Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég held að stóra spurningin núna þegar við erum að halda hér áfram á miðnætti þann 7. desember 2009, sé þessi: Af hverju? Ég veit ekki hvort fólk gerir sér grein fyrir því en samkvæmt þeirri áætlun sem þingið lagði upp með eigum við núna átta þingdaga eftir. Við erum í mun verri stöðu hvað fjárlög varðar fyrir ári síðan. Fyrir rúmlega ári síðan vissu allir hvert stefndi. Unnið var hratt í því að semja ný fjárlög. Það var búið að leggja þau fram. Samin voru ný fjárlög. Núna erum við komin styttra á veg en á sama tíma í fyrra. Einhver mundi segja: Heyrðu, við skulum ýta öllu frá vegna þess að við þurfum að klára þessi mikilvægu mál sem eru fjárlög næsta árs og allt sem þeim tilheyrir. Fjárlögin eru ekki bara tölur á blaði. Fjárlögin eru heilbrigðiskerfi okkar, þau eru menntakerfi okkar, þau eru velferðarþjónustan, þau eru samgöngurnar, þau eru dómskerfið, allir þessir þættir. En núna, þegar þetta er allt saman vanbúið, hvort sem það heita fjárlög, fjáraukalög eða það sem þeim tilheyrir, ætla menn samt sem áður að klára þetta mál, Icesave. Hér er búið að spyrja hvað eftir annað: Af hverju? Það vita allir í hvaða stöðu við Íslendingar erum í. Menn þekkja forsöguna en þeir hljóta að spyrja: Hvað gæti tapast við að fara betur yfir málið?  Virðulegi forseti. Af því að hér hafa menn talað um vinnubrögð, bæði stjórnar og stjórnarandstöðu, get ég alveg sagt að sagnfræðingar munu skoða þessa umræðu. Komandi kynslóðir munu skoða hana. Menn munu skoða hvort hér hafi allt verið gert til að koma í veg fyrir þetta stórslys. Og það er algjörlega ljóst að menn munu segja - munu kannski gagnrýna stjórnarandstöðuna fyrir eitt, að hafa ekki talað meira í málinu og ekki gengið lengra í að reyna að sannfæra stjórnarmeirihlutann um það að gera rétt. Það mun enginn gagnrýna stjórnarandstöðuna fyrir að hafa gengið svona hart fram eins og raun ber vitni í þessu máli. Enginn mun gera það, virðulegi forseti. Ég vek athygli á því að málstaður stjórnarinnar er svo slæmur að allt það sem við höfum nefnt er búið að blása af borðinu. Menn sögðu hér fullum fetum að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn krefðist þess að við kláruðum þetta frumvarp. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn sagði bara: Þetta er bara misskilningur. Ekki þegar forustumenn ríkisstjórnar spurðu. Nei, það er vegna þess að leikari hér í borg sendi bréf til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Þeir bentu að vísu á Norðurlöndin, en Norðurlöndin sögðu: Nei, það voru ekki við, við höfum enga ástæðu til þess að tengja þessi tvö mál saman, lánin til Íslands og Icesave. Jafnvel þótt það væri ástæðan er ekkert sem kallar á það að ýta þessu máli ekki frekar fram yfir áramót, þessu stóra máli, þessu óafturkræfa máli, sem er ekki bara að hafa áhrif á fjárlög næsta árs, það eru ekki nema 30–40 milljarða vaxtagreiðslur sem er nú bara einn rekstur á einum Landspítala, heldur er þetta um ókomna tíð. Ég vek athygli á því, virðulegi forseti, að þegar menn eru búnir að skrifa undir svona, er það ekki aftur tekið. Það var frétt í Pressunni í dag, sem segir frá því að Þjóðverjar eru enn að greiða stríðsskaðabætur frá fyrri heimsstyrjöldinni. Og fyrri heimsstyrjöldin, ef ég man rétt, virðulegi forseti, stóð frá árinu 1914 til 1918. Þannig að heilli öld seinna eru Þjóðverjar enn að greiða. Og allir þeir útreikningar sem gerðir hafa verið sýna það að við verðum í svipaðri stöðu, eða mjög líklega, það veit það auðvitað enginn, vegna þess að það þarf að flýta þessu svo mikið í þessu máli. Staðreyndin er sú, virðulegi forseti, að ef maður nær tali af þessum ágætu stjórnarliðum og auðvitað er mikið af prýðilegu fólki þar,  Það er enginn vafi í mínum huga að Samfylkingin sem trúir á fyrirbæri sem heitir Evrópusambandið og gerir öllum þeim einstaklingum sem eru fylgjandi því að við göngum í Evrópusambandið og skoðum það afskaplega erfitt fyrir, vegna þess að þeir tala um Evrópusambandið eins og þetta sé Hálsaskógur, virðulegur forseti, eftir að Mikki refur varð grænmetisæta. Þetta sé einhvers konar algott samfélag, öll dýrin í skóginum eru vinir og um leið og við förum þarna inn munu þeir redda okkur einhvern veginn. Virðulegur forseti. Þetta er mjög dýr barnaskapur. Síðan sýnist mér að hæstv. fjármálaráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, sé búinn að persónugera þetta mál. Málið snýst ekki lengur um efni þess heldur snýst þetta um hann og það er mjög vont. Málið er miklu stærra heldur en allir þeir einstaklingar sem hér eru inni eða sem eru í ríkisstjórn. En þetta er orðið mikil þrákelkni og það erfiðasta í þessu máli er að við höfum aldrei borið gæfu til þess að standa saman, Íslendingar, gegn viðsemjendunum í þessu máli. Það er mikið ólán fyrir þjóðina að við höfum núna hæstv. forsætisráðherra sem hefur allan sinn pólitíska feril, sem spannar nú nokkra áratugi, ávallt verið í deilum, hvort sem það hefur verið við samherja eða andstæðinga. Sá ágæti stjórnmálamaður, hæstv. forsætisráðherra, hefur aldrei náð að sameina menn um málstað.  Ég vil enn og aftur, virðulegi forseti, ég er búinn að segja það oft í þessum ræðustól, bjóða það og ég veit að það eru allir þingmenn stjórnarandstöðunnar tilbúnir í þá vegferð, að menn rífi þetta upp úr þessum skotgröfum og reyni að vinna saman með þetta mál, þannig að við horfum ekki fram á þetta slys sem við vitum að vofir yfir. Ég hvet, virðulegi forseti, stjórnarliða til þess að draga andann djúpt og hugsa þetta aðeins. Er það ekki þess virði að við skoðum þetta vel, einbeitum okkur líka að því sem við þurfum að gera og höfum í besta lagi nokkra daga til, að sjá til þess að hér verði ekki sú staða uppi í ríkisfjármálum að það muni skerða grunnþjónustu okkar, því að það er uppi á borðinu eins og staðan er núna? Ég bara bið hv. þingmenn, 

Hæstv. forseti. Hér hefur verið komið víða við. Ég ætla að snerta á tveimur þáttum í ræðu minni. Annað er nú það að hv. þm. Pétur Blöndal hefur hér farið ýmsum orðum um afstöðu hv. þingmanna stjórnarflokkanna til málsins og orðið að geta sér til um afstöðu þeirra flestra, þar sem ekki hafa legið fyrir upplýsingar um afstöðu þeirra í þessari umræðu. Einn er sá þingmaður hv. sem hefur farið nokkrar krókaleiðir til að koma afstöðu sinni á framfæri. Í umræðum á laugardag vísaði ég í ritdóm sem hv. þm. Ögmundur Jónasson skrifaði í tímaritið Þjóðmál þar sem hann kom fram með mjög harða gagnrýni á málsmeðferð bæði fyrrverandi og ekki síður núverandi ríkisstjórnar varðandi með þetta mál, hvernig á því hefði verið haldið. Nú í kvöld skrifar hv. þm. Ögmundur Jónasson grein á heimasíðu sína, þar sem hann leggur nokkuð út af ályktun sem kom frá Félagi samfylkingarmanna í Garðabæ, sem nokkuð var rædd hér í þinginu í morgun. Hv. þm. Ögmundur Jónasson segir í þessari grein, með leyfi forseta: „Í þorskastríðunum fyrr á tíð tókst Íslendingum vel að standa saman. Ekki svo að skilja að alltaf væru allir á sama máli. Síður en svo. Menn deildu um áherslur og stundum leiðir. En í grundvallaratriðum stóð þjóðin sameiginlega að sameiginlegu hagsmunamáli. Þannig hefði það einnig þurft að vera í Icesave-deilunni. Slíkri samstöðu er stundum ruglað saman við hjarðmennsku; að allir gangi í takt. Svona eins og hermenn gera. Þeim er uppálagt að hlýða öllum fyrirskipunum möglunarlaust, gera einsog þeim er sagt. Sagan kennir að þannig sé hægt að láta þá framkvæma nánast hvað sem er.“ Síðan, hæstv. forseti, vitnar hv. þm. Ögmundur Jónasson í það að hann hafi orðið vitni að þjálfun hermanna í Bretlandi og er með einhverjar lýsingar á því hvernig hermenn hafi verið þjálfaðir í að fylgja fyrirmælum hugsunarlaust sem viðbragð við skipun. Svo segir hv. þingmaður, með leyfi forseta: „Svo er að skilja á Samfylkingarfélagi Garðabæjar að þannig eigi þetta að vera í pólitíkinni líka; að allir gangi í takt og fari að fyrirskipunum. Þá gangi allt vel. Í ályktun sem félagið sendi frá sér um Icesave-málið í nýliðinni viku, segir að Samfylkingin í Garðabæ hvetji þingmenn VG til þess „að taka þingflokk Samfylkingarinnar sér til fyrirmyndar og ganga í takt og í samræmi við ríkisstjórnarsáttmála núverandi ríkisstjórnar, öllum til heilla.““ Svo mörg voru þau orð. Hv. þingmaður reyndar vísar reyndar til ýmissa þátta og fer fögrum orðum um ýmis grunngildi sem séu viðhöfð í starfi núverandi ríkisstjórnar og allt gott um það að segja, það er afstaða hv. þingmanns og hann frjáls að þeirri skoðun sinni. En síðan segir hv. þm. Ögmundur Jónasson í þessari grein, með leyfi forseta: „Fyrirskipanapólitíkin með sínu samræmda göngulagi er meira í ætt við vinnulag Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og þeirra sem hann starfar fyrir, en þá seiglu sem velferðaruppbyggingin kallar á. Hlýðni og undirgefni, hugsunarlaus viðbrögð við skipunum, er einmitt sú meinsemd sem varð völd að efnahagshruninu sem við súpum nú seyðið af. Má ég frekar biðja um fulla meðvitund og vakandi dómgreind - jafnvel þótt það þýði eitthvert misræmi í göngulagi endrum og eins?“ Þetta sagði hv. þm. Ögmundur Jónasson í grein á heimasíðu sinni og hefði ýmsum þótt að vel færi á því að hv. þingmaður hefði látið þessi sjónarmið í ljós hér í þingsal. En allt um það, hann er auðvitað frjáls að því hvenær hann tekur til máls og hvernig. En eins og ég sagði í upphafi hefur hv. þm. Ögmundur Jónasson farið nokkrar krókaleiðir til að koma afstöðu sinni á framfæri þótt öllum sé ljóst að samþykkt þessa frumvarps hér á þingi er honum mjög á móti skapi. Þessi grein er auðvitað ákall hv. þm. Ögmundar Jónassonar til þingmanna stjórnarflokkanna. Það er ekki hægt að skilja þessi orð öðruvísi en sem ákall til þingmanna stjórnarflokkanna um að fylgja eigin sannfæringu en taka ekki við fyrirskipunum og láta ekki telja sér trú um að það sé nauðsynlegt að þeir gangi með taktföstu skipulagi, taktföstum hætti í einhverjum gæsagangi í átt til niðurstöðu í þessu máli. Það er ekki hægt að skilja orð hv. þm. Ögmundar Jónassonar öðruvísi. Þetta er auðvitað athyglisvert einmitt þegar haft er í huga hversu mikil þögn þingmanna stjórnarflokkanna hefur verið í þessari umræðu. Þögnin hefur verið æpandi eins og ég hef áður sagt. Þetta vildi ég sagt hafa um þennan þátt. Ég vísaði hér fyrir helgi trúi ég í ummæli Steingríms J. Sigfússonar, hæstv. fjármálaráðherra, sem falla alveg í sama farveg og ummæli hv. þm. Ögmundar Jónassonar. Ögmundur er sem sagt að halda á lofti því sjónarmiði sem hæstv. fjármálaráðherra hafði þegar hann var leiðtogi í stjórnarandstöðunni og sagði, með leyfi hæstv. forseta: „Má ég þá frábiðja mér það að menn komi hér með þau nauðungarrök að þeir séu í liðinu, af því þeir séu stuðningsmenn ríkisstjórnarinnar verði þeir að láta sig hafa það. Það er ekki þannig, það er þvert á móti algjörlega öfugt. Menn eru skyldugir til að fylgja sannfæringu sinni.“ Þetta sagði hæstv. fjármálaráðherra á þingi í maí 2004. Þessi afstaða er skýr og þessi afstaða ætti sérstaklega að vera töluvert umhugsunarefni fyrir einhverja úr hópi hinna þöglu þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, sem látið hafa þessa umræðu að mestu fram hjá sér fara ef undan er skilinn hæstv. fjármálaráðherra og hv. þm. Björn Valur Gíslason, sem gengur í góðum takti. 
             En ég treysti því að þeir hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sem ekki muna þessi ummæli Steingríms J. Sigfússonar, hæstv. fjármálaráðherra, og ekki hafa kannski enn þá kynnt sér þessi skrif hv. þm. Ögmundar Jónassonar að þeir heyri a.m.k. mál mitt, því að eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal sagði hér áðan, geri ég ráð fyrir því að þeir fylgist með þessum umræðum á skrifstofu sinni. Þetta mál er auðvitað enn í fullum gangi hér í þinginu. Það stefnir í að hér verði atkvæðagreiðsla að lokinni 2. umræðu upp úr hádegi á morgun, en þá er auðvitað mikil vinna fyrir höndum og ég álít að fulltrúar stjórnarandstöðunnar í fjárlaganefnd og forustumenn flokkanna hafi náð verulegum árangri í dag við að afstýra slysi, sem stefndi í hér í morgunsárið þegar kom í ljós á fundi fjárlaganefndar að formaður og varaformaður nefndarinnar höfðu einhvern allt annan skilning á því samkomulagi sem hér var gert á föstudagskvöldið en aðrir þingmenn. En ég álít að gengið hafi verið þannig frá málum og búið um hnúta að yfirferð og umfjöllun fjárlaganefndar verði ítarleg, efnismikil og fagleg. Hér í þessari umræðu hafa auðvitað komið fram ótalmörg sjónarmið og á opinberum vettvangi á sama tíma hafa komið fram fjölmargar athugasemdir við þetta frumvarp, sem hv. fjárlaganefnd verður að sjálfsögðu að fara vel yfir og fjalla um. Þau hafa verið tekin saman í þeim punktum sem þingmenn stjórnarandstöðunnar í fjárlaganefnd hafa lagt fram og hafa verið tekin til jákvæðrar skoðunar og samþykkt af hálfu stjórnarmeirihlutans að verði skoðuð í nefndinni. Það er auðvitað gríðarlega mikilvægt að þetta verði gert með vönduðum og faglegum hætti, að það verði ekki um eitthvert yfirklór eða yfirborðsmennsku að ræða í þessu sambandi og vítin sem við þekkjum frá fyrri afgreiðslu mála í nefndum í þessu máli, eru til að varast þau. Það liggur því alveg ljóst fyrir að stjórnarandstaðan mun ekkert sætta sig við annað en mjög yfirgripsmikla og fyrst og fremst vandaða málsmeðferð í fjárlaganefnd að þessu sinni, þar sem tekið verði á þeim málum og reynt að komast að niðurstöðu á grundvelli bestu fáanlegra upplýsinga, en ekki bara með því að berja höfðinu þrjóskulega við steininn.

Virðulegi forseti. Við erum hér nokkur stödd í þingsal og erum að velta fyrir okkur af hverju meiri hlutinn ætlar að samþykkja þetta Icesave-frumvarp. Ég man eftir skopmynd sem Halldór Baldursson teiknaði í Morgunblaðið þar sem hann benti á að Steingrímur J. Sigfússon, hæstv. fjármálaráðherra, reri að því öllum árum að taka hér aftur upp árið 1979, hann ætlaði sér ekki að nota tímann vel, það væri ógjörningur, en hann ætlaði sér hins vegar að beita pólitísku handafli. Ég velti því fyrir mér í ljósi þeirra ummæla sem þingmaðurinn lét falla hér áðan um grein hv. þm. Ögmundar Jónassonar hvort Vinstri grænir og Samfylkingin - en þeir vilja samþykkja Icesave - beiti hér pólitísku handafli og beygi þá sem voru eitt sinn með efasemdir í málinu og hvort þjóðin verði ekki jafnvel komin á þann stað sem hún var árið 1979. Við horfum upp á að skatttekjur um 80 þúsund Íslendinga, sem er meira en helmingur skattgreiðenda, muni renna í það að borga aðeins vexti af Icesave-láninu og það á því sjö ára tímabili sem við eigum að vera í skjóli. Ég velti því fyrir mér hvort hv. þm. Birgir Ármannsson sé búinn að velta þessari staðreynd fyrir sér.

Hæstv. forseti. Það eru einkum tvö atriði sem ég vil bregðast við í þessari ræðu. Áður en ég svara spurningunni vil ég taka það fram að ég ætla hæstv. fjármálaráðherra ekki illan ásetning í þessu máli frekar en í öðrum málum. Ég ætla það að hann telji sig vera að gera rétt. Það breytir ekki því að ég tel að í þessu máli hafi hæstv. fjármálaráðherra gert alveg dæmalaus axarsköft, ef við getum orðað svo, frá því að það hófst, að þetta mál hafi í rauninni verið klúður á klúður ofan eins og haldið hefur verið á því. En ég ætla hæstv. ráðherra ekki illan ásetning. Hins vegar varðandi það sem hv. þingmaður nefnir, að hæstv. fjármálaráðherra fari með okkur 30 ár aftur í tímann í tímavél, er auðvitað margt í stefnu þessarar ríkisstjórnar sem bendir í þá átt. Ég held t.d. að þær tillögur um skattamál sem hæstv. ríkisstjórn hefur lagt fram hér á þingi og eru komnar til nefndar, fari með okkur einhver ár ef ekki áratugi aftur í tímann. Ég óttast það því miður vegna þess að ég held að þarna sé um stórskaðlegar tillögur að ræða sem muni, þegar heildstætt er litið á þær, leiða til þess að kreppan sem við eigum við að stríða núna, muni dýpka og framlengjast og það verði miklu erfiðara fyrir okkur að ná okkur upp úr vandanum en ella. En síðan get ég alveg tekið undir þau orð hv. þingmanns sem settar voru fram í spurningarformi, að ég tel að verið sé að beita miklu handafli hérna og knýja stjórnarliða til 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Ármannssyni fyrir svarið. Ég er einmitt þeirrar skoðunar að ríkisstjórnin sé hér að beita handafli, a.m.k. verður maður að ætla það vegna þess að margir þingmenn meiri hlutans hafa lýst því yfir að þeir séu mótfallnir því að við samþykkjum Icesave. En þá kem ég aftur að þessari spurningu sem mig langar til að bera upp: Hverja telur þingmaðurinn vera helstu orsök þess að við stöndum frammi fyrir því að stjórnarliðar munu væntanlega á morgun, þótt ég voni svo sannarlega ekki, segja já við Icesave-samningunum? Þeir munu segja já við máli þegar það er ljóst að Bretar og Hollendingar hafa í rauninni kúgað okkur til þess að komast að þessari niðurstöðu og beitt fyrir sig Alþjóðagjaldeyrissjóðnum jafnvel þótt þeir allir þvertaki fyrir það. Ég held að það sé svona nokkurn veginn á hreinu. Hæstv. fjármálaráðherra lýsti því yfir hér í pontu að það væri einhver óskilgreind hætta á ferðinni, en við höfum farið yfir það í mörgum ræðum og fært rök fyrir því að það er í rauninni ekkert að óttast. Það hefur í rauninni allt komið fram sem stjórnarliðar sögðu að mundi gerast en þar var þó ekkert til að óttast. Hefur hv. þingmaður skoðun á því hver hin raunverulega ástæða er fyrir því að við samþykkjum Icesave-samningana? Getur verið að það sé t.d. hinn makalausi áhugi Samfylkingarinnar 

Hæstv. forseti. Ég get ekki neitað því að sú spurning sem hv. þm. Höskuldur Þórhallsson beinir hérna til mín hefur auðvitað læðst að mér áður í þessari umræðu. Ég hef velt því fyrir mér hvort það sé ekki ljóst að ástæðan fyrir því að hv. þingmenn Samfylkingarinnar hafa spilað fullkomlega með í þessu máli og gengið í takti allt frá upphafi, sé einmitt sú að þeir óttast að allir hnökrar á þessu máli, Icesave-málinu, geti tafið fyrir því að þeir komist til fyrirheitna landsins, ESB. Ég kann ekki svarið við þessari spurningu, hv. þingmaður, en ég hef margoft velt þessu fyrir mér og velt þessu upp hér í ræðustól. Ég skal heldur ekki útiloka að í hópi þingmanna stjórnarflokkanna séu einhverjir sem trúa hræðsluáróðrinum um að hér muni taka við frostavetur og ísöld ef við samþykkjum ekki Icesave-samningana eða frumvarpið óbreytt og göngum frá þessu máli með þeim hætti sem ríkisstjórnin leggur til núna. Ég er ekki frá því að það kunni að vera einhverjir í þeim hópi sem trúa þessu í einlægni. Nú veit ég auðvitað ekkert meira en hv. þingmaður um hugarheim hv. þingmanna stjórnarflokkanna, en ég hef líka velt því fyrir mér, eins og ég reifaði reyndar hér í andsvari á laugardag, að það kunni að vera að ýmsir úr hópi þingmanna stjórnarflokkanna trúi því að þegar við erum komin í Evrópusambandið komi einhver frelsandi hönd sem muni einhvern veginn leysa okkur undan því að borga þessar skuldir þegar þær verða orðnar skuldir. Ég álít að þetta séu ekki skuldir í dag, ekki skuldir íslenska ríkisins eða íslensku þjóðarinnar, en þær verða það þegar gengið verður frá þessu máli. 

Frú forseti. Ég verð að játa að blendnar tilfinningar bærast hið innra þegar ég kem hingað upp í mína síðustu ræðu í 2. umr. um þetta hörmungarmál. Ég hef sjálfsagt komið hingað upp 270–300 sinnum í þessari umræðu til að segja skoðun mína og mér finnst ég skulda þjóðinni, frú forseti, a.m.k. 300 ferðir enn. En svona er þetta, allt hefur sinn tíma. Ég klára þessa 2. umr. í trausti þess að það samkomulag sem formenn stjórnarandstöðuflokkanna gerðu við forseta, og í ljósi þeirrar yfirlýsingar sem hv. þm. og formaður fjárlaganefndar, Guðbjartur Hannesson, las hér upp áðan, að málið fái þá meðferð í fjárlaganefnd og öðrum nefndum sem samið var um og búið er að lýsa yfir. Frú forseti. Þann 3. júní 2009 spurði hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, formaður Framsóknarflokksins, fjármálaráðherra um stöðu mála í viðræðum við bresk stjórnvöld um Icesave-reikningana. Hann spurði einnig hvort til stæði að undirrita einhvers konar samkomulag, jafnvel á morgun, og ef ekki á morgun þá hvenær. Ég ætla að lesa lokaorð í svari hæstv. fjármálaráðherra, með leyfi forseta: „Ég held að ég geti fullvissað hv. þingmann um að það standi ekki til að ganga frá einhverju samkomulagi á morgun“ - þ.e. 4. júní - „eða einhverja næstu daga og áður en til slíks kæmi yrði að sjálfsögðu haft samráð við utanríkismálanefnd og aðra þá aðila sem þingið hefur haft til að fylgjast með framvindu þessara mála. Staða málsins er sú að það eru könnunarviðræður eða könnunarþreifingar í gangi.“ Frú forseti, þetta var 3. júní. Þann 5. júní er ljóst að búið er að undirrita samkomulagið. Svo eru þingmenn stjórnarflokkanna og ráðherrar að væla undan því hér í ræðustól að þeir séu sagðir segja ósatt. Þetta er með ólíkindum. Það er með ólíkindum að hæstv. fjármálaráðherra skuli ekki kannast við sín eigin orð og kannast við þá þvælu sem hann hafði hér uppi við þingmenn. Frú forseti. Linnulausum hræðsluáróðri hefur verið haldið uppi gagnvart þingmönnum og þjóðinni í þessu máli. Ekki er nóg með að Evrópusambandsþjóðirnar, með Svía, Breta og Hollendinga í fararbroddi, hafi kúgað íslenska þjóð til að taka á sig skuldbindingar sem henni ber ekki, heldur virðist sem svo að stjórnarflokkarnir séu að beita þingmenn sína sömu vinnubrögðum, nota sömu vinnubrögð. Röngum upplýsingum er jafnvel haldið að fólki eins og sjá má af þeim tilvitnunum sem ég hafði yfir áðan. Grímulausar hótanir Evrópusambandsins, sagði hæstv. fjármálaráðherra hér um daginn. Við höfum orðið vitni að grímulausum hótunum innan stjórnarliðsins um þetta mál. Og hvað hangir á spýtunni? Hvað hefur hæstv. fjármálaráðherra fengið fyrir sinn snúð, fyrir það að elta Samfylkinguna, þann flokk sem líklega ber mesta ábyrgð á þessum Icesave-reikningum? Icesave-reikningarnir í Hollandi urðu til á vakt Samfylkingarinnar þegar hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson var viðskiptaráðherra og þeir hrundu á sömu vakt. Þannig er nú málið. Hvað fá Vinstri græn fyrir sinn snúð? Ekki neitt. Vinstri stjórn, hún skal lifa, það er það, aðgöngumiðinn í Evrópusambandið og Icesave-reikningarnir, það skiptir engu máli hvað það kostar ef vinstri stjórnin lifir. Frú forseti, þetta er hörmulegt. Mjög sterk orð koma upp í hugann þegar maður hugsar um þessa hluti, orð sem ég yrði líklega víttur fyrir að nota hér, en það eru þau orð sem mér finnst hægt að nota um vinnubrögð ríkisstjórnarinnar í þessu máli. Frú forseti. Ég ætla að vona að þeim þingmönnum sem greiða þessu máli götu, sem munu samþykkja þetta mál, gefist tóm til að setjast niður eða horfa í spegil og velta því fyrir sér hvernig sálarró þeirra er og hvort þeir geti samvisku sinnar vegna gert þessa hluti, hvort menn hafi hreinlega samvisku í að samþykkja svona lagað. Ég hef það ekki og því mun ég greiða atkvæði á móti frumvarpinu og þessu máli á öllum stigum þess máls. Ég tek ekki þátt í að kúga íslenska þjóð.

Frú forseti. Ég held nú áfram yfirferð yfir nokkur af helstu atriðum þessa máls. Ef ég man rétt var ég kominn að atriði nr. 50 en svo vill til að það fjallar um skýrslu lögfræðistofunnar Mishcon de Reya, sem með einhverjum undarlegum hætti hvarf þar til hún birtist óvænt, fannst undir stól í fjármálaráðuneytinu líklega, þrátt fyrir að hafa verið merkt utanríkisráðuneytinu eða hæstv. utanríkisráðherra. Menn veltu því fyrir sér hvers vegna þessi skýrsla hefði horfið, sérstaklega í ljósi þess að hún útskýrði nokkur atriði er lutu að málstað Íslendinga með þeim hætti að það var frekar til þess fallið að styrkja stöðu Íslendinga en hitt. Nú liggur reyndar fyrir að þetta lögfræðifyrirtæki, Mishcon de Reya, verður beðið um að klára þá vinnu sem ekki var kláruð á sínum tíma þannig að ég ætla ekki að ræða það meira í bili. Ég ætla hins vegar, undir lið nr. 50, að nefna annan aðila sem meira hefði mátt líta til, þ.e. samningasérfræðingurinn Lee Buchheit, sem kom hingað til lands og bauð fram aðstoð sína á frumstigum málsins. Lítið var gert með það. Hann kom svo aftur fyrir nokkrum mánuðum og lýsti því þá að þetta væru einhverjir verstu samningar af þessari gerð sem hann hefði séð, líklega þeir verstu, og hafði maðurinn aldrei séð jafneinhliða gjörninga. Á örskömmum tíma, þ.e. eftir stuttan yfirlestur, gat hann bent á fjölmarga galla sem ríkisstjórn Íslands hafði þá ekki komið auga á eða ekki viljað taka eftir. Varð aðstoð þessa manns þegin? Nei, það var öðru nær. Hann var að benda á styrkleika Íslands í stöðunni og slíkt hentaði ekki þá frekar en á öðrum stigum þessa máls. Þannig hefur það verið með marga sem tekið hafa upp hanskann fyrir Íslendinga, hvort heldur sem er erlendir fræðimenn, jafnvel nóbelsverðlaunahafar eins og nóbelsverðlaunahafinn í hagfræði, Joseph Stieglitz - þeir sem tala máli Íslands í þessu máli fá lítið að komast að hjá ríkisstjórn landsins. Atriði nr. 51 tengist þessu kannski á vissan hátt því að það sýnir hversu allt hefur verið öfugsnúið í því hvernig á málinu hefur verið haldið og fjallar um það að þrátt fyrir að íslensk stjórnvöld hafi ekki verið tilbúin til að setja neitt fjármagn að ráði eða vinnu, umfram þá sem upphaflega voru ráðnir til verksins, í að verja hagsmuni Íslands í þessu máli féllust menn á að greiða milljarða króna aukalega til breskra og hollenskra stjórnvalda þannig að þau gætu staðið straum af kostnaði við umsýslu í málinu. Hér hefur verið rifjað upp að kosningabarátta vegna hugsanlegrar aðildar að öryggisráði Sameinuðu þjóðanna hafi kostað 400 millj. kr. og nú áætla menn að umsókn um aðild að Evrópusambandinu muni kosta þúsund milljónir en engar slíkar upphæðir hafa verið settar í að verja hagsmuni Íslands í þessu máli. Margir urðu til að benda stjórnvöldum á það strax síðasta haust að ráða til starfa almannatengslastofur erlendis eða lögfræðistofur eða aðra ráðgjafa, það hefur lítið farið fyrir því. Hins vegar féllust menn á að borga líklega hátt í fimm milljarða kr. samanlagt til Breta og Hollendinga til að standa straum af umsýslukostnaði þeirra. Í þessu birtist hin fullkomna niðurlæging Íslands í málinu. Nr. 52 snýst reyndar líka um niðurlægingu því að það varðar þá samninga sem gerðir voru um Icesave á sínum tíma við Breta og Hollendinga og leiddi til þess að þessar þjóðir eða stjórnvöld þeirra féllust skriflega á að nú gætu mál Íslands fengið framgöngu hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Þetta kallaði ekki á athugasemdir íslenskra stjórnvalda við það að Alþjóðagjaldeyrissjóðnum hefði verið misbeitt, ekki frekar en fyrri daginn. Nei, menn fögnuðu því einfaldlega að nú lægi slík yfirlýsing fyrir. Það er furðulegt, eins og aðrir hafa reyndar rakið í ræðum hér í dag, að þrátt fyrir allar yfirlýsingarnar um að hinir og þessir - og það breytist nánast dag frá degi, Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn, Svíar, Norðmenn, Evrópusambandið eða einhverjir aðrir - standi í vegi fyrir því að við fáum lánafyrirgreiðslu nema við föllumst á þá Icesave-samninga sem Bretar og Hollendingar ætlast til að við samþykkjum, nákvæmlega þá samninga, hefur ekki opinberlega verið sett út á þetta. Ekki hefur verið með opinberum hætti hrópað á torgum heimsins að verið sé að misbeita þessari alþjóðastofnun gagnvart Íslendingum eða að Norðurlönd, vinaþjóðir okkar, væru að beita sér gegn okkur. Hvernig stendur á því, frú forseti? Þetta er svo sem til samræmis við annað hjá stjórnvöldum sem hafa viljað láta frekar lítið fyrir sér fara á alþjóðavettvangi í þessu máli. Nr. 53 snýr að hryðjuverkalögunum eða beitingu hryðjuverkalaga gegn Íslendingum. Hvað sem líður yfirlýsingum ráðherra eða samningamanna, um að tekið hafi verið tillit til skaðans sem þau lög hafa valdið okkur, hefur það einfaldlega ekki verið gert. Einfaldasta leiðin til að átta sig á því er að bera saman samningana við Bretana, bresk stjórnvöld, sem beittu okkur hryðjuverkalögum, sem sagt er að tekið hafi verið tillit til, og samningana við Hollendingana, sem beittu engum slíkum lögum eða gerðu ekkert sambærilegt við það. Samningarnir eru nákvæmlega eins, forsendurnar eru þær sömu og upphæðirnar, þ.e. það sem við borgum, eru hlutfallslega þær sömu. Augljóslega hefur ekkert, ekki ein króna, ekki eitt pund, verið dregið frá vegna skaðans af beitingu hryðjuverkalaganna. Eins og ég fjallaði um í grein fyrir einhverjum mánuðum er líklega auðvelt að reikna það út að skaðinn af beitingu hryðjuverkalaganna hafi numið a.m.k. tugum milljarða og að öllum líkindum hundruðum milljarða króna. Breska þingið viðurkenndi m.a.s. sjálft að það hafi verið ósæmandi og raunar algjörlega óviðeigandi að beita þessum lögum og að það hafi valdið Íslendingum skaða á afar slæmum tíma. Fyrst þá, þegar breska þingið var sjálft búið að kveða upp úr um þetta, komu þingmenn Samfylkingarinnar í röðum hingað upp til þess að hneykslast á framferði Bretanna - mörgum, mörgum mánuðum eftir að hryðjuverkalögunum var beitt. Sömu þingmenn höfðu ekki mátt heyra minnst á það að blanda hryðjuverkalögunum saman við Icesave-deiluna eða nokkurn annan hlut, vildu í þessu máli eins og öðrum láta sem minnst fyrir sér fara, þangað til breska þingið var búið að hafa forgöngu um það að fordæma sjálft sig, ef svo má segja. Þá voru liðsmenn ríkisstjórnar Íslands tilbúnir að taka undir með útlendingunum í því eins og öðru. Nr. 54 varðar framferði breskra stjórnvalda gagnvart íslensku bönkunum í Bretlandi. Fyrir liggur að ótalmargt hefði betur mátt fara í rekstri íslensku bankanna, um það þarf enginn að deila. Það sama mátti reyndar segja um fjölmarga banka í Bretlandi og víðar og munaði þar litlu ef menn skoða hlutfallslegan samanburð. Bresk stjórnvöld björguðu hins vegar með alveg gríðarlegum fjárútlátum öllum bresku bönkunum nema breskum bönkum sem voru í eigu þeirra íslensku og má þar nefna Heritable-bankann, sem var í eigu Landsbankans, og Singer & Friedlander bankann, sem var í eigu Kaupþings. Nú hefur nú komið í ljós að þessir bankar voru síst verr staddir en margir þeirra bresku banka sem fengu aðstoð, raunar miklu betur staddir, en ég næ ekki að fara 

Virðulegi forseti. Við í stjórnarandstöðunni og við í Framsóknarflokknum höfum talið mjög mikilvægt að þetta mál væri rætt út í hörgul. Kollegar mínir hafa margir hverjir haldið margar góðar ræður. Þeir hafa líka bent á það stóra vandamál að það stendur einfaldlega of mikið af upplýsingum út af borðinu, þ.e. það á eftir að afla sérfræðiálits um fjöldamörg álitaefni sem snerta lögfræðihluta málsins og hagfræðihluta þess. Menn hafa einnig verið að kalla eftir gögnum og ítrekað hefur verið óskað eftir því í fimm mánuði að allri leynd verði aflétt af gögnum málsins. Ég held að það hafi alltaf sýnt sig að það hafi verið fullkomlega rétt að halda þeirri kröfu til haga. Þessari umræðu lýkur senn. En ég hef hugsað mér að ræða fjölmörg atriði til viðbótar og ég ætla mér að gera það. Fyrr í kvöld las hv. formaður fjárlaganefndar upp tilkynningu um að farið verði með málið í fjárlaganefnd eftir því sem stjórnarandstaðan óskaði og tekið mið af blaði með kröfum sem stjórnarandstaðan í fjárlaganefnd vill að sé kannað. Við vildum hafa það á hreinu að svo yrði gert og að tryggt yrði fyrir fram að menn gætu ekki skotið sér undan því, með útúrsnúningi eða einhverju öðru, að það samkomulag sem gert hefði verið við stjórnarmeirihlutann væri á einhvern hátt óljóst. Út á það gekk barátta mín í allan dag, að það yrði alveg á hreinu hvernig málsmeðferðin yrði í fjárlaganefnd. Í fyrsta lagi kröfðumst við þess að fengið yrði álit bresku lögfræðistofunnar Mishcon de Reya á nokkrum álitaefnum. Við töldum það mikilvægt vegna þess að lögmannsstofan hefur gefið það út að Íslendingar ættu jafnvel ágætisrétt í þessu máli. Það er því miður þannig að þeim rétti og þeim sjónarmiðum sem styrkt hefðu hagsmuni Íslendinga hefur aldrei verið haldið almennilega til haga. Í annan stað töldum við það mikilvægt, vegna þess að stjórnarmeirihlutinn gaf það út í greinargerð með upphaflega frumvarpinu, sem lagt var fram í byrjun júnímánaðar, að leitað hefði verið til bresku lögmannsstofunnar Mishcon de Reya. Þar með vildu þeir sýna fram á að þeir hefðu aflað sér utanaðkomandi aðstoðar. Við viljum fá úr því skorið hvort efni og gerð samningsins teljist hefðbundin með hliðsjón af samningsákvæðum sambærilegra samninga og hvort samningarnir beri það með sér að jafnræðis hafi verið gætt á milli samningsaðila við samningsgerðina. Það er mjög mikilvægt að fram komi ítarlegt álit um þetta atriði. Við vildum líka fá úr því yrði skorið hvaða þýðingu það hefði fyrir hagsmuni íslenska ríkisins, eða íslenskra aðila sem hugsanlega munu í framtíðinni höfða dómsmál vegna samninganna, að um þá gildi ensk lög en ekki íslensk. Við vildum fá úr því skorið hvort slík samningsákvæði, ef þau mundu leiða til þess að réttarstaða íslenska ríkisins eða íslenskra aðila, sem sagt Landsbanka Íslands hf., mundi skerðast, og réttarstaða breska ríkisins að sama skapi styrkjast - hvort það að samningarnir eiga að fara eftir enskum rétti, fyrir enskum dómstólum, hafi einhver áhrif á réttarstöðu landanna. Ég tel að það sé þannig. Ég held að við höfum samið illilega af okkur að setja fyrirvarana inn í samningana þannig að ensk lög gildi um þá. Við vildum líka fá úr því skorið hvaða áhrif hugsanleg endurskoðun á löggjöf ESB, um innlánstryggingarkerfi, hafi á efnislegt gildi samninganna og skuldbindingar Íslands samkvæmt þeim, einkum með hliðsjón af þeim lagalegu skuldbindingum sem núverandi löggjöf ESB, um innstæðutryggingar, hefur í för með sér fyrir íslenska ríkið. Það er algjörlega óþolandi að jafnvel þó að dómsniðurstaðan einhvers staðar erlendis yrði Íslendingum í hag, að ekki sé talað um að Evrópusambandið gefi út þá yfirlýsingu að ekki sé ríkisábyrgð á bak við Icesave-samningana, eigi íslenska ríkið ekki að fá að njóta þess gjörnings. Það er ágætt að fá úr því skorið með lögfræðiáliti hvaða afleiðingar það hefði í för með sér fyrir samningsaðila. Eins og alþjóð veit hafa nokkrir merkir lögfræðingar, okkar færustu lögfræðingar, bent á að það sé málum blandið, og mikill vafi leiki á um það, hvort frumvarpið standist ákvæði stjórnarskrárinnar. Um þetta hefur verið deilt hér í ræðustól. Við óskuðum eftir því að þeir lögfræðingar sem meiri hlutinn kallaði fyrir nefndina mundu skila skriflegri greinargerð en þeir treystu sér af einhverjum ástæðum ekki til þess. Það er væntanlega af málefnalegum ástæðum og þeir hafa væntanlega ekki gefið sér tíma til þess að fara yfir málið. Það breytir því ekki að það er mjög mikilvægt að við sem þurfum að taka ákvörðun um þessa samninga fáum að vita hvort sú gjörð að samþykkja samningana brjóti í bága við íslensku stjórnarskrána. Ég tel að enginn þingmaður vilji það í raun og veru. Við óskuðum eftir því að fengið yrði skriflegt álit þeirra Guðrúnar Erlendsdóttur og Péturs Hafsteins á álitaefnum sem tengdust umræðunni um framsal dómsvalds og umfang ríkisábyrgðar. Þetta eru þau tvö álitaefni sem snúa að stjórnarskránni. Þessir tveir aðilar eru fyrrverandi hæstaréttardómarar og eru í mínum huga algjörlega hafnir yfir vafa, eru meðal okkar reyndustu lögmanna. Ég held að allir geti verið sammála um að þau komi algjörlega að hreinu borði og ég vonast til að þau taki þetta mál að sér. Ég ætla að fara yfir mörg atriði í næstu ræðu minni, atriði sem við ætlum að skoða í fjárlaganefnd. Ég vil taka það fram að í ljósi umfangs málsins, í ljósi þeirrar atburðarásar sem við höfum horft upp á, í ljósi þess að málsmeðferðin í öllu málinu eins og það leggur sig er þjóðinni til háborinnar skammar, er Alþingi til háborinnar skammar, er þeim aðilum sem bera ábyrgð á henni til háborinnar skammar, gæti Alþingi, með því að fara ítarlega yfir þessi atriði, jafnvel á einhvern hátt rétt úr kútnum. Ég vil benda á að þeir fjórir lögmenn sem fengnir voru fyrir fjárlaganefnd nefndu að aldrei aftur í sögu þjóðarinnar mætti hafa málsmeðferðina eins og hún hafi verið í þessu máli. Það má aldrei verða fordæmi fyrir sambærileg mál að keyra málið í gegnum þingið eins og gert hefur verið, halda gögnum leyndum fyrir Alþingi, mikilvægum upplýsingum, og að úr því verði skorið að allt verði uppi á borðinu. Ég óska eftir því, 

Frú forseti. Ég ætla að halda uppteknum hætti og reyna að geta mér til um afstöðu stjórnarliða í málinu, þ.e. þeirra sem ekki hafa tekið þátt í umræðunni. Þar er kannski fyrst að nefna varamann Atla Gíslasonar. Ég er búinn að fara í gegnum afstöðu hans, hann er eindregið á móti því að samþykkja Icesave en hverfur svo af þingi til þess að sinna bókhaldi. Það kemur reyndar fram mjög víða á netinu að hv. þingmaður er mjög mikið á móti þessu. Það kemur t.d. fram að hann er óviss með stuðninginn. Í frétt RÚV segir t.d., með leyfi frú forseta: „Fréttastofa RÚV leitaði álits hjá þingmönnum flokksins og tveir þingmenn Vinstri grænna vilja ekki lýsa yfir stuðningi við Icesave-samningana. Það eru þau Atli Gíslason og Guðfríður Lilja Grétarsdóttir.“ Hv. þingmenn Álfheiður Ingadóttir, Árni Þór Sigurðsson, Ásmundur Einar Daðason, Björn Valur Gíslason og Lilja Rafney Magnúsdóttir vildu hins vegar styðja samkomulagið, og þetta er sagt sunnudaginn 7. júní, eiginlega rétt eftir að það var samþykkt. Við vitum svo að hv. þm. Ásmundur Einar Daðason sá sitt óvænna og áttaði sig á hversu alvarlegt samkomulagið var. Hann hætti við stuðninginn við samkomulagið eins og það var 5. júní enda var það að öllu leyti skelfilegt. Sem betur fer var því breytt mikið og lagað með fyrirvörum sem Alþingi samþykkti og er nú orðið að lögum fyrir íslenska lýðveldið. En við ræðum hér breytingar á þeim lögum sem hæstv. ríkisstjórn vill gera, breytingar sem þynna út alla þá fyrirvara sem Alþingi gerði, eyðileggur þá nánast. Íslendingar skulu greiða hverja einustu evru og hvert einasta pund með gífurlega háum vöxtum sem gætu orðið mjög háir raunvextir, eins og ég hef margoft farið í gegnum, og kunna að fara mjög illa með íslenska þjóð. Ég ætlaði að ræða um varamann hv. þm. Atla Gíslasonar, hv. þm. Arndísi Soffíu Sigurðardóttur. Hún ræðir nefnilega þann 31.7.2009 um flokksaga. Ég ætla að fá að lesa það, frú forseti: „Mikið hefur verið rætt um flokksaga í tengslum við atkvæðagreiðsluna í þinginu þann 16. júlí sl. og án þess að maður sjái að það sé rökrétt vill umræðan um Evrópusambandið ætíð falla í flokkspólitískan farveg og þar með verða upphrópunarkennd. Það á reyndar við um flest þau málefni sem koma fyrir þingið um þessar mundir en það er auðvitað ekkert skrýtið. Íslenska þjóðin er í sárum, ekki bara efnahagslega heldur erum við búin að sjá að við vorum á villigötum bæði siðferðislega og félagslega. Þar að auki erum við búin að sjá að á sviði stjórnmálanna erum við alls ekki að standa okkur nógu vel á kostnað lýðræðisins.“ Hv. þingmaður segir svo áfram - og ég geri ráð fyrir því að hún sé að hlusta, frú forseti, vegna þess að það er skylda samkvæmt þingsköpum að taka þátt í þingstörfum. Ég reikna því með að hún sé að hlusta og skundi inn á þing og taki þátt í umræðunum sem er alls ekki lokið. Hún segir áfram, með leyfi frú forseta: „Það sem við gerðum til að mæta þessu vandamáli var að kjósa okkur að nýju 63 fulltrúa á Alþingi sem við treystum til þess að leiða okkur út úr vandanum. Þess vegna er kannski enn sorglegra að horfa upp á hvert málefnið á fætur öðru falla á ný í flokkspólitískan farveg og upphrópanir þannig að fólki einfaldlega fallast hendur. Svo virðist nefnilega vera sem þjóðin sé ekki ein um það að vera ringluð eftir hrunið heldur virðast þjóðkjörnu fulltrúarnir vera það líka.“ Þetta er mjög athyglisvert, frú forseti, og það verður mjög gaman að heyra skoðun hv. þingmanns, sem mótmælir hér flokksaga, í því máli sem við ræðum hér. Við höfum ekki heyrt þá skoðun og ég gat ekki fundið það beint á netinu, þó að ég hafi leitað vel, hvaða skoðun hún hefur á Icesave. En þarna gagnrýnir hún flokksagann og nú virðist sem svo að í gangi sé mjög sterkur flokksagi. Það er engin leið að útskýra þátttökuleysi stjórnarliða í umræðunni á annan hátt. Hv. þm. Ögmundur Jónasson - ég hef sagt það áður - sagði í efnahags- og skattanefnd þegar málið var rifið út, umsögnin til hv. fjárlaganefndar, að við skyldum ekkert vera að ræða þetta í nefndinni heldur skyldum við taka umræðuna úti í sal á Alþingi. En við tökum ekki umræðuna hér á Alþingi, frú forseti, því að enginn stjórnarliði blandar sér í hana, hvað þá málefnalega. Enginn svarar öllum þeim álitamálum sem við höfum verið að ræða. Við fáum engin svör við því hvort stjórnarliðar fallist á þau rök sem við færum fram eða hvort þeir fallist ekki á þau og hvaða rök þeir hafi þá á móti. Við fáum ekkert slíkt. Við erum því í miklu tómi þegar við ræðum þetta mál. Við hlustum bara á rök hver annars og fáum engin gagnrök. Maður kynni þá að álykta sem svo að þeir fallist á öll rök okkar og þá þarf ég ekki að hafa miklar áhyggjur af málinu. Þá hef ég engar áhyggjur af málinu því að þá verður það fellt. En einhvern veginn segir mér svo hugur að málið sé ekki þannig vaxið. Og hvað skyldi ráða því, frú forseti? Það er einmitt sá flokksagi sem hv. þm. Arndís Soffía Sigurðardóttir er að gagnrýna í umræddri grein. Hv. þingmaður segir svo þann 7. september, eftir að búið var að samþykkja Icesave: „Æpandi þögn um hjásetu sjálfstæðismanna. Það er óhætt að segja að fá ef nokkurt annað mál hafi tekið á þjóðina eins og hin umdeilda ríkisábyrgð vegna Icesave-reikninganna. Þetta mál hefur legið á þjóðinni eins og mara. Fréttaflutningur af málinu hefur verið mjög mikill og yfirþyrmandi. Hver sérfræðingurinn á fætur öðrum hefur komið fram og dauðadæmt þjóðina ef Alþingi segði já við ríkisábyrgðinni og álíka margir sérfræðingar héldu því fram að þjóðin væri dauðadæmd ef Alþingi segði nei við ríkisábyrgðinni. Icesave hefur verið á allra vörum í allt sumar. Íslendingar segja ekki lengur: „Jæja, það er blessuð blíðan,“ þegar þeir vita ekki hvað þeir eiga að segja heldur: „Jæja, hvað finnst þér um Icesave-samningana?“ Allir hafa skoðun á Icesave-samningunum, allir nema 15 sitjandi þingmenn á Alþingi, þar af 14 þingmenn Sjálfstæðisflokksins. Einn var fjarverandi en hinir sátu hjá, sögðu „bæði og“, „hvorki né“, „kannski“. „Maybe I should have““ - segir hún þarna á ensku. Kannski hefði ég átt að gera það. Hv. þingmaður skilur það ekki að þegar ég tók þátt í atkvæðagreiðslunni hefði ég alveg getað greitt atkvæði gegn málinu vegna þess að við vorum líka að greiða atkvæði um samninginn. Ég hefði líka getað greitt atkvæði með því vegna þess að allar tillögurnar voru jú tillögur okkar sjálfstæðismanna og ég gat alveg fallist á þær. Ég gat líka setið hjá. En ef ég hefði sagt já við tillögunum hefði ég um leið sagt já við samningnum.

Frú forseti. Það fer að líða að lokum þessarar umræðu, áður en klukkan slær 12 á hádegi á morgun skilst mér. Þetta gæti því hugsanlega verið lokaræða mín í 2. umræðu. Hv. þm. Pétur H. Blöndal á heiður skilinn fyrir að fara yfir rök stjórnarþingmanna eða rökleysur. Hann hefur farið yfir það hvaða þingmenn hafa talað og hvað þeir hafa sagt og hvaða þingmenn hafa kosið að segja ekki neitt. Það er kannski eitt stærsta vandamálið í þessu máli að þingmenn meiri hlutans hafa ekki verið duglegir við að nýta sér þingið til að reyna að koma sjónarmiðum sínum á framfæri, til þess að sannfæra þjóðina um að Icesave-samkomulagið sé gott fyrir þjóðina. Maður spyr sig: Af hverju ætli það sé? Getur verið að sannfæringuna vanti? Getur verið að þeir kjósi að segja ekki neitt vegna þess að þeir eru ekki sannfærðir? Ég trúi því a.m.k. ekki að það sé vegna þess að þeir hafi ekki kynnt sér málið, það væri óskaplegt.

Kannski hafa þeir ekki skoðun.

Kannski hafa þeir ekki skoðun, segir hv. þm. Pétur H. Blöndal. Jú, ég held að við verðum að gefa okkur það að þeir hafi skoðun, en ég held að sannfæringuna vanti. Ég held að þeir geti ekki, að þeir treysti sér ekki til þess, að koma hingað upp til að mæra samninginn, tala fyrir honum sem þeim besta sem völ sé á. Þeir láta hæstv. fjármálaráðherra það eftir. Hæstv. fjármálaráðherra kom í andsvar áðan og sagði að hann hefði skaffað upplýsingar trekk í trekk og hefði komið fyrir utanríkismálanefnd í apríl og farið yfir öll þessi mál. Hann sagði eitthvað á þá leið að hv. utanríkismálanefnd hefði rætt þetta mál efnislega og komist að þeirri niðurstöðu að þetta væri besta mögulega lausnin. Ég átti sæti í utanríkismálanefnd á þeim tíma og ég minnist þess ekki að utanríkismálanefnd hafi nokkurn tímann á þessum tíma, eftir að hæstv. fjármálaráðherra kom og greindi frá þessu samkomulagi, komist að einhverri niðurstöðu eins og hann gefur í skyn. Ég minnist þess hins vegar á fundi í utanríkismálanefnd á þessum tíma þegar hæstv. fjármálaráðherra kom og fór yfir samkomulagið - það var rétt eftir að hann hafði látið þau orð falla að von væri á glæsilegri niðurstöðu - að ég spurði hann í hverju sú glæsilega niðurstaða fælist. Hann dró í land, og ég held það hafi verið í fyrsta sinn, hann gerði það svo líka í fjölmiðlum rétt á eftir, og sagði að niðurstaðan yrði ekki glæsileg, það væri kannski ofsagt, en hún yrði bærileg. Þetta er það sem ég minnist úr hv. utanríkismálanefnd frá þessum tíma. Ég man ekki eftir því að utanríkismálanefnd hafi komist að þeirri niðurstöðu að þetta væri skásti mögulegi kosturinn enda tókum við aldrei þannig umræðu. Mér hefur orðið tíðrætt um gögn, ýmis gögn sem ég hef verið að kalla eftir. Ég ætla, í ljósi þess samkomulags sem var gert á milli stjórnar og stjórnarandstöðu, að fara yfir þær fyrirspurnir sem liggja fyrir þinginu, fyrirspurnir sem ég hef lagt fyrir hæstv. ráðherra út af þessu máli, til þess að það liggi klárlega fyrir og þingmenn og þeir sem eru að horfa á þessa útsendingu geti gert sér grein fyrir því hvaða gögn það eru sem ég er að kalla eftir. Ég hef lagt fram nokkrar fyrirspurnir. Sú fyrsta er til fjármálaráðherra og er um fundargerðir af fundum um Icesave-málið. Ég vil, með leyfi forseta, fá að lesa þessa fyrirspurn í tveimur liðum: 1. Eru til fleiri fundargerðir eða frásagnir af fundum samninganefnda Íslands með breskum og hollenskum viðsemjendum um Icesave frá því eftir að Alþingi samþykkti lög um ríkisábyrgð 28. ágúst sl. en sú sem þegar hefur verið gerð opinber, og ef svo er, stendur til að birta þær? Ef ekki eru til fundargerðir, hvers vegna voru þær ekki gerðar? 2. Liggur fyrir fundargerð af fundum ráðherra um Icesave-málið með erlendum aðilum, t.d. í Istanbúl, og ef svo er, stendur til að birta þær? Ef ekki eru til fundargerðir, hvers vegna voru þær ekki gerðar? Önnur fyrirspurnin er til utanríkisráðherra, um fundargerðir af fundum ráðherra með erlendum aðilum, með leyfi forseta: 1. Liggja fyrir fundargerðir af 20–60 mínútna löngum fundum ráðherra við þrjá þjóðhöfðingja og 12–14 utanríkisráðherra Evrópusambandsríkja á tímabilinu frá miðjum september til 22. október sl., og ef svo er, stendur til að birta þær? Ef ekki eru til fundargerðir, hvers vegna voru þær ekki gerðar? 2. Liggur fyrir fundargerð af fundi utanríkisráðherra með framkvæmdastjóra Alþjóða gjaldeyrissjóðsins, Dominique Strauss-Kahn, 22. september sl., og ef svo er, stendur til að birta hana? Ef ekki er til fundargerð, hvers vegna var hún ekki gerð? Til skýringar vil ég geta þess að ástæðan fyrir því að þessi fyrirspurn er svo nákvæm er að hæstv. utanríkisráðherra tiltók alla þessa fundi hér í þingræðu og þess vegna er rétt að spyrja svo nákvæmlega. Í þriðja lagi eru hér samhljóða fyrirspurnir til hæstv. forsætisráðherra, utanríkisráðherra og fjármálaráðherra um fundi með erlendum aðilum um Icesave-málið. Fyrirspurnin hljóðar svo, með leyfi forseta: Hversu marga fundi, símtöl/samtöl, hefur ráðherra eða aðrir á hans vegum átt við erlenda aðila um Icesave-málið frá því að lög um ríkisábyrgð voru samþykkt 28. ágúst sl. og við hverja? Hvaða fundargerðir, formlegar eða óformlegar, minnisblöð, skriflegar frásagnir eða önnur skrifleg gögn liggja fyrir af þeim fundum? Stendur til að birta þau gögn? Ég bið um skriflegt svar þar sem ég býst við að þetta sé heillangur listi. Næsta fyrirspurn er til utanríkisráðherra um kynningu á málstað Íslendinga í Icesave-málinu. Hún er svo, með leyfi forseta: Hefur utanríkisþjónustunni verið beitt til kynningar á málstað Íslendinga í Icesave-málinu? Ef svo er, hvernig hefur þeirri kynningu verið háttað og hver er áfallinn kostnaður við kynninguna? Þarna verður fróðlegt að sjá hversu miklu hefur verið varið til þessarar mikilvægu kynningar, t.d. miðað við kynninguna sem fór fram þegar Ísland leitaði eftir sæti í öryggisráði Sameinuðu þjóðanna. Lokafyrirspurnin sem ég hef lagt fyrir þingið til þessa er einnig til utanríkisráðherra um hótanir, Evrópusambandið og Icesave. Hún hljóðar svo, með leyfi forseta: Hvaða aðilar innan Evrópusambandsins höfðu uppi „grímulausar hótanir“ um að láta Íslendinga hafa verra af ef þeir drifu sig ekki í að „klára Icesave“ og hvernig var því svarað? Hver voru viðbrögð ráðherra og hvernig brást utanríkisþjónustan við? Ég tek fram að „grímulausar hótanir“ og „klára Icesave“ er innan gæsalappa, vegna þess að þar er ég að vitna beint í ræðu hæstv. fjármálaráðherra sem viðhafði þau ummæli hér í ræðustól. Eins og af þessu má sjá á enn eftir að fara yfir fjölmörg gögn og kalla eftir þeim. Atburðir dagsins í dag, þar sem við gátum loksins rætt um tölvupóst, sem var í leynigögnum sem þingmönnum var veittur aðgangur að í sumar, sýna að líklegt er að til séu gögn sem okkur hafa ekki verið sýnd. Eflaust væri ástæða til þess að leggja fram eina fyrirspurn enn og sérstaklega um þessi gögn á einkapóstfangi, hvort þar liggi einhver gögn sem ekki hafa verið skrifuð inn í málaskrá ráðuneytisins. Það getur vel verið að sú fyrirspurn komi fram einhvern næstu daga. Ég vil að lokum, frú forseti, hvetja hv. fjárlaganefnd til að virða það samkomulag sem gert var milli stjórnar og stjórnarandstöðu og láta málið hafa sinn gang, taka þann tíma sem þarf til að vinna þetta mál. Eins og margoft hefur verið sýnt fram á og greint frá í ræðustól er ekkert eftir af hinni meintu pressu sem hæstv. ráðherrar hafa viljað setja á þetta mál og koma þar með í veg fyrir að það fái efnislega umræðu. Það liggur ekkert á að klára þetta fyrir einhvern fyrir fram ákveðinn dag. Leyfum málinu að klárast. Leyfum málinu að fá þá efnislegu 

Frú forseti. Mig langar að spyrja hv. þingmann, vegna þessara síðustu orða hennar, um að ekkert liggi á, og ekkert hafi komið fram o.s.frv.: Getur verið að heilbrigð skynsemi hafi yfirgefið hv. þingmenn stjórnarliða og hvað getur hafa valdið því að þeir taka ekki þessum rökum? Við höfum svo sem rætt það hér áður að það geti verið vegna þess að hæstv. fjármálaráðherra sé tvisvar búinn að skrifa undir samkomulag við eitthvert fólk úti í heimi eða ríkisstjórnir og verði þar af leiðandi að standa við það og þyki sér það skylt. Síðan hefur mjög margt komið í ljós sem segir að það er enginn þrýstingur lengur á það að við skrifum undir þetta, það eru ekki lengur ógnanir og hótanir eins og voru stöðugt, sérstaklega í byrjun, eftir hrunið. Þannig að þessi þrýstingur hefur farið mjög hratt minnkandi. Nú er spurningin: Nú standa hv. þingmenn stjórnarliða og hlusta á þessa umræðu og heyra af henni og hljóta að átta sig á því að það er enginn þrýstingur lengur, það hefur enginn komið með nein almennileg rök fyrir því. Getur verið að menn haldi bara sjálfvirkt áfram eins og vél sem hlustar ekki og heyrir ekki og skilur ekki? Getur verið að öll heilbrigð skynsemi hafi yfirgefið stjórnarliða?

Frú forseti. Ég vona að heilbrigð skynsemi sé ekki langt undan hjá hv. stjórnarliðum þó að það líti út fyrir að hún hafi yfirgefið þau, það er vonandi bara tímabundið. Þegar hv. fjárlaganefnd fer yfir þessi gögn, sem nú verður farið að ræða í nefndinni, og þegar við fáum túlkun virtra prófessora, hvort sem þeir eru íslenskir eða breskir, lögfræðinga og sérfræðinga, trúi ég ekki öðru en að hv. stjórnarliðar taki rökum. Hinn möguleikinn væri sá að hæstv. fjármálaráðherra sé búinn að lofa einhverjum einhverju sem hann á í erfiðleikum með að standa við. Því trúi ég ekki heldur og vil ekki trúa vegna þess að ég held að hæstv. fjármálaráðherra sé sómamaður sem mundi ekki gera slíka hluti án þess að vera búinn að tryggja meiri hluta á Alþingi. Ef það er eitthvað sem Bretar og Hollendingar skilja, breskir og hollenskir stjórnmálamenn, og þeir sem fara fyrir þessum samningum af þeirra hálfu, og stjórnmálamenn hvar í heimi sem er, þá er það að það þarf tíma til að koma hlutum í gegnum Alþingi eða gegnum þjóðþing. Lýðræði tekur tíma. Stjórnmálamenn í öllum löndum gera ekki þá kröfu til annarra stjórnmálamanna að þeir gangi gegn vilja þjóðþinga sinna. Ef hæstv. ráðherrar hefðu bara farið út í heim og útskýrt stöðuna, eins og ég veit að hv. þm. Pétur H. Blöndal lagði margoft og ítrekað til í sumar, værum við í miklu betri stöðu með þetta mál 

Frú forseti. Mér er tjáð að hér hafi verið gert samkomulag um eitthvað og ég hygg að hv. fjárlaganefnd muni fara mjög nákvæmlega í gegnum allt það sem á að gera. Síðan kemur málið til 3. umræðu og þá verður nákvæmlega sama þögnin, frú forseti. Þá verður bara nákvæmlega sama staðan. Stjórnarliðar munu ekki taka þátt í umræðunni. Þeir munu ekki hlusta á rökin sem koma fram, nýju rökin, að við eigum ekki að borga, að við þurfum ekki að gera þetta strax, að áhættudreifingin sé alveg glötuð og ég veit ekki hvað, eins og ég hef nefnt. Ég óttast, frú forseti, að það muni ekki gerast. Það er ekki bara ég sem óttast það, 30.000 Íslendingar, 31.075, óttast það líka - einhver hluti af þessu er kannski „feik“, en alla vega eru það um 30.000 Íslendingar sem óttast það líka. Þeir eru núna að skrifa bænaskjal, undirskriftalista, til forseta lýðveldisins, Ólafs Ragnars Grímssonar, um að hann neiti að skrifa undir lögin ef þau verða samþykkt. Það þýðir að allt þetta fólk óttast um meðvitundarleysi stjórnarliða, og þeim fer hratt fjölgandi með hverjum deginum. Með hverjum klukkutímanum, frú forseti, fjölgar þeim Íslendingum sem efast um heilbrigða skynsemi hjá stjórnarliðum. Þeir eru hræddir. Ég er sömuleiðis hræddur og þess vegna held ég hérna ræðu eftir ræðu.

Frú forseti. Ég tek undir ótta hv. þingmanns, ég deili honum með honum. Ég trúi ekki öðru en að hæstv. forseti lýðveldisins hugsi sig vel og vandlega um þegar kemur að því að undirrita þessi ólánslög ef þau verða samþykkt. Ég trúi ekki öðru en að forseti Íslands, sem vill láta taka sig trúanlegan, verði sjálfum sér samkvæmur. Ég ætla ekki að láta í ljós skoðun mína á því hvort ég telji rétt að forseti blandi sér í stjórnmálaumræðu og stjórnmálin með svo beinum hætti eins og þar yrði um að ræða, en það er ekki það sem þetta snýst um, þetta snýst um að maðurinn verði sjálfum sér samkvæmur. Eins og hv. þingmaður benti á fara yfir 30.000 Íslendingar fram á að forseti Íslands geri það. Þá bendi ég líka á það að þeir stjórnmálaflokkar sem nú eru við völd hafa talað mikið um lýðræði, beint lýðræði, vilja þjóðarinnar, í frasapólitíkinni sem þeir hafa stundað í gegnum tíðina. Það vill nú svo skemmtilega til að hér í þinginu liggur fyrir frumvarp um þjóðaratkvæðagreiðslur sem er til meðferðar. Ef mig misminnir ekki er þröskuldurinn þar einmitt 30.000 kjósendur, að þeir geti krafist þjóðaratkvæðagreiðslu. Og af hverju ekki um svo mikilvægt mál? Ég er ekki sammála hæstv. fjármálaráðherra sem segir að þetta mál sé ekki þannig að það megi kjósa um það. Þó sagði hann fyrir nokkrum árum að öll mál væru þannig, ekkert mál væri þannig að ekki væri hægt að treysta þjóðinni fyrir því, að sjálfsögðu ekki. Frú forseti. Við verðum að halda áfram að berjast. Þetta er ekki búið. Nú fer málið í nefnd 

Frú forseti. Mig minnir að ég hafi verið kominn að atriði nr. 54. Ég var að fjalla um það að bresk stjórnvöld hefðu á sínum tíma, þegar bankakrísan var sem skæðust og bankar féllu víða um lönd, komið nánast öllum breskum bönkum til aðstoðar en þó ekki þeim bönkum sem voru í eigu íslenskra banka þrátt fyrir að þeir væru einnig breskir bankar. Í Bretlandi eru bankar í eigu annarra banka og fyrirtækja víða um heim en það voru bankarnir sem voru í eigu Íslendinga sem ekki hlutu aðstoð, þvert á móti voru þeir beinlínis felldir að tilstuðlan breskra stjórnvalda. Ekki er þar með sagt að þeir hefðu örugglega komist af ef ekki hefði verið fyrir afskipti breskra stjórnvalda, um það er sjálfsagt erfitt að segja. En það liggur þó fyrir, frú forseti, að þessir bankar, þessir bresku bankar í íslenskri eigu, Heritable-bankinn, sem var í eigu Landsbankans, og Singer & Friedlander banki í eigu Kaupþings, voru betur stæðir - og þetta vitum við vegna þess að nú er búið að fara í gegnum eignir þessara banka og stöðu þeirra eftir að þeir féllu - en margir þeirra bresku banka sem bresk stjórnvöld hjálpuðu og eru enn í fullum rekstri. Menn geta spurt sig hver staðan væri ef bresk stjórnvöld hefðu ekki hagað sér með þessum hætti gagnvart þeim bönkum sem voru í eigu íslenskra fyrirtækja. Í öllu falli er ljóst að aðgerðirnar höfðu veruleg áhrif á verðmæti þessara banka. Á hverjum bitnar það, frú forseti? Það bitnar á íslenska ríkinu og íslenskum skattgreiðendum. Raunar hafa verið færð fram rök fyrir því að Kaupþing hefði hugsanlega getað lifað af ef það hefði hlotið sams konar stuðning og bresku bankarnir. Ég skal ekki fullyrða um það en þó er ljóst að breskir bankar, ýmsir sem enn eru starfandi, voru engu betur staddir en Singer & Friedlander Kaupþingsbankinn sem þó var felldur af breska ríkinu. Ekkert tillit hefur verið tekið til þessa, frú forseti. Ekkert tillit hefur verið tekið til þess hvaða tjón varð þarna þegar stærsta fyrirtæki Íslands féll. Með því töpuðu 30.000 Íslendingar, mikið af því eldra fólk sem hafði fjárfest fyrir sparifé sitt í hlutabréfum, fjárfestingu sinni. Ekkert tillit var tekið til þess þegar þessir samningar, sem kalla mætti stríðsskaðabótasamninga, sem menn hafa kallað hina nýju Versalasamninga, voru gerðir. Nr. 55 er sú staðreynd, og það er nú reyndar tengt 54, að í fjármálakerfinu í Bretlandi, rétt eins og í Bandaríkjunum og á Íslandi, voru bankar reknir með ósjálfbærum hætti. Þeir höfðu tekið óhóflega mikið að láni og lánað til annarra fram og til baka, oft í tilteknum afmörkuðum hópi, og gríðarlega mikla óefnislegar eignir, einhvers konar viðskiptavild, var þar undirstaða frekar en raunveruleg verðmætasköpun. Þessi staða er enn fyrir hendi í Bretlandi. Þar eru enn, og reyndar víðar, reknir bankar sem hafa á bókum sínum gríðarlegar óefnislegar eignir og töpuð útlán og í rauninni hefur verið sýnt fram á að þeir muni eiga mjög erfitt, margir hverjir, með að verða nokkurn tímann almennilega sjálfbærir. En þeir þrauka vegna óhemjuhárra styrkja frá breska ríkinu. Hvað hafa Íslendingar lagt af mörkum við að breyta viðskiptaháttum í fjármálageiranum nú þegar heimsfjármálakrísan er búin að sýna fram á galla kerfisins á Íslandi náttúrlega eins og frægt er, en líka í Bretlandi, Bandaríkjunum og víða um heim? Hefur Ísland boðist til að verða einhvers konar rannsóknarstöð í því hvað fór úrskeiðis, einhvers konar fyrirmynd jafnvel í því hvernig megi bæta úr? Nei, þvert á móti, Ísland hefur með þessum Icesave-samningum fallist á að verða eins konar blóraböggull, meðvirkt í því að fela gallað kerfi þannig að menn geti í Evrópusambandsríkjunum haldið áfram eins og ekkert hafi í skorist með verulega gallað fjármálakerfi þangað til það einhvern tímann í framtíðinni fellur hugsanlega á ný. Þá verður væntanlega orðið of seint fyrir Íslendinga að ætla að nýta reynslu sína öðrum til viðvörunar því að búið var að snúa þeirri reynslu upp í það að gera Ísland að blóraböggli svo að vitleysan gæti haldið áfram annars staðar. Ég segi þetta vegna þess að Icesave-samkomulagið er gert á þeim forsendum að hér hafi verið um einhvers konar þjóðarábyrgð Íslendinga að ræða, á meðan ekkert slíkt er til skoðunar annars staðar, á meðan bankarnir komast upp með það í Bretlandi að halda áfram að borga starfsmönnum sínum bónusa sem nema jafnvel milljónum punda, halda áfram sömu rekstrarháttum og áður, en tekst að líta fram hjá því vegna þess að Ísland er afskrifað sem eitthvað afbrigðilegt þrátt fyrir að, eins og ég nefndi, margt það sama hafi átt sér stað og eigi sér enn stað í Bretlandi og Hollandi. Nr. 56 tengist því sem hefur svo sem verið til umræðu hér undanfarna daga í mörgum ræðum um það hversu illa hefur verið staðið að því að útskýra stöðu okkar í öðrum löndum. Þessi athugasemd mín, nr. 56, snýr ekki að erlendum ríkisstjórnum eða erlendum fjölmiðlamönnum eða stjórnmálamönnum öðrum heldur að þeim sem hafa verið tilbúnir að sýna það frumkvæði að koma til Íslands til að ræða við okkur og reyna að leysa úr vandanum. Dæmi um slíkan mann er Gerard van Fliet sem hingað hefur komið margoft sem talsmaður hollenskra sparifjáreigenda. Ég hitti þennan mann þegar hann kom hingað fyrst, hina fyrstu ferð, ásamt félögum sínum úr þessum hópi sem berst fyrir hagsmunum hollenskra sparifjáreigenda sem ekki fengu allt sitt bætt. Það kom á daginn að enginn innan bankanna eða frá stjórnvöldum hafði viljað hlusta á þetta fólk þannig að ég og fleiri fórum og hittum það og hlustuðum lengi vel á sögu þess. Reyndar tókum við tvo daga í það og komumst að því að áhyggjur þessara hollensku sparifjáreigenda voru um margt þær sömu og áhyggjur Íslendinga enda hefur þessi hópur, sem er töluvert áberandi í Hollandi og beitir sér mikið í hollenskum fjölmiðlum, beitt sér gegn því að Íslendingar samþykki þennan Icesave-samning. Hvernig má það vera, spyrja menn ef til vill því að sá misskilningur hefur verið uppi hér að þetta fólk hafi verið að þrýsta á um að gengið yrði frá málinu með þessum hætti. Nei, ástæðan er sú að þetta fólk gerir sér grein fyrir því að stjórnvöld í heimalandi þess hafa komið illa fram, staðið illa að málum, svo að ekki sé minnst á stjórnvöld í Bretlandi. Þessum hollensku sparifjáreigendum er misboðið yfir því að samið hafi verið á þann hátt að ekkert tillit skuli til að mynda hafa verið tekið til hryðjuverkalaganna sem augljóslega sköðuðu eignir þessa fólks þannig að það fær minna greitt fyrir vikið, fyrir utan þá mismunun sem þetta fólk hefur verið beitt vegna þess að í Bretlandi fengu sparifjáreigendur í mörgum tilvikum bætur upp í topp en þessir Hollendingar fengu það ekki. Engu að síður eru samningar Íslendinga við bresk og hollensk stjórnvöld hinir sömu. Í þessu tilviki, eins og svo mörgum öðrum, þ.e. í tilviki þessara hollensku sparifjáreigenda, var ekki hugað að sanngirni. Og það er kannski það sem hefur alltaf vantað í þetta mál, að huga annars vegar að sanngirni og hins vegar að því sem er rökrétt en þetta fer nú reyndar yfirleitt saman. En það hefur ekki aðeins bitnað á Íslendingum heldur þessum hollensku sparifjáreigendum sem hefðu viljað vera samherjar okkar Íslendingar í að berjast fyrir málstaðnum. Þessi maður, Gerard van Fliet, hefur reyndar komið hér til lands núna síðast til þess að benda sérstaklega á það hversu illa íslensk stjórnvöld hafa staðið að því að kynna málstaðinn í Hollandi. Þessi maður sagði: „Það eru allir til í að hlusta. Hollenskir þingmenn vilja fá að hitta kollega sína, ræða þetta mál, fá skýringar á því hvers vegna menn eru  Ég verð að biðja frú forseta að setja mig aftur á mælendaskrá, því að ég á allmarga punkta eftir.

Virðulegi forseti. Ég fór áðan yfir þau atriði sem ég tel mikilvægt að fjárlaganefnd fari yfir og er í raun búið að samþykkja en ég tel mjög mikilvægt að við höldum samkomulaginu vel til haga. Ég ræddi að við mundum fá lögfræðiálit sérfræðinga í enskum lögum á texta samninganna, við mundum fá lögfræðiálit á þýðingu þess að ensk lög gildi um samningana en ekki íslensk, verði látið reyna á ákvæði þeirra fyrir dómstólum, við mundum fá lögfræðiálit um mat á áhrifum endurskoðunar á löggjöf ESB um innlánstryggingarkerfi á skuldbindingar Íslands samkvæmt samningunum og við mundum fá mat á afleiðingum þess að frumvarpið verði ekki samþykkt óbreytt eða dráttur verði á samþykkt þess. Þá taldi ég einnig mjög mikilvægt, og á það hefur verið fallist, að við mundum fá lögfræðiálit um hvort frumvarpið standist álit stjórnarskrár. Þetta er allt til marks um að skoða þarf þetta mál mun dýpra. Öll sú umræða sem átt hefur sér stað hefur verið mikils virði. Ég finn að þjóðin er að átta sig á því hversu slæmir Icesave-samningarnir eru og kannski um leið að það hefði mátt halda betur á málum af hálfu ríkisstjórnarinnar. Við óskum eftir því að málið fari enn á ný til efnahags- og skattanefndar og að nefndin leiti álits Centre for European Policy Studies, sem er stofnun innan Evrópusambandsins sem tekur að sér að skoða mál af þessu tagi og hefur gert það fyrir mörg aðildarríki og framkvæmdastjórnina. Ég held að þetta sé hlutlaus og hæf stofnun og ég held að það sé líka mjög gott að við látum reyna á samningana innan Evrópusambandsins því eins og oft hefur komið fram í umræðunum þá er meginástæða þess að stór hluti stjórnarþingmanna samþykkir Icesave þessi óbilandi trú að okkur sé betur borgið innan ESB jafnvel þó að öll rök hnígi í hina áttina, sérstaklega nú undir það síðasta. En það er eins með það eins og með Icesave, fólk er að átta sig á þeim blekkingum sem haldið hefur verið að okkur í þá veru. Það er ágætt að nefna eitt sérstakt atriði. Því var haldið fram á síðustu tveimur árum, sérstaklega fyrir hrunið, að matvælaverð á Íslandi mundi snarlækka um leið og við gengjum inn í Evrópusambandið. Nú heyrist sá málflutningur hvergi. Engum dettur í hug að svo verði, kannski vegna þess að gengi krónunnar er svo lágt í augnablikinu og engar líkur á því að það styrkist, sérstaklega ekki ef ríkisstjórnin samþykkir Icesave. Með því er verið að stuðla að því að krónan verði lág um ófyrirséða framtíð af því að um leið er verið að dæma íslensku þjóðina til fátæktar, þ.e. meiri hlutinn er að dæma þjóðina til fátæktar. Ráðherrar stjórnarmeirihlutans hafa sakað stjórnarandstöðuna um dómsdagsspár, en við eigum að segja hlutina eins og þeir eru. Við eigum að vera heiðarleg. Þingmenn eiga að vera heiðarlegir og segja stöðuna eins og hún er. Það er þess vegna sem við höfum kallað eftir því trekk í trekk að fram komi álit þar sem við fáum stöðuna svart á hvítu. Ég held að það skipti öllu máli en ég vil taka fram að ég er mjög ánægður með að loksins skuli vera komið samkomulag um að við munum til að mynda leita til Centre for European Policy Studies og til fleiri aðila vegna greiningar á sjálfbærni skulda og gengisáhættu samninganna. Það er eitt af því sem hefur staðið algerlega út af borðinu. Við óskum líka eftir því að viðskiptanefnd leiti eftir upplýsingum frá skilanefnd Landsbanka Íslands um fjárflæði úr þrotabúinu og að starfsmenn skilanefndar verði kallaðir fyrir nefndina. Ég veit að því trúir ekki nokkur maður að við sem erum á Alþingi og erum í fjárlaganefnd höfum ekki enn fengið upplýsingar um það hvaða eignir í þrotabúi Landsbankans eiga að ganga upp í Icesave-skuldbindingarnar. Við vitum það ekki. Við höfum heyrt einhvern ávæning af því. En það samrýmist reyndar ekki alveg því sem maður hafði heyrt nokkrum dögum áður. Það skondnasta sem maður hefur heyrt er kannski sú fullyrðing að endurheimtur eigi að verða 100%. Það er galið þegar haft er í huga að þegar Lehman Brothers voru gerðir upp í Bandaríkjunum - þeir fóru á höfuðið skömmu á undan íslensku bönkunum - urðu endurheimtur u.þ.b. 15–20%. Hér er fullyrt að endurheimtur verði 100% en ríkisstjórnin gleymir reyndar alltaf að geta þess að hún leggur sjálf fram 260 milljarða inn í þrotabúið. Með öðrum orðum eru 100 milljarðar færðir inn í þrotabúið og svo fáum við brotabrot af því til baka. Reyndar taka Bretar og Hollendingar svo helminginn þannig að þetta er væntanlega einhver lélegasta ávöxtun á háum fjármunum sem um getur í mannkynssögunni, ætla ég að leyfa mér að fullyrða. Nokkur atriði viljum við hafa algerlega á hreinu, þ.e. hvernig þau koma út fyrir Íslendinga í framtíðinni. Við viljum í fyrsta lagi fá mat á því hversu miklar fjárhagsskuldbindingar samningarnir fela í sér. Það liggur ekki fyrir. Í öðru lagi viljum við fá mat á hættu í því að kveða á um skilyrðislausa greiðsluskyldu á vöxtum. Við teljum að það sé afar hættulegt en það er ágætt að fá mat á því, en þetta er hluti af Icesave-samningunum hvort sem fólk trúir því eða ekki. Við viljum líka fá mat á fjárhagslegri þýðingu breytinga á efnahagslegum fyrirvörum. Því miður er verið að breyta hinum efnahagslegu fyrirvörum til hins verra, og það til mikilla muna, en það þarf að meta það. Það þarf að meta fjárhagslega þýðingu á breytingu á fyrirvara er varðar reglur um úthlutun úr þrotabúi Landsbanka Íslands hf., sem kennt er við Ragnar Hall. Ég er ekki viss um að Ragnar Hall vilji sjálfur að þetta ákvæði verði lengur kennt við hann vegna þess að búið er að gera það einskis vert að mínu mati. Ekki er nóg með að við séum búin að afsala okkur dómsvaldinu í málinu heldur eigum við að bíða milli vonar og ótta eftir því að álitið geti með einhverjum hætti, einhverjum töfrabrögðum, farið til EFTA-dómstólsins, þ.e. að ágreiningur sem lýtur túlkun á íslenskum lögum fari með öðrum orðum fyrir EFTA-dómstólinn sem fjallar alls ekki um íslensk lög. Hann fjallar um reglur Evrópusambandsins eða reglur þeirra ríkja sem eru innan Evrópska efnahagssvæðisins, það er mjög skýrt. En svo fá menn það út - þeir vona svo innilega að sú verði reyndin, ég ætla ekki að veðja á það en maður verður að vona það - að ef dómstóllinn vísar málinu frá verði niðurstaða Hæstaréttar samt Íslendingum í hag. Það stendur reyndar hvergi í samningunum og enginn hefur lýst því yfir en íslensku samninganefndaraðilarnir fullyrða að það sé einfaldlega þannig vegna þess að þeir meta það þannig, túlkun þeirra er á þann veg. Við spurðum þá hvort ekki væri ráð að fá túlkun einhverra annarra á þessari áhættu en þeir töldu það algeran óþarfa. Við viljum fá mat á gengisáhættu samninganna. Það hefur ekki komið. Við viljum fá mat á fjárhagslegri þýðingu þess að vextir, samkvæmt samningunum, séu fastir, 5,55%, en ekki breytilegir. Svo ótrúlegt sem það er þá stórgræða Bretar á þessum hagstæðu vöxtum fyrir Íslendinga vegna þess að þeir geta, eins og belgískir tannlæknar gerðu á árum áður, fengið miklu hagstæðara lán annars staðar. Munum nú hvað kom okkur í þessar ógöngur. Það var að þessir svokölluðu belgísku tannlæknar fóru til Japans, tóku lán á lágum vöxtum og lögðu inn í Seðlabankann á gríðarlega háum vöxtum. Þar erum við að tala um krónubréfin og jöklabréfin en ríkisstjórnin er ekki enn búin að leysa það hvernig fara eigi með þau bréf. Það er enn óleyst. Fullyrt var í aðdraganda síðustu kosninga að það mál yrði leyst en það er enn óleyst. 

Frú forseti. Ég ætla að halda áfram að ræða um afstöðu hv. þm. Arndísar Soffíu Sigurðardóttur, varaþingmanns Atla Gíslasonar. Hv. þm. Atli Gíslason hafði mjög klára afstöðu, ég fann að afstaða hans er kristaltær, en hann hvarf af þingi og er að sinna bókhaldsgögnum. Hv. þm. Arndís Soffía Sigurðardóttir sagði í Smugunni - hélt áfram um fréttaflutning af afstöðu sjálfstæðismanna til haustlaganna sem hún var eitthvað að furða sig á. Hún segir: „Þögn fjölmiðla yfir hjásetu sjálfstæðismanna hefur að mínu mati verið æpandi. Kvöldfréttirnar, á annarri hvorri sjónvarpsstöðinni, þann 28. ágúst sýndu almennar tölulegar upplýsingar um það hvernig þingmenn allra flokka ráðstöfuðu atkvæði sínu. Enginn virðist hafa velt því fyrir sér af hverju 13 sjálfstæðismenn höfðu ekki skoðun á málinu. Þá á ég við raunverulega ástæðu, ekki þá átyllu að þannig beri ríkisstjórnin ábyrgð á málinu - vegna þess að hún gerir það eðli málsins samkvæmt.“ Ég er búinn að fara í gegnum það, frú forseti, og svo sem áður líka, að afstaða sjálfstæðismanna var sú að ef þeir hefðu greitt atkvæði með endanlegu frumvarpi þá væru þeir um leið að leggja blessun sína yfir samkomulagið frá 5. júní 2009, sem var alveg skelfilegt, með 5,55% svavarsvöxtum, alls konar greiðslum til Breta og Hollendinga fyrir umsýslu - við erum sem sagt að borga vöndinn sem flengir okkur - og alls konar önnur atriði sem tekin voru mildilega burt, með sanngjörnum hætti, með þeim fyrirvörum sem Alþingi samþykkti. Þetta er allt búið að taka í burtu aftur. Nú verður mjög spennandi, frú forseti, að fylgjast með og heyra afstöðu hv. varaþingmanns Atla Gíslasonar, Arndísar Soffíu Sigurðardóttur, þegar hún mun lýsa skoðun sinni seinna í þessari umræðu, því að umræðunni er ekki lokið og hún á enn möguleika á því að tjá okkur afstöðu sína. Ég er alveg viss um að svona ung kona, hv. þingmaður, hefur örugglega mjög sterkar og ákveðnar skoðanir á Icesave-málinu, það er ég alveg viss um. Hún vill ekki að börnin okkar séu hugsanlega hneppt í þrældóm fyrir það. Það verður mjög áhugavert að heyra skoðun hennar þegar hún mætir til þings. Hún er náttúrlega að hlýða á umræðuna eins og ég hef margoft nefnt. Í fréttamiðlinum amx.is þann 7. desember 2009, þ.e. fyrir nokkrum dögum, var svolítið skondin frétt sem ég ætla að lesa upp, með leyfi frú forseta: „Verið er að senda órólegu deildina í þingflokki Vinstri grænna í frí, áður en kemur að endanlegri afgreiðslu Icesave-frumvarpsins á þingi. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, þingflokksformaður VG, hafði miklar efasemdir um málið en er farsællega komin í fæðingarorlof og fjarri góðu gamni. Nú greinir Vísir frá því að Atli Gíslason, einn hinna órólegu þingmanna flokksins, sé einnig kominn í frí og að Arndís Sigurðardóttir hafi tekið sæti hans. Um fríið segir Atli: „„Þetta var afráðið í september. Þetta er bara af persónulegum ástæðum. Ég er að flytja og þarf að sinna því og fjölskyldunni,“ segir Atli, sem er jafnframt upptekinn í bókhaldsvinnu fyrir lögfræðiskrifstofu, sem hann á ennþá helmingshlut í.“ Áfram segir, með leyfi forseta: „Ef að líkum lætur verða greidd atkvæði um Icesave-málið á næstu dögum. Atli er í hópi þingmanna innan VG sem hafa haft efasemdir um það mál. Hann segir leyfi sitt þó ekki tengjast afgreiðslu Icesave. „Það hefur ekkert með það að gera. Mig óraði ekki fyrir því að Icesave-málinu yrði ekki lokið þegar ég ákvað þetta,“ segir Atli. Lilja Mósesdóttir hefur lýst því yfir að Icesave-frumvarpið geti hún ekki samþykkt. Þá hefur lítið farið fyrir liðsforingja órólegu deildarinnar, sjálfum Ögmundi Jónassyni, frá því að hann yfirgaf ríkisstjórnina. Fróðlegt verður að fylgjast með því hvort þau fari líka í frí. Einu sinni var svona reddað með sendiherraembætti, en slíkt er orðið önugt í kreppunni. En nauðsyn brýtur víst lög.“ - Frú forseti, líka lögin frá því í sumar, nauðsyn brýtur lög. Þetta er mjög athyglisverð greining og ég ætla ekki að hafa fleiri orð um það. Hef ég þá lokið máli mínu um það sem ég hugsa að sé afstaða hv. þm. Atla Gíslasonar. Ég veit ekki almennilega um afstöðu varamanns hans, hv. þm. Arndísar Soffíu Sigurðardóttur, og er dálítið á reiki með afstöðu hennar. Næst ætla ég að ræða um afstöðu samfylkingarmanna sem skrifuðu undir nefndarálit í hv. efnahags- og skattanefnd, það eru hv. þm. Helgi Hjörvar, sem ekkert hefur tjáð sig um málið, þó hann sé formaður efnahags- og skattanefndar, og hv. þm. Magnús Orri Schram, sem hefur reyndar tjáð sig nokkuð en er ekki viðstaddur, og hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, sem ég spurði sérstaklega út í þetta, af því að hún er hagfræðingur - ég beindi til hennar fyrirspurn í umræðum um störf þingsins. Þau segja í álitinu á bls. 7, með leyfi frú forseta: „Seðlabankinn birtir í áliti sínu spá um þróun tekna og gjalda hins opinbera og ríkissjóðs árin 2009–2012 og byggist hún á áætlun fjármálaráðuneytisins (myndir 5 og 6). Telur bankinn að með ábyrgri hagstjórn og afgangi af undirliggjandi viðskiptajöfnuði gefist færi á að greiða niður erlendar skuldir (tafla 4). Fulltrúar Seðlabankans tóku fram að þessi viðskiptajöfnuður mundi fyrst og fremst stafa af samdrætti í innflutningi.“ Frú forseti. Þetta segja fulltrúar Samfylkingarinnar í hv. efnahags- og skattanefnd. Vita þeir hvað þeir eru að segja þarna, frú forseti? Það á að draga saman innflutning. Hvað þýðir það? Það þýðir að íslensk þjóð á að eyða minna og minna, þ.e. kaupa minna af lífsgæðum, færri ísskápa, færri húsgögn, færri bíla, færri raftæki, fínan mat eða mat yfirleitt og yfirleitt á hún að flytja minna inn. Hér á að bresta á fátækt. Fulltrúar Samfylkingarinnar eru raunverulega að segja í þessu nefndaráliti að þeir búist við því að hér verði fátækt. Það er eitthvað sem ég mun ekki vilja, frú forseti. Þau leggja til að þetta verði samþykkt þannig að þetta er dálítið skrýtið allt saman. Á bls. 8 segja þau: „Nefndin ræddi áhyggjur af því að fjárhæðir innlánskrafna sem íslenski tryggingarsjóðurinn leysir til sín á grundvelli Icesave-samninganna verði umreiknaðar í íslenskar krónur miðað við skráð sölugengi 22. apríl sl., sbr. lög nr. 44/2009. Fulltrúar slitastjórnar og skilanefndar gamla bankans komu á fund nefndarinnar og gerðu grein fyrir tilurð umræddra laga og stöðu eignasafnsins. Fram kom í máli gesta að meginreglan í gjaldþrotarétti sé sú að við skipti sé unnið í mynt heimalandsins. Hefði krafan ekki verið fest í íslenskum krónum í apríl hefði grundvallaratriðum í gjaldþrotarétti verið kollvarpað og um leið verið að víkja frá evrópskum reglum sem gilda um slit fjármálafyrirtækja. Efnahags- og skattanefnd hefur borist afrit af bréfi slitastjórna gömlu bankanna þriggja til efnahags- og viðskiptaráðuneytisins (dagsettu 12. nóvember sl.) þar sem lagt er til að tekinn verði af allur vafi um heimild til úthlutunar í erlendri mynt.“ Ekki orð um þetta meir. Ég verð dálítið hugsi, frú forseti, vegna þess að á þessum tíma hafði ég bent á að það að binda kröfurnar í krónum gerði það að verkum að bankinn gat alltaf greitt meira og meira ef gengi krónunnar féll. Þá uxu erlendar eignir bankans sem eru 90% í erlendri mynt, eðlilega hækkuðu þær í verði þegar krónan féll. Þær hækkuðu og hækkuðu í verði en krafa innlánstryggingarsjóðs og Breta og Hollendinga sat föst í krónum. Þá getum við náttúrlega borgað meira og meira af þessum forgangskröfum. Gengið þarf ekki að falla nema 6% í viðbót þá fer Landsbankinn að borga almennar kröfur sem eru 2.300 milljarðar. Maður er alveg gáttaður, frú forseti, á því að þessir hv. þingmenn - einn af þeim er Sigríður Ingibjörg Ingadóttir hagfræðingur og annar er Helgi Hjörvar sem er formaður nefndarinnar - skuli skrifa um þetta svona eins og þetta sé ekkert mál. Þegar bankinn fer að borga almennar kröfur - og við erum að tala um 3–4 ára bið þar til hann getur farið að greiða kröfur yfirleitt, því hann getur ekki greitt krónu út fyrr en hann er búinn að ganga úr skugga um að neyðarlögin haldi, þ.e. forgangskröfur hafi virkilega gildi. Á öllum þeim tíma má gengið ekki falla um einhver 6% í viðbót. Þá fer hann að borga almennar kröfur og þeir peningar flæða út úr búinu í almennar kröfur og koma ekki til með að greiða Icesave. En Icesave hækkar hins vegar og hækkar með sama hækkandi gengi erlendrar myntar plús ægilega háir vextir, 5,55%.

