóst eða mátti vera ljóst að framlagið hefði verið innt af hendi. Herra forseti. Breið samstaða var á danska þinginu um frumvarpið. Þingmenn sjö flokka greiddu því atkvæði, alls 79 talsins. Á móti voru níu og sjö sátu hjá. Ég ætla að leyfa mér að segja, herra forseti, að ég tel að við Íslendingar, ekki síst í ljósi reynslu Dana og fleiri þjóða, ekki síst vegna þess sem ég fjallaði um áðan, þeirra upplýsinga sem sendiherra Sádi-Arabíu veitti forseta Íslands, sem var sýnilega brugðið, þurfum að læra af þessari reynslu. Við skulum sömuleiðis átta okkur á því að margar aðrar Evrópuþjóðir hafa leitast við að bregðast við með sambærilegum hætti og, herra forseti, það þurfum við líka að gera.

Herra forseti. Ég ætlaði að fylgja því svolítið eftir sem hv. þm. Ólafur Ísleifsson var að fara yfir, þ.e. að læra af reynslu Norðurlandanna þegar kemur að málefnum flóttafólks og hælisleitenda. Nú höfum við verið að ræða í dag þetta frumvarp sem kemur frá ríkisstjórninni, ríkisstjórnarflokkunum, Sjálfstæðisflokki, Framsóknarflokki og Vinstri grænum, sem gengur út á það að hælisleitendur fái sömu þjónustu og kvótaflóttamenn, að ekki verði gerður greinarmunur á því með hvaða hætti þeir koma til landsins. Þetta mun þýða að allir fái sömu þjónustu. Þá erum við að senda ákveðin skilaboð til útlanda um að hér sé veitt enn betri þjónusta en er í dag. Sú þjónusta sem er veitt í dag er mjög góð, gleymum því ekki. Þetta mun örugglega hafa í för með sér, herra forseti, að hingað muni koma fleiri og fleiri umsækjendur um alþjóðlega vernd eða hælisleitendur. Það spyrst hratt út að hér sé góð þjónusta og menn leita þangað sem hún er best. Svo þekkjum við það, eins og ég hef rakið hér í dag, að því miður eru allt of margir sem misnota þetta kerfi, sækja um vernd með tilefnislausum hætti, þ.e. eiga ekki rétt á henni en fara hins vegar í kerfið hér. Það kostar síðan heilmikla peninga fyrir skattgreiðendur þegar menn eru í kerfinu svo mánuðum skiptir, jafnvel ár og allt upp í tvö ár, og fá síðan neitun. Það hefur það í för með sér að kerfið er orðið stjórnlaust og við ráðum ekki við það hvernig við tökum á móti fólki eða hversu margir koma hingað. Það er eitthvað sem er mikið áhyggjuefni og hefur komið fram hér í ræðum. Ég hjó sérstaklega eftir því í ræðu hv. þm. Brynjars Níelssonar að hann fór vel yfir það að við ráðum ekkert við það hversu margir komi hingað. Hingað gætu komið þúsundir manna án þess að við myndum nokkuð fá við ráðið, kerfið býður upp á það og lögin eru þannig. Það sem ég vildi koma inn á í þessari annarri ræðu minni er að læra af reynslu nágrannaþjóðanna. Þá ætla ég að horfa sérstaklega til Svíþjóðar. Á alþjóðavettvangi eru Norðurlöndin hvað þekktust fyrir hið norræna velferðarkerfi. Uppruna þess má að stóru leyti rekja til Svíþjóðar. Það sem gerði Svíum kleift að stofna öflugt velferðarkerfi á sínum tíma var ekki síst að þar hafði byggst upp þjóðskipulag sem einkenndist af miklu jafnræði og sáttarvilja þegnanna, þar skapaðist traust á meðal fólks sem hafði mótast úr sama jarðvegi og hafði sömu lífsviðhorf. Svíþjóð var t.d. hlutlaust ríki á tímum seinni heimsstyrjaldarinnar sem gerði landinu kleift að auðgast allnokkuð á sölu málma sem notaðir voru í hergagnaframleiðslu, ekki síst í Þýskalandi. Við stríðslok var Svíþjóð ásamt Bandaríkjunum á meðal fárra vestrænna iðnríkja sem ekki höfðu orðið fyrir efnahagslegum skakkaföllum vegna stríðsins. Það forskot gerði Svíþjóð og Bandaríkjunum kleift að vaxa mjög hratt efnahagslega eftir stríð. Það er nauðsynlegt að rekja þetta vegna þess að Svíþjóð hefur verið gríðarlega öflug þegar kemur að velferðarkerfinu. Hagvöxtur í Svíþjóð frá stríðslokum fram á sjöunda áratug síðustu aldar var árlega um 4% að meðaltali. Sá mikli hagvöxtur gerði sænskum stjórnvöldum efnahagslega kleift að fjárfesta í uppbyggingu velferðarkerfisins. Á sjötta áratugnum var hagvöxtur óvenjumikill eða á bilinu 6–7%. Þá fór að bera á vinnuaflsskorti og sænsk stjórnvöld gripu til þess ráðs að fjölga erlendu vinnuafli sem kom að mestu leyti frá Evrópuríkjum, þar með talið Júgóslavíu og Tyrklandi. Á sama tíma setti sænska ríkisstjórnin af stað mjög metnaðarfullt verkefni sem fólst í að byggja milljón íbúðir sem flestar voru í blokkarhverfum í útjaðri ýmissa borga landsins. Á sjöunda áratugnum brutu Svíar líka nýtt blað með því að taka á móti allstórum hópum flóttamanna, t.d. gyðingum og fólki sem flúði valdatöku hersins í Síle á sínum tíma. Í byrjun níunda áratugarins, þegar bylgja alþjóðlegs viðskiptafrelsis skall á af miklum þunga og framleiðsla margra vestrænna ríkja fluttist í stórum mæli til þróunarlanda í Asíu, lenti Svíþjóð í sinni fyrstu alvarlegu efnahagskreppu. Þjóðarframleiðsla dróst saman á fyrri hluta níunda áratugarins. Þrátt fyrir þessi efnahagslegu áföll byrjuðu sænsk stjórnvöld á þessum tíma að skilgreina landið sem sérstakan verndarstað fyrir mannúðaraðstoð. Það leiddi til þess að flóttamönnum sem komu til Svíþjóðar fjölgaði mjög hratt, ekki síst frá múslimaríkjum í Afríku og Vestur-Asíu. Sú þróun hefur haldið áfram frá upphafi þessarar aldar og náði hámarki á tímum stríðsins í Sýrlandi árið 2015 sem olli miklum flóttamannastraumi um Evrópu, þegar ein til tvær milljónir manna leituðu hælis í Evrópuríkjunum, ekki síst Þýskalandi og Svíþjóð. Á tímabilinu 2015–2017 tók Svíþjóð t.d. til afgreiðslu meira en 218.000 umsóknir hælisleitenda og flestar voru þær frá Sýrlandi, Afganistan og Írak. Á sama tíma höfnuðu hins vegar ýmis auðug arabaríki því að taka á móti flóttamönnum frá nágrannalandinu Sýrlandi. Samkvæmt nýjum tölum frá Sameinuðu þjóðunum fyrir árið 2019 eru 20% sænskra ríkisborgara í Svíþjóð af erlendu bergi brotin. 20% Svía eru af erlendu bergi brotin og nálægt 10% Svía eru núna múslimar. Samkvæmt nýlegri spá rannsóknarmiðstöðvarinnar Pew í Bandaríkjunum gæti sú tala náð 35% um miðja þessa öld ef núverandi þróun helst óbreytt. Yfir 30% af öllum fæðingum í Svíþjóð eru hjá mæðrum fæddum utan landsteinanna. Áhrifa þessara miklu breytinga á samsetningu sænsku þjóðarinnar er þegar farið að gæta á vettvangi stjórnmálanna. Á tímabilinu frá byrjun þriðja áratugar fram á seinni hluta áttunda áratugar síðustu aldar réðu sósíaldemókratar nánast öllum lénum í Svíþjóð. Landið hafði einungis þrjá forsætisráðherra á þessu tímabili, sem nutu mikillar virðingar á alþjóðavettvangi. Nú hafa hins vegar orðið mikil umskipti í sænskum stjórnmálum því í byrjun þessa árs mældust Svíþjóðardemókratar með meira fylgi en nokkur annar stjórnmálaflokkur í landinu. Þessi pólitísku umskipti, herra forseti, eru sérstaklega tengd vaxandi áhyggjum almennings af þeim áhrifum sem svo mikill fjöldi fólks af erlendum uppruna er þegar farinn að hafa á menningu landsins, auk hins háa kostnaðar sem aðlögun flóttamanna að sænsku þjóðfélagi hefur haft í för með sér, ekki síst áhyggjum af því hvað þessi þróun kunni að þýða fyrir langtímasjálfbærni velferðarkerfisins. Í Svíþjóð er t.d. of lítill hvati fyrir flóttamenn að sækjast eftir vinnu, sérstaklega fyrir barnafjölskyldur þar sem það lækkar verulega bætur frá velferðarkerfinu. Stór hluti flóttamanna hefur einnig í mörgum tilvikum þjappað sér saman í blokkarhverfum sem reist voru á sjötta áratugnum í útjaðri ýmissa borga eins og ég nefndi hér áðan. Þessi borgarstefna hefur leitt til þess að margir innflytjendur aðlagast ekki sænsku þjóðfélagi og halda þess í stað fast í hugsunarhátt og venjur heimalandsins.  
             Ég næ ekki að ljúka, herra forseti, þessari umfjöllun minni um að læra af reynslu nágrannaþjóðanna og sérstaklega Svíþjóðar, ef forseti 

Herra forseti. Við ræðum hér eitt mikilvægasta mál sem vestræn samfélög takast á við nú á tímum, málefni flóttafólks. Straumur flóttafólks hefur aukist síðustu ár og áratugi og sífellt fleiri manneskjur leita að betra lífi og leita þá til auðugri þjóða eins og Vesturlanda og þeirra þjóða sem geta boðið upp á betra líf, sem er í hæsta máta hinn eðlilegasti hlutur. Kallað hefur verið eftir því að þessar þjóðir taki á móti fólki, bjóði fólk velkomið. Styrinn stendur um það að innflytjendur setja mark sitt á þær þjóðir sem fyrir eru og setja mark sitt á menningu og umhverfi sem er bara hið besta mál og oft ekki vanþörf á. Við höfum hér á Íslandi verið svo heppin að fá hingað mikinn fjölda fólks frá hinum ýmsu löndum og svæðum úr heiminum og það hefur sett mark sitt á þetta þjóðfélag sem var mjög einsleitt fyrir örfáum árum eða áratugum. Ég held að það séu ekki nema kannski 40–50 ár síðan það þótti frétt ef sást til manns eða konu sem var eitthvað öðruvísi útlítandi en þessir venjulegu gömlu Íslendingar sem hér voru. Auðvitað finnst fólki þetta vera mikil breyting og auðvitað eru til skuggahliðar á þessu. En nú er svo komið að flóttamannastraumurinn er orðinn það mikill til vestrænna samfélaga að sumum finnst nóg um. Meðan samfélagið getur tekið á móti þessu fólki og aðlagað það og menningin verður ekki fyrir svo miklum skakkaföllum að hún hverfur eða verður undir þá held ég að það sé að mörgu leyti siðferðisleg skylda mannkynsins að bjóða fólk velkomið þangað sem það getur haft það betra og skárra en það hafði það heima hjá sér. Það eru auðvitað mjög miklar og margar siðferðilegar spurningar sem við stöndum frammi fyrir í dag. En það ber svo við á Íslandi og kannski víðar að fólk er afskaplega feimið að ræða þetta, sérstaklega opinskátt. Margir sem telja sig vera betur að sannleikanum komnir vilja ekki ræða þetta og vilja láta líta út fyrir að samfélag eins og okkar, sem telur 350.000 manns, geti tekið óheft við öllu því fólki sem hingað vill koma. Í heiminum búa milljarðar manna og megnið af þeim er fólk sem hefur það miklu verra en við höfum nokkurn tímann þekkt. Samfélög eins og á Íslandi geta auðvitað ekki tekið við öllum þeim sem hugsanlega myndu vilja koma hingað ef þau hefðu tök á því. Fólk leggur mikið á sig til þess að komast í betra líf og það er líka eðlilegt en ég vil taka undir með hv. þm. Brynjari Níelssyni: Ég fagna þessari umræðu, og gott og nauðsynlegt að hún eigi sér stað og að hún fari fram á eins fordómalausan hátt og unnt er. Ég held reyndar að það sé, eins og einhver nefndi áðan, kannski borin von. En við verðum þó að ræða málið. Við verðum að sýna tilburði til að gera það. Stefnan í innflytjendamálum á Íslandi, og þá um leið móttaka hælisleitenda sem er kannski aðalumræðuefnið hér, er orðin að úrlausnarefni sem enginn ábyrgur stjórnmálamaður eða stjórnmálaflokkur getur látið fram hjá sér fara. Umræðan hér á landi, herra forseti, hefur hins vegar verið afskaplega rýr, svo ekki sé meira sagt. Stjórnmálamenn hafa nálgast málaflokkinn af mikilli feimni, eins og þeir séu staddir í glervörubúð, enda margt brothætt í málaflokknum. Við erum auðvitað að ræða um fólk. Við erum að ræða um manneskjur, við erum að ræða um neyð, fátækt, eymd, fólk sem upplifir stríð og hörmungar. Eðlilega er þetta því mjög viðkvæmur málaflokkur en við verðum að taka umræðuna. Mér finnst að meginstefið í umræðunni ætti að vera að við eigum auðvitað að bjóða alla velkomna sem við getum tekið á móti og sinna þeim vel. Eitt af því er að fólk komi hingað til lands og aðlagist íslenskri menningu. Ég tel að mjög mikill misbrestur hafi verið á því hér í móttöku flóttamanna og hælisleitenda og annarra sem hingað koma, innflytjenda. Við höfum ekki sinnt því nægilega vel. Við erum að feta okkur áfram þessa slóð en við höfum ekki sinnt þessu vel. Ég nefni sem dæmi íslenskukennslu. Við erum því miður, herra forseti, örlítið að tapa því niður að hér sé töluð íslenska innan lands. Við höfum verið að tapa þar og það er alls ekki nógu gott og það má alls ekki halda svona áfram. Þingmenn og fólk í flokkum sem sýnast ekki hafa neina stefnu í þessum málaflokki hafa einungis gert hróp að þeim sem taka þátt í umræðunni. Það virðist þó sem flokkur Pírata hafi helst þá stefnu að taka eigi á móti öllum sem hingað vilja koma. Það er þó kannski stefna, herra forseti, í sjálfu sér og ekkert við því að segja. Ég er ekki sammála því. Ég tel að við eigum að taka á móti fólki sem við getum tekið á móti og höfum burði til að sinna, burði til að láta aðlagast samfélaginu, taka á móti þeim sem hingað koma og vilja vinna og starfa með okkur í samfélaginu. Það er mikið af slíku fólki nú þegar hér á landi, tugir þúsunda sem hingað koma og starfa og taka þátt í okkar samfélagi og er það vel. En að hafa þetta fjárhagslega stjórnlaust, eins og hefur komið fram í þessari umræðu, gengur ekki upp að mínu viti. Áðurnefndur hv. þingmaður Sjálfstæðisflokksins viðurkenndi í ræðu áðan að hér væri engin stefna í þessum málaflokki og að menn gerðu ekki betur en að vona það besta, vona að kerfið réði við strauminn sem hingað kæmi og að hingað kæmu nú ekki of margir, þannig að kerfið myndi ráða við það. Það er auðvitað algerlega óboðlegt, herra forseti, að við séum hér með þannig stefnu í þessum málaflokki að við vonum að eitthvað muni ekki gerast og kerfið sé ekki tilbúið til að taka á móti, og síðan þegar straumurinn kemur fyllist allar leiðslur og kerfið springi. Það er auðvitað algerlega óboðlegt, eins og við höfum horft upp á mörg undanfarin ár. Það er óboðlegt. Það er ekki bara óboðlegt út af fjárhagslegum sjónarmiðum heldur einnig málefnalegum. Við verðum að reyna, svona einu sinni, herra forseti, að læra af nágrannalöndunum áður en allt er komið í óefni. Stefnan núna er hins vegar að gera ekki neitt og vona það besta. Við erum, herra forseti, á góðri leið með að endurtaka mistök annarra þjóða, stefnu mistaka sem þau eru nú hvert af öðru að falla frá og snúa af þeirri braut sem við, litla Ísland, erum að byrja að feta. Er ekki rétt, herra forseti, að kallað sé eftir stefnu í þessum málaflokki? Hver er hún? Hver er stefna stjórnmálaflokkanna í þessum málaflokki? Hver er hún? Hver er stefna ríkisstjórnarinnar? Þetta frumvarp er ágætisdæmi um stefnuna. Hér á að veita hælisleitendum, ef þeir fá dvalarleyfi, sama rétt og flóttafólki, svokölluðu kvótaflóttafólki, sem við fáum hingað til lands í gegnum samning við Sameinuðu þjóðirnar og erum að sinna, held ég, ágætlega. Veita á hælisleitendum sem fá dvalarleyfi hér á landi sama rétt. Eru menn sáttir við það? Nei, ég er ekki sáttur við það. Vegna hvers? Vegna þess að ég held að það séu skilaboð út í hinn stóra heim sem munu ekki fara fram hjá þeim glæpaforingjum sem starfa á þessum vettvangi og lifa á því að fá fólk á flótta og fólk í neyð, fátækt fólk, fólk sem er að leita sér að betra lífi, til að greiða aleiguna, til að beina því til landa þar sem það getur hugsanlega fengið bestu meðferðina. Þetta eru þúsundir, tugþúsundir, hundruð þúsunda og milljónir fólks sem er að leita að betra lífi. Skilaboð með slíku frumvarpi og fleiri aðgerðum stjórnvalda út í heiminn verða einmitt þau að það sé vænlegt, svo ekki sé sterkar að orði kveðið, að koma til Íslands, stjórnvöld muni taka vel á móti fólki og það muni komast þar á allra handa bætur, og við hér stöndum uppi með það að geta ekki valið úr því fólki sem virkilega er í neyð og kannski fólki sem er í enn þá meiri neyð. Konur og börn munu verða eftir vegna þess að þau hafa ekki fjármagn eða getu eða þrek til að ganga það einstigi sem fólk á flótta þarf að feta til að komast til Vesturlanda. Konur og börn, sem mestu hjálpina þurfa að sjálfsögðu, eiga erfiðara með að feta einstigið og komast á leiðarenda. Við höfum enga stjórn á því. Við tökum bara við því fólki sem hingað kemst. Kerfið hér, sem er löngu sprungið, hv. þm. Brynjar Níelsson viðurkenndi það í ræðu áðan, erum við að opna enn meira. Við erum að senda skilaboð út í umheiminn um að það sé vænlegt að koma hingað. Stefnan er í raun engin, sagði hv. þingmaður. Við tökum bara við þessu þegar þeir koma. Kerfið utan um málaflokkinn er löngu sprungið. Það vildi bara svo til að hingað tóku að streyma hælisleitendur frá Evrópu. Á skammri stundu fylltust allar leiðslur sem fyrir voru og ástandið hefur eiginlega verið þannig síðan. Það er engin stefna rekin í þessum málaflokki á Íslandi. Píratar vilja opna landið. Hver er stefna annarra flokka? Hver er stefna Viðreisnar? Óbreytt ástand? Vona það besta? Vona að ekki komi of margir? Vona að við ráðum við það? Hver er stefna Samfylkingarinnar? Hver er stefna Sjálfstæðisflokksins og Framsóknar? Óbreytt ástand? Vona að hingað taki ekki að streyma tugþúsundir hælisleitenda? Við fáum sexfalt fleiri hælisleitendur miðað við höfðatölu en mörg hinna Norðurlandanna, flesta miðað við þennan mælikvarða og þau öll. Af hverju skyldi það vera, herra forseti? Ég held að það liggi í augum uppi að hingað telja menn auðveldast að koma, auðveldast að komast inn í kerfið. Það er bara þannig. Önnur lönd eru að þétta kerfin sín og vilja stjórna sjálf hvaða fólki þau hjálpa og hvar þau hjálpa því. Þetta kerfi kostar milljarða á hverju ári hér heima vegna tilhæfulausra umsókna um alþjóðlega vernd í mörgum tilvikum og við erum að borga stórfé fyrir það, milljarða. Ég held, herra forseti, að það hafi verið eitthvað um 4 milljarðar á síðasta ári. Við erum oft í þingsal að rífast um 100 eða 50 millj. kr. hingað og þangað, til SÁÁ eða eitthvert, við mótum stefnu í alls kyns málaflokkum, hvert peningar eigi að renna, hvert fjármagn eigi að renna, en í þessum málaflokki skiptir ekki nokkru máli hvað þetta mun kosta. Við vitum það ekki einu sinni sjálf og enginn hefur áhyggjur af því. Af hverju á þetta að vera svona? Miðflokkurinn vill setja bönd á stjórnlaus útgjöld í þennan málaflokk vegna tilhæfulausra umsókna um alþjóðlega vernd. Stjórnvöld á Norðurlöndum telja mikinn háska steðja að samfélögum sínum og eru að snúa af þessari braut. Þau eru að þétta hælisleitendakerfið og vilja stjórna sínum málum meira sjálf en hingað til. Hvernig getum við, herra forseti, hjálpað sem flestum? Er það að borga hér á Íslandi uppihald þeirra sem eru með tilhæfulausar umsóknir, rándýrt uppihald sem gæti haldið uppi margfalt fleira fólki sem er í neyð í sínu heimalandi? Er eitthvert vit í þessu? Ég segi nei. Það er ekkert vit í þessu. Ef við viljum virkilega hjálpa sem flestum eigum við ekki að fara svona að. Þetta er röng nálgun og röng aðferð. Hver er ástæða þess að Danir eru að fara að taka upp aðra stefnu? Hver er ástæðan? Aðrir þingmenn hafa nú kannski komið inn á það hver ástæðan er nákvæmlega. Ég tala fyrir ábyrgð í fjármálum ríkisins. Við erum hér dögum saman að ræða fjármál ríkisins, aðhald, áætlanagerð, fyrirsjáanleika, markmið, tölulega mælikvarða. Þetta heyrum við daglega í þingsalnum en þegar kemur að þessum málaflokki þá yppta menn öxlum og vona það besta. Það er sorglegt. Við verðum að nýta fé betur til að hjálpa fleira fólki. Ég ætla að koma í lokin að skipulagðri glæpastarfsemi, herra forseti. Ég lagði fram skýrslubeiðni fyrir nokkrum dögum, sem var samþykkt, um aðgerðir til að sporna við uppgangi skipulagðra glæpahópa. Ég vann í lögreglunni í áratugi og það vill þannig til að margir af þeim hælisleitendum sem hingað koma eru algjörlega nafnlausir og einkennalausir. Sannleikurinn er sá, herra forseti, og það alvarlega í málinu er það, að lögreglan hefur ekki hugmynd um hvaða fólk þetta er, hefur ekki hugmynd um hvaðan þetta fólk kemur, hefur ekki hugmynd um hvort þetta eru vígamenn frá stríðslöndum í Miðausturlöndum eða einhverjir aðrir. Þetta eru einkennalausir menn, skilríkjalausir og jafnvel fingrafaralausir, herra forseti.

