Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það frv., sem ég mæli hér fyrir, er flutt í framhaldi af yfirlýsingum sem ríkisstj. gaf við lausn kjarasamninga 27. okt. s.l. Frv. hefur þegar sætt meðferð í hv. Nd. Alþingis og viðkomandi nefndir, þ.e. heilbr.- og trn. beggja deilda, hafa fjallað um málið vegna þess að það hefur verið lögð á það mikil áhersla af ríkisstj. að málið næði fram að ganga fyrir áramót. Í frv. þessu er gert ráð fyrir að allir foreldrar, sem lögheimili eiga á Íslandi, eigi rétt á þriggja mánaða fæðingarorlofi. Í frv. kemur fram að það er gert ráð fyrir, að ákvörðun um rétt til fæðingarorlofs miðist við atvinnuframlag á næstliðnum 12 mánuðum og miðað er við 530 220 kr. á mánuði í þessum tilvikum sem greiðist í 1, 2 eða 3 mánuði eftir vinnuframlagi viðkomandi. Í frv. er ákvæði um að þetta fæðingarorlof verði greitt úr lífeyrisdeild almannatrygginganna beint, þ.e. úr lífeyrisdeild Tryggingastofnunar ríkisins. Talið er að með frv. þessu, ef að lögum verður, mundu um það bil 2000 konur í landinu í fyrsta sinn njóta fæðingarorlofs og er yfirgnæfandi meiri hluti þeirra heimavinnandi konur, en áður hafa konur fengið fæðingarorlof, eins og kunnugt er, greitt úr Atvinnuleysistryggingasjóði. Það frv., sem hér er á borðum hv. Alþingis, gerir ekki ráð fyrir að hróflað sé við þeim rétti sem um er samið samkv. reglugerð um fæðingarorlof fyrir opinbera starfsmenn né heldur því fæðingarorlofi sem um er samið að því er varðar Samband íslenskra bankamanna. Þetta fæðingarorlof á að tryggja jafnan rétt eða sömu laun á mánuði hverjum. Það er sem sagt ekki farið út í það hér að mismuna eftir því hvaða laun viðkomandi hafa haft á undanförnum mánuðum eða árum og er það nokkur nýlunda frá því sem áður hefur verið rætt um í þessu sambandi. Í framkvæmd þýðir þetta það, að láglaunakonur, sem taka laun eftir töxtum hinna almennu verkalýðsfélaga, mundu við þetta í rauninni fá nokkru hærri mánaðargreiðslur í fæðingarorlofi en samkv. umsömdum kjarasamningum, en hinar, sem eru með meira en þetta, mundu þá lækka frá því sem ella væri. Gert er ráð fyrir að þetta fæðingarorlof sé fjármagnað annars vegar af atvinnurekendum og hins vegar af ríkissjóði. Í grg. með frv., á bls. 5, er gerð nokkur grein fyrir kostnaðarskiptingu milli annars vegar atvinnurekenda og hins vegar ríkissjóðs og talið að kostnaður skiptist á milli þessara aðila nokkurn veginn til helminga. Til að tryggja það hefur verið lagt fram á Alþingi frv. frá ríkisstj., en það hefur einnig hlotið meðferð í hv. Nd. Það er 148. mál þingsins og 2. mál á dagskrá hér. Leyfi ég mér, með leyfi forseta, að mæla einnig fyrir því nú. Í því frv. er gert ráð fyrir að framlag atvinnurekenda til lífeyristrygginganna verði 2% af öllum tegundum launa eða þóknana fyrir starf liðins árs, eins og það er orðað í frv. þessu. Breytingin, sem þetta hefur í för með sér, er fyrst og fremst sú, að til þessa hefur verið við það miðað að atvinnurekendur greiddu 14% af áættuðum kostnaði lífeyrisdeildar Tryggingastofnunar ríkisins. Þetta hefur verið áætlað fyrir hvert ár í senn og samkv. atmannatryggingalögunum er gert ráð fyrir því, að fari þetta framyfir 14% eigi hlutfallið að lækka á næsta tímabili þar á eftir. Nú er þessu þannig háttað, að árið 1980 greiða atvinnurekendur 2% af gjöldum liðins árs, en miðað við þau lög, sem í gildi hafa verið, var talið að þessi prósenta þyrfti að lækka nokkuð á næsta ári. Samkvæmt því frv., sem hér er flutt, 148. máli, er ekki gert ráð fyrir þessari lækkun, heldur borgi atvinnurekendur þessi 2% að fullu áfram. Með því er talið að tryggður sé sá hluti þeirra í fæðingarorlofinu sem umsaminn er. Er gert ráð fyrir að þar komi til nokkrar upphæðir, sem gætu numið á bilinu 2–2.5 milljarðar kr., og geta menn, til þess að glöggva sig á hvað það þýðir, einfaldlega borið töluna saman við þær tekjur sem hvert launaskattsprósent gefur í raun á árinu 1980. Það er ekki nóg að miða við það sem var í fjárlagafrv., heldur verða menn að miða við það sem fram kemur í launaskattinum á þessu ári, sem er nokkru hærri upphæð. Ég vil þá aðeins nefna það, að ef Alþingi samþ. frv. þetta verður unnið að því að setja reglugerð samkv. því, sem er vafalaust mjög vandasamt verk og verður gert í samráði við hagsmunaaðila eftir því sem tök eru á. Í þeim efnum vil ég láta það koma fram, sem nefnt var í hv. Nd., að nokkur vandi væri í þessum efnum að meta vinnuframlag bændakvenna og verður haft samráð við Stéttarsamband bænda um það með hvaða hætti reglugerðarákvæði verða um þau efni. Í hv. Nd. Alþingis var sett inn ákvæði til bráðabirgða. Það er ákvæði sem gerð var í raun og veru tillaga um af stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs eða kom a.m.k. frá Atvinnuleysistryggingasjóði. Ég trúi ekki öðru en stjórnarmenn hafi verið látnir vita um þá tillögu. Þar er gert ráð fyrir að þrátt fyrir ákvæði 3. gr. frv. þessa eigi Atvinnuleysistryggingasjóður að ljúka greiðslu atvinnuleysisbóta í fæðingarorlofi samkvæmt lögum nr. 56/1975 til þeirra kvenna sem fæða fyrir árslok 1980. Lífeyrisdeild Tryggingastofnunar ríkisins endurgreiðir Atvinnuleysistryggingasjóði þann kostnað sem af þessu leiðir eftir 1. janúar 1981. Ég fer þess á leit við hv. heilbr.- trn. Ed. að hún skoði þetta ákvæði mjög vandlega vegna þess að það skiptir ákaflega miklu að skiptin á milli þessara kerfa séu hrein og skýr. Það verður einhvers staðar að setja þar ákveðin mörk, en þau þurfa að vera ljós þannig að ekki sé nokkur vafi á því, hver er réttur þeirra sem fæða annars vegar fyrir áramót og hins vegar eftir áramót 1981. Ég endurtek óskir mínar til hv. deildar um að málið fái skjóta afgreiðslu og verði afgreitt fyrir hátíðar þannig að fæðingarorlofið taki gildi frá 1. janúar 1981. Ég tel mig, herra forseti, einnig hafa mælt fyrir 148. máli í þessari framsöguræðu og legg til að frv. verði báðum að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og trn.



Herra forseti. Það frv. til l. um fæðingarorlof, sem hér liggur fyrir, er að hluta til komið til vegna samningagerðar Alþýðusambands Íslands og ríkisvaldsins og var ætlunin að greiða fyrir samningum með úrbótum í þessum efnum. Það er ekki vafi á að það frv., sem hér liggur fyrir, er skref fram á við, en bæði ég og aðrir, sem tökum þátt í störfum verkalýðshreyfingarinnar, erum á margan hátt mjög óánægðir með það, hvernig frv. er, og teljum að ekki hafi tekist að ná fram stórum atriðum sem við lögðum vissulega mikla áherslu á. Því hef ég leyft mér að flytja brtt. við frv. - reyndar sömu brtt. og fluttar voru í Nd. - og er fyrri brtt. svohljóðandi: „Við 1. gr. Aftan við 8. málsgr. komi eftirfarandi málsliðir: Af fæðingarorlofsgreiðslum sínum greiðir foreldri á vinnumarkaðinum 4% í lífeyrissjóð og lífeyrisdeild Tryggingastofnunar ríkisins 6% á móti. Auk þess greiðir lífeyrisdeild Tryggingastofnunar ríkisins 8.33% orlofsfé á orlofsreikning viðkomandi foreldris hjá Póstgíróstofunni.“ Í samningaviðræðunum var gerð krafa um að þetta yrði tekið með í frv. Sú krafa náðist ekki fram. Sú krafa mótaðist mjög af því, að við teljum óeðlilegt að konur, sem þurfa að hverfa frá vinnu vegna barnsburðar, hætti að greiða í lífeyrissjóð og missi þar af leiðandi af réttindum í lífeyrissjóði, og við teljum og óeðlilegt að þessar konur fái ekki orlofsfé eins og þær mundu hafa fengið væru þær í fullu starfi. Ef við tækjum upphæðina, sem ætlað er að greiða í fæðingarorlof, og hugsuðum okkur að þessar greiðslur, þ.e. í lífeyrissjóð og í orlofsfé, væru innifaldar í því mundi upphæðin lækka um 227 941 kr. Það lækkar upphæðina allverulega frá því sem tilgreint er. Hvers vegna viljum við fá þetta inn? Hvers vegna viljum við fá greiðslur í lífeyrissjóð og orlofsgreiðslur einnig? Það er vegna þess að við höfum fyrir okkur dæmi um að svo er gert hjá öðrum. Þetta er gert hjá BSRB, þetta er gert hjá Bandalagi háskólamanna og nú nýverið var verið að taka upp það nýmæli, að mér er sagt, hjá Lánasjóði stúdenta - eða að minnsta kosti fyrirhugað að taka það upp - að þeim séu reiknaðar lífeyrisgreiðslur í því kerfi. Þannig eru greinileg fordæmi fyrir því sem við erum hér að fara fram á. Önnur brtt. okkar fjallar um bráðabirgðaákvæði sem var tekið fyrir í Nd. Í samþykktinni sem gerð var í Nd. segir svo: „Þrátt fyrir ákvæði 3. gr. skal Atvinnuleysistryggingasjóður ljúka greiðslu atvinnuleysisbóta í fæðingarorlofi samkv. lögum nr. 56/1975 til þeirra kvenna, sem fæða fyrir árslok 1980. Lífeyrisdeild Tryggingastofnunar ríkisins endurgreiðir Atvinnuleysistryggingasjóði þann kostnað, sem af þessu leiðir eftir 1. janúar 1981.“ Kvisast hefur til ýmissa verkalýðsfélaga að svona hafi verið að málum staðið. Það er ekki nokkur vafi á að menn telja að þetta séu svik á gerðu samkomulagi. Þeir, sem sömdu um fæðingarorlofið við ríkisvaldið, töldu að greiðslur ættu að hefjast strax um áramót til allra þeirra kvenna sem ættu að njóta fæðingarstyrks eða fæðingabóta. Samkv. því bráðabirgðaákvæði, sem samþ. var í Nd., er þetta af tekið og verkar þannig að um lækkun verður að ræða. . Best verður þessu lýst með því að vitna til bréfs sem mér var að berast áðan frá Verslunarmannafélagi Reykjavíkur. Ég held að ég lesi það, með leyfi forseta. En bréfið er svohljóðandi: „Fyrir hönd Verslunarmannafélags Reykjavíkur vil ég leyfa mér að koma á framfæri athugasemd við frv. til l. um fæðingarorlof sem nú er til afgreiðstu á hinu háa Alþingi. Samkv. brtt. frá heilbr.- og trn. Nd. er gert ráð fyrir að við lögin bætist ákvæði til bráðabirgða er hljóði svo: „Þrátt fyrir ákvæði 3. gr. skal Atvinnuleysistryggingasjóður ljúka greiðslu atvinnuleysisbóta í fæðingarorlofi samkv. lögum nr. 56/1975 til þeirra kvenna sem fæða fyrir árslok 1980. Lífeyrisdeild Tryggingastofnunar ríkisins endurgreiðir Atvinnuleysistryggingasjóði þann kostnað, sem af þessu leiðir eftir 1. janúar 1981.“ Ég vil leyfa mér að benda á að ef þetta ákvæði verður samþ. leiðir það til mjög mikils mismunar á rétti milli mæðra. Sem dæmi vil ég nefna annars vegar konu, sem fæðir nokkrum mínútum fyrir kl. 24 31. des. 1980, og hins vegar konu sem fæðir nokkrum mínútum eftir miðnætti þessa sömu nótt. Báðar þessar konur lenda á sama greiðslutímabili, en samkv. framangreindri brtt. mundi konan, sem fæðir fyrir miðnætti, fá greitt samkv. eldra kerfi, en sú konan, sem fæðir eftir miðnætti, fær greitt samkv. nýja kerfinu sem veitir verulega meiri rétt, svo skiptir hundruðum þúsunda. Til að tryggja sem mestan jöfnuð réttinda er eðlilegast að sá hluti greiðslutímabilsins, sem eftir stendur við gildistöku laganna, greiðist til allra mæðra samkv. nýju lögunum frá þeim tíma sem þau taka gildi. Brtt. á þskj. 274“ - sem reyndar eru nú á þskj. 291 - „gerir ráð fyrir að komið verði í veg fyrir framangreint misrétti, og leggur Verslunarmannafélag Reykjavíkur mikla áherslu á að Alþingi samþykki hana. Ég tel að slík ákvæði séu í samræmi við þann skilning sem forustumenn verkalýðshreyfingarinnar lögðu á þann rétt sem nýju lögin um fæðingarorlof ættu að tryggja konum sem lögin taka til, þ.e. að allir hefðu sama rétt frá gildistöku þeirra. Hér er um að ræða mikið hagsmunamál fjölda félagsmanna Verslunarmannafélags Reykjavikur, auk fjölda annarra. Hér er þó ekki fyrst og fremst um hagsmuni að ræða, heldur réttlæti. Verslunarmannafélag Reykjavíkur treystir því, að hv. Alþingi taki til greina þessar ábendingar félagsins og samþ. brtt. á þskj. 274“ - sem reyndar er nú þskj. 291.- Undir þetta ritar Magnús L. Sveinsson formaður félagsins. Ég get á alveg sama hátt mótmælt þessum skilningi fyrir hönd Verkamannasambands Íslands. Eftir að verkakvennafélögin fréttu af þessari breytingu varð uppi fótur og fit og telja menn að hér sé um brigð að ræða, ekki hafi verið staðið við það sem lofað hafði verið. Ég notaði tímann í morgun til að hafa samband við menn í Atvinnuleysistryggingasjóði. Hjá þeim var hugsunin aðeins sú að tryggja greiðslur til þeirra kvenna sem hófu töku fæðingarbóta í desember t.d., eiga þá væntanlega inni nokkurt fé í ársbyrjun, að tryggja að þær fái greiðslur áfram. Frv. er ekki betur úr garði gert en það, að samkvæmt því ættu þær konur alveg að falla út og engar greiðslur að fá. Það var hugsunin hjá stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs, en ekki að greitt yrði eftir tveimur kerfum þó svo hafi til tekist hvað samþykktina snertir. Ég legg á það mjög mikla áherslu, að heilbr.- og trn. taki þetta mál til íhugunar. Þá þarf einnig að kveðja til fulltrúa frá ASÍ og leita eftir því, hvort það frv., sem hér liggur fyrir, er í samræmi við það samkomulag sem gert var í samningaviðræðunum. Það er skoðun mín að í þeim efnum, sem ég rakti áðan, sé það ekki og því þurfi breytingar til að koma. Varðandi greiðslurnar og fyrri tillöguna um lífeyrissjóðinn og orlofsféð, teljum við mikið sanngirnismál að hún verði samþ. Við lítum ekki á fæðingarféð sem styrk, heldur sem bætur eða laun. Verði hún ekki samþ. er verið að ganga á rétt kvenna innan ASÍ meira en ég held að menn geri sér grein fyrir því þetta er greitt hjá Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja og þykir þar sjálfsagt.



