Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um veitingu ríkisborgararéttar á þskj. 19. Í 1. gr. frv. eru talin upp nöfn átta manna sem sótt hafa um íslenskan ríkisborgararétt og að mati dómsmálaráðuneytisins uppfylla þau skilyrði sem Alþingi hefur sett fyrir veitingu ríkisborgararéttar á undanförnum árum. Í 2. gr. eru sömu ákvæði um breytingar og gilt hafa síðustu árin. Við afgreiðslu laga um veitingu ríkisborgararéttar vorið 1985 var samþykkt ákvæði þess efnis að þeir, sem fengið höfðu ríkisborgararétt með lögum áður en Alþingi hvarf frá þeirri skilyrðislausu kröfu um að taka upp íslenskt nafn, gætu fengið nafni sínu breytt þannig að það samræmist þeim reglum sem settar voru um þá sem ríkisborgararétt fengu með þeim lögum. Heimild þessi gilti til ársloka 1985. Allmargir kusu að nota heimildina eða 90 manns. Eftir að heimildin rann út hefur komið í ljós að þó nokkrir höfðu ekki heyrt um hana fyrr en um seinan þrátt fyrir auglýsingar ráðuneytisins. Er nú lagt til að þessi heimild verði tekin upp að nýju og gildi í nokkra mánuði eða til septemberloka á næsta ári. Í sambandi við afgreiðslu nafnbreytingar samkvæmt heimildinni sem veitt var árið 1985 kom fram nokkur óánægja hjá börnum þeirra sem haldið hafa ættarnafni sökum þess að þau börn sem fædd eru fyrir töku ríkisfangsins hafa fengið að halda ættarnafni föðurins, en þau sem fædd eru eftir töku ríkisfangsins verða að kenna sig við íslenskt fornafn föðurins. Ekki er hér lögð til breyting á þessu fyrirkomulagi, en ég mun láta nefnd þeirri sem málið fær til meðferðar í té erindi þessara einstaklinga. Þá liggja fyrir ráðuneytinu nokkrar umsóknir um ríkisborgararétt sem ekki uppfylla öll skilyrði sem sett hafa verið fyrir veitingu ríkisborgararéttar og verða þær sendar viðkomandi nefnd. Ég legg til að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Frú forseti. Ég mæli fyrir frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1987 sem lagt hefur verið fram sem 24. mál á þskj. 24. Þetta er eitt þeirra frumvarpa sem líta ber á sem hluta af ríkisfjármálum í heild og allri stefnumótun í opinberum fjármálum fyrir árið 1987 auk fjárlagafrumvarpsins sjálfs og nokkurra annarra frumvarpa sem lögð verða fram á næstunni og lúta einkum að tekjustofnum ríkissjóðs. Frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1987 er skipt í þrjá kafla. Í þeim fyrsta er leitað heimilda til innlendrar og erlendrar lántöku ríkissjóðs, opinberra fyrirtækja og sjóða. Í II. kafla eru skerðingarákvæði um framlög ríkissjóðs til sjóða og ýmissa verkefna. Loks er í III. kafla frv. ákvæði um skuldbreytingar lána og lántökuheimildir vegna ársins 1986. Alls er áformað að til ríkissjóðs verði aflað lánsfjár að fjárhæð 4850 millj. kr. Þar af verða um 1370 millj. kr. endurlánaðar til fyrirtækja og sjóða í B-hluta. Tveir aðilar í B-hluta fjárlaga skipta hér langmestu máli. Það er flugstöðin í Keflavík með 520 millj. kr. og Lánasjóður ísl. námsmanna með 750 millj. kr. Ég ætla ekki á þessu stigi að fjalla sérstaklega um þessa aðila, en læt það bíða framsögu með fjárlagafrv. Með lánsfjárlagafrv. er sótt um heimild til að afla 3150 millj. kr. innanlands, þar af 1650 millj. kr. með sölu verðbréfa til innlánsstofnana og 1500 millj. kr. með sölu nýrra spariskírteina. Áætluð innlausn eldri spariskírteina nemur um 1000 millj. kr. á næsta ári. Hrein fjáröflun með spariskírteinum er því áætluð 500 millj. kr. á árinu 1987. Þá er ráðgert að ný erlend lán nemi 1700 millj. kr., en afborganir af erlendum lánum ríkissjóðs eru taldar nema 1300 millj. á árinu 1987. Auk beinnar lántöku ríkissjóðs er sótt um heimild til þess að gangast í ábyrgð fyrir 3140 millj. kr. erlendri lántöku á árinu 1987. Hér eiga í hlut fyrirtæki með eignaraðild ríkissjóðs, Landsvirkjun þar af með 400 millj. kr. og Þróunarfélag Íslands með 100 millj. kr. Hitaveitur eiga margar hverjar í miklum fjárhagsörðugleikum svo sem fram hefur komið í umræðum að undanförnu. Að einhverju leyti eiga þessir erfiðleikar rætur að rekja til gengisþróunar liðinna ára og tiltölulega skammvinnra lána, en að öðru leyti til óarðbærra fjárfestinga. Í þessu frv. er sótt um heimild til að veita ríkisábyrgð fyrir 350 millj. kr. lántöku þessara fyrirtækja sem nær þó eingöngu til skuldbreytinga en ekki nýrra framkvæmda. Fyrir afgreiðslu þessa frv. þarf að athuga sérstaklega hvernig þessar ábyrgðir koma til með að skiptast til einstakra hitaveitna, en á þessu stigi málsins hefur ekki verið gerð tillaga þar um. Opinberir aðilar í heild munu nú í fyrsta skipti í mjög langan tíma grynnka á skuldum gagnvart útlöndum. Þar er um að ræða að afborganir umfram ný lán nema nú 380 millj. Alls nema lántökur opinberra aðila um 2550 millj. kr., en afborganir 2930 millj. Hér er því um merkan áfanga að ræða þegar tekst að koma málum á þann veg fyrir þrátt fyrir halla á ríkissjóði að erlendar lántökur ríkissjóðs minnka þannig að afborganir eru nú meiri en ný erlend lán og það eru að mínu mati merk tímamót. Til lánastofnana er alls áformað að taka lán að fjárhæð 2230 millj. kr. Þetta eru eingöngu fjármunir sem endurlánaðir yrðu til atvinnuveganna. Þetta er hærri fjárhæð en á þessu ári, en hún er talin verða um 1350 millj. og mismunurinn skýrist fyrst og fremst af því að öllum skuldabréfakaupum lífeyrissjóðanna er nú beint til húsbyggingasjóðanna eða að langstærstum hluta til. Að síðustu er leitað heimildar til þess að ábyrgjast lántöku til undirbúnings og smíði tveggja ferjuskipa, þ.e. Breiðafjarðarferju og nýrrar ferju til flutninga til og frá Vestmannaeyjum í stað Herjólfs sem verið hefur í notkun um árabil. Lánastarfsemi innanlands er nú ekki síður en á undanförnum árum æði umfangsmikil. Fjárhæðir breytast eðlilega frá einum tíma til annars, en allar horfur eru nú á að lánsfjármarkaðurinn og streymi fjárins breytist venju samkvæmt á árinu 1987. Út frá því er gengið að 55% af ráðstöfunarfé lífeyrissjóða renni óskipt til húsbyggingasjóðanna, alls 3440 millj. kr., auk þess sem 40 millj. kr. fara til Stofnlánadeildar landbúnaðarins skv. lögum. Hér er breyting frá því sem verið hefur. Aðalnýbreytni verður þó að telja þá að nú ráðgerir ríkissjóður sölu spariskírteina fyrir 1500 millj. og sölu verðbréfa til skamms og lengri tíma til bankakerfisins fyrir 1650 millj. kr. A-hluti ríkissjóðs tekur því á innlendum markaði 3150 millj. kr. að láni, en þetta jafngildir um 2% af vergri landsframleiðslu. Vextir á innlendum markaði hafa þokast niður á við á síðustu mánuðum. Óvissa ríkir óhjákvæmilega um hvaða áhrif lántökur ríkissjóðs munu hafa hér á. Samningar náðust nýlega um vaxtakjör á skuldabréfum við lífeyrissjóðina og gefur það tóninn um að vextir fari þrátt fyrir allt áframhaldandi niður á við. Ég tók þá ákvörðun í haust að draga spariskírteini ríkissjóðs út af almennum markaði. Þar var vissulega nokkur áhætta tekin vegna þess að ýmis önnur sparnaðarform hafa staðið almenningi til boða. En með því móti tel ég ótvírætt að vaxtastigið hafi komist í meira jafnvægi en áður var og því er vafalaust að þessi ákvörðun var nauðsynleg og hefur haft jákvæð áhrif. Það er þrátt fyrir þetta enn svo að við höfum borð fyrir báru skv. áætlun fjárlaga um sölu spariskírteina umfram innlausn. En hjá því fer auðvitað ekki að vextir og lántökur verða þeir þættir lánsfjármálanna þar sem ríkissjóður þarf að leggja sitt af mörkum til að hafa áhrif þó að framboð og eftirspurn leiki þar auðvitað aðalhlutverk hér eftir sem hingað til. Sparnaður í bankakerfinu hefur sem betur fer tekið stakkaskiptum. Breytt stefna í peningamálum hefur leitt til þess að sparnaður í bankakerfinu hefur aukist verulega á undanförnum árum og á þessu ári verulega umfram útlán. Ráðstöfunarfé bankakerfisins fer því ört vaxandi og bankarnir munu því verða færari en áður um að veita opinberum aðilum og atvinnulífinu nauðsynlega lánsfjárfyrirgreiðslu. Í þessu efni hafa orðið mikil umskipti vegna breyttrar stefnu í peningamálum. Innlendur lánsfjármarkaður hefur tekið verulegum breytingum í kjölfar verðtryggingar og hærri raunávöxtunar og gegnir nú vaxandi hlutverki varðandi útvegun lánsfjár til langs tíma. Jákvæð þróun í þá veru mun án nokkurs vafa halda áfram á næstu árum. Ný lög og reglur setja nú sterkan svip á lánsfjármál og starf peningastofnana og banka. Á miðju ári 1985 voru settar reglur um verðbréfaþing Íslands og ný lög nr. 86 og 87 frá 1985, um viðskiptabanka og sparisjóði, tóku gildi í ársbyrjun. Þá ganga í gildi ný lög nr. 36 1986, um Seðlabanka Íslands, frá og með 1. nóv. n.k. og ný lög um Húsnæðisstofnun og fjármögnun