Herra forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu, þ.e. að hún fer yfirleitt fram. Ég vil líka þakka fyrir að hún hefur komist á dagskrá með þessum hætti. Þessi umræða í dag er búin að vera málefnaleg að mestu leyti og hófstillt fyrir utan eitt geðvonskukast framsögumanns meiri hluta, hv. þm. Höllu Signýjar Kristjánsdóttur, Framsóknarflokki, sem byrjaði strax að tala um kynþáttahyggju og fleira eins og þessi umræða hefur verið til þessa. En, herra forseti, það sem við þurfum, þjóðin, og það sem við viljum, er að geta rætt þessi mál fordómalaust án upphrópana og af skynsemi og yfirvegun. Í sjálfu sér má segja að þetta frumvarp sé eins og ísjaki, það er bara einn níundi sem er upp úr, restin er undirliggjandi vegna þess að við vitum ekki hvað samþykkt þess hefur í för með sér. Við Miðflokksfólkið reynum að benda á hvað gæti fylgt því að samþykkja frumvarpið og við vörum við því að hliðsetja hælisleitendur eða fólk sem er í leit að alþjóðlegri vernd og kvótaflóttamenn, veita þeim sömu réttindi. Það mun auka mjög þrýstinginn á kerfið sem við höfum smíðað utan um þessi mál. Það kerfi er ekkert rosalega burðugt, herra forseti. Það er það ekki, því miður. Þess vegna er í sjálfu sér alvarlegt að mál eins og þetta skuli koma fram þar sem menn eru albúnir í að setja fram mál af þessari stærðargráðu án þess að gera grein fyrir og gera sér grein fyrir kostnaðinum sem af hlýst. Í sjálfu sér hafði ég ekkert sérstaka þörf fyrir að taka þátt í þessari umræðu í dag. En ég verð að segja að það voru kannski ræður tveggja hv. þingmanna sem urðu til þess að ég mætti hér í ræðustól. Þar skal fyrstan telja hv. þm. Helga Hrafn Gunnarsson sem kveikti aðeins í mér, ekki í fyrsta sinn. Þessi ágæti hv. þingmaður flutti hér innblásna ræðu þar sem hann talaði sig upp í trúarlegan hita, fannst mér. Það var eitt sem mér fannst mjög athyglisvert í ræðu hans af mörgu öðru. Honum varð mjög tíðrætt um þá flóttamenn sem hingað rata sem játa ekki kristna trú. Það er enginn hér inni sem ég veit til sem gerir einhvern greinarmun á því hvaða trúarbrögð þessi og hinn sem hingað ratar í neyð aðhyllist. En það vill nú þannig til, herra forseti, og þess vegna var út af fyrir sig gagnlegt að þessi hv. þingmaður skyldi orða þetta, að við Íslendingar tökum á móti mjög fáum kristnum flóttamönnum. Flestir vita að kristnir eru víða ofsóttir og m.a. á þeim svæðum sem töluverður hluti flóttamanna eða fólk sem leitar að alþjóðlegri vernd sem hingað leitar kemur frá. Þess vegna er það í sjálfu sér ekki góðu heilli að við skulum ekki taka á móti fleiri kristnum flóttamönnum. Þar sem er hins vegar uppistandandi í þessari umræðu, herra forseti, er það að hér inni og fyrir utan dyrnar eru svokölluð frjálslynd öfl sem virðast líta á móttöku flóttamanna eins og Eurovision, einhverja keppni í því hverjir eru bestir, í þessu tilfelli best innrættir. Þetta er ekki svona einfalt, herra forseti. Þetta snýst ekki um það. Málið snýst einfaldlega um það að við tökum á móti þeim hópum flóttamanna sem við ráðum við með góðu móti vegna þess að móttöku flóttamanna eða hælisleitenda lýkur ekki suður í Leifsstöð þegar menn mæta þar. Þar hefst móttakan. Herra forseti. Fyrir um 20 árum síðan þá las ég BA-ritgerð um málefni hælisleitenda og innflytjenda og sérstaklega um börn þeirra. Í þeirri ritgerð var varað við því að ef þau börn fengju ekki kennslu í móðurmáli sínu og síðan í íslensku yrði hætta á því að þeim myndi farnast illa í skólakerfinu. Í stuttu máli sagt, herra forseti, hefur þetta allt ræst. Það hefur allt komið á daginn sem þarna var varað við. Mönnum hefur orðið tíðrætt um Norðurlöndin í þessari umræðu og það er ekki að ófyrirsynju, herra forseti, vegna þess að við Miðflokksfólkið höfum bent á að ef við tökum tillit til fólksfjölda þá tökum við Íslendingar við margfalt fleiri hælisleitendum, þ.e. fólki í leit að alþjóðlegri vernd, en hinar Norðurlandaþjóðirnar, eins og Noregur og Danmörk. Við tökum við töluvert fleirum en þessar tvær þjóðir og fleirum en Svíar og töluvert fleirum en Finnar. Af hverju segi ég þetta? Vegna þess að þrátt fyrir að okkur sé að sjálfsögðu skylt að taka við fólki líkt og aðrir gera þá er það svo skrýtið að í þessu máli núna erum við akkúrat að taka þveröfuga stefnu miðað við hin Norðurlöndin. Danmörk er t.d. núna að reka af höndum sér fjölda fólks og það kæmi mér mjög á óvart, herra forseti, ef töluvert af því fólki myndi ekki rata hingað nú. Í þessum bransa, eins og alls staðar annars staðar, fréttist það ef eitthvert eitt svæði eða eitt land veitir meiri aðstoð en næsta land eða næsta svæði. Það verður til þess að þetta fólk leitar frekar hingað en annað, skiljanlega, vegna þess að við erum að tala um hóp fólks sem er í leit að betra lífi, sem er að flýja hörmungar. Það er ekkert rosalega ólíkt því þegar stór hluti þjóðarinnar fór vestur um haf. En heimsmyndin er ekki sú sama nú og þá. Þeir landnemar sem fóru héðan til Vesturheims á sínum tíma fengu enga aðstoð. Þeir fengu einhvern jarðarskika en síðan var það undir þeim sjálfum komið hvernig þeim farnaðist. Því miður dóu margir úr sjúkdómum sem voru óþekktir á Íslandi þegar þeir fóru vestur um haf og menn stráféllu þar á fyrstu misserunum. Núna er þetta hins vegar þannig að þeir sem leita að alþjóðlegri vernd á einhverju svæði, hvar sem það er, njóta réttinda, ganga að þeim gefnum. Það er kannski vegna þess hvað þessi réttindi eru orðin umfangsmikil að nágrannaþjóðir okkar, sem hafa verið mjög áberandi í móttöku fólks sem sækir um alþjóðlega vernd, eru núna komnar á þann stað að þær ráða ekki við ástandið. Þessu voru gerð ágæt skil hér fyrr í kvöld í ræðu hv. þm. Brynjars Níelssonar. Það var í sjálfu sér ánægjulegt að það skyldi koma hér þingmaður úr Sjálfstæðisflokknum vegna þess að Sjálfstæðisflokkurinn er búinn að vera fjarverandi þessa umræðu, ekki bara hér í dag heldur er hann búinn að vera fjarverandi umræðu um hælisleitendamál núna í þó nokkuð langan tíma. Það er eins og það elti þann ágæta flokk að ef menn standa frammi fyrir verkefni eða vandamáli þá bíða þeir og þumbast við og þegja og vona að vandamálið hverfi. En það er bara því miður ekki svo um þetta mál, ágætu Sjálfstæðismenn. Það hverfur ekki, því miður. Það mun þvert á móti vaxa. Það mun þvert á móti verða þyngra í vöfum, sérstaklega fjárhagslega. Það er fyrst og fremst vegna þess sem við Miðflokksfólkið erum núna að vara við afleiðingum af því að samþykkja þetta frumvarp. Það er hreint ekki út af því að okkur sé illa við útlent fólk, og heldur ekki ef þetta útlenda fólk er af öðrum kynþætti eða öðrum trúarbrögðum. Þetta snýst ekki um það, hreint ekki. Við viljum gera það sem Íslandi ber í þessum málum. Við viljum leggja okkar lóð á vogarskálina en við viljum ekki taka á móti stórum hópi fólks sem við ráðum ekki við að sinna almennilega. Þá minni ég aftur á það, herra forseti, sem ég sagði áðan, það hefur sannast á síðastliðnum 20 árum hér á Íslandi og á síðustu 35–40 árum í Skandinavíu að ef menn missa ástand hælisleitendamála úr böndum, ef menn missa tökin, þá fylgja því alls konar vandamál, félagsleg vandamál og mál af fleira tagi, því miður. Þetta hefur ekkert með það að gera að fólk sem er á ferð um heiminn sé eitthvað verra fólk en annað, alls ekki. Þetta snýst um það að ef fjöldinn er orðinn þannig að menn ráða ekki við ástandið þá er voðinn vís. Og á hverju bitnar það? Það bitnar á þessu sama fólki sem menn hafa tekið á móti og boðið velkomið en geta síðan ekki sinnt eins og vera skyldi. Það er það ástand sem við viljum vara við, Miðflokksfólkið. Frumvarpinu sem hér liggur fyrir fylgir engin kostnaðargreining. Það virðist enginn vita, og það hefur verið þráspurt um þetta, við hverju menn búast, þ.e. kostnaði af þessu. Menn hafa bent á það, af því að í grunninn er þetta frumvarp líka um Fjölmenningarsetur og menn hafa einblínt á að það séu bara örfá stöðugildi sem fylgja samþykkt frumvarpsins. En þá segi ég aftur: Þetta frumvarp er eins og ísjaki, það er bara einn níundi sem stendur upp úr. Það er þess vegna sem verður að gaumgæfa betur kostnaðarleg áhrif þess að samþykkja það. Við verðum að vita það, herra forseti, áður en við samþykkjum það hér á þingi. Við verðum líka að vita það vegna þess að við verðum að vera viss um að við getum sinnt því fólki sem hingað ratar, eins og ég sagði áðan, með sómasamlegum hætti. Við getum ekki, hvorki okkar vegna og enn þá síður þessa fólks sem hingað ratar, gert því það að hrúga því saman einhvers staðar yfir engu eða litlu með þeim ærnu vandamálum sem slíkri vist fylgja. Víst hefur það komið fram að núna meðan kerfið okkar er búið að vera springa smátt og smátt og þenjast út smátt og smátt vegna þess að það er ekki burðugt, þá höfum við dæmi um að fólk hefur verið hér allt upp í sjö ár í reiðileysi, eins og maður segir, með enga stöðu. Síðan hefur staðið til í mörgum tilfellum að vísa þessu fólki frá eftir allan þennan tíma, sem er mannvonska, herra forseti. Þess vegna höfum við lagt áherslu á það, Miðflokksfólk, að erindi sem fylgja landtöku hér beri að afgreiða mjög fljótt. Það ber að komast að því mjög fljótt hver staða viðkomandi einstaklings er. Ég hef sagt það í ræðustól áður, herra forseti, og þetta eru gamlar tölur og hugsanlega orðnar töluvert mikið breyttar, en ég vann á alþjóðaflugvelli í 11 ár, á árunum 1996 til að verða 2008, og yfir þann tíma, þessi ellefu ár, höfðu 2% af þeim sem hingað komu í leit að alþjóðlegri vernd stöðu flóttamanns samkvæmt flóttamannasáttmála Sameinuðu þjóðanna. Ég geri ráð fyrir því að þessi tala hafi hækkað heldur, herra forseti. En ég þykist jafnframt vita að þetta er mikill minni hluti af þeim sem hingað rata. Það er tvennt sem við höfum bent á. Í fyrsta lagi er það að fjöldi þeirra sem hingað rata í leit að alþjóðlegri vernd er fólk sem smyglað er á milli staða, sem hefur selt aleigu sína, sem hefur jafnvel ofurselt framtíð sína í hendur einhverra þrjóta sem flytja það milli landa. Við myndum gera best í því, herra forseti, að stöðva ána við upptökin, þ.e. að forða þessu fólki frá því að lenda í klóm smyglara. Smygl á fólki er og hefur verið um nokkurn tíma jafn útbreitt og ábatasamt og smygl á fíkniefnum. Og eftir að þrjóturinn er búinn að „selja farmiðann“ þá er honum, sem ætlar að smygla viðkomandi á milli landa, algjörlega sama hvort sá er lífs eða liðinn þegar hann kemur á áfangastað. Það eru þessar hörmungar, herra forseti, sem við verðum að forðast. Það eru þessi örlög sem við þurfum að forða fólki frá. Nú þegar Danir eru að reka af höndum sér eða senda úr landi fjöldann allan af fólki, þá er það ekki síst vegna þess að þeir segja: Við getum hjálpað miklu fleirum fyrir sömu upphæð nær þeirra heimabyggð. Ég held að Sigmundur Davíð Gunnlaugsson hafi verið með fyrstu mönnum sem ræddi þetta á sínum tíma og að vanda þá fékk hann yfir sig gusur af illmælgi fyrir vikið. En það vildi svo til að stuttu eftir að hann hreyfði þessu máli hér þá gaf Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna þetta út sem nokkurs konar stefnu. Það væri æskilegra, viturlegra, hagkvæmara og betra fyrir alla aðila að hjálpa fólki nær sinni heimabyggð en leggja á það þetta ferðalag sem ég lýsti áðan, lenda í höndum óprúttinna aðila sem svífast einskis og er alveg sama hvernig og í hvaða ásigkomulagi fólk er þegar það mætir loks á áfangastað. Herra forseti. Að auki er rétt að benda á að afleiðing af þessum fólksflutningum er sú að mjög stór og fjölmennur hópur barna er núna í reiðileysi um alla Evrópu, fylgdarlaus, og er auðveld bráð fyrir alls konar misindismenn sem eru á ferð þar. Við verðum líka að forða því að börn hljóti þau örlög að lenda í höndum slíkra manna. Því er um að gera 

Virðulegur forseti. Ég vil hér í þessari annarri ræðu minni undir þessu máli ræða örlítið um kostnaðarmat þessa frumvarps og þau sjónarmið sem komið hafa upp í því sambandi og auðvitað áfram á þeim nótum að við verðum að hafa í huga þau skilaboð sem samþykkt frumvarpsins sendir og þau afleiddu áhrif sem af því kunna að hljótast og ég leyfi mér að fullyrða að munu hljótast. Ég ræddi það í nokkuð löngu máli, eiginlega eins löngu og ég mátti, við 1. umr. málsins að mér þætti kostnaðarmatið, í 6. kafla greinargerðar frumvarpsins um mat á áhrifum, vægast sagt vafasamt. Mig langar, með leyfi forseta, að vitna hér til texta frumvarpsins þar sem segir, með leyfi forseta: „Áætlað er að hið aukna hlutverk Fjölmenningarseturs muni kalla á tvö stöðugildi til lengri tíma litið auk kostnaðar vegna starfsaðstöðu á höfuðborgarsvæðinu. Launakostnaður nemur árlega um 23 millj. kr. auk einskiptiskostnaðar vegna búnaðarkaupa að fjárhæð 700 þús. kr. Í heildina er kostnaðarauki ríkissjóðs 23,7 millj. kr. …“ Er einhver sem trúir þessu, að þetta verði raunveruleg kostnaðaráhrif þessa frumvarps? Það þarf að horfa alveg einstaklega þröngt á málið til að það geti staðist einhverja skynsemisskoðun. Ég reiknaði með því satt best að segja að það yrði einhver ígrunduð umfjöllun um áætlaðan kostnað af samþykkt þessa frumvarps í ljósi afleiddra áhrifa í nefndaráliti sem kæmi fram hér við 2. umr. frá meiri hluta velferðarnefndar. Undir það rita Helga Vala Helgadóttir formaður, Halla Signý Kristjánsdóttir, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Ólafur Þór Gunnarsson, Guðmundur Ingi Kristinsson, Halldóra Mogensen og Vilhjálmur Árnason. Í þessu nefndaráliti, sem telur einar fimm blaðsíður, er ekki einu orði vikið að þessum kostnaðaratriðum. Það sem kemst því næst er það sem segir á fyrstu síðu nefndarálits, með leyfi forseta: „Við umfjöllun nefndarinnar kom fram ábending frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga um að þörf kynni að vera á að félagsmálaráðuneyti vistaði sérstakan sjóð, viðbragðssjóð, sem aðstoðaði sveitarfélög við að mæta óvæntum kostnaði vegna móttöku flóttafólks.“ Þessar varlega orðuðu athugasemdir Sambands íslenskra sveitarfélaga voru settar fram í umsögn um málið, sem er svona rúm síða, en það vekur athygli að önnur málsgrein umsagnar sambandsins byrjar svo, með leyfi forseta: „Það kemur á óvart að frumvarpið skuli lagt fram að nýju án þess að tillit hafi verið tekið til ítarlegrar umfjöllunar velferðarnefndar um frumvarpið á fyrra löggjafarþingi.“ Nú verð ég að viðurkenna að ég er búinn að bera saman nefndarálitið sem nú liggur fyrir og síðasta þings en manni sýnist á öllu að þetta hafi i verið lagt fram án þess að síðasti hringur eða síðasta atrenna ráðherra hafi verið tekin til skoðunar í því samhengi. Þessi varfærnislega orðaða athugasemd Sambands íslenskra sveitarfélaga undirstrikar að með þessu má segja að sé verið að senda boltann að nokkru leyti yfir á sveitarfélögin frá því fari sem málin eru núna í. Ef menn eru almennt þeirrar skoðunar að þeir samningar sem gerðir hafa verið - nú nefni ég sérstaklega samninga sem hafa verið gerðir við Reykjanesbæ, Hafnarfjörð, ég held að Reykjavík hafi verið þriðja sveitarfélagið í því knippi, þá hefur það nú ekki verið átakalaust og þarf ekki annað en að vísa bara til fréttaflutnings af þeim og sjónarmiðum sveitarfélaganna sem hafa komið fram í því samhengi. Það stenst auðvitað enga skynsemisskoðun að þetta frumvarp hafi kostnaðaráhrif upp á 23,7 milljónir, og þar af sé hluti einskiptiskostnaður, þegar fyrir liggur að kostnaður af stökum hælisleitanda samkvæmt opinberum gögnum og upplýsingum er að jafnaði um 6 millj. kr. á ári. Við þekkjum þessar tölur frá liðnu ári, heildarkostnaður um 4 milljarðar. Ef það er raunverulega ásættanleg leið í frumvarpi eins og þessu að taka eingöngu tillit til mjög afmarkaðs kostnaðar og í engu til afleidds kostnaðar frumvarps þá væri æskilegt að fá að eiga orðastað við hæstv. fjármálaráðherra, hvort ráðherrann telji það bara beinlínis standast lög um opinber fjármál að leggja fram mál með þessum hætti. Þetta virðist hafa verið sett aftur í prentarann með uppfærðri dagsetningu og málsnúmeri frá síðustu framlagningu miðað við þessa umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga. En fyrir okkur þingmenn sem erum hér að taka þessar ákvarðanir, þ.e. um það hvernig regluverkið á að vera, þá verðum við að hafa þessar upplýsingar forsvaranlega fram settar fyrir okkur. Segjum að það kæmu bara tíu viðbótarumsækjendur, ef við notum bara meðaltalskostnað hvers einstaklings, samkvæmt þeim tölum sem ég vísaði í áðan, ef við tökum bara meðaltalstöluna og segjum það vera tíu sem komi aukalega, í ljósi þess að fyrir liggja upplýsingar um það, eins og segir í framsöguræðu hæstv. félags- og barnamálaráðherra, með leyfi forseta: „… hefur verið unnið að samræmdri móttöku flóttafólks, óháð því hvort það kemur á eigin vegum, í gegnum alþjóðlega vernd eða dvalarleyfi af mannúðarástæðum eða með samræmdri móttöku flóttafólks.“ Þetta kemur á sama tíma og Skandinavíuþjóðirnar, að ég held allar, eru að fara í hina áttina hvað þessi skilaboð varðar. Ef þessi skilaboð orsaka bara fjölgun um tíu þá er það 150% aukning á kostnaði miðað við það kostnaðarmat sem liggur fyrir í þessu frumvarpi. Og auðvitað nefni ég þessa tölu tíu svona hálfgert - ja, ég ætla ekki að segja í gríni, það væri ekki við hæfi, en áhrifin koma fram af þeim á þeim hraða, eins og við þekkjum, að við fáum ekki neitt við ráðið. Ég minni á prýðisræðu hv. þm. Brynjars Níelssonar hér fyrr í umræðunni þar sem hv. þingmaður fór svo vel yfir það að hælisleitendakerfi Evrópu væri raunverulega hrunið. Það þýðir að straumurinn, rétt eins og með vatnið, leitar þangað sem fyrirstaðan er minnst í tilviki vatnsins, en í þessu tilviki þá verður straumurinn til þess lands þar sem mest og best þjónusta er veitt. Í þessu sambandi finnst mér nauðsynlegt að minna á og halda því til haga að við eigum að taka vel á móti þeim sem við tökum á móti, en við getum ekki gert allt fyrir alla og í þessu samhengi þá verðum við að draga lærdóm af því sem nágrannaþjóðir okkar eru að gera núna. Ég held að það verði látið reka á reiðanum, eins og hv. þm. Brynjar Níelsson kom inn á hér áðan, að menn loki bara augunum og láti þetta allt ganga stjórnlaust. Þá mun ekki verða við neitt ráðið og það væri ánægjulegt að fá hér þingmenn fleiri flokka - hv. þm. Brynjar Níelsson kom með prýðilegt innlegg í umræðuna áðan. En það sem mig fýsir að vita er hvort það sé raunverulega þannig að þingmenn flestra flokka hér á þingi telji engin afleidd áhrif verða af þessu frumvarpi, því að ef það er raunin þá erum við á vondum stað.

Hæstv. forseti. Það vekur sérstaka eftirtekt hversu margir hlutfallslega sækja um vernd hér á landi samanborið við nágrannaríki okkar. Það er eftirtektarvert að fylgdarlaus börn eru ekki mörg en að mestu leyti er um að ræða stálpaða drengi. Það skal ósagt hvort hægt sé að vefengja aldur drengjanna en þó verður að treysta því að þær aðferðir sem notaðar eru við aldursgreiningar standist viðurkenndar vísindalegar aðferðir, samanber umsögn landlæknis. Börn eru vissulega viðkvæmur hópur og ber að vanda til verka þegar málefni þeirra eru til meðferðar. Flest þeirra koma þó með foreldrum eða forsjáraðilum. Þau njóta umönnunar foreldra sinna og virðist Útlendingastofnun tryggja hag þeirra eftir bestu getu. Það veldur nokkrum áhyggjum hversu langan tíma afgreiðsla umsókna tekur. Það má með rökum segja að bið eftir niðurstöðu, samþykki eða synjun um dvalarleyfi, reynist börnum sérstaklega erfið. Það skiptir því höfuðmáli að efnismeðferð taki sem stystan tíma og að regluverk sé gert það skýrt að enginn vafi leiki á hver réttur hælisleitenda sé. Úrskurðir þurfa að vera skýrir og framkvæmd úrskurða þarf að framfylgja sem fyrst eftir niðurstöðu. Það veldur áhyggjum hve langan tíma getur tekið að afla upplýsinga um þá hælisleitendur sem koma hingað skilríkjalausir. Það er nauðsynlegt að gera þá sem flytja farþega hingað til landsins ábyrga og tryggja afrit af skilríkjum svo að hægt sé að kalla eftir þeim. Mætti gjarnan setja ákvæði í lög um að þeim sem koma hingað skilríkjalausir sé vísað til baka eftir viðtal á landamærum þar sem hægt væri að greina á stuttum tíma hvort taka ætti mál viðkomandi til efnislegrar meðferðar. Á landamærum ætti að vera hægt að greina hvort um mansal sé að ræða en í slíkum málum þarf að viðhafa aðgát. Upplýsingar eru af hinu góða og um það deilir enginn. Nefndinni er greinilega ekki ætlað að hafa forystu í málum er lúta að málum hælisleitenda en það er sennilega aldrei meiri þörf fyrir slíkt en um þessar mundir. Þessi málaflokkur kostar þjóðina allt of mikið og það er jafnframt öruggt að fé skattborgara má nýta mun betur. Af hverju er svona mikil ásókn hingað til lands? Af hverju tekur svona langan tíma að afgreiða umsóknir? Okkur ber að fara vel með almannafé, en er það gert? Með því að stytta afgreiðslutímann mætti eflaust koma betur til móts við kvótaflóttamenn. Þar erum við sannarlega skuldbundin, þ.e. við kvótaflóttamenn. Af hverju er ekki horft á reynslu Norðmanna, Dana og fleiri þjóða? Hér kemur dæmi frá Spáni. Á Spáni hafa undanfarið verið í gangi stórkostlegar rassíur í að stemma stigu við ólöglegum innflytjendum og glæpaklíkum sem nýta sér flóttamannavandann. Lögreglan á Kanaríeyjum hefur undanfarið staðið í einhverjum stærstu aðgerðum sem hún hefur ráðist í í áraraðir en hún hefur hingað til handtekið ríflega 50 manns og gert mikla fjármuni, vopn og ólögleg vegabréf upptæk. Þetta er hluti af leynilegri lögregluaðgerð sem er sannkallað þjóðarátak gegn mansali og óleyfilegum búferlaflutningum sem virðist vera stór iðnaður á þessu svæði. Allt tengist það komu báta sem ferðast frá vesturströnd Afríku til Kanaríeyja. Í stórri aðgerð fyrir skömmu birtust þungvopnaðir lögreglumenn í skotheldum vestum með sjálfvirk vopn og nutu aðstoðar Europol. Þetta var allt hluti af samræmdum áhlaupum víða suður af Gran Canaria, einkum í sveitarfélaginu Mogán og einnig á eyjunni Tenerífe. Margir hinna handteknu voru útlendingar sem höfðu búið þar nógu lengi til þess að hafa þegar fengið spánskt ríkisfang en þeir eru blandaðir að uppruna. Á meðal hinna handteknu eru Ítalir og Marokkómenn en þarna virðast skipulagðir glæpahringir hafa starfað. Aðgerðum hefur verið haldið áfram og fleiri árásir og handtökur eru ekki útilokaðar. Lögreglan sakar þá sem eru í haldi um að hafa framið margvíslega glæpi sem tengjast ólöglegu mansali, skipulagningu, samskiptum og ferðalögum á opnum bátum, þekktum sem „pateras“ og „cayucos“, frá ýmsum stöðum við strendur Vestur-Afríku, allt til þess að flytja fólk ólöglega til eyjanna sem er svo stökkpallur til Spánar og Evrópu. Þetta er ekki fyrsta aðgerðin af þessu tagi sem lögreglan framkvæmir. Á síðasta ári hófust aðgerðir gegn nokkrum ólöglegum samtökum sem tengjast mansali með tengsl og staðsetningu í Lanzarote en þau eru talin bera ábyrgð á komu þúsunda ólöglegra innflytjenda til Kanaríeyja. Það sem af er þessu ári til loka mars hafa samtals 6.122 ólöglegir innflytjendur farið til Spánar sjóleiðina. 3.436 þeirra komust að ströndum Kanaríeyja. Það eru meira en tvöfalt fleiri en á sama tíma í fyrra samkvæmt skýrslu sem innanríkisráðuneytið birti. Hæstv. forseti. Þetta eru ískaldar staðreyndir og upplýsingar. Af hverju er ég að nefna þetta í ræðu um það mál sem er til umræðu? Jú, þetta kom upp og ég ákvað að flytja þessa ræðu vegna þess að spurning kom upp um afleiðingar þess frumvarps sem hér er til umræðu, eftir að það verður að lögum, hvaða afleiðingar það hefur og hvað þetta muni kosta og hvernig við ætlum að halda utan um þá staðreynd að umsóknum hælisleitenda er alltaf að fjölga. Það hefur verið talað um opinn krana og meira að segja að það þurfi að fjölga krönum. Við höfum áhyggjur af því að við séum að stíga skref í þá átt að við missum tökin á því hvernig við ætlum að höndla þessi mál. Þess vegna erum við að vekja máls á þessu. Það er því ekki að ófyrirsynju sem við flytjum þessar ræður hér í dag.

