Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Í brtt. hv. þm. kemur það fram, að þeir hafa tekið á sig sjálfa að meta, hvað eftir ætti að standa í sambandi við ekki aðeins þau lög, sem um er að ræða, heldur og þá samninga, sem í kjölfar þeirra fóru á sínum tíma milli útvegsmanna og sjómanna. Það fer ekki á milli mála, að þegar þessi lög voru sett, náðu sjómenn mjög þýðingarmiklum hlutum fram í sínum samningum, þ. á m. lífeyrissjóði og greiðslu hluta af fæðiskostnaði. Þetta hefur ekki enn þá verið metið af aðildarsamtökunum, sem um þetta sömdu á sínum tíma. Ég hef litla trú á því, að þessir hv. þm. hafi kunnað að meta þetta rétt, tel hins vegar nauðsynlegt, að samtökin sjálf geri það í sínum næstu samningum og segi þess vegna nei.



Herra forseti. Frv. þetta til l. um virkjun Svartár í Skagafirði hefur verið í undirbúningi og athugun að undanförnu, en hins vegar hefur athugun á hagkvæmni virkjunar Svartár átt sér nokkuð langan aðdraganda, eins og getið er um og vísa má til í grg. frv. Fyrrv. raforkumálaráðh. lét sérstaka n. athuga málið. Hún valdi á milli ýmissa kosta, sem um væri að ræða, og komst að þeirri niðurstöðu, að það væri út af fyrir sig hagkvæmt, ef væri hægt að ná þarna hagkvæmri virkjun. Þá voru hins vegar uppi hugmyndir um samtengingu við Laxárvirkjun, eftir að till. um Gljúfurversvirkjun höfðu fram komið, en án þess að ég fari nánar út í þá sálma, þá er niðurstaðan nú orðin, þegar Gljúfurversvirkjun er úr sögunni, að Laxárvirkjunarstjórn sérstaklega aðspurð nú ekki fyrir löngu telur sig ekki vera aflögufæra um neina raforku út af svæði sínu. Í raun og veru má segja, að það hafi legið nokkuð skýrt fyrir, að svo væri, og það var m.a. þess vegna sem ég á öndverðu þingi flutti frv. um virkjun Lagarfoss, sem afgreitt var sem lög fyrir jólin, en það hafði einnig verið lengi til umtals að tengja saman Norðurlandið og Austurlandið frá einhverri stórri Laxárvirkjun, sem nú er ekki lengur um að ræða. Þetta frv. er eins og önnur af þessu tagi og svipað að formi og efni og frv. um virkjun Lagarfoss. Þar er fyrst og fremst leitað eftir heimild til ríkisstj. til þess að fela Rafmagnsveitum ríkisins að virkja Svartá í Skagafirði við Reykjafoss í allt að 5500 hestafla raforkuveri og Íeggja þaðan aðalorkuveitu til Sauðárkróks til tengingar þar við veitukerfi Norðurl. v. Svo eru ákvæði um heimild til þess. að taka lán og ákvæði um, að fella skuli niður aðflutningsgjöld og söluskatt af efni, tækjum og vélum. Ríkisstj. er heimilað að festa kaup á vatnsréttindum og landsréttindum, og loks er svo það ákvæði í 6. gr. frv., að óski sveitarstjórnir á Norðurl. v. að gerast eignaraðilar að Svartárvirkjun og öðrum orkuverum á orkuveitusvæðinu, er ráðh. heimilt að gera samninga þar um fyrir hönd Rafmagnsveitna ríkisins, en þetta er tilsvarandi ákvæði og er í l. um Lagarfossvirkjun. Það er nokkuð nærtækt, að slík heimild sé í frv. um virkjun Svartár í Skagafirði vegna þess, að eins og fram kemur í grg., þá hefur á vegum sýslunefnda Húnavatns- og Skagafjarðarsýslna ásamt Sauðárkrókskaupstað um nokkur ár verið starfandi raforkumálanefnd. Og þessi raforkumálanefnd hefur haft mikinn áhuga á því að koma þessari virkjun í framkvæmd, og hefur ráðgjafarfyrirtæki, Virkir h.f., hannað virkjun í Svartá við Reykjafoss í Skagafirði á vegum þessara aðila. Þær áætlanir og hönnun, sem þannig liggja fyrir, hafa af Orkustofnun verið taldar hagkvæmar. Hún hefur ekkert út af fyrir sig við þær að athuga. Það er svo annað mál, að það þarf að ganga rækilegar í málið og undirbúa margt, áður en hægt er að hefjast handa. Mér er það fyllilega ljóst, að þegar frv, sem þetta er borið fram í þinglokin, þá dettur mér ekki í hug að ætlast til þess af þinginu, nema um það væri alveg einróma samstaða, að það geti lokið málinu. En jafnvel þó að svo verði ekki, þá vil ég segja, að það er mjög mikils virði að fá markaða stefnu í þessu máli, sem er gert með flutningi þessa frv. Það væri líka út af fyrir sig mjög æskilegt, að n., sem fengi málið til meðferðar hér, gæti skilað áliti í málinu sem fyrst, sérstaklega ef hún er sammála um málið, því að það mundi styrkja iðnrn. í framkvæmdum sínum, sem það mun vinna að til eflingar framkvæmdum á þessu sviði, enda þótt l. hafi ekki tekið gildi, í trausti þess, að Alþ. geti, þegar það kemur saman á næsta hausti fljótlega samþykkt lög eins og þessi. Og það getur flýtt mjög fyrir að hafa þá unnið að undirbúningi málsins, fullkomnað hönnun virkjunarinnar og undirbúið fjáröflunina. Ég skal viðurkenna það, að ég hafði búizt við því og reyndar kannske gefið það í skyn, að flutningur þessa máls gæti orðið fyrr á þessu þingi, þannig að það gæti átakalaust náð lögfestingu, en það er nú svo, þegar um mál eins og þessi er að ræða, að oft kemur fram ýmislegt í undirbúningnum, sem tefur framgang þess. Mér er ljós sú mikla orkuþörf, sem er á þessu svæði, og mjög einbeittur vilji fólksins til þess að raforkuver sé reist í héraðinu sjálfu. Ég aðhyllist þá stefnu, að eðlilegt sé, að hlutdeild sveitarfélaga, ef þau óska þess, sé fyrir hendi í raforkuvirkjunum eða rafveitum, sem reistar hafa verið eingöngu af hálfu ríkisins. Ég minni á það, að upphaflega voru það sveitarstjórnirnar, sem réðust í virkjanirnar og jafnvel einstaklingar, og slíkt held ég, að sé í raun og veru farsæl stefna, sem mótuð er í bæði þessu frv. að þessu leyti og í frv. um virkjun Lagarfoss. Ég vil svo leyfa mér, herra forseti, að leggja til, að þessu máli verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. iðnn.



