Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur eftirfarandi tilkynning um skipan embættismanns fastanefndar: Sigmundur Ernir Rúnarsson var kjörinn varaformaður samgöngunefndar á fundi nefndarinnar í morgun, 10. nóvember.

Um kl. 14.30 í dag fer fram utandagskrárumræða um stöðu viðræðna Íslands við ESB. Málshefjandi er hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir og hæstv. utanríkisráðherra Össur Skarphéðinsson verður til andsvara. Umræðan fer fram skv. 2. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Virðulegi forseti. Það vakti athygli mína í gærkvöldi að fréttir bárust af því, þó að þær væru ekki miklar, að fréttamanni hefði verið sagt upp hjá Ríkisútvarpinu. Ástæðan sem hefur komið fram í fjölmiðlum er sú að viðkomandi fréttamaður skrifaði bók um fyrrverandi ráðherra. Nú er það ekki svo að fréttastjóri hafi ekki vitað að hann ætlaði að skrifa bók um fyrrverandi ráðherra. Fréttamaður tilkynnti fréttastjóra það og gerði fréttastjóri ekki athugasemdir við það í janúar en þegar í ljós kemur að fyrrverandi ráðherra er Árni Mathiesen horfir málið öðruvísi við. Ég veit, virðulegi forseti, að fréttamaðurinn fékk ekkert tækifæri til málsvarnar í þessu máli. Við vitum það öll sem hér erum að í okkar litla landi skipta fréttamenn og starfsmenn Ríkisútvarpsins sér af ýmsu, starfa á ýmsum stöðum í frítíma sínum og beita sér með ýmsum hætti. Ég veit ekki til þess að það hafi verið gengið hart fram gagnvart því fólki sem skiptir sér af þjóðmálum. Í þessu tilfelli er ekki um það að ræða, heldur það að viðkomandi aðili er að skrifa bók. Viðkomandi fréttamaður hefur ekkert - ég kannaði það - skrifað um landsdóm eða skýrslu rannsóknarnefndarinnar eða um þennan fyrrverandi ráðherra. Honum er sem sagt sagt upp og fær ekkert tækifæri til að verja sig. Virðulegi forseti. Ég hefði áhuga á því að heyra sjónarmið fleiri þingmanna, sérstaklega stjórnarþingmanna, af því að ég held að við viljum öll sjá 

Virðulegi forseti. Ríkisstjórnin hélt ríkisstjórnarfund sinn í gær í Víkingaheimum í Reykjanesbæ eins og kunnugt er. Ég tel mjög jákvætt að ríkisstjórnin sé búin að átta sig á því að Suðurnesin eigi við vandamál að glíma sem er bágt atvinnuástand. Ég tel líka mjög jákvætt að þarna sannast að barátta heimamanna fyrir að ná athygli og eyrum ríkisstjórnarinnar hefur skilað árangri. Menn funduðu, menn ræddu málin, 10 atriða listi var settur fram af hálfu ríkisstjórnarinnar og það er líka jákvætt. Eftir fundinn lögðu menn áherslu á að allir væru í sama bátnum og að nú ættu allir að róa í sömu átt. Það er líka jákvætt. Ég tók hins vegar eftir því að á þessum 10 atriða lista voru nánast engin þeirra verkefna sem heimamenn á svæðinu hafa lagt mesta áherslu á og það eru þau verkefni sem við vitum öll að mestur ágreiningur hefur verið um, m.a. á hinu háa Alþingi. Þessi verkefni eru ekki sérstaklega nefnd á listanum. En það getur verið að það sé líka jákvætt, þá þýðir það a.m.k. að ekki sé búið að slá þau formlega út af borðinu. Til að taka af allan vafa langar mig til að spyrja hv. þingmenn og hæstv. ráðherra ríkisstjórnarinnar hvort það sé ekki örugglega þannig að fjarvera þessara verkefna af þessum lista þýði að verkefnin séu í ákveðnum farvegi og að ríkisstjórnin sé einhuga að baki heimamönnum, rói nú í sömu átt með heimamönnum, í þá átt að klára þessi verkefni og koma þeim í höfn. Þetta eru verkefni sem gefa vel launuð og varanleg störf, álverið, gagnaverið, kísilver, fleiri en eitt, ECA-flugverkefnið, uppbygging Helguvíkurhafnar, til hagsbóta fyrir svæðið, stuðningur við fiskvinnslu á svæðinu, stuðningur við Heilbrigðisstofnun Suðurnesja, stuðningur við Keili sem menntastofnun. Er það ekki örugglega þannig að ríkisstjórnin ætli að róa með heimamönnum 

Virðulegur forseti. Mig langar til að taka undir með hv. þm. Ragnheiði Elínu Árnadóttur um mikilvægi þess að ríkisstjórnin beiti sér á því svæði sem hér um ræðir. Ég tel að ríkisstjórnin hafi sýnt það vel í verki í gær þegar hún hélt fund á svæðinu og kynntur var langur listi yfir aðgerðir sem hún hefur hugsað sér að grípa til. Það er fagnaðarefni að mínu mati að ríkisstjórnin sýni það með svo afgerandi hætti að hún ætli að láta til sín taka á þessu svæði þar sem atvinnuleysið er mest og vandinn jafnstór og raun ber vitni. Ég tek undir með hv. þingmanni að því leyti til að mikilvægt er að þingmenn og sveitarstjórnarfólk taki höndum saman í þessum efnum. Þess vegna var svolítið leiðinlegt að upplifa það í þinginu í gær að eina atriðið sem hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins gerðu að umtalsefni í þingsal hefði verið svokallað hergagnasafn sem var ein þeirra fjölmörgu hugmynda sem ræddar voru á þessum fundi. Þeir létu eins og það hefði verið það eina nýja sem þarna var lagt til.  
             Þegar menn ganga fram með þessum hætti, hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, vaknar sú grunsemd að það sé bara gamaldags pólitík sem býr að baki en ekki raunverulegur vilji til að leysa vandamál sem er gríðarlega brýnt að við tökum höndum saman um að leysa. 
            

Virðulegi forseti. Ég vil eins og hv. tveir síðustu þingmenn gera að umtalsefni fund ríkisstjórnarinnar sem haldinn var á Suðurnesjum í gær. Ég tel að þessi fundur hafi verið sérstaklega mikilvægur fyrir okkur Suðurnesjamenn og að fyrir hann beri að þakka. Sveitarstjórnarmenn og ríkisstjórnin staðfestu þar með táknrænum hætti skýran vilja til samstarfs um atvinnuuppbyggingu á svæðinu og þótt báðir aðilar hafi lýst yfir vilja til samstarfs áður hafa skeytasendingar verið með þeim hætti að efast hefði mátt um eindreginn vilja. Þess vegna skipta þau jákvæðu skilaboð sem komu frá fundinum í gær mjög miklu máli. Það er einnig mikilsvert að á sama tíma og unnið er að atvinnuuppbyggingu sé tekist á við þau félagslegu vandamál sem kreppan og atvinnuleysið hafa skapað á Suðurnesjum. Það að lengja hámarkstímabil greiðslu atvinnuleysisbóta úr þremur árum í fjögur skiptir sveitarfélögin fjárhagslega miklu máli á svæði þar sem langtímaatvinnuleysi er staðreynd og fjárhagsaðstoðin í höndum sveitarfélaganna. Einnig er öruggt að það að starfsemi umboðsmanns skuldara verði staðsett á Suðurnesjum skiptir skjólstæðinga hans á svæðinu máli. Neikvæð áhrif kreppunnar koma skýrast í ljós í afleiðingum atvinnuleysis á einstaklinga og fjölskyldur. Það að ríkisstjórnin skuli leggja fram fjármagn til að ráðinn verði verkefnisstjóri til að halda utan um samstarf sveitarfélaganna í velferðarmálum með aðkomu Vinnumálastofnunar, Íbúðalánasjóðs og umboðsmanns skuldara tryggir m.a. bæði upplýsingaflæði og styttir boðleiðir þeirra sem eru að takast á við þennan mikla vanda. Framlag til að tryggja rekstrargrundvöll og samstarf skólanna á Suðurnesjum, til að þróa ný fjölbreytt námsframboð, námsráðgjöf og hvatningu til þeirra sem hafa minnstu menntunina eða eru án atvinnu er einnig jákvætt og mikilvægt skref. Ég hef lagt á það áherslu að jafnaðarmenn leggi Suðurnesjamönnum aukið lið við að takast á við vanda svæðisins. Það er gert og því þarf að fylgja eftir.

Virðulegi forseti. Ég fagna þeim farvegi sem atvinnumál á Suðurnesjum, mér liggur reyndar við að segja samfélagsmálin á Suðurnesjum, eru komin í eftir samkomulag milli ríkisstjórnar og sveitarstjórnarmanna í gær. Ég held að þarna séu menn kannski loksins komnir á réttan stað með málið. Við höfum horft upp á það allt of lengi að menn hafa skellt skuldinni á hina og þessa og ég tel að það skili okkur engu. Þarna hafa menn einblínt of mikið á töfralausnir, sérstaklega eina töfralausn, stóra álverið í Helguvík. Ég vil segja á þessum tímapunkti að álver sem eru bara til í excel-skjölum ár eftir ár skapa engin störf. Skyldur okkar í þinginu, stjórnvalda og sveitarstjórnarmanna á svæðinu eru að bindast samtökum um að tryggja að það fólk sem hefur ekki störf og er búið að vera atvinnulaust mánuðum og missirum saman fái úrlausn sinna mála. Þess vegna verðum við að tryggja að það séu mörg tækifæri í boði á sama tíma. Það sama hentar ekki öllum. Það hentar ekki öllum að vinna í álverum. Konur eru í kringum helmingur atvinnulausra á Suðurnesjum. Við vitum það í ljósi sögunnar að konur vinna síður í álverum en karlar og þess vegna eru ríkisstjórnin og sveitarstjórnarmenn á svæðinu á hárréttum stað með því að bjóða fjölbreytt úrræði sem henta mismunandi, taka á menntunarvandanum, taka á félagslega vandanum, taka á atvinnuvandanum. 
             Þau verkefni sem þarna er boðið upp á eru sem betur fer fjölbreytt. Í því liggur lausnin. Við verðum sameiginlega, hvar í flokki sem við stöndum, að tryggja að fólk fái störf, ekki að það sé eitt risastórt álver sem eigi að leysa allan vanda og koma öllum í störf. Við erum búin að bíða eftir því núna síðan 2006 og það er ekkert að gerast. Það eru enn fjölmörg ljón í þeim vegi. Þarna eru menn á réttum stað. Sameinumst um það á þinginu, hvar í flokki sem við stöndum, að tryggja að núna fái atvinnulausir á Suðurnesjum 

Virðulegi forseti. Timo Summa, formaður sendinefndar ESB á Íslandi, tjáir sig um fyrirhugað kynningarstarf sambandsins á Íslandi næstu missiri. Á næstu tveimur árum er áætlað að til þessa kynningarátaks renni 155 milljónir íslenskra króna, þ.e. um 1 milljón evra. Sambandið ætlar að halda hér úti fjórum, fimm starfsmönnum sem hafa það að fullum starfa að dreifa upplýsingum um sambandið til almennings. Áætlað er að skrifstofan í Aðalstræti og útibú hennar á Akureyri muni styðja fyrirlestrahald og annað kynningarstarf á vegum sambandsins. Svo ber þannig við að hér á landi eru í gildi lög nr. 62/1978 sem banna fjárhagslegan stuðning erlendra aðila og blaðaútgáfu erlendra sendiráða á Íslandi. Það hefur orðið nokkuð mikil réttarþróun í blaðaútgáfu og þeim dómum sem að henni falla varðandi prentfrelsi og meiðyrðamál. Hæstiréttur hefur lögjafnað frá þeim lögum yfir á netmiðla og hið nýja umhverfi fjölmiðla á Íslandi þannig að ég tel að þessi lög séu í fullu gildi með vísan í dóma Hæstaréttar. Í 1. gr. laganna segir, með leyfi forseta: „Þá er erlendum sendiráðum á Íslandi óheimilt að kosta eða styrkja blaðaútgáfu í landinu.“ Því langar mig til að spyrja hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur, varaformann utanríkismálanefndar - formaður nefndarinnar gat því miður ekki verið við þessa fyrirspurn: Hvernig ætlar utanríkismálanefnd að bregðast við þessu lögbroti Evrópusambandsins? Hvað skal gera? Verður ekki að banna Evrópusambandinu þetta kynningarstarf á grundvelli þessara laga?

Virðulegi forseti. Ég gæti bara verið mjög snögg og sagt: Nei, það þarf ekki að banna neitt vegna þess að það er alls ekki verið að brjóta þessi lög sem hv. þingmaður, lögfræðingurinn, vitnar til. Við höfum sótt um aðild að Evrópusambandinu. Það eru samningaviðræður í gangi við Evrópusambandið. Evrópusambandið hefur sett hér upp skrifstofu til að sinna þeim verkum sem að þeim snýr, að hluta til þannig að við þurfum ekki alltaf að sækja allt í 3–4 þús. kílómetra fjarlægð. Evrópusambandið hyggst kynna þá löggjöf sem gildir í Evrópusambandinu, löggjöf sem þessi þjóð, þetta þing, hefur lagt til að við semjum um við Evrópusambandið, þ.e. hvort við getum orðið aðilar að samstarfinu. Það er nú allt og sumt sem er verið að gera. Það er verið að uppfræða fólk, segja fólki staðreyndir um  
            

Forseti biður hv. þingmenn um að leyfa hv. þingmanni að ljúka máli sínu. Þeir geta komist að síðar, óski þeir þess.

Bara því miður, forseti, ég er ekki -

Hv. þingmenn, vinsamlega hafa einn fund í salnum.

Ég þakka hæstv. forseta vegna þess að það er mjög leiðigjarnt að standa í þessum stól og þurfa alltaf að hlusta á gaspur úti í sal. Það er nógu mikið gaspur sem kemur úr stólnum oft. 
             Þá ætla ég að segja að stutta svarið við spurningu hv. þingmanns sé: Nei, það þarf ekki að taka á þessu fræðslustarfi og því starfi sem framkvæmdastjórn Evrópusambandsins stendur fyrir hér á landi. Það er gott starf og mun koma okkur til góða, öllum.

Frú forseti. Mig langaði aðeins að blanda mér inn í þá umræðu sem hér er í gangi og snýr að þeim fjármunum sem Evrópusambandið hyggst setja hér í kynningarstarfsemi. Það er eitt sem hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir virðist hafa gleymt, því að íslenska þjóðin er algerlega andsnúin aðild að Evrópusambandinu, 

Forseti biður hv. þingmenn um að leyfa hv. þingmönnum að ljúka máli sínu í pontu.

Við hljótum að hafa ákveðnar áhyggjur af því þegar hingað streyma gríðarlegir fjármunir frá einum aðila inn í svona baráttu og hljótum einfaldlega að grípa til aðgerða hvað það snertir. Þetta skynjaði ég til að mynda á málþingi Vinstri grænna sem haldið var fyrir skömmu. Hv. þingmenn Samfylkingarinnar hafa hins vegar ekki áttað sig á því að það er vaxandi andstaða við það að vera í þessu ferli. Það er vaxandi andstaða við það að hingað streymi fjármunir og við hljótum að ætla að hér verði tryggð réttlát og opin umræða um Evrópusambandið. Það verður ekki gert þegar ótakmarkað fjármagn streymir frá einum aðila inn í þá baráttu. 
            

Virðulegur forseti. Af orðum mínum í svari við fyrirspurn hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur í gær um fund þingmanna Hreyfingarinnar með forseta Íslands vegna tilmæla okkar um utanþingsstjórn skildist sumum að forsetinn hefði sjálfur átt frumkvæðið að þeim fundi. Að fenginni ábendingu og vegna stöðu forsetans í stjórnskipan landsins er rétt að það komi skýrt fram að Hreyfingin sendi forseta bréf með tillögunni og óskaði eftir fundi í framhaldi af því. Forseti brást skjótt og vel við, bauð okkur til fundar og funduðum við með honum á Bessastöðum tveimur dögum síðar. Frumkvæðið að fundinum kom því alfarið frá Hreyfingunni. Úr því að ég er hér uppi vil ég þá gaspurslaust jafnframt nota tækifærið og ítreka þá skoðun sem fram kemur í tillögum okkar, að hér á landi ríki stjórnarkreppa þar sem hvorki ríkisstjórnin né Alþingi séu fær um að leysa úr þeim alvarlegu vandamálum sem þjóðin stendur frammi fyrir, og skora jafnframt aftur á forsætisráðherra einfaldlega að skila umboði sínu.

Frú forseti. Það sem brennur hvað mest á Íslendingum í dag eru atvinnumálin og óviðunandi ástand í þeim geira. Það var því fagnaðarefni eftir mikla þrautseigju íbúa á Reykjanesi að ríkisstjórnin skyldi loksins hafa ljáð máls á því að eiga gott samstarf um atvinnuuppbyggingu á því svæði þar sem mikið atvinnuleysi er. Ég fagna því hér. Hins vegar eru fleiri landsvæði og íbúar sem hafa barist fyrir tilverugrundvelli byggðarlaga sinna, og vil ég nefna Þingeyinga í því samhengi. Það er útbreidd skoðun í Þingeyjarsýslum og reyndar hjá okkur fleirum að ríkisstjórnin hafi einfaldlega lagt stein í götu mikilvægra framfaramála er snerta atvinnuuppbygginguna þar. Sú spurning hlýtur þá að vakna - og ég veit að hæstv. utanríkisráðherra hefur beðið um orðið á eftir - í framhaldinu hvort ríkisstjórnin sé ekki reiðubúin til að ganga til samstarfs og samvinnu við Þingeyinga í atvinnuuppbyggingu og atvinnusköpun á því landsvæði. Ég veit að hæstv. iðnaðarráðherra er mikill áhugamaður um atvinnuuppbyggingu almennt en það er sárt fyrir fólk sem hefur horft upp á fækkun starfa, fækkun fólks svo áratugum skiptir - jafnvel ein versta þróun á landinu - að ríkisstjórnin skuli ekki gefa atvinnumálum á því svæði meiri gaum en raun ber vitni. Það er því sjálfsagt og eðlilegt að hæstv. utanríkisráðherra segi hér frá þeim áætlunum sem ríkisstjórnin hefur til að stuðla að fjölgun starfa í Þingeyjarsýslum með uppbyggingu álvers á Bakka við Húsavík sem mikið hefur verið unnið að. Við erum ekki bara að tala hér um atvinnumál er snerta Þingeyinga eina og sér, heldur Eyjafjarðarsýslu líka. Hér er um mikilvægt mál að ræða og það væri gott fyrir okkur sem viljum berjast fyrir atvinnuuppbyggingu á þessu svæði að hæstv. utanríkisráðherra 

Virðulegi forseti. Ég tek undir það sem hér hefur verið sagt. Ég held að það væri gaman að fá umræðu frá Samfylkingunni og sjálfstæðismönnum um þá atvinnuuppbyggingu og þann niðurskurð sem á sér stað í Þingeyjarsýslum. Það eru vissulega erfiðir tímar á Suðurnesjum en ástandið í Þingeyjarsýslum er jafnslæmt, jafnvel þó að atvinnuleysið mælist ekki jafnhátt. Það má kannski jafna því út með því að lesa í tölur brottfluttra einstaklinga, og þá sérstaklega ungs fólks. Mig langar til að bregðast hér aðeins við því sem hv. þm. Skúli Helgason sagði áðan. Hann ræddi um að það þyrfti frekar að horfa í kvennastörf og að karlmenn frekar en konur ynnu í álverum. Þetta er mikill misskilningur. Stór hluti þeirra sem vinna í álverum er einmitt konur. Það hefur verið sýnt fram á það, sérstaklega á Austurlandi, að þau afleiddu störf sem skapast eru fyrst og fremst unnin af konum. Þess vegna held ég að við ættum einmitt líka að horfa á það að sá niðurskurður sem er boðaður í heilbrigðisþjónustunni úti um allt land beinist fyrst og fremst að konum og kvennastörfum. Þessi ríkisstjórn hefur talað fyrir því að það þurfi að vernda þessi störf. Eitthvað hefur verið minnst á kynjaða hagstjórn. Þau skref sem er verið að stíga núna ganga einfaldlega þvert á allt það sem sagt hefur verið. Nú hvet ég þingheim allan til að huga sannarlega að Suðurnesjum og þeim sem búa þar. Við skulum líka horfa á önnur svæði sem hafa farið mjög illa út úr kreppunni, eins og í Þingeyjarsýslum, og sammælast um að vinna að atvinnuuppbyggingu 

Hæstv. forseti. Því ber að fagna að ríkisstjórnin sýni atvinnumálum á Suðurnesjum áhuga. Það er vel og það var gert hér af þingmönnum Sjálfstæðisflokksins í ræðustól í gær. Það hefðu menn heyrt hefðu þeir setið og hlustað á umræðuna. Það er fagnaðarefni að heimamenn sjái loksins að verkefni þeirra fái athygli. Það er mjög gott, en hins vegar verður að fylgja þeim eftir og koma þessum verkefnum í framkvæmd. Það dugar ekki eitt og sér að halda fundi og segjast ætla að skoða hlutina. Menn og konur á Suðurnesjum sem ganga þar um atvinnulaus vilja fá að sjá verkin komast áfram, að þetta séu ekki bara einhver orð á fínum fundum heldur að þeim sé fylgt eftir. Fjöldi kvenna er atvinnulaus á Suðurnesjum. Konur vinna líka í álverum og það er ekki rétt að tala um þessi störf með þeim hætti að þau séu eingöngu fyrir karlmenn. Það furðar mig að við stöndum hér í dag, árið 2010, og áttum okkur ekki á því að konur sækja líka vinnu í álver. Þau verkefni sem hafa verið efst á baugi á Suðurnesjum, ECA-verkefnið, aukin víðsýni í heilbrigðisþjónustu, gagnaver og kísilver, eru þau verkefni sem heimamenn binda miklar vonir við og hafa gert mjög lengi. Þeir vilja sjá þau komast í framkvæmd. Og nú er það einfaldlega krafa okkar þingmanna hér og allra Suðurnesjamanna að þessum orðum fylgi einhver verk og við förum að sjá einhvern árangur. Ég hvet alla þingmenn, stjórnarþingmenn sem stjórnarandstæðinga, til að taka höndum saman og vekja von hjá fólki um það, fólki á Suðurnesjum sérstaklega, að við ætlum ekki bara að tala, við ætlum líka að gera.

Frú forseti. Ríkisstjórnin meinar sannarlega það sem hún segir gagnvart Suðurnesjum og hugur fylgir máli. Ríkisstjórnin áformar sömuleiðis fjölgun starfa á grundvelli orkuvinnslu á norðausturhorninu og er reiðubúin til þess að ræða við Þingeyinga um hana. Varðandi ótta hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur áðan við upplýsingamiðstöð Evrópusambandsins vil ég reyna að hressa hv. þingmann upp því að ég vil að hún sé brosandi og glöð. Miðað við skoðanir sínar á hún að líta svo á að hún sé lukkunnar pamfíll. Evrópusambandið hefur lengi starfrækt upplýsingamiðstöð í Noregi og þar hefur verið bullandi andstaða við Evrópusambandið. Hugsanlega gæti slík miðstöð því orðið vatn á myllu hv. þingmanns. Ég kem þó hér upp út af einu atriði sem enginn þingmaður hefur nefnt í þessari umræðu. Ég tek undir með hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni um það sem hann áfelldist í ræðu sinni áðan. Mér finnst forkastanlegt að fréttamanni Ríkisútvarpsins sé sagt upp störfum vegna þess að hann skrifar samtalsbók við fyrrverandi stjórnmálamann. Mér finnst það algjörlega út í hött. Starfsmenn ríkisins hljóta eins og allir aðrir íslenskir þegnar að hafa rétt á því að tjá sínar eigin skoðanir í gegnum bók með þessum hætti. Það hvernig hv. þingmaður lýsti aðdraganda þess finnst mér gera málið enn þá svartara. Ég tel að þetta hljóti að vera handan við það sem rétt er og siðlegt án þess að ég þori að fullyrða að það sé löglaust. Mér finnst ekki að opinber stofnun eigi að haga sér með þessum hætti. Ég tel að sú bók sem þessi fréttamaður er að skrifa varpi fróðlegu sjónarhorni á mjög þungvæga atburðarás í sögu þjóðarinnar. Mér finnst sjálfsagt að fyrrverandi stjórnmálamaður, sem var þátttakandi í þeirri atburðarás, skrifi bók um það og leggi hana fyrir þjóðina til að skýra sitt mál. Það er fráleitt 

Frú forseti. Ég vil blanda mér aðeins í þessa umræðu um Ríkisútvarpið og stöðu fréttamanna. Við höfum kannski ekki miklar forsendur hér á þessum vettvangi til að dæma, hvorki stöðu fréttamannsins í þessu tilfelli né aðgerðir yfirstjórnar Ríkisútvarpsins gagnvart honum. Ég hef vissan skilning á því sjónarmiði að yfirmenn fréttamanns þurfi að hafa vitneskju um náin tengsl hans við einstakling sem er áberandi fréttaefni á hverjum tíma. Það sem mér finnst kannski öllu skipta í þessu, og meiru, er að þetta mál er starfsmannamál hjá Ríkisútvarpinu og innra málefni stofnunarinnar og mér finnst ekki að Alþingi Íslendinga eigi beint að blanda sér í slík mál.  
             Eins varð mér svolítið um þegar ég sá fréttaflutning Ríkisútvarpsins í gær um aðgerðir ríkisstjórnarinnar á Suðurnesjum þar sem fyrsta eða önnur frétt var skoðun Sjálfstæðisflokksins á því máli og sú afbökun sem flutt var á því máli úr ræðustóli á Alþingi.  
            

Virðulegi forseti. Ég held að hér komi ágætlega fram að við þurfum eitthvað að líta á þennan lið. Ég hvet virðulegan forseta til að gera það, einfaldlega vegna þess að ef menn fara núna bara frá þessari umræðu eru mörg álitaefni uppi. Erfitt hefur verið fyrir þá aðila að svara fyrir sig sem orðum var í raun beint til. Hér sagði t.d. hv. þingmaður að fréttastjóri Ríkisútvarpsins hefði ekki vitað af bók sem viðkomandi fréttamaður hefði skrifað. Það er ekki rétt en það er kannski aukaatriði í þessu. Ég vil vísa sérstaklega til þess að hv. þm. Róbert Marshall gagnrýndi áðan málflutning okkar sjálfstæðismanna í gær. Við höfum hins vegar engin tækifæri til að svara því og ef hv. þingmaður hefði hlustað á málflutning okkar í gær hefði hann vitað að við fórum fram á svör í þessum málum, hvort sem það eru álver, gagnaver, heilbrigðisþjónustan eða uppbygging á Keflavíkurflugvelli Þetta átti hv. þingmaður að vita og vaninn hefur verið sá að ef þingmenn vilja eiga 

Virðulegi forseti. Ég ætla bara að taka undir orð síðasta ræðumanns um að við þurfum að breyta þessum lið. Úti í samfélaginu hefur farið fram umræða um að héðan frá Alþingi komi ekki sú rökræða sem þurfi að fara fram um einstök mál, umræðuhefðin sé meira í anda kappræðunnar en ég held að það stafi fyrst og fremst af því að okkur þingmönnum sem liggur oft mikið á hjarta gefst ekki annað tækifæri en einmitt undir þessum lið til að ræða mjög mikilvæg mál. En við höfum aðeins til þess tvær mínútur sem er sáralítill tími og eins og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson benti á rétt áðan þarf kannski einmitt að lengja umræðuna og fá andsvör. Ég bendi líka á að fjölmiðlar virðast vera mjög uppteknir af þessum lið. Til að mynda var um daginn í fréttum, sem birtu að mínu mati ranga mynd af Alþingi, þegar hæstv. forsætisráðherra bað stjórnarandstöðuna að lýsa vantrausti á ríkisstjórnina. 

Virðulegi forseti. Ég vildi fá að koma aðeins ábendingu á framfæri varðandi dagskrá þingsins. Nú hefur verið rætt hér um ástæður uppsagnar starfsmanns hjá Ríkisútvarpinu og af því tilefni vil ég benda hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni og hæstv. utanríkisráðherra á að á eftir er til umræðu tillaga til þingsályktunar um fullgildingu á samþykkt Alþjóðavinnumálastofnunarinnar nr. 158, um uppsögn starfs af hálfu atvinnurekanda. Ég held að það væri mjög tilvalið, sérstaklega fyrir hv. þm. Guðlaug Þór Þórðarson, að hlusta á þá umræðu. Það er einmitt talað um að í þessari samþykkt, ef hún verður samþykkt, sé atvinnurekanda gert skylt að rökstyðja uppsögn starfsmanns ef eftir því er óskað og síðan líka að starfsmanni skuli ekki sagt upp nema til þess sé gild ástæða.

Frú forseti. Ég tel að forseti hafi stjórnað fundi alveg prýðilega og ég held að undir málslið eins og hérna áðan sé fullkomlega réttlætanlegt að hv. þingmenn viðri hvaðeina sem þeim dettur í hug, hvort heldur þeir varpa fram spurningum um fjölmiðla til annarra þingmanna eða eftir atvikum til ráðherra. Ég kem hér aðallega til að taka undir það sem hv. þm. Höskuldur Þór Þórhallsson sagði áðan, að sjálfsögðu á þetta að vera vettvangur til slíkra umræðna. Ég ætla samt líka að rifja upp það sem ég hef margoft sagt, ég er þeirrar skoðunar að hv. þingmenn eigi að hafa sem frjálsastan aðgang að því að spyrja ráðherra um hvaðeina. Þess vegna hef ég verið þeirrar skoðunar að þing hvers dags eigi að hefjast með því að allir þeir ráðherrar sem tiltækir eru í landinu eða eru ekki að sinna öðrum störfum séu til andsvara um hvaðeina. Mér finnst t.d. fullkomlega eðlilegt að þeirri spurningu sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson varpaði fram í salinn áðan sé varpað til einstakra ráðherra. Mér finnst eðlilegt að afstaða ráðherra, sem annarra þingmanna, til svona komi fram í þingsölum.

