Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég get um afgreiðslu þessarar till. af hálfu fjvn. að mestu vísað til þess, sem í nál. stendur. Fjvn. var öll, eins og þar hermir, sammála um að leggja til við ríkisstj., að hafinn yrði undirbúningur öryggisráðstafana í þessu efni, eins og lagt er til í till. En í tillgr., eins og n. leggur til við Alþ. að hún verði samþ., er framkvæmd þessa máls beint inn á þá braut, að látin verði fara fram á því gaumgæfileg athugun, hvort eigi mætti með kleifum kostnaði koma upp í þessu skyni öryggisgeymslu neðanjarðar við safnahúsið í Reykjavík og ryðja þannig úr vegi þeim erfiðleikum í sambandi við hagnýtingu safnanna, sem því eru samfara að flytja þau burt úr bænum máske um lengri tíma. Er í þessu efni stuðzt við bendingu, sem n. barst um þetta frá landsbókaverði og forstöðumaður þjóðminjasafnsins telur og mjög athyglisverða einnig að því er þjóðminjasafnið varðar. Fjvn. væntir þess, að samkomulag geti tekizt um það á Alþ. að hrinda þessu öryggismáli áleiðis á þann hátt, sem hér er lagt til. Heimild ríkisstj. til fjárframlaga í þessu skyni er að sjálfsögðu miðuð við þær aðgerðir í málinu, sem fram fara þangað til gengið verður frá fjárlögum fyrir árið 1955. En við afgreiðslu þeirra mundi verða tekin upp fjárveiting til þess að standa straum af framhaldi verksins.



Ég vil flytja hv. fjvn. þakkir fyrir afgreiðslu hennar á þessu máli. Ég tel það mjög mikilsvert, að það komist nú nokkur skriður á það, að öryggisgeymsla fyrir þá dýrmætu gripi, sem um er rætt í till., komist upp svo fljótt sem verða má. Fjvn. leggur til, að gerð verði lítils háttar breyting á tillgr., og sú breyting er fólgin í því, að það verði athugað sérstaklega, áður en til framkvæmda komi, hvort ekki mætti haga svo til, að slíkri geymslu sem þar um ræðir væri komið fyrir neðanjarðar í sem nánustum tengslum við safnahúsið í Reykjavík. Ég get alveg fallizt á þessa afgreiðslu. Það er að sjálfsögðu ekki nema allt gott um það að segja, að þessi möguleiki sé rannsakaður. Að vísu virðist mér út frá mínu leikmannssjónarmiði í þessum efnum sem það geti orðið erfiðleikum bundið að koma þarna upp öryggisgeymslu, sem teljast mætti algerlega örugg, eftir því sem mannlegur máttur getur tryggt slíka hluti, hvað sem á kynni að dynja. Það mætti ætla, að þetta yrði auðveldara á einhverjum stað utan Reykjavíkur, sem ekki mundi vera eins hættulegur talinn, ef til stórkostlegra tíðinda skyldi draga. En hitt er svo á að líta, að þessi leið, ef fær yrði, mundi vera miklu heppilegri fyrir alla notkun þeirra bóka og gripa, sem geymd yrðu á slíkum öryggisstað. En á það vildi ég leggja alveg sérstaka áherzlu, að undirbúningi þessa máls yrði nú hraðað, það yrði ekki látið dragast árum saman að vinna að þessu, heldur yrði það gert svo fljótt sem verða má og síðan hafnar framkvæmdir. Þetta verður að gerast, og því fyrr sem framkvæmdir hefjast, því betra.



Herra forseti. Það er alkunna, að á undanförnum árum hefur þeirri skoðun aukizt fylgi meðal lýðræðisþjóða, að konum og körlum beri jöfn laun fyrir sömu vinnu. Það er og svo komið, að í fjölmörgum löndum hefur þessi háttur verið upp tekinn um launagreiðslur. Þrátt fyrir það brestur þó nokkuð á það hér á Íslandi, að réttur kvenna hafi verið gerður jafn rétti karla á þessu sviði. Ísland hefur um nokkurra ára skeið verið aðili að Alþjóðavinnumálastofnuninni, en á þingum hennar hefur jöfn laun karla og kvenna borið mjög á góma. og um það hafa verið gerðar ályktanir. Með samþykkt, sem gerð var á þingi stofnunarinnar árið 1951, var lagt til við þau ríki, sem eru aðilar að henni, að þau tryggi, að reglan um jöfn laun karla og kvenna fyrir jafnverðmæt störf komi til framkvæmda hjá þeim. Síðan þetta gerðist hafa nokkur ríki staðfest þessa samþykkt heima hjá sér. Enn fremur hefur efnahags- og félagsmálanefnd Sameinuðu þjóðanna tekið hana til meðferðar og skorað á aðildarríki sín að vinna að framkvæmd hennar og staðfesta þessa svokölluðu jafnlaunasamþykkt. Í þessu sambandi vil ég benda á það, að í frv. til l. um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, sem liggur nú fyrir hv. Alþ., er gert ráð fyrir því í 3. gr.. að konur og karlar hafi jafnan rétt til opinberra starfa og til sömu launa fyrir sömu störf. Er hér greinilega um spor að ræða í þá átt, að opinberir starfsmenn njóti jafnréttis, hvort sem þeir eru karlar eða konur. Að öllu þessu athuguðu virðist sjálfsagt og eðlilegt, að Alþ. staðfesti fyrrgreinda samþykkt Alþjóðavinnumálastofnunarinnar. Við flm. þessarar þáltill. leggjum því til, að Alþ. skori á ríkisstj. að beita sér fyrir því, að samþykkt stofnunarinnar um jöfn laun karla og kvenna verði staðfest að því er varðar Ísland og jafnframt undirbúi ríkisstj. nauðsynlegar ráðstafanir til þess, að samþykktin komist í framkvæmd. Í samþykkt stofnunarinnar frá 1951 segir svo um það í 2. gr., hvernig jafnréttisreglunni skuli komið til framkvæmda: 1) með landslögum eða reglugerðum; 2) með ráðstöfunum, sem komið er á eða viðurkenndar eru með lögum til ákvörðunar á launum; 3) með heildarsamningum milli vinnuveitenda og verkamanna; 4) með þessum mismunandi aðferðum sameiginlega. Ég hygg, að þetta mál liggi svo ljóst fyrir, að hv. Alþ. eigi auðvelt með að geta tekið afstöðu til þess. Ég vil geta þess, að mér er kunnugt um það, að fulltrúar Íslands á þingi Alþjóðavinnumálastofnunarinnar í Genf 1951 greiddu atkv. með þessari samþykkt, og eðli málsins samkvæmt er því eðlilegt, að Alþ. samþykki hana, staðfesti hana og að síðan verði unnið að því að þeim leiðum, sem í samþykktinni sjálfri greinir, að konur og karlar fái jöfn laun fyrir jafnverðmæt störf. Ég vil svo leggja til, að umr. um till. verði frestað og henni vísað til athugunar hjá hv. allshn.