Herra forseti. Það er í sjálfu sér ekki margt, sem ég þarf að bæta við ræðu hæstv. forsrh., enda þarf ég að ná í flugvél eftir nokkrar mínútur norður í land og má því ekki vera að því að flytja langt mál um þetta frv. að þessu sinni. Ég vil þó gagnstætt því, sem mér virtist, að hæstv. ráðh. teldi, leggja áherzlu á, að þetta mál fái afgreiðslu á þessu þingi, og mér sýnist, að ef vilji er fyrir hendi um það, þá ætti það að vera auðvelt verk. Málið er ekki flókið, og fyrr á þessu sama þingi voru afgreidd hér lög um virkjun Lagarfoss, sem eru svo að segja að breyttu breytanda nákvæmlega shlj. þessu frv. En þetta mál er búið að vera áratugum saman mikið áhugamál heima í Skagafirði - raunar allt frá árinu 1920. Þá þegar var farið að ræða um virkjun Svartár við Reykjafoss, og Skagfirðingar brutust í því æ ofan í æ að fá virkjunarmöguleika þar rannsakaða. Það mun hafa verið fyrst árið 1929, sem Jón heitinn Ísleifsson verkfræðingur gerði áætlun - raunar kallaði hann það bráðabirgðaáætlun - um 800 KW virkjun í Svartá, og var það ekki svo lítil virkjun á þeim tíma. Fleiri góðir menn gerðu till. um þessa virkjun svo sem Steingrímur Jónsson rafmagnsstjóri og Jakob Guðjohnsen, og þeir gerðu raunar meira en það. Þeir gerðu áætlun um dreifingu orkunnar um svo til allan Skagafjörð, og síðar hafa verið gerðar áætlanir um þessa virkjun. Það dylst engum, að orkuþörf í þessu kjördæmi er orðin mikil. Orkuþörfin fer vaxandi með hverju ári, og þessari orkuþörf þarf að svara með síauknu dísilalli, og ef hægt væri að ráðast í þessa virkjun nú sem allra fyrst, mundi vera auðvelt, að ég hygg, að selja strax alla þá raforku, sem hún framleiðir, og leysa þannig af hólmi að langmestu leyti það dísilafl, sem nú er notazt við. Það blandast engum hugur um það, að þó að þessi virkjun gefi e.t.v. ekki jafnhagkvæma útkomu og stórvirkjanirnar, þá er kostnaðurinn eða verðið á þeirri raforku, sem hún mun framleiða, ekki neitt í nánd við þann kostnað eða það verð, sem fæst með raforku frá dísilstöðvunum. Ég vil benda á það, sem hæstv. ráðh. gerði raunar líka, að undanfarin ár hefur starfað svokölluð raforkumálanefnd Norðvesturlands kosin af sýslunefndum Húnavatnssýslna og sýslunefnd Skagafjarðarsýslu og bæjarstjórn Sauðárkróks. Þeir hafa rætt mjög um raforkumálin á þessu svæði, og ég held, að ég megi fullyrða það, að ávallt hefur verið innan þessarar n. fullur einhugur um þessa virkjun. Á fundum þessarar n. hafa einnig mætt fulltrúar frá bæjarstjórn Siglufjarðar, og þeir hafa jafnvel látið að því liggja, að þeir mundu vilja verða þátttakendur í þessari virkjun, ef til þess kemur á síðari stigum málsins, að sveitarfélögin taki einhvern þátt í þessu verki. Ég sá í dagblaðinu Tímanum, sem kom út í morgun, sennilega í tilefni þess, að þetta frv. var lagt hér fram á Alþ. í gær, greinarkorn, sem einhver Skuggabaldur hefur ritað, sem nefnir sig Svarthöfða, og fyrirsögn þessarar greinar er á þessa lund: „Er Laxár-mál í uppsiglingu í Skagafirði?“ Ég held, að ég megi fullyrða það, að hér er ekki um það að ræða, a.m.k. ekki af hálfu okkar heimamanna, að neinn slíkur ágreiningur, sem hefur orðið um Laxárvirkjun, sé um þetta mál. Það hefur, eins og ég sagði áðan, ríkt um þetta mál nær því alger einhugur í Skagafirði og raunar í kjördæminu öllu. Það stendur t.d. hér í þessari gr. með leyfi hæstv. forseta: „Því er mjög veifað af þeim aðilum, sem ætla nú að keyra rafstöðina ofan í miðjan laxastigann í Reykjafossi, að þeir hafi samþykki landeigenda fyrir ofan Reykjafoss fyrir því, að það megi virkja Svartá. Það skal tekið fram í eitt skipti fyrir öfl, að þetta eru helber ósannindi. Enginn landeigandi fyrir ofan Svartá hefur heitið slíku. Tveir eða þrír aðilar, sem eiga mestra hagsmuna að gæta, vegna þess að þeir eiga land að Reykjafossi ...