Hæstv. forseti. Eins og alþjóð er kunnugt um hefur Ísland sótt um aðild að Evrópusambandinu og við, sama hvar við erum í afstöðu okkar til inngöngu Íslands í Evrópusambandið, hljótum öll að vera sammála um að hér þurfi að fara fram skýr, málefnaleg, uppbyggileg, upplýst umræða um þetta málefni og stöðu viðræðnanna. Þess vegna taldi ég rétt að biðja um þessa utandagskrárumræðu til að skýra ýmis atriði. Upphaflega vildi ég ræða hér við hæstv. utanríkisráðherra um aðlögunarviðræðurnar sem ég tel vera í gangi en niðurstaðan varð sú að tala einfaldlega um viðræðurnar. Málið er einfaldlega það að ekki liggur ljóst fyrir í hvaða ferli við erum. Umræðan snýst annars vegar um það að við séum í aðlögunarviðræðum og að hér sé verið að aðlaga íslenskt stjórnkerfi að regluverki ESB og hins vegar er fullyrt af hálfu m.a. hæstv. utanríkisráðherra að það sé ekki verið að aðlaga nokkurn skapaðan hlut. Þessari spurningu þarf að svara þannig að umræðan hér sé upplýst. Á heimasíðu Evrópusambandsins er að finna mikið af upplýsingum og ég tel við lestur þeirra alveg ljóst að ferlið sem Ísland er í snúist fyrst og fremst um aðlögun, þ.e. hversu hratt Ísland geti aðlagast kröfum sambandsins á sviði stjórnsýslu og lagasetningar. Og það er fjöldi heimilda fyrir þessu á heimasíðu Evrópusambandsins og jafnframt á heimasíðu utanríkisráðuneytisins. Á heimasíðu utanríkisráðuneytisins er að finna þýðingu á yfirlýsingu leiðtogaráðs Evrópusambandsins frá 27. júlí sl. þegar það var ákveðið að hefja formlega viðræður við Ísland. Þar segir, með leyfi forseta: „Farið verður fram á það við Ísland að það tilgreini afstöðu sína með tilliti til regluverksins og geri grein fyrir því hve vel miði áfram við að uppfylla viðmiðanirnar. Rétt innleiðing Íslands á regluverkinu og framkvæmd þess, þar með talin árangursrík og skilvirk beiting af hálfu viðeigandi stofnana á sviði stjórnsýslu og dómsmála mun ákvarða hversu hratt samningaviðræðurnar ganga fyrir sig.“ Það er ekki hægt að skilja þetta á annan hátt en að hér þurfi að breyta íslensku regluverki til þess að samningaviðræðurnar gangi hratt fyrir sig. Nú er það ekki svo að allar breytingar á íslensku regluverki þurfi að vera slæmar. Hins vegar verður að liggja ljóst fyrir á hvaða vegferð Ísland er. Eins og ég sagði áðan liggur það ekki ljóst fyrir miðað við orð hæstv. utanríkisráðherra. Það hefur komið fram í máli ráðherrans að aðlögun sé ekki í gangi. Í morgunútvarpi Rásar 2 þann 25. október sl. sagði hæstv. utanríkisráðherra, með leyfi forseta: „Það er engin aðlögun í gangi og það er ekki verið að setja upp lög fyrir neinar nýjar stofnanir. Við munum ekki fara í neina aðlögun sem felur í sér nýjar stofnanir eða breyta lögum fyrr en það liggur ljóst fyrir að þjóðin hafi kveðið upp sinn úrskurð og sagt já. Þá munum við ráðast í aðlögunina.“ Þetta kemur nú ekki alveg heim og saman við það ferli sem maður dregur ályktanir um að sé í gangi miðað við lestur heimasíðna Evrópusambandsins og utanríkisráðuneytisins. Þetta þarf að skýra þannig að allir séu hér á sömu blaðsíðu. Er staðan sú að við séum í aðlögunarviðræðum og í því ferli að aðlaga íslenskt regluverk að kröfum Evrópusambandsins eða ekki? Má skilja orðræðu hæstv. utanríkisráðherra svo að við séum á einhvers konar undanþágu frá þessum meginreglum Evrópusambandsins og því ferli sem önnur ríki hafa farið í gegnum þegar þau sækja um aðild? Það sem er ólíkt við umsókn Íslands og annarra ríkja að Evrópusambandinu er akkúrat það að hugur fylgir ekki máli á bak við þessa umsókn. Það er heili vandinn, sama hvort við erum fylgjandi aðild eða á móti aðild. Þá er það einfaldlega vandi sem við verðum að horfast í augu við, það er ekki rétt haldið á málum. Menn fara þarna af stað með hálfgert bjölluat vegna þess að annar ríkisstjórnarflokkurinn er á móti því að Ísland gangi þarna inn. Það er vandi sem allir þurfa að viðurkenna. Og það þarf að vera uppi á borðum hvað hér er í gangi, forsendurnar eru rangar. Ég tel ljóst að þessu máli hafi verið siglt í strand, sérstaklega ef menn greinir á um það hvað þeir eru að gera. Er verið að aðlaga eða er ekki verið að aðlaga? Í skýrslu frá Evrópusambandinu kemur m.a. fram að Íslendingar þurfi að banna hvalveiðar, að það þurfi að setja á laggirnar nýja stofnun til að miðla greiðslum innan landbúnaðarins og að gera þurfi að miklar breytingar á hömlum á rétti útlendinga til að fjárfesta í útgerð. Þetta eru nokkur dæmi um það sem Ísland þarf að breyta til þess að uppfylla kröfur Evrópusambandsins um inngöngu. Ég tel rétt að við byrjum þessa umræðu á að heyra í hæstv. utanríkisráðherra og kalla fram svör við því hvar 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir málefnalega ræðu og fyrir að hefja máls á þessu til að gefa mér tækifæri til að skýra betur einstök atriði sem vefjast fyrir fólki og sömuleiðis hver staða viðræðnanna er, eins og umræðan á að fjalla um. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að það sem hv. þingmaður las upp áðan af heimasíðum utanríkisráðuneytisins og Evrópusambandsins sé ekki í nokkurri mótsögn við það sem ég hef sagt. Svona er staðan. Það er engin aðlögun í gangi, ekki umfram þá aðlögun sem hér fer fram í viku hverri með því að við erum hér að samþykkja lög og þingmál sem tengjast aðildinni í gegnum EES og auðvitað með innleiðingu sem ráðuneytin standa fyrir og ekki þarf að koma fyrir þingið. Þetta er algjörlega kristaltært. Staða viðræðnanna er býsna góð. Ég hef í öllum efnum reynt að fara eftir því sem ég hef kallað leiðsögn utanríkismálanefndar. Það er sama hvað það er. Ég hef reynt að hafa eins mikið samráð við alla um alla skapaða hluti. Það var breið samstaða um aðalsamningamanninn eins og utanríkismálanefnd lagði mér fyrir. Það var breið samstaða um alla þá sem taka sæti í aðalsamninganefndinni. Ég gætti þess að hafa samráð við öll hagsmunasamtök þegar verið var að skipa þá 200 fulltrúa sem koma að vinnunni í 10 samningahópum. Þess var gætt að hafa fulltrúa háskólasamfélagsins eins og mér var lagt á herðar, fjórir háskólar eiga þar fulltrúa. Þess var gætt að sjónarmiðum landsbyggðarinnar væri kirfilega komið á framfæri. Sömuleiðis var mér lagt ríkt á herðar að hafa jafnræði með kynjunum. Eftir öllu þessu hef ég farið. Ég hef reynt að hafa ferlið eins gagnsætt og opið og mögulegt er. Svör okkar við spurningum framkvæmdastjórnarinnar fóru á vefinn. Fundargerðir samningahópanna eru á vefnum, greinargerðirnar munu koma á vefinn og að lokum samningsafstaðan þegar hún er tilbúin, þó með þeim fyrirvara að samninganefndin telji að það skemmi ekki hagsmuni Íslendinga. Nákvæmlega núna erum við í þeirri stöðu að í næstu viku hefst næsta skref með hinni svokölluðu rýnivinnu. Hún felst í tvöfaldri fundalotu þar sem löggjöf Evrópusambandsins er borin saman við löggjöf Íslands í hverjum einasta kafla. Í seinni lotunni flaggar Ísland sérstaklega þeim málum sem það vill semja um. Þessari rýnivinnu lýkur í júní á næsta ári. Sjálfir samningarnir munu hins vegar hefjast aðeins fyrr um þá kafla sem er búið að rýna þannig að rýnivinnan og sjálfir samningarnir skarast aðeins í tíma. Öll ræða hv. þingmanns fjallaði um aðlögun. Ég hef þegar greint frá því að við erum í hverri viku að aðlaga íslenskan rétt að Evrópusambandinu í gegnum EES. Viðræðurnar sjálfar fela hins vegar ekki í sér neina aðlögun. Ferlið er einfaldlega svona - og nú bið ég hv. þingmann að hlusta: Í rýnivinnunni eru þau atriði greind sem þarf að samræma í löggjöf beggja samningsaðila. Aðallega munu þau væntanlega varða þau atriði sem standa utan EES-samningsins, þ.e. fyrst og fremst land og sjó, eins og hv. þingmaður gerði að umræðuefni áðan. Það er um þau atriði sem verður samið, t.d. með hvaða hætti við munum skoða og laga okkur, að lokinni þjóðaratkvæðagreiðslu, að ákvæðum um greiðslumiðlunarstofnun, og þær fimm aðrar stofnanir sem ESB segir að við þurfum landbúnaðarins vegna að setja hérna upp. Þessir samningar verða að sjálfsögðu á okkar forsendum og á grundvelli okkar sérstöðu. Í þessu sambandi er rétt að rifja upp orð stækkunarstjórans, Stefans Füles, í íslenskum fjölmiðlum í gær þar sem hann sagði að ESB mundi, með leyfi forseta, „taka tillit til sérstöðu Íslands og væntinga“. Útfærslan á niðurstöðunni um þessi atriði sem við þurfum að semja um mun svo felast annars vegar í undirbúningi innleiðingar, eins og aðgerðaáætlun um það hvernig við ætlum að koma þessum breytingum í kring, þarfagreiningu og hverju öðru sem að gagni má koma. Þegar þjóðaratkvæðagreiðslunni sleppir og ef þjóðin geldur jáyrði mun hin endanlega eiginlega aðlögun fara fram. Þetta er meginreglan og ef hagsmunir okkar kalla á einhverjar breytingar fyrr verður það ekki gert nema í samráði við þingið. Svona liggur þetta fyrir, frú forseti, þannig að það er algjörlega óhætt að segja að það ferli sem ég hef lýst - ég er búinn að gera þetta í heilt ár - er það sem við erum að fara eftir. Heldur hv. þingmaður að hinir háu herrar úti í Brussel viti ekki hvað utanríkisráðherra hefur verið að segja? Ég hef sagt þetta við þá á opnum fundum, lokuðum fundum, ég hef sagt þetta í fjölmiðlum og ég get trúað hv. þingmanni fyrir því að hvert einasta orð sem ég og hún munum láta falla í dag verður þýtt og komið á borð þeirra 

Frú forseti. Lokaorð hæstv. utanríkisráðherra vöktu mig dálítið til umhugsunar. Maður verður að passa sig. Það er ekki bara bandaríska sendiráðið sem fylgist vel með gangi mála á Íslandi. Þessi umræða öll er dálítið ruglingsleg. Ég held að allir hljóti að geta tekið undir það, t.d. þessar vangaveltur um hvort menn eigi að aðlagast fyrir eða eftir þjóðaratkvæðagreiðslu o.s.frv. Allt leiðir þetta af því hvernig til málsins var stofnað. Er ekki hægt að taka undir það? Það var ekki farið af stað í þessa vegferð eins og best yrði á kosið. Fyrir vikið hefur þetta verið ákaflega ruglingslegt. Til að mynda erum við með ríkisstjórn sem er algjörlega klofin í málinu svo menn vita ekki hvort það er stefna ríkisstjórnarinnar að sækja um aðild eða ganga inn í Evrópusambandið eða ekki. Í plöggum frá Evrópusambandinu kemur fram að ríkisstjórn Íslands standi þétt að baki aðildarferlinu og svo kemur hæstv. fjármálaráðherra í pontu og segir að það sé alls ekki stefna ríkisstjórnarinnar að ganga í Evrópusambandið, alls ekki stefna ríkisstjórnarinnar að sækja um aðild að Evrópusambandinu heldur,  Ég bendi hv. þingmönnum á að fletta þessu upp og fylgjast með því sem samstarfsráðherrar þeirra segja í þinginu.  
            

Frú forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Ég held að hún sé mikilvæg og það er mikilvægt að við ræðum þessi málefni hér reglulega. Mig langar að hafa nokkur orð um framvinduskýrslu Íslands sem nýlega var kynnt og byrja á máli hæstv. utanríkisráðherra þegar hann sagði áðan að hann væri þeirrar skoðunar að ekki væri aðlögun í gangi. Þarna hefði vissulega þurft Stefan Füle til að grípa fram í fyrir hæstv. utanríkisráðherra, rétt eins og gerðist í Brussel, til að leiðrétta hann. Í framvinduskýrslu Íslands er komið inn á ýmis atriði sem Ísland þurfi að fara að vinna að. Eitt af því sem áhyggjum er lýst yfir í þessari framvinduskýrslu er hversu hægt gangi að undirbúa að koma af stað vinnu við að stofna greiðslustofnun í landbúnaði sem er 600–700 manna vinnustaður sem þarf ef við tökum upp styrkjakerfi Evrópusambandsins. Í þessari sömu skýrslu er jafnframt fjallað um að þessi vinna þurfi að fara í gang og þessi stofnun þurfi að vera komin hér upp áður en þjóðaratkvæðagreiðslan fer fram. Þegar ég fór að skoða þessa skýrslu og fletta henni upp ráfaði ég inn á framvinduskýrslu Króatíu sem er í sambærilegu ferli og Ísland. Þar eru ákveðin atriði sem eru mjög fróðleg og ég held að allir ættu að kynna sér. Þar kemur m.a. fram að í því ferli sem Króatía er í núna setur Evrópusambandið skilyrði um það sem Króatía þarf að uppfylla áður en samningaköflum verður lokað og þjóðaratkvæðagreiðsla fer ekki fram fyrr en löngu eftir það. Hluti af þeim skilyrðum sem þar eru er að búið verði að setja upp greiðslustofnun og hún komin í fullan gang. Landskráningarkerfi þurfa að vera tilbúin, og þau þarf til að taka upp styrkjakerfi Evrópusambandsins, og allt markaðseftirlit sem þarf um leið og við göngum í Evrópusambandið verður líka að vera klárt. Þar kemur skýrt fram að um aðlögun sé að ræða. Af því að hæstv. utanríkisráðherra talaði um að allt væri þýtt vil ég enda þetta á því að það er algert tímaspursmál hvenær baklandið brestur fyrir þessari umsókn og það er best að hæstv. 

Forseti. Ég þakka málshefjanda fyrir umræðuna sem ég held að sé þörf. Ég get tekið undir það að vissum blekkingum var beitt fyrir kosningar árið 2009, þær kosningar sem af einhverjum dularfullum ástæðum fóru að snúast að mestu um hugsanlega aðild að ESB. Aðild var af mörgum, ekki öllum, kynnt sem skjótfengin töfralausn og nýr gjaldmiðill átti að vera rétt innan seilingar. Aðild að ESB er ekki „kvikk fix“ á vanda Íslands. Það eru líka vandamál í Evrópusambandinu og vandi okkar mun ekki gufa upp þótt við göngum þar inn, hann þurfum við að leysa sjálf. Ferlið er þó farið í gang, hvað sem mönnum finnst um það, og ég held að við Íslendingar, íslensk stjórnsýsla og íslenska þjóðin, munum hafa gott af ferlinu sjálfu. Eitt af því sem gagnrýnt er í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis er skortur á formfestu og nokkuð sem mætti kalla hrærigraut í stjórnsýslu, stjórnmálum og viðskiptalífi. Ein helsta gagnrýni Íslendinga í gegnum tíðina á ESB er einmitt skrifræðið sem óneitanlega fylgir sambandinu og ég held að við hefðum gott af því að krydda þjóðarsálina, þótt ekki væri nema með broti af því skrifræði og aga sem fylgir Evrópusambandinu. Glasið getur annaðhvort verið hálftómt eða hálffullt. Það er undir okkur komið hvernig við túlkum það og hvernig við ætlum að nýta okkur þetta ferli til hagsbóta fyrir íslenska þjóð. Margt í regluverki ESB væri til bóta fyrir íslenska hagsmuni, óháð því hvort við göngum að lokum í sambandið eður ei. Ég óska þess að við nýtum bæði þann tíma sem aðildarferlið tekur og þá fjármuni sem sambandið vill láta okkur í té vegna umsóknarinnar til hagsbóta fyrir okkur, íslensku þjóðina, fyrir landið okkar. Mér finnst að ferlið mætti vera opnara og að þjóðin fengi fleiri tækifæri til að fylgjast með. Annað skapar tortryggni. Og af því að við vorum aðeins að ræða um  
            

Virðulegur forseti. Hæstv. utanríkisráðherra talaði með hefðbundnum hætti eins og hann hefur talað um þetta ferli, að þetta sé í undirbúningsfasa,  Í meirihlutaáliti utanríkismálanefndar sem hæstv. ráðherra vísaði til einu sinni sem oftar sem leiðsagnar sinnar kemur m.a. fram að köflum er ekki lokað fyrr en ákveðnum markmiðum er náð með innleiðingu löggjafar í umsóknarríkinu. Þetta er kafli 5.5, hæstv. utanríkisráðherra til glöggvunar. Þetta kemur reyndar ekki á óvart enda, eins og hv. málshefjandi vék að í ræðu sinni, er þetta skýrt sett fram í ramma samningaviðræðna ESB við Ísland frá 27. júlí. Svona er þetta líka í öðrum löndum og dæmið sem hv. þm. Ásmundur Einar Daðason nefndi um Króatíu er því til stuðnings. Hæstv. utanríkisráðherra skrifaði Bændasasmtökunum bréf um daginn og sagði þar, með leyfi forseta: „Meginreglan er sú að í viðræðum verða lagðar fram áætlanir um aðlögun en útfærsla þeirra í framkvæmd er ekki áformuð nema samþykkt um samþykki.“ Þetta er í samræmi við það sem sagt var hér áðan. Ég spyr utanríkisráðherra í ljósi þess sem hér hefur komið fram: Hvar og hvenær ákvað Evrópusambandið að haga aðildarviðræðum við Ísland með öðrum hætti þannig að meginreglan sé sú sem hann lýsir í bréfinu til Bændasamtakanna og kom fram áðan, þ.e. að í aðildarviðræðum verði lagðar fram áætlanir um aðlögun en útfærsla þeirra í framkvæmd ekki áformuð nema að samþykktum samningi sem er allt annar háttur en hafður er á í aðildarumræðum við önnur umsóknarríki? Það passar ekki við það sem kemur fram í meirihlutaáliti, leiðarljósi hæstv. utanríkisráðherra, og passar ekki við neinar upplýsingar á heimasíðum framkvæmdastjórnar ESB og gengur þvert gegn ramma samningaviðræðna við Ísland sem var lagður fram 27. júlí sl. Hvar og hvenær ákvað Evrópusambandið þetta og hefur 

Virðulegi forseti. Það er ekki bara utanríkisráðherra sem heldur sína hefðbundnu ræðu hér heldur halda aðrir þingmenn sínar hefðbundnu aðlögunarorðhengilsháttsræður líka. Það er …  Embættismenn gera hins vegar starfshópi utanríkismálanefndar einnig grein fyrir framvindu viðræðna. Við héldum slíkan fund í gær. Það var ekki á mætingu stjórnarandstæðinga að sjá á þeim fundi að þeir hefðu mikinn áhuga á því hvernig samningaviðræðurnar gengju. En eftir því sem fram kom á fundinum gengur allt samkvæmt áætlun í þeim efnum. Mér finnst samt skrýtið að við Íslendingar viljum ekki reyna að stefna og vinna að því að á þeim tíma sem samningarnir standa yfir að við náum sem bestum samningi, hvort heldur við hyggjumst svo fella hann eða samþykkja þegar hann liggur fyrir. Ég held reyndar að það sé svo með marga að þeir ætli að bíða eftir samningnum. Það ætla ég að gera þó að ég sé einlægur stuðningsmaður þessa nema upp komi eitthvað mjög skrýtið út úr þessum samningi, sem ég á ekki von á. Ég treysti mér til að segja það núna að þetta er sú stefna sem ég aðhyllist mjög í okkar efnum. Mér finnst t.d. mjög einkennilegt að bændasamtökin sem taka meira en hálfan milljarð af ríkisútgjöldum í dag, vilji ekki senda sérfræðinga með samningamönnum til Brussel til að sitja þar með starfsmönnum framkvæmdastjórnarinnar og fara í gegnum þau mál er snerta landbúnaðinn. Ég segi, virðulegi forseti: Það er 

Virðulegi forseti. Ég ætla að biðja hæstv. utanríkisráðherra um að hætta að koma óorði á kaupfélögin með því að bendla þau við Evrópusambandið. Það er illa gert. Ég vil í upphafi máls míns benda hv. síðasta ræðumanni á að stuðningur við bændur er eitthvert mesta neytendamál sem hægt er að benda á á Íslandi, sem mun væntanlega breytast mjög ef við göngum í Evrópusambandið. Mig langar að eyða þeim stutta tíma sem ég hef í smá upplestur fyrir hæstv. utanríkisráðherra sem virðist allt of illa upplýstur. Fyrr í dag var minnst á Timo Summa. Sá ágæti maður segir hér, með leyfi forseta: „Við lítum á mismunandi hópa og hver afstaða borgarbúa eða fólks á landsbyggðinni er til aðildar. Við viljum vita þetta svo við getum undirbúið kynningargögn í samræmi við það. Við viljum vita hvar eyður eru í þekkingunni og reynum í framhaldinu að leysa það.“ Það á sem sagt að leysa þær eyður sem eru í þekkingunni eftir mismunandi hópum. Mig langar líka að lesa fyrir hæstv. utanríkisráðherra upp úr framvinduskýrslunni sem rætt er um, með leyfi forseta: „Bent er á að aðlögunarreglum ESB“ - takið eftir, hv. þingmenn - „um nýtingu fiskstofna til þess að tryggja sjálfbærni þeirra er ekki hafin.“ Enn meira úr framvinduskýrslunni, frú forseti: „Vinnuhópur hefur verið settur af stað til þess að endurskoða stjórnkerfi til þess að samræma þau reglum ESB.“ Nú langar mig að spyrja hæstv. utanríkisráðherra, hann veit það kannski ekki, en hér er frumvarp til laga um grunngerð landupplýsinga: Er það liður í því að bregðast við þessum skorti á aðlögunarhæfni landbúnaðarráðuneytisins? Frú forseti. Þetta er stuttur tími. Varðandi aga í Evrópusambandinu hefur endurskoðunin neitað að skrifa undir reikninga þeirra sextánda árið í röð. Mig langar að spyrja hæstv. utanríkisráðherra: Ef honum er annt um að viðræðurnar skili hratt góðum árangri - ég held að það sé meiri áhugi hjá hæstv. utanríkisráðherra en Evrópusambandinu á því að það gangi hratt fyrir sig - af hverju í ósköpunum leysum við ekki erfiðu málin fyrst í staðinn fyrir að ýta þeim alltaf á undan okkur?

Frú forseti. Ég þakka fyrir umræðuna, hún er þörf og gagnleg. Það er þó einn galli á henni, hann er sá að það er allt of skammur tími sem við höfum til að ræða þetta stóra mál. Það er að sjálfsögðu ekki hægt á tveimur mínútum að koma því á framfæri sem maður vill gera í þessu efni. Hér hefur heilmikil umræða farið fram, bæði á þingi og í samfélaginu, um hvort í gangi sé viðræðuferli sem kalla megi aðlögun eða einfaldlega samningaviðræður. Sagt er að ekki liggi ljóst fyrir í hvað viðræðum við erum raunverulega. Í mínum huga skiptir mestu máli hvaða skilning menn leggja í þessi hugtök en ekki hugtökin sjálf. Mér finnst afar þýðingarmikið að við beinum umræðunni að efni málsins sjálfs: Um hvað snýst aðild að Evrópusambandinu? Hverjir eru hugsanlegir kostir? Hverjir eru hugsanlegir gallar? og reyna að draga það fram í umræðunni frekar en að hengja sig í orðaleppa um það hvort eitthvert ferli heitir þetta eða hitt. Það skilar okkur að sjálfsögðu engu. Í mínum huga hefur það verið algerlega skýrt en ég geri mér grein fyrir að komið hafa misvísandi skilaboð, m.a. frá Evrópusambandinu sjálfu hvað það snertir. Í mínum huga er það skýrt að það eru ekki kröfur af hálfu Evrópusambandsins um að við innleiðum í lög regluverk Evrópusambandsins eða breytum um stofnanastrúktúr áður en þjóðin tekur ákvörðun um það í þjóðaratkvæðagreiðslu hvort hún vill þar inn eða ekki. Um það eru skiptar skoðanir. Mér finnst mikilvægt að fá það algerlega á hreint í frekari viðræðum við Evrópusambandið. Um það hafa verið uppi ólík sjónarmið. Ég vil leggja áherslu á lýðræðislega nálgun í þessu máli. Það þekkja allir afstöðu flokks míns hvað aðild að Evrópusambandinu snertir 

Virðulegur forseti. Ég fagna þessari umræðu og er sammála síðasta ræðumanni um að hún er of stutt, hún er í hálfgerðu skötulíki vegna stutts ræðutíma. Ég bendi jafnframt á að í þingsköpum er gert ráð fyrir svokölluðum lengri utandagskrárumræðum sem mættu jafnvel fara fram með reglulegu millibili um þetta mikilvæga mál, því að það er eitthvað sem þingið þarf að ræða og sem almenningur og við þurfum að fræðast um. Ég held að það væri til bóta ef við hefðum skipulega umræðu um Evrópusambandsaðildina eða umræðurnar með reglulegu millibili svo lengi sem þörf er á, jafnvel á þriggja mánaða fresti ef þörf er á því. Hreyfingin hefur ekki stefnu í Evrópusambandsmálum.  Að mínu viti er mjög mikilvægt að svona umræða fari fram sem oftast og víðast og verði upplýst og góð. Að hluta til hefur hún verið það hér í dag og ég fagna því. Hluti af lýðræðislegri niðurstöðu í þessu máli er að fram fari þjóðaratkvæðagreiðsla, eins og fram kemur í tillögu til þingsályktunar um lýðræðisstofu, og að það verði lýðræðisstofa sem stjórni því hvernig sú kosning fer fram. Ég bendi á að svo gæti farið að fyrrverandi hæstv. ráðherra, Björn Bjarnason, yrði dómsmálaráðherra þegar þar að kemur. Málið snýst um trúverðugleika, ekki eingöngu í reynd heldur trúverðugleika í ásýnd. Þetta er mikið deilumál og tilfinningamál. Það skiptir gríðarlega miklu máli að það verði ekki ríkisvaldið sjálft sem stýri atkvæðagreiðslunni um Evrópusambandið þegar þar að kemur. Ég kem upp til að leggja áherslu á það mál. Gert er ráð fyrir lýðræðisstofu í frumvarpi Hreyfingarinnar um þjóðaratkvæðagreiðslur og ég hvet til þess 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka þeim sem hafa blandað sér í þessa umræðu, það er gott að heyra að mönnum þyki mikilvægt að ræða þessi mál. Ég óska eftir því að hæstv. utanríkisráðherra fari betur yfir það í seinni ræðu sinni hvers vegna aðrar leiðir eru færar okkur Íslendingum í þessum viðræðum en öðrum þjóðum miðað við það ferli sem Evrópusambandið boðar sjálft að þjóðir fari í þegar þær hafa lagt inn umsókn. Mér þykir það ekki hafa komið nægilega skýrt fram. Ég heyri á hæstv. utanríkisráðherra að hann telur að engin aðlögun sé í gangi, en ég held að Evrópusambandið sé ekki á sama máli, miðað við þær upplýsingar sem finna má á heimasíðu þeirra og það sem fram hefur komið í skýrslum þess. Er kannski verið að taka saman lista yfir hvaða lögum og reglum þurfi að breyta þannig að þegar og ef þjóðaratkvæðagreiðslan fer þannig og þjóðin ákveður að ganga í ESB, liggi fyrir langur listi yfir hvaða lögum og reglum þarf að breyta, hvaða stofnanir þarf að setja á fót o.s.frv.? Að þá verði fyrst hafist handa við að fara í slíkar aðgerðir? Það er þá eitthvað nýtt í umræðunni. Hvað tekur það langan tíma að mati hæstv. utanríkisráðherra? Hver er þá tímalínan? Er ferlið það að aðlögunarviðræðum ljúki án þess að við höfum uppfyllt þau viðmið sem Evrópusambandið sjálft segir að við þurfum að uppfylla? Að þá liggi fyrir einhver aðgerðalisti yfir mörg atriði sem breyta þarf eftir þjóðaratkvæðagreiðslu, verði farið í þessar breytingar, sem taka væntanlega einhver ár? Er það ferlið sem hæstv. utanríkisráðherra sér fyrir sér? Í nýjustu framvinduskýrslunni er krafist skýrslu frá ríkisstjórninni sem kallast „Pre-accession physical surveillance-skýrsla“ sem skila á fyrir janúarlok. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra örstutt í lokin: Getur hæstv. utanríkisráðherra upplýst okkur um 

Frú forseti. Ég þakka fyrir umræðuna sem mér finnst hafa verið málefnaleg og öllum spurningum sem hv. þingmenn hafa varpað fram til mín hef ég reynt að svara. Flestum þeirra var svarað í fyrri ræðu minni, ef menn hlustuðu grannt. Mér finnst líka þakkarvert að hv. þingmenn vilji að ég komi hér oftar til þess að ræða Evrópusambandsmálin, það er sjálfsagt að við setjum upp reglulegar umræður um þau. En nú ætla ég að trúa hv. þingmönnum fyrir einu: Ég hef verið mjög undrandi á því hvernig þeir hafa hagað sér gagnvart Evrópuumræðunni á þessum vetri. Ég hef mætt eins og kórdrengur hvern einasta dag sem ég hef verið á landinu við upphaf þingfundar, setið við flestar umræður um stjórn þingsins og skráð mig í nánast allar óundirbúnar fyrirspurnir. Þetta er í fyrsta skipti sem utanríkisráðherrann fær til sín fyrirspurn um Evrópumálin. Það er ekki vegna þess að ég hafi ekki verið staddur hérna. 
             Hv. þm. Ásmundur Daði Einarsson nefndi Króatíu. Króatía er kannski lykill að skilningi í þessu máli. Ef menn skoða framvinduskýrsluna um Króatíu og með hvaða hætti Evrópusambandið hefur hanterað hana, og ef við ættum að draga af því ályktanir, eru þær einkum að það sem líklegast væri að Evrópusambandið mundi setja fram sem einhvers konar markmið fyrir Íslendinga sé að finna í sjávarútvegi og landbúnaði. En það er nákvæmlega það sem þeir hafa gert í framvinduskýrslunni núna, í skýrslunni frá því í febrúar. Af hverju? Vegna þess að það eru málin þar sem við höfum ekki aðlagað okkur, eins og í gegnum EES-málaflokkana. Það er það sem við ætlum að semja um, fjárfestingarnar, stofnanastrúktúrinn, þeir vilja að við setjum upp ekki eina heldur sex stofnanir. Ég er því algerlega andvígur. Ég tel að fyrir lítið samfélag eins og okkar sé hægt að gera það með allt öðrum hætti. Um það verður samið. Það er sjálfsagt að menn ræði í þaula í utanríkismálanefnd þær spurningar sem menn hafa. Eitt vil ég segja við hv. þm. Margréti Tryggvadóttur. Ég hef reynt að hafa ferlið eins opið og hægt er. Við erum að setja upp gagnvirka heimasíðu þar sem hægt er að ræða við aðalsamningamennina og  Ég vil svo segja við hv. þm. Þór Saari: Hann veit að ég styð hugmyndir hans 

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir þingsályktunartillögu um fullgildingu á samþykkt Alþjóðavinnumálastofnunarinnar nr. 158, um uppsögn starfs af hálfu atvinnurekanda. Flutningsmenn og -konur eru Lilja Mósesdóttir, Ásmundur Einar Daðason, Þráinn Bertelsson, Ólafur Þór Gunnarsson, Jórunn Einarsdóttir, Jónína Rós Guðmundsdóttir, Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, Mörður Árnason, Eygló Harðardóttir og Þór Saari. Tillaga sama efnis var áður flutt á fjórum löggjafarþingum af Bryndísi Hlöðversdóttur, þáverandi þingmanni. Ástæða þess að ég mæli fyrir henni nú er sú að í rannsóknum mínum á íslenskum vinnumarkaði í evrópsku samhengi hef ég oftar en einu sinni staðnæmst við þá staðreynd að réttur launafólks hér á landi er lakari en almennt gerist á Evrópska efnahagssvæðinu þegar kemur að framkvæmd uppsagna. Samþykkt nr. 158 tryggir launafólki lágmarksstarfsöryggi og hefur efni samþykktarinnar víða verið viðurkennt sem lágmarksréttur launafólks við uppsagnir. Nú hafa alls 35 ríki fullgilt samþykktina, þar af tvö annars staðar á Norðurlöndum, í Noregi og Danmörku er byggt á sambærilegum reglum og þeim sem samþykktin byggist á. Virðulegi forseti. Samþykkt Alþjóðavinnumálastofnunarinnar nr. 158 nær m.a. ekki til ákveðinna flokka launafólks þó að gert sé ráð fyrir að hún eigi við um alla sem starfa á vinnumarkaði, þar með talda opinbera starfsmenn. Þeir flokkar launafólks sem eru undanskildir eru þeir sem hafa verið ráðnir tímabundið í vinnu eða ráðnir til reynslu eða þjálfunar um tíma. Einnig má undanskilja þá sem ráðnir eru tilfallandi um skamman tíma. Aðilar vinnumarkaðarins geta jafnframt heimilað að undanskilja tiltekna flokka launafólks ef ráðningarkjör þeirra og starfsskilyrði lúta sérstakri skipan. Meginefni samþykktarinnar má skipta í þrjá þætti. Sá fyrsti felst í því að atvinnurekanda er gert skylt að rökstyðja uppsögn starfsmanns ef eftir því er óskað. Annar þátturinn felur í sér að starfsmanni skal ekki sagt upp nema til þess sé gild ástæða og eru ástæðurnar tilgreindar, ástæður sem viðkoma hæfni, hegðun starfsmanns eða rekstrarlegum ástæðum fyrirtækisins, stofnunarinnar eða þjónustunnar. Í 5. gr. samþykktarinnar er nánar skilgreint hvað skuli ekki teljast gild ástæða uppsagnar en þar eru talin upp atriði eins og aðild að stéttarfélagi eða þátttaka í starfsemi þess, að gegna stöðu trúnaðarmanns launafólks, að hafa borið fram kæru eða tekið þátt í málssókn gegn atvinnurekanda, svo eitthvað sé nefnt. Þriðji þátturinn í þessari samþykkt er að kveðið er á um tiltekið málsmeðferðarkerfi. Það er eitt af því sem vantar á íslenskum vinnumarkaði, sérstaklega í einkageiranum. Starfsmaður sem er sagt upp á rétt á ákveðinni málsmeðferð. Starfsmanninum skal gefinn kostur á að verja sig gegn aðfinnslum sem á hann eru bornar, hann skal eiga rétt á að vísa uppsögninni til hlutlauss aðila og hann á rétt á bótum vegna ólögmætrar uppsagnar. Einnig er heimilt að kveða á um að hann eigi rétt á endurráðningu. Ljóst er að þessir þrír þættir samþykktarinnar mundu gjörbreyta stöðu íslensks launafólks til hins betra ef þeir yrðu teknir upp í íslensk lög. Virðulegi forseti. Aðilar vinnumarkaðarins hafa af skiljanlegum ástæðum mjög ólíka afstöðu til samþykktarinnar. Í minnisblaði frá félagsmálaráðherra frá 2005 kemur fram að Alþýðusamband Íslands telji málið fyrst og fremst snúast um rétt starfsmanna til að fá upplýsingar um ástæður uppsagnar og hvort þær byggi á málefnalegum ástæðum. Það fjalli ekki um rétt atvinnurekanda til að segja upp starfsmanni. Fullgilding hafi því hverfandi áhrif á sveigjanleika á íslenskum vinnumarkaði og leggur Alþýðusamband Íslands til að ILO-samþykktin verði fullgilt og kallar eftir afstöðu stjórnvalda til þess. Samtök atvinnulífsins telja hins vegar að samþykktin feli í sér bann við uppsögnum af hálfu atvinnurekanda nema hann geti sýnt fram á að ástæða uppsagnarinnar sé samdráttur í rekstri eða að fyrir henni séu gildar ástæður sem varða hæfni eða háttsemi starfsmanns. Fullgilding drægi því verulega úr sveigjanleika í íslensku atvinnulífi og úr vilja fyrirtækja til nýráðninga. Samtök atvinnulífsins eru þar af leiðandi andvíg fullgildingu samþykktarinnar. Félagsmálaráðuneytið brást við framangreindri niðurstöðu með því að fela Rannsóknasetri vinnuréttar- og jafnréttismála við Háskólann á Bifröst að semja tillögu að leiðbeiningarreglum um uppsagnir starfsmanna í anda samþykktar Alþjóðavinnumálastofnunarinnar nr. 158. Niðurstaða Rannsóknasetursins er sú að ekki sé unnt að setja fram leiðbeiningarreglur um þetta efni nema að til komi pólitísk stefnumörkun og nákvæmari tilsögn um það eftir hvaða fyrirkomulagi sé rétt að vinna reglurnar. Þingsályktunartillagan er í raun viðbrögð okkar flutningsmanna við þessari niðurstöðu. Aðilar vinnumarkaðarins hafa þó reynt að semja um málsmeðferð uppsagna í anda þessarar samþykktar. Við kjarasamninga í febrúar 2008 gerðu SA og ASÍ bókun þess efnis að sátt hefði náðst milli aðila vinnumarkaðarins um fyrirkomulag uppsagna á vinnumarkaði. Samkvæmt þessari bókun á starfsmaður rétt á viðtali við vinnuveitanda sinn um ástæður uppsagnar, óski hann þess. Ástandið á vinnumarkaði, frú forseti, er mjög breytt síðan þessi bókun var gerð og alltaf að koma fram fréttir um að óeðlilega hafi verið staðið að uppsögnum. Flutningsmenn tillögunnar telja þess vegna mikilvægara en áður að standa vörð um réttindi launafólks. Jafnframt telja flutningsmenn nauðsynlegt að tryggja að reglur sem gilda á vinnumarkaði séu sambærilegar þeim sem eru í þeim löndum sem við berum okkur helst saman við og að Íslendingar séu ekki eftirbátar nágrannaríkja á þessu sviði. Flutningsmenn telja auk þess mikilvægt að vinna að því að innleiða tillögur Rannsóknasetursins um að pólitísk afstaða verði tekin til þess hvernig innleiða eigi samþykktina. Frú forseti. Eftirlitsnefnd Evrópuráðsþingsins, og ég er formaður Íslandsdeildar Evrópuráðsþingsins, gerði nýlega athugasemd við að við værum ekki búin að innleiða samþykkt Alþjóðavinnumálastofnunarinnar nr. 158. Að lokum vil ég geta þess að undir liðnum um störf þingsins hér fyrst í dag var einmitt rætt um uppsögn fréttamanns á RÚV. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson tók það efni upp og sagðist hafa fengið þær upplýsingar að viðkomandi starfsmaður, sem hafði verið sagt upp, hefði ekki fengið tækifæri til málsvarnar heldur aðeins verið upplýstur um ástæðu uppsagnarinnar. Er það mjög í anda þeirrar stöðu sem flestir á vinnumarkaði búa við. Samkvæmt þessari bókun sem ASÍ og Samtök atvinnulífsins gerðu 2008 eiga allir sem eru á vinnumarkaði rétt á að fá ástæðu uppsagnar en ekki er búið að móta reglur um það í hvers konar ferli mótmæli viðkomandi einstaklings fara ef starfsmaðurinn er ósáttur við þá ástæðu sem gefin er fyrir uppsögninni. Virðulegi forseti. Ég hjó eftir því að hv. þingmaður, sem er þingmaður Sjálfstæðisflokksins, hafði áhyggjur af því að verið væri að segja upp starfsmanni án þess að hann fengi tækifæri til málsvarnar og vænti ég því þess að þingmenn Sjálfstæðisflokksins styðji þessa þingsályktunartillögu með okkur flutningsmönnum. Til að tengja þingsályktunartillöguna enn meira við það sem er að gerast fyrir utan veggi Alþingis kom nýlega líka frétt á svipan.is um það að starfsmenn Orkuveitunnar hefðu verið ósáttir við það hvernig staðið var að uppsögnum 70 starfsmanna núna fyrir mánaðamótin. Það er því ærin ástæða til að Alþingi samþykki þessa þingsályktunartillögu sem allra fyrst.