Herra forseti. Það mál, sem hér er til umr., á sér ákveðna forsögu, eins og hv. nm. þekkja. Á sínum tíma var lögfest að konur skyldu fá fæðingarorlof greitt úr Atvinnuleysistryggingasjóði. Minnast þeir, sem þá voru á Alþingi, vaskrar framgöngu Ragnhildar Helgadóttur, fyrrv. hv. þm., í þeim efnum. Hér er tvímælalaust um spor í rétta átt að ræða, þótt ýmsum finnist frv. sem hér liggur fyrir, nokkuð flókið og verði kannske erfitt í framkvæmd á ýmsum sviðum, en það er önnur saga. Ég tek undir það með hv. síðasta ræðumanni, að það þarf að skoða nánar það ákvæði til bráðabirgða sem hann gerði hér að umræðuefni. Ég hef fengið sama bréf og hann og aðrir nm. í heilbr.- og trn. þessarar hv. deildar. Ég tek undir það með honum, að þetta þarf að skoða nánar. En á því vildi ég fyrst og fremst vekja athygli hv. deildar í sambandi við þetta mál, að ef það verður lögfest fyrir áramót, sem allar horfur eru á þar sem hér er um að ræða mál sem allir hv. þm. styðja í meginatriðum, skortir að setja greiðslur vegna fæðingarorlofsins í lífeyristryggingaþátt fjárlaganna og enn fremur að gera ráð fyrir í fjárlögum þessum greiðslum frá atvinnurekendum, sem eru 2% af öllum launum í landinu. Það mun vera ívið hærri tala en er gert ráð fyrir að atvinnurekendur greiði í lífeyristryggingakerfið eða um 1.8 milljarðar, ef ég hef réttar upplýsingar, en þá skortir nærri sömu fjárhæð á móti úr ríkissjóði í útgjaldahlið fjárlaga. Þessu þarf að kippa í liðinn fyrir áramót, áður en fjárlög verða afgreidd, ef þetta frv. nær fram að ganga, sem ég vona og allir hv. þm. sem að þessu máli hafa vikið.



Herra forseti. Það eru örfá orð út af þeim ræðum sem hér hafa verið haldnar. Ég vil í fyrsta lagi minna á það, sem ég sagði áðan, að sú greiðsla á mánuði hverjum, sem gert er ráð fyrir, er allmiklu hærri en umsamin laun almennra verkalýðsfélaga í landinu fyrir dagvinnu, þannig að það er í rauninni hægt að líta svo á að gert hafi verið ráð fyrir að innifaldir í þessum tölum séu ýmsir þættir í félagslegum tryggingum af öðrum toga en hér voru ræddir af hv. 3. landsk. þm. Auk þess er það auðvitað þannig, að það orkar mjög tvímælis að það sé skynsamleg og rétt stefna að borga orlof á orlof ofan. Ég held að menn ættu að staldra við áður en þeir taka ákvörðun um að gera slíkt, og ættu að reyna að átta sig á því, til hvers það getur leitt. Varðandi umr. af hálfu hv. 3. landsk. þm. verð ég að segja það, að ég undrast margt af því sem þar kemur fram. Ég vil í fyrsta lagi algjörlega vísa því á bug, að það sé neitt annað í því máli, sem hér liggur fyrir, en það sem um var samið við verkalýðshreyfinguna og um rætt við hana, að öðru leyti en ákvæði til bráðabirgða sem fjallar um það eitt hvernig kerfin mætast. Ég held að menn ættu að geta komið sér saman um slíkt tæknilegt atriði, hvernig því verði fyrir komið, án þess að fara að kasta sér í flokkspólitískar skotgryfjur. Staðreyndin er sú, að það er hægt að koma þessu fyrir á ýmsan hátt. Aðalatriðið er að skiptin séu hrein og skýr og að enginn vafi leiki á því, hvorum megin réttur manna liggur í þessum efnum. En vegna ummæla hv. þm. áðan um að hann mótmælti þessu bráðabirgðaákvæði fyrir hönd Verkamannasambands Íslands vil ég inna hann eftir því, hvenær haldinn var stjórnarfundur í Verkamannasambandi Íslands til að fjalla um þetta bráðabirgðaákvæði.



Herra forseti. Ráðh. er greinilega heitt í hamsi út af þessum málum. Það er alveg greinilegt, að hann finnur fyrir því, að menn eru óákveðnir með hvernig hann tekur á þessum málum. En samkv. því bráðabirgðaákvæði, sem samþykkt var í Nd. og er sjálfsagt að tillögu ráðh. eða með samþykki hans -Atvinnuleysistryggingasjóður er skrifaður fyrir því - er konum feikilega mismunað, sem nemur hundruðum þúsunda. Það er alveg rétt sem ráðh. sagði, a8 það þarf að koma málum þannig fyrir að skýrt sé hvað hvert kerfi á að taka. Ég legg til að till. mín komi í staðinn fyrir það bráðabirgðaákvæði sem áður var samþykkt. Samkvæmt henni er alveg skýrt, hvernig með þetta mál skuli farið, og komist hjá mismunun. Ég greindi hér frá bréfi sem Verslunarmannafélag Reykjavíkur sendi þm. rétt áðan, þegar fréttist hvernig með þetta ætti að fara, og þar kemur fram að formaður félagsins, sem átti einmitt þátt í því að semja um þetta ásamt mér og öðrum, tetur að þarna sé um annan skilning að ræða en samninganefndarmennirnir höfðu. Við höfðum þann skilning á þessu að greiðslur samkv. nýja kerfinu ættu alfarið að hefjast 1. jan. Það, sem samþ. var í Nd., hefur verið að kvisast núna síðustu klukkustundirnar til hinna ýmsu verkalýðsfélaga, sem vissulega munu mótmæla því að svona verði með málið farið. Og ég get greint ráðh. frá því, þó það sé ekki beint umræðuefni hér, að ég hef haft samband við stjórnarmenn Verkamannasambands Íslands, enda form. sambandsins núna, og eru allir stjórnarmenn á því máli, að hér sé um svik að ræða eða það sé ekki farið að eins og skyldi.

En ekki svik.

Ég sagði svik.