“ Nú get ég skýrt frá því, að þegar ég var heima í hléinu, sem var í kringum hátíðarnar, komu á minn fund þrír bændur framan úr Lýtingsstaðahreppi, sem eru aðilar að þessu landeigendafélagi. Erindi þeirra var það eitt að hvetja mig til þess að koma fram þessu máli, virkjun Svartár við Reykjafoss. Og þeir sögðu mér, sem ég veit líka, að er alveg rétt, að þeir væru margir, landeigendur í Lýtingsstaðahreppi, sem eru sama sinnis og þessir þrír bændur, og ég vil taka það fram, að þessir bændur eru enn þá framar í sveitinni og eiga engar fjárvonir í skaðabótum út af þessari virkjun. Þeir buðu mér að safna undirskriftum úr hreppnum til stuðnings þessu máli. Ég er nú yfirleitt heldur andsnúinn undirskriftum og sagðist ekki telja ástæðu til þess að sinni. Það gæti komið til þess, að ég leitaði til þeirra síðar og fengi slíkar undirskriftir, en ég fullyrði það, að það, sem stendur í þessu greinarkorni, eru helber ósannindi, þ.e. að hér liggi ekki fyrir neitt samþykki landeigendafélagsins í heild. En ég fullyrði það alveg, að innan landeigendafélagsins er mikill áhugi einmitt fyrir framgangi þessa máls. Því er það svo, að ef stofnað verður til einhverrar óeiru um þetta mál, þá hygg ég, að það verði af völdum einhverra utanaðkomandi afla, og ég vænti þess, að sú verði gifta héraðs míns og Norðurl. v., að við látum ekki slík óeirðaröfl brjóta það niður fyrir okkur, sem við viljum byggja upp, og ég spái því, að hlutur slíkra afla verði ekki mikill.



Herra forseti. Við 1. umr. þessa máls gerði háttv. 1. þm. Reykn., 1. flm. frv., grein fyrir undirbúningi þess og efnisatriðum. Fjhn. hefur haft málið til meðferðar, og leggur hún til, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Ég leyfi mér að flytja skrifl. brtt. við frv. þetta. Er þar annars vegar um það að ræða, að flokkurinn B 3 í 1. gr. frv. verði B 1, en hins vegar, að launaskerðing þm., sem embættum gegna úti á landi samkv. 2. gr., verði helmingur í stað 3/10. Hin skrifl. brtt. er svo hljóðandi: „1. Í stað „B 3“ í 1. gr. komi: B 1. 2. Í stað orðanna „fá greidda 3/10 hluta árslauna“ í 2. gr. komi: fá greiddan helming árslauna.“ Mér er ljóst, að mikil og víðtæk samstaða er milli þingflokka og þm. um flutning þessa frv. Geri ég mér þess vegna grein fyrir því, að litlar líkur muni vera á því, að brtt. þær, sem ég flyt, verði samþykktar. Vil ég þó láta á það reyna, en einkum koma hér á framfæri þeim rökum, sem liggja að baki tillöguflutningnum, því að ég efast ekki um, að jafnvel þótt frv. verði nú samþykkt óbreytt, þá muni þau rök, sem ég hef fram að flytja fyrir breytingum á því, verða höfð hér uppi um langa tíð, og ég treysti því raunar, að sú stefna, sem ég mun hér nánar víkja að nokkrum orðum, muni sigra, jafnvel þótt svo fari, að frv. þetta verði nú samþykkt óbreytt. En þótt brtt. sú, sem ég flyt, geri ráð fyrir nokkuð lægri launum alþm. en í frv. eru ráðgerð, vil ég taka skýrt fram, að ég tel, að launakjör þm. þurfi að batna stórlega, enda er það í sjálfu sér ekki launaupphæðin eða flokkaskipunin, sem er mér sérstakur þyrnir í augum, heldur sú ákvörðun að skerða beri laun embættismanna utan af landi, sem þingmennsku stunda, um 7/10 hluta. Í því ákvæði felst sú yfirlýsing af löggjafans hálfu, að líta beri á þingmannsstarfið sem 81/2 mánaðar starf á ári hverju, en þeir, sem önnur störf hafa með höndum, jafnframt þingmennsku, gætu ekki sinnt þeim nema sem svaraði 31/2 mánuði árlega, ef ekki er tekið tillit til eðlilegra sumarfría, en ella væri þingmannsstarfið um 8 mánuðir og tími til annarra starfa rúmir 3. Skoðun mín er sú, að það væri mjög óheillavænleg þróun, ef þingtími yrði verulega lengdur. Þvert á móti teldi ég ástæðu til að leitast við að stytta hann, bæði þann heildartíma, sem þing situr að störfum ár hvert, og eins mætti gjarnan koma við meiri störfum í þinginu á færri dögum vikunnar en nú er, ef skipulega væri að unnið. Hvort tveggja þetta mundi mjög auðvelda þm. að sinna öðrum störfum en þingmennskunni - ekki einungis þeim, sem búa í Reykjavík og nágrenni, heldur einnig þm., sem eiga heima fjær, og mun það þó einkum verða svo í framtíðinni, er samgöngur fara stórlega batnandi. Launakjör alþm. eru mál út af fyrir sig, enda er tiltölulega litill munur á launum samkvæmt B-flokki Í, sem ég legg til, að þingfararkaup miðist við, og