byggingarsjóðanna tóku gildi 1. sept. á þessu ári. Nýju lögin um bankakerfið færa meðal annars vaxtaákvarðanir að fullu til banka og sparisjóða, en svigrúm þeirra til vaxtaákvörðunar hefur verið smám saman aukið á undanförnum árum. Frjálsræði til vaxtaákvörðunar ásamt hjöðnun verðbólgu mun væntanlega verða til þess að fjárskuldbindingar til skamms tíma beri raunvexti ekki síður en fjárskuldbindingar til lengri tíma svo sem verið hefur. Ríkisstjórnin hefur sett það að markmiði að ná því sem næst hallalausum viðskiptum við útlönd á árinu 1987. Til þess að þetta markmið náist er alveg ljóst að stefnan í peningamálum má ekki verða til þess að auka þenslu í landinu og tefla í tvísýnu þeim árangri sem náðst hefur í hjöðnun verðbólgunnar. Að þessu þarf að hyggja á næstunni bæði af hálfu stjórnvalda og bankastofnana. Nú er talið að heildarlántökur erlendis 1986 geti numið 10,1 milljarði kr. og hefur þá verið tekið tillit til skuldbreytinga á lánum. Sambærileg upphæð í lánsfjáráætlun 1987 er 8,2 milljarðar kr. Þar sem nú er fastlega stefnt að því að ná því sem næst jöfnuði við útlönd þarf ekki að auka skuldsetningu þjóðarinnar út á við vegna fjármögnunar á viðskiptahallanum. Þjóðhagsáætlun fyrir árið 1987 gerir ráð fyrir 700 millj. kr. halla á viðskiptunum við útlönd og er það um 0,4% af áætlaðri landsframleiðslu. Hreint innstreymi erlendra lána er talið verða ríflega 1,5 milljarðar kr. þar sem áætlaðar lántökur eru 8,2 milljarðar kr. og afborganir 6,7. Af þessu leiðir að gjaldeyrisstaða Seðlabankans gæti batnað um 1 milljarð kr. á árinu 1987. Skuldahlutfall langra erlendra lána reis hæst á árinu 1985 er það var 55,1% af vergri landsframleiðslu. Horfur eru á að þetta hlutfall verði um 52,1% á þessu ári og lækki niður í 49,4% á næsta ári. Þá er rétt að nefna að greiðslubyrði af erlendum lánum fer lækkandi sem fyrst og fremst skýrist af lækkun vaxta á erlendum mörkuðum. Vaxtalækkunin hefur í fyrstu áhrif á lán með breytilegum vaxtakjörum, en þau eru um helmingur langra erlendra lána. Reiknaðir meðalvextir erlendra lána voru 9% á árinu 1985, en verða um 8,5% á þessu ári og eru áætlaðir um 8% á næsta ári. Í II. kafla frv. til lánsfjárlaga eru venju samkvæmt ýmis skerðingarákvæði. Ég geri þau ekki sérstaklega að umtalsefni við framsögu þessa frv., enda tengjast þau efnislega fjárlögunum og umræðum um fjárlagafrv. Ég vil þó nefna ákvæði 28. gr. um framlag til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga, en skil til sjóðsins eru skert sem nemur 307 millj. kr. Þessar fjárhæðir tengjast ákvörðunum um tilflutning verkefna frá ríki til sveitarfélaga, en ég vænti þess að fyrir afgreiðslu fjárlaga og lánsfjárlaga liggi fyrir niðurstaða þessa máls. Þá vil ég nefna að í 31. gr. frv. er sótt um heimild til þess að tekið verði 700 millj. kr. lán til að fjármagna halla ríkissjóðs á þessu ári. Jafnframt er sótt um heimild til að skuldbreyta umsömdum lánum ríkissjóðs í Seðlabankanum til að létta á afborgunum á árinu 1987. Þessar skuldir nema nú um 2200 millj. kr. og miðað við núverandi lánskjör nema afborganir um 45% af skuldinni árið 1987 og um 35% árið 1988. Áætlunin miðar við að skuldbreyta lánum þannig að ekki komi til afborgana á árinu 1987. Að lokum vil ég geta þess að fjárhags- og viðskiptanefndir beggja þingdeilda hafa beint þeim tilmælum til fjmrh. að ríkisábyrgðir fengju skýrari meðhöndlun og þrengri skorður en verið hefur. Við þessu hefur verið orðið með því að birta í frv. til fjárlaga greinargott yfirlit um hverjar ábyrgðir eru og einnig er lagt til að heimildir falli niður að tilteknum tíma liðnum hafi ekki eftir þeim verið kallað. Þetta kemur fram í 32. gr. frv. og athugasemdum með þeirri grein. Frú forseti. Ég sé ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um frv. á þessu stigi máls, en legg til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Frú forseti. Ég lofa að verða ekki langorður í þessari umræðu. Ég get það einfaldlega ekki vegna þess að þetta mál, sem hér liggur fyrir, kom svo seint úr prentun á mánudag að maður hefur ekki haft nema rúman sólarhring til að kynna sér það og skoða ásamt með fjárlagafrv. Mun ég því aðeins ræða það á mjög yfirborðslegan hátt þar sem alla nánari skoðun vantar. Eftir lestur frv. og samanburð við fjárlögin get ég ekki gefið þessum tveim frv. aðra einkunn en þá að þau einkennist enn þá af því mikla kerfisdekri sem þessi ríkisstjórn er nú orðin langfræg af. Ekkert er henni meira þvert um geð en að losa um tök á íslensku athafna- og efnahagslífi og öllu skal þar stjórnað úr einum stað. Ég bendi á að þrátt fyrir margendurtekin og ítrekuð loforð manna um að lækka eða draga úr eða jafnvel stöðva algerlega erlendar lántökur umfram það sem þörf krefur vegna afborgana er hér enn eina ferðina ekki staðið við það loforð og það gerist á sama tíma og á fjárlögum er hækkaður allur kostnaður við yfirstjórn ráðuneytanna svo tugum prósenta skiptir. Þannig virðist ekki vera á dagskrá hjá þessari ríkisstjórn að reyna að stjórna með ráðdeild og sparnaði til að tryggja fjárhagslegt öryggi sem nú væri virkilega svigrúm til að tryggja vegna þess góðæris sem við búum við. Íslendingar hafa þá sérstöðu með sína atvinnuvegi, sem skila mjög misjafnri afkomu ár frá ári, að verða að halda ríkisútgjöldum sínum í eins miklu lágmarki og mögulegt er og nýta það fjármagn, sem þar er tekið, af eins mikilli hagsýni og mögulegt er til að geta tekið á móti þeim sveiflum sem verða vegna mismunandi árferðis í atvinnulífi okkar. En þessi ríkisstjórn, sem var kosin að því er hún heldur fram sjálf einmitt til að stjórna í þessum vanda, hefur ár frá ári síaukið það sem í einu orði er hægt að kalla kerfisdekur. Ég vildi varpa einni spurningu til hæstv. fjmrh. Það er gert ráð fyrir því að veita ríkisábyrgðir fyrir lántökum ýmissa aðila, eins og það er kallað í athugasemdum við lagafrv., að upphæð 3,14 milljarðar. Þetta eru lántökur aðila sem taldir eru upp á bls. 8 í frv. Ég vildi beina þeirri spurningu til fjmrh. hvort menn hafi skoðað annars vegar hver vöxtur þessara ríkisábyrgða hefur verið á milli ára, og þá á ég ekki eingöngu við seinasta ár heldur hver þróunin hefur verið í þessum málum, og hins vegar hver árangur þessara ríkisábyrgða er, þ.e. hvað hafa margar af þessum ríkisábyrgðum lent á herðum ríkissjóðs endanlega og hverju hafa þær skilað, því að þetta eru yfirleitt lántökur til verkefna sem ætlað er að skila einhverju ákveðnu verki. Það er þá spurt hér um arðbærni þessara verkefna. Sama spurning á við um sölu spariskírteina. Það kemur í ljós að við sölu spariskírteina að upphæð 1,5 milljarðar skila sér í ríkissjóð til fjáröflunar 0,5 milljarðar. Menn hljóta að hafa gert sér einhverja grein fyrir því til hverra verka þessum fjármunum er varið og þá aftur hver arðbærni þessara fjármuna er því að við vitum að hér er ekki um hálfrar millj. kr. tekjur að ræða heldur hálfrar millj. kr. lán sem þarf að skila arði til að standa undir kostnaði og vöxtum. Það undarlega fyrirbæri sem fram kemur í 28. gr. frv., þar sem enn eina ferðina er um skerðingu að ræða á Jöfnunarsjóði sveitarfélaga, er greinilega ekkert annað en ákveðið bragð til að neyða sveitarfélög í samningum, sem gert er ráð fyrir að fram fari á þessu hausti áður en frv. verður að lögum, til þess að samþykkja að taka á sig ákveðinn hluta af kostnaði vegna barna á grunnskólastigi, og þar á ég við skólaaksturinn sem mikið hefur verið til umræðu núna, og síðan ætla menn að tengja það því að hafa þar með að einhverju leyti staðið við loforð um að færa verkefni frá ríki til sveitarfélaga. En sú verkefnatilfærsla gerist ekki með þeim hætti að ríkið ákveði áframhaldandi hvernig hverri einustu krónu er varið með því einfaldlega að segja: Ég læt þig hafa þetta verkefni og þessa peninga. - Þá hefur í raun og veru ekki orðið nein breyting á hvað sjálfstæði sveitarfélaganna viðkemur. Ég vil þó að endingu þakka hæstv. fjmrh. fyrir að leggja þessi tvö frumvörp fram samtímis. Það er nógu vitlaust að þurfa að fjalla um þessa hluti í tveimur lagabálkum og á tveimur stöðum, eins og enn þann dag í dag er gert. Auðvitað eiga þessir hlutir heima saman og á einum stað, bæði fjárlög og lánsfjárlög, eins og kom glögglega fram í máli fjmrh. sem kom ekki inn á marga þætti í þessu frv. einfaldlega vegna þess að þeir verða ræddir á allt öðrum vettvangi, þ.e. við umræðuna um fjárlög. Ég ætla þar af leiðandi ekki að hafa þessi orð mín fleiri, en mun að sjálfsögðu sem nefndarmaður í þeirri nefnd sem um þetta mál fjallar áskilja mér allan rétt til að gera athugasemdir við það.