Forseti. Það er full ástæða til þess að þakka hv. þm. Lilju Mósesdóttur, 1. flutningsmanni þessarar tillögu, fyrir það frumkvæði sem hún hefur sýnt í að taka þessa tillögu upp og flytja hana hér. Ég er einn af flutningsmönnum, eða kannski öllu heldur flutningskörlum, þessarar tillögu þannig að tekið sé upp málfar hv. 1. flutningsmanns. Það kemur þess vegna ekki á óvart að ég skuli standa hér upp henni til stuðnings. Ég geri það m.a. vegna þess að samflokksmaður minn núverandi, og þó einkum fyrrverandi því að við vorum hér saman á þingi, Bryndís Hlöðversdóttir, upphafsmaður málsins, flutti málið fyrst á 120. þingi, eins og fram kemur hér í greinargerðinni, sem er þingið frá 1995 til 1996, en það er einmitt fyrsta reglulega þing eftir kosningarnar 1995 þegar Bryndís Hlöðversdóttir var fyrst kjörin, þá á lista Alþýðubandalagsins, og flutti hana fjórum sinnum, síðast á 130. löggjafarþingi sem var þingið frá 2003 til 2004, sem ég hygg að sé þingið áður en hún hætti störfum eða þar áður. Hún fylgdi þessu máli hér eftir, eða réttara sagt reyndi að þrýsta á um að þetta yrði samþykkt, allan sinn þingtíma  Í öðru lagi er rétt að nefna þau efnisatriði sem flutningsmaður fór í gegnum, hvað þetta mundi færa okkur á íslenskum vinnumarkaði. Það yrði þá að veruleika að atvinnurekandanum yrði skylt að rökstyðja uppsögn starfsmanns ef óskað væri eftir því. Honum væri skylt að segja starfsmanni ekki upp nema hafa til þess gilda ástæðu, ekki geðþóttaástæður eða óljósar eða einhvern óljósan vilja sem kemur fram í eftiráskýringum. Atvinnurekendum er líka skylt að koma upp tilteknu málsmeðferðarkerfi sem starfsmenn eigi rétt á við uppsögn eins og stendur hér í greinargerðinni, þeim gefinn kostur á að verja sig gegn aðfinnslum sem á hann eru bornar, vísa uppsögninni til hlutlauss aðila o.s.frv. eftir atvikum. Þetta þarf auðvitað að útfæra í íslenskum lögum og ekki síst í þeim reglum sem aðilar vinnumarkaðarins koma upp sín á milli sem eru oft ítarlegri og kannski traustari en þau lög sem sett eru um þetta á Alþingi þótt þetta þurfi auðvitað einna helst að hanga saman. Það er svo í þessum efnum að Einbjörn togar í Tvíbjörn og Tvíbjörn í Þríbjörn og ef einu er breytt breytist annað og ef réttindi eru aukin á einum stað getur það komið þannig út að viðbrögðin komi óvænt fram á öðrum stað. Maður getur t.d. hugsað sér, og það er ein mótbáran gegn þessu máli, að eftir því sem launasamningur verður fastari og skilvirkari, þeim mun meiri tilhneiging verði til þess að taka upp verktöku á þeim stöðum og þeim svæðum á vinnumarkaðnum þar sem þetta kemur til greina. Auðvitað þarf að fylgjast með því og hafa á því augun. Það var m.a. einn af sjúkdómunum hér á vinnumarkaði og í samfélaginu áratuginn eða áratugina fyrir hrun að verktaka jókst feikilega og helst átti hver maður að vera sitt eigið fyrirtæki sem átti þátt í þeim ósköpum sem við erum núna að bjarga okkur úr. Aðalröksemdin gegn þessari breytingu og fullgildingu á þessari samþykkt ILO hefur þó verið sú að hún kunni að draga úr sveigjanleika á vinnumarkaðnum. Því er ágætlega svarað í greinargerðinni og Alþýðusambandið hefur fyrir hönd launafólks svarað því vel. Auðvitað er rétt, eins og ég sagði áðan, að stífar og stirðar reglur um samningssamband launamanns og atvinnurekanda geta átt þátt í því að minnka sveigjanleika sem við teljum æskilegan og er eitt af því sem íslenskur vinnumarkaður hefur haft fram yfir grannlöndin, mörg Evrópulandanna, sem m.a. hefur komið fram í því að svört vinna er þó ekki meiri en hún er á Íslandi. Þó að okkur þyki nóg um er hægt að nefna dæmi um það í öðrum Evrópulöndum að svört vinna er mjög mikil við hliðina á vinnumarkaði sem þykir vera stífur og stirður og mjög fullkominn í ytra útliti en hefur hrakið menn yfir í svarta vinnu, sem einmitt getur fylgt miklu atvinnuleysi. Klassíska dæmið er auðvitað Spánn að þessu leyti, eða var a.m.k. fyrir nokkrum árum þegar ég var að grauta í þessum efnum. Þetta er rétt. Þá er líka að skoða vinnumarkaðinn hér. Hvers vegna er hann sveigjanlegur? Er það vegna þess að við séum svo óskaplega frjálslynd eða óskaplega losaraleg í þessum samningum milli atvinnurekenda og launamanna eða verkalýðs? Nei, það er ekki svo. Við höfum mjög gamla og trausta sögu verkalýðsbaráttu. Atvinnurekendur og launafólk hafa borið gæfu til þess að vinna saman um áratugaskeið án verulegra átaka og hafa getað náð ýmsum framfaraáföngum sín á milli. Það hefur líka endurspeglast í djörfung Alþingis og ríkisvaldsins sem er þriðji aðilinn í því „korpóratíska“ samstarfi sem svo heitir á fræðimáli og er í þessu tilviki ekki niðrunaryrði heldur er það það sem hefur skapað sveigjanleikann á íslenskum vinnumarkaði miklu frekar, í fyrsta lagi hinn almenni hreyfanleiki í íslensku samfélagi, það að ekki eru hér fastar afskorðaðar stéttir, í marxískum skilningi en líka í hinum almenna skilningi, fagstéttir eða vinnustéttir. Það er afleiðing af Íslandssögunni eins og hún hefur gengið að undanförnu. Það eru auðvitað líka þau viðhorf í samfélaginu, meðal launamanna og meðal atvinnurekenda, sem má kannski rekja til vinnusemi og sjálfsbjargarviðleitni gamalla tíma, að allir eigi að geta gert allt og engum sé neins konar neyð í því eða hnekkir að því að vinna þau störf sem fyrir liggja, samanber Stephan G. Stephansson sem orti á sínum tíma: Löngum var ég læknir minn lögfræðingur, prestur smiður, kóngur, kennarinn, kerra, plógur, hestur. Hann lærði þetta í Skagafirðinum og fór með það til Alberta í Kanada og annarra slóða í Vesturheimi og vann samkvæmt þessari reglu. Hann minnist þó ekki á sig fyrir það sem hann varð frægastur fyrir, sem var auðvitað það að hann varð einhver helsti bókmenntamaður í þeirri álfu um sinn tíma og er enn einn af höfuðsnillingum í íslenskum bókmenntum og skáldskap. Í þriðja lagi er svo auðvitað það að við höfum hér búið að töluvert víðtækri og víðfeðmri menntun launamanna. Á Íslandi hafa iðnaðarmenn og aðrar fagstéttir ekki með þeim hætti sem hefur gerst í öðrum löndum tekið upp gildishugmyndir og ýmiss konar útilokunaraðferðir þótt á því hafi nokkuð borið sem ég tel að vísu eðlilegt en heldur leiðinlegt og við höfum ýmis vond dæmi um. Samþykkt Alþjóðavinnumálastofnunarinnar og fullgilding okkar á henni á ekki að þurfa að leiða til þess að hér dragi úr þessum sveigjanleika. Hún á þvert á móti að geta leitt til þess að atvinnurekendur og launamenn geti minnkað tortryggni og aukið trúnað milli atvinnurekenda og launamanna. Að lokum fagna ég eins og flutningsmaður því að nú er allt útlit fyrir að Sjálfstæðisflokkurinn komi til liðs við þessa tillögu í fimmta sinn sem hún er flutt. Hingað til hefur það ekki verið. Gott dæmi um það er einmitt varðstaða góðra og traustra sjálfstæðismanna - einn þeirra situr hér fyrir framan mig til hægri handar, hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, sem einmitt ætlar að tala hér á eftir og lýsa stuðningi við tillöguna - varðstaða þeirra um launamenn, einkum þann sem sagt var upp á Ríkisútvarpinu í gær, og ég tek heils hugar undir og fagna mjög að hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson og félagar hans 15 í Sjálfstæðisflokknum skuli nú gengnir til liðs við okkur sem hér tökum þátt í baráttu launamanna fyrir betri kjörum og traustari skilmálum í kringum sína vinnu, landinu og þjóðinni til gagns.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Lilju Mósesdóttur jafnframt fyrir það frumkvæði að leggja þessa tillögu aftur fram. Ég er einn af meðflutningsmönnunum, konunum, á málinu og tel þetta mjög gott mál og skipta miklu máli, ekki hvað síst núna þegar við sjáum að mjög mikið hefur verið um uppsagnir starfsmanna, að tryggja betur réttindi þeirra við uppsagnir. Það sem líka gerði það að verkum að ég taldi ástæðu til að vera meðflutningsmaður að tillögunni er að það kemur mjög skýrt fram í henni að það eru ákveðnar undanþágur varðandi samþykktina sem gera það að verkum að það er hægt að tryggja þennan sveigjanleika sem við höfum lagt svo mikla áherslu á á íslenskum vinnumarkaði, t.d. hvað varðar tímabundnar ráðningar, þ.e. þá sem eru ráðnir tilfallandi um skamman tíma. Það er líka hægt að taka undan ákveðna flokka launafólks ef ráðningarkjör þeirra og starfsskilyrði lúta sérstakri skipan sem tryggir þeim ekki síðri vernd en framkvæmd þessara reglna. Ég vil líka leggja sérstaklega áherslu á það sem kom fram í framsögu hv. þm. Lilju Mósesdóttur, þótt það sé komið inn í samþykktir í kjarasamningum milli Alþýðusambandsins og Samtaka atvinnulífsins að upplýsa þurfi um ástæður uppsagnar er ekki sagt hvaða ástæður séu í lagi, heldur vegna hvaða þátta megi ekki segja starfsmanni upp. Það tryggir að allar ástæður til að segja starfsmönnum upp eru í raun í lagi. Ég held að það þurfi að skerpa svolítið á því. Öryggistrúnaðarmanni var nýlega sagt upp eins og við vitum. Þótt það hefði verið möguleiki að segja öðrum starfsmönnum upp vegna samdráttar var samt sem áður þessum starfsmanni sagt upp. Ekki hvað síst skiptir það máli sem kemur fram í samþykktunum um málsmeðferðarkerfið. Þegar starfsmaður er búinn að fá ástæðuna fyrir því að honum er sagt upp er honum tryggð ákveðin málsmeðferð til þess að verja sig gegn athugasemdum og hann getur þá vísað uppsögninni til hlutlauss aðila og átt jafnvel rétt á bótum vegna ólögmætrar uppsagnar. Í þessum samþykktum og mörgum öðrum er síðan stjórnvöldum boðinn ákveðinn sveigjanleiki varðandi það hvernig þeir útfæra samþykktina, koma með sína eigin pólitísku stefnumörkun varðandi uppsagnir launamanna og þurfa þá, ef þessi ályktun verður samþykkt, að gefa okkur hér í þinginu líka ákveðna tilsögn um það hvernig eigi að vinna þessar reglur. Það er það sem kom fram hjá Rannsóknasetri vinnuréttar- og jafnréttismála, að ekki er bara hægt að útbúa ákveðnar leiðbeiningarreglur, heldur þarf jafnvel í einhverjum tilvikum að breyta lögum. Það er það sem við leggjum hér til, að ríkisstjórnin vinni að því að leggja fram mál til þess að hægt sé að fullgilda þessa samþykkt. Ég tel það sérstaklega mikilvægt, eins og kemur fram í lokin, við núverandi aðstæður þar sem starfsöryggi fólks er mjög lítið og að mínu mati eru bara sjálfsögð mannréttindi að starfsmaður sem er sagt upp fái upplýsingar um ástæðuna. Fólk upplifir fátt erfiðara en einmitt uppsögn.

Virðulegi forseti. Vinsældir mínar meðal þingmanna eru slíkar að þess var sérstaklega farið á leit við mig að ég mundi taka þátt í þessari umræðu og að sjálfsögðu verð ég við því þar sem ég hafði tök á að ræða þetta mikilvæga mál. Ég get ekki skilið annað en að hv. þingmenn hafi viljað ræða þetta í breiðu samhengi, ég held að það sé mjög mikilvægt. Það er mikilvægt að við höldum því sem við köllum sveigjanlegan vinnumarkað. Ef við gerum það ekki við þessar aðstæður sem eru núna, er alveg ljóst að við munum eiga erfitt með að vinna okkur út úr þeirri stöðu sem við erum í í dag. Af því hér var vísað í umræðu frá því í dag sem ég var upphafsmaður að þar sem ég vísaði í uppsagnir fréttamanns RÚV. Því miður eru allar fréttir frá uppsögninni - við erum að tala um eitthvað sem ég held að misbjóði réttlætiskennd flestra ef ekki allra. Okkur veitir ekkert að því að fara yfir þessi mál í stóru samhengi, bæði hvað varðar opinbera starfsmenn, ég tala nú ekki um hjá ríkisfjölmiðlum sem ber höfuð og herðar yfir aðra fjölmiðla landsins sem er í sérstakri stöðu og hefur mikið sjálfstæði. Þegar ég sá fréttina af uppsögninni leiddi ég hugann að þeim fjölmörgu starfsmönnum Ríkisútvarpsins sem eru ekki bara að skrásetja sögur heldur taka með beinum hætti þátt í stjórnmálum. Þeir tengjast þar af leiðandi stjórnmálamönnum og stjórnmálaöflum vegna þess að þeir eru skráðir í þau. Það verður að viðurkennast að manni fannst ekki vera mikið samræmi í því að taka þennan mann út. Yfirmenn vissu að hann var að skrásetja sögu fyrrverandi ráðherra, en þegar í ljós kom hvaða ráðherra var um að ræða var viðkomandi aðila sagt upp störfum. Ég sá viðtal við formann Félags fréttamanna sem sagði að eftir að Ríkisútvarpinu var breytt í opinbert hlutafélag væri staðan þannig, eins og skilja mátti af orðum formannsins, að það væri lítið hægt að gera ef mál eins og þessi kæmu upp. Formaður félagsins sagði að honum fyndist ömurlegt að sjá á eftir fréttamanninum. Ef það er svo að það þurfi litlar sem engar ástæður til þess að segja upp starfsmönnum eða það er lítið samræmi, eins og lítur út fyrir í þessu tilfelli hjá opinberum hlutafélögum, held ég að það væri skynsamlegt að setjast yfir það. Alveg á sama hátt tel ég skynsamlegt að setjast yfir starfsmannamál hjá ríkinu. Ég tel mikilvægt að bæði stjórnendur og millistjórnendur dvelji ekki of lengi á hverjum stað. Ég held að það sé allt of mikið um að aðilar séu árum eða jafnvel áratugum saman í sama starfinu. Ég held að það sé gott fyrir starfsmann, ég tala nú ekki um fyrir viðkomandi stofnanir, ráðuneyti og annað slíkt, að viðkomandi einstaklingar fái fleiri tækifæri þá séu meiri líkur á því að viðkomandi sé ánægður í starfi og kulni ekki. Slíkt hefur slæm áhrif á allt kerfið og er miklu alvarlegra held ég en menn átta sig á. Á sama hátt held ég að áminningakerfið sé úr sér gengið ef það var einhvern tímann réttlætanlegt. Það er skynsamlegt að setjast yfir þá hluti. Hv. þingmaður Lilja Mósesdóttir nefndi líka Orkuveitu Reykjavíkur sem er opinbert fyrirtæki. Það vakti athygli hvernig þar var gengið fram varðandi uppsagnir. Þar hefur tekist einstaklega illa til. Ég veit ekki hvort löggjafinn geti gert eitthvað í því til að koma í veg fyrir að slíkt endurtaki sig. Ég vil vekja athygli á því að fyrirtæki á Íslandi - það er ekkert svo mikið í umræðunni. Ég held að það séu 94%, virðulegi forseti, af fyrirtækjum á Íslandi sem eru lítil fyrirtæki, fyrirtæki með minna en 50 starfsmenn. Ef ég man rétt eru í kringum 90% sem eru með minni en 10. Það er í það minnsta gríðarlega hátt hlutfall. Hvað þýðir það? Það þýðir að íslenskt efnahagslíf samanstendur að langstærstum hluta af örfyrirtækjum. Hvað þýðir það þegar fyrirtæki er með færri en 10, 20, 30 starfsmenn? Það þýðir það að oftar en ekki er framkvæmdastjórinn líka eigandi, einn aðaleigandi. Yfirstjórnin er alla jafna mjög fámenn. Það er lítill, svo maður sletti, með leyfi virðulegur forseti, infrastrúktúr í svona fyrirtækjum. Öll skriffinnska eða flókið lagaumhverfi kemur einstaklega illa niður á fyrirtækjum sem þessum. Þau bera afskapleg illa slíkar reglur og slíkt reglugerðarfargan sem oft fylgir atvinnustarfsemi í stærri löndum. Ég held að það væri skynsamlegt að við skoðuðum sérstaklega hvers vegna, af því ég held að enginn deili um það, ekki í verkalýðshreyfingunni, atvinnurekendur eða aðrir, vinnumarkaður okkar er sveigjanlegri en annars staðar. Af hverju gengur okkur betur hvað þetta varðar? Ég held að enginn deili um það. Það er nokkuð sem við getum sagt að sé betra hér en annars staðar. Ég hef hvorki skoðað það né lesið rannsóknir eða skýrslur. Ég veit ekki hvort það sé til en ég hef hins vegar rætt við marga aðila sem reka fyrirtæki í öðrum löndum. Hér er t.d. vísað í Svíþjóð sem er búið að innleiða þetta. Ég veit ekki hvort það sé þess vegna eða út af einhverri annarri ástæðu en ég veit að litlir atvinnurekendur í Svíþjóð draga það í lengstu lög að fastráða starfsmenn. Þeir aðilar sem ég þekki og hafa rekið þar lítil og meðalstór fyrirtæki, draga það í lengstu lög að fastráða starfsmenn vegna þess að þeir telja að starfsmenn séu þá komnir með það sterka stöðu, ef þeir eru fastráðnir, að ekki sé nokkur leið að segja viðkomandi upp, jafnvel þó hann standi sig ekki í starfi.  Ég efast ekkert um að það sé einlægur vilji hv. þingmanna og allra, bæði flutningsmanna og annarra, að við viljum að hagur launamanna sé sem bestur. Við viljum að launamenn hafi sem best laun og sem best kjör, líka tryggt starfsöryggi. Við þurfum að líta til annarra landa og sjá hvaða mistök þau hafa gert og hvaða mistök við höfum gert. Við verðum að taka mið af því að hér erum við að langstærstum hluta með lítil og meðalstór fyrirtæki. Ég hef unnið víða á íslenskum vinnumarkaði og alltaf hefur maður unnið, sérstaklega þegar maður var yngri, hjá mjög litlum fyrirtækjum. Virðulegi forseti. Ég tel gott að við ræðum þetta mál. Ég held að það sé mikilvægt að fara yfir þetta út frá forsendunum sem ég nefndi. Ég hef áhyggjur af sveigjanleika á íslenskum vinnumarkaði. Ein af ástæðunum fyrir því að ég hef svona miklar efasemdir um inngöngu í Evrópusambandið er að ég veit að því fylgir ósveigjanlegri vinnumarkaður. Það er ein af ástæðunum fyrir því að atvinnuleysi er svona mikið í mörgum löndum Evrópusambandsins, sérstaklega meðal yngra fólks. Og atvinnuleysi, virðulegi forseti, er eitthvað sem við megum ekki sjá að verði eins mikið hér á Íslandi og það er núna. Við þurfum að minnka það. Við megum ekki sjá framtíðina á Íslandi með þeim hætti að hér sé mikið atvinnuleysi. Því miður er ein af ástæðum atvinnuleysis ósveigjanlegur vinnumarkaður. Þess vegna tel ég mikilvægt að við vörumst það sem mest við getum.

