Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (GJóh): Í kvöld verður ræðutími hvers þingflokks 45 mín. og skiptist í 3 umferðir, 20, 15 og 10 mín. eða eftir ákvörðun hvers flokks jafn ræðutími í fyrstu tveim umferðum og 10 mín. í þriðju umferð. Ef einhver flokkur fer fram úr ákveðnum ræðutíma í 1. og 2. umferð, styttist að sama skapi ræðutími hans í 3. umferð. Hins vegar má flokkur ekki geyma sér til 3. umferðar ræðutíma, sem hann notar ekki að fullu í 1. og 2. umferð. Röð flokkanna verður þessi: 1) Sjálfstfl., 2) Alþfl., 3) Framsfl., 4) Alþb. Ræðumenn flokkanna verða sem hér segir: Fyrir Sjálfstfl., hv. 1. þm. Reykv., Bjarni Benediktsson, hv. 1. þm. Rang., Ingólfur Jónsson, og hv. 6. þm. Reykv., Gunnar Thoroddsen. Fyrir Alþfl. tala hæstv. menntmrh., Gylfi Þ. Gíslason, og hv. 5. landsk., Benedikt Gröndal. Fyrir Framsfl. tala hæstv. fjmrh., Eysteinn Jónsson, og hv. 1. þm. Árn., Ágúst Þorvaldsson. Fyrir Alþb. tala hv. 2. landsk. þm., Karl Guðjónsson, og hæstv. sjútvmrh., Lúðvík Jósefsson. Þá hefjast umr. Hv. 1. þm. Reykv., Bjarni Benediktsson, tekur til máls og talar af hálfu Sjálfstfl.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Það er viðtekin regla, að í eldhúsumræðum bera þm. fram aðfinningar sínar við gerðir stjórnarinnar, en hún svarar til saka. Nú stendur svo á, að til réttmætrar gagnrýni endast engan veginn þau tvö kvöld, sem ætluð eru til umræðnanna, og verður því að sleppa ýmsu, sem þörf væri á að telja upp, og engan veginn er færi til að ræða um annað, sem freistandi væri, svo sem samanburð á stjórnmálaflokkunum, stefnu þeirra og úrræðum. En með þessari eldhúsumr. gefst ekki tími til þess, þó að ýmislegt athyglisvert hafi nú þegar komið fram í þeim efnum, eins og yfirlýsing hæstv. félmrh., Hannibals Valdimarssonar, í gær um, að kaupmenn, iðnrekendur og verkalýður hefðu, þegar grandskoðað væri, sameiginlega hagsmuni. Einhvern tíma hefði slík yfirlýsing um fánýti stéttabaráttunnar frá fulltrúum kommúnista þótt tíðindum sæta. Við, sem ætíð höfum haldið því fram, að stétt ætti að standa með stétt, höfum vissulega ástæðu til að fagna slíkri yfirlýsingu, ef um hugarfarsbreytingu væri að ræða, en ekki marklausan feluleik. Þá var sú kenning Hannibals ekki siður íhugunarverð, að ef launþegar hefðu fengið 6 stiga uppbótina, sem þeir áttu rétt til á síðasta hausti, mundu þeir eftir örskamma stund hafa verið beint verr komnir um lífsafkomu sína en áður. En ef þetta er rétt, af hverju gildir þetta ekki alveg eins um allar vísitöluuppbætur? Af hverju hefur Hannibal þá ekki barist á móti vísitöluuppbótum undanfarin ár? Og af hverju lét hann vísitöluskrúfuna í gang aftur um áramótin? Af hverju fagnaði hann beint 4 stiga hækkuninni, sem launþegar fá nú um næstu mánaðamót? Nei, auðvitað eru stigin 6, sem Hannibal svipti launþega, engrar sérstakrar náttúru. Um þau gilda alveg hið sama og aðrar hækkanir, sem hann sjálfur hefur manna skeleggast barizt fyrir. Þá var býsna fróðlegt að heyra til Braga Sigurjónssonar, sem auðsjáanlega var betur að sér í þjóðsögum en þingmálum. Hann kannast því eflaust við söguna um hann Jón, sem settist á krossgötur um áramótin, hitti þar álfa og stóðst allar freistingar þeirra, þangað til að flotinu kom. Þá varð honum að orði: „Sjaldan hef ég flotinu neitað.“ Á sama veg fór fyrir þessum hv. þm., Braga Sigurjónssyni. Fyrst eftir að hann kom til þings, neitaði hann öllum gýligjöfum stjórnarliðsins og hélt meira að segja rösklega ræðu utan þings um, hversu margt hefði báglega til tekizt í stjórnarsamstarfinu. En þá buðu álfarnir honum flotið, áframhaldandi þingsetu, að vísu með hæpnum rétti og til að bola af þingi dr. Gunnlaugi Þórðarsyni, sem ekki hafði greitt atkv. eins og honum var sagt. Bragi stóðst ekki freistinguna og talaði í gær á allt annan veg en áður en hann þáði flotið. Nú hrósaði hann stjórninni á hvert reipi, en áður gagnrýndi hann hana. Þá viðurkenndi Bragi t.d., að ríkisstj. hafi ekki, eins og hann sagði, framfylgt yfirlýstri stefnu í varnarmálunum. Um svo augljósa staðreynd ætti að vera óþarfi að deila, enda er það versta engan veginn að hætta við að framfylgja yfirlýstri stefnu, þegar hún reynist röng. Slíkt er út af fyrir sig fremur vert lofs en lasts, þó að hæpið sé, að sá, sem hefur fengið völdin á svo fölskum forsendum, eigi að halda þeim eins og ekkert hafi í skorizt. Miklu verra er þó, að nú veit enginn, hvaða stefnu ríkisstj. hefur í þessum efnum, og ekki fræddust menn mikið um það í gær. Hæstv. utanrrh. minntist ekki einu orði á utanríkismál í ræðu sinni í gærkvöld. Hann hafði raunar haldið ágæta ræðu um varnarmálin suður í Bonn, og hún fékkst lesin hér í útvarpið á einni kvöldstund. En það er ekki nóg að tala fagurlega suður í Þýzkalandi undir handarjaðri þeirra Adenauers og Dulles, allra sízt þegar það er gert í sömu svifum og stjórnarflokkarnir eru að ryðja kommúnistum braut inn í banka þjóðarinnar til að geta þaðan haldið áfram árás sinni á lýðfrelsi og sjálfstæði þjóðarinnar. Og ekkert stjórnarblaðið birti Bonn-ræðu utanrrh. né vék að henni einu orði lengi vel. Fyrst eftir heimkomu ráðh. skaut eitt stuðningsblaða hans því að honum, eins og blaðið sagði, að „hann virðist stundum með öllu gleyma, að hann situr ekki í ríkisstj. með íhaldsmönnum, heldur í stjórn, sem setti í stjórnarsamning sinn m.a. ákvæði um framkvæmd till. frá 28. marz 1956 um brottflutning bandarísks hers af Íslandi“. Þetta voru ummæli stuðningsblaðs ráðh., og þau eru vissulega réttmæt. Guðmundur Í. Guðmundsson greiddi að vísu atkv. með ályktuninni frá 28. marz og fól ríkisstj. til að framkvæma hana. Stundum virðist hæstv. ráðh. eindreginn í að koma í veg fyrir framkvæmd þeirrar till. En hverja afleiðingu taka stjórnarliðar af þeirri staðreynd? Sýna þeir í framkvæmd, að þeir séu utanrrh. og íhaldsmönnum, sem þeir svo nefna, ósammála um nauðsyn dvalar erlends varnarliðs á Íslandi? Í því efni stoðar ekki, eins og gert hefur verið, að hóta ráðh. með því, að gera verði honum „skiljanlegt, áður en mjög langt um líður, að vinsældir hans meðal Morgunblaðsmanna eru í öfugu hlutfalli við vinsældir hans meðal fylgjenda núverandi ríkisstj.,“ eins og stjórnarblað sagði á dögunum. Sú hótun hefur raunar auðsjáanlega ýtt undir ráðh. til að tala eins og hann gerði í gær, enda er von, að hann vilji sýna, að hann sé ekki ætíð þjónn Bjarna Benediktssonar, eins og eitt stuðningsblað hans sakaði hann um. En það mátti ráðh. þó eiga, að ekkert öfugt orð sagði hann um varnarmálin í ræðu sinni í gær, vegna þess að hann minntist alls ekki á þau. En hér er ekki spurning um vinsældir, heldur framkvæmd ákveðinnar stjórnmálastefnu, stuðning við hana og ábyrgð á henni, og óumdeilanlega bera fylgjendur núverandi ríkisstj. ábyrgð á gerðum hennar, hvort sem þær eru vinsælar meðal þeirra eða ekki. Hinn raunverulegi stuðningur og ábyrgð verður aðeins gleggri við það, þegar safnað er áskorunum ýmissa aðila um, að þessari stefnu skuli breyta. Allur sá málatilbúnaður skapar að vísu fullkomna óvissu um, hvað verða muni í framtíðinni, ef þessir flokkar ráða, en haggar ekki hætishót ábyrgð þeirra á því, sem gerzt hefur og er að gerast. Ríkisstj. hefur ekki látið sér nægja að framfylgja ekki yfirlýstri stefnu um þetta, heldur hefur hún tengt þá stefnubreytingu öðrum málum á ósæmilegan hátt. Við sjálfstæðismenn höfum ætíð haldíð því fram, að varnarmálin verði að meta eftir nauðsyn þeirra sjálfra, verja verði Ísland, ef þess sé þörf vegna íslenzku þjóðarinnar, annars ekki. Stjórnarliðið hefur aftur á móti gert þetta mál að verzlunarvöru. 4 millj. dollara lánveiting Bandaríkjamanna í des. úr öryggissjóði þeirra var bein forsenda stjórnarliðsins fyrir varnarsamningnum við Bandaríkin rétt áður, þegar horfið var frá að framfylgja hinni yfirlýstu stefnu, enda var stjórninni þá lífsnauðsyn að fá þessa skildinga handa á milli, svo var þá illa fyrir henni komið. Gegn þessum staðreyndum duga engar neitanir. Þær eru örugg sannindi, og ráðherrarnir gera einungis veg sinn enn minni með því að neita þeim. Þvílík synjun sannleikans stoðar þá ekki heldur um Sogslánið. Jafnvel Þjóðviljinn gat ekki orða bundizt í fyrstu um þá forsmán að tengja það góða og nytsama mál varnarsamningnum á þann veg, sem gert var. Hinn 8. des. sagði Þjóðviljinn: „Í sambandi við hernámssamningana hefur Bandaríkjastjórn boðið Íslendingum 160 millj. kr. lán til Sogsvirkjunarinnar.“ Og hinn 9. des. endurtók Þjóðviljinn, að lánstilboðið til Sogsvirkjunarinnar væri í „beinu framhaldi af nýju hernámssamningunum“, og bætti við: „Og það liggur í augum uppi, að hér er náið samband milli þess, sem gerzt hefur í hernámsmálunum, og þessa óvænta lánstilboðs.“ Þetta sagði Þjóðviljinn þá, og þá taldi hann lánstilboðið enn ískyggilegra en hina nýju hernámssamninga, sem blaðið nefndi svo. Nú eru bágindi blaðsins slík, að það hælist um yfir, að ríkisstj. hafi tekizt að fá Sogslánið með þeim hætti, sem gert var. Lánin í Bandaríkjunum urðu raunar minni en í fyrstu var ætlað. Þá birti Þjóðviljinn fregn um 30 millj. dollara efnahagsaðstoð að vestan og bætti við: „Alltaf eru silfurpeningarnir þrjátíu.“ Þrátt fyrir mikla eftirgangsmuni hafa milljónirnar ekki enn orðið nema ellefu. Þjóðviljinn er þeim mun lítilþægari en sá, sem tók á móti silfurpeningunum þrjátíu og hengdi sig síðan, að blaðið hælist um yfir þeim ellefu, sem ríkisstj. hefur nú hlotið. Ráðherrarnir Hermann og Hannibal brigzluðu í gær stjórn Ólafs Thors um, að henni hafi ekki heppnazt að fá Sogslán. Með þeirri ásökun er enginn fremur fyrir hittur en núverandi starfsbróðir þessara manna, Eysteinn Jónsson. Á honum hvíldi lögum samkv. forusta um lántökur þá eins og nú, og eiga því öll óvirðingarorð þeirra um þetta fyrst og fremst við Eystein. En Ólafur Thors fékk frá Þjóðverjum tilboð um 400 millj. kr. lán, og er óskiljanlegt, að núverandi ríkisstj. skuli ekki hafa fylgt því tilboði eftir, ef traust hennar út á við er jafngrunnmúrað og hún heldur fram. Sogslán var vissulega einnig fáanlegt fyrir kosningar hjá Bandaríkjamönnum, og lá ákveðið tilboð fyrir um það, ef við þá voru gerðir margra ára samningar um orkusölu til Keflavíkurflugvallar. Það þótti þá ekki rétt. Nú horfir öðruvísi við. Bragi Sigurjónsson hefur kveðið upp úr með það, sem hluti stjórnarliðsins er nú að brugga. Alþýðublaðið 16. maí hefur eftir honum: „Sjálfur kvaðst hann ekki leyna þeirri skoðun, að sér þættu ýmsir ófýsilegir agnúar á þeirri stefnu að láta herinn vera ýmist að koma eða fara eftir veðrum heimsmálanna. Verður erlendur her okkur ekki enn hættulegri bólguhnútur í efnahagslífinu með slíkum hætti og sem þjóðernislegt og þjóðfélagslegt vandamál heldur en stöðugri seta í smáum stíl og afmörkuð.“ Þetta voru orð Braga Sigurjónssonar, og verður þá mælt mál ekki lengur skilið, ef ekki felst í þeim till. um varanlega, stöðuga hersetu í landinu. Er þá bilið orðið býsna mikið frá því, þegar hæstv. forsrh., Hermann Jónasson, sagði fyrir kosningar, að betra væri að vanta brauð en þola vist erlends varnarliðs í landinu. Hermann Jónasson fáraðist í gær mjög yfir fréttaflutningi héðan til annarra landa. Ótrúlegur barnaskapur er, að sjálfstæðismenn ráði því, hvað um þjóðina er sagt erlendis. Sú staðreynd, sem hvarvetna þótti tíðindum sæta, en Hermann vildi umfram allt að þagað væri um, var sú, að hann myndaði ríkisstj. með kommúnistum í því skyni að gera landið varnarlaust. Hinar frjálsu lýðræðisþjóðir óttuðust að vonum þann fleyg, sem þannig átti að reka í varnarkerfið, og hafa því sjálfar sent fleiri fréttamenn til landsins síðasta árið en nokkru sinni áður. Hermann sagði sjálfur í útvarpinu í fyrra fyrir kosningar, að þær færu fram í ásýnd alls heimsins. En hann varð manna fyrstur til að kveinka sér, þegar hann heyrði undirtektir umheimsins. Ef til vill hefur órói þeirra, sem yfir mestum peningunum ráða, nokkuð minnkað, eftir að þeir sáu, að hér var ekki um að ræða kæruatriði hjá hæstv. ríkisstj., heldur peningaspursmál. Hvort álit okkar hefur aukizt að sama skapi, er annað mál, og öryggið er auðsjáanlega valt, því að ekki eru Rússar alveg peningalausir heldur. Vegna frammistöðu forsrh. í þessu máli og öðru sagði greindur og gegn maður nýlega: Hermanni fer eins og barnakennaranum, sem réð ekkert við börnin, er lúta áttu stjórn hans. Eitt sinn, þegar allt ætlaði um koll að keyra í bekknum, sagði hann: „Þið megið láta eins og þið viljið, krakkar mínir, bara ef þið lofið mér að vera inni í stofunni hjá ykkur.“ Á sama veg fer um Hermann Jónasson. Hann skeytir engu um málefni né háarifrildi stuðningsmanna sinna, aðeins ef hann fær að sitja með inni í forsætisráðherraherberginu. - Þetta sagði lífsreyndur maður. En málgagn forsrh., Tíminn, sem raunar hefur nýlega verið látinn á erlendum vettvangi afneita ábyrgð á skrifum ritstjóra síns, er alveg hissa á því, af hverju menn séu að deila um varnarmálin, þar sé galdur sá einn að hafa orðalagið slíkt, að það segi í rauninni ekki neitt, svo að hver geti túlkað það eins og honum sjálfum líkar. Vera kann, að þetta stefnuleysi haldi stjórninni saman við völd um sinn. En hvernig stjórnarsinnar sjálfir líta á þetta í raun og veru, sést af því, að þegar ferðalangur á dögunum sagði erlendis, að forsrh. okkar væri ákaflega vinsæll, prentaði málgagn stærsta stjórnarflokksins þá frásögn upp sem eins konar „kuriosum“ - skrýtilegt fyrirbæri - og hafði þann formála, að grein mannsins bæri þess „nokkur merki“, eins og blaðið sagði, að höfundur hefði haft lítinn tíma til annars en „veizluhalda með háttsettu fólki“, og hefði hann ,.þurft að eiga hér lengri dvöl til að kynnast íslenzkri alþýðu“. Þetta sagði stuðningsblað forsrh. Þá varð forsrh. ekki síður lítið um það gefið í gær, að sagt væri frá staðreyndum efnahagslífsins. Þar er hann sammála Eysteini Jónssyni, sem raunar allt aðrar og meiri málefnakröfur verður að gera til en Hermanns Jónassonar. En að sögn Tímans spurði Eysteinn nýlega svo á Alþ.: En hvers vegna er Sjálfstfl. að telja upp þessar og fleiri kauphækkanir? - Örvæntingin í spurningunni, þar sem hún er prentuð í Tímanum, stafar af prentsvertunni, með sama hætti og hún hljómaði fyrir eyrum okkar, sem heyrðum hana á Alþ. Já, af hverju er verið að tala um hækkanir á kaupi og verðlagi og meiri skort á vinnufriði nú en oftast áður? Ef ekkert af þessu væri fyrir hendi, eins og lesendum Tímans er ætlað að halda, því að þar er vandlega þagað um flesta þýðingarmestu atburðina í þessum efnum, mundum við sjálfstæðismenn þá ekki baka okkur sjálfum tjón með að segja frá slíkum ósannindum? Nei; það er einmitt vegna þess, að allt, sem við segjum um þetta, er satt, sem stjórnarliðið með Eystein Jónsson í broddi fylkingar bregzt svo við sem raun ber vitni um. Það er vegna þess, að Eysteinn Jónsson verður að viðurkenna sína eigin sök, að hann bregzt reiður við, þegar sagt er frá staðreyndunum. Hann þolir ekki að vera minntur á eigin misgerðir. Sannleikurinn verkar á hann eins og salt í opið sár. Auðvitað veit Eysteinn Jónsson, að hann - hann sjálfur - opnaði verðhækkunar- og kauphækkunarflóðgáttina á ný með tvenns konar verknaði, sem hann öðrum fremur ber ábyrgð á og framinn var, meðan kaupbindingar- og verðfestingarlögin voru í gildi frá ágústlokum til áramóta. Lúðvík Jósefsson og Hannibal Valdimarsson bera raunar fyrst og fremst hina formlegu ábyrgð á Hamrafellsokrinu, þegar teknar voru 15 millj. kr. af neytendum gersamlega að ástæðulausu. En það var Eysteinn Jónsson, sem með harðfylgi sínu neyddi Lúðvík til samninga um þá verðlagningu, sem verðlagsyfirvöldin höfðu einhliða ákvörðunarvald um. Ríkisstj. Íslands settist þarna á bekk með okrurunum og samdi við þá um hið geipilegasta okur, sem með einni ákvörðun hefur verið framið í Íslandssögu. Lúðvík Jósefsson var að vísu lítt stjórnvanur, þegar þetta gerðist, en hann hefði átt að kunna skil á viðsemjendum sínum. Forráðamenn Olíufélagsins höfðu áður verið dæmdir af sjálfum hæstarétti þjóðarinnar fyrir fáheyrt okur, og voru þá nær 1200 þús. kr. af okurgróða þeirra gerðar upptækar til ríkissjóðs og hinn sekasti sakborninga var dæmdur í 100 þús. kr. sekt eða til vara í 9 mánaða varðhald. Fjmrh., Eysteinn Jónsson, launaði þessum okurherra með því að gera hann skömmu síðar að forstjóra Tóbakseinkasölu ríkisins. Þau spor áttu sannarlega að hræða skyni borna menn. En Lúðvík Jósefsson gekk í gildruna. Vegna samninganna við Lúðvík verður því að þessu sinni ekki komið við að endurheimta okurálagninguna með dómi. En ofurþungi almenningsálitsins hefur nú þegar neytt þá kumpána til að skila aftur svipaðri upphæð og áður var af þeim dæmd. Nú er raunar sagt, að þeirri endurgreiðslu eigi að fylgja nýir forréttindasamningar Hamrafellinu til handa og það eigi að fá tryggð farmgjöld til áramóta langt yfir heimsmarkaðsverð. En Eysteinn Jónsson lét ekki við þetta sitja. Á meðan launabindingarlögin voru í gildi, átti hann einnig hlut að því sem varaformaður Sambands ísl. samvinnufélaga, að fast starfsfólk þess fyrirtækis fékk launahækkun, sem nam 8% af grunnkaupi. Aðferðin átti að vera sú í fyrstu að halda þessari miklu kauphækkun leyndri. En upp koma svik um síðir, og nú hafa forustumenn S.Í.S. neyðzt til þess að játa þessa staðreynd, þ. á m. Eysteinn Jónsson hér á Alþ., þó að synd væri að segja, að hann hafi gert það með glöðu geði. Hann reyndi að færa þá afsökun fram, að aðrir hefðu löngu áður verið búnir að fá launahækkanir. Samanburðartilvitnunin í þessum efnum er engin nýlunda. Hún er einmitt hin sífellda afsökun allra kauphækkana. En hér játar sjálfur sökudólgurinn, að langt hafi liðið í milli, og það, sem úr sker: kaupbindingarlögin voru sett í millitíðinni og voru í fullu gildi, þegar Eysteinn framdi verknað sinn. Að vísu var þess gætt að haga öllu svo, að beinn lagabókstafur væri ekki brotinn, svo að réttvisin getur ekki haft hendur í hári þessara herra. En hvernig getur sá, sem svo fer að sem Eysteinn Jónsson í þessu, komið til annarra og sagt: Alger stöðvun á verðlagi og kaupgjaldi er óhjákvæmileg? Boðorðið gamla um að ætlast ekki til meira af öðrum en sjálfum sér er enn í fullu gildi. Svo greindur maður sem Eysteinn Jónsson finnur þetta glöggt, og þess vegna vill hann láta myrkrið, þögnina skýla sér. Þess vegna eiga það nú nánast að vera landráð að segja frá því, sem oftast ber við nú hér á landi, sem sé nýrri og nýrri hækkun á verðlagi, nýrri og nýrri kaupsamningauppsögn, nýrri og nýrri verkfallshótun og nýrri og nýrri kauphækkun, oftast fyrir forustu eða atbeina sjálfrar ríkisstj. Þá sögu yrði of langt upp að telja, enda bætast þar nýir kaflar við, allir á sömu leið, svo að segja hvern einasta dag. Síðast í gær var fundur, þar sem þeir Eðvarð Sigurðsson og Guðmundur J. Guðmundsson, kommúnistar, mættu fyrir hönd aðstoðarbifreiðarstjóra og verkamanna í Dagsbrún, sem sagt höfðu upp samningum við Mjólkursamsöluna, og kröfðust 18–20% kauphækkana. Vörn stjórnarliðsins er sú að kenna okkur sjálfstæðismönnum um þetta, af því að við þegjum ekki um það, sem er að gerast, og rauf Guðmundur Í. Guðmundsson þó töluvert skarð í þann varnarmúr í gær, þegar hann skýrði Iðjuhækkunina á allt annan veg en félagar hans, þeir Hermann og Hannibal, höfðu gert. En regla stjórnarliðsins er sú, að ekki á að vera aðfinningarvert að gera það, sem miður fer, heldur hitt að segja frá því. Við sjálfstæðismenn munum ekki láta slíkt orðaskak hræða okkur af réttri braut. Undirstaða allra lækninga er að greina sjúkdóminn rétt, átta sig á staðreyndum, orsökum þeirra og afleiðingum. Á undanförnum árum, þegar við sjálfir vorum við völd, hikuðum við ekki við að benda almenningi á, hverjar afleiðingarnar yrðu, ef kauphækkunar- og verðbólguskrúfunni yrði haldið áfram. Þessari viðleitni hverfum við ekki frá, þó að við séum ekki lengur í ríkisstj. og þó að það sé nú ríkisstj. sjálf, sem höfuðsökina ber, en þar eru raunar að verki hin sömu upplausnaröfl kommúnismans, sem áður báru höfuðsökina og nú hafa slegizt í fylgd með eigingirni, einsýni og ofstæki Framsóknar. Ríkisstj. hælir sér af þeim framkvæmdum, sem hún hefur fyrirhugað. Allt, sem þar er af viti gert, er byggt á gömlum grunni. Flest af þeim frv., sem talin voru upp í gær og þinginu var hælt fyrir að afgreiða, voru undirbúin að tilhlutan fyrrv. stjórnar. En undir framkvæmdinni verður nú sem fyrr mest komið. Er þar sízt breytt til batnaðar, eins og þegar hæstv. menntmrh., Gylfi Þ. Gíslason, vill ekki skattleggja brennivínið til menningarmála, eins og nefnd, skipuð af fyrrv. ríkisstj., hafði lagt til, heldur vill hann níðast á kvikmyndahúsamiðum og hækka þannig verð heilbrigðustu almenningsskemmtunarinnar í þéttbýlinu. Hinu versta er hlíft, hitt er skattlagt. Slík er aðferðin, og er þá ekki von, að vel fari. Og broslegt var, þegar hinir nýkosnu þingmenn voru að hælast um yfir afrekum þessa langa og lítilvirka þings. Það er svo sem þeir haldi, að ekkert hafi gerzt á Íslandi, þangað til þeirra atkvæði kom til. Svo var t.d. um skýrslu Björns Jónssonar um hrörnun sjávarútvegsins, en á síðasta ári lánaði þó t.d. fiskveiðasjóður til kaupa og smíða á nýjum skipum að smálestatölu í heild mjög svipað og nemur heildarmagni hinna nýju tólf 200 tonna skipa, sem mest er nú gumað af. Lítill vandi er að gagnrýna gerðir annarra. Meiri vandi er að gera rétt sjálfur, þegar færi gefst til. Við sjálfstæðismenn óskum ekki að vera dæmdir eftir innantómum loforðum, heldur verkum okkar nú og fyrr. Auðvitað hefur okkur skjátlazt og missýnzt eins og öðrum, en við eigum meiri þátt en aðrir í mesta framfaratímabili íslenzku þjóðarinnar, af því að við erum málsvarar gróandans í þjóðlífinu, lífskraftarins, hagkvæmninnar, framkvæmdarinnar og frelsisins. