Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frú forseti. Mig langar til að kveðja mér hljóðs undir þessum lið vegna stöðu þingsins þessa dagana. Við ræðum nú rammaáætlun og það eru víst einhver áhöld um það hvort hér sé um málþóf að ræða eða ekki. Ég hlustaði svolítið á umræðuna í gær og verð að viðurkenna að ég er mjög hneykslaður á málflutningi margra í þeirri umræðu þar sem ég hef setið með þeim í nefndum, ferðast með þeim um virkjunarstaði, tekið á móti gestum með þeim og svo koma þeir hingað upp og tala gegn betri vitund. Ég veit ekki hvað slík umræða á að þýða eða hverju hún á að skila, en ég bendi á að miðvikudaginn í næstu viku munu formenn stjórnmálaflokkanna enn einu sinni setjast inn herbergi og loka að sér og ákveða sín á milli, persónulega, hvaða mál fái framgang í þinginu. Tugum mála mun verða sópað út af borðinu vegna þess að ekki hefur gefist tími til að ræða þau. Með því er verið að gera meira en að sópa málum út af dagskrá; verið er að sópa lýðræðinu sjálfu út úr þingsal Alþingis. Það gengur ekki að slíkt fyrirkomulag verði við lýði hér þing eftir þing. Þetta er fjórða þingið sem ég sit á þar sem nákvæmlega þetta gerist. Það gerðist síðast nú í vor þegar um 70–80 málum var sópað út af borðinu og allri þeirri lýðræðislegu vinnu og umræðu sem fylgdi þeim var sópað út úr þinghúsinu í leiðinni. Ég geri þá tillögu til hæstv. forseta þingsins að tekið verði almennilega á þessu máli og að skilgreindur verði fyrir fram sá tími sem fara á í að ræða þau þingmál sem eftir er að afgreiða á þessu þingi fram í miðjan mars. Annað er algerlega óboðlegt ef Alþingi á að kallast vettvangur lýðræðislegrar umræðu.

Forseti. Ég vek athygli forseta á því að á fundi fjárlaganefndar í gær barst svar fjármálaráðherra við erindi stjórnarandstöðunnar þar sem óskað er upplýsinga svo hún geti rækt lögbundið hlutverk sitt. Eftir mikla eftirgangsmuni við meiri hluta fjárlaganefndar var tekið til bragðs að bóka sérstaklega og krefjast á grundvelli 51. gr. þingskapa ákveðinna upplýsinga í tengslum við fjáraukalagagerð ársins 2012. Sú bókun og það erindi var sent ráðuneytinu 6. nóvember síðastliðinn. Við fengum svar 10. desember þó svo að ráðuneytið hafi aðeins lögbundna sjö daga til að svara umræddu erindi.  Undir þeim kringumstæðum er þingmönnum gersamlega ókleift að rækja það hlutverk sem þeir taka að sér þegar þeir taka sæti á hinu háa Alþingi. Full ástæða er til að undirstrika að orðalagið í bréfinu er með þeim hætti að gefið er til kynna að þingmenn skulu ekki hafa ráð á því sjálfir til hvaða aðgerða þeir grípa til að rækja hlutverk sitt heldur er bent á að það sé ráðuneytisins að ákveða slíkt. 

Virðulegi forseti. Áður en ég kem að því máli sem ég ætlaði að nefna hér verð ég aðeins að koma inn á ræðu hv. þm. Þórs Saaris. Það er ekki hægt að sitja undir þeim ávirðingum og þeirri furðulegu ræðu sem hv. þingmaður flutti hér. Það liggur við að manni verði flökurt þegar hv. þingmaður talar um lýðræði með þessum hætti. Er það ekki verkefni okkar þingmanna að fara yfir þingmál og ræða þau til hlítar? Hvar var hv. þingmaður þegar við ræddum rammaáætlun eða fjárlög?

Ég var hér í salnum.

Þingmenn eiga að taka þátt í umræðunni.

Ég var hér í gær.

Það sem er að lýðræðinu 

Ræddu þingmál.

Virðulegi forseti. Getur hv. þingmaður kannski haft hljóð meðan ég tala hérna? Ég er að skamma hann úr ræðustól, hann á ekki að grípa fram í. Virðulegi forseti.  Frú forseti. Ég held að það sé mikilvægt að við tökum 

Virðulegi forseti. Mig langar til að koma hingað upp og ræða þá atburði sem fram undan eru um helgina varðandi stjórnarskrármál. Nú er fræðimenn að vakna til lífsins í þessum málum og eru orðnir gagnrýnni á þær niðurstöður sem fram koma í þeim frumvarpsdrögum sem liggja fyrir þinginu. Fréttir bárust af því að formaður stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir, væri á förum til að hitta Feneyjanefndina. Ég og að minnsta tveir aðrir úr stjórnarandstöðunni í hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd höfum farið fram á það við nefndina að fulltrúi stjórnarandstöðunnar fari með til að lýsa þeim sjónarmiðum og þeirri gagnrýni sem komið hefur fram á frumvarpið. Við erum að hugsa um að fara með það á hærra stig og ég veit að viðræður hafa verið á milli þingmanna Framsóknarflokksins og forseta þingsins um það. Ég spurði hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur í gær hvort ekki yrði sagt frá þeim gagnrýnisröddum sem uppi hafa verið um frumvarpið á þingi. Hún taldi svo ekki vera og taldi það óþarft vegna þess að nefndin sjálf væri að koma hingað til landsins eftir áramót. Ég fer fram á það við forseta þingsins að fulltrúi stærsta stjórnarandstöðuflokksins í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd fái leyfi til að fara til fundar við Feneyjanefndina. Þegar ríki sendir erindi til Feneyjanefndarinnar, yfirlestur á stjórnarskrám, eru það fulltrúar stjórnarandstöðunnar í viðkomandi ríki sem fara á fund nefndarinnar til að koma sjónarmiðum sínum að því að eðli málsins samkvæmt er það alltaf meiri hluti þjóðþings sem leggur fram frumvörpin, alveg eins og hér á landi. En hér á landi er því að sjálfsögðu snúið við undir stjórn þessarar vinstri ríkisstjórnar, fulltrúi meiri hlutans fer á fund nefndarinnar. 

Virðulegi forseti. Ég tek undir þær athugasemdir sem hv. þm. Kristján Þór Júlíusson gerði áðan við afgreiðslu hæstv. fjármálaráðherra á beinum upplýsingum úr hv. fjárlaganefnd. Á mínum stutta tíma á þingi hef ég séð mörg hrokafull bréf og svör frá ýmsum aðilum, en þetta keyrir algerlega um þverbak. Af hverju segi ég það? Jú, það kemur fram í bréfinu, sem sent er 6. nóvember - en ráðuneytið hefur samkvæmt þingsköpum sjö daga til að afgreiða málið, þ.e. í síðasta lagi til 13. nóvember - að þar sem fjáraukalagafrumvarpið hafi verið afgreitt 19. nóvember komi það okkur nánast ekkert við. Það er mjög umhugsunarvert í hvaða stöðu þingið er gagnvart framkvæmdarvaldinu. Síðan vil ég ræða undir þessum lið þau miklu vonbrigði mín sem snúa að svokölluðum breytingum á safnliðum. Mér var eiginlega öllum lokið, ég var einn af þeim sem tóku þátt í því að breyta fyrirkomulaginu á úthlutun safnliða. Síðan gerist það við 2. umr. fjárlaga að settir eru inn nokkrir safnliðir og við 3. umr. fjárlaga, í breytingartillögum meiri hlutans, eru mjög margir liðir settir þar inn. Mín skoðun er sú alveg skýr, þarna er gengið þvert á sett markmið með breytingum á safnliðunum. Sumir sem vilja fá áheyrn hjá þinginu til að sækja um fé til ýmissa framfaramála fá ekki aðgang en einhverjir aðrir fara ekki til fjárlaganefndar heldur hafa þeir beinan aðgang að fulltrúum stjórnarmeirihlutans. Það er til háborinnar skammar og það er alger mismunun sem var einmitt það sem breyta átti með því að færa safnliðina í faglegri farveg. Ég lýsi miklum vonbrigðum með þessar tillögur meiri hlutans og ég trúi því ekki fyrr en ég sé það að sumir hv. þingmenn sem hér eru inni greiði atkvæði með þessum breytingum ef haft er í huga  
            

Frú forseti. Það kemur mér nokkuð á óvart hve mörgum hv. þingmönnum í dag er heitt í hamsi eftir ánægjulegan fundardag í gær og fram á nóttina þar sem skipst var á skoðunum um þýðingarmikil mál sem til umræðu eru á hv. Alþingi, ekki minna en rammaáætlun um vernd og orkunýtingu og er fyrirhugað að ræða hana áfram á næstunni. Það kemur mér á óvart að mönnum skuli vera heitt í hamsi á miðri aðventunni þegar frekar er ástæða til að gleðjast yfir því sem fram undan er. Ég er sannfærður um að okkur mun lánast að afgreiða þau þýðingarmiklu mál sem liggja fyrir þinginu. Haft hefur verið á orði að nú væri runninn upp sá tími þegar stjórnarandstaðan byrjar með sitt hefðbundna málþóf. Ég veit ekki hvort það er sanngjarnt að kalla málin því nafni en vitaskuld verður stjórnarandstaðan að ráða því hvaða mál hæstv. forseti setur á dagskrá þingsins hverju sinni. Það er eðlilegt að hún ráði því og það er það sem komið hefur fram í málflutningi hennar þegar hún tekur til máls, t.d. undir liðnum fundarstjórn forseta, þ.e. hún setur fram kröfur sínar. Ég er alveg undrandi á því að þingmenn úr stjórnarliðinu skuli hafa athugasemdir við að stjórnarandstaðan haldi uppi þeim málflutningi sem hún vill eins lengi og hún vill. Það sem kemur á óvart er að hún skuli yfirleitt greiða atkvæði gegn því á þessum tíma að haldnir séu fundir fram á kvöld og nætur til að ljúka afgreiðslu mála sem vissulega eru þýðingarmikil og við þurfum að ljúka. Vegna orða hv. 8. þm. Reykv. s. tel ég einboðið að hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir, formaður stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, 

Þakka þér fyrir.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni hvað það varðar að hér var ágæt umræða í gær um rammann. Það sem var ólíkt því sem oft hefur verið er að stjórnarliðar tóku ágætan þátt í umræðunni. Fjöldi stjórnarliða hélt ágætar ræður og hér fór fram umræða um þetta mikilvæga mál. Það var jákvætt og ég vona að það verði áfram því að við þurfum að ræða það mikilvæga mál hvernig við eigum að haga verndar- og nýtingarstefnu á náttúruauðlindum í landinu. Ég vil vekja athygli á öðru. Hv. þm. Árni Þór Sigurðsson var undrandi yfir því að mönnum væri heitt í hamsi. Mér er kannski ekki heitt í hamsi en verð að játa að ég hef nokkrar áhyggjur af yfirlýsingum seðlabankastjóra. Það liggur fyrir að Seðlabankinn er ekki að hækka vexti sína en því fylgdi yfirlýsing um að Seðlabankinn hefur áhyggjur af tvennu, annars vegar þróun efnahagsmála erlendis og hins vegar verðbólgu, eðlilega, og kjarasamningum hér eftir áramótin. Það er ástæða til að veita þessum orðum seðlabankastjóra athygli. Við höfum vandann og deiluna á Landspítalanum sem er augljóslega erfið staða. Forseti Alþýðusambands Íslands hefur gefið fjárlagafrumvarpi þessarar ríkisstjórnar þá einkunn að það setji stöðu kjaraviðræðna í uppnám, að það éti upp og eyði svigrúmi fyrirtækja til að standa undir launahækkunum, það sé hætta á verðbólgu og þar af leiðandi augljóslega á hækkun lána heimilanna. Seðlabankastjórinn segir: Ef launahækkanir fara tiltekið yfir framleiðniaukninguna er komin pressa á vaxtahækkun. Það er einmitt vegna þessa sem við höfum áhyggjur af þessu fjárlagafrumvarpi, 

Frú forseti. Ég tek undir orð hv. þingmanna um umræðuna um rammann í gær og reyndar þegar hún hófst fyrir tæpum þrem vikum. Umræðan í gær var góð, hún var málefnaleg, hún var ítarleg, hér fóru fram skoðanaskipti og ég tek undir orð hv. þm. Illuga Gunnarssonar um að ég vona að hún verði það áfram og menn forðist málþóf, ljúki umræðunni í dag eða á morgun og staðfesti rammann sem er ótvírætt framfaraskref í náttúruvernd og sjálfbærri nýtingu auðlinda okkar um leið og með honum er settur ákveðinn rammi til frambúðar fyrir orkufyrirtækin þannig að þau séu betur í stakk búin til að gera áætlanir inn í framtíðina. Það þurfum við að gera fyrir áramót. Mig langar til að víkja augnablik að vinnunni við stjórnarskrárfrumvarpið og orðum hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur um að nú væru fræðimenn að vakna til lífsins. Það kann að vera að einhverjir séu að vakna til lífsins en fræðimenn hafa verið að fjalla um stjórnarskrána, m.a. á fundum hjá stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, í rúmt ár, hv. þingmaður, og ég hef ekki orðið vör við annað en að þeir hafi verið bærilega vel vakandi og áhugasamir. Það kom ágætlega fram í góðri frétt Ríkisútvarpsins í hádeginu í gær,  Það er rétt að vekja athygli á því að allir fundir stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar um þetta mál eru opnir fjölmiðlum. Mig langar aðeins til að segja að það er að sjálfsögðu rétt að leita eftir áliti Feneyjanefndarinnar og ég vek athygli hv. þingmanns á því að formaður stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar er boðinn til nefndarinnar til að leggja málið þar fyrir. Það er ekki eins og 

Virðulegi forseti. Varðandi stjórnarskrána og Feneyjanefndina tel ég fullkomlega eðlilegt að á sama hátt og formaður stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar óskaði eftir að verða boðaður fyrir Feneyjanefndina muni stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd jafnframt óska eftir því að fulltrúi stjórnarandstöðunnar fari þá sömu leið og verði einnig boðaður. Það er fullkomlega eðlilegt. Í öðrum löndum þar sem fjallað hefur verið um þetta, til að mynda í Finnlandi, fór stjórnarandstaðan fram á að málið yrði sent til Feneyjanefndarinnar og fór fyrir nefndina með það mál. Ég held að við ættum að læra af reynslu annarra þjóða sem við berum okkur oft saman við og þá sjáum við að það er skynsamlegt að fara sömu leið. En varðandi yfirlýsingar hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar um að okkur sé heitt í hamsi og að við ættum að gleðjast yfir þeim málum sem til stendur að afgreiða hér verð ég að segja við hv. þingmann, frú forseti, að það er ekkert gleðiefni að afgreiða fjárlagafrumvarpið eins og það lítur út. Það er langt þar frá.  Forseti þingsins er forseti allra þingmanna, bæði í meiri hluta og minni hluta, og þess vegna er fullkomlega eðlilegt að stjórnarandstaðan hafi skoðun á því hvað sé eðlilegt þó að stjórnarandstaðan ráði því auðvitað ekki. Þrátt fyrir yfirlýsingar hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar eru 24 mál á dagskrá og ef það er mat meiri hlutans að það sé skynsamlegt að eyða þessum sex til sjö síðustu þingdögum fyrir jól í að ræða rammaáætlun gerum við það en það er líka 

Virðulegi forseti. Enginn hv. þingmaður hefur haft fleiri orð um hversu slæmt fyrirkomulag hefur verið varðandi Dróma en hæstv. forsætisráðherra sem lýsti því yfir í fyrirspurnatíma að það hefði verið skoðað lengi hvernig hægt væri að breyta því. Það væri ekki vitlaust að hv. stjórnarliðar mundu upplýsa okkur hvar það mál stendur sem er búið að vera í skoðun svona lengi og hæstv. forsætisráðherra hefur jafnsterkar skoðanir á og raun ber vitni. Það er mjög mikilvægt að við upplýsum fólk um jafnstór mál og þarna eru á ferðinni. Hér kom hv. þm. Kristján Þór Júlíusson og benti á að hann fengi ekki gögn sem hann á að fá samkvæmt lögum. Ég minni á að hlutverk okkar, hv. þingmanna, er að hafa eftirlit með framkvæmdarvaldinu. Ég vara við því hvernig hv. stjórnarþingmenn og hæstv. ríkisstjórn hafa haldið á málum hvað þessa hluti varðar. Þau hafa miskunnarlaust haldið upplýsingum frá þinginu. Núna er aðferðin sú, virðulegi forseti, að þegar spurningar eru lagðar fram er svarað með þögninni. Ég tek bara tvö dæmi sem við erum búin að vinna að í hv. efnahags- og viðskiptanefnd í langa tíð. Annars vegar eru slitastjórnirnar. Lögum samkvæmt á eftirlitsstofnun að hafa eftirlit með slitastjórnum eins og um bankaráð væri að ræða. Hún hefur bara ekkert gert og það er ekki upplýst um viðskipti við þriðja aðila. Einu upplýsingarnar sem komu fram eru þær sem stéttarfélag hefur kallað fram um eina slitastjórnina. Varðandi Byr og SpKef var því lofað að ekki félli króna af kostnaði upp á 25 milljarða á skattgreiðendur. 

Hæstv. forseti. Í dag hefur verið minnst á ýmis mál sem eru þess virði að fjalla um. Ég ætla að láta mér nægja að fjalla um eitt sem er í mínum huga stóralvarlegt. Það er það mál sem hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins í fjárlaganefnd hafa minnst á í dag, undandráttur fjármálaráðuneytisins og fjármálaráðherra á því að svara eðlilegum fyrirspurnum þingnefndar þar sem brotin eru skýr ákvæði þingskapa um rétt þingmanna til upplýsinga og svar sent fjórum vikum eftir að frestur rann út með orðalagi sem, með leyfi hæstv. forseta, er út í hött. Þetta mál krefst þess að forseti og forsætisnefnd taki það til meðferðar vegna þess að hér reynir á rétt þingmanna til upplýsinga frá ráðuneytum um mál sem eru til meðferðar í þingnefndum. Hér er um að ræða brot á ákvæðum sem voru styrkt sérstaklega með breytingum á þingsköpum á síðasta ári. Það var meðvitað og samhljóða gengið til þess að styrkja upplýsingarétt þingmanna og hv. þingmenn gætu munað að það var ein helsta ástæðan fyrir því að farið var í þá breytingu á þingsköpum sem gerð var. Það átti að styrkja rétt þingmanna til að kalla eftir upplýsingum frá stjórnvöldum, ráðuneytum og ráðherrum. Ákvæðin um það voru hert en í því tilviki sem hv. þingmenn Kristján Þór Júlíusson og Ásbjörn Óttarsson hafa þegar nefnt í umræðunni var þessi regla þverbrotin, vísvitandi, af hæstv. fjármálaráðherra. Það er stóralvarlegt ef ráðherrann verður látinn komast upp með þetta.

Virðulegi forseti. Ég vek athygli á alvarlegri stöðu í íslenskum sjávarútvegi sem komin er upp og á sér nokkrar skýringar. Það má segja að allar þær verstu spár sem fram komu við umfjöllun á frumvörpum ríkisstjórnarinnar um fiskveiðistjórnarmál séu að rætast. Það er haft eftir formanni Landssambands smábátaeigenda að hann hafi ekki séð stöðuna svo svarta í 40 ár. Það kom fram hjá honum á fundi atvinnuveganefndar þar sem hann var gestur í gærmorgun ásamt framkvæmdastjóranum. Það hefur komið fram hjá stjórnarmönnum þess sambands að það sé fyrirsjáanlegur flótti úr þeirri grein og víðar hefur komið fram að nú séu forsvarsmenn lítilla og meðalstórra fyrirtækja að hugsa sér mjög til hreyfings og hvernig þeir geti komið sér út úr greininni og selt fyrirtæki sín. Við þessu öll var varað í umfjöllun um fiskveiðistjórnarfrumvörpin sem lögð voru fyrir þingið af hálfu hæstv. ríkisstjórnar, það yrði aukin samþjöppun og þetta kæmi verst við lítil og meðalstór fyrirtæki. Það er allt að ganga eftir. Verum minnug þess að á þessum tíma fyrir einu ári þegar fyrirséð var að hæstv. atvinnuvegaráðherra Steingrímur J. Sigfússon settist í stól þess ráðuneytis sagði hann í þinginu að það mundi taka hann svona þrjár vikur að ljúka þessu máli, að létta þeirri óvissu af greininni sem þetta hefur kallað yfir hana. Á sama tíma og þetta er staðan í íslenskum sjávarútvegi, undirstöðuatvinnugrein okkar, erum við að ræða rammaáætlun. Samtök atvinnulífsins og samtök fyrirtækja og verkalýðsfélaga kalla mjög eftir aukinni fjárfestingu í íslensku atvinnulífi. Það er alveg ljóst að sú rammaáætlun sem við fjöllum um hérna mun kosta stopp í beinni erlendri fjárfestingu í íslensku atvinnulífi þar sem helstu sóknarfæri okkar eru. 

Forseti minnir hv. þingmenn á að virða tímamörk. Ræðutíminn er tvær mínútur.

Frú forseti. Ég tek eindregið undir kröfur og óskir hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur varðandi það að stjórnarandstaðan sendi líka fulltrúa sinn á fund Feneyjanefndarinnar. Ég segi það ekki síst í ljósi þeirrar umfjöllunar sem átt hefur sér stað innan allsherjar- og menntamálanefndar þingsins varðandi ákveðna kafla, veigamestu kaflana sem snerta breytingar á stjórnarskránni, varðandi mannréttindakaflann og margt fleira sem fellur undir málasvið allsherjar- og menntamálanefndar. Margar ábendingar hafa komið frá virtum fræðimönnum í þessum efnum, m.a. sagði einn það alveg skýrt og skorinort að að sínu mati væri um umboðsskort að ræða af hálfu stjórnlagaráðs vegna þess að það hefðu ekki verið skilaboð þjóðfundarins að umbylta ætti mannréttindakaflanum. Það er þó nákvæmlega það sem verið er að gera með þessum tillögum. Hver höndin er uppi á móti annarri varðandi túlkun á mannréttindum, ekki síst þegar kemur að friðhelgi einkalífs gagnvart auknum upplýsingarétti, sem margir geta tekið undir. En þá þarf að vera skýrt hvað efla á og hvað á að skerða. Síðan er alveg ljóst í tillögum stjórnlagaráðs að ætlunin er að gerbreyta kafla um eignarréttinn. Þess vegna komu ábendingar, sem verða vonandi ekki hunsaðar,  Ég tek undir kröfu og ósk hv. þingmanns áðan, ég trúi því bara ekki að stjórnskipunar- og eftirlitsnefndin hafi hafnað þeirri ósk. Er það virkilega rétt að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hafi hafnað formlegri ósk stjórnarandstöðunnar um að senda einn fulltrúa til Feneyja? 