Frú forseti. Við ræðum áhugaverða þingsályktunartillögu um að setja reglur og samræma reglur um það hvernig eigi að standa að uppsögnum starfsmanna. Það var skondið að hlusta áðan bæði á framsögumann og hv. þingmann Mörð Árnason tala eins og Sjálfstæðisflokkurinn og allir þeir sem þar væru hefðu aldrei verið launafólk. Ég hef allan minn starfsaldur tilheyrt hópi launafólks. Ég hef líka staðið í þeim sporum að fá uppsögn sem var reyndar mjög sérstök. Hún var í formi skipulagsbreytinga. Ég var kölluð á fund þriggja æðstu manna fyrirtækisins áður en uppsagnarfrestur um nýja stöðu hafði runnið út og mér var tjáð að ég yrði ekki ráðin í hið nýja starf og mér gefið tækifæri á að draga umsókn mína til baka og stjórnendur fyrirtækisins mundu gera vel við mig, vegna þess að ég hefði unnið vel í fyrirtækinu sem um ræddi. Ég var þá skólastjóri í sveitarfélagi hér rétt utan Reykjavíkur. Þannig að ég þekki það á eigin skinni að vera sagt upp starfi. Fólk verður að glíma við það á þann hátt sem sá hinn sami telur skynsamlegast hverju sinni. Þetta var í sjálfu sér svolítið sérstök uppsögn þegar menn eru búnir að ákveða áður en umsóknarfrestur rennur út hver á að fá starfið og bjóða einum umsækjanda að draga umsókn sína til baka svo það komi fyrirtækinu ekki illa að þurfa ekki að ráða þann einstakling til starfsins. Þannig að ég þekki sjálf á eigin skinni hvað það er að vera launafólk eins og við heitum sem þiggjum laun hjá öðrum en sjálfum okkur. Ég hef líka staðið í þeim sporum að fá uppsagnarbréf. Mér hefur aldrei liðið illa í hópi launafólks, en ég get alveg viðurkennt það að mér leið ekkert sérstaklega vel þegar ég fékk uppsagnarbréfið. Mér var heldur engin ástæða gefin fyrir því af hverju mér var sagt upp. Það voru jú skipulagsbreytingar, en þannig var það bara. Stundum verður maður að taka því. Ég tek það fram, allt í því ferli var löglegt þannig að ég er ekki að segja neitt annað. Það var allt löglegt í því ferli og ekkert við það að athuga. Þeir sem ákváðu að fara þessa leið með þeim hætti sem þeir fóru voru í sínum fulla rétti til þess. Svo það sé sagt til að taka af öll tvímæli. Þess vegna hugsa ég þegar talað er um uppsögn: Hvernig á að framkvæma hana? Hvernig koma atvinnurekendur fram við fólk þegar þeir segja því upp störfum? Ég velti fyrir mér þessum svokölluðu viðtölum. Ég velti hins vegar fyrir mér því sem kallað er í frumvarpinu „ástæður uppsagnar“ og síðan „gildar ástæður uppsagnar“. Hver á að meta gildar ástæður uppsagnar? Launþeginn á rétt á því að fá upplýsingar um og rökstuðning fyrir væntanlegu uppsögninni. En hvað eru gildar ástæður uppsagnar og hverra er að meta það? Þetta er gildishlaðið orð, gildar ástæður. Hverra er að meta? Hér er líka rætt um að ef sá sem fær uppsögnina er ósáttur við hana, þykir hana hafa borið að með þeim hætti sem ekki sé réttur eða hann hafi ekki fengið ástæðu fyrir uppsögninni, þá á hann í sjálfu sér og væntanlega alltaf rétt á einhverju málsmeðferðarkerfi. Mig langar að spyrja flutningsmenn tillagnanna: Hvers konar málsmeðferðarkerfi? Hver mun væntanlega setja upp þetta málsmeðferðarkerfi? Og svo kemur líka að aðili sem fær uppsögn á rétt á því að leita til hlutlauss aðila. Hver er þessi hlutlausi aðili og hvernig verður þessu háttað? Ég verð að viðurkenna að ég þekki ekki samþykkt Alþjóðavinnumálastofnunarinnar nr. 158. Ég hef ekki lesið hana, aðeins gluggað í hana, þannig að ég hef velt þessu fyrir mér. Ég velti líka fyrir mér hvort menn séu með þessu að stíga það gullna skref að samræma fyrir alla launþega í landinu, jafnt þá sem vinna á hinum almenna markaði og þá sem eru á hinum opinbera markaði. Erum við að stíga skrefið að fella úr gildi sérstök lög sem gilda um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna? Erum við eingöngu að velta fyrir okkur starfsfólki á hinum almenna markaði? Eða ætlum við með þessari tillögu að hafa kjark til að hafa ein lög um réttindi og skyldur alls launafólks í landinu en ekki tvöfalt kerfi í því á sama hátt og við erum með tvöfalt kerfi t.d. í lífeyrissjóðakerfinu, frú forseti? Mér finnst þetta vera áhugavert og áskil mér allan rétt til að kynna mér betur og fara yfir verkefnið eða þingsályktunartillöguna áður en ég hér og nú lýsi yfir stuðningi eða andstöðu við. Mér finnst þetta skipta máli hverra er að meta hvað eru gildar ástæður uppsagnar. Hvers konar málsmeðferðarkerfi verður komið á laggirnar? Hver er hinn hlutlausi aðili? Erum við að leggja til eitt kerfi fyrir allt launafólk í landinu? Eða ætlum við að hafa í því tvöfalt kerfi, uppsagnarferli, annars vegar fyrir launamanninn á hinum almenna markaði og hins vegar fyrir launamanninn hjá hinu opinbera? Ef við erum í alvöru að tala um að setja lög með þessum hætti vænti ég þess að því fylgi sá kjarkur að það gildi ein lög fyrir allt launafólk í landinu. Ég bið menn líka um að velta fyrir sér, þó að ég hafi eins og ég sagði í upphafi sjálf verið í hópi launafólks alla tíð og staðið frammi fyrir uppsögn, að ég hef áhyggjur af því vegna þess að ég þekki líka til laga þar sem eigendur versus leigjendur hafa þurft að takast á. Leigjandinn virðist næstum því hafa öðlast meiri rétt til búsetu í íbúð heldur en eigandi íbúðarinnar. Ef við erum að fara með þessu inn í eitthvert slíkt kerfi, erum við á villigötum. Þá verðum við líka að gæta okkar hvað það varðar. Vegna þess að réttur eins á aldrei að verða þannig að hann skerði rétt hins. Ég vona að hv. flutningsmenn - ég verð að viðurkenna að mér leiðist alveg óskaplega, frú forseti, þetta menn og konur eða karlar og konur. Það er ágæt hefð í íslenskri tungu að tala um flutningsmenn og sum heiti eru karlkyns nafnorð þó kona gegni því. Þessi útþynning að einhenda sér í að gera allt kynlægt er óþolandi. Þess vegna spyr ég flutningsmenn, en hvorki -karla né -konur sem eru aðilar að þessari þingsályktunartillögu, og bið þá um að svara spurningunum sem ég hef varpað fram.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka þeim sem tóku þátt í umræðunum um þessa þingsályktunartillögu fyrir ágætar umræður og líka stuðning við tillöguna þó kannski væri bara að hluta til. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson gerði það að umtalsefni að ég hefði í ræðu minni fyrst og fremst minnst á opinber hlutafélög þegar ég var að tala um hvernig illa hefði verið staðið að uppsögnum. Það er alveg rétt. Ástæðan er kannski sú að það eru mjög fáir sem starfa fyrir einkafyrirtæki, alla vega fáir sem ég þekki til, sem eru tilbúnir að fara í fjölmiðla og kvarta yfir meðferð við uppsögn vegna þess að margir þeirra eru þeirrar skoðunar að það muni draga úr möguleikum þeirra á vinnumarkaði og þegja frekar en gera mál úr hlutunum til að fá örugglega gott atvinnutækifæri aftur. Það á kannski ekki jafnmikið við um þá sem hafa starfað í opinbera geiranum og ætla sér að halda áfram að starfa þar jafnvel eftir uppsögn. Það er alveg rétt að það þarf að finna einhvers konar jafnvægi milli geðþóttaákvarðana atvinnurekenda og síðan of mikilla réttinda starfsmanna. Ég tel að við höfum ekki verið með mjög gott jafnvægi þarna, sérstaklega ekki þegar kemur að einkafyrirtækjum. Ég þekki sjálf, sem fyrrverandi starfsmaður einkafyrirtækja, fjölmörg dæmi um að starfsfólki hafi verið sagt upp jafnvel á ógeðfelldan hátt og verið neitað um ástæðu uppsagnar. Það var reyndar fyrir 2008, áður en þessi bókun kom við kjarasamninga ASÍ og SA. Mér er mjög minnisstætt þegar ég starfaði við háskóla sem telur sig vera einkafyrirtæki, að þar starfaði amerískur starfsmaður. Hann lenti í því að fá uppsögn eftir jólahlaðborð og vildi að sjálfsögðu fá að vita hver ástæðan væri. Honum var neitað um ástæðuna. Hann kom á fund okkar starfsmanna og sagðist ætla að fara í mál eins og allir gera í Bandaríkjunum við yfirmann við þennan háskóla. Því miður þurftum við að segja honum að hann mundi ekki finna neinn lögfræðing sem vildi taka málið að sér vegna þess að hann hefði engan rétt til að krefjast þess að fá ástæðu uppsagnarinnar. Ég man enn eftir svipbrigðunum á manninum þegar honum var sagt að í norrænu velferðarkerfi eins og því íslenska væru réttindi starfsfólks minni en í Bandaríkjunum. Hvað varðar þær spurningar sem hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir varpaði fram vil ég ítreka að þetta er þingsályktunartillaga þar sem fram koma markmið um það hvernig standa eigi að uppsögnum. Það á í fyrsta lagi að skylda atvinnurekendur til að gefa upp ástæður. Þrenns konar ástæður geta legið til grundvallar uppsögn, í fyrsta lagi hæfni, í öðru lagi hegðun starfsmanns og í þriðja lagi rekstrarlegar ástæður. Þriðji þátturinn er þá þessi málsmeðferð og hv. þingmaður spyr mikið út í þann þátt. Það er auðvitað ríkisstjórnarinnar að útfæra þessa málsmeðferð í samráði við aðila vinnumarkaðarins. Það er ekki okkar að útfæra í þingsályktunartillögu nákvæmlega hvernig standa eigi að hlutunum enda er það ekki markmiðið með þingsályktunartillögu. Hvað varðar að samræma þau réttindi sem eru á íslenskum vinnumarkaði, bæði hjá þeim sem eru í opinbera geiranum og hinum sem eru í einkageiranum, þá mun samþykkt ILO-samþykktarinnar ekki tryggja það vegna þess að þetta eru lágmarksréttindi. Það ríkir samningsfrelsi þannig að ef aðilar vinnumarkaðarins, einhver stéttarfélög og atvinnurekendur þeirra hópa sem tilheyra stéttarfélögunum, komast að þeirri niðurstöðu að þeir vilji hafa betri réttindi en þessi samþykkt felur í sér þá er þeim það frjálst. Ég geri ráð fyrir því að það muni að einhverju leyti gerast eins og tilfellið er t.d. í Svíþjóð þar sem ég hef starfað og þekki vel til. Virðulegi forseti. Ég vonast til að hv. félags- og tryggingamálanefnd taki vel í þingsályktunartillöguna og hraði vinnslu hennar. Það virðist vera mjög brýnt að uppsögnum og umkvörtunum vegna þeirra verði komið í eitthvert formlegt ferli sem bæði launafólk og atvinnurekendur geta sætt sig við.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Lilju Mósesdóttur fyrir þessi svör. Mig langar engu að síður að spyrja hana hvort sá hv. þingmaður og aðrir flutningsmenn hafi engar hugmyndir um með hvaða hætti þeir vilji sjá þetta málsmeðferðarkerfi eða hvort þeir ætli eingöngu félagsmálanefnd, hv. þingmaður sagði nú ríkisstjórninni, að ákveða með hvaða hætti málsmeðferðin eigi að vera, eða hverjir það eigi að vera. Vart getur það verið framkvæmdarvaldið sem á að ákveða hvaða málsmeðferðarkerfi eigi að vera eða hvaða hlutlausi aðili það eigi að vera sem tekur að sér eða sinnir þessu verkefni. Aftur langar mig að spyrja og þá um skoðun hv. þingmanns, hvort hún telji að hér eigi að ríkja tvenn lög, vegna þess að lög um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna eru lög frá Alþingi. Það er ekki stéttarfélaganna að ákveða lögin, það er Alþingi sem hefur sett þau lög. Ég spyr hv. þm. Lilju Mósesdóttur hvort hún sé þá að segja að áfram eigi að gilda sérlög um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna og önnur sérlög um launþega á hinum frjálsa atvinnumarkaði.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spyr hver þessi hlutlausi aðili ætti að vera. Ég gæti vel ímyndað mér að það yrði þá aðili þar sem sætu þrír fulltrúar, þ.e. fulltrúi starfsmannsins, atvinnurekandans og síðan hlutlaus aðili. Væntanlega mundi þessi hlutlausi aðili vera á vegum sáttasemjara en þetta er bara útfærsluatriði. Eins og stendur í þingsályktunartillögunni er ætlunin að Alþingi álykti að fela ríkisstjórninni að fullgilda þessa samþykkt. Ég geri ráð fyrir því, varðandi seinni spurningu hv. þingmanns, að einhverjar ábendingar komi við umfjöllun félags- og tryggingamálanefndar um hvort fara þurfi í breytingar á lögum um opinbera starfsmenn eða ekki og að þær ábendingar sem þar koma fram muni þá koma fram í nefndaráliti félags- og tryggingamálanefndar og fylgja með þessari þingsályktunartillögu til ríkisstjórnarinnar sem Alþingi ætlar þá að fela að fullgilda þessa samþykkt.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 152/2009, um stuðning við nýsköpunarfyrirtæki. Flutningsmenn ásamt mér eru hv. þm. Birkir Jón Jónsson, Höskuldur Þórhallsson, Ásbjörn Óttarsson, Guðmundur Steingrímsson og Gunnar Bragi Sveinsson. Frumvarpið er einfalt. Það er tvær greinar. 1. gr. gengur út á að fella í burtu 2. tölulið 1. mgr. 5. gr. laganna. Í 2. gr. segir að ef Alþingi ákveður að samþykkja frumvarpið munu lögin taka strax gildi. Með þessu er verið að breyta tiltölulega nýsamþykktum lögum sem munu koma til framkvæmda við álagningu opinberra gjalda 2011 vegna tekjuársins 2010. Í frumvarpinu eru lagðar til skattaívilnanir fyrir fyrirtæki sem stunda nýsköpun. Skilgreina þarf þessi nýsköpunarfyrirtæki í samræmi við skilning laganna. Þegar frumvarpið um lög um stuðning við nýsköpunarfyrirtæki kom fram var lagt til að fyrirtækin mundu fá skattfrádrátt ef þau gætu sýnt fram á með gögnum að varið væri a.m.k. 20 millj. kr. til rannsókna og þróunar á 12 mánaða tímabili. Eftir meðferð Alþingis var lagt til að sú upphæð yrði lækkuð úr 20 milljónum í 5 millj. kr. enda höfðu komið fram ýmis rök um að svo há upphæð kynni að vera íþyngjandi og stæði af þeim sökum í vegi fyrir að smærri þekkingarfyrirtæki nytu góðs af ákvæðum frumvarpsins. Það var síðan samþykkt 17. desember 2009 og var frumvarpið að lögum svo breytt. Í greinargerð með frumvarpinu var mjög mikið horft til hins svokallaða skatteFUNN-kerfis Norðmanna sem hefur skilað mjög góðum árangri frá því að það var sett á stofn árið 2002 og er mikil ánægja með það kerfi. Ég fór að skoða málið betur og leita að því hvort í þeim lögum væri að finna einhverja lágmarksupphæð sem fyrirtæki þyrftu að leggja í nýsköpun og þróun. Ástæðan fyrir því að ég fór að skoða lagaumhverfið í Noregi var ábending sem ég fékk frá sérfræðingi á þessu sviði sem starfað hefur mjög mikið með nýsköpunarfyrirtækjum og innan vaxtasamnings í Norðaustkjördæmi. Í samtölum mínum við hana kom fram að hún taldi að þessi lög mundu engan veginn koma til móts við þarfir lítilla nýsköpunarfyrirtækja eða fyrirtækja sem væru að hefja rekstur. Í norsku lögunum er ekki neins staðar að finna lágmarksupphæð heldur er höfuðáherslan lögð á að verkefnið sé í eðli sínu nýsköpunarverkefni og að skattfrádrátturinn fari ekki umfram áætlanir. Einungis er sett hámarksupphæð en ekkert lágmark sem fyrirtækin þurfa að eyða til að uppfylla skilyrðin. Þegar við samþykktum þetta horfðum við til þess að bæta samkeppnisskilyrði nýsköpunarfyrirtækja og efla rannsóknar- og þróunarstarf í þeim tilgangi að búa til ný og spennandi störf á Íslandi sem veitir ekki af að efla, og auka hagvöxt. Það skiptir miklu máli í núverandi ástandi. Ég tel mjög nauðsynlegt að horfa til þessa vegna þess að þegar fyrirtæki hefja rekstur, sérstaklega nýsköpunarfyrirtæki, felst mjög mikill kostnaður í því að hefja reksturinn, vinna rannsóknar- og þróunarstarfið. Þau þurfa einmitt á skattaívilnun eða stuðningi að halda á fyrstu æviárunum. Ef miðað er við upphaflegu upphæðina, 20 milljónir, virtist vera horft til þess að fyrirtækin þyrftu að vera komin ágætlega af stað áður en þau gætu uppfyllt skilyrði um stuðning. Í framhaldi af þessu vil ég nefna að í Noregi fór af stað verkefni árið 2002 þar sem aðeins var horft til lítilla og meðalstórra fyrirtækja. Árið 2003 var síðan ákveðið að það ætti að eiga við öll fyrirtæki óháð stærð. Árangurinn var strax umtalsverður. Árið 2002 voru samþykkt 2.600 verkefni, árið 2003 voru það 4.500 verkefni. Samkvæmt síðustu tölum sem ég hef og eru frá árinu 2005 taldi norska ríkisstjórnin sig hafa ívilnað fyrirtækjum um 1,8 milljarða nkr. árið 2004, sem er umtalsverð upphæð. Það er mjög áhugavert, í tengslum við að við þurfum svo sannarlega á því að halda að styrkja útflutningsgreinarnar og styrkja innflæði gjaldeyris, að rannsóknir sýna að fyrirtæki sem nýta sér þetta mest eru fyrirtæki eiga að verða útflutningsfyrirtæki. Samkvæmt talsmönnum þeirra hafa þau hafi farið í rannsóknir og þróun á verkefnum sem þau hefðu hugsanlega ekki gert ef skattívilnunarkerfið hefði ekki verið til staðar. Til að setja það í samhengi skipaði fyrrverandi menntamálaráðherra, hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, áður en hún yfirgaf ráðuneyti sitt, erlendan sérfræðihóp til að fara í gegnum mennta-, atvinnu- og nýsköpunarstefnu okkar til framtíðar. Hópurinn átti að skoða hvernig við gætum unnið okkur út úr kreppunni og byggt samfélag okkar upp á nýtt. Eins vildi ráðherra kanna hvað ráðuneyti hennar gæti gert. Í nefndinni voru Christoffer Taxell, kanslari Åbo Akademi háskólans í Finnlandi, Richard Yelland, forstöðumaður menntaáætlunar og innviðadeildar alþjóðaskrifstofu menntunar OECD í Frakklandi, Iain Gillespie, forstöðumaður vísinda- og tæknistefnudeildar aðalskrifstofu vísinda- og tæknimála hjá OECD, Markku Linna, fyrrverandi ráðuneytisstjóri menntamálaráðuneytis Finnlands, og ritari nefndarinnar Arnold Verbeek, sérstakur sérfræðingur hjá ráðgjafarfyrirtækinu IDEA Consult í Brussel í Belgíu. Þessir merku einstaklingar lögðu mikla áherslu á að ríkisstjórn Íslands beitti sér fyrir nýsköpun á Íslandi. Þeir sögðu að góð vísindi væru ekki verðmætaskapandi sjálfkrafa. Þeir sögðu jafnframt, með leyfi forseta: „Góð rammaskilyrði og beinn stuðningur við fyrirtæki er nauðsynlegur til að góðar hugmyndir leiði til bættrar samkeppnisstöðu og ávinnings fyrir íslenskt samfélag, bæði efnahagslegs sem og annars konar ávinnings.“ Þeir fóru í gegnum nokkra punkta þar sem þeir ræddu hvað þeir teldu þurfa að gera. Þeir bentu á að mjög mikilvæg væri fyrir hagkerfi landsins, þar sem við værum svo fá, að við fókuseruðum á hvar við gætum orðið framúrskarandi, og að á Íslandi lofuðu þrjú fræðasvið sérstaklega góðu, þ.e. jarðhitavísindi, lífvísindi og skapandi greinar eða upplýsingatækni. Þeir töluðu líka um að mikilvægt væri að ríkisstjórnin skilgreindi þau fyrirtæki á Íslandi sem væru líkleg til að styðja við hugmyndafræði nýsköpunar. Koma þyrfti á ákveðnu traustu starfsumhverfi. Ríkisstjórnin þyrfti að sýna og sanna mjög fljótt að hún skildi þarfir fyrirtækja og að hún brygðist við þeim þar sem það væri mögulegt. Þarna er tekið undir það sem stjórnarandstaðan og Samtök atvinnulífsins hafa verið að benda á, að ákveðinn stöðugleiki eða traust starfsumhverfi og skilaboð til fyrirtækjanna skipti mjög miklu máli til að tryggja nýsköpunarumhverfi. Það þarf líka að bæta úr hæfni háskóla, opinberra rannsóknarstofnana, til að koma rannsóknum sem fyrst út í atvinnulífið. Síðan komu nefndarmenn inn á það sem varðar þetta frumvarp, og raunar frumvarpið sjálft sem var samþykkt þótt ég telji það ekki ganga nógu langt, að mjög miklu máli skipti að tryggja óbeinan stuðning við rannsókn og þróun innan fyrirtækja og viðskiptaþróun í viðbót við beinan stuðning sem þegar væri til staðar. Þar þyrftum við sérstaklega að horfa til skattaívilnana til að hvetja til rannsókna og þróunar sem og afkasta íslenskra fyrirtækja. Nefndarmenn töluðu síðan um hvernig þær ívilnanir ættu að vera útfærðar og að tryggja þyrfti að þær hefðu hámarksáhrif. Sérstaklega væri mikilvægt að veita ekki bara fyrirtækjunum sjálfum skattaívilnanir heldur líka viðskiptaenglum, þeim sem fjárfesta í fyrirtækjunum og halda utan um þau þegar þau eru sem viðkvæmust, einnig litlum og meðalstórum fyrirtækjum fyrir rannsóknar- og þróunarkostnað. Lykiláherslan er á lítil og meðalstór fyrirtæki en ekki þegar þau eru komin nokkuð vel áleiðis. Síðan bentu nefndarmenn á, og það er mikilvægt að við skoðum það líka í þinginu, að þeir fjárfestingarsjóðir sem nú eru til staðar á Íslandi leiddu að þeirra mati til þess að fyrirtæki læstust inni í sjóðunum, sem gerði það að verkum að sjóðirnir hefðu minni möguleika til þess að taka ný fyrirtæki inn í sjóðina. Endurskoða þyrfti það sjóðaumhverfi sem við erum í til að tryggja að við getum tekið fyrirtæki inn eða komið þeim út. Allar reglur sem við vinnum með þurfa að styðja við nýsköpun. Það þarf að vera fyrirsjáanlegt þótt virkar reglur séu í sumum tilfellum nauðsynlegar. Síðan verður sú stefna sem við veljum fyrir nýsköpun framtíðarinnar að byggja á því sem gengið hefur vel, hvort sem það er hjá hinu opinbera eða einkaaðilum, vegna þess að nefndarmenn lögðu áherslu á að við þyrftum að gera eitthvað sem skilaði árangri strax fyrir samfélagið, að ná samstöðu um skammtímabreytingar og hrinda þeim hratt í framkvæmd. Raunar sögðu þeir okkur stjórnmálamönnum að við yrðum að ganga á undan með góðu fordæmi. Þetta eru tillögur sem ég hef margítrekað í ræðum mínum og störfum, bæði innan viðskiptanefndar og menntamálanefndar. Ég hef aftur og aftur bent á að við verðum að samþætta menntastefnu við atvinnustefnuna okkar til framtíðar og líka á það hvernig við getum komið upplýsingum til fyrirtækjanna, hvernig við getum stutt betur við þau fyrirtæki sem leggja í þann mikla kostnað sem felst í því skapa nýja þekkingu, búa til nýja vöru og koma þeim síðan á markað. Þegar ég skoðaði betur hvernig Norðmenn höfðu gert þetta og þá lærdóma sem þeir höfðu fram að færa fannst mér mjög sláandi að við skyldum ákveða að setja lágmarksupphæð sem viðkomandi þarf að fjárfesta í, þegar þeir gerðu það ekki. Þar með náum við að mínu mati ekki þeim markmiðum sem sett voru fram með lagafrumvarpinu á sínum tíma um að stuðla að verðmætaaukningu í íslenskum þjóðarbúskap með sköpun nýrra atvinnutækifæra og fjölgun starfa sem ella hefðu ekki orðið til. Við horfum frekar til þess að styðja við starfandi fyrirtæki en ekki að búa til ný atvinnutækifæri í nýjum fyrirtækjum. Ég vísa málinu til efnahags- og skattanefndar og vonast til þess að málið fái góða umfjöllun þar að lokinni þessari umræðu, að við getum sýnt að þingmenn ná saman hvað nýsköpun varðar vegna þess að það eru hagsmunir okkar allra að við styðjum vel við nýsköpun og verðmætasköpun í samfélaginu til þess að vinna okkur út úr kreppunni.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Eygló Harðardóttur fyrir frumkvæðið og framsýnina að leggja þetta frumvarp fram. Þegar við fjöllum um nýsköpunarfyrirtæki á Alþingi, hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar, er það yfirleitt með jákvæðum hætti. Eins og framsögumaður, hv. þm. Eygló Harðardóttir, rakti í máli sínu áðan er frumvarpið ekki mjög flókið, ekki nema tvær efnisgreinar og mjög fáort. Það fjallar um að það sem breytist við að nýsköpunarfyrirtæki fá að njóta skattfrádráttar er að það skiptir ekki máli hvað þau eru stór. Hv. þingmaður sagði í lok ræðu sinnar að það væri jákvætt fyrir okkur hv. alþingismenn að sameinast um þetta mál og það væri ákveðin nýsköpun í sjálfu sér. Það sem málið fjallar um er að sú grein um að fyrirtæki þurfi að uppfylla þau skilyrði að vera með 5 millj. kr. annað hvort í þróunar- eða rannsóknarvinnu, verði felld burt, þ.e. það er alveg sama hvað fyrirtækið sem nýtur skattfrádráttar er stórt, hvort talan er lægri en 5 millj. kr. eða ekki. Við þekkjum það á hinu háa Alþingi og það eru mörg dæmi um það að þeir einstaklingar sem stofna nýsköpunarfyrirtæki koma oft að lokuðum dyrum hjá fjárlaganefnd, sérstaklega hvað varðar umsóknir í þróunarsjóði og styrki frá Alþingi. Ég veit að þangað koma margir einstaklingar sem sækja um mjög lága styrki, kannski litlar upphæðir til að koma af stað fyrirtæki, sem yfirleitt er hugsjón hjá fólki. Hugmyndin er kannski að byrja eingöngu með hálft, eitt eða tvö störf og fólk biður oft um mjög litla peninga. Ef reglunum yrði breytt tel ég að það mundi hjálpa mörgum einstaklingum að stofna einmitt svona nýsköpunarfyrirtæki. Það er gríðarlega mikilvægt að nýsköpunarfyrirtæki verði til, sérstaklega í ástandi eins og núna þó að þau séu alltaf verðmæt, svo það komi nú skýrt fram. Það má heldur ekki gleyma því að þegar við styrkjum nýsköpunarfyrirtæki eða styrkjum þau aukum við atvinnumöguleikana, atvinnutækifærin og förum inn á nýjar brautir. Starf þessara fyrirtækja er gríðarlega mikilvægt fyrir þjóðarbúið. Á fundi í fjárlaganefnd í gær kom maður frá ákveðnu fyrirtæki sem er að vinna að hugmyndum fyrir nýsköpunarfyrirtæki. Afraksturinn af því starfi sem ekki hafði kostað mikla peninga, alla vega hafði hann ekki fengið mikla styrki til verksins, var sá að búið var að stofna þrjú ný fyrirtæki og skapa tólf störf. Það sjá því allir hversu gríðarlega mikilvægt þetta er. Það er líka kostur að það dreifist um allt. Það dreifist um allt samfélagið, um allt landið. Þarna verða til alls konar fyrirtæki sem byrja oft og tíðum smátt en verða síðan stærri þannig að það segir sig alveg sjálft hversu jákvætt þetta er. Ég ætla svo sem ekki að halda langa ræðu vegna þess að hv. þm. Eygló Harðardóttir fór mjög vel og efnislega yfir málið og er svo sem ekki til neins að ræða það frekar nema til að eyða tíma. En ég tek undir það sem hv. þingmaður sagði, ég vænti þess að Alþingi afgreiði málið með jákvæðum hætti og að umfjöllun í efnahags- og skattanefnd verði til þess að menn sjái að sér og felli út greinina um að nýsköpunarfyrirtæki þurfi að setja 5 millj. kr. í rannsóknar- og þróunarvinnu. Ég vona að öllum verði gert kleift að stofna nýsköpunarfyrirtæki. Við skulum rifja það upp að við pexum oft í þessum sal um að það sé einungis stefna sumra og ekki annarra að stofna stór og mikil fyrirtæki sem skapa mörg störf og kosta mikla peninga, en við hljótum að geta sammælst um þetta því að hér er ekki gerð krafa um fjölda starfa, það skiptir ekki máli hvort störfin eru eitt eða tíu.

Forseti. Ég ætla ekki að halda langa ræðu en ég er komin upp til að lýsa stuðningi við frumvarpið og þakka flutningsmanni fyrir að leggja það fram. Ég styð þetta heils hugar. Eins og við vitum er í fyrsta sinn í langan tíma mikið atvinnuleysi á Íslandi og mikið frost í atvinnulífinu og það er kallað á aðgerðir. Ég hef alltaf verið þeirrar skoðunar að stjórnvöld eigi ekki að vera í því að skapa störf. Það er hlutverk stjórnvalda að skapa umhverfi þar sem fyrirtæki geta vaxið og dafnað. Stjórnvöld geta einmitt stuðlað að því umhverfi með því að skapa skattalegt hagræði fyrir fyrirtæki og hvata til að stofna fyrirtæki og að þau þróist í ákveðnar áttir. Það er náttúrlega líka þannig að árangur af rannsóknum, þróun og nýsköpun er ekki alltaf í samræmi við það fjármagn sem lagt er í rannsóknirnar eða nýsköpunina og þróunina. Fyrir lítil og ný fyrirtæki, því oft eru þetta einstaklingsfyrirtæki eða fámenn fyrirtæki og menn byrja með tvær hendur tómar, eru 5 milljónir mikið fé. Það eru einmitt þessi litlu fyrirtæki sem þurfa frekar aðstoð en stór fyrirtæki og stór fyrirtæki ættu kannski frekar að geta staðið fyrir rannsóknum sínum og þróunarstarfi sjálf. Þess vegna finnst mér þessi lagabreyting sem lögð er til virkilega til bóta og þakka enn og aftur fyrir frumkvæðið.

Frú forseti. Ég vil lýsa yfir mikilli ánægju með að þetta frumvarp skuli vera komið fram enda er ég flutningsmaður að því. Ég þakka hv. framsögumanni, Eygló Harðardóttur, fyrir ágæta framsögu. Við tölum á tyllidögum mikið um nýsköpun og að fjölga þurfi störfum. Svo að ég kannski rifji það upp hvernig þetta frumvarp var til komið þá var það lagt fram í fyrra og var vísað til efnahags- og skattanefndar og eins og frumvarpið var þá búið var kveðið á um að það yrðu að vera mörk og fyrirtækin hefðu þurft að verja a.m.k. 20 millj. kr. til rannsókna og þróunar á 12 mánaða tímabili. Þetta ákvæði, þ.e. um þessar 20 millj. kr., hlaut mikla gagnrýni utan úr samfélaginu og frá okkur úr stjórnarandstöðunni. Það var því ánægjulegt, og stjórnarmeirihlutanum til mikils sóma, þegar við afgreiddum þetta mál, að þá voru samþykktar fjölmargar breytingartillögur sem ég lagði m.a. fram þegar málið kom úr nefnd og þannig eigum við að vinna. Ein breytingartillagan var sú að lækka þetta mark úr 20 millj. kr. niður í 5 millj. kr. og fannst mér við ná heilmiklum árangri í þeim efnum þá. Það er þess vegna skrýtið að standa uppi nokkrum mánuðum seinna og mæra það frumvarp sem við ræðum hér. Ég er sammála hv. flutningsmanni tillögunnar um að það er mikilvægt að skapa þessum fyrirtækjum eins mikið svigrúm og mögulegt er. Og ég get vel fellt mig við að fella þetta lágmark burt þannig að ekki verði kveðið á um neitt slíkt enda lít ég svo á að í fyrra höfum við náð ákveðnum áfangasigri með því að breyta frumvarpinu eins og það kom frá hæstv. ríkisstjórn. Nú er það svo að við tölum um að við þurfum að auka fjölbreytni í íslensku atvinnulífi og má það til sanns vegar færa. Með frumvarpinu sem hefur verið flutt hér munum við stuðla að því að veita nýsköpunarfyrirtækjum aukið svigrúm til að ráðast í aukið rannsóknar- og þróunarstarf. Það skiptir miklu máli. Það hefur verið sagt um Framsóknarflokkinn að hann sé eins máls flokkur og sjái ekkert nema ál og álver. Við höfum reyndar stutt atvinnuuppbyggingu fyrir austan, á Grundartanga, í Straumsvík, þar sem slík atvinnuuppbygging hefur farið fram, og vonandi munum við að einhverju leyti geta haldið áfram á þeirri braut. En ég er sammála þeim sem tala fyrir því að við eigum að auka fjölbreytileikann í atvinnulífinu. Þetta frumvarp sem hefur verið lagt fram mun, ef það verður samþykkt, stuðla að því að mun meiri gróska verður í nýsköpun hér á landi. Mig langar aðeins að taka undir það sem hv. þm. Eygló Harðardóttir lagði út af í orðum sínum áðan, um að samræma menntastefnu og atvinnustefnu. Mér finnst hún vera komin að ákveðnu grundvallaratriði hvað þetta varðar. Ef við horfum á það hvernig þjóðin hefur verið að mennta sig síðustu 10–15 árin þá hefur nær öll áhersla verið lögð á bóknám en verknám hefur setið á hakanum, iðnmenntun og fleira. Við vitum að á þeim sviðum er mikil nýsköpun og ungt fólk kemur úr því námi með margar hugmyndir. Ég tel því að rétt væri að fara í heildarskoðun á því hvernig þessir tveir þættir raðast saman. Ég sakna þess reyndar í þessari umræðu um þetta merkilega mál að enginn stjórnarliði hefur kvatt sér hljóðs. Ég sé reyndar að hv. þm. Árni Þór Sigurðsson er kominn í salinn en ég þykist gefa mér það að hv. þingmaður sé sammála okkur framsóknarmönnum í þeim efnum að nauðsynlegt sé að efla nýsköpun í íslensku atvinnulífi og vænti ég þess að hv. þingmaður styðji þá viðleitni sem hér kemur fram. Hér er líka mættur í salinn einlægur áhugamaður um nýsköpun í íslensku atvinnulífi sem situr með mér í efnahags- og skattanefnd, hv. þm. Pétur H. Blöndal, sem mun væntanlega koma með málefnalegt innlegg í þessa umræðu. Ég hlakka því til að taka þetta mál aftur upp í efnahags- og skattanefnd, fara yfir það með aðilum utan úr samfélagi. Það er nauðsynlegt að hafa augun opin þegar kemur að því að auka nýsköpun og fjölga störfum í íslensku samfélagi. Það eru 13–14 þúsund manns án atvinnu á Íslandi í dag og hafi einhvern tíma verið þörf fyrir stjórnmálamenn og stjórnmálaflokka sem hafa skilning á stöðu atvinnulífsins og hvernig við byggjum upp atvinnu þá er það á tímum sem nú. Þarf ég þá ekki að minna hv. þingheim á hversu gríðarlega mikla áherslu Framsóknarflokkurinn hefur alltaf lagt á millistór fyrirtæki og smáfyrirtæki og almenna uppbyggingu í íslensku atvinnulífi. Ég fagna þessu, hlakka til að takast á við þetta mál í hv. efnahags- og skattanefnd og þakka hv. 1. flutningsmanni, Eygló Harðardóttur, fyrir gott frumkvæði. Vonandi munum við geta afgreitt þetta mál með fljótum og skjótum hætti enda var farið mjög ítarlega ofan í þetta frumvarp á síðasta vetri, og þetta er ekki stórvægileg breyting, í ágætri samvinnu allra flokka á vettvangi efnahags- og skattanefndar.

Frú forseti. Ég vil taka undir það sem hv. þingmaður sagði um ágæti þess að fara í svona aðgerð að því gefnu að búið sé að skattleggja atvinnulífið undir drep. Þegar búið er að stöðva nánast allt frumkvæði í landinu og keyra þjóðina í stöðnun þá get ég tekið undir ráðstafanir af þessu tagi. Mig langar til að spyrja hv. þingmann, og þess vegna fer ég í andsvar, af því að mér finnst menn vera dálítið bláeygir: Um 55 þúsund heimili í landinu hafa tapað hlutabréfum og stofnfjárbréfum í sparisjóðum sem þau keyptu í góðri trú, að fengnum ráðleggingum, mörg hver. Telur hv. þingmaður líklegt að fólk kaupi hlutabréf yfirleitt eftir svona áfall? Það hefur engu verið breytt í lögum hvorki um hlutafélög eða annars staðar sem breytir því og byggir upp traust á áhættufjárfestingu. Ef menn um leið breytast í fyrirbæri sem heitir fjármagnseigandi, sem er mikið skammaryrði, telur hv. þingmaður að það sé líklegt að menn séu til í það fyrir utan það að núverandi ríkisstjórn hefur með öllum ráðum reynt að klekkja á því að menn fjárfesti í sparnaði eða leggi fyrir, hvað þá að þeir fjárfesti í hlutabréfum af því að búið er að hækka skatta á þetta allt saman.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta ágæta andsvar. Aðeins varðandi þá stefnu sem ríkisstjórnin hefur verið að birta í framlögðu fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2011 þá höfum við ekki séð nema lítinn hluta af þessum skattahækkunum enn. Á fundi í efnahags- og skattanefnd með fjármálaráðherra í morgun kom fram að aukin gjöld á atvinnulíf og heimili verða nærri 20 milljarðar á næsta ári. Þar með talið mun þessi norræna velferðarstjórn ætla sér að frysta skattleysismörkin sem eru í raun og veru jöfnunartækið í skattkerfinu og þeir sem munu fara verst út úr þeirri frystingu eru láglaunafólk og fólk sem er á örorkubótum og ellilífeyri þannig að það er erfitt að finna þá norrænu velferðarstefnu sem í frumvarpinu felst. Hvað hitt varðar er alveg rétt að það mun taka tíma fyrir okkur að byggja upp traust í íslensku samfélagi, það varð hér eitt allsherjarhrun. Ég tel að við þurfum að mörgu leyti að endurhugsa íslenskt samfélag og hvernig við ætlum að byggja það upp til framtíðar. Við horfðum upp á það á vettvangi þingsins og í íslensku samfélagi m.a. hvernig krosseignatengsl voru í íslensku atvinnulífi. Það var takmarkað gert í þeim efnum. Hver var afleiðingin? Jú, þegar ein stoðin hrundi hrundu hinar allar með þannig að það er margt sem við þurfum að spyrja okkur að og við þurfum að svara ákveðnum spurningum. Ég er sammála hv. þingmanni um að það gengur ekki að sitja þegjandi hjá og fara ekki í einhverjar aðgerðir og einhverja stefnumótun um það hvernig við ætlum að byggja þetta upp. Ég er reiðubúinn að fara í slíka vegferð með hv. þingmanni. En ég las það samt úr orðum hv. þingmanns að hann muni vera einarður stuðningsmaður þess frumvarps sem við ræðum hér.