Herra forseti. Tilefni þess, að ég kveð mér hljóðs utan dagskrár, er fréttatilkynning frá iðnrh. um verðlag á súráli, annars vegar útflutningsverð frá Ástralíu og hins vegar verð til ÍSALs. Ég tel að þessar upplýsingar gefi vissulega tilefni til þess, að þetta mál sé rætt, og þær gefa vitaskuld tilefni til þess, að almennar viðræður séu hafnar við ÍSAL, eins og segir í öðrum lið fréttatilkynningarinnar. Vitaskuld ber að nýta hvert tækifæri sem gefst til þess að ná fram hagstæðari samningum við þetta fyrirtæki. Iðnrh. hlýtur eðlilega á hverjum tíma að hafa frumkvæði í þeim efnum, enda getur hann á hverjum tíma best metið hverjir möguleikarnir séu. Það er vitaskuld líka rétt, að Alusuisse fái tækifæri til að koma fram skýringum við þetta mál, eins og ráðh. og ríkisstj. hafa gert ráð fyrir, þótt frestur virðist hafa verið nokkuð stuttur, einkum með tilliti til þess, að hér virðist vera um 5 til 6 ára tímabil að ræða. Það kemur í ljós, að í umsögnum ráðh. um þetta mál í fjölmiðlum margtekur hann fram, að þó þetta yfirlit sé birt sé of snemmt að fullyrða nokkuð og auðvitað sé ekki hægt að dæma um útkomu málsins á þessu stigi og hann vilji ekki kveða upp neina endanlega dóma. Það var margtekið fram í þeim fréttaviðtölum sem við hann voru höfð í útvarpi og sjónvarpi í gærkvöld. Ég held að það komi einum átta sinnum fyrir í þessum fréttaviðtölum. Það er auðvitað nokkuð óvenjulegt að upplýsingar af þessu tagi séu birtar og það, sem í þeim felst, án þess að ráðh. sé reiðubúinn að standa nokkuð fast á því, að það, sem þar komi fram, sé þess eðlis að á því eigi að vera hægt að byggja kröfur, en fyrir því geta menn tæplega gert sér fullkomlega grein á grundvelli þeirra gagna sem hafa verið lögð fram. Eins og fram kemur í fréttatilkynningu ráðh. á verðlag á súráli til ÍSALs að vera eins og um óskylda aðila væri að ræða, en þeir aðilar, sem eru fram teknir í þessu fréttayfirliti og í þessum gögnum, eru náttúrlega rammskyldir. Það var á sínum tíma ákveðið, trúi ég, að þetta skyldu vera viðskipti eins og milli óskyldra aðila, með tilliti til þess, að það væri svipaðast því sem um okkar eigin eign á þessari verksmiðju væri að ræða. En af þessu tilefni vil ég gjarnan fá ráðh. til að upplýsa um hverjar aðrar upplýsingar hann hefur í málinu. Mér þykir augljóst að ráðh. hljóti að hafa upplýsingar um almennt súrálsverð vegna þess að á því verða kröfur okkar fyrst og fremst að byggjast um verð á milli óskyldra aðila. Þetta er stórt mál og auðvitað má þetta ekki reynast vindhögg. Ráðh. hefur í öðrum málum lagt mikla áherslu á gætni og varkárni, og ég trúi ekki öðru en það eigi við í þessu máli líka og þess vegna hljóti ráðh. að hafa upplýsingar um almennt súrálsverð í viðskiptum milti óháðra aðila, sem er það atriði sem við verðum að byggja kröfu okkar á. Þetta er auðvitað nauðsynlegt að þm. fái að vita, svo að þeim sé vel ljóst hver staða málsins er, og ég vil biðja ráðh. um að upplýsa okkur um þetta efni. Í annan stað er í fréttatilkynningunni minnst á nýlega skýrslu frá Coopers & Lybrand varðandi þetta mál, þ.e. mat á þeim gögnum sem safnað var í Ástralíu, og ég hefði gjarnan viljað að ráðh. treysti sér til að gera deildinni grein fyrir þessari skýrslu, lesa hana fyrir deildina ef hún er ekki of löng, þannig að þetta mat þessa óháða aðila liggi fyrir. Ef skýrslan er of löng vil ég biðja hæstv. ráðh. að gera grein fyrir henni í styttra máli, en gjarnan að dreifa henni síðan til þm. Það eru nefnilega ákaflega takmarkaðir möguleikar fyrir þm. eða fólk almennt að átta sig á málinu nema þessar upplýsingar komi fram líka. Það er ekkert nýtt að ástæða sé til þess að fylgjast með hráefnisaðdráttum fyrirtækja eins og þessara. Það liggur í eðli þessara fyrirtækja, þessara samsteypa, að það er sjálfsagt að fylgjast með verði á öllum aðföngum. Þetta var líka leitast við að gera, a.m.k. fram til ársins 1974. Það vill þannig til, að ég var fulltrúi ríkisstj. í stjórn ÍSALs um árabil eða fram til ársins 1974. Þá benti ég rn. margsinnis á nauðsyn þess, að það yrði leitast við að fylgjast með þessum sérstaka þætti, súrálsverðinu, vegna þess hversu stór þáttur það er í framleiðslukostnaðinum, og ég lagði áherslu á það, þegar ákveðið var að athugun yrði gerð á vegum fyrirtækisins Coopers & Lybrand á skattamálum fyrirtækisins, að inn í það dæmi yrði tekið að það færi fram sérstök athugun á því, hvernig súrálsverðið væri. Ég hafði áður fylgst með því með því móti sem mér var kleift, hver þróunin væri í þessum efnum, t.d. reiknað út hvað súrálsverð á hverjum tíma var há prósentutala af álverðinu, það er einn mælikvarðinn, og á þeim tölum byggði ég þá skoðun mína, að nauðsynlegt væri að þetta yrði tekið til sérstakrar athugunar. Það kemur fram í ýmsum gögnum, sem ég hef hér, hvernig að þessu var staðið. Ég er hér t.d. með „memo“ frá fundi 18. júlí 1974, sem var með þessu endurskoðunarfyrirtæki, þar sem ég er sagður staðhæfa að verð fyrir alúmíníum virtist hátt og að verðlagningin eftir þeirri formúlu, sem notuð væri, væri varsöm. Hinn 13. ágúst 1975 komu niðurstöður frá þessu ágæta fyrirtæki, Coopers & Lybrand, og ég verð ekki var við að þetta sé neins staðar stimplað trúnaðarmál svo ég vil leyfa mér - með leyfi forseta - að vitna til þessa gagns. Ég verð að segja það eins og er, að mér voru það nokkur vonbrigði hvað þeir tóku vægt til orða um súrálsverðið með tilliti til þess, að mér þótti það hafa þróast á þann veg að það væri orðið óþægilega hátt. En það er reyndar vitnað líka til þessarar skýrslu í fréttatilkynningu ráðuneytisins, og heildarniðurstaðan hér, með leyfi forseta, er þessi: „Svo virðist samt sem áður, að mögulegt sé að við núverandi samninga um súrál gæti komið fram hlutfallsleg hækkun sem breytti verðinu á alúmíníum í óhag. Við mælum með því, að þetta mál sé tekið upp í sambandi við nýja samninga.“ Á öðrum stað er vikið að því í þessari skýrslu, að e.t.v. sé verðlag í hærri kanti á árinu 1974, en það er með mjög vægum orðum, svo ekki sé fastar að orði kveðið af minni hálfu. Afskiptum mínum af þessu máli var reyndar ekki lokið með þessu, því að hinn 13. águst 1975, u.þ.b. ári síðar, vann ég skýrslu fyrir fjmrn. um þetta efni. Í henni komu fram margvíslegar upplýsingar um súrálsverðið og þann ugg minn, að þróunin í því væri ekki nógu örugg og ástæða væri til þess að fylgjast sérstaklega með því. Ég gríp hér niður, með leyfi forseta. Segir hér m.a. að súrálsverð samkv. nýjum samningi, þ.e. hinum nýja samningi sem gerður var 1974, reiknist vera um 17.9% af nettósöluverði áls. Síðan er rakin hér þróunin frá 1970, það hafi verið 13.9% á árinu 1970, 15.5% á árinu 1971, 14.4% á árinu 1972, 15.1% á árinu 1973 og á árinu 1974 reiknist það um 15.8%. Mér þóttu þannig vera blikur á lofti. Auk þess var það svo með þennan nýja súrálssamning, að það var gert ráð fyrir að verðið á súráli miðaðist beint við verð á áli á hverjum tíma, væri sem sagt ávallt sami hundraðshluti af söluverði áls. Hér kemur auðvitað til hvort móðurfyrirtækið eða sölufyrirtækið vill veita einhvern afslátt. En í undirbúningsgögnum um stofnun fyrirtækisins virðist hafa verið gert ráð fyrir að súrálsverðið yrði um 14% af nettósöluverði áls. Mér þótti ástæða til að benda sérstaklega á þetta og gat þess í þessari skýrslu, að í því sambandi vöknuðu einkum tvær spurningar. Önnur var sú, hvort verð á súráll til ÍSALs væri í samræmi við viðskiptahætti milti óháðra aðila samkv. ákvæðum þessa samnings. Að fengnum þeim upplýsingum að gangverð á súráll standi ekki í beinu hlutfalli við söluverð áts, eins og kemur fram í skýrslu Coopers & Lybrand, - þó að þar sé samband á milti er þar ekki beint samband, - vaknar sú spurning, hvort samningur, sem gerir ráð fyrir slíku beinu hlutfalli, sé í samræmi við ákvæði um viðskiptahætti milli óskyldra aðila. Þetta var sem sagt í maímánuði 1975. Síðan hef ég ekkert af þessum málum frétt, en í samningum milli aðila, þ.e. samningum ÍSALs eða Alusuisse við íslenska ríkið, er gert ráð fyrir árlegum möguleika á endurskoðun þessa verðs. Þess vegna vil ég spyrja: Getur ráðh. upplýst hvernig súrálsverð hafi þróast sem hlutfall af álverði frá þessum tíma, þ.e. frá árinu 1974? En fyrst og fremst hefði ég þó viljað spyrja hvernig hafi verið fylgst með málum frá þessum tíma, vegna þess að það var lögð þó nokkur vinna í að fylgjast með þessu jafnóðum. Á árinu 1975 kom fram af minni hálfu sérstök ábending um að ástæða væri til að gera þetta. Ég hefði talið áhugavert að fá skýrslu frá ráðh. um þetta og væntanlega skýrslu um hvernig með þessu máli hafi verið fylgst allan tímann frá 1975. Það er nokkuð seint af stað farið ef því hefur ekki verið sinnt allan þann tíma. Það er auðvitað svo, að af þeim gögnum, sem liggja hér fyrir, geta menn ekki gert sér grein fyrir því - þm. eða almenningur - hvort hér reynist vera um svik að ræða eða ekki. En reynist vera um svik að ræða verður auðvitað að taka á þeim sem slíkum. Það væri líka mjög slæmt ef úr þessu yrði vindhögg. Þess vegna vil ég treysta því, að málið sé á traustum grunni hjá ráðh. Ef þetta kemur á einhvern hátt í bakið á okkur sýnist mér að það geti orðið okkur á ýmsan hátt skaðlegt. Ég vil þess vegna biðja ráðh. um að upplýsa deildina um það, hvernig hafi verið fylgst með þessum málum á árunum frá 1975 og hingað til, og í annan stað að gefa deildinni upplýsingar um það, hvernig verðlag á súráli sé á almennum markaði, með tilliti til þess, að á þeim grunni hljótum við að byggja kröfur okkar. Það er að sjálfsögðu lofsvert frumkvæði að afla þessara gagna frá Ástralíu, en hinn hluti málsins er ekki síður mikilvægur, hvernig hið almenna súrálsverð er milli óháðra aðila, þar sem hér er um þrælskylda aðila að ræða sem til er vitnað. Og enn bendi ég á það, að mér finnst að þm. ættu gjarnan að fá aðgang að hinni nýju skýrslu Coopers & Lybrand með mati á þeim gögnum sem fram hafa verið lögð frá Ástralíu.