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Þegar núverandi ríkisstj. tók við völdum á s.l. sumri, var hin sívaxandi verðbólga alvarlegasta vandamálið í efnahagsmálum þjóðarinnar. Síðustu 12 mánuðina, áður en ríkisstj. var mynduð, hafði vísitalan hækkað um 20 stig eða rúmlega 12%. Meiri hækkun var fyrirsjáanleg um haustið, ef ekki yrði að gert. Þess vegna varð þegar í stað að gripa til viðtækra ráðstafana til þess að stöðva óheillaþróunina, og það var gert. Núverandi ríkisstj. tókst það, sem ríkisstj. þeim, sem setið höfðu á undan, aldrei tókst, að fá samkomulag við samtök launþega og bænda um festingu verðlags og kaupgjalds til áramóta. Síðan hefur það verið kjarni stefnu ríkisstj. í efnahagsmálum að vinna gegn verðhækkunum. Hún hefur forðazt að bæta nýjum álögum á brýnustu nauðsynjavörur almennings, þótt fyrrv. ríkisstj. hafi skilið þannig við útflutningsatvinnuvegina, að afla varð mikilla tekna til þess að koma í veg fyrir stöðvun þeirra. Ríkisstj. hefur með niðurgreiðslum komið í veg fyrir hækkun nokkurra helztu innlendra landbúnaðarafurða til ótvíræðra hagsbóta bæði fyrir neytendur og bændur. Hún hefur tekið upp strangt eftirlit með álagningu í því skyni að lækka vöruverð og draga úr gróða milliliða. Og síðast en ekki sízt hefur hún leitazt við að hafa sem nánust samráð við samtök vinnandi fólks og reynt að taka, svo sem kostur hefur verið, til greina óskir þeirra varðandi ráðstafanir í efnahagsmálum í því skyni að treysta vinnufriðinn. Allt þetta hefur borið þann árangur, að vísitalan hefur á s.l. 9 mánuðum aðeins hækkað um rúmlega 2%, en verulegur hluti þeirrar hækkunar stafar af óviðráðanlegum erlendum verðbreytingum. Enginn, sem skynbragð ber á þau vandamál, sem við er að etja í íslenzku efnahagslífi, og hugsar um þau af ábyrgðartilfinningu, mun draga það í efa, að vinna þurfi gegn áframhaldandi verðlags- og kaupgjaldsskrúfu. Ef verðlagið og krónutala kaupsins heldur áfram að hækka, verða þær ráðstafanir, sem gerðar hafa verið til þess að tryggja rekstrargrundvöll útflutningsframleiðslunnar, fljótlega algerlega ófullnægjandi. En þannig hefur einmitt farið hvað eftir annað á undanförnum árum, að tilraunir til þess að rétta hag útvegsins hafa þegar í stað leitt til verðhækkana, sem á skammri stundu hafa étið upp mestan hluta þessara hagsbóta. Þannig fór t.d. um ráðstafanir þær, sem ríkisstj. Ólafs Thors gerði með framleiðslusjóðsl. 1956. Í kjölfar þeirra sigldu þegar í stað verðhækkanir, er höfðu þær afleiðingar að auka varð styrki til útflutningsframleiðslunnar, er á árið leið, og var afkoma útvegsins þó alls óviðunandi. Enn verr fór þó, þegar gengið var fellt 1950 og verðlag hækkaði um 50% á hálfu öðru ári, svo að grípa varð til enn annarra ráðstafana, til þess að verðlagshækkunin sligaði ekki útveginn. Einn af ræðumönnum Sjálfstfl. í gærkvöld, hv. þm. N-Ísf., Sigurður Bjarnason, gerði tekjuöflun ríkisstj. til stuðnings útflutningsatvinnuvegunum um síðustu áramót að sérstöku umtalsefni. Hann taldi hana leggja þungar. allt að því óbærilegar byrðar á almenning. Tilgangur hv. þm. er án efa að vekja óánægju meðal almennings með þessar ráðstafanir. En þm. hefur sézt yfir það, að þegar hann gagnrýnir þessar ráðstafanir, er hann í raun og veru alls ekki að gagnrýna núverandi ríkisstj., heldur ríkisstjórn Ólafs Thors. Þessar ráðstafanir voru nefnilega alls ekki nauðsynlegar vegna nokkurra aðgerða núverandi ríkisstj., heldur vegna þess, hvernig fyrrv. ríkisstj. skildi við útflutningsatvinnuvegina. Hv. þm. var því í raun og veru að deila á foringja sinn, Ólaf Thors, fyrir að hafa haldið þannig á málum í stjórnartíð sinni, að slíkar ráðstafanir væru óhjákvæmilegar. Annars var málflutningur hv. þm. um þessi efni með þeim hætti, að mjög vítavert verður að teljast. Hann beindi máli sínu til húsmæðra og fjölyrti um þau feiknarlegu gjöld, sem þeim hefði verið gert að greiða, og það tók hann sárt, að þessu skyldi vera bætt við öll þau ósköp, sem ríkisstjórnir Sjálfstfl. hefðu lagt á herðar þeirra. Hann beitti reikningslistinni óspart og komst að þeirri niðurstöðu, að hver fimm manna fjölskylda þyrfti nú að greiða 9400 kr. á þessu ári ofan á allt annað og það væri álíka og gert væri ráð fyrir í vísitölugrundvellinum að hún notaði fyrir kjöti og kjötvörum og mjólkurvörum á heilu ári. Það var helzt á ræðumanni að heyra, að á þessu ári mundu fimm manna fjölskyldur varla geta keypt nokkurn kjötbita eða nokkurn mjólkursopa. Þessi meðferð tölulegra staðreynda er svo furðuleg, hún er svo fáránleg, að menn hlýtur að reka í rogastanz. Annaðhvort er hér um að ræða algert skilningsleysi á undirstöðuatriðum þess efnahagskerfis, sem þjóðin hefur nú um langt skeið búið við, eða fullkomið skeytingarleysi um, að hann fari með rétt mál. Í fyrsta lagi er það fjarstæða að jafna þessum svokölluðu álögum jafnt niður á allar fimm manna fjölskyldur. Allir, nema þá ef til vill einn af þm. Sjálfstfl., vita, að gjöldin voru einmitt ekki lögð hlutfallslega jafnt á allar innfluttar vörur, heldur var ýmsum nauðsynjavörum hlíft algerlega, en þeim mun hærri gjöld lögð á þær vörur, sem frekar mátti telja til óhófs. Þetta er þó ekki aðalatriðið. Þegar gjöldum þeim, sem aflað er til stuðnings útflutningsatvinnuvegunum, er jafnað niður á hverja fimm manna fjölskyldu í landinu sem útgjaldaaukningu, sem byrði, eins og málsvarar og blöð Sjálfstfl. eru allajafna að leika sér að, þá er talað eins og þessar millj. verði að engu, eftir að þær hafa verið innheimtar. Vita þessir málsvarar Sjálfstfl. í raun og veru ekki, hvað við þær er gert? Þarf að segja þeim, að þær eru notaðar til þess að hækka fiskverð og kjötverð? Hverjir fá þessar uppbætur? Ef taka ætti orð þessara málsvara sjálfstæðismanna alvarlega, þá er engu líkara en þeir haldi, að fiskaflinn éti þetta fé eða þá að lömbunum séu gefnir peningaseðlar og allar milljónirnar fari þess vegna forgörðum. Hið vinnandi fólk til sjávar og sveita veit hins vegar betur. Það veit, að vegna þessara ráðstafana hækkar verðið, sem það fær fyrir fiskinn og kjötið. Þessar millj. lenda m.ö.o. fyrst og fremst í vasa þess. Það er tekjuauki fyrir sjómenn, útvegsmenn, bændur, verkamenn, iðnaðarmenn og alla þá, sem vinna við útflutningsframleiðsluna. En þessum tekjuauka sleppa sjálf. stæðismenn úr dæminu, og þess vegna er útkoma þeirra alröng og algerlega út í bláinn. Einu raunverulegu byrðarnar fyrir þjóðarheildina, sem felast í slíkum ráðstöfunum sem þeim, sem gerðar voru um síðustu áramót, eru fólgnar í þeim hluta gjaldanna, sem notaður er til fjárfestingar. En svo skemmtilega vill til, að yfirleitt þau útgjöld vildi Sjálfstfl. auka. Málflutningur sjálfstæðismanna er því svo botnlaus, að allan almenning hlýtur að reka í rogastanz. Og þegar tekið er tillit til þess, að ráðstafanir um síðustu áramót voru alls ekki nauðsynlegar vegna neinna stjórnarathafna núverandi ríkisstj., heldur eingöngu vegna þess taprekstrar, sem myndazt hafði í útflutningsatvinnuvegunum á valdaskeiði ríkisstj. Ólafs Thors, þegar tekið er tillit til þess, að hér var m.ö.o. um að ræða reikning, sem sú stjórn skildi eftir í stjórnarráðinu og núverandi ríkisstj. varð að greiða, þá verður allur bægslagangur Sjálfstfl. út af þessum ráðstöfunum beinlínis hlægilegur. Ræðumenn Sjálfstfl. í gærkvöld fjölyrtu um, að allt hefði snúizt á verra veg í efnahagsmálum þjóðarinnar við valdatöku núverandi ríkisstj. Hér er sannleikanum algerlega snúið við. Ég skal nú nefna nokkrar staðreyndir um þróunina síðustu níu mánuði eða frá því er ríkisstj. tók við störfum og geta svo til samanburðar sams konar staðreynda frá síðasta hálfu öðru árinu, þegar ríkisstj. Ólafs Thors sat að völdum. Á starfstíma núverandi ríkisstj. hefur verðlag aðeins hækkað um rúm 2%, en það hækkaði um 16% á síðustu 18 mánuðum þar á undan. Gjaldeyrisástandið er enn erfitt, en gjaldeyrisstaða bankanna hefur þó batnað um 40 millj. kr. síðan í júlílok í fyrra, en á síðasta hálfu öðru árinu þar á undan versnaði hún um hvorki meira né minna en 113 millj. kr. Einnig hefur dregið úr lánsfjárþenslunni, því að heildarútlán bankanna hafa aukizt um 76 millj. síðustu 9 mánuði, en á síðustu 18 mánuðum þar á undan jukust þau hvorki meira né minna en um 546 millj. kr. Sömuleiðis má á það benda, að ríkissjóður og stofnanir hins opinbera hafa bætt stöðu sína gagnvart seðlabankanum um 38 millj. í tíð núverandi ríkisstj. Að síðustu má geta þess, að á síðustu 18 mánuðum í stjórnartíð Ólafs Thors jókst seðlaveltan um hvorki meira né minna en 58 millj. eða um 21%, og er þetta ótvírætt verðbólgueinkenni. Undanfarna 9 mánuði hefur seðlaveitan hins vegar lækkað um 20 millj., eða um 6%. Þetta er eitt af mörgum merkjum þess, að dregið hefur úr hinni óheilbrigðu verðbólguþenslu, sem þjáð hefur efnahagslíf Íslendinga mörg undanfarin ár. Allar þessar staðreyndir hafa vakið óskipta athygli þeirra erlendu fjármálastofnana og samtaka, sem Íslendingar eru aðilar að, og lagt grundvöll að auknu lánstrausti Íslendinga erlendis. Erlendir fjármálasérfræðingar, sem fást við málefni Íslands í alþjóðlegum stofnunum, hafa látið þess getið, að ráðstafanir núverandi ríkisstj. í efnahagsmálum hafi verið mjög til bóta frá því, sem áður var. Hér innanlands viðurkenna þetta og allir nema hinir ábyrgðarlausu leiðtogar Sjálfstfl. og blindustu og ofstækisfyllstu fylgismenn þeirra. S.l. ár hefur verið tími mikils mótlætis og mikilla rauna fyrir Sjálfstfl. Fyrstu vonbrigðin urðu þau, er Framsókn rauf stjórnarsamstarfið við hann á s.l. vori, af því að hann sá það alveg réttilega, að vandamál efnahagslífsins urðu alls ekki leyst í samvinnu við hann. Þá settist uggur að forustumönnum Sjálfstfl. Þess vegna spöruðu þeir hvorki fé né fyrirhöfn í kosningabardaganum. En kosningaúrslitin urðu ný vonbrigði. Sjálfstfl. tapaði þingsætum í Hafnarfirði, á Akureyri, á Siglufirði, á Seyðisfirði og í Barðastrandarsýslu. Hann vann hins vegar þingsæti í Reykjavík og fékk uppbótarsæti, en þingflokkurinn minnkaði um tvo þm. Samt urðu foringjar Sjálfstfl. ekki verulega hræddir. Þeir trúðu því ekki, að andstæðingarnir gætu komið sér saman. S.l. 2 áratugi höfðu sjálfstæðismenn verið aðilar að öllum ríkisstj. og unnið með öllum hinum flokkunum á víxl. Þó að þeir hafi allir verið mjög andvígir Sjálfstfl., höfðu þeir aldrei getað orðið á eitt sáttir um að vinna saman. í skjóli þess hafði Sjálfstfl. fengið lykilaðstöðu í íslenzkum stjórnmálum og setið í öllum ríkisstj. Þrátt fyrir minnkandi þingflokk treystu foringjar Sjálfstfl. því, að enn mundi svo fara, að ógerningur væri að komast fram hjá sér við stjórnarmyndun. Þeir töldu sig enn ómissandi í ríkisstj. og þeir leyndu því ekki, að þeir vildu mikið til vinna að fá að halda völdum. Það var t.d. sérstaklega athyglisvert, að fyrst eftir kosningarnar sást tæpast styggðaryrði í Morgunblaðinu um Alþb. eða íslenzka kommúnista. En svo kom fregnin um, að Hermanni Jónassyni hefði tekizt að mynda ríkisstj., sem studd væri af andstæðingum Sjálfstfl. á Alþ. Hún kom eins og reiðarslag yfir leiðtoga Sjálfstfl. Var þetta mögulegt, að þeir, sem átt höfðu sæti í ríkisstj. í næstum tvo áratugi og voru búnir að telja sjálfum sér og fylgismönnum sinum trú um, að þeir væru ómissandi í stjórnarráðinu, væru nú allt í einu lentir utan garðs, orðnir áhrifalausir, einskis megnugir á löggjafarþingi þjóðarinnar? Jú, þetta var staðreynd, að vísu óþægileg, en staðreynd engu að síður. Foringjar Sjálfstfl. reyndu samt að herða upp hugann og telja kjark í fylgismenn sína, sem höfðu treyst því, að til slíks kæmi aldrei. Þeir sögðu við sjálfa sig og aðra: Þetta getur ekki staðið lengi. Þessi ríkisstj. er svo ósamstæð, að hún springur eftir nokkrar vikur. Hún hlýtur að mæta svo mikilli andspyrnu hjá bandamönnum okkar í Atlantshafsbandalaginu, að hún hlýtur að segja af sér von bráðar. Sjálfstfl. fór sér því hægt hér innanlands, en lét þjóna sína vera þeim mun athafnasamari erlendis. Tugir skeyta voru send út um allan heim og þó einkum til blaða meðal vestrænna vinaþjóða Íslendinga til þess að ófrægja ríkisstj. og gera henni sem erfiðast fyrir. En þetta bar engan árangur. Ríkisstj. tókst að ná vinsamlegu samstarfi við allar þjóðir, sem Íslendingar hafa haft samskipti við. Henni tókst jafnvel að fá erlend lán, sem ríkisstj. Ólafs Thors hafði árangurslaust leitað eftir árum saman. Þá fauk alvarlega í foringja Sjálfstfl., og þeir sneru reiði sinni ekki síður að erlendum ríkisstj. - og þá fyrst og fremst ríkisstj. Bandaríkjanna - en að íslenzku ríkisstj. Þeir töluðu jafnvel um, að bandaríska stjórnin hefði reynt að múta Íslendingum. En með slíku tali er hinni erlendu ríkisstj. auðvitað fyrst og fremst óvirðing gerð, en ekki þeirri íslenzku. En þótt ekki tækist að spilla sambúð Íslands og helztu vinaþjóða Íslendinga, sögðu leiðtogar sjálfstæðismanna við sjálfa sig: Þetta stjórnarsamstarf verður engu að síður stutt. Þeir komast ekki einu sinni yfir byrjunarörðugleikana í efnahagsmálunum. - Sjálfstæðismennirnir vissu nefnilega gerla, hvernig þeir skildu við. Erfiðleikarnir voru gífurlegir. Verðhækkun landbúnaðarafurða var yfirvofandi og kauphækkun þá sömuleiðis. Verðbólguhjólið var í fullum gangi. En hvað skeði? Skömmu eftir að núverandi ríkisstj. tók við störfum, tókst henni að koma á samkomulagi milli samtaka launþega og bænda um, að hvorki afurðaverð né kaup skyldi hækkað, enda skuldbatt ríkisstj. sig til þess að sjá svo um, að verðlag hækkaði ekki til áramóta, og efndi það loforð. Ná fór að fara alvarlega um leiðtoga Sjálfstfl. Þeir höfðu gert það, sem þeir gátu, til þess að koma í veg fyrir þetta samkomulag. En allt hafði komið fyrir ekki. Vonbrigðin voru því mikil og sár. Er hugsanlegt, að þeir geti fundið lausn á efnahagsvandanum um áramótin? spurðu þeir sjálfa sig, fullir af áhyggjum og kvíða. En þá gerðist allt í einu atburður, sem vakti nýja von í brjósti hinna aðþrengdu leiðtoga Sjálfstfl., að vísu hörmulegur atburður, en þó þess eðlis, að hann kynni að verða Sjálfstfl. gagnlegur í baráttunni gegn ríkisstj. Sovétríkin beittu hervaldi til þess að bæla niður frelsisbaráttu ungversku þjóðarinnar. Nú hlýtur þó að koma að því, andvörpuðu leiðtogar Sjálfstfl. Nú hlýtur ríkisstj. að springa. - En hvað skeði? Ríkisstj. samþ. einróma að harma og fordæma atburðina í Ungverjalandi, og forsrh. flutti þennan boðskap í útvarpið. Enn urðu foringjar Sjálfstfl. fyrir sárum vonbrigðum. Eftir var þó endurskoðun varnarsamningsins. Nú settu þeir alla von sína á það, að ósamkomulag yrði um það mál í ríkisstj. En þeir fengu ekki að lifa lengi í þeirri von. Samkomulag náðist um lausn þess máls á skömmum tíma. Nú vissu sjálfstæðismenn ekki, hvaðan á þá stóð veðrið. Nú fór að fara alvarlega um þá. Mánuðum saman höfðu þeir vænzt þess, að ríkisstj. sundraðist svo að segja þá og þegar. En allt kom fyrir ekki. Hún leysti með samkomulagi hvern þann vanda, sem að höndum bar, bæði innanlands og í utanríkismálum. Gat það verið, að þessi ríkisstj. ætlaði að reynast föst í sessi og Sjálfstfl. ætti að una valdaleysi og áhrifaleysi um langt skeið? Þetta var óhugnanleg tilhugsun fyrir foringja Sjálfstfl. Enn var þó eftir ein von, kannske aðalvonin. Ríkisstj. átti eftir að leysa vandamál útflutningsatvinnuveganna um áramótin. Forustumenn Sjálfstfl., sem verið höfðu í ríkisstj., meðan það tap var að myndast, sem eftir var að jafna, vissu vel, við hvílíka erfiðleika hér var að etja. Og nú treystu þeir því, að þeir mundu reynast ríkisstj. ofjarl og hún sundrast. Allir vita, hvað gerðist. Um lausn málsins náðist ekki aðeins samkomulag milli stjórnarfl. Slíkt hefði heldur ekki verið nein nýlunda og raunar alls ekki fullnægjandi lausn. Það náðist einnig samkomulag við samtök bæði framleiðenda og launþega. Slíkt hafði aldrei tekizt undanfarin ár. Róðrar hófust á eðlilegum tíma, en ekki eftir langa deilu og mikið vinnu- og gjaldeyristap eins og í stjórnartíð Ólafs Thors. Þetta munu hafa orðið stærstu vonbrigði leiðtoga Sjálfstfl. Nú þýddi ekki lengur að neita því, hvorki fyrir sjálfum sér né öðrum, að ríkisstj. væri samhent og stæði völtum fótum, að á milli hennar og samtaka launþega og framleiðenda væri náin samvinna, svo að það væri tálvon ein að vænta þess, að hún sundraðist. Í augum leiðtoga Sjálfstfl. er þetta auðvitað ægileg staðreynd. Það er skiljanlegt, að þeir menn, sem talið hafa sjálfum sér og öðrum trú um, að þeir hefðu þá aðstöðu í landinu, að þeir hljóti að fara með völd, vakni upp við vondan draum, þegar þeir sjá, að þeir hafa misst áhrif sín, þegar þeir finna það, að þeir ráða ekki lengur, heldur eru utangarðsmenn, þegar ákvarðanir eru teknar um málefni alþjóðar. En við þessa staðreynd verða þeir nú smám saman að sætta sig, hvort sem þeim líkar betur eða verr. Vinnandi fólk í landinu saknar þeirra ekki úr valdastólunum. Meðan þeir sátu þar, var ekki leitað samstarfs við samtök þess um lausn efnahagsmálanna. En núverandi ríkisstj. skoðar sem eina meginskyldu sína að hafa náið samstarf við samtök bæði launamanna og framleiðenda. Hún gerir sér ljóst, að án slíks samstarfs verða vandamál atvinnulífsins aldrei leyst farsællega. Þess vegna er hún staðráðin í því að halda áfram að starfa í nánu samráði við samtök hinna vinnandi stétta til sjávar og sveita, þótt vonbrigði Sjálfstfl. vegna árangurs þessa samstarfs verði æ sárari.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Það er um Bjarna Benediktsson þannig ástatt, að hann má ekki heyra Hamrafellið nefnt, af því að hann var neyddur til þess að samþ. leyfi fyrir skipið. En ætlun hans og sjálfstæðismanna var að koma í veg fyrir, að skipið kæmi til landsins. Í fragtmálinu gerðist það, að S.