Herra forseti. Eins og í þessari þáltill. greinir, hafa fulltrúar Íslands á þingi Alþjóðavinnumálastofnunarinnar greitt atkv. með jafnlaunasamþykktinni, þ. e. a. s. samþykkt þessara alþjóðlegu samtaka um, að konum verði greidd sömu laun og körlum fyrir jafnverðmæt störf, frá 1951. Ísland er þarna aðildarríki, og það hefði þess vegna mátt vænta þess, að ríkisstjórnir Íslands hefðu fljótlega samþ., að Ísland staðfesti þessa jafnlaunasamþykkt. En það hefur ekki gerzt. Íslenzkar ríkisstjórnir hafa ekki borið fyrir Alþ. till. til staðfestingar á jafnlaunasamþykktinni, og það virðist hafa bögglazt eitthvað óþægilega fyrir brjósti hæstv. ríkisstj., því að nú virðast 7 þm. Sjálfstfl. hafa orðið að taka sig út úr og bera fram áskorun á ríkisstj. um að staðfesta nú þessa samþykkt Alþjóðavinnumálastofnunarinnar, sem eðlilega hefði eiginlega átt að samþykkjast árið 1951. Ég tek þessa till. sem skjallega sönnun þess, að hæstv. ríkisstj. hafi alls ekki verið fáanleg til að stíga þetta spor og að þessir 7 sjálfstæðismenn hafi verið alveg vissir um, að málið fengi ekki afgreiðslu, nema því aðeins að ríkisstj. fengi fyrirmæli Alþ. um að gera þetta. Ef þetta er svo. að svona mikil mótspyrna sé á móti þessu sjálfsagða réttlætismáli meðal stjórnarflokkanna, þá fagna ég því, að þessi till. skuli vera komin fram, og ég efast ekki um, að Alþ. tekur undir við þessa sjömenninga um að knýja á og skora á ríkisstj. að staðfesta jafnlaunasamþykktina fyrir Íslands hönd. Það er alveg rétt. sem hv. frsm. sagði. að þeirri skoðun er sífellt að aukast fylgi, að konur njóti sömu launa og karlmenn fyrir sömu störf. Og það er vitanlega himinhrópandi ranglæti að borga ekki konu, sem vinnur sama verk og karlmaður, sama kaup, og hefði hæstv. forsrh., sem hefur verið einn af stærstu atvinnurekendum landsins, átt að vera búinn fyrir löngu að sjá sóma sinn í því að greiða konum sama kaup og karlmönnum við sín stóru atvinnufyrirtæki og undireins að grípa tækifærið til þess að leysa málið úr sínum háa valdasessi, þegar hann var nú ekki aðeins atvinnurekandi, heldur einnig formaður ríkisstjórnar á Íslandi í þriðja eða fjórða sinn. Það er líka rétt, sem hv. frsm.. þm. N-Ísf., sagði áðan, að það brestur nokkuð á, að þetta sé viðurkennt í framkvæmdinni, og þess vegna ekki aðeins þörf á því, að jafnlaunasamþykktin sé staðfest fyrir Íslands hönd, heldur full þörf á því, að það sé sett löggjöf á Íslandi um það, að konum skuli greitt sama kaup og körlum. Það er í þriðja lagi rétt, að nú örlar á nokkrum skilningi. að því er virðist, frá hæstv. ríkisstj. í þessu máli, því að ákvæði hefur verið skotið inn í frv. um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna um það, að konum í þjónustu ríkisins skuli greidd sömu laun og körlum fyrir sömu vinnu. En verði sú löggjöf staðfest á þessu þingi. sem allar líkur benda til, þá virðist og sjálfsagt, að gengið sé frá því örugglega með löggjöf samtímis, að þeim konum, sem ganga að störfum fyrir þjóðfélagið í annarra þjónustu en ríkisins, í þjónustu bæjarfélaga og í þjónustu annarra atvinnurekenda, sé þá samtímis tryggt að lögum sama kaup fyrir sömu vinnu og körlum. En Alþingi á kost á því að lögfesta hvort tveggja samtímis, því að jafnframt því, sem frv. liggur fyrir um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna með þessu ákvæði, liggur einnig fyrir hv. Alþingi frv. til laga um sömu laun til kvenna sem karla víð margvísleg önnur störf í þjónustu atvinnurekenda og bæjar- og sveitarfélaga sömuleiðis. Og það er það kátlega við það, að sumir af þeim hv. fim. þessarar þáltill., sem skora á ríkisstj. að staðfesta jafnlaunasamþykktina, hafa legið á því frv. allt þetta þing í þn. og hafa ekki enn þá skilað frá sér till. um, að það verði gert að lögum. Þetta ætti allt auðvitað að fylgjast að, samþykkt þessarar till., samþykkt frv. um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna með ákvæðinu um, að konum í þjónustu ríkisins skuli greitt sama kaup og körlum, og frv., sem fyrir þinginu liggur um, að atvinnurekendur og bæjar- og sveitarfélög skuli fylgja þeirri sömu reglu um sama kaup fyrir konur og karla. Þá hefði Alþingi það sem nú situr, bætt fyrir margra ára og áratuga vanrækslu og ranglæti í garð kvenþjóðarinnar ef þetta fylgdist allt saman að. Þáltill. ein í yfirlýsingarformi eins og þetta hefur ákaflega lítið gildi út af fyrir sig. Það er löggjöfin, sem þarf að koma um þetta efni og ekki aðeins þá gildandi að því er varðar konur í þjónustu ríkisins, heldur við öll störf í þjónustu atvinnuveganna. En þessi þáltill. hinna 7 sjálfstæðisþingmanna á í raun og veru að vera sönnunargagn fyrir því. að í Sjálfstfl. séu a. m. k. sjö réttlátir, sem vilji beita sér fyrir jafnrétti kvenna og karla í launamálum. Og ég skil það ekki að þeir fái sig til að rétta höndina upp á móti samþykkt frv. um sömu laun kvenna og karla eftir að þeir hafa t. d. fengið samþykkta till., sem hér liggur fyrir. Ég vil því álíta á þessu stigi málsins. að nú hljóti í fyrsta lagi frv. um sömu laun kvenna og karla að koma úr nefnd með meðmælum þessara manna, sem standa að flutningi þessarar till. a. m. k. og síðan hljóti það frv. að fljúga í gegnum þingið. Það vill líka svo vel til. að hv. Alþingi hefur fengið áður tækifæri til að kynnast þessari hugmynd í frumvarpsformi, að konum beri að greiða sama kaup og körlum við hvers konar þjóðfélagsstörf, því að 1948 flutti ég einnig frv. um þetta sama efni, og fáir það þá gegnum 1. umr. og meðferð n. í hv. Ed. En þá var skilningurinn ekki meiri en það, að hver einasti þingmaður Sjálfstfl. í Ed. og hver einasti þm. Framsfl. í Ed. hamaðist á móti málinu, þangað til búið var að ganga af því dauðu. Batnandi mönnum er bezt að lifa, og bað er bezt að þeir eigi kost á því að bæta nú þeim lárviðarkrans um höfuð sér, að þeir hafi ekki aðeins fengið samþykkta þessa þáltill., sem hér liggur fyrir, heldur einnig staðið að samþykkt frv. um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna með ákvæði um sömu laun kvenna og karla og einnig frv. sem nái til þess að lögfesta, að konur sem vinna í þjónustu atvinnuveganna og hjá sveitarfélögum, fái einnig sömu laun fyrir sömu vinnu. Þá væri málið leyst og Alþingi hefði skilað verki, sem um aldir mundi verða því til sóma. Ég þarf varla að lýsa því yfir, að ég er fylgjandi þessari þáltill. og tek hana sem sönnunargagn um mikil og gleðileg sinnaskipti í Sjálfstfl.



Herra forseti. Ég verð að segja það, að það gladdi mig, þegar ég sá, að þess till. var komin hér fram, og tel, að hún marki tímamót. Það er þannig, að þetta mál, um jafnrétti kvenna og karla í launamálum, hefur verið mjög mikið baráttumál íslenzkrar verkalýðshreyfingar um langt árabil, og það verður að segja þá sögu eins og hún hefur gengið, að það hefur mælt ákaflega miklu andófi, svo að ekki sé meira sagt, frá atvinnurekendastéttinni að skilja það, að konur, sem hafa unnið t. d. sömu verk og karlar, ættu að fá sömu laun. Nú sjáum við það, að 7 ágætir sjálfstæðismenn hér í þessari hv. d. flytja hér þáltill. einmitt um það efni, og eins og ég sagði áðan, gleður mig sannarlega, að þetta mál er fram komið, og verkalýðshreyfingin mun sannarlega draga sína lærdóma af því, að svona mikil stefnubreyting hefur orðið einmitt í röðum hv. sjálfstæðismanna. Ég get lýst því hér yfir, að ég mun greiða þessari till. atkvæði. Ég tel sjálfsagt þó að till. sé kannske beint aðallega að því að ná jafnréttinu fram hjá því opinbera að í þeim undirbúningi sem ríkisstj. er falið samkv. þessari till. ef hún er samþ. að ganga frá láti ríkisstj. sem slík þær ráðstafanir ná lengra, m. a. að það verði í þeim lagabálki eða þeirri reglugerð. sem frá ríkisstj. kemur á sínum tíma sem vonandi verður ekki mjög langt að bíða m. a. gert ráð fyrir því að konur fái sömu laun og karlmenn fyrir sömu vinnu, hvar sem þeir vinna, hvort sem þeir vinna hjá því opinbera eða hjá einstaklingi eða bæjarfélagi. Mér finnst sjálfsagt. að það þurfi ekki að ræða slíkt. Ég geri ráð fyrir því, að hæstv. ríkisstj. sjái sóma sinn í því að veita nú málinu fullan stuðning, svo að það hljóti samþykki hæstv. Alþingis og henni gefist sem fyrst tími til að ganga frá þessu máli. Þannig að það mætti verða henni til sóma og þá um leið þeim aðilum, sem málið fjallar um til hagsbóta. Ég vil svo að lokum geta þess, að það er alveg rétt, sem hv. 3. landsk. þm. (HV) benti hér á áðan að það hefur legið hér fyrir þessu þingi frv. frá honum um svipað efni, sem gengur miklu lengra en þessi till. Það er búið að liggja hér óafgreitt í marga mánuði, og væri æskilegt, að það kæmi hér fram og það yrði þá endanlega frá því máli gengið, úr því að þessi mikli áhugi er hér allt í einu sprottinn upp í röðum sjálfstæðismanna. sem ég fagna fyrir mitt leyti og mun veita allan þann stuðning, sem ég get.



