Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og fram kemur í grg. fyrir máli þessu, tengdust kjarasamningar sjómanna og útvegsmanna fiskverðsákvörðun að þessu sinni með þeim hætti, að sjómenn óskuðu endurskoðunar á kostnaðarhlutdeild fiskkaupenda, svo sem það var ákveðið með l. nr. 79 frá 31. des. 1968, um ráðstafanir í sjávarútvegi vegna breytingar gengis íslenzkrar krónu. Þegar það svo lá fyrir í Verðlagsráði sjávarútvegsins, hver hækkun fiskverðs gæti orðið með hliðsjón af þeirri hækkun, sem átt hafði sér stað á sjávarafurðum í markaðslöndunum, náðist svo sem kunnugt er samkomulag um það milli samningsaðila að óska eftir því, að breyt. yrði gerð á 1., sem hér er lögð til, en það er, að kostnaðarhlutdeildin, sem er tekin af óskiptum afla, lækkar úr 17% í 11 %. Sjútvn. hefur rætt mál þetta á tveim fundum sínum og hefur orðið sammála um að mæla með samþykkt þess með þeirri breyt., sem fram kemur á þskj. 237. Er hér um bráðabirgðaákvæði að ræða, sem talið er nauðsynlegt að sett verði með tilliti til þeirra lágmarksákvæða, sem sett voru á árinu 1969 og hafa gildistíma fram á yfirstandandi ár. Eftir því sem n. er kunnugt um, mun þetta bráðabirgðaákvæði aðeins ná til endurskoðunar á lágmarksverði á rækjum, en samningar um rækju munu ná til júlíloka á yfirstandandi ári og ef ekki kæmi til nein endurskoðun á því verði, eftir að þessi l. koma til framkvæmda, mundi af því leiða, að rækjuverðið mundi lækka frá því, sem samið var um á s.l. ári eins og það er samkvæmt þeim samningum, sem ég hef vísað til. En það er ekki meiningin, heldur að endurskoðun fari fram og gerðar verði nauðsynlegar breytingar með hliðsjón af því, sem þetta nýja frv. tekur til um það ákvæði, það er hlutdeildarkostnaðinn í fiskverðinu. Enda þótt sjútvn. sé sammála um að mæla með samþ. þessa frv. með þeirri breyt., sem ég hef nú skýrt frá, undirrituðu tveir nm. nál. með fyrirvara, þeir hv. 1. þm. Norðurl. v. og hv. 1. þm. Vestf. En hv. 5. þm. Reykn. tjáði sig samþykkan frv. einnig með umræddum breytingum, en óskaði samt sem áður að skila séráliti um málið, svo sem hann hefur gert og sem sjá má á þskj. 238. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að orðlengja frekar um þetta frv., en vil leyfa mér að leggja til, að það verði samþ. með þeirri breyt., sem n. leggur til, og frv. að lokinni þessari umr. verði vísað til 3. umr.



Herra forseti. Eins og hv. frsm. og formaður sjútvn. hefur þegar skýrt frá, er ég út af fyrir sig meðmæltur þeirri breyt., sem felst í frv., sem hér er um að ræða, á l. nr. 79 frá 31. des. 1968 um ráðstafanir í sjávarútvegi. Hins vegar kaus ég að skila sérstöku nál. til þess að leggja á það ríka áherzlu, að ég er mjög andvígur þeirri löggjöf frá 31. des. 1968 og tel hana mjög rangláta, enda þótt á henni verði gerð sú tiltölulega litla breyt., sem í þessu frv. felst. Ég skal í megindráttum vísa til þess nál., sem ég hef leyft mér að leggja fram og er á þskj. 238 og mun þess vegna ekki fjölyrða um þá löggjöf, en vil aðeins minna á, að hún er að mínum dómi hið mesta víti til varnaðar. Hún sýnir, að það getur verið og er varhugavert, þegar embættismenn eru látnir ráða of miklu við undirbúning viðkvæmrar löggjafar, þegar þar eru látnir ráða, að því er virðist öllu, bankastjórar, hagfræðingar og aðrir slíkir, oft sprenglærðir menn, en menn, sem eru auðsjáanlega, eins og dæmin sanna, vanari því að umgangast tölur og vélar heldur en lifandi fólk. Glöggt dæmi um þetta eru þau átök, sem urðu fyrir nokkrum dögum, einmitt í sambandi við tiltölulega nýja löggjöf héðan frá Alþ. um verðjöfnunarsjóð og þó einkanlega um framkvæmd þeirrar löggjafar. Sú löggjöf, sem með þessu frv., sem nú liggur fyrir d., er lagt til að gerð sé nokkur breyting á, var sett í sambandi við breyt. á gengi ísl. krónu haustið 1968. Einn þáttur þessarar löggjafar var að raska mjög svo stórlega hlutaskiptafyrirkomulagi, sem gilt hefur á íslenzkum bátaflota bæði við síldveiðar og ýmsar aðrar veiðar. Með þeim l. var ákveðið, að greiða skyldi í stofnfjársjóð fiskiskipa 20% af brúttó söluverði afla og einnig skyldi greiða af óskiptu 10%, sem rynni til útgerðarmanna til þess að standa straum af kostnaði. – Ég bið afsökunar. Ég fer hér ekki nákvæmlega með réttar tölur. Það voru 10% í fyrsta lagi og svo 