B-flokki 3, sem í frv. er rætt um. Hins vegar er ljóst, að þeir, sem framgöngu hafa haft um frv. þetta, hafa talið, að þróunin ætti að vera sú, að þm. sinntu aðeins öðrum störfum en þingstörfum rúman ársfjórðung og væru launin við það miðuð og þá talið eðlilegt, að þingfararkaup yrði greitt samkvæmt þriðja flokki. Ég legg hins vegar áherzlu á, að þm. gegni öðrum störfum í þjóðfélaginu sem næst hálft árið, og legg því til, að mánaðarlegar launagreiðslur þeirra verði nokkuð lægri en fyrirhugað er í frv. Engu að síður yrðu þingfararkaupsgreiðslur mun hærri samkvæmt minni tillögu miðað við þann tíma, sem ég tel, að hæfilegur sé til stjórnmálavafsturs, en vera mundi, ef þróunin yrði sú, að alþm. almennt sinntu ekki öðrum störfum en stjórnmálum nema fjórðung hvers árs. Frv. gerir ráð fyrir því, að alþm., sem embætti hafa í Reykjavík, haldi 60% tekna sinna. Mér finnst ekki réttlátt, að ýkja mikill munur sé á launaskerðingu þeirra, sem hér búa, og hinna, sem þing sækja utan af landi, einfaldlega vegna þess að þm. búsettir í Reykjavík verða á milli þinga að sinna margháttuðum erindum á sviði stjórnmálanna, og hygg ég raunar, að oft og tíðum lendi á þeim meiri þungi en hinum, sem dvelja úti á landi utan þingtímans, vegna þess að mörg erindi þarf að reka hér í höfuðborginni. Á hinn bóginn er svo ljóst, að þm., sem föst störf hafa úti á landi, geta á ýmsan hátt sinnt þeim, meðan á þingi stendur, með margháttuðum erindrekstri í höfuðborginni, símtölum við sína undirmenn og eins með því að hverfa heim til starfa yfir helgar, þegar sæmileg færð er. Geri ég því ekki tillögu um, að launaskerðing þeirra þm., sem störf hafa í Reykjavík, verði minni en getið er í frv. Hin mikla launahækkun þm. er rökstudd með því, að störf þeirra fari nú stórum vaxandi. Ég hygg, að hitt sé sönnu nær, að kjörin hafi verið allt of rýr og þm. réttilega til þess fundið, að þeir báru ekki úr býtum laun á borð við aðra, sem svipaða vinnu leggja af mörkum og svipuðum hæfileikum eru gæddir, enda útgjöld þm. margvísleg, og mörg dæmi eru þess, að menn hafa ekki treyst sér til að takast stjórnmálastörf á herðar af fjárhagsástæðum. Á þessu er sjálfsagt að ráða bót, en slík ákvörðun má undir engum kringumstæðum leiða til þess, að grundvallarbreyting verði á afstöðu manna til stjórnmálaafskipta, en sem betur fer, hefur það verið svo, að þm., sem ekki gegndu sérstökum trúnaðarstörfum í stjórnmálunum umfram þingmennskuna, hafa allir eða a.m.k. flestir haft með höndum hin margbreytilegustu störf í þjóðfélaginu og ekkert dregið af sér við þau, hvort heldur hefur verið búskapur eða skrifstofustörf. Ég tel, að það hafi verið til mikillar gæfu, að þm. flestir hafa verið í nánum tengslum við atvinnuvegi þjóðarinnar og hin margháttuðu störf í þjóðlífinu. Ég held, að það hafi verið þeim mikill styrkur og þar með löggjafarsamkundunni. Og ég dreg meira að segja í efa, að það hafi íþyngt mönnum eða gert þeim lífið erfiðara að sinna hálft árið öðrum störfum en stjórnmálavafstri. Þvert á móti hygg ég, að sjóndeildarhringur þm. mundi þrengjast, ef þeir ekki eiga að ganga til annarra starfa, og ég held líka, að þeir muni þá þreytast fyrr en ef þeir geta gengið að öðrum störfum en stjórnmálum verulegan hluta ársins. Mér er ljóst, að ekki eru allir sammála þeirri skoðun minni, að nauðsynlegt sé að reyna að takmarka lengd þingtímans og gera þingmönnum kleift í sem ríkustum mæli að sinna öðrum störfum en stjórnmálum. Hefur þeim rökum jafnvel verið hreyft gegn þeim skoðunum, sem ég hér flyt, að embættismannavald styrkist nú svo, að nauðsyn beri til þess, að þm. hafi aðstöðu til þess mestan hluta ársins að fylgjast með störfum embættismanna og koma í veg fyrir, að þeir, sem ekki hafa verið kjörnir til þess fulltrúar af þjóðinni, ráði ráðum hennar í stöðugt vaxandi mæli. En mér er spurn: Er það líklegast til þess að draga úr embættismannavaldi að bæta við nokkrum tugum embættismanna, þ.e. að allir þm. yrðu einungis embættismenn og sinntu ekki öðrum störfum? Menn svara því sjálfsagt til, að frv. taki einungis