Herra forseti. Í till. þeirri, sem hér liggur fyrir, er gert ráð fyrir dálítið óvenjulegri fyrirgreiðslu ríkisins um kaupgjaldsmál, enda er allur aðdragandi málsins nokkuð sérstæður og þáttur ríkisvaldsins í málinu með öllu einstæður. Till. kveður svo á, að ríkisstj. taki að sér að koma tilteknum vangoldnum kaupgreiðslum til skila, að svo miklu leyti sem það er mögulegt, úr því sem komið er. Þetta vangoldna kaup er hluti af þeirri verðhækkun á fiski, sem bátagjaldeyrisfyrirkomulagið skapaði. Sjómenn hafa sem sagt ekki fengið sama verð fyrir sinn aflahlut og skipaeigendur hafa fengið, og til þess að þetta mætti verða, hafa verið farnar hinar furðulegustu krókaleiðir, og að því er bezt verður séð, hefur ríkisstj., þ. e. a. s. fyrrv. ríkisstj., lagt sig mjög í framkróka, til þess að takast mætti að hlunnfara sjómenn. Árangurinn af þessari stefnu blasir svo við augum: Sjómenn hafa sætt öðru og verra verðlagi fyrir sinn fisk en útgerðarmenn fengu s. l. þrjú ár, 1951, 1952 og 1953, en þar með er ekki sögð nema önnur hlið málsins. Þar er aðeins talið tjón sjómannanna. Bein afleiðing af þessu er svo sú, að sjómennirnir finna starf sitt ekki einasta vanborgað, heldur líka vanmetið og beinlínis óvirt, og það er vissulega rökrétt ályktun. Enginn sækist að öðru jöfnu eftir því að leysa fremur af hendi þau störf, sem litin eru með vanþóknun, og þeim mun síður þegar þar er um að ræða erfiði og áhættur meiri en almennt gerist. Forsaga málsins er rakin allýtarlega í grg. till., sem fyrir liggur á þskj. 393, en þó get ég ekki látið hjá líða að rifja hér upp stærstu atriðin. Það er þá fyrst mála, að seint á árinu 1949 og í ársbyrjun 1950 framkvæmdi ríkisstj. stórfelldar breytingar á gengi íslenzkrar krónu. Þessar ráðstafanir mæltust mjög illa fyrir hjá almenningi og launþegum yfirleitt, en þær voru réttlættar af ríkisstj. og sérfræðingum hennar með því, að þær væru nauðsynleg ráðstöfun til þess að hleypa lífi í atvinnuvegina og þá fyrst og fremst í sjávarútveginn, sem þá var allaðþrengdur. Menn voru beðnir um að sætta sig við nokkra kjararýrnun, til þess að þjóðinni mætti takast að eignast atvinnuvegi, sem gætu staðið með blóma, og einkum var vitnað í það, að sjávarútvegurinn hlyti að taka mikinn fjörkipp við þessar ráðstafanir. En ári síðar, eða í ársbyrjun 1951, stendur ríkisstj. frammi fyrir þeim vanda, að útgerðarvörur hafa hækkað svo í verði, að útvegsmenn sjá sér ekki fært að hefja vertíðarveiðar með eðlilegum hætti. Þeir gerðu kröfur um hærra fiskverð og beina kröfum sínum fyrst og fremst til ríkisstj. En þetta var ekki einasta vandamál fyrir ríkisstj. Þetta var einnig feimnismál fyrir hana, því að með þessari staðreynd lá það ljóst fyrir, að hrundar voru til grunna þær röksemdir, sem hún hafði fært fram fyrir þeirri stórkostlegu aðgerð að fella íslenzkt gengi, eins og gert var og áður er fram tekið. Þess vegna reyndi ríkisstj. í allri sinni glímu við þennan vanda að fara með málið eins dult og vera mátti. Hún reyndi að vísu að koma bátaútveginum af stað, en hún gerði það ekki með þeim eðlilegu vinnubrögðum að leita samninga við alla aðila, sem þar áttu hlut að máli, eða með opinberum stjórnarráðstöfunum, sem væru gerðar í samráði við Alþingi og eftir lögum. Hún hélt fundi með sínum velþóknanlegu útgerðarklíkum og samdi þar um, að veiðar skyldu hefjast gegn því, að nýtt brask yrði sett á stofn í gjaldeyrisverzlun þjóðarinnar. Að fyrirmæli ríkisstj. voru síðan auglýstar sérstakar reglur um innflutning á tilteknum vörutegundum, sem greiða ætti af andvirði fiskafurða, og var síðan nánar tiltekið, með hverjum hætti sala á slíkum gjaldeyri ætti að fara fram, en sérstök álagning leyfð á þá gjaldeyrissölu. Reglurnar voru nefndar innflutningsréttindi bátaútvegsmanna, en almennt hafa þær gengið undir nafninu bátagjaldeyrisreglur. Hófust nú veiðarnar, og fiskverð var almennt útborgað fyrir árið 1951 með 96 aurum fyrir hvert kg af slægðum þorski með haus, og tilsvarandi verð var á öðrum fisktegundum. Þegar árið var langt að því liðið, var alveg sýnilegt, að bátagjaldeyriságóðinn nam það háum upphæðum, að hægt var að hafa fiskverðið miklum mun hærra en þetta. Það voru fiskkaupmennirnir og aðallega hraðfrystihúsin, sem höfðu þennan gjaldeyri til meðferðar árið 1951, og gróði þeirra af honum og fiskverzluninni varð svo gífurlegur, að frystihúsin greiddu ótilkvödd út verðuppbót á þessa 96 aura, greiddu sem næst 10% verðuppbót, þannig að fiskverðið varð nálægt kr. 1.05 frá frystihúsunum. Sjómenn gerðu að sjálfsögðu kröfu til þess að fá sinn hluta af þessari aukningu á fiskverðinu, en útvegsmenn neituðu og gerðu það í fullu samræmi við fyrirskipanir Landssambands íslenzkra útvegsmanna, sem aftur naut fulltingis ríkisstj. til þess að halda þessum hlut fyrir sjómönnum. Síðan hefur þetta gengið með svipuðum hætti, 1952 og 1953, nema hvað nokkuð aðrar reglur hafa verið á hafðar í samskiptum útvegsmanna og fiskkaupenda um bátagjaldeyri og fiskverð tvö hin síðast töldu árin, en þá hefur fiskverðið verið ákveðið með þeim hætti, að hraðfrystihúsin hafa borgað út 1 kr. fyrir hvert fiskkíló. Útgerðarmenn hafa hins vegar látið fiskkaupendum eftir 55 hundraðshluta af gjaldeyrissölunni. Sjálfir hafa útvegsmenn borgað sjómönnum kr. 1.05 fyrir kg af fiskinum, en ráðstafað sjálfir 45 hundraðshlutum af gjaldeyrinum. Það verður ekki fullkomlega séð, hverjar útkomur hafa orðið úr þessum verzlunarmáta, en vitað er þó, að útvegsmenn hafa yfirleitt fengið árin 1952 og 1953 kr. 1.18–1.25 fyrir fiskkílóið, og er þetta nokkuð breytilegt eftir því, hvert fiskurinn var seldur og um hvaða verkunaraðferðir á honum hefur verið að ræða hverju sinni. Engin verðjöfnun mun hafa farið fram á þessu. Það voru að sjálfsögðu fullkomin afglöp af hendi ríkisstj. að ganga gersamlega fram hjá þeim aðilanum í landinu, sem er eigandi meira en þriðjungsins af öllum þeim afla, sem á land er dreginn af hálfu bátaútvegsins, þ. e. a. s. að ganga með öllu fram hjá sjómönnunum. Afleiðingin af því er svo sú, að útgerðarmenn, sem einir stóðu í sambandi við ríkisstj., töldu sig eina hafa ráðstöfunarrétt á þeim Í Vestmannaeyjum mótmæltu sjómannafélögin þessu að sjálfsögðu og kröfðust fyllsta réttar sjómanna í samræmi við þau samningsákvæði, sem öll sjómannafélögin í Eyjum hafa, að útgerðarmenn skulu skyldir að greiða sjómönnum að lokum sama verð fyrir fiskinn og þeir hljóta sjálfir. Var fyrst reynt til þrautar að krefja þennan hlut sjómannanna eftir eðlilegum leiðum án þess að leggja það í dóm, en þegar öll sund lokuðust um að ná fram réttlátri lausn málsins eftir þeim leiðum, var ekki annað fyrir hendi en að leggja málið fyrir dómstóla. Sjómannafélagið Jötunn í Vestmannaeyjum, sem er stéttarfélag háseta, Vélstjórafélag Vestmannaeyja og skipstjóra- og stýrimannafélagið Verðandi ákváðu þá að hafa samstöðu um að leita réttar síns og sinna meðlima fyrir dómstóli, sjó- og verzlunardómi Vestmannaeyja, og ráku sameiginlega mál eins sjómanns gegn sinni útgerð fyrir réttinum. Hinn 3. febr. s. l. féll dómur í því máli, dómur, sem er athyglisverður að því leyti, að hann kveður skýrt á um það, að sjómenn eigi fyllsta rétt til