Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fyrir nokkru var samþykkt tillaga á þingi Alþjóðahvalveiðiráðsins um bann við hvalveiðum. Þjóðir sem hvalveiðar hafa stundað hafa mótmælt þessari samþykkt, enda eðlilegt að það sé gert því að hér koma inn í sjónarmið þjóða sem ekki taka þátt í hvalveiðum á einn eða annan veg. Út af fyrir sig er ekki óeðlilegt að menn hafi áhyggjur af veiði bæði hvala sem og annarra dýrategunda og fiska. Hins vegar verð ég að segja, að mér finnst að þessar veiðar hafi verið stundaðar hér með mikilli varfærni og undir vísindalegu eftirliti og í fyllsta máta í samræmi við skoðanir og tillögur vísindanefndar Alþjóðahvalveiðiráðsins. Ég vil leyfa mér að spyrja hæstv. sjútvrh. að því, hvort ríkisstj. hafi tekið ákvörðun um hvort hún ætlaði að mótmæla þessari samþykkt Alþjóðahvalveiðiráðsins eða ekki. Ef ríkisstj. hefur ekki þegar tekið afstöðu til málsins, vil ég gjarnan fá að vita það frá hæstv. sjútvrh. hver hans hugur er og hvenær fresturinn er útrunninn. Ég tel að við megum síst við því nú að missa nokkuð af þeirri atvinnu og framleiðslu, sem fyrir er í landinu, og ég vil láta í ljós þá skoðun mína, að ég er því mjög fylgjandi að þessari samþykkt sé mótmælt.



Herra forseti. Eins og reyndar má segja að hafi komið fram hjá hv. fyrirspyrjanda hefur verið fylgt þeirri stefnu að leyfa hvalveiðar undir vísindalegu eftirliti og því viðhorfi hefur verið fylgt eftir í starfi okkar í Alþjóðahvalveiðiráðinu. Við höfum þar lagt áherslu á að farið verði að tillögum svonefndrar vísindanefndar ráðsins. Því miður réðu önnur sjónarmið meirihlutaafgreiðslu þar síðast. Ég vil láta kom fram mína persónulegu skoðun, að ég álit að þar hafi orðið á mikil mistök. Ég er sömu skoðunar og hv. fyrirspyrjandi: Það á að nýta hvalinn, en að sjálfsögðu á að tryggja að hvalastofninn hafi eðlilegan viðgang. Eftir að þessi samþykkt var gerð hef ég lagt áherslu á að fylgjast vandlega með því sem aðrar hvalveiðiþjóðir hafa í huga. Við höfum sent menn á þeirra fundi. Ég átti sjálfur viðræður við sjútvrh. Noregs um þessi mál nú fyrir nokkru og hafa menn þannig reynt að samræma sín sjónarmið. Ég hef einnig kynnt mér viðhorf Bandaríkjanna, hef átt viðræður við sendiherra þeirra um þetta mál, ekki síst eftir móttöku bréfs frá viðskrn. Bandaríkjanna þar sem áhersla er lögð á að samþykkt Alþjóðahvalveiðiráðsins verði ekki mótmælt eða verði a.m.k. fylgt. Í þessu sambandi er um tvennt að ræða, sem við þurfum að hafa í huga: Annars vegar hugsanlegar opinberar aðgerðir í Bandaríkjunum. Þar er í lögum heimild til að takmarka innflutning frá ríkjum sem ekki hlýða samþykktum sem þessari vegna verndunar dýrastofna. Hins vegar er af fræðimönnum talið vafasamt að sú samþykkt fái staðist, m.a. með tilvísun til samþykkta Alþjóðatollabandalagsins. GATT. Hins vegar ber einnig að hafa í huga almenningsálit og aðgerðir þrýstihópa. Ég hef þess vegna talið mér einnig skylt að hafa samband við útflytjendur íslenskra sjávarafurða til Bandaríkjanna og get upplýst að allt fram til þessa hafa þeir yfirleitt verið mjög óragir við þetta og talið það engin áhrif mundi hafa á sölu íslenskra sjávarafurða. Hins vegar hef ég því miður orðið var við mjög breytt viðhorf hjá þessum ágætu mönnum upp á síðkastið. Þarna ber þess að gæta, að íslenskur frystur fiskur er að mjög stórum hluta seldur stórum veitingahúsakeðjum eða samtökum, sem eru af mörgum talin ákaflega veik fyrir mótmælum t.d. þrýstihópa. Ég vil því lýsa þeirri skoðun minni, að ég álit að hugsanlegar aðgerðir stjórnvalda í Bandaríkjunum séu ekki hið alvarlegasta í þessu máli. Ég efast um, eftir viðtöl mín við Norðmenn og fleiri, að slíkar aðgerðir yrðu eins alvarlegar og af er látið. Ég álít að hitt sé langtum alvarlegra; aðgerðir þrýstihópa sem beint yrði gegn kaupendum á íslenskum fiski. Ég stend núna, eins og ég hef sagt, í viðræðum við þá menn sem um þessi mál fjalla. Hins vegar hefur það nú gerst, að Norðmenn hafa mótmælt. Samkvæmt reglum Alþjóðahvalveiðiráðsins framlengist fresturinn um 3 mánuði í viðbót fyrir aðra til að mótmæla, þannig að við höfum núna þriggja mánaða frest til viðbótar. Ég hef að sjálfsögðu afhent ríkisstj. skýrslu um þessi mál, en ríkisstj. hefur ekki tekið endanlega afstöðu til þess, hvort hún mótmælir eða mótmælir ekki. Í þessu sambandi vil ég jafnframt geta þess, að bann við notkun á köldum skutli kemur til framkvæmda á næsta ári. Þar er að sjálfsögðu á hrefnuveiðarnar að líta, sem eru mikilvægar fyrir ýmsa staði í kringum landið. Svo virðist sem notkun á köldum skutli hafi reist enn víðtækari mótmælaöldu í fjölmörgum löndum, eins og t.d. í Bandaríkjunum. Það kann vel að vera að áframhaldandi notkun á slíkum skutli sé ekki síður varasöm fyrir útflutning okkar, ef gripið er til mótmæla. Þó er það álit flestra, að slíkra mótmæla muni ekki gæta verulega fyrr en heildarbann við hvalveiðum kemur til framkvæmda 1986. Ég vil einnig geta þess, að við höfum fylgst með því eins og við höfum getað hvað aðrar þjóðir eru að gera á þessu sviði. Bæði Japanir og Norðmenn eru með víðtækar tilraunir með notkun á nýjum tækjum, bæði sprengiskutli og sérstakri byssu, í stað þess kalda skutuls sem nú er notaður, en þó er talið vafasamt að þau tæki verði nothæf á næstu vertíð. Þarna er því um annað stórt vandamál að ræða. En reyndar er svarið við spurningu hv. þm. einfalt: Ríkisstj. hefur ekki tekið endanlega afstöðu. Það er mjög vandlega fylgst með þessum málum og rætt við hagsmunaaðila, en við höfum enn þá þriggja mánaða frest.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. sjútvrh. svörin, en mín skoðun er sú, að að hika í aðgerðum og samþykkt sé að lyfta undir aðgerðir þrýstihópa, m.a. í Bandaríkjunum. Ég tel að við Íslendingar höfum stundað þessar veiðar um langt árabil undir vísindalegu eftirliti og alltaf farið eftir ákvörðun vísindanefndar Alþjóðalivalveiðiráðsins. Því höfum við gætt mikillar hófsemi og varfærni við þessar veiðar og því getum við líka staðið frammi fyrir hverjum sem er og skýrt okkar álit. Ef við hefðum gengið mjög harkalega fram og brotið allar reglur og aðvaranir vísindamanna væri málstaður okkar mjög slæmur í Bandaríkjunum og víðar. Við metum að vissu marki störf friðunarmanna og þá einnig þeirra Greenpeace-manna, en ekki þegar gengið er út í öfgar. Við skiljum vel baráttu þeirra fyrir því að leyfa ekki og sporna við að hættulegum úrgangsefnum sé kastað í sjóinn og þannig sé verið að eyðileggja framtíð sjávarins. En við getum ekki skilið að það sé gengið of nærri þessum dýrastofni eins og við höfum hagað okkar veiðum og okkar framleiðslu í þessum efnum. Ég held að það muni seint ske að Bandaríkjastjórn fari að beita Íslendinga refsingum í viðskiptum fyrir að vilja bjarga sér og veiða. Við erum veiðiþjóðfélag og við höfum tekið upp - ekki á þessu eina sviði heldur á öllum öðrum sviðum - miklu strangari kröfur við allar veiðar og að ganga hvergi of nærri nokkrum stofni í hafinu. Við getum verið ákaflega stoltir af því að hafa tekið þessa stefnu. Við notum stærsta möskva í botnvörpuveiðarfærum sem þekkist í löndunum í kringum okkur og hvar sem er. Því höfum við verið framarlega í verndun þeirra afurða sem við sækjum í sjóinn og því getum við haldið áfram veiðum. Ég held að það sé hættulegt fyrir okkur að láta álit þrýstihópa og móðursýkistal í þessum efnum hafa áhrif á gerðir okkar. Því eigum við að hraða því að taka ákvörðun um að mótmæla samþykki Alþjóðahvalveiðiráðsins. Þetta kemur, eins og hæstv. ráðh. sagði, illa við fleiri en þetta eina fyrirtæki, Hval hf. í Hafnarfirði, sem er auðvitað langstærsti aðilinn. Það kemur líka mjög illa við þá sem hrefnuveiðar stunda og vinnslu á þeirri afurð. Norðmenn tóku skýra og afmarkaða afstöðu fyrir örfáum dögum. Færeyingar hafa gert það líka. Mótmæli hafa að vísu átt sér stað. Tveir Greenpeace-menn hafa látið hlekkja sig við skáp eða hurð á tveimur stöðum í Kaupmannahöfn. En ég held að þó að þeir láti hlekkja sig við tröppur sendiráðs Íslands í Kaupmannahöfn verði að hafa það. Þeir gera það þá svo lengi sem þeir vilja og síðan opna þeir hlekkina og ganga burtu þegar þeir hafa fengið nóg. Við verðum að taka okkar eigin ákvarðanir og við verðum líka að taka tillit til þess hvernig ástand er í atvinnumálum, hvernig ástand er hvað varðar þjóðarframleiðslu og samdrátt og versnandi lífskjör fólksins í landinu.