Í.S. samdi um að flytja olíu hingað fyrir lægri fragtir en gilda á frjálsum markaði. Það var því hægt að hafa lægra olíuverð, af því að Sambandið hafði eignazt skipið og samdi um lægri fragtir en þá var hægt að fá annars staðar. En ofstæki Bjarna Benediktssonar má helzt sjá á því, að hann sér svart yfir framförum, ef þær eru ekki á vegum íhaldsmanna. Það er ekki vænlegt einkenni á manni, sem vill vera leiðtogi. Menn voru að tala um lántökur í gærkvöld og aftur nú. Þegar núverandi ríkisstj. tók við völdum, voru opinberar skuldir Íslands um 334 millj. Síðan ríkisstj. tók við í sumar sem leið, hafa samningar verið gerðir um opinberar lántökur, sem nema um 304 millj. Með opinberum lánum er átt við lán ríkisins, Framkvæmdabankans og lán með ríkisábyrgð. Á þremur æviárum þeirrar ríkisstj., sem næst á undan sat, námu opinberar lántökur samtals 151 millj. Einhvern tíma mundi það hafa verið talið allvel að verið að semja um 304 millj. kr. lántökur á 10 mán., eftir að hafa orðið að láta sér nægja 151 millj. á þremur árum og mikið af því til stutts tíma. En form. Sjálfstfl. finnst ekki mikið til um þetta. Það er rétt eins og hann sé því vanastur, að erlend lán séu gripin upp, eftir því, sem hver óskar. En menn brosa bara í kampinn að þessum mannalátum form. Sjálfstfl. Svo fréttum við núna, að fyrrv. ríkisstj. hafi átt kost á láni í Sogið og ekki tekið það. Alltaf heyrir maður eitthvað nýtt, og langt er nú gengið. Eins og ég skýrði þjóðinni frá í útvarpsávarpi fyrir skömmu og hef greint frá áður, var reynt missirum saman að útvega lán í Sogið án þess að það tækist. Og Sogsstj. reyndi einnig árangurslaust. Það er því tilbúningur einn, að legið hafi fyrir ríkisstj. tilboð um lán í Sogið. Það má líka svo sem nærri geta, hvort legið hafi verið á því fyrir síðustu kosningar, ef tryggt hefði verið lánsfé til Sogsins. Þá er það um þýzka tilboðið, sem sjálfstæðismenn hafa svo oft talað um, en ég hef ekki gert að umtalsefni fyrr. En ég ætla að gera það með örfáum orðum núna. Hingað kom einn af aðstoðarmönnum dr. Adenauers í orlofsferð, að ég hygg, s.l. vor. Utanrrh. og forsrh. hittu hann að máli. Þar barst í tal, að Ísland þyrfti á erlendum lánum að halda. Kvaðst hann mundu vekja athygli dr. Adenauers á því sérstaklega. Út af þessu kom síðar orðsending frá dr. Adenauer til forsrh. þáverandi, þar sem segir, að lánbeiðni frá Íslandi skyldi verða rannsökuð af vandvirkni og vinsemd, eins og það er þýtt af löggiltum skjalaþýðanda. Að sjálfsögðu var þessu fylgt eftir af núverandi ríkisstj., og hefur verið unnið í málinu síðan. En ég mun ekki á þessu stigi málanna gefa frekari skýrslu, þar eð það er ekki tímabært, eins og þau mál standa. Annars minna þessar sögur um það, hvernig lánatilboðin áttu að hafa drifið að úr öllum áttum, þegar Ólafur Thors var að fara eða jafnvel kominn út úr dyrunum, helzt á sögu laxveiðimannanna um laxana sem þeir misstu. Þeir voru alltaf stærstir. Tal þeirra sjálfstæðismanna um lánamálin er alveg ótrúlega ábyrgðarlaust um þessar mundir og síðan þeir fóru úr stjórninni. Þeir byggðu alla sína valdadrauma fyrst framan af í stjórnarandstöðunni á því, að ríkisstj. mundi hvergi geta fengið lán erlendis, og gerðu allt, sem þeir gátu með áróðri sínum, til þess að koma í veg fyrir það, að lán fengist, til þess að spilla fyrir Íslandi. Það er hart að þurfa að segja þetta, en það er ekki hægt að komast hjá því. Þetta átti að sýna m.a., að enginn vildi lána Íslandi, nema forkólfar sjálfstæðismanna væru við völdin, þeir hefðu einhverja töfralykla í höndunum, sem opnuðu fjárhirzlur annarra landa fyrir Íslendingum að vild. En ég er a.m.k. búinn að vera nógu lengi í stjórn með forkólfum sjálfstæðismanna til þess að vita, hvað hæft er í þessu. Ég hygg það raunar hollast öllum oss, sem við þjóðmálastarfsemi fáumst á þessu landi, að falla ekki fyrir þeirri freistingu að þykjast eiga ráð á slíkum töfralyklum, láta alveg vera að reyna að telja fólki trú um, að þjóðin eigi fjáröflun sína utanlands undir því, að henni takist að þekkja gullhænuna í okkar hópi. Okkur mun bezt að gera okkur grein fyrir því, að þegar til lengdar lætur, fer lánstraust landsins eftir því, hvernig þjóðarbúskapurinn tekst, og þá fyrst og fremst eftir því, hvort það tekst vel að halda uppi öflugri framleiðslustarfsemi og halda jafnvægi í efnahagsmálum og standa í fullum skilum út á við, og svo auðvitað eftir því, hvernig ástatt er um framboð á fé erlendis til lána í önnur lönd. Bjarni Benediktsson segir það hér í umr. og hefur sagt það í blaði sínu, að lántökurnar fyrir vestan hafi verið bundnar við varnarsamninginn, það sé þýðingarlaust að mótmæla þessu. Þetta eru sams konar ósannindi og sögð voru um Bjarna Benediktsson og okkur hina, að við hefðum verzlað með varnarmálin fyrir gjafa- og lánsfé frá Bandaríkjunum. En svo djúpt sekkur nú Bjarni Benediktsson, að hann segir sams konar lygasögur um okkur og sagðar voru um hann og okkur, þegar við vorum saman í stjórn. Og svo segir þessi hv. þm. hér: Það þarf ekki frekar vitnanna við. - Og hvert er vitnið. Jú, það er Þjóðviljinn. Vitnið er Þjóðviljinn. Hann les þetta úr Þjóðviljanum, og þá þarf ekki frekar um það að efast. Er þetta viðurkenning þess, að það skuli nota Þjóðviljann sem heimildarrit um það, sem Íslandi og vestrænu þjóðunum hefur farið á milli, m.a. sem heimildarrit um framkomu Bjarna Benediktssonar í utanríkismálum? Er hægt að kaghýða sjálfan sig freklegar en Bjarni Benediktsson hefur gert með þessum málflutningi hér í kvöld? Hv. þm. A-Húnv., Jón Pálmason, tileinkaði mér nokkurn kafla ræðu sinnar í gærkvöld. Hneykslaðist hann mjög á því, að ég skyldi geta verið í samsteypustjórn með Sjálfstfl. og síðan annarri með Alþb. Er ekki von, að maðurinn hneykslist? Hann er eins konar pólitískur herbergisþjónn hjá hv. þm. G-K., Ólafi Thors, sem hefur haft það helzt til þess að gorta af, að hann hafi staðið að stjórn með kommúnistum fyrstur manna hér á landi og þar á eftir annarri með framsóknarmönnum. Það er ekki að furða, þó að þessi hv. þm., þessi dyggi þjónn, sé hissa á því, að þetta skuli vera hægt. Þá hellti þessi hv. þm. úr skálum reiði sinnar að mér út af þróun íslenzkra efnahagsmála síðasta áratuginn og sagði, að ég bæri ábyrgð á henni. Eitthvað skýtur þetta nú skökku við það, sem húsbóndi hans, hv. þm. G-K., segir. Hann segir nefnilega, að Sjálfstfl. hafi hér öllu ráðið að undanförnu og haft forustu um þróttmikla, farsæla umbótastefnu. Hverju á svo að trúa? Jóni Pálmasyni um, að ég hafi öllu ráðið og stefnt öllu norður og niður, eða Ólafi Thors, sem segist öllu hafa ráðið, enda allt á farsælli leið. Áheyrendur munu finna, að á hvorugum þeirra ber að taka nokkurt mark. Á hinn bóginn er furðulegt, að menn skuli bjóða upp á svona fleipur svo að segja í sömu ræðunni eða a.m.k. í sama ræðutímanum. Ég tel mig ætíð hafa reynt að vinna eftir málefnum og viljað vinna með þeim flokkum, sem á hverjum tíma hafa virzt vilja reyna að vinna að jafnvægi í efnahagsmálum og almennum framförum og taka á sig ábyrgð. Ég hef deilt á þá, sem á móti þessu hafa staðið, hvað sem þeir hafa nefnt sig. Ég tel, að í minni framkomu hafi ekkert ósamræmi verið. Ég hef aldrei viljað vinna það fyrir völd Framsfl. til handa að sleppa verðbólgunni lausri, og ég hef ekki í stjórnarandstöðu fallið fyrir þeirri freistingu, eins og forkólfar sjálfstæðismanna gera nú, að grafa undan atvinnulífinu og verðgildi peninganna. Þá er ekki sérlega ósmekklegt eða hitt þó heldur, þegar hv. þm. A-Húnv. er að kenna hina miklu aukningu ríkisútgjaldanna við mig sérstaklega. Hér er svo rækilega snúið við sannleikanum, að höfuðstarf mitt í 7 ár hefur verið látlaus stórorusta við ráðh. Sjálfstfl. út af gífurlegum kröfum þeirra um stórfellt aukin ríkisútgjöld. Og í hópi sjálfstæðismanna eru þeir menn, sem ég af langri reynslu þekkti ófyrirleitnasta í því að setja upp ný störf og embætti og þenja út ríkisbáknið. Svo senda þessir menn Jón Pálmason út af örkinni til þess að tala um há ríkisútgjöld og kenna mér um þau. Ég læt mér í léttu rúmi liggja fúkyrði þeirra sjálfstæðismanna. Þeir gera sig bara broslega með þessu. Allir vita, að ég hefði verið mjög merkur og gegn í þeirra augum, ef ég hefði léð máls á að halda stjórnarsamstarfi áfram með þeim. Hv. þm. G-K., Ólafur Thors, var að tala hér 1 gærkvöld um dýrtíð og verðbólgu. Hann og hans menn áttu ekki nógu sterk orð til þess að lýsa því, hve dýrtíðin ylti ört áfram, að vísitalan hefði hækkað um 4 stig á 10 mánuðum. Það er ekki að furða, þótt þeir séu hissa, enda geta þeir djarft úr flokki talað með sína fortíð í þessum málum. 1942 brugðust þeir í samstarfi og efndu til pólitískra átaka, sem eingöngu voru miðuð við það að auka pólitísk völd sjálfstæðismanna. Í þeim sviptingum óx dýrtíðin um 89 stig á einu sumri, á meðan þeir sátu við völdin. Þeir höfðu forustuna 1944–46, og þá óx dýrtíðin um 44 stig, samtals jókst því dýrtíðin um 133 vísitölustig í þessi tvö skipti, sem Ólafur Thors sat að völdum. Það er ekki að furða, þótt þeim þyki það tíðindi, að vísitala hækkar nú um 4 stig á nærri heilu ári. Það er ekki langt síðan þeir Ólafur Thors og Bjarni Benediktsson áttu sæti í ríkisstj. Íslands og það ekki allskamma hríð. Þeir töldu sig vilja vinna að jafnvægi í efnahagsmálum og voru ósjaldan að segja þjóðinni sína skoðun á því, hvað mætti ekki gera, ef vel ætti að fara. Eitt af því, sem þeir þreyttust aldrei á að taka fram, var það, að almennar kauphækkanir, sem ekki byggðust á því, að framleiðslan væri aflögufær, væru engum til gagns, en hlytu að leiða af sér verðbólgu, verðrýrnun peninga, framleiðslustöðvun og að lokum gengisfall. Þeir létu blað sitt segja um þetta 30. apríl 1955: „Allir hugsandi menn vissu það fyrir fram, að kauphækkun, sem ekki er byggð á auknum möguleikum framleiðslunnar til þess að greiða hærra kaupgjald, getur aldrei leitt af sér kjarabót. Af því leiðir þvert á móti beina bölvun og erfiðleika fyrir launþega.“ Þeir voru ekki myrkir í máli um þessi efni. Þetta er aðeins örlítið sýnishorn, en það væri hægt að halda áfram að lesa svona í allt kvöld og alla nótt. En svo skeði það, að þessir menn og flokkur þeirra lenti í minni hluta og missti völdin, en ekki ábyrgðina, því að ábyrgð fylgir því að stýra stjórnarandstöðu, ekki síður en að vera í stjórn. En hvernig hefur farið fyrir þessum mönnum í stjórnarandstöðunni? Þeir hafa fallið og fallið djúpt. Þeir hafa engin ráð til þess að halda uppi málefnalegri stjórnarandstöðu. Þeir hafa fallið í þá gröf, sem þeir einir lenda í, sem stefnulausir eru og hafa ekkert markmið annað en völdin. Í stað þess að byggja upp málefnalega stjórnarandstöðu, hafa þeir engin önnur úrræði séð en að reyna að grafa undan afkomu framleiðslunnar, ef með því mætti takast að skapa vandamál og umrót, sem kynni að geta skolað þeim til valda á ný. Þau úrræði í efnahagsmálunum, sem núverandi stjórn beitti sér fyrir, voru byggð á samkomulagi við þýðingarmestu heildarsamtök stéttanna í landinu. Einn þáttur í þeirri stefnu, sem tekin var, var sá, að heildarsamtökin ákváðu að vinna gegn verðhækkunum og almennum kauphækkunum fyrst um sinn og reyna þannig að stöðva þá óheillaþróun í þessum efnum, sem við höfum búið við. Fullyrða má, að þjóðin fagnaði þessu samkomulagi. Þessi samtök urðu á hinn bóginn eins konar prófsteinn á forustu Sjálfstfl. Hér fengu sjálfstæðismenn stórfellt tækifæri til þess að sýna manndóm sinn og styðja þessa stefnu með ráðum og dáð og sýna það i verki, að þeir voru málefnalega trúir, þótt þeir væru ekki við völd. Enginn hefði átt að fagna því meira en þeir skv. því, sem þeir höfðu áður haldið fram, að alþýðusamtökin voru ráðin í því að vinna gegn því, að ný verðbólguskriða færi af stað. En því miður hefur Ísland orðið fyrir því áfalli, að forusta Sjálfstfl. hefur gersamlega fallið á þessu prófi. Forusta flokksins hefur reynzt ábyrgðarlausari og ófyrirleitnari en verstu óvinir þeirra hafa haldið fram. Það ótrúlega skeði, að forusta Sjálfstfl. hóf þegar í stað heiftarbaráttu gegn stöðvunarstefnunni. Þeir sneru svo gersamlega við blaðinu og ómerktu sig svo rækilega, að þeir hafa æ síðan núverandi ríkisstj. náði samkomulagi við forustu alþýðusamtakanna um stöðvunarstefnuna gert allt, sem í þeirra valdi hefur staðið, til þess að koma á skæruhernaði í kaupgjaldsmálum og koma á kauphækkunum, sem gætu orðið upphaf að almennum kauphækkunum í landinu. Þeir hafa látið alla þjóna flokksins vinna að þessu alls staðar, þar sem þeir hafa talið, að þeir gætu haft áhrif. Þeir hafa látið þá atvinnurekendur, sem þeir ráða yfir, bjóða fram kauphækkanir, til þess á þann hátt að reyna að sprengja stöðvunina í framkvæmd og til þess með því að reyna að gera þeim forustumönnum verkalýðsins, sem vilja vinna að stöðvunarstefnunni, óbærilegt að halda þeirri stefnu í framkvæmd. Eitt gleggsta dæmið er úr Iðju. Þeir hafa látið handlangara sína í verkalýðsfélögunum ráðast á þá menn í félögunum, sem staðið hafa gegn því að koma af stað nýrri hækkunaröldu. Þeir hafa í blöðum sínum storkað þessum leiðtogum og skorað á fólk að yfirgefa þá, þar sem þeir hafi svikizt um í kjarabaráttunni, því að nú heitir það á máli Mbl. og þessara pilta kjarabarátta, sem áður var sagt, að leiða hlyti bölvun yfir þjóðina og launamenn þó alveg sérstaklega. Strax í sambandi við vísitölubindinguna s.l. sumar var byrjað á þessu. Þá sagði Mbl. t.d.: „Járnsmiðir, kjósið gegn vísitölubindingunni.“ 10. jan. lét Bjarni Benediktsson blað sitt hælast um yfir því, að ólíklegt hefði verið, að nokkru sinni hefði komið til samningauppsagnar á verzlunarflotanum, ef stjórnarsinnar hefðu haft úrslitaráð í félögunum. Menn áttu svo sem að skilja, að það var af því, að einhverjir aðrir vaskir menn réðu, að sagt var upp samningum sjómannafélaganna. Og sína menn létu þeir vinna að því, að ekki yrði samið, nema veruleg grunnkaupshækkun kæmi til, þótt þeir fengju því ekki ráðið. Þegar Bjarni Benediktsson segir frá því í blaði sínu 28. apríl mjög fagnandi, að iðnrekendur hafi hækkað kaupið, gleymir hann ekki að minna mjög ýtarlega á, að skv. þessum nýja Iðjutaxta hafi karlmenn nú hærri laun en fastráðnir Dagsbrúnarmenn, til þess að minna á, að röðin sé nú komin að þeim. Þegar prentarar ákváðu að segja upp samningum, verzlunarmannafélagið og verkfræðingarnir, var sagt frá þessu öllu undir sigurfyrirsögnum í Morgunblaðinu, og um prentarafélagið er það sérstaklega tekið fram í sjálfri fyrirsögninni með stóru letri, að þeir hafi virt vilja Alþýðusambandsins að vettugi. En vilji Alþýðusambandsins var sá, að menn skyldu ekki stofna til almennra kauphækkana, heldur bíða og sjá, hvað setur. Að sjálfsögðu þýðir þetta ekki, að engar lagfæringar á kjörum, sem væru í algeru ósamræmi við annað, gætu komið til mála. En það er einn liður í moldvörpustarf Morgunblaðsmanna í launamálum að túlka slíkar leiðréttingar sem tilefni að almennum kauphækkunum. Þeim er sem sé ljóst, að almenn hækkun leiðir í strandið. Einn liður í baráttu sjálfstæðismanna fyrir almennum kauphækkunum og nýrri verðbólgu er sá að halda því á loft, að fiskimenn hafi fengið kauphækkun nærri fyrstir manna á s.l. vetri, og svo er ályktunin þessi: Þarna sjáið þið. Fiskimenn fengu hækkun, og þá verða allir í landinu að sjálfsögðu að krefjast hækkunar. Fiskverðið var hækkað í vetur, og auðvitað áttu hlutarmenn að fá þá um leið hækkun á fiskverðinu til sín. Allir vissu, að þetta var bara leiðrétting til fiskimanna eftir á út af kauphækkunum, sem urðu í fyrra. En þetta þykjast sjálfstæðismenn ekki sjá. Óheilindi þeirra sjást ef til vill ekki betur á neinu öðru en einmitt þessu og svo það, hvert þeir eru að fara. Þessi sjálfsagða leiðrétting á kjörum fiskimanna á sem sé að vera grundvöllur að nýjum kaupkröfum allra annarra manna í landinu. Jafnframt eru svo þessir menn að tala um, að það þurfi að gera betur við fiskimenn, samanborið við aðra, en nú er gert. Er hægt að hugsa sér meiri tvöfeldni og flærð en fram kemur í þessu? Þá hafa sjálfstæðismenn tuggið þau ósannindi, og hefur það einnig átt að vera líður í því að koma á stað nýrri kauphækkunaröldu og var eitt atriðið í ræðu Bjarna Benediktssonar áðan, að Sambandið hafi komið af stað nýrri kauphækkunarskriðu með því að hækka kaup starfsmanna sinna um 8%. Þó er það staðreynd, að hér var hreinlega um að ræða launabreytingu til samræmis við það, sem opinberir starfsmenn höfðu fengið, verzlunarmenn annars staðar og skrifstofufólk. Hvaða málstað er verið að þjóna með því að falsa svo gersamlega staðreyndir, með því að endurtaka slíkar blekkingar án afláts? Allir vita, til hvers þessir refir eru skornir allir saman. Forusta sjálfstæðismanna hefur tekið ákvörðun um að efna til upplausnar, ef slíkt kynni að geta rofið samtök alþýðustéttanna. Nú þessa dagana er Sjálfstfl. að senda sérstaka menn út um land til þess að reyna að fá verkalýðsfélög úti á landi til þess að segja upp samningum og krefjast hækkana. Og ofan á allar þessar ráðstafanir til þess að grafa undan afkomu framleiðslunnar og verðgildi peninganna, sem gerðar eru fyrir allra augum og ómögulegt væri að leyna, þótt þeir vildu, bættist svo sú óskammfeilni nú undanfarið að ætla sér að snúa öllum staðreyndum við beint fyrir augunum á mönnum og þykjast hvergi við koma, en til þess gera þeir nú tilraunir, sem heyra má hér í umr. Fyrir utan tvöfeldnina, sem þetta sýnir, gefur það til kynna, að þeir eru orðnir hræddir, og mun það ekki ófyrirsynju, enda mætti það fyrr vera, ef þessi framkoma öll vekti ekki undrun og eyðilegði álit þeirra og traust. Þótt leitað væri vandlega um alla Vestur-Evrópu, mundi þar enginn stjórnmálaforusta finnast, önnur en forusta Sjálfstfl. á Íslandi, sem léti sér sæma annað eins og menn hafa nú orðið áheyrendur og áhorfendur að síðustu mánuðina. Hver getur trúað eða treyst þessum mönnum, sem reynast málefnalega þannig og viðhafa slíkar starfsaðferðir? Þessi framkoma flokksforustunnar er hnefahögg í andlit allra skyni borinna manna, sem fylgt hafa Sjálfstfl. að málum. Áratugum saman hafa sjálfstæðismenn bent á þá staðreynd ásamt öðrum, að almennar kauphækkanir koma að engu gagni, nema hagur framleiðs]unnar leyfi slíkt. Þeir vita vel, að hagur framleiðslunnar er nú þannig, að almennar kauphækkanir geta ekki gert nokkurt gagn. Vertíðin, sem nú er nýlokið, hefur verið hin lélegasta um langa hríð og orðið stórkostlegt áfall meginþorra framleiðendanna við sjóinn. Aldrei hefur Sjálfstfl. sýnt það betur en nú, að hann er ekki í neinum skilningi flokkur framleiðenda á Íslandi, því síður allra stétta, heldur flokkur milliliða og braskara fyrst og fremst, eins og við andstæðingar hans höfum haldið fram. Það eru þessir aðilar, sem hafa fitað sig á verðbólgunni á kostnað almennings og framleiðslunnar, sem hafa lifað á því margir hverjir að hafa aðgang að bönkum landsins og geta fengið þar lán, sem þeir þurftu svo í raun réttri ekki að borga til baka nema að sáralitlu leyti vegna verðbólguþróunarinnar. Það eru þessir aðilar, sem ráða þessum starfsaðferðum. Þeir telja sig ekki geta þrifizt nema eiga ítök í landsstjórninni og ráða miklu í bönkunum. Það eru þessi öfl, sem krefjast þess, að flokkurinn skirrist ekkí við að grafa undan þjóðarbúskapnum og framleiðslunni til þess með því að reyna að skapa ástand, sem kynni að geta sundrað samtökum stjórnarflokkanna og orðið til þess, að Sjálfstfl. fengi ítök á ný. Það eru þessi öfl í Sjálfstfl., sem hafa krafizt þess af leiðtogum flokksins, að þeir gerðu sig ómerka að öllu því, sem þeir hafa sagt síðustu 10–20 árin. En getur nokkur maður, sem horfir upp á þetta, haldið áfram að treysta þessu liði, aðrir en þá þeir, sem standa fyrir þessum ósköpum, en það vitum við að er tiltölulega fámennur hópur, en óneitanlega sterkur af fjármagni og áróðurstækjum. Ég hef rætt nokkuð, upp á hvað Sjálfstfl. hefur að bjóða um þessar mundir framleiðendum og almenningi í landinu. En það er fleira athyglisvert, sem nú kemur fram í fari Sjálfstfl., þ. á m. er barátta hans gegn stóreignaskattinum. Sjálfstfl. vílar ekki fyrir sér að leggja skatta og tolla á. Það þekkjum við. Hann hefur átt þátt í því án þess að taka nærri sér að lögfesta hundruð millj. kr. í sköttum og tollum í einum áfanga. En nú ætla forkólfarnir alveg að rifna út af stóreignaskattinum. Það er ekki hægt að áætla, hvað stóreignaskatturinn muni gefa í tekjur, en menn vonast til þess, að hann gefi um 88 millj., sem ber að greiða á 10 árum, eða 8 millj. á ári að viðbættum vöxtum. Sjálfstæðismenn segja, að þessi skattálagning muni draga saman atvinnurekstur í landinu, valda röskun í þjóðarbúskapnum og koma þungt niður á framleiðslunni. Því miður hefur ekki orðið sá gróði á framleiðslunni undanfarið, að þar sé að leita stóreignanna. Verðbólgugróðinn hefur runnið í aðra átt. Enginn á að borga stóreignaskatt nema sá, sem á meira en 1 millj., og eignamatið er svo varlega sett, að allar eignir eru metnar undir gangverði og það verulega. Skip og önnur framleiðslutæki verða sérstaklega metin. Þessi skattlagning þykir sjálfstæðismönnum hneyksli. Þeir hafa á hinn bóginn hækkað útsvörin í Reykjavík á undanförnum árum um tæpar 30 millj. að meðaltali á ári. Það þykir ágætt, enda er þar ekki fyrst og fremst um skatta á auðmenn að ræða. Sannleikurinn er sá, að sjálfstæðismönnum blöskrar engin skattálagning önnur en sú, sem kemur niður á þeim ríkustu. Þá ráðast þeir heiftarlega á Framsfl. fyrir það, að skatturinn skuli lagður á allar eignir hvers einstaklings hjá honum sjálfum, en ekki á félög hvert fyrir sig. Allir vita, að helztu eignamenn landsins hafa dreift eignum sínum í mörg félög til þess að létta á sér skattabyrðinni. Sjálfstæðismenn heimta, að þessar björgunarráðstafanir skuli halda gildi sínu, einnig þegar um stóreignaskatt er að ræða. En framsóknarmenn hafa bæði 1950 og nú haldið fast á því, að eðlilegt væri, að allar eignir hvers um sig væru taldar hjá honum sjálfum, þegar stóreignaskattur er ákveðinn. Það má mikið vera, ef nokkrum dylst, hvert verið er að fara, þegar athugaðar eru baráttuaðferðir forkólfa sjálfstæðismanna um þessar mundir í kaupgjaldsmálum, verðlagsmálum, gegn stóreignaskattinum og ofsi þeirra út af því, að þeir skuli ekki geta haldið áfram að hafa hreinan meiri hl. í báðum aðalviðskiptabönkum landsins. Er nokkur vandi að sjá, hvað á spýtunni hangir? Hefur nokkur komið rækilegar upp um sig en Sjálfstfl. hefur gert nú síðustu 10 mánuðina?