þess fiskverðs, sem útgerðarmenn fá fyrir fisk sinn. Á þessum dómi hljóta sjómenn að byggja þá kröfu, að almennt verði þeim goldinn sá hlutur, sem vangreiddur liggur frá þessum þremur umræddu árum. Nú skyldi margur ætla, að málið lægi ofur einfaldlega fyrir, það væri ekki annað fyrir sjómennina að gera en að skrifa sínar upphæðir á reikninga og krefjast skila, en þetta er því miður ekki svo einfalt. Málið er allt býsna flókið, eins og ég hef þegar tekið fram, m. a. vegna samninga bátaútvegsmanna við fiskkaupmenn, sem eru nokkuð breytilegir frá ári til árs, og sömuleiðis vegna þess, að langt er um liðið frá því að fyrstu kröfurnar í þessu máli hafa skapazt. Án fyrirgreiðslu hins opinbera og samvinnu þess við sjómannafélögin er hægt að gera rétt sjómannanna lítils eða einskis virði, hvað margir dómstólar sem kveða á um réttindi hlutarsjómannanna. Ef hver einstakur sjómaður þyrfti að leita til lögfræðings eða ef til vil] til dómstóls um sinn hlut, heyja síðan harða innheimtu með fjárnámi og uppboði, jafnvel hjá sínum. aðilanum fyrir hverja vertíð, ætti hann þess litla von, að hluturinn yrði öllu meiri en kostnaðurinn við innheimtuna. Það gæti því vel farið svo, að þessi tildæmdi réttur sjómannanna yrði lítill á borði, þótt hann sé óvéfengjanlegur hvað snertir tilkall þeirra til þess arna. Ég tel þess vegna alveg óhjákvæmilegt, að ríkisvaldið skerist hér í leikinn og leiðrétti þessi vanskil, sem að verulegu leyti eru ríkisvaldinu sjálfu að kenna og a. m. k. öllum aðilum fremur að kenna en sjómönnunum. Þess vegna hef ég flutt þá till., sem hér liggur fyrir og að efni til má greina í þrjú atriði: Í fyrsta lagi, að ríkið viðurkenni rétt sjómanna til þess arna og ákveði að skerast í leikinn um, að hlut sjómanna verði komið til skila. Í öðru lagi kveður till. fl. um það, hver framkvæmd í aðalatriðum er nauðsynleg til þess, að árangur náist. Og í þriðja lagi kveður till. svo á um það, hver eigi að bera kostnaðinn af þessari innheimtu, sem sýnilega hlýtur að verða kostnaðarsöm, úr því sem komið er. Ég vil þá, með leyfi hæstv. forseta, lesa yfir þáltill.: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að undirbúa og framkvæma svo fljótt sem verða má leiðréttingu þeirra mistaka, að sjómenn hafa ekki fengið greiddan hlut sinn úr andvirði þeirra innflutningsréttinda, sem fjárhagsráð auglýsti að boði ríkisstjórnarinnar í Lögbirtingablaðinu 8. marz 1951 og í meginatriðum hafa verið í gildi síðan - og almennt nefnast bátagjaldeyrisreglur. Framkvæmd málsins verði í meginatriðum hagað þannig, að sjómannafélögunum verði falið að safna saman kröfum viðkomandi sjómanna, hverju á sínu félagssvæði, og frá þeim sjómönnum, sem samningar þeirra ná til. Leggi félögin síðan rökstuddar kröfur fyrir ríkisstjórnina, eða þá aðila, sem hún kann að tilnefna. Ríkissjóður greiði út hinn vangoldna hlut ásamt 6% ársvöxtum frá þeim tíma, þegar eðlileg greiðsla hlutarins hefði átt að fara fram. Ríkissjóður endurkrefji svo hlutaðeigandi útgerðarmenn eða útgerðarfélög um þá upphæð, er hann greiðir þeirra vegna. Kostnaður allur við framkvæmd málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin greiðsla til sjómannafélaganna fyrir þeirra þátt í leiðréttingu þessari, og skal sú greiðsla ákveðin 5% af kröfum þeim, sem þau leggja fram og færa sönnur á, auk áfallins málskostnaðar eftir reikningi.“ Það er á allra vitorði, hvernig sjávarútvegurinn er staddur í dag að því er varðar ráðningu dugandi manna í skiprúm. Jafnvel þeim, sem til þessa hafa sýnt hina ábyrgðarlausustu framkomu gagnvart hinu vinnandi fólki í landinu og sjómönnum þó alveg sérstaklega, er nú farið að skiljast, að eitthvað sé að, þegar þeir líta yfir árangur sinna stjórnarstarfa. Í dagblaðinu Vísi var í gær forustugrein, þar sem drepið er á ástandið í málefnum útvegsins og togaraútgerðin einkum rædd. En þótt skórinn kreppi þar hvar harðast um þessar mundir, gegnir nokkuð svipuðu máli um bátaútveginn. Vísir veltir ástandinu fyrir sér, spyr og svarar, með leyfi forseta: „Hvaða meinsemd er að gera vart við sig í atvinnumálum vorum? Hvað er að fara úr skorðum í atvinnukerfinu, úr því að við getum ekki lengur fengið nógu marga menn til þess að stunda aðalatvinnuveg þjóðarinnar, sjávarútveginn? Þannig spyrja margir í dag, sem af alvöru reyna að gera sér grein fyrir hinu raunverulega ástandi í atvinnumálum. Togarafloti landsmanna stendur nú svo höllum fæti, að flest skipin munu rekin með tapi, sum með stórtapi. Slíkt getur ekki staðið til lengdar. Ein meginástæðan er sú, að flotinn hefur aldrei verið í eins miklu mannahraki og nú. Hafa því flest skipin neyðzt til þess að taka óvana menn, sem ekkert kunna til sjóvinnu, og hafa afköstin við veiðarnar mikið minnkað af þeim sökum. Þeir, sem nokkuð þekkja til útgerðar, vita, að slíkt getur riðið baggamuninn, hvort skipin bera sig eða tapa. Varla getur leikið á tveim tungum, að hér er að gera vart við sig þjóðfélagsmeinsemd, sem verður að gefa gaum. Hér er um aðvörun að ræða, sem ekki hefur enn verið alvarlega sinnt. Vér verðum að gera oss glögga grein fyrir, hvaða ástæður liggja hér til grundvallar, og leiðrétta misvægið strax, þar sem það er, og á þann hátt lækna meinið, áður en það grefur svo um sig, að alvarleg hætta stafi af. Ef við viljum frekar stunda aðra atvinnu en þá, sem þjóðinni fyrst og fremst er nauðsyn til sjálfsbjargar, þá verður að leita ástæðnanna til þess. Ástæðan hlýtur jafnan að vera fyrirbrigði, sem er hættulegt efnahagsþróun landsins, þegar til lengdar lætur.“ Þetta voru orð dagblaðsins Vísis, og vænti ég, að enginn væni mig um, að ég sniðgangi þá álit andstæðinga minna um það, hvernig málefnum útgerðarinnar er komið í dag. Til þess að þeim mönnum, sem að þessum hugleiðingum Vísis standa, sjáist síður yfir eitt aðalatriðið í þessu vandamáli, því að þess eru dæmi, að jafnvel hinir gleggstu menn láta sér sjást yfir nærtækar skýringar, þá bendi ég hér með á þau bolabrögð, sem sjómenn voru beittir í sambandi við bátagjaldeyrinn, og það í ráðherratíð eins nánasta aðstandanda þess dagblaðs, sem nú virðist, góðu heilli, sjá þess nokkra þörf, að dugandi sjómannastétt sé til í landinu, enda þótt skilningurinn virðist nokkuð einskorðaður við taps- og gróðareikning togarafélaganna. Skal að óreyndu ekki ætlað, að þeir, sem hugsa í alvöru um þessi mál, telji það heillavænlegt, að ríkisvaldið sitji yfir umsömdum hlut sjómanna. En yfirsjónir í stjórnarstörfum eru mannleg fyrirbrigði, og tjáir ekki um þær að sakast endalaust. Það skiptir hins vegar meginmáli, að þegar staðreyndir hafa sannað, hvað rétt er í hverju máli, þá sé mannlega brugðið við til að leiðrétta það, sem hægt er að laga, og ekki þrjózkast við með þrákelkni eða leitun fánýtra afsakana fyrir afglöpunum. Ég held því engan veginn fram, að samþykkt og framkvæmd þessarar till. mundi leysa vandamál íslenzka sjávarútvegsins eins og þau eru í dag, því fer fjarri. En spor væri það í áttina að því marki að sannfæra sjómenn um, að störf þeirra væru metin að verðleikum og réttindi þeirra virt af ríkisvaldinu. Ég vil svo að lokinni þessari umr. leggja til, að till. minni verði vísað til 2. umr. og hv. fjvn.