Rétt.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni fyrir að vekja máls á stöðu aðildarviðræðna við Evrópusambandið enda er mikilvægt að þingmenn ræði sem oftast stöðuna í viðræðunum og sambandsins í heild. Það gefur mér tækifæri til þess í fyrsta lagi að vekja athygli á því að nú liggur fyrir samningsafstaða Íslands í kafla sem snertir matvælaöryggi. Þar kemur skýrt fram að Ísland krefst þess áfram að hafa bann við innflutningi lifandi dýra, sem kveður þá niður enn eina tröllasöguna sem verið hefur í gangi hvað snertir viðræðurnar. Það er gott og mikið hagsmunamál fyrir bændastéttina í landinu. Það gefur mér einnig tækifæri að vekja athygli á því að David Cameron, forsætisráðherra Breta, lét nýlega hafa eftir sér að hann vildi ekki að Bretar gengju úr Evrópusambandinu. Hann spurði þjóð sína: Viljið þið í raun vera í sömu stöðu og Norðmenn og fá löggjöfina úr faxtækinu frá Brussel?  Ég ítreka að það er mikilvægt að við ræðum stöðuna í viðræðunum, að við ræðum Evrópusambandið og stöðu Íslands í því stórpólitíska samhengi sem allra oftast í þessum sal. Ég hvet til þess að þingmenn hafi um það sérstaka umræðu hvar við erum stödd í aðildarviðræðuferlinu og hvert við viljum halda. Það geta verið skiptar skoðanir um hvort Ísland eigi að ganga í Evrópusambandið eða ekki og það er mikilvægt fyrir umræðuna að bæði sjónarmiðin komi fram, hvort hyggilegt sé fyrir Ísland að ganga til liðs við sambandið eða ekki. En gætum þó að einu, við skulum ekki taka þann rétt af þjóðinni að fá að taka ákvörðun um hvort Ísland gangi í Evrópusambandið eða ekki því að það er líklega það óskynsamlegasta sem við getum gert. Við eigum að leyfa þjóðinni sjálfri að fá að taka ákvörðun um hvort hún vilji ganga í Evrópusambandið. Þess vegna væri það röng ákvörðun að hætta aðildarviðræðunum á þessu stigi og taka af þjóðinni þann valkost sem Seðlabankinn telur hyggilegastan í myntmálum og taka upp aðra mynt í gegnum aðild að Evrópusambandinu. Við skulum að minnsta kosti leyfa þjóðinni að taka þá ákvörðun. 
            

Virðulegi forseti. Ég ítreka það sem ég sagði áðan, það eru engin rök fyrir því að halda áfram viðræðum við Evrópusambandið. Svo vil ég minna þingheim á að þjóðin var aldrei spurð um hvort hefja ætti viðræður, sem hefði að sjálfsögðu verið eðlilegt  Ég vil líka taka undir það sem kom fram áðan varðandi fjárlagagnefndina og þær upplýsingar sem við höfum fengið úr þeirri nefnd, ég ætlast til þess að hæstv. fjármálaráðherra verði gert að koma til þings og gera þingheimi grein fyrir því hvers vegna hann kemur svona fram við þingmenn og hvers vegna hæstv. ráðherra svarar ekki skilmerkilega í samræmi við þingsköp. Það hlýtur í það minnsta að vera tilefni til að ráðherrann komi hér og geri hreint fyrir sínum dyrum. Síðan hljóta forsætisnefnd og forseti þingsins að velta fyrir sér að beita einhverjum viðurlögum gagnvart ráðherra því að ég tel að þingmenn hafa verið víttir fyrir minni sakir en þessa. Ég vil að endingu fagna því sem ég las um í fjölmiðlum, þ.e. að sífellt fleiri einstaklingar, fræðimenn og stjórnmálamenn virðist nú taka undir tillögu okkar framsóknarmanna í efnahags- og viðskiptanefnd um að skynsamlegt geti verið fara þá leið að setja þak á verðtrygginguna. Ég hlýt þá að spyrja hvort ekki sé akkur í því fyrir þingið að afgreiða málið úr nefndinni, því að það er mikill akkur fyrir heimilin í landinu og þjóðina, núna þegar mikill sprengur virðist vera á sumum málum. 
            

Virðulegi forseti. Í nótt var kallað eftir því að framsögumaður þingsályktunartillögu um rammaáætlun, þess máls sem við munum ræða núna, væri hér viðstaddur þegar umræðan færi fram. Það varð ekki, framsögumaðurinn mætti ekki til umræðunnar. Sömuleiðis var kallað eftir því að hæstv. umhverfisráðherra væri viðstaddur umræðuna. Hæstv. umhverfisráðherra mætti ekki til umræðunnar en okkur var tjáð að hún hlustaði á umræðuna einhvers staðar annars staðar. Nú er umræðan að hefjast og því vil ég spyrja hæstv. forseta: Liggur það þá ekki fyrir að framsögumaður málsins, sem kallað hefur sig ábyrgðarmann þess, verði viðstaddur umræðuna og einnig hæstv. ráðherra? Ég tek að vísu eftir því að menn eru einhvern veginn farnir að stimpla hæstv. ráðherra út úr umræðunni. Um leið og fyrri umr. er lokið er farið að segja sem svo: Ja, hæstv. ráðherra kemur málið ekkert við, hann á ekki að vera hér nærri, hann á ekki að taka þátt í umræðunni. Ég er algerlega ósammála því. Ég tel eðlilegt 

Forseti vill upplýsa að hv. þm. Mörður Árnason sem kallað er eftir hefur fjarvistarleyfi í dag.

Virðulegi forseti. Ég tek undir kröfur og óskir frá hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni. Við kölluðum eftir því í nótt að ráðherrar málsins yrðu viðstaddir umræðuna, og einnig sá sem hefur með málið að gera innan umhverfis- og samgöngunefndar. Ég tek það fram að hv. formaður umhverfis- og samgöngunefndar, Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, hefur reyndar setið hér og fylgst með allri umræðunni, en hv. þm. Mörður Árnason kom sérstaklega í ræðustól í gær og gerði grein fyrir því að hann væri ábyrgðarmaður málsins. Það er eðlilegt að við köllum eftir viðveru hans við málið og ekki síður ráðherranna. Þær skýringar sem voru gefnar í nótt af hálfu hæstv. forseta eru algerlega ófullnægjandi. Ekki er hægt að segja að ráðherra beri ekki lengur ábyrgð á málum þegar þau eru komin til umfjöllunar í þinginu. Ráðherra leggur fram þetta mál. 

Ef óskað er eftir því að ráðherra sé kallaður til verður hann að sjálfsögðu kallaður til.

Við fengum þá skýringu í nótt …

Forseti. Eins og þegar hefur komið fram er framsögumaður málsins innan nefndarinnar, hv. þm. Mörður Árnason, fjarverandi vegna annarra þingstarfa. Með fullri virðingu fyrir framsögumannakerfi þingnefndar þá vita það allir hér inni að hv. þm. Mörður Árnason er ekki einn ábyrgðarmaður þessa máls, langt í frá. Hér stendur formaður umhverfis- og samgöngunefndar sem einnig hefur verið vakinn og sofinn yfir málinu um langa hríð. Ég tel að hv. þingmenn ættu að vera fullsæmdir af því að hafa okkur, aðra nefndarmenn í umhverfis- og samgöngunefnd, á staðnum auk þess sem rétt er að fram komi að hv. þm. Mörður Árnason var hér í allan gærdag og langt fram á kvöld en þurfti þá frá að hverfa. Hann er nú í útlöndum vegna annarra þingstarfa, en ég ítreka að við verðum hér á vaktinni enda 

Virðulegi forseti. Ég vil taka það fram að hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, formaður umhverfis- og samgöngunefndar, var hér í allt gærkvöld og alla nótt. Hún hlýddi á ræður okkar og tók þátt í umræðunni og það gerði einnig annar fulltrúi stjórnarmeirihlutans. Það er þó eðlilegt að framsögumaður málsins og sá sem ég held að hafi lýst sig ábyrgan fyrir málinu sé hér við þessa umræðu. Þess vegna finnst mér óeðlilegt að forseti haldi umræðunni áfram án þess að viðkomandi sé hér. Í öðru lagi er afar mikilvægt að ráðherrar málaflokkanna, en málið fjallar bæði um vernd og nýtingu, séu hér og hlýði á umræðuna og taki þátt í henni. Þeir áttu ekki heimangengt í nótt en virtust hafa fylgst með í sjónvarpi samkvæmt upplýsingum forseta. En það dugar okkur hins vegar ekki því að við getum ekki beint spurningum til virðulega ráðherra í gegnum símann eða neitt slíkt ef þeir eru heima hjá sér. Þess vegna gerum við þá kröfu að ráðherrarnir verði hér í dag 

Hæstv. forseti. Ég tek að sjálfsögðu undir þær óskir sem komið hafa fram um að báðir ráðherrar málaflokksins verði viðstaddir umræðuna þannig að hægt sé að fá frá þeim svör og upplýsingar um málið. Málið er frá þeim komið og það hefur ekki breyst í meðförum þingsins heldur er lagt til að það verði samþykkt óbreytt. Það er ekki óeðlileg ósk og ekki ómálefnaleg eða ósanngjörn á neinn hátt. Það er auðvitað hárrétt að hv. formaður umhverfis- og samgöngunefndar hefur setið hér og tekið þátt í umræðunni og ber að fagna því. Hitt er annað mál að hv. formaður nefndarinnar hefur um margt önnur sjónarmið en fram koma í niðurstöðum meiri hlutans vegna þess að hv. formaður umhverfis- og samgöngunefndar, ásamt reyndar fleiri nefndarmönnum í meiri hlutanum, undirrita málið með fyrirvara varðandi mjög mikilvæga þætti þess. Ekki er hægt að ætlast til þess 

Frú forseti. Í því máli sem hér er rætt takast á tvö gamalkunnug sjónarmið, annars vegar það sjónarmið að þingmenn eigi að geta krafist þess að ráðherrar séu viðstaddir umræðu um mál sem eru á þeirra málasviði og hins vegar hitt sjónarmiðið, að Alþingi sé sjálfstætt löggjafarvald og eigi að fjalla um þau mál þegar þau eru komin í þingið. Það er mikið til í báðum sjónarmiðunum. Eins og komið hefur fram hefur formaður viðkomandi þingnefndar tekið þátt í umræðu. Við fyrri umr. um mál sem ráðherra flytur er ráðherrann eðlilega viðstaddur og getur tekið við spurningum og tekið þátt í umræðu. Spurningin er: Á það líka við um síðari umr. þegar verið er að ræða niðurstöðu af þingnefndarvinnunni? Það getur átt við að einhverju leyti. En er hægt að sameina það með einhverjum hætti? Ég tel að það sé hægt, að hægt sé að ætlast til þess að ráðherrar séu hér viðstaddir alla meginumræðuna jafnvel þó að það sé síðari umr., að þeir hlýði á sjónarmið og 

Virðulegi forseti. Ég spurði hvort hv. framsögumaður þessa máls gæti ekki komið hingað og tekið þátt í umræðunni. Nú hefur verið greint frá því sem kemur nokkuð á óvart að hv. þingmaður hafi fjarvistarleyfi og verði ekki hérna í dag. Það hefur jafnframt verið upplýst að hv. formaður nefndarinnar verði hér eins og hann hefur gert alla þessa umræðu og á hrós skilið fyrir. Ég ætla bara að segja að mér þykja það ekki slæm skipti. 
             Að öðru leyti varðandi þessa umræðu er hún af því taginu að það er mjög eðlilegt að hæstv. ráðherra sem ber fram málið og eftir atvikum hæstv. atvinnuvegaráðherra líka séu viðstaddir þessa umræðu því að það er ekki eins og þingið missi sjálfstæði sitt þó að ráðherrar komi í salinn og séu viðstaddir umræðuna, eða er sjálfstraust okkar gagnvart sjálfstæði Alþingis ekki meira en svo að við missum fótanna þegar ráðherrar birtast? Auðvitað ekki, það er eðlilegt í umræðu af þessu tagi, a.m.k. svo stórri umræðu, 

Frú forseti. Það er í sjálfu sér ekkert við því að segja þó að þingmenn óski eftir viðveru ráðherra sem þeir verða við eins og kostur er þó að þeir geti ekki setið allan tímann. En mönnum getur ekki verið alvara með því að fresta eigi umræðu um jafnmikilvægt mál og við erum að ræða hér eða nokkur önnur mál þó að einn tiltekinn þingmaður sé fjarverandi vegna annarra þingstarfa. 

Forseti metur það svo að það geti orðið umræðunni til framdráttar miðað við óskir frá þingmönnum að ráðherrar verði viðstaddir og mun gera ráðstafanir til að þeir ráðherrar sem hér var óskað eftir verði viðstaddir umræðuna.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. forseta fyrir að bregðast vel við óskum sem fram hafa komið í umræðunni. Það er annað mál sem ég ætlaði að nefna sem ég tók upp í gær og vakti athygli á. Ég og hv. þm. Árni Johnsen höfðum óskað eftir því að frumvarp Bjarna Benediktssonar o.fl. um breytingu á lögum um rammaáætlun yrði tekið fyrir í umhverfis- og samgöngunefnd. Þetta var gert í morgun en til að gera langa sögu stutta þá er það skýr vilji meiri hluta nefndarinnar að taka málið ekki fyrir þannig að það er ljóst að ætlunin er að halda áfram umræðu og umfjöllun um rammaáætlun án þess að það frumvarp sem hefur þó mikla efnislega samstöðu með málinu verði afgreitt úr nefnd til að unnt verði að fjalla um það samhliða í þinginu. Ég vildi upplýsa hv. þingmenn um þetta. Mér þykir þetta miður vegna þess að auðvitað gengur frumvarpið, eins og allir sem það lesa sjá, út á að færa málið aftur í þann faglega farveg sem það var í hjá 

Frú forseti. Rétt til að fylgja eftir umræðunni áðan um fundarstjórn forseta varðandi þá fyrirspurn hverjir eigi að vera viðstaddir umræðuna þá ætla ég ekki að gera ágreining út af því að hv. þm. Mörður Árnason skuli ekki vera hér, það er kannski bara málinu til framdráttar, enda hefur hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir verið viðstödd meira og minna alla umræðuna og staðið sig með sóma. Hún hefur staðið vaktina vel. En um leið verð ég að segja að það var nokkuð kúnstugt að heyra nokkra þingmenn stjórnarliðsins eins og hv. þm. Árna Þór Sigurðsson tala um að ráðherrar, hæstv. umhverfisráðherra eða hæstv. atvinnu- og nýsköpunarráðherra, ættu ekki að vera hér látlaust, eins og hann orðaði það. Ég spyr: Hvað hefur breyst? Er það kannski vegna þess að Vinstri grænir eru komnir í ráðherrastól? Sú skoðun sem fram kemur í orðum hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar um að ráðherrar eigi ekki að vera hér, var að minnsta kosti ekki sú regla sem ég var látin fara eftir á sínum tíma af hálfu þingsins. Mér fannst það bara fínt, enda er það á ábyrgð ráðherra að setja fram frumvörp. Ég skal aldeilis halda því fram í þessu máli að ábyrgð ráðherra sé hér mikil og erfið þó að þau vilji ekki viðurkenna að pólitísku fingraförin eru komin út um allt í því mikilvæga máli sem rammaáætlunin er. Ég ætla aðeins að fara yfir söguna af því að hún skiptir máli. Hún skiptir eiginlega gríðarlega miklu máli til að við áttum okkur á samhengi hlutanna og umræðunni sem átt hefur sér stað á síðasta sólarhring, það er sagan sjálf. Sumir vilja rekja hana allt aftur til ársins 1993 en það er alla vega ljóst að á þeim árum er mikil umræða hafin um umhverfisvernd og umhverfisverndarsjónarmiðum gert fer hærra undir höfði en oft og tíðum áður, sem betur fer. Við reynum að hafa samspil nýtingar- og verndunarsjónarmiða. Auðvitað er ákveðin pólitík í því hvernig við ræðum það. Sú pólitík gaus mjög upp á síðasta áratug síðustu aldar og sú hugsun fór vel inn í fyrsta áratug þessarar aldar. Á tímabilinu 1998–1999 komu stjórnmálaflokkarnir sér saman um að setja málið í ákveðinn farveg af því að þeir höfðu mjög skiptar skoðanir á því hversu mikið ætti að virkja, hvar ætti að virkja, hvað ætti vernda o.s.frv. Ég dreg ekki dul á að skiptar skoðanir hafi verið í gegnum tíðina í Sjálfstæðisflokknum um verndunarsjónarmið og nýtingarsjónarmið. Mér er hugsað til fyrrum hv. þm. Katrínar Fjeldsted sem var ötull talsmaður mikillar umhverfisverndar í flokknum og naut mikillar virðingar fyrir það og mikils skilnings. Ég held að margt hafi þokast í rétta átt allt frá því að brautryðjandinn á hinu pólitíska sviði í umhverfisvernd, Birgir Kjaran, byrjaði á sínum tíma að ræða umhverfismál og flutti þau inn á borð hinnar pólitísku orðræðu. Það má kannski segja að hann hafi verið frumherji meðal stjórnmálamanna í því að benda á mikilvægi umhverfisverndar og -sjónarmiða. Hvað var síðan gert frá árinu 1999 þegar málið var sett í ákveðinn farveg? Við höfum rætt um rammaáætlun 1 í rauninni og 2, verkefnisstjórn var skipuð og árið 2003 hélt áfram vinna við gerð og vinnslu rammaáætlunar. Það var svolítið kúnstugt að heyra það í gær þegar rifrildi eða skeytasendingar upphófust um það hver ætti mesta heiðurinn af því ferli öllu. Ég sagðist ekki vilja taka þátt í því en um leið vil ég segja að allir flokkar komu á einn eða annan hátt að málinu, hvort sem það var Sjálfstæðisflokkurinn eða aðrir. Og þótt málið hafi ávallt verið leitt áfram undir forustu okkar sjálfstæðismanna í ríkisstjórnum okkar komu aðrir flokkar að sjálfsögðu þar að. Ég get nefnt Framsóknarflokkinn og Valgerði Sverrisdóttur, þá iðnaðarráðherra, sem vann áfram með verkefnið árið 2003 í góðri sátt ekki bara við Sjálfstæðisflokkinn heldur líka við aðra flokka. Og árið 2007, þegar ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar var mynduð, var málið unnið áfram og skipti það miklu máli í stefnuyfirlýsingu flokkanna á sínum tíma. Þá var lögð áhersla á að ljúka gerð rammaáætlunar, enda brýnt, eins og sagði þá í stjórnarsáttmálanum, að skapa sátt um vernd og nýtingu náttúrusvæða. Til að tryggja slíka sátt var tekin sú ákvörðun af hálfu þeirra stjórnarflokka, og sú ákvörðun var studd af hálfu þáverandi stjórnarandstöðu, að skipa faglega verkefnisstjórn og gefa áætluninni þar með lögformlega stöðu þannig að áætlunin, sem síðan væri lögð fyrir Alþingi, væri gerð af fagfólki sem hefði besta þekkingu á viðfangsefninu og yrði hún byggð á traustum grunni og á faglegum rökum. Sú verkefnisstjórn opnaði síðan ferlið allt, hleypti að að fólki sem er áhugasamt um verndun en líka því sem hefur áhuga á nýtingu orkukosta okkar, hvort sem er á sviði jarðhita eða vatnsafls. Með því var broti blað í vinnu varðandi rammaáætlun og hún tekin mjög föstum tökum inn í framtíðina því að allir stjórnmálaflokkar voru meðvitaðir um að innan þeirra raða væru mjög skiptar skoðanir um það hvaða leiðir ætti að fara, hvað ætti að nýta. Ég er þeirrar skoðunar að að reyna eigi að vinna málið á þeirri forsendu að við eigum að byggja upp, að það sé ákveðin „synergía“, svo ég sletti nú, á milli nýtingar- og verndunarsjónarmiða. Það mundi grundvallast á því að við skoðuðum málið út frá náttúrunni en líka út frá því hvaða möguleikar væru fyrir okkur Íslendinga til að halda áfram að byggja upp þekkingu á sviði orkurannsókna, vísindarannsókna sem tengjast orkuöflun. Jafnframt ætluðum við að halda áfram að byggja upp hagvöxt. Það er óhjákvæmilegt þegar við ræðum um að auka hagvöxt hér á Íslandi að segja til um hvaða leiðir við ætlum að fara varðandi orkuöflun. Þá er ég ekki að tala um orkuöflun eingöngu á sviði uppbyggingar álvera heldur líka varðandi umhverfisvæna orku, að við getum verið í samkeppni við aðrar þjóðir um að fá hingað störf sem skipta okkur máli á sviði ýmissa nýsköpunarstarfa, hvort sem þau tengjast gagnaverum eða öðru, gagnaverum sem við höfum því miður misst vegna mikils ágreinings innan stjórnarflokkanna. Þau fóru m.a. til Svíþjóðar vegna þess að þar var ekki hringlandaháttur í stjórnarstefnu. Þar geta menn gengið að því að ekki er verið að breyta lögum eftir á, hvað þá að þar séu flókin skattkerfi eins og búið er að koma upp hér mjög markvisst síðustu þrjú, fjögur árin. Þegar við lítum á söguna var oft þrýstingur í ferlinu öllu um að breyta þessu. Þá vildu bæði umhverfisverndarsinnarnir og nýtingarfólkið hafa puttana meira í þessum málum en stjórnmálamenn létu ekki undan því að breyta hinu faglega ferli. Það er til fyrirmyndar fyrir stjórnmálin og fyrir Alþingi að við héldum utan um verkefnið saman, við gerðum það saman. Hvað gerir verkefnisstjórnin síðan þegar hún hefur staðið í hinu umfangsmikla samráðsferli við marga tugi manna? Hún skilar tillögum til ríkisstjórnarinnar í júlí 2011, að minnir mig, og þá byrjar ballið. Það var sorglegt að heyra það í gær að menn, ekki síst í stjórnarmeirihlutanum, töluðu um að það yrði að reyna að viðhalda sátt. Ég held að eina sáttin sem stjórnarflokkarnir lögðu sig fram um að varðveita hafi verið sáttin við ríkisstjórnarborðið, enda vita þeir það sem fylgjast með stjórnmálum að þar er hver höndin upp á móti annarri hvort sem við nefnum stórmál eins og orku- og umhverfismál, fiskveiðistjórnarmál eða stjórnarskrána, svo ég tali nú ekki um ýmis önnur verkefni sem hafa hikstað. Hægt er að nefna umsóknarferlið varðandi ESB, en það er önnur saga. Hvað gerðist í júlí 2011? Þá fóru tillögurnar til ríkisstjórnar. Eftir mjög gegnsætt ferli í ríflega 13 ár lokaðist ferlið. Þá var allt sett á bak við luktar dyr.  En hér er kallað fram í „þöggun“. Já, það var ákveðin þöggun eftir að verkefnisstjórnin skilaði af sér. Af hverju? Af því að við fengum engar upplýsingar. Alþingi fékk engar upplýsingar um það hvernig vinna ætti tillögurnar áfram. Svo gerðist það fyrr á þessu haustþingi að við fréttum allt í einu að gert hefði verið munnlegt samkomulag. Einn stjórnarþingmaður, hv. þm. Álfheiður Ingadóttir, missti það út úr sér að gert hefði verið munnlegt samkomulag um að ekki ætti að fara í fleiri virkjanir eða uppbyggingu á virkjunarkostum á kjörtímabilinu. Það kom öllum sem hér voru inni í opna skjöldu, en ekki síður Samtökum atvinnulífsins, svo ég tali ekki um hinn stóra aðilann á vinnumarkaðnum, ASÍ. Það kannaðist enginn við það. En þetta er dæmi um vinnubrögð ríkisstjórnarinnar þegar hún þarf að fylgja málum eftir sem verið hafa í sáttafarvegi, þá þarf hún að rjúfa sáttina. Ríkisstjórnin gerði það sem sagt í júlí 2011 og í kjölfarið hófst algerlega ógegnsætt ferli á vettvangi tveggja ráðuneyta, ráðuneyta iðnaðarmála og umhverfismála. Sumarið 2011 voru 12 orkukostir færðir niður listann hjá verkefnisstjórninni og ýmist raðað í biðflokk eða verndarflokk í drögum að tillögu um rammaáætlun þrátt fyrir að verkefnisstjórnin hefði raðað þeim tillögum ofar. Síðan var efnt til umsagnarferlis eftir að ríkisstjórnin sjálf var búin að færa til kosti, svona aðeins til að hrista upp í kerfinu, til að halda sig ekki við sáttaferlið. Hún breytti 12 kostum og færði þá niður eða frá virkjunarmöguleikum yfir í bið eða algera vernd og síðan hófst aftur ógegnsæ vinnsla. Umsagnarferlið fór aftur af stað og flestir sem komið höfðu áður að málinu með sömu sjónarmið birtust þarna aftur og var handvalið aftur af hálfu ráðherranna í hinu ógegnsæja ferli og færðir til sex kostir til viðbótar, þannig að í rauninni voru 18 kostir í tillögum verkefnisstjórnar færðir á milli hólfa. Það er líka kaldhæðnislegt að hlusta á suma stjórnarþingmenn tala um að við þurfum að stíga varlega til jarðar. Það var margoft sagt í gær, m.a. af hv. þm. Magnúsi Orra Schram, að við þyrftum að láta náttúruna njóta vafans. Þá á bara að ganga alla leið og setja allar jarðhitavirkjanirnar, ekki síst á Reykjanesinu, í biðflokk. Af hverju fylgja menn þá ekki eftir því tali sínu um að stíga varlega til jarðar gagnvart náttúrunni? Eða á náttúran á jarðhitasvæðum ekki að njóta vafans? Er það málið? Nei, það sýnir það og undirstrikar að það eru ekkert annað en pólitísk hrossakaup sem felast í því að halda þessari blessaðri ríkisstjórn saman fram að kosningum. Þá fá Vinstri grænir prik í kladdann fyrir það á kosningavetri að þeir reyndu að standa vörð um ákveðin sjónarmið. En í staðinn fyrir að nýta það tækifæri að halda sáttinni var bara hugsað um þrönga, pólitíska hagsmuni Vinstri grænna og Samfylkingar. Mér finnst synd að sjá það tækifæri fara forgörðum hér á þingi og verið er að geirnegla okkur öll niður sem hér erum inni varðandi ákveðið fyrirkomulag. Það er nefnilega pólitík. Hv. þm. Björn Valur Gíslason sagði, sem er alveg rétt: Pólitíkin á að stjórna þessu. Já, pólitíkin réði þessu nefnilega þannig að stjórnmálamennirnir áttuðu sig á því að það yrði ekki til hagsbóta fyrir náttúruna og það yrði ekki til hagsbóta fyrir fyrirhugaðar virkjunarframkvæmdir ef hér færi allt í háaloft einhvern tímann á þeim 13 árum sem rammaáætlunin var í vinnslu. Menn áttuðu sig á því þannig að pólitíkin tók þá pólitísku ákvörðun að setja málið í þann sáttafarveg sem nú hefur verið rofinn. Þess vegna segi ég að mér finnst svo vont að sjá þetta tækifæri fljóta fram hjá og að stjórnmálaflokkarnir séu bundnir í báða skó, til dæmis gagnvart því að tryggja vonandi um aldur og ævi að ákveðnir staðir verði einfaldlega friðaðir sem metnir hafa verið sem heppilegir orkukostir í gegnum tíðina. Hægt er að nefna marga staði sem hefði verið svo gott að fá á hreint að við ætluðum ekki að virkja. En það hefði líka verið mjög gott að hafa þá á hreinu að við ætluðum að halda áfram að nýta þekkingu okkar sem við erum búin að byggja upp í marga áratugi varðandi orkuöflun á sviði vatnsaflsvirkjana. Við erum framarlega þegar kemur að þekkingu á sviði jarðhitarannsókna og leitað hefur verið til okkar vegna þeirra. En við erum líka framarlega á heimsvísu þegar kemur að þekkingu, rannsóknum og vísindum sem tengjast orkuöflun því að við höfum verið meðvituð um að taka tillit til náttúrunnar um leið og við höfum byggt upp samfélag sem skapað hefur skilyrði til að auka enn hagvöxt allt frá því að við ákváðum að fara í Írafoss- og Ljósafossvirkjanir, sem eru að mínu mati birtingarmynd þess hversu vel er hægt að standa að málum, að hafa samspil náttúru og nýtingar með þeim hætti að við getum öll, Íslendingar, verið stolt af. Ísland er nefnilega grænasta land í heimi. Við erum umhverfisvæn og það er til hagsbóta fyrir okkur að vera það áfram. Og það verðum við áfram með því að halda áfram að nýta ákveðin vatnsföll í hófi og í sátt við náttúruna. Ég tala hér um Holta- og Hvammsvirkjun. Ég lýsi því yfir að ég hef efasemdir gagnvart virkjun í Urriðafossi. Ég get komið hingað og sagt alls konar hluti um það sem ég hef efasemdir um. Ég tók það sérstaklega fram ræðu minni í fyrri umræðu um málið að ég fagnaði sérstaklega friðuninni á Bitru, Grændal. En verkefnisstjórnin setti ekki Bitru þar. Ég hefði þurft að bíta í það súra ef farið hefði verið eftir tillögum verkefnisstjórnarinnar í því efni, ég hefði þurft að horfa upp á að Bitra væri hugsanlega sett í biðflokk. En það er nákvæmlega málið, það má ekki snúast um það að við togumst á um ákveðna virkjunarkosti sem við höfum skiptar skoðanir um. Þess vegna tókum við stjórnmálamenn þá ákvörðun á sínum tíma að setja málið í það ferli sem hefur að mínu mati hefur gefist vel allt þar til það komst í hendurnar á vinstri stjórninni sem raðaði niður eftir eigin geðþótta. Talað er um að stíga varlega til jarðar. Það var sorglegt að heyra að á fundi umhverfisnefndar í morgun hafi því verið hafnað að setja tillögu okkar sjálfstæðismanna á dagskrá, tillögu sem hefði að mínu mati einmitt sett málið í sáttafarveg á ný. Því var hafnað að setja tillöguna á dagskrá og taka hana til frekari umfjöllunar af því að ekki væri tími til þess. Ég hef margoft heyrt það úr þessum ræðustól að það sé alltaf tími til að staldra við og hugsa um náttúruna. Hversu oft erum við ekki búin að hugsa um það? Ég er sannfærð um að til lengri tíma litið sé það farsælt, ekki fyrir síst þá kosti sem ég tel að eigi að falla undir verndun. Ég bið um að við setjum málið aftur í hendurnar á verkefnisstjórninni, það er að stíga varlega til jarðar. Þess vegna var það hjákátlegt í gær að hlusta á menn tala um að stíga varlega til jarðar, það þýðir að gera málið pólitískt með því að setja stopp á vatnsaflsvirkjanirnar, virkjanir eins og Holta- og Hvammsvirkjun og Norðlingaölduveitu. Engar framkvæmdir hafa verið rannsakaðar jafnmikið. Ekkert af þessu hefur verið rannsakað jafnmikið. Vatnsaflsvirkjanir eru miklu meira rannsakaðar en t.d. jarðhitavirkjanirnar á Reykjanesi. Svo segja stjórnarþingmenn að verið sé að stíga varlega til jarðar með því að setja stopp á þær framkvæmdir sem mest hafa verið rannsakaðar en halda samt áfram með þær framkvæmdir sem eru minna rannsakaðar. Mér finnst það vera mikill tvískinnungsháttur í öllum málflutningnum sem snertir þetta mikilvæga mál. Ég sé að ég á einungis um hálfa mínútu eftir og er eiginlega rétt að byrja. Inngangurinn kominn hjá mér, en þetta er stórmál. Það er stórmál hvernig við í þinginu afgreiðum málið. Það er ekki tímaspursmál að afgreiða það fyrir áramót. Ég vona það að við gefum okkur tíma til að setjast niður til að ræða tillögu okkar sjálfstæðismanna eða tillögu hv. þingmanna frá Framsóknarflokknum, sem hafa því miður þá tröllatrú á mönnum að hægt verði að vísa málinu til ríkisstjórnarinnar, en sjáum hvað setur. Málið verður að vera ábyrgð okkar og ábyrgð okkar er sú að við þurfum að vinna það betur 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hennar afar góðu ræðu þar sem farið var yfir ferlið í þessu máli. Nú hefur málið verið í miklum sáttafarvegi í um 13 ár. Sá sáttafarvegur hefur byggst á miklu trausti milli stjórnmálaflokka og raunverulega hafa þeir flokkar sem skipta máli í okkar samfélagi komið að málinu, skipulagi þess og skipun starfshóps, ásamt hagsmunaaðilum og öðrum þeim sem hafa um verndun að segja. Ákveðið var að setja rammaáætlun nr. 2 eins og við köllum hana í lögformlegt ferli og undirbyggja undirstöður hennar með því að setja lög 11. maí 2011 um verndar- og orkunýtingaráætlun, sem allir þingmenn voru samþykktir og þannig hvíldi hún á lögformlegum grunni. Það er mjög einkennilegt að vinstri stjórnin skyldi hafa komist með fingurna í það langa sáttaferli sem hefur átt sér stað og kollvarpa rammaáætlun sem var heildstæður samhugur um. Því langar mig til að spyrja þingmanninn: Hugnast henni hrossakaup af því tagi? Var Alþingi blekkt þegar 12 vikna umsagnarákvæðið var sett inn í lögin? Voru þingmenn ekki nógu vel á verði eða treystu þeir vinstri flokkunum of vel í lagasetningunni vegna þess að nú hefur komið á daginn að búið er að flytja virkjunarkosti á milli flokka, úr nýtingu í bið og úr bið í friðlýsingu o.s.frv.? Hver er ástæðan að mati þingmannsins?