Virðulegi forseti. Vissulega ber að fagna því að frv. til lánsfjárlaga skuli hafa verið lagt fram í upphafi þings eins og gera ber lögum samkvæmt. Hins vegar get ég ekki látið hjá líða að skjóta fáeinum vinsamlegum ábendingum til hæstv. fjmrh. um vinnubrögð í sambandi við framlagningu frv., en þær snúa að vinnuaðstöðu stjórnarandstöðunnar í þessu sambandi. Fjárlagafrv. er ekki lagt fram fyrr en á mánudegi, þ.e. á öðrum þingdegi, og þetta er 400 bls. plagg. Það er margt á seyði í þinginu á sama tíma, nefndakjör og annar undirbúningur þingstarfa, en fjölmiðlar krefjast svara af stjórnarandstöðu, hvert sé álit hennar og umsögn hennar um þetta frv., og það er ekki beðið eftir þeirri umsögn, hún verður að koma á stundinni. Auðvitað er þetta algerlega óviðunandi aðstaða sem stjórnarandstöðunni er boðin í þessum efnum, en ég er kannske ekki að segja að það sé neitt nýtt. Svona hefur þetta oft áður verið. Það sem var nýtt í þetta sinn var kannske að fjárlagafrv. var ekki lagt fram á fyrsta degi og þar af leiðandi vannst mönnum ekki tími, eins og oft vill vera rétt fyrstu dagana, til að skoða málið, t.d. yfir helgina eins og nú hefði verið. En það sem er þó til að kóróna þann vanda sem stjórnarandstaðan er sett í er að hæstv. fjmrh. skuli heimta 1. umr. um lánsfjárlögin strax á öðrum vinnudegi þingsins. Það hefur aldrei áður gerst og setur okkur talsmenn stjórnarandstöðunnar í talsverðan vanda. Ég var satt að segja svo grandalaus eins og sjálfsagt fleiri að mig grunaði ekki að þetta mundi gerast. Ég frétti ekki af því fyrr en núna um hádegisbilið að til stæði að ræða lánsfjárlögin núna við 1. umr. En dagskrá Alþingis er ekki send heim til okkar nú orðið eins og var gert áður fyrr og því veit maður ekki alveg um dagskrána fyrr en maður kemur hingað niður eftir til að kynna sér hana og það er kannske ekki víst að það sé þá fyrr en um hádegisbilið. Venjulega hafa lánsfjárlög komið fram síðar en nú. Ég er alls ekki að segja að það hafi verið betra, vissulega er framför að fá frv. fram sem skjótast, en ég bendi hæstv. fjmrh. á það í fullri vinsemd að hann verður að hafa í huga að stjórnarandstaðan stendur þarna frammi fyrir gífurlegum vanda að átta sig á öllum þessum gögnum, fá tíma til að ræða tölurnar við sérfræðinga, bæði í hans eigin ráðuneyti og annars staðar. Því miður hefur ekki nokkur tími gefist til þess. Ég gerði t.d. tilraun í morgun til að afla upplýsinga einmitt um þessi efni, reyndar vegna fjárlaganna, og þá voru starfsmenn í Fjárlaga- og hagsýslustofnun önnum kafnir á fundi hjá fjmrh. þannig að þeir voru ekki til skiptanna og eðlilegar ástæður fyrir því. Umræðu hér á Alþingi um þessi mál þarf sem sagt að bera að með einhverjum fyrirvara. Ég vek t.d. athygli á því að einmitt af þessari ástæðu hefur 1. umr. um fjárlög yfirleitt ekki farið fram fyrr en 2-3 vikum eftir að þing hefur verið sett og það er orðið nokkuð gamalt hér. Það er ekki boðið upp á 1. umr. fjárlaga á öðrum eða þriðja degi. Og hvers vegna? Það er í og með vegna þess að menn þurfa að fá tækifæri til að lesa þessi gögn í gegn. Það sama gildir þá auðvitað um lánsfjáráætlunina. Ég er ekki að segja að við séum að biðja um margar vikur, en það þarf að vera þarna eitthvert ráðrúm. En þó að ekki hafi gefist mikill tími til að kynna sér efni þessa frv. er auðvelt að greina að það er heilmikill blekkingarleikur í gangi einmitt í sambandi við þessa lánsfjáráætlun. Við heyrðum það hér áðan í ræðu hæstv. fjmrh. að forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar stæra sig af því að staða þjóðarbúsins út á við fari nú batnandi því að löng erlend lán fari lækkandi sem hlutfall af vergri landsframleiðslu. Hann gat þess einmitt hér að á næsta ári væri áformað að þetta hlutfall lækkaði úr 51,1% í 47,7% og sama gildir um greiðslubyrðina, að hún er sögð fara minnkandi úr 19,3% í 18,9% miðað við útflutningstekjur. Auðvitað hlýtur fólk að ímynda sér þegar það heyrir þessar fréttir að nú sé þetta allt á réttri braut og skuldbindingar þjóðarinnar út á við hljóti að fara minnkandi og háskinn af erlendum skuldum þjóðarinnar hljóti að vera dvínandi. En er þetta svo? Því miður sé ég að hæstv. fjmrh. kinkar kolli og trúir þessu sjálfur. En ef hann trúir því veitir víst ekki af að gera ögn betur grein fyrir því að hér er um hina verstu blekkingu að ræða. Staðreyndin er sú að ríkissjóðshallinn hefur aldrei verið meiri og það er hann sem á sinn stóra þátt í því að vandinn fer stöðugt versnandi. En það eru hins vegar hagstæðar ytri aðstæður, sem ekki koma þessum skuldum neitt við á beinan hátt, sem valda því að þessar prósentutölur fara minnkandi. Það er ekki það að skuldirnar fari minnkandi, þær fara vaxandi frekar en hitt, en ytri aðstæðurnar eru mjög hagstæðar. Aflinn fer vaxandi, verðlagið á afurðum okkar er hagstætt og olía hefur mjög lækkað í verði. Allt veldur þetta því að deilitalan í þessu tilviki, þegar um verga landsframleiðslu er að ræða, hækkar mjög verulega milli ára. Það er talið að þjóðartekjur vaxi á þessu ári í kringum 7% og auðvitað veldur þetta því að prósentutalan lækkar. Það er ekki að skuldin sé neitt minni eða eigi að valda neitt minni áhyggjum en áður því að hún fer heldur vaxandi ef eitthvað er heldur er viðmiðunartalan, deilitalan, hagstæðari en áður. Við þetta bætist svo hitt að dollaragengið fer mjög lækkandi og allir þekkja að meiri hluti skulda Íslendinga við önnur lönd er í dollaragengi. Þegar dollarinn fer lækkandi lækkar skuldin og öfugt. En það þýðir ekki að vandinn sé neitt minni í sjálfu sér þó hann sýnist vera það rétt í svipinn vegna þess að við vitum að dollarinn heldur áfram að sveiflast og hann getur allt eins verið á uppleið að fáum mánuðum liðnum og þá er allt glatað í einni svipan sem menn héldu að þeir væru að græða nú. Auðvitað þýðir ekki annað en að taka slíka hluti með í reikninginn. Þó að það sé vissulega gleðiefni þegar staðan út á við fer batnandi verðum við að skoða það fyrst og fremst hvort skuldin sjálf fer verulega lækkandi eða ekki. Annað sem hefur áhrif á þessa hluti og ég heyrði að hæstv. ráðh. gerir sér fulla grein fyrir eins og fram kom í ræðu hans er að vextir fara lækkandi í svipinn og auðvitað hefur það áhrif á að greiðslubyrðin minnkar. Hann nefndi það einmitt hér að á skömmum tíma eru meðalvextir að lækka úr 9% í 8% og auðvitað hefur það stórfelld áhrif á allar tölur sem reiknaðar eru með þessum hætti og eiga að heita prósentutölur um stöðu skuldar eða stöðu afborgana og vaxta. En það er ekkert víst að vandinn hafi orðið neitt minni, ekki heldur í þessu tilviki, vegna þess að það er eins með vextina, þeir sveiflast. Stundum fara þeir upp og stundum fara þeir niður og þeir geta allt eins verið á uppleið að fáum mánuðum liðnum, ekki vitum við neitt um það, og þá erum við í alveg sama fari og áður. Vissulega er það ánægjulegt þegar við þurfum að borga minna eins og er þegar vextirnir eru lægri, en við skulum ekki ímynda okkur að háskinn af hinum miklu erlendu skuldum sé orðinn neitt minni en áður. Þetta er önnur hlið málsins. Hin hlið málsins er sú að áætlunin sem hæstv. ráðh. leggur hér fram er fullkomlega óraunhæf og satt að segja afar óvíst að mikið mark sé á henni takandi. Í fyrsta lagi má benda á að í lánsfjáráætluninni er, þó ég hafi að vísu ekki séð þess beinlínis getið hér, gengið út frá því að það gildi það sama um lánsfjáráætlunina og fjárlögin, að hún er reiknuð á verðlagi í árslok 1986. Hún er ekki færð upp á verðlag næsta árs og það skekkir allar niðurstöðutölur hennar allverulega. Það vantar sem sagt alveg að gera ráð fyrir að einhver verðbólga kunni að vera á næsta ári sem enginn efast um, hversu bjartsýnn sem hann er, að hlýtur að verða einhver. Hér áður fyrr var venjan að reyna að reikna fjárlög og lánsfjáráætlun á áætluðu meðalverðlagi næsta árs. Þó að það hafi að vísu verið allur gangur á með sjálfa lánsfjáráætlunina hvað þetta varðar hefur það yfirleitt verið gert með fjárlögin. Þegar af þessari ástæðu eru tölurnar ekki fullkomlega raunhæfar. En svo kemur annað inn í myndina og það er lánsfjárþörf ríkissjóðs. Tölurnar í frv. um lánsfjárþörf hans á næsta ári kunna að vera tóm endaleysa og ekkert annað. Það á reynslan eftir að skera úr um. Ef reynslan frá því í fyrra væri höfð til viðmiðunar og orðræður okkar hæstv. fjmrh. frá því í fyrra væru hafðar til hliðsjónar lægi beinast við að ætla að áætlunartölur fjárlaganna um lánsfjárþörf ríkissjóðs væru meira eða minna út í bláinn. Ég minnist þess að fyrir réttu ári leit hæstv. fjmrh. afskaplega alvarlegum augum á mig í ræðustól þegar ég leyfði mér að fullyrða að það mundi vanta svo sem 1 milljarð inn í dæmið hjá honum miðað við þær tölur sem hann var með í fjárlagafrv. á s.l. hausti. En þetta kom einmitt á daginn. Í staðinn fyrir að það átti að vera 122 millj. kr. tekjuafgangur á fjárlagadæminu fyrir árið 1986 reyndist vera halli og hann ekki nein smásmíði. Hann er áætlaður í dag vera kringum 2200 millj. kr. Og ef svo fer, sem margan grunar, að ýmislegt í fjárlagadæminu sé í raun vanreiknað er lánsfjárþörf ríkissjóðs miklu meiri en hér er ráð fyrir gert og þar af leiðandi lánsfjáráætlunin í molum meðan það hefur ekki verið leiðrétt. Það var yfirlýst stefna ríkisstjórnarinnar þegar hún kom til valda að erlendar skuldir þjóðarinnar skyldu ekki fara vaxandi og reyndar átti það að heita dauðadómur yfir ríkisstjórninni og ákveðnum ráðherrum að hennar eigin sögn ef prósentutalan, sem miðuð er við þjóðarframleiðslu, færi yfir 60%. Hún var rokin langt upp fyrir 60% áður en nokkur