Herra forseti. Góðir hlustendur. Þá mánuði, sem núverandi ríkisstj. hefur farið með völd í landinu, hefur Sjálfstfl. í engu sparað ásakanir og áfellisdóma um stjórnarstefnuna né heldur hrakyrði um einstök atriði í framkvæmd hennar. Engum mun heldur hafa komið það á óvart, þótt sá flokkur léti í sér heyra í stjórnarandstöðu. Flokkur, sem gerþekkir stjórnarkerfi landsins af áratuga setu í ríkisstj., flokkur, sem á nær tvo tugi fulltrúa á Alþ., flokkur, sem ræður meiri blaðakosti en nokkur annar, gat auðvitað ekki dregið feld yfir höfuð sér og lagzt í dvala, þótt stjórnarstólar gengju undan honum, og hann átti að hafa möguleika til þess að benda á leiðir og rækja hlutverk stjórnarandstöðunnar með nokkrum sóma. Hitt hefur komið mönnum meira á óvart, hversu lágreist stjórnarandstaða hans er málefnalega og hvílíkt tómahljóð í hávaða hans, sem hér á þingi er helzt bundið við málefnalaus upphlaup hv. þm. Reykv., Bjarna Benediktssonar, utan dagskrár. En það, sem þó alveg sérstaklega og að vonum hefur lækkað mat hugsandi kjósenda Sjálfstfl. á ágæti stefnunnar og foringjanna, er það, hve óraunhæf og áberandi fölsk stjórnarandstaða flokksins er. Í þessum umr. hefur raunar á þetta verið bent svo rækilega, að ekki verður um villzt, en fáein dæmi skulu þó nefnd til viðbótar. Seint og snemma hefur Sjálfstfl. farið hamförum í áróðri gegn þeim efnahagsráðstöfunum, sem ríkisstj. gerði með setningu laganna um útflutningssjóð. Þar var um óbærilegar álögur á alþýðu landsmanna að ræða, segir íhaldið, og það er ekki laust við, að sumir ræðumanna þess, einkum þeir, sem mesta þjálfunina hafa í því að mæta jafnan verkalýðshreyfingunni og baráttu hennar á umliðnum árum eins og þar væru á ferðinni glæpamenn, sem færu með landráð, það er ekki laust við, að ásjónur þeirra verði eins og á dýrlingum, þegar þeir minnast á hag alþýðunnar. Þó töldu þeir hinir sömu menn tekjurnar af álögum þeirrar löggjafar of litlar. Einnig mótmæltu þeir því algerlega, að réttur kaupmanna til álagningar yrði takmarkaður. Og í sömu andránni átöldu þeir stjórnina fyrir að gera allt of lítið til þess að halda dýrtíðinni í skefjum. Við afgreiðslu þessara mála, sem þeir snerust algerlega gegn, voru þeir að sjálfsögðu margspurðir um það, hver væru þeirra úrræði, en engin svör fengust. Þeirra úrræði voru ekki þess eðlis, að þeir kærðu sig um að sýna þau í dagsbirtu. Öðru hverju hefur Sjálfstfl. svo í ofanálag við allt þetta lýst því yfir, að sú leið, sem þarna var farin og þeir voru á móti, væri einmitt þeirra gamla góða leið. En um þetta grátbroslega fálm í haldsins hefur áður verið rætt í útvarpi hér frá þinginu, og ef íhaldið hefði lagt sig fram um að læra eitthvað af þeim umr., þá hefðu þeir góðu menn átt að sjá, að betra samræmis var þörf í vinnubrögðum og að öllu samanlögðu mundi ekki miklu verra fyrir þá að segja bara það, sem þeir meintu. Með því var þó hægt að forðast ósamræmið, sem augljóst var í tilraunum til þess að ná fótfestu í lýðskruminu. En það spáir engu góðu um afstöðu hv. Sjálfstfl. til hinna raunhæfu viðfangsefna þings og stjórnar, að flokkurinn skuli enn í þessum umr. kjósa það hlutskipti, sem áður hafði þó illa reynzt honum, að svífa í kringum málefnin afstöðulaust með nuddi og narti, fremjandi í sífellu sömu flónskupörin og hamast gegn öllum stjórnaraðgerðum án tillits til þess, hvort nokkur rök voru fyrir mótmælunum eða ekki. Þegar Súezstríðið hófst í vetur, hafði það í för með sér allmikla röskun á verðlagi margs konar varnings í ýmsum viðskiptalöndum okkar og einnig mikla hækkun farmgjalda. Bylgja úr þessu umróti hlaut að koma fram í íslenzku verðlagi, þótt af hálfu stjórnarvaldanna hér væri af fremsta megni reynt að láta það sem minnstri röskun valda. Þær verðbreytingar, sem af þessu urðu, reyndi Sjálfstfl. af fullkomnu purkunarleysi að skrá á syndalista íslenzku ríkisstj., enda þótt hann vissi ofur vel, að með engri sanngirni er hægt að krefjast þess af neinni ríkisstj., að hún verndi íslenzkt verðlag að fullu frá áhrifum stórátaka úti í heimi, sem teppa alþjóðlegar siglingaleiðir, enda lætur Sjálfstfl. nú ríkisstj. algerlega óþakkað, þótt verðlag sé tekið að síga aftur til eðlilegra horfs. Þvert á móti ganga enn ásakanirnar fjöllunum hærra um það, að stjórnin espi dýrtíðina upp úr öllum veðrum. Og í þessu sambandi rifjast það upp, að hv. þm. N-Ísf., Sigurður Bjarnason, þuldi hér í gær raunatölur úr fjölskyldubúreikningum og bar sig hið aumkunarlegasta yfir vaxandi dýrtíð. Það mun hvort um sig, að sá hv. þm. mun hafa skamma reynslu af slíkum plöggum, enda minnist ég þess ekki, að hann hafi haft neinar áhyggjur af því á sinni tíð, hver áhrif álögur fyrri ríkisstj. hlytu að hafa á búreikninga manna, og ekki þætti mér ólíklegt eftir tölum hans að dæma, að hluti af hernaðarkostnaði brezka í haldsins hefði slæðzt saman við grautarreikninginn hjá Sigurði mínum Bjarnasyni og að honum hafi láðst að færa bókhaldið með þeirri nákvæmni, að hann geti glöggvað sig á því, hvort hann á sökóttara við Anthony Eden eða íslenzk stjórnarvöld. En hvað hefði Sjálfstfl. gert, ef hann hefði haft aðstöðu til þess að láta sínar hugmyndir ráða í dýrtíðar- og efnahagsmálunum? Hefði hann ráðið niðurlögum dýrtíðarinnar? Eða hver voru hans töfrabrögð? Það er augljóst mál, þótt ekki segi hann frá þeim beint: Hann hefði lækkað gengið, og að því vinnur hann eftir megni. Þeir geta að sjálfsögðu trúað því, sem það þykir trúlegt, að slíkar ráðstafanir hefðu unnið bug á dýrtíðinni. Talsmenn í haldsins hér á þingi segja gjarnan með mesta sakleysissvip, svip, sem nálgast uppgerðina í andlitsdráttunum, þegar þeir tala um kúgun alþýðunnar, að það sé erfitt að ræða um gengisfellingu, slíkt geti haft hin alvarlegustu áhrif, og samtímis birta þeir svo með stærsta letrinu, sem þeir eiga til, þvert yfir forsíðuna í málgagni sínu rakalausar getgátur um, að stjórnin hafi ákveðið gengisfellingu. Er þetta raunar ekki í fyrsta sinn, sem Sjálfstfl. fer þannig að. Á s.l. hausti, þegar efnahagsráðstafanirnar voru í undirbúningi, hafði íhaldið stöðugt uppi skraf um það í blöðum sínum, að gengisfelling væri fyrirhuguð. Það væri svo sem í samræmi við önnur heilindi og þjóðhollustu Sjálfstfl., að hann teldi nauðsynlegt að spá þjóðinni að staðaldri svo sem tvisvar á ári stórkostlegri gengisfellingu í blöðum sínum til þess að auka sparifjármyndunina og til þess að tryggja verðgildi peninga. Sagt er, að mönnum sé gjarnast til þess að spá því helzt, sem þeir óska sér, og þótt Sjálfstfl. neiti því vafalaust í orði, að hann óski gengisfellingar, þá er hreint ekki laust við, að við, sem Sjálfstfl. hefur að undanförnu talið koma fram í ábyrgðarlausara lagi gagnvart þjóðfélaginu, höfum grun um, að ef hlutverkin horfðu nú öfugt við því, sem raun er á, þannig að Sjálfstfl. færi með stjórn landsins, en við hinir hefðum beitt áhrifum okkar til þess að fá ýmsar af hæst launuðu stéttum landsins, t.d. stéttir, sem hafa á annað hundrað þús. kr. í árskaup á einstakling, til að boða verkföll og krefjast kjarabóta, og ef það værum við, en ekki þeir, sem neituðu að taka hið minnsta tillit til árferðis hjá þjóðarbúinu, svo sem aflabrests og annarra slíkra hluta, þá á ég þess siður von, að okkar framkoma yrði í þeirra túlkun talin miða að því að tryggja gengi krónunnar. Hið rétta um gengismálið er það, að stjórnin miðar að því að forðast gengisfellingu, og þótt það komi augsýnilega þvert á vilja og viðleitni íhaldsins, þá eru, sem betur fer, mestar vonir til þess, að þetta megi samt takast. Þá fataðist íhaldinu ekki í endemum sínum, þegar frv. um stóreignaskattinn var hér til umr. á þinginu. Sá skattur leggst, sem kunnugt er, eingöngu á þá aðila, sem eiga meira en 1 millj. kr. umfram skuldir, og á að renna til útlánastarfsemi í húsbyggingar og búnaðarframkvæmdir. Íhaldið gerði þar þrennt í senn. Það taldi skattinn koma harðast niður á fátækum verkamönnum, það taldi skattinn vera of lítinn, og í framhaldi af því minnti það á, að þörfin til byggingarlána og lána til jarðræktar væri svo mikil, að skatturinn hossaði harla stuttu þar upp í, og þess vegna lögðu þeir til, að frv. yrði fellt. Ég get vel skilið, að menn, sem ekki hlýða sjálfir á svona málflutning, eigi erfitt með að trúa, að hér sé rétt frá hermt. En allt þetta og raunar ýmislegt fleira skrýtilegt kom fram í einni og sömu ræðunni um milljóneraskattinn hjá einum aðaltalsmanni Sjálfstfl. fyrir fáum dögum hér á þingi. Þótti víst fleirum en mér órökvísi þessa mæta manns gegna nokkurri furðu og ólíklegt í meira lagi, að ályktanir hans væru dregnar eftir nákvæma í hugun, þar sem virðingin fyrir sannleikanum skipaði öndvegi. Síðar varð ég þess var, að einmitt þessi sami þm. hafði flutt erindi um þetta mál á Varðarfundi um svipað leyti og að því er blöð Sjálfstfl. hermdu við góðar undirtektir. Það er því næsta líklegt, að í málþrasi því, sem Sjálfstfl. hefur lagt nokkra áherzlu á að halda hér uppi á síðkvöldum og nóttum að undanförnu, hafi yfir okkur hér verið dengt einum húslestri íhaldsins, upphaflega ætluðum hinum sauðtryggu einum saman, og verður þá allt skiljanlegra, þótt rökrænt samhengi skorti, enda ekkert óskiljanlegt við það, þótt flokkur, sem leiðzt hefur út í það að verða einkafyrirtæki fárra auðmannafjölskyldna í Reykjavík og miðar gerðir sínar og afstöðu til mála við hag eigendanna, víki sér undan því að segja það eitt, sem er rétt og satt, þegar mæla þarf eigendur fyrirtækisins, sem ber nafnið Sjálfstfl., undan skyldu við þjóðfélagið. Þó finnst mér Sjálfstfl. ná hæst í hræsni sinni, þegar hann tekur til að álasa okkur Alþb.-mönnum fyrir svik í hernámsmálunum, vegna þess að við höfum enn ekki komið hernum burt úr landinu. En eins og alþjóð veit, hafa á okkur dunið skammir og brigzl einmitt frá íhaldinu fyrir að hafa ekki sagt slitið stjórnarsamstarfinu í haust, þegar frestað var að krefjast brottfarar hersins, eins og ráðgert hafði verið. Rétt er það, að okkur eru það vonbrigði að hafa enn ekki náð því marki, að Ísland verði með öllu frjálst land og laust við hersetu. En hvaða tilgangi hefði það þjónað að slíta stjórnarsamvinnunni vegna þess ágreinings, sem var og er milli stjórnarflokkanna um það, hvenær skuli óskað eftir brottför Bandaríkjahers af Íslandi? Þá hefði Sjálfstfl. náð því þráða marki sínu að komast inn í ríkisstj. Trúi því hver sem vill, að með því hefði þjóðin færzt nær stefnumiði Alþb. að hreinsa landið af erlendri hersetu. Og það hefði fleira skeð en það eitt, að samið hefði verið um langa hersetu. Auðmannastéttinni hefði verið forðað frá stóreignaskattinum, verzlunarbröskurunum hefði veríð forðað frá því að þurfa að hafa hóf á verðlagi söluvarnings síns, einokunarhringum íhaldsforkólfanna í útflutningsframleiðslunni hefði verið forðað frá því að þurfa að óttast samkeppni um að skila góðu verði til framleiðenda, bankarnir hefðu áfram fengið að búa við alræðisstjórn Sjálfstfl. eða útvalinnar fjölskyldu úr þeim flokki, en auðvitað hefðu launþegar landsins orðið að borga það, sem íhaldið sparaði þannig gæðingum sinum. Það er hverju orði sannara, að viðskilnaður fyrrv. ríkisstj. í atvinnumálum og efnahagsmálum var slíkur, að núverandi ríkisstj. hefur neyðzt til þess að leggja nokkrar byrðar á bak alþýðunnar af þeim sökum. Hitt er alrangt, að það hafi nú veríð gert með gömlu íhaldsaðferðinni. Þar er tvennt frábrugðið og raunar það tvennt, sem öllu máli skiptir. Er þá fyrst þar til að nefna, að ráðstafanir núverandi ríkisstj. koma útgerðinni að raunhæfu haldi, þar sem þær hækka afurðaverðið, en hækka ekki verðlag á helztu útgerðarnauðsynjum. En hið síðar nefnda gerðu ráðstafanir fyrrv. stjórnar í svo stórum mæli, að gildi þeirra varð næsta lítið, enda reyndust þær svo haldlausar, að þær bægðu stöðvun frá fiskiflotanum ekki lengur en um eins ársfjórðungs skeið. Þær voru samþ. í febrúarmánuði, en í júní hrukku þær ekki lengur til. Strax fyrir kosningarnar s.l. vor var útgerðin farin að ganga fyrir stjórnartékkum, sem engin innstæða var til fyrir og núverandi ríkisstj. varð að sjá um innlausn á. En hitt er ekki síður ólíkt íhaldsráðstöfununum, að nú var þunga leiðréttinganna ekki hlaðið á bak launþegastéttanna einna eins og áður. Nú var málum hagað svo, að hinir ríkustu skyldu borga mest. Kaupmenn og aðrir verðleggjendur fengu ekki að hella sínum hluta byrðanna á verðlag vöru sinnar takmarkalaust, eins og áður hafði tíðkazt, heldur urðu þeir að taka á sig sinn hlut. Í brölti sínu við að koma af stað kjaradeilum hefur meginsókn íhaldsins líka strandað á þeirri ábyrgðartilfinningu, sem jafnan hefur verið ríkur eiginleiki íslenzkrar alþýðu, að skorast ekki undan því að taka á sínar herðar sinn hlut af þjóðfélagsskyldunni, ef með sanngirni var niður deilt byrðunum. Hinu hefur vinnandi fólk og samtök þess, verkalýðshreyfingin, jafnan mótmælt og barizt af eldmóði gegn, að auðmannastéttin léki lausum hala, óbundin af öllum samfélagsskyldum, á meðan kreppt var að kjörum þess fólks, sem bar hitann og þungann af sköpun verðmætanna í þjóðfélaginu. Þótt tekizt hafi vonum betur að sneiða hjá stóráföllum, er það rétt, að óstjórn liðinna ára hefur bitnað á Íslendingum og ásamt atburðum úti í heimi torveldað framsókn þjóðarinnar til vaxandi hagsældar um skeið. Hitt er jafnaugljóst, að ef um stjórnartaumana hefði haldið sama íhaldsklóin síðustu 10 mánuðina og það gerði áður, þá hefði alþýðu landsins sett stórlega ofan í lífskjörum. Sá bylgjudalur, sem stjórnarvöldin hefðu þá hrundið okkur ofan í, hefði sízt orðið grynnri en sá, sem okkur var búinn 1950 með gengisfellingarlögunum, sem þá voru framkvæmd einhliða á kostnað launþega og sparifjáreigenda og mörkuðu eitt stærsta skrefið, sem stigið hefur verið aftur á bak í þjóðlífi Íslendinga á síðari árum. Það, sem öllu frekast gerði fyrrv. ríkisstj. óalandi og óferjandi, var sinnuleysi hennar gagnvart sjávarútveginum og óvildin í garð sjómannastéttarinnar, enda tókst íhaldsstjórninni að fæla svo stóran hóp landsmanna burt úr þeirri starfsgrein, að sökum fámennis í sjómannastétt síðan er vá fyrir dyrum þjóðarinnar. En það virðist Sjálfstfl. raunar enn ekki sjá nema í annarlegu ljósi, þegar hann er að reyna að breiða yfir fjandskap sinn við sjómannastéttina með því nú að flytja skrumtillögur hér á þingi til yfirboðs á umsömdum skattfríðindum sjómanna. En í samræmi við annað í vinnubrögðum sínum heyrðu menn ræðumenn Sjálfstfl. segja hér frá því í gærkvöld sem einu af afglöpum og ávirðingum núverandi ríkisstj., að hún hefði bætt kjör sjómanna að mun með stjórnarráðstöfunum í vetur. Sjónarmið hermangara og braskara var svo algert hjá í haldinu í fyrri ríkisstj., að undirstaða efnahagslífsins sjálfs og hagsældar á Íslandi hvarf þeim sjónum með öllu. Sem dæmi má nefna, að fiskiskipaflotinn þurfti á stundum að liggja bundinn svo sem mánaðartíma, til þess að forsvarsmenn hans fengju að komast í kallfæri við útvegsmálaráðherra íhaldsins. ef ekki voru kosningar á næsta leiti. Skip, sem ríkið raunverulega átti, urðu að liggja í landi svo sem eitt eða tvö ár, á meðan ráðuneytið var að skipta um nafn á skuldareigandanum í bókhaldi sínu, og má nefna togarana Vilborgu Herjólfsdóttur og Keflvíking í þessu sambandi. Þeir heita nú raunar Norðlendingur og Vöttur. Ætla má eftir aflabrögðum annarra togara á þeim tíma, sem Ólafur Thors lét skip þessi bíða eftir bókun, að seinlæti rn. í málum þessara tveggja skipa hafi kostað þjóðina milli 20 og 30 millj. kr. í töpuðum gjaldeyrismöguleikum. En jafnframt því sem þessu líkt framferði er í senn átakanlegt dæmi um það, hvernig ríkisstj. má ekki haga sér, og að sínu leyti skýring á því, í hvert fen efnahagslífinu var sökkt af fyrrverandi valdhöfum, er það einnig talandi tákn um umskipti þau, sem orðið hafa í samstarfi útvegsmanna og stjórnarvaldanna við stjórnarskiptin, enda er það nú öllum ljóst, að með allt öðrum og betri hætti er snúizt við vandamálum útvegsins af ráðuneytisins hálfu en áður var. Hefur útvegur landsmanna til þessa engan dag stöðvazt í tíð núverandi stjórnar vegna samskipta sinna við rn., og eigendaskipti togara hafa ekki tafið skip frá veiðum svo mikið sem eina dagstund. Einn af ræðumönnum Sjálfstfl. í þessum umr. taldi heimskulegt þingrof hafa sprottið af því í fyrra, að samstarfsflokkur íhaldsins gefst upp á þeim endemis stjórnarháttum, sem þá ríktu undir þess forustu. Þingrof var samt höfuðtillaga íhaldsins á þessu þingi. Íhaldið vildi sem sagt láta kosningar koma í staðinn fyrir útgerð í vetur. En til þessa hefur nú vafizt fyrir því að sýna fram á, að slíkt hefði verið gáfulegt þingrof. Þingrofsáhugi íhaldsins stafar af því gamalkunna fyrirbrigði eingöngu, að þegar menn heyra óvæntar fréttir, láta þeir gjarnan segja sér tíðindin tvisvar, áður en þeir trúa þeim. Og íhaldið, sem svo lengi hafði ráðið og ríkt, vill enn ekki trúa því, að vinstri öflin í landinu hafi náð samstarfi. Það vill ekki trúa því, að alræðistímabili þess í bönkunum sé lokið. Það vill ekki trúa því, að meinbugir geti orðið á því að nota andvirði íslenzka saltfisksins til þess að byggja áróðurshallir yfir Mbl. í stað þess að gera eigendunum skil á því. Það vill ekki trúa því, að hernámsaðstaðan sé þverrandi. Það vill ekki trúa því, að braskarar megi ekki selja vörur á hvaða verði sem þeim sýnist. Það vill ekki trúa því, að réttur og sléttur almenningur í verkalýðsfélögum og bændasamtökum eigi einhverju um það að ráða, hvernig ríkisstj. hagi störfum sínum. Og það vill ekki trúa því, að eignir milljónera geti verið skattstofn. Það vill láta segja sér þetta tvisvar, og þjóðin mun segja íhaldinn þetta tvisvar og þrisvar, ef það vill. Hún mun segja því það svo oft sem þurfa þykir, að á meðan það hagar sér af sömu fólsku og það nú gerir, á það ekki afturkvæmt til valda. En til þess að veita þessi svör, er engin þörf á neinu þingrofi. Þótt þjóðin verði að sjálfsögðu þráspurð um álit sitt, mun ekki skorta svör af hennar hálfu. En hún á sér reglur um það í stjórnarskrá sinni að veita slík svör á fjögurra ára fresti, en þess á milli hefur hún enga skyldu til þess að anza hverjum angurgapa, sem hváir af skilningsleysi utan dagskrár. - Góða nótt.