Herra forseti. Það er hárrétt sem hv. þingmaður sagði áðan að ferlið einkenndist af trausti í 13 ár allt fram til skila verkefnisstjórnarinnar. Við höfðum ákveðna sýn um að setja málið í þennan sáttafarveg þó að menn, eins og ég kom að í ræðu minni, hafi haft skiptar skoðanir á því hvað ætti að virkja og hvað ætti að vernda. Ég hafði enga ástæðu til að ætla annað þegar við síðan samþykktum að fara í 12 vikna lögformlega ferlið en að við gætum byggt á því trausti sem við höfum byggt á í þessu langa ferli. Það voru engar vísbendingar í ferlinu af hálfu fyrrum stjórnarflokka, hvort sem það var Sjálfstæðisflokkur, Framsóknarflokkur eða Samfylking þótt hún vilji gleyma því að hún hafi verið með okkur í stjórn í tæp tvö ár, um að við ætluðum að víkja frá því þótt við höfum mörg hver orðið fyrir ákveðnum þrýstingi utanaðkomandi aðila um að reyna að hnika þessu og hinu til. Við sögðum einfaldlega: Málið er í ákveðnu ferli og við ætlum að bíða og sjá hvernig úr því vinnst. Þannig var það. Ég verð að segja að ég bar, og ber kannski enn þá, það mikið traust til fólks, til mannskepnunnar, að ég hafði ekki ástæðu til annars en að treysta því lögformlega ferli. Þess vegna er svo sárt að sjá hvernig það var tekið og, ég ætla ekki að segja misnotað en það er alveg ljóst að málið er að mínu mati notað, ekki bara notað sem pólitískt mál til að koma ákveðnum pólitískum áherslum áfram heldur má kannski segja til að smala köttum, eins og menn þekktu hér fyrr á þessu kjörtímabili. Það hvernig málið er samsett er hluti af því að halda ríkisstjórninni saman. Að mínu mati er ekki verið að forgangsraða í þágu nýtingar og verndunar. Málið er fyrst og fremst sett fram með það í huga að halda ríkisstjórn Íslands saman.

Virðulegi forseti. Ég þakka mjög hreinskiptið svar. Ef það er staðreyndin að málið sé notað til að halda ríkisstjórninni saman, til að halda þessari vanhæfu ríkisstjórn við völd, hugsar sú ríkisstjórn ekki um almannahag í þessu landi enda vitum við hvernig ástandið á þjóðarbúinu er eftir valdatíð þeirrar ríkisstjórnar. Ég sagði í ræðu í gær að sem betur fer er stutt fram að kosningum og ég bið landsmenn alla að sýna þolinmæði þar til þessi ríkisstjórn fer frá. Það er grafalvarlegt mál að samfélagssáttmáli eins og rammaáætlun var orðin, og á að vera til framtíðar litið, skuli vera notaður sem pólitískt bitbein. Við sjáum svo sem líka hjá ríkisstjórninni að stjórnarskráin sem á að vera samfélagssáttmáli þjóðarinnar allrar en ekki bara stefnuskrá vinstri flokkanna skuli vera þetta mikla og stóra bitbein eins og rammaáætlunin er. Mér finnst það alvarleg tíðindi og spyr því hv. þingmann: Er ekki orðið tímabært að boða til kosninga í ljósi þessa?

Herra forseti. Hv. þingmaður kom áðan inn á stjórnarskrána og síðan þetta risamál, rammaáætlun. Stjórnarskráin er yfir allt annað hafin, hún er grundvallarplagg okkar Íslendinga. Þessi rammaáætlun hefði getað verið okkar grundvallarplagg varðandi uppbyggingu umhverfisverndarsjónarmiða og um leið nýtingarsjónarmiða, að reyna að gera það í þessari sátt. Það sem mér finnst vont við þau mál er að ríkisstjórnin gerir þau að dægurmáli. Hún gerir bæði stjórnarskrána að einhverju pólitísku dægurmáli og rammaáætlunina, eins og hún hefði getað verið. Varðandi kosningar hef ég margoft sagt að það hefði mátt boða til kosninga miklu fyrr en ég er hér fram til 27. apríl og mun á meðan gera mitt til að veita þessari vonlausu ríkisstjórn aðhald.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur fyrir ræðu hennar. Í fyrri hlutanum varð henni nokkuð tíðrætt um samráðið og sáttina sem hugmyndafræðin á bak við rammaáætlun byggði á, þ.e. að menn reyni að ná saman um mjög ólík sjónarmið allt frá þeim sem vilja vernda mest yfir til hinna sem vilja virkja mest og reyna að finna skynsamlegustu leiðina byggða á vísindalegum grunni. Nú hefur það komið fram að bæði hv. þingmaður og sá sem hér stendur telji það plagg sem liggur fyrir vera orðið rammpólitískt þar sem því hefur í meðförum hæstv. umhverfis- og iðnaðarráðherra verið breytt verulega út frá niðurstöðu verkefnisstjórnarinnar. Það er kannski ekkert skrýtið því að í fyrirspurn minni til ráðherranna um samráðshópinn kom það fram að starfsmenn í þeim hópi voru starfsmenn ráðuneytanna, ráðherranna eðlilega, og aðstoðarmenn þeirra og síðan var haft samráð við formenn faghópanna. Þegar það lá fyrir var haft samráð við þingflokka stjórnarflokkanna. Það virðist ekki hafa verið meiningin á neinum tímapunkti hjá hæstv. ráðherrum sem fóru með málið að hafa samráð við stjórnarandstöðuna til að reyna að fá fram einhverja sameiginlega niðurstöðu. Þess vegna er auðvitað ekkert skrýtið að mjög ólík sjónarmið séu uppi í umræðunni og að hún sé talsvert mikil af því að aldrei var gerð tilraun til að ná einhverju samkomulagi við stjórnarandstöðuna. Því vil ég spyrja hv. þingmann hvort hún telji hægt á þessum tímapunkti að ná fram einhverri samstöðu og þá hvernig slík vinna ætti að fara fram í umræðunni og þeirri stöðu sem málið er í í augnablikinu.

Herra forseti. Ég náði ekki að fara lengra í ræðu minni en kem þá bara inn á það í næstu ræðu minni. Það atriði að aldrei var haft neitt samráð við stjórnarandstöðuna eftir að málið var komið inn á borð ríkisstjórnarinnar lýsir því hversu pólitískt málið er orðið. Í öllu þessu 13 ára ferli var passað upp á að hafa ekki bara alla fagaðila heldur líka alla stjórnmálaflokka inni í ferlinu. Það undirstrikar hversu pólitískt málið er orðið og ég spyr: Þegar menn leyfa sér að koma hingað upp, veifa höndum og segja að málið sé enn í einhverjum sáttafarvegi og engin pólitík í spilinu, hvern er verið að plata með slíku orðalagi? Eins og ég sagði áðan treysti ég enn það mikið einstaklingum og fólki og er alltaf með ákveðna von í brjósti. Þetta mál er ekki enn þá tímasetningarmál. Það er ekki mál sem við þurfum að klára fyrir áramót. Þess vegna tel ég að það væri farsælast núna að gera hlé á umræðunni. Að forustumenn flokkanna kæmu sér saman um það hvernig málinu yrði haldið áfram. Ég segi fyrir mína parta að ég styð heils hugar að málinu verði vísað til verkefnisstjórnarinnar, eins og tillaga okkar sjálfstæðismanna lýtur að, þannig að við náum að aftengja skoðanir 63 þingmanna til hvers og eins orku- og virkjunarkosts. Ég held að enn sé hægt að ná því. Ég heyri að því er hvíslað hér að ég sé bjartsýn á þessa stjórn. Ég ætla bara að binda ákveðna von við að heilbrigt fólk með heilbrigða hugsun innan þingsins í stjórn sem og stjórnarandstöðu nái að setja málið í þann farveg að við, þ.e. stjórnarflokkarnir sem og stjórnarandstöðuflokkarnir, verðum bundin við plagg sem dugi lengra en bara fram til 27. apríl. Ef það verður samþykkt 

Herra forseti. Ég get tekið undir að það væri svo sem skynsamlegt. Ég veit hins vegar ekki hversu líklegt er að ríkisstjórnarflokkarnir séu tilbúnir að vísa málinu til verkefnisstjórnarinnar. Við framsóknarmenn höfum bent á að það væri hugsanlegt að vísa því til ríkisstjórnarinnar aftur vegna þess að í umræðunni finnst mér sjónarmið þó nokkurra stjórnarliða benda til að þeir viðurkenni að verulegt ójafnvægi sé í þessari tillögu, þ.e. að jarðvarmavirkjanirnar sem eru í nýtingarflokki séu þar með öllum ábendingum um alls kyns galla við það sem koma fram í meirihlutanefndarálitinu, en hins vegar hafi vatnsaflsvirkjunum verið hent út. Nú er hv. þingmaður fyrrverandi ráðherra og því vil ég spyrja um frumkvæðisskyldu, rannsóknarskyldu ráðherra, því það hefur komið í ljós að meðal annars á orkuskrifstofu iðnaðarráðuneytisins er sérstaklega talað um Hagavatnsvirkjun og Hólmsárvirkjun. Það vantaði gögn 

Herra forseti. Frumkvæðisskylda ráðherra er ávallt mikil en hún er mun meiri í málum sem hafa verið í vinnslu lengi og sem hefur ríkt þverpólitísk samstaða um. Frumkvæðisskylda ráðherra, rannsóknarskylda hans, að halda málinu í þeim sáttafarvegi sem það var í er ríkari en ella. Ég þekki það úr stjórnsýslunni að sú skylda hvílir á herðum ráðherra. Það hvílir ekki bara skylda á herðum ráðherra gagnvart ríkisstjórninni heldur líka gagnvart stjórnmálalegum öflum. Við erum með þingræðisregluna, það er ekki enn þá búið að afnema hana, þannig að ábyrgð ráðherra gagnvart Alþingi Íslendinga er líka rík. Þess vegna verða menn að skoða málið í heild og segja: Hvernig get ég haldið áfram að tengja saman alla flokkana hér á þingi þannig að málið 

Forseti. Ég vil kannski byrja á því að hvetja þingmenn til að fara varlega þegar þeir tala um hversu mikil sátt og mikið traust hafi ríkt um þessi mál síðastliðin 13 ár. Það hafa auðvitað verið gríðarlega hatrammar og sárar deilur um málin í samfélaginu, sem hafa sært einstaklinga, fjölskyldur og samfélög og valdið óafturkræfum spjöllum á landinu sem enn er tekist á um. Ég hvet hv. þingmenn til að tala varlega um hversu ofboðsleg sátt hafi ríkt um þau mál. Ég er persónulega ekki pólitískt sátt. Þetta er ekki mín persónulega pólitíska rammaáætlun eins og stöðugt er látið í veðri vaka, að hér sé verið að skrifa pólitíska rammaáætlun. Hún væri allt öðruvísi ef ég fengi að skrifa hana, þó nokkuð mikið öðruvísi. En ég beygi mig undir þá aðferðafræði sem ríkt hefur sátt um á Alþingi meðal annars frá því að þau lög voru sett sem við framfylgjum og þar sem kveður á um það ferli sem hefur verið haft í heiðri, t.d. ferli opinna umsagna. Það sem mig langaði að spyrja hv. þingmann sérstaklega um er vatnsafl, þ.e. vatnsaflsvirkjanir, vegna þess að mér hefur fundist talað nokkuð fjálglega um vatnsaflið í þessari umræðu. Staðreyndin er auðvitað sú að þær valda gríðarlegum umhverfisáhrifum og við höfum gengið svo hart fram í vatnsaflinu. Mig langaði að spyrja hvort hv. þingmaður sé sammála því að það sé mikilvægt að vernda tiltekin vatnsföll frá upphafi 

Ég vil biðja þingmenn að virða þann tíma sem gefinn er í andsvör. Forseta ber skylda til að framfylgja þingsköpum og lemja því oft í bjöllu þegar menn fara langt fram yfir. Ég bið þingmenn um að forðast það.