vissi af og án þess að ríkisstjórnin léti verða af þessari sjálfsmorðshótun. Hún sat sem fastast áfram og lét sig engu skipta þó að loforð í þessum efnum hefðu verið svikin og síðan var gripin sú ágæta aðferð að finna allt aðrar viðmiðunartölur. Það var tekin upp viðmiðun um svokallaða landsframleiðslu í staðinn fyrir þjóðarframleiðslu og þá hættu menn alveg að botna í þessum prósentutölum og eru löngu hættir að átta sig á því hver staða mála er í samanburði við það loforð sem gefið var í upphafi stjórnarferils. Reynslan hefur reyndar einnig orðið sú að ýmislegt hefur reynst vanáætlað í lánsfjáráætlun og ég hygg að svo verði enn. T.d. er ég sannfærður um að áætlaðar lántökur einkafyrirtækja muni reynast verulega miklu meiri en hér er ráð fyrir gert. En ég vil leyfa mér að benda alveg sérstaklega á eina aðferð hæstv. fjmrh. til að fela stórfelldar lántökur ríkissjóðs á erlendum lánamörkuðum sem fólgin er í þessu frv. Í töflu á bls. 324, og auðvitað kemur það víðar fram en ég nefni hana hv. þm. til hægðarauka, er áætlun um erlendar lántökur opinberra aðila. Þar er frá því greint að í lánsfjárlögum fyrir árið 1986 hafi átt að taka 4110 millj. að láni erlendis, en það hafi farið nokkuð á annan veg og horfur á lántökum á þessu ári séu 5700 millj. Það er engin smáræðisaukning. En hver er svo áætlunin fyrir árið 1987? Það eru litlar 2550 millj. Það er meira en helmingslækkun. Ég er hræddur um að það sé ansi varasamt að trúa svona tölum. En ég bendi samt sérstaklega á að í þessari sömu töflu er gert ráð fyrir að lánastofnanir taki verulega miklu meira fé að láni erlendis en áður var og það er engin smáræðis aukning. Það er gert ráð fyrir að lánastofnanir taki 2230 millj. að láni í staðinn fyrir að á þessu ári er gert ráð fyrir að þær hafi tekið 1350 millj. Hvernig í ósköpunum stendur á því að lánastofnanir þurfa að taka að láni hvorki meira né minna en 900 millj. meira en áður var? Það er afskaplega einföld skýring á því. Hún kemur nefnilega fram annars staðar í frv. Nú er lánastofnunum ætlað að kaupa verðbréf af ríkissjóði í stórauknum mæli, af ríkisstofnunum fyrir samtals 2050 millj., þar af beinlínis ríkinu fyrir 1650 og af Framkvæmdasjóði fyrir 400 millj. Ríkið þvingar sem sagt lánastofnanir til að lána sér. Þar með verða erlendar lántökur ríkissjóðs að sama skapi miklu minni og svo eru bankarnir aftur á móti látnir taka þessi erlendu lán í staðinn. Þetta verður ekki kallað neinu öðru nafni en dálagleg svikamylla. Kjarni þessa máls er sá að halli ríkissjóðs verður mjög verulegur á næsta ári og það verður þriðja árið í röð. Samanlagt verður þá þessi uppsafnaði halli orðinn a.m.k. 6 þús. millj. kr. sem er sannarlega skuggaleg tala ekki síst fyrir þá sem eiga að greiða skatta á komandi árum. Þótt prósentutölurnar í frv. fari eitthvað lækkandi, þ.e. prósentutölur um greiðslubyrði og stöðu erlendra lána miðað við lánsframleiðslu og útflutningsverðmæti, segir það ekki neitt. Ástandið fer bersýnilega versnandi og gerir það áreiðanlega meðan ríkissjóður er rekinn með svo rosafengnum halla sem raun ber vitni. Ég ætlaði að öðru leyti ekki að ræða þetta frv. hér. Það mætti vissulega fara mörgum orðum um skerðingarákvæði frv., en í raun og veru er þar um að ræða mál sem varðar fyrst og fremst fjárlögin. Því er komið fyrir í lánsfjáráætlun fyrst og fremst af tæknilegum ástæðum vegna þess að fjárlög eru ekki lög í réttri merkingu þeirra orða og þegar ríkið skerðir lögbundin framlög dugar ekki að gera það bara í fjárlögum heldur verður að gera það með formlegum hætti í lögum. Þess vegna er þessu skotið inn í lánsfjárlagafrv., enda þótt það sé í raun og veru miklu náskyldara fjárlögum í eðli sínu. Þess vegna er eðlilegra, úr því að umræða um fjárlög fer fram innan skamms, að ræða þau mál við afgreiðslu fjárlaga. En ég verð þó að nota tækifærið til að spyrja hæstv. fjmrh. að því hvað átt sé við með niðurlagsorðunum í 18. gr. frv. þar sem segir að jafnframt falli niður óuppgerðar markaðar tekjur vegna ársins 1985 til Framkvæmdasjóðs fatlaðra. Ég sé ekki að það sé nein skýring í grg. með þessu lagaákvæði. Það vantar alveg skýringu. Það væri fróðlegt fyrir menn að átta sig á því hvaða upphæðir eru hér á ferðinni. Að öðru leyti geymi ég mér að ræða þessi stóru mál þar til 2. umr. fer fram og nánari upplýsingar hafa fengist. En kjarni málsins er sá að þessi lánsfjáráætlun, sem lögð hefur verið fram, er bersýnilega mjög óraunhæft plagg og margar þær niðurstöðutölur sem þar er að finna eru harla villandi og eiga vafalaust eftir að breytast verulega. Ég vil alveg sérstaklega vara menn við því að trúa áróðri forustumanna stjórnarliðsins þess efnis að erlendar skuldir þjóðarinnar fari minnkandi þótt hægt sé að benda á prósentutölur því til sönnunar vegna þess að þessar prósentutölur segja nákvæmlega ekki neitt um stöðu skuldanna þegar þær eru miðaðar við reiknistærðir í þjóðarbúinu sem einmitt hafa verið að taka miklum breytingum á undanförnum misserum, ekki vegna eigin verðleika okkar sjálfra heldur vegna ytri aðstæðna.



Virðulegi forseti. Ég skal ekki vera langorður um þetta mál sem þegar er búið að ræða allítarlega. Það er sjálfsagt oft vandlifað fyrir ráðherra. Þó að ég hafi ekki átt sæti mjög lengi á Alþingi rekur mig minni til þess að fjmrh. hafi verið gagnrýndir mjög harkalega fyrir að leggja ekki fram lánsfjáráætlun fyrr en undir jól eða kannske þegar komið var fram á nýtt ár. Nú hefur verið gagnrýnt hversu fljótt þetta mál er tekið til umræðu. Ég þakka ráðherra fyrir að hafa lagt þetta fram með frv., en ég tek undir þær ábendingar, ég lít á það frekar sem ábendingar en beina gagnrýni, að það hefði mátt gefa stjórnarandstöðunni örlítið meira ráðrúm til að átta sig á þessum hlutum en gert hefur verið. Það er ekkert smáverk fyrir stjórnarandstöðuna, sem fær þessa 400 bls. bók sem fjárlagafrv. er, að setja sig inn í það að einhverju leyti. Það gerist ekki á einum sólarhring. Til þess þarf lengri tíma. Til þess þarf að fá tækifæri til að ræða við embættismenn. T.d. að því er varðar þingflokk Alþfl. er það fyrst í dag sem við höfum tækifæri til að fá embættismenn úr Fjárlaga- og hagsýslustofnun til að svara ýmsum spurningum okkar og það er vissulega góðra gjalda vert að þeir skuli vera til þess reiðubúnir, en við hefðum þurft að hafa örlítið meira ráðrúm. Sjálfsagt er rétt og skylt að viðurkenna að það er að ýmsu leyti í þjóðarbúinu björgulegra um að litast en verið hefur áður. En það er svo sem ekki vegna þeirrar ríkisstjórnar sem nú situr. Ástæðurnar fyrir því eru tíundaðar mjög rækilega í inngangi að þjóðhagsáætlun fyrir árið 1987 sem forsrh. hefur lagt fram á Alþingi. Þar segir, með leyfi forseta: "Þennan góða árangur má einkum þakka þrennu: Hagstæðum ytri skilyrðum, samræmdri efnahagsstefnu og kjarasáttmála ríkisstj. og aðila vinnumarkaðarins." Síðan segir: "Batnandi ytri skilyrði, einkum aukinn fiskafli og lægra olíuverð, hafa skipt sköpum um hagþróun á þessu ári." Þetta eru þau atriði sem ríkisstjórnin hafði engin áhrif á hvorki til né frá. Þetta eru þau atriði sem segir í inngangi að þjóðhagsáætlun að hafi skipt sköpum, svo og hitt að það var verkalýðshreyfingin sem knúði ríkisstjórnina til skynsamlegra aðgerða í kjaramálum. Það hefur líka haft sín áhrif. Þannig má vissulega með sanni segja að verulegu leyti sé sá árangur sem hefur náðst ekki vegna þeirrar ríkisstjórnar sem verið hefur í landinu heldur er það miklu fremur þrátt fyrir hana. Það eru fáein atriði í þessu frv. til lánsfjárlaga sem ég vildi gjarnan spyrja hæstv. fjmrh. um. Það eru í fyrsta lagi lánsheimildir til Landsvirkjunar. Nú kemur það fram, ef ég man rétt, í þessari þjóðhagsspá, en þar segir, með leyfi forseta: "Á sviði orkubúskapar hafa aðstæður breyst ekki síst vegna mikilla breytinga á orkuverði í heiminum. Orkunotkun vex nú hægar en áður og orkuframleiðsluna þarf að laga að þessum nýju aðstæðum. Framkvæmdir við rafvirkjanir og hitaveitur eru minni en áður og hefur því dregið úr fjárþörf til þeirra málaflokka." Ég spyr: Er ekki til athugunar að fresta framkvæmdum við Blönduvirkjun enn frekar en orðið er? Bara hreinlega vegna þess að það er enginn markaður sýnilegur fyrir þessa orku, og hennar er engin þörf. Það er dýrt sport fyrir þjóðina, og hefur reynst henni dýrt, að virkja út í bláinn án þess að hafa nokkurn kaupanda að orkunni. Þessu vildi ég beina til hæstv. fjmrh. Síðan varðandi 5. gr. frv. til lánsfjárlaga. Þar er fjallað um vandamál hitaveitna sveitarfélaga og þeim heimilaðar lántökur. Þar segir í athugasemdum, með leyfi forseta: "Á undanförnum árum hafa lántökur sveitarfélaga nær eingöngu verið tengdar fjármögnun framkvæmda og skuldbreytingum hjá hitaveitum. Margar þessara veitna eiga í miklum rekstrarerfiðleikum. Fyrirliggjandi upplýsingar um fjármál þessara fyrirtækja eru í mörgum tilvikum ónógar." Nú vildi ég spyrja hæstv. fjmrh.: Frá hvaða hitaveitum skortir upplýsingar? Mér er kunnugt um að þær sem verst standa, Hitaveita Akureyrar og Hitaveita Akraness og Borgarfjarðar, eða ég veit ekki betur en að þaðan hafi komið þær upplýsingar sem um hefur verið beðið. Og í framsöguræðu hæstv. fjmrh. áðan þegar hann var að tala um hitaveiturnar þá talaði hann öðrum þræði um óarðbærar fjárfestingar. Og ég vildi spyrja hæstv. fjmrh.: Hvaða óarðbærar fjárfestingar eru það sem hann á við? Er það hitaveitan á Akureyri? Er það Hitaveita Akraness og Borgarfjarðar? Framkvæmdir sem ráðist var í, ekki aðeins fyrir atbeina heldur fyrir áeggjan ríkisvaldsins til að spara gjaldeyri. Og fyrst hæstv. iðnrh. er