Herra forseti. Ástæða þess að ég kveð mér hér hljóðs um þingsköp er sú, að í umr. utan dagskrár í gær í Sþ. var því margítrekað beint til hæstv. forseta Sþ. að hann beitti sér fyrir því að 15. mál, sem lagt var hér fram í Nd. Alþingis, yrði tekið til umr. vegna þess að um það mikið og stórt mál væri að ræða að skipt gæti nánast sköpum fyrir stóra hópa í þjóðfélaginu, þ.e. um breytingu á lánskjaravísitölunni. Ástæðan fyrir því að þetta er tekið upp sérstaklega er sú, að í umr. sem áttu sér stað utan dagskrár var því lýst yfir, bæði af hæstv. félmrh. sem formanni Alþb. og hæstv. fjmrh. sem háttsettum aðila í þeim herbúðum líka, að sá flokkur hefði miklar áhyggjur af því ef ekki yrði gerð breyting í þessum efnum. Ég skildi þá samþykkt þingflokks framsóknarmanna svo, sem að vísu var að ég heyrði við upplestur hálfgert hrófatildur, en ég skildi hana eigi að síður svo að því er þennan þátt varðaði, að þingflokkur framsóknarmanna væri einnig sammála því og styddi að efnisatriði frv. næðu hér fram að ganga. Þetta skiptir líka miklu máli í tengslum við það sem hugsanlega kann að gerast 1. des. n.k., þ.e. þegar kjaraskerðingaþáttur brbl. á að taka gildi. Ég spyr því hæstv. forseta hvort honum sé um það kunnugt að hæstv. forseti Sþ. hafi gert tilraunir til að beina þessu máli inn á brautir umr. fyrr en mér sýnist gefið til kynna á dagskrá þessa fundar í dag.



Það er að vísu svo, að dagskrá hv. Nd. er æðilöng og við höfum sem mest að vinna. Það var í dag fundur forseta með þingflokksformönnum, þar sem ræddir voru möguleikar á að hraða málum til nefnda. Sú málaleitan okkar verður væntanlega rædd á þingflokksfundum í dag og eftir það getum við kannske ráðið í hvernig málum muni þoka fram. En þar til treysti ég mér ekki til þess sérstaklega að segja til um hvenær til að mynda umgetið mál gæti komið til umr. hér.



Herra forseti. Ég vænti þess að hæstv. forseti beiti sér af sínum alkunna dugnaði og réttsýni fyrir því á væntanlegum fundi, sem hér var minnst á, að þetta stórmál, sem ég tel vera, þokist framar á dagskrána til umr. Ég vil benda á að ég sé ekki betur en fimm mál sem síðar komu fram séu ofar á dagskrá en þetta tiltekna. Það er ástæða til að vekja athygli hæstv. forseta á því, að þó að hér sé um að ræða frv. stjórnarandstöðu þm., þ.e. Alþflþm., er þetta það stórt mál að ég tel að full ástæða sé til þess að reynt sé að koma því þannig fyrir að málið komi hið allra fyrsta til umr. Þetta er ekki síst mælt í ljósi þess að ég sé ekki betur, ef engin sinnaskipti eiga sér stað hér á næstunni, en yfirgnæfandi meiri hl. þingmanna sé efnislega samþykkur því sem hér er verið að tala um.



Herra forseti. Hæstv. heilbr.- og trmrh. talaði hér síðast þegar þetta mál var til umr. og sé ég ástæðu til þess að gera sérstaklega aths. við a.m.k. einn þátt í ræðu hans. Ég tel að hæstv. ráðh. hafi farið vísvitandi með ósannindi í þeirri ræðu. Hæstv. ráðh. sagði, að það hefði aðeins ein aths. borist frá fjvn. varðandi tillögur stjórnar þess sjóðs sem hér um ræðir. Þetta er alrangt og ég hygg að hæstv. heilbr.- og trmrh. viti betur en þessi fullyrðing gefur til kynna. Hv. þm. Alexander Stefánsson, sem á sæti í fjvn., gerði formlega og skriflega aths. við þessar úthlutunarreglur stjórnar sjóðsins og einnig, að því er virtist vera, við fyrirhugaðar ákvarðanir hæstv. ráðh. Ég sendi á sama hátt formlega aths. til stjórnar sjóðsins. Það er því alrangt h já hæstv. ráðh. þegar hann heldur því fram í ræðu að aðeins ein aths. hafi borist frá fjvn.-mönnum. Hitt er svo annað mál, að þetta mál barst með þeim hætti til fjvn. að lítil sem engin voru á því fyrir n. sem heild að gera sínar aths. Aðeins í viðbót við þessa leiðréttingu. Hæstv. ráðh., sagði að ég hefði verið með aðdróttanir í sinn garð. Ég hef lýst því yfir að ég telji að þær tillögur sem gerðar voru af hálfu sjóðsstjórnar og síðan undirritaðar af hæstv. ráðh., sem voru þess eðlis að gera tillögur til 5 ára og taka ekki tillit til a.m.k. tveggja kjördæma í þeim efnum, hafi verið nánast sagt vítaverðar og ég ítreka það. Það er mitt sjónarmið, að fyrirgreiðsla úr þessum sjóði eigi að ná til allra sem eru að byggja upp aðstöðu sem lögin um sjóðinn taka til. Hæstv. ráðh. sagði, að með þessum aths. okkar þm. úr Vestfjarðakjördæmi væri nánast verið að leggja til að eyðileggja sjóðinn, þ.e. ef allir landsmenn ættu rétt á að fá fyrirgreiðslu til framkvæmda sem þó er í lögum að sjóðurinn eigi að styrkja. Með því væri verið að gera tillögu um að eyðileggja sjóðinn. Ég vísa þessu algerlega á bug og vil í áframhaldi af því spyrja hæstv. ráðh., hvort það sé hans hugsun - og ég vænti þess að hann svari því hér í umr. - að gera slíkar tillögur til 5 ára áfram og skilja ákveðin kjördæmi gersamlega eftir og leggja þau til hliðar. 

Ég hef þegar gert það, hv. þm.

Hæstv. ráðh. gerði það ekki, það ég best veit. Hafi hann gert það áður veit ég að hann telur ekki eftir sér að ganga hér í stól og segja það einu sinni enn.

Ég geri það að vísu.

Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir. Hann hefur þá tekið það til greina og þess má vænta af hans svari. Ég skal ekki, herra forseti, fara um þetta fleiri orðum. Ég hef nú talað í þriðja skipið í málinu og veit að forseti vill gjarnan að ég stytti mál mitt. En ég taldi nauðsynlegt að koma því sérstaklega hér á framfæri að fullyrðing hæstv. heilbr.- og trmrh. um aðeins eina aths. frá fjvn.mönnum er alröng.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr., en vegna ummæla hæstv. heilbr.- og trmrh. við umr. um frv. um málefni aldraðra þann 1.11. s.l., þar sem hann taldi að ég hefði vefengt rétt hans til að undirrita reglur um að 10% af fjármagni Framkvæmdasjóðs færu til íbúðabygginga fyrir aldraða, þá vil ég aðeins segja að ég hef aldrei vefengt rétt hæstv. ráðh. til að setja reglur. Hins vegar sagði ég í framhaldi þess rökstuðnings, að fjvn. hefði ekki haft nægjanlegar upplýsingar og tíma til að fjalla um fyrstu tillögu sjóðsstjórnar til 5 ára, sem fjvn. mælti ekki með, og að umræddar reglur ráðh. um 10% ráðstöfun hefði átt að ræða við fjvn. áður en frá þeim yrði gengið. Þessa skoðun mína ítreka ég hér enn, þó ég hafi hins vegar séð í dagblöðum í gær að búið er að birta umsóknir til sjóðstjórnar eftir reglum sem undirritaðar hafa verið. Ég sagði ennfremur að ég teldi að þessi úthlutun gilti aðeins fyrir árið í ár, 1982, en tillögur stjórnar fyrir árin 1983–1986 ættu að koma til endurskoðunar í samráði við fjvn. Hvort það heitir tillaga næstu 5 ár eða 4 ár skiptir ekki meginmáli. Aðalatriðið er, að mínu mati, að fullt samkomulag sé um meðferð þessa mikilvæga máls. Á það vil ég leggja þunga áherslu. Eins og ég tók fram við umr. 27. okt. s.l. gekk fjvn. ekki frá umsögnum um tillögu sjóðsstjórnar frá því í apríl 1982, heldur sendu einstökum nm. aths. sínar til heilbrmrn Á fyrsta fundi fjvn. nú í haust var óskað eftir upplýsingum um úthlutun úr sjóðnum í ár. Sjóðurinn sendi umbeðnar upplýsingar til fjvn. 21. okt. s.l. Segir í bréfi stjórnar sjóðsins: „Hjálögð er umbeðin skrá yfir úthlutun úr Framkvæmdasjóði aldraðra á árinu 1982. Rétt er að taka fram, að nú er ljóst að ráðstöfunarfé sjóðsins verður minna en áætlað var þannig að hluti af framlagi til B-álmu flyst yfir á næsta ár. Að öðru leyti hefur sjóðurinn nú þegar staðið við allar skuldbindingar sínar.“ Það kemur fram í þessu yfirliti að sjóðurinn hefur úthlutað til 16 aðila, en synjað 13 aðilum eins og áður hefur komið fram við þessar umr. Ég vil enn undirstrika mikilvægi Framkvæmdasjóðs aldraðra og einnig að ég er sammála þeirri stefnu, að vissan forgang að fjármagni úr sjóðnum þurfi B-álman við Borgarspítalann að hafa og hjúkrunarheimili fyrir aldraða. Þar er þörfin brýnust og þar þarf að ljúka framkvæmdum sem fyrst. En ég vil að gefnu tilefni vitna til 6. og 7. gr. reglugerðar um sjóðinn, sem undirrituð er af hæstv. ráðh. 3. febr. 1982. Í 6. gr. stendur: „Dvalarstofnanir fyrir aldraða samkv. reglugerð þessari eru: a) Hjúkrunarheimili til langdvalar og/eða dagvist fyrir aldraða. b) Sjúkradeildir með aðstöðu fyrir öldrunarlækningar og göngudeildir hannaðar á hliðstæðan hátt og almennar sjúkradeildir. c) Íbúðir, sérhannaðar fyrir þarfir aldraðra, byggðar á félagslegum grundvelli. d) Dvalarheimili aldraðra með íbúðarherbergjum og snyrtingu ásamt aðstöðu fyrir tómstunda- og félagsstarfsemi fyrir vistmenn.“ Hlutverk sjóðsins samkv. 7. gr. reglugerðarinnar er að „fjármagna byggingar ríkisins vegna stofnana fyrir aldraða, sbr. 6. gr. stafliði a), b) og d). 2) Að veita sveitarfélögum framlög til að kaupa eða byggja húsnæði fyrir aldraða, sbr. 6. gr. stafl. c) og d). 3. Að greiða hlutdeild ríkissjóðs, sbr. 34. gr. laga um heilbrigðisþjónustu nr. 57/1978, í byggingum sveitarfélaga á stofnunum fyrir aldraða, sbr. 6. gr. stafl. a) og b), enda greiði ríkissjóður framlag beint í Framkvæmdasjóð, sbr. 2. tölul. 5. gr. 4. Að veita framlög til samtaka eða einstaklinga vegna bygginga fyrir aldraða, sbr. 6. gr. stafl. a), b), c) og d).“ Þessu til viðbótar má geta þess, að í 8. gr. reglugerðarinnar stendur: „Ráðh. gerir í samráði við fjvn. Alþingis og stjórn sjóðsins 5 ára framkvæmdaáætlun samkv. 1. gr.“ Herra forseti. Ég undirstrika það sem ég sagði í ræðu minni 27. okt. s.l. og las úr bréfi sem ég sendi rn., dags. 6. maí 1982. Ég tel að öll kjördæmi landsins eigi að vera inni í slíkri 5 ára framkvæmdaáætlun Framkvæmdasjóðs, þar sem augljóst er að alls staðar er knýjandi þörf og framkvæmdir fyrirhugaðar eða í gangi í svo til öllum kjördæmum til lausnar vistunarmálum aldraðra. Enn fremur tel ég að sveitarfélög, sem ekki eru í beinum tengslum við sjúkrahús, en eru að leysa vistunarmál aldraðra með byggingu sameiginlegra íbúða með þjónustuaðstöðu og í tengslum við heilsugæslustöð á staðnum, eigi að hafa nokkurn forgang að fjármagni úr sjóðnum. Ég endurtek nauðsyn þess, að góð samstaða takist um skynsamlega og réttláta nýtingu þessa fjármagns í þágu . hinna öldruðu. Það er kjarni málsins. Að öðru leyti vil ég ítreka stuðning minn við þetta frv. í heild.