Herra forseti. Ég ætla að halda aðeins áfram þar sem frá var horfið, ég var að fjalla um hvað við getum lært af nágrannaþjóðum okkar, Norðurlöndunum sérstaklega, í málefnum hælisleitenda og flóttafólks. Ég fjallaði sérstaklega um Svíþjóð í því tilliti. Ég ætla að halda þeirri umfjöllun aðeins áfram vegna þess að það er ákaflega mikilvægt að við horfum til þeirra þjóða sem hafa mikla reynslu af þessum málaflokki, móttöku hælisleitenda og flóttafólks. Svíþjóð er sér á báti í þessum efnum og þar hefur orðið stefnubreyting sem er mjög athyglisverð. Að sama skapi er orðin breyting í þessum málaflokki í Danmörku, eins og hefur verið rakið nokkuð ítarlega hér í dag í ræðum og svo höfum við Miðflokksmenn gert það í greinaskrifum einnig, sérstaklega hv. þm. Ólafur Ísleifsson sem hefur yfirgripsmikla þekkingu á stefnumálum Norðurlandanna í málefnum flóttafólks og hælisleitenda. Ég ætla að halda áfram með umfjöllun um Svíþjóð. Á tímabilinu 2015–2017 tók Svíþjóð til afgreiðslu rúmlega 218.000 umsóknir hælisleitenda. Flestar þeirra komu frá Sýrlandi, Afganistan og Írak. Á sama tíma höfnuðu hins vegar ýmis auðug arabaríki fyrir botni Miðjarðarhafs því að taka á móti flóttamönnum frá nágrannalandi sínu Sýrlandi. Það er mjög athyglisvert, herra forseti. Þau lönd sem eru næst þessu flóttafólki, t.d. frá Sýrlandi, þegar kemur að menningu, siðum, tungumáli og öðru slíku, þar sem aðlögun ætti að vera hvað auðveldust fyrir þetta blessaða fólk sem hefur þurft að flýja stríðsátök, höfnuðu því að taka á móti því, arabalönd fyrir botni Miðjarðarhafs sem hafa svo sannarlega allt til að bera til að taka á móti flóttafólki frá Sýrlandi, fjárhagslega burði og sömu menningu og siði og fólkið býr við í Sýrlandi. Samkvæmt nýjum tölum frá Sameinuðu þjóðunum fyrir árið 2019 eru sænskir ríkisborgarar af erlendu bergi brotnir orðnir 20% í Svíþjóð og nálægt 10% Svía eru múslimar. Samkvæmt nýlegri spá Pew-rannsóknarmiðstöðvarinnar í Bandaríkjunum gæti sú tala náð 35%, þ.e. að múslimar í Svíþjóð geti orðið um 35% um miðja þessa öld ef núverandi þróun helst óbreytt. Meira en 30% af öllum fæðingum í Svíþjóð eru hjá mæðrum fæddum utan landsteinanna. Áhrifa þessara miklu breytinga á samsetningu þjóðarinnar er þegar farið að gæta á vettvangi stjórnmálanna í Svíþjóð. Á tímabilinu frá byrjun þriðja áratugarins fram á seinni hluta áttunda áratugar síðustu aldar réðu sósíaldemókratar nánast öllum lénum í Svíþjóð. Landið hafði einungis þrjá forsætisráðherra á þessu tímabili sem nutu mikillar virðingar á alþjóðavettvangi. Nú hafa hins vegar orðið mikil umskipti í sænskum stjórnmálum því að í byrjun þessa árs mældust Svíþjóðardemókratarnir með meira fylgi en nokkur annar stjórnmálaflokkur í landinu. Þessi pólitísku umskipti eru sérstaklega tengd vaxandi áhyggjum almennings af þeim áhrifum sem svo mikill fjöldi fólks af erlendu bergi brotinn er þegar farinn að hafa á menningu landsins, auk hins háa kostnaðar sem aðlögun flóttamanna að sænsku þjóðfélagi hefur haft í för með sér, og ekki síst áhyggjum af því hvað þessi þróun kunni að þýða fyrir langtímasjálfbærni velferðarkerfisins. Í Svíþjóð er t.d. of lítill hvati fyrir flóttamenn að sækjast eftir vinnu, sérstaklega fyrir barnafjölskyldur þar sem það lækkar verulega bætur frá velferðarkerfinu. Stór hluti flóttamanna hefur einnig í mörgum tilfellum þjappað sér saman í blokkarhverfum sem reist voru á sjötta áratugnum í útjaðri ýmissa borga.  
             Herra forseti. Tíminn er liðinn. Ég náði ekki að klára þetta þannig að ég bið forseta vinsamlega að setja mig aftur á mælendaskrá.

Herra forseti. Það hefur aðeins komið til umræðu hér að hælisleitendakerfið sé misnotað, sem það er vissulega, hér og auðvitað víða annars staðar, enda ekki hægt að gera ráð fyrir því að glæpagengi sem taka aleiguna af fólki og setja það í lífshættu muni í öllum tilvikum vilja fylgja settum reglum. En í ljósi þessarar umræðu vil ég byrja á því að draga það fram að misnotkun kerfisins, og ef kerfið er þannig uppbyggt að það auðveldi misnotkun, bitnar auðvitað fyrst og fremst á þeim sem þurfa raunverulega á hjálp að halda og sérstaklega þeim sem þurfa mest á hjálpinni að halda. Þess vegna þurfum við, við hönnun móttökukerfis og mat á því hvernig við höldum á þessum málum, að setja í forgang að það sé til þess fallið að aðstoða sem mest þá sem þurfa mest á hjálpinni að halda. Það er stefnan núna víða á Norðurlöndunum, eiginlega á öllum Norðurlöndum nema á Íslandi miðað við þetta frumvarp, að ráðast í endurskoðun þessa fyrirkomulags með þetta að markmiði. Hér er hins vegar verið að leggja til að Ísland fari í þveröfuga átt miðað við önnur Norðurlönd. Með þessu frumvarpi er íslenska ríkisstjórnin og aðrir stuðningsmenn frumvarpsins í raun að gera sig að nokkurs konar jaðarhópi í þessum málaflokki því að í Danmörku er núna samstaða frá hægri til sósíaldemókrata og raunar lengra til vinstri, enda eru sósíaldemókratar með samstarfsmenn sem eru enn lengra til vinstri. Þar er samstaða á þessu breiða bili um að breytinga sé þörf. Þær breytingar ganga þvert á það sem lagt er til hérna. Og nýjustu tíðindi frá Svíþjóð eru að þar sé nú komin tímamótasamstaða frá miðju a.m.k. og til hægri um endurskoðun á fyrirkomulagi sem hefur reynst illa. Markmiðið er að þessi lönd verði betur í stakk búin til að aðstoða þá sem þurfa mest á hjálpinni að halda. Með þessu frumvarpi er íslenska ríkisstjórnin, þar með talið Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn, að stilla sér upp með flokkunum sem eru lengst til vinstri í nýja vinstrinu á Norðurlöndum, jaðarvinstri getum við kallað það. En þá að þessari stefnubreytingu og ég ætla að byrja á Danmörku. Nú legg ég áherslu á það að lykilatriði í þeirri stefnu sem ég ætla að fara yfir hér, ég ætla að byrja á stefnu danskra jafnaðarmanna, er að fara þveröfuga leið við það sem hér er lagt til af hálfu íslensku ríkisstjórnarinnar. Ég held að það sé við hæfi að byrja einfaldlega á því að lesa inngangsorðin úr stefnu danskra jafnaðarmanna í þessum málaflokki til þess að útskýra hversu mikill munur er á stefnu danskra jafnaðarmanna sem byggist á áratugareynslu og umræðu í þeim flokki og dönskum stjórnmálum og samfélagi og svo stefnu íslensku ríkisstjórnarinnar nú. Þetta er stefna sem er til komin eftir gríðarlega mikla vinnu sem byggir á reynslu og staðreyndum. Nú sé ég, herra forseti, að tími minn í þessari ræðu er á þrotum en í næstu ræðu mun ég halda áfram og víkja þá sérstaklega að innihaldi stefnu danskra jafnaðarmanna.

Hæstv. forseti. Ég ætla að byrja í Svíþjóð í þetta sinn og fara aftur til ársins 2017. Þá er talið að u.þ.b. 27.000 hælisleitendur hafi komið til Svíþjóðar. Ráðherra útlendingamála á þeim tíma taldi þá að hæfilegt hefði verið að taka á móti allt að 14.000. Eins og við vitum hefur þróunin verið slæm í Svíþjóð. Glæpagengi nýttu sér svo um munar þennan glugga sem opnaðist árið 2017 til þess eins að koma sínu fólki til landsins til þess, að því er virðist, að standa að glæpsamlegri starfsemi. Það er þetta sem mig langar að staldra við. Það er þetta sem bitnar hvað mest á þeim sem þurfa sannarlega á vernd að halda, okkar vernd. Það er ekki vitað í dag hversu mörg fórnarlömb mansals hafa verið síðan þá, karlar, konur og jafnvel börn. Þetta gerðist þegar straumur flótta- og farandfólks var hvað mestur og Svíar voru meðal þeirra sem opnuðu landamæri sín og veittu öllum búsetuleyfi. Mig minnir að á þeim tíma hafi ekki verið gerð krafa um að fólk fengi sænska kennitölu og það þótti í lagi á þeim tíma, en það hafði þær afleiðingar að ekki var hægt að rekja ferðir fólks sem auðveldaði þá þessum glæpahringjum að nýta sér aðstæður í miður góðum tilgangi. Við sem fylgjumst með norrænum fjölmiðlum sjáum nánast daglega fréttir um glæpagengi sem vissulega eru blönduð af erlendu fólki og heimafólki, ef við getum sagt sem svo. En það hefur samt sem áður orðið sprenging á undanförnum árum, því miður. Eins og kom fram í máli hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar hér áðan hafa stjórnmálaflokkar á sænska þinginu ákveðið að leggja fram tillögu sem felur m.a. í sér að takmarka grundvöll dvalarleyfa af mannúðarástæðum. Það þýðir líka að kröfur um tungumál eru hertar á sama tíma og hlutfall innflytjenda er verulega takmarkað og er það algjör kúvending. Þetta er nokkuð svipuð leið og Danir fóru og hafa fest í sín lög. Það er dálítið döpur staða að svona hafi farið því að hugsanlega hefði mátt komast hjá því að þetta endaði svona. Um 60% Svía eru í dag mjög gagnrýnir á útlendingastefnuna sem verður þá til þess að þessi kúvending verður að veruleika. Við hér á Íslandi höfum staðið að svokölluðum þverpólitískum nefndum til að taka á málefnum útlendinga og flóttafólks og snemma árs 2019 kom út skýrsla. Í II. kafla hennar er að finna leiðbeinandi reglur fyrir sveitarfélög um móttöku flóttafólks o.fl., og í 6. gr. þeirra segir, með leyfi forseta: „Flóttafólk fær fjölþætta þjónustu frá velferðar- og menntakerfinu. Félagsþjónusta lögheimilissveitarfélags útfærir þjónustuna nánar en mikilvægt er að flóttafólk fái tíð viðtöl í félagslegri ráðgjöf, sérstaklega fyrsta árið eftir leyfisveitingu …“ Síðar segir: „Flóttafólk ber sjálft ábyrgð á húsnæðisleit og hefur frjálst val um búsetu. Ef flóttafólk lendir í bráðum húsnæðisvanda ber lögheimilissveitarfélagi að aðstoða það samkvæmt 46. gr. laga um félagsþjónustu sveitarfélaga.“ Einnig fær flóttafólk grunnfjárhagsaðstoð og er það sveitarfélags að meta hvort veita beri flóttafólki styrki út frá sérstöðu þeirra, aðstæðum þeirra og þörfum. Meðal þeirra styrkja sem tilgreindir eru til leiðbeiningar er húsbúnaðarstyrkur, styrkur vegna íslenskunáms, ferðastyrkur vegna fjölskyldusameiningar og styrkur til sérfræðiaðstoðar vegna áfallastreitu. Flóttafólk hefur sambærilegan rétt og íslenskir ríkisborgarar í almannatryggingarkerfinu og þjónusta sveitarfélaga miðast við lögheimili og flóttafólk á því sama rétt á þjónustu og aðrir íbúar. Samkvæmt 2. mgr. 15. gr. laga um félagsþjónustu sveitarfélaga endurgreiðir ríkissjóður útlagðan kostnað vegna erlendra ríkisborgara fyrstu tvö árin eftir að lögheimili þeirra hefur verið skráð og þegar vísað er til útlagðs kostnaðar er átt við beinan kostnað en ekki er greitt fyrir vinnuframlag starfsmanna sveitarfélags. Þetta er mjög gott markmið, þetta er svo gott að ég hef af því áhyggjur. Hvað ef það gerist sem gerðist í Svíþjóð fyrir nokkrum árum? Það er lengra síðan sprenging varð í komu flóttamanna frá Afríku, til varð flóttamannahverfi, því miður, og afleiðingarnar voru ekki góðar. En hvar standa sveitarfélög okkar ef svo fer þegar fjöldinn eykst? Nú er talað um að við séum með sex sinnum fleiri umsækjendur en nágrannaþjóðir okkar. Það sem þarf að gera er að búa til umræðugrundvöll um þetta. Það getur vel verið að við séum jafnvel komin á þann stað að við þurfum að endursetja stefnuna eða jafnvel setja stefnu sem virkar, sem er trúverðug og sönn. Ég segi þetta vegna þess að unnin var viðamikil rannsókn í Háskólanum á Akureyri sem sneri að innflytjendum. Þessi rannsókn var gerð árið 2020 og kom út skýrsla um hana. Þar kemur fram að ólíkir hópar innflytjenda fá mismunandi þjónustu eftir stöðu þeirra. Þar er um að ræða þjónustu sem er allt frá því að vera vel skipulögð þjónusta við flóttamenn, og er gefið til kynna að verið sé að festa það í sessi, í það að vera lausleg og minna skipulögð þjónustu við almenna innflytjendur. Það er umhugsunarefni. Ég vil staldra aðeins við þarna. Við virðumst ekki geta staðið okkur með fullnægjandi eða faglegum hætti gagnvart þeim sem nú þegar eru hluti af samfélaginu. Samt sem áður stöndum við frammi fyrir því að enn á að auka í, ég tala nú ekki um ef því fólki fjölgar sem hingað vill koma. Við viljum öll taka á móti fólki en við þurfum líka að gera það vel. Í rannsókninni sem gerð var í Háskólanum á Akureyri kemur fram að stuðningur og þjálfun kennara virðist hvorki vera í skipulegum farvegi til skamms né langs tíma. Er þá átt við kennara sem standa að kennslu í íslensku fyrir útlendinga. Við verðum að gera betur og sérstaklega gagnvart þessum kennurum ef við ætlum að standa vel að því að taka á móti fleirum. Við verðum að gera það vel sem við getum gert vel. Við getum vel staðið okkur betur. Þátttakendur í rannsókninni voru beðnir um að leggja mat á gæði þeirra íslenskunámskeiða sem þeir höfðu sótt. Það voru 1.754 sem svöruðu þeirri spurningu og fram kemur að stór meiri hluti var ekki ánægður með þau íslenskunámskeið sem hann sótti. Þessar niðurstöður áttu við á öllum þeim svæðum sem voru til rannsóknar. Mig minnir að það hafi verið fjögur sveitarfélög undir. Tvö þeirra voru með ákveðna stefnu í málaflokknum, en tvö þeirra ekki. Þetta er ákveðið áhyggjuefni og gefur tilefni til frekari rannsókna á stöðu íslenskunámskeiða. Innflytjendur hafa sjálfir sagt að mögulega þurfi að setja upp próf til að þeir geti haft slíkt upp á vasann til þess að geta sótt um vinnu, að þá myndu gæði íslenskukennslunnar aukast. Það væru þá gerðar ríkari kröfur til þeirra kennara sem sinna kennslunni. Innflytjendurnir sögðu nefnilega að það væri í raun lykillinn að íslensku samfélagi að kunna íslensku og þeir voru oft ráðnir til starfa á Íslandi án þess að gerð sé krafa um að þeir kunni íslensku. Þeir eru ekki sáttir við það og vilja auka gæði námsins. Við þurfum að vanda til verka. Við erum að fara í kjölfarið á þeirri aðferðafræði sem nágrannaþjóðir okkar eru að hverfa frá vegna þess að hún virkar ekki. Hún er vissulega falleg á blaði en það þarf meira til.

Herra forseti. Ég sagði í ræðu minni áðan að við þyrftum að gæta að því að taka sómasamlega á móti þeim hópi hælisleitenda eða þeirra sem sækja um alþjóðlega vernd sem við réðum við og veita þeim sæmilega þjónustu. Og af því að sporin hræða, herra forseti, þá er eitt sem veldur áhyggjum varðandi það frumvarp sem við ræðum hér, menn gera sér náttúrlega enga grein fyrir því hvað það muni hafa í för með sér, hvorki hvað varðar fjölda eða fjölgun né meiri fjárútlát. Það sem mig langaði að draga fram, herra forseti, er að þau sveitarfélög íslensk sem hafa borið hitann og þungann af móttöku hælisleitenda hingað til lands hafa borið sig illa undan því álagi sem þetta veldur, bæði á grunnstoðir samfélagsins og allt eftirlit og annað sem þarf að viðhafa þegar búið er að hrúga fólki saman á einn stað við aðstæður sem gætu verið betri. Það er einmitt liðurinn í því sem áður var rætt að til þess að taka sæmilega eða svo sómi sé að á móti hælisleitendum eða fólki sem er að leita að alþjóðlegri vernd þarf náttúrlega að vera til staðar aðstaða til þess að hægt sé að sinna því með þeim hætti sem ber. Það er því í mörg horn að líta, herra forseti - nú sé ég að í salinn gengur hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson og ég fagna því mjög. Við þurfum að gæta að því, eins og ég sagði áðan, að taka á móti þeim fjölda sem við ráðum við að þjónusta með þeim hætti sem sómi er að. Það er engin fyrirhyggja í þessu frumvarpi, herra forseti, og því miður lítur það þannig út að menn hafi ekki gert nokkra tilraun til að reyna að skyggnast inn í framtíðina varðandi það hvaða fjölgun þetta frumvarp gæti haft í för með sér. Það er kannski rétt að stinga því hér inn að í fyrra, meðan flug var í lágmarki til og frá landinu, sérstaklega í fyrstu bylgju Covid, kom í ljós að komur hælisleitenda eða fólks í leit að skjóli drógust saman um 15%, ef ég man rétt, frá því árinu á undan, á meðan almennum flugfarþegum fækkaði um 85%. Þetta segir, svo undarlegt sem það nú er, að uppistaðan í farþegum í fyrra, árið 2020 þegar minnst flug var, hefur verið hælisleitendur eða fólk í leit að alþjóðlegri vernd og auðkýfingar. Þeir hafa borið uppi fjölda þeirra sem komu til Íslands í fyrra, svo undarlegt og önugt sem það nú er. Það er náttúrlega vegna þess, eins og hér hefur komið fram áður, að þeim sem eru að sjá um, það er nú kurteislegt orð, ferðalög þessa fólks, annaðhvort með því að smygla því eða beita það mansali eða hvernig það nú er, er náttúrlega alveg sama þó að ástandið bæði í fluginu og á brottfarar- og áfangastað sé ekki með bestum hætti heilsufarslega séð. Auðvitað er þetta kannski sá hluti farþega sem seinast dregst saman vegna þess að þeim sem skipuleggja ferðalagið er algerlega sama um það hvort menn komast heilir á áfangastað eður ei. Herra forseti. Þegar við erum að reyna að skyggnast inn í framtíðina og sjá hvaða áhrif þetta frumvarp eða samþykkt þess hefur á okkur, efnahagslega sérstaklega, þá megum við ekki gleyma þætti sveitarfélaganna í þessu máli því að þau bera hitann og þungann af því að ala önn fyrir þessum hópi þrátt fyrir að ríkið standi í sjálfu sér ábyrgt fyrir kostnaði. Það er umhugsunarvert, herra forseti, að ég átti fyrir nokkrum vikum eða mánuðum viðræður við fulltrúa Útlendingastofnunar. Þá skildist mér að í fyrra færi fram það sem er kallað fyrsta viðtal, þ.e. fyrsta viðtal sem hælisleitandi fær þegar hann kemur til Íslands, að sex vikum liðnum, herra forseti. Í sex vikur bíður viðkomandi eftir því að hitta fulltrúa yfirvalda í svona alvöruviðræður. Þetta eru sex vikur. Allan þann tíma þarf að ala önn fyrir viðkomandi, sjá til þess að hann hafi húsaskjól og eitthvað að bíta og brenna. Það var hins vegar að heyra á því ágæta fólki sem vinnur hjá Útlendingastofnun að þessi tími, þessi tímalengd, biðtíminn, hefði styst verulega því hann hefði numið mánuðum næstu ár þar á undan. Þess vegna er ég að tala um það, herra forseti, að við getum ekki tekið á móti fleirum heldur en svo að við getum sinnt þeim með almennilegum hætti. Það er ekki sæmilegt að láta fólk bíða vikum og mánuðum saman eftir fyrsta viðtali. Það er gjörsamlega óþolandi og það er mannvonska, eins og fram hefur komið hér áður, að fólk, sérstaklega fjölskyldur, skuli dveljast hér á Íslandi misserum saman, jafnvel árum, endandi með því að það eigi að senda menn, konur og börn úr landi eftir að allir viðkomandi hafa skotið hér einhverjum rótum. Þá á að rífa þau upp aftur og senda úr landi. Þess vegna höfum við lagt áherslu á, og nú ætla ég enn einu sinni að undirstrika það, að mál hvers og eins sé afgreitt jafn fljótt og verða má. Það er öllum í hag. Það er náttúrlega ríkissjóði í hag að aðilar séu ekki hér í uppihaldi mjög lengi og að sjálfsögðu fyrir þá sem í hlut eiga, sem hingað leita, sem hingað sækja, að þeir séu ekki látnir bíða hér allan þennan tíma í óvissu yfir örlögum sínum. Nú segi ég aftur, herra forseti, að þessar sex vikur eru bara biðin eftir fyrsta viðtali og þá tekur ákvarðanatakan við. Eins og kom t.d. fram hjá hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni áðan í hans ágætu ræðu, sem ég ætla að hrósa mjög, þá er þessi biðtími og þessi tími sem líður náttúrlega algjörlega óviðunandi. Það er vegna þess að kerfið er, eins og hann réttilega benti á, seint í svifum og það er ekki snart að snúa sér við, eins og maður segir. Þess vegna þurfum við að gera allt sem við getum til að auka þennan málshraða sem yrði bæði þeim sem hingað leita og okkur öllum í hag. Maður sér ekki í sjálfu sér að það sé nein grein gerð fyrir þessu í fyrirliggjandi frumvarpi, þ.e. að menn ætli að það þurfi fé, aukið fé, til þess einmitt að geta staðið við þetta, staðið undir því sem við höfum verið hér að hamast á varðandi málshraðann og mannúðina. Auðvitað eigum við að taka vel á móti þeim sem hingað rata sem við ætlum að taka á móti og tökum á móti. Við eigum ekki að gera það með hangandi hendi, við eigum ekki gera það með hálfum huga. Við eigum að gera það þannig að nokkur sómi sé að. Þess vegna þurfum við að aðgæta það að þeir sem hingað rata og við tökum á móti og ætlum að taka á móti séu ekki fleiri en svo að við getum leyst þetta verkefni með sómasamlegum hætti. Herra forseti. Ég sé að tími minn er þrotinn, því miður, og bið því um að verða settur aftur á mælendaskrá.