Herra forseti. Það er ljóst að gamlir dómarataktar láta á sér kræla hjá hæstv. forseta akkúrat í þessari umræðu. Það er bara fínt og það er vel. Varðandi spurningar hv. þingmanns skiptir mig mestu máli er að það sé faglega að staðið að þessu og að það verði hlustað á það sem verkefnisstjórnin hefur sagt. Ég man þegar ég varð þess heiðurs aðnjótandi að vera með Ómari Ragnarssyni í flugvél þar sem hann flaug með mér og fleirum yfir Aldeyjarfoss og sýndi mér náttúruundrin á Íslandi. Maður hefur upplifað það meðal annars á hestbaki hvernig náttúran er og hefur þá að sjálfsögðu sínar skoðanir á því hvað á að virkja og hvað á að vernda. En hef ég rétt á því að koma og segja: Þú átt að vera með, ekki þú, þetta verður verndað, þetta verður friðað? Ég hef engan sérstakan rétt umfram annan til að gera það. Við hvað á ég þá að styðja mig? Ég verð að styðja mig við faglega nálgun. Það sem við sjálfstæðismenn erum að reyna að setja fram með okkar tillögu, af því að við höfum öll okkar sérstöku persónulegu skoðanir á virkjunarkostum og verndunarkostum, er að setja þetta í eins faglegan farveg og hægt er sem við höfum reynt að sammælast um í gegnum tíðina, og alla vega reyna að fara þá leið að fela þetta verkefnisstjórninni. Ég efa það ekki að þegar verkefnisstjórnin mun síðan koma fram með sínar tillögur verða skiptar skoðanir um þær. En hvað höfum við þá samt gert? Fá stjórnmálaflokkana alla með tölu, ekki bara einn eða hluta af öðrum og hluta af þriðja, til að sammælast um ákveðna aðferð og ákveðna niðurstöðu sem enginn getur borið öðruvísi pólitíska ábyrgð á en að standa með henni. Þannig vil ég nálgast þetta. Ég get tjáð mig um marga fleiri kosti og hef meðal annars bent á jarðhitasvæðin. Mér er til efs að það sé rétt að setja öll jarðhitasvæðin, eða sérstaklega þau jarðhitasvæði sem eru á Reykjanesi, strax í virkjunarflokk miðað við þær rannsóknir sem á eftir að gera. Það hafa verið mikil átök í íslensku samfélagi um verndun, nýtingu o.s.frv. Þess vegna tel ég farsælast 

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni svör hennar. Ég vil spyrja hana að tvennu. Í fyrsta lagi vil ég taka undir með henni varðandi háhitasvæðin. Ég held að þingheimur sé einmitt að vakna til vitundar um hversu gríðarlega mikil óvissa ríkir um háhitann og jarðvarmavirkjanir almennt á svo mikilvægum sviðum. Kannski næst það einfaldlega fram að mikil svæði á Reykjanesskaganum verði sett í bið þar sem þau eiga réttilega heima. Þá komum við að þessu: Er hv. þingmaður sammála því mati að það sé miklu róttækari og afdrifaríkari aðgerð að taka kosti úr biðflokki og setja í verndarflokk eða í orkunýtingarflokk, en að taka tiltekinn virkjunarkost eða virkjunarhugmynd úr vernd eða nýtingu og færa í bið? Til þess einmitt að frekari rannsóknir fari fram og frekara svigrúm fáist til að fara í það faglega mat 

Herra forseti. Ég hef sagt það áður að mér finnst að við eigum að fara í ákveðnar virkjanir eins og Holtafoss í neðri hluta Þjórsá. Ég hef sagt það. Á hverju byggi ég það? Meðal annars á tillögu verkefnisstjórnar sem segir, og við sjáum það í umsögnum hvaðanæva, að fáir virkjunarkostir séu jafnmikið rannsakaðir eins og þeir. Fyrir utan Norðlingaölduveitu sem er ekki virkjun í sjálfu sér heldur veita. Það eru allt saman hagkvæmir virkjunarkostir fyrir okkur Íslendinga og það skiptir máli núna þegar við þurfum að koma okkur út úr kreppunni hvernig við byggjum upp hagvöxt til lengri tíma litið. Ég velti því fyrir mér hvort það sé til hagsbóta fyrir náttúruna ef við hv. þingmaður og aðrir sem eru hér inni stöndum frammi fyrir því að samþykkja eitthvert plagg, sem verður síðan ekki tekið mark á eftir kosningar af því að því var snúið upp í það pólitíska plagg sem það er meira núna en nokkurn tíma áður? Er það til hagsbóta fyrir málið þegar flokkar eins og bæði Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur hafa sagt: Við erum ekki bundin af því plaggi eins og það liggur fyrir en erum reiðubúin að skuldbinda okkur til að fara eftir því sem verkefnisstjórnin 

Virðulegi forseti. Út af umræðunni milli hv. þingmanna á undan mér vil ég byrja á að nefna t.d. virkjunarkost í þessari rammaáætlun sem er settur í biðflokk en að mínu mati og samkvæmt einkunnum verkefnisstjórnarinnar ætti heima í verndarflokki og það er Skatastaðavirkjun í Skagafirði alveg augljóslega. Og það er alveg óskiljanlegt miðað við einkunnagjöfina að sá kostur skuli vera í bið en ekki vernd.  Mig langar, virðulegi forseti, sérstaklega af því að við erum í aðdraganda fjárlaga fyrir árið 2013 og alls vandræðagangsins sem er í þeim, að gera efnahagsleg áhrif þessarar rammaáætlunar að umtalsefni. Ég ætla að nota til grundvallar framkvæmdarskýrslu Landsvirkjunar þar sem reiknað er með að ákvarðanir um næstu virkjunarkosti hefðu verið teknir árið 2011 og virkjunarframkvæmdir væru þá að koma af fullum þunga inn í efnahagsumhverfi okkar núna. Samkvæmt þeirri áætlun er eingöngu verið að líta til virkjunarkosta sem ættu að vera í nýtingarflokki samkvæmt niðurstöðu verkefnisstjórnar. Það er áætlað að fjárfesting í orkumannvirkjum og í uppbyggingu iðnaðar samhliða orkumannvirkjunum muni til ársins 2020 nema um 1.000 milljörðum. Í dag erum við í þeirri stöðu að það er einhver minnsta fjárfesting í íslensku atvinnulífi á lýðveldistímanum, en hérna værum við að tala um 1 þús. milljarða. Það er fjárfesting í orku og iðnaði ásamt afleiddum störfum sem mundu bæta hagvöxt um 1,4% að jafnaði á ári. Á árunum 2013 og 2014, þ.e. á næsta ári, værum við með um 2,5% viðbótarhagvöxt þannig að við værum að nálgast um 5% hagvöxt á næsta ári hefði þessu verið fylgt. Það þýða um 5 þúsund störf samkvæmt þumalputtareglunni, 5 þúsund störf í atvinnuleysinu sem við búum enn við. Þetta eru svona 1–2 þúsund störf að jafnaði sem munu skapast á hverju ári og þau verða um 11 þúsund þegar mest verður. Þá tala menn um þenslu, að þetta muni valda þenslu í efnahagsumhverfi okkar eins og oft hefur verið gagnrýnt, en þannig er að almennt efnahagsástand, staða hagsveiflunnar, skiptir höfuðmáli þegar hagvaxtaráhrif stórfjárfestinga eru metin. Ef samdráttur og atvinnuleysi eru til staðar og framleiðsluþættir hagkerfisins eru ekki fullnýttir á hverjum tíma þá munu fjárfestingarútgjöldin leggjast óskoruð til hagvaxtar og án ruðningsáhrifa og þenslu. Það er nákvæmlega staðan sem við erum í. Við erum með mikinn slaka í hagkerfinu, við höfum þörf fyrir fjárfestingu, við höfum þörf fyrir fleiri verk fyrir vinnandi hendur og við höfum fullt af tækjum sem standa ónotuð allan daginn. Það er kallað framleiðsluslaki. Við getum framleitt miklu meira með núverandi vinnuafli og núverandi tækjabúnaði sem við eigum en við erum að gera. Ef þessi fjárfesting hefði farið af stað þá hefðu ruðningsáhrifin eða þenslan ekki verið nein. Það er skoðað mjög gaumgæfilega í fjárfestingaráætlun Landsvirkjunar hver áhrifin yrðu á þessum verktíma í heildina og auðvitað yrði ríkisstjórn á hverjum tíma að taka mið af því í framkvæmdaráætlunum sínum hvernig hún mundi draga úr til að auka ekki á þensluáhrifin. Ég talaði um fjárfestinguna. 1 þús. milljarða til ársins 2020, bein erlend fjárfesting í orkumannvirkjum og í uppbyggingu fyrirtækja. En hver yrði svo niðurstaðan þegar framkvæmdartíma yrði lokið og þetta væri tekið til starfa? Þá er áætlað að arðgreiðslur og skattgreiðslur til ríkissjóðs gætu numið allt að 112 milljörðum á ári. Virðulegi forseti, ég held að ég fari rétt með þegar ég segi að á síðasta ári greiddi Landsvirkjun 5 milljarða í arð til ríkisins og hafði þá verið í arðgreiðslustoppi í einhver ár. Við erum að tala um á annað hundrað milljarða á ári og sjáið þið hvað þetta getur þýtt fyrir komandi kynslóðir. Það er sagt að við megum ekki taka ákvarðanir fyrir komandi kynslóðir. En hvað er nú ljúfara fyrir komandi kynslóðir en geta gengið að góðu heilbrigðiskerfi, góðu menntakerfi, góðu félagslegu kerfi sem við mundum nota þessa fjármuni til að byggja upp. Þetta getur staðið undir öllum greiðslum vegna háskóla, framhaldsskóla, menningar, íþrótta- og trúmála, löggæslu og fangelsismála í landinu og dómstóla, eða við gætum sent hverjum einasta einstaklingi 280–320 þús. kr. á ári inn um bréfalúguna. Virðulegi forseti. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Gunnarssyni kærlega fyrir ræðu hans. Það var mjög gagnlegt og upplýsandi að fá efnahagsáhrifin af þessu plaggi sem liggur fyrir því þau hafa lítið verið rædd. Ríkisstjórnarflokkarnir vilja t.d. lítið ræða þau og það er fyrst og fremst vegna þess, eins og ég kom inn á í andsvari áðan, að á meðan stefnan er að halda ríkisstjórninni saman með illu eða góðu þá blæðir þjóðarhag. Það er nú bara svo, virðulegi forseti. Ég er alveg sammála því sem hv. þm. Jón Gunnarsson fór yfir um aukinn hagvöxt og fjölgun starfa og þau áhrif sem gætu komið fram af skynsamlegri nýtingu orkukosta okkar, en svo virðist vera og hefur verið um nokkurra áratuga skeið að vinstri menn skilji ekki uppbyggingu atvinnulífs, rekstur heimilis og hvað þá heldur niðurgreiðslu skulda. Ég tel að vinstri menn vilji raunverulegt atvinnuleysi. Þeir vilja hafa sem flesta undir sínum hatti og deila sjálfir út brauðmolum eins og hefur komið í ljós í fjárlagafrumvarpinu sem nú bíður 3. umr. Þetta er sorgleg staðreynd að horfa upp á og það er sorgleg staðreynd að ríkisstjórnin skuli fara fram með þetta virkjunarstopp rétt fyrir kosningar á meðan tækifærin renna okkur úr greipum. Þess vegna spyr ég þingmanninn: Til hvaða ráða getum við gripið ef þetta verður neytt í gegnum þingið nú á síðustu vikum þess? Til hvaða ráða getum við gripið ef Vinstri grænir eru búnir að knýja Samfylkinguna til að samþykkja rammaáætlunina eins og hún liggur fyrir? Er ekki eina leiðin að heita því fyrir landsmenn alla að þessi mál verði tekin upp 

Virðulegi forseti. Hið alvarlega í þessu máli er að við skulum ekki hafa verið komin af stað. Rammaáætlun er auðvitað grunnurinn að einhverri sátt í þessu máli. Í þeim dæmum sem ég fór yfir áðan um efnahagslegu áhrifin þá er ég ekki að tala um einhverja virkjunarkosti sem augljóslega eiga að vera í vernd. Við erum tilbúnir að ganga langt í þeim efnum. En það er fjöldi virkjunarkosta í landinu sem er sjálfsagt að nýta. Vinstri flokkarnir hafa ekki getað komið sér saman um þessi skref og alveg ljóst, miðað við núverandi rammaáætlun, sem er afrakstur vinnu hæstv. umhverfisráðherra og atvinnuvegaráðherra, að vinstri flokkarnir horfa ekki til atvinnuuppbyggingar og fjárfestingar í íslensku samfélagi. Þeir horfa til annarra þátta og eru með aðrar áherslur. Það var kallað hér í gær að umtalsverð tækifæri fælust í óspilltri náttúru og að umhverfismál væru mikilvægust í atvinnulífi framtíðar. Við getum alveg verið sammála um það. En hefur sú virkjunarstefna sem hefur verið rekin á Íslandi og atvinnuuppbygging henni tengd eitthvað eyðilagt ímynd Íslands? Er það ekki einmitt á alþjóðavettvangi sem við státum okkur af því hvernig við stöndum fremst þjóða í því að virkja endurnýjanlega orkugjafa? Voru ekki fréttir af því í blöðunum í gær að við urðum að hjálpa eyverjum í Karíbahafi með jarðborarnir og að setja upp jarðvarmavirkjanir? Þeir eru ekki að velta fyrir sér hvort það verði einhver umhverfisspjöll af því að setja niður holu. Þeir eru að velta fyrir sér að þeir fái ódýrt og gott rafmagn frá endurnýjanlegum orkugjöfum. Auðvitað verður þjóðin að treysta því að hér verði breytt um kúrs eftir kosningar. Hér verður að breyta um kúrs. 

Virðulegi forseti. Ég er hjartanlega sammála hv. þm. Jóni Gunnarssyni um að hér verði engin skref stigin fyrr en þessi mál verða sett í þann farveg sem þau eiga heima, þar sem þau voru komin, í þjóðarsátt áður en vinstri flokkarnir komust inn í rammaáætlun með fingur sína. Ég er hins vegar ekki alveg sammála þingmanninum um að það sé samkomulag á milli stjórnarflokkanna varðandi þetta. Við sjáum hvernig er búið að skipta niður virkjunarkostunum á Suðurlandi þar sem hv. þáverandi fjármálaráðherra Oddný Harðardóttir samdi augljóslega við hæstv. umhverfisráðherra Svandísi Svavarsdóttur um að taka vatnsaflið úr neðri hluta Þjórsár, fresta því og setja frekar áhersluna á Suðurnesin þar sem vantar stórkostlega orku. Mesta atvinnuleysi á landinu er á Suðurnesjum og þeir þurfa að sjálfsögðu að byggja þar upp. En svo koma Vinstri grænir inn í þingið þegar búið er að landa þessu samkomulagi og þá er allt í einu farið að tala um að það vanti svo mikið upp á rannsóknir varðandi jarðvarmann og þetta sé svona og hinsegin og margir óvissuþættir ofan á. Það kom fram í andsvari hjá hv. þm. Guðfríði Lilju Grétarsdóttur hér áðan að slíkar efasemdir eru komnar upp. Um leið og blekið er þornað og það er verið semja sín á milli þá koma Vinstri grænir og slá það út af borðinu. Mér finnst þetta samkomulag ekki vera eitthvað sem hægt er að stóla á þegar annar stjórnarflokkurinn talar með þessum hætti. Við skulum líka minnast á það vegna þess að hér verður ekki farið í atvinnuuppbyggingu nema við virkjum á skynsamlegan hátt. Einu sinni átti ferðaþjónustan að bjarga Vinstri grænum. Það var alltaf verið að tala um að gera eitthvað annað en að virkja. Hvað gerist þegar ferðaþjónustan er svo komin sæmilega af stað í íslensku samfélagi? Jú, jú, þá á náttúrlega bara að skatta hana út af borðinu. 

Virðulegi forseti. Umræðan um önnur atvinnutækifæri og aðrar áherslur er óskiljanleg. Ég er mjög fylgjandi því að við horfum til þess að auka fjölbreytni í íslensku atvinnulífi. Ég er mjög fylgjandi því að við horfum til þess að efla nýsköpun í landinu, efla veg skapandi greina. Ég tel að við eigum að gera það. Ég held að við eigum að reyna að auka fjölbreytni í íslensku atvinnulífi eins og við getum og ég hef mikla trú á því að þær greinar sem ég nefni hérna og margar aðrar geti skilað okkur miklu í framtíðinni. En af hverju getur þetta ekki unnið saman? Hvað er á móti því að þetta vinni saman? Hvað er á móti því að byggja hér upp öflugan iðnað byggðan á skynsamlegri nýtingu orkuauðlinda okkar, fjölbreyttan iðnað sem skapar okkur mikil útflutningsverðmæti og stendur undir miklu af kostnaði ríkisins, samfélagslegum kostnaði okkar? Hvað er á móti því að gera hitt samhliða? Hefur það ekki einmitt verið stóriðjan og sjávarútvegurinn sem hafa verið, með framlögum sínum og stuðningi, uppspretta mestu nýsköpunar í landinu? Bakhjarl þeirra fyrirtækja sem hafa náð hvað lengst í mörgum tilfellum. Er það ekki nákvæmlega þannig? Ég held að ef málin eru skoðuð þá er mikið samhengi þarna á milli, sem betur fer. Auðvitað þurfum við að hvetja þessi öflugu fyrirtæki og skapa þeim grundvöll til að fjárfesta í öðrum fyrirtækjum, í nýsköpun og hinum skapandi greinum auk þess samfélagslega stuðnings sem þau hafa víða látið af sér leiða. Við verðum að horfa til allra átta í þessu. Það er engin þjóð sem ég þekki sem býr við það að hafa efni á því að nýta ekki náttúruauðlindir sínar. 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður kom inn á það í ræðu sinni að hagvöxtur væri of lágur og spár um hagvöxt væru allt of lágar. Við þyrftum að vera með hagvöxt í kringum 4,5–5,5% til að geta aukið framleiðni og skapað gjaldeyri, m.a. til að standa undir velferðarkerfinu okkar og geta greitt skuldir. Þingmaðurinn ræddi um að þau störf sem gætu skapast, og vitnaði þar í framkvæmdaskýrslu Landsvirkjunar, væru allt að 11 þúsund og hagvöxturinn gæti komist í 5% eða þau 2–3 viðbótarstig sem vantar frá núverandi stefnu ríkisstjórnarinnar, sem hefur haldið því niðri. Það er rétt að minnast á að í fyrstu efnahagsspám og stefnu ríkisstjórnarinnar lá alltaf fyrir að hér ætti að vera 3,5% hagvöxtur. Það átti að byggjast á stóriðjuframkvæmdum við Helguvík, orkustarfseminni sem þar þurfti til að tryggja orkuna og síðan uppbygginguna á Helguvík og þeirri innspýting inn í atvinnulífið sem aldrei hefur orðið og enn er beðið eftir. Ég vitna til McKinsey-skýrslunnar þar sem er verið að bera saman Norðurlöndin og Ísland. Þar er talað um atvinnugeirann sem byggir á náttúruauðlindum, sjávarútveginum, orkunni, að hluta til landbúnaði og að stórum hluta ferðaþjónustu, og að það séu þær atvinnugreinar í landinu sem bera uppi efnahagslífið og standa sig líka mjög vel í alþjóðlegum samanburði. Það er talað um að í orkugeiranum, og reyndar í hinum geiranum líka, þurfi fjárfestingarnar að skila sér víðtækar. 

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt og kemur fram í framkvæmdaskýrslu Landsvirkjunar að miðað við þessa ákveðnu ekki of hröðu uppbyggingu og nýtingu virkjunarkosta í nýtingarflokki mundu uppsöfnuð störf vera um 11 þúsund þegar mest léti. Hagvöxtur mundi á því uppbyggingartímabili aukast að jafnaði um 1,4% á ári. Hann yrði um 2,5% þegar mest léti og ef teknar hefðu verið ákvarðanir um það 2011 væri hagvöxturinn þar með sennilega að sigla í að minnsta kosti 5% á næsta ári. Þumalputtareglan segir okkur að það eru um þúsund störf sem fylgja hverju hagvaxtarprósenti. Það er alveg rétt að það er einmitt hagvöxtur byggður á framleiðsluverðmætum, eins og kemur út úr framleiðslu frá fyrirtækjum sem eru í orkufrekum iðnaði, sjávarútvegi o.s.frv., sem er byggður á sterkasta grunninum. Hann skapar útflutningsverðmæti, gjaldeyri til að efla hér allt samfélag og gerir okkur kleift að standa betur í skilum svo að við getum keypt þær nauðsynjavörur sem við þurfum að flytja inn. Hvernig ætlum við að viðhalda þeim hagvexti þegar framkvæmdatíma er lokið? Það er auðvitað vandamál hvers tíma að fást við það en eins og ég sagði áðan þurfum við að auka fjölbreytni í samfélagi okkar. Það sem mér finnst augljóst mál og augljós framtíðarsýn í því er aukin fullvinnsla afurða á Íslandi. Það hlýtur að vera einhver fasi sem er áhugavert að stíga inn í, að við sjáum fyrir okkur aukna framleiðslu úr afurðum þeirra verksmiðja sem eru hér til staðar, t.d. í álinu, og af þeim fyrirtækjum sem kæmu til landsins. Þannig værum við að skapa aukinn fjölda starfa, 