Frú forseti. Ég var kominn að lið 57 og hann varðar tengsl þessa máls við Evrópusambandið. Ég tel að þeir sem barist hafa fyrir inngöngu Íslands í ESB, og ekki hvað síst samfylkingarmenn, nálgist þetta með mjög röngum hætti út frá eigin stefnu. Það virðist öllum vera ljóst að yfirlýsingar ríkja innan Evrópusambandsins, um að það muni þvælast mjög fyrir aðildarumsókn Íslendinga ef þeir gangi ekki frá Icesave-samningunum á þann hátt sem Bretar og Hollendingar vilja, og raunar líka orð hæstv. utanríkisráðherra þess efnis að ljúka þurfi Icesave-umræðunni til að menn geti aftur orðið fylgjandi Evrópusambandsumsókninni, staðfesti tengsl þessara mála. Svo hafa bæst við hreint magnaðar yfirlýsingar hæstv. fjármálaráðherra sem talaði um grímulausar hótanir Evrópusambandsins og hæstv. forsætisráðherra sem kannaðist við þessar hótanir en sagði þær tilheyra liðinni tíð. Það hvernig Evrópusambandssinnar, einkum í Samfylkingunni, hafa talað í þessu máli - iðulega á þeim nótum að þessi ríki, sem stundum eru ekki kölluð Evrópusambandið heldur alþjóðasamfélagið, mundu refsa Íslendingum með mjög afgerandi hætti efnahagslega ef við svo mikið sem bæðum um að fá skorið úr þessum ágreiningi fyrir dómstólum - hefur ekki verið til þess fallið að auka vinsældir Evrópusambandsins. Ég tel að hugarfar Íslendinga sé það almennt að þeir vilji ekki láta kúga sig til að gera hlutina. Þegar menn upplifa að verið sé að þvinga þá til að láta undan kröfum Evrópusambandsins, í samræmi við lýsingar hæstv. fjármálaráðherra, hæstv. utanríkisráðherra o.fl., þá er það ekki til þess fallið að afla málstað Samfylkingarinnar fylgis. Þá kann einhver að hugsa sem svo: Þegar menn eru búnir að taka á sig þessar skuldbindingar verður hægt að halda fram þeim rökum að menn eigi ekki annan kost en ganga í Evrópusambandið. Þá er ég dálítið hræddur um að menn muni aftur reka sig á þann vegg að Íslendingar vilja ekki láta kúga sig og eru ekki heldur tilbúnir að láta svelta sig til að gera einhverja hluti. Hvar stöndum við þá? Þá verður Samfylkingin, ásamt hæstv. fjármálaráðherra og Vinstri grænum, búin að samþykkja þessar skuldbindingar, væntanlega í þeirri trú, alla vega hvað varðar Samfylkinguna, að það muni tryggja Evrópusambandsaðild, en afleiðingin kann svo að verða þveröfug. Þá er þetta farið fyrir lítið frá sjónarhóli Samfylkingarinnar. Nr. 58 eru þær fullyrðingar að Íslendingum beri á einhvern hátt sem þjóð siðferðileg skylda til að taka á sig þessar skuldbindingar hvað sem líður lagalegri skyldu. Nú birtist það m.a.s. í frumvarpinu sjálfu að menn vefengja lagalegu skylduna, en þá eru sumir sem halda því fram að hvað sem því líði beri Íslendingum siðferðisleg skylda til að taka þetta á sig. Þetta felur í fyrsta lagi í sér mjög hæpna hópskilgreiningu á Íslendingum, og minnir reyndar á margt um hvers konar fordóma sem ég hefði talið að ættu ekki að eiga upp á pallborðið í nútímapólitískri umræðu, þ.e. að flokka fólk í einhverja hópa eftir uppruna sínum og telja það gott eða slæmt eða ábyrgt eða óábyrgt gagnvart einhverjum hlutum eftir því í hvaða hóp það fæddist. Þessu hefur maður jafnvel heyrt haldið fram af háskólaprófessorum, til að mynda talaði háskólaprófessor í heimspekideild Háskólans á Akureyri á þessum nótum. Ég velti því þá fyrir mér hvort prófessorinn væri sama sinnis ef staðið yrði undir þessum greiðslum, m.a. með því að leggja niður heimspekideild Háskólans á Akureyri og viðkomandi missti þá vinnuna. Ég reyndar efast um að það sé það sem hann átti við því að yfirleitt er það þannig þegar menn eru að tala fjálglega um ábyrgð hópa að þeir ætlast til að hinir axli ábyrgðina en eru ekki tilbúnir til þess að sama marki sjálfir að gera það. Ef menn ætla að leggja þessa ábyrgð á Íslendinga sem þjóð og refsa þeim þannig mun það hafa verulegar afleiðingar, m.a. í því að atvinnuleysi eykst töluvert, og ég efast um að þeir sem tala á þessum nótum séu tilbúnir til að vera á meðal hinna atvinnulausu til að Íslendingar geti tekið á sig þessa hópábyrgð. Fyrir utan það sem ég nefndi áðan að það er ekki eins og Ísland sé eina landið í heiminum þar sem bankar hafa komið sér í vandræði. Nr. 59 tengist reyndar líka siðferðislegum rökum en það er það að fólk í Bretlandi og Hollandi hafi í góðri trú lagt sparifé sitt inn á reikninga og tapað þeim og ekki sé hægt annað en bæta þessu fólki það tjón. Þetta er að sjálfsögðu rétt. Það er hræðilegt ef fólk sem í góðri trú leggur peninga sína inn til að ávaxta þá, jafnvel þó að það hafi tekið meiri áhættu en aðrir með því að leita í þessa hávaxtareikninga, tapar peningum sínum. Satt að segja þykir mér mjög leiðinlegt og eiginlega til skammar að það gerist hjá íslensku fyrirtæki þó að ég sé ekki með því að segja að íslenskur almenningur eigi að taka á því ábyrgð eins og ég lýsti í lið 58. En þetta heyrir maður stundum, því er haldið fram að þarna séu venjulegir sparifjáreigendur og það þurfi að hafa það í huga. Þá gleymist að það er búið að borga innstæðueigendum út það sem þeir koma til með að fá. Það er algerlega óháð því hvernig þessir samningar, sem eru samningar milli Íslendinga og hollenska ríkisins og breska ríkisins, fara. Ríkisstjórnir þessara landa eru nú þegar búnar að borga innstæðueigendunum það sem gert er ráð fyrir að þeir fái svo að ekki er lengur verið að meta hvort borga eigi innstæðueigendum eða ekki. Það er verið að meta það hversu mikið eigi að borga hollenska og breska ríkinu og þessi ríki eru að fara fram á að fá bætt úr þrotabúi Landsbankans miklu meira en nemur þessari lágmarkstryggingu sem hér hefur margoft verið nefnd. Ekki nóg með það. Þetta eru sömu ríkin sem beittu okkur bolabrögðum með ótrúlega miklu tjóni fyrir okkur Íslendinga, þó sérstaklega breska ríkið með beitingu hryðjuverkalaganna og falli bankanna, eins og ég nefndi áður. Það er því ekki hægt að blanda þessu saman við stöðu sparifjáreigenda. Þetta snýst um samninga við ríkisstjórnir þessara landa sem bera þarna töluverða ábyrgð. Liður 60 er það tjón sem nú þegar hefur orðið á þessu ári, ekki bara vegna vaxtanna heldur vegna gengisþróunar. Mér reiknast til, og ef ég man rétt hefur hv. þm. Pétur H. Blöndal líka birt svipaða tölu að það sem af er þessu ári nemi þetta tjón vegna vaxtakostnaðar - og höfum í huga að við erum að borga vexti frá 1. janúar á þessu ári þrátt fyrir að greiðsluskyldan hafi ekki myndast fyrr en í október að mig minnir, hv. þm. Pétur H. Blöndal leiðréttir mig ef það er ekki rétt. En menn sömdu um að borga vexti af lánunum marga, marga mánuði þrátt fyrir að greiðsluskyldan hafi ekki þá þegar verið orðin til. En þessi upphæð, þessir vextir, sem að miklu leyti, ég ítreka það, eru tilkomnir á tímabili þar sem okkur bar ekki að borga vexti, jafnvel að þó menn viðurkenndu þessar skuldbindingar, og gengisfallið er orðin hærri upphæð en allur þorskútflutningur Íslendinga á heilu ári. Þá er ég ekki bara að tala um þorskútflutning fram að þessu heldur eru þetta gjaldeyristekjur af öllum þorskútflutningi á heilu ári. Þá er rétt að hafa í huga að það kemur ekkert fyrir þessa peninga en það sem við fáum fyrir þorskinn skilar sér inn í landið. 
             Frú forseti. Ég á enn eftir nokkra liði og bið því um að verða aftur settur á mælendaskrá.

Virðulegi forseti. Ég held áfram að fara yfir þau atriði sem ég tel mikilvægt að fjárlaganefnd fjalli um milli 2. og 3. umr. Eins og ég hef greint frá er mjög mikilvægt að það liggi fyrir og sé alveg á hreinu hvaða málsmeðferð nefndin ætlar að viðhafa. Við höfum lagt fram skjal sem nú hefur verið fallist á að verði grunnurinn að þeirri vinnu. Ég var að fara hér yfir áðan þá efnahagslegu þætti sem nefndin þarf að fara yfir og var einmitt að benda á að fást þyrfti mat á fjárhagslegri þýðingu þess að vextir samkvæmt samningnum séu fastir, þ.e. 5,55%, en ekki breytilegir. Við viljum líka fá mat á þýðingu nýrra upplýsinga um mat AGS á greiðsluþoli ríkissjóðs. Þá kemur maður að ótrúlegri staðreynd í öllu þessu máli og sýnir hversu vitlaust það er frá upphafi til enda, að þetta mat á greiðsluþoli ríkissjóðs hefur aldrei farið fram. Það tók okkur langa baráttu í fjárlaganefnd, þ.e. í stjórnarandstöðu, að fá álit frá Hagfræðistofnun Háskóla Íslands. Seðlabankinn kom og Seðlabankinn fór og Seðlabankinn kom og Seðlabankinn fór og Seðlabankinn kom í þriðja skiptið og Seðlabankinn fór í þriðja skipti en hann gat því miður ekki gefið mat á greiðsluþoli ríkissjóðs. Hagfræðistofnun Háskóla Ísland fór yfir þetta í ágætu áliti og gagnrýndi harkalega hvernig Seðlabankinn hefði farið með málið, þ.e. efnahagslega þáttinn. Það verður að halda því til haga að lögfræðilegi þátturinn, sem kom frá Seðlabankanum, var til mikillar fyrirmyndar, þeir voru ekkert að skafa af hlutunum þar og bentu t.d. á að Íslendingar væru fyrstir þjóða væntanlega búnir að leggja auðlindir sínar að veði og að þeir myndu ekki eftir því að hafa séð þess stað í samningum annarra landa að þjóðir væru reiðubúnar að setja auðlindir sínar að veði, eignarhlut ríkisins í auðlindum þjóðarinnar, með miklum eindæmum. Þeir bentu líka á að þetta áhættumat hefði aldrei farið fram, áhættumat sem ég held að allir þeir sem standa í stórræðum, séu að taka lán, geri. Með öðrum orðum að þeir reyni að átta sig á því hvað gerist ef allt fer á versta veg. Nú vonar enginn að allt fari á versta veg. Ágætur maður sagði og ég held að því þurfi að halda til haga: Auðvitað vonum við það besta en við verðum að búa okkur undir það versta. Það má eiginlega segja að þetta sé öfugt, hér býst ríkisstjórnin bara við því besta, stingur höfðinu í sandinn og lokar augunum og segir: Samþykkið Icesave. Það er bara þannig að hér verður allt svo frábært og gott. Jafnvel þó að fram stígi hagfræðingar í löngum röðum og bendi á að hinn og þessi gallinn sé á þeim álitum sem lögð hafi verið fram vilja menn ekkert á það hlusta. Það er þess vegna sem við förum fram á það að efnahags- og skattanefnd taki þessa sjö liði, hvorki meira né minna, fari yfir þá og skili áliti og leiti til utanaðkomandi aðila, Centre for European Policy Studies. Maður skyldi ætla að sá flokkur sem væntanlega byggir afstöðu sína í þessu máli fyrst og fremst á þeirri von að Ísland gangi einhvern tíma í Evrópusambandið samþykki þetta. Það tók allan daginn í dag að sannfæra hv. formann fjárlaganefndar, vegna þess að hann taldi sig ekki bundinn af neinum samningum, sat hinn þverasti í fjárlaganefnd og sagði að þetta væri málefni fjárlaganefndar og ekki gætu aðrir samið fyrir hans hönd. Þá bentum við einfaldlega á að þá væri ekkert samkomulag í gildi ef hann liti þannig á. Við ætluðum okkur ekki að fara inn í fjárlaganefnd og komast svo að því að þegar búið væri að greiða atkvæði um þennan samning stæðist ekkert af því sem hefði verið lofað. En baráttan skilaði árangri og ég fer hér yfir þann árangur og þau atriði sem fjárlaganefnd ætlar að fara yfir í málinu. Eins og ég nefndi ætlum við að fá mat á þýðingu nýrra upplýsinga um mat Alþjóðagjaldeyrissjóðsins á greiðsluþoli ríkisins. Það er einmitt vandamálið með Alþjóðagjaldeyrissjóðinn að hann virðist ekki alveg vera með hlutina á hreinu. Hann kemur með misvísandi upplýsingar endalaust, virðist ekki vera reiðubúinn að fallast á þær fullyrðingar hæstv. fjármálaráðherra að sjóðurinn hafi verið að beita sér með óeðlilegum hætti fyrir hönd Breta og Hollendinga. Ég velti einu fyrir mér og það er kannski ágætt að hv. þm. Pétur Blöndal heyri það, vegna þess að hann er að geta sér til um afstöðu manna, af hverju hæstv. fjármálaráðherra hefur einfaldlega ekki vísað þessum mönnum úr landi, afþakkað frekari þjónustu. Fullyrðingar hans og fullyrðingar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins stangast nefnilega verulega á. Hvaða fjármálaráðherra í heiminum mundi detta í hug að starfa með mönnum sem beinlínis hljóta að vera að ljúga ef hann er að fara með rétt mál, hvaða fjármálaráðherra í hinum vestræna heimi og þótt víðar væri leitað mundi sætta sig við að þeir aðilar sem hann leggur allt sitt traust á, skikka hann í blóðugan niðurskurð, skikka hann að hans mati til að samþykkja drápsklyfjar skulda, en fara svo ekki með rétt mál að hans mati, hvaða fjármálaráðherra mundi sætta sig við að þessir aðilar mundu enn þá vera hér á landinu og ráðleggja honum? Það er hæstv. núverandi fjármálaráðherra sem ber hvað mesta ábyrgð á Icesave-klúðrinu. Það mun hann eiga, hann hefur viðurkennt það, sagst ætla að taka á því pólitíska ábyrgð, alla pólitíska ábyrgð, enda ber hann alla pólitíska ábyrgð jafnvel þó að hann reyni hér í ræðu trekk í trekk að breyta sögunni. Það er ágætt að rifja það upp vegna þess að sá sem hér stendur var með núverandi fjármálaráðherra í stjórnarandstöðu fyrir um ári og hann nefndi að þá hefði öldin verið önnur. Stjórnarandstaðan hefði lagt sig fram um að hjálpa ríkisstjórninni og aldrei verið með moðreyk, aldrei verið til trafala jafnvel þó að hann hafi verið ósáttur, málþófsmeistarinn sjálfur, búinn að halda mörg málþófin í gegnum ævina, væntanlega síðustu 20 árin, vegna þess að hann náði jú tæpum 20 árum í stjórnarandstöðu og hér var málþóf á hverju einasta ári. En hann fór að mínu mati rangt með vegna þess að það þurfti ekki annað en að rifja það upp þegar hæstv. fjármálaráðherra hélt því fram að hann væri svo góður við ríkisstjórnina, að hann hefði liðkað til og verið sáttur við hennar störf, að þá lagði hann fram vantraustsyfirlýsingu, hvorki meir né minna en eitt stykki vantraustsyfirlýsingu, á störf þáverandi ríkisstjórnar. Ég man eftir því þegar hann stóð hér fyrir framan ræðupúlt, fyrir framan hæstv. þáverandi forsætisráðherra, snargalinn, svo að ég leyfi mér, virðulegi forseti, að nota það orð, vegna þess að hann gekk hér um og ýtti við mönnum og lét í sér heyra úr sæti sínu og vandaði mönnum ekki kveðjurnar. Þetta man ég en hann man ekki þessa sögu. Ég held að það sé ágætt að rifja það upp vegna þess að ég var hér og hlustaði á þetta eigin eyrum og horfði á þetta eigin augum. Og fleiri þingmenn Vinstri grænna, á milli þess sem þeir brugðu sér út á Austurvöll og hvöttu þar fólk til dáða, komu þeir upp í ræðustól og vönduðu ríkisstjórninni ekki kveðjurnar. Nú er það þannig að þeir voru svo góðir við ríkisstjórnina, hjálpuðu til. Virðulegi forseti. Ég á eftir að fara nánar yfir þetta 

Forseti vill biðja hv. þingmann um að gæta orða sinna í ræðustól Alþingis.

Frú forseti. Ég er kominn að lið nr. 61 en hann fjallar um það hversu mörg störf mætti skapa, stundum er talað um að ríkið eigi að skapa svo og svo mörg störf, yfirleitt þarf ekki að finna upp á störfunum sjálfum eða borga launin, það nægir að skapa þær aðstæður sem þarf til að almenningur skapi svo störfin. En nú skulum við velta því fyrir okkur hversu mörg störf væri beinlínis hægt að búa til, algerlega óháð því hvaða verðmæti yrðu til úr þeim störfum. Við getum ímyndað okkur að fólk væri í atvinnubótavinnu við að gera ekki neitt, þ.e. framleiða engin verðmæti en samt væri hægt að borga því kaup fyrir þá peninga sem ella rynnu í að borga vextina af Icesave. Mér reiknast til að miðað við meðallaun í landinu séu það um 30 þúsund störf ef við tökum margföldunaráhrif líka. En þá erum við reyndar farin að gera ráð fyrir einhvers konar verðmætasköpun eða a.m.k. því að menn þiggi launin sín og noti þau í að kaupa vörur af öðrum. Deila má um hvar eigi að draga mörkin varðandi verðmætasköpun starfanna. En þetta eru sem sé um það bil 15.400 störf sem hægt væri að skapa beint með því að ríkið borgaði einfaldlega fólki meðallaun í stað þess að nota peningana í að borga Icesave-vexti. Þessir 15.400 mundu þá nota peningana í að kaupa vörur og þjónustu og ef við miðum við um það bil tvöföldun, sem er kannski svona þumalputtaregla, yrðu þarna til 30 þúsund störf. Hv. þm. Þór Saari hefur áður bent á að tekjuskattur 79 þúsund Íslendinga, að mig minnir, renni í það eingöngu að greiða vextina. Þetta er annar slíkur samanburður, 15.400 störf beint og alls um það bil 30 þúsund störf. Þetta mundi sem sagt gera miklu meira en að útrýma atvinnuleysi. Með þessu móti væri hægt að útrýma atvinnuleysi nokkrum sinnum og einhverjir af þessum 30 þúsund gætu þá hugsanlega verið í vinnu við að bæta samskiptin við alþjóðasamfélagið sem menn telja öllu þessu fórnandi til til að viðhalda þrátt fyrir eins og ég hef útskýrt áður að það sé kolröng nálgun. Menn kaupa sér ekki vinsældir með því að gefa eftir lagalegan rétt sinn. Liður nr. 62 eru þau áhrif sem slíkar upphæðir munu hafa á innviði samfélagsins. Þó að þetta sé náttúrlega liður sem nánast væri hægt að tala endalaust um, og halda margar ræður um og heilu umræðurnar í þinginu, ætla ég ekki að verja mjög löngum tíma í það heldur láta nægja að nefna að þegar um þessar upphæðir er að ræða er óhjákvæmilegt að það leiði til niðurskurðar á þeim sviðum þar sem við viljum hvað síst sjá niðurskurð, í velferðarþjónustu og heilbrigðisþjónustu, enda er það það stór hluti af útgjöldum ríkisins. Þegar þarf að skera niður um 100 millj. kr. á dag miðað við það sem ella væri, því að vextirnir væru yfir 100 millj. kr. á dag, þá hefur það áhrif. Það hefur áhrif á þá þjónustu sem fólk getur gengið að á Íslandi og þar með öll lífskjör, heilbrigði almennings og líðan á allan hátt. En þar sem ég var búinn að fara nánar út í það í öðrum lið læt ég þetta nægja. En liður 62 er sem sé sá að upphæðir af þessari stærðargráðu geta ekki annað en breytt samfélagsgerðinni, breytt henni til hins verra, gert lífsgæði á Íslandi lakari og það skekkir samkeppnisstöðu landsins á allan hátt. Þegar ég tala um lakari lífskjör er ég ekki bara að tala um það að fólk hafi síður efni á því að fara í ferðalög til útlanda. Ég er að tala um grunnþarfir eins og heilbrigðisþjónustuna. Nr. 63 er reyndar ekki síður stórt atriði sem einnig mætti halda heilu málfundina um en það eru áhrifin á hagþróunina. Þegar svona miklir peningar eru teknir út úr hagkerfinu í niðursveiflu, í kreppu, ýtir það undir neikvæðan spíral, neikvæða keðjuverkun. Þetta er reyndar af sama meiði og fyrirhugaðar skattahækkanir hjá ríkisstjórninni, þetta er afar óheppilegt þegar efnahagslífið þarf á því að halda að ná sér aftur á strik. Það þarf þvert á móti innspýtingu í hagkerfið, meiri peninga úr að spila frekar en að peningar séu beinlínis teknir út úr hagkerfinu, og þessir peningar fara svo sannarlega út úr hagkerfinu. Þeir eru teknir og hverfa úr landi í formi erlendrar myntar. Þetta er eitthvað sem við ættum að hafa rætt meira í þessari umræðu, þessi hagfræðilegu áhrif af því að taka svona háar upphæðir út úr hagkerfinu á þessum tíma þegar við þurfum þvert á móti innspýtingu. En það er ekki mikill tími til að fara í það úr þessu. Kannski gefum við okkur meiri tíma í það í 3. umr. Nr. 64 snýr að því hversu lík röksemdafærsla ríkisstjórnarinnar í þessu máli er hugarfarinu í bönkunum þegar þeir voru lentir í verulegum vandræðum. Þeir sem fallast á þessa Icesave-samninga munu því aldrei geta leyft sér að gagnrýna íslensku útrásarvíkingana eða bankamennina vegna þess að það fólk hefur orðið uppvíst að nákvæmlega sama hugarfari og er að taka sams konar ákvarðanir þegar það stendur frammi fyrir sams konar erfiðleikum, til að mynda nú þegar íslenska ríkið þarf á því að halda, að mati stjórnarliða, að kaupa sér vinsældir, kaupa sér ímynd, og þarf á því að halda að endurfjármagna sig, taka meiri lán, þá ráðast menn í þessar lántökur sem ekki er með nokkru móti hægt að standa undir án þess að það skaði kerfið til frambúðar. Hugarfarið er þetta: Skuldirnar eru orðnar svo miklar, vandinn er svo mikill að við verðum með einhverju móti að taka lán og svo vona það besta; sem er nákvæmlega það sama og Landsbanki Íslands gerði þegar hann stofnaði Icesave-reikningana sem vandinn snýst allur um. Þá var bankinn orðinn svo skuldsettur að hann hugsaði sem svo að hann þyrfti að finna einhverja leið til að verða sér úti um enn meiri skuldir, enn meiri lán, í þeirri von að hann gæti keypt sér ímynd til einhvers tíma og eignirnar mundu svo í framtíðinni hækka og það er einmitt vonin núna. Menn vona það besta með eignir Landsbankans og með hagþróun á Íslandi þannig að röksemdafærslan er nákvæmlega sú sama og í bönkunum. Liður 65, og það er síðasta atriðið sem ég ætla að nefna að sinni, þau eru töluvert fleiri, mörg stór atriði til að mynda varðandi vextina, það sem Daniel Gros benti á, að Bretar og Hollendingar séu beinlínis að hagnast á lánunum, að kröfurnar séu bundnar í krónum og áhættan sem því fylgir o.fl. En ég ætla að láta það bíða 3. umr. og draga mörkin við atriði 65 en það er sú einfalda staðreynd að þegar liggja fyrir lög um Icesave samþykkt af Alþingi og Bretum og Hollendingum er í sjálfsvald sett að samþykkja þá fyrirvara sem settir eru í þau lög, þ.e. leiða þá í samningana, og þá öðlast þau gildi. Það er því ekki svo að ef Alþingi vill ræða þetta mál áfram, vill leita eftir einhverjum af þessum grundvallarupplýsingum sem enn skortir, eða einfaldlega hafna frumvarpinu, þá sé málið allt í uppnámi. Það er aldeilis ekki svo. Bretar og Hollendingar eru með samninga sem eru miklu, miklu meira en sanngjarnir í þeirra garð og þeim dytti ekki í hug að kasta þeim samningum á glæ. Það væri einfaldlega fráleit ákvörðun af þeirra hálfu enda hefur meira að segja hæstv. fjármálaráðherra viðurkennt að dagsetningin 30. nóvember, en sá dagur er liðinn, dagurinn sem Bretar og Hollendingar gátu gjaldfellt samningana, sé kannski ekki það áhyggjuefni sem ríkisstjórnin hafði viljað vera láta, enda eru bresk og hollensk stjórnvöld býsna vel sett, svo að ekki sé meira sagt, með núgildandi lög. Við ættum því ekki að vera að ræða þetta mál í einhverjum ótta eða í einhverju tímahraki. Tíminn er nægur og óttinn er óþarfur vegna þess að þegar er búið að samþykkja lög frá Alþingi varðandi Icesave-samningana sem eru miklu, miklu meira en sanngjörn í garð Breta og Hollendinga.

Virðulegi forseti. Hæstv. forseti sagði rétt áðan að þingmaðurinn ætti að gæta orða sinna. Ég mun gera það nú sem ávallt en mér er óskiljanlegt hvar ég fór út af sporinu. En við munum væntanlega komast að því einhvern tíma eða bara alls ekki, það skiptir kannski engu máli. Ég var að ræða um ræðu hæstv. fjármálaráðherra og ég held að það sé mjög mikilvægt að fara yfir þá ræðu vegna þess að mér fannst með hreinum ólíkindum hvernig hann leyfði sér að breyta sögunni, áttaði sig kannski ekki á því að í salnum voru margir sem upplifðu þá atburði með honum. Hann segir hér t.d.: „Ég var forustumaður stjórnarandstöðunnar sl. haust og ég lagði mitt af mörkum í mínum þingflokki og í samtölum við aðra stjórnarandstæðinga á þeim tíma að móta þá stefnu að frá og með októberbyrjun og fram að jólum brá þáverandi stjórnarandstaða aldrei fæti fyrir neitt sem ríkisstjórnin taldi sig þurfa að gera.“ - Ég las þetta upp með leyfi forseta orðrétt eftir fjármálaráðherra. Hann sagðist aldrei hafa brugðið fæti fyrir neitt. Ég nefndi áðan í fyrri ræðu minni að hann lagði fram vantraustsyfirlýsingu á þáverandi ríkisstjórn. Ég veit ekki hvernig hann túlkar það en ég hefði haldið að um leið og þú leggur fram vantraustsyfirlýsingu sértu ansi óánægður með það sem sú ríkisstjórn er að gera. Ég mundi ætla það. Ég veit svo sem ekki hvernig maður ætti að túlka það en það var með hreinum ólíkindum að hann skyldi láta þessi orð falla. Hann fór að telja upp lagasetningar í nokkuð löngu máli sem ég m.a. tók þátt í. Hann telur upp hversu stuttan tíma það hafi tekið að afgreiða þessi mál. Hann nefnir mál sem ég ímynda mér að hann hafi verið á móti, annars hefði hann væntanlega ekki nefnt það í ræðustól. Hann nefnir endurgreiðslu vegna útflutnings ökutækja, breytingar á lögum vegna vörugjalda af ökutækjum, eldsneyti, virðisaukaskatt o.fl. Nú er ég þannig, virðulegi forseti, að ef ég á að meta þetta mál, endurgreiðslu vegna útflutnings ökutækja, breytingar á lögum um vörugjöld af ökutækjum, eldsneyti, virðisaukaskatt o.fl., ef ég á að meta þetta mál og Icesave þá tel ég Icesave-málið vera mikilvægara, ég tel það vera stærra mál. Ég minnist þess ekki að mikill ágreiningur hafi verið um það mál en hæstv. fjármálaráðherra sá ástæðu til að nefna þetta sérstaklega til að benda á hversu þægur og góður hann hefði verið síðasta haust. Hann nefndi fleiri mál, væntanlega stórmál í hans huga. Hann segir: „Það var ákveðið að veita undanþágu frá stimpilgjöldum vegna skuldbreytinga sem hann sá að mundu hellast yfir.“ Ég held að það hafi verið gott mál. Ég ímynda mér að hann hafi væntanlega viljað standa í miklu málþófi. Maður verður að gefa sér það eða reyna að lesa í hans orð, annars hefði hann væntanlega ekki verið að nefna þetta í ræðustól en hann segir að það hafi tekið 23 mínútur, að sjálfsögðu. Ég held að mikil og góð sátt hafi ríkt um að fara þessa leið á þessum erfiðu dögum. Hann nefnir að ákveðið hafi verið að veita sérstaka greiðsluaðlögun aðflutningsgjalda. Þetta eru málin sem hann nefnir til þess að sannfæra þjóðina um að hann hafi verið svo þægur og góður í haust. En þetta eru ekki stórmál, hæstv. forseti. Ég held að engum manni detti í hug að þetta séu stórmál, ekki einu sinni hv. formanni utanríkismálanefndar. Ég held að það hvarfli ekki einu sinni að honum. Ég tel mjög mikilvægt að það sé farið yfir þetta vegna þess að þetta var nánast eina framlag - það er kannski ósanngjarnt að segja að þetta hafi verið eina framlag hæstv. fjármálaráðherra, hann sat og hlustaði og hann má eiga það, hann má virkilega eiga það. Hann álítur að það sé mikilvægt að gera það sem rétt kjörin stjórnvöld með meiri hluta að baki sér á Alþingi, og ferskt umboð frá þjóðinni úr alþingiskosningum síðasta vor, geti haldið áfram að reyna að glíma við erfiðleikana. Þetta sagði hann í ræðunni en það er svolítið sérstakt að líta á það vegna þess að nokkrum mínútum áður nefnir hann að málflutningsréttur manna á þingi, og ekki síst stjórnarandstöðunnar, sé ákaflega mikilvægur og síðastur manna ætli hann að mótmæla því - þannig orðaði hæstv. fjármálaráðherra þetta og bendir á að ekki færi vel á því, af því að hann hafi sjálfur ítrekað nýtt sér ríkulega þann rétt í gegnum árin, og segist ekkert draga undan í þeim efnum. Það er einmitt það sem við í stjórnarandstöðunni höfum verið að gera. Við höfum verið að nýta okkur ekki bara rétt gagnvart þingskapalögunum heldur líka stjórnarskrárbundinn rétt, við ræðum mál eins og Icesave-samningana út í hörgul. Við látum ekki undan þrýstingi um að láta eitthvað ósagt, að velta ekki við hverjum einasta steini í málinu. Það er þess vegna sem við í stjórnarandstöðunni höfum óskað eftir því að í fjárlaganefnd verið farið mjög ítarlega í mikilvæga þætti sem ég hef verið að telja hér upp, farið mjög ítarlega yfir lagalega þættina og efnahagslegu þættina. Fjárlaganefnd ætlar að fara yfir það, hv. formaður fjárlaganefndar hefur fallist á að það verði gert. En það eru líka fleiri atriði sem við höfum óskað eftir. Við höfum óskað eftir því í stjórnarandstöðunni að kalla fyrir nefndina fyrrverandi forsætisráðherra, Geir H. Haarde, og fyrrverandi utanríkisráðherra, Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur. Hún hefur látið frá sér orð um hvernig hún túlki þá samninga og þá samningagerð sem fram fór og við teljum að það sé mjög mikilvægt að þau tvö upplýsi hvernig þau túlkuðu Brussel-viðmiðin svokölluðu. Ágreiningur hefur verið um það hvort þau sé einhvers staðar að finna í samningunum og við í stjórnarandstöðunni höfum gagnrýnt það mjög að hin svokölluðu Brussel-viðmið og hin svokölluðu skilyrði, eins og ég met það, hafi ekki verið inni í samningunum og hvergi hafi verið tekið tillit til þeirra. En ríkisstjórninni er ekki alls varnað í málinu og hún leysti þennan vanda. Hún setti það einfaldlega inn í samningana, ásamt Bretum, að Brussel-viðmiðin væru í samningunum. Ekki að þau hafi efnislega verið sett inn í samningana, alls ekki, menn mega ekki ætla að það hafi verið gert. Það er einfaldlega sagt að þau séu þar. Nú hafa margir fróðir menn leitað hvort þetta sé rétt en finna ekki og Indefence fer háðulegum orðum um þetta atriði og bendir á að það sé með hreinum endemum að menn skuli leyfa sér að fullyrða þetta. Ég held að það sé mjög mikilvægt og fagna því sérstaklega að kalla eigi fyrir nefndina fyrrverandi forsætisráðherra, Geir H. Haarde, og fyrrverandi utanríkisráðherra, Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur. Það voru einmitt þau sem stóðu þá vakt jafnvel þó að Samfylkingin vilji ekki kannast við það. Þau voru á vaktinni og ég held að það sé mjög mikilvægt að fá það fram hvernig þau túlka Brussel-viðmiðin. Virðulegi forseti. Ég óska eftir því að verða settur á mælendaskrá.

Herra forseti. Ég hef verið að velta því fyrir mér í kvöld, vegna þess hve lítið stjórnarliðar hafa tekið þátt í umræðunni, hvaða afstöðu þeir kynnu að hafa. Eins og ég hef margnefnt sagði hv. þm. Ögmundur Jónasson í hv. efnahags- og skattanefnd - þaðan var málið tekið út í miklu hasti, herra forseti - að hann vildi færa umræðuna yfir í þingsal, þar skyldum við ræða málin. En hann hefur ekki tekið þátt í umræðunni, herra forseti. Hv. þm. Ögmundur Jónasson hefur ekki tekið þátt í umræðunni. Þetta er ein allsherjarþögn, þetta er æpandi þögn. Maður veit ekkert hvaða skoðun hv. þingmaður hefur á málinu. Hann var leiðtogi þeirra sem komu á mjög skynsamlegum fyrirvörum í haust og átti góðan þátt í þeim lögum sem voru samþykkt, sérstaklega lagalegu fyrirvörunum, og ber að þakka honum fyrir það. Íslenskri þjóð ber að þakka honum fyrir það, en hann hefur ekki tekið þátt í umræðum síðan. Ég ætlaði að ræða þátt hæstv. ráðherra, Álfheiðar Ingadóttur, sem hefur aldrei tjáð sig um Icesave, herra forseti, aldrei, hvorki í sumar né núna. Nú er hæstv. ráðherra ekkert sérstaklega feimin við tjá skoðanir sínar og hefur verið mjög iðin við það í gegnum tíðina, frá því að hún kom inn á þing. Hún hefur verið mjög ákveðin í skoðunum og haft miklar skoðanir á hlutunum. Þess vegna furða ég mig á því að hæstv. ráðherra, Álfheiður Ingadóttir, skuli aldrei hafa tjáð sig um Icesave og ég velti því fyrir mér hvað valdi því. Hún tjáði sig reyndar um Icesave 16. desember sl. og var þá að tala um fjárlögin. Hún segir þá, með leyfi herra forseta: „Þetta er afurð þess sem ég leyfi mér bara að kalla myrkraverk ríkisstjórnarinnar á undanförnum mánuðum. Allt á bak við þing og þjóð. Þar er ég að vísa til samkomulagsins við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og þar er ég ekki síður að vísa til hnjáliðamýktarinnar gagnvart Evrópusambandinu sem birtist í því að ríkisstjórnin kyngdi kröfum Breta og Hollendinga undir þrýstingi Evrópusambandsins um að standa skil á öllum Icesave-skuldunum. Ég segi öllum Icesave-skuldunum því að vegna þess að svo lengi sem hryðjuverkalögunum er ekki aflétt og svo lengi sem eignir Landsbankans eru kyrrsettar, eignir íslensku bankanna, í Bretlandi er það fyrir mér merki um að Bretarnir muni nota þær eignir til að dekka bilið frá 20 þús. og eitthvað evrum upp í þær 50 þús. evrur sem Bretarnir hafa sjálfir lýst yfir að þeir muni standa mönnum skil á. Ég hef með öðrum orðum, herra forseti, ekki minnstu trú á því að það komi króna frá eignum bankanna í Bretlandi upp í 660 milljarða kr. skuldina.“ Þetta segir hún 16. desember 2008. Eitthvað af þessu gengur ekki alveg eftir enda nokkuð langt um liðið og kannski erfitt að spá fyrir en búið er að aflétta hryðjuverkalögunum, það var gert í haust, og líkur eru á því að eitthvað komi upp í eignirnar en kannski ekki eins mikið og sumir halda. Þann 30. júní 2009 segir hún - ég er að reyna að giska á hvað hún er eiginlega að meina í þessu máli, það er þá nærri mánuði eftir að samkomulagið er undirritað, á mbl.is - það er dálítið skrýtið með stjórnarliða að þeir tjá sig meira í fjölmiðlum úti í bæ en hér í þingsal, sem er óeðlilegt. Ég hefði talið að umræðan um Icesave ætti að eiga sér stað hér á Alþingi. Þar segir, með leyfi forseta, undir fyrirsögninni „Þjóðin kaus um Icesave í apríl“: „Nokkuð hitnaði í kolunum á Alþingi í dag þegar þingmenn ræddu störf þingsins, þar á meðal um hugsanlega þjóðaratkvæðagreiðslu um Icesave-samkomulagið. Hróp og köll heyrðust í þingsalnum þegar Álfheiður Ingadóttir, þingmaður VG, sagði að þjóðin hefði meðal annars kosið um Icesave í apríl.“ Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir, nú hæstv. ráðherra, segir þar: „Þar á meðal er Icesave, þar á meðal er núna 9% atvinnuleysi, þar á meðal eru skuldaklafar heimila og fyrirtækja, 500 milljarðar í nýtt bankakerfi. Ég verð að segja að Icesave er ekki stærsta málið af þessum málum í mínum huga. Ég treysti þessari ríkisstjórn og þingheimi til að leiða þetta Icesave-mál til lykta,“ sagði Álfheiður og bætti við að hún teldi ekki nauðsynlegt að bera Icesave-samninginn undir þjóðaratkvæði.“ Hún sagði einnig, og það er dálítið athyglisvert, að það væri rangt haft eftir Steingrími J. Sigfússyni fjármálaráðherra að Icesave-málið væri of flókið fyrir þjóðaratkvæðagreiðslu. Hann hefði sagt að vandi væri að stilla því upp hver hinn valkosturinn ætti að vera. Nú er það þannig, herra forseti, að sá vandi er nú úr sögunni, það er kominn annar valkostur. Það eru lögin sem við samþykktum í haust. Við getum bara sagt, sérstaklega núna þegar öllum þrýstingi er aflétt í málinu, sérstaklega eftir að öll kúgunin er úr sögunni - nú virðast allir afneita því að þeir hafi verið að kúga Íslendinga, Svíar og Norðmenn og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn, að ekki sé talað um Evrópusambandið eða Hollendinga og Breta. Það heldur því enginn fram að einhver kúgun sé í gangi þannig að nú gætum við kosið um það, bara í rólegheitunum, af því að ekkert liggur á, hvort lögin frá því í sumar eigi að gilda eða nýju lögin sem hér er verið að samþykkja. Þá verða menn að færa rök með því eða á móti sem vantar illilega í þessa umræðu, ég hef bara ekkert heyrt með þessu samkomulagi. Það er mjög lítið sem við heyrum frá stjórnarliðum um það af hverju þeir ætli að greiða atkvæði með samkomulaginu og þess vegna erum við dálítið í myrkri hvað það varðar. Hæstv. ráðherra, Álfheiður Ingadóttir, hefur aldrei tjáð sig um Icesave, aldrei. Eftir að hafa lesið það sem hún segir á mbl.is og víðar, ég leitaði fanga víðar, fer maður að velta því fyrir sér hver afstaða hæstv. ráðherra sé. Getur verið að það sé svo notalegt að sitja í þessum ráðherrastólum að það sé ástæðan? Ég trúi því varla. Ég hygg að það sé frekar það að hæstv. ráðherra vilji koma hugmyndum sínum í framkvæmd í heilbrigðiskerfinu, það sé frekar það. Að hún meti það svo mikils að koma hugmyndum sínum í framkvæmd, hafa völd, hafa áhrif, að hún kjósi jafnvel að heyra ekki í öllum þeim viðvörunarbjöllum sem klingja, hlusta ekki á allt það sem hér hefur verið sagt, um stjórnarskrárbrot, um að verið sé að taka gífurlega áhættu fyrir þjóð hennar í þessu frumvarpi, ef verðhjöðnun verður í Bretlandi, ef lítið greiðist af eignum Landsbankans, ef neyðarlögin halda ekki o.s.frv. Þetta hafa menn allt nefnt og það er bara horft fram hjá því. Mér finnst stundum eins og stjórnarliðar vilji ekki horfast í augu við vandann, þeir segja bara: Við skulum skutla þessu aftur fyrir okkur og síðan leysist það einhvern veginn af sjálfu sér hver útkoman verður. Þegar í harðbakkann slær verðum við bara að vona að Bretar og Hollendingar séu mildir og góðir húsbændur. Þá vil ég vara umhverfisverndarsinnana í Vinstri grænum við og nokkra umhverfisverndarsinna í Samfylkingunni, það kynni að vera að Bretar og Hollendingar vildu fá Landsvirkjun þegar við getum ekki borgað vextina, því að við eigum að borga vextina. Ef ríkið getur ekki borgað skuldbindingar sínar er það í mjög djúpum dal og verður að hlíta því sem kröfuhafar segja. Kröfuhafarnir munu segja: Ja, þið getið borgað með því að láta hollenskt fyrirtæki kaupa Landsvirkjun. Þið getið borgað með því að leyfa þeim að virkja dálítið myndarlega og horfa fram hjá öllum kröfum um náttúruvernd eða eitthvað slíkt. Bretar mundu segja: Þið getið leyft Skotum að veiða við Ísland t.d. og það mætti jafnvel selja þann veiðirétt til þess að þið getið borgað skuldina við okkur. En þið verðið að gera eitthvað vegna þess að þið skuldið okkur þessa peninga. Þið eruð búin að samþykkja lög um ríkisábyrgð og þetta er lánasamningur og hann gildir hvað sem tautar og raular. Það er ríkisábyrgð á honum og ríkisábyrgðin skal standa hvað sem raular og tautar. Menn verða, herra forseti, að fara að bera ábyrgð á því sem þeir eru að gera.

Virðulegi forseti. Ég hef í kvöld farið yfir það sem við ætlum að ræða um í fjárlaganefnd. Ég held að það sé mjög mikilvægt að þjóðin átti sig á því að nú á að fjalla mjög ítarlega um þetta mál og fjárlaganefnd ætlar að taka sér tíma og fá úr því skorið hvaða afleiðingar Icesave-samningarnir hafa fyrir íslensku þjóðina. Ég hef bent á að við eigum að búa okkur undir það versta en vona það besta en ekki samþykkja þetta mál, eins og ég hef komist að orði, með bundið fyrir augun. Það eru gríðarlega mörg atriði sem standa út af borðinu. Um leið og ég hef sagt það hef ég drepið niður í ræðu hæstv. fjármálaráðherra. Hann hélt hér magnaða ræðu og það er ansi margt í henni sem ég á erfitt með að fallast á og er afar ósammála en mjög margt vekur athygli mína. Hann var að fjalla um að hann og fleiri hefðu verið fremstir í flokki með að liðka fyrir málum á þinginu fyrir um ári þegar hann var í stjórnarandstöðu ásamt Framsóknarflokknum. Hann nefnir að það hafi verið mörgum afar þungbært að sótt hafi verið um fjárhagslega aðstoð frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, og ég tek undir það, og benti á að við værum fyrsta þróaða ríkið í yfir 30 ár til að leita á náðir hans. Hann sagði svo, með leyfi forseta: „Ætli við Ögmundur Jónasson hefðum ekki getað staðið dálítið í ræðustóli og ýtt aðeins við því máli.“ Ég held að þeir hefðu svo sannarlega getað gert það en þeir kusu að gera slíkt ekki. Það var þeirra ákvörðun. Það var enginn sem lagðist á þá um að sleppa því. Ég held að því þurfi að halda til haga. Hann nefndi að ríkisstjórnin hefði sótt sér heimildir til Alþingis um að ljúka málinu og það hafi tekið 7 klukkustundir. Hann segir, með leyfi forseta: „Við vorum því andvíg. Okkur fannst hart að þurfa að sæta því sem þarna átti að fara að gera. Við höfðum að vísu ekki öll gögn málsins í höndum, eins og síðar hefur komið rækilega á daginn.“ Mig langar aðeins að gera þessi orð hæstv. fjármálaráðherra að umtalsefni. Nú er það þannig að þegar menn taka ákvarðanir með jafnlítið í höndum og hann viðurkennir fúslega að hann hafi haft, nánast ekkert, þá eru menn menn að meiri ef þeir skipta um skoðun. Ég hef nefnt það að þegar fulltrúar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins leyfa sér að koma fram og fullyrða að hann fari með rangt mál þá hlýtur það, og ekki síst í ljósi fyrri afstöðu hans, að leiða til þess að menn endurskoði dvöl Alþjóðagjaldeyrissjóðsins hér á landi. Við vorum því andvíg, sagði hæstv. fjármálaráðherra - hvenær á leiðinni skipti hann um skoðun? Ég held að við verðum að spyrja okkur að því vegna þess að ég met það þannig að menn séu að verða meira og minna sammála því að vera Alþjóðagjaldeyrissjóðsins hafi einfaldlega ekki gert þjóðinni neitt sérstaklega gott. Ég heyri fleiri og fleiri halda því fram að þeir séu jafnvel að gæta hagsmuna erlendra kröfuhafa og taki þá hagsmuni fram yfir hagsmuni íslensku þjóðarinnar. Ef það er þannig að við horfum upp á gríðarlega háa stýrivexti vegna þess að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn vill þannig gæta hagsmuna þeirra sem eiga jöklabréf og krónubréf, ef það er þannig að það er að kröfu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins að við ætlum okkur ekki að semja við krónubréfaeigendur eða jöklabréfaeigendur þá er einfaldlega eitthvað að, virðulegi forseti. Það er einfaldlega eitthvað ekki í lagi. Það er ein aðgerð sem mundi hjálpa heimilum og fyrirtækjum í landinu hvað mest. Sú aðgerð er að lækka stýrivexti. Það að skuldsetja þjóðarbúið einhverja tugi ára fram í tímann mun ekki hjálpa íslenskum heimilum. Það mun ekki hjálpa íslenskum skattgreiðendum að stór hluti tekna þeirra næstu sjö árin mun fara í það að borga vextina af Icesave - 80 þúsund manns, eins og oft hefur verið bent á í umræðum, munu horfa upp á það að tekjuskattar þeirra munu fara í það að borga vextina af Icesave, hvorki meira né minna. Í ljósi þess að hæstv. fjármálaráðherra var eitt sinn andvígur því að fá Alþjóðagjaldeyrissjóðinn þá ætti hann, tel ég, að verða fyrsti maðurinn til að viðurkenna að við eigum að afþakka veru hans hér. Í ræðu hans kom margt fram sem ég tel rétt og skylt að fara yfir og andmæla, sérstaklega þegar hæstv. fjármálaráðherra fór yfir, í nokkru máli, málsmeðferðina frá því að Alþingi lauk störfum í lok ágústmánaðar. Hann segir, með leyfi forseta: „Innihald málsins nú og meðferð þess frá því að Alþingi lauk störfum í lok ágústmánaðar sl. hefur að mínu mati verið algjörlega stjórnskipulega rétt og eðlileg og það hefur verið staðið að því á eins vandaðan hátt og hægt er.“ Nú hef ég í nokkrum ræðum eytt drjúgum tíma í að benda á þau atriði sem hv. fjárlaganefnd mun fara yfir, það er ansi langur listi. Ég skil ekki hvernig hæstv. fjármálaráðherra fær það út að þessi málsmeðferð hafi verið algerlega stjórnskipulega rétt og eðlileg. Hann segir svo, með leyfi forseta: „Það var einfaldlega þannig að það var gert nákvæmlega það sem framkvæmdarvaldinu var falið í lögunum, að fara og kynna gagnaðilum okkar niðurstöðu Alþingis.“ Ég benti hæstv. fjármálaráðherra á, og það kemur fram í ræðunni, að honum var ekki veitt heimild til að semja upp á nýtt. Þar liggur hundurinn grafinn, virðulegi forseti. Í lögunum nr. 96/2009, sem samþykkt voru í lok ágústmánaðar, var engin heimild til að semja upp á nýtt. Það var hins vegar tekið skýrt fram að ríkisábyrgðin tæki ekki gildi fyrr en búið væri að kynna Bretum og Hollendingum fyrirvarana og þeir mundu fallast á þá. Þannig var það orðað. Það þýðir með öðrum orðum að ef þeir voru ekki reiðubúnir að fallast á fyrirvarana þá félli ríkisábyrgðin úr gildi. Þannig var þetta rætt við meðferð málsins á Alþingi og ég man ekki betur en það hafi verið skýr vilji löggjafarvaldsins enda kemur sá skýri vilji fram í þeim lögum sem samþykkt voru í lok ágústmánaðar. Á einhvern hátt fékk ríkisstjórnin það út að henni bæri að semja upp á nýtt og hæstv. fjármálaráðherra vill meina að ekki hafi verið send sama samninganefnd. Nei, nú hefði það verið þannig að æðstu embættismenn og fulltrúar þeirra ráðuneyta sem með málið höfðu farið og þeirra stofnana sem það varðaði beint - ég skil einfaldlega ekki þessi orð hans vegna þess að ég upplifði það að nánast sömu mennirnir og sömdu um Icesave-samningana hafi samið á ný vegna þess að sömu menn sátu trekk í trekk fyrir framan fjárlaganefnd. Það var undarlegt, virðulegi forseti, og þess vegna finnst mér undarleg þessi yfirlýsing. En nú heita þeir kannski öðrum nöfnum. Nú eru þeir æðstu embættismenn og fulltrúar ráðuneytanna í stað þess að heita samninganefndarmenn og það er kannski í því sem munurinn liggur jafnvel þó að þessir menn hafi sömu kennitölu og áður. Hann segir, með leyfi forseta: „Við vorum að undirstrika það m.a. með því að þetta væri ekki samninganefnd heldur kynning á vegum íslenskra stjórnvalda eins og þeim hafði verið falið að standa fyrir með lagasetningu á Alþingi. Það skýrir það hvernig að þessu var staðið.“ Af hverju kom þá þessi samninganefnd með nýjan samning? Það er mér ómögulegt að skilja. Ég óska eftir því, virðulegi forseti, að ég verði settur aftur á mælendaskrá.

Forseti biður hv. þingmenn að ljúka máli sínu og taka sæti áður en þeir óska eftir því að verða settir á mælendaskrá á nýjan leik. Það er hægt að gera það úr sæti, hefð er fyrir því í sölum Alþingis.

Herra forseti. Mjög margir hafa komið að máli við mig og sagt: Já, en við eigum ekki að borga Icesave. Ég ætla að fá að lesa úr tilskipun Evrópusambandsins, nr. 94 19 EB, frá 30. maí 1994, en það er sú tilskipun sem gildir um innlánstryggingarkerfið hér á Íslandi og gilti í Evrópusambandinu þangað til í mars í vor. Þar segir, með leyfi forseta: „Það er ekki bráðnauðsynlegt í þessari tilskipun að samræma leiðirnar við fjármögnun þeirra kerfa sem tryggja innlánin eða lánastofnanirnar sjálfar, m.a. vegna þess að lánastofnanirnar skulu sjálfar almennt bera kostnaðinn við fjármögnun slíkra kerfa, og einnig vegna þess að fjárhagsleg geta kerfanna skal vera í samræmi við tryggingarskuldbindingarnar. Þetta má samt ekki stefna stöðugleika bankakerfis aðildarríkisins í hættu.“ Það eru sem sagt fjármagnsstofnanirnar sjálfar sem eiga að fjármagna kerfið, höfum það alveg á tæru. Síðan kemur mjög athyglisverð grein, með leyfi herra forseta: „Tilskipun þessi getur ekki gert aðildarríkin eða lögbær yfirvöld þeirra ábyrg gagnvart innstæðueigendum ef þau hafa séð til þess að koma á einu eða fleiri kerfum, viðurkenndum af stjórnvöldum, sem ábyrgjast innlán eða lánastofnanir sjálfar og tryggja að innstæðueigendur fái bætur og tryggingar í samræmi við skilmála þessarar tilskipunar.“ - Það er sem sagt beinlínis bannað að aðildarríkin geri meira en að bera ábyrgð á þessu. Í 7. gr., 1. lið stendur, með leyfi forseta: „Innlánstryggingarkerfin tryggja að samanlögð innlán hvers innstæðueiganda séu tryggð upp að 20 þús. ECU ef innlánin verða ótiltæk.“ Ég skil ekki, herra forseti, að menn skuli vera að rífast um ákvæðið sem kennt er við Ragnar H. Hall hafandi þetta þarna. Það á að tryggja hvern innstæðueiganda upp að ákveðinni upphæð, sem er 20.778 evrur, eða 20 þús. ECU, hann á ekki að fá meira. Þó að Bretar og Hollendingar hafi borgað honum meira er það þeirra mál og þeir eiga enga kröfu á íslenska innlánstryggingarsjóðinn eða íslenska innlánstryggingarkerfið yfirleitt umfram þessi 20 þús. ECU. Forgangskrafan beinist því að innlánstryggingarsjóðnum og hann á fyrstu 20 þús. ECU-innstæðuna. Það á ekki að tryggja meira, samkvæmt reglugerð Evrópusambandsins. Til viðbótar kemur að það eru innlánsstofnanirnar sjálfar sem eiga að fjármagna þetta, ekki skattgreiðendur. Ég las hér áður úr ræðu hollenska fjármálaráðherrans, Wouters Bos, sem hann hélt 3. mars fyrir bankakerfið á Eumedion Conference. Þar segir hann aftur og aftur - ég ætla að lesa hér eina tilvitnun í hann. Ég les það á ensku og svo þýði ég það yfir á íslensku, með leyfi forseta: „The question is how to achieve this,“ þ.e. að tryggja sparifjáreigendur. „First and foremost European countries need to take a close look at how the deposit guaranty scheme is organized.“ Á íslensku: „Spurningin er hvernig við eigum að ná þessu [þ.e. að tryggja sparifjáreigendur]. Evrópsk ríki þurfa að horfa nákvæmlega á hvernig þetta innlánstryggingarkerfi er skipulagt.“ Svo segir hann, með leyfi forseta: „It was not designed to deal with a systematic crisis but with a collapse of a single bank.“ Sem sagt: „Það var ekki hannað til þess að ráða við kerfishrun heldur við hrun eins banka.“ Þessi sami maður er að semja við íslensku samninganefndina þrem mánuðum seinna og hann krefst þess að íslenskir skattgreiðendur greiði, þó að á Íslandi hafi orðið kerfishrun og hann vissi af því. Það er eins og íslenska samninganefndin hafi ekki verið búin að lesa þessa ræðu því að annars hefði hún farið og sagt við hann: Heyrðu vinurinn, þú sagðir að þessi trygging ætti bara við þegar einstakur banki fellur en ekki þegar heilt kerfi hrynur. Þetta er með ólíkindum. Það virðist vera að bæði tilskipunin sjálf og skilningur þess sem við vorum að semja við hafi verið sá að skattgreiðendur eigi ekki að borga og síst af öllu þegar kerfishrun verður. Þetta vildi ég, herra forseti, koma inn á vegna þess að ég heyri menn oft segja að við eigum að borga. Þá kann einhver að spyrja: Hvernig stendur þá á því að þú samþykktir lögin frá því í haust? Það er vegna þess að ég áttaði mig á þeirri ógnun og þeim hótunum sem gengu stöðugt gagnvart Íslandi um allan heim, að við yrðum að semja til þess að mæta þeirri ógn af því að við værum svo varnarlaus. Ég sagði hér fyrir jól að mér liði eins og manni sem mætti ræningja í skóginum og ræninginn beindi að honum byssu og þá væri hann ekkert að hugleiða það hvort lög og réttur bannaði ræningjanum að heimta af honum veskið, hann bara afhenti honum veskið, hann væri ekkert að spekúlera í lögum eða rétti. Þannig var staða Íslendinga. Við vorum beitt efnahagslegum þvingunum af margs konar toga. Það voru hryðjuverkalögin. Annað var að evrópskir bankar neituðu að millifæra yfir til nýju bankanna, kannski skiljanlegt. Það getur vel verið að rautt ljós hafi blikkað: Þetta er einhver óþekktur banki. Þetta hafði það í för með sér, herra forseti, að útflytjendur fengu ekki innstæður sínar á Ítalíu og hvar sem var í Evrópu millifærðar til Íslands. Útflytjendur, sem voru að flytja út góðan íslenskan fisk, fengu ekki andvirði fisksins til Íslands og innflytjendur þurftu að staðgreiða allar vörur. Þeir þurftu sem sagt að afla gjaldeyris og hann þurfti að vera kominn á staðinn inni í banka úti áður en varan var afhent. Þetta hafði það í för með sér, herra forseti, að algjör gjaldeyrisþurrð varð og það var mjög naumt á tímabili hvort Íslendingar ættu fyrir lyfjum og olíu. Staðan var alvarleg og í þeirri stöðu neyddust menn til að samþykkja alls konar hluti, m.a. að borga Icesave, sem þeir áttu ekkert að borga. Bretar og Hollendingar tóku einhliða ákvörðun um að borga þetta út til innlánseigenda. Þeir spurðu Íslendinga ekkert að því og svo senda þeir reikninginn til Íslands. Samkvæmt því sem ég hef lesið hér áttum við ekkert að borga þetta en við neyddumst til þess og ég féllst á þá nauð. Þannig var það að ég samþykkti þetta í sumar og vann meira að segja heilmikið að þessu, efnahagslegu fyrirvararnir komu frá mér og ég vann heilmikið í því að fá þá samþykkta. Mér fannst þeir vera mjög sanngjarnir, herra forseti. Lögin frá því í vor sögðu: Íslendingar ætla að borga þó að þeir eigi jafnvel ekki að gera það, og þeir ætla að borga með eins sanngjörnum hætti og þeir mögulega geta. Þeir ætla að borga 6% af aukningu landsframleiðslu. Mér var nefnilega bent á það í efnahags- og skattanefnd að ef engin aukning yrði á landsframleiðslu í langan tíma væri þjóðin illa sett. Ef enginn hagvöxtur yrði í langan tíma væri hún svo illa sett að menn gætu gleymt því að vera yfirleitt að ræða um að borga einhverjar erlendar skuldir. Það að borga 6% af aukningu hagvaxtar er afskaplega sanngjarnt og segir í rauninni nákvæmlega það sama og Brussel-viðmiðin: Íslendingar fallast á að greiða en taka skal tillit til óvenjulegrar stöðu á Íslandi sem hvergi hefur komið fyrir annars staðar. Það er ekki gert. Það var hvorki gert í sumar í fyrstu samningunum og það er heldur ekki gert í þessum nýjustu því að samkvæmt þeim eigum við að borga, hvað sem það kostar, hverja einustu evru og hvert einasta pund nákvæmlega sama hvernig þjóðfélaginu á Íslandi líður.

Virðulegi forseti. Ég hef hugsað mér að halda áfram að fara yfir ræðu hæstv. fjármálaráðherra. Þau vöktu sérstaka athygli mína orð hæstv. formanns fjárlaganefndar, um að fyrirvararnir séu í rauninni betri en þeir sem gerðir voru í sumar. Það má kannski túlka þau á þann veg að eftir að fyrirvararnir voru settir hafi Bretum og Hollendingum fundist sem Íslendingar hafi ekki gætt hagsmuna sina nægilega vel og því ákveðið að koma þeim til hjálpar og betrumbæta þá. Að sjálfsögðu er það ekki þannig. Hæstv. fjármálaráðherra rökstuddi þessa skoðun sína með þeim orðum að það væri svo gott að nú væru fyrirvararnir felldir inn í viðaukasamninginn og þannig frá þeim gengið. Það er einmitt það hættulega við þetta, virðulegi forseti, vegna þess að meðan fyrirvararnir stóðu sem lög frá hinu háa Alþingi giltu um þá íslensk lög og það voru íslenskir dómstólar, héraðsdómur og Hæstiréttur, sem áttu að fjalla um þá ef um þá yrði ágreiningur. Í því var falin mikil og góð vörn fyrir Ísland og fyrir íslenskan almenning, fyrir komandi kynslóðir, sem maður má reikna með að komi til með að hafa uppi einhverjar spurningar um það hvernig staðið var að málum varðandi þessa samninga. Nú er það þannig, virðulegi forseti, að um leið og fyrirvararnir voru felldir inn í samningana gilda um þá bresk lög og breskir dómstólar munu fjalla um þá. Eins ótrúlegt og það sýnist þá sömdu Íslendingar sig algjörlega frá öllum rétti hvað þetta varðar. Þetta var í þessum viðaukasamningi, sem var eitt sinn gagn nr. 1 í leynimöppunni en okkur tókst að fá leyndinni aflétt. Þar kom fram að ef Íslendingar hefðu uppi ágreining um samningana átti að fara með það fyrir breskum dómstólum samkvæmt breskum lögum, það var tekið fram. Ef Bretar hefðu uppi ágreining eða athugasemdir mættu þeir í sjálfu sér hafa þann ágreining uppi fyrir hvaða dómstól sem er. Íslendingar voru með öðrum orðum skikkaðir til þess að leita til breskra dómstóla en Bretar mega - og það er enn þannig vegna þess að samningarnir eru enn í gildi - leita til þeirra dómstóla sem þeir telja að séu sér hagstæðastir. Þetta er í rauninni ótrúlegt. Hæstv. fjármálaráðherra heldur síðan áfram í ræðu sinni og segir: „Efnahagslegi fyrirvarinn eða fyrirvararnir eru þarna nákvæmlega eins og þeir voru frágengnir af hálfu Alþingis …“ - Það er nú ekki þannig. Svo heldur hann áfram: „hvað varðar viðmiðanir um hagvöxt og annað í þeim dúr …“ Og svo kemur: „að öðru leyti en því að að lágmarki skuli alltaf greiddir vextir.“ Það er í rauninni með endemum hvernig hæstv. fjármálaráðherra setur upp mál sitt, að halda því fram að fyrirvararnir séu nákvæmlega eins en með þessari litlu undantekningu. Efnahagslegi fyrirvarinn gekk út á það vernda Íslendinga frá hinum háu vöxtum, að vernda komandi kynslóðir fyrir því að þurfa alltaf að greiða vexti. Efnahagslegi fyrirvarinn fólst í því, og það var skilningur margra þingmanna, að ef ekki yrði hagvöxtur hér eins og Seðlabankinn ætlaði og staðan yrði einfaldlega verri en bjartsýnustu menn þorðu að vona gætum við ekki boðið komandi kynslóðum upp á það að þurfa endalaust að borga Icesave-samningana og vexti þar ofan á. Það væri komið nóg í júnímánuði 2024. Það væri ekki hægt að skuldbinda komandi kynslóðir meira. Þessu var breytt. Jafnvel þó að hæstv. fjármálaráðherra reyni að gera lítið úr þeirri breytingu skiptir hún gríðarlega miklu máli vegna þess að um leið varð skuldbindingin óviss. Við vitum ekki núna hversu há fjárhæðin verður sem við komum á endanum til með að borga, það er einfaldlega þannig. Menn eru í mikilli óvissu. Við vitum það bara að við þurfum að borga 100 milljónir á dag í vexti, hvorki meira né minna en 100 milljónir kr. íslenskar á dag í vexti næstu ár, næstu sjö ár a.m.k., út af Icesave-samningunum. Hæstv. fjármálaráðherra hélt því fram að rök viðsemjenda okkar, Breta og Hollendinga væntanlega, væru að engin fordæmi séu önnur í löngum samningum af þessu tagi milli þjóðríkja en a.m.k. sé gert ráð fyrir greiðslu vaxta eftir að afborgunartími hefst. Það var einmitt það sem efnahagslegi fyrirvarinn gekk út á. Við ætluðum okkur ekki að vera í sömu aðstöðu og margar Afríkuþjóðir. Margar Afríkuþjóðir eru í þeirri stöðu að þær sjá ekki fram úr vanda sínum vegna þess að þær eru einfaldlega alltaf að borga afborganir af lánum sem þær tóku með háum vöxtum og um leið eru þau ríki dæmd til fátæktar. Það skal benda á það, og allt í lagi að halda því til haga, að Bono, söngvari hljómsveitarinnar U2, hefur barist fyrir því að vestræn ríki felli niður stóran hluta af skuldum fátækra Afríkulanda. Fyrirvarinn gekk út á það að við ætluðum sjálf að vernda okkur svo að við þyrftum ekki að leita til poppsöngvara í framtíðinni til að berjast fyrir okkur að fella niður drápsklyfjar skulda sem við yrðum að taka á okkur. Hæstv. fjármálaráðherra hélt áfram og ég held að ég þurfi að fjalla aðeins ítarlegar um fyrirvarann kenndan við Ragnar H. Hall vegna þess að hann vill meina að nú gildi hann sjálfkrafa. Ég er einfaldlega ekki sammála þeirri niðurstöðu vegna þess að ég tel að EFTA-dómstóllinn hafi ekki lögsögu til að úrskurða í málinu. Nú er það þannig að dómsvald hefur verið fært af íslenskum dómstólum yfir til EFTA-dómstólsins. Um það voru lögspekingar sem kvaddir voru á fund í fjárlaganefnd sammála. Ég tel að þarna sé um að ræða eitthvert stærsta veðmál sem einstakt ríki hefur tekið þátt í en Ragnar H. Hall benti á að Bretar og Hollendingar hefðu sett ákvæði inn í lánasamningana sem gerðu það að verkum að þeir fengju greitt um leið og íslenski innstæðutryggingarsjóðurinn þegar þrotabú Landsbankans færi að greiða út úr þrotabúinu. Menn spurðu: Af hverju skyldu Bretar og Hollendingar hafa sett þetta ákvæði inn í samningana? Jú, vegna þess að þeir ætluðu sér að tryggja sér betri stöðu en þeir áttu nokkurn tíma rétt á samkvæmt íslenskum lögum. Ég hef treyst því að íslenskir dómstólar ættu að fjalla um málið og ég hef treyst því, og mun treysta því, að þeir komist að jákvæðri niðurstöðu Íslendingum í hag. En hvað gerist þá? Jú, við þurfum að treysta á EFTA-dómstólinn. Menn fullyrða að jafnvel þó að þeir aðilar telji að þeir eigi ekki lögsögu í málinu muni það jafnvel gagnast. Það er líka stórt veðmál. Við erum alltaf að ræða hagsmuni upp á tugi ef ekki hundruð milljarða. Þetta er stór hluti af þeim fyrirvörum og því umræðuefni sem stjórnarmeirihlutinn ætlar ekki að ræða hér á Alþingi. Hér þegja menn þunnu hljóði. Ég mun halda áfram, í næstu ræðu, að fjalla um þá 

Herra forseti. Ég verð því miður að halda áfram að geta mér til um afstöðu einstakra hv. stjórnarþingmanna og hæstv. ráðherra og nú er ég kominn að hæstv. ráðherra Árna Páli Árnasyni. Hann hefur farið í fimm andsvör í þessu síðara máli sem við ræðum núna og það var ekkert efnislegt í þeim andsvörum að lesa þannig að ég átta mig ekki á afstöðu hans eða skilningi á málinu. Hann er ekki að taka afstöðu til þeirrar gagnrýni sem komið hefur fram um þetta mál. Hann ræddi hins vegar málið í 1. umr. um fyrra málið, um samninginn sjálfan, 2. júlí 2009. Þá var málið nýkomið inn í þingið, þessi hræðilegi samningur, og það er athyglisvert að lesa ræðu hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra, Árna Páls Árnasonar, sérstaklega í ljósi þess hvað gerðist seinna. Hann hefur ekki tjáð sig um það síðan þannig að við vitum í raun ekkert um afstöðu hans eftir það. Hann segir þar, með leyfi hæstv. forseta: „Það er líka ljóst að af hálfu Fjármálaeftirlitsins var unnið að því á árinu 2008 að reyna að stemma þessa á að ósi, [þ.e. aukningu á innlánunum] koma þessari starfsemi fyrir í dótturfélögum til að draga úr áhættu íslensks almennings vegna þessara skuldbindinga, vegna þess að það var á almanna vitorði að Tryggingarsjóður innstæðueigenda starfaði ekki í lagalegu tómarúmi heldur væri hluti af hinu opinbera kerfi og ætti að tryggja innstæður. Þess vegna var lögð áhersla á að koma þessum skuldbindingum fyrir í dótturfélögum. Og auðvitað verður aldrei undan því vikist að leggja höfuðábyrgð af þessu máli á hendur þeim forsvarsmönnum Landsbankans sem kusu að leggja í þessa sjóferð vitandi það - ágæt líking hæstv. viðskiptaráðherra áðan af hripleku skipi - að efnahagur bankanna var í mjög löku standi, vitandi að af hálfu íslenskra stjórnvalda, af hálfu Fjármálaeftirlitsins var lögð gríðarleg áhersla á að þessum eignum yrði komið fyrir í dótturfélögum og það var verið að vinna að því að koma þeim almennt í dótturfélög á þessum sama tíma, á fyrri hluta ársins 2008, að þá skulu menn samt sem áður ákveða að þenja frekar út skuldbindingarnar með því að stofna til nýrra skuldbindinga í Hollandi. Það er auðvitað með ólíkindum. Það hlýtur að þurfa að ítreka enn og aftur að ábyrgð forustumanna og forsvarsmanna Landsbankans er gríðarleg í þessu máli.“ Herra forseti. Þetta er dálítið athyglisvert. Það var hvorki meira né minna en þáverandi viðskiptaráðherra, Björgvin G. Sigurðsson, samflokksmaður hv. þingmanns, sem var yfir þessum málum, og hæstv. ráðherra, Árni Páll Árnason, er í rauninni að gagnrýna hann með þessum orðum. Það er ekki nóg með það heldur var Jón Sigurðsson, sem var formaður Fjármálaeftirlitsins, og jafnframt varaformaður Seðlabankans, tengiliður á milli þessara tveggja stofnana sem áttu að sjá um eftirlitið. Hann skrifar grein í auglýsingablað Landsbankans í maí 2008. Í maí 2008 skrifar hann að staða íslensku bankanna sé traust. Hann vissi, herra forseti, að staðan var ekki traust og sá maður var eitt sinn ráðherra Alþýðuflokksins og mjög hátt skrifaður hjá Samfylkingunni. Svo þykist Samfylkingin, hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar, ekkert hafa komið nálægt þessu máli. Þeir eru alsaklausir og kenna Sjálfstæðisflokknum um allt. Hann er búinn að vera 18 ár í stjórn og þetta er allt honum að kenna. Þeir áttu þó að hafa eftirlit með þessu. Yfirmaður Fjármálaeftirlitsins, formaður stjórnarinnar, Jón Sigurðsson, fékk formennskuna út af því að hann var í Samfylkingunni og hann átti að hafa eftirlit með þessu og hann gerir gott betur, hann auglýsir í auglýsingablaði Landsbankans í Hollandi. Hann stuðlaði að því að áhuginn á þessum reikningum varð enn meiri. Svo stendur hér að þetta sé bara bönkunum að kenna. Síðar í þessari ræðu hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra, sem ekki hefur tjáð sig síðan um málið, koma merkilegar hugleiðingar, með leyfi hæstv. forseta: „Virðulegi forseti. Í þessu máli hafa verið settar fram margar vangaveltur um leiðir til að komast hjá því að borga. Fyrst áttum við ekki að borga bara af því að við áttum ekki að borga. Svo var því haldið fram hér að við ættum ekki að borga vegna þess að fyrir því væru engin rök, engin lögfræðileg rök. Lögfræðilegu rökin leiða auðvitað af skuldbindingu okkar að þjóðarétti um að innleiða innstæðutryggingarnar“ - og þá grípur einhver fram í og segir: Nei. - „Jú og því til viðbótar, færi svo að menn gætu fundið þeirri útúrsnúningalögfræði stað sem sett hefur verið fram af nokkrum íslenskum lögfræðingum til að koma okkur undan þeim skuldbindingum þá er afar hæpið annað en að ríkið yrði í öllu falli dæmt skaðabótaskylt“ - og enn er gripið fram í - „að þjóðarétti fyrir að hafa ekki innleitt tilskipunina með fullnægjandi réttum hætti. Það er auðvitað þannig að óháð öllum lagaþrætum um þetta mál þá eru þær ekki einhlítar á einn eða neinn veg eins og gerst kemur í ljós í Morgunblaðinu í dag þar sem virtur erlendur Evrópuréttarlögfræðingur tjáir sig í þveröfuga átt. Það er alls ekki þannig að það séu nein slík einhlít lagarök í málinu að það sé yfir höfuð verjandi að leggja það fyrir dóm eins og hv. þm. Bjarni Benediktsson rakti svo ágætlega í ræðu sinni hér í desember í fyrra.“ Herra forseti. Þetta er dálítið athyglisvert. Ég ætla að fá að vitna í það að 13. nóvember, laugardag, birtist í Morgunblaðinu úttekt á ummælum hæstv. fyrrverandi utanríkisráðherra, Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, fyrrverandi formaður Samfylkingarinnar, tjáði sig í fyrsta sinn opinberlega um Icesave-samninginn síðan hún hætti í stjórnmálum í viðtali sem tekið var fyrir Spjallið, þátt Sölva Tryggvasonar á Skjá einum. Sá hluti viðtalsins hefur ekki verið birtur áður. Þar kemur fram að Ingibjörg er ósátt við að Ísland hafi gengið til samninga eins og sakamaður: „Núna þegar við erum að reyna að semja okkur í gegnum Icesave þá finnst mér svolítið eins og við komum fram eins og hinn seki, göngum til samninga eins og sakamaðurinn, en hins vegar séu bresk stjórnvöld laus allra mála, þau eru það auðvitað ekki.““ Herra forseti. Þarna segir sem sagt fyrrverandi formaður Samfylkingarinnar, hæstv. utanríkisráðherra, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, að Íslendingar hafi samið eins og sakamenn og það er heldur ekki skrýtið þegar maður les ummæli hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra, í þessari ræðu hans 2. júlí, í 1. umr. um málið, og hann hefur ekki sagt orð síðan. Hann segir að það sé skylda Íslendinga að borga þetta. Samt las ég áðan úr reglugerðinni sem menn eru að tala um. Ég las orð sem allir eiga að skilja á þann veg að það er ekki skattgreiðenda að borga þetta heldur innlánsstofnananna sjálfra. Það er skylda ríkjanna að koma innlánstryggingarkerfi á og þegar það er búið, og því var ekki mótmælt, þá er kerfið komið á og það á að tryggja bankana en það ræður ekki við það þegar kerfishrun verður eins og fjármálaráðherra Hollands nefndi í viðtali í mars 2009 áður en hann samdi við Íslendinga um að þeir skyldu borga. Þetta er allt saman með ólíkindum. Herra forseti. Hæstv. viðskiptaráðherra á þeim tíma, Björgvin G. Sigurðsson, sagði á forsíðu Morgunblaðsins 13. október - og ég man það alltaf - að Íslendingum bæri þjóðréttarleg skylda til að borga Icesave. Þetta segir viðskiptaráðherra Íslands 13. október, viku eftir hrun. Þá er hann búinn að gefast upp. Þá er hann búinn að viðurkenna það að við eigum að borga. Ég var svo hneykslaður á þeim tíma, herra forseti, að ég ætlaði að flytja vantraust á ráðherrann en það hlaut ekki góðar undirtektir í mínum flokki. Mér fannst með ólíkindum að hann skyldi lýsa þessu yfir. Hann þurfti þess ekki, það var engin ástæða fyrir hann. Og nú segir hæstv. fyrrverandi utanríkisráðherra, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, að Íslendingar hafi samið eins og sakamenn og það er von að samningurinn sé eins og hann er. Eftir að allur þrýstingurinn er farinn úr málinu, herra forseti, verðum við að ganga aftur til samninga við Breta og Hollendinga og semja eins og jafnréttháir menn, eins og frjálsir menn en ekki eins og einhverjir menn sem eru beittir ofbeldi í skógi.

Virðulegi forseti. Mig langar í upphafi máls míns að taka undir það sem hv. þm. Pétur H. Blöndal nefnir réttilega, að nú sé ekki lengur neinn þrýstingur í málinu. Við höfum nefnilega upplifað það aftur og aftur að meiri hlutinn hefur búið til þrýsting og komið með einhvern hræðsluáróður. Síðast en ekki síst hafa þeir búið til einhvers konar pressu og reynt að keyra málið áfram á litlum hraða, gefið lítinn tíma í fjárlaganefnd til að klára málið sómasamlega. Mér er sérstaklega minnisstætt þegar ég var að skrifa álit að ég fékk endalaust að heyra að það lægi svo mikið á, það mundi eitthvað stórkostlegt gerast um leið og þetta yrði samþykkt. Þar sem ég skrifaði álit upp á rúmar 30 bls. og gaf mér ágætistíma þrátt fyrir hótanir var alltaf fullyrt að það væri einhver undirliggjandi pressa. Það var engin pressa, hefur aldrei verið nein pressa og verður ekki nein pressa, það er sannleikurinn í málinu, hann hefur iðulega komið fram. Ég mun ræða það á eftir vegna þess að hæstv. fjármálaráðherra fjallaði um það í ræðu sinni og ég hef sagt það áður að ég tel mjög mikilvægt að fara mjög gaumgæfilega yfir þá ræðu. Hv. þm. Pétur H. Blöndal er að giska á hvaða skoðun stjórnarþingmenn hafa í þessu máli en á sama tíma má segja að hæstv. fjármálaráðherra sé eini þingmaðurinn og eini ráðherrann sem hefur sagt álit sitt á málinu. Ég tel að það sé mjög mikilvægt að ég fari þá gaumgæfilega yfir afstöðu hans, mér finnst hún á margan hátt með miklum endemum. Það er alveg sama hvaða rökum er teflt fram í málinu, alltaf finnur hann nýjar leiðir til að reyna að sannfæra þjóðina um að það sé gott að samþykkja Icesave. Síðast í dag reyndi hann að útskýra og réttlæta tölvupóstssamskipti á milli aðalsamningamannsins og fulltrúa Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sem eru með miklum endemum og alveg ótrúlegt hvernig þau fóru fram - það sýnir kannski niðurlægingu Íslendinga í málinu að leitað skuli ráðgjafar til aðila sem hæstv. fjármálaráðherra hefur margoft í ræðustól lýst yfir að hafi verið að beita sér í þágu Breta og Hollendinga. Þetta er með miklum endemum, virðulegi forseti, svo ég noti ekki sterkari orð en það. Ég hafði ekki alveg lokið umfjöllun um túlkun hæstv. fjármálaráðherra á þessum lagalegu fyrirvörum. Ég hafði rennt aðeins yfir fyrirvarann sem kenndur er við Ragnar H. Hall en eftir stendur sá stóri lagalegi fyrirvari sem einnig var settur í lögum nr. 96/2009. Hæstv. fjármálaráðherra segir hér, með leyfi forseta: „Okkur finnst það auðvitað öllum ósanngjarnt og rangt að við skulum ekki fá úrlausn þeirra mála en það er hins vegar veruleikinn sem við okkur blasir og hefur gert allan tímann, að við höfum staðið alein með þetta viðhorf og hvergi nokkurs staðar fengið neinar undirtektir undir það að þetta væri í fyrsta lagi svona og í öðru lagi að við ættum einhvern farveg eða rétt á því að fá úr því skorið.“ - Ég ætla að leyfa mér að vera eins hjartanlega ósammála hæstv. fjármálaráðherra og hugsast getur. Hvað er það sem meiri hlutinn er að gera núna? Hvaða breytingar ætli þeir séu að gera? Jú, það var þannig að við vildum, þ.e. það var ákveðið í lögum, að ef eitthvað jákvætt kæmi fram - hvort sem það væri dómur eða ákvörðun Evrópusambandsins, einhver úrlausnaraðili kæmi fram og segði að það væri einfaldlega ekki þannig að ríkisábyrgð sé á bak við þegar bankahrun verður - vildum við tryggja að við gætum notað það okkur í hag, að komandi kynslóðir gætu farið til Breta og Hollendinga og sagt: Nú er komið í ljós að við áttum ekki að greiða fyrir Icesave-samningana og við viljum einfaldlega draga ríkisábyrgðina til baka og það er lagalegur réttur okkar. Fyrirvarinn gekk út á það að setjast ætti niður með Bretum og Hollendingum og ræða við þá. Ef þeir af einhverjum ástæðum vildu ekki ræða við okkur, eða þá að þeir væru þeirrar skoðunar að samningaviðræður skiluðu ekki árangri, settu Íslendingar þann fyrirvara að þeir gætu einhliða sagt ríkisábyrgðinni upp. Þetta var ágætisfyrirvari. Hvað gerði ríkisstjórnin? Jú, hún tekur þennan fyrirvara í burtu. Ef eitthvað jákvætt gerist - reyndar hefur verulega dregið úr líkum á því, mjög litlar líkur eru á því að það gerist, eins og lögmennirnir Eiríkur Tómasson og fleiri hafa bent á - eru Bretar skyldugir til að setjast niður með okkur, drekka te með okkur, og ef þeir sjá ekki ástæðu til að ræða frekar við okkur eða ef upp úr samningaviðræðunum slitnar af einhverjum ástæðum þá er það bara þannig, það er niðurstaðan. Íslendingar verða einfaldlega að bíta í það súra epli að jafnvel þó að eitthvað jákvætt gerist, t.d. ef dómur fellur sem er okkur í hag, erum við algerlega ofurseld því hvort Bretar kæri sig um það yfir höfuð að ræða við okkur. Það var snilldin á bak við þann fyrirvara sem núverandi ríkisstjórn ætlar að setja og svo er fullyrt í kjölfarið að verið sé að styrkja fyrirvarana. Þetta er með hreinum endemum. Svo kemur snilldin. Með leyfi forseta ætla ég að lesa upp úr ræðu hæstv. fjármálaráðherra: „Hvað er þá hægt að gera? Jú, nákvæmlega það sama og gert var í sumar, að halda þessum rétti okkar til haga, að hann standi ótvíræður í lögum, að þetta er okkar viðhorf að gera gagnaðilum okkar þetta ljóst …“ - og þetta er einmitt það sem ég hefði talið að við ættum alls ekki að gera. Ef við ætlum með einum eða öðrum hætti að vefengja samningana með þeim orðum að á okkur hafi verið brotið, að við höfum talið að okkur hafi verið meinað að sækja rétt okkar, þá er það okkur einfaldlega í óhag ef það kemur mjög skýrt fram að við höfum verið meðvituð um þessa ákvörðun. Nú er það þannig að Íslendingar telja að þeir eigi ekki að borga Icesave eða telja sig ekki hafa lagalega skyldu til þess en gera það samt, væntanlega af góðmennsku sinni, til að gera Bretum til geðs, kyssa á vöndinn, eins og margoft hefur verið sagt í ræðustóli í kvöld - við vitum nákvæmlega hvað við erum að gera. Við vitum að við eigum ekki að borga. Við getum því ekki haldið því fram seinna meir að við höfum verið neydd til eins eða neins eins og ég skil það, því miður. Það er afar dapurt að átta sig á því að fyrirvaranum hafi verið breytt í þá veru. En hæstv. fjármálaráðherra eyddi löngum tíma í að fara yfir þann hræðsluáróður sem hann hefur haldið á lofti og ég ætla að eyða tíma í það í næstu ræðu að fara yfir þann hræðsluáróður. Ég tel það mjög mikilvægt vegna þess að í máli þeirra þingmanna sem hér hafa talað hefur komið fram að engin ástæða er til að flýta sér. Hins vegar er ástæða til að flýta sér hægt. Þó að við höfum verið með þetta mál í höndunum síðustu fimm mánuði held ég að nú loksins sé sú staða komin upp, nú loksins sé komin sú ró á gang mála, að okkur beri skylda til að flýta okkur hægt. Við eigum að fara um alla Evrópu og kynna málstað okkar. Við eigum að fara til annarra landa og kynna málstað okkar vegna þess að málstaður okkar er góður. Hann hefur allan tímann verið góður en honum hefur einfaldlega ekki verið haldið til haga. Erlendir aðilar, jafnvel erlend blöð og tímarit í Bretlandi, hafa verið duglegri við að gæta hagsmuna okkar en íslenska ríkisstjórnin. Það er sorglegt en ég mun fara yfir það aðeins betur á eftir og þann hræðsluáróður sem hæstv. fjármálaráðherra hefur viðhaft í málinu.

