Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frú forseti. Ég vil bæta nokkrum orðum inn í þessa umræðu, þau gætu verið miklu fleiri, af því að hér eru stór mál á ferð eins og jafnan þegar sjávarútvegsmál og fiskveiðistjórn eru rædd. En ég held að nefndarmenn og talsmenn hér hafi komið flestu því til skila sem mikilvægast er að segja bæði í framsögum og nefndaráliti sem nefndin stendur saman að, sem er í sjálfu sér ánægjulegt. Það hefur ekki alltaf verið þannig hér á Alþingi þegar tekist er á um fiskveiðistjórnarmál eða veiðigjöld eða hvað það nú er. En það helgast auðvitað af því að hér er verið að gera tilteknar og takmarkaðar ráðstafanir til aðeins eins árs. Það má kannski segja að í því sé falið visst vopnahlé að ekki er hreyft mikið við því fyrirkomulagi sem er í gildi á yfirstandandi fiskveiðiári. Framsetningunni á því hvernig farið er með hliðarráðstafanir í kerfinu er þó dálítið breytt lagalega séð. Í staðinn fyrir að í allmörgum bráðabirgðaákvæðum, til viðbótar ákvæðum í lögunum sem voru, sé veiðiheimildum ráðstafað og þeim skipt niður á aðgerðir eins og línuívilnun, byggðakvóta, Byggðastofnunarkvóta, rækju- og skelbætur, strandveiðar og hvað það nú er, er þeim veiðiheimildum safnað saman í einn stóran pott má segja og það verður hlutverk ráðherra að útfæra skiptinguna í reglugerð. Það liggur jafnframt fyrir í málinu og kemur fram í nefndaráliti að um það er vitneskja að ekki eru fyrirhugaðar neinar meiri háttar breytingar á fyrirkomulaginu á þessu á næsta fiskveiðiári að mér skilst. Ég vil segja það alveg hiklaust að ég skil að mörgu leyti vel hvað fyrir mönnum vakir með þessu. Þetta gæti verið til frambúðar þjálli og skynsamlegri meðferð þessara mála, að það væri visst svigrúm til að vinna sem best úr þessum veiðiheimildum og nota þær með sem skilvirkustum hætti í ljósi aðstæðna og þarfa eins og þær þróast, þó þannig að alltaf lægi fyrir tiltekinn rammi um það, sem Alþingi ætti aðkomu að, hvernig með þessar mikilvægu heimildir væri farið. Þær eru svipaðar eða verða reyndar ívið meiri á næsta fiskveiðiári en þær eru núna, miðað við fulla 5,3% hlutdeild hverrar kvótasettrar tegundar inn í þessar hliðaraðgerðir. Þær eru gríðarlega mikilvægar, það hefur sagan sýnt. Þrátt fyrir allt hafa menn horfst í augu við það nánast frá upphafi kvótasetningar að menn gætu ekki keyrt kerfið bara þannig, ég tala nú ekki um eftir að veiðiheimildir voru gerðar framseljanlegar, menn þyldu ekki í byggðalegu og félagslegu tilliti þær afleiðingar sem það gæti haft, það þyrfti hliðarráðstafanir til að ná fram ýmsum markmiðum. Það geta verið byggðapólitísk markmið, geta verið að einhverju leyti umhverfisleg markmið, félagsleg o.s.frv. Þannig hefur þetta þróast. Samt sjáum við býsna grimma birtingarmynd kerfisins, eins og það er og hefur verið rekið, einmitt þessa dagana sem Alþingi er að ljúka störfum og vikurnar núna á undan. Þar ber hæst þá stóru ákvörðun eins fyrirtækis að loka allri fiskvinnslu og flytja allar veiðiheimildir frá þremur mismunandi sjávarbyggðum í landinu. Það er á stærri skala en við höfum oftast séð, ef nokkru sinni áður í einni slíkri ákvörðun eins fyrirtækis. Það kemur gríðarlegt högg á atvinnulífið í þremur byggðarlögum, það má nánast líkja því við fallhamarinn í hausinn á stað eins og Djúpavogi og Þingeyri og er auðvitað verulegt áfall fyrir Húsavík. Þetta er vegna þess, því miður, að mönnum hefur ekki auðnast að ganga þannig frá málum að fullnægjandi byggðafesta væri í fiskveiðistjórnarkerfinu. Meginmistökin eiginlega frá upphafi eru þau að festa ekki einhvern hluta réttindanna við byggðirnar og tryggja fólkinu í landi og byggðarlögunum réttarstöðu í þessu kerfi. Um það voru átök strax í byrjun, í árdaga kvótasetningar 1983 í desember fyrir jólin þegar kerfið var sett á, þá var harkalega tekist á um þetta. Þá þegar vöruðu mjög margir við því að ef eingöngu útgerðinni yrði afhentur þessi mikli réttur og mikla vald sem í honum er fólgið mundi það hafa alvarlegar afleiðingar. Það hefur það svo sannarlega haft. Auðvitað hefði íslenskur sjávarútvegur þurft að hafa svigrúm og möguleika til að þróast og ég er ekki að segja að það hafi verið raunhæfur möguleiki að frysta ástandið eins og það var 1983. En það má á milli vera þess og hins sem hefur skilið eftir hverja sjávarbyggðina á fætur annarri nánast í auðn borið saman við það sem þær voru áður, stórir og myndarlegir staðir. Raufarhöfn til að mynda, með á sjötta hundrað íbúa þegar best lét, kraftmikið samfélag í mikilli uppbyggingu og miklum, góðum gangi, nú jafn stórlega laskað og veikburða orðið eins og raun ber vitni, fyrst og fremst út af því að allar veiðiheimildirnar hurfu á brott. Þess vegna fagna ég því sérstaklega að samkomulag tókst um að tryggja Byggðastofnun, sem hefur í vaxandi mæli komið inn í vinnu með þessi mál, verulega aukið svigrúm. Það var ráðherra sjálfur búinn að boða að yrði gert á heimasíðu ráðuneytisins, upp á 1.100 tonn til viðbótar þeim 1.800 sem ákveðið var að Byggðastofnun fengi í verkefni til að styðja sérstaklega viðkvæmar, brothættar byggðir. Nú hefur orðið um það niðurstaða, og er hluti af því að greiða hér fyrir þinglokum, að til viðbótar þessum 1.100 tonnum hafi Byggðastofnun aðgang að að lágmarki 700 tonnum á næsta fiskveiðiári til þess að geta með myndugri hætti komið að lausn þeirra vandamála sem við blasa, liggja fyrir og þarf að takast á við. Hún hefur þá jafnvel nokkurt svigrúm til þess að geta kannski komið við sögu víðar ef á þarf að halda, sem við vonum auðvitað að verði ekki, en það er engin leið að útiloka að upp geti komið viðkvæmar aðstæður víðar. Þá held ég að þessi aðferðafræði hafi mikla yfirburði í samanburði við hið hefðbundna byggðakvótakerfi, sem er í raun og veru eftiráplástur á sár sem þegar er orðið. Regluverkið í því kerfi er þannig að menn fá uppbætur vegna veiðiheimilda sem eru farnar, eftir á. Það er auðvitað ekki nógu góð ráðstöfun að koma að rjúkandi rústum og ætla að reyna að vinna eitthvað úr því. Það er miklu betra að geta gripið inn í þar sem vandinn er að berja að dyrum og reyna að vinna úr þeirri stöðu sem þá er komin upp. Ég er alveg sannfærður um að þetta verður til frambúðar betra fyrirkomulag. Kannski ættum við að skoða það í mikilli alvöru að færa mun meira af byggðakvóta og jafnvel allan núverandi byggðakvóta yfir í eitthvert svona form þar sem er byggðafesta, þar sem til nokkurra ára er hægt að veita tilteknar tryggingar og vinna úr málum þannig að menn búi til margfeldisáhrif með samkomulagi við útgerðir sem hafa veiðiheimildir og koma þá til samstarfs um að leggja upp afla til vinnslu í viðkomandi byggðum. Hér hugsar maður sérstaklega um þær byggðir þar sem þó er enn þá einhver lifandi fiskvinnsla eða möguleiki til slíks. Þær eru satt best að segja orðnar ekkert óskaplega margar og ætti ekki að vera ofverkið að reyna að hlúa að því sem þar er eftir, ég tala nú ekki um ef þær eru algjör kjölfesta viðkomandi svæðis. Við þekkjum að það hefur lengi verið erfitt á Þingeyri, sá staður hefur átt í miklum vanda og ekki er á það bætandi og fyrir norðanverða Vestfirði eða Vestfirði alla að þar veikist enn ein af byggðunum. Vonandi verður hægt að vinna með þau mál og snúa vörn í sókn. Ég vil líka nefna Djúpavog sérstaklega vegna þess að ég er ekki viss um að allir átti sig á hversu gríðarlega mikilvægur útvörður byggðar Djúpivogur er á mjög stóru svæði, sem að öðru leyti er orðið býsna veikt og er í vörn. Stöðvarfjörður og Breiðdalsvík eru einmitt dæmi um staði sem hafa farið illa út úr þessari þróun. En Djúpivogur hefur með nokkuð sterkri stöðu og góðri þróun undanfarin ár staðið upp úr eins og ljós í myrkri í þessum efnum og er algjör útvörður þess að byggð eyðist ekki frekar eða skreppi saman á stóru svæði á öllum sunnanverðum Austfjörðum. Þar er því um lykilstað að ræða, hvers erfiðleikar gætu haft umtalsverð og keðjuverkandi neikvæð áhrif á stórt svæði ef sú kjölfesta sem þó hefur verið í byggðinni þar og ágætum viðgangi hennar undanfarin ár minnkar eða hverfur. Þess vegna treysti ég því að Byggðastofnun komi sterkar að málum með þeirri aðferðafræði sem hún hefur verið að móta í tengslum við þetta, sem ég tel líka vera mikla framför. Menn hætti að reyna að beita almennum flötum aðgerðum sem eiga misvel við og við höfum reynslu fyrir að duga einfaldlega ekki ef forsendur byggðar eru komnar niður fyrir visst hættustig. Þá þarf sérstakar ráðstafanir og vinna þarf með þær út frá aðstæðum eins og þær eru þar. Við horfumst í augu við það að sums staðar er byggð orðin svo veik að menn ná ekki einu sinni að nýta sér þau hefðbundnu úrræði sem eru þó til staðar í gegnum atvinnuþróunarfélög eða aðra slíka þætti. Það þarf meira til, það þarf sérstaka vinnu og sérstakt átak og ekki síst að vinna með íbúum byggðanna. Ég fagna því þessu og vona að þetta verði að liði í þeim miklu erfiðleikum sem nú eru. Hér hafa ræðumenn á undan mér nefnt fréttir dagsins sem voru satt best að segja harla dapurlegar, af rútuflutningum og fluginu á fólki sem farið var með austan af landi eldsnemma í morgun til þess að kynna þeim framtíðarheimilið sem verið er að reyna að lokka fólk til að flytja til í Grindavík á eftir vinnunni. Þetta er með því dapurlegasta sem maður hefur séð mjög lengi í byggðalegu og félagslegu, mannlegu samhengi verð ég að segja. Virðulegur forseti. Ég held að frágangurinn á þessu máli sé eftir atvikum ágætur og ég hrósa atvinnuveganefnd fyrir að hafa náð að landa þessu saman með þessum hætti og ráðherranum sem hefur lagt sitt af mörkum til að menn gætu í sæmilegum friði lent þessum málum, á grundvelli þess að visst vopnahlé ríki í þeim í bili, að minnsta kosti fyrir næsta fiskveiðiár. Varðandi veiðigjöldin er meiri og harðari efnislegur ágreiningur um það, ef ég má nefna það mál, frú forseti, þó að það hafi verið rætt hér á undan. Þó má segja að sömuleiðis er jákvætt að samkomulag náðist um að ganga frá því máli þannig, óháð efniságreiningi um innihaldið, fjárhæðir veiðigjalda, lágar, of háar eða of lágar, að þar er um hreina bráðabirgðaákvörðun til eins árs að ræða og lögin að öðru leyti stæðu að því slepptu óbreytt. Það tel ég vera til bóta og manni líður aðeins betur með fráganginn á málinu þannig. Um hitt má þó deila, efnisinnihaldið og það hversu rausnarleg hæstv. ríkisstjórn hefur reynst í garð þeirra sem við höfðum á undanförnum missirum vonast til að gætu lagt sitt af mörkum í að byggja upp samfélagið, m.a. í formi þess að skila einhverjum arði af nýtingu hinnar verðmætu sjávarauðlindar til brýnna og þarfra verkefna svo sem eins og uppbyggingu innviða samfélagsins, samgöngubætur og annað slíkt sem menn horfðu til tekna af sérstöku veiðigjaldi með. Hvað sem hver segir um allar deilur undangenginna tveggja ára eða svo hygg ég að menn eigi nú eftir að minnast þess, ef þeim verður hjálpað til að muna það, að álagning sérstaka veiðigjaldsins, t.d. á árunum 2012 og 2013, varð til þess að mörgum býsna góðum og brýnum verkefnum var hrint af stað. Ég nefni Norðfjarðargöng, byggingu fangelsis, úrbætur í Landeyjahöfn, undirbúning að endurnýjun Herjólfs og fleiri mætti nefna. Það er ágætt að minna vini okkar á það sem hafa haft mikla samúð með útgerðinni og haldið að það væri henni ofviða að koma með sitt í púkkið til að byggja upp Ísland eftir ósköpin sem hér á dundu árið 2008. Frú forseti, ég læt þetta nægja.

Virðulegi forseti. Ég vil koma hér í lok umræðu um þessi tvö mál er snerta sjávarútveginn og þakka nefndinni fyrir góða vinnu. Ég þakka formanninum og öllum nefndarmönnum fyrir gott samstarf og þakka þá málefnalegu umræðu sem hefur átt sér stað hér í kvöld. Hið góða samstarf birtist í því að í öðru tilvikinu, í því frumvarpi sem við ræðum hér, er nefndin samstiga í að skila því af sér sameiginlega þó að vissulega séu þrír aðilar með fyrirvara á álitinu. Ég held að við séum á réttri leið í að ná víðtækari skilningi á hagsmunum sjávarútvegsins á margan hátt, ég vona að svo sé. Það er líka alveg rétt að við eigum án efa eftir að takast á um ólíka nálgun og mismunandi leiðir er varða breytingar á stjórn fiskveiða á næsta þingi og um veiðigjöld þeim tengd. Það stóð til að frumvörpin yrðu komin fram miklu fyrr í vetur en það varð niðurstaða mín að það mundi ekki nást í tíma. Þess vegna var sú leið farin að koma með veiðigjöldin, sem við kláruðum hér áðan, í bráðabirgðaákvæði til eins árs. Þó að þar hafi kannski verið sett af stað ákveðin hugsun sem hugsanlega mundi taka lengri tíma, þá er það seinni tíma umræða og ég get tekið undir að það sé út af fyrir sig allt í lagi, í það minnsta fyrir hönd ráðuneytisins og ráðherra. Það er líka mikilvægt að við fáum tækifæri til að hafa aukið samráð, eins og kallað var eftir af einum hv. þingmanni, bæði við samfélagið allt en ekki síður hér innan þings við þingflokkana. Þess vegna gengur ein breytingartillaga í frumvarpinu út á að formgera það að hér verði samráðshópur sem allir fulltrúar þingflokka á Alþingi sitji í. Ég held að það sé hið besta mál. Við munum væntanlega strax á næstu vikum kalla slíkan hóp saman, og óska eftir tilnefningum frá þingflokkunum, til að fara yfir þetta til þess meðal annars að geta síðan klárað stærra samráð fyrri part sumars með það fyrir augum að við séum klár í umræðu um stærri breytingar til lengri tíma strax á haustdögum og höfum þá nægan tíma til að klára það næsta vetur. Ég vil nefna það í sambandi við rækjuna, eins og kom fram í máli mínu og í frumvarpinu og reyndar einnig í ræðu formanns atvinnuveganefndar, að þetta er fordæmislaus afgreiðsla og ber ekki að túlka sem svo að hægt sé að byggja á því fordæmi, það er skilningur minn og ráðuneytisins. Það er mikilvægt varðandi samráðið um stærra frumvarpið, sem við munum hefja nú strax eftir að þinginu lýkur, við munum gera það í framhaldinu, að sú þingsályktunartillaga sem nefndin kallar eftir er í því frumvarpi, og hefur svo sem komið fram í frumvarpi áður, og sýnir að menn nota það sem mönnum finnst gott og skynsamlegt. Þess vegna felli ég mig ágætlega við það, það er bara hluti af því sem við ætlum að gera í framhaldinu, hvað varðar þann hlut sem ekki fer til hlutdeildarhafanna inn á markaðnum, heldur það sem ríkið hefur eftir til félagslegra, byggðarlegra og atvinnulegrar uppbyggingar eða aðgerða; og ekki veitir nú af. Fiskveiðistjórnarkerfið, kvótakerfið, hefur skilað gríðarlegri hagræðingu og þegar það var sett á var allt í skralli og kaldakoli. Við veiddum umtalsvert miklu meir en við veiðum nú, en töpuðum umtalsverðum fjármunum á því. Við fórum meira að segja niður í 1/3 af þorski, en höfðum samt umtalsvert meiri tekjur og þjóðhagslegan hagnað af sjávarútveginum vegna þess að þetta kerfi er gott. Ég hef nýlega verið í viðræðum við Norðmenn og ný ríkisstjórn í Noregi hyggst einmitt kynna sér sérstaklega hvernig við höldum á okkar spilum við stjórn fiskveiða, væntanlega með það fyrir augum að læra af því hvernig okkur hefur gengið og okkur hefur gengið býsna vel. Sú hagræðing hefur öll átt sér stað innan greinarinnar. Það hvarflaði ekki að neinum opinberum aðilum að koma að því. Þess vegna er kannski ekkert óeðlilegt að þeir aðilar sem þar starfa líti svo á að þeir eigi nú kannski rétt á að njóta ákveðinnar hlutdeildar í þeirri hagræðingu. Staðreyndin er sú að þjóðin hefur hagnast gríðarlega og langmest, hér hefur verið hagvöxtur umfram það sem ellegar hefði verið vegna þessa kerfis. Það er hins vegar algjörlega augljóst mál að hagræðingin skilar sér í því að einhverjar aflaheimildir hverfa frá öðrum stöðum og ég tel að þær hefðu gert það undir öllum kringumstæðum nema menn ætluðu að halda áfram því kerfi sem var hér áður eða því kerfi sem við sjáum til að mynda í Noregi, að moka síðan peningum úr ríkissjóði til að viðhalda ósjálfbærum atvinnuvegi. Þess vegna er mikilvægt að sá hluti ríkisins sem við höfum í dag, sem eru allt að 3,5% af hverri fisktegund, sé nýttur á skynsamlegan hátt. Ég er sannfærður um að við getum gert miklu betur í því en við höfum verið að gera á liðnum árum og tek því undir með bæði nefndinni og þeim þingmönnum sem hafa nefnt að þær breytingar sem hér er verið að gera margar hverjar, með því að auka sveigjanleika í kerfinu, séu til bóta. Það verður að vera þannig ef ríkisvaldið á að geta komið til aðstoðar við að byggja upp sjálfbæra atvinnugrein, sem á þessum minni stöðum er oft og tíðum ekkert annað en sjávarútvegur, verður það að hafa til þess nægar aflaheimildir. Við þurfum að ræða það í þaula hvort þessi 3,5%, sem ríkið hefur í dag, sé nægilegt eða hvort auka þurfi hlutfallið með einhverjum hætti. Við þurfum að fara vel yfir það. Talandi um veiðigjöld og há veiðigjöld, þá þekki ég þá umræðu. Þegar þau voru lögð á hér upphaflega sögðu margir útgerðarmenn að þeir gætu eðlilega lagt meira á sig fyrstu eitt til tvö árin, meðal annars til þess að koma til móts við mjög erfiða stöðu ríkissjóðs til að bjarga mikilvægum velferðarmálum eða heilbrigðismálum, koma þeim áfram, en til lengdar yrðu slík gjöld að vera skynsamleg. Margir hafa kallað þetta landsbyggðarskatt. Það verður auðvitað öfugsnúið ef við í þessum aðgerðum okkar, í byggðarlegu og félagslegu tilliti, séum að deila út gæðum en tökum síðan með hinni hendinni miklu stærri hlut frá þessum landshlutum og færum í ríkissjóð. Þetta verður líka að spila saman þannig að ég held að við séum hér á réttri leið. Sá sveigjanleiki sem við erum að fara í með því að nýta skiptimarkaðinn á annan hátt og með heimildum ráðherrans til að fara yfir þetta og grípa til þeirra aðgerða sem til þarf; ég held að það sé mikilvægt. Ég er sannfærður um að það er góð leið að færa aflaheimildir í auknum mæli til Byggðastofnunar, sem er sú stofnun sem bregst við, kemur inn, hjálpar, tekur ákveðnar vinnureglur inn í myndina, auglýsir eftir þeim sem vilja vinna með þeim og starfar með heimamönnum til að byggja upp sjálfbæran atvinnuveg; það er mjög mikilvægt. Við skulum horfast í augu við að matvælaframleiðsla eins og sjávarútvegur er gríðarlega stór samkeppnisatvinnugrein á heimsmarkaði. Alveg sama hvernig allt hefði verið og hvaða kerfi við hefðum þá hefðu litlar fiskvinnslur alltaf þurft að berjast í bökkum, hefðu alltaf átt erfitt og yrðu sennilega oft gjaldþrota, nema þær finni sér sjálfar sérstaka hillu á þessum stóra bás. Við viljum hafa fjölbreytileikann og við eigum að hjálpa til við það. Það er eðlilegt að ríkisvaldið noti þær heimildir sem það hefur til þess. En um leið megum við ekki leggja það miklar fjárhagslegar byrðar, sem við drögum inn í ríkissjóð, á þau fyrirtæki svo að við sögum lappirnar undan jafnharðan og við byggjum upp. Þetta verður allt saman að hanga saman. Við erum held ég á réttri leið eins og ég sagði áðan. Ég vil í lok þessarar umræðu enn og aftur þakka nefndinni fyrir þessa vinnu og gott samstarf. Ég hlakka til að eiga þetta samráð við þingflokkana og þá sem við þurfum að reyna að ná saman við til að viðhalda málefnalegri umræðu, skynsamlegri, og ná því meginmarkmiði, sem ég hef lagt ríka áherslu á frá því að ég varð ráðherra í þessum málaflokki, að ná víðtækari sátt um þessa mikilvægu atvinnugrein okkar Íslendinga.