til þeirra, sem hvort eð er gegni embættum annars vegar sem þm. og hins vegar sem embættismenn í öðrum ríkisstofnunum, og ekkert segi þar um það, hvernig fara skuli um launakjör þeirra þm., sem störf hafa hjá einkafyrirtækjum og sveitarfélögum og ekki heldur hjá hálfopinberum stofnunum eða fyrirtækjum. En hætt er við því, að stjórnendur stórra fyrirtækja, sem ógjarnan vildu liggja undir gagnrýni, hneigðust til þess að styðjast við reglur ríkisvaldsins í þessu efni. Og er ekki nokkurn veginn ljóst, að sú stefnuyfirlýsing, að ekki sé gerandi ráð fyrir því, að alþm. geti sinnt öðrum störfum nema svo sem eins og í ársfjórðung, leiði til þess, að þingtíminn lengist jafnt og þétt og menn hverfi frá öðrum störfum - a.m.k. ábyrgðarstörfum. Eða hví skyldi embættismaður úti á landi vera að halda í embætti sitt, ef hann á ekki nema tveggja kosta völ, annaðhvort að sinna því, eins vel og honum er unnt, samhliða þingmennskunni, þ.e. að nota a.m.k. helming starfskrafta sinna í þágu embættisins og vinna þá helming þess tíma launalaust, eða taka hinn kostinn að gegna embættinu aðeins sem svarar ársfjórðungi og sitja þá í óþökk flestra, því að slík embættisfærsla yrði auðvitað gagnslítil, en auk þess stæði hann í vegi fyrir því, að aðrir fengju viðkomandi embætti. Mergurinn málsins er að mínu viti sá, að það væri mjög óæskileg þróun - ég vil segja hættuleg þróun, ef eingöngu ættu að sitja á þingi svonefndir atvinnustjórnmálamenn og hver sá, sem til þingmennsku veldist, ætti þegar í stað að hverfa með húð og hári inn í þennan ágæta hóp, sem hér situr en úr sinni stétt í sveit eða bæ. Nú bið ég hv. þm. að misskilja mig ekki. Ég tel ekki, að alþm. séu verra fólk en gengur og gerist. Þvert á móti er hér mikið mannval, og ég held, að þm. yfirleitt séu miklu betra fólk en almenningur álítur. Engu að síður er það nú svo, að hver dregur dám af sínum sessunaut, og hreinskilnislega sagt finnst mér engin vanþörf á því, að þm. viðri sig hálft árið úti í þjóðlífinu og yfrið nóg, að þeir sitji saman hinn helminginn. Stytting þinghalds mætti t.d. gerast með þeim hætti að hafa langt frí um miðjan vetur, en athafnasamt þing á hausti og vori, svo að ekki liði óhóflega langur tími á milli þess, að þm. hefðu aðstöðu til þess að fylgjast með gjörðum ríkisstj. og embættismannavalds, sem sumir virðast mjög óttast, og skal ég ekki lítið úr því gera, að það eru hinir kjörnu fulltrúar þjóðarinnar, sem eiga að hafa úrslitaráð. Ljóst er, að starfshætti Alþ. þarf að bæta á margan veg, til þess að unnt verði að stytta þinghald, en gera Alþ. samt mun áhrifameira og athafnasamara samhliða því, að virðing þess færi vaxandi. Mér virðist t.d. einsýnt, að vinda þurfi að því bráðan bug að auka húsrými Alþ., þannig að þm. geti haft afdrep fyrir vinnu sína samhliða því, sem aðstaða þingflokka yrði bætt og þeim fengið starfslið, sem undirbúið gæti mál og aðstoðað þm. á einn veg og annan. Slíkar aðgerðir væru að minni hyggju miklu líklegri til árangurs en lengra þinghald, enda er raunin sú, bæði hér og í þjóðþingum annarra landa, að mál dragast fram á síðustu vikur hvers þings, hvort sem þinghaldið er lengra eða skemmra. Mér er ljóst, að sumir hv. þm. halda því fram, að þetta frv. móti enga stefnu í þessu efni, en þar er ég á öndverðri skoðun. Ef með lögum er ákveðið, að þingmennska sé svo viðamikið starf, að einungis sé hægt að ætlast til þess, að menn geti sinnt öðrum störfum í ársfjórðung, er það yfirlýsing um að þingmennskan nálgist það að vera atvinnugrein og fullt starf, enda yrði næsta skrefið vafalaust að fylgja fram til fulls þeirri stefnu, sem nú yrði mörkuð. Ég geri mér vonir um, að einhverjir þm. vilji hugleiða þau rök, sem ég hef reynt að setja hér fram; og styðji þessa breytingu. En hvað sem því líður, þá taldi ég ótækt annað en þessi rödd heyrðist hér á hinu háa Alþ., því að ég þykist þess fullviss, að margir þm. muni mér sammála um aðalefni málsins, og áfram hlýtur að verða barizt um þá meginstefnu, sem ég hef gert að umræðuefni, hvað sem verður um samþykkt þessa frv. nú.