Herra forseti. Í efnahagsyfirlýsingu ríkisstj., sem gefin var út í ágúst s.l. í tengslum við útgáfu brbl., var þess getið að ríkisstj. mundi beita sér fyrir því að flutt yrði á Alþingi frv. til l. um lengingu orlofs. Ég mæli nú fyrir þessu frv. og fer fram á það við hv. þd. að sem best samstaða og samkomulag náist um meðferð málsins þannig að afgreiðsla þess náist nú fljótlega. Frv. tengist beinlínis efnahagsráðstöfunum ríkisstj. með þeim hætti, að eins og kunnugt er gera þær ráð fyrir að verðbætur skerðist á laun 1. des. n.k., en lenging orlofsins hefur m.a. þann tilgang af hálfu ríkisstj. að koma nokkuð upp í þá skerðingu sem þar er kveðið á um. Frv. er í sjálfu sér einfalt. Það gerir ráð fyrir að orlof verði tveir dagar fyrir hvern unninn mánuð á síðasta orlofsári og reiknist hálfur mánuður eða meira heill mánuður, en skemmri tími telst ekki með. Það telst vinnutími samkv. þessari grein, þótt maður sé frá vinnu vegna veikinda eða slysa, meðan hann fær greitt kaup eða hann er í orlofi. Laugardagar, sunnudagar eða aðrir helgidagar teljast ekki orlofsdagar. Í þessari setningu er sú nýlunda, að laugardagar eru ekki taldir með þegar orlofsdagar eru taldir og í þessu felst jafnframt lenging orlofsins. Orlofsárið er frá 1. maí til 30. apríl og atvinnurekandi skal greiða í orlofsfé 10.17% af launum, en orlof er nú 8,33% af launum. Í grg. frv. er fjallað nokkuð um þessi mál og gerð grein fyrir því, að þegar með er talinn frídagur verslunarmanna, sem meiningin er að verði lögbundinn frídagur, er hér um að ræða breytingu í kaupi verkafólks sem samsvarar liðlega 2% eða líklega nákvæmlega 2.34%. Þegar frídagur verslunarmanna er talinn með næmi orlof í kaupi samtals 10.67%, en það er 2.34% viðbót við þau 8.33% sem orlofið er nú. Rökin fyrir þessu frv. eru auðvitað mjög augljós. Almenn vinnuvika verkafólks er nú 40 stundir í dagvinnu, unnin á 5 dögum frá mánudegi til og með föstudags. Laugardagar hafa því um langt skeið ekki talist til almennra vinnudaga hjá þorra verkafólks. Það verður því að teljast fullkomið réttlætismál að laugardagar teljist ekki með þegar verið er að telja frídaga fólks. Það má í þessu sambandi geta þess, að í nýlegum samningum við Bandalag starfsmanna ríkis og bæja var sá háttur upp tekinn að fella laugardaga út við talningu orlofsdaga. Frv. það sem ég mæli hér fyrir stefnir því einnig að samræmingu lágmarksorlofs hjá öllum launamönnum. Fyrstu lögin um orlof launafólks hér á landi voru sett árið 1943, en áður höfðu ýmis stéttarfélög haft ákvæði um orlof í samningum sinum, fyrst og fremst ýmis fagfélög. Verkamannafélagið Dagsbrún samdi árið 1942 um orlofsrétt verkamanna og í framhaldi af þeim samningum voru fyrstu lögin sett. Í lögum nr. 16/1943 var ákveðið að orlofsréttur skyldi vera einn dagur fyrir hvern unnin mánuð eða 12 dagar fyrir heilt vinnuár. Orlofsféð var ákveðið 4% af kaupi fyrir dagvinnu, en fyrir yfir-, nætur- og helgidagavinnu skyldi greitt sem um dagvinnu væri að ræða. Strax í þessum fyrstu lögum var gerður greinarmunur á þeim sem voru í föstu starfi og hinum er ekki nutu fastráðningar. Komið var á fót orlofsmerkjakerfi og orlofsmerkjabókum vegna framkvæmda þessara fyrstu laga. Breyting var gerð á þessum lögum 14 árum síðar með lögum nr. 8/1957. Með þeim var orlofsréttur aukinn í 11/2 dag fyrir hvern unninn mánuð eða í 18 daga á ári miðað við fulla vinnu. Orlofsfé hækkaði í 6% af kaupi eftir sömu reglum og áður. Næsta breyting verður svo á orlofslögunum árið 1964 með lögum nr. 68 það ár. Með þeim er orlofsréttur aukinn í 13/4 daga eða í 21 dag fyrir heilt orlofsár. Orlofsfé hækkaði þá í 7%. Fjórða breytingin, sem verður á orlofslögunum frá upphafi, er samkv. lögum nr. 87 frá 1971. Með þessum lögum er orlofsréttur aukinn í tvo daga fyrir hvern unninn mánuð eða í 24 daga fyrir fullt vinnuár. Orlofsfé er hækkað í 81/3 af öllum launum, eins og það hefur verið til þessa. Með þessum lögum, nr. 87 frá 1971, var orlofsmerkjakerfið lagt niður og lagður grunnur að því innheimtukerfi sem síðan hefur viðgengist gegnum póstgíróstofu Pósts og síma. Eins og fram kemur í þessu yfirliti hafa ekki orðið miklar stökkbreytingar á þessu tímabili frá því að lögin voru sett fyrst árið 1943 fyrir forgöngu Verkamannafélagsins Dagsbrúnar. Það er hins vegar vert að geta þess um leið og rætt er um orlofsmál hér á landi, hvernig háttað er orlofi í grannlöndum okkar. Í Svíþjóð er orlofið nú 5 vikur og hefur verið það frá árinu 1978, þ.e. 5 vinnuvikur. Í Svíþjóð er orlof 12% af öllum launum. Í Danmörku er 5 vikna orlof, 5 vinnuvikna, og það hefur verið frá upphafi ársins 1981. Þar mun vera um að ræða 12% orlof af launum. Í Finnlandi er í gildi ákvæði um 5 vinnuvikna orlof, þó þannig að fimmta vikan skuli tekin sem vetrarorlof og tveggja ára starfstími er áskilinn í lögum þar. Í Noregi er gert ráð fyrir því að bæta fimmtu vinnuvikunni við orlofið og það gerist í áföngum á árunum 1982–1985 og hefur fyrsti áfangi komið til framkvæmda. Orlofið þar er 9.9% nú, en það er gert ráð fyrir að það hækki í 12% eða 30 vinnudaga frá og með árinu 1985. Ég taldi rétt að gera grein fyrir þessu, herra forseti, vegna ummæla sem ég hafði heyrt um að hér sé verið að fara fram af miklu óhófi á Íslandi á sama tíma og menn séu að draga saman seglin. Þegar við skoðum hvernig þetta er í grannlöndum okkar sjáum við að þar er um að ræða lengra orlof en hér, enda þótt kreppan hafi kannske knúið þar enn fastar dyra en hér á landi. Ég vil geta þess, að það eru dæmi þess að stéttarfélög hafi þegar samið um hærri prósentu en 8.33%. Þar er t.d. um að ræða starfsmannafélagið Sókn, sem mun þegar hafa samið um 9.5% í orlofi. Herra forseti. Ég tek eftir því að hér hefur verið lagt fram frv. um breytingu á lögum um orlof, sem kveður á um að með reglugerð skuli heilbr.- og trmrh. hækka bætur almannatrygginga um 2% frá 1. des. n.k. auk þeirra hækkana sem leiðir af 79. gr. almannatryggingalaga, með síðari breytingum. Þessi till. á að sjálfsögðu ekki heima með orlofslögum, vegna þess að hér er verið að kveða á um almannatryggingar. Hún ætti þá helst heima í almannatryggingalögum. Í fyrsta lagi vil ég taka fram þá formsástæðu. Hún er ekki stór, en verður engu að síður að hafa hana í huga. Hina ástæðuna vil ég og nefna, að það er þegar heimilt í reglugerð að hækka bætur almannatrygginga eins og ríkisstj: ákveður á hverjum tíma umfram þá hækkun sem kveðið er á um í 79. gr. almannatryggingalaganna. Það hefur núv. ríkisstj. gert hvað eftir annað og sömuleiðis sú ríkisstj. sem t.d. við hv. þm. Magnús H. Magnússon sátum saman í um skeið. Þannig er í rauninni þarflaust að kveða á um að slíkt geti verið gert með reglugerð. Í till. segir hins vegar, að þetta skuli gert og þar með er verið að leggja þessa lagaskyldu á stjórnvöld. Út af fyrir sig er ekki óeðlilegt þó að sú hugmynd komi upp hér á hv. Alþingi, en ég vil geta þess, að ég hef þegar, fyrir nokkrum vikum, gert ráðstafanir til þess að gefin verði út reglugerð eins og venjulega um hækkun bóta almannatrygginga nú í nóv. og þá verður auðvitað að taka tillit til þeirrar skerðingar sem annars verður á kaupi 1. des. og þess að hún komi ekki jafnhart við ellilífeyrisþega og öryrkja og aðra launamenn. Það verður gert þannig að ég held að till. sé einnig þarflaus. Ég legg til, herra forseti, að frv. þessu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. félmn. Þá liggur hér og fyrir hv. Nd. frv. til l. um breyt. á lögum um 40 stunda vinnuviku, sem er fylgifrv. þessa frv. Ég tel ekki ástæðu til að fara um það frekari orðum en ég hef þegar gert í þessari framsöguræðu minni og vænti þess að forseti geti fallist á þá málsmeðferð að því frv. verði einnig vísað til 2. umr. og hv. félmn. án frekari framsöguræðu af minni hálfu.