Herra forseti. Svo ég vitni aftur til McKinsey-skýrslunnar kemur það einmitt fram að neikvæða umræðan á Íslandi hefur oft og tíðum snúist um þær atvinnugreinar sem byggja á náttúruauðlindanýtingunni. Því miður hefur umræðan ekki snúist um 65% þáttinn af mannaflanum sem er ekki í náttúruauðlindanýtingu og er ekki í alþjóðlegu starfi. Það er talað um að á næstu árum þurfum við að gera einhverja samþætta áætlun sem gerir það að verkum að hver atvinnugeiri af stærstu þremur atvinnugreinunum skilar aukinni framleiðni og arðsemi. Meðal annars er sagt að 13 þúsund manns verði að fara úr þeim 65% geira yfir í meira arðsöm störf í orkugeiranum, sjávarútvegi, landbúnaði, ferðaþjónustu og síðan inn í alþjóðlega atvinnugeira sem tekur lengri tíma. Það er þó áhugavert að upp úr þeim atvinnugeirum hefur einmitt skapast þekkingariðnaður sem er að verða alþjóðlegur. Hv. þingmaður nefndi Jarðboranir og þau verkefni sem Jarðboranir eru í. Af hverju eru Jarðboranir í verkefnum hingað og þangað um heiminn? Það er vegna þess forskots sem við höfum skapað okkur með vinnslu innan lands á liðnum áratugum. Ef það verður hins vegar stöðnun innan lands í mörg ár töpum við því forskoti því auðvitað eru aðrar þjóðir og sambærileg fyrirtæki stöðugt að þróast. Ég vildi þess vegna spyrja hv. þingmann hvort hann hefði ekki áhyggjur af því að í því langtímaplani sem m.a. er minnst á í McKinsey-skýrslunni, að við þurfum að stækka kökuna í alþjóðlega geiranum, 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni þessar spurningar. Þetta er alveg hárrétt, framleiðsla á þessum vettvangi er mjög líkleg til að auka verðmætasköpun í landinu og leiða af sér arðsamari störf. Það er rétt að framleiðni okkar er of lítil. Við framleiðum of lítið á hverja vinnustund en það eru nefnilega akkúrat þau hátæknistörf sem skapast meðal annars í kringum orkufrekan iðnað, sem auka verðmæti á bak við hvert starf. Ég hef miklar áhyggjur af því hvernig það samkeppnisforskot sem við höfðum getur rýrnað og hefur gert það, álit okkar sem land og þjóð til að byggja upp fjárfestingu í hefur rýrnað. Við höfum fengið lélega einkunn í samanburði við önnur lönd í þeim skýrslum sem hafa verið gerðar, m.a. vegna pólitískrar óvissu og kannski ekki síst þess vegna. Það er því enn mikilvægara að þjóðin geri sér grein fyrir því að við næstu kosningar mun það ráðast hvert skuli stefnt, hvort snúum við af þeirri stefnu sem hefur fært okkur eins mikið niður brekkuna og raun ber vitni. Það er í raun alveg með ólíkindum hversu mikið andstæðingar orkufreks iðnaðar, vinstri flokkarnir í þessu landi, hafa reynt að skíta út svokallaða stóriðju. Menn ættu að vera stoltir af því að framleiða hér álið, einhvern umhverfisvænsta málm í heimi, og menn ættu að vera stoltir af því að gera það með endurnýjanlegum orkugjöfum. En hvernig var brugðist við við þær erfiðu aðstæður þegar fyrirtækið Alcoa tilkynnti í fyrra að þeir væru hættir við áform sín um uppbyggingu á Bakka? Það var klappað 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að spyrja hvort hæstv. umhverfisráðherra hlýði á mál mitt. Ég fagna því að hæstv. umhverfisráðherra er komin hingað til að vera viðstödd umræðuna og ástæðan fyrir því að ég spyr er að mig langar til að leggja nokkrar spurningar fyrir hæstv. ráðherra. Það háttar þannig til að þessum spurningum verður að beina til hæstv. ráðherra til að von sé að svör fáist. Ég vil óska eftir því að hæstv. ráðherra verði viðstödd þessa efnislegu umræðu. Það er út af fyrir sig gott að upphafsmaður málsins á ákveðnu tímabili, hæstv. fyrrverandi iðnaðarráðherra, er hér viðstödd en það eru hins vegar spurningar sem lúta að efni sem gerðist eftir að hæstv. iðnaðarráðherra vék úr ráðuneyti sínu og fór til annarra starfa sem gera það að verkum að ég óska eftir því að hæstv. ráðherra sé hér. Ég fagna því að hæstv. ráðherra er viðstödd. Ástæðan fyrir því að ég óska eftir aðkomu ráðherra er sú að það má segja að þau átök sem núna eiga sér stað um rammaáætlun sem við erum að ræða hófust eftir að hinn svokallaði faghópur eða verkefnisstjórnin lauk sinni vinnu og eftir að málið hafði birst í drögum að þingsályktunartillögu sem byggðist algerlega á vinnu verkefnisstjórnarinnar. Þá tók við nýr fasi. Það er rétt að Alþingi ákvað samhljóða að tveimur ráðherrum, eins konar ráðherradúett, yrði falið að fara með málið eftir að búið var að kynna á opinberum vettvangi drögin að nýju þingsályktunartillögunni. Þá var gert ráð fyrir því að hæstv. ráðherrar færu efnislega yfir málin og ég ítreka og undirstrika efnislega, í trausti þess að unnið yrði í sama anda og hafði verið gert fram að því að Alþingi ákvað að setja á laggirnar eins konar stoppistöð, eins og ég hef kallað þetta, þar sem hæstv. ráðherrar hefðu tök á því að kalla eftir frekari umsögnum og athugasemdum. Umsagnir og athugasemdir höfðu auðvitað borist á fyrri stigum, en engu að síður varð niðurstaðan sú að ráðherrarnir hefðu þetta tækifæri til að kalla eftir frekari umsögnum og athugasemdum og eftir atvikum upplýsingum þar sem þær var talið skorta. Á þeim grundvelli lagði síðan hæstv. umhverfisráðherra fram þetta plagg, þá þingsályktunartillögu sem við ræðum nú. Það sem gerðist var að í þessari nýju tillögu var gengið út frá því að taka burtu sex virkjunarkosti, þ.e. þrjá virkjunarkosti í neðri Þjórsá, Urriðafossvirkjun, Hvammsvirkjun og Holtavirkjun, og jafnframt tvo aðra virkjunarkosti eins og við öll þekkjum. Þetta hefur í för með sér að mati Orkustofnunar: „að hagkvæmustu og best rannsökuðu virkjunarkostirnir verði fluttir úr orkunýtingarflokki í biðflokk.“ Þá eru virkjunarkostir í háhita, Hágönguvirkjun 1 og 2, sem og virkjunarkostur í vatnsafli, Skrokkölduvirkjun, einnig fluttir úr nýtingarflokki í biðflokk, „án þess að faglegum forsendum sem lágu til grundvallar mati faghópa sé hnekkt.“ Ég undirstrika það sem Orkustofnun segir, án þess að faglegum forsendum sem lágu til grundvallar mati faghópa sé hnekkt. Nú ætla ég ekki að ræða þessar virkjanir sérstaklega, heldur vekja athygli á öðru. Það komu ekki aðeins ábendingar og áskoranir um þessa sex virkjunarkosti, sem hæstv. umhverfisráðherra í félagi við hæstv. iðnaðarráðherra, atvinnuvegaráðherra, ákvað að ýta út úr þingsályktunartillögunni frá því sem lagt hafði verið af stað með í drögunum sem ég gerði að umtalsefni, heldur komu líka fram ábendingar um aðra virkjunarkosti. Ég tel að hæstv. ráðherra hefði átt að fara með þær með sama hætti, taka efnislega afstöðu til þeirra breytinga sem sannarlega komu upp eftir að verkefnisstjórnin lauk vinnu sinni. Þar á ég í fyrsta lagi við Hólmsárvirkjun. Það hefur verið upplýst, m.a. á sameiginlegum fundi umhverfis- og samgöngunefndar og atvinnuveganefndar - ég hygg að það hafi verið sameiginlegur fundur frekar en fundur atvinnuveganefndar, en það skiptir ekki öllu máli. Það var upplýst af formanni verkefnisstjórnar að mistök hefðu orðið. Þegar verkefnisstjórnin vann að málum sem lutu að Hólmsárvirkjun var verið að vinna með gömul gögn, gamlar úreltar forsendur. Auðvitað getur slíkt alltaf hent. Þegar það uppgötvaðist undir lokin, í bláendann, var einfaldlega of seint að snúa við. Þá hefði maður getað ímyndað sér að á hinni nýju stoppistöð, þ.e. hinum nýja vettvangi í ferlinu sem var búinn til með löggjöfinni sem menn vísa svo mjög til, hefði einmitt verið hægt að taka efnislega afstöðu til þess, á grundvelli nýrra gagna, hinna raunverulegu gagna sem bæri að leggja til grundvallar og meta faglega og efnislega, hvar ætti að skipa Hólmsárvirkjun í flokk. Hólmsárvirkjun er núna samkvæmt þingsályktunartillögu í biðflokki. Það byggðist á því að verkefnisstjórnin taldi sig ekki hafa nægilegar forsendur til að skipa henni í nýtingarflokk þó að margvísleg rök mæltu með því, eins og kemur fram í flokkuninni. En stóra málið er að sú flokkun byggðist á úreltum gögnum. Hún byggði ekki á því nýjasta sem voru breyttar forsendur umhverfinu í hag án þess að raskað væri í neinu sem máli skiptir arðsemismarkmiðunum sem lágu til grundvallar virkjuninni. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. umhverfisráðherra: Af hverju var það ekki þannig? Af hverju var Hólmsárvirkjun ekki tekin sömu tökum og virkjanirnar sex sem ýtt var út úr drögunum að upphaflega plagginu? Það er mjög mikilvægt að fá svar við þessu vegna þess að það vekur auðvitað athygli að öll áherslan í vinnu ráðherradúettsins - ég veit að ég móðga ekki hæstv. ráðherra, gamla söngkonu, að kalla þetta ráðherradúett - sem undirbjó málið var að ýta inn í biðflokk virkjunum sem áður höfðu verið í nýtingarflokki samkvæmt drögum að þingsályktunartillögunni. Samt sem áður tóku ráðherrar ekki efnislega afstöðu til Hólmsárvirkjunar til að mynda, sem hefði bersýnilega lent í nýtingarflokki við þessar breyttu aðstæður ef málið er skoðað efnislega og faglega yfir það farið. Sama er að segja um aðra virkjun sem líka hefur verið umtöluð og þar á ég við Hagavatnsvirkjun. Það er rétt og það hefur verið margoft sagt hérna að fram komu ýmsar athugasemdir og ábendingar. Þegar maður les umsagnirnar um Hagavatnsvirkjun er yfirgnæfandi í þeim ákall um að hún fari í nýtingarflokk. Það ákall kemur til dæmis frá Bláskógabyggð, sveitarfélaginu þar sem virkjunin yrði staðsett, frá ferðamálafulltrúa uppsveita Árnessýslu, sem ætti að hafa mikla hagsmuni af því að vel sé farið með umhverfið, frá Íslenskri vatnsorku, sem er mögulegur virkjunaraðili, frá landeigendum Úthlíðartorfu og Kristni Briem. Allar þessar umsagnir eru í þá veru að færa skuli Hagavatnsvirkjun úr biðflokki í orkunýtingarflokk. Hagavatnsvirkjun er dálítið merkileg virkjun. Hvernig varð sú hugmynd til? Hún varð til upphaflega sem eins konar landgræðsluverkefni. Hugmyndin var sú að hækka vatnsyfirborð Hagavatns til þess horfs sem vatnið var í áður til að draga úr sandfoki og niðurbroti á náttúrunni. Það kom til dæmis fram hjá fulltrúa Landgræðslunnar sem kom fyrir atvinnuveganefnd að sandfokið væri gríðarlega alvarlegt umhverfisvandamál. Ein aðferðin væri að reyna að hefta það með því að hækka vatnsyfirborðið. Menn hafa meira að segja verið að velta því fyrir sér, af fjandsemi sinni við virkjunarhugmyndir per se, að það væri kannski einnar messu virði að búa til einhvers konar stíflu og hækka þannig vatnsyfirborðið og með slíkri manngerðri aðgerð að reyna að draga úr þessu mikla sandfoki. En það blasir auðvitað við að ef farið er í slíkar aðgerðir er arðsamast, skynsamlegast og sparar ríkissjóði fjármuni að nýta um leið vatnið sem miðlunarlón. Þarna er reyndar verið að tala um einhvers konar rennslisvirkjun sem hefði um leið þessi jákvæðu umhverfislegu áhrif. Þegar maður skoðar umsagnirnar sem bárust um þessa tilteknu virkjun blasir við að ef hæstv. ráðherrar hefðu viljað taka þessar tvær virkjanir sömu tökum og þeir tóku virkjanir í neðri hluta Þjórsár og aðrar virkjanir sem ég nefndi hefðu þeir fært þessa virkjun eins og Hólmsárvirkjun úr biðflokki í nýtingarflokk með skírskotun til þessara umsagna og ábendinga. Ef einhver alvara væri á bak við vinnu hæstv. ráðherra á grundvelli hinna nýju laga 

Virðulegi forseti. Þau voru mjög áhugaverð ummælin sem hv. þingmaður hafði um Hagavatnsvirkjun. Sá sem hér stendur hefur verið mikill talsmaður þess að hún yrði færð í nýtingarflokk, lagði m.a. fram þingsályktunartillögu þess efnis bæði í fyrra og í haust. Þau rök sem fram hafa komið eru sláandi. Þetta er kannski lýsandi fyrir það pólitíska plagg sem hér er og það ójafnvægi sem mér finnst gæta í meðförum ráðherra ríkisstjórnarinnar þegar þeir fóru yfir umsagnir og vísuðu til þess að þær hefðu verið þannig að hægt hefði verið að færa umtalsverðan fjölda af virkjunum úr nýtingarflokki í biðflokk, sérstaklega vatnsaflsvirkjanir sem mér finnst mjög sérkennilegt. Eins og hv. þingmaður kom inn á voru umsagnirnar um Hagavatnsvirkjun mjög jákvæðar sem og umræðan á fundum nefndarinnar. Þess vegna langar mig að fá þingmanninn til að staðfesta þann skilning minn, ef hann er honum sammála, að þau sjónarmið sem komu fram hjá þeim sem voru gegn virkjuninni voru m.a. þau að menn væru til í að hækka vatnsyfirborðið með stíflu, eins og hv. þingmaður minntist á, til að búa til allt nema nýtinguna, allt nema virkjun. Það mátti fara í allar þessar framkvæmdir en ekki fá arðsemi af framkvæmdunum. Það var líka talað um að sjónmengun yrði af línum, en það kom í ljós að virkjunaraðilinn hugðist leggja þær í jörðu. Það kom líka fram að þegar vatnsborðið væri rokkandi vegna virkjunar mundi það hugsanlega valda meira foki eða það yrði í það minnsta jafnmikið og nú. En þá kom fram hjá virkjunaraðilanum að þetta væri jafnrennslisvirkjun þannig að vatnsborðið mundi aldrei lækka eða óverulega. Því vil ég spyrja hv. þingmann hvort hann telji ekki að þetta 

Virðulegi forseti. Ég er alveg sammála hv. þingmanni um þetta. Við fórum mjög vel yfir þetta í nefndunum og við fengum líka í hendurnar plögg, m.a. úr iðnaðarráðuneytinu, sem rökstuddu enn þá betur að allar efnislegar forsendur voru fyrir því að færa þessa virkjun úr biðflokki í nýtingarflokk. Og sérstaklega vegna þess að búin var til þessi stoppistöð fyrir málið, eins og ég hef orðað það, þar sem hæstv. ráðherrar höfðu möguleika á því að taka tillit til umsagna og ábendinga sem fram kæmu, m.a. um ný gögn, og áttu raunar að gera það samkvæmt laganna hljóðan. Það hefði greitt heilmikið fyrir málinu í þessari umræðu að mínu mati ef hæstv. ráðherra hefði svarað mér núna í andsvari. Hæstv. ráðherra hlýtur að taka til máls og fara yfir þetta og önnur mál til útskýringar. Það sem stendur eftir og er ósvarað er þetta: Þegar búið var að lögleiða að hæstv. ráðherrar hefðu þessa aðkomu að málunum til að fara yfir þau, taka afstöðu til ábendinga og umsagna sem kæmu og meta ný gögn, af hverju var það ekki gert í þessu tilviki? Var það vegna þess að það hlaut að leiða til þess að virkjun sem áður hafði verið sett í biðflokk færi í nýtingarflokk? Það virðist blasa við þegar maður skoðar þetta í samhengi að vilji hæstv. ráðherra og hæstv. ríkisstjórnar og ríkisstjórnarflokkanna hafi bara staðið til eins: Að nota þennan möguleika sem opnaðist með nýju löggjöfinni til að stöðva framkvæmdir, koma í veg fyrir framkvæmdir. Það er rétt sem Orkustofnun bendir á að það er búið að raska öllu jafnvægi. Meira að segja Orkustofnun gengur svo langt að segja að þarna sé vegið að sjálfbærri nýtingu vegna þess að verið sé að ýta framkvæmdum inn á jarðhitasvæðin frá vatnsaflsvirkjununum, meira að segja 

Herra forseti. Ég er sammála hv. þingmanni um að þarna höfðu ráðherrarnir kjörið tækifæri til að sýna fram á, eins og varðandi Hólmsárvirkjun sem við ræddum nokkuð ítarlega í gær, að fagleg rök byggju að baki umsagnarferlinu, hefðu þeir tekið tillit til þeirra raka sem fram komu um Hagavatnsvirkjun. Hv. þingmaður vitnaði til orkuskrifstofu iðnaðarráðuneytisins en það er fylgiskjal með umsögn minni frá atvinnuveganefnd til umhverfis- og samgöngunefndar. Þar stendur, með leyfi forseta: „Af framangreindum virkjunarkostum má telja að mest rök séu fyrir því að færa Hagavatnsvirkjun úr biðflokk í orkunýtingarflokk. Í öðru sæti kemur síðan Hólmsárvirkjun neðri við Atley.“ Það er augljóst að ráðherrarnir höfðu ekki einasta aðgang að jákvæðum umsögnum um Hagavatnsvirkjun heldur var einnig sérstakt plagg, minnisblað, úr ráðuneyti annars ráðherrans lagt fyrir ráðherrana þar sem sagt var að sérstaklega góð rök væru fyrir því að færa einmitt þennan virkjunarkost yfir í nýtingarflokk. Það hefur verið furðuleg umræða um náttúruvernd og sandfokið. Meðal annars var einstaklega furðuleg frétt á RÚV þar sem talað var við Ólaf Arnalds prófessor sem sagði að virkjun myndi mögulega, kannski, ef til vill, valda því að fokið yrði ekki minna. Þetta átti að valda því að virkjunarkosturinn væri í uppnámi. Fréttin stóðst auðvitað enga skoðun þegar hún var lesin í gegn. En af því að þeir Sveinn Runólfsson og Ólafur Arnalds komu fyrir nefndina vil ég spyrja hv. þingmann hvort hann sé sammála því sem ég ræði í umsögn minni að stífla eða virkjun mundi halda vatnsyfirborði Hagavatns stöðugu og mundi án efa minnka uppblástur frá Hagavatnssvæðinu 

Virðulegi forseti. Uppblástur, sandfok og jarðvegseyðing er eitthvert mesta umhverfisvandamál sem við eigum við að glíma á Íslandi. Fulltrúar Landgræðslunnar sem heimsóttu nefndina sýndu með myndrænum hætti hvernig þetta birtist fólki og hvaða áhrif þetta hefur, ekki bara á nærumhverfið heldur mjög stórt svæði, þar á meðal höfuðborgarsvæðið. Það er því heilmikið tilvinnandi að reyna að draga úr þessum uppblæstri og það er svo merkilegt að Hagavatnsvirkjun er og getur verið liður í því. Ég veit að hæstv. ríkisstjórn segist á tyllidögum vilja hafa græn viðhorf í forgrunni og bara af þeirri ástæðu hefði maður haldið að fullt tilefni hefði verið til að horfa sérstaklega til Hagavatnsvirkjunar í ljósi þessa. Einnig vegna þess sem ég ítrekaði áðan að það er beinlínis gert ráð fyrir því með nýju lögunum, þeirri lagabreytingu sem samþykkt var, að tækifærið yrði notað til að fara faglega yfir hluti ef nýjar upplýsingar bærust og umsagnir gæfu tilefni til. Það hefur augljóslega ekki verið gert í þessu tilviki. Ég ætla að vekja athygli á einu. Menn tala oft sem svo að virkjanir og ferðaþjónusta fari illa saman. Það á ekki við í þessu tilviki. Þvert á móti bentu ferðaþjónustuaðilar á þessu svæði á að virkjun hefði í för með sér að þeim slóðum sem liggja að vatninu, sem menn fara um á stærri bílum en hamla för annarra, yrði breytt í vegi. Það væri auðvitað hægt að kveða á um með umhverfismati hversu vel uppbyggðir þeir yrðu. Þarna væri hægt að opna ferðamönnum, en á þessu svæði fer fjöldi þeirra vaxandi, leið inn á nýtt svæði til að skoða. Við sjáum að öll umhverfissjónarmið 

Virðulegi forseti. Því ber nú að fagna á þessu fagra síðdegi að nú þegar hafa tveir ráðherrar orðið við kalli þeirra sem mæla mest í þessu máli og komið hingað og tekið sæti í þingsalnum. Það eru hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra og hæstv. utanríkisráðherra. Ég tel að í svo stórum málum sem verður að ríkja breið sátt um þá verði ráðherranna að leggja við hlustir í þingsal og horfa á það sem fer fram. Það er sérstaklega mikilvægt fyrir fagráðherrana í hverju máli að geta gripið inn í umræðuna, leiðrétt ef um einhvern misskilning er að ræða eða upplýst enn frekar. Í mörgum málum er það þannig að við í minni hlutanum tölum fyrir tómum sal og fáum ekki svör við þeim spurningum sem við höfum. Við ræðum áfram rammaáætlun sem hefur verið farið nokkuð vel yfir. Ég hef ekki blandað mér í umræðu um þá virkjunarkosti sem voru teknir út úr rammaáætlun heldur lít ég til lögformlegra leiða, túlkun laganna og umræðu um þingsályktunartillöguna sjálfa vegna þess að þar liggur mitt sérsvið. Fulltrúar Framsóknarflokksins í umhverfis- og samgöngunefnd eru betur til þess fallnir að fjalla um virkjunarkostina sem voru teknir úr nýtingarflokki og settir í bið. Það sem stendur upp úr að mínu mati er það sem ég hef komið inn á í andsvörum. Að það þurfti að mati þeirra sem komu að þessari vinnu komu að skjóta nokkurs konar lagagrunni undir rammaáætlunina. Gera hana lögformlega svo hægt væri að vísa til þess í framtíðinni að sú 13 ára heildstæða vinna sem farið var af stað með í sátt og samlyndi á faglegum nótum liti til erlendra ríkja varðandi röðun á virkjunarkostum, því sem fór í bið og því sem fór í friðlýsingu. Að þetta afar faglega ferli mundi byggja á lagalegum grunni. Það voru síðan samþykkt lög um verndar- og orkunýtingaráætlun nr. 48/2011, 11. maí 2011 eins og ég hef farið yfir. Þar var lögformlegum stoðum skotið undir rammaáætlunina. Það sem gerist hins vegar í tíð þessarar ríkisstjórnar, sem engum datt í hug þegar frumvarpið sem varð síðan að lögum var til umræðu í þinginu, er að ríkisstjórnin fer þá leið sem við stöndum nú frammi fyrir og sitjum uppi með að því er virðist vera. Að setja fingur sína í ferlið á lokametrum í vinnslu plaggsins og breyta því frá því sem var búið að samþykkja og raunverulega að mynda sátt um. Ég hef að nokkru leyti líkt því ferli við stjórnarskrárferlið því það kemur fram í þessari þingsályktunartillögu að sérstök vefsíða var opnuð til að gera allar upplýsingar og ákvarðanir opnar strax fyrir almenningi. Það var lögð áhersla á að leita samráðs við hagsmunaaðila o.s.frv. Það var að skapast þjóðarsátt um tillöguna en þá var svikið, eins og vinstri flokkarnir hafa svo oft gert eftir að þeir komust til valda, málum breytt og þau sett í uppnám. Við sjáum það á lengd þessarar umræðu hér við síðari umr. að það ríkir síður en svo sátt með þær breytingartillögur sem ríkisstjórnin leggur upp með í rammaáætlun. Við þingmenn erum að reyna að finna út úr því lagatæknilega séð hvernig er hægt að vinda ofan af þessari vitleysu, komist ríkisstjórnin áfram með málið í gegnum þingið. Það eru einungis örfáar vikur fram að kosningum. Það er með ólíkindum að ríkisstjórnin skuli fara fram með málið í ófriði korter í kosningar og binda þar með hendur næstu ríkisstjórnar í því veigamikla máli sem var fullkomin sátt og samkomulag um. Auðvitað þurftu allir að gefa eftir eins og þegar um samningaviðræður er að ræða en þetta er enn eitt málið sem ríkisstjórnin kýs að fara fram með í ófriði þegar friður er í boði. Líklega verða það eftirmæli þessarar ríkisstjórnar að fara fram með mál í ófriði þegar friður er í boði.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir þessa ágætu ræðu. Mig langar að spyrja hvort hún telji að það samráðsferli sem verkefnisstjórnin átti sjálf, samkvæmt sínu erindisbréfi við alla þá sem höfðu áhuga á því að tjá sig um málið, hefði verið fullnægjandi. Að mínu viti var viðhaft mjög viðamikið samráð og ég tel að það hafi verið fullnægjandi. Hv. þingmaður minnist aðeins á það í ræðu sinni, er hún sammála mér um þetta? Á blaðsíðu 23–25 í 13. kafla í nefndaráliti meiri hlutans eru athugasemdir eða ábendingar meiri hluta nefndarinnar um áherslur til næstu verkefnisstjórnar. Af því að hv. þingmaður talaði um að hún væri meira að tala um formið og velta því fyrir sér og hvernig þetta lögformlega allt saman ætti að ganga fyrir sig, langaði mig að vita hvort hún væri búinn að setja sig inn í þær hugmyndir og ábendingar meiri hluta nefndarinnar. Mér þykir kaflinn mjög athygliverður. Þarna er margt alveg ágætt en þegar maður lítur yfir það í heild tel ég að á ferðinni séu það viðamiklar breytingar, þetta mun allt saman fara inn í löggjöfina, að ferlið verði orðið það flókið að verði það að veruleika verði þess langt að bíða þar til nokkur virkjunarkostur færist úr biðflokki í nýtingarflokk. Mig langar að vita hvort hv. þingmaður sem er lögfræðingur, hafi skoðað þennan kafla.

Virðulegi forseti. Fyrst er spurt um samráðsferlið og hvort það hafi verið fullnægjandi að mínu mati. Já, ég tel að það hafi verið algerlega fullnægjandi og vel það því það má lesa í plöggum sem fylgja með þessari þingsályktunartillögu, og eins víðast hvar á vefnum og á rammaáætlun.is, að það var mjög faglega og vel að verki staðið. Ef við lítum yfir það hverjir voru tilnefndir til dæmis í seinni hópinn eru þeir tilnefndir af náttúruverndarsamtökum, Orkustofnun og Umhverfisstofnun þannig að allir málsaðilar voru kallaðir að þeirri vinnu og allir fengu að koma sínum sjónarmiðum að. Almenningur kom sjónarmiðum sínum að með því samráðsferli og fyrir utan það voru haldnir fleiri, fleiri kynningarfundir á verkefninu. Þess vegna er svo sorglegt í hvaða ferli málið er komið og að verið sé að búa til rammaáætlun Vinstri grænna þegar þetta víðtæka samband hafði náðst. Það er alveg hreint með ólíkindum. 

