Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þskj. 128 er till. til þál. um landnýtingaráætlun. Flm. auk mín eru eftirtaldir hv. alþm.: Þorv. Garðar Kristjánsson, Helgi Seljan, Ingvar Gíslason og Jóhanna Sigurðardóttir. Till. er á þessa leið með leyfi forseta: Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að hlutast til um að hafinn verði undirbúningur landnýtingaráætlunar sem taki til allra meginþátta landnýtingar. Drög að landnýtingaráætlun skuli liggja fyrir í árslok 1985. Við gerð þeirra verði áhersla lögð á sem hagkvæmasta nýtingu og varðveislu landgæða.“ Eins og hv. alþm. er kunnugt hefur slík till. verið flutt áður á undanförnum tveimur þingum, en ekki hlotið fullnaðarafgreiðslu. Í bæði skiptin var till. flutt við mjög góðar undirtektir innan þings og utan. Ástæðan fyrir því að till. náði ekki endanlegri afgreiðslu var því síður en svo af þeim toga að andstaða ríkti gegn efni hennar, heldur hitt, að það skal viðurkennast að hér er um nokkuð viðamikið mál að ræða og eðlilegt að nokkurn tíma þurfi til athugunar. Formlegar umsagnir bárust þeirri nefnd sem hafði málið til umfjöllunar á sinni tíð hér í þinginu. Mér vitanlega eru allar þær umsagnir mjög jákvæðar og eru að sjálfsögðu í fullu gildi, enda hafa forsendur ekki breyst að marki á svo skömmum tíma sem liðinn er síðan þær umsagnir voru látnar í té. Nú er þessi till. flutt í svo að segja óbreyttri mynd. Efni hennar og framsetning kemur því síður en svo ókunnuglega fyrir sjónir. Að mínum dómi hefur ríkt alger samstaða um þetta mál og ég hef enga ástæðu til að ætla annað en að svo sé einnig nú og vísa ég þá ekki síst til minna meðflm. í því sambandi. Með tilliti til þess sem ég hef sagt um fyrri málsmeðferð og að ekki er ástæða til að eyða miklu af dýrmætum tíma þingsins í að ræða tillögur sem hér hafa verið fluttar áður sé ég ekki ástæðu til að fara nema örfáum orðum um till. Í sem fæstum orðum má segja að áætlun um landnýtingu sé ætlað að svara þeirri víðtæku spurningu hvað við ætlumst fyrir, hvernig við ætlum að umgangast landið. Slíkri spurningu verður að sjálfsögðu aldrei svarað afdráttarlaust í smáatriðum í eitt skipti fyrir öll. Eftirleiðis sem hingað til mun vafalaust verða breyting á nýtingu lands og landgæða og útilokað að allt verði séð fyrir í fjarlægri framtíð. Að sjálfsögðu getur sitt sýnst hverjum um hvað eru landgæði og hvernig ber að umgangast landið. Verðmætamat hlýtur ætíð að verða afstætt og eftir atvikum ólíkt eftir því hver á í hlut. Ég vil leyfa mér að tala um landgæði og nefna landgæði hvort heldur er í efnalegu, menningarlegu eða félagslegu tilliti. Að mínu áliti er tilgangur áætlunar um landnýtingu fyrst og fremst eins konar sáttmáli um ráðstöfun og nýtingu lands á sem flestum sviðum. Ég geri mér nokkuð ljósa grein fyrir því að það er allt annað en áhlaupaverk að gera slíka áætlun um landnýtingu, eins og ég hef raunar vikið að áður. Ég talaði um það áðan að sjónarmiðin væru fjölmörg og þarfirnar breytilegar. Þess vegna er óhjákvæmilegt að fjölmargir komi með einum eða öðrum hætti að þessu starfi, einstaklingar, samtök og stofnanir, ef menn á annað borð vænta árangurs og að afraksturinn verði sæmilega skýr heildarmynd. Þrátt fyrir allt ætti að vera mögulegt að ganga til slíks starfs með það markmið að sameiginlegu leiðarljósi að auka fremur en rýra landkosti. Ég sagði í upphafi máls míns að óþarft væri að fara mörgum orðum um efni þessarar till. og þóttist ég færa nokkur rök fyrir því. Ég mun þess vegna ekki telja upp né heldur fjalla um einstaka þætti landnýtingar. Ég vil í þessu sambandi leyfa mér að vitna til grg. sem fylgir till. Þar er drepið á nokkra helstu þætti landnýtingar. Ég leiði ekki hugann að öðru en hv, alþm. sé fullkunnugt um hvað gerð landnýtingaráætlunar felur í sér og þar með hvert er innihald þessarar till. Eins og ég talaði um áðan hefur till. auk heldur verið til umfjöllunar á tveimur undanförnum þingum og ekki ástæða til að vera með málalengingar. Það er auðvitað von flm. að till. fái eðlilega og jákvæða meðferð. Með tilliti til þeirra jákvæðu viðbragða sem hún hefur fengið, eins og ég talaði um áðan, bæði utan þings og innan við fyrri umfjöllun finnst mér ástæða til að ætla að till. fái afgreiðslu á þessu þingi. Að svo mæltu, herra forseti, legg ég til að till. verði vísað til allshn. að loknum þessum hluta umr.



Herra forseti. Ég vil koma inn í þessa umr. með örlítið innlegg, þar sem mat mitt er að hér sé um mjög athyglisverða till. að ræða. Það er rétt, sem aðalflm. sagði, að hún var tekin fyrir á síðasta þingi og fékk þá jákvæðar undirtektir og von mín er að þingið taki sömuleiðis jákvætt á þessari till. nú og hún fái nokkra afgreiðslu og fyrirgreiðslu. Tillögur af svipuðum toga hafa verið hér til umr. áður. Ég minni í því sambandi á till. sem ég flutti á þskj. 453 á 103. löggjafarþingi. Hún fjallaði um svæðisskipulag fyrir Fljótsdalshérað. Sú till. var endurflutt á þinginu þar á eftir. Vinna af þessu tagi hefur verið reynd. Í því sambandi er rétt að geta svæðisskipulags sem var unnið fyrir Selfosshrepp, Ölfushrepp og Hveragerðishrepp. Einnig hefur verið unnið að kortagerð og vinnu af svipuðum toga víða um land. En því miður hefur þetta ekki fengið nægilega mikla fyrirgreiðslu og nógu almennan skilning sveitarstjórnarmanna og kannske ríkisvaldsins. Óneitanlega er hér um að ræða vinnu sem er nokkuð fjárfrek og verður ekki unnin á skömmum tíma, en hún er nauðsynleg til að auðvelda mönnum að taka réttar og góðar ákvarðanir og sjá til þess að árekstrar við landið verði sem minnstir. Þessara sjónarmiða gætir nú meir og vonandi er vaxandi skilningur á þörf áætlana af þessu tagi. Við sjáum það hvarvetna að menn meta mikils friðun og ræktun bæði til lands og sjávar. Það er kannske sérstaklega hvað varðar sjávarútveginn og nýtingu auðlinda hafsins að skipulagningu og vissu aðhaldi er nauðsynlegt að beita, en það er ekki síður hvað varðar nýtingu landsins sem við þurfum að huga vel að. Því er það von mín að þessi till. fái hér skjóta afgreiðslu og ekki aðeins afgreiðslu heldur verði þá eitthvað unnið að þessum málum í framtíðinni og það á markvissan hátt til þess að við tryggjum að afkomendur okkar fái notið sem allra best þeirra landgæða sem hér er kostur á, en sú kynslóð sem í dag lifir fari þar ekki um og eyði og skemmi fyrir komandi kynslóðum.



Herra forseti. Ég kem upp aðeins til að lýsa stuðningi mínum við þáltill. sem hér er til umr. Byggðastefna hefur verið þó nokkuð mikið á dagskrá á þessu þingi og að nokkru leyti fyrir frumkvæði BJ. Má þar minna á þáltill. sem við fluttum snemma, í upphafi þings, um skipan byggðaáætlana. Þar kom fram, sem ég vildi aðeins minna á hér, að ég tel landnýtingaráætlun fram setta af hálfu ríkisvalds algjöra grundvallarforsendu fyrir því að menn geti útfært byggðastefnu með skynsamlegu móti. Slík áætlun, þegar hún kemur fram, er alltaf meira og minna metin pólitískt, það fer ekkert milli mála, eins og frsm. gat um, en þá eru menn líka að taka á málum þannig að þeir vita nokkurn veginn um hvað þeir eru að ræða. Það fer þá heldur ekkert milli mála á hvaða þætti menn kjósa að leggja áherslu og fer af byggðastefnuumræðunni sá bragur, sem oft hefur verið á á undanförnum árum, að menn slíta hluti nánast úr öllu samhengi við heildina og taka bæði ákvarðanir eða þátt í umr. án þess að horfa á nema mjög einangruð fyrirbæri í einu. Þess vegna tel ég þetta eitt með gagnlegri málum sem fram hafa komið á þessu þingi og styð það heils hugar.



Herra forseti. Það er alls ekki ástæða til að lengja þessar umr. Ég vil ekki láta hjá líða að þakka góðar undirtektir sem fram koma nú ekkert síður en fyrr. Það er rétt hjá hv. þm., sem hér hafa mælt, að tillögur hafa verið fluttar í þinginu sem eiga skyldleika við þessa. Það ber vott um að margir hafa hugsað um þetta mál og flutt tillögur sem eiga skyldleika við þá sem hér er verið að fjalla um. Við fyrri málsmeðferð hef ég jafnan verið bjartsýnn um að tillagan yrði afgreidd. Nú held ég að ég sé fullkomlega sannfærður um að svo verði. Ég veit að það verða fleiri en hv. þm. sem hér tóku til máls tilbúnir að leggja þar hönd á plóginn.



Herra forseti. Eins og þm. vita eru sveitarfélög skipulagsskyld. Með því er þeim að sjálfsögðu ætlað að skipuleggja landnýtingu innan síns svæðis. Þar er e.t.v. stigið fyrsta sporið inn á þá braut sem hér er verið að leggja til að lengra sé haldið á. Ég er hlynntur þessari till., en mér er jafnframt ljóst að undir ýmsum kringumstæðum getur það gerst að viðhorf sveitarfélags til þess hvað það teldi æskilegustu starfsemi innan síns svæðis þarf ekki ávallt að verða það sama og þjóðfélagsins um æskilega starfsemi á því svæði. Það eru slíkir árekstrar sem e.t.v. eiga eftir að gera þetta erfiðara í framkvæmd en það virðist við fyrstu sýn.

Flm. (Davíð Aðalsteinsson) Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir till. á þskj. 129. Það er till. til þál. um breytt gjaldskrársvæði Póst- og símamálastofnunar. Flm. auk mín eru hv. alþm. Guðmundur Bjarnason, Páll Pétursson, Stefán Valgeirsson og Stefán Guðmundsson. Tillgr. orðast svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að gera nú þegar ráðstafanir til að gjaldskrársvæði símans verði stækkuð þannig að í meginatriðum gildi sami gjaldflokkur innan sérhvers athafna- og viðskipta- eða greinistöðvarsvæðis.“ Eins og fram kemur í grg. hefur þessi till. verið flutt áður. Hún var flutt á liðnu þingi. Ég vil fyrst segja frá því að þá bárust umsagnir um málið og m.a. umsögn frá Póst- og símamálastofnun. Ekki verður annað sagt en að sú umsögn hafi verið mjög jákvæð og jafnvel talið mjög æskilegt frá sjónarhóli stofnunarinnar séð að gera þær breytingar á sem fjallað er um í till. Þessi till. er afskaplega einföld að allri gerð. Raunar segir tillgr. sjálf allt það sem segja þarf um flutning þessarar till. Í grg. er vitnað til 11. gr. laga um stjórn og starfrækslu póst- og símamála frá 2. maí 1977, en þar er ákvæði sem kveður á um að stefnt skuli að því við gjaldskrárgerð að sömu gjöld gildi innan sérhvers svæðisnúmers, þ.e. innan 91, 92, 93, 94 o.s.frv. Nú er manni sagt að á því herrans ári 1977, þegar þetta var samþykkt, hafi menn e.t.v. ekki vitað hvað þeir voru að gera, en við flm. gerumst svo djarfir að vitna í þessa lagagr. og segjum: Hvar eru framkvæmdir í þessu efni? Það vantar æðimikið á að þessi lagagrein sé framkvæmd til fulls. Eins og hv. alþm. er kunnugt voru samþykkt á árinu 1981 sérstök lög um lagningu sjálfvirks síma í sveitum. Sem betur fer hafa framkvæmdir við lagningu síma á grundvelli þeirra laga gengið nokkuð greitt og e.t.v. framar vonum miðað við áætlanir. Þetta hefur leitt af sér að reistar hafa verið fjölmargar minni endastöðvar með númerafjölda um og innan við 100. Sem kunnugt er gildir gjaldflokkur 0 innan endastöðva svæðanna. En mjög margar þeirra eru mjög smáar og fáir notendur, eins og ég gat um, og það þarf í allt of mörgum tilvikum að hringja á gjaldflokki 1, sem er margfalt dýrari, út af þessum svæðum og til ýmissa viðskiptaaðila. Till. sem hér er á ferðinni felur í sér að svæðin verði stækkuð enda þótt ég vilji taka fram að sú skipting sem hér er gerð till. um og tíunduð er í grg. er ekki algild í huga okkar flm. Hún er aðeins hugmynd og að sjálfsögðu byggð upp í samráði við Póst- og símamálastofnun. Þetta er ekki einvörðungu hugdetta okkar flm., skipulag á gjaldskrársvæðunum eins og við gætum hugsað okkur að þau litu út að tillögunni samþykktri. - En ég vil bæta því við, að eins og hv. alþm. er að sjálfsögðu öllum kunnugt um er sími til hagræðis hér í þéttbýlinu og hann er það í dreifbýlinu ekki síður. Að mínum dómi þarf einmitt að haga svo til að í dreifbýli sé síminn það tæki sem fólk á kost að nota án þess að greiða fyrir óhóflegt gjald. Nú kann einhver að leiða að því hugann að till. fylgi allverulegur kostnaður. Satt er það. Svo gæti farið. Hins vegar vil ég minna á að Póst- og símamálastofnun hefur eftir því sem ég veit best á þessu ári haft í gangi talningu símaumferðar víðs vegar á landinu einmitt í því skyni að glöggva sig á því hvern kostnað, ef einhver er, stækkun gjaldskrársvæðanna hefði í för með sér, hvort því yrði samfara verulegur kostnaður. Því miður hef ég ekki niðurstöður þessarar símaumferðartalningar, en sjálfsagt er hægt að afla þeirra upplýsinga hjá Póst- og símamálastofnun og vænti ég þess að sú nefnd sem fær tillöguna til meðferðar muni afla þeirra upplýsinga. Herra forseti. Ég held að ég hafi ekki fleiri orð um till. Hún skýrir sig að mestu sjálf. Tilgangurinn með flutningi till. er augljós. Hann er að hamla gegn því að fólkið verði fráhverft því að nota síma vegna gífurlegs kostnaðar. Hitt skal ég viðurkenna, að enda þótt símakostnaður gæti orðið og sé mikill verður vonandi ætíð ódýrara að hringja en aka um svæðin. Að þessum orðum sögðum legg ég til að till. verði vísað til allshn. að loknum þessum hluta umr.