Virðulegur forseti. Ég ætla aðeins að halda áfram með nokkrar hugleiðingar um það hvaða vandamál ég tel fólk vera að reyna að leysa þegar það talar um þessi mál af þeirri dýpt sem við höfum séð hér í dag og í gær, sér í lagi af hálfu hv. þingmanna Miðflokksins. Talað er um fjármálin, það séu mikil útgjöld úr ríkissjóði í þessum málaflokki, 3,9 milljarðar ef ég skil fjárlögin rétt, segjum bara 4 milljarðar. Svo hef ég heyrt töluna 4,5 milljarða, það er á því bili alla vega. Síðan er það mögulega fjöldinn af fólki, að þetta valdi á einhvern hátt offjölgun. Ég trúi því ekki að 361 manneskja, líkt og kom hingað í fyrra í gegnum hælisleitendakerfið, sé of mikið, sér í lagi ekki með hliðsjón af því að 4.500 börn fæddust hér á sama tímabili. En auðvitað eru líka í bakgrunninum, þótt það sé kannski ekki sagt berum orðum, áhyggjur af menningarágreiningi og því að trúarbrögð eða menning hafi einhvers konar sundrungaráhrif eða gangi í berhögg við frjálslynd lýðræðisgildi. Ég óttast þá umræðu nákvæmlega ekki neitt, virðulegi forseti. Ég óttast það heldur ekki neitt að gagnrýna hluti sem ég tel andstæða frjálslyndum lýðræðisgildum. Þar hafa trúarkreddur mjög mikinn sess sögulega séð og hafa haft mjög mikil áhrif til að sporna gegn frjálslyndum lýðræðisgildum. Einfalt dæmi: Réttindi kvenna eru í beinni mótsögn við suma hluti í Nýja testamentinu, ekki bara Gamla testamentinu heldur líka Nýja testamentinu. Andstaðan við réttindi samkynhneigðra og sér í lagi hjónabönd samkynhneigðra byggðist að mestu lengi vel á beinlínis trúarlegum grundvelli, höfum það alveg á hreinu. Ég veit að það er ekki í tísku hérna að tala trúarbrögðin niður eins og sagt er, en þetta er bara svona. Svona var þetta í abrahamískum trúarbrögðum eins og kristni, og íslam er engin undantekning. Þau hafa staðið gegn þróun í átt að frjálslyndum lýðræðisgildum, hérlendis sem annars staðar. Við erum orðin þokkalega frjálslynd og þokkalega lýðræðisleg þrátt fyrir kristna arfleifð, ekki vegna hennar, höfum það líka alveg á hreinu. Við skulum ekkert tipla á tánum í kringum það. Svona er þetta bara. Þetta er bara saga okkar. Hún er ekkert endilega falleg eða þægileg. Þetta er erfitt, þannig er það bara. Það er ekkert vandamál fyrir mig að taka sömu umræðuna þegar kemur að íslam eða þeim áhrifum sem íslömsk trúarbrögð og ýmsar túlkanir á þeim, sem eru fjölmargar, geta haft á viðhorf fólks til frjálslyndis og lýðræðisgilda, það er ekki vandamál. Almennt er ég þeirrar skoðunar að þegar trúmálum er blandað við stjórnmál sé útkoman verri en ella, langoftast í það minnsta. Ég þekki reyndar ekki dæmi um annað ef út í það er farið. Við verðum samt alltaf að gera greinarmun á fólkinu sem aðhyllist trúarbrögðin og trúarbrögðunum sjálfum. Ég get alveg vitnað í biblíuvers mjög nákvæmlega og sýnt fram á hvernig þau eru andstæð kvenréttindum, réttindum samkynhneigðra og jafnræði fyrir lögum almennt, lýðræðinu sjálfu reyndar. Í Rómverjabréfi, 13. kafla, versum 1–4, flæðir ekki beinlínis lýðræðisástin úr munni guðs, ekki beinlínis, reyndar hitt þó heldur. Samt búum við í lýðræðisríki þrátt fyrir að hér sé meiri hlutinn kristinn, þrátt fyrir að hér sé ríkiskirkja og vel fjármögnuð, meira fjármögnuð en þessi málaflokkur, meðan ég man. Ég gæti farið út í kennisetningar kaþólsku kirkjunnar, sem mér þykja margar hverjar mannfjandsamlegar og ógeðslegar, skal ég bara segja upphátt. Samt eru kaþólikkar á Íslandi, í valdastöðum jafnvel, sem beita sér t.d. ekki gegn réttindum samkynhneigðra. Það er alveg eins með múslima, virðulegur forseti. Fólk er ekki trúarbrögðin sem það aðhyllist. Nú getur einhverjum fundist það skrýtið að einhver segist aðhyllast trúarkenningu eða heilaga bók sem segir eitthvað sem ekki sér merki í hugmyndafræði eða hegðun viðkomandi einstaklings. Gott og vel, mér finnst það líka skrýtið, enda er ég ekki trúaður. En það er samt sem áður þannig, og við þurfum líka að viðurkenna það, að einstaklingar eru miklu meiri og merkilegri fyrirbæri en tilvitnanir í heilagar bækur. Það á við um kristið fólk, það á við um gyðinga, það á við um múslima, það á við um hindúa. Það á við um okkur öll. Við sem manneskjur, sem einstaklingar, erum einfaldlega flóknari fyrirbæri en svo. Ég hygg og giska hér á að ástæðan fyrir því að svo margt fólk í samfélaginu óttast einhvern veginn of marga múslima á Íslandi, eða of mikið af einhverjum framandi trúarbrögðum eða þess háttar, sé að fólk geri ráð fyrir því að trúað fólk skipti aldrei um skoðun eða geti illa sannfærst um ágæti frjálslyndra lýðræðisgilda. Ég þekki það af mjög mikilli persónulegri reynslu af því að ræða við heittrúaða múslima og heittrúaða kristna um frjálslynd lýðræðisgildi að það getur verið svolítið snúið. Rökræður um slíkt eru flóknar, þær eru oft tilfinningaþrungnar og taka tíma og þegar maður ræðir við einhvern um trúmál eða t.d. réttindi samkynhneigðra í samhengi við trúarkennisetningar er alveg viðbúið að fólk skipti ekki um skoðun á staðnum. Það þarf að hugsa um það þegar það fer að sofa, þegar það vaknar, þegar það fer í sturtu og er að elda matinn og hvað eina og láta það aðeins veltast um í huga sér áður en það fer að skipta um grundvallarheimsmynd eða það sem á að heita grundvallarheimsmynd. Það leiðir mig líka að öðru sem er hlutverk trúarbragða í lífi fólks. Það er mjög misjafnt, eins og við ættum að þekkja hér á Íslandi þar sem meiri hlutinn segist kristinn. Hversu margir Íslendingar lesa raunverulega Biblíuna eða mæta í kirkju á sunnudegi? Ekki það margir að mínu viti, virðulegi forseti, mættu vera fleiri, ég er mjög hlynntur því að fólk fræðist aðeins um kristnina, þótt ekki væri nema til að læra að efast aðeins meira, en það er svo sem önnur saga. Trúarbrögð eru nefnilega líka menningarlegt fyrirbæri. Fólk segist vera kristið vegna þess að það aðhyllist einhverja almenna nálgun á siðfræði sem á sér ekki endilega mikla trúarbragðafræðilega stoð, er ekki endilega grundvölluð á tilteknum versum í Biblíunni eða Kóraninum en einkennir menninguna. Tökum fyrirgefninguna sem dæmi, sem mér finnst því miður vera á undanhaldi á Íslandi. Það eru ástæður fyrir því og alveg efni fyrir nýja ræðu einhvern tímann. Þótt fyrirgefning sé eitthvað sem er eflaust til í langflestum samfélögum, eflaust öllum í einhverri mynd í það minnsta, sem og áhersla á fyrirgefningu og hvers vegna það er praktískt og gott að hafa hana í menningunni, þá er það almennt sjónarmið að fólk telur fyrirgefninguna, kærleikann, leitina að sannleikanum og þessi djúpstæðu gildi almennt koma úr þeim trúarbrögðum sem það elst upp í, alveg sama hvaða trúarbrögð það eru. Múslimar telja þessi gildi koma úr íslam, kristnir telja þau koma úr kristni og gyðingar telja þau koma frá gyðingdómi. Raunin er sú að þetta eru sammannleg gildi sem við höfum öll. Ef við finnum afsökun fyrir því að halda í þessi gildi í trúarbrögðum okkar þá erum við almennt til í að aðhyllast þau trúarbrögð. Það þýðir ekki að við séum til í að fara alla leið í þriðju Mósebók eða annan kafla í Kóraninum til þess að finna upp refsilöggjöf og setja almenn hegningarlög, þetta er ekki það sama, alla vega ekki hérlendis, en það er það reyndar í Sádi-Arabíu, en ég ætla að spara pistilinn um hana. Ég er alveg til í umræðu um hlutverk trúarbragða og menningaráhrif á frjálslynd lýðræðisgildi. Mér finnst allt í lagi að opna þá umræðu, ég er ekkert smeykur við hana, en ég tek eftir því að annað fólk er svolítið smeykt við hana, það er hrætt við að vera kallað rasistar eða eitthvað því um líkt. Þá vil ég benda því ágæta fólki á eitt: Fordómar eru auðveldir. Þeir eru okkur eðlislægir. Við getum í raun og veru lítið gert að því að upplifa fordómafullar tilfinningar, það er bara hluti af því hvernig hugur okkar virkar. Fyrir því eru þróunarlegar ástæður sem ég fór yfir í ræðu nýlega um lögreglulög. Það er auðvelt að misstíga sig og fylla um of í eyðurnar, gefa sér að fólki gangi eitt til eða trúi öðru. Jafnvel þegar fólk segist trúa einhverju þá þýðir það oft eitthvað allt annað en það sem áheyrandinn heyrir. Það er viðbúinn hluti af umræðu um trúarbrögð, menningaráhrif og gildi. Þá umræðu þurfum við að taka við hvert annað, hér í þessum sal, úti í samfélaginu og einnig við fólk sem flytur hingað til lands úr menningarheimum sem eru frábrugðnir okkar heimi. Við eigum að vera óhrædd við það og við eigum að standa mynduglega að því. Sú umræða er engin mótsögn við að bjóða fólk velkomið. Þá erum við alla vega að halda athygli okkar við það sem við erum raunverulega að tala um.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni fyrir ræðuna, það er alltaf áhugavert að hlusta á hv. þingmann. Ég er ekkert gefinn fyrir að ræða trúarleg málefni, ég verð að viðurkenna það, og sérstaklega trúarbrögð sem ég er ekki vel að mér í. Ég get alveg viðurkennt að ég hef fengið vaxandi áhuga á ritskýringu á ritum Biblíunnar og hef mikla ánægju af því að kynna mér þau. En það er þessi árekstur menningarheima sem hv. þingmaður var að tala um. Ég hef áhuga á að vita viðhorf hans hvað varðar þær áhyggjur sem má greina í nágrannalöndum okkar, ekki síst hjá Dönum. 

Virðulegi forseti. Ég hef miklu meiri áhyggjur af uppgangi nýfasismans og hægri íhaldsmanna, eins og t.d. í Ungverjalandi, Póllandi og Bandaríkjunum. Það eru þau öfl sem draga þessa dagana úr frjálslyndum lýðræðisgildum í hinum svokallaða vestræna heimi. Ég hef einfaldlega meiri áhyggjur af þeim öflum. Það eru íhaldsöflin sem eru við völd. Ég er mjög fjandsamlegur öllum hugmyndum, trúarlegum eða annars staðar að, sem ganga í berhögg við frjálslynd lýðræðisgildi. En ef ég legg kalt mat á það hvaðan ógnin stafar í raunveruleikanum þá leiðir það hug minn ekki að kennisetningum íslam. Mér vitandi er ekki stakur þingmaður í gjörvallri Evrópu sem aðhyllist wahabisma, ég leitaði fyrir um ári, fann engan. Það er hins vegar nóg af þingmönnum, og allt of mikið af þeim, sem aðhyllast hugmyndafræði andstæða frjálslyndum lýðræðisgildum, sem koma 

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Það stendur þannig á hjá Dönum að þeir hafa ákveðið - og það er eiginlega fjölflokkasamkomulag, það voru fjórir flokkar sem störfuðu saman áður en núverandi ríkisstjórn tók við og nú hefur danski jafnaðarmannaflokkurinn bæst í þennan hóp - að útrýma þessum gettóum sem kölluð eru. Af kurteisisástæðum eru þau núna kölluð á dönsku „parallel samfund“ sem við getum kallað hliðarsamfélög á íslensku. Ég er með tölur um þetta. Þeir tala um gettó og hörð gettó. Hörð gettó voru talin vera 13 í fyrra og síður hörð voru 15. 

Virðulegi forseti. Af því sem ég veit um aðferðirnar sem beitt er í Danmörku þá þykir mér þær harkalegar, mér þykir þær hranalegar. Mér finnst vanta áhersluna á það hvað hefði mátt fara betur í upphafi. Það er spurning sem hv. þingmenn Miðflokksins eru mikið fyrir að spyrja, en þeir svara henni ekki á sama hátt og ég til dæmis. Mér finnst gríðarlega mikilvægt að fólk sem kemur hingað, hælisleitendur eða kvótaflóttamenn, hafi fullt færi á því að aðlagast íslensku samfélagi og að það sé aðstoðað við það. Þess vegna er ég hlynntur frumvarpinu sem við ræðum núna. Þess vegna skil ég ekki hvers vegna hv. þingmenn eru á móti því. Rökin sem menn hafa fært fram, sem ég hef heyrt núna milljón sinnum, standast ekki mína skoðun, ég er ósammála hv. þingmönnum um áhrif frumvarpsins. Spurningin sem við ættum að spyrja okkur er: Hvernig eflum við frjálslynd lýðræðisgildi almennt? Hvernig kennum við börnunum okkar þau sem best? 

Herra forseti. Ég hef sagt það áður, ég ætla að segja það aftur: Ég dáist að því hvað hv. þingmaður talar af miklum trúarhita miðað við það að eftir því sem ég best veit er hann trúlaus maður. Það er hins vegar eftirtektarvert og mig langaði bara til að stinga því hér að að ég minnist þess ekki í þessari umræðu að hafa yfirleitt heyrt minnst á trúarbrögð nema hjá hv. þingmanni. Við höfum verið að tala um að hingað rati alls konar fólk. Reyndar sagði sá sem hér stendur áðan að það væri eftirtektarvert að mjög fáir kristnir hælisleitendur hefðu ratað hingað þó að þeir búi við drjúgar ofsóknir. Mig langar eiginlega til að spyrja hv. þingmann hvaða erindi þessi trúarhiti eigi inn í þessa umræðu þar sem trúmál hafa ekkert verið til umræðu hér, ekki miðað við það sem ég hef heyrt og hef ég fylgst nokkuð vel með í dag. Við erum einfaldlega að tala um viðfangsefnið. Við erum að tala um að taka sómasamlega á móti fólki sem hefur það skítt og við viljum gera það með sæmilegum hætti þannig að við höfum nokkurn sóma af.

Virðulegi forseti. Ég lít svo á að ég sé að stinga á kýlið. Ég hef t.d. heyrt ræðu frá hv. þm. Birgi Þórarinssyni, sem talar fyrst og fremst um kostnað og kannski tæknilegri atriði sem ég myndi ekki endilega blanda þessu við. Svo hef ég hlýtt á ræður hv. þm. Ólafs Ísleifssonar. Það er mér mjög skýrt, sér í lagi eftir að hafa lesið grein sem hann vísaði í í sinni ræðu, að þetta er það sem býr raunverulega að baki þegar allt kemur til alls. Hvers vegna er fólk hrætt við að fá hingað mikið af fólki? Það snýst um óttann við menningarsundrungu og menningarágreining einhvers konar þegar allt kemur til alls. Þegar við höfum tekið tillit til umræðunnar um fjármögnunina kemur í ljós að við getum leyst það vandamál, jafnvel þó að við myndum ekki leysa það er ríkissjóður ekki fara á hausinn út af þessum málaflokki. Það er bara ekki þannig. Það er ekki að koma hingað of mikið af fólki, meira af fólki en við ráðum við, hvergi í sýnilegri framtíð. Þessar skýringar á óttanum standast ekki alveg. Sér í lagi ætla ég að vísa í málflutning hv. þm. Ólafs Ísleifssonar þegar kemur að því. Þetta þvælist fyrir, virðulegi forseti, 

Herra forseti. Það kann að vera að hv. þingmaður hafi stungið á kýli en það kemur bara ekkert út úr því kýli. Ég benti hér á áðan að fyrir 20 árum hefði verið bent á að við réðum ekki við að mennta börn nýbúa sem þá voru að koma til Íslands og þau hafa aldeilis ekki átt auðvelda ævi. Komið hefur í ljós á þessum 20 árum að þær varúðarraddir sem þar hljómuðu voru sannar. Það er enginn ótti í því. Eins og ég hef sagt hér áður margoft er Miðflokksfólk ekkert hrætt við útlendinga. Við erum sum að tala við útlendinga á hverjum degi og sleppum bara nokkuð vel frá því. Hv. þingmaður er að búa til einhverja mynd sem stenst ekki. Þess vegna langar mig að spyrja hv. þingmann: Finnst honum ekki - af því að hann segir að það sé aldrei of mikið af fólki sem kemur o.s.frv.- að við berum skyldu til þess að þeir sem hingað rata fái almennilegar móttökur, að börn þeirra fái tækifæri til að fóta sig í þjóðfélaginu og að fjöldinn megi ekki verða meiri en svo að við ráðum við það hlutverk að sinna þessu fólki almennilega?

Virðulegi forseti. Jú, mér finnst mjög mikilvægt að við sjáum vel um fólk sem kemur hingað og að okkur takist að hjálpa því að aðlagast samfélaginu sem best. Ég styð þetta frumvarp vegna þess að það er liður í því, ólíkt hv. þingmönnum Miðflokksins sem ég hef heyrt tala hingað til. Ég verð að viðurkenna að ég heyrði ekki alla ræðu hv. þingmanns áðan þannig að ég get ekki fjallað um það sem ég talaði um í samhengi við hana. Vel má vera að umræðuefni mitt komi umræðuefni hv. þingmanns ekkert við. Ég þekki það hreinlega ekki. En ég sé það líka í kommentakerfum fréttamiðlanna, ég sé það í umræðum á Facebook, ég heyri það úti á götu, virðulegi forseti, að fólk er hrætt við útlendinga sem eru mjög ólíkir okkur, sem eru með mjög ólíka sýn á það hvernig lífið og samfélagið virkar. Þótt ég telji þann ótta mjög oft byggðan á fordómum, ef ekki oftast, skil ég það samt alveg. Ég skil það alveg og mér finnst allt í lagi að við tökumst bara aðeins á við það og finnum á því lausnir sem eru mögulegar á Íslandi enn sem komið er. Þetta er ekki of margt fólk. 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna, hún var að sjálfsögðu sérstök eins og honum er einum lagið og kominn svolítill trúarlegur blær á málflutning hans í þessu máli sem er svolítið sérstakt vegna þess að það lýtur ekki beint að þeim ágæta málaflokki. En það sem ég vildi spyrja hv. þingmann út í, og reyndar verð ég að gera athugasemd við málflutning hans áðan eða hvort það var fyrr í dag þar sem hann kom aðeins inn á kaþólsku kirkjuna og Pólland. Mér fannst hann vega að pólska samfélaginu hér. Pólland er náttúrlega mjög merkilegt menningarríki og hér búa þúsundir Pólverja. Ég skynjaði á hans orðum að hann væri svolítið að ráðast gegn pólsku kirkjunni, kaþólsku kirkjunni. Mér finnst það ekki alveg við hæfi. En það sem ég vildi koma inn á og spyrja hv. þingmann að - ég sé að tíminn er búinn, þetta er afar stutt, en þá getur hv. þingmaður kannski brugðist við því sem ég sagði 

Virðulegur forseti. Þegar Samherji var gagnrýndur á sínum tíma þá var það kallað árás á starfsfólk Samherja. Það er gamalt trikk að beina gagnrýninni eitthvert annað. Ég gagnrýni pólsk stjórnvöld og já, kaþólsku kirkjuna, þegar pólsk stjórnvöld eða stjórnvöld af hvaða tagi sem er, kirkja eða félag eða einstaklingar eða hvaðeina, vinna markvisst og meðvitað gegn frjálslyndum lýðræðisgildum. Það hafa yfirvöld í Póllandi gert og við eigum að mótmæla því og við höfum lagt til að því verði mótmælt. Kaþólska kirkjan hefur í gegnum tíðina haft mjög neikvæð áhrif á t.d. réttindi kvenna og réttindi samkynhneigðra. Það er bara söguleg staðreynd, virðulegi forseti. Ég er á móti því. Hvað mér finnst um kirkjuna sem slíka kemur málinu ekkert við umfram það í stjórnmálalegu samhengi. En í stjórnmálalegu samhengi þá er það hlutverk okkar hér að vernda réttindi borgaranna og efla frjálslynd lýðræðisríki og það er engin stofnun svo heilög eða merkileg að hún fái að ganga á frjálslynd lýðræðisgildi 

Herra forseti. Ég hefði viljað bregðast við þessu en ég ætla að nota tímann, hann er svo skammur, til þess að koma að fyrirspurninni sem ég stefndi á að spyrja hv. þingmann að. Það lýtur að aðlöguninni sem hv. þingmaður kom inn á áðan. Nú er það orðin stefna í Danmörku að hælisleitendur, flóttamenn sem hafa komið til landsins frá stríðshrjáðum löndum, fari til baka til síns heimalands þegar aðstæður leyfa. Nú hefur t.d. fyrrverandi ráðherra innflytjendamála í Danmörku skrifað pistil á samfélagsmiðla þar sem hún bendir á að nú þurfi hælisleitendur sem komu frá Sýrlandi og Danmörk tók á móti að vera búnir undir það að fara að yfirgefa landið. Þetta hefur fengið ýmis viðbrögð, sum jákvæð, sum neikvæð, í Danmörku. Mig langar að spyrja hv. þingmann út í það hver hans skoðun sé á því að þegar aðstæður batna í heimalandi viðkomandi 

Virðulegi forseti. Upp að því marki sem það er yfir höfuð raunhæft þá trúi ég því að fólk eigi bara að fá að velja hvar það býr. Ef hv. þingmann langar að flytja til Kenýa eða Georgíu þá trúi ég því að hv. þingmaður eigi að mega það. Það er mín trú. Þess vegna er ég ekki þeirrar skoðunar að það sé gott eða bara skynsamlegt yfir höfuð að vera að senda fólk til baka sem er þegar komið inn í samfélagið. Það sem mér finnst að við ættum að vera að tala um hérna, það sem ég vona að við getum einhvern tímann orðið sammála um, er aðlögunarferlið sem við viljum sjá. Sem dæmi þá finnst mér sjálfsagt að það sé skyldunám fyrir fólk sem flytur hingað, af sömu ástæðu og mér finnst eðlilegt að það sé skyldunám fyrir börn. Það eru bara ákveðnir hlutir sem koma með því að búa í samfélagi; þú þarft að kunna að lesa, þú þarft að kunna ákveðin samskipti og þarft að þekkja samfélagið nógu vel til að fúnkera vel í því. Sú þjónusta þarf að mínu mati að vera skylda og á að vera skylda og má vera skylda. Við gætum eflt hana. En við komumst ekki þangað í umræðunni 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni fyrir ræðuna sem var innblásin eins og hans er von og vísa. En ég ætla að leyfa mér, af því að nú veit ég ekki hvort ég fæ tækifæri til að spyrja hv. þingmann aftur í andsvari, að spyrja aðeins utan um efni ræðunnar. Ég veit að ég mun ekki koma að tómum kofanum. Telur hv. þingmaður að lagasetning eins og þessi geti haft afleidd áhrif, sem sagt að að þessu frumvarpi samþykktu verði Ísland að einhverju marki fýsilegri kostur til umsóknar um alþjóðlega vernd en samkvæmt núverandi stöðu? Telur hv. þingmaður sem sagt útilokað að þetta frumvarp hafi afleidd áhrif, annaðhvort hvað varðar fjölda umsókna eða fjárhagsleg?

Virðulegi forseti. Miðað við stuðningsyfirlýsingu mína við málið er þetta bara fullkomlega eðlileg spurning með hliðsjón af ræðu minni. Almennt tel ég auðvitað að þingmál geti alveg haft einhver hliðaráhrif út fyrir ætlunina þegar málið er lagt fram og mér finnst alveg þess virði að skoða það. Ég er bara búinn að skoða það og ég er búinn að skoða það nokkrum sinnum. Ég er búinn að lesa þetta frumvarp nokkrum sinnum í leit að einhverju sem gæti haft þau áhrif sem hv. þingmaður lýsir. Ég einfaldlega sé það ekki í þessu frumvarpi. Þarna er verið að samræma upplýsingagjöf og leiðbeina og eitthvað þess háttar. Ég bara trúi því ekki að það verði einhver sérstök gulrót fyrir fólk í útlöndum. Í fyrsta lagi held ég að það fólk þekki kerfið hreinlega ekki nógu vel og ef það þekkir það vel kemst það aldrei djúpt í einhverja umræðu. Það væri auðveldara fyrir einhverja smyglara einfaldlega að ljúga og segja að hér séu gull og grænir skógar fyrir alla sem vilja koma frekar en að fara í einhverja lagatækni um það hvernig sveitarfélög eru upplýst af einhverri stofnun á Íslandi. Ég bara sé ekki neitt í frumvarpinu sem myndi valda þeim áhrifum sem hv. þingmaður nefnir. 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Þá kannski fylgi ég því eftir. Hv. þingmaður kom inn á að upp gæti komið sú staða að samþykkt frumvarps hefði afleidd áhrif á aðra þætti en fjallað væri um í því. Ég fer ekki í neinar grafgötur með áhyggjur mínar af því að áhrif frumvarpsins verði þau að kostnaður muni aukast ýmissa hluta vegna sem ekki eru nefndir í frumvarpinu. Á almennum nótum langar mig að spyrja hv. þingmann hvað hann telur vera líklegast til að hafa bein áhrif á fjölda umsókna. Hvaða breyting á kerfinu yrði þess valdandi að mati þingmannsins? Þá er ég ekki að biðja um svar þar sem beinar peningagreiðslur fyrir að koma landsins kæmu til eða eitthvað svoleiðis. 

Virðulegi forseti. Ég treysti mér ekki út í þá greiningu á einni mínútu. Ég held að það séu ansi margir þættir sem ákvarði það, ekki síst einfaldlega neyðin sem er til staðar hjá fólki einhvers staðar annars staðar þar sem kerfin okkar koma málinu ekkert við, t.d. í Sýrlandi. Annað sem hefur áhrif á það er löggjöfin erlendis. Ég hygg að það séu gríðarleg mistök af hálfu Evrópuþjóða almennt að vera sífellt að reyna að hindra fólk í að komast til þeirra, auðvitað með þeim afleiðingum að þrýstingurinn fer annað. Þess vegna verður til ofurþrýstingur á einstaka stöðum, í nokkurra milljóna manna samfélagi eins og Svíþjóð, kannski níu milljón manns eða svo, þegar sami þrýstingur hefði getað orðið í 500 milljón manna samfélagi og hefði þá bara flætt út um allt og það hefði ekki verið neitt vandamál. Mistökin í mínum huga eru þau að dreifa ekki álaginu almennilega út um Evrópu. Það eru mistökin sem t.d. Danmörk og Svíþjóð og Evrópulöndin almennt eru búin að gera og hv. þingmenn Miðflokksins virðast vera að leggja til að við gerum líka. Þrýstingurinn verður enn þá til staðar. Þetta fólk mun enn þá þurfa hæli einhvers staðar. 

