Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það, sem hér er nú til 2. umr., frv. til 1. um Húsnæðismálastofnun ríkisins, var hinn 21. jan. s. l. sent félmn. Ed til meðferðar. Endurskoðun á skipan húsnæðismála og undirbúningur að nýrri heildarlöggjöf um húsnæðismál og starfsemi Húsnæðismálastofnunar ríkisins hefur staðið um alllangt skeið og ýmsar n. unnið að þeim undirbúningi. Þrátt fyrir alla þá vinnu, margvíslegar athuganir og útreikninga er eðlilegt að það hafi tekið félmn. nokkurn tíma að vinna að máli þessu, auk þess sem hún hefur að undanförnu haft ýmis önnur stórmál til meðferðar. Auk þess er rétt að minna á að raunverulegur starfstími þessa þings hefur verið stuttur og ýmis áríðandi mál, sem verða að fá afgreiðslu á hverju þingi, hafa orðið að sitja í fyrirrúmi. Ég dreg því ekki dul á að ég tel að n. hefði þurft enn þá betri tíma til að fjalla um svo veigamikla löggjöf sem þá er hér er nú til meðferðar. Nefndarmenn voru hins vegar allir sammála um að þeir vildu gera sitt besta til að koma málinu fram og afgreiða það nú á þessu þingi, því það eru fleiri mál þýðingarmikil en efnahagsmálin, fjárlög, skattalög o. fl. og húsnæðismál eru einhver stærstu og þýðingarmestu mál hvers einstaklings og hverrar fjölskyldu. N. hefur því haldið marga fundi og kvatt á sinn fund fulltrúa frá ýmsum félagasamtökum og þeim aðilum sem hún taldi að sérstakra hagsmuna hefðu að gæta varðandi skipulag húsnæðismála. Þá komu og fjölmargar aths. og brtt. frá flestum þeim aðilum sem fengu frv. til umsagnar. Lagði n. mikla vinnu í að yfirfara og bera saman öll þau gögn er bárust. Unnið var að málinu á þann hátt að n. flytti sameiginlega þær brtt. sem allir nm. voru algjörlega sammála um. Virtist um tíma sem samstaða gæti náðst um þó nokkurn hluta af þeim till. sem til umr. voru. En þegar margir aðilar með ólík sjónarmið - í sumum tilfellum í grundvallaratriðum - ákveða að standa saman að því, sem allir eru sammála um, og flytja sértill. um ágreiningsmálin er hætt við að fátt verði sameiginlegt, þó ekki beri alltaf mikið í milli. N. varð sammála um að leggja fram 11 brtt., sem fluttar eru á sérstöku þskj., og leggur til að frv. verði samþ. með þeim breytingum. Einstakir nm. hafa fyrirvara á meðmælum sínum og áskilja sér rétt til að flytja eða fylgja sérstökum brtt. sem fram kunna að koma. Mun ég nú gera grein fyrir þeim till. sem n. flytur sameiginlega og birtar eru á þskj. 507. 1. brtt. er við 5. gr. frv. Þar er gert ráð fyrir að forstjórar- og framkvæmdastjórafyrirkomulagið verði ekki tekið upp eins og frv. gerir ráð fyrir. Ekki liggur fyrir að þörf sé á slíku stjórnunarbákni innan stofnunarinnar og er því lagt til að halda sig í meginatriðum við það skipulag sem nú er á stofnunni. 2. brtt. er við 7. gr. og er þar lagt til að fellt sé niður orðið „endurhæfing“, enda ekki málvenja að tala um endurhæfingu húsnæðis. 3. brtt. er við 20. gr. Er þar lagt til að lána megi viðbótarlán til endurbóta og viðbygginga þeim sem keypt hafa eldra húsnæði og fengið sérstakt lán til þess. Í 4. brtt., við 26. gr., er lagt til að niður falli orðin „fyrir milligöngu viðskiptabanka“, ef veitt er skammtímafyrirgreiðsla vegna endurbóta og lagfæringa. Orðin „fyrir milligöngu viðskiptabanka“ eru felld niður. Í 5. brtt., sem er við 27. gr. frv., bætist ný mgr. við greinina, sem hljóðar svo: og staðfesting á því að umsóknin sé ekki lánshæf hjá sérsjóðum iðnaðarins. - Þar er lagt til að lán vegna tækninýjunga í í byggingariðnaði séu ekki veitt frá Húsnæðismálastofnun hafi viðkomandi fengið lán út á slíkt hjá sérsjóðum iðnaðarins. 6. brtt. er við 29. gr. frv. Í a-lið er lagt til að niður falli orðið „viðurkenndum“ þegar rætt er um framkvæmdaaðila, enda ekki ljóst hver á að gefa út eða staðfesta slíka viðurkenningu. Slíkt hlýtur að verða mat húsnæðismálastjórnar. Rétt er þó að geta þess, að n. varð sammála um að það væri ótvírætt að byggingarsamvinnufélög féllu undir skilgreininguna „framkvæmdaaðilar“ og þyrfti því ekki að geta þeirra sérstaklega. Nokkur umræða varð um hvort þau ættu að koma þar inn sérstaklega tilgreind, en ekki talin ástæða til, miðað við framangreindan skilning. B-liður 6. brtt. er nánast orðalagsbreyting og mun ég ekki geta þess frekar á öðrum stöðum þar sem slíkt er lagt til. 7. brtt. er við 32. gr. Þar er lögð til einföldun á ákvæðum um stærð staðalíbúða og flokkun umsækjenda í lánaflokka og lagt til að slíkt sé ákveðið með reglugerð. 8. brtt., við 33. gr., er eingöngu fólgin í því að heimila stjórnum verkamannabústaða að kaupa íbúðir. Breytingin er fólgin í því, að þar kemur í viðbót að stjórnum verkamannabústaða sé heimilt að kaupa íbúðir, en verði ekki eingöngu háðar því að þurfa að byggja. Hér er þó fyrst og fremst átt við nýjar íbúðir sem byggðar væru af viðurkenndum - ef ég leyfi mér nú að nota það orð hér - framkvæmdaaðilum og fengjust keyptar á góðu verði, enda féllu þær að öðru leyti undir þær kröfur sem Byggingarsjóður verkamanna setur. Á þetta við bæði 1. og 2. lið þessarar brtt. 9. brtt. er við 40. gr. Her er lagt til að afnumin séu stærðarmörk íbúða í verkamannabústöðum og séu þær aðeins háðar almennum ákvæðum laganna um stærðir staðalíbúða. Með þessu ákvæði og heimildinni, sem ég gat um áðan, til að kaupa nýjar íbúðir sem verkamannabústaði er leitast við að komast hjá þeirri flokkun sem orðið hefur á húsnæði, annars vegar í verkamannabústaði er leitast við að komast hjá þeirri flokkun sem orðið hefur á húsnæði, annars vegar í verkamannabústaði og hins vegar í aðrar íbúðir. 10. brtt., við 78. gr., fjallar um gildistöku laganna. Frv. var lagt fram fyrir s.1. áramót og gerði ráð fyrir gildistöku 1. jan. 1980. Hér er lagt til að lögin öðlist gildi 1. júlí 1980 með þeirri einu undantekningu að áfram verði í gildi lög nr. 59/1973, sem fjalla um byggingarsamvinnufélög. Þá er komið að 11. og síðustu sameiginlegu brtt., sem er við ákvæði til bráðabirgða. Nauðsynlegt er að kveða skýrt á um það við setningu þessara laga, hvernig fara skuli með þær byggingar sem nú er unnið að í verkamannabústöðum, vegna þess að lánakjör breytast með verðtryggingu lánanna og hlutdeild sveitarfélaganna breytist með tilkomu þeirra laga sem hér er unnið að. Sama gildir um leigu- og söluíbúðir sveitarfélaganna sem nú eru í byggingu samkv. lögum nr. 38/1976. Lagt er til að ljúka öllum þeim íbúðum sem nú eru í byggingu eða samið hefur verið um. Jafnframt er ákveðið með því ákvæði til bráðabirgða, sem hér er lagt til, að þær íbúðir, sem fyrirhugað var að byggja samkv. því kerfi, en ekki eru hafnar framkvæmdir við, verði byggðar sem verkamannabústaðir eða leiguíbúðir sveitarfélaga samkv. þeim kafla þessa frv. sem fjallar um félagslegar íbúðir. Þá hef ég lokið við að gera grein fyrir þeim brtt. sem n. flytur sameiginlega og var einhuga um að standa saman að. Mun ég þá gera grein fyrir brtt. sem birtar eru á þsk. 508 og ég hef leyft mér að flytja ásamt þeim hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni og Stefáni Guðmundssyni. Ég mun einnig leyfa mér að fjalla um þessar brtt. á þann hátt að ræða fyrst og fremst um efnisatriði þau sem mestu varða. Í þessum brtt. er mikið af leiðréttingum á tilvitnunum, af því að inn í frv. bætast greinar og niður eru felldar greinar samkv. okkar brtt., og er því mikið af till., sem birtar eru hér á mörgum blöðum, aðeins tilvitnunargreinar. Sumar þeirra skýra sig sjálfar og ætti því að vera óþarfi að fjalla ítarlega um hverja og eina. Ég mun gera lítils háttar grein fyrir þessum brtt., en mikilvægustu efnisþættir þeirra, sem hér liggja fyrir, eru eftirtalin fimm atriði: Í fyrsta lagi er hlutur verkamannabústaða stóraukinn frá því sem frv. gerir ráð fyrir með því að ætla Byggingarsjóði verkamanna fastan tekjustofn. 1% launaskattur, sem lagt er til að frá næstu áramótum renni í sjóðinn, gerir á þessu ári nærri 5 milljarða. Slíkar tekjur gera sjóðnum mögulegt að taka lán hjá lífeyrissjóðunum og öðrum lánastofnunum án þess að fjárhagsstöðu sjóðsins sé stefnt í nokkra hættu. Með þessari bættu stöðu getur sjóðurinn strax á næsta ári tekið að sér að fjármagna allar félagslega íbúðabyggingar í landinu, þó að byggingar verkamannabústaða stóraukist eins og að er stefnt með þeim brtt. sem hér eru lagðar fram. Eins og fram kom í yfirlýsingu ríkisstj. 29. apríl s. l. er að því stefnt að hafin verði bygging á 400 íbúðum í verkamannabústöðum á næsta ári, 500 íbúðum á árinu 1982 og 600 íbúðum á árinu 1983. Með því væru stór skref stigin til lausnar húsnæðisvanda láglaunafólks og jafnframt komið til móts við óskir verkalýðshreyfingarinnar um íbúðabyggingar á félagslegum grundvelli. Í öðru lagi er ákvæði frv. um nýbyggingar til að útrýma heilsuspillandi íbúðum ófullnægjandi. Þar er aðeins gert ráð fyrir venjulegum nýbyggingarlánum til þeirra sem við slíkar aðstæður búa, en í flestum tilfellum ófullnægjandi og afturför frá því sem gert hefur verið á undanförnum árum. Í gildandi lögum, nr. 30/1970, er gert ráð fyrir mjög hagstæðum lánum til sveitarfélaga, sem vinna að íbúðabyggingum til útrýmingar á heilsuspillandi íbúðum, gegn mótframlagi hlutaðeigandi sveitarfélags. Lán þessi, sem nefnd eru C-lán hjá húsnæðismálastjórn, eru mjög eftirsótt og bíða nú á annað hundrað umsóknir eftir afgreiðslu hjá stofnuninni vegna þess að ekki er séð fyrir nægilegu fjármagni í þennan þátt. Það er því mjög brýnt að taka af nokkrum myndarskap á þessu máli, eins og gert er með þeim brtt. sem hér liggja fyrir. Í þriðja lagi er þar til að taka að frv. hæstv. fyrrv. félmrh. gerir ráð fyrir að vextir af almennum húsnæðislánum verði 3.5%. Þegar ákveðið er að full verðtrygging sé á öllum lánum til íbúðabygginga eru það of háir vextir miðað við núverandi aðstæður. Vextir af öllum lánum frá Byggingarsjóði ríkisins eru nú 2%. Allir lífeyrissjóðir verkalýðsfélaganna hafa einnig ákveðið 2% vexti af öllum verðtryggðum lánum. Því er sú till. gerð hér, að vextir verði lækkaðir frá því, sem frv. gerir ráð fyrir, úr 3.5% í 2%. Fjórða atriðið er: Lán til nýrra íbúða hafa nú í heilan áratug verið veitt til 26 ára. Sá lánstími hefur þótt viðunandi miðað við ástand fjármála hjá okkur á liðnum árum, þó að hann sé miklu skemmri en tíðkast í flestum nálægum löndum. Frv. gerir hins vegar ráð fyrir að þessi lánstími sé styttur í 21 ár. Brtt. okkar gera ráð fyrir að lánstíminn verði óbreyttur frá því sem hann hefur verið, þ. e. 26 ár á almennum lánum til nýbygginga og 42 ár til verkamannabústaða, þó að full þörf væri á því að lengja þennan lánstíma. Í fimmta lagi: Í fyrrnefndum lögum, nr. 30/1970, um Húsnæðismálastofnun ríkisins, var ákveðið að fjármagna verkamannabústaðabyggingar þannig að kaupendur þeirra greiddu 20% af byggingarkostnaði, en Byggingarsjóður ríkisins lánaði almennt íbúðarlán til hverrar íbúðar sem að jafnaði hefur verið um 30% af byggingarkostnaði. Eftirstöðvarnar, u. þ. b. 50% af kostnaði, hafa ríkissjóður og hlutaðeigandi sveitarfélag greitt að jöfnu. Þetta óafturkræfa framlag sveitarfélaganna, sem á þessu ári má áætla að verði nálægt 7 millj. kr. á hverja íbúð, hefur verið sveitarfélögum algjörlega ofviða miðað við fjárhagsstöðu þeirra. Af þeim ástæðum hafa byggingar verkamannabústaða nú nærri lagst niður. Aðeins mjög fá sveitarfélög eru nú með slíkar byggingar í gangi. Á þessum áratug, síðan fyrrnefnd lög voru sett, hefur aðeins verið hafin bygging á 918 íbúðum í verkamannabústöðum á öllu landinu. Frv. það, sem hér liggur fyrir, gerir ráð fyrir verulegri breytingu á framlagi sveitarfélaganna. Með þeim brtt., sem hér eru lagðar fram, er lagt til að lækka hlut sveitarfélaganna í 10% af þeim lánum sem veitt verða á hverju ári til verkamannabústaða í hlutaðeigandi sveitarfélagi. Jafnframt er ábyrgð sveitarfélaganna aukin á framkvæmdum við byggingarnar og er þess vænst að það leiði til aukins aðhalds og meiri framkvæmdahraða við byggingarnar. Þessi fimm atriði eru að okkar mati mikilvægust í þeim brtt. sem við leggjum hér fram, en auk þess er í till. okkar fjölmargt varðandi framkvæmd þessarar mikilvægu löggjafar og vil ég leitast við að skýra nokkru nánar þær brtt. sem liggja fyrir á þskj. 508. 1. brtt.: Lagt er til að heiti laganna og þar með Húsnæðismálastofnunar ríkisins verði breytt í Húsnæðisstofnun ríkisins til samræmis við málvenju og heiti annarra stofnana í þjóðfélaginu. Tekinn er inn nýr kafli, sem verði I. kafli, þar sem fram kemur í tveimur mgr. helsta markmið laganna, sem með þessum brtt. er gert mótandi fyrir þá löggjöf sem hér er verið að setja. 2. brtt., við 1. gr. frv., á að skýra betur stefnumótun laganna og verkefni stofnunarinnar. Brtt. við 2. gr.: Með brtt. okkar er verið að leggja áherslu á að stofnunin eigi að starfa sem ein heild til þess að fyllstu hagkvæmni verði gætt þrátt fyrir þá deildaskiptingu sem greinin kveður á um. 3. gr. fjallar um stjórnun Húsnæðismálastofnunar ríkisins eða Húsnæðisstofnunarinnar. Í brtt. okkar er lagt til að tveir fulltrúar tilnefndir af ASÍ taki sæti í stjórn Húsnæðisstofnunar ríkisins ásamt sjö fulltrúum sem kosnir verða af Sþ. Með því er orðið við ítrekuðum kröfum verkalýðshreyfingarinnar um beina aðild að stjórn hins félagslega íbúðarlánakerfis, sem mörg rök hafa verið færð fyrir, en þó sérstaklega hlutdeild verkalýðshreyfingarinnar í fjármögnun Byggingarsjóðs ríkisins. Nú eiga átta menn sæti í stjórn Húsnæðismálastofnunarinnar, en gert er ráð fyrir að aðild veðdeildar Landsbanka Íslands falli niður. Fjölgar því aðeins um einn mann í stjórninni við þessa skipan. Ég ætla að leyfa mér að hlaupa yfir nokkrar brtt., sem eru aðeins orðalagsbreytingar eins og ég gat um í upphafi, og tek það sem ég tel að séu stærstu breytingarnar á þessu frv. Við 6. gr.: Til að stuðla að fyrrnefndu markmiði, að stofnunin verði rekin sem ein heild, er lagt til að kostnaðurinn við reksturinn greiðist af Byggingarsjóði ríkisins og Byggingarsjóði verkamanna í hlutfalli við útlán sjóðanna. Einnig er talið eðlilegt að sjóðirnir greiði kostnað við yfirstjórn stofnunarinnar, eins og lagt er til með brtt. við 3. gr. Við 8. gr.: Með brtt. við 4. tölul. 8. gr. er opnuð heimild fyrir húsnæðismálastjórn til sölu á skuldabréfum til ýmissa sjóða á almennum markaði til fjáröflunar í samræmi við lánsfjáráætlun ríkisstj. og í samráði við Seðlabanka Íslands. Við 9. gr.: Háværar kröfur hafa verið uppi um að afgreiðslur lána og innheimtur þeirra væru færðar út á land fyrir þá sem þar búa. Því er lagt til að fela húsnæðismálastjórn að semja við lánastofnanir um slíka þjónustu, jafnframt því sem viðskiptum verði haldið áfram við veðdeild Landsbanka Íslands. Við 10. gr. bætist ný málsgrein þar sem heimilað er húsnæðismálastjórninni að ákveða nýja lánaflokka að fengnu samþykki félmrh. Við 12. gr. frv.: Heimild er opnuð fyrir húsnæðismálastjórn til að skerða lán til þeirra sem áður hafa fengið lán úr hinu almenna veðlánakerfi. Um slíka skerðingu þarf að setja nánari ákvæði í reglugerð og beita henni með mannlegri tillitssemi. Tilgangur slíkra takmarkana er að sjálfsögðu sá að hafa meira fjármagn til lánveitinga til þeirra sem enga íbúð eiga og hljóta að sitja í fyrirrúmi. Brtt. við 13. gr. fjallar um lánstíma. Var ég búinn að ræða um það áðan og gera grein fyrir því. Í 14. gr. frv., sem hér liggur fyrir, eru allítarlegar reglur um lánveitingar til kaupa á eldri íbúðum. Þær reglur kunna að verða góðar til leiðbeininga við vinnslu lánsumsókna, en eru að okkar mati ekki æskilegar sem ákvæði í lögum. Því er lagt til að lán til kaupa á eldra húsnæði verði árlega ákveðið sem hlutfall af lánum til nýbygginga og þeim, sem um lánsumsóknir fjalla, falið að setja hér starfsreglur. Við 16. gr. er breytingin í því fólgin að lán til íbúða fyrir aldraða megi, eins og fram kemur í 2. mgr., nema sama hlutfalli af byggingarkostnaði staðalíbúðar fyrir viðkomandi aðila og lánað er á þvi ári samkv. 1. tölul. 11. gr. - 10. greinarinnar í frv. Við 19. gr.: Lán til endurbóta á eldra húsnæði er eitt af nýmælum í frv. Lánaflokkur þessi er mjög mikilvægur og tímabært að taka hann upp, en líklegt er að ásókn verði mjög mikil í lán samkv. þessum flokki. Því er með brtt. lagt til að setja nokkru þrengri skorður við lánveitingum en eru í frv. og lánsfé megi samkv. því nema allt að 50% af byggingarláni út á staðalíbúð samkv. 35. gr. Við 22. gr.: Áður er nokkuð minnst á lán til sveitarfélaganna, sem vinna að því að útrýma heilsuspillandi íbúðum, sem enn virðast vera í notkun í nokkrum mæli um allt land. Ekki getur talist mannsæmandi að una því að einstakir þjóðfélagsþegnar búi lengur við þær aðstæður að heilsufari þeirra stafi hætta af þeim sökum. Því eru á þessu þskj. þrjár greinar þar sem sett eru ákvæði um skyldu sveitarstjórnar til að láta kanna ástand húsnæðismála í sínu sveitarfélagi og senda skýrslu til húsnæðismálastjórnar ef um heilsuspillandi íbúðir er að ræða. Lögð er á sveitarfélögin sú kvöð að hafa forgöngu um útrýmingu á slíkum íbúðum og húsnæðismálastjórn heimilað að lána viðbótarlán til slíkra íbúða með góðum kjörum. Með sameiginlegu átaki sveitarfélaga og húsnæðismálastjórnar á að vera unnt að hreinsa á fáum árum þann smánarblett af þjóðfélaginu sem heilsuspillandi íbúðir eru. Sú nýbreytni er einnig tekin upp í brtt. að heimila lánveitingu til að endurbyggja gömul hús, sem orðin eru heilsuspillandi, en eru það vel byggð að dómi byggingarfróðra manna að hagkvæmt er talið að endurbyggja þau. Þetta kemur fram í 20., 21. og 22. brtt., sem fjalla um þessar nýju greinar sem koma inn í frv. Við 23. gr.: Með nýrri mgr. til viðbótar við 23. gr. er húsnæðismálastjórn heimilað að veita lán vegna meiri háttar röskunar á högum, fráfalls maka eða vegna veikinda. Slíkum umsóknum þurfa þó að fylgja meðmæli félagsmálafulltrúa eða sveitarstjórnar. Næstu brtt. eru mikið tilvitnana- og leiðréttingagreinar. Í 29. brtt., við 30. gr., er gert ráð fyrir breytingu á vöxtum sem ég er áður búinn að gera grein fyrir. Við 34. gr., það er 31. brtt. okkar: Þar er lagt til að afgreiðslur lána úr Byggingarsjóði verkamanna og innheimtur þeirra megi fara fram í þeim lánastofnunum sem húsnæðismálastjórn semur við um slíka þjónustu. Er þarna um tilsvarandi ákvæði að ræða og um Byggingarsjóð ríkisins. 31. brtt. okkar: Stafliður b orðist svo: „Með árlegum framlögum úr ríkissjóði sem nemi tekjum hans af 1% launaskatti og framlagi á fjárlögum ef með þarf til þess að framlag ríkissjóðs ár hvert nemi 30% af fjármagnsþörf sjóðsins.“ Hér er verið að fjalla um það ákvæði sem ég gat um í inngangi að þessum brtt. og er mikilvæg breyting á þessu frv. Stafliður c hljóði svo: „Með framlagi sveitarfélaga sem nemi 10% af því fjármagni sem Byggingarsjóður verkamanna lánar til verkamannabústaða í viðkomandi sveitarfélagi ár hvert.“ Þetta er einnig einn af þeim liðum sem ég gat um í upphafi sem einn af mikilvægustu þáttum brtt. okkar. Við 35. gr., þ. e. 32. brtt., er gert ráð fyrir að síðari málsliður falli niður, en þar er fjallað um Jöfnunarsjóð sveitarfélaga. Eðlilegt er að sá málsl. sé felldur niður þar sem Byggingarsjóður verkamanna fær framlag sitt frá sveitarfélögunum af lánsupphæðinni þegar hún kemur til útborgunar frá Byggingarsjóði verkamanna. Þess vegna er ekki þörf á því að hafa ákvæði um Jöfnunarsjóðinn inni og eðlilegt að fella síðari málsl. niður. 34. brtt. er við 37. gr. Hér er lagt til að veruleg breyting verði gerð á skipan stjórnar verkamannabústaða. Horfið er frá því að húsnæðismálastjórn tilnefni menn í stjórn, en þess í stað er aðild launþegasamtakanna aukin verulega og gerð jöfn aðild sveitarfélaganna. Nýmæli er það ákvæði, að félög opinberra starfsmanna eiga nú að tilnefna einn fulltrúa í hverja stjórn. Með því er jafnframt undirstrikað að verkamannabústaðir yrðu ekki byggðir aðeins fyrir félagsmenn verkalýðsfélaganna, heldur og allt láglaunafólk. Þá er einnig nýmæli að hverfa frá því fyrirkomulagi sem viðgengist hefur í áratugi, að félmrh. skipi formenn stjórnar verkamannabústaða í hverju sveitarfélagi, heldur skulu stjórnirnar sjálfar skipta með sér verkum. Nauðsynlegt þótti þó að fjölga stjórnarmönnum í sjö í stærstu kaupstöðum landsins, þeim sem hafa yfir 10 000 íbúa. Til þess að raska ekki jafnræði launþega og fulltrúa kaupstaðanna í stjórnunum var valin sú leið að ráðh. skipi þennan viðbótarfulltrúa án tilnefningar. Næstu breytingar sýnast mér allar orðalags- og tilvitunarbreytingar. 41. brtt. okkar er við 45. gr. Sú brtt. hljóðar svo: „a) Fyrir „15 50 stundir“ í 3. mgr. komi: 1032 stundir. b) Fyrir „775 árlegar“ í 4. mgr. komi: 516 árlegar.“ Hér er verið að samræma vinnustundafjölda þeim reglum, sem Atvinnuleysistryggingasjóður hefur sett sér, og þau mörk látin gilda einnig varðandi úthlutun á mati eða lánshæfni einstaklinga til að komast inn í byggingarkerfi verkamannabústaða. Þá kemur c-liður í þessari brtt.: „Á eftir 5. mgr. komi ný mgr., svo hljóðandi: Enn fremur er heimilt að víkja frá stafliðum b og e þegar umsækjendur hafa orðið fyrir meiri háttar röskun á högum og hafa vegna fráfalls maka eða af öðrum ástæðum lækkað svo í tekjum að þeir geta ekki haldið íbúðum sínum. Umsóknum um lán samkv. þessari mgr. skal fylgja umsögn félagsmálastofnunar eða viðkomandi sveitarstjórnar.“ Þá held ég að ég staldri næst við 50. gr. frv., það er 45. brtt. okkar. Áður er á það minnst, að um leið og hlutdeild sveitarfélaga er minnkuð í kostnað við byggingar verkamannabústaða úr ca. 25% af kostnaðarverði í 10% af láni Byggingarsjóðs verkamanna er ábyrgð þeirra aukin á framkvæmd bygginganna. Húsnæðismálastjórn lánar 90% af áætluðu kostnaðarverði þeirra íbúða sem byggðar eru samkv. útreikningum á byggingarkostnaði svonefndrar staðalíbúðar sem um er rætt í 32. gr. frv. Verði byggingarkostnaðurinn meiri en áætlað kostnaðarverð staðalíbúðar, sem nú er venjulega nefnd vísitöluíbúð, auk framlags kaupanda íbúðarinnar, sem er 10% af kostnaðarverði, verður sveitarfélagið að greiða mismuninn. Viðbótartill. er flutt við 50. gr., þar sem heimilað er að fresta afborgunum af lánum ef tekjur þeirra, sem kaupa íbúðir í verkamannabústað, lækka svo mikið að greiðslur afborgana og vaxta af lánum verði óbærilegar. Könnun hefur farið fram í Þjóðhagsstofnun á því, hver greiðslubyrði af verðtryggðum 90% lánum verði hjá kaupendum íbúða í verkamannabústöðum. Niðurstaða þeirra athugana er sú, að um hóflega greiðslubyrði verði að ræða hvort sem miðað er við það, sem fólk leggur almennt á sig til þess að eignast húsnæði, eða miðað er við húsaleigu fyrir sambærilegar íbúðir. Með þeim lánskjörum, sem hér er gert ráð fyrir, þar sem lánstíminn er 41 ár og vextir 1/2%, erum við mjög nálægt því greiðslufyrirkomulagi sem mjög er tíðkað á Norðurlöndum og kennt er við kaupleigusamninga. 47. brtt. er við 52. gr. Þar segir: „Fyrir 3% „kaupverðsins“ komi: 2.5% kaupverðsins.“ Er það leiðrétting til samræmis við breytingu á lánstímanum frá frv. og til okkar brtt. á lánum verkamannabústaða. 54. brtt. okkar er við 59. gr. Með þeim brtt., sem hér eru fluttar, eru afnumin öll sérákvæði um stærðarmörk verkamannabústaða og annað sem verið hefur í lögum og enn er í þessu frv. Með því er verið að leitast við að komast hjá þeirri flokkun í íbúðir verkamannabústaða og aðrar íbúðir sem nokkuð hefur borið á til þessa og ég gerði einnig grein fyrir áðan. Við 63. gr. er 58. brtt. okkar. Þar er lagt til að tekin verði ákvörðun um það með löggjöf að allar þær íbúðir, sem byggðar hafa verið hér í Reykjavík af Framkvæmdanefnd byggingaráætlunar, verði hér eftir alfarið undir stjórn verkamannabústaða í Reykjavík og verði þannig til frambúðar inni í hinu félagslega kerfi íbúðarbygginga hér í borginni. Félmrh. er ætlað það hlutverk að gæta hagsmuna annarra sveitarfélaga, sem hlutdeild áttu að byggingum Framkvæmdanefndarinnar, með setningu reglugerðar um rétt þeirra til íbúðanna við endurúthlutun. Við 70. gr. er 62. brtt. okkar. Frv. gerir ráð fyrir verulegri lagfæringu á meðferð skyldusparnaðar ungs fólks. Er þar gert ráð fyrir að fé þetta beri sömu vexti og og eru á lánum samkv. 1. tölul. 10. gr. frv. og sé verðtryggt samkv. lánskjaravísitölu Seðlabanka Íslands. Í brtt, okkar eru þessi ákvæði óbreytt, en skilgreint nokkru nánar en í frv. hvernig verðtrygging skal reiknast og hvernig farið skal með vextina. Er þar gert ráð fyrir að hægt sé að taka spariféð út á þeim tíma sem hentast er hverjum einstaklingi miðað við lánskjaravísitölu þess mánaðar er úttekt fer fram. Ætti með þessu formi ekki að skapast það ástand sem nú ríkir, að beðið sé eftir einhverjum ákveðnum tíma, t. d. áramótum, til að fá bestu kör á fé sitt. Þá er í brtt. gert ráð fyrir að vextir leggist við höfuðstól um áramót og verðtryggist síðan á sama hátt og höfuðstóllinn. Varðandi þetta mál vil ég taka fram, að ljóst er að með þessu er ráðstöfunarfé Byggingarsjóðs skert og á því máli verða stjórnvöld að taka. Þessari ávöxtun skyldusparnaðarins varð að breyta og láta þar sitja í fyrirrúmi sjónarmið unga fólksins. Tilgangurinn með þessum skyldusparnaði er að tryggja stöðu ungs fólks þegar kemur að íbúðarkaupum eða byggingu og mega ekki sjónarmið Byggingarsjóðsins eins sitja þar í fyrirrúmi. Að teknu tilliti til skattfrelsis skyldusparnaðarins er ljóst að þetta fé er þjóðfélagslega dýrt. En það verður að skoðast sem skerfur okkar, sem eldri erum, til að aðstoða unga fólkið þegar kjörin hafa verið leiðrétt svo sem hér er gert ráð fyrir, og þá verða þetta einhver bestu kjör á sparnaði sem hægt er að fá. Verður því að telja líklegt að sparnaðurinn aukist og ásókn fólks í að ná þessu fjármagni út minnki. Þá er og gert ráð fyrir í till. okkar að dregið verði úr undanþáguákvæðum og heimildum til að taka út þetta skyldusparnaðarfé. Er það m. a. gert með næstu brtt. sem gerir ráð fyrir því, að 71. gr. frv., um undanþágur, verði felld niður, þó með þeirri undantekningu að þeir, sem búa við varanlega örorku, eru undanþegnir sparnaðarskyldu. Er það brtt. okkar við 72. gr., 64. brtt. Þá er komið að síðustu brtt., sem er við ákvæði til bráðabirgða. Þar segir: „Ákvæði stafliðar b í 37. gr. tekur gildi frá og með 1. jan. 1981.“ - Er hér fjallað um þá brtt. sem við flytjum og fjallar um árleg framlög ríkissjóðs til Byggingarsjóðs verkamanna, 1% af launaskatti og framlag á fjárlögum ef með þarf til þess að framlag ríkissjóðs ár hvert nemi 30% af fjármagnsþörf sjóðsins. Síðasta brtt. er nú reyndar sú, sem ég gat þó um fyrst, 66. brtt. Fyrirsögn frv. breytist þannig; Í stað „Húsnæðismálastofnun ríkisins“ komi: Húnsnæðisstofnun ríkisins. Ég hef nú farið yfir allar brtt. sem ég er meðflm. að, bæði sameiginlegar till. n. svo og þær till. er ég flyt ásamt hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni og Stefáni Guðmundssyni. Til að spara tíma hef ég þó reynt að fjalla um þær efnislega og útskýra áhrif og forsendur breytinga, en ekki farið í hvert smáatriði. Vona ég að þetta sé nægjanlegt og till, skýri sig að öðru leyti sjálfar. Mér er fullljóst að með frv. þessu og brtt., sem samþykktar kunna að verða, er sett löggjöf sem eykur verkefni húsnæðismálastjórnar ríkisins og miðar að því að auka öryggi í húsnæðismálum, en það tekur tíma að þessi löggjöf nái marki sínu í öllum atriðum og fer að sjálfsögðu að verulegu leyti eftir því fjármagni sem hægt er að setja í þennan félagslega þátt þjóðlífsins, húsnæðismálin, á næstu árum. Að lokum vil ég eindregið vonast til þess, að okkur takist að afgreiða mál þetta sem lög frá Alþingi áður en það lýkur störfum í næstu viku.