Herra forseti. Ég ætla að ræða örlítið um flokksræðið og lýðræðið. Hér stöndum við og höfum upplifað á þessu sumri að hafa sótt um aðild að Evrópusambandinu. Meiri hluti Alþingis greiddi því atkvæði. Samt getur maður fullyrt, herra forseti, að ekki var meiri hluti fyrir því að ganga í Evrópusambandið. Umsóknin sem send var um kvöldið var skilyrðislaus, það voru fjórar línur: Lýðveldi Íslands sækir um aðild að Evrópusambandinu. Punktur. Ekkert beðið um viðræður eins og Norðmenn gerðu þó í sínu ómerkilega umsóknarblaði. Ekki bent á þingsályktun Alþingis sem setti alls konar skilyrði við því að menn sæktu um. Ekki heldur getið um að fara ætti fram þjóðaratkvæðagreiðsla um málið sem reyndar er ekki bindandi en sumir þykjast engu að síður ætla að fara eftir. Ekki var heldur bent á að stjórnarskráin bannar það. Það er búið að sækja um aðild að Evrópusambandinu og það merkilega er, herra forseti, að ef þessar 27 þjóðir mundu samþykkja þetta á morgun, ákveða að samþykkja þessa skilyrðislausu umsókn, er Ísland væntanlega orðið aðili að Evrópusambandinu eða hvað? Það þarf ekki meira til. Þá er Ísland orðið aðili að Evrópusambandinu. Reyndar er komið í gang ferli með alls konar spurningar og svoleiðis og menn eru farnir að semja og eitthvað svoleiðis en umsóknin sjálf var skilyrðislaus. Og þetta gerist meðan Vinstri grænir eru í stjórn. Ég þekki eiginlega engan vinstri grænan sem vill ganga í Evrópusambandið. Ég man ekki til þess að nokkur þeirra hafi lýst því yfir. En samt gerist þetta. Hvernig skyldi það gerast að heill flokkur lætur kúga sig til að greiða atkvæði öndvert við skoðun sína? Kannski ekki alveg öndvert við skoðun sína því að sumir eru hálfvolgir, en aðrir voru eindregið á móti, t.d. hæstv. umhverfisráðherra, Svandís Svavarsdóttir, sem er ekki viðstödd umræðuna núna. Hún hélt eina makalausustu ræðu sem haldin hefur verið á Alþingi alla tíð, örstutta ræðu þar sem hún sagði að sannfæring hennar stæði gegn því að við ættum að ganga í Evrópusambandið, Evrópusambandið væri hernaðarbandalag og ég veit ekki hvað og hvað, og svo sagði hún já. Hvað á þetta eiginlega að þýða, herra forseti? Hvað á það að þýða að Alþingi Íslendinga er farið að afgreiða mál út þó að meiri hluti þingmanna vilji ekki samþykkja viðkomandi mál? Maður veltir fyrir sér hve mikið vald er í flokkunum og hvernig flokkarnir kúga þingmenn til að láta af því sem stjórnarskráin þó býður þeim, að fara að sannfæringu sinni. Nú eru formenn flokkanna búnir að gera samkomulag og þá er það þannig. Og ég veit nákvæmlega, herra forseti, hvað gerist. Ég veit nákvæmlega hvað gerist þegar málið fer í hv. fjárlaganefnd. Í fjárlaganefnd munu menn eyða tveim vikum eða þar um bil til að friða samviskuna og friða stjórnarandstöðuna. Þeir munu fara í einhverjar skoðanir, það mun koma lögfræðiálit en það skiptir engu máli hvernig þetta lítur út. Það skiptir engu máli þó að lögfræðiálitið segi að Íslendingar hafi aldrei í lífinu átt að borga þetta. Það skiptir engu máli þó að áhættugreining segi að Íslendingar geti alls ekki staðið undir þessu með 30–50% líkum, það skiptir ekki máli. Það skiptir engu máli hvað kemur út úr þessu. Þetta er það hættulega við flokksræðið. Það er það hættulega við flokksræðið, herra forseti, að það slekkur á skynseminni. Það slekkur á sannfæringunni eins og hæstv. umhverfisráðherra lét svo berlega í ljós í ræðu sinni - ég skil ekkert í henni að halda þessa ræðu, hún gat sleppt því. Þetta var ótrúleg ræða og ég skora á alla landsmenn að lesa þessa ræðu til að átta sig á því hvernig flokksræðið virkar og hvernig það vinnur og hvernig það keyrir niður hið besta fólk. Við stöndum frammi fyrir ákveðnu flokksræði. Ég hugsa að flestir þingmenn Samfylkingarinnar vegi málið þannig og meti að það borgi sig að greiða atkvæði með þessu samkomulagi þó að það sé hábölvað og þó að það valdi fátækt á Íslandi o.s.frv. vegna þess að þá eigum við einhvern séns í að ganga í Evrópusambandið, pínulítinn séns. Bretar og Hollendingar mundu hjálpa okkur. Kannski kemur Evrópski seðlabankinn með einhverja aura. Hann bauð 40 millj. kr. í sumar, svipað og Færeyingar lánuðu Íslendingum. Það voru öll ósköpin. Þetta var skammarlegt. En ég hugsa að hann eigi ekkert voða mikið af peningum, þannig séð. Ég hugsa að hv. þingmenn Samfylkingarinnar lifi í þeirri von að það komi einhver góður, Evrópusamfélagið, þetta þarna úti í heimi, og borgi fyrir okkur Icesave þannig að þetta lendi ekki á íslenskum fjölskyldum og stefni okkur í fátækt eins og Seðlabankinn sagði. Hvað sagði Seðlabankinn í því sem ég las áðan úr nefndaráliti 1. minni hluta í efnahags- og skattanefnd, Helga Hjörvars og fleiri hv. þingmanna? Hvað sagði hann? Hann sagði að jákvæður afgangur af vöruskiptajöfnuði og viðskiptajöfnuði muni helgast af litlum innflutningi, þ.e. Íslendingar eiga að hætta að kaupa sjónvörp, bíla og svoleiðis dót. Það þýðir á íslensku að hér verði fátækt fólk, ekki stór hús, ekki bílar, ekki sjónvörp, ekki þvottavélar og svoleiðis dót, ekki þetta nýmóðins dót. Þá getur vel verið að upp sé komin sú staða - ég geri ekki ráð fyrir því að Vinstri grænir vilji slíkan heim, ég á ekki von á því. En það getur gerst og ef hér verður fátækt og við eigum að fara að borga einhverja risavexti af einhverjum lánum þá getur orðið hart í búi og það getur vel verið að ríkissjóður geti hreinlega ekki borgað. En, herra forseti. Ég var áðan kominn með Árna Pál Árnason og ég má til með að klára það. Hann sagði í þessari makalausu ræðu við 1. umr. málsins í sumar, og ég vil benda á að þá var samkomulagið hrátt, eins slæmt og það gat nú eiginlega verið, með leyfi forseta: „Virðulegi forseti. Það sem skiptir máli líka er að ljúka þessu, að leggja grunn að því að hér geti hafist efnahagsleg endurreisn.“ - Henda þessu sem sagt aftur fyrir sig. - „Á undanförnum vikum í þessari umræðu þar sem hefur gætt mikillar reiði yfir þessu ástandi og yfir þessum erfiðu örlögum, mjög skiljanlegrar reiði, hefur mér stundum verið hugsað til Egils Skallagrímssonar. Mér hefur verið hugsað til þess í Eglu þegar hann horfist í augu við að hafa misst syni sína.“ Hann segir síðar: „Hann fyllist þessari djúpu erfiðu reiði og hann grætur og hann lokar sig af í rekkju sinni. Dóttir hans kemur og sannfærir hann um það að leiðin sé ekki að æðrast yfir erfiðleikunum heldur að snúa harminum til ljóðs, skapa eitthvað nýtt, gera eitthvað gott. Ég held að í þessu Icesave-máli séum við líka komin að endastöð hvað þetta varðar. Við höfum ólmast. Við höfum reynt allt sem við mögulega getum. Við höfum sótt fram alls staðar. Við reyndum öll þessi lögfræðirök. Við komumst ekki lengra. Nú er kominn tími til að sættast við þá niðurstöðu. Hún er ekki fullkomin. Auðvitað angrar þetta okkur. En það sem mestu skiptir núna er að fara að snúa harmi okkar til ljóðs, að skapa eitthvað nýtt, skapa verðmæti, snúa okkur að því að byggja eitthvað jákvætt upp þannig að við getum lagt þann grunn sem gerir okkur kleift að standa undir þessum skuldbindingum til lengri tíma litið.“ Það er sem sagt bara afstaðan, kasta þessu aftur fyrir sig, vera ekkert að horfast í augu við þetta, vera ekki reið yfir þessu og vona bara hið besta. 

Virðulegi forseti. Ég held að það sé ágætt að fara aðeins yfir þær ræður sem hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra hefur haldið hér á Alþingi. Mér er mjög minnisstætt þegar hæstv. ráðherra hélt ræðu í upphafi málsins og við deildum um skylduna til að greiða. Ég taldi hana mjög óljósa og að lagaleg rök hnigu að því að við ættum ekki að borga Icesave. Undir þau sjónarmið hafa fjölmargir lögmenn tekið, bæði innlendir og erlendir. Varla finnst sá maður í dag, sá lögfræðimenntaði maður, sem heldur því fram að okkur beri skylda til að borga. Hæstv. félagsmálaráðherra hélt því fram að það væri meginregla í alþjóðarétti, ef ég man rétt, að einstakir starfsmenn ráðuneyta gætu bundið þjóðina með undirskrift sinni. Hann hafi sjálfur verið í þeim sporum og þess vegna væri þetta mjög einfalt í hans huga. Einhver aðili innan einhvers ráðuneytis hefði skrifað undir einhvern pappír sem geri það að verkum að við eigum að greiða þetta. Jafnvel þó að þetta sé algjör fásinna - þó að þessi meginregla kveði á um allt annað og við finnum þessu hvergi stað í nokkurri lagareglu eða bók, þó að enginn fræðimaður hafi nokkurn tíma haldið þessu fram, með öðrum orðum að þetta sé einfaldlega ekki til staðar - held ég að við verðum samt að hafa áhyggjur af því að hæstv. ráðherra túlkar þetta þannig. Ef svo ólíklega vildi til að þetta væri staðreyndin gæti einhver ungur maður eða kona í einhverju ráðuneytinu verið í Kína eða Japan að undirrita einhvers konar samkomulag sem komandi kynslóðir væru skuldbundnar til að greiða. Hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra gleymdi reyndar að geta þess að allar ákvarðanir verða að vera samþykktar af Alþingi, samkvæmt 40 gr. og 41. gr. stjórnarskrárinnar en það var aukaatriði í málinu. Það er ágætt að halda þessu til haga vegna þess að þetta sýnir og sannar að málflutningur stjórnarliða hefur verið með algjörum endemum. Um leið og maður kvartar yfir því að skoðanir þeirra skuli ekki koma fram hér í ræðustóli Alþingis skilur maður af hverju þeir treysta sér ekki í umræðuna. Það hefur einfaldlega allt verið hrakið sem þeir hafa lagt fram, hvert einasta atriði. Ég ætla að halda áfram að fjalla um ræðu hæstv. fjármálaráðherra og fara aðeins í þann hræðsluáróður sem dunið hefur á íslensku þjóðinni af hálfu ráðherra ríkisstjórnarinnar. Áður en ég fer beint í ræðu hæstv. fjármálaráðherra langar mig að benda á eitt atriði sem ég hef virkilegar áhyggjur af. Það hefur heyrst í umræðunni að einhverjir líti svo á að þó að við samþykkjum Icesave muni Evrópusambandið, eftir að við verðum komin þangað inn, sjá til þess að við þurfum ekki að greiða fyrir Icesave. Ég hef verulegar áhyggjur af því, herra forseti, að þegar meiri hlutinn verður búinn að stimpla Icesave-samningana, eins og þeir ætla sér að gera, eða ég skynja að þeir ætli sér að gera, hefjist sá áróður að við verðum að samþykkja að ganga í ESB. Ekki bara af því að matvöruverð muni lækka - sem það mun væntanlega alls ekki gera og enginn heldur fram í dag - heldur vegna þess að Evrópusambandið muni sjá til þess að við munum ekki greiða fyrir Icesave-samningana. Ég óttast mjög þann áróður, virðulegi forseti, vegna þess að hann á sér enga stoð í raunveruleikanum. Maður hefur jafnvel heyrt virta þáttastjórnendur halda þessu fram, að þetta sé nú allt í lagi, þeir skilji ekki af hverju menn séu að ræða þetta og hafa áhyggjur vegna þess að við þurfum ekkert að borga þetta. Menn neita að horfast í augu við vandann, setjum bara málið aftur fyrir okkur og svo verða það bara börnin okkar sem þurfa að greiða fyrir þessa vondu Icesave-samninga, það verður þeirra vandamál. Við fáum sjö ára skjól. Reyndar er það skjól ekki meira en svo að við þurfum að borga 100 milljónir í vexti á hverjum einasta degi í þessu sjö ára skjóli, meira er það ekki. Hæstv. fjármálaráðherra hélt því fram að það hefði verið forsenda fyrir endurskoðun samstarfsáætlunar við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn að komast að samkomulagi um Icesave. Nú náðist ekkert samkomulag en Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn ákvað engu að síður að veita lánið. Fulltrúar sjóðsins, ekki bara einn heldur a.m.k. tveir, hafa fullyrt að endurskoðun þeirra hafi nákvæmlega ekkert með Icesave að gera, akkúrat ekkert. Þá erum við enn á ný komin að því að orð þessara aðila og hæstv. fjármálaráðherra stangast á. Það er einfaldlega ekkert í málinu sem bendir til þess að þessar forsendur hafi verið uppi á borðinu, en því var haldið fram. Það má þá kannski líka velta vöngum yfir því: Er Alþjóðagjaldeyrissjóðnum heimilt að haga sér með þessum hætti? Hefur verið kvartað, t.d. til Bandaríkjamanna, yfir því að sjóðurinn, sem þeir eru stofnfélagar að, hagi sér með þessum hætti? Nei, það hefur því miður ekki verið gert. Það hefur ekki verið kvartað við einn né neinn. Jú, reyndar skal því haldið til haga að ríkisstjórnin hefur kvartað, og við hverja? Breta og Hollendinga sjálfa. Þið sem svínbeygið okkur til þess að samþykkja Icesave-samningana, við kvörtum yfir þeirri meðferð, kvörtum yfir því að þið neyðið okkur til að samþykkja Icesave. Ég velti fyrir mér hvernig þeirri kvörtun hefur reitt af í meðförum breska þingsins. Þeir hafa væntanlega stofnað nefnd til þess að fara yfir þá kvörtun. Það væri mjög athyglisvert að grennslast fyrir um það hvernig málsmeðferðin væri í breska þinginu. Ég skora á hv. þm. Árna Þór Sigurðsson, sem er formaður utanríkismálanefndar, að grennslast fyrir um það hvort þeir séu ekki þegar að fjalla um það hvort þeir sjálfir hafi ekki beitt Íslendinga harðræði í málinu, það er jú búið að kvarta til þeirra. Hæstv. fjármálaráðherra heldur áfram. Jafnvel þegar búið er að hrekja þær fullyrðingar að hræðsluáróðurinn hafi átt sér stað í raunveruleikanum heldur hann áfram. Nú er hótunin sú að menn geti hugleitt það í ljósi sögunnar hversu líklegt sé að endurskoðun númer tvö á samstarfsáætluninni við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn fari í gegn. Fyrsta hótunin gekk ekki eftir en nú skal haldið áfram, nú fáum við ekki endurskoðunina sem á að fara fram í janúar. Hann bætti um betur og ræddi um matsfyrirtækin, að þau bíði með að úrskurða um lánshæfismat Íslands þar til þetta mál fái afgreiðslu og óvissu í kringum það verði eytt. Ég fagna því að hann hafi orðað þetta varfærnislega, hæstv. fjármálaráðherra. Að sjálfsögðu er það þannig að lánshæfismatið mun væntanlega ekki liggja fyrir fyrr en skuldastaðan liggur fyrir. Þá veltir maður fyrir sér: Er jákvætt að Íslendingar ætli að skuldsetja sig úr öllu hófi? Nei, einfaldlega vegna þess að lánshæfismatið er metið út frá því hversu skuldsett ríki eru og hvernig greiðslubyrði af þeim lánum sé í framtíðinni. Við erum að koma okkur í þá stöðu að þetta verður okkur nánast um megn, Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn segir sjálfur að skuldahlutfallið sé komið í 310%. Reyndar var einu sinni fullyrt að ríki væru gjaldþrota um leið og þau færu yfir 240% en því var breytt. - Ég mun fara betur yfir þetta hér á eftir.

Herra forseti. Ég gat þess áðan að hæstv. félagsmálaráðherra hefði sagt að það væri ekki rétt að menn gætu borgað í krónum. Til þess að vera viss fletti ég upp lögum um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta nr. 98/1999. Þar er III. kafli sem fjallar um greiðslur úr sjóðnum og í 9. grein segir, með leyfi herra forseta: „Nú er aðildarfyrirtæki að áliti Fjármálaeftirlitsins ekki fært um að inna af hendi greiðslu á andvirði innstæðu, verðbréfa eða reiðufjár sem viðskiptavinur hefur krafið aðildarfyrirtæki um endurgreiðslu eða skil á í samræmi við þá skilmála er gilda. Er þá sjóðnum skylt að greiða viðskiptavini aðildarfyrirtækis andvirði innstæðu úr innstæðudeild og andvirði verðbréfa og reiðufjár í tengslum við viðskipti með verðbréf úr verðbréfadeild. Greiðsluskylda sjóðsins verður einnig virk ef bú aðildarfyrirtækis er tekið til gjaldþrotaskipta í samræmi við lög um viðskiptabanka og sparisjóði og lög um verðbréfaviðskipti. Sjóðnum er heimilt við endurgreiðslu andvirðis innstæðu úr innstæðudeild að inna greiðsluna af hendi í samræmi við skilmála er gilda um innstæðu eða verðbréf, t.d. hvað varðar binditíma, uppsögn og þess háttar.“ - Svo kemur, herra forseti: - „Ávallt skal heimilt að endurgreiða andvirði innstæðu, verðbréfa eða reiðufjár í íslenskum krónum, óháð því hvort það hefur í öndverðu verið í annarri mynt. Sjóðnum er heimilt að nýta sér kröfur viðkomandi fjármálafyrirtækis á hendur viðskiptamanni til skuldajafnaðar gegn kröfu viðskiptamanns á greiðslu andvirðis innstæðu.“ Það er sem sagt heimilt að greiða þetta í krónum og það er líka í samræmi við tilskipun Evrópusambandsins því að það á að greiða í mynt heimaríkisins þar sem innstæðutryggingarsjóðurinn starfar. Það að halda því fram að við eigum að borga þetta í erlendri mynt, hvað þá í pundum eða evrum, er bara að lúta valdi. Það er verið að fallast á ofbeldi sem íslensk þjóð hefur því miður verið beitt - í reyndar síminnkandi mæli - og það er það sem ég hef bent á. Það var kannski mjög mikill þrýstingur að standa við þetta samkomulag í haust þegar bankarnir hrundu en svo er ekki lengur. Ég skil ekkert í þeirri nauðhyggju að halda að við verðum að samþykkja þetta núna hvað sem það kostar. Ég held nefnilega að ef Alþingi mundi salta málið núna í tvo, þrjá mánuði eða jafnvel fram á vor mundu Bretar og Hollendingar sjá sitt óvænna og senda tilkynningu til íslenskra stjórnvalda um að þeir fallist á fyrirvarana í þeim lögum sem gilda á Íslandi nú þegar. Þeir yrðu nefnilega hræddir um að þeir fengju ekki krónu vegna þess að það er ákveðinn flötur á málinu að Íslendingar eigi ekkert að borga, eins og ég hef margoft bent á. Þá verði þeir bara að sitja uppi með sínar skuldbindingar sjálfir. Þeir geta reynt að sækja þær fyrir íslenskum dómstólum og munu væntanlega fá reisupassa með það, því verði hafnað vegna þess að, eins og ég las úr tilskipuninni, fjármálastofnanirnar sjálfar eiga að standa undir innlánstryggingakerfinu en ekki ríkin. Reyndar er það þannig í Bretlandi og jafnvel að mér skilst í Hollandi - ég þekki það ekki eins vel þar en í Bretlandi eru þeir með eftirágreiðslukerfi. Það er eins og gagnkvæmt tryggingafélag sem greiðir bætur eftir á og ef það verður tjón leggja þeir það á bankakerfið í landinu. Herra forseti. Það er mjög sennilegt að þegar upp er staðið eftir tíu ár hafi breskt bankakerfi borgað hvert einasta pund sem Bretar hafa lagt út fyrir það og hollenskt bankakerfi hverja einustu evru sem hollenskt fjármálaeftirlit hefur lagt út fyrir það. Einu skattgreiðendur í Evrópu sem munu borga þetta hrun Landsbankans verða skattgreiðendur á Íslandi. Fiskverkakonan á Raufarhöfn eða iðnaðarmaðurinn í Reykjavík, það verða einu skattgreiðendurnir sem munu borga þetta. Ef illa fer, sem ég vona ekki, en mér sýnist allt stefna í að hv. meiri hluti og þar með hæstv. forseti muni fallast á þetta, samþykkja þessi ósköp og þjóðin getur lent í því að verða örfátæk. Ég hef verið að giska á afstöðu stjórnarþingmanna því að hún hefur ekki komið fram. Þá verður fyrir mér Ásmundur Einar Daðason, hv. þm. Vinstri grænna. Hann er ungur maður, bóndi, afskaplega einarður og vann mjög eindregið með okkur í sumar. Það má eiginlega þakka honum að fyrirvararnir í sumar náðu í gegn vegna þess að hann var lykilmaður í fjárlaganefnd og stoppaði málið, annars hefði samningurinn eins og hann var frá 5. júní bara runnið ljúflega í gegn í einhvers konar meðvitundarleysi. Hv. þm. Ásmundur Einar Daðason var eindregið á móti þessu. Nú er merkilegt að það er eins og hv. þingmaður hafi misst málið. Hann tjáði sig nokkrum sinnum í sumar um Icesave-málið en ekki orð um það síðan. Það er hrópandi þögn hjá hv. þm. Ásmundi Einari Daðasyni. Alls staðar þar sem hann kemur segist hann ekki gefa upp hvernig hann muni greiða atkvæði. Hvað skyldi svona eiga að þýða, herra forseti? Hér á Alþingi á að vera umræða, menn eiga að ræða um kosti og galla. Ég er búinn að fara í gegnum það sem fjármálaráðherra Hollands sagði, ég er búinn að fara í gegnum áhættuna af því að það verði verðhjöðnun í Bretlandi og hvaða áhrif það hafi á krónutölubindingarnar ef það verður gengisfall á Íslandi. Ég hef farið í gegnum fullt af atriðum en ég hef ekki heyrt eitt einasta orð frá hv. þm. Ásmundi Einari Daðasyni, ég veit ekkert hver afstaða hans er. Honum finnst þetta kannski í lagi og þá greiðir hann væntanlega atkvæði gegn þessu samkomulagi. Ef honum finnst það ekki í lagi vildi ég gjarnan heyra af hverju, því það er þá rökræða. Menn eiga að ræða sig fram til þess að sannfæra hver annan. Það er ekki um neitt slíkt að ræða í þessu máli og það er dálítið uggvænlegt, herra forseti. Það er uggvænlegt að stjórnarliðar taki ekki þátt í umræðum. Ég er með ræðu sem hv. þingmaður flutti 21. ágúst sl. Þá sagði hann mjög margt og m.a. þetta, með leyfi herra forseta: „Það liggur líka ljóst fyrir og hefur ekki verið launungarmál að áður en skrifað var undir þessa samninga voru miklar efasemdir um þá, til að mynda innan raða Vinstri grænna. Sú andstaða fór ekki leynt. Til að mynda hefur hæstv. heilbrigðisráðherra Ögmundur Jónasson ávallt lagst gegn þeim, bæði innan ríkisstjórnar, í fjölmiðlum, inni á þingi og annars staðar.“ Öðruvísi mér áður brá, herra forseti. Inni á þingi var þá einhver umræða en ekki orð núna. Hann hélt áfram, með leyfi forseta: „Það var síðan samþykkt að þetta frumvarp færi inn til þingsins en margir höfðu miklar efasemdir um það og lögð var áhersla á það, sér í lagi af hálfu þeirra sem efasemdir höfðu, að öll gögn í málinu yrðu fengin upp á borðið og allt yrði opnað, ekki einungis fyrir þingið heldur líka fyrir þjóðina. Þetta fór síðan til fjárlaganefndar, hún lauk sínum störfum, skilaði inn áliti og svona er staðan í dag.“ Nú er tíminn eiginlega liðinn þannig að ég þarf að fara betur ofan í afstöðu hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar seinna. Mig langar líka, herra forseti, til að ræða um afstöðu hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar, sem situr nú í forsetastóli, því að ég ætla að reyna að geta mér til um hver sú afstaða er.

Herra forseti. Mér skilst að ég sé orðinn eini ræðumaðurinn í þessari umræðu og þar af leiðandi mun hún væntanlega hætta. Er klukkan eitthvað biluð? Já, ég fékk mínar tíu mínútur. Það er mjög dapurlegt en ég var að reyna að geta mér til um skoðanir hv. stjórnarliða og hæstv. ráðherra og var kominn að Árna Þór Sigurðssyni. Hann hélt langar tvær ræður, bæði við 2. og 3. umræðu, og sagði svo í atkvæðaskýringu, með leyfi herra forseta: „Það er ekki ofmælt að hér sé á ferðinni eitt stærsta og erfiðasta viðfangsefni sem Alþingi hefur fengist við um langt skeið. Það er engu okkar gleðiefni að þurfa að vinna úr þeim hörmungum sem efnahagshrunið sl. haust orsakaði en það verkefni er hins vegar óhjákvæmilegt og lausn þess máls sem hér er til afgreiðslu er þýðingarmikill áfangi á þeirri vegferð.“ Þetta sagði hv. þm. Árni Þór Sigurðsson. Ég komst ekki yfir að ræða um afstöðu hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar, sem enginn veit hvernig greiðir atkvæði, en fjöldi þingmanna stjórnarliða tók ekki þátt í umræðunni. Ég ætla að telja þá upp svona undir lokin, herra forseti. Ásta R. Jóhannesdóttir tók aldrei þátt í seinni umræðunni. Við vitum ekkert um hennar afstöðu, hv. þingmanns og hæstv. forseta. Það er óljóst. Hún hefur ekkert blandað sér í umræðuna og ekki hrakið nein rök okkar stjórnarandstæðinga eða neitt slíkt. Síðan er það hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson sem sat sem hæstv. viðskiptaráðherra þegar Icesave blómstraði í Hollandi og olli okkur þessum óskaplegu búsifjum. Hann hefur komið þrisvar í andsvar í þrjár mínútur en aldrei haldið ræðu um málið. Afstaða hans er alveg óljós. Síðan er það Gylfi Magnússon, hæstv. viðskiptaráðherra. Hann hefur komið þrisvar í andsvar í fjórar mínútur samtals. Hann er ráðherra viðskiptamála og efnahagsmála en hefur ekki haft neina sérstaka skoðun á þessu máli, herra forseti. Þetta er náttúrlega alveg með ólíkindum og þjóðin á eftir að verða hissa. Hv. þm. Helgi Hjörvar, formaður efnahags- og skattanefndar, tjáði sig nokkuð oft og einu sinni í ræðu í fyrra málinu í sumar en hefur ekki tjáð sig í seinna málinu. Við vitum ekkert um hans afstöðu og hann hefur engan áhuga á þessu, hann hefur engin sérstök rök með eða á móti og tekur ekki þátt í umræðunni. Hann hefur ekkert gagnrýnt það sem við stjórnarandstæðingar höfum sagt þannig að maður er engu nær um hans afstöðu. Svona er þetta. Þessi umræða er náttúrlega bara einn skrípaleikur. Jón Bjarnason, hæstv. ráðherra, hefur aldrei nokkurn tímann tjáð sig um Icesave hér á Alþingi, hvorki í fyrra málinu né því seinna. Hann virðist vera gjörsamlega skoðanalaus. Samt hef ég grun um að hæstv. ráðherra hafi töluverðar meiningar um Icesave og vilji ekki samþykkja það af því hann er ættjarðarsinni og vill sinni þjóð vel. Stólarnir eru þó hlýrri en það. Hv. þm. Jónína Rós Guðmundsdóttir hefur heldur ekki tjáð sig um málið í seinni tíð. Katrín Júlíusdóttir, hæstv. ráðherra, hefur einu sinni tjáð sig í andsvari og ekki efnislega en aldrei haldið ræðu um þetta seinna mál. Hún reyndar talaði aldrei um fyrra málið heldur. Katrín Jakobsdóttir, hæstv. menntamálaráðherra, tjáði sig um fyrra málið en aldrei um seinna málið. Þetta er á sömu bókina lært, flestir hæstv. ráðherrar virðast ekki hafa neina skoðun á málinu eða þora ekki að koma fram með hana. Kristján L. Möller, hæstv. samgönguráðherra, talaði aldrei um Icesave-málið í sumar. Hann hefur fimm sinnum farið í andsvar núna en þau andsvör voru ekki efnisrík og ég veit ekkert um hans afstöðu til málsins, hvort hann greiðir atkvæði með þessu eða móti og af hverju hann greiðir atkvæði eins og hann mun gera. Hann tekur ekki þátt í umræðunni. Samt var þetta mál rifið út úr nefndunum báðum, efnahags- og skattanefnd og fjárlaganefnd, til þess að umræðan færi fram hérna í þingsal. Þetta er einn allsherjarskrípaleikur, herra forseti. Hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir hefur aldrei tjáð sig um þetta. Reyndar hélt hún eina ræðu í sumar, ég er ekki búinn að fara í gegnum þá ræðu en hún hefur ekki tjáð sig síðan og við vitum ekkert um hennar afstöðu. Hún ætlar ekki að segja sínum kjósendum eða taka þátt í umræðum og ræða um af hverju hún vill eða vill ekki demba þessum endalausu skuldbindingum á þjóð sína. Hv. þm. Lilja Mósesdóttir hefur tjáð sig gegn þessu en ekki tekið þátt í umræðunni. Það er miður, herra forseti, því hún hefði örugglega getað komið með einhverja punkta og bent okkur á hvað sé hættulegt við þessa samninga, sérstaklega af því hún er hagfræðingur. Þess vegna er það ábyrgðarhluti hjá henni að koma ekki í umræðuna og segja okkur frá því sem hún vill að þjóðin og hæstv. ríkisstjórn varist. Ég reikna þó með því að hún muni greiða atkvæði gegn þessu. Hún er það sjálfstæð, hún skuldar ekki sínum flokki og lýtur ekki flokksaga. Hv. þm. Ólafur Þór Gunnarsson, varamaður hv. þm. Guðfríðar Lilju Grétarsdóttur, hefur heldur aldrei tjáð sig um málið. Enginn veit því hver afstaða hans er. Þetta er á sömu bókina lært. Hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir hefur komið níu sinnum í andsvör. Þau voru ekki efnisrík - ég reyndi að fara í gegnum þau til að átta mig á afstöðu hennar - en hún hefur ekki tjáð sig með ræðu í þessari umræðu. Ragna Árnadóttir, sem er reyndar ekki kjörin þingmaður, hefur aldrei tjáð sig um málið. Það er dálítið alvarlegt, herra forseti, vegna þess að hún þarf ekki að sæta ábyrgð fyrir kjósendum en hún tekur ákvörðun í ríkisstjórn um að fara út í þessi ósköp. Hennar ábyrgð er töluvert mikil af því hún ber ekki ábyrgð gagnvart kjósendum, hún þarf ekki að standa fyrir framan fyrir kjósendur og vera kosin eða ekki kosin. Hv. þm. Róbert Marshall hefur farið í fimm andsvör en aldrei í sumar. Hann hefur ekki mikinn áhuga á málinu virðist vera. Hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson kom sjö sinnum í andsvar en hefur aldrei haldið ræðu. Ég held reyndar að hans andsvör hafi verið dálítið innihaldsrík, mig minnir það. Hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, sem er hagfræðingur, hefur aldrei nokkurn tímann tjáð sig um Icesave. Það er dálítið sérkennilegt, herra forseti. Við erum að ræða mál sem hefur gífurleg áhrif á efnahag Íslands og getur gert Íslendinga fátæka eins og Seðlabankinn gaf í skyn í sínu yfirliti. Svandís Svavarsdóttir, hæstv. ráðherra, hefur aldrei tjáð sig um málið. Aldrei, það er bara núll. Hún segir okkur ekki af hverju hún ætlar að gera eitthvað eða af hverju ætlar hún ekki að gera það. Hún tekur ekki þátt í umræðunni en ætlar væntanlega að greiða einhvern veginn atkvæði og maður bíður bara spenntur. Hæstv. ráðherra Össur Skarphéðinsson hefur tekið nokkuð oft þátt í umræðunni og ber að virða það og hæstv. ráðherra Steingrímur J. Sigfússon sömuleiðis. Hann er reyndar flutningsmaður málsins og hefur talað nokkuð oft í umræðunni. Þetta eru þessir stjórnarliðar og hv. þingmenn ríkisstjórnarinnar sem ég er búinn að fara í gegnum. Þetta er allt mjög athyglisvert. Nú mun þetta mál fara til atkvæðagreiðslu af því að ég er hérna einn eftir og get ekki varist meir. Það mun gerast og þetta fer til hv. fjárlaganefndar. Hún mun lulla á þessu í tvær vikur, koma með einhverja niðurstöðu og ég fullyrði, herra forseti, að það mun engu breyta vegna þess að flokksaginn heldur öllum í heljargreipum. Þessir hv. þingmenn verða greyptir í stein fyrir að hafa samþykkt þessi ósköp yfir þjóð sína en þeir munu samt gera það af því að þeir vilja ekki að vinstri stjórnin hætti. Reyndar hefur enginn talað um það nema hæstv. forsætisráðherra. Ég hef t.d. margoft tekið fram að stjórnin má mín vegna lafa, hún mun falla af öðrum ástæðum. Hún skal ekki falla af þessari ástæðu en það dugar ekki til heldur. Það er alveg sama hvað maður segir, þetta skal rúlla svona í gegn meðvitundarlaust án þess að nokkur hugsi sérstaklega um þetta. Um 30.000 Íslendingar hugsa núna eins og ég, að þetta muni fara í gegnum Alþingi sjálfvirkt. Þá gerist það, herra forseti, sem er mjög merkilegt og ég hefði aldrei trúað, að nú þarf ég sem og þessir 30.000 Íslendinga að treysta því að forseti Íslands, herra Ólafur Ragnar Grímsson, skrifi ekki undir þau lög sem verða samþykkt hérna á Alþingi. Það er nú bara þannig, því miður. Sjálfvirkt kerfi flokksræðisins eyðileggur allt lýðræði, eyðileggur skynsemi og þá er þetta síðasta vonin. Ég trúi að forseti Íslands, herra Ólafur Ragnar Grímsson, skrifi ekki undir lögin ef 40–50.000 Íslendingar skora á hann að skrifa ekki undir, sem ég vona að verði.

Borist hefur bréf frá Atla Gíslasyni, hv. 4. þm. Suðurk., um að hann geti ekki sótt þingfundi á næstunni af persónulegum ástæðum. Fyrsti varamaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í kjördæminu, Arndís Soffía Sigurðardóttir, ferðaþjónustubóndi og sýslufulltrúi, tekur sæti á Alþingi í dag. Hún hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa.

Forseti vill láta þess getið um þinghaldið í dag að gert er ráð fyrir að fundur standi þar til um kl. 8 í kvöld. Fari hann eitthvað fram yfir kl. 8 lítur forseti svo á að það sé með samþykki formanna þingflokka. Hlé verður gert á þingfundi milli kl. 2 og 3 í dag fyrir þingflokksfundi.

Frú forseti. Í gærkvöldi voru birt á heimasíðunni Wikileaks tölvupóstssamskipti Indriða H. Þorlákssonar, þáverandi ráðuneytisstjóra í fjármálaráðuneytinu, núverandi pólitísks aðstoðarmanns fjármálaráðherra, við starfsmenn Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Það var margt athyglisvert í þessum samskiptum en ég vil þó beina sjónum mínum að einu atriði og spyr hæstv. utanríkisráðherra um það. Í tölvupótssamskiptunum kemur fram að þáverandi ráðuneytisstjóri beinir framtíðartölvupóstssamskiptum sínum við þennan ágæta mann inn á einkanetfang sitt á mac.com. Ég vil spyrja hæstv. utanríkisráðherra hvort það sé mikið um það að starfsmenn Stjórnarráðsins noti einkanetföng í þeim samskiptum, sérstaklega þegar um er að ræða samskipti við alþjóðastofnanir, ég tala nú ekki um í svona máli sem er stærsta milliríkjadeilan sem Ísland hefur átt í. Hvernig fer með skráningu þessara gagna? Eru þau skráð inn í málaskrá Stjórnarráðsins eins og lög gera ráð fyrir? Eru þessi vinnubrögð með vitund og vilja hæstv. ráðherra í ríkisstjórn Íslands? Ég vil líka spyrja hæstv. ráðherra hvort hann sé því sammála sem fram kemur í viðtali við ráðuneytisstjórann fyrrverandi að þessi samskipti sem eru á milli Flanagans hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og Indriða H. Þorlákssonar hafi verið á milli þeirra og eigi að vera á milli þeirra. Er ráðherrann sammála því að þessi tölvupóstssamskipti hafi ekki átt að koma fyrir sjónir fleiri en þeirra tveggja? Ég óska eftir að hæstv. utanríkisráðherra 

Frú forseti. Ég verð að segja alveg eins og er að mér er allsendis ókunnugt um að starfsmenn Stjórnarráðsins beini samskiptum sínum við erlenda aðila, t.d. Alþjóðagjaldeyrissjóðinn eða einhverja aðra, í farveg persónulegra netfanga. Mér er ókunnugt um það og ég tel að það sé ekki æskilegt, svo það liggi algerlega ljóst fyrir. Mér er ekki kunnugt um að nokkrir starfsmanna minna geri það. En ég verð þá að taka það alveg skýrt fram að ég hef ekki gengið úr skugga um það, ég hef ekki haft neitt sérstakt tilefni til að spyrjast fyrir um það. Ég er almennt þeirrar skoðunar að þegar starfsmenn Stjórnarráðsins og ráðuneyta eiga í einhvers konar viðræðum eða samskiptum fyrir hönd sinna ráðuneyta sé langeðlilegast að þau fari í gegnum ráðuneytin og séu þar með, ef svo má að orði komast, hluti af gögnum ráðuneytisins í viðkomandi máli. Að því er varðar þennan tiltekna tölvupóst sem hv. þingmaður vísar til ætti ekkert í þessum tölvupóstum að koma á óvart, eftir því sem ég hef séð um málið í fréttum. Ég man ekki betur en að sá tölvupóstur sem verið var að segja frá í fréttum í gærkvöldi og í morgun sé á meðal þeirra gagna sem hv. þingmaður ætti að hafa lesið sem félagi í fjárlaganefnd. Þessa tölvupósta er að finna í þeirri möppu sem allir þingmenn höfðu aðgang að en óskað var eftir að bærust ekki í fjölmiðla á þeim tíma þegar þingið fjallaði um Icesave í sumar. Hv. þingmaður er kannski nokkrum mánuðum of sein með fyrirspurn sína en almennt verð ég að segja að ég tek undir það sem hún segir með þessu.

Frú forseti. Ég get ekki fallist á það að ég sé nokkrum mánuðum of sein með þetta vegna þess að við þingmenn erum bundin trúnaði gagnvart þeim gögnum sem ráðherrann vísar til og spyr hvort ég hafi lesið. Það er fyrst núna þegar þau hafa verið gerð opinber á þessari heimasíðu að við getum farið að ræða þau. Við þingmenn höfum ekki mátt ræða þau frekar en svo margt annað í þessu máli. Ráðherrann segir að hann hafi ekki vitað um þetta. Ég hnykki á spurningunni: Er það æskilegt að svona sé farið með gögn eða er það stranglega bannað? Ég hef verið að kalla eftir gögnum. Mun hæstv. ráðherra koma með mér í lið og aðstoða mig við að komast að því hvort það séu fleiri gögn geymd einhvers staðar á einkanetföngum hjá Indriða H. Þorlákssyni eða einhverju öðrum? Ég get ekki treyst því. Ráðherrann segir að það eigi ekkert í þessum tölvupósti að koma mér á óvart en ég get ekki treyst því að það séu ekki einhverjir aðrir tölvupóstar sem mundu kannski koma mér meira á óvart en þessi ákveðni tölvupóstur. Ég spyr 

Frú forseti. Sá starfsmaður sem þetta mál varðar, þ.e. fyrrverandi ráðuneytisstjóri, hefur sjálfur útskýrt þetta í fjölmiðlum með þeim hætti að vegna ferðalaga hafi hann ekki alltaf haft aðgang  Að því er varðar þá herför sem hv. þingmaður vill að ég komi með henni í til að upplýsa hluti hefur þingið öll færi og föng til að verða sér úti um upplýsingar um þetta með fyrirspurnum eða óskum um skýrslur til framkvæmdarvaldsins. Ég veit ekki annað en að framkvæmdarvaldið 

Virðulegi forseti. Nú hefur verið í fréttum um helgina að frítekjumark öryrkja er sjö sinnum lægra en hjá atvinnulausum. Frítekjumarkið hjá atvinnulausum eru tæplega 720 þús. kr. á meðan það er einungis 98 þús. kr. hjá öryrkjum. Það er haft eftir hæstv. félagsmálaráðherra að hann telji að almannatryggingakerfið sé meingallað og að þar sé heill frumskógur ólíkra frítekjumarka fyrir öryrkja, ellilífeyrisþega og atvinnulausa og boðar breytingar á kerfinu í vor. Nú heiti ég á hæstv. félagsmálaráðherra að ég muni leggja honum lið við greiða úr þessari flækju. Ég á sæti í fjárlaganefnd Alþingis og hef ekki rekist á neinar tillögur í þessa veru í fjárlagafrumvarpinu fyrir árið 2010, af því að hæstv. félagsmálaráðherra boðar breytingar á vorþinginu. Því langar mig að spyrja hann um hvort það séu einhverjar tölur í þá veru sem mér hafa hugsanlega yfirsést. Í framhaldi af því spyr ég hvort hæstv. félagsmálaráðherra hafi rætt við hæstv. fjármálaráðherra um þessar breytingar, standi þær til árið 2010, og hvort við í fjárlaganefnd megum þá eiga von á því að það komi breytingartillaga frá ríkisstjórninni við meðferð fjárlagafrumvarpsins sem er nú hjá fjárlaganefnd. Eru þetta áætlanir ríkisstjórnarinnar og hefur málið verið rætt í hæstv. ríkisstjórn eða er þetta eingöngu persónuleg skoðun hæstv. ráðherra?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða fyrirspurn og þakka líka yfirlýsingu hans um liðsinni við að taka á endurskoðun almannatryggingakerfisins. Í stjórnarsáttmála er gert ráð fyrir að endurskoðun á almannatryggingakerfinu verði leidd til lykta. Verkefnastjórn hefur verið að störfum um það verkefni á undanförnum árum, tillögur hennar liggja nú fyrir og eru aðgengilegar á heimasíðu ráðuneytisins. Við höfum verið að leita álits hagsmunasamtaka á þeim tillögum. Einn grunnþátturinn í þeirri tillögugerð er að búið verði til svigrúm fyrir aukið frítekjumark. Það er ekki alveg rétt sem kom fram í fyrirspurninni að frítekjumark öryrkja sé að öllu leyti þetta miklu lægri en frítekjumark atvinnulausra. Frítekjumark atvinnulausra tekur til allra tekna, lífeyristekna, tilfallandi atvinnutekna og fjármagnstekna en hið tilgreinda frítekjumark sem þingmaðurinn nefndi er einungis frítekjumark fjármagnstekna hjá lífeyrisþegum. Eftir sem áður njóta þeir einnig frítekjumarks við atvinnutekjur og öryrkjar hafa umtalsvert hærra frítekjumark að því leyti en ellilífeyrisþegar. En það er mjög óæskilegt að frítekjumörk þessara hópa séu svo ólík. Það er líka óæskilegt að þau séu svona lág því að þar með skerða mjög lágar tekjur bætur lífeyristrygginga. Hv. þingmaður spyr eðlilega hvort vænta megi áhrifa á fjárlögin vegna þessa á næsta ári. Við höfum lagt upp með að lögfesta meginreglurnar á næsta ári og leggjum þar með grunninn fyrir frítekjumarkið. Síðan munum við láta breytingarnar á næsta ári rúmast innan þess ramma sem fjárlögin marka okkur í almannatryggingakerfinu en löggjöfin markar þá framtíðarstefnu um það hvernig við munum bæta kerfið þegar hagur vænkast og fjárframlög til almannatryggingakerfisins 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég skil þau þannig að menn ætli að vinna breytingarnar í vor og leggja fram nýtt frumvarp sem taki þá gildi á árinu 2011. Ég held að það sé mjög mikilvægt að þetta komi fram svo við gefum ekki falskar vonir um að einhver leiðrétting verði á næsta ári. Þess vegna tel ég mjög mikilvægt að þetta komi fram. Ég fagna því að hæstv. ráðherra skuli útskýra þetta vegna þess að ég brenndi mig á því í fjárlaganefndinni þegar sem ég spurði hæstv. fjármálaráðherra um þá leiðréttingu sem átti að eiga sér stað gagnvart sveitarfélögunum um hækkun tryggingargjalds. Þá sagði hæstv. fjármálaráðherra að leiðréttir yrðu þeir 2 milljarðar sem kæmu á sveitarfélögin en við það virðist ekki eiga að standa. Ég fagna því sérstaklega þeirri yfirlýsingu hæstv. ráðherra um að stefnt sé að því að þetta taki þá gildi árið 2011 þannig að menn tali um hlutina eins og þeir eru.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé mjög mikilvægt fyrir okkur að nýta það tímabil sem við göngum í gegnum núna til að reyna að greiða úr óreiðu sem hefur skapast þó svo að við höfum takmörkuð fjárráð. Þetta kerfi hefur verið vanrækt á undanförnum árum að því leyti að menn hafa ekki horft á heildarmyndina í almannatryggingakerfinu, 

Virðulegi forseti. Hæstv. utanríkisráðherra skreið úr híði sínu um lágnættið sl. föstudag og fór þá mikinn í andsvörum við mig í umræðum um Icesave-málið. Hann gerði þar að umtalsefni meginástæðu þeirrar skoðunar sinnar að Íslendingar gætu staðið undir Icesave, á Íslandi væri allt í miklum blóma og við værum á hraðri leið úr kröggum síðustu missira. Meginröksemd hans var að spár okkar framsóknarmanna um brottflutning Íslendinga sem standa eiga undir greiðslu Icesave-reikninganna hafi ekki ræst. Hæstv. utanríkisráðherra sagði orðrétt, með leyfi forseta: „Hvar er þessi fólksflótti? Hann hefur ekki orðið. Það sem stjórnarandstaðan hefur verið að segja hérna er meira og minna tóm vitleysa.“ Samkvæmt Hagfræðistofnun Háskóla Íslands eru versnandi efnahagsaðstæður ein mikilvægasta ástæða þess að fólk kýs að flytjast búferlum og freista gæfunnar á nýjum stað. Stofnunin bendir einnig á að flutningar Íslendinga aukist ekki jafnskjótt og kreppir að, heldur líða oft eitt og tvö ár frá því að kreppan hefst og þar til fólk flytur til útlanda. Nú er rúmt ár liðið frá upphafi kreppunnar og því miður virðist vera að koma í ljós að fólksflóttinn er hafinn líkt og kom fram í frétt RÚV í gærkvöldi. Þá kom fram í máli hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra um helgina að hann deilir ekki þeirri skoðun utanríkisráðherra að við séum komin upp úr mestu erfiðleikunum, heldur segir hann að staðan hér sé mjög alvarleg og muni verða mjög erfið næstu 5–6 árin. Ég vildi því gjarnan deila trú hæstv. utanríkisráðherra en því miður benda gögn og tölulegar staðreyndir til annars. Ef valið stendur á milli þess að trúa orðum hæstv. utanríkisráðherra eða gögnum frá Hagstofunni, Credit Info og Hagfræðistofnun verð ég að hryggja ráðherrann með því að beinharðar tölur hafa meira vægi í mínum huga. Ráðherrann sagði að trú hans á að fólksflóttinn hefði ekki orðið væri meginforsenda þess að hann teldi að við gætum staðið undir Icesave. Því spyr ég ráðherrann: Hversu mikill þarf fólksflóttinn að verða áður en hæstv. utanríkisráðherra skiptir um skoðun?

Frú forseti. Ég er þeirrar skoðunar að Íslendingar séu á góðri leið með að koma sér í stöðu sem gerir þeim kleift að spyrna sér út úr kreppunni. Ísland var fyrsta landið sem féll í efnahagskreppunni en ég tel að það verði líka fyrsta landið sem nær sér upp. Ég tel að undir lok fyrri árshelmings næsta árs munum við sjá að hér fer hagvöxtur að aukast. Eins og ég sagði um lágnættið þegar ég spratt til lífs, eins og hv. þingmaður orðaði það svo skemmtilega, nefndi ég tvennt sérstaklega: Annars vegar að atvinnuleysi er töluvert minna en spáð var, og hins vegar að samdráttur landsframleiðslu er töluvert minni en spáð var. Síðan bætti ég við að fólksflótti hefur orðið miklu minni en menn spáðu. Ég minni á að menn töluðu ekki bara um 10 þúsund, ekki 12 þúsund, heldur töluðu menn um allt upp að 18 þúsundum manna sem mundu flytjast frá Íslandi. Hv. þingmaður ætti að fara aftur heim og skoða betur gögn sín. Hvernig er fólksflóttinn sem hún kallar svo í dag? Jú, 4 þúsund Íslendingar hafa farið, en hversu margir eru brottfluttir umfram aðflutta? Ég spyr hv. þingmann: Veit hún hversu margir hafa farið umfram þá sem flust hafa að?

Frú forseti. Ef ég má túlka orð hæstv. utanríkisráðherra segir hann að 18 þúsund Íslendingar þurfi að fara áður en hann trúir því að við getum ekki staðið undir Icesave-klafanum, 18 þúsund Íslendingar, svo hann skipti um skoðun og fari að trúa því sem við segjum og fari að taka mark á gögnum. Ég verð að segja að ég hef engin gögn um það, hvorki söguleg né önnur þess efnis sem staðfesta það sem hæstv. ráðherra segir, að Ísland verði fyrsta landið til að komast út úr þessari kreppu. Ef hann mundi kynna sér skýrslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins kæmi fram að það verkefni sem við erum að fást við er gífurlega stórt og það er orð sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn notar. 

Frú forseti. Fyrir utan Framsóknarflokkinn kann að vera að ég sé sá eini í þessum sölum sem er þeirrar skoðunar að þingflokkurinn sé bara giska efnilegur. Ég held að þingmenn Framsóknar ættu mjög bjarta pólitíska framtíð ef þeir leyfðu sér þann munað að vera einhvern tíma jákvæðir. Hér kemur þessi ágæti þingmaður, hv. þm Eygló Harðardóttir, og hún er bara eins og öll hin, hún sér ekkert jákvætt. Hún vill ekki trúa því að það sé hugsanlegt að Íslendingar nái sér upp úr þessu. 

Forseti verður að biðja hv. þingmenn að virða tímamörk og eiga ekki samtöl við ræðumann.

Virðulegi forseti. Mig langar til að spyrja hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra um fimm úrskurði ráðuneytisins og þrjá úrskurði samgönguráðuneytisins sem fallið hafa gegn Grímsnes- og Grafningshreppi. Allir þessir úrskurðir staðfesta rétt fatlaðra íbúa sveitarfélagsins til ferðaþjónustu. Því miður hefur sveitarfélagið Grímsnes- og Grafningshreppur ekki sinnt lagaskyldu sinni þrátt fyrir átta stjórnsýsluúrskurði. Getur ráðherra upplýst með hvaða hætti félagsmálaráðuneytið hefur fylgt eftir úrskurðum sínum og úrskurðum samgönguráðuneytisins? Ég geri mér grein fyrir því að sveitarstjórnarmál heyra undir samgönguráðuneytið en ég beini fyrirspurn minni til hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra sem á að standa vörð um réttindi fatlaðra.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa ágætu fyrirspurn. Efni hennar er hins vegar það sértækt að ég hef svörin því miður ekki á takteinum en þykir sjálfsagt að leggja þau fram í skriflegu svari ef hún óskar þess eða koma því á framfæri við hana beint.

Virðulegi forseti. Það eru viss vonbrigði að fá ekki svör við þessum spurningum en ég mun fylgja ráðleggingum hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra og koma inn skriflegri fyrirspurn til að fá svör við þessum spurningum. Ég hvet hins vegar hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra til að beita sér hið allra fyrsta við lausn þessa máls og þá fyrst og fremst að finna lausn sem tryggir réttindi fatlaðra einstaklinga til ferðaþjónustu óháð búsetu.

Virðulegi forseti. Það hefur verið rætt nokkuð um mögulegar einkaframkvæmdir í samgöngumálum að undanförnu og hafa m.a. verið nefndar þar framkvæmdir við tvöföldun Suðurlandsvegar og Vaðlaheiðargöng. Í tengslum við þá umræðu hafa einnig verið ræddir möguleikar á því að fram fari sérstök gjaldtaka, að haft verði svokallað veggjald þar sem innheimt verður af þeirri umferð sem fer um þessa vegi eða þá aðra. Ég vil spyrja hæstv. samgönguráðherra hvernig það er hugsað, hvaða fyrirkomulag er hugsað á þeim rekstri, hvort þar verður farin sama leið og varðandi Hvalfjarðargöng - þar var stofnað sérstakt fyrirtæki, Spölur, sem rekur þau göng og skilar síðan til ríkisins - eða hvort einhverjar aðrar hugmyndir eru uppi. Samkvæmt upplýsingum sem komu fram frá hæstv. ráðherra í umræðu á þingi í síðustu viku kynnti hann að til stæði að á næsta ári yrði um 10 milljörðum varið til samgönguframkvæmda fyrir utan einkaframkvæmdir. Ég vil inna ráðherrann eftir því hversu há upphæð er hugsuð í þessar einkaframkvæmdir, hvenær megi vænta fyrstu útboða vegna þeirra verkefna sem hér um ræðir, hugsanlega Suðurlandsvegar eða Vaðlaheiðarganga, og hvenær fyrstu framkvæmdir eru væntanlegar í tengslum við þetta.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn sem snýr að hugsanlegum einkaframkvæmdum í vegagerð eða samgöngumálum, sama hvort það er tvöföldun Suðurlandsvegar, Vaðlaheiðargöng, samgöngumiðstöð í Reykjavík, stækkun flugstöðvar á Akureyri, Sundabraut eða tvöföldun Hvalfjarðarganga. Allt var þetta í fylgiskjali í svokölluðum stöðugleikasáttmála og hefur verið unnið eftir því. Þessi verk eru misjafnlega langt komin til undirbúnings, sum lengra eins og gengur og gerist, önnur styttra. Ég get t.d. upplýst að ég átti mjög góðan fund í síðustu viku með borgarstjóra og fleiri aðilum í borgarkerfi út af samgöngumiðstöð í Reykjavík norðan við Loftleiðahótelið. Það var mjög ánægjulegur og góður fundur og ég held að okkur hafi tekist að fara töluvert fram á við hvað það varðar. Hv. þingmaður spyr um veggjöld og notendagjöld og sú umræða er ekki ný af nálinni. Hún er þannig að skrifaðar hafa verið margar skýrslur um hugsanleg veggjöld eða notendagjöld og hvernig í framtíðinni eigi að afla fjár til rekstrar vegakerfisins og nýbygginga ef um einkaframkvæmd er að ræða. Sú vinna hefur tekið dálítið langan tíma og hafa verið skrifaðar margar skýrslur um hana. Nýlega fékk ég skýrslu frá einni nefnd sem ég setti á laggirnar en hún starfaði að vísu mjög stutt, hafði lítinn tíma. En hugmyndin er að á næstunni fari meira vinna í gang hvað þetta varðar og hef ég í hyggju að allir flokkar á Alþingi komi þar að. Ég hef rætt það mál við formenn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks um hvernig við ættum að standa að þeirri vinnu í framtíðinni. Það liggur fyrir að ganga frá bréfum til flokka á Alþingi til að kanna hvernig við eigum að halda þar áfram vegna þess að þetta er mál sem þarf að ræða betur. Þetta er mál 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra þau svör sem hann gaf og ég fagna því að tekist hafi samkomulag eða verið tekið skref í rétta átt varðandi samgöngumiðstöð við Reykjavíkurflugvöll sem ég tel mjög mikilvæga. Ég vil þá biðja ráðherrann um að greina frá því hvernig rekstrarfyrirkomulag sé fyrirhugað á þeirri samgöngumiðstöð. Ráðherrann nefndi í síðustu viku í ræðu í þinginu að einkaframkvæmdir væru fyrirhugaðar á næsta ári til viðbótar við þá 10 milljarða sem ætlaðir eru til samgönguframkvæmda á fjárlögum. Hann svaraði því ekki hvenær fyrstu útboð og framkvæmdir hefjist þannig að ég ítreka þá spurningu mína. Hann svaraði því ekki hvaða rekstrarfyrirkomulag eigi að hafa varðandi þetta. Ég ítreka einnig spurningu mína um hvort hann hugsi framkvæmdir við Suðurlandsveg og Vaðlaheiðargöng sem þær framkvæmdir sem fara í mögulega gjaldtöku og veggjald.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spyr út í samgöngumiðstöðina og hvaða rekstrarfyrirkomulag verði þar. Í öllum rekstrarlíkönum sem gerð hafa verið varðandi samgöngumiðstöð við Reykjavíkurflugvöll er gert ráð fyrir að tekin yrðu lán hjá lífeyrissjóðunum til 25–30, 35 ára og endurgreiðslan á því yrði í formi leigu til notenda, flugrekenda, veitingasala og annarra. Þar hefur líka verið hugsað að svokallað innritunargjald gangi þar upp í og hefur verið talað um tölur 200–250 kr. á hvern farþega. Hv. þingmaður spyr líka hvenær vænta megi fyrstu útboða í einkaframkvæmd. Ég segi bara: Vonandi sem allra fyrst. Eins og ég sagði áðan við upptalningu á þessum verkum eru þau misjafnlega langt komin í undirbúningi. Suðurlandsvegur er þar sannarlega lengst kominn til útboðs og er kaflinn frá Reykjavík að Hveragerði tilbúinn að mjög miklu leyti. Það er hins vegar svolítið lengra í kaflann Hveragerði – Selfoss. En ég ítreka það sem ég sagði áðan að það hefur engin ákvörðun 

Virðulegi forseti. Ég varð fyrir miklum vonbrigðum þegar ég mætti á fund fjárlaganefndar í morgun. Ég stóð í þeirri meiningu að ræða ætti fyrirkomulag á því samkomulagi sem stjórn og stjórnarandstaða gerðu rétt fyrir helgi. Það var ekki svo, virðulegi forseti, stjórnarmeirihlutinn neitaði að ræða fyrirkomulagið og það var í rauninni þannig 

Um fundarstjórn forseta.

Þetta er um fundarstjórn forseta, virðulegi forseti. Ég vil beina því til hæstv. forseta að hún beiti sér fyrir því að formaður og varaformaður fjárlaganefndar kynni sér það samkomulag sem gert var. Það er með öllu óásættanlegt að það líti út fyrir 

Frú forseti. Ég vildi fá að gera athugasemd undir liðnum fundarstjórn forseta vegna þess að ég hef ekki fengið svör við spurningum til fjármálaráðherra. Ég lagði fram fyrirspurn til fjármálaráðherra um gengistryggðar og verðtryggðar eignir og skuldir bankanna 8. október og samkvæmt reglum þingsins er gert ráð fyrir að ráðherra hafi 10 virka daga til að svara fyrirspurnum. Ég hafði líka áður sent bréf til forseta þar sem ég gerði athugasemdir við það að hæstv. fjármálaráðherra neitaði að svara mér á síðasta þingi sams konar spurningu. Gerði ég aðeins breytingar á fyrirspurninni til að auðvelda ráðherranum að svara þessari fyrirspurn, en hún fjallar annars vegar um verðtryggingu og jöfnun skulda og eigna nýju bankanna þar sem er ekki óskað eftir sundurliðun eftir bönkum, einnig um gjaldeyrisjöfnun nýju bankanna þar sem er ekki óskað eftir sundurliðun eftir bönkum, og hver séu áhrif af þessum tveimur þáttum á hag nýju bankanna, á hag ríkisins og hag almennings. Ég hefði talið að það ætti að vera tiltölulega auðvelt fyrir ráðherrann að svara þessu a.m.k. að einhverju leyti þar sem fyrir liggur að hluta til svar 

Forseti mun gera sitt til þess að athuga hvar fyrirspurnin liggur og kanna þetta.

Frú forseti. Erindi mitt er svipað og hv. þm. Eyglóar Harðardóttur þar sem ég á inniliggjandi fyrirspurn til samgönguráðherra um gjaldskrár og ferðatíðni í Landeyjahöfn sem ekki hefur bólað á svari við. Hins vegar langar mig að beina því til forseta að það er erfitt að hefja umræðu um næsta dagskrármál, þ.e. Icesave-málið, áður en við fáum að vita hvort stjórnarmeirihlutinn ætlar að standa við það samkomulag sem undirritað var fyrir helgi. 

Frú forseti. Ég vil byrja á að taka undir orð hv. þm. Unnar Brár Konráðsdóttur um að það sé mjög erfitt að hefja fund hér fyrr en það liggja fyrir niðurstöður af þeim fundi sem er í gangi núna með forseta Alþingis og forustumönnum stjórnar- og stjórnarandstöðuflokkanna. Strax og samkomulagið lá fyrir má segja að það hafi komið brestur í það þegar stjórnarliðar hlupu með það í fjölmiðla sem var ekki samkvæmt samkomulaginu. Ég vil líka gera alvarlegar athugasemdir við það að ég skrifaði þetta bréf bæði til forseta Alþingis og hæstv. fjármálaráðherra þar sem ég kvartaði undan því að hafa ekki fengið svör og óskaði eftir að fá útskýringu á því af hverju ég hefði ekki fengið svörin, þannig að það er ekki bara hæstv. fjármálaráðherra sem hefur ekki svarað mér heldur hefur hæstv. forseti ekki svarað bréfinu sem ég sendi forseta.

Virðulegi forseti. Hér í þingsal og utan hans ríkir mikið uppnám. Málin eru komin í þann farveg að um forsendubrest er að ræða, eins og fram kom í máli hv. þm. Höskuldar Þórhallssonar. Ég fer fram á það við forseta að þessi fundur haldi ekki áfram fyrr en þingflokksformenn og forseti Alþingis hafa lokið sínum fundi sem fer fram hér í Alþingishúsinu. Það er algjörlega tilgangslaust að hefja þessa umræðu á meðan við vitum ekki hvar málið stendur.

Virðulegi forseti. Ég held að það væri afskaplega skynsamlegt, svo ekki sé dýpra í árinni tekið, að hinkra aðeins með þennan þingfund þangað til niðurstaða er komin í þetta mál. Ekki þarf að orðlengja það hver staðan er, hér var gert samkomulag og miðað við þær upplýsingar sem hér hafa komið fram ætla ríkisstjórnarflokkarnir ekki að standa við samkomulagið. Það var skynsamlegt af forseta þingsins að kalla til formenn þingflokka til að fara yfir það mál og það segir sig sjálft að umræðan verður mjög ómarkviss og kannski ekki í samhengi við raunveruleikann ef við höldum hér áfram. Ég held að það væri afskaplega skynsamlegt og ráðlegt að bíða eftir niðurstöðu frá þingflokksformannafundi áður en við höldum áfram.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé óhjákvæmilegt að fundinum verði frestað á meðan fundur stendur yfir milli þingflokksformanna. Í ljós hefur komið að það samkomulag sem gert var um helgina virðist vera komið í mikið uppnám vegna þess að skilningur manna á því samkomulagi virðist vera mjög misvísandi. Meðan svo er er kominn upp verulegur ágreiningur um framhald Icesave-málsins og ekki er skynsamlegt að halda fundi áfram meðan við vitum ekki hvar málið er statt. Ég vil hvetja hæstv. forseta til að fresta fundi í nokkrar mínútur meðan þessi fundur er að klárast svo að við getum gert okkur grein fyrir því hver staða þessa máls er áður en við hefjum aftur efnislega umræðu.

Forseti lætur kanna hvernig fram vindur fundi þingflokksformanna og forseta Alþingis.

Frú forseti. Ég vil taka undir óskir okkar þingmanna stjórnarandstöðunnar sem biðjum frú forseta að fresta þessum fundi þar til fundi þingflokksformanna með forseta lýkur. Ég á fyrstu ræðu um þetta mál, er næst á mælendaskrá og þætti óþægilegt að vera að ræða það þegar það er greinilega í fullkominni óvissu. Ég spyr hæstv. forseta hvort hún geti svarað því úr forsetastól hvort henni hugnist sú ágæta hugmynd að fresta þessum fundi eitt augnablik þar til fundi forseta með þingflokksformönnum lýkur. Forseti þingsins er aðili að þessu samkomulagi og stóð fyrir því að það náðist. Ég trúi ekki öðru en forseti taki þessa beiðni til vinsamlegrar athugunar.

Frú forseti. Ég er sannfærð um að það er eðlileg ósk, af hálfu okkar sem höfum verið að kveðja okkur hljóðs undir liðnum um fundarstjórn forseta, að gert verði hlé á þingstörfum þar til þingflokksformannafundi er lokið. Búið er að upplýsa hver niðurstaða þess fundar er því það skiptir máli varðandi framhald málsins að ekki sé verið að hleypa þingstörfum í uppnám. Samkomulag náðist fyrir helgi og þá verður fjárlaganefnd einfaldlega að vinna eftir því samkomulagi en ekki eins og upplýst hefur verið að menn ætli einfaldlega ekki að virða það sem flokksformönnum fór á milli. Ég fer þess á leit við hæstv. forseta að gert verði hlé á störfum þingsins þar til þessi mál eru komin á hreint. Ég veit að hugur þingforseta er stór og mikill og hann mun taka tillit til þessara athugasemda okkar.

Það er ljóst að fundi forseta þingsins sem og þingflokksformanna er lokið.

Frú forseti. Fundi þingflokksformanna er greinilega lokið þar sem þingflokksformaður Sjálfstæðisflokksins og þingflokksformaður Framsóknarflokksins eru komnir í salinn. Ég verð að viðurkenna að ég hef ekki fengið miklar fréttir ...

Hv. þingmaður. Forseti óskar þess að það sé aðeins einn fundur í salnum. Þingmaðurinn hefur orðið.

Ég þakka fyrir, frú forseti. Mér skilst að samkomulag hafi náðst sem frú forseti ætlar að hvetja til að hv. þingmenn stjórnarflokkanna í fjárlaganefnd virði og mun ég ganga út frá því í þessari ræðu a.m.k. Það er þessi málsmeðferð sem mig langaði aðeins til að ræða í þessari ræðu. Það verður að vera algerlega tryggt, af hálfu okkar í stjórnarandstöðunni, að þegar við gerum samkomulag um ákveðna málsmeðferð við stjórnarflokkana þá sé það tekið alvarlega. Eins og ég fór yfir í síðustu ræðu minni á laugardaginn var tel ég að samkomulagið sem gert var hafi verið gott fyrir báða aðila. Þarna náðum við í stjórnarandstöðunni að tryggja að farið yrði efnislega í þetta mál í nefndinni. Við tryggðum að kallað yrði eftir ákveðnum gögnum, við tryggðum að ekki yrði einhver fljótaskrift á þessu. Ef menn fara að tortryggja það er það mjög slæmt og ég treysti því að forseti Alþingis beiti sér fyrir þessu. En nóg um það. Í fyrirspurnatíma áðan var verið að ræða enn einn vinkilinn á þessu máli, sem ég hef verið mikið að kalla eftir í þessari umræðu, en það varðar þau gögn sem eru til grundvallar, hvaða gögn eru gerð opinber, hvaða gögn eru fyrir hendi. Hæstv. utanríkisráðherra svaraði fyrirspurn minni áðan og sagði ekki æskilegt ef menn væru að nota persónuleg netföng sín í samskiptum um þetta mál og í samskiptum sínum við erlendar stofnanir, eins og t.d. Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. En það hefur komið fram í umræðunni að Indriði H. Þorláksson, þáverandi ráðuneytisstjóri, núverandi pólitískur aðstoðarmaður, hefur gert það. Í okkar stuttu samskiptum áðan vannst ekki tími til að svara og hæstv. ráðherra hafði síðasta orðið. Hann sagði að Indriði H. Þorláksson hefði bent á að hann hefði þurft að grípa til þess ráðs að senda á prívat netfang vegna þess að hann hefði verið á ferðalagi. Ég tel þetta vera algera útúrsnúninga, ég hef unnið í Stjórnarráðinu og veit að allir starfsmenn þar eru með netpóst, allir starfsmenn þar komast í tölvupóstinn sinn hvar sem þeir eru í heiminum og það er ekki afsökun fyrir þessu háttalagi. Ég verð að segja að þetta varpar nýju ljósi á þetta allt saman og eykur tortryggnina sem er þó nóg fyrir, frú forseti, í þessu máli. Ég hef ítrekað kallað eftir öllum skriflegum gögnum hvort sem það eru samskipti, fundargerðir eða frásagnir af samskiptum íslenskra stjórnvalda við erlenda aðila vegna Icesave-málsins. Hæstv. utanríkisráðherra beindi því til okkar, þingmanna í stjórnarandstöðunni, að nota þessa aðferð, að fyrirspurnir væru tæki þingmanna til að spyrja framkvæmdarvaldið, hann hvatti okkur til að gera það. Ég verð að segja við hæstv. utanríkisráðherra: Það er einfaldlega ekki nóg að spyrja þessara spurninga ef við fáum ekki svör við þeim. Ég hvet hæstv. utanríkisráðherra til að svara, hann er reyndar ekki í salnum en ætti kannski að vera það, þessi umræða er mjög mikilvæg og hann þyrfti að vera aðili að henni. Það hefði verið gott ef hann hefði getað komið hingað upp í andsvar við mig og svarað mér því hvenær hann ætlar að svara þeim fyrirspurnum sem ég hef beint til hans sem varða gögn um Icesave-málið, samskipti, frásagnir, fundargerðir. Ég nota kannski tækifærið fyrst ég er hér og spyr frú forseta hvort ekki standi örugglega til að hafa fyrirspurnafund á miðvikudaginn. Hann féll niður síðasta miðvikudag og ég hef komið upp í umræðum um fundarstjórn forseta til að spyrjast fyrir um það hvenær við megum vænta þess að hæstv. ráðherra svari okkur. Ég hef kallað eftir þessum gögnum í umræðunni, alveg frá 1. umr. um Icesave í sumar, í júní, í júlí, í ágúst, í september. Ég gerði það við 1. umr. á haustþingi, ég gerði það í 2. umr. og ég hreinlega gafst upp á að nota þetta tæki, sem hæstv. utanríkisráðherra var að beina mér að, vegna þess að ég fæ ekki svör. Svo er að sjálfsögðu afskaplega önugt til þess að hugsa að gögn sem okkur er trúað fyrir, og gert mikið úr því að við séum bundin trúnaði um, eins og umræddir tölvupóstar sem fóru á milli Indriða H. Þorlákssonar og starfsmanna Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, eru nú komin á netið. Hæstv. utanríkisráðherra ætlaði að fara að gefa mér pillu áðan, segja mér að ég væri of sein með þessa fyrirspurn vegna þess að ég hefði átt að vera búin að kynna mér þessi gögn. En ég er ekki að ræða í ræðustól á Alþingi einhver gögn sem ég er beðin um að halda trúnað um. Það vakti líka athygli mína að í gærkvöldi var listi um þessi trúnaðargögn sem eru í möppunni góðu í leyniherberginu kominn á netið og ég bíð bara eftir því að þau verði öll gerð opinber. En það er annað, frú forseti, varðandi þessi gögn. Það er nefnilega þannig að ríkisstjórnin og þeir tveir flokkar sem standa að henni hafa talað mest og hæst um að nú skuli allt vera uppi á borði. Nú er Ísland orðið þannig, nýja Ísland, að leynimakkið og leyndarhyggjan, sem þau vildu meina að ráðið hefði ríkjum, eru búin. Hér á Alþingi 12. mars 2009, rétt fyrir kosningar, um það bil þegar Indriði H. Þorláksson á í þessum tölvupóstssamskiptum og beinir þeim inn á einkanetfang sitt, segir hæstv. fjármálaráðherra þetta á Alþingi sem svar við fyrirspurn frá hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni, með leyfi forseta: „Varðandi það sem hv. þingmaður nefndi um upplýsingar spái ég því að þegar að því kemur að gögn um rannsóknir á orsökum og aðdraganda þessa Icesave-máls og hvernig það þróaðist í framhaldinu verða aðgengileg muni það þykja fróðleg lesning. Ég hef lagt ríka áherslu á það við samninganefndina að sérstaklega verði vandað til utanumhalds á öllum skjölum og öllum gögnum og bókhaldskerfi ráðuneytis notað til að tryggja að þar verði allt aðgengilegt en á meðan á samningaviðræðum stendur verða menn að sjálfsögðu að hafa ýmis slík gögn í sínum fórum.“ Þarna, 12. mars - ég vek athygli á því að tölvupóstssamskiptin á milli Indriða H. Þorlákssonar og Marks Flanagans eiga sér stað 14. apríl, mánuði síðar - leggur hæstv. fjármálaráðherra ríka áherslu á það við samninganefndina að sérstaklega verði vandað til utanumhalds á öllum skjölum og öllum gögnum og bókhaldskerfi ráðuneytisins notað til að tryggja að þar verði allt aðgengilegt. Ég verð að segja, frú forseti, að mér finnst þetta stangast pínulítið á. Ég veit að hæstv. fjármálaráðherra verður að útskýra það fyrir okkur hvort það að beina tölvupóstssamskiptum inn á sinn einkatölvupóstsreikning sé það sem hann kallar að nota bókhaldskerfi ráðuneytis til að tryggja að þar verði allt aðgengilegt. Ég vil fá að vita hvort þessi einkasamskipti Indriða H. Þorlákssonar hafi verið skráð í málaskrá Stjórnarráðsins. Frú forseti. Það er eins og áður í þessari umræðu, tíminn flýgur frá manni og ég hef ekki komist til að ræða þá efnispunkta sem ég þó ætlaði mér. Það er alltaf þannig að það koma fram nýjar upplýsingar í þessu máli og þess vegna bið ég frú forseta um að vera svo væna að setja mig aftur á mælendaskrá.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hennar. Þetta mál er farið að minna ansi mikið á hvernig málsmeðferðin var í sumar með aðildarumsögn að ESB, það voru sífellt að finnast skjöl og leyniskýrslur fram eftir allri umræðunni. Svo er það hárrétt athugasemd hjá þingmanninum að fyrst hér komu hálfgerðar ákúrur frá hæstv. utanríkisráðherra áðan um að hún væri of sein með þá fyrirspurn sem hún lagði fyrir ráðherrann áðan, þá er það náttúrlega þannig að þingmenn halda þann trúnað sem þeim er treyst fyrir en nú er þetta í fyrsta sinn orðið opinbert skjal, þessi tölvupóstssamskipti sem fóru á milli Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og þáverandi ráðuneytisstjóra fjármálaráðuneytisins. Þess vegna er alveg með ólíkindum að þetta skuli hafa verið með þeim hætti að ráðuneytisstjórinn hafi farið fram á það við þennan aðila að eiga samskipti við sig á einkatölvupóstfang sitt. Mikið var rætt hér fyrir helgi að komið hafi verið heim með samninga sem ekki voru til, hina svokölluðu „non paper“ og „one shot“ eða hvað þetta hét nú allt. Þetta var eitthvað sem hvergi var hægt að festa hönd á og var ekki einu sinni hægt að sýna þingmönnum í fjárlaganefnd hvað þá öðrum frumgerðina að þessum skjölum og pappírum, en þrátt fyrir það voru þau til. Leyndarhyggjan er því mikil og alveg hreint að verða óþolandi hvernig að þessum málum er staðið. Því er ekki nema von að það vakni spurningar hjá flestum þingmönnum um það hvar öll skjölin séu sem ekki hafa sést og eru einhvers staðar undir öllu málinu. Það verður að galopna þetta mál, fara yfir öll samskipti þessa aðila, fyrrverandi ráðuneytisstjóra fjármálaráðuneytisins sem er núna aðstoðarmaður fjármálaráðherra. Finnst hv. þm. Ragnheiði E. Árnadóttur ekki orðið tímabært að þessir aðilar verði skoðaðir sérstaklega?

Frú forseti. Jú, ég er þeirrar skoðunar að það sé orðið fyllilega tímabært og þess vegna fór ég í óundirbúna fyrirspurn við hæstv. utanríkisráðherra áðan til að fá skoðun hans á því hvort honum þætti það rétt og eðlilegt að svona samskipti færu fram á persónulegum netföngum. Hæstv. ráðherra sagði að honum að þætti það ekki æskilegt. Þá kom ég reyndar upp aftur og spurði hvort það væri ekki æskilegt eða hvort það væri bannað. Ég fékk ekki svar við því en það er það sem mig langar að fá að vita. Er það leyfilegt í íslenskri stjórnsýslu að svona mikilvæg mál, svona mikilvæg samskipti, sem maður skyldi ætla að væru öll skrásett, samskipti manna í slíkri deilu, er það hreinlega leyfilegt samkvæmt íslenskum lögum - og nú sný ég spilinu við og spyr þingmanninn sem er löglærður - er það leyfilegt samkvæmt íslenskum lögum að milliríkjasamskipti og samningaviðræður um svo brýna hagsmuni geti bara farið fram í einkatölvupóstum að ég tali nú ekki um, og það er efni í aðra ræðu, hvað var svo verið að ræða í þessum tölvupósti? Og fyrst þetta er orðið opinbert skjal núna er það náttúrlega mikið fóður inn í umræðuna, fóður sem við höfum ekki getað nýtt okkur í umræðunni vegna þess að við vorum bundin trúnaði og við þingmenn höfum öll haldið þann trúnað. Hvað er ráðuneytisstjóri í fjármálaráðuneytinu t.d. að leggja það mat á stöðuna að ekki sé hægt að klára eitthvert samkomulag fyrir kosningar? Hvað átti hann við? Er hann að fara fram á það að kjósendur verði blekktir? Það liggur í orðunum. Þetta og margt fleira getum við núna farið að ræða 

Virðulegi forseti. Það er alveg skýrt að öll slík samskipti, úr því að hv. þm. Ragnheiður E. Árnadóttir spyr mig, verða að vera opinber samkvæmt lögum. Hins vegar er munur á hvort þau eigi að vera opinber öllum eða hvort fara eigi með þau sem trúnaðarmál, en að beina þessu inn á braut einkamála eins og virðist vera, einkapósthólf embættismanns - þetta er embættismaður, ekki pólitískt kjörinn fulltrúi - er mjög alvarlegt. Þetta er starfandi embættismaður þrátt fyrir að hann hafi svo síðar hætt sem ráðuneytisstjóri fjármálaráðuneytisins og sé núna orðinn aðstoðarmaður fjármálaráðherra. Við skulum alveg muna atburðarásina hvernig þetta lá allt saman á þessum tíma. Fyrir utan það er þessi tölvupóstur sendur þarna á milli um miðjan apríl og það er verið að biðja um að leyna upplýsingum fyrir kosningar. Ég minni landsmenn á að á þessum tíma varði Framsóknarflokkurinn þessa tvo flokka falli á Alþingi. Ekki hafði Framsóknarflokkurinn hugmynd um að þetta gríðarlega leynimakk væri í gangi á þessum tíma. Ég lít það mjög alvarlegum augum hvernig þetta hefur komið fram núna og eins og ég segi, það verður að skoða þetta allt saman mjög vel. Mig langar til að spyrja þingmanninn - þetta er bara einn hluti af þessum tölvupósti sem við erum búin að fara í gegnum núna, enda fengum við ansi mikið fóður með honum til að koma með nýjar upplýsingar inn í málin - hvað finnst þingmanninum um þær hugleiðingar sem eru annars vegar varðandi samspil Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og Parísarklúbbsins í þessum tölvupósti?

Frú forseti. Það er einmitt einn vinkill í þessu máli að á þeim tíma sem þessi tölvupóstssamskipti fóru fram er minnihlutastjórn í landinu, minnihlutastjórn sem hafði uppi mörg orð um það að hér skyldi allt vera uppi á borðum. Eins og hv. þingmaður Framsóknarflokksins benti á er þetta gert á þeim tíma þegar Framsóknarflokkurinn var að verja þá ríkisstjórn falli. Við getum haft allar skoðanir á því hvernig haldið hefur verið á þessum samningaviðræðum en við verðum og eigum að geta gert þá kröfu til hæstv. ráðherra að þeir standi við stóru orðin, þeir standi við þau, eins og ég las upp áðan í ræðu minni þegar hæstv. fjármálaráðherra segir 12. mars sl. að hann hafi, með leyfi forseta, „lagt ríka áherslu á það við samninganefndina að sérstaklega verði vandað til utanumhalds á öllum skjölum og öllum gögnum og bókhaldskerfi ráðuneytis notað til að tryggja að þar verði allt aðgengilegt á meðan á samningaviðræðum stendur“. Þetta gengur náttúrlega algerlega í berhögg við það. Og það sem þetta gerir líka - hvað er meira til? Alltaf þegar ég hef velt þeirri spurningu upp í þessum ræðustól og beðið um gögn, sem ég bíð enn þá eftir - ég lagði formlega fyrirspurn fram 27. nóvember - alltaf þegar ég hef verið að biðja um þessi gögn hefur hæstv. fjármálaráðherra orðið mjög önugur og ásakað mig um að ásaka sig um alls konar hluti sem ég hef aldrei verið að gera. Ég vil bara fá þessi gögn svo ég geti lagt sjálfstætt mat á þetta. En þá setja þeir þetta allt saman inn í einhver einkapóstföng. Ég verð að biðja þingmanninn forláts, mér var svo mikið niðri fyrir með þetta að ég geymi svarið við spurningu hennar þar til í næstu ræðu minni.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu þar sem hún kom inn á nýja vinkla í þessu máli og þeir eru ótal margir. Mig langar til að spyrja hana að því, hún hefur reynslu af því að vinna í ráðuneyti, mig langar til að vita hversu hátt dulkóðunarstig er þar á tölvupósti. Nú er hægt að dulkóða með einföldum hætti. Stundum er ekkert dulkóðað eins og í einkapósti, svo eru menn með mjög mismunandi hátt dulkóðunarstig eins og t.d. fjármálaupplýsingar til banka o.s.frv. og svo eru náttúrlega „top secret“-mál milli ráðuneyta og milli landa. Hversu hátt dulkóðunarstig er á tölvupósti í ráðuneytinu, er hv. þingmanni kunnugt um það? Síðan langar mig til að vita hvort þessi einkapóstur sem við erum að fjalla um hafi yfirleitt verið dulkóðaður og hvort breska leyniþjónustan, sem skannar meginhluta af öllum pósti að menn telja, hafi ekki bara vitað þetta daginn eftir, um þessi „top secret“ og ægilegu leyndarmál sem íslenskir þingmenn verða að geyma í hugskoti sínu án þess að minnast á það.

Frú forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni, ég hef ágætisreynslu af því að vinna í ráðuneyti en þó verð ég að hryggja þingmanninn með því að ég hef ekki hugmynd um hversu hátt dulkóðunarstig er á póstum sem fara í gegnum stjórnarráðspóstinn. En ég treysti því að það sé hærra en það dulkóðunarstig sem er á einkanetfangi úti í bæ sem, eins og þingmaðurinn talaði um, er haldið fram að breska leyniþjónustan hafi tök og tól til að skanna. Mér finnst við vera komin í umræðu sem er einhvern veginn meira í ætt við leyniþjónustubíómynd. Ég horfði í gær á hina ágætu mynd Karlar sem hata konur eftir Stieg Larsson og þar var einmitt tölvukunnáttumanneskja fær um að fara inn í allan tölvupóst og öll gögn alls staðar. Hvort þetta er bara í bíómyndum eða hvort þetta sé hægt er ég ekki rétta manneskjan til að dæma um. En ég treysti því að íslenska stjórnkerfið, hvort sem það er tölvupóstur frá Alþingi eða frá Stjórnarráðinu, sé þannig úr garði gert að það sé ekki hægt fyrir utanaðkomandi aðila og alla vega ekki erlend ríki sem við eigum í samningaviðræðum við að fara inn í tölvupóstssamskipti þar og lesa þau.

Frú forseti. Ég hlýt að gleðjast yfir því að hv. þingmaður hafi fundið tíma í gær til að fara í bíó því að það er ekki mikill tími aflögu út af Icesave-málinu en það var sunnudagur í gær. Mig langar til að spyrja hv. þingmann um efni þessara skjala. Þarna kemur fram að það er tenging á milli áætlunar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og samþykktar á Icesave. Nú hafa þeir afneitað slíkri tengingu. Hvernig á maður að meðhöndla samtök eða aðila sem verða svona tvísaga, sem segja eitt einn daginn við einn mann og eitthvað annað hinn daginn opinberlega? Þeir hafa sjálfir vísað svarta pétrinum yfir á norrænu lánin. Það kemur fram í skýrslu þeirra frá því í október þar sem sagt er að norrænu löndin hafa bundið afgreiðslu lána sinna því að Íslendingar samþykktu Icesave. Norðmenn voru fljótir að kasta frá sér svarta pétrinum með því að segja að það væri ekki rétt og þeirra lán væru opin, og sendiherra Svía hefur líka afneitað þessu. Nú er það spurningin: Hver er eiginlega með svarta péturinn? Hver er að kúga okkur? Ef enginn er að kúga okkur, hvorki Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn né Bretar eða Hollendingar, Evrópusambandið, Norðmenn eða Svíar og við getum haldið okkar áætlun í fullum takti, er þá einhver ástæða til að samþykkja það frumvarp sem við erum að ræða einmitt núna?

Frú forseti. Nei, ég tel enga ástæðu til að samþykkja þetta frumvarp akkúrat núna. Ég held að þetta sem við erum að ræða núna og þessi gögn sem við getum núna farið að tala frjálslega um muni einmitt sýna þjóðinni að það á mikið eftir að ræða, og það er fullkomið ábyrgðarleysi ef við ætlum að samþykkja þetta mál að ég tali ekki um að samþykkja það óbreytt. Það er þess vegna sem við féllumst á þetta samkomulag sem virtist vera komið í uppnám. En það er alveg rétt hjá þingmanninum að þetta er orðið eins og heit kartafla sem allir eru að henda á milli sín. Ég er satt að segja orðin afskaplega ringluð á þessum leik, ég horfi á kartöfluna hent á milli. Ég fór því að leita aðeins á netinu hvað íslensk stjórnvöld hafa sagt um þetta, ég hef ekki tíma til að fara yfir það allt saman núna, bíð með það þangað til í næstu ræðu minni. Með leyfi forseta, segir hæstv. utanríkisráðherra 8. maí á mbl.is þegar verið er að ræða um það hvort bresk stjórnvöld séu í viðræðum við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn um það hvernig okkur muni ganga að borga niður þessar skuldir: „Össur segist telja að ummæli Gordons Browns um að bresk stjórnvöld séu í viðræðum við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn um hversu hratt Ísland greiði Icesave-skuldirnar séu hrein vitleysa og ekki sannleikanum samkvæmt. Að minnsta kosti hafi Íslendingar ekki vitað til þess og viðræður við Breta og Hollendinga vegna þeirra samninga séu tvíhliða og alls ekki í verkahring sjóðsins.“ Þetta segir hæstv. utanríkisráðherra 8. maí og nú er komið í ljós að hálfum mánuði á undan hafa Íslendingar einmitt verið að ræða í einhverjum einkatölvupóstssamskiptum um það hvernig Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn ætlar að koma að þessu og biðja um ráðleggingar. Þetta er allt saman komið í hring og eins og ég segi, 

Hæstv. forseti. Ég ætla að taka upp þráðinn þar sem hv. þm. Ragnheiður E. Árnadóttir skildi við og bæta því við að allt frá því að þetta mál kom fyrst til umræðu á Alþingi hefur töluvert mikið skort upp á upplýsingagjöf og hreinskilni varðandi alþjóðleg tengsl og alþjóðleg samskipti í þessu sambandi, bæði hvað varðar samskiptagerðina sjálfa og meintar þvingunaraðgerðir erlendra aðila, hvort sem um er að ræða Evrópusambandið eða Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Það hefur verið látið skína í margt, ýmislegt hefur verið gefið í skyn og mörgu haldið fram en fátt komið á yfirborðið sem hönd á festir. Þær upplýsingar sem nú hefur verið vitnað til um tölvupóstsamskipti þáverandi ráðuneytisstjóra fjármálaráðuneytisins fylla pínulítið upp í þá mynd en enn þá eru eyðurnar töluvert margar. Ótalmargt í þessu sambandi vekur mann til umhugsunar. Eitt er að ef það gerðist í þessum tilvikum að einkatölvupóstar voru notaðir með þessum afleiðingum - ég ætla ekki að velta fyrir mér hvers vegna það var gert - hlýtur maður að velta fyrir sér hvort vera kunni að einkatölvupóstar hafi verið notaðir til samskipta í fleiri tilvikum en þegar hefur komið fram. Ástæðan fyrir því að ég velti þessu fyrir mér eru einmitt ýmsar eyður í sambandi við upplýsingagjöf um hvernig hlutirnir ganga fyrir sig. Þegar maður fer í gegnum þau gögn sem hafa verið birt, bæði opinberlega og eins þau gögn sem hafa legið í möppum hjá fjárlaganefnd, fær maður ekki fulla heildarmynd af því hvernig atburðarásin er. Það eru eyður í þessu og auðvitað hlýtur maður að verða svolítið tortrygginn þegar svona upplýsingar koma fram og velta því fyrir sér hvort vera kunni að fleira sé ósagt í þessu máli sem ekki hefur komið fram. Hv. þm. Ragnheiður E. Árnadóttir vísaði áðan til ummæla hæstv. utanríkisráðherra frá því í maí um að samningarnir um Icesave við Breta og Hollendinga væru tvíhliða mál og íslensk stjórnvöld vissu ekki um neinar tengingar við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Þetta beinir sjónum að því að það sem frá hæstv. ráðherrum hefur komið í þessum málum hefur stangast á. Við minnumst þess að 13. júlí sl. beindi hv. þm. Illugi Gunnarsson fyrirspurn til hæstv. forsætisráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur og hún svaraði því skýrt að það væri ekki tenging á milli endurskoðunar efnahagsáætlunar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og lykta Icesave-málsins.  Síðan kom upp umræða um tengingu við lánveitingu Norðurlandanna og sá þingmaður sem hér stendur spurði hæstv. forsætisráðherra þeirrar spurningar 13. ágúst hvort það væri tenging á milli Icesave-niðurstöðunnar annars vegar og lánveitinga Norðurlandanna hins vegar. Hæstv. forsætisráðherra kom aftur í ræðustól og svaraði með mjög skýrum hætti að það væri engin tenging þar á milli. Hæstv. forsætisráðherra sagði þetta þegar þingmenn spurðu þessarar spurningar. Ég ítreka að á sama tíma var hæstv. fjármálaráðherra á fullu að ýja að því að um einhverjar slíkar tengingar væri að ræða. Það væri forvitnilegt ef hv. þm. Ragnheiður E. Árnadóttir eða einhver annar tæki saman í tímaröð hvaða yfirlýsingar íslenskir ráðherrar hafa gefið á einstökum tímapunktum í þessu ferli því þær hafa ekki verið til þess fallnar að auðvelda þinginu að átta sig á raunverulegri stöðu mála svo ekki sé meira sagt. Í einhverjum tilvikum hefur verið talað um að sum svör hæstv. ráðherra hafi beinlínis verið til þess fallin að afvegaleiða þingið frekar en að leiða hið rétta í ljós. Þetta er sérstakt mál og það er ekki eins og þessi umræða skipti ekki máli í þessu sambandi. Hún skiptir máli vegna þess að helstu rökin af hálfu ríkisstjórnarinnar fyrir því að það verði að samþykkja þetta mál og gera það fljótt hafa verið þau að yfir okkur vofi þvingunaraðgerðir eða hörmulegar afleiðingar, það er talað um ísöld og frostavetur og ég veit ekki hvað ef þetta mál verður ekki samþykkt. Þrýstingur frá alþjóðasamfélaginu hefur verið helsta tromp ríkisstjórnarinnar þegar hún reynir að koma þessu máli í gegnum þingið og þá er auðvitað lágmark að þingið hafi eins glögga mynd af því og hægt er hver þessi þrýstingur er, hverjar kúgunaraðgerðirnar eru, hverjir eru að hóta og hverju þeir eru að hóta. Það er athyglisvert sem hefur gerst á allra síðustu dögum eða vikum að þeir aðilar sem hafa verið notaðir sem grýlur á íslenska þingmenn og almenning í þessu sambandi, þ.e. ríkisstjórnir Norðurlandanna og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn, sverja af sér hver í kapp við annan á opinberum vettvangi að um nokkrar tengingar sé að ræða milli Icesave-málsins á þinginu og þeirrar lánafyrirgreiðslu sem þessir aðilar hafa lofað okkur. Ég spyr enn: Hverju eigum við að trúa þegar upplýsingar og yfirlýsingar stangast svona herfilega á? Getum við tekið upplýsta ákvörðun á meðan þessir hlutir eru enn þá óljósir? Getum við tekið upplýstar ákvarðanir meðan við höfum á annan kantinn skýrar yfirlýsingar á opinberum vettvangi, frá t.d. talsmönnum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, og hins vegar óljós ummæli og eiginlega hálfkveðnar vísur um að það sé ekki satt sem talsmenn Alþjóðagjaldeyrissjóðsins segja? Sama er með Norðurlöndin. Það hefur verið sagt trekk í trekk að engin lánafyrirgreiðsla fáist frá Norðurlöndunum nema Icesave-málið sé klárað. Nú er reyndar búið eftir því sem manni skilst að opna á lánalínurnar frá Norðurlöndunum og talsmenn norrænu ríkisstjórnanna sverja af sér að þær hafi verið í einhverjum sérstökum handrukkunaraðgerðum fyrir Breta og Hollendinga í þessu máli. Bæði Svíar og Norðmenn sverja það af sér. Hverju eigum við þingmenn að trúa? Ég minni á enn og aftur að þessi utanaðkomandi þrýstingur frá alþjóðasamtökum og ríkisstjórnum erlendra landa sem ekki eiga aðild að málinu, nota bene - það er auðvitað rétt sem kom fram í svari hæstv. utanríkisráðherra frá 8. maí að þetta eru tvíhliða samningar milli Íslands annars vegar og Bretlands og Hollands hins vegar en þessir þriðju aðilar, Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn, ríkisstjórnir Norðurlandanna og ég leyfi mér að nefna í þessu samhengi líka Evrópusambandið - það er gefið í skyn en aldrei sagt beint þannig að tönn á festi að yfir okkur blasi alger frostavetur og myrkur, alger útilokun frá samfélagi við þessar stofnanir og þjóðir ef við samþykkjum ekki Icesave-samkomulagið. Á móti höfum við staðfestar opinberar yfirlýsingar frá hendi þeirra sem segjast hóta okkur. Nú kann að vera að ríkisstjórnin hafi rétt fyrir sér að um slíkar hótanir sé að ræða en það er þá lágmark að þingið hafi þær í höndunum og geti tekið afstöðu til þeirra þegar menn taka afstöðu til þessa máls.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Ármannssyni kærlega fyrir ræðu hans. Það vakna margar spurningar þegar málin taka svona marga hringi í umræðunum. Hring eftir hring hefur þetta mál farið í sex mánuði og enn þá er verið - frú forseti, ég ætla að segja eitt stórt orð núna - að ljúga að okkur þingmönnum virðist vera. Það er alveg hreint með ólíkindum hvað þessi ríkisstjórn virðist ætla að komast upp með. Ég sagði í ræðum mínum fyrir helgi að ráðherrar hafa þurft að segja af sér ráðherradómi fyrir minni sakir en nú liggja fyrir. Það er eitt sem víst er. Framganga hæstv. fjármálaráðherra í þessu máli er með ólíkindum og hann lætur ekki sjá sig í þingsal í dag enda hefur hann afspyrnulélegan málstað að verja eftir að þessar trúnaðarupplýsingar komust í loftið. Þetta er hans nánasti samstarfsmaður sem á í þessum tölvupóstsamskiptum, ég minni enn á það, þetta var embættismaður sem var ráðuneytisstjóri fjármálaráðuneytisins og er nú bæði vinstri og hægri hönd hæstv. fjármálaráðherra. Hann er pólitískur aðstoðarmaður hans og í þriðja lagi skulum við aldrei gleyma því að þessi sami aðili fór fyrir eða var í þeirri samninganefnd sem fór út og gerði upphaflega Icesave-samninginn. Við vitum öll hvernig sá samningur leit út þegar heim var komið en við stjórnarandstöðuþingmenn höfum reynt að lappa upp á hann og bjarga þeirri ríkisstjórn frá stóru tjóni án árangurs. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvernig hann sjái framtíðina í þessu Icesave-máli fyrir sér. Hvað eigum við þingmenn að gera þar sem við fáum svo misvísandi upplýsingar? Telur þingmaðurinn einhverjar forsendur fyrir okkur, þá 63 þingmenn sem sitjum á þingi, að samþykkja þetta frumvarp á meðan 

Hæstv. forseti. Ég get auðvitað ekki svarað fyrir aðra en sjálfan mig en ég hef styrkst í andstöðu minni við málið. Allt sem komið hefur fram á síðustu vikum og mánuðum hefur verið með þeim hætti að það hefur styrkt mig í þeirri trú að þingið eigi að hafna því að veita ríkisábyrgð í þessu tilviki. Nýjasta stóra málið - svo við víkjum burt frá einstökum þáttum í samskiptum ríkisstjórna og annars þess háttar en horfum á hvernig málið blasir við okkur í stóru línunum. Í stóru línunum er staða málsins sú núna að fyrir þinginu liggur frumvarp sem felur í sér að öryggisventlar og skilmálar sem voru settir í ríkisábyrgðarlögin í sumar eru ýmist útþynntir eða beinlínis felldir á brott. Þannig blasir þetta við okkur og staða okkar er því sú að við höfum gildandi lög sem ég og hv. þingmaður vorum ósáttir við en fólu þó í sér ákveðna skilmála og ákveðna fyrirvara við ríkisábyrgðina. Nú er verið að þynna þetta allt saman út og auðvitað getum við ekki fallist á það. Hins vegar varðandi málsmeðferð liggur fyrir að það er gríðarlega mikilvægt að í þeim skrefum málsmeðferðarinnar sem eru eftir verði reynt að kalla eftir sem gleggstum upplýsingum. Það verði reynt að fá fram sem flest gögn þannig að hægt sé að taka upplýsta ákvörðun og þá þurfi ekki að deila um hvað sé satt og rétt í þessum efnum, hvort Dominique Strauss-Kahn sé að segja sannleikann, hvort Mark Flanagan sé að segja sannleikann, hvort ríkisstjórnir Noregs og Svíþjóðar séu að segja sannleikann eða hvort ríkisstjórn Íslands sé að segja sannleikann.