Hæstv. forseti. Mig að spyrja hv. þingmann hvort hún hafi einhverjar upplýsingar um það eða skoðun á því hvers vegna og hvenær var ákveðið að víkja frá því uppleggi sem var í skipunarbréfi verkefnisstjórnar. Skipunarbréf verkefnisstjórnar var gefið út 21. ágúst 2007 og í því kemur fram að iðnaðarráðherra muni á grundvelli niðurstöðu skýrslu verkefnisstjórnar og að höfðu samráði við umhverfisráðherra og verkefnisstjórnina leggja fyrir Alþingi fyrir lok ársins 2009 tillögu að rammaáætlun um verndun og nýtingu náttúrusvæða. Hér kemur ekkert fram um að iðnaðarráðherra hafi ætlað sér að hafa eitthvert samráðsferli eftir að verkefnisstjórnin lyki störfum. Þvert á móti kemur sú hugsun fram að verkefnisstjórninni var falið að hafa víðtækt samráð við almenning og alla hagsmunaaðila á starfstíma sínum með kynningarfundum á sérstakri vefsíðu. Það var alveg ljóst þegar verkefnið var sett af stað, eða þessi áfangi vinnunnar, að það var ætlun ráðherra og stefna ríkisstjórnarinnar að verkefnisstjórnin mundi hafa þetta samráð og halda utan um það. Ég spyr hv. þingmann: Veit hann hvenær þessi stefnubreyting átti sér stað, hvers vegna og hvernig hún var rökstudd? Mér finnst mjög athyglivert hvernig málið hefur þróast. Eins og ég hef farið yfir í ræðu minni hef ég mjög miklar áhyggjur af framhaldinu en ber enn þá von í brjósti um að hægt sé að koma því í rétt hjólför. Þingmenn úr öllum flokkum hafa lýst því yfir að þessi aðferðafræði og aðferð sé rétt, að reyna að ná sátt í málaflokknum, en þá verður að fylgja ferlinu allt til enda. Við verðum að fylgja hinum faglegu niðurstöðum og klára málið á þeim vettvangi en ekki með einhverjum pólitískum fingraförum.

Virðulegi forseti. Þetta er mjög góð spurning hjá hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur. Hún fór yfir erindisbréfið, hvenær verkefnishópurinn hafi átt að skila af sér o.s.frv. og spyr jafnframt í leiðinni hvenær ferlinu var breytt. Þáverandi iðnaðarráðherra gerði ekki ráð fyrir að því yrði breytt fyrr en búið væri að skjóta undir það lögformlegri festu eins og gert var. Þar með átti það að fara óbreytt í gegn, m.a. vegna þessa góða og víðtæka samráðs. Ég veit ekki með vissu hvenær því var breytt þannig að ég álykta sem svo að svar við þeirri spurningu megi finna í gögnum sem liggja að baki frumvarpi til laga nr. 48/2011, um verndar- og orkunýtingaráætlun, sem voru samþykkt í þinginu 2011. Ég hef ekki lesið þá grein nýlega þar sem þetta 12 vikna ferli fer af stað varðandi þær umsagnir sem voru settar þar inn í frumvarpið. Ef það finnst ekki í greinargerð um þá lagagrein rökstuðningur fyrir því hvers vegna var breytt af leið hljóta það að vera gögn sem liggja inni í hv. utanríkisráðuneyti. Þingmenn eru svo heppnir í dag að hér situr hæstv. umhverfisráðherra og getur svarað því hvaða gögn liggja að baki því að skipt var um kúrs í því efni. Ég reikna með að það megi finna skýringuna í gögnum sem liggja að baki frumvarpi þessarar nefndar. Ég vona að það svari spurningunni og varpi nýju ljósi á umræðuna.

Virðulegi forseti. Það er dálítið löng leiðin úr sæti mínu hingað í ræðustól og ég bið hæstv. forseta velvirðingar á hversu langan tíma það tók að koma mér hingað upp en  Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og ég verð að segja að ég tek undir mikið af þeirri gagnrýni sem þar kom fram. Mig langar að spyrja hv. þingmann í framhaldi af gagnrýninni sem hún setur fram á rammaáætlunina og þær ógöngur sem þetta ferli er allt saman komið í. Hún talaði um að þetta væri rammaáætlun Vinstri grænna en ekki, eins og lagt var með í upphafi þessa verks fyrir allmörgum árum, leiðin til að sætta ólík sjónarmið og finna út í eitt skipti fyrir öll aðferðina við að flokka náttúruauðlindir okkar í nýtingar- eða verndunarflokk. Ég tek undir með hv. þingmanni og mér finnst athyglisvert að framsóknarmenn og minni hluti nefndarinnar, fulltrúi Framsóknarflokksins, leggur til að málinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar. Við sjálfstæðismenn fórum þá leið að við lögðum fram frumvarp, sem hefði að sjálfsögðu verið eðlilegt að ræða samhliða þessu máli eða verið á dagskrá sem næsta mál því það tengist beinlínis. Í frumvarpinu leggjum við til að verkefnisstjórnin verði kölluð saman og henni falið að ljúka verkinu, að raða þessum kostum ekki bara eftir númerum heldur að flokka kostina 

Virðulegi forseti. Eins og fram hefur komið hefur vinnan við rammaáætlun staðið í 13 ár, að mestu í sátt og samlyndi. Framsóknarflokkurinn hefur komið mjög að því að taka ákvarðanir sem hafa lotið að því að skapa sátt, akkúrat eins og þingmaðurinn fór yfir. Sátt um hvað ætti að virkja, hverju ætti að hlífa og hvað ætti að friðlýsa, þannig að það sé sagt hér. Við framsóknarmenn erum langþreyttir til vandræða og vorum að vonast til þess að ríkisstjórnin mundi reyna að sjá að sér og þess vegna leggjum við til að málinu verði vísað aftur til hennar. Því fylgir jafnframt að stigið verði skref aftur á bak og áætlunin færð til fyrra horfs, þannig að efnislega eru tillögur framsóknarmanna og sjálfstæðismanna eðlislega líkar. Tillaga sjálfstæðismanna er róttækari að því leyti að þar er beinlínis farið fram með tillögu að lagabreytingu. Það má vel vera að sú tillaga verði fyrir rest notuð eftir kosningarnar því ef fer fram sem horfir, að ríkisstjórnin ætli að taka þingsályktunartillöguna í gegnum þingið á minnsta mögulega meiri hluta  
             Að lokum væri afar gott að þegar hæstv. utanríkisráðherra er hér í salnum hafi hann munninn kannski aðeins minna opinn.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir svarið en ég verð að segja að ég er ekki alveg sammála því að tillögur okkar sjálfstæðismanna og framsóknarmanna séu þær sömu því að við erum einmitt að taka þetta frá ríkisstjórninni. Við viljum ekki fela ríkisstjórninni að vinna málið áfram heldur láta það í hendur þeirra faglegu sjónarmiða og faglegu hópa sem unnu þetta verk áður en ríkisstjórnin setti pólitísku fingraför sín á það. Þar eru áherslur okkar kannski ekki alveg samhliða. Mig langar til að spyrja hv. þingmann, ef þessi rammaáætlun verður samþykkt með minnsta mögulega mun - og ég leyfi mér að fullyrða það. Ég horfi á hv. þm. Guðfríði Lilju Grétarsdóttur sem ég er ekki alltaf sammála í þessum málum. Ég veit að við höfum ekki sömu skoðun á einstaka þáttum hérna en ég leyfi mér að fullyrða að hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir er heldur ekki sátt við þá niðurstöðu sem yrði þá samþykkt með minnsta mögulega mun. Þetta er þá einhver lægsti samnefnari sem enginn er ánægður með og það sem verra er, lægsti samnefnari út úr því faglega ferli sem við vorum að binda vonir við að okkur tækist að hafa þetta í. Mig langar að spyrja hv. þingmann, ef það gerist, hvort hún telji það lok þessa ferlis. Er þetta þá bara ónýtt? Ég segi það fyrir mig og ég held að ég tali fyrir munn flestra ef ekki allra í mínum þingflokki, ef þingsályktunartillagan verður samþykkt eins og lagt er upp með núna þá lýsi ég mig algerlega óbundna af þessari rammaáætlun. Þá er þetta bara rammaáætlun þessarar ríkisstjórnar og henni verður breytt. Það er mjög miður, 

Virðulegi forseti. Það skal tekið fram í upphafi að við framsóknarmenn fórum af stað með vinnu að þessari rammaáætlun fyrir tæpum 14 árum akkúrat með það markmið að færa virkjana- og orkumál upp úr pólitískum skotgröfum og upp á faglegt plan. Þegar við þingmenn Framsóknarflokksins stöndum svo hér í þinginu og sjáum í hvaða pólitísku skotgrafir málið er farið hjá ríkisstjórninni þá verð ég að lýsa yfir vonbrigðum. Tillögur framsóknarmanna og sjálfstæðismanna eru eðlislíkar vegna þess að við leggjum til mildari leið heldur en sjálfstæðismenn. Við leggjum til að ríkisstjórnin taki málið til sín aftur og endurveki og endurræsi þá faglegu vinnu sem 

Virðulegi forseti. Ég hafði vænst þess að hæstv. umhverfisráðherra mundi hlýða mál mitt og þar sem hún hefur verið viðstödd umræðuna til þessa þá væri ágætt að fá að vita hvort hún muni hlusta því annars mundi ég geyma áfram það sem ég gat ekki rætt í gær þar sem enginn ráðherra var viðstaddur. Ég hafði hug á að spyrja hæstv. ráðherra nokkurra spurninga. Ég var að velta því fyrir mér áðan hvort ég gæti beint máli mínu til hæstv. utanríkisráðherra sem er fyrrum umhverfisráðherra síðan einhvern tímann seint á síðustu öld og hefur oft mikinn áhuga á að taka þátt í umræðunni, en þar sem hann er líka horfinn úr salnum þá held ég að ég verði að taka fyrir annað mál, af nógu er að taka. Ég geymi þá ræðu mína þar sem spurningarnar til ráðherranna koma, því ég hef aðeins fimm mínútur og það gengur nokkuð hratt á þann tíma. Mér finnst tvennt hafa staðið upp úr í umræðunni til þessa, sem hefur verið góð og málefnaleg. Mér hefur þótt það nokkuð skýrt og það var kannski vitað fyrir að mjög ólík sjónarmið væru annars vegar hjá þeim sem bera fram þessa tillögu og síðan okkur í stjórnarandstöðunni, eða þá alla vega í Framsóknarflokknum og Sjálfstæðisflokknum, varðandi hvort eðlilegt jafnvægi sé og hvort gætt hafi verið að því að ná þessari víðtæku sátt. Hugmyndafræðin á bak við rammaáætlunina var sú að reyna að ná sátt og það þýðir auðvitað að sjónarmið þeirra sem ganga lengst í þá átt að vernda allt og hins vegar þeirra sem ganga lengst í að nýta allt, sumir mundu kalla það öfgar, yrðu undir. Það yrði hin breiða miðja sem yrði niðurstaða þessa sáttmála. Ég hef verið á þeirri skoðun að þarna hafi meiri hlutanum mistekist og meginþungi í þessari þingsályktunartillögu hafi orðið á vernd og bið og stöðnun. Síðan hefur mér fundist skorta verulega á umræðuna um hvernig við ætlum að byggja upp atvinnulífið og hvaða efnahagsstefnu við ættum að hafa hér til lengri tíma. Ég hef til að mynda bent á skýrslu McKinsey-ráðgjafarfyrirtækisins sem greindi óumbeðið íslenskt efnahagslíf. Það bendir á að íslenski orkugeirinn, sjávarútvegsgeirinn, landbúnaður og ferðaþjónustan, sem byggja á nýtingu náttúruauðlindanna, væru þess eðlis að það væru atvinnugreinar sem stæðust alþjóðlegan samanburð. Þær gætu staðið undir hagvexti til lengri tíma og ef við nýttum auðlindirnar skynsamlega, auðvitað á sjálfbæran hátt, og gætum haldið áfram á þeirri braut sem við höfum verið á á síðustu áratugum - þá er ég ekki að tala um að byggja hér álver á fimm ára fresti eins og alltaf virðist vera stimplað á okkur sem tölum fyrir náttúrunýtingu, langt þar í frá. Það er einmitt hin breiða nýting, fjölbreytt atvinnulíf sem við höfum talið mikilvægast í þessu sambandi. Ég bendi á að í samanburði við til að mynda Noreg - ef ég man tölurnar rétt þá er atvinnulíf Norðmanna byggt á því að um 29% þess byggist á nýtingu náttúruauðlinda. Um 14% byggjast á svokölluðum alþjóðlegum samkeppnisfyrirtækjum. Á Íslandi erum við einungis með 12% í þeim geira sem er mun lægra heldur en t.d. Svíþjóð og Danmörk svo dæmi séu tekin, en nokkuð lík Noregi. Aftur á móti erum við með mjög stóran geira innan lands sem við tölum eiginlega aldrei um, geira sem framleiðir allt of lítið. Það er allur opinberi þjónustugeirinn, líka að hluta til minni fyrirtæki á Íslandi, þjónustugeirinn innan lands og hluti af ferðaþjónustunni. Þar er framleiðni allt of lítil, þar er arðsemin allt of lítil. Þetta hefur mér fundist skorta umræðu um í sambandi við rammaáætlunina. Rammaáætlun er auðvitað grundvöllur þess að nýta náttúruauðlindirnar okkur til hagvaxtar, til verðmætasköpunar og atvinnusköpunar, sem er svo mikilvægt. Þau sjónarmið sem meiri hlutinn leggur fram skortir og í rökræðunni sem hér hefur 

Virðulegi forseti. Það er dálítið erfitt að átta sig á því hvert verið er að stefna með þessari þingsályktunartillögu eins og hún liggur fyrir nú við síðari umræðu. Í raun má segja sem svo að þegar tillagan var lögð fram upphaflega hafi stefnan verið mjög skýr. Hún fólst í því að leggja litla sem enga áherslu á vatnsaflsvirkjanir en leggja höfuðáherslu á jarðhitavirkjanir. Það má kannski segja sem svo að ef við lesum bara textann eins og hann birtist okkur í tillögunni sjálfri sé ekkert hvikað frá því, því að meiri hluti nefndarinnar hefur afgreitt það frá sér óbreytt. Við verðum hins vegar að lesa textann jafnhliða nefndaráliti meiri hlutans og þá kemur svolítið annað hljóð í strokkinn. Þá kemur nefnilega fram að sagt er að skoða þurfi eitt og annað. Segja má að verið sé að útskýra fyrir okkur í býsna löngu máli að þrátt fyrir allt séu jarðhitavirkjanir býsna vondur kostur, þær séu mengandi, þær hafi þessi og hin áhrifin, þær hafi áhrif á umhverfið, þær hafi áhrif á andrúmsloftið og þar fram eftir götunum þannig að skilaboðin eru orðin mjög óskýr. Hins vegar kemur fram í áliti Orkustofnunar þegar málið var lagt fram að þeir telja að með áherslunni á jarðhitavirkjanirnar en engri áherslu á vatnsaflsvirkjanirnar sé í raun og veru verið að stefna í hættu markmiðum um sjálfbæra uppbyggingu raforkuframleiðslunnar. Það eru nokkuð stór orð, það er dálítið merkilegur hlutur. Það sem greinilega er verið að segja er að með því að hverfa frá áherslunni á vatnsaflsvirkjanirnar, sem öll rök styðja annars, sé verið að leggja af stað út í eitthvert ferli þar sem óvissan er meiri, þar sem áhrifin verða miklu umdeildari, þar sem ýmsar spurningar vakna sem hefur að hluta til ekki verið svarað. Ég vil spyrja hv. þingmann: Hvernig lítur hann á þetta plagg þegar það er komið þangað sem það er í dag? Er það á vissan hátt tilræði 

Virðulegi forseti. Ég hef einmitt rætt það þegar ég hef komið hingað í ræðustól í þessu máli. Þá hef ég bent á að mér finnist það mjög sérkennilegt að ríkisstjórnin og meiri hlutinn vari mjög við vatnsaflsvirkjunum og leggi meiri áherslu á umhverfisvernd en minni áherslu á efnahagslega og samfélagslega þætti. Mér finnst að það sé ójafnvægi í þessum þáttum og hef alveg skilning á þeim rökum. Ég tel að menn séu komnir of langt þar. Það er merkilegt að það skuli síðan verða niðurstaðan í þingsályktunartillögunni að þeir hafni vatnsaflsvirkjunum, sem við þekkjum nokkuð reynsluna af og eru undirstaðan í raforkukerfi okkar. Orkustofnun bendir einmitt á að það þurfi að vera ákveðið jafnvægi þarna á milli vegna þess að jarðvarmavirkjanirnar séu allt annars eðlis á meðan vatnsaflsvirkjanirnar skaffi okkur rafmagn frá fyrstu stundu í nokkuð stöðugu magni. Það er mjög merkilegt að það skuli síðan hafi síðan orðið niðurstaðan að það séu fyrst og fremst jarðvarmavirkjanir í þingsályktunartillögunni. Að setja virkjunarkost í nýtingarflokk þýðir ekki að hann verði nýttur. Það var nú eitt af því sem ég ætlaði að spyrja hæstv. umhverfisráðherra út í, þ.e. hvernig umhverfisráðherra litist á að skipta biðflokknum upp í tvo flokka, sérbiðflokk, sem væri rannsóknarbiðflokkur eða biðflokkur til nýtingar sem auðveldara væri að fá fjármuni í, og svo annan biðflokk sem yrði mjög stór og mundi auðvitað hafa yfirbragð geymslustofnunar. Ég held að það sé afleiðing þess þegar menn byrja að véla um alla mögulega 

Virðulegi forseti. Eftir því sem maður hugsar betur um þetta plagg þar sem það er statt núna finnst mér birtast í því einhver pólitísk tvíhyggja. Annars vegar kemst meiri hlutinn að þeirri niðurstöðu að sennilega sé best að hafa það bara eins og ríkisstjórnin lagði upp með, að áherslan verði á þær háhitajarðhitavirkjanir sem Orkustofnun varar annars við. Orkustofnun bendir á að minni áhersla á vatnsaflsvirkjanir þýði það að markmiði um sjálfbæra uppbyggingu raforkuframleiðslu sé stefnt í hættu, samþykki meiri hlutinn það. Hins vegar er eins og meiri hlutinn hafi fengið efasemdir, samviskubit, og skrifar texta inn í nefndarálitið þar sem varað er við ýmsum þáttum varðandi jarðhitavirkjanirnar. Þar er efasemdum lýst og sagt að áleitnar spurningar hafi vaknað um sjálfbærni orkuvinnslunnar, sjálfa sjálfbærnina, grundvallaratriði, um mengun grunnvatns af völdum skiljuvökva eða affallsvatns, sem sagt um að neysluvatnið okkar kunni að mengast ef farið verði út í þessar virkjanir, að loft mengist af völdum brennisteinsvetnis, með öðrum orðum að andrúmsloftið sem við drögum að okkur mengist, og síðan kunni jarðvarmavirkjanir að kalla fram jarðskjálftavirkni. Síðan er hnykkt á til að undirstrika alvöru málsins að veruleg umhverfisspjöll felist í hverri einustu virkjunarframkvæmd á háhitasvæði, en samt er tillagan sú að þessi svæði og virkjanir eiga eftir sem áður að fara í nýtingarflokk. Ég veit eiginlega ekki alveg á hvaða vegferð menn eru. Þeir hafna vatnsaflsvirkjunum, sem öll rík hníga til og valda mjög litlum umhverfislegum áhrifum, t.d. virkjanir í neðri hluta Þjórsár á manngerðum svæðum, en leggja síðan til að farið verði í virkjanir sem bæði mengi hjá manni andrúmsloftið og vatnið sem maður drekkur og kalli síðan fram jarðskjálfta ofan í kaupið. 
            

Herra forseti. Það er ófögur lýsing sem hv. þingmaður les upp úr nefndaráliti meiri hlutans um málið. Ég segi enn og aftur að það að flokka kosti í nýtingarflokk þýðir ekki að viðkomandi virkjunarkostur verði nýttur, hann verður hins vegar rannsakaður meira en ella, m.a. þeir þættir sem hv. þingmaður nefnir. Ég held að þingmaðurinn hafi hitt naglann á höfuðið þegar hann sagði að meiri hlutinn hefði fengið samviskubit þegar hann sá í hvaða óefni var komið eftir að vera búinn að véla um málið í nær tvö ár, að þá hafi menn uppgötvað að niðurstaðan væri þeim alls ekki að skapi og hafi fengið samviskubit yfir því. Þess vegna sé sett eitt og annað í tillöguna til að reyna að draga úr áhrifum þess að leggja fram þingsályktunartillögu með þeim ósköpum sem hv. þingmaður lýsti að gæti gerst. Aðalatriðið er að það er ójafnræði á milli þessara þátta. Búið er að fara um plaggið pólitískum höndum. Ég held að að einhverju leyti byggist niðurstaðan á heift síðustu ára gagnvart vatnsaflsvirkjunum, til að mynda gegn Kárahnjúkavirkjunum. Hins vegar er rétt að minna á það varðandi virkjanir í neðri hluta Þjórsár að hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra, formaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, Steingrímur J. Sigfússon, sagði að hann teldi skynsamlegra að virkja neðri hluta Þjórsár en að virkja inni á hálendinu af því að rennslisvirkjanir væru í byggð, en nú er búið að henda þeim virkjunum út. Vissulega eru verulegar umhverfisraskanir af völdum vatnsaflsvirkjana en þær eru þekktar þegar virkjunin er byggð og við þekkjum reynsluna af þeim. Þess vegna segi ég enn og aftur að 

Hæstv. forseti. Ég hafði ætlað mér í þessari ræðu að beina nokkrum spurningum til hæstv. utanríkisráðherra, sem var iðnaðarráðherra í ágúst 2007 þegar verkefnisstjórn um rammaáætlun, sú sem þá skipuð, tók sæti í 2. áfanga rammaáætlunar. Mig langar að vita hvort hæstv. forseti geti upplýst mig um hvort hæstv. utanríkisráðherra sé hér í húsi svo ég geti beint til hans spurningum.

Óskar þingmaðurinn eftir hæstv. utanríkisráðherra?

Já, hann var hér í húsi áðan og ég ætlaði að beina til hans ákveðnum spurningum.

Forseti mun kanna hvort hægt sé að hafa samband við hæstv. utanríkisráðherra.