Herra forseti. Við erum hér að fjalla um mál sem okkur blandast ekki hugur um að er mjög mikilvægt. Húsnæðismálin eru ein af þeim málum sem eru mikilvægust. Það er vegna þess að það eru fá mál sem varða meir hag almennings í landinu en einmitt húsnæðismálin. Það hefur líka verið svo, að Íslendingar leggja ákaflega mikið upp úr því, að ástand húsnæðismálanna sé sem best, og þeir leggja mikið upp úr því að eiga sjálfir sitt húsnæði. Þetta þekkjum við og þarf ekki að ræða sérstaklega. En við erum hér að ræða frv. sem varðar fyrst og fremst lánsfjármal, lánveitingar til fólks til þess að það geti komið sér upp þaki yfir höfuðið. Það er svo, að um lagt skeið hafa verið tvö íbúðalánakerfi í landinu sem hafa það hlutverk að fullnægja þessum þörfum. Það frv., sem við hér ræðum um, varðar einmitt þessi tvö veðlánakerfi. Þar er annars vegar hið almenna veðlánakerfi eða Byggingarsjóður ríkisins og þar er hins vegar hið félagslega veðlánakerfi eða Byggingarsjóður verkamanna. Ég hef litið svo á, að það væri ekki hægt að tala um viðunandi ástand í lánamálum húsbyggjenda, hvað þá heldur gott, nema svo sé búið að málum að almenningur í landinu geti staðið undir þeim lánum sem hið almenna veðlánakerfi hefur að bjóða, m. ö. o. að lánskjörin: lánstími, lánsupphæð, vextir, allt sé þetta sniðið við hæfi almennings í landinu, að hinn almenni launamaður geti notfært sér þessi lán og geti af launatekjum sínum staðið undir greiðslubyrðinni. En jafnframt hef ég alltaf talið að það væri nauðsynlegt að hafa annað veðlánakerfi til að mæta þörfum þeirra sem allra verst eru settir í þjóðfélaginu, til þess einnig að koma þeim til aðstoðar þannig að þeir geti einnig eignast húsnæði. Til þess að svo megi verða þurfa þeir að fá miklu meiri aðstoð opinberra aðila en hið almenna veðlánakerfi veitir. Það er þetta kerfi sem Byggingarsjóður verkamanna stendur undir. Vegna eðlis þessara mála hef ég talið að það væri einsýnt, að æskilegast væri að kerfi Byggingarsjóðs verkamanna væri sem minnst, næði til sem fæstra, bæði vegna þess að eftir því sem er um minni hluta þjóðarinnar að ræða sem nyti kjara Byggingarsjóðs verkamanna, eftir því væri hægt að gera þessi kjör betri, léttbærari fyrir þá sem minnst mega sín. Og einnig er það að sjálfsögðu keppikefli í þjóðfélagi okkar að þessi hópur þegnanna sé sem fámennastur. Ég hef hér komið með fáum orðum inn á atriði sem gera grein fyrir viðhorfum mínum til þessara mála. Það, sem ég segi hér á eftir, er að sjálfsögðu mjög mótað af þessum viðhorfum. Frv., sem við nú ræðum, kom fyrst til umr. í janúar s. l. Það hlaut þá þegar ítarlega umræðu. Það var mikið rætt við umr. g lýsti þá skoðun minni á þessu frv. Ég tók fram að í þessu frv. væri margt athyglisvert og í sjálfu sér æskilegt. Það væri verið að auka verkefni byggingarsjóðanna og Byggingarsjóðs ríkisins stórlega. Það gætu engir í sjálfu sér haft á móti því að það væri gert. Það væru teknir upp nýir lánaflokkar sem ekki hafa áður verið fyrir hendi, eins og t. d. að veita sérstök viðbótarlán til einstaklinga með sérþarfir, lán til orkusparandi breytinga á húsnæði, lán til tækninýjunga í byggingariðnaði, svo eitthvað sé nefnt. Enginn getur verið á móti þessu. En það var eitt sem var að þessu frv. og ég lagði strax áherslu á við 1. umr. Um leið og verkefni veðlánakerfisins er stóraukið eru engar tillögur í þessu frv. um að eflt. tekjustofna kerfisins til að mæta þeim þörfum sem hin nýju verkefni skapa. Þetta er að sjálfsögðu megingalli frv. og svo alvarlegur að furðu gegnir. Það er svo, að þegar húsnæðislöggjöfin hefur verið endurskoðuð áður og heildarendurskoðun farið fram, eins og nú hefur verið gert, þá hefur alltaf verið leitast við að efla tekjustofna veðlánakerfisins, treysta þá, auka þá. Og í raun og veru hefur það verið mestur vandinn alltaf, þegar þessi löggjöf hefur komið til endurskoðunar. Það er svo, að alltaf hefur verið mikil þörf á að auka tekjustofna veðlánakerfisins þó að jafnframt væri ekki um aukin verkefni að ræða. Það er vegna þess að frá upphafi, þegar þetta kerfi var sett á laggirnar 1955, voru lánin allt of lág. Þau voru allt of lág miðað við byggingarkostnaðinn. En það voru þá uppi fyrirætlanir um að þetta yrði smám saman lagað, bætt yrði úr. Þegar veðlánakerfið var fyrst stofnað var lánahlutfall miðað við byggingarkostnaðinn eitthvað um 30% eða milli 30 og 40%. Það var alltaf stefnt frá upphafi á það markmið að lánið kæmist upp í t. d. 80%, en mjög hægt hefur gengið að þoka sér í þá átt. Þegar best gegndi, fyrir u. þ. b. 10 árum, var lánahlutfallið eða lán Byggingarsjóðs ríkisins orðið um 40% af byggingarkostnaði venjulegrar íbúðar. Síðan hefur þessu hrakað. Þess vegna er það að í raun og veru hefði þurft að efla stórlega tekjur veðlánakerfisins við þessa endurskoðun þó að engin aukning hefði verið á verkefnum Byggingarsjóðs ríkisins eða veðlánakerfisins, en eins og ég sagði áðan er engin ákvæði að finna í frv. sjálfu um auknar tekjur til handa veðlánakerfinu, hvorki vegna þeirra verkefna sem fyrir voru né til þeirra verkefna sem við bætast. Hér er um það alvarlegasta að ræða varðandi þetta frv., og hér er ekki um neitt lítilræði að tefla. Samkv. grg. frv. er gert ráð fyrir að þegar í framkvæmd séu komnar þær breytingar, sem það felur í sér, þurfi 10 milljarða á ári umfram fyrri fjármagnsþörf veðlánakerfisins. Þessir 10 milljarðar eru miðaðir við verðlag ársins 1979. Svo alvarlegt er þetta mál sem snýr að fjárhagshliðinni. Ég hygg að allir hafi gert ráð fyrir því, að við meðferð þessa máls yrði lögð sérstök áhersla á að sjá veðlánakerfinu fyrir nýjum tekjustofnum eða efla þá sem fyrir eru. Ég gerði ráð fyrir að hvaða ríkisstj. sem væri mundi við meðferð málsins leggja sig fram um að leysa þetta mál. Eins og okkur er kunnugt tók núv. ríkisstj. við völdum eftir að þetta frv. var lagt fram. Bæði mér og öðrum fulltrúum í hv. félmn. þessarar d., sem fékk frv. þetta til meðferðar, þótti að það væri nánast til lítils fyrir n. að vinna í þessu máli nema hún fengi einhverjar vísbendingar um hvað ríkisstj. hygðist fyrir varðandi fjármálin. Ég tilkynnti hæstv. félmrh. þetta fyrir allmörgum vikum í samráði við hv. félmn. Ég hélt að þetta mál mundi ekki koma frekar á dagskrá nema það væru ákveðnar tillögur í fjáröflunarmálunum. Nú þegar frv. þetta og vinna við það kemst á skrið í hv. félmn. fyrir u. þ. b. 10 dögum liggja fyrir hugmyndir ríkisstj. m. a. um fjáröflun til kerfisins. Ég verð að segja að það er raunar ofmælt að mínu viti, að það hafi legið nokkrar raunhæfar tillögur fyrir frá hæstv. ríkisstj. um þetta efni. Skal ég koma að því nánar. Mér þótti rétt að fara þessum orðum um þetta frv., tilkomu þess og eðli, áður en lengra er haldið. Eins og fram kom hjá hv. frsm. n., hv. 5. þm. Norðurl. e., leggur n. til að frv. verði samþ., en einstakir nm. hafa fyrirvara á þessum meðmælum og áskildu sér rétt til að bera fram brtt. Ég ásamt hv. þm. Guðmundi Karlssyni og Salome Þorkelsdóttur ber fram brtt. á þskj. 509. Mér þykir rétt að gera hér grein fyrir þessum brtt. Við sem stöndum að þessum brtt. erum að sjálfsögðu aðilar að þeim brtt. sem n. flytur sameiginlega og hv. frsm. n. hefur gert grein fyrir. Ég sé ekki ástæðu til að ræða neitt frekar eða bæta við það sem hv. frsm. n. sagði varðandi þær till. sem félmn. ber fram. Ég sný mér því beint að því að ræða till. þær sem fluttar eru á þskj. 509. 1. till. þar er við 2. gr. frv. Í 2. gr. frv. eru fyrirmæli um að Húsnæðismálastofnun skuli starfa í þrem deildum. Það skal vera ein deild fyrir almenn íbúðaveðlán, önnur deild fyrir félagslegar íbúðir og þriðja deildin sé tæknideild. Við sjálfstæðismenn, sem flytjum brtt. við 2. gr. frv., teljum að frv. gr. sé talandi tákn um tilhneigingu til að auka og stækka þá stofnun sem við fjöllum um, Húsnæðismálastofnun ríkisins. Það er engin þörf á slíku. Auk þess ber að varast að stefna að því að þessi stofnun vefji utan á sig og velti á sig stöðugt nýjum viðaukum án eðlilegs tillits til raunverulegra verkefna. Með tilliti til þessa er till. okkar, fyrsta till. á þskj. 509, borin fram, en hún er á þá leið, að 2. gr. frv. orðist svo sem þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Húsnæðismálastjórn ákveður deildaskiptingu stofnunarinnar.“ Þá er 2. brtt. okkar á sama þskj. Hún er við 4. gr. frv. sem fjallar um skilgreiningu á hlutverki húsnæðismálastjórnar. Þar er hlutverkið tilgreint í sex töluliðum. Við leggjum til að þrír fyrstu tölul. verði felldir niður. 2. tölul. viljum við fella niður vegna þess að það er óeðlilegt að tala um að stjórn einnar stofnunar skuli hafa eftirlit með starfsemi hennar. Hún á auðvitað að hafa stjórn hennar á hendi. 3. liðurinn leggjum við til að verði lagður niður vegna þess að það getur verið villandi að taka sérstaklega fram að húsnæðismálastjórn eigi að skera úr vafa- eða ágreiningsmálum varðandi einstaka lánveitendur. Það er villandi vegna þess að það er auðvitað húsnæðismálastjórn sem ákveður lánveitingar, hvaða vinnubrögð eða vinnutilhögun sem höfð er á því. Hvorki það að sjá um lánveitingar né að skera úr einhverjum ágreiningsmálum í því efni þarf að taka fram vegna þess að það tilheyrir stjórn stofnunarinnar. í tölul. er á þá leið, að húsnæðismálastjórn eigi að marka meginstefnu Húsnæðismálastofnunarinnar. Við teljum að þá þrjá töluliði 4. gr., sem ég hef hér gert grein fyrir, eigi að fella niður og inn eigi að koma einn töluliður sem inniheldur þetta allt. Hann er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: Það sé hlutverk húsnæðismálastjórnar „að fara með stjórn Húsnæðismálastofnunar ríkisins, Byggingarsjóðs ríkisins og Byggingarsjóðs verkamanna.“ - Það er smábreyting sem við gerum við 6. tölul. Hann skýrir sig sjálfur. Ég sé ekki ástæðu til að fara orðum um það. Þá er 3. brtt. okkar, við 6. gr. frv., um að 1. mgr. orðist svo sem þar greinir. Ég bið menn að bera saman þessa brtt. og 1. mgr. 6. gr. frv. Þá sjá menn að það er eðlilegra og einfaldara orðalag á brtt. okkar, og skal ég ekki fara frekari orðum um það. 4. brtt. er við 8. gr. frv. 8. gr. frv. er að sjálfsögðu mikilvægasta grein þessa frv. vegna þess að hún fjallar um fjáröflunina eða fjármögnun Byggingarsjóðs ríkisins. Við, sem stöndum að brtt. á þskj. 509, höfum því till. um miklar breytingar að gera á þessari grein. Er það augljóst af því sem ég hef áður sagt um fjáröflun til byggingarkerfisins. A-liður brtt. okkar við 8. gr. frv. er um að 2. tölul. orðist svo sem þar segir. Breytingin er fólgin í því, að það er tekinn út „launaskattur“, sem er í þessum tölulið frv., sem er harla óljós og óskilgreindur, en töluliðurinn heldur sér að öðru leyti efnislega. Við verðum samt ekki viðskila við launaskattinn, því að í b-lið brtt. okkar er lagt til að nýr tölul. komi, er verði 6. tölul. og orðist svo, með leyfi hæstv. forseta, - þetta er um hvernig fjár er aflað til Byggingarsjóðs ríkisins og samkv. till. okkar byrjar hinn nýi töluliður þannig: „Með 31/2% launaskatti samkv. lögum nr. 14/1965 með síðari breytingum.“ Samkvæmt gildandi lögum er innheimtur 3.5% launaskattur. Launaskatturinn er til kominn og lagður á upphaflega og hefur alltaf verið varinn á þeim grundvelli að það væri til að afla fjár til hins almenna veðlánakerfis. Þetta voru ástæðurnar fyrir því að þessi skattheimta var upphaflega tekin upp, og alla tíð hefur þessi skattur gengið til húsnæðismála eða veðlánakerfisins að einhverju leyti.  Samkvæmt lögum nú eiga 2% að ganga til veðlánakerfisins, en við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1980 var þessi upphæð skert um 3.8 milljarða kr. Samkv. fjárlögum er því núna ekki gert ráð fyrir að það fari af launaskattinum öll 2%, um 11 milljarðar, heldur um 7.1 milljarður, til veðlánakerfisins. Þessi brtt. okkar þýðir í fyrsta lagi leiðréttingu á því sem gert var við afgreiðslu fjárlaga. Þetta er till. um að ekki verði skert þau 2% sem hafa gengið í þessar þarfir - og það veitir ekki af þó það væri miðað við óbreytt lög og ekki nein ný verkefni sem lögð væru á veðlánakerfið. En við gerum ráð fyrir að það 1.5%, sem samkv. lögunum fer núna í ríkissjóðinn, komi heim, eins og það hefði átt að gera strax, þ. e. að það komi í Byggingarsjóðinn. Það verður þá virt sem almenningi og skattborgurum var sagt þegar þetta gjald var upphaflega sett á og menn gátu miklu betur umborið í vissu um að andvirði þess gengi til þeirra þarfa sem um var að ræða, til aðstoðar húsbyggjendum í landinu. Ef við samþykkjum þetta frv., þar með hin nýju auknu verkefni, sem lögð eru á almenna veðlánakerfið, mun ekki veita af að efla tekjustofna þess um þessi 1.5% sem mundu bætast við. Eins og ég sagði áðan þýðir samþykkt þessa frv., eins og það var lagt fram, að það þarf 10 milljarða á ári til að mæta auknum verkefnum þegar frv. væri komið til framkvæmda. Við teljum að það sé algjörlega óraunhæft að tala um þetta frv., hvað þá heldur að samþykkja það og leggja þessi nýju verkefni á veðlánakerfið, ef við mætum ekki fjárþörfinni. Það er miklu verra en að gera ekki neitt, því að þá værum við einungis að gefa falskar vonir sem engar efndir yrðu á. Ég skal ekki fara fleiri orðum um þessa brtt., en hún er að sjálfsögðu hin mikilvægasta. Við 8. gr. er svo enn ein brtt., það er c-liður 4. brtt. á þskj. 509. Þar er gert ráð fyrir að taka upp sem tekjustofn 1% lántökugjöld af lánum sem húsnæðismálastjórn veitir. Þetta er ekkert frumlegt eða í sjálfu sér merkilegt. Þetta er í gildandi lögum og okkur þykir sjálfsagt að hafa það áfram. Ekki mun af veita, þó að það dragi lítið. En það hefur fallið niður - ég læt mér koma til hugar að það sé af vangá - að setja þetta inn í frv. Þá kem ég að 5. brtt. á þskj. 509. Hún er við 12. gr. og er um að 3. mgr. 12. gr. falli niður. Það koma fleiri brtt. á eftir, þar sem við leggjum til að það séu felldar niður mgr. og heilar greinar. Stundum er þetta af efnisástæðum, en oftast nær er þetta ekki af efnisástæðum, heldur af því að við teljum að það sé ekki eðlileg lagagerð að hafa þessi ákvæði í lögunum, það sé í hæsta lagi eðlilegt að hafa þau í reglugerð og stundum aðeins í auglýsingu og kannske þyrfti stundum ekkert um þau að hugsa fyrr en upp kæmi við framkvæmd málanna. Till. okkar um að 3. mgr. 12. gr. falli niður er ekki af efnisástæðum, heldur af þessum ástæðum og ég sé ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um það. Þá er 6. brtt. Hún er við 13. gr. Það er mjög þýðingarmikil brtt. 13. gr. fjallar m. a. um hvað lánstími hinna almennu húsnæðislána eigi að vera langur. Samkvæmt gildandi lögum er hann 26 ár. Samkv. frv. þessu er hann 21. ár. Ég ræddi nokkuð um þetta við 1. umr. og taldi vera algjöra óhæfu að stytta lánstímann. Það hefur alltaf verið markmið og - ef ég mætti orða það svo - draumur þeirra, sem hafa fengist við þessi mál, að hægt væri að lengja lánstímann, og þarf ekki að skýra slíkt.  Við komum þá að 7. brtt. Hún er við 15. gr. frv. Hún er um að 1. mgr. falli niður. Ég ætla ekki að fara að ræða efni 1. mgr. Ég bendi mönnum á hana og hygg að menn geti verið sammála um að það sé ekki ástæða til að hafa það mál í lögum. Því gerum við till. um að 1. mgr. falli niður. Ég kem þá að 8. brtt. Hún er við 18. gr. og er einnig um að 1. mgr. falli niður og af sömu ástæðum. Við teljum, að ekki sé ástæða til að hafa 1. mgr. í lögum, og leggjum þess vegna til að hún falli niður. Þá kem ég að 9. brtt. og hún er við 25. gr. frv. 25. gr. frv. endar á því að kveða á um að óheimilt sé að veita lán nema fyrir liggi verklýsing og kostnaðaráætlun sem gerð sé af sérstökum trúnaðarmanni sem tæknideild Húsnæðismálastofnunar ríkisins nefnir til, enda séu umrædd gögn samþykkt af tæknideildinni - Brtt. okkar felst í því, að þetta, sem ég las upp, falli niður. Við teljum að það sé efni sem eigi að kveða á um í reglugerð ef ástæða þykir til. Ég vona að þetta sé næg skýring, því að ég leitast við að stilla máli mínu í hóf vegna þess að brtt. eru margar. Þá er það 10. brtt. Hún er við 29. gr. frv. Hún er um að 2. og 3. mgr. 29. gr. falli út. Hérna er um að ræða ákvæði sem varða lán samkv. 9. tölul. 10. gr. frv., svokölluð framkvæmdalán. Það er verið að gera því skóna í ákvæðum þessarar greinar hvað þetta lán eigi að vera lengi og annað þess háttar. Þetta er á misskilningi byggt vegna þess að þessi lán koma til greiðslu þegar hin föstu lán eru afgreidd og þarf ekki neinar vangaveltur um það, hvað þá heldur að setja ákvæði um þetta í lög. Ég kem þá að 11. brtt. Hún er við 30. gr. Hér er um að ræða mjög þýðingarmikla brtt. Samkv. frumvarpsgreininni er gert ráð fyrir að vextir séu 3.5%. Við leggjum til að vextirnir verði 2%. Við viljum sækja fram einnig á þessum vettvangi, lækka vextina eins og að lengja lánstímann. Og það er ekki óeðlilegt að lækka vextina úr 3.5% í 2%, því að við verðum að hafa í huga að þessi lán eru öll vísitölutryggð. En þetta er til að undirstrika það sjónarmið, sem ég lagði áherslu á í inngangsorðum mínum áður, að við verðum að hafa lánskjör hinna almennu lána þannig að hinn almenni launþegi í landinu geti staðið undir þeim. Það er þess vegna sem við leggjum til í senn að lengja lánstímann og að lækka vextina. Þetta er a-liður 11. brtt. okkar. B-liður er um að síðasti málsliður í 3. mgr. 30. gr. falli niður. Þar er verið að tala um hin svokölluðu framkvæmdalán og lán til tækninýjunga. Það er ekki ástæða til að setja þetta ákvæði þarna inn, svo ekki sé meira sagt. Skýrist það af því sem ég segi um c-liðinn í þessari brtt. við 30. gr. Hann er um að síðasti málsliður 4. mgr. orðist þannig, að tekin er út tilvitnun í 9. tölul. 11. gr., þ. e. um framkvæmdalán. Það er verið að tala þarna um hluti á þann veg að það kemur ekki heim og saman við staðreyndir og venjuleg vinnubrögð. 12. brtt. er við 32, gr. Sú brtt. gengur út á að greinin orðist svo sem þar stendur. Ég skal ekki fara að lesa það upp. En þetta þýðir að niður falli 2. og 3. mgr. 32, gr. frv. Hér er um algjör framkvæmdaatriði að ræða og eðlileg reglugerðarákvæði, ef þess þarf þá með. Ég vona að menn líti ekki á það sem einhverja fordild þegar ég er svo oft að tala um till. okkar um að fella niður. Ég held að þetta frv. sé að ýmsu leyti - ég tala ekki um ef á að samþykkja ýmsar af till. stjórnarliðsins um breytingar - dæmi um hvernig á ekki að standa að lagasetningu. Þá geng ég auðvitað út frá því að lög eigi að vera skýr og stuttorð, eftir því sem við verður komið, og ekki um annað en það sem máli skiptir. Ég kem þá að 13. brtt. og hún er um 34. gr. Þetta er greinin um fjáröflun í Byggingarsjóð verkamanna og er þess vegna á vissan hátt þýðingarmesta greinin varðandi Byggingarsjóð verkamanna. Með þessari grein er horfið frá þeirri skipan sem hefur verið fylgt og haldið alltaf þegar lögin um Byggingarsjóð verkamanna hafa verið endurskoðuð. Það er horfið frá þeirri fjáröflunaraðferð og skiptingu milli ríkis og sveitarfélaga sem fylgt hefur verið. Samkvæmt gildandi lögum er gert ráð fyrir að þau sveitarfélög, sem eru aðilar að byggingu verkamanna bústaða, ákveði þá fjárhæð sem til þess er lögð fram. Skal viðkomandi sveitarfélag greiða framlag sem er miðað við ákveðna upphæð fyrir hvern íbúa í sveitarfélaginu og ætla þá upphæð, sem þannig ákvarðast, til framkvæmda í verkamannabústaðabyggingum. Jafnframt er gert ráð fyrir að ríkið leggi jafnmikið á móti. Nú er í frv. horfið frá hinni gömlu aðferð um það, hvernig þetta er ákveðið. Við gerum ekki till. um að hún verði tekin upp aftur, en við gerum till. um að fylgt verði þeirri meginstefnu, sem hefur verið rauði þráðurinn í framkvæmd þessarar löggjafar um verkamannabústaði frá upphafi, að fjármagnið, sem þarf til byggingar verkamannabústaða, komi allt frá ríki og viðkomandi sveitarfélagi, að frádreginni þeirri útborgun sem greidd er af þeim sem fær íbúðina. Okkar brtt. miðar því að því að ríkissjóður greiði 70% af því fé sem þarf til byggingar verkamannabústaða, en sveitarfélögin 20%. Við höldum okkur ekki við helmingaskiptaregluna eða að það sé jafnt frá ríki og sveitarfélagi. Við byggjum á 20% sem frv. leggur til að sveitarfélögin greiði. Ef haldið er við það þarf ríkið að greiða 70% til verkamannabústaða. Allt annað er hrein blekking og ljótur leikur gagnvart því fólki sem vill treysta á þessa löggjöf. Gert er ráð fyrir í 13. brtt. okkar að hægt sé að afla fjár til Byggingarsjóðs verkamanna með lántökum, en það eru lántökur, sem hljóta að verða til þess að mæta þeirri þörf sem bygging leiguíbúða sveitarfélaga kallar á, og því er gert ráð fyrir þessu. Í frv. er látið líta svo út að hægt sé að fjármagna verkamannabústaðina með lántökum, taka lán á hinum almenna lánamarkaði með þeim lánskjörum, sem nú eru, og lána þetta fjármagn með 0.5% vöxtum og eins og frv. gerir ráð fyrir. Allir sjá að þetta er hrein blekking og þetta er ljót blekking. Þessi 34. gr. frv., eins og hún er sett upp, er svo ruglingsleg og illa hugsuð að ég efast um að hægt verði að framkvæma hana eins og hún er. Það mun þá koma í ljós hvernig það tekst. Þess vegna er þessi brtt. okkar, 13. brtt., ákaflega þýðingarmikil. Ég trúi því naumast öðru en henni verði gefinn gaumur. Ég held það væri hyggilegra að afgreiða þetta mál ekki eins og það liggur fyrir. Ég kem þá að 24. brtt. Hún er við 48. gr. frv. og er um að niður falli þarna orðin „af hálfu tæknideildar Húsnæðismálastofnunar“. Það eru orð sem standa í þessari grein. Eitt af því, sem við gerðum í félmn. d., eins og kom fram hjá hv. frsm., var að við leituðum álits ýmissa aðila og umsagna um þetta frv. Einn aðilinn, sem skilaði ítarlegu áliti eða umsögn, var stjórn verkamannabústaða í Reykjavík. Um þessa brtt. við 48. gr. frv. hefur stjórn verkamannabústaðanna í Reykjavík tjáð sig ákveðið og sagt að að sjálfsögðu eigi stjórn verkamannabústaða að gera upp byggingarkostnað og láta úttekt á íbúðum fara fram, en ekki tæknideild Húsnæðismálastofnunar. Brtt. okkar er í samræmi við þetta sjónarmið þeirra sem gleggst þekkja til þessara mála. Ég kem þá að 25. brtt. Hún er við 50. gr. frv. Í 50. gr. frv. er m. a. ákvæði um hvað lánstími lána Byggingarsjóðs verkamanna á að vera langur. Segir í frv. að hann eigi að vera 32 ár. Ég vék að þessu við 1. umr. og lýsti mikilli undrun á þeirri afstöðu, sem mér hefur þótt nálgast óskammfeilni, að stytta lánstíma hjá Byggingarsjóði verkamanna frá því sem er. Hvað skyldu þeir hafa sagt sem voru árið 1929 að berjast fyrir þessum málum? Þá voru menn ekki að tala um 30 eða 40 ára lán, heldur 80–90 ára. En svo þurfum við að þola það á þessu herrans ári, þegar þetta kerfi er búið að starfa í 50 ár, að þá skuli vera lagt til að lánstími Byggingarsjóðs verkamanna lækki úr 42 árum í 32. Við, sem stöndum að brtt. á þskj. 509, viljum ekki hlíta þessu. Við trúum því raunar varla að það geti verið meiri hl. fyrir því að stytta þennan lánstíma. Við gerum ekki brtt. um að lengja þessi lán eins og brautryðjendur verkamannabústaða dreymdi um og töluðu um og ætluðu að gera. Við ætlum að vera svo hæversk að leggja til að það standi sem er í lögum í dag. Ég kem þá að 26. brtt. Hún er við 54. gr. Hún er um að 2. mgr. falli niður. Það er af þeirri ástæðu að við teljum að þetta eigi ekki að setja í lög. Það segir t. d. í mgr. sem við leggjum nú til að fella skuli niður: „Umsókn skal berast Húsnæðismálastofnun eigi síðar en 1. ágúst árið áður en framkvæmdir skulu hafnar.“ Við teljum að slíkt eigi ekki að setja í lög, þetta sé reglugerðaratriði eða auglýsingaratriði eftir atvikum og það geti komið sér illa að lögbinda ákvæði sem þessi. Þá er það 27. brtt. Hún er við 55. gr. Hún er um að greinin falli niður. Þarna er verið að tala um að húsnæðismálastjórn feli tæknideild Húsnæðismálastofnunar að yfirfara tillögur sveitarstjórnar. Þetta eru ekki ákvæði sem eiga heima í lögum. Ég held að menn hljóti að sjá það og ég held að við hljótum að sameinast um að laga þetta dálítið til. - Þetta er ekki af efnisástæðum. Þá er það 28. brtt. Hún er við 56. gr. frv. Hún er um að greinin falli niður. Þetta eru hliðstæðar ástæður og ég hef áður sagt. Ég skal ekki fara nánar út í það. Þessi ákvæði eiga alls ekki heima í lögum og skipta engu máli. Þá er það 29. brtt. Hún er við 57. gr. Það er um að fyrstu orðin í greininni séu felld niður. Þetta er ekki efnisbreyting. Ég vona að menn sjái að þetta er þó til bóta. Ég skal ekki ræða það frekar. Þá er það 30. brtt. Hún er við 58. gr. frv. það er þýðingarmikil brtt. Þar er ákvæði um að vextir af lánum til byggingar leiguíbúða skuli vera 3.5%. Við gerum ráð fyrir og gerum till. um að vextir af almennum lánum úr Byggingarsjóði ríkisins séu 2%. Þykir okkur þá ekki hlýða að það séu verri kjör á þeim lánum sem eru veitt til að leysa hinar félagslegu þarfir sem leiguíbúðunum er ætlað. Ég vona að menn athugi þetta og viðurkenni þetta sjónarmið. Ég kem þá að 31. brtt. Hún er um að 59. gr. falli niður. Þetta er reglugerðaratriði. Ég bið menn að líta á 59. gr. Ég er sannfærður um að þeir verða mér sammála. Ég þarf ekki að fjalla meira um það. Þá er það 32. brtt. og hún er við 60. gr. Það er um að taka skýrt fram að það séu sveitarstjórnir sem ráðstafi þeim leiguíbúðum sem reistar eru á vegum sveitarstjórna. Það mátti, eins og orðalagið er, misskilja það svo að það væri stjórn verkamannabústaða sem ætti að gera slíkt. Virðist mér að þetta sé sjálfsögð brtt. Ég kem þá að síðustu brtt. okkar á þskj. 509. Það er 33. brtt., við 67. gr. frv. Þetta er brtt. sem varðar tæknideildina. Um það mál mætti að sjálfsögðu ræða ítarlega, en ég skal ekki fara að gera það á þessu stigi. Menn hafa sjálfsagt mismunandi skoðanir á hlutverki og stöðu tæknideildar Húsnæðismálastofnunar. Sumir halda fram að það sé ákaflega þýðingarmikið að efla þessa deild sem mest vegna þess að við eigum að sjálfsögðu mikið undir því að tækninni sé beitt til hins ýtrasta varðandi byggingarmálin. Rannsókn í byggingarmálum og öll viðleitni til að tileinka sér það, sem nýtt er, og vinna að því, sem hentar íslenskum aðstæðum, er sjálfsögð. Ég hef samt lengi verið þeirrar skoðunar að það sé mikill misskilningur að tæknideildin geti haft mikla þýðingu í þessum efnum nema að hún sé margfalt öflugri, margfalt stærri og miklu meira fjármagni varið til hennar en nú er, en það væri ekki rétt að gera slíkt vegna þess að það eru ýmsar aðrar stofnanir í þjóðfélagi okkar, ríkisstofnanir, rannsóknastofnanir ríkisins og stofnanir á vegum iðnaðarins, sem vinna að þessum stóru og þýðingarmiklu verkefnum. Við eigum ekki að fara að koma upp margföldu kerfi í þessu efni. Við getum ekki gert það með neinum forsvaranlegum árangri. Og við eigum ekki að reyna að gera tilraun til þess. Hins vegar eigum við að hafa það skipulag á, að sem best nýtist það verk sem er unnið í rannsóknastofnunum byggingariðnaðarins, hvort sem það er á vegum ríkisins eða samtaka iðnaðarins, hvort sem það er á vegum ríkisins eða samtaka iðnaðarins. Með þetta í huga höfum við gert till. um verulegar breytingar á 67. gr. frv. Það er fljótast að lýsa þessu með því að lesa upp brtt. okkar, en hún er á þá leið að 67. gr. frv. orðist svo, með leyfi hæstv. forseta: „Tæknideild skal starfa innan Húsnæðismálastofnunar. Verkefni hennar eru þessi: 1. Að hafa á hendi eftirlit með framkvæmdum þeirra aðila, sem njóta lána úr veðlánakerfinu, eftir því sem þörf er á til þess að settum skilyrðum sé fullnægt. 2. Að vera ráðgjafi Húsnæðismálastofnunar og stjórnar hennar um tæknileg málefni og annast samskipti við opinbera aðila, sem vinna að rannsóknum og tilraunum á sviði húsnæðis- og byggingarmála. 3. Að gangast fyrir opinberri samkeppni um gerð uppdrátta að íbúðarhúsum og kynna bestu lausnir, sem fást úr slíkri samkeppni hverju sinni. 4. Að vera sveitarstjórnum og stjórnum verkamannabústaða, sem þess óska, til aðstoðar við undirbúning félagslegra íbúðabygginga.“ Herra forseti. Ég hef nú lokið við að gera grein fyrir brtt. okkar, 35 að tölu, sem eru á þskj. 509. Þegar við vorum að vinna í þessum málum kom í huga okkar að það gæti verið ástæða til að gera fleiri brtt. og brtt. sem varða hin þýðingarmestu mál, en hér hefur verið gengið fram hjá. Ég nefni sem dæmi skyldusparnaðinn. Það eru mjög skiptar skoðanir um framkvæmd skyldusparnaðarins í ýmsum efnum, svo að ekki sé meira sagt, og það eru uppi ýmsar hugmyndir um hvernig á að bæta úr. Við erum ekki hér með ákveðnar till. í því efni, en mér hefði fundist að ekki hefði verið óskynsamlegt að koma með brtt. sem fæli í sér að því væri slegið föstu að skyldusparnaður skyldi vera og hverjir skyldu hlíta honum og hverjir gætu fengið undanþágu, en framkvæmdin að öðru leyti væri ákveðin með reglugerð. Þá gæfist tími til að athuga málin betur en gert hefur verið. En það var ekki samstaða um slíka till. og við sjálfstæðismenn sáum ekki ástæðu til að gera sérstaka till. sem hefði komið til greina að flytja. Þessar brtt. okkar, sem ég hef hér lýst, eru ekki tæmandi um það sem við teljum að hefði mátt betur fara í frv. þessu. En ég er sannfærður um að frv. mundi batna mikið ef þær væru samþykktar.



