Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þskj. 8 hef ég leyft mér ásamt hv. þm. Guðmundi Einarssyni að leggja fram frv. til l. um breytingu á lögum nr. 80 frá 11. júní 1938, um stéttarfélög og vinnudeilur. Í I. kafla þeirra laga sem ber yfirskriftina Um réttindi stéttarfélaga og afstöðu þeirra til atvinnurekenda, segir svo með leyfi forseta: „1. gr. Rétt eiga menn á að stofna stéttarfélög og stéttarfélagasambönd í þeim tilgangi að vinna sameiginlega að hagsmunamálum verkalýðsstéttarinnar og launtaka yfirleitt. 2. gr. Stéttarfélög skulu opin öllum í hlutaðeigandi starfsgrein á félagssvæðinu eftir nánar ákveðnum reglum í samþykktum félaganna. Félagssvæði má aldrei vera minna en eitt sveitarfélag.“ Herra forseti. Það frv. til l. er ég mæli hér fyrir gerir ráð fyrir því að á eftir þessari grein komi grein sem hljóði svo, með leyfi forseta: „Þrátt fyrir ákvæði 2. gr. laganna geta launþegar (vinnuseljendur), sem taka laun hjá sama atvinnurekanda, stofnað félag á vinnustað sem hafi með samninga að gera og taki í einu og öllu við réttindum og skyldum stéttarfélaga. Þetta getur gerst að undangenginni skriflegri og leynilegri atkvgr. þar sem 2/3 hlutar þátttakenda hafa lýst sig samþykka þessu fyrirkomulagi, enda starfi fleiri en 25 launþegar á vinnustaðnum. Félmrn. skal setja reglugerð um framkvæmd atkvgr.“ Síðan er í frv. mælt fyrir um nauðsynlegar breytingar, verði þessi grein samþykkt. Það skal strax tekið fram að þær töluviðmiðanir sem koma fram í frv. eru flm. ekki fastar í hendi, mjög kemur til greina að endurskoða þær, a.m.k. hvað snertir fjölda launþega í fyrirtækjum. Í grg. með frv. segir m.a., með leyfi forseta: „Frv. gerir aðeins ráð fyrir einni meginbreytingu á lögum um stéttarfélög og vinnudeilur, að launþegar á sama vinnustað - og þá er vinnustaður skilgreindur þannig að til hans teljast allir þeir sem taka laun sín hjá einum og sama vinnuveitandanum - geti ákveðið, þ.e. 2/3 hlutar þeirra, að stofna eigið félag sem fari með samninga um kaup og kjör og önnur réttindi og aðrar skyldur sem stéttarfélög þeirra fóru með áður og þá skiptir ekki máli hvers konar störf viðkomandi launþegi leysir af hendi.“ Jafnframt segir: „Leggja verður áherslu á að hér er verið að auka við réttindi launafólks sem það getur nýtt sér, ef það vill, en þarf þó ekki að gera. Eins er verið að opna fyrir þann möguleika að betri samvinna og meiri skilningur verði milli þeirra sem við fyrirtæki starfa og hinna sem það reka.“ Herra forseti. Þetta frv. til l. er nú lagt hér fram á hv. Alþingi í fimmta sinn. Það hefur frá því að það kom fyrst fram orðið tilefni allnokkurrar umr. um skipulagsmál launþegasamtakanna, vakti þá umræðu af Þyrnirósarsvefni, eins og einhver orðaði það. Hins vegar verður ekki séð að nokkur hafi hirt um að skrifa niðurlag á ævintýrinu. Rétt er að leggja á það áherslu að það verður ekki gert hér á hinu háa Alþingi. Launþegasamtökin hljóta að verða að sinna því sjálf. Alþingi ber þó að mínu mati skylda til að blása lifi í prinsinn, jafnvel þó að ekki dugi til annars en að hann verði kontóristi hjá ASÍ. Hér er átt við að það er ekki hlutverk Alþingis að hlutast til um innri skipulagsmál verkalýðshreyfingarinnar frekar en annarra félaga yfirleitt. Ég held hins vegar að því verði ekki á móti mælt að lög þau sem hér um ræðir, þ.e. lög um stéttarfélög og vinnudeilur, hljóti að vera sá rammi sem allt skipulag launþegasamtakanna miðast við. Það er skoðun flm. að full ástæða sé til að rýmka þennan ramma og skapa þannig forsendur til valddreifingar, aukinnar félagslegrar þátttöku og ábyrgðar einstaklinga. Það verður ekki fram hjá því gengið að vinnulöggjöf varðar grundvallarmannréttindi og Alþingi hefur tvímælalausar skyldur við þjóðina í þeim efnum. Herra forseti. Ákjósanlegast væri að nema lög um stéttarfélög og vinnudeilur úr gildi og tryggja rétt þeirra sem selja vinnu sínu í stjórnarskránni en að öðru leyti réðu hefðir og samkomulag á milli hinna svokölluðu aðila vinnumarkaðarins. Þannig yrði verkalýðshreyfingin frjáls að svo miklu leyti sem það er, allra hluta vegna, mögulegt. Þetta væri hið ákjósanlega. Einnig mætti hugsa sér að sérhver launþegi semdi fyrir sig án afskipta annarra um réttmæt laun fyrir vinnu sínu. Það er sennilega hið óframkvæmanlega. Herra forseti. Verkalýðsforustan og Vinnuveitendasambandið felldu frv. sem var samhljóða þessu í Ed. þann 28. mars. s.l. Af umræðum verður ekki séð að andstaða hv. þm. hafi verið jafn eindregin og niðurstöður atkvgr. gáfu til kynna, heldur reið álit umsagnaraðila baggamuninn. Frv. var fellt vegna þess að stjórn Alþýðusambands Íslands vildi það. Frv. var fellt vegna þess að stjórn Bandalags starfsmanna ríkis og bæja vildi það. Frv. var fellt vegna þess að stjórn Verslunarmannafélags Reykjavíkur vildi það. Frv. var fellt vegna þess að stjórn Verkalýðsfélagsins Einingar á Akureyri vildi það. Frv. var fellt vegna þess að stjórn Vinnuveitendasambands Íslands vildi það. Hv. þm. deildarinnar höfðu allir uppi það álit að heildarendurskoðun á lögunum væri nauðsynleg. En það virðist helst hafa þá merkingu hér í þessari virðulegu stofnun að hv. þm. geti ekki, vilji ekki og nenni ekki að taka af skarið gagnvart umdeildum og viðkvæmum málum. Herra forseti. Þess varð ekki vart að leitað hefði verið umsagnar og álits þolenda þeirra laga þess skipulags sem hér um ræðir, þ.e. launþega á vinnustöðum og starfsmannafélaga sem víða eru til, fólks sem ekki hefur beinna persónulegra hagsmuna að gæta innan valdastofnana stéttarfélaganna, heldur var leitað til þeirra sem af skammsýni eru vísir til að telja sér best borgið við óbreyttar aðstæður, óbreytt ástand, þ.e. fulltrúa í alls kyns valdastofnunum. Sú gagnrýni sem þetta frv. hefur orðið fyrir hefur ekki verið ýkja margvísleg en hún hefur verið áköf og nánast heiftúðug á stundum. Því er haldið fram og þykir vont að verið sé að dreifa valdi innan launþegasamtakanna, brjóta niður samtakamáttinn, sundra heildarsamtökunum, spilla samstöðunni og ganga erinda Vinnuveitendasambandsins og hlýtur afstaða Vinnuveitendasambands Íslands til þessa máls að teljast næsta einkennileg í því ljósi. Ef vikið er að samstöðunni sem verið er að sundra má spyrja: Samstöðu um hvað? Eitt markmið, t.d. hag hinna lægst launuðu, einn leiðtoga, eina skoðun, einn sameiginlegan óvin í samræmi við það nítjándu aldar ævintýri sem sumir sækja stéttarvitund sína í, eitt dýrt húsnæði, eitt símanúmer? Herra forseti. Um hvað sameinast launþegar undir núverandi skipulagi samtaka sinna? Stjórnarmenn, orlofsbúðir, samþjappað vald hjá kontóristum sem ástunda vinnustaðasamninga sín á milli vegna þess að kjarasamningar sem þeir gera eru ónothæfir, a.m.k. fyrir þá. E.t.v. er samstaðan um framtíðarsýn Vinnuveitendasambandsins. Þ.e. heils árs kjaftavaðalssamkundu um meðaltalsafkomuútreikninga og þá næringargildi þeirrar naglasúpu sem samkomulag yrði um að bera við og við fyrir launþegana til þess að samsuðuselskapurinn sannaði tilverurétt sinn. Þetta frv. hefur verið kallað stéttarsamvinnufrv. og er helst að skilja að það sé marxískt skammaryrði. Mér þykir hins vegar stéttarsamvinna hljóma vel og tel hana vera af hinu góða, enda var Stalín dauður þegar ég fermdist. Ég vara menn við því að vera að lesa eitthvað út úr þessu hugtaki, stéttarsamvinna, sem ekki er þar og ekki er ætlað að vera þar. Það er ekki verið að tala um misnotkun, stéttarkúgun eða arðrán undir rós heldur samvinnu jafnvígra aðila um það sem hlýtur að vera sameiginlegt hagsmunamál þeirra. Ég fæ ekki séð að dreift vald sé í eðli sínu minna eða lítilvægara en samþjappað vald. Ég er þeirrar skoðunar að með samningsrétti smárra eininga hljóti samstaða vinnuveitenda að rofna og mér sýnist þeir vera á sömu skoðun. Það kemur bæði fram í afstöðu þeirra til þessa frv. og einnig í þeirri staðreynd að vinnuveitendur fóru fram á heildarkjarasamning í sumar á meðan ASÍ hafði uppi efasemdir um gildi stóra samflotsins. Vinnuveitendasambandinu er tvímælalaus akkur í heildarkjarasamningum