Herra forseti. Ég vek athygli á því að meiri hlutinn í þinginu er með 51% atkvæða landsmanna bak við sig en 60% þingstyrk. 38 manns greiða nú atkvæði í salnum og ég sé ansi fáa stjórnarliða miðað við að það eru þinglok og það er verið að klára mál ríkisstjórnarinnar í þinginu. Ég taldi rétt að vekja athygli á þessu. Ég mun eins og aðrir í minni hlutanum greiða fyrir því að mál komist á dagskrá.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti meiri hluta atvinnuveganefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum um veiðigjöld, nr. 74/2012, með síðari breytingum. Nefndin fékk fjölda manns á fund til sín, bæði fulltrúa opinberra aðila, stofnana, sveitarfélaga, hagsmunaaðila og einstaklinga við umfjöllun á málinu. Í frumvarpinu felast þrenns konar breytingar: Í fyrsta lagi er lagt til að á fiskveiðiárinu 2014/2015 verði veiðigjöld ákveðin sem föst krónutala á afla úr sjó. Í öðru lagi að veiðigjöldum verði jafnað niður á grundvelli útreiknings á afkomustuðlum nytjastofna. Í þriðja lagi er lögð til breyting á frítekjumarki og á ákvæðum um lækkun veiðigjalda vegna kvótakaupa. Við samþykkt laga um veiðigjöld, nr. 74/2012, var lögfest ákvæði til bráðabirgða þess efnis að sérstök veiðigjöld yrðu fyrsta árið fest í krónutölu fyrir annars vegar botnfisksveiðar og hins vegar uppsjávarveiðar. Einnig var í ákvæði til bráðabirgða gert ráð fyrir ákveðnum aðlögunartíma þannig að sérstaka veiðigjaldið yrði lægra fyrstu tvö árin eftir gildistöku laganna. Lögum um veiðigjöld var breytt með lögum nr. 84/2013, þar sem veiðigjöld yfirstandandi fiskveiðiárs (2013/2014) voru ákveðin með ákvæði til bráðabirgða. Í frumvarpinu er byggt á því að álagning verði sambærileg þeirri sem var lögfest fyrir yfirstandandi fiskveiðiár en að teknu tilliti til ytri aðstæðna í sjávarútvegi. Verðvísitala sjávarafurða hefur lækkað síðustu missiri auk þess sem horfur á mörkuðum eru slæmar miðað við síðustu mánuði. Lagt er til í 5. gr. frumvarpsins að veiðigjöld á komandi fiskveiðiári (2014/2015) verði enn ákvörðuð með ákvæði til bráðabirgða sem verði ákveðin fjárhæð á hvert kíló afla upp úr sjó, skipt eftir nytjastofnum. Gert er ráð fyrir því að heildarfjárhæð veiðigjalda verði ákveðin sem 35% af grunni sem er allur hagnaður við veiðar og 20% af hagnaði fiskvinnslu. Gjaldið er annars vegar lagt á botnfiskstegundir og hins vegar uppsjávartegundir. Fram kemur í athugasemdum við frumvarpið að verði það óbreytt að lögum verði heildarfjárhæð veiðigjalda á næsta fiskveiðiári (2014/2015) um 9,45 milljarðar kr. en að teknu tilliti til frádráttar, þ.e. frítekjumarks og skuldalækkunar samkvæmt ákvæði til bráðabirgða II, er gert ráð fyrir að tekjur ríkissjóðs af veiðigjöldum á næsta fiskveiðiári verði um 8 milljarðar kr. Meiri hlutinn telur mikilvægt að álagning veiðigjalda og innheimta þeirra verði ekki til þess að skapa óstöðugleika og óvissu í rekstri sjávarútvegsfyrirtækja. Umræða um auðlindagjald og sanngjarnan hlut þjóðarinnar í afrakstri sjávarútvegsins er áralöng. Hugmyndafræðin um álagningu veiðigjalda á svokallaðan umframarð af rekstri sjávarútvegsfyrirtækja hefur verið deilumál og skapað átök um þá mikilvægu atvinnugrein sem sjávarútvegur er. Meiri hlutinn telur að hugmyndafræðilegur ágreiningur megi ekki leiða til þess að skapa óvissu í sjávarútvegi og því telur meiri hlutinn nauðsynlegt að ná frekari sátt um framtíðarfyrirkomulag þeirrar gjaldtöku sem hér um ræðir. Mikilvægt er að hafa í huga að há álagning gjalda af þessu tagi vinnur gegn því markmiði laga um stjórn fiskveiða að standa vörð um fjölbreytta útgerð og öflug byggðarlög. Við umfjöllun um málið í nefndinni hefur áætlaður afli verið endurmetinn og í ljósi þess hafa forsendur frumvarpsins breyst. Hagfræðistofnun Háskóla Íslands var falið að vinna úttekt á stöðu sjávarútvegsfyrirtækja árið 2013 og á mati á markaðshorfum. Með hliðsjón af framangreindu leggur meiri hlutinn til endurskoðun gjaldsins enda kemur fram í úttekt Hagfræðistofnunar að framlegð sjávarútvegsfyrirtækja frá árinu 2012 hafi minnkað um 20–25%. Þar sem áætlaður afli hefur verið endurmetinn verður því um óveruleg áhrif á tekjur ríkissjóðs að ræða. Breytingartillaga meiri hlutans við 5. gr. frumvarpsins lýtur að því að miðað verði við að veiðigjald leggist á kíló afla úr sjó (óslægður afli og slitinn humar). Líkt og framar er getið er gjaldið endurreiknað í ljósi nýrra upplýsinga um aflahorfur í makríl, loðnu og þorski á næsta fiskveiðiári. Verði breytingartillagan samþykkt verða tekjur ríkissjóðs af veiðigjaldi svipaðar og gert er ráð fyrir í frumvarpinu eða um 8 milljarðar kr. Séu þau gjöld skoðuð í samhengi við tekjuskattsgreiðslur fyrirtækja í sjávarútvegi undanfarin ár má sjá að tekjur ríkissjóðs af sjávarútvegi hafa sjaldan verið hærri. Í ákvæði til bráðabirgða II í lögum um veiðigjöld er kveðið á um tímabundinn rétt útgerða til lækkunar sérstaks veiðigjalds vegna vaxtakostnaðar við kaup á aflahlutdeild til ársloka 2011, að uppfylltum ákveðnum skilyrðum. Getið er um það í ákvæðinu við hvað lækkun miðast en hún verður aldrei hærri en sem svarar til 4% af bókfærðu verðmæti ófyrnanlegra eigna samkvæmt skattframtali. Í 4. gr. frumvarpsins er gert ráð fyrir að niðurfelldar skuldir á tilteknu tímabili leiði til þess að afsláttur sem hefur verið gefinn af veiðigjaldi verði endurreiknaður. Fram kom við umfjöllun um málið að skýra þyrfti hvað átt væri við með orðunum „niðurfelldar skuldir“. Til viðbótar við lækkun skulda vegna rekstrar- og greiðsluerfiðleika er átt við lækkun vegna endurreiknings og skilmálabreytinga. Meiri hlutinn leggur til viðbót við ákvæðið til að taka af allan vafa um að lækkun skulda vegna skilmálabreytinga og/eða endurreiknings í kjölfar dómsmála falli þarna undir. Jafnframt leggur meiri hlutinn til viðbót við ákvæði til bráðabirgða II í lögunum sem felst í því að binda lækkun sérstaks veiðigjalds vegna vaxtakostnaðar við kaup á aflahlutdeildum við það að um sé að ræða kaup á íslenskum aflahlutdeildum. Meiri hlutinn leggur einnig til breytingu á 4. gr. til lagfæringar á ártali í 2. mgr. ákvæðis til bráðabirgða II í lögunum. Á yfirstandandi þingi hefur verið mælt fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um veiðigjöld þar sem lögð er til breyting á 5. gr. þeirra (372. mál). Í breytingunni felst að fjöldi fulltrúa í samráðsnefnd þingmanna um veiðigjöld ráðist af fjölda þingflokka á Alþingi en takmarkist ekki við fimm manns eins og samkvæmt gildandi lögum. Einnig er mælt fyrir um að störf í nefndinni séu ólaunuð. Meiri hlutinn leggur til að ákvæði þetta bætist við frumvarpið. Meiri hlutinn leggur til að við frumvarpið bætist nýtt ákvæði til bráðabirgða. Þar er kveðið á um annars vegar niðurfellingu veiðigjalda og hins vegar lækkun veiðigjalda eftir atvikum á yfirstandandi fiskveiðiári eða á almanaksárinu 2014. Í fyrsta lagi er með breytingartillögunni gert ráð fyrir því að veiðigjöld á þorsk og meðafla hans í rússneskri og norskri lögsögu verði felld niður fyrir almanaksárið 2014. Helstu rökin fyrir þeirri ákvörðun eru að sókn á þessi fjarlægu mið er kostnaðarsöm. Auk þess háttar þannig til um veiðar á þorski og þann meðafla sem þar kemur að olíuverð og annar kostnaður við sóknina hefur hækkað mikið og enn fremur hefur afurðaverð á þessum fisktegundum á alþjóðamarkaði lækkað töluvert eins og sjá má á þróun undirvísitalna um botnfisksafurðir sem Hagstofa Íslands reiknar og birtir. Því leggur meiri hlutinn til að veiðigjöld vegna þessara veiða verði felld niður tímabundið, enda er talið mikilvægt að veiðireynsla viðhaldist. Jafnframt leggur meiri hlutinn til að veiðigjöld fyrir almanaksárið 2014 verði ekki reiknuð á úthafskarfa sem er veiddur á ICES-svæði I og II (Síldarsmugunni). Um þennan karfa gilda enn sem komið er ekki strandríkjasamningar, heldur er veiðum stjórnað af NEAFC með hámarkskvóta sem fyrir árið 2014 er ákveðinn 19.500 tonn. Veiðireynsla íslenskra skipa er afar takmörkuð í þessu tilfelli og því mikilvægt að þessi karfi sé undanþeginn veiðigjöldum sem að öðrum kosti gætu tekið alfarið fyrir nýtingu þessa möguleika þegar stofninn verður hlutasettur milli veiðiþjóða. Veiðar á úthafsrækju voru gefnar frjálsar að tilteknu heildarhámarki árið 2010/2011 og hafa frá þeim tíma verið stundaðar af ýmsum skipum, bæði skipum sem höfðu hlutdeild og öðrum sem ekki höfðu hlutdeild í úthafsrækju. Ljóst er samkvæmt gögnum sem ráðuneytið hefur aflað sér að afkoma veiðanna hefur ekki verið þannig að hún standi undir veiðigjöldum. Dohrnbankarækja veiðist á svæði milli Íslands og Grænlands norður af Vestfjörðum. Stefnt hefur verið að samningi milli landanna um nýtingu stofnsins sem finnst báðum megin miðlínu. Sókn Íslendinga í stofninn hefur verið mjög lítil frá árinu 2006. Hér er lagt til að álagning veiðigjalda fyrir fiskveiðiárið 2013/2014 á úthafsrækju og Dohrnbankarækju verði felld niður. Meiri hlutinn leggur einnig til að veiðigjöld á lindýr og skrápdýr verði felld niður vegna fiskveiðiársins 2013/2014, enda um brautryðjendastarf að ræða sem nauðsynlegt er að styðja við til þess að auka fjölbreytni veiða í tegundum sem eru utan hinna hefðbundnu fiskstofna. Hér er til dæmis átt við sæbjúga. Afkoma veiðiskipa er á þann veg að þetta er talið nauðsynlegt. Veiðar á kolmunna hafa verið stundaðar um alllangt árabil. Sókn í þennan fiskstofn hefur byggst á strandríkjasamkomulagi frá árinu 2005. Heildarveiði Íslands í kolmunna hefur verið í tonnum sem hér segir: Árið 2005 265 þús. tonn, árið 2006 314 þús. tonn, árið 2007 237 þús. tonn, árið 2008 163 þús. tonn, árið 2009 120 þús. tonn, árið 2010 87 þús. tonn, árið 2011 5 þús. tonn, árið 2012 63 þús. tonn, árið 2013 105 þús. tonn og áætlað útgefið magn árið 2014 er 154 þús. tonn. Stærstur hluti aflans er veiddur í færeyskri lögsögu, sem þýðir að sóknarkostnaður er mjög mikill. Nauðsynlegt þykir að nýta þær veiðiheimildir sem Ísland fær úr þessum deilistofni og því er rétt að leggja til lækkun á veiðigjöldum ársins 2014 um 50%. Afkoma veiðanna hefur verið með þeim hætti að lækkun er talin nauðsynleg til þess að veiðar haldi áfram. Virðulegi forseti. Undir nefndarálitið skrifa Jón Gunnarsson, Haraldur Benediktsson, Ásmundur Friðriksson, Haraldur Einarsson, Þorsteinn Sæmundsson og Þórunn Egilsdóttir. Ég legg til að málið fari til nefndar á milli 2. og 3. umr.