Herra forseti. Ég vil nota tækifærið til að þakka nefndarformanni fyrir sérstaklega gott starf. Hann hefur rekið þetta mál áfram af mikilli hörku og vinnusemi og notið þar góðrar aðstoðar Guðmundar Bjarnasonar, sem var frsm. nefndarinnar. Við erum hér að fjalla um frv, sem fyrir allnokkru var lagt fram. Það varð til á þann hátt að verkalýðssamtökin sömdu um að gert verði stórátak í húsnæðismálum. Það var fyrst árið 1974 - í samningunum þá - að húsnæðismálin, þ. e. það sem nú er ætlað að gera, urðu til þess að greiða fyrir lausn á vinnudeilu. Þá var því heitið að ríkisstj. mundi beita sér fyrir því að á árunum 1976–1980 yrðu byggðar íbúðir fyrir efnalítið fólk í stéttarfélögum innan ASÍ og hliðstæðra samtaka um land allt. Samkv. yfirlýsingunni skyldi að því stefnt að eigi minna en þriðjungur af áætlaðri íbúðaþörf landsmanna yrði byggður á þessum grundvelli. Jafnframt var gert ráð fyrir að lífeyrissjóðir á samningssviði Alþýðusambandsins tækju þátt í fjármögnun félagslegra íbúðabygginga með kaupum á skuldabréfum fyrir fjárhæð sem næmi 20% af ráðstöfunarfé þeirra. Þessi yfirlýsing var síðan áréttuð af ríkisstj. Geirs Hallgrímssonar í febr. 1976 við undirritun kjarasamninganna þá. Og síðan heldur málið áfram. Um þetta mál var samið á ný árið 1977 og var það liður í lausn kjarasamninga. Þá var verkalýðshreyfingin búin að kaupa þennan pakka þrisvar sinnum. Nú er það svo, að þegar frv. er loks komið fram er það spurningin hvað sé í þessum pakka, hvers virði hann sé, hvernig honum hafi verið komið til skila. Það er mitt mat, að það frv. sem Magnús H. Magnússon lagði fyrir Alþ. á sinum tíma, það frv. sem við erum nú að fjalla um, hafi verið býsna gott, enda var það samið af mönnum sem mjög gjörla vissu um þessi mál og er árangur af samkomulagi er varð í nefnd. Það er nokkrir þættir þar sem verkalýðshreyfingin gjarnan vildi breyta, en ég ítreka að það var um samkomulag að ræða. Það frv., sem Magnús H. Magnússon lagði fyrir, var þannig byggt upp að fjármögnun yrði tryggð, að við gætum hafið nýja þróun í þessum málum, við gætum stefnt að því að byggja íbúðir fyrir láglaunafólk á sama hátt og frændur okkar á Norðurlöndum hafa gert, að lánahlutfallið yrði allt að 90%. Það var hugsun frv. að kerfið sjálft fjármagnaði sig er lengra liði frá, það yrði óháð duttlungum fjárveitingavaldsins að mestu leyti. Hugsunin var sú, að við gætum búið verkafólki betri framtíð í þessum efnum, búið þjóðina betur í húsnæðismálum en nokkru sinni fyrr. Þegar þetta frv. var lagt fyrir fóru fram allítarlegar umr. um það. Þá kom ljóslega fram að menn misskildu ýmislegt sem í því er, og annað var rangtúlkað. Nú hefur félmn. skilað áliti og eru allmargar brtt. við frv. Samtals munu þær nema nákvæmlega 100. Sýnist mér að margar hverjar þeirra séu gerðar einungis breytinganna vegna, þjóni engum tilgangi og séu einskis virði. Ég óttast að ef þær brtt., sem stjórnarliðar hafa lagt fram, verði samþykktar verði það kerfi, sem stefnt var að með þessu frv., skilið eftir í uppnámi, það verði ónýtt, vegna þess að það vantar tekjustofna fyrir kerfið og málum ekki þannig fyrir komið að lánahlutfallið geti sannanlega haldist. Mig langar til að fara yfir nokkrar þær brtt. sem stjórnarliðar hafa lagt fram. Ég mun ekki verða langorður, en það eru nokkur atriði sem ég tel brýna nauðsyn að ræða sérstaklega. Þá vil ég byrja fyrst á 1. gr. í brtt. stjórnarliða. Þar er bætt inn kafla sem ég tel vera allsendis óþarfan, - kafla sem skarar verkefni annarra stofnana, segir ekkert nýtt og er reyndar óþarfur, málalengingar einar. Í breyt. við 2. gr. segir: „Á vegum stofnunarinnar skal unnið að samræmingu og skipulagi opinberra afskipta af húsnæðismálum. Stofnunin skal hafa forustu um stefnumótun í húsnæðismálum. Hún fer með stjórn hins opinbera veðlánakerfis til húsnæðismála.“ Stofnunin er þarna að mínu mati sett yfir ýmsar aðrar stofnanir sem sinna sömu verkefnum og er ástæðulaust að samþykkja slíkt. Við 3. gr. frv. er breyting gerð sem er mikils virði og ég mun samþykkja. Hún er um að Alþýðusambandið fái aðild að stjórn Húsnæðismálastofnunar. Það hefur gengið erfiðlega að vera við kröfum Alþýðusambandsins um hlutdeild í stjórn á þessari stofnun, en Alþýðusambandið eða verkalýðssamtökin hafa lagt mjög ríka áherslu á að þessari kröfu yrði fullnægt, enda er það ekki að furða því að verkalýðssamtökin koma til með að þurfa að fjármagna mikið af þessu kerfi. Það er réttara sagt svo, að í þeim samningagerðum, sem liðnar eru, hefur hvað eftir annað verið um það samið að slá af kaupkröfum til að tryggja að þeir fjármunir, sem fengjust á annað borð, færu í húsnæðislánakerfið. Það má minna á að 1974 var um það samið að launaskattur yrði hækkaður úr 1% í 2% og að hann gengi til húsnæðislánakerfisins. Síðan má minna á að kerfið sækir alltaf meir og meir til lífeyrissjóðanna sem vissulega eru eign verkafólks og því ekki undarlegt að launþegasamtökin geri kröfur til að hafa nokkur áhrif á stjórn húsnæðismálanna. Mér er reyndar sagt að þegar félmrh. var að berjast fyrir því að fá þetta ákvæði inn hafi hann þurft að versla við framsóknarmenn um annað atriði, þ. e. um stjórn verkamannabústaða, um að í kaupstöðum með yfir 10 000 íbúa skipi félmrh. til viðbótar einn mann í stjórn verkamannabústaða án tilnefningar og skuli hann vera formaður stjórnarinnar. Þetta þýðir að í tveimur sveitarfélögum, Reykjavíkurborg og Akureyri, verða áhrif verkalýðshreyfingarinnar minnkuð nokkuð með fjölgun í stjórninni. Mér er kunnugt um að Magnús H. Magnússon félmrh. gerði ítrekaðar tilraunir í síðustu ríkisstj. til að leysa þetta vandamál með stjórnunina, fá samstarfsmenn sína til að samþykkja það. Þar stóð ekkert á núv. félmrh. og hans flokki, heldur stóð þar aðallega á fylgi framsóknarmanna, en sem betur fer hefur raunin orðið sú að tekist hefur að beygja þá. Það mætti ske oftar. Það er ekki vafi á því að aðalgreinin um Byggingarsjóð er 8. gr. Hún fjallar um fjármögnunina. Þar segir í 2. tölul., með leyfi forseta: „Með árlegum framlögum úr ríkissjóði af launaskatti, byggingarsjóðsgjöldum, af tekju- og eignarskatti og af aðflutningsgjöldum.“ Með þessum hætti skuli aflað fjár til Byggingarsjóðs. Þessi árlegu framlög af launaskatti hafa til þessa numið 2%, og þó er það svo, að á fjárlögum nú var þessi hluti launaskatts til Byggingarsjóðs skertur um upphæð sem nam 3.7 milljörðum. Byggingarsjóður býr því nú við mun rýrari fjárhag en nokkru sinni fyrr. Ég hef leyft mér að flytja brtt. er varðar þennan eina lið, og er tilefnið ekki aðeins að þetta er óljóst í grein frv., heldur að nú hefur félmrh. gefið út yfirlýsingu um að 1% af launaskatti fari til Byggingarsjóðs verkamanna, sem vissulega er jákvætt og mikils virði. En það er allsendis óljóst hvort ætlunin er að skerða þessi 2%, þ. e. skipta þeim. Reyndar trúi ég því ekki að ætlunin sé að gera svo. Ég vildi því taka af öll tvímæli um, að svo verði gert, með því að flytja þá brtt. sem er hér á þskj. 510. Brtt. er þannig: „Við 8. gr. 2. tölul. orðist svo: Með árlegum framlögum úr ríkissjóði sem nemi tekjum hans af 2% launaskatti, byggingarsjóðsgjöldum, af tekju- og eignarskatti og af aðflutningsgjöldum.“ Ég á von á að þetta verði samþykkt, ég trúi ekki öðru, því að það verður til þess að bæta hag Byggingarsjóðs allverulega. Það mætti bera víðar niður í frv., en mér finnst hryggilegt í umr. um þetta mál að menn virðast alveg misskilja hvað við er átt með því að stytta lánstímann nokkuð og hækka vextina aðeins, þ. e. frá 26 árum niður í 21 ár og nokkru hærri vexti. Það er gerð grein fyrir því í aths. með frv., hvernig þetta verkar, og vil ég benda mönnum á að lesa hvað þar er sagt um málið. Þegar gerð er tillaga um að stytta lánstímann og hækka vextina þýðir það að fjárstreymið verður meira og líkindi verða meiri til þess að lántakendur fái þá fyrirgreiðslu sem þeim er lofað í þessu frv. Reyndar er alveg ljóst, að ef farið verður að tillögum stjórnarliða um að lengja lánin og lækka vextina verður sjóðnum gert ófært að standa við skuldbindingar sínar. Það dæmi mun líta þannig út, að ef um 21 árs lánstíma og 3.5% vexti er að ræða, þá bendir það eindregið til að greiðslubyrði sé ekki óhæfilega mikil, segir í aths. Nefna má að þegar greiðslubyrðin er mest, þ. e. 2.4 mánaðarlaun í þessu tilviki, svarar hún til um 67 þús. kr. meðalhúsaleigu á árinu 1978, miðað við þau laun sem greiðslurnar eru bornar saman við, og svarar því að um fimmtungur mánaðarlauna eftir skatt, þ. e, um ein vikulaun, gangi til greiðslu afborgana, vaxta og verðtryggingar. Við 26 ára lánstíma verður sambærileg tala 58 þús. kr. á mánuði að meðaltali. Það munar sem sagt einum vikulaunum efir skatt hvað greitt er hærra í atborganir og vexti af 21 árs láni en 26 ára láni. Ég er alveg sannfærður um að ef fólk mætti velja um, hvort það fengi í staðinn 60% lánshlutfall eða 80% lánshlutfall, mundi fólk velja styttri lánstímann og hærri vextina, því það er lánshlutfallið sem skiptir mestu máli fyrir fólk sem er að byggja, en ekki endilega hvort lánstíminn er fimm árum skemmri eða lengri. Ef lánshlutfallið er miklu lægra en gert er ráð fyrir, fyrirsjáanlega verður ekki náð, lenda húsbyggjendur óhjákvæmilega í erfiðleikum, þurfa að slá sér skammtímavíxla með þeim okurkjörum sem þeir eru á. Í raun verður vafalaust dýrara að fara þá leið sem stjórnarliðar nú gera ráð fyrir. Ég vona að menn dragi þessa till., til baka, því það er hreinasti misskilningur að fara þessa leið. Ég vil benda á brtt. við 10. gr. þar stendur svo hljóðandi: „Húsnæðismálastjórn er heimilt að ákveða nýja lánaflokka að fengu samþykki félmrh.“ Ég verð að segja að mér þykir óþarflega mikið vald tekið af Alþ. með þessari grein og allsendis óeðlilegt að gera slíkt. Ég tel að eigi að ákveða nýja lánaflokka megi það gjarnan koma til skoðunar á Alþ. Það er alveg eins hægt að fela húsnæðismálastjórn að fara með þetta allt saman án nokkurs eftirlits Alþ. ef svo á að vera að hún eigi sjálf að ákveða hvaða lánaflokka hún tekur upp og hverja ekki. Reyndar sýnist mér að allnóg sé fyrir. Í brtt. 11 frá stjórnarliðum segir: „Heimilt er húsnæðismálastjórn að hafna eða skerða lánveitingu til þeirra umsækjenda sem áður hafa fengið fullt lán úr Byggingarsjóði ríkisins eða Byggingarsjóði verkamanna og eiga íbúð sem talist getur fullnægjandi að dómi húsnæðismálastjórnar.“ Þetta þýðir að ef maður á íbúð, sem hann hugsanlega ætlar sér að selja, er hægt að skerða eða hafna lánveitingu, en sami maður gæti átt þúsund fermetra skrifstofuhúsnæði eða jafnvel skuttogara og hann fengi lán. Ég tel óþarft að vera með svona ákvæði. Vissulega er ástæðulaust að leyfa mönnum að safna íbúðum. Mér er sagt að hliðstætt ákvæði við þetta hafi verið í lögum um húsnæðismálastjórn til ársins 1973, en þá var það fellt niður. Mætti gjarnan gera það aftur. Það er einkennandi við þetta frv., þ. e. brtt., hvað gert er vel við sveitarfélögin. Þeim er alls staðar troðið inn í allar greinar. Og samkv. 14. gr., samkv. tillögum stjórnarliða, er sveitarfélögum gert kleift að fá lán til kaupa á íbúðum sem áður hafa verið í notkun. Hugsanlegt er, ef þessi till. verður samþ., að sveitarfélögin verði þarna samkeppnisaðili við einstaklinga um kaup á íbúðum. Slík samkeppni hlýtur að leiða til hækkunar á íbúðaverði. Ef sveitarfélögin vilja kaupa íbúðir til að leigja út geta þau gert það eftir félagslega kerfinu. Því er þetta ákvæði óþarft og reyndar stórskaðlegt, því að auðvitað er verið að taka fjármuni frá hinum, sem ekki njóta þess lánshlutfalls sem talað er um að ná hér. Þá segir í brtt. stjórnarliða við 19. gr. svo hljóðandi: „Lán samkv. 4. tölul. 11. gr. er heimilt að veita einstaklingum eða sveitarfélögum til meiri háttar endurnýjunar og endurbóta eða viðbygginga við eldra húsnæði, en ekki til almenns viðhalds.“ Þetta er aflar víðfeðmt, ef svo mætti segja. Hér er verið að opna flóðgátt. Til þessa hefur tíðkast að sveitarfélögin gerðu ráð fyrir slíkum verkefnum á fjárhagsáætlun sinni. Ef þessi brtt. verður samþ. er fyrirsjáanlegt að sveitarfélög munu sækja eftir gífurlegu fjármagni, sem auðvitað verður til að þrengja kost annarra, eins og ég hefur áður getið um. Þá er a-liður brtt. við 20. gr. svo hljóðandi: „Heimilt er húsnæðismálastjórn að greiða fyrri hluta láns til slíkra framkvæmda meðan á framkvæmdum stendur í formi víxilláns, en síðari hluta lánsins má ekki greiða fyrr en framkvæmdum er lokið og þær hafa verið teknar út af trúnaðarmanni tæknideildar stofnunarinnar.“ Ég tel mjög óeðlilegt að blanda Byggingarsjóði í bráðabirgðafyrirgreiðslu. Af grundvallarástæðum er ég á móti þessari till. Það er skoðun mín að Húsnæðismálastofnun eigi að starfrækja veðlánakerfið. Hins vegar eiga bankar og sparisjóðir að sjá um bráðabirgðafyrirgreiðslu hverju sinni. Hætt er við að ef Húsnæðismálastofnun fær þetta verkefni sé hætta á mismunun. Þeir, sem þekkja kerfið geta með þrýstingi - helst pólitískum þrýstingi - náð þeirri fyrirgreiðslu sem unnt er að fá. Hins vegar er líklegt að almenningur, sem þekkir ekki völundarhús kerfisins, verði að sitja hjá án fyrirgreiðslu. Svo er gerð till. um nýja grein í brtt. stjórnarliða. Greinin, sem á að verða 25. gr., er svo hljóðandi, með leyfi forseta: „Húsnæðismálastjórn er heimilt að veita sveitarfélögum lán úr Byggingarsjóði ríkisins til þess að endurbyggja heilsuspillandi íbúðir sem hagkvæmt er talið að endurnýja, að mati byggingar fróðra manna sem tæknideild Húsnæðisstofnunar ríkisins og viðkomandi sveitarstjórn tilnefnir. Skulu matsmenn gera úttekt á húsnæðinu og gera kostnaðaráætlun um nauðsynlegar endurbætur. Lán þessi mega nema allt að 80% af viðgerðarkostnaði. Þó mega lán til endurbóta á heilsuspillandi íbúð aldrei nema hærri fjárhæð en 70% af fullu láni til nýrrar íbúðar á því ári samkv. sama staðli.“ Þessa till. tel ég og mjög varhugaverða. Till. gerir í raun ráð fyrir að allar hirslur Húsnæðismálastofnunar séu fullar af fjármunum. Till. opnar hrikalegar flóðgáttir sem erfitt verður að fylla upp í, enda er ljóst, eins og ég kom inn á áður, að tekjustofnar Húsnæðismálastofnunar eru gersamlega ófullnægjandi og því er vart hægt að sinna þessum verkefnum. Samkv. þessu væri ekki ólíklegt að hér í Reykjavík yrði sótt um lán til að endurbyggja á Bernhöftstorfunni eða eitthvað í þeim dúr. Þeir ættu samkv. þessu vafalaust að hafa rétt til þess. Það eru ýmis önnur tilvik sem mætti nefna og gera það að verkum að æ meir verður sótt í sjóðinn. Það verður sótt af miklu meiri þunga í hann en nokkru sinni áður, en vissulega verður til að lækka lánshlutfallið enn frekar. Það er ástæða til að fara yfir mörg önnur atriði í þessum brtt., en ég held ég geri ekki miklu meira að því. Ég tel mig hafa sýnt fram á að kerfið hafi verið opnað óeðlilega mikið. Ef við ætlum að ná árangri í því að greiða úr fyrir fólki, ef við ætlum að gera eitthvert átak í húsnæðismálum, verðum við að afmarka verkefnið á þann veg að við ráðum við það. Frv. Magnúsar H. Magnússonar gerir ráð fyrir að kerfið geti á stuttum tíma leyst vanda húsbyggjenda, gert sjóðnum kleift að standa undir sér sjálfum án þess að eiga á hættu að sífellt verði af honum dregið. Ég hygg að ef þær brtt., sem stjórnarliðar hafa hér komið með, verða samþykktar verði ástandið í húsnæðismálum lítið betra en áður, - gæti orðið verra vegna þess að mönnum eru gefnar nýjar vonir og vonir sem mjög erfitt verður að uppfylla. Ég minntist á það áðan, að ég tryði því ekki að skipta ætti launaskattinum, þessum tveimur prósentum, milli Byggingarsjóðs verkamanna og Byggingarsjóðs ríkisins, það hlyti að vera ætlunin að þriðja prósentið kæmi til viðbótar. Ef svo verður ekki verður Byggingarsjóður ríkisins skilinn eftir mjög illa staddur, miklu verr staddur en nokkru sinni fyrr. Það er og athyglisvert ef maður fer aftur í greinarnar, - ég veit ekki hvað liggur til grundvallar því, - að í till. stjórnarliða er ætlað að lækka framlag sveitarfélaganna til Byggingarsjóðs verkamanna úr 20% í 10%. Sérstaklega finnst mér það undarlegt með tilliti til þess, að í umsögn frá Sambandi ísl. sveitarfélaga er þess getið sérstaklega að sambandið hafi ekkert við það að athuga þó að þessi 20% komi frá sveitarfélögunum. Vafalaust gerir félmrh, á eftir grein fyrir því, hvernig hann ætlar að leggja til að Byggingarsjóður verði fjármagnaður, ef það reynist rétt að skipta eigi þessum tveimur prósentum. En það hefur komið hér fram í máli manna, og er reyndar fyrirsjáanlegt, að skortur á fjármagni er svo hrikalegur að líklegt er að við sitjum eftir með samþykkt frv. sem gerir sáralítið eða ekkert gagn. Hræddur er ég um að verkalýðssamtökin muni meta ný lög um húsnæðismál afar lítils ef þau í reynd lofa öllum öllu, en ekkert séð fyrir um framkvæmd laganna. Þá er greinilegt að verið er að selja verkalýðssamtökunum tóman pakka, - pakka sem oft er búið að semja um, sem þau eru oft búin að kaupa, en fá nú að sjá hvað er innan í. Ég harma að brtt. stjórnarliða gera tilraun til að eyðileggja það frv. sem fyrir þinginu lá og liggur, brjóta það niður, opna allar flóðgáttir þannig að ekki verði hægt að sinna þeim þörfum sem því er þó ætlað að sinna.