Frú forseti. Að því gefnu að búið sé að skattleggja allt undir drep tek ég þátt í hlutum sem mér annars þættu óeðlilegir. Ég hef átt þátt í því að stofna nokkur fyrirtæki og þar af nýsköpunarfyrirtæki og er Kaupþing eitt af þeim. Það hefði hamlað þeim fyrirtækjum ef ég hefði lagt í þá vegferð að fara að afla styrkja vegna þess að það er svo mikil vinna að það er miklu betra að vinna fyrirtækinu til framgangs en vera að sækja um einhverja styrki eða niðurfellingu. Fyrir utan það þarf maður strax að fara að hlíta einhverjum reglum sem eru oft og tíðum kjánalegar og asnalegar frá sjónarhorni fyrirtækjanna. En ég spurði hv. þingmann hvort hann mundi vilja fara í þann hóp sem heitir fjármagnseigendur, og er ljótur hópur, með því að fjárfesta í hlutabréfum í nýsköpunarfyrirtæki? Mundi hann gera það að fenginni reynslu margra frænda sinna og vina sem hafa átt hlutabréf, því að hann hlýtur að þekkja einhverja slíka, og að því gefnu að engu hefur verið breytt og menn hafa ekkert gert til að auka traust og trú á áhættufjárfestingu? Núverandi ríkisstjórn hefur ekki gert eitt einasta handtak til að auka traust á áhættufjárfestingu. Þvert í mót vinnur hún stöðugt að því að tala illa um fjármagnseigendur og tala illa um þá sem leggja fyrir og gæta hagsýni í heimilishaldi og eiga þar af leiðandi pening til að leggja fyrir. Það virðist vera stefnan að allir eigi að eyða og spenna öllu sem þeir eiga þannig að þeir lendi ekki í þeirri ógæfu að verða fjármagnseigendur, annaðhvort með sparifé eða hlutafé. Eða þá auðlegðarskatturinn sem er til að kóróna það að menn skulu ekki eiga nema ákveðið mark því að hitt er skattað burt í stöðu þar sem fjármagnið gefur neikvæða vexti. Ég spyr hv. þingmann aftur: Mundi hann ganga í þennan hóp fjármagnseigenda?

Frú forseti. Mér finnst hv. þingmaður fullneikvæður við umræðu um þetta góða mál þó að ég skilji náttúrlega hver ástæðan er, en það er þetta hryllilega hrun sem við lentum í. En þegar hv. þingmaður talar og lýsir jafnvel efasemdum um svona styrkjakerfi þá erum við ekki að finna upp hjólið. Eins og kemur fram í greinargerð með frumvarpinu þá styðjumst við m.a. við þá aðferð sem Norðmenn hafa farið með ágætum árangri. Ég veit að hv. þingmaður hlýtur að deila því með mér, eftir að hafa ferðast um landið, að það er unnið að nýsköpun og þróun á mörgum stöðum. Ég get nefnt sem dæmi á Ólafsfirði. Þar eru litlar vélsmiðjur sem eru að vinna stórmerkilega hluti. Það sem hefur skort á hefur verið það að þessi fyrirtæki hafi fengið stuðning til að þróa vörur sínar alla leið. Oftar en ekki hafa menn lent á milli skips og bryggju einhvers staðar í þessu ferli þannig að ég tel að við þurfum að skoða samfelluna í þessu máli. Mér finnst ekkert að því að hið opinbera komi að því að stuðla að nýsköpun með því m.a. að veita skattafslætti. Ef hugmyndin gengur upp þá er hún okkur öllum til góða. Hún mun auka tekjurnar í samfélaginu og hún mun fjölga störfum þannig að ég er ekki eins neikvæður og mér fannst hv. þingmaður vera á það að hið opinbera komi að beinum stuðningi eins og við erum að ræða um hér með því að veita m.a. skattafslátt. Talandi um Vélsmiðjuna í Ólafsfirði þar sem ég gæti þekkt vel til: Ef ég hefði trú á því verki sem þar færi fram og þeirri hugmyndafræði sem þar væri verið að vinna eftir mundi ég glaður leggja fram hlutafé í slíkt. Við erum ekki alltaf að tala um Kaupþing, Landsbankann eða einhver slík fyrirtæki. Við erum oft að tala um lítil fyrirtæki sem eru að vinna að spennandi verkefnum og að sjálfsögðu, ef ég hefði trú á því, mundi ég ráðast í slíka fjárfestingu. En ég er sammála hv. þingmanni í því að til framtíðar litið þurfum við að endurskoða hvað fór úrskeiðis og hvernig við ætlum að byggja upp traust á þessu sviði sem eru viðskipti með hlutabréf á Íslandi meðal annars.

Forseti. Það var sérstaklega auglýst eftir því að stuðningsmenn ríkisstjórnarinnar létu sjá sig í ræðustól um þetta frumvarp  Ég kem hins vegar upp í tilefni af orðaskiptum þeirra hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar og hv. þm. Péturs Blöndals sem ég dái eiginlega enn þá meira en Birki Jón Jónsson enda hefur hann haft tækifæri og áratugi til að sanna ágæti sitt sem Birkir Jón Jónsson hefur ekki enn þá haft en á sem sé eftir að gera, aldrei að vita nema hann fari fram úr Pétri Blöndal í viti á atvinnumálum og viðskiptalífi. Sú þjóð er gæfusöm sem á slíka unga stjórnmálamenn þótt þjóðin hafi kannski ekki verið nógu gæfusöm með hv. þm. Pétur Blöndal sem sinn helsta stjórnmálamann, ekki Péturs Blöndals vegna heldur vegna þess að hún hlýddi ekki Pétri Blöndal. Ég vil biðja ykkur að taka eftir því því að hv. þm. Pétur Blöndal hefur verið með varnaðarorð og má eiga það að allan tímann talaði hann um að menn ættu að spara og leggja fyrir og menn ættu ekki að haga sér eins og vitleysingar og það liggur við að hann hafi sagt eins og hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, hinn mikli forni lappi í ræðustólnum, að ekki væri alltaf hægt að gera allt fyrir alla, sem er eitthvert besta mottó sem þingmenn geta haft. Ég bendi hv. þm. Birki Jóni Jónssyni sérstaklega á þetta mottó fyrir framtíðina, ef hann man það, sem t.d. eitthvað í kosningabaráttu fyrir norðan. Það getur verið gott að fara um sveitir og segja að því miður sé ekki alltaf hægt að gera allt fyrir alla vegna þess að það er hinn sári sannleiki sem mætir okkur á hverjum degi í meðalári og í góðum árum, hvað þá í hallæri eins og núna. Það sem hvatti mig þó helst til að koma upp í stólinn var orðalag hv. þm. Péturs Blöndals, sem ég tel vart honum sæmandi sem hinum mikla fróðleiksmanni og leiðbeinanda þingmanna og þjóðar, þegar hann kom upp og sagði að búið væri að stöðva atvinnufyrirtækin, að þau hefðu verið keyrð í þrot. Það sem maður tekur eftir við þetta orðalag er að það er alveg rétt að atvinnufyrirtækin eru ekki á mikilli hreyfingu og fram undan eru þrot eða þau afstaðin hjá mörgum atvinnufyrirtækjunum. Bíðið nú við! Þessar setningar hafa geranda. Þá er spurningin: Hver er þessi gerandi? Hv. þm. Pétur Blöndal var aðallega að tala um núverandi ríkisstjórn, að hún hefði stöðvað atvinnustarfsemi, hún hefði keyrt eitthvað í þrot. Það er ekki þannig. Nú skulum við ekki tala eins og menn hafi ekki minni í landinu. Það var auðvitað hrunið sem gerði þetta að verkum, það var hin margfalda kreppa sem enn stendur yfir og við erum ekki laus úr og verðum ekki fyrr en a.m.k. að þessum vetri liðnum. Það er þess vegna sem við erum með þessi fjárlög í höndunum. Það er þess vegna sem fólk er að mótmæla um allt land og mikill órói er í samfélaginu. Það er vegna hrunsins. Og hver var gerandinn í hruninu? Hver ætli það hafi verið? Að sjálfsögðu útrásarvíkingarnir. Að sjálfsögðu menn í atvinnulífinu og viðskiptalífinu, sem Pétur Blöndal reyndar varaði við þó að hann hefði hugmyndalega samstöðu með þeim, og þeir byggðu einkum á og bjuggu til hugmyndafræði Sjálfstæðisflokksins sem Sjálfstæðisflokkurinn náði í gegn þau 18 ár sem hann stjórnaði síðast, hugmyndafræði hinnar villtu frjálshyggju. Ef það eru einhverjir gerendur - að sjálfsögðu fær hv. þm. Pétur Blöndal tækifæri til að svara þessu á eftir - tel ég að þeir séu einkum Sjálfstæðisflokkurinn og þeir stjórnmálamenn sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur haft í frammi og hugmyndafræðingar sem Sjálfstæðisflokkurinn hlustaði á og hafa flokkinn enn þá í taumi. Það er alveg rétt og er vandamál að ekki er mikið traust á hlutabréfum eða hlutabréfamarkaði á Íslandi um þessar mundir og skyldi engan furða. Ég held að jafnvel hv. þm. Pétur Blöndal hafi engar smellnar lausnir sem geta endurvakið trúnað eða traust á þann markað. Ég held að eina leiðin til að ná trausti aftur sé sú að byggja atvinnulífið upp og haga viðskiptalífinu þannig að það fari eftir nýjum og siðlegri reglum undir merkjum annarrar hugmyndafræði en hefur verið skráð á gunnfánana síðustu 20 árin. Ég verð líka að segja í sambandi við orð hv. þm. Péturs Blöndals, sem ég hlusta á í fullkominni alvöru þegar hann ræðir þessi mál, þá efast ég um að það gerist nokkurn tíma aftur að venjulegt fólk eins og ég eða hv. þm. Birkir Jón Jónsson, nú er ég ekki að tala um hv. þm. Pétur Blöndal, kaupi hlutabréf í einhverjum mæli í einstökum fyrirtækjum, nema þá hjá pabba og mömmu eða frænda og frænku eða einhverju þarfafyrirtæki í héraði með einhverjum styrkleika, eða að það spekúleri í hlutabréfamarkaðnum. Ég held að það sé óeðlilegt. Það getur vel verið að Margréti Thatcher hafi fundist þetta sniðugt á sínum tíma en ég held að það sé ekki eðlilegt og ég held að hv. þm. Pétur Blöndal hljóti að fallast á það þegar hann hugsar sig nánar um að þótt venjulegt fólk eigi að hafa aðgang að hlutabréfamarkaði sé langheppilegast fyrir fjölskyldurnar að það gerist í gegnum stóra sjóði þar sem ekki rís sú áhætta sem fylgir einstökum hlutabréfakaupum. Þetta er auðvitað frjálshyggjunni að kenna sem predikaði hvern mann sem sitt einkafyrirtæki, það var þannig, en þetta er líka því að kenna hvað íslenskt samfélag breyttist hratt og hvað þroski okkar var lítill á þeim tíma þegar allir héldu að þeir hefðu höndlað hamingjuna og kapítalisminn mundi halda áfram í einu uppsveiflandi línuriti allt til himna út yfir gröf og dauða sem reyndist hrapallegri misskilningur en jafnvel helstu gagnrýnendur frjálshyggjunnar og hlutabréfahugsjónarinnar létu sér detta í hug á sínum tíma. Ég held svo að það sé rétt hjá Pétri Blöndal að orðið fjármagnseigendur hefur verið mjög misnotað á síðari tímum og ég skal taka á mig hluta af þeirri sök. Orðið fjármagnseigendur hefur á áratugunum í framhaldi af knálegri stéttabaráttu fyrri tíma og kannski einkum núna á síðastliðnum 5–10 árum verið notað af okkur vinstri mönnum og gagnrýnendum kapítalismans með þá gömlu mynd í huga að fjármagnseigendur séu feitir karlar með pípuhattana sem moka til sín, hvernig var vísan: … safna auð með augun rauð, er aðra brauðið vantar. Þetta er auðvitað ekki þannig þó að ýmsir fjármagnseigendur eigi töluvert af peningum og séu ríkir menn og í þeim hópi voru náttúrlega útrásarvíkingarnir margir og enn þá er fámenn en voldug yfirstétt í landinu, ég á við yfirstétt í merkingunni efst í tekjustiganum. Meginhluti fjármagnseigenda er auðvitað ekki það fólk heldur þeir sem geyma milljón hér og milljón þar handa börnunum sínum eða fyrir húsnæði; af einstaklingum er ég að tala um fólk í þokkalegum efnum, sem átti kannski tvær íbúðir og á núna í banka eða átti af því að við erum alltaf að tala í þátíð um venjulegt samfélag, og að auki eru fjármagnseigendur auðvitað hinir sameiginlegu sjóðir okkar, lífeyrissjóðirnir og aðrir slíkir sjóðir sem við eigum saman, og þar með er hægt að kalla alla Íslendinga fjármagnseigendur. Ég ætla ekki að fara lengra út í þessa sálma. Ég tek undir tal hv. þm. Péturs Blöndals, að vara við því að stilla eigendum fjár í banka upp sem einhverjum andstæðingum fólksins í landinu vegna þess að þeir eru að ýmsu leyti sjálft fólkið í landinu. Eftir er öll umræða um hvernig hagsmunir þessa fólks skarast við þá sem skulda og bíður hún síðari tíma. Hv. þm. Birkir Jón Jónsson réttir upp blað sem hann hefur litað allt gult af einhverjum ástæðum. Ég hélt að honum þætti vænt um græna litinn eins og mér en við sjáum til hvaða tákngildi sú upprétting hefur í framhaldsumræðum um þetta prýðilega og góða mál hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar, Eyglóar Harðardóttur og fleiri hv. þingmanna hér á þinginu.

Styðurðu málið?

Frú forseti. Ég hef reynt undanfarna daga, vikur og mánuði að vera jákvæður og fara ekki í þessi gömlu hjólför, í hanaslaginn. Ég verð reyndar að svara því til, af því að Sjálfstæðisflokkurinn ber víst ábyrgð á öllu sem gerst hefur í 18 ár og hruninu meira að segja líka, og segja hv. þingmanni að hæstv. utanríkisráðherra hefur viðurkennt í þessum stól að hafa átt aðild að ríkisstjórn síðustu tvö árin fyrir hrun.

Nú, játaði hann það?

Hann játaði það, já. Mér er meira að segja kunnugt um að sá flokkur hafi haft þau ráðuneyti sem mest höfðu með hrunið að gera, þ.e. viðskiptaráðuneytið og …  Það sem ég vildi segja við hv. þingmann er að hann hefði nefnilega verið kominn að þeirri niðurstöðu og búinn að uppgötva í ræðu sinni að fjármagnseigendur væru heimilin. Það eru ekki útrásarvíkingar sem eiga innlán, þeir eiga skuldir. Það vill nefnilega svo til að þessi vondi fjármagnseigandi er heimilin. Í gegnum lífeyrissjóðina á hvert heimili að meðaltali 15 milljónir - 15 milljónir á hvert heimili að meðaltali í lífeyrissjóðunum. Þar eiga heimilin fjármagn. Þau eru sem sagt fjármagnseigendur. Svo eru menn alltaf að tala illa um heimilin sem fjármagnseigendur. Hv. þingmaður gæti lesið frumvarp um gagnsæ hlutafélög sem var dreift í dag. Í fylgiriti nr. 1 er lýst hvernig hægt er að búa til heila keðju af fyrirtækjum sem sýnast hafa eigin fé og hagnað en eru tóm. Ég skora á hv. þingmann að lesa þetta fylgirit af því að ég tel mig hafa fundið galla í hlutabréfaforminu, ekki bara á Íslandi heldur um allan heim.

Forseti. Já, ég lofa að kynna mér frumvarp hv. þm. Péturs Blöndals. Ég sá að það lá frammi og ég fagna því að hann skuli ganga með okkur í það af heilum hug að endurskoða þetta kerfi og reyna að koma nýjum fótum undir það með því m.a. að flæma þaðan burt ýmsar skrípamyndir sem stóðu á bak við þá atburði sem við erum enn að kljást við og verðum því miður að gera í nokkuð langan tíma í viðbót. Annað hef ég í raun og veru ekki um þetta að segja, nema að ég gleymdi í ræðu minni áðan innan um allt hrósið til hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar 

Frú forseti. Þeir sem í fyrstu atrennu töpuðu á hruninu voru hlutafjáreigendur, litlir fjárfestar og hlutafjáreigendur voru hlunnfarnir á þann hátt að fyrirtæki voru tæmd af stærstu hluthöfunum. Það er nokkuð sem ég sýni fram á hvernig gerðist í nefndu frumvarpi. Varðandi hvort hægt sé að laga stöðu fyrirtækja eða atvinnulífs með skattlagningu þá hef ég rætt það mörgum sinnum, ég ræddi það síðast í gær, hv. þingmaður hefur ekki fylgst með þeirri umræðu. Menn geta lagað stöðu ríkissjóðs og þjóðfélagsins á þrennan hátt: Það er hægt að skattleggja, það er hægt að skera niður kostnað og það er hægt að stækka kökuna. Það er hægt að auka atvinnu, hindra að 10 manns á dag flytjist til útlanda, því að þar hverfa skattgreiðendur og eftir sitja bótaþegar sem er stórhættulegt, eða hindra að menn breytist í atvinnuleysingja. Með of harkalegum niðurskurði þegar enga atvinnu er neins staðar að hafa breytast opinberir starfsmenn í atvinnuleysingja og þiggja bætur. Það viljum við hindra með því að leggja aðrar áherslur, stækka kökuna, auka atvinnu, auka atvinnu og auka atvinnu.

Forseti. Ég er sammála þessu. Þessar þrjár leiðir er allar verið að fara, ríkisstjórnin er að því þrátt fyrir mikla erfiðleika á leið sinni sem m.a. stafa af þrjósku og þrályndi stjórnarandstæðinga sumra í þinginu en alls ekki allra. Við skulum bara sjá til hvernig það gengur og taka saman höndum um það mál. Ég held líka að það sé rétt hjá hv. þm. Pétri Blöndal að hlutafjáreigendur hafi verið þeir sem fóru einmitt fyrstir einna verst út úr hruninu vegna þess að þeir töpuðu margir með öllu hlut sínum og þeir sem áttu mikið af eignum sínum í hlutafé fóru mjög illa út úr því. Það er partur af þeim vanda sem ég var að tala um áðan að menn voru hvattir, ég segi ekki blekktir, til þess að setja sjálfir fé í tiltekin fyrirtæki eins og þeir væru feitir karlar með mikla svarta pípuhatta að spila matadorspil að gamni sínu í einhverjum sýndarveruleika. Það er auðvitað athyglisvert og tilfinnanlegt að einmitt þeir sem settu fé sitt í hlutabréf skyldu hafa tapað því nánast með öllu en þeir sem fóru hina leiðina eða eina af öðrum leiðum og settu það í áhættusjóði í bönkunum skyldi hafa verið borgað það aftur. Ég verð að segja, það er best að nota tækifærið til þess fyrst við erum að ræða þessi mál, að ég hef aldrei skilið það og aldrei fengið neina skýringu á hvernig stóð á því. Ef einhver kann skýringu á þeim sjóðum sem allir vita hverjir voru, af hverju menn fengu fé sitt aftur úr þeim, sem er ein af þeim röksemdum sem notaðar eru gegn hinum svokallaða íslenska málstað í Icesave-málinu, þá hvet ég menn til að skýra það við tækifæri.

Frú forseti. Ég vil ógjarnan verða eftirbátur hv. þm. Marðar Árnasonar, sem stuðningsmaður núverandi ríkisstjórnar, að taka til máls í umræðum um þetta frumvarp þar sem sérstaklega var kallað eftir því að heyra sjónarmið þingmanna úr þingflokkum stjórnarinnar. Nú er auðvitað rétt að geta þess að þetta mál er flutt af hv. þingmönnum úr Framsóknarflokki og einum þingmanni Sjálfstæðisflokks og hefur þar af leiðandi ekki komið til neinnar efnislegrar umræðu á vettvangi þingflokka stjórnarflokkanna. Ég man ekki til þess að leitað hafi verið eftir meðflutningi á málinu í röðum stjórnarinnar, alla vega ekki þeim þingflokki sem ég á sæti í, þannig að málið hefur af þeim eðlilegu orsökum ekki komið til neinnar efnislegrar umræðu á þeim vettvangi. Þar af leiðandi hefur ekki verið mótuð nein sérstök afstaða til málsins þar sem var líka verið að inna menn eftir afstöðu til þessa frumvarps. Þetta frumvarp gengur eingöngu út á, eins og ég hef lesið það og skilið, það fór reyndar fram heilmikil umræða um verðbréfamarkaðina og hlutabréfamarkaðina almennt, að fella fyrst og fremst úr lögum sem hér voru samþykkt á árinu 2009, um stuðning við nýsköpunarfyrirtæki, ákvæði sem skylda fyrirtæki, sem vilja fá skattafslátt vegna þess að þau eru nýsköpunarfyrirtæki, að sýna fram á að þau leggi tiltekna fjármuni í slík verkefni. Eins og gert er ágætlega grein fyrir í greinargerð með frumvarpinu var upphaflega gert ráð fyrir að þau viðmiðunarmörk væru 20 millj. kr. en í meðförum þingsins var sú upphæð lækkuð niður í 5 millj. kr. sem er auðvitað umtalsverð lækkun en það var gert með þeim rökum sem hér eru líka reifuð, að það hafi þótt of íþyngjandi að vera með svo há viðmiðunarmörk eða háa viðmiðunarfjárhæð sem 20 millj. kr. eru eins og upphaflegt frumvarp gerði ráð fyrir. Ég skil það þannig að þetta frumvarp gangi fyrst og fremst út á að fella burt þessa viðmiðunarfjárhæð. Ég hygg að við séum öll sammála um að það sé alltaf mikilvægt en kannski ekki síst á þeim tímum sem við lifum núna að efla starfsemi nýsköpunarfyrirtækja, styðja við starfsemi þeirra. Við tölum oft um það og sérstaklega á tyllidögum að mesta auðlind þjóðarinnar sé mannauðurinn sjálfur. Það er ábyggilegt að við Íslendingar erum vel menntuð þjóð almennt séð og eigum mörg sóknarfæri til uppbyggingar atvinnulífinu í meðalstórum og kannski ekki síst í litlum fyrirtækjum. Um það er áreiðanlega enginn ágreiningur meðal þingmanna að við eigum að gera það sem við getum til að styðja við starfsemi af þessum toga. Ég hef af vissum ástæðum aðeins kynnt mér það fyrirkomulag sem hefur verið við lýði í Noregi og er einnig reifað í greinargerð með þessu frumvarpi og kallað „SkatteFUNN-kerfi“ og vísað til þess að þar sé ekki að finna neina lágmarksupphæð sem fyrirtæki þurfi að leggja í nýsköpunarþróun. Auðvitað er álitamál hvort eigi að gera kröfur af því tagi vegna skattafsláttarins. Hins vegar er afslátturinn líka hugsaður til að styðja sérstaklega við nýsköpunarfyrirtæki og má kannski segja um leið að reikna megi með að slík fyrirtæki leggi almennt fjármuni í rannsóknarþróun vegna þess að þau byggja á því að vinna samhliða að rannsóknum og þróun á því sviði sem þau starfa. Kannski er nánast sjálfgefið að fyrirtæki af þessum toga séu með einhver framlög til rannsóknar- og þróunarstarfsemi. Ég ætla ekki að leggja á það mat við þessa umræðu hvort eðlilegt sé að fella þetta ákvæði brott. Mér finnst hins vegar sjálfsagt mál að þetta sé tekið til umfjöllunar á vettvangi viðkomandi þingnefndar og mér finnst sjálfsagt að menn reyni að kalla fyrir þá sem starfa á þessum vettvangi, leita eftir reynslusögum, fá viðhorf þeirra sem starfa í þessum greinum og þessum fyrirtækjum til þess hvernig fyrirkomulagið hafi gefist að svo miklu leyti sem á það hefur reynt nú þegar. Þetta er nýmæli og það kann vel að vera að ekki sé komin nægilega mikil reynsla til að draga af því ályktanir. Mér finnst sjálfsagt að farið sé yfir það með þeim á vettvangi þingnefndarinnar, þeir fengnir til fundar og farið rækilega í saumana á því hvort þessi breyting mundi hafa tilætluð áhrif sem ég geng út frá að séu að efla enn frekar starfsemi nýsköpunarfyrirtækja og renna styrkari stoðum undir starfsemi þeirra. Það er ekki annað hægt en fagna því að þær hugmyndir sem frumvarpið geymir séu komnar fram á þingskjali - einhver talaði í ræðu í gær um bækling þegar talað var um þingskjal en ég kýs að tala um þingskjal. Mér finnst sjálfsagt og mikilvægt að við förum í saumana á því hvort sú breyting sem frumvarpið gerir ráð fyrir nái tilætluðum árangri eða hvort við séum e.t.v. að ná þeim árangri sem við stefndum að með þeirri lagaumgjörð sem sett var á árinu 2009, hvort hún sé nægileg. Ég ítreka að óvíst er að komin sé nægilega mikil reynsla á það fyrirkomulag til að draga af því mjög umfangsmiklar ályktanir en það er sjálfsagt að skoða það á vettvangi þingnefndarinnar. Ég ætla þar af leiðandi ekki að lýsa yfir neinni sérstakri skoðun á því á þessu stigi hvort ég mæli með því að frumvarpið verði samþykkt eða ekki. Mér finnst að taka verði afstöðu til þess þegar hefðbundin nefndarvinna hefur farið fram. Ég geng út frá því að efnahags- og skattanefnd fái þetta mál til umfjöllunar. Á þeim vettvangi verður farið í saumana á málinu. Að öðru leyti vil ég ítreka að ég tel brýnt fyrir okkur að efla eins og við frekast getum stuðning við nýsköpunarfyrirtæki, eins og við höfum reyndar gert með lögunum nr. 152/2009 sem tóku gildi 1. janúar sl. Það er einmitt ástæðan fyrir því að ég hef vakið máls á því að óvíst er að komin sé nægilega mikil reynsla á hvernig þau nái þessum markmiðum. Frú forseti. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta frumvarp núna. Ég fagna því að hugmyndin er komin fram og fái málefnalega umfjöllun á vettvangi nefndarinnar og svo tökumst við á um það í framhaldinu hvort frumvarpið verði samþykkt eða hvort viðmiðunarmörkunum verði breytt.