hér í salnum þá gæti ég vel hugsað mér að beina til hans þeirri spurningu hann flýr ekki af hólmi, sá kappi sem hann er, þó hann standi við dyrnar, hæstv. ráðherrann - beina til hans þeirri spurningu: Hvaða ráðstafanir hefur ríkisstjórnin á döfinni til að leiðrétta eða laga fjárhag þessara orkufyrirtækja sem eiga í miklum vandræðum? Og í öðru lagi: Hyggst hæstv. iðnrh. núverandi standa við það loforð sem forveri hans í embætti, hæstv. núverandi menntmrh., Sverrir Hermannsson, gaf um beint fjárframlag til Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar? Þetta loforð var gefið á sínum tíma en við það hefur ekki verið staðið og nú spyr ég hæstv. iðnrh.: Hyggst hann standa við þetta loforð? Það er ekki hægt að láta fjárhagsmálefni þessara hitaveitna, sem sjá fjölmennum byggðum fyrir orku, reka á reiðanum eins og gert hefur verið. Það er heldur ekki hægt að ætlast til þess að íbúar þessara svæða greiði langtum hærra orkuverð en aðrir íbúar landsins vegna þess hver þróunin hefur verið í gengismálum og vegna þess hvert, og í hvaða myntir lánum hefur verið beint. Þá vildi ég beina þeirri almennu spurningu til hæstv. fjmrh. varðandi II. kafla þessara laga, hvort honum þyki það góð lögfræði eins og þar er sett upp, þ.e. fyrst setur Alþingi lög og síðan setur Alþingi önnur lög þar sem segir: Það er ekkert að marka þau lög sem við settum áður. Ég er ekki mjög menntaður í lögfræði, en það mikið veit ég að þetta er ekki góð lögfræði, og ég vona að hæstv. ráðherra sé mér sammála um það. Ég hef áður minnst á það hér að þessi vinnubrögð eru mjög til vansa. Útvarpslög voru samþykkt á Alþingi ekki alls fyrir löngu, á vordögum 1985. Og hér er komið inn í 27. gr. lánsfjárlagafrv. ákvæði sem snýr að útvarpslögunum. Þar segir, með leyfi forseta: "Þrátt fyrir ákvæði 22. og 23. gr. laga nr. 68/1985, úrvarpslaga, skulu tekjur á árunum 1986" - taki menn eftir því, það er afturvirkt. Þetta er afturvirkt. Er það ekki rétt skilið hjá mér hæstv. ráðherra? Hér eru afturvirk lög gagnvart Ríkisútvarpinu - "og 1987 vegna aðflutningsgjalda af hljóðvarps- og sjónvarpstækjum ásamt fylgihlutum renna í ríkissjóð." Það er rík ástæða til að gera þetta mál að sérstöku umtalsefni hér vegna þess að fyrr á þessu ári óskaði Ríkisútvarpið eftir 10% afnotagjaldahækkun. Því var synjað. Nú er það svo að það er ekki menntmrh. lengur, skv. gildandi útvarpslögum, sem ákveður afnotagjöldin, heldur á hann að staðfesta þau. Og það var almennur skilningur manna hér í fyrra þegar þessi lög voru afgreidd að með þessu fengi Ríkisútvarpið aukið sjálfræði um sínar tekjur. Það kom fram hér í umræðum ef ég man rétt. Engu að síður hefur ríkisstjórnin, að ég hygg, synjað um þessa 10% hækkun sem um var beðið og vitnar til þess að samið hafi verið við verkalýðsfélög um það að þjónustugjöld opinberra stofnana hækkuðu ekki á árinu. Gott og vel. Hvað gerist svo? Núna situr Ríkisútvarpið ekki lengur eitt að þeim auglýsingamarkaði á öldum ljósvakans sem það hefur setið eitt að í 55 ár. Hvað gerist? Það verður hrun í auglýsingatekjum Ríkisútvarpsins og ég fullyrði það hér og nú að á þessu ári stefnir í gífurlegan hallarekstur hjá Ríkisútvarpinu. Gífurlegan hallarekstur. Og ég get nefnt það sem dæmi að bara þau gjöld sem skv. þessari 27. grein á að taka afturvirkt af Ríkisútvarpinu - og oft hef ég heyrt talsmenn Sjálfstfl. tala um það hér að skattalög mættu ekki virka aftur fyrir sig - og ég sé ekki betur en að það gildi nákvæmlega það sama um þetta. Hvaða röksemdir mæla fyrir því að þessi lög séu afturvirk gagnvart þessari ríkisstofnun? Á fyrri helmingi þessa árs námu tekjur af innflutningsgjöldum sem áttu að renna til Ríkisútvarpsins, bara fyrstu 6 mánuði þessa árs, 60 millj. kr. Eins og ég minntist á áðan þá eru nú komnir tveir aðilar sem keppa beint við Ríkisútvarpið, hin nýja "frjálsa" útvarpsstöð og hin nýja "frjálsa" sjónvarpsstöð, sem er byrjuð að senda út nú. Það fjármagn, sem fyrirtækin hafa til umráða til að auglýsa, eykst ekki við það að fjölmiðlum fjölgar. Auglýsingafjármagnið eykst ekki. Það kemur bara minna í hvers hlut. Augljós sannindi. Og það stefnir í verulegt hrun auglýsingatekna Ríkisútvarpsins. Nú spyr ég hæstv. fjmrh. og formann Sjálfstfl.: Er það, mér sýnist það, stefna Sjálfstfl. að knésetja nú Ríkisútvarpið í fjármálalegu tilliti á kostnað hinna svokölluðu "frjálsu" stöðva sem hafa engar skyldur, bara réttindi? En Ríkisútvarpið, á það að hafa aðeins skyldur og engin réttindi? Mér sýnist það vera stefna þessarar ríkisstjórnar og það er satt að segja furðulegt ef öll ríkisstjórnin stendur óskipt að því - og hefði nú verið ástæða til að biðja hæstv. menntmrh. um að koma hér í salinn. Ég mælist til þess ef forseti getur sinnt þeirri minni ósk, vegna þess að ég vil heyra hann tjá sig um þetta líka. Hér er um að ræða stórmál sem varðar alla landsmenn. Hér er um að ræða mál sem varðar landsbyggðina. Hér er um að ræða öryggismál. Ríkisútvarpið er aðalöryggistæki íslensku þjóðarinnar ef til einhverra alvarlegra eða válegra tíðinda dregur hér á landi. Það nær um allt land. Þeir sem eru í þessum störfum, útvarpi og sjónvarpi, til að græða peninga, þeir hafa engan áhuga á útvarpi fyrir Djúpavog. Þeir hafa engan áhuga á útvarpi fyrir Búðardal. Þeir hafa áhuga á útvarpi fyrir þetta Stór-Reykjavíkursvæði og ekkert annað. Sem sagt: Réttindi. Engar skyldur. Þetta er mál sem varðar alla þjóðina og alla landsbyggðina. Spurningin er: Á nú að koma Ríkisútvarpinu, þessum fjölmiðli okkar allra, á kné með því að setja Ríkisútvarpið í fjárhagslega spennitreyju, eins og mér sýnist allt benda til að núverandi stjórnarflokkar séu að gera? Ég endurtek það, og bið þm. að hlusta grannt, að hér er um mjög alvarlegt mál að ræða. Menn hafa sjálfsagt gaman af því að hér er komin ný útvarpsstöð, sem spilar létta tónlist allan daginn, og það er komin ný sjónvarpsstöð, sem sýnir einhvers konar framhaldsþætti og sápuóperur, sem svo eru kallaðar, löðurþætti og afþreyingarefni af svona heldur léttvægara tagi. Jú, jú, menn hafa sjálfsagt gaman af þessu. En ég spyr: Er þetta nú mikill menningarauki allt saman? Ég er ekki að vanmeta gildi afþreyingar með neinum hætti en, hafandi séð og heyrt, hef ég vissar efasemdir. Og æ finnst mér koma betur í ljós hversu góð dagskrá Ríkisútvarpsins og fjölbreytt í raun og veru er. - Ég geri ráð fyrir, virðulegur forseti, að hæstv. menntmrh. sé ekki í húsinu.  Hér í lánsfjárlögum er gert ráð fyrir að taka með afturvirkum hætti - og ég spyr nú hvernig ráðherranum falli það í geð - í 27. gr. lánsfjárlaga á að taka af Ríkisútvarpinu allar tekjur vegna aðflutningsgjalda af hljóðvarps- og sjónvarpstækjum ásamt fylgihlutum fyrir árin 1986 og 1987. Á fyrri helmingi þessa árs eru þetta 60 millj. kr. Og ég spyr, m.a. með tilliti til þess að fyrr á þessu ári var Ríkisútvarpinu synjað um hækkun afnotagjalda: Er það stefna ríkisstjórnarinnar og er það með samþykki hæstv. menntmrh. að koma þessari stofnun nú á kné eða a.m.k. að setja hana í fjárhagslega spennitreyju þannig að hún megi sig hvergi hræra? Mér þætti vænt um að fá svar við þessu. Ég spurði líka áðan, og snertir nú málið einnig þennan hæstv. ráðherra, þá beindi ég því til eftirmanns hans í embætti, hæstv. iðnrh. , hvort ætlunin væri að standa við það loforð sem hæstv. núverandi menntmrh. gaf, sem iðnrh., um fjárframlag til Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar. Ég spurði hæstv. núverandi iðnrh., hvort hann hygðist standa við það loforð. Og ég spyr þá hæstv. núverandi menntmrh. hvort hann hafi í huga að hjálpa hæstv. eftirmanni sínum að standa við þetta loforð sem hann gaf á sínum tíma á fundi og ég hygg að hann muni vel eftir.



Virðulegi forseti. Vegna Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar vil ég aðeins rifja það upp að ég lýsti því yfir að mér sýndist staða þess fyrirtækis vera með þeim hætti að með öllu væri útilokað að hún fengi risið undir þeim skuldum og fjármagnskostnaði sem af þeim leiddi, og að það mál yrði ekki leyst, að mínum dómi, eins og þá stóðu sakir nema hið opinbera kæmi þar til skjalanna með einhverjum hætti. Öðruvísi var ekki frá þessu gengið. Þetta væri mín skoðun eftir að hafa kynnt mér stöðu þessa fyrirtækis. Ég skal ekki segja hvernig þessar sakir standa nú, enda verða aðrir fyrir svörum að þessu leyti. Vegna Ríkisútvarpsins þá skal ég aðeins taka það fram að það er ekki stefna ríkisstjórnarinnar eða mín að setja þetta fyrirtæki á vonarvöl. Vegna afnotagjalda þá er þess að geta að um það var samið í upphafi árs við verkalýðshreyfinguna að þessi gjöld, sem og mörg önnur, myndu ekki hækka á þessu ári, stendur út þetta ár og við það verður staðið auðvitað. Mér er ljóst að það kreppir að Ríkisútvarpinu. En ég hygg nú að því séu ýmsar leiðir færar og vegir færir og ég mun enda greiða götu þess vegna þess að ég ætla þessu fyrirtæki mikinn hlut. Og það er misskilningur ef menn halda að því hlutverki, sem ég fyrir mitt leyti ætla þessu fyrirtæki, að við því verði tekið af hinum svonefndu frjálsu útvarps- eða sjónvarpsstöðvum. Ég var fylgjandi þeirri ráðabreytni um setningu nýrra útvarpslaga og dreg ekkert í land um þá afstöðu, en Ríkisútvarpið, hljóðvarp og sjónvarp, á miklu hlutverki að gegna og ég mun ekki láta mitt eftir liggja til þess að styrkja aðstöðu þess fyrirtækis. Um einstakar ráðstafanir í sambandi við fjárhag þess og afkomu ætla ég ekki að sitja fyrir svörum nú. En ég endurtek það að ég mun leggja mitt af mörkun til þess að vel verði fyrir fjárhag og afkomu Ríkisútvarpsins séð.