Herra forseti. Í tilefni af þeim fsp., sem hér hafa verið fram bornar um þetta mál, sem þm. voru upplýstir um með bréfi frá rn. til þm. í gær á sama tíma og rn. gaf út fréttatilkynningu þar að lútandi, vil ég segja nokkur orð án þess að taka mjög langan tíma hér í hv. þd., því að hæstv. forseti hefur tjáð mér að þess sé óskað, að ekki sé farið hér út í mjög langar umr. Hefði þó verið full ástæða til að eyða nokkrum tíma í að rekja stöðu þessa máls og færa inn í þinggögnin þá fréttatilkynningu sem rn. gaf út í gær um þessi efni. En ég ætla ekki að ganga þannig á tíma þingsins að lesa hana upp í heild sinni. Ég vil leyfa mér í upphafi að minna á nokkur meginatriði sem þar koma fram. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta í fyrsta lagi: „Iðnrn. hefur frá því í júní s.l. unnið að athugun á verðlagningu á súráli til Íslenska álfélagsins hf. Niðurstaða þessara athugana er sú, að innflutningsverð á súráti til Íslands er miklu hærra en eðlilegt má telja miðað við útflutningsverð frá Ástralíu. Þegar borin eru saman sambærileg verð, fob-verð í báðum tilvikum, kemur í ljós að á tímabilinu janúar 1974 til júní 1980 hefur súrálsverð hækkað í hafi sem nemur að meðaltali um 54.1% eða samtals um 47.5 millj. Bandaríkjadollara á verðlagi hvers árs. Til samanburðar má geta þess, að heildargreiðslur ÍSALs fyrir raforku voru 31.5 millj. Bandaríkjadollara á sama tímabili.“ Og í öðru lagi segir í fréttatilkynningunni: „Á fundi ríkisstjórnar Íslands hinn 9. des. s.l. voru framangreindar samanburðartölur úr opinberum hagskýrslum og innflutningsgögnum lagðar fram og kynntar. Askildi ríkisstj. sér allan rétt í þessu efni og samþ. jafnframt á þessum fundi sínum, að hið fyrsta yrðu teknar upp viðræður milli Alusuisse og hennar varðandi þetta mál og jafnframt til endurskoðunar á núverandi samningum milli íslenskra aðila og Alusuisse og að þær viðræður færu fram hérlendis. Er í því sambandi sérstaklega höfð í huga brýn endurskoðun á orkuverði.“ Ég vil þá víkja að þáttum, sem hv. 2. þm. Reykn. kom fram með í fsp. sínum og bæta kannske við nokkrum þáttum sem tengjast þessu máli. Hv. fyrirspyrjandi vék að því, að ég hefði verið varfærinn í orðum í sambandi við efnislegt mat á þessu máli og ekki viljað kveða upp ákveðna dóma um niðurstöður þess í samtölum við fjölmiðla í gær. Ég sé ástæðu til að víkja að þessu nokkrum orðum og skýra fyrir hv. þm. af hverju ég stend þannig að máli. Ástæðan er ekki sú, að ég telji þau gögn, sem fram eru lögð, ekki traust og að þær upplýsingar, sem þar eru fram reiddar, fái ekki staðist. Þvert á móti tel ég að þau séu vel grunduð. En það er ekki rétt að fullyrða um endanlegu efnisniðurstöðu málsins, kannske sérstaklega vegna þess að þeir samningar, sem gerðir voru á sínum tíma um álverið í Straumsvík, eru þannig úr garði gerðir að þeir tryggja ekki stöðu Íslands og Íslendinga sem vera skyldi. Þeir eru kannske dæmigerðir um það, hvernig fyrirtæki, sem byggir upp rekstur sinn með sama hætti og álverið í Straumsvík, kemur sér fyrir í litlu landi eins og Íslandi og býr þannig um hnútana að það er erfitt að koma við skýrum og skilmerkilegum vörnum þó að aðfinnsluvert athæfi sé á ferðinni. Það er einn þáttur þessa máls og ekki sá þýðingarminnsti. Ég ætla ekki að fara að ræða um þennan samning sérstaklega að öðru leyti, það hefur verið gert svo oft og ítrekað. En varðandi það, sem hv. þm. vék að, hvaða skaðabætur væru hugsanlegar í þessu efni eða reikningslegar niðurstöður, þá er það rétt, sem fram kom í máli hans, að sú viðmiðun, sem vera á á hráefnisöflun til álversins í Straumsvík, á samkv. samningi að vera hagað eins og um væri að ræða viðskipti milli óháðra aðila. Nú er það svo, að á súráli er ekki neitt markaðsverð sem slíkt. Það er öðruvísi háttað um þessa afurð en álið sem úr súrálinu er unnið. Það er matsatriði og þarf gaumgæfilegrar athugunar við og þar þarf að kveðja til fleiri aðila en íslensk stjórnvöld til að finna út hvert teljist eðlilegt viðmiðunarverð á súráli í viðskiptum óháðra aðila. Það er ekki síst af þessum sökum sem ég staðhæfi ekki hvað úr þeirri athugun muni koma. En ég vil þó leiða nokkrar líkur að því, hvert verð á þessari afurð geti talist, og vil víkja hér að því nokkrum orðum. Þa3 kemur fram í fréttatilkynningu ráðuneytisins í fyrsta lagi, eins og fram hefur komið, að við höfum borið saman fob-verð á útflutningi frá Ástralíu og innflutningsverð til Íslands. Þar kemur í ljós sá mikli munur, sem fram hefur verið dreginn, sem nálgast, ef reiknað er í íslenskum krónum á núgildi, um 30 milljarða kr. Það hefur ekki verið vefengt af Alusuisse eða talsmönnum ÍSALs hér, að þessar viðmiðanir séu réttar. Það eitt út af fyrir sig er merkileg niðurstaða og ætti að vera mönnum umhugsunarefni; að það hefur ekki verið vefengt. Þá er eðlilegt að spurt sé: Hvernig má það vera, að í viðskiptum landa í milli standist ekki opinberar upplýsingar um fob-verðmæti sem í öllum venjulegum viðskiptum eiga að vera sambærileg? Þar hefur Alusuisse reynt að bera fram tilteknar skýringar og um það mætti fara nokkrum orðum, en þær skýringar eru ekki vefenging á þeim talnagildum sem fram hafa verið reidd um þennan mikla mismun á fob-verði. Viðkomandi aðilar vilja hins vegar draga inn í þetta dæmi fjármagnskostnað, m.a. fjármagnskostnað sem þeir hafi orðið að leggja í til að standa undir fjárfestingu sinni í Ástralíu og þurfa að bera kostnað af, og vilja skýra þann mikla verðmismun, sem hér kemur fram, með þessum kostnaði. Ég læt hv. alþm. um að dæma hvort það séu skilmerkilegir og eðlilegir viðskiptahættir að á slíku sé byggt, - tilkostnaði sem ekki er reikningsfærður í viðkomandi landi og ekki mun vera auðvelt að henda reiður á. En ofan í þau efni verður eflaust farið nánar og þau mál munu væntanlega liggja nánar fyrir síðar. Ég ætla ekki núna að fara að dæma sérstaklega um þær skýringar sem fram hafa verið bornar af talsmönnum Alusuisse, að svo miklu leyti sem fram hefur komið til þessa dags. Ég vil þá víkja að súrálsverðinu sem slíku og hvaða ástæður við höfum til að halda að þar sé ekki um verð að ræða eins og vera ber milli óskyldra aðila. Ég vil þá rekja það í upphafi, að sá samanburður, sem hér er gerður af hálfu ráðuneytisins, nær allt aftur til ársins 1972 eða frá þeim tíma sem súrálsverksmiðjan í Gove tók til starfa, en talnalega höfum við tekið inn í töfluefni tímabilið frá 1974. Á fyrstu árunum kemur ekki fram sá mismunur á fob-verðmæti sem byrjar fyrir alvöru á árinu 1974 og haldist hefur til þessa dag. Eitt út af fyrir sig er það athyglisvert. Óskað var eftir því við alþjóðlegt endurskoðunarfyrirtæki, Coopers & Lybrand í London, á árinu 1974 að yfir reikninga ársins 1973, reikningsárs ÍSALs, yrði farið fyrir það tímabil. Endurskoðunarskrifstofan komst að þeirri niðurstöðu, að þar væri ekki neitt sérstakt athugavert. Virtist stemma það hráefnisverð sem upp var gefið á þeim tíma. Ári síðar eða á fyrri hluta ársins 1975 er farið fram á sams konar endurskoðun varðandi reikninga reikningsárs ÍSALs fyrir árið 1975 og þá er annað uppi á teningnum í sambandi við súrálsverð. Ég tel rétt að greina nokkuð frá því vegna þess að hv. fyrirspyrjandi vék hér að því máli sérstaklega og mun hafa komið að því með einhverjum hætti, ef ég hef skilið hann rétt, í sambandi við þessa könnun. Hann vitnaði ekki til gagna, sem voru lokagögn í þessu máli, í sambandi við mat á niðurstöðum ársins 1974, heldur hygg ég að hann hafi vitnað í skýrslu frá miðju sumri eða svo varðandi þetta. Að beiðni íslenskra aðila, Viðræðunefndar um orkufrekan iðnað, sem hafði fengið það verkefni að fara ofan í þessi mál og undirbúa sérstaklega upptöku samninga við Alusuisse vegna ýmissa þátta, bæði skattgreiðslna og raforkuverðs, var óskað eftir nánari upplýsingum frá endurskoðunarskrifstofunni varðandi þetta tiltekna ár. Ég leyfi mér - með leyfi hæstv. forseta - að vitna til þessarar skýrslu, sem dagsett er 3. okt. 1975, en verð að biðja forláts á því að ég les hér á ensku vegna þess að ég er ekki með íslenska þýðingu á þessu gagni fyrir framan mig og vil koma því hér á framfæri eins og það er orðað hjá þessu fyrirtæki. Er sú heimild veitt, herra forseti? Já. Þar stendur m.a.: „Accordingly the report, that in our opinion, the calculation on net profit of ISAL for the year ended 31st December 1974 is not in accordance with the requirements of section 27.04 of the Master Agreement. Consequently we do not consider that the amount of the tax credit claim as submitted by Alusuisse is justified.“ Þetta segir m.a. í þessu gagni og ég vitna frekar í sömu skýrslu: „We also point out that although we discussed a draft of our earlier report with representatives of ISAL and Alusuisse, we have not received any further comments or submissions which they may wish to make in relation to the final version of our report dated 29th August 1975. Subject to the foregoing, our tentative opinion is that, based on the information available to us, fair arm'slength prices for 1974 under the terms of section 27.04 of the Master Agreement would have been as follows: - 1974 US $ per tonne January to March 105, April to June 115, July to September 120, October to December 130“, þ.e. á bilinu frá 105 og upp í 130 Bandaríkjadollara á tonn á þessu tímabili. Og síðan víkja þeir að hvaða áhrif þessi breyting á viðmiðunarverðum hefði á hag fyrirtækisins á þessum tíma: „Effect on amount payable for alumina. The substitution of the prices in paragraph 4 for those paid by ISAL would have the following effect on the amount payable for alumina“. Heildarupphæðin, sem þar ætti að koma sem „Totat reduction“ er 3 160 432 dollarar og því er bætt við: „It will be seen, that the prices payed by ISAL for alumina diverged to a greater extent in the last two quarters of the year from those which we consider to represent arm's-length prices.“ Þetta svarar til 343 millj. 802 þús. kr. á þessu tímabili, en þetta er hins vegar ekki það sem hefði komið út sem lækkun á skattinneign fyrirtækisins, heldur voru þetta brúttótölur inn í reikninga sem hér var vitnað til, en niðurstaða fyrirtækisins í sambandi við þetta var sú sem hér segir: „Thus a reduction in the purchase price of alumina for 1974 totaling Icelandic kr. 343 802 632 would have the effect of increasing the profit for the year by Icelandic kr. 199 647 427 kr. while the remaining balance of Icelandic kr. 224 155 196 would reduce the value of the inventories in the balance sheet at 31st December 1974. Consequently although the amount of Icelandic kr. 224 155 196 would not affect the profits for the year ended 31st December 1974, the profitability of ISAL would be increased by that amount in 1975“. Og heildaráhrifin á skattgreiðslu á þessu tímabili: „Increase in tax payable translated to US dollars at rate of Icelandic kr. 99.3002 to US dollars being the average rate of exchange for 1974“ - voru 549 849 dollarar 79 cent sem niðurstöðutala miðað við þessa úttekt þeirra og lækkun á inneign sem þessu næmi. Þessar upphæðir lágu fyrir og voru til viðmiðunar og inni í umræðum um endurskoðun samninga á árinu 1975, sem leiddu til breytinga á fyrirkomulagi á skattgreiðslum í desember á því ári og einnig á raforkuverðinu á þeim tíma. Þannig liggur fyrir, að af hálfu þessa alþjóðlega endurskoðunarfyrirtækis, sem hafði gefið viðkomandi aðilum möguleika á að koma við athugasemdum sem ekki komu fram, var þarna um að ræða veruleg frávik frá verði á súráli milli óskyldra aðila. Þessi atriði komu sem sagt inn í þær viðræður sem á eftir fylgdu. Það er athyglisvert, að talsmenn fyrirtækisins og þar á meðal framkvæmdastjóri ÍSALs, hafa ítrekað í fjölmiðlum að undanförnu staðhæft annað, að það hafi ekki komið fram gagnrýni af hálfu opinberra aðila á reikningsfærslur félagsins þrátt fyrir endurskoðun. Ég bið hv. þm. um að taka eftir þessu, því að það stangast mjög greinilega á við það sem ég hef vitnað hér til. Íslensk stjórnvöld hafa eflaust vænst þess, að fyrirtækið mundi breyta um viðskiptahætti eftir þessa endurskoðun og eftir að gerðir höfðu verið nýir samningar um fyrirkomulag á skattgreiðslum, og hafa ekki talið ástæðu til að tortryggja það sérstaklega að þarna væri farið fram yfir eðlilegar viðmiðanir, þó að menn geti haft misjafna skoðun á því að sýna fyrirtækinu þann trúnað. Ég er ekki með þessum orðum að fullyrða hvað komi út úr endurskoðun þess tímabils sem síðan er liðið, en ég bendi á þær upplýsingar, sem fram hafa verið reiddar, og ég vil bæta þar við alveg sérstaklega að við höfum staðfestar upplýsingar um það frá Hagstofu Ástralíu, hvert sé meðalútflutningsverð á þessari afurð, súrálinu, frá Ástralíu á öllu þessu tímabili. Það er að finna í töflu 4, að ég hygg, í þeim gögnum sem fram voru lögð fyrir hv. þm. í gær. Hvað kemur út úr þeim samanburði? Jú, það kemur út úr honum að fob-verðið, sem upplýst er að verið hafi á útflutningi Alusuisse út úr Ástralíu, pendlar sitt hvorum megin við þetta meðalútflutningsverð. Það er á árunum 1974 fram á árið 1976 sem það liggur nokkuð yfir þessu meðalútflutningsverði, en síðan er það nokkru lægra. Þetta meðalútflutningsverð er sem sagt heildarverð frá þessum heimshluta í Ástralíu sem samkvæmt staðhæfingum, sem fram voru reiddar í dag, veitir ekki lítið af heildarsúráli í heimsviðskiptum. Ég taldi mig hafa þá tölu hér einhvers staðar nálæga, en það var staðhæft einmitt af framkvæmdastjóra álversins í Straumsvík. Ég vil ekki fara út af fyrir sig að leggja mat á heimildargildi þess, en ég heyrði það eftir honum haft í hádeginu að „frá Ástralíu sé fluttur út helmingur þess súráls sem er á vestrænum markaði“, svo orðrétt sé vitnað til orða framkvæmdastjórans í hádegisfréttum útvarpsins í dag. Nú er það einnig svo, að súrálsverksmiðjan í Gove er að 70 prósenthlutum í eigu Alusuisse, en að 30% hlutum í eigu ástralsks fyrirtækis, Gove Australia Ltd., og við teljum okkur hafa um það upplýsingar, að það verð, sem greitt er til þessa fyrirtækis, til þessa óskylda aðila í Ástralíu fyrir það súrál sem flutt er til Íslands, sé mjög nálægt meðalútflutningsverði á súráll frá Ástralíu eins og það liggur fyrir í hagskýrslum. Ég vil bæta því við til frekari stuðnings máli mínu og ábendinga af hálfu rn., að ástæða sé til að láta fara fram úttekt hjá hinu óháða alþjóðlega endurskoðunarfyrirtæki Coopers & Lybrand á því, hvað eðlilegt sé að telja viðmiðunarverð á súráti milli óskyldra aðila. Ég vil bæta því við, að ef lítið er til Noregs og innflutnings til Noregs á súráti á þessu tímabili frá Ástralíu hefur það legið á undanförnum 4–5 árum um 25% undir því sem verið hefur hingað til lands. Má þó ætla að viðskipti af því tagi, sem stundum eru kennd við fjölþjóðafyrirtæki, kunni að blandast inn í viðskiptin við Noreg. Ef lítið er til Japans, á cif-verðið til Japans frá Ástralíu, er munurinn á innflutningsverðinu hingað og innflutningsverðinu þar að meðaltali nálægt því 50% á árunum 1974–1977, að vísu minnkandi, en yfir 20% á árinu 1978, sem ég hef heimildir um. Ég held ég láti þessar upplýsingar, sem ég hef hér fram borið varðandi súrálsverð, nægja sem svar varðandi þann þátt sérstaklega. En ég tel að þegar um er að ræða útflutning frá Ástralíu á þessari afurð sé það eðlilegt af hálfu okkar Íslendinga að líta svo til, að þegar lítið er til viðskipta milti óháðra aðila sé ekki síst litið til þess lands og verðs sem þaðan kemur og meðaltalsverðið tel ég að segi þar sína sögu. Ofan í þessi mál verður farið af hinu alþjóðlega endurskoðunarfyrirtæki og ég hef sparað mér að kveða upp dóma um niðurstöður af því fyrir fram. Ég gat þess, að talsmenn Alusuisse hefðu ekki vefengt upplýsingarnar um samanburðinn á fob-verðunum, sem iðnrn. hefur lagt megináherslu á í framsetningu þessa máls. En í sambandi við skoðun hins alþjóðlega fyrirtækis á þessari vinnu hafa Coopers & Lybrand verið látnir fylgjast með þessari úttekt, rétt eins og ríkisendurskoðun hér heima sem hefur látið rn. í té frumgögn í sambandi við innflutning hingað allt þetta tímabil, farmbréf og reikninga sem eru útgefnir af Alusuisse. Þeir segja m.a. í niðurstöðum sínum - ég læt nægja að vitna aðeins í meginniðurstöðu sem kemur efnislega fram í fréttatilkynningu, með leyfi hæstv. forseta: „Samkvæmt athugun okkar á bráðabirgðaskýrslunni teljum við að heimildirnar, sem útreikningar aukningar súrálsverðs í sjóflutningi eru grundvallaðir á, eigi rétt á sér. Að tilskildum skekkjum, sem leiðrétta ber, sýnir athugun okkar á útreikningunum að tölurnar hafa verið rétt teknar upp úr gögnunum og tölfræðilegu upplýsingunum, sem vísað er til í bréfi þessu, og að útreikningarnir hafa verið gerðir á réttan hátt.“ En þeir eiga eftir að fara ofan í það fyrir rn. og leggja á það mat, rétt eins og þeir gerðu fyrir árið 1974, hvert þeir telji vera viðmiðunarverð á súráli milli óskyldra aðila. Þessi endurskoðunarskrifstofa hefur lofað að hraða athugun sinni og mun væntanlega gera það, þannig að niðurstöður hennar liggi fyrir innan nokkurra vikna. Við höfum talið sjálfsagt og eðlilegt að skrifstofan hafi samband við Alusuisse í sambandi við þetta mál, hlusti á rök þeirra og rannsaki gögn, sem þeir vilja leggja fram í sambandi við þetta mál, og þannig verði þetta byggt á hlutlægu mati þessa aðila, sem er virt og þekkt endurskoðunarfyrirtæki. Varðandi einn þáttinn, sem hv. fyrirspyrjandi vék að í máli sínu um kostnaðarverð súráls sem hlutfall af nettóverði áls, hef ég ekki hér fyrir framan mig tölulega útreikninga á því á undanförnum árum. Ég vil þó gefa vísbendingar um þetta atriði með því að vísa til þess, sem áætlað var þegar álsamningurinn var gerður 1967, hvað teldist vera eðlileg hlutdeild hráefnis frá Alusuisse í heildarumsetningu álversins í Straumsvík. Það var talið þá, þegar áætlanir voru gerðar um fyrirtækið, að það ætti að vera 38%, en á árinu 1975 kom í ljós að þetta hlutfall var ekki 38%, heldur orðið 57.7%. Á árinu 1978 var þetta hlutfall enn yfir 50%, eða 52.2%, og í fyrra 46.4%, eða langt yfir því sem áætlanir voru gerðar um á sínum tíma. En frekari upplýsingar um þessa þætti er sjálfsagt að afla. Það kemur fram af hálfu rn. og ríkisstj., að nauðsynlegt sé að endurskoða samningana um álverið í Straumsvík alveg sérstaklega með tilliti til orkuverðs og leita eftir breytingum á þeim samningum sem gerðir hafa verið um þetta, þannig að við fáum leiðréttingu á orkuverði sem hefur farið langt út fyrir alla eðlilega viðmiðum við orkuverðsþróun í heiminum á undanförnum árum. Það má rifja upp að gert var ráð fyrir að þetta hlutfall orku ætti að vera yfir 10% þegar áætlanir voru gerðar um fyrirtækið. En það var komið niður í 6.7% á árinu 1975 og hefur haldist þannig síðan, verið aðeins 6.7% af heildarrekstrarkostnaði fyrirtækisins á þessum tíma, bæði á árinu 1978 og 1979. En í áliðnaði í Noregi er orkuverð verulega hærra á þessu tímabili, þannig að miðað við árið 1978, þegar verðið hér á kwst. var 5.1 mills, (það er núna í 6.5 mills) var meðalverðið í áliðnaði í Noregi 8.42 mills á kwst., en ekki hið sama og reynt er að halda fram í umræðum um þessi mál hér nú. Ber þó að hafa í huga að það gegnir nokkuð öðru máli þegar viðkomandi iðnaður er í innlendri eigu, eins og meginhlutinn af áliðnaðinum í Noregi, og þjóðhagslegur arður af framleiðslunni verður eftir í landinu. Þegar hér er um að ræða erlenda aðila og erlent fyrirtæki, sem flytur út hagnað sinn að mestu leyti, er auðvitað þeim mun meiri ástæða til þess að orkan skili eðlilegu verði. Er auðvitað alveg sérstaklega knýjandi að það verði tekið upp með sanngirnisrökum okkar Íslendinga. Getum við þar vitnað til þeirrar umræðu og þróunar sem í gangi er erlendis um þessi efni. Nægir þar að nefna þá umræðu, sem nú er í gangi, og tillögur norsku ríkisstjórnarinnar um stefnu varðandi verðlagningu á orku þar sem norska ríkisstjórnin, ríkisstjórn norska Verkamannaflokksins, setur það fram í orkustefnu sinni í mars s.l. að eðlilegt sé að miða orkuverð við „Langtidsgrense“-kostnað, væntanlegt framleiðslukostnaðarverð orku í sambandi við nýja samninga um orkufrekan iðnað, en einnig ber að leita aðlögunar að sama marki varðandi eldri samninga. Því máli er ekki lokið þar í landi, en þess má geta, að Ný-Sjálendingar, sem um margt eru í svipuðum sporum og við Íslendingar, bæði með verulegt vatnsafl og jarðvarma, brutust út úr gömlum samningum um orkufrekan iðnað við erlend fyrirtæki á árinu 1977 og tókst að fá það hækkað með pólitískri samstöðu þarlendis, - ekki bara tvöfalda, heldur að fimmfalda orkuverðið í vissu tilvikum. Ég er ekki að leiða neinar getur að því, hverju ná má fram í sambandi við endurskoðun samninga um álverið í Straumsvík, en ég tel að niðurstaðan af því fari fyrst og fremst eftir því, hvaða samstaða tekst um það hér heima fyrir. Ég er mjög vongóður um að um það mál verði samstaða, bæði innan þings og utan, svo miklir hagsmunir eru hér í húfi fyrir okkur Íslendinga. Við þurfum að gæta þess í framtíðinni að tefla ekki á tvær hættur í þessum efnum og gæta þess hvað er að gerast í orkumálum umheimsins, hvaða breytingar eru að verða á viðmiðun orkuverðs. Herra forseti. Ég hef vikið að fáum atriðum sem ástæða væri til að nefna í sambandi við þetta stóra mál. Hv. fyrirspyrjandi vék að því, að það væri slæmt ef upplýsingar iðnrn. stæðust ekki í meginatriðum. Ég er honum alveg sammála um það. En ástæða er til að vænta þess, að þær upplýsingar, sem við höfum gefið upp, séu á rökum reistar, og það hefur ekki komið fram vefenging á því, að á fob-verðinu, sem á að standast samkvæmt öllum eðlilegum viðskiptum, er stórfelldur munur. Gagnrýni á því hefur ekki fram komið. Sú staðhæfing hlýtur því að standast í meginatriðum. Síðan geta menn litið á þau gögn sem fram verða dregin til skýringar á því og hvernig meta beri þá víðskiptahætti sem þar liggja að baki. Ég hef bent á einstaka efnisþætti máli þessu til stuðnings, bæði meðaltalsútflutningsverð frá Ástralíu, verð sem óskyldur aðili fær þar í hlut sinn í sambandi við útflutninginn til Íslands, og að innflutningsverðið á súráll til Noregs frá sama landi liggi verulega undir því sem gerist um verðið hingað til lands, sem hefur auðvitað veruleg áhrif á afkomu þessa fyrirtækis og þar með þær greiðslur sem því ber samningum samkvæmt að inna af hendi til íslenska ríkisins. Ég hef ekki verið að fara hér út í tölur í því sambandi, - ég tel það ekki nauðsynlegt á þessu stigi mála, það verður að koma í ljós, - en ég get upplýst það eitt í þessu efni, að ef miðað er við meðattalsútflutninginn frá Ástralíu á súráll á þessu tímabili væri hér um að ræða upphæðir sem eru eitthvað nálægt 8 milljónum dollara eða svo sem koma ættu í hlut okkar ef eitthvað slíkt reyndist uppi á teningnum. Um það vil ég ekki dæma, það verður annarra að líta á það mál. Reynt verður að hraða þeirri athugun og taka upp samninga, eins og um hefur verið rætt, við forráðamenn fyrirtækisins hið fyrsta um þetta mál og endurskoðun samninganna í heild, og ég vænti þess, að þar verði tekið á móti málflutningi og rökum okkar Íslendinga af sanngirni. Ég efast ekkert um að fyrirtækið sýni festu af sinni hálfu, en við hljótum að sýna festu þar á móti.



