Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Á 44. fundi í Ed., s. d., var frv. útbýtt eins og það var samþ. við 3. umr. í Nd. (A. 266).

Frsm. (Gunnar Ólafsson) Frv. þetta á þskj. 218 fer í þá átt að breyta lögum nr. 40 frá 1919, um forkaupsrjett á jörðum. Í þeim lögum er þannig ákveðið, að þegar jarðeign er bygð eða seld, þá hefir ábúandi undantekningarlaust forkaupsrjett að henni. Skyldmenni koma þar ekki til greina. Þetta þykir ekki vera rjettlátt, og þess vegna er þetta frv. fram komið, með það fyrir augum að gefa þeim, sem nánastir standa, kost á að eignast jörðina, ef þeir vilja: börnum, kjörbörnum, systkinum, foreldrum o. s. frv. Nefndin lítur svo á, að það sje í alla staði rjettlátt, að það fólk, sem frv. ræðir um, hafi forkaupsrjettinn svo að óðalið geti haldist í ættinni. Hv. Nd. hefir fallist á þetta frv. og var nefndin einhuga um það álit hennar, að frv. væri til bóta. Tilgangurinn er sá, eins og jeg tók fram, að tryggja ættingjum forkaupsrjettinn. Og verði frv. samþykt, þá er þeim tilgangi náð. Jeg sje svo ekki ástæðu til að tala neitt frekar um þetta mál. Það sýnist svo ofur skýrt og liggja beint fyrir, og jeg geri ráð fyrir, að hv. deild sje því yfirleitt meðmælt.

Frsm. (Guðmundur Ólafsson) Þetta litla frv. er borið fram í hv.Nd. og gekk þar fram breytingalaust. Nefndin hefir nú athugað það, og eftir hennar áliti á frv. að ganga fram óbreytt og verða að lögum. Það er ekki hægt að neita því, að frv. þetta gerir nokkra bót á því ástandi, sem nú er, samkv. lögum frá 1911. Því að það hefir nú reynst svo, að þótt þau ættu að bæta úr því fyrirkomulagi, sem var þar á undan, hefir það verið að ýmissa áliti erfitt fyrir viðskiftamenn síðan að hafa eftirlit með því, hvernig viðskiftin standa í þann og þann tíma, því eftir núgildandi lögum fær viðskiftamaðurinn samrit af frumbókinni á lausum blöðum, einu eða fleirum, eftir því hve mikið er verslað í hvert skifti. Mun reynslan verða sú hjá mjög mörgum, að þeir eru ekki nógu passasamir um að halda þessum blöðum saman. Svo þegar menn fá reikninginn, sem ekki mun vera nema á árs fresti, víða á landinu, þá er meira og minna týnt af þessum samritum. Það er því óhægt að glöggva sig á því, hvort reikningurinn sje rjettur eða ekki. Verði nú þetta frv. samþ., þá er miklu hægra að sjá viðskiftin á hverjum tíma. Og þess vegna lítur nefndin svo á, að frv. sje til bóta. En fyrirkomulagið verður þó auðvitað mjög líkt og það var áður en lögin frá 1911 voru samþykt. Jeg hygg jeg þurfi ekki að taka fleira fram, en vísa að öðru leyti til greinargerðar hv.flm. með frv., er háttv. deildarmenn munu hafa kynt sjer.

Einar Árnason Það getur verið, að þetta frv. sje ekki sjerlega viðsjárvert. En að minsta kosti er það ekkert nauðsynjamál. Mjer er ekki alveg ljóst, hvort þessar viðskiftabækur, sem hjer er talað um, eigi að vera tvíritunarbækur, eða eins og gömlu „kontrabækurnar“ áður fyr. Mjer skilst, að ef þetta verður í því formi, þá þurfi að bókfæra úttektina í höfuðbókina jafnframt, alt, smátt og stórt. Og þá skilst mjer þetta vera nokkuð aukin vinna við verslanir, sem færi fram jafnframt viðskiftum, og hljóti að tefja bagalega fyrir allri afgreiðslu. Það er aðeins þessi litla athugasemd, sem jeg vildi gera viðvíkjandi þessu óljósa og þarflitla frumv.

Björn Kristjánsson Jeg er sammála hv. 1. þm. Eyf. (EÁ), að það geti orðið miklu meira verk að framkvæma viðskifti, ef frv. þetta verður að lögum. En jeg stóð upp aðallega til þess að spyrja hv. nefnd, hvort það sje meiningin, að frv. eigi aðeins að ná til kaupmannaverslana, en ekki til kaupfjelaga, eða hvorstveggja. Í frv. stendur aðeins verslana.

Frsm. (Guðmundur Ólafsson) Út af því, sem þessir tveir hv. deildarmenn hafa tekið fram, vil jeg taka það fram, að nefndin lítur svo á, að þetta eigi ekki að vera tvíritunarbækur, heldur samskonar bækur og gömlu „kontrabækurnar“ voru. Náttúrlega er ekki hægt að neita því, að þetta þýðir aukna fyrirhöfn fyrir verslanir. En því síður er hægt að neita hinu, að það sje tryggilegra gagnvart viðskiftamönnunum og betra en nú er. Viðvíkjandi því, sem hv. 1. þm. G.-K. (BK) spurði um, hvort þetta ætti aðeins að gilda fyrir verslanir, en ekki kaupfjelög, þá lítur nefndin svo á, að þetta gildi að sjálfsögðu fyrir kaupfjelög líka. Því að þau eru líka verslanir, ef þau hafa opna sölubúð  Þó að þetta sje nú dálítil fyrirhöfn, held jeg, að ekki sje sjerstök ástæða til að setja það fyrir sig. Og þeir, sem eru ánægðir með það fyrirkomulag, sem er, gera að öllum líkindum ekki verslunum þeim, sem þeir skifta við, neina erfiðleika með þessu. Það verður ekki hægt að neita því, að þegar menn fá þessi samrit á mörgum lausum blöðum, sem verða mesti fjöldi yfir árið, þá eru menn yfirleitt ekki svo reglusamir að hafa alt víst, þegar reikningurinn kemur. Og fyrir mitt leyti held jeg, að lögin frá 1911 hafi verið síður en svo framför í þessum efnum.