Kærar þakkir. Árið 2007, þegar 2. áfangi rammaáætlunar fór af stað og verkefnisstjórn var skipuð, var hæstv. utanríkisráðherra, Össur Skarphéðinsson, iðnaðarráðherra og á stórum fundi í Þjóðmenningarhúsinu var verkefnisstjórnin skipuð. Þar hélt hæstv. ráðherra ágætisræðu um með hvaða hætti hann teldi að vinnan mundi fara fram. Kjarnann í því sem ráðherrann talaði um sjáum við í skipunarbréfi verkefnisstjórnarinnar, en þar kemur fram að ríkisstjórnin hafi einsett sér að skapa sátt um vernd og nýtingu náttúrusvæða og leggi því áherslu á að ljúka rannsóknum á verndargildi þeirra. Síðan kemur fram í skipunarbréfinu að verkefnisstjórnin skuli upplýsa iðnaðarráðherra, umhverfisráðherra og Alþingi reglulega um störf sín og - takið eftir - að hafa víðtækt samráð við almenning og aðra hagsmunaaðila á starfstíma sínum, m.a. með kynningarfundum og sérstakri vefsíðu með upplýsingum fyrir almenning og hagsmunaaðila. Áður en ég held lengra vil ég taka það sérstaklega fram að ég var skipuð í téða verkefnisstjórn. Ég reyni að byrja allar ræður mínar í málinu á því vegna þess að þær litast kannski örlítið af því að ég sat þar. Þarna kemur sem sagt fram að verkefnisstjórnin átti að sinna þessu samráði og ég tel að hún hafi gert það. Ég tel að verkefnisstjórnin hafi sinnt því hlutverki sínu vel og að raunar hafi hún sinnt hlutverki almennt vel. Auðvitað takmarkast vinna verkefnisstjórnar af þeim tíma, fjármunum, tækjum og tólum sem hún hafði til vinnunnar. Í næsta áfanga mun vonandi verða þróuð enn betri aðferðafræði á grunni þeirrar aðferðafræði sem þegar hefur verið búin til. Í erindisbréfinu kemur jafnframt fram að iðnaðarráðherra muni á grundvelli niðurstaðna skýrslu verkefnisstjórnar og að höfðu samráði við umhverfisráðherra verkefnisstjórnar leggja fyrir Alþingi fyrir lok ársins 2009 tillögu að rammaáætlun um verndun og nýtingu náttúrusvæða með áherslu á vatnsafls- og jarðvarmasvæði. Það er það sem lagt var af stað með í upphafi. Spurning mín, sem fram hefur komið í andsvörum í dag, er: Hvers vegna var breytt um kúrs í málinu? Á hvaða rökum var sú ákvörðun tekin að það samráð og það mikla kynningarferli sem verkefnisstjórnin réðist í á grundvelli þessa skipunarbréfs var ekki talið nægjanlegt?

Góð spurning.

Hvaða rök lágu þar að baki? Hvaða sjónarmið voru það? Hefði það legið fyrir í upphafi að allt samráðsferlið yrði síðan á vegum ráðherra hefði verkefnisstjórnin hvorki þurft að eyða sínum tíma né fjármunum skattborgaranna í það samráðsferli sem hún stóð í eða eytt þeim mikla tíma sem í það fór. Getur verið að þegar leið á vinnu verkefnisstjórnar og faghóparnir voru komnir vel áleiðis með störf sín hafi þeim, sem áttu síðan að taka við málinu og voru þá komnir í ríkisstjórn, ekki litist á hvert málið stefndi? Er það ástæðan fyrir því að gripið var inn í og ákveðið að fara með málið í þetta ferli? Mig langar svo að vita hvernig sú ákvörðun var tekin. Var samráðið sem verkefnisstjórnin sinnti ekki talið nægjanlegt? Var það ekki nógu vel gert? Hvers vegna var það ekki fullnægjandi? Ég tel að allir sem höfðu áhuga á því að koma sjónarmiðum sínum að hafi haft tækifæri til að koma þeim skilaboðum til verkefnisstjórnar, sérstaklega í ljósi þess að í skipunarbréfinu segir að það sé verkefnisstjórnin sem fara eigi með samráð og kynningar en ráðherra muni svo á grundvelli niðurstaðna verkefnisstjórnar leggja fram tillögu um rammaáætlun. Ég vonast svo sannarlega til að geta spurt hæstv. ráðherra að því seinna í umræðunni, þó að hæstv. þáverandi iðnaðarráðherra, núverandi utanríkisráðherra sé horfinn á braut, að mér sýnist,  Ég ætlaði nú ekki að eyða öllum dýrmætum tíma mínum í þetta mjög svo mikilvæga mál. Mig langar að beina máli mínu að nefndaráliti meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar og þá sérstaklega að þeim atriðum sem fram koma um það sem meiri hlutinn telur að næsta verkefnisstjórn eigi að hugsa um, eins hvað Alþingi og ráðherrar eigi að hugsa um fyrir næstu verkefnisstjórn, væntanlega með tilliti til þess að breyta þeirri lagaumgjörð sem í gildi er varðandi starf verkefnisstjórnar. Það kemur fram á bls. 13 og síðan í kafla 13, sem er á bls. 23 og áfram. Á bls. 13 er fjallað um álitaefni um orkunýtingu á háhitasvæðum. Þar segir að meiri hlutinn telji að næsta verkefnisstjórn skuli kanna sérstaklega þau varúðarsjónarmið sem fram koma í athugasemdum við tillöguna. Sérstaklega þurfi að horfa til neikvæðra áhrifa af völdum mengunar enda séu háhitasvæðin mörg sem um ræðir í nágrenni byggðar. Er því haldið fram af meiri hlutanum að verkefnisstjórnin sem skilaði af sér núna hafi ekki haft þau sjónarmið til hliðsjónar? Er þar með verið að segja það? Eru menn að segja að aðferðafræðin sem notuð hefur verið við rannsóknirnar sem fyrir lágu fyrir verkefnisstjórninni í þessum áfanga hafi ekki verið fullnægjandi að þessu leyti eða var það skoðun meiri hluta nefndarinnar að horft hafi verið fram hjá þeim sjónarmiðum? Mig langar afskaplega mikið til að vita það. Meiri hluti nefndarinnar leggur til miklar viðbætur, að gerð verði sérstök rannsókn á Reykjanesskaga af hálfu ríkis, sveitarfélaga, orkufyrirtækja og náttúruverndarsamtaka þar sem kanna skuli möguleika á orkunýtingu, áætlaðar þarfir útivistar og ferðamennsku. Hvað er átt við? Er átt við að þeir aðilar vinni á sinn kostnað einhverja úttekt sem hafa eigi sjálfstæða þýðingu? Er það ekki akkúrat það sem verkefnisstjórnin hefur verið að gera? Auðvitað takmarkaðist vinna okkar varðandi útivistarmöguleika o.s.frv. við þá fjármuni og tíma sem við höfðum í verkefnisstjórninni. Faghópurinn stóð sig gríðarlega vel í málinu og þróaði aðferðafræðina mun lengra en ég þorði að vona á þeim tíma sem við höfðum. Er kannski átt við að áður en næsta verkefnisstjórn taki til starfa og taki Reykjanesið til skoðunar eigi þessir aðilar að vera búnir að gera einhverja sjálfstæða rannsókn á Reykjanesskaganum? Hver á að greiða fyrir það? Hvernig á það svo að falla inn í það sem verkefnisstjórnin á að gera? Síðan kemur fram í nefndarálitinu að menn séu með miklar athugasemdir við það að þeir sem ætla sér að nýta orkuna eða hafa hag af svæðinu leggi fjármuni inn í þessi verkefni. Mér finnst það einhvern veginn vera í andstöðu við það sem áður var sagt. Ég skil ekki alveg hver stefnan á að vera og vona að einhver geti útskýrt það fyrir mér. Ef við vindum okkur aðeins í kafla 13, þar sem eru fjölmargar ábendingar til næstu verkefnisstjórnar, og horfum sérstaklega á bls. 24–25, velti ég fyrir mér hversu flókið það verður allt saman. Ég er fylgjandi því að hér sé bent á það sem betur má fara, mér finnst það gott og það er þarfur texti. Hann kveikir 150 spurningar í mínum huga og ég á 23 sekúndur eftir þannig að 

Herra forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni um nauðsyn þess að hv. þingmanni verði úthlutaður rýmri ræðutími vegna þess að þekking hv. þingmanns á málaflokknum er mjög mikil eins og við heyrum hér. Mér finnst mjög mikilvægt að við fáum svör við þeim spurningum sem hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir beindi til ríkisstjórnarinnar og stjórnarmeirihlutans. Það er einfaldlega ekki boðlegt þegar sumir þingmenn koma með málefnalegt innlegg og mikilvægar spurningar að aðrir sitji hjá og svari þeim ekki. Reyndar er það svo, svo maður gæti allrar sanngirni, að hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir hefur líka beðið um andsvar þannig að það verður fróðlegt að heyra svör hennar við þeim spurningum sem fram hafa komið hér. Mig langaði að spyrja hv. þingmann, sem er þingmaður Suðurkjördæmis, um þær breytingar sem gerðar voru á síðustu metrum á milli ráðherra í ríkisstjórninni þar sem sex virkjunarkostir voru færðir úr nýtingarflokki yfir í biðflokk. Það hefur gríðarlega mikil áhrif á atvinnulíf á Suðurlandi og í Suðurkjördæmi. Búið er að vinna heilmikið að þessum málum. Mig langar til að spyrja hv. þingmann: Ef við tökum Þjórsána sem dæmi, en þar er búið að hanna flestöll mannvirki, það er alla vega mjög langt komið, og búið er að rannsaka þessa virkjunarkosti mjög vel á undangengnum árum, hvað finnst hv. þingmanni skorta á er snertir rannsóknir á neðri hluta Þjórsár? Málið er að ef þessir virkjunarkostir væru í nýtingarflokki væri hægt með tiltölulega skömmum fyrirvara að ráðast í mjög umfangsmiklar framkvæmdir þar. Þessir virkjunarkostir eru í byggð. Um er að ræða rennslisvirkjanir sem leitt hefðu getað af sér þúsundir starfa, m.a. í kjördæmi hv. þingmanns. Þess vegna spyr ég hv. þingmann hvað hún telji að gera þurfi til að rannsaka svæðið eitthvað meira, eða þarf kannski ekkert að rannsaka það meira?

Hæstv. forseti. Varðandi þær virkjanir sem hv. þingmaður vísar til tel ég að fullnægjandi rannsóknir liggi fyrir. Ég held að Þjórsárvirkjanir séu þeir virkjunarkostir sem hvað mest eru rannsakaðir af öllum þeim virkjunarkostum sem fyrir lágu við vinnu málsins. Það er svar mitt. Eins og ég sagði í fyrstu ræðu minni í gær þá kaupi ég ekki alveg þau rök að þessir sex kostir séu fluttir í biðflokk á grundvelli vöntunar gagna. Ég tel að það sé pólitískur leikur að gera það. Það er það sem ég tel vera að þeirri tillögu sem hér liggur fyrir að við sjáum ýmis pólitísk fingraför á vinnu sem við vorum öll búin að tala okkur saman um að ætti að vera byggð á faglegum grunni, og ekki bara við heldur stjórnmálamenn fyrri tíma allt frá því að sú vinna fór af stað og þá sérstaklega eftir áherslubreytinguna 2007. En það eru fleiri kostir. Ég hugsa að hv. þingmaður hafi jafnframt verið að vísa til Hágönguvirkjana og Skrokkölduvirkjana, en þar er annar rökstuðningur fyrir því að þær eru teknar úr nýtingarflokki og settar yfir í biðflokk, sagt er að rannsaka eigi nánar einhvers konar „buffer zone“ í kringum Vatnajökulsþjóðgarð. Ég kaupi ekki heldur þau rök vegna þess að ég tel að við eigum að taka ákvörðun og ég tel að það hefði átt að koma fram í þeirri tillögu sem hér liggur frammi hvort þessir kostir ættu að fara í nýtingu eða vernd. Ég tel að fullnægjandi upplýsingar liggi þar fyrir. Ég tel að verkefnisstjórnin hafi fjallað um svæðið, ekki bara um einstaka virkjunarkosti og það afmarkaða landsvæði sem virkjunin sjálf stendur á, heldur um svæðið. Við sjáum það t.d. í umfjöllun í faghópi 1. Síðan tel ég að verkefnisstjórnin hafi jafnframt litið mjög svo til áhrifa á víðerni. Ég tel ekki að hið nýja hugtak, „buffer zone“, muni breyta neinu varðandi niðurstöðuna á svæðinu.

Herra forseti. Ég er sammála hv. þingmanni þegar kemur að því að ræða um hversu vel rannsakaðir virkjunarkostir eru til að mynda í neðri hluta Þjórsár. Eins og ég nefndi áðan er hv. þingmaður þingmaður Suðurkjördæmis og þekkir þess vegna örugglega vel til atvinnumála í því kjördæmi. Ljóst er að með því að færa þessa virkjunarkosti úr nýtingu í bið verður lengri bið á því að við förum að framleiða raforku, m.a. úr þeim virkjunarkostum sem eru í Þjórsá. Hv. þingmaður er m.a. þingmaður Reykjaness þar sem mesta atvinnuleysi er á landinu. Ég velti því fyrir mér hvort hv. þingmaður hafi þá kynnt sér ályktanir sveitarfélaga í kjördæminu sem mótmælt hafa þessu, ég efast svo sem ekkert um það, og hvað sé í raun hægt að gera til að vinda ofan af þeirri stefnumörkun sem ríkisstjórnin hefur markað sér. Hv. þingmaður var hér brosandi og bjartsýn í gær á að mögulega mundi nást einhver lending í málinu og hvatti til þess að gert yrði hlé á umræðunni, þá væntanlega með það að markmiði að færa virkjunarkostina aftur í nýtingarflokk úr biðflokknum, eins og helstu sérfræðingar okkar hafa lagt til. Nú leikur mér forvitni á að vita hvort hv. þingmaður sé enn jafnbjartsýn á að við náum einhverri lendingu því að nú er liðinn sólarhringur frá því að ég átti orðastað við hv. þingmann. Þess vegna væri forvitnilegt að heyra, í ljósi þess hversu mikla þekkingu hv. þingmaður hefur á málinu, hvort einhverjar óformlegar viðræður hafi átt sér stað á milli þingmanna, kannski ekki úr ræðustólnum heldur á göngunum, sem gefi til kynna að við getum haldið sömu bjartsýninni og hv. þingmaður var uppblásin af í gær.

Hæstv. forseti. Það er svo erfitt að vera svona bjartsýnn en ég ætla samt að leyfa mér að vera það áfram af því að ég trúi á að við getum hafið stjórnmálin upp úr hinum pólitíska leik eins og lagt var upp með í upphafi. Ég trúi því. Það er bara eitt sem þarf til, það er vilji. Vilji er allt sem þarf, vilji til að standa við þau orð að við ætlum okkur að ná hér samkomulagi um rammaáætlun sem byggð er á faglegum forsendum. Ég trúi því enn að það sé fólk í öllum flokkum sem deilir þeim skoðunum með mér og öllum þeim hv. þingmönnum, núverandi og fyrrverandi, sem sagt hafa að þeir hafi trúi á þessari aðferðafræði og telji að íslenskir stjórnmálamenn ráði við að hugsa um eitt mál, þó að það væri ekki nema eitt mál, á annan hátt en önnur mál sem afgreidd eru í þessum sal, sérstaklega á jólaföstunni. Ég held að við ættum að gera hlé núna á umræðunni fara að ræða þau mál sem varða einhvers konar tímafresti, vegna þess að áramót eru að nálgast, og reyna frekar að átta okkur á því hvernig við komum málinu í réttan farveg. Við sjálfstæðismenn höfum lagt fram tillögu um með hvaða hætti við sjáum það fyrir okkur. Nú eru liðnar nokkrar vikur frá því að það mál kom fram en það hefur ekki fengið miklar undirtektir hjá öðrum flokkum. En ég tel að þetta sé hægt. Vilji er allt sem þarf og við skulum reyna að ræða málið í bakherbergjum þegar fundinum verður frestað.

Forseti. Ég vil byrja á því að segja að gefnu tilefni að ég lít svo á að þetta sé andsvar mitt til að spyrja hv. þingmann spurninga en ekki svara en það kemur kannski að því síðar að stjórnarþingmenn og jafnvel hæstv. ráðherrar sem skorað hefur verið á haldi ræður undir lok umræðunnar. Það sem mig langaði að spyrja hv. þingmann að - ég kann að hafa misst þráðinn og þess vegna misskilið hana en ég skildi hana svo í upphafi máls hennar þegar hún var að tala um samráðið að verkefnisstjórn hefði réttilega haft gríðarlega mikið samráð. Ég skildi það þannig að hv. þingmaður hefði spurt hvers vegna hefði þá þurft samráð ráðherranna. Það er náttúrlega samkvæmt gildandi lögum  
             Mig langar að benda á eitt í því samhengi. Nú er það til dæmis alsiða að þegar ráðuneyti undirbúa frumvörp til að leggja fram á Alþingi þá eru slík mál sett í opið samráðsferli, kallað eftir umsögnum, ábendingum og athugasemdum. Þegar málið kemur síðan inn í þingið þá segjum við ekki: Þetta hefur verið gert í svo miklu samráði að við þurfum ekki frekara samráð. Við eigum auðvitað að líta þannig á málin að því meira samráð sem haft er því opnara og víðtækara er það í því sáttaferli sem lagt hefur verið upp með, að það sé af hinu góða og auk þess í samræmi við lög,  Ég vildi bara árétta hvort þetta væri réttur skilningur 

Hæstv. forseti. Nei, hv. þingmaður misheyrði ekki og misskildi mig ekki. En það sem gerðist var að samráðið sem ráðherrarnir höfðu, sem er vissulega lögbundið, kom ekki til fyrr en löngu eftir að verkefnisstjórnin var tekin til starfa og lögunum var breytt. Þetta kom inn í lögin vorið 2011, ef ég man rétt. Hvers vegna var þetta sett inn í lögin? Hvers vegna var það ákvörðun stjórnarmeirihlutans og þeirra sem lögðu fram það frumvarp að taka þetta skref þegar augljóst var þegar málið var sett af stað og skipunarbréf verkefnisstjórnar var gert að ráðherrann ætlaði sér að leggja fram þingmál, tillögu að rammaáætlun byggða á niðurstöðum skýrslu verkefnisstjórnar? Miðað við hvernig málið var lagt upp í upphafi þá er það verkefnisstjórnin sem átti að hafa samráð og ráðherrann að leggja málið fram. Síðan þegar málinu vindur fram og það kemur inn í þingið í ríkisstjórnartíð Samfylkingar og Vinstri grænna þá kemur þetta til. Ég er ekki að mótmæla því að þegar Alþingi fær mál fari það í umræðu og hefðbundið ferli, ég er að spyrja: Hvers vegna taldi stjórnarmeirihlutinn það nauðsynlegt að ráðherrarnir létu fara fram samráðsferli þegar augljóst var í upphafi þegar málið var sett af stað að verkefnisstjórnin átti að viðhafa það ferli?

Forseti. Ég held að ég skilji ekki enn alveg hv. þingmann. Við getum komið að því síðar. Það samráðsferli sem hefur verið fylgt er í samræmi við lögin sem Alþingi sjálft setti en kannski erum við að farast á mis í þessum efnum og getum skýrt það betur síðar. Mig langaði að nefna annan mikilvægan punkt sem hv. þingmaður kom inn á þegar hún ræddi sérstaklega um 13. kaflann í nefndaráliti meiri hlutans. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni, sem setur sig vel inn í mál, að þar koma fram ýmsar ábendingar og athugasemdir um hvað þurfi að gera áfram í ferlinu. Hv. þingmaður spurði: Er það þannig að meiri hlutinn telur ekki allar rannsóknir fullnægjandi o.s.frv.? Ég vil svara því um leið og ég spyr hv. þingmann líka spurningar: Já, að sjálfsögðu er það þannig enda hefur það skýrt komið fram og verið endurtekið í máli fulltrúa sem sátu í faghópunum, í máli formanna faghópa og í máli fulltrúa verkefnisstjórnar. Það vantaði heilmikil grunngögn sem varða aðferðafræði, eins og hv. þingmaður hefur sjálf bent á, sem varð að þróa og á enn eftir að þróa miklu betur vegna þess að, eins og segir í ýmsum umsögnum frá bæði náttúruverndarsamtökum og fleirum, við erum að feta fyrstu skrefin við að meta land út frá ólíkum sjónarhornum þegar orkugeirinn hefur aftur á móti haft ár og áratugi við að byggja upp sínar rannsóknir. Þá kemur einmitt að þessu: Er ekki rétt, getur ekki hv. þingmaður staðfest það sem fulltrúi í verkefnisstjórninni að upphaflega hafi fulltrúar í verkefnisstjórn búist við 

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að eyða tíma mínum í samráðið. Við förum yfir það hér á eftir. Við erum alveg á sömu blaðsíðu þar, við þurfum bara að lesa saman hvenær lög voru sett, hvenær þeim var breytt o.s.frv. Varðandi spurningar mínar um ábendingarnar þá var ég sérstaklega að tala um það sem kemur fram á bls. 13. Ég var að velta fyrir mér hvort meiri hlutinn teldi að verkefnisstjórnin hefði ekkert horft til þessara varúðarsjónarmiða, hvort meiri hlutinn teldi að það hefði algerlega vantað að menn veltu því fyrir sér, en auðvitað var það ekki þannig. Það er rétt sem kemur fram hjá hv. þingmanni að hægt er að rannsaka þessa hluti svo miklu betur. Eins og kom fram í ræðu minni þá komumst við í verkefnisstjórninni ákveðið langt á grundvelli þeirra gagna sem hægt var að afla, sem voru til og á þeirri tækni sem var til þegar við unnum þessa vinnu, en tækninni fleygir fram. Verkefnisstjórnir framtíðarinnar munu væntanlega vera með miklu sterkari og betri gögn, en engu að síður þurfum við að taka ákvarðanir. Ég tel að í upphafi hafi allir haldið að einhverjir kostir færu í vernd og nýtingu, en ég taldi persónulega að biðflokkurinn yrði miklu stærri vegna þess að við erum auðvitað að taka stórar ákvarðanir og margir þingmenn hafa bent á að þótt kostur lendi í nýtingarflokki samkvæmt þessari rammaáætlun, verði hún að veruleika, þá sé ekki þar með sagt að farið verði að virkja hann á morgun því að það er svo margt eftir. Það er hægt að afla enn frekari upplýsinga sem þarf áður en framkvæmdaleyfið o.fl. verður gefið út. Vissulega er hægt að rannsaka alla hluti miklu betur, en spurningin er bara: Hvenær er komið nóg til að kostur geti farið annaðhvort í nýtingarflokk eða verndarflokk? Lögin sem þingið samþykkti þegar verkefnisstjórnin var að ljúka sinni vinnu 

