Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Menn kannast við sams konar frv. frá undanförnum þingum, og að sjálfsögðu hefur n. flutt þetta frv. fyrir hæstv. fjmrh. Um brtt. skal ég ekki tala nú, því að það liggur ekki fyrir fyrr en við 2. umr.



Ég hef borið fram brtt. um það, að framlenging þessa skatts nái ekki nema til 1. marz í staðinn fyrir til ársloka samkvæmt frv. Þessa till. hef ég haft á þennan veg með tilliti til annarrar brtt. við það frv. um bráðabirgðafjárgreiðslur, sem áðan var á dagskrá. Ég geri ráð fyrir, fyrst fordæmi eru um að fjárl. séu afgr. eftir febrúarlok, þá sé ekki vissa fyrir, að afgreiðsla náist á þeim tíma. Ég geri á sama hátt ráð fyrir því, að allsherjar yfirlit um afkomu ríkissjóðs á árinu eða till. um fjáröflun yfirleitt verði ekki komnar á afgreiðslustig fyrr en um sama leyti, fyrir 1. marz. Það verður vafalaust að ákveða um fiskverðið sjálft og ábyrgð ríkissjóðs fyrir þann tíma, en mér segir svo hugur um, hvernig svo sem því verður háttað, að það verði ekki búið að gera fullnægjandi till. um fjáröflun, hvorki til þess né annars, í sambandi við fjárl. þess árs, fyrr en í fyrsta lagi í febrúarlok. Af þessum ástæðum hef ég gert þessa till., og ég geri ráð fyrir, að um bæði frv. sé frekar farið of stutt en of langt í því að gefa ríkisstj. og Alþ. hæfilegan tíma til þessa starfs.



Herra forseti. Ég flyt hér á þskj. 139 brtt. við 1. gr. frv., um að ákveðnir liðir í 30. gr. l. verði ekki framlengdir og falli niður. Þessir liðir eru viðbótargjöld fyrir innflutningsleyfi. D-liður er um það, að af innflutningsleyfum fyrir bifreiðavarahlutum og bifreiðavélum skuli greiða 50% af leyfisfjárhæð, e-liður, af innflutningsleyfum fyrir hjólbörðum og slöngum, 25% af leyfisfjárhæð, og f-liður, af innflutningsleyfum fyrir rafmagnstækjum til heimilisnota, öðrum en eldavélum og þvottavélum, 100% af leyfisfjárhæð, en af leyfum fyrir þvottavélum 50%. Eins og hv. þm. er kunnugt, hafa komið mjög ítrekuð tilmæli frá húsmæðrum um að fella niður þennan f-lið, og frá bílstjórum, sérstaklega vörubilstjórum, að fella niður þessi gjöld af bifreiðavarahlutum. Hins vegar er þetta ekki neinn stór tekjustofn fyrir ríkið í þessum kafla dýrtíðarl., en tilfinnanlegt fyrir einstaklinga, sem þetta lendir á. Ég vil því vona, að hv. þd. geti orðið með því að samþ. þessa brtt., það væri þar með sýnt nokkurt réttlæti gagnvart þeim mönnum, sem þarna verða óeðlilega fyrir barðinu á álögum ríkisins. Það er almennt viðurkennt, að því er heyrzt hefur á þingfl. undanfarið, að innflutningsgjöld á heimilistækjum séu ranglát, og hvað bifreiðastjórana snertir og álögur á þá, þá er það vitanlegt, að þeir standa verr að vígi nú heldur en þegar þessar álögur voru lagðar á að standa undir þeim, þar sem þeirra vinna fer minnkandi og atvinnuleysi er farið að gera vart við sig. Ég vona þess vegna, að hv. d. geti samþ. þessa till. á þskj. 139.



Herra forseti. Út af tímatakmarki því, sem sett er í frv., get ég fyrir mitt leyti sætt mig við þá brtt., sem komin er fram á þskj. 140, um að tímatakmarkið sé bundið við 1. marz 1950. Ég tel óheppilegt að samþ., eins og komið er fram á öðru þskj., að heimildin gildi ekki nema til 1. febrúar, og sýnilegt, að þyrfti að framlengja það á ný í lok janúar, ef það tímatakmark yrði sett nú. Um brtt. 150 og 139 vil ég segja það, að mér þykir óviðeigandi, að við þessa framlengingu sé verið að koma með brtt. um, að eitthvað af þessum liðum falli niður. Í því sambandi má benda á, að f-liður 30. gr. er þegar til athugunar í n., og virðist eðlilegt, að málið fái afgreiðslu á venjulegan hátt. Um þá liði, sem brtt. 139 fjallar um, get ég upplýst, að ríkissjóður hafði upp úr þeim á þessu ári yfir 4 millj. kr., liðirnir d og e hafa samtals gefið um 2.800.000 kr., svo að hvað þessa liði snertir, þá eru þeir verulegur hluti af þessum tekjum. Ég get skilið, að bifreiðastjórum og bifreiðaeigendum, sem verða fyrir þessari hækkun, þyki það nokkuð erfitt, það er eins og um marga aðra tolla og hækkanir, sem menn verða að standa undir. En ég sé ekki ástæðu til við framlengingu frv. að samþ. slíkar brtt.