Virðulegi forseti. Ég þakka kærlega fyrir umræðuna og þeim þingmönnum sem tóku þátt í henni. Það eru nokkur atriði sem ég mundi vilja fá að bregðast við í lokin. Það sem þessu frumvarpi er ætlað að gera er að í staðinn fyrir að setja á ákveðið lágmark yrði áherslan á Rannís eða þann sem ætti að votta nýsköpunarfyrirtækin eða verkefnin, áherslan yrði þar, þannig að við værum ekki að setja upp einhverja aðra hindrun sem fyrirtækin þyrftu að komast yfir heldur kæmi vottun frá Rannís um hvort þau uppfylltu skilyrði til að teljast nýsköpunarverkefni og fá skattaívilnun. Það vill oft vera þannig, og það þekkja flestir sem hafa staðið í því að stofna fyrirtæki og hafa starfað sem frumkvöðlar, að það eina sem maður kannski hefur er maður sjálfur. Þá er maður að leggja eigin vinnu og hugvit í fyrirtækið og á oft erfitt með að sýna fram á þann kostnað þó að hann sé raunverulegur vegna þess að ekki eru til peningar til að borga mannauðnum eða mannvitinu laun. Það verður því ákveðin hindrun að þurfa að sýna fram á þessar lágmarks 5 milljónir sem fara í rannsókn og þróun í upphafi þegar fyrirtæki fara af stað. Ég held að við hljótum að vilja hafa sem fæstar hindranir í stuðningi okkar við fyrirtækin, heldur hljótum við frekar að horfa til þess að þegar við höfum fengið þessa vottun geti fyrirtækin farið að fá endurgreiddan að hluta til þann kostnað sem þau eru þegar búin að leggja í sem getur þá verið alls konar tól og tæki og efni þó að það tengist ekki beint launakostnaðinum. Síðan held ég að aðeins hafi verið komið inn á þau tvenn lög í þessari umræðu sem var verið að samþykkja hvað varðar stuðning við nýsköpunarfyrirtæki. Það voru annars vegar skattaívilnanir beint til fyrirtækjanna sjálfra og hins vegar skattafsláttur þeirra sem fjárfesta í nýsköpunarfyrirtækjum. Það er alveg í samræmi við það sem ég fór í gegnum, tillögur alþjóðlegu sérfræðinganna um að styðja við viðskiptaengla - þá sem setja inn startpeninga til frumkvöðlanna. Þá getur þessi vottun sem nýsköpunarfyrirtækin, eða frumkvöðlarnir, geta fengið á þau rannsóknarverkefni sem fyrirtækin vinna að líka gert það að verkum að auðveldara sé fyrir þau að fá viðskiptaengla til að fjárfesta í fyrirtækinu. Þegar maður les um það kerfi sem Norðmenn hafa sett upp finnst manni eins og sú hugsun sé þar að baki. Síðan er líka mjög áhugavert hvað varðar norska kerfið, sem ég taldi að efnahags- og skattanefnd ætti sérstaklega að skoða, mismunandi skattafsláttur eftir stærð og veltu fyrirtækja. Hærri skattafsláttur er til fyrirtækja með minni veltu og færra starfsfólk en stærri fyrirtækja með meiri veltu og fleira starfsfólk. Þetta er náttúrlega út af því að þegar fyrirtækin byrja rekstur þá þurfa þau sem mest á stuðningi að halda og þá þurfum við að halda vel utan um þau til að þau verði að þeim merkilegu og mikilsvirtu fyrirtækjum sem við höfum séð. Einhvern tíma var fyrirtækið Össur nánast bara einn maður. Einhvern tíma var Marel bara hugmynd í höfðinu á einum manni. Sama á væntanlega við um Eve Online, sú hugmynd kviknaði einhvern tímann hjá einhverjum. Við þurfum að styðja við bakið á þeim sem eru að byrja með hugmyndir, sem eru að koma fyrirtækjunum á fót, búa til stöðugt umhverfi og styðja fyrirtækin síðan áfram þegar þau eru orðin stærri en þá í minna mæli þar sem þau hafa þá sjálf frekar efni á því að standa undir nýsköpun sinni. Enn á ný ítreka ég þakkir fyrir þessa umræðu og vonast til að málið verði tekið til góðrar efnislegrar meðferðar í efnahags- og skattanefnd. Ég hlakka til að sjá þær umsagnir sem koma varðandi þetta og líka ef frekari ábendingar verða um hvernig hægt sé að betrumbæta það góða frumkvæði frá ríkisstjórninni, sem við vorum mjög þakklát fyrir, að búa til þennan ramma en ég tel að við getum gert enn betur.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á fernum lögum. Í fyrsta lagi breytingu á lögum um stofnun sameignarfyrirtækis um Orkuveitu Reykjavíkur, nr. 139/2001, í öðru lagi um breytingu á lögum um Landsvirkjun, nr. 42/1983, í þriðja lagi um breytingu á lögum um samvinnufélög, nr. 22/1991, og í fjórða lagi um breytingu á lögum um sameignarfélög, nr. 50/2007. Frumvarpið flyt ég ásamt hv. þm. Þórunni Sveinbjarnardóttur, Eygló Harðardóttur, Álfheiði Ingadóttur, Halldóru Lóu Þorvaldsdóttur, Jónínu Rós Guðmundsdóttur, Jórunni Einarsdóttur, Ólafi Þór Gunnarssyni, Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur og Siv Friðleifsdóttur. Ástæðan fyrir því að hér er verið að slá saman í eitt frumvarp breytingu á fernum lögum er fyrst og fremst sú að verið er að gera tillögur um sambærilegar breytingar í öllum þessum tilvikum. Efni breytinganna varða annars vegar það að við lögin bætist ákvæði um hlutföll kynjanna í stjórnum Orkuveitu Reykjavíkur og Landsvirkjunar og stjórnum samvinnufélaga og sameignarfélaga. Hins vegar er lagt til að bætt verði við lögin ákvæði þess efnis að formaður stjórnar verði ekki það sem kallað er starfandi stjórnarformaður. Það er rétt að geta þess að þetta er til samræmis við breytingar sem gerðar voru á lögum um einkahlutafélög og lögum um hlutafélög með lögum nr. 13/2010 frá 8. mars sl. Alþingi gerði breytingar á lögunum um einkahlutafélög og lögunum um hlutafélög fyrr á þessu ári þar sem tekið var á þessum tveimur efnisþáttum, annars vegar kynjahlutfalli í stjórnum fyrirtækjanna og hins vegar því að stjórnarformaður í hlutafélögum væri ekki það sem kallað er starfandi stjórnarformaður, þ.e. stjórnarformaður í fullu starfi. Í 1. mgr. 3. gr. laga um stofnun sameignarfyrirtækis um Orkuveitu Reykjavíkur er mælt fyrir um að stjórn þess sé skipuð 6 mönnum og er nánar tilgreint hverjir kjósi fulltrúa í stjórnina. Með þessu frumvarpi er lagt til að bætt verði við málsgreinina að það verði tryggt að kynjahlutföll fulltrúa í stjórnum verði jöfn og þar er sem sagt lagt til að það bætist við ein setning svohljóðandi: „Tryggt skal að í stjórn fyrirtækisins séu kynjahlutföllin jöfn.“ Það á að vera hægt þar sem heildartala stjórnarmanna er slétt tala, þ.e. sex. Með sama hætti er lögð til breyting á lögum um Landsvirkjun sem eins og Orkuveita Reykjavíkur er sameignarfyrirtæki. Það er jafnframt lögð til viðbót við 1. mgr. 13. gr. laga um sameignarfélög og 1. mgr. 27. gr. laga um samvinnufélög þess efnis að þegar starfsmenn félags eru fleiri en 50 að jafnaði á ársgrundvelli skuli hvort kyn eiga fulltrúa í stjórn þegar stjórn er skipuð þremur einstaklingum en þegar stjórnarmenn eru fleiri en þrír skuli tryggt að hlutföll hvors kyns séu ekki lægri en 50%. - Ég rek augun nú þegar, frú forseti, í villu í greinargerð með þessu frumvarpi því þar á að standa að sjálfsögðu 40% eins og stendur í lagagreininni sjálfri. Er þar gert ráð fyrir að hlutfall hvors kyns skuli ekki vera lægra en 40%. Ákvæðið á líkt og fram kemur aðeins við um samvinnu- og samheitafélög þar sem starfsmenn eru að jafnaði fleiri en 50 á ársgrundvelli. Þetta er sambærilegt ákvæði og sett var inn í lögin um hlutafélög og einkahlutafélög. Þar var sett inn ákvæði um kynjakvóta í stjórnum sem miðaðist við fyrirtæki af þeirri stærð sem hér um ræðir, þ.e. að starfsmannafjöldinn sé 50 eða fleiri að jafnaði á ársgrundvelli. Síðan er hin efnisbreytingin sem fjallar um starfandi stjórnarformenn. Þar er lagt til að við áðurnefnda 1. mgr. 3. gr. laganna um stofnun sameignarfyrirtækis um Orkuveitu Reykjavíkur verði bætt við ákvæði þess efnis að stjórnarformaður taki ekki að sér verkefni fyrir félagið önnur en þau sem teljast eðlilegur hluti starfa hans sem stjórnarformanns. Þó er gerð undantekning á því er varðar tilvik þar sem stjórnir og félög stjórnarformanna vinna einstök verkefni fyrir sig þ.e. fyrir stjórnina. Þá er lagt til að sams konar ákvæði bætist við 2. mgr. 5. gr. laga um Landsvirkjun, 3. mgr. 27. gr. laga um samvinnufélög og 1. mgr. 15. gr. laga um sameignarfélög en þau taka öll á þessu sama máli. Orðalag greinarinnar er þá þannig eða eins og tillagan í frumvarpinu gerir ráð fyrir, með leyfi forseta: „Formaður stjórnar skal ekki taka að sér önnur störf fyrir félagið en þau sem teljast eðlilegur hluti starfa hans sem stjórnarformanns, að undanskildum einstökum verkefnum sem stjórn felur honum að vinna fyrir sig.“ Eins og áður kom fram voru sams konar breytingar og hér eru lagðar til gerðar á lögum um einkahlutafélög og lögum um hlutafélög með lögunum nr. 13/2010 frá 8. mars 2010. Ákvæði frumvarpsins er varð að þeim lögum og fjallaði um starfandi stjórnarformann byggðist efnislega á niðurstöðu nefndar um stefnumótun íslensks viðskiptaumhverfis sem þáverandi viðskiptaráðherra skipaði. Meiri hluti hennar lagði til að stjórnarformanni hlutafélags yrði ekki heimilt að taka að sér önnur störf fyrir félagið en þau sem falla undir eðlileg störf stjórnarformanns. Þó var lagt til að stjórn félagsins gæti falið formanni að vinna einstök verkefni fyrir stjórnina. Það þýðir ekki að gert sé ráð fyrir því að stjórnarformaðurinn verði eins konar yfirframkvæmdastjóri viðkomandi fyrirtækis eins og var orðin lenska, vil ég leyfa mér að segja. Það voru allmörg dæmi um það í íslensku viðskiptaumhverfi fyrir efnahagshrunið. Þetta var fyrirkomulag sem einnig hefur verið gagnrýnt af þeim sem hafa rýnt í orsakir og aðdraganda hrunsins þannig að ég tel að með breytingunum sem gerðar voru á hlutafélagalögunum hafi menn mætt þessari gagnrýni vegna þess að talið er mikilvægt að skýr skil séu á milli þeirra sem fara með daglega stjórn fyrirtækja af þessum toga annars vegar, daglegan rekstur, og hins vegar þeirra sem bera ábyrgð á stjórninni, stefnumótun fyrirtækisins, ábyrgð gagnvart eigendum og viðskiptavinum o.s.frv. Það var talin hætta, og er augljós hætta, að ef stjórnarformaðurinn er starfandi í þessum skilningi, að hann sé í fullu starfi með aðstöðu sína í fyrirtækinu, þá sé hann orðinn beinn þátttakandi og beinn aðili að hinum daglegu störfum, daglegum rekstri fyrirtækisins, og geti þar af leiðandi ekki með sannfærandi hætti tekið að sér að vera í fyrirsvari fyrir stjórn sem á að hafa eftirlit með þessum sama daglega rekstri. Hann geti þar af leiðandi ekki rækt skyldur sínar sem formaður stjórnar með eðlilegum og sanngjörnum hætti. Þessar breytingar hafa þegar verið gerðar á hlutafélagalöggjöfinni bæði um almennu hlutafélögin og einkahlutafélögin. Frumvarpið er lagt fram vegna þess að það þykir rétt að sömu reglur eigi við um sameignarfélög og samvinnufélög sem og Orkuveitu Reykjavíkur og Landsvirkjun sem starfa samkvæmt sérlögum. Það er í raun og veru ekki eðlilegt að það sé öðruvísi umhverfi eða umgjörð að þessu leyti eftir því hvort félögin eða fyrirtækin eru rekin sem hlutafélög eða sameignarfélög eða sameignarfyrirtæki. Það á ekki að gera aðrar kröfur til fyrirtækja sem velja sér eitthvert annað rekstrarform hvað þetta snertir, hvað þessi atriði snertir þannig að ég tel mikilvægt að á þessu sé tekið og hef því leyft mér að leggja fram þetta frumvarp. Það fór fram heilmikil umræða á vettvangi viðskiptanefndar Alþingis þegar hún hafði frumvarpið um breytingu á hlutafélagalögunum og einkahlutafélagalögunum til umfjöllunar á síðasta þingi. Auðvitað komu þar upp sjónarmið að ekki væri rétt að setja ákvæði um kynjakvóta í lög. Það væri í raun og veru verið að taka fram fyrir hendurnar á eigendum og hluthöfum í fyrirtækjum með því að ganga þannig fram. Nú eru til fordæmi um þetta. Það var t.d. gert í Noregi. Þar voru sett ákvæði um kynjakvóta í hlutafélögum og eftir því sem mér skilst hefur það gefið góða raun. Það hefur aukið hlutfall kvenna í stjórnum fyrirtækja og þrátt fyrir að fyrirtækjaumhverfi hafi frekar verið andsnúið breytingum af þessum toga þegar þær voru kynntar þá hygg ég að það hafi ekki verið nein sérstök vandkvæði á að uppfylla lagaskyldurnar þar í landi. Ég á ekki von á því að það verði hér. Ég vil líka geta þess að það fór fram vinna á vettvangi Félags kvenna í atvinnurekstri, Samtaka atvinnulífsins og stjórnmálaflokkanna þar sem fjallað var um leiðir til að auka hlut kvenna í stjórnum fyrirtækja. Ég held að það sé engum blöðum um það að fletta að það er ekkert síður mikilvægt þegar við tölum um stjórnmálalífið og stjórnmálaumhverfið að það sé jafnræði milli kynjanna í þátttöku í stjórnmálum, þá eigi það sama við um atvinnulífið og viðskiptaumhverfið. Reynslan sýndi það að konur áttu og hafa átt erfitt uppdráttar í atvinnulífinu og erfitt er að laga hlutfall þeirra í stjórnum fyrirtækja. Þess vegna varð niðurstaða Alþingis að fara þá leið að setja ákvæði um þetta í lög. Reyndar er það svo að ákvæðin um kynjakvóta í stjórnum hlutafélaga og einkahlutafélaga öðlast gildi 1. september 2013 þannig að það er allnokkur aðlögunartími fyrir fyrirtækin svo að þau eiga að hafa alla möguleika á því að ná þessu markmiði jafnt og þétt til ársins 2013. Af hverju var sú tímasetning valin? Jú, hún var valin vegna þess að Samtök kvenna í atvinnurekstri, Samtök atvinnulífsins og stjórnmálaflokkarnir höfðu sett sér ákveðin markmið í þessu efni. Það er rétt að halda því til haga í umræðunni að atvinnulífið sjálft vildi ekki fá ákvæði um þetta inn í lög heldur vildi ná þessu á eigin forsendum og settu sér markmið að ná þessu árið 2013. Þess vegna var það ákveðin málamiðlun í vinnu viðskiptanefndar á síðasta þingi að setja ákvæði um þetta í lög en gefa aðlögunartímann sem atvinnulífið óskaði eftir, þ.e. til 1. september 2013. Það þýðir að á aðalfundum fyrirtækja á árinu 2013 í síðasta lagi, þeir eru flestir fyrri hluta ársins en engu að síður á árinu 2013, þurfa menn að ná þessu marki í fyrirtækjunum sem ákvæðið nær til. Eins og ég sagði í upphafi nær það fyrst og fremst til stærri fyrirtækja þ.e. þar sem starfsmannafjöldinn er 50 eða fleiri að jafnaði á ársgrundvelli. Með sama hætti legg ég og meðflutningsmenn mínir til með frumvarpinu að kynjakvótaákvæði í stjórnum sameignarfélaga og samvinnufélaga öðlist gildi 1. september 2013. Ég hef ekki gert ráð fyrir því að það verði svona langur aðlögunartími að því er varðar stjórnir Orkuveitu Reykjavíkur og Landsvirkjunar. Ég tel að fyrirtækjum sem eru að fullu í eigu opinberra aðila eins og þau tvö sé engin vorkunn að koma fyrr á jafnræði milli kynja í stjórnum sínum. Þess vegna gerir frumvarpið ráð fyrir því að lögin öðlist gildi 1. janúar 2011. En það þarf auðvitað að koma í ljós hvort það næst að afgreiða frumvarpið fyrir þann tíma en nefndin skoðar það þá í meðförum sínum hvort breyta þarf tímasetningunni. Mig langar síðan að koma að umræðunni um starfandi stjórnarformenn. Eftir bankahrunið fór fram heilmikil umræða um það hvort þetta fyrirkomulag, sem komið var á í mörgum fyrirtækjum að stjórnarformenn væru nánast starfandi eins og einhverjir yfirfrakkar eða yfirforstjórar, væri heppilegt. Það var mikil umræða um ábyrgð stjórna, ábyrgð endurskoðenda, og ábyrgð stjórnarmanna á rekstri fyrirtækjanna. Ég held að það megi færa fyrir því sterk rök að það sé óheppilegt að stjórnarmenn séu í raun og veru eins og þátttakendur í því teymi sem fer með daglegan rekstur fyrirtækjanna. Því að verkefni þeirra er að gæta hagsmuna hluthafa. Þeirra verkefni er að hafa eftirlit með rekstrinum, þeim rekstri sem ráðnir starfsmenn hafa með höndum frá degi til dags. Það er alveg ljóst að þegar stjórnarformaðurinn sem er kjörinn af hluthöfunum er orðinn hluti af daglegu teymi þá er ekki nægilega mikil fjarlægð á milli daglegs reksturs fyrirtækisins og svo eftirlitshlutverksins sem stjórnin á að hafa með höndum. Þess vegna var þessi breyting gerð á lögunum um hlutafélög og einkahlutafélög. Það skaut þess vegna dálítið skökku við, verð ég að segja, eftir að kosið var í stjórn Orkuveitu Reykjavíkur snemmsumars 2010, að þar á bæ skyldi vera tekin ákvörðun um að hinn kjörni stjórnarformaður væri það sem kallað er starfandi stjórnarformaður, fyrirkomulag sem hafði sætt gagnrýni og var ákveðið að útrýma úr íslenskum lögum eða gera óheimilt í íslenskum lögum, skyldi núna árið 2010 vera tekin ákvörðun um að innleiða þetta fyrirkomulag í stjórn Orkuveitu Reykjavíkur. Það vakti mig til umhugsunar um það hvort einhverjar ástæður væru fyrir því að hafa öðruvísi ákvæði hvað þessi atriði snertir í hlutafélagalögunum annars vegar og í fyrirtækjum með annars konar rekstrarform hins vegar hvort sem það er eins og fjallað er um sameignarfélög, samvinnufélög eða sameignarfyrirtæki eins og þessi tvö stóru orkufyrirtæki eru, Orkuveita Reykjavíkur og Landsvirkjun. Það var niðurstaða mín og þeirra sem flytja frumvarpið með mér að það sama ætti að sjálfsögðu yfir þau að ganga eins og önnur hlutafélög. Það er enginn eðlismunur hér á. Stjórnir þessara fyrirtækja gæta að sjálfsögðu hagsmuna eigenda sinna og eiga að hafa eftirlit með starfseminni sem rekin er í fyrirtækinu frá degi til dags, hafa eftirlit með starfi forstjóra og annarra stjórnenda í fyrirtækinu. Það er tilefni þess að frumvarpið er flutt hér að samræma þessar reglur, samræma reglurnar um sameignarfélög og samvinnufélög og um þessi tvö stóru sameignarfyrirtæki við það sem þegar hefur verið samþykkt og ákveðið með lögum frá því í mars á þessu ári og varðar hlutafélögin. Ég vænti þess - burt séð frá því að nú kunna menn að hafa skiptar skoðanir um kynjakvótann, hvort eigi að innleiða hann í stjórnir fyrirtækja. Það höfðu menn að því er varðar hlutafélögin. Ef ég man rétt þá studdu t.d. þingmenn Sjálfstæðisflokksins ekki þá breytingu þó aðrir þingmenn annarra flokka hefðu gert það. Það kann vel að vera að þeir hafi þá skoðun að það sé ekki rétt að innleiða kynjakvóta en úr því að hann er innleiddur á annað borð, eins og í lögum um hlutafélög, þá geta ekki staðið nein efnisleg rök til þess að hið sama gildi ekki um önnur rekstrarform fyrirtækja eins og hér er lagt til. Ég vænti þess að menn geti tekið undir það að eðlilegt sé að láta hið sama gilda hér og styðji þessa vegna frumvarpið. Að því er varðar starfandi stjórnarformenn hygg ég að um það hafi verið prýðilega góð sátt í þinginu að gera breytingar á hlutafélagalögunum. Þess vegna vænti ég þess að það sama verði upp á teningnum þegar menn fjalla um þetta frumvarp og breytingarnar sem lagðar eru til á lögunum um Landsvirkjun, Orkuveitu Reykjavíkur, samvinnufélög og sameignarfélög. Virðulegi forseti. Ég þarf í sjálfu sér ekki að hafa fleiri orð um frumvarpið. Það skýrir sig að öðru leyti alveg sjálft. Það er flutt fyrst og fremst til að gæta samræmis á milli mismunandi rekstrarforma stórra fyrirtækja og að því er varðar þessa tvö álitamál um kynjakvótann og starfandi stjórnarformenn. Ég vænti þess að það fái góðar viðtökur í þinginu og í þingnefndinni sem fær málið til umfjöllunar. Ég ætla að lokum að leggja til, frú forseti, að að lokinni þessari umræðu gangi frumvarpið til hv. viðskiptanefndar.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni fyrir ágæta framsögu á frumvarpi til laga um breytingar á lögum um stofnun sameignarfyrirtækis um Orkuveitu Reykjavíkur, lögum um Landsvirkjun, lögum um samvinnufélög og lögum um sameignarfélög. Ég vil í upphafi máls míns lýsa því, þó að ég sé ekki flutningsmaður að frumvarpinu sem um ræðir, að ég er sammála efnisatriðunum sem koma fram. Eins og hv. þingmaður benti á áðan er verið að gæta samræmis við löggjöfina sem Alþingi samþykkti í fyrra er varðaði stöðu kvenna í stjórnum og ráðum fyrirtækja. Hér er lagt til að hlutur kvenna og karla í sameignarfélögum eða samvinnufélögum árið 2013 verði ekki undir 40%. Þetta mál, eins og hv. þingmaður nefndi, olli deilum í þinginu og var farið allítarlega yfir það á sínum tíma. Nú er það svo að í gildi er sáttmáli og samningur hjá Samtökum atvinnulífsins við konur. Ég man að konur úr öllum stjórnmálaflokkum fóru á fund aðila vinnumarkaðarins og forsvarsmanna atvinnulífsins og skrifuðu undir sáttmála um að þetta ár yrði hlutfallið komið í þetta. Þess vegna fannst okkur mörgum í þinginu það eðlilegt framhald, þ.e. ef mönnum er á annað borð alvara með að ná þessu markmiði árið 2013, að við mundum lögfesta samkomulagið þannig að samkvæmt lögum yrði staða kynjanna í stjórnum og ráðum fyrirtækja árið 2013, nánar tiltekið 1. september, orðin jöfn. Nú er það svo að þetta var ekki gert með skömmum fyrirvara, þetta var gert fyrir flestalla aðalfundi fyrirtækja í fyrra. Þau hafa þetta ár og næsta ár þannig að það er heillangur aðlögunartími sem atvinnulífið hefur til þess að snúa þessari þróun við. Það er nefnilega óþolandi að horfa upp á það, og ef við skoðum tölur sem Jafnréttisstofa hefur birt, að árið 2005 var hlutfall stjórnarkvenna í stjórnum íslenskra fyrirtækja 22%. Árið 2006 voru það 22% og árið 2007 voru það 22%. Ekkert miðaði í þá átt á þessum árum að jafna vægi kynjanna í stjórnum og ráðum fyrirtækja. Maður veltir því fyrir sér af hverju svo er. Er það vegna þess að íslenskar konur séu verr menntaðar en íslenskir karlmenn? Nei, og ef eitthvað er hafa þær siglt fram úr á þeim vettvangi, a.m.k. hvað varðar aðsókn að háskólanámi. Og ekki ætla ég að efast um greindina, að það sé einhver stórkostlegur munur á greind kynjanna, ég trúi ekki að nokkur maður ætli að fullyrða það, þannig að það er pottur brotinn þegar kemur að yfirstjórn atvinnulífsins í landinu, að kynjahlutföllin skuli vera svona ójöfn. Ég skal játa það að á árunum 2005 og 2006 var ég ekki talsmaður þess hvorki innan míns flokks eða innan atvinnulífsins að menn ættu að setja kvóta er varðaði ábyrgðarstörf. Þegar maður fer yfir þróunina og hversu sorglega lítið hefur áunnist í því að jafna hlutföllin þá skipti ég einfaldlega um skoðun. Ég tel að Alþingi Íslendinga þurfi að hafa frumkvæði í jafnréttisátt þegar kemur að þessum málum rétt eins og þegar við settum fæðingar- og foreldraorlofið á í tíð ríkisstjórnar Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks, þá var Páll Pétursson hæstv. félagsmálaráðherra. Hann lagði upp með það þegar lengingin varð að settur yrði kvóti á hvort kyn, þrír mánuðir á karl og þrír mánuðir á konu og þrír sameiginlegir mánuðir sem foreldrar gátu skipt með sér, til þess að karlar hefðu tækifæri og tök á að geta verið með börnum sínum á fyrstu árum þeirra. Það var ekki óumdeilt. Ég man eftir því að Heimdallur og ungir sjálfstæðismenn voru gjörsamlega á móti þessu og andæfðu þessum áformum. Þeir sögðu að hér væri um ákveðna forræðishyggju að ræða og fleira í þeim efnum. En við höfðum betur, þorri þingsins, gegn öflunum sem töluðu fyrir þessum rökum og útkoman er eftir því. Við höfum eina framsæknustu löggjöf á sviði fæðingarorlofsmála í heiminum og nágrannalönd okkar öfunda okkur af þessari löggjöf. Ég styð þetta eindregið. Ég tel að það þurfi að breyta hugarfari í landinu og vonandi eftir 20 ár þurfum við ekki að ræða jafnréttismálin út frá kynjahlutföllum. Vonandi finnst mönnum það sjálfsagt að það sé góður ballans þegar kemur að setum í nefndum og ráðum að það þurfi ekki einu sinni að ræða það. Vonandi horfum við ekki upp á að í stjórnum fyrirtækja séu bara karlar eða bara konur eða að á Alþingi Íslendinga sé yfirgnæfandi hluti karlar og fáar konur. Ég vona að þetta sé veruleikinn sem við verðum að kveðja. Hins vegar hefur þróunin hjá atvinnulífinu verið sorglega lítil á undangengnum árum. Þess vegna rökstyð ég það að við áttum að fara í þessa breytingu og efnislega styð ég frumvarpið sem hv. þingmaður hefur lagt fram. Ég minni líka á að innan flokks míns, Framsóknarflokksins, er það bundið í lög að hlutfall kynjanna skuli ekki vera undir 40% þegar kemur að vali á framboðslista. Sú löggjöf hefur gefist að mörgu leyti vel og ég hef fundið það í félagsstarfi innan Framsóknarflokksins að þar hefur hugsunarhátturinn að miklu leyti breyst síðustu tíu, tólf árin. Nú reynir á þessi lög í undantekningartilfellum vegna þess að þegar menn kjósa í trúnaðarráð innan flokksins og á lista er það yfirleitt reglan að hlutfall kynjanna er með þessum hætti, annað eru undantekningartilfelli. Ég velti því líka fyrir mér hver skilaboðin eru frá þinginu og þeim sem ekki eru sammála því að viðhafa þetta vinnulag, þ.e. að beita löggjöf í þessu skyni, sem var umdeilt. Ég velti fyrir mér skilaboðum til ungra stúlkna sem eru að mennta sig í háskólum og framhaldsskólum og hafa mikinn metnað fyrir sína hönd í framtíðinni, þegar við horfum á hversu sorglega lítið hefur þokast í átt að jafnrétti í íslensku atvinnulífi. Mér finnst nauðsynlegt að stjórnmálamenn sendi og setji fram skýra framtíðarsýn er varðar þennan mikilvæga málaflokk því að endingu snýr þetta líka að sjálfsmynd þeirra sem upplifa sig í minni hluta og eru beittar órétti. Það er annað er snertir umræðuna um jafnréttismálin og við ræddum á afmæli Jafnréttisstofu á Akureyri nú fyrr í haust þegar Jafnréttisstofa fagnaði tíu ára afmæli sínu, það var hvernig umræðan um jafnréttismál er í þinginu. Ég get að mörgu leyti tekið undir það að hún er dálítið takmörkuð því eins og ég hef sagt hér að framan þá hef ég nær eingöngu talað um hlutfall kvenna og karla í stjórnum og ráðum og nefndum á vegum ríkisins. Það er ekki nema lítill hluti kvenna sem sinnir þessum embættum. Mér finnst að við þurfum að dýpka umræðuna í þeim efnum að við þurfum að ræða um stöðu kynjanna annars staðar í samfélaginu líka og þar hallar á mörgum sviðum á konur og reyndar einnig á karlmenn. Ég tel að við þurfum að útvíkka meira þessa umræðu. Við komum fram með fyrirspurnir skipti eftir skipti um hlutföll í æðstu ráðum og nefndum en við gleymum að fara um samfélagið og skoða stöðu kynjanna er snertir þennan mikilvæga málaflokk. Það eru svo sem ekkert margir áratugir síðan karlmenn voru í yfirgnæfandi meiri hluta í kennarastétt. Við þurfum ekkert að fara marga áratugi aftur í tímann, en í dag eru 80% kennara við skóla landsins konur. Ég rakst á dögunum á grein eftir Runólf Ágústsson sem nefnist „Peningana eða börnin?“ Þar segir, með leyfi forseta: „Yfir 95% leikskólakennara hérlendis eru konur. Um 80% kennara við grunnskóla landsins eru konur. Margir ungir drengir búa hjá mæðrum sínum án daglegrar umgengni við feður sína eða aðra karlmenn. Konur sjá því um uppeldi, mótun og menntun sona okkar bæði á heimili og í skólunum.“ Síðan heldur höfundur áfram, með leyfi forseta: „Er ekki kominn tími til að stokka upp þetta kynskipta samfélag þar sem karlar hugsa um peninga og konur börn? Flest virðist benda til þess að slíkt muni skila okkur auknum árangri á báðum sviðum.“ Ég tek undir með höfundi greinarinnar þegar kemur að hugmyndafræði sem þessari. Ég vil, eins og ég sagði áðan, fagna því að þetta sé komið fram. Þetta er til samræmis við það sem við ákváðum fyrir ári síðan og sé að tveir þingmenn Framsóknarflokksins eru meðflutningsmenn á málinu. Ég vil vekja athygli á því að það er ekki oft sem við ræðum um jafnréttismál hér í þinginu og engin kona tekur þátt í umræðunni. Reyndar finnst mér málið af þeirri stærðargráðu að það er málinu varla til sóma að einungis tveir þingmenn skuli halda ræðu um þetta mikilvæga frumvarp. Ég held að þetta sé langhlaup, því miður. Vonandi munum við ná fram auknu jafnrétti fyrir konur og karla á næstu árum. Við þurfum líka að taka umræðuna upp á forsendum karla, að við náum auknum jöfnuði í samfélaginu enda hlýtur það að vera takmark okkar allra. Ég þakka hv. flutningsmönnum fyrir að hafa lagt þetta fram.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. 2. þm. Norðaust., Birki Jóni Jónssyni, fyrir hans ræðu og undirtektir við frumvarpið. Af því má þó alla vega ráða að fyrir utan flutningsmenn er a.m.k. einn þingmaður í þingsalnum sem lýsir hér með yfir stuðningi við málið. Vonandi verða þeir fleiri þegar á hólminn er komið. Það voru mjög athyglisverð atriði sem komu fram í máli hv. þingmanns sem mig langar aðeins að velta hér upp. Hann rakti t.d. hér hver þróunin hefði verið hvað varðar hlutfall kvenna í stjórnum fyrirtækja, að það hefði tekið litlum sem engum breytingum á löngu árabili. Þetta er auðvitað staða sem við horfum á og hljótum að taka alvarlega. Það var mjög metnaðarfullt hjá Samtökum kvenna í atvinnulífi og konum í stjórnmálaflokkunum að hafa frumkvæði að svona sáttmála sem þingmaðurinn gerði að umtalsefni og ég nefndi einnig í framsöguræðu minni, um það að auka hlut kvenna í stjórnum fyrirtækja. En það hefur sem sagt sorglega lítið hreyfst í því á undanförnum árum. Þess vegna held ég að þrátt fyrir það að menn hafi sett sér svona tímasett markmið eins og gert var hafi verið óhjákvæmilegt að þrýsta enn frekar á það, festa það sem sagt í sessi með lagabreytingum en gefa þá þann aðlögunartíma sem gildandi lög gera ráð fyrir þannig að menn hefðu tíma til að tryggja að þessar breytingar gætu gengið fyrir sig á þann veg að menn hefðu svigrúm til að fjölga konum. Þingmaðurinn gat líka um skólakerfið og ræddi um að það væri að sjálfsögðu ekkert minni menntun kvenna en karla eða þekking og annað slíkt, og auðvitað er það hárrétt. Ef eitthvað er væri það kannski á hinn veginn og við sjáum þá þróun í skólakerfinu í dag, eins og t.d. í framhaldsskóla, að þar er mun meira brottfall pilta en stúlkna. Við sjáum það í fjölmörgum greinum í háskólanum, kannski flestum, að konur og stúlkur eru orðnar þar í meiri hluta nemenda, fleiri en piltar, þannig að þetta er þróun sem er að eiga sér stað þar. Kannski verður því kynjakvótinn, þegar upp verður staðið og til lengri tíma litið, ákveðin vörn fyrir okkur karlana frekar en hitt  Náðst hefur heilmikill árangur í stjórnmálunum, eins og hv. þm. Birkir Jón Jónsson nefndi, og sumir stjórnmálaflokkar hafa innleitt kynjakvótareglur hjá sér við val á framboðslista. Það er eins með þá reglu þar að hún kann að verða einhver vörn fyrir karlana þegar fram í sækir og þess vegna má kannski segja að karlar ættu að fagna þessu frekar en hitt. Mér finnst þetta mikilvæg umræða, mér finnst mikilvægt fyrir okkur að gera allt sem við getum til að stuðla að jafnrétti í stjórnum fyrirtækjanna og gerist það ekki með aðgerðum atvinnulífsins sjálfs, eins og vonir stóðu kannski til að yrði - og vissulega hefur atvinnulífið haft metnað til þess í orði kveðnu, en það hefur því miður ekki gerst í reynd með nægilega markvissum og öflugum hætti. Þess vegna er óhjákvæmilegt að setja ákvæði um þetta í lög og það gerði Alþingi hér á síðasta þingi í vor. Og ég er stoltur af því að hafa tekið þátt í þeirri vinnu, bæði á vettvangi viðskiptanefndar og hér í þingsal, að greiða fyrir því að slík ákvæði yrðu sett í lög. Það er engin ástæða, það eru engin rök til þess að þetta fyrirkomulag sé með öðrum hætti í fyrirtækjum sem kjósa sér annað rekstrarform eins og í samvinnufélögum eða sameignarfélögum, að ekki sé talað um stóru sameignarfyrirtækin Orkuveitu Reykjavíkur og Landsvirkjun sem reyndar eru að fullu í opinberri eigu ríkis og/eða sveitarfélaga, það er engin ástæða til þess. Að sjálfsögðu á að gera þær kröfur á þessi fyrirtæki að þau uppfylli þessi almennu viðmið hlutafélagalaga. Til að tryggja að svo verði þarf að setja það inn í þessi lög sem hér er gerð tillaga um af því að um þau gilda sérlög. Hv. þm. Birkir Jón Jónsson fjallaði ekkert sérstaklega um hinn efnisþátt þessa frumvarps, sem fjallar um starfandi stjórnarformenn, en ég kýs að skilja ræðu hans almennt á þann veg að hann styðji einnig þær breytingar sem þar eru lagðar til, sem mér finnast líka mikilvægar og í samræmi við það sem segja má að hafi verið sá andi sem sveif yfir vötnunum í kjölfar bankahrunsins, að það ætti að skilja mjög greinilega á milli annars vegar ábyrgðar á hinum daglega rekstri fyrirtækja og hins vegar stjórnuninni, vegna þess að það að sitja í stjórn fyrirtækja er annars konar starf í sjálfu sér, það er annars konar ábyrgð og það er eftirlitshlutverkið sem er líka ríkt með hinni daglegu stjórn. Ég minnist þess að í umræðum í viðskiptanefnd um kynjakvótann var oft spurt: Er þetta raunhæft í öllum fyrirtækjum, einkahlutafélögum? Dæmin sem voru tekin voru gjarnan þessi: Er raunhæft að reikna með því að konur fari í stjórn hjólbarðaverkstæðisins hérna vestur á Nesvegi eða að það fari karlar í stjórn einhvers snyrtivörufyrirtækis einhvers staðar? Þetta er dálítið lýsandi fyrir þann hugsunarhátt sem er enn ríkjandi hjá okkur. Hvað er að því að konur séu í stjórn hjólbarðafyrirtækis eða karlar í stjórn snyrtivörufyrirtækis, hvað er að því? Ef fyrirtækin eru af þeirri stærðargráðu sem lögin taka til, þ.e. með 50 starfsmenn eða fleiri að jafnaði á ársgrundvelli, er þetta bara almennt fyrirtæki og stjórnunarhlutverkið snýst bara um stefnumótun og almennan rekstur fyrirtækis, burt séð frá því hvers konar starfsemi það stundar, og þess vegna eiga rök af þessum toga að sjálfsögðu ekkert við, það er ekki þannig. Þó að hitt sé síðan alveg rétt, sem m.a. hv. þm. Birkir Jón Jónsson gat um, að í ákveðnum starfsstéttum er mikið misræmi á milli hlutfalla kynjanna og það er auðvitað líka alveg sérstakt áhyggjuefni hver þróunin hefur orðið í þeim efnum. Og af því að hv. þingmaður fór að tala um börnin og uppeldishlutverkið, skólana o.s.frv., hlýtur það að vera öllu samfélaginu visst áhyggjuefni hver þróunin hefur orðið í því að karlar hafa í mjög miklum mæli horfið út úr þessum uppeldisstéttum, uppeldisgreinum, kennarastéttinni, sem var mikil karlastétt hér í eina tíð. Það hafa kannski aldrei verið margir karlar starfandi á leikskólum eða á dagheimilum en þó hefur orðið fjölgun þar á undanförnum árum sem betur fer. En það eru vissar greinar þar sem kynjahlutföllin eru mjög bjöguð og kannski óhjákvæmilegt á vissum sviðum að það verði þannig. Það þýðir ekki að bæði kyn geti ekki komið að stefnumótun og stjórnun fyrirtækja og starfsemi á hinum ólíkustu sviðum. Mér þykir þess vegna mikilvægt að flytja þetta frumvarp, frú forseti, og vænti þess að það fái góðar undirtektir eins og það hefur þegar fengið hjá hv. þm. Birki Jóni Jónssyni.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir tveimur þingsályktunartillögum sem lúta báðar að sérgreiningu landshlutanna sem vettvangs rannsókna, kennslu og atvinnuþróunar. Ég mæli fyrst fyrir þingsályktunartillögu á þskj. 87 þar sem hún er altækari og lýtur að landshlutunum almennt en síðan fyrir þingsályktunartillögu um skilgreiningu Vestfjarða sérstaklega sem vettvang kennslu í sjávarútvegsfræðum og vettvang rannsókna á málefnum hafsins og strandsvæða. Fyrst er það þingsályktunartillagan á þskj. 87, um sérgreiningu landshluta sem vettvang rannsókna, kennslu og atvinnuþróunar. Flutningsmenn ásamt mér eru hv. þingmenn Birgitta Jónsdóttir, Jónína Rós Guðmundsdóttir, Jórunn Einarsdóttir, Oddný G. Harðardóttir, Ólafur Þór Gunnarsson og Þorgerður K Gunnarsdóttir. Tillagan felur í sér að fela mennta- og menningarmálaráðherra að beita sér fyrir því að rannsókna-, mennta- og atvinnuþróunartækifæri einstakra landshluta verði skilgreind í ljósi sérstöðu og sérhæfingar á hverjum stað. Skilgreiningin verði höfð til hliðsjónar við ákvarðanir um fjárframlög og stuðning við fyrirtæki og stofnanir í viðkomandi landshlutum. Þetta verði gert í tengslum við þá heildarstefnumótun sem boðuð hefur verið af hálfu mennta- og menningarmálaráðuneytis í málefnum háskóla landsins og sem liður í því að marka hverjum landshluta sérstöðu í rannsóknum og kennslu og leggja grunn að uppbyggingu og verkaskiptingu á sviði rannsókna og háskólakennslu á landsvísu. Eins og kemur fram í greinargerð með tillögunni lýtur hún að stefnumörkun háskólastarfs í landinu annars vegar og markvissum stuðningi og stefnu fyrir atvinnulíf á landsbyggðinni hins vegar. Á síðasta ári boðaði mennta- og menningarmálaráðherra heildarendurskoðun á málefnum háskólanna. Slík endurskoðun kallar á skýrari stefnumótun en verið hefur þar sem umsvif háskólastarfsemi í landinu hafa aukist ört undanfarin ár. Við mótun mennta- og rannsóknastefnu háskólastigsins telja flutningsmenn mikilvægt að horfa til sérstöðu háskólasvæðanna og nýta sem best þá krafta og þær stofnanir sem fyrir eru í hverjum landshluta. Þá telja flutningsmenn að þegar taka þarf ákvarðanir í atvinnumálum sé einnig mikilvægt að líta til nýsköpunar- og þróunarmöguleika í samstarfi atvinnufyrirtækja og háskólaumhverfisins. Eins og við vitum hefur víða um land nú þegar þróast háskóla- og rannsóknaumhverfi með háskólasetrum, rannsókna- og fræðasetrum, fræðslu- og símenntunarmiðstöðvum, útibúum rannsóknastofnana svo eitthvað sé nefnt. Hefur sumum þótt nóg um vöxtinn sem hljóp í þennan geira allan hér á vissu árabili. Þegar mikill vöxtur er hlaupinn í einhverja grein er alltaf hætt við ómarkvissri ráðstöfun og nýtingu fjármuna og það skiptir máli, sérstaklega núna þegar um er að ræða fjármagn að hluta til og í umtalsverðum mæli úr almannasjóðum. Nú, þegar til umræðu er að skerpa stefnumótun íslenska háskólastigsins, eins og ég nefndi, liggur beinast við að byggja á þeim grunni sem fyrir er á hverjum stað. Þannig teljum við að það væri t.d. eðlilegast að miða rannsókna- og fræðastarf á Vestfjörðum við málefni hafsins og strandsvæða almennt. Slík skilgreining mundi efla rannsóknastofnanir á Vestfjörðum og þau atvinnufyrirtæki sem nú þegar sinna þar rannsóknum og þróunarstarfi. Á sama hátt mætti hugsa sér að rannsókna- og fræðastarf á Norðurlandi miðaðist við möguleika í ferðaþjónustu, fiskeldi, búnaðarfræðum eða viðlíka í tengslum við háskólana á Hólum og Akureyri, rannsóknastofnanir á svæðinu o.fl. Þingsályktunartillaga þessi er þannig í góðu samræmi við áður fram komna stefnumótun sveitarfélaga og atvinnulífs, sóknaráætlanir og byggðaáætlanir. Í nágrannalöndum okkar er að finna dæmi þess hvernig öflugar háskóla- og rannsóknastofnanir hafa orðið til á grundvelli skilgreiningar sérstöðu af því tagi sem hér er lögð til. Við nefnum sem dæmi háskólann í Tromsö, sem hefur skilgreint sig á alþjóðavísu sem miðstöð rannsókna og kennslu í málefnum haf- og strandsvæða á norðurslóð. Ég vík þá að þingsályktunartillögu á þskj. 46, um Vestfirði sem vettvang kennslu í sjávarútvegsfræðum og vettvang rannsókna á málefnum hafsins og strandsvæða. Meðflutningsmenn mínir að þeirri tillögu eru hv. þingmenn Ásbjörn Óttarsson, Ásmundur Einar Daðason, Einar K. Guðfinnsson, Guðmundur Steingrímsson, Gunnar Bragi Sveinsson og Lilja Rafney Magnúsdóttir. Sú tillaga gengur út á það að fela mennta- og menningarmálaráðherra að skilgreina Vestfirði sem vettvang kennslu í sjávarútvegsfræðum og vettvang rannsókna á málefnum hafsins og strandsvæða, m.a. á sviði atferlis- og veiðarfærarannsókna og þorskeldis. Skilgreiningin verði höfð til hliðsjónar við ákvarðanir um fjárframlög og stuðning við fyrirtæki og stofnanir á Vestfjörðum. Þetta verði gert í tengslum við fyrrnefnda heildarstefnumótun í málefnum háskóla landsins og eins og í fyrri tillögunni sem liður í því að marka hverjum landshluta sérstöðu í rannsóknum og kennslu og leggja grunn að uppbyggingu og verkaskiptingu á sviði rannsókna og háskólakennslu á landsvísu. Þessi þingsályktunartillaga var áður flutt á 138. löggjafarþingi en var ekki útrædd og er því flutt á ný. Á Vestfjörðum hefur nú þegar þróast háskóla- og rannsóknaumhverfi með Háskólasetri Vestfjarða, Rannsókna- og fræðasetrum Háskóla Íslands í Bolungarvík og á Patreksfirði, Vestfjarðaakademíunni, sem er félag sjálfstætt starfandi fræðimanna, Fræðslumiðstöð Vestfjarða, sem lagði grunn að háskólastarfi á Vestfjörðum fyrir tilkomu Háskólasetursins, útibúi Hafrannsóknastofnunarinnar á Ísafirði, Matís og fleiri aðilum. Atvinnufyrirtæki og sveitarfélög í fjórðungnum sameinuðust fyrir fjórum árum um stofnun Háskólaseturs Vestfjarða ásamt háskólunum í landinu, Atvinnuþróunarfélagi Vestfjarða og fleirum. Háskólasetrið hefur nú byggt upp námsleið í haf- og strandsvæðastjórnun í samstarfi við Háskólann á Akureyri. Á sama tíma hefur Hafrannsóknastofnunin á Ísafirði verið að gera merkilegar veiðarfærarannsóknir í samstarfi við Impru á Nýsköpunarmiðstöð og Hraðfrystihúsið Gunnvör og Matís hafa verið með þorskeldistilraunir, auk þess sem ný rannsókna- og fræðasetur Háskóla Íslands í Bolungarvík og á Patreksfirði, Náttúrustofa Vestfjarða og Snjóflóðasetur Veðurstofu Íslands hafa sinnt umhverfis-, snjóflóða- og dýralífsrannsóknum, svo fátt eitt sé nefnt. Vestfirðir eru náttúruleg rannsóknastofa á sviði sjávarlíffræði, fiskeldisrannsókna, veiðarfærarannsókna, sjávarvistkerfa og stranda, hafstrauma og annarra umhverfisþátta sem tengjast hafinu. Rannsókna- og fræðasetur þau sem fyrir eru hafa góð tök á innbyrðis samstarfi sem og samstarfi við atvinnufyrirtæki í nágrenninu. Má þar nefna vélsmiðjur, rafmagnsverkstæði, sjávarútvegsfyrirtæki og fleiri. Þetta þróunar- og rannsóknastarf mætti efla enn frekar og nýta í þágu háskólastigsins og atvinnulífsins á Vestfjörðum. Ég vil geta þess, og það kemur fram í greinargerð, að Fjórðungssamband Vestfirðinga hefur lagt áherslu á aukinn stuðning við þróunar- og nýsköpunarstarf innan sjávarútvegsins, t.d. í fiskeldi, kræklingarækt, sjávartengdri ferðaþjónustu og nýjungum í matvælaframleiðslu. Enn fremur að rekstrargrundvöllur og núverandi námsframboð Háskólaseturs Vestfjarða verði tryggt til framtíðar ásamt nauðsynlegu fjármagni til frekari uppbyggingar nýrra námsbrauta, t.d. í meistaranámi. Þá er Fjórðungssambandið þess einnig hvetjandi að stjórnvöld tryggi áfram fjármögnun til rannsóknastarfs á Vestfjörðum, eins og segir sig sjálft. Í þessu sambandi má einnig minna á nálægðina við auðlindir sjávarútvegsins, fiskimiðin, sem góðan grundvöll fyrir því að rannsóknamiðstöð í þorskeldi verði á Vestfjörðum, sömuleiðis að atferlis- og veiðarfærarannsóknir verði starfræktar í samvinnu rannsóknastofnana á þar. Þessi þingsályktunartillaga er þannig, eins og sú fyrri, í góðu samræmi við áður fram komna stefnumótun sveitarfélaga og atvinnulífs. Ég ætla, frú forseti, ekki að hafa fleiri orð um þetta en bið um að báðum þingsályktunartillögunum verði vísað til menntamálanefndar.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir framsöguræðuna með þessum tveimur þingsályktunartillögum. Þær eru líkar en samt ólíkar, ef svo má segja, en þær eru ræddar hér saman samkvæmt ósk og tillögu 1. flutningsmanns á báðum tillögunum. Það sem mig langar aðeins til að velta upp er spurningin um hvort svona skilgreining eða sérgreining landshluta sem miðstöð eða vettvangur rannsókna, kennslu og atvinnuþróunar geti haft það í för með sér að við dreifum kröftunum meira en góðu hófi gegnir, þ.e. dreifum fjármagni sem við höfum til ráðstöfunar í rannsóknir, þróun og menntun óþarflega mikið, þannig að við höfum kannski úr of litlu að spila á hverjum stað. Þetta veit ég ekki, mig langar að heyra það frá flutningsmanni hvort þessi vinkill hefur eitthvað verið ræddur og skoðaður eða hvernig hún sér fyrir sér nákvæmlega nýtingu fjármuna til þessara verkefna. Sömuleiðis hvað þingmaðurinn sér fyrir sér um samstarf mennta- og menningarmálaráðuneytis við önnur ráðuneyti, af því að hér er verið að tala um vettvang kennslu í sjávarútvegsfræðum, það er verið að tala um atvinnuþróunartækifæri einstakra landshluta sem heyra náttúrlega í sjálfu sér undir fleiri en menntamálaráðherra, hvort það séu einhverjar mótaðar skoðanir á því hvaða önnur ráðuneyti, stofnanir, hagsmunaaðilar o.s.frv. ættu að koma að stefnumörkun af þessum toga. Á þessu stigi eru þetta, frú forseti, einhverjar vangaveltur, lítið ígrundaðar, en mig langar aðeins að heyra viðhorf hv. þingmanns til þessara álitamála.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni athugasemdina. Hann spyr hvort hætta sé á því að þessi sérgreining verði til þess að dreifa kröftum. Ég held þvert á móti, enda er það tilgangur tillagnanna að ná fram í raun og veru markvissari nýtingu fjármuna og markvissari nýtingu krafta með því að grípa til skilgreiningar sem byggir á sérstöðu hvers svæðis fyrir sig og þeim grunni sem þar hefur þegar verið lagður. Ég held einmitt að þvert á móti væri hætta á því, að óbreyttu, að fjármunir nýttust ekki eins vel og þessi hugmynd gengur út á. Hún gengur út á það að menntamálaráðuneytið beiti sér fyrir því að svæðin séu skilgreind en í framhaldinu verði þetta síðan gert í samhengi við heildarstefnumótun um málefni rannsókna og háskólastigsins. Ég vænti þess að stefnumótunin mundi þá skila sér inn í rannsóknarsjóðina, inn í opinbera sjóði og í samstarfi og samvirkni við atvinnulífið á svæðinu, háskólastarfið o.s.frv. Það svarar þá eiginlega síðari spurningu þingmannsins um samstarf við önnur ráðuneyti. Mér finnst einboðið að menntamálaráðuneytið hafi samstarf og samráð bæði við önnur ráðuneyti og eins við sveitarfélög og atvinnuþróunarfélög á hverjum stað varðandi þetta.