Herra forseti. Það kom fram hjá frsm. félmn. áðan, hv. 5. þm. Norðurl. e., að n. hefði lagt mikla vinnu í umfjöllun frv. og að margir fundir og langir hefðu verið haldnir. Þetta er alveg rétt. T. d. vorum við s. l. laugardag á fundi frá kl. átta að morgni til kl. að verða sjö um kvöldið. Það mætti segja mér að störf nefnda þingsins brjóti um þessar mundir illilega í bága við frv. um aðbúnað og hollustuhætti á vinnustöðum, sem hv. Ed. hefur afgreitt nýlega til hv. Nd. eftir svipaða umfjöllun í félmn. og húsnæðismálafrv. hefur fengið. Þau eru nefnilega svipuð að vöxtum þessi tvö frv., og ekki get ég neitað því, að mín tilfinning er sú, að tækist að stytta þetta frv. um Húsnæðismálastofnunina um t. d. helming og gera það aðgengilegra með þeim hætti væri það til mikilla bóta. Margt í þessu frv. er þess eðlis, að það á frekar heima í reglugerð en lögum, og reyndi n. að lagfæra það nokkuð og einnig ganga brtt. í þá átt. Mín trú er sú, að því færri orð sem höfð eru þegar samin eru lög, því skýrari geti þau orðið og aðgengilegri. Ég held að gæði laga fari ekki alltaf eftir fjölda þeirra orða sem í þau er raðað. Þar sem hv. 4. þm. Vestf. hefur í ræðu sinni hér á undan gert sjónarmiðum okkar sjálfstæðismanna í félmn. ítarleg skil ætla ég ekki að ræða frekar einstök atriði frv. eða brtt. okkar við það. Ég vil hins vegar árétta grundvallarstefnu okkar sjálfstæðismanna í þessum málum. Hún er skýr. Við viljum að sérhverri fjölskyldu verði gert kleift að eignast og búa í eigin húsnæði og með því að stuðla að frjálsu forræði eigin íbúða. Í þessu skyni viljum við leggja áherslu á að lán til íbúða verði það há prósenta af kostnaðarverði staðalíbúðar og lánstíminn það langur að viðráðanlegur sé fyrir sem flesta. Í þessu skyni höfum við lagt till. okkar um auknar tekjur til sjóðsins, þ. e. að launaskatturinn renni óskertur til þeirra verkefna sem honum voru ætluð í upphafi, og um lengingu lánstíma. Hvort sem mönnum líkar betur eða verr er það staðreynd, að við Íslendingar erum fyrst og fremst einstaklingshyggjumenn og viljum fá að ráða sem mest lífi okkar, einnig í húsbyggingarmálum, án óþarfrar íhlutunar hins opinbera. Ég held að það sé mikill misskilningur að vilji almennings í landinu sé að t. d. þriðja hver íbúð skuli byggð af félagslegum ástæðum, eins og stefnt er nú að. Finnst mér sú hugsun stangast á við það að vilja tryggja sem flestum mannsæmandi kjör. Þetta segir aðeins að þriðja hver fjölskylda í landinu skuli búa við svo kröpp kjör, vera láglaunahópur, að hún þurfi aðstoðar hins opinbera við til að koma sér upp þaki yfir höfuðið. Stefna okkar er að tryggja beri að þeir, sem vilja og geta eignast þak yfir höfuðið, hafi tækifæri til þess með hagstæðum lánum og lánakjörum. Hins vegar viljum við tryggja hinum húsnæði, sem ekki hafa til þess möguleika, t. d. af félagslegum ástæðum, sem geta verið margvíslegar, með því að stuðla að byggingu verkamannabústaða og leiguíbúða. Við leggjum til að lánstími vegna þessara lána verði áfram 42 ár, en ekki stytt í 30 ár, eins og frv. gerir ráð fyrir. Það getur ekki komið heim og saman við markmiðið að létta sem mest undir með því fólki, sem þarf á þessari fyrirgreiðslu að halda, að stytta lánstímann, þar sem hér er verið að fjalla um láglaunafólkið í þjóðfélaginu sem allir eru sammála um að hafi þörf fyrir þessa sérstöku fyrirgreiðslu. Þannig er ástandið í þessum málum að fjölskyldur stefna oft heilsu sinni, bæði líkamlegri og andlegri, í voða vegna þess álags sem fylgir því að koma sér upp þaki yfir höfuðið. Því miður er ekki sú stefna ríkjandi nú að auka rauntekjur manna miðað við þær auknu skattaálögur sem yfir þjóðina hafa dunið, en hér er þó tækifæri til að bæta úr í málum húsbyggjenda með því að bæta lánamöguleikana og lánakjörin.