Herra forseti. Við ræðum um rammaáætlun. Þetta er að verða löng og mjög fín umræða. Margar athyglisverðar ræður hafa verið fluttar og hefur verið fróðlegt að hlýða á þær. Í umræðunni endurómar það mikla ákall sem borist hefur frá fólki í öllum flokkum um mikilvægi þess að við leitum leiða til að ná breiðari sátt um málið en náð hefur verið. Ég sagði í andsvörum í gær, og það fór fyrir brjóstið á einhverjum, að ég hefði ekki fundið fyrir miklum vilja í starfi umhverfis- og samgöngunefndar, sérstaklega ekki hjá talsmanni málsins, til að ná breiðri sátt um málið. Það væri miður vegna þess að þar er gríðarlega mikið í húfi. Eins og hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir, sem talaði á undan mér, hefur ítrekað sagt í ræðum sínum, held ég að það sé möguleiki og forsendur til að ná breiðari sátt um málið en hér er gert. Ég lýsti því í nefndaráliti og í fyrri ræðum að ég hefði áhyggjur af því að við værum einungis að fjalla um rammaáætlun til sex mánaða eins og málið er unnið og eins og það birtist okkur í umræðunni. Við erum einungis að fjalla um rammaáætlun fram yfir næstu kosningar. Þess vegna hefði verið skynsamlegast að taka málið aftur til inn og reyna að ná um það breiðri sátt og hefja síðan umræðu um það á nýjan leik í þinginu. Áður en málið kom fram voru margar fyrirsagnir í fjölmiðlum um að ríkisstjórnarflokkarnir væru að semja um það sín á milli og að um það væru skiptar skoðanir. Fjölmiðlar fjölluðu töluvert um málið. Fram kom í Morgunblaðinu 4. nóvember 2012 þar sem fjallað var um málið að einn þingmaður Samfylkingarinnar sagði að vinstri grænir hefðu sagt að þetta væri þeirra ESB og að þær breytingar sem gerðar hefðu verið frá hinni faglegu vinnu yfir í þá pólitísku væru til þess fallnar að kaupa stuðning einhverra ráðherra Vinstri grænna við málið. Það er miður þegar svo stór mál eins og Evrópusambandsmálið eru orðin skiptimynt í svona máli. Fjölmiðlar veltu því líka upp hvað nokkrir hv. þingmenn mundu gera í málinu, eins og hv. þm. Árni Páll Árnason, hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson, Kristján L. Möller, Sigmundur Ernir Rúnarsson og fleiri sem lýst höfðu því yfir að þeir vildu fremur hina faglegu nálgun á málið. Fram hefur komið í umræðum um málið að þessir þingmenn hafa lýst því yfir að þeir styðji nú málið. Það styður ummæli þingmanna Samfylkingarinnar um að þetta mál sé ESB Vinstri grænna. Að þarna væri um einhvers konar málamiðlun að ræða. VG mundi þá áfram veita ESB-málinu brautargengi og mundi ekki þvælast fyrir því eða fylgja eftir yfirlýsingum sem gefnar voru í sumar, m.a. af nokkrum hæstv. ráðherrum Vinstri grænna, ef Samfylkingin væri öll á málinu. Mig langar að ræða tvö atriði í því sambandi. Þegar kemur að álitaefnum sem snúa að orkunýtingu á háhitasvæðum og komið hefur verið töluvert inn á, finnst mörgum það sérstakt í rammaáætlun og þeim breytingum sem gerðar hafa verið frá hinni faglegu nálgun að ekki sé horfið frá virkjunum á háhitasvæðum, frekar er horfið frá vatnsaflsvirkjunum. Í nefndaráliti meiri hlutans koma þó fram miklar athugasemdir við virkjanir á háhitasvæðum. Í löngum kafla, 10. kafla, í nefndaráliti meiri hlutans er fjallað um háhitavirkjanir og hver staða þeirra sé. Ég ætla að grípa niður í nefndarálitið, með leyfi herra forseta: „Meiri hlutinn telur ástæðu til að næsta verkefnisstjórn kanni sérstaklega þau varúðarsjónarmið sem fram koma í athugasemdum við tillöguna ...“ Svo er fjallað um að loftmengun af völdum brennisteinsvetnis fylgi jarðvarmavirkjunum og að ástæða sé til að skoða sérstaklega möguleg áhrif slíkrar mengunar á umhverfi og heilsu manna. Meiri hlutinn telur alvarlega meinbugi á því að fjölga enn jarðvarmavirkjunum við þéttbýl svæði nema lausnir finnist til að draga verulega úr brennisteinsvetnismengun. Meiri hlutinn leggur líka áherslu á að frekari rannsóknir á örvaðri skjálftavirkni fari fram á vegum orkufyrirtækjanna, slíkar rannsóknar séu ávallt lagðar til grundvallar umhverfismati jarðvarmavirkjana. Meiri hlutinn telur að á meðan ekki finnast lausnir til að draga verulega úr brennisteinsvetnismengun frá jarðvarmavirkjunum sé óvarlegt að fjölga enn slíkum virkjunum í grennd við þéttbýli o.s.frv. Það er skrýtið að þessi svæði skuli þá ekki hafa verið lögð til hliðar sem virkjunarkostir þrátt fyrir þessar röksemdir heldur er hætt við vatnsaflsvirkjanir sem miklu fleira liggur fyrir um í rauninni. Það styður enn frekar að þarna hafi verið um einhvers konar skiptimynt að ræða. En það sem mig langar að koma inn á á síðustu mínútum ræðu minnar er skýrsla eða umsögn sem fyrirtækið Gamma gerði um breytingarnar þar sem m.a. var sagt að kostnaðurinn við breytingarnar á rammaáætlun væri um 270 milljarðar - 270 milljarðar. Á næstu fjórum til sex árum yrði 4–6% minni hagvöxtur og við mundum tapa um fimm þúsund ársverkum á þeim tíma. Þeir sem mæla fyrir þessum breytingum verða auðvitað að rökstyðja ætlun sína því að við Íslendingar gerðum ráð fyrir því að fá tekjur af þessum framkvæmdum. 270 milljarðar eru gríðarlega há fjárhæð, fimm þúsund ársverk er há tala og það er slæmt að hagvöxtur minnki um 4–6%. Hvernig ætla menn að ná í tekjur með öðrum hætti? Mér hefur fundist skorta á rökstuðning hjá þeim sem tala fyrir tillögunni og breytingunum, fyrir því hvernig ná á tekjum með öðrum hætti. Af hverju er mikilvægt að ná þeim með öðrum hætti? Vegna þess þær eru grundvöllurinn fyrir því að við getum veitt aukna fjármuni til grunnstoða samfélagsins. Við erum núna með fjárlagafrumvarp til umræðu í þinginu þar sem verið er að ræða útgjöld ríkissjóðs. Gagnrýnin á fjárlagafrumvarpið er m.a. sú að þar sé verið að veita of mikla fjármuni úr ríkissjóði án þess að nægilegar aðgerðir séu á framkvæmdahlið eða fjárfestingarhlið, þ.e. það vantar eitthvað sem ýtir undir fjárfestingar. Menn tala um að frumvarpið sé verðbólguhvetjandi. Hvað gerist þá? Þá hækka lán heimilanna auðvitað og þá erum við komin í vítahring. Menn verða að gera sér grein fyrir því að grundvöllurinn fyrir því að geta veitt áfram fjármuni eða aukið fjárveitingar inn í heilbrigðiskerfið hljóta að felast í því að við náum að auka tekjurnar með einhverjum hætti eða þá að við forgangsröðum og skerum niður á öðrum stöðum til að ná í þær. En það birtist því miður ekki í fjárlagafrumvarpi ríkisstjórnarinnar. Það er ástæða til að hafa verulegar áhyggjur af þróun mála þegar kemur að samhenginu milli atvinnuuppbyggingar í samfélaginu og verðmætasköpunar, hvort sem það er verðmætasköpun í grænu hagkerfi, í örvandi og skapandi greinum eða í atvinnuuppbyggingu eins og þeirri sem byggir á auðlindanýtingu, sem byggir á því að nýta auðlindir landsins til verðmætasköpunar. Þarna er gert ráð fyrir því að 270 milljarðar tapist vegna þessara breytinga. Þá verða þeir sem mæla fyrir tillögunni að sýna fram á hvar fá á tekjur annars staðar. Ef ekki á að ná þeim með öðrum hætti er í rauninni sagt að ekki verði sama svigrúm til að veita fjármuni til grunnstoða samfélagsins. Síðan er það vinnuþátturinn. Þarna er gert ráð fyrir því að það skapi um fimm þúsund ársverk á næstu fjórum árum. Virðulegi forseti. Við höfum horft upp á það frá hruni, frá árinu 2008, að um sjö þúsund einstaklingar hafa flust af landi brott umfram þá sem flust hafa til landsins. Það er mesti brottflutningur af landinu síðastliðin 120 ár eða þegar 15 þús. Íslendingar fluttu til Vesturheims í lok 19. aldar. Nú gerum við ráð fyrir því að skapa fimm þúsund ársverk. Um sjö þúsund einstaklingar eru fluttir af landi brott. Ef við skoðun kostnað samfélagsins við að mennta og koma þessum einstaklingum út á vinnumarkaðinn má gera ráð fyrir því að hver grunnskólamenntaður einstaklingur kosti samfélagið um 15 millj. kr. og hver háskólamenntaður um 23 millj. kr., þannig að þau fimm þúsund ársverk sem við töpum á næstu fjórum árum eru þá fimm þúsund ársverk sinnum þessar 23 millj. því að við horfum upp á það. Þar af leiðandi hleypur tapið á tugum milljarða af þessum ársverkum ef við teljum með allt það sem við erum búin að fjárfesta fyrir í þessu fólki. Það skapar nú verðmæti í löndunum í kringum okkur en ekki á Íslandi. Þeim mun lengur sem þetta ástand varir þeim mun meiri líkur eru til þess að þeir einstaklingar sem fluttir eru af landi brott setjist að og flytji ekki aftur til Íslands. Við sjáum það víða í verktakageiranum þar sem mjög lítið er að gera. Við sjáum það í alls kyns iðngreinum, við sjáum það hjá arkitektum, verkfræðingum og fleiri stéttum. Það er alveg ljóst að sú fjárfestingaráætlun sem ríkisstjórnin hefur að hluta til kynnt kemur ekki til móts við þá einstaklinga sem fluttir eru úr landi. Það eru tölur sem við verðum að taka inn í dæmið þegar við ræðum tap sem þarna verður. Það er auðvitað þeirra sem leggja tillögurnar fram að rökstyðja hvernig menn ætla að bregðast við því. Trúa menn því virkilega að fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar muni á næstu fjórum árum skapa fimm þúsund ársverk? Það er alla vega alveg ljóst að þeir einstaklingar sem flust hafa úr landi, iðnmenntaðir og tæknimenntaðir og einstaklingar sem töpuðu vinnu sinni í hruninu, skapa ekki þau ársverk. Ég held því að full ástæða sé til þess að við setjumst aftur yfir málið og vegum og metum ólík sjónarmið. Eðlilegast væri að fara til baka og koma málinu aftur í þann faglega farveg þar sem reynt var að sætta ólík sjónarmið, því að þær tillögur sem hér er lagt upp með sætta á engan hátt ólík sjónarmið. Þess vegna er veruleg hætta á því að rammaáætlunin sé einungis til sex mánaða og er það miður. Þess vegna væri skynsamlegast að vísa 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður situr í umhverfis- og samgöngunefnd og það er mat hans eftir að hafa verið þar á fundum að í raun og veru hafi lítill áhugi verið á frekari málamiðlun frá þeirri tillögu sem lögð var fram. Það kemur mér ekki á óvart. Það þarf ekki endilega að vera vegna stífni hv. þingmanna sem sitja í nefndinni heldur miklu frekar þeirrar stöðu sem málið var komið í. Förum aðeins yfir bakgrunninn. Fyrir lágu eindregnir svardagar um það að tilteknir virkjunarflokkar, sem höfðu verið settir í drögunum að þingsályktunartillögunni inn í nýtingarflokk, þá á ég m.a. við neðri hluta Þjórsár, hefðu pólitískar afleiðingar í för með sér ef þeir yrðu í nýtingarflokki. Sömuleiðis lágu fyrir samþykktir frá flokksfundi VG um að verkefni þingmanna og ráðherra flokksins væri að fjölga í biðflokknum og verndarflokknum en fækka að sama skapi í nýtingarflokknum. Þetta var uppleggið þegar lagt var af stað. Svo fengum við að sjá þingsályktunartillöguna. Þá var búið að henda út sex virkjunarkostum, þar á meðal umræddum kostum í neðri hluta Þjórsár. Eftir stóðu þá tveir vatnsaflsvirkjunarkostir, sem í sjálfu sér voru mikilvægir og ágætir út af fyrir sig en voru ekki þeir stærstu í hópnum, en að öðru leyti jarðhitavirkjanir þannig að eftir var í raun ekki mikið svigrúm til að gera miklar breytingar. Niðurstaða nefndarinnar er sú að halda áfram með þessa tillögu en setja mjög skýran varnagla varðandi nýtingu á jarðhita sem er að mínu mati nánast algerlega útilokað. Það er því ekki bara búið að ákveða að henda út vatnsaflsvirkjunum heldur 

Virðulegi forseti. Ég held að þetta sé alveg rétt hjá hv. þingmanni. Það var mjög lítill áhugi á málamiðlun, sérstaklega fann ég það á talsmanni málsins í nefndinni. Frá fyrsta degi skynjuðu nefndarmenn að þessi umfjöllun og þessi vinna ætti ekki að leiða af sér breiða málamiðlun. Ég held að það sé rétt hjá hv. þingmanni að það stafi fyrst og fremst af stöðu málsins. Málið kom aldrei inn til þingsins eða nefndarinnar. Þingmenn meiri hlutans voru held ég meðvitaðir um að það kæmi inn eingöngu til að fara óbreytt út aftur. Það var aldrei ætlunin að ná neinni málamiðlun. Í rauninni höfðu ríkisstjórnarflokkarnir samið um, eins og ég kom inn á hérna áðan, að rammaáætlunin væri ESB-mál Vinstri grænna og ESB-sinnar Samfylkingarinnar gáfu þess vegna eftir. Þegar menn hófu nefndarvinnu, eins og hv. þingmaður bendir á og ég kom inn á í ræðu minni varðandi jarðvarmavirkjanirnar, þá var búið að semja um að taka ákveðnar vatnsaflsvirkjanir út og síðan varð að nota vinnuna til að girða fyrir jarðvarmavirkjanirnar með öðrum hætti en hafa þær þó inni. Það er í ljósi alls þess ferlis sem við höfum orðið vitni að núna að umræðan er orðin svona löng. Það er líka út af því sem menn tala um að þessi rammaáætlun sé bara til skamms tíma, hún sé bara til sex mánaða. Það er ekki hugmyndafræðin sem lagt var upp með heldur var lagt upp með að ólík sjónarmið tækjust á, aðilar á báðum hliðum þyrftu að gefa eftir og svo yrði einhver niðurstaða. Lokaniðurstaðan 

Virðulegi forseti. Leiðarljósið sem var kveikt við upphaf þessa ferlis, eftir að ríkisstjórnin var komin með málið aftur í sínar hendur, var að stækka skyldi biðflokkinn og verndarflokkinn, færa úr biðflokki í verndarflokk og úr nýtingarflokki í biðflokk. Þar með var búið að þrengja mjög í rauninni það svigrúm sem nefndin hafði til að ljúka málinu með nokkrum öðrum hætti en þeim sem ríkisstjórnin lagði upp með. Það var auðvitað skýr hugsun á bak við það vegna þess að með þeirri niðurstöðu sem ríkisstjórnin hafði komist að var búið að búa til það sem menn hafa kallað lægsta samnefnara sem dygði til að koma þessu tiltekna máli fram. Það sem er hins vegar mikið áhyggjuefni er það sem gerðist á lokametrum málsins og ég hef áður farið yfir og ætla aðeins að rifja upp. Á sínum tíma var lögunum breytt til að gera aðkomu ráðherranna að málinu mögulega. Við samþykktum það á Alþingi. Ég held að ekki hafi hvarflað að neinum að það mundi í sjálfu sér leiða til þess að menn tækju sig til og mætu með þeim hætti að afstaðan yrði sú að þessum sex virkjunarkostum yrði hent út úr þingsályktunartillögunni og hins vegar yrði lokað á að taka efnislega á ýmsum öðrum kostum sem þó voru uppi á borðinu af því að þeir hefðu, ef þeir hefðu verið skoðaðir efnislega, haft í för með sér þveröfuga niðurstöðu. Þeir hefðu ekki leitt til þess að biðflokkurinn stækkaði heldur minnkaði og þeir hefðu ekki leitt til þess að verndarflokkurinn stækkaði heldur yrði óbreyttur. Þess vegna töldu ráðherrarnir sig ekki hafa möguleika á því að taka efnislega afstöðu til þess og þar með var í raun og veru farið á svig við alla þá hugsun sem lá til grundvallar lagabreytingunni sem veitti ráðherrunum aðkomu að málinu. Ekki var tekin afstaða til Hólmsárvirkjunar þó að efnisleg rök væru fyrir því að gera það. Ekki var tekin afstaða til Hagavatnsvirkjunar þó efnisleg rök væru fyrir því. 

Virðulegi forseti. Þetta er hárrétt hjá hv. þingmanni og hefur komið fram hjá nokkrum hv. þingmönnum í stjórnarliðinu, m.a. hv. þm. Kristjáni L. Möller sem hefur farið vel yfir það í umræðum á þinginu hvernig ákveðnir virkjunarkostir hefðu einmitt farið í nýtingarflokk ef menn hefðu haft þetta að leiðarljósi eða sem rökstuðning á bak við niðurstöðuna. Það sem menn gagnrýna auðvitað við lokaniðurstöðuna er þegar pólitíkin grípur inn í. Við sáum alveg hvenær það átti sér stað. Málið tafðist í gríðarlega langan tíma áður en það var lagt fram. Það komu samfelldar fyrirsagnir í blöðum um að samningar væru í gangi, ekki hefði tekist að semja um málið o.s.frv. Það tafðist um fleiri mánuði að málið kæmi fram en þá voru menn auðvitað að móta nákvæmlega hvernig það ætti að vera og þá var tekin ákvörðun, eins og hv. þingmaður bendir á í andsvari, um að eingöngu skyldi fært í eina átt, þ.e. úr bið í vernd og úr nýtingu í bið. Þetta er ástæða þess að við sitjum uppi með þessa tillögu. Þetta er að mínu mati ástæða þess að ekki var ráðist í breytingar í nefndinni. Þetta er líka ástæða þess að ég held að þessi rammaáætlun verði ekki langlíf. Þetta kennir okkur að í svona málum, þegar við segjumst ætla að ná breiðri sátt, að þá verðum við auðvitað að gera það. Það er ekki nóg að segja það og láta aðdragandann miða að því þegar niðurstaðan verður síðan allt önnur.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. ræðumanni fyrir ræðu hans. Hv. þingmaður talaði fyrir tillögu framsóknarmanna um að vísa málinu aftur til ríkisstjórnarinnar til að vinna það betur. Nú höfum við sjálfstæðismenn lagt fram þingmál um það með hvaða hætti við teljum að hægt sé að koma þessu máli á rétt ról. Ég vona að hv þingmaður hafi kynnt sér frumvarp okkar sem lagt hefur verið fram. Mig langar að spyrja hann hvort honum lítist á þá aðferðafræði sem þar birtist. Jafnframt vil ég biðja hv. þingmann að útskýra betur fyrir mér hvernig hann telji þá tillögu framsóknarmanna að vísa málinu til ríkisstjórnarinnar ganga upp. Hvernig sjá framsóknarmenn fyrir sér ferlið á því máli? Við gerðum þá hlé á þessari umræðu, vísuðum málinu til ríkisstjórnarinnar og ríkisstjórnin mundi þá vinna málið - hvernig? Sú tillaga sem hér liggur fyrir kemur frá sömu ríkisstjórn og þingmaðurinn leggur til að fái málið aftur í sínar hendur. Mig langar að spyrja hv. þingmann, ef ég má vera svo djörf að koma með fleiri spurningar á þeim stutta tíma sem við höfum, hverja hann telji vera helstu meinbugina á því að þetta mál verði afgreitt eins og það liggur fyrir. Hver er grunnurinn að því að hv. þingmaður leggur fram og talar fyrir þeirri tillögu að vísa málinu aftur til ríkisstjórnarinnar?

Virðulegi forseti. Ég kom inn á það í máli mínu að í rauninni hefði ferlið í heild sinni verið mjög faglegt, eins og hv. þingmaður veit sjálf því að hún tók verulegan þátt í vinnu við það. Þegar málið kom inn til ríkisstjórnarinnar hefði hún auðvitað átt að fylgja því eftir með sama hætti en þá var gerður tvíhliða viðskiptasamningur milli ríkisstjórnarflokkanna eða einstakra þingmanna innan búðar sem leiddi af sér þessa niðurstöðu. Síðan er komið með þá niðurstöðu inn í þingið og því haldið statt og stöðugt fram að hún sé hluti af hinni faglegu nálgun og þeirri vinnu sem lagt var upp með en svo er auðvitað ekki. Bent hefur verið á það hér í umræðum og við vinnslu málsins. Eðlilegast væri að ríkisstjórnin tæki málið upp og kæmi síðan með það aftur inn í þingið þar sem sú nálgun yrði ofan á að vinna það á faglegum forsendum, vinna það út frá verkefnisstjórninni. Ég held að það væri heppilegra en að ráðast í þær breytingar sem hv. þingmaður vitnar hér til. Síðan að seinni fyrirspurn hv. þingmanns, af hverju sá er hér stendur telji að ekki sé hægt að afgreiða þingsályktunartillöguna eins og hún liggur fyrir, þá held ég að svarið verði að bíða þangað til seinna því að í þessu andsvari nægir tíminn ekki.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta svar. Ég spurði vegna þess að við höfum öll lesið frétt sem birtist í Morgunblaðinu 4. nóvember 2012 þar sem fjallað er um þetta mál og stöðu þess innan ríkisstjórnarflokkanna. Fram kemur í fréttinni að Vinstri grænir hafi sagt að málið sem við ræðum sé þeirra ESB-mál, þeir muni ekki víkja neitt frá þeirri tillögu sem hér er lögð fram, annars sé ríkisstjórnarsamstarfið einfaldlega í hættu. Jafnframt kemur þar fram að virkjunarkostir í neðri hluti Þjórsár, sem fara í biðflokk samkvæmt þessari tillögu, séu þar ekki vegna djúprar sannfæringar um að frekari rannsóknir þurfi á laxastofninum heldur til að halda ríkisstjórninni saman. Hv. þm. Ásmundur Einar Daðason var einu sinni í þingflokki Vinstri grænna. Getur hann staðfest að þetta mál sé ígildi ESB-málsins hjá Samfylkingunni? Er þetta réttur skilningur á stöðu málsins og í rauninni því að tillagan sé föst í þessum farvegi? Er það einfaldlega út af pólitík, til að halda ríkisstjórninni saman?

Virðulegi forseti. Til að klára fyrirspurnina sem var í fyrra andsvarinu þá tel ég, eins og ég hef komið inn á, að sú tillaga sem hér liggur fyrir sé of fjarri þeirri vinnu sem verkefnisstjórnin lagði til. Ég vildi nálgast þetta eins og verkefnisstjórnin gerði þar sem allir aðilar gáfu eftir til að ná niðurstöðu. Þessi tillaga gerir ekki ráð fyrir því og þess vegna get ég ekki stutt hana. Við höfum því lagt til að henni verði vísað aftur til ríkisstjórnarinnar. Hvað varðar seinni fyrirspurn hv. þingmanns, hvort þetta sé ESB-mál Vinstri grænna, þá eru það ummæli samfylkingarmanna að vinstri grænir hafi sagt þetta, ég ætla ekki að leggja mat á það en það liggur alveg ljóst fyrir að sá sem hér stendur hefur alltaf viljað að vinstri grænir stæðu í lappirnar í Evrópusambandsmálinu og það væri óskandi að svo væri. En auðvitað hlýtur svo að vera úr því að vinstri grænir gáfu það mál svona hressilega eftir gagnvart Samfylkingunni og hafa gert allar götur síðan. Samfylkingin hlýtur að hafa látið eitthvað á móti og allt bendir til að það hafi verið þetta mál. Það styður líka þá kenningu, þegar nokkrir hæstv. ráðherrar óðu fram á vígvöllinn í sumar og sögðu að nú væri kominn tími til að endurskoða Evrópusambandsumsóknina, að það hafi verið hluti af þessum samningum öllum saman. Ég ætla ekki að dæma um það. Engu að síður væri óskandi að Vinstri grænir mundu vakna úr þessu dái hvað varðar Evrópusambandsumsóknina og stæðu í lappirnar gagnvart Samfylkingunni því að það er ekkert að óttast. Meiri hluti þjóðarinnar