þar sem allt er í einum pakka vegna þess að í þeim er hægt að beita meðaltalsfátæktarsvipunni til að berja niður kröfur launþega. Í þeim er hægt að draga verkalýðsforustuna á asnaeyrunum mánuðum saman og halda henni uppi á snakki um ekki neitt undir kaffiþambi og ropvatnsdrykkju. Og ekki síst er í þeim hægt að nota tékkhefti fjmrn. og jólapakka frá ríkisstj. allri. Það verður ekki fallist á að samningar um kaup og kjör eigi að fara þannig fram. Hér er verið að gefa kost á nýjum leiðum í kjarabaráttu, opna möguleika á einu baráttutæki enn fyrir launþega og verið, að gera vinnustaðina að minnstu einingum í kjarabaráttunni. Það er ljóst að þessu verður ekki náð með einfaldri skipulagsbreytingu innan launþegasamtakanna vegna þess að lög heimila ekki fólki að vinna að samningum um kaup og kjör öðruvísi en í gegnum lögformlega skipuð verkalýðsfélög. Til þess að opna þennan möguleika verður að koma til lagabreyting og slíkt verður ekki gert, a.m.k. enn þá, nema hér á hinu háa Alþingi. Herra forseti. Það er á það bent að sú breyting sem hér er lögð til muni orsaka launamun á milli fyrirtækja innan sömu framleiðslugreinar. Þetta er sennilega rétt og er maklegt. Það verður ekki séð að ástæða sé til þess að banna vel stæðu fyrirtæki, sem á þá velgengni sína m.a. góðu starfsfólki að þakka, að láta þetta starfsfólk njóta ávaxta erfiðis síns. Jafnframt yrði þetta launþegum hvatning að leita vinnu hjá fyrirtækjum sem forsmá ekki þau verðmæti sem hendur þeirra skapa. Þetta kallast að kasta launa- og kjarajöfnunarstefnunni fyrir borð, það kann að vera rétt enda verður ekki séð að henni hafi verið ætlað annað hlutverk en að halda launum þeirra sérstöðulausu niðri, eða sú er a.m.k. niðurstaða hennar. Hinir fá yfirborganir, eru í launaskriðinu sem auðvitað er ekkert annað en vinnustaðasamningar þeirra sem hafa sérstöðu og hafa vit á því að notfæra sér hana. Með þessu frv. er gerð tilraun til þess að skapa möguleika á að jafna þennan aðstöðumun. Það er einnig á það bent að hér sé verið að skapa stundargróða eða sókn starfsmanna í stundargróða. Það er þá a.m.k. meira en hægt er að segja um þá kjarasamninga sem gerðir hafa verið undanfarin ár. Þeim hefur fyrst og fremst verið ætlað að ná aftur hluta þess sem þegar var búið að hirða úr launaumslögunum. Hér er gefinn kostur á vopni sem getur snúið vörn í sókn. Sú gagnrýni hefur komið fram að á engan hátt sé gerð fyrir því grein hvernig flm. þessa frv. hugsa sér að það gangi upp, hvaða skipulagsbreytingar eru nauðsynlegar og hvernig tengsl vinnustaðafélaga við núgildandi félagskerfi verði. Í fyrsta lagi er ekki verið að leggja lagalega skyldu til breytinga af neinu tagi á fólk. Gert er ráð fyrir því að ákvörðunin sé því í sjálfsvald sett, kjósi það svo. Í öðru lagi er það andstætt skoðunum flm. að Alþingi fjalli um skipulagsmál verkalýðshreyfingarinnar. Við erum hins vegar að sjálfsögðu reiðubúnir að leggja verkalýðshreyfingunni lið, fari svo vel að þetta frv. verði að lögum, fólk kjósi að nýta sér þá möguleika sem það skapar og verkalýðsforustan kæri sig um liðsinni okkar. Herra forseti. Andstaða þeirra, sem hafa verið verkalýðsrekendur langt líf og halda sig ekki kunna annað, við þetta frv. er á ýmsan hátt skiljanleg. Þeir óttast að verið sé að leggja þá niður með lagasetningu. Ég hef enga trú á því að til þess þurfi lög frá Alþingi, er enda á móti því. Það er hins vegar ljóst að ef til vinnustaðasamninga kemur mun reyna enn frekar á styrk og samtakamátt launþegasamtakanna en fram til þessa. Erindrekstur hlýtur að eflast, tæknileg aðstoð við samningagerð, mat á samningum og stöðu fyrirtækja og þannig mætti lengi telja. Það er einnig ljóst að þessa þjónustu er einnig hægt að kaupa hjá nánast hvaða viðskiptafræðingi, hagfræðingi eða endurskoðanda sem er og það verður gert ef forusta launþega verður sofandi. Herra forseti. Að lokum vil ég leggja áherslu á nokkur atriði. Áhugi fólks á því að hafa aukin áhrif á kjör sín og aðbúnað hefur vaxið. Samfara betri menntun, greiðari upplýsingamiðlun og bættum efnahag finnur fólk sig hæfara til sjálfsbjargar í þessum efnum. Hér er mælt með því að Alþingi leggi sitt af mörkum til þess að svo megi verða. Vinnustaðasamningar um kaup og kjör eru víða staðreynd, bæði innan stóriðjunnar og eins á hinum almenna vinnumarkaði í formi yfirborgana. Með áframhaldandi afskiptaleysi stuðla hv. alþm. að því að festa það misrétti, sem felst í ríkjandi viðhorfum, í sessi. Kjarasamningar eru frumskógi líkastir og túlkun þeirra ekki nema á færi sérfræðinga, fyrst og fremst vegna þess að í heildarsamningum forðast menn raunverulegar kauphækkanir sem síðan verður til þess að sérkjarasamningar yfirfyllast af alls konar kjaftæði um fríðindi og sporslur, reikningskúnstir þar sem sjálfsagðir hlutir og mannréttindi eru reiknaðir til launahækkunar. Fyrst er gerður aðalkjarasamningur, þá sérkjarasamningur, síðan samkomulag í tvíriti sem geymt er undir borði, þar næst bókanir um hitt og þetta og loks þegjandi samkomulag. Allt leiðir þetta til óskiljanlegrar þvælu fyrir venjulegt fólk, alls kyns sértúlkanir byggjast jafnvel á einhverju sem hvergi er á blað sett, launþeginn er nánast varnarlaus. Benda má t.d. á að opinberir starfsmenn eru ofurseldir túlkun einhvers undirkontórista í launadeild fjmrn. um textaskýringar og mat á kjarasamningum sínum og eiga vart annarra kosta völ en að sækja rétt sinn til dómstóla sem tekur mörg ár. Samstarfsnefnd launþega og launagreiðenda, sem starfar, fæst helst ekki við mál einstaklinga, hefur sjálfsagt ærið annað að starfa. Þannig er á ýmsan hátt í kjarasamningum dregið úr áhuga og möguleikum fólks til vinnu í dagvinnutímanum vegna þess að hinn launaði vinnutími hefst ekki fyrr en með eftirvinnutímunum. Það er líklegt að fólk sem gerði sjálft sína kjarasamninga, legði áherslu á að hafa þar inni raunverulegar kjarabætur, þannig að stuðlað yrði að löngu tímabærri hreinsun og einföldun á kjarasamningum. Það er heldur ekki lítilvægt atriði að við þetta fyrirkomulag er loku fyrir það skotið að fámennar stéttir með lykilaðstöðu geti stöðvað fyrirtæki og heilar atvinnugreinar. Verkfallsrétturinn verður hjá launþegum innan fyrirtækis og verður beitt í samræmi við vilja meiri hluta starfsmanna hvert svo sem starf þeirra er. Hér er ekki verið að leggja niður stéttarfélög, þau munu starfa áfram sínu fólki til halds og trausts. Það er heldur ekkert sem bannar fyrirtækjum að greiða hærri laun en kveðið er á um í kjarasamningum ef þau svo kjósa. Í kjarasamningum er samið um lágmarkslaun. Það er hins vegar alveg ljóst að launagreiðslur mega aldrei verða geðþóttaákvörðun atvinnurekenda en í það stefnir hraðbyri vegna þess hve vondir heildarkjarasamningarnir eru og langt frá raunverulegum þörfum fólksins. Herra forseti. Að síðustu legg ég áherslu á eftirfarandi sem fram kemur í grg. með frv.: Við teljum eðlilegt að hlutdeild starfsfólks sé aukin með þeim hætti sem frv. gerir ráð fyrir og þannig beinlínis tengd afkomu fyrirtækisins. Ef fyrirtækið eykur framleiðslu sína vegna tækniframfara og tækninýjungar er eðlilegt að starfsfólk við þetta fyrirtæki geri auknar kaupkröfur. Það er einnig eðlilegt að starfsfólk taki þátt í rekstri með þeim hætti t.d. að það hægi á kaupkröfum sínum til þess að gera fyrirtæki kleift að fjárfesta í nýrri og betri vélum sem þannig skili sér í auknum kaupmætti þegar fram líða stundir. Það kerfi, að sérhvert fyrirtæki sé með þessum hætti samningseining út af fyrir sig, býður upp á miklum mun meiri sveigjanleika en núverandi kerfi heildarsamninga gerir. Hins vegar geta starfsgreinafélög myndað sambönd sín á milli sem þá gera samninga fyrir alla félagsmenn. Vitaskuld er með þessu frv. til l. lögð fram mjög róttæk grundvallarbreyting á fyrirkomulagi samninga um kaup og kjör. Flm. telja þó, eftir að hafa gefið sér þá forsendu að þessi breyting sé nauðsynleg, að í þessu frv. sé eins hægt farið í sakirnar og frekast er kostur og að öðru leyti sé aðilum vinnumarkaðarins látið eftir hvernig þessum