Herra forseti. Ásamt hv. þm. V-Ísf. (EirÞ) flyt ég þáltill. á þskj. 395 um stækkun friðunarsvæðis fyrir Vestfjörðum. Efni till. er það, að við skorum á ríkisstj. að breyta 1. gr. reglug. frá 1952 um verndun fiskimiða umhverfis Ísland og förum fram á, að þessi 1. gr. reglug. taki þeirri breytingu, sem nú skal greina: Að friðunarlínan fyrir Vestfjörðum á svæðinu milli Bjargtanga og Kögurs skuli dregin þannig, að hún liggi 16 sjómílum utar heldur en þeir grunnlínupunktar, sem hún er miðuð við, en það eru grunnlínupunktarnir nr. 43–47 í þessari reglugerð, þó þannig, að aðliggjandi takmarkalínur núverandi friðunarsvæðis að norðan- og sunnanverðu framlengist í beina stefnu, þangað til þær ná hinni nýju línu. Það er eitt þeirra mála, sem útgerðarmenn og sjómenn á Vestfjörðum eru allir sammála um, að það sé nauðsynlegt að breyta friðunarsvæðinu á þann hátt, sem hér er farið fram á. Síðan reglug. frá 1952 var sett um nýja friðunarlínu umhverfis strendur Íslands, hefur það komið í ljós, að togaraágangur á Vestfjarðamið hefur stórkostlega aukizt. Ástæðan er sú, að við setningu hinnar nýju friðunarlínu lokuðust víðáttumikil flóasvæði, sem voru mjög eftirsótt togaramið áður, einkanlega í Faxaflóa og Breiðafirði, og við þessa útilokun af þeim miðum leituðu erlendir og innlendir togarar og togbátar með meiri þunga en áður á Vestfjarðamiðin. Afleiðingin hefur svo komið í ljós af þessu hvoru tveggja. Menn hafa þótzt merkja, að vegna friðunarinnar hér suðvestanlands hafi aukizt veiðiskapur á grunnmiðum, sprotafiskur sé nú að vaxa upp og aðstaða fyrir bátaútveginn að batna hér, en alveg hefur það gengið þveröfugt þar vestur frá, að við hina auknu ágengni botnvörpuskipanna þar hefur dregið úr aflamagni á vélbátamiðum frá ári til árs, svo að nú getur varla heitið, að löngum og löngum fáist bein úr sjó á Vestfjarða-bátamiðunum. Svo er komið, að útgerðarmennirnir á Vestfjörðum eru nú að fyllast slíku vonleysi, að það er algengt að heyra þá segja: Ja, ef til vill verður þetta seinasta vertíðin, sem við reynum að halda vélbátum úti, ef ekki verður bætt hér um og stækkað friðunarsvæðið fyrir Vestfjörðum. - Með nýju friðunarlínunni gerðist það, að víðast hvar urðu hin hefðbundnu vélbátamið innan við hina nýju línu, og vélbátaútgerðir fékk þar með aukna vernd, en á Vestfjörðum hagar þessu þannig til, að flest gömlu, hefðbundnu bátamiðin koma utan við hina nýju friðunarlínu. Vélbátarnir hafa því engan frið við sinn veiðiskap, ekki einu sinni frið með sín veiðarfæri fyrir togurunum, af því að þeir eru - einkanlega útlendu togararnir - mjög ágengir á þessi lóðamið vélbátanna. Þeir verða því að sækja grynnra en áður, og þar er engan fisk að fá. Togaraskipstjórar hafa sagt mér núna í vetur, að óvenjulega mikil fiskganga hafi komið upp að Vestfjörðum og að í djúpálnum út af Ísafjarðardjúpi hafi verið slík fiskgengd, að þeir muni ekki annað eins, en þar hefur líka verið krökkt af innlendum og erlendum botnvörpuskipum að veiðum, og við þessa margföldu girðingu togveiðiskipanna þarna úti fyrir hefur reynslan orðið sú, að fiskgöngurnar hafa ekki komið upp á bátasmíðin og vélbátaflotinn vestfirzki búið við sömu ördeyðuna og undanfarna vetur, nema hvað aflaleysið hefur verið öllu átakanlegra nú en nokkru sinni fyrr. Allir Vestfirðingar, sem um sjávarútveg hugsa, og það gera þeir flestir af skiljanlegum ástæðum, telja hér horfa til landauðnar. Fundir hafa gert ályktanir um þetta, t. d. gerði seinasti þing- og héraðsmálafundur Vestur-Ísfirðinga samþykkt um þessi mál, og endaði sú ályktun á því, að það sé vitað og viðurkennt, að eftir að hin nýja friðunarlína var sett, hafi ágengni botnvörpuskipa stóraukizt fyrir Vestfjörðum. Nú er spurningin sú: Hefur íslenzka ríkisstj. aðstöðu til þess að verða við þeirri brýnu ósk, sem hér er borin fram? Sem betur fer er það svo, að íslenzk lög gefa íslenzkri ríkisstj. algerlega frjálsar hendur um það að ákveða með reglug., hvernig friðunarlínan sé ákveðin og dregin. Með leyfi hæstv. forseta, vil ég leyfa mér, þessu til skýringar og sönnunar, að lesa 1. gr. l. um vísindalega verndun fiskimiða landgrunnsins, en þau h eru nr. 44 frá 5. apríl 1948, og segir svo í 1. gr.: „Sjútvmrn. skal með reglugerð ákveða takmörk verndarsvæða við strendur landsins innan endimarka landgrunnsins, þar sem allar veiðar skulu háðar íslenzkum reglum og eftirliti, enda verði friðun á landgrunninu á engan hátt rýrð frá því, sem verið hefur. Ráðuneytið skal einnig ákveða allar þær reglur, sem nauðsynlegar eru til verndar fiskimiðunum á ofangreindum svæðum. Ráðstafanir þessar skulu gerðar að fengnum till. Fiskifélags Íslands og atvinnudeildar Háskóla Íslands.“ Af þessu skýra lagaákvæði er það ljóst, að sjútvmrn. hefur hinar fyllstu heimildir, sem með þarf, til þess að ákveða friðunarlínu eins og nauðsynlegt er til verndunar fiskimiðanna, og reynslan sýnir, að það er nauðsynlegt að veita vestfirzku bátamiðunum aukna vernd. Í grg. segir enn fremur, eins og hv. þm. hafa nú heyrt, að friðunarlínuna megi ekki draga þannig, að friðun á landgrunninu verði nokkurs staðar fyrir aukinni rýrð, en það er alveg ljóst, að friðunin á Vestfjarðamiðunum hefur orðið fyrir rýrð. Það er á móti ákvæðum laganna, að Vestfjarðamiðin eru nú að eyðileggjast, og þess vegna verður þar einmitt samkvæmt anda þessara laga og bókstaf að bæta þar úr. Nú mundi einhver segja: Er það ekki hættulegt að fara að hrófla við þeirri friðunarlínu, sem sett var 1952? Ef þetta verður gert fyrir Vestfirðingana, viðurkennandi þá brýnu nauðsyn, sem þar er fyrir hendi, verður þá ekki borin fram krafa hér og þar í öðrum landshlutum um það sama og þannig allt komið á ringulreið með þessa friðunarlínu? - Ég held, að það sé ekki ástæða til þess að óttast þetta, því að það stendur alveg sérstaklega á fyrir Vestfjörðum. Vélbátamiðin þar eru fyrir utan friðunarlínu. Það er óvíða kringum strendur landsins nema úti fyrir Hornafirði. Þar mun meginhluti af vélbátamiðunum líka vera fyrir utan friðunarlínuna, en þar eru engin eftirsótt togaramið fyrir utan, sem geri það að verkum, að bátarnir hafi engan frið á sínum veiðislóðum utan línunnar. Þeir geta þar stundað sínar veiðar, og þess vegna hafa engar óskir komið frá þeim um það, að línan verði þar færð út þeim til verndar. En aftur eru einhver beztu togaramið í heimi úti fyrir Vestfjörðum, og það er það, sem gerir að verkum, að friðunarlínan verður að færast út fyrir bátaveiðisvæðin, svo að þeir hafi þar aðstöðu til að stunda sínar veiðar. Halamiðin eru 50 sjómílur undan landi á Vestfjörðum, en hér er farið fram á, að friðunarlínan verði dregin 16 sjómílur frá andnesjunum. Það verður því ekki hægt að segja, að með þessari breytingu, sem hér er farið fram á, sé höggvið nærri hagsmunum togaraútgerðarinnar. Þeir hafa sín Halamið óskert og aðganginn að þeim, en er aðeins bægt frá meginhlutanum af vélbátamiðunum. Þó ná vélbátamiðin enn þá lengra út en hér er um að ræða. Það er algengt, að bátarnir af Vestfjörðum rói 20–25, jafnvel upp í 30 mílur undan yztu nesjum. En með 16 sjómílna friðun væri þó meginþorrinn af miðum þeirra kominn inn fyrir línu og nyti þannig þeirrar verndar, sem virðist hér suðvestanlands þegar vera farin að bera árangur. Menn hafa því trú á, að þetta sé leiðin til þess að bjarga vélbátaútgerðinni vestur frá frá eyðingu. Það hefur verið svo, og það mun verða svo um langan aldur, að Vestfirðingar þurfa að byggja sína lífsafkomu að miklu leyti á vélbátaútgerð, því að á landi verða þeir að lifa á fiskiðnaði fyrst og fremst, og það er og verður vélbátaútvegurinn, sem verður að útvega gott, fyrsta flokks hráefni til vinnslu fyrir fiskiðnaðarstöðvarnar. Hitt skal játað, að Vestfirðingar hafa líka góða aðstöðu til þess að notfæra sér afla af togurum og afli þeirra getur þar fremur en annars staðar verið nothæft hráefni fyrir fiskiðnað, af því að hann getur borizt þar nýrri að landi en annars staðar. En þarna verður þó þetta þrennt að haldast í hendur, vélbátaútgerð