Herra forseti. Þau eru undarleg vinnubrögð þessarar hæstv. ríkisstj. og þó undrast enginn maður lengur. Meira að segja saklausustu þm. stjórnarliðsins eru hættir að undrast. Ríkisstj. gefur út brbl. og lætur fylgja þeim yfirlýsingu vegna aðgerða í efnahagsmálum. Brbl. fjalla um stórkostlega skerðingu verðbóta á laun frá 1. des. og að auka hraða verðbólgunnar með hækkun skatta, með hækkun vörugjalds. Þessi brbl. voru til umræðu í blöðum og manna á milli allt fram til þess tíma að Alþingi kom saman. Þá bjuggust allir við því að með fyrsta frv. sem yrðu lögð fram hér á hv. Alþingi yrðu þessi brbl., sem eru móðurskip þeirra aðgerða sem ríkisstj. boðaði. En í staðinn fyrir að hænan komi inn í þingsalinn, þá er hún að dreita úr sér eggjum og nýlega útsprungnum ungum, hverju frv. á fætur öðru. Það sem skiptir mestu máli kemur ekki fram. Hvað á að verða um veslings hænuna? Hver liggur á henni? Hér ber nýrra við! Hænur lágu á ungum hér áður fyrr, en nú eru alls konar gaukar farnir að liggja á hænum og það sínum eigin hænum og það fæst ekkert svar við neinu. Ef það á að fara að tala um alvarleg mál, þá flýja þeir ráðh. sem helst eiga að ræða þau og láta ekki sjá sig. Hvað á það að þýða hjá hæstv. félmrh. að flytja hér frv. um breyt. á lögum um orlof og fara fjálglegum orðum um hvað verið sé að gera stórkostlega breytingu, því að nú sé laugardagurinn ekki talinn lengur með sem vinnudagur, það sé lengt orlof sem nemi laugardögum, en það á að sleppa því að ræða um verðbótaskerðinguna? Ég spyr: Hvað kemur fólki frekast að gagni? Vill það fá lengingu á orlofi um þessar mundir, þegar svo er skert ráðstöfunarfé heimilanna að fólk hefur ekki ráð á því að taka sér þá orlofsdaga sem kostur er á? Hvort vill launamaðurinn frekar fá lengingu orlofs eða minni verðbótaskerðingu á laun? Er ekki rétt að aðalhænan komi fyrst fram þannig að þingið fái tíma til að fjalla um málið, spyrja aðila vinnumarkaðarins, spyrja hagsmunahópana, launþegana alla í landinu: Hvort viljið þið heldur lengingu orlofs, svona pappírslengingu, eins og ástandið er núna á frv. félmrh., eða stórfellda verðbótaskerðingu á laun, sem á að taka gildi eftir 1. des.? Ég býst við því að flestir muni núna svara á þennan veg: Okkur veitir ekki af að fá uppiborið meira við þá erfiðleika sem eru á rekstri heimilanna. Við teljum það meira virði, hygg ég að flestir muni segja. - En hér er sami leikurinn viðhafður og er alltaf leikinn hjá vinstri stjórnum, þ.e. að vera með eitthvað svona „fiff“ en láta alvarlega hluti bara liggja einhvers staðar, fela þá. Það þarf auðvitað að reyna að sætta suma menn við það. Það er ekki auðvelt að láta menn gleypa verðbótaskerðingu og það svona gífurlega skerðingu. En þá var boðin dúsa sumum mönnum, sem var lenging orlofsins, og þá áttu þeir eitthvað betra með að~leypa hina miklu verðbótaskerðingu launa. Ég er þeirrar skoðunar, og ég hef talað við marga sem segja hið sama, að þetta frv. sé einskis virði á við að ekki væru skertar svo verðbætur á laun. Það er okkur miklu meira virði þegar ástandið batnar í þ jóðfélaginu, sem við skulum vona að verði fljótlega, ef þessi ríkisstj. klárar að drepast alveg, en hangir ekki svona meðvitundarlaus mánuð eftir mánuð, að þá verði farið að taka til hendinni í þjóðfélaginu eftir þessa aðgerðarlausu menn. Þá verða menn að ætla að eitthvað lagist og þá verði farið að tala af alvöru um þjóðmál en ekki um vinnubrögð eins og hér eru viðhöfð. Það vantaði ekki að forsrh. var kotroskinn fyrr á árinu í stefnuræðunni og í fjölmörgum öðrum ræðum, þegar hann talaði um að það þyrfti að gera hér margvíslegar breytingar. Það var ekki nóg að gera þessar ákveðnu aðgerðir í efnahagsmálum og launamálum. - Eins og fram kemur í yfirlýsingu ríkisstj.: „Að undangengnum frekari viðræðum við aðila vinnumarkaðarins verði tekið upp nýtt viðmiðunarkerfi fyrir laun með hliðsjón af hugmyndum viðræðunefndar um vísitölumál þannig að verðbætur á laun verði greiddar samkv. nýju viðmiðunarkerfi eftir 1. des. 1982.“ Það er nauðsynlegt að frv. um þetta sjái dagsins ljós. Þó ekki endilega eftir 1. des. Það er ekkert síður nauðsynlegt að það sjái dagsins ljós fyrir 1. des. Við í stjórnarandstöðunni bíðum spenntir eftir þessu frv. Þetta er mikilvægt mál, sem skiptir miklu máli og við erum mjög opnir að ganga til samstarfs um þegar við sjáum það mál, ef það fær þær lyktir sem til er ætlast. En þetta hefur verið pókerspil á milli Alþb. og Framsfl. frá því löngu áður en brbl. voru gefin út. Annars vegar var Svavar Gestsson félmrh. með orlofslögin og láglaunabæturnar. Hins vegar voru Framsfl. og forsrh. með sína meðreiðarsveina með undirbúning að frv. um nýtt viðmiðunarkerfi fyrir laun. Alþb. neitaði að vinna í nefndinni um viðmiðunarkerfi á laun og þá svaraði Framsókn: Þá tökum við ekki þátt í undirbúningi að frv. um orlof og láglaunabætur. -– Og þannig stóð. En Alþb. sneri Framsókn niður eins og það gerir alltaf, því að Alþb. er sterki aðilinn í þessari ríkisstj., en Framsókn grútmáttlaus, lætur kreista sig og pína og kvelja. Það er rétt að maður heyrir frá þeim smávein öðru hvoru. Þeir gengu frá öllu sínu. Þeir hafa látið fara svona með sig þarna. Svo koma þeir fram á hátíðisdögum og segja, að niðurtalningin hafi bara gengið vel í fyrra, en dálitið verr núna í ár. Já, það verður ekki komið fleiri bótum á framsóknarflíkina. Það rúmast ekki fleiri. Svo gatslitin er hún og stagbætt að það væri synd að fara að koma þar einni bótinni á. Ekki hefur verið betra ástandið síðustu dagana í vaxtamálum. Formaður bankaráðs Seðlabankans leggur blessun sína yfir vaxtahækkunina. Svo fer hann á þingflokksfund hjá Páli Péturssyni og þar samþykkir hann mótmæli gegn vaxtahækkuninni, sem hann hafði samþykkt, með Páli. Ráðh. vita og það vita allir, að Seðlabankinn verður að hlýða ríkisvaldinu í vaxtamálum. Svo koma þeir hver á fætur öðrum upp í Alþingi og segja: Ja, við vissum eiginlega ekkert um þetta, Seðlabankinn tók bara völdin af okkur og hann ræður. Í Suður-Ameríku og víðar er hafður her til þess að ræna völdunum, en hér virðist það ætla að verða Seðlabanki í staðinn. Það þarf engan her. Það dugar Seðlabankinn til þess, eftir því sem þeir sjálfir lýsa þessum aðgerðum, stjórnarliðarnir, bæði framsóknarmenn og Alþb.-menn. Ætli nokkur ríkisstjórn í lýðfrjálsu landi hafi sýnt jafnmikið geðleysi og aumingjaskap og þessi ríkisstj.? Ég held að hún finnist ekki. Ég held að það sé útilokað að finna hana. Fjmrh., sem á að sitja í embætti, segir: Ég er á móti vaxtastefnu sem er í landinu. Og hann situr áfram. Hver getur ráðið því? Ræður seðlabankastjóri því hverjir eiga sæti í ríkisstj.? Nei, ekki aldeilis. En ríkisstj. getur ráðið hvort seðlabankastjórar sitja áfram, ef þeir hafa brotið af sér.  Ég held að nú loksins sé mönnum farið að lærast að þessi stjórn er dauð, steindauð, en jarðarförin hefur ekki farið fram. Og það eru lög til um hvað lík mega standa lengi uppi. Það heyrir undir heilbrigðismál og hollustuvernd.  Hvað er það sem hefur skeð í þessu landi? Gengið hefur verið falsað allan tímann. Þeir ákváðu seinni part gamlársdags 1980 að nú skyldi verðbólga vera ákveðið prósentustig á árinu 1981 og því ekki tekið neitt tillit til hvað framleiðslukostnaður hækkaði á árinu. Þetta var ákveðið í kaffi seinni part gamlársdags. Og mikið gekk á og auðvitað voru gerðar nokkrar leiðréttingar. Það endaði á því að fresta varð upptöku á ræðu forsrh. tvisvar og svo var tímaskorturinn mikil'. að forsrh. varð að stytta ræðuna um helming, hann talaði ekki nema hálfan tímann. - Það var besta ræðan sem hefur verið haldin á vegum þessarar ríkisstj. Áfram heldur þessi skekkja. Röng stefna í gengismálum leiðir af sér að ekki er hægt að taka upp rétta stefnu í vaxtamálum. Þar skilur á milli feigs og ófeigs. Seðlabankinn verður að skilja að vaxtabreytingin, sem átti sér stað núna undir rangri gengisstefnu, er verðbólguhvetjandi og ekkert annað og því eru þær aðgerðir í sambandi við verðbólgu sem talað er um í yfirlýsingu ríkisstj. gagnslausar á meðan hægri hendin veit ekki hvað sú vinstri gerir. Ég tel að þetta frv. sé útilokað að afgreiða á undan hinum svokölluðu brbl. eða ráðstöfunum um efnahagsmál. Það frv. verður fyrst að koma fram hér í þingi, fá þinglega afgreiðslu. Það verður að meta það og vega. Er ekki réttara að draga úr skerðingu verðbóta á laun, en falla aftur á móti frá lengingu orlofs í bili til þess að launþegar í landinu fái meira á milli handanna við þær aðstæður sem núna eru í þjóðfélaginu? Um þetta vil ég ekki fullyrða neitt á þessu stigi, en ég vil að þetta sé metið og vegið mjög nákvæmlega og haft samráð við launþega almennt í landinu eða samtök þeirra. Því hefði verið nauðsynlegt að leggja lögin um ráðstafanir í efnahagsmálum fram strax eftir að þing kom saman. Það er útilokað annað en að þau lög verði þó nokkurn tíma til umfjöllunar hér í þingi og hafa verði samráð við fjölda aðila í þjóðfélaginu áður en Alþingi segir sitt síðasta orð í þeim efnum, ef menn vilja frið, ef menn vilja stefna að því að taka upp heilbrigða stefnu. Þá langar mig að segja aðeins þessi orð að lokum: „Efnahagsástandið er svo alvarlegt, að áhrifamiklar aðgerðir af hálfu þings og stjórnar eru óhjákvæmilegar nú á næstunni. Árangur þeirra veltur ekki síður á framkvæmd en lagasetningu. Núverandi stjórnarsamsteypa er með öllu óhæf til að leysa þennan vanda og verður að fara frá. Þegar svo er komið, mun Sjálfstfl. tilbúinn að takast á við efnahagsvandann og skorast ekki undan ábyrgð á ráðstöfunum sem reynast nauðsynlegar. Það var frá upphafi vega ljóst, að verulegur veikleiki var gagnvart efnahagsmálum með núv. ríkisstj. og stjórnarflokkum. Þessi veikleiki hefur hvað eftir annað komið fram. Í áramótagrein hæstv. forsrh. minntist hann á efnahagsvandann, sem fram undan væri, og taldi æskilegt, ef ekki nauðsynlegt, að sterk stjórn tækist á við þann vanda. Öllum er ljóst að núv. stjórn hvorki var né er sterk stjórn.“ Þetta er ekki mín ræða. Þessi kafli er úr ræðu eftir forsrh. Gunnar Thoroddsen, sem hann flutti 3. maí 1974, þegar vinstri stjórnin var að geispa golunni. Einkavinur forsrh., hv. 7. landsk. þm., gaf mér þessa ræðu um daginn. Því nefni ég þetta hér að ég minni á hvar þessi sami maður stendur nú. Hann stendur í þeim sporum að glíma við ennþá erfiðari aðstæður en vinstri stjórnin í maíbyrjun 1974. En hvað hefur breyst? Ja, mikið gerir ellin að.