Herra forseti. Hv. landsk. þm., Karl Guðjónsson, sagði það hér áðan, að ríkisstj. miðaði starfsemi sína við það að komast hjá gengisfellingu. Hæstv. ráðh., Eysteinn Jónsson, hrósaði sér af því, að vísitalan væri vel fölsuð, með því að hún hefði ekki hækkað um nema 4 stig þrátt fyrir hinar miklu hækkanir, sem orðið hafa á öllu. Og hæstv. menntmrh. sannaði menntun sína í hagfræði með því að halda því fram, að Sjálfstfl. hafi tapað í síðustu kosningum, þegar hann bætti við sig fylgi úr 37% í 42.4%. Það má segja, að þessir hv. ræðumenn stjórnarflokkanna hafi verið fyndnir í þessum ræðum, sem þeir héldu hér áðan. Stjórnarflokkarnir halda því fram í þessum umr., að við sjálfstæðismenn höfum reynt að spilla lánstrausti þjóðarinnar í því skyni að koma í veg fyrir, að ríkisstj. takist að fá lán erlendis til Sogsvirkjunarinnar og annarra framkvæmda. Þeir halda því einnig fram, að við sjálfstæðismenn spillum vinnufriðnum og ölum á kaupkröfum og ýtum undir verkföll. Þessi málflutningur stjórnarflokkanna er léleg tilraun til þess að leiða athygli frá úrræðaleysi ríkisstj., svikum hennar og vanefndum í öllu, sem máli skiptir og hún hafði lofað að framkvæma, um leið og hún settist að völdum. Forsrh. vitnaði í ummæli mín á Alþingi til stuðnings þeirri fullyrðingu, að sjálfstæðismenn vildu koma í veg fyrir, að ríkisstj. tækist að fá lán erlendis. Til þess að fá allt aðra meiningu í það, sem ég sagði, er klipið framan af og aftan af málsgreininni. Vegna þess að Tíminn hefur hvað eftir annað staglazt á þessu, þykir mér vænt um, að forsrh. gefur mér tilefni til að lesa hér upp í áheyrn alþjóðar það, sem ég sagði í áminnztum umræðum. Með leyfi hæstv. forseta, sagði ég þetta, orðrétt: „ Hv. 3. þm. Reykv. (EOl) var að tala um það hér áðan, að ég hefði hælzt um það, að litlar líkur væru til, að lán fengjust til þess að kaupa togarana. Þetta er reginmisskilningur hjá hv. þm. Ég vitanlega vildi óska þess, að það væri hægt að halda uppbyggingu atvinnuveganna og öllum framkvæmdum hér áfram, þrátt fyrir það þótt við höfum lélega stjórn í landinu um sinn. Allir hv. þm. hljóta að skilja, að ef framkvæmdirnar stöðvast og ef atvinnuleysið heldur innreið sína hjá okkur, þá líða allir við það. Það verður að finna önnur ráð til þess að koma hæstv. ríkisstj. frá völdum heldur en þau ein, að hún fái hvergi lán. Hæstv. ríkisstj. fellur á sínum eigin verkum og sínu eigin úrræðaleysi.“ Þetta eru hin tilvitnuðu ummæli. Tíminn og Framsókn dregur úr aðeins eina eða tvær linur og leggur svo út af því eins og henta þykir. Ég veit, að áheyrendur um allt land skilja, að með þessum ummælum mínum lýsi ég því beinlínis yfir, að það sé nauðsynlegt að halda áfram framkvæmdum og uppbyggingu í atvinnulífinu, m.a. með erlendum lánum. Við sjálfstæðismenn viljum ekki hindra erlendar lántökur. Það getur bitnað á þjóðinni allri. Og þótt fjmrh. lýsti því hér áðan, að við værum slæmir menn og vildum vinna gegn hagsmunum Íslands, fær slík staðhæfing ekki staðizt og hún mun hitta fjmrh. sjálfan. Stjórnarflokkarnir sjá, að verk ríkisstj. eru slæm, að stefnt er út í ófæru og að þjóðarskútan er að strandi komin. Ríkisstj. hagar sér eins og óknyttastrákar, sem unnið hafa vont verk og reyna að koma sökinni á aðra í stað þess að viðurkenna, að það, sem þeir lofuðu þjóðinni fyrir kosningar, hefur ekki tekizt að efna. Ríkisstj. ætti að hafa manndóm til að viðurkenna, að hún hefur ekki komið efnahagsmálunum í það horf, sem hún lofaði með miklu yfirlæti fyrir kosningar. Hún ætti að viðurkenna, að dýrtíðarskrúfan hefur aldrei snúizt eins hratt og síðustu mánuðina eftir ráðstafanir ríkisstj. við síðustu áramót. Ríkisstj. ætti að viðurkenna, að í stað þess að skapa jafnvægi og öryggi í atvinnulífinu hefur hún komið á jafnvægisleysi, öryggisleysi og gert lífskjörin verri hjá öllum almenningi í landinu. Ekkert af þessu hefur ríkisstj. manndóm til þess að viðurkenna, heldur er blekkingastarfseminni enn haldið áfram og því haldið fram, að þrátt fyrir hina gífurlegu skatta og tolla, sem á voru lagðir um síðustu áramót, hafi verðlag á innfluttum vörum lítið eða ekkert hækkað, vegna þess að álagningin hafi verið lækkuð hjá milliliðunum. Í útvarpsumræðunum, sem fram fóru eftir síðustu áramót, tóku ýmsir mark á fullyrðingum stjórnarflokkanna um þessi atriði, að vöruverð mundi ekki hækka neitt verulega. En nú lætur fólk ekki lengur blekkjast af fagurgala eða fullyrðingum, því að nú eru staðreyndirnar komnar í ljós og fólkið sjálft með því að fara í búðir og kaupa varninginn þreifar á því, hversu verðhækkanirnar eru tilfinnanlegar. Það er ekki tími til að taka mörg dæmi, sem sýna hinar miklu verðhækkanir, enda gerist þess naumast þörf. 300 millj. kr. nýir skattar á innfluttar vörur hljóta að koma fram í vöruverðinu. Sköttunum er ætlað að ná til a.m.k. hluta af öllum innflutningi til landsins, og svarar það til, að skatturinn verði í framkvæmdinni frá 8 og allt upp í 100% á þann hluta innflutningsins. Ef aðeins eru örfá dæmi nefnd um hinar gífurlegu hækkanir, má geta þess, að ekki ónauðsynlegri vara en ullarefni hefur hækkað um 85%. Sama máli gegnir um varahluti til heimilisvéla, svo sem þvottavéla og annarra heimilisvéla, 85% hækkun. Reiðhjól 45% hækkun, saumavélar 63% hækkun, þakpappi 13% hækkun, gólfdúkur 16% hækkun, raflagningarefni 28% hækkun, heimiltæki, s.s. hraðsuðukatlar og fleira, 53% hækkun, varahlutir í díeselvélar 21% hækkun, efni í málningu 18% hækkun, efni í vinnuföt 14–20% hækkun. Þannig mætti telja í allt kvöld. - En álagningin hefur verið lækkuð, segja stjórnarflokkarnir, og það er þó nokkuð til að hrósa sér af, því að það heldur dýrtíðinni niðri. Ég vil sýna fram á, að þótt verzlunarálagning hafi í vissum tilfellum verið nokkuð lækkuð, þá hefur það lítil áhrif til lækkunar á vöruverðið, eftir að varan hefur verið skattlögð eins og raun ber vitni. Stjórnarflokkarnir hæla sér af því að hafa lækkað heildsöluálagningu frá 10–20% og stundum meira. En hvað gerir sú lækkun í verðlaginu? Tökum dæmi: Vara kostaði í innkaupi fyrir skatthækkunina 100 kr. Heildsöluálagning á þessari vöru var 15%, verð frá heildsala verður því 115 kr. Eftir skatthækkunina kostar sama vara í innkaupi 140 kr. Lækkun á heildsöluálagningu var 30%. Heildsöluálagning eftir lækkunina verður kr. 14.70. Verð vörunnar frá heildsala verður því kr. 154.70. Heildsöluálagning var fyrir skatthækkun 15 kr., eftir skatthækkunina 14.70. Lækkun á heildsölunni verður því 30 aurar á þessari vöru. Varan hefur hækkað um 39 kr. og 70 aura, eða 34%. Í þessu dæmi er talað um 15% heildsöluálagningu og 30% lækkun á álagningunni. Hafi heildsöluálagningin verið minni, sem oftast var, og lækkunin á álagningunni aðeins 10 eða 20%, sem einnig er algengast, verður dæmið enn óhagstæðara fyrir þá, sem ætla að réttlæta álögurnar með því einu, að álagningin hafi verið lækkuð. Álögurnar við síðustu áramót komu mjög þungt niður á allan almenning, en ekki sízt bændastétt landsins. En samkvæmt viðtali, sem lýst er í Mbl. í dag, við framsóknarbónda í Húnavatnssýslu, telur þessi bóndi, að nýju álögurnar auki útgjöld búsins um 10–15 þús. kr. á ári, án þess að nokkuð komi á móti, Það er vitað, að núverandi stjórnarflokkar hafa alls ekki staðið við það að láta bændur fá það verð fyrir afurðirnar, sem þeim ber samkvæmt verðgrundvellinum, og því er ekki við að búast, að bændur fái bætur fyrir hina nýju skatta. Þetta er ekki vitnisburður sjálfstæðismanna, heldur framsóknarbónda, sem hefur fram að þessu trúað því, að Framsfl. vildi vinna fyrir bændur. Ég ætla ekki að eyða fleiri orðum um verðlagið og dýrtíðina, sem nú er öllum augljós. Jón Árnason fyrrverandi bankastjóri sagði nýlega í ræðu, að ráðstafanir ríkisstj. við síðustu áramót jafngiltu 60% gengislækkun. Framsóknarmenn leyna nú því, sem þessi mæti maður segir, og víst er það, að ekki kom þessi ræða í Tímanum, eins og ritsmíðar Jóns Árnasonar hafa oft áður gert. Jón Árnason lýsti líka stjórnarfarinu, stjórnarstefunni, og það mátti ekki koma í Tímanum. Bragi Sigurjónsson, varaþm. Alþfl., hefur fullyrt í ræðu, að almenningur í landinu hafi orðið fyrir vonbrigðum með núverandi ríkisstj. Og Áki Jakobsson, þm. Siglf., fullyrðir, að vegna ráðstafananna, sem gerðar voru í vetur, sé gengislækkun óhjákvæmileg. Það eru ekki við sjálfstæðismenn einir, sem gagnrýna núverandi ríkisstj. eða segja berum orðum, hvað hefur gerzt undanfarna mánuði í verðlagsmálunum. Afleiðing af því, sem gerzt hefur í verðlagsmálunum, er ólgan í öllum stéttum þjóðfélagsins og auknar kröfur um hækkað kaup vegna hins háa vöruverðs, sem aðgerðir ríkisstj. leiða af sér. Það þarf mikla dirfsku til að halda því fram, að við sjálfstæðismenn höfum átt þátt í þeim vinnudeilum, sem orðið hafa undanfarið og nú eru í uppsiglingu. En verkföll og vinnudeilur eru nú daglegt brauð, síðan núverandi ríkisstj. tók við. Við sjálfstæðismenn höfum varað við kaupskrúfunni og þeirri hættu, sem stafar af kapphlaupinu milli kaupgjalds og verðlags. Við fluttum till. veturinn 1956 til niðurgreiðslu á verðlagi, sem kostaði ríkissjóð mjög lítið, miðað við þau hundruð milljóna, sem kastað hefur verið á glæ vegna vandræðastefnu núverandi ríkisstj. En framsóknarmenn hlupu frá ábyrgðinni út í það ævintýri, sem hafa mun örlagaríkar afleiðingar fyrir þjóðfélagið. Framsóknarmenn munu ekki komast hjá því að gera þjóðinni, þótt síðar verði, reikningsskil fyrir það ábyrgðarleysi, sem þeir hafa sýnt í þeirri ævintýrapólitík, sem þeir nú reka. Víst er um það, að flestir kjósendur Framsfl. hafa treyst því, að framsóknarmenn á þingi vildu sýna ábyrgð og taka vandamálin raunhæfum tökum. Þannig talaði Eysteinn Jónsson fjmrh. oft, meðan hann var í samstarfi við sjálfstæðismenn. Þá virtist hann gera sér grein fyrir því, hver væri höfuðorsök meinsemdanna, verðbólgunnar og erfiðleika atvinnuveganna. Nú hefur þessi ráðh. snúið við blaðinu og hreinlega gefizt upp við að halda því fram, sem er raunhæft og rétt. Eysteinn Jónsson ráðherra heldur, að almenningur taki það sem góða og gilda vöru, að hann snúi nú alveg við blaðinu og telji allt rangt, sem hann sagði fyrir rúmu ári um orsakir og afleiðingar þeirra meinsemda, sem í þjóðfélaginu eru. Hermanni Jónassyni hefur tekizt að buga viðnámsþrótt fjmrh. og fengið hann út á götu ævintýramennskunnar ásamt öðrum þm. Framsfl. Er leitt til þess að vita, þar sem sumir af þessum mönnum eru ágætismenn og ættu skilið betra hlutverk en það, sem þeim er nú ætlað að leika. Framsóknarmenn hafa talað um það í þessum umr., að við sjálfstæðismenn vildum finna ráð til þess að koma núverandi ríkisstj. frá. Við lítum svo á, að það sé nauðsynlegt fyrir íslenzku þjóðina að fá aðra stjórnarstefnu, að fá betri stjórn. Ráðin til þess að koma ríkisstj. frá eru einföld, aðeins það, að fólkið í landinu fái að fylgjast með því, sem ríkisstj. gerir, og það er það, sem við sjálfstæðismenn viljum. Við munum segja frá staðreyndum. Það er ekki okkar sök, þótt verk stjórnarinnar séu þannig, að það magni andúð gegn ríkisstjórninni, ef sagt er frá þeim. Og þegar stjórnarflokkarnir tala um, að sjálfstæðismenn beri ábyrgð á verkföllum og kauphækkunum, þá gæta þeir ekki þess, að fólkið í landinu, hvort sem það er í Sjálfstfl. eða öðrum flokkum, hefur fengið vaxandi vantrú á stjórnarstefnunni og mun með sívaxandi þunga gera stjórnarherrunum ljóst, að þeir hafi ekki tiltrú eða fylgi fólksins og verði að hætta að tala um það með yfirlæti, eins og þeir hafa gert oft áður, að þeir séu fulltrúar vinnandi fólks. Það er svo ágætt út af fyrir sig, að fulltrúar stjórnarflokkanna sjái ekkert nema sjálfstæðismenn á vegi sínum, hvar sem þeir fara, og er það vottur þess, að Sjálfstfl. er vaxandi flokkur, þróttmikill flokkur, sem tekur upp baráttu fyrir bættum stjórnarháttum, atvinnuöryggi og bættum lífskjörum. Auðvitað er stjórnarflokkunum nú orðið ljóst, að Sjálfstfl. er ekki flokkur braskara og fámennrar klíku, eins og þeir segja, heldur flokkur þjóðarinnar,flokkur þeirrar hugsjónar að skapa þjóðinni öryggi og farsæld. Stjórnarflokkarnir hafa í þessum umr. stært sig af því að hafa fengið lán erlendis til Sogsvirkjunarinnar og fleiri framkvæmda. Forsrh. lýsti því yfir í útvarpinu í gærkvöld, hvernig ástandið var, „þegar ríkisstjórnin tók við", eins og hann orðaði það. Það vantaði fjármagn til framkvæmdanna, sagði ráðh. Fyrrv. ríkisstj. hélt uppi meiri framkvæmdum en nokkurn tíma hefur áður gerzt í þjóðarsögunni með innlendu fjármagni. Auðvitað er það heilladrýgra að nota innlent fjármagn og vinna að því, að fjármagnið myndist í landinu, eins og fyrrverandi ríkisstj. gerði, heldur en stöðva alla fjármagnsmyndun í landinu, eins og núverandi ríkisstj. hefur gert, og reyna svo að fleyta þjóðarskútunni áfram með betli og erlendum lántökum, sem fást eftir mikla eftirgangssemi. Fyrrverandi ríkisstj. vann að fjármagnsmyndun, eins og sjá má af því, að sparifjáraukningin, sem er hin eðlilega undirstaða framkvæmdanna, varð mjög mikil í tíð fyrrverandi ríkisstj. Á þeim tæpum þrem árum, sem fyrrv. ríkisstj. sat að völdum, var aukning sparifjárins samtals 650 millj. kr. Það var vegna þess, að almenningur treysti ríkisstj. og stefnu hennar. Þá voru bankarnir ekki tómir. Þá var uppbyggingunni haldið áfram með innlendu fjármagni, án. þess að nokkurt teljandi lán væri tekið erlendis. Þegar núverandi stjórn tók við völdum, snerist þetta við og sparifjármyndunin hvarf, lánsfjárkreppan kom, fjármagn vantaði til flestra hluta, eina vonin var að fá erlend lán. Það tókst við síðustu áramót að fá 65 millj. kr. lán í dollurum. Síðan hafa fengizt 117 millj. kr. að láni til virkjunar Sogsins. En ætlunin er að láta varnarliðið á Keflavíkurflugvelli njóta góðs af virkjuninni. Það eru slagorð hjá stjórnarliðum, þegar þeir segja, að fyrrv. ríkisstj. hafi ekki átt kost á erlendum lánum. Fyrrv. ríkisstj. gat fengið lán til Sogsins með því að tryggja varnarliðinu raforku fram í tímann. Það þótti ekki viðeigandi þá, þótt það þyki gott nú. Forsrh. og fleiri stjórnarliðar hafa rengt það, að fyrrv. stjórn hafi átt kost á láni til Sogsins. En það er erfitt, þótt fjmrh. hafi rengt það áðan, að neita því, að fyrrv. forsrh., Ólafur Thors, átti öruggt tilboð um 400 millj. kr. lán frá Vestur-Þýzkalandi. Fyrrv. ríkisstj. hafði nóg ráð, ef hún hefði setið að völdum, til þess að útvega fjármagn til hinna ýmsu framkvæmda. Fyrir síðustu kosningar töluðu stjórnarsinnar mikið um gjaldeyrisástandið. Hæstv. menntmrh. talaði um það hér áðan, að gjaldeyrisástandið hefði ekki versnað. Hver er sannleikurinn í þessu? Við s.l. áramót var gjaldeyrisstaðan þannig, að hinn frjálsi gjaldeyrir hefur versnað um 75 millj. kr. frá því á sama tíma 1956. Ríkisstj. tók 65 millj. kr. dollaralán um s.l. áramót. Þetta lán hefur ekki verið notað til kaupa á framkvæmdavörum, heldur til þess að borga með venjulegan innflutning, og hæstv. menntmrh. verður að reikna með þessum peningum, þegar hann talar um batnandi eða versnandi gjaldeyrisástand. Ég hef drepið á nokkur atriði í störfum og athöfnum ríkisstj. og stjórnarflokkanna. Við sjálfstæðismenn teljum skyldu okkar að vara við því, sem nú er að gerast í þjóðmálum Íslendinga. Þjóðin þarf að fylgjast með og má ekki láta blekkja sig. Þjóðin er það vel upplýst, að hún mun ekki láta blekkingarnar villa sér sýn. Þjóðin verður að gera sér grein fyrir því, að stefnubreyting verður að koma í þjóðlífinu. Við Íslendingar erum fámennir, en búum í stóru landi, sem hefur mikla möguleika. Framtíð lands og þjóðar er undir því komin, að hver einstaklingur geri kröfur til sjálfs sín, vilji leggja krafta sína fram í þágu atvinnulífsins og til þjóðfélagsins, sem verið er að byggja upp. Því verður ekki neitað, að þjóðin hefur oft lifað um efni fram, og það er ekki heilbrigt og ekki heldur mögulegt til lengdar. Þjóðin verður að afla þeirra verðmæta, sem notuð eru. Þjóðin verður að taka á ný upp þá stjórnarstefnu, sem giltí undir forustu Sjálfstfl. á undanförnum árum og færði þjóðinni meiri farsæld og velgengni en áður hefur þekkzt. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Það er gömul saga í stjórnmálaumr., að menn ásaki hverjir aðra um svikin kosningaloforð, og hefur vissulega ekki skort á slík brigzlyrði í þessum umr. Ég ætla að hefja mál mitt með ofur lítilli tilbreytingu að þessu leyti. Sjálfstæðismenn eru í umr. allaðþrengdir, bæði hvað snertir tíma og röksemdir, svo að það mætti ef til vill verða þeim örlítið til hjálpar, ef minnzt væri á eitt þýðingarmikið kosningaloforð, sem þeir hafa ekki svikið, heldur staðið dyggilega við. Þetta ósvikna kosningaloforð sjálfstæðismanna gaf hv. formaður flokks þeirra í hinni miklu landsfundarræðu sinni fyrir rösklega ári, er hann sagði þá eftirminnilegu setningu: „Við berjumst fyrir hagsmunum okkar sjálfra, flokks okkar og þjóðar.“ Þetta kosningaloforð hafa sjálfstæðismenn gert að leiðarstjörnu sinni, og eftir þessari meginreglu hafa þeir hagað stjórnarandstöðu sinni á hv. Alþingi. Sést þetta svo glöggt, að ekki verður um villzt, þegar athugað er, hvenær hv. stjórnarandstæðingar hafa barizt af mestu kappi og hvenær baráttuhugur þeirra hefur verið minni. Haldið þið hv. hlustendur, að sjálfstæðismenn á þingi hafi haft mestan áhuga á kaupum 15 nýrra togara, - eða frumvörpunum um búfjárrækt, nýbýli og önnur framfaramál sveitanna, - eða að sjálfstæðismenn hafi logað af áhuga á margþættum menningar- og félagsmálum, sem legið hafa fyrir Alþ.? Nei, því fer víðs fjarri, enda snerta þessi mál ekki beinlínis eigin hag eða flokkshag þeirra. Aðaláhugamál sjálfstæðismanna á þessu þingi hafa verið mál eins og útflutningsmálin, þar sem beinlínis var komið við saltfiskhringinn, en þar er vissulega eigin hagur þeirra í veði. Fleiri stórmál komu fyrir þingið, þar sem reyndi á eigin hag sjálfstæðismanna, og þeir brugðust ekki, heldur börðust kappsamlega. Voru það t.d. bankafrv., sem Alþ. afgr. sem lög í gær. Það er hverjum manni ljóst, að bankarnir eru hjarta fjármálakerfisins, sem dælir fjármagni út um allan þjóðarlíkamann. Í bönkunum hvílir meira vald yfir fjármála- og efnahagslífi landsmanna en hjá nokkrum öðrum aðila, og er því illmögulegt fyrir ríkisstj. að stjórna landinu eða koma fram stefnu sinni, ekki sízt varðandi atvinnumál og fjárfestingu, ef ekki ríkir gagnkvæmur skilningur og traust milli hennar og bankanna. Þær breytingar, sem ríkisstj. hefur beitt sér fyrir á bankakerfinu, eru tvenns konar. Í fyrsta lagi eru mikilvægar skipulagsbreytingar, þar sem seðlabankinn er í fyrsta sinn settur undir sérstaka stjórn og skilinn frá viðskiptabanka Landsbankans, en Útvegsbankinn er gerður að ríkisbanka. Hefur hann verið hlutafélag, enda þótt ríkið eigi um 95% hlutafjárins. Þessum skipulagsbreytingum á bönkunum virðast sjálfstæðismenn í meginatriðum vera sammála. Í öðru lagi munu þessar skipulagsbreytingar á bönkunum hafa þær afleiðingar, að Alþ. verður að kjósa ný bankaráð og fleiri breytingar verða á forustuliði bankanna. Hlýtur svo að fara, að sjálfstæðismenn missi nú þann meiri hl., sem þeir hafa í bankaráðum Landsbankans og Útvegsbankans, svo og að þeir missi meiri hl. meðal bankastjóranna við þessa sömu banka. Þessu berjast sjálfstæðismenn að sjálfsögðu á móti af oddi og egg. Hér gerist hið sama sem í svo mörgum öðrum málum. Sjálfstæðismenn láta sig litlu skipta mikilvægar skipulagsbreytingar og eru þeim jafnvel sammála, en leggja alla áherzlu á að verja völd sín og yfirráð yfir peningakerfi landsins. Þeir eru enn sem fyrr fyrst og fremst að berjast fyrir eigin hag og flokks síns. Þegar rætt er um bankamál hér á landi, verða menn að hafa í buga, að það er ekki nýtt, að pólitískir flokkar hafi bein og óbein áhrif á stjórn bankanna. Ég hygg, að allir geti verið sammála um, að æskilegra væri, að stjórn bankanna stæði utan við stjórnmálabaráttuna. Þetta hefur því miður aldrei tekizt hér á landi, heldur hafa flokkarnir reynt að koma sinum mönnum að bönkunum. Úr því að þessi skipan ríkir, er sjálfsagt, að stjórn bankanna skiptist í svipuðum hlutföllum og þjóðin skiptir sér, þannig að enginn flokkur hafi þar meiri völd en réttlátt er, miðað við fylgi hans með þjóðinni. Var svo um langt skeið, en nú á síðustu árum hefur sjálfstæðismönnum tekizt að sölsa undir sig meiri hl. í tveimur aðalbönkunum og notfæra sér þá aðstöðu sína til hins ítrasta. Það er sérstaklega athyglisvert, að þrír bankastjórar íhaldsmanna, sem settir hafa verið í stöður sínar á síðustu árum, eru allir ýmist náskyldir, nátengdir eða á annan hátt nákomnir bæði formanni og varaformanni Sjálfstfl. Þetta er engin tilviljun. Þetta sýnir betur en nokkuð annað, hversu mikils virði sjálfstæðismenn telja það flokkslega að hafa þessi yfirráð í bönkunum. Hv. þm. N-Ísf., Sigurður Bjarnason, fullyrti í ræðu sinni í gærkvöld, að stjórnarsinnar hefðu ekki nefnt eitt einasta dæmi um hlutdrægni sjálfstæðismanna í stjórn bankanna, og hneykslaðist mjög af því. Þarna fór hann með hrein öfugmæli, því að slík dæmi voru nefnd í umr. um málið í hv. Nd., og spunnust um þau allmiklar umr. Dæmið, sem nefnt var, er í stuttu máli á þessa leið: Þrír aðalbankar þjóðarinnar hafa lánað til sveitarfélaga 112.6 millj. kr. Eru þetta eingöngu lán til venjulegra sveitar- eða bæjarframkvæmda, en ekki meðtalin lán til útgerðar og fiskvinnslu, svo sem byggingar frystihúsa. Af þessum 112.6 millj. til sveitarstjórnarmála hefur þriðja stærsta sveitarfélag landsins, Hafnarfjörður, þar sem sjálfstæðismenn hafa ekki farið með bæjarstjórn, aðeins fengið 0.3 millj. að láni, þótt mikið væri eftir leitað. Því fá Hafnfirðingar aðeins 0.3 millj. af 112, sem lánað er til sveitarfélaga? Þetta er það, sem hv. formaður Sjálfstfl., Ólafur Thors, kallar að þjóna hlutdrægnislaust fólkinu. Það væri hægt að nefna mörg fleiri dæmi. Mér kemur til hugar annað sveitarfélag, sem fékk myndarlegt lán til hafnarframkvæmda í Landsbankanum, meðan sjálfstæðismenn fóru með stjórn í þessu sveitarfélagi, en ekki grænan eyri síðan sjálfstæðismenn misstu þar meiri hl. Hér er aftur á ferðinni hlutdrægnislaus þjónusta sjálfstæðisbankastjóranna. Slík dæmi sem þessi þekkja þeir menn um land allt, sem standa í athafnalífinu, og það er gersamlega tilgangslaust fyrir sjálfstæðismenn að setja upp sakleysissvip og segja, að þeir hafi sölsað undir sig meirihlutaráð stærstu bankanna til þess að þjóna hlutdrægnislaust. Því fer víðs fjarri. Með því að sölsa undir sig yfirráð bankanna og misnota þau meira eða minna hafa sjálfstæðismenn kallað yfir sig þá breytingu, sem nú hlýtur að verða. Það er ekki ætlun stjórnarflokkanna að ofsækja nokkurn mann, og það er ekki ætlunin að bola sjálfstæðismönnum burt úr bönkunum. Það þarf aðeins að koma heilbrigðu jafnvægi á stjórn bankanna. Sjálfstæðismenn munu þar hafa sín áhrif, eins og réttlátt er, en ekki meirihlutavald, sem þeir eiga engan rétt á. Mörg af þeim málum, sem mest hefur verið deilt um, síðan núv. ríkisstj. komst til valda, kaupgjald, verðlag, skattar, bankar og fleira slíkt, eru mál, sem fyrst og fremst varða skiptingu þess fjár, sem þjóðin aflar, og meðferð þess. En sagan sýnir okkur, að það eru önnur mál, sem lifa lengur í hugum fólksins. Það eru framkvæmdirnar, sem auka framleiðslu og tekjur þjóðarinnar, sem efla vellíðan og velmegun landsfólksins. Það er mjög líklegt, að eftir 10, 20 eða 30 ár verði munað eftir því tímabili, sem nú er að líða, fyrst og fremst fyrir þær framkvæmdir, sem lagt er í, bæði af einstaklingum, bæjarfélögum og hinu opinbera. Ég hygg, að hin skelegga barátta sjálfstæðismanna fyrir eigin hag og flokkshag sínum muni fljótlega gleymast. Hins vegar munu ekki gleymast raforkuverin, sem eru að rísa, ekki sízt Sogsvirkjunin. Fólkið mun ekki gleyma 15 togurum og 12 minni togurum. Það mun ekki gleyma sementsverksmiðju og fiskiverum, nýjum skipum og þrýstiloftsfarþegaflugvélum. Fólkið gleymir furðu fljótt dægurþrasinu. En það gleymir ekki þeim nýju atvinnutækjum, sem þjóðin fær í hendur í lífsbaráttu sinni. Þess vegna skulum við nú þegar beina meiri athygli að þeim framkvæmdum, sem ýmist voru komnar í strand í tíð fyrrv. stjórnar og núverandi ríkisstj. hefur kippt á flot eða voru algerlega vanræktar á síðustu árum. Það er furðulegt, þegar til þess er hugsað, að enginn nýr togari skuli hafa verið keyptur til landsins í 8 ár og því skuli þurfa að kaupa 15 í einu til þess að sjá fyrir eðlilegri endurnýjun og þróun flotans. Núverandi ríkisstj. hefur átt við mikla örðugleika að etja, sérstaklega varðandi dýrtíðarmálin. En hún er í eðli sinu bjartsýn og stórhuga stjórn. Hún lætur ekki erfiðleika líðandi stundar drepa kjark sinn og setur markið hátt á því sviði, sem mestu máli skiptir, að þjóðin haldi áfram að afla sér fleiri og betri atvinnutækja, haldi áfram að auka svo framleiðslu sína, að smám saman skapist það jafnvægi í atvinnu- og fjármálalífi landsins, sem allir þrá. Það er furðulegt að heyra önuga stjórnarandstæðinga segja: Hvað ætlið þið að gera við 15 nýja togara, þegar ekki eru til menn á þá 42, sem fyrir eru? Við svörum þessum bölsýnismönnum með annarri spurningu: Á hverju ætlið þið að láta þjóðina lifa, ef hún hættir að endurnýja fiskiskipaflota sinn? Eigum við að leggja árar í bát, þótt móti blási örlítið um sinn fyrir útgerðinni? Nei, við eigum að takast á við slík vandamál sem þetta af bjartsýni og trú á þjóðina. Ef ungir menn fást ekki til að stunda sjómennsku nú, þá verðum við að skapa sjómönnum þau lífskjör, að ungu mennirnir sæki sjóinn eins og forfeður þeirra hafa gert mann fram af manni. Ríkisstj. hefur þegar gert nokkrar ráðstafanir í þá átt að veita sjómönnum veruleg skattfríðindi, og það verður að halda áfram að leita allra ráða til að gera sjómennskuna eftirsóknarverða. Og hverjir eiga frekar skilið bættan hag en þeir menn, sem framleiða 95% af útflutningsverðmæti þjóðarinnar? Við skulum gera allt nema gefast upp, eins og fyrrverandi sjútvmrh., Ólafur Thors, sem keypti engan nýjan togara í 8 ár. Við verðum að halda áfram að byggja upp iðnaðinn í landinu. Við megum ekki láta hugfallast, þó að eitt fyrirtæki - eins og glerverksmiðjan - gangi verr en vonir stóðu til. Við verðum að koma upp fleiri iðjuverum eins og áburðarverksmiðjunni, þar sem rúmlega hundrað iðnverkamenn framleiddu s.l. ár verðmæti fyrir 37 millj. kr., verðmæti, sem ella hefði þurft að flytja inn. Við verðum að leggja höfuðáherzlu á að ljúka við sementsverksmiðjuna og halda síðan áfram að leita nýrra möguleika, finna hinar hagnýtustu iðngreinar fyrir okkar aðstæður og auka sem mest afköst hvers einstaklings. Á þann hátt fást raunhæfustu kjarabæturnar. Á þann hátt batna lífskjör þjóðarinnar örast. Ríkisstj. tekur ekki undir kreppusöng hv. þm. A-Húnv., Jóns Pálmasonar, um landbúnaðinn. Þvert á móti hefur hún gengizt fyrir stórmerkum lagabálkum, sem sýna trú á mikla framtíð sveitanna, trú á gróðurmátt íslenzkrar moldar og ótæmandi framtíðarmöguleika þróttmikillar bændastéttar. Ríkisstj. hefur undirbúið og tryggt fé til stórfelldrar sóknar til þess að stækka minnstu býlin um land allt, veita þeim drengilega aðstoð til hverra þeirra framkvæmda, sem geta gert þau lífvænlegri og tekjuhærri. Ég vil ljúka máli mínu með þeirri áskorun til vinnandi manna um land allt, í sveit og við sjó, að láta ekki moldviðri stjórnarandstöðunnar blinda sig, heldur styðja þá bjartsýnu uppbyggingarstefnu, sem er höfuðeinkenni núverandi stjórnar. Ríkisstj. hefur á þessu þingi markað stefnuna fram á við fyrir allar atvinnugreinar þjóðarinnar. Hún treystir því, að þjóðin muni velja uppbyggingu og framfarastefnu stjórnarinnar, en hafna bölsýni og krepputali stjórnarandstöðunnar. - Góða nótt.