Ég beindi þeim tilmælum til hæstv. forsrh. undir umr. um fjárl., að hann léti í ljós sína skoðun á því, hvernig hægt verði að brúa bilið milli tímans frá því um áramót og þangað til gerðar verða einhverjar ráðstafanir fyrir þá útvegsmenn, sem nú stunda sjó. Að vísu má segja sem svo, að menn hafi oft áður ekki vitað um fiskverðið, og kann að vera nokkuð rétt í því. En hins vegar velt ég ekki, hvort heppilegt er fyrir Alþ. að framlengja einungis annan þátt þessara l., sem eru álögur til ríkissjóðs, sem þá samkv. 1. gr. III. kafla l. eru ætlaðar til ákveðinna nota. Sú gr. hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Stofna skal sérstakan sjóð, er nefnist dýrtíðarsjóður ríkisins. Skal honum varið til að standa straum af greiðslum vegna ábyrgðar ríkisins á verði útfluttrar vöru, svo og greiðslum til lækkunar á vöruverði og framleiðslukostnaði innanlands.“ Um áramót fellur úr gildi I. kafli l., og þess vegna virðist óviðkunnanlegt að taka fé í ríkissjóðinn til ákveðinna nota, sem með niðurfellingu þess kafla eru felld úr gildi. Það má segja, að karlarnir séu ekki of góðir til þess að róa nokkra daga án þess að vita, hvaða verð þeir fá, en þeir selja fiskinn upp úr sjó og þurfa að vita, hvað þeir eiga að fá fyrir hann, og eins sá, sem kaupir fiskinn. Ég vil leyfa mér að benda á þennan ágalla á því að framlengja þennan III. kafla án þess að geta nokkuð um I. kaflann, sem er fiskábyrgðin. Að vísu er ekki almennt farið að róa sunnanlands, en á Vestfjörðum er aðalfiskitíminn gjarnan á þessum tíma, ef gefur á sjó, og þess vegna vildi ég heyra, hvort hæstv. forsrh. gæti gefið mér einhver svör viðvíkjandi þessu, hvort hægt er að fá einhverjar upplýsingar um það frá ríkisstj., hvaða lágmarksverð skuli gilda.



Frv. þetta er flutt af fjhn. Nd., en einstakir nm. hafa óbundnar hendur um málið. Ég hef leyft mér að leggja fram brtt. á þskj. 14 um það, að þessi framlenging III. kaflans gildi aðeins í einn mánuð, til 1. febrúar 1950. Tel ég ástæðulaust að framlengja þetta til lengri tíma, því að fyrir þann tíma er alveg óhjákvæmilegt, ef ekki á að verða alger stöðvun á útflutningsframleiðslunni, að gera ráðstafanir til þess að svo verði ekki, og þar sem það mál, sem þetta frv. fjallar um, er einn liður í því stóra viðfangsefni, þá tel ég alveg nóg að framlengja til 1. febr. heimildina til þessarar gjaldainnheimtu. Ég hef því flutt þessa till., og fylgi mitt við frv. fer eftir því, hvernig henni verður tekið í d.