skipulagsmálum verður háttað. Það er einnig mat flm. að það sé staðreynd að í samningum á undanförnum árum hafi þeir sem lægst hafa launin ekki fengið þá uppbót sem þeim beri. En með því fyrirkomulagi, sem hér er verið að leggja til, er stefnt að auknum launajöfnuði. Það er einnig röksemd, sem styður þá breytingu sem hér er verið að leggja til, að í svokölluðum heildarsamningum, eins og þeir hafa verið byggðir upp, eru sáralítil tengsl á milli annars vegar afkomu fyrirtækis og framleiðslugreinar og hins vegar samninga um kaup og kjör. Það er gjörsamlega útilokað að fáeinir samningamenn, sem fyrir þessu samfloti standa, geti haft tilfinningu fyrir afkomu einstakra fyrirtækja eða framleiðslugreina. Leiða má rök að því að stundum leiði þetta til þess að samningar verði óraunhæfir þannig að ekki séu til verðmæti fyrir þeim samningum sem gerðir eru, og ríkisvaldið skakki síðan leikinn með tilfærslum eins og t.d. gengisfellingum. En það má einnig leiða rök að því að þessi skortur á tilfinningu verði til þess í öðrum tilvikum að launþegar njóti ekki ávaxta af aukinni framleiðslu fyrirtækis eða framleiðslugreinar. Það sem hér er verið að leggja til á einfaldlega að stuðla að því að launþegar fái laun í réttu hlutfalli við verðmæti þeirrar framleiðslu á vöru eða þjónustu sem þeir vinna við. Þá má benda á að þetta nýja fyrirkomulag gerir í raun ráð fyrir vaxandi þátttöku vinnuseljenda í rekstri fyrirtækja. Að þessu sinni er ekki verið að leggja til löggjöf um atvinnulýðræði, þ.e. að tiltekinn hluti starfsfólks skuli hafa rétt til setu í stjórnum, en slíkt gæti vel verið löggjafaratriði síðar. En gera má ráð fyrir að þegar um beina samninga er að ræða milli fyrirtækis og starfsfólks, þá sjái fyrirtækið sér hag í því að fulltrúar starfsfólks sitji í stjórn, fylgist sem best með rekstri og afkomu fyrirtækis til þess að auðvelda og liðka fyrir skynsamlegum kjarasamningum án þess að gengið sé á hag fyrirtækja. Flm. telja raunar að mjög aukin þátttaka starfsfólks í rekstri sé af hinu góða og æskileg framtíðarþróun. Herra forseti. Allnokkur umr. hefur átt sér stað um félagslega deyfð ekki eingöngu innan launþegasamtakanna heldur vítt um þjóðfélagið. Ég er þeirrar skoðunar að þessi félagslega deyfð sé mest áberandi og tilfinnanlegust í félögum og samtökum sem byggja á svokölluðu fulltrúalýðræði, þar sem fulltrúakosningar fara jafnvel fram á tveimur til þremur þrepum áður en kemur að þeirri samkomu sem hefur umboð og vit til að taka ákvarðanir sem skipta máli. Ég held að launþegasamtökin og kaupfélögin séu gott dæmi um almenningshreyfingar sem eru félagslega og skipulega á villigötum. Það er líkt með kaupfélagsdeildum og verkalýðsfélögum að nánast eina fundartilefnið er kosning fulltrúa á einhverjar samkomur þrepi ofar. Ég trúi því að fólk sé fúst til þátttöku í lifandi félagsstarfi þar sem það hefur völd, tekur ákvarðanir sem varða það sjálft og axlar ábyrgð. Vinnustaðafélög með þeim réttindum og skyldum sem frv. þetta gerir ráð fyrir uppfylla þessi skilyrði að mínu mati. Herra forseti. Ég hef lokið máli mínu og legg til að þessu frv. verði vísað til hv. allshn. að lokinni þessari umr.



Herra forseti. Ég vil fyrst vekja athygli á því að eðlilegt er að þessu máli sé vísað til félmn. en ekki allshn. og vil gera till. um að farið sé að þingvenjum í þeim efnum. Ég vil aðeins segja í tilefni af þessu frv. að hér er hreyft mjög athyglisverðri hugmynd, sem er síður en svo ný af nálinni, þar sem gert er ráð fyrir því að launþegar, sem taki laun hjá sama atvinnurekanda, geti stofnað félög á vinnustað sem hafi með samninga að gera og taki í einu og öllu við réttindum og skyldum stéttarfélaga. Ég álít nauðsynlegt, ekki síst í ljósi nýlegra atburða, að sú n. sem fær þetta til meðferðar, félmn. að ég ætla, taki þetta mál til athugunar á jákvæðan hátt og velti því fyrir sér hvernig hægt sé að bæta það skipulag sem nú hefur verið um nær hálfrar aldar skeið lögfest um stéttarfélög og vinnudeilur. Reynslan t.d. af prentaraverkfallinu eða verkfalli bókagerðarmanna sýnir okkur að ótímabær verkföll einstakra starfsgreinahópa geta stofnað atvinnuöryggi annarra hópa í hættu, eins og gerðist um blaðamenn í því verkfalli. Í nauðvörn gripu fyrirtæki til þess að setja verkbann á blaðamenn til að draga úr því tjóni sem verkfallið hafði á rekstur viðkomandi fyrirtækja. Sérstaklega með hliðsjón af því að bókagerðarmenn bættu síður en svo aðstöðu sína í verkfallinu er ljóst að þarna var mjög rasað um ráð fram og ávinningurinn af þessu verkfalli enginn, hvorki fyrir bókagerðarmenn eða aðra. Á hinn bóginn má færa fyrir því gild rök að þetta ótímabæra verkfall hafi valdið því að viðkomandi fyrirtæki hafi ekki sömu aðstöðu og áður til að vinna að hagræðingu innan sinna veggja og taka nýja og betri tækni í þjónustu sína. Ég skal ekki í þessu samhengi ræða það hvílík aðför að prentfrelsinu, hinu frjálsa orði, er fólgin í ótímabærum verkföllum af þessu tagi. Til þess gefst tilefni síðar. En það er að sjálfsögðu alveg ljóst að við því verður að reisa einhverjar skorður að einstakir hópar geti valdið öðrum hópum mjög verulegu tjóni. Það gerðist í þessu verkfalli, um það hygg ég að allir séu sammála. Ég er á hinn bóginn ekki sannfærður um að lagagreinin eins og hún er orðuð hér í frv. sé nægilega hugsuð. Kemur þar margt til. Margvísleg starfsemi stéttarfélaga veitir félögum sínum vissulega mikil réttindi og vernd og þarf mjög að athuga sinn gang áður en höggvið er á hnútinn með þessum hætti. En ég ítreka það að hér er fylgt úr hlaði mjög merkilegu máli sem nauðsynleg t er að taka afstöðu til. Ég vænti þess að sú n. sem fær málið til meðferðar reyni að hraða afgreiðslu frv. og kryfja efni þess þannig að afstöðu verði hægt að taka á því þingi sem nú situr.



Herra forseti. Ég hef fylgst með starfi verkalýðsfélaga og verkalýðshreyfingar í um 26 ár og ég man ekki til þess að hafa heyrt talað af jafnmikilli vanþekkingu um starfsemi og starfsháttu stéttarfélaganna í landinu og í framsögu fyrir því frv. sem hér er nú til umr. Ég er ekki með þessum orðum að segja að ekki sé nauðsynlegt, því að það verður auðvitað alltaf nauðsynlegt, að ræða stöðugt hvað megi betur fara í starfsháttum verkalýðshreyfingarinnar svo og annarra félagasamtaka í landinu. En ég held a.m.k. að málflutningur af þessu tagi, sem hér var uppi hafður í framsöguræðu fyrir þessu frv., sé ekki sprottinn af því að menn vilji breytingar til hins betra fyrir það fólk sem menn í orði kveðnu hafa talið að þyrfti að bæta sérstaklega um fyrir. Ég ræddi nokkuð um frv. sem var efnislega svipað þessu á þingi ekki alls fyrir löngu og þarf í sjálfu sér ekki að hafa mörg orð um þetta. Mín afstaða til málsins hefur ekkert breyst. Ég held að með því að taka upp það sem hér er gert ráð fyrir væri verið í orðsins fyllstu merkingu að innleiða hér á vinnumarkaðinn lögmál frumskógarins. Það er a.m.k. ekki í mínum huga sem jafnaðarmanns að það fyrirkomulag mundi bæta stöðu hinna smæstu eininga og þeirra sem verst eru settir að því er varðar kjör á hinum almenna vinnumarkaði. Nú veit ég út af fyrir sig ekki, og kannske skiptir það ekki meginmáli, hvaða starfi hv. frsm. þessa máls hefur gegnt um ævina, en mér þykir ólíklegt að hann þekki af eigin raun það starf sem fram fer í hinum einstöku stéttarfélögum eða innan verkalýðssamtakanna sem heildar. Menn sem þekkja til mundu a.m.k. ekki tala jafnóskynsamlega um þessi mál og hv. þm. gerði áðan. Þar fyrir utan er mjög vinsælt nú að gagnrýna og ata hv. þm. auri. Ég hjó eftir því að hv. þm. sagði að þingmenn gætu ekki, vildu ekki og nenntu ekki að taka af skarið í umdeildu máli. Hér á hv. þm. trúlega við alla aðra en tilheyra hans flokki. Trúlega yrði bót ráðin á ef þar fjölgaði innan dyra. Ég held nú samt að það sé ekki til þess að vinna málum fylgi að tala í þeim dúr sem hv. þm. gerði áðan. Ég skal ekki fara mörgum orðum um þetta frv. Ég held, eða a.m.k. er það mín skoðun, að það dæmi sig sjálft gjörsamlega óraunhæft til þess að bæta stöðu þeirra verst settu innan stéttarfélaga. Ég held þvert á móti að slík breyting yrði til þess að skipta einingunum miklu meira upp, gera þær smærri og fleiri og þannig vanmáttugri til að gegna því hlutverki sem þær eiga að gegna og hafa vissulega gert. Mér er hins vegar alveg ljóst að ýmsu mætti breyta til hins betra í starfsháttum. En það gerist ekki með frv.