Herra forseti. Háttvirtir tilheyrendur. Ég mun aðallega nota þann tíma, sem ég hef hér til umráða, til þess að ræða þróun þá, sem orðið hefur í landbúnaðarmálum fyrir tilstilli löggjafarvaldsins á síðustu 12–13 árum. Þegar Sjálfstfl. hafði forustu í ríkisstj. á árunum 1944–47 og hrifsaði landbúnaðarmálin í sínar hendur, gerðust þáttaskil um stund í afstöðu ríkisvaldsins til bænda og landbúnaðarins í heild. Áður hafði verið markvisst að því stefnt af Framsfl, sem með þessi mál hafði farið, að auka gengi bændastéttarinnar og hefja hana til þess vegs og gengis og framfara, sem þjóðinni allri er nauðsynlegt að þessi þáttur þjóðlífs og atvinnulífs skipi. En þá voru helztu málin, sem Framsfl. barðist fyrir á Alþingi vegna sveitanna, ýmist drepin eða látin daga uppi. Landbúnaðurinn var vanræktur og lítilsvirtur af stjórninni. Stéttarsamtök bænda, sem þá voru að fæðast, voru ofsótt, og með búnaðarráðslögunum var bændum lögskipuð forusta. Þessi skipan var gerð til höfuðs stéttarsamtökum bændanna. Búnaðarmálasjóður, sem átti að notast til styrktar stéttarsamtökunum, var tekinn í annað til þess að svelta samtökin fjárhagslega, jafnhliða því sem búnaðarráð var sett þeim til höfuðs. Af öllu því gífurlega fjármagni, sem ráðstafað var, fór svo að segja ekki neitt til landbúnaðarins. Innflutningur vélakosts var sáralítill. Af þeim 50 millj., sem látið var í veðri vaka að ættu að fara í landbúnaðinn af gjaldeyrisforðanum, var aðeins lítill hluti, sem þangað fór, og var búið að ráðstafa meginhlutanum í annað, þegar leyfi voru loks gefin út, eftir að framsóknarmenn komu í ríkisstj. Áburðarverksmiðjumálið var saltað þennan tíma og farið hinum háðulegustu orðum um áætlunina um áburðarverksmiðju. Ég ætla ekki að nefna fleira, en af meiru er að taka. Þannig fór Sjálfstfl. úr hendi forustan í landbúnaðarmálum, sem hann hafði hrifsað til sín. Það eina mál, sem Framsfl. gat barið í gegn, var frv. um ræktunar- og húsagerðarsamþykktir í sveitum, og í l. um landnám og nýbyggðir var tekið tillit til frv. flokksins um breytingar á l. um byggingar- og landnámssjóð og raunar byggt á eldri löggjöf, sem Framsfl. setti á sínum tíma. Þannig varð það fyrir áhrif frá Framsfl., að sett voru þó tvenn lög á þessum tíma, sem mörkuðu spor í rétta átt til handa landbúnaðinum. Framsfl. tók þátt í ríkisstj. þeirri, sem mynduð var 1947, og hefur síðan átt sæti í ríkisstj. þeim, sem setið hafa að völdum, og alltaf farið með landbúnaðarmálin. Hann tók þegar til við að fá afnumin verstu rangindin, sem landbúnaðarforusta Sjálfstfl., ef forustu skyldi kalla, hafði framið gegn bændastéttinni. Lögin um búnaðarráð voru afnumin, en bændum ætlað sjálfum að kjósa sína menn í verðlagsráð. Bændasamtökin í landinu fengu búnaðarmálasjóðinn til eigin ráðstöfunar. Síðan hefur Framsfl. alltaf haft forustu landbúnaðinum til framdráttar og þannig unnið bændastéttinni og þjóðinni í heild stórmikið gagn. Íslenzka þjóðin er í heild mjög framsækin og áköf í framkvæmdir og umbætur. Á fyrstu áratugum þessarar aldar voru umbætur og framkvæmdir nær eingöngu utan sveitanna. Það fjármagn, sem þjóðin hafði eða gat fengið að láni, var að mestu notað þar, en sveitirnar urðu útundan. Framsóknarmenn hafa unnið að því að jafna þessi met. Ég ætla með nokkrum tölum að sýna mismun þeirrar þróunar, sem hefur verið í lánamálum eða lánveitingum til landbúnaðarins tvenn stjórnartímabil. Ég tek fyrst tímabilið, sem Sjálfstfl. hafði forustu landbúnaðarmála, árin 1944–46, alls 3 ár. Þá voru veittar samtals öll árin 394 þús. kr. að láni úr ræktunarsjóði og 765 þús. úr byggingarsjóði. Þetta eru að meðaltali á ári 386 þús. kr. Ég tek svo fyrir næstu stjórnartímabil, þegar Framsfl. fór með landbúnaðarmálin og hafði fjármálastjórn ríkisins með höndum, árin 1947–55, alls 9 ár. Þá voru veittar að láni úr ræktunarsjóði 116 millj. kr. og úr byggingarsjóði 71 millj. kr. Þetta er 21 millj. kr. að meðaltali á ári. Og ef tekin eru meðaltöl af lánveitingum þessara sjóða síðustu 2 árin, 1954 og 1955, kemur í ljós, að lánveitingar hafa verið þau ár að meðaltali 381/2 millj. kr. Hér er svo gífurlegur munur á forustu í framkvæmda- og lánamálum landbúnaðarins þrátt fyrir verðgildismun peninga, að furðu hlýtur að vekja hjá þeim, sem ekki hafa veitt þessu athygli. En hér er um staðreyndir að ræða, sem ekki verða hraktar. Þessar staðreyndir sýna, að Sjálfstfl. er viljalaus og tómlátur um framfarir landbúnaðarins og hann beitir ekki orku sinni að uppbyggingu landbúnaðarins, þegar hann hefur tækifæri til þess og getur ráðið þróun málanna. Hins vegar er það Framsfl., sem rekur landbúnaðarpólitík, sem er að valda hinum stórkostlegustu þáttaskilum í búnaðarháttum og búnaðarframförum landsins, því að þetta fé hefur farið í umbætur í sveitunum og mun skila þjóðinni og næstu kynslóðum betra landi og þægilegra lífi. Það hefur verið og er hlutverk Framsfl. í íslenzkri pólitík m.a. að vinna að alhliða umbótum og uppbyggingu í sveitum landsins. Í því starfi hefur hann oft átt í höggi við Sjálfstfl., sem er fyrst og fremst málsvari og hlífiskjöldur gróðamanna í bæjunum, eins og bezt hefur komið í ljós nú nýlega við setningu laga um skatt á stóreignir. En þótt Framsfl. hafi beitt sér fyrir alhliða umbótum í sveitunum, fer þó fjarri, að hann hafi látið forustu sína í landbúnaðarmálum draga úr starfi sínu í nauðsynjamálum þeirra, sem við sjóinn búa. Þvert á móti hefur flokkurinn jafnframt haft forustu um mörg hin þýðingarmestu málefni í þágu sjávarútvegsins og alþýðustéttanna í kauptúnum og kaupstöðum. Mætti þar margt nefna, en hér skal aðeins drepið á forgöngu framsóknarmanna í íbúðalánamálum kaupstaða og kauptúna og stuðning þeirra við uppbyggingu sjávarútvegsins í fiskiðnaði víðs vegar um landið. Nú á þessu þingi hefur Framsfl. beitt sér fyrir nýju átaki til þess að hefja landbúnaðinn á hærra stig. Þar er miðað að auknu átaki í ræktunarframkvæmdum. Hefur Alþ. samþ. að verja stórum fjárhæðum á næstu 5 árum til þess að koma áfram ræktun á þeim jörðum, sem aftur úr hafa dregizt, og til þess að auka stuðning við þá, sem stofna nýbýli. Framlög til landnáms ríkisins voru nú á þessu þingi aukin um 21/2 millj. kr. og eru nú 5 millj. kr. á ári. Framlög til ræktunar á jörðum, sem hafa minna tún en 10 ha., eiga að verða 25 millj. kr. á næstu 5 árum, og framlög til íbúðabygginga á nýbýlum eru ákveðin 25 þús. kr. á býli. Hv. þm. A-Húnv. var hér í gærkvöld með vangaveltur um það, að einhverjir vondir menn úr stjórnarliðinu hefðu í vetur stórspillt frv. milliþn., sem samdi frv. til breyt. á l. um landnám og byggingar í sveitum. Hvað var það, sem milliþn. lagði til? Hún lagði til, að frumbýlingum væri tryggt 25 þús. kr. framlag til húsbygginganna, en skv. lögunum fá þeir 25 þús. kr., hver svo sem tala þeirra verður. Milliþn. lagði til, að gert væri ráð fyrir 25 millj. kr. framlagi til þeirra býla, sem hafa dregizt aftur úr með ræktun, en það eru 24 millj. skv. lögunum. Það er öll breytingin, sem hv. þm. býsnaðist mest út af. Milliþn. lagði til, að framlagið til byggingarsjóðs yrði aukið um 21/2 millj. kr. á ári í næstu 10 ár. Byggingarsjóði er tryggt með l. um húsnæðismálastofnun fé til í búðarhúsabygginga í sveitum. Það var því óþarft að ætla honum aukið fjárframlag skv. hinum nýju l. um landnám og nýbyggðir. Þetta veit hv. þm. Milliþn. lagði til, að veðdeildin fengi 5 millj. kr. á ári. Það fé fær hún nú í ár og framvegis í gegnum skyldusparnaðinn og stóreignaskattinn, sem sjálfstæðismenn lögðust gegn. Sjálfstæðismenn í stjórn atvinnuleysistryggingasjóðs greiddu atkv. á móti láni til veðdeildar Búnaðarbankans. Og hér á Alþ. vildu þeir afnema skyldusparnaðarákvæðið og útiloka þannig veðdeild Búnaðarbankans alveg frá þátttöku í sparnaðinum og voru á móti stóreignaskattinum, en 1/3 hans á að renna til veðdeildarinnar. Það væri því ekkert fé væntanlegt í veðdeildina, ef sjálfstæðismenn hefðu ráðið. Þá var við afgreiðslu fjárl. á þessu þingi skv. till. fjmrh. breytt í óafturkræft framlag til stofnlánadeilda Búnaðarbankans lánum ríkissjóðs til þeirra af tekjuafgangi fyrri ára, 42 1/2 millj. krónum. Hér hefur því verið stigið stærra skref en nokkru sinni áður til eflingar landbúnaði Íslendinga. Þetta má vera fagnaðarefni bændum landsins. Þeir, sem höfðu trú á því, að samstarf vinnandi stétta til sjávar og sveita þyrfti að takast og gæti leitt margt gott af sér, geta nú þegar hrósað miklum árangri. En ég hef hér lýst að nokkru því, sem sérstaklega snýr að landbúnaði. En hitt, sem áunnizt hefur á öðrum sviðum og snýr að uppbyggingu atvinnulífs og umbóta í kaupstöðum og smærri bæjum landsins, er ekki minna virði fyrir það fólk, sem þar býr, og hag þjóðarinnar allrar. Ég hef hér með fáum orðum dregið fram nokkra þætti í þróun landbúnaðarmála á tilteknu tímabili, sem sýna mismunandi útkomu eftir því, hvorir hafa farið með þau mál, framsóknarmenn eða sjálfstæðismenn, og ég hygg, að eitt af því, sem mesta athygli vekur af þeim mörgu málum, sem það þing, er nú er að ljúka störfum, hefur haft til meðferðar, verði einmitt afskipti þess af landbúnaðarmálum. Nokkuð hefur borið á því, að verðlagsmál landbúnaðarins hafi verið gerð að umtalsefni nú um skeið, bæði innan þings og utan, og um þau efni hafi verið hafðar fullyrðingar, sem ekki standast. Verðlagning landbúnaðarvara fór fram á s.l. hausti á sama hátt og undanfarin ár, þannig að fulltrúar bænda og neytenda semja um verðlagsgrundvöll sín á milli og framleiðsluráð landbúnaðarins ákveður svo heildsölu- og smásöluverð varanna með hliðsjón af þeim grundvelli. Ríkisstj. á engan fulltrúa í verðlagsgrundvallarnefnd né framleiðsluráði og getur því ekki haft nein áhrif á verðlagninguna. Þetta ættu allir að vita. Hið svonefnda verðlagsgrundvallarverð er verð, sem framfærsluráðið ætlast til að bændur geti fengið undir eðlilegum kringumstæðum, ef sala búvaranna gengur eins og reiknað er með í byrjun verðlagsársins og ef tekizt hefur að meta rétt þann kostnað, sem fellur á vörurnar í heildsölu og smásölu. Verðlagsgrundvallarverðið er því ekkert ábyrgðarverð, er ríkisstj. tryggir bændum frekar nú en áður. Verðlagsgrundvöllurinn s.l. haust sýndi hækkun á vöruverði um 8.2%. Framleiðsluráðið verðlagði hins vegar þannig, að hækkunin var öll sett á mjólk og mjólkurvörur, kindakjöt og garðávexti. Hins vegar var ekkert af hækkuninni sett á nautakjöt vegna þess, hversu miklar birgðir voru til af því í landinu. Gærur og ull seljast að mestu leyti úr landi, og var því ekki hægt að hækka verð þeirra. Mjólkin hækkaði um 28 aura lítrinn, en það er nærri 9% af fyrra grundvallarverði. Ostur hækkaði um kr. 2.35 kg, sem er rösklega 9.4 %. Smjör um kr. 5.07 kg, sem er 9.2% hækkun frá haustinu 1955. Dilkakjötið hækkaði í grundvellinum úr kr. 17.25 í kr. 19.05, sem er kr. 1.80 hækkun á kg, eða um 10.4%. Hvort grundvallarverðið næst fyrir verðlagsárið 1956–57, er ómögulegt að segja um, þar sem enn eru eftir af verðlagsárinu um 3 mánuðir, og eru því allar fullyrðingar um þau efni fleipur eitt. Mér þykir rétt að víkja lítils háttar að orðrómi, sem heyrzt hefur úr herbúðum stjórnarandstöðunnar um það, að hækkun á áburði sé vegna ráðstafana ríkisstj. Hið sanna í því máli er, að hækkun sú, sem varð á innfluttum áburði, er af tvennum ástæðum: í fyrsta lagi, að verð á honum hækkaði erlendis, og í öðru lagi, að Eimskipafélag Íslands, sem annaðist flutninginn til landsins, hækkaði farmgjöldin m.a. vegna farmannaverkfallsins, sem sjálfstæðismenn stóðu að. Verð á íslenzka áburðinum frá áburðarverksmiðjunni í Gufunesi er hið sama og það var í fyrra. Ég vil taka það fram, að þótt ríkisstj. og stuðningsflokkar hennar á Alþ. hafi nú komið fram mörgum merkum málum, sem ætlazt er til að verði atvinnulífi og efnahag almennings í landinu að lyftistöng, þá er það undir þjóðinni sjálfri komið, hvernig hún hagnýtir þann stuðning, sem henni er í hendur fenginn af hálfu löggjafarvaldsins. Leggi þegnarnir fram krafta sína í störfum sínum og gæti hófs um eyðslu og kröfur, þá mun vel fara með þeim grundvelli, sem nú hefur verið lagður. Hitt er ljóst, að engar ráðstafanir duga, nema fólkið í landinu standi einhuga að því að treysta grundvöll framleiðslunnar til lands og sjávar og vinnufriður verði. Eins og flestum er vist ljóst fyrir alllöngu, er fjárhagskerfið veikt og mun illa þola nýja spennu. Ef það er spennt enn meira, þá getur svo farið, að möguleikar til áframhaldandi velmegunar bresti úr hendi þeirra, sem spenna bogann um of. Það er illt til þess að vita, að sá stjórnmálaflokkur í landinu, sem hefur talið sig vera eins konar vörð þjóðarinnar um sjálfstæði hennar og valið hefur sér nafn til þess að tákna þetta hlutverk, skuli nú ala á nýrri baráttu í kaupgjaldsmálum, sem hlýtur að leiða af sér vandræði fyrir þjóðina, ef út í slíkt fen verður ætt. Enginn vegur er vísari til þess, að þjóðin tapi fjárhagslegu sjálfstæði sínu, en ef hér verða verkföll og nýjar kaup- og verðhækkanir. Ég hygg, að þeir menn í landinu, sem barizt hafa við það að undanförnu að framleiða og nú höfðu orðið von um vegna aðgerða hæstv. ríkisstj. og stuðningsflokka hennar, að rofa færi til fyrir atvinnuvegunum, séu stjórnarandstöðunni ekki þakklátir fyrir það dæmalausa tiltæki að hvetja til kauphækkana. Og ég hygg, að launþegarnir eigi ekki minna í. hættu, ef slík verður þróun málanna, að nýtt stríð verður milli kaupgjalds og verðlags. Ég hóf mál mitt með því að gera samanburð á þróun landbúnaðarmálanna annars vegar í höndum sjálfstæðismanna og hins vegar í höndum framsóknarmanna, og ég hef látið staðreyndir tala í því máli. Af þeim er augljóst, að sjálfstæðismenn hafa hugann fremur við eitthvað annað en framfarir í landbúnaðarmálum, þegar þeir fara með þau mál, en hins vegar forusta Framsfl. reynzt landbúnaðinum heillavænleg. Ég vil ljúka þessari ræðu minni með því að segja, að sundrungarstarf stjórnarandstöðunnar, þ.e. Sjálfstfl., í því að spilla vinnufriði í landinu með því að hvetja til nýrrar kaupgjaldsbaráttu og nýs kapphlaups milli kaupgjalds og verðlags er hið versta tilræði við bændastéttina ekki síður en aðrar framleiðslustéttir landsins.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Hv. 1. þm. Reykv., Bjarni Benediktsson, vék hér nokkuð að olíumálunum, og það var Hamrafellsleigan, sem fór í taugarnar á honum. Mér er kærkomið að ræða þau mál. Hvað var það, sem gerðist með leigu Hamrafellsins? Þegar fragtir á frjálsum markaði voru almennt orðnar 220–240 sh. á tonnið í vetur, var samningur gerður við Hamrafellið um flutningana fyrir 160 sh. tonnið. Það er rétt að geta þess, að þegar Hamrafellið var leigt, reyndist nær ómögulegt að fá skip til flutninga með olíu frá Svartahafi vegna stríðshættunnar, sem stafaði frá Súez-átökunum. Vetrarvertíðin var fram undan og beinn voði fyrir dyrum, ef ekki tækist að fá skip til olíuflutninganna. Hamrafellið var leigt í fjóra túra, og reynslan hefur nú sýnt, að leiga þess var mun hagstæðari en verð það, sem leigja varð á skip á frjálsum markaði. En hvað er það þá, sem Bjarni Benediktsson finnur athugavert við leiguna á Hamrafellinu? Jú, það er það, að skipið skyldi ekki eitt allra íslenzkra skipa, sem flytur heila farma, vera sett undir verðlagsákvæði og skyldað til þess að taka að sér flutningana í þessu tilfelli á kostnaðarverði. Á undanförnum árum hafa öll íslenzk skip, sem flutt hafa heila farma, eins og sement, timbur, kol, salt o.fl., verið fyrir utan allar verðlagsreglur, en fylgt hinum frjálsa fragtmarkaði. Íhaldið, sem prédikar hina frjálsu verðmyndun og frjálst athafnafrelsi, hafði enga ástæðu fundið á undanförnum árum til breytinga á þessu, ekki fyrr en leigan á Hamrafellinu var ákveðin. Hamrafellið flytur enn olíu á heimsmarkaðsverði, sem mun nú vera alllangt undir því kostnaðarverði, sem eigendur skipsins telja að skipið þyrfti þó að fá. En leigan á Hamrafellinu leiðir hugann að olíumálum almennt. Á undanförnum árum hafa íhaldsgæðingarnir makað krókinn af leigðum erlendum olíuskipum. Þeir eru nú óánægðir að vera út úr þessu spili. Þeir eru líka sérlega reiðir við mig og Hannibal Valdimarsson fyrir verðlagninguna á olíunni. Þeir hafa ekki gleymt því, að í tíð í haldsins fengu þeir óáreittir að ráða olíuverðinu, en nú hefur verðið verið bundið fast um langan tíma og síðan var verðlagning þeirra skorin niður, sem nam hvorki meira né minna en 30 millj. kr., miðað við eins árs sölu á olíu. Þar af stafar reiði þeirra í olíumálunum og reiði Bjarna Benediktssonar. Um þessar mundir leggur stjórnarandstaðan, Sjálfstfl., höfuðkapp á þrennt í þeim tilgangi að brjóta niður stefnu stjórnarinnar. Hið fyrsta og þýðingarmesta er að koma af stað verkföllum og knýja fram kauphækkanir, einkum hinna hæst launuðu, svo að verðstöðvunarstefna stjórnarinnar fari út um þúfur. Þá er tilraunin til þess að skapa gengislækkunarpólitík, svo að ómögulegt verði að koma á jafnvægi í fjárhagsmálum þjóðarinnar. Og loks er svo áróðurinn nm, að spariféð sé rifið út úr bönkunum, og þannig á að koma í veg fyrir, að fé safnist þar fyrir til nauðsynlegra útlána í sambandi við framkvæmdir í landinu. Verkfallapólitík íhaldsins er eitt sérkennilegasta fyrirbrigði íslenzkra stjórnmála. Auðvitað dettur engum manni í hug, að foringjar íhaldsins hafi kjarabaráttu launþega í huga með þessu brölti sínu. Íhaldið hefur alltaf ætlað af göflunum að ganga, þegar verkamenn hafa bætt kjör sín. Það hefur blygðunarlaust haldið því fram, að allir erfiðleikar atvinnuveganna stöfuðu af of háu kaupi hinna lægst launuðu. Bjarni Benediktsson kallaði síðasta verkfall verkamanna hér í Reykjavík heræfingu í ofbeldisáformum. Þá hét 11% kauphækkun á máli í haldsins tilræði við þjóðfélagið og glæpur gagnvart atvinnuvegunum. Þá voru verkamenn þó að leiðrétta kjör sín, sem höfðu verið skert með dýrtíðarráðstöfunum, sem gerðar voru í andstöðu við verkalýðshreyfinguna í landinu. En nú, þegar dýrtíðarráðstafanir eru gerðar í samráði við verkafólk, kemur íhaldið og heimtar verkföll og þykist berjast fyrir hag almennings. Það er margt furðulegt við stjórnarandstöðu íhaldsins. Hver hefði trúað því, að skrautbúnir forstjóra-kadiljakkar æddu um bæinn til þess að smala fólki á fundi í ýmsum verkalýðsfélögum í þeim tilgangi að heimta verkfall og hærra kaup? Hver hefði trúað því, að Bjarni Benediktsson ætti eftir að vaða jörðina upp að hnjám í verkfallabrölti? Það hefði einhvern tíma þótt saga til næsta bæjar, að iðnrekendur og aðrir vinnuveitendur byðu fram óbeðið launahækkanir til starfsfólks síns. Það er margt skrýtið í kýrhausnum, eins og þar stendur, og það er margt skrýtið í vinnubrögðum íhaldsins um þessar mundir. Samhliða verkfallsbröltinu læðir í haldið út þeim áróðri, að ákveðið sé að feila gengi krónunnar á næsta hausti. Íhaldið veit, að hér er um staðlausan tilbúning þess sjálfs að ræða. Því er fullkunnugt um, að stjórnin miðar alla stefnu sína við, að komizt verði hjá gengislækkun, en af því að það veit einnig, að almennur ótti um verðbreytingu peninganna getur skapað glundroða, grípur það til þessa gengislækkunarslúðurs. Íhaldið heldur því fram, að ráðstafanir ríkisstj. um áramótin til stuðnings framleiðslunni hafi þegar leitt af sér óbærilega dýrtíð, sem hljóti að enda með gengisfellingu. Hér er ranglega skýrt frá staðreyndum, eins og við mátti búast. Vísitalan hefur að vísu hækkað um 4 stig, og veldur það nokkrum vanda. En hvernig eru þessi 4 stig í vísitölunni til komin? Það er rétt að gera sér fulla grein fyrir því. 21/2 stig af 4 stigum eru gersamlega óviðkomandi aðgerðum núverandi ríkisstj. Þar er um að ræða 0.61 stig vegna hækkunar á fiski í bæjarsölu, sem varð í tíð fyrrverandi ríkisstj. gegn öllum lögum og reglum, en verðlagseftirlit íhaldsins hirti ekki um að koma í veg fyrir og hirti ekki um einu sinni að reikna inn í vísitöluna og það var fyrst að gerast nú. Þá hefur vísitalan hækkað um 1.39 stig vegna erlendrar verðhækkunar á sykri, og standa vonir nú til, að lækkun geti orðið á þessum lið aftur. Þá nemur erlend verðhækkun á olíu 0.31 stigi, og fyrirsjáanlegt er nú, að sú hækkun hverfur á næstunni með verðlækkun á olíunni. Þá er næst að geta 0.23 stiga hækkunar á vísitölunni vegna verðhækkunar á rafmagni, sem bæjarstjórnaríhaldið í Reykjavík smeygði inn í vísitöluna nú við síðasta aflestur á rafmagnsreikningunum hér í Reykjavík. Þá hækkun framkvæmdi íhaldið án samráðs við verðlagsyfirvöldin í landinu, og sú hækkun var með öllu óleyfileg. Þessa hækkun ætti aðvitað að endurkalla hið fyrsta. Þannig eru 21/2 stig af 4 ýmist leifar af verðhækkunum íhaldsins eða óviðráðanlegar verðbreytingar erlendis frá. Áróður íhaldsins um verðhækkanir þær, sem Ingólfur Jónsson flutti hér áðan, er býsna einkennilegur. Hv. þm. nefndi ekki dæmi um verðhækkanir á almennu útsöluverði á neinni vöru. Hann treysti sér ekki til þess, heldur nefndi hann nokkur dæmi um hækkun á innflutningsverði tiltekinna vara. Auðvitað voru þessi dæmi alröng og fjarri öllum sannleika. Þau voru af nákvæmlega sama toga spunnin og fyrri yfirlýsingar íhaldsins um það, að nælon-sokkarnir frægu ættu að hækka í verði um 70%, en reynslan varð sú, að þeir hækkuðu í verði um 3–5%. Það er rangt hjá íhaldinu, þegar það heldur því fram, að vöruverð hafi almennt stórhækkað. Hið sanna er, að stórlækkuð álagning og strangt verðeftirlit hefur haldið verðlaginu mjög í skefjum. Verðstöðvunarpólitík ríkisstj. hefur borið árangur og það svo, að vonir standa nú til, að engar nýjar ráðstafanir þurfi að gera til stuðnings framleiðslunni um næstu áramót, verði engin veruleg óhöpp á síðari hluta ársins. Spár íhaldsins um óhjákvæmilega gengislækkun og samninga í því sambandi eru því úr lausu lofti gripnar. Þá er sagan um spariféð, sagan, sem Ingólfur Jónsson, hv. 1. þm. Rang., endurtók hér einu sinni enn. Íhaldspressan segir: Fólkið rífur út spariféð. Síðan ríkisstj. tók við, hefur ekkert sparifé safnazt. - Allt er þetta tilhæfulaus ósannindi, sögð í þeim tilgangi að skapa ókyrrð í fjármálum og trufla framkvæmdir. Sparifjármyndunin var nærri því sú sama árið 1956 eins og hún var 1955. Eins og venjulega var sparnaðurinn minni síðari hluta ársins bæði árin. Að undanförnu hefur spariféð vaxið nokkuð jafnt. Séu t.d. teknir fjórir fyrstu mánuðir yfirstandandi árs og bornir saman við fjóra fyrstu mánuði ársins 1956, kemur í ljós, að sparifjár- og hlaupareikningsinnlög í bönkunum uxu um 38 millj. kr. árið 1956, í tíð íhaldsins, en um 86 millj. á þessu ári. Þessar tölur sýna haldleysi íhaldsáróðursins um, að spariféð sé fremur rifið út nú en áður. Þannig er stjórnarandstaða íhaldsins öll miðuð við það eitt að koma á öngþveiti. Verkfallabröltið er liður í þeirri baráttu, gengislækkunaráróðurinn er liður í sömu baráttu og sparifjárósannindin eru af sama toga spunnin. Frá því að ríkisstj. var mynduð, hefur það verið eitt af aðalverkefnum hennar að tryggja óslitinn rekstur framleiðslunnar. Þannig lagði stjórnin höfuðáherzlu á að ljúka samningum við sjómenn og útgerðarmenn um rekstur fiskiflotans fyrir síðustu áramót. Það tókst, eins og kunnugt er, og með því heppnaðist að bjarga tugum millj., sem glatazt hefðu í framleiðslustöðvun. Með samningunum um áramótin tókst að auka útgerðarþátttökuna allverulega. Sú aukning og lengdur útgerðartími hefur að verulegu leyti komið upp á móti lélegum afla á vertíðinni, og af þessum ástæðum er munurinn á heildaraflanum nú og í fyrra minni en búast hefði mátt við. Nú í vor hófst í fyrsta skipti í mörg ár vorsíldveiði hér í Faxaflóa, því að nú var í tíma samið um rekstrargrundvöll fyrir þær veiðar. Enginn vafi leikur á, að hægt er að veiða óhemjumagn af síld hér á hverju vori, og aðstaðan til hagnýtingar