Virðulegi forseti. Hér verður mælt fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um framhaldsskóla, nr. 92/2008. Frumvarpið felur í sér breytingar á gildandi lögum um framhaldsskóla sem sett voru árið 2008. Frumvarp þetta er samið í mennta- og menningarmálaráðuneytinu. Það hefur að geyma tillögur um breytingu á ákvæðum gildandi laga að því er varðar rétt náms- og starfsráðgjafa til að sækja um launuð námsorlof, viðurkenningu á húsnæði einkarekinna framhaldsskóla, gjaldtökuheimild vegna rafrænna námsgagna og afhendingu byggingarlóða undir framhaldsskólabyggingar án kvaða eða gjalda og tímabundna heimild framhaldsskóla til innheimtu efnisgjalda af nemendum auk innheimtu gjalda í kvöldskóla og fjarnámi. Við smíði á upphaflegum frumvarpsdrögum var haft samráð við þá aðila er áttu fulltrúa í nefnd er samdi frumvarp til laga um vinnustaðanám. Jafnframt var haft samráð við öll starfsgreinaráð sem starfa á grundvelli 24. og 25. gr. laga um framhaldsskóla, nr. 92/2008. Enn fremur var haft samráð við alla framhaldsskóla er bjóða upp á starfsnám. Frumvarp þetta hefur síðan þá tekið breytingum og hefur nú að geyma framangreindar tillögur um breytingu á ákvæðum gildandi laga. Haft var samráð við Kennarasamband Íslands um það ákvæði í frumvarpinu er lýtur að rétti náms- og starfsráðgjafa til að sækja um launuð námsorlof. Einnig er í frumvarpinu lagt til, að höfðu samráði við Félag íslenskra bókaútgefenda, að skólum verði, með sérstöku leyfi ráðherra, heimilað í tilraunaskyni að innheimta gjald fyrir rafrænt efni sem þeir ákveða að nýta í kennslu. Þá er lagt til, að höfðu samráði við ríkislögmann, að mælt verði fyrir um að lóðir undir framhaldsskóla skulu sveitarfélög leggja til án kvaða eða gjalda. Í frumvarpi þessu er lagt til að lögum um framhaldsskóla verði breytt svo sem fram kemur í frumvarpstexta. Helstu breytingar sem felast í frumvarpinu eru þær að lagt er til í 1. gr. þess að náms- og starfsráðgjöfum í framhaldsskólum verði veittur réttur til að sækja um þau launuðu námsorlof sem þar eru veitt. Þá er lagt til í 3. gr. frumvarpsins að skólum verði með sérstöku leyfi ráðherra heimilað að innheimta gjald fyrir rafrænt efni sem þeir ákveða að nýta í kennslu. Gert er ráð fyrir því að ráðherra veiti skólum slíka heimild í tilraunaskyni í takmarkaðan tíma bundið við tilteknar námsgreinar. Um frekari útfærslu þess yrði nánar kveðið á í reglugerð. Einnig er lagt til að kennsla skuli fara fram í viðurkenndu skólahúsnæði sem uppfylli lög og reglugerðir þar að lútandi, samanber 2. gr. frumvarpsins. Þessi breyting er lögð til með hliðsjón af ákvæðum laga og reglugerða um opinbert eftirlit með húsnæði þar sem atvinnustarfsemi fer fram en ráðuneytið hefur ekki haft sérstakt eftirlit með húsnæði einkaskóla á framhaldsskólastigi umfram lögbundið eftirlit opinberra eftirlitsstofnana. Þá er lögð til í 4. gr. sú orðalagsbreyting að kveðið verði á um það að lóðir undir framhaldsskóla skuli sveitarfélög leggja til án kvaða eða gjalda. Í núgildandi lögum er mælt fyrir um að lóðir skuli lagðar til án endurgjalds. Verður þannig horfið til þess orðalags sem var í sambærilegu ákvæði eldri laga, nr. 80/1996, enda verður ekki séð af frumvarpi til núgildandi laga um framhaldsskóla og öðrum lögskýringargögnum að vilji löggjafans hafi staðið til þess að gera þá breytingu að ríkið skyldi framvegis greiða gatnagerðargjöld af umræddum lóðum. Í 5. gr. frumvarpsins er lagt til að ákvæði til bráðabirgða V í lögunum um heimildir framhaldsskóla til innheimtu efnisgjalda af nemendum gildi áfram tímabundið, eða út skólaárið 2015–2016. Í 6. gr. frumvarps þessa er lagt til að ákvæði til bráðabirgða VI, sem heimilar framhaldsskólum innheimtu gjalda í kvöldskóla og fjarnámi að hámarki 7.500 kr. fyrir hverja námseiningu, verði framlengt tímabundið og gildi út skólaárið 2015–2016. Virðulegi forseti. Í frumvarpi þessu er m.a. lagt til í 1. gr. þess að náms- og starfsráðgjöfum í framhaldsskólum verði veittur réttur til að sækja um þau launuðu námsorlof sem þar eru veitt. Telja verður að staða þeirra hafi ekki fylgst að í lögum og kjarasamningum þegar litið er til réttar félagsmanna Kennarasambands Íslands í framhaldsskólum til að sækja um launuð námsorlof. Ekki er gert ráð fyrir því að sú breyting hafi í för með sér kostnaðarauka fyrir ríkissjóð vegna fjölgunar námsorlofa. Hvað varðar 3. gr. frumvarpsins hefur rafrænt námsefni smám saman verið að ryðja sér til rúms í framhaldsskólum hér á landi. Hér er því lagt til að skólum verði með sérstöku leyfi ráðherra heimilað að innheimta gjald fyrir rafrænt efni sem þeir ákveða að nýta í kennslu. Gert er ráð fyrir því að ráðherra veiti skólum slíka heimild í tilraunaskyni í takmarkaðan tíma bundið við tilteknar námsgreinar. Með framangreindri breytingu er þess vænst að fjölbreytni í útgáfu rafræns námsefnis muni aukast til muna og verð á útgefnu námsefni muni lækka með hagnýtingu og nýrri tækni. Þar með opnast nemum greiður aðgangur að fjölbreyttu og nútímalegu námsefni á lægra verði, þeim og skólastarfinu til hagsbóta. Virðulegi forseti. Mér hafa borist spurnir af því að það verði skoðað í meðferð þessa máls í nefnd að leggja til þær breytingar að fella út greinar frá og með 1. gr. til 5. gr. þannig að einungis standi eftir gjaldtökuheimildirnar tvær sem snúa að kvöldnáminu og efnisgjaldinu. Ég er fyrir mitt leyti fullkomlega sáttur við það ef það verður niðurstaða nefndarinnar eftir yfirferð hennar á þessu máli. Ég legg það til, virðulegi forseti, að að umræðu lokinni verði málinu vísað til hv. allsherjar- og menntamálanefndar.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um stimpilgjald, nr. 138/2013. Lög um stimpilgjald, nr. 138/2013, tóku gildi 1. janúar 2014. Þau fólu í sér umtalsverða breytingu á lagaumhverfi stimpilgjalds. Frá gildistöku laganna hefur fengist nokkur reynsla og í ljós hafa komið agnúar og óvissa sem þessu frumvarpi er ætlað að breyta. Í fyrsta lagi segir í 1. gr. frumvarpsins: „Eftirfarandi breytingar verða á 4. gr. laganna: a. Við 2. mgr. bætist: enda endurspegli matsverðið byggingarstig eignar við afhendingu. b. Við 1. málslið 10. mgr. bætist: og hvort matsverð endurspegli byggingarstig eignar við afhendingu.“ Ástæða þessara breytinga er sú að ekki var í lögunum um stimpilgjöld, nr. 138/2013, horft til þess á hvaða byggingarstigi byggingin væri þegar matsverð eða fasteignamatið væri lagt til grundvallar. Þessa breytingu töldu menn nauðsynlegt að gera. Í öðru lagi hljóðar 2. gr. svo: „Við 3. málslið 15. gr. laganna bætist: enda leiði það ekki til þess að skjöl sem voru undanþegin gjaldskyldu fyrir gildistöku laga þessara verði gjaldskyld eða að greiða þurfi hærra gjald vegna gjaldskyldra skjala sem sannanlega voru gefin út fyrir gildistöku laga þessara.“ Virðulegur forseti. Eftir breytinguna mun koma skýrt fram að óstimpluð skjöl sem eru gefin út og/eða undirrituð fyrir gildistöku laganna um stimpilgjald séu gjaldskyld samkvæmt gildandi lögum enda leiði það ekki til þess að skjöl sem undanþegin voru gjaldskyldu fyrir gildistöku laganna verði gjaldskyld eða að greiða þurfi hærra gjald. Þetta eru þær breytingar sem áætlað er að gera til hagsbóta fyrir neytendur. 3. gr. frumvarpsins hljóðar á þann veg að lög þessi öðlist þegar gildi.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga sem varðar það að þeir sem hafa meistararéttindi í iðngrein eða öðru fagnámi sem ráðherra viðurkennir og nýtist til kennslu á framhaldsskólastigi í skilgreindri námsgrein eða á skilgreindu námssviði, auk 60 eininga til náms í kennslu- og uppeldisfræði, bætist við þá upptalningu sem lögin, um menntun og ráðningu kennara og skólastjórnenda við leikskóla, grunnskóla og framhaldsskóla, fjalla um. Hér er um að ræða þá aðila sem eru með skip- og vélstjórnarréttindi en hafa nú ekki færi á því að afla sér réttinda í kennslu- og uppeldisfræði. Í raun er verið að bæta því inn í þannig að þessir aðilar geti aflað sér slíkra kennsluréttinda. Nefndin flytur þetta öll í sameiningu og við vonumst til þess að málið fái brautargengi hér í þinginu, enda er það mjög mikilvægt.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um veitingu ríkisborgararéttar. Undirnefnd í allsherjar- og menntamálanefnd yfirfór þær umsóknir sem bárust. Hér liggur fyrir tillaga frá allsherjar- og menntamálanefnd í heild um 23 einstaklinga sem lagt er til að öðlist ríkisborgararétt nú í vor. Við vonumst til þess að þetta frumvarp til laga frá nefndinni verði samþykkt.

Virðulegi forseti. Hinn 30. apríl síðastliðinn var reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins nr. 421/2014 frá 16. apríl 2014 um breytingu á tilskipun 2003/87/EB um að koma á fót kerfi fyrir viðskipti með heimildir til losunar gróðurhúsalofttegunda innan bandalagsins með tilliti til framkvæmdar á alþjóðasamningi um beitingu sameiginlegrar markaðstengdrar heildarráðstöfunar um alþjóðlega losun frá flugi frá árinu 2020 tekin upp í EES-samninginn með ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 62/2014 frá 30. apríl 2014. Alþingi samþykkti þingsályktun um upptöku gerðarinnar í EES-samninginn án stjórnskipulegs fyrirvara 29. apríl síðastliðinn því að mikilvægt var að reglugerðin tæki gildi á sama tíma á öllu EES-svæðinu. Í umræðum á Alþingi komu fram þau sjónarmið að rétt væri að setja bráðabirgðaákvæði í lög nr. 70/2012 strax á vorþingi en með því móti verður reglugerð til innleiðingar á reglugerð ESB nr. 421/2014 sett fullnægjandi lagastoð auk þess sem það verður engum vafa undirorpið hvaða skyldur hvíla á flugrekendum varðandi skýrsluskil og skil á losunarheimildum samkvæmt lögum um loftslagsmál, nr. 70/2012. Nefndin tekur undir þau sjónarmið og leggur því til að frumvarpið verði samþykkt á Alþingi. Gert er ráð fyrir að ráðherra leggi fram frumvarp á Alþingi til fullnaðarinnleiðingar á reglugerð nr. 421/2014 í haust.

Virðulegi forseti. Fyrir hönd efnahags- og viðskiptanefndar mæli ég fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um gjaldeyrismál, nr. 87/1992, með síðari breytingum, varðandi arð og viðurlagaákvæði. Nefndin fékk ábendingar frá fjármála- og efnahagsráðuneyti sem kom með frumvarpið til nefndarinnar. Nefndin fékk gesti 13. maí og fjallaði um málið og ákvað að flytja málið fyrir þinginu og er einhuga um það. Frumvarpið má finna á þskj. 1113 og vísa ég til þess þar sem ég mun aðeins rekja helstu efnisatriði. Með frumvarpi þessu eru lagðar til tvær breytingar á ákvæðum laga um gjaldeyrismál. Fyrri breytingin varðar annars vegar skýringu á hugtakinu arður samkvæmt lögunum og hins vegar er nánari tilvísun til þess hvað fellur undir hugtakið samningsbundin afborgun í skilningi ákvæðisins. Seinni breytingin varðar heimild laganna til þess að refsa lögaðilum fyrir brot gegn lögunum. Markmiðið með breytingunni er að taka af öll tvímæli um að heimilt sé að gera lögaðila refsingu fyrir brot á lögunum eða reglum settum með stoð í þeim. Með frumvarpinu er ætlunin að breyta skilgreiningu hugtaksins arður í skilningi laga um gjaldeyrismál. Nefndin tekur undir þau sjónarmið ráðuneytisins að mjög brýnt sé að frumvarpið nái fram að ganga á þessu þingi og leggur til að það verði samþykkt.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um vörugjöld, sem eru nr. 97/1987, með síðari breytingum. Þetta frumvarp varðar vörugjald á jarðstrengi. Flutningsmenn ásamt mér eru hv. þingmenn Katrín Jakobsdóttir og Lilja Rafney Magnúsdóttir. Frumvarpið er ákaflega einfalt og auðskilið og tillögugreinin, 1. gr., efnistillögugreinin hljóðar svo: „Tollskrárnúmerið 8544.6000 fellur brott úr C-lið viðauka I.“ Lög þessi öðlast þegar gildi. Með þessu frumvarpi er einfaldlega lögð til sú breyting á lögum um vörugjöld, sem ég áður vitnaði til, að þetta tollskrárnúmer falli brott þar sem það stendur. Breytingin hefur það í för með sér að 15% vörugjald sem lagt er á vörur í umræddu tollskrárnúmeri fellur þar með sömuleiðis niður. Undanfarin þrjú ár hafa tekjur ríkissjóðs af vörugjöldum á þennan tollskrárlið verið í kringum 100 millj. kr. og niður í mjög lítið til dæmis á árinu 2013, þá voru þau 512 þúsund, en 108 milljónir árið 2011 og 126 milljónir árið 2012. Þannig að ekki snýst þetta um mikla fjárhagslega hagsmuni, satt best að segja, en þó er þetta vissulega niðurfelling á vörugjöldum sem hafa gefið ríkissjóði lítils háttar tekjur af og til á undanförnum árum. Nú eru hv. þingmenn kannski vanari öðru en því að sá sem hér stendur mæli sérstaklega fyrir skattalækkunum eða niðurfellingu gjalda á tekjustofna ríkissjóðs og ekki ætla ég að fara að hrökkva úr karakter, en hér er á ferðinni að mínu mati augljóst sanngirnismál, augljóst framfaramál. Það er einfaldlega vegna þess að jarðstrengir til raforkuflutnings sem eru í þessum tollskrárflokki bera 15% vörugjöld en efni í loftlínur gera það ekki, þau bera engin gjöld. Það er alveg fráleitt að mati okkar flutningsmanna, og vonandi allra þingmanna, að mismuna með þessum hætti með sköttum, jarðstrengjum í óhag. Það má spyrja sig að því hvers vegna í ósköpunum við erum ekki fyrir löngu búin að fella þetta niður, t.d. vegna þess að nú er farið að leggja meira og minna allt dreifikerfi sem er endurnýjað í jarðstrengi. Það er þá þarna verið að leggja viðbótarkostnað á það og gera það að skattstofni fyrir ríkið til að mynda þegar dreifiveiturnar, Rafmagnsveitur ríkisins, Orkubú Vestfjarða eða hverjir það nú eru, eru að endurnýja dreifikerfin og koma þrífasa rafmagni á í leiðinni. Almennt er það þannig að lágspennta dreifikerfið er ekki endurnýjað nema í jarðstrengjum. Þetta mundi líka að sjálfsögðu eiga við um jarðstrengi fyrir meiri spennu. Nú er það orðið svo að það er lítill ef nokkur verðmunur að verða á jarðstrengjum og loftlínum allt upp í a.m.k. 66 þús. kílóvolta spennu og dregur saman með jarðstrengjum og loftlínum í jafnvel enn stærri línum. Herra forseti. Þetta er heitt mál og ég ætla ekki tímans vegna að blanda því neitt inn í þetta, þ.e. deiluna um það hvar eigi að leggja jarðstrengi og hvar eigi að leggja línur í lofti. En eitt hljótum við að geta verið sammála um og það er að ríkið á ekki að mismuna öðrum valkostinum í óhag með skattlagningu af þessu tagi. Það er lágmark, finnst okkur a.m.k., að jarðstrengirnir sitji við sama borð og loftlínurnar að þessu leyti. Ef eitthvað væri mætti frekar færa rök fyrir því að það væri vörugjald á hinum megin ef stjórnvöld vildu frekar en hitt stuðla að því að við losnuðum við þá sjónmengun og þær deilur sem í vaxandi mæli eru farnar að tengjast því þegar á að fara að leggja nýjar háspennulínur þvers og kruss. Málið er afar einfalt. Ég held að það sé líka óumdeilt. Þetta er í raun og veru samkvæmt ábendingu nefndar sem fjallaði um þessi jarðstrengjamál og ég geri ráð fyrir að hv. þingmenn þekki skýrsluna, þannig að það hefur beinlínis verið mælt með þessu við íslensk stjórnvöld. Umhverfisverndarsamtök og fleiri aðilar mundu fagna því mjög ef Alþingi drifi í því að gera þessa einföldu breytingu. Það gætum við auðvitað gert á þeim sólarhring eða tveimur sem eftir standa þingstarfanna ef við verðum í góðu skapi í efnahags- og viðskiptanefnd í fyrramálið, sem ég legg til að fái málið eftir þessa 1. umr.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir þingsályktunartillögu um endurskoðun á virðisaukaskattsumhverfi íþróttahreyfingarinnar. Flutningsmenn ásamt mér eru hv. þm. Páll Jóhann Pálsson, Silja Dögg Gunnarsdóttir, Haraldur Einarsson og Ásmundur Friðriksson. Tillagan hljóðar svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela fjármála- og efnahagsráðherra að taka til endurskoðunar virðisaukaskattsumhverfi íþróttahreyfingarinnar og leggja fram á Alþingi frumvarp til laga um breytingu á lögum um virðisaukaskatt, nr. 50/1988, sem felur í sér að: a. íþrótta- og ungmennafélög verði undanþegin virðisaukaskatti af starfsemi sinni, að öllu leyti, b. íþrótta- og ungmennafélög hafi heimild til að fá endurgreiddan virðisaukaskatt af byggingu íþróttamannvirkja á íþróttasvæðum sínum, vinnulaunum og efniskaupum.“ Virðulegi forseti. Meginmarkmiðið með þessari tillögu er að ríkisstjórnin komi að því að efla skipulagða íþróttastarfsemi og þátttöku foreldra og annarra sjálfboðaliða í því starfi. Tillagan er jafnframt í fullu samræmi við markmið og stefnuskrá ríkisstjórnarinnar þar sem lögð er áhersla á mikilvægi íþrótta-, tómstunda- og æskulýðsmál. Það verði gert í samræmi við þessa tillögu. Í fyrsta lagi, eins og fram kom í inngangi, að sjálfboðaliðastarf verði varið með einfaldari lagaumgjörð og mannvirkjagerð efld til að tryggja að allir iðkendur og sjálfboðaliðar geti notið sem bestrar aðstöðu og aðbúnaðar við íþróttaiðkun sína. Virðulegi forseti. Fyrri hluti tillögunnar, a-liðurinn, snýr að þeirri kröfu að íþrótta- og ungmennafélög verði undanþegin virðisaukaskatti að öllu leyti. Það er eðlilegt að spyrja hvers vegna. Í stuttu máli er hér verið að verja sjálfboðaliðastarf íþróttahreyfingarinnar. Sjálfboðaliðastarf hefur löngum skipað veglegan sess í íslensku samfélagi og hægt að nefna mörg glögg dæmi um félög og stofnanir sem bornar eru uppi af slíku starfi sem skilar miklum almannagæðum. Í þeim almannagæðum felst mikill þjóðhagslegur ábati sem þó getur oft verið erfitt að setja efnahagslega mælistiku á. Þó er hægt að vitna til fjölmargra rannsókna sem staðfesta forvarnagildi íþrótta og að þátttaka barna og unglinga í skipulegu íþróttastarfi dregur úr líkum á hvers konar frávikshegðun. Þannig hafa rannsóknir meðal annars sýnt að þátttaka í skipulögðu íþróttastarfi hefur jákvæð áhrif á námsárangur, sjálfsmynd, sjálfsvirðingu, líkamsmynd, heilsu og almenna líðan. Þá dregur aukin hreyfing úr tilfellum alvarlegra sjúkdóma og hefur jákvæð áhrif á allt skólastarf og vinnumarkað, fækkar veikindadögum og töpuðum vinnustundum og eykur þannig framleiðni. Þannig má færa rök fyrir því að skipulagt starf íþróttafélaga leiði til þjóðfélagslegs heilsuábata. Virðulegi forseti. Þessu til áréttingar ætla ég að vitna til nýrrar rannsóknar sem unnin var af Rannsóknum og greiningu meðal framhaldsskólanema fyrir þróunar- og fræðslusvið Íþróttasambands Íslands. Þar kemur meðal annars fram að unglingar sem stunda íþróttir með íþróttafélagi eru líklegri til að standa sig betur í íslensku og stærðfræði í skóla. Þau meta líkamlega og andlega heilsu sína betri eftir því sem þau æfa meira. Sjálfsmynd þeirra sem æfa íþróttir er meiri og betri en hinna sem gera það ekki og þau upplifa sig hamingjusamari og ánægðari með sitt líf. Þá kemur fram, um tengsl íþróttaiðkunar og vímuefnaneyslu, að því oftar í viku sem þau stunda íþróttir með íþróttafélagi því ólíklegri eru þau til að neyta vímuefna. Sjálfboðaliðastarf skiptir sköpum í starfsemi íþróttahreyfingarinnar. Ef ekki væri fyrir allt það óeigingjarna starf sjálfboðaliða, forráðamanna og foreldra, leyfi ég mér að fullyrða að erfitt yrði að halda úti því skipulagða starfi sem fram fer í íþrótta- og ungmennafélögum sem raun ber vitni. Við Íslendingar gerum miklar kröfur til skipulagðrar íþróttastarfsemi, en um leið verðum við, löggjafinn, að hlúa að umgjörðinni. Fjöldi fólks