-flutningi álíka þeim sem hér er nú á dagskrá. Nú tala ég kannske fyrst og fremst um svæði sem ég þekki hvað best, en ég veit að á Vestfjörðum, tökum t.d. mitt sveitarfélag Bolungarvík, yrði þetta til þess að hið raunverulega verkalýðsfélag, sem sér um samningsgerð bæði fyrir landverkafólk á hinum almenna vinnumarkaði og sjómenn, yrði að mínu viti, yrði farið yfir í breytingu eins og hér er lagt til, miklu vanmegnugra til að standa í stykkinu við að bæta kaup og kjör sinna umbjóðenda. Uppbygging eins og hér er lagt til yrði miklu frekar til þess að styrkja stöðu þeirra sem kannske eru sterkastir fyrir. Hinir yrðu skildir eftir. A.m.k. hefur mér fundist nógu langt gengið í þeim efnum að skilja á milli hinna betur settu og þeirra sem verr eru settir. Hitt er auðvitað alveg rétt að það má gagnrýna og gagnrýni er út af fyrir sig nauðsynleg og góð sé hún fram sett með því hugarfari að bæta. Það má vissulega gagnrýna að í mörgum tilfellum hefur verkalýðshreyfingunni mistekist við það margyfirlýsta verkefni að bæta fyrst og fremst kaup og kjör sinna umbjóðenda sem verst eru settir, minnst hafa borið úr býtum og minnst hafa sér til lífsviðurværis. Hér er ekki fyrst og fremst um það að ræða að einn og einn forustumaður eða verkalýðsrekandi eins og nú er vinsælt orð, hafi ráðið ferðinni. Ég hef alltaf haldið því fram og það er mín bjargföst sannfæring að forusta í stéttarfélagi fer aldrei lengra í þessum efnum en það sem fólkið sjálft vill að hún fari. Það er óafsakanleg vankunnátta og lítil þekking á starfi og starfsháttum stéttarfélags að halda því fram að það sé t.d. formaður sem ræður þar ferðinni að eigin vild. Hann fer ekki lengra en það fólk í félaginu, sem að baki honum er, vill að hann fari. Sé málum ekki þannig farið, sem ég tel og tel mig hafa fulla reynslu til að dæma um, eru menn að tala um allt annað fyrirkomulag en í reynd er samkvæmt lýðræðislegu skipulagi. Ég held því að menn ættu, áður en menn eru með sleggjudóma í þessum efnum sem og öðrum, að kynna sér eilítið betur raunveruleikann sem að baki stéttarfélögunum og verkalýðshreyfingunni sem heild býr. Við skulum taka eitt dæmi um hvernig mér sýnist að svona fyrirkomulag yrði á hinum smærri stöðum. Við skulum taka frystihús þar sem vinna kannske 30–40 manns. Það þarf ekki nema 25 manns til að ákveða samkvæmt þessu frv. að stofna vinnustaðafélag. Hvað með hina 5 eða 10 sem væru andvígir slíku? Nú sýnist mér að þeim væri heimilað að vera áfram í hinu gamla stéttarfélagi sínu. Væri það styrkur við þetta fólk að taka 25 manns af kannske 30–35 á vinnustaðnum, þannig saman settan hóp, sem hefði betri tök á því að skara eld að eigin köku en gæta hins sem minna hefur? Ég hygg að flestir sjái að með slíkum vinnubrögðum væri verið að ýta þeim sem minnst hafa enn frekar niður og gera möguleika þeirra minni á því að ná áhrifum til þess að minnka muninn miðað við þá sem ofar eru. Ég tók eftir því að hv. 1. flm. þessa máls sagði að þetta mál hefði verið fellt í hv. Ed. Hvers vegna? Jú, menn höfðu skýringu á því. Vegna þess að stjórn Alþýðusambandsins væri á móti því, stjórn BSRB, vondu mennirnir hér í VR-stjórninni í Reykjavík, stjórnin í Einingu á Akureyri og stjórn VSÍ. Hér eru menn ekki bara að gefa í skyn heldur staðhæfa að hv. þm. í Ed. hafi kastað hugsjónum sínum og sannfæringu fyrir róða og gengið erinda þessara tilteknu samtaka. Mér finnst þetta stór fullyrðing, að nánast allir hv. þm. í Ed. Alþingis hafi í þessu tilfelli gengið erinda þeirra samtaka sem hér voru tilgreind af hv. þm. Kristófer Má Kristinssyni. Sé þetta rétt væri nauðsynlegt að fá nánari heimildir og frekari staðfestingu á svona staðhæfingum. Ekki vildi ég a.m.k. sitja undir slíku sem þm. án þess að betri heimildir fengjust og sannari. Hv. þm. sagði líka áðan að nánast eina fundarefni stéttarfélags væri að kjósa fulltrúa á fundi sem væru þrepi ofar. Ég er alveg sannfærður um að ekki einn einasti hv. þdm. hér inni, að undanteknum þessum hv. þm., hefur hugrenningar í átt við það sem hér er fullyrt. Ég kannast a.m.k. ekki við neitt stéttarfélag í þessu landi sem hefur ekki ærin fundaverkefni önnur og meiri við að vera en að kjósa fulltrúa á einhverja tiltekna ráðstefnu þrepi ofar en félagið sjálft er. Slíkar fullyrðingar eru auðvitað slíkt svartnætti aftan úr grárri forneskju að engu tali tekur. Það hryggir mig sem sannan jafnaðarmann að það skuli vera þm. sem kennir sig við sambærilega stefnu og þá sem ég tel mig hafa tileinkað mér sem hagræðir tali sínu með þeim hætti sem hér var gert áðan og í þessum dúr. Meira að segja þarf ekki nema meðalgreint fólk til að sjá hvílíkir fordómar og vanþekking eru á ferðinni hjá þeim sem tala með þeim hætti. Alla hina, fyrir ofan meðalgreindina, þarf ekki um að tala, og þeir eru margir. Hv. þm. sagði áðan, ég hef vikið að því áður, að með þessu frv. væri ekki verið að leggja niður stéttarfélög. Í rauninni er verið að gera það því með þessu frv., ef að lögum yrði og samkvæmt þeim breytt, væri verið að skilja eftir handa hinum gömlu stéttarfélögum, sem nú eru fyrir, það sem langerfiðast er að framkvæma í starfinu. Ég sé ekki að okkar þjóðfélag, svo margt sem þar er að vinna, hafi efni á því að beina hinni fjölmennu launþegahreyfingu í þann farveg sem lagt er til með þessu frv. Það er nærri mér að segja að með slíku væri verið að leggja til að hnefarétturinn ætti að gilda. Ég sé ekki heldur, eins og ég vék að áðan, að ef þetta yrði reyndin væri stefnt, með þessu fyrirkomulagi, að auknum launajöfnuði. Ég held að stefnan yrði í þveröfuga átt. Hér yrði, með því fyrirkomulagi sem hér er lagt til að upp verði tekið, aukið misræmi í launum. Trúlega finnst mér að það gengi verulega miklu lengra í átt til ójafnaðar en það sem við þó nú búum við. Finnst mér þó a.m.k. og fleirum nóg um. Ég skal ekki, herra forseti, fara öllu fleiri orðum um þetta mál að sinni. Ég vil þó segja að þó að mér sé augljóst að margt megi betur fara og hafi mátt betur fara í starfsháttum verkalýðsfélaganna og verkalýðssamtakanna í heild talað, þá verður þetta frv., ef að lögum yrði, ekki til þess að bæta það starf fyrir þann sem fyrst og fremst þarf á því að halda. Hv. þm. kom hér einnig inn á yfirborganirnar og var réttilega á bent að þær eru miklar í þjóðfélaginu. Því miður komumst við varla hjá því að um slíkt verði að ræða að einhverju marki. Dettur einhverjum í hug að þó að lögunum um stéttarfélög og vinnudeilur yrði breytt á þann veg sem hér er lagt til legðust yfirborganir niður um leið? Slíkt er auðvitað fáviska. Það verður því miður ekki komið í veg fyrir að slíkt verði alltaf í einhverjum mæli. Vonandi tekst að draga úr slíku þó að ég telji að breyting í þá átt sem hér er lögð til verði síst til þess fallin að draga úr. Hv. þm. sagði líka að það yrði öðruvísi umhorfs í þjóðfélaginu og kjör fólks yrðu með öðrum hætti og betri ef fólkið sjálft gerði sína kjarasamninga. Enn eitt dæmið um svartnættisvankunnáttu, forneskjulegan hugsunarhátt aftan úr gráustu fornaldarsögunni.  Hv. þm. sagði líka að samningarnir hefðu verið og væru gersamlega ónothæfir. Mér dettur í hug hvort að það yrði lausn í þessu efni, eins og þm. hv. í BJ telja í sumu öðru, að leggja allt heila klabbið gersamlega niður. Það virðist vera lausnin á þeim bæ á hinum ýmsu vandamálum. Það er símaskrárforskriftin að því að leggja allt niður. Ég bið menn í mestu vinsemd, af því að mér er svo sannarlega mjög vel við þessa ágætu menn sem ættu að vera mínir flokksbræður, a.m.k. skoðanalega séð, að hugsa eilítið meira áður en þeir slengja hinu og þessu fram annaðhvort af vanþekkingu eða slíkum fordómum að engu tali tekur.

Nema hvort tveggja sé.