og togaraútgerð, og fiskiðnaðurinn á aðallega að byggjast á þeirri síðarnefndu. Ég er alveg sannfærður um það, að hv. alþm. fallast á, að hér er borið fram nauðsynjamál undirstöðuatvinnuveganna á Vestfjörðum og að það er verið að fara fram á, að þeir fái réttan hlut sinn í samræmi við fengna reynslu. Það hefur ekki verið hlaupið af stað með þetta mál fyrr en reynslan var búin að tala - tala skýru máli. Með hinni nýju friðunarlínu frá 1952 færðist friðunarlínan fyrir Vestfjarðasvæðinu aðeins út um eina kvartmílu, með nokkrum óverulegum undantekningum, þar sem gamla línan vék ofur lítið inn í Djúpkjaftinn, en aðallega og nálega eingöngu um eina kvartmílu. En víðs vegar annars staðar á landinu friðaði hin nýja lína mjög víðáttumikil veiðisvæði á grunnmiðum. Hitt er alveg rétt, að með þessu þarf að víkja frá hinni algildu reglu um, að friðunarlínan sé dregin fjórar mílur undan yztu nesjum. Ég tel ástæðulaust að fjölyrða frekar um þetta mál. Með þáltill. okkar hv. þm. V-Ísf. fylgir uppdráttur, sem gerður var af kortagerðardeild vitamálaskrifstofunnar, og er þar ljóslega sýnt, hvernig hin nýja lína er hugsuð, og þarf engar útlistanir eða útleggingar um það, hvað fyrir okkur flm. vakir. Hitt verða svo hv. þm. að vega og meta, hvort ekki sé rétt með farið að því er snertir þær upplýsingar, sem gefnar hafa verið hér um erfiðleika vélbátaútgerðarinnar á Vestfjörðum, og að það hefur sífellt snúizt meira og meira á ógæfuhliðina, síðan hin nýja friðunarlína var dregin. Það virðast því liggja fyrir óyggjandi sannanir um það, að hér verði að ráða bót á, annaðhvort með breytingu á friðunarlínunni eða með því að horfast í augu við það, að vélbátaútgerð á Vestfjörðum leggist niður, og þá verður þjóðfélagið að gera ráðstafanir til þess að bæta þarna það stóra ófyllta skarð með því að hjálpa Vestfirðingum til að margfalda sína togaraútgerð. Ef hvorugt þetta verður gert, þá er alveg sýnt, að fólkið getur ekki haldizt við á Vestfjörðum. Þá verður að leggja landshlutann í eyði - og gera það þá heldur á skemmri tíma en lengri, til þess að það kosti ekki allt of miklar hörmungar og þjáningar. Ég treysti því sem sagt og við flm., að hv. Alþ. samþykki þessa þáltill., og síðan verður að treysta því, að hæstv. ríkisstj. framkvæmi það, sem fram á, er farið: að breyta friðunarlínunni á þessu svæði eins og þar er farið fram á, og er það óyggjandi, að hún hefur til þess hinar fyllstu heimildir í löggjöfinni frá 1948 um vísindalega friðun landgrunnsins. - Ég legg svo til, að umr. verði nú frestað, en till. vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Síðasta áratug hefur véltækni við jarðrækt fleygt mjög fram hér á landi, svo og við aðrar greinar landbúnaðar. Þessi aukna tækni hefur orðið til þess, að bændur hafa talið sér fært að sýna meiri stórhug í ræktunarframkvæmdum en áður var, þar sem gera mátti ráð fyrir, að það fé, sem varið var til ræktunar, bæri skjótan og góðan ávöxt miðað við þau stórbrotnu tæki, sem fáanleg voru til þessara framkvæmda. Reynslan hefur og orðið sú, að bændur hafa varið mjög miklum fjárhæðum til ræktunar síðasta áratuginn og ríkissjóður styrkt þessa ræktun með verulegum fjárfúlgum, eins og eðlilegt mátti teljast, meðan ræktunarmál, landsmanna voru að komast í sæmilegt horf, a. m. k. með hliðsjón af framleiðslu búvara til innanlandsneyzlu. Aldrei hefur jafnmikið land verið brotið og ræktað í sögu þjóðarinnar og síðasta áratug. Sé litið á þá hlið málsins eingöngu, var hér um stórvirki að ræða, stórbrotið átak í framfaraátt, sem allir gátu glaðzt yfir. Hinu er svo ekki ástæða að leyna, að kunnátta landsmanna um meðferð og hagnýtingu vélanna óx ekki að sama skapi og vélaeignin sjálf. Hefur svo mikið verið rætt og ritað um kunnáttu- og hirðuleysi í sambandi við meðferð véla hér á landi, að óþarft er að fjölyrða um. En þó að þetta atriði sé ljóst öllum almenningi, er ekki víst, að hitt sé öllum ljóst, að jafnmikið eða meira skortir á kunnáttu landsmanna um skynsamlega hagnýtingu vélanna en hirðingu þeirra. Þess eru mörg dæmi, að ræktunarsamböndin hafa orðið að grípa til þess að ráða menn til að fara með jarðvinnsluvélar, sem voru alls ófróðir og óvanir jarðvinnslu, vegna vöntunar á lærðum mönnum. Árangurinn af því hefur orðið að vonum. Eru þess jafnvel dæmi, að nýræktartún hafa ekki verið véltæk heyskaparvélum, þegar fara átti að hirða uppskeruna af hinni dýrmætu og dýru ræktun. Er það auðskilið mál öllum, sem það vilja athuga af skynsemi og sanngirni, hvert tjón það er, ekki aðeins þeim bændum, sem fyrir því verða, heldur og þjóðfélaginu í heild, að varið sé miklu fjármagni, bæði einkafé og opinberum styrkjum, til framkvæmda, sem sakir vankunnáttu eru þannig úr garði gerðar, að þær skila ekki þeim arði eða framlagi í þjóðarbúið, sem til var ætlazt og þær hefðu auðveldlega getað gert. Slíkt er vitanlega engum til góðs, og því ber að gera allt það, sem fært er til að koma í veg fyrir, að svo haldi fram sem nú er. Að því er stefnt með þáltill. þeirri, sem hér er til umr. og prentuð er á þskj. 401. Nú er það að vísu svo, að kennsla fer fram í jarðvinnslu á bændaskólunum, og eitthvað mun hafa verið haldið af námskeiðum í þeim efnum, enda hefði það að sjálfsögðu verið augljós og opinber fásinna að hefja alla þá ræktun með stórvirkum vélum, sem hér hefur verið hafin á síðustu árum, án þess að hefja fyrst eða a. m. k. jafnhliða fræðslu á því sviði. En upplýsingar þær, sem ég hef fengið um þessi mál, t. d. frá Hvanneyri, eru þess eðlis, að ég teldi ástæðu til að fá þær upplýsingar hjá hæstv. landbrh., ef hann væri viðstaddur, hve margar kennslustundir hver nemandi þar mundi eiga kost á að fá að meðaltali í raunhæfri jarðvinnslu og meðferð landbúnaðarvéla. Ég mun ekki ræða það atriði, svo átakanlegar sem þær upplýsingar eru þó, sem ég hef um það fengið, fyrr en upplýsingar um þetta mál lægju fyrir frá hæstv. landbrh., sem ég teldi mjög æskilegt að fá. En m. a. af þessum sökum, svo og því, að nýræktin víða um land ber þess ljós merki, að mjög skortir á um verkkunnáttu í þessu efni, höfum við hv. 8. þm. Reykv. (GilsG) borið fram þáltill. þá, sem hér liggur fyrir, um aukna kennslu í jarðvinnslu og meðferð búvéla í búnaðarskólunum. Auk þess leggjum við til, að til viðbótar við hina föstu kennslu í þessum greinum við skólana verði haldið þar námskeið fyrir þá starfsmenn, sem nú og framvegis verða á snærum ræktunarsambandanna. Þó að það sé ekki tekið fram í till., ætlumst við flm. hennar að sjálfsögðu til, að í sambandi við kennslu um meðferð og hirðingu búvéla, bæði ræktunarvéla og heyskaparvéla, verði komið upp viðgerðarverkstæðum við skólana, þar sem kennsla fari fram um a. m. k. þær viðgerðir, sem ekki þarf heil vélaverkstæði til að framkvæma. Það má öllum ljóst vera, að bændaefni framtíðarinnar þurfa að öðlast þá þekkingu, þá innsýn og tilfinningu fyrir vélum og tækni, sem bændur fortíðarinnar höfðu fyrir hestinum og öðrum þeim hjálpargögnum, er léttu þeim starfið. Allir hljóta að skilja, hve fráleitt það er, að bændur á vélaöld standi uppi ráðalausir, ef smávegis vélbilun verður um háannatímann, og þurfi að leita um langan veg að viðgerð, ekki sízt ef tekið er tillit til þess, hve fáar vinnustundir á ári er unnt að nota hinar dýru og afkastamiklu búvélar hér í okkar landi. Og bændaskólarnir eru einmitt hinn rétti vettvangur til að veita fræðslu í þessum efnum öðrum fremur. Þangað munu bændur framtíðarinnar sækja vísdóm sinn og þekkingu fyrst og fremst, og því verður það undir þeim komið, þ. e. a. s. bændaskólunum, hversu nýtist það fé, sem þjóðin í heild og einstaklingar verja af fátækt sinni nú og framvegis til ræktunar og kaupa á búvélum. Með hliðsjón af því, sem ég hef nú sagt, væntum við flm. þeirrar till., sem hér er til umr., skilnings og skjótrar fyrirgreiðslu hv. þingmanna, því að brýna þjóðhagslega nauðsyn ber til. Að svo mæltu legg ég til, að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til síðari umr. og hv. fjvn.