Herra forseti. Ég ætla ekki að deila við hv. þm. um starfstíma Alþ. né heldur um starfshætti Alþ. Um það væri hægt að halda langar og margar ræður, en ekki ástæða til slíkra hluta nú. Ég get þó ekki látið vera að leiðrétta hv. þm. og benda honum á það, að hugsi hann sér að túlka skerðingarákvæði 2. gr. þessa frv. sem hlutfallsmælingu á milli þingstarfs og annars starfs manns, sem á þingi situr, þá verður hann að sjálfsögðu að miða við skerðingu þess embættismanns, sem á þingi situr og daglega getur komið til starfa. Það er gert ráð fyrir því að skerða laun hans um 40% í stað þess, að hv. þm. miðar við embættismann, sem er fjarri embætti sínu nærri 2/3 hluta ársins, en lagt er til í frv. að skerða laun hans um 70%. Um launaákvæði frv. má svo eflaust deila, en ég held, að við séum allir sammála um það, að án ofrausnar eigi laun alþm. að vera með þeim hætti, að karlar og konur úr öllum stéttum þjóðfélagsins, hvaðan af landinu sem er, geti tekið sæti á Alþ. og þurfi ekki að vera fjárhagslega háð öðrum. Stefnir þetta frv. að því markmiði frekar en verið hefur. Mér er svo hins vegar ljóst, að það eru til menn og þeir kannske margir, sem eru reiðubúnir til að taka sæti á Alþ. án nokkurra launa, en ég held, að slíkt sé ekki þjóðfélaginu fyrir beztu. Ég vil svo með skírskotun til ræðu minnar hér við 1. umr. þessa máls - og með tilvísun til flutnings þessa máls þm. - af hálfu allra þingflokka eftir samkomulag, sem þar hefur náðst, mæla með því, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Það, er kannske að bera í bakkafullan lækinn, að þriðji ræðumaður, sem komi og ræði þetta mál, sé úr hópi sjálfstæðismanna, að það séu ekki neinir aðrir þm., sem hafi áhuga á þessum málum en þeir. Þar fyrir utan má vera, að það séu þeir, sem endranær séu mestu verkalýðsleiðtogarnir og hugsi um kjör hinna bágstaddari eins og í þessu tilfelli. Ég vil taka undir orð frsm. í sambandi við mál þetta, og ég skammast mín ekkert fyrir það að láta það koma hér fram t.d. í sambandi við sjálfan mig, að 20 ár tók það mig að afla mér stöðu í þjóðfélaginu bæði með skólanámi og vinnu, sem ég varð svo að skilja við, vegna þess að ég var kjörinn til þess að verða alþm. Að vísu má segja og kannske vitna til orða fyrri ræðumanns hér í dag, að það hefðu aðrir getað komið þar til og kannske boðizt til þess fríviljugir að gegna þessu starfi og koma hér til Alþ. og rétta hér upp hönd sína til atkvgr., en ég held, að það sé ekki vilji okkar þm. eða þjóðarinnar í heild, að svo verði, heldur það, að þjóðin eigi kost á því að velja menn, úr hvaða stétt þjóðfélagsins sem er, til þess að koma hingað og gegna störfum fyrir ekki aðeins einstaka hagsmunahópa, heldur fyrir þjóðina í heild, og þannig tel ég, að það eigi að vera í framtíðinni. Það verður ekki þannig, nema menn eigi kost á því að geta farið úr einni stöðu í þessa og þá með þeim launakjörum, að þeir geti reynt að leita sér að einhverri annarri atvinnu á eftir. Ég veit, að við eigum hér mikið af óðum lögfræðingum á Alþ., guði sé lof, segi ég. Ég veit það hins vegar með unga lögfræðinga, sem koma til þings, að þeir eru um leið að sitja það af sér að geta farið bæði í embættisstöður eða það, sem kallað er „praxís“ þ.e. í það að gegna sínu starfi á sinni lögfræðiskrifstofu, og um leið og þeir sitja hér lengur, verða þeir því miður verr til þess fallnir að koma á þann markað aftur, þar sem nóg er af frambjóðendum, að mér skilst, í þjóðfélaginu. En því miður er fullt af mönnum í þessu þjóðfélagi, sem eiga ekki afturkvæmt í sitt fyrra starf, ef þeir eru kjörnir til þess að gegna þessu starfi. Þar fyrir utan eru þeir menn, sem við kjósum helzt að fá hingað - ekki aðeins blaðamenn, sem geta skroppið frá sínum blöðum, heldur útgerðarmenn, atvinnurekendur og aðrir slíkir, sem þurfa að fara frá einkarekstri utan af landi og annars staðar frá til þess að gegna þessu starfi. Hvernig er að gera það? Þeir verða að fá laun fyrir það. Þeir þurfa eitthvað til þess að koma á móti þeim mikla kostnaði, sem þeir standa undir með því að greiða öðrum mönnum laun fyrir það að gegna sínum störfum heima fyrir. Takið þið bændur. Ég veit ekki til þess, að það séu nokkur ákvæði um það í okkar lögum eða ákvæðunum um þingfararkaup, að þingið greiði mönnum, sem gegna því að sjá um bú bænda, sem hér sitja, laun á meðan þeir sitja hér á þingi. Þeir verða að taka þetta á sig. Við skulum taka þá mör u menn sem koma hér frá verkalýðssamtökum. Ég veit það, guði sé lof, að það hefur verið framkvæmt þannig á undanförnum árum, að verkalýðssamtökin hafa reynt að hlaða undir þá menn, sem hafa gegnt þingstörfum, með hinum og þessum hlunnindum, sem verkalýðssamtökin sjálf eiga ráð á og væri betur dreift meðal annarra, einfaldlega til þess, að þessir menn hefðu lifibrauð. Þetta tel ég ekki vera rétt. Þetta væri betur í höndum annarra manna, Ekki það, að ég sé að gagnrýna þá, sem gegna þessu. Varðandi breytingu á launaflokkum er það auðvitað atriði, sem allir