leggur íþróttahreyfingunni lið án þess að þiggja endurgjald fyrir störf sín. Stjórnir, ráð, nefndir og foreldrafélög aðstoða við framkvæmd kappleikja og íþróttamóta og standa að ýmiss konar fjáröflun. Aukið aðkoma foreldra að starfi íþróttafélaganna, í gegnum íþróttaiðkun barnanna, er einn jákvæðasti þátturinn í þeirri þróun sem er að eiga sér stað. Virðulegi forseti. Í þingsályktunartillögunni gerum við flutningsmenn grein fyrir þeirri skattskyldu sem hvílir á íþróttahreyfingunni. Þrátt fyrir að íþróttafélög séu undanþegin virðisaukaskatti, vegna íþróttastarfsemi sinnar, eru þau skattskyld ef þau selja vörur eða virðisaukaskattsskylda þjónustu í atvinnuskyni eða samkeppni við atvinnufyrirtæki. Í slíkum tilvikum ber íþróttafélögum því að innheimta útskatt af slíkri sölu og geta þá dregið frá innskatti af þeim aðföngum sem tengjast þeirri sölu. Sala auglýsinga, styrktarlína og ýmiss konar fjáröflunarstarfsemi, eins og til dæmis klósettpappírssala, er virðisaukaskattsskyld sala samkvæmt núgildandi lögum og ber að standa skil á fari heildartekjur félags yfir eina milljón króna. Eins og málum er háttað í dag þegar kemur að virðisaukaskattsskyldu, getur ábyrgð stjórnarmanna og annarra sjálfboðaliða á skilum á skatti og opinberum gjöldum verið mikil og jafnvel meiri en flestir sjálfboðaliðar gera sér grein fyrir. Opinberir aðilar geta beitt þungum viðurlögum við vanskilum á opinberum gjöldum. Líklegt má telja að þeim aðilum sem taka að sér sjálfboðaliðastörf í íþróttahreyfingunni gæti fækkað verulega væri þeim þessi ábyrgð að fullu ljós og þeir upplýstir um þau viðurlög sem beita má. Það er því mikilvægt að löggjafinn bregðist við og skapi um leið hvetjandi umhverfi fyrir allt sjálfboðaliðastarf og stuðli að sem mestri þátttöku foreldra í því barna- og uppeldisstarfi sem íþróttahreyfingin veitir. Ég ætla nú að koma að seinni lið tillögunnar sem snýr að því að efla mannvirkjagerð og þann aðbúnað og umgjörð utan um allt starfið, bæði sem snýr að íþróttaiðkuninni sjálfri en ekkert síður félagslega þættinum. Árið 2009 var samþykkt breyting á lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, þar sem veitt var heimild til endurgreiðslu á virðisaukaskatti af vinnu meðal annars við frístundahúsnæði. Þannig geta íþróttafélög fengið endurgreiddan virðisaukaskatt af vinnu við íþróttamannvirki og hefur þetta ákvæði verið framlengt í tvígang, nú síðast við fjárlagagerð fyrir árið 2014 og gildir út þetta ár. Iðkendum fer sífellt fjölgandi, bæði í þeim hópi sem heyrir undir skilgreiningu afreksíþrótta og í þeim hópi sem út frá lýðheilsusjónarmiðum er ekkert síður mikilvægur og tilheyrir almenningsíþróttum. Áberandi fjölgun er í hópi barna og unglinga og svo eldri borgara. Þörf er fyrir fleiri mannvirki til að bæta sívaxandi fjölda og það er áberandi ákall hjá mörgum íþróttafélögum í dag að bregðast þurfi við auknum fjölda. Þá er ekkert síður mikilvægt að horfa til hins félagslega þáttar sem við meðal annars styðjum og eflum í a-lið þessarar tillögu. Íþrótta- og ungmennafélög eru fjölskyldu- og félagsmiðstöðvar nútímasamfélags og þar þurfum við að horfa til hönnunar og aðstöðu til að tryggja að þær geti sinnt hlutverki sínu, bæði hvað varðar íþróttaiðkunina sjálfa og svo það félagslega starf sem því fylgir. Ástæða þess að við flutningsmenn málsins förum með málið í þennan tillögufarveg er sú að það er mikilvægt að fram fari greining á fjárhagslegum áhrifum slíkrar endurskoðunar og lagabreytingar. Það er jafnframt mikilvægt að fá að mæla fyrir því nú og hraða framgangi málsins þar sem þegar er hafin vinna að heildarendurskoðun virðisaukaskattskerfisins af hálfu stýrihóps sem skipaður er af hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra. Því töldum við, flutningsmenn þessarar tillögu, nauðsynlegt að endurskoðun á virðisaukaskattskerfi íþróttahreyfingarinnar, eins og lagt er til í þessari tillögu, geti unnist samhliða þeirri heildarendurskoðun sem þegar er hafin þannig að slík kerfisbreyting í þágu íþrótta á Íslandi falli að fyrirhuguðum tillögum og framkvæmd á virðisaukaskattskerfinu í heild sinni. Virðulegi forseti. Það er von okkar flutningsmanna að tillagan fái góðan hljómgrunn og vandaða umfjöllun og að lokinni þessari umræðu gangi hún til hv. efnahags- og viðskiptanefndar.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá 1. minni hluta atvinnuveganefndar, sem er skipaður auk mér Björt Ólafsdóttur. Þetta er nefndarálit um frumvarp til laga um breytingu á lögum um veiðigjöld, nr. 74/2012, frá 26. júní, með síðari breytingum. Veiðigjöld og álagning þeirra hafa lengi verið þrætuepli en hin langa umræða um þau hefur þó fært okkur á þann stað að um helstu grunnatriði er vonandi að skapast meiri sátt. Eitt þeirra er að sanngjörn veiðigjöld frá sjávarútveginum skuli renna í sameiginlega sjóði þjóðarinnar. Frumvarpið sem hér um ræðir er til eins árs og byggist á stefnu sem fyrri stjórnvöld lögðu grunn að um veiðigjöld og auðlindarentu. Meginatriði frumvarpsins er áfangi að frekari útfærslu á stofni og aðferðafræði við útreikning veiðigjalda þannig að miðað er við svokallaða afkomustuðla í stað þorskígilda. Aðferðin og útreikningarnir voru unnir af Hagfræðistofnun Háskóla Íslands og veiðigjaldsnefnd. Aðferðafræðin er skref í rétta átt að mati 1. minni hluta en þó er alveg ljóst að þetta skref er aðeins eitt skref á þeirri leið. Álagning veiðigjalda þarf að vera sanngjörn og grunnurinn að gjaldsetningunni þarf að vera gegnsær, skýr og sem einfaldastur og byggjast á rauntímaupplýsingum. Upp á það hefur vantað en í frumvarpinu er lögð til nokkur bót á. Enn er mikil vinna fyrir höndum sem kallar á nýjustu gögn á hverjum tíma sem forsendu útreikninga og álagningar. Halda þarf áfram þeirri vinnu ef menn komast að þeirri niðurstöðu að byggja álagninguna á núverandi aðferðafræði, þ.e. að notast við afkomutölur og niðurstöður Hagstofu Íslands sem fram koma í skýrslu hennar. Sú leið hefur þann meginókost að unnið er með tveggja ára gömul gögn. 1. minni hluti minnir á það álit Hagstofu Íslands að sú samantekt eða tölfræði var aldrei hugsuð sem skattstofn til álagningar veiðigjalda né annara gjalda, hvorki í þessari atvinnugrein né öðrum. Fyrsti minni hluti er þeirrar skoðunar að til að álagning veiðigjalda sé sanngjörn og gegnsæ þurfi að notast við gögn sem eru nærtækari í tíma og lýsa stöðu fyrirtækja betur. Í því sambandi bendir 1. minni hluti á að hægt er að nota aðra og betri aðferð sem byggist á rauntímaupplýsingum í skilum sjávarútvegsfyrirtækja til ríkisskattstjóra. Með þeirri aðferð er strax tekið tillit til sveiflna, bæði til hækkunar og lækkunar. 1. minni hluti telur að í frekari vinnu ráðuneytisins og veiðigjaldsnefndar, svo og samráðsnefndar með fulltrúum allra þingflokka á Alþingi eigi að skoða gaumgæfilega á næstu mánuðum kosti þessarar aðferðar og galla ef einhverjir eru. Í breytingartillögu meiri hluta nefndarinnar er hnykkt á því ákvæði sem meiri hluti atvinnuveganefndar lagði til á síðasta kjörtímabili varðandi tímabundna afslætti vegna kvótakaupa síðustu ára fyrir gildistöku laganna. Afslættirnir áttu að gagnast mest litlum og meðalstórum útgerðum í krókaaflamarkskerfinu með því að kveða skýrar á um að þeir væru eingöngu hugsaðir vegna kaupa á aflaheimildum á Íslandi á tilteknu árabili, eins og fram kom í breytingartillögu meiri hluta atvinnuveganefndar við 3. umr. málsins á sínum tíma. Jafnframt er í breytingartillögunni hnykkt á því að breytingin á útreikningi veiðigjalda er aðeins til eins árs, vegna þess að boðað hefur verið frumvarp til frekari breytinga af ráðherra, sem 1. minni hluti hvetur til að unnið verði í nánu samstarfi við samráðsnefnd allra þingflokka, og með því freistað að skapa meiri sátt um aðferðafræðina þó svo að áfram verði vafalaust ágreiningur og skiptar skoðanir um hvað sé hóflegt veiðigjald. Í breytingartillögu meiri hlutans er jafnframt lagt til að veiðigjald af rækju verði fellt niður sem 1. minni hluti telur réttlætismál enda afkoma í veiðum og vinnslu rækju í miklum mínus. Sama á við um veiðar á kolmunna en tillaga meiri hlutans er að lækka veiðigjaldið á kolmunna um helming. Undir þetta skrifa Kristján L. Möller, framsögumaður nefndarálits, og Björt Ólafsdóttir. Hæstv. forseti. Þetta er sameiginlegt minnihlutaálit okkar tveggja í atvinnuveganefnd og þess vegna ætla ég að virða þá reglu sem mér finnst alltaf eigi að hafa í heiðri þegar um sameiginlegt nefndarálit er að ræða að framsögumaður hafi ekki frekari ræðu um sínar skoðanir þar á eftir. Ég tek þó skýrt fram, virðulegi forseti, að það væri alveg tilefni til þess að ræða um ýmsa þætti hvað þetta varðar. Ég vil að lokum þakka öllum nefndarmönnum í atvinnuveganefnd fyrir gott samstarf. Þó svo að það séu mjög skiptar skoðanir, kannski aðallega um skilgreiningu á því hvað sé hóflegt veiðigjald, hefur vinnan verið góð og afrakstur af því sést í breytingartillögum og því nefndaráliti og öðru sem liggur fyrir í máli þessu.

Frú forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á lögum um veiðigjöld, nr. 74/2012, og ég mæli fyrir nefndaráliti 2. minni hluta atvinnuveganefndar. Annar minni hluti bendir sérstaklega á að eitt af fyrstu verkum núverandi ríkisstjórnar var að lækka veiðigjöld umtalsvert. Rökin fyrir því fólust aðallega í því að koma þyrfti til móts við minni og meðalstórar útgerðir. Engu að síður var lækkunin flöt og breytingartillögum þáverandi minni hluta um að mæta minni útgerðum með hækkuðu frítekjumarki var hafnað. 2. minni hluti undirstrikar enn mikilvægi þess að komið sé til móts við minni og meðalstór fyrirtæki í sjávarútvegi í stað þess að beita flatri lækkun. Brýnt er að greina þau fyrirtæki sem teljast til minni og meðalstórra en ekki kemur fram að slík greining hafi farið fram. Þegar slík greining liggur fyrir verður unnt að koma til móts við þau fyrirtæki án þess að lækka veiðigjöld vegna þeirra sem eiga auðvelt með að standa undir þeim. Á innan við ári leggur stjórnarmeirihlutinn í aðra umferð og leggur til verulega viðbótarlækkun veiðigjalda á næsta fiskveiðiári, auk þess að leggja til að fella niður eða stórlækka veiðigjöld á tilteknar fisktegundir á yfirstandandi fiskveiðiári. Annar minni hluti telur frumvarpið sem og lagabreytinguna sem fólst í lögum nr. 84/2013 byggjast á afar veikum efnisforsendum sem eru ekki studdar trúverðugum, tölulegum gögnum. Þó fyrir liggi vísbendingar um að afkoma að minnsta kosti sumra greina sjávarútvegsins hafi nokkuð versnað frá metárinu 2012 verður að hafa í huga að hún er enn góð og með því besta sem hefur sést í sjávarútvegi í sögulegu samhengi. Verðþróun virðist einnig vera jákvæðari og á það til dæmis við um saltfisksafurðir, auk þess sem liðkast hefur um sölu og birgðahald hefur þar með minnkað. Rétt er að minna á að lækkun verðvísitölu sjávarútvegsins hefði samkvæmt álagningu á grundvelli gildandi laga sjálfkrafa leitt til samsvarandi lækkunar sérstaks veiðigjalds, enda innbyggt í ákvæði laga nr. 74/2012, um veiðigjöld, mikið næmi fyrir slíkum breytingum. Hér er hins vegar gengið miklu lengra og það svo langt að allt virðist stefna í að bolfiskshluti sjávarútvegsins greiði nær ekkert sérstakt veiðigjald á næsta ári að teknu tilliti til lækkunarréttar. Annar minni hluti telur jákvætt í sjálfu sér að leitast við að skipta álagningu veiðigjalda betur niður á einstakar fisktegundir, enda alltaf að því stefnt að þróa kerfið í þá átt frá því ný lög um veiðigjöld voru sett árið 2012. Forsendurnar í gildandi frumvarpi eru hins vegar mjög veikar og því í reynd að lokum um pólitískar ákvarðanir að ræða. Þá gagnrýnir 2. minni hluti að í athugasemdum við frumvarpið er röksemdafærsla sem klárlega gengur í þá átt að færa aðferðafræði veiðigjaldanna frá þeirri meginhugsun að auðlindin er sameign þjóðarinnar og á hún því eðlilega kröfu á hlutdeild í umframarði eða rentu af henni. 2. minni hluti telur þó til bóta að stjórnarandstaðan hefur náð fram þeirri breytingu á málinu að um hreina bráðabirgðaráðstöfun er að ræða fyrir næsta fiskveiðiár enda gildir helsta ákvæði frumvarpsins í ákvæði til bráðabirgða fyrir næsta fiskveiðiár og þegar það er liðið munu lögin um veiðigjöld standa óbreytt. Annar minni hluti bendir á að í umsögn Indriða H. Þorlákssonar um málið kemur fram að lögunum um veiðigjöld hefði fremur verið ætlað að vera auðlindamál en tekjuöflunarmál. Hann bendir á að lögin hefðu verið sett með það grundvallarsjónarmið í huga að fiskstofnarnir væru eign þjóðarinnar og hluti af náttúruauðlindum hennar. Þá vísaði hann til þess í umsögn sinni að markmið laganna væri annars vegar að með tekjum af veiðigjöldum ætti að greiða þann kostnað við umsýslu sjávarútvegs sem ríkið stæði straum af og hins vegar að sameign þjóðarinnar á auðlindinni fæli í sér að hún nyti arðs sem skapaðist af nýtingu auðlindarinnar. Í umsögninni kemur fram það álit að ekki sé lengur samhengi milli framangreinds markmiðs laganna og ákvörðunar veiðigjalda. Þá er í umsögninni bent á það sem 2. minni hluti hefur þegar getið um, þ.e. að engin efnisleg sjónarmið sé að finna í frumvarpinu eða athugasemdum með því um hvernig heildarfjárhæð veiðigjalda er ákveðin. Annar minni hluti telur allt of langt gengið í illa rökstuddri og verulegri lækkun veiðigjalda í annað sinn á innan við ári. Lækkunin mun leiða til mikils tekjutaps fyrir ríkissjóð og umfram það sem þörf er á til að mæta tímabundið lítillega lakari afkomu í sjávarútvegi frá því sem hún hefur albest orðið fyrir aðeins einu og hálfu ári. 2. minni hluti leggst því gegn frumvarpinu í heild sinni. Ég ætla að gera aðeins nánari grein fyrir afstöðu minni í málinu. Það er kannski ekki alveg allt sem sýnist því að í þeim breytingartillögum sem kynntar eru með nefndaráliti framsögumanns málsins, formanns atvinnuveganefndar, hv. þm. Jóns Gunnarssonar, er verið að lækka veiðigjöld enn frekar um 1.100–1.200 milljónir frá því sem var í frumvarpinu sem gerði ráð fyrir lækkun upp á 1 milljarð í ár og 1,8 milljarða á næsta ári. En talið er að með aflaaukningu verði veiðigjöld álíka og kemur fram í því frumvarpi sem við ræðum hér og liggur fyrir. Ég verð að segja að mér finnst vera gengið allt of langt í lækkun veiðigjalda. Þó að fram hafi komið hjá Hagfræðistofnun Háskóla Íslands að framlegð fyrirtækja hafi dregist eitthvað saman og afurðaverð tekið sveiflum þá kom líka fram að það lægi einnig í loftinu hjá þeim sem væru að vinna fyrir sjávarútveginn og markaðsmönnum að allt benti til þess að verð væri aftur að fara upp á við. Því finnst mér mjög óeðlilegt að menn stökkvi til án þess að hafa greiningu eða nákvæmar afkomutölur til að styðjast við og fari út í enn meiri lækkun en komin er og þykir nú víst mörgum nóg um. Ég sé það í töflunni sem fylgir breytingartillögunni að verið er að lækka ýmsar tegundir og hækka aðrar. Heilt yfir sýnist mér að verið sé að hækka bolfiskstegundirnar en lækka uppsjávartegundirnar. Þær breytingar eru ákveðnar með pólitískri ákvörðun. Það er ekki einhver reikniformúla sem liggur þar vísindalega að baki, það á bara enn eftir að lenda því hvernig það verður útfært ef menn vilja breyta núverandi lögum um veiðigjöld. Menn hafa komist að þeirri niðurstöðu sisvona að nota eigið hyggjuvit eða setja puttann upp í loftið með það að í heild eigi að lækka veiðigjöldin enn frekar en boðað var í frumvarpinu, sem boðaði 2,8 milljarða í lækkun á þessu ári og næsta ári, og fara út í 1,2 milljarða, sýnist mér, en vísa svo í eitthvað sem er auðvitað ekki í hendi enn sem komið er. Menn hafa ýmsar væntingar um að þorskafli verði aukinn um allt að 30 þúsund tonn og loðnan fari úr áætluðum 200 þúsundum á næsta fiskveiðiári í 360 eða 400 þúsund og að í makrílveiðum gæti aukning hugsanlega orðið upp á 7 þúsund tonn. Allt eru þetta að sjálfsögðu ánægjulegar fréttir ef það stenst og mjög ánægjulegt bæði fyrir greinina og allt það starfsfólk sem vinnur í henni og okkur sem þjóð að við séum að fá vonandi aflaaukningu í þeim tegundum og það skili okkur öllum gjaldeyri, tekjum og líka auðlindarentu. En það er eins og þetta afgjald til þjóðarinnar verði einhver afgangsstærð sem alltaf er hægt að klípa af. Ef þessi viðbót verður að veruleika og við fengjum okkar eðlilegu rentu af því í ríkiskassann værum við auðvitað að tala um háar fjárhæðir þar fyrir ríkissjóð, sem honum veitir ekki af í velferðarmál og ýmis mál sem brenna á okkur. En svo er verið að tala um enn frekari lækkun veiðigjalda í þeim breytingartillögum sem hafa verið gerðar í atvinnuveganefnd milli 2. og 3. umr. Það eru nokkrar tegundir sem ég tel að full rök séu fyrir því að skoða lækkun á og hafa verið rökstuddar afkomutölum, sem ég kom ekki inn á í nefndaráliti mínu en ég mun taka afstöðu til þeirra lækkana á umræddum tegundum þegar að atkvæðagreiðslu kemur, og er ég að tala um það sem kemur fram í 3. lið breytingartillögunnar. „2. Úthafskarfa sem veiddur er á ICES-svæði I og II (í Síldarsmugunni) vegna almanaksársins 2014. 3. Dohrnbankarækju, úthafsrækju og rækju á miðunum við Snæfellsnes vegna fiskveiðiársins 2013/2014. 4. Lindýr og skrápdýr vegna fiskveiðiársins 2013/2014.