Nema hvort tveggja sé, segir hv. þm. Stefán Valgeirsson. Já, það kann svo að vera, en ekki fór það út úr mínum munni. - Nei, ég held að menn eigi frekar að sameinast um að gera breytingar þar sem þess er talið þörf til þess að styrkja fyrst og fremst starfsemi stéttarfélaganna sem þarf að vera sterkari en hún er og þá tala ég fyrst og fremst um þau stéttarfélög sem eru á hinum fámennari stöðum. Hin fjölmennu sjá sér betur farborða og ráða betur við þau verkefni sem stéttarfélagi er ætlað að sinna og á að sinna, en hinum fámennari stöðum er það höfuðatriði að stækka einingarnar en ekki að smækka þær og fjölga þeim. Það þarf að stækka þær og fækka þeim, en ekki að smækka þær og fjölga þeim. Slík breyting þýddi það að tugir félaga á hinum smærri stöðum yrðu miklu verr settir til að gegna því hlutverki sem þau eiga að gegna en þau þó eru nú. Þetta held ég að menn ættu að gera sér ljóst. Ég veit ekki, herra forseti, hvort það hefur verið ætlan hv. frsm. hér áðan, þegar hann orðaði það svo að frv. svipaðs eðlis hefði verið fellt í hv. Ed. vegna sérkennilegra tengsla hv. þm. þar við félagastjórnir úti í bæ, eða hvort hv. þm. gerir ráð fyrir að slíkt hið sama gerist hér í hv. Nd. En eitt get ég sagt hv. þm. strax, að það skiptir mig a.m.k. ekki meginmáli hvaða skoðanir miðstjórn Alþýðusambandsins, BSRB-stjórnin, VR-stjórnin, Einingar-stjórnin eða VSÍ-stjórnin hafa á þessu máli. Ég tel mig það dómbæran á þessi mál vegna reynslu að því er varðar framkvæmd að ég mun greiða atkv. gegn þessu frv., komi til þess að það komi hér til atkvgr. í Nd.; fyrst og fremst vegna þess að ég tel að framkvæmd þess, ef að lögum yrði, mundi valda þeim, þeim sem ég vil a.m.k. trúa að hv. flm. vilji vinna fyrir, meira tjóni en þeir hafa nú þegar orðið fyrir.



Herra forseti. Síðasti hv. ræðumanni varð svo tíðrætt um meðalgreind að ég vil taka það fram í upphafi að mér hefur láðst að fara í greindarvísitölupróf svo að ég veit ekki hvort ég er hæfur til að fjalla um það mál sem hér er á dagskrá.  Fyrsti flm. frv. tók fram í upphafi máls síns að þetta frv. hefði efnislega verið flutt hér fjórum sinnum áður og hann væri nú að flytja það hér í fimmta skipti. Og þar sem ég hef ekki tjáð mig um það áður, þó að ég hafi auðvitað fylgst með umr. um þetta mál, þá tek ég nú til máls og vek í upphafi athygli á því að það segir sína sögu um þróunina á þessum vettvangi á undanförnum fimm árum að ég minnist þess að þegar málið var fyrst flutt þótti það hálfgerð framúrstefna og fjarstæðukennt að til greina kæmi að samþykkja eitthvað í þessa áttina. Ég held að þróunin og atburðarásin á síðustu árum og jafnvel mánuðum hafi verið þannig að við getum flest verið sammála um að þetta mál er allrar athygli vert og þess virði að það sé skoðað með opnum huga. Við tökum t.d. eftir því að í þeim samningaviðræðum sem að vísu er nú u.þ.b. að ljúka en hafa staðið mjög lengi, þá voru það fyrstu viðbrögð Alþýðusambands Íslands, forustunnar þar, að gefa samningana frjálsa ef svo má segja, þ.e. að vísa samningaviðræðum og kröfum um bætt kjör meira heim til föðurhúsanna, til hinna einstöku stéttarfélaga. Auðvitað gerir Alþýðusambandið þetta vegna þess að það telur að árangur náist betri og meiri með þessum vinnubrögðum. Og þetta gekk eftir. Það var yfirleitt samið á þessu ári og til að byrja með gengu samningar út á það að einstök stéttarsambönd og jafnvel einstök stéttarfélög sóttu á um bætt kjör, hvert á sínum stað. Þannig að þróunin er augljós, hún er í þá áttina að völd og umsvif einstakra stéttarfélaga, jafnvel starfsmannafélaga aukast með tímanum. Þrátt fyrir skelegga ræðu síðasta ræðumanns, hv. 3. þm. Vestf., hefur það gerst um nokkuð langt skeið að ýmis sambönd innan verkalýðshreyfingarinnar hafa ávallt lagt áherslu á sjálfstæði sitt þegar til kjarasamninga kemur. Ég minni á þá gömlu hefð sem hefur ríkt vestur á fjörðum. Alþýðusamband Vestfjarða hefur lagt megináherslu á það að fá að standa sjálfstætt og semja fyrir sig. Það hafa þeir Vestfirðingar gert og áreiðanlega náð góðum samningum fyrir sína umbjóðendur. Þetta hafa þeir gert vegna þess að það hefur verið þeim hagstæðast. Og hvers vegna má ekki heimfæra þessi vinnubrögð upp á ýmsa aðra? Nú skil ég ekki þetta frv. svo að verið sé að hafna landssamtökum eða kasta rýrð á hlutverk þeirra. Hvað sem frsm. þessa frv. hefur látið sér um munn fara áðan, þá held ég að hnútukast í garð landssamtaka innan verkalýðshreyfingarinnar sé óþarft. Samtökin eiga fullan rétt á sér. Þau eiga að standa vörð um hin félagslegu réttindi launþeganna. En á sama tíma eiga þau ekki heldur að vera þröskuldur eða ljón í veginum fyrir því að launþegarnir geti náð betri kjörum með öðrum vinnubrögðum ef þess er kostur. Þess vegna eiga landssamtökin eða málsvarar þeirra ekki fyrir fram að dæma þetta frv. dautt og ómerkt, heldur að átta sig vel á því hvort það kunni að vera í þágu hagsmuna umbjóðenda verkalýðsforustunnar að þetta frv. eða eitthvað í þessa áttina verði samþykkt. Mér líst sem sagt alls ekki illa á þetta frv. Ég held að vel geti komið til greina að breyta lögunum um stéttarfélög og vinnudeilur í þessa áttina. Um leið og ég tel það ámælisvert að vera í sömu andránni með hnútakast í garð landssamtaka innan verkalýðshreyfingarinnar tel ég líka alveg óþarft fyrir sjálfskipaða málsvara Alþýðusambandsins eða hinnar hefðbundnu verkalýðshreyfingar að láta það allt út úr sér fara sem síðasti ræðumaður gerði hér. Hann talar um að það ríki bara hnefarétturinn ef þetta frv. verði samþykkt, hefur stór orð um að hér muni ríkja lögmál frumskógarins. Það er ákaflega einkennilegt að í hvert skipti sem menn vilja auka frelsið á einum eða öðrum vettvangi þá er alltaf talað um lögmál frumskógarins. Það virðist alveg útilokað að treysta fólki fyrir nokkrum sköpuðum hlut í þessu landi, þá sé það allt í einu bara orðinn frumskógarrétturinn sem ráði. Ég held að það sé alger óþarfi að vera með þessa viðkvæmni þegar verið er að gagnrýna eitt og annað í starfsemi verkalýðshreyfingarinnar eða stéttarfélaganna. Við vitum öll að þar er pottur brotinn. Verkalýðshreyfingin sjálf hefur haft áhyggjur af því hvað félagsstarf er dautt og hvað hinn almenni launþegi tekur lítið virkan þátt í kröfugerð eða almennum félagsstörfum innan hreyfingarinnar. Þetta er almennt viðurkennt vandamál og áhyggjuefni þeirra sem í forustu verkalýðshreyfingarinnar eru. Menn eiga ekki að vera með neinn tvískinnung eða viðkvæmni út af því þótt á þetta sé drepið hér í þessum umr. Þegar lögð eru fram frv. í þessum anda er því miður tilhneiging hjá þeim sem völdin hafa að bregðast við með neikvæðum hætti. Því miður verður ekki annað sagt um þessa síðustu ræðu en að hún hafi verið öll í þá áttina að drepa þetta mál strax í upphafi, í fæðingu. Ég leyfi mér að fullyrða að þar sé ekki um að ræða lögmál frumskógarins heldur lögmál tregðunnar. Síðasti hv. ræðumaður hafði áhyggjur af því að hinir smæstu og verst settu í verkalýðshreyfingunni mundu gjalda þess ef þetta form yrði tekið upp. Ég er ekki svo viss um það. Ég held jafnvel þvert á móti að hugsanlegt sé að kjör hinna verst settu kynnu jafnvel að batna að mun við það að einstök starfsmannafélög fengju að semja um sitt kaup og sín kjör. Ef laun hækka í einu frystihúsi t.d., þá er það grundvöllur fyrir starfsfólk í öðrum frystihúsum til þess að segja: Þessir menn hafa fengið hækkun. Af hverju ekki við líka? Samningar hljóta alltaf að ganga upp á við og það knýr á um að aðrir fái sambærileg kjör. Við höfum rætt um það nýlega hér á þingi og það hefur verið aðalvandamál þjóðfélagsins hvernig mætti leysa kjaradeilu opinberra starfsmanna og ríkisins. Það var minnst á það hér fyrir helgi kannske meira í gamni en í alvöru, að kannske væri réttast að stofna einkaskóla til þess að kennarar gætu ráðið sig þar og fengið betri kjör. Nú veit ég ekki hversu mikil alvara var á bak við þetta. En samt getum við ekkert útilokað það að til greina kæmi að stofna einkaskóla til hliðar við grunnskólana og framhaldsskólana, sem eru á vegum ríkis og sveitarfélaga, svo að einhver samanburður fengist um kjör. Ef einkaskólar geta boðið betur, þá ætti það að vera hvatning og þrýstingur á það að hið opinbera borgi kennurum hærri laun. Slíkt er alls ekki útilokað. Mér finnst sem sagt ekki ná nokkurri