Virðulegur forseti. Ég hafði ætlað mér að fara í annað efnisatriði í þessari ræðu minni en ég vil aðeins bæta við það sem ég kom inn á í síðustu ræðu minni sem snýr að þessum fjárhagslegu þáttum. Það hefur komið fram í fyrri ræðum að lausn þessara mála sé að hafa þetta allt eins opið og nokkur kostur er. Sumir hafa gengið svo langt að tala því sem næst fyrir fullkomlega opnum landamærum sem ég held að yrði algjört ábyrgðarleysi og við myndum einfaldlega aldrei ráða við nema, eins og hv. þm. Brynjar Níelsson kom inn á áðan, þar með yrðu öll þau velferðarkerfi sem við höfum vanist aflögð í þeirri mynd sem við þekkjum. Ástæða þess að mig langar að koma aftur inn á fjárhagslegu atriðin eru orð hv. þm. Helga Hrafns Gunnarssonar hér í andsvari rétt áðan þar sem hv. þingmaður sagðist hafa skoðað málið og komist að þeirri niðurstöðu að það væri enginn sá kostnaðarauki í málinu sem nokkru næmi. Nú er ég ekki að vitna beint til orða þingmannsins heldur efnislega. Það væri enginn kostnaður sem neinu marki næði sem hv. þingmaður sæi að væri afleiddur af samþykkt þessa frumvarps. Ég efast nú um að margir treysti sér hreinlega til að halda fram þeirri skoðun en ég dreg það ekki í efa að hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson hafi lesið frumvarpið oftar en einu sinni. Ég hef kannski efasemdir um mat hv. þingmanns á fjárhagslegum áhrifum. Ég velti fyrir mér hvort það sé ekki tilefni til þess að hv. velferðarnefnd taki þetta til skoðunar. Ef raunin er sú að hér sé afgerandi meiri hluti fyrir samþykkt þessa máls þá ætti það ekki að vera vandamál að taka málið til skoðunar á milli 2. og 3. umr. og reyna að leggja eitthvert vitrænt mat á það hver kostnaðaráhrifin gætu orðið, teikna upp sviðsmyndir miðað við nokkrar mismunandi forsendur, því þetta er svo fljótt að hlaupa í tölur. Við erum hér daginn út og daginn inn að takast á um einhver par hundruð milljóna og eins og við þekkjum var beinn kostnaður á síðasta ári rétt um 4 milljarðar. Það hefur komið fram hér í umræðunni að raunverulegur kostnaður, þegar tekið er tillit til álags á velferðarkerfið og þar fram eftir götunum, sé miklu nær því að vera 7–10 milljarðar en 4, þótt erfitt sé að greina það á dýptina. En þessar tölur eða stóra myndin liggur fyrir engu að síður. Mér þætti það skynsamlegt að hv. velferðarnefnd tæki málið til skoðunar milli 2. og 3. umr. og reyndi að færa okkur þingmönnum, sem höfum sannarlega efasemdir um að eitthvert vit sé í því kostnaðarmati sem hér liggur fyrir, eitthvert efni sem gæti róað okkur gagnvart þeim áhrifum sem við teljum líkleg af samþykkt þessa frumvarps. Þegar hver umsækjandi um alþjóðlega vernd, hælisleitandi, kostar að jafnaði 6 millj. kr. á ári, þá blasir við að þetta er fljótt að hlaupa í tölur. Það er ekki lengi gert, leyfi ég mér að fullyrða, að teikna upp sviðsmyndir um möguleg áhrif, bara út frá þróun til að mynda í ýmsum þeim löndum sem við best þekkjum til þegar kerfislegar breytingar hafa verið gerðar. Ég vil hvetja hv. fulltrúa í velferðarnefnd til að íhuga það hvort ekki sé rétt að kalla málið til nefndar milli 2. og 3. umr. til þess að leiða betur í jörðu þau sjónarmið sem ætti með réttu að hafa verið fjallað um af einhverju viti í 6. kafla greinargerðar frumvarpsins. 

Herra forseti. Í minni fyrri ræðu ræddi ég um fjármálahlið málsins. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir því að senda þau skilaboð út í samfélagið og alþjóðasamfélagið kannski allra helst að, eins og stendur í greinargerð með frumvarpinu, með leyfi forseta: „Frumvarpið felur í sér þá meginbreytingu að Fjölmenningarsetri er ætlað víðtækara hlutverk með tilkomu samræmdrar móttöku flóttafólks og því mikilvægt að efla stofnunina þannig að hún geti tekist á við þetta verkefni. Nauðsynlegt er að stofnunin, sem staðsett er á Ísafirði, verði einnig með starfsstöð á höfuðborgarsvæðinu þar sem einstaklingar sem sækja um alþjóðlega vernd dvelja nær allir á höfuðborgarsvæðinu eða á Suðurnesjum. Fulltrúar Fjölmenningarseturs munu þurfa að hitta viðkomandi flóttafólk og leggja fyrir það tilboð um móttökusveitarfélag.“ Þarna kemur það fram sem við höfum verið að deila á. Umsækjendur um alþjóðlega vernd eiga að fá sambærilega þjónustu og kvótaflóttamenn. Það mun auka kostnaðinn að miklum mun og miklu meira heldur en þetta frumvarp eitt og sér gerir ráð fyrir þar sem er einungis gert ráð fyrir fjölgun um einhver tvö störf í Fjölmenningarsetri. Það er alrangt að okkar mati. Innihald okkar málflutnings er í stuttu og einföldu máli þetta: Þarna er verið að senda út skilaboð, röng skilaboð til alþjóðasamfélagsins og flóttamanna sem munu taka þá ákvörðun að stefna til Íslands frekar en annarra landa vegna þess að hér sé allur aðbúnaður miklu betri og annar en annars staðar er í boði. Þetta mun auka á vandann. Vandinn er nægur fyrir. Hann felst í því að við erum með útgjöld upp á nokkra milljarða á hverju einasta ári til málaflokksins og aldrei er fyrirséð, herra forseti, fyrir fram hversu miklir fjármunir eru veittir í málaflokkinn. Það er aldrei fyrirséð. Við sitjum og vonum að vandinn minnki, að þeim fækki sem sækja hér um alþjóðlega vernd, en ár eftir ár höfum við horft upp á það að vandinn hefur aukist. Útgjöldin hafa aukist og í mjög mörgum tilvikum er þeim aðilum sem sækja um alþjóðlega vernd hér vísað frá sem þýðir í raun að umsóknir þeirra eru tilhæfulausar. Þessi útgjöld eru með þeim hætti að við getum ekki samþykkt þau. Við getum ekki samþykkt að hér séu stjórnlaus útgjöld til eins málaflokks umfram alla aðra málaflokka sem við ræðum hér þar sem er aðhaldsstefna og markmið og fleira og fleira sem þarf að taka tillit til. En í þessum málaflokki horfir það öðruvísi við. Þar er þetta opið. Við vitum í raun ekki fyrir fram hversu miklir fjármunir fara til málaflokksins vegna þess að við vitum ekki hversu margir koma hingað og biðja um alþjóðlega vernd. Með frumvarpinu teljum við að verið sé að auka á vandann og senda röng skilaboð út í alþjóðasamfélagið. Ég ætlaði líka að tala um ýmislegt annað. Ég ætla að tala um stefnuna líka og gerði það áðan. Hér á Íslandi virðist ekki vera nokkur stefna í þessum málaflokki. Stjórnmálaflokkarnir hafa enga stefnu í þessum málaflokki. Píratar hafa stefnu, jú, það er rétt, þeir hafa stefnu. Þeir vilja bjóða sem allra, allra flestum hingað til lands, hafa raunverulega opið og þá hverfi vandinn. Það er þeirra lausn ef ég skil sjónarmið þeirra rétt. Ég ætla einnig að tala um, og var byrjaður á því í minni fyrri ræðu, skipulagða glæpastarfsemi. Fyrir nokkrum dögum var samþykkt hér á þingi beiðni mín um skýrslu frá hæstv. dómsmálaráðherra, að hún myndi greina þinginu frá því hvað hafi verið aðhafst hvað varðar skipulagða glæpastarfsemi undanfarin ár eftir að greiningardeild ríkislögreglustjóra hefur margsinnis og ítrekað bent á þá hættu að skipulögð glæpastarfsemi fari vaxandi hér á landi og að af því stafaði mikil hætta í samfélaginu ef hún fengi að vaxa óáreitt eins og hefur verið undanfarin ár. Skýrslan gerir ráð fyrir að ráðherra greini þinginu frá því hvort lögð hafi verið áhersla á að fjölga lögreglumönnum sem rannsaka skipulagða glæpi og styðja betur við störf þeirra. Hún á einnig að fjalla um hvort áhersla hafi verið lögð á farþegalistagreiningar við landamæraeftirlit, sem greiningardeildin hefur verið að benda á í sínum skýrslum, hvort ráðherra hafi gripið til aðgerða í því sambandi, og hvort rannsóknarúrræði lögreglu hafi verið rýmkuð eða þeim fjölgað. Í skýrslum greiningardeildarinnar hefur einmitt verið bent á að rannsóknarúrræði hér á landi séu þrengri heldur en víða annars staðar og þar séu hendur lögreglunnar bundnar að miklu leyti. Við óskum eftir því að hæstv. ráðherra greini okkur frá því hvort hún hafi farið í einhverjar aðgerðir hvað þetta varðar. Einnig óskum við eftir skýrslu um það hvort hæstv. ráðherra hafi farið í aðgerðir til að auðvelda brottvísanir erlendra aðila sem verða uppvísir að afbrotum sem tengjast skipulagðri glæpastarfsemi. Við spyrjum einnig þessarar gömlu spurningar um hvort almennum lögreglumönnum hafi verið fjölgað. Lögreglan hefur kallað eftir því áratugum saman að fjölga almennum lögreglumönnum. Það hefur komið niður á frumkvæðiseftirliti til lögreglu sem er mjög mikilvægur þáttur í því að stemma stigu við þeim tegundum afbrota sem þessir glæpahópar stunda kannski hvað mest, þ.e. fíkniefnasölu og -framleiðslu og ýmislegt annað. Brot eins og misneyting og mansal eru brot sem uppgötvast yfirleitt ekki nema að frumkvæði lögreglu komi til, þ.e. að hún taki upp og rannsaki málin. Þetta byggist yfirleitt ekki á tilkynningum. Frumkvæðiseftirlit lögreglu er því mjög mikilvægt og við óskum eftir því að hæstv. ráðherra greini okkur frá því hvort hún hafi eflt frumkvæðiseftirlit lögreglu og fjölgað almennum lögreglumönnum. Einnig spyrjum við hæstv. ráðherra að því hvort gripið hafi verið til aðgerða til að koma í veg fyrir að þeir sem leita alþjóðlegrar verndar á Íslandi, og þá komum við svolítið inn á þetta mál, kunni sökum bágrar félagsstöðu - eins og margir af þeim aðilum eru sem koma hingað, þeir hafa mjög bága félagsstöðu - að sæta misnotkun og kúgun af ýmsum toga, svo sem mansali, og hvort hæstv. ráðherra hafi gripið til einhverra aðgerða til að koma í veg fyrir það hér eða hvort einhverjar aðgerðir séu áformaðar í því sambandi til að vinna gegn slíku. Flóttafólk er að sjálfsögðu í mjög bágri stöðu og auðvelt fyrir aðila, sem annaðhvort hjálpa þeim að koma til landsins eða taka á móti þeim, að misnota stöðu þeirra hér á landi ekkert síður en erlendis. Við óskum eftir því að þinginu verði greint frá því hvort ráðherra hafi gripið til einhverra aðgerða í því sambandi. Loks höfum við óskað eftir því að ráðherra upplýsi hvort hún hafi gripið til aðgerða til að koma í veg fyrir að glæpasamtök misnoti opinbert þjónustukerfi, eins og segir í skýrslu greiningardeildarinnar, sem er þá liður í skipulagðri starfsemi. Þar er átt við bótakerfi, vinnumiðlun, móttökukerfi fyrir flóttafólk og kerfi sem heldur utan um umsækjendur sem sækja um alþjóðlega vernd hér á landi og ýmsa félagslega aðstoð sem stendur til boða. Greiningardeild lögreglunnar hefur heimildir fyrir því að þessi glæpasamtök sum hver misnoti þessi kerfi. Auðvitað er mikilvægt að við fáum það upplýst í ítarlegri skýrslu frá hæstv. ráðherra. Við getum ekki verið þekkt fyrir það að leggja alla þessa fjármuni í kerfi sem síðan er misnotað af miður vönduðum glæpahópum, hvort sem þeir eru innlendir eða erlendir. Það gefur augaleið að við getum ekki sýnt ábyrga fjármálastefnu og horft upp á það gerast.

Herra forseti. Það stendur þannig á að í Danmörku er ríkisstjórn jafnaðarmanna undir forystu frú Mette Frederiksen og ein helsta rósin í hnappagati þeirrar ríkisstjórnar er talin vera sú stefna og það frumvarp sem nú liggur fyrir danska þjóðþinginu um heimild til að flytja hælisleitendur í móttökustöð utan Evrópu. Mette Frederiksen hefur lýst því að hún telji æskilegast að það komi enginn hælisleitandi til Danmerkur. Danska ríkisstjórnin leggur þunga áherslu á frumvarpið en fram hefur komið gagnrýni á það, t.d. í umsögnum stofnana eins og Amnesty International. Því er haldið fram að stefna dönsku ríkisstjórnarinnar um heimild til að flytja hælisleitendur í móttökustöð utan Evrópu feli í sér skort á samkennd, sé ómannúðleg og taki frá fólki réttinn til að leita hælis. Ráðherra þessa málaflokks í dönsku ríkisstjórninni er jafnaðarmaðurinn Mattias Tesfaye, sem ritaði grein á vefmiðilinn altinget.dk um að þessu sé hann algjörlega ósammála. Ég ætla að fara nokkrum orðum um þessa grein danska ráðherrans því að í henni felst eins konar málsvörn jafnaðarmanna gagnvart þeirri gagnrýni sem aðilar á borð við Amnesty International hafa sett fram. Danski ráðherrann segir að almennt sé það skylda Danmerkur og annarra landa að leggja sitt af mörkum til að flóttamenn fái nauðsynleg lyf, aðgang að rennandi vatni og að börn hafi möguleika á að ganga í skóla. Á þessu berum við ábyrgð í ljósi mannúðarsjónarmiða, segir hann. Ráðherrann skilyrðir svar sitt með því að bæta við að hælisleitendur og flóttamenn eigi ekki kröfu á framtíð í vestur-evrópsku velferðarríki og hann bætir við: Við berum ekki ábyrgð á því að milljónir manna taki sér bólfestu hér. Undir slíku getur samfélag okkar ekki staðið, segir ráðherrann. Það er af þessari ástæðu sem danska jafnaðarmannaríkisstjórnin leggur til að flytja afgreiðslu hælisumsókna og vernd flóttamanna til lands utan Evrópu eða út fyrir Evrópusambandið, eins og hann orðaði það. Með þessum orðum sýnist mega skilja að ráðherrann sé þeirrar skoðunar að velferðarkerfið þoli ekki opin eða hálfopin landamæri. En þetta virðist nú kannski vefjast fyrir sumum, verður að segja. Ráðherrann lýsir því áliti að þessar aðgerðir muni leiða til umtalsverðrar fækkunar hælisleitenda á danskri grundu og þetta spari peninga og þá verði til ráðstöfunar aukið fé til að hjálpa fleirum á heimaslóð, fleiri flóttamenn fái vernd nær heimkynnum sínum í stað þess að hætta lífi sínu á siglingu yfir Miðjarðarhafið. Danski ráðherrann lýkur grein sinni með því að vísa á bug að tillaga ríkisstjórnarinnar beri vott um skort á samkennd. Hann rökstyður þá fullyrðingu með því að segja að meira en helmingur þeirra sem komi til Evrópu hafi ekki þörf fyrir vernd. Um þessar mundir séu í Danmörku um 1.300 hælisleitendur sem fengið hafa afsvar. Það kosti um 300.000 danskra króna á ári á hvern slíkan að halda honum uppi og senda á brott. Þetta segir ráðherrann dýrt og óviðunandi. Fjárhæðin svarar til ríflega 6 millj. kr. íslenskra. Hann segir: Við hjálpum fólki í tugþúsunda tali en það gerist handan danskra landamæra og vekur sjaldnast sömu athygli heima fyrir og hin eilífa deila um fólk sem tekist hefur að komast til Evrópu og Danmerkur og í fjölmiðla, leyfi ég mér að bæta við. Eilítil þröngsýni, segir ráðherrann í lok greinar sinnar.

Herra forseti. Ég ætla að halda áfram með það sem ég ræddi um áðan, þ.e. hvað við getum lært af reynslu Norðurlandanna hvað varðar málefni innflytjenda og flóttamanna. Ég rakti svolítið þróunina í Svíþjóð, stefnan í Svíþjóð hefur eiginlega gert það að verkum að margir innflytjendur hafa ekki aðlagast sænsku þjóðfélagi og halda fast í venjur og siði sem þeir eru aldir upp við í sínum heimalöndum. Samkvæmt skoðanakönnun sem fyrirtæki sem heitir Eurobarometer gerði árið 2018 voru 73% Svía þeirrar skoðunar að aðlögun flóttamanna hefði ekki tekist nægilega vel. Það er mjög hátt hlutfall miðað við þann mikla fjölda innflytjenda sem býr í Svíþjóð, innflytjendur eru orðnir 20% af íbúum Svíþjóðar. Í sömu könnun taldi 61% Svía að innflytjendur hefðu valdið fjölgun glæpa í landinu. Þá er spurt: Hvað getum við Íslendingar lært af þessari reynslu Svía? Ég er þeirrar skoðunar, herra forseti, að við verðum að taka svona hluti alvarlega þegar við horfum til nágrannalandanna sem hafa miklu lengri og meiri reynslu í þessum málaflokki en við. Við erum með mjög litla reynslu í þessum málaflokki. Það eru örfá ár síðan hingað fór að koma sá fjöldi hælisleitenda sem við horfum á í dag. Þarna erum við að horfa til þróunar sem hefur varað áratugum saman í Svíþjóð. Ef við skoðum hvað við getum lært af reynslu Svía þá kemur í fyrsta lagi fram að mikilvægt sé að vanda til stefnumótunar í þessum málaflokki svo forðast megi þann mikla pólitíska kostnað sem ýmis lönd á Norðurlöndum og annars staðar í Evrópu hafa borið á síðustu árum. Hér ríkir í raun og veru engin stefna í þessum málaflokki, það verður að segjast eins og er. Í öðru lagi þarf stefnan í þessum málaflokki að vera mótuð á grundvelli nákvæmrar skoðunar á líklegum áhrifum hennar á varðveislu menningararfs þjóðarinnar sem mótast hefur af sameiginlegri reynslu og sögu okkar um langan aldur, samhliða því sem við höfum einnig sótt innblástur í erlenda strauma. Stefnan þarf svolítið að mótast af því líka. Frjálst flæði fólks getur ekki verið markmið í sjálfu sér ef sérstaklega er stefnt að því að það leiði á endanum til þess að allar þjóðir verði steyptar í sama mót. Við viljum það að sjálfsögðu ekki, herra forseti. Ég held að flestir séu sammála um það. Í þriðja lagi þarf að búa svo um hnútana að innflytjendur hafi hvata til skjótrar aðlögunar að menningu, siðum og venjum samfélags okkar. Það held ég líka að flestallir séu sammála um. Í því samhengi er ekki óeðlilegt að gera þá kröfu að stjórnvöld birti reglulega tölulegar upplýsingar um árangur slíkrar aðlögunar. Í fjórða lagi sé ég fyrir mér í þessum efnum að það sé mikilvægt að stjórnvöld kanni reglulega viðhorf almennings til stefnumótunar í þessum málaflokki. Það er jú almenningur sem á að hafa síðasta orðið í þessum efnum. Í fimmta lagi og í lokin er skynsamlegt að mannúðaraðstoð Íslendinga, sem ætluð er til að hjálpa flóttafólki í fjarlægum heimsálfum, miðist fyrst og fremst að því að gera þeim kleift að búa eins nálægt heimalandi sínu og menningarsvæði og mögulegt er. Það er það sem við höfum verið að tala um í Miðflokknum og höfum lagt áherslu á hvað þetta varðar, að geta hjálpað sem flestum sem næst sinni heimabyggð.  
             Þetta er svona það helsta sem ég vildi segja varðandi Svíþjóð og hvað við getum lært af reynslu Svía í þessum efnum.

Herra forseti. Þegar frá var horfið var ég byrjaður að setja stefnu íslensku ríkisstjórnarinnar sem birtist í þessu máli í samhengi við þróunina annars staðar á Norðurlöndum og útskýra að það frumvarp sem við ræðum hér er til þess fallið að setja stefnu íslenskra stjórnvalda út á jaðarinn. Þetta er ekki meginstefna miðað við þróunina annars staðar í nærumhverfi okkar. Þetta er jaðarstefna. Það sjáum við ekki hvað síst á þróuninni í Danmörku en einnig nú síðast í Svíþjóð þar sem hefur myndast bandalag um að gera breytingar, bandalag sem nær frá miðju til hægri í tilviki Svía. Reyndar verður að geta þess að sænskir jafnaðarmenn, undir forystu Stefáns Löfvens forsætisráðherra, hafa einnig sagt að núverandi fyrirkomulag hafi brugðist en þeir vilja gera aðrar breytingar. Í öllum tilvikum er þó um að ræða þveröfuga stefnu við það sem ríkisstjórn Íslands boðar hér. Til að setja þetta í samhengi held ég að sé ágætt að líta einfaldlega á, byrja á því a.m.k., stefnu danskra jafnaðarmanna eins og hún birtist á prenti frá þeim. Ég ætla að lesa nokkrar setningar til að byrja með úr inngangsorðum í stefnu danskra jafnaðarmanna í þessum málaflokki og minni á það, og það er lykilatriði í þessu samhengi, að þessi stefna byggist á því að farið verði í þveröfuga átt við það sem til stendur hér, þar sem reynt verður að beina flóttamönnum í löglegan, öruggan farveg en koma í veg fyrir eða hindra að menn leiti þeirra ráða sem íslenska ríkisstjórnin ýtir undir og getur því miður allt of oft falið í sér að fólk leiti til hættulegra glæpasamtaka. Inngangsorð í stefnu danskra jafnaðarmanna hljóða svo, með leyfi forseta: „Danmörk verður að geta ákveðið sjálf hversu mörgum útlendingum sem ekki eru vestrænir verður tekið á móti. Við getum ekki gert það í dag. Jafnaðarmenn vilja breyta þessu með því að taka upp árlegt þak og við viljum koma upp móttökustöð utan Evrópu.“ Svo taka þeir fram að þetta verði að sjálfsögðu að gera innan ramma alþjóðasamninga og með mannúð að leiðarljósi sem þeir skýra svo nánar í framhaldinu, og svo segir: „Það ætti ekki lengur að vera hægt að leita skyndihælis í Danmörku.“ - Þetta segja danskir jafnaðarmenn, herra forseti. - „Í staðinn verða Danir að taka á móti kvótaflóttamönnum.“ Með öðrum orðum, hér er strax í upphafi lögð áhersla á að þeir sem vilji koma til Danmerkur og leita hælis eigi að fara eftir lögformlegum og öruggum leiðum. Svo er stuttlega rakin saga danska velferðarkerfisins og á hverju það byggist og sett í samhengi við mikilvægi þess að þeir sem flytjast til landsins þurfi sjálfir að laga sig að menningu og gildum Danmerkur til að geta tekið þátt í því kerfi sem er hannað til að tryggja velferð allra. En þá segir: „Allt of margir hafa farið til Danmerkur án þess að verða hluti af Danmörku. Það ýtir ekki undir samheldni.“ - Og svo: „Þegar margir erlendir innflytjendur, ekki síst konur, eru heima í staðinn fyrir að vinna þýðir það ekki aðeins að þeir eigi erfiðara með að aðlaga sig dönsku samfélagi heldur hefur það líka fjárhagslegar afleiðingar. Samkvæmt fjármálaráðuneytinu voru nettóútgjöld hins opinbera vegna erlendra innflytjenda og afkomenda 33 milljarðar danskra króna árið 2014.“  
             Herra forseti. Nú slitnar samhengið í því sem ég var byrjaður að lesa en ég skil að hæstv. forseti getur ekki bætt við þær fimm mínútur sem ég hef til ráðstöfunar í þessari umferð.

Virðulegur forseti. Ég fór hérna aðeins í ræðu áðan yfir það sem ég tel vera fílinn í herberginu og það sem liggi að baki ótta margra á Íslandi við það að hingað komi „of margir“ hælisleitendur eða of margir kvótaflóttamenn, of margir útlendingar almennt. Það er ótti við einhvers konar menningarágreining eða að fólk sem komi hingað aðlagist ekki samfélaginu. Viðbrögð annarra hv. þingmanna Miðflokksins við ræðu minni áðan var svolítið í þeim takti að hér væri enginn að tala um trúarbrögð, hér væri enginn að tala um múslima. Hvers vegna er þessi Pírati að koma hingað upp og tala um trúarbrögð sem hann á sama tíma predikar af þvílíkri trúarinnlifun að eigi ekkert heima í stjórnmálum? En ég velti því fyrir mér í ljósi ræðu hv. þingmanns hvaða menningarhópa hann er að tala um, hvaða fólk það sé sem hafi ekki aðlagast, að hans sögn, hafi ekki tekist að aðlagast nógu vel, vegna þess að það er bara einn menningarhópur sem er áberandi í allri umræðu um þessi mál og það eru múslimar, kannski sér í lagi kennisetningar íslamskrar trúar og áhyggjur af áhrifum hennar á þjóðfélagið, stjórnkerfið og menningu. Auðvitað eru önnur menningaráhrif líka en þau koma væntanlega úr sömu átt. Eru einhverjir aðrir hópar sem hv. þingmaður veit um sem gætu verið hluti af þeim hópi sem hv. þingmaður fjallaði um í samhengi við Danmörku?

Herra forseti. Nú veit ég ekki hvort hv. þingmaður missti af inngangsorðum mínum en ég var hér að lesa upp úr stefnu danskra jafnaðarmanna. Ekki veit ég hvort hv. þingmaður ætlast til þess að ég skilgreini nákvæmlega hvað danskir jafnaðarmenn eiga við með menningarhópum en ég ímynda mér, ef ég á að gera tilraun til, að það snúist um að þeir ætlist til þess að þeir sem vilja flytja til Danmerkur og gerast þátttakendur í dönsku samfélagi lagi sig að danskri menningarhefð varðandi hluti á borð við lýðræðislegt frjálslyndi og þau gildi sem einkenna Danmörku. Þau gildi, að eigin mati, herra forseti, sem einkenna Danmörku eiga margt sameiginlegt og kannski flest með þeim sem einkenna Ísland, en ekki að öllu leyti. En danskir jafnaðarmenn ætlast til þess að þeir sem flytja til landsins aðlagi sig að þeirra menningu og gildum. Ég hef búið í Danmörku, herra forseti, og þrátt fyrir að sýna á tímum ákveðna tilburði til sjálfstæðis og minna á sjálfstæðisbaráttu Íslendinga og vera kannski aðeins öðruvísi leitaðist ég þó við að sýna danskri menningu og þeirra siðum virðingu. En fyrst hv. þingmaður hefur sett mig í það hlutverk að geta mér til um hvernig danskir sósíaldemókratar skilgreina sína menningu þá geri ég ráð fyrir að það sé átt við að þeir sem vilja flytjast til landsins og gerast þátttakendur í samfélaginu sýni móttökusamfélaginu tilhlýðilega virðingu.