Herra forseti. Hér er vissulega um að ræða till. sem er skref í rétta átt, en ég hefði þó gjarnan viljað sjá skrefið tekið stærra. Ég er ekki alveg sannfærður um að þær tæknilegu hindranir séu í vegi sem menn vilja vera láta fyrir því að svo megi verða að eitt gjaldskrársvæði falli undir hvert svæðisnúmer. Kostnaður yrði e.t.v. einhver samfara þeim breytingum. Ég held að við ættum þó að reyna að yfirstíga hann svo að af breytingu þessari geti orðið. En ég vildi eftir sem áður sjá landið verða eitt gjaldskrársvæði og sama gjald gilda, sama hvaðan væri hringt og hvert á land sem væri. Þá fyrst væri tryggður nokkur jöfnuður þeirra sem á landsbyggðinni búa og hafa mátt búa við það um alla tíð sennilega að símakostnaður þeirra hefur verið langtum, langtum meiri en þeirra sem á þéttbýlissvæðunum við Faxaflóa búa og hafa notið þess að vera í nánu nágrenni stjórnstöðva ríkisvaldsins. Þetta er kannske fjarlægur draumur og þó veit ég það ekki. Þetta er spurning um vilja fyrst og fremst-vilja þm. til að búa landsmönnum öllum sömu kjör. Það er nokkuð sem hefur áunnist á undanförnum árum sem er í svipaða átt. Það er verðjöfnun á raforku í landinu. Það hefur nú m.a. áunnist að Landsvirkjun afhendir raforku á aðveitustöðvum um allt land á sama verði. Rafmagnsveiturnar dreifa því síðan til notenda. Því skyldi ekki ríkisfyrirtæki eins og Póstur og sími einnig geta boðið sínum notendum upp á að greiða sama verð fyrir afnot af þjónustu, eins og þegar hefur áunnist á sviði rafdreifingar?



Herra forseti. Ég get alveg verið sammála hv. síðasta ræðumanni um hvert stefna skal í þessum málum, en við höfum á undanförnum árum reynt að taka eitt skref í einu af því að við höfum ekki talið að við kæmumst að markinu öðruvísi en að taka eitt og eitt skref. Það eru 2–3 ár síðan ákveðið var að ljúka á 5 árum við að koma sjálfvirkum síma til allra landsmanna. Umr. hefur oft orðið um þessi mál hér á hv. Alþingi, þ.e. að reyna að jafna lífsaðstöðuna í landinu, og þá hefur verið rætt um símakostnaðinn sem er geysilega mikill víða sérstaklega fyrir þá sem þurfa að leita utan af landi til stjórnvalda um alls konar upplýsingar og fyrirgreiðslu. En það er mat okkar flm. að það þýði ekki að taka stærri skref og þess vegna flytjum við þetta mál í því formi sem hér liggur fyrir. Við teljum - eða ég tel a.m.k. - að það sem kom fram í máli hv. þm. Sveins Jónssonar hér áðan sé það sem stefnt er að, en bara spurningin hvenær náum við markinu.



Herra forseti. Hér er lagt til að haldið sé áfram á þeirri braut að jafna símakostnaðinn í landinu. Ég geri mér aftur á móti ekki fullkomlega grein fyrir því samkv. þessari till. hversu stórt skref er verið að stíga og mér er ekki ljóst t.d. hvar athafna- og viðskiptasvæði greinast að fullu innan hvers kjördæmis. Ég vil vekja athygli á því að t.d. á Vestfjörðum er einn fræðslustjóri og umdæmisstjóri fyrir Vegagerðina er á einum stað. Bankaútibú ná yfir misstór svæði og má t.d. um deila hvar séu endamörk eðlilegs viðskiptasvæðis. Við getum tekið sem dæmi Búnaðarbankann á Hólmavík. Hann er eina útibú Búnaðarbankans á Vestfjörðum. Hvar endar það viðskiptasvæði sem eðlilegt er að hann skipti sér af ef við göngum út frá sérgreiningu bankanna, þ.e. að einn banki eigi að skipta sér af landbúnaði fremur en annar? Mín skoðun var sú, að næsta skref yrði að vera jafnt gjald innan hvers svæðisnúmers og þá er eitt skref eftir: eitt gjald á Íslandi. Eins og allir vita var í upphafi farið í að ákveða gjald Pósts og síma eftir vegalengdum, þ.e. byggt var á því hve langar símalínurnar þyrftu að vera. Um leið og fyrst og fremst er orðið loftsamband á milli svæða, eins og það er að verða þvert yfir Breiðafjörðinn, milli Akureyrar og Reykjavíkur, hljóta forsendurnar fyrir því að mæla símalínurnar eftir hinum gömlu stæðum að vera brostnar. Mér sýnist að eðlilegt sé að þannig sé að málum staðið að við stefnum næst á að fá sama gjald innan hvers svæðisnúmers. Ég stend hér upp og ræði þetta á þeirri forsendu að mér þætti vænt um ef flm. gerðu grein fyrir því ef þeirra hugmyndir um túlkun á athafna- og viðskiptasvæðum eru á annan veg en þarna er verið að tala um og vildi þá gjarnan vita á hvern veg. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri að sinni.



Herra forseti. Svo sem vænta mátti eru undirtektir fremur jákvæðar undir till. En það má kannske segja að hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson hafi haft fram að færa athugasemdir. Efnislega voru þær á þá lund að hér væri of skammt gengið. Nú kom fram í umr. að einn hv. flm. þessarar till., Stefán Valgeirsson, greindi skilmerkilega frá því að með þessum tillöguflutningi væri ætlunin að ýta á að tekið væri ákveðið skref. Lögin standa auðvitað fyrir sínu, en hitt er staðreynd, að ekki hefur tekist að framkvæma, eins og ég gat um áðan, 11. gr. laga um stjórn og starfrækslu póst- og símamála. Ég vil taka það fram að ekki mundi ég hafa við það að athuga þótt hv. allshn. hagræddi þessari till. á þann veg að þar yrði svo mælt fyrir á hinu háa Alþingi að 11. gr. laga um stjórn og starfrækslu póst- og símamála skyldi koma til framkvæmda að fullu. Ég yrði síðasti maður til að hafa á móti því. Hér er spurningin um að leggja til hið mögulega og ná því fram. Í mínum huga er það fyrst og fremst markmiðið. Við setjum e.t.v. of oft markið of hátt, þó að í því felist að sjálfsögðu mikill manndómur að gera það, en stundum verðum við að láta okkur nægja skemmri skrefin. Ég vil taka fram að þær ráðstafanir sem þessi till. felur í sér eru samkv. umsögn tæknimanna alls ekki af því tagi að úr verði lykkja á leiðinni að víðtækari gjaldskrárjöfnuði. Það er ekki um það að ræða. Ég hef ekki þá þekkingu þó ég hafi í gamla daga lesið landafræði Bjarna Sæmundssonar - ég veit að hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson hefur gert það líka og kannske aðrar landafræðibækur - að ég geti skilgreint í smáatriðum athafna- og viðskiptasvæði eða hvernig á að flokka þau nákvæmlega niður. En það er eitt svæði sem við Ólafur þekkjum nú nokkuð vel báðir. Það er hluti Vesturlandskjördæmis. Ég hygg að hann sé nokkuð sammála mér í því að athafnalega og viðskiptalega skiptist það kjördæmi í þrjá eða fjóra hluta. Ef hann hugleiðir þetta hygg ég að hann sé mér sammála, enda þótt hann viti jafnvel og ég að skiptingunni sem ég er hér að segja frá og hann hefur í huga sér, hefur í sumum tilvikum ekki verið fylgt, og fer ég ekki lengra út í það. Ég vil endurtaka að sú skipting sem gerð er till. um í grg. er síður en svo í huga okkar flm. endanleg. Að sjálfsögðu verður þetta að meginhluta til í höndum Póst- og símamálastofnunarinnar, það segir sig sjálft. En tilgangur með tillöguflutningum er fyrst og fremst sá, að Alþingi ýti með þessum hætti á að þarna verði tekið spor að settu marki, gjaldskrársvæðin verði stækkuð.



Herra forseti. Ég get fallist á það með seinasta ræðumanni að hið mögulega er að sjálfsögðu það sem við stefnum að og þurfum að ná fram. Hins vegar tel ég að það þurfi að ganga svo greinilega frá orðalagi á till. sem þessari að það liggi nokkuð ljóst fyrir hvað átt er við. Á Vesturlandi nær viðskiptasvið Kaupfélags Borgfirðinga frá Ólafsvík að Akranesi að báðum stöðum meðtöldum, ef ég man þetta rétt, þ.e. ef ekki er búið að stofna sjálfstætt kaupfélag í Ólafsvík, en þá er spurning hvort gjaldskrá Pósts og síma á að breytast vegna þess að stofnað hafi verið þar sjálfstætt kaupfélag. Sú sama spurning mundi þá vakna einnig sé lítið á Vestfirðina, að þetta mundi rekast allharkalega á, og spurning hvort hægt sé yfir höfuð að ganga út frá slíkri skiptingu því að viðskiptalega séð skiptast þeir í mjög mörg lítil og fámenn svæði. Þegar ég vakti áðan máls á því hvað ég teldi eðlilegt næsta skref minnist ég þess að þegar við ræddum þessi mál allítarlega á sínum tíma innan fjórðungssambandanna, og það voru sérstakir fundir haldnir með framkvæmdastjórum fjórðungssambandanna og formönnum þeirra og við tókum símamálin fyrir, þá var þeim ráðum ráðið að það skyldi stefnt að því að fyrst yrðu hnútstöðvarnar sameinaðar, síðan svæðisnúmerin og að það yrði farið í að greiða fyrir hvert símtal með sérstöku skrefagjaldi sem seinna átti svo eftir að verða að veruleika til að tryggja að tekjur Pósts og síma yrðu nægilega miklar fyrir stofnunina þó að þessi breyting yrði framkvæmd. Ég tel þess vegna að það hljóti að vera atriði sem hvert svæði horfir mjög grannt á hvort það verði um sambærilega þróun innan þess að ræða miðað við önnur svæði þegar ákvarðanir eru teknar eins og þessar. Ég tel að það hljóti að vera næsta skrefið að miðað verði við sama gjald innan hvers svæðisnúmers og ég undirstrika að ég tel að skrefagjaldið, sem byggðist á línunum, geti ekki verið grundvöllur fyrir viðmiðun í framtíðinni eins og það hefur verið til þessa.