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir hvert orð sem hv. þm. Birgir Ármannsson sagði rétt áðan í þessu andsvari. Það eru svo margir lausir endar enn þá og ekki grundvöllur til þess einu sinni að hugsa um að samþykkja þetta frumvarp. Langgæfulegast væri fyrir ríkisstjórnina að fresta málinu fram í janúar, febrúar, mars, jafnvel fram á vor og einbeita sér að því sem skiptir máli, því að hjálpa fjölskyldum þessa lands og koma með fjárlagafrumvarp sem ekki er uppkast á pappír. Tíminn líður hratt frá okkur. Þetta mál getur alveg beðið eins og margoft hefur komið fram, því eftir því sem ég hef á tilfinningunni í dag eru þessi mál ekki tengd. En svo er maður á annarri skoðun á morgun út af því að ríkisstjórnin hefur hag af því að halda þingmönnum og þjóðinni allri í spennitreyju, í málefnalegri óvissu. Þetta er alveg með ólíkindum en slík vinnubrögð hafa löngum verið notuð hjá veikum ríkisstjórnum víða um heim. Mig langar einnig til að hnykkja á því að þessi póstsamskipti fara fram 13. og 14. apríl á þessu ári, fyrir kosningar. Þarna var verið að leyna kjósendum þessara flokka upplýsingum um það hvernig málin væru stödd. Þetta er náttúrlega hreint með ólíkindum og enn á ný kemur upp að Vinstri grænir hafa svikið kjósendur sína, eins og í ESB-málinu. Að lokum langar mig til að spyrja hv. þm. Birgi Ármannsson að því hvaða skoðun hann hefur á því að efnahags- og viðskiptaráðherra, ráðherra sem hefur ekki einu sinni atkvæðisrétt á Alþingi úr því að hann kemur utan þings inn í ríkisstjórnina, fullyrði í erlendum fjölmiðlum að Íslendingar ætli að samþykkja Icesave. 
            

Hæstv. forseti. Nú er hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra auðvitað frjáls ummæla sinna en ég sakna þess hins vegar mjög að hann hafi ekki tekið meiri þátt í umræðum um þetta mál á þingi þannig að hægt væri að eiga orðastað við hann. Ég hef bent á það ítrekað að hér hafa komið fram sjónarmið, athugasemdir, ábendingar og röksemdafærslur sem varða með mjög sterkum hætti verkefnasvið hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra en hann hefur hins vegar ekki tekið til svara í þeim efnum. Ég held hins vegar að tilvitnuð ummæli hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra lýsi ákveðnu viðhorfi til þingsins um að það eigi að vera einhvers konar afgreiðslustofnun fyrir ríkisstjórnina og það viðhorf hefur verið gegnumgangandi frá því að þetta mál kom hér inn. Í raun hefur ríkisstjórnin aldrei fallist á neinar tilslakanir, breytingar eða lagfæringar á frumvörpum um Icesave, ekki fyrr en í sumar að ríkisstjórnin áttaði sig á því að hún hafði alls ekki þingmeirihluta fyrir því frumvarpi sem þá lá fyrir. Þá fóru menn í að semja um einhverja fyrirvara og þess háttar en ekki fyrr. Fram að þeim tíma var allur málflutningur stjórnarliða, ráðherra ríkisstjórnarinnar og ekki síst hæstv. fjármálaráðherra á þá leið að allar athugasemdir, tillögur um fyrirvara og þess háttar væru byggðar á misskilningi. Hann hélt því fram að þeim hefði öllum verið svarað með rökstuddum hætti og ítrekaði það í fjölmiðlum og hér inni á þingi þannig að viðhorf ríkisstjórnarinnar hefur verið þetta. Nú hefur ríkisstjórnin greinilega trú á því að hún hafi þingmeirihluta fyrir þessu máli þó að við vitum ekki enn hver sá þingmeirihluti er en það breytir ekki því að þingið hefur enn tök á því að koma að þessu máli 

Frú forseti. Ég hef varið rétt stjórnarandstöðunnar til að halda uppi málþófi. Það er réttur hennar. Málþóf er tvíeggjað sverð. Það eru tvær eggjar á því vopni og önnur snýr að þeim sem sveiflar vopninu. Það sem mér finnst hins vegar miður er það hvernig umræðan hefur þróast, hvernig orðfæri og orðbragð þingmanna hefur þróast. Mér finnst miður þegar hv. þingmenn tala, eins og kom fram bæði í frammíkalli og reyndar í andsvari áðan, og beinlínis segja að ráðherrar ljúgi. Mér finnst miður þegar hv. þingmenn láta ekki þar við sitja að tjá þá skoðun sína að ríkisstjórnin hafi ekki staðið sig vel. Það er þeim fullkomlega frjálst og menn geta fært rök fyrir því að ríkisstjórnin hafi ekki náð fram því sem ætlast var til, en að tala beinlínis eins og ríkisstjórnin sé samsett af þjóðníðingum  Af því að hv. þingmaður hefur vísað í ummæli mín frá 9. maí, kynni það að vera mögulegt að utanríkisráðherrann hefði tjáð ákveðna skoðun í vor, en ef hann yrði spurður aftur núna hefði hann aðra skoðun á aðkomu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins án þess að hann væri beinlínis sakaður um það eða tilefni væri til að ætla að hann hefði sagt ósatt í vor? Ég spyr hv. þingmann að því. Síðan vil ég vekja eftirtekt hv. þingmanns á því að þegar hann talar um Alþjóðagjaldeyrissjóðinn virðist hann gleyma því að inn í samninginn í nóvember í fyrra voru sett ákvæði sem beinlínis kölluðu á það að gengið væri frá þessu máli og það nánast tímasett, þó ekki í gadda slegið, áður en hægt væri að afgreiða tiltekin mál sem vörðuðu samskipti Íslands og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Bíð ég svo með að rekja fyrir hv. þingmanni hvað má beinlínis sjá í gögnum frá norrænu ríkisstjórnunum.

Hæstv. forseti. Ég bíð spenntur eftir öllum nýjum upplýsingum og gögnum sem hæstv. utanríkisráðherra getur komið fram með. Bara til þess að hafa það alveg á hreinu þá getur meira en verið að hæstv. utanríkisráðherra hafi ekki haft upplýsingar um tengingar af þessu tagi og talið í einlægni að um væri að ræða fullkomlega tvíhliða mál þegar hann tjáði sig við fjölmiðla 8. maí. Það getur meira en vel verið. Ég ætla ekki að rengja það að hæstv. utanríkisráðherra hafi talað samkvæmt bestu vitund á þeim tíma. Ég ætla í sjálfu sér heldur ekki að rengja það að hæstv. forsætisráðherra hafi talað af bestu vitund þann 11. júlí þegar hún sagði í þinginu skýrt og skorinort að engin tenging væri á milli Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og Icesave-málsins. Hún sagði þetta í svari við fyrirspurn sem hv. þm. Illugi Gunnarsson bar fram til hennar. Ég er ekki í vafa um að hæstv. forsætisráðherra tjáði sig eftir því sem hún best vissi þann 13. ágúst þegar hún sagði að engin tenging væri á milli norrænu lánanna og afgreiðslu Icesave-málsins. Vandi okkar sem stöndum frammi fyrir misvísandi upplýsingum og yfirlýsingum í þessum efnum er auðvitað sá að við erum engu nær um hver sannleikurinn í málinu er. Ég hef ekki notað þau orð að ríkisstjórn Íslands hafi logið í málinu, ég er ekki að nota það orðalag. En ég hef hins vegar alveg treyst mér til að fullyrða að á ýmsum stigum í málinu hefur hún ekki tjáð sig eftir bestu fáanlegu upplýsingum á hverjum tíma og ekki tjáð sig þannig að það gæfi okkur fyllstu myndina og ég leyfi mér að halda því fram að sumar yfirlýsingar sem gefnar hafa verið í ferli þessa máls séu beinlínis misvísandi.

Frú forseti. Það er vel hugsanlegt að einhverjar yfirlýsingar sem fram hafa komið frá hæstv. ráðherrum séu misvísandi. Það getur stafað af því að atburðarásin á milli yfirlýsinga hafi valdið því að menn hafi komist á aðra skoðun. Það getur vel verið. Í annan stað er það þannig að ráðherrar eru mannlegir eins og aðrir. Stundum tjá þeir sig ekki nægilega skýrt, stundum hafa þeir ekki kynnt sér nýjustu upplýsingarnar til þess að geta svarað eins og hefði kannski verið heppilegra. Í mínu tilviki er það einfaldlega þannig að ég hef aldrei sagt þinginu ósatt og reyni að upplýsa þingið um það sem það spyr mig um. Hv. þingmaður spurði í ræðu sinni áðan, sem að mörgu leyti var ágæt málþófsræða: Getur þingið tekið upplýsta ákvörðun? Ég er ekki viss um að þingið geti það nema það kynni sér gögnin sem liggja fyrir. Ég dró þá ályktun af því sem hv. þingmaður sagði að hann hefði ekki kynnt sér gögnin, sem hafa legið fyrir mjög lengi. Í nóvember í fyrra var skotið inn í samninginn ákvæði þar sem beinlínis var sagt hvernig ætti að ljúka deilunni við Hollendinga og Breta og hvernig ætti að forfjármagna það með lánum. Eftir rosknu minni og hv. þingmaður fyrirgefur mér ef mig misminnir, þá var bókstaflega sagt að það ætti að gera á allra næstu dögum, innan skamms, svo fljótt sem verða mætti, þannig að ljóst liggur fyrir að í samningnum var bein tenging við þetta. Í öðru lagi liggur fyrir að í sumum þeirra þingtexta sem norrænu þingin þurftu að samþykkja og ríkisstjórnir viðkomandi landa lögðu fyrir var bein tenging, hvergi þó eins grellin og í tilviki Norðmanna. Þetta eru textar sem liggja fyrir og ég hef t.d. farið yfir gagnvart hv. utanríkismálanefnd þannig að mér finnst að hv. þingmaður eigi dálítið erfitt með að taka þátt í upplýstri umræðu ef hann kynnir sér ekki upplýsingarnar sem fyrir hendi eru. 

Mér finnst, hæstv. forseti, að hæstv. utanríkisráðherra sé svolítið að falla á eigin bragði 

Þetta er þveröfugt ...

En þetta kom fram í ályktun sænska 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Birgir Ármannsson lauk ræðu sinni á því að velta því upp hvort íslensk stjórnvöld hefðu klikkað á því að kynna stöðu Íslands erlendis. Það er löngu komið í ljós að þar brugðust íslensk stjórnvöld og eru enn að bregðast mjög alvarlega í því að halda merki Íslands á lofti erlendis. Hæstv. utanríkisráðherra kallaði fram í rétt áðan nafn utanríkisráðherra Noregs, Jonas Gahr Störe. Sá ágæti maður sagði í norska þinginu ekki alls fyrir löngu að lánið til Íslands hefði legið fyrir klárt síðan 28. október. Allt frá 28. október eða seinni hluta október hefði íslenska ríkinu staðið til boða þetta lán frá Noregi, greinilega óháð þessu Icesave-máli ef eitthvað er að marka þetta. Við höfum alltaf haldið því fram, frú forseti, að þessi grýla væri ekki til staðar varðandi lánin og það er að koma á daginn. Ég ætla að byrja þessa ræðu mína á gögnum og upplýsingum sem nú eru að koma fram og hafa verið birt á síðunni Wikileaks. Það er greinilega margt sem lekur inn á þá síðu. Hér eru tölvupóstar og gögn sem eru í þessum leynimöppum sem þingmenn hafa haft aðgang að. Aðstoðarmaður fjármálaráðherra hefur lýst því yfir í fjölmiðlum að þetta sé ekkert leyndarmál og ég spyr þá: Hvers vegna í ósköpunum eru þá þessi gögn í leynimöppu sem þingmenn þurfa að skoða í lokuðu herbergi? Ef þetta var ekkert leyndarmál, hvers vegna eru þau þá þar? Jú, frú forseti, þau eru þar vegna þess að þetta eru of viðkvæm gögn til að ríkisstjórnin og ríkisvaldið mundi þola að þau færu í umræðuna. Þessi tölvupóstur staðfestir t.d. þau óheilindi sem núverandi ríkisstjórn eða stjórnarflokkar hafa viðhaft í þessu máli, það er einfaldlega þannig. Hvað varðar þann stjórnmálaflokk sem undirritaður er í og situr á þingi fyrir þá er vitanlega algerlega óþolandi að sjá hvernig Vinstri græn og Samfylkingin, Icesave-flokkarnir, fóru á bak við Framsóknarflokkinn þegar hann studdi minnihlutaríkisstjórnina fyrr á þessu ári. Ljóst er að búið var að teikna upp samkomulag um Icesave, samkomulagið lá fyrir og búið var að teikna það upp, fyrir kosningar. Það mátti hins vegar ekki koma í ljós fyrir kosningar því það hefði getað farið illa, og hefði farið illa, með þá flokka sem fengu umboð frá þjóðinni til að starfa saman og starfa nú saman og hafa myndað ríkisstjórn. Það er alveg ljóst, frú forseti, samkvæmt þessum tölvupóstssamskiptum, að menn vildu leyna þjóðina því tilboði eða þeim upplýsingum og þeim hugmyndum sem þá voru uppi. Það er ekki hægt að lesa þetta neitt öðruvísi. Eflaust mun einhver segja að Framsóknarflokkurinn sé bara sár og svekktur yfir því hvernig þetta fór allt saman. Það getur vel verið. En það er óþolandi þegar markvisst er verið að leyna gögnum og leyna upplýsingum fyrir fólki sem hér er klárlega verið að gera. Í þessum tölvupóstssamskiptum, sem ég ætla að leyfa mér að vitna í, fyrst þau eru orðin opinber, því ekki mátti ég gera það meðan þau voru í möppunni, það er alveg ljóst. En ég las þessa tölvupósta líka þar. Í texta þeim er núverandi aðstoðarmaður fjármálaráðherra ritar kemur fram að það sé afar slæmt ef þetta fréttist fyrir kosningar, það sé mjög slæmt, geti haft vond áhrif á kosningarnar og jafnvel þó að þetta komi í ljós stuttu eftir kosningar sé það líka mjög slæmt. Síðan endar sá ágæti maður tölvupóst sinn á því að betra sé að eiga samskipti við sig á einkatölvupósti. Af hverju ætli það sé, frú forseti? Í svari fulltrúa Alþjóðagjaldeyrissjóðsins er ákveðin mótsögn. Það má lesa í upphafi að ganga verði frá samkomulagi út af lánveitingum sjóðsins því að Bretar og Hollendingar séu að þrýsta þar á. Síðan kemur reyndar fram að sjóðurinn geti ekki blandað sér inn í lausn á þessu máli. Við þekkjum svo yfirlýsingar framkvæmdastjóra sjóðsins um að málin séu ótengd, Icesave og lánið frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Frú forseti. Stofnunin, innheimtustofnun Breta og Hollendinga, Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn, er rúinn öllu trausti og trúverðugleika. Það er löngu orðið ljóst. Eitt er býsna merkilegt í svari Marks Flanagans. Hann er þar að tala um Parísarklúbbinn svonefnda og þau lánakjör sem þar kynnu að bjóðast. Þau kjör eru sláandi lík. Það sem virðist vera uppi á borðinu í þessum tölvupósti og það sem Íslendingar fengu á endanum, það er sláandi mikil samlíking þarna á milli. Þá veltir maður fyrir sér orðum hæstv. fjármálaráðherra í þingsal þegar verið var að spyrja þingmenn hvort þeir vildu virkilega ganga í Parísarklúbbinn og fá þau kjör sem þar væru í boði. Ég fæ ekki betur séð en þarna séu mjög svipuð kjör á ferðinni. Þetta mun örugglega verða skýrt og er nauðsynlegt að skýra, frú forseti, því að það er algerlega óþolandi að búa við þetta. Maður veltir því fyrir sér af hverju þessi leynd hvíli yfir þessu þegar þeir sem hlut eiga að máli koma svo fram og segja að þetta sé ekkert leyndarmál. Ég ætla að beina því til hæstv. forseta að öll þau gögn sem eru í leynimöppunni á nefndasviði verði gerð opinber. Ég krefst þess að þau verði gerði opinber. Þar er svo sannarlega að finna pappíra sem ættu að koma fyrir augu almennings, fundargerðir, minnisblöð og ýmislegt annað. Í ljósi þess að gögnin í umræddri möppu, þar á meðal þessir tölvupóstar, fá þessa einkunn hjá þeim sem sömdu, hjá þeim sem gerðu þetta ólukkans samkomulag, hjá þeim sem verja það - þegar þeir svo segja að þetta sé ekkert leyndarmál á vitanlega að opinbera öll þau gögn sem í möppunni eru. Það er líklega einna alvarlegast í þessu að mér sýnist á öllu að ríkisstjórnin, hæstv. fjármálaráðherra - því miður er hann ekki hér - hafi vísvitandi verið að leyna þingið þessum upplýsingum eða leyna þjóðina því, koma í veg fyrir að um þær verði fjallað. Það er mjög alvarlegt ef svo er. Ég held, frú forseti, að þingið ætti að beita sér fyrir því að þessi mál verði rannsökuð ofan í kjölinn, hvernig standi á því að upplýsingar sem þessar, sem klárlega eiga rétt á að koma fyrir augu almennings, séu stimplaðar sem trúnaðarmál og settar í þessa blessuðu möppu sem svo oft er talað um. Frú forseti. Enn á ný koma fram ný gögn eða nýja upplýsingar í þessu máli. Enn á ný tekur þetta ólukkans mál á sig nýja mynd. Því er full ástæða til þess að ríkisstjórnin og stjórnarflokkarnir hafi forgöngu um það, fari fremst í flokki með það, að segja við þjóðina og segja við þingmenn að málið sé vanbúið. Það þurfi að velta við fleiri steinum.  Frú forseti. Þetta mál er alltaf að taka á sig nýjar myndir, eins og ég sagði áðan. Það er óásættanlegt að Alþingi afgreiði það eins og það er. Ekki er nóg með að fjölmörgum efnislegum spurningum sé enn ósvarað heldur er líka komið í ljós - er öllu heldur orðið opinbert, það hefur legið fyrir augum þingmanna - hvaða hugur var hjá stjórnvöldum í þessu máli.

Frú forseti. Ég vil taka undir með hv þm. Gunnari Braga Sveinssyni. Það er algerlega óásættanlegt að afgreiða Icesave-málið eins og það liggur fyrir þinginu. Ég vil líka taka undir það sem hv. þingmaður segir um leyndu skjölin úti í Austurstræti, ríkisstjórnin á auðvitað að hafa frumkvæði að því að upplýsa almenning og gera gögnin opinber. Það er ekkert viðkvæmt lengur í þeim gögnum og ekkert sem á að koma á óvart. Ríkisstjórnin á að hafa frumkvæði að því að opinbera þessar upplýsingar. Ég vil hins vegar spyrja hv. þingmann - í ljósi hinna víðfrægu tölvupóstssamskipta þáverandi ráðuneytisstjóra í fjármálaráðuneytinu, Indriða H. Þorlákssonar, sem oft er kallaður yfirfjármálaráðherra - af hverju hann telji að svo mikil leynd hafi hvílt yfir þessum tölvupósti. Ég skil sérstaklega ergelsi og reiði hv. þingmanns því að mér finnst þeir hafa farið á bak við Framsóknarflokkinn sem studdi minnihlutastjórnina. Við getum tekið aðra umræðu um það, það voru náttúrlega gríðarleg mistök. Framkoma forustumanna ríkisstjórnarflokkanna einkennist ekki af heilindum heldur er miklu frekar verið að leyna Framsóknarflokkinn, sem studdi minnihlutastjórnina, mjög mikilsverðum atriðum. Af hverju er verið að leyna Framsóknarflokkinn og um leið þjóðina þessum upplýsingum? Af hverju telur Indriði H. Þorláksson að það sé pólitískt ómögulegt að auka við skuldastöðu ríkissjóðs fyrir kosningar sem fari fram 25. apríl? Af hverju þetta einkennilega orðalag?

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum þessar spurningar. Í fyrsta lagi er alveg ljóst í mínum huga af hverju þessum tölvupósti, og því sem þar kemur fram, er leynt fyrir kosningar. Það er vegna þess að þær upplýsingar sem þarna eru hefðu getað haft slæm áhrif á útkomu þeirra flokka sem þá sátu í minnihlutastjórn, Samfylkingar og Vinstri grænna. Icesave-flokkarnir hefðu getað komið illa út úr kosningum. Þess vegna var þessu leynt, þess vegna kom þetta ekki fram. Það er bara einfaldlega þannig. Það er alveg ljóst að það var mat þáverandi ráðuneytisstjóra í fjármálaráðuneytinu, núverandi aðstoðarmanns fjármálaráðherra, hans hægri og vinstri handar, að þetta gæti haft skaðleg áhrif á úrslit kosninganna. Þess vegna var þessu leynt, ekki út af neinu öðru. Varðandi það hvort ég telji að farið hafi verið á bak við Framsóknarflokkinn, sem varði þessa minnihlutastjórn, þá er alveg ljóst að það var gert. Það er alveg ljóst að minnihlutastjórnin, sem flokkurinn varði - frá fyrsta degi voru ekki heilindi af hennar hálfu gagnvart því. Það má alveg fullyrða það, frú forseti, sem hv. þingmaður nefndi áðan, að það kunna að hafa verið mistök hjá Framsóknarflokknum að gera þetta í ljósi þess að ekki voru heilindi af hálfu stjórnarflokkanna á bak við þetta. Það er alvarlegt mál og það er alvarlegt að segja þetta en svona var þetta. Frá því að þetta var tryggt, frá því að frá þessu var gengið, þá var flokkurinn sem studdi minnihlutastjórnina og varði settur til hliðar. Ég vil að lokum brýna frú forseta í því að láta gera þessar upplýsingar opinberar.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir tillögu sem hann beinir til forseta varðandi það að gera öll gögnin í leynimöppunni svokölluðu opinber. Það vekur athygli þingheims, og væntanlega fleiri, að ríkisstjórnin talar í orði mjög mikið fyrir gagnsæjum vinnubrögðum, lýðræði og opinni stjórnsýslu en ég fæ varla hönd fest á því hvar þessi stefna ríkisstjórnarinnar birtist í framkvæmd. Mig langaði til að athuga hvort hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson væri sammála mér um þetta og hvort hægt sé að mælast til þess að við sem störfum á þingi og höfum athugasemdir varðandi þessa meintu stefnu ríkisstjórnarinnar gætum tekið okkur saman og óskað eftir einhvers konar samantekt á því hversu oft, sérstaklega í þessu máli, við höfum þurft að beita afli til að fá fram gögn og ekki síst eins og þetta mál byrjaði allt saman þegar átti að fara með málið í gegn án þess að hv. þingmenn eða þjóðin fengi að sjá samningana sjálfa sem liggja að baki.

Virðulegi forseti. Það er alveg ljóst að mínu mati að allt það sem hér hefur verið sagt af hálfu stjórnarflokkanna, um gegnsæi, um samvinnu, samstarf og lýðræði, opna stjórnsýslu - ég veit ekki hvort það orð sem ég nota núna flokkast undir vítur, en þetta er kjaftæði, það er ekkert öðruvísi. Þetta er kjaftæði, það er búið að halda þessu að þinginu og þjóðinni og það er ekkert að marka þetta, frú forseti. Því miður mun engin breyting verða á, tel ég. Þeir flokkar sem eru við stjórnvölinn hafa sýnt það og sannað með þessum tölvupósti sem lekið hefur út í samfélagið að þeir þurfa að gera hreint fyrir sínum dyrum gagnvart þjóðinni og gagnvart þinginu. Það verður best gert með því að aflétta leyndinni af þeim gögnum sem eru í þessari leynimöppu. Ég ætla að bæta því við, frú forseti, að ég tel fulla ástæðu til þess að það verði rannsakað og skoðað hvort einhvers staðar séu önnur gögn sem ekki hafa komið fyrir augu þingsins, sem ekki eru í þessari svokölluðu leynimöppu. Hvernig í ósköpunum getur þjóðin, sem fylgist vel með þessu máli, treyst því að allt sé komið fram? Hvernig getur hún treyst því þegar það er valið að setja ákveðna hluti undir orðið „trúnað“. Að mínu viti er verið að misnota það orð með því að leika það með þessum hætti. Hér eru gögn, eins og þeir tölvupóstar sem vitnað hefur verið í, sem hefðu skipt miklu máli fyrir kosningar og skipta máli eftir kosningar.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 54/2006, um atvinnuleysistryggingar, lögum nr. 40/1991, um félagsþjónustu sveitarfélaga, og lögum nr. 95/2000, um fæðingar- og foreldraorlof, með síðari breytingum. Meginefni frumvarpsins felst í þeim breytingum sem fyrirhugað er að gera á lögum um atvinnuleysistryggingar vegna framkvæmdar á greiðslu atvinnuleysisbóta í ljósi þeirrar reynslu sem fengist hefur af atvinnuleysistryggingakerfinu frá því að atvinnuleysi tók að aukast verulega undir lok síðasta árs. Markmið breytinganna er að koma á meiri festu við framkvæmdina til að tryggja sem besta nýtingu kerfisins í þágu þeirra sem á því þurfa að halda og draga úr hættu á misnotkun. Breytingunum er einnig ætlað að sníða af ýmsa vankanta í lögum um atvinnuleysistryggingakerfið, auk þess að mæta hluta af markmiðum um samdrátt í útgjöldum ríkissjóðs í samræmi við frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2010. Atvinnuleysi meðal ungs fólks er alvarlegt vandamál sem við verðum að takast á við af mikilli alvöru. Að þessu er unnið í félags- og tryggingamálaráðuneytinu og við áformum að ráðast í sérstakar aðgerðir til að stuðla að virkni ungs fólks, hvetja það til náms eða tryggja því önnur úrræði og uppbyggileg verkefni. Ráðuneytið hefur áætlað að til að takast á við þetta þurfi að lágmarki 1.300 millj. kr. á ársgrundvelli. Vandinn er stór því að alls eru um 2.600 ungmenni á aldrinum 16–24 ára án atvinnu og við vitum að mörg þeirra eiga á hættu að verða smám saman óvirkir þiggjendur í stað virkra þátttakenda í samfélaginu verði ekkert að gert. Reynsla nágrannaríkja okkar af afleiðingum efnahagskreppu er víti til að varast. Því lengur sem ungt fólk er án atvinnu eykst hættan á því að atvinnuleysið leiði til örorku og þess að fólk verði varanlega utan vinnumarkaðar. Þetta er ekki einungis atvinnuleysisvandi, virðulegi forseti, heldur líka menntavandi. Við sjáum núna þegar herðir að á vinnumarkaðnum afleiðingar þeirrar staðreyndar að á Íslandi höfum við stærra hlutfall á vinnumarkaði af þeim sem einungis hafa lokið grunnskólamenntun en í nokkru öðru Norður-Evrópuríki. 35% þátttakenda á vinnumarkaði hafa einungis grunnskólamenntun að baki, í hópi atvinnulausra er þetta hlutfall 50% og hópi ungra atvinnulausra er hlutfallið 77,4%. Í fjárlagafrumvarpinu er gert ráð fyrir 750 millj. kr. sparnaði í atvinnuleysistryggingakerfinu. Við áætlum að þær aðgerðir sem felast í því frumvarpi sem hér er lagt fram muni leiða til sparnaðar sem varlega áætlaður er um 1.500 millj. kr. Mismunurinn, 750 millj. kr., verður nýttur að fullu og öllu til að ráðast í átaksverkefni til að aðstoða ungt, atvinnulaust fólk sem og langtímaatvinnulausa til menntunar, virkni og þátttöku í samfélaginu. Verkefnið verður unnið hjá Vinnumálastofnun í samstarfi við framhaldsskóla, símenntunarmiðstöðvar, stofnanir og frjáls félagasamtök. Eins og ég sagði þarf að lágmarki 1.300 millj. kr. á ársgrundvelli til að sinna nauðsynlegum aðgerðum vegna ungs fólks án atvinnu. Fjármögnun þessa á fyrri hluta ársins er tryggð með sparnaði sem hlýst af þeim aðgerðum sem boðaðar eru í frumvarpinu sem hér er til umfjöllunar. Vonir standa til að átakið skili þeim árangri strax á fyrri hluta ársins að áunninn sparnaður og minnkandi atvinnuleysi skapi rúm fyrir fjármögnun þess á seinni hluta ársins án hækkunar tryggingagjalds. Gangi það ekki eftir verður fjárþörf vegna þessa mikilvæga verkefnis endurmetin á miðju næsta ári. Undan þessu verkefni, að takast á við þann mikla samfélagsvanda sem er langtímaatvinnuleysi ungs fólks, verður ekki vikist og ég legg gríðarlega áherslu á að við mætum vanda þessa unga fólks og styðjum það til aukinnar virkni, mennta og vinnu, allt eftir þörfum hvers og eins. Allmiklar breytingar voru gerðar á atvinnuleysistryggingakerfinu sumarið 2006 í kjölfar ítarlegrar endurskoðunar á löggjöf um atvinnuleysistryggingar og vinnumarkaðsaðgerðir. Markmið endurskoðunarinnar var að bæta stöðu atvinnulausra, efla vinnumarkaðsaðgerðir, auka skilvirkni kerfisins og veita sem flestum tækifæri til virkrar þátttöku á vinnumarkaði. Það reyndi lítið á nýtt kerfi atvinnuleysistrygginga framan af, enda mikið framboð atvinnu, allt til hausts á síðasta ári þegar atvinnuleysi jókst hröðum skrefum og svo mjög að tala mátti um holskeflu vegna fjöldauppsagna fljótlega eftir bankahrunið. Í apríl á þessu ári náði atvinnuleysið hámarki þegar það mældist 9,1%. Það dró úr því þegar leið á sumarið en nú eykst það á nýjan leik og reiknað er með að svo verði áfram næstu 2–3 mánuði. Það er þó bót í máli að á síðustu mánuðum hefur heldur dregið úr spám um hámark atvinnuleysisins. Álag á atvinnuleysistryggingakerfið hefur af þessari ástæðu stóraukist og útgjöldin að sama skapi. Þörf fyrir fjölbreyttar vinnumarkaðsaðgerðir er brýn og vaxandi því að innviðum samfélagsins stafar veruleg ógn af áhrifum atvinnuleysis og þá einkum langtímaatvinnuleysis sem leggst afar þungt á þá sem fyrir því verða. Við verðum að taka alvarlega reynslu nágrannaríkja okkar og beita öllum hugsanlegum aðgerðum til að fyrirbyggja varanlegan skaða vegna langtímaatvinnuleysis og að því róum við öllum árum. Okkur er þröngur stakkur skorinn því að ríkið þarf alls staðar að spara útgjöld sín, hagræða og skera niður. Þetta er auðvitað ekki draumastaða í málaflokki þar sem fjárþörfin eykst því meira sem efnahagsástandið er verra. Við teljum óhjákvæmilegt við þessar aðstæður að við veltum við hverri einustu krónu með það að markmiði að nýta fjármuni sem best. Við þurfum að tryggja að engar greiðslur fari út úr atvinnuleysistryggingakerfinu sem ekki eiga rétt á sér. Misnotkun á kerfinu á ekki að eiga sér stað og við þurfum að gera allt sem í okkar valdi stendur til að koma í veg fyrir slíkt. Við þurfum að hafa markmið atvinnuleysistryggingakerfisins í hávegum og megum aldrei missa sjónar á þeim. Atvinnuleysistryggingakerfið snýst um einstaklinga og framfærslu þeirra. Markmiðið er ávallt að veita þeim aðstoð sem verða fyrir atvinnumissi með það fyrir augum að þeir komist sem fyrst inn á vinnumarkaðinn á nýjan leik. Ef atvinnuleysi er mikið og viðvarandi þarf atvinnuleysistryggingakerfið að stuðla að virkni þeirra sem eru án atvinnu með uppbyggilegum verkefnum, námi eða starfsþjálfun sem líklegt er að styrki stöðu fólks á vinnumarkaði þegar framboð atvinnu eykst á ný. Við þurfum jafnframt að gera stjórnun og rekstur atvinnuleysistryggingakerfisins eins einfaldan og kostur er svo okkur gangi sem best við að hvetja fólk til virkni og vinnu. Virðulegi forseti. Ég ætla nú að rekja helstu efnisatriði frumvarpsins sem ég mæli hér fyrir og hvaða árangri þeim breytingum er ætlað að skila. Lagt er til að gildistími bráðabirgðaákvæðis um hlutfallslegar atvinnuleysisbætur á móti skertu starfshlutfalli launafólks verði framlengdur til 30. júní 2010. Þetta ákvæði þykir hafa sannað gildi sitt þar sem ætla má að fjöldi fólks hafi haldið a.m.k. 50% starfshlutfalli í stað þess að missa vinnuna að fullu. Þetta er markmið ákvæðis um hlutabætur, að koma sem kostur er í veg fyrir uppsagnir. Því er hins ekki ætlað að koma í veg fyrir óhjákvæmilegar hagræðingaraðgerðir stofnana eða fyrirtækja. Í lok október fengu um 1.580 manns greiddar hlutabætur samkvæmt þessu ákvæði. Sú breyting er lögð til á þessu ákvæði í frumvarpinu að greiðsla hlutabóta verður bundin við að lágmarki 20% skerðingu starfshlutfalls í stað 10% áður. Jafnframt er lagt til að samanlagðar tekjur fyrir hlutastarf og atvinnuleysisbætur verði aldrei hærri en 521.318 kr. á mánuði. Miðað er við að hlutabætur feli alltaf í sér tímabundna breytingu á ráðningarsamningi og vari ekki lengur en þrjá mánuði í senn. Það er mikilvægt að við undirstrikum það að hlutabótaúrræðinu er ekki ætlað að koma í veg fyrir nauðsynlegar hagræðingaraðgerðir eða vera til langframa valkostur við endurskipulagningu fyrirtækja eða stofnana, heldur er því fyrst og fremst ætlað að verja hag starfsfólks til skemmri tíma litið. Öllum þessum breytingum er samhliða auknu eftirliti einnig ætlað að hindra að atvinnurekendur freistist til að hagræða aðstæðum þannig að starfsmenn fái greiddar hærri hlutabætur en þeim ber miðað við raunverulegt starfshlutfall og vinnuframlag til atvinnurekandans. Það er líka markmið að undirstrika hið tímabundna eðli hlutabótanna, enda engum greiði gerður að vera til langframa bundinn í lægra starfshlutfall og eiga ekki þann raunverulega valkost að auka starfshlutfall sitt þegar hagur vænkast. Bráðabirgðaákvæði um rétt sjálfstætt starfandi einstaklinga til hlutfallslegra atvinnuleysisbóta verður einnig framlengt til 30. júní á næsta ári samkvæmt frumvarpinu. Hér er hins vegar miðað við að hver og einn geti aðeins nýtt sér úrræðið í þrjá mánuði sem þykir hæfilegur tími fyrir viðkomandi til að bregðast við tímabundnum samdrætti í rekstri og gera viðeigandi ráðstafanir. Þessi breyting er að okkar áliti nauðsynleg miðað við fengna reynslu. Erfitt hefur reynst í framkvæmd að meta raunverulegan samdrátt í rekstri sjálfstætt starfandi einstaklinga og hefur það skapað verulega hættu á misnotkun þessa ákvæðis. Jafnframt er í frumvarpinu lagt til að námsmenn sem þegar hafa skráð sig til náms á næstu önn geti ekki talist tryggðir innan atvinnuleysistryggingakerfisins. Er þá einkum horft til þess að mjög ríkar kröfur eru gerðar til atvinnuleitenda um að sinna virkri atvinnuleit og vera reiðubúnir að taka starfi hvar sem er á landinu með litlum fyrirvara. Þessi krafa samrýmist illa stuttum námsleyfum námsmanna, auk þess sem aðeins tímabundin störf koma til álita hjá þeim. Til að koma til móts við námsmenn er aftur á móti lagt til að réttur þeirra til að geyma bótarétt samkvæmt lögunum verði lengdur úr 36 mánuðum í 72. Námsmenn sem öðluðust rétt í atvinnuleysistryggingakerfinu með atvinnuþátttöku áður en þeir hófu nám geta þar með lokið allt að sex ára námi og talist tryggðir innan atvinnuleysistryggingakerfisins að því loknu. Það er einnig rétt að minna á að í fyrrahaust var í ljósi fyrirætlana um að afnema rétt námsmanna til sumarbóta ákveðið að hækka grunnframfærslu námslána í Lánasjóði íslenskra námsmanna um 20%. Eftirlit, aðhald og eftirfylgni Vinnumálastofnunar með atvinnuleitendum verður aukið samkvæmt frumvarpinu. Gerð verður skýr krafa um að þeir sem tryggðir eru samkvæmt lögum um atvinnuleysistryggingar skuli hafa reglulegt samband við stofnunina eftir að umsóknir þeirra um atvinnuleysisbætur hafa verið samþykktar. Þeim verður einnig gert skylt að tilkynna Vinnumálastofnun með eins dags fyrirvara um tilfallandi vinnu sem þeir taka á þeim tíma sem þeir fá greiddar atvinnuleysisbætur. Tilgangur þessa er þríþættur. Í fyrsta lagi verður að tryggja að atvinnuleitendur uppfylli kröfu um að sinna virkri atvinnuleit sem er algjört skilyrði fyrir réttinum til atvinnuleysisbóta. Í öðru lagi er mikilvægt að Vinnumálastofnun geti fylgst reglulega með aðstæðum þeirra sem eru án atvinnu til að veita í tíma aukinn stuðning og úrræði því að reynslan sýnir að oft eykst þörf fyrir ýmiss konar stuðning við atvinnuleitendur eftir því sem atvinnuleitin dregst á langinn. Í þriðja lagi er þessum aðgerðum ætlað að auka möguleika Vinnumálastofnunar á nauðsynlegu eftirliti til að fyrirbyggja misnotkun innan kerfisins, eins og t.d. að koma í veg fyrir að fólk geti starfað á vinnumarkaði samhliða bótagreiðslum eins og virðast hafa verið dæmi um. Í sama tilgangi er lagt til að Vinnumálastofnun verði heimilt að boða til sín með skömmum fyrirvara þá sem fá greiddar atvinnuleysisbætur til að kanna hvort breytingar hafi orðið á högum þeirra sem hafa áhrif á rétt þeirra til bóta. Í frumvarpinu eru lagðar til breytingar sem ætlað er að auðvelda Vinnumálastofnun innheimtu ofgreiddra atvinnuleysisbóta. Meðal annars er gert ráð fyrir að ofgreiddar bætur samkvæmt ákvörðunum stofnunarinnar og úrskurðarnefndar um þessi efni verði aðfararhæfar. Ef ákvörðun Vinnumálastofnunar er kærð til úrskurðarnefndarinnar frestast aðför þar til endanleg stjórnsýsluákvörðun liggur fyrir. Auk þessa er lagt til að Vinnumálastofnun fái heimild til að halda eftir greiðslu atvinnuleysisbóta í allt að einn mánuð hafi stofnunin rökstuddan grun um að hlutaðeigandi uppfylli ekki lengur skilyrði laganna eða hafi þegar fengið ofgreiddar atvinnuleysisbætur. Vinnumálastofnun eru settar þröngar skorður við framkvæmd þessarar heimildar samkvæmt frumvarpinu og tekið skal fram að henni ber að greiða viðkomandi vexti af fjárhæð sem haldið hefur verið eftir leiði athugun í ljós að hann átti rétt á greiðslunni að hluta eða öllu leyti. Loks eru lögð til strangari ákvæði um biðtíma og viðurlög þegar þeir sem teljast tryggðir samkvæmt lögunum hafa sagt starfi sínu lausu án gildra ástæðna, átt sjálfir sök á því að missa starf sitt, hætt námi án gildra ástæðna, hafnað starfi eða atvinnuviðtali eða hafnað þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum. Ekki eru lagðar til efnisbreytingar á biðtíma eða viðurlögum við fyrsta brot, en þegar við annað brot verður viðkomandi ekki talinn eiga rétt á atvinnuleysisbótum fyrr en hann hefur starfað í a.m.k. sex mánuði á innlendum vinnumarkaði. Sama gildir láti fólk hjá líða að veita upplýsingar eða tilkynna um breytingar á högum sínum sem geta haft áhrif á rétt þess innan atvinnuleysistryggingakerfisins. Gerðar eru tillögur um nánari lýsingar á því við hvaða háttsemi er átt þegar litið er svo á að atvinnuleysisbóta hafi verið aflað með sviksamlegum hætti. Þegar um slíkt er að ræða er gert ráð fyrir að viðkomandi öðlist ekki aftur rétt til bóta fyrr en hann hefur starfað í a.m.k. eitt ár á innlendum vinnumarkaði. Miðað er við að Vinnumálastofnun taki ákvarðanir um viðurlög en þetta kemur þó ekki í veg fyrir að grunur um stórfellda misnotkun kunni að verða kærður til lögreglu. Auk þessa er lagt til að álag á ofgreiddar atvinnuleysisbætur verði hækkað úr 15% í 30%. Fyrirhugaðar breytingar á lögum um atvinnuleysistryggingar sem ég hef lýst hér kalla á eflda starfsemi Vinnumálastofnunar til að auka þjónustu við atvinnulaust fólk, bæta eftirfylgni með vinnumarkaðsaðgerðum og efla eftirlit með framkvæmd laganna. Besta leiðin til að komast hjá misnotkun á atvinnuleysistryggingakerfinu er að vinna vel í virkum vinnumarkaðsaðgerðum og hafa reglulega samband við það fólk sem glímir við atvinnuleysi. Þannig kemst óhjákvæmilega alltaf upp um þá fáu sem kjósa að svindla á kerfinu. Virðulegi forseti. Auk þeirra breytinga sem að framan eru taldar er hér lögð til breyting á lögum um félagsþjónustu sveitarfélaga sem heimilar sveitarstjórnum að setja reglur um skilyrði fyrir fjárhagsaðstoð, svo sem um virkni, virka atvinnuleit eða þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum. Ástæða þessarar greinar er sú að Vinnumálastofnun er samkvæmt lögum falið að sjá fyrir virkum vinnumarkaðsaðgerðum, jafnt fyrir þá sem hafa réttindi í atvinnuleysistryggingakerfinu sem og þá sem ekki njóta réttinda innan kerfisins. Og þar af leiðandi er mikilvægt að sveitarstjórnir hafi svigrúm til að skilyrða fjárhagsaðstoð, virkni, atvinnuleit eða þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum. Ég tel þessa heimild mikilvæga. Hér á það sama við og ég hef rætt varðandi vanda ungs fólks án atvinnu. Samfélagið má ekki láta fólk afskiptalaust, heldur verðum við að beita öllum ráðum til að halda því virku. Við leggjum síaukna áherslu á virkni í öllum framfærslukerfum hins opinbera og horfum til þess að auka mjög virkniúrræði í örorkukerfinu svo dæmi sé tekið. Það eru mannréttindi fólks að fá að taka þátt í virkniaðgerðum, það eru mannréttindi að fá að vera hluti af samfélaginu. Auk þessa er lögð til sú breyting á lögum um fæðingar- og foreldraorlof að úrskurðir úrskurðarnefndar um fæðingar- og foreldraorlof um endurkröfu ofgreiddra greiðslna verði aðfararhæfir og sömuleiðis ákvarðanir Vinnumálastofnunar um endurkröfu ofgreiddra greiðslna úr Fæðingarorlofssjóði. Ef lögð er fram stjórnsýslukæra vegna ákvörðunar Vinnumálastofnunar frestar það aðför. Virðulegi forseti. Ég hef nú rakið helstu efnisatriði frumvarpsins, ástæður fyrir boðuðum breytingum og hvað þær muni fela í sér. Eins og ég sagði í upphafi er okkur þröngur stakkur skorinn við núverandi aðhaldsstig í ríkisrekstri. Atvinnuleysistryggingakerfið er undir gríðarlegu álagi og krefst mikilla útgjalda á sama tíma og staða ríkissjóðs er slík að krafist er ýtrasta aðhalds og sparnaðar. Það skiptir öllu máli að nýta það takmarkaða fjármagn sem við höfum til ráðstöfunar þannig að það komi sem flestum að sem mestu gagni. Við verðum að lágmarka skaða samfélagsins af þessu ástandi og sjá til þess að þeir sem verða fyrir barðinu á atvinnuleysi, einkum langvarandi atvinnuleysi, fái allan þann stuðning og aðstoð sem hægt er að veita og getur fyrirbyggt varanlegt tjón og örorku þess fólks. Að lokinni þessari umræðu treysti ég á góða og vandaða meðferð þessa máls í félags- og tryggingamálanefnd.

Frú forseti. Ég vil þakka hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra fyrir framsöguna. Það er eitt og annað sem maður veltir fyrir sér og það var auðvitað farið vel yfir þetta mál allt saman í nefnd. Ég tek undir þessa meginhugsun eins og ég skildi hana, um leið og verið er að auka aðhald, og það er bráðnauðsynlegt varðandi atvinnuleysistryggingar, eru menn að reyna að fókusera á þann stuðning sem sérstaklega þarf að veita ungu fólki í atvinnuleit þannig að það festist ekki í viðjum atvinnuleysis. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra hvað líði frumvarpi um framhaldsfræðslu. Þó að það falli ekki undir hans málaflokk er það engu að síður mikilvægt og snýst um það hvernig hægt er að koma ungu fólki sem ekki er með mjög mikla menntun aftur inn í skólakerfið. Hægt er að samþætta það inn í þær breytingar sem gera verður sameiginlega milli félags- og tryggingamálaráðuneytisins og mennta- og menningarmálaráðuneytis. Þetta verður að vinna saman, hvað líður þessu máli. Eins og ég skil þetta er hér verið að auka útgjöld ríkissjóðs með því að fjölga verulega starfsmönnum ríkisins, þ.e. tíu starfsmenn koma til viðbótar til Vinnumálastofnunar og tveir til Fæðingarorlofs- og Atvinnuleysistryggingasjóðs vegna aukins eftirlits. Við vitum að það þarf að auka eftirlit til að fylgja þessu eftir. Það þarf að auka eftirlit og aðhald þessara stofnana. En ég spyr: Er ekki hægt, og ég tala líka af reynslu innan úr stjórnkerfinu, að hagræða innan stofnunarinnar þannig að forgangsraðað verði í nákvæmlega þessi atriði, þ.e. aukið eftirlit og aðhald? Eina úrræðið hjá ríkisstofnunum til að bæta við sig verkefnum er að bæta við sig starfsmönnum. Mér finnst það grunnhugsun að Vinnumálastofnun geti farið í slíkar tilfæringar án þess að fjölga starfsfólki. Ég vil í þriðja lagi spyrja: Hvað með samtalið við sveitarfélögin? Ég sé að gert er ráð fyrir því að hugsanlega verði gerður samningur við sveitarfélögin ef svo ber undir. Hvað með sveitarfélögin?

Virðulegi forseti. Ég kann ekki að svara nákvæmlega fyrir það hvar frumvarpið um framhaldsfræðslu er statt en náðst hefur afskaplega góð samvinna milli mín og menntamálaráðherra um framkvæmd þessara mála og um aðgerðir. Við byrjuðum í haust með aðgerðum varðandi hópinn sem á rétt á lánshæfu námi. Við höfum síðan verið með hugmyndahóp að störfum sem hefur lagt fram hugmyndir um úrræði til að tengja saman úrræði Vinnumálastofnunar annars vegar og menntakerfisins hins vegar og Starfsmenntamiðstöð atvinnulífsins. Við erum að setja á fót verkefnastjórn sem mun fara yfir það verkefni og mun hafa yfirumsjón með því að fjárfesta í þessu unga fólki. Þar verða fulltrúar frá öllum þessum aðilum enda er það mjög mikilvægt til að við nýtum allt kerfið sem allra best, bæði hið almenna framhaldsskólakerfi og starfsmenntakerfi atvinnulífsins, því að ólíkar lausnir gagnast ólíku fólki. Vinnumálastofnun er byggð upp miðað við mikið góðærisástand. Þar er ekki margt starfsfólk á lausu til að sinna erfiðum verkefnum af þessum toga. Stofnunin hefur satt að segja átt fullt í fangi með að ná að halda utan um skráninguna í því mikla flæði sem kom og þar er ekki fólk til reiðu sem hægt er að flytja úr verkefnum í önnur, ráðgjafar eru allt of fáir. Lausnin sem við höfum í þessu efni er sú að við ætlum að nýta þann sparnað, sem er forsenda fjárlagafrumvarpsins, í úrræðin þannig að ekki verði um raunaukningu ríkisútgjalda að ræða frá því sem gert er ráð fyrir í fjárlagafrumvarpi. Við ætlum að nýta sparnaðinn í úrræðin og þar með vinnum við hraðar á skránni. Það er ekki þannig að okkur séu allar bjargir bannaðar við að reyna að leysa þetta mál. Við verðum að taka þá áhættu að efna til einhvers kostnaðar til að vinna með þetta fólk 

Frú forseti. Ég veit að iðulega hefur verið ágætissamstarf á milli félagsmálaráðuneytis og menntamálaráðuneytis. Þess vegna hélt ég að til þess að fá heildarmyndina hvað þetta tiltekna atriði varðar - ungt fólk, atvinnulaust fólk, fólk sem þarf á aukinni menntun að halda - að menn hefðu einhver svör við því hver heildarmyndin yrði. Ég hvet því ríkisstjórnina og menntamálaráðherra til þess að koma sem fyrst fram með frumvarpið um framhaldsfræðsluna. Varðandi starfsmennina verð ég að segja, og ég segi það nú kannski líka sem gamall stjórnarmaður í Vinnumálastofnun, til nokkurra ára, að ég tel að Vinnumálastofnun hafi í heildina séð farnast vel. Hún hefur hugsað vel um ákveðin svið sem hefur þurft á að halda. Engu að síður er ég ósammála því að ekki sé hægt að hagræða innan stofnunarinnar eins og í öðrum ríkisstofnunum og fara inn á þessi tilteknu málasvið sem ráðherra er að beina þeim að án þess að fara þurfi út í fjölgun starfsmanna. Nefna má nýlegt dæmi, það sem nefnt var í fjölmiðlum, varðandi stjórnir, ráð og nefndir innan Vinnumálastofnunar, að þar sé hægt að ná fram ákveðnum sparnaði. Ég er sannfærð um að hægt er að ná sparnaði innan Vinnumálastofnunar eða fara í þessi verkefni án þess að menn dembi sér beint í fjölgun starfsmanna í ríkisgeiranum. Öðru eins stendur einkageirinn frammi fyrir, að reyna að halda uppi verkefnum með því að setja aukna framleiðslu og verðmætasköpun á hendur þeirra starfsmanna sem fyrir eru. Það á að gera sömu aðhaldskröfur til starfsmanna ríkisins, sem standa sig auðvitað gríðarlega vel, en þeir verða einfaldlega að horfa til þess hvaða ástand er í samfélaginu. Varðandi sveitarfélögin vil ég einfaldlega hvetja hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra til að hafa mjög náið samstarf við sveitarfélögin. Það er alveg óþarfi að efna til æsinga á milli ríkis og sveitarfélaga, nóg er nú samt.

Virðulegi forseti. Það er mjög gott samstarf á milli okkar og sveitarfélaganna. Við höfum rætt mikið saman enda fjölmargir þættir þessara mála þar sem allt skarast. Ef við gerum eitthvað í þessum framfærslukerfum hefur það auðvitað bein áhrif á sveitarfélögin og svo öfugt. Aðeins varðandi möguleika á tilfæringum innan Vinnumálastofnunar. Stofnunin er byggð upp til að þjóna landinu í 1–2% atvinnuleysi og þegar atvinnuleysi fer upp í 9%, hlutfall langtímaatvinnulausra er komið vel yfir 50% af öllum þeim sem eru atvinnulausir, segir það sig nú nokkuð sjálft að ekki er nógu margt starfsfólk til að vinna á þessum gríðarlega kúf. Ef við tækjum alla ráðgjafa Vinnumálastofnunar, svo að dæmi sé tekið, duga þeir til að sinna svona tíunda hluta þeirra sem eru langtímaatvinnulausir og þá er ekkert verið að gera fyrir aðra. Við ætlum því að reyna að leysa þetta mál með tímabundnum aðgerðum. Við ætlum að efna til samstarfs við aðila vinnumarkaðarins. Við ætlum að efna til samstarfs við nærsamfélagið. Við erum að efna til samstarfs við Rauða krossinn um að þeir taki að sér verkefni í þessu. Við ætlum ekki að fjölga starfsfólki bara til að fjölga starfsfólki og enginn verður fastráðinn til að sinna þessu verkefni. Við munum einungis ráða fólk í tímabundin verkefni og við munum gera verksamninga við einstaka aðila eins og Rauða krossinn og aðra slíka. Við erum ekki með þessu að reyna að leggja grunn undir einhverja útþenslu Vinnumálastofnunar. Við ætlum þvert á móti að vinna málin áfram í sátt við nærsamfélagið og reyna að takast á við þennan kúf með tímabundnum aðgerðum. Varðandi stjórnir, ráð og nefndir Vinnumálastofnunar er það þannig að ég er nú þegar búinn að lækka þar stjórnarlaun um helming. Lengra verður ekki gengið í bili vegna þess að þetta eru allt lögbundnar nefndir og stjórnir og ráð. Við þurfum einfaldlega að grisja þann skóg og hreinsa til og það er hið besta mál að fara yfir það. Við erum með vinnu í gangi við það í ráðuneytinu að fara yfir þetta, einfalda stofnanastrúktúrinn á þessu sviði. Að síðustu var mælt 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þetta og margt gott má finna í frumvarpinu. Mig langar hins vegar að spyrja hann tveggja spurninga. Í ljósi útgjaldaaukningar upp á 90 milljónir, og ekki er tekið fram í frumvarpinu að verið að ráða í verkefni tímabundið, langar mig að spyrja hvort komið hafi til tals á milli ráðherra og Samtaka atvinnulífsins og verkalýðshreyfingarinnar að færa starfsemi Vinnumálastofnunar út til þeirra þar sem maður telur að þeir séu í nánara samstarfi við þá sem eru atvinnulausir og geti hugsanlega virkað betur en formleg stofnun eins og Vinnumálastofnun gerir. Ég vísa þá til þess sem stendur hér um sveitarfélögin, í 28. gr. í II. kafla, að þau megi binda fjárhagsaðstoð viðkomandi sveitarfélags skilyrðum vegna atvinnuþátttöku, vegna virkni o.s.frv., hvort það hafi verið skoðað með einhverjum hætti. Með því gætum við dregið úr útgjöldum ríkisins og fært stofnunina nær þeim sem til þekkja því að álagið á Vinnumálastofnun er gífurlegt eins og verið hefur. Ljóst er að ekki hefur tekist að ræða við alla þá sem eru atvinnulausir þannig að virkni í samskiptum á milli er ekki mikil. Mig langar þar að auki að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann hafi skoðað það sem ég spurði hann forðum um, þ.e. lagalegt vinnuréttarsamband á milli þeirra sem fá greitt að hluta atvinnuleysistryggingabætur á móti því sem þeir eru í vinnu, hvort rof verði á því vinnuréttarsambandi því að ekki er heldur tekið á slíku eða það rætt í frumvarpinu. Ég er með eina spurningu enn, hæstv. forseti, en ég kem henni að í seinna andsvari.

Virðulegi forseti. Það er mikilvægt að gera eins og hv. þingmaður benti á, að nýta nærsamfélagið eins og kostur er við þessar erfiðu aðstæður. Það erum við að gera. Við erum í nánu sambandi við verkalýðshreyfinguna um það hvernig hún getur komið að þessu máli. Ég held ekki að lausnin á þessum erfiða vanda sé að við afneitum okkar samfélagslegu ábyrgð á málinu. Ríkið ber á þessu ábyrgð. Við verðum að hafa Vinnumálastofnun sem samræmir aðgerðir og tekst á við þennan brýnasta velferðarvanda sem þjóðin stendur frammi fyrir. En við eigum að kalla alla til samstarfs og leita leiða til að nýta nærsamfélagið eins og kostur er, verkalýðsfélögin, sveitarfélögin. Við erum í sambandi við nokkur sveitarfélög, að leggja grunn að þjónustusamningum við þau, um þjónustu atvinnulausra, o.s.frv. Við ætlum að vinna með Rauða krossinum, höfum hafið samræður við þá um aðkomu þeirra ágætu samtaka að málinu þar sem jafningjafræðsla yrði boðorðið. Við værum þar jafnvel að horfa til þess að slá tvær flugur í einu höggi þar sem bæði yrði ráðið fólk af atvinnuleysisskrá til að sinna öðrum atvinnulausum o.s.frv. Varðandi vinnuréttarsambandið er það að sumu leyti skýrt í frumvarpinu vegna þess að nú er gert ráð fyrir að samningur verði gerður milli aðila um minnkað starfshlutfall til ákveðins tíma í senn. Þar af leiðandi yrði tekið á öllum vafaatriðum hvað það varðar, hvers eðlis vinnuréttarsambandið er. Þannig að það sé ekki þannig, eins og kannski hefur brunnið við, að frekar einfalt sé að lækka alla um 10%, heldur þarf að gera samning milli launþega og vinnuveitenda um tímalengd slíks samnings, enda ekki eðlilegt að setja fólk í þá stöðu að vera bara lækkað og eiga engan sjálfstæðan rétt á því að taka það upp við sinn vinnuveitanda hvenær þessum tíma ljúki.

Ég þakka hæstv. ráðherra svörin og ég deili því með honum að það skiptir meginmáli að vera í góðu sambandi við þá sem veita almenna nærþjónustu, hvort heldur eru þá sveitarfélögin eða Samtök atvinnulífsins og verkalýðshreyfingarinnar, þannig að það skiptir máli. Mig langar að gera að umræðuefni og spyrja hæstv. ráðherra um atvinnuleysi ungmenna á bilinu 18–30 ára en töluvert hefur verið rætt um það. Það hefur komið í ljós, og síðast í fréttum í morgun var viðtal þar sem það kemur fram, að menntun einstaklinga í þessum hópi er yfirleitt frekar lítil. Þeir eru með grunnskólapróf og eiga þar af leiðandi enn erfiðara að fá vinnu. Ég spyr því hæstv. ráðherra varðandi 16. gr. þessa frumvarps á bls. 4, þar sem segir að þeir sem stunda háskólanám sem nemur allt að hámarki 10 ECTS-einingum geti hugsanlega verið áfram á atvinnuleysisbótum vegna þess að það sé svo lítill hluti náms og þess vegna ekki bært til lána frá lánasjóðnum. Nú er framhaldsskólinn heldur ekki bær til lána frá lánasjóðnum nema að mjög litlu leyti. Hefur það verið hugsað að þeir aðilar sem eru atvinnulausir, hafa litla menntun, eru ekki tilbúnir og ráða hugsanlega ekki við að fara í fullt nám í framhaldsskóla til að efla menntun sína, að þeir geti með einhverjum hætti farið inn hægt og bítandi en notið sömu kjara og 16. gr. segir til um og tekur þá til þeirra sem stunda nám á framhaldsskólastigi, í því markmiði að efla færni sína, raunfærnimat og annað til þess að komast á ný út á markaðinn.

Virðulegi forseti. Staða ungs fólks sem hefur verið atvinnulaust í langan tíma er satt að segja alveg ótrúlega dapurleg. Þau eru afskaplega vonlaus, vonlítil, búin að vera afskipt lengi og hlutfallið er alveg hrikalegt þegar horft er á skólagöngu. Af þeim sem eru undir þrítugu og hafa verið atvinnulaus í langan tíma eru 77,4% einungis með grunnskólamenntun að baki. Í þeim hópi er hlutfall ungmenna með ýmiss konar atferlisröskun, með ADHD-greiningu, óeðlilega hátt. Þetta segir okkur að þarna er um alvarlegan menntunarvanda að ræða. Það sem við hyggjumst gera til að leysa úr þessu máli er að útvíkka enn frekar þær heimildir sem Vinnumálastofnun hefur nú þegar til gerðar á námssamningum við þá sem eiga stutt eftir í framhaldsskólanámi. Við nýtum það fjármagn sem sparast í kerfinu að fullu og öllu leyti fyrir úrræði, til að hjálpa þessum ungmennum inn í skólaúrræði við hæfi hvers og eins og látum peninga fylgja hverjum og einum, þannig að ekki sé hægt að segja að ekki séu til peningar til að taka við viðkomandi í framhaldsskólakerfinu, eða einhvers staðar annars staðar. Peningar geta þannig fylgt í ákveðinn tíma með viðkomandi inn í annað kerfi til þess að greiða fyrir fólki út úr atvinnuleysi sem er sannarlega versti staðurinn til að vera á fyrir þessi ungmenni. Við þurfum líka að taka á námslánakerfinu í heild. Mér finnst það t.d. ekki eðlilegt að ungt fólk sem er með börn á framfæri og hefur ekki lokið framhaldsskólanámi skuli ekki geta fengið lán úr Lánasjóði íslenskra námsmanna. Mér finnst fáránlegt að það fólk sé látið sækja annars vegar um félagslega aðstoð frá sveitarfélögum eða að það sé nauðbeygt til að vera á atvinnuleysisbótum.

Frú forseti. Við ræðum hér afskaplega mikilvægt mál að mínu mati og líka dálítið margbrotið. Þarna er fullt af smáatriðum og álitaefnum sem þarf auðvitað að fara vandlega yfir í félags- og tryggingamálanefnd og ég treysti því að svo verði gert. Ég ætla því að fjalla um þetta í stórum dráttum og svona almennt að mestu leyti. Ég hjó eftir því í yfirferð ráðherrans og framsögu að hér eru sett dálítið metnaðarfull markmið. Annars vegar er áætlað að spara 750 milljónir sem hluta af sparnaðaraðgerðum ríkisstjórnarinnar og svo á að spara að auki 750 milljónir með þessum aðgerðum. Ég tek undir markmiðið að láta þá fjármuni renna til þess að efla vinnumarkaðsúrræði ungs fólks. Ég skildi ráðherrann þannig að það væri hugsunin með frumvarpinu og ég tek undir það, þá grunnáherslu, vegna þess að ég held að þetta sé langstærsta viðfangsefnið á vinnumarkaði í dag í ástandi sem við höfum ekki séð áður á Íslandi eftir að atvinnuleysistryggingakerfið kom á, að taka á vanda ungs atvinnulauss fólks, 2.500 manns sem eru atvinnulausir. Þetta er hópur sem reynsla nágrannaþjóða sýnir að er í mestri hættu að lenda varanlega sem bótaþegar og þá erum við komin með ansi yfirgripsmikið vandamál og sorglegt í íslensku samfélagi. Það er ekki ráð nema í tíma sé tekið og því fagna ég auðvitað þessu grundvallarmarkmiði. Hér er hins vegar aðeins sýnt á aðra hlið peningsins og jafnvel bara hluta af annarri hlið peningsins. Um er að ræða frumvarp þar sem boðaðar eru hertari aðhaldsaðgerðir í atvinnuleysistryggingakerfinu og náttúrlega ekki alveg ljóst hve miklum fjárhæðum það skilar og því er þetta sýnd veiði en ekki gefin. Ég hjó eftir því í máli ráðherrans að hann sagði að komið yrði til móts við atvinnuleysi ungs fólks með þeirri hagræðingu eða sparnaði sem í þessum aðgerðum fælist, án þess að það væri beinlínis útlistað nánar hvernig væri áætlað að ná fram þeim sparnaði í einstökum liðum, það er ekki alveg augljóst í frumvarpinu, og hins vegar með bættu atvinnuástandi. Þar kemur annað og jafnvel óljósara hugtak sem þarfnast nánari skýringar. Við höfum auglýst talsvert eftir því hér, stjórnarandstaðan á þingi, hverjar atvinnuskapandi aðgerðir ríkisstjórnarinnar eru helstar. Og fyrst það er ein grunnforsenda þess að mæta bágu atvinnuástandi ungs fólks að efla atvinnusköpun í landinu, er auðvitað æskilegt að félags- og tryggingamálaráðherra segði sínar hugmyndir í því líka. Í öllu falli má taka undir áherslurnar en vonandi verður í störfum félags- og tryggingamálanefndar farið nánar í saumana á því hvernig á að ná fram þessum fjármunum með slíkum aðgerðum. Það er að mörgu að huga, vegna þess að hér er verið að boða aukna eftirfylgni, aukið eftirlit, herða á aðgerðir gegn bótasvikum og ég fagna því í grundvallaratriðum. Ég held að það sé alveg rétt að við þurfum að aðlaga atvinnuleysistryggingakerfið þeirri staðreynd að við höfum aldrei horft upp á svo mikið atvinnuleysi og þar af leiðandi eykst hættan á bótasvikum, en við þurfum líka að efla Vinnumálastofnun til að takast á við þennan nýja raunveruleika og við verðum líka að gæta okkar í þessu. Við megum auðvitað ekki fara svo hart fram að við rjúfum þá sátt sem er um almannatryggingakerfið í landinu. Þeir sem eru á vinnumarkaði hafa sinn rétt, þeir hafa greitt tryggingagjald eða atvinnurekendur þeirra og við megum ekki ganga svo hart fram - og það verður að gæta að því í störfum nefndarinnar og ég treysti því að svo verði gert - að gengið verði á þann rétt. Þeir verða auðvitað að hafa sinn málskotsrétt ef þeir eru vændir um bótasvik, bótaþegar atvinnuleysistryggingakerfisins, og þar fram eftir götunum. Við verðum líka að gæta þess, þó svo að markmið almannatryggingakerfisins sé að koma fólki aftur út á vinnumarkað, að þetta kerfi búi ekki til sakbitna einstaklinga. Þetta verður, sérstaklega í svona árferði, að vera hluti af því að vera til, að sá möguleiki sé fyrir hendi að maður lendi á atvinnuleysistryggingabótum og það má ekki taka þannig á fólki að því fari að líða eins og að það sé á einhvern hátt sakafólk við það að lenda í því bótakerfi. Hér þarf auðvitað að gæta ákveðins hófs þó svo að það sé mikilvægt líka að ganga hart fram og af fullri hörku gagnvart sannanlegum svikum í þessu kerfi. Við munum fara yfir þetta í nefndinni. Ég talaði um að þetta væri bara önnur hliðin á peningnum, þ.e. að hér sé svona verið að leggja upp með það að ná fram 750 milljónum með aðhaldsaðgerðum í atvinnuleysistryggingakerfinu. Og þá er það hin hliðin, í hvað eiga þessar 750 milljónir að fara? Hverjar eru vinnumarkaðsaðgerðir hæstv. félagsmálaráðherra? Það vantaði algjörlega í ræðuna hverjar þær hugmyndir eru. Við horfum upp á það að kannski 2.500 manns á aldursbilinu 18–25 ára, ég held að ég fari rétt með, séu atvinnulausir. Við vitum öll sem hér sitjum hversu alvarlegur vandi það er. Við höfum þá reynslu frá nágrannaþjóðum sem hafa lent í kreppu að þessi hópur getur orðið týnd kynslóð, getur lent varanlega í bótakerfinu. Ég er þeirrar skoðunar að við eigum ekki að einblína á einhverjar einhlítar lausnir í þessu, við megum ekki bara segja: Hér er að stofni til ungt ómenntað fólk, reynum að koma því í framhaldsskóla, reynum að koma því í nám. Ég held að við þurfum að sækja fram gagnvart þessu ógnarstóra og mikilvæga verkefni með fjölbreytt úrræði að leiðarljósi. Ég held satt að segja að það sé ekkert endilega svo líklegt til árangurs að ætla að segja þetta við þennan hóp sem er nýkominn úr framhaldsskóla, sem er nýhættur í framhaldsskóla, sem sagt féll úr framhaldsskóla að stórum hluta til. Ég er ekki sérstaklega viss um að það sé affarasælt til árangurs í þessu árferði að ætla að reyna að koma þessum hóp inn í framhaldsskólann aftur. Kannski tekst það að hluta til en við verðum að hafa önnur úrræði líka. Ég vek athygli á úrræðum eins og þeim sem UMFÍ hefur talað fyrir sem er svona óformlegt nám, þeir hafa vakið máls á hugmyndum um lýðháskóla á Íslandi. Ég held að við verðum að nota peninginn sem skapast vonandi við þessar aðgerðir til að efla öll svoleiðis úrræði. Við verðum að skapa fjölbreytt störf á vinnumarkaði og við notum kannski ekki þessar 750 milljónir til þess, en það er auðvitað eitthvað sem við verðum að gera, í verslun og þjónustu. Ein hugmynd, sem er mikið rædd á verksviði félags- og tryggingamálaráðuneytisins líka, er að efla notendastýrða persónulega þjónustu við fatlaða. Það eru störf, fjölmörg störf í okkar nágrannaríkjum sem henta þessum hópi mjög vel. Ég er þeirrar skoðunar að það sé lykilatriði til að koma í veg fyrir að þessi hópur fari varanlega á bætur að við höldum þessum ungmennum virkum og þá þurfum við að efla t.d. aðkomu þeirra inn í sjálfboðaliðastörf. Rannsóknir sýna að ungt fólk sem fer í sjálfboðaliðastörf fær í mjög mörgum tilvikum vinnu mjög fljótlega eftir að það er komið í slíka virkni. Við eigum að efla virkni hjá þessu fólki innan listgeirans. Það hefur sýnt sig og það vitum við öll að þeir sem hafa farið úr framhaldsskólakerfinu hafa oft ýmsa hæfileika á öðrum sviðum sem við eigum auðvitað núna að reyna að virkja með fjölbreyttum úrræðum. Við þurfum að fá þessa umræðu á flug. Ef við náum fram 750 milljónum með þessum aðgerðum, þó að það sé óútlistað, verðum við að vita hvert við ætlum að fara. Sú umræða þarf að fara fram og ég vona að hún fari líka fram í nefndinni, en ég vildi líka gjarnan vilja heyra hvernig hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra hefur hugsað sér að takast á við þetta. Svo þurfum við auðvitað að fara að heyra frá ríkisstjórninni hverjar hinar almennu atvinnuskapandi aðgerðir eru og hvaða almennu efnahagsaðgerðir á að ráðast í til að auka virkni efnahagslífsins til að koma því aftur á stað og þannig skapast auðvitað störf fyrir þetta fólk. Svo vil ég líka vekja athygli á því, af því að ég tala um að þetta sé mjög aðkallandi vandi og mér heyrist allir fallast á það, 2.500 manns atvinnulausir á meðal ungs fólks, að þetta er ekki bara vandi sem er að skapast akkúrat núna. Brottfall úr framhaldsskóla var mjög mikið í góðærinu og við erum auðvitað að takast á við þann vanda núna með því að hér er ungt ómenntað fólk, sem féll úr framhaldsskóla í góðærinu, atvinnulaust. Við erum því að takast líka á við vanda sem hefur verið nokkuð langvarandi í íslensku samfélagi og í ljósi þess legg ég enn og aftur áherslu á það að við göngum fram til atlögu við þennan vanda með fjölbreytt úrræði, að við einblínum ekki bara á það að koma þessu fólki í framhaldsskóla. Gott og vel. Varðandi svona einstök efnisatriði frumvarpsins, held ég að það sé rétt skref að binda hlutabætur við 20% skerðingu en ekki 10%. Það er líka ágætt að það sé tímabundið vegna þess að það getur orðið sterk tilhneiging til þess þegar komið er þannig fyrirkomulag á vinnustöðum að einhver sé að hluta hjá Atvinnuleysistryggingasjóði og að hluta á launum hjá vinnuveitandanum að það verði varanlegt og það viljum við ekki. Ég fagna því að réttur sjálfstætt starfandi einstaklinga til atvinnuleysisbóta sé framlengdur með þeim hætti sem tilkynnt er í frumvarpinu. Ég vil skoða mjög vel hvernig við umgöngumst námsmenn í þessu kerfi. Ég tek undir áhyggjur hæstv. ráðherra sem hann lét í ljósi áðan gagnvart vissum hópi námsmanna. Ég held við verðum að passa samspil bótakerfanna hvað varðar námsmenn. Þeir námsmenn sem sækja sér ekki fullt nám mega ekki lenda milli kerfa, við verðum að hafa einhverjar leiðir til að koma til móts við þá. Það er hluti af því að auka virkni þessa hóps. Ég held að ég láti þetta nægja að sinni um þetta mál en ég trúi því og treysti að við munum fara vandlega yfir það í félags- og tryggingamálanefnd.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra fyrir góða yfirferð yfir það frumvarp sem hér liggur fyrir. Eins vil ég þakka nefndarmanni í hv. félags- og tryggingamálanefnd, hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni, fyrir mjög góða ræðu um frumvarpið. Ég ætlaði ekki að hafa langt mál um það, heldur fara yfir efni þess í megindráttum og ég tek undir með hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni að þetta er mjög umfangsmikið og ítarlegt frumvarp og það eru margir þættir sem við munum þurfa að skoða mjög ítarlega. Eins og fram hefur komið er það í megindráttum þannig, frú forseti, að frumvarpið kveður á um hert eftirlit og hertar innheimtuaðgerðir í atvinnuleysistryggingakerfinu til þess að standa í raun vörð um þetta kerfi, því að það mæðir mikið á því. Það er mjög mikilvægt að við höfum í huga við þessar breytingar að þeir sem eru innan kerfisins haldi sjálfsvirðingu sinni og að breytingarnar sem gerðar verða búi ekki til sökudólga úr þeim sem hafa orðið atvinnulausir, og að við lítum svo á að það sé skylda okkar að tryggja að allir geti búið við kerfi sem er mannsæmandi. En við þurfum jafnframt núna þegar mæðir svona mikið á kerfinu að vinna sem mest gegn misnotkun á því, enda fer umtalsverður hluti ríkisútgjalda í tilfærslur til heimila. Við verðum að tryggja að sátt ríki um það meðal þjóðarinnar að nýta þessa fjármuni í þessi kerfi og tryggja að ekki sé verið að misnota þau. Því ber einnig að halda til haga að sá sparnaður sem á að ná fram með þessum breytingum verður nýttur í úrræði til að tryggja þjónustu við þá sem eru í atvinnuleit og vinnumarkaðsúrræði og því ber að fagna því að það veitir svo sannarlega ekki af. Ég tek undir með hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni að það er mjög mikilvægt að úrræðin séu sem fjölbreyttust og séu ekki bundin á klafa þeirrar íslensku hugmyndafræði að ekkert sé nám nema bóklegt sé. Þá vil ég nefna að í frumvarpinu er lögð til breyting á lögum um félagslega aðstoð sem felur í sér að hún verði skilyrt þannig að gerð sé krafa um virkni, virka atvinnuleit og vilja til þátttöku í vinnumarkaðsákvæðum o.fl. Ég held að hv. félags- og tryggingamálanefnd verði að skoða það mjög gaumgæfilega hvort slík skilyrðing samræmist framfærsluskyldu sveitarfélaga og hvort þetta sé eitthvað sem við getum gert. Nú er það náttúrlega ljóst að þeim mun harðari sem reglur eru í atvinnuleysistryggingakerfinu, þeim mun meira mun mæða á sveitarfélögunum og við þurfum því að vera mjög meðvituð um það að við séum ekki að spara hjá ríkinu en auka útgjöld sveitarfélaga. Í frumvarpinu er kveðið á um aðfararhæfi úrskurða, bæði úrskurðarnefndar atvinnuleysisbóta og úrskurðarnefndar Fæðingarorlofssjóðs. Ég tel fyllilega eðlilegt að svo sé og muni létta innheimtu á ofgreiddum bótum úr þessum kerfum en tryggja þarf að innheimtuaðgerðirnar verði þó sanngjarnar og gangi ekki of nærri fólki. Ég vil að lokum segja, frú forseti, að það er mikið verk fyrir höndum, hæstv. ráðherra mælir hér fyrir fleiri frumvörpum. Ég treysti því að samvinnan í hv. félags- og tryggingamálanefnd verði í sama góða anda og verið hefur í stórum og erfiðum málum sem hafa verið til umfjöllunar á haustþinginu og ég get lofað hæstv. ráðherra því að hann mun fá gagnlegar og góðar breytingar er verða á þessum frumvörpum og að nefndin mun vinna þetta með miklum glæsibrag.

Frú forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á lögum um atvinnuleysistryggingar og ýmsu fleiru. Ég ætla að byrja á því að segja að margt er þarna gott, t.d. sú viðleitni að auka virkni atvinnulausra og það hef ég margoft bent á og líka gagnvart öryrkjum að það vantar mjög mikið að auka virkni fólks og láta það ekki missa tengslin við vinnumarkaðinn. Langtímaatvinnuleysi er afskaplega hættulegt fyrirbæri og það ættu þeir sem eru langtíma atvinnulausir að gera sér grein fyrir en líka stjórnvöld, vegna þess að það hefur sýnt sig að fólk sem er frá vinnumarkaði lengur en sex mánuði af hvaða ástæðum sem er, hvort sem það er út af atvinnuleysi, slysum, sjúkdómum eða einhverju öðru, á yfirleitt ekki afturkvæmt inn á vinnumarkaðinn. Það eru 80% líkur á því að það fari aldrei aftur að vinna. Þetta er mjög hastarleg niðurstaða og mjög alvarleg og þarf virkilega að skoða það vel. Hlutfallslegar atvinnuleysisbætur, það á að framlengja þær. Ég er mjög ánægður með það, ég var virkilega ánægður með það fyrirkomulag þegar það var tekið upp. Mér skilst að það sé eiginlega í fyrsta skipti í heiminum að þetta er gert, en því miður er líka talað um misnotkun. Ég ætla að koma inn á það á eftir. Mjög alvarlegt er að sjá mikla fjölgun ungs fólks á atvinnuleysisbótum. Ég hygg að kerfið lokki fólk inn, að það sé ekki um raunverulegt atvinnuleysi um að ræða heldur sjái menn þarna betri kost, af því að ungt fólk er oft ekki með há laun til að byrja með og það sjái þetta bara sem ágætisvalkost að vera á atvinnuleysisbótum og jafnvel vinna svo svart, og þá kem ég inn á þessa misnotkun sem ég var að tala um. En þetta getur haft mjög alvarleg áhrif á þetta unga fólk vegna þess sem ég gat um áðan um alvarleg áhrif langtímaatvinnuleysis. Ráðherra nefndi ekki hvaða áhrif atvinnuleysi hefur á öryrkja sem núna fá alls ekki vinnu en fengu þó vinnu þegar hér var allt blómstrandi og mikil þörf á fólki í vinnu. Hann nefndi ekki hvaða áhrif það hefur á fólk sem er eldra en 55 ára og sætir mjög miklum fordómum á vinnumarkaði. Það fólk á mjög erfitt með að fá vinnu. Mér finnst ekki síður þurfa að horfa á þann endann en yngra fólkið vegna þess að 55 ára maður er jú í fullu fjöri. Og það er jafnvel allt niður í fimmtugt sem fólk á erfitt með að fá vinnu. Ég held menn þurfi að skoða margt í þessu. En allt er þetta spurningin um það að atvinnuleysi má bara ekki vera til staðar. Það er bara mjög einfalt, við eigum ekki að viðurkenna atvinnuleysi hér á landi og við eigum að gera allt til að vinna gegn því. Þess vegna finnst mér undarlegt að á sama tíma - og þá ætla ég að koma inn á neikvæðu hliðarnar - og menn tala um atvinnuleysi er verið að hækka tryggingagjald, sem er ekkert annað en skattur á atvinnu, og verið er að hækka skatta á hagnað fyrirtækja, hækka skatta á fjármagnstekjur og annað slíkt á sama tíma og biðlað er til áhættufjármagns að koma nú inn í atvinnulífið og auka atvinnu. Þetta fer ekki saman. Menn geta ekki lamið áhættuféð sem búið að tapa óhemjumikið á. Og þegar menn tala um að fjármagnseigendur hafi allt sitt á þurru, þá hafa sennilega 70 þúsund manns tapað að meðaltali 5 milljónum hver, ég giska á það, ég ætla reyndar að fá það einhvern tímann útreiknað. En ég hugsa að mjög stór hluti þjóðarinnar hafi tapað óhemjumiklu á áhættufé og nú ætla menn að fara að höggva í þann knérunn að skattleggja það og láta sig dreyma um að það komi eitthvert fjármagn, áhættufé inn í atvinnulífið til að auka atvinnu. Þetta rekst allt hvað á annars horn. Undirstrika þarf að fólk sem er atvinnulaust er það yfirleitt að ósekju. Það lendir í því að fyrirtæki sem það starfar hjá leggur upp laupana vegna hrunsins, líka vegna skattlagningar núna, og starfsmenn sem lenda í þessu eiga enga sök á því, þetta er bara óhamingja eins og að lenda í bílslysi. Svo ætla ég að koma inn á misnotkunina. Það er svo dapurlegt að þegar hönnuð eru góð kerfi, eins og atvinnuleysisbætur, eins og örorkubætur eða eins og hlutaatvinnuleysi, skal það alltaf vera misnotað, frú forseti. Það er til fólk sem virkilega leyfir sér að misnota svona kerfi eins og kom í ljós þegar margir menn voru gripnir við það að starfa í fullri vinnu og vera á atvinnuleysisbótum. Og það er kannski vegna þess hvernig tekið er á slíku í lögunum, hvernig refsingum er háttað. Ég hef margoft bent á í gegnum tíðina, í mörg, mörg ár, í áratugi, samanburðinn á viðurlögum í skattkerfinu og í bótakerfinu. Þetta er hvítt og svart, frú forseti. Annars vegar er ríkið að taka peninga af einstaklingum og fyrirtækjum sem þeir eiga og ríkið er að grípa með sinni krumlu. Hins vegar eru einstaklingar sem seilast inn í sameiginlegan sjóð landsmanna og stela úr honum. Þegar ríkið seilist í vasa skattgreiðenda eru viðurlögin þannig, og ég ætla að lesa hérna t.d. úr lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda. Álag á vanskilafé er einn hundraðshluti af upphæð vanskilafjár fyrir hvern dag eftir eindaga, allt að 10%, þ.e. hver dagur gefur 1% álag. Og síðan koma dráttarvextir til viðbótar. Svo ætla ég að lesa hvað gerist ef þetta verður mjög alvarlegt, það er úr 30. gr., að skýri gjaldskyldur maður af ásetningi eða stórkostlegu hirðuleysi rangt eða villandi frá skal hann greiða fésekt allt að tífaldri þeirri skattfjárhæð sem hann stal undan. Og svo er makalaust ákvæði sem ætti að vera bannað börnum af því að það er svo svakalegt. Ef maður af ásetningi eða stórkostlegu hirðuleysi, t.d. misnotar skattkort, skal hann sæta sektum eða fangelsi allt að tveimur árum. Ef hann misnotar skattkort skal hann sæta fangelsi allt að tveimur árum. Hann er sem sagt að koma í veg fyrir það að ríkið taki af honum peninga sem hann á en hann á að borga samkvæmt lögum. Ef hann er hins vegar í fullri vinnu, frú forseti, og þiggur atvinnuleysisbætur, segir í frumvarpinu, fær hann ekki atvinnuleysisbætur í 12 mánuði í viðbót - hann er í fullri vinnu þannig að hann þarf nú kannski ekki atvinnuleysisbætur í 12 mánuði, þetta er engin refsing, og svo á hann að endurgreiða ofgreiddar atvinnuleysisbætur. Þarna er ekki ekki orð um vexti. Þetta er ekki einu sinni með vöxtum, hvað þá eitthvert álag, hvað þá einhverjir dráttarvextir, hvað þá fangelsi. En það skal hann gera ef hann er að borga til ríkisins. Það er náttúrlega ekkert samræmi þarna á milli, frú forseti. Ég legg til að hv. félagsmálanefnd fari að skoða í alvöru hvernig mismunandi refsingum er beitt í skattalögum annars vegar og svo hins vegar í bótalögunum. Það er ekki svo að þeir sem stela bótum eigi allir bágt, það er alls ekki þannig. Þeir eru í fullri vinnu, sumir, eins og kom í ljós þegar gerð var einhver rassía núna fyrir stuttu, þá kom í ljós að fjöldi manns var í fullri vinnu og þáði atvinnuleysisbætur. Og t.d. námsmenn sem eru á námslánum og þiggja jafnframt atvinnuleysisbætur, eins og kom líka í ljós þegar menn loksins fengust til þess að keyra saman skrárnar, þeir eru að misnota kerfið. Jú, jú, þeir skulu jafnvel endurgreiða þær. Þetta er ekkert sambærilegt og mér finnst bara allt að því skömm að þessu. Svo er eitt sem ég verð að geta um. Ég heyri ansi mikið um það að hin opinbera atvinnumiðlun sé í skötulíki. Fólk sem vill fara að vinna fær ekki miðlun. Ég legg til að hæstv. ráðherra skoði það alveg sérstaklega að miðlun atvinnuleysiskerfisins, þ.e. hin opinbera ráðningarstofa, sé raunveruleg miðlun þannig að fólk sem vill fá vinnu geti fengið vinnu.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. félagsmálaráðherra fyrir yfirferð hans á málinu áðan og lýsa því yfir að ég tel að grundvallarhugsunin í þeim breytingum á lögunum sem við ræðum hér sé skynsamleg, einkum og sér í lagi í ljósi þeirra aðstæðna sem nú eru uppi í þjóðfélaginu. Það markmið að nota þann fjárhagslega ávinning sem hlýst af breytingunum til þess að koma með úrræði til handa þeim sem eru í atvinnuleit og eins til að styrkja Vinnumálastofnun tel ég mjög jákvætt. Frumvarpið þéttir að sumu leyti kerfið og herðir að sumu leyti reglurnar, án þess þó að skerða að mínu viti það sem við mundum kannski kalla grundvallarréttindi í kerfinu. Ég tek þó undir áhyggjur hv. þm. Guðmundar Steingrímssonar sem hann bar hér upp vegna námsmanna, atvinnustöðu námsmanna og þeirri stöðu sem þeir geta lent í vegna þeirra breytinga sem hér eru lagðar til. Það er klárlega eitthvað sem verður skoðað í hv. félags- og tryggingamálanefnd og ég tel að sjái menn á því meiri háttar agnúa að fylgja eftir ákvæðinu eins og lagt er til í frumvarpinu, muni nefndin bregðast við því. Ég lít líka svo á að einmitt vegna þeirrar stöðu sem við erum í sem samfélag, verðum við sem löggjafarvald að líta svo á, a.m.k. að einhverju leyti, að hluti þeirra breytinga sem við erum að gera hér geti verið tímabundinn, þ.e. að komi það í ljós eftir að erfiðasta tímabilið í rekstri þessa kerfis er hjá, geti komið til þess að auka aftur réttindin að einhverju leyti eða breyta aftur hluta þeirra ákvæða sem hér er átt við. Varðandi þau ákvæði sem rædd eru sérstaklega í tilteknum greinum, vil ég koma inn á 25. gr. þar sem rætt er um framlengingu á bráðabirgðaákvæði vegna hlutaatvinnuleysis. Ég velti því upp hvort það að framlengja það aðeins til 30. júní á næsta ári sé nægjanlegt, eða jafnvel hvort skoða ætti að loka ekki endamörkunum á því ákvæði með tiltekinni dagsetningu gagnvart kerfinu, heldur að hafa frekar sveigjanleika í kerfinu hvað þetta varðar gagnvart einstaklingum sem notfæra sér þennan rétt tímabundið. Það er að vísu aðeins flóknara í framkvæmd og kann að kosta meiri vinnu af hálfu Vinnumálastofnunar að fylgja því eftir en væri líklega réttlátara gagnvart þeim einstaklingum sem til að mynda koma inn í þetta ákvæði t.d. nálægt miðju næsta ári, ef einhverjir yrðu. Ég beini því til formanns hv. félags- og tryggingamálanefndar að þetta verði skoðað í meðförum nefndarinnar. Ég velti einnig fyrir mér í 25. gr. að þar er sett inn upphæð í c-lið þar sem sagt er, með leyfi forseta: „Þrátt fyrir 2. mgr. skulu laun frá vinnuveitanda fyrir hið minnkaða starfshlutfall og atvinnuleysisbætur skv. 32. eða 33. gr. samanlagt aldrei nema hærri fjárhæð en 521.318 kr. á mánuði.“ Ég velti því fyrir mér hvort þetta er rétt upphæð eða hvort þetta er sú upphæð sem við eigum að negla þetta niður við og gæti til að mynda skapast svigrúm til að víkka fyrra ákvæðið sem ég nefndi, þ.e. þetta með tímabundna hlutaatvinnuleysið, að með því að lækka þessa upphæð skapaðist jafnvel svigrúm að einhverju leyti til þess. Ég velti þessu upp og ég veit að þetta mun koma til umræðu innan nefndarinnar. Ég geri athugasemdir við eða hef öllu heldur áhyggjur af 28. gr. sem snýr að framfærsluskyldu sveitarfélaganna. Í mínum huga er sú skylda afar rík og vandséð í raun hvernig sveitarfélög geta vikist undan þeirri ábyrgð þótt með einhvers konar lagaákvæðum væri. Mér finnst að fara þurfi mjög vel yfir þetta. Við skulum hafa í huga að þetta er sennilega með elstu ákvæðum í íslenskri lagasetningu, þ.e. hugtakið framfærsluskylda og að allir eigi rétt á framfærslu. Með vissu móti má jafnvel segja að það ákvæði hafi komið inn strax á 11. öld og er að því leyti til mjög merkilegt, þó að vissulega sé það ákvæði eins og það var á þeim tíma afar rýrt í huga okkar nútímamanna. En engu að síður var strax á þessum tíma slík hugsun til í íslensku samfélagi. Ég er ekki að segja að það sé ekki hægt að setja inn ákvæði til að mynda er varðar yngstu atvinnuleitendurna og koma þar með til móts við t.d. þá hugsun sem hv. þm. Guðmundur Steingrímsson nefndi áðan, þ.e. að yngstu atvinnuleitendurnir eru vafalítið í mestri hættu að festast varanlega inni í vítahring atvinnuleysis. Þess vegna gætu kannski ákvæði eins og koma fram í 28. gr. einna helst átt við um þá einstaklinga, þ.e. þá sem eiga enn eftir þá vegferð að afla sér menntunar, afla sér reynslu o.s.frv., og slík ákvæði gætu því beinlínis hjálpað þeim einstaklingum að koma undir sig fótunum og þar með verið afar mikilvæg. Frú forseti. Ég ætla ekki að hafa mál mitt lengra hvað þetta varðar. Ég geri ráð fyrir að koma frekari sjónarmiðum að í vinnu nefndarinnar og treysti því að nefndin muni fara ítarlega yfir þau efni sem ég og aðrir hv. þingmenn höfum rakið hér og trúi því að þessar breytingar verði gerðar í þokkalegri sátt eftir því sem maður heyrir hér.