Herra forseti. Ég fagna því, að þessi umr. skuli fara fram í dag. Hún hefði raunar kannske fremur átt að fara fram í gær, ef hæstv. iðnrh. hefði viljað sýna Alþingi tilhlýðilega virðingu. Á sama augnabliki og hann heldur blaðamannafund eru að vísu settar í hólf alþm. upplýsingar um þetta athyglisverða mál. A.m.k. er það athyglisvert, hverjar sem staðreyndir kunna að reynast þegar það verður skoðað niður í kjölinn, en hann kaus hins vegar að halda blaðamannafund og sýna okkur þá vanvirðu að upplýsa okkur ekki áður um málið. Svo vildi til, að stóriðjumál voru á dagskrá Sþ. í gær. Þau fengust ekki rædd. Ég býst við að það hafi verið vegna þess að hæstv. iðnrh. hafði öðrum hnöppum að hneppa. Hann vildi fremur auglýsa sjálfan sig en gera Alþingi grein fyrir þessu máli, eins og honum bar þó skylda til. Það var þó bæði á dagskrá stóriðjutillaga Sjálfstfl. og eins iðnaðaráætlun hans sjálfs. Hvorugt fékkst rætt. En ekki nóg með það. Ég spurði hæstv. ráðh. að því í fundarbyrjun í gær hvort hann mundi nú ekki loks svara fsp. um virkjun Blöndu sem lengi hefur verið á dagskrá. Hann kvaðst ekki geta það, svaraði bara nei. Og þó er þingi að ljúka og ég hafði þó ætlast til að svar yrði gefið við því, hvað Blöndumálinu liði. Það mun vera mál allra sérfræðinga, að ákvörðun í þessu efni verði að taka ekki síðar en á næsta ári og þess vegna er vissulega ástæða til að alþm. haldi ráðh. við efnið og knýji fram svör um hvað eigi að gerast, ekki síst með hliðsjón af þeim yfirlýsingum sem hæstv. ráðh. hefur gefið um að ódýrasti virkjunarkosturinn væri að loka stærsta iðjuveri landsins. En ég fagna því, að þessi umr. hefur farið fram. Hins vegar er það alveg ljóst, að hæstv. iðnrh. gat í mun styttra máli og mun skýrara máli svarað fsp. þeim sem voru bornar fram. Það er árátta hæstv. ráðh., sérstaklega Alþb., að halda uppi stöðugu málþófi og þvæla um óskyld efni út og suður á sama tíma sem til þess er ætlast af okkur í stjórnarandstöðunni, að við greiðum fyrir framgangi mála. Það er verið að reyna að flækja þetta mál eins og önnur. Í stað þess að svara skýrum fsp. er hlaupið úr einu í annað. Um þetta mál má annars segja það, að ef þær upplýsingar, sem fram eru komnar af hálfu rn., reynast réttar er það bæði ánægjulegt og sorglegt. Það er ánægjulegt ef svo reynist að stóriðjusamningarnir séu miklu betri en við höfðum gert okkur grein fyrir, ef hagnaðurinn af álverksmiðjunni reynist miklu meiri en við höfðum fram að þessu vitað. Við höfum vitað að við fengjum greitt allt andvirði Búrfellsvirkjunar á nálægt 25 árum - héldum það upphaflega, það munu núna reynast 20 ár og eru þá dreifimannvirki innifalin - með því verði og þeim tekjum sem við vitum að við eigum. Ef það skyldi nú vera svo, að við ættum tugi milljarða að auki, sem við fengjum kannske á næstu vikum eða mánuðum greiddar samkvæmt samningum, þá er það auðvitað ánægjulegt. Hitt er auðvitað hryggilegt, ef það skyldi reynast svo, að stórfyrirtæki eins og Alusuisse hefði brotið á okkur samninga. Þá er vissulega ástæða til þess, að Íslendingar sameinist um að taka hraustlega á móti. Ég lýsi því hér með yfir, að ekki skal standa á mér og ekki skal standa á neinum af þm. Sjálfstfl. að taka þátt í því, ef á daginn kemur að samningar hafi verið brotnir. Nú er það að vísu svo, að það getur verið álitamál hvernig túlka eigi ákveðin samningsákvæði. Það vita allir menn og við kannske ekki síst lögfræðingarnir, sem þykjumst ýmislegt kunna. Það kemur fram í einu af þeim bréfum sem hér var lesið upp af hæstv. ráðh., - hann þurfti að tala hér erlendar tungur og sýna að hann kynni fleiri móðurmál en íslensku og þýsku, og var það í hæsta máta ósmekklegt, því að auðveldlega var hægt að skýra frá efni þessa bréfs án þess að lesa það upp frá orði til orðs, og líklega einsdæmi í þingsögunni að þetta hafi verið gert, - en í bréfinu segir umbúðalaust, að það sé annað uppi á teningnum samkvæmt þessu bréfi frá 3. okt. 1975 en segir í aðalsamningnum. Þeir eru ekkert að draga neitt dul á það, að þeir telja að þarna sé um samningsbrot að ræða. Það þarf þá náttúrlega að kanna það. En hæstv. ráðh. er að undirbúa mál sitt og segir hér: Samningarnir eru ekki þannig úr garði gerðir að líklegt sé að hald sé í þeim - eða eitthvað í þá áttina. Hann byrjar á að lýsa því yfir á Alþingi að samningarnir, sem íslendingar hafi gert við þetta fyrirtæki, séu þannig að það sé kannske allt í lagi fyrir þá að fara í kringum þá. Hvernig er nú aðstaða þeirra manna, sem eiga að sækja mál Íslendinga, að hafa slíkan ráðh.? Þetta er byrjun þessa máls, en það er ýmislegt fleira sem er athyglisvert í málflutningi hæstv. ráðh. Ég held að það geti varla verið tilviljun, að þessi hæstv. ráðh. segir að allt hafi verið í lagi 1974 þegar upplýsinga var aflað, en síðan: En það er allt annað uppi á teningnum 1975 þegar málin eru skoðuð. - Skyldi það vera tilviljun, að þá var hæstv. núv. forsrh. orðinn iðnrh. en áður var flokksbróðir núv. hæstv. iðnrh. í því sæti? Ég held að það sé ekki tilviljun. En þetta vekur auðvitað spurninguna um hverju hæstv. forsrh. geti svarað miklu frekar en hæstv. iðnrh. Á þessu tímabili, 7 ára tímabili eða svo, er hæstv. forsrh. iðnrh. þessa lands í meir en helming tímabilsins. Ég minnist þess ekki að hafa nokkurn tíma heyrt um að þarna væru einhver misferli á ferðinni. Ef ég hefði heyrt það hefði ég krafist þess að rannsókn færi fram. Að vísu lýsir nú hv. þm. Kjartan Jóhannsson því yfir, að hann hafi varað ríkisstj. við í þessu efni tvisvar á þessu tímabili. Og ég er honum þakklátur fyrir að hafa gert það. Hann sýndi fram á, að svo væri, með því að vitna í skýrslur. Ég heyrði þetta aldrei, ekki svo ég muni. Sat ég þó í sama þingflokki og þáv. iðnrh. Þess vegna er auðvitað alveg óhjákvæmilegt að hæstv. forsrh., þáv. iðnrh., greini frá því, hvað var að gerast á þessum árum. Hann hlýtur að vita það betur en hæstv. núv. iðnrh. Og ég treysti ekki hæstv. núv. iðnrh. til að túlka þessi mál á sinn hátt, miðað við það sem maður hefur heyrt frá honum í mörgum málum öðrum. Þess vegna hlýtur það að vera skylda hæstv. forsrh. og krafa okkar hv. þm. að hann komi hér í ræðupúltið á eftir og geri grein fyrir gangi þessara mála. Hæstv. iðnrh. segir að það sé annað uppi á teningnum 1975. Þá segir hið breska fyrirtæki að framkvæmd þessa máls sé ekki í samræmi við aðalsamninginn. Það, sem ég er núna að segja, er raunar í samræmi við það sem hæstv. iðnrh. var að dylgja með í ræðunni frægu um daginn. Þá sagði hann eitthvað í þá áttina, að það hefði verið ömurleg aðkoman í iðnrn. 1978, það væri nú eitthvað annað eftir að hann tók við. Ég skal viðurkenna að ég man þetta ekki orðrétt en ég get sótt þetta á eftir og fengið ráðh. það. Ég á ræðu hans skrifaða hér. - Efnislega var það ömurleg aðkoma. Það var kannske ekki það orð, en efnislega var það það sem ráðh. sagði. Við það stend ég og skal sýna honum á eftir. Það var sem sagt beinlínis skotið á hæstv. forsrh. En það var dálítið athyglisvert, að þeir, sem eru farnir að kynnast þessum hæstv. ráðh. svolítið og fylgjast með tilburðum hans, veittu því athygli fleiri en einn og fleiri en tveir, að hann hrökk allt í einu við og mundi eftir því, að þessi maður var nú orðinn húsbóndi hans. Og hann sneri blaðinu við. Hann hætti í miðjum klíðum. Það sáu menn á andliti hans. Það var ekki orðið tímabært enn þá að segja hæstv. forsrh. fyrir verkum í einu og öllu, eins og þó var kennt þar sem núv. hæstv. iðnrh. lærði sín fræði. En sleppum þessu. Það var getið hér um að innflutningsverð í Japan á súráli lægi fyrir. Ég mundi nú halda að næsta skrefið í þessu máli væri að reyna að afla upplýsinga um innflutningsverð á súráli frá öllum þeim löndum sem það flytja inn. Ég hygg að það muni vera rétt, sem hæstv. ráðh. sagði, að fast heimsmarkaðsverð sé ekki á þessari vöru. Fyrirtækin eru ekki mjög mörg, en þau eru mjög stór. T.d. voru ekki byggðar 20 álbræðslur á Íslandi þó að sumum hafi dottið það í hug. Ég skal ekki eyða löngum tíma í það, en það var rangt með farið af Magnúsi Kjartanssyni þá, að mér hefði dottið það í hug eða haldið því fram. Hins vegar er málið það, þrátt fyrir allt, að helmingurinn af þessum fyrirtækjum er nú kominn hér. Þá var verið að byggja eina litla álbræðslu. Nú er búið að fimm eða sexfalda hana. Nú er kominn kísilgúr og nú er komið kísiljárn eða hvað það nú heitir. Þessi iðnvæðing er í gangi. Ég átti kannske aldrei að segja að þeir hefðu skrökvað þessu. Ég átti bara að monta af því, að þær yrðu þessar 20 eða jafngildi 20 kannske eftir 10-20 ár, sem betur fer. Ég þarf ekkert að biðja afsökunar á einu eða neinu í því sambandi. Ég ætla þá að víkja örfáum orðum að því, sem fram kom í ræðum þeirra sem á undan mér hafa talað. Hv. þm. Kjartan Jóhannsson bendir á það, að hann hafi staðhæft í júlí 1974, að eitthvað væri athugavert við verðlagningu súráls, og hann hafi í ágúst 1975 lýst ugg sínum um að svo væri. Þess vegna er spurningin: Hvernig hefur verið fylgst með málum frá 1975 eftir að þessi aðvörun kom fram tvívegis? Þeirri spurningu beini ég til hæstv. forsrh., sem þá var iðnrh., en ekki til hæstv. iðnrh., enda treysti ég honum ekki til að svara því. Hins vegar leyfi ég mér að spyrja hæstv. iðnrh. að því, hvernig fylgst hafi verið með málum fram til 1974 í ráðherratíð Magnúsar Kjartanssonar. Á þeim tíma, sem hér um ræðir, hafa allir iðnrh. verið stuðningsmenn núv. ríkisstj. - vænti ég. Ég veit þó ekki um Magnús Kjartansson. Hann hefur ýmislegt gagnrýnt í seinni tíð og séð í gegnum ýmislegt, svo að það er kannske ekki öruggt að hann styðji þessa ríkisstj. Ég geri þó ráð fyrir því. Þetta er sem sagt allt í hendi núv. ríkisstj., að upplýsa málið algerlega niður í kjölinn, og á því eigum við heimtingu og við skulum ganga eftir því skref fyrir skref að þeir upplýsi málin, séu ekki með neinar dylgjur, enga útúrdúra, engar málalengingar, heldur útskýri beint hvað var gert á þessum árum. Var fylgst með þessu og með hverjum hætti í ráðherratíð Magnúsar Kjartanssonar? Var fylgst með þessu og með hverjum hætti í ráðherratíð hæstv. forsrh.? Við krefjumst þeirra svara. Við sjálfstæðismenn höfðum ekki hugsað okkur að taka þetta mál upp utan dagskrár í dag. Við höfum reynt að greiða fyrir þingstörfum og ekki tafið tímann, og við höfðum ekki hugsað okkur að gera það vegna þess að þessi mál eru öll á dagskrá á morgun. Við ætluðum ekki fyrr en þá að gagnrýna það framferði ráðh. að hlaupa út frá þessum umr. til að ræða málið við aðra, en neita að tala við okkur, eins og hann gerði í gær. Þessi mál verða sem sagt á dagskrá á morgun. Ég treysti því, að hæstv. ráðh. svari t.d. fsp. minni um Blöndu, og ég treysti því, að framhald umr. um stóriðjumál Sjálfstfl. fari fram opinberlega, a.m.k. verði málinu vísað til nefndar áður en þing fer heim, og þess vegna skal ég stytta mál mitt. Það er talað um að samstöðu þurfi í þessum málum. Ég er innilega sammála hæstv. ráðh. um það, komi á daginn að samningar hafi verið sniðgengnir, - ég hygg traustir, öruggir, ákveðnir samningar. Það er frumskylda okkar allra að vera ekki að reyna að draga samningana í efa ef við ætlum að leita réttar okkar samkvæmt þeim, a.m.k. ætti ráðh. að hlífa okkur við því að hlusta á slíkt oftar en hér í dag. Auðvitað verður að vera full samstaða. Af Sjálfstæðisflokksins hálfu er það ekki einungis sjálfsagt mál, heldur beinlínis ósk, að hann fái að fylgjast með þessu máli. Stjórnarandstaðan í Alþfl. á líka heimtingu á að fá að fylgjast með og fá spilin á borðið. Hvað er satt í þessu máli? Við sáum hér upphlaup í sambandi við Flugleiðir. Ég vona að ekkert slíkt sé hér á ferðinni. Það átti að drepa það fyrirtæki. Það var búið að koma því inn hjá fólkinu, - ég var farinn að trúa því áður en ég kynnti mér skjölin sem nefndarmaður hér, ég hafði ekki fylgst með nema bara eins og hver annar borgari, að þetta fyrirtæki væri gjaldþrota, ætti ekki fyrir einu eða neinu og jafnvel að þar hefði verið um misferli að ræða. Það mál var hreinsað fyrir það m.a. að við Sjálfstæðismenn tókum þátt í því að krefjast svara um allt þannig að allt lægi fyrir hreint. Við vitum að það fyrirtæki á í erfiðleikum, en ég held að menn haldi því ekki fram núna að þar hafi verið um eitthvert blóðugt svindl að ræða. Mér dettur ekki í hug að halda því fram, að hringar reyni ekki að hagræða málum stundum, en ég hefði haldið að óreyndu að það gæti verið heppilegra fyrir þetta fyrirtæki, af því að það hefur fastar skattgreiðslur hér, en stighækkandi víðast annars staðar, að færa hagnað hingað en héðan í burt. En ef þeir taka hagnaðinn „í hafi“, eins og sagt er, þá fer ég að skilja, ef þeir þurfa hvergi að telja hann fram. Þetta er sameiginlegt áhugamál ástralskra og íslenskra yfirvalda. Auðvitað eigum við að biðja áströlsk yfirvöld að hjálpa okkur við að upplýsa þetta mál. Herra forseti. Ég þakka fyrir að hafa fengið að taka hér til máls og skal ekki tefja tímann lengur.