“ Ég tel að það skýrar afkomutölur liggi fyrir varðandi þessar tegundir að fullt tilefni sé til að bregðast við því, þ.e. að þar séu ekki greidd sérstakt veiðigjald eða almennt gjald. Varðandi þorsk og meðafla hans í rússneskri og norskri lögsögu vegna almanaksársins 2014 hef ég ekki fengið neinar vísindalegar sannanir eða rökstuðning fyrir því að svo slæmar afkomutölur séu í þeim veiðum sem rökstyðja það að fella niður álagningu almenns og sérstaks veiðigjalds á þeim tegundum. Ég hef fengið þær fregnir að menn hafi verið að gera mjög góða túra á þær slóðir sem hafa skilað góðum tekjum og aflahlut. Íslendingar eru með samning við þær þjóðir og mér finnst því ekki óeðlilegt, þar sem við erum með samning við þær, að þeir sem nýti sér það, íslenskar útgerðir, greiði að lágmarki almenna veiðigjaldið. Og ef menn skila góðum hagnaði, sem ég hef fengið fréttir af og er ekki að rengja það, greiði menn sérstakt veiðigjald ef hagnaðurinn gefur það í skyn að innstæða sé fyrir því. Mér finnst mikilvægt að halda áfram þeirri vinnu að fá fram afkomu hverrar tegundar, það er það sem átti að halda áfram að vinna í framhaldi af lagasetningunni um veiðigjöld 2012, að endurskoða þorskígildin. Sú vinna hefur kannski gengið frekar hægt, hún hefði mátt ganga miklu hraðar. Mjög brýnt er að fá sem bestar samtímaupplýsingar, raunupplýsingar, um hvað hver og ein tegund er að skila svo hægt sé að leggja á veiðigjald sem byggist á sem bestum og nýjustum upplýsingum. Maður batt vonir við að það mundi gerast miklu fyrr að aðilar eins og Fiskistofa, ríkisskattstjóri og Hagstofan gætu tengt upplýsingar sínar saman um sjávarútveginn svo hægt væri að fá upplýsingar um afkomu greinarinnar sem næst rauntíma þess að veiðigjöld væru lögð á. En eitthvað er þetta nú að mjakast áfram að mér skilst. Ég vona að þegar við fjöllum aftur um þessi mál í haust, trúlega kemur nýtt frumvarp fram frá hæstv. ráðherra, verði búið að greina sem best allt undirliggjandi sem ekki lá nægjanlega fyrir þegar lög um veiðigjöld voru sett á árið 2012, svo hægt sé að innheimta eðlilega auðlindarentu miðað við afkomu hverrar tegundar og afkomu greinarinnar. Og að við tölum um auðlindarentuhugtakið en ekki skattlagningu, því að skattlagning er auðvitað bara allt, allt annar handleggur. Auðlindarentuhugtakið á að fylgja sveiflum í greininni eftir afkomu. Ekki á að vera hægt að blanda óskyldum fjárfestingum til frádráttar áður en til auðlindarentu kemur, að hún falli til þjóðarinnar. Það er ekki eðlilegt að menn geti þá dregið frá alls kyns óskyldan rekstrarkostnað og fjárfestingarkostnað áður en menn greiði sjálfsagt afgjald til þjóðarinnar. En þetta liggur svona. Ég sagði í síðustu ræðu um þessi mál að sjávarútvegurinn skilaði miklum hagnaði og útgerðin hefur verið að sýna hagnað á síðasta ári, fjögur stærstu útgerðarfyrirtækin upp á 25 milljarða. En vissulega þarf að greina betur afkomu minni og meðalstórra útgerða og það kemur fram í því nefndaráliti sem ég mælti fyrir. Ég tel líka alveg fullkomlega koma til greina að skoða það sem kom fram hjá Daða Má Kristóferssyni auðlindahagfræðingi hvort við ættum að splitta upp sérstaka veiðigjaldinu eftir útgerðarflokkum, hvort ástæða þætti til að draga línu þar á milli. Ég vil sjá í landinu fjölbreytt rekstrarform í útgerð. Ég tel að þar eigi mismunandi bátastærðir fullkomlega rétt á sér. Mér hefur alltaf þótt svolítið sérkennilegt og kannski undirstrika nauðsyn þess að smábátaútgerð geti þrifist og verið blómleg við strendur landsins að í kynningum og auglýsingum hjá einu stærsta útgerðarfyrirtæki landsins, Samherja, þegar það er að markaðssetja sjávarafurðir sínar - hvaða mynd haldið þið að sé þar á lógóinu hjá því fyrirtæki í kynningu? Það er smábátur á veiðum við Íslandsstrendur. Og af hverju ætli það sé? Vegna þess að markaðsmenn Samherja vita að alltaf er verið að kynna meir og meir vistvænar veiðar og horfa til þess að umhverfisvænar, vistvænar veiðar og ferskt hráefni sem kemur sem fyrst að landi og fer beint á borð neytenda, í því hafa þessir dagróðrabátar einmitt verið að eflast. Sjávarklasinn hefur verið að þróa sig áfram með það að markaðssetja vistvænar veiðar. Eftirspurnin ræður líka útgerðarforminu. Menn geta ekki á Alþingi teiknað upp einhverja löggjöf sem þrýstir öllu í samþjöppun og allt á að vera til þess að ná sem mestri hagræðingu. Við verðum líka að horfa til þess að markaðir kalla líka eftir því að útgerðarmynstur við Ísland sé fjölbreytt og að þeir sem kaupa afla af okkur erlendis fái sem fjölbreyttastar afurðir. Ferskfiskútflutningur er auðvitað alltaf að aukast og þar eru hin minni fyrirtæki mörg hver að gera mjög góða hluti. Það hefur líka komið fram í umræðunni að eitthvert samasemmerki sé á milli þess að frystitogurum sé að fækka og að veiðigjöld hafi verið lögð á. Ég tel ekki vera neina samfellu þar á milli. Menn eru fyrst og fremst að aðlagast markaðnum og eru þess vegna að fara frekar í línuútgerð og ísfisktogaraútgerð og hætta að reka frystitogara. Menn geta ekki sagt að þeir séu að selja frystitogara sína frá sér og breyta útgerðarformi vegna þess að veiðigjöldin séu að sliga þær útgerðir. Það er fyrst og fremst eftirspurn markaðarins sem ræður þar för og menn aðlaga sig markaðnum þar eins og annars staðar, eftirspurn hverju sinni eftir hráefnum. Þess vegna finnst mér mikilvægt að greinin borgi eðlilegt afgjald. Ég er ekki hlynnt því að tekin séu óeðlilega há gjöld af sjávarútvegi umfram það sem greinin rís undir, en hún verður líka að vera tilbúin til þess að leggja öll spil á borðið og menn geri grein fyrir því heiðarlega og aðgengi sé að öllum upplýsingum hjá útgerðum til þess að við, sem erum löggjafinn hverju sinni, getum unnið með sem réttastar upplýsingar og tölur í þeim efnum til að byggja á álagningu. Ég ætla ekki að segja að eitthvað hafi verið fundið upp sem er óbreytanlegt og megi ekki bæta og laga. Ég tel að mikil og góð vinna hafi verið lögð í að reyna að greina þessa auðlindarentu og aðferðafræðina í kringum hana. Það var viðurkennt að það þyrfti að endurskoða og breyta enn frekar þorskígildisstuðlum. Ég tel því að sú aðferðafræði sé góð þó að alltaf megi bæta um betur. Ef einhverjir koma með leiðir sem einfalda þetta enn frekar án þess að menn fari að fara í einhverjar krókaleiðir til að auðvelda mönnum að draga allt af áður en til auðlindarentunnar kemur tek ég ekki þátt í slíkri vinnu og tel að þá séum við farin að tala um allt, allt aðra hluti. Mér finnst að útvegurinn sjálfur sé nú að gangast inn á það að þetta sé bara eðlilegt, það er ekki neitt verið að hýrudraga menn. Það er ekki sjálfgefið að við höfum þessa auðlind hér allt í kringum okkur, okkur ber líka að ganga um hana þannig að við getum afhent hana næstu kynslóð með sjálfbærum hætti. Þetta er fjöregg þjóðarinnar, sjávarauðlindin í kringum allt landið, og það skiptir máli hvernig við umgöngumst hana og það veit ég að þeir sem stunda sjóinn skilja, því að þetta er þeirra mjólkurkýr. Ég held að alltaf sé að aukast enn frekar skilningur á því að sátt þarf að nást í þessum málum, að þjóðin fái sem eðlilegasta rentu til þess að við getum haldið áfram að yrkja þá auðlind okkar, þó að alltaf verði til þeir aðilar sem berji sér og telji sig alltaf vera á hausnum. Því miður hefur það dálítið loðað við útgerðir gegnum tíðina að menn hafa verið með svolítinn barlóm og kannski oftar en ekki þeir sem síst þurfa að vera með barning. Það heyrist kannski minna í þeim sem hafa hægt og bítandi verið að byggja sig upp og ekki farið neinu offari. En þeir sem hafa stundum farið óvarlega og farið fram úr sér og farið út í alls konar fjárfestingar óskyldar sjávarútvegi og tekið út úr greininni til eigin neyslu og fjárfestinga í óskyldum rekstri og skilið eiginlega greinina eftir í þeirri stöðu að hún stendur höllum fæti, það heyrist kannski stundum oftast í þeim sem þá kalla á að þeir geti ekkert lagt af mörkum en eru kannski búnir að mergsjúga fyrirtækin sjálfir í eigin hagnað og neyslu en hafa skilið minna eftir í fyrirtækjunum til að byggja upp innviði þess. En í öllum fyrirtækjum á auðvitað að vinna þannig að féð sé nýtt í uppbyggingu á rekstrinum til framtíðar.

Virðulegi forseti. Við fjöllum hér um frumvarp til laga um breytingu á lögum um veiðigjöld til eins árs. Það liggur fyrir að stjórnarflokkarnir hafa í hyggju frekari breytingar á stjórn fiskveiða eftir það tímabil. Í fyrirliggjandi frumvarpi höfum við verið að vinna með veiðigjöld eins og þau hafa verið að þróast, fyrst í formi almenns gjalds en svo með viðbættu sérstöku veiðigjaldi sem var hugsað þannig að það væri partur af svokölluðum umframhagnaði fyrirtækja í sjávarútvegi. Þetta er í hnotskurn hugmyndafræðin um auðlindarentuna. Sjávarútvegsfyrirtæki notast við auðlind sem er sameign þjóðarinnar, auðlind sem er takmörkuð og þarf að stýra aðgengi að. Í ljósi þess réttar að fá aflahlutdeild í fiskinum skulu þau fyrirtæki sem fá hlutdeild skila til baka til þjóðarinnar rentu af umframhagnaðinum. Þetta er, held ég, að flestra mati góð hugsun, hljómar a.m.k. réttlátt og sanngjarnt. Við vitum samt, og það eru líka held ég flestir sammála um, að það hvernig veiðigjöldin hafa verið reiknuð út og lögð á hin fjölbreyttu fyrirtæki í sjávarútvegi hefur því miður oft og tíðum reynst gallað. Þá er ég að tala um þorskígildin sem við höfum stuðst við. Stjórnvöld hafa ekkert verið feimin við þetta. Þau hafa á hverjum tíma viðurkennt þetta. Fólk hefur smátt og smátt verið að finna út úr því hvernig hugmyndafræðin um auðlindarentu geti gengið sem best í framkvæmd. Aðalvandamálið er að við höfum alltaf, og erum enn þann dag í dag með því frumvarpi sem við tölum um núna, að vinna með of gömul gögn. Þau gögn sem nú liggja til grundvallar eru frá 2012. Það gengur ekki. Hvernig eigum við að reikna hugsanlegan umframhagnað einhvers fyrirtækis með því að spá fyrir um hagnaðinn út frá tveggja ára gömlum gögnum? Til þess að geta gert okkur í hugarlund afkomu fyrirtækja í sjávarútvegi, sem á að vera forsenda fyrir gjaldinu sem við ætlum að rukka þau um, þarf að taka tillit til ótal þátta sem eru breytilegir, ekki bara á ári hverju heldur oft á milli mánaða. Í fyrsta lagi þarf að fara eftir leiðsögn Hafrannsóknastofnunar hverju sinni um hvað megi fiska. Í áætlunum okkar verða svo að vera einhver skekkjumörk því að við getum ekki verið viss um að allt sem má fiska muni á endanum koma í trollið eða á línurnar. Svo þarf að taka tillit til þess hvað kostar að sækja mismunandi tegundir ef við viljum ná í bita af umframhagnaðinum, þ.e. ef það er markmiðið. Þá verðum við að vita hvað kostar að sækja mismunandi afla. Það er sannarlega mjög mismunandi. Suman afla er spurning hvort borgi sig yfir höfuð að sækja. Ég viðurkenni það fúslega að fyrst þegar ég kom að þessum málum var mér alls ekki morgunljóst af hverju það skipti endilega máli að veita hvata til þess að útgerðarfólk færi og sækti einhverjar tegundir sem væru lengst úti í hafi ef þær veittu litla sem enga framlegð og gæfu lítinn sem engan hlut í sameiginlega sjóði. Málið er auðvitað ekki svo einfalt eins og við vitum með þetta kerfi og öll þau mál sem hér eru undir. Sem dæmi í þessu samhengi nefni ég kolmunna sem við sækjum næstum því alla leið til Færeyja. Það kostar mikið, en það er samt sem áður mikilvægt að við gerum það til þess að viðhalda veiðirétti á þeim slóðum. Svo þarf að koma inn í heildarútreikningana alla þegar við ákveðum veiðigjöld að það er mismunandi hvað markaðurinn borgar fyrir hverja tegund fyrir sig. Það kemur því inn í stóra reikningsdæmið. Ég gæti haldið áfram með þessa upptalningu. Breyturnar eru margar og mismunandi. Það sem við stöndum frammi fyrir er svo sannarlega flókið verk. Við erum að leitast eftir álagningu gjalda út frá sönnum forsendum. Það er það sem við erum vonandi öll að pæla í og erum að gera. Ég trúi því. Það liggur ljóst fyrir að þegar veiðigjöldin voru lögð á var ekki tekið nægilegt tillit til allra þeirra þátta sem ég nefndi hérna áðan. Þorskígildin svokölluðu voru ekki byggð á nægilega gegnsæjum og skýrum forsendum til vinna út frá. Mér finnst það persónulega alls ekki skrýtið því að sjávarútvegurinn getur ekki gefið allar forsendur fyrir fram. Eftir því sem ég hugsa meira um þetta finnst mér í raun frekar útópískt að ætla að tiltaka allar breytur sem undir eru í sjávarútvegi, sem eru yfirleitt á ferð og flugi, og finna út fyrir fram, því að gjaldið er lagt á fyrir fram, umframhagnað af auðlindarentu fyrirtækjanna. Ekki nóg með það heldur eru spárnar alltaf byggðar á nokkurra ára gömlum gögnum frá Hagstofunni. Þau gögn hafa tiltekin meðaltöl. Ég fæ þetta einfaldlega ekki til að ganga upp í kollinum á mér. Ég viðurkenni það fúslega. Ég ætla að fara aðeins yfir þetta því að þessi mál eru ekki einföld. Eins og ég segi hefur tekið mig tíma að kafa ofan í þau. Væntanlega liggur þetta ekki ljóst fyrir öllum. Ég ætla því að taka tíma til að fara aðeins yfir breytingarnar núna og svo hvernig fyrirkomulagið var í lögunum áður til þess að stilla þessu tvennu svolítið upp. Veiðigjöldin eftir gömlu hugmyndafræðinni, ef við megum segja sem svo, þ.e. eftir lögunum sem voru sett 2012, taka rentu af umframhagnaði sem er reiknaður beint af EBITDA sem er afgangurinn eftir alla venjulega rekstrarliði. Þá var líka stuðst við þorskígildi. Ég hef farið hér aðeins yfir af hverju sú aðferðafræði var gölluð, en sannarlega var ásetningurinn góður í þeirri vegferð allri. Það var ekki alveg ljóst hvað hver tegund gaf af sér sem var þó forsendan fyrir gjaldinu. Tölur sem stuðst var við voru gamlar og enn fremur var gjaldið ákvarðað út frá meðaltali af þessum gömlu tölum frá fyrirtækjunum. Þannig að - og takið eftir - stærri fyrirtækin, sem hafa alla jafna haft betri afkomu vegna stærðarhagkvæmni og svo eru þau mörg bæði í veiðum og vinnslu o.s.frv., drógu þetta meðaltal upp sem gerði það erfiðara fyrir minni fyrirtækin að standa undir gjaldinu. Eins og ég hef farið yfir vitum við að fiskverð sveiflast til og miðin gefa misvel en samt sem áður átti alltaf að reyna að setja einhvern fasta á þetta. Ég sé marga vankanta á því að finna út rentu með þessum hætti í sjávarútvegi, að svo komnu máli alla vega. Þessi leið er hins vegar mjög góð fyrir aðrar auðlindir sem eru einsleitar, eins og olía og gas. Fiskurinn í sjónum er allt öðruvísi auðlind, fjölbreytt og útvegurinn sem nær í fiskinn er fjölbreyttur. Auðlindin er breytileg, oft ókunn og ótraust milli ára. Grunnforsenda þess að nota slíkar auðlindarentupælingar dugar vel fyrir ýmsar auðlindir, eins og olíu og gas eins og ég nefndi og kannski einhverja aðra orkugeira, en það er aðeins erfiðara fyrir sjávarútveginn. Breytingin á veiðigjaldinu í þessu frumvarpi er fyrst og fremst sú að við miðum við nýja stuðla, svokallaða afkomustuðla. Þeir eru reiknaðir af fremsta megni eftir afkomu hverrar tegundar fyrir sig því að tilkostnaður og framlegð er auðvitað mismunandi eftir tegundum. Þetta er skref í rétta átt, en enn erum við með gamlar tölur og gögn sem er vandamál. Annað er að gjaldið til ríkisins er ákveðið fyrir fram eftir því sem vantar í kassann en ekki eftir á með tillit til afkomu og einmitt afkomustuðlanna sem við fengum fólk til að reikna í heilt ár. Mér finnst þetta í rauninni frekar kaldhæðnislegt og mjög mótsagnarkennt. Ég spyr mig: Til hvers er verið að reyna að finna út hvað útgerðin getur í raun borgað ef á svo ekki að notast við þann stuðul eða bæta á ofan á hann í einhverjum tilfellum? Afkomustuðlarnir voru reiknaðir út af Hagfræðistofnun Háskóla Íslands og veiðigjaldsnefndinni svokölluðu sem er ópólitísk og hefur starfað lengi. Sú nefnd var líka við störf hjá fyrri ríkisstjórn. Núna er veiðigjaldið þannig að 5 milljarðar eru almennt gjald. Það fer í rekstur Hafrannsóknastofnunar, Fiskistofu, Landhelgisgæslunnar o.s.frv. Það er frekar óumdeilt. Ég held hins vegar að það sé of lágt. Við sjáum það t.d. af kröppum kjörum Hafrannsóknastofnunar eftir útdeilingu okkar á þingi til stofnunarinnar á síðustu fjárlögum. Svo er sérstaka veiðigjaldið, það var um 4,5 milljarðar síðast þegar ég vissi, en það eru komnar einhverjar tillögur um breytingar frá meiri hluta nefndarinnar. Þetta sérstaka gjald á að koma af þessum umtalaða umframhagnaði fyrirtækjanna. Svo eru afslættir vegna frítekjumarks og afslættir á sérstaka gjaldinu vegna skulda fyrirtækja og dragast þar með frá um 1,5 milljarðar. Samtals er áætlað að um 8 milljarðar fari í ríkissjóð. Breytingin núna frá því sem áður var er að þessi dularfulli umframhagnaður er fundinn í rekstrarreikningum félaganna og reiknast út frá EBT, þ.e. hreinum hagnaði, sem sagt neðar í rekstarrreikningnum. Við notumst við þá stuðla sem veiðigjaldsnefndin og Hagfræðistofnun Háskóla Íslands hefur reiknað út fyrir okkur til þess að fá hlutfallið af því hvernig þessir 4,5 milljarðar í sérstaka gjaldinu skiptast á milli tegunda og heimildar í þeim. Svo er einhver reiknikúnst til að bæta í sem mest út af því að okkur vantar meira í kassann. Það er slétt þokkalega jafnt út að ég held eftir þessum afkomustuðlum. Við fengum reyndar margar kvartanir frá gestum nefndarinnar um að það væri ekki hægt út frá frumvarpinu og því plaggi sem var dreift til almennings til umsagnar að reikna sig niður á þessar tekjutölur. Við vitum það náttúrlega að þetta frumvarp kom allt of seint inn í þingið og við þurftum að vinna af miklum hraða. Það má segja að margir gestir okkar hafi því miður komið fyrir kurteisissakir því að þeir fengu engan tíma til þess að rýna frumvarpið margir hverjir og áttu erfitt með að skilja forsendur því að þær voru ekki nógu skýrar í frumvarpstextanum. Það er miður. Ég vil þó taka fram að nefndarfundirnir sem voru haldnir voru mjög góðir og vinna nefndarinnar var góð svo langt sem hún náði, en betra hefði verið að hafa lengri tíma og betri gögn auðvitað. Ég verð að segja, frú forseti, að ég á erfitt með að hafa yfirsýn yfir það sem felst í frumvarpinu. Ég get ekki svarað því hvort gjöldin séu sanngjörn, ég bara get það ekki. Ég hef ekki aðgang að öllum rekstrarreikningum fyrirtækja, en það eru samt þau sem við erum að fást við á nefndasviði Alþingis. Við erum að setja lög án þess að hafa nægar upplýsingar fyrir framan okkur. Það er grafalvarlegt mál. Ég bað um að fá að vita hvað hvert fyrirtæki borgar í veiðigjöld til að geta einfaldlega metið hvort gjöldin séu sanngjörn. Ráðuneyti og ráðherra urðu ekki við þeirri beiðni minni og reyndar annarra í nefndinni. Ég spyr mig því hvort okkur finnist það tækt að við í þessum sal setjum lög án þess að vita samhengi hlutanna. Mér líður ekki vel með það. Að lokum, frú forseti, vil ég segja út frá því sem ég hef séð og hef rakið í ræðu minni að ég efast því miður um að aðferðafræðin við álagningu gjaldanna sé rétt leið þó svo að ég vilji taka fram að afkomustuðlarnir séu gott skref fram á við. Ég held að við séum að reyna að troða sjávarútvegi í eitthvert auðlindahagfræðibox með aðferðafræði sem passar því miður ekki út af því að það eru svo margar breytur sem eru tvist og bast um allt og verða það alltaf. Hugmyndafræðin er mjög falleg og aðlaðandi, en hún virðist ganga illa í framkvæmd. Við þurfum að finna leið til þess að ná í auðlindagjöld af sjávarútvegi sem enginn vafi leikur á að útgerðunum ber að borga í sameiginlega sjóði okkar allra, en við þurfum að gera það eftir réttum formerkjum og gögnum svo að við séum ekki úti á þekju og stillum þessu þannig upp að fyrst spyrjum við hvað okkur vantar og svo smyrjum við því bara einhvern veginn yfir.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Björt Ólafsdóttur fyrir ágætt erindi, ágæta ræðu. Henni finnst þetta falleg hugmyndafræði. Ég vil þá spyrja hana hvort hún gæti hugsað sér svipað kerfi til dæmis fyrir bakarí, ríkisbakarí, þar sem við mundum ákveða verð á snúðum út frá svona fallegri hugmyndafræði? Ég vil spyrja hana hvort hún kannist við svona kerfi í Sovétríkjunum þar sem svona kerfi var í gangi lengi vel. Hún segir að gögnin séu gömul, reyndar eru þau eitthvað uppreiknuð, það er reynt að nálgast eitthvað, en þau eru frá 2012 og þetta verður alltaf gamalt. Þetta er nefnilega ekki falleg hugmyndafræði, hún er alltaf eftir á, alltaf. Það sem hv. þingmaður talaði kannski minnst um er markaðurinn, það er endapródúktið, það er það hvar fiskurinn endar. Hann endar á markaði einhvers staðar. Það er verið að selja alla daga á mismunandi verðum, alla daga. Það er dálítið erfitt að meta það. Það getur orðið verðfall, stórkostlegt verðfall, af einhverjum ástæðum sem við getum ekki séð fyrir, eða það getur orðið mikil hækkun á endanlegri framleiðslu sjávarútvegsins. Þá breytast allar þessar forsendur yfir nótt. Við erum að reyna að setja á þetta gjöld til að mæla þetta. Ég vildi spyrja hv. þingmann um skuldirnar sem eru notaðar þarna til að draga frá. Finnst henni eðlilegt að hægt sé að draga frá skuldir sem voru notaðar til að kaupa kvóta á meðan aðrir keyptu kvóta fyrir eigið fé og fá ekki að draga frá það sem þeir hugsanlega tóku að láni annars staðar eða það sem þeir lögðu fram sem eigið fé til að kaupa þennan kvóta?