Virðulegi forseti. Umfang þess aukna atvinnuleysis sem við stöndum frammi fyrir ætti að vera tímabundið, það á að horfa á það sem tímabundið og það á að vera það ef rétt verður á málum haldið. Það er óumflýjanlegt við þær aðstæður sem eru hér á landi að atvinnuleysi verði vaxandi eins og við sjáum gerast í flestum þeim löndum sem við berum okkur saman við. Þó er atvinnuleysi ekki meira hér en margar þjóðir mega búa við, jafnvel á tímum þegar ekki er efnahagskreppa eins og nú er. Fyrir okkur er atvinnuleysi stórkostlegt þegar það er komið yfir 9% og stefnir jafnvel í að verða hærra, hjá þjóð sem um margra ára skeið var vön því að atvinnuleysi væri innan við 3% og jafnvel 1–2% oft og tíðum, hjá þjóð sem hefur búið við það að hafa einhverja mestu framleiðni á hvern einstakling á vinnumarkaði miðað við þær þjóðir sem við berum okkur saman við. Þetta er eitthvað sem hlýtur að eiga að vera markmið okkar og því er það svo að þær aðgerðir sem við ræðum hér til að bregðast við auknu atvinnuleysi og aðgerðir til að standa við bakið á þeim og hjálpa þeim sem lenda í atvinnuleysi, eiga auðvitað að taka mið af því að um tímabundið ástand sé að ræða. Það hefur komið fram að atvinnuleysi hitti sérstaklega illa ungt fólk á aldrinum 16–24 ára og á þeim aldri séu um 2.600 manns atvinnulausir og mjög stór hluti þeirra sem eru atvinnulausir undir 30 ára aldri séu með takmarkaða menntun eða kannski eingöngu grunnskólapróf. Þetta er auðvitað alvarlegt og við þessu þarf að reyna að bregðast. Hluti af þessu getur reyndar verið að sá hópur sem hefur hærra menntunarstig, hvort sem er í verk- eða bóknámi, eigi líka betra með að ná sér í vinnu erlendis og þess vegna sé hærra hlutfall af því fólki sem flutt hefur af landi brott og farið er að leita sér að vinnu utan landsteinanna með hærra menntunarstig. En þetta segir okkur og ýtir undir mikilvægi þess sem liggur í aukinni þjálfun og menntunarstigi hjá ungu fólki. Þar held ég að við ættum sérstaklega að horfa til aukinnar verkþjálfunar og verkmenntunar. En það er kannski ekki síst þar sem skórinn kreppir og þar sem atvinnutækifærin eru í okkar landi og þar sem skortur er á að ungt fólk hafi haslað sér völl. Lögð hefur verið mikil áhersla á það í samfélaginu á undanförnum árum og jafnvel nokkrum áratugum að hvetja frekar til bókmenntunar en verkmenntunar og svo mjög að þegar hér var blómlegt atvinnulíf eins og við höfum horft upp á á undanförnum árum, þurfti í mörgum atvinnugreinum að flytja fólk inn erlendis frá til að sinna þeim störfum sem í boði voru. Í sumum iðnstéttum í dag er lítið atvinnuleysi og hreinlega skortur á fólki og nokkurt atvinnuframboð. Þetta er partur af fræðslu á grunnskólastigi okkar sem þarf að fara þar fram vegna þess að fólk sem haslar sér völl á þessum vettvangi hefur ekki síður möguleika á því að hafa öflugar og góðar tekjur en þeir sem hafa farið í bóknám. Það hefur verið nokkuð til umræðu og sérstaklega af hálfu aðila vinnumarkaðarins, Samtaka atvinnulífsins og Alþýðusambands Íslands, að rétt væri að færa þjónustu við atvinnulausa, atvinnuleysisskráningu og eftirfylgni við þá þætti aftur til aðila vinnumarkaðarins. Hörð gagnrýni kemur úr þeirra röðum á það hve ferlið er þunglamalegt í dag og hve langt sé á milli þeirra sem lenda í atvinnuleysi og Vinnumálastofnunar. Ég held að það sé mjög áríðandi að hlusta vel á þessa gagnrýni og auka samstarfið við aðila vinnumarkaðarins og ég er reyndar á þeirri skoðun að rétt væri að færa þetta verkefni yfir til þeirra. Segja má að atvinnulífið borgi fyrir atvinnuleysið, þaðan er fjármagnið að mestu leyti tekið, þannig að það verður óneitanlega mikill hvati til þess að fara sem best með það fé og reyna að minnka þau útgjöld sem mest ef verkefnið er í þeirra höndum. Það verður líka ekki um það deilt að verkalýðsfélögin standa fólki á vinnumarkaði nær heldur en opinberar stofnanir. Verkalýðsfélögin eru með breiða félagslega þjónustu við félagsmenn sína og fólk á vinnumarkaði er vant því að fá upplýsingar og vera í sambandi við sín verkalýðsfélög og því er miklu líklegra að samtök þeirra séu betur í stakk búin, hafi bæði reynslu, þekkingu og þau sambönd sem til þarf til að gera þessa vinnu miklu afkastameiri. Verkalýðshreyfingin er með skrifstofur nánast út um allt land, Vinnumálastofnun getur aldrei sett upp slíka þjónustu. Þetta gæti að sama skapi eflt starfsemi verkalýðsfélaganna, gefið þeim grunn til að hafa öflugri starfsemi á sínum svæðum og þetta mundi klárlega hafa áhrif á bótasvik og eftirlit með þeim yrði miklu betra. Ég tek undir þau sjónarmið sem komu fram hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal í því sambandi að skoða þurfi ítarlega viðurlög við bótasvikum. Við heyrum sögur af því og höfum lesið um það í blöðum að bótasvik séu nokkuð umfangsmikil, ekki síst á þeim vettvangi þegar kemur að atvinnuleysismálum, og það verða hreinlega að vera hörð viðurlög við slíkri ástundun. Ég tek ekki undir það með hæstv. félagsmálaráðherra að félagsleg ábyrgð hins opinbera verði eitthvað rýrari við það að færa verkefnin til verkalýðsfélaganna eða samtaka þeirra. Ég held að hægt sé að gera það með þannig samningum að ríkið, hið opinbera uppfylli algerlega sína félagslegu ábyrgð og setji þær reglur sem þarf að starfa eftir í samráði við samtök verkalýðsfélaganna. Þetta yrði líka klárlega til þess að draga úr opinberum rekstri og það er kannski eitt markmiðið núna við þessar aðstæður að fara svolítið í gegnum það og full ástæða til að fara í gegnum það, hvar við getum dregið úr opinberum rekstri og fært þá verkefni að einhverju leyti til annarra aðila. Ég sé ekki annað en þarna sé alveg kjörið tækifæri til að stíga slíkt skref. Það er gott og blessað að ræða hér til hvaða aðgerða hægt sé að grípa til að standa við bakið á fólki sem lendir í atvinnuleysi. Atvinnuleysi er eitthvert mesta böl okkar samfélags, þjóðar sem, eins og ég sagði áðan, hefur verið með einhverja mestu framleiðslu á einstakling, við erum vinnusöm þjóð, við eru tilbúin að vinna langan vinnudag. Og það er skelfileg tilhugsun ef þróunin leiðir til þess þegar við lendum í svona aðstæðum að við sjáum jafnvel félagslega þætti sem við höfum ekki haft áður í samfélaginu verða að raunveruleika, félagslega þætti sem nágrannaþjóðir okkar hafa verið að berjast við sem eru eilífðaratvinnuleysi og við getum kallað atvinnuatvinnuleysi, þ.e. fólk sem festist í viðjum atvinnuleysis og eins og hefur komið fram í öllum rannsóknum á sér litla von til að komast út úr til einhvers tíma litið ef það festist of lengi. Langtímum saman hefur verið lítið atvinnuleysi á Íslandi og þótt þessi félagslegu vandamál hafi vissulega verið til staðar að einhverju leyti hafa þau ekki verið svo mikil að þau hafi verið til sérstakrar umræðu. Þá komum við að því sem skiptir öllu máli og það er að efla vinnumarkaðinn. Við sjáum að þegar atvinnuleysi var ekki viðvarandi, bara fyrir 1–2 árum síðan og árin þar á undan var heldur ekki mikið atvinnuleysi hjá ungu fólki, gátu allir fengið vinnu ef þeir vildu vinna. Það er það sem við eigum auðvitað að vera að ræða fyrst og fremst, hvernig við ætlum að efla atvinnulífið, hvernig við ætlum að koma hjólum atvinnulífsins í gang. Það sem ég hef mestar áhyggjur af hjá hæstv. ríkisstjórn núna, virðulegi forseti, er það að aðgerðir hennar snúa miklu frekar að því að velta sér upp úr vandamálum, hvernig við eigum að bregðast við vandamálum eins og atvinnuleysi og til hvaða aðgerða við eigum að grípa, og því fylgir gjarnan aukinn ríkisrekstur eins og þær hugmyndir sem lagðar eru á borð fyrir okkur. Ég hef áhyggjur af þessu vegna þess að á hinum vængnum er ekkert verið að gera til að koma hjólum atvinnulífsins í gang og það er það alvarlega í þessu máli. Það er verið að stíga skref sem eru miklu frekar til þess fallin að draga úr afli atvinnulífsins, draga úr getu þess til að skapa tækifæri. Tryggingagjald sem á að standa undir atvinnuleysinu er auðvitað ekkert annað en skattur á atvinnuvegina og verður til þess að draga enn frekar úr möguleikum fyrirtækja til að efla starfsemi sína. Þær skattbreytingar sem við stöndum frammi fyrir núna og tillögur liggja fyrir um eru til þess fallnar að draga úr allri neyslu í samfélaginu. Hvar gerist það og hvað þýðir það? Það þýðir auðvitað aukið atvinnuleysi, ekkert annað, þetta er ávísun á aukið atvinnuleysi. Það á kannski alveg sérstaklega við um ungt fólk sem hefur unnið í ýmiss konar verslunar- og þjónustustörfum, ungt fólk sem kannski vill ganga menntaveginn, hefur ekki fjárhagslega bakhjarla heima við til að fara í skóla og hefur verið að stunda aukavinnu í verslunar- og þjónustufyrirtækjum til að geta framfleytt sér í gegnum skóla, í gegnum menntaskóla eða iðnskóla. En allar aðgerðir ríkisstjórnarinnar eru í þá átt að reyna að draga úr getu atvinnulífsins. Fjármagnstekjuskattur eins og hér var minnst á er ekkert annað en ný jöklabréf, virðulegi forseti. Hann þýðir það einfaldlega að fjármagn sparifjáreigenda bíður þess að komast úr landi um leið og gjaldeyrishöftum verður aflétt. Þetta er ekkert annað en viðbót við jöklabréfin sem við erum að reyna að berjast við. Það er alveg ljóst og má heyra af orðum þeirra sem eiga sparifé í landinu að menn horfa mjög til þess að koma því úr landi um leið og verða möguleikar til þess, þeir treysta ekki kerfinu. Við sjáum hvaða áhrif gjöld í stóriðju hafa og á sama tíma er talað um að þau eigi ekki að vera á nýframkvæmdum, en hvað eru nýframkvæmdir? Við sjáum hvað er að gerast í sjávarútveginum. Hversu margt ungt fólk og fólk úti um allt land hefur haft atvinnu af fiskvinnslu? Þetta er að leggjast af, virðulegi forseti, smábátasjómenn eru hættir að komast á sjó, allt út af aðgerðum ríkisstjórnarinnar. Þetta eru staðreyndir sem fólk verður að hlusta á, þetta vita landsbyggðarþingmenn úr röðum meirihlutaflokkanna á þingi. Það verður að bregðast við þessu af því að annars horfir í alveg stórkostlega aukna erfiðleika með auknu atvinnuleysi. Sama á við um veitinga- og þjónustugeirann, ferðageirann okkar, sem hefur kannski verið helsta uppsprettan fyrir skólafólk í atvinnusköpun, fyrir skólafólkið, fyrir unga fólkið sem atvinnuleysið ræðst núna mest á. Á sama tíma, virðulegi forseti, bólgnar ríkisreksturinn út eins og við sjáum. Stóra málið er þetta, við verðum að bregðast við. Við verðum sem samfélag að standa við bakið á þeim sem eiga um sárt að binda vegna atvinnumissis en við verðum fyrst og fremst að beina aðgerðum okkar í það að koma hjólum atvinnulífsins í gang, þannig að hér verði ekki atvinnuleysi til frambúðar, að vinnufúsar 

Frú forseti. Þetta er stórt og umfangsmikið mál eins og fram hefur komið sem við höfum nú til umræðu. Fyrst vil ég tala örlítið um þann þátt þess sem snýr að svikum úr bótakerfinu og verð að fá að segja að í hugum okkar jafnaðarmanna hlýtur það að vera eitt mesta eitur í beinum sem fyrirfinnst að fólk skuli misnota það kerfi sem við leggjum svo mikla áherslu á að sé til staðar fyrir þá sem raunverulega þurfa á því að halda. Frú forseti. Það sem ég vil tala mest um í dag er mál sem ég tel að sé trúlega það stærsta eða eitt af þeim allra stærstu sem Íslendingar þurfa að taka vel á sem eru afleiðingar af þessari kreppu og hruninu sem olli henni, þ.e. atvinnuleysi ungs fólks, og ég hef um alllangan tíma reynt að fá utandagskrárumræðu um það mál en það er svona að tilheyra þingflokki hæstv. félagsmálaráðherra með það og gott að við erum farin að tala um þetta mál núna. Eins og fram hefur komið eru um 2.500 manns í þeim hópi sem ganga atvinnulausir og trúlega er þessi tala miklu hærri eins og ég kem inn á á eftir. Það sem getur gerst, frú forseti, er að maður festist í því að vera atvinnulaus, af því að maður hefur ekki náð að sinna neinni vinnu áður, ekki náð að öðlast sjálfstraust með því að vera í vinnu og finna að maður getur sinnt henni og tekur það sjálfstraust með sér inn í lífið, inn í önnur störf, inn í leit að störfum o.s.frv., maður hefur ekki enn þá á neinu að byggja. Það sem getur gerst er að það verði bara þannig um alla framtíð, að maður hefur aldrei haft á neinu að byggja sem gefur manni sjálfstraust inn á vinnumarkaðinn og endar á því að eyðileggja mann. Ég veit að við höfum trúlega öll átt einhver þau tímabil í lífi okkar að við höfum átt erfitt með að hífa okkur upp og núna er stór hópur á Íslandi sem akkúrat er á slíku tímabili og þegar það er þannig, frú forseti, ber okkur skylda til að koma til móts við þann hóp. Ég legg áherslu á að við höfum skyldu til að bregðast við atvinnuleysi þessa hóps og ef við gerum það ekki erum við að bregðast. Þær aðgerðir sem hæstv. félagsmálaráðherra hefur boðað eru því einfaldlega til að bregðast við þeirri samfélagslegu skyldu sem við berum. Ég held að það sé gríðarlega mikilvægt, frú forseti, að hér sé um einstaklingsbundna nálgun að ræða og eins og hæstv. heilbrigðisráðherra hefur komið inn á verður auðvitað nokkurt fé að fylgja þeim aðgerðum. Það verður ekki farið út í þær nema einhver tilkostnaður fylgi til þess að við getum farið í þær fjölbreyttu aðgerðir sem kallað hefur verið eftir í dag, og ég er sammála um að svo þurfi að vera, þ.e. að hverjum einstaklingi verði mætt á sínum forsendum. En þegar ég segi fjölbreytni, vil ég samt ítreka það að mér finnst að þegar kemur að yngsta aldurshópnum þar sem menntunarstigið er lágt, eigi áherslan á að vera á menntun, á einhvers konar nám. Það þarf ekki endilega að vera hefðbundið bóknám í framhaldsskólum, af því að allt nám á meta jafnt og eins og fram hefur komið hefur það kannski ekki alltaf verið gert á Íslandi. Ég veit reyndar að nokkur vinna hefur farið fram í menntamálaráðuneytinu í langan tíma og þar er verið að gera ágætlega góða hluti en við erum ekki enn þá komin á þann stað, held ég, frú forseti, að allt nám sé metið að jöfnum verðleikum á Íslandi. Ég verð að segja að mér líst vel á hugmyndir um lýðháskóla sem Ungmennafélag Íslands m.a. hefur kynnt og hv. þm. Guðmundur Steingrímsson minntist á áðan. Ég held að þar værum við að taka inn í íslenskt menntakerfi nám námsins vegna, sem hefur kannski aðeins vantað upp á að sé hugsunin á bak við okkar menntakerfi, og komum til móts við það að fólk geti fundið sjálft sig á sínum forsendum, fundið út hvar áhugasviðin liggja, hvar hæfileikarnir eru o.s.frv. og öðlast það sjálfstæði sem ég talaði um áðan að maður þurfi til að geta sótt sér nýja vinnu þegar erfitt er að finna hana. Ég vil leggja mikla áherslu á það að maður er manneskja þegar verið er að koma til móts við mann sem atvinnulaust ungmenni. Það á ekki að koma með einhvers konar boð að ofan sem ganga yfir alla svo manni finnist maður vera hluti af einhverri línu þar sem er verið að reyna að láta mann „gera eitthvað“ eins og Bjartur í Sumarhúsum t.d. gerði með sín börn. Þetta þarf að vera þannig að komið sé fram við mann af virðingu og að aðgerðirnar séu eitthvað sem manni finnst þess virði að taka þátt í. Frú forseti. Annað sem ég vildi tala um og finnst gríðarlega mikilvægt og vil leggja mikla áherslu á er mál sem kemur til hliðar við það frumvarp sem við ræðum hér af því að þetta frumvarp, frú forseti, snýr að ríkinu og Vinnumálastofnun. Það sem mér hefur fundist vanta upp á er meiri umræða um tengslin á milli ríkis og sveitarfélaga af því að sveitarfélögin hafa mikla reynslu af því að glíma við atvinnuleysi ungs fólks sérstaklega og þar hafa verið gerðir góðir hlutir í gegnum tíðina. Ég nefni dæmi eins og Hitt húsið í Reykjavík sem hefur verið fyrirmyndin að sams konar félagsmiðstöðvum víða annars staðar á landinu. Góðir hlutir hafa verið gerðir þar og þarna er komin mikil reynsla, góð verkefni hafa komið út úr þessu kerfi, og mér sýnist sem svo að samþætta þurfi aðgerðirnar á milli ríkis og sveitarfélaga. Við sjáum líka t.d. að Reykjavíkurborg hefur nýlega, að frumkvæði flokkssystur minnar Oddnýjar Sturludóttur, tekið það frumkvæði að ganga sérstaklega í atvinnumál unga fólksins og það er vissulega frábært. En það sem ég hef áhyggjur af er að eitthvað detti þarna einhvern veginn á milli. Ég mundi vilja sjá að í þeirri vinnu sem nú fer fram í félags- og tryggingamálaráðuneytinu eigi sveitarfélögin góða aðkomu og við getum safnað saman þeirri góðu reynslu sem er að finna úti í sveitarfélögunum. Nærþjónustan og nálægðin við fólk er þar vissulega oft meiri en hjá ríkinu og ég held að það skipti miklu máli að nýta þá reynslu. Og eins og ég nefndi áðan eru trúlega fleiri á atvinnuleysisskrá hjá yngsta aldurshópnum en þeir 2.500 sem iðulega er talað um af því að sveitarfélögin taka á móti því fólki sem ekki á rétt úr atvinnuleysistryggingakerfinu. Ég held að þetta sé talsvert stór hópur þótt erfitt sé að festa hönd á það hversu stór hann er nákvæmlega. Frú forseti. Þetta fer að styttast hjá okkur en margt gott hefur komið fram í umræðunni. Eins og hv. þm. Guðmundur Steingrímsson benti á þarf sérstaklega að huga að rétti námsmanna, af því að réttur námsmanna gagnvart almannatryggingakerfinu hefur oft verið með ýmsu móti, þeir hafa dottið á milli t.d. í fæðingarorlofskerfinu o.s.frv. Við þurfum því að huga sérstaklega vel að þessum hópi. Svo var rætt hér um framhaldsfræðslu og þá vil ég leiðrétta þann misskilning að ekki sé búið að kynna frumvarp um framhaldsfræðslu. Það var gert um kl. 11 á föstudagskvöldið og sat ég þá umræðu og ég hlakka til að ræða það frumvarp meira í menntamálanefnd. Að lokum vil ég segja að mér fannst hv. þm. Ólafur Þór Gunnarsson koma með margar ágætar ábendingar við einstakar greinar þessa frumvarps. Ég hlakka til að fara yfir málið sem væntanlegur varamaður í félags- og tryggingamálanefnd á næstu dögum, af því að það skiptir öllu máli, frú forseti, að okkur takist vel upp hér af því að nú reynir af alvöru á velferðarkerfi okkar.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér mjög merkilegt frumvarp til laga um breytingu á lögum um atvinnuleysistryggingar o.fl. og margt mjög jákvætt og merkilegt hefur komið fram hjá hæstv. ráðherra og hv. þingmönnum. Mig langar sérstaklega til að taka undir orð hv. þingmanna Guðmundar Steingrímssonar og Sigríðar Ingibjargar Ingadóttur að það skiptir mjög miklu máli þegar við ræðum um atvinnulaust fólk, alveg sama á hvaða aldri það er, að rætt sé um það af fullri virðingu og ekki sé verið að ala á samviskubiti á nokkurn hátt hjá því fólki sem er án atvinnu. En eftir sem áður er það óeðlilegt ástand að vera án atvinnu, þannig að við eigum að reyna að gera allt sem við getum til að virkja fólk hvort heldur sem er í atvinnu eða í námi. Mig langar til að ræða sérstaklega um unga fólkið sem er án atvinnu. Allt of margir, á þriðja þúsund ungmenni eru án atvinnu og því miður virðist það vera svo að þetta unga fólk sé lítið virkt í atvinnuleit sinni. Í þessum hópi ungs fólks er allt of mikill mannauður fólginn til að við látum það liggja heima og gera ekki neitt, við þurfum að vinna með því. Það þýðir voðalega lítið fyrir okkur að koma með tilbúna fullorðinspakka fyrir þetta unga fólk, við verðum að tala við unga fólkið okkar og finna út hvað það er í raun og veru sem það vill. Mörg þessara ungmenna hafa ekki komið sérstaklega vel út úr skólakerfinu og sjálfstraustið er því miður kannski ekki upp á það besta en þannig verðum við líka að mæta þeim. Það skiptir mjög miklu máli að það sem við gerum í þessum málaflokki sé í fullu samstarfi við unga fólkið og það finni fyrir jákvæðri og persónulegri hvatningu frá okkur fullorðna fólkinu sem erum að vinna í þessum málaflokki. Ég hef stundum sagt að það þyrfti nokkurs konar einkaþjálfun í þessum málaflokki. Þau þurfa í raun og veru einstaklingsbundna leiðsögn í gegnum það að koma sér af stað í virkni aftur, það þykir sjálfsagt þegar maður fer á líkamsræktarstöð og ég held að það ætti að vera jafnsjálfsagt í þessu kerfi. Á ensku er gjarnan talað um „coaching“ þegar verið er að tala um það hvernig við leiðum ungt fólk af stað aftur í virkni, og ég held að við þurfum að reyna að nýta einhvers konar slíka einkaþjálfun. Mikið áhyggjuefni er hversu lágt menntunarstig þessara ungmenna er upp til hópa. Það eru mjög mörg tilboð í gangi, en þegar sjálfstraust manns er kannski ekki upp á marga fiska og maður er óöruggur með sig og þó að tilboðin liggi nánast fyrir framan mann er ekkert voðalega þægilegt að fara og velja. Fólk þarf í raun og veru einstaklingsbundna leiðsögn í gegnum þetta. Í samskiptum mínum við ungt fólk finnst mér að langflestir þessara krakka vilji bara vera venjulegir krakkar, annaðhvort í venjulegri vinnu eða í venjulegum skóla með öðrum ungum krökkum. Þess vegna hef ég ákveðna trú á því að það skipti miklu máli að það sé í gegnum framhaldsskólakerfið eða einhvern anga þess sem við þurfum að vinna að auknu menntunarstigi þessa hóps. Þetta snýst ekki endilega um að fara í framhaldsskóla heldur ekki síður að þegar maður er innan um jafnaldra sína lærir maður ákveðna, venjulega félagslega hegðun og maður nýtur þess að vera í félagsskap og vera félagslega virkur. Eins og hv. þm. Anna Pála Sverrisdóttir minnist ég hér á mjög merkilegt frumvarp til laga um framhaldsfræðslu sem ég hlakka til að fá til umfjöllunar í menntamálanefnd. Þar er í raun og veru verið að vinna að ákveðinni samræmingu á öllum þeim mörgu námstilboðum sem eru í gangi á vegum atvinnulífsins og kannski þeirra sem eru utan hins hefðbundna menntakerfis og talað er um að í framhaldsfræðslunni fáum við fimmtu stoð menntakerfisins. Þar er einmitt líka talað um samstarf þeirra aðila sem mynda hin ýmsu menntatilboð eins og símenntunarstöðva og framhaldsskólakerfisins. Það sama á í raun og veru við þegar við erum að reyna að hjálpa þessum krökkum inn í nám, það skiptir mjög miklu máli ekki bara að þau fái hjálp til að velja rétta tilboðið heldur að þau fái ákveðinn stuðning í gegnum það að hefja sín fyrstu skref aftur í skólakerfinu, ég held að skipti mjög miklu máli. En þetta er ekki bara það að fara í skóla, það skiptir líka máli, eins og hv. þm. Guðmundur Steingrímsson minntist á áðan, að vera t.d. í félagsstarfi, vera í sjálfboðaliðastarfi, vinna t.d. í þjónustu við fatlaða. Þar hef ég horft upp á marga krakka, þau eru góð í því, með því að fara með hinn fatlaða inn í hið daglega líf koma þau sjálfum sér heilmikið af stað líka. En það er fleira sem talað er um í þessu ágæta frumvarpi. Það er mjög gott að gert sé ráð fyrir aðhaldi og hvatningu til handa atvinnulausum við að vera virkir í atvinnuleit sinni. Og ég vil enn og aftur halda á lofti frumvarpi til laga um framhaldsfræðslu því að ég held að þar séu líka mörg tækifæri til að vinna gegn því að tímabundið atvinnuleysi breytist í langtímaatvinnuleysi.

Virðulegi forseti. Ég þakka þá góðu og málefnalegu umræðu sem hér hefur farið fram um þetta frumvarp og þá góðu tóna sem hafa verið slegnir í umræðunni. Ég held að hv. þm. Pétur H. Blöndal hafi sagt að við eigum ekki að viðurkenna atvinnuleysi og ég er alveg sammála því. Við eigum ekki að viðurkenna þær aðstæður til langframa að við eigum að búa við atvinnuleysi, en ég held samt að það sé óhjákvæmilegur fylgifiskur flóknara atvinnulífs að atvinnuleysi láti á sér kræla. Ég held að það sé ekki raunsætt hjá okkur að horfa til stærstu bóluáranna og halda að atvinnuleysistölurnar þau árin upp á 1–2% hafi á einhvern hátt sýnt eðlilegt langtíma atvinnuleysisástand á Íslandi. Ég held að þar höfum við í krafti bólunnar verið að fela atvinnuleysið og að í jafnvægisástandi þurfum við að búa okkur undir að eitthvert atvinnuleysi fylgi okkur. Við þurfum líka að búa undir að það taki okkur tíma að vinna á þeim kúf sem nú hefur orðið til. Við skulum ekki búast við að hann leysist af sjálfu sér við það eitt að efnahagsástand batni. Flest bendir til víða um lönd að efnahagsbatinn verði hægur hvað atvinnuleysi áhrærir, þ.e. við munum sjá hagvöxt en honum muni ekki fylgja umtalsverð minnkun atvinnuleysis. Ástæðan er fyrst og fremst sú að aðgangur að lánsfé mun áfram verða erfiður jafnt hér á landi sem í öðrum löndum um langan tíma í kjölfar fjármálakreppunnar. Hér nefndu margir réttilega að við mættum ekki rjúfa sátt og passa að ganga ekki of hart fram gagnvart þeim sem eru atvinnulausir og jafnframt að virða þá sem eru atvinnulausir og að aðgerðir valdi því ekki að fólk skammist sín fyrir það hlutskipti sitt. Ég held að það sé afskaplega mikilvægt að ganga fram með þeim hætti. Við verðum auðvitað að átta okkur á því að við þær aðstæður sem við búum við nú er það fullkomlega eðlilegt ástand að verða atvinnulaus. Fjöldi fólks hefur þurft að lenda í þeim aðstæðum og það er mjög mikilvægt að við greiðum sem kostur er götu fólks úr því ástandi. Þær aðgerðir sem er að finna í frumvarpinu fela það fyrst og fremst í sér að einfalda endurkröfur vegna ofgreiddra bóta og tryggja viðveru fólks, og nota þá aðferð til að auka eftirlit en ekki beita einhverjum stórum stormsveitum til að hundelta fólk eða nota einhverjar aðrar þaðan af ómanneskjulegri aðferðir. Ég held satt að segja að stórfelldar endurkröfur og hótanir um fengelsisvist og annað slíkt, eins og kannski var ýjað að í umræðunni, séu ekki endilega eitthvað sem muni hjálpa okkur mikið. Aðferðin sem við förum er ósköp einföld, það er að einfalda endurkröfurnar þannig að þær verði stjórnsýslulega einfaldar í framkvæmd, að fólk viti að það muni þurfa að borga til baka ef það sækir sér bætur með órétti en við látum að öðru leyti hinu opinbera refsikerfi eftir aðgerðir ef um gríðarlega stórfelld svik er að ræða. Það er líka varhugavert að setja hér samasemmerki við skattkerfið því að þar er auðvitað um að ræða möguleika fólks á að svíkja milljarða og tugmilljarða og hundruð milljarða sem hér er í sjálfu sér ekki raunverulegur möguleiki fyrir venjulegt fólk að gera. Ég held að það skipti máli að við höldum þessu öllu í eðlilegu stærðarsamhengi. Hvað á að gera, hverjar verða aðgerðirnar sem við grípum til gagnvart unga fólkinu? Það er mjög mikilvægt að undirbúa þær vel. Við erum með þær á lokastigi og munum væntanlega kynna þær síðar í vikunni. Þar er alveg ljóst að ein lausn mun ekki duga fyrir alla. Við verðum að nálgast þetta unga fólk með virðingu og við verðum að mæta þörfum hvers og eins fyrir það sem hver og einn treystir sér til á hverjum tíma, því að það er líka rétt að margir koma brotnir út úr skólakerfinu og eiga erfitt með að fóta sig í hinu formlega skólakerfi að nýju. Það ber þó á það að líta að framhaldsskóli er í dag annað og meira en bara bóknámið og það er margt í boði í framhaldsskólanum sem getur hentað ólíkum hópum ungs fólks. Ég get ekki tekið undir það sem fram kom hjá hv. þm. Jóni Gunnarssyni að við séum að velta okkur upp úr vandamálum með því að tala um þessi mál og að öllu skipti að efla bara vinnumarkaðinn og þá mundi þetta mál leysast af sjálfu sér. Atvinnuleysi meðal þessa hóps var ekki mjög ljóst í góðærinu vegna þess að þetta unga fólk, sem á erfitt með að fóta sig á vinnumarkaði, gat einfaldlega valsað úr einu starfi í annað þó svo að það fyndi sig hvergi, þannig að vandi þess duldist okkur en vandinn er samt fyrir hendi. Og jafnvel þó að við fengjum önnur svona tryllingsleg veltiár eins og við höfum lifað síðustu ár þá er ekki þar með sagt að vandi þessa unga fólks eða sálarkvöl þess eða erfiðleikar þess að komast áfram í lífinu séu eitthvað minni. Það er því full ástæða til að taka á þessum málum og við eigum bara að þakka fyrir að fá að lifa þá tíma að þessi vandi hefur orðið ljós og við höfum ákveðið að einbeita okkur að því að leysa hann. Það er einfaldlega það sem við eigum að gera. Hér var aðeins vikið að stöðu námsmanna. Ég held að það sé mjög mikilvægt að benda á að þar erum við fyrst og fremst að horfa á að draga úr þeim fjölda eininga sem námsmenn geta verið skráðir í í lánshæft nám á sama tíma og þeir eru á atvinnuleysisbótum. Við ákváðum í haust að hækka mjög ríflega grunnframfærslu námslána til að greiða fyrir því að fólk færi í nám frekar en að vera á bótum. Því fylgdi á móti að við lækkuðum þetta hlutfall og þessi lækkun hlutfalls niður í 10 ECTS-einingar stendur því í beinu samhengi við hækkunina frá í haust. Það á að vera grundvallarregla í atvinnuleysistryggingakerfinu að þeir sem eru á atvinnuleysisbótum séu á höttunum eftir fullri vinnu og séu tilbúnir á morgun að taka fullri vinnu ella eru þeir ekki í atvinnuleit. Það voru þessi skil sem við vildum gera skýrari í haust og það hefur haft jákvæð áhrif á námslánakerfið og þess vegna er þessi breyting til samræmis lögð til hér. Annað sem rétt er að nefna er afnám sumarbótanna. Það var einfaldlega svo í sumar að þá bjuggumst við jafnvel við enn meiri ásókn í sumarbætur en þó varð. 800 manns voru á sumarbótum og það er óskaplega erfitt að koma við almennum vinnumarkaðsúrræðum gagnvart slíkum hópi. Hvar finnur maður sumarstörf til að bjóða unnvörpum? Það er ekki auðvelt. Og hvað gerir maður við fólk þegar komið er fram í júlí og allir vita að starfskrafturinn verður farinn eftir fjórar vikur? Hver vill fá slíkan starfskraft? Enginn. Hver vill bjóða slíkum starfskrafti vinnu? Enginn. Fyrir vikið er því hættan sú að réttur til sumarbóta sé í reynd áskrift að framfærslu án vinnuframlags og ég held að við viljum ekki fara þá leið. Sveitarfélögin hafa auðvitað boðið umtalsverða vinnu fyrir námsmenn, það er t.d. alveg ljóst að bæði Hafnarfjörður og Kópavogur tryggðu öllum sem voru atvinnulausir í sumar og í námi, alveg upp til 24 aldurs, vinnu. Ég held að það sé eðlilegri leið að félagsþjónusta sveitarfélaga taki við þeim sem ekki geta fengið vinnu. Við getum þá nálgast sveitarfélögin á þennan hátt því að ég held að það henti bara miklu betur að framfærslukerfi sveitarfélaganna taki á þessum þætti heldur en atvinnuleysistryggingakerfið. Við gætum alveg staðið frammi fyrir því að það væru ekki 800 sem sæktu sér þennan rétt eitthvert sumarið heldur fleiri þúsund og þá er þeim fjármunum einfaldlega illa varið. Í sumar kostuðu atvinnuleysisbætur til þessa hóps 300 millj. kr. og þeim hefði verið hægt að verja í eitthvað annað og betra. Við tengdum þessa hugsun um afnám sumarbótanna líka við hækkun á grunnframfærslu námsmanna í haust. Hér var gerð að umtali örorkan, staða öryrkja og sú erfiða staða fólks sem fær ekki vinnu og staða eldra fólks á vinnumarkaði. Það er alveg rétt, margir búa við þær aðstæður að þurfa að fá betri vinnumarkaðsaðgerðir og meiri virkniaðgerðir en ég held samt að þær aðstæður sem við er að glíma hjá þessu unga fólki séu algerlega sérstakar. En við þurfum auðvitað að taka þarna mjög á og við þurfum að búa til samfélagslega samstöðu um virkari vinnumarkað þar sem vinnumarkaðurinn lítur á það sem sitt hlutverk að búa fólki með ólíka starfsgetu og á ólíkum aldri tækifæri til að vera á vinnumarkaði. Hér var nefndur var flutningur á atvinnuleysistryggingunum til verkalýðshreyfingarinnar. Ég get ekki verið sammála því að sá tilflutningur leysi okkur með einhverjum hætti undan okkar samfélagslegu skyldum í þessu verkefni. Hins vegar er ég alveg tilbúinn að ræða við öll stéttarfélög um þau verkefni sem lúta að tengslum við félagsmenn og það erum við að gera í góðu samráði við öll stéttarfélögin núna og munum gera áfram og auðvitað er líka hægt að horfa á það hvort þau geti tekið að sér aukið hlutverk t.d. í vinnumiðlun. Ég held að það séu mörg slík verkefni, nærverkefni, sem við getum farið yfir með sveitarfélögunum hvort og hvernig þau geti sinnt. Velt var upp spurningu um hið tímabundna gildi hlutabótaákvæðisins einungis til 30. júní á næsta ári og í því samhengi nefndi hv. þm. Ólafur Þór Gunnarsson hámarksfjárhæðir líka. Sú hámarksfjárhæð sem við nefnum að geti orðið fyrir bæði bætur og hlutastarf, rúmar 521 þús. kr., á auðvitað rætur í því að við teljum eðlilegt að mæta með ákveðnum hætti minnkandi starfshlutfalli víða hjá fólki á ágætum meðallaunum í ríkiskerfinu, sem stendur frammi fyrir verulegum uppsögnum eða samdrætti á næsta ári að öðrum kosti. Við teljum hins vegar við þessar aðstæður í samfélaginu eðlilegt að hafa þennan hálfs árs gildistíma. Við vorum með hálfs árs gildistíma á þessu ákvæði sem var að renna út núna og við teljum einfaldlega að þróunin sé svo ör í þessum málaflokki, eins og við sjáum á þeim breytingum sem við erum að gera núna, að það sé mikilvægt fyrir okkur að taka ekki ákvarðanir til lengri tíma um þessi tímabundnu atriði. Kannski erum við að gera eitthvað skakkt í þessu og þurfum að leiðrétta það í vor og þá er vont að vera búinn að binda hluti í heilt ár, en það er líka mikilvægt að gera þá kröfu til félags- og tryggingamálaráðuneytisins að það komi inn með nýtt frumvarp með nýjar tilraunir til að sníða af agnúa eftir nokkra mánuði. Þetta er einfaldlega málaflokkur sem er í það mikilli deiglu og hann varðar okkur það miklu að það er fullkomlega eðlilegt að gera þá kröfu. Hér var nefnt aðeins það ákvæði frumvarpsins sem felur í sér að heimilt sé að setja reglur sem bindi fjárhagsaðstoð sveitarfélaga skilyrðum. Hv. þm. Ólafur Þór Gunnarsson nefndi réttilega að þarna væri snert við aldagamalli skyldu sveitarfélaga að sjá íbúum fyrir framfærslu. Ég vil taka það alveg skýrt fram að hugsunin með þessu ákvæði er ekki sú að hrófla við þeirri augljósu samfélagslegu skyldu sveitarfélaga að sjá öllum borgurum sveitarfélaganna fyrir framfærslu ef þeir geta ekki séð fyrir sér sjálfir. Hitt er aftur annað mál að sveitarfélögin þurfa líka að geta gert ákveðna samninga við þá sem njóta framfærslu hjá sveitarfélögunum. Þau gera t.d. námssamninga við þá sem ekki njóta réttar til lánshæfs náms og mjög mikilvægt að hægt sé að gera framvindusamninga í þeim tilvikum. Við erum líka að horfa til þess, eins og ég nefndi í framsöguræðu, að Vinnumálastofnun ber ábyrgð á að sjá fyrir vinnumarkaðsaðgerðum gagnvart fólki sem er tímabundið ekki með rétt í atvinnuleysiskerfinu. Það getur verið fólk sem hefur búið erlendis og hefur ekki áunninn rétt í íslenska kerfinu. Það getur líka verið fólk sem hefur synjað starfi og hefur þess vegna dottið út tímabundið en með sama hætti og við krefjum fólk í atvinnuleysistryggingakerfinu um virkni og þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum þá þarf sveitarfélag að geta gert það líka ef framfærsluskyldan er tímabundið hjá sveitarfélaginu. Ég tek skýrt fram að hér er ekki um að ræða skyldu sveitarfélaga til að skilyrða framfærslustyrk og hér er ekki um að ræða að sveitarfélögin geti í krafti þessarar lagaheimildar neitað fólki sem ekki getur tekið þátt í virkniaðgerðum um nauðsynlega framfærslu eða haldið mat frá sveltandi fólki, þvert á móti. Hér er fyrst og fremst verið að skapa þeim svigrúm til þess að í ákveðnum tilvikum þar sem þau telja þörf á geti þau tekið ákvarðanir sem þessar og við sérstakar aðstæður þar sem það er eðlilegt líka út frá samhengi hlutanna og líka ef maður horfir á fólk sem að öðru leyti gæti verið á leið í örorku taki þátt í einhverjum lágmarksvirkniaðgerðum, þannig að við hjálpum öllum til að vera í daglegri virkni og það er í reynd hugsunin á bak við þetta ákvæði. Að síðustu þakka ég aftur fyrir þessa ágætu og málefnalegu umræðu og legg til að málinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. félags- og tryggingamálanefndar.

Frú forseti. Ég þakka líka fyrir þessa umræðu og hef í rauninni bara eina spurningu til hæstv. ráðherra á þessu stigi þó að álitaefnin séu vissulega fjölmörg. Hún er varðandi þann áætlaða sparnað sem af þessum aðgerðum muni hljótast, talað er um 1.500 millj. kr. og 370 millj. kr. sem menn áætla að spara með því að námsmenn fari frekar inn í vinnumarkaðsaðgerðir sveitarfélaganna á sumrin. Gott og vel. En síðan á að reyna að spara 1.200 millj. kr. með breytingum á hlutabótum. Ég veit ekki hvernig þessi tala er fengin og það verður kannski rætt eitthvað frekar í nefndinni. Ætlunin er að úr þessu komi 750 millj. kr. sem nota á til vinnumarkaðsaðgerða, sérstaklega fyrir ungt fólk, 2.500 manns sem eru atvinnulausir á aldursbilinu 18–24 ára. Þá langar mig að spyrja vegna þess að hér er kannski óljóst hvort þetta markmið næst: Er ráðherrann reiðubúinn að lýsa því yfir að 750 milljónir verði notaðar í aðgerðir af þessu tagi og það verði hafist handa helst á morgun?

Virðulegi forseti. Já, þetta er rétt hjá hv. þingmanni að hugsunin er að þarna verði til 750 milljónir sem nýtist í þessi úrræði sem verði bæði vinnumarkaðsúrræði og námsúrræði, fjölbreytt úrræði sem henti hverjum og einum. Talan er auðvitað fengin með ýmsum reiknikúnstarlegum aðferðum að hætti hins opinbera fjársýslukerfis þar sem menn reyna að meta hvað líklegt sé að gerist. Eftir stendur þetta og það vil ég segja alveg skýrt að í þetta verkefni verður ráðist, það verður ráðist í það strax. Við munum verja til þessa verkefnis á fyrri hluta næsta árs 750 millj. kr. eða hafa til ráðstöfunar þá upphæð. Við munum náttúrlega ekki nota hana nema úrræðin séu fyrir hendi. Komi til þess að ekki sé hægt að halda verkefninu áfram næsta vor vegna þess að sparnaður í kerfinu verði ekki nægur, liggur fyrir samþykkt ríkisstjórnarinnar og skilningur aðila vinnumarkaðarins á því að við endurmetum þörf fyrir hækkun tryggingagjalds eða grípum til annarra aðgerða í vor til að halda þessum aðgerðum áfram. Ef forsendurnar bregðast algerlega munum við einfaldlega fara í það endurmat fyrr. Við munum leggja af stað núna miðað við það að við höfum til ráðstöfunar á næsta ári 1,3 milljarða. Við teljum okkur þegar hafa tryggt fjármögnun fyrir fyrri hluta verkefnisins og við munum vinna á þeim forsendum og nýta það svigrúm sem skapast í kerfinu til að fjármagna það.

Frú forseti. Ég fagna því að aðgerðirnar séu ekki bara háðar reiknikúnstum hins opinbera fjársýslukerfis eins og hæstv. félagsmálaráðherra orðaði það, heldur sé það einlægur ásetningur ríkisstjórnarinnar að leggja pening í þetta verkefni. Það er löngu tímabært og er orðið aðkallandi þannig að ég fagna því. Þá langar mig til að spyrja hæstv. ráðherra í framhaldi: Hvenær má þá vænta að komi fram eða verði kynnt í þinginu eða annars staðar aðgerðaáætlun í þessum efnum, í hvaða aðgerðir á að ráðast, hvaða fjölbreyttu úrræði á að bjóða upp á bjóða upp á og hvaða tímasetningu hafa menn í huga í því að kynna slíkar aðgerðir?

Virðulegi forseti. Mér er mikil ánægja að segja frá því að búið er að setja á fót verkefnisstjórn sem er að vinna í þessu þar sem allir aðilar sem að málum þurfa að koma eiga sæti, m.a. fulltrúar aðila vinnumarkaðarins, menntamálaráðuneytisins, starfsmenntasjóðum atvinnulífsins o.s.frv. þar sem við leiðum alla saman. Við munum kynna áætlun síðar í þessari viku. Við erum að binda saman alla þætti og við horfum fram á það að geta byrjað að vinna að henni af fullum krafti strax í byrjun janúar.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir bandormi sem er frumvarp um breytingu á lögum um almannatryggingar, lögum um félagslega aðstoð, lögum um Ábyrgðasjóð launa, lögum um fæðingar- og foreldraorlof, lögum um málefni aldraðra og lögum um húsnæðismál, með síðari breytingum. Þetta frumvarp er lagt fram samhliða frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2010 þar sem stefnt er að því að draga verulega saman útgjöld ríkisins. Þær lagabreytingar sem ég mæli fyrir eru liðir í því að ná markmiðum ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum. Fyrirhugaðar lagabreytingar snúast einnig um ýmsar endurbætur á gildandi löggjöf, m.a. til að stuðla að betri lagaframkvæmd og skýrari réttarstöðu fólks þegar taka þarf á ágreiningsmálum. Þá eru lagðar til lagabreytingar sem miða að því að taka fyrstu skrefin í átt að heildarendurskoðun á almannatryggingakerfinu. Ég nefni einnig sérstaklega breytingar sem ráðgerðar eru til að stuðla að nauðsynlegri uppbyggingu á stofnanaþjónustu fyrir aldraða. Annars vegar er um að ræða tímabundna heimild til Framkvæmdasjóðs aldraðra til að standa straum af rekstrarkostnaði 60 nýrra hjúkrunarrýma á árunum 2012–2013 og hins vegar lagabreytingu sem heimilar Íbúðalánasjóði að lána sveitarfélögum fyrir kostnaði við framkvæmdir vegna uppbyggingar hjúkrunarrýma. Að óbreyttu væru engar framkvæmdir mögulegar á þessu sviði á næstu árum, þrátt fyrir mikla þörf, en gangi fyrirhugaðar lagabreytingar eftir getum við haldið áfram nauðsynlegri uppbyggingu hjúkrunarrýma sem er afar brýnt. Það er ekki síður mikilvægt að nýta það lag sem nú er í atvinnulífinu þegar atvinnuleysi er umtalsvert og líkur á að hagstæð tilboð náist í því byggingarátaki. Virðulegi forseti. Það er þungbært að vera staddur í þeim sporum að þurfa að mæla fyrir aðgerðum sem hafa áhrif til kjararýrnunar hjá hópum fólks þar sem margir eru fyrir með sáralítið handa á milli og hafa ekki valið sér örlög sín. Í tíð núverandi hæstv. forsætisráðherra í félagsmálaráðuneytinu árið 2007 hófum við verulegar úrbætur á kjörum aldraðra og öryrkja eftir langt kyrrstöðutímabil. Eftir það átak höfum við náð 42% hækkun bóta hjá þeim lífeyrisþegum sem ekki hafa annað sér til framfærslu en bætur almannatrygginga. Við höfum sem þjóð eytt um efni fram á undanförnum árum og við okkur blasir það tröllaukna verkefni í ríkisútgjöldum að brúa bil sem er svo mikið að okkur vantar 1 krónu af hverjum 5. Og þrátt fyrir að við höfum lagt okkur fram um að stilla aðhaldskröfu á velferðarkerfið í hóf verður ekki undan því komist að grípa til aðhaldsaðgerða á því sviði líka. Ég vil einungis nefna að þrátt fyrir þetta háa aðhaldsstig hefur okkur tekist að halda bótum þeirra sem ekki hafa annað en bætur almannatrygginga sér til framfærslu algjörlega óskertum og þannig njóta þeir til fulls þeirrar 42% hækkunar sem orðið hefur frá árinu 2007. Okkur hefur líka tekist innan félagsmálaráðuneytisins að halda málaflokki fatlaðra algjörlega ósnertum gagnvart sparnaðarkröfu á yfirstandandi ári og á næsta ári ætlum við sparnað í þeim málaflokki einungis um 3,3% en aðrir málaflokkar ráðuneytisins munu mæta þyngri aðhaldskröfu til að brúa það bil. Fyrirhugaðar breytingar á lögum um almannatryggingar og lögum um félagslega aðstoð eru í 13 greinum. Í aðhaldsaðgerðum vegur þungt að bætur almannatrygginga verða ekki hækkaðar með verðlagshækkunum um áramót og sömuleiðis verða meðlagsgreiðslur óbreyttar frá því sem nú er. Mikilvæg breyting var gerð í september í fyrra með setningu reglugerðar um lágmarksframfærslutryggingu til að bæta stöðu þeirra sem fjárhagslega voru verst settir í hópi lífeyrisþega. Fjárhæð framfærslutryggingarinnar var hækkuð umtalsvert um síðustu áramót og miðast nú við 180.000 kr. hjá þeim sem búa einir en 153.500 hjá öðrum. Í þessu frumvarpi er miðað við að festa lágmarksframfærslutrygginguna í sessi með því að leiða hana í lög. Um alllangt skeið hefur verið unnið að heildarendurskoðun almannatryggingakerfisins og skilaði verkefnisstjórn sem fjallað hefur um málið skýrslu um nýskipan almannatrygginga í október sl. Stefnt er að því að leggja fram frumvarp á komandi vorþingi sem mun að verulegu leyti byggja á skýrslunni. Engu að síður eru hér lagðar til breytingar á almannatryggingalöggjöfinni sem ekki er ráðlegt að bíða með þar til heildarendurskoðun hennar fer fram. Í fyrsta lagi er valdsvið úrskurðarnefndar um almannatryggingar rýmkað þannig að hlutverk hennar verður einnig að úrskurða um aðrar greiðslur en bætur samkvæmt almannatryggingalögum. Þetta eru t.d. meðlagsgreiðslur og mál sem rísa varðandi endurkröfurétt og innheimtu ofgreiddra bóta á grundvelli almannatryggingalaga og laga um félagslega aðstoð. Til þessa hefur nefndin þurft að vísa frá málum sem þessum og hefur það valdið kærendum óþægindum og óvissu, auk þess að standa leiðbeiningarskyldu Tryggingastofnunar ríkisins fyrir þrifum. Með áformaðri lagabreytingu eykst réttaröryggi borgaranna sem geta borið þessi ágreiningsefni undir sjálfstæða og óháða úrskurðarnefnd. Búist er við að þetta hafi í för með sér fjölgun kærumála sem fara fyrir úrskurðarnefndina og því er hér lagt til að hámarksfrestur hennar til að kveða upp úrskurði verði lengdur úr tveimur mánuðum í þrjá. Í öðru lagi eru lagðar til breytingar á innheimtu ofgreiddra bóta í almannatryggingakerfinu til einföldunar á innheimtuferlinu og til að draga úr innheimtukostnaði sem fellur á skuldara láti hann hjá líða að endurgreiða Tryggingastofnun ofgreiddar bætur. Úrskurðir úrskurðarnefndar almannatrygginga um endurkröfur ofgreiddra bóta verða aðfararhæfir og sömuleiðis ákvarðanir Tryggingastofnunar ríkisins um sama efni. Hér er fyrst og fremst um að ræða skuldara sem hafa fengið ofgreiddar bætur þar sem tekjur þeirra hafa reynst hærri en þeir gerðu ráð fyrir í tekjuáætlunum sínum og hafa nú misst bætur vegna tekna sinna og ekki sinnt innheimtutilraunum Tryggingastofnunar. Þá er lagt til að heimilt verði að fresta greiðslu bóta og greiða þær í einu lagi þegar álagning skattyfirvalda á opinberum gjöldum liggur fyrir. Þetta verður aðeins gert ef umsækjandi eða bótaþegi óskar sjálfur eftir því. Er þetta gert til að draga úr fjölda tilvika þar sem bætur eru vangreiddar eða ofgreiddar en ekki síður til að einfalda framkvæmd Tryggingastofnunar við greiðslu tekjutengdra bóta. Í þriðja lagi er lagt til að aldursviðmið örorkulífeyris verði hækkað úr 16 ára aldri í 18 ára aldur til samræmis við lögræðislög þannig að örorkubætur nái ekki til ófjárráða einstaklinga. Þessi breyting er eðlileg þegar horft er til þess að örorkustyrkur er veittur einstaklingum frá 18 ára aldri og umönnunargreiðslur eru greiddar vegna barna til 18 ára aldurs. Brögð hafa verið að því að ungmenni hafi fengið greiddan örorkulífeyri samtímis því að foreldrar þeirra hafa fengið umönnunargreiðslur og mun lagabreytingin koma í veg fyrir slíkar tvígreiðslur sem ekki eru heimilar samkvæmt lögunum. Áætlað er að þessi breyting aldursviðmiða lækki útgjöld til örorkulífeyris um 90 millj. kr. á ári en á móti er reiknað með að umönnunargreiðslur aukist um 30 millj. kr. Ég vil þó sérstaklega taka fram að breytingin mun ekki ná til þeirra sem þegar fá greiddan örorkulífeyri og ekki hafa náð 18 ára aldri, þeir einstaklingar halda greiðslum sínum óbreyttum. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að bráðabirgðaákvæði um frítekjumark vegna atvinnutekna öryrkja við útreikning tekjutryggingar verði óbreytt til loka næsta árs, þ.e. sem svarar tæpum 110.000 kr. á mánuði. Markmið ákvæðisins er að stuðla að aukinni atvinnuþátttöku öryrkja sem í ljósi efnahagsástandsins er mikilvægara nú en nokkru sinni. Samkvæmt gildandi lögum um félagslega aðstoð getur Tryggingastofnun ríkisins greitt barnalífeyri vegna skólanáms eða starfsþjálfunar ungmennis á aldrinum 18–20 ára ef annað foreldri eða bæði eru látin eða ef annað þeirra eða bæði eru elli- eða örorkulífeyrisþegar. Sama gildir ef ekki er hægt að framfylgja úrskurðum sýslumanns um greiðslu foreldris á framlagi til menntunar eða starfsþjálfunar. Í tilvikum sem þessum hefur aðeins verið greiddur einfaldur barnalífeyrir. Það fyrirkomulag hefur falið í sér mismunun þar sem önnur ungmenni á aldrinum 18–20 ára hafa samtímis getað fengið barnalífeyri vegna náms samhliða menntunarframlagi. Í frumvarpinu sem hér er mælt fyrir er lögð til breyting til að jafna stöðu ungmenna að þessu leyti þannig að heimilt verði að greiða tvöfaldan barnalífeyri í umræddum tilvikum, t.d. ef báðir foreldrar eru öryrkjar. Áætlað er að útgjöld ríkissjóðs aukist um 24 millj. kr. vegna þessa. Áform um breytingar á lögum um fæðingarorlof hafa verið mikið til umræðu að undanförnu og skoðanir skiptar um málið. Í frumvarpinu er lagt til að réttur foreldra til fæðingarorlofs vegna fæðingar barns, frumættleiðingar eða töku barns í varanlegt fóstur verði áfram níu mánuðir alls, líkt og verið hefur, þannig að hvort foreldri eigi sjálfstæðan þriggja mánaða rétt auk þriggja mánaða sem þau eiga sameiginlega. Aftur á móti er lagt til að greiðslum vegna þriðja mánaðarins sem foreldrar eiga sameiginlega verði frestað þar til barnið nær þriggja ára aldri eða þar til þrjú ár eru liðin frá því að barn kom inn á heimilið ef um frumættleiðingu eða fóstur er að ræða. Gert er ráð fyrir að foreldrar nýti rétt til töku þessa mánaðar einhvern tímann á næstu 24 mánuðum þar á eftir. Ef foreldrar kjósa geta þeir tekið alla níu mánuðina á fyrstu 36 mánuðum eftir fæðingu barns, ættleiðingu þess eða töku í fóstur. Þeim er þá heimilt að fá fæðingarorlofsgreiðslum dreift á níu mánuði í stað átta mánaða og verða mánaðarlegar greiðslur þá lægri sem því nemur. Áhersla skal lögð á að hér er um tímabundnar aðgerðir að ræða þar sem markmiðið er að taka aftur upp óbreyttar greiðslur um leið og aðstæður í ríkisfjármálum leyfa. Á sama hátt er lagt til að greiðsla fæðingarstyrks fyrir einn mánuð af sameiginlegum rétti foreldra frestist þar til barnið nær þriggja ára aldri eða um 36 mánuði frá því að barn kom inn á heimili ef um frumættleiðingu eða varanlegt fóstur er að ræða. Það verður að segjast sem er að sú tillaga að breytingu á lögum um foreldra- og fæðingarorlof sem hér er lögð til er niðurstaða samráðs í ríkisstjórn og við þingflokka. Ég hafði áður lagt til breytingu sem fól í sér lækkun á hámarksgreiðslum en gerði ráð fyrir að lágtekjufólki væri hlíft og alveg sérstaklega einstæðum mæðrum sem hefðu verið ósnortnar samkvæmt þeim breytingartillögum. Að óbreyttu er hætta á að áformaðar lagabreytingar komi einstæðum foreldrum og börnum þeirra verst, auk þess sem þessi leið kann að kalla á útgjaldaauka fyrir sveitarfélögin. Mikilvægt er að kanna það til hlítar. Þá ber þess að geta að hér er auðvitað ekki um raunverulegan sparnað að ræða, heldur útgjaldafrestun. Sú leið sem ég lagði til hefur hins vegar líka augljósan annmarka, með henni kann að draga verulega úr líkum á að tekjuhærra foreldrið - sem oftast er karlinn - nýti rétt til töku fæðingarorlofs. Með því væri auðvitað vegið að hinum jafnréttislega grunnþætti fæðingarorlofsins. Því miður eru engir gallalausir kostir í stöðunni en ég legg áherslu á að þetta mál verði skoðað gaumgæfilega í meðförum þings og án fyrir fram gefinnar niðurstöðu. Það er mikilvægt að fara vandlega yfir kosti og kanna einnig til hlítar hver grunnkrafa fjárveitingavaldsins um aðhaldsstig er í ljósi þess að sá skilningur hefur orðið við gerð þessa frumvarps að mögulegt sé að fresta að hluta til framkvæmd aðhaldsaðgerðanna frekar en að ná fram sparnaði að fullu og öllu leyti. Allt þetta held ég að sé æskilegt að nefndin setjist vandlega yfir, kanni afleiðingar á ólíka hópa sem kostur er og leiti leiða til þess að sníða agnúa af hugmyndum þessum. Virðulegi forseti. Öryrkjum hefur fjölgað ört á liðnum áratug og rannsóknir sýna að samband er á milli vaxandi atvinnuleysis, einkanlega langtímaatvinnuleysis, og fjölgunar öryrkja. Mikilvægt er að allir sem einhverja starfsgetu hafa eigi kost á endurhæfingu sem auki möguleika þeirra til atvinnuþátttöku. Í frumvarpinu er skýrt kveðið á um heimild til að greiða endurhæfingarlífeyri til einstaklinga á aldrinum 18–67 ára. Hámarkstímabil endurhæfingarlífeyris er nú 12 mánuðir með mögulegri framlengingu um sex mánuði, þ.e. allt að 18 mánuðum. Með þessu frumvarpi er lagt til að hámarkstímabil sem heimilt verði að greiða endurhæfingarlífeyri verði tvöfaldað þannig að unnt verði að framlengja það um 18 mánuði til viðbótar, þ.e. í allt að 36 mánuði, ef sérstakar aðstæður eru fyrir hendi. Er þá einkum átt við að góðar líkur séu taldar á að einstaklingur öðlist starfshæfni fái hann lengri tíma í starfsendurhæfingu og þannig verði hægt að koma í veg fyrir að einstaklingurinn festist til lengri tíma á örorkubótum. Ég held að við þær aðstæður þegar meira en helmingur þeirra sem eru atvinnulausir í landinu í dag hefur verið atvinnulaus í sex mánuði eða lengur og erlendar rannsóknir segja okkur að hætt sé við að allt að 90% þeirra sem hafa verið svo lengi atvinnulausir geti endað í örorku beri okkur skylda til að rýmka sem kostur er það svigrúm sem við höfum til að greiða endurhæfingarlífeyri og fresta sem kostur er því tímamarki þegar við þurfum að kveða endanlega upp úr um örorku. Við horfum síðan einnig til þess að gera frekari breytingar á örorkumatskerfinu sem allra fyrst og vonandi strax á vorþingi sem auðvelda okkur þetta verk að öðru leyti. Fleiri breytingar eru lagðar hér til sem lúta að rétti fólks til endurhæfingarlífeyris, framkvæmd endurhæfingar og eftirliti með henni. Breytingarnar hafa allar það meginmarkmið að bæta fyrirkomulag endurhæfingar og auka líkur á því að henni sé fylgt eftir þannig að færri einstaklingar verði öryrkjar til langframa. Samhliða frumvarpinu er gert ráð fyrir breytingum á reglugerð um örorkumat og breytingum á örorkumatsstaðli sem henni fylgja. Byggjast þær fyrirhuguðu breytingar á athugasemdum sem fram hafa komið, m.a. frá læknum sem koma að gerð örorkumats, en þeir hafa bent á að heilsufarsleg skilyrði fyrir mati á fullri örorku séu ekki nógu ítarleg og stendur til að bæta þar úr. Umræddar breytingar eru hugsaðar sem tímabundin aðgerð þar til nýtt kerfi starfshæfnismats verður tekið í notkun þar sem áhersla verður lögð á getu fólks til starfa í stað þess að einblína á vangetu fólks eins og hingað til hefur verið gert. Virðulegi forseti. Fyrir ári var gerð breyting á lögum um Ábyrgðasjóð launa sem ætlað var að draga úr vaxtakostnaði sjóðsins af kröfum lífeyrissjóða. Sú breyting hefði sparaði sjóðnum um 70 millj. kr. árið 2010. Viðræður við aðila vinnumarkaðarins leiddu hins vegar til þess að ákveðið hefur verið að hverfa aftur til sama horfs og áður þannig að allar kröfur sem sjóðurinn ábyrgist beri vexti óháð því hvenær þær féllu í gjalddaga innan ábyrgðatímabils laganna. Til að mæta kostnaðaraukanum sem af þessu hlýst verður ábyrgðargjald í sjóðinn hins vegar hækkað úr 0,2% í 0,25% af gjaldstofni þess. Þegar upp er staðið mun hækkun ábyrgðargjaldsins skila ríkissjóði um 217 millj. kr. umfram þann kostnaðarauka sem leiðir af auknum vaxtagreiðslum og hærra ábyrgðargjaldi. Í frumvarpinu er kveðið á um árlega hækkun gjalds í Framkvæmdasjóð aldraðra vegna verðlagsbreytinga. Hækkunin nemur 11,5%, þ.e. 866 kr., og verður gjaldið 8.400 kr. á næsta ári. Jafnframt er kveðið á um hækkun á tekjuviðmiði sem notað er til að ákveða hverjir eru undanþegnir greiðslu gjalds í sjóðinn. Önnur breyting á lögum um málefni aldraðra felst í framlengingu bráðabirgðaákvæðis sem sett var fyrst árið 2007 í kjölfar lækkunar hlutfalls og síðar afnáms tenginga á tekjum maka við tekjur vistmanna á stofnunum aldraðra þegar reiknuð er út kostnaðarþátttaka þeirra í daggjöldum. Leiði samanburður til aukinnar kostnaðarþátttöku vistmanns frá því sem var fyrir afnám tenginga við tekjur maka skal leiðrétta vistunarframlag ársins 2010 til samræmis við það. Með þessu er tryggt að sú niðurstaða sem er hagstæðari fyrir vistmanninn verði ætíð valin við útreikning á kostnaðarþátttöku hans í daggjaldi. Loks er í frumvarpinu kveðið á um að Framkvæmdasjóði aldraðra verði veitt tímabundin heimild til að standa straum af rekstrarkostnaði við 60 ný hjúkrunarrými frá byrjun árs 2012 til ársloka 2013 eins og ég rakti í upphafi. Að þeim tíma liðnum mun ríkissjóður taka við rekstrarkostnaðinum og rekstur hjúkrunarrýmanna þá falla undir fjárlagaheimildir til reksturs hjúkrunarheimila. Áætlað er að kostnaður Framkvæmdasjóðs aldraðra vegna þessa verði um 420 millj. kr. hvort árið um sig. Þessi tímabundna heimild til að greiða rekstrarkostnað vegna 60 hjúkrunarrýma í tvö ár er nauðsynleg til að unnt sé að fjölga nýjum hjúkrunarrýmum og mæta brýnni þörf í þeim efnum. Önnur mikilvæg breyting sem lýtur að sama máli felst í nýju ákvæði í lögum um húsnæðismál sem jafnframt er að finna í þessum bandormi þar sem Íbúðalánasjóði er heimilað að veita sveitarfélögum lán sem nemur allt að 100% af framkvæmdakostnaði við kaup eða byggingu hjúkrunarheimila fyrir aldraða. Er miðað við að lánstíminn megi nema allt að 40 árum. Með þessum heimildum er annars vegar reynt að mæta því mikla aðhaldsstigi sem er fyrirsjáanlega á rekstri ríkissjóðs fram til ársloka 2013 og koma í veg fyrir að nýjar rekstrarheimildir falli á ríkissjóð á þeim tíma og hins vegar að hleypa af stað verkefnum sem er brýnt að ráðast í og full rök eru fyrir að ráðast í en á þann hátt sem hentugast er fyrir ríkið. Um nokkurt skeið hafa staðið yfir viðræður við sveitarfélögin um framkvæmd svokallaðrar leiguleiðar þar sem gert var ráð fyrir að þessi uppbygging yrði með fjármögnun sveitarfélaganna með lántöku á markaði. Það er mat mitt að það sé mun skynsamlegra að gera Íbúðalánasjóði sem getur aflað með ríkisábyrgð lægstu mögulega kjara á markaði kleift að lána sveitarfélögunum en að þau séu að borga háa markaðsvexti og ríkið síðan að endurgreiða þeim þá háu vexti í 40 ár í formi hærri leigugreiðslna en ástæða er til. Virðulegi forseti. Verði frumvarp þetta að lögum er áætlað að útgjöld ríkissjóðs muni lækka tímabundið árin 2010–2012 um samtals 1.290 millj. kr. á ári. Á móti kemur útgjaldaaukning sem áætluð er um 194 millj. kr. þannig að nettóáhrif til lækkunar ríkisútgjalda verða samtals tæplega 1.100 millj. kr. Þá má bæta við um 357 millj. kr. sem koma í auknar tekjur vegna breytinga á gjaldi í Ábyrgðasjóð launa og að þeim meðtöldum batnar afkoma ríkissjóðs um samtals 1.453 millj. kr. Að lokinni þessari framsögu og umræðum um málið legg ég til að málinu verði vísað til meðferðar í félags- og tryggingamálanefnd.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. félagsmálaráðherra kærlega fyrir góða greinargerð. Auðvitað var margt í þessu sem þarf að fara vel yfir og ræða í þinginu. Ég vildi aðeins lauslega fá að spyrja ráðherrann út í ákvæðið sem varðar frítekjumark öryrkja í þessu andsvari. Verið er að framlengja þar bráðabirgðaákvæði um frítekjumark öryrkja upp á 109 þús. kr. á mánuði, 1.315 þúsund, hygg ég, yfir árið, sem ég held að hafi verið mjög góð þverpólitísk samstaða um í þinginu, enda bæði mikilvægt í efnahagsástandinu eins og hæstv. ráðherra gat um en auðvitað ekki síður í þeirri viðleitni að virkja fólk til þátttöku, fólk sem stríðir við fötlun eða sjúkdóma, og mætir að mörgu leyti þeim háværu röddum sem hafa verið um það að við leitum leiða til þess að virkja öryrkja á ný til þátttöku á vinnumarkaði og til þess góða og gjöfula lífs sem hægt er að sækja með virkni og auðvitað jákvæðum áhrifum á heilbrigði. Ég vil hins vegar spyrja hæstv. ráðherra hvort loku sé fyrir það skotið að nefndin með stuðningi þingsins festi þetta ákvæði einfaldlega inn í, þannig að öryrkjar þurfi ekki að búa við þá óvissu að þetta sé bara framlengt tímabundið um skamman tíma í senn, því að ég held að réttindin séu út af fyrir sig sjálfsögð og um þau sé góð samstaða í þinginu. Ég veit til þess að því miður eru dæmi um það að öryrkjar hafa sagt sig frá vinnu vegna þess að þeir hafa talið að þessi bráðabirgðaheimild væri að falla niður nú um áramótin og þeir mundu ekki hafa heimild til þess að hafa tekjur í janúar umfram 25 þús. kr. Ég held að slíkur misskilningur sé sannarlega til óþurftar og væri til farsældar ef unnt væri að festa þennan jákvæða þátt í tillögum ráðherrans varanlega inn í.

Virðulegi forseti. Já, það kostaði auðvitað nokkur útgjöld að halda inni þessu frítekjumarki en það er eins og hv. þingmaður nefnir afskaplega mikilvægt til að styðja við virkni og endurhæfingu öryrkja. Auðvitað er það svo að við getum ekki fikrað okkur í átt að aukinni áherslu á hæfni fólks og getu fólks nema með því að gera því kleift að vinna sér inn tekjur og skapa því rúm á vinnumarkaði. Það sem við horfum til strax á vorþingi er að koma með frumvarp til laga um nýtt almannatryggingakerfi byggt á heildarendurskoðuninni stóru. Þar vonumst við til að leggja ákveðinn grunn hvað varðar öll frítekjumörkin. Frítekjumörkin eru mikill frumskógur og ég held að mikilvægt sé að greiða úr þeirri óreiðu og leggja ákveðin grunnprinsipp. Við náðum t.d. í vor, þrátt fyrir mjög þrönga stöðu ríkissjóðs, að búa til 10 þús. kr. frítekjumark fyrir lífeyristekjur ellilífeyrisþega, það hafði aldrei áður verið til. Það kostaði hins vegar hvorki meira né minna en 750 millj. kr. Hins vegar vitum við að ef við ætlum að ná að jafna út neikvæð áhrif 180 þús. kr. grunnframfærslu tryggingarinnar á ellilífeyrisþega með lítinn lífeyri, þurfum við helst að hækka þetta frítekjumark upp í 70 þús. kr. a.m.k. til að ná að jafna aðstæðurnar að fullu og öllu leyti og það er auðvitað markmið okkar. Við hinar erfiðu aðstæður í ríkisbúskapnum er erfitt að bæta mikið í frítekjumörkin en ég held að miklu máli skipti að setja meginregluna um þau í lög og gera það mjög einfalt fyrir ráðherra að hækka þau og við sköpum þar með stefnumörkunina um að þar ætlum við að láta aukin framlög til málaflokksins 

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og þau sjónarmið sem að baki liggja bráðabirgðaákvæðinu. Þar kemur skýrt og greinilega fram eindreginn vilji til að viðhalda þessum frítekjumörkum í atvinnutekjum fyrir öryrkja, ekki bara fyrir næsta ár heldur til framtíðar. Ég held að það sé mikilvægt í umfjöllun þingsins og kynningu hæstv. ráðherra að það komi skýrt og greinilega fram að það sé hinn eindregni vilji að þetta verði einfaldlega viðvarandi heimild og hvatning til öryrkja til virkrar þátttöku á vinnumarkaði og ég þakka hæstv. ráðherra fyrir góðan skilning á málefninu.

Frú forseti. Það eru þrjár spurningar sem ég vildi beina til hæstv. félagsmálaráðherra. Í fyrsta lagi út af fæðingarorlofinu. Hann var gerður afturreka með fyrstu hugmyndir sínar og síðan voru settar fram hugmyndir um frestun á einum mánuði af fæðingarorlofinu. Hvaða heildarúttekt hefur verið gerð og hvaða heildarmynd hefur ráðherra á þróun fæðingarorlofsins? Ég mun fara yfir það í ræðu á eftir hvernig farið hefur verið í Fæðingarorlofssjóðinn tvisvar áður en komið er að þessum breytingum. Ég vara við því að við förum að óathuguðu máli að hrófla frekar við Fæðingarorlofssjóðnum. Það væri ágætt að fá svar um heildarmyndina. Í öðru lagi: Hvaða samráð og samvinna hefur verið höfð við Félag eldri borgara og öryrkja? Báðir þessir hópar í samfélaginu hafa mótmælt nokkuð harðlega og þá ekki síst vinnubrögðum. Meðal annars segir Björgvin Guðmundsson, sem hefur nú ekki verið aðhaldslítill við fyrri ríkisstjórnir, með leyfi forseta: „Ráðherrar stinga þeim ofan í skúffur. Heitstrengingar stjórnmálamanna fyrir kosningar um ný og betri vinnubrögð virðast hafa gleymst.“ Síðan segir hann: „Það þarf að hlusta á aldraða og öryrkja og fleiri hagsmunasamtök og ekki bara hlusta.“ Það væri ágætt að vita að hvaða formlega samráð og samvinna hugsanlega hefur verið höfð við þessa hópa. Síðan vil ég gjarnan fá að vita hvort tekið hafi verið tillit til niðurstaðna mjög merkilegrar nefndar, sem m.a. Öryrkjabandalagið fagnaði sérstaklega og átti ríkan þátt í niðurstöðu þeirrar nefndar, sem þáverandi ráðuneytisstjóri í forsætisráðuneytinu og nú í félagsmálaráðuneytinu fór fyrir um breytingar á fyrirkomulagi varðandi öryrkja, hvaða möguleika þeir hafa til að vinna án þess m.a. að bætur verði skertar til að hvetja öryrkja til að taka þátt á 

Virðulegi forseti. Þetta eru það efnismiklar spurningar að ég er ekki viss um að mér endist örendið í fyrra andsvari til að klára þetta allt saman. Fyrir það fyrsta, heildarmyndin í fæðingarorlofinu. Það er auðvitað svo að til okkar friðar heyrir að spara sem svarar 1,2 milljörðum til viðbótar við það sem þegar hefur verið áætlað. Hversu langt þarf að ganga í því er mjög góð spurning hjá hv. þingmanni, þetta er eitt af því sem ég held að við þurfum að hugsa. Ég tel margt benda til þess að sparnaðaraðgerðirnar í sumar hafi ekki að fullu komið fram enn þá og það megi vænta frekari sparnaðar af lækkun þaksins á greiðslunum í haust vegna þess fyrst og fremst að þeir sem eru tekjuhærri í kerfinu, sem eru að stærstum hluta karlar, eiga eftir að taka fæðingarorlofið, þ.e. þeir sem hafa rétt sem varð til eftir mitt þetta ár eiga í flestum tilvikum eftir að taka fæðingarorlofið. Það kann því vel að vera að reikniforsendurnar sem við höfum gefið okkur geri ráð fyrir of mikilli aðhaldsþörf þarna. Þetta er nokkurn veginn heildarmyndin í þessu. Varðandi samráð. Við höfum haft mikið samráð við hagsmunasamtök. Í vor þegar við fórum í bætur til aldraðra og öryrkja áttum við vandað samráð við Landssamband eldri borgara og Öryrkjabandalag Íslands, höfðum ítrekað samráð við þau félög áður en við tókum þær ákvarðanir. Með sama hætti núna, þar sem breytingar í þessu frumvarpi snúa fyrst og fremst að öryrkjum, höfum við haft verulegt samráð við þá líka. Auðvitað er þetta hins vegar allt á okkar ábyrgð og ég get ekki skotið mér undan henni. Varðandi breytingar sem eru gerðar hér á örorkukerfinu eru þær allar í fullu samræmi við hugmyndir starfshæfnimatsnefndarinnar sem Bolli Þór Bollason leiddi þegar hann var ráðuneytisstjóri í forsætisráðuneytinu. Það er einlægur ásetningur okkar að vinna á vorþinginu frekari breytingar til að styðja við starfshæfnimatsverkefnið og fikra okkur í áttina að upptöku þess.

Frú forseti. Hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra er auðvitað vorkunn því að hann er sjálfur búinn að segja að þetta séu vondar hugmyndir varðandi fæðingarorlofið og það er mjög vont að fylgja eftir af krafti vondum hugmyndum. Og þær eru vondar, þær eru óútfærðar, óútpældar og vanhugsaðar til lengri tíma litið, algjörlega vanhugsaðar, og ég vil sérstaklega undirstrika það. Síðan vil ég líka draga fram - og ég þarf þá bara að lesa frumvarpið betur - en ég vil sérstaklega vekja athygli á því að hvergi í greinargerðinni með frumvarpinu er vísað til þessa starfs endurhæfingar- og örorkumatsnefndarinnar sem Bolli Þór Bollason fór fyrir og ýmsir mætir nefndarmenn sátu í, það er hvergi minnst á hana í greinargerð. Ég spyr: Af hverju ekki? Af hverju á ekki að vísa einmitt til niðurstaðna skýrslu sem allir eru sammála um eða er það kannski vegna þess að Samfylkingin vill ekki kannast við að hafa verið 

Virðulegi forseti. Ég kann ekki greinargerðina utan að, ég vil bara vitna í ræðu mína áðan þar sem ég tók það skýrt fram að þetta væri allt gert í samræmi við þá stefnumörkun sem þar hefði verið lögð upp í mikilli sátt við hagsmunaaðila og það er vissulega markmið okkar. Varðandi hugmyndirnar um fæðingarorlofið eru þær auðvitað vondar vegna þess að þær hafa allar sína ágalla. Sú hugmynd sem ég lagði fram í upphafi fól í sér að verja að fullu og öllu leyti hagsmuni láglaunafólks og hagsmuni einstæðra mæðra en taka frekar áhættuna af því að lækkun hámarksgreiðslunnar mundi valda því að feður, sem eru yfirleitt með hærri laun, tækju síður fæðingarorlof. Lausnin sem varð ofan á á endanum ver betur þann rétt. Hvorug er fullkomin, það eru ágallar á báðum, en ég legg þetta einfaldlega fram með þessu fororði og ég tel bara ósköp jákvætt og uppbyggilegt að nefndin meti það. 

Frú forseti. Hæstv. ráðherra kom víða við í ræðu sinni en það sem ég vildi spyrja hann að er fæðingarorlofið og niðurskurður á því eða frestun á einni greiðslu sem á spara en allur pakkinn á að spara 1.000 milljónir á ári. Á sama tíma er hæstv. ráðherra að samþykkja í hæstv. ríkisstjórn afnám sjómannaafsláttar sem líka sparar einn milljarð á ári, en þar fara menn miklu mildilegri höndum um málið því að það á ekki að taka gildi fyrr en 2011, 2012 og 2013 þegar kreppan er eiginlega búin. Það vill svo til að fólk sem á von á barni núna í janúar, það barn er löngu getið, það verður ekkert hætt við það og þetta er dálítið undarlegt að ráðast á þá sem geta ekki hætt við en sjómönnum, sem hafa hækkað mikið í tekjum undanfarið, mjög mikið, vegna lækkunar á gengi krónunnar, skal hlíft. Svo vildi ég spyrja hæstv. ráðherra: Hvernig samræmist þetta? Hann hefur haldið fjögur andsvör um Icesave og af því að mér hefur aldrei tekist að særa hann í efnislega umræðu um það mál, hann hefur talað sem sagt í fjórar eða fimm mínútur samtals um það mál og ekki efnislega, þá er þetta sem hann er að tala um hér upp á 1,1 milljarð tíu daga vextir af Icesave.

Virðulegi forseti. Það er vissulega slæmt að þurfa að grípa til aðgerða sem bitna á fólki sem hefur gert sínar áætlanir en hins vegar við þær aðstæður sem við erum í núna í efnahagslífinu hafa aðgerðir stjórnvalda áhrif á fólk víða með litlum fyrirvara. Ég held að það sé í sjálfu sér ómögulegt að grípa til aðgerða gagnvart útgjaldafrekum millifærslukerfum langt fram í tímann ef menn ætla að ná árangri snöggt í ríkisfjármálum og það skilur hv. þingmaður auðvitað. Það er gaman að eiga orðastað við hv. þingmann um sjómannaafsláttinn. Ég hef lengi talið mjög mikilvægt að leggja hann af, og ég segi að það er gaman að eiga orðastað við þennan hv. þingmann um það vegna þess að ég get ekki einu sært hann til að styðja málið því að hann er líklega eini þingmaður Sjálfstæðisflokksins sem mun treysta sér til að styðja þetta mál vegna þess að hann hefur oft talað fyrir afnámi sjómannaafsláttar. Ég held hins vegar að það væri gott ef hann ynni með okkur í því að vinna því máli frekara fylgis. Ég ætla ekki að fara í grafgötur með það að ég tek eftir þessu ósamræmi en það þýðir ekki að ég geti skotið mér undan ábyrgð á því sem á mínu borði lendir og það er að ná utan um það mál að halda útgjöldum til millifærslukerfanna undir félags- og tryggingamálaráðuneytinu innan þess ramma sem aðhaldskrafa fjárlaga kveður á um. Þá höfum við reynt að hlífa þeim sem helst skyldi og láta breytingarnar ekki hitta fyrir þá sem minnst hafa á milli handanna. Út á það gekk fyrsta hugmynd mín en ég viðurkenni alveg að á henni eru gallar út frá jafnréttissjónarmiði. Þess vegna er það niðurstaða mín að leggja 

Frú forseti. Ég hef ekki eingöngu hjalað um sjómannaafsláttinn, ég hef þrisvar sinnum flutt frumvarp um að leggja hann af. Ég hef því ekki bara hjalað um það. Varðandi fæðingarorlofið og sjómannaafsláttinn. Annað á að taka gildi eftir tvö ár, þ.e. ekki á næsta ári, hitt á að taka gildi strax 1. janúar og ég skil ekki þetta misræmi. Og líka það að menn skuli ráðast á fæðingarorlofið sem er jú mjög mikilvægt tæki til að laga jafnrétti kynjanna og það er verið að ráðast á það. Eru menn á móti jafnrétti kynjanna eða hvað? Síðan langar mig til að spyrja: Hversu margir endurhæfast af endurhæfingarlífeyri? Hvaða úrræði eru til staðar handa því fólki og hversu margir öryrkjar og endurhæfingarlífeyrisþegar hverfa til atvinnulífsins aftur?