geta gagnrýnt og hefur sjálfsagt verið rætt í hv. fjhn. hvort það eigi að vera B 1, B 2 eða B 3; það í sjálfu sér er ekki meginmálið. Á margan hátt hefði ég viljað koma til móts við till. hv. þm. Gísla Guðmundssonar um það, að hinn sami dómstóll, sem kveður á um laun ráðh., hefði líka kveðið á um þetta, en á hinn bóginn verð ég að viðurkenna það líka, að sjálft löggjafarþingið, sem hefur skapað þennan sama dómstól, sé að framselja þann rétt, sem það hefur, til þess að þeir hinir sömu ákveði það. Á marga, veit ég, að það orkar nokkuð hlálega. Hv. fyrri ræðumaður hér í umr. minntist nokkuð á það, að með þessu værum við kannske að gera hv. Alþ. þann óleik, að starfandi embættismenn ættu ekki hingað afturkvæmt. Ég efa ekki, að bæði þeir og aðrir, sem vildu koma hingað kauplaust til þess að geta greitt atkvæði, mundu koma hingað, og ef einhver er kallaður og verður útvaldur um leið, þá kemur hann. En ég held, að sú nefnd, sem fjallar um þessi mál hjá okkur hafi fundið góða reglu í sínum tillögum. Auðvitað má deila um það, hvort hún sé sú eina rétta. Vissulega mætti bæði breyta henni og jafnframt þeim flokki, sem við á að miða, en ég væri sjálfur persónulega til viðtals um það, að það væri kjaradómur sjálfur, sem fjallaði um þetta mál, þannig að það þurfti ekki að koma upp, sem hér hefur orðið og mér finnst í sjálfu sér ósköp leiðinlegt, að Alþ. Íslendinga skuli þurfa að standa í því á síðustu dögum þingsins að ræða um sín eigin launamál, vegna þess að í sjálfu sér erum við kannske sjálfráðir um það, en samt sem áður er Alþ. Íslendinga alls ekki sjálfrátt um það, því að það verður auðvitað að taka til greina, hvað er að ske í þjóðfélaginu, hvað hefur skeð og hvað muni ske, og það má þess vegna vera, að við séum kannske að fara of langt á þessari stundu í sambandi við tillögur þingfararkaupsnefndar. En samt sem áður er ég sannfærður um, að við erum þarna nokkuð á réttri leið, einfaldlega vegna þess, að ég veit, að með þessu fáum við fleiri og betri menn til þess að sækjast eftir því að gegna störfum þm. og það verði því ekki aðeins þeir menn, sem eigi þá aðstöðu í þjóðfélaginu sem embættismenn eða á annan hátt hjá fyrirtækjum eða stofnunum, einkastofnunum eða öðrum, sem geti leyft sér að gera þetta. Með því að borga þessum mönnum nógu vel fyrir það að gegna þessum störfum þann tíma, sem þeir starfa, sem í hvert skipti er fjögur ár í mesta lagi, erum við líka á réttri leið. Við fáum þannig fleiri menn fram til þess að bjóðast til þessara starfa, og m.a. þess vegna mun ég greiða þessu frv. óbreyttu atkvæði mitt.



Herra forseti. Það er erfitt fyrir okkur að ræða þetta mál mikið, bæði er það óviðkunnanlegt og þar að auki er þetta viðkvæmt mál, eins og gerist með peningamálin. Persónulega kann ég illa við það, að við ákveðum þetta sjálfir. Mér væri kærara, að aðrir aðilar gerðu það t.d. kjaradómur. Það var sama, hvar maður kom, eftir að Morgunblaðið kom út í gær eða fyrradag með fréttirnar um það, hvað kaupið okkar ætti að hækka, og um öll þau fríðindi, sem það taldi upp. Það fyrsta, sem sagt var við mann, var: Ja, þið ætlið að fara að skammta ykkur vel þessir þm. Það var nú miðað við það, sem á að vera að ári, en ekki það, sem verið hefur undanfarin ár, og aldrei hef ég reiknað tvær ferðir á mánuði heim, og ég held ég hafi aldrei reiknað húsaleigu eins hátt og má. A.m.k. hef ég aldrei fengið 12 þús. kr. fyrir húsaleigu á mánuði, en þetta var allt birt í Morgunblaðinu. Þar var auk þess villa, þ.e. að við fengjum 74 þús. kr. í ferðakostnað á mánuði, en það var yfir árið, og við höfum aldrei fengið það greitt hingað til, en það verður kannske í framtíðinni. En Morgunblaðið var ákaflega fljótt til að birta þetta og dró hreint ekki úr tíðindunum. Það var eðlilegt, að fólk ræki upp stór augu - og svo þessir fæðispeningar, sem við utan af landi áttum að fá. Það væru ekki slæm kjör fyrir þessa þm., sögðu menn. Það má kannske til sanns vegar færa. En sannleikurinn er sá með þingkaupið, að það hefur verið lágt og það hefur enginn orðið auðugur á því að vera þm. Þm. hafa yfirleitt verið fátækir. Hafi þeir eignazt eitthvað, þá er það af öðru en þingmennsku. Við erum ekki stór þjóð og alþýða manna hefur ekki búið við neina auðlegð, og það er skiljanlegt, að þingkaup sé lægra hér en í stærri löndum, enda er þetta vitanlega á margan hátt minna verkefni hjá lítilli þjóð, og líklega engir þm. í heimi, sem eru á jafn lágum launum. Þetta hefur þeim verið bætt að nokkru, sem hafa komið utan af landsbyggðinni, með því að láta þá hafa ýmis smáfríðindi, eins og með því að taka þátt í kostnaði af húsnæði, fæði og öðru slíku. Ef það hefði ekki verið gert, hefði hver einasti eyrir farið hjá þessum mönnum, þannig að þeir hefðu ekki haft neitt kaup, en vitanlega verða allir, sem koma utan af landi, að kaupa menn í staðinn fyrir sig. En svo eru aftur aðrir, sem ekki hafa neitt fast starf og verða að lifa á þingkaupinu eingöngu. Ég skal játa, að í þessum till. virðist