Frú forseti. Ég er feginn að heyra þessi viðbrögð hv. þingmanns vegna þess að ég er sammála því markmiði sem hún setur upp, að það sé mikilvægt einmitt að nýta það fjármagn sem við höfum til ráðstöfunar í rannsóknir og kennslu á háskólastigi eins vel og við mögulega getum, ekki síst á þeim tímum sem við lifum núna. Ég tel mikilvægt að gera það. Ég heyri að hv. þingmaður hefur aðeins hugsað þetta líka að reyna að ná einmitt þessu fram. Ég hafði svolitlar áhyggjur af því hvort það mundu koma upp kröfur um mjög margar stofnanir af þessum toga, margar miðstöðvar af þessum toga vítt og breitt um landið, og þannig gæti niðurstaðan orðið sú að fjármagnið dreifðist um of og mundi þá e.t.v. ekki nýtast sem skyldi. Ég heyri að hv. þingmaður hefur einmitt hugsað þetta þannig að nýta megi landshlutana, styrkleika hvers fyrir sig og sérstöðu til að efla rannsóknir og atvinnuþróun í viðkomandi landshluta á grundvelli þeirra gæða sem þangað er að sækja. Það finnst mér vera jákvætt. Ég er alla vega feginn að heyra þessi viðhorf þingmannsins og einnig að hún telur eðlilegt að það sé samráð og samstarf milli mennta- og menningarmálaráðuneytisins og annarra ráðuneyta og stofnana. Og ég tek undir það sérstaklega með sveitarfélögin, sem mér eru almennt mjög kær en mér láðist að nefna af einhverjum ástæðum, að það er mjög mikilvægt að virkja þau til samstarfs í þessu samhengi.

Frú forseti. Já, mér heyrist við vera sammála um þetta, ég og hv. þm. Árni Þór Sigurðsson. Þetta er spurning um að nýta fjármagnið sem best og kraftana og einmitt að hlúa að þeim gróðri og þeim sprotum sem fyrir eru. Það hefur verið hættan og áhyggja margra af þeim öra vexti sem skyndilega hljóp í fræðastofnanir og rannsókna- og háskólasamfélagið allt hér um tíma laut m.a. að því að það yrði ómarkviss ráðstöfun og að það skorti stefnumótun. Þetta lýtur í raun og veru að skarpari sýn og skarpari stefnumótun og því að hlúa að því sem fyrir er í samstarfi við heimamenn eftir því sem tök eru á. Svo vil ég nota tækifærið og þakka kærlega fyrir þessa umræðu.

Virðulegur forseti. Hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir mælti hér fyrir tveimur þingsályktunartillögum í einu. Ég ætla að gera þá seinni að umræðuefni hér. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir frumkvæðið og framsýni í því að leggja þetta mál fram, um að Vestfirðir verði vettvangur kennslu í sjávarútvegsfræðum og vettvangur rannsókna á málefnum hafsins og strandsvæða. Í fyrstu línum í þingsályktunartillögunni segir: „Alþingi ályktar að fela mennta- og menningarmálaráðherra að skilgreina Vestfirði sem vettvang kennslu í sjávarútvegsfræðum og vettvang rannsókna á málefnum hafsins og strandsvæða, m.a. á sviði atferlis- og veiðarfærarannsókna og þorskeldis. Skilgreiningin verði höfð til hliðsjónar við ákvarðanir um fjárframlög og stuðning við fyrirtæki og stofnanir á Vestfjörðum.“ Hvers vegna skyldi þetta vera með þessum hætti, virðulegi forseti? Í fyrsta lagi: Af hverju er lagt til að þetta starf verði unnið á þessu svæði? Það er vegna þess að þarna er þekkingin, þarna er nálægðin við fiskimiðin og síðast en ekki síst hefur byggst upp samstarf á milli fyrirtækjanna sem starfa á þessu svæði og þessara stofnana. Það segir sig því sjálft og liggur alveg klárt fyrir, a.m.k. í mínum huga, að þetta starf þarf að byggja enn frekar upp. Þá langar mig að koma aðeins inn á það sem ég tvítók áðan í ræðu minni, að skilgreining sé höfð til hliðsjónar við ákvarðanir um fjárframlög. Nú er staðan þannig með Háskólasetur Vestfjarða að bæði menntamálaráðuneytið og iðnaðarráðuneytið hafa verið að styrkja þessa stofnun eða láta hana hafa fjárframlög þannig að hægt sé að reka hana. Nú gerist það í fjárlögum ársins 2011 að hæstv. menntamálaráðherra sker niður hjá þessari stofnun sambærilegt við það sem hún gerir alls staðar annars staðar en hæstv. iðnaðarráðherra sker styrkinn algjörlega í burtu. Á árinu 2010 voru tæpar 18 milljónir til þessa verkefnis þó það hafi verið samningsbundið og samningur renni út núna. En á árinu 2011 er staðan núll. Ef þetta gengur eftir er mikil hætta á því, og nánast fullvíst, að það merkilega nám sem hefur farið fram þarna, þessi námsleið í haf- og strandsvæðastjórnun, verði skorið burtu. Það eru ekki önnur ráð fyrir forstöðumenn stofnana en að gera það með þeim hætti og það tel ég mjög bagalegt. Svo að ég blandi mér aðeins inn í umræðu sem átti sér hér stað á milli tveggja hv. þingmanna er hugsunin við þetta sú, eins og kom fram hjá hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur, að styðja við það sem verið er að gera á viðkomandi stöðum en ekki dreifa kröftunum um allt. Það þýðir hagkvæmni. Það þýðir meiri árangur, sérstaklega í ljósi þeirra aðstæðna sem við erum í í dag. Það er því mjög bagalegt að annað ráðuneytið sem stendur að þessari stofnun skuli skera styrkinn algjörlega af. Það er mjög bagalegt og setur þetta starf í mikla hættu. Ég ítreka það sem ég sagði hér áðan að hæstv. menntamálaráðherra gerir það ekki. Við getum síðan rætt endalaust um það hvernig mætti breyta hlutunum. Ég hef t.d. mjög sterkar skoðanir á því með svokallaðan AVS-sjóð. Ég held að það þurfi að rýmka reglur þess sjóðs mjög mikið. Hann er starfræktur í dag með tveimur deildum, annars vegar með samkeppnisdeild og hins vegar með almennri deild. Almenna deildin er að þróast út í það, og hefur reyndar verið það dálítið lengi, að þetta er nánast orðið sjálftaka fyrir eina til tvær ríkisstofnanir þó að einhverjir tveir, þrír eða fjórir til viðbótar fái þar einhverja smápeninga. Til að árétta þetta er á árinu 2010 búið að úthluta út úr A-deildinni 530 milljónum en á sama tíma er búið að úthluta um 100 milljónum út úr samkeppnisdeildinni. Ég mundi vilja ræða það hér hvort hv. þingmenn væru ekki tilbúnir að skoða það að breyta einmitt þessu, þetta fer í uppbygginguna í sjávarútveginum, þetta kemur þaðan og á að fara þangað. Sú starfsemi sem Háskólasetur Vestfjarða sinnir er einmitt til að styðja við og styrkja sjávarútveginn. Mér fyndist að það ætti að skoða það mjög vel  Til að árétta það enn frekar erum við með ríkisstofnun, á árinu 2009, sem hafði á fjárlögum og fjáraukalögum ákveðna fjármuni til að reka sig, og það er það sem Alþingi samþykkir, við öll sem sitjum hér þegar við afgreiðum fjárlögin. Reyndin er síðan sú að ákveðin ríkisstofnun fer 15,4% fram úr því sem fjárlagaramminn sagði, bæði í fjáraukalögum og á fjárlögum.  Af því að ég farinn að ræða þennan AVS-sjóð, það er t.d. samkeppnissjóðurinn - tvö merk fyrirtæki til viðbótar koma strax upp í hugann, annars vegar Vör, sem er að vinna mjög metnaðarfullt starf, og eins Biopol. Þessir aðilar hafa getað sótt um en ég hefði viljað sjá að þessi samkeppnissjóður væri mun víðtækari og mætti dreifa honum meira en ekki þessi sjálftaka innan ríkisstofnana þó að þær sinni sjávarútveginum. Mig langar að hugsa enn frekar um þetta: Hvernig skyldi standa á því að við Íslendingar skulum vera með aðalstöðvar Hafrannsóknastofnunar eða Fiskistofu á Stór-Reykjavíkursvæðinu? Hugsunin er þessi, og það kemur fram í þingsályktunartillögunni, að styrkurinn við Háskólasetur Vestfjarða, ein stoðin, er einmitt starfsemi og veiðarfærarannsóknir sem verið er að vinna á Hafrannsóknastofnun, í útibúinu á Vestfjörðum, á Ísafirði. Hvernig stendur á því að þetta er með þessum hætti. Ég hef velt þessu fyrir mér í mörg ár en hef aldrei fengið rök fyrir því: Af hverju eru ekki stofnanirnar sem eru úti á landsbyggðinni styrktar enn frekar og litla útibúið haft hér? Þetta er mér algjörlega óskiljanlegt. Það er búið til eitt risabatterí hér, síðan eru litlar útstöðvar út um allt og reyndin er oft og tíðum sú að þegar á að fara að skera niður er það alltaf á þessum litlu stofnunum úti á landi af því að þær eru svo óhagstæðar. Þetta eru fáir starfsmenn og þar fram eftir götunum. En þarna eru þekkingin og reynslan og nálægðin við samfélögin sem lifa og hrærast í þessu alla daga. Það myndi að sjálfsögðu styrkja starfsemi stofnunar eins og t.d. Hafrannsóknastofnunar að vera í nálægð við sjómennina og þau samfélög sem byggja á fiskveiðum. Á þessari tækniöld þar sem öll þessi samskipti eru á rafrænan hátt er ekkert því til fyrirstöðu að gera þetta. Það væri líka klárlega miklu hagkvæmara, það er t.d. hagkvæmara að leigja húsnæði úti á landi, það er mikið stabílla. Við höfum margar reynslusögur af því að þegar stofnanir hafa verið fluttar út á landsbyggðina, jafnvel í heilu lagi, hafa það oft og tíðum verið best reknu stofnanirnar. Það er alveg viðurkennt og rannsakað að starfsmannavelta er minni þannig að það er margt sem mælir með því að þetta sé gert. Af því að við erum að ræða hér Háskólasetur Vestfjarða - ef við mundum styrkja útibú Hafrannsóknastofnunar á Ísafirði enn frekar þá gefur það auga leið að það mundi líka styrkja þessa starfsemi. Og ef þessi starfsemi á ekki að vera úti á landsbyggðinni, hvaða starfsemi þá? Þar sem þekkingin er og reynslan og nálægðin við miðin.

Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja hv. þingmann, af því hann kom inn á niðurskurð, sem hann kallaði, hjá hafrannsóknasetri á Ísafirði - ég held að það sé rétt hjá mér - sem hefur annars vegar verið fjármögnuð af menntamálaráðuneytinu og hins vegar af iðnaðarráðuneytinu. Ef ég skil þetta rétt er það þannig að þegar þessi merka starfsemi var sett á stofn var hún á könnu menntamálaráðuneytisins en gerður fimm ára samningur við iðnaðarráðuneytið um að koma þarna inn með fjármögnun. Ef ég veit rétt, nú getur vel verið að ég viti það ekki, þá verð ég leiðrétt, þá held ég að þessi samningur hafi runnið út. Nú er það oft þannig að samningar renna út og ekki er alltaf hægt að ganga að því sem vísu að þeir séu endurnýjaðir. Þegar verið er að setja upp svona stofnun eins og þessa menntastofnun þarna á sínum tíma er ætlunin kannski sú að iðnaðarráðuneytið komið þar inn með pening í t.d. fimm ár, á þeim tíma nái stofnunin að koma sér einhvern veginn þannig fyrir að hún nái í aðra fjármögnun eða þar fram eftir götunum. Ég vil kannski bara vekja athygli á því að það skiptir líka máli, ef svona samningar eru gerðir, að þeir sem reka þá stofnun átti sig á að þarna eru þeir með samning, sem er ekki sama og það að vera á föstum fjárlögum alveg endalaust, og þurfi þess vegna að huga að því. Þess vegna finnst mér svolítið ósanngjarnt að kalla þetta niðurskurð, þetta er samningur sem ekki er endurnýjaður.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur fyrir andsvarið. Það er alveg hárrétt sem hv. þingmaður segir. Það sem gerist þarna er að Háskólasetur Vestfjarða gerir fimm ára samning við iðnaðarráðuneytið, síðan fer það inn á fjárlög hjá menntamálaráðuneytinu. Þetta er alveg hárrétt, hún er ekkert að fara með neitt rangt í þessu máli. Það sem ég var hins vegar að benda á í ræðu minni, eða ætlaði a.m.k. að reyna að gera það - og ég er ekkert að saka iðnaðarráðuneytið um einhverja illsku gagnvart þessari stofnun eða neitt þar fram eftir götunum eða hæstv. ráðherra, ef orð mín hafa skilist þannig þykir mér það miður, það var ekki ætlunin. Það sem ég var að reyna að koma að var það að menn eigi að horfa á heildarsýnina í því hvað þetta þýðir fyrir þessa stofnun. Líka annað. Þegar þarf að skera niður og við þekkjum það mjög vel - ef skornar eru niður einhverjar stofnanir sem eru með nemendur þá er skólaárið fram á vorið. Menn verða því aðeins að taka þetta í skilvirkari skrefum þannig að stofnunin geti þá brugðist við og menn verða að skoða hvaða áhrif þetta hefur á heildarmyndina. Ég tek hins vegar undir það með hv. þingmanni, og ætla ekkert að gera lítið úr því, að iðnaðarráðuneytið gerði fimm ára samning. Það er ekkert sjálfgefið, eins og hv. þingmaður benti réttilega á, að allir samningar séu endurnýjaðir. Þá velti ég líka bara fyrir mér að ef það væri alltaf með þeim hætti - það er dálítið ruglingslegt og auðvitað væri langeðlilegast að allir þessir hlutir væru undir menntamálaráðuneytinu, sama hvort það er Háskólasetur Vestfjarða eða Austfjarða eða hvað þetta allt heitir, þá væri langbest að það væri allt saman undir einu ráðuneyti. Við erum t.d. með sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið sem er að borga prófessorsstöður og þar fram eftir götunum. En það sem ég var að reyna að koma á framfæri er þessi heildarsýn yfir það hvað verið væri að gera, ekki taka þennan en láta svo kannski eitthvað annað fljóta í gegn. Það er það sem ég var að kalla eftir.

Virðulegi forseti. Við hv. þm. Ásbjörn Óttarsson erum alveg sammála um að það er mjög bagalegt að þurfa að taka fjármuni þar sem þeir hafa verið fyrir og það er mjög bagalegt að ekki sé hægt að endurnýja samninga. En þeir sem reka þessar stofnanir, hvort sem þær eru úti á landi eða í Reykjavík eða hvar sem þær eru, þurfa hins vegar að átta sig á þeim samningum sem þeir eru með. Það er það sem fólk þarf að gera sem rekur einkafyrirtæki eins og ég geri ráð fyrir að hv. þingmaður viti mjög vel. Og þeir sem reka ríkisfyrirtæki þurfa líka að átta sig á því. Það er kannski það sem við erum að reka okkur á, í þessari miklu niðursveiflu sem við erum í, að gerðar verði miklu ríkari kröfur til allra þeirra sem koma að því að reka fyrirtæki af almannafé. Ég er ekki að gagnrýna neinn eða neitt sérstaklega. Ég er bara að segja að við þurfum að hafa þetta í huga. Mér finnst það skipta mjög miklu máli. Það er náttúrlega ljóst að hv. þingmaður, sem situr alla daga í fjárlaganefnd, veit miklu meira um þessa hluti en ég.

Virðulegur forseti. Ég held að við hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir séum sammála um þessa hluti. Ég er ekki að reyna að koma sökinni yfir á iðnaðarráðuneytið, að það hafi kippt fótunum undan umræddri starfsemi. Auðvitað bera forstöðumenn stofnana sem slíkra, sama hver hún er og hvar hún er, ábyrgð á starfseminni eins og hv. þingmaður benti hér á. Þetta er alveg hárrétt. Það sem mér finnst mikilvægast - af því að hv. þingmaður gat þess að ég á sæti í fjárlaganefnd og sit þar daglangt þessa dagana a.m.k., og þar sem ég var líka að tala um þennan ákveðna sjóð - er að sjá til þess að það gangi þá jafnt yfir alla. Það er það sem við viljum öll, held ég. En til að svo megi verða þurfum við að skoða grunninn að fjárlögunum miklu betur. Sumar stofnanir hafa komist upp með það í gegnum árin, og það er ekkert að byrja neitt núna, það hefur reyndar minnkað núna, að fara fram úr fjárlögum, það er verið að klippa halann af sumum en ekki af öðrum. Sumir hafa getað farið fram úr fjárlögum og svo er það bara rétt af í fjáraukalögum á hverju ári. En á sama tíma hafa sumir forstöðumenn stofnana sýnt mikla ábyrgð og haldið sig innan fjárlaga og þá er þeim, ef maður hugsar þetta upphátt, kannski refsað fyrir það að halda sig innan fjárlaga, af því að hinir hafa komist upp með það og fá svo að gegna stöðu sinni áfram. Það er einmitt það sem verið var að ræða hér fyrr í dag um annað frumvarp sem snýr að uppsögnum. Það er mjög bagalegt að bæði sértekjur og líka markaðar tekjur stofnana brengla þetta á mjög stóran hátt. Við ættum að nýta það tækifæri sem nú gefst til að taka þetta allt til endurskoðunar og setja þetta í mikið fastari skorður - alveg sama hvort það er þessi stofnun eða hin sem báðar fengu á sínum tíma þennan styrk vegna byggðarsjónarmiða, að það fari allt undir menntamálaráðuneytið og þar verði þetta allt saman vistað. 
            

Forseti. Þetta eru fróðlegar umræður. Það var eitt sem ég ætlaði að spyrja um eða gera athugasemd við í máli hv. þingmanns, sem ég hlýddi á með athygli framan af, í ljósi þeirra þingsályktunartillagna sem hér eru fluttar. Mér finnst kveða við nýjan tón í þeim og reyndar er ýmis umhugsun nú að skila árangri í byggðamálum. Hér er lagt til að byggt sé upp á staðnum í samræmi við undirstöðuna sem þar er að finna og þar sköpuð ákveðin sérstaða og sérhæfing eins og lýst er í tillögutextanum. Síðan datt hv. þingmaður eiginlega í það að lokum og lagði til eins og í leiðinni að auk þess sem felst í þingsályktunartillögunum yrðu nokkrar stofnanir af höfuðborgarsvæðinu fluttar út um landið. Hann nefndi þar ef ég heyrði rétt Hafrannsóknastofnun og Fiskistofu í samhengi við síðari þingsályktunartillöguna sem fjallar a.m.k. að einhverju leyti um sjávarútveg og Norðurland. Um það er að segja að höfuðborgarsvæðið hefur þá sérstöðu og býr að þeirri sérhæfingu að vera höfuðborgarsvæði. Þar er miðstöð þjóðlífsins og þar eiga þessar stofnanir heima. Ég vil segja það, þó það sé ekki undantekningarlaust, að flutningur stofnana frá höfuðborgarsvæðinu hefur yfirleitt tekist illa og verið til óþurftar.

Virðulegi forseti. Ég verð að segja í upphafi máls míns að ég held að ég og hv. þingmaður Mörður Árnason verðum nú ekki sammála um þetta. Niðurstaðan verður þá bara sú að við verðum ósammála um að ákveðnar stofnanir megi í raun og veru „ekki vera“ úti á landsbyggðinni. Hv. þingmaður sagði að Reykjavík væri miðstöð þjóðlífsins. Ég skilgreini það nú ekki svo þröngt. Ég hnaut líka um það í máli hv. þingmanns þegar hann sagði að færsla ríkisstofnana út á landsbyggðina hefði yfirleitt gefist illa. Mig langar sérstaklega að nefna tvær stofnanir. Það er til að mynda fæðingarorlofssjóður á Hvammstanga. Sú aðgerð heppnaðist mjög vel og eru allir sammála um það. Svo er það útibú Vinnumálastofnunar á Skagaströnd. Það hefur heppnast mjög vel og vakið mikla aðdáun, svo ég nefni bara þetta tvennt. Þannig að það er hvorki hollt fyrir mig né hv. þm. Mörð Árnason að alhæfa í þessu máli. Ég nefndi sérstaklega þessar tvær stofnanir, þær tengjast sjávarútveginum í heild sinni. Ég er ekki að gera lítið úr þeim sjávarútvegi sem er í Reykjavík. En manni finnst þetta vera þannig að það þurfi alltaf að vera einhver risavaxin stofnun hér og svo einhverjar litlar úti á landsbyggðinni. Við getum tekið dæmi um náttúrustofurnar og það allt saman. Það er þetta sem ég er að kalla eftir. Auðvitað eigum við að reyna að styrkja þetta. Við skulum ekki gleyma því að á uppgangsárunum, þegar menn voru hér í þessari froðu allri, þá var öll uppbyggingin hérna og atvinnuleysið utan af landi var flutt til Reykjavíkur með því að íbúarnir færðu sig um set. Ég er ósammála hv. þingmanni að ríkisstofnanir geti ekki verið með höfuðstöðvar á landsbyggðinni. Ég er algjörlega ósammála því og tel þetta mjög gott dæmi um stofnanir sem mættu klárlega vera þar.