Virðulegur forseti. Vegna fsp. frá hv. 5. landsk. þm. til mín sem iðnrh., er varðar fjárhag Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar, vil ég upplýsa það að starfandi er nefnd, sem ég setti á laggirnar, sem athugar þessi mál, stöðu fyrirtækisins og annarra orkufyrirtækja í þeim landshluta. Sú nefnd er að störfum undir forustu aðstoðarmanns míns, Jónasar Elíassonar, og eiga sæti í henni að sjálfsögðu heimamenn í réttu hlutfalli eins og gefur að skilja. Sú nefnd hefur ekki skilað niðurstöðu, en nefndin er að sjálfsögðu sett á laggirnar til að finna lausn á þessum mikla vanda. Hitt er annað mál að við höfum ekki hugsað okkur að hlaupa frá neinum loforðum sem við gefum þó við skiptum um stóla. Ég mun að sjálfsögðu hafa allt það, sem forveri minn hefur látið falla, í huga þegar að lokasennu kemur í lausn á þessu máli. Nú er það svo að raforkuverð er byggt á nýjum fjárfestingum í virkjunum og er samræmt, m.a. í Andakílsárvirkjun, við aðrar nýjar rafveitur eða raforkuframleiðandi fyrirtæki, sem er kannske ekki nauðsynlegt vegna þess að Andakílsárvirkjun er gömul fjárfesting, skuldlaus, þannig að það hlýtur að vera óeðlilega, má segja, mikill ágóði miðað við það sem nýjar framkvæmdir gefa í ágóða. Svo það getur vel verið, það hefur ekki verið fullkannað, að ágóði af einni virkjun, sem er þá rafvirkjun, megi standa undir vandamáli annarrar virkjunar fyrir sama fólkið, í sama héraði, þ.e. hitaveitnanna. Allt þetta er í athugun og niðurstaðan hlýtur að vera í sjónmáli. Ég segi þetta m.a. vegna þess að ég er að koma af erlendri orkumálaráðstefnu þar sem saman voru komnir um fjögur þúsund sérfræðingar á þessu sviði víðs vegar að úr heiminum og þar voru staddir 27 orkumálaráðherrar. Eitt af því sem var hvað athyglisverðast voru umræður um þessi mál og svipuð þeim sem hér eru á dagskrá nú. Þau voru rædd á þann hátt að vegna sveiflna í olíuverði var tekin ákvörðun um heim allan um að leita annarrar orku en olíu. Og það var talið borga sig vegna þess hve olíuverðið var hátt. Síðan fellur olíuverðið verulega og þá eru það flestar þjóðir sem draga úr þessari leit að nýjum orkugjöfum í stað olíu. Þetta átti sér stað hjá okkur. Ríkisstjórnin hvatti til þess að heita vatnið yrði notað í ríkara mæli vegna hins háa verðs á annarri orku eins og olíu. Nú er það svo að þau ríki, sem hafa dregið í land með leit að öðrum orkugjöfum vegna þess að olíuverðið hefur lækkað, eru uggandi yfir framtíð sinni. Og þess vegna hafa komið mjög sterkar raddir fram víðs vegar að úr heiminum, frá vísindamönnum nánast allra þessara landa, sem þarna tóku til máls, að olíuverð verði að hækka verulega á ný, og því fyrr því betra, vegna þess að við verðum að byggja brú - eins og þeir orðuðu það, vísindamennirnir á þessari ráðstefnu, - við verðum að byggja brú frá fortíðinni og nútímanum inn í framtíðina. Orkugjafinn sem í dag er þekktur og notaður verður að standa undir framkvæmdum við þá orkugjafa sem koma í staðinn fyrir olíuna. Ég held að það sé óhjákvæmilegt að gera eitthvað slíkt hér á landi líka. Við verðum að halda áfram að virkja þá orku sem er heima fyrir, sem ekki er innflutt, þó að hún sé dýr. Og einhvern veginn verðum við að borga hana og þá verðum við að borga hana á þennan sama hátt og vísindamenn allra þjóða tala um, að orkan, sem við höfum og notum í dag, hún eigi að standa undir framkvæmdum við þá orkugjafa sem framtíðin kemur til með að nota. Þetta held ég að sé alveg ljóst. Ég vil upplýsa það að ég bar vissan ótta í brjósti við að hlusta á þessa vísindamenn tala varnaðarorð til stjórnmálamanna um að jafnvel 30 dollarar, sem var hámarksverð á sínum tíma þegar olíutunnan lækkaði, sé ekki nóg. Þeir tala um 50-60 dollara á tunnuna. Og þeir benda á að við erum að missa af tækifærum vegna þess að olían, það heildarmagn af olíu sem vitað er um í heiminum, er aðeins 7% af öllum þeim orkugjöfum sem þekktir eru í heiminum. Það gæti verið að hægt væri að finna að þeirra mati 7% til viðbótar af olíu. En olían í dag stendur undir 40% af orkunotkun í heiminum. Þannig að þetta sem eftir er af olíu, þetta litla sem eftir er af olíu, sögðu þeir, verður að skattleggjast þannig að það standi undir orkugjöfum, sem þá verða óhjákvæmilegir, þegar olían þrýtur. Og þess vegna segi ég: Við skulum hugsa okkar mál vel. Við skulum ekki hætta að virkja innlenda orkugjafa eins og heita vatnið þó svo að aðrir orkugjafar, innfluttir orkugjafar, séu ódýrari í augnablikinu. Við skulum búa okkur undir framtíðina með því að safna í sarpinn til þess að geta verið tilbúin þegar heimurinn stendur frammi fyrir þeirri staðreynd að aðrir orkugjafar eru ekki fyrir hendi en innlendir. Öll loforð gefin af sjálfstæðismönnum eru gefin í nafni Sjálfstfl. og ég mun ekki hlaupa frá neinu því loforði, ef um loforð hefur verið að ræða, sem forveri minn og flokksbróðir hefur gefið.



Virðulegi forseti. Ég vil leggja hér örfá orð í belg um frv. til lánsfjárlaga. Ég tek undir það sem fram hefur komið í umræðunni að það er mjög mikilvægt að hægt sé að leggja fram lánsfjárlög svona snemma að hausti. Það urðu þáttaskil á síðasta þingi í þessu efni. Ég get ekki látið hjá líða að þakka starfsliði fjármálaráðuneytisins og Fjárlaga- og hagsýslustofnunar fyrir þá miklu vinnu sem lögð hefur verið í þessi tvö frv., fjárlagafrv. og lánsfjárlagafrv. Þetta frv. gengur að lokinni þessari umræðu til fjh.- og viðskn. Ég á sæti í þeirri nefnd og hef að sjálfsögðu tækifæri til þess að fjalla þar nánar um einstaka þætti frv. Lánsfjárlögin eru veigamikil varðandi ríkisfjármálin og fela í sér nokkur stefnumarkandi atriði. Ég ætla ekki að ræða um þau langt mál en tvö atriði eru mjög þung á metunum í mínum huga í sambandi við lánsfjárlögin. Þau þáttaskil verða með lánsfjárlögunum að opinberar erlendar lántökur eru minnkaðar og afborganir eru nú meiri en ný lán. Þetta er afar mikilvægt því að vaxtagreiðslur og afborganir af erlendum lánum hafa vaxið mjög á undanförnum árum og hafa verið þjóðarbúinu mjög þungbærar. Vaxtalækkun á erlendum mörkuðum hefur haft gífurlega þýðingu fyrir efnahagsþróunina í jákvæða átt og skuldastaða okkar gagnvart útlöndum hefur úrslitaáhrif í atvinnulífi okkar og efnahagslífi. Í öðru lagi er sú stefna mörkuð að renna stoðum undir atvinnulífið í landinu og það er í rauninni eina færa leiðin í stöðunni, okkar skuldastöðu, að auka framleiðsluna til þess að við séum betur í stakk búin til þess að greiða upp okkar erlendu skuldir. Það er eina færa leiðin. Lánsfjárlög gera ráð fyrir að Byggðastofnun taki lán til þess að renna stoðum undir hraðfrystiiðnaðinn í landinu en hluti hans hefur átt í erfiðleikum og ég vil undirstrika mikilvægi þessarar lántöku. Ég vil einnig benda á að í þessari áætlun er gert ráð fyrir lántöku til Þróunarfélags Íslands sem á að vinna að nýjungum í atvinnulífinu og efla þar nýsköpun. Þetta tel ég afar mikilvægt atriði til þess að treysta atvinnulífið í landinu sem er undirstaða batnandi hags og bættra lífskjara. Það er nokkuð leggjandi á sig fyrir þessi grundvallaratriði. Auðvitað hefði maður óskað sér hærri framlaga í þessari áætlun til ýmissa þarfra mála, til ýmissa sjóða. Eins og fram hefur komið eru hér skerðingarákvæði sem eru m.a. til komin vegna þess að þm. hafa í bjartsýni sett lög um ýmsa málaflokka sem síðan hefur reynst erfitt að standa við. Þessi skerðingarákvæði eru ekki ný af nálinni. Það er ekki nýlunda í þessu frv. að þau sjái dagsins ljós. Ég verð þó að benda á ákvæði í 22. gr. um skert framlag til Ferðamálasjóðs og í 23. gr. um Félagsheimilasjóð. Varðandi Ferðamálasjóð má segja það að ferðamál eru vaxtarbroddur í atvinnulífinu víða og það er umhugsunarefni hvort rétt er að skerða þessi framlög ár eftir ár. Ég mun ræða þessi mál nánar í meðferð fjh.- og viðskn. og fá um þau nánari upplýsingar. Hvað Félagsheimilasjóð varðar eru þar mjög mikil verkefni og langur skuldahali. Það er spurning hvort hann getur haldið uppi starfsemi öllu lengur og hvaða möguleika hann hefur til að standa við sínar skuldbindingar. Ég mun óska upplýsinga um það í meðförum fjh.- og viðskn. Ég sé ekki ástæðu til þess að setja á langa ræðu um frv. til lánsfjárlaga við þessa 1. umr. Ég hef tækifæri, eins og ég hef komið að, til að afla mér nánari upplýsinga um einstök atriði frv. í meðförum fjh.- og viðskn. og mun láta þetta nægja að sinni í umfjöllun um frv.