Herra forseti. Utanrmn. hefur fjallað um þá þáltill. sem hér liggur fyrir til umr. og skilar um hana áliti á þskj. 368. Leggur nefndin einróma til að þessi till. verði samþykkt. Um þessa þáltill. þarf naumast að fjölyrða. Efni hennar er skýrt og hún er sjálfsögð. Stjórnvöld mundu vafalaust vinna að því markmiði sem þar greinir þó engin Alþingissamþykkt væri gerð. En það er í alla staði eðlilegt að Alþingi lýsi vilja sínum í þessu efni. Með samhljóða samþykki Alþingis er lögð mikil áhersla á mikilvægi þessa máls og hér er sannarlega um mikilvægt málefni að tefla fyrir Íslendinga og Grænlendinga og aðrar þær þjóðir sem hlut eiga að máli skv. þessari þáltill. Ekki þarf að rökstyðja það mörgum orðum að bæði Íslendingar og Grænlendingar eiga efnahagslega afkomu að mjög miklu leyti undir sjávarafla. Skynsamleg nýting fiskimiða og skynsamleg verndun fiskistofna er báðum þjóðum nauðsynleg. Oft er ekki nægilegt að ein þjóð setji skynsamlegar reglur um þessi efni innan sinna fiskveiðimarka. Fiskur heldur sig vissulega á tilteknum miðum og gengur eftir tilteknum fiskislóðum en hann heldur samt ekki kyrru fyrir og færir sig gjarnan úr stað og heldur sig ekki eingöngu innan tiltekinna fiskveiðimarka einnar þjóðar og lætur fiskveiðimörk ekki hefta sína för, ef svo ber undir. Ég ætla ekki að fara að ræða um hegðunarmynstur hinna ýmsu fiskitegunda en hvort sem sagt er meira eða minna um það er ljóst að skynsamleg og skilvirk verndun fiskistofna verður oft að byggjast á samvinnu á milli þjóða sem eiga samliggjandi veiðisvæði eða göngusvæði. Að slíkri samvinnu er stefnt með þessari till. Með samþykkt þessarar till. ályktar Alþingi að fela ríkisstj. að kanna til fullnustu möguleika á samkomulagi við Grænlendinga um sameiginleg hagsmunamál, sérstaklega að því er snertir verndun fiskistofna og fiskveiðar og leita jafnframt nánari samvinnu þeirra ríkja, sem liggja að fiskimiðunum norðarlega í Atlantshafi, um verndun og nýtingu fiskistofna og önnur sameiginleg hagsmunamál. Þegar hér er talað um að kanna til fullnustu er byggt á því, sem rétt er, að af íslenskum stjórnvöldum hefur nokkuð verið unnið í þessa átt að undanförnu þó að enn hafi eigi náðst sá árangur sem að var stefnt. Í till. er við það miðað að leitað sé eftir viðræðum og samkomulagi við vina- og grannþjóðir á gagnkvæmnis- og jafnréttisgrundvelli. Af sameiginlegum hagsmunamálum er sérstök áhersla lögð á fiskveiði- og fiskverndarmál svo sem eðlilegt er. Þar er þörfin á samvinnu brýnust og það sýnist ekki leika á tveim tungum að um sameiginleg hagsmunamál sé að tefla. En vitaskuld verður það hvert ríki sem ákveður hvort mál er sameiginlegt hagsmunamál eða ekki. Grænlendingar eru hér sérstaklega nefndir. Er það af gefnu tilefni svo sem alkunna er. Aðrar þjóðir sækjast mjög eftir veiðileyfum innan fiskveiðimarka Grænlendinga þegar þeir ganga úr Efnahagsbandalaginu. Ég ætla að við höfum fullan skilning á vandamálum Grænlendinga. Ég geri ráð fyrir því að okkur sé ljós sú nauðsyn sem á því er fyrir þá að fá tollfrjálsan aðgang að Efnahagsbandalagssvæðinu. Nú hafa fregnir borist um að samkomulag hafi orðið á milli Efnahagsbandalagsins og Grænlendinga um fiskveiðiheimildir Efnahagsbandalagsþjóða næstu fimm árin á fiskimiðum Grænlendinga. Ég ætla ekki að gera það samkomulag að umræðuefni hér enda er ekki enn svo nákvæmlega um það vitað. En það er nokkuð augljóst mál að þetta samkomulag hlýtur að vera nokkurt áhyggjuefni fyrir okkur Íslendinga. Þó fer það að sjálfsögðu nokkuð eftir því hvernig framkvæmdin verður, hvort t.d. það eru Grænlendingar sem hafa forræði á þessum málum eftir sem áður, þ.e. hafa með stjórn fiskveiðanna að gera, setja reglur um þær o.s.frv. Það á að sjálfsögðu eftir að skýrast. En það getur farið eftir því hvernig framkvæmdin verður hversu nærri Íslendingar telja gengið sínum hagsmunum. En hvað sem um það er dregur það síður en svo úr nauðsyn þess að þáltill. verði samþykkt. En það er nokkuð auðsætt að ef eitt ríki, eitt land, hleypir stórum fiskveiðiflota annarra þjóða inn á sitt yfirráðasvæði getur sú ákvörðun reynst örlagarík fyrir nágranna. En um þetta ætla ég ekki að ræða hér frekar að sinni. Rétt er að bíða þess að þetta skýrist nánar. Þetta mál er ekki einskorðað við Grænlendinga. Eins og í till. segir á að leita samvinnu við aðrar þær þjóðir sem liggja að fiskimiðum norðarlega í Atlantshafi um verndun og nýtingu fiskistofna og um önnur hagsmunamál. Herra forseti. Ég held að ég þurfi ekki að hafa fleiri orð um þetta mál en ég endurtek að utanrmn. mælir einróma með því að till. verði samþykkt.



Herra forseti. Ég vil taka undir með hv. framsögumanni og fagna framkominni till., sem samþykkt á Alþingi styrkir mjög viðleitni ríkisstj. til að ná samningum við Grænlendinga um sameiginleg hagsmunamál. Ég tel jafnframt rétt að gera í nokkrum orðum grein fyrir þeim afskiptum sem ég hef haft af þessum málum á undanförnum árum. Skömmu eftir að ég tók við embætti sjútvrh. 1980 hafði ég samband við formann landsstjórnar Grænlands, Jonathan Motzfeldt, og lýsti áhuga fyrir því að ræða við hann um sameiginleg hagsmunamál á sviði sjávarútvegsins. Það varð til þess að mér var boðið í hálfopinbera heimsókn til Grænlands og fór þangað haustið 1981. Ég ræddi þá ítarlega bæði við formann landsstjórnar, Jonathan Motzfeldt, og sömuleiðis Lars Emil Johansen sem fór og fer með atvinnumál í landsstjórninni. Ég ræddi við þá um sameiginleg hagsmunamál í verndun fiskistofna og nýtingu þeirra á svæðinu á milli Íslands og Grænlands og fór með töluverðar upplýsingar frá okkar fiskifræðingum um þá fiskstofna, um áætlaðan hámarksafrakstur þeirra o.s.frv. Ég lýsti þá einnig áhyggjum okkar út af veiðum Efnahagsbandalagsins, einkum á karfa, sem hafa verið mjög miklar á þessu svæði í nokkur ár. Þessar viðræður voru að ýmsu leyti mjög gagnlegar. Greinilega kom fram hjá Grænlendingum að þeir vildu eiga samstarf við okkur á sviði fiskveiða og reyndar ekki síður á sviði fiskvinnslu og markaðsmála þó það falli ekki beinlínis undir það sem hér er kannske fyrst og fremst til umræðu. Hins vegar kom mjög greinilega fram að áætlun þeirra um úrsögn úr Efnahagsbandalaginu væri nánast háð því að viðræður yrðu við Efnahagsbandalagið um tollfrjálsan aðgang að bandalaginu og fjárstyrk. Kom greinilega fram að þeir töldu sig mundu eiga mjög erfitt með ýmsar framkvæmdir og þróun mála á Grænlandi ef þeir misstu þann fjárhagsstyrk sem þeir hafa haft frá Efnahagsbandalaginu og fóru reyndar ekkert leynt með það að þeir mundu ræða við Efnahagsbandalagið um veiðar gegn því að þeir fengju tollfrjálsan aðgang og fjárhagsaðstoð. Þeir sögðu mér að um þetta væri víðtækara samkomulag en innan stjórnarflokksins á Grænlandi og töldu jafnvel að slíkt gæti orðið forsenda fyrir því að málið næði fram að ganga í þeirri atkvgr. sem síðar varð um það. Engu að síður lögðu þeir áherslu á að þeir vildu ræða við okkur um þau mál en töldu það vart tímabært fyrr en reynt hefði á viðræður við Efnahagsbandalagið. Ég tjáði þeim að ég hefði ástæðu til að óttast að Efnahagsbandalagið leitaði eftir víðtækum fiskveiðiheimildum og varaði við því. Ég vil geta þess að að mínu undirlagi komu þrír úr landsstjórninni til Íslands s.l. vor. Það var fyrst og fremst til viðræðu um samgöngur við Grænland. Það voru Jonathan Motzfeldt og Lars Emil Johansen og svo sá sem fer með menntamálin hjá Grænlendingum. Þá gafst einnig tækifæri til að ræða þessi mál, að sjálfsögðu einnig óformlega, og kom þá fram að þeir mundu ræða við Efnahagsbandalagið um einhvers konar samning af svipuðu tagi og ég hef þegar rakið. Þetta hefur nú komið fram. Þær viðræður hafa átt sér stað og ég vil taka undir það með mönnum að ég tel fyllstu ástæðu til að hafa áhyggjur af þeim niðurstöðum sem hafa orðið. Eftir því sem ég veit best er samið um veiðar Efnahagsbandalagsins á 57 880 lestum af karfa, 23 500 lestum af þorski og 4300 lestum af rækju. Þarna er um að ræða allan þann karfa sem Grænlendingar telja sjálfir að veiða megi á þeirra hafssvæði. Hins vegar er heildarþorskafli að þeirra mati töluvert meiri, eða um 53 þús. lestir, en heimild Efnahagsbandalagsins nær, eins og ég sagði, til 23 500 lesta. Gert er ráð fyrir því að Efnahagsbandalagið greiði 216 millj. danskra kr. fyrir þessar heimildir, þ.e. um 650 millj. ísl. kr., en jafnframt að Grænlendingar fái tollfrjálsan aðgang að Efnahagsbandalaginu. Ég ræddi við Jonathan Motzfeldt nú í dag um þessi mál og lýsti fyrir honum áhyggjum okkar af þessum miklu veiðum. Jafnframt bundum við það fastmælum, sem var undirbúið fyrir nokkru, að við hittumst í Stokkhólmi á Norðurlandaráðsfundi en hann mun verða þar ásamt þremur öðrum meðlimum landsstjórnarinnar. Ég tel að síðan eigi í framhaldi af því að taka upp formlegar viðræður við Grænlendinga um þessi mál. Ég lít svo á að hér sé fremur um óformlegan fund að ræða, enda undirbúinn með stuttum fyrirvara og fyrst og fremst til þess að koma á formlegum viðræðum. Ég vil jafnframt geta þess að í þeim viðræðum sem ég átti við Grænlendinga voru nefnd ýmis atriði sem gætu orðið þeim að liði. Ég nefni löndunarrétt hér á landi, rannsóknastarfsemi á þeirra svæði austan Grænlands, þjálfun á mönnum, bæði til fiskveiða og vinnslu, samstarf við framleiðendur sjávarafurða o.s.frv. Þessu var öllu mjög vel tekið og lýst áhuga á slíku. Til að staðfesta okkar vilja heimilaði ég sem sjútvrh. Grænlendingum að athafna sig frá íslenskum höfnum og þeir hafa gert það. Hygg ég að þetta sé þriðja rækjuvertíðin sem þeir athafna sig frá Ísafirði, og er það þeim vitanlega ákaflega mikils virði því þeir eiga mjög erfitt með að stunda rækjuveiðar á milli Grænlands og Íslands án þess að hafa slíkar heimildir. Rétt er að geta þess að við Íslendingar áttum og eigum reyndar enn í viðræðum við Efnahagsbandalagið um sameiginleg hagsmunamál á þessu svæði. Ég segi sameiginleg því Efnahagsbandalagið fer til næstu áramóta með málefni Grænlendinga og því aðeins óformlega unnt að ræða við þá þar til nú. Þeir viðræðufundir hafa orðið margir og valdið okkur verulegum vonbrigðum. Virðist vera ákaflega lítill skilningur á sameiginlegum hagsmunum, hvað þá á nokkrum rétti okkar. Allar kröfur Efnahagsbandalagsins um hlutdeild í afla hafa verið langtum meiri en við höfum getað sætt okkur við. Þannig að segja má að upp úr þeim viðræðum hafi slitnað fyrir u.þ.b. einu og hálfu ári og eru þær nú eingöngu bundnar við loðnuveiðar. Slíkur fundur fer fram á morgun og hinn daginn hér í Reykjavík, miðvikudag og fimmtudag. Ég veit ekki hvort miklu er við þetta að bæta. En ég vil þó segja að ég held að mönnum verði að vera ljóst að Grænlendingar eru að stíga ákaflega erfitt skref með úrsögn sinni úr Efnahagsbandalaginu og mjög óljóst hvernig þeir ráða við þróun mála í sínu stóra landi með mjög takmarkaðar tekjur án erlendrar aðstoðar. Mér er tjáð að Danir muni áfram veita þeim aðstoð eins og þeir hafa gert en það hrekkur hvergi nærri til. Því verð ég að segja að mig undrar alls ekki út af fyrir sig að þeir hafi valið þennan kostinn, að selja í fimm ár, (samningurinn er gerður til fimm ára, Efnahagsbandalagið vildi fá hann til tíu ára). Ég vil hins vegar undirstrika það, sem komið hefur fram bæði hjá framsögumanni og mér, að þarna er um mjög mikla sameiginlega hagsmuni að ræða. Ég endurtek jafnframt að ég tel að þær samþykktir sem hafa verið gerðar um veiðiheimildir fyrir Efnahagsbandalagið séu allt of háar, t.d. í sambandi við karfann sé samningur um 57 880 lestir mjög óraunhæfur. En við verðum þó að minnast þess að við veiðum líka miklu meira en fiskifræðingar leggja til og við eigum erfitt með að gera þá kröfu til Grænlendinga að þeir dragi úr þessum veiðum án þess að draga þá einnig mjög úr eigin veiðum. Þetta er sameiginlegur stofn okkar og Færeyinga. Ekki hefur náðst nauðsynleg samstaða með þessum þjóðum um takmörkun á karfaafla. Við getum ekki gert þá kröfu til einnar þjóðar að hún takmarki sinn afla ef við gerum það ekki sömuleiðis. Málið er því margslungnara en í fljótu bragði kann að líta út fyrir. En eins og ég hef sagt er mikilvægt að Alþingi lýsi sínum vilja í þessu máli og formlegar viðræður við Grænlendinga geti hafist sem fyrst. Og reyndar verða Færeyingar áreiðanlega að tengjast þeim viðræðum að einhverju leyti.