átt að líta fyrir fram svo á að þetta frv., sem hér er til umfjöllunar, leiði til þess eins að hinir verst settu verði enn þá verr settir. Auk þess finnst mér styðja þetta frv. sú staðreynd að það er að miklu leyti í samræmi við veruleikann. Við vitum að yfirborganir eða aukagreiðslur eru mjög almennar á Íslandi í mjög fjölmennum stéttum. Við skulum bara nefna eina stétt, verslunarmenn. Þar eru taxtar almennt mjög lágir en gífurlega mikið um yfirborganir, hvort sem menn vilja viðurkenna það eða ekki. Af hverju stafa þær yfirborganir? Það er vegna þess að fyrirtækin, sem þetta verslunarfólk vinnur hjá, bjóða upp á betri kjör en samningar segja til um af því að þau verða að bjóða upp á betri kjör og þau vilja bjóða upp á betri kjör. Þessi þróun hefur verið fyrir hendi og frv. í þessa áttina stuðlar að aðlögun að þeim raunveruleika sem fyrir hendi er í þjóðfélaginu. Hér var minnst áðan á verkfall prentaranna og réttilega bent á það að sex eða sjö vikna verkfall prentara hafi leitt til þess að önnur stétt, þ.e. blaðamenn, hafi goldið þessa langa verkfalls á þá lund að þeir voru settir í verkbann. Þetta er sjónarmið út af fyrir sig. En til viðbótar við það má nefna að prentarar eru stétt sem vinnur hjá fjölmörgum fyrirtækjum, stórum og smáum, og þeir hafa líka mjög mismunandi kjör. Þetta verkfall, sem stóð yfir hátt á annan mánuð, kom engan veginn öllum prenturum til góða. Kannske hefur stór hópur innan þessarar stéttar fengið út úr þessum samningum það sem hann hafði áður. Það er einn gallinn á núverandi fyrirkomulagi á stéttarfélögum og vinnudeilum að boðað er til verkfalls með atkvæðum tiltölulega fárra einstaklinga innan stéttarinnar, verkfalls sem allir verða að sjálfsögðu að taka þátt í, en hafa mjög mismunandi hag af því. Það fyrirkomulag sem nú er er því engan veginn einhlítt eða fullkomið fyrir launþega í hvaða stétt sem er. Ég held að í allra næstu framtíð séu stórfelldar breytingar bæði nauðsynlegar og æskilegar á þessum vettvangi. Með breytingum á vinnulöggjöfinni finnst mér að eigi að nálgast viðfangsefnin þannig að starfsfólkið verði í nánari snertingu við vinnuveitandann og framleiðsluna, svo að það hafi bæði félagslega og faglega aðstöðu til þess að láta meira að sér kveða á sínum starfsvettvangi. Ég held að starfsfólk eigi þess vegna að fá að njóta þess arðs sem þess vinna skilar, og að afkoma þess, launalega og með öðrum hætti, geti batnað mjög við það að starfsfólk á hverjum vinnustað, hvort sem það tilheyrir þessu stéttarfélagi eða öðru, geti staðið meira saman um sín eigin kjör, um aðstöðuna sem innan fyrirtækisins ríkir og það geti orðið bæði vinnuveitanda og launþeganum til bóta. Þessi orð vildi ég láta hér falla, herra forseti. Ég hef ekki haft tækifæri til að tjá mig um þetta frv. fyrr. Ég tel það alls góðs maklegt og að það eigi að fá jákvæða athugun. Ég held að það stefni tvímælalaust í rétta átt.



Herra forseti. Þetta hefur verið fróðleg umr. Ég held að það sé, áður en við ræðum um einstök atriði sjálfs frv. og einstaka punkta sem hafa komið fram í máli ræðumanna, ástæða til að líta í kringum sig og athuga hvað gerist almennt í þjóðmálum bæði hérlendis og erlendis. Það er mjög áberandi að hvert sem litið er er vilji og viðleitni til að dreifa valdi. Við sjáum þetta fyrir okkur víða, bæði hér á Íslandi og í útlöndum. Við sjáum þetta t.d. hérna á Íslandi. Menn viðurkenna að með breyttum atvinnuháttum, breyttri tækni, breyttum lífsháttum og breyttum kröfum, sem fólk gerir til sín og annarra, er uppi mjög sterk viðleitni til að færa ákvarðanatöku og áhrif um ýmislegt sem líf okkar varðar nær fólkinu sjálfu. Þannig eru t.d. sveitarfélög eða samtök sveitarfélaga sífellt að taka við verkefnum frá ríkisvaldi vegna þess að þau hafa orðið aðstöðu, þekkingu og vilja til að sinna þeim. Þetta sést t.d. víða erlendis í því að þar hefur verið lengi mjög virk stefna sem hefur verið kennd við það að smátt sé fagurt, þ.e. þar hefur verið virk sú stefna að færa bæði völd og fé nær einstaklingum, til samtaka þeirra, til fyrirtækja og annarra sem næst verkefnunum standa. Við höfum séð þetta t.d. á blaðamarkaði. Gífurlega mikið er orðið til af sérritum og sums staðar erlendis er því spáð að stórblöðin eins og við þekkjum þau muni hverfa. Það er orðið til mikið af sérrásum í sambandi við útvarp eða sjónvarp. Það sem skiptir máli í þessu sambandi eru hin óbeinu tengsl sem þetta hefur við vinnustaðafrv., sem sé að fólk vill fá að hafa meira um sín eigin mál að segja og það vill að þau standi sér nær. Í öðru lagi held ég að ef við víkjum að sjálfum umræðum um kjarasamninga sé mjög mikilvægt að gera sér grein fyrir því að afkoma fyrirtækjanna, sem verið er að semja um launin hjá, er mjög mismunandi. Það hefur margsinnis komið í ljós á undanförnum misserum hér að t.d. í sjávarútvegi er afkoma fyrirtækjanna svo mismunandi að undrun sætir. Það munar stórkostlegum upphæðum á því hverju einstök fyrirtæki skila í ágóða. Þegar fyrirliggjandi eru svona miklar upplýsingar um mjög mismunandi afkomu fyrirtækja hlýtur að liggja í hlutarins eðli að við verðum að taka tillit til þess þegar samið er um laun fólks sem vinnur hjá þessum fyrirtækjum. Við getum ekki horft annars vegar á fyrirtæki sem svona mismunandi afkomu hafa og sett síðan á þau gömlu góðu meðaltalsregluna og sagt: Þið eigið öll að borga þetta kaup. - Á endanum hjálpar þessi meðaltalsleið til við að halda lífi í illa reknum og ónýtum fyrirtækjum og losar þau sem betur eru rekin undan því að greiða starfsfólki sínu réttlátan hluta í afurðum rekstrarins. Út frá þessum sjónarhóli einum er því augljóst að samningar um kaup og kjör hljóta að verða að taka meira mið af einstökum fyrirtækjum af því að ekki er hægt að setja öll fyrirtæki undir einn hatt. Þau eru eins mismunandi og þau eru mörg. Ef við göngum út frá því að finna verði leið til þess að nálgast hvert fyrirtæki á þennan hátt til þess að ná því sem það getur lagt af mörkum, þá kann menn að greina á um leiðir. Að okkar mati er sú leið langvirkust að það sé starfsfólkið sjálft, sem vinnur hjá fyrirtækinu, - fólkið sem veit hvernig reksturinn gengur, fólkið sem veit hversu mikið liggur fyrir af pöntunum, sem semur um launin. Fólk sér umsvif fyrirtækisins. Fólk sér afkomu fyrirtækisins birtast á ýmsan hátt, kannske í Range Rover-kaupum forstjórans. Þetta fólk á náttúrlega að setjast niður og semja formlega um sín laun. Það er enginn til þess bærari og það hefur enginn betri vitneskju um afkomu fyrirtækisins en þetta fólk sjálft. Þetta er að okkar mati lykilatriði málsins, að þeir sem hjá fyrirtækjunum vinna eru allra manna til þess best bærir að meta hverju fyrirtækin skuli skila starfsfólkinu til baka. Þetta held ég að sé afskaplega mikilvægt atriði. Það má taka um þetta ýmis dæmi. Þar sem þetta hefur verið reynt hérlendis, eins og í Straumsvík og á Grundartanga, sýnir það sig að laun eru almennt hærri en er á almennum markaði og í öðru lagi er launajöfnuðurinn innan vinnustaðarins meiri. Þeir sem í öðrum samningakerfum koma undir sérsamninga t.d. verkamannafélaga, Sóknar eða Dagsbrúnar eða slíkra, fylgja með í heildarsamningapakkanum og afkoma ýmissa slíkra hópa, sem stundum eru kallaðar láglaunastéttir, verður betri með þessu fyrirkomulagi en ella. Í öðru lagi hafa menn haft við þessar aðstæður talsverðar áhyggjur af því hvað mundi gerast á smæstu stöðunum ef fólk fengi að semja um sín laun sjálft. Reynslan er sú, ef litið er á launaskrið eða yfirborganir eins og núna tíðkast, að á smæstu vinnustöðunum eru yfirborganir hvað mestar. Þar sem tengsl eigenda eða yfirmanna og almenns starfsfólks eru mest nýtur fólk oft bestra kjara. Þó að áhyggjur af afkomu smærri staðanna eigi vissulega rétt á sér er alls ekki hægt að segja að neitt bendi til þess að fólk á smærri vinnustöðum fari neitt verr út úr slíku fyrirkomulagi en hinir. Ég vík þá að ýmsum athugasemdum sem komu fram hérna hjá hv. þm. Karvel Pálmasyni. Reyndar snertu fæstar þeirra sjálf efnisatriði þessa máls. Það má eiginlega flokka þessar athugasemdir í nokkra flokka. Fyrsti flokkurinn af athugasemdum gekk út á það að viðkomandi framsögumaður hefði ekkert vit á því sem hann væri að segja. Það heyrist að vísu oft sú nauðhyggja hér í þingsölum að menn eigi að halda sér saman um allt