Virðulegi forseti. Það er í sjálfu sér ekki miklu við þessa orðræðu um fæðingarorlofið og sjómannaafsláttinn að bæta að öðru leyti en því að ég ítreka það að ég met mikils traustan stuðning hv. þingmanns við afnám sjómannaafsláttarins og vænti þess að flokkssystkini hans fylgi honum í því máli, því að ég held að sé einfaldlega verkefni sem er löngu tímabært að takast á við. Um samdrátt í fæðingarorlofskerfinu ber hins vegar á það að líta að þar erum við að grípa til einskiptisaðgerðar vegna samdráttar í ríkisútgjöldum og hugsunin er sú að þetta verði tímabundinn niðurskurður og þess vegna má kannski segja að að því leyti geti sérstök sjónarmið gilt þar um. Varðandi fjölda þeirra sem endurhæfast þá hef ég ekki tiltækar tölur en ég er algerlega sannfærður um að of fáir gera það. Þess vegna voru hugmyndirnar um endurhæfingarkerfið settar fram og 

Frú forseti. Við ræðum núna annað málið sem kemur frá hæstv. heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra og tengist breytingu á almannatryggingakerfinu, lögum um félagslega aðstoð, lögum um Ábyrgðasjóð launa, og fleirum, en síðast en ekki síst lögum um fæðingar- og foreldraorlof og ég mun beina máli mínu fyrst og fremst að þeim þætti, en engu að síður vil ég fara fyrst aðeins yfir nokkur atriði og þá fyrst og fremst þau sem ég tel að séu til bóta en þarf kannski engu að síður að fara betur út í varðandi útfærsluna innan félags- og tryggingamálanefndar. Ég tel gott að menn undirstriki það bæði í þessu máli og málinu sem við ræddum áður að við eflum starfsendurhæfingu og reynum að koma fólki fyrr úti á vinnumarkaðnum, reynum að gera fólki kleift að velja, að það geti farið, án þess að það kosti það miklar byrðar, út á vinnumarkaðinn þrátt fyrir örorku, reynum að ýta undir hæfileika hvers og eins og fólk fái notið sín á grundvelli þeirra hæfileika sem það hefur upp á að bjóða. Ég held að hluti af þessu máli geti stuðlað að því, til að mynda breytingin á endurhæfingarlífeyrinum úr 12 mánuðum og upp í 18. Það er reyndar óútfært varðandi fjárhagslegu áhrifin af því að menn treysta sér ekki til að meta það sérstaklega hjá fjármálaráðuneytinu. En ég hef trú á því að ef rétt er á málum haldið muni hluti þessa fólks - við verðum að átta okkur á því að 60% þeirra sem hafa verið á endurhæfingarlífeyri fóru síðan á varanlegar örorkubætur árið 2008 - það er gríðarlega mikill akkur í því að reyna að vinna þessum hópi gagn með því að stuðla að því að hann komist út á vinnumarkaðinn, menn verði fullgildir þegnar með því að efla og styrkja endurhæfinguna og ég vona að með þessu úrræði verði sú raunin. Ég vil undirstrika það sem ég kom aðeins inn á líka í andsvari mínu áðan við hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra að það verður að veita alla vega öldruðum og öryrkjum tækifæri til að koma sjónarmiðum sínum á framfæri við félags- og tryggingamálanefnd. Þau þurfa ekki endilega að vera í samræmi við þetta frumvarp, ég efast um að svo sé, en það þarf að tryggja að þessi hópur fái möguleika til að koma sjónarmiðum sínum á framfæri, því að menn hafa verið að kvarta sérstaklega undan því að ríkisstjórnin sé ekki að hlusta. Þau bjuggust við miklu varðandi verkstjórnina, breytingarnar, og það er til í blaðagreinum og á fleiri stöðum á prenti að þau bjuggust við að við breytingar á ríkisstjórn yrði frekar hlustað á þau en svo virðist sem það hafi ekki verið raunin, þannig að ég hvet til þess sérstaklega. Ég held að niðurstaða nefndar sem Bolli Þór Bollason var formaður fyrir og við höfum komið inn á í umræðunni sé mjög merkileg, því að það náðist ekki bara þverpólitísk samstaða um niðurstöðu þeirrar nefndar heldur í rauninni eining á meðal stjórnvalda, milli stjórnvalda og svo öryrkja og þess hóps sem niðurstöðurnar snerta fyrst og fremst. Ég fagna því sérstaklega ef sú er raunin, án þess að þess sé getið reyndar í greinargerðinni einhverra hluta vegna, að verið sé að fylgja niðurstöðu þeirrar nefndar eftir. Ég hef trú á því, eins og margir sem hafa fjallað um þetta mál og eru mun betur að sér í þessum málum en ég, miklu betur, að ef menn fylgja eftir þeim niðurstöðum og þeim tillögum munum við stuðla að því að öryrkjar eigi hægara um vik bæði til að vera fullgildir þátttakendur á vinnumarkaði og nýta þá hæfileika sem þeir búa yfir. Það er mikilvægt. Ég ætla að koma núna að fæðingarorlofinu. Ég hjó eftir því að hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra sagði að það hefði verið haft samráð við þingflokka. Þá vil ég sérstaklega undirstrika að það var að sjálfsögðu ekki haft samráð við stjórnarandstöðuflokkana heldur hlýtur hann að hafa meint samráð við þingflokka Vinstri grænna og Samfylkingar. Það vekur mig auðvitað til umhugsunar um það að innan þeirra þingflokka eru þingmenn sem sérstaklega hafa talið sig vera merkisbera jafnréttisbaráttunnar og jafnréttis og hafa undirstrikað fæðingarorlof og mikilvægi þess. Þess vegna spyr ég: Hver var afstaða þeirra? Hvaða fyrirvara gerðu þeir á þingflokksfundum sínum? Ég trúi ekki að hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir eða hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir eða aðrir þingmenn t.d. innan Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hafi látið þetta frá sér athugasemdalaust, ég trúi því ekki að óreyndu, eða hv. þm. Anna Pála Sverrisdóttir. Ég vil ekki trúa því. Það segir mér, ef það hefur verið látið fara athugasemdalaust, að það búi eitthvað meira þar að baki. Það sem býr auðvitað að baki, að mínu mati, er að viðhalda völdum. Það virðist að m.a. jafnréttinu að hluta til sé fórnandi fyrir vinstri stjórnina. Þetta eru sár orð og fá menn til að hrista höfuðið en þetta er bara svona. Eftir áralanga baráttu allra flokka, fólks úr öllum flokkum náðist að koma í gegnum þingið fæðingarorlofi, miklu baráttumáli þar sem margir áttu hlut að máli. Þess vegna spyr maður sig: Er það kannski út af því að það var ríkisstjórn Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins sem kom þessu máli í gegn að það er réttlætanlegt að ráðast á þetta mál?  Það er litið til Íslands í þessum efnum, við erum fyrirmynd annarra þjóða í þessum efnum og það er verið að ráðast á þessi mál. Reyndar eins og í sumum öðrum málum þar sem við erum fyrirmynd á öðrum sviðum, eins og í sjávarútvegsmálum en það er önnur saga. Ég velti fyrir mér af hverju, og það er ekki hægt að segja bara að það þurfi að finna sparnaðarleiðir í ríkisfjármálum. Þá er þetta bara vitlaus forgangsröðun. Það er verið að ráðast á þennan sjóð í þriðja sinn. Við mótmæltum ekkert mjög mikið í sumar þegar farið var í annað sinn í sjóðinn af því að við skildum þetta. En þegar komið er í þriðja sinn án þess að hafa hugsað út í afleiðingarnar, meta heildarmyndina, þá er farið af stað með það að skera eigi niður í þessum sjóði. Síðan hrökklast menn til baka, eftir að ungir jafnaðarmenn, ung vinstri græn, BHM mótmæltu fyrir utan andstöðu ýmissa stjórnarandstöðuþingmanna í þessu máli, og henda fram einhverri hugmynd til að uppfylla kröfurnar, bara einhverri hugmynd, höldum við áfram að ráðast á fæðingarorlofsmálið, jafnréttismálið, henda bara inn einhverri hugmynd um að fresta einum mánuði af fæðingarorlofinu um þrjá mánuði. Er búið að meta hvaða áhrif það hefur? Er hugsanlegt t.d. í ljósi þess atvinnuástands sem nú er að það verði bara enginn sem taki þetta af því að menn eru hræddir við atvinnuástandið, þannig að réttur barnsins til að vera með foreldrum sínum í níu mánuði rýrist að sama skapi? Eru menn búnir að meta þessa þætti? Nei, menn eru ekki búnir að meta þá og það er hjákátlegt að þetta skuli vera ríkisstjórnin sem undirstrikaði í sinni leikrænu tjáningu að jafnréttismálin væru svo gríðarlega mikilvæg að menn settu þau undir forsætisráðuneytið. Ég held að jafnréttismálunum hefði jafnvel verið betur borgið áfram í félagsmálaráðuneytinu undir forustu hæstv. félagsmálaráðherra Árna Páls Árnasonar en undir forsætisráðherra. Það er hjákátlegt að horfa á þetta og þetta er einhver sýndarmennska. Hægt er að benda á margar aðrar sparnaðarleiðir. Það er hægt að nefna utanríkisþjónustuna, sameiningu stofnana. Það er hægt að nefna ótekjutengdar barnabætur, lítandi í eigin barm. Það er hægt að finna margar aðrar sparnaðarleiðir því að við megum ekki út af skammsýni núna fórna þessu máli. Þetta er langtímamál, þetta er mál sem snertir réttindi kvenna til að vera í jafnri samkeppnisstöðu þegar kemur að því að leita sér starfa á vinnumarkaði. Af hverju hefur verið til lengri tíma þessi mikli kynbundni launamunur á markaðnum? Af hverju? Svo þegar við erum komin með raunhæfar leiðir á bara að rústa kerfinu. Og það er vinstri stjórn sem er að rústa kerfinu, það er vinstri stjórn Samfylkingar og Vinstri grænna. Hvar eru femínistarnir núna? Af hverju þegja þeir þunnu hljóði? Af því að það er óþægilegt að gagnrýna þá flokka sem vill svo til að afgreiða málið með þessum hætti? Og ekki bera fyrir ykkur sparnaðarleiðir, það er hægt að spara á öðrum stöðum í kerfinu. Þetta er langtímamál og þetta snertir jafnrétti og ég undirstrika að jafnréttismálin eru ekki dekurverkefni, ekki eitthvað sem hægt er að stinga undir stól þegar erfiðleikar eru fram undan. Sveitarfélögin, hafa menn metið hvaða kostnaðarauki þetta verður fyrir sveitarfélögin? Nei, menn hafa ekki metið það. Hefur verið talað við sveitarfélögin? Nei, ekki heldur. Er ríkisvaldið að bæta núna aukakostnaði á herðar sveitarfélaganna? Það er mjög líklega þannig því að það verður þeirra, skyldur sveitarfélaga að koma til móts við foreldra eru lögbundnar og þau fá börnin til sín fyrr. Ég vil líka spyrja hæstv. félagsmálaráðherra af því að ég veit að hann kemur upp í lok umræðunnar og ég náði ekki að spyrja hann að því áðan. Þegar maður lítur yfir kostnaðarmatið með frumvarpinu segir þar m.a., með leyfi forseta, að verði frumvarpið óbreytt að lögum er áætlað að útgjöld ríkissjóðs muni lækka tímabundið um samtals 1.290 millj. Munið að það eru 1.200 millj. sem menn eru að fresta hér, menn eru í rauninni að fresta vandanum, það er ekki verið að taka á þessu máli. Menn segja bara: Æ, þetta er óþægilegt mál, við skulum bara ýta því frá okkur fram til 2013. En síðan segir að á móti sé áætlað að önnur útgjöld aukist um samtals 194 millj. kr. og verði því nettóáhrifin samtals um 1.096. Ég spyr: Er breytingunni á fæðingarorlofinu og fæðingarorlofslöggjöfinni ætlað að fjármagna önnur útgjöld ríkisins í þessu? Á að skerða fæðingarorlofið og fæðingarorlofsprinsippið til að koma fram öðrum útgjöldum? Það er ekki hægt að lesa annað því að hér stendur að nettóáhrifin verði samtals tæplega 1.100 millj. kr. en sparnaður einn og sér með fæðingarorlofinu og frestuninni á að vera 1.200. Það er ekki hægt að lesa þetta öðruvísi en svo að verið sé að skera niður í Fæðingarorlofssjóðnum með því að auka útgjöld ríkisins á öðrum stað. Hvar er jafnaðarstjórnin? Hvar er jafnréttisstjórnin? Þetta er bara Icesave-stjórnin og hún verður þekkt fyrir það að neyða Icesave í gegnum þingið og skerða fæðingarorlofið, tala niður jafnréttismálin. Það er margt við þetta að athuga og ég fann að mörgu leyti til með hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra þegar hann kom upp áðan og sagði: Þetta eru vondar hugmyndir. Hann var reyndar búinn að segja áður í fjölmiðlum: Þetta eru vondar hugmyndir, þinginu ber að leysa þetta. Já, já, þingið mun örugglega reyna að leysa þetta og reyna að fara yfir þetta en það gengur ekki að þetta séu áherslur ríkisstjórnar Íslands, ríkisstjórnar sem á að standa vörð um það að passa þau tæki sem hjálpa konum sem körlum í baráttu sinni í átt að jafnrétti. Þetta er mikilvægasta jafnréttistækið sem við höfum. Við getum farið í margt, margt annað en þetta er skilvirkt tæki. Við vitum það núna að konur standa jafnfætis körlum þegar þær sækja um starf. Ég veit ekki hversu margar sögur ég fékk að heyra frá atvinnurekendum þegar við vorum að koma þessu máli í gegn sem sögðu: Þetta er eina skynsamlega leiðin fyrir ykkur að fara þessa leið, eina skynsamlega leiðin, því að þegar við stöndum frammi fyrir því að ráða þrítuga konu eða þrítugan karl, t.d. forritara þar sem þarf mikla viðveru, veljum við alltaf karlinn af því að við vitum að hann fer ekki meðan þrítug kona fer. Og loksins þegar búið er að ná þessu prinsippi fram og þessu jafnréttis- og samkeppnisgrundvelli fyrir konur fer vinstri stjórnin að hrófla við þessu í þriðja sinn. Það er ekki svo að við sjálfstæðismenn höfum ekki tekið þátt í því að ná fram sparnaði í gegnum niðurskurð á Fæðingarorlofssjóðnum, það skal enginn halda það, við höfum tekið þátt í því líka. En það er komið að sársaukamörkunum og það sorglega er að ríkisstjórnin hefur ekki einu sinni spáð í hvaða afleiðingar þessar tillögur hennar hafa í för með sér. Þess vegna vil ég ítreka það að ef menn ætla að koma hér og segja að það þurfi að ná fram sparnaði, þá lítið ykkur nær. Farið og skoðið heildarmyndina í ríkisfjárlögum. Það er hægt að spara á mörgum öðrum stöðum en ekki í þessu prinsippmáli sem verður að teygja sig yfir fjárlagaárið 2010, yfir fjárlagaárið 2011. Þetta er mál sem þarf að standa lengi til að jafnrétti náist hér á landi. Við eigum enn þá langt í land og þá eigum við ekki að fórna því tæki sem hjálpar okkur eitthvað áleiðis. Munið að jafnréttismál eru ekki dekurmál.

Virðulegi forseti. Ég kem upp eftir ákall hv. þm. Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur þar sem hún spyr ýmsa hv. femínista hér á þingi hvernig þeim líki niðurskurður í fæðingarorlofi. Nú verð ég að játa eins og ég hef gert opinberlega að hugmyndin um að fresta hluta fæðingarorlofsins hugnast mér illa, bæði tel ég það valda skerðingu á lengd fæðingarorlofsins sem er óheppilegt, auk þess sem við erum eingöngu að velta vanda dagsins í dag á undan okkur. En ég hef jafnframt varið lækkun á þakinu og þá út frá þeirri röksemdafærslu að þar séum við að verja kjör meðaltekjufólks og fólks þar fyrir neðan og það hljóti að vera meginmarkmiðið núna og þá komum við kannski inn á það sem ég hefði viljað spyrja hv. þingmann að. Nú er það svo að Fæðingarorlofssjóður er fjármagnaður af tryggingagjaldi og við höfum verið að hækka tryggingagjaldið til að koma til móts við aukningu í atvinnuleysistryggingum, Sjálfstæðisflokkurinn hefur ekki verið mjög hrifinn af því, og væntanlega þyrftum við að hækka tryggingagjaldið um 0,17% til að þessi tekjustofn fæðingarorlofsins stæði undir orlofinu eins og það er núna. Ég vil þá spyrja hv. þingmann hvort hún telji það færa leið í stöðunni. Síðan vil ég kannski nota tækifærið og vera ánægð með það að við séum þetta margir femínistar á þingi því að ég hef lagt til að settur verði kynjakvóti í stjórnir fyrirtækja hér á landi. Ég lagði það til bæði í sumar og í haust, það er í vinnslu í viðskiptanefnd og mun hafa mikil áhrif, ef fram gengur, á stöðu kvenna innan íslenskra fyrirtækja og ég vænti stuðnings við það góða mál.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur fyrir að koma hingað upp og setja fram hvassar en líka mjög málefnalegar spurningar. Nei, ég ætla ekki að styðja kynjakvóta í stjórnum fyrirtækja því að ég er sannfærð um að kynjakvóti, hvort sem það er í stjórnmálaflokkum eða innan fyrirtækja, eigi í rauninni ekki rétt á sér. Ég vil að fólk sé metið að verðleikum en ekki á grundvelli þess hverra manna það er, hvers kyns það er heldur hvað það hefur fram að færa. Og ég trúi því einmitt að m.a. með tilstuðlan fæðingarorlofsins eins og það liggur fyrir breyti samfélaginu, hægt, stundum of hægt, en engu að síður held ég að það muni breyta þessari hugmynd. Enda sjáum við bara hvernig til að mynda þingið hefur breyst á nokkrum árum, hvernig kynjahlutföllin hafa núna með síðustu kosningum líka breyst.  Varðandi tekjustofninn er ég ekki sammála því að það eigi að krukka í tryggingagjaldinu, ég er einfaldlega ekki sammála því. Ég segi: Meiri niðurskurð annars staðar og það er vel hægt. Við sjálfstæðismenn erum að vinna að okkar tillögum innan fjárlaganefndar og það er hægt að benda á margvísleg dæmi um útþenslu síðustu ára varðandi ríkiskassann. Við sjálfstæðismenn eigum að sjálfsögðu þar hlut að máli veit ég vel, vitandi það hvernig menntamálaráðuneytið þandist út á síðustu árum. Það er hægt að ná aukinni hagræðingu í ríkisrekstri. 

Virðulegi forseti. Ég harma það að hv. þm. Þorgerður K. Gunnarsdóttir ætli ekki að styðja bráðgóða tillögu mína um kynjakvóta í fyrirtækjum. Hún nefndi að konum hefði fjölgað mjög á þingi. Þá er rétt að geta þess að það er vegna sigurs vinstri flokkanna í kosningunum í vor og þar eru kynjakvótar. Það er því engin tilviljun að konum hafi fjölgað á Alþingi. Ég er sannfærð um að allar þær konur sem komu inn á þessum kvótum munu bæta þingstörf ef eitthvað er, enda eru þær komnar inn á eigin verðleikum þó að kvótinn hafi vissulega ýtt þar undir. Mér finnst athyglisvert sem kemur fram í máli hv. þingmanns, herra forseti, að hún telur að eigendur fyrirtækja eigi ekki að axla ábyrgð á jafnréttismálum með því að velja konur jafnt sem karla til að sitja í stjórnum fyrirtækja sinna og þau eigi heldur ekki að greiða hærri skatta til að hægt sé að fjármagna fæðingarorlofið. Þá erum við einfaldlega í þeirri stöðu að þurfa að skerða fæðingarorlofið, því að tekjustofn þess dugir ekki til að greiða það fæðingarorlof sem við höfum bundið í lögum. Ég hlakka til að sjá sparnaðartillögur Sjálfstæðisflokksins og ég minni hv. þingmann á að það verða fjárlög að þessum fjárlögum liðnum og því miður munum við þurfa að halda áfram niðurskurðinum þá. En ég tel að munum við ekki geta gengið miklu lengra í tryggingakerfunum okkar á komandi árum, þannig að þau lenda harðar í því á fyrri hluta samdráttartímans en verði þá þyrmt þegar við förum með mun harðari hætti inn í ríkisreksturinn og mörgum þykir þó nóg um nú þegar.

Herra forseti. Það er hægt að fara í sögulegar pælingar um kynjakvóta og jafnrétti á listum. Ég veit bara að til að mynda á lista sjálfstæðismanna í Suðvesturkjördæmi hafa alltaf verið nokkurn veginn jöfn kynjahlutföll. Það er bara af því að fólkið hefur valið listann þannig. Þess vegna verður maður að halda umræðunni vakandi, vekja fólk til umhugsunar en þvinga það ekki að einhverri fyrir fram gefinni niðurstöðu um að það verði að vera ákveðnir einstaklingar sem fá ákveðin sæti. Ég held að það sé mikilvægt að fólk finni þennan hvata hjá sér sjálft, þá axlar það meiri ábyrgð, það verður meðvitaðra um ábyrgðina en getur ekki skýlt sér á bak við lög og bak við réttinn um að þetta eigi að vera með einhverjum tilteknum hætti. Fyrirtækin sum hver hafa axlað sína ábyrgð með góðri kynjaskiptingu en allt of mörg hafa komist hjá því að skipa fleiri konur í stjórnir sinna fyrirtækja og þá verða þau einfaldlega að þola gagnrýni á það, en þau eiga ekki að gera það undir formerkjum lagasetningar. Varðandi frekari tillögur, við munum bæði koma með tillögur varðandi niðurskurðinn og varðandi gjaldahliðina en við höfum náttúrlega komið með tillögur varðandi tekjuhliðina sem hefur gríðarlega mikla þýðingu. Þá er ég að vísa m.a. til séreignarsparnaðarins sem hefði gríðarlega mikla þýðingu fyrir tekjuhlið ríkissjóðs og sveitarfélaganna á næstu árum. Þá erum við að tala um þá 115 milljarða sem hægt er að fá í gegnum séreignarsparnaðinn, 75 milljarða til ríkisins og 40 til sveitarfélaga. Það er hægt að fara aðrar leiðir, við sjálfstæðismenn erum ekki bara að tala um að hægt sé að fara aðrar leiðir, við höfum bent á þær en því miður höfum við ekki fengið mikla umræðu, til að mynda af hálfu stjórnarliða og þó að hv. þingmaður hafi tekið þátt í þeim hafa aðrir ekki sýnt þeim mikinn áhuga. Ég hefði viljað sjá menn ræða aðrar leiðir í tekju- og gjaldahlið ríkissjóðs til þess m.a. að forðast málið sem ég hefði haldið að væri samstaða 

Herra forseti. Þetta er ansi yfirgripsmikið frumvarp og við tökum vonandi góðan tíma í að ræða það allt saman í félags- og tryggingamálanefnd. Það eru bara tvö atriði sem ég vil beina máli mínu að varðandi þetta frumvarp að þessu sinni, það er annars vegar um endurhæfingarlífeyrinn og hins vegar um Fæðingarorlofssjóð. Öðru fagna ég og hinu ekki. Ég fagna því að tvöfalda eigi hámarkstíma endurhæfingarlífeyris þannig að endurhæfingarlífeyrir geti verið allt að 36 mánuðir, en vil þá líka nota tækifærið til að auglýsa eftir því úr ranni hæstv. ráðherra hvernig nýta á þetta aukna svigrúm á endurhæfingarlífeyri og hvernig á að stuðla að því að endurhæfingarlífeyririnn gagnist til að koma fólki sem á honum er aftur út á vinnumarkaðinn og aftur í virkni í samfélaginu. Það þarf auðvitað að hugsa þetta. Þetta hangir náttúrlega saman við það sem við ræddum áðan varðandi vinnumarkaðsúrræði í tengslum við breytingar á Atvinnuleysistryggingasjóði að þarna þarf að hafa fjölbreytt úrræði. En ég ætlaði aðallega að tala um Fæðingarorlofssjóð. Mér finnst það einfaldlega bera vitni um ákveðna forgangsröðun að hér sé farið í þriðja skipti að skerða greiðslu til fæðingarorlofs. Þannig er þá bara forgangsröðunin, fyrst er farið í skerðingar á greiðslu til fæðingarorlofs og svo er aftur farið í skerðingar á greiðslu til fæðingarorlofs og nú á að fara í þriðja skiptið á meðan það er kannski ekki byrjað að vinna af næstum því nógu miklum rausnarskap að sparnaði almennt í hinu opinbera kerfi. Ef einhver heilbrigð forgangsröðun væri í gangi ættu aðstæður auðvitað miklu frekar að vera þannig að við stæðum núna frammi fyrir því að verið væri að skerða í þriðja skipti til hins opinbera, almennt til kerfisins, til reksturs ráðuneyta og þess háttar og við værum hugsanlega að byrja að hugsa um það að skera niður til Fæðingarorlofssjóðs. Fæðingarorlofskerfið íslenska er ansi merkilegt og framsóknarmenn hafa mjög lengi verið stoltir af því að þessu kerfi skuli hafa verið komið á fót í tíð framsóknarmanna í félagsmálaráðuneytinu. Það var Páll Pétursson, sem þá var félagsmálaráðherra, sem kom á feðraorlofi sem er risastórt og merkilegt jafnréttismál. Ég fagna því út af fyrir sig að menn hafi ekki hlustað á þær raddir sem hafa viljað bakka með þann merkilega hluta fæðingarorlofslaganna að hér sé feðraorlof. Það er gríðarlega mikilvægt jafnréttismál. Hins vegar er núna lagt upp í þá vegferð, eins og menn segja í pólitíkinni, að fara að skerða mánuðina. Mér finnst það gríðarlega alvarlegt að við séum komin á þann stað og ég skil þetta heldur ekki sem sparnaðarúrræði vegna þess að hér er náttúrlega bara verið að fresta kostnaði. Hér ætla menn að ná milljarði, segja þeir, með því að krukka með hugsanlega mjög afdrifaríkum hætti í þessu góða kerfi til þess eins að skapa kostnað í framtíðinni. Ef ég set þetta upp sem fjóra kosti sem við hefðum í stöðunni þá er þessi sá lakasti. Hv. þm. Þorgerður K. Gunnarsdóttir nefndi sitt úrræði í þessari stöðu, að hún vildi skera niður annars staðar. Ég tek undir það, ég held að það sé kostur númer eitt. Í ljósi þess að þegar er búið að skera fjármagn til Fæðingarorlofssjóðs niður hlýtur að vera komið að því núna að skera frekar niður annars staðar, ef menn eru með einhverja heilbrigða forgangsröðun, sérstaklega í ljósi þess að ríkisvaldið tútnaði út á mörgum sviðum á árabilinu 2007–2009 eins og ég hef rakið í þingræðum, tútnaði ævintýralega út. Svigrúmið til sparnaðar á því að vera miklu meira en svo að við þurfum að ráðast í það í þriðja skipti að skera niður til Fæðingarorlofssjóðs. Það er auðvitað kostur númer eitt að fara í sparnað annars staðar og ég geri ráð fyrir að hæstv. félagsmálaráðherra taki undir það vegna þess að hæstv. ráðherra sagði sjálfur á Morgunvaktinni 30. nóvember 2009, í viðtali þar, um aðhaldsstigið, svo ég vitni beint í hæstv. ráðherra, með leyfi forseta: „… mér hefur þótt aðhaldsstigið annars staðar einkennast af miklu alvöruleysi …“ og á þar við aðhald í öðrum ráðuneytum. Hæstv. ráðherra er þess vegna væntanlega sammála mér um það, ef hann meinti eitthvað með þessum orðum, að hægt sé að spara annars staðar í ríkisrekstrinum og fara þá ekki í skerðingu í þriðja skipti á fæðingarorlofsgreiðslunum. Þetta er fyrsti kosturinn, fyrsti kosturinn er að skera niður annars staðar. Kostur númer tvö er að nýta sér það að Fæðingarorlofssjóður er með sérstakan tekjustofn sem er í tryggingagjaldinu. Hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir minntist á það áðan í andsvari að það þyrfti 0,17% hækkun á tryggingagjaldi til að mæta þessari fjárþörf. Það finnst mér þá vera kostur númer tvö. Mér finnst þá líka að við eigum af þessu tilefni að hugsa hvernig við ætlum að fjármagna sjóðinn í framtíðinni. Ég held að það gangi ekki að skera alltaf niður til Fæðingarorlofssjóðs, þrisvar ef ekki fjórum sinnum - hvað veit ég? í hvert einasta skipti sem kreppir að í þjóðfélaginu. Það er ekki sanngjarnt. Við ætlum væntanlega að reka þjóðfélag þar sem við eignumst börn bæði í kreppu og góðæri. Þetta er einfaldlega órjúfanlegur hluti af lífinu. Þetta er eitthvað sem við þurfum að fjármagna, svo ég orði það svo kaldranalega, og við verðum auðvitað að hafa tekjustofn þessa sjóðs þannig að honum sé gert kleift að fjármagna þennan órjúfanlega og fallega hluta af lífinu að við eignumst börn, hvort sem það er kreppa eða góðæri. Við verður að huga að því hvernig þessi sjóður getur jafnað sveiflurnar betur. Nú er innbyggð í sjóðinn ákveðin sveiflujöfnun, hann greiðir náttúrlega minna út eftir því sem laun lækka í þjóðfélaginu og nú hafa laun lækkað undanfarið í þjóðfélaginu og því er viðbúið að útgjöld sjóðsins verði þá lægri sem því nemur, þannig að þar er ákveðin sveiflujöfnun. Síðan getum við líka hagað tekjuöflun sjóðsins þannig að við öflum meiri tekna í hann þegar vel gengur í samfélaginu til að standa straum af kostnaði þegar illa gengur. Í öllu falli er það órjúfanlegur hluti af lífinu að við ætlum að eignast börn og þessi sjóður á að styðja við það góða markmið okkar og við verðum auðvitað að hugsa hann þannig. Þetta er kostur númer tvö sem ég nefni hér. Og við erum hvort sem er í raun og veru ekki að spara neitt með þessum aðgerðum, við erum að fresta kostnaði fram í framtíðina. Maður gæti því vel hugsað sér að við tækjum til endurskoðunar þennan tekjuöflunarþátt sjóðsins og við mundum t.d. gera það að tillögu okkar, og mér finnst sjálfsagt að ræða það í félags- og tryggingamálanefnd, að gjaldið verði hækkað einhvern tíma í framtíðinni, t.d. eftir tvö ár. Það hefur verið nefnt hér, og ansi athyglisverð yfirlýsing, að líklega muni birta til í efnahagslífinu 2011. Eigum við ekki að setja okkur það markmið að við öflum frekari tekna í sjóðinn þá til að standa straum af kostnaði nú og koma þá á þessu sveiflujöfnunarfyrirkomulagi sem ætti auðvitað að gilda í rekstri þessa sjóð, hann er með sérstakan tekjustofn? Þetta er því leið númer tvö sem ég nefni. Þriðja leiðin væri þá sú ömurlega leið í þriðja skipti að lækka hámarksgreiðslur og það er sú leið sem hæstv. félagsmálaráðherra ætlaði að fara en bakkaði með. Ég hefði þó frekar og vil frekar sjá þá leið farna en þá sem hann boðar nú. Ég ítreka það að ég er búinn að nefna þó tvær aðrar leiðir sem ég held að séu mun skynsamlegri. Ég er ekki alveg sammála því mati að það að lækka þakið þurfi endilega að leiða til þess að tekjuhærra foreldrið hætti við að taka fæðingarorlof. Tekjuhærra foreldrið hefur alltaf þennan rétt og ég held að það þurfi að vera ansi mikil skerðing á tekjum til að tekjuhærra foreldrið nýti sér ekki þennan rétt, ég held það einfaldlega. Ég held að þó að þetta yrði sársaukafullt, sérstaklega þegar verið er að gera þetta í þriðja skipti, þá sé þetta skárra en sú leið sem hefur verið boðuð. Ég held líka að hugsanlega sé það vanmetið að tekjuhátt foreldri hefur náttúrlega svigrúm vegna tekna sinna til að mæta skerðingu í tekjum tímabundið með því að taka fæðingarorlof. Ég er þess vegna ekki alveg sammála þeim rökum að það sé varhugavert að fara í það að lækka hámarksgreiðslurnar, a.m.k. er það skárra en er gert núna. Þetta er sísta leiðin sem hér er lagt upp með, að skerða mánaðafjöldann, og ég er alfarið á móti því og ég vona að þau sjónarmið mín fái einhvern grundvöll og stuðning í vinnu nefndarinnar við þetta lagafrumvarp, sérstaklega vegna þess að ég hef nefnt alla vega þrjár leiðir sem eru skárri og sumar ansi miklu skárri en sú leið sem ráðherra boðar nú.

Herra forseti. Ég vil vegna orða hv. þm. Guðmundar Steingrímssonar spyrja hann að því hvort þetta sé stefna Framsóknarflokksins að það eigi allt eins að lækka hámarkið á fæðingarorlofsgreiðslum. Ég tek undir með honum að það var gott hjá honum að draga fram aðrar leiðir, ég er fegin að menn geri það. Ég vil hins vegar vekja athygli á einni röksemd fyrir því að menn geri það ekki eða að það sé líklegra að sá sem er tekjuhár fari síður í orlof, og það er að einmitt nú um stundir er fólk að reyna að láta enda ná saman. Fólk er að berjast í bökkum við að halda sínu, greiða af lánum, og þá er mun ólíklegra að fólk sem er tekjuhærra, þegar það er að reyna að halda öllu saman, greiða af húsnæðislánum o.s.frv., að það skipuleggi sig og bara kalkúleri það gallhart, debet og kredit, hvernig það komist í gegnum næstu tíma, með hvernig afborgunum o.s.frv. Er þá ekki líklegra en hitt að tekjuhærra fólk fari síður í fæðingarorlof en það sem er tekjulægra þó að einstaklingarnir, og við vitum það, að báðir foreldrar vilji vera heima hjá barninu sínu? Það er ekki þegar upp er staðið það sem blasir við heldur hin bitra staðreynd að fólk þarf að láta enda ná saman.

Herra forseti. Ég vil nota tækifærið og ítreka að ég nefndi náttúrlega tvær aðrar leiðir sem mér finnst að við ættum að skoða miklu frekar og helst fara í staðinn fyrir að fara í neins konar skerðingu á fæðingarorlofskerfinu frekar en orðið er. Ég sagði í ræðu minni að mér hugnaðist frekar fyrri leiðin sem hæstv. ráðherra boðaði sem var að skerða þakið og hlífa þá þeim sem hafa minnstar tekjur. En ég hef efasemdir um að þetta þurfi endilega, og það er ástæðan fyrir því að mér þykir þessi leið betri, ég er ekki viss um að þetta leiði endilega til þess að tekjuhærra foreldrið nýti sér ekki réttinn sem það hefur bara fyrir sig til að nýta fæðingarorlofið. Ég held að það geti vel verið að það að hafa miklar tekjur auki svigrúm fólks til að taka á sig tímabundna tekjuskerðingu, ég held að sá þáttur hljóti að vera einhver í þessu. Ég held hins vegar að við séum komin að sársaukamörkum í þessu og ítreka það að ég vil frekar skera niður annars staðar eða þá að vinna frekar í tekjustofni þessa kerfis. Ég vona að þetta svari spurningunni nokkurn veginn vegna þess að ég held að leiðin sem hæstv. félagsmálaráðherra boðar núna - jafnvel gegn vilja sínum eins og ég skildi það en ég er ekki alveg viss - að skerða mánaðafjöldann, leiði náttúrlega til þess að verið er að krukka í því grundvallaratriði að barnið sjálft njóti annars foreldrisins og þá yfirleitt móðurinnar í sex mánuði, sem er akkúrat sá tími, eins og hv. þm. Margrét Tryggvadóttir benti á, sem ráðlagt er að börn njóti brjóstamjólkur.

Herra forseti. Ég held að við getum þá verið sammála um það, ef ég les orð hv. þingmanns rétt og hef skilið þau rétt, að þetta er vond hugmynd eins og hæstv. félagsmálaráðherra orðaði það sjálfur. Mér finnst þetta vera uppgjöf því að eins og hv. þm. Guðmundur Steingrímsson kom inn á, er verið að fara í sjóðinn í þriðja sinn. Það hefur verið skorið niður í sjóðnum, honum hefur ekkert verið hlíft og það hefur ekki verið undan því vikist fram til þessa. Það eru sársaukamörkin sem eru komin sem ógna prinsippinu til jafnréttis, stöðu kvenna á vinnumarkaði sem hafa enn hlutfallslega lægri laun en karlar, en síðan líka hitt að þessi leið er réttilega arfavitlaus þegar tekið er tillit til hagsmuna barnsins. Það er verið að skerða rétt barnsins með þessum hætti. Ég undirstrika þá skoðun mína að mér finnst meiri líkur en minni á að það foreldri sem er tekjuhærra verði frekar úti á vinnumarkaðnum meðan aðstæður eru eins og þær eru núna. Ótti við atvinnumissi, óttinn við að ná ekki endum saman til að borga erfið lán sem mjög margar fjölskyldur, ekki síst fjölskyldur með börn á framfæri standa frammi fyrir, þ.e. hjón á aldrinum 20–45 ára. Þetta er hinn bitri sannleikur, kaldi raunveruleiki sem við erum stödd í núna og fólk er bara raunsætt, fólk er praktískt og það velur þennan möguleika þótt draumarnir vilji kannski fara með fólk annað.

Herra forseti. Þetta verður auðvitað að vega og meta. Það er búið að skerða hámarkið talsvert og ég held ég að það sé kannski rétt að tekjuhærra foreldrið muni leita ýmissa leiða, sérstaklega ef þakið yrði lækkað enn þá meira, að annaðhvort muni það fresta þeim þremur mánuðum sem það á rétt á eða taka þá í einhverjum smáskömmtum og við höfum auðvitað séð það gerast í fæðingarorlofskerfinu. Lykilatriðið er þó að ekki sé hróflað við rétti barnsins að eiga þó alla vega annað foreldrið óskipt í sex mánuði. Mér finnst það vera veigamestu rökin fyrir því að það sé þó skárra að fara í það að lækka þakið enn einu sinni heldur en að fækka fjölda mánaða. Var þetta ekki alveg kýrskýrt hjá mér? Ég vona það. Ég vil líka undirstrika eitt, eins og kom fram í andsvari hv. þingmanns, að hér er náttúrlega verið að fara í þriðja skipti í skerðingu og þá er þetta, eins og ég sagði í ræðu minni áðan, þá er þetta forgangsröðin. Það er ekki hægt að hlaupast undan því. Talað er um að fara eigi í niðurskurð hjá hinu opinbera, bráðnauðsynlegan niðurskurð, það fallast allir á það, með einhverja ákveðna forgangsröðun í huga þar sem velferðarmál eiga að njóta þess. Síðan horfum við upp á það núna að farið er í þriðja skipti í Fæðingarorlofssjóðinn og þá eru auðvitað hinar yfirlýsingarnar marklausar, þá er þetta forgangsröðin, þetta er hún. Það er auðvitað bara verulega athyglisvert og ég mótmæli því.

Herra forseti. Málið sem hér er til umræðu, frumvarp til laga sem hæstv. félagsmálaráðherra mælti fyrir, er klárlega ekki nein skemmtilesning eða lagt fram af þeim einbeitta vilja að vilja ganga fram með þessum hætti til skerðingar. Það er alveg klárt og kom skýrt fram í máli hæstv. félagsmálaráðherra. Það eru nokkur atriði í frumvarpinu sem ég hef svolitlar áhyggjur af, já, umtalsverðar. Í 19. gr. er ákvæði um að Framkvæmdasjóði aldraðra verði hleypt inn í rekstur hjúkrunarrýma. Það er nokkurt áhyggjuefni. Það er breyting frá því sem áður hefur verið, að vísu tímabundin, en ég vara eindregið við því að menn freistist til þess á seinni stigum að auka aðkomu framkvæmdasjóðsins, sem er fyrst og fremst hugsaður til uppbyggingar öldrunarþjónustu, að rekstri. Einnig er í 20. gr. heimild til Íbúðalánasjóðs að veita 100% lán til sveitarfélaganna vegna fjármögnunar á byggingu hjúkrunarrýma. Mér finnst þetta ákvæði ekki nægilega skýrt, hvorki í frumvarpinu né í greinargerðinni, þ.e. hvort þarna er átt við að um sé að ræða heimild til að fjármagna að fullu lögbundinn hlut sveitarfélagsins í uppbyggingu hjúkrunarrýma eða hvort þarna er heimild til að fjármagna til að mynda uppbyggingu hjúkrunarrýma á vegum sveitarfélags sem ákveður að fara einhliða í að byggja hjúkrunarheimili. Þarna er grundvallarmunur á að mínu mati og mikilvægt að við höldum því til haga með hvaða hætti þetta er og það verður að segjast eins og er að mér finnst þetta hreinlega ekki nægilega skýrt í frumvarpsgreininni. Varðandi fæðingarorlofsumræðuna, þ.e. þau ákvæði sem koma fram í 16. gr. frumvarpsins, hef ég eins og raunar fleiri þingmenn sem hafa tekið til máls, af því miklar áhyggjur. Ég held að áhyggjur hæstv. félagsmálaráðherra í málinu séu fyllilega réttmætar, þ.e. þarna er verið að stíga skref sem mér sýnist nokkuð klárt að enginn vilji raunverulega stíga. Ég hef heyrt í umræðunni í dag ábendingar til að mynda frá hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni um aðrar mögulegar leiðir og tillögur frá hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur um aðrar leiðir til að afla fjár og til niðurskurðar o.s.frv. Ég hlakka til í störfum nefndarinnar að heyra þær vegna þess að komi menn fram með betri leiðir en þær sem koma fram í frumvarpinu mun ég skoða þær með opnum huga í meðförum nefndarinnar.

Herra forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á lögum um almannatryggingar, lögum um félagslega aðstoð, lögum um Ábyrgðasjóð launa, lögum um fæðingar- og foreldraorlof, o.s.frv. Þetta eru mörg mál sem ég hef sérstaklega mikinn áhuga á. Þegar lönd lenda í kreppum er varað við því að ekki sé gengið á mannréttindi, að þess sé gætt að mannréttindi verði ekki undir í þeim átökum sem þá eiga sér stað. Við þurfum að halda vöku okkar í því, sérstaklega t.d. varðandi dómsmál, og núna þegar hellast yfir dómstólana alls konar mál þarf að gæta að því að þeir séu í stakk búnir til að mæta því, þannig að fólk fái réttláta úrlausn sinna mála. Við ræðum hér líka um fæðingarorlofið og það vill svo til að 1995 ræddi ég í minni fyrstu ræðu á Alþingi einmitt um jafnrétti kynjanna og fæðingarorlof, eða þá mismunun sem þá var á því að karlmenn voru miklu ódýrari en jafngamlar og jafnmenntaðar konur á vinnumarkaði, vegna þess að konurnar fóru í fæðingarorlof en karlarnir ekki. Þegar fæðingarorlofið var svo samþykkt var ég afskaplega hlynntur því, af því það lagaði þennan mun á jafnrétti kynjanna sem ég tel mjög mikilvægt að ná fram, ekki endilega til að telja hausa og hafa jafnmarga hausa af báðum kynjum, heldur til þess að allir einstaklingar séu jafnir af hvaða kyni sem þeir eru og þjóðfélagið nýti alla þegna jafnt. En misrétti af alls konar toga kemur í veg fyrir fulla nýtingu á kröftum einstaklinganna. Því þótti mér mjög miður þegar menn byrjuðu að skerða hámarkið í Fæðingarorlofssjóðnum vegna þess að þá var verið að segja: við viljum jú jafnrétti kynjanna en bara ekki á háu laununum. Karlmenn með mjög há laun eiga ekki að vera jafndýrir og konur með há laun, vegna þess að það gerist nefnilega hjá fyrirtækjum þegar fólk fer í fæðingarorlof að það verður heilmikill kostnaður hjá fyrirtækjunum. Það er alveg sama hvernig menn leysa það, ráða þarf fólk í staðinn fyrir þann sem fer í fæðingarorlof o.s.frv. Þessi kostnaður verður mjög mikill nema hjá þeim sem er með hæstu launin þegar hámarkið er skert, þá myndast ekki sami hvati til að fara í fæðingarorlof hjá karlmönnum og þeir sleppa því. Afleiðingin er sú að jafnrétti kann að skerðast. Það hefur því miður ekki myndast að fullu leyti en eitthvað siglir það í áttina eftir að þessi lög voru sett. Jafnrétti á að myndast en bara á lágum launum, eins og frumvarpið er sett upp. Það er búið að höggva tvisvar í þann knérunn að lækka hámarkið sem gefur í sjálfu sér ríkissjóði afskaplega lítið, mjög lítið, herra forseti, miðað við það hvaða greiðslur við erum að tala um. Ég skil aldrei í mönnum að reyna ekki að skoða heldur prósentuna sem upphaflega var sett 80% og það var meira svona út í loftið til að vita hvað þyrfti að hafa prósentuna háa til að lokka karlmenn út af vinnumarkaðnum. Það reyndist hafa tekist alveg með ágætum og þá finnst mér að menn ættu að skoða það að lækka þá prósentu fyrst hún reyndist svona vel. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta. Mér finnst mjög miður að menn skuli vera að ráðast á þetta hvað á að segja, djásn íslenskrar löggjafar, sem ég tel, í jafnréttismálum og kemur auk þess börnunum til góða með meiri samvistum við foreldrana og leysir ákveðinn vanda, sem ég tel reyndar enn þá alls ekki leystan, herra forseti, og það er hvað við gerum við borgarann fyrstu árin eftir að hann fæðist, t.d. hvað gerist eftir níunda mánuðinn, hvað gerist þegar foreldrarnir fara bæði út að vinna? Þá fer litli maðurinn eða litla konan líka út að vinna, þau fara að heiman. Ég tel það ekki æskileg, ég tel að börn þurfi að vera miklu lengur heima af því þau eru bæði að mynda tengsl á þessum árum og þau eru líka að kynnast umhverfi sínu. Sum börn þola það en önnur þola það mjög illa að fara út í heim á þessum aldri, níu eða tíu mánaða gömul. Ég held að menn ættu að skoða það hvernig við leysum þetta heildstætt út frá sjónarhorni barnsins, þessa litla borgara. Ég ætla ekki að tala meira um fæðingarorlofið og hvernig menn ráðast á það aftur og aftur í sparnaðarskyni og hlífa frekar útgerðinni sem fær einn milljarð í sjómannaafslátt í styrk, því að þetta er styrkur til útgerðarinnar hagfræðilega séð, hún gæti jú borgað hærri laun. Ég ætla að ræða um endurhæfinguna og örorkumat. Fyrir um það til sex árum hélt ég erindi og reyndi að berjast fyrir því að þessu fáránlega örorkumati sem við höfum í dag verði kastað út hafsauga. Það er nefnilega þannig að maður sem er 75% öryrki eða meira fær 100% bætur. Maður sem er með 74% eða minna fær lítið sem ekki neitt. Þetta er svona punktmat, annaðhvort eru öryrki eða ekki öryrki. Síðan er til einhver mjög lágur lífeyrir, örorkustyrkur, ef menn eru 65% öryrkjar eða meira, en það er lítilræði og undir 65% fá menn ekki neitt. Þetta er mjög undarlegt vegna þess að flestir öryrkjar eru öryrkjar bara allan skalann, sumir eru 20% öryrkjar, sumir 25% o.s.frv., eru sem sagt mismunandi mikið vinnufærir, mjög mismunandi. Það eru mjög fáir, sem betur fer, herra forseti, sem eru algjörlega óvinnufærir, margir geta unnið og það á að reyna að nýta það mat. Núverandi kerfi gerir það að verkum að það verða allir að ná 75%, annars fá þeir lítið sem ekki neitt. Læknar og aðrir vita alveg af þessu, og þannig fær fólk 75% örorkumat þótt það gæti unnið töluvert mikið. Svo mega menn vinna með, þetta er dálítið furðulegt af því að heitið er öryrki, og eru svo skertir sem er mjög neikvætt. Skerðingar eru alltaf neikvæðar. Sett var á laggirnar nefnd sem skildi þetta. Ég vil hafa örorkumatið eða starfsgetumatið frá núll og upp í 100% og menn fái kannski metið hvað þeir geta unnið og ef þeir geta unnið 67% fái þeir 33% af fullum örorkulífeyri en mega sem sagt hafa 67% af fyrri tekjum. Þannig vildi ég hafa þetta. Það fór í gang nefnd sem vann út frá þessari hugmyndafræði og lagði sérstaklega mikla áherslu á endurhæfinguna en endurhæfingin er algjöru í skötulíki, herra forseti. Það er til háborinnar skammar hve endurhæfingin er léleg, og þó að búið sé að gera töluvert til að bæta það er hún enn þá alls ekki nógu góð. Þetta ætlaði ég að segja um endurhæfingu. Þessi nefnd er í gangi og það kemur ekkert frá félagsmálaráðuneytinu um þetta, en ráðherrann hélt því fram að það væri jú eitthvað í gangi. Það væri ágætt að heyra eitthvað meira um hvað hann hyggst gera og hvernig hann hyggst leysa þetta í vor eins og hann sagði áðan. Þriðja atriðið sem ég ætlaði rétt aðeins að geta um er það að hér er verið að hækka gjald í Framkvæmdasjóð aldraðra. Ég hef margoft nefnt það, herra forseti, að það eru tvö gjöld, við erum með tvo nefskatta á Íslandi - nefskattur er það sem allir borga - það er gjald í Framkvæmdasjóð aldraðra sem á að hækka upp í 8.400, og svo er það útvarpsgjaldið sem er líka nefskattur og er 17.000 kr. Samtals eru þetta um 25.000 kr. En svo erum við með einn mínus nefskatt sem er persónuafslátturinn. Af hverju í ósköpunum tengjum við þetta ekki saman? Af hverju í ósköpunum segjum við ekki bara að gjaldið í Framkvæmdasjóð aldraðra lækki persónuafsláttinn? Það kemur nákvæmlega eins út. Af hverju í ósköpunum segjum við ekki að útvarpsgjaldið eigi að lækka persónuafsláttinn? Auðvitað kemur hér fram eitthvert furðulegt ákvæði um það að þeir sem eru 70 ára og eldri borgi ekki í Framkvæmdasjóð aldraðra? Ég hef aldrei skilið það. Af hverju skyldu menn með háar tekjur ekki borga í Framkvæmdasjóð aldraðra þó að þeir séu orðnir aldraðir? Eins er með útvarpsgjaldið, af hverju skyldu ekki aldraðir borga það eins og aðrir ef þeir hafa háar tekjur og eiga jafnvel miklar eignir? En menn hafa ekki viljað hlusta á þessa miklu einföldun sem mundi spara óskaplega mikið í innheimtukostnaði og gera kerfið miklu liprara. Reyndar er svo með útvarpsgjaldið að þar er gert ráð fyrir að fyrirtæki, trillur og svoleiðis borgi útvarpsgjald, sennilega vegna þess að menn líta svo á að trillur horfi mikið á sjónvarp. Ég hef reyndar ekki séð það.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrir góða umræðu, hér hefur margt athyglisvert komið fram. Fyrst vil ég víkja að því sem hv. þm. Pétur H. Blöndal rakti síðast og varðaði endurhæfingu og breytingar á fyrirkomulagi endurhæfingar með nýju starfshæfnismati. Það verkefni er í fullum gangi í félags- og tryggingamálaráðuneytinu. Forræði nefndarinnar um starfsendurhæfingu var flutt þangað með nýrri ríkisstjórn. Við erum að undirbúa lagabreytingar, eins og ég nefndi í framsöguræðu, á vorþingi, og svona fikra okkur í áttina að því. Hins vegar eru áhyggjur af því að upptaka nýja starfshæfnismatsins muni verða kostnaðarsöm en við erum að reyna að finna leiðir til að gera þetta samt á okkar  Hv. þm. Ólafur Þór Gunnarsson nefndi tvo þætti varðandi uppbyggingu vegna málefna aldraðra og nefndi þann freistnivanda að menn mundu freistast til að nota Framkvæmdasjóð aldraðra í rekstur hjúkrunarheimila umfram það sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Ástæðan fyrir því að þetta er svona þröngt orðað í frumvarpinu er vegna þess að ég hafði fulla sýn á þessari freistingu og þess vegna er þetta bundið skilmerkilega við tvö tiltekin ár. Ég velti því fyrir mér hvort ekki mætti hnykkja á þessu í meðförum nefndarinnar og segja „samkvæmt samningum við félags- og tryggingamálaráðuneytið“ þannig að það væri alveg ljóst að þetta væri ekki opin heimild, heldur byggði á þessu tiltekna uppbyggingarátaki sem verið er að horfa á núna og við horfðum bara á það að létta í þröngum skilningi þessum rekstrarkostnaði af ríkissjóði á þessum erfiðustu árum. Hins vegar kom mjög athyglisverð ábending varðandi orðalagið á heimildinni fyrir Íbúðalánasjóð til að lána. Almennt mundi ég freistast til að segja að maður vildi takmarka þessa heimild en þar sem hún er bundin við sveitarfélög hefur verið litið svo á að við værum að takmarka þetta alfarið við að sveitarfélögin bæru fulla ábyrgð á lántökunum. Við vorum reyndar að því komin að haga þessu aðeins öðruvísi í frumvarpinu en ég ætlaði svona að deila því með nefndinni í vinnslu hennar að mér þætti ekki verra að útvíkka ákvæðið þannig að það tæki líka til búsetuúrræða fyrir fatlaða. Mér hefur líka verið bent á að það kunni að vera sveitarfélög sem ekki eru það stór að þau hafi nauðsynlega þörf fyrir hjúkrunarrými, þau kunni að hafa afmarkaða þörf fyrir kannski bara eina eða tvær eða fjórar þjónustuíbúðir og þá sé eðlilegt að hægt sé að lána til þeirra til þess umbreytingaverkefnis til að greiða fyrir öldrunarþjónustu í heimabyggð og halda niðri kostnaðinum og uppbyggingarþörf í smáum sveitarfélögum. Ég held að við ættum að reyna að útfæra þetta þannig að þetta væri sveigjanlegt en þó ekki of opið en gera alltaf sem skilyrði, og það hefur verið undirstrikað í öllum samtölum mínum við sveitarfélögin, að ábyrgð sveitarfélaganna verði að vera bak við, því að við erum að fara að lána 100% og þá verður ábyrgð þeirra að vera bak við. Þetta er auðvitað ekki til að nota í almenna uppbyggingu félagslegs íbúðarhúsnæðis eða slíks, við erum að horfa á grundvallarfélagsþjónustuverkefni í þröngum skilningi þarna. Mikið hefur verið rætt um fæðingarorlofið að vonum. Ég verð að segja að mér finnst sú umræða hafa algjörlega sannað þá tiltrú sem ég hafði á Alþingi Íslendinga að það væri rétt með svona flókið mál, þar sem mörg sjónarmið rekast á um það hvernig sé best að taka á aðhaldsþörf í þessum málaflokki, að ætla þinginu og þingnefndinni að fjalla um málið með opnum hætti. Mér fannst t.d. umræðan sem varð á milli hv. þingmanna, Guðmundar Steingrímssonar og Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur, til vitnis um það hversu flókið og snúið þetta verkefni er. Þau höfðu bæði rétt fyrir sér þegar þau töluðu um hvernig best væri að snúa sér í þessum niðurskurði, hvaða sjónarmið menn ættu að láta vera í forgrunni. Það er þess vegna sem ég held að svo mikilvægt sé að við setjumst yfir þetta með opnum huga. Hér var spurt hvort menn ættu ekki að spara annars staðar og vitnað þar í orð mín um aðhaldsstigið væri ekki nægt annars staðar í ríkiskerfinu. Þar var ég auðvitað að höfða til þess að mér blöskraði svolítið að sjá í fjárlagafrumvarpinu hve margir liðir lifðu af fyrstu umferð í niðurskurði. Hitt er svo annað mál að á næsta ári munum við þurfa að ganga enn lengra í niðurskurði. Þar munum við fara í enn harðari forgangsröðun. Þar heiti ég á hv. þingmenn að styðja ríkisstjórnina í þeim erfiðu verkefnum sem eru fram undan, því að annars verður það auðvitað þannig að aðhaldskröfurnar munu allar koma fram í almannatryggingakerfinu, í greiðslu barnabóta, í vaxtabótunum, í öllum þessum þáttum tekjutilfærslna sem gera okkur lífið bærilegt í þessu landi. Þess vegna er svo mikilvægt að við stöndum saman um það að takast á við þessa erfiðu rekstrarþætti sem auðvitað þarf að takast á við á næsta ári og verður flókið að takast á við. Það er engin patentlausn að segja: Það á bara að skera niður einhvers staðar annars staðar. Það kallar auðvitað á kostnað líka og á velferðarútgjöld o.s.frv., o.s.frv. Við fengum í félags- og tryggingamálaráðuneytinu aðhaldskröfu upp á milli 6 og 7% á almannatryggingakerfið og allt millifærslukerfið í heild. Við forgangsröðuðum þar alveg stíft. Hér er talað um að nú sé í þriðja sinn verið að skera niður Fæðingarorlofssjóð. Þetta er í annað sinn síðan ég tók við og ég verð að segja eins og er að menn mega heldur ekki búa sér til einhverjar heilagar kýr. Þegar laun fara lækkandi almennt í landinu hlýtur að mega hrófla við hámarki greiðslna úr sjóðnum. Það segir sig eiginlega alveg sjálft að ef laun fara almennt lækkandi, meðallaun í landinu fara lækkandi, hlýtur að skapast eitthvert rúm til að draga saman í hámarkinu. Og auðvitað hefur það verið gert tvisvar núna. Spurningin sem við stóðum frammi fyrir núna í þriðja skiptið var hvernig ætti að ná þessu, af hverju skerum við niður þarna en ekki annars staðar? Jú, það er vegna forgangsröðunar, vegna þess að við létum það mæta forgangi að skerða ekki bætur til atvinnulausra og mæta að öllu leyti því mikla flóði sem þar var, að verja lágmarksframfærslutryggingu allra lífeyrisþega upp á 180 þús. kr., verja 42% hækkun frá árinu 2007. Ég ætla alveg að taka það á mig. Það er forgangsröðun, það er auðvitað mikil forgangsröðun og það er ekki útlátalaust fyrir betur stadda lífeyrisþega, ég viðurkenni það, en í því fólst ákveðin forgangsröðun. Það er það líka þar sem um er að ræða kerfi eins og fæðingarorlofið að þá vildum við reyna að ná fram sparnaði en án þess auðvitað að vega að rótum þess. Og þá komum við aftur að því: Vegum við að rótum kerfisins með því að lækka hámarkið í greiðslunum? Ég er ekki sannfærður um að við gerum það í dag. Ég held að við höfum ekki gert það með lækkuninni, hvorki lækkuninni um síðustu áramót né lækkuninni í júní. Ég er ekki alveg sannfærður um það þegar meðallaun í landinu eru komin vel niður fyrir 400 þús. kr. að það sé einhver eðlismunur á hámarki í 300 þúsundum og hámarki í 350 þúsundum. Ég held því að þetta þurfi að ræðast fordómalaust. Ég tek undir með hv. þm. Pétri H. Blöndal að það má alveg horfa líka á hlutfallið. Ég held að eitt af því sem nefndin þurfi að horfa til er hvaða svigrúm er í stöðunni. Nú hefur í fyrsta lagi fjármálaráðuneytið fallist á að sparnaðurinn þurfi ekki allur að verða, heldur megi koma til frestun útgjalda. Maður spyr sig á móti: Ef við hugsum nýja leið til að spara en ekki fresta, hvað má hún gefa okkur lítið til að hún sé ásættanleg? Bara það t.d. að lækka hlutfallið, eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal benti á, úr 80 í 75% hjá þeim sem eru með tekjur yfir 200 þúsund kr. skilar 500 milljónum alveg örugglega á næsta ári í sparnað. Þá veltir maður því fyrir sér: Eigum við kannski enn þá inni sparnað vegna breytinganna frá í júlí? Ég tel svo vera og vonast til að verða tilbúin með talnagögn sem geti bent til þess fyrir nefndina. Svona held ég að við þurfum að vinna þetta áfram og reyna að leita að bestu leiðinni út úr þessu, en ég held að það skipti miklu máli að við áttum okkur á því líka að það er ekki hægt að losna undan þessum sparnaði með því að benda á utanríkisþjónustuna, benda á einhverja sameiningu stofnanna eða eitthvað annað slíkt sem tekur mörg ár að ná fram. Við verðum að ná þessu út úr tekjutilfærslukerfunum núna. Það er hluti af heildarumgjörðinni í rekstri ríkissjóðs fyrir næsta ár. Þar þurfum við einfaldlega ná skástu leiðinni, þeirri sem við teljum að hafi minnst félagslegt tjón í för með sér.

Herra forseti. Í eina tíð hækkuðu laun í landinu óskaplega mikið. Það var þegar Sjálfstæðisflokkurinn var við völd  Svo langaði mig til að spyrja hæstv. ráðherra, af því að hann nefndi aðra sjóði. Gert er ráð fyrir að rekstur á Íbúðalánasjóði kosti á næsta ári 1.163 milljarða með minnkandi umsvifum, gífurlega minnkandi umsvifum. Það er 10,6% hækkun frá árinu í ár á meðan öll laun eru að lækka. Ég næ ekki þessu, herra forseti. Ég vil að hæstv. ráðherra skoði Íbúðalánasjóð pínulítið nánar og lækki hann kannski um 10% og nái þar í 110 milljarða.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um eftirlaun aldraðra, nr. 113/1994, með síðari breytingum. Lögin um eftirlaun til aldraðra voru upphaflega sett árið 1970 á grundvelli yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar í tengslum við samkomulag Alþýðusambands Íslands og atvinnurekenda í maí 1969 um stofnun lífeyrissjóða fyrir félagsmenn í stéttarfélögum innan vébanda Alþýðusambands Íslands. Lögum þessum var ætlað að tryggja að þeir félagsmenn í stéttarfélögum sem aldurs vegna næðu ekki að mynda réttindi í lífeyrissjóðum með greiðslu iðgjalds nytu nokkurra eftirlauna. Þessi lög hafa tekið talsverðum breytingum í áranna rás án þess þó að meginmarkmið þeirra hafi breyst. Skilyrðin sem sett voru upphaflega um rétt til lífeyris, hafa enn fremur haldist óbreytt en eitt aðalatriði þeirra er að menn þurfi að vera fæddir 1914 eða fyrr. Eðli málsins samkvæmt hefur því eftirlaunaþegum sem þiggja annars vegar ellilífeyri og hins vegar makalífeyri samkvæmt lögunum fækkað mikið. Þegar flest var voru um 4.000 einstaklingar sem þáðu eftirlaun á grundvelli laganna, en í dag eru þeir einungis um 800 talsins, þ.e. um 270 ellilífeyrisþegar og 530 makalífeyrisþegar. Úr þessu bætast ekki nýir lífeyrisþegar í hópinn og hann fer stöðugt minnkandi af náttúrulegum ástæðum. Samkvæmt lögunum er starfrækt umsjónarnefnd eftirlauna sem hefur það meginhlutverk að úrskurða um eftirlaun og hafa yfirumsjón með úthlutun þeirra. Í frumvarpinu sem hér er mælt fyrir er gert ráð fyrir að umsjónarnefnd eftirlauna verði lögð niður og verkefni hennar falin Tryggingastofnun ríkisins. Starfsemi nefndarinnar hefur farið mjög minnkandi undanfarin ár og að mati hennar sjálfrar er ekki lengur ástæða til að halda úti sérstakri nefnd til að sinna þeim störfum sem henni eru falin með lögunum og hún hefur sjálf lagt til að verða lögð niður. Samkvæmt upplýsingum frá Tryggingastofnun ríkisins er ekki gert ráð fyrir að þessi tilhögun muni valda miklum breytingum í starfsemi stofnunarinnar, en gert er ráð fyrir að útgjöld ríkissjóðs muni lækka sem nemur þóknunarkostnaði umsjónarnefndarinnar. Ég læt þessari yfirferð yfir efni frumvarpsins lokið og leyfi mér, virðulegi forseti, að leggja til að frumvarpinu verði vísað til hv. félags- og tryggingamálanefndar.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 142/2008, um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. Frumvarp þetta flytur forsætisnefnd en drög að því voru unnin á vegum skrifstofu þingsins í samvinnu við rannsóknarnefnd Alþingis. Tilgangur þess er að skýra ákveðin atriði er tengjast úrvinnslu skýrslu rannsóknarnefndarinnar og frágangi mála eftir að skýrslan verður gerð opinber. Nú liggur fyrir að skýrslunni verður skilað fyrir lok janúar 2010 en ekki nóvember 2009 eins og áætlað var og því er lögð til breyting á lögunum að þessu leyti. Að öðru leyti er efni frumvarpsins þríþætt. Í fyrsta lagi er þar kveðið á um hvernig Alþingi eigi að standa að umfjöllun um skýrsluna en samkomulag hefur orðið innan forsætisnefndar um fyrirkomulag þess. Í öðru lagi er bætt við lögin ákvæði um varðveislu og aðgang að þeim viðamiklu rafrænu gagnagrunnum sem orðið hafa til í vinnu rannsóknarnefndarinnar. Að lokum er þar sett ákvæði sem tryggir þeim einstaklingum sem unnið hafa að rannsókninni ákveðna friðhelgi gegn hugsanlegum málsóknum út af framlagi þeirra í þessu máli. Áður en lengra er haldið er rétt að rifja í stuttu máli upp hvers vegna Alþingi ákvað fyrir um ári síðan að hrinda af stað þessari viðamiklu rannsókn. Tilefni hennar er öllum kunn, hrun fjármálakerfisins á Íslandi sem leiddi yfir samfélag okkar djúpa efnahagskreppu. Flestir hafa myndað sér einhverja skoðun á því hvað olli hruninu og hverjir bera ábyrgð á því. Þær skoðanir eru auðvitað reistar á misjafnlega traustum grunni. Tilgangur rannsóknarinnar er að leggja heildstætt og faglegt mat á þessi atriði. Til að geta svarað spurningum eins og: Hverjir komu okkur í þennan vanda? Hverjir áttu að gera sér grein fyrir honum og hverjir voru í aðstöðu til að koma í veg fyrir að svona illa fór? þá þurfa áreiðanlegar upplýsingar að liggja fyrir um stöðu fjármálakerfisins, aðgerðir bankanna og viðbrögð stjórnvalda. Það er af þessum ástæðum sem rannsóknarnefnd Alþingis var komið á fót og henni falið að leita sannleikans um ástæður bankahrunsins og lýsa afstöðu sinni til þess hvort einhverjum hafi orðið á mistök í aðdraganda þess. Rannsóknarnefndinni var hins vegar ekki falið að úrskurða um sekt og sakleysi manna eða ákveða hvernig bregðast eigi við. Málinu lýkur því ekki þegar skýrsla rannsóknarnefndarinnar liggur fyrir heldur verður að fylgja niðurstöðum hennar eftir. Við afhendingu skýrslunnar mun hún að sjálfsögðu verða birt opinberlega og því gefst hverjum sem er færi á að móta sér afstöðu til þess sem þar kemur fram. Þannig gefst samfélaginu í heild, stjórnvöldum og erlendum aðilum færi á að bregðast við skýrslunni og draga lærdóm af því sem gerðist hér á landi haustið 2008. Þá mun sérstakur saksóknari og einstök ráðuneyti þurfa að vinna úr einstökum ábendingum rannsóknarnefndarinnar um mögulega ábyrgð manna. Að öðru leyti hlýtur það að heyra undir Alþingi að fjalla um skýrsluna. Nokkuð hefur borið á efasemdum um að Alþingi sé réttur aðili til að fylgja skýrslu rannsóknarnefndarinnar eftir. Slíkar efasemdir virðast að sumu leyti byggjast á ákveðnum misskilningi á hlutverki og stöðu Alþingis í okkar lýðræðissamfélagi. Alþingi er eina stofnunin hér á landi sem hefur lýðræðislegt umboð til að ráða fram úr sameiginlegum hagsmunamálum þjóðarinnar og segja handhöfum framkvæmdarvaldsins fyrir verkum. Þá bera ráðherrar ábyrgð á embættisathöfnum sínum gagnvart Alþingi og þingið getur eitt tekið afstöðu til þess hvort á þá ábyrgð reynir samkvæmt 14. gr. stjórnarskrárinnar. Þess vegna er það beinlínis hlutverk Alþingis að leggja mat á viðbrögð ráðherra og annarra stjórnvalda í þessu máli, draga lærdóm af mistökum og bæta úr því sem aflaga hefur farið. Þó að hrun fjármálakerfisins sé á ýmsan hátt sneypa fyrir ríkisvaldið verður ekki undan því vikist að Alþingi fjalli um það út frá þessum forsendum. Í frumvarpinu er umfjöllun Alþingis um niðurstöðu rannsóknarnefndarinnar sett í ákveðinn farveg. Þar er leitast við að tryggja að skýrslan fái vandaða og ítarlega meðferð og að viðbrögð þingsins verði bæði fumlaus og skýr. Níu þingmenn verða kosnir í þingmannanefnd sem er ætlað að fara vandlega yfir skýrslu rannsóknarnefndarinnar og móta viðbrögð Alþingis við niðurstöðum hennar. Henni er síðan ætlað að skila skýrslu til Alþingis ásamt tillögum og öðrum þingmálum eftir því sem efni máls krefur. Þingmannanefndin getur vissulega leitað aðstoðar sérfræðinga eftir því sem þörf er á. Stjórnskipanin leyfir aftur á móti ekki að aðrir en þingmenn eigi hlut í málflutningi þingmála. Því verður nefnd sem er ætlað að þetta hlutverk að vera skipuð þingmönnum en ekki utanþingsmönnum. Þá er mikilvægt að skipan nefndarinnar endurspegli eftir fremsta megni litróf stjórnmálanna á Alþingi. Því mælist forsætisnefnd til þess að þingflokkarnir komi sér saman um einn lista við kosningu nefndarinnar þar sem allir flokkarnir eigi a.m.k. einn fulltrúa. Ekki er á þessu stigi hægt að ákvarða viðfangsefni þingmannanefndarinnar. Það mun ráðast af umfjöllun rannsóknarnefndarinnar og niðurstöðum hennar. Væntingar standa þó til þess að skýrsla hennar geti orðið faglegur grundvöllur að almennu uppgjöri málsins og að íslensk stjórnmál og samfélagið í heild geti dregið af því einhvern lærdóm. Eðlilegt er að þingmannanefndin hugi að þessum atriðum. Þá kemur það væntanlega í hlut hennar að móta afstöðu til ábyrgðar í málinu að því marki sem það er hlutverk þingsins. Þá má ætla að þingmannanefndin muni fylgja eftir ábendingum rannsóknarnefndarinnar um breytingar á lögum og reglum. Fjallað er nánar um störf þingmannanefndarinnar í frumvarpinu og vísa ég til athugasemda við það um þau atriði. Eins og ég gat um fyrr í ræðu minni, virðulegi forseti, er í frumvarpinu ákvæði um varðveislu og aðgang að ýmsum rafrænum gagnagrunnum sem hafa orðið til í vinnslu rannsóknarnefndarinnar. Gagnagrunnar þessir byggjast á rafrænum upplýsingum sem rannsóknarnefndin hefur aflað úr upplýsingakerfum hinna föllnu banka. Nefndin mun hafa tengt þessar upplýsingar saman til að fá heildstæða mynd af stöðu, viðskiptum og eignarhaldi bankanna fyrir hrunið. Rétt er að taka fram að frumvarpið tekur aðeins til þessara rafrænu gagnagrunna, ekki til ýmissa annarra gagna sem rannsóknarnefndin hefur aflað í stórum stíl, t.d. frá stjórnvöldum. Um aðgang að þeim mun fara eftir upplýsingalögum eins og segir í 5. mgr. 17. gr. laganna. Rafrænir gagnagrunnar heyra almennt ekki undir upplýsingalög eins og ráða má af ýmsum úrskurðum úrskurðarnefndar um upplýsingamál. Af þeim sökum er óvíst að almenningur geti að óbreyttu átt tilkall til aðgangs að gagnagrunni rannsóknarnefndarinnar á grundvelli upplýsingalaga. Þá verður að hafa í huga að þau gögn sem mynda umrædda gagnagrunna eru komin til rannsóknarnefndarinnar út af þeim umfangsmiklu heimildum sem henni voru fengnar til að afla upplýsinga. Þessar heimildir viku til hliðar öllum reglum um bankaleynd og þagnarskyldu. Almennt heyra þessar upplýsingar því undir þagnarskyldureglur þó að þær hafi nú verið færðar inn í gagnagrunna rannsóknarnefndarinnar. Þá hefur komið fram að meginhluti þeirra hefur út af fyrir sig enga sérstaka þýðingu fyrir hrun bankanna. Þegar stjórnvöld afla upplýsinga frá einstaklingum eða fyrirtækjum sem háðar eru þagnarskyldu gengur sú leynd jafnan framar aðgangsrétti almennings samkvæmt upplýsingalögum. Með hliðsjón af því ætti aðgangur að upplýsingum af þessu tagi ekki að vera mögulegur fyrr en eftir 30 eða 80 ár. Á hinn bóginn verður að ætla að umræddur gagnagrunnur geti haft mikla þýðingu fyrir fræðilegar rannsóknir í hagfræði og hagsögu. Mikill áhugi er þess vegna á því að opna með einhverjum hætti fyrir aðgang að þeim svo gagnagrunnarnir geti nýst áfram eftir að þeim verður skilað til Þjóðskjalasafns Íslands. Í frumvarpinu er lögð til ákveðin leið til að ná því fram en jafnframt er leitast við að taka tillit til þeirra hagsmuna sem þagnarskyldureglur byggjast á. Ég geri ráð fyrir því að hv. allsherjarnefnd sem væntanlega fær frumvarpið til athugunar muni taka til skoðunar hvort þessi leið sé ákjósanleg eða hvort ástæða sé til að taka aðra stefnu. Þó er brýnt í þessu máli að gæta þess að rjúfa ekki friðhelgi einkalífs manna sem eru stjórnarskrárbundin mannréttindi. Að lokum vil ég víkja stuttlega að síðasta efnisatriði frumvarpsins, virðulegi forseti. Það snýr að stöðu þeirra einstaklinga sem í þágu þings og þjóðar tóku að sér að annast þessa viðamiklu rannsókn. Þessi grein frumvarpsins miðar að því að koma í veg fyrir að nefndarmenn og aðrir sem unnið hafa að rannsókninni eigi persónulega yfir höfði sér málshöfðun út af rannsókninni eða ummælum í tengslum við hana. Jafnframt er tekið fram að íslenska ríkið beri ábyrgð á störfum þeirra eftir almennum reglum og því er ekki verið að takmarka möguleika þeirra sem telja á sér brotið að leita réttar síns. Ástæðan fyrir þessu ákvæði er einkum sú að í lögum um rannsóknina er rannsóknarnefndinni m.a. falið að birta viðkvæmar upplýsingar sem eiga almennt að fara leynt, t.d. út af reglum um bankaleynd en það er nauðsynlegt til að rökstyðja niðurstöðu nefndarinnar. Mögulega kunna einhverjir að telja brotið á rétti sínum með því. Tilvist rannsóknarnefndarinnar lýkur þegar skýrslunni verður skilað og því ekki unnt að höfða mál gegn henni, aðeins þeim einstaklingum sem áttu sæti í henni. Breytingin í frumvarpinu miðar að því að koma í veg fyrir að þeir bíði tjón af slíkum málsóknum. Þá auðveldar hún nefndarmönnum að taka afstöðu til þess hvað eigi að birta í skýrslunni án þess að þurfa að óttast að þurfa sjálfir að grípa til varna í dómsmálum út af því. Mikið liggur við að vel takist til um úrvinnslu þeirrar viðamiklu rannsóknar sem Alþingi hleypti af stokkunum um síðustu áramót. Allt þarf að vera uppi á borðinu sem skýrir þá óheillaatburði sem hér gerðust fyrir ári síðan. Ábyrgðin hvílir á Alþingi. Ég legg til að frumvarpinu verði vísað til hv. allsherjarnefndar nú að lokinni þessari umræðu.

Virðulegur forseti. Við ræðum hér skipan þingmannanefndar vegna einhvers merkasta, mikilvægasta og dapurlegasta máls sem nokkurn tímann hefur riðið yfir íslenska þjóð. Ég hef fengið að fylgjast með samningu þessa frumvarps frá því að fyrstu drögin litu dagsins ljós í forsætisnefnd og ég hef gert ýmsar athugasemdir við það. Að mínu mati er þetta ekki gott mál og þetta er ekki rétt leið til að höndla skýrslu rannsóknarnefndarinnar. Við höfum borið málið undir fjölmarga málsmetandi menn mætti kalla það utan Alþingis og viðbrögð þeirra eru öll á sömu lund: Í guðanna bænum ekki láta þingið komast upp með að gera þetta, segja þeir, eða eitthvað á þeim nótum. Fyrstu drögin sem ég sá, dagsett 30. október 2009, voru um margt ágæt þó að ýmislegt hafi vantað í þau. Þar var m.a. skýrt afmarkað og tilgreint, sem mér fannst til bóta, hvert verksvið þessarar þingmannanefndar ætti að vera. Hún átti m.a. að kanna grundvöll ábyrgðar á þeim atburðum sem leiddu til falls bankanna, hún átti að rannsaka einstaka þætti skýrslunnar, hún átti að geta látið rannsaka einstaka þætti málsins betur og hún átti að ljúka störfum fyrir 1. maí 2010. Allt saman mjög mikilvæg atriði og ekki síst dagsetningin. Við gerðum ekki athugasemdir á þeim tíma við þessa grein nema við óskuðum þess að í stað níu manna hefðbundinnar þingnefndar yrði skipuð nefnd fimm manna, eins úr hverjum flokki. Við töldum það skynsamlegra en að gera þetta mál að svona flokkspólitískri nefnd, hefðbundinni, þetta er það óvenjulegt mál. Við komum líka, forsætisnefnd, fram með breytingartillögur. Við lögðum m.a. til að skipuð yrði ný nefnd, fimm manna nefnd valinkunnra manna utan þingsins - þetta álit okkar byggðum við á samtölum við færa lögmenn - þar sem sú nefnd hefði það hlutverk að fjalla um þá þætti skýrslunnar sem snerta alþingismenn og ráðherra, núverandi og/eða fyrrverandi, og fjölskyldur þeirra sem og að fjalla um öll atriði sem snerta Alþingi sjálft sem stofnun og hugsanlega koma fram í skýrslunni. Ég vil að það komi fram strax að ég tel það ekki ásættanlegt að Alþingi ætli að rannsaka sjálft sig í þessu máli, það gengur ekki upp. Nefndin átti líka, utanþingsnefndin, að koma með tillögur að viðbrögðum Alþingis við niðurstöðum skýrslunnar, þar á meðal hvaða lærdóma megi draga af þeim atburðum sem leiddu til falls bankanna, kanna grundvöll ábyrgðar á þeim atburðum og móta tillögur að breytingum á lögum í því skyni að koma í veg fyrir að atburðirnir endurtaki sig. Nefndin átti að setja sér eigin reglur og skila af sér fyrir 1. maí 2010. Megintilgangur þessarar fimm manna nefndar er ekki að rugla málið og er ekki byggð á misskilningi eins og haldið hefur verið fram í blöðum og af hv. flutningsmanni málsins áðan. Megintilgangur nefndarinnar er einfaldlega sá að fara yfir skýrslu rannsóknarnefndarinnar og ef þar kunna að koma fram atriði sem benda til þess að sitjandi þingmenn, fyrrverandi þingmenn, sitjandi ráðherrar eða fyrrverandi ráðherrar eða Alþingi sem stofnun þurfi að skoðast betur og taka til rannsóknar, mundi þessi fimm manna nefnd utan þingsins senda þingmannanefndinni eða Alþingi sjálfu ábendingar um það sem hún teldi að þyrfti að gera. Þingið eða þingmannanefndin gæti svo eftir atvikum tekið ákvörðun um framhaldið. Ég sé það mjög illa fyrir mér að nefnd níu þingmanna sitjandi á þingi muni hugsanlega draga til ábyrgðar fyrir landsdómi fyrrum vinnufélaga, samflokksmenn, yfirmenn, ráðherra. Það er ekki hægt að ætlast til þess af þingmönnum og það er ekki hægt að leggja það á þá að gera það. Þetta mál sker inn í merg í tilfinningalíf þjóðarinnar og vantraust þjóðarinnar á stjórnvöldum og Alþingi. Það er að núa salti í sárin að ætlast til þess að almenningur taki því þegjandi og hljóðalaust að hér verði boðið upp á að þingmenn rannsaki sjálfa sig. Þetta er illa gert fyrir skýrslu rannsóknarnefndarinnar líka, því að hún mun náttúrlega í kjölfarið verða tortryggð og að mínu mati þarf einfaldlega að taka þetta mál til algerrar endurskoðunar. Við lögðum líka til að 5. mgr. 17. gr. hljóði svo: „Að rannsókn nefndarinnar lokinni og við birtingu skýrslunnar skuli öll gögn sem aflað hefur verið færð á Þjóðskjalasafn Íslands og þau gerð opinber. Tryggt verði að allar upplýsingar að baki skýrslunnar sem og að baki skýrslum beggja fimm manna nefndanna, tilgreindra í 2. og 3. gr., verði opnar öllum frá fyrsta birtingardegi allra skýrslna. Ákvæði laga um persónuvernd skulu ekki gilda um upplýsingar þessar, nema í algerum undantekningartilvikum og skulu þá rækilega rökstudd með tilliti til mikilvægustu persónuverndarsjónarmiða.“ Hér förum við aðra leið að þessu máli. Í stað þess að segja: Hér höfum við skýrslu rannsóknarnefndarinnar og hún er flott og fín og við tökum allt sem hún byggir á og læsum það niðri í 40–80 ár, nálgumst við málið úr hinni áttinni og segjum: Hér er mjög merkileg skýrsla með mjög mikið af gögnum sem þarf að leyfa fólki að skoða. Við höfum þau öll opin og aðgengileg nema þau sem nauðsynlega þarf að læsa niðri. Þetta er allt önnur nálgun og það er nálgun sem tekur í burt það vantraust sem annars skapast og hefur þegar skapast í umræðunni út af þessari nefnd. Þessum breytingartillögum okkar var öllum hafnað, að mínu viti án röksemda. Ég fékk aldrei að heyra almennilega röksemdirnar gegn þeim. Drög númer tvö litu dagsins ljós. Þau voru mun verri en fyrstu drögin. Þar var starfssvið nefndarinnar fellt út. Skiladagsetning var ekki skilgreind, þ.e. nefndin má skila af sér hvenær sem henni sýnist. Hún má skila af sér hverju sem henni sýnist og um hvað sem henni sýnist. Ég gerði strax athugasemdir við það að þarna væri verið að færa málið á enn verri veg. Sumt af því orðalagi sem fellt var út var t.d. „að kanna grundvöll ábyrgðar á þeim atburðum sem leiddi til falls bankanna“ - sú setning var felld út - „að kanna einstaka þætti skýrslunnar og gera tillögur um úrbætur“ - sú setning var felld út. Og dagsetningin, um að þessi þingmannanefnd ætti að skila af sér 10. maí, var líka felld út. Fyrsti maðurinn sem ég sendi þessi drög og bað um athugasemd við þau, sagði: „Þessi nefnd mun skila af sér tómri froðu um verslunarmannahelgina.“ Og þannig verður viðhorf almennings, herra forseti, ef þetta frumvarp fer svona óbreytt í gegn. Það má bara ekki gerast þjóðarinnar vegna og það má ekki gerast þingsins vegna. Almenningur og þjóðin á betra skilið í framhaldi af þessu máli en að reynt verði að leysa það með einhverjum svona handarbakavinnubrögðum. Það verður einfaldlega að skoða þetta mál betur. Hér er orðalag í greinargerð sem lætur þetta hljóma mjög vel: „… samkomulag hefur orðið innar forsætisnefndar um fyrirkomulag þeirrar meðferðar …“. Þess má geta að ég er áheyrnarfulltrúi í forsætisnefnd og hef þar af leiðandi ekki atkvæðisrétt og þess vegna er þarna skilgreint samkomulag innan forsætisnefndar. Hreyfingin og formaður þingflokksins setti sig eindregið upp á móti þessu og við skrifuðum ítarlegt bréf til forseta Alþingis í kjölfarið, þar sem segir m.a.: „Þingmenn Hreyfingarinnar lögðu til að þingmannanefndin yrði skipuð fimm þingmönnum í stað níu, einum úr hverjum flokki.“ - Eins yrði sett það skilyrði að nefndarmaður hefði ekki átt sæti á Alþingi fyrir október 2008 og hefði óumdeilanlega engin tengsl við þá atburði eða gerendur þeirra atburða sem getið er í fyrirsögn frumvarpsins. Í öðru lagi: „Þingmenn Hreyfingarinnar lögðu auk þess til að skipuð yrði fimm manna nefnd valinkunnra manna utan þingsins sem hefði það hlutverk að fjalla um þá þætti skýrslunnar sem snerta alþingismenn, ráðherra, núverandi og/eða fyrrverandi og fjölskyldur þeirra. Það yrði einnig hlutverk þeirrar nefndar að fjalla um öll atriði sem hugsanlega kæmu fram í skýrslunni og snerta Alþingi sjálft sem stofnun.“ - Því að Alþingi hefur örugglega einhvers staðar á þessum ferli öllum saman brugðist sem stofnun. Í þriðja lagði lögðu þingmenn Hreyfingarinnar til að gögn málsins yrðu færð á Þjóðskjalasafn og þau gerð opinber eins og hægt er. Við lögðum áherslu á að höfð yrði í huga sú umræða sem hefur átt sér stað í þjóðfélaginu varðandi hvaða aðilar það eru sem höfuðábyrgð bera á því ástandi sem nú ríkir á Íslandi. Það er mat okkar að það er hætt við að tengsl og hagsmunaárekstrar geri trúverðugleika nefndarinnar að engu. Því væri það grundvallaratriði til þess að mark sé takandi á störfum nefndarinnar að þingmenn ákvarði ekki það verklag er varðar aðra þingmenn sem og ráðherra í þeirri vinnu sem fram undan er. Með skipun nefndar valinkunnra manna utan þingsins sem hefði það hlutverk sem fram kom í breytingartillögunum, yrði auk þess tryggt að Alþingi yrði ekki sett í þá stöðu að veita sjálfu sér aðhald, heldur fengi stofnunin sjálf og hlutaðeigandi aðilar nauðsynlegt utanaðkomandi aðhald. Þeir atburðir sem hér hafa átt sér stað eru þess eðlis að það er nauðsynlegt að tryggja að þeir geti ekki endurtekið sig. Það er því mikilvægt að aðgangur að þeim gögnum sem til verða við vinnu rannsóknarnefndarinnar sé eins opinn og frekast sé kostur svo hægt verði að rannsaka málið til fullnustu og læra af mistökum fortíðarinnar, þ.e. að fleiri geti rannsakað þetta mál en eingöngu rannsóknarnefndin. Þetta er eitthvert merkilegasta mál í vestur-evrópskri stjórnmálasögu hvernig þetta gat gerst og það bíða fræðimenn út um allan heim í röðum til að komast að því hvað fór hér fram. Því miður var þessum breytingartillögum hafnað. Þar sem hlutverk og skyldur þingmannanefndarinnar eru ekki nægilega afmarkaðar er hætt við því að rannsóknarskýrslan fái ekki viðeigandi meðferð. Það kann að hafa þær afleiðingar í för með sér að þeir aðilar sem ábyrgð bera í því máli sem hér er til umfjöllunar verði ekki látnir axla þá ábyrgð. Að auki eru engin tímamörk sett á vinnu þingmannanefndarinnar og þar af leiðandi er hætt við því að störf hennar dragist óæskilega. Í því samhengi ber að hafa í huga að leyfð tímamörk um málshöfðun eru samkvæmt 14. gr. laga um ráðherraábyrgð, en umrædd þingmannanefnd mun ein koma til með að hafa ákvörðunarvald um hvort landsdómur verður kallaður saman vegna mála sem Alþingi kann að höfða gegn ráðherrum út af embættisrekstri þeirra. Hreyfingin telur að það verði að loka fyrir alla möguleika á að Alþingi tefji að taka afstöðu til rannsóknarskýrslunnar eða að skýrslunni verði sópað undir teppið. Það fæst ekki séð að framlagt frumvarp uppfylli þau skilyrði. Álit okkar er ekki byggt á misskilningi. Það er ekki byggt á misskilningi um að nefnd utan þingsins þurfi að hafa eitthvert stjórnskipulegt vald, þingið skipar hér nefndir út og suður árið um kring til að koma með tilmæli um alls konar atriði sem þingið þarf að taka afstöðu til. Þessi fimm manna nefnd utan þingsins sem við leggjum til er ekkert öðruvísi en þær nefndir. Hún mundi koma með tilmæli og ábendingar sem þingið gæti svo tekið tillit til. Upplýsingalög og lög um persónuvernd geta ekki átt við í svona mikilvægu máli. Þetta er fordæmalaust mál í Íslandssögunni. Það hefur hrunið hér heilt samfélag, efnahagslega og pólitískt, og það verður einfaldlega að tryggja það að málum verði ekki sópað undir teppið þó að það þurfi að sjálfsögðu að gæta ýtrustu persónuverndarsjónarmiða. Það er því ósk mín og fleiri í Hreyfingunni, og ég get alveg lofað þingheimi því að það er ósk allra landsmanna, að þetta mál verði ekki afgreitt með þeim hætti sem Alþingi eða sem forsætisnefnd leggur til að verði gert. Ég skora á allsherjarnefnd þegar hún fær málið og tekur það fyrir á morgun, því að það liggur á að afgreiða það, að nefndin skoði þetta mál í þaula og taki afstöðu til þess með opnum huga og með hag almennings og allrar þjóðarinnar í huga, því að afgreiðslan á skýrslu rannsóknarnefndar má ekki enda í deilum eins og þetta frumvarp býður upp á.

Hæstv. forseti. Um eitt erum við hv. þm. Þór Saari sammála og það er mikilvægi þess að þjóðin verði upplýst um hvað gerðist í aðdraganda hrunsins, efnahagshrunsins. Ég tel að við sem Íslendingar sem og erlendir ríkisborgarar berum það mikinn efnahagslegan skaða af þessu mikla hruni að við eigum öll rétt á að vita hvernig þetta gat gerst og ekki síður til að geta forðað því að þetta gerist aftur. Ljóst er að miklir ágallar hafa verið í stjórnkerfi okkar. Það má rekja til þeirrar pólitíkur sem var rekin hérna og ástunduð árum saman. Það má líka rekja það til eftirlitsins sem átti að vera með þeirri stjórnsýslu sem hér var. Þingið, Alþingi Íslendinga, setti af stað rannsóknarnefnd sem á að kortleggja hrunið og opinbera fyrir okkur hverjir bera ábyrgð, hvar orsaka er að leita og það getur enginn annar að mínu mati og okkar í forsætisnefnd en þingið sjálft borið ábyrgð á þeirri skýrslu og útkomu rannsóknarnefndarinnar. Alþingi setti rannsóknarnefndina á fót, Alþingi ber ábyrgð á niðurstöðu og úrvinnslu mála. Það eykur virðingu þingsins og treystir þingið að norrænni fyrirmynd að fara með skýrsluna, vinna úr henni og koma með tillögur til úrbóta. Það verður hugsanlega erfitt að skipa þessa nefnd en hún verður skipuð og ég tel mjög alvarlegt að byrja á því áður en nefndin er skipuð að draga úr líkum á því að hún geti skilað trúverðugri vinnu. Hvernig eigum við að halda uppi ábyrgð Alþingis ef við höldum áfram að tala niður til þingsins? 
            