Herra forseti. Frá því að nál. á þskj. 368 var dreift og þar til nál. var nú tekið fyrir hafa orðið ein verstu tíðindi sem við Íslendingar höfum fengið um margra ára skeið. Það eru þau tíðindi, sem hæstv. forsrh. hefur nú staðfest, að nágrannaríki okkar hafi gert samkomulag við forna fjendur okkar í veiðum á Íslandsmiðum um talsvert miklar veiðar á fiski á næstu veiðislóð við auðugustu fiskimið Íslendinga. Við þekkjum það af reynslunni, Íslendingar, að það er lítill áhugi hjá fjarlægum þjóðum að varðveita fiskistofna í fiskimiðum sem liggja þeim mjög fjarri. Við þekkjum líka af reynslunni hvað við höfum þurft að leggja á okkur til þess að fá þessar þjóðir til að fallast á að flytja sig burtu frá okkar náttúruauðlind sem allt íslenskt efnahagslíf byggir á. Ég vil aðeins benda á að aðstaða Grænlendinga til þess að fylgjast með veiðum erlendra fiskiskipa og löndunum þeirra í erlendum höfnum, aðstaða þeirra til vísindalegra rannsókna og aðstaða þeirra til landhelgisgæslu er mun verri en okkar Íslendinga og þó höfum við þráfalt kvartað undan því að hafa ekki, á þeim árum sem við áttum í deilum við erlendar þjóðir um fiskveiðar á Íslandsmiðum, haft nægilega aðstöðu, hvorki til að fylgjast með löndunum þeirra í erlendum höfnum til þess að gæta landhelgi okkar nægilega vel né til þess að styðja okkar mál nægilega haldbærum, vísindalegum rökum. Ef okkar aðstaða hefur verið slæm í því sambandi hvernig halda menn að aðstæður Grænlendinga séu? Ég vil láta í ljós mikla óánægju með að þessi vinaþjóð okkar og næstu nágranna skuli hafa gert þetta samkomulag án þess svo mikið sem að orða það mál við okkur vegna þess að við Íslendingar höfum ávallt verið reiðubúnir til að greiða fyrir Grænlendingum og grænlenskum fiskveiðum eins og við höfum framast mátt. Dæmi um það nefndi hæstv. forsrh. hér áðan þegar Íslendingar samþykktu að heimila grænlenskum rækjuveiðitogurum að landa afla sínum í vestfirskum höfnum en sú heimild af hálfu íslenskra stjórnvalda hefur til allrar blessunar orðið til þess að þessi fátæka þjóð hefur getað nýtt sín auðugu rækjuveiðimið sem,hún hefði ekki getað ella. Þetta höfum við Íslendingar gert án þess að krefjast neinnar greiðslu fyrir og hefur verið sjálfsögð og eðlileg athöfn af okkar hálfu þannig að ég harma mjög að Grænlendingar skuli hafa gert svona samkomulag við gamla fjendur á Íslandsmiðum án þess að ræða málið við okkur. Í þessu sambandi vil ég aðeins vekja athygli manna á því að um þessar mundir eru fiskifræðingar að vonast eftir að e.t.v. sé á leiðinni þorskganga frá Grænlandi á íslensk fiskimið sem e.t.v. gæti gert okkur mögulegt að afla nokkurs meiri fiskjar á vetrarvertíð í ár en líkur bentu til. Ekki þarf að fara mörgum orðum um hvaða líkur væru á slíku þegar stór fiskveiðifloti frá Vestur-Þjóðverjum og öðrum Efnahagsbandalagsþjóðum væri kominn í næsta nágrenni við auðugustu fiskimiðin á Íslandi. Herra forseti. Það lítur út fyrir að strax í upphafi ársins 1985 muni floti ríkja Efnahagsbandalagsins halda til veiða í næsta nágrenni við auðugustu fiskimið Íslands. Eins og sakir standa er landhelgisgæsla okkar þannig búin að hv. Alþingi hefur ekki heimilað fjárveitingar til gæslunnar nema sem svarar til 33 mánaða úthalds þess flota sem gæslan hefur. Þetta samsvarar ekki því einu sinni, herra forseti, að hægt sé að halda tveimur skipum gæslunnar úti í senn. Ákveðinn hluta ársins er aðeins hægt að halda úti einu skipi Landhelgisgæslunnar en tvö skipanna verða þá bundin í höfn. Að áliti forstöðumanna Landhelgisgæslunnar munu þessi nýju tíðindi, að floti frá Efnahagsbandalaginu skuli væntanlegur á Grænlandsmið frá og með næstu áramótum, krefjast þess að eitt varðskip gæslunnar sé þar jafnan bundið á meðan hinar erlendu þjóðir stunda veiðar sínar á Grænlandsmiðum til þess að líta eftir því að fiskiskip frá þeim fari ekki yfir miðlínu til veiða á íslenskum fiskimiðum undan Vestfjörðum. Þetta þýðir að áliti forráðamanna gæslunnar, að ef ekki verður breyting á afgreiðslum Alþingis til Landhelgisgæslunnar mun verða svo verulegan hluta úr næsta ári að aðeins eitt varðskip getur haldist úti á miðunum undan Vestfjörðum sem varnaðaraðgerð gegn flota erlendra þjóða, sem eru að veiðum hinu megin við miðlínu. En ekkert skip Landhelgisgæslunnar verður tiltækt á öðrum fiskislóðum við landið og ekkert skip tiltækt hluta úr árinu til neyðarstarfa. Ég vil aðeins rifja upp, herra forseti, að á þingi árið 1980 var samþykkt svofelld till. til þál., með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að skipa nefnd til þess að kanna hversu mikla og hvers konar gæslu 200 mílna efnahags- og mengunarlögsagan útheimtir og hvernig Íslendingar eru í stakk búnir til þess að gegna því hlutverki á viðunandi hátt. Hver þingflokkur nefnir einn fulltrúa í nefndina en dómsmrh. skipar að auki formann.“ Þessi till. var samþykkt á Alþingi veturinn 1980– 1981 og svona nefnd kjörin. Hún hefur starfað síðan en ekki skilað neinum till. enn. Nú er bráðnauðsynlegt að kallað sé eftir skilum á till. frá þessari nefnd því fyrirsjáanlegt er, eins og mál standa, að við horfumst í augu við stóralvarlega afburði í okkar efnahagslífi sem gætu orðið ef Landhelgisgæslan verður ekki efld til mikilla muna. Það verkefni blasir því við Alþingi Íslendinga, fjárveitingarvaldi og stjórnvöldum að búa sig undir að takast á við mjög auknar fjárþarfir og rekstrarfjárþarfir Landhelgisgæslunnar. Ég vil skora á hæstv. ríkisstj., forseta Alþingis og nefndarmenn í umræddri nefnd að sjá til þess að nefndin ljúki sem fyrst störfum þannig að hægt verði að hefjast handa við að undirbúa Landhelgisgæslu Íslands undir það sem líklegt er að kunni að gerast eða geti gerst frá og með næstkomandi áramótum þegar samningur Efnahagsbandalagsins og Grænlendinga gengur í gildi svo við megum eiga von á því að fá fiskveiðiflota frá fjarlægum þjóðum aftur til veiða í næsta nágrenni við auðugustu fiskimið Íslendinga.



Herra forseti. Mig langar í upphafi máls míns til að færa hv. formanni utanrmn. og framsögumanni þakkir fyrir þau rökföstu alvöruorð sem hann flutti og veit ég að hann talar þar fyrir munn flm. allra. Auðvitað erum við öll sammála í þessu máli og kannske þess vegna ekki nauðsynlegt að halda hér uppi löngum umr. En þó hygg ég að gott sé að allnokkrir taki hér til máls og skýri sjónarmið sín og vafalaust kemur eitthvað nýtt fram í máli hvers einstaks. Ég leyfi mér líka að þakka hæstv. forsrh. fyrir þær upplýsingar sem hann hefur gefið og hæstv. utanrrh. fyrir upplýsingar sem hann hefur gefið í utanrmn. um það sem stjórnvöld hafa aðhafst í þessu máli þó að svo hafi farið, sem ljóst er, að alvarlegar horfir um þessi mál öll en okkur óraði fyrir þegar málið kom fram. Það má vera að við höfum ekki gætt þess nægilega að brýna fyrir nágrönnum okkar Grænlendingum hvað mikið væri í húfi frá okkar sjónarmiði og hvað við gætum lagt af mörkum til þess að auðvelda þeim þau spor sem þeir nú stíga í átt til frelsis síns, en þá ætla ég engan einstakan að saka, nema þá kannske sjálfan mig. Ég játa að ég gerði mér enga grein fyrir því til skamms tíma að svo gæti farið að gömlu nýlenduveldin mundu bjóða fégjald til þess að hagnýta auðlindir ríkis sem er að feta sig áfram til sjálfstæðis. Ég hélt að þetta mundi ekki gerast. Ég hélt að Grænlendingar mundu fá fullan aðgang að mörkuðum Efnahagsbandalagsins sem aukaaðilar án þess að þurfa í leiðinni að afsala sér fiskveiðiréttindum sínum. Maður átti kannski að hugsa sem svo að það væri kannske meiri hætta á ferðum ef boðið væri fé. Það er ekki ólöglegt skv. hafréttarreglum að selja veiðileyfi og það er því engin ástæða til þess að ásaka Grænlendinga. Þeir eru auðvitað í fjárhagslegum vandræðum. En ég hélt samt ekki að þær þjóðir, sem hafa státað af því að hafa hjálpað fyrri nýlendum sínum til að komast áfram efnahagslega og hafa sumar hverjar stutt þær vel og veitt þeim aðgang að mörkuðum sínum, mundu gera það sem nú hefur gerst. Þess vegna er allt rétt sem hér hefur verið sagt um þá alvöru sem á ferðum er og einnig hvaða ráðstafanir hugsanlegt er að gera af okkar hálfu. Hefur þar verið minnst á t.d. að við mundum veita Grænlendingum einhver frekari réttindi til löndunar hér á landi en þeir nú þegar hafa og þeim þá kannski einum þjóða, að við mundum hjálpa þeim til að þjálfa væntanlega fiskimenn sína hér á landi og jafnvel sjá þeim að einhverju leyti fyrir fiskiskipum. Sagt er að við höfum nú of mikið af þeim og mér er það ekkert launungarmál að ég mundi vilja leggja töluverða fjárhagsbagga á íslensku þjóðina til þess að afstýra því að svo fari að þessi fiskimið við Grænland og sameiginlegir stofnar okkar og þeirra verði meira og minna eyðilagðir, því að mér segir svo hugur um að þessar fjarlægu þjóðir muni reyna að ná öllum þeim afla sem þær geta og þar verði hvorki hlíft ungviði né að takmarkaðar verði veiðarnar nákvæmlega við það sem heitið er, nema þá að eftirlit verði strangara en á horfist eins og nú háttar. Þessi mál öll eigum við auðvitað að ræða við nágrannaþjóð okkar og það er nú þegar gert. Ég vildi ganga lengra. Ég held að ekki væri óeðlilegt að tekin yrði upp einhvers konar sameiginleg landhelgisgæsla, ekki bara Íslendinga og Grænlendinga heldur kannske líka Færeyinga. Landhelgisgæsla okkar og annarra þjóða er að líta bæði eftir innlendum skipum og erlendum og því skyldi ekki verða samvinna þar á milli? Ég teldi sérstaklega nauðsynlegt að við stunduðum landhelgisgæslu á miðunum við Jan Mayen því öll þau mið eigum við að samnýta. Við eigum þau með Norðmönnum og við eigum auðvitað að sýna þann rétt okkar með því að taka þátt í því að verja þau fiskimið með Norðmönnum, sameigendum okkar að þessum auðæfum. En það sem er kannske aðalatriðið - og þess vegna fyrst og fremst kvaddi ég mér hljóðs, auk þess sem ég vildi þakka fyrir þau orð sem hér hafa verið mælt - er að það er beinlínis skylt af okkar hálfu og líka af Grænlendinga hálfu að hafa mjög náið samstarf í tilfelli sem því sem hér um ræðir. Hafréttarsáttmálinn gengur allur út á það að þjóðirnar eigi að hafa samstarf, ekki einungis til að leysa deilumál heldur líka til að vernda auðæfi. Um þetta er fjallað t.d. í kaflanum um réttindin innan efnahagslögsögunnar í 5. kafla Hafréttarsáttmálans. Þar er einkum um að ræða greinar 61 og 62, en þó einkum 63 þar sem segir berum orðum að þar sem fisktegundir gangi á milli efnahagslögsögu tveggja eða fleiri ríkja eigi þær og skuli þær annaðhvort beint eða fyrir milligöngu svæðastofnana sjá um að nauðsynlegar ráðstafanir séu gerðar til að vernda fiskstofna og sjá um eðlilega þróun og nýtingu. Það er sem sagt skylda okkar Íslendinga, sem við kannske höfum vanrækt, að hafa slíkt samstarf við Grænlendinga og aðra nágranna okkar og þar með er það líka skylda þeirra að taka upp slíkt samstarf við okkur. Það er þetta sem við hljótum nú að gera. Það getur ekki öðruvísi farið en að þessu fimm ára tímabili ljúki þannig að þessi ríki Efnahagsbandalagsins hverfi af þessum miðum. Vonandi verða einhver ráð til að fá þau til að hverfa þaðan fyrr. Ég hygg jafnvel að þau úrræði kunni að finnast, ef rétt er að málum staðið, því að ljóst er að þjóðirnar sem eiga fiskimið hér á norðurslóðum - og nefni ég þá, auk okkar Færeyinga, Grænlendinga, Norðmenn og Kanadamenn - munu mynda með sér sterk samtök til að varðveita þessi fiskimið og auðæfi nyrstu hafa í okkar heimshluta. Það samstarf hlýtur að aukast ár frá ári. Nú eigum við að einbeita utanríkisþjónustu okkar og því fjármagni sem nauðsynlegt er að reiða af höndum til þess að tryggja þennan rétt okkar og nágranna okkar um aldur og ævi.