17% af fiskverði, sem að jafnaði var tekið, áður en hlutaskipti fóru fram til þess að standa straum af ýmsum útgerðarkostnaði og til þess að greiða í stofnfjársjóð fiskiskipa. Sem sagt, það voru að jafnaði 27%, sem tekin voru samkvæmt l. þessum af óskiptu og gat þó farið allt upp í 37% alls landaðs aflaverðmætis, sem þannig var tekið, áður en farið var að skipta sjómönnum út úr aflahlutnum. Nú er ætlunin að gera lítils háttar breytingu á þessari löggjöf, þannig að í staðinn fyrir að taka 17% af fiskverði, áður en hlutaskipti fari fram, er nú ráðgert, að verði tekin 11 %. Ég er að sjálfsögðu fylgjandi þeirri breytingu. En ég vil leggja á það áherzlu, að eftir sem áður skulu tekin samkvæmt löggjöfinni frá í fyrra 21-31% af óskiptum afla, áður en farið er að skipta sjómönnum þeirra aflahlut. Ég legg á það áherzlu, að ég tel þessa löggjöf frá siðasta ári mjög rangláta og hið eðlilega sé, að sjómenn og útgerðarmenn sitji eins og áður við sama borð, að því er snertir réttinn á verðmætinu fyrir aflann og það eigi að sjálfsögðu ekki að vera löggjafaratriði, heldur samningsatriði eins og löngum hefur verið, hvernig svo aftur á móti skiptahlutföllin á milli þeirra eru. Það mun hafa komið fram í fyrra í sambandi við löggjöfina, sem þá var sett, að það væri nauðsynlegt að gera lagabreytingu, að dómi flm. frv. vegna þess, að sjómenn hefðu verið svo óbilgjarnir í samningum, að því er snerti skiptahlutföllin. Í því sambandi vil ég þó minna á það, að þeir höfðu ekki verið óbilgjarnari en svo, að þessi skiptahlutföll höfðu breytzt mjög verulega þá á allmörgum undanförnum árum, m.a. vegna breyttrar hagkvæmni um borð og breyttra veiðiaðferða, svo sem þegar hringnót var tekin upp á sínum tíma við síldveiðar í stað hinna gömlu og mannfrekari veiðiaðferða með tveimur nótabátum. Ég skal svo ekki fjölyrða frekar um þetta mál. Ég er fylgjandi þeirri breyt., sem þetta frv. gerir ráð fyrir og sömuleiðis þeirri brtt., sem n. flytur og ég tel eðlilega. En ég vildi ekki og gat ekki látið þetta tækifæri ónotað til þess að mótmæla hinum mjög svo ranglátu lögum frá í fyrra - þeim lögum, sem nú er verið að breyta lítils háttar.



Herra forseti. Við 1. þm. Norðurl. v. og ég höfum ritað undir nál. með fyrirvara og byggist það á því, að við erum út af fyrir sig samþykkir þeirri breyt., sem er verið að gera á lögum frá því í des. 1968 um ráðstafanir í sjávarútvegi, en viljum nota þetta tækifæri til þess að leggja áherzlu á það, að þegar það mál var til umr. í d., greiddum við framsóknarmenn atkv. gegn þeirri breyt., sem þá var samþ. og vorum eindregið á móti málinu. Sú breyt., sem þá var gerð, var, eins og komið hefur fram í umr., að tekið var af óskiptum afla og greitt fyrst 10% í stofnfjársjóð fiskiskipa og 17% af fiskverði sem þátttaka í útgerðarkostnaði. Við töldum, að fyrir þann tíma hefðu sjómenn orðið fyrir það mikilli skerðingu á kjörum sínum á undanförnum árum, að það bæri sízt að ráðast á garðinn þar til lækkunar, enda hygg ég, að það sé svo, að ef íslenzka þjóðin hefur ekki efni á að launa sínum sjómönnum sæmilega, þá veit ég ekki, hverjir ættu að geta fengið sæmileg laun, því hvað sem um annað verður sagt, verður sjávarútvegurinn um ókomna áratugi undirstöðuatvinnuvegurinn og það hlýtur að vera kappsmál, að sá atvinnuvegur gangi sem bezt. Við vorum, eins og ég sagði áðan, andvígir þeirri lagasetningu og viljum leggja áherzlu á það hér, enda þótt við teljum þá breyt., sem gert er ráð fyrir í þessu frv., vera til bóta, þar sem hlutfallið, eða 17%, eru færð niður í 11% sem þátttaka í útgerðarkostnaði. Ákvæði til bráðabirgða kemur fram í brtt., og það snertir eins og frsm. gat um eingöngu verðlagningu á rækju. Ég hygg, að verðlagningunni á rækjunni sé þannig háttað, að hún gildi til 30. ágúst 1970 og greitt hafi verið 10 kr. verð fyrir rækjuna. Ef þetta ákvæði til bráðabirgða hefði ekki verið, hefði rækjuverðið í heild hækkað til sjómanna, en mér finnst, að rækjuverðið þurfi að vera 10.50 kr. í staðinn fyrir 10 kr. til þess að halda óbreyttu verði, 12.70 kr. á kg. Ég endurtek það, að við munum greiða atkv. með þessari breyt., enda þótt eins og ég gat um áðan, við höfum upphaflega verið á móti þessu máli, en við teljum, eins og málum er háttað nú, þessa breyt. vera þó heldur til bóta.