er öll fyrir hendi, þar sem frystihúsin eru til og nægur verksmiðjukostur. Nú hefur bátunum verið tryggður rekstrargrundvöllur við þessar veiðar fram að norðurlandssíldartímanum. Þá hefur þegar verið samið við útvegsmenn um sumarsíldveiðarnar. Ákveðið er, að síldarmálið til bræðslu verði 95 kr. í stað 80 kr. í fyrra og saltsíldarverðið hækki úr 120 kr. hver uppmæld tunna í 130 kr. Hér er um allverulega hækkun að ræða, sem óefað mun ýta undir aukna þátttöku í síldveiðunum í sumar. Í þessum efnum hefur enn sem fyrr verið lögð höfuðáherzla á að ná fullu samkomulagi, að ná samningum í tæka tíð og örva framleiðsluna svo sem hægt er. Það er von mín, að framleiðslan þurfi ekki að stöðvast einn einasta dag á þessu ári vegna ósamkomulags við stjórnarvöldin, eins og tíðast var þó í valdatíð sjálfstæðismanna. Það er í samræmi við þá höfuðáherslu, sem stjórnin leggur á aukna framleiðslu og gernýtingu allra framleiðslutækja, að hún hefur þegar gert meiri og stærri fyrirframsamninga á aðalútflutningsvörum okkar en dæmi eru til um áður. Og það er í samræmi við þessa stefnu, að stjórnin vinnur að stóraukningu í fiskiflota landsmanna með togarakaupum, kaupum fiskibáta og fiskibátasmíði innanlands. Það er líka í samræmi við þessa stefnu um aukna framleiðslu, að stjórnin hefur jafnan samíð við framleiðendur um að bæta kjör fiskimanna jafnhliða betri kjörum útgerðinni sjálfri til handa. Hækkað síldarverð í sumar þýðir hækkað kaup sjómanna, og hækkað fiskverð í ársbyrjun þýddi hækkuð laun sjómanna. Engum getur blandazt hugur um, að þörf er á því, að fleiri landsmenn fáist að framleiðslustörfunum. Það er því alveg furðulegt, að stjórnarandstaðan skuli ganga svo langt í fjandskap sinum við ríkisstj. að reyna æ ofan í æ að nota launabætur sjómanna til réttlætingar á launakröfubrölti vegna hálaunamanna í landi. Í þessu efni hefur Sjálfstfl. blásið út jafnvel hinar smávægilegustu launabreytingar sjómanna, allt í þeim tilgangi að kalla fram launakröfur annarra. Þannig nefndi Ólafur Thors hér í umr. í gær sem dæmi um almennar kauphækkanir, sem stjórnin hefði staðið fyrir, kauphækkun sjómanna á Akranesi í vetur. Hið rétta er, að þar varð engin breyting á kaupi nema til samræmis við aðrar verstöðvar. Þá nefndi Ólafur launahækkanir sjómanna í Grindavík. Hið rétta er, að sjómenn sögðu þar alls ekki upp samningum, heldur voru það útgerðarmenn, enda var þar um nokkra lækkun á kaupi að ræða frá þeim kjarasamningum, sem þar höfðu verið í gildi. Og síðast nefndi svo Ólafur Thors, að togarayfirmenn hefðu fengið allt upp í 40% launahækkun á saltfiskveiðum. Hér er um algerlega ranga túlkun á samningum að ræða. Launabreytingin var smávægileg, aðeins miðuð við að samræma saltfisksverð við aðra fiskverðshækkun, sem í gildi var komin. En svona er málflutningur Sjálfstfl. allur miðaður við það að skapa glundroða og vinna ríkisstj. skaða. Stjórnarandstaða Sjálfstfl. er ekki óeðlileg, ef betur er að gáð, þó að hún sé alleinkennileg svona á köflum. Það eru ástæður til alls og einnig þess, að gripið er til slíkra örþrifaráða sem Sjálfstfl. hefur nú gert. Íhaldinu er ekki rótt í stjórnarandstöðunni. Það finnur vel, hvað að er. Allir vita um þann auma blett á íhaldinu, sem kenndur er við heildsalana. Nú hefur verið stigið ofan á þann blett. Það skal engan undra, þó að rekið sé upp óp. Heildsalarnir, meginstoðir Sjálfstfl., eru nú látnir borga, ekki í flokkssjóðinn eins og áður, heldur í uppbótarsjóð framleiðslunnar í landinu. Stóreignamenn, þeir sem eiga yfir eina milljón í skuldlausri eign, verða nú að greiða nokkurn skatt í því skyni, að í framtíðinni verði hægt að lækka búsaleiguna. Völdin í bönkunum eru í voða, og fisksölumálin eru dregin úr höndum Thorsaranna. Þegar þessar staðreyndir eru hafðar í huga, er skiljanlegt, þó að nokkurt fum sé á forustuliði Sjálfstfl. hér í þingsölunum þessa síðustu daga. En það fær engu breytt. Stefna stjórnarinnar er ákveðin. Hún verður framkvæmd þrátt fyrir kveinstafi íhaldsforingjanna. Nú er kominn tími til þess, að þeir skili aftur rangfengnum gróða sinum og að honum verði varið til uppbyggingarstarfa í landinu, til þess að styrkja framleiðsluna, honum verði varið til almennra hagsbóta fyrir alþýðu landsins.



Herra forseti. Góðir hlustendur, Um þessar mundir ganga margir unglingar á Íslandi undir landspróf. Sumum gengur vel og öðrum miður. Í dag og í gær er í íslenzka ríkisstj. að ganga undir sitt landspróf, og mun marga fýsa að vita, hvort hún hefur staðið sig vel eða svo illa, að hún falli á prófi. Vitanlega eru það margar greinar, sem hver ríkisstj. hefur með höndum. Ég skal nú rekja nokkrar þeirra, og svo skuluð þið, góðir hlustendur, vera prófdómendur, íhuga frammistöðuna og meta úrlausnirnar. Þess er fyrst að geta, að ein frumskylda hverrar ríkisstj. er að gæta álits og sæmdar Íslands út á við. Íslenzku þjóðinni hafði tekizt á undanförnum árum að afla sér vináttu og trausts meðal vestrænna þjóða, sem við eigum mesta samleið með um lýðfrelsi og mannréttindi. Ályktun Alþingis frá 28. marz í fyrra um brottflutning varnarliðsins, ályktun, sem er undirstaðan að núv. stjórnarsamstarfi, varð strax til að valda Íslandi álitshnekki. Öll meðferð málsins, m.a. það að gera slíka ályktun án nokkurs samráðs við Atlantshafsbandalagið, eins og til var skilið í samningum, veikti traust þessara vinaþjóða á Íslandi. En hálfu meira álitstjón varð þó sjálf stjórnarmyndunin í júlí s.l., þegar Framsóknar- og Alþýðuflokkurinn tóku kommúnista með sér í ríkisstj. Atlantshafsbandalagið er stofnað sem varnarbandalag, fyrst og fremst gegn ofbeldi og kúgun kommúnismans. Ísland varð fyrsta og eina ríkið innan bandalagsins til þess að taka kommúnista inn í ríkisstj. Lýðræðissinnar á Vesturlöndum töldu þetta tiltæki reginhneyksli. Þegar kommúnisminn opnaði augu fjölda manna um víða veröld fyrir hinu sanna eðli sínu með aðförunum í Ungverjalandi á s.l. vetri, höfðu þessir tveir flokkar þó átt að sjá sóma sinn í því að varpa kommúnistum fyrir borð. Ekki gátu þeir þó sýnt þann manndóm, sem þó hefði að nokkru létt af þeim þeirri ábyrgð, sem þeir höfðu tekizt á hendur. Þegar svo ríkisstj. ákvað að hætta við brottflutning varnarliðsins og ganga þannig frá aðalkosningaloforði sinu, var í því máli teflt svo smekklega af íslenzkum stjórnarvöldum, að út á við munu flestir hafa talið vera beint samband milli samninganna um varnarliðið og fjárhagsaðstoðar frá Bandríkjunum. Nú segir hæstv. ríkisstj.: Hvernig má það vera, að traust Íslands út á við hafi minnkað, þegar núv. ríkisstj. hefur tekizt að afla lána til framkvæmda eins og Sogsvirkjunarinnar? Vissulega er það mikið fagnaðarefni, að framkvæmdir við Sogsvirkjunina geti nú hafizt. En málgagn stærsta stjórnarflokksins virðist ekki líta svo á, að lánsféð sé fengið fyrir fjármáladugnað ríkisstj. eða aukið lánstraust, því að í forustugrein blaðsins í desember s.l. segir svo: „Nú hefur það gerzt í beinn framhaldi af nýju hernámssamningunum, að Bandaríkin hafa allt í einu lýst sig fús til að hlaupa undir bagga með lán til Sogsvirkjunarinnar. Það liggur í augum uppi, að hér er náið samband milli þess, sem gerzt hefur í hernámsmálunum, og þessa óvænta lánstilboðs.“ Þessi eru orð eins aðalstjórnarblaðsins, og þau eru vitnisburður um það, hvernig a.m.k. nokkur hluti sjálfs stjórnarliðsins lítur á málið. Og allur hefur þessi málatilbúnaður orðið okkur til lítillar sæmdar. Í þeirri grein að tryggja virðingu, sæmd og álit íslenzku þjóðarinnar út á við getur núv. ríkisstj. ekki fengið góða einkunn. Önnur frumskylda hverrar stjórnar er að beita sér fyrir stöðugri og nægri atvinnu. Hvernig er umhorfs í atvinnulífi Íslendinga nú? S.l. sex ár hefur að vísu verið skortur á atvinnu í sumum byggðarlögum á vissum árstímum, en á Suðvesturlandi hefur verið full atvinna fyrir alla þá, sem sæmilega heilsu hafa. Nú er svo komið síðustu mánuði, að aftur er farið að bera á atvinnuleysi í höfuðborginni og nágrenni hennar. Á ýmsum sviðum atvinnulífsins er um greinilegan samdrátt að ræða. Form. félags verksmiðjufólks í Reykjavík segir í yfirlýsingu, sem hann birti í morgun, að fyrir efnahagsaðgerðir ríkisstj. fari nú fram stórfelldar uppsagnir í verksmiðjum og mörgum verksmiðjum er sumpart búið eða verið að loka. Örvun atvinnulífsins á öllum sviðum og aukning framleiðslunnar er aðalráðið til að bæta lífskjör fólksins. En til þess að svo megi verða, þarf að ríkja bjartsýni í athafnalífinu og traust á ríkisstj. Nú skortir mjög á slíkt traust og bjartsýni á Íslandi. Þvert á móti er svartsýni og uggur í mönnum og óvissa um, hverjar byrðar verða næst á þjóðina lagðar, nýjar álögur, tollar, ný höft og hömlur, sem lama atvinnulífið. Þriðja stóra viðfangsefni ríkisstj. og náskylt því, er ég nú nefndi, er nauðsyn þess að tryggja jafnvægi í efnahagslífinu. Tilraunir hæstv. ríkisstj. í þeim efnum hafa mjög farið í handaskolum, og nú hefur vísitölunni verið sleppt lausri, vísitöluskrúfan sett í gang að nýju. Í stað þess að fyrir kosningar var lofað nýjum úrræðum til varanlegrar viðreisnar í efnahagsmálum, er það aðeins hið gamalkunna úrræði, sem stjórnarflokkarnir hafa gripið til, að hækka skatta og tolla á öllum almenningi og á atvinnurekstrinum sjálfum, sem verður að greiða stórhækkuð gjöld til að styrkja sjálfan sig. Hæstv. sjútvmrh. talaði um það hér áðan af vandlætingu, að rafmagnsverð í Reykjavík hefði verið hækkað um 6% og valdi það nokkurri hækkun vísitölu. Hér er mjög málum blandað. Um þetta hefur bæjarstjórn Reykjavíkur enga ályktun gert, heldur leiðir þessi hækkun beinlínís samkvæmt löggiltri gjaldskrá sjálfkrafa af hækkun vísitölunnar, og það er rétt að geta þess, að jólagjafir ríkisstj. hafa stórhækkað allan tilkostnað rafmagnsveitunnar við framkvæmdir og raflagnir í bænum. Í þessu sambandi vil ég einnig minnast á, að hæstv. fjmrh. hneykslaðist mjög á því, að bæjarstjórn Reykjavíkur hefði hækkað útsvörin á s.l. ári, eða að meðaltali síðustu ár um 30 millj. á ári. Það er eðlilegt, að hæstv. fjmrh. hneykslist á slíku, því að á einu ári hefur honum tekizt að hækka gjöldin í ríkissjóð og útflutningssjóð um 400 millj. kr. Hinar góðkunnu jólagjafir ríkisstj. voru vandlega útreiknaðar þannig, að sem bezt yrði laumazt fram hjá vísitölunni, og hafi nokkru sinni verið ástæða til að tala um rangfærslu vísitölunnar, þá er það nú. En stórfelldar hækkanir verða samt á margs konar nauðsynjum. Það er einnig bersýnilegt, að mörg atvinnu- og þjónustufyrirtæki almennings horfa fram á hallarekstur og hann verulegan á þessu ári. Í efnahags- og atvinnuprófinu hefur frammistaða stjórnarinnar því verið ákaflega vesæl. Fjórða prófraun ríkisstj. er sú, hvernig henni hefur tekizt að halda vinnufriði í landinu, því að eitt meginatriðið í núv. stjórnarsamstarfi átti að vera samvinna verkalýðssamtaka og ríkisvalds um að tryggja vinufriðinn. Í þessum umræðum hefur hv. þm. G-K. greint ýtarlega frá því, hvílíkur misbrestur hér hefur orðið á, þar sem hver vinnustöðvunin og kauphækkunin hefur rekið aðra. Og nú í dag standa sakir svo, að margar stéttir eiga í vinnudeilum og alveg óvíst, nema yfir dynji margvíslegar vinnustöðvanir nú á næstu vikum. Meðal þeirra stétta, sem nú eiga í kaupdeilum, eru prentarar, verkfræðingar, verzlunar- og skrifstofufólk, nokkrir starfsmannahópar á siglingaflotanum, starfsstúlkur á barnaheimilum, mjólkurfræðingar o.fl. Þetta er þá allur vinnufriðurinn, sem mest hefur verið gumað af. Ekki getur prófseinkunn ríkisstj. orðið há í þessari grein. Í fimmta lagi eru gjaldeyrismálin eitt af viðfangsefnum hverrar ríkisstj. Og í skemmstu máli er frá því að segja, að nú eftir 10 mánaða stjórn núv. ríkisstj. er gjaldeyrisskorturinn orðinn slíkur, að gjaldeyrir fæst ekki til þess að festa kaup á tækjum í bráðnauðsynleg og gjaldeyrissparandi mannvirki, sem allir virðast þó sammála um að eigi að hafa forgangsrétt. Því miður virðast gjaldeyrisvandræðin ekki vera stundarfyrirbæri, heldur litlar horfur á, að úr rætist á næstu mánuðum. Sjötta prófraun ríkisstj. er lausn húsnæðismálanna. Frv. ríkisstj. um þau mál hefur valdið miklum vonbrigðum. Mest er gumað af hinum mikla byggingarsjóði og hve stórkostlegt fé hann fái til útlána. Byggingarsjóðurinn er aðallega nafnbreyting á varasjóði veðlánakerfisins, en ekki nýmæli, og langmesta fé sjóðsins er þegar fast í skuldabréfum og kemur því ekki til útlána á næstu árum nema að litlu leyti. Ríkisstj. Ólafs Thors beitti sér fyrir lagasetningu til lausnar á lánum til húsbygginga. Á þeim 9 mánuðum, sem veðlánakerfið starfaði í tíð þeirrar stjórnar, var lánað að meðaltali 8 1/2 millj. kr. á mánuði. Síðan núv. ríkisstj. tók við, hefur á 10 mánuðum verið lánað um 3.8 millj. kr. á mánuði. Eftir að veðlánakerfið hafði verið lögfest, var auðvitað til þess ætlazt, að ríkisstj. á hverjum tíma ynni að því að tryggja áframhaldandi fjármagn til þessa kerfis. En þegar núv. stjórn tók við, hélt hún að sér höndum lengi vel og ætlaðist til, að allt gengi af sjálfu sér. En ríkisstj. hefur afrekað annað. Hún hefur valdið því, að síðan í desembermánuði hefur byggingarkostnaður hækkað í landinu um 10–15%. Þetta er vissulega vel af sér vikið á stuttum tíma og góðar gjafir til þeirra þúsunda efnalítilla manna, sem eru að reyna að koma þaki yfir höfuð sér, að fá þannig beina hækkun á byggingarkostnaði á hálfu ári um 25–35 þús. kr. á meðalíbúð. Í sjöunda lagi vil ég nefna einn af hornsteinum lýðræðisins, sem er orðheldni og áreiðanleiki stjórnmálaflokka og stjórnmálamanna. Ef út af því bregður, er sjálfur grunnur lýðræðisins í hættu. Ég veit enga ríkisstj. á Íslandi, sem hefur verið svo stórvirk sem þessi í því að ganga á bak orða sinna, þeirra er hún gaf fyrir kosningar. Má þar nefna framkomu Alþýðu- og Framsóknarflokksins í varnarmálunum, stjórnarmyndun þessara flokka með kommúnistum þvert ofan í gefin loforð, úrræðaleysið í efnahagsmálum, hringsnúning kommúnista varðandi uppbótarsæti Alþfl., svo að dæmi séu nefnd. Ekkert grefur eins undan lýðræði og þingræði og ekkert veikir eins traust almennings á Alþingi eins og það, þegar almenningur sér, að orðum stjórnmálaleiðtoganna er að engu leyti að treysta og þau eru að engu höfð. Góðir hlustendur. Ég hef látið ríkisstj. ganga hér undir landspróf í 7 greinum. Ég þarf ekki að fella neinn dóm, því að ég veit, að þið, hlustendur góðir, eruð einfærir um að gefa ríkisstj. einkunnina í þessum greinum. Ég veit það líka, að sú einkunnagjöf mun hjá miklum þorra Íslendinga verða á þá leið, að ríkisstj. hafi fallið á prófinu. Nú er það að vísu svo með unglinga, sem ekki gengur vel á prófi fyrir óheppni eða aðrar sakir, að oftar eru líkur til, að þeir bæti sig og nái sér á strik í næsta skipti. En því miður verð ég að viðurkenna, að ég hef litla sem enga von um, að hæstv. ríkisstj. bæti ráð sitt. Ég er fremur hræddur um, að hún versni með aldrinum. En hvað á þá að gera? Vitanlega er ekki til nema eitt ráð. Það er, að kjósendur landsins noti fyrsta tækifæri til að gefa ríkisstj. og ráðherrum hennar lausn í náð, svo að þeir geti snúið sér að öðrum verkefnum, sem þeir kunna að vera hæfir til að sinna, en séu ekki lengur að föndra við stjórn landsins, sem reynslan hefur sýnt að er þeim algerlega um megn. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Einn af ræðumönnunum í gærkvöld hóf ræðu sína á því, að nú væri vor í lofti, en svo hélt hann áfram og sagði, að samt blasi dimm og drungaleg ský við sjónum sínum. Hann sá ekki til sólar. Þetta var einn af ræðumönnum Sjálfstfl. Hvað veldur því, að foringjar Sjálfstfl. virðast nú hættir að sjá sólina? Hvað hefur gerzt? Það, sem hefur gerzt, er, að Sjálfstfl. er ekki lengur í ríkisstj. Þá finnst leiðtogum hans himinninn formyrkvast. Í s.l. tæp 20 ár hefur Sjálfstfl. átt fulltrúa í öllum ríkisstj. Þessi völd sín hefur hann notað til þess að hlúa sem bezt að helztu máttarstólpum sínum. Hann hefur tryggt þeim geysimikilvæga aðstöðu og gróðamöguleika í útflutningsverzluninni og innflutningsverzluninni. Hann hefur tryggt þeim hreinan meiri hluta í bankaráðum og bankastjórnum tveggja aðalbankanna. Hann hefur staðið á verði um hagsmuni þeirra í atvinnu- og fjármálalífinu og séð þeim fyrir áhrifum á öllum sviðum þjóðfélagsins, en nú er þessi flokkur allt í einu orðinn valdalaus og áhrifalaus á Alþingi. Þá hættir hann að sjá sólina. Þið hafið nú, hlustendur góðir, heyrt málsvara ríkisstj. skýra stefnu hennar og stjórnarandstöðuna gagnrýna hana. Hver er kjarninn í stefnu ríkisstj.? Hann er sá að leysa efnahagsvandamálin í sem nánustu samstarfi við samtök launþega og vinnandi framleiðenda, leysa þau þannig, að vinnandi fólk til sjávar og sveita geti talið hagsmunum sínum sem bezt borgið. Hann er sá að vinna gegn öllum verðhækkunum, efla vinnufrið og stuðla ekki að öðrum kauphækkunum en þeim, sem geta fært launþeganum raunverulegar kjarabætur, en knýja ekki verðbólguhjólið af stað öllum til tjóns. Hvernig snýst Sjálfstfl. við þessari grundvallarstefnu ríkisstj.? Styður hann hana, eins og öllum þjóðhollum öflum að sjálfsögðu ber að gera? Nei, það gerir hann ekki. Ræðumenn hans í gærkvöld og í kvöld hafa að vísu ekki sagt, að þeir séu á móti því, að dýrtíðarhjólið sé stöðvað. Það væri í allt of augljósri mótsögn við allt það, sem flokkurinn hefur sagt undanfarin ár, meðan hann var í ríkisstj. En hvað gerir Sjálfstfl.? Hann gerir allt, sem hann getur, til þess að koma aftur af stað því kapphlaupi milli verðlags og kaupgjalds, sem hann sér að ríkisstj. hefur verið að stöðva. Hann reynir af alefli að snúa verðbólguhjólinu, sem hann veit að var að nema staðar vegna samstarfs stéttasamtakanna og ríkisstj. Aðferð Sjálfstfl. er sú að reyna að ala á óánægju með hverja þá ráðstöfun, sem gerð er til þess að lækna meinsemdir efnahagslífsins. Hann hvetur til uppsagnar samninga í hverju einasta stéttarfélagi, þar sem hann hefur nokkur áhrif. Hann er nú að senda þrjá erindreka út um land til þess að róa í verkalýðsfélögunum og hvetja þau til þess að segja upp samningum. Blöð hans auglýsa hverja einustu kauphækkun eða kjarabót, sem einstakar stéttir fá til leiðréttingar eða vegna eðlilegrar samræmingar við aðrar stéttir, og reyna að ýta undir það, að allar stéttir krefjist einhverrar kauphækkunar. Hann beinlínis hlakkar yfir sérhverri vinnustöðvun, sem verður. Þannig er nú komið fyrir flokknum, sem þeir Jón Magnússon og Jón Þorláksson stofnuðu og stýrðu í upphafi. Nú langar mig til þess að spyrja ykkur og þó einkum og sér í lagi hina eldri meðal hlustenda: Haldið þið, að það hefði getað komið fyrir, að þessir menn, þeir Jón Magnússon og Jón Þorláksson, hefðu hvatt til almennra kauphækkana án alls tillits til afkomu atvinnuveganna? Haldið þíð, að það hefði getað gerzt, að þessir menn hefðu nokkurn tíma kynt undir verkföllum? Nei, ég veit, hverju þið svarið: Slíkt hefði verið óhugsandi. Þessir menn voru að vísu íhaldssamir í stjórnmálaskoðunum, en þeir voru ábyrgir og heiðarlegir stjórnmálamenn. Þeir hefðu aldrei getað borið slíkan óvildarhug til ríkisstj., að þeir breyttu gegn því, sem þeir vissu að var rétt, til þess eins að reyna að gera henni óleik. Þeir hefðu enn síður nokkurn tíma gert það, sem þeir vissu að væri þjóðarheildinni til tjóns, aðeins til þess að reyna að skapa ríkisstj., sem þeir væru í andstöðu við, erfiðleika. En þetta hvort tveggja gera núverandi leiðtogar Sjálfstfl. Flokkurinn, sem þeir stýra, á ekkert skylt lengur við heiðarlega borgaraflokka, eins og þeir gerast í nágrannalöndum. Hann er orðinn baráttutæki í höndum tækifærissinnaðs og ábyrgðarlauss hóps peningamanna og valdabraskara. Þjóðin verður að gera sér þess skýra grein, hvaða aðferðum Sjálfstfl. beitir í stjórnarandstöðu sinni. Barátta hans gegn ríkisstj. fer ekki fyrst og fremst fram hér á Alþingi. Í störfum þingsins hefur stjórnarandstaða Sjálfstfl. reynzt næstum ótrúlega lítið málefnaleg og máttlaus. Í aðalmáli þessa þings, efnahagsráðstöfununum um síðustu áramót, bar stjórnarandstaðan ekki fram neinar heildartillögur. Hún vissi ekki, hvort hún vildi millifærslu tekna eða gengisbreytingu. Hún vissi ekki, hvort tekjuöflunin var of mikil eða of lítil. Hún gat yfirleitt ekkert til mála lagt nema nöldur. En þetta verður skiljanlegt, þegar þess er gætt, að stjórnarandstaðan í þingsölunum á hinum lýðræðislega vettvangi er Sjálfstfl. aukaatriði. Aðalþungi stjórnarandstöðunnar er á vinnumarkaðnum. Þar telur Sjálfstfl. sig geta gert ríkisstj. mestan óleik. Með því að ýta undir verkföll og kaupkröfur telur hann sig geta komið verðbólguhjólinu aftur á stað, en ný verðbólgualda mundi gera hvort tveggja: torvelda ríkisstj. uppbyggingarstarf hennar og skara eld að köku auðmanna. Verðbólgan er versti fjandi launamanna, en hún er bjargvættur braskaranna. Vonin um aukna verðbólgu er nú helzti bandamaður Sjálfstfl. í andstöðunni við ríkisstj. Venjulega afneita foringjar Sjálfstfl. verðbólgunni í ræðum sínum. Það hafa ræðumenn flokksins gert í ræðum sínum hér í kvöld. En fulltrúar Sjálfstfl. í fjhn. Nd. voru þó óvenju hreinskilnir, er þeir skiluðu nál. um stóreignaskattinn um daginn. Þar sögðu þeir m.a.: „Við viljum einnig á það benda, að hinir auknu skuldafjötrar atvinnurekstrarins, sem leiða mundi af samþykkt slíkrar skattálagningar, gera áframhaldandi verðbólguþróun að hagsmunamáli atvinnurekenda í miklu ríkara mæli en nú er.“ Hvað þýðir þetta? Hér eru fulltrúar sjálfstæðismanna í þingnefnd að játa, að atvinnurekendur og þó auðvitað fyrst og fremst stóratvinnurekendur og braskarar hafi hag, hafi beinan hag af áframhaldandi verðbólguþróun og að líklegt sé, að áhugi þeirra á henni fari vaxandi, ef stóreignaskatturinn verði samþykktur. Þurfa menn nú frekari vitna við um það, hverjir mundu græða á áframhaldandi verðbólguþróun? Þjóðin verður að átta sig á þeim ljóta leik, sem foringjar Sjálfstfl. leika nú í íslenzkum þjóðmálum. Hér á Alþingi halda þeir ræður og segjast nú eins og fyrr og ævinlega vera andvígir verðbólgu og vilja styðja alla góða baráttu gegn henni. Þeir gera að vísu engar till. í helztu vandamálum þjóðarinnar. Þeir láta sér nægja orðin hér. Þetta er sá þáttur stjórnarandstöðunnar, sem leikinn er á Alþingi. En hvað gera þeir svo utan Alþingis? Þar standa þeir á bak við heildsala og alla atvinnurekendur, sem krefjast hækkaðrar álagningar og hækkaðs vöruverðs, og þar espa þeir til verkfalla og kaupkrafna, þar sem þeir mega. Þetta er einn ljótasti leikur, sem leikinn hefur verið í íslenzkum stjórnmálum, sérstaklega þegar þess er gætt, að það er hægri sinnaður flokkur, að það er flokkur, sem hefur mikinn meiri hluta íslenzkra atvinnurekenda innan vébanda sinna, sem þannig hagar sér. Óvildin til ríkisstj. er svo mögnuð, að flokkurinn hikar ekki við að beita sér fyrir verkföllum og almennum kauphækkunum, þótt það sé beinlínis andstætt hagsmunum helztu umbjóðenda hans. Hann hikar ekki við að beita sér fyrir aukinni verðbólgu, þótt það sé augljóslega andstætt beinum hagsmunum þjóðarheildarinnar. Ég gat þess í upphafi, að einn af ræðumönnum Sjálfstfl. hefði látið svo um mælt, að honum fyndist dimmt umhverfis sig. Það er meiri sannleiki í þessum orðum en ræðumaður hefur líklega gert sér grein fyrir. Það eru nefnilega sannkölluð myrkraverk, sem Sjálfstfl. er nú að vinna. En þeim mun nauðsynlegra er að bregða skærri birtu á háttalag hans. Það hefur verið gert í þessum umr., og það hefur afhjúpað Sjálfstfl. sem ábyrgðarlausan lýðskrumsflokk, sem hljóta mun þá einu uppskeru myrkraverka sinna að framlengja valdaleysi sitt og áhrifaleysi. En tími sá, sem ríkisstj. mun gefast til þjóðhollra starfa, til þess að vinna að allsherjarumbótum og framförum, mun verða þeim mun lengri. - Verið þið sæl.