Herra forseti. Ekki þarf að orðlengja að það voru vondar fréttir sem bárust í morgun af gerðum samningum milli Grænlendinga og Efnahagsbandalagsins um fiskveiðar í grænlenskri landhelgi. Þessi tíðindi kunna að hafa alvarlegar afleiðingar fyrir íslenskan sjávarútveg. Það var sannarlega ekki að ástæðulausu að tólf alþm. fluttu fyrir einni viku síðan till. þar sem lagt var til að Alþingi fæli ríkisstj. að kanna til fullnustu möguleika á samkomulagi við Grænlendinga um sameiginleg hagsmunamál, sérstaklega að því er snertir verndun fiskistofna og fiskveiðar. Þessa till. átti og þurfti að afgreiða með hraði og hún var tekin til umr. með afbrigðum s.l. þriðjudag, fyrir einni viku síðan, og gert ráð fyrir að hún yrði afgreidd úr Alþingi á fimmtudegi. Ég hygg að það sé rétt sem hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson nefndi hér áðan að við Íslendingar höfum ekki gætt þess nægilega að brýna fyrir Grænlendingum sjónarmið okkar og hagsmuni í þessu sambandi ellegar benda á og reyna að semja um samstarf á þessu sviði. Og vafalaust má til sanns vegar færa að það ágæta frumkvæði sem í þessari till. felst hafi verið fullseint á ferðinni. Núna, einni viku síðar, liggur við að till. sé nokkuð seint á ferðinni til afgreiðslu, því að við erum búnir að missa af strætisvagninum hvað það snertir að ná einhverju samkomulagi við Grænlendinga um þessi mál. Þeir hafa þegar gert sína samninga við Efnahagsbandalagið. Mér er ekki alveg ljóst hvers vegna till. var ekki afgreidd með þeim hraða sem ráð var fyrir gert þegar hún var flutt. Ekki kom fram í máli hv. formanns utanrmrn., Ólafs Jóhannessonar 9. þm. Reykv., hver væri ástæðan til þess að ekki varð af því að till. væri afgreidd s.l. fimmtudag. Ég vildi því spyrja hann hvernig á því standi. Í öðru lagi finnst mér óhjákvæmilegt að fá nánari upplýsingar um það frá hv. talsmönnum ríkisstj. hvað gerst hefur í þessu máli af hálfu ríkisstj. frá því að fréttir bárust hingað til lands um að samningar væru í fullum gangi og viðræður milli Grænlendinga og Efnahagsbandalagins um þessi mál og þar til samningur var gerður. Hæstv. forsrh. nefndi það hér áðan að hann hefði átt viðræður við ráðamenn á Grænlandi, þar á meðal helstu forsvarsmenn landsins, um þessi mál fyrir nokkrum árum. Og það var fróðlegt að fá þá skýrslu sem hann gaf hér áðan. Einnig var fróðlegt að heyra um samtal sem hann hafði átt við forustumenn Grænlendinga í dag. En hitt kom ekki fram hjá hæstv. ráðh., hvað aðhafst hefur verið í málinu undanfarna daga og undanfarnar vikur. Hv. þm. Ólafur Jóhannesson tók svo til orða hér áðan að stjórnvöldum bæri að vinna að þessu máli, hvort heldur þáltill. væri samþykkt hér á Alþingi eða ekki. Ég er auðvitað alveg hjartanlega sammála honum um það. Ég tel einsýnt að ríkisstj. beri að hafa ákveðið frumkvæði í þessu máli, jafnvel þótt það dragist í nokkra daga að till. af þessu tagi sé hér samþykkt og þótt við stöndum nú frammi fyrir því að hún er á ferðinni nokkuð seint. En ég vildi sem sagt spyrja hæstv. forsrh. eða hæstv. utanrrh. eftir atvikum - þeir verða að ákveða það hvor þeirra verður fyrir svörum í þessu efni - hvað ríkisstj. hefur aðhafst í þessu máli seinustu vikuna. Ég hygg að í ræðum hv. formanns utanrmn. og hæstv. forsrh. hafi ekki komið fram nægar upplýsingar um hvort við höfum algerlega setið aðgerðarlausir þessa viku sem liðið hefur eða hvort eitthvert frumkvæði hefur verið af hálfu ríkisstj. Ég er ekki að fullyrða það, að unnt hefði verið með sterku frumkvæði ríkisstj. að koma í veg fyrir þessa samningsgerð, ég er ekki að fullyrða það. Mér þætti hins vegar fróðlegt að vita hvort ríkisstj. hefur haft eitthvert frumkvæði sem teljandi getur talist þessa seinustu vikuna. Óneitanlega erum við dálítið seinheppnir, alþm., að vera að samþykkja till. í dag um þetta efni, sama daginn og Grænlendingar hafa gert samning við Efnahagsbandalagið um málið. En þrátt fyrir þessi orð mín má enginn skilja þau á þann veg að ég sé andvígur því að þessi till. verði samþykkt. Ég tel þörf á að samþykkja hana og að hún eigi fullan rétt á sér engu að síður. Þess vegna mæli ég mjög eindregið með því að hún verði afgreidd hér í dag.



Herra forseti. Ég vil geta þess strax í upphafi að ég fagna að sjálfsögðu þeirri till. sem hér liggur fyrir og legg á það mikla áherslu að hún verði samþykkt á þingi í dag. En það liggur jafnframt fyrir að það er heldur seint. Mikil ótíðindi hafa nú gerst. Grænlendingar hafa leyft Efnahagsbandalaginu veiðar á 58 þús. tonnum af karfa, 23 þús. tonnum af þorski og 4300 tonnum af rækju skv. samningi til fimm ára. Hér er auðvitað um sameiginlegt hagsmunamál okkar allra að ræða og með ólíkindum að nágrannaþjóð skuli gera slíkan samning án þess svo mikið sem að ræða við Íslendinga. En menn skulu minnast þess að hér er ekki einungis við Grænlendinga að sakast heldur einnig Dani. Kemur þá aðild Dana að Efnahagsbandalagi Evrópu okkur enn þá í koll eins og áður hefur gerst gagnvart öðrum Norðurlandaþjóðum. Ég get tekið undir hvert orð sem þeir hafa sagt sem hér hafa tekið til máls og tel ekki ástæðu til að eyða tíma hv. þm. með því að endurtaka það. En það er tvennt sem ég tel vert umhugsunar og hér hefur ekki verið nefnt. Hið fyrra er hvernig þetta gerðist. Hvernig gat þetta gerst? Og hið síðara er: Hver áhrif hefur þetta á norrænt samstarf? Við skulum snúa okkur fyrst að því hvers vegna þessi samningur kemur okkur í opna skjöldu. Það er auðvelt að vera vitur eftir á. Hér tel ég að við höfum öll brugðist, þingið og ríkisstj. Hv. þm. Sighvatur Björgvinsson minntist áðan á þáltill. sem hér var samþykkt á útmánuðum 1981. Í kjölfar þess var kjörin nefnd þar sem þm. frá öllum þingflokkum, Færeyja, Grænlands og Íslands tóku sæti. Frá þessari nefnd hefur ekki heyrst hósti eða stuna. Vissulega var okkur ljóst að það háði mjög starfi þessarar nefndar að Grænlendingar áttu í erfiðleikum með sjálfa sig og sína pólitík vegna fyrirhugaðrar úrgöngu úr Efnahagsbandalaginu. En það breytir auðvitað ekki því, að vitaskuld hefðu þeir nefndarmenn átt að vera á verði og ræða þessi mál við Grænlendinga. En eins og ég sagði, það er auðvelt að vera vitur eftir á. Ég vil geta þess líka að það var ekki einungis að þessi þingmannanefnd væri starfandi, heldur réði hún sér embættismannanefnd. Og maður hlýtur að spyrja: Hvað voru þessir embættismenn að gera? Hvað hafa þeir verið að gera allan þennan tíma? Ég vil benda hv. þm. á að hér á dagskrá Sþ. í dag er kosning nýrrar nefndar. Ég legg til að hún verði kjörin sem allra, allra fyrst og beðin um að sinna þessum málum öllu betur. Það væri líka fróðlegt að vita um hvað þeir ræddu hæstv. utanrrh. og kollegi hans, Uffe Elleman Jensen, þegar hann heimsótti Ísland s.l. sumar. Menn tala hér um að þeir eigi viðræður við kollega sína frá öðrum þjóðum. Um hvað í ósköpunum ræða þeir ef þetta var ekki rætt? Þetta getur ekki hafa komið hæstv. utanrrh. á óvart. Ég trúi ekki að slíkir menn tali um daginn og veginn þegar þeir hittast við svo virðulegar samkomur. Auðvitað máttum við öll vita að Efnahagsbandalag Evrópu mundi fara fram á þessar veiðar, ekki síst eftir að tekin var ákvörðun um að Grænlendingar færu úr bandalaginu. En ég held að grundvallarástæðan fyrir þessum skelfilegu mistökum sé kannske sú, að öll samskipti Íslendinga við Grænland hafa verið með endemum og fálmið eitt. Það er ekki rétt sem hér kom fram áðan í ræðu einhvers hv. ræðumanns að við hefðum gert vel við Grænlendinga. Það höfum við ekki gert. Ég hef áður rakið hvernig framkvæmd umræddrar þál. frá 19. maí 1981 hefði verið, og ekki er ómyndarskapurinn minni í sambandi við svokallaðan Grænlandssjóð, sem hér var samþykktur með öllum uppréttum höndum, og átti nú heldur betur að taka til við að styrkja samband Íslendinga og Grænlendinga. Og hvernig hefur það farið fram? Ekki veit ég hvort sjóðsstjórnin sem kjörin var hefur komið saman. A.m.k. hefur þeirri hungurlús sem veitt var í sjóðinn ekki einu sinni verið komið út. Síðan eru a.m.k. tvö ár. Ég held nefnilega að þarna liggi hundurinn grafinn. Okkur hefði verið nær að sinna þessum málum. Það er rétt sem séra Bjarni sagði forðum: Það borgar sig að biðja. Við eigum þarna sameiginlegra hagsmuna að gæta og okkur hefði verið nær að bjóða Grænlendingum aðstoð, bjóða þeim jafnvel aðstöðu til veiða, bjóða þeim t.d. eitthvað af þeim togurum sem við hefðum ekki átt að nýta sjálfir. Það er nefnilega alveg óþolandi að um þessi fiskimið sé ekki samráð. Og það hefðum við auðvitað, eins og ég segi, öll átt að vita. Það er kannske við engan að sakast. É,g held að allir hafi þarna sofið á verðinum. Og það eigum við að viðurkenna. Svo að vikið sé að norrænu samstarfi þá erum við að leggja af stað á laugardaginn kemur, kjörnir fulltrúar í Norðurlandaráð. Ég kvíði núna svolítið fyrir því. Ég tel að þetta þyngi verulega spor okkar þangað. Hvað er norræn samvinna og hvers virði er hún er við stöndum nú frammi fyrir því að vinaþjóðir okkar eru kannske að eyðileggja - ja ég vil segja fjöregg þjóðarinnar, svo maður gerist nú hátíðlegur, ef fiskimið okkar eru í hættu á næstu árum vegna þessa ófarnaðar. Ég veit ekki almennilega um hvað við eigum að tala í því góða ráði ef ekki þetta. Það er kannske ofur eðlilegt að Grænlendinga skorti hreinlega reynslu til að taka á þessum málum. En ég held að bæði Danir og Íslendingar hefðu átt að vera fullfærir um að sjá hvaða afleiðingar þetta getur haft. Auðvitað er það hárrétt sem hv. þm. Sighvatur Björgvinsson sagði. Grænlendingar hafa ekki nokkra einustu möguleika til að hafa nokkra stjórn á þessum veiðum. Það gefur auga leið. Þeir eiga heldur ekki vísindamenn sem geta á nokkurn hátt annast þarna rannsóknir. Og ég tek undir það sem hann sagði: Ég er hræddur um að Íslendingar megi lesa upp og læra betur um alla umferð þarna fyrir norðan okkur. Ég held þess vegna, hv. þm., að við verðum að bíta í það súra epli að viðurkenna að við höfum öll verið að gera eitthvað annað en við áttum að gera. Maður hlýtur einnig að spyrja: Hvað hefur utanrmn. verið að gera- og þar með sjálf ég sem sat þar tvo eða þrjá fundi í sumar og skal á engan hátt bera sökina af mér. Erum við hér ekki stundum að fárast yfir einhverjum dómadags smáatriðum í stað þess að sjá um að þau undirstöðuatriði sem líf okkar byggist á séu nokkurn veginn í lagi?