Það var út af fyrirspurn hv. þm. Ísaf. til mín. Ég geri ráð fyrir að þetta mál liggi nokkuð ljóst fyrir eftir þær umr., sem farið hafa fram um það, bæði undir umr. um málið sjálft og einnig í sambandi við fyrirspurn frá hv. 1. þm. S-M. varðandi það, hvað ríkisstj. hyggist fyrir um till. til að hindra stöðvun útvegsins um áramótin. Efnislega liggur málið þannig fyrir, að till. um framlengingu á þessum tekjukafla, III. kafla dýrtíðarl., er fram komin vegna þess, að hvorki ríkisstj. né Alþ. hafa ráðið við sig enn þá, hvaða leið skuli fara til að leysa vandann, sem við er að etja. En ég hygg, að öllum komi saman um, að það sé óeðlilegt, að skattar, sem gilt hafa 1949 og ætlazt er til að gildi 1950, ef niðurgreiðsluleiðin væri farin, séu felldir niður einhvern stuttan tíma í ársbyrjun 1950. Til þess að girða fyrir, að svo verði, er tekjukaflinn borinn fram. Það er rétt, að þessar tekjur eru ætlaðar ýmist til verðuppbóta eða niðurgreiðslna, en þó er þess að gæta, að megintekjuliður III. kafla, söluskatturinn, er áætlaður í fjárl. til niðurgreiðslna á innlendri framleiðslu. Þetta er sú hlið málsins. Hin hliðin, hvort ríkisstj. treysti sér á þessu stigi til þess að gefa einhverjar yfirlýsingar um, að þeir, sem á sjó róa frá 1. jan. og þar til Alþ. tekur nánari ákvörðun um þetta mál, skuli a.m.k. njóta þeirra fríðinda, sem nú eru í l. varðandi ábyrgð á framleiðsluvöru sinni - þeirri fyrirspurn verð ég að svara neitandi; ríkisstj. hefur ekkert vald til þess. Ég vil hins vegar í þessu sambandi geta þess, að ríkisstj. gerði tilraun til að ná samkomulagi við útgerðarmenn og ræddi við nefnd frá LÍÚ um bráðabirgðalausn til að tryggja þá, sem sjó stunda á meðan Alþ. hefur ekki tekið sínar ákvarðanir og endanlegt verð hefur verið ákveðið. En þessar samningaumleitanir leiddu ekki til neinnar niðurstöðu. Frekari upplýsingar treysti ég mér ekki til að gefa á þessu stigi málsins, og veit ég, að hv. þm. skilur þetta.



Herra forseti. Ég hef ásamt hv. 5. þm. Reykv. leyft mér að flytja skriflega brtt. við brtt. á þskj. 150 frá hv. 9. landsk., þannig að aftan við „1950“ á 1. gr. bætist: að undanteknum liðunum d og í í 30. gr., sem falli niður. En d-liðurinn nær til innflutningsgjalda af bifreiðavarahlutum og bifreiðavélum. Enda þótt vitað sé, að ríkissjóður megi ekki við því að missa miklar tekjur, held ég, að ekki verði komizt hjá að létta af þessu gjaldi, sem hefur komið mjög hart niður á framleiðslunni í landinu og er sérstaklega tilfinnanlegt, þegar um þunga bíla er að ræða. Ég vona því, að hv. Alþ. samþ. þessa till., um leið og ég tel sanngjarnt að samþ. einnig till. á þskj. 150 með þessari breytingu. Þetta er ekki heldur svo há upphæð, og þó að segja megi, að ríkissjóð muni nú um allt, þá er þetta svo óréttlátt ákvæði, að það verður að afnema það.



Herra forseti. Till. á þskj. 150 er bein afleiðing af frv., sem flutt var hér um að fella niður f-lið 30. gr. l. um dýrtíðarráðstafanir vegna atvinnuveganna, sem fjallar um skatt af heimilisvélum. Mál þetta er áhugamál allra húsmæðra; ég vildi því ekki eiga neitt á hættu, ef brtt. hv. 2. þm. Reykv. yrði felld, því að þar eru allir liðirnir d., e. og f. saman. Ég kem því með þessa brtt., ef hv. þm. gætu frekar fallizt á að fella niður þennan eina lið heldur en alla þrjá liðina. Ég er þó ekki á móti hinum till., en vil mæla með minni till. og vona, að hún verði samþ.



Herra forseti. Ég verð að láta í ljós undrun mína yfir meðferð þessa máls. Hér hafa komið fram till. um að framlengja þessi gjöld, og á það að vara aðeins til skamms tíma eða til bráðabirgða, eða til 1. febr. í till. hv. þm. V-Húnv. og til 1. marz í till. hv. þm. V-Ísf. Ég verð því að segja, að ég undrast stórlega, að þm. frá stjórnarflokkunum skuli koma fram með till. um að taka út þessa einstöku liði, því að ég fæ ekki séð, að það hafi mikið að segja, þó að þetta haldist enn þennan stutta tíma. Ég er því stórlega undrandi yfir þessari framkomu.



Herra forseti. Ég vil í tilefni af ræðu hv. 1. þm. S-M. gera grein fyrir afstöðu minni til þessa máls. Þegar málið var til umr. í fjhn., komu engar till. til breytinga fram frá einstökum nefndarmönnum. Það má segja, að þetta muni ekki miklu, þar sem aðeins er um bráðabirgðaframlengingu að ræða. Ég er annar flm. þessarar till., og stafar það af því, að ég er þeirrar skoðunar, að skattur þessi verði aldrei framtíðartekjulind, og munu menn þegar hafa fengið þá reynslu af honum. Þá hef ég einnig síðan málið lá fyrir fjhn. kynnt mér sérstaklega afstöðu bílstjóra hér til þessa máls, og hafa vörubílstjórar gert ályktun varðandi þetta atriði og gert grein fyrir erfiðleikum sinum. Þar sem auk þess er vitað um, að innan þessarar stéttar er nú litið um atvinnu, þá hef ég gerzt meðflm. að þessari till.