Virðulegi forseti. Virðingu, það vekur áhuga minn. Ég get nefnilega tekið undir það að ég ætlast til þess að fólk lifi og starfi í samræmi við frjálslynd lýðræðisgildi og þá er mér alveg sama hvort það eru útlendingar eða Íslendingar eða hvað. Mér er alveg sama hvort það er af trúarlegum ástæðum eða bara hreinni íhaldssemi eða þvermóðsku sem fólk vill ekki aðlaga sig að frjálslyndum lýðræðisgildum. Fyrir mér snýst þetta kannski ekki svo mikið um það hvort fólk borði þennan eða hinn matinn, klæði sig svona eða hinsegin eða hafi einhverjar venjur sem koma kannski frjálslyndum lýðræðisgildum lítið eða ekkert við. Það er aukaatriði í mínum huga vegna þess að ég vil sjá samfélag sem er fjölbreytt, ég tel fjölbreytt samfélag vera ríkt. Það þarf að vera sameiginlegur grunnur og þessi sameiginlegi grunnur eru frjálslynd lýðræðisgildi. En það hvort fólk aðlagist einhverjum menningarhefðum eins og t.d. að hvaða bröndurum það hlær eða hvaða sögur það segir - fyrir mér, virðulegur forseti, er þetta miklu meira spurning um það hvernig okkur tekst að búa nógu vel um þessi frjálslyndu lýðræðisgildi til að alls konar menning geti notið sín á þeim grunni. Eini hópurinn sem ég veit til þess að einhver ríkjandi ótti sé við í þessu samhengi eru múslimar. Það er reyndar annar hópur, hann er samanstendur bara ekki af útlendingum eða hælisleitendum. Það eru kristnir íhaldsmenn, virðulegi forseti, sem t.d. í Ungverjalandi, Póllandi og að einhverju leyti hér streitast við þegar reynt er að fara lengra í átt til frjálslyndra lýðræðisgilda, t.d. með því að veita konum meiri sjálfsákvörðunarrétt yfir eigin líkama. Klassískt frjálslynt lýðræðisgildi eða svo hefði maður haldið. Virðulegi forseti. Ég ætlast svo sem ekki til svars frá hv. þingmanni, enda hef ég ekki aðra spurningu. En þetta vakti forvitni mína. Mér finnst mikilvægt að ef við höfum áhyggjur 

Herra forseti. Fyrst hv. þingmaður krafði mig ekki um svar þá skal ég a.m.k. reyna að hafa svarið stutt. Mér heyrðist að mér hefði tekist að draga aðeins úr áhyggjum hv. þingmanns því að enn sem komið er í þessum lestri, herra forseti, og þetta á reyndar eftir að skýrast aðeins betur eftir því sem á líður, þá er hér ekki gerð önnur krafa en sú að þeir sem vilja gerast þátttakendur í dönsku samfélagi lagi sig að grundvallargildum. Ég hef reyndar ekki séð neitt um að menn þurfi að borða beikon eða annan danskan mat en ég held að áhyggjur hv. þingmanns hvað varðar þessi grundvallargildi, hvað Danmörku varðar a.m.k. og þá kannski Ísland líka, séu ástæðulausar. En þetta skýrist eftir því sem á líður. Hvað varðar hins vegar trúarbragðakenningar hv. þingmanns þá gæti verið áhugavert að ræða þær við hann einhvern tímann í viðeigandi umræðu en nú þegar ég hef innan við mínútu til að klára svarið þá ætla ég ekki að hætta mér út í trúardeilur við hv. þingmann. En það er hins vegar mjög áhugavert umræðuefni, ég skal fallast á það, áhrif trúarbragða á menningu og þróun samfélaga. Ég hefði gaman af slíkri umræðu en það er ekki svigrúm til þess núna.

Virðulegur forseti. Mig langar aðeins að blanda mér í þessa umræðu. Ég hef náð að fylgjast nokkuð með henni í dag og auðvitað einnig þegar málið hefur komið hingað inn á fyrri stigum. Auk þess að hafa í öðrum störfum sem stjórnmálamaður kynnst flóttamannavíddinni nokkuð þá fannst mér tilhlýðilegt að koma hér upp og ræða þetta mál. Eins og ég skil það er í rauninni um að ræða stærra mál en fyrirsögnin og textinn gefur til kynna. Herra forseti. Ég vil byrja á því að taka fram að mér líst ekkert illa á að skýra hlutverk Fjölmenningarseturs. Ég held að það sé alltaf gott að skýra hlutverk þeirra stofnana sem ríkið eða sveitarfélög eða aðrir eru með á sínum snærum eða styðja við eða fela eitthvert stjórnvald. Það er nauðsynlegt að skýra það, ég hef því í sjálfu sér ekkert á móti því að það sé skýrt. Ég hef heldur ekkert á móti því að kveðið sé upp úr með hvernig Fjölmenningarsetur fari með persónuupplýsingar, hvernig það geti nálgast slíkar upplýsingar o.s.frv. Ég held að það sé líka til bóta. Ég held að það sé vont ef þessi mikilvæga starfsemi býr við óöryggi eða óvissu í þeim efnum. Það sem ég get hins vegar ekki fallist á er, ég ætla bara að nefna dæmi og tölur frá síðasta ári, að þeir rúmlega 630 einstaklingar sem fengu dvalarleyfi á Íslandi, komu sem hælisleitendur, eigi að fá sömu þjónustu og kvótaflóttamenn. Í mínum huga eru þetta tveir ólíkir hópar. Ég ætla ekki að alhæfa vegna þess að auðvitað er inn á milli í hælisleitendahópnum fólk sem svo sannarlega þarf á hæli að halda en ég held það séu ekkert allir þannig. Ég held að við eigum að einbeita okkur að kvótaflóttamönnunum eins og mér sýnist Norðurlöndin mörg hver gera, í það minnsta gefa Danir tóninn með það og mögulega fylgja fleiri í kjölfarið. Mér finnst svolítið sérstakt að setja fram þingmál þar sem alveg er ljóst að þó svo að kostnaðurinn sem hlytist af því að veita Fjölmenningarsetri betra umhverfi sé sagður einhverjar 24 milljónir þá er hann miklu hærri. Ef 716 einstaklingar, í staðinn fyrir 85, kosta um 6 milljónir á mann, ef þetta eru allt einstaklingar, kostar sá liður vel á fimmta milljarð króna í stað þess að hann kostaði einhverjar 500 milljónir ef það væru bara kvótaflóttamennirnir. Mér finnst það skipta máli. Mér finnst líka skipta máli að um leið og við erum búin að veita þessu ágæta fólki aukin réttindi spyrst það að sjálfsögðu út. Það er ekki að ástæðulausu að Norðmenn fóru á sínum tíma þá leið að auglýsa: Ekki koma til Noregs. Eða hvernig var auglýsingin sem þeir birtu? Það eru menn, fólk, samtök sem gera út á að koma fólki, sem sumt er vissulega í neyð en aðrir í leit að einhverju allt öðru, til annarra landa og græða á því pening. Í ræðum í dag var minnst á átak eða rassíur sem eiga sér stað, m.a. á Spáni og í fleiri löndum, þar sem reynt er að ná tökum á þessum glæpahópum. Þá eigum við ekki að fara þá leið að segja: Verið velkomin sem flest, hér er auðvelt að fá dvalarleyfi og menn fá þá toppþjónustu. Það er að mínu viti það sem er að gerast hér. Ég hef ekki heyrt neinn mótmæla því að það sé rétt, þ.e. að þeir einstaklingar sem fengið hafa skertari þjónustu en kvótaflóttamenn flytjist nú upp um flokk, ef ég má orða það þannig en það er kannski ljótt að segja það, flytjist upp í þann þjónustupakka sem kvótaflóttamennirnir fá. Ég upplifði, og ég verð að nota orðið upplifun, herra forseti, því að það var upplifun þótt hún hafi ekki endilega verið ánægjuleg, alls ekki, að heimsækja sem ráðherra tvennar flóttamannabúðir, bæði í Palestínu og í Jórdaníu. Það verður að segjast eins og er að það var alveg til fyrirmyndar hvernig sérstaklega Jórdanir bjuggu að því fólki sem þar var, fólki frá Sýrlandi að mestu leyti. Það voru mest konur og börn, því miður. Ég segi því miður því að þær vissu ekki hvar synirnir eða eiginmennirnir voru, væntanlega í stríði eða látnir í stríðinu. En ég man ekki eftir að hafa talað við einn einasta einstakling í þessum flóttamannabúðum sem ekki vildi fara aftur til Sýrlands, sem ekki vildi vera heima hjá sér. Þess vegna eigum við að búa okkur undir það að ef við tökum við fólki sem sannarlega þarf á því að halda búum við þannig að því, líkt og Danir hugsa, sýnist mér, að við auðveldum þessu ágæta fólki að komast til síns heima aftur. Hins vegar held ég að óhætt sé að viðurkenna að tugþúsundir eða fleiri, hundruð þúsundir ungra karlmanna sem sóst hafa eftir hæli í Evrópu frá hinum ýmsu löndum, séu ekkert endilega að leita sér að stað til að búa á til framtíðar. Ég ætla ekki að fullyrða en við sjáum að ýmis vandamál fylgja. Ég ætla ekki að fullyrða það beint en ég held að ég hafi lesið einhvers staðar að þýskur stjórnmálamaður hafi sagt að hin svokallaða fjölmenningarstefna hafi ekki gengið upp. Við sjáum það líka á þeim vandamálum sem stjórnvöld í Svíþjóð og Danmörku hafa horfst í augu við. Það er alveg sama hvernig okkur líður í hjartanu, við þurfum ekki annað en að fylgjast með fréttum eða lesa bloggsíður. Ég vil bæta því við, herra forseti, að við þekkjum að sjálfsögðu líka fólk sem býr í þessum löndum. Við höfum jafnvel fjölskyldutengsl við einstaklinga sem búa í löndum þar sem orðið er til einhvers konar ríki í ríkinu, þar sem hælisleitendur og aðrir hafa komið sér þannig fyrir í þúsundatali að það er einhvers konar ríki í ríkinu. Það eru aðstæður sem mér sýnist þessi ríki vera að reyna að komast út úr. Þá erum við á Íslandi hins vegar, einhverjum áratugum á eftir að opna á þann möguleika að slíkt verði til á Íslandi. Þetta er einn liður í því. Að mínu viti þarf að skoða heildarsamhengið, heildarlöggjöfina um öll þessi mál og búa til skynsamlega stefnu sem við getum reynt að ná saman um. Í mínum huga eigum við að reyna að hjálpa þeim sem virkilega þurfa á hjálp að halda. Hjálpum þeim og setjum fjármuni í að hjálpa þeim líka sem næst heimilum sínum því að það er það sem þetta ágæta fólk vill. Ég heimsótti eitt sinn Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna og þá voru fylgdarlaus börn mikið í umræðunni. Fram kom á fundi með yfirmanni þeirrar ágætu stofnunar að það væri ekkert mjög sniðugt að taka á móti fylgdarlausum börnum. Það hvetti til þess að þau væru send af stað út í heiminn þar sem þau yrðu fyrir alls konar ofbeldi, misnotkun og öðru slíku í formi mansals hjá ræningjum og svikurum og glæpamönnum. Við eigum að sjálfsögðu að einbeita okkur að því að reyna að koma í veg fyrir að fólk leggi á flótta en það er vitanlega stærri umræða og meiri en við förum í hér. Ég vil líka segja það, herra forseti, að við verðum sem Íslendingar að horfast í augu við að við erum oft og tíðum gestir í öðrum löndum, við búum þar til lengri eða skemmri tíma og hljótum að aðlaga okkur að því umhverfi sem við erum í. Ekkert er að því að ætlast til að þeir sem hingað koma aðlagi sig að umhverfi okkar um leið og við fögnum því að sjálfsögðu að hingað komi einstaklingar og bæti við okkar menningu, bæti við okkar efnahag, haldi efnahag okkar mögulega uppi í sumum atvinnugreinum. Við hljótum að sjálfsögðu að fagna því en við hljótum samt að vilja hafa stjórn á því hverjir koma hingað, til hvers og á hvaða forsendum. Að senda þau skilaboð að hingað sé mjög gott að koma sem hælisleitandi og fá hér dvalarleyfi er ekki rétt að mínu viti. Við eigum líka að þora að ræða þessa hluti. Það fer svolítið í taugarnar á mér að stundum er eins og ekki megi ræða eða spyrja um þessa hluti því að þá séu einhverjir fordómar dregnir fram. Ég held að með því að spyrja og kanna og rannsaka lærum við af því sem við höfum áður gert. Mér leikur t.d. forvitni á að vita: Er óeðlilega stór hluti hælisleitenda sem komist hefur í kast við lögin? Má spyrja að því, herra forseti? Má t.d. velta því fyrir sér hvort einhver félagsleg vandamál séu algengari meðal þess ágæta fólks sem hingað hefur leitað hælis? Upplifa einhverjar stofnanir eða stéttir hótanir sem þær hafa ekki búið við áður? Mér finnst bara allt í lagi að spyrja að því, í því felast engir fordómar eða fyrir fram gefin sjónarmið. Í því felst bara að við þurfum að sjá hvað við erum með í höndunum og hvað við getum lært af því. Vel getur verið að hafi slík vandamál komið upp þurfum við bara að breyta því hvernig við vinnum en mér finnst að við eigum að fá allt svona upp á yfirborðið. Því er ekkert að leyna að margir Íslendingar hafa áhyggjur af því að þarna séu vandamál sem ekki er tekið á eða fjallað um. Ég ímynda mér að það sé ekki rétt að ekki sé tekið á vandamálum sem koma upp en ég held að það sé um að gera og sjálfsagt að fjallað sé um þau. Mig langar líka að segja, því að það hefur aðeins brunnið á mér, að mér finnst mjög óeðlilegt, og í rauninni ætti kannski að taka harðar á því, þegar mál einstaklinga eru til meðferðar hjá þar til gerðum yfirvöldum, og jafnvel þó að vísa eigi þeim einstaklingum úr landi, sé það látið ganga eða bara viðurkennt að hægt sé að taka þá einstaklinga eða fjölskyldur og fela í kjallaranum hjá sér. Það finnst mér ekki í lagi. Á slíku ætti að taka að mínu viti. Auðvitað held ég að þetta fólk vilji vel en að mínu viti er þetta samt ekki eðlilegt. Mig langar líka að segja að Íslendingar hafa verið duglegir að ferðast og setjast að í öðrum löndum. Tugþúsundir Íslendinga eru búsettir um allan heim. Vonandi leggja þeir sitt af mörkum þar. Þá er hér stór hópur fólks hvaðanæva úr heiminum sem hefur aðlagast ágætlega landi okkar, þjóð okkar. Það hefur lagt ýmislegt til málanna, kennt okkur ýmislegt nýtt, komið með margt skemmtilegt inn í okkar land. Þar nægir að nefna ferðaþjónustuna, m.a. alls konar fyrirtæki og hugmyndir í veitingum og hinu og þessu, eitthvað sem við viljum ekki fara til baka með eða missa af. Þetta er harðduglegt fólk sem vill setjast hér að og greiða sína skatta og skyldur og vera hluti af íslensku samfélagi. Við eigum að taka vel á móti slíkum einstaklingum. Ég hef áhyggjur af því að á meðan aðrar þjóðir hverfa frá þeirri stefnu sem Ísland virðist vera að styrkja séum við að fara þessa leið. Ég hef áhyggjur af því. Hér hefur aðeins verið komið inn á trú og menningu og slíkt. Ég ætla svo sem ekki að hætta mér út í djúpa trúarbragðaumræðu enda er mér alveg nákvæmlega sama á hvað menn trúa, alveg eins og mér er alveg nákvæmlega sama hvernig fólk upplifir sig, hvers kyns fólk er og slíkt. Fyrir mér er það bara ekkert vandamál, allir eru jafnir, en við hljótum að þurfa að virða hvert annað. Þegar við flytjum á nýjan stað finnst mér alla vega óeðlilegt ef einhver vill þröngva sinni menningu upp á alla þá sem fyrir eru. Það er allt í lagi að deila menningunni, gefa af henni og kynna hana, það er alveg sjálfsagt. En ég held að við eigum að gera þá kröfu að aðlögun gangi vel fyrir sig. Þá vil ég taka það fram að menn eiga að sjálfsögðu ekki að kasta sinni trú eða sinni menningu eða hefðum og slíku. Menn geta haft það fyrir sig og sína fjölskyldu og sitt nærsamfélag en menn verða að aðlagast, það er engin spurning. Ég ætla samt að leyfa mér að segja eitt, herra forseti: Vissulega eru dæmi um það og við höfum séð það nýverið í Frakklandi að menn óttast öfgar í trú. Um leið og þetta er örugglega svolítið viðkvæmt umræðufangsefni án þess að það líti út eins og einhvers konar trúarhatur eða slíkt held ég að mikilvægt sé að þora að ræða það. Það er alveg sama hvers konar trú maður aðhyllist, öfgar og ofbeldi er eitthvað sem ekki á að líðast. Auðvitað er sagan lituð blóði í mörgum trúarbrögðum og ekki síst kristinni trú, en það er líka hjá öðrum. Það mikla ofbeldi í anda trúar sem við höfum séð undanfarin ár eða áratugi kemur að sjálfsögðu óorði á þá trú. Þar eru ofstækismenn á ferðinni og draga gjarnan upp mynd af öllum hinum sem er svo ósönn. Það hefur leitt til þess að t.d. Frakkar hafa stigið ákveðin skref í að taka á, ef ég skil það rétt, og banna ákveðna hluti sem hvetja til ofstækis. Vonandi munum við ekki þurfa að grípa til slíkra aðgerða. Ég hef svo sem ekki áhyggjur af því hér á landi en við vitum aldrei, herra forseti. Ég vil geta lifað í landi þar sem hægt er að gera grín að hvaða spámanni sem er, hvaða trú sem er, hvaða forseta sem er, þannig samfélag viljum við hafa, án þess að eiga á hættu eitthvað misjafnt. Að sjálfsögðu er eðlilegt að virða reglur og gæta að siðferði og öðru slíku, en við hljótum að vilja lifa í samfélagi þar sem slíkt er leyfilegt. Svo ég víki aftur að málinu sjálfu og segi skilið við þessar pælingar, þessa útúrdúra sem í raun koma málinu ekkert við, held ég að mjög mikilvægt sé að við nálgumst einhvers konar heildarmynd og reynum að ná samkomulagi um einhverja framtíðarsýn ef mögulegt er. Ef ekki þá er það eitthvað sem við verðum að horfast í augu við. Hins vegar er nauðsynlegt fyrir okkur, eins og við gerum í svo mörgu öðru, að horfa í kringum okkur, læra af því hvað aðrir eru að glíma við og hvernig aðrir eru að bregðast við. Á sama tíma og við viljum takmarka möguleika eða alla vega stýra því betur hverjir koma hingað til lands, horfum þá til þess hvernig við getum aukið stuðning okkar á svæðum eða við stofnanir sem miða að því að gera fólki kleift að búa sem næst heimahögum sínum því að þangað vilja langflestir fara á ný. Auðvitað eru til dæmi um annað en ég hef miklar áhyggjur af því að þegar ljóst er að allir þeir sem hér fá dvalarleyfi fái sömu góðu þjónustu, fyrirmyndarþjónustu vil ég meina, og kvótaflóttamenn munum við ekki ráða við ástandið. Ég hef líka áhyggjur af því að þá fari í gang einhvers konar ruglingur með það hvaða hópar eru kvótaflóttamenn, hvaða hópar eru hælisleitendur o.s.frv. Er greinarmunur þar á? Mér finnst eðlilegt að því sé haldið til haga að það er fólk sem þarf á hjálp að halda og flestir vilja fá hana sem næst heimahögum sínum. 

Virðulegi forseti. Ég er sammála hv. þingmanni um það, ég vil búa í samfélagi þar sem má gera grín að bókstaflega öllu og reyndar, í kjölfar hryðjuverkaárásanna í Frakklandi gegn Charlie Hebdo á sínum tíma, lögðum við Píratar fram frumvarp, sem var blessunarlega samþykkt, um að afnema 125. gr. almennra hegningarlaga sem var bann við guðlasti. Lengra vorum við ekki sjálf komin í frjálslyndum lýðræðisgildum árið 2015. Hv. þingmaður spurði hér nokkurra spurninga og spurði hvort það mætti spyrja eins og til að mynda hvort tiltekinn þjóðfélagshópur birtist, segjum, meira í glæpatölum eða því um líku. Svar mitt er: Já, það má spyrja. En svar mitt er sömuleiðis að þegar við fáum svarið þá eigum við að vita hvað við eigum að gera við það. Það er auðvitað hætt við því að fólk nýti slík svör til að kynda undir fordómum eða hatri almennt og kannski liggur það beinast við frumstæðum tilfinningum á borð við fordóma sem við öll höfum eitthvað af og verðum að passa okkur á. En það kemur nefnilega í ljós að þessara spurninga hefur verið spurt og sem dæmi er spurt: Hvað er það sem fær unga karlmenn sem eru íslamstrúar til að leita í hryðjuverk? Þótt það sé auðvitað fjölbreyttur hópur eins og allir hópar þá eru þetta upp til hópa einstaklingar sem festast milli menningarheima. Þeir eru of miklir múslimar fyrir, segjum, franska samfélagið og of miklir Frakkar fyrir íslamska samfélagið, þeir eiga hvergi heima og finna hvergi að þeir séu velkomnir. Það er þess vegna sem það er að mínu mati mjög mikilvægt að við tökum vel á móti fólki. Þess vegna styð ég þetta mál, til þess að fólk upplifi sig ekki útilokað þótt það komi hérna í menningarheim sem því finnst kannski skrýtinn og er skrýtinn að sumu leyti, en sömuleiðis til að fólk geti fundið farveg fyrir líf sitt í samfélaginu án þess að festast á milli. 

Herra forseti. Það er svo sem alveg rannsóknarinnar virði hvers vegna einhverjum dettur í hug að koma til Íslands, því að auðvitað erum við verulega skrýtin, fyrst hv. þingmaður er farinn að ræða það. Hangikjöt, sviðakjammar, hákarl og eitthvað svona sem er örugglega mjög framandi en okkur þykir sjálfsagt og við eigum ekki að neyða þessu ofan í nokkurn mann, að sjálfsögðu ekki. En það er annað mál. Ég lít þannig á að upplýsingar sem kæmu út úr því t.d. að spyrja bara hversu stór hluti af hælisleitendum eða slíkum einstaklingum hefur komist í kast við lögin eða í einhverju sem kemur upp hjá barnavernd eða í skólum, eitthvað slíkt, séu til þess að læra af því. Í fyrsta lagi langar mig að varpa því upp, þetta er ekki mjög djúpt hugsað hjá mér, hvort einstaklingar sem lenda í þessum vanda út frá einhverju sem ég þekki ekki, geti aðlagast íslensku samfélagi. Kannski, kannski ekki. Þurfum við þá að horfa til þess í framtíðinni hvort þessi hópur eigi að fá dvalarleyfi á Íslandi? Er kannski eitthvað í móttökunni sem við þurfum að laga? Þarf meira utanumhald utan um þá hópa sem fá dvalarleyfi og lenda í þessum vandræðum? Ég hef ekki áhyggjur af því að þetta búi til eitthvert hatur eða eitthvað slíkt. Ég held að það geti mögulega eytt fordómum þegar fólk sér - við erum ekki að tala um að nafngreina einstaklinga, heldur þegar við sjáum hver vandinn er. Ég er ekki sammála þessu frumvarpi og get ekki samþykkt það. Það er vegna þess að ég held í alvörunni og trúi því, því miður, að þetta muni senda slæm skilaboð út í hinn stóra heim um að það sé um að gera að drífa sig til Íslands. 

Virðulegi forseti. Bara svo ég komi því að, ekki út af ræðu hv. þingmanns, en í ljósi umræðunnar, þá finnst mér mikilvægt að það komi fram að ógnin af hryðjuverkum stafar ekki síður af svokölluðum hvítum þjóðernissinnum og sjálfstæðissinnum. Það er ákveðin hefð fyrir hryðjuverkum í sjálfstæðisbaráttu víða í Evrópu en einhvern veginn höfum við minni áhyggjur af því, alla vega í umræðunni. Það sem ég átta mig ekki alveg á í ljósi andstöðu hv. þingmanns við frumvarpið er hvernig við eigum þá að aðstoða fólk við að aðlagast íslensku samfélagi yfir höfuð. Ég finn ekki gull og græna skóga í þessu frumvarpi. Þetta snýst um að hafa leiðbeiningar og ráðgjöf til þess að fólk geti leitað þeirrar þjónustu sem það á þegar kost á, finna t.d. út úr því hvar það lærir íslensku eða hver getur stutt fólk í að læra íslensku. Það er fullt af fólki sem veit t.d. ekki að stéttarfélög styðja það og hjálpa til við að fjármagna þokkalega stóran hluta af því, 75% ef ég man rétt. Það eru atriði eins og hvernig á að leita að vinnu, við hverju býst atvinnuleitandi að maður sé með í ferilskránni og hvernig á að bera sig að í samskiptum við kerfið og þess háttar. Þetta eru verkefnin sem ætlunin er að inna af hendi með þessu frumvarpi. Ég fæ ekki séð hvernig þau verkefni eiga að virka sem einhver gulrót fyrir fólk sem er ekki einu sinni á landinu til að skoða málin svona djúpt, hvað þá einhverjir glæpamenn sem myndu ekkert veigra sér við að ljúga því einfaldlega að hér væru gull og grænir skógar, alveg sama hvað stendur í þessu frumvarpi. Það er nefnilega þannig að við erum alltaf að samþykkja einhvern hóp af fólki sem kemur hingað sjálfur, hælisleitendur voru í fyrra 631 talsins. Þetta fólk gufar ekkert upp. Það hefur engan stað til að bíða í 3–30 ár eftir því að Sameinuðu þjóðirnar geti komið því á lista yfir lönd sem það getur unað við. 