Herra forseti. Það er auðvitað ljóst að við Alþfl.-menn styðjum efni þess frv., sem hér er til umr., um breytingu á lögum um orlof. Alþfl. hefur á þremur þingum lagt fram frv. sama efnis, en það hefur ekki hlotið afgreiðslu hér á Alþingi. Það er nú til meðferðar í Ed. Það er að vísu nokkru ítarlegra en það frv. sem ráðh. leggur hér fram. Það kveður á um enn frekari lengingu orlofs eftir ákveðinn starfstíma hjá sama atvinnurekanda og við munum að sjálfsögðu hugleiða hvort við munum þá ekki flytja brtt. við frv. ríkisstj. um þetta efni. Ég hef lagt hér fram brtt., sem kveður á um að með reglugerð skuli heilbr.- og trmrh. hækka bætur almannatrygginga um 2% frá 1. des. n.k., auk þeirra hækkana sem leiðir af ákvæði 79. gr. almannatryggingalaganna. Í grg. með frv. um orlof stendur að ástæðan fyrir flutningi frv. sé sú, að lenging orlofsins komi á móti þeirri skerðingu verðbóta sem á sér stað 1. des. því er auðvitað ástæða til, um leið og við ræðum þessi mál, að huga að því hvernig við ætlum að bæta bótaþegum almannatrygginga einnig þessa skerðingu. Ráðh, talar um að sú brtt., sem ég legg hér fram, eigi ekki heima í orlofslögunum og lætur að því liggja að hér sé um formgalla á málinu að ræða. Út af fyrir sig er það rétt, að breytingar á almannatryggingalögunum eigi ekki heima í orlofslögunum. En það er engin nýlunda hér á þingi, og það ætti hæstv. ráðh. að vita, að breytt sé fleiri en einum lögum í einu og sama frv. Ráðh. hefur sjálfur staðið að slíkum breytingum. Ég minnist t.d. laga um breytingu á lögum vegna umbóta á opinberum byggingum á þágu fatlaðra. Þar var í einu og sama frv. lögð til breyting á fimm lagabálkum, lögum um heilbrigðisþjónustu, lögum um grunnskóla, lögum um byggingu og rekstur dagvistarheimila og lögum um félagsheimili. Þessu var öllu breytt með einu og sama frv. Það er því auðvitað engin nýlunda að slíkir bandormar sjáist á Alþingi. Það er einnig rétt, sem fram kom hjá ráðh. áðan, að hann hefur heimild til að hækka bætur almannatrygginga ef launahækkanir verða í landinu. En í brbl. er um að ræða 10% skerðingu og það hefur engin yfirlýsing komið fram, hvorki hjá ráðh. né ríkisstj., fyrr en nú um að bæta eigi bótaþegum almannatrygginga þá kjaraskerðingu sem verður 1. des. Þess vegna er þessi brtt. lögð fram einmitt til að vekja athygli á því að ekki hefur verið hugað að þessu. Ég fagna auðvitað yfirlýsingu ráðh. þess efnis að hann muni beita sér fyrir því að bótaþegar almannatrygginga fái þessa skerðingu bætta. Ég taldi eðlilegt, einmitt vegna þess að við erum að ræða hér um skerðinguna 1. des., að leggja fram þessa brtt. einmitt í tengslum við frv., sem lagt er fram af ríkisstj. um orlof, sem ætlað er að milda þessa kjaraskerðingu lítils háttar. Ráðh. talar um að bæta eigi bótaþegum þessa skerðingu, en hann upplýsti ekki hér í ræðustól að hvaða marki það eigi að verða. Ég mun fá þetta mál í félmn. og ég tel rétt að brtt., sem ég hef hér lagt fram, verði athuguð í félmn. Ég mun óska eftir því við meðferð málsins í félmn. að ráðh. upplýsi nefndina um það, að hvaða marki eigi að bæta bótaþegum almannatrygginga þessa skerðingu. Fyrr en það liggur fyrir tel ég ekki ástæðu til að draga á einn eða annan hátt til baka þessa brtt. Ég mun óska eftir því, áður en málið verður afgreitt úr félmn. Nd., að þær upplýsingar liggi fyrir hjá ráðh. hvernig hann ætlar að bæta bótaþegunum þessa skerðingu.