Bjarni Benediktsson sagði hér í kvöld, að það yrði að sleppa mörgu, t.d. væri ekki hægt að gera samanburð á úrræðum flokkanna. Einhverjum hefði nú máske fundizt, að sjálfstæðismenn hefðu átt að segja ögn færri slúðursögur, en reyna heldur að gera samanburð á úrræðum flokkanna, ef þeir þá hefðu einhver úrræði. En það er nú lóðið. Þessar umr. hafa orðið að hinni stærstu þrotabúsyfirlýsingu fyrir þá, einmitt vegna þess, að þeir hafa ekki komið fram með sín úrræði. Hv. þm. Reykv., Gunnar Thoroddsen, sagði, að það væri álitshnekkir að taka kommúnista í ríkisstjórn. Allir vita, að sjálfstæðismenn vildu endilega mynda stjórn með Alþb. eftir síðustu kosningar. Hv. sami þm. viðurkenndi, að útsvörin í Reykjavík hefðu hækkað um 30 millj. kr. að meðaltali á ári síðustu 3 árin. Það var allt í lagi. En 8 millj. kr. skattur á milljónamæringana, hann á að setja þjóðlífið úr skorðum eftir málflutningi sjálfstæðismanna hér undanfarna daga. Eitt það furðulegasta, sem komið hefur fram í þessum umr., er þjóðsagan um lánstilboð í Sogið, sem ekki hafi verið notað. Á að trúa því, að Ólafur Thors eða einhver annar ráðherra í ríkisstj. hafi haft tilboð um lán, sem hann hafi haldið leyndu fyrir ríkisstj.? Á að trúa því, að form. Sogsstjórnarinnar, Gunnar Thoroddsen, hafi verið látinn senda menn sína úr einu landi í annað árangurslaust, ef fyrir lá nothæft lánstilboð til Sogsvirkjunarinnar? Á að trúa því, að borgarstjórinn í Reykjavík og hans félagar hafi verið látnir búa við þá martröð, að alltaf nálgaðist síðustu forvöð í Sogsmálinu, en féð vantaði, ef lánstilboð lá fyrir? Nei, ég held það sé ofvaxið að telja mönnum trú um annað eins og þetta. Hv. 1. þm. Rang., Ingólfur Jónsson, sagði, að það væri rangt, að sjálfstæðismenn hefðu reynt að spilla fyrir erlendum lántökum. Við hvað hefur þá sá málflutningur sjálfstæðismanna verið miðaður, að með lánum til Íslands væri verið að borga aðgöngumiðana fyrir kommúnistana að stjórnarráðinu á Íslandi, eða sá málflutningur, að Ísland hafi alls ekki getað fengið nokkurt lán, ekki einu sinni 4 millj. dollara, nema með því að verzla með varnarmálin? Og í hvaða skyni var þessi þokkalegi boðskapur sendur látlaust í önnur lönd eftir öllum þeim leiðum, sem Sjálfstfl. hafði yfir að ráða. Hv. 1. þm. Rang. sagði, að það þyrfti mikla dirfsku til þess að halda því fram, að Sjálfstfl. ætti þátt í því að vekja nú hækkunarkröfur í landinn. Ég segi: það þarf mikla fyrirlitningu fyrir sannleikanum til þess að segja þetta, og það er hraustlega gert að segja þetta upp í opið geðið á allri þjóðinni, sem er áhorfandi og áheyrandi svo að segja daglega að ósvífinni niðurrifsbaráttu sjálfstæðismanna, sem einmitt gengur í þessa átt. Ég skora á menn úti um landið að fylgjast með starfi þeirra sendiboða, sem Sjálfstfl. hefur nú sent út af örkinni til þess að reyna að koma af stað hækkunarkröfum. Menn segja hér, að það hafi verið ósamræmi í framkomu ríkisstj. í varnarmálunum. Þetta er með öllu rangt. Það hefur verið fullt samræmi í afstöðu ríkisstj. í varnarmálunum. Það hefur aðeins verið tekið tillit til þess, hvernig ástæður hafa breytzt í heimsmálunum, eins og vitanlega hver skyni borinn maður hlaut að gera. Á hinn bóginn hefur það komið skýrt fram hjá Sjálfstfl. í þeim umr„ sem fram hafa farið undanfarið um varnarmálin, að þeir ætla sér ekki að standa á þeirri stefnu, sem mörkuð var, þegar Ísland gekk í Atlantshafsbandalagið. Stjórnarandstæðingar hafa talað hér um sparnað, og því hefur verið svarað, en ég vil aðeins bæta því við, að aðeins einu sinni hefur það komið fyrir í sögu landsins, svo að mér sé kunnugt, eða a.m.k. í sögu síðustu áratuga, að meira hafi verið tekið út úr sparisjóðum árlangt og bönkum en inn í þá var lagt, og það var árið 1946, enda hafði form. Sjálfstfl., hv. þm. G-K., þá leikið verðbólgulistir sínar ósleitilega, eins og ég lýsti hér áður í kvöld, og lagt rækilega grundvöllinn að því „trausti“ (í gæsalöppum), sem í þessu speglaðist. Þá hefur verið rætt hér nokkuð um bankamálin. Sannleikurinn er sá, að það hefur helzt orðið ráðið af málflutningi stjórnarandstæðinga á hv. Alþingi, að þeir séu í sjálfu sér samþykkir hvoru tveggja því, sem gera á í bankamálunum, sem sé því að skapa seðlabankanum meiri sérstöðu og sjálfstæðari aðstöðu og að gera Útvegsbankann að ríkisbanka. En samt sem áður hafa þeir hamazt gegn þessum frv. Ástæðan er blátt áfram sú og engin önnur en sú,að af þessum skipulagsbreytingum leiðir, að sú meirihlutaaðstaða, sem Sjálfstfl. hefur skapað sér í tveimur aðalviðskiptabönkum landsins, hverfur úr sögunni. Þetta kalla þeir pólitíska ofsókn og að hér sé gefið óheppilegt fordæmi. Samkvæmt þessari kenningu ætti aldrei að mega gera skipulagsbreytingar á bönkunum, sem hefðu í för með sér nokkra röskun á mannaskipun í yfirstjórn þessara stofnana. Munu flestir sjá fánýti þessarar röksemdafærslu, enda er hún eingöngu af því sprottin, að sjálfstæðismenn vilja ekki missa þá aðstöðu, sem þeir hafa fengið í þessum stofnunum. En hvernig er sú aðstaða fengin? Þar hafa víst ekki legið til grundvallar pólitískar ástæður eða hið pólitíska vald verið notað eða hitt þó heldur. Allir vita, að sjálfstæðismenn hafa skefjalaust notfært sér þá pólitísku aðstöðu, sem þeir hafa haft á undanförnum árum, til þess að sölsa undir sig yfirráð í þessum tveimur aðalbönkum landsins. Ég held, að það sé alveg vonlaust verk að telja mönnum trú um, að þessar skipulagsbreytingar á bönkunum séu óeðlilegar og að í þeim felist nokkur ofsókn, þó að þær verði til þess, að enginn einn flokkur hafi hreinan meiri hluta í báðum aðalviðskiptabönkum landsins. Stjórnarandstöðu er skylt að hafa með höndum leiðbeinandi gagnrýni. Stjórnarandstæðingum á Alþingi er skylt að segja, hvað þeim finnst réttara að gera en það, sem stjórnin gerir, ef þeir aðhyllast það ekki. En hvernig hefur núv. stjórnarandstöðu tekizt að uppfylla skyldur sínar í þessu efni? Þeir hafa gersamlega brugðizt kjósendum sínum, landi sínu og þjóð. Þeir hafa engar till. gert um höfuðmálefni landsins. Það er engin heil brú í þeirra afstöðu samanborið við það, sem þeir hafa áður haldið fram. Stefna sjálfstæðismanna í stjórnarandstöðunni er neikvæð niðurrifsstefna utan lands og innan. En menn skulu ekki halda, að það sé einhver tilviljun, að forusta Sjálfstfl. hefur svo gersamlega brugðizt. Menn ættu að minnast þess, á hvern hátt farið hefur í hvert skipti, sem Sjálfstfl. hefur haft aðstöðu til þess að taka forustuna í stjórn landsins, eins og rækilega hefur verið rakið í þessum umr. Innsti kjarni Sjálfstfl. hefur aldrei verið trúr í því að koma hér á jafnvægi í efnahagsmálum eða viljað í raun og veru nokkuð á sig leggja til þess. innst inni hefur þeim öflum, sem þar ráða mestu, verið alveg ósárt um, þótt verðbólguhjólið héldi áfram að snúast. Þeir hafa fundið, hvílíka gróðamöguleika það gaf fyrir þá, sem hefðu aðstöðu til þess að notfæra sér það. Þessi öfl hafa líka fyrir löngu sannfært sig um það, að þeirra gróða þarf ekki að stafa hætta af kauphækkunum, ef þeir hafa bara völdin. Það eru þessi öfl, sem nú standa fyrir þeirri baráttu, sem háð er í landinu til þess að koma af stað nýrri verðbólguöldu og verðrýrnun peninga. Það á að vinna tvennt í senn, að útvatna skuldir braskaranna, sem undanfarið hafa lifað á því að hafa aðgang að bönkunum, og svo komast til valda. Ríkisstj. og flokkar þeir, sem hana styðja, hafa átt við ýmsa erfiðleika að etja. Samt sem áður hafa verið stigin stór skref til bóta og fram á við. Miklar tilraunir hafa verið gerðar til þess að stöðva verðbólguna í samvinnu við stéttasamtökin í landinu. Hefur þar verið reynt að byggja upp vígstöðvar gegn niðurrifsöflum, sem þar að sækja, og stendur sú orrusta yfir. Kjör sjávarútvegsins hafa verið bætt, bæði þeirra, sem reka útveginn, og fiskimanna. Verið er að efna til kaupa á nýjum, glæsilegum fiskiskipum og nokkur þegar keypt. Aðstaða landbúnaðarins til útflutnings á landbúnaðarafurðum hefur verið stórlega bætt, stórmerk ný löggjöf sett til þess að auka stuðning við nýbýlamyndun og ræktun á þeim býlum, sem skemmra eru á veg komin í ræktunarmálum, og veðdeild Búnaðarbankans séð fyrir nokkru lánsfé árlega á næstu árum. Tvöfaldað hefur verið ríkisframlag til raforkumála dreifbýlisins. Fiskveiðasjóður hefur verið efldur. Atvinnuaukningarfé hefur verið aukið, og kemur það einkum til góða atvinnulífi kauptúna og kaupstaða úti um land. Útvegað hefur verið lánsfé til Sogsvirkjunar og þar með bjargað stórkostlegu áfalli á elleftu stundu. Sett ný löggjöf um íbúðalán, sem á að byggja upp til frambúðar mikinn lánasjóð, og er þar byggt á grunni, sem lagður var að forustu framsóknarmanna, þegar þeir fóru með félagsmálin. Sett ný löggjöf um bankamálin, sem tryggir seðlabankanum óháðari aðstöðu en verið hefur til þess að hafa heilbrigð áhrif á peningamálin og jafnframt kemur í veg fyrir, að einn flokkur geli ráðið yfir tveimur aðalviðskiptabönkum landsins. Lögfestur stóreignaskattur, sem á að renna til þess að styðja í búðalánasjóð og veðdeild Búnaðarbankans. Stórmerk löggjöf sett til stuðnings menntun og vísindum. innleiddur skyldusparnaður ungs fólks til heimilamyndunar. Hika ég ekki við að fullyrða, að þar er á ferðinni eitt hið merkasta nýmæli, sem núv. ríkisstj. hefur beitt sér fyrir. Þetta og fleira hefur verið aðhafzt, þó að ríkisstj. hafi ekki enn þá starfað í heilt ár. Það er ástæðulaust að leyna því, að við mikla erfiðleika er að etja. Aflabresturinn á vetrarvertíðinni verður ekki aðeins þeim útgerðarmönnum og fiskimönnum, sem hlut eiga að máli, þungur í skauti, heldur þjóðinni allri. Þetta áfall er þegar farið að segja til sín í gjaldeyristekjum þjóðarinnar og veldur miklum erfiðleikum, eins og nærri má geta. Þýðir ekki annað en horfast í augu við, að þetta áfall getur orðið til þess, að erfitt verði að koma ýmsu í framkvæmd, sem menn annars hefðu gjarnan viljað gera. Þá er allri þjóðinni ljóst, að miklir erfiðleikar eru á útvegun fjármagns til þess að halda áfram með fullum hraða sumum af þeim framkvæmdum, sem búið var að efna til, án þess að séð væri fyrir fullnægjandi fjármagni til þeirra. Verður ef til vill að draga úr sumum af þeim framkvæmdum og fresta þeim nokkuð. En það þýðir á engan hátt, að frá þeim verði horfið. Vandamálin verða leyst, ef stjórnin fær starfsfrið, en það tekur vitaskuld sinn tíma að ráða fram úr þeim. Þau verða ekki leyst öll í senn á einum degi. Öll þjóðin þekkir þá baráttu, sem sjálfstæðismenn halda uppi til þess að reyna að ná völdum aftur. Henni hefur verið rækilega lýst hér í þessum umræðum, og mun fátt ofsagt í þeim fræðum. Það er víst óhætt að fullyrða, að mikill meiri hluti þjóðarinnar álítur sízt af öllu ástæðu til, að sjálfstæðismenn fái þau laun frammistöðu sinnar, að þeir verði leiddir til valda á næstunni. Það er víst enginn snefill af vafa um það, að fjölmargir af þeim, sem af einhverjum ástæðum undanfarið hafa léð sjálfstæðismönnum brautargengi, munu ekki gera það framar, eftir að sjálfstæðismenn hafa nú sýnt svo rækilega í stjórnarandstöðunni, hvert þeir eru að fara. En menn verða þá að gera sér það ljóst, að til þess að áætlun sjálfstæðismanna misheppnist, verða núv. stjórnarflokkar að vinna saman áfram og ekki víla fyrir sér að gera þær ráðstafanir, sem þarf að gera, til þess að hægt sé að halda þjóðarbúskapnum í góðu horfi. Takist sjálfstæðismönnum að brjóta skarð í víglínurnar og skemma árangur þeirra ráðstafana, sem stjórnarflokkarnir hafa komið sér saman um og framkvæmt, verður að mæta því með nýjum ráðstöfunum, en ekki með því að leggja upp laupana. Þeim mun ferlegri fjarstæður sem íhaldið finnur upp á í valdabaráttu sinni, þeim mun fastar verða vinnandi framleiðendur og önnur alþýða landsins að þjappa sér í samstarfinu til þess að tryggja kraftmikinn umbótabúskap. Og þótt sumt verði úr skorðum fært, þá er að gera nauðsynlegar ráðstafanir á móti. Vanda getur að höndum borið og svo farið, að hrint verði út í, að fleira verði að gera en gott þykir. En allt verður að skoðast í því ljósi, að bezt er, að samtök hins vinnandi fólks til sjávar og sveita geri það, sem gera þarf, veri það létt eða erfitt, og hiki ekki við að sjá málefnum landsins borgið og taka á sig þá ábyrgð, sem til þess þarf, enda með því móti bezt tryggt, að svo vel verði fyrir öllu séð sem verða má. Góða nótt.



Herra forseti. Í þessum umr. hefur allmjög verið rætt um skyndilegan áhuga íhaldsins fyrir launamálum ýmissa launþegasamtaka nú hér í bænum. Óþarft er að taka það fram, að þessi áhugi íhaldsins á ekkert skylt við raunverulegan áhuga fyrir bættum launakjörum verkafólks. Það er nauðsynlegt, að þau stéttarfélög, sem nú eiga uppsagða samninga, geri sér þetta fyllilega ljóst. Því fer fjarri, að ríkisstj. telji, að allar launabreytingar stéttarfélaga séu nú fordæmanlegar. Hún veit, að vissulega getur verið þörf á leiðréttingu í launagreiðslum í ýmsum tilfellum, og hún mun ekki setja sig upp á móti slíkum launaleiðréttingum. En það ber eigi að síður að vara sterklega við tilgangi íhaldsins með vinnustöðvunum og kauphækkunum, svo augljóslega sem það reynir að stefna þessum ráðstöfunum gegn verðstöðvunarstefnu ríkisstj. Hv. 6. þm. Reykv., Gunnar Thoroddsen, borgarstjórinn í Reykjavík, reyndi hér að afneita rafmagnshækkuninni, þeirri sem laumað var inn í vísitöluna nú um síðustu mánaðamót. Hann taldi verðhækkunina hafa orðið af sjálfu sér. Helzt var á honum að skilja, að hann kærði sig lítið um þessa verðhækkun, og er sjálfsagt að taka það til nánari athugunar. Hv. þm. getur nú ekki hlaupizt hér undan ábyrgð. Það var hann og flokksmeirihluti hans í bæjarstjórn Reykjavíkur, sem tók ákvörðunina um þessa verðhækkun og ber alla ábyrgð þar á. Hv. 6. þm. Reykv., borgarstjórinn í Reykjavík, minntist hér á landspróf skólabarna. Hann taldi fremur ólíklegt, að ríkisstj. stæðist sitt landspróf með hliðsjón af stefnu sinni í landsmálunum. Sínum augum lítur hver á silfrið, eins og stendur þar, og ekki er nú víst, að þjóðin líti eins á prófmálin og þeir íhaldsmenn gera í þessu tilfelli. Segja mætti mér það, að þjóðin vildi ekki sleppa þeim flokki í gegnum landspróf, sem neitar því, að stóreignamenn eigi fremur að borga styrki til framleiðslunnar í landinu en alþýða manna, - sem neita því, að lækka megi álagningu heildsala, - sem neita því, að afnema megi einokunina í útflutningsmálunum, - sem neita því, að rétt sé að skapa framtíðarsjóð til lausnar á húsnæðisvandamálunum. Ætli sé ekki nokkur hætta á því, að þjóðin felli þann flokk á landsprófinu, sem neitað hefur nú á þessu þingi öllum þessum málum? Skyldi það ekki verða íhaldið, sem fellur á landsprófinu? Þessum umr. er nú að verða lokið. Þær hafa ótvírætt leitt í ljós, að stjórnarandstaða Sjálfstfl. er án málefna og algerlega ábyrgðarlaus. Þar sem ég er síðasti ræðumaður hér í kvöld og mikið er þegar að gert, sé ég enga ástæðu til þess að eyða frekari höggum á stjórnarandstöðuna, svo gersamlega liggur hún afvelta eftir þessar umr. Stefna ríkisstj. liggur ljóst fyrir. Hún vinnur markvisst að öflun nýrra framleiðslutækja. Hún viðurkennir sérstaka þörf þeirra landshluta, sem dregizt hafa aftur úr í atvinnulegum efnum á undanförnum árum. Hún leggur áherzlu á gernýtingu framleiðslutækjanna og vill samstarf við framleiðendur og hefur sýnt það í verki. Hún leggur óhikað byrðarnar af nauðsynlegri aðstoð við framleiðsluna á herðar heildsölum, á herðar milliliðum og stóreignamönnum fremur en alþýðu landsins. Hún krefst þess, að bankapólitík landsins sé í samræmi við uppbyggingar- og atvinnumálastefnu stjórnarinnar. Hún krefst þess, að afurðasalan sé rekin með þjóðarhag fyrir augum og að aflétt sé allri einokun í þeim efnum. Hún telur rétt og nauðsynlegt að bæta kjör fiskimanna og lyfta þannig undir aukna framleiðslu landsmanna. Hún berst fyrir stöðugu verðlagi og sanngjarnri verðlagningu, þó að slíkt kunni að bitna á nokkrum gæðingum stjórnarandstöðunnar. Og hún hefur sýnt með tillögum sinum í húsnæðismálunum, að hún vill leysa þau mál, svo að til frambúðar megi verða. - Þetta eru nokkur aðalatriðin í stefnu stjórnarinnar. Afstaða almennings til stjórnarinnar á að fara eftir viðhorfum manna til þessara mála. Ríkisstj. kvíðir ekki að taka við dómi almennings, þegar þessi mál eru lögð til grundvallar og störf hennar í þessum efnum. En segja mætti mér, að Sjálfstfl. óttaðist dóm kjósenda, ef hann stæði fyrir framan þá eftir þá frammistöðu, sem hann hefur sýnt til þessara og annarra höfuðmálefna, sem íslenzka þjóðin á við að glíma nú. - Góða nótt.