Virðulegi forseti. Ég þakka andsvarið. Fyrst aðeins með þessa fallegu hugmyndafræði. Ef hv. þingmaður hefði lagt eyrun vel við hefði hann heyrt að ég var einmitt að gagnrýna þessa hugmyndafræði þó að hún hljómaði ágætlega og virtist ágæt við fyrstu sýn. Ég var að segja að hún virðist ganga illa í praxís, hún gerir það. Ég held því að við séum alveg á sama stað með það, ég og hv. þingmaður. Ég var einmitt að gagnrýna hvernig hún virkar. En ég skil vel að hún sé aðlaðandi í eyrum fólks. Ég get vel skilið það, en vandamálið er bara að hún virkar ekki nógu vel. Einmitt út af þessu. Við segjum ekkert bakaranum að hann eigi að taka ákveðið mikið af vínarbrauðinu sínu og borga okkur í skatta og svo aðeins meira af fransbrauðinu, það er ekki þannig. Hv. þingmaður spurði um skuldirnar. Jú, mér finnst í fyrsta lagi óþolandi að við þingmenn sem erum að setja lög, og þessar skuldir liggja þarna undir og þessi gjöld, að við fáum ekki að vita hvernig í málum liggur. Ég get ekki tjáð mig um þær út af því að ég veit ekki neitt um þær. Ég hef ekki fengið að sjá gögn um þær. Ég vil ekki sjá gögn um þær til að hengja einn eða neinn fyrir að hann skuldi, heldur til þess að geta tekið upplýsta ákvörðun um gjöld í sjávarútvegi. Það er okkar hlutverk.

Ég skal skerpa á þessari hugmyndafræði með skuldirnar. Það var hugsað þannig að þeir sem hefðu keypt kvóta fyrir lán og skulduðu þess vegna ættu að geta dregið það lán frá. Það sem ég spurði um: Er það réttlátt og sanngjarnt gagnvart öðrum sem höfðu keypt kvóta sömuleiðis en notað til þess eigið fé? Þeir gátu ekki dregið frá sitt eigið fé sem þeir notuðu til þess. Þetta var kannski til að skerpa á þeirri hugsun. Ég vil síðan spyrja hv. þingmann að því sem er í gangi núna. Það er verið að lækka gjöldin af því menn þykjast hafa komist að því að markaðsverð sé að lækka, þá væntanlega einhverjar vikur aftur í tímann, þeir vita alla vega ekki hvað gerist á morgun eða hinn. Það er verið að lækka gjöldin, en jafnframt treysta menn á auknar veiðar. Finnst hv. þingmanni það réttmætt að lækka gjöldin enn frekar og treysta á að hægt sé að veiða meira af loðnu eða makríl, eða hvað það nú er? Eru menn ekki komnir ansi langt í þessari skipulagningu ofan frá - sovétkerfið - ég skil núna að það var kaldhæðni hjá hv. þingmanni þegar hann sagði að það væri fallegt kerfi, kannski féll ég fyrir því. Finnst hv. þingmanni það vera réttlátt að lækka gjöldin frekar á grundvelli lélegra markaðsútlits en jafnframt að treysta því að menn veiði meira sem er líka ákveðin forsenda sem hefur í sér ákveðna óvissu?

Ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir að árétta fyrri spurningu. Svo að ég segi það alveg skýrt: Nei, mér finnst það ekki réttlátt að þeir sem keyptu kvóta fyrir lán standi í raun betur að vígi nú en hinir sem keyptu fyrir eigið fé. Það er ekki réttlátt að mínu mati, enda er ég ekki fylgjandi skuldaniðurfellingum yfir höfuð. Hvað varðar lækkun gjalda með þeirri forsendu sem þingmaðurinn nefnir réttilega, ef ég skil meirihlutaálitið rétt, að treysta á auknar veiðar, þá er það mikil spámennska, það er það. Við höfum ekkert fast í hendi með það, að sjálfsögðu ekki. Ég vil bara árétta, eins og ég sagði í ræðu minni, að ég held að þessi aðferðafræði sé ekki góð, að áætla eitthvað fram í framtíðina, út frá, eins og við höfum verið að gera, gömlum gögnum, það segir kannski eitthvað. Við vitum hverju Hafró mælir með eða leyfir að veiða, en við vitum ekki hvað kemur samt upp úr sjónum, við getum ekki vitað það. Ég held að þessi gjaldtaka byrji á öfugum enda. Ég held við eigum að snúa henni á hvolf og bara hafa þetta eins og hjá öðrum fyrirtækjum. Mig langar að skoða það betur að láta þessa gjaldtöku koma í gegnum skattkerfið. Ég verð að segja það alveg eins og er. Mér finnst það hljóma betur en þó að óskoðuðu máli.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti atvinnuveganefndar um frumvarp til laga um breyting á lögum um stjórn fiskveiða, nr. 116/2006 (hlutdeildarsetning úthafsrækju og rækju á miðunum við Snæfellsnes). Nefndin fékk fjölmarga gesti á sinn fund, bæði opinbera aðila, fulltrúa sveitarfélaga, hagsmunaaðila og sérfræðinga á þessu sviði. Í frumvarpinu er lagt til að aflahlutdeild verði sett í annars vegar úthafsrækju og hins vegar rækju við Snæfellsnes. Samkvæmt 1. mgr. 1. gr. frumvarpsins skiptist hún þannig að fyrri aflahlutdeildir við lok fiskveiðiárs 2012/2013 ráði að 7/10 hlutum en veiðireynsla síðustu þriggja ára að 3/10 hlutum. Frumvarpið er lagt fram vegna þess að sjávarútvegsráðherra ákvað ekki leyfilegan heildarafla til veiða á úthafsrækju sumarið 2010. Ráðherra lýsti því yfir að veiðar á tegundinni væru frjálsar. Í tilkynningu frá sjávarútvegsráðuneytinu á þeim tíma var bent á að ákvörðunin væri tekin til eins árs og var þess getið að frá fiskveiðiárinu 2000/2001 hefði ekki verið aflað upp í uppgefið aflamark. Einnig var boðað að lagt yrði fram frumvarp til laga þá um haustið um stýringu rækjuveiða sem kom þó aldrei fram. Nefndin bendir á að með lögum nr. 42/2006 var lögfest breyting á lögum um stjórn fiskveiða þess efnis að þrátt fyrir veiðiskyldu skyldi úthlutað aflamark á fiskveiðiárunum 2005/2006 til 2007/2008 ekki leiða til þess að fiskiskip misstu aflahlutdeild í úthafsrækju eða öðrum tegundum. Í athugasemdum við frumvarpið, sem varð að þeim lögum, kom fram að veiðar og vinnsla á úthafsrækju hefðu gengið illa undanfarið og ástand stofnsins hefði verið lélegt. Veiðar á úthafsrækju hafa verið frjálsar síðan á fiskveiðiárinu 2010/2011 en eins og fram kemur í frumvarpinu hefur veiðisókn aukist og því talið tilefni til að taka stjórn veiðanna til endurskoðunar. Líkt og framar er getið fór atvinnuveganefnd þess á leit við Lagastofnun Háskóla Íslands að unnið yrði álit um frumvarpið þar sem því yrði svarað hvort það leiddi til þess að íslenska ríkið yrði mögulega bótaskylt gagnvart þeim aðilum sem a- og b-liður 1. mgr. 1. gr. frumvarpsins ná til. Fram kemur í áliti Lagastofnunar: Að veiðum á úthafsrækju hafi verið stjórnað samkvæmt aflamarkskerfinu frá 1. janúar 1991 og til loka fiskveiðiársins 2009/2010 þegar veiðar voru gefnar frjálsar. Vísað er til þess að ákvörðun um frjálsar veiðar hafi ekki verið unnt að taka að óbreyttum lögum enda hafi hún verið fallin til þess að hafa áhrif á réttarstöðu þeirra sem höfðu yfir aflahlutdeild í tegundinni að ráða. Líkt og framar er getið var boðað lagafrumvarp ekki lagt fram. Að í upphafsákvæði laga um stjórn fiskveiða sé því lýst yfir að nytjastofnar á Íslandsmiðum séu sameign þjóðarinnar og að úthlutun veiðiheimilda samkvæmt lögum myndi ekki eignarrétt eða óafturkallanlegt forræði einstakra aðila yfir veiðiheimildum. Dregin er sú ályktun af dómum Hæstaréttar að löggjafinn hafi rúmt svigrúm til að setja nýjar reglur um stjórn fiskveiða. Að þeir sem hafi öðlast veiðireynslu á fiskveiðiárunum 2010/2011 til 2012/2013 hafi ekki getað vænst þess að löggjafinn virti veiðireynslu þeirra að fullu við úthlutun aflahlutdeildar í tegundinni að nýju. Einnig er fullyrt að 1. mgr. 9. gr. laga um stjórn fiskveiða um aflareynslu síðustu þriggja ára eigi varla við þar sem hún sé bundin við tegundir sem hafi ekki áður sætt ákvæðum um leyfilegan heildarafla. Að útgerðir sem höfðu skráðar aflahlutdeildir við lok fiskveiðiársins 2012/2013 gátu stundað veiðar eins og hverjir aðrir sem uppfylltu lagaskilyrði til að fá almennt veiðileyfi til fiskveiða í atvinnuskyni. Eins og fram kemur í athugasemdum við frumvarpið hefur veiðisókn í úthafsrækju aukist umtalsvert undanfarin ár. Samkvæmt gögnum frá Fiskistofu hefur tæpur helmingur úthafsrækjuaflans síðastliðin þrjú ár verið veiddur af skipum útgerða sem ráða ekki yfir skráðri aflahlutdeild. Þar sem ástand stofnsins er talið slæmt og veiðar hafa verið miklar er talið fullt tilefni til að taka stjórn þeirra til endurskoðunar. Ljóst er að hagsmunir þeirra sem höfðu skráðar aflahlutdeildir við lok fiskveiðiárs 2012/2013 og þeirra sem hafa aflað sér veiðireynslu frá því að veiðar voru gefnar frjálsar togast á. Í áliti Lagastofnunar er talið auðsýnt að frumvarpið mæli fyrir um skýr og fyrirsjáanleg lagaákvæði sem ætlað sé að vernda almannahagsmuni þannig að markmið laganna um stjórn fiskveiða náist, þ.e. að vernda nytjastofna sjávar og hagnýta þá með hagkvæmum hætti. Einnig kemur fram í áliti Lagastofnunar að löggjafinn hafi rúmt svigrúm til að afmarka eðli og inntak aflaheimilda á hverjum tíma. Með öðrum orðum er komist að þeirri niðurstöðu í álitinu að eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar girði ekki fyrir það að löggjafinn hafi rúmt svigrúm til að ákveða hvort veiðum á úthafsrækju skuli stjórnað samkvæmt meginreglum aflamarkskerfisins sem og á hvaða sjónarmiðum úthlutun aflahlutdeildar í tegundinni skuli reist. Þá kemur fram að telja verði lögmætt af hálfu löggjafans að taka upp aflahlutdeildarkerfi á ný hvað varðar stjórn veiða á úthafsrækju og löggjafinn hafi auk þess rúmt svigrúm til að setja sérreglur og meta á hvaða forsendum aflahlutdeild verði úthlutað. Nefndin leggur til breytingu í þá veru að breyta hlutfallstölum í a- og b-lið 1. efnismgr. 1. gr. frumvarpsins þannig að um 5/10 hluta verði að ræða í báðum liðum. Aflahlutdeildir verði því settar að 5/10 hlutum samkvæmt skráðum aflahlutdeildum hvers fiskiskips í úthafsrækju við lok fiskveiðiársins 2012/2013 og að 5/10 hlutum samkvæmt aflareynslu hvers fiskiskips í úthafsrækju á fiskveiðiárunum 2010/2011 til 2012/2013. Nefndin tekur undir orð sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra í framsöguræðu um frumvarpið um að ekki sé um fordæmisgefandi mál að ræða þegar komi að mögulegri endurúthlutun aflahlutdeilda. Fremur sé um einstaka stöðu innan fiskveiðistjórnarkerfisins að ræða og einangrað úrlausnarefni. Í áliti Lagastofnunar er fjallað um það fordæmi sem frumvarpið setur og bent á að setning lagareglna nú kunni að hafa víðtækara fordæmisgildi en ætla mætti við fyrstu sýn. Hrikt geti í stoðum aflamarkskerfisins ef talið sé forsvaranlegt að stjórnvöld geti tekið tegund úr aflamarkskerfi og löggjafinn svo endurúthlutað aflahlutdeild í þeirri tegund síðar. Við umfjöllun um málið var fjallað um frekari breytingar á lögum um stjórn fiskveiða og leggur nefndin til eftirfarandi breytingar: Lagt er til að frádráttur í 3. mgr. 8. gr. laganna verði fastsettur sem 5,3% af úthlutun aflamarks í hverri tegund. Breyting þessi leiðir til þess að einnig eru lagðar til breytingar á nokkrum öðrum greinum þannig að ráðherra hafi heimild til að skipta aflamagni milli ólíkra ráðstafana. Verði breytingartillögurnar að lögum mun ráðherra geta brugðist við aðstæðum, meðal annars í ljósi þess markmiðs laganna að stuðla að verndun og hagkvæmri nýtingu fiskstofna og tryggja trausta atvinnu og byggð í landinu. Lagt er til að ráðherra verði falið að leggja fyrir Alþingi tillögu til þingsályktunar um meðferð og ráðstöfun þessa aflamagns eigi sjaldnar en á þriggja ára fresti. Í framkvæmd yrði ráðherra ætlað að gera áætlun til lengri tíma um hvernig heimildirnar verði nýttar en hann mun þó hafa svigrúm til að bregðast skjótt við ef óvenjulegar aðstæður koma upp. Engin meiri háttar breyting er fyrirhuguð um nýtingu á svonefndum pottum á komandi fiskveiðiári, en stefnt er að því að áætlun um nýtingu þeirra til lengri tíma verði fyrst lögð fram á löggjafarþingi 2014–2015. Nefndin bendir á að verði breytingartillagan samþykkt verði ekki heimiluð sérstök tilgreining á einstökum tegundum eins og nú er mælt fyrir um í 4. mgr. 8. gr. gildandi laga sem þýðir að allir munu sitja við sama borð. Það fer eftir aðstæðum og þörfum á hverjum tíma hvaða aflamarkstegundum ráðherra sækist eftir til að ráðstafa til byggðatengdra og félagslegra verkefna. Þar hefur til þessa einkum verið um tilteknar botnfiskstegundir að ræða og er því nauðsynlegt að starfrækja skiptimarkað með aflaheimildir eins og gerð er tillaga um. Slíkur skiptimarkaður með aflaheimildir er raunar þegar starfandi, samanber 5. gr. reglugerðar nr. 662/2013 um veiðar í atvinnuskyni. Líkt og framar er getið leiðir breyting á 3. mgr. 8. gr. til breytinga á nokkrum öðrum greinum laganna. Lögð er til breyting á 6. gr. þannig að ráðherra hafi heimild til að ákveða hverju sinni það aflamagn sem ráðstafa skal til skipa sem hafa leyfi til frístundaveiða eins og nánar er mælt fyrir um í 5. mgr. 6. gr. laganna. Einnig er lögð til breyting á 10. gr. þannig að ráðherra hafi heimild til að ákveða hverju sinni það aflamagn sem verja skal til ráðstafana samkvæmt þeirri grein. Þá er lögð til breyting á 11. gr. þess efnis að ráðherra hafi heimild til að ákveða hverju sinni það aflamagn sem verja skal til línuívilnunar samkvæmt 8. mgr. þeirrar greinar. Til viðbótar eru lagðar til breytingar á ákvæðum til bráðabirgða I og XIII, annars vegar í því skyni að ráðherra hafi heimild til loka fiskveiðiársins 2014/2015 til að ákveða það aflamagn sem verja skal til áframeldis á þorski og hins vegar til að ákveða aflamagn sem skal verja til sérstakrar ráðstöfunar til að styðja byggðarlög í alvarlegum og bráðum vanda vegna samdráttar í sjávarútvegi. Jafnframt leggur nefndin til breytingu á 8. mgr. 15. gr. laganna. Í gildandi lögum er gert ráð fyrir því að aflamark megi flytja frá aflamarkskerfi til krókaaflamarkskerfis en ekki öfugt. Þetta fyrirkomulag getur valdið því að aflaheimildir séu vannýttar. Nefndin leggur til að ráðherra geti með reglugerð heimilað flutning á aflamarki tiltekinna tegunda frá krókaaflamarksbátum til skipa sem hafa veiðileyfi með aflamark enda séu skiptin jöfn í þorskígildum talið. Á árinu 2002 var ufsi settur í aflahlutdeild krókaaflamarksbáta. Síðan þá hafa veiðiheimildir á ufsa fallið niður ónýttar á hverju fiskveiðiári, allt frá 300 að 3.000 tonnum en að meðaltali um 1.300 tonn á hverju fiskveiðiári. Mögulegt er að skip í aflamarkskerfinu hefðu vilja og getu til að veiða þennan ufsa en heimild skortir til að flytja veiðiheimildir í aflamarkskerfið. Vannýttar heimildir afla því þjóðarbúinu ekki tekna. Á sama tímabili hafa að jafnaði 2.600 tonn af aflamarki í ýsu verið leigð árlega frá aflamarkskerfinu til krókaaflamarkskerfisins þar sem langvarandi skortur á ýsuheimildum hefur verið til staðar. Verði breytingartillaga nefndarinnar að lögum getur ráðherra leyft flutning á aflaheimildum í krókaaflamarki tiltekinna tegunda til aflamarkskerfisins enda séu skiptin jöfn talið í þorskígildum. Með þessu er stefnt að því að veiðiheimildir í krókaaflamarkskerfinu verði allar nýttar til veiða. Auk þess má leiða að því líkur að þessi möguleiki, á jöfnum skiptum milli krókaaflamarkskerfis og aflamarkskerfis á grundvelli þorskígilda, geti auðveldað flutning á ýsu frá aflamarkskerfi til krókaaflamarkskerfis. Hér hafa fyrst og fremst