annað en þeir hafa einhvern tilskilinn stimpil til. Hv. þm. Karvel Pálmason hefur reynslu í verkalýðsmálum og er víst, að hans mati, fullfær um að tjá sig um þessi mál. Hins vegar hefur hv. þm. sem betur fer verið óspar á að tjá sig í ýmsum öðrum málaflokkum þó að ýmsir mundu segja að skort gæti sérstaka sérfræðiþekkingu. Mergurinn málsins er sá að ekki er gerð til slíkrar sérfræðiþekkingar nein krafa á Alþingi. Við erum að reyna að vinna á öðrum vettvangi. Ég veit ekki hvort hv. þm. hefur oft byggt Seðlabanka, en hann hefur mjög oft úr þessum stól haft uppi aths. um hvernig málin gangi fyrir sig þar. Aths. hans um reynsluleysi eru því ómerkar. Í öðru lagi talaði hv. þm. mjög um að þessar till. væru óskynsamlegar án þess að tilgreina nákvæm dæmi um hvers vegna. Þær aths. falla líka ómerkar. Ef tekið er mið af almennum vinnumarkaði hér er afkoma fyrirtækja svo ólík, eins og t.d. í sjávarútvegi, að full ástæða er til að finna til þess virka og formlega leið að launþegar geti gengið að sínum réttmæta arði hjá fyrirtækjum sem geta skilað honum. Þetta er ein leið til þess. Við Bandalagsmenn erum fúsir til að hlusta á aðrar tillögur, en þær hafa ekki komið fram. Einn flokkur aths. sem fram komu var að með þessu yrði verkalýðshreyfingin samsett af fleiri og smærri einingum. Ef við tökum þetta út af fyrir sig gerist það að viðsemjendum verkalýðshreyfingarinnar, atvinnurekendum, fjölgar líka vegna þess að fyrir hvern vinnustað sem ákveður að semja sjálfur kemur einn vinnuveitandi sem semur á þeim vettvangi. Ef menn vilja halda því fram að samningsaðilar í verkalýðshreyfingunni verði fleiri og smærri verða þeir líka að taka með í reikninginn að þeir verða það líka vinnuveitendamegin. Því var haldið fram að smæð verkalýðsfélaga mundi leiða til þess að fólk bæri minna úr býtum, en það er alls ekki rétt. Við höfum, eins og ég sagði áðan, ýmsar vísbendingar um að kjör fólks, eins og núna er þar sem launaskriðið er, séu kannske með bestu móti á smæstu vinnustöðunum þar sem tengsl milli manna eru kannske mest og best. Ég held að ég fari að láta máli mínu lokið. Ég held að hv. þm. Karvel Pálmason ætti að líta á þann raunveruleika sem við okkur blasir. Verkalýðshreyfingin, sem um áratugi hefur barist við að reyna að rétta hlut þeirra sem verst eru settir, á greinilega langt í land. Hún þarf greinilega að taka upp aðrar baráttuaðferðir eða aðrar forsendur. Ég held að það sé verðugt verkefni fyrir alþm. að sinna því að leita að og móta nýjan vinnugrundvöll. Í þessum hugmyndum okkar Bandalagsmanna er enginn skyldaður til neins. Það er enginn skyldaður til að stofna vinnustaðafélag. Mönnum er það einungis heimilað með lýðræðislegum kosningum á vinnustaðnum ef þeir telja að það muni skila þeim betri árangri. Ég tel að það beri enn þá frekar vott um vanþekkingu og fordóma að reyna ekki að stíga ný skref og að reyna ekki nýjar leiðir. Það er staðreynd að einungis með því að prófa sig áfram, einungis með því að breyta munum við taka einhverjum framförum. Síðustu orð hv. þm. Karvels Pálmasonar um að verðugustu verkefnin séu þau að stækka einingarnar og fækka þeim eru mér áhyggjuefni. Það gengur þvert á móti öllu því sem er að gerast að öðru leyti í okkar þjóðlífi þar sem tilhneigingin er til valddreifingar, tilhneigingin er sú að færa völd og áhrif nær fólkinu. Eins og kemur fram í fskj. þessa frv. hefur það verið viðfangsefni hugsuða verkalýðshreyfingarinnar, sem hv. þm. mundi væntanlega flokka fyrir ofan meðalgreinda menn, það hefur verið þeirra viðfangsefni og þeirra hugsun að vinnustaðurinn sjálfur eigi að vera einingin sem starfsemi hreyfingarinnar snýst um.



Herra forseti. Ég vildi ekki láta hjá líða að taka þátt í þessum umr. Ég held að út af fyrir sig sé ekkert á móti því að hv. Alþingi fjalli um mál af þessu tagi og það er að mörgu leyti þakkarvert að þeir þm. BJ skuli hafa komið þessu máli á dagskrá hér þing eftir þing eins og þeir hafa gert þó að ég sé ekki sammála þeirra till., því fer víðs fjarri. Þau rök sem ég hef uppi í þeim efnum eru eftirfarandi - og ég ætla ekki að fara að halda langa ræðu um þetta mál þó að það væri kannske ástæða til að ræða um það mjög ítarlega. Rökin eru í fyrsta lagi þau að ég tel að það fyrirkomulag sem hér er gerð till. um mundi veikja samtakamátt verkalýðsstéttarinnar í heild. Það er röksemd nr. eitt og ég held að hún sé í raun og veru þýðingarmest í þessu sambandi. Það kann að vera að á einstaka vinnustað gætu menn náð fram meiri kauphækkunum hjá fyrirtækjum sem eru mjög efnum búin og eiga mikinn afgang til þess að dreifa hugsanlega til sinna starfsmanna. En í það heila tekið er ég þeirrar skoðunar að fyrirkomulag á verkalýðshreyfingunni af því tagi sem hér er verið að tala um muni veikja samtakamátt verkalýðsstéttarinnar í heild. Það er röksemd nr. eitt í mínum huga. Í öðru lagi tel ég að það sé út af fyrir sig ekkert á móti því að Alþingi ræði mál af þessum toga. En ég er þeirrar skoðunar að í þeim efnum þurfi áður að hafa átt sér stað ítarleg umræða um þessi mál á milli aðila vinnumarkaðarins. Ég er ekki að segja að þeir eigi að ráða þessu endilega í einu og öllu 100%, en ég held að það sé mjög óráðlegt að Alþingi fari að fyrirskipa samskiptareglur á hinum almenna vinnumarkaði, eins og hér er gerð tillaga um, með því að taka eitt ákveðið atriði út úr. Það út af fyrir sig er nægileg röksemd fyrir mig til þess að setja spurningarmerki við þetta frv. Í þriðja lagi minni ég á það að þing Alþýðusambands Íslands stendur ný fyrir dyrum og þar verður sérstaklega, ef ég man rétt, fjallað um þessi skipulagsmál og þá einkum um samþykktina frá 1958, hvort menn eiga áfram að reyna að glíma við að hrinda henni í framkvæmd. Ég skal ekkert um það segja hver verður niðurstaða þessa Alþýðusambandsþings núna. Mér heyrist þó að margir séu þeirrar skoðunar að hæpið sé að gera ráð fyrir því að unnt verði að framkvæma þá stefnu til hlítar sem var verið að glíma við á árunum 1958–1960. Síðan er liðinn heill aldarfjórðungur og þetta hefur ekki þokast neitt áleiðis að marki að öðru leyti en því að stofnuð hafa verið svokölluð starfsgreinasambönd. Ástæðan til þess að þetta hefur ekki þokast neitt áleiðis er ekki sú að það hafi ekki margir í verkalýðshreyfingunni viljað taka á þessum skipulagsmálum og að það séu ekki margir sem sjá að þar er víða um að ræða mjög alvarlegan skipulagslegan vanda, t.d. þegar mjög mörg verkalýðsfélög gera samninga fyrir fólk á sama vinnustaðnum, eins og þetta er núna. Það eru dæmi um fjölda verkalýðsfélaga á einum og sama vinnustaðnum og menn benda á að það fyrirkomulag sé með vissum hætti veikleiki hjá verkalýðshreyfingunni. Það eru margir sammála um það í verkalýðssamtökunum. En menn hafa ekki komist fram úr þessu máli af ýmsum ástæðum. Því ráða margvísleg sjónarmið. Oft eru þau að vísu þannig að það er varla ástæða til að hrópa ferfall húrra fyrir þeim. En það eru þó sjónarmið sem eru gild og hafa ráðið þarna úrslitum. Í viðtali sem ég tók við Björn Jónsson og Guðmund J. Guðmundsson fyrir tímaritið Rétt 1976 og vitnað er til í grg. með frv. hv. flm., 1. landsk. þm. og hv. þm. Guðmundar Einarssonar kemur það fram að Guðmundur J. Guðmundsson telur að ein ástæðan til þess að skipulagsmálin hafi ekki þokast áleiðis sé það sem hann kallar „smákóngasjónarmið“. Það getur vel verið að eitthvað slíkt hafi flækst fyrir mönnum í þessum efnum. En reynslan af samþykktinni frá 1960 er sú - þó að á bak við hana hafi verið að heita má einróma vilji Alþýðusambandsins á þeim tíma-að ekkert hefur þokast að marki í þessa átt, ef frá er talin stofnun starfsgreinasambandanna sem er vissulega mikilvægt skref. Að undanförnu hafa verið í gangi viðræður og umræður innan verkalýðshreyfingarinnar um vissar breytingar í samræmi við þessa samþykkt, t.d. fyrir starfsfólk í húsgagnaiðnaði. Þar hefur verið rætt um það að eðlilegt væri að bæði faglært og ófaglært starfsfólk í húsgagnaiðnaði væri í sama stéttarfélaginu. Þessi mál hafa verið tekin fyrir á vettvangi Alþýðusambandsins og það hefur komið í ljós að um er að ræða mjög flókin markatilfelli á milli verkalýðsfélaga sem menn hafa því miður ekki ráðið fram úr. En hitt er ljóst, að ekki er hægt að saka verkalýðshreyfinguna um að hún hafi ekki fengist til að taka á þessum málum. Það hefur hún