Herra forseti. Ég held að þótt okkur þyki þau tíðindi sem okkur hafa borist í gærkvöldi og í dag ill megi þau ekki verða til þess að koma okkur úr jafnvægi eins og mér fannst þau hafa komið hv. síðasta ræðumanni úr jafnvægi. Ég vil fyrst svara fsp. hv. þm. Ragnars Arnalds. Þeim fsp. var að hluta til svarað með ræðu hæstv. forsrh. en hann fór fram á það þegar fyrr í vetur að eiga viðræður við Motzfeldt, formann landsstjórnar Grænlendinga, og voru þær viðræður ákveðnar þá þegar í tengslum við þing Norðurlandaráðs í Stokkhólmi, en þessi beiðni var ítrekuð snemma í síðustu viku og þá með það fyrir augum að geta komið þeim af stað fyrir Norðurlandaráðsþing. Í þessum beiðnum okkar fólst tjáning þeirra áhyggna sem við höfðum af samningaviðræðum Grænlands og Efnahagsbandalagsins þar sem við hefðum hagsmuna að gæta hver niðurstaðan yrði, og þar sem við, eins og hér hefur verið bent á af hv. þm. Eyjólfi Konráð Jónssyni með tilvísun til Hafréttarsáttmálans, ættum rétt á að fjalla um fiskvernd og veiðar á þeim fiskstofnum sem ganga á milli efnahagslögsagna okkar landa. Það er einnig svo að í ríkisstj. í vetur hafa farið fram umr. um að efla samvinnu bæði við Færeyinga og Grænlendinga og var raunar bent á að það ætti einnig að færa slíka samvinnu út gagnvart Norðmönnum, Dönum, Færeyingum og Kanadamönnum. Eins og ég skil þá till. sem hér er til umr. fjallar hún einmitt um það að efla samstarf við öll þessi lönd sem stunda veiðar eða eiga veiðiheimildir í norðanverðu Atlantshafi og þess vegna vil ég leggja áherslu á að þessi þáltill. verði samþykkt. Ég hafði aðstöðu til þess á fundi utanrmn. að fjalla nokkuð um þetta mál. Þar vakti ég athygli á því að um leið og við vísum til 63. gr. Hafréttarsáttmálans, þar sem löndum sem eiga sameiginlega fiskstofna er skylt að ráðgast um nýtingu þeirra og vernd, væri um gagnkvæmni að ræða. Ef við höldum því fram að við eigum íhlutunarrétt um hve mikið er veitt af karfa Á Grænlandsmiðum er ljóst að Grænlendingar hafa rétt til þess að fjalla um það hvernig við stundum karfaveiðar í okkar efnahagslögsögu. Þannig mætti nefna fleiri fiskstofna eins og t.d. loðnu. Við getum einnig nefnt rækjuveiðar í þessu sambandi o.s.frv. Ef við tölum um að þorskurinn gangi á milli efnahagslögsagna landa okkar hljótum við um leið og við krefjumst þess að Grænlendingar hafi samráð við okkur að vera reiðubúnir að hafa samráð við þá. Ég held e.t.v. að mesta yfirsjón okkar í þessu máli sé að hafa ekki haft samráð við Grænlendinga um nýtingu okkar eigin fiskstofna og hvernig við stundum fiskveiðar en vöknum fyrst upp þegar við teljum að hagsmunum okkar sé ekki fyllilega borgið. Ég vil líka benda á að eftir þeim upplýsingum sem ég hef fengið hafa Grænlendingar ávallt verið reiðubúnir til þess að ræða við okkur. En þeir hafa hins vegar ekki treyst sér til að taka neinar ákvarðanir varðandi þau mát sem hér er um að ræða, e.t.v. fyrst og fremst vegna þess að þeir töldu sig ekki hafa forræði þessara mála meðan þeir voru í Efnahagsbandalaginu eða réttara sagt meðan Efnahagsbandalagið fór með forræði fiskveiðimála þeirra vegna aðildar Danmerkur að Efnahagsbandalaginu. Þeir töldu sig þá fyrst vera þess umkomna að fjalla um þessi mál á eigin ábyrgð þegar þeir væru komnir úr Efnahagsbandalaginu. Við skulum gera okkur þess grein að þeir samningar sem nú hafa verið gerðir við Efnahagsbandalagið eru gerðir af hálfu Grænlendinga í því augnamiði að þeir geti losað sig úr Efnahagsbandalaginu. Ég held líka að hollt sé fyrir okkur að velta því fyrir okkur hver staða okkar væri gagnvart Grænlendingum ef þjóðaratkvæðagreiðslan um þátttöku Grænlendinga í Efnahagsbandalaginu hefði farið örlítið öðruvísi en raun bar vitni. Ég hygg að þessi þjóðaratkvæðagreiðsla hafi farið fram fyrir tveim árum og þá samþykktu 52% Grænlendinga að segja sig úr Efnahagsbandalaginu. En hvað hefði skeð hefðu 52% Grænlendinga samþykkt að vera áfram í Efnahagsbandalaginu? Þá hefði Efnahagsbandalagið áfram haft forræði þessara mála. Ég geri ráð fyrir að við Íslendingar hefðum búist við því að aðstaða okkar til samninga við Grænlendinga væri betri þegar Grænlendingar væru komnir úr Efnahagsbandalaginu. En til þess að svo mætti verða hafa Grænlendingar talið sér nauðsyn að semja við Efnahagsbandalagið. Þeir samningar sem nú hafa verið gerðir hafa af hálfu Grænlendinga miðast við það að tryggja þeim annars vegar áfram sömu eða jafnvel hærri fjárframlög úr sjóðum Efnahagsbandalagsins en þeir hafa haft undanfarin ár og hins vegar hafa þessir samningar gengið út á það að tryggja Grænlendingum tollfrjálsan aðgang útflutningsvara þeirra á markaði Efnahagsbandalagsins. Ég býst við því að Grænlendingar hafi talið sig ná þessum markmiðum sem ég hér hef getið um. Við skulum heldur ekki loka augunum fyrir því að þau árin sem Efnahagsbandalagið hefur haft forræði á fiskveiðisamningum Grænlendinga hafa ríki Efnahagsbandalagsins stundað veiðar í grænlenskri efnahagslögsögu. Það er því að þessu leyti áfram sama ástandið eftir gerð þessa samnings og áður. Eftir þeim upplýsingum sem við höfum núna er því miður útlit fyrir að samið hafi verið við Efnahagsbandalagið um fremur auknar veiðar en óbreyttar veiðar Efnahagsbandalagsríkjanna í efnahagslögsögu Grænlands. Að því leyti til tek ég undir þau orð sem lýsa áhyggjum okkar Íslendinga yfir því hve mikið annars vegar ætlunin er að veiða í heild og hins vegar hve stóran hlut Efnahagsbandalagsríkin ætla sér í veiðunum. En við verðum að átta okkur á því að þessar veiðar hafa farið fram undanfarin ár og við hefðum þess vegna getað lýst áhyggjum okkar fyrr en í dag að gerðum þessum samningi. Að sjálfsögðu er ekki minni nauðsyn að samþykkja þessa till. eftir gerð samningsins milli Grænlendinga og Efnahagsbandalagsins sem gerir þeim fært að losa sig úr Efnahagsbandalaginu. Við hljótum einmitt að nota tækifærið til þess að auka samskipti okkar og Grænlendinga. Það hefur verið gert með ýmsum hætti á undanförnum árum. Um það var Pétur Thorsteinsson sendiherra beðinn að semja skýrslu sem hann hefur gert nú í byrjun febrúarmánaðar. Þessi skýrsla mun verða send utanrmn.-mönnum, en frá henni var greint í höfuðatriðum á fundi utanrmn. í s.l. viku. Þar kemur fram að samskipti okkar hafa sem betur fer farið vaxandi. Á grundvelli slíkra samskipta ættu að skapast betri skilyrði fyrir því að fjalla um sameiginleg hagsmunamál þjóðanna. Ég skal ekki orðlengja þessi mál öllu meira en ég þegar hef gert en vil aðeins leggja áherslu á það að lokum að við Íslendingar hljótum að gera okkur grein fyrir því að um leið og við vitnum til 63. gr. Hafréttarsáttmálans, um samráð þeirra þjóða sem sækja í sömu fiskistofna, er um hagkvæmni að ræða. Það sem við ætlumst til af Grænlendingum skapar um teið skyldu af okkar hálfu að koma fram gagnvart Grænlendingum eins og við ætlumst til að þeir komi fram gagnvart okkur. Við skulum líka gera okkur grein fyrir því að Grænlendingar geta bersýnilega ekki látið í té fiskveiðiréttindi án þess að fá greiðslu fyrir og eins og nú er ástatt um íslenskan sjávarútveg efast ég um að við getum boðið Grænlendingum samsvarandi greiðslu miðað við kíló af sjávarafla og þeir fá með þessum samningi við Efnahagsbandalagið, að ég tali ekki um þann tollfrjálsa aðgang að mörkuðum Efnahagsbandalagsins sem fylgir með í kaupunum. Það er rétt þegar menn ætla að stofna til samningaviðræðna að gera sér raunsæja grein fyrir samningsstöðu. Þetta eru staðreyndir sem við verðum að horfast í augu við. Við skulum þess vegna ekki umfram allt áfellast Grænlendinga fyrir að gera þennan samning. Það væri síst af öllu til þess fallið að undirbúa jarðveginn fyrir samskipti þjóðanna í framtíðinni. Ég sagði áðan að ég teldi að eftir gerð þessa samnings sé ekki síður nauðsyn á að samþykkja þessa þáltill. en áður og ég vil ítreka þá skoðun mína. Við hljótum að ræða við Grænlendinga um fiskvernd. Við hljótum að ræða við Grænlendinga, þótt við getum ekki greitt fyrir fiskveiðiréttindi í efnahagslögsögu þeirra, um hve mikil veiðin skuli vera af hinum mismunandi fiskistofnum. Við hljótum að ræða við Grænlendinga um gagnkvæm fiskveiðiréttindi t.d. hvað snertir loðnu og rækju þannig að fiskiskip hvorrar þjóðar um sig þurfi ekki að binda sig alltaf við miðlínuna milli Grænlands og Íslands. Við hljótum einnig að gera okkur grein fyrir því að enn þá er það delluefni hvar efnahagslögsagan skuli skiptast á, milli Jan-Mayen og Grænlands. Það mát er óuppgert í samskiptum okkar og Danmerkur fyrir hönd Grænlands. Við skulum einnig hafa í huga að það geti verið sameiginlegir hagsmunir okkar og Grænlendinga að hafa samstarf um landhelgisgæslu. Það er hverju orði sannara, sem hér hefur komið fram í umr., að við þyrftum gjarnan að styrkja okkar landhelgisgæslu. En það kostar auknar fjárveitingar til hennar og það skulum við muna næst þegar við göngum frá fjárlögum. Við getum einnig haft í huga, t.d. varðandi landbúnaðarmál, að Grænlendingum gæti verið hagur í því að Grænlendingar kæmu hingað til þess að stunda sjóinn af íslenskum skipum, til að þjálfast og læra þau fræði sem bundin eru fiskveiðum. Í þessu sambandi minnist ég þess að við höfum upplýsingar um að Norðmenn og Grænlendingar hafa rætt sín á milli. En eftir þeim upplýsingum sem ég veit bestar hafa ekki verið gerðir neinir fiskveiðisamningar milli þessara þjóða. Skýringin er væntanlega sú sama og varðandi samskipti okkar og Grænlendinga að Grænlendingar hafa hingað til ekki talið sig hafa forsjá þessara mála í eigin höndum og hins vegar að þeir hafa viljað ganga frá skilum sínum við Efnahagsbandalagið áður en þeir hæfu viðræður um þau efni við aðrar þjóðir. En Norðmenn hafa boðið fram samvinnu varðandi rannsóknir, varðandi nám og annað því um líkt sem við getum ekki síður gert. Herra forseti. Ég vil aðeins að lokum taka undir þau orð ræðumanna er lýsa áhyggjum okkar Íslendinga yfir því að með samningi þessum séu festar veiðiheimildir Efnahagsbandalagsríkja næstu fimm árin og beina því til þm. að afgreiða þessa þáltill. Á grundvelli hennar hljótum við að gera okkur far um að efla samskipti við þessa nágrannaþjóð okkar og komast að samkomulagi við hana um fiskvernd, fisknýtingu og sameiginleg hagsmunamál á sviði sjávarútvegs en ekki síður á ýmsum og sem flestum öðrum sviðum um leið og við hljótum að leggja áherslu á að þær þjóðir sem hagsmuna hafa að gæta af fiskveiðum í Norður-Atlantshafi efli samvinnu sín á milli svo að við getum verndað fiskstofnana á þessum slóðum, ræktað þá upp og nýtt þá með þeim hætti að þeir verða lífsbjörg þjóðanna sem hlut eiga að máli.