verið nefndar til sögunnar tegundirnar ýsa og ufsi. Heimildin getur átt við um aðrar tegundir en nefndin bendir á að reglugerð ráðherra gildir aðeins eitt fiskveiðiár í senn. Þá eru lagðar til nokkrar breytingar á ákvæðum til bráðabirgða í lögunum. Í fyrsta lagi er lagt til að nokkur ákvæði til bráðabirgða falli brott enda er það tímabil liðið sem ákvæðin ná til. Þetta eru ákvæði til bráðabirgða II, III, IV, VI, IX, X og XI. Einnig er lagt til að framlengdur verði gildistími ákvæða til bráðabirgða V og VII. Jafnframt er lögð til breyting á ákvæði til bráðabirgða VIII. Í greininni er kveðið á um ráðstöfun ráðherra á 2.000 lestum af íslenskri sumargotssíld og norsk-íslenskri síld á fiskveiðiárunum 2010/2011 til 2013/2014. Einnig er þar kveðið á um að á fiskveiðiárunum 2011/2012 til 2013/2014 hafi ráðherra til ráðstöfunar 1.200 lestir af skötusel. Nefndin leggur til að ákvæði til bráðabirgða VIII verði framlengt um eitt ár en þó þannig að ekki verði áfram kveðið á um ráðstöfun á skötusel. Einnig er lagt til að kveðið verði sérstaklega á um það magn síldar sem er heimilt að hámarki að úthluta til smábáta, en annað aflamagn í síld er hugsað til ráðstöfunar vegna meðafla við veiðar á makríl. Loks er lagt til að gjald fyrir aflaheimildir í síld hækki úr 13 kr. í 16 kr. á kíló. Við umfjöllun um málið í nefndinni var rætt um fiskiskipaflota Íslendinga. Í honum eru skip með aflvísa lægri en 1.200 en eru lengri en 29 metrar. Slík skip falla í 2. flokk samkvæmt 2. mgr. 5. gr. laga um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands. Nefndin leggur til breytingu í þá veru að öll fiskiskip sem eru með aflvísa lægri en 1.200 falli í 3. flokk fiskiskipa samkvæmt ákvæðinu. Þessi skip eru ekki sambærileg þeim skipum sem falla í 2. flokk en samkvæmt gildandi lögum heyra undir þann flokk skip sem eru almennt öflugri en þau sem hafa aflvísa 1.200 eða lægri. Nefndin telur rök standa til þess að miða fremur við aflvísa skipa að þessu leyti en lengd þeirra. Jafnframt skorar nefndin á ráðherra að endurskoða aðferðafræðina við útreikning á aflvísum þessara skipa svo tryggt verði að allt það vélarafl sem nýtist út á skrúfu mælist með. Nefndin hefur gengið frá sameiginlegum skilningi með ráðherra um að til viðbótar þeim 1.100 tonnum sem ráðherra hefur þegar kynnt á heimasíðu ráðuneytis síns að verði til aukinnar ráðstöfunar fyrir Byggðastofnun til að mæta áföllum í tilteknum sjávarbyggðum bætist að lágmarki við 700 tonn sem Byggðastofnun hafi aðgang að á næsta fiskveiðiári. Þá er horft til þess að Byggðastofnun hafi nokkurt viðbótarsvigrúm til að takast á við fyrirliggjandi vanda og eins ef áföll kynnu að verða víðar. Með breytingu á gildistökugrein er gert ráð fyrir því að breyting á 15. gr. laganna og breyting á lögum um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands komi til framkvæmda við gildistöku. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Hv. þingmenn Lilja Rafney Magnúsdóttir, Kristján L. Möller og Björt Ólafsdóttir skrifa undir álit þetta með fyrirvara. Aðrir sem skrifa undir álitið eru Jón Gunnarsson, Haraldur Benediktsson, Ásmundur Friðriksson, Haraldur Einarsson, Þorsteinn Sæmundsson og Þórunn Egilsdóttir. Virðulegi forseti. Ég vil við þetta tækifæri þakka kærlega fyrir mjög gott samstarf í atvinnuveganefnd um þetta mál og mörg önnur, ég þakka þá málefnalegu umræðu sem verið hefur hér í kvöld um þau mál sem komu frá nefndinni í morgun. Ég vona að þetta geti verið vísbending um að við getum rætt þennan mikilvæga málaflokk á málefnalegum nótum og haft það að markmiði næsta vetur að komast að einhverri sameiginlegri niðurstöðu til langs tíma hvað varðar fiskveiðistjórnar- og veiðigjaldakerfi okkar. Samstarfið hefur verið alveg sérstaklega gott í nefndinni í vetur og árangursríkt.

Hæstv. forseti. Ég tek undir síðustu orð hv. þm. Jóns Gunnarssonar en get ekki látið hjá líða að segja að það getur vel verið að það sé bara málefnalegri minni hluti í nefndinni að þessu sinni sem geri það að verkum. Að öllu gamni slepptu, virðulegi forseti, skrifa ég undir nefndarálitið með fyrirvara eins og kom fram hjá framsögumanni nefndarinnar, hv. formanni nefndarinnar, Jóni Gunnarssyni, og er ekki með sérnefndarálit vegna þess að margar breytingar þar eru lagfæringar til að skapa aukinn sveigjanleika í því sem við getum kallað pott 2, sem er tekið út fyrir aflahlutdeildarkerfið og er þar til ráðstöfunar til ýmissa aðgerða, t.d. línuívilnun, strandveiðar, sem teknar voru upp á síðasta kjörtímabili, bætur fyrir rækju og skel í Breiðafirði, byggðakvóti og annað. Þarna er sem sagt, sem er eitt af meginatriðum frumvarpsins, verið að fella þetta úr lögunum og sett í vald hæstv. ráðherra að úthluta því fyrir hvert ár. Ég get alveg verið hreinskilinn, virðulegi forseti, að mér leist ekki á það í byrjun að það væri sett þannig inn að það væri eingöngu háð því hvernig ráðherra mundi meðhöndla þetta. Þess vegna fagna ég mjög þeirri breytingartillögu, sem nefndin varð ásátt um, að ráðherra skuli leggja þingsályktunartillögu fyrir Alþingi um tillögu sína hvernig eigi að skipta þeirri hlutdeild í það sem ég gerði hér að umtalsefni áðan. Ég tel að það sé miklu betri leið. Við höfum þá aðgang þings og þingnefndar að því og ráðherra leggi fram þriggja ára áætlun, sem líka er til bóta, vegna þess að ársúthlutun, t.d. á byggðakvóta, svo gott sem það er, er ekki þannig að hún geti skapað festu fyrir því að menn geti til dæmis í minni byggðarlögum startað fiskvinnslu vegna þess að menn vita ekki hvað þeir fá árið eftir. Þetta er með sex ára tímabili en lagt fram eins og hér er fjallað um. Jafnframt kemur fram í nefndarálitinu þar sem stutt er við orð hæstv. ráðherra - sem ég vænti að fá kannski að heyra í á eftir, af því að við erum að gera þá breytingu núna og að sjálfsögðu skapast ekki tími fyrir 8. eða 9. september því þá er kvótaárið hafið - að koma með svona þingsályktunartillögu og hefur yfirlýsing verið gefin um það að engar stórvægilegar breytingar verði gerðar á þeim úthlutunum eins og þær eru núna nema að tekin eru ákveðin tonn frá til þess að mæta byggðarlögum sem eru í vanda um þessar mundir. Ég nefni Djúpavog, Þingeyri og Húsavík, síðan er bætt inn í í meðförum Byggðastofnunar Hrísey og Breiðdalsvík, ef ég man rétt. Þarna verður meira svigrúm fyrir ráðherra og Alþingi að bregðast við slíkum vanda strax en eins og hér hefur komið fram er ekki hægt að bregðast við þeim vanda núna á þessu fiskveiðiári vegna þess að það er einfaldlega ekkert til til að úthluta til þeirra svæða. Þetta er kannski meginforsenda þess að auka sveigjanleikann sem gefur okkur ráðrúm til að bregðast við og þess vegna tel ég það til bóta í þeim breytingartillögum sem hér eru að ráðherra skuli leggja þingsályktunartillögu fyrir þingið. Menn hafa kallað þetta frumvarp rækjufrumvarpið vegna þess að það snerist aðallega um að kvótasetja rækju í hlutföllunum 70 til þeirra sem höfðu aflahlutdeild áður en veiðar voru gefnar frjálsar með reglugerð, og 30 til þeirra sem hafa veitt á þeim frjálsu árum, og það var megintilgangur þess frumvarps. En þetta er, eins og við erum farin að tala um það núna, breyting á lögum um stjórn fiskveiða, vegna þess að þessar breytingartillögur, t.d. sú sem ég var að ræða áðan, svo og ýmsar aðrar eru kannski bráðabirgðaákvæðahreinsun, að taka út úr lögunum bráðabirgðaákvæði sem fallin eru úr gildi, og voru eðlilega bráðabirgðaákvæði, að fella þau út. Í meðförum nefndarinnar um rækjumálið voru skiptar skoðanir um það. Ég leyni því ekki og sagði það strax við 1. umr. þess máls að ég teldi það af og frá, eins og ætlunin var, að breyta þessu á miðju fiskveiðiári. Það er alveg sama hvort það er þetta eða annað, ég held að allar svona breytingar eigi að taka gildi við upphaf kvótaárs nema einhver sérstök ástæða sé fyrir einhverjum atriðum, eins og við erum að gera hér núna með færslu á aflamarki úr krókaaflamarkskerfinu upp í stóra kerfið til að skapa svigrúm fyrir ufsa og ýsu, eins og ég mun koma að betur á eftir. Með breytingu á lögunum núna um stjórn fiskveiða er farið inn í nokkrar greinar og hnykkt á þeim. Ég vil leyfa mér að halda, virðulegi forseti, að dálítið langt sé síðan allir nefndarmenn skrifi upp á eitt nefndarálit, þó svo að þrír nefndarmenn hafi fyrirvara. Niðurstaðan hvað varðar rækju var skoðun mín sú að það ætti að vera frjálst út þetta fiskveiðiár og á tímabili var ég orðinn þeirrar skoðunar að það ætti að vera frjálst á næsta fiskveiðiári líka og byggði þá skoðun mína á þeim orðum hæstv. ráðherra, sem hefur boðað það að fiskveiðistjórnarlögin verði endurskoðuð og þar leitað í smiðju svokallaðra sáttanefnda til að fara svolítið eftir þeirri leiðsögn sem þar kom fram, og það finnst mér mjög til góðs. Vegna þess að ég veit að hæstv. ráðherra er að hlusta á þessa ræðu hvet ég ráðherra til að hafa miklu meira samráð um þær breytingar sem verið er að gera. Eins og komið hefur fram í kvöld, bæði með veiðigjöldin og eins með breytingu á stjórn fiskveiða, finnst mér svífa hér yfir salnum miklu, miklu meiri sáttahugur en áður, þó svo að okkur greini á um ákveðin atriði, eins og t.d. upphæð veiðigjalda o.s.frv. En mikill ókostur er við það þegar verið er að vinna með tveggja ára gömul gögn, ég ætla ekki að lengja þessa umræðu með því en vísa í ræðu mína. Ég hvet til þess að meira samráð verði en eins og ég segi, niðurstaðan varð sú að leggja til það sem kemur fram í frumvarpinu að rækjan verði aftur kvótasett en í hlutföllunum 50% á móti 50% í staðinn fyrir 70% á móti 30%. Það tel ég vera ákveðna málamiðlun og ítreka og segi alveg sérstaklega: Þetta var ekki lagabreyting, þetta var reglugerðarbreyting. Þáverandi ráðherra boðaði lagafrumvarp sem ekki kom fram, þannig að í raun og veru var það í hendi ráðherra einfaldlega með reglugerðarbreytingu að kvótasetja rækjuna aftur og setja hana þá inn þess vegna til kvóta til aflahlutdeildarhafa sem höfðu það áður en hinar frjálsu veiðar voru leyfðar. Þetta er ákveðin málamiðlun um að skipta því magni í þessum hlutföllum og svo eru önnur atriði sem hafa komið hér með hvað þetta varðar. Ég verð að segja alveg eins að mjög margt er flókið og erfitt að fara í gegnum. Ég hef undir höndum excel-skjal sem mikið er rætt um varðandi fiskveiðar og álagningu veiðigjalda og sýnir hvernig þetta var áður en veiðar voru gefnar frjálsar, hvernig þetta hefði komið út ef hlutdeildin hefði verið 70:30 og hvernig það kemur út þegar þessu er skipt jafnt. Ég held að það komi byggðarlögum til dæmis vestur á Ísafirði mjög vel, ég sé það af þessum gögnum, þar sem rækjuvinnsla er svo mikil eins og hún er. Rækjuvinnsla er ekki orðin eftir á mörgum stöðum, en hún er í mínum heimabæ, Siglufirði, svo ég tali nú ekki um þá frábæru verksmiðju sem Kítín-verksmiðjan er sem vinnur mikið hátækniefni úr rækjuskelinni þannig að henni er ekki lengur hent og veldur ekki lengur umhverfisspjöllum. Af öðrum þáttum sem hér koma fram er stóra atriðið þetta með litlu hlutdeildina, ef ég má orða það svo, að hún fari í pott. Ég vísa til þess sem ég sagði áðan um það og hef svo sem ekki miklu við það að bæta. Þá kem ég að þeirri breytingu sem gerð er varðandi aflahlutdeild krókaaflamarksbáta. Fram kemur að síðan þá hafi veiðiheimildir á t.d. ufsa fallið niður ónýttar á hverju fiskveiðiári, allt frá 300 að 3.000 tonnum, hvorki meira né minna, sem lokast hafa inni og verið óveidd og að meðaltali um 1.300 tonn á hverju fiskveiðiári. Þarna erum við að sleppa því að veiða þann afla, krókaaflamarksbátarnir ná honum ekki og við töpum miklum tekjum vegna þess að við höfum ekki náð úthlutuðu aflamagni. Þarna erum við að gera þá breytingu að hægt sé að skipta á ufsa upp í stóra kerfið og að krókaaflamarksbátarnir fái það sem sárlega vantar til þess útgerðarflokks, þ.e. ýsu í staðinn. Virðulegi forseti. Ráðherra fær heimild til að gera þetta í reglugerð og ég tel að það sé til mikilla bóta vegna þess að á sama hátt og smábátar, krókaaflamarksbátar, geta ekki veitt allan ufsa þá hafa stóru kerfin ekki veitt alla ýsu, bara einfaldlega vegna þess að þeir bátar ná dýpra og ýsan er meira á grunnslóð. Þarna virðist því vera á ferðinni breyting sem er til bóta hjá krókaaflamarksbátunum og skipunum. Sú breyting er sett þarna inn en það er alveg kristaltært að við erum ekki að opna neitt fyrir það að stóra kerfið geti keypt upp krókaaflamarksbáta. Það munum við aldrei samþykkja. Við munum aldrei standa að því að krókaaflamarksbátum geti fækkað vegna þess að stóra kerfið kaupi meira. Við viljum hafa fjölbreytileika í kerfinu eins og það er. Ég minni líka á að margir bátar í krókaaflamarkskerfinu hafa verið stækkaðir og eru orðnir virkilega flott skip, eiginlega svona nútímavertíðarbátar. Virðulegi forseti. Nefndin gekk frá sameiginlegum skilningi með ráðherra um að til viðbótar þeim 1.100 tonnum sem ráðherra hefur þegar kynnt á heimasíðu ráðuneytis síns að verði til aukinnar ráðstöfunar fyrir Byggðastofnun til að mæta áföllum í tilteknum sjávarbyggðum bætist að lágmarki við 700 tonn sem Byggðastofnun hafi aðgang að á næsta fiskveiðiári. Þetta er mjög mikilvægt og með kvóta Byggðastofnunar, þeim 1.800 tonnum sem hefur verið úthlutað, ég hef sagt það áður, tel ég að við séum að stíga mjög jákvætt skref vegna þess að þeim kvóta er úthlutað til lengri tíma en eins árs. Ég hef aldrei á tiltölulega löngum þingmannsferli mínum séð áætlun þar sem þessi kvóti er notaður til að auka svo aflaheimildir til að skapa vinnslu í fiskvinnsluhúsi á Raufarhöfn í allt að ellefu mánuði á ári og tólfti mánuðurinn er þá ekki notaður vegna þess að hann er sumarleyfismánuður. Ef þetta gengur eftir, sem við vonum, og við bætast bætur til Djúpavogs, Þingeyrar, Hríseyjar, Breiðdalsvíkur, því miður eiga ef til vill fleiri byggðir að bætast við, verður þetta til þess að hjálpa til að koma í veg fyrir mikið hrun, og sveigjanleikinn er þá sá á næsta fiskveiðiári að ekki er öllu úthlutað í byrjun og þá hefur ráðherra ákveðin tonn upp á að hlaupa ef skyndilega koma upp atriði eins og gerst hefur í umræddum byggðarlögum. Virðulegi forseti. Í fréttum í kvöld í ríkissjónvarpinu var frétt frá Djúpavogi þar sem fylgt var eftir fólki fara úr rútu upp í flugvél á Egilsstöðum, og fylgt eftir þegar það lenti í Reykjavík og keyrði til Grindavíkur. Fólkið var að skoða ný híbýli, nýja vinnustaði, skóla og fleira í Grindavík. Þetta er það fólk sem þarf að flytja frá Djúpavogi en fram kom í viðtölum við fólkið að það vildi allt áfram vera á Djúpavogi, en þarf nú að bregða búi með miklu höggi fyrir það sveitarfélag og flytja til Grindavíkur í rauninni til að elta kvótann, fiskinn, fiskvinnsluna til að hafa vinnu fyrir sig og sína. Þetta var dapurleg frétt, þetta var dapurleg mynd. Ég verð að segja alveg eins og er, virðulegi