Herra forseti. Ég legg á það áherslu að með því frv. um húsnæðismál, sem nú er verið að afgreiða, er ríkisstj. í rauninni að freista þess að efna fyrirheit sem gefin hafa verið á undanförnum árum, jafnvel af fyrri ríkisstj., um þýðingarmikla þætti þessara mála, svokallaðar félagslegar íbúðabyggingar. Í því felst ekki að ríkisstj. hafi hug á að dæma þriðjung þeirra, sem vilja búa í húsnæði, til örbirgðar. Það er misskilningur. Við erum að freista þess að reyna að standa við þau fyrirheit sem gefin hafa verið um félagslegar íbúðabyggingar. Á þeim forsendum byggjast þær yfirlýsingar sem ríkisstj. hefur gefið, m. a. um verulega aukið fjármagn til verkamannabústaðanna. Hitt er aftur ljóst, að að því er varðar Byggingarsjóð ríkisins verður varðandi fjármögnun hans að gera sérstakar ráðstafanir til að ná því marki sem sett var í þeim efnum. Ég minni á að í brtt. stuðningsmanna ríkisstj. er gert ráð fyrir möguleikum til skuldabréfasölu á almennum markaði vegna Byggingarsjóðs ríkisins til að styrkja hann til að standa undir verkefni sínu. En fyrst og fremst kvaddi ég mér hér hljóðs, herra forseti, til að þakka hv. félmn. d. fyrir framúrskarandi vel unnin störf á þeim knappa tíma sem hún hefur haft yfir að ráða. Auðvitað þekkjum við öll þetta mál allvel, það hefur verið hér á dagskrá lengi, og þó að brtt. séu margar eru þær flestar og raunar mjög margar þeirra um smærri leiðréttingaratriði. Aðrar eru efnislegar, sumar pólitískar. Þær pólitísku eru þekktar úr pólitískri umræðu liðinna ára. Ég held þess vegna að ég hafi þessi orð ekki fleiri af minni hálfu að sinni, nema tækifæri og tilefni gefist til, en legg á það alveg sérstaka áherslu, að ég tel, að n. hafi unnið mjög gott starf að þessu erfiða verkefni, og undanskil ég þar ekki, nema síður væri, hv. form. félmn. Ed. sem hefur haldið marga fundi um þetta mál á undanförnum sólarhringum.



Herra forseti. Örfá orð út af því sem fram hefur komið í ræðu hv. alþm. sem hafa fjallað um þetta frv. og brtt. við það, sem ég hef flutt ásamt öðrum þm. á þskj. 508. Það kom fram hjá hv. 3. landsk. þm., Karli Steinari Guðnasyni, að hann teldi m. a. ástæðulaust að lengja lánstímann. Um þetta hafa verið töluvert miklar umr., bæði hér í d. og annars staðar. Í þjóðfélaginu almennt er mikið rætt um þann lánstíma sem eigi að gilda og sé eðlilegastur. Við framsóknarmenn höfum haldið því fram að lánstímann ætti að lengja, hann ætti að vera lengri en hann er, 26 ára lánstími á almennum lánum þyrfti að vera lengri til þess að greiðslubyrðin væri léttari. Jafnframt teljum við það rök með því að lánstíminn væri lengri að ekki er eðlilegt að lán til húsbygginga séu greidd niður, þegar við erum farin að lána 80% lán til húsbygginga séu þau greidd niður á 20 árum og í sumum tilfellum kannske á enn þá skemmri tíma. Öll bankalán eru til enn skemmri tíma. Þegar við byggjum húsnæði, sem á að standa í áratugi eða jafnvel aldir, er ekki óeðlilegt að lánin fylgi þeim fasteigum langan tíma. Þess vegna höfum við gert tillögur um að þessi lánstími yrði a. m. k. ekki styttri en hann er. Við höfum gert tillögur um, að breyting verði á frv. úr 21 ári í 26 ár, og við gerum till. um, að lánstími til bygginga verkamannabústaða sé ekki styttur, heldur sé hann látinn vera eins og hann er, 42 ár. Hv. 3. landsk. þm. gerði nokkrar aths. líka við 22. brtt. okkar, sem mundi verða 25 gr. frv. ef till. okkar yrðu samþykktar. Hún hljóðar um að húsnæðismálastjórn sé heimilt að veita sveitarfélögunum lán úr Byggingarsjóði ríkisins til þess að endurbyggja heilsuspillandi húsnæði sem hagkvæmt er talið að endurnýja. Ég held að hann geri of mikið úr þessari útþenslu, sem hann kallar, þegar sveitarfélögum eru opnaðar leiðir inn í þetta húsnæðiskerfi meira en verið hefur. Það er rétt hjá honum, að opnað er meira fyrir sveitarfélög. Ég held samt að hann geri meira úr þeirri hættu en ástæða er til. Þarna á að framkvæma úttekt á húsnæði og gera kostnaðaráætlun um nauðsynlegar endurbætur og meta hvort þarna er skynsamleg framkvæmd. Það geta verið tiltölulega góð hús, sem þó séu einhverra hluta vegna, vegna ónógs viðhalds eða einhverra annarra ástæðna eða aðstæðna, orðin heilsuspillandi. Væri alls ekki skynsamlegt að þessi hús grotnuðu hreinlega niður eða yrðu rifin, heldur væri hagkvæmara að endurnýja þau og byggja þau upp. Þess vegna teljum við ekki óeðlilegt að þessi möguleiki sé fyrir hendi. - Ég get ekki samþykkt að sveitarfélögin verði samkeppnisaðili við einstaklinga á húsnæðismarkaðnum. Ég tel ekki líklegt að svo fari. Það hefur verið mikið rætt, bæði af hv, þm. Karli Steinari og hv. 4. þm. Vestf., um fjármögnun þessa húsnæðiskerfis og rætt um að í það vantaði fjármagn. Við gerum till. um að hluti af launaskattinum sé markaður Byggingarsjóði verkamanna. Ég lýsti því yfir í framsögu minni áðan, að ég væri því sammála að við aukum verkefni Húsnæðismálastofnunarinnar. Hún fær stóraukin verkefni með þessu frv. Það er ljóst að við tökum það ekki í einu skrefi allt saman. Við þurfum aðlögunartíma. Og við verðum að treysta á að stjórnvöld sjái sér fært að útvega fjármagn til þessara verkefna, sem nauðsynlegt verður eftir því sem við höfum möguleika á að koma þeim til framkvæmda. En það er dálítið hlálegt stundum að heyra annars vegar talað um fjármagnsskort í einstakar framkvæmdir og hins vegar talað um skattaálögur, því að þá er eins og málflutningur þeirra hv. stjórnarandstæðinga fari ekki ævinlega alveg saman. Það er mjög óæskilegt að auka skattana, en hins vegar er líka oft og tíðum þegar þeir fjalla um ýmsar framkvæmdir, m. a. fjármögnun húsbyggingarmálanna, Byggingarsjóðs ríkisins, að vantar samt peninga og fjármagn. Einhvers staðar þarf að sjálfsögðu að taka það. Þá ræddi hv. 3. landsk. þm. einnig um að við værum að lækka framlag sveitarfélaganna úr 20% í 10% af fjármögnun Byggingarsjóðs verkamanna. Það er svolítill stigsmunur á þessu líka. Ef við litum á þessa frv.-grein, sem er 34. gr. frv., segir þar, eins og það liggur fyrir, í c-lið: „Með framlagi hlutaðeigandi sveitarfélags sem skal nema 20% af byggingarkostnaði þeirra íbúða sem hafin verður bygging á í verkamannabústöðum í sveitarfélaginu.“ Í brtt. okkar er þessu breytt að því leytinu til að hér stendur: „Með framlagi sveitarfélaga sem nemi 10% af því fjármagni sem Byggingarsjóður verkamanna lánar til verkamannabústaða í viðkomandi sveitarfélagi ár hvert.“ Þarna er nokkur skilsmunur á. Auk þess ætlumst við til þess, að þegar lækkað er framlag eða tillag sveitarfélaganna til verkamannabústaðasjóðsins er jafnframt gert ráð fyrir að sveitarfélögin taki á sig nokkra aukna ábyrgð með því að þau þurfi að fjármagna það sem hugsanlega vantar upp á framkvæmdirnar ef ekki tekst að koma framkvæmdunum undir þann staðal sem áætlað er. Við ætlumst til þess og þess er vænst, að þetta leiði til aukins aðhalds af hálfu sveitarfélagsins og meiri framkvæmdahraða við bygginguna og meiri nýtni og það verði ákveðnara stefnt að því að ekki verði farið fram úr þeim staðli sem íbúðastærðirnar og íbúðabyggingarnar gera ráð fyrir og eiga að vera. Þá langar mig að lokum að líta yfir brtt. á þskj. 509, sem fluttar voru af Þorv. Garðari Kristjánssyni o. fl., og gera grein fyrir því, að sumar þessar brtt. eru orðréttar eins og okkar brtt. Sumt er nánast orðrétt og sumt alveg, eins og t. d. 3. brtt. Hún er orðrétt eins og gert er ráð fyrir í okkar brtt. Í 11. brtt. hv. þm. í c-lið segir: „Við 4. mgr. Síðasti málsliður orðist svo: Gjalddaga lána samkv. 8. tölul. ákveður húsnæðismálastjórn hverju sinni.“ Þarna er fellt niður úr frv. að þar stóð 8. og 9. tölul. Það er eðlilegt að 9. tölul. falli niður þar sem í 9. tölul. greinarinnar er átt við framkvæmdalán, sem hafa yfirleitt ekki neina gjalddaga, heldur eru greidd upp af endanlegum lánum Byggingarsjóðsins. Er þetta því rétt og eðlileg brtt. sem þarna er flutt. 14. brtt. er einnig eins og í okkar brtt. Í 50 gr. er samhljóða breyting, að lánstíminn verði 42 ár í staðinn fyrir 32 ár, sem lagt er til í frv. Þá erum við einnig sammála um vaxtaprósentu því að fram kemur í 30. brtt. hv, þm. að vextir verði 2% í staðinn fyrir 3.5%. Aðrar brtt., sem fluttar eru á þessu þskj., ganga í bága við þær hugmyndir, sem við höfum gert okkur, og þær brtt., sem við höfum lagt fram við frv., og sé ég mér ekki fært að styðja þær.