Herra forseti. Eins og hv. síðasti ræðumaður á ég sæti í hv. félmn. Nd. og hef þar tækifæri til þess að fjalla efnislega um þetta mál. Ég sé þó ástæðu til að fara nokkrum orðum um þetta frv., án þess þó að ræða það að marki efnislega. Það er ástæða til þess að rifja það upp og taka undir með hv. 1. þm. Vestf., þegar hann minntist á það réttilega, að það frv. sem hér er til meðferðar hefur verið kallað fylgifrv. Það er hæstv. ríkisstj. sem hefur kallað þetta fylgifrv. með brbl., einfaldlega vegna þess að frv. er samið í tengslum við brbl., sem sett voru af hæstv. ríkisstj. í ágúst s.l. og auðvitað er ætlunin að þetta frv. fylgi öðrum frv., bæði frv. um láglaunabætur og vísitöluviðmiðun auk staðfestingarfrv. um brbl. Það er þess vegna réttmæt ábending eða gagnrýni, sem kom fram í máli hv. 1. þm. Vestf., þegar hann benti á að það sé harla einkennilegt að sjá þetta frv. lagt fram í hv. Nd. án þess að nokkuð sjáist til hinna fylgifrv. né heldur sjálfs staðfestingarfrv. vegna brbl. Það væri miklu frekar ástæða til að spyrjast fyrir um það hvers vegna frv. um láglaunabætur kemur ekki fram. Öllum er ljóst að slíkt frv. þarf að samþykkja fyrir 1. des. En af einhverjum ástæðum sér hæstv. fjmrh., sem hefur forræði þess máls, ekki ástæðu til að kynna það á hv. Alþingi.  Eins og menn muna var gengið frá verðbótaskerðingu launa miðað við 1. des. n.k. í efnahagsráðstöfunum ríkisstj. í sumar. Stærsta og öflugasta framlag hæstv. ríkisstj. til þess að bjarga atvinnuvegum, sem eru í klemmu, var að lækka laun launþega sem nemur líklega um það bil 10% af þeim verðbótum sem launþegar eiga að fá 1. des. n.k. Það vekur þess vegna athygli og furðu að sú hin sama hæstv. ríkisstj. skuli leggja til með þessu frv. að atvinnuvegirnir greiði lengra orlof en hér hefur verið um mörg undanfarin ár. Á undanförnum dögum hefur talsvert verið rætt um vaxtamál. Ýmsir málsvarar hæstv. ríkisstj., þar á meðal sumir hæstv. ráðh., hafa haldið því fram að ekki væri hægt að hækka vexti vegna þess að fyrirtækin í landinu þyldu ekki þann kostnað, þau útgjöld sem slíkt mundi hafa í för með sér. Það er óskiljanlegt hvernig þeir hinir sömu hæstv. ráðh. fara að skýra það út fyrir okkur og þjóðinni allri að atvinnuvegirnir geti fremur þolað þá útgjaldaaukningu sem óhjákvæmilega mun hljótast af lengingu orlofs. Hæstv. félmrh. minntist á það í sinni framsöguræðu að gerðir hefðu verið samningar við opinbera starfsmenn um lengra orlof. Það er ósköp auðvelt fyrir hæstv. ríkisstj. að gera slíka samninga því að auðvitað eru það skattgreiðendur, þar á meðal fyrirtæki auk einstaklinga, sem koma til með að standa undir kostnaðinum af þeirri orlofslengingu. Enn á því atvinnureksturinn og skattþjáðir einstaklingar að standa undir auknum útgjöldum ríkisins vegna þessara samninga, sem fólu í sér ákvæði um réttindabætur til viðbótar þeim sem gilda á hinum almenna vinnumarkaði. Það kom jafnframt fram hjá hæstv. félmrh. að Sóknarkonur hefðu samið um lengra orlof í síðustu kjarasamningum. Ég endurtek: Sóknarkonur sömdu um aukið orlof. Það þýðir í raun og veru, eins og margoft hefur verið bent á, að Sóknarkonur kusu að fá lengra orlof og það hefur ugglaust leitt af sér að þær náðu ekki fram hærri launakröfum en raun ber vitni. Þær urðu sem sagt að fórna launahækkun fyrir lengingu orlofs. Nú kemur hæstv. félmrh. og leggur til að lengja skuli orlof með breytingum á orlofslögum, þar sem fjallað er um lágmarksorlof. Ég veit ekki hvort hæstv. ríkisstj. ætlar með þessu að framfylgja þeirri stefnuyfirlýsingu, sem fylgdi brbl., að auka skuli framleiðsluna í landinu. Það kann að vera að svo sé. Og þá þarf það auðvitað skýringar við hvernig lengra orlof getur aukið framleiðsluna. Það þarf líka að fá skýr svör við því hvort ekki sé möguleiki fyrir launþegana sjálfa að velja á milli þess að fá lengra orlof eða minni verðbótaskerðingu. Er það hugsanlegt, hæstv. félmrh., að þú sért tilbúinn til þess að semja um það við verkalýðshreyfinguna að draga úr verðbótaskerðingunni, þessari síðustu af þeim 13 sem hæstv. ráðh. hefur staðið að, er hugsanlegt að hæstv. ráðh. geti tekið upp samninga um þetta atriði í stað þess að lækka launin, eins og hann hefur í hyggju að gera og hefur reyndar ákveðið með ákvæði í brbl.? Þessu verður hæstv. ráðh. auðvitað að svara, einmitt vegna þess að orlofslenging hefur ætíð a.m.k. á síðasta áratug þar sem reyndar er heldur litið um orlofslengingar en örlitlar breytingar á orlofslögum - verið samningamál á milli launþega og atvinnurekenda.  Það er almennur skilningur bæði launþegaforustunnar og forustu vinnuveitenda að orlofsmál séu kjarasamningamál. Það hefur komið fram í kjarasamningum á undanförnum árum og mun ég, eins og ég sagði áður, vísa til ummæla þess efnis síðar í minni ræðu. Nú hefur það komið fram í þessu máli að annar samningsaðilinn á hinum almenna vinnumarkaði, Vinnuveitendasamband Íslands, hefur lýst því yfir að það sé andstætt þessu lagafrv. vegna þess að í því fellst útgjaldaauki upp á 1,9% -2,7%, eftir því hvernig það er reiknað ofan á heildarlaunakostnað fyrirtækjanna. Við getum slegið því föstu að útgjaldaaukinn yrði a.m.k. 2%, til þess að notast við einhverja tölu, sem við getum komið okkur saman um og ég held að þurfi ekki að vera ásteytingsefni á milli mín og annarra hv. þdm. Í umsögn sinni um þetta frv., sem Vinnuveitendasambandið hefur sent hv. alþm., eru færð rök fyrir þessu. Þar kemur fram að þeir telja að með fjölgun frídaganna megi búast við að þetta þýði 2,18% samdrátt í vinnuframlagi landsmanna. Og þeir spyrja þeirrar eðlilegu spurningar hvort þetta sé líklegt til þess að stuðla að aukinni þjóðarframleiðslu. Þeir sýna jafnframt fram á með fullum rökum að líklegt sé að kaupmáttarskerðing samsvari um 0,4%, verði þetta frv. að lögum. Stafar þetta m.a. af því að aukavinna fellur óhjákvæmilega niður á áformuðum frídögum. Sé hins vegar gert ráð fyrir því að lengingu orlofs verði mætt með lengri vinnudegi þeirra sem vinna þegar aðrir eru í orlofi má búast við því að útgjaldaaukinn fari upp í 2,9%, eins og ég hef áður minnst á í minni ræðu. Ég tel ekki ástæðu til að fara mörgum orðum um útreikninga Vinnuveitendasambandsins. Þá hafa hv. þm. hjá sér til glöggvunar og ég hef ekki enn heyrt að þeim rökum, sem þar koma fram, hafi verið hafnað af þeim ræðumönnum sem tekið hafa til máls í þessari umr. En í lok þessarar grg. lýsir Vinnuveitendasambandið því yfir, að það vari mjög eindregið við samþykkt frv. ríkisstj. um lengingu orlofs og fjölgun frídaga, og áréttar að orlofsmál séu viðfangsefni samninga á frjálsum vinnumarkaði. Nú er það opinbert leyndarmál í landinu og varðar þetta atriði, sem fylgdi brbl. í sumar þegar ríkisstj. loksins eftir væran blund í marga mánuði vaknaði til lífsins og tók til að koma fram efnahagsaðgerðum, að einn stuðningsmanna ríkisstj. var ekki staddur á landinu. Hann hafði tekið sér frí, sem var ósköp eðlilegt, að koma sér frá landinu undir þeirri stjórn sem þar er, og stakk af til Evrópu eins og títt er um ýmsa landsmenn. Þessi hv. alþm., sem hér er staddur í salnum, ætlaðist greinilega til, ef marka má hvernig að var staðið, að hann fyndist ekki í útlöndum fyrr en ríkisstj. væri búin að ganga frá efnahagsráðstöfununum. En svo óheppilega vildi til að duglegir blaðamenn á Morgunblaðinu uppgötvuðu það að hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson hafði komið til Lúxemborgar degi áður. Til hans var hringt og undir hann voru borin ýmis mál, sem komu fram á forsíðu Morgunblaðsins, reyndar forsíðum tvo daga í röð. Hv. þm. var fundinn, útilegumaðurinn var fundinn, og formaður þingflokksins skipaði honum að koma heim og taka þátt í þeim umr. sem þá fóru fram um brbl. Nú var erfitt fyrir hv. þm. Hann gat ekki stungið af til Stykkishólms, hann var kominn heim, heim til sín í sitt hús, jafnvel þótt þar væri ekki húsgagn að finna svo að hann varð að sofa á gólfinu, eftir því sem hann sagði sjálfur í blöðum, en þarna var hann berskjaldaður og varð auðvitað að segja sitt álit á bráðabirgðaráðstöfununum. En hann þráaðist við. Loksins eftir langa mæðu gerðist það að hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson sagðist mundu a.m.k. þegja um afstöðu sína til brbl. ef hann fengi inn í efnahagsráðstafanirnar ákvæði um að orlof lengdist. Það væri skilyrði af hans hálfu. Og það er meginskýringin á því að þetta frv. er komið fram nú, á undan öðrum fylgifrv. Hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson segir nefnilega sínum flokksbræðrum, foringjum flokksins, þar á meðal hæstv. félmrh., að hann sé ekki tilbúinn að styðja staðfestingarfrv. brbl. nema því aðeins að tryggt sé að launþegar í landinu fái lengra orlof. Hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson, formaður Verkamannasambands Íslands, formaður Verkamannafélagsins Dagsbrúnar, kærir sig ekki um að fá hærri laun - eða minni verðbótaskerðingu skyldi maður frekar kalla það. Hann telur eðlilegt að semja sjálfur við ríkisstj. um að lengja fremur orlof í staðinn. Hv. þm. formaður Verkamannasambandsins, stendur fyrir því, að taka þennan samningsrétt af sínum umbjóðendum og sem ja sjálfur innan flokksins yfir borðið í þingflokksherbergi Alþb. um þetta mál. Þetta er sannleikurinn í þessu máli. Ég skora á hv. þm. Guðmund J. Guðmundsson að koma hér upp á eftir og svara því skýrt og skorinort hvort hann sé tilbúinn að samþykkja staðfestingarfrv. með brbl. ef þetta frv. fer ekki í gegn. Ég skora á hann að koma hingað og gera hreint fyrir sinum dyrum. Honum verður ekki kápan úr því klæðinu, ef ég þekki hann rétt. Ég ætla að rifja hér upp í lokin, herra forseti, að í fyrravor var til umr. hér í hv. deild frv., sem nú hefur nýlega verið endurflutt af nokkrum hv. þm., um breytingu á orlofslögunum, reyndar lítils háttar breytingu, um að taka skuli meira tillit til viðhorfa starfsmanna, þegar þeir taka sitt orlof á þeim tímum orlofstímabilsins sem ekki er yfir hásumarið. Þetta mál fór til Ed. eftir smávægilega breytingu í Nd. Ed. breytti frv. og sendi aftur til Nd. Þegar málið var athugað þar kom hv. félmn. Nd. sér saman um það að ekki væri tímabært að afgreiða slíkt frv., enda væri um að ræða samningamál og yfir stæðu viðkvæmir kjarasamningar sem slíkt frv., ef samþykkt yrði, gæti haft áhrif á. Á þetta minni ég vegna þess að hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson á sæti og átti sæti í hv. félmn. Nd. og við vorum fyllilega sammála um þessi viðhorf á þeim tíma. Í nál., sem hv. félmn. Nd. sendi frá sér um þetta mál og var rökstuðningur fyrir till. um rökstudda dagskrá, kom fram eftirfarandi, með leyfi forseta: „Komið hefur fram að aðilar vinnumarkaðarins áttu aðild að samningu orlofslaganna nr. 87/1971. Engin ósk hefur komið frá þeim um að lögunum verði breytt. Kjarasamningar standa yfir milli aðila og þar eru orlofsmál m.a. á dagskrá. Samþykkt þessa frv. gæti haft óeðlileg áhrif á þá samninga. Af framangreindum ástæðum leggur meiri hl. félmn. til að málið verði nú afgreitt með rökstuddri dagskrá.“ Undir þetta rita hv. þm. Alexander Stefánsson, sá sem hér stendur, Guðmundur J. Guðmundsson, Steinþór Gestsson, Jóhann Einvarðsson og Eggert Haukdal. Hv. nýkjörinn formaður félmn., Jóhanna Sigurðardóttir, skilaði séráliti. Hvað felst í þessu? Í þessu felst að það er álit þeirra manna, sem undir þetta rita, að þetta séu samningamál milli launþega og vinnuveitenda. Og það kemur skýrt fram að ekki er ástæða til að breyta þessari löggjöf, sem er samningamál í eðli sínu á milli þessara aðila, nema óskir komi fram frá þeim sjálfum. Síðar um sumarið fóru fram kjarasamningar. Í þeim kjarasamningum var samið um hærri laun - og reyndar um kjaraskerðingu, sem átti sér stað síðan 1. sept., og er einsdæmi að launþegasamtökin skuli viðurkenna nauðsyn á slíkri verðbótaskerðingu sem þá varð um 2.9%. En þeir sem eru í forsvari fyrir verkalýðshreyfinguna kusu að fá fremur meiri launahækkun eða minni skerðingu en lengingu orlofs. Það var þeirra mat á þessum tíma, sem þá fóru með völd, og um það var samið. Nú stendur hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson fyrir því að hann sjálfur geri sérsamning við hæstv. félmrh., fyrir hönd hæstv. ríkisstj., um að breyta þessum samningum, að breyta grundvellinum fyrir þeim kjarasamningum sem gerðir voru í sumar. Og það lætur hæstv, ríkisstj. sig hafa, enda þótt hún hafi með tillögum um verðbótaskerðingu 1. des. viðurkennt að atvinnuvegirnir gætu ekki staðið undir þeim launakostnaði sem um var samið í þessum sömu kjarasamningum. Sem sagt, hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson stendur að málinu með þessum hætti, sker sig úr sínum samstarfsmönnum og leggur til að gengið verði á svig við þá samninga sem gerðir voru. Nú vill svo til, og það ber mér skylda til að taka fram, að hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson var ekki staddur í þessari hv. þd. þegar umr. fóru fram um þetta mál. Í þeim umr. voru gerðar á hann ýmsar árásir fyrst og fremst af hálfu hv. Alþfl.- manna í þessari deild. Hv. þm. gat ekki verið hér staddur því að hann þurfti að skreppa út í bæ og láta kjósa sig formann Verkamannasambandsins, ef ég man rétt, og það er auðvitað löggilt afsökun fyrir fjarvistum. Ég skal líka taka það skýrt fram að ég er mjög hrifinn af hv. þm. sem forustumanni í þeim félagssamtökum, enda er hann maður vörpulegur og myndarlegur í alla staði, jafnt heima hjá sér sem annars staðar, jafnt heima hjá sér án húsgagna eða með húsgögnum. En hæstv. ráðh. var hér og hann bar blak af hv. þm. og sagði honum til varnar, með leyfi forseta: „Það er í rauninni alveg ástæðulaust að vera með neinar getsakir uppi í þeim efnum“. Hann var að svara hv. þm. Vilmundi Gylfasyni. „Í nál. segir að orlofsmál séu á dagskrá í kjarasamningunum sem nú standa yfir. Það er mat þeirra aðila, sem að kjarasamningunum standa, að samþykkt af þeim toga sem hér er gerð till. um gæti orðið til þess að trufla niðurstöður kjarasamninganna og valda þar erfiðleikum. Af þeim ástæðum er það að menn standa að þessari rökstuddu dagskrá, sem gerð er till. um hér, þar á meðal hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson. Ég tel að þar sem hann er beinn aðili að kjarasamningunum og stendur í þeim miðjum sjálfur sé á engan hátt óeðlilegt að hann taki afstöðu af því tagi sem hér hefur verið lýst“. Hér er hæstv. félmrh. að bera blak af hv. þm. Guðmundi J. Guðmundssyni um það efni sem hann sjálfur, nú eftir kjarasamningana, gerir sérsamning um við hæstv. félmrh. Herra forseti. Það er ekki ástæða fyrir mig að orðlengja meira um þetta að sinni. Ég vil gefa hv. þm. Guðmundi J. Guðmundssyni tækifæri til að svara þeim ásökunum sem á hann hafa verið bornar, þeirri gagnrýni sem hann hefur orðið fyrir á þessum fundi, svo að hann geti gefið skýringar. Og ef hann gefur haldbærar skýringar er ugglaust hægt að fella sig við það. En hann kemst ekki hjá því að svara þeirri spurningu hvort hann vilji heldur lengingu orlofs eða minni viðbótaskerðingu á laun. Hann kemst ekki heldur hjá að svara því hvort hann sé tilbúinn til þess að standa að brbl., sem ríkisstj. setti í sumar, burtséð frá því hvort þetta frv. eða önnur fylgifrv. ná fram að ganga. Þjóðin á heimtingu á því að hv. þm. geri hreint fyrir sínum dyrum. Að lokum sé ég ekki annað en þau einustu orlofsmál, sem ættu að vera til umr. hér í þessari hv. þd., væru þau að hæstv. ríkisstj. fái sér langt orlof. Það er mesta hagsmunamál þjóðarinnar.