Frú forseti. Ég ætla að víkja í örfáum orðum að nokkrum þeirra athugasemda og spurninga sem fram hafa komið í umræðunum. Það er rétt sem bent hefur verið á í þessari umræðu, bæði af hv. 5. landsk. þm. og hv. 3. þm. Norðurl. v., að undirbúningur fyrir þessa umræðu af hálfu stjórnarandstöðunnar hefur eðli máls samkvæmt verið skammur, en það er hins vegar svo að meira hefur verið deilt á ríkisstjórnir á undanförnum árum fyrir það að koma of seint fram með lánsfjárlagafrv. en of snemma. Nú er lánsfjáráætlun lögð fram með fjárlagafrv. og frv. til lánsfjárlaga kemur fram á sama tíma. Ein er sú gagnrýni, sem fram hefur verið sett af þeim sökum að lánsfjárlagafrv. hefur komið seint fram, að þar með gæfist nefndum skemmri tími til þess að fjalla um frv. En með því móti að það kemur nú fljótt fram og er tekið strax til umræðu vinnst á móti því að undirbúningstími fyrir þessa umræðu er skammur að nefndin hefur rýmri tíma til umfjöllunar og við eigum síðan eftir að fjalla um frv. við tvær umræður. Formaður fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar hefur tjáð mér að hann ætli að kalla nefndina saman eftir helgi, þannig að það sýnir eitt með öðru að góður tími gefst til umfjöllunar um málið á þeim vettvangi áður en til 2. umr. kemur. Enn fremur er rétt að taka fram að af hálfu Fjárlaga- og hagsýslustofnunar hefur þingflokkum verið boðið að sérfræðingar komi á fund þingflokkanna til þess að skýra tæknilega frá atriðum sem felast bæði í fjárlaga- og lánsfjárlagafrv. Ég geri ráð fyrir, eins og fram kom hjá hv. 5. landsk. þm., að þeir fundir byrji í dag. Hv. 8. þm. Reykv. taldi að þetta frv. bæri sérstök einkenni þess að ríkisstjórnin væri ríkisstjórn kerfisins og að hún vildi í engu slá af miðstjórnartökum á efnahagslífinu. Fyrir þessari fullyrðingu voru að vísu engin rök færð fram heldur einungis hefðbundin upphrópun af hálfu hv. þm. Ég vil þó benda á eitt atriði, sem fram kemur í þessu frv. og er stefnumarkandi að þessu leyti, að fjárfestingarsjóðirnir hafa nú frjálsræði með hvaða hætti þeir taka þau lán erlendis sem þeir fá heimild til skv. þessum lögum. Fram til þessa hafa lántökur þeirra verið bundnar við Framkvæmdasjóð, þeir hafa verið neyddir til þess að taka lán sín í gegnum Framkvæmdasjóð. Nú hafa þeir frjálsar hendur í þessu efni. Þeir geta falið Framkvæmdasjóði þetta, þeir geta óskað eftir því að ríkissjóður annist þessar lántökur og þeir geta tekið þessi lán sjálfir erlendis ef þeir telja sér það hagkvæmt. Þetta er eitt af þeim fjölmörgu atriðum sem færa má fram og sýna einmitt það að markvisst hefur verið unnið að því að slaka á miðstjórnartökum á efnahagslífinu og auka frelsi á peningamarkaðinum. Hv. 8. þm. Reykv. hélt því enn fremur fram að enginn árangur hefði orðið af því að draga úr erlendum lánum. Þó kemur það mjög skýrt fram að þetta hlutfall langra erlendra lána af landsframleiðslu hefur lækkað úr 55% frá því í fyrra niður í 49,4% skv. frv. Hv. 3. þm. Norðurl. e. hélt því að vísu fram að þetta hefði enga þýðingu, það skipti akkúrat engu máli þó að skuldahlutfallið lækkaði af þessum sökum, vegna þess að meginástæðan fyrir því væri aukin framleiðsla og lægri vextir og gengisbreytingar á erlendum mörkuðum. Auðvitað er það rétt að þessar aðstæður allar hafa hjálpað til við að lækka erlendu skuldirnar, en við höfum jafnan talað um erlendar skuldir sem ákveðið áhyggjuefni fyrst og fremst vegna þess hversu stór hluti þær voru orðnar af þjóðarframleiðslunni og eru reyndar enn. Og það hversu alvarleg þessi staða er byggist auðvitað á því hvert hlutfallið er á milli skuldanna og framleiðslunnar. Við hljótum að fagna því að framleiðslan hefur aukist og hættan er því minni sem þetta hlutfall verður lægra. Á undanförnum árum hefur markvisst stefnt í þá veru og mun svo áfram á næsta ári þegar skuldahlutfallið lækkar verulega, en auðvitað á það rætur að rekja til þess m.a. að framleiðslan hefur verið að aukast. Þó höfum við náð þeim árangri núna að opinberir aðilar eru að grynnka á erlendum skuldum, þeir borga nú meira af erlendum lánum en sem nemur nýjum lánum og það hefur ekki gerst árum saman og er þess vegna tímamótaviðburður. Hv. þm. spurði einnig um ríkisábyrgðir, hversu mikið þær hafi aukist á undanförnum árum, hverjum arði þær hafi skilað og að hve miklu leyti þær hafi lent á ríkissjóði. Upplýsingar um þetta koma fram í athugasemdum með fjárlagafrv. og í töfluviðauka sem fylgir með þeim athugasemdum á bls. 312 og 313 kemur fram hverjar breytingar hafa orðið, hver aukningin hefur verið á veittum ríkisábyrgðum. Þar kemur m.a. í ljós að á ríkissjóð féllu árið 1985 34 millj. kr. Í vanskilum voru 1984 353 millj., en 454 millj. 1985. Auðvitað kann það að vera matsatriði hverjum arði þau lán hafa skilað sem þannig hafa verið tekin með ábyrgð ríkissjóðs, en ég hygg að í flestum tilvikum hafi verið um að ræða lántökur sem hafi skilað arði fyrir þjóðarbúið í heild sinni. Hv. 3. þm. Norðurl. e. vék að því að með þessu fjárlagafrv. og frv. til lánsfjárlaga væri ekki spá um verðbólgu á næsta ári, það væri breyting frá því sem áður hefur verið. Að vísu var það svo að á síðasta þingi voru fjárlög og lánsfjárlög miðuð við desemberverðlag og síðan við lokaafgreiðslu var verðlagsforsendum breytt miðað við nýjustu upplýsingar. Auðvitað eru aðstæður allar aðrar nú en þegar óðaverðbólga geisaði sem mest í tíð síðustu ríkisstjórnar og ég hygg að það hafi ekki verið til mikils hagræðis þó að menn hafi sett einhverjar reiknitölur inn í frv. þá sem voru langt frá verðbólgustiginu. Nú höfum við náð þeim árangri að verðbólga hefur færst verulega niður og þegar kemur að lokaafgreiðslu þessara frv. á með nokkurri vissu að vera hægt að færa frv. til áætlaðs verðlags á næsta ári og heppilegast að það sé gert sem næst lokaafgreiðslu þegar þær forsendur liggja ljósar fyrir. Hv. þm. hélt því enn fremur fram að hann hefði við umræðu um lánsfjárlög í fyrra haldið því fram að hallinn yrði meiri en þar var ráð fyrir gert og að vísu er það svo að það hefur komið fram, en ástæðurnar eru augljósar. Fyrst og fremst þær að ríkissjóður tók þá ákvörðun í byrjun árs að taka með þeim hætti sem alkunnugt er þátt í lausn kjarasamninganna og í framhaldi af því samkomulagi tók ríkisstjórnin ákvörðun um að ganga lengra í ýmsum efnum til þess að halda niðri verðlagi en beint var samið um við verkalýðsfélögin. Það skýrir að hluta til að hallinn varð meiri og enn fremur að launaþróunin á þessu ári hefur verið með þeim hætti að laun opinberra starfsmanna hafa hækkað nokkuð meira en ráð var fyrir gert á þeim tíma. Þetta skýrir þennan mismun að fullu. Hv. þm. hélt því síðan fram að í frv. fælist mikill feluleikur með því að ríkissjóður ætlaði að taka lán hjá lánastofnunum og á hinn bóginn kæmi það fram að lánastofnanir væru að auka erlendar lántökur. Á þann veg væri ríkið með óbeinum hætti að taka erlend lán. Þetta er auðvitað mikill misskilningur og stafar eðlilega af því að hv. þm. hafa ekki haft nægan tíma til að brjóta frv. til mergjar. Ríkissjóður tók á þessu ári lán hjá bankastofnunum fyrir rúmar 800 millj. kr. og það er talið eðlilegt og mögulegt að halda þeim lántökum áfram á næsta ári. Þau auknu lán sem atvinnulíf og lánastofnanir taka erlendis samkvæmt þessari lánsfjáráætlun fara fyrst og fremst til stofnfjársjóðanna. Hér er um það að ræða að Fiskveiðasjóður er að taka meiri erlend lán, Byggðasjóður er að taka meiri erlend lán og ríkissjóður tekur auðvitað ekki eina krónu að láni hjá þessum aðilum. Hins vegar er áætlað að hann taki að láni hjá bankastofnunum þannig að þessi fullyrðing á ekki við nein rök að styðjast en skýrist vafalaust af því að tími til þess að kynna sér frv. hefur ekki verið nægur. Að því er varðar fsp. hv. þm. um 18. gr. frv. er þar um að ræða að skil á tekjum af erfðafjárskatti voru ákveðin með samkomulagi á þeim tíma sem ákveðin krónutala. Það fórst hins vegar fyrir að gæta formsatriða í því efni og tekjurnar urðu nokkru meiri, en um það hafði verið samkomulag að miða við þá tölu sem samið var um í upphafi og því er nú leitað formlegrar staðfestingar á þeirri ákvörðun. Það er skýring á þessu ákvæði. Hv. 5. landsk. þm. beindi til mín spurningum varðandi orkuframkvæmdir og frestun Blöndu. Henni hefur verið frestað. Þar hefur þegar verið lagt í verulega fjárfestingu og þessarar spurningar hefði kannske fremur átt að spyrja þegar menn hófust handa. En menn hafa frestað þessari framkvæmd eins og föng eru talin vera á og við það er miðað í þessum lánsfjárlögum og þeim lánsfjárheimildum sem Landsvirkjun fær með þessum lögum. Að því er varðar hitaveiturnar tók ég fram í framsöguræðu að ekki væri um að ræða á þessu stigi tillögu um skiptingu á þessum fjármunum. Ég hygg að óumdeilt sé að sumar hitaveituframkvæmdir hafi verið svona í hæpnara lagi miðað við arðsemi. Ég er kannske ekki út af fyrir sig að gagnrýna það að menn hafi farið út í þær framkvæmdir. En eigi að síður verða menn að horfast í augu við að þær hitaveitur eru til þar sem sala á heitu vatni stendur ekki undir fjárfestingu og við því verða menn með einhverjum hætti að bregðast. Í mörgum tilvikum er það hægt með skuldbreytingum, að dreifa greiðslu á fjárfestingarkostnaði yfir á lengri tíma. Varðandi skort á upplýsingum er það í flestum tilvikum frá hinum minni hitaveitum sem fjmrn. hefði viljað fá fyllri upplýsingar en þegar eru komnar. Það stafar ekki af því að þessar upplýsingar séu ekki fyrir hendi. Það er einfaldlega þannig að fjmrn. vill gjarnan fá fyllri upplýsingar en þegar eru komnar fram. En áður en frv. er tekið til lokaafgreiðslu þarf auðvitað að liggja fyrir með hvaða hætti