forseti, að þetta er það allra daprasta sem ég sé í sambandi við fiskveiðistjórnarkerfið og framkvæmd á sjávarútvegsstefnu okkar. Þetta var sorgleg frétt og svakaleg. Þetta eru hlutir sem við alþingismenn þurfum að fara í gegnum og skoða; hvað er til ráða, hvernig lögum við þetta? Einn gesturinn sem kom til atvinnuveganefndar ræddi við okkur um útfærslu á veiðigjöldum, sem ég hef margoft rætt um áður á Alþingi og á öðrum stöðum, ég ætla ekki að fara yfir það, en sá gestur var einnig með þá hugmynd að það ætti að skoða að fiskvinnslur fengju að vera handhafar aflahlutdeildar. Frystihúsið yrði ekki flutt í burtu frá viðkomandi stöðum. Mér fannst þetta mjög athyglisverð hugmynd, hún er að sjálfsögðu ekki ný, en þau dæmi sem ég gerði að umtalsefni og sjónvarpsfréttin í kvöld hefur verið mér mikið umhugsunarefni. Hvað er til ráða til að lagfæra hluti í fiskveiðistjórnarkerfinu þannig að þetta geti ekki gerst? Virðulegi forseti. Í umræðunni um erfiðleikana á þessum þremur stöðum þar sem eitt fyrirtæki er að hætta rekstri og færa allt á einn stað, vafalaust í nafni hagræðingar meðal annars, hefur verið sagt: Hvað getum við gert til að koma í veg fyrir að svona gerist? Það er verkefni okkar við endurskoðun fiskveiðistjórnarlaga. Það var líka mjög athyglisverður dómur og mér kom hann satt að segja á óvart, dómur héraðsdóms um sölu á ákveðnu fyrirtæki og því sem er að gerast í Hafnarfirði, en eins og ég segi, niðurstaðan er ekki komin. Þetta var héraðsdómur með einum dómara. Og þó að ég viti ekki um eða hafi ekki tekið eftir því geri ég ráð fyrir að því máli verði vísað til Hæstaréttar og þar verði málið afgreitt með endanlegum dómi Hæstaréttar sem við munum alltaf lúta. Þetta hefur líka verið umtalsefni í nefndinni. Virðulegi forseti. Hér eru þættir inni sem hugnast mér og ég gat alveg tekið undir þá, þó að ég ítreki þann fyrirvara sem ég hafði í byrjun varðandi það að færa þetta vald allt til ráðherra. Ráðherrar koma og fara og maður er ekki alltaf viss um hvaða ráðherra maður hefur í hverju ráðuneyti. Þess vegna er það mjög mikilvægt atriði sem ég nefndi áðan um aðkomu Alþingis að málum. Þetta skulu vera mín orð um breytingar á fiskveiðistjórnarlögum að þessu sinni. Það er árlegur viðburður að við afgreiðum eitthvað hér á síðasta degi eða síðustu dögum þingsins. Ég verð að segja alveg eins og er, virðulegi forseti, þó að mér þyki það mjög leiðinlegt að enda ræðu mína á því, að ég óska eftir því við hæstv. ráðherra sjávarútvegsmála svo og alla aðra ráðherra að þeir komi fyrr með frumvörp til Alþingis þannig að okkur gefist meiri tími til að vinna þau svo að við séum ekki að vinna þau á næturfundum og klára mál í blýspretti í nefndinni, eins og með veiðigjöldin þar sem fjölmenn landssamtök, t.d. ASÍ og vélstjórar, sögðust bara einfaldlega ekki geta gefið umsögn um þau frumvörp vegna þess að vinnubrögð þeirra væru þannig að hafa þyrfti samband við marga aðila úti um land til að búa til umsögn sem send yrði til nefndarinnar í nafni viðkomandi samtaka. Þess vegna tek ég undir það sem hæstv. forseti Alþingis sagði í setningarræðu sinni þar sem hann beindi þeim orðum enn einu sinni, enn einu sinni varð forseti að gera það, til ráðherra og ríkisstjórnar að koma fyrr inn með frumvörp. Því skulu lokaorð mín verða þau á jákvæðum nótum að ég trúi því og treysti og vona að framvegis og á næsta ári munum við fá öll svona frumvörp snemma inn þannig að okkur gefist nægur tími til að vinna þau á eðlilegan hátt.

Frú forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða. Ég er á því nefndaráliti sem framsögumaður nefndarinnar, hv. þm. Jón Gunnarsson, kynnti hér fyrr og skrifa undir með fyrirvara. Þetta mál hefur verið mikið til umræðu í nefndinni og kannski á mörgum öðrum stöðum líka því að þarna er um að ræða hluti sem hafa skipt miklu máli upp á atvinnu í byggðarlögum sem hafa byggt sig upp á rækjuveiðum frá því að veiðar á rækju voru gefnar frjálsar árið 2010. Þau horfðu fram miklar breytingar ef hlutfallssetning á úthafsrækju yrði sú sem kom fram í frumvarpinu áður en sú breytingartillaga sem hér er kynnt var lögð fram. Hlutfallssetningin gekk út á það að handhafar svokallaðar rækjuhlutdeildar áttu að fá 70% af hlutdeildarsetningu, en þeir sem höfðu verið á frjálsum veiðum frá árinu 2010 áttu einungis að fá 30%. Töldu menn sig ekki geta haldið áfram rekstri á þeim forsendum, hvort sem var í rækjuvinnslu á mörgum stöðum, kannski sérstaklega á Ísafirði en aðrar rækjuvinnslur voru vissulega inni í myndinni líka, eða hjá þeim útgerðum sem hafa útvegað rækjuvinnslum hráefni og hafa stundað veiðar eftir að þær voru gefnar frjálsar árið 2010. Þarna lágu því undir miklir hagsmunir og fjöldi starfa, tugi starfa. Því miður held ég að tíminn sem hefur farið í að reyna að fá niðurstöðu í þetta mál hafi haft alvarlegar afleiðingar nú þegar. Menn hafa tekið ákvarðanir sem leiða af sér að störfum hefur fækkað bæði til sjós og lands. Það er mjög mikið áhyggjuefni að vita af því. En ég hef lagt mikla áherslu á að reyna að koma einhverri málamiðlun í gegn í þessu máli og talað fyrir að fyrst hlutdeildarsetja ætti úthafsrækju aftur og leggja af frjálsar rækjuveiðar yrði reynt að mætast á miðri leið. Núverandi handhafar aflahlutdeildar, þ.e. sem voru með hlutdeild áður en rækjuveiðar voru gefnar frjálsar, gerðu tilkall til þess að þeir fengju 100% úthlutun. Í raun komu sömu kröfur, álíka kröfur á móti frá þeim sem hafa veitt frjálst undanfarin fjögur ár. Það er því að vissu leyti fólginn salómonsdómur í þessari breytingartillögu en mér finnst það vera sanngjarnari salómonsdómur að skipta þessu í 50% á báða vegu gagnvart þeim aðilum sem voru fyrir með hlutdeild, áður en rækjan var gefin frjáls, og þeim sem stunduðu veiðar í framhaldi af því. Ég held því að málinu hafi verið lent vel á lokametrunum en það var ekkert sjálfgefið í þeim efnum og vil ég þakka þeim sem þar áttu hlut að máli. Ég vil líka beina orðum mínum að hæstv. sjávarútvegsráðherra og hv. formanni atvinnuveganefndar og þakka þeim fyrir að hafa komið til móts við þessar óskir og tel að það hafi verið skynsamlegt. Svo verðum við að sjá til með framhaldið og hvernig vinnst úr þessum málum þegar nýtt frumvarp um þau kemur fram á næsta þingi. En þetta er að minnsta kosti lagt til núna og gefur ákveðið merki fram á við, tel ég. Ég ætla að stikla á stóru varðandi nokkur atriði í þessu frumvarpi. Það var á tímabili orðið ansi viðamikið en núna er búið að hreinsa út úr því breytingar á veiðigjöldum sem fóru þar inn svo að ekki stendur eins mikið eftir en samt kennir ýmissa grasa. Hér eru lagðar til breytingar um að fastsetja 5,3% af úthlutun aflamarks í hverri tegund, sem er aukning. Þarna er um að ræða félagslegar aðgerðir eða byggðapotta. Það er með öðrum orðum lagt til að ráðherra hafi heimild til að skipta þessu aflamagni niður til ólíkra ráðstafana til að bregðast við þeirri þörf sem sýnir sig við úthlutun hverju sinni, m.a. séð í ljósi þess markmiðs laga um stjórn fiskveiða að stuðla að verndun og hagkvæmri nýtingu fiskstofnanna og treysta byggð og atvinnu í landinu. Hér er lagt til að ráðherra verði falið að leggja fyrir þingið tillögu um ráðstöfun á þessu aflamagni, í formi þingsályktunartillögu, eigi sjaldnar en á þriggja ára fresti. En í framkvæmd verður að ætla ráðherra að hann geri langtímaáætlun um hvernig heimildirnar verði nýttar. Ég sé ástæðu til að taka fram að engin meiri háttar breyting er fyrirhuguð um nýtingu á þessum pottum á komandi fiskveiðiári, en stefnt er að því að lengri tíma áætlun um nýtingu þeirra verði fyrst lögð fram á næsta löggjafarþingi 2014–2015. Það verður sem sagt ekki nein sérstök tilgreining á einstökum tegundum eins og nú er mælt fyrir um í gildandi lögum. Það fer eftir aðstæðum og þörfum á hverjum tíma hvaða aflamarkstegundum ráðherra sækist eftir til að ráðstafa til byggðatengdra og félagslegra verkefna. Til þess hefur einkum verið um að ræða tilteknar botnfiskstegundir og er því nauðsynlegt að starfrækja skiptimarkað með aflaheimildir eins og gerð er tillaga um í frumvarpsgreininni og slíkur skiptimarkaður um aflaheimildir er í raun þegar starfandi. Ég veit að mörgum sem starfa undir þessum hluta fiskveiðistjórnarkerfisins er brugðið við að heyra um þessar breytingar þar sem þeir aðilar hafa ekki komið að þeirri vinnu ráðuneytisins að setja þetta allt í einn pott og ekki er skilgreint hvað fer í línuívilnun eða strandveiðar eða aðrar byggðalegar aðgerðir. Samt skal ítrekað að fyrirkomulagið verður óbreytt næsta fiskveiðiár. Ég treysti því að málið fái í framhaldinu góða umfjöllun þar sem allir þeir sem hlut eiga að máli fái að koma sjónarmiðum sínum á framfæri og ekki sé verið að draga úr byggðalegum og félagslegum aðgerðum eða tilgangi þeirra heldur sé hugsað um að nýta þennan hluta fiskveiðistjórnarkerfisins, sem er í dag orðinn, ef þetta verður að lögum, 5,3% af úthlutuðu aflamarki. Hann verði nýttur enn þá markvissar en gert er í dag og til staðar sé sveigjanleiki til að mæta þeim aðstæðum sem uppi eru hverju sinni, en þó með langtímahugsun að baki. Ráðherra verði að gera grein fyrir því í þingsályktunartillögu fyrir þinginu til þriggja ára og leggja fram áætlun til sex ára. Í sjálfu sér er ég ekkert andsnúin því að þetta kerfi sé stokkað upp og skoðað með slíkum gleraugum en tek undir að auðvitað eiga allir þeir sem starfa og vinna í greininni undir þessum lögum og sem hafa stundað veiðar samkvæmt pottunum sem þarna um ræðir, að hafa eðlilega aðkomu að umræðu og skoðanaskiptum um þessi mál svo að niðurstaðan verði sem farsælust í framhaldinu. Ég talaði fyrir því á síðasta kjörtímabili að við mundum stokka upp byggðakvótakerfið og gefa upp á nýtt og reyna að nýta það sem best byggðunum til hagsbóta. Ég tel að byggðakvóti undanfarinna ára hafi færst í algjört rugl. Margar stórútgerðir hafa fengið byggðakvóta en ég tel ekki eðlilegt að þær fái til sín byggðakvóta með einhverjum viðskiptum sem hafa farið fram um skip þeirra á milli heldur eigi kvótinn að bindast fyrst og fremst byggðarlögunum. Byggðakvótinn eigi ekki að ganga kaupum og sölum í gegnum sölu einhverra fyrirtækja, hann eigi að bindast byggðarlögunum og tengjast vinnslunni í landi og því fólki sem starfar þar og á allt sitt undir að öflugur sjávarútvegur sé áfram í þeirra byggðarlagi. Ég vil því treysta því að vel verði unnið úr þeirri uppstokkun sem fyrirhuguð er og bind væntingar við að sú aukning sem vonandi verður með auknum afla, samkvæmt aflaráðgjöf fyrir næsta fiskveiðiár sem er talað um að geti stefnt í 30 þús. tonn af þorski, eigi eftir að koma til góða fyrir þennan hluta kerfisins. Menn hafa verið í vandræðum í krókaaflamarkskerfinu vegna ýsu, hafa ekki haft aðgengi að ýsu, og hér er talað um að opna á það að hægt sé að skipta á tegundum á milli stóra kerfisins og krókaaflamarkskerfisins og þá eingöngu tegundatilfærslu í þorskígildum innan ársins. Ég styð þetta líka því að ég held að þetta leysi vanda í báðum kerfunum. Menn séu þá bara að gera þetta innan ársins og það geti komið til góða fyrir þær útgerðir sem hafa verið í miklum vanda í krókaaflamarkskerfinu með veiðar vegna þess að þær hafa ekki átt aflaheimildir eða aflamark fyrir ýsu. Ég styð þetta því heils hugar. Svo er verið að hreinsa þarna til ýmiss konar bráðabirgðaákvæði og líka það sem snýr að tilgreindu magni í ýmsa potta sem fellur út miðað við þá grein sem ég kynnti áðan. Hér er einnig gerð grein fyrir magni af íslenskri sumargotssíld, að allt að 800 lestir fari til smábáta og ég er mjög ánægð með það. Þarna hækka nokkuð mörk á fjárhæðir sem hafa verið óbreyttar í nokkur ár og ekki óeðlilegt að þær uppfærist. Nú fer kíló af síld úr 13 kr. í 16 kr., sem ég tel vera innan sanngirnismarka. Að lokum ætla ég að koma aðeins inn á þann skilning sem við í nefndinni leggjum í það, með ráðherra, um að til viðbótar þeim 1.100 tonnum sem ráðherra hefur þegar kynnt á heimasíðu ráðuneytisins að verði til aukinnar ráðstöfunar fyrir Byggðastofnun til að mæta áföllum í tilteknum sjávarbyggðum bætist að lágmarki við 700 tonn sem Byggðastofnun hafi aðgang að á næsta fiskveiðiári. Þá er horft til þess að Byggðastofnun hafi nokkurt viðbótarsvigrúm til að takast á við fyrirliggjandi vanda og eins ef áföll kynnu að verða síðar. Þetta tel ég mjög mikilvægt vegna þess að við þekkjum vanda þann sem hefur komið upp á Þingeyri, Djúpavogi og Húsavík í kjölfar þess að sjávarútvegsfyrirtækið Vísir tilkynnti að það ætlaði að hætta starfsemi á þessum stöðum, en gaf þó mislangan fyrirvara. Mér skilst að fyrirtækið hafi eitthvað dregið í land með að hætta strax, eins og á Djúpavogi, og það ætli að vera þar eitthvað lengur, en gert er ráð fyrir að fyrirtækið hætti starfsemi á öllum þessum stöðum og hefur það boðið fólki að flytjast til Grindavíkur þar í eina blokk til þess að fylgja fyrirtækinu og vinnslu þess í þann bæ. Ég verð að segja að mér finnst það dapurlegt þegar svona ákvarðanir leiða til þess að fólk er teymt landshorna á milli með atvinnurekendum. Yfirbragðið á þessu er einhvern veginn þannig að fólk er frekar eins og vinnuþrælar en fólk sem hefur ákveðið að búa sér heimili á ákveðnum stað vegna þess að þar vill það vera. Það hefur byggt upp heimili sitt, á sína vini og vandamenn í bænum og vill vera þar. Það er ekki hægt að bjóða fólki upp á að það sé síðan flutt hálfgerðum hreppaflutningum landshluta á milli þegar fyrirtækið skellir í lás og segist ætla að fara með rekstur sinn og allar aflaheimildir í burtu í kjölfarið, það sem hefur fengið mikinn stuðning í formi byggðakvóta frá sameiginlegum sjóðum landsmanna í gegnum árin. Við þurfum að leita allra leiða til að girða fyrir að slíkt gerist og að aflaheimildir séu upp að ákveðnu marki bundnar sjávarbyggðum því að annars býr fólkið á þessum stöðum alltaf við mikla óvissu. Það er ekki bara fólkið sem vinnur akkúrat í fiskvinnslu eða á sjónum sem á allt sitt undir að starfsemi í sjávarútvegi haldist áfram með eðlilegum hætti því að það molnar undan öllu öðru í leiðinni þegar fyrirtæki fer. Þá eru menn búnir að setja byggðarlagið í raun og veru á hnén og allt er í uppnámi og eignir viðkomandi fólks falla í verði. Þetta er óásættanlegt. Ég tel því að sú ráðstöfun sem farið var af stað með á síðasta kjörtímabili varðandi brothættar byggðir og fór í framkvæmd á síðasta ári hafi gefið gott fordæmi og gengið mjög vel. Ég er ánægð með að hæstv. ráðherra hyggst vinna áfram á þeirri braut, með þann byggðakvóta sem kemur til viðbótar, að gera langtímasamninga og tryggja þannig atvinnuöryggi og byggðaöryggi fólks á þeim stöðum sem þarna eiga í hlut. Við þurfum að vinna að framgangi þessara mála enn betur í framtíðinni. Virðulegi forseti. Ég óska eftir því að málið fari til nefndar á milli 2. og 3. umr.