Herra forseti. Í þessum umr. hefur mín verið getið sem iðnrh. á árunum 1974–1978 og af því tilefni vil ég segja hér örfá orð. Það var haustið 1974, nokkru eftir að ég tók við starfi sem iðnrh., að ákveðið var að taka upp viðræður við Alusuisse um endurskoðun á samningnum. Það var tvennt sem fyrir okkur vakti: Annars vegar að fá endurskoðuð ákvæði samningsins um skattgreiðslur eða framleiðslugjald og hins vegar endurskoðun á orkuverðinu. Í sambandi við þetta er rétt að taka fram, að það þótti ástæða til þess þá að óska eftir endurskoðun frá endurskoðunarfyrirtæki sem naut og nýtur alþjóðlegrar viðurkenningar, Coopers & Lybrand í London, - endurskoðun á súrálsverðinu árið 1974. Niðurstaða þessa fyrirtækis varð þá sú, að súrálsviðskipti Alusuisse væru ekki í fullu samræmi við ákvæði aðatsamningsins. Þessar ítarlegu viðræður um breytingar á samningnum við Alusuisse leiddu til þess, að verulegar breytingar fengust Íslendingum í hag á þessu tvennu: Annars vegar breyting á reglum um skattgreiðslur. Ég hef ekki við höndina tölur um það, hverju þessar breytingar hafa skilað síðan Íslandi í hag, en það er ljóst að skattgreiðslur fyrirtækisins eru mun meiri síðan en verið hefði eftir gamla samningnum. Samningsákvæði um orkuverðið sem ÍSAL skyldi greiða til Landsvirkjunar fékkst endurskoðað og orkuverðið hækkað verulega. Ég hef fengið upplýsingar frá Landsvirkjun um það, hver tekjuaukinn hafi orðið af þessari breytingu frá 1975. Niðurstaðan er sú, að á þessum sex árum síðan - sennilega að árinu í ár meðtöldu - hafi heildartekjuauki okkar numið 8.7 milljörðum kr. frá því sem verið hefði eftir hinum eldri samningi.