Herra forseti. Það hefur komið fram hér að sá samningur sem Grænlendingar hafa gert nú við Efnahagsbandalagið komi mönnum verulega á óvart. Ég er ekki þeirrar skoðunar að ástæða sé til að láta sér þennan samning koma á óvart af þeirri einföldu ástæðu að Efnahagsbandalagslöndin, sérstaklega Þjóðverjar, hafa veitt verulegt magn við Grænland á undanförnum árum og hafa lagt á það áherslu á síðustu mánuðum, eftir að ljóst varð að Grænlendingar mundu segja sig úr Efnahagsbandalaginu, að tryggja hagsmuni sína að því er varðar veiðar við Grænland. Það kemur skýrt fram í þeim upplýsingum sem liggja fyrir að veiðar Þjóðverja hafa aukist verulega á undanförnum árum, sérstaklega eftir að þeir misstu fiskveiðiréttindi sín hér og úthafstogarar þeirra, sem voru útilokaðir á sínum tíma frá miðunum við Ísland, komust inn á miðin við Grænland í skjóli réttinda þeirra innan Efnahagsbandalags Evrópu. Það er ljóst að í þeim samningum sem nú hafa verið gerðir hafa Þjóðverjar fyrst og fremst lagt á það áherslu að tryggja þá hagsmuni sem þeir höfðu öðlast í skjóli samningsins sem Grænlendingar gerðu eða Danir fyrir þeirra hönd um fiskveiðilögsöguna þar á sínum tíma. Með þeim samningi afsöluðu Grænlendingar sér í reynd réttindum yfir fiskveiðilögsögunni. Höfum við Íslendingar t.d. þurft að ræða sameiginleg málefni okkar Grænlendinga höfum við ekki rætt við Grænlendinga heldur við embættismenn í Brüssel. Þetta hefur skapað mikla erfiðleika og þar hefur Íslendingum í reynd verið fremur illa tekið og verið slæm samskipti þar á milli. M.a. hefur það komið fram í því að aldrei hefur tekist að ná gagnkvæmum samningum um rækjuveiðar milli Grænlands og Íslands. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef síðastar, frá árinu 1982, er karfaveiði við Austur-Grænland 44 þús. tonn og voru það að mestu leyti eða nær eingöngu Þjóðverjar sem veiddu það magn. Samkv. uppkasti að samningi milli Grænlendinga og Efnahagsbandalagsins var gert ráð fyrir 57 þús. tonna karfaveiði, en virðist hafa endað með 57 800 tonnum. Upplýsingum ber ekki alveg saman því að fram kemur í síðustu upplýsingum að það muni allt koma í hlut Efnahagsbandalagsins eða 57 800 tonn, en í bráðabirgðatölum kom fram að hluta af því aflamagni rynni til Grænlendinga. Þessi afli fæst einnig við Vestur-Grænland. Hér er því ekki um veruleg frávik að ræða frá þeim afla sem áður hafði komið upp úr sjó. Hitt er svo annað mál að við höfum unnið með öðrum þjóðum og gerum enn, og það vil ég taka skýrt fram vegna þess sem hér hefur komið fram, að sameiginlegum rannsóknum á karfastofninum innan Alþjóðahafrannsóknaráðsins og við höldum fundi á hverju ári um þessi mál. Einn slíkur fundur stendur einmitt yfir núna og sækir hann af Íslands hálfu dr. Jakob Magnússon. Það liggur fyrir að Alþjóðahafrannsóknaráðið hefur mælt með því að veidd væru á ári 105 þús. tonn úr þessum karfastofni, en eins og menn vita hér veiddum við Íslendingar liðlega 120 þús. tonn á s.l. ári og höfum gert ráð fyrir að veiða 110 þús. tonn á þessu ári. Til viðbótar því magni er gert ráð fyrir að við Vestur- og Austur-Grænland séu veidd um 60 þús. tonn. Að því er þorskinn varðar er stofninn við Austur-Grænland í sérstaklega slæmu ásigkomulagi. Fundur var haldinn nú alveg nýlega innan Alþjóðahafrannsóknaráðsins, eða dagana 18. til 24. janúar, þar sem þar kemur fram að heildarstofninn sé ekki nema um 30 þús. tonn og hrygningarstofninn um 26 þús. tonn. Á árinu 1982 er áætlað að hafi verið veidd úr þessum stofni 27 þús. tonn, sem varð til þess að nokkurt hrun varð í honum svo ekki sé meira sagt. Á árinu 1983 eru hins vegar veidd úr þessum stofni 13 þús. tonn og till. var um það eftir þennan fund að ekki yrði veitt meira en 6 þús. tonn úr stofninum, en það hefur verið mikið vandamát að aðeins hluti af veiðinni hefur verið skrásett. Samkvæmt þeim till. sem núna liggja fyrir af hálfu Efnahagsbandalagsins og Grænlands er talað um 13 750 tonna veiði, sem er ekki í neinu samræmi við ábendingar vísindamanna. Að því er varðar stofninn við Vestur-Grænland er í þessum till. gert ráð fyrir því að veiða 62 þús. tonn, sem er sambærileg veiði og hefur átt sér stað alveg upp á síðkastið. Það hefur verið nokkuð breytilegt hve mikið hefur verið veitt úr þeim stofni, en það var mest 1971 121 þús. tonn og síðan 1972 110 þús. tonn, en veiði úr stofninum við Vestur-Grænland er fyrst og fremst af hálfu Grænlendinga sjálfra. Það hefur komið hér fram að það mundi hafa breytt verulega ef till., sem hér er til umr. og er út af fyrir sig góðra gjalda verð og er nauðsynlegt að ræða þessi mál hér, hefði komið til umr. hér fyrr. Er látið að því liggja að ekki hafi verið fylgst með þessum málum. Það hefur komið hér fram að margoft hefur verið rætt við Grænlendinga um þessi mál. Það hefur verið oft rætt um þau undanfarið milli utanrrn. og sjútvrn. og þau hafa verið rædd í ríkisstj. Ég leyfi mér að fullyrða að Grænlendingar hafa ekki, því miður, viljað ræða þessi mál fyrr en þeir hefðu gengið frá sínum málum gagnvart Efnahagsbandalaginu og í reynd ekki talið sig hafa formlega heimild til að fjalla um þau við aðrar þjóðir fyrr en þeir hefðu náð forræði yfir fiskimiðunum, sem þeir hafa ekki haft. Ég tel því vera algerlega rangt að það hefði breytt einhverju þótt þessi mál hefðu komið til umr. fyrr. Það hefur allan tíman legið fyrir að Efnahagsbandalagið mundi ekki vera tilbúið til að veita Grænlendingum tollfrelsi og fjárhagsaðstoð nema veiðiheimildir þeirra, sem væru sambærilegar við þær sem þeir hafa haft að undanförnu, væru tryggðar. Og það þarf ekki að koma neinum á óvart að þeir hafi gengið mjög hart eftir því við Grænlendinga að gera slíkan samning. Sá samningur er nú orðinn að veruleika og við því er ekki mikið að gera. Það er þó eitt ánægjulegt við þann samning, að Grænlendingar ná forræði í þessum málum sjálfir og þeir munu væntanlega losna við erlendar veiðiþjóðir úr sinni landhelgi - og að því stefna þeir því þeir þurfa á því að halda í framtíðinni að nýta sína fiskistofna sjálfir. Ég vildi, herra forseti, láta þetta koma fram, en er ekki með því að draga á neinn hátt úr þeim áhyggjum sem ástæða er til að hafa af ofveiði stofnanna. En ég leyfi mér að fullyrða að það er alger misskilningur að það þurfi að koma mönnum á óvart að einhver slík niðurstaða hefur nú orðið, hvort sem menn bjuggust nú við því að um eins mikla veiði yrði að ræða og hér hefur komið fram eða ekki.



Það hefur verið lögð áhersla á mikilvægi þess að þessi þáltill. yrði afgreidd frá Alþingi í dag. Gert hefur verið ráð fyrir því, með sérstöku tilliti til þess að hér er um samkomulagsmál allra þingflokka að ræða, að möguleiki væri að ljúka umr. og atkvgr. fyrir kvöldmat. Nú eru enn þá fjórir á mælendaskrá. Enn mun verða freistað að halda við það að ljúka málinu fyrir kvöldmat. Ég tek það fram að ekki er verið að takmarka umr. hér. Það verður þá að ráðast ef ekki tekst að afgreiða málið fyrir kvöldmat. Þá verður það ekki afgreitt fyrr en síðar. Það of seint að fara að boða fund í Sþ. í kvöld. - Ég vænti þess að menn verði svo góðir að hafa í huga það sem hér hefur verið sagt.



Herra forseti. Það er eiginlega tvennt sem menn hafa undir sem von er við þessa umr. og ræða jöfnum höndum: annars vegar áhyggjur okkar út af samningi Grænlendinga við Efnahagsbandalagið og hins vegar það sem er í rauninni efnisatriði þessarar till. og fer ekki að öllu leyti fyllilega saman við hitt. Ég verð að játa að í mínum huga hefur það verið nokkurt áhyggjuefni um nokkra hríð hvernig þessi mál mundu þróast og sé eiginlega eftir því að hafa ekki gert það í enn ríkara mæli að umtalsefni en ég hef þó gert, bæði að því er varðar samninga af því tagi sem nú hafa séð dagsins ljós og hins vegar óleystan vanda að því er varðar markalínuna við Jan Mayen. Maður gerði sér vonir um að forræði Grænlendinga á þessum málum mundi þýða ákveðna möguleika fyrir Íslendinga og kannske gerir það það enn þá, en það sem gerst hefur veldur manni áhyggjum um þessar mundir engu að síður. Segja má að það sé leitt að till. eins og þessi, sem í felst vilji Alþingis til samvinnu og í rauninni ósk um samvinnu, skuli ekki hafa komið fram fyrr. Menn geta vitaskuld velt því fyrir sér hvort það hefði skipt máli eða ekki, eins og hæstv. sjútvrh. gerði, en skoðun mín er að það hefði a.m.k. ekki skaðað og hugsanlega hefðum við haft af því einhvern hag. Hitt er ljóst, að Grænlendingar eru sjálfstæð þjóð sem er að fjalla um sína eigin hagsmuni. Spurningin sem snýr að okkur er þá hvernig við getum tryggt hagsmuni okkar í því sambandi. Við erum ekki að biðja Grænlendinga um að fórna hagsmunum sínum, en við hljótum jafnframt að krefjast þess að þeir fórni ekki hagsmunum okkar. Það held ég að eigi að vera kjarni málsins í samskiptum okkar við þá, jafnframt því að við komum að öllu leyti fram við þá á jafnréttisgrundvelli. En það er í rauninni fleira nýtt í þessari till. en felst einungis í því sem sagt er um að leita samkomulags við Grænlendinga og þá kannske sérstaklega af þessu tilefni. Í till. felst að verið sé að leita eftir nánari samvinnu þeirra ríkja sem liggja að fiskimiðunum norðarlega í Atlantshafi. Við höfum vanið okkur á það, Íslendingar, að hugsa sérstaklega um fiskstofna okkar, gegnum landhelgisdeilurnar, sem okkar eigin og eins og þeir héldu sig á okkar slóðum ævinlega, en það er ekki tilfellið að því er varðar nema hluta af þeim. Þar eru flökkustofnar og það eru sameiginlegir stofnar. Ég ætla að leyfa mér að nefna kannske markastofna. Þar á ég við rækjumiðin t.d. á Dohrnbanka og á þeim slóðum. Með þessari till. erum við að taka þau mál upp. Sérstaklega erum við að brýna fyrir okkur að við þurfum að taka upp samvinnu við önnur ríki um einmitt þessa fiskstofna. Það höfum við gert í ákaflega takmörkuðum mæli. Ég veit að við höfum haft samvinnu við fiskifræðinga um ýmis atriði, en að því er varðar stjórnun veiðanna höfum við verið að mínum dómi heldur sinnulaus. Þess vegna fagna ég þeirri nýjung sem ég tel felast í till. að þessu leytinu og ég held að það sé áreiðanlegt að Alþingi hafi ekki með almennum hætti tekið afstöðu af þessu tagi fyrr. Fiskveiðimál okkar, landhelgismál okkar eru í rauninni með þessari till. að færast á nýtt stig, að mínum dómi, og ég held að það sé gagnlegt. Ég tel að þessi till. sé gagnleg, eins og ég sagði, og ég tel að það sé gott að Alþingi birti með þessum hætti opinberlega vilja þings Íslendinga í þessu máli og láti það koma fram um leið og í henni felst, eins og ég hef sagt, tilboð og ósk. Ég held að það sé ekki rétt að of seint sé að gera þetta þó ég hefði gjarnan viljað að það væri gert fyrr. Ég held að það sé ekkert síður bæði rétt og nauðsynlegt að halda á málinu eins og þessi till. gerir ráð fyrir og taka upp samvinnu um verndun og nýtingu fiskstofnanna með almennum hætti að því er varðar grannþjóðir okkar og sérstaklega að því er varðar Grænlendinga, eins og hér hefur komið fram í máli margra ræðumanna. Ég skal ekki, herra forseti, tefja þessa umr. öllu lengur. Það er skoðun okkar Alþfl.-manna að rétt sé að greiða fyrir því að þessi till. geti hlotið samþykki sem allra fyrst.



Herra forseti. Ég skal verða við tilmælum um að teygja þessa umr. ekki um of svo að hægt verði að afgreiða þetta mál. Við Bandalagsmenn erum aðilar að flutningi þessarar þáltill. og við stöndum auðvitað heilshugar að henni enn þó þessar fregnir hafi borist um samningana í morgun. Ég held raunar að það þurfi ekki að koma neitt sérstaklega á óvart. Þarna hafa verið stundaðar veiðar að undanförnu og það hljóta að verða stundaðar veiðar þar áfram. Þetta er lifibrauð þeirra þjóðar sem þarna býr, og það er vandséð hvað við getum gert í þessu annað en að sinna okkar hluta af þessu máli, sem er m.a. það að standa við 63. gr. Hafréttarsáttmálans um gagnkvæm samskipti, gagnkvæm samráð þeirra þjóða sem eiga sameiginlega fiskstofna. Það er náttúrlega sá grundvöllur sem við verðum að undirbyggja þannig að við getum kinnroðalaust þegar aðstæður leyfa næst, tekið upp samskipti um þessi mál. Það er ljóst að samkvæmt Hafréttarsáttmála á að ríkja gagnkvæm tilkynningarskylda og samráð milli Íslendinga og Grænlendinga eða þeirra umboðsmanna um veiðar á þessum fiski. Við Íslendingar höfum ákveðinn orðstír í verndunarmálum fiskistofna og það er okkar að gæta hans. Það er hollt að líta í eigin barm og athuga hvort við höfum fylgt þeim reglum sem við viljum að aðrir fylgi. Það hafa komið hér fram athyglisverðar upplýsingar um veiðimagn á karfa. Úr því sem komið er held ég að við getum lítið annað gert en að reyna að stuðla að sem mestri samvinnu þeirra þjóða sem þarna eiga hlut að máli og búa við þessi hafsvæði, eins og kemur fram í þáltill. Við skulum reyna að ganga á undan með góðu fordæmi með því að gæta okkar fiskistofna og gefa grönnum okkar aðgang að ákvörðunum í veiðimálum. Við skulum einnig umfram allt miðla Grænlendingum af okkar reynslu í útgerð, fiskvinnslu og landbúnaði ef þeir vilja okkar reynslu þiggja. Menn geta kannske af umræðum undanfarinna missera efast eitthvað um það eða velt fyrir sér hvað þeir eigi hingað að sækja. Þeir geta kannske hjálpað okkur að finna rekstrargrundvöllinn. Ég held að það sé í raun engu við það að bæta sem hér hefur komið fram. Við skulum samþykkja þessa till. og reyna að standa við okkar hlut af því sem þar er farið fram á. Það er kannske fróðlegt líka í framhaldi af þessu að velta því fyrir sér að það er erfitt að stunda veiðar við Austur-Grænland án þess að sækja þjónustu á íslenskar hafnir. Það kann því svo að fara ef um verður að ræða aukna sókn á þessu svæði, að við fáum eitthvað meira af þessum skipum að vita heldur en undanfarið.