mér það jákvætt að taka tillit til þess, hvort maðurinn hefur launað starf eða ekki. Ég skal ekki deila um þessi þrep; það má endalaust deila um það, hvort þau eru réttlát eða ekki. En mér finnst það ekki ósanngjarnt, að þeir hafi hærra, sem ekki hafa annað starf. Það gæti líka komið til mála, að við hefðum lægra kaup, sem erum atvinnurekendur. Í mörgum tilfellum eiga þm. erfitt með að fá vinnu þann tíma, sem þing er ekki, ef þeir geta ekki skapað sér starf sjálfir. Ég ætla ekki að fara að koma með till. hér, vegna þess að það er ákaflega erfitt fyrir okkur að deila um till. og greiða atkv. um þær sjálfir. En mér væri kærast, ef það gæti orðið samkomulag um það, að kjaradómur ákvæði kaupið. Hann hefur ákveðið laun ráðh., og ég sé ekki, að það liggi svo mikið á, því að það á ekki að greiða okkur þm. eftir þessu kaupi fyrr en eftir kosningar. Viðvíkjandi ráðherralaunum vil ég segja það, að þeir eiga að hafa, skilst mér, milli 70–80 þús. kr. í mánaðarlaun og auk þess þingkaupið, þannig að þetta verður yfir árið mikið á aðra millj. kr., svona 1.5 millj. kr. Auk þess hafa þeir bílstjóra og bíl. Ef ég væri ráðh., sem aldrei verður, þá mundi ég óska eftir því að taka ekki við þessu, því að helmingurinn af þessu fer í útgjöld. En þetta vex fólki í augum. Ég held, að þeir ættu a.m.k. að sjá sér sjálfir fyrir bíl, ef þeir fara að fá þetta kaup. Þeir þurfa ekki að hafa sérstakan bilstjóra og sérstakan bíl. Ég hygg, að það úthald hafi kostað eins mikið og ráðh. undanfarið. Það verður frekar óskemmtilegt, þegar við komum út í byggðirnar. Þá verður aðalumtalsefnið hjá fólkinu: Þið skömmtuðuð ykkur vel, áður en þið slituð þinginu. Þetta mun alls staðar mæta okkur. Ég kann því illa við að eiga sjálfur þátt í að ákveða kaupið. Persónulega hef ég engan áhuga á því, að það hækki verulega frá því, sem er, en hitt er mér líka ljóst, að það er allt of lágt fyrir þá, sem ekki hafa annað starf. Það verður lítið þannig á, að við höfum skammtað okkur þetta sjálfir og gert það allríflega, og þar með munu fylgja kröfur annarra um að fá hliðstæð kjör, og margur segir nokkuð með réttu, að hann vinni alveg eins mikið og við. Ég held, að það væri skynsamlegast af okkur að leiða hjá okkur að ákveða þetta sjálfir.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. nema kannske um eina mínútu eða svo. Ég kemst ekki hjá því að benda á, að allir þeir, sem hér hafa talað og hafa vikið að mínu máli, hafa sneitt hjá því, sem var mergurinn málsins í minni ræðu, þ.e. að forðast þá stefnu, að alþm. yrðu gerðir að atvinnustjórnmálamönnum allir upp til hópa, en að því væri stefnt með þessu frv. Ég tók mjög rækilega fram, að ég teldi nauðsyn bera til þess að hækka mjög verulega laun alþm., og samkv. minni till., ef sú þróun yrði, sem ég legg til, að alþm. sætu á þingi eða sinntu stjórnmálastörfum hálft árið, en ekki hinn helminginn, þá eru auðvitað launin hlutfallslega miklu hærri en nokkurn tíma samkv. þeirri till., sem hér er flutt. En ég verð sem sé að vekja á því athygli, að hjá þessu var sneitt. Tilgangur minn með þessum tillöguflutningi var fyrst og fremst sá, að við þessar umr. væri bent á það sjónarmið, sem ég hef sett fram, og menn hefðu það í huga, vegna þess að ég teldi þá þróun mjög óheillavænlega, ef þinghaldið yrði mjög lengt og þm. yrðu e.t.v. að lokum allir eingöngu þm. og stjórnmálamenn, en sinntu ekki öðrum störfum í þjóðfélaginu.



Herra forseti. Ég vil harðlega mótmæla því, að á það hafi ekki verið bent, að með þessu frv., sem nú liggur hér fyrir í sambandi við launakjör þm., væri verið, eins og hv. síðasti ræðumaður sagði, að gera menn að atvinnustjórnmálamönnum aðeins. Ég benti einmitt á það, að með þessu væri verið að gefa fólki úr öllum stéttum þ. á m. þeim mönnum, sem ekki hafa fram til þessa getað farið úr sínu starfi inn á þing, vegna þess að þeir þoldu það ekki fjárhagslega, tækifæri til þess að taka þátt í stjórnmálabaráttunni, og með því einmitt að greiða nægilega góð laun fyrir þetta starf fáum við fólk úr öllum stéttum þjóðfélagsins til þess að taka þátt í því. Fram að þessu álít ég - og ég segi það hreinskilnislega við síðasta ræðumann - að bæði atvinnurekendur og aðrir hafi ekki talið, að þeir gætu sinnt þessum störfum vegna þess, að þeir þyrftu að yfirgefa sín fyrirtæki. Ýmsir aðrir menn, þ. á m. opinberir starfsmenn og starfsmenn hjá einkafyrirtækjum, hafa ekki treyst sér til þess að yfirgefa þau störf vegna þess, að þingstörfin hafa verið það illa launuð, að efnahagur þeirra þolir ekki, að þeir fari yfir í þingstörfin, vegna þess að þeir mundu verða fyrir fjárhagslegu tjóni. Ég vil hins vegar meina það, að með því að gera þessi störf eins og önnur störf þjóðfélagsins, sem æskilegt er, að sem flestir sjái um, eftirsóknarverð bæði peningalega og jafnframt fá þeir þessi áhrif, sem þm. á Alþ. Íslendinga hala, þá hlýtur það að verða eftirsóknarverðara fyrir þá að geta gengið að því vísu að geta séð jafnframt fjölskyldu sinni farborða.