Herra forseti. Ég vil byrja með því að þakka þau viðurkenningarorð sem hæstv. félmrh. lét falla til félmn. fyrir störf við frv. sem hér er til umr. Hv. 5. þm. Norðurl. e., frsm. n., kom inn á nokkur atriði sem er ekki mikil ástæða fyrir mig að andmæla. Það er í hæsta lagi hægt að gera athugasemdir við sumt sem hv. þm. sagði. Hv. þm. sagði, og virtist vera harla ánægður með það, að framsóknarmenn vildu lengja lánstímann. Færði hann því til sönnunar að þeir væru með brtt. sem fæli í sér lengingu lánstíma úr 21 ári í 26. Þetta kalla ég ekki sönnun fyrir því að framsóknarmenn vilji lengja lánstímann. Þeir eru aðeins að tala um að hafa sama lánstíma og er nú samkv. lögum. En þarna skilur á milli feigs og ófeigs. Við sjálfstæðismenn leggjum til að lánstíminn verði raunverulega lengdur frá því sem hann er núna samkv. gildandi lögum, úr 26 árum í 30 ár. Þá sagði hv. þm. að hluti af launaskattinum væri nú markaður samkv. till. þeirra stjórnarliða og tekinn til Byggingarsjóðs verkamanna. Ég held að þetta segi lítið. Við þurfum að athuga þetta nokkru nánar. Ég kem að því í öðru sambandi. Enn fremur sagði hv. þm. að það færi ekki saman að biðja um aukið fjármagn og vera á móti hækkun skatta. Þetta er nokkur einföldun. Þetta getur vel farið saman. Þegar beðið er um aukið fjármagn til einhverra hluta og þjóðþrifamála þarf það ekki að þýða að það fjármagn, sem til þeirra hluta fer, bætist ofan á allt annað sem fyrir er. Það er nú svo, að menn verða að velja og hafna. Þegar við sjálfstæðismenn gerum tillögur um að allur launaskatturinn gangi til þeirra þarfa, sem upphaflega var áætlað, eða til húsnæðismálanna, eigum við auðvitað við að það verður að taka til hendi í ríkisfjármálunum. Það mundum við sjálfstæðismenn hafa gert ef við værum við stjórnvölinn. En við viljum ekki vantreysta svo hæstv. ríkisstj. að við látum ekki okkur koma til hugar að gera tillögur í þjóðþrifamálum þó að það kosti einhver ný útgjöld. Hv. frsm. n. vék að þeim till. sem ég ásamt félögum mínum, fulltrúum Sjálfstfl. í félmn., hef flutt. Hann sagði réttilega að sumt væri svipað og í till. stjórnarliða. Það er hægt að finna eitt eða tvö dæmi um að það séu alveg sömu till. Það er ekki óeðlilegt þegar þess er gætt að við erum búnir að starfa mikið saman í n. að þessu og ræða um þessi mál fram og aftur. En ég vil víkja að nokkrum atriðum í till. stjórnarliða á þskj. 508. Það er fyrst sú till. að setja inn ákvæði um markmið laganna, eins og það heitir. Hv. 3. landsk. þm. vék að þessu í máli sínu áðan. Ég er honum sammála um að það skipti harla litlu máli að vera að setja inn setningar eins og þeir leggja til um þessi efni. Það er vegna þess að löggjöfin sjálf og efnisatriði laganna eiga að vera á þann veg að þau stuðli að þeim markmiðum og að náð verði þeim markmiðum sem við setjum okkur, en að fara að tala um það sérstaklega er stundum ráð til að fela hið raunverulega ástand vegna þess að efnislega verður ekki náð markmiðunum. Þá er það 4. brtt. á þskj. 508 sem ég vildi sérstaklega víkja að. Það er till. þeirra stjórnarliða um hvernig húsnæðismálastjórn skuli skipuð. Það hefur ekki verið mikið rætt um það. Ég vék ekki að því í fyrri ræðu minni, en þó er þessi till. þess eðlis að það er ekki hægt að láta hana fara þegjandi fram hjá sér vegna þess að með henni er tekin upp alveg ný stefna um hvernig á að haga skipan húsnæðismálastjórnar. Nú er gert ráð fyrir að auk sjö þingkjörinna stjórnarmanna komi tveir til viðbótar sem eru tilnefndir af ASÍ. Ég sé engin rök fyrir því að horfið verði að þessu ráði. Meira að segja óttast ég að með þessu sé verið að skapa fordæmi sem við vitum ekki til hvers leiðir. Ef farið er að taka inn og skipa í stjórn Húsnæðismálastofnunar fulltrúa sumra aðila vinnumarkaðarins hljóta aðrir einnig að koma þar til. Það var ekki óeðlilegt sem einn gestur okkar sagði á fundi í félmn. þegar við vorum að ræða þetta: Hvers vegna ekki að lögleiða að húsnæðismálastjórn skipi í stjórn ASÍ? Ég vil í þessu sambandi víkja að einni brtt. sem við sjálfstæðismenn flytjum á þskj. 509 og ég gerði ekki sérstaklega að umtalsefni í ræðu minni fyrr. Það er till. okkar um hvernig við viljum að stjórnir verkamannabústaða séu skipaðar. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Ráðh. skipar stjórn verkamannabústaða þannig: Þrír eftir tilnefningu sveitarstjórnar, tveir eftir tilnefningu húsnæðismálastjórnar og tveir eftir tilnefningu verkalýðsfélaga í sveitarfélaginu. Ráðherra skipar formenn stjórnarinnar úr hópi sveitarstjórnarfulltrúa. Varamenn skulu skipaðir á sama hátt. Kjörtímabil stjórnarinnar skal vera fjögur ár.“ Við teljum að það sé vel séð fyrir áhrifum verkalýðshreyfingarinnar í stjórn þessara mála með því að gera ráð fyrir að fulltrúar verkalýðsfélaganna í hverju sveitarfélagi séu aðilar að stjórn verkamannabústaðanna. Þetta er ekki nýtt. Í gildandi lögum er það svo, að sveitarstjórn tilnefnir þrjá, húsnæðismálastjórn þrjá og verkalýðsfélögin einn. Við göngum hér lengra og fjölgum fulltrúum verkalýðshreyfingarinnar í þessum stjórnum. Við gerum okkur því ljóst hvaða þýðingu hinar félagslegu aðgerðir í húsnæðismálum hafa fyrir verkalýðshreyfinguna í landinu. Við erum ekki með neinar sýndar- og ótímabærar tillögur um skipan sjálfrar húsnæðismálastjórnar, heldur viljum við skipa fulltrúum verkalýðshreyfingarinnar til starfa á þeim vettvangi þar sem starfað er beint að þessum málum. Ég vil þá aðeins víkja að 7. brtt. stjórnarliða og líka að gefnu tilefni. Hæstv. félmrh. sagði áðan að í till. stjórnarsinna væru skapaðir möguleikar til almennrar skuldabréfasölu til fjáröflunar fyrir veðlánakerfið. Þá á hann við sjálfsagt 7. brtt. þeirra stjórnarliða, þar sem talað er um að aflað sé fjármagns í Byggingarsjóð ríkisins með sölu skuldabréfa til Atvinnuleysistryggingasjóðs og lífeyrissjóða samkv. lögum nr. 57 frá 1973 og 82 frá 1977 og á almennum markaði samkv. nánari ákvörðun í fjárfestingar- og lánsfjáráætlun ríkisstj. Hér er um að ræða algera sýndarmennsku. Þetta ákvæði hefur enga þýðingu. Það er vitnað í lög nr. 57 frá 1973, um atvinnuleysistryggingar, og það er vitnað í lög nr. 82 frá 1977, um erlendar lántökur og ábyrgðarheimildir og aðrar ráðstafanir vegna lánsfjáráætlunar. Ég fullyrði að þessi ákvæði hafa nákvæmlega sama að segja fyrir fjáröflun til húsnæðislánakerfisins hvort sem þessi brtt. þeirra stjórnarliða er samþ. eða ekki. Þessi ákvæði laganna, sem vitnað er til, hafa enga beina þýðingu haft í þessu efni. Það er furðulegt að slíkt skuli vera borið á borð í umr. sem þessum. Ég vík aðeins að 9. brtt. þeirra stjórnarliða. Og hvað haldið þið að hún sé um? Frv. sjálft gerir ráð fyrir í 10. gr. að bætt sé við fjölda lánaflokka, mörgum lánaflokkum, og stórlega aukin viðfangsefni og verkefni húsnæðislánakerfisins. Við höfum séð að ekkert er gert til að afla aukins fjármagns til að mæta þessu nýja og aukna hlutverki sem lagt er á lánakerfið. En hvað haldið þið að brtt. stjórnarliða fjalli um? Hún fjallar um að bætt verði við 10. gr. frv. ákvæði sem heimili húsnæðismálastjórn til viðbótar að ákveða nýja lánaflokka að fengnu samþykki félmrh. Nei, það er ekki nóg. Það skal bæta við það sem er í frv. Það er ósköp einfalt. Bæði ég og hver annar þm. treystir sér til að bæta á óskalistann, ef ekki þarf að gera það mögulegt að af framkvæmdum verði með því að afla nýrra tekna í því skyni. Mér þykir vafasöm sú brtt. sem stjórnarliðar gera og er 17. brtt. þeirra, um breytingu á 19. gr., en sú grein fjallar um að sveitarfélög skuli fá sérstök lán til meiri háttar viðbygginga, endurbóta og endurnýjunar á eldra húsnæði. Í frv. er gert ráð fyrir að þetta sé þó einungis til einstaklinga. Að vísu er ekki gert ráð fyrir neinu fjármagni til að sinna þeim verkefnum. Samt gera stjórnarliðar ráð fyrir að útvíkka þetta og láta þetta ná til sveitarfélaga í landinu. En það er meira en þetta. Í 31. brtt. stjórnarliða er lagt til að framlag sveitarsjóða til verkamannabústaða lækki úr 20%, sem frv. gerir ráð fyrir, niður í 10%. Þetta er gott fyrir sveitarfélögin. Og það er hægur vandi að leggja auknar byrðar á ríkissjóðinn til þess að mæta því. En annars er þetta mál, um framlög til verkamannabústaða frá ríki og sveitarfélögum, miklu stærra og ég kom sérstaklega inn á það í fyrri ræðu minni í dag. Ég vil aðeins núna leggja áherslu á að það hefur alltaf verið svo, frá því að verkamannabústaðakerfið var sett á stofn, að ríki og sveitarfélög hafa staðið undir fjármögnun þess með beinum framlögum. Það er eðlilegt vegna þess að þetta kerfi þolir ekki að það sé notað lánsfjármagn. Hvernig dettur nokkrum manni í hug að það sé hægt nú á tímum að taka lán á frjálsum lánamarkaði, með þeim lánskjörum sem nú eru, og ætla svo sjóðnum að lána það út með 0.5%? M. ö. o.: það verður ekki undan því vikist að við verðum að skipta þessum 90%, sem eiga að koma úr kerfinu, á milli ríkisins og sveitarfélaga. Ef sveitarfélögin eiga að leggja fram 10% og eigendurnir eiga að leggja fram 10% verður ríkið að leggja fram 80% . Þetta bið ég menn að hafa í huga. Ég ræddi þetta nánar fyrt í dag, en þá var ekki svo vel að ráðh. væri hér viðstaddir og ekki fjmrh., sem þetta er sagt við sérstaklega. Ég vík að 34. brtt. stjórnarliðsins. Það er brtt. við 37. gr. frv. 37. gr. frv. fjallar um að í öllum kaupstöðum og kauptúnahreppum landsins skuli starfa framkvæmdastjórnir verkamannabústaða. Það er gert ráð fyrir að þessar stjórnir séu kosnar að loknum hverjum sveitarstjórnarkosningum í hverju sveitarfélagi. Samkv, brtt. stjórnarliða er búið að bæta við að þetta skuli einnig vera í öðrum sveitarfélögum, en kaupstöðum og kauptúnahreppum, þ. e. í öllum sveitarfélögum. En það er til bóta í brtt. stjórnarliða að þetta á þó ekki að gera nema sveitarstjórnirnar óski. En það á að gera þetta í byrjun hvers kjörtímabils. Ég tel að þetta sé ekki skynsamlegt, það sé réttara að hafa það svo, að sveitarfélögin geti kosið þessar stjórnir hvenær sem er, þegar þau ákveða að taka fyrir verkefni á þessu sviði, og þurfi ekki að binda það við byrjun kjörtímabils. Þá vil ég víkja að 41. brtt. stjórnarliða. Það er brtt. við 45. gr. frv. Ég vék að þessari grein alveg sérstaklega í umr. fyrr í dag. Samkv. till. okkar sjálfstæðismanna leggjum við til að þrjár mgr. í þessari frvgr. séu felldar niður vegna þess að þær eigi ekki rétt á sér í lögum og ekki sé hægt að binda í lögum þau ákvæði sem þarna er um að ræða. Það sé ekki hægt t. d. að binda í lögum að miðað skuli vera við 1550 stundir árlega síðustu þrjú ár, þegar metin eru skilyrði þess hvort menn eru innan ákveðinna tekjumarka til að geta fengið lán úr Byggingarsjóði verkamanna. Þannig eru allar þessar tölur. Ég nefni bara þessa einu, en það er fullt af slíkum tölum. Þær eru svo fljótandi að þær standa að sjálfsögðu ekki stundinni lengur. Hv. stjórnarliðar sjá þetta og brtt. þeirra eru um að setja inn nýjar tölur í þessu efni. Þetta eru að mínu viti furðuleg vinnubrögð. Það á eftir að sýna sig við framkvæmd laganna. Ég vitnaði nokkrum sinnum í dag í umsögn frá stjórn verkamannabústaða í Reykjavík um þetta frv. Ég ætla ekki að tefja tímann með því að gera það núna. En þeir menn, sem gleggst þekkja til þessara mála, sjá að það er að sjálfsögðu rétt sem við fulltrúar Sjálfstfl. leggjum til í þessu efni. Nú skal ég ekki víkja að fleiri brtt. hv. stjórnarliða, nema einni eða tveimur. Þá tek ég 45. brtt. Hún er um hvað lán Byggingarsjóðs verkamanna eiga að vera há. Nú hefur það alltaf verið einkenni á Byggingarsjóði verkamanna og er samkv. núgildandi lögum að því er slegið föstu hvað lánið á að vera hátt. Í gildandi lögum er því slegið föstu að lánið eigi að vera 80% af byggingarkostnaði. Þetta er gagnstætt því sem hefur verið í sambandi við lán úr Byggingarsjóði ríkisins. Þar hefur verið sagt að lánið megi nema allt að ákveðinni prósentu. Nú hef ég talið að það mætti ekki koma fyrir að breyta þeirri reglu sem hefur verið í þessum efnum um Byggingarsjóð verkamanna, þar yrði að vera fastákveðið hvað lánið ætti að vera hátt. En hvað sjáum við í 45. brtt. stjórnarliða á þskj. 508? Þar segir að lánið megi vera, eins og það er orðað, allt að 90%. Það er sama orðalagið og á öðrum stað í frv., að lán Byggingarsjóðs ríkisins megi vera allt að 80% . Hvað þýðir það í framkvæmd? Við vitum hvað það þýðir núna. Það er á milli 30 og 40%. En það má vera allt að 80%. Ég spyr nú stjórnarliða hvort eigi nú að fara að leika þann leik að láta standa á pappírnum að lán Byggingarsjóðs verkamanna megi vera allt að 90%, en lána kannske miklu lægra. Ef þetta er ekki meiningin, hvers vegna er þetta orðalag þá tekið upp? Svo er að lokum ein brtt. þeirra stjórnarliða, þó að freistandi væri að víkja að ýmsu öðru. Ég læt nægja að víkja að einni til viðbótar. Hún er ekki stórkostleg eða þýðingarmikil í sjálfu sér. Hún er um að fyrirsögn frv. breytist, það standi ekki að frv. sé um Húsnæðismálastofnun ríkis, heldur Húsnæðisstofnun ríkisins. Ég hef í rauninni ekkert á móti þessu, en ég vek athygli á því, að það er lítið samræmi í því að tala um Húsnæðisstofnun ríkisins, en tala um og lögfesta að stjórn Húsnæðisstofnunar skuli heita húsnæðismálastjórn. En nú langar mig að spyrja spurningar. Ég vildi mjög gjarnan að hæstv. félmrh. væri viðstaddur og sérstök ánægja er mér að hæstv. fjmrh. doki við vegna þess að þetta mál, sem ég ætla að víkja að núna, hygg ég að snerti hann ekki minna en hæstv. félmrh. Ég vil leyfa mér að spyrja hæstv. félmrh. og hæstv. fjmrh. eftir atvikum varðandi eina brtt. stjórnarliðsins. Það er 31. brtt. þeirra á þskj. 508. Í þessari brtt. segir að ganga skuli til Byggingarsjóðs verkamanna 1% af launaskatti. Mín spurning er þessi: Er þetta eina prósent tekið úr ríkissjóði eða á að skerða tekjur Byggingarsjóðs ríkisins sem þessu nemur? Mér sýnist að þetta sé grundvallarspurning sem við þurfum að fá svar við. En í þessu sambandi langar mig að spyrja frekar og er það varðandi annað frv., þ. e. frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1980. Í þessu frv. stendur á 19. gr., með leyfi hæstv. forseta: „Þrátt fyrir ákvæði 2. mgr. 20. gr. laga nr. 30/1970, um Húsnæðismálastofnun ríkisins, skal framlag ríkissjóðs til Byggingarsjóðs verkamanna á árinu 1980 eigi fara fram úr 432 millj. og 500 þús. kr.“ Ég vil í þessu sambandi geta þess að húsnæðismálastjórn áætlaði að 500 millj. þyrfti til Byggingarsjóðs verkamanna á árinu 1980. Þessar 500 millj. hafa þegar verið skornar niður um 67.5 millj. kr. þess vegna standa hér 432.5 millj. kr. En ég hef hér í höndum upplýsingar í bréfi til Byggingarsjóðs verkamanna frá félmrn., sem er dagsett 7. maí 1980. Þar sjáum við að taka þarf með varúð þessa tölu í 19. gr., 432.5 millj., því þar er sagt að það hafi komið í ljós að Byggingarsjóði verkamanna hafi verið ofborgaðar á árinu 1979 298 millj. Ég skal ekki fara að ræða um hvernig á því stendur, svo furðulegt sem það er. Að mínu áliti getur ekki verið ofborgað vegna þess að ríkissjóður ber þessa skyldu samkv. lögum. Þegar tekið er tillit til þessa er talið að eins og málin standa núna samkv. þessu frv. og upplýsingum félmrn. verði ekki varið nema 134.5 millj. kr. til Byggingarsjóðs verkamanna á þessu ári. Ég vil nú mega spyrja hæstv. ráðh. hvað þessi 19. gr. frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1980 þýðir eins og málin standa, hvort hámark, sem sett er í þessari grein, eigi að gilda þrátt fyrir að það eigi að veifa af 1% launaskattinum til verkamannabústaða á þessu ári? Þetta var um Byggingarsjóð verkamanna. Ég spurði áðan hvort það eina prósent launaskattsins, sem samkv. till. stjórnarliðsins á að ganga til Byggingarsjóðs verkamanna, ætti að taka af Byggingarsjóði ríkisins. Í því sambandi er rétt að minnast þess, að þegar er búið að skerða fé Byggingarsjóðs ríkisins á árinu 1980 um 3.8 milljarða kr. af launaskattinum. Ég hef viljað ræða sérstaklega þessi mál við hæstv. ráðh., af því að þau varða grundvallaratriði varðandi það frv. sem hér er verið að ræða. Það varðar það, hvort hin auknu verkefni, sem húsbyggingarkerfinu eru fengin í hendur, hafa nokkra þýðingu eða ekki. Ef þau hafa enga þýðingu vegna þess að það kemur ekkert fjármagn til að standa undir þessum auknu þörfum, þá er þetta frv., sem við erum hér að ræða, harla lítils virði.