Herra forseti. Ég vil taka undir það með öðrum þm. sem talað hafa í þessari umr. að það er að sjálfsögðu mikilvægt og eðlilegt að Alþingi álykti um að leitað verði samkomulags við Grænlendinga og aðrar nágrannaþjóðir okkar um sameiginlega hagsmuni er varða fiskistofna og fiskveiðar. Hins vegar hefur umr. þessi snúist nokkuð í það að fjalla um þá atburði, sem gerst hafa og við höfum frétt af nú á síðustu dægrum, að Grænlendingar hafa samið við Efnahagsbandalagið um veiði á tugþús. tonna af þorski og karfa sem hljóta auðvitað að vera okkur mikið áhyggjuefni þegar við erum að berjast við að skipta allt of litlum áætluðum afla á þessu ári á okkar fiskveiðiflota allan. Þá hafa að sjálfsögðu komið inn í þessar umr. athugasemdir varðandi Landhelgisgæsluna og getu hennar til að þjóna sínu hlutverki. Það var einmitt það atriði í umr. hér á undan sem gerði það að verkum að ég kvaddi mér hljóðs og skal reyna að stytta mál mitt. En í ræðu hv. þm. Sighvats Björgvinssonar kom fram að á þinginu 1980–1981 hafi verið samþykkt þáltill. þar sem kosin var nefnd sem átti að fjalla um starfsemi Landhelgisgæslunnar. Ég á sæti í þeirri nefnd og er reyndar formaður hennar og verð því að gera örlitla athugasemd við það sem hv. þm. sagði, m.a. það að þessi nefnd hefði enga ályktun gert um sitt starf frá þessum tíma. En það er ekki alveg rétt. Nefndin hefur, eins og hann reyndar gat um, verið að störfum allan þennan tíma, við höfum safnað miklum upplýsingum og leitað eftir því hjá ýmsum aðilum, sem eiga hlut að máli og eiga samstarf við gæsluna og eiga mikið undir hennar starfsemi, hvernig þeir vildu helst haga uppbyggingu hennar. Hins vegar sendi nefndin frá sér áfangaskýrslu á haustdögum 1981 en þar segir m.a., með leyfi forseta: „Nefndinni var ætlað að ljúka störfum áður en þing kæmi saman að hausti. Þótt nefndin hafi þegar starfað mikið og aflað margvíslegra gagna er þess ekki kostur að ljúka störfum hennar fyrir þing. Hins vegar telur nefndin nauðsynlegt að koma á framfæri þessari áfangaskýrslu, bæði vegna afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1982 svo og til að veita Alþingi nokkrar upplýsingar um núverandi búnað og tækjakost Landhelgisgæslunnar og nýtingu hans.“ Svo fór við fjárlagaafgreiðslu 1982, 1983 og 1984 að menn treystu sér ekki til þess að bæta við fjármagni til starfsemi Landhelgisgæslunnar þannig að hún gæti verulega aukið umsvif sín þrátt fyrir það sem við bentum á og ég hafði hugsað mér að fara lítils háttar í gegnum. En vegna tilmæla forseta ætla ég ekki að gera það til að tefja ekki tíma þó full ástæða hefði verið til. En það er fjármagnið sem ræður langsamlega mestu um það hvernig til tekst við að byggja þessa starfsemi upp. Hins vegar má segjast að sannist málshátturinn „Fátt er svo með öllu illt að ekki boði nokkuð gott“ því að nefndin hefur ekki enn lokið störfum sínum og getur því á næstunni tekið nokkurt tillit til þeirra nýju viðhorfa sem nú hafa komið upp ef krafa verður gerð til þess og það verður álit fróðustu manna að Landhelgisgæslan þurfi að fylgjast enn betur og enn meira með miðlínu milli Íslands og Grænlands í sínum störfum. Ég vil í sjálfu sér viðurkenna það og taka það á mig, að verulegum hluta til a.m.k., að störfum nefndarinnar hefur miðað allt of hægt og full ástæða er til að hraða þeim nú. Við vorum reyndar nú fyrir áramótin komnir á það stig að við töldum að við værum búnir að afla og safna öllum þeim upplýsingum sem nauðsynlegar væru og við gætum nú sest niður til þess að skrifa skýrsluna eða ganga frá endanlegu áliti nefndarinnar. Ég heiti því að við munum reyna að hraða þessum störfum eins og kostur er. Hins vegar tel ég það mikið vafamál hvort það leiði til skjótra úrbóta í málefnum gæslunnar því þar ræður að sjálfsögðu fjármagnið ferðinni eins og ég hef áður getið um.



Herra forseti. Ég skal verða við tilmælum forseta og reyna að hafa orð mín ekki mjög mörg en mér virðist samt að það breyti ekki ýkja miklu úr því sem komið er hvort ályktun í þessu máli er gerð í dag eða á morgun og raunar miklu eðlilegra að álykta um þetta efni á fullskipuðum fundi. Ég kemst ekki hjá því áður en umr. lýkur að vekja athygli á því að samkomulag var um það þegar till. var flutt að hún yrði afgreidd með hraði og að hún kæmi til afgreiðslu hér í Sþ. s.l. fimmtudag. Hins vegar mun það vera staðreynd að utanrmn. kom ekki saman fyrr en s.l. mánudag. Ég vil sem sagt ósköp einfaldlega benda á að fyrirspurn minni um þetta efni hefur ekki verið svarað hér í umr. og það er óútskýrt hvers vegna þessi dráttur hefur orðið. Ég spurðist einnig fyrir um hvaða aðgerðir hæstv. ríkisstj. hefði haft í frammi til að ræða þessi mál við Grænlendinga frá því að fréttir bárust af því að yfirvofandi væru samningaviðræður milli Efnahagsbandalagsins og forustumanna Grænlendinga. Í ræðu sinni hér áðan gat hæstv. forsrh. þess að reynt hefði verið að ná sambandi við Motzfeldt, forustumann Grænlendinga, en ekki hefði tekist að ná sambandi við hann. Hins vegar kom fram fyrr í umr. að fulltrúar ríkisstj. og ráðh. hennar - þá fyrst og fremst forsrh. og hæstv. utanrrh. - hafa stefnt á fundi með Grænlendingum í tengslum við væntanlegan fund Norðurlandaráðs. Ég er alls ekki að fullyrða að fundur með Íslendingum og forustumönnum Grænlendinga hefði gerbreytt stöðu þessa máls en ég er hins vegar ekki alveg sömu skoðunar og hæstv. sjútvrh. Halldór Ásgrímsson sem virðist vera þeirrar forlagatrúar að það hefði örugglega engu getað breytt. Ég get sem sagt ekki útilokað það með öllu að það hefði einhverju getað breytt ef hv. utanrmn. hefði verið örlítið snarari í snúningum og ef hæstv. ríkisstj. hefði tekist að ná fram viðræðum meðal forustumanna Grænlendinga.



Herra forseti. Ég vil lýsa yfir stuðningi við þá þáltill. sem hér er til umr. en ég harma þá afstöðu sem virðist koma fram í umr. til Grænlendinga. Ég vil minna á að þegar Íslendingar voru að stíga hliðstæð spor og Grænlendingar eru að stíga í dag rétt eftir 1900 var samið til 50 ára um fiskveiðar við Island og gjaldið sem greitt var kom aldrei í vasa Íslendinga heldur var það gjald sem auðveldaði fyrir viðskiptum hjá Dönum á fleski og smjöri til Bretlands. Við skulum fagna því að þessi fátæka þjóð hér fyrir norðan okkur fær þó greiðslur í dag, betri kjör en við áttum kost á á sínum tíma. Við skulum gera okkur grein fyrir því að það er í alla staði eðlilegt að þeir reyni að ná samningum um sína lífshagsmuni og þeir hafa náð samningum. Það sem við þurfum aftur á móti að vera menn til að gera og nota næstu fimm ár til er að auðvelda Grænlendingum að nytja það hafsvæði sem er fyrir austan Grænland frá íslenskum höfnum. Gjaldið sem við förum fram á fyrir það hlýtur aðeins að vera eitt, það er að þeir virði fiskfriðunarsjónarmið á þessu hafsvæði og stundi ekki rányrkju. En ég vil undirstrika það að við megum ekki vera svo þröngsýnir að við gerum okkur ekki grein fyrir því að það hlýtur þrátt fyrir allt að vera merkilegur viðburður þegar þessi samningur er gerður hjá Grænlendingum. Þessi þjóð, nýlendan, eygir fram á möguleika til sjálfstæðis. Við skulum fagna því sem fyrrverandi nýlenda, minnugir þess hvað það færði okkur og vona og óska að það færi þeim jafn mikið.



Herra forseti. Hv. þm. Ragnar Arnalds hefur talað um að það muni hafa verið fastmælum bundið þegar till. þessi var flutt að hún yrði tekin til afgreiðslu á fimmtudag. Ég kannast ekki við þetta. Hins vegar vil.ég segja að það var sammæli milli mín, 1. flm. og utanrrh. að fundur yrði haldinn á mánudag um þetta. Þess vegna ber ekki neinn einn öðrum fremur ábyrgð á því að fundur var ekki haldinn fyrr í utanrmn. en á mánudag. Það er þá samábyrgð sem þeir aðilar bera. - En ég bendi á að hv. þm. Ragnar Arnalds er einn af flm. þessarar till. Ef honum hefði verið umhugað um að málið væri afgreitt með þeim hætti sem hann hefur verið að gefa í skyn að samið hafi verið um, þá var hægur vandi hjá honum að hafa samband við mig eða 1. flm. till. Það gerði hann ekki og á fundi utanrmn. kom engin aths. fram um að fundur hefði ekki verið haldinn fyrr og ekki fremur frá fulltrúa Alþb. en öðrum. Að halda því fram að það mundi hafa komið í veg fyrir samkomulag það sem gert hefur verið við Efnahagsbandalagið af hálfu Grænlendinga ef Alþingi Íslendinga hefði samþykkt þessa till. á fimmtudag er meiri barnaskapur en svo að það sé hægt að ætla nokkrum þm. Ég hafði satt að segja haldið að skoðanir þm. á þessu máli væru mjög samhljóða og þeir mundu með öllum hætti greiða fyrir því að þáltill. næði samþykki. Ég byggði þá skoðun mína á því að þetta var þáltill. sem var flutt af fulltrúum frá öllum flokkum, tveimur frá hverjum flokki. Þess vegna verð ég að segja að ég hef orðið svolítið undrandi á þeim umr. sem hér hafa farið fram og ekki hafa verið með því marki brenndar að þær hafi borið því vitni að menn hefðu sérstakan áhuga fyrir því að koma þessari þáltill. frá sér. Satt að segja finnst mér sumt af því hafa verið svolítið með því marki brennt að við vildum telja okkur stóra bróður í samskiptum við Grænlendinga. Ef nokkuð ber að varast, ef það á að ná samningum við Grænlendinga, þá er það einmitt að láta skína í slíkt. Við eigum að vinna á jafnréttisgrundvelli að þessum málum, og kannske mjúku tökin dugi best ef því er að skipta. Ég ætla ekki að ræða um fortíðina í þessu, af því það yrði of langt mál og það hefur líka verið vikið að henni, en það er auðvitað alveg fráleitt að þeir sem fylgst hafa með málum sem þessum geti sagt að sér komi eitthvað á óvart að svona samkomulag hafi verið gert. Það hefur einmitt verið unnið að því að ná svona samkomulagi. Og ég held að við ættum að fara varlega í það að svo stöddu að lá Grænlendingum í þessu sambandi. Ég held að eftir að það liggur nú alveg fyrir að þetta samkomulag hefur verið gert, eins og það áður lá í loftinu að það yrði gert, sé enn meiri ástæða til þess fyrir Alþingi Íslendinga að samþykkja þessa ályktun og enn meiri ástæða til þess fyrir íslensk stjórnvöld að halda fast á málinu og vinna að því. Það vona ég að verði gert með samstöðu alþm. en ekki pexi um aukaatriði.



Herra forseti. Ég kem hér einungis upp til að staðfesta það sem hv. 9. þm. Reykv. sagði, að það var hér á miðvikudaginn í síðustu viku, eftir að samstaða hafði náðst með öllum flokkum og fram hafði verið lögð þáltill. sem hér er nú til umr., að við ráðguðumst hvort nauðsynlegt væri að halda fund í utanrmn. þann dag eða á fimmtudagsmorgun til að fá afgreiðslu á fimmtudaginn í síðustu viku. Ég lagði ekki á það áherslu og sagðist vera sáttur við að fundurinn yrði haldinn á mánudegi, þ.e. í gær. Það var m.a. vegna þess að mér var kunnugt um að fregnir um samstöðu íslensku stjórnmálaflokkanna höfðu þegar borist t.d. til Danmerkur. Það hringdu t.d. danskar fréttastofur í mig á miðvikudagsmorgni og vissu þá um að þessi samstaða hafði orðið. Fréttin var komin á framfæri: Alþingi Íslendinga var sammála í málinu. Þess vegna taldi ég ekki nauðsyn á því að hraða svo afgreiðslu að till. yrði samþ. s.l. fimmtudag. En tilefni þess að hv. þm. Ragnar Arnalds hefur þarna eitthvað misskilið málið er sjálfsagt það, að þegar ég var að vinna að málinu á mánudaginn í fyrri viku hafði ég orð á því við forustumenn flokkanna að ég legði mikla áherslu á að till. yrði flutt strax á þriðjudeginum og tekin til fyrri umr. þá og síðan væri mér kappsmál að hún yrði strax tekin fyrir í utanrmn. og afgreidd á fimmtudeginum. Misskilningurinn er áreiðanlega þannig upp kominn. En ég er ábyrgur fyrir því alveg eins og formaður n. að till. var ekki rædd fyrr en á mánudegi. Ég taldi þess ekki þörf því að mér var kunnugt um það, sem utanrrh. hér upplýsti, að búið var að hafa samband við grænlensku forráðamennina og þeir höfðu boðist til að ræða við okkur jafnvel í þessari viku. Þess vegna kom það eins og köld gusa framan í mig í gærkvöld að búið væri að semja. Ég held að það sé engan um að saka í þessu efni. Það gat enginn látið sér detta annað í hug en að það kæmi út á eitt hvort við afgreiddum till. nú eða s.l. fimmtudag.