Herra forseti. Ég er sammála hv. þm. Þuríði Backman um að það sé Alþingis að taka á þessu máli og fjalla um skýrsluna. Mér er hins vegar kunnugt um það, eins og alla vega flestum landsmönnum, þó að fæstum þingmönnum virðist kunnugt um það, að það ríkir mikið vantraust í garð þingmanna úti í samfélaginu, mjög mikið vantraust. Það ríkir vantraust í garð þingsins af minni hálfu, það er ekki persónulegt á einstaka þingmenn, heldur þess kerfis sem Alþingi hefur smíðað sér. Ég treysti því ekki að Alþingi geti afgreitt þetta mál. Ég kom inn á þing, ég fór í framboð vegna þess að ég treysti ekki Alþingi. Það sem ég hef orðið vitni að inni á þingi síðan hefur ekki gert annað en að styrkja mig í þeirri stöðu. Þess vegna held ég að ef þingið nær ekki að reka af sér slyðruorð vantrausts í þessari atrennu, muni það aldrei geta það og þingið muni miklu betur vera fært um að gera það ef það viðurkennir fyrir sjálfu sér að það njóti ekki trausts almennings og segi: Hér erum við, Alþingi, við vitum að almenningur treystir okkur ekki, þess vegna leitum við eftir ábendingum utan þingsins til þess að við verðum færari og trúverðugri í störfum okkar. Það er eingöngu þess vegna sem við leggjum til að þessi fimm manna nefnd verði skipuð utan þingsins, til að reyna að byggja upp traust á Alþingi aftur úti í samfélaginu. Vonandi verður það raunin.

Hæstv. forseti. Það er mikið verk að vinna að vinna okkur upp úr því efnahagshruni sem við stöndum frammi fyrir en það er ekki síður verk að vinna að vekja traust hjá þjóðinni gagnvart Alþingi og gagnvart stjórnsýslu landsins. Það tekur tíma. Þetta er hugsanlega bara fyrsti prófsteinninn á því ferli. Alþingi verður að vera þess megnugt að standa undir þeirri ábyrgð. Ég treysti því og veit að þingið mun gera það. Engum dettur í hug að sú níu manna nefnd sem hér er lagt til að verði skipuð muni ein og sjálf liggja yfir þeim verkefnum sem frá rannsóknarnefndinni koma. Að sjálfsögðu mun þessi nefnd leita sér sérfræðiaðstoðar um þau erfiðu mál sem koma fram. Ég tel mjög mikilvægt að við gerð fjárlaga núna verði tryggt að nefndin sem skipuð verður fái markað framlag á fjárlögum til að standa undir þeim verkefnum sem hún þarf að sinna. Við þurfum líka að gæta þess að fara ekki fram úr okkur, því að í þeim mikla hafsjó upplýsinga sem rannsóknarnefndin hefur getað unnið með eru mál sem koma inn á persónuverndina. Það er líka mikill áhugi alls staðar úti í heimi að komast í þessi gögn, að geta notað þetta ástand sem hér hefur skapast og niðurstöður rannsóknarnefndarinnar til að vinna að enn frekari rannsóknarverkefnum og það verður að gæta þess að það sé hægt. Við þurfum að horfa á öll þessi sjónarmið og taka tillit til þeirra.

Herra forseti. Ég skil sjónarmið hv. þm. Þuríðar Backman afskaplega vel. Hún tilheyrir stjórnmálaflokki sem á sennilega minnstan þátt í þessu hruni og væntanlega engan þátt í því. Ég lít aftur á móti þannig á að það sé búið að draga hennar flokk niður á sama „level“ og hina flokkana í þessu máli vegna þess að upplifun mín og annarra sem hafa skoðað þetta frumvarp er einfaldlega sú að hér sé í gangi samtryggingarkerfi þingmanna um að það verði ekki hróflað við einu eða neinu í framhaldi af þessari skýrslu. Það er bjargföst trú mín að það þurfi ekki að vera svoleiðis og að hægt sé að laga það. Ég vona að það verði lagað. Ég sjálfur og þeir sem ég hef talað við treystum ekki þinginu og þingmönnum til þess að gera það einum. Við teljum betra að ábendingar um þá þætti er snerta þingmenn, ráðherra, Alþingi sem stofnun, fjölskyldur þingmanna og fjölskyldur ráðherra, hvort sem eru núverandi eða fyrrverandi - að aðgerðir þingsins gagnvart þessu fólki komi utan frá. Þannig er best að byggja upp traust á þessu ferli, ekki með því að láta eingöngu þingmennina sjálfa fjalla um það. Því miður, segi ég. Staðan svoleiðis en þannig er hún bara. Góður ásetningur er góður en vegurinn til heljar er varðaður góðum ásetningi og það verður einfaldlega að horfa á stöðuna eins og hún raunverulega er.

Forseti minnir hv. þingmenn á að halda sig við íslensku í ræðustól Alþingis.

Virðulegur forseti. Ég vildi taka stuttlega til máls um þetta frumvarp og ég get sagt það strax hér og nú að ég er í öllum aðalatriðum sammála því sem kemur þar fram. Þetta frumvarp er svo sem ekki mjög umfangsmikið á prenti en þeim mun mikilvægara, tel ég. Þetta eru fjórar greinar og þar af er gildistökugreinin fjórða greinin. Í fyrstu greininni er fjallað um þessa níu manna þingmannanefnd sem fleiri hafa komið inn á í sínum ræðum. Það er alla vega mín skoðun, og ég hef heyrt það líka hjá fleirum sem hér hafa tekið til máls, að það þurfi að fara yfir rannsóknarskýrsluna þegar hún kemur frá rannsóknarnefndinni. Það hefur alltaf verið ljóst að þetta mál kæmi aftur inn í þingið þannig að það er ekkert nýtt að setja eigi upp þingmannanefnd til þess að fara yfir málið. Það er löngu vitað og það var rætt þegar við settum rannsóknarnefndina á stofn. Þá gerðum við okkur grein fyrir því að hingað inn kæmi heilmikill doðrantur með vondum fréttum, eins og komið hefur fram opinberlega hjá formanni nefndarinnar, og þetta væri ekki skjal sem væri í svo lausu lofti að það færi í frekari vinnslu úti í bæ hjá einhverri annarri nefnd o.s.frv. Auðvitað kemur þetta mál inn í þingið. Þá er spurning hvernig á að halda á því hérna, á þetta að vera þriggja manna nefnd, fimm manna nefnd o.s.frv.? Það á að vera níu manna nefnd sem ég held að sé alveg ágætt því þá hefur nefndin nokkuð breiða skírskotun. Hvað á hún að gera? Þetta er ekki í grunninn rannsóknarnefnd eins og búið er að reyna að segja þjóðinni. Það hefur verið reynt að afvegaleiða þjóðina í þessari umræðu, þetta er ekki rannsóknarnefnd. Ef henni þykir sérstök ástæða til og mjög nauðsynlegt að afla frekari upplýsinga er það ekki útilokað. Þá er ákveðið ferli fyrir það en að stofninum til á þessi nefnd ekki að rannsaka neitt. Það á að vera búið, rannsóknarnefndin gerir það. Þess vegna er algjörlega fráleitt, finnst mér, að þurfa að hlusta á þessa umræðu sýknt og heilagt í fjölmiðlum. Það er reyndar aðeins að breytast, ég tek það fram, en allt of mikil umræða hefur verið í fjölmiðlum um að þessi skýrsla eigi að koma hingað inn og þingmenn eigi að sitja á henni eins og gulleggi og ákveða svo að sýna smotterí úr henni en ekki annað. Það er ekki þannig. Rannsóknarnefndin skilar mikilli skýrslu og hún verður opinber frá fyrsta degi. Allir munu sjá hana. Ég hugsa að mjög margir muni sjá hana áður en þingmenn hafa tækifæri til þess að lúslesa hana því að hér eru menn uppteknir í hinu og þessu. Ég er ekkert viss um að ég verði með þeim 63 fyrstu sem ná að lesa hana af því að allur almenningur fær hana á sömu sekúndunni. Þessi nefnd á að fjalla um niðurstöður skýrslunnar og hún leggur til við þingið að við breytum ákveðnum lögum, sem er líklegt að þurfi að gera. Það er þá ábending frá rannsóknarnefndinni um að lögum verði breytt, hugsanlega lögum sem snúa að fjármálaeftirliti, hugsanlega einhverjum öðrum lögum eða guð má vita hverju. Það kemur hingað inn og þingið þarf þá að ákveða hvort það vilji bregðast við því eða ekki. Þá gæti þessi nefnd komið því í farveg innan þingsins og síðan þyrftu þingmenn að fjalla um það með hefðbundnum hætti og greiða atkvæði um ný lög þegar þar að kæmi. Þessi nefnd á líka að skoða hvort það þurfi að draga ákveðna stjórnmálamenn fyrir landsdóm og það er ekki lítið mál. Enginn annar getur gert það en þingið. Hverjir geta dregið stjórnmálamenn fyrir landsdóm? Það er bara Alþingi sem getur gert það, enginn annar. Þannig eru lögin okkar og þetta verður nefndin því að skoða líka. Þetta getur verið flókið mál og það er alveg rétt sem hér hefur verið bent á að í þessu litla kunningjasamfélagi getur þetta verið erfitt. Menn verða samt að rísa undir þessu af því að lögin eru svona og menn geta ekki hlaupið frá því. Þess vegna er það líka mín skoðun og ég veit að þessir þrír einstaklingar sem eru í rannsóknarnefndinni - þetta er öflugt fólk, við sameinuðumst um að velja frekar öflugt fólk og það hefur verið þverpólitísk samstaða um þetta mál í þinginu hingað til - gera sér grein fyrir því hvað það er mikilvægt að koma skýrum skilaboðum til Alþingis í gegnum þessa skýrslu. Mér finnst því afar ólíklegt að niðurstaða þessarar rannsóknarnefndar verði óskýr, eitthvað svona „om og men“ og „já og jæja“. Mér fyndist það mjög skrýtið. Ég trúi ekki að rannsóknarnefndin leggi fram sínar tillögur með óskýrum hætti. Þetta mál er svo stórt og alvarlegt og það er svo mikilvægt að þar takist vel til að ég hef fulla trú á því að nefndin muni koma því skýrt á framfæri ef hún telur að það þurfi að draga einhvern fyrir landsdóm eða ekki, að það verði hægt að lesa það skýrt úr niðurstöðum nefndarinnar. Ég held því að rannsóknarnefndin muni hugsanlega verða dómari í þeirri sök, ef þannig má komast að orði, þannig að þetta verði það skýrt þegar niðurstaðan kemur að þingmenn þurfi ekki að velkjast mikið í vafa um hvort það sé ástæða til þess að draga einhvern fyrir landsdóm eða ekki. Ég hef engar forsendur til þess að kveða upp þann dóm eða ýja neitt að þeim málum frekar, ég hef bara trú á því að rannsóknarnefndin muni koma sinni skoðun á málinu skýrt á framfæri eftir að hafa skoðað það svona vel. Það er hlutverk rannsóknarnefndarinnar að koma málum til sérstaks saksóknara. Þingmannanefndin hefur enga stöðu í því en margir úti í bæ halda að þessi þingmannanefnd sé þess umkomin að senda eitthvað til sérstaks saksóknara af því að þar geti eitthvað glæpsamlegt verið á ferðinni. Rannsóknarnefndin sjálf hefur haft það hlutverk samkvæmt lögum að verði hún vör við eitthvað sem er hugsanlega glæpsamlegt á hún að koma því til sérstaks saksóknara. Ef svo hefur verkast hjá rannsóknarnefndinni að hún hefur komist að einhverju slíku er það allt komið í ferli. Það á þingmannanefndin ekki að gera. Áðan var sagt að þetta væri samtryggingarkerfi þingmanna. Ég hef enga trú á því vegna þess að ég tel að rannsóknarnefndin komi með skýrar tillögur og það er enginn annar bær til þess að taka þessar ákvarðanir en þingið. Þannig eru lögin í dag og þannig verður það. Það er engin önnur leið fær að mínu mati. Í 2. gr. er fjallað um gögnin sem koma til þessarar rannsóknarnefndar. Ég ætla ekki að gera það að miklu umtalsefni en er þó mjög ánægð með að gefið sé svigrúm til þess að opna gagnagrunna sem hafa orðið til í þessum rannsóknum. Það er ákveðin aðferð til þess að opna þá gagnagrunna fyrir rannsóknaraðilum og mér finnst það skynsamlegt, virðulegur forseti. Síðan er það þriðja og síðasta efnisgreinin í frumvarpinu. Hún er um friðhelgi til handa þessum þremur einstaklingum og reyndar fleirum sem vinna fyrir rannsóknarnefndina. Það er alveg ljóst að mínu mati, og við höfum líka heyrt það í fjölmiðlum og opinberlega frá formanni rannsóknarnefndarinnar, að þær fréttir sem koma verða vondar. Það er líklegt að margir verði mjög ósáttir við niðurstöðuna, einhverjir muni reyna að tortryggja niðurstöðuna og jafnvel þá sem í hlut eiga. Því er mjög mikilvægt að mínu mati að við verjum þessa einstaklinga með því að veita þeim friðhelgi þannig að það verði ekki hægt að draga þá fyrir dóm vegna þess sem kemur fram í skýrslunni. Ég mun samþykkja að þessir einstaklingar fái friðhelgi ef það verður niðurstaðan hér í þinglegri meðferð. Ég ætla ekki að lengja mikið þessa umræðu. Ég tel mjög æskilegt að við reynum að halda þverpólitískri samstöðu um svona mál sem lúta að rannsókn á bankahruninu. Þetta er vont mál, það bera örugglega margir sök í því og það er mjög mikilvægt að þingið sameinist um efnismeðferðina en þingmenn og þingflokkar reyni ekki að klifra upp bakið hver á öðrum í þessu máli. Ef menn koma með góðar hugmyndir um frekari útfærslu á þessu frumvarpi inni í nefndinni sem fær það til umfjöllunar munum við framsóknarmenn skoða það vel en í heildina teljum við, og sú er hér stendur, að það sé ekki hægt að fara leið sem er langt frá því sem er í þessu frumvarpi. Ég styð því í heildina þetta mál, virðulegur forseti.

Hæstv. forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 142/2008, um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. Eins og fram hefur komið hér í umræðunni eru deildar meiningar um ýmsa efnisþætti þessa máls og hafa fulltrúar Hreyfingarinnar gert athugasemdir við það. En svo við tölum öll á sömu nótum eða í sömu efnisdráttum er mikilvægt að við kíkjum á hvernig lögin voru upphaflega hugsuð og hver tilgangurinn var. Ég ætla að leyfa mér, með leyfi forseta, að vitna aðeins í greinargerðina sem fylgdi lögunum þegar þau voru sett á sínum tíma. Þar er fjallað er um hver tilgangurinn er og hvernig eigi að draga mörk á milli, að mikilvægt sé að draga skýr mörk milli sakamálarannsóknar af þessu tagi þar sem refsiábyrgð stjórnenda bankanna og annarra er komu að rekstri þeirra til umfjöllunar og þeirrar rannsóknar sem hér er boðað til er möguleg. Samkvæmt þessu frumvarpi er ekki ætlunin að taka hugsanlega refsiábyrgð einstaklinga sérstaklega til athugunar. Þó eru líkur á að þær upplýsingar sem nefndin aflar og muni birta kunni að varpa ljósi á hina almennu ábyrgð sem þeir bera sem störfuðu að þessum málum, bæði sem stjórnendur fjármálafyrirtækja og hjá opinberum aðilum. Það er mjög mikilvægt að hafa í huga að annars vegar er talað um að hér fari fram sakamálarannsókn og hún sé í ákveðnu ferli þar sem möguleg refsiábyrgð er könnuð. Þau mál eru þá til skoðunar hjá sérstökum saksóknara. Svo er hins vegar þetta mál hér sem varð að lögum nr. 142/2008. Þar gerðu þeir sem fjölluðu um það og skrifuðu þessa greinargerð ráð fyrir því að eðlilegt væri að ríkisvaldið horfði í eigin barm. Með leyfi forseta, stendur í greinargerðinni: „Þar sem rannsókn á þætti ríkisvaldsins í þessari atburðarás getur öðrum þræði beinst að aðgerðum ríkisstjórnar og einstakra ráðherra er eðlilegt að hún fari fram á vegum Alþingis. Byggist það á því að ráðherrar bera ábyrgð á stjórnarathöfnum gagnvart Alþingi og með vísan til þingræðisreglunnar og 14. gr. stjórnarskrárinnar.“ Það er því algjörlega augljóst, virðulegi forseti, að Alþingi ber að taka á móti skýrslunni frá rannsóknarnefnd Alþingis og setja hana í ákveðinn farveg. Það er enginn annar aðili sem getur gert það. Hvers vegna er það? Jú, frú forseti, við erum hér með spurningar um það hvort kalla þurfi saman landsdóm. Það hefur verið til umfjöllunar bæði í fjölmiðlum og svo hjá þeim sem töluðu á undan mér. Ef við kíkjum á lögin um landsdóm segir þar einfaldlega í 1. gr.: „Landsdómur fer með og dæmir þau mál er Alþingi ákveður að höfða gegn ráðherrum út af embættisrekstri þeirra.“ Það er enginn annar aðili en Alþingi sem getur ákveðið að höfða mál gegn ráðherrum á grundvelli laganna um landsdóm, nr. 3/1963. Þess vegna er málið í þessum farvegi og það er gríðarlega mikilvægt að við áttum okkur á því. Ef við höldum aðeins áfram með greinargerðina með upphaflega frumvarpinu kemur hér fram, með leyfi forseta: „Nauðsynlegt er þó að undirstrika að rannsóknarnefndinni er ekki ætlað neitt dómsvald eða henni veitt heimild til að beita menn viðurlögum. Henni ber að skila áliti í skýrsluformi til Alþingis þar sem tekið er á þeim atriðum sem rannsóknin beinist að. Samhliða verður skýrslan birt opinberlega. Það er síðan hlutverk Alþingis að meta hvort tilefni sé til þess að ráðherrar sæti ábyrgð fyrir mistök eða vanrækslu í starfi.“ Frú forseti. Þetta er skýrt. Þetta eru lögin sem eru í gildi og eftir þeim vinnum við. Sett voru fram fimm meginmarkmið með upphaflegu lögunum eða þeim lögum sem eru í gildi. Ef við kíkjum aðeins yfir þau eiga lögin í fyrsta lagi að tryggja að allar upplýsingar komi fram og álit sérfræðinga á ástæðum áfallanna. Í öðru lagi eiga lögin að tryggja að málsmeðferðin verði réttlát í garð þeirra sem sæta rannsókn. Í þriðja lagi eiga þeir sem fengnir eru til þess að stjórna rannsókninni að vera sjálfstæðir og óháðir. Í fjórða lagi á að hraða rannsókninni eftir því sem kostur var og í fimmta lagi er krafa um að niðurstaða rannsóknarinnar fái einhverja meðferð að henni lokinni. Það var þannig og er það þannig í gildandi lögum að gert er ráð fyrir því að forseti Alþingis og formenn þingflokka fjalli um endanlegar niðurstöður rannsóknarnefndarinnar. Nú er í rauninni verið að breyta því fyrirkomulagi og setja í staðinn níu manna þingmannanefnd og er þá verið að stækka þann hóp sem kemur til með að fjalla um þessa hluti. Ég held að það sé bara til góðs. Ég skil hins vegar þá gagnrýni að mörgu leyti sem kemur fram hjá Hreyfingunni. Það væri kannski málefnalegt að hafa einhverja aðra í þessu en þannig er regluverkið okkar ekki og við hér á Alþingi Íslendinga hljótum að vinna eftir þeim lögum sem gilda hér á landi, það er ekkert um neitt annað að velja. Ég tel að vissulega séu þetta erfið verkefni og það er ekkert auðvelt að greiða úr þeirri flækju sem efnahagshrunið allt felur í sér og hafði í för með sér, en til þess erum við einfaldlega kosin hér á Alþingi. Við öll sem buðum okkur fram í vor gátum auðveldlega áttað okkur á því að þetta yrði okkar kaleikur að bera, sama úr hvaða flokki við erum, sama hvort við erum nýir þingmenn eða gamlir þingmenn, við áttum að vita það þegar við tókum sæti hér á þingi að þetta væri okkar hlutverk. Við áttum jafnframt að vita að það er landsdómur og dæmir í því máli sem Alþingi ákveður að höfða gegn ráðherrum. Þetta er ekki skemmtilegt hlutskipti, ekki fyrir nokkurn einasta mann að taka þetta að sér, en þetta er engu að síður það sem okkur ber að gera og þetta er hluti af skyldum okkar og frá þeim getum við ekki hlaupist. Við sem hér sitjum verðum að taka á þessu máli af festu og þarf að vera skýr umgjörð um það sem hér fer fram, sérstaklega varðandi þetta mál. Það er gríðarlega mikilvægt að við reynum að skapa þann anda hér inni að menn vinni í sameiningu að því að stunda megi skýr og fumlaus vinnubrögð sem nauðsynlegt er að viðhafa í þessu máli. Niðurstaða rannsóknarnefndarinnar verður birt, það geta allir nálgast hana og lesið hana og það er náttúrlega gríðarlega mikilvægt. Það kom ekkert annað til greina í þessu máli. Jafnframt hafa við vinnu rannsóknarnefndarinnar orðið til gríðarlega miklir gagnagrunnar sem munu verða rannsóknartæki fyrir ýmsa fræðimenn framtíðarinnar vegna þess að það er náttúrlega einstakt og stórmerkilegt fræðilegt viðfangsefni að kanna hvernig efnahagslífið hér þróaðist og hvernig bankarnir og bankakerfið þróuðust sem varð til þess að þessi mikli skellur varð sem við erum að glíma við í dag. Vissulega er það ekkert skemmtilegt verkefni að taka við þessari rannsóknarskýrslu. Formaður nefndarinnar hefur haft uppi stór orð um að þetta verði skelfilegar og slæmar fréttir sem við fáum með skýrslunni og ég held að við gerum okkur öll grein fyrir því. En við getum ekki hlaupist frá eigin ábyrgð og falið einhverjum öðrum aðilum að gera það, þetta er okkar hlutverk. Ábyrgð Alþingis er mikil og ábyrgð okkar alþingismanna er mjög mikil. Við hér inni, sama í hvaða flokki við erum, verðum að sýna þann pólitíska þroska að geta tekið við þessari skýrslu og unnið úr henni. Ég veit að það verður erfitt, ég held að við séum öll sammála um það, þetta verður hvorki skemmtilegt né einfalt viðfangsefni. En ég tel að allir þeir þingmenn sem hér sitja átti sig á ábyrgð sinni. Þetta er einfaldlega verkefnið á borðinu, við verðum að vinna það og það er mikilvægt að við gerum það saman. Ég tel að það sé enginn að reyna að sópa einhverjum málum undir teppi, þvert á móti. Ég frábið mér ásakanir um að það sé það sem þingmenn eru að gera. Ég held að við áttum okkur öll á því að í gegnum þetta mál verðum við að komast eftir þeim landslögum sem hér gilda. Hlutverk Alþingis er að vinna úr þessari skýrslu, það hefur legið fyrir frá því að lögin voru sett upphaflega. Ég vildi óska að ekki hefði þurft að koma fram með breytingar á þessum lögum, að menn hefðu áttað sig algjörlega á því frá upphafi til enda hvernig ferillinn yrði þegar lögin fóru upphaflega í gegnum þingið á fyrra þingi. En svo var ekki, það er einfaldlega vegna þess að við erum að gera þetta í fyrsta skipti og þetta er staðan sem við erum í. Við eigum að horfa á þetta mál með það í huga að við ætlum að vanda okkur og ég er þess fullviss að við verðum öll samstiga í því. Ég tel að enginn ætli að samþykkja að einhver froða komi hér inn um verslunarmannahelgina, eins og hv. þm. Þór Saari sagði hér á undan, heldur ætlum við að taka á þessu máli af festu, gera það samhent og á málefnalegan hátt samkvæmt þeim lögum sem gilda hér á landi.

Frú forseti. Mig langaði aðeins, af því að það misfórst að skrá mig á mælendaskrá til að svara ræðu hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur, að svara einu sem þar kom fram. Hv. þm. Siv Friðleifsdóttir talaði um að við ættum ekki að klifra upp bakið á öðrum þingmönnum eða þingflokkum. Ég átta mig ekki á því hvað hún á við með þessu og ég óska eftir að hún svari því þegar hún stígur næst í ræðustól því að mér finnst þetta ekki falleg myndlíking. Það er ekkert sem við segjum í tillögum okkar sem hefur neitt með það að gera að klifra upp um bakið á öðrum þingmönnum. Við höfum bara verulegar áhyggjur af því hvernig þetta mál er sett fram. Við megum ekki gleyma því að það varð fullkomið siðrof hér á landi, siðrof sem verður að græða, og við græðum það ekki á þennan hátt. Við græðum það ekki með því að ætlast til þess að þingmenn rannsaki sjálfa sig eða komi með tillögur að því hvernig þeir eigi að dæma sjálfa sig, vini sína eða samflokksmenn. Það hefur komið fram í þeim ræðum sem haldnar hafa verið um þetta mál að rannsóknarnefndin hljóti að geta komið með skýr fyrirmæli um hvernig þingið á að haga störfum sínum varðandi skýrslu nefndarinnar. Ég verð eiginlega að spyrja: Getur maður búið til lög sem byggð eru á spádómum? Það er ekkert sem segir að þau mæli fyrir um hvernig við eigum að gera þetta á þinginu. Það væri því náttúrlega langeðlilegast þegar kemur að álitamálum og að málefnum sem snúa að þingmönnum, þinginu sjálfu og ráðherrum fyrrverandi og núverandi, að fengið verði utanaðkomandi álit á því hvernig við eigum að vinna úr því, að við fáum leiðbeiningar. Ég er ekki að segja að við séum ekki hæf til þess að gera það en mér finnst þetta bara ekki auka á trúverðugleika okkar ef við eigum að gera það sjálf. Ég held að það væri í raun og veru leið til þess að auka trúverðugleika þingsins að kalla eftir ráðgjöf frá þessari fimm manna nefnd sem við lögðum til að fengin yrði utan þingsins til þess að fjalla um þessa tilteknu þætti skýrslunnar. Mig langaði líka aðeins að tilgreina að í upprunalegu greinargerðinni sem var í þessu frumvarpi var mikil óskhyggja um að það eigi að ríkja þverpólitísk sátt um frumvarpið burt séð frá því að við komum með tillögur um breytingar á því. Við getum náttúrlega ekki bara kyngt því að það sé ekki tekið neitt mark á tillögum okkar og við eigum að hafa í þverpólitíska sátt af því að það hentar öðrum. Það var sem sagt búið að prenta þetta frumvarp og leggja það fyrir þingið, en þar stóð: „Í öðru lagi eru sett inn í lögin fyrirmæli um meðferð Alþingis á skýrslunni en samkomulag hefur orðið milli formanna þingflokkanna og forsætisnefndar um fyrirkomulag þeirrar meðferðar.“ Við könnumst ekki við aðild að ofangreindu samkomulagi og ég óskaði eftir í mínu embætti sem þingflokksformaður Hreyfingarinnar að andstaða mín við frumvarpið yrði færð til bókar á fundi með forseta þingsins og þingflokksformönnum áður en frumvarpið var prentað og því dreift. Það er því jákvætt að búið sé að taka tillit til þess að þingmenn Hreyfingarinnar líta ekki svo á að þeir styðji þetta frumvarp í heild sinni. Þingmenn Hreyfingarinnar gerðu ítarlegar og alvarlegar athugasemdir við frumvarpið á meðan það var í vinnslu og lögðu til eftirfarandi þrjár breytingar. Það er mjög sorglegt að ekki hafi verið tekið tillit til þess vegna þess að um leið og við fengum fyrstu drögin að frumvarpinu í vor höfðum við samband við sérfræðinga, lögfræðinga, stjórnsýslufræðinga, alls konar fólk úr öllum flokkum og bárum þetta undir þau. Alls staðar fékk maður sama svarið, að þingmenn ættu ekki að skipa sér í nefnd til þess að fjalla um hvernig vinna ætti úr málefnum annarra þingmanna, ráðherra og þingsins þegar kæmi að því að kanna hverjir brugðust hér á landi í tengslum við þetta hrun. Hér eru tillögur okkar: 1. Þingmenn Hreyfingarinnar lögðu til að þingmannanefndin yrði skipuð fimm þingmönnum í stað níu, einum úr hverjum flokki. Þannig hefði verið hægt að ná þverpólitískri sátt. Eins yrði sett það skilyrði að nefndarmaður hefði ekki átt sæti á Alþingi fyrir október 2008. Mér finnst að það hefði alla vega mátt taka það inn í frumvarpið að þingmaður hafi ekki átt sæti á Alþingi fyrir október 2008 og ég vona að tekið verði tillit til þess í allsherjarnefnd. Jafnframt settum við þarna inn að þingmaður hefði óumdeilanlega engin tengsl við þá atburði eða gerendur þeirra atburða sem getið er í fyrirsögn frumvarpsins. Það hefði alveg mátt vera inni. 2. Þingmenn Hreyfingarinnar lögðu auk þess til að skipuð yrði nefnd fimm valinkunnra manna utan þingsins sem hefði það hlutverk að fjalla um þá þætti skýrslunnar sem snerta alþingismenn og ráðherra núverandi og/eða fyrrverandi og fjölskyldur þeirra. Það yrði einnig hlutverk þeirrar nefndar að fjalla um öll atriði sem hugsanlega kæmu fram í skýrslunni og snerta Alþingi sjálft sem stofnun. 3. Þingmenn Hreyfingarinnar lögðu til að gögn málsins yrðu færð á Þjóðskjalasafn Íslands og að þau yrðu gerð opinber eins og hægt er. Við lögðum áherslu á að höfð yrði í huga sú umræða sem átt hefur sér stað í þjóðfélaginu varðandi hvaða aðilar það eru sem höfuðábyrgð bera á því ástandi sem nú ríkir á Íslandi. Það var mat okkar að hætt væri við að tengsl og hagsmunaárekstrar mundu gera trúverðugleika nefndarinnar að engu. Því er það grundvallaratriði til að mark verði takandi á störfum nefndarinnar að þingmenn ákvarði ekki það verklag er varðar aðra þingmenn sem og ráðherra í þeirri vinnu sem fram undan er. Með skipun nefndar fimm valinkunnra manna utan þings sem hefðu það hlutverk, eins og við lögðum til, yrði auk þess tryggt að Alþingi yrði ekki sett í þá stöðu að veita sjálfu sér aðhald heldur fengju stofnunin sjálf, þ.e. Alþingi, og hlutaðeigandi aðilar nauðsynlegt utanaðkomandi aðhald. Það er kominn tími til að við Íslendingar, hvar sem við stöndum, sér í lagi við hér á þingi, gerum okkur grein fyrir vanmætti okkar, að við erum gjörsamlega vanmáttug gagnvart því að taka á þessu ein og óstudd. Við þurfum að hafa mjög gott aðhald varðandi þessi mál. Slík málsmeðferð að ætla að fá þingmenn til þess að sjá um þetta mál er álíka vitlaus og t.d. þegar lögregla er látin rannsaka lögreglu. Við gætum líka sparað alveg heilmikla peninga og fengið glæpamenn til þess að dæma sjálfa sig. Það er vert að hafa í huga að þingið nýtur lítils trausts, það hefur aldrei verið eins lítið traust á þinginu og ráðamönnum og við verðum hreinlega að horfast í augu við það. Það þýðir ekkert að horfa fram hjá því. Þetta frumvarp verður ekki til þess að þingið auki veg sinn og virðingu meðal landsmanna. Þvert á móti mun þetta verða til þess að breikka enn gjána á milli þjóðar og þings og það hryggir mig. Þeir atburðir sem hér hafa átt sér stað eru þess eðlis að nauðsynlegt er að tryggja að þeir geti ekki endurtekið sig. Því er mikilvægt að aðgangur að þeim gögnum sem verða til við vinnu rannsóknarnefndarinnar sé eins opinn og frekast er kostur svo hægt verði að rannsaka málið til fullnustu og læra af mistökum fortíðarinnar. Þar sem skyldur og hlutverk þingmannanefndarinnar eru ekki nægilega afmörkuð í þessu frumvarpi er hætt við að rannsóknarskýrslan fái ekki viðeigandi meðferð. Ég segi „hætt við“, ég er ekki að segja að það sé 100% öruggt, og vegna tortryggninnar sem hér ríkir er mikilvægt að tryggja að svo verði ekki. Það kann að hafa þær afleiðingar í för með sér að þeir aðilar sem ábyrgð bera í því máli sem hér er til umfjöllunar verði ekki látnir axla þá ábyrgð. Þar að auki eru engin tímamörk sett á vinnu þingmannanefndarinnar. Ég skil ekki, frú forseti, af hverju það var tekið út úr fyrstu tillögunni að þessu frumvarpi. Ég mun biðja nefndina sem mun taka þetta fyrir að setja inn tímamörk því að bara þetta vekur tortryggni. Þess vegna er mikil hætta á því að störf nefndarinnar geti dregist út í hið óendanlega eða jafnvel uns ráðherraábyrgðin fyrnist. Hreyfingin telur að það verði að loka fyrir alla möguleika á að Alþingi tefji að taka afstöðu til rannsóknarskýrslunnar eða að skýrslunni verði sópað undir teppið. Það fæst ekki séð að frumvarp þetta uppfylli þau skilyrði. Ég er ekkert endilega að segja að við þingmenn séum ekki afskaplega heiðarlegt og sterkt fólk en þetta snýst eiginlega ekki um það. Þetta snýst um að þingið hefur afskaplega lítinn trúverðugleika í dag meðal þjóðarinnar, það hefur aldrei verið eins djúp gjá á milli þjóðar og þings. Að setja þetta mikilvæga mál upp á þennan hátt er ekki til þess fallið að minnka þessa gjá. Því skora ég á hv. nefndarmenn sem munu fjalla um þetta í nefndinni að skoða þetta vel og vandlega. Ég hef mikið fundið fyrir því úti í samfélaginu að fólki er brugðið og það hefur orðið fyrir vonbrigðum með hvernig á að gera þetta. Ég held að það sé mjög mikilvægt að við hlustum á þjóðina okkar.

Virðulegur forseti. Ég ætlaði ekki að taka aftur til máls. Ég veit hins vegar að hv. þm. Birgitta Jónsdóttir bað um andsvar og mér skilst að það hafi ekki sést í forsetastól áðan þannig að mér finnst eðlilegt að ég komi aftur upp af því að hv. þm. Birgitta Jónsdóttir beindi spurningu til mín sérstaklega. Ég ákvað að reyna að hliðra til þannig að ég gæti svarað þeirri spurningu. Ég verð að segja, virðulegur forseti, að mér sýnist sem Hreyfingin hafi tekið þá afstöðu miðað við þær ræður sem þau hafa flutt að reyna að skapa tortryggni um nánast allt í sambandi við þetta frumvarp, ekki bara það að þetta sé þingmannanefnd heldur miklu meira. Það kemur svolítið á óvart að miklu meira er tínt til núna eins og það að ekki séu tímamörk á vinnu nefndarinnar og það þýði að hér eigi að fara að gera eitthvað sem stenst ekki skoðun o.s.frv. Ég áttaði mig ekki á því að Hreyfingin væri komin á þær buxurnar að reyna að tortryggja meira en bara að það væru þingmenn sem ættu að fjalla um málin. Þykir mér heldur verra að fleira sé tortryggt. Hér var sagt að það væri alveg geysileg gjá á milli þings og þjóðar og að aldrei hefði verið jafnlítið traust á þinginu og núna. Ég skoðaði sérstaklega síðustu Gallup-könnun, könnun sem var gerð í fyrravor, 2009. Þá treystu 35% þjóðarinnar þinginu, það er lág tala, en það er alls ekki einsdæmi að við séum með svona lágar tölur, því miður. Árið 2008 var traustið 42%, árið 2007 var það 29%, það var sem sagt minna en í vor. Árið 2006 var það 43% og árið 2005 var það 35%, sem sagt jafnlítið og í vor. Ég veit ekki hvort þetta eru góðar fréttir eða slæmar en þegar þetta var skoðað í vor var traustið á svipuðum nótum og það hefur verið fyrr, það var frekar lágt og hafði ekki hækkað en það hefur heldur ekki lækkað neitt sérstaklega. Hv. þingmaður bað þá er hér stendur að útskýra orðalagið „að klifra upp bakið á einhverjum“. Ég notaði í ræðu minni að mér þætti verra ef þingflokkar væru að klifra upp bakið hver á öðrum, og þingmenn, með þetta mál og mér þykir það mun verra en ekki. Ég var að vonast til þess að það gæti skapast þverpólitísk samstaða um málið.

Hvað áttu við með „upp bakið“?

Það sem ég á við er að ákveðnir hópar hér inni, þingflokkar, vilja skapa tortryggni um þetta mál og láta þess vegna falla í ræðustóli orð eins og það að þetta mál hér sé einhvers konar samtryggingarkerfi þingmanna. Ég vísa því til föðurhúsanna, það er það ekki. Þegar fólk lætur svoleiðis orð falla hér segi ég að það sé að klifra upp bakið á öðrum þingmönnum hérna inni. Það er verið að skapa að mínu mati óþarfa tortryggni um þetta mál. Önnur þjóðþing sem lenda í hneykslismálum, og við erum ekkert fyrsta landið sem lendir í slíku …  
            

Forseti biður þingmenn um að vera ekki með samræður við þann sem í ræðustól stendur. Til þess eru andsvörin.

Takk, virðulegur forseti. Í öðrum þjóðþingum greiða þingnefndir úr þeim málum að lokum, þ.e. því sem eftir stendur. Og hvað stendur eftir þegar rannsóknarnefndin verður búin að vinna? Aðallega tvennt, breyta lögum, hugsanlega að draga einhvern fyrir landsdóm. Það breytir enginn lögum nema Alþingi og það dregur enginn fyrir landsdóm nema Alþingi. Ég meina, sjá menn fyrir sér einhverja nefnd aðra sem á að athuga hvort einhver á að fara fyrir landsdóm eftir að rannsóknarnefndin er búin að fjalla um það? Á svo að bera það inn í þingið þegar sú nefnd er búin að komast að niðurstöðu, já eða nei? Það er bara einhvern veginn út í hött að hafa það vinnulag á. Auðvitað á rannsóknarnefndin að skila skýrslunni hingað og við verðum svo að taka þennan kaleik. Þegar ég segi að menn séu að klifra upp bakið hver á öðrum er það ekkert illa meint, en mér þykir það verra. Ég hélt að Hreyfingin mundi standa með okkur að þessu máli. Ég hélt það af því að ég hélt að hún vildi ekki skapa óþarfaóróleika um þetta mál. Ég tel að það sé verið að skapa óþarfaóróleika um þetta mál. Það er ekkert að fela, þingið hefur ekkert að fela. Rannsóknarnefndin mun skila af sér mikilli skýrslu, við tökum hana hér inn, allir fá að sjá hana og svo vinnum við úr henni. Það þarf að breyta lögum og svo vitum við ekkert hvernig þetta fer með landsdóminn en enginn nema þingið 

Frú forseti. Það er alveg makalaust hversu mikið er gert til að snúa út úr þegar kemur að þessu máli. Í fyrsta lagi höfum við aldrei sagt eða látið í veðri vaka að við vitum ekki að það er þingið sem kallar landsdóm saman sem þó hefur aldrei verið kallaður saman. Maður hefur heyrt það á göngunum að löggjöfin í kringum landsdóminn sé handónýt, hún sé orðin svo gömul og rykfallin og eigi ekki við í dag. Ég er fullkomlega meðvituð um að það er hið háa Alþingi, löggjafarvaldið, sem breytir lögum og við höfum aldrei talað gegn því eða lagt til að það geri það ekki. Við erum aftur á móti að tala um nauðsynlegt aðhald utan frá um það hvernig verður tekið á því ef eitthvað kemur fram í skýrslunni sem kallar á að þingmenn, ráðherrar eða þingið þurfi að axla ábyrgð á því að hafa brugðist þjóðinni. Okkur finnst tímamörkin mjög mikilvægur þáttur í frumvarpinu. Það kom okkur verulega á óvart að það hefur verið tekið út og við höfum gert athugasemdir við það. Við höfum ekki fengið nein almennileg rök fyrir því af hverju það var tekið úr fyrstu drögum að þessu frumvarpi. Varðandi traust á þingið er ekki langt síðan skýrsla kom út um að traustið hefði enn og aftur hrunið. Svo snýst þetta svolítið líka um eðli traustsins. Það er gríðarleg reiði í samfélaginu og við viljum svo sannarlega ekki hella olíu á þann eld.

Virðulegur forseti. Það var einmitt það sem ég var að vonast til, að við gætum náð þverpólitískri samstöðu um þetta mál svo að það væri ekki verið að hella olíu á neinn eld og menn gætu bara sameinast um að útskýra hvað er á ferðinni til að eyða tortryggni og reyna að upplýsa almenning um nákvæmlega stöðu þessa máls. Ég hef þá trú að það muni takast, ég hef mikla trú á íslenskri þjóð, ég held að hún skilji þetta mál að lokum. Reyndar held ég að hún sé mikið til farin að skilja þetta af því að fjölmiðlar hafa upp á síðkastið reynt að upplýsa mjög vel bæði út á hvað rannsóknarnefndin gengur, hvað hún er að vinna, og líka hvað þessi þingmannanefnd á svo að vinna í kjölfarið. Ég vil hrósa leiðurum dagblaðanna sem hafa líka tekið þetta upp. Hér er sagt að allir þingmenn viti að það er þingið sem getur dregið fyrir landsdóm og að þingið breytir lögum - en það þurfi eitthvert aðhald utan frá. Ég held að öllum sem eru í þessum sal og fylgjast með málum hér sé ljóst að það er gífurlegt aðhald utan frá og verður þegar rannsóknarskýrslan kemur á borðið og allir lesa hana, bæði þeir sem eru reiðir og ekki reiðir og allt það - sérstaklega þeir sem eru reiðir, ég hugsa að þeir muni kannski lesa hana frekar en aðrir. Þá verður gífurlegt aðhald frá þeim öllum. Ég sé ekki að aðhaldið breytist eða batni eitthvað þó að önnur nefnd komi að málum, ég sé það ekki. Þetta er bara kaleikur sem þingið þarf að bera. Ég tel hins vegar að það megi alveg skoða þetta með tímamörkin, það er nokkuð sem nefndin þarf að skoða betur. Auðvitað er óeðlilegt að það eigi að vinna þetta endalaust og það sé engin pressa á að klára þetta. Ég held reyndar að það verði mikil pressa á að klára þetta mál sem fyrst, það vill enginn hafa þetta hangandi mjög lengi yfir sér, held ég. En það er nokkuð sem nefndin getur skoðað frekar.

Frú forseti. Já, hann verður sjálfsagt beiskur, þessi kaleikur. En út af því að hv. þm. Siv Friðleifsdóttir hefur ítrekað sagt að hún hafi óskað eftir þverpólitískri samstöðu varðandi þetta mál verð ég að segja að mér finnst svolítið merkilegt að ekki hafi verið tekið tillit til neinnar af þeim tillögum sem við lögðum fyrir, þær voru hunsaðar og við fengum engin almennileg rök fyrir því af hverju. Þá væri gagnlegt að fá góðan rökstuðning fyrir því, annan en að þetta sé beiskur kaleikur eða erfiður. Ég held að það sé rosalega mikilvægt að við horfumst í augu við að við þurfum að fá utanaðkomandi aðhald. Þverpólitíska samstaðan gæti komið í gegnum það að við skipum fimm manna þverpólitíska nefnd sem er skipuð á svipaðan hátt og t.d. Evrópunefndin þar sem er biðlað til samstöðu þingsins um að vinna að því máli á faglegan hátt. Ég held að hefðbundin þingnefnd sé í raun og veru ekki formið til að taka á svona viðamiklu máli. Þetta er viðamikið og flókið mál og það er fjarri lagi að við séum að reyna að sá einhverjum fræjum tortryggni varðandi það. Það er a.m.k. ekki minn tilgangur, það er fjarri lagi. Ég er að gera mitt besta til að standa vörð hérna um ákveðna grunnþætti og mig skiptir gríðarlega miklu máli að ekki sé tortryggni gagnvart þessu máli. Það er tortryggni gagnvart svo miklu og mörgu í samfélaginu, m.a. gagnvart þingmönnum og ráðherrum.

Virðulegur forseti. Þetta kemur úr hörðustu átt, að segja að ekki eigi að sá fræjum tortryggni um þetta mál. Svo er nýbúið að segja í ræðustól að þetta mál sé meira og minna samtrygging þingmanna. Auðvitað er verið að sá fræjum tortryggni, virðulegur forseti. Rannsóknarnefndin sem núna vinnur og hefur unnið lengi er utanaðkomandi aðili. Hún á að skapa þetta traust, hún á að skapa traust um niðurstöðu um af hverju bankahrunið varð. Hún á að koma með þá niðurstöðu, hún er að rannsaka það. Síðan á þingið að taka afstöðu til þess hvort það vilji breyta lögum og hvort það vilji draga einhvern fyrir landsdóm. Hugsanlega þarf að skoða eitthvað meira þannig að það er ákveðin opnun á það í þessu máli. Rannsóknarnefndin er þessi utanaðkomandi aðili. Það er rétt að ég hefði svo sannarlega óskað að það væri þverpólitísk samstaða um þetta. Við höfum farið í gegnum tvö önnur svona mál nýlega. Annað var þegar embætti sérstaks saksóknara var sett upp, þá náðist þverpólitísk samstaða um það mál. Það var mjög mikilvægt, virðulegur forseti, til að ná trausti á því hvernig átti að halda á þessu bankahruni. Þegar Björn Bjarnason, þáverandi hæstv. dómsmálaráðherra, réði sérstakan saksóknara kallaði hann til allsherjarnefnd til að ræða það við hana til þess að skapa traust á embættinu. Og það tókst. Enginn gerði athugasemd, við vorum sátt við það ferli. Stundum þarf maður að skapa traust. Þegar við ákváðum líka í þinginu að setja niður rannsóknarnefndina skapaðist traust. Það var þverpólitísk samstaða um það mál og menn teygðu sig hver til annars eins langt og þeir treystu sér til. Auðvitað var ekki hægt að fallast á allar hugmyndir allra. 
             Núna er þetta líka reynt en þær tillögur sem komu frá Hreyfingunni voru ekki aðgengilegar þannig að það náðist ekki. Ég tel til mikils vinnandi 

Virðulegi forseti. Það eru mjög erfið mál sem við glímum við í þingsölum þessa dagana, annars vegar hryllingurinn Icesave og síðan þetta mikla mál, að þurfa að taka á móti skýrslu rannsóknarnefndarinnar sem kemur væntanlega í lok janúar. Ég fagna því að við skulum átta okkur á því áður en skýrslunni er skilað að sú aðferð, sem ætlað var að hafa við þegar lögin um nefndina voru sett, gekk ekki alveg upp og hefur þess vegna verið endurskoðuð og ákveðið að skipa fimm manna nefnd til að fjalla um skýrsluna í stað þess að forsætisnefnd geri það. Hér hefur það verið gagnrýnt að þingið ætli að taka þetta í sínar hendur og fjalla um málið en stundum er það þannig, frú forseti, að maður getur ekki flúið sjálfan sig og ég held að í þessu dæmi sé það þannig að þingið getur ekki skýlt sér á bak við neinn annan. Það á enga mömmu til að hlaupa undir pilsfaldinn á, það á bara sjálft sig og þess vegna verður þingið að taka að sér þetta verkefni og leysa úr þeim efnum sem fram munu koma í skýrslu rannsóknarnefndarinnar og ákveða hvernig á að fara með þau mál sem þar koma fram og verða því miður varla mjög skemmtileg. Það er talað um að þingið hafi ekki aðhald frá neinum. Þingið hefur aðhald frá þjóðinni og það er alveg ljóst að aldrei fyrr, held ég, hefur verið horft jafngagnrýnum augum til þingsins og þess vegna hlýtur þingið að gera þeim mun meiri kröfur til sjálfs sín í þessum efnum.

Virðulegi forseti. Mig langar í lok 1. umr. um þetta mikilvæga mál að þakka fyrir þau skoðanaskipti sem hér hafa orðið í þingsalnum sem ég tel að hafi varpað góðu ljósi á eðli málsins og vil taka undir þau orð að það er engin ástæða til að gera þetta mál tortryggilegt. Allt sem varðar bankahrunið sem kemur fram við rannsóknina verður birt í skýrslunni, það er alveg ljóst, allt. Tal um utanþingsnefnd sem eigi að taka við núna þá er það svo eins og hefur líka komið fram í umræðunni að utanþingsnefndin er rannsóknarnefndin. Hún er að ljúka störfum og hún mun skila þessari skýrslu þannig að það er þingsins að taka við henni. Komið hefur fram sú krafa frá Hreyfingunni að öll gögn sem rannsóknarnefndin hafi verið með í vinnu sinni eigi að gera opinber. Það hefur verið gagnrýnt að ekki hafi verið heimilaður aðgangur að gagnagrunninum sem rannsóknarnefndin hefur stuðst við. Í reynd eins og kom fram í máli mínu áðan eru þessir gagnagrunnar unnir upp úr rafrænum upplýsingakerfum bankanna, þar á meðal lánabókum þeirra og öðrum bókhaldskerfum. Rannsóknarnefndin hefur steypt þessum kerfum saman til að fá heildstæða mynd af viðskiptum bankanna, stöðu þeirra og eignarhaldi. Ýmsar tölfræðilegar upplýsingar hafa síðan verið unnar úr þessum gagnagrunnum sem verða birtar í skýrslu nefndarinnar. Flestar þeirra upplýsinga sem eru í þessum gagnagrunnum hafa hins vegar enga þýðingu fyrir rannsóknina. Þær lúta aðeins að eðlilegum bankaviðskiptum venjulegra einstaklinga og fyrirtækja og koma hruninu ekki á nokkurn hátt við. Þessir samkeyrðu gagnagrunnar verða varðveittir á Þjóðskjalasafni. Í þeim eru gögn og upplýsingar sem samkvæmt lögum eiga að vera háð bankaleynd og hefðu við venjulegar aðstæður aldrei komist í hendur ríkisvaldsins, aldrei farið á Þjóðskjalasafnið og þær hefðu aldrei orðið aðgengilegar komandi kynslóðum. En út af hruninu og rannsókninni á því verða þessir heildstæðu gagnagrunnar áfram til. Þar sem í þeim eru upplýsingar er varða einkamálefni einstaklinga er samkvæmt upplýsingalögum óheimilt að veita aðgang að þeim fyrr en eftir 80 ár. Einstaklingar og fyrirtæki eiga að geta treyst því að viðskipti þeirra við banka séu ekki gerð öllum opinber. Þessi réttur nýtur verndar mannréttindaákvæða um friðhelgi einkalífsins. Við megum ekki gleyma því að við verðum áfram að fylgja meginreglum réttarríkisins þrátt fyrir hrunið. Þá er rétt að árétta að með frumvarpinu er verið að opna fyrir aðgang að þessum gagnagrunnum til rannsókna. Það er meginefni þessa ákvæðis og felur í sér rýmkun á aðgangi miðað við núverandi reglur. Hvað varðar önnur undirliggjandi gögn sem ekki eru í þessum rafrænu gagnagrunnum þá fer um aðgang að þeim eftir upplýsingalögum. Umsókn um aðgang að þeim verður þá meðhöndluð í hverju tilviki eftir þeim reglum sem þar koma fram. Í stuttu máli vil ég segja að í skýrslu rannsóknarnefndarinnar verða birtar allar þær upplýsingar sem skipta máli fyrir niðurstöðu nefndarinnar. Varðandi athugasemd frá hv. þm. Birgittu Jónsdóttur um setningu sem var í fyrstu prentun á þessu þingmáli þá voru það mistök við yfirlestur að inn fór setning sem átti alls ekki að vera í greinargerðinni um að þetta hefði verið samkomulag forsætisnefndar og formanna þingflokka. Auðvitað er ljóst að það er samkomulag í forsætisnefnd um þetta þingmál. Ég vil líka geta þess að um leið og skýrsla rannsóknarnefndarinnar verður birt verður birt skýrsla siðferðisnefndarinnar sem starfaði samhliða rannsóknarnefndinni en sú skýrsla er mun minni en skýrsla rannsóknarnefndarinnar sem er hátt í 1.500 eða 2.000 síður en siðferðisnefndarskýrslan er eitthvað um 200–300 síður. Hvað varðar tal um utanþingsnefnd, sem hv. þingmenn Hreyfingarinnar hafa verið að tala um og eru með tillögur um, þá er því að svara að það er óljóst hvað utanþingsmenn ættu að fjalla um þegar skýrslan er komin til þingsins. Ef eitthvað kemur fram í skýrslu rannsóknarnefndarinnar sem telja má refsivert athæfi hjá þingmanni þá er það mál sem fer til hins sérstaka saksóknara. En ef málið varðar fyrrverandi ráðherra þá er það verkefni þingsins samkvæmt stjórnarskrá að taka ákvörðun um saksókn. Þetta hefur komið ágætlega fram í máli hv. þingmanna sem hér hafa tekið til máls og sérstaklega þeirra sem eiga sæti í forsætisnefnd og hafa náttúrlega kynnt sér þetta mál mjög vel. Þá verð ég að geta þessi í lokin að það er mjög ólíklegt að Alþingi velji þá þingmenn í þingmannanefndina sem hafa verið í hringiðu þeirra atburða sem tengjast bankahruninu. Við skulum líka hafa það í huga að utanþingsnefnd hefði ekkert vald til neinna aðgerða. Ég vil síðan ítreka það að Alþingi kemst ekki hjá því að taka að sér þetta verk og það verður vandað valið á þingmönnum sem fara í nefndina. En nú fer málið til umfjöllunar í allsherjarnefnd og þar geta menn rætt það frekar og komið með tillögur og metið hvort setja eigi einhver tímamörk og annað sem hefur verið til umræðu. Ég treysti alþingismönnum vel til að takast á hendur þetta erfiða verkefni og ég veit að málið verður unnið vel í hv. allsherjarnefnd nú þegar þessari umræðu er lokið.

Frú forseti. Nú höldum við áfram umræðu um Icesave-samkomulagið, þetta hörmulega samkomulag sem ríkisstjórnin reynir hér að knýja í gegn. Þessi dagur, verð ég að segja hreint út, hefur verið nokkuð undarlegur og verður að tala tæpitungulaust um hann eins og hann hefur liðið. Við fengum strax fréttir af því í morgun hvernig samskipti til að mynda þáverandi ráðuneytisstjóra í fjármálaráðuneytinu hefðu verið við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og var allt frekar vandræðalegt í kringum það. Ég kem að því síðar. Við sjáum hvernig stjórnarmeirihlutinn reynir að hlaupast undan merkjum, semur við sig innbyrðis. Það er greinilegt að hluti stjórnarmeirihlutans telur að stjórnarmeirihlutinn hafi samið af sér við okkur í stjórnarandstöðunni þegar við vildum einfaldlega framfylgja okkar einföldu kröfu um að farið verði betur yfir málið. Við erum með 16 atriði hvað það varðar. Ég vil sérstaklega hnykkja á þeim 16 atriðum sem við náðum samkomulagi um við forseta þingsins og ég vona innilega að þetta mál leysist allt farsællega. Það verður þó að segjast hreint út að þetta er svolítið óljóst núna. Við erum búin að heyra í fréttum um hvernig fundur fjárlaganefndar fór fram í morgun. Það gengur náttúrlega ekki ef fyrrum forseti þingsins, núna formaður fjárlaganefndar, reynir að koma sér á einhvern hátt undan því samkomulagi sem gert var hér fyrir helgi. Mér er alveg sama þótt einhver hluti stjórnarmeirihlutans telji sig vera hlunnfarinn og telji að við í stjórnarandstöðunni höfum fengið miklu áorkað. Þetta snýst ekki um stjórn eða stjórnarandstöðu. Hversu oft eigum við að þurfa að segja ykkur það? Þetta snýst um það að við förum betur yfir málið og að hlustað sé á þá fræðimenn sem aðra í samfélaginu sem koma í sífellu með ábendingar sem varðandi Icesave-samkomulagið, hvernig það megi betur fara. Við skulum hafa alveg á hreinu hvaða 16 atriði það voru sem við náðum samkomulagi um við stjórnarmeirihlutann hér fyrir helgi, með leyfi forseta: Stjórnarandstaðan krefst þess að eftirfarandi verklag verði viðhaft við meðferð málsins innan fjárlaganefndar Alþingis og annarra fastanefnda Alþingis, til að mynda efnahags- og skattanefndar. Við erum minnug þess að fjárlaganefnd leitaði eftir áliti frá efnahags- og skattanefnd, hún fékk fjögur álit af því stjórnarmeirihlutinn var náttúrlega klofinn í þeirri nefnd. Hv. þm. Lilja Mósesdóttir og Ögmundur Jónasson skiluðu séráliti sem ég hvet alla, þingmenn og aðra, til að lesa, en það mátti ekki fjalla um það innan fjárlaganefndar. Þessa sögu þekkjum við og eins ofbeldið sem beitt var til þess að taka málið úr fjárlaganefnd. En hér segir, með leyfi forseta: Stjórnarandstaða krefst þess „… að eftirfarandi verklag verði viðhaft við meðferð málsins innan fjárlaganefndar Alþingis og annarra fastanefnda Alþingis milli 2. og 3. umræðu“. Eftirfarandi gagna og upplýsinga verði aflað og að þeirra verði aflað frá aðilum eða stofnunum sem fulltrúar stjórnar og stjórnarandstöðu eru sammála um að leitað verði til. 1. Lögfræðiálitum um hvort frumvarpið standist ákvæði stjórnarskrár. Það er full ástæða til þess, ég vísa í Sigurð Líndal. 2. Mat á því hversu miklar fjárhagsskuldbindingar samningarnir fela í sér. 3. Mat á hættu á því að kveða á um skilyrðislausa greiðsluskyldu á vöxtum. 4. Mat á fjárhagslegri þýðingu breytinga á efnahagslegum fyrirvörum. Það sjá það allir sem kunna að lesa að það eru breytingar á efnahagslegu fyrirvörunum. Þetta sjá allir nema þeir sem haldnir eru mikilli kergju. 5. Mat á fjárhagslegri þýðingu á breytingu fyrirvara er varða reglur um úthlutun úr þrotabúi Landsbanka Íslands hf., þ.e. hið svonefnda Ragnars Halls-ákvæði. Hann sjálfur hefur sagt að þetta sé útþynnt. Eigum við ekki að fara betur yfir það, frú forseti? Er ekki ástæða til þess? 6. Mat á gengisáhættu samninganna. 7. Mat á fjárhagslegri þýðingu þess að vextir samkvæmt samningunum séu fastir, 5,55%, en ekki breytilegir. Það eru komnar mjög þungar röksemdir fyrir því, m.a. af hálfu hv. þm. Tryggva Þórs Herbertssonar og fleiri hagfræðinga að það sé óhagstætt fyrir okkur að hafa vextina ekki breytilega. 8. Mat á þýðingu nýrra upplýsinga um mat AGS á greiðsluþoli ríkissjóðs. Það er fyllsta ástæða til þess. 9. Nánari upplýsingar frá fyrrverandi utanríkisráðherra Íslands, Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur, um hverjar forsendur Brussel-viðmiðanna voru. Þessu var okkur neitað um í fjárlaganefnd. Við máttum ekki kalla til þá gesti sem við vildum kalla til, það var verið að sussa málið enn og aftur niður. 10. Skýra misræmi í túlkun forsætisráðherra Íslands og Bretlands á ákvæðum samninganna. 11. Lögfræðiálit sérfræðinga í enskum lögum á texta samninganna. Þetta mátti ekki gera einhverra hluta vegna. En núna er alveg ljóst að það þarf að fara gaumgæfilega yfir allan textann í samræmi og samhengi við ensk lög. 12. Lögfræðiálit á þýðingu þess að ensk lög gildi um samningana en ekki íslensk, verði látið reyna á ákvæði þeirra fyrir dómstólum. 13. Mat á áhrifum endurskoðunar á löggjöf ESB um innlánstryggingarkerfi á skuldbindingar Íslands samkvæmt samningunum. 14. Mat á afleiðingum þess - það er mikilvægt að hlusta á þetta - að frumvarpið verði ekki samþykkt óbreytt eða að dráttur verði á samþykkt þess. Þetta er mjög mikilvægt að fjárlaganefnd fái svigrúm til að meta. 15. Þær fundargerðir, skrifleg gögn og frásagnir sem óskað hefur verið eftir á Alþingi af fundum íslenskra ráðherra og erindreka þeirra við erlenda aðila. Þetta er nú nokkuð sem menn hafa ekki viljað ljá máls á. Og þegar hv. þingmenn eins og Ragnheiður Elín Árnadóttir og fleiri hafa beðið hæstv. fjármálaráðherra eða aðra ráðherra í ríkisstjórninni um gögn, frásagnir eða minnisblöð frá þessum fundum sem hafa greinilega verið haldnir og þeir hafa sjálfir upplýst um, má ekki segja frá þeim. Leyndarhyggjan er alls ráðandi í öllu þessu eins og varðandi Indriða H. Þorláksson og ég kem betur að á eftir. 16. Lögð er áhersla á að þau atriði sem að ofan greinir, þessi 15 atriði á undan, og falla undir málasvið efnahags- og skattanefndar og eftir atvikum undir málasvið annarra fastanefnda Alþingis verði send þeim nefndum til efnislegrar meðferðar og umsagnar um þau leitað hjá viðkomandi nefndum og þau yfirfarin í fjárlaganefnd. Þessu er mikilvægt að halda til haga og skrá í þingbækur. Það eru þessi 16 atriði sem stjórnarandstaðan vill að farið verði í innan fjárlaganefndar, eftir atvikum efnahags- og skattanefndar og hugsanlega utanríkismálanefndar líka, ef svo ber undir. Það verði engin sýndarmennska og menn afgreiði bara málið, taki það til nefndar og segi: Já, fínt, við erum búin að fara yfir þessi atriði, tveir tímar, búið. Við viljum enga sýndarmennsku, takk fyrir. Við viljum að farið sé yfir þetta, enda erum við búin að segja að við erum ekki að falla á tíma hér. Allir þeir dómsdagsfyrirvarar sem hæstv. ráðherrar hafa sett fram í þessu máli hafa sýnt sig að vera „húmbúkk“ eitt. Atburðarás dagsins hefur verið mjög undarleg og núna eru menn að fara yfir yfirlýsinguna, hvort allt standist. Stjórnarliðar semja fyrst sín á milli af því að menn eru stressaðir: Sömdu menn af sér eða ekki? Okkar krafa í stjórnarandstöðunni er skýr: Við viljum að yfir þetta verði farið. Ég hef haldið nokkrar ræður og hef þar iðulega beint sjónum mínum og spjótum að vinnubrögðum ríkisstjórnarinnar í þessu máli. Vinnubrögðin kalla fram viðbrögð í dag. Við sjáum bréfaskipti Indriða H. Þorlákssonar, sem oft og tíðum er kallaður yfirfjármálaráðherra Íslands, handbrögð hans eru auðþekkjanleg á mörgu, m.a. í athugasemdum og greinargerð með skattafrumvarpinu sem nú er komið til nefndar og þau bréfaskipti sem hann átti við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Það er alveg makalaust að sjá hvernig samskipti hann á við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, hvernig hann reynir að draga fram að ekkert óþægilegt megi koma fram fyrir kosningar. Með þessu er verið að fara á bak við t.d. Framsóknarflokkinn, það er greinilega ekki unnið af heilindum með Framsóknarflokknum sem þó studdi þessa stjórn til valda. Það var verið að fara á bak við Framsóknarflokkinn í þessu og það finnst mér alveg makalaust, fyrir utan það að öll sú tortryggni sem sprettur upp hjá manni þegar maður sér að hann vill að fá svör í persónulegt tölvupóstfang sitt. Hvernig stendur á því? Og svo fær maður svar í fréttatilkynningu frá ráðuneytinu í dag. Hvernig stendur á því að fyrrverandi ráðuneytisstjóri í fjármálaráðuneytinu bað um svör í sitt prívat tölvupóstfang? Jú, við því var einfalt svar að mati fjármálaráðuneytisins: Skeytið til Marks Flanagans var sent úr tölvupóstkerfi Stjórnarráðsins og reyndin var sú að svarskeyti bárust þangað og eru vistuð þar af því að hann taldi sig hafa auðveldara aðgengi að væntanlegu svari í þessu prívat tölvupóstfangi. Það er náttúrlega alveg makalaust. Og það er líka makalaust að ráðuneytisstjórinn í fjármálaráðuneytinu veit ekki að það er auðvelt að fara inn á internetið og logga sig inn á tölvupóstfang Stjórnarráðsins 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur kærlega fyrir ræðu hennar. Þar kom hún inn á þau 16 atriði sem náðist samkomulag um í gær og er undirritað af öllum formönnum stjórnmálaflokkanna sem starfa á Alþingi. Eins og staðan er núna er klukkan að verða hálftíu þennan ágæta dag, sitja þessir sömu formenn hér af því að það er svo mikill ágeiningur innan Samfylkingarinnar um þetta mál. Formaður fjárlaganefndar, að mér er sagt, virðist ekki ætla að láta segja sér fyrir verkum. Hvers lags rugl er hér eiginlega í gangi? Þetta er löggjafarsamkoman sem við erum stödd á. Hér er fundur einhver staðar í húsinu sem ég veit ekki af hverju er haldinn og allir bíða eftir því hvað kemur út úr þeim fundi. Í máli sínu kom þingmaðurinn inn á fáránleg vinnubrögð ríkisstjórnarinnar. Það er svo sem ekkert nýtt og hefur margoft verið komið inn á þau í ræðum og eins hvort lögin standist stjórnarskrá,  Mig langar til þess að spyrja þingmann: Hvað finnst hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur um vinnubrögð aðstoðarmanns fjármálaráðherra þegar hann stóð í bréfaskriftum í gegnum tölvupóst 13. og 14. apríl við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn? Nokkrir dagar í kosningar, það var verið að leyna upplýsingum fyrir þjóðinni. Telur þingmaðurinn að úrslit kosninganna 

Frú forseti. Það er alltaf erfitt að væna fólk um ósannindi. Mig langar ekki til þess að gera það hér, en þegar maður sér tölvupóstssamskiptin og að það er sérstaklega dregið fram að skuldastaða landsins megi ekki verða verri, sérstaklega ekki fyrir kosningar, hljóta menn að spyrja sig: Hvað er eiginlega í gangi? Vel að merkja var tölvupósturinn umræddi ekki bara á milli Marks Flanagans, Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og þáverandi ráðuneytisstjóra fjármálaráðuneytinu, Indriða H. Þorlákssonar, heldur fór líka afrit á fjármálaráðherra þannig að fjármálaráðherrann vissi af því að menn voru að reyna að hylma yfir ákveðin atriði sem voru óþægileg. Þetta er eins og alltaf, menn vilja ekki snerta á óþægilegu atriðum. Menn vilja ekki láta alþjóð vita, sérstaklega ekki fyrir kosningar, af þessum óþægilegu og erfiðu atriðum. En enn og aftur snýr þetta að vinnubrögðum ríkisstjórnarinnar í þessu máli og það er fyllsta ástæða fyrir okkur í stjórnarandstöðunni að halda nú vöku okkar varðandi hvernig hún ætlar að halda áfram með málið. Sá fundur sem nú er í gangi hjá formönnum stjórnmálaflokkanna verður að enda bara á einn veg, að virt verði það samkomulag sem gert var fyrir helgi og að farið verði markvisst yfir hvern einn og einasta punkt í því samkomulagi en ekki farið yfir það á handahlaupum til þess eins að fullnægja sálarró ráðherra í ríkisstjórn.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir hennar svar. Vissulega er það stór hlutur að halda því fram að fólk segi ósatt. En þetta mál hjá þessari ríkisstjórn er með þeim hætti að manni getur ekki dottið neitt annað í hug og það veit alþjóð sem betur fer, það vita þingmenn. Hæstv. utanríkisráðherra kom hér í ræðustól í morgun og sagði að stundum yrði mönnum á. Vissulega verður fólki stundum á og allir eru mannlegir, en að þetta sé þannig trekk í trekk að þingmenn komist að því að verið sé að leyna upplýsingum, að það ekki sé sagður nema hálfsannleikur, er hreinlega óþolandi. Ég minni á að það er árið 2009, við erum að koma hér út úr miklu bankahruni þar sem því var lofað að öll svona vinnubrögð yrðu lögð á hilluna. Mig langar einmitt að taka undir það sem hv. þingmaður fór fram með og ítrekaði í andsvari við mig, að auðvitað á að virða það samkomulag sem gert var á milli formanna stjórnarflokkanna fyrir helgi. Ég veit svo sem ekki hvað komið hefur í ljós um helgina sem gerir það svona ómögulegt að ekki sé hægt að standa við það, það er alveg hreint með ólíkindum, en hér hefur verið fundað mikið í dag. Það verður að koma í ljós hvað það er sem ríkisstjórnin hefur svona mikið á móti í þessu samkomulagi. En það get ég fullyrt að það er ekkert í þessum rökum og punktum frá stjórnarandstöðunni sem er ósanngjarnt gagnvart ríkisstjórninni, þar er ekki að finna eitt einasta orð sem er ósanngjarnt varðandi það sem hún þarf að uppfylla. Þar sem hv. þm. Þorgerður K. Gunnarsdóttir situr í utanríkismálanefnd langar mig að lokum að spyrja hana: Finnst henni ekki sjálfsagt mál að svo stórt utanríkismál og milliríkjadeilumál 

Frú forseti. Jú, ég held að það sé nú raunhæft og raunsætt, sérstaklega eftir tölvupóstsupplýsingar dagsins. Af hverju segi ég það? Jú, það kemur í ljós í þessum bréfaskiptum Indriða H. Þorlákssonar við fulltrúa Alþjóðagjaldeyrissjóðsins hér heima, Mark Flanagan, að hann telur að klára þurfi Icesave-málið til þess að afgreiða lánið frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. En hvað segir Dominique Strauss-Kahn, sem vill svo til að er framkvæmdastjóri Alþjóðagjaldeyrissjóðsins? Hann segir: Þetta er ekki rétt, ábyrgðin er miklu frekar Norðurlandanna, þau hafa ekki viljað afgreiða lánin og hafa sett okkur stólinn fyrir dyrnar. Hver er að segja satt innan Alþjóðagjaldeyrissjóðsins? Samskiptin eru að verða mjög vandræðaleg. Ég held að það sé alveg ljóst að utanríkismálanefnd verður að setjast aðeins yfir málið og fara samskipti Íslands við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn til að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn, sem við erum stofnaðilar að, verði nú trúverðugur í málflutningi sínum. Það er ekki bara að ríkisstjórn Íslands sé margsaga í öllum sínum málflutningi í Icesave-málinu, heldur er Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn nú líka orðinn margsaga. Mér finnst ekkert óeðlilegt, ef menn kunna enn þá að munda penna innan Stjórnarráðsins, að þeir skrifi núna Alþjóðagjaldeyrissjóðnum bréf, fái endanleg svör í þessu máli og biðji um samræmi í málflutningi því að þetta gerir ekkert annað en að koma róti á allan málflutning hér heima, það gerir okkur alla hluti erfiðari og lengir hugsanlega allt ferlið í heild sinni. Það eru því ekki góð samskipti Alþjóðagjaldeyrissjóðsins við okkur hér heima og ríkisstjórnin á að fylgja þessu eftir. En því miður kann ríkisstjórnin ekki að haga sér í samskiptum við erlendar þjóðir eða erlendar stofnanir. Hún fylgir ekki málum eftir. Hún hefur ekki einu sinni dug í sér í þessari erfiðustu milliríkjadeilu síðari ára að gera það sem við höfum beðið hana um að gera án þess að hún fari frá, þ.e. að við vinnum öll saman að íslenskum hagsmunum 

Virðulegi forseti. Málatilbúnaður ríkisstjórnarinnar í þessu Icesave-máli er stöðugt að verða skrautlegri með hverjum deginum sem líður, eða öllu heldur vandræðalegri, því að varla líður sá dagur nú orðið að ekki komi upp ný mál sem vekja í senn undrun manna og kitla hláturtaugarnar. Svo fráleitt, fáfengilegt og bjálfalegt er þetta mál allt saman að verða af hálfu ríkisstjórnarinnar að maður veit ekki almennilega hvernig maður á að bregðast við. Það er öðrum þræði mjög hlægilegt ef þetta mál væri ekki svona alvarlegt. Þess vegna er kannski hægt að segja að það sé skrautlegt mál sem ríkisstjórnin hefur sjálf komið sér í með vinnubrögðum sínum, með því hvernig hún hefur staðið að því alveg frá fyrsta degi. Það var fyrir fáeinum dögum sem hljómaði hér mikil herhvöt úr Garðabænum um að menn ættu að ganga í takt. Þessi taktur sem maður sér að ríkisstjórnin fylgir í þessu máli, er að verða mjög skringilegur. Það hlýtur að verða æ erfiðara fyrir þá sem standa í stafni fyrir ríkisstjórnina að fylgja þessum takti því að í raun og veru veit enginn hvert þeir eru að fara eða hvaðan þeir voru að koma. Sá taktur er því mjög sérkennilegur í því ljósi. Við höfum verið að fylgjast með því á undanförnum dögum hvernig hver hefur bent á annan í þessu máli, Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn, Norðurlöndin, Evrópusambandið, Bretar, Hollendingar, og nú síðast er dregin upp ný mynd í þessu máli með þessum makalausu tölvupóstum sem þáverandi ráðuneytisstjóri í fjármálaráðuneytinu sendi vinum sínum í Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, sem út af fyrir sig er heilmikil saga að segja af. Það vantar svo sem ekki innilegu ávarpsorðin: „Kæri Mark“ og „kæri Franek“, sem sýnir náttúrlega ástir þessara samlyndu hjóna. En það sem er athyglisvert í þessum tölvupósti er ekki bara tölvupósturinn sjálfur, það er í fyrsta lagi efnisatriði hans og síðan allur málatilbúnaðurinn í kringum þetta. Það er kannski rétt að vekja athygli á því þegar maður skoðar þennan tölvupóst hverjir eru viðtakendur. Það eru náttúrlega „kæri Mark og kæri Franek“, ekki má gleyma því, og síðan eru það þrír valdir menn úr samninganefndinni, Svavar Gestsson, formaður nefndarinnar, Huginn Þorsteinsson og síðan hæstv. fjármálaráðherra. En aðrir samninganefndarmenn virðast ekki hafa verið taldir verðugir að fá afrit af þessum tölvupósti. Það sem vekur síðan athygli er það að hinn æruverðugi embættismaður sem póstinn skrifar leggur mjög upp úr því að velta fyrir sér hinum pólitíska veruleika sem hann býr við. Hann telur að það væri pólitískt ómögulegt að ná niðurstöðu í þessu máli fyrir kosningarnar sem þá áttu að verða hálfum mánuði síðar. Síðan segir hann, sem mér finnst ákaflega athyglisvert, að það sé ekki hægt fyrir kosningar og sennilega yrði það líka mjög erfitt nokkuð lengi eftir kosningar. Þetta finnst mér kalla á ákveðnar skýringar. Hvað er það sem gerir það að verkum að hægt væri eftir einhvern tíma eftir kosningar að fá niðurstöðu í málinu? Það er ljóst mál að hér er embættismaðurinn að færa rök fyrir því að þetta sé erfitt mál, vont mál, en það er eins og hann gefi sér að eftir kosningar muni ríkisstjórn Samfylkingar og Vinstri grænna, sem allt stefndi auðvitað í á þessum tíma, sitja áfram. Þá yrði hún búin að vinna með þeim hætti að fólk væri farið að venjast hinu vonda svo vel að hægt yrði að bæta við svona einu stykki Icesave. Fólk væri þá illu vant og gæti látið sig hafa það að kyngja þessum samningi. Ég skil út af fyrir sig að það sé hans pólitíska mat að ekki sé nú gott að henda inn einu Icesave-samkomulagi korteri fyrir kosningar. Mér sýnist að það sé líka hans mat að fólk verði að jafna sig að venjast þessum erfiðu aðstæðum sem ríkisstjórnin mun kalla yfir það, þannig geti það smám saman kyngt þessu erfiða samkomulagi. Ef maður síðan les bréfið til kæra Franeks og kæra Marks kemur þar margt athyglisvert fram. Þar segir ráðuneytisstjórinn t.d. að markmiðið með þeim hugmyndum sem hann segist hafa kynnt vinum sínum í Alþjóðagjaldeyrissjóðnum allnokkru áður, sé að forðast að samningurinn leiði til þess að ríkisskuldirnar aukist og að menn beri þungar vaxtabyrðar. Hann telur að sú leið sem hann veltir fyrir sér muni hafa hliðsjón af því tekinn sé með í reikninginn sá skaði sem Bretar hafa valdið með hryðjuverkalögunum. Hann telur að hugmynd sín muni auðvelda það að taka með í reikninginn sameiginlega ábyrgð Evrópuríkja vegna þeirra skaðlegu reglna sem gilt hafa um innlánstryggingar. Veltum nú aðeins fyrir okkur því samkomulagi sem síðar kom, þeirri niðurstöðu sem borin var á borð fyrir okkur þingmenn í sumar í hinu fyrra Icesave-máli. Tóku menn eftir að í því samkomulagi væri forðast að auka ríkisskuldirnar? Ekki aldeilis. Kom þar fram að mikillar sanngirni væri gætt varðandi vextina á því láni sem Bretar og Hollendingar ætluðu allra náðarsamlegast að veita okkur? Ekki aldeilis. Það er búið að sýna fram á að það er hreint vaxtaokur. Þetta er gróðabrall ríkisstjórna Hollands og Bretlands á kostnað Íslendinga með þeim okurvöxtum sem þeir leggja á okkur með þessu samkomulagi. Er á einhvern hátt tekið með í reikninginn sá skaði sem Bretar ollu okkur vegna hryðjuverkalaganna? Muna menn eftir hvernig Bretar og Hollendingar hegðuðu sér og íslenska ríkisstjórnin kyngdi með glöðu geði og varði alveg sérstaklega þegar ríkisstjórnir Bretlands og Hollands sendu okkur síðan til viðbótar aukareikning samþykktan og uppáskrifaðan af hæstv. fjármálaráðherra fyrir kostnaði sem þeir höfðu haft af einhverju umstangi við það að greiða út til innstæðueigenda Icesave í Bretlandi? Það var þriggja milljarða reikningur sem átti að borga, ekki satt? Lögfræðikostnaður, alls konar slíkir hlutir, tebollar, kostnaðurinn við að laga te, leigubílakostnaðurinn - allt þetta var samviskusamlega tíundað til þess að undirstrika að þeir hefðu svona næman skilning á þeirri kröfu okkar að tekið yrði tillit til harkalegra afleiðinga af hryðjuverkalögunum í Bretlandi. Ef við síðan förum svo yfir viðbrögð Marks Flanagans, sem skrifaði síðan bréf í framhaldinu til „kæra Indriða“, segir hann, sem er út af fyrir sig athyglisvert í ljósi þess sem komið hefur fram hjá forstjóra Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, að það sé ákaflega erfitt að takast á við endurskoðun efnahagsáætlunarinnar milli Íslands og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins fyrr en komið sé samkomulag milli íslenskra stjórnvalda og stjórnvalda í Bretlandi og Hollandi. Þarna segir sem sagt sá sem ber ábyrgð á þessu máli gagnvart Íslandi að það sé erfitt að ljúka endurskoðun á efnahagsprógrammi Íslands og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins fyrr en komin sé niðurstaða í viðræður okkar við stjórnvöld í Bretlandi og Hollandi. Síðan segir sá merki Flanagan að þessi tillaga frá Íslandi taki auðvitað mið af pólitískum veruleika. Hann skilur mjög vel að þetta þurfi að hafa einhvern tíma, en segir síðan í lok bréfs síns: „Það hlýtur að vera einhver leið til þess að útskýra þetta lán gagnvart íslensku þjóðinni og róa mannskapinn.“ - Og róa mannskapinn. Það er auðvitað það verkefni sem verið hefur verkefni ríkisstjórnarinnar, að róa íslensku þjóðina gagnvart þessum Icesave-samningi, en niðurstaðan er sem sagt sú að nú vísar hver á annan, enginn vill bera ábyrgðina. Öllum er ljóst að verið er að leggja ofurbyrðar á okkur þrátt fyrir að fyrirheit hafi verið gefin um annað og þrátt fyrir að talað hafi verið um það í samningsmarkmiðunum að þetta mætti ekki vera ofviða greiðslugetu okkar gagnvart útlöndum, sjá allir í hvað stefnir. Þetta mál er því allt að verða jafnfáránlegt eins og til þess var stofnað í upphafi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni fyrir. Það er ágætt að búið sé að fara hér í gegnum bréfaskipti hjá þessum nýju vinum síðan í apríl. Ég hef sagt það áður úr þessum ræðustól að Íslendingar eru hin nýja auðlind Breta og Hollendinga, þessara annars auðlindasnauðu þjóða, því að vaxtamunurinn er slíkur að ekki hefur heyrst annað eins, á þeim lánum sem þeir taka á miðað við vextina sem þeir vilja að við greiðum. Sú upphæð sem þingmaðurinn nefndi varðandi teboðin og innheimtuna úti, þ.e. þrír milljarðar aukalega fyrir innheimtu á þessum lánum, er náttúrlega algjör hneisa og niðurlæging fyrir þjóðina. Það er engu líkara en að því hafi bara verið kippt með úr því að skuldin var orðin svo há. Það er eitt sem gleymist svo oft ef maður vill sjá hlutina í samhengi, þ.e. hvað þetta eru stórar upphæðir sem við erum að fást við við veitingu þessarar ríkisábyrgðar. Ég tek dæmi: Það eru 100 milljónir á dag sem Íslendingar þurfa að borga í vexti af Icesave-samningunum næstu sjö ár. Þetta þýðir þrjá daga hjá Landhelgisgæslunni. Landhelgisgæslan þarf að skera niður um 300 milljónir. Landhelgisgæslan þarf að senda TF-Eir úr landi, þetta eru þrír daga í Icesave-vöxtum. Á hvað leið er þessi ríkisstjórn eiginlega? Ég ætla ekki að halda því fram að það sé talnablinda hér í gangi en það er talað um þetta eins og þetta sé bara eitthvað ofan á brauð. Það er það sem er svo ótrúlega sorglegt í þessu máli. Hér heima er bullandi niðurskurður, það er t.d. verið að minnka varnirnar, ekki er settur peningur í viðkvæma málaflokka og verið er að taka upp skuldbindingar á móti. Þá spyr ég þingmanninn: 

Ég bið hv. þingmenn að byrja ekki á nýrri setningu þegar bjöllu hefur verið hringt.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir þátttöku hennar í þessari umræðu núna. Það er auðvitað mjög athyglisvert sem hún komst að niðurstöðu um, að við værum orðin eins konar auðlind fyrir aðrar þjóðir til þess að níðast á og að þar ætti að ná út úr okkur sem allra mestum peningum, eins og kemur glögglega fram í þessum vaxtaútreikningum sem við höfum þegar farið mjög rækilega yfir. Eitt sem stakk í augun þegar ég las yfir bréfið til kæra Indriða frá Mark Flanagan. Það var þegar Flanagan sagði í bréfi sínu að þeir í Alþjóðagjaldeyrissjóðnum hefðu útskýrt það fyrir samningsaðilum okkar, Hollendingum og Bretum, að samkvæmt nýjum upplýsingum sem þeir hefðu um skuldir Íslendinga gagnvart útlöndum væri minna svigrúm til þess að aðhafast gagnvart okkur en menn töldu áður bæði varðandi skilmála á lánunum og lánin sjálf. Með öðrum orðum, það sem kemur greinilega fram að mati fulltrúa Alþjóðagjaldeyrissjóðsins er að möguleikar íslensku þjóðarinnar til þess að standa undir þessum skuldbindingum eru, þegar betur er að gáð, minni en Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hafði talið í upphafi. Við hljótum þá að velta því fyrir okkur: Kemur þetta með einhverjum hætti fram í þeim samningum sem síðar voru kynntir fyrir okkur? Var t.d. greiðsluskuldbindingin lækkuð í pundum eða evrum talið? Nei. Var farið vægar með okkur varðandi vextina en ætlunin var áður? Nei, ekkert af þessu var gert. Meira að segja er það svo að þegar búið var að samþykkja hér á Alþingi ákveðna skilmála af hálfu þingsins drógu þessir herramenn í Bretlandi og Hollandi með samþykki ríkisstjórnar okkar 

Virðulegi forseti. Ég sé nú hvað það hefur verið hollt fyrir íslensku þjóðina að fá að sjá þetta skjal sem var undirritað í apríl því að það eru alveg nýjar upplýsingar sem koma fram í þessu skjali samanber það sem hv. þm. Einar K. Guðfinnsson kom inn á áðan, þ.e. það var skilningur Indriða á þessum tíma að taka ætti sameiginlega ábyrgð á þessu gallaða regluverki Evrópusambandsins eða það var a.m.k. einhver ósk um það. Þessi bréfaskipti virðast hafa byggst upp á einhvers konar óskum og óraunhæfum væntingum og við vorum pínulitlar undirlægjur sem lögðust á hnén fyrir þessa aðila. Við skulum ekki gleyma því að þessi maður var á sínum tíma ráðuneytisstjóri fjármálaráðuneytisins, hvorki meira né minna, þannig að hann skrifar þetta bréf í krafti síns embættis þó að hann hafi viljað hafa öll samskipti í gegnum einkanetfang sitt. Það er náttúrlega alvarlegasti hluturinn í þessu að það setur þetta í svo mikinn leyndarhjúp. Við verðum því að átta okkur á því að hvaða leyti og í hvaða umboði þessi maður skrifar þessa pósta á þessum tíma. Það hlýtur að hafa verið í umboði ráðherrans sjálfs, það getur ekki annað verið fyrst ráðuneytisstjóri vinnur svo náið með ráðherra sínum. Það hefur verið útbreidd skoðun í Evrópu allt þar til bankarnir féllu hér á Íslandi, og dómar Evrópudómstólsins hafa sannað það, að það var útbreidd skoðun að innstæðutryggingarsjóðirnir væru ekki með ríkisábyrgð og það hefur margoft komið fram í ræðum mínum. Nú hafa Evrópusambandsríkin samþykkt nýja reglugerð sem segir að það skuli vera ríkisábyrgð á þessum sjóðum. Telur ráðherrann að atburðir á Íslandi hafi orðið til þess að þetta fordæmi að hinni nýju reglugerð varð til og tók 

Virðulegi forseti. Án þess að ég ætli að vera með miklar samsæriskenningar vil ég samt sem áður árétta að það er dálítið athyglisvert að þessi póstur er ekki sendur nema til hluta af hópnum sem skipaði samninganefndina fyrir Íslands hönd gagnvart Bretum og Hollendingum. Nú veit ég ekki hvort ráðuneytisstjórinn ýtti á forward-takkann og sendi póstinn hinum sem voru með honum í samninganefnd, Wikileaks hefur ekki upplýst okkur um það. Við getum ekki vitnað til einhverra skjala sem eru mögulega til hér í skjalabunkum sem ekki má gera opinbera. En þetta er út af fyrir sig mjög athyglisvert. Hitt sem hv. þingmaður kom inn á, að í bréfi frá þáverandi ráðuneytisstjóra er talað um að markmiðin með þeirri nýju nálgun sem hann segist hafa kynnt fyrir fulltrúa Alþjóðagjaldeyrissjóðsins áður, séu þau að forðast eigi að auka - og nú vil ég biðja hv. þingmenn að taka eftir - skuldir ríkisins og jafnframt vaxtabyrðina. Tölurnar tala sínu máli. Það þarf ekki að rekja þessar tölur hér, við höfum séð þær, þær eru til í skjölum, þær koma m.a. fram í mati Seðlabankans. Þar sjáum við að bæði skuldabyrðin gagnvart útlöndum og vaxtabyrðin af þessu láni með hinni heimskulegu niðurstöðu varðandi vaxtaákvörðunina að hvort tveggja hækkar stórlega, þannig að þetta eru bara tóm orð sem ekkert er á bak við. Þess vegna er þetta svo ámælisvert, ekki bara hvernig að þessu máli var staðið heldur líka hvernig efnisatriðin eru matreidd í þessu leynibréfi sem sent var út fáeinum dögum fyrir kosningar, raunar meðan Alþingi var hér starfandi. Hæstv. fjármálaráðherra hefði því verið í lófa lagið að gera mönnum grein fyrir þeim áformum sem uppi voru, hvort sem það var þá hér á Alþingi, 

Frú forseti. Það er alveg ljóst að samkomulag náðist við stjórnarmeirihlutann fyrir helgi um hvernig haga ætti málum við 2. umr. Það er engu að síður margt eftir ósagt og órætt, m.a. þær upplýsingar sem komu fram í dag. Þá krefst ég þess að hæstv. fjármálaráðherra sitji hér meðan við ræðum m.a. bréfaskipti undirmanns hans, eða yfirmanns eftir atvikum, varðandi Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Það er mikilvægt að hæstv. fjármálaráðherra og eftir atvikum aðrir innan ríkisstjórnar verði hér með okkur þegar við ræðum þessi atriði í dag. Umræðunni er ekki lokið þannig að menn verða að sýna Alþingi þá virðingu og hv. þingmönnum að vera hér viðstaddir alla umræðuna þar til henni verður vísað aftur til fjárlaganefndar.

Forseti getur upplýst að hæstv. fjármálaráðherra er í húsinu og er búinn að vera það undir þessari umræðu.

Frú forseti. Ég vil þakka hæstv. forseta fyrir að upplýsa okkur um að hæstv. fjármálaráðherra er í húsi, en ég verð að segja það fyrir mig að mér finnst það ekki nóg. Eins og hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir sagði áðan er umræðunni um þetta mál ekki lokið. Það samkomulag sem gert var, ágætissamkomulag sem tryggði það að hér færi fram efnisleg umræða um málið og umfjöllun inni í nefnd, virðist allt vera í uppnámi vegna innanbúðardeilna hjá ríkisstjórninni. Þá verður það að vera þannig að við getum alla vega treyst því að það sem við segjum hér komist til skila til þeirra hæstv. ráðherra sem eru í húsi. Ég óska eftir því, frú forseti, að þessir ráðherrar og - ég sé að varaformaður fjárlaganefndar er hér - fleiri stjórnarliðar komi hér og verði við þessa umræðu vegna þess að það er með öllu óásættanlegt - þarna veifar hv. þm. Árni Þór Sigurðsson, formaður utanríkismálanefndar, það er gott að hann hlustar. 

Virðulegi forseti. Það er eitt sem mig fýsir að vita áður en þessi fundur heldur áfram: Er formannafundinum lokið sem stóð hér yfir í kvöld?  Annað sem ég ætla að minna virðulegan forseta á er að ég hef ekki enn þá fengið svar við þeirri spurningu sem ég lagði fram í síðustu viku um hvað það kostar að halda þinginu opnu 24 tíma á sólarhring og óska ég að mér berist þær upplýsingar eins fljótt og auðið er.