Virðulegi forseti. Fyrst vil ég segja það að það er auðvitað hárrétt hjá hv. þingmanni að það eru hryðjuverkamenn úti um allt og skemmst að minnast hræðilegra atburða í Noregi í Útey, eða sprenginganna í Oklahoma, Timothy McVeigh eða hvað hann hét. Þetta er jafn brjálað fólk, ég ætla bara að orða það þannig, eins og múslímskir hryðjuverkamenn eða einhverjir sem aðhyllast aðra trú eða eru af einhverjum öðrum toga. Það er alveg klárt. Mig langar að lesa hér örlítið upp, herra forseti. Þetta er svar við fyrirspurn á Alþingi. Það er framfærsla, desembergreiðslur, barnabætur, meðlag, leikskóli, skólamáltíðir, frístundaheimili, skólabyrjun, íþróttir og tómstundir, framhaldsskóli, strætókort, sértækur stuðningur í skóla, íslenskukennsla, grunnkostnaður leikskóla, húsaleiga, húsnæðisbætur sveitarfélags, sími og internet, heilbrigðisþjónusta, heilbrigðisvottorð, gleraugu, tannlæknir, sálfræðiþjónusta o.s.frv. Þetta er það sem við gerum fyrir kvótaflóttamenn í dag. Við erum að segja að allir sem fá dvalarleyfi fái allt þetta líka. Ég held að þetta séu mjög góð skilaboð fyrir þá sem vilja koma hingað, hvort sem þeir hafa þörf fyrir það eða ekki, og mögulega fyrir glæpahópa til að senda hingað fólk. Gulrótin er þarna, eins og ég skil þetta. Ég held að lausnin sé að við eigum að veita færri dvalarleyfi. Þurfum við að styrkja þær stofnanir sem fjalla um þessi mál? Mögulega eigum við að gera það. Þarf skýrari reglur? Mögulega. Þá eigum við að skýra þær. Mér skilst t.d. að okkar löggjöf sé þannig að hún leyfi meiri frestanir og framlengingar en sambærileg löggjöf annars staðar á Norðurlöndunum. Af hverju erum við að því? Af hverju breytum við því ekki til samræmis? Það er þetta sem ég hef áhyggjur af, 

Hæstv. forseti. Mér þykir ánægjulegt að hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson sé enn þá með okkur hér í þingsal. Ég hrósaði honum mjög fyrr í kvöld fyrir fyrstu ræðuna sem hann flutti hér í dag. Að sama skapi ætla ég að finna verulega að ræðunni sem hann hélt hér áðan, vegna þess að í þeirri ræðu var hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson að ala á ótta og fordómum. Það er nefnilega eins og séra Hallgrímur sagði einhvern tímann, með leyfi forseta: „Það sem helst hann nú varast vann, varð þó að koma yfir hann.“ Þetta stendur í Passíusálmi, ef ég man rétt. Vandinn er sá að það er svo auðvelt að spegla sig í öðrum og af einhverjum ástæðum sem mér eru algerlega huldar greinir hv. þingmaður, eins og hestahvíslari eða eitthvað svoleiðis, í þeim orðum sem við höfum látið fara frá okkur í dag, Miðflokksfólk, einhvern undirtón af hlutum sem eru ekki þar; vott af útlendingaandúð og vott af trúarbragðafordómum. En í sama andartakinu talar hv. þingmaður niður til stærsta þjóðarbrots sem flutt hefur til Íslands, þ.e. til pólska samfélagsins, og gerir lítið úr kaþólsku kirkjunni sem er haldreipi þess. Hún var haldreipi Pólverja undir oki kommúnismans og varð í raun og veru þess valdandi að kommúnistar gátu ekki brotið þá á bak aftur eins og marga aðra, af því að Pólverjar eru sjálfstætt og stolt fólk með mikla sögu. Þetta fannst mér svo vont í ræðu hv. þingmanns. Það er eitt að vera innblásinn af nánast trúarlegum hugmyndum, eins og hann var í báðum ræðunum, en þegar reynt er að finna einhvern undirtón sem ekki er til og gera málflutning tortryggilegan út af einhverju sem ekki er í honum þá er illa farið. Umræðan hér í dag hefur undantekningarlítið verið málefnaleg, opin og hreinskilin, fyrir utan eina geðvonda þingkonu Framsóknarflokksins, hv. þm. Höllu Signýju Kristjánsdóttur, sem byrjaði strax í inngangi sínum að nefndaráliti að tala um kynþáttahyggju og fleira sem ekki er til í því sem hefur verið rætt hér í dag og í gær. Mér þykir þetta mjög miður vegna þess að það var mjög uppörvandi að hlusta á hv. þm. Helga Hrafn Gunnarsson, en að sama skapi er það nánast dapurlegt núna vegna þess að það er ekki góð latína, herra forseti, að reyna að toga upp tortryggni, eða réttara sagt að sá tortryggni og uppskera reiði, ótta og örvæntingu. En það var það sem mér fannst hv. þingmaður vera að sá til í ræðu sinni og það er ekki gott að sitja undir því. Umræðan hefur verið opin og heiðarleg. Við förum ekkert í grafgötur með að okkur líst ekki á þetta frumvarp. Við erum búin að lýsa því yfir og búin að lýsa af hverju; við viljum koma í veg fyrir að hér skapist ástand sem við ráðum ekki við. Við viljum koma í veg fyrir að hér skapist slíkt ástand að við getum ekki staðið við skuldbindingar okkar gagnvart þeim sem við tökum á móti. Við viljum ekki skapa ástand þar sem við getum t.d. ekki tryggt að börn þeirra sem hingað leita geti fengið kennslu og aðlagast íslensku samfélagi, eins og ég hef bent á í tveimur ræðum að hafi því miður gerst síðustu 20 ár. Við viljum ekki að endurtaka það. Við viljum vanda okkur, herra forseti. En það er það sem hv. þingmaður virðist ekki skilja.

Virðulegi forseti. Mér þykir túlkun hv. þingmanns á ræðu minni afskaplega sérkennileg ef hann skynjaði í henni að ég væri að ýta undir fordóma. Ég hugsa að setningin sem ég hafi ítrekað hvað oftast hér í dag og í þessari umræðu sé að fólk sjái ekki trúarbrögðin sem það aðhyllist. Það var jú heili punkturinn. Það var inntakið í því sem ég nefndi, einnig um íslamska trú, ég get gagnrýnt hana í bak og fyrir og af þokkalegri þekkingu, þótt ég segi sjálfur frá. En það þýðir ekki að ég ætli að vera á móti því að múslimar komi til landsins. Það var punkturinn. Það voru skilaboðin. Það er alveg sama með kaþólska trú; öll öfl og allar stofnanir sem berjast gegn frjálslyndum lýðræðisgildum eru að mínu mati vond og ég ætla að gagnrýna þau. Þar eru trúarstofnanir eins og kaþólska kirkjan, sennilega valdamesta trúarstofnun í heiminum, ekki of heilagar til að fá á sig þá gagnrýni. Kaþólska kirkjan, hvort sem fólki líkar það betur eða verr, hvort sem fólk aðhyllist þá trú eða ekki, hefur unnið markvisst og meðvitað í gegnum alla sína tíð gegn ákveðnum frjálslyndum lýðræðisgildum eins og til að mynda lýðræðislegri hugsun, reyndar sjálfstæðri hugsun almennt á sínum tíma, og jafnrétti kynjanna, gegn réttindum samkynhneigðra og barist gegn smokkanotkun víða þar sem HIV geisar. Og, virðulegi forseti, það að kaþólska kirkjan sé elskuð af einhverju fólki er engin afsökun. Mér finnst ekki sanngjarnt að mála þessa réttmætu gagnrýni, byggða á sögulegum, uppflettanlegum staðreyndum, sem einhverja andúð gegn fólkinu sem aðhyllist trúna sjálfa. Það er ekki þannig og það var heili punkturinn í ræðu minni, virðulegi forseti. Ef hv. þingmaður gerir ekki greinarmun á trúarbrögðum og fólkinu sem aðhyllist þau þá er það kannski eitthvað sem hv. þingmaður þarf sjálfur að athuga frekar en ég.

Hæstv. forseti. Í andsvari hv. þingmanns örlar enn á ný á óþoli hans gagnvart skoðunum annarra og því að virða ekki það sem fólk aðhyllist, það sem gerir t.d. þjóð að þjóð þess vegna, gagnrýna íslam, gagnrýna kaþólsku kirkjuna. Ég hef hins vegar þá trú að ég vil virða skoðanir fólks, trúarbrögð þess eða trúleysi. Ég hef ekki hrokkið upp af stampinum þó að hv. þingmaður standi hér í vantrúboði. Ég hef ekkert á móti því, ekki nokkurn skapaðan hlut og virði það að sjálfsögðu. Ég veit t.d. að kaþólsk trú skiptir pólska þjóðarbrotið sem hér býr miklu máli, alveg eins og ég þykist vita að þeir sem rata hingað og aðhyllast íslam taka nærri sér ef trú þeirra er gagnrýnd. Þess vegna hef ég þá trú, herra forseti, að við eigum að virða þessar skoðanir alveg sama hvað okkur sjálfum finnst um þær, því að hingað ratar t.d. fólk sem er strangkaþólskt eða aðhyllist íslamstrú. Og hvað kemur það okkur við? Af hverju þurfum við að vanvirða það með einhverjum hætti eða misvirða? Af hverju tökum við ekki tillit til þess að þetta fólk er þarna og, ég held að hv. þingmaður hafi sagt það sjálfur í dag, er ekki eins og við? Eigum við ekki bara að virða það?

Virðulegi forseti. Nú er ég að reyna að skilja hv. þingmann ekki með ósanngjörnum hætti, en ég skil hann þannig að ef maður gagnrýnir ágang trúarstofnana á kvenréttindi og réttindi samkynhneigðra þá sé maður ekki að virða rétt fólks til trúar eða trúarskoðana. Það er ekki þannig, virðulegi forseti. Það að virða rétt fólks til að hafa skoðun þýðir ekki að fólk þurfi að halda aftur af gagnrýni á eitthvað jafnt fjarstæðukennt og ágang á kvenréttindi og réttindi samkynhneigðra, virðulegur forseti. Stofnanir eru ekki yfir það hafnar að fólk tali um það sem þær gera. Ef kaþólska kirkjan vill ekki sitja undir tali um að hún gangi á réttindi samkynhneigðra og kvenna má hún bara gjöra svo vel að hætta því. Og páfinn er ekki of heilagur til þess að gera það. Engin manneskja eða stofnun er of heilög til þess, virðulegur forseti. Í því felst tjáningarfrelsið sem mér heyrðist hv. þingmaður vera að reyna að verja, tjáningarfrelsið sem, meðan ég man, hv. þingmaður gat ekki greitt atkvæði með þegar við fjarlægðum bann við guðlasti úr almennum hegningarlögum á sínum tíma, að frumkvæði þess sem hér stendur. Mér þykir ræða hv. þingmanns og gagnrýni á málflutning minn skrýtin, svo ekki sé meira sagt. En það er ekki aðalpunkturinn hjá mér, virðulegi forseti. Aðalatriðið er að fólk er ekki trúarbrögð. Ég þekki stjórnmálamenn sem eru kaþólskir og berjast mjög mikið fyrir réttindum samkynhneigðra og kvenna. Það er heili punkturinn. Fólk er ekki trúarbrögðin sem það aðhyllist. Það er engin árás á fólk eða þjóðerni, guð minn góður, að gagnrýna einhverjar trúarkennisetningar eða trúarstofnanir. Það er fráleitt, virðulegi forseti, algerlega út í hött. Fyrir utan auðvitað það að mér fannst hv. þingmaður tala svolítið eins og tilteknar trúarstofnanir eða trúarbrögð væru hreinlega þjóðerni og ég get ekki kvittað undir það, virðulegi forseti. 

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður sagði í dag að við værum öll haldin fordómum. Ég þakka honum fyrir að opinbera sína fordóma hér í kvöld  En burt séð frá því þá er það sem ég var að reyna að koma frá mér og hv. þingmaður skildi ekki - ég get alveg tekið undir það að ég er ekki alltaf skýr þegar ég reyni að útskýra hluti - að trúarbrögð eru snar þáttur í lífi margra sem hingað rata, hvaða trúarbrögð sem er. Ég held að við eigum að fara mjög varlega í að hengja saman þá einstaklinga sem hingað rata og það hvaða trú þeir aðhyllast.

Nákvæmlega punkturinn minn.

Við eigum að láta það í friði. Þess vegna þykir mér það leitt að þegar trúarbrögð, t.d. þessa fólks, eru ekki virt á þann hátt sem ég var að tala um. Hvað varðar það sem hv. þingmaður sagði um að ég væri ekki samkvæmur sjálfum mér í því að vilja ekki opinbera allt, af því að ég var á móti því að banna guðlast, 

Frú forseti. Við höldum áfram að ræða þetta frumvarp. Mig langar að fara aftur í skýrsluna sem ég minntist á fyrr, sem fjallar um innflytjendur. Mér finnst þetta mjög merkilegt plagg og þess vegna vil ég fara aðeins aftur í hana og taka fram fleiri atriði sem skipta máli. Lengi hafa Íslendingar verið einsleitur hópur en það hefur hins vegar breyst til mikilla muna. Hlutfall innflytjenda af íbúafjölda landsins hefur stöðugt hækkað, úr 3,6% árið 2001 í meira en 15% í janúar 2020. Í skýrslu sem kom út hjá Háskólanum á Akureyri kemur fram að markmið rannsóknarinnar sem gerð var, og skýrslan er afurð af, var að leggja mat á og auka skilning á því hvað felst í breyttri samsetningu íbúahópsins. Það var gert með því að rannsaka stöðu innflytjenda í samfélaginu með hliðsjón af tungumáli, atvinnustöðu, menntun, menningu og lífsreynslu. Rannsóknin miðaði líka að því að koma fram með gögn sem gætu nýst í stefnumörkun í málaflokknum. Hægt er að segja að við stöndum núna frammi fyrir því að endurskoða hvernig við viljum haga okkar málum með vaxandi fjölda innflytjenda og hvernig við ætlum að standa okkur í að taka á móti fleira fólki. Það kallar á opna almenna umræðu og það verður að takast á við þau tækifæri sem blasa við og einnig þær áskoranir sem fylgja. Við erum hér að kalla eftir skynsamlegri umræðu um málið, alla vega sú sem hér stendur. Við vitum að þverpólitísk nefnd hefur verið að störfum, en hún virðist óvirk. Það hefur alla vega komið fram í máli hv. þingmanna fyrr í dag að sú nefnd hafi ekki fundað og þar með telst hún óvirk. Eitt sem við þurfum að ræða í þessu sambandi er að skólar og skólakerfið ræður miklu um hvernig til tekst með aðlögun innflytjenda að samfélaginu þegar til lengri tíma er litið. Ef þessi aðlögun tekst ekki nægjanlega vel getur það leitt til þess að samfélag innflytjenda verði jaðarsett og þeir hafi ekki sömu tækifæri og aðrir. Það eru ekki öll sveitarfélög landsins með virka stefnu í t.d. kennslu innflytjendabarna, það kemur fram í þessari rannsókn, og það er svolítið umhugsunarefni þar sem við ætlum að fara að auka í, ef við getum sagt sem svo. Ef börnin verða mörg verður þjónusta við þau hugsanlega alls ekki fullnægjandi. Það þýðir að kennarar eiga erfiðara með að koma til móts við þarfir nemenda og þar af leiðandi verðum við að tryggja betri stuðning við kennara. Kennarar búa auðvitað yfir fagþekkingu en það þarf að gera enn betur ef við hlustum á raddir þeirra sem tjáðu sig í þessari rannsókn. Það er líka annað sem kemur inn í þetta. Kennarar þurfa vissulega að standa vel að kennslunni en þeir þurfa líka að geta komið til móts við foreldra þessara sömu barna. Því er haldið fram að íslenskukunnátta sé lykillinn að vel heppnaðri aðlögun innflytjenda. Það er mikilvægt að fram komi, eins og ég kom aðeins inn á í ræðu fyrr í dag, að innflytjendur eru ósáttir við gæði þeirra námskeiða sem þeir sækja. Þeir segja að þeir geti talað og skilið íslensku eins vel og ef þeir hefðu ekki farið á námskeið. Það er að mínu mati stór áfellisdómur og ég tel að við eigum að staldra þarna við og gera betur, skoða og jafnvel taka út þessi námskeið. Ég tek það fram að ég held að það sé ekkert endilega við kennarana að sakast. Ég held að það sé miklu frekar umgjörðin. En samt er ætlast til þess að innflytjendur kunni og tali íslensku. Íslendingar segja í þessari rannsókn að innflytjendur hafi góð áhrif á samfélagið og þar skipta máli menningarleg tengsl. Það er mjög gott að það komi fram. Í skýrslunni segir líka að það sé frekar lágt hlutfall innflytjenda sem taki þátt í borgaralegu samfélagi, en traustið er mikið. Það sem ég er að benda á hér er að við erum, eins og staðan er núna, á réttri leið. Þess vegna þurfum við að staldra við og athuga hvort sú leið sem við ræðum í þessu frumvarpi sé best til þess fallin að við höldum áfram á þeirri leið. En það kemur líka fram að eftir því sem fólk talar betri íslensku séu meiri líkur á því að það taki þátt í kosningum. Mér finnst þetta mikilvægur punktur og mér finnst mikilvægt að það komi fram að það er okkar að standa okkur í því að gera innflytjendum kleift að taka þátt í samfélaginu að fullu leyti og þar með talið kosningum, hafi þeir kosningarrétt. Að lokum er í skýrslunni talað um að nokkuð vel hafi tekist til hingað til að vinna, en við getum gert betur, eins og ég hef sagt, og við eigum að gera betur. Ég hef vissulega verið að tala um innflytjendur en ekki flóttafólk, en þetta gefur samt ákveðna mynd af því að við stöndum okkur ekki nægjanlega vel. Grunnurinn er ekki nógu vel unninn. Ég kom inn á það í ræðu fyrr í dag að umgjörðinni um mál þeirra sem eru innan hælisleitendakerfisins er ágætlega sinnt. En það er ekki eins vel staðið að þeirri umgjörð sem er um innflytjendur og það er hætta á því að ef við tökum á móti fleirum en við ráðum við þá verði fleiri jaðarsettir og ég trúi því ekki að við ætlum að leggja upp í þá vegferð. Það á jafnvel við þá sem eru hér nú þegar. Það hlýtur að vera okkar að sjá til þess að skapa þessa umgjörð og vanda til verka þannig að fólk hafi tækifæri til að aðlagast íslensku samfélagi, fólk sem kemur hingað vill það flest, en það eru kannski hindranir í veginum. Ég mæli hér með því að við skoðum aðeins betur hvað við getum gert til að svo verði.

Hæstv. forseti. Mig langar aðeins í þessari ræðu að nefna orðræðuna. Umræða um málefni umsækjenda um alþjóðlega vernd, sem eru í daglegu tali kallaðir hælisleitendur, kallar oft á öfgafull viðbrögð. Þeir sem leyfa sér að viðhafa varnaðarorð eru gjarnan kallaðir öllum illum nöfnum fyrir þær einu sakir að vilja stíga varlega til jarðar, líkt og ég ræddi um hér í fyrstu ræðu minni í dag. Fullyrðingar eins og að menning okkar sé kúgandi feðraveldi heyrir maður oft. Þetta eru að öllu leyti ósannindi. Við höfum sem betur fer náð langt í mannréttindum. Hér er gott regluverk að mestu leyti og ber okkur að verja þau gildi sem við viljum standa fyrir og gera sömu kröfur til þeirra sem koma hingað og okkar sjálfra. Kerfið okkar, sérstaklega velferðarkerfið, á sér þolmörk og alveg sama hversu velviljuð við erum og hversu stórt hjarta sem við höfum þá ber okkur að verja það. Það eru skyldur okkar við forfeður okkar og -mæður sem bjuggu til velferðarkerfið sem við vinnum með í dag. Það stökkva fram hópar af sjálfskipuðum hugmyndafræðingum. Ef þú ert hugmyndafræðingur trúir þú öllu sem þér finnst. Hópur fólks sem er ofurviðkvæmt hefur lítt umburðarlyndi fyrir skoðunum sem ekki samræmast skilningi þess á eigin sérstöðu. Þetta fólk er ofurviðkvæmt fyrir ýmiss konar réttindum en gleymir jafnframt að öll höfum við skyldum að gegna. Því miður þolir þetta fólk oft ekki mótlæti og virðir alls ekki andstæðar skoðanir. Rökþrota fólk grípur því til þess að saka aðra um að hafa annarlegar hvatir. Slíkt er með öllu óþolandi, hæstv. forseti. Enginn hér mun sitja undir því að vera sakaður um slíkt og við verðum að þora að taka umræðu um það. Það mál sem hér hefur verið rætt, ekki svo lengi, virðist kalla fram viðbrögð en viðbrögðin koma að vísu helst úr einni átt. Ég spyr: Hvar eru hinir? Þora þeir ekki að taka umræðuna eða er búið að beita þingmenn flokka þeim aga að þeir þora ekki að tjá sig? Viljum við virkilega hafa hlutina þannig? Er tjáningarfrelsið orðið aukaatriði og rétthugsun það eina sem leyft er, hæstv. forseti? Og ég spyr í framhaldi af því: Hvar eru þingmenn hinna flokkanna, Sjálfstæðisflokksins? Hvar eru þingmenn Framsóknarflokksins? Hvar eru þingmenn Vinstri grænna? Hvar eru þingmenn Samfylkingarinnar? Hvar eru þingmenn Viðreisnar og Flokks fólksins? Við þingmenn Miðflokksins sem höfum mest rætt þetta mál viljum vekja athygli á því og spyrja um leið hvort við séum að fara þá leið sem frændur vorir Danir, Norðmenn og Svíar eru að hverfa frá. Eru skilaboðin í þessu frumvarpi þau, úr því að t.d. þessi lönd eru að sveigja frá þeirri leið sem við virðumst vera að byggja undir, að hingað geti þeir komið sem ekki komast annað? Vitum við út í hvað við erum að fara með þessu frumvarpi, hæstv. forseti?

Virðulegur forseti. Ég hnýti aðeins við það sem hv. þm. Sigurður Páll Jónsson kom inn á í lok ræðu sinnar varðandi þátttöku í þessari umræðu. Ég hef haft miklar áhyggjur af þessu kostnaðarmati frumvarpsins sem mér þykir hvorki fugl né fiskur. Hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson hefur komið í pontu og lýst þeirri skoðun sinni að afleiddur kostnaður af samþykkt þessa frumvarps sé hverfandi ef nokkur. Mér þykir það sú afstaða undarleg. En mér þætti strax til mikilla bóta og áhugavert ef nokkur kostur er, af því að nú veit ég að það eru þingmenn sennilega allra flokka í húsi, þótt ekki væri nema að einn þeirra væri sendur hér fyrir hvern og einn flokk og lýsti því yfir að mat viðkomandi þingflokks væri að enginn afleiddur kostnaður hlytist af samþykkt þessa frumvarps. Hv. þm. Brynjar Níelsson kom hér í ræðu fyrr í kvöld, prýðisgóða ræðu. Fyrir þá sem hlustuðu á hana þarf enginn að velkjast í vafa um að mat þess góða þingmanns er á svipuðu róli og mat okkar Miðflokksmanna, að auðvitað gerast þessir hlutir allir í samhengi. Það er ekki þannig að frumvarp eins og þetta sé afgreitt og klárað og það hafi engin afleidd áhrif þó að hlutirnir standi ekki akkúrat með beinum hætti í frumvarpinu. Þetta er einhvern veginn orðin mantra, leið sumra út úr rökræðu, að segja: Þetta mál fjallar ekkert um þetta, það fjallar um eitthvað allt annað. Og hver eru áhrifin af því að menn fresti því að rökræða hluti með þessum rökum? Afleiðingin er sú að mál verða orðin miklu verri, snúnari og illviðráðanlegri. Og þá er ég ekki bara að tala um það mál sem hér er undir. Þetta á við um allt sviðið, ef svo má segja. Ef við frestum því að taka djúpa umræðu um flókna og erfiða hluti þá verður hún án nokkurs vafa erfiðari þegar loksins kemur að því að hún verður ekki umflúin. Í því samhengi finnst mér að við verðum að velta því aðeins fyrir okkur hvað orsakar það að skandinavísku þjóðirnar eru núna, að mér sýnist, allar sem ein, að hverfa af þeirri braut sem mörkuð hefur verið í þessum efnum árum og áratugum saman yfir í það, og þá vil ég sérstaklega vísa í það sem danskir jafnaðarmenn leiða núna, að horfa til þess að aðstoða fólk nær sínum heimasvæðum. Að þeir sem komi inn í danskt samfélag komi inn í gegnum þessa formlegu farvegi, sem við hér heima getum helst horft til í því kvótaflóttamannakerfi sem við erum aðilar að. Við vitum hversu erfitt það getur verið að fara í gegnum óvinsæla umræðu, umræðu sem nýtur lítillar samúðar á samfélagsmiðlum og þar fram eftir götunum, og við vitum líka alveg að norrænir jafnaðarmenn í Danmörku, annarra flokka fulltrúar annars staðar, eru ekki að gera þetta bara af því að þeir höfðu ekkert betra að gera þann daginn. Þetta er vegna þróunarinnar sem átt hefur sér stað á þeirra heimasvæði. Þetta er vegna þróunarinnar sem átt hefur sér stað í hælisleitendamálum. Það er vegna þess sem þessar þjóðir eru að skipta um kúrs. Þess vegna finnst mér algerlega óforsvaranlegt að hér virðast þingmenn flestra flokka hafa sáralítinn áhuga á að taka þátt í umræðunni. Það þarf ekki annað en að rifja upp fordæmalausa ræðu framsögumanns meiri hluta nefndarálits í þessu máli sem flaggaði hér öllum þeim stimplum sem hún náði taki á í sinni fyrstu ræðu þegar enginn, ekki nokkur þingmaður, hafði tekið til máls í 2. umr. Þá var farið að flagga stimplum um rasisma og öðrum sambærilegum. Það er auðvitað engin efnisleg umræða. Og af því að nú stendur hv. þingmaður Framsóknarflokksins hér í gættinni þá skora ég á hv. þingmann að koma og taka þátt í umræðunni ef hann er inni sem varaþingmaður.