Herra forseti. Ég vil aðeins lýsa ánægju minni yfir því, að hv. þm. Sjálfstfl. hafa séð nauðsyn þess að breyta frv. þessu, sem fjmrh. flokksins hefur beðið fjhn. að flytja. Það er gott að fá þessar till., en mér þykir leitt, að e-liðurinn skuli ekki hafa verið tekinn með líka frá mér. Ég mun því verða með d- og f-lið og skil ekki í, að Sjálfstfl. verði á móti e-lið, þar sem hann hefur tekið hinum svo vel. Hv. 1. þm. S-M. virtist vera mjög undrandi yfir þessum till. og að meginþorri þingfl. sjálfstæðismanna skuli vera á móti fjármálastj. hæstv. fjmrh., en aftur á móti stendur Framsfl. með honum, og eru því engin undur, þó að hv. 1. þm. S–M. sé hátíðlegur. Ég vona svo að lokum, að e-liðurinn verði tekinn með hinum liðunum.



Herra forseti. Það voru ekki mörg orð, sem hv. 2. þm. Reykv. sagði, en það kom berlega í ljós, að það voru ekki einlægar óskir hans, að þessar undanþágur fáist, þar sem hann storkar mönnum til að vera á móti þessum till., og skulum við nú sjá, hvað gerist í málinu. Ég vil því biðja hæstv. forseta um 5 mín. fundarhlé, svo að ég geti kallað flokksmenn mína saman á fund til viðræðna um brtt.

Forseti (SB): Samkvæmt ósk hæstv. forsrh. mun ég nú gefa 5 mín. fundarhlé. - Fundarhlé.



Það hefur orðið að samkomulagi, að brtt. á þskj. 150 verði tekin aftur og einnig skrifl. brtt., sem lögð hefur verið fram. Og ég vil í því sambandi lýsa yfir, að ég vil gjarnan mæla með því, að tollurinn í f-lið laganna verði felldur niður, tollur af heimilisvélum, þegar til kemur, að þáltill. sú, sem nú liggur fyrir þinginu því viðkomandi, kemur úr nefnd og verður til umr., og að ég muni taka hina liðina, sem þar er um að ræða, til velviljaðrar athugunar. Í þriðja lagi skal ég fyrir mitt leyti ganga inn á, að framlenging sú, sem frv. er um, gildi til 1. febrúar, í staðinn fyrir 1. marz, eins og ég var áður búinn að lýsa yfir.



Herra forseti. Ég vil aðeins taka fram út af skrifl. brtt., að þeir menn, sem þar eiga sérstaklega hlut að máli, áttu tal við mig í dag um allan sinn hag og fóru eindregið þess á leit að, að einhverju yrði létt af þeim þungbæru sköttum, sem á þeim hvíldu. Ég tel þess vegna mjög réttlátt, að það verði athugað, eftir því sem föng standa til. En ég er á móti því, að slík till. verði samþ., að ekki meira athuguðu máli, en nú er.



Herra forseti. Ég held, að það, sem þeir vöruflutningar með bifreiðum, sem atvinnuvegir margra landsmanna hvíla á, þurfi, sé afnám þessarar álagningar, en ekki fyrst og fremst loforð fyrir kosningar eða loforð nú um velviljaðar athuganir. Ég mun því halda fast við mína brtt., að hún komi til atkvæða nú. Og mun ég við 3. umr. prófa fylgi fyrir því að fella burt einstaka liði frv.



Herra forseti. Í sambandi við skrifl. brtt., sem ég lýsti, get ég fallizt á að taka hana aftur að þessu sinni, þar sem fyrir liggur, að samþ. á frv. til hálfs, og þar sem gera má ráð fyrir, að ekki verði fluttir inn bifreiðavarahlutir á þessum tíma, sem frv. á að gilda sem lög, og þar sem hæstv. ríkisstjórn enn fremur hefur lýst yfir, að hún muni taka efni brtt. minnar til velviljaðrar athugunar.



Herra forseti. Með tilvísun til ummæla hæstv. ráðh. áðan og þess samkomulags, að lög þessi gildi aðeins til 1. febr., segi ég nei.



Með tilvísun til yfirlýsingar hæstv. fjmrh. áðan segi ég nei.