vissulega gert þó að það hafi í raun og veru þokast heldur hægt. En mér skilst að næsta Alþýðusambandsþing ætli sér að taka á þessum málum og gera upp þá reynslu sem fengin er af þessari 25 ára gömlu samþykkt Alþýðusambands Íslands. Ég held að við verðum að gera okkur grein fyrir því að það launakerfi sem notað er í landinu er út af fyrir sig hægt að gagnrýna og vafalaust má kenna verkalýðshreyfingunni um eitthvað af ágöllum þess. En hitt er þó aðalatriðið, að menn átti sig á því að megingallarnir í launakerfinu eru núna þeir að kauptaxtarnir sem slíkir eru allt of lágir. Hinn svokallaði „frjálsi markaður“ hefur lagt sig fram um að brjóta það kauptaxtakerfi niður með þeim hætti sem menn þekkja nú að undanförnu, þannig að verulegur hluti teknanna, og stærri hluti en áður, er núna fólginn í yfirborgunum. Það er auðvitað eðlilegt að menn taki við yfirborgunum og semji um yfirborganir þar sem menn geta boðið upp á þær. En það er engu að síður ljóst að þetta tvöfalda launakerfi, annars vegar kauptaxtar og hins vegar yfirborganir, veikir þegar fram í sækir samstöðumöguleika verkalýðshreyfingarinnar í heild. Ég held að einmitt yfirborganakerfið, eins og það hefur verið að undanförnu, færi okkur heim sanninn um það að sú tillaga sem hér er flutt af hv. þm. BJ er ekki alveg á réttu róli. Hún mundi í raun og veru staðfesta það frumskógakapphlaup sem er í gangi á vinnumarkaðnum núna, þar sem ríku fyrirtækin geta borgað miklu meira en þau sem eru lakar sett. Ég held að þetta sé mál sem þurfi að taka tillit til líka. Við höfum í raun og veru reynslu af þessu nú þegar að hluta til í yfirborganakerfinu og ég held að það sé ekki það sem verkalýðshreyfingin í landinu eigi að keppa að. Ég held að hún eigi þvert á móti að leggja áherslu á samstöðuna, vegna þess að þegar allt kemur til alls þá reisir hún fyrst þá sem lakast eru settir, það sýnir reynslan, jafnvel þó þeir vinni hjá fyrirtækjum sem eru illa á sig komin eins og oft er t.d. í sjávarútveginum. Menn ræða nokkuð um lýðræði í verkalýðshreyfingunni í þessu sambandi og það er talað um að það sé lítið. Staðreyndin er þó sú, að valdið í verkalýðsfélögunum er hjá hinum einstöku verkalýðsfélögum um allt land og samböndin, t.d. Alþýðusambandið og fjórðungssamböndin, taka ekki þetta vald af hinum einstöku verkalýðsfélögum. Samningsvaldið er hjá verkalýðsfélögunum sjálfum. Ég hygg því að þegar við lítum yfir verkalýðshreyfinguna á Íslandi annars vegar og hins vegar verkalýðshreyfinguna í Skandinavíu, á Norðurlöndum, þá komumst við að þeirri niðurstöðu að möguleikar verkafólksins til þess að hafa áhrif eru mun meiri hér en þar. Reynslan er hins vegar ólygnastur vottur um að það er samtakamátturinn sem ræður úrslitum. Það sjáum við úr síðasta verkfalli BSRB. Ég er ekki í nokkrum vafa um að það var sú ríka samstaða sem þar var um að ræða sem gerði það að verkum að BSRB náði þeim árangri sem þrátt fyrir allt liggur fyrir. Ég er viss um að ef einstök félög hefðu þar verið að reyna að brjótast um hefði verið mun örðugra fyrir þau að ná þeim árangri sem heildarsamtökunum tókst. Ég held þess vegna að BSRB-verkfallið sýni okkur ákaflega vel hvað samtakamátturinn getur skilað miklu, jafnframt því sem BSRB-verkfallið er dæmi um lýðræði í verkalýðshreyfingunni, þar sem fólk tekur þátt í störfum hennar í stórum stíl, mjög virkan þátt. Ég held að við verðum einfaldlega að viðurkenna að það eru allir möguleikar fyrir fólk til að hafa áhrif á störf sinna verkalýðsfélaga, það eru möguleikar til þess. Spurningin er hins vegar um það hvernig fólk nýtir þessa möguleika í fyrsta lagi. Og auðvitað í öðru lagi: Hvað gerir forustan í viðkomandi verkalýðsfélagi til að laða fólk til að nota þessa möguleika? Ég hugsa að það sé mjög misjafnt. Sums staðar er ekki nærri nógu vel að verki staðið í hinum einstöku verkalýðsfélögum. Mætti ýmislegt um það segja. Ég held sem sagt að þó að það sé gagnlegt að þessi umr. fari fram, og ég hef ekkert við það að athuga og fagna því að þeir Bandalagsmenn skuli koma þessu máli hér á dagskrá þing eftir þing, þá breytir það ekki því að ég hlaut að koma á framfæri þeirri afstöðu minni að ég tel að þetta frv., eins og það liggur hér fyrir, lagi ekki neitt. Það gæti heldur orðið til bölvunar, gæti heldur orðið til þess að veikja samtakamáttinn. En samtakamátturinn er þrátt fyrir allt og allt besta kauptryggingin sem verkafólkið í landinu hefur.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. Ég skal ekki lengja þetta mikið. Hv. þm. Ellert Schram vitnaði hér til Alþýðusambands Vestfjarða um að það samband hefði haft sérstöðu í samningum áður. Það er út af fyrir sig rétt. Hér er ekki um að ræða að sérstök sambönd verði sér. Hér er gerð tillaga um að 25 menn á sama vinnustað geti tekið sig út úr því stéttarfélagi sem þeir nú tilheyra og stofnað sérstök samtök. Það er því verið að veikja stöðu stéttarfélaga verði þetta gert. Ég held að það hljóti hver og einn að sjá. Ég er að tala um það sem ég þekki best, hina smærri staði. Vera kann að þetta geti frekar og geti hugsanlega orðið til góða á hinum stærri stöðum, í hinum stærri félögum, en hin smáu félög, ef með þessum hætti yrði brotist út, mundu verða gersamlega vanmáttug til þess að standa í stykkinu og framkvæma það sem þeim ber. Það er sú hætta sem ég a.m.k. sé í þessu máli fyrst og fremst. Þetta veikir þá sem eru þegar veikir fyrir. Að vísu var hv. þm. Ellert Schram ekki á síðasta þingi og þarf þá að kynnast því enn betur, en það er síður en svo að ég sé viðkvæmur fyrir gagnrýni. Ég vil að menn tali hreint út og segi sína skoðun. En að sjálfsögðu áskil ég mér þá rétt til að segja mína skoðun á móti. Það getur enginn bannað. Ég hverf ekki frá því að ég tel, a.m.k. skv. þeirri reynslu sem ég hef af þessum málum, að hér sé um það að ræða að veikja þá sem eru veikir fyrir, en vera kann að þetta skipti ekki miklu máli fyrir hina. Þó sé ég ekki að þetta mundi bæta ástandið og færa þeim bætt kjör sem hafa þau verst fyrir. Valddreifing, sagði hv. þm. Guðmundur Einarsson, færa valdið nær fólkinu. Síður en svo hef ég á móti því að það verði gert. En ég tek undir það, sem hv. þm. Svavar Gestsson sagði hér áðan, að valdið er auðvitað hjá fólkinu. Hvert og eitt einasta stéttarfélag hjá Alþýðusambandi Íslands hefur þann rétt að semja á þann hátt sem það kýs sjálft og það fólk sem í félaginu er vill að verði gert. Þannig má segja: Valdið er hjá þessu fólki nú þegar. Það er svo spurningin hvort það vill nota það. Auðvitað eru misjafnar skoðanir á því hvernig það hefur verið notað, en valdið er þar. Það er rétt hjá hv. þm. Guðmundi Einarssyni að það þarf enga sérfræðiþekkingu til að sjá að seðlabankabyggingin var vitlaus bygging á vitlausum tíma. Það held ég að allir geti verið sammála um. En ég er ekki jafnsannfærður um að þeir hv. þm. sem ekki hafa kynnt sér starfsháttu og starfsemi hinna einstöku stéttarfélaga innan Alþýðusambandsins séu jafndómbærir á að segja til um hvað kynni að verða til hins betra í breyttum starfsháttum þar. Ég dreg það mjög í efa. Ég held að í því tilfellinu þurfi menn, ef ekki að fá reynsluna sjálfir, þá a.m.k. að kynna sér starfsháttuna til hins ýtrasta áður en þeir fella dóm um hvernig slíku hefur verið farið á undangengnum árum og áratugum. Menn segja að þetta frv. hafi fengið harkalegar viðtökur. Það má vera. Og menn segja líka: Fólkið vill þessa breytingu. Fólkið vill hafa málið svona. Nú er mér um það kunnugt að tvö frv.; bæði það sem hér er nú til umr. og annað svipaðs efnis, sem áður hefur verið flutt, hafa verið rædd í fjöldamörgum stéttarfélögum, en ég veit ekki um neitt einasta stéttarfélag, þar sem þetta hefur verið rætt á félagsfundum, sem ályktað hefur á þann veg að til þessarar breytingar eigi að grípa. - Fólkið sjálft, segja menn. Það er einmitt fólkið sjálft sem segir til um hvað það vill. Mér vitanlega hefur ekkert stéttarfélag innan Alþýðusambands Íslands ályktað í þá veru að það óski slíkrar breytingar á lögunum um stéttarfélög og vinnudeilur. Ég veit ekki til þess. Það má vera að það finnist einhver slík dæmi, en sé svo eru þau mér ókunn og ábyggilega fá. Ég held ekki að menn geti sagt að það séu einstakir forustumenn, sjálfskipaðir forustumenn eins og hv. þm. Ellert B. Schram sagði hér áðan, úr verkalýðshreyfingunni.