þessum fjármunum verður skipt á milli hitaveitna. Varðandi spurninguna sem hv. 5. landsk. setti fram, hvort það væri góð lögfræði að leggja fram árlega og samþykkja skerðingarákvæði með lánsfjárlögum, get ég tekið undir að það er ekki góð lagasetning að standa á þann veg að. Þetta hefur á hinn bóginn verið gert um alllangan tíma og kannske fyrst og fremst fyrir þá sök að við allir þm. höfum tekið þátt í því að samþykkja lög sem við síðan treystum okkur ekki til að standa undir með því að leggja byrðar á skattborgarana. Ég býst við að allir hv. þm. séu undir sök seldir í þessu efni og auðvitað færi miklu betur á því að við tækjum með öðrum hætti á frómum óskum um útgjöld, þannig að við þyrftum ekki að standa frammi fyrir því að samþykkja skerðingarákvæði af þessu tagi, og kannske rís sá dagur einhvern tíma að við tökum okkur saman í andlitinu og tökum á því verkefni. Varðandi Ríkisútvarpið hefur hæstv. menntmrh. þegar svarað þeirri fsp. Um þá skerðingu sem getið er um er samstaða í ríkisstjórninni. Það er ekki ætlunin að knésetja Ríkisútvarpið á einn eða annan hátt. Ég ætla ekki að fara við þessa umræðu út í umfjöllun um stöðu þess, en hún er auðvitað á margan hátt á annan veg en frjálsu útvarps- og sjónvarpsstöðvanna. Á marga lund hefur Ríkisútvarpið auðvitað miklu betri aðstöðu, m.a. með afnotagjöldum, en á móti hvíla auðvitað á því meiri skyldur en hinum frjálsu útvarpsstöðvum. Það er hins vegar spursmál hvort ástæða er til þess að Ríkisútvarpið haldi úti allri þeirri starfsemi sem það hefur haldið úti eftir að útvarpsrekstur var gefinn frjáls. Til að mynda má alveg spyrja að því hvort Rás 2 sé nauðsynleg í ríkisrekstri eftir að útvarpsrekstur er orðinn frjáls. Ég hygg að það sé alveg efni til þess að spyrja þeirra spurninga, án þess að ég ætli að kalla á frekari umræður um Ríkisútvarpið. Það hefur verið vikið að því að batnandi efnahagur og betri staða þjóðarbúsins sé ekki ríkisstjórninni að þakka heldur hafi ytri skilyrði skipt þar sköpum. Það er auðvitað laukrétt að ytri skilyrði í þjóðarbúinu hafa skipt sköpum í þessu efni. Aflabrögð hafa farið batnandi, viðskiptakjör hafa batnað og allt þetta hefur bætt okkar hag, en í þessu efni gildir það auðvitað eins og áður að öllu skiptir hvernig á er haldið. Oftar en ekki höfum við glutrað góðum efnahagsárangri úr höndum okkar þegar góðærið hefur fallið okkur í skaut. Og ég fullyrði það að ef ekki hefði tekist sú þjóðarsátt á vinnumarkaðinum í vetur sem raun varð á værum við ekki að tala um það núna að geta búið við viðvarandi stöðugt verðlag, við værum ekki að tala um það að kaupmáttur væri að aukast um 7 eða 8% umfram það sem samið hefur verið um, annað árið í röð. Við værum að tala um óðaverðbólgu, við værum að tala um rýrnandi kaupmátt. Ég ætla síður en svo að vanmeta þátt aðila vinnumarkaðarins í þeirri þjóðarsátt. Auðvitað hvíldi sú samningagerð fyrst og fremst á þeirra herðum. Ég þarf ekki að rifja það upp að um það urðu miklar deilur á hausti 1984 þegar það var boðið fram af hálfu ríkisstjórnarinnar að taka þátt í lausn kjarasamninga með skattalækkunum til þess að ná þeirri samstöðu sem þá varð ekki en tókst í byrjun þessa árs. Ríkisstjórnin vildi vinna það til að reka ríkissjóð með halla, hún vildi fórna markmiðinu um jöfnuð í ríkisrekstri til þess að ná þessum markmiðum. Ég hef sagt og held því fram að þátttaka ríkissjóðs í lausn kjaradeilnanna hafi verið lykillinn að því að við búum núna við lægra verðbólgustig og aukinn kaupmátt. Ef sú stefnumörkun hefði ekki verið fyrir hendi værum við að tala um allt annars konar efnahagslegar aðstæður. Um þetta þarf í sjálfu sér ekki að hafa mörg orð en auðvitað höfum við orðið fyrir því láni að allar ytri aðstæður hafa gengið okkur í hag og það skiptir sköpum að okkur hefur borið gæfa til að nýta það sjálfum okkur til framdráttar og til þess að auka þau verðmæti sem við höfum til skipta með þjóðinni.



Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. ráðherrum fyrir þau svör við þeim spurningum sem ég setti hér fram er þeir hafa nú veitt. Í tilefni orða hæstv. núverandi menntmrh. um að hann hefði lýst því yfir að til þyrfti að koma opinber aðstoð við Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar langar mig, virðulegi forseti, að hressa aðeins upp á minni hæstv. ráðherra. Það var - og ég tek fram að ég var ekki staddur á þeim fundi en ég hef fyrir því orð margra trúverðugra manna - á fundi sem Sjálfstfl. efndi til á Akranesi 1984 sem hæstv. þáverandi iðnrh. lýsti því yfir, a.m.k. skildu fundarmenn orð hans á þann veg, að hann mundi beita sér fyrir því að létt yrði skuldum af Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar er næmu fimm milljónum dollara. Þannig skildu fundarmenn orð ráðherrans og til þessarar yfirlýsingar hans hefur oft verið vitnað í umræðum um vandamál Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar. Ég stenst ekki mátið þegar hæstv. fjmrh. greinir frá því að algjör samstaða hafi verið um það í ríkisstjórninni að svipta Ríkisútvarpið þeim tekjum af aðflutningsgjöldum sem um er fjallað hér. Það verður að segja eins og er að það er heldur köld kveðja til starfsmanna þessarar stofnunar núna sem unnu kraftaverk þegar leiðtogafundurinn var haldinn hér. Þeir hafa fengið heillaóskir og skeyti frá fjölmörgum erlendum aðilum sem þekkja þarna til verka, og ég hika ekki við að fullyrða það að starfslið sjónvarps og útvarps vann kraftaverk þessa 10 daga. Einn erlendur maður, sem þekkir vel til þessara mála, komst þannig að orði: Já, þið eruð undarleg þjóð Íslendingar. Nú hafið þið gert það á 10 dögum sem við í þessu alþjóðasambandi erum búnir að vera að reyna að kenna annarri tiltekinni Evrópuþjóð í 40 ár og hefur ekki tekist. - Það er köld kveðja sem starfsmennirnir fá þegar greinilega á að vega þannig að stofnuninni að hún verði að draga mjög saman seglin. Það er fróðlegt að heyra hæstv. fjmrh. tala um það að nú eigi hugsanlega að selja Rás 2 sem þjónar allri landsbyggðinni með léttri dagskrá. Halda menn að einkaaðilar, eins og ég spurði áðan, að einkaaðilar hafi einhvern áhuga á að reka útvarp fyrir landbyggðina með þessum hætti? Ekki nokkurn. En það er hins vegar fróðlegt að sjá að aðstoðarmaður hæstv. fjmrh. er í sínum prófkjörskosningaauglýsingum í Morgunblaðinu með Rás 2 á sölulista yfir ríkisfyrirtæki. Sem sagt, það á að byrja að skipta Ríkisútvarpinu upp og það er þessi "sósíalismi andskotans", sem Vilmundur Jónsson landlæknir kallaði svo, þegar gróðanum er beint til einstaklinganna en tapið skal ríkið taka á sig. Þetta er auðvitað merkilegt. Ég spurði einnig hæstv. fjmrh. hvað honum fyndist um það, sem hans flokksmenn hafa svo oftlega gagnrýnt, að þetta ákvæði um teknaupptöku Ríkisútvarpsins í ríkissjóð er afturvirkt til upphafs þessa árs. Ef ég man rétt hefur það alltaf verið grundvallaratriði í málflutningi sjálfstæðismanna að skattaákvæðin - og þetta er ekkert annað en skattur sem er verið að leggja á Ríkisútvarpið - mættu aldrei vera afturvirk. Ég lýsi efasemdum og væri fróðlegt að fá upplýsingar lögfræðings eins og hv. 4. þm. Norðurl. v. um það hvort svona ákvæði stenst yfirleitt. Ég hef miklar efasemdir um það. Ég spurði hæstv. fjmrh. um þetta en hann kaus að svara ekki. En ég þakka honum annars önnur svör. Það hefði verið fróðlegt að ræða svolítið við hæstv. núverandi iðnrh., en hann er horfinn af þingi í dag og það getur beðið betri tíma.



Frú forseti. Vegna ummæla hv. 5. landsk. þm. þess efnis að í tillögum ríkisstjórnarinnar varðandi skerðingu á tekjum Ríkisútvarpsins fælist köld kveðja til þeirra starfsmanna Ríkisútvarpsins sem sannarlega hafa unnið mikið kraftaverk síðustu daga, þá er þetta auðvitað útúrsnúningur hinn mesti. Ég tek fyllilega undir það með hv. þm., eins og rækilega hefur komið fram af hálfu ríkisstjórnarinnar áður, að starfsmenn Ríkisútvarpsins unnu mjög mikið og óeigingjarnt starf í tengslum við þennan leiðtogafund sem haldinn var hér í Reykjavík, og ég fullyrði að auðvitað má nota um hann það orð sem var viðhaft, kraftaverk. Það starf var leyst alveg einstaklega vel af hendi og reyndar má einnig taka til í því efni störf allra annarra sem unnu að kynningar- og upplýsingamálum í tengslum við þennan fund, en ekki síst á þetta þakklæti við um starfsmenn Ríkisútvarpsins. Ég mótmæli því alveg að þessari afstöðu sé ruglað saman við þau ákvæði sem koma fram í þessu frv. og fullyrði að áfram verður búið vel að Ríkisútvarpinu sem hefur hlutverki að gegna í okkar þjóðfélagi. Ég tel hins vegar ekkert óeðlilegt við að menn velti upp spurningum, þegar sú bylting hefur orðið í okkar þjóðfélagi að útvarpsrekstur er orðinn frjáls, t.d. hvaða þætti Ríkisútvarpið á að hafa með höndum, og ég tel að það sé fyllilega réttmætt að setja fram þá spurningu um Rás 2 sem ég setti fram áðan, hvort ástæða væri til að halda þeim rekstri áfram. Frú forseti. Ég gleymdi enn að svara spurningunni um það hvort ég teldi eðlilegt að þetta skerðingarákvæði sem hér um ræðir tæki til þessa árs. Ég vil gera verulegan greinarmun á því hvort um er að ræða fjárstreymi á milli ríkisstofnana, milli ríkissjóðs og einstakra ríkisstofnana eða hvort um er að ræða skattlagningu á einstaklinga eða borgara og tel þess vegna að það sé réttlætanlegt að koma fram með þetta ákvæði eins og það er fram sett hér.



Virðulegi forseti. Ég skal ekki lengja þessar umræður, það er komið fram yfir fundartíma. Aðeins örfá orð vegna Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar. Ég minnist þess að fyrst þegar ég leit ofan í þau plögg sýndist mér að hitaveitan réði ekki við sem svaraði um 5 millj. dollara.  Umræðu frestað.