Forseti. Já, við verðum seint líklega afar sammála um þetta, ég og hv. þm. Ásbjörn Óttarsson. En það dugir nú ekki annað en að reyna á þessum stað. Sem betur fer hafa tækni og samgöngur og breytingar á samfélaginu valdið því að ýmsir möguleikar við stjórnsýslu hafa opnast á ýmsum stöðum á landsbyggðinni sem ekki voru fyrir hendi áður eða í miklu minna mæli. Til dæmis um það, svo ég hrósi nú þeim manni, er það sem Björn Bjarnason gerði á lokaárum sínum sem dómsmálaráðherra. Hann skipulagði sýslumannsembættin þannig að hvert þeirra tók að sér ákveðinn málaflokk, ákveðið hlutverk sem hægt er að leysa án persónulegrar nærveru þeirra sem um ræðir. Ég tel að það hafi gefist vel. Ég ætla ekki fella neinn dóm um nákvæmlega þær stofnanir sem hv. þm. Ásbjörn Óttarsson tiltók. En það er eðli stjórnsýslunnar og hvað varðar skipulagningu, samstarf og stefnumótun, að þrátt fyrir tæknina sem komin er þá verða að vera persónuleg samskipti, það verður að vera stutt í gagnasöfn og fundaaðstöðu af ýmsu tagi. Þess vegna heldur það gildi sínu sem hefur verið uppi frá fornu fari að hvert land þarf ákveðna höfuðborg og miðstöð þjóðlífs. Það kemur áþreifanlegast fram í því að aldrei kvarta landsbyggðarmenn meira en þegar þeir þurfa að sækja þjónustu á annan stað úti á landi.

Virðulegi forseti. Ég vil nú byrja á því sem hv. þingmaður endaði á því ég þekki þá umræðu. Það er hárrétt sem hv. þingmaður sagði að þegar landsbyggðarmenn þurfa að sækja þjónustu á annan stað á landsbyggðinni, þá kvarta þeir oft á tíðum mest sjálfir. Ég vil nefna eitt sem hefur háð okkur landsbyggðarmönnum, það er hrepparígurinn. Oft á tíðum hefur aðalatriðið verið í gegnum árin að viðkomandi stofnun má alls ekki vera þarna heldur verður hún að vera akkúrat heima hjá mér. Ef ekki er það þó betra að hafa hana í Reykjavík. Það er alveg hárrétt sem hv. þingmaður segir svo við séum sammála um eitthvað. Ég er hins vegar algerlega ósammála því að ekki sé hægt að byggja upp höfuðstöðvar stórra stofnana á landsbyggðinni. Það finnst mér vera ótrúleg skammsýni. Hægt er að benda á mörg dæmi um það. Hv. þingmaður nefndi Björn Bjarnason, fyrrverandi dómsmálaráðherra, sem var og er mjög framsýnn maður, og sýslumannsembættin sérstaklega. Hann færði einmitt allar innheimtur sektargreiðslna til sýslumannsembættisins á Blönduósi. Það er ekkert því til fyrirstöðu að gera þetta með þeim hætti eða hafa það skipulag að þessar stofnanir séu á landsbyggðinni. Af hverju skyldi nú Björn Bjarnason hafa gert þetta? Vegna þess að þetta var líka ákveðin viðurkenning fyrir starfsmenn stofnunarinnar sem hafa staðið sig með mikilli prýði. Þá velti ég upp til viðbótar, af því hv. þingmaður heldur því fram að hér sé nú nafli alheimsins, til að mynda þeim jákvæða fundi sem hæstv. ríkisstjórn átti með Suðurnesjamönnum um flutning Landhelgisgæslunnar til Suðurnesja. Það er eitt dæmi til viðbótar sem mundi styrkja það svæði. Það er því 

Sama svæði, sama svæði.

Frú forseti. Við ræðum hér í myrkrinu dálítið merkileg mál sem komið hafa fram og miða að því að efla sérgreiningu landshluta sem vettvang rannsókna, kennslu og atvinnuþróunar og veitir svo sannarlega ekki af því. Hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir fór yfir það í nokkru máli og reyndar ræðum við þessu samhliða aðra þingsályktunartillögu um Vestfirði sem vettvang kennslu í sjávarútvegsfræðum og vettvang rannsókna á málefnum hafsins og strandsvæða. Það er ekki langur tími sem við höfum til að ræða það mikilvæga mál, einungis 10 mínútur, þannig að ég ætla að reyna að vera hnitmiðaður hvað þau mál varðar. En ég minni á að hv. þm. Eygló Harðardóttir og ég sem 2. flutningsmaður, mæltum í dag fyrir frumvarpi til laga um stuðning við nýsköpunarfyrirtæki. Það er ánægjulegt að við hér á þingi skulum beita okkur fyrir því að efla fjölbreytni og nýsköpun, og þar með fjölgun starfa í íslensku atvinnulífi sem sjaldan hefur verið eins mikilvægt að koma í framkvæmd eins og í dag þegar við búum við sögulega mikið atvinnuleysi. Ég ætla byrja á þingsályktunartillögunni um sérgreiningu landshluta sem vettvang rannsókna, kennslu og atvinnuþróunar, og lýsi yfir stuðningi við þá hugmyndafræði sem þar kemur fram. Þar ályktar Alþingi að fela mennta- og menningarmálaráðherra að beita sér fyrir því að rannsóknar-, mennta- og atvinnuþróunartækifæri einstakra landshluta verði skilgreind í ljósi sérstöðu og sérhæfingar á hverjum stað. Það er mikilvægt að koma því í verk, vegna þess að við höfum á undangengnum árum séð mörg stórmerkileg verkefni verða að veruleika vítt og breitt um landið á sviði rannsókna og atvinnuþróunar. Það er göfugt. Í greinargerð með frumvarpinu kemur fram að tillagan eigi að stuðla að markvissum stuðningi og stefnu fyrir atvinnulíf á landsbyggðinni. Ríkisstjórnin hefur lagt fram frumvarp til fjárlaga. Hver er sú markvissa stefna sem fjárlögin fyrir árið 2011 fela í sér? Hún er því miður sú, eins og frumvarpið er lagt fram, framlög til margra þekkingarsetra, háskólasetra og allrar þeirrar uppbyggingar sem við höfum séð á undangengnum árum eru skert. Þessi þingsályktunartillaga, sem ég veit að er lögð fram í góðri trú, rímar ekki alveg við þá stefnuáætlun sem ríkisstjórn Samfylkingar og Vinstri grænna hefur lagt fram í fjárlagafrumvarpinu. Því þurfum við að taka höndum saman og breyta þeirri pólitík sem ríkisstjórnin rekur. Ég man fyrir nokkrum árum þegar ég var að byrja á þingi, að ég ræddi við tvo unga Húsvíkinga. Annar heitir Lindi, hinn heitir Óli. Þetta voru ungir, menntaðir menn sem voru búnir að klára háskólanám sitt og stofna fjölskyldur í Reykjavík. Þeir höfðu þann draum að flytja þekkingu sína heim í hérað, að flytjast aftur heim til sín og sinna störfum sínum þar. Þeir settu á fót þekkingarsetur og náttúrustofu og á undangengnum árum hafa um 15–20 manns verið að vinna þar. Margt af unga fólkinu, menntaða fólkinu, hefur haft tækifæri til þess að koma aftur heim til þess að stunda atvinnu í samræmi við þá menntun sem það hefur. Það er sú byggðastefna sem við eigum að reka á 21. öldinni. Það er hrikalegt ef menn ætla að skera niður framlög og stuðning við þessa starfsemi, þarna er margt stórmerkilegt að gerast. Ég vona þess vegna að hv. flutningsmaður Ólína Þorvarðardóttir muni beita sér fyrir því sem stjórnarþingmaður að þessi mikli niðurskurður verði stoppaður gagnvart þeim merkilegu verkefnum sem hún og aðrir ræðumenn hafa farið yfir. Ég styð þingsályktunartillöguna með því fororði að ekki verði af þeim gríðarlega mikla niðurskurði sem blasir við í augnablikinu. Við höfum séð að hjá stofnunum sem styðja við atvinnulíf á Austfjörðum blasir að öllu óbreyttu við óviðunandi niðurskurður og munum við þingmenn Norðausturkjördæmis funda um þau málefni vonandi á allra næstu dögum. Mig langar í öðru lagi að ræða um hina þingsályktunartillöguna sem nefnist „Tillaga til þingsályktunar um Vestfirði sem vettvang kennslu í sjávarútvegsfræðum og vettvang rannsókna á málefnum hafsins og strandsvæða“. Hana flytja sjö þingmenn. Ég var að átta mig á þeirri merkilegu staðreynd að þeir koma allir úr sama kjördæminu, en það er væntanlega tilviljun - og þó ekki, ég skil vel að menn þurfi að sinna þörfum kjósenda sinna eins og þeir eru kjörnir til. En ég vil nefna það hér, án þess að ég vilji útiloka að við getum átt ágætissamstarf um þá hugmyndafræði sem í þessu felst, að á öðrum stað á landinu, nánar tiltekið í Háskólanum á Akureyri, er gríðarlega mikil þekking á sjávarútvegsfræðum. Ég hefði viljað fá það á hreint í umfjöllun um þessi mál hvort nokkuð sé verið að stefna þessum tveimur aðilum upp hvor gegn öðrum, eða hvort við getum í sameiningu jafnvel stuðlað að eflingu þessa fræðasamfélags á báðum stöðum, vegna þess að því miður hefur mikið verið sótt að Háskólanum á Akureyri að undanförnu í ljósi erfiðs efnahagsástands. Það starf hefur verið ein af skrautfjöðrum þessa háskóla sem er háskóli landsbyggðarinnar. Ég get engan veginn sætt mig við ef menn ætla - ég ætla mönnum það ekki - að rífa einhverja hluta af þeirri þekkingu sem er innan háskólans og flytja burt, það er eitthvað sem ég get ekki sætt mig við. Það er því mikilvægt í þessari umræðu að vinda ofan af málinu og við þurfum að sjá hvert við stefnum í þeim efnum. Svo eigum við náttúrlega eftir að vinna málið frekar. Ég vil að lokum segja að ég hefði gjarnan viljað hafa lengri tíma til þess að ræða bæði þessi mál. Ákveðið var að smella þeim saman í ljósi þess að hv. flutningsmaður hefur öðrum skyldum að gegna í þágu þings og þjóðar. Það er af mjög skiljanlegum ástæðum sem málin tvö eru rædd samtímis en við erum að ræða um algjör grundvallarmál. Mál sem þessi verðum við að ræða til hlítar. Ég ætla að enda ræðu mína á uppbyggilegu nótum, sem ég tel að við eigum að gera í ríkari mæli á þingi, neikvæð umræða á undangengnum tveimur árum er orðin dálítið þreytandi. Það er þess vegna mikilvægt að við tökum höndum saman, eftir að hafa orðið vitni að því að háskólasetur, þekkingarnet og hvaðeina sem mikilvæg samfélög vel menntaðs fólks á landsbyggðinni hafa byggt upp á undangengnum árum - við megum ekki glutra því niður vegna þess að hér er um framtíðarmál að ræða fyrir hinar dreifðu byggðir. Ég legg til og vonast til þess að hv. þingmaður taki undir það með mér að farið verði sérstaklega ofan í það við fjárlagagerðina að við skerum ekki þessar stofnanir niður. Þarna vinnur oftar en ekki mjög hæfileikaríkt, ungt, vel menntað fólk, fólk sem oft og tíðum hefur snúið aftur til síns heima. Ef við ætlum að stuðla að því í fjárlögum ársins 2011 að þessar stofnanir og það merkilega - ég vil kalla það fyrirbæri, ég veit ekki hvort það er jákvætt orð, það merkilega starf sem unnið hefur verið vítt og breitt um landið og gefið byggðunum von, ef það er stefnumörkun ríkisstjórnarinnar að skera harkalega niður framlög til þess starfs og þessara stofnana, mun ég ekki samþykkja það. Það verður rætt allítarlega á vettvangi þingsins ef sú verður stefnan. Síðan hefur reyndar komið svo margt fram í fjárlagafrumvarpi því sem ríkisstjórnin hefur lagt fram sem fær ekki staðist neina skoðun. Mér sýnist að stjórnarliðar séu margir hverjir að keppast við að hrópa niður margar tillögur sem ríkisstjórnin hefur lagt fram, sem betur fer, sérstaklega í heilbrigðismálum, þannig að ég vona að ég eigi bandamann í hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur þegar kemur að því að efla nýsköpun og þekkingarstarfsemi á landsbyggðinni sem verið hefur að byggjast upp á undangengnum 10–15 árum. Við megum ekki við því að vega að þessum mikilvægu stofnunum.

Frú forseti. Ég þakka fyrirspurnina frá hv. þingmanni sem lýtur að því hvort hér sé verið að etja saman landshlutum í ljósi þess að það er sjávarútvegur víðar en á Vestfjörðum. Ég fagna því tækifæri að fá að svara því: Að sjálfsögðu ekki. Sérstöðu landshlutanna verður ekki breytt. Sjávarútvegur er sérstaða fleiri landshluta en Vestfjarða og það er ekkert að því að skilgreina þá landshluta sem slíka. Eins og fram kemur í tillögunni sjálfri er bent á að fyrir norðan er líka sjávarútvegur. Þar er fyrir rannsóknar- og kennsluvettvangur í fiskeldisfræðum og búnaðarfræðum í Háskólanum á Hólum og Háskólanum á Akureyri. Það vill svo vel til að það er ljómandi gott samstarf milli Háskólans á Akureyri og Háskólaseturs Vestfjarða einmitt vegna þess að á báðum stöðum er ákveðin sérþekking. Það er það sem þessi tillaga gengur út á, að sérstaða landshlutanna, hver svo sem hún er, verði nýtt og skilgreind. Það er ekkert sem kemur í veg fyrir að sama sérstaða sé skilgreind á fleiri en einum stað. Það lýtur fyrst og fremst að stefnumótun og ráðstöfun fjármagns. Nú stöndum við frammi fyrir miklum niðurskurði á næsta ári vegna hrunsins sem varð hér fyrir tveimur árum og það eru aðstæður sem við erum einfaldlega stödd í. Það breytir engu um að þegar fjármagn er takmarkað er enn meiri ástæða til þess að virkja það vatn sem þó er í pípunum og beina því í réttar áttir. Það snýst nefnilega ekki endilega um að auka fjárframlögin heldur að vinna úr þeim fjárframlögum sem við höfum og að samhæfa þá krafta sem fyrir eru.

Frú forseti. Hv. þingmaður svaraði ekki þeirri fyrirspurn sem ég lagði fram er snertir starfsemi háskólans á Akureyri. Mun þessi tillaga, verði hún samþykkt, leiða til þess að einhverjum ákveðnum greinum innan háskólans þar sem er sérþekking í dag verði úthýst þaðan?

Nei.

Það er mjög mikilvægt að það komi fram í umræðunni. Þar með er væntanlega ekki verið að etja landshlutunum saman. Mér finnst bara mikilvægt að við náum því fram í þessari umræðu hvert við viljum stefna með þessum ályktunum. Auðvitað geri ég mér grein fyrir því að menn þurfa að sýna aðhald en það verður að vera á ákveðnum sviðum og menn þurfa að forgangsraða. Ég spyr, af því að að við höfum mikið rætt um þekkingarsetur og háskólasetur vítt og breitt um landið - og náttúrustofur, bætum því við, það er vísindagrein líka - hvort hv. þingmaður muni styðja tillögur í fjárlagafrumvarpi því sem lagt hefur verið fram fyrir árið 2011 um að það verði stórfelldur niðurskurður á fé - ég segi stórfelldur niðurskurður - til þessarar starfsemi. Hingað til hafa íbúar þessara byggðarlaga og við mörg sem höfum orðið vitni að þessari uppbyggingu, litið á hana sem einn af vaxtarsprotum margra samfélaga þar sem mjög gott starf hefur verið unnið, hún hefur bætt mjög ímynd og umhverfi staðanna og unga fólkið hefur komið aftur heim og fengið tækifæri til þess að vinna í sinni gömlu heimabyggð. Ætlar hv. þingmaður að standa að þeim tillögum sem ríkisstjórnin hefur lagt fram?

Takk fyrir, frú forseti. Við erum sammála um það, ég og hv. þingmaður, að það er mikilvægt og dýrmætt þegar ungt fólk vill snúa aftur heim í hérað og neyta krafta sinna og lífsorku þar, byggðarlaginu til gagns og gleði. Til þess þurfa náttúrlega að vera atvinnutækifæri og þar þarf að vera þjónusta. Þetta er vandi landsbyggðarinnar. Þetta er það sem við tökumst á um m.a. í því fjárlagafrumvarpi sem nú liggur fyrir. En ég ætla ekki að gefa neinar yfirlýsingar á þessu stigi um hvernig niðurskurðurinn mun endanlega koma niður eða hvernig ég mun greiða atkvæði við endanlega afgreiðslu fjárlagafrumvarpsins. Ég treysti því bara að það muni taka farsælum breytingum. Við vitum að ramminn er knappur og um rammann erum við sammála. Það eru hins vegar áherslurnar og innviðirnir sem við ræðum um hvort við getum kannski deilt niður með öðrum hætti. Það á eftir að koma í ljós. En af því að hv. þingmaður spurði sérstaklega um hvort úthýst verði einhverjum verkefnum eða fræðastarfi frá Háskólanum á Akureyri vegna þeirra tillagna sem lagðar eru hér fram, get ég ekki séð hvernig það ætti í ósköpunum að vera. Markmiðið með tillögunum er ekki að plokka frá einum til að afhenda öðrum, heldur þvert á móti að styrkja háskóla- og rannsóknarstarf úti um landsbyggðina með markvissum og stefnuföstum hætti, að efla háskólastarf og rannsóknir á Vestfjörðum en auðvitað líka á Norðurlandi. Um það snýst málið, að virkja kraftana og fjármagnið.

Virðulegi forseti. Ef ekki er tími fyrir tíu mínútna langa ræðu í umfjöllun 

Forseti mun heimila að farið verði aðeins fram yfir þann tíma sem áætlaður var. Hv. þingmaður hefur orðið.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þetta. Í þingsályktunartillögunni sem ég vil ræða hér og fjallar um Vestfirði sem vettvang kennslu í sjávarútvegsfræðum og vettvang rannsókna á málefnum hafsins og strandsvæða segir, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela mennta- og menningarmálaráðherra að skilgreina Vestfirði sem vettvang kennslu í sjávarútvegsfræðum og vettvang rannsókna á málefnum hafsins og strandsvæða, m.a. á sviði atferlis- og veiðarfærarannsókna og þorskeldis. Skilgreiningin verði höfð til hliðsjónar við ákvarðanir um fjárframlög og stuðning við fyrirtæki og stofnanir á Vestfjörðum. Þetta verði gert í tengslum við þá heildarstefnumótun sem fram undan er af hálfu mennta- og menningarmálaráðuneytisins í málefnum háskóla landsins […].“ Síðan segir, með leyfi forseta, í greinargerðinni: „Vestfirðir eru náttúruleg rannsóknastofa á sviði sjávarlíffræði, fiskeldisrannsókna, veiðarfærarannsókna, sjávarvistkerfa og stranda, hafstrauma og annarra umhverfisþátta sem tengjast hafinu.“ Áfram segir, með leyfi forseta: „Í nágrannalöndum okkar er að finna dæmi þess hvernig öflugar háskóla- og rannsóknastofnanir hafa orðið til á grundvelli skilgreiningar sérstöðu af því tagi sem hér er lögð til. Má til dæmis nefna háskólann í Tromsö, sem hefur skilgreint sig á alþjóðavísu sem miðstöð rannsókna og kennslu í málefnum haf- og strandsvæða á norðurslóð, m.a. varðandi lífríki sjávar, veiðar, vistkerfi, loftslag, vatna- og sjávarlíffræði, lífsskilyrði sjávardýra, fæðuval og fæðuframboð, auðlindastjórnun og umhverfishagfræði svo að nokkuð sé nefnt.“ Allt er þetta gott og gilt og á við um nokkur landsvæði á Íslandi, eins og hér hefur fram komið. Svo vill til að á 113. löggjafarþingi árið 1990 var flutt þingsályktunartillaga af þeim sem hér stendur, sem er nánast samhljóða þeirri sem hér er flutt. Tillagan var síðan endurflutt og samþykkt á 115. löggjafarþingi og var 1. flutningsmaður Steingrímur J. Sigfússon. Sú þingsályktunartillaga fjallaði um, eins og segir í henni: „Alþingi ályktar að á Akureyri og Eyjafjarðarsvæðinu skuli byggja upp miðstöð fræðslu og rannsókna á sviði sjávarútvegs. Alþingi felur því ríkisstjórninni að láta gera tímasetta áætlun sem miði að uppbyggingu sjávarútvegsbrautar Háskólans á Akureyri og sjávarútvegsbrautarinnar á Dalvík og eflingu hvers kyns rannsóknar- og þróunarstarfsemi á svæðinu.“ Í greinargerð með þingsályktunartillögunni segir m.a., með leyfi forseta: „Fiskveiðar og vinnsla hafa lengi verið ein mikilvægasta undirstaða atvinnulífs við Eyjafjörð líkt og annars staðar í landinu. Hvergi hefur þó vöxtur sjávarútvegsfyrirtækja orðið meiri á síðustu árum en á þessu svæði, þrátt fyrir að ástand sjávar út af Norðurlandi hafi verið mjög óhagstætt um árabil.“ Síðar í greinargerðinni er vísað til nýja háskólans á Akureyri, í Eyjafirði og segir, með leyfi forseta: „Nýhafin er kennsla við Háskólann á Akureyri í sjávarútvegsfræðum og eru miklar vonir bundnar við þessa deild háskólans meðal þeirra sem starfa við sjávarútveginn í landinu.“ Áfram segir í greinargerðinni um tillöguna: „Þessi tillaga felur það í sér að á Akureyri og í Eyjafirði verði í framtíðinni höfuðstöðvar fræðslu og rannsókna á sviði sjávarútvegs og framtíðaruppbygging á vegum ríkisins hvað þetta varðar fari hér eftir fram í Eyjafirði. Það er mjög mikilvægt að slík miðstöð sjávarútvegsins verði byggð upp þar sem þekking og reynsla er til og allar ytri aðstæður sem með þarf eru fyrir hendi..“ Virðulegi forseti. Það er ánægjulegt að vita að tillagan var samþykkt á 115. löggjafarþingi og hún hefur svo sannarlega haft áhrif eins og sjá má í dag. Fljótlega eða stuttu áður en tillagan var samþykkt hófst kennsla við Háskólann á Akureyri, m.a. í sjávarútvegsfræðum. Allt frá þeim tíma hefur verið unnið markvisst að uppbyggingu á þessu sviði hjá Háskólanum á Akureyri, í samstarfi við aðra landshluta og stofnanir á sviði sjávarútvegs. Meðal annars var fljótlega upp úr þessu opnað útibú frá Hafrannsóknastofnun og starfsemi Rannsóknastofnunar fiskiðnaðarins er nú orðin rótgróin á þessu svæði ásamt fleiri stofnunum sem hafa skotið rótum á svæðinu í kjölfar þingsályktunartillögunnar og í kjölfar þess að háskólinn setti á fót þetta nám. Það má hafa langt mál um nauðsyn þess að verja það starf sem þarna hefur skapast á Akureyri og sjávarútvegsnámið og sjávarútvegsfræðin sem þar hafa skotið rótum þó svo að komið hafi fram hjá flutningsmönnum tillögunnar að hér sé ekki verið, ef segja má sem svo, að etja landshlutum eða menntastofnunum saman. Þetta er, eins og ég las upp áðan, kannski ekki algjörlega orðrétt úr tillögunni frá árinu 1990 en efnislega eru færð sömu rök fyrir því að skilgreina Vestfirði sem miðstöð sjávarútvegs og rannsókna á því sviði eins og gert var fyrir þessum árum varðandi Akureyri og Eyjafjörð. Við erum því auðvitað að tala um sömu hlutina. Það getur ekki annað gerst en þarna verði tos á milli og það sé í besta falli verið að skapa tvöfalt kerfi um sömu verkefni að stærstum hluta. Ég held að það sé ekki sú þróun sem við viljum sjá í menntakerfinu á Íslandi, sérstaklega í háskólasamfélaginu þar sem við erum að reyna að fara í hina áttina og fækka háskólum, sameina háskóla og auka samstarf þeirra á milli. Á þeim tíma frá því tillagan var flutt hefur í nokkur skipti verið getið um sjávarútvegsnám og mikilvægi þessara tilrauna sem ráðist var í, í Eyjafirði árið 1990. Nokkrum sinnum hefur verið getið um það í skýrslum iðnaðarráðherra um byggðamál, m.a. í skýrslu iðnaðarráðherra um framvindu byggðaáætlunar fyrir árið 2002–2005. Þar er ítarlegur kafli um mikilvægi sjávarútvegsfræðanna og sjávarútvegsnámsins á Eyjafirði og undirstrikað mjög ítarlega og margsinnis að það beri að verja og það beri að efla með öllum hætti. Með sama hætti hefur Byggðastofnun nokkrum sinnum fjallað um mikilvægi þessa háskólastarfs á Akureyri, sérstaklega sjávarútvegsnámsins. Í skýrslu Byggðastofnunar um byggðaþróun fyrir árin 2010–2013 er talsvert ítarlegur kafli um sjávarútvegsnámið, mikilvægi Eyjafjarðar sem miðstöðvar sjávarútvegsfræða og mikilvægi þeirrar þekkingar sem orðið hefur þar til eftir að háskólinn hóf þar starf og sérstaklega þegar sjávarútvegsnámið var tekið þar upp. Einnig er rætt um mikilvægi þess að efla frekar háskólasamfélagið þar og þann háskóla sem byggði á sjávarútvegsnámi og efla þann grunn frekar heldur en dreifa kröftunum. Það segir í skýrslu Byggðastofnunar um byggðaþróun frá árinu 2010–2013 að á Norðausturlandi sé Akureyri og Eyjafjarðarsvæðið áberandi sterk miðja. Á Eyjafjarðarsvæðinu búi um 24.000 manns og 5.000 manns austan Eyjafjarðar. Störfum í iðnaði hafi fækkað en sjávarútvegur hafi eflst. Síðan er rökstutt hvers vegna eigi að efla þar háskóla varðandi auðlindafræði, sjávarútvegsfræði og fiskverkfræði. Segir að lokum um opinberar rannsóknir varðandi Háskólann á Akureyri: „Víðtæk reynsla er t.d. úr ráðuneytum og stofnunum á vegum ríkisins, sveitarstjórnarmálum og rannsóknum og fyrirtækjum tengdum sjávarútvegi.“ Landfræðilega séð er Eyjafjörður sömuleiðis, að mínu viti og flestra sem að þeim málum hafa komið, langbest settur varðandi nálægð við önnur sjávarútvegsfyrirtæki, líftæknifyrirtæki og rannsóknir í sjávarútvegi, eins og sjá má í fylgigögnum og umsögnum sem fylgdu varðandi þetta sama mál þegar það var borið upp á þingi síðasta vetur. Ég vara við því að verið sé að dreifa kröftunum hvað þetta varðar. Okkur veitir svo sannarlega ekki af því að þétta frekar raðirnar, efla það starf sem fyrir er og byggja út frá því í stað þess að dreifa kröftunum með þeim hætti sem mér finnst að gert sé í þessari 

Frú forseti. Ég varð nú hrygg að hlusta á þessa ræðu hv. þm. Björns Vals Gíslasonar og togstreituna sem sett var upp í henni. Hann lýsti því vel og fjálglega hversu gríðarlega mikla þýðingu það hafði fyrir kjördæmi hans að gripið var til skilgreiningar af þeim toga sem hér er lögð til. Slæmt að geta þá ekki unnt öðrum landshlutum slíks hins sama. Eins og ég sagði áðan er þetta ekki spurning um að taka frá einum til að færa öðrum. Verið er að veita fjármuni til rannsókna, nýsköpunar og atvinnuþróunar, m.a. sértæka fjármuni til byggðarlaga. Tillagan sem hér er lögð fram miðar að því að þeir fjármunir nýtist til skilgreindra verkefna, ekki að fjármunir sem gætu farið í Háskólann á Akureyri fari til Háskólaseturs Vestfjarða heldur að það fjármagn sem á annað borð er veitt inn til Vestfjarða sé nýtt í fyrirframskilgreindum og markvissum tilgangi. Út á það gengur tillagan. Það er af og frá að svæði á landsbyggðinni sem njóta sérstöðu eins og búsældarlegra skilyrða sem eru góð fyrir landbúnað eða ákjósanleg fyrir ferðamennsku, njóti ekki sérstöðu sinnar þegar veittir eru fjármunir inn á þau svæði til rannsókna og atvinnueflingar. Það er þetta sem málið snýst um. Svo vona ég að þingmaðurinn hafi ekki verið að gefa það í skyn að ég hafi verið að stela orðrétt tillögunni frá hæstv. núverandi fjármálaráðherra Steingrími J. Sigfússyni, því satt að segja var mér ekki kunnugt um tillöguflutning hans. Þetta var vitneskjumoli í þekkingarsjóðinn hjá mér, því ekki vissi ég af þessu.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu meira en orðið er en það er langur vegur frá því að ég hafi verið að saka hv. þingmann um að hafa hnuplað þessu úr öðrum tillögum sem hér hafa verið fluttar og samþykktar, það er langur vegur frá því. Ég vildi hins vegar vekja athygli á því að sama hugsun lá að baki fyrir 20 árum og mér finnst liggja í tillögunni hér. Auðvitað myndast togstreita þegar svona mál koma upp. Það er ósköp skiljanlegt. Það kom fram í umsögnum m.a. frá Háskólanum á Akureyri við þetta sama mál á síðasta þingi. Þar segir, með leyfi forseta: „Háskólinn á Akureyri fagnar þeim áhuga og vilja til uppbyggingar rannsókna og menntunar í sjávarútvegi sem fram kemur í þingsályktunartillögunni […]“ - þ.e. þessarar sömu tillögu. „Við teljum hins vegar að ekki sé ráðlegt að skilgreina einn ákveðinn landshluta sem meginvettvang kennslu í sjávarútvegsfræðum og rannsókna á málefnum hafsins og strandsvæða.“ Það hefur þegar verið gert eins og ég nefndi hér áðan og eftir því hefur verið unnið. Áfram segir í umsögn Háskólans á Akureyri: „Við leggjum því til að Alþingi leggi frekar áherslu á að efla slíka þekkingarsköpun og -miðlun með því að byggja á því sem þegar hefur verið myndað með samstarfsneti því sem HA, sem miðstöð sjávarútvegsfræða hefur byggt upp […].“ Það er ósköp skiljanlegt að spurningar vakni, bæði hjá starfsfólki, rekstraraðilum og stjórnendum háskólans, um hvað búi hér að baki, því vissulega er um sömu áhersluatriði að ræða eins og tillöguflutningurinn sem ég vitnaði í áðan um tilvist sjávarútvegsnámsins á Akureyri byggðist á.

Frú forseti. Tillagan um Vestfirði lýtur ekki að því að svæðið verði skilgreint sem meginvettvangur kennslu og rannsókna á sviði sjávarútvegsfræða heldur einungis að það verði skilgreint sem vettvangur til slíkra rannsókna og kennslu. Á þessu er grundvallarmunur. Þannig að umsögn Háskólans á Akureyri sem vísað var til hér er augljóslega byggð á misskilningi. Nú þegar er í gangi samstarf milli Háskólans á Akureyri og Háskólaseturs Vestfjarða sem m.a. byggir á sérþekkingu beggja staðanna. Háskólasetur Vestfjarða er þannig í reynd útibú frá Háskólanum á Akureyri og samstarfið sem þar hefur tekist er því liður í eflingu Háskólans á Akureyri. Ég tel að fjármunum sé ágætlega varið til að efla Háskólann á Akureyri þó ég persónulega vildi auðvitað helst sjá sjálfstæðan háskóla Vestfjarða. En það var ekki stefnan sem var tekin á sínum tíma. Þar af leiðandi er rannsókna- og fræðastarfið í þeim farvegi sem það er núna, í reynd og að hluta til, sem útibú frá Háskólanum á Akureyri. Ég held því að það sé mikill misskilningur hjá þingmanninum ef hann heldur að sú stefnumótun og skilgreining verkefna sem hér er lögð til feli í sér að vegið sé að undirstöðum rannsókna- og fræðastarfs annars staðar á landinu.