Herra forseti. Það skulu aðeins vera nokkur orð í framhaldi af orðum hv. 10. þm. Reykv. um orlofsmál og frv. það sem flutt var á 104. löggjafarþinginu og hefur nú verið endurflutt. Hann greindi auðvitað efnislega alveg rétt frá því sem gerðist hér s.l. vetur, en ég vil þó aðeins bæta nokkrum atriðum við. Í fjölmörgum málum er það auðvitað svo að þó að allir þeir hv. þm. sem hann nefndi hér áðan og sennilega miklu fleiri séu - misjafnlega þó - kannske í prinsippinu menn frjálsra samninga, þá kemur iðulega upp ágreiningur um það hvenær samningar milli tveggja aðila skuli vera frjálsir og hvenær réttlætanlegt er að grípa inn með löggjöf. Ég er út af fyrir sig alveg sammála því að í þessum efnum beri löggjafanum að fara sér mjög hægt. En hitt verður þó að undirstrika, að atriði eins og stytting vinnuviku hafa í gegnum tíðina verið löggjafaratriði. Þegar hér er á s.l. þingi flutt lítið mál um orlof, sem gekk út á það að atvinnurekandi gæti ekki ákveðið orlof launþega á tímabilinu 2. maí til 31. maí og 1. sept. til 15. sept. öðruvísi en að sérstakt samþykki launþega komi til, tel ég þess vegna alveg fáránlegt að kalla slíkt frv. með einhverjum hætti inngrip í frjálsa samninga. Þetta er í sjálfu sér litið mál, snertir að ég hygg fáa vinnustaði og einkum þá stærri. Ég nefni sérstaklega, þar sem ég þekki nokkuð aðstæður, álverið í Straumsvík, þar sem það hefur valdið launafólki miklum óþægindum að vera skikkað gegn vilja sínum í orlof snemma í maí eða fram undir miðjan september. Og þó svo ég vilji taka undir það með hv. 10. þm. Reykv., og raunar hv. þm. Guðmundi J. Guðmundssyni hér í fyrra, að í slíkum efnum beri okkur af prinsippstæðum að fara ákaflega hægt og varlega, þá verðum við engu að síður að draga markalínur. Hjá því verður aldrei komist. Það er því að ég held fáránlegt og út í hött að frv. sem þetta, og þá er ég að tala líka vítt og breitt um orlofsmálin, geti kallast inngrip í frjálsa samninga. Það er aðeins um það að ræða að í maí og sept. sé ekki hægt að skikka launafólk í sumarleyfi gegn vil ja sínum. Og ég vil að því leyti, án þess að ég vilji vera að halda hér uppi neinni ögrandi umr., taka undir það með hv. 10. þm. Reykv. að afstaða hv. þm., sem nefndur var, var í senn furðuleg og átakanleg í þessu máli, að þetta gæti kallast inngrip í frjálsa samninga. Þetta frv. hefur verið endurflutt af þm. allra flokka og ég á von á því að það muni að þessu sinni renna hér nokkuð auðveldlega í gegn. Því að hversu varfærinn sem ég vil vera í þessum efnum - og er auðvitað þar áð lýsa samstöðu með margyfirlýstum röksemdum félagsmálahreyfingar eins og verkalýðshreyfingarinnar, að samningsréttur skuli í grundvallaratriðum vera frjáls, hann á að vera það og við eigum að ganga lengra til þeirrar áttar aftur en verið hefur að undanförnu - þá verður engu að síður að vera einnig til staðar skilningur á því að atriði eins og þessi hafa ævinlega unnist, og geta sennilega ekki öðruvísi unnist en með löggjöf. Ég treysti því að hv. þm. sem nefndur hefur verið, taki ljúflegar á þessu máli heldur en gert var. Samningar eiga að vera frjálsir. Frv. eins og þetta er hins vegar á engan hátt brot á þeirri grundvallarreglu.



Herra forseti. Hv. þm. Friðrik Sophusson hefur allmiklar áhyggjur af minni afstöðu og mínu prinsipleysi og jafnvel áhyggjur af mínum verslunarháttum. Ég vildi nú biðja hann að snúa sér til síns nýja stuðningsmanns í andstöðu við ríkisstj. í sambandi við verslunarhætti.

Það er lengi von á einum.

Já, ég held að þm. verði fyrir vonbrigðum með það. En við skulum fyrst fara örlítið yfir orlofsmálin. Sannleikurinn er bara sá, og það vill oft brenna við í þessu landi, að almennt verkafólk hefur haft stysta orlofið. Samningar fjölmargra stétta kveða á um miklu rýmri orlofsrétt. Það hefur stundum náðst fram með samningum en, oft og tíðum hefur orðið að ná því fram með lögum að sett væru ákveðin lágmarksákvæði um orlof. Og það vill nú verða svo, að þrátt fyrir það að vinna almenns verkafólks í ýmsum starfsgreinum útheimti kannske miklu frekar að það hafi á ýmsum sviðum rýmra orlof, þá er það yfirleitt uppi á teningnum að í allflestum tilfellum hefur það stysta orlofið. Nú er svo komið að opinberir starfsmenn hafa ekki einungis laugardagana, þessa fjóra daga, og frídag verslunarmanna, sem verkamenn og verkakonur verða að vinna fyrir í dagvinnu, en allir hugsanlegir aðilar aðrir hafa í sinum samningum sem helgidag í orlofi. Bankamenn og fjölmargar stéttir hafa hvort tveggja, Þeir hafa laugardaginn og síðan hafa þeir vaxandi orlof eftir starfsaldri. Að vísu skal það viðurkennt að í einstaka greinum hjá almennu verkafólki gildir þetta. Hvað er það sem verið er að gera hér? Það er verið að samræma þetta. Það er verið að tryggja þessu almenna verkafólki svipaðan rétt - og nægir þó ekki til.  Ég ætla að bregða aðeins út af venju minni og upplýsa hér gamanmál sem hér hefur títt verið nefnt í þingsölum. Það eru ferðalög mín til Stykkishólms. 

Var þetta orlofsmál?