Herra forseti. Ég vil endurtaka það, að verði frv. samþ. með þeim brtt., sem stjórnarliður hafa lagt fram, er verið að eyðileggja frv. Þá er verið að gera að engu þá miklu vinnu, sem unnin hefur verið með það að markmiði að gera stórátak í húsnæðismálum, og það sem verra er: Það er verið að blekkja verkalýðshreyfinguna. Það er verið að segja fólki að það fái svo og svo mikinn rétt, lofa fólki, en jafnframt er fyrir séð að ekki verður við það staðið. Það var ekki þetta sem verkalýðshreyfingunni var heitið. Því er það sem félmrh. sagði áðan, að það væri verið að efna fyrirheit, ekki rétt að mínu mati vegna þess að verkalýðshreyfingin reiknaði með því, er hún gerði samninga um stórátak í húsnæðismálum, að það yrði gert í raun og veru, að við framkvæmdina yrði staðið. Hv. 5. þm. Norðurl. e. ræddi nokkuð um vaxtakjörin í seinni ræðu sinni. Í tilefni af því vil ég endurtaka að það er skoðun mín að sú leið, sem farin er hér varðandi lánalengd og vaxtakjör, verði húsbyggjendum óhagstæðari þegar upp verður staðið en þær tillögur sem voru í frv. Það er afskaplega fallegt að horfa á það að lánstími eigi að vera 26 ár í staðinn fyrir 21 ár og að vextir eigi að lækka úr 3.5% í 2%. En það segir ekki alla söguna þó að tölurnar og tíminn líti fallega út. Það má setja þetta upp í mjög einfalt dæmi. Ef við höfum lánstímann 21 ár og vexti 3.5% náum við því marki að hafa lánshlutfallið 80%. Það er fyrir séð. Ef við höfum lánstímann 21 ár og vextina 2% náum við ekki þessu lánshlutfalli. Þá er fyrirsjáanlegt að lánshlutfallið fer aldrei hærra en upp að 60%. Sennilega verður það lægra. Ef verkamenn mættu velja um hvort þeir annars vegar hefðu 80% lánshlutfall og lánstíma 21 ár og vextina 3.5% og þar með að greiða sem svarar einum vikulaunum utan skatts meira í afborgun á ári eða þá að hafa lánstímann 21 ár og vextina 2% og lánshlutfallið 60% er ég alveg sannfærður um að verkamenn mundu velja hærri vextina og lengri lánstíma, vegna þess að ef lánshlutfallið næst ekki - það lánshlutfall sem talað er um - kostar það húsbyggjandann aukna fjármuni vegna víxla og bráðabirgðafyrirgreiðslu sem húsbyggjendur þurfa að afla sér. Byggingartíminn verður þá lengri, fyrirhöfnin meiri og kostnaðurinn meiri. Þess vegna tel ég að það sé röng stefna sem tekin er upp í brtt. stjórnarliða, að plata fólk með því, að nú eigi það að hafa lægri vexti og lengri lánstíma, og gefa í skyn, að það nái því lánshlutfalli sem talað er um í frv. Það er ekki raunveruleiki. Við náum því ekki. Það segir sagan okkur. Það eru ekki stjórnarandstæðingar sem eru að finna það upp. Sagan segir okkur að lánshlutfallið hefur ekki orðið það sem það þyrfti að vera vegna þess að kerfið hefur ekki fjármagnað sig sjálft. Það er því miður svo, að brtt. stjórnarliða gera ráð fyrir að í framtíðinni þurfi húsnæðislánakerfið að standa á brauðfótum líkt og það hefur gert á undanförnum áratugum. Það er ekki slíkt sem verkalýðshreyfingin var að biðja um. Það er ekki slíkt sem launafólk var að biðja um. Það var að biðja um meira öryggi og betri skipan húsnæðismála. Hv. þm. Guðmundur Bjarnason talaði og um framlag sveitarfélaga. Ég gagnrýndi að það var lækkað úr 20% í frv. niður í 10% án þess að sveitarfélögin hefðu beðið um það. Sveitarfélögin sáu sérstaka ástæðu til að geta þess í umsögn sinni að þau mundu una við þessi 20%. Hins vegar er á öðrum stað í frv. kveðið á um að vanti fjármagn til bygginganna eigi sveitarfélögin að greiða það. Það er ekki vitað hversu mikið það verður. Þessi leið er einmitt eitt af því sem ég tel að verði til að skemma frv. það er fyrirsjáanlegt að ef þetta verður gert skapast deilur á milli sveitarstjórnanna og stjórna verkamannabústaðanna, sem auðvitað enda með því að minna verður byggt, minni fyrirgreiðsla verður veitt og eftir standa húsbyggjendur verr settir en ella. Félmrh. gaf út yfirlýsingu 30. apríl s. l. Samkv. þessari yfirlýsingu mun ríkisstj. beita sér fyrir því að unnt verði að hefja byggingar á 400 íbúðum í verkamannabústöðum á árinu 1981 og síðan 500 íbúðum á árinu 1982 og 600 íbúðum á árinu 1983. M, a. verða framkvæmdir þessar fjármagnaðar þannig, að tekjur ríkissjóðs af 1% launaskatti renni frá næstu áramótum óskertar til Byggingarsjóðs verkamanna. Í tilefni af þessu langar mig til að spyrja félmrh. Ef við hugsum okkur að þessar 400 íbúðir verkamannabústaða yrðu byggðar á þessu ári er eðlilegt að spurt sé hvernig framkvæmdirnar verði fjármagnaðar. Áætlað verð á íbúð er 30 millj. kr., samtals framkvæmdir upp á 12 milljarða. 1% launaskattur gefur rúma 4.9 milljarða. Samkv. frv. um húsnæðislán eiga kaupendur að leggja fram 10% eða 1.2 milljarða. Samtals er þetta fjármagn 7.3 milljarðar. Þá vantar 4.7 milljarða aðeins á þessu ári. Það er e. t. v. hægt að svara því, að ekki verði íbúðirnar allar byggðar á þessu ári. En það er meiningin að byggja 100 fleiri íbúðir á næsta ári, ekki minnkar vandinn þá, og enn 100 fleiri íbúðir á þar næsta ári. Ekki verður þessu svarað með því að framkvæmdin dreifist á lengri tíma. Hugsanlegt er að afla þessa fjár með lántökum, en þá komum við svo aftur að því, að lán til Byggingarsjóðs verkamanna fást ekki nema með mjög óhagstæðum kjörum, sem enn verður til að rýra greiðslugetu kerfisins. Það hnígur sem sagt allt að sama brunni. Það er verið að eyðileggja þetta frv. Það er verið að eyðileggja þá hugsun sem launþegasamtökin áttu von á að kæmist í samþykkt um húsnæðismál. Því segi ég: Það er ekki þetta sem var verið að biðja um. Það var beðið um átak í húsnæðismálum, ekki sama ástand. Það var verið að biðja um breytta tíma, meira öryggi, betra þjóðfélag.



Herra forseti. Ég skal ekki fjölyrða mjög um það frv. sem hér er til umr., þó að sjálfsagt væri ástæða til þess. Ég tel að ýmsar þær brtt., sem borist hafa frá stuðningsliði ríkisstj., séu tæpast til bóta og sumar séu hrein spjöll. Það hefur komið glögglega fram í ræðu hv. þm. Karls Steinars ýmislegt varðandi þetta efni, en ég vil bæta við fáeinum atriðum eða ítreka fáein atriði án þess að fara nánar í einstakar brtt. allar saman. Þar er fyrst til að taka að í 11. lið er sett sérstakt skerðingarákvæði eða heimild til húsnæðismálastjórnar til að hafna eða skerða lánveitingu til þeirra aðila sem eiga íbúð sem getur talist fullnægjandi að dómi húsnæðismálastjórnar. Ég held að ákaflega varasamt sé að setja inn ákvæði af þessu tagi, þarna hlyti ævinlega að vera um einhvers konar geðþóttaákvörðun að ræða. Að vísu var á ferðinni strangara orðalag á þessari grein fyrr, og má segja að þetta sé þó skárri útgáfa en áður var. En ég held að hún sé mjög varasöm vegna þess að ýmislegt getur komið upp hjá fólki: það flyst búferlum, það skilur og þar fram eftir götunum, og kannske er það ekki reiðubúið á þeim tímum, sem við lifum, að losa sig við íbúðir og eiga þar með vissu um rétt á nýju láni þegar svona stendur á. Mér finnst líka að því er varðar t. d. 17. liðinn í till. stjórnarliða, þar sem gert er ráð fyrir að það verði að liggja fyrir samþykki sveitarstjórna og þar fram eftir götunum til þess að eiga möguleika á láni vegna endurnýjunar og endurbóta, að það sé óþarfi að búa til skriffinnsku af þessu tagi. Sveitarstjórnirnar hafa sitt vald í gegnum byggingarsamþykktir og leggja þar mat á slíkt. Það á ekki að þurfa að auka erfiði fólks með því að fjölga vottorðum sem menn þurfa að afla sér til að koma til greina í sambandi við lánsúthlutanir. Þetta kemur enn fremur fram t. d. í þeim lið sem er nr. 41, þar sem er sérstaklega tiltekið að fólk, sem búi við erfiðar aðstæður, hafi orðið fyrir áföllum, skuli afla sér tvíefldra umsagna, bæði félagsmálastofnunar og sveitarstjórnar, um að það búi við nægilega bág kjör til að koma til greina. Mér finnst að þarna sé verið að auka erfiði fólks, sem á mjög erfitt fyrir, og það sé gert að óþörfu. En það er annað sem ekki er síður ástæða til að gera að umtalsefni. Það kemur fram í 13., 15. og 17. lið að talað er um hlutfall af föstu láni til nýbygginga; í 13. lið, að lán samkv. því, sem þar er verið að fjalla um, skuli vera visst hlutfall af fullu láni til nýbygginga, í 15. lið, að það skuli nema sama hlutfalli af byggingarkostnaði staðalíbúðar og því sem til er vitnað undir lið 13., og í 17. lið, að það skuli vera 50% af byggingarláni út á staðalíbúð samkv. 35. gr. Nú er það dálítið aumingjalegt að tala bara um „visst“ hlutfall, en ekki tiltekið hlutfall, og má segja að 50% sé þá skárra en að hafa það alveg ótiltekið. En þetta leiðir hugann að því, sem er kannske kjarni þessa máls, nefnilega hlutfalli lána af byggingarkostnaðinum sjálfum. Ef við hugleiðum hvað það er, sem er fyrst og fremst til smánar í þjóðfélagi okkar í sambandi við húsbyggingarmálin, þá er það að þau lán, sem menn eiga kost á til almennra íbúðarbygginga, eru ekki nema rétt rúmlega 20% af byggingarkostnaðinum. Mönnum er ætlað að standa undir a. m. k. 70–75% af byggingarkostnaðinum með einhverjum öðrum hætti. Og hver er sá háttur? Sá háttur er að reyna að skapa sér víxillán eða einhver önnur skammtímalán, sem yfirleitt eru til 2–3 eða í almesta lagi 4 ára. Í annan stað að ganga á vit ættingja og reyna að sníkja þar peninga. Í þriðja lagi að slíta sjálfum sér út fyrir aldur fram, eins og allt of algengt er. Þetta er til smánar hjá okkur, að við skulum ætlast til þess af húsbyggjendum að þeir afli 3/4 hluta af því, sem það kostar þá að eignast íbúð, með snöpum hjá bankastjóra, með snöpum hjá ættingjum, með því að slíta sér út og náttúrlega með skattsvikum, eins og ég þykist vita að öllum hér sé ljóst að húsbyggjendur hafa neyðst út í með einum eða öðrum hætti í sambandi við vinnuskipti og því um líkt, sem er alls ekki í samræmi við það sem ætlast er til samkv. anda skattalaganna. Þetta, að láta fólk slíta sér út bæði líkamlega og andlega með því að hlaupa á milli lánastofnana eins og bónbjargamenn, ef það ætlar að komast yfir húsnæði, er smánarbletturinn á þjóðfélagi okkar. Þetta rifja ég upp vegna þess að hér hefur farið fram umr. um hvort lánstíminn eigi að vera 21 eða 26 ár, hvort vextirnir eigi að vera 2% eða 3.5%. Auðvitað hljómar það ágætlega að tala um lægri vexti, eins og 2%, og auðvitað hljómar það ágætlega að vera með 5 árum lengri lánstíma. Það væri ekki nema sjálfsagt að fara út í það ef það væri enginn fjármagnsskortur hjá okkur og ef lánskerfið væri þannig að við gætum lánað 75–80% af íbúðarverðinu, en ekki öfugt, eins og það er í reyndinni. Það er út frá þessum forsendum sem Magnús H. Magnússon fyrrv. félmrh. lagði ríka áherslu á að við þær breytingar, sem nú væru gerðar á þessu frv., væri þó a. m. k. stefnt til réttrar áttar í þeim efnum að hækka lánshlutfallið, vegna þess að það er það sem er í raun og sannleika verkefni númer eitt, það er það, sem er mikilvægasta verkefnið sem við stöndum frammi fyrir í þessu húsnæðislánakerfi, og það er eitt af okkar mikilvægustu félagslegu verkefnum ef við ætlum ekki að slíta út unga fólkinu í landinu og gera það útslitið líkamlega og sálarlega fyrir aldur fram. Nú er það svo, að með því að lengja lánstímann frá þeim tillögum, sem Magnús H. Magnússon var með, og lækka vextina er auðvitað verið að skerða stórlega möguleikana til að hækka lánsfjárhlutfallið. Ég sagði að það væri rétt rúmlega 20%. Það liggur fyrir hér í opinberum gögnum. En með þessum hætti má gott heita ef það kæmist upp í 28% að 5 árum liðnum. Það er allt of lítið og það mundi ekkert vera að nálgast 50% árið 1990, eins og var þó útkoman úr því sem Magnús H. Magnússon var með. Það má heita gott ef það nálgast 40%. Nú kann einhver að segja að þetta sé allt í lagi, það megi bara útvega aukið fé í þetta kerfi. En hvað eru það þá miklir peningar sem menn eru að skerða þetta útlánakerfi um? Hvað er það þá mikið aukalega sem þarf að bæta við kerfið bara fyrir þessa breytingu? Nú skulum við segja að við höfum það markmið að ganga lengra en fram gengur af þeim gögnum, sem Magnús H. Magnússon fyrrv. félmrh. lét saman taka, og við vildum bæta við einhverju fjármagni í þeim efnum, og það er sjálfsagt að stuðla að því. En hver er þá viðbótin sem við verðum að leggja á okkur bara fyrir þessa breytingu? Samkv. þeim töflum, sem fyrir liggja um þetta efni, er það á verðlagi ársins 1978 miðað við árið 1990 2.5 milljarðar kr. Það mundi á verðlagi 1980 vera einhvers staðar á bilinu 5–5.5 milljarðar kr. Bara þessi göfuga breyting um að lengja lánstímann í 26 ár og lækka vextina niður í 2% þýðir þarna að bæta þarf við milli 5 og 5.5 milljörðum til að standa í þeirri þróun sem sett var á blað og miðaðist við 50% eða tæp 50% árið 1990 og er alls ekki nóg. Við getum tekið þessa 5–5.5 milljarða til samanburðar við það sem við erum að setja inn í þetta kerfi núna. Jú, framlagið til Byggingarsjóðs ríkisins á árinu 1980 á að vera 7.1 milljarðar. Það gæti verið að þegar maður sér það í hlutfalli við þessa tölu væri þarna einhver mismunur sem skipti máli. Ef við litum á lántökurnar árið 1979 voru þær 11.8 milljarðar kr. Ég er hér að tala um tölu sem er næstum því helmingurinn af því. Ég held að það, sem skipti langmestu máli fyrir húsbyggjendur, sé að hækka þetta lánshlutfall, og þess vegna tel ég að það, sem Magnús H. Magnússon lagði til í þessum efnum, hafi verið í samræmi við það sem er í raun og sannleika mikilvægast í þessu kerfi. Hann var að leitast við að hækka lánshlutfallið. Með þessari breytingu, svo göfug sem hún getur talist, að fara upp í 26 ár og niður í 2% vexti, eru menn að draga þróttinn úr því að hægt sé að ná því markmiði sem mikilvægast er. Ég held þess vegna að þeir, sem hafa talað fyrir þessari breytingu, hafi misskilið í raun og sannleika hvað það er sem skiptir mestu máli og að þessar breytingar séu þess vegna, svo notuð séu töm orð hæstv. forsrh., algjör misskilningur.