Herra forseti. Hver er stefnan í málaflokki innflytjenda, flóttafólks og hælisleitenda? Hver er hún, hv. þingmaður Framsóknarflokksins? Hún er engin. En það er líka stefna að hafa enga stefnu.  Í fyrri ræðu minni talaði ég um skipulagða glæpastarfsemi í tengslum við þetta mál. Við höfum óskað eftir skýrslu um viðbrögð hæstv. dómsmálaráðherra við uppgangi skipulagðrar glæpastarfsemi sem oft hefur erlendar tengingar. Ég starfaði á vettvangi lögreglunnar í nokkra áratugi og kannast við þessi málefni. Ljóti raunveruleikinn er sá að margir af þeim hælisleitendum sem hingað koma eru einkennalausir, vegabréfalausir og í einhverjum tilvikum fingrafaralausir. Lögreglan hefur í rauninni ekki hugmynd um hvaða fólk er hér á ferðinni eða hvaða bakgrunn það hefur, hvaðan það kemur og hvað það hefur verið að gera áður en það kom til Íslands. Til eru dæmi hér á Íslandi um að við höfum ekki hugmynd um það, hvorki löggæslan né aðrir, hvaða bakgrunn þetta fólk hefur. Þetta gætu þess vegna verið vígamenn frá stríðssvæðum, eins og hafa t.d. verið fyrir botni Miðjarðarhafs. Þeir eru hér með litlu eftirliti og enginn veit í raun hvað þeir hyggjast fyrir. Eitthvað liggur að baki ef menn láta má af sér fingraför. Ég var búinn að tala um stefnuna og fjármálin og ég ætlaði líka að tala um öfgarnar í tilefni af ræðu síðasta ræðumanns, öfgarnar sem birtast svo greinilega í þessum málaflokki. Ég ætla þá að gera að umtalsefni viðbrögð við frumvarpi sem nú er til meðferðar í þinginu. Þar sjást öfgarnar kannski best. Hægt er að sjá þær í gegnum umsögn sérfræðinga á því sviði sem um ræðir en frumvarpið gerir ráð fyrir að aldursgreiningar verði gerðar af félagsráðgjöfum og sálfræðingum en ekki réttartannlæknum. Öfgarnar ganga svo langt að þar er vísindalegum aðferðum við greiningar hafnað. Þetta er frumvarp til laga um breytingu á lögum um útlendinga. Í umsögn réttartannlækna um frumvarpið segir, með leyfi forseta: „Má því færa rök fyrir því að umræddar breytingar á frumvarpi þessu íþyngi umsækjanda um alþjóðlega vernd enn frekar. Ólíklegt er að vafa um aldur umsækjanda sé eytt með sálfræðigreiningu þar sem engar rannsóknir liggja að baki eða styðja slíka greiningu og alltaf þurfi að koma til líkamsrannsókna. Greiningarferlið tekur þannig óhjákvæmilega lengri tíma og skrefum fjölgar.“ Þetta er verra fyrir umsækjendur um alþjóðlega vernd, minna vísindalegt og verra. Ég les áfram, með leyfi forseta: „Að framansögðu má ætla að nái þessi breytingartillaga fram að ganga feli hún í sér óljósara og ógagnsærra aldursgreiningarferli en nú er, sem fyrir er mjög skýrt og gagnsætt, þvert á tilgang sinn. […] Réttarlæknisfræðilegar aldursgreiningar snúast um það að tryggja börnum rétt sem þau eiga samkvæmt alþjóðasáttmálum t.d. barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna og flóttamannasamningi Sameinuðu þjóðanna og koma í veg fyrir að fullorðnir taki sér þann rétt sem eingöngu er ætlaður börnum.“ Hér er komið frumvarp sem á að breyta þessu, gera þetta verra, tafsamara, erfiðara og óvísindalegra, en þetta liggur hér fyrir. 

Herra forseti. Það málefni sem við höfum verið að ræða hér í dag og í kvöld er afar stórt og víðfeðmt og er á dagskrá um alla Evrópu og skiptir miklu máli í evrópskum stjórnmálum. Til að mynda eru landamæramál ein skýring, meðal annarra, á útgöngu Breta úr Evrópusambandinu. Við getum verið fullviss um að þessi mál muni vega mjög þungt í komandi forsetakosningum í Frakklandi á næsta ári. Haft er eftir dönskum stjórnmálarýnanda að enda þótt útlendingamál, ef við köllum þau því nafni, séu á yfirborðinu eitt mesta deiluefni í dönskum stjórnmálum þá sé miklu meiri samstaða á milli danskra stjórnmálaflokka en sjáist við fyrstu sýn. Síðustu þingkosningar í Danmörku snerust að mjög miklu leyti um þetta mál og danskir jafnaðarmenn, sem stundum eru kallaðir sósíaldemókratar, unnu mjög góðan sigur í þeim kosningum. Þeir sitja nú einir í ríkisstjórn en með stuðningi tveggja flokka, minnihlutastjórn undir forystu frú Mette Frederiksen. Það er mjög fróðlegt að fylgjast með dönskum stjórnmálum. Það er auðvitað áhugavert fyrir okkur Íslendinga að fylgjast með þeirri góðu þjóð sem byggir Danmörku sem við eigum frændskap og mikla, langa og djúpa vináttu við. En í þessum efnum hefur verið skammt á milli stórra atburða. Aðalkosningamál danskra jafnaðarmanna var að koma á laggirnar móttökustöð fyrir hælisleitendur í landi utan Evrópu. Þeir hafa fylgt eftir þessu aðalkosningaloforði sínu með frumvarpi sem liggur fyrir danska þinginu. Ég les það í dönskum fjölmiðlum að stuðningur við málið sé mjög mikill meðal dönsku þjóðarinnar, það njóti kannski 50% stuðnings, sem er auðvitað mjög mikið. Ýmsir flokkar styðja þetta mál en það vilja kannski ekki allir endilega sjá það verða að veruleika undir stjórn jafnaðarmanna. Það kann að skýra að hluta af hverju málið siglir ekki seglum þöndum í gegnum danska þingið. En fyrst við erum að tala um dönsk þingmál þá er annað mál sem flaug þar í gegn fyrir skemmstu. Hinn 15. mars tóku gildi lög í Danmörku um varnir gegn erlendum öfgaöflum sem Danir telja grafa undan dönsku samfélagi. Það kom í hlut jafnaðarmannastjórnarinnar að leggja fram það frumvarp, en danskir þingmenn úr flestum stjórnmálaflokkum greiddu því atkvæði sitt. Það fjallar um það að lagt er bann við því að taka við fjárframlögum frá aðilum sem taldir eru vafasamir og taldir vilja grafa undan dönsku lýðræði og mannréttindum. Og auðvitað átta allir sig á því um hvað verið er að ræða, þetta er bann við því að taka við fé til trúarlegra málefna.

Herra forseti. Ég hefði talið að það væri nauðsynlegt að gera hér grein fyrir atriði í umsögn sem barst frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga við frumvarpið. Þar segir, með leyfi forseta: „Þá er ástæða til að vekja sérstaka athygli velferðarnefndar á því að verkefni sem tengjast samræmdri móttöku flóttafólks eru verulega vanfjármögnuð miðað við þær væntingar sem uppi voru þegar hafist var handa við innleiðinguna.“ Það er mjög athyglisvert í ljósi þess að nú hélt framsögumaður því fram hér í dag að kostnaðurinn væri klár, hann væri 23,7 milljónir, og vísaði öllu á bug í okkar málflutningi, Miðflokksmanna, um að þær tölur stæðust ekki. Það hefur greinilega algerlega verið horft fram hjá þessu atriði í störfum nefndarinnar þegar verið var að fara yfir umsagnir, ég get ekki séð betur. Hér segir áfram í umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga við þetta frumvarp: „Fjármagn hefur verið skorið við nögl í samningum félagsmálaráðuneytisins við móttökusveitarfélög og ekki virðist í ráði að bæta sveitarfélögum upp þau viðbótarútgjöld sem hljótast af auknu álagi á skólakerfið og innan barnaverndar. Þá virðist ekki vera reiknað með því að heilbrigðiskerfið eigi aðkomu að samræmdri móttöku.“ Þetta er býsna harðorð gagnrýni, verð ég að segja, á þetta frumvarp og þá sérstaklega fjármögnun þess. Hv. þm. Halla Signý Kristjánsdóttir, sem er framsögumaður þessa máls, minntist hvergi á þessa þætti, að þetta hafi verið gagnrýnt með þessum hætti af hálfu Sambands íslenskra sveitarfélaga. Síðan segir hér áfram: „Um þessar mundir er Ísland að taka hlutfallslega á móti flestu flóttafólki í samanburði við Norðurlöndin. Samfélagið og innviðir þess þurfa að vera í stakk búnir að veita þann stuðning og þjónustu sem hinn fjölbreytti hópur flóttafólks á tilkall til. Þá hefur þessi aukni straumur í för með sér verulega hærri útgjöld sveitarfélaga vegna fjárhagsaðstoðar. Samkvæmt gildandi lögum endurgreiðir ríkissjóður sveitarfélögum þessi útgjöld fyrstu tvö árin eftir að flóttafólk flyst hingað til lands. Sjá má í upplýsingum frá félagsmálaráðuneytinu að þessar endurgreiðslur ríflega tvöfölduðust á milli ára 2019 og 2020. Ætla má að ráðuneytið sé að nýta hluta af því fjármagni sem ætlað var til samræmdrar móttöku til þess að standa straum af endurgreiðslum fjárhagsaðstoðar. Er það mjög neikvætt“ - segir í umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga við frumvarpið - „og veldur því að hægar og verr mun ganga að innleiða samræmda móttöku flóttafólks en vonir stóðu til.“ Þessi umsögn, herra forseti, sýnir svart á hvítu að þetta mál er illa unnið og alveg ljóst að ekkert er horft í þau auknu útgjöld sem koma til með að fylgja þessu frumvarpi, sem snýr sérstaklega að sveitarfélögunum. Það er mjög gagnrýnivert og ég er satt að segja mjög hissa á því að þetta skuli ekki hafa verið rætt hér og að framsögumaður, hv. Halla Signý Kristjánsdóttir, skuli ekki hafa minnst einu orði á þetta í sinni ræðu hér, heldur kosið að leggja mönnum orð í munn og hafa uppi stóryrði um það sem hafði aldrei verið sagt í þessari umræðu. Ég hefði talið, herra forseti, að það væri nauðsynlegt að þessi umsögn yrði rædd sérstaklega innan nefndarinnar og farið yfir það með hvaða hætti eigi að mæta þessum útgjöldum þegar hér segir í umsögninni að þetta sé verulega vanfjármagnað. Þetta er umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga. Það er nauðsynlegt, herra forseti, að mínu viti að þetta verði rætt frekar.

Herra forseti. Við ræðum enn þetta mál sem er vitanlega stórpólitískt mál í grunninn þegar verið er að gera slíkar breytingar á málefnum innflytjenda, móttöku flóttafólks. En um leið erum við með mál sem segir kannski ekki alla söguna því að hér er ekki að finna upplýsingar um raunverulegan kostnað sem af því hlýst heldur eingöngu þann kostnað sem leggst aukalega á Fjölmenningarsetur. Ég efast ekki um að það sé nærri lagi að aukin starfsemi þar kalli á þær örfáu milljónir sem þarna er vitnað í. Ég held hins vegar samt sem áður, herra forseti, að mál þetta mætti e.t.v. klára ef tekinn væri út úr því kaflinn sem veitir hælisleitendum eða þeim sem hafa fengið dvalarleyfi hér sama rétt og kvótaflóttamönnum. Eftir stæði kannski ekki það sem vakir fyrir ráðherra með málinu nema mögulega að skýra hlutverk Fjölmenningarseturs enn betur og að sjálfsögðu það sem varðar upplýsingaöflunina, þ.e. persónuupplýsingarnar, sem ég held að sé í sjálfu sér ágætismál að lagfæra. Áhersla ráðherrans á þetta mál er svolítið sérstök, verð ég að segja, herra forseti, og óskandi að hann væri hér við umræðuna til að geta talað við okkur því að einhvern veginn finnst manni eins og málið sé svolítið úr karakter og mögulega liður í nýrri ímynd ráðherrans sem teiknuð er upp af almannatenglum hans. Því getur enginn svarað nema hann að sjálfsögðu og væri gott að hann væri hér til að svara slíkum vangaveltum. Málið sem slíkt hefur fengið ágætisumfjöllun hér. En eftir standa spurningar sem er ekki svarað, t.d. hvort það sé réttur skilningur að allir þeir sem fengu dvalarleyfi hér á síðasta ári, 631 talsins, fái sömu stöðu og kvótaflóttamenn og sömu þjónustu. Þá er spurning hvort það sé virkilega það sem þingmenn Framsóknarflokks, Sjálfstæðisflokks og Vinstri grænna vilja gera. Er það það sem vakir fyrir þeim, að senda þau skilaboð að hingað séu allir velkomnir, það sé tiltölulega einfalt að komast hingað og mjög opið að fá hér dvalarleyfi og um leið þá góðu þjónustu sem verið er að veita? Í sjálfu sér finnst mér ekki skipta nokkru einasta máli hvaðan fólk kemur heldur tilgangurinn með komunni. Ef við skoðum upprunaland þeirra aðila sem hafa komið undanfarin ár þá er það nokkuð misjafnt. Það vekur athygli að á tímabili voru margir sem sóttu um leyfi frá nokkrum Austur-Evrópuríkjum. Um tíma var líka töluverður fjöldi sem kom frá Afríku, Sómalíu, frá nokkrum stöðum í Írak, jafnvel eftir að stríðinu lauk. Þá veltir maður fyrir sér hvert erindi þessa ágæta fólks er hingað í raun og veru. Mig langar líka, herra forseti, að velta upp hér, líkt og ég gerði í fyrstu ræðu minni, mikilvægi þess að við hræðumst ekki að spyrja spurninga og afla upplýsinga um hvernig hefur gengið með þá einstaklinga sem fá leyfi til að dvelja hér. Við áttum okkur á því að þeir sem hingað koma, og vilja fá hér hæli eða leyfi til að vera, eru gestir í okkar landi, í það minnsta til að byrja með. Við hljótum því að velta því upp hvernig þeim gengur að aðlagast því sem hér er í boði. Það er einnig áhugavert, herra forseti, að velta því fyrir sér hversu margir setjast hér að, hversu margir njóta gestrisni okkar hér og hverfa svo á braut, fara eitthvert annað, til annarra landa, og hvert þeir fara þá ef upplýsingar liggja fyrir um það. Það sem maður hefur kannski mestar áhyggjur af, herra forseti, er það að á sama tíma og nágrannalönd okkar eru að bregðast við miklum vandamálum heima fyrir, miklum vandamálum sem hafa orðið til í samfélögum þeirra, með tilkomu stórra hópa af hælisleitendum, virðumst við ætla að fara öfuga leið. Ég velti því fyrir mér hvers vegna það er gert og átta mig reyndar ekki alveg á því að það skuli gerast þegar vandamálin blasa við hjá öðrum, vandamál sem við eigum að læra af en ekki endilega að apa eftir og búa til. Það væri nær að geyma þetta frumvarp í heild eða þá taka út meginefni þess og bæta upplýsingaöflun Fjölmenningarseturs, láta það duga núna, og setjast yfir það hvernig við getum samræmt og horft til nágranna okkar, lært af þeim, mótað lög okkar og reglur um viðbrögð og stefnu í ljósi þeirrar reynslu. Það er alveg sama hvað þeir fáu þingmenn sem hlynntir eru þessu máli og hafa tekið til máls segja, það blasir við öllum sem vilja skoða málið að málefni hælisleitenda og flóttamanna hafa verið í algjöru öngstræti á Norðurlöndunum og annars staðar í Evrópu undanfarin ár. Þar er að sjálfsögðu ekki neinu um að kenna nema þeirri stefnu sem viðhöfð hefur verið. Til að hafa allt á hreinu, herra forseti, snýst þessi ræða mín ekki um það að vera á móti útlendingum eða eitthvað slíkt, þvert á móti. Það er gríðarlega gaman að sjá hve mörgum útlendingum, fólki af erlendu bergi brotnu, hefur vegnað vel hér og það hefur litað okkar íslenska samfélag fögrum litum. En við eigum að sjálfsögðu að þora að horfa á þá einstaklinga eins og aðra með opnum huga og opnum augum og velta fyrir okkur hvað sé best fyrir okkur til lengri tíma og til framtíðar. Það er alveg ljóst í mínum huga, herra forseti, að ef við höldum áfram á sömu braut verða til sömu vandamál hér og hafa verið annars staðar á Norðurlöndunum. Hvers vegna ættu þau ekki að koma upp hér? Í dag er ljóst og liggur fyrir að við tökum hlutfallslega á móti fleiri hælisleitendum og flóttamönnum en önnur Norðurlönd. Ég hugsa að það sé nánast sama hvar við færum í Evrópu, þar er umræða, þar er stefnumótun í gangi um það hvernig vinda eigi ofan af þeim ákvörðunum sem voru teknar á sínum tíma, misjafnlega djúpum eða afdrifaríkum, vinda ofan af ákvörðunum um að opna þessi lönd upp á gátt. Það er líka umhugsunarefni, sem kom fram í ræðu í dag, að ef það er þannig að flestir þessara flóttamanna hafi komið frá Norður-Afríku eða arabalöndunum, hve þau lönd hafa mörg hver staðið sig illa í því að taka við þessum nágrönnum sínum, þess vegna hafa þeir streymt til Evrópu. Auðvitað eru undantekningar á því eins og ég minntist á í fyrstu ræðu minni. Ég held að það sé mjög hollt að ræða þetta og væri æskilegt ef fleiri tækju til máls þannig að pólitísk umræða yrði um málið. Það virðist vera þannig að margir flokkar, margir þingmenn, hafi ákveðið að fylgja umræðunni í stað þess að horfa á málið út frá rökum og reynslu annarra og út frá raunheimum og út frá því sem raunverulega er að gerast. En ég ítreka enn og aftur að við eigum að standa okkur vel þegar kemur að samstarfi við Sameinuðu þjóðirnar og stofnanir sem vinna að því að bæta hag þessa fólks og við eigum að gera það sem næst heimilum þessara einstaklinga, það er það sem þau vilja.

Forseti. Í þessari umræðu hef ég einungis haldið þrjár ræður um þetta stóra og mikilvæga mál sem annars staðar á Norðurlöndum telst til allra stærstu pólitísku viðfangsefna og raunar þótt víðar væri leitað. Það vekur athygli að málið skuli ekki fá sömu athygli hér á Íslandi og það vekur líka athygli að þeir hv. þingmenn sem að nafninu til a.m.k. styðja þetta mál treysta sér ekki til að koma hér í umræðuna og útskýra hvers vegna þeir vilji fara allt aðra leið, raunar í þveröfuga átt miðað við þá stefnu sem nú hefur rutt sér til rúms annars staðar á Norðurlöndunum. Til þess að skýra þetta samhengi eða kannski frekar þversögn, milli þessa frumvarps ríkisstjórnar Íslands og þeirrar stefnu sem nú er að verða ráðandi á Norðurlöndunum, var ég aðeins byrjaður að fjalla um stefnu norrænna stjórnmálaflokka í þessu efni og var búinn að draga það fram að stefna íslensku ríkisstjórnarinnar er í raun jaðarstefna þegar litið er til stjórnmálaumræðu í öðrum löndum. Ég var sérstaklega byrjaður að geta um stefnu danskra jafnaðarmanna, taldi tilefni til að fjalla um þá stefnu beint og var aðeins farinn að vísa í inngangsorð stefnu þeirra. Þegar frá var horfið var ég búinn að rekja það að danskir jafnaðarmenn leggja mikla áherslu á að þeir sem vilja verða þátttakendur í dönsku samfélagi aðlagi sig samfélaginu og taki þátt í því, m.a. með vinnuframlagi, og jafnaðarmennirnir dönsku höfðu einnig rakið kostnaðinn við það ef sú væri ekki raunin. Ég held áfram þar sem frá var horfið, með leyfi forseta, eins og segir í inngangsorðum danskra jafnaðarmanna: „Núverandi innflytjenda- og hælisstefna skapar ekki aðeins vandamál fyrir Danmörku heldur einnig ofbeldisfullt óréttlæti þar sem fólk á flótta býr við lífshættu og þar sem óprúttnir mansalar græða milljarða á ógæfu annarra. Á síðustu þremur árum hafa meira en 10.000 börn, konur og karlar drukknað í Miðjarðarhafi við að reyna að komast til Evrópu. Enn fleiri verða fyrir ofbeldi og misnotkun á leiðinni. Konur eru neyddar til vændis, fjölskyldur eru kúgaðar og fólk er selt sem þrælar.“ Hér er dregin upp raunsönn mynd af ástandinu sem við er að eiga til að færa rök fyrir því að það þurfi breytta stefnu, stefnu sem ýtir ekki undir þessa þróun heldur hvetur til annars. Og þeir halda áfram, dönsku kratarnir: „Á sama tíma skiljum við þá veikustu eftir. Undanfarin fjögur ár hafa löndin í Evrópu eytt umtalsvert meira fjármagni en áður í úrvinnslu hælismála fyrir þá sem hafa lagt leið sína til álfunnar, jafnvel þótt margir reynist vera farandverkamenn sem ekki þurfa vernd eða eiga horfur á lögheimili í Evrópu. Það er til viðbótar við fjárhagsaðstoð sem veitt er í nærumhverfinu og til viðkvæmustu flóttamannanna. Við erum að vanrækja skyldur okkar gagnvart öðru fólki ef við látum núverandi kerfi halda áfram. Herra forseti. Ég ætla að endurtaka þetta úr stefnu danskra jafnaðarmanna: Við erum að vanrækja skyldur okkar gagnvart öðru fólki ef við látum núverandi kerfi halda áfram. Á þessu byggist gagnrýni okkar og hún byggist ekki síður á því að íslenska ríkisstjórnin boðar það ekki aðeins að núverandi kerfi haldi áfram heldur vill fara í þveröfuga átt við það sem Danir, meira að segja væntanlega Svíar, Norðmenn, eru að stefna að og hafa náð furðu víðtækri, pólitískri sátt um.

Herra forseti. Gamall íslenskur málsháttur er til sem hljómar þannig, með leyfi forseta: Eigi veldur sá er varar. Það eru orðin allnokkur málin sem við Miðflokksfólk höfum varað við á síðustu fjórum árum og ekki hefur verið hlustað á okkur en áhrifin hafa komið fram eftir að ógæfan hefur skollið yfir, ef svo má að orði komast. Við eigum örugglega eftir að sjá nokkur merki þess á næstu árum. Þetta segi ég vegna þess að okkur Íslendingum hættir til að grípa til alls konar ráðstafana sem aðrir hafa áður gefist upp á. Það hefur verið lenska hér, því miður, að u.þ.b. þegar menn í löndunum í kringum okkur hafa áttað sig á að eitthvað gengur ekki upp er eins og við manninn mælt að við tökum það upp hér, gerum það að okkar og göngum í sömu mistakasporin og aðrir hafa reynt að losa sig úr yfir langan tíma. Þannig er með þetta mál og við höfum bent á það að Norðurlandaþjóðirnar, sem nú eru að skipta um stefnu í hælisleitendamálum og innflytjendamálum, hafa á síðustu 35 árum verið að gera mistök með því í fyrsta lagi að hrúga fólki saman þannig að það aðlagast ekki viðkomandi þjóðfélögum. Eiginlega eru búin til sérþjóðfélög sem blandast t.d. ekki danska og sænska þjóðfélaginu. Þetta er ekki eina dæmið, herra forseti. Undir lok síðasta árs og í byrjun þessa hefur Frakklandsforseti t.d. skorið upp herör og segir að franska stjórnin sé á einhverjum áratugum búin að missa sjónar á því sem þeim gekk sjálfsagt gott eitt til með þegar þeir tóku á móti mjög mörgum einstaklingum frá sínum gömlu nýlendum. Því miður hefur sá hópur að einhverju leyti búið til sitt eigið þjóðfélag til hliðar við hið franska þjóðfélag, eftir því sem forsetinn segir. Hann hefur talað um að hin frönsku gildi fornu sem Frakkar hafa haldið í árhundruð séu nú í hættu. Þessi ágæti maður, Macron Frakklandsforseti, er ekki í Miðflokknum og hefur ekki verið talinn til þeirra sem eru hallir undir þjóðhyggju eða kynþáttahyggju en nú virðist vera að honum finnist þar komið að Frakkar ráði ekki við ástandið sem ríkir í þjóðfélaginu nema með því að gera mjög róttækar breytingar sem munu bitna á þessu sama ágæta fólki og Frakkar fluttu inn á síðustu 50 árum, gæti ég trúað vegna þess að ég á von á því að innflutningur þeirra frá nýlendum sínum hafi byrjað upp úr 1960, það er að nálgast 60 ár, heill mannsaldur hefur liðið og aðlögunin, ef við getum orðað það þannig, hefur ekki lukkast betur en þetta. Þetta er ekki sagt til að ala á ótta eða útlendingahatri heldur er þetta fært fram hér til að benda fólki á að við þurfum, Íslendingar, að aðgæta að við missum ekki stjórn á því hvernig við veitum fólki aðgang að okkar ágæta landi, hvort sem það eru kvótaflóttamenn eða hælisleitendur eða fólk í leit að alþjóðlegri vernd, heldur þurfum við að kappkosta að við ráðum við, eins og við höfum verið að segja í dag, að taka almennilega á móti fólki þannig að við ráðum við að þjónusta það, eins og við segjum, og ráðum við að hjálpa því að aðlagast okkar þjóðfélagi til þess að það geti blómstrað hér meðal okkar.