Herra forseti. Ég vil fyrst úr af orðum hæstv. forsrh. segja að það væri mjög æskilegt að fá úttekt á því, hvernig skattlagning hafi komið út samkvæmt hinni endurskoðuðu skattlagningarreglu annars vegar eða hefði komið út samkvæmt hinni eldri, þannig að menn velkist ekki í neinum vafa um hver munur hafi verið á þessum tveimur skattlagningaraðferðum. Ég óska eftir því, að það verið gert. Það er ljóst að tekjuauki til Landsvirkjunar var verulegur af þessari breytingu, en hins vegar liggur ekki fyrir - eða ég minnist þess ekki að hafa séð nokkurs staðar úttekt um það - hvernig skatturinn kæmi út miðað við þessar tvær mismunandi aðferðir. Ég þakka þau svör sem hæstv. iðnrh. gaf við ýmsum spurningum mínum, þó að margt af því væri æðimagurt. Hann hafði það til málanna að leggja varðandi almennt súrálsverð, að innflutningsverð til Noregs væri lægra en hingað, að sama gilti um Japan - hann nefndi tölurnar 25% fyrir Noreg og 20% fyrir Japan - og vitnaði síðan nokkuð til heildarmeðalverðs á útflutningi frá Ástralíu samkvæmt útflutningsskýrslum. Þetta hrekkur, trúi ég, heldur skammt til að verja mál okkar að því er súrálsverðið varðar, en engu að síður eru þetta upplýsingar. Ég stóð í þeirri meiningu, að hæstv. ráðh. hefði meiri og haldbetri upplýsingar fram að reiða í þessum efnum en þetta eitt, svo mikilvægt sem það er að á þessu máli verði haldið traustlega og af festu og ekki verði úr vindhögg, eins og ég sagði áðan. Ég verð líka að segja það varðandi það yfirlit sem ráðh. gaf úr skýrslu Coopers & Lybrand varðandi útflutningsverðið frá Ástralíu og innflutningsverðið hingað, að ég gat ekki heyrt annað en í því fælist einungis staðfesting á því, að menn kynnu samlagningu og frádrátt. Það er að vísu algengt um endurskoðunarskýrslur að þær séu af því tagi, en að því er grundvallaratriði varðar sýndist mér ekki vera neitt í þeirri yfirlýsingu, ekki í því, sem ráðh. las a.m.k., sem staðfesti neitt annað en að menn kynnu þessar einföldu reiknireglur. En ég vil ítreka þá ósk mína, að ráðh. dreifi þessari skýrslu til þm. svo að þeir þurfi ekki að velkjast neitt í vafa um hver umsögnin hafi verið. Ef skýrslan er svo löng að ekki sé hægt að lesa hana upp hér held ég að rétt sé að útbýta henni hér. Alla vega óska ég eftir því, enda valdi ráðh. að verja tíma sínum til annars en lesa efni þessarar skýrslu. Hæstv. ráðh. sagði að ég hefði sagt að það væri slæmt ef þær upplýsingar, sem fram voru lagðar, stæðust ekki. Þetta er rangt. Ég sagði að það væri slæmt ef þær dygðu ekki. Ég hef á engan hátt dregið í vafa að upplýsingar um útflutningsverð frá Ástralíu og innflutningsverð til Íslands í þeim gögnum, sem hér hafa verið lögð fram séu réttar. Ég get tekið undir það, að „kúnstug“ bókfærsla er notuð í Ástralíu. En sannleikurinn er sá, að það er á grundvelli hins almenna súrálsverðs sem við verðum að flytja kröfur okkar, og þess vegna hélt ég að hæstv. ráðh. hefði meira fram að færa í þeim efnum en það sem hér hefur komið í ljós. Ég verð að vona hans vegna að hann eigi meira í pokahorninu, þó að ég hefði ætlað honum að upplýsa deildina fyllilega um vitneskju sína í þessum efnum og leyna engu. En það var önnur spurning sem ég bar líka fram, hvernig hefði verið fylgst með þessum málum á árunum 1974–1975. Hæstv núv. forsrh. og fyrrv. iðnrh. upplýsti lítið um það annað en að samningar hefðu verið endurskoðaðir og það var nú, held ég, deildinni kunnugt um. En mér finnst það „kúnstugt“ ef afstaðan hefur verið sú sem komið hefur fram í máli hæstv. iðnrh., að eftir þessar endurskoðunarskýrslur, sem hann rakti hér, hefði ríkisstj. farið að treysta fyrirtækinu alveg sérstaklega og vænst þess, að það mundi bæta ráð sitt, - eftir að kemur í ljós, að samningurinn er ekki haldinn, og alþjóðlegt endurskoðunarfyrirtæki bendir á að það sé ekki farið eftir ákvæðum samningsins, þá komist þáv. hæstv. iðnrh. að þeirri niðurstöðu, að nú sé gersamlega ástæðulaust að fylgjast lengur með fyrirtækinu. Ég hef aldrei vitað að yfirvöld höguðu sér svona, að ef brot komi í ljós eigi að gera ráð fyrir að slíkt brot muni aldrei endurtaka sig. Þetta finnast mér ákaflega furðuleg vinnubrögð. Þetta gerist á sama tíma og við höldum úti feikilegu skatteftirliti sem er með nefið niðri í hvers manns koppi út af því hverju hann eyðir í viðhald og hverju hann eyðir í ýmsa smáliði. Það er kroppað í þetta og fleiri hundruð milljónir fara í að strika út slíka smáliði hjá smáfólki hér á Íslandi. En í þessu máli, þar sem allt verður talið í hundruðum milljóna, eins og hæstv. iðnrh. gat um áðan, sá hæstv. þáv. iðnrh. ekki neina ástæðu til þess að fylgjast neitt frekar með úr því að fyrirtækið var einu sinni búið að brjóta af sér. Mér þykir alveg fráleitt að menn byggi störf sín á þessum forsendum. Ég tel fyllilega ástæðu til þess, að fram fari úttekt á þessu máli, eins og hæstv. iðnrh. kom inn á og ég ræddi líka í upphafsræðu minni áðan. Ég segi bara: Þótt fyrr hefði verið. Og það hörmulega í þessu öllu saman er það, að sé ekki fylgst með gangi þessa máls jafnóðum felur það í sér stórkostlega hættu á því, að hagsmunir Íslands séu fyrir borð bornir gersamlega, því ákvæði samningsins ætla mönnum að koma athugasemdum sínum jafnóðum á framfæri, alveg eins og í öðrum almennum viðskiptum. Ég ítreka fsp. mína um það hvernig þessu eftirliti hafi verið háttað því ég fæ mig varla til að trúa því, að ekki hafi verið fylgst með þessum málum á þessu tímabili. Ég fæ mig ekki til að trúa því að ráðh. hafi starfað á þeim grundvelli sem hæstv. núv. iðnrh. hefur gefið í skyn. Ég vil endurtaka það, að hafi samningar verið sviknir verður að taka á því sem slíku og af mestu hörku. En það er auðvitað stórvarasamt fyrir okkur ef það, sem hér er að gerast, reynist vera vindhögg. Það var þess vegna sem ég óskaði eftir frekari upplýsingum frá iðnrh., sem ég verð því miður að segja að hafa reynst heldur magrar.



Herra forseti. Ég skal ekki hér fara að ræða efnislega um það mál sem hér er til umræðu utan dagskrár og er til komið vegna fréttatilkynningar iðnrn. varðandi Íslenska álfélagið. Það er rétt, sem hér hefur komið fram hjá öllum sem um þetta mál hafa rætt í þessum umr., að þetta mál er mjög þýðingarmikið og það er mjög alvarlegt.  En það er einmitt með tilliti til þessa sjónarmiðs sem ég tel að það sé ákaflega þýðingarmikið, að öll málsmeðferð þessa máls sé sem best og vönduðust. Og það er varðandi það sem ég vildi segja nokkur orð hér, en ekki efnishlið málsins. Það er ljóst af því, sem liggur fyrir, að það hefur þegar farið mikil athugun fram á þessu máli bæði hérlendis og í Ástralíu. Af því að Ástralía er ekki á næstu grösum við okkur geri ég ráð fyrir að það hafi verið gerðar sérstakar ráðstafanir til að vinna að þessu máli á þeim vettvangi. Ég vil því leyfa mér að spyrja hvort iðnrn. hafi sent í þessu skyni sérstaka sendinefnd til Ástralíu til að vinnu í þessu máli. Ef svo er, hverjir hafa skipað þá sendinefnd? Þá hefur það komið fram, að iðnrh. hefur haft samband við Alusuisse út af þessu máli og mér skilst að Alusuisse hafi fengið gögn þau sem fyrir hendi eru um málið. Ég vek athygli á því, að í fréttatilkynningu ríkisstj. er þess getið, að á fundi ríkisstjórnar Íslands hinn 9. des. s.l. hafi mál þetta verið tekið til meðferðar. Ég skil það svo, að eftir að þessi ákvörðun ríkisstj. 9. des. um að beita sér í málinu var tekin hafi verið haft samband af hálfu iðnrn. við Alusuisse. Spurning mín er sú: Hvenær var þetta samband haft og hvenær fékk Alusuisse gögn í hendur varðandi þetta mál? Það mun líka vera staðreynd í þessu máli, að eftir að Alusuisse fékk þessi gögn í hendur hafi komið hingað til landsins fulltrúi frá Alusuisse til að ræða málið við iðnrn. Ég leyfi mér að spyrja hæstv. ráðh.: Hvenær kom þessi fulltrúi til landsins? Og í framhaldi af því: Hve langan tíma hafði Alusuisse til þess að athuga þetta mál áður en iðnrn. gerði það heyrinkunnugt? Þá vil ég enn fremur spyrja hæstv. iðnrh. hvort það sé rétt, að Alusuisse hafi lofað skriflegu svari varðandi þetta mál. Ef svo er leyfi ég mér að spyrja hæstv. iðnrh. hvort þá hefði ekki verið hyggilegt að bíða eftir svari Alusuisse áður en málið var gert heyrinkunnugt með fréttatilkynningu iðnrn. Ég spyr ekki um þetta að tilefnislausu, því að mér skilst að hæstv. iðnrh. hafi lýst því yfir á blaðamannafundi í gær, að þetta mál allt þarfnaðist nákvæmari rannsókna en gerðar hafa verið áður en viðræður hefjist við Alusuisse, og mér skilst að hæstv. ráðh. hafi lýst því yfir, og það kom fram í máli hans fyrr í þessum umr., að það mundi verða krafist endurskoðunar á samningum Íslands og Alusuisse. Herra forseti. Mér er mjög örðugt að halda máli mínu áfram þegar ég er í annarri hvorri setningu að spyrja hæstv. ráðh. spurninga, en hann hvergi nærri. Má ég doka við?

Aðeins doka við meðan hæstv. ráðh. greiðir atkv. í Nd.

- Hæstv. ráðh er kominn og ég verð því að gera ráð fyrir að hann hlýði á mál mitt. Hæstv. ráðh. sagði í blaðaviðtali í gær að hann teldi að það gæti e.t.v. liðið mánuður áður en niðurstöðutölur endurskoðunarfyrirtækis lægju fyrir, - þess endurskoðunarfyrirtækis sem rn. fær sér til aðstoðar í þessu máli. Út frá þessum staðreyndum spyr ég hæstv. iðnrh. hvort það hefði ekki verið rétt að bíða með að gera þetta mál heyrinkunnugt þangað til nánari upplýsingar lægju fyrir. Þessa spyr ég hæstv. ráðh. að gefnu tilefni, vegna þess að hann hefur í máli sínu lagt áherslu á að nú gildi að fara með gát og vanda hvert skref í þessu máli. Um það erum við sammála. Hæstv. ráðh. hefur lagt sérstaka áherslu á það, eins og ég kom inn á í upphafi máls míns, að það væri nauðsynlegt að við Íslendingar hefðum samstöðu og sem nánasta samvinnu í þessum efnum. Með tilliti til þessa vil ég leyfa mér að spyrja hæstv. iðnrh. hvort hafi verið leitað eftir slíkri samvinnu og samstöðu við stjórnarandstöðuna í sambandi við athuganir og rannsóknir þær sem fram hafa farið á þessu máli. Mér er ekki kunnugt um það, en ég spyr. Í þessu efni hef ég líka aðra spurningu, sem er enn þýðingarmeiri og veit að því sem fram undan er. Ég spyr hæstv. ráðh.: Hvernig hugsar hann sér að hafa samvinnu við stjórnarandstöðuna og stefna að samstöðu okkar Íslendinga í þessu máli? Hefur hann hugsað sér að taka upp beinar viðræður við stjórnarandstöðuna um framhald þessa máls, eða kann að vera að hann hafi hugsað sér að sett verði upp einhvers konar samstarfsnefnd þar sem eigi sæti bæði fulltrúar ríkisstj. og fulltrúar stjórnarandstöðunnar? Mundi þá þessi samstarfsnefnd fylgjast með gangi þessara mála og allri framvindu? Ég hef leyft mér að spyrja hæstv. ráðh. þessara spurninga, því að ég geri mér grein fyrir að það er ekki nægilegt að hafa góðan vilja í þessu efni og hafa ásetning um það, að við Íslendingar eigum að standa saman í þessum málum, heldur verður að snúast svo við að það séu gerðar beinar ráðstafanir til að svo megi verða.