Herra forseti. Þær ræður, sem hafa verið haldnar hér að undanförnu af hv. stjórnarandstæðingum, eru um margt ákaflega athyglisverðar og í rauninni kalla þær á mjög ítarlega umr. vegna þess að hér hefur verið haldið fram fullyrðingum sem krefjast þess að skoðaðar séu ögn nánar, en eru raunar í sumum tilvikum settar fram hér af meiri ósanngirni en oft og tíðum heyrist þegar menn eru að ræða um þau alvarlegu mál sem hér eru á ferðinni. T. d. er því haldið fram af hv. stjórnarandstæðingum, að þær tillögur stjórnarliðsins, sem hér hafa verið lagðar fram, feli í sér í rauninni stórkostlega spillingu, stórkostleg „spjöll“, eins og hv. 2. þm. Reykn. orðaði það, á því frv. sem Magnús H. Magnússon lagði fram. Í hverju eru svo þessi stórkostlegu „spjöll“ fólgin sem hæstv. ríkisstj. leyfir sér að beita sér fyrir á þessu frv.? Spjöll ríkisstj. eru fólgin í því, að það er stóraukin áhersla á framkvæmdafé verkamannabústaðanna í landinu. Í stað þess, sem verið hefur á undanförnum árum, að byggðar hafa verið 90–100 íbúðir á ári fyrir láglaunafólk í verkamannabústaðakerfinu, - með þeim afleiðingum að umsækjendur eru 100–200 um 30 íbúðir, eins og er núna í Breiðholti þar sem Framkvæmdanefnd byggingaráætlunar hefur auglýst nokkrar íbúðir, - þá hefur ríkisstj. tekið ákvörðun um að nota það fjármagn, sem til er innan þessa kerfis, til félagslega íbúðabyggingakerfisins til að reisa 500 íbúðir á ári. Í því frv., sem hér lá fyrir og verið er að breyta, var ekki gert ráð fyrir þessari áherslu á verkamannabústaðakerfið. Auðvitað er ekki verið að pína niður kjör fólks. Auðvitað er ekki verið að leggja á það áherslu að fólk þurfi endilega að hafa „nægilega bág kjör“, eins og hv. 2. þm. Reykn. orðaði það áðan. Auðvitað þýðir aukinn fjöldi íbúða í verkamannabústöðunum að aukinn fjöldi fólks og þar með undir hærra tekjumarki kemst inn í þetta húsnæði en verið hefur. Þannig verða menn að skoða þetta af allri sanngirni. Ég verð að segja eins og er, að út af fyrir sig kemur mér kannske ekki ýkjamikið á óvart margt af því sem hv. talsmenn Sjálfstfl. hafa sagt hér í kvöld. Hitt vekur athygli mína, að einn af leiðtogum verkalýðshreyfingarinnar í landinu skuli leyfa sér að halda því fram, enda þótt fyrir liggi að hér sé verið að koma til móts við sjónarmið hennar í verulegum mæli, að hér sé ríkisstj. í rauninni að eyðileggja frv. Ég vísa þessum ásökunum algjörlega á bug og ég gæti rökstutt það í löngu og ítarlegu máli, en til þess er ekki kostur við þær aðstæður sem nú eru hér og mjög áliðið kvölds. Herra forseti. Ég hyggst næst svara þeim fsp. sem til mín var beint, einkum af hv. þm. Þorv. Garðari Kristjánssyni. Þær fsp. snertu í fyrsta lagi 31. brtt. stuðningsmanna ríkisstj. á því þskj. sem hefur að geyma till. þeirra. Þar er rætt um 1% launaskatt sem renni til Byggingarsjóðs verkamanna. Ég hygg að hv. þm. hafi viljað inna mig eftir því, hvaða launaskattsprósent hér væri um að ræða, hvort hérna væri um að ræða viðbót eða hvaða launaskattsprósent hér væri á ferðinni, hvort þetta yrði tekið af Byggingasjóði ríkisins o. s. frv. Þetta launaskattsprósent, sem hér er um að ræða, er hið sama launaskattsprósent og vitnað er til í yfirlýsingu ríkisstj. sem lögð var fram í viðræðum við Alþýðusambandið og dagsett er 30. apríl 1980, en í þeirri yfirlýsingu segir að frá næstu áramótum skuli tekjur ríkissjóðs af 1% launaskatti renna óskertar til Byggingarsjóðs verkamanna. Hér er m. ö. o. verið að fjalla um þann launaskatt sem þegar er á lagður, enda felst ekki í þessu frv. ákvörðun um viðbótarskattlagningu. Það er alveg ljóst. Ákvörðun um viðbótartekjuöflun í þetta húsnæðislánakerfi verður að eiga sér stað síðar. En ég legg á það áherslu, að hérna er ríkisstj. að standa við það fyrirheit sem gefið var fyrir mörgum árum, að þetta eina prósent sé notað í félagslegu íbúðabyggingarnar. Hér erum við að standa við fyrirheit gagnvart verkalýðshreyfingunni í landinu. Ég hygg að allir sanngjarnir menn, einkum og sér í lagi þeir sem þekkja til þess ástands sem er í húsnæðismálum láglaunafólks, viðurkenni að hér sé stigið þýðingarmikið skref. Í annan stað spurði hv. 4. þm. Vestf., Þorv. Garðar Kristjánsson, um Byggingarsjóð verkamanna, framlag til hans á árinu 1980 og frv. til lánsfjárlaga og líklega 19. gr. þess frv. Einnig las hann upp bréf sem hann hafði komist höndum yfir frá félmrn. og ég hygg að hafi verið dreift á fundi í fjh.- og viðskn. af starfsmönnum Húsnæðismálastofnunar ríkisins. Því er til að svara, að á þessu ári verður greitt vegna Byggingarsjóðs verkamanna eins og gert er ráð fyrir í fjárlögum, eða 432.5 millj. kr. Frá þessu var gengið milli starfsmanna fjmrn. og Byggingarsjóðs verkamanna í dag, þannig að ljóst er að þessi upphæð verður greidd vegna ársins 1980 og þannig ganga málin væntanlega upp. Hvað því viðvíkur hvernig með þau mál verður farið, sem vitnað er til í bréfi félmrn. frá fyrri tíma, verður það málefni rætt á milli félmrn. og fjmrn. Það hefur ekki verið tekin endanleg ákvörðun um það nákvæmlega hvernig með það verður farið. En ég endurtek: Þessar upphæðir, 432.5 millj. kr., verða greiddar vegna ársins 1980 eins og gert er ráð fyrir í fjárlögum. Þá spyr hv. þm. væntanlega, því mér skildist að hann vildi inna mig eftir samhenginu á milli annars vegar ákvæðanna í brtt. stjórnarliðsins og hins vegar ákvæðanna í lánsfjárfrv. og fjárlögunum, hvernig það kæmi heim og saman. Þá er því til að svara, að gert er ráð fyrir að það launaskattsprósent, sem hér er um að ræða, renni óskert til Byggingarsjóðs verkamanna frá næstu áramótum. Það snertir því ekki fjárhag hans út af fyrir sig á árinu 1980, eins og þetta hefur verið sett upp. En með þessum hætti vek ég á því athygli, að framlög ríkisins til Byggingarsjóðs verkamanna yrðu á ársgrundvelli um 5000 millj. kr. í staðinn fyrir um 500 millj. kr. Hér eru sem sagt á ferðinni mjög veruleg fríðindi sem launafólkið í landinu hefur metið mikils á undanförnum árum. Ég get ekki neitað því, að sumt af því, sem hv. þm. Karl Steinar Guðnason sagði áðan, er þess eðlis að ég vildi gjarnan eiga við hann orðastað lengur um þau mál. Ég vil þó ekki þreyta hv. Ed. með umr. um það frekar að sinni. Ég vænti þess að við, ég og hv. þm., fáum tækifæri til að ræða um þau mál síðar á öðrum vettvangi. Vafalaust er margt í þessu frv. ríkisstj. og þeim brtt. stuðningsmanna stjórnarinnar, sem hér hafa verið lagðar fram, sem mætti betur fara. Hér er um að ræða ákaflega víðtæka lagasetningu, en hér er um það að ræða að verið er að taka mjög þýðingarmiklar pólitískar ákvarðanir sem ríkisstj. leggur ákaflega þunga áherslu á. Og ég minni á að jafnvel þó að frv. sé samþykkt á Alþ. og mistök kunni að koma í ljós af einhverju tagi í minni háttar atriðum er hugsanlegt að laga slíkt þótt síðar verði. Alþingi Íslendinga stendur vafalaust lengur en eftir þann dag er við slítum því hugsanlega í næstu viku og við fengjum þá tækifæri til lagfæringa. Hér er um að ræða þýðingarmiklar og víðtækar ákvarðanir, sem auðvitað kunna í einhverjum tilvikum að orka tvímælis. En við skulum viðurkenna það, hv. alþm., að ýmislegt af því, sem hér er verið að gera, hefur mjög verulega þýðingu til að gera húsnæðislánakerfið þannig að það komi til móts við það fólk sem mesta og knýjandi þörfina hefur fyrir stuðning. Það kemur ekki til móts við alla, það er alveg ljóst. Þeir, sem hafa besta heilsu og bestar tekjur, verða að reyna að klára sig sjálfir, eins og raunin hefur orðið á á undanförnum árum. En við erum að reyna að leggja á það áherslu að þeir, sem knappasta hafa stöðuna, fái sæmilega og betri afgreiðslu í þessu kerfi en verið hefur. Ég vænti þess, að ég hafi svarað þeim fsp., sem til mín var beint af hv. þm. Þorv. Garðari Kristjánssyni, svo og öðrum fsp. sem hér komu fram.



Herra forseti. Ég má ekki gera nema örstutta athugasemd núna. Hæstv. félmrh. svaraði fsp. þeim sem ég gerði til hans. Það var annars vegar um 1% af launaskattinum, sem ætlað er að renni í Byggingarsjóð verkamanna, og hins vegar um skilning á 19. gr. í frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1980. Það er varðandi upphæðina sem þar er fram tekið að framlag til Byggingarsjóðs verkamanna á árinu 1980 megi ekki fara fram úr. Hæstv. ráðh. sagði að ég hefði lesið upp bréf frá félmrn. sem ég hefði komist yfir. Þetta er hvort tveggja rangt. Ég las ekki upp bréfið. Ég sagði frá efni þess og ég tel að ég hafi ekki komist yfir þetta bréf með neitt óeðlilegum hætti.  Ég fagna því, að einmitt á þessum degi skuli það hafa skeð að ríkisstj. hafi tekið ákvörðun um að það skuli standa sú tala, sem er í frv. til lánsfjárlaga, og 432.5 millj. kr. skuli fara, eða allt að því, á þessu ári til verkamannabústaða. Ég fagna því að þessi ákvörðun hafi verið tekin í dag. En eftir stendur að þessi upphæð er skert, því að húsnæðismálastjórn hafði áætlað og talið að það þyrfti 500 millj. kr. En ég hef litlu að fagna í sambandi við svarið við hinni spurningunni, um 1% af launaskattinum. Hæstv. ráðh. sagði að þetta 1%, sem ég hefði verið að tala um, væri sama prósentið og talað hefði verið um í yfirlýsingu ríkisstj., eins og hann orðaði það. Það skiptir engu máli í þessu sambandi hvort hér er um að ræða sama prósentið eða ekki. Hæstv. ráðh. sagði líka að það væri um að ræða þann launaskatt sem hefði verið lagður á og hér væri ekki um að ræða neina nýja skattlagningu. Þetta skiptir engu máli í því sambandi sem ég spurði. Ég spyr um ákveðið málefni og óska eftir ákveðnu svari. Launaskatturinn er samkv. lögum 3.5%. Samkv. lögum núna fer 1.5% í ríkissjóð, en 2% eiga að fara í Byggingarsjóð ríkisins. Ég spyr um þetta eina prósent sem á núna að fara í Byggingarsjóð verkamanna. Verður það tekið af 2%, sem Byggingarsjóður ríkisins fær, eða verður það tekið af 1.5%, sem ríkissjóður fær? Þetta var mín spurning. Og ég ítreka þessa spurningu.



Herra forseti. Mig langar að spyrja að því, hvort hugmyndin sé að ganga hér til atkv. um 80 eða 100 brtt., sem rétt nýlega eru fram komnar, og jafnvel að leita afbrigða fyrir 3. umr. Slíkt fyndist mér algjör ósvinna. Ég er náttúrlega ekki sérlega duglegur þm., en ég hef ekki nokkra möguleika til að gera mér grein fyrir því hvað er á ferðinni í sambandi við allar þessar brtt. Og það væri fyrir neðan allar hellur að ætla nú að fara að ganga til atkv. án þess að gefa mönnum lengra ráðrúm og sérstaklega þó ef ætti að reyna að leita afbrigða. Að vísu er nú svo eins og áður, að sjálfstæðismenn hér í deildinni hafa það á valdi sínu hvort mál yfirleitt ganga fram, vegna þess að stjórnarsinnar mæta yfirleitt ekki svo vel að við verðum ekki alltaf að hjálpa til. Þar að auki sé ég ekki annað en hér sé verið að byggja upp eitt nýtt ofboðslegt bákn í þessu þjóðfélagi, þar sem þeim peningum, sem á að verja til að byggja íbúðir fyrir fátækt fólk, eigi t. d. að verja að verulegu leyti í sukkið, í uppbyggingu á kerfinu, mörg hundruð manna bitlingalýð, í staðinn fyrir að láta einn eða tvo menn anna því starfi sem þarna er um að ræða. Það gætu vel gert einn eða tveir menn. Við sjáum það. En það er annað mál. Ég spyr að því: Á að halda þannig á málum að knýja fram atkvgr. í kvöld og jafnvel að leita afbrigða? Ég óska svars forseta áður en ég fer héðan úr stólnum.

Það er rétt. Ég tilkynnti það í dag að við mundum freista þess að greiða atkv. við 2. umr. um frv. Ég hef jafnframt ákveðið að gefa núna stutt fundarhlé til þess að menn megi átta sig öllu betur á afgreiðslu málsins en þeir hafa þegar gert í dag, meðan þessar till. hafa legið á borðinu. En 3. umr. fer ekki fram í kvöld.

Þá óska ég eftir að fá að halda ræðu minni áfram eftir það hlé sem nú verður gefið. (Forseti: Ég vil mælast til þess við hv. þm. að hann ljúki nú máli sínu, vegna þess að hléið átti að gefa eftir umr. Beðið var um það sérstaklega að hléið yrði gefið eftir umr. Það var óskað sérstaklega eftir því, að þegar öllum umr. væri lokið og öllum fsp. svarað fengist hið umbeðna hlé. Það er sem sagt ósk mín að hv. þm. ljúki frekar máli sínu fyrir þetta hlé, sakir þess að um hitt var beðið alveg sérstaklega. Ég hef ekki fengið fyrr en núna nema athugasemd við það út af fyrir sig að við tækjum brtt. til atkvæða. Ég vil taka það skýrt fram, að ég hef ekki fengið neina athugasemd við að við tækjum þessar brtt. til atkv. í lok þessa fundar. En af því ég lofaði hinu, að þegar allar athugasemdir væru komnar fram og það kann vel að kalla á nýjar umr. og frekari athugasemdir, óska ég eftir því hv. ræðumann að hann ljúki máli sínu fyrir þetta umbeðna hlé vegna þess að það var í því skyni um það beðið.) Eins og við vitum í þessari deild hefur verið hér betra samstarf en ég hef kynnst annars staðar - og var ég áður í Nd. - bæði í fyrravetur og í vetur. Það hefur verið fullkomlega gott samstarf á milli manna, og í stjórnarandstöðu hef ég einungis verið í þessari deild. Ég hygg að allir þeir, sem með mér hafa starfað, muni geta borið um það vitni að ég hafi fremur reynt að greiða fyrir málum stjórnarinnar en að hindra framkvæmd þeirra, og horfi ég þá sérstaklega á minn gamla formann í fjh.- og viðskn. í fyrra, en við störfuðum mikið saman og ég hygg að fáir stjórnarsinnar hafi lagt sig meira fram um að greiða fyrir málum en ég, stjórnarandstæðingurinn. Þess vegna finnst mér það ekki óeðlileg ósk af minni hálfu að ég fái tækifæri til þess og aðrir menn hér að kynna sér 80 eða 100 brtt. sem á að fara að greiða atkv. um. Finnst mér eðlilegt að við fáum tækifæri til að kynna okkur þær í nokkrar klst., þó ekki væri meira. Og ef ekki verður við þessari ósk orðið mun ég að sjálfsögðu tala hér svo lengi sem þörf krefur til þess að ekki verði af atkvgr. í kvöld. Það er ósköp einfalt mál. Ég skírskota til forseta enn og aftur: Er ekki eðlilegt að verða við sanngjarnri ósk um þetta? Ég spyr enn og aftur: Verður orðið við þeirri ósk að þessu máli verði ekki vísað til atkv. í kvöld? Ég spurði forseta að því síðdegis í dag, hvort atkvgr. yrði í kvöld. Hann sagðist halda að svo yrði ekki, a. m. k. alla vega ekki eftir miðnætti, en hugsanlega áður, og þess vegna mun ég tala fram yfir miðnætti núna úr þessum ræðustól ef á að knýja fram atkvgr. í kvöld.



Út af orðum hv. þm. held ég að rétt sé að við gerum örstutt hlé á fundinum, því að menn vilja kannske tjá sig enn frekar um þetta mál, ef svo er að menn vilja halda umr. áfram fram eftir nóttu. Ég hef út af fyrir sig ekkert á móti því. Hins vegar skal ég taka það fram, að þessi ósk kemur alveg flatt upp á mig vegna þess að ég hef haft samband við þá þm., sem hér hafa verið í dag, ég held allflesta, og gert þeim grein fyrir atkvgr. og enginn gert þar athugasemd við. Þetta er alveg ný ósk borin fram um það leyti sem umr. er algjörlega að ljúka. Ég held að það sé rétt að við gerum 5 mínútna fundarhlé til þess að menn geti ráðgast um málið. Ég slít ekki umr., en gef 5 mínútna fundarhlé til þess að menn geti ráðgast um hvað menn vilja gera í þessu. Ég vil halda fullri sátt í deildinni, en hins vegar taldi ég mig hafa sinnt öllum forsetaskyldum við þm. í dag með því að gera þeim grein fyrir því, hvaða afgreiðsla yrði á þessu máli. Ég vil taka það skýrt fram. Það er því ekki við mig að sakast í því efni að þessi ósk kemur fram núna rétt fyrir miðnætti. Þar hefur einhver annar ruglast, sennilega við lestur þessara mörgu brtt., úr því að þessi ósk kemur fram svo síðla. Satt er það, að brtt. eru margar, en ég verð að játa að einmitt vegna þess að brtt. eru margar - menn hafa haft þær hér á borðunum í dag - og atkvgr. um þær tekur nokkurn tíma, langaði mig hreinlega, og ég hélt að alla þm. langaði til þess að ljúka þessari leiðinlegu atkvgr. af því hún er löng og leiðinleg. - En við skulum gefa 5 mínútna fundarhlé til þess að ráðgast um hvaða aðferð skal hér hafa. Ég bið þingflokksmenn að ráðgast um þetta mál einn frá hverjum þingflokki til að ganga frá frekari afgreiðslu. - Fundarhlé.



Fundi er fram haldið í Ed. Alþingis. Ég vil, áður en ég segi nokkur orð, gefa hv. 5. landsk. þm. aftur orðið.



Herra forseti. Eins og lög og venja gera ráð fyrir eru menn sáttir í þessari deild og samvinnufúsir og reyna að koma málum þannig fyrir að þó þá greini á um efnisatriði vilji þeir starfa saman að framgangi mála. Hér hafa tekist sættir sem forseti mun gera grein fyrir. Ástæðulaust er að ég sé að því. Ég þakka samstarfsmönnum hér í deildinni fyrir að hafa tekið tillit til að ég tel sanngjarnra óska og við höfum hér eðlileg vinnubrögð, eins og við höfum haft þann tíma allan, sem ég hef verið í þessari deild.



Út af þessum orðum vil ég taka það fram, að samkv. samkomulagi sem gert hefur verið er umr. um dagskrármálið hér með lokið. Atkvgr. er hins vegar frestað, en sú atkvgr. fer fram kl. eitt á föstudag. Þá er það samkomulag milli aðila að 3. umr. um mál þetta verði lokið héðan frá Ed. kl. 9 næstkomandi föstudag. Þá held ég að fullar sættir séu komnar í málið og allir eflaust fegnir því að þurfa ekki að fara í þessa atkvgr. En menn bera þá sinn kvíða fyrir því að þurfa að standa í þessu erfiði milli eitt og tvö n. k. föstudag. Vandanum er því frestað og umr. er lokið um dagskrármálið.