Herra forseti. Í málefnasamningi þeim, sem gerður var milli Sjálfstfl. og Framsfl. þegar núverandi ríkisstj var mynduð á s. l. sumri, er getið nokkurra mála, sem hæstv. ríkisstj. lofaði að beita sér fyrir. Stjórnarsamningurinn birtist í stjórnarblöðunum 12. sept. Þar segir svo í kaflanum um raforkuframkvæmdir, með leyfi hæstv. forseta: „Tryggt verði til þessara framkvæmda (þ. e. raforkuframkvæmdanna) fjármagn sem svarar 25 millj. kr. á ári að meðaltali næstu ár. Í þessu skyni verði lögboðin árleg framlög af ríkisfé aukin um 5–7 millj. kr. og rafmagnsveitum ríkisins tryggðar 100 millj. kr. að láni, og sitji það fyrir öðrum lánsútvegunum af hendi ríkisstjórnarinnar, að undanteknu láni til sementsverksmiðjunnar.“ Þannig hljóðar sá boðskapur. M. ö. o., lán til byggingar hinnar fyrirhuguðu sementsverksmiðju skyldi vera efst á blaði að því er varðaði framkvæmdalán samkv. skýlausu orðalagi stjórnarsamningsins. Ég hygg, að þetta hafi engri gagnrýni sætt. Sementsverksmiðjumálið hefur nú verið mörg ár á dagskrá og framkvæmdir tafizt óeðlilega lengi. Öllum er ljóst, að hér er um að ræða fyrirtæki, sem getur haft ómetanlega þýðingu fyrir þjóðina, ekki sízt að því er snertir byggingar og vegagerð. Um það virðast allir hafa verið sammála, að sementsverksmiðja þyrfti að komast upp sem fyrst, og því mun mönnum hafa þótt það ákvæði stjórnarsamningsins eðlilegt, að þetta þjóðþrifafyrirtæki væri nr. 1 að því er varðaði lánsútveganir erlendis. Nú liðu mánuðir, og ekkert heyrðist um sementsverksmiðjumálið. Hinn 21. febr. s. l. birti stjórnarblaðið Tíminn fréttabréf frá Alþingi, þar sem m. a. var svo að orði kveðið, að komið hefði fram nokkur tregða hjá Sjálfstfl. varðandi það að standa við fyrirheit stjórnarsáttmálans um raforkumálin. Þetta voru vissulega nokkur tíðindi, ef sönn reyndust, enda lét Morgunblaðið ekki standa á svari. Segist blaðið hafa snúið sér til forsrh. út af ummælum Tímans og hefur síðan eftir honum nokkur athyglisverð ummæli, ekki aðeins að því er raforkumálin snertir, heldur einnig og ekki síður varðandi sementsverksmiðjuna og útvegun lánsfjár til byggingar hennar. Morgunblaðið 23. febr. hefur þessi ummæli eftir forsrh., með leyfi hæstv. forseta: „Þessi ummæli Tímans (þ. e. a. s. um tregðu Sjálfstfl. í raforkumálum) eru algert ranghermi. Ég vil upplýsa það, að í stjórnarsamningnum er svo fyrir mælt, að lántaka til sementsverksmiðjunnar skuli ganga fyrir öðrum framkvæmdum, en í sementsverksmiðjumálinu er í bili nokkur snurða á þræðinum. Samkv. beinni uppástungu minni hefur því verið samþ. í ríkisstj., að eftir þessu ákvæði í stjórnarsamningnum skuli ekki farið, heldur tekið tillit til breyttra aðstæðna og fjár aflað til annarra stjórnarframkvæmda, eftir því sem auðið þykir.“ Hér gefur hæstv. forsrh. ótvírætt í skyn, að einhver atvik hamli því, að staðið verði við það loforð stjórnarsamningsins, að útvegun láns til sementsverksmiðju skuli ganga fyrir öðrum stjórnarframkvæmdum. Hér er um mikilvægt mál að ræða, sem Alþingi getur naumast látið afskiptalaust. Verður að telja mjög æskilegt, að hæstv. ríkisstj. sjái sér fært að skýra Alþ. frá því, hvernig mál þetta stendur nú. Hvaða snurða er það, sem hlaupið hefur á þráðinn? Er hér um varanlega frestun framkvæmda að ræða, eða má vænta þess, að málið leysist innan skamms? Ég mun ekki í sambandi við þessa fsp. ræða upplýsingar, sem fram komu varðandi raforkuframkvæmdirnar í þeim orðum, sem Morgunblaðið hafði eftir hæstv. forsrh. 23. febr., og voru þær þó stórathyglisverðar. Skýrir hann m. a. svo frá, að Landsbankinn hafi tekið till. ríkisstj. um fjáröflun til raforkumála treglega, og virðist því einnig hafa hlaupið snurða á þann þráð. Að sjálfsögðu væri fróðlegt að fá upplýsingar um það, hvernig þau mál eru á vegi stödd, en að þessu sinni hef ég ekki borið fram formlega fsp. um það efni, heldur aðeins um sementsverksmiðjumálið. Í sambandi við það hef ég leyft mér að beina til ríkisstj. eftirfarandi fsp.: „Hvað hefur verið gert af hálfu ríkisstj. í því skyni að afla lánsfjár til byggingar sementsverksmiðju? Hverjar vonir standa til þess, að nauðsynlegt fé fáist, svo að byggingarframkvæmdir geti hafizt?“ Ég vil vænta þess, að hæstv. ríkisstj. sjái sér fært að gefa Alþingi upplýsingar um það, hverjar horfur eru á framkvæmdum í þessu mikilsverða máli.



Út af fsp. frá hv. 8. þm. Reykv., sem hann hafði orð fyrir nú og las upp, vil ég taka fram eftirfarandi: Ríkisstj. hefur undanfarið unnið að því að útvega fjármagn til byggingar sementsverksmiðju. Hefur verið lögð í málið mjög mikil vinna, sem ekki er ástæða til né tímabært nú að rekja í einstökum atriðum. Er þessu lánsútvegunarstarfi ekki lokið enn þá og því ekki hægt að vita, hver endanleg niðurstaða verður. Ríkisstj. mun gera allt, sem í hennar valdi stendur til þess að útvega fé til sementsverksmiðjunnar. - Frekari svör get ég ekki gefið nú.



Ég vil þakka hæstv. fjmrh. fyrir þau svör, sem hann gaf; þau eru að vísu miklu fátæklegri en æskilegt væri, og ég hafði nú vissulega vænzt þess, að hæstv. ríkisstj. teldi sér fært að skýra eitthvað frekar frá því, hvernig þessi mál standa, en það má vera, að stjórnin hafi sínar ástæður til þess að láta ekkert uppi um þau mál. Þó hefði ég nú talið, að þetta mikilsverða mál snerti svo mjög alla landsmenn, að Alþingi ætti nokkurn rétt á því að fá að fylgjast með, ef einhver sérstök snurða hefði hlaupið á þann þráð, eins og hæstv. forsrh. komst að orði, þ. e., ef eitthvað sérstakt stæði í veginum fyrir því, að hægt yrði að afla láns til fyrirtækisins og hefjast handa um framkvæmdir nú á næstunni. Það er vissulega mikið alvöruefni, ef ekki greiðist úr þessu máli bráðlega, og við verðum að treysta því, að ríkisstj. láti einskis ófreistað til að leysa þann vanda, sem kann að hafa að höndum borið í sambandi við lánsútvegun, og við verðum einnig að treysta því, að hún muni, þegar er hún telur sér fært, skýra Alþingi frá, hvernig þessi mál standa, ekki sízt ef miklar horfur væru nú á því, að lán fengist ekki til þessara framkvæmda. Ég tel, að Alþingi eigi fullan rétt á að fá að vita um það og einnig hvað sérstaklega hafi komið í veg fyrir það, að tekizt hafi að útvega lán til þessa nauðsynjaverks.



Herra forseti. Ég held, að það væri gott, að hæstv. ríkisstj. vendi sig á að ræða þessi mál dálítið hispurslausara við okkur þingmennina en hún gerir. Við heyrðum það alveg í gær á hæstv. fjmrh., að það stendur á því um lán til sementsverksmiðjunnar, að Alþjóðabankinn setur þau skilyrði, að fyrirtækið sé ekki ríkiseign, eins og það er samkv. lögum frá Alþingi, og þetta er hlutur, sem við höfum rekið okkur á áður í þessum efnum. Þegar svona hlutir koma fyrir, þá á ríkisstj., og ef hún ekki vill gera það opinberlega, þá á hún bara að gera það á lokuðum fundi, að segja þingmönnum frá því, að svona standi það, og heyra þeirra ráð í því efni. Ég vil fyrir mitt leyti gefa ríkisstj. þau ráð, þegar hún stendur þannig uppi með sitt fremsta mál hér í þinginu, að hæstv. fjmrh. getur engar upplýsingar gefið við fsp. þingmanna, að hún í svipinn hætti samningum við Alþjóðabankann og snúi sér til banka í Evrópu, hvort heldur er til Vestur- eða Austur-Evrópu, og láti þennan Alþjóðabanka alveg fá að vita það, að við séum ekkert upp á þá komnir til þess að framkvæma svona hluti, að leita til þeirra einna saman. Og ég vil benda hæstv. ríkisstj. á, að hennar viðskipti við Evrópu eru það mikil nú, að það ætti ekki að vera skotaskuld að fá annað eins smálán og um er að ræða í sambandi við sementsverksmiðjuna. Ég gæti bezt trúað, að það mundi verða ósköp hollur lærdómur fyrir þessa háu herra þar í Alþjóðabankanum, sem eru öðru hvoru að dirfast að setja sig á háan hest gagnvart okkur Íslendingum, að láta þá bara vita af því, að við getum ósköp vel komizt af án þeirra. Þessar 40, 50, 60 millj. kr. eða hvað það kann að vera, sem þarf í sementsverksmiðju, eru ekki þau ósköp, að það sé ekki hægt að útvega þess háttar upphæðir fyrir ríki, sem stendur eins vel og er eins ríkt og Ísland, og hefur önnur eins viðskipti út á við og Ísland hefur. - Ég held, að hæstv. ríkisstj. ætti mjög alvarlega að athuga það mál og sérstaklega þó að vera ekkert feimin að ræða svona vandamál við þingmenn, þegar þau koma fyrir. Þetta eru engin sérstök leyndarmál gagnvart þjóðinni. Það hefur áður komið fyrir í okkar sögu, að erlendir stórbankar hafa verið að setja ríkisstjórnum stólinn fyrir dyrnar. Það hefur þá venjulega verið reynt að brjótast út úr vandræðunum samt sem áður, þótt verr hafi staðið á hjá þjóðinni en núna. Ég vildi aðeins skjóta þessu fram, fyrst þessi fsp. var hér til umræðu og fyrst hæstv. fjmrh. gaf nú ekki skýrari svör en þetta, svona til athugunar upp á seinni tímann.