Frú forseti. Það liggur alveg ljóst fyrir, ég er búin að segja það hér áður og það vita það allir sem vilja vita, að Samfylkingin er mjög ósátt og deilir innbyrðis. Það minnir mig á áskorun sem samfylkingarfélagið í Garðabæ sendi frá sér til Vinstri grænna um að ganga í takt. Ég held að það væri tilefni fyrir Vinstri græna að senda Samfylkingunni áskorun um að hún gangi nú einu sinni í takt í þessu máli. Ég vil að gefnu tilefni hvetja hæstv. forseta til þess að gera fundarhlé meðan menn ráða hér ráðum sínum. Ég held að það væri til bóta fyrir meðferð málsins að gert verði hlé á fundum þingsins meðan menn eru að átta sig á því hvernig leiða eigi þessi mál til lykta, mál sem voru alveg á hreinu fyrir helgi. En af því að Samfylkingin getur ekki sætt sig við þetta samkomulag er öllu málinu hleypt í loft upp.

Virðulegi forseti. Þannig er mál með vexti að við störfum hér eftir dagskrá sem samkomulag tókst um um helgina á fundum með forseta þingsins. Þá var hripað niður á blað samkomulag sem við formenn stjórnarandstöðuflokkanna vorum beðnir um að staðfesta, sem við og gerðum. Við vísuðum þar m.a. til málsmeðferðar sem við töldum vera samkomulag um í framhaldinu. Í millitíðinni skilst mér að þetta samkomulag sé fyrst og fremst á milli stjórnarandstöðuflokkanna og forsetans, en þann mikilvæga hlekk vantar í keðjuna að stjórnarflokkarnir sjálfir hafa ekki skuldbundið sig til þess að fara eftir samkomulaginu. Þess vegna er dagskráin í ákveðnu uppnámi og umræðan er um það hvort í raun sé samkomulag sem hægt sé að byggja þingstörfin 

Virðulegi forseti. Ég er hálfslegin yfir þessum nýju upplýsingum. Hér kemur formaður Sjálfstæðisflokksins, nýkominn af þessum formannafundi, og málið er algjörlega í tætlum. Forseti Alþingis tekur sig til og skrifar undir samkomulag við formenn stjórnmálaflokkanna og það er ekkert sem er þar á bak við. Frú forseti, ég krefst þess að þessum fundi verði frestað þar til þingflokkar geti komið saman og ráðið ráðum sínum í þessari nýju stöðu.

Frú forseti. Það sækir vissulega að manni ákveðin hryggð að heyra að það samkomulag sem gert var hér fyrir helgi sé ekki virt. Ég tel rétt í ljósi þess, frú forseti, að fundi verði frestað þangað til það er komið á hreint hvort og þá með hvaða hætti þessi deila verður leyst. Það er erfitt að halda hér málaefnalegar ræður um þetta mál ef maður veit ekki hvort það er komin sú sátt sem maður hélt að væri komin, ef það er algjörlega á huldu hvort menn ætla að standa við undirritaða skuldbindandi samninga að því er mér skilst. Frú forseti. Ég verð að biðja um nánari útskýringar á þessu. Ég sé að hæstv. fjármálaráðherra hefur óskað eftir orðinu undir þessum lið. Ég bíð þá bara spennt eftir að heyra hvað hæstv. fjármálaráðherra hefur til málanna að leggja.

Frú forseti. Ég átta mig ekki alveg á hvert vandamálið er. Það samkomulag, sem forsetinn hafði forustu um að gera við forustumenn stjórnarandstöðunnar og undirritað var, var síðan borið undir mig og ég féllst á það fyrir mitt leyti. Ég er aðili að því þannig að það liggur a.m.k. ljóst fyrir að það er ekki vandamál af okkar hálfu.  Það er að vísu mjög sögulegt að hér sé undirritað samkomulag af þessu tagi, venjan hefur verið sú að orð hafa dugað hér í sölum Alþingis eða í hliðarsölum, í mesta lagi handsal. Þetta var engu að síður gert svona í þessu tilviki og einu sinni er allt fyrst. Sú var tíðin að mönnum dugðu orð hér í sölum Alþingis en þarna er undirritað samkomulag sem ég fyrir  
            

Frú forseti. Ég vil bara upplýsa um að í dag var haldinn fundur forseta með formönnum þingflokka þar sem farið var yfir þetta mál og það samkomulag sem gert var um helgina og undirritað. Það kom fram hjá formönnum beggja þingflokka stjórnarflokkanna að það væri ekkert því til fyrirstöðu af hálfu stjórnarflokkanna að þetta samkomulag stæði, að sjálfsögðu gerir það það. Þar stendur skrifað hvernig dagskrá þingsins á að vera næstu daga, bæði í dag og á morgun og svo nefndadagar í framhaldinu. Það er ásetningur okkar að sjálfsögðu að halda þetta samkomulag. Þessu samkomulagi fylgdi líka listi yfir atriði sem óskað var eftir að tekin yrðu til umfjöllunar á vettvangi fjárlaganefndar og það er ekkert vandamál, eins og ég hef skilið málið, af hálfu forustu fjárlaganefndar að fara yfir þau álitamál sem þar voru rakin. Það verður væntanlega gert í vinnu nefndarinnar á milli 2. og 3. umr. og það stendur að sjálfsögðu af okkar hálfu.

Frú forseti. Hér ríkir ákveðin ringulreið að mínu mati. Hér tala menn í kross um hvernig staðan er og ég sem þingmaður sem á ekki aðild að þessum þingflokksformannafundum eða formannafundum, er að fara að halda ræðu þegar menn hafa tæmt sig hér í þessum lið um fundarstjórn forseta. Það væri vissulega ágætt að vita hvort það er á hreinu hvernig staðan er varðandi þetta samkomulag af því að það er grundvöllurinn fyrir því hvernig umræður munu verða hérna. Ég vil því ítreka þá beiðni sem fram hefur komið hjá hv. þingmönnum að það verði gert örstutt hlé, það þarf ekki að vera langt, til þess að við komumst til botns í þessu máli. Það virðist vera einhver ágreiningur uppi um það, vonandi ekki mikill, hvort og hvernig fjárlaganefnd mun fara í gengum þessa 16 liði sem voru í samkomulaginu, að því er mér telst til, og fjallað er um að fjárlaganefnd eigi eftir að fara nánar yfir.

Frú forseti. Ég vil þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir að skýra málið fyrir sitt leyti en það vekur óneitanlega eftirtekt að hér í salnum eru sjálfstæðismenn og vinstri grænir. Ég get ekki séð neinn samfylkingarmann hér og það lítur þannig út að herkvaðningin úr Garðabæ hafi virkað. Nú ganga Vinstri grænir í takt allir sem einn og lýsa sig samþykka því samkomulagi sem undirritað var hér og það er gott. En þá vantar hinn stjórnarflokkinn og liðsmennina í marseringunni til þess að segja okkur að þetta standi. Það getur ekki verið, fyrst þetta liggur svona allt beint við, eins og hæstv. fjármálaráðherra segir, að allt sé í uppnámi í þingsalnum. Hins vegar get ég svo tekið undir með hæstv. fjármálaráðherra að það er viss eftirsjá í gömlu góðu dögunum þegar orð og jafnvel 

Virðulegi forseti. Þetta er alveg rétt sem hæstv. fjármálaráðherra sagði, hér var gert samkomulag fyrir helgi. Að því stóðu annars vegar fulltrúar stjórnarandstöðuflokkanna og hæstv. forseti. Þessi mál voru borin undir forustumenn ríkisstjórnarinnar, eftir því sem ég hef upplýsingar um, sem samþykktu þessa niðurstöðu. Síðan unnu menn í góðri trú í samræmi við það. Það er hins vegar alveg ljóst mál að þrátt fyrir góðan vilja hæstv. fjármálaráðherra, og ég hygg þá forustu hins stjórnarflokksins, hefur þetta mál ekki gengið upp, það er bara ekki flóknara en það. Það er enginn vafi á því í hugum okkar stjórnarandstæðinga hvað þetta samkomulag þýðir, það er á tiltölulega góðri íslensku og auðvelt að lesa það og skilja. En engu að síður hefur það vafist fyrir mönnum sem eiga þá að hrinda málinu í framkvæmd. Vil ég vil þess vegna hvetja hæstv. fjármálaráðherra til að eiga frekari samtöl við sína ágætu félaga til þess að hægt sé að halda áfram að vinna í anda þess góða samkomulags sem þarna náðist eftir heilmikið streð núna fyrir helgi. Mér fyndist mjög skaðlegt ef við gætum ekki 

Frú forseti. Ég hef dálitlar áhyggjur. Ég hélt ræðu á laugardaginn og hef verið að fara í gegnum það hvaða hv. stjórnarliða hafa ekki tjáð hug sinn og þar á meðal var hv. þm. Atli Gíslason. Svo þegar ég kemst að í kvöld er hann farinn af þingi. Ég hef dálitlar áhyggjur af því að það verði meiri vanhöld á þeim sem stutt hafa málið hingað til. Svo vil ég geta þess að fjórir hæstv. ráðherrar hafa aldrei tjáð sig í þessari seinni umræðu um málið. Maður veit ekkert hver afstaða þeirra er.

Virðulegi forseti. Hæstv. fjármálaráðherra talaði um að það væri mikilvægt, sem er alveg rétt hjá hæstv. fjármálaráðherra, að hafa hlutina eins og þeir voru þegar orð manna dugðu, hugsanlega að menn tækjust einnig í hendur. Það er kaldhæðnislegt að hæstv. fjármálaráðherra segi þetta hér úr þessum stóli í dag þegar öll þjóðin ræðir um tölvupóstssamskipti fyrrverandi ráðuneytisstjóra og pólitísks aðstoðarmanns hæstv. fjármálaráðherra. Þar kemur berlega fram að það sem hæstv. ríkisstjórn sagði við þann flokk varðar vantraust, það stóðst ekki, það var ekki rétt og það hefur margoft komið fram hér í dag. Það er því ekki að undra að menn hafi varann á sér þegar menn takast á um jafnmikilvægt mál og þetta og samkomulag sem að því snýr. Það er mjög mikilvægt að það verði alveg geirneglt 

Hæstv. forseti. Í framhaldi af umræðum sem áttu sér stað í dag um Icesave-málið með fulltrúum úr fjárlaganefnd langar mig að lesa eftirfarandi yfirlýsingu, með leyfi forseta: „Formaður fjárlaganefndar hefur fengið tillögu stjórnarandstöðunnar um málsmeðferð í nefndinni vegna ofangreinds máls“ - þ.e. meðferð málsins á milli 2. og 3. umr. Málsmeðferð í nefndinni mun byggja á nefndum tillögum og að öðru leyti leita samkomulags um þau atriði sem taka þarf ákvörðun um. Varðandi hið breska lögfræðiálit mun verða leitað álits lögmannsstofunnar Mishcon de Reya sem samninganefnd ríkisstjórnarinnar leitaði til á fyrri stigum“ - að vísu um aðra þætti málsins en hér er til umfjöllunar. Sá fyrirvari gildir þó að samþykki Mishcon de Reya að taka að sér verkið“ - það er náttúrlega forsendan - „og að það sem krafist er til endurgjalds fyrir vinnuna verði ekki hærra en sambærilegar stofur eru reiðubúnar að vinna verkið fyrir.“ Aðilar eru sammála um þessi atriði og eru þau lögð inn í umræðuna í von, ósk og vissu um að það muni liðka fyrir umræðunum í þinginu þannig að málið komist til umræðu í fjárlaganefnd og afgreiðslu í framhaldinu.

Hæstv. forseti. Það er ekki laust við að manni sé létt vegna þeirrar yfirlýsingar sem hér kom fram og leiðréttir þá þann misskilning sem kom fram í kvöld um að það verði einhver áhöld um hvort samkomulagið sem undirritað var fyrir helgi gildi. Ég fagna því sérstaklega, ef einhverju er hægt að fagna í þessu erfiða og leiðinlega máli, að það er þá á hreinu að menn standa við það sem undirritað er hér í þinginu. Það er gott vegna þess að allt þetta mál hefur einkennst af ákveðinni tortryggni og við í stjórnarandstöðunni höfum staðið í endalausri baráttu við að knýja fram gögn í þessu máli, allt frá því að það kom fyrst til þingsins, allt frá því að það lá fyrir og það leit út fyrir að við ættum ekki að fá að sjá upphaflegu Icesave-samningana sjálfa í sumarbyrjun. Við þurftum að gera það þangað til í gærkvöldi þegar gögn frá þáverandi ráðuneytisstjóra fjármálaráðuneytisins láku út á netið. Ríkisábyrgð á Icesave-skuldbindingunum nemur háum fjárhæðum sem komandi kynslóðir munu standa straum af. Eftir að fyrirvörum Alþingis um ríkisábyrgðina hefur verið kastað fyrir róða með nýju viðaukasamningunum sem ríkisstjórnin hefur undirritað getur sú staða komin upp að ábyrgðin verði óendanleg. Það er því ljóst að það þarf að upplýsa þetta mál og ég fagna því að nú mun fjárlaganefnd leitast við að upplýsa það enn frekar og taka þar upp þau ákvæði sem undirrituð voru í hinu margumtalaða samkomulagi stjórnmálaflokkanna um það hvernig fara skuli með mál þetta milli 2. og 3. umr. Það hefur komið fram í umræðunni að til að standa straum af árlegum vaxtagreiðslum Icesave, aðeins vaxtagreiðslunum, þurfi skatttekjur rúmlega 79 þúsund einstaklinga og það er stór hluti af öllum launþegum í landinu. Það var hv. þm. Þór Saari sem benti upphaflega á þessa staðreynd. Það er ekki hægt að nálgast ákvörðun um svona ráðstafanir af einhverri léttúð og því gefur það augaleið að þingmenn verða að hafa ítarleg gögn í höndum þegar þeir taka ákvörðun um að styðja slíka ráðstöfun. Ég á reyndar frekar erfitt með að átta mig á rökstuðningi þeirra sem ætla sér að styðja þetta mál enda taka stjórnarliðar lítinn þátt í umræðunni. Ég vonast einfaldlega til þess að þeir lesi gögn málsins og sérstaklega þau gögn sem koma fram milli 2. og 3. umr. í fjárlaganefnd. Mun þar vega þungt álit hinnar bresku lögmannsstofu. Við í stjórnarandstöðunni höfum verið ásökuð um að standa í málþófi og hafa ekkert til málanna að leggja annað en að tefja það en ég hafna þeirri skýringu alfarið. Ég hef innt hv. þingmenn hvern af öðrum eftir því hvernig þeir mundu leysa þetta mál, væru þeir við stjórnvölinn. Menn hafa haft svör á reiðum höndum og hafa virkilega reynt að leita leiða, eins og við gerðum í sumar á sumarþinginu þegar hv. þingmenn allra flokka tóku höndum saman og bjuggu til hina svokölluðu fyrirvara. Við höfum jafnframt verið ásökuð um það í stjórnarandstöðunni að tala niður landið okkar. Ég frábið mér slíkar ásakanir, enda hef ég mikla trú á framtíð Íslands. Ég hef trú á því að við náum að koma okkur upp úr þessari efnahagslægð hraðar en nokkurn órar fyrir ef við grípum tækifærið og reynum að vinna saman að því að leysa þessi mál, m.a. þetta erfiða mál sem komið var í ákveðinn hnút. Okkar helstu kostir eru þeir að hér á landi er hátt menntunarstig. Hér eigum við miklar auðlindir. Það er ung þjóð sem byggir þetta land og í því felast mikil tækifæri. Við eigum sterkt lífeyrissjóðakerfi þrátt fyrir allt og á þessum stoðum munum við byggja okkar framtíð. En við verðum að reyna og okkur ber skylda til, við sem sitjum á Alþingi, að reyna að skapa sátt í samfélaginu og reyna að vinna saman að því að leysa erfið mál eins og t.d. það sem við ræðum í dag. Þess vegna hef ég mikla trú á að fjárlaganefnd muni fara faglega og vel yfir málið milli umræðna, fara vel yfir þau 16 atriði sem samkomulag er um að fara skuli í. Ég hef trú á því að eftir það muni þingmenn skoða hug sinn aftur og vilji taka upplýsta ákvörðun á grundvelli yfirvegaðrar umræðu, vandaðra gagna og vandaðrar málsmeðferðar. Ég hef trú á því, frú forseti, að það ætli enginn hér að hlýða í blindni forustu síns flokks en menn muni taka upplýsta ákvörðun í þessu máli.

Frú forseti. Í ræðum mínum fram að þessu hef ég talið upp nokkur helstu atriði og áhyggjuefni varðandi þetta frumvarp. Áður en ég held því áfram ætla ég að nota þessa ræðu til að fara stuttlega yfir þær upplýsingar sem bárust í dag um tölvupóstssamskipti Indriða H. Þorlákssonar, aðstoðarmanns fjármálaráðherra og samningamanns í Icesave-málinu, og Marks Flanagans, fulltrúa Alþjóðagjaldeyrissjóðsins gagnvart Íslandi. Í þessum póstum koma fram upplýsingar sem mér þykja ákaflega sláandi, ekki hvað síst í ljósi þess að þessi samskipti eiga sér stað á meðan minnihlutastjórn Samfylkingarinnar og Vinstri grænna sat að völdum í skjóli Framsóknarflokksins. Þegar sú stjórn tók til starfa var samið um að haft yrði samráð við Framsóknarflokkinn um öll meginatriði áður en ákvarðanir yrðu teknar en það gekk upp og ofan. Sérstök áhersla var lögð á það og það margítrekað að ekkert yrði gert eða sagt varðandi hugsanlega samninga um Icesave án þess að um það væri samstaða með Framsóknarflokknum og mér sem formanni hans. Margtryggt var og lofað hátíðlega að sá háttur yrði hafður á, engar ákvarðanir teknar og ekkert sagt án þess að ég samþykkti það. Þessi samskipti sýna það hins vegar svart á hvítu að við þetta var ekki staðið. Það hafa sem sagt átt sér stað viðræður og raunar virðast þær hafa verið komnar mjög langt án þess að við höfum verið upplýst um það í Framsóknarflokknum. Þetta tel ég vera mjög alvarleg svik af hálfu þessarar ríkisstjórnar enda gat það ekki farið á milli mála hvernig allt átti að vera í pottinn búið. Raunar hafði því verið lofað að eftir kosningar yrði haldið á þessum málum með þeim hætti að í það yrðu fengnir erlendir sérfræðingar í nákvæmlega svona samningagerð og haft sem víðtækast samráð um hvernig að því yrði staðið. En málið hefur sem sagt verið í vinnslu meðan minnihlutastjórnin sat. En það er annað sem er sláandi í þessu, ekki bara gagnvart Framsóknarflokknum heldur þjóðinni allri. Það kom á daginn að fjármálaráðherra, eða a.m.k. aðstoðarmaður hans, og þá getum við nánast sett samasemmerki þar á milli, leyndi þjóðina, kjósendur, upplýsingum um stöðu efnahagsmála á Íslandi. Nú kann einhverja að reka minni til þess að rétt fyrir síðustu kosningar lagði ég á það áherslu í umræðu að staða þessara mála væri töluvert verri en a.m.k. hæstv. fjármálaráðherra vildi vera láta. Það vakti mjög hörð viðbrögð og ég var sakaður um að draga upp allt of dökka mynd og vera með óhóflega svartsýnisspá, og svo má lengi telja. Úr þessu varð mikil umræða en ég sé ekki annað á þessum tölvupóstssamskiptum en að það hafi þá þegar legið fyrir sem ég benti á fyrir kosningar og ríkisstjórnin hélt leyndu, að skuldastaðan var mun verri en látið hafði verið í veðri vaka. Beinlínis er tekið fram að menn vilji fela þessa staðreynd, fela hana fram yfir kosningar, vegna þess að það sé pólitískt ómögulegt að gera almenningi grein fyrir því hver staðan er raunverulega. Þetta hlýtur að teljast ákaflega alvarlegt mál þegar ráðherra og ríkisstjórn fara fram með þessum hætti. Í þessu koma líka fram aðrar áhugaverðar upplýsingar. Til að mynda gerir Mark Flanagan, fulltrúi Alþjóðagjaldeyrissjóðsins gagnvart Íslandi, Indriða H. Þorlákssyni, sem talsmanni íslenskra stjórnvalda, í þessu máli grein fyrir því að sú aðferð, ríkisábyrgðaraðferð, sem þar var þá þegar til skoðunar og varð síðan ofan á, breyti í raun engu hvað varðar stöðu ríkisins miðað við annað sem hafði verið til umræðu, sem ég fæ ekki annað séð af bréfinu en hafi verið að ríkið tæki þetta beint á sig. Ríkisstjórnin hefur fullyrt að við séum betur sett vegna þess að innstæðutryggingarsjóðurinn hafi tekið lánið og ríkið veiti aðeins ábyrgð fyrir innstæðutryggingarsjóðinn. Það hefur mati Marks Flanagans enga þýðingu. Hann útskýrir það hér og segir að þetta komi í sama stað niður, lendi á sama hátt á ríkinu. Þrátt fyrir það komu ráðherrar í ríkisstjórninni, hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra, fram síðar og héldu því fram að á þessu væri grundvallarmunur. Annað sem fram kemur í þessum tölvupóstssamskiptum er að fyrrnefndur Mark Flanagan útskýrir að álögurnar á Íslendinga í þessu máli hafi verið léttar eftir að í ljós kom að skuldabyrði íslenska þjóðarbúsins væri þyngri en áætlað hafði verið. Með öðrum orðum, það virðist hafa verið byrjað á því að meta hvað íslenska þjóðarbúið þyldi og út frá því tóku menn ákvörðun um hvernig ætti að rukka það. Þetta er svo sem í samræmi við það sem fram kom í fjölmiðlum núna fyrir nokkrum dögum þess efnis að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn mæti gjaldeyrisafgang þjóðarinnar út frá því hvað þyrfti til að standa straum af Icesave-skuldbindingunum. Þessu er sem sagt snúið við. Það er byrjað á því að meta hvað þurfi til að standa undir þessu og svo áætla menn að það verði það sem við munum eiga afgangs. Það er sem sagt það sama sem hefur verið gert með skuldaþolið en byrjað er á því að meta skuldirnar og svo áætlað út frá því hvað er hægt að leggja á okkur. Þá hlýtur að vakna sú spurning, ef þetta er svona tæpt, ef menn aðlaga þetta eftir því hverjar skuldirnar eru raunverulega, hvernig er þá staðan núna þegar komið er í ljós að skuldir þjóðarbúsins eru miklu meiri en gert var ráð fyrir jafnvel á þessum tíma eftir að þær höfðu verið hækkaðar og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hafði fengið Breta og Hollendinga til að endurmeta innheimtur sínar? Núna er ljóst að skuldirnar eru töluvert meiri og það hlýtur þá að vakna sú spurning: Hvernig á íslenska ríkið að þola það ef þetta hefur áður verið stillt af samkvæmt lægra skuldamati? Í því skjali, sem verið hefur leyniskjal fram að þessu, koma fram ýmsar mjög áhugaverðar upplýsingar og svo virðist sem frekari upplýsingar hafi verið sendar á eitthvert mac-netfang, sem er þá væntanlega leynimakksnetfang því að í framhaldinu hafa farið fram einhverjar umræður sem er mjög óljóst hvers eðlis hafa verið. En niðurstaðan liggur fyrir og jafnframt liggur svo sannarlega fyrir að hafna þarf þessu samkomulagi, þessu frumvarpi og þessari ríkisstjórn.

Frú forseti. Þetta er náttúrlega yfirgengilegt, þessi svikabrigsl og tortryggni sem vaða hér uppi og að hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson skuli halda því fram að farið hafi verið á bak við hann eða að eitthvað sem sagt var við myndun minnihlutaríkisstjórnarinnar síðasta vetur hafi verið svikið. Er ekki hið rétta að formaður samninganefndarinnar fundaði sérstaklega með formanni Framsóknarflokksins og upplýsti hann í trúnaði á útmánuðum, ég hygg oftar en einu sinni, nákvæmlega um framvindu mála og hvert væri verið að halda í samningaviðræðunum? Ætlar hv. þingmaður að neita því? Ætlar hv. þingmaður að neita því að ég fór tvisvar ef ekki þrisvar fyrir utanríkismálanefnd á þessum tíma og upplýsti hana jafnóðum um þróun mála og í hvað væri verið að reyna að stefna viðræðunum, þar á meðal að ná þeim upp úr þeim farvegi sem þær höfðu verið fastar í og fá viðsemjendur okkar til að ljá máls á annars konar lausn, eins og kemur skýrt fram í nefndum tölvupósti? Þar kemur líka fram að málstað Íslands var haldið mynduglega á lofti, þar á meðal voru hryðjuverkalögin notuð. Lesi menn póstinn sjá þeir að hann er vitnisburður um að stutt var eins vel við Íslands í þessum efnum og kostur var. 
             Í þriðja lagi hafa þessi gögn verið aðgengileg öllum alþingismönnum frá því í júní sl.

Frá því hvenær?

Frá því í júnímánuði sl. 

Frú forseti. Það er rétt að ég hitti Svavar Gestsson og spjallaði við hann almennt um hvernig hann sæi þetta mál fyrir sér. En að þar hafi komið fram eitthvað á borð við það sem hér er útskýrt er algerlega fjarri lagi. Það hefur verið þá svona málamyndafundur eins og þessi ríkisstjórn hefur stundum sett á. Jafnframt verð ég að gera athugasemd við þau orð hæstv. ráðherra að í þessu sé ekkert til að tala um vegna þess að þetta hafi legið fyrir í leynimöppunni. Er það þá svo að menn geta tjáð sig hvenær sem þeir vilja um það sem er í þeirri möppu? Það held ég varla. Ég held að hæstv. ráðherra hefði brugðist illa við ef menn hefðu tekið upp á því að gera það. Ég get hins vegar viðurkennt að ég var ekki búinn að átta mig á dagsetningunni á þessum tölvupóstssamskiptum og á því að þetta hefði átt sér stað í tíð minnihlutastjórnarinnar, enda hvarflaði það hreinlega ekki að mér við það að lesa textann að þessi samskipti hefðu átt sér stað á þeim tíma. Það er svo enn annað mál varðandi það sem hæstv. ráðherra sagði í upphafi um gagnrýni mína og ábendingar og Framsóknarflokksins fyrir kosningar. Það er annað tilvik þar sem komið hefur á daginn að reyndist rétt. Það er varðandi leyniskýrslurnar sem geymdar voru í sérstöku dulkóðuðu leyniherbergi. Það kom aldeilis á daginn að matið á stöðu bankanna sem þar birtist var nákvæmlega í samræmi við það sem við héldum fram en ekki í samræmi við það sem hæstv. ráðherra fullyrti fyrir kosningar, enda hefði það líklega, að mati ráðherrans, verið pólitískt ómögulegt rétt eins og aðstoðarmaður hans segir að það hafi verið pólitískt ómögulegt fyrir kosningar að gera grein fyrir raunverulegri stöðu íslenska ríkisins og íslensku þjóðarinnar.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni, formanni Framsóknarflokksins, fyrir að viðurkenna að það var sérstaklega og að mínu frumkvæði haft samband við hann og hann upplýstur um gang mála og honum bauðst óheftur aðgangur að samninganefndinni eða formanni hennar. 
             Í öðru lagi minni ég á að utanríkismálanefnd, þar sem ég veit ekki betur en hv. þingmaður eigi sæti var reglulega upplýst um framvindu mála.  
             Það sem vísað er til í sambandi við að eitthvað sé óaðgengilegt vísar til forsögu málsins og hefur ekkert með skuldastöðu þjóðarbúsins eða annað að gera. Það sem þarna er sagt er að það er óaðgengilegt og verður ekki af okkar hálfu lotið að samkomulagi af því tagi sem Bretar og Hollendingar voru sífellt að reyna að troða upp á okkur með vísan til forsögu málsins. Slíkt mundi ekki verða gert, hvorki fyrir 

Frú forseti. Eins og fram kemur í þessum tölvupóstssamskiptum voru vextir reiknaðir út frá vaxtaálagi ofan á - hér minnir mig að sé talað um Parísarklúbbsvexti, aðrir hafa nefnt einhverja viðmiðunarvexti OECD. En þessir viðmiðunarvextir höfðu einmitt lækkað frá því að margnefnt minnisblað með 6,7% vöxtum var undirritað fram að því að þessi samningur var gerður um sem nam muninum á 6,7 og 5,55 eða þar um bil. Í raun og veru var verið að semja um sömu vexti eða út frá sömu forsendum og í þessu 6,7% tilviki. Hæstv. ráðherra veit það mætavel að á þessum tíma var Framsóknarflokkurinn afar ósáttur við að samið yrði um Icesave-málið á þessum nótum. Það gat ekki farið fram hjá neinum enda var ítarlega gerð grein fyrir því. Hvað varðar hryðjuverkalögin sem hæstv. ráðherra nefndi áðan og að tekið væri tillit til þeirra, hlýtur maður að spyrja sig: Ef sú var raunin, hvernig stendur þá á því að samningarnir við Breta eru nákvæmlega eins og samningarnir við Hollendinga sem beittu okkur aldrei neinum hryðjuverkalögum?

Frú forseti. Það liggur fyrir samkomulag á milli stjórnarandstöðunnar og forseta Alþingis sem formenn stjórnarflokkanna og núna formaður fjárlaganefndar hafa samþykkt. Ég vil bara byrja á að segja að ég er ekki sátt, ég er alveg geysilega ósátt. Ég er mjög ósátt við allt þetta mál, ég er mjög ósátt að við skulum ekki hafa getað komið þessu máli út af borðinu og að við skulum ekki hafa getað farið í þann leiðangur sem framsóknarmenn lögðu til í sumar og fengið klárustu og færustu samningamenn í heimi til þess að semja fyrir okkur og reyna að koma heim með eitthvað sem við getum raunverulega staðið undir. Ég stend því hérna og verð að segja að ég er mjög sorgmædd og ég veit ekki almennilega hvernig ég á að koma orðum að því hvernig mér líður að horfa fram á að þetta mál fari hugsanlega í gegnum þingið eins og það liggur núna fyrir. Þegar þessi umræða byrjaði bar ég alla vega þá von í brjósti að það væri raunverulega hægt að fá stjórnarliða til þess að skilja rök okkar, að skilja hversu ómögulegt þetta mál er. Eftir því sem leið á umræðuna og því eftir því sem færri stjórnarliðar tóku til máls fór ég að velta fyrir mér hvort ég þyrfti ekki að setja mig í spor stjórnarliða. Fyrst stjórnarliðar voru ekki tilbúnir til þess að koma upp í ræðustól og segja okkur hvað þeir væru að hugsa, þyrfti maður sjálfur að reyna að ímynda sér hvað það gæti verið sem fengi gott fólk, fólk sem ég vinn með daglega, til þess að leggja þessar byrðar á íslenskan almenning. Mig langar til þess að vitna í pistil eftir Hrannar Baldursson sem ég rakst á á vefnum núna um helgina þar sem hann skrifar, með leyfi forseta: „Að samþykkja Icesave eins og frumvarpið er í dag er að stökkva fram af himinháum kletti án öryggisnets, vængja, fallhlífar eða gúmmíteygju. Þó að maður stökkvi fram af fjalli geti mótvindur kannski verið nógu mikill til að maður lifi fallið af […] Hvernig er hægt að sannfæra manneskju sem ætlar að taka slíkt stökk um að það sé hættulegt, að hún geti dáið, og ef hún vill ekki að hlusta og ásakar viðmælandann einfaldlega um að dramatísera hlutina, hvernig er hægt að sannfæra slíka manneskju og hvað getur maður gert ef hún hefur þúsundir manna í eftirdragi og ætlar að stökkva fyrst og láta alla hina fylgja á eftir, með góðu eða illu?“ Ég skrifaði síðan sjálf pistil um helgina einmitt um þetta, þ.e. eftir að ég var búin að velta fyrir mér þessu: Hver eru meginrök þeirra sem eru hlynntir málinu og vilja samþykkja Icesave og hver eru meginrök okkar sem viljum ekki samþykkja Icesave? Niðurstaða mín var sú að við sem erum á móti málinu höfum farið í gegnum gögn málsins og komist að þeirri niðurstöðu að það er mikill vafi sem leikur á greiðsluskyldu okkar. Þó að við séum tilbúin að samþykkja greiðsluskylduna sem pólitíska lausn eða niðurstöðu, fáum við ekki séð hvernig í ósköpunum við eigum að geta borgað, hvernig í ósköpunum við eigum að geta staðið undir þessum samningi. Við trúum því að ef við skrifum undir sjálfskuldarábyrgð, ef við ætlum að ábyrgjast eitthvað, að við séum að lofa því að borga hvernig svo sem við förum að því. Við trúum því að ef við gefum einhverjum veð í húsinu okkar og viðkomandi getur ekki staðið undir þeirri skuldbindingu verði gengið að húsinu okkar. Einhvern veginn virðist sú reginfirra vera til staðar hérna í þinginu hjá þeim sem ætla sér að samþykkja þetta mál að þeir trúa því, að því er virðist vera af mikilli sannfæringu, að við eigum að borga en af einhverri ástæðu verðum við ekki látin borga. Sagt er að við þurfum að axla þessa ábyrgð þó að það standi jafnvel í þessu frumvarpi að okkur beri ekki skylda til að borga. Formaður samninganefndarinnar frá því í sumar talaði um að við þyrftum að taka þessar byrðar á okkur eins og Kristur á krossinum en síðan heyrir maður í einkasamtölum og jafnvel í fjölmiðlum að við verðum ekki látin borga. Af einhverjum ástæðum muni þeir sem við erum að semja núna við sjá það árið 2015, ef staðan verður það erfið, og láta þessar skuldir falla niður. Ég vil minna alþingismenn á að það var lítil frétt núna á mbl.is, held ég, þar sem verið var að ræða um skuldir þýska ríkisins frá því í fyrri heimsstyrjöldinni. Þjóðverjar höfðu fengið frest á því að greiða þessar skuldir 1952 en eftir að þýska ríkið var sameinað varð þessi skuldbinding aftur gild þannig að þýska ríkið er enn þá að borga stríðsskaðabætur frá því í fyrri heimsstyrjöldinni. Ég hef heyrt eitthvað svipað varðandi franska ríkið, að Frakkar séu enn þá að borga skuldir sem Napóelon stofnaði til - Napóelon. Í mínum huga er það því algjörlega á hreinu að ef þetta frumvarp og þessi ríkisábyrgð verða samþykkt mun íslenskur almenningur, íslenskir skattgreiðendur, við sem búum á Íslandi, borga það. Eftirstöðvarnar, sem verða vextirnir meira og minna, verða eftirstæðar kröfur. Það hefur líka komið fram, m.a. í orðum hæstv. utanríkisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra að þeir kvarta undan því að það sé skortur á bjartsýni hjá okkur í stjórnarandstöðunni. Ég hafna þessari hugmyndafræði ráðherranna algjörlega.  Talað er um bjartsýnisvillu sem grundvallarmistök í verkefnastjórnun og hún birtist í kerfisbundinni tilhneigingu fyrir fólk að vera of bjartsýnt um útkomu áætlaðra aðgerða. Þetta inniheldur ofmat á líkindum jákvæðra atburða og vanmat á líkindum neikvæðra atburða. Þetta er ein af mörgum tegundum jákvæðrar tálsýnar sem fólk er almennt veikt fyrir. Það hefur ekkert áhættumat verið unnið hérna. Það er engin áætlun til um greiðsluflæði þjóðarbúsins. Landsvirkjun vann mjög vandað áhættumat þegar hún fór í Kárahnjúkavirkjun og þar vorum við bara að tala um fjárfestingu upp á 100 milljarða. Hér stöndum við og erum búin að ræða þetta mál í sex mánuði. Málið kom fyrst hérna á borð Alþingis fyrir síðustu áramót, í nóvember, desember, og það er ekki enn þá búið að vinna neitt áhættumat. Sagan segir okkur, og Hagfræðistofnun Háskóla Íslands benti á þetta, að það væri varasamt að byggja of mikið á sögulegum staðreyndum vegna þess að kreppan sem við erum að fást við hérna núna á Íslandi er alvarlegri og dýpri en aðrar kreppur sem Ísland hefur gengið í gegnum. Hún er alvarlegri og dýpri en flestar af þeim fjármálakreppum sem önnur lönd sem við berum okkur saman við hafa gengið í gegnum. Það er komin niðurstaða varðandi 2. umr. og ég er ekki sátt. En ég ber enn þá þá von í brjósti að í þeirri vinnu sem fer fram á milli 2. og 3. umr. komi fram fleiri rök og að við getum hugsanlega læknað stjórnarliða af þessari bjartsýnisvillu, af þessum ranghugmyndum sem við sjáum endurspeglast í orðum þeirra fárra sem hafa tekið til máls hérna. Að þeir séu tilbúnir til þess að hlusta á rök en trúa ekki bara blint, stökkva ekki án fallhlífar, því að þjóðin hlýtur að vera þess virði.

Frú forseti. Þetta mun vera lokaræða mín hér í 2. umr. um þetta mál, sem vissulega hefur tekið tíma. En ég verð að segja að mér hefur fundist alveg furðulegt að hlýða á þá síbylju sem hér hefur verið um að það væri óeðlilegt af hálfu stjórnarandstöðu að ræða þetta mál jafnmikið og við höfum gert. Ég leyfi mér að fullyrða að það væri ófyrirgefanlegt ef við í stjórnarandstöðunni hefðum ekki staðið þá vakt sem við höfum staðið nú þegar og munum standa þar til þessu máli er lokið. Að mínu mati hefur það sýnt sig æ ofan í æ að á meðan á þessari umræðu hefur staðið hafa komið fram upplýsingar, bæði utan þingsins og hér inni í þinginu í ræðum sem hafa skipt máli fyrir okkur og skipta máli þegar kemur að því að greiða atkvæði um þetta mál. Ég held að þeir hv. þingmenn sem hér hafa farið fram með stóryrðum um það verkefni sem stjórnarandstaðan hefur verið að vinna að, muni þegar fram líða stundir eiga erfitt með að fletta þingtíðindum og lesa þau ummæli af því að í þessu máli er verið að ræða svo gríðarlega mikla hagsmuni fyrir íslenska þjóð til langrar framtíðar að það er útilokað annað en að ræða þetta mál með þeim hætti sem hér hefur verið gert, þ.e. að gefa sér allan þann tíma sem þarf. Stundum getur þessi umræða verið bæði þreytandi og leiðinleg, það kann vel að vera, en hún þarf samt sem áður að eiga sér stað af því að með umræðu komumst við að niðurstöðu. Því miður hafa stjórnarliðar látið sig vanta í þessa umræðu sem hefur gert það að verkum að hún hefur fyrir vikið tekið enn lengri tíma en annars hefði þurft að vera. Ég skil vel marga þá hv. þingmenn sem hugsa með sér nú: Við hefðum jafnvel þurft enn frekari tíma. En við erum komin að þessum tímapunkti, hér erum við stödd og fram undan er síðan nefndarvinnan milli 2. og 3. umr. Við treystum því sem erum í stjórnarandstöðu hér í þinginu að þar verði unnið eftir því samkomulagi sem gert var við forseta þingsins af hálfu stjórnarandstöðuleiðtoganna, að ekki verði bara fylgt bókstaf samkomulagsins heldur þeim anda sem þar er, það verði ekki bara í orði heldur líka á borði.  Ég hef sagt það áður hér í þessum stól að ég öfunda ekki þá sem þurfa að bera þetta mál uppi, hæstv. ráðherra sem eru í ríkisstjórn og þurfa að bera ábyrgð á þessu máli hér inni í þingi. Ég er þess fullviss að þeir gera það eftir bestu sannfæringu, bestu vitund og bestu getu. Ég held að það sé enginn sem ætlar þeim sem um þetta mál hafa vélað, neitt annað. Það breytir ekki því að það er eðlilegt að við í stjórnarandstöðunni höfum uppi athugasemdir og gerum athugasemdir við framgöngu íslenskra stjórnvalda í þessu máli vegna þess að það er ýmislegt sem er rétt að gera athugasemdir við. Það er auðvitað umhugsunarefni að sagt hafi verið við okkur strax í sumar að það væri nauðsynlegt að segja já samstundis við því frumvarpi sem þá lá fyrir og það lægi mjög mikið á að gera það þegar það kom hérna í þingið. Alþingi taldi að það gæti ekki orðið þannig og ákvað að setja hina margumræddu fyrirvara. En þegar sagt var við okkur hv. alþingismenn að við yrðum að samþykkja þetta með hraði fylgdu því líka fullyrðingar um að ef það væri ekki gert væri ekkert hægt að gera í endurreisn íslenska bankakerfisins, öll sú endurreisn væri bundin því að við kláruðum að ganga frá Icesave-samkomulaginu. Fyrr væri ekki hægt að gera neitt hvað varðar íslensku bankana, Alþingi yrði að samþykkja Icesave-samkomulagið. Sama var sagt um skuldamál heimilanna, að ekkert væri hægt að gera í því nema búið væri að ganga frá Icesave-samkomulaginu. Það var líka fullyrt að á bak við þetta allt saman væri sú staðreynd að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn mundi ekki halda áfram með áætlunina fyrir Ísland og að Norðurlöndin mundu ekki losa lán sín eða standa við þau lánaloforð sem þau höfðu gefið fyrr en við Íslendingar værum búnir að skrifa undir Icesave-samkomulagið. Raunin hefur orðið sú að Norðurlöndin hafa sagt: Lánin eru tilbúin. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn kláraði endurskoðun sína, sem ekki átti að vera hægt fyrr en búið væri að segja já við Icesave-málinu. Við skulum muna það, hv. þingmenn, að við erum nú stödd með Icesave-málið á sama punkti og í ágústmánuði. Málið er hér óafgreitt hjá þinginu, rétt eins og það var í ágústmánuði. Það sem hefur breyst er að spár um það sem mundi ekki ganga eftir eða það sem mundi gerast ef við samþykktum ekki Icesave-samningana, hafa reynst rangar. Ég hef sagt það áður í ræðu og mun jafnvel segja það aftur að það vekur athygli, umhugsun og reyndar nokkra eftirsjá að ekki skuli vera haldið fastar á ákveðnum málum á ákveðnum sviðum sem snúa að því að vinna málstað okkar Íslendinga fylgi. Við höfum spurt aftur og aftur úr þessum ræðustól og beint spurningum okkar til hæstv. forsætisráðherra: Hvernig stendur á því að hæstv. forsætisráðherra hefur ekki haft samband bréfleiðis við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og krafist þess að fá skýringar? Talsmaður Alþjóðagjaldeyrissjóðsins á Íslandi bendir á Norðurlöndin og segir rétt eins og yfirmenn hans hafa gert: Það voru Norðurlöndin sem kröfðust þess að Íslendingar beygðu sig fyrir Hollendingum og Bretum. Þegar sagt er við Mark Flanagan: Norðmenn eru búnir að afgreiða sitt og gerðu ekki slíka kröfu, segir hann að það séu Svíar sem standi að baki þessu öllu saman. Þá kemur sænski sendiherrann og fullyrðir að svo sé ekki. Þá hljótum við að spyrja: Er ekki alveg nauðsynlegt að hæstv. forsætisráðherra skrifi bréf til sænsku ríkisstjórnarinnar, þakki enn á ný fyrir þau lán sem standi til að veita okkur Íslendingum og þann vinarhug sem þar liggur að baki, en gefi um leið sænskum stjórnvöldum tækifæri á því að hreinsa sig af þeim ásökunum sem Flanagan hefur haft uppi um sænsk stjórnvöld. Ég trúi því ekki fyrr en ég reyni það að Svíar, bræðra- og vinaþjóð okkar, sú merka og góða þjóð, ætli sér að setja þá kröfu að við Íslendingar beygjum okkur fyrir Hollendingum og Bretum. Ef það kemur ekki einhvers konar niðurstaða í þetta mál stendur það þannig að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur bent á Svía og sagt: Það var að þeirra kröfu. Það gengur auðvitað ekki, frú forseti. Það sem gerir þetta mál svo óskaplega sárt og erfitt er að við Íslendingar, hv. alþingismenn, segjum í 2. gr. þessa frumvarps: Við Íslendingar berum enga ábyrgð á þessum skuldum. Við viðurkennum ekki að okkur beri lögum samkvæmt að greiða þessar upphæðir eða að ganga í ábyrgð fyrir þær. Í sama frumvarpi leggjum við síðan til að við ætlum að veita ríkisábyrgð á þeirri upphæð sem við, samkvæmt okkar eigin lögum, segjum að við berum ekki ábyrgð á. Auðvitað munu þeir sem á eftir okkur koma og skoða þetta mál, velta fyrir sér hvaða skelfingarógn þessir hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar stóðu frammi fyrir sem gerði það að verkum að þrátt fyrir að niðurstaðan væri sú að Ísland ætti að ekki að bera ábyrgð var ákveðið að veita hana. Við sjálfstæðismenn sögðum allan tímann: Það á að reyna að ná samkomulagi um þetta mál vegna þess að það skiptir máli og það er greinilegt að Bretar og Hollendingar ætla að neita okkur um að fara með málið í réttarsal. Það frumvarp sem hér liggur fyrir er ekki ásættanleg pólitísk lausn. Hvers vegna, frú forseti? Vegna þess að öll ábyrgðin lendir á okkur Íslendingum. Það er enginn eðlismunur á þessari lausn og þeirri sem fengist hefði ef við Íslendingar hefðum fengið því framgengt að fá málið til dómstóla þar sem dæmt hefði verið í málinu af hlutlausum dómara og sá dómari hefði komist að þeirri niðurstöðu að okkur Íslendingum bæri að borga allt, að við hefðum haft rangt fyrir okkur. Það er það sem gerir það að verkum að ekki er hægt að samþykkja þetta frumvarp. Það sem við samþykktum þó hér í ágústmánuði sl. var að við settum fyrirvara sem við töldum að væru nauðsynlegir til þess að hægt væri að tala um einhvers konar pólitíska lausn. Sú lausn sem 

Frú forseti. Hv. þingmaður endaði sína góðu ræðu á því að nefna fyrirvarana sem samþykktir voru hér í sumar og ég vil þakka honum og öllum þeim þingmönnum sem að þeim stóðu vegna þess að sannarlega bættu þeir stöðu Íslendinga.  
            

Gefið ráðherra hljóð.

Frú forseti. Ég get trúað forseta fyrir því að mér finnst heldur betra þegar þetta fólk hrópar fram í, það gerir umræðuna bara skemmtilegri. Ég vildi segja það við hv. varaformann Sjálfstæðisflokksins að ég er alveg reiðubúinn til þess að vera hér í nótt og hlusta á hana og eftir atvikum að svara henni ef það er vilji stjórnarandstöðunnar. 
             Efni ræðu minnar er tvíþætt. Ég ætla í fyrsta lagi að þakka hv. þm. Illuga Gunnarssyni fyrir að koma þó hér upp og segja, þrátt fyrir að honum finnist ríkisstjórnin vera ómöguleg - og er hann fyrsti þingmaðurinn sem hefur sagt það í dag af hálfu stjórnarandstöðunnar - að hvað sem um ríkisstjórnina megi segja hafi hún unnið eftir bestu sannfæringu, bestu getu og bestu vitund. Auðvitað er það þannig. Hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar geta auðvitað komið hér og sagt að hún hafi staðið sig illa. En að tala eins og menn hafa gert hér í dag, m.a. varaformaður Sjálfstæðisflokksins, og segja að menn hafi beinlínis sagt ósatt, eða eins og hv. þingmaður annar sagði, að menn hafi logið, er aðeins of langt gengið. 
             Frú forseti. Menn velta því fyrir sér hver eigi að halda á hinni heitu kartöflu, en hver var það sem stoppaði endurskoðunina? Hv. þingmaður bendir á Svía, Norðmenn eða AGS. Ég ætla að rifja það upp fyrir hv. þingmanni hvað stendur í norrænu þingskjölunum, hv. þingmaður ætti að kynna sér það. Það er t.d. alveg ljóst hvað Norðmenn voru að samþykkja. Þegar utanríkisráðherrar Norðurlandanna voru hér saman með blaðamannafund kom það alveg skýrt fram hjá utanríkisráðherra Noregs, Jonas Gahr Støre, ekki eins skýrt hjá hinum, og varð tilefni Stöðvar 2 til þess að segja: Misvísandi yfirlýsingar. Jonas Gahr Støre sagði algjörlega satt á þeim blaðamannafundi.

Frú forseti. Fyrst hvað varðar yfirlýsingar leiðtoga Norðurlandanna, hefur það komið skýrt frá þeim að þeir krefjast þess að Íslendingar standi við alþjóðlegar skuldbindingar sínar. Að sjálfsögðu munum við Íslendingar standa við alþjóðlegar skuldbindingar okkar. Það hefur alltaf verið skýrt í þessu máli allan tímann að við ætlum okkur og munum standa við alþjóðlegar skuldbindingar okkar. Okkur hefur verið meinað um að fá úr því skorið hverjar þær skuldbindingar eru. Þess vegna verð ég að segja eins og er, frú forseti, að þegar það voru notuð sem sérstök rök fyrir því að við yrðum að klára að ganga frá málinu fyrir 30. nóvember að hætta væri á því að Bretar og Hollendingar færu með málið í dóm, fannst mér hæstv. fjármálaráðherra og ríkisstjórnin öll vera orðin dálítið uppiskroppa með hótanir. Það var jú krafa okkar Íslendinga og kemur fram í greinargerð með frumvarpinu og annars staðar, það er það sem við Íslendingar höfum viljað gera, þ.e. fá úr þessu skorið fyrir óvilhöllum dómara. Sú hótun var undarleg. Hvað varðar umræðuna um hvernig stjórnin hefur staðið sig í þessum málum er það ekkert skrýtið, og hæstv. ráðherra verður að sitja undir því, að hv. þingmenn, sem þetta mál skiptir svo miklu máli vegna þess að hér ræðum við svo ofboðslega mikla hagsmuni, tali um það. Þó að ég telji að menn hafi reynt að vinna sínu eins vel og þeir geta, hafa vinnubrögðin verið þannig að þau hafa aukið tortryggni okkar. Við sjáum það t.d. í fréttum í dag að háttsettur embættismaður í fjármálaráðuneytinu, sem hefur tekið mjög mikinn þátt í þessu ferli öllu saman, hefur staðið í tölvupóstssamskiptum við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn í gegnum sitt einkanetfang. Það grefur auðvitað undan trúverðugleikanum 

Frú forseti. Ég geri engar athugasemdir við að hv. þingmaður sé þeirrar skoðunar að ríkisstjórnin hafi staðið sig illa eða að hún sé ekki nægilega trúverðug. En ég geri athugasemdir við það þegar hv. þingmenn koma hér eins og menn hafa gert tvisvar í dag og beinlínis sagt að ráðherrar hafi logið, að ráðherrar hafi vísvitandi leitt umræðuna afvega. Það er bara ekki rétt.  Sá sem kann þó mannasiði í þessum sal, og það er þó alla vega einn, er hv. formaður þingflokks Sjálfstæðisflokksins. Ég virði það við hann að hann lætur þó ekki hitann kveikja þannig upp í sér í þessari umræðu að hann komi, kalli menn lygara og fari hérna eins og götustrákur með alls konar slengiyrði og köpuryrði af þessu tagi. Ég virði það við hann. Ég geri engar athugasemdir við að hann segi að ráðherrarnir hafi staðið sig illa, það eru bara hans forréttindi að hafa þá skoðun. Varðandi hver það var sem stoppaði endurskoðun á sínum tíma liggur það bara ljóst fyrir að t.d. í hinum norska þingtexta kemur nánast fram berum orðum að það sé nauðsynlegt að Íslendingar ljúki þessu máli til þess að þeir geti afgreitt lán sín. Þegar utanríkisráðherrar Noregs, Svíþjóðar og Finnlands voru spurðir að þessu á blaðamannafundi svöruðu Carl Bildt og Alexander Stubb, utanríkisráðherrar Svíþjóðar og Finnlands, með þeim hætti að svo væri ekki. En textar þingskjala þeirra voru þannig að þeir gátu alveg sagt það, þeir gátu alveg haldið því fram þó að það sé líka hægt að lesa það öðruvísi. Jonas Gahr Støre, utanríkisráðherra Noregs, svaraði bara sannleikanum samkvæmt miðað við stöðu textans í norska þingskjalinu. Það varð til þess að Stöð 2 sló upp frétt sem ég veit að hv. þingmaður hlýtur að kannast við, misvísandi yfirlýsingar. Þessa þingtexta fór ég í gegnum fyrir hv. þm. Sigmund Davíð Gunnlaugsson og varaformann Sjálfstæðisflokksins á fundi í utanríkismálanefnd 

Frú forseti. Samkvæmt hefð hér í þingsal er það þannig þegar kemur að andsvörum að sá sem andsvör veitir skal beina þeim til þess ræðumanns og að máli þess ræðumanns sem verið er að svara.  Hvað varðar þennan þátt efnislega var niðurstaðan í málinu sú að þrátt fyrir að Icesave-frumvarpið væri nákvæmlega í sömu stöðu nú og hún var í ágúst sl. Norðurlöndin eru búin að losa sín lán þannig að allar þær hótanir, allt sem sagt var að gengi alls ekki eftir hefur breyst að hluta til, m.a. vegna þess að það var einn borgari, Gunnar leikstjóri, sem tók það upp hjá sjálfum sér að senda bréf til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, til Dominiques Strauss-Kahns,  Það er það sem hefur svolítið skort upp á hjá ríkisstjórninni, að hún hafi tekið á þessum málum af meiri myndugleik og festu. Við höfum áður velt því upp í þessum sal að menn ættu að bera saman þann kostnað sem íslenska ríkisstjórnin var tilbúin til að ráðast í til að reyna að koma okkur Íslendingum inn í öryggisráð Sameinuðu þjóðanna - ég vona að hæstv. utanríkisráðherra fái tækifæri til þess hér í þinginu að bera saman hversu miklu var til kostað, hversu margir sendimenn voru sendir út um allar trissur - og það sem við gerðum til þess að reyna að rétta málstað okkar Íslendinga í þessari hörmulegustu deilu sem við höfum átt í um langa hríð.

Virðulegi forseti. Ég er heppin að vera næst á mælendaskrá þannig að ég geti nú svarað einhverju af þeim dylgjum og yfirlýsingum sem hæstv. utanríkisráðherra var með, gjammandi frammi í sal hér áðan. Ég veit ekki hvar á Íslandi hann ólst upp en annað orð yfir það orð sem byrjar á „l“ eru t.d. „ósannindi“. Ég veit ekki hver á velja úr íslensku orðin sem þingmenn mega nota, 

Hv. þingmaður beini orðum sínum til forseta.

Sjálfsagt, forseti, afsakið. Mig langar til að benda forseta á að í byrjun júní beindi hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, formaður Framsóknarflokksins, fyrirspurn til hæstv. fjármálaráðherra hvort einhverjar líkur væru á því að það væru að koma hér samningar til landsins sem væru komnir það langt að þeir væru komnir í samningsdrög. Hæstv. ráðherra hélt nú ekki,  Ég hef verið að setja þetta í samhengi fyrir þjóðina. Ríkisstjórnin leggur með öðrum orðum til að íslenska þjóðin, íslenskir skattgreiðendur greiði 100 milljónir á dag einungis í vexti næstu sjö ár. Ég hef sett þetta í samhengi og bent á að Landhelgisgæslan sem á að sjá hér um vernd og að bjarga mannslífum á hafi úti, gæta að olíumengun og öðru hringinn í kringum landið, þarf að skera niður um 300 milljónir. Hún þarf að senda TF-Eir úr landi, hún getur ekki endurnýjað samninginn. Það eru þrír dagar af Icesave-vöxtum. Það er til skammar hvernig þessi ríkisstjórn hefur haldið á málum. Eins og flestir vita hafa rúmlega 30 þúsund Íslendingar skrifað undir áskorun til forsetans og þeim fjölgar óðum sem skrifa undir áskorun um að hann skrifi ekki undir þessi hörmungarlög. Sá forseti sem nú situr hefur einu sinni beitt þessu ákvæði þannig að hann neitaði að skrifa undir lög. Var það einsdæmi í Íslandssögunni og hefur ekki reynt á það ákvæði, hvorki fyrr né síðar. En neiti forseti að skrifa undir lög þarf frumvarpið að fara tafarlaust í þjóðaratkvæðagreiðslu. Að þessu er vikið í 26. gr. stjórnarskrárinnar og er alveg skýrt hvaða ferli fer þá af stað. Felli þjóðin málið í þjóðaratkvæðagreiðslu, falla lögin úr gildi, en þau halda gildi sínu ef þau verða samþykkt. Mig langar aðeins að benda á það, því að það eru bundnar svo miklar vonir við að forseti Íslands hafni málinu, verði það að lögum á Alþingi - því að svo virðist vera að þessi ríkisstjórn sé komin langleiðina með að gera þetta að lögum - hef ég tekið eftir því í fréttum undanfarna daga að sagt er að forseti verði mikið í ferðalögum í desember og janúar. Skipulögð er ferð með tæplega 30 manna sendinefnd til Indlands í byrjun janúar og það eru einhverjar utanlandsferðir hjá honum í desember þannig að mér segir svo hugur miðað við allt að forsetinn passar sig á því að vera ekki heima þegar skrifa þarf undir lögin. Forseti getur gefið sér allt að hálfan mánuð til að undirrita lög eftir að þau hafa verið samþykkt á Alþingi. Stjórnarþingmenn hafa brugðið á það ráð að kalla inn varaþingmenn. Það gerðist síðast í dag að hv. þm. Atli Gíslason kallaði hér inn varaþingmann, enda líður nú að lokum þessa Icesave-máls. Ég spurði þingmann í dag hvað mundi gerast ef allir þingmenn væru svo ábyrgðarlausir að hlaupa frá störfum sínum ef eitthvað erfitt mál kæmi fyrir þingið. Það mundi skapast hér ringulreið. En þetta er eitthvað sem ákveðnir þingmenn hafa leyft sér að gera, sá sami þingmaður sem ég er að tala um gerði þetta líka í ESB-málinu. Það er auðvelt að vera þingmaður og þurfa aldrei að taka á erfiðum málum. Hugsið ykkur það. 
            

Ég bið þingmanninn að gæta orða sinna.

Afsakið, forseti, sagði ég eitthvað dónalegt núna eða …?  En ég ætla að benda á að verði forseti ekki heima þegar lögin verða hér samþykkt á Alþingi, sem allt virðist stefna í, eru það handhafar forsetavaldsins sem skrifa undir lögin. Það eru nú hvorki meira né minna forsætisráðherra, það er forseti þingsins og það er forseti Hæstaréttar. Þarna myndast svigrúm fyrir framkvæmdarvaldið, að undanskildum forseta Hæstaréttar, að kvitta sjálft undir sín lög. Það er ekki ásættanlegt í svona stórum málum eins og nú liggja fyrir þinginu.  Það verður að skrifa undir fleiri áskoranir á forsetann, það þarf að höfða til samvisku hans því að hann kom með yfirlýsingu þegar hann skrifaði undir lögin í sumar, þann 2. september, um að hann gæti einungis fallist á að skrifa undir þau lög vegna þeirra sterku fyrirvara sem hann taldi, eins og meiri hluti þingsins, vera í lögunum. Hann er raunverulega búinn að gefa það út að þessi lög verða ekki samþykkt nema með þessari yfirlýsingu, það er búið að draga allar tennur úr lögunum enda er það hreint með ólíkindum, svo ég segi það einu sinni enn því að þetta verður líklega mín síðasta ræða í 2. umr., að Bretar og Hollendingar hafi hér orðið löggjafarvald. Framkvæmdarvaldið er að selja dómsvaldið úr landi með frumvarpi þessu. Eini þáttur þrígreiningarinnar sem eftir er hér er framkvæmdarvaldið og við sjáum hvernig það stendur sig. Ég er hér með frásögn af fundi í Seðlabanka Íslands frá því 4. desember 2009 þar sem nokkrir Íslendingar gengu á fund með fulltrúum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, Franek og Flanagan. Þeir sendu Strauss-Kahn bréf. Það er ansi fróðlegt að rifja þetta upp og kannski nokkuð skemmtilegt að setja þetta inn í þingræðu til að sýna hvað málið er byggt á veikum grunni sem og öll samskipti Alþjóðagjaldeyrissjóðsins við Ísland í kjölfarið af því að hér var bankahrun. Flanagan tókst ekki að sýna fram á með rökum hvernig vöruskiptajöfnuður Íslands yrði jákvæður um u.þ.b. 160 milljarða næstu 10 árin. Það er nú eitt.  Það er farið að styttast í þessu. Ég ætla að fara betur yfir þessa frásögn, ég gauka þessu kannski að einhverjum öðrum alþingismanni. Þetta er hægt að nálgast inni á netinu þannig að ég hvet þjóðina til þess að kíkja á það. Framsóknarflokkurinn stendur áfram með þjóð sinni. Framsóknarflokkurinn stendur áfram með komandi kynslóðum. Við stöndum með náttúruauðlindum okkar. Við stöndum við bakið á fjölskyldum og heimilum í landinu. Mér finnst vel vil hæfi að ljúka þessari ræðu á einu litlu kvæði eftir Davíð Stefánsson frá Fagraskógi. Hann vann til verðlauna í samkeppni um Alþingishátíðarkvæði árið 1930 og það hljóðar svo: Sjá, dagar koma, ár og aldir líða, og enginn stöðvar tímans þunga nið. Í djúpi andans duldir kraftar bíða. Hin dýpsta speki boðar líf og frið. Í þúsund ár bjó þjóð við nyrstu voga. Mót þrautum sínum gekk hún, djörf og sterk, í hennar kirkjum helgar stjörnur loga, og hennar líf er eilíft kraftaverk. Ég trúi á íslenska þjóð. Það er óásættanlegt hvernig þessi ríkisstjórn hefur farið með hana undanfarnar vikur.

Frú forseti. Ég ætla að biðja hæstv. forseta um að sýna umburðarlyndi því ágæta fólki sem er þarna uppi í galleríinu. Sjálfur hefði ég klappað fyrir þessum ljóðalestri hjá hv. þingmanni og satt að segja tel ég að hún ætti að gera sér ríkara far um að nota tíma sinn hér til þess að lesa upp ljóð en að fara með þessi endemis kvæði sem hún yrkir yfirleitt úr ræðustólnum um hæstv. ríkisstjórn. Ég verð nú að segja að ég var giska ánægður með ræðu hv. þingmanns og sérstaklega vegna þess að hún sá aðeins að sjá að sér um orðafar og er hætt að nota l-orðið. Mér finnst það vera framför. Það sýnir mér alla vega að þessi umræða hefur einhverju skilað. Af því hv. þingmaður hefur áhyggjur af því hverjir munu að lokum styðja eða staðfesta lögin, hef ég nú tekið eftir því að hv. þingmaður gefur sér niðurstöðuna með því að taka svo til orða. Hún talaði um að það væri mikil óhæfa ef framkvæmdarvaldið kæmi að því að staðfesta þetta, og gefur sér niðurstöðuna. Það er töluvert meira en hæstv. viðskiptaráðherra gerði. Hann leyfir sér þó bara að hafa skoðun, hann kvaðst þess fullviss að þetta yrði samþykkt hér, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir að koma hér í andsvar við mig því að á tímabili í ræðu minni hélt ég að hann ætlaði að koma hér við hliðina á mér í ræðustól, svo mikið talaði hann við sjálfan sig. En ég ætla að benda hæstv. ráðherra á að það er búið að taka úr sambandi í þessum ræðustól annað l-orð og það l-orð er að finna í hegningarlögunum. Ég hvet því ráðherrann til þess að lesa sér aðeins til um það. En ég átta mig ekki alveg á því þegar hæstv. utanríkisráðherra vísar í að hæstv. viðskiptaráðherra gefi sér það ekki að þetta frumvarp að lögum því að hann sagði í viðtali við hvorki meira né minna en New York Times 4. desember, með leyfi forseta: Ríkisstjórnin fær frumvarpið samþykkt. Ég skil ekki alveg hvert hæstv. utanríkisráðherra er að fara með því að segja að ég sé að gefa mér eitthvað meira en hæstv. viðskiptaráðherra. Það er alveg hreint með ólíkindum. Ég er búin að gefa mér að þetta frumvarp verði hér að lögum úr því að þingmenn bregða á það ráð að kalla inn varamenn sína eins og gerðist í ESB-umsóknarmálinu. Við vitum að það er búið að ganga á með miklum hótunum eins og gerðist í ESB-málinu. Við þekkjum vinnubrögðin hjá þessari ríkisstjórn og ætla ég jafnframt að minna hæstv. utanríkisráðherra á það að lesa 46. og 48. gr. stjórnarskrárinnar, úr því að hann beitir þingmenn svo mikilli hörku. Í 47. gr. segir: „Sérhver nýr þingmaður skal vinna drengskaparheit að stjórnarskránni …“ Og í 48. gr. segir: „Alþingismenn eru eingöngu bundnir af sannfæringu sinni og eigi við neinar reglur frá kjósendum sínum.“ Ég hvet því hæstv. utanríkisráðherra 

Frú forseti. Ég get fullvissað hv. þingmann um að mínar þumalskrúfur ryðga nú ónotaðar. Ég hef ekki beitt nokkurn þingmann þrýstingi. Hv. þingmanni, eins og öllum hér í þessum sal, er vel kunnugt um  Hins vegar langar mig aðeins að ræða pínulítið  Menn eiga að hugsa sína eigin hugsun til enda áður en þeir koma hingað upp í ræðustól og fara að bölsótast út í fjarstatt fólk fyrir það eitt að notfæra sér stjórnarskrárbundinn rétt sinn til þess að hafa skoðun og tjá hana. 
            

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir þessa hugleiðingu. Ég ætla jafnframt að upplýsa um það að ég kann að telja. Ríkisstjórnin hefur hér stjórnarmeirihluta, þótt naumur sé í sumum málum, en hæstv. utanríkisráðherra verður líka að gera sér grein fyrir því að  Ég veit ekki með þumalskrúfur hæstv. utanríkisráðherra, en einhverjar þumalskrúfurnar voru notaðar þegar hv. þm. Ögmundur Jónasson var rekinn úr ríkisstjórninni, úr því að hæstv. utanríkisráðherra fór að blanda Ögmundi hér fjarstöddum inn í þetta mál, hann sagði frá því sjálfur. Af því að hann gekk ekki í takt eins og Samfylkingin í Garðabæ vill að Vinstri grænir gangi, var hann rekinn úr ríkisstjórninni. Mér er því sama hvort þær séu ryðgaðar þessar þumalskrúfur eða hvort þær séu nýsmurðar, það breytir því ekki að hér stýrir framkvæmdarvaldið þessu máli með alveg rosalegu harðræði, svo miklu að hæstv. forsætisráðherra kom hér fram, grá fyrir járnum með grýlukerti í hárinu og sagði: „Hér verður kaldur frostavetur ef þið samþykkið ekki Icesave.“ Frú forseti. Ég held ég láti þetta vera mín lokaorð, um hneisuna þegar hæstv. forsætisráðherra kom hér og hótaði þjóðinni enn á ný.

Andsvörum er nú lokið. Ég bið nú hv. þingmenn um að gæta hófs og stillingar þótt öllum sé kannski þungt fyrir brjósti. 

Frú forseti. Við ræðum hér enn Icesave og þeirri umræðu er ekkert lokið. Ég hef verið að geta mér til um skoðanir stjórnarliða vegna þess að þeir hafa bara ekki tekið þátt í umræðunni. Ég gat mér til um skoðanir hv. þm. Helga Hjörvars og var kominn nokkuð langt í því. Ég taldi að hann mundi greiða atkvæði með þessu frumvarpi en hann hefur ekkert tjáð sig um það og er hann þó formaður efnahags- og skattanefndar. Ég taldi að hann mundi greiða atkvæði með þessu vegna þess að hann hlýðir kalli flokksins, ekki vegna þess að hann hefur neina sérstaka skoðun á því hvort þetta sé gott eða slæmt fyrir þjóðina. Mig grunar meira að segja að hv. þingmaður telji þetta vera slæmt fyrir þjóðina. En það skiptir ekki máli. Eins og hv. þm. Eygló Harðardóttir sagði, snýst þetta hjá mörgum stjórnarliðum um trú, trú á það að þetta reddist nú allt saman, trú á að það verði góðar tilviljanir, trú á að engar slæmar tilviljanirnar verði og trú á að þetta gangi allt saman. Og ef það skyldi nú ekki ganga, frú forseti, ætla sumir eins og hæstv. utanríkisráðherra bara að afnema ríkisábyrgðina í þeirri stöðu. Hann sagði það í ræðu. Hv. þm. Guðbjartur Hannesson, formaður nefndarinnar, sagði líka að það ætti að afnema ríkisábyrgðina. Sumir segja að þá muni Evrópusambandið bjarga okkur eða bara að eitthvað gerist, menn muni redda okkur einhvern veginn. Það er náttúrlega afskaplega barnalegt. Þegar menn eru búnir að skrifa undir lánssamning með ríkisábyrgð gildir hann, það er lánssamningur sem menn eiga að standa við. Ég ætla nú að fara í gegnum röðina. Hv. þm. Anna Pála Sverrisdóttir hefur ekki tjáð sig mikið um málið og það sem hún sagði var ekki efni málsins. Það voru tvö andsvör þar sem hún talaði um í þrjár mínútur samtals. Hún ætlar bráðum að greiða atkvæði um þetta mál og það væri mjög fróðlegt, frú forseti, fyrir þingheim að heyra hjá henni hvers vegna hún ætlar að greiða atkvæði með þessu, hvers vegna hún ætlar að sitja hjá eða hvers vegna hún greiðir atkvæði gegn þessu. Það væri yfirleitt mjög fróðlegt að heyra hvaða skoðun hún hefur á málinu,  Næsti þingmaður í stafrófsröðinni heitir hv. þm. Atli Gíslason. Á laugardaginn var ég byrjaður að hugleiða afstöðu hans í málinu, hann hefur talað fjórum sinnum í andsvörum, samtals í átta mínútur. Það var ekki efnislegt, það var ekki um efni málsins. Ég þekki hv. þm. Atla Gíslason af góðu einu, hann er lögfræðingur og hefur mikinn áhuga á mannréttindum. Nú er að koma í ljós, virðist vera, að þetta frumvarp sem við erum að samþykkja er nánast ótakmarkað í magni og áhættu, það stangast á við stjórnarskrána, frú forseti. Ég hélt nú að hv. þingmaður færi þá á flug og mundi sýna okkur fram á að það gætum við ekki samþykkt. En hann er farinn úr þingsal, frú forseti. Hann er bara farinn í sveitina sína að sinna bókhaldi. Þetta er með ólíkindum. Ég er hérna með ræðuna sem hann flutti í sumar, þar sem hann sagðist hafa sent bréf 21. júlí til þingflokks Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Það væri nú gaman að sjá þetta bréf, frú forseti, því að það er leyndarmál enn þá. Þar sagðist hann hafa ítrekað afstöðu sína til Icesave-málsins að gefnu tilefni. Einhver spurði: Hvenær? Það var 21. júlí 2009. Þessa ræðu hélt hann 21. ágúst, rétt áður en lögin voru samþykkt. Hann segir ýmislegt í þessari ræðu. Hann segir, með leyfi frú forseta: „Ég minnti líka á og taldi það fram sem rök að eftiráríkisábyrgð væri brot á fjórfrelsinu, þ.e. ég hélt að það væri brot á fjórfrelsinu og samkeppnisreglum ESB. Hefðum við samþykkt þessa ríkisábyrgð í janúar 2008 hefðum við fengið mikla skömm í hattinn frá Eftirlitsstofnun ESA.“ Hann sem sagt lýsir því yfir að þetta brjóti samþykktir Evrópusambandsins. Mjög athyglisvert, en nú er hann ekki lengur til að svara fyrir þetta, það er mjög slæmt. Svo segir hann hérna í þessari sömu ræðu, með leyfi frú forseta: „Auðvitað eru órjúfanleg tengsl milli Icesave-samningsins, ESB-umsóknarinnar og fyrirgreiðslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins.“ Þetta er mikill sannleikur. En nú er bara kominn einhver varamaður og ég er reyndar búinn að kanna afstöðu hennar líka, en það var miklu grynnra á því hjá hv. þingmanni. Hann segir, með leyfi frú forseta: „Við stöndum frammi fyrir tveimur afarkostum. Annaðhvort að samþykkja samninginn eða fella hann. Í ljósi þeirra lagalegu og efnahagslegu fyrirvara sem nú hafa náðst og þeirrar breiðu samstöðu sem einnig framsóknarmenn lögðu sitt af mörkum til að næðist - því að þótt framsóknarmenn vilji ganga lengra þá met ég vinnu þeirra sem leiddi til þeirra fyrirvara enda hafa þeir lýst ánægju sinni yfir efnahagslegu fyrirvörunum þó að þeir gagnrýni þá, þannig að það lögðu allir sitt af mörkum - í ljósi þessa var það mitt heildarmat að það væri illskásti kosturinn að samþykkja samninginn.“ Hann er sem sagt að lýsa fyrirvörunum sem samþykktir voru í sumar. Samt segir hann hérna í lokin, með leyfi frú forseta: „Þetta vildi ég sagt hafa til að skjalfesta afstöðu mína í þessu máli. Það er mér beiskur kaleikur að samþykkja þennan samning. Það er mjög beiskur kaleikur.“ Þessi hv. þingmaður er kominn í leyfi, þetta er nú ekki meiri kaleikur en það, og ætlar að sinna bókhaldi. Ég veit ekki hvernig ég á að meta það, en kjósendur verða að gera það hver og einn. Ég er viss um að fjöldi Íslendinga mundi bjóðast til að sinna þessu bókhaldi fyrir hann þannig að hann gæti verið hérna sem einarður baráttumaður gegn Icesave, sem á eftir að kosta þjóðina óhemjupeninga, jafnvel þannig að bókhaldið mundi springa hjá honum ef færa ætti þær tölur.  Hv. þm. Arndís Sigurðardóttir, sem mætti til þings í dag sem varamaður Atla Gíslasonar. Ég er búin að reyna að komast að hennar afstöðu af því hún hefur ekki tjáð sig í málinu. Það er kannski ekki furða af því að hún er nýkomin á þing aftur. Hún hefur verið áður á þingi en hún hefur sem sagt ekki tjáð sig um málið. Hv. þingmaður hefur sem sagt tækifæri til þess í þessari umræðu núna að tjá sig þannig að ég viti hvaða rök hún hefur í málinu, ef hún skyldi greiða atkvæði með frumvarpinu. Hún gæti kannski sannfært mig um að sitja hjá í málinu ef rökin hennar eru góð, en hún talar hérna 31.7. 2009 í grein um flokksagann og ESB. En nú er tíminn hlaupinn frá mér hratt og vel og þetta er nú alls ekki síðasta ræðan sem ég ætla að halda núna í kvöld, það er langt því frá, frú forseti. En ég þarf að reyna að grafast fyrir um hvaða undarlegu skoðanir hv. stjórnarliðar hafa í þessu máli því að þær skoðanir hafa bara ekki komið fram. Mér finnst það mjög slæmt því að við stjórnarandstæðingar ræðum hérna saman, tölum hvert upp í annað og erum öll á móti þessu. En það getur vel verið að það séu einhver svakalega sniðug rök fyrir því að samþykkja þetta frumvarp sem við komum bara ekki auga á vegna þess að þau eru svo sniðug. Kannski flytur trúin fjöll. Þótt ég geti nú stundum verið trúaður, frú forseti, vil ég ekki að þjóðin mín líði fyrir mína trú.

Virðulegi forseti. Mig langaði aðeins að ræða við hv. þm. Pétur Blöndal, vegna þess að hann var í ræðu sinni að giska á afstöðu einstakra þingmanna. Þá fór ég að velta fyrir mér þeirri nöturlegu staðreynd að stjórnarmeirihlutinn, Vinstri grænir og Samfylkingin, ætluðu að samþykkja Icesave.  En mig langaði að spyrja hv. þingmann, fyrst hann er að reyna að átta sig á því hver afstaða einstakra þingmanna er, hvort hann sé ekki reiðubúinn að hjálpa mér að finna hvað þetta hræðilega er sem hæstv. fjármálaráðherra hefur lýst yfir að gæti gerst á Íslandi. Við fáum engar upplýsingar frá honum sjálfum. Hann hefur neitað að gefa þær. Ég held að þetta sé bara blekking, hluti af hræðsluáróðrinum. Við ættum kannski að velta upp einhverjum hugsanlegum draugum og fyrst hv. þingmaður er byrjaður að skoða málið held ég að hann sé best til þess fallinn að halda því áfram.

Frú forseti. Ég er nú ekki kominn svo langt að giska á afstöðu hæstv. fjármálaráðherra. Þetta er löng saga. Við byrjuðum með hruninu. Þá varð mikil angist á gjaldeyrismörkuðum. Hryðjuverkalögin komu í veg fyrir millifærslur til landsins og staðan var jafnvel þannig á tímabili að við áttum ekki gjaldeyri til kaupa á lyfjum og olíu. Síðan er Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn fenginn inn til hjálpar, hann kemur hérna galvaskur en svo allt í einu hikstar hann. Þá kemur í ljós að Bretar og Hollendingar, sem við vorum að semja við, nota áhrif sín innan Alþjóðagjaldeyrissjóðsins til að kúga okkur. Ég man eftir að hæstv. utanríkisráðherra sagði að hann mundi aldrei kyssa vöndinn. En hann er sko aldeilis búinn að kyssa hann, hann er búinn að éta hann líka.  Síðan gerist það að fyrsta áætlunin fer í gang, fyrsta þrepið, en annað þrepið kemur aldrei. Þá er komin ný ríkisstjórn og hún náttúrlega skelfingu lostin því að það gengur ekkert með efnahagsáætlunina og uppbygginguna og allt það. Svona hefur þetta gengið alla tíð. Þarna eru kúganir frá útlöndum og menn eru logandi hræddir. En svo gerist það fyrir u.þ.b. mánuði síðan að allt fer að rakna upp. Menn spyrja: Bíddu, hver er eiginlega að kúga okkur? Norðmenn segja: Ekki ég. Svíar segja: Ekki ég. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn segir: Ekki ég. Það bara er í rauninni enginn að kúga okkur. Þess vegna held ég að núna sé einhver að passa upp á undirskriftina og upp á nefndina sem send var - að það  
            

Virðulegi forseti. Ég held að þetta hafi verið réttmæt ályktun, vegna þess að ég get ekki áttað mig á því af hverju í ósköpunum stjórnarliðar ætla að samþykkja Icesave. Getur verið að það sé af þeirri ástæðu einni að menn séu að vernda eigin hagsmuni, vernda samninganefndina hugsanlega, eins og hv. þm. Pétur Blöndal velti hér upp, kannski til þess að breiða yfir eigin mistök? Ég held að hæstv. fjármálaráðherra hafi margoft gert hrikaleg mistök í þessu máli. Eins og kemur fram núna í tölvupóstssamskiptum hans helsta aðstoðarmanns lá hugsanlega fyrir að búið hefði verið að leysa málið fyrir síðustu kosningar en það átti að breiða yfir það, væntanlega vegna þess, eins og kemur fram í bréfinu sjálfu, að það hefði haft hrikalegar pólitískar afleiðingar fyrir Vinstri græna að samningurinn liti dagsins ljós þá. Maður veltir fyrir sér hvort sú ríkisstjórn sem starfar hér sé með réttmætt umboð til þess að starfa á Alþingi. Það er annað mál. Ég vil fá að heyra skoðun hv. þm. Péturs Blöndals á því hvort það sé einhvers staðar eitthvað sem við ættum að óttast, vegna þess að einhvern tímann var talað um að EES-samningurinn væri í uppnámi. Hæstv. utanríkisráðherra skar úr um að það væri algjör fásinna. Svo áttu allir að bíða dómsdags sem átti að vera 23. október, en ekkert gerðist. Síðan voru það neyðarlögin, að Bretar og Hollendingar mundu nú hugsanlega höfða mál til þess að láta reyna á þau þegar hvorki meira né minna en fjögur eða fimm mál voru í gangi fyrir íslenskum dómstólum um neyðarlögin. Er eitthvað einhvers staðar sem okkur ber hugsanlega 

Frú forseti. Við skulum hafa í huga að stjórnarflokkarnir veittu ríkisstjórninni umboð til að skrifa undir samkomulagið frá 5. júní óséð. Ríkisstjórnin veitti fjármálaráðherra umboð til að skrifa undir þetta samkomulag og hann skrifaði undir það. Hæstv. fjármálaráðherra skrifaði undir það. Og hann gerði svo nýtt samkomulag sem hann skrifaði aftur undir. Hæstv. fjármálaráðherra er töluvert mikið blandaður í þetta mál þannig að hann getur ekki svo auðveldlega bakkað út úr þessu. Auðvitað höfum við stjórnarandstæðingar reynt að gera honum lífið létt og sagt: Þetta hefur ekkert með ríkisstjórnina að gera, nú skaltu bara taka því með þökkum að við búum til nýja samninganefnd sem fer og semur um eitthvað huggulegra eins og t.d. lægri raunvexti upp á 0,5%, eitthvað slíkt, sem mundi gera samningana bærilegri fyrir þjóðina. En hæstv. ráðherra hefur neitað því hingað til og það held ég sé ákveðin þrákelkni, en það er líka gert til að verja samninganefndina. En svo er það hinn endinn, ég var ekki spurður um afstöðu hæstv. forsætisráðherra eða afstöðu háttvirtra samfylkingarmanna. Hv. þm. Höskuldur Þórhallsson spurði mig bara um afstöðu fjármálaráðherra. Ég er búinn að útlista hana nokkuð. En hv. samfylkingarþingmenn óttast náttúrlega aðeins um Evrópusambandið. Það er búið að sækja um, sú umsókn er skilyrðislaus og þeir vita að Bretar og Hollendingar þurfa að samþykkja hana hvorir um sig. Það verður engin aðild að Evrópusambandinu án þess að þeir samþykki. Þetta er afstaða hv. þingmanna Samfylkingarinnar og þetta er afstaða hæstv. forsætisráðherra, sem hefur opinberlega hótað því að sprengja ríkisstjórnina. Hún er eiginlega eini aðilinn í þjóðfélaginu, eða alla vega á þingi, sem hefur hótað 

Frú forseti. Eina ferðina enn tölum við hér inn í nóttina um Icesave. Ef einhver skyldi hafa efast um að við værum að tala af mikilli sannfæringu og trú á það sem við höfum sagt, held ég að það hljóti að draga úr efasemdum. Ég held að þeir sem halda því fram að við séum búin að vera í málþófi ættu að geta andað rólega núna vegna þess að hér stöndum við enn og tölum þrátt fyrir að um málið hafi náðst samkomulag aftur. Það var í uppnámi, eins og menn sáu fyrr í dag, en nú er komið samkomulag aftur um að 2. umr. fari að ljúka. Af hverju förum við ekki bara heim? Málþófið hlýtur að hafa skilað því að það er komið samkomulag. En við þetta fólk vil ég segja að þetta snerist aldrei um málþóf. Ég hef talað hér oft og ég hef talað mikið en ég hef ekki hvergi nærri sagt allt það sem ég vil segja um þetta mál vegna þess að þetta er ömurlegt mál. Og það er ömurlegt að við skulum standa hér, alltaf stjórnarandstaðan, inni í þessum sal með tóma ráðherrabekki með tóm sæti stjórnarþingmanna og ræða þetta stærsta hagsmunamál Íslendinga. Hv. þm. Pétur H. Blöndal á hrós skilið fyrir að hafa farið í gegnum ræður eða ræðuleysi hv. stjórnarliða, vegna þess að þeirra verður skömmin og þau verða dæmd í sögunni fyrir að hafa þagað í þessu stærsta hagsmunamáli Íslandssögunnar. Það er engin sátt meðal þjóðarinnar milli stjórnarinnar og þjóðarinnar í þessu máli. Seinast þegar ég athugaði fyrir nokkrum mínútum höfðu 30.918 Íslendingar skrifað sig á heimasíðu Indefence.  Þjóðin, ef einhver getur talað fyrir hana, er að segja stjórnarliðum að taka mark á sér. Þess vegna er það eins gott, af því að ég sé hv. þm. Guðbjart Hannesson sitja hér inni í hliðarsal og hv. þm. Björn Val Gíslason standa hér í dyragættinni, að menn muni standa við það samkomulag sem hér hefur verið gert. Ég treysti þessum tveimur hv. herramönnum til þess að standa við það samkomulag sem gert var við stjórnarandstöðuna og að farið verði efnislega í þessi atriði, að ekki verði kastað til höndunum vegna þess að það skiptir öllu máli að rétt sé staðið að þessu. Ég ætla ekki að gera eins og hv. þm. Vigdís Hauksdóttir sem tók undir áðan með hæstv. viðskiptaráðherra um að þetta verði allt saman staðfest, ég ætla enn þá að leyfa mér að trúa því að við náum að stoppa þetta mál. Ég veit að hv. þm. Pétur H. Blöndal deilir þeirri skoðun með mér að við höfum tækifæri til að skoða þetta mál og stoppa það. Þetta er úrslitatilraun okkar í stjórnarandstöðunni til að koma vitinu fyrir þetta fólk. Ég trúi ekki öðru en að farið verði eftir samkomulaginu, að skoðuð verði þau gögn sem við höfum farið fram á í 16 liðum að verði athuguð og fallist hefur verið á það. Hv. þm. Guðbjartur Hannesson kom í ræðustól á Alþingi og sór það við þing og við þjóð, og það mun verða skráð í Alþingistíðindi og í allar sögubækur, að það farið yrði eftir þessu samkomulagi og málið yrði unnið almennilega. Ég treysti því. Yfirgengileg svikabrigsl, sagði hæstv. fjármálaráðherra áðan við formann Framsóknarflokksins þegar hann leyfði sér að gagnrýna hann. Það er það sem hæstv. fjármálaráðherra hefur gripið til í allri þessari umræðu, að væna þá sem voga sér að gagnrýna hann og frammistöðu hans, frammistöðu samninganefndarinnar, gagnrýna málsmeðferð, gagnrýna verklag, að halda því fram að maður sé að væna hann um einhverja - ja, ég ætlaði nú ekki að nota orðið „glæpi“ en það er næstum því það sem hæstv. fjármálaráðherra segir mann væna sig um. Það eina sem er yfirgengilegt í þessu er hvernig haldið hefur verið á þessu máli. Það er algjörlega óásættanlegt. Ég hef trekk í trekk, alveg frá upphafi þessarar umræðu, kallað eftir gögnum. Nú fer ég fram á að þessu máli verði ekki lokið fyrr en það verður komið svar við þeim fyrirspurnum sem ég á hér inniliggjandi á Alþingi. Hæstv. utanríkisráðherra, sem er nú farinn úr salnum - það hefði nú verið gaman að eiga við hann orðastað hér - sagði í óundirbúnum fyrirspurnatíma við mig í dag að það væri réttur og verkfæri stjórnarandstöðunnar, þingmanna, að bera fram fyrirspurnir til framkvæmdarvaldsins vegna þess að þeim bæri að svara þeim. En ég er orðin leið á að bíða eftir þessum svörum vegna þess að langt er liðið á þetta ferli og svörin eru ekki enn komin. Í hvert sinn sem ég hef kallað eftir upplýsingum hefur hæstv. fjármálaráðherra sagt að ég sé að ala á tortryggni, að ég sé að væna hann um að ganga ekki erinda Íslands af öllum þeim heilindum og krafti sem hann gæti gert. Ég vil rifja upp hvað þáverandi hv. þingmaður í stjórnarandstöðu, Steingrímur J. Sigfússon, sagði fyrir ári síðan, þegar hann fór fyrir blaðamannafundi Vinstri grænna og krafðist upplýsinga. 17. nóvember 2008. Það kemur fram í frétt á mbl.is, með leyfi forseta: „Skjölin sem VG vill að gerð verði opinber eru eftirfarandi:“ Það er í sjö liðum, m.a. öll gögn vegna umsóknar um lán til AGS, samkomulag við Hollendinga sem fjármálaráðherra undirritaði í Washington vegna Icesave-deilunnar o.s.frv. Fyrir réttu ári síðan krafðist þingmaðurinn Steingrímur J. Sigfússon upplýsinga frá framkvæmdarvaldinu. Ég spyr hæstv. fjármálaráðherra, sem ekki er heldur í salnum, hann er búinn að fá leiða á að sitja hérna vegna þess að umræðunni er að ljúka: Var hæstv. ráðherra, þáverandi hv. þingmaður að væna þáverandi ríkisstjórn um landráð? Var hann að segja að þeir ynnu ekki vinnuna sína sem þá voru við stjórnvölinn? Af hverju krafðist hann þessara upplýsinga? Ég leyfi mér að svara fyrir hann fyrst hann er ekki hérna. Auðvitað var hann ekkert að því, hann var að nýta rétt sinn sem þingmanns í stjórnarandstöðu til þess að fá upplýsingar frá framkvæmdarvaldinu og það er nákvæmlega það sem ég er búin að vera að gera síðan í sumar án árangurs. Ég hefði viljað spyrja hæstv. ráðherra hvort hann hafi nú ekki fengið þær upplýsingar sem hann krafðist, vegna þess að ég hef ekki fengið þær sem ég bað um. Og vegna þessara makalausu tölvupóstssamskipta sem verið hafa til umfjöllunar hér í dag og sem fjármálaráðuneytið fann sig knúið til að senda um sex atriða fréttatilkynningu í dag til að útskýra að það hefði nú verið af ýmsum ástæðum sem tölvupóstssamskiptin fóru fram með þessum hætti. Það þurfti líka endilega að taka fram að þessi tölvupóstssamskipti hafi verið aðgengileg þingmönnum frá því í sumar. Það var ekki það sem við vorum að ræða hér. Þessi tölvupóstssamskipti voru aðgengileg í leynimöppunum úti á nefndasviði frá því í sumar, það er alveg rétt. En hvað? Við erum bundin um þau trúnaði. Það er ekki fyrr en við lesum um þessi tölvupóstssamskipti á netinu að við getum loksins farið að tala um þau. Svona fjarstæðukennt afsakanarugl er mönnum náttúrlega til skammar. Í mars 2009 lagði þessi sami ráðherra ríka áherslu á að það yrði sérstaklega vandað til alls utanumhalds gagna með nýju samninganefndinni. Ég spyr: Kallast það að halda vandlega utan um gögn að setja þau á eitthvert einkanetfang? Nei, það gerir það svo sannarlega ekki. Og þess vegna segi ég: Ef við ætlum að byggja upp einhvern trúnað og eitthvert traust í þessu samfélagi