Já, herra forseti. Hv. 10. þm. Reykv. var meira en í orlofi. Hann geisaði vítt og breitt um Evrópu og tilkynnti að fréttamenn Morgunblaðsins hefðu haft upp á mér. Og hæstv. forseti, sem er réttsýnn og góður forseti, gerði ekki athugasemdir um orlofsmál. En þetta var hreinn ágreiningur. Þetta var ágreiningur um það að ég tel að beinir skattar á almennum launþegum séu of háir. Mér tókst í viðræðum og þjarki að fá það nokkuð niður, en ekki nægjanlega, og ég lýsti því yfir að ég mundi ekki styðja það frv. sem þar kæmi fram. Ég þurfti að boða fagnaðarerindi í Stykkishólmi 1. maí. Það tókst vel. Frv. fór í gegn, sjálfstæðismenn sáu um það. Þetta eru nú þessi grunnatriði með orlofsmálin. Hitt má jafnágætur maður og hv. þm. Friðrik Sophusson ekki gera, að fara að blanda saman ákaflega ólíkum málum eins og frv. Vilmundar Gylfasonar. Það var þess eðlis, ekki væri heimilt að senda verkafólk í orlof í maímánuði eða septembermánuði nema með samþykki þess. Ég vona að ég fari rétt með. Efnislega var það á þessa leið. Ég taldi að þessi krafa væri eðlileg, en hún hefði aldrei að mínu viti fram komið frá verkalýðsfélögunum, og ég teldi eðlilegt að hún kæmi þá fram í samningum áður en hún væri lögfest. Víst skal það viðurkennt að þessi stutti orlofstími er nokkurt vandamál hjá fyrirtækjum. En það hefur margt komið á dagskrá, t.d. að breyta einhverjum hluta þess í vetrarfrí o.s.frv. og sums staðar hefur það verið gert. Hins vegar hefur lenging orlofs verið krafa verkalýðssamtaka í þó nokkuð langan tíma. Samninga eftir samninga hafa þessar kröfur komið fram. Ég var ekki að lýsa mig andvígan till. hv. þm. Vilmundur Gylfasonar sem slíkri, um að ekki mætti senda verkafólk í orlof í maí eða sept. nema með samþykki þess, ég taldi hins vegar eðlilegt að áður hefðu komið fram tilmæli um það við atvinnurekendur. En í þessu tilfelli hafa tillögurnar, sem lagabreytingin gerir ráð fyrir, komið fram samninga eftir samninga. Og af því að hv. þm. á inngengt í Vinnuveitendasambandið, þó að ást hans á launþegum sé rík og sterk, gæti hann fengið upplýsingar þar að lútandi. Hitt er nokkuð umdeilt í sambandi við orlof - ég ætla nú ekki að fara að flytja neinn fyrirlestur um það sumir eru á því að ekki beri að lengja orlof, heldur beri að greiða hærri prósentu, burtséð frá öllum brbl. og hænunni hans Matthíasar.  Síðan kemur nú aðalbomban. - Ég vil aðeins skjóta því inn og vona að forseti gefi mér ekki áminningu. - Ég skal viðurkenna að blaðamenn Morgunblaðsins eru langsamlega duglegustu blaðamenn allra blaða að afla upplýsinga og frétta, því miður. Engu að síður voru það ekki blaðamenn Morgunblaðsins heldur var það ég, sem hafði samband við formann þingflokks Alþb., og hafði það fyrr um daginn. En það voru vart liðnir nokkrir klukkutímar þangað til Morgunblaðið hafði frétt af þessu samtali. En það er ekki í þessu máli. Í sambandi við hvort ég muni styðja brbl. ef orlofsmálið verði fellt eða ýmis fylgifrv., þá hef ég áður lýst því yfir að ég telji óhjákvæmilegt að ýmsir fylgifiskar þessara brbl. nái fram að ganga. Hins vegar mun ég - þegar ríkisstj. sér sér fært að leggja fram þessi brbl., og ég skal viðurkenna að ég er ekkert undrandi á hv. 1. þm. Vestf. þó að hann sé orðinn langleitur eftir þessu frv., ég lái honum það ekkert - en þá mun ég skýra mína afstöðu. Það skal ekkert standa á mínum rökum eða efnislegum yfirlýsingum. En ég ætla að láta hv. 10. þm. Reykv. vita að ég hef ekki skrifað hæstv. forsrh. bréf og ég mun ekki segja „eins og stendur í bréfinu“. Ég legg fram mína efnislegu afstöðu. Hitt er rétt hjá hv. þm., að mikið ákaflega reyni ég að beita mér fast í þessum orlofsmálum. Ég hélt nú satt að segja að hann mundi - á þessum árstíma, þegar kannske er stutt til kosninga - jafnvel lýsa yfir stuðningi. En þeir gullnu strengir sem liggja til Vinnuveitendasambandsins orsaka það að svo er ekki. Engu að síður er ég þeirrar trúar að meiri hl. Alþingis vilji samræma orlof landsmanna og vilji ekki una því að almennt verkafólk búi þar við verri kost en aðrir launþegar. Ég vona að ég hafi þá í ýmsum meginatriðum svarað hv. 10. þm. Reykv. Í sambandi við Evrópuferðir, eða einhver ferðalög innanlands eða utan, vona ég að ég þurfi ekki að gefa skýrslu. Og umfram allt bið ég hv. þm. að fara ekki að gefa húsgagnalýsingu á íbúð minni. 



Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Guðmundi J. Guðmundssyni fyrir ræðu hans þótt í ýmsum atriðum væri hún harla óljós, svo vægt sé til orða tekið. Hann gerir mér upp þá skoðun að ég sé á móti orlofslengingunni, þegar ég hélt því fram að full ástæða væri til að álíta að launafólkið í landinu ætti að hafa rétt til þess í frjálsum samningum að velja á milli þess hvort það vildi fá lengra orlof eða hærri laun, sem er ekki til staðar núna, heldur lengingu orlofs eða minni launaskerðingar, svo að talað sé tungumál sem hv. stjórnarsinnar hljóta að skilja um þessar mundir. Þetta var kjarni málsins en ekki hitt, hvað væri sanngjarnt og eðlilegt. Ég verð að rifja það upp fyrir hv. þm. að ástæðan fyrir kjaraskerðingunni í sumar - ég veit að hann var fjarstaddur og getur þetta þess vegna vel hafa farið fram hjá honum - að ástæðan fyrir verðbótaskerðingunni var sögð vera sú, að atvinnuvegirnir gætu ekki borgað hærri laun. Og ég fæ það ekki heim og saman hvernig sama hæstv. ríkisstj. - ég er ekki að skamma hv. þm. fyrir þetta - getur þá boðið upp á það að segja að það sé allt í lagi að auka kostnað með öðrum hætti, t.d. með því að lengja orlof. Mitt sjónarmið stendur óbreytt. Það er það að um þetta eigi að semja í kjarasamningum. Og ég veit að hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson fellst á það að óæskilegt sé, jafnvel þótt slíkar kröfur hafi komið fram í viðræðum um kjarasamninga, að löggjafinn grípi til sinna ráða og breyti þessum málum þannig að til útgjalda horfi fyrir atvinnuvegina. Þarna er um að ræða frjáls samningamál á milli launþega og vinnuveitenda. Og við stöndum áreiðanlega saman um það, að slíkir samningar ættu að vera sem allra mest og helst alveg frjálsir og báðir aðilar taka fulla ábyrgð á niðurstöðu slíkra samninga. En hitt var jafnframt athygli vert, hvernig hv. þm. vék sér hjá því að svara þeirri beinskeyttu spurningu, sem beint var til hans um það, hvort hann styddi brbl. eða staðfestingarfrv. burtséð frá því ákveðna frv. sem hér er til umr. Þetta fékkst hv. þm. ekki til að segja skýrt og klárt. Hann lagði hins vegar mikla áherslu á að þetta yrði að lögum. Eftir stendur þessi stóra spurning: Hvað ætlar hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson að gera ef brbl. verða til umr. og afgreiðslu áður en orlofslögin verða til afgreiðslu hér á þinginu? Það er enginn vandi fyrir hv. þm. að koma í ræðustól og taka undir með okkur í stjórnarandstöðunni um að það sé eðlilegt að spurt sé um hvers vegna brbl. koma ekki fram á Alþingi. Hv. þm. veit nákvæmlega jafn vel og ég að það er ágreiningur innan ríkisstj., milli aðila ríkisstj. og í hans eigin flokki, um ýmis fylgifrv., þar á meðal sérstaklega vísitöluviðmiðunarfrv. Þetta er ástæðan fyrir því að ríkisstj. treystir sér ekki til þess að leggja frv. til staðfestingar brbl. fram á Alþingi. Þetta er ástæðan fyrir þeim töfum sem hafa orðið á framlagningu annarra frv., líklega frv. um láglaunabætur. Herra forseti. Þótt það hefði vissulega verið ástæða til að fjalla meira um orlofsmálið og mál því tengd, því að það er ekki hægt að skilja þetta frv. frá þeim frv. sem hljóta að fylgja því, þá læt ég hér staðar numið þar sem þingfundartíminn í dag er úti. Að allra síðustu vil ég þó vekja athygli á því, af því að ferðalög hafa verið hér til umr., að það var athygli vert sem kom fram í ræðu hv. þm. Hann sagði að hv. formaður þingflokks Alþb. hefði hringt í sig til Lúxemborgar og 2–3 klukkutímum síðar hefði verið hringt frá Morgunblaðinu í sama númer. Ég spyr: Hver kjaftaði frá? 
            



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Ég skal ekki lengja þetta mikið. Eins og hér hefur komið fram hefur Alþfl. lýst stuðningi við þetta mál, en jafnframt boðað hugsanlegan flutning brtt. í samræmi við það frv., sem þm. flokksins hafði lagt fram í Ed., sem gengur lengra til samræmis við aðra launþegahópa í landinu í sambandi við orlofsmálin. Það er rétt sem hér hefur komið fram. Hér er stigið skref til samræmingar. En það er víðs fjarri að full samræming náist hjá láglaunafólki við ýmsa aðra þjóðfélagsþegna í landinu, sem hafa miklum mun rýmri orlofsrétt heldur en það, þó að þetta frv. næði fram að ganga. Aðeins örfá orð út af því sem hæstv. félmrh. sagði. Ég er undrandi á því að hann telur þá brtt. sem hér hefur verið flutt óeðlilega og að á henni þurfi ekkert að halda. Ég held að þetta sé mesti misskilningur hjá hæstv. ráðh. Ég veit ekki til að það sé afdráttarlaust í almannatryggingalöggjöfinni, að í slíkum tilfellum sem þessum beri ráðh. að hækka lífeyri til öryrkja og annarra slíkra, í samræmi við það sem hér hefur verið talað um, að minnka hugsanlega kjaraskerðingu annarra launþega með ígildi ca. 2% launahækkunar. Hér er verið að slá varnagla við því, hvort sem þessi hæstv. félmrh. verður þá við völd eða ekki, að ráðherra, hver sem með þau mál fer hverju sinni, falli fyrir þeirri freistni að láta ekki elli eða örorkulífeyrisþega fá ígildi þessarar launahækkunar sem talin er.

Það er bara talað um 1. des. 1982.

Að sjálfsögðu er talað um það og það yrði vegvísir upp á framtíðina, hæstv. ráðh. Í öðru lagi, til viðbótar því sem hér hefur komið fram varðandi hv. þm. Guðmund J. Guðmundsson, langar mig til að spyrja hv. þm. Guðmund J. Guðmundsson aðeins einnar spurningar.

Hvenær á ég að svara?

Þú getur svarað henni hvenær sem er, hvort sem vera skal í fjölmiðlum eða annars staðar. Spurningin er sú, hvort það kunni ekki að breyta hugsanlegri afstöðu hv. þm. til brbl. hvaða meðferð hið nokkuð margumtalaða lánskjaravísitölumál fengi hjá hæstv. ríkisstj. Ég minnist þess að það var eitt af þeim skilyrðum, sem hv. þm. gat um að yrði að fullnægja, samræming lánskjaravísitölu og verðbótavísitölu, til þess að hans stuðningur fengist við brbl. um kaupskerðinguna. Það væri gott að fá það upplýst hjá hv. þm. hvort þessi afstaða hans er ekki enn óbreytt, að þetta sé eitt af skilyrðunum, að samræming eigi sér stað á lánskjaravísitölu annars vegar og verðbótaþætti kaupgjaldsvísitölu hins vegar, eins og hv. þm. hefur lýst yfir í fjölmiðlum.