Herra forseti. Það má vel vera, að þingmenn stjórnarflokkanna viti um það, hvers eðlis sú snurða er, sem hlaupin er á þráð þessa sementsverksmiðjumáls, en svo mikið er víst, að út fyrir heimilisvébönd stjórnarinnar hefur þetta leyndarmál ekki komizt. En það verður að líta svo á, að Alþingi allt eigi heimtingu á að fá að vita, hvaða óyfirstíganlega örðugleika hæstv. ríkisstj. sé alltaf að berjast við í þessu máli. Því var lofað, að þetta skyldi vera eitt fyrsta málið, sem hæstv. ríkisstj. kæmi á rekspöl og leysti, og manni skildist í haust, að það lægju nokkurn veginn fyrir ákveðin loforð um lánsfé til þessa mannvirkis. Manni skildist jafnvel af ráðherrum, sem voru í fyrrv. ríkisstj., að málið hefði eiginlega verið leyst af hinni fráfarandi ríkisstj. og það væri ekkert annað að gera fyrir núverandi ríkisstj. en tilkynna þá lausn málsins, sem legið hefði fyrir. En nú er sagt, að það sé búið að leggja mikla vinnu í lánsútvegun vegna sementsverksmiðjunnar. En árangurslaus vinna, segir hæstv. fjmrh. Allt fumið hefur verið árangurslaust, en það er ekki hægt á þessu stigi málsins að skýra frá því. Ég held, að það væri alveg sjálfsagður hlutur, að það væri skýrt nákvæmlega frá því, í hverju þessir óyfirstíganlegu örðugleikar liggja. Og að mikil vinna, sem hæstv. ríkisstj. hefur lagt í þetta, sé árangurslaus, - það er ekki hægt að taka það sem góða og gilda vöru, nema menn fái einhverja vitneskju um það, í hvaða stríði hún hefur átt. Það er sjálfur hæstv. forsrh. núverandi ríkisstj., sem hefur sagt, að snurða hafi hlaupið á þráðinn, svo að framkvæmdir dragist. Alþ. á heimtingu á að fá að vita, hvað felst í þessu goðsvari. Og þegar hæstv. ráðh. er spurður samkv. þeim rétti, sem þm. hafa samkv. þingsköpum, um jafnþýðingarmikið mál og þetta, þá er ekki gott að sætta sig við það, að engin svör fáist. Það er alveg ómögulegt að hugsa sér, að þetta almenna viðskiptamál sé þess eðlis, að ekki sé frá neinu að skýra. Við munum fyllilega taka það til greina, ef hæstv. ríkisstj. gerir þingheimi grein fyrir örðugleikum, sem að okkar dómi hefur verið ómögulegt að yfirstíga, og þá er stj. höfð undan allri sök og þá mundi verða skýrt frá því. En það verður alltaf lagt stj. út til ámælis að láta mánuð eftir mánuð líða svo, að ekki sé staðið við hið fyrsta og stærsta loforð, sem ríkisstj. gaf, þegar hún varð til og birti sinn stjórnarsáttmála.



Það er nú svo sem ekki ástæða til að svara þessu, sem fram kom hjá síðasta ræðumanni. En ég vil þó bara upplýsa, að ef ríkisstj. væri þeirrar skoðunar, að það væri til gagns fyrir málið að gefa ýtarlegri upplýsingar en ég hef gert, þá mundi hún gera það. En af því að hún álítur, að það geti ekki verið til gagns fyrir málið, eins og það stendur nú, að gera það, þá gerir hún það ekki. Ríkisstj. hefur þetta mál með höndum, og það er vitanlega stjórnarinnar að bera ábyrgð á því, hvenær hún gefur Alþ. skýrslu um málið, og það mun stj. gera. Hún mun gefa Alþ. skýrslu um málið svo fljótt sem hún telur málinu til góðs, að það verði gert. Ég gaf upplýsingar um, hvað í þessu hefði verið unnið, þegar gengið var frá landbúnaðarlántökunni, eins og raunar síðasti ræðumaður gat um, og lýsti því þá yfir sem minni skoðun, að ég teldi góðar horfur á því, að lánið fengist. En eins og hv. þm. heyrðu, þá var það, sem ég sagði um þetta nú, á þá leið, að ég teldi ekki tímabært að rekja í einstökum atriðum, hvað fram hefði farið í málinu, teldi það ekki ávinning fyrir málið á þessu stigi, að þessu lánsútvegunarstarfi væri ekki lokið og því ekki hægt að vita, hver niðurstaðan yrði, að ríkisstj. mundi gera allt, sem í hennar valdi stæði til þess að útvega lán til sementsverksmiðjunnar, og að frekari svör væri ekki hægt að gefa að svo stöddu. Svo verður mönnum að líka þetta betur eða verr, eftir því sem skaplyndi þeirra er til.



Herra forseti. Á Alþ. 1952 fluttu sex hv. alþm. till. til þál. um að fela ríkisstj. að láta fara fram rannsókn á greiðslugetu aðalatvinnuvega þjóðarinnar með það fyrir augum að fá úr því skorið, hversu hár rekstrarkostnaður atvinnufyrirtækjanna megi vera, til þess að þeim verði haldið í gangi sem lengstan hluta hvers árs og þeir veiti sem varanlegasta atvinnu. Var svo fyrir mælt í till., að ríkisstj. skyldi leita aðstoðar og samvinnu við samtök launþega og atvinnurekenda um framkvæmd þessarar rannsóknar. Skyldi rannsókn þessari lokið fyrir 1. nóv. 1953. Í grg. þeirri, sem fylgdi till., komast fim. svo að orði með leyfi hæstv. forseta: „Rannsókninni er ætlað að sýna, hvern rekstrarkostnað hinar ýmsu greinar atvinnulífsins geta borið. Ef niðurstöðurnar sýna, að rekstrarkostnaður í sumum atvinnugreinum sé svo hár, að taprekstur sé óhjákvæmilegur, er eðlilegt, að látin sé fara fram framhaldsrannsókn á því, með hverju móti taprekstri verði forðað, hvort unnt sé að lækka einhverja kostnaðarliði eða hverjar ráðstafanir aðrar séu tiltækilegar, til þess að tekjur hrökkvi fyrir útgjöldum. Ef rannsóknin á hinn bóginn sýnir, að um verulegan ágóða sé að ræða í atvinnugreininni, mundi eðlilegt, að hlutdeild vinnunnar í arði fyrirtækisins yrði aukin með kauphækkunum eða á annan hátt.“ Þáltill. þessi var samþ. í sameinuðu Alþingi 17. des. 1952. Ég hygg, að engum muni blandast hugur um það, að rannsókn slík sem þessi, sé hún vel og ýtarlega af hendi leyst, geti reynzt mikilvæg undirstaða til að byggja á ýmsar gagnlegar aðgerðir í atvinnumálum þjóðarinnar. Það væri til að mynda ekki ófróðlegt, svo að eitt dæmi sé tekið, að sjá niðurstöður rækilegrar rannsóknar á rekstrarafkomu og greiðslugetu útgerðarfyrirtækja. Fullyrt er, og ég hygg, að það sé rétt, að fjölmörg útgerðarfyrirtæki, sem ekki hafa aðstöðu til að græða á fiskverkun og fisksölu, eigi við mikla erfiðleika að etja. Svo er um togaraútgerðina, og eru þó launakjör togarasjómanna nú svo léleg, að engu tali tekur, enda er stöðugur og sívaxandi skortur á sjómönnum, sem fást til að fara út á þessi góðu og aflasælu skip. Nú er hins vegar vitað, að fiskiskip okkar. togarar og vélbátar, flytja stórkostleg verðmæti að landi. Það er afli þeirra, sem útflutningur þjóðarinnar byggist að langmestu leyti á. Fyrir þau verðmæti, sem úr sjónum eru dregin, eru keyptar mestallar þær vörur, sem til landsins flytjast. Þó býr þessi atvinnuvegur við þau kjör, að útgerð togara og vélbáta er víða rekin með tapi, og sjómennirnir, alveg sérstaklega á togaraflotanum nú sem stendur, búa við allsendis óviðunandi launakjör. Mega ekki allir sjá, að hér er framið augljóst þjóðfélagslegt ranglæti, sem hlýtur að koma þjóðinni allri í koll, ef ekki verða fyrr en síðar ráðnar bætur á? Það er margt, sem þessu veldur, og liggur sumt nokkurn veginn í augum uppi, svo sem gífurleg flutningsgjöld, okur á nauðsynjum útvegsins, rándýrt rekstrarfé og óeðlilegur gróði þeirra aðila, sem verka fiskinn og annast sölu á honum. En þó að allt þetta liggi nokkurn veginn ljóst fyrir í megindráttum, þá er mikils um það vert að fá ýtarlega rannsókn á rekstri útvegsins og ekki síður þá framhaldsrannsókn, sem flm. þáltill. þeirrar, sem ég hef rætt hér um, gera ráð fyrir að fram verði látin fara, þar sem um taprekstur er að ræða eða reksturinn er ekki um það fær að greiða þeim, sem við hann vinna, lífvænleg laun. Þar sem nú er liðið nokkuð á fimmta mánuð síðna rannsókn þeirri á greiðslugetu íslenzkra atvinnuvega, er ríkisstj. var falið að láta framkvæma, átti að vera lokið, en ekkert hefur heyrzt um árangur þeirrar rannsóknar, hef ég leyft mér að bera fram eftirfarandi fyrirspurn: „Hefur ríkisstj. látið framkvæma rannsókn þá á greiðslugetu og afkomu atvinnuvega þjóðarinnar, sem samþ. var í sameinuðu Alþingi 17. des. 1952 að fram skyldi fara og lokið fyrir 1. nóv. 1953? Sé rannsókn þessari lokið, hver varð í megindráttum niðurstaða hennar? Sé rannsókninni enn ekki lokið, hvenær má vænta þess, að henni ljúki og gerð verði grein fyrir niðurstöðu hennar?“ Ég vænti þess, að hæstv. ríkisstj. sjái sér fært að svara þessari fyrirspurn.