Herra forseti. Vegna þeirra umr., sem orðið hafa hér um málið eftir að ég talaði fyrr í dag, vil ég víkja að fáeinum atriðum, en skal reyna að miða það fyrst og fremst við þær fsp. sem fram hafa komið og ég tel rétt að víkja að nokkrum orðum í máli mínum. En um efnisatriði málsins í víðara samhengi held ég að sé ekki þörf á að fjölyrða á þessu stigi. Ég vil þá fyrst koma að örfáum þáttum sem hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson vék að í sínu máli. Hann kvartaði í upphafi yfir því, að málið skyldi ekki hafa verið kynnt hér á Alþingi með formlegum hætti og tekið upp þannig. Ég svara honum með því að benda á að sá háttur, sem á var hafður, að senda alþm. yfirlit um þetta, auk þess að kynna þetta fjölmiðlum, var valinn með tilliti til þeirra anna sem ríkja hér á þinginu í síðustu þingviku fyrir jólin. Ég taldi að málin kæmust efnislega ekki síður til skila með því að menn fengju gögn í hendur samdægurs og málið var kynnt fjölmiðlum. Það var því ekki til að sýna Alþingi neina vanvirðu sem sá háttur var á hafður. Vil ég þó gjarnan taka undir að þetta mál er það stórt að við venjulegar kringumstæður hefði mjög komið til álita að gera grein fyrir því einmitt á hv. Alþingi í upphafi. Það, sem rétt er að víkja að varðandi mál hv. þm. frekar, er fsp. hans um hvernig fylgst hafi verið með málum á þeim tíma sem þessi viðskipti hafa staðið yfir, súrálskaup á vegum Alusuisse frá Ástralíu og flutningar þess hingað til Íslands. Ég tel mig raunar þegar hafa vikið að því máli. Í tíð tveggja ríkisstj., þ.e. ríkisstj. sem sat 1971–1974 og ríkisstj. sem tók við 1974, fór fram endurskoðun á reikningum fyrirtækisins m.a. með tilliti til kaupa á þessari afurð. Í fyrra skiptið var það þáv. iðnrh., Magnús Kjartansson, sem beitti sér fyrir þessu, að því er varðaði uppgjör ársins 1973. Í tíð dr. Gunnars Thoroddsen iðnrh. var málið svo tekið til athugunar, reikningsuppgjör var tekið til athugunar af umræddri endurskoðunarskrifstofu að því er varðaði reikningsárið 1974. Þegar hefur komið fram að í ljósi þeirrar endurskoðunar fóru fram samningaviðræður um mikilsverða þætti álsamningsins svokallaða sem leiddu til verulegra breytinga á honum, - breytinga sem voru ótvírætt til hagsbóta fyrir okkur þó að margir hefðu að sjálfsögðu viljað ná lengra í því máli fyrir okkar hönd. Fyrir Íslenska álfélaginu hf. er stjórn þar sem íslenska ríkið hefur tvo fulltrúa af sjö, að mig minnir. Þeirra hlutverk er að fylgjast með málum innan fyrirtækisins. Mér er kunnugt um að á síðustu árum a.m.k. hafa fulltrúar ríkisins gert bæði athugasemdir við reikningshald og borið fram fyrirspurnir og óskir um breytta uppsetningu á reikningum fyrirtækisins, þannig að gleggra kæmi fram m.a. kostnaður aðfanga í reikningshaldinu. Þau mál hafa einmitt verið til meðferðar í stjórn ÍSALs á þessu ári. Mikil völd hefur sú stjórn ekki, þar sem þetta er dótturfyrirtæki Alusuisse, en þó er það umræddra fulltrúa ríkisins að bera fram óskir þar fyrir ríkisins hönd. Ég vildi segja það til viðbótar við málflutning hv. þm. Eyjólfs Konráðs Jónssonar, að vissulega gætti nokkurra mótsagna í málflutningi hans, en ég tók þó sérstaklega eftir því, að hann lagði á það áherslu að nást þyrfti samstaða um málið og ekki mundi skorta stuðning af hálfu þm. Sjálfstfl. til að ná fram okkar hagsmunum ef í ljós kæmi að samningar hefðu verið sniðgengnir. Hv. 2. þm. Reykn., sem talaði aftur í umr., vék að því, að það hefði einmitt verið ástæða til þess að fylgjast nánar með málum vegna þess sem fram kom við endurskoðun reikninga ársins 1974. Það er auðvitað alltaf matsatriði hvernig eða hversu oft á að kveðja til slíka alþjóðlega endurskoðun. Það er ekkert lögboðið um það í sambandi við fyrirtæki, og eins og ég gat um í ræðu minni geri ég ráð fyrir að menn hafi reiknað með því eftir upptöku mála og samninga sem lokið var í árslok 1975, að fyrirtækið stæði við samninga með eðlilegum hætti. Nú reynir á það við þær athuganir, sem fram hafa farið yfir þetta tímabil, hvernig þeim málum hefur í reynd verið háttað. Auðvitað hvetur það, sem fram hefur komið í þessu máli bæði fyrr og síðar, til árvekni af okkar hálfu í viðskiptum við erlenda aðila sem eru hluthafar í atvinnurekstri okkar og atvinnulífi. Varðandi þá athugun sem nú stendur yfir á vegum endurskoðunarskrifstofunnar Coopers & Lybrand mun innan ekki langs tíma koma frá henni greinargerð og þá geri ég ráð fyrir að málið liggi skýrar fyrir og frá því verði greint. Það, sem fyrirtækið fyrst og fremst var að leggja mat á og ég greindi hér frá, voru reikningsfærslurnar varðandi útflutningsverðið frá Ástralíu og innflutningsverðið hér, að þar væri eðlilega að samanburði staðið og þau talnagildi reyndust rétt sem þar væru fram borin. En það sem í framhaldinu er sérstaklega að unnið, er að afla upplýsinga um það atriði, sem skiptir auðvitað mjög miklu efnislega, þ.e. hvað telja megi eðlilegt verð súráls á þessu tímabili í viðskiptum milli óskyldra aðila. Ég vil þá víkja að nokkrum spurningum sem hv. 4. þm. Vestf. beindi til mín. Einnig hann hvatti til samstöðu í málinu og undirstrikaði stærð þess, þýðingu þess og að það væri auðvitað viðkvæmt mál. Ég tek undir þau orð hans. Að sjálfsögðu munu íslensk stjórnvöld leggja áherslu á að halda þannig á málum að okkar hagsmunum sé sem best borgið. Ríkisstj. hefur gert sinn fyrirvara, hefur áskilið sér allan rétt í sambandi við málið, en ekki fullyrt neitt um efnislegar niðurstöður á meðan athugun þess fer fram. Hv. þm. spurði um það, hvort gerður hefði verið út leiðangur af hálfu íslenskra stjórnvalda til Ástralíu. Það er rétt til getið hjá honum. Rn. sendi þangað mann til að vinna að þessum málum og fara ofan í þau, Inga R. Helgason hæstaréttarlögmann, sem fór þangað á vegum rn. og átti viðræður við áströlsk stjórnvöld og stofnanir eins og hagstofu Ástralíu og aflaði margháttaðra gagna og vitneskju varðandi þessi efni og flutti með sér heim hingað. Það var að sjálfsögðu nauðsynlegt skref í athugun þessa máls, að það yrði kannað þannig á vettvangi af aðila af hálfu rn. Í öðru lagi spurði hv. þm. um það, hvort Alusuissefyrirtækið hefði fengið gögn um um málið, og alveg sérstaklega, hvenær haft hefði verið samband við það þannig að því bærust þessi gögn. Því er til að svara, að þegar eftir ríkisstjórnarfund þar sem um þessi mál var fjallað, 9. des. s.l., voru fyrirtækinu send meginefnisatriði málsins í telexskeyti, þannig að það barst því samdægurs, og jafnframt var gerður út maður til að flytja því þessi gögn með formlegum hætti til formlegrar móttöku og fylgiskjöl og annað sem ekki hafði borist með telexþræði. Sá aðili afhenti þau gögn á fimmtudagsmorgni 11. des., eftir að hafa tafist lítillega í flugi. Í framhaldi af því ákvað fyrirtækið Alusuisse að senda hingað til lands fulltrúa sinn, Edwin Weibel, „senior vicepresident“, eins og hann er kallaður, og við höfum nefnt hann aðstoðarforstjóra fyrirtækisins, sem átti viðræður við rn. s.l. laugardag þar sem farið var yfir málið og borin voru fram af þeirra hálfu þeirra viðhorf og túlkun málsins. Þau hafa einnig efnislega komið fram m.a. í fréttatilkynningu rn. Í þessum viðræðum var ekki frá því gengið sérstaklega, að skrifleg svör kæmu fram frá fyrirtækinu innan einhvers tiltekins tíma, en gert var ráð fyrir að viðræður færu fram milli aðila um málið og Alusuisse var greint frá því af rn. hálfu. Þá höfðu verið bornar fram óskir um að endurskoðunarskrifstofan Coopers & Lybrand fjallaði um málið og hefði það til vinnslu, og rn. vildi stuðla að því að sjónarmið Alusuisse kæmust þar á framfæri og yrðu tekin með í athugun mála. Hv. þm. spurði um það, hvort ekki hefði verið skynsamlegt að bíða með frásögn af málinu af hálfu iðnrn. og stjórnvalda eftir því að niðurstaða slíkrar athugunar lægi fyrir að nokkrum vikum liðnum. Það var mat okkar, að rétt væri að greina frá efnisatriðum málsins eins og þau liggja fyrir að þessari gagnaöflun lokinni, vegna þess kannske sérstaklega að vitneskja um málið var komin á margra hendur og fyrirspurnir lágu bæði hjá mér og fleiri af hálfu fjölmiðla um þetta efni frá aðilum sem töldu sig vita um það, þ. á m. frá dagblöðum, og ég taldi að það væri rétt efnislega og vegna málsmeðferðar að staða málsins lægi fyrir framreidd af íslenskum stjórnvöldum þannig að engar getsakir væru á ferðinni um þetta mál eða ekki kæmu fram neinar misvísandi upplýsingar sem hefðu aðeins getað orðið til tjóns fyrir báða málsaðila ef þær hefðu komist á kreik. Ég held að hv. þm. geri sér ljóst að um mál af þessu tagi, þar sem margir aðilar koma að, verður ekki þagað lengi þannig að ekki komi fram um það nokkur vitneskja, og það er að sjálfsögðu með tilliti til þess, að niðurstaða málsins liggur ekki fyrir að öðru leyti en því, að íslensk stjórnvöld hafa áskilið sér allan rétt í málinu og hafa óskað eftir því að samningaviðræður yrðu teknar upp, ekki aðeins um þá þætti málsins, sem snúa að súrálsinnflutningi hingað og því sem því tengist, heldur einnig varðandi samninginn um íslenska álverið í heild sinni og þá ekki síst með orkuverðið í huga. Hv. 4. þm. Vestf. spurði einnig um það, hvort búið væri að móta stefnu um það, hvernig á málinu yrði haldið áfram. Það hefur ekki verið gert í einstökum atriðum að öðru leyti en því, að málsgögn liggja fyrir hjá þeirri endurskoðunarskrifstofu sem oft hefur verið nefnd. En það mun reynt að haga málsmeðferð þannig að vitneskja um framvindu málsins komi fram með eðlilegum hætti og að slíkt samráð verði haft um málið að það geti fremur orðið til að sameina en sundra í sambandi við málsmeðferðina, svo sem veruleg nauðsyn er á og fram hefur komið hjá öllum þeim, má ég segja, sem lagt hafa orð í belg í þessari umræðu. Ég ítreka að málið er viðamikið og það varðar mikla hagsmuni fyrir okkur. Það skiptir miklu að málsmeðferðin verði ítarleg og vönduð og sem best samstaða náist um einstaka þætti. En ábyrgðin hlýtur að sjálfsögðu að vera á hendi íslenskra stjórnvalda, sem með málið fara fyrir hönd lands og þjóðar.



Herra forseti. Ég get ekki fallist á þá skýringu hæstv, iðnrh., að hann hafi valið þann kost að fara með málið í blöðin vegna hinna miklu anna hér í þinginu. Eins og ég gat um í frumræðu minni voru stórmál á sviði iðnaðar til umr. eða áttu að vera til umr. - voru á dagskrá - í Sþ. í gær. Það var ekki hægt að ræða þau vegna fjarveru hæstv. iðnrh. þar sem hann var að koma fréttum út án samráðs við Alþingi og áður en þm. fengju nokkuð um það að vita. Auðvitað lá beint við að koma þessum upplýsingum á framfæri við þær umr. sem hæstv. ráðh. átti að vera við samkv. sinni embættisskyldu og láta sitja fyrir öðru, þ. á m. stórmál eins og tillaga sjálfstæðismanna um stóriðjumál, hans eigin tillaga um iðnþróun, fsp. um Blönduvirkjun og fleiri stórmál. Það varð að eyða tímanum hér, í þessari síðustu viku fyrir þinghlé, í smávægileg málefni, orðræður sem máttu gjarnan bíða og hefði vel verið hægt að taka fyrir á kvöldfundi. Það var auðséð að Sþ. var meira og minna starfslaust vegna þess að ráðh. gegndi ekki þingskyldu sinni, af því að hann þurfti að koma þessu máli út sem áróðursmáli sínu. Fram hjá því verður ekki gengið. Ég spurði að því í frumræðu minni hvernig fylgst hefði verið með málum 1971 til 1974 og svo aftur frá 1974 til 1978. Ég spurði hæstv. iðnrh. að því, hvernig fylgst hefði verið með málinu á fyrra tímabilinu. Ég spurði hæstv. forsrh. hins vegar að því, fyrrv. iðnrh., iðnrh. á seinna tímabilinu, hvernig fylgst hefði verið með málinu. Hann kom hér í pontuna og sagðist gera það vegna þess að hans hefði verið getið, og þá bjuggust menn við að hann ætlaði að svara spurningunum um þetta. En það kom ekkert svar, - algjör véfrétt. Eitthvað hafði verið rætt um raforkuverð og kannske breytingar á samningum o.s.frv., en ekki kom fram hvað gert hefði verið þegar það lá fyrir með bréfi 3. okt. 1975 að framkvæmd mála væri ekki í samræmi við aðalsamninginn, eins og hæstv. iðnrh. komst að orði og raunar var í því bréfi sem hann las upp á enskunni. Ég get ekki séð annað en það sé lágmarkskrafa að hæstv. forsrh. svari því, hvað var gert frá 3. okt. 1975 og til þess dags er hann lét af störfum sem iðnrh. Ef ekkert var gert á að segja það. Það er ekki hægt að skjóta sér undan því. Ef eitthvað hefur verið gert eigum við heimtingu á að vita hvað það hafi verið. Ég held að menn hljóti að vera sammála um að hæstv. forsrh. verði að svara þessum spurningum, þó hann hafi nú lengi færst undan að svara spurningum hv. alþm. Úr því að svo vel vill til, aldrei þessu vant, að hæstv. forsrh. gegnir þingskyldum sínum með því að sitja hér mikinn hluta dagsins og hlusta á þessar umr. getur hann ekki skotið sér undan því að svara. Var t.d. fulltrúum ríkisstj. í stjórn ÍSALs uppálagt að rannsaka málið? Það er fyrsta spurning. Var ríkisendurskoðun uppálagt að rannsaka málið, hæstv. forsrh.? Voru ráðnir einhverjir sjálfstæðir sérfræðingar til að rannsaka málið, hæstv. forsrh., erlendir eða innlendir? Gerði rn. sjálft eitthvað í málunum til að rannsaka það, hæstv. forsrh.? Ég get ekki skilið að það sé hægt að komast hjá því að svara svo einföldum spurningum sem þessum. Það er ákvörðun, held ég , allra hér inni að þetta mál eigi að rannsaka niður í kjölinn. Ef hæstv. forsrh. sjálfur ætlar strax í upphafi að færast undan því að svara jafneinföldum spurningum og þessum, hvernig eigum við þá að komast til botns í málinu? Hæstv. iðnrh. kemur hér og segir: Í tíð Gunnars Thoroddsens var málið tekið til endurskoðunar. Hver var sú endurskoðun? Hæstv. iðnrh. var ekki beðinn að svara þessari spurningu. Það var hæstv. forsrh. sem var beðinn um að svara henni. Og ég er að spyrja núna: Hvað var gert? Hvernig stendur á þessum drætti ef málið er svona alvarlegt, þetta athæfi sem svo er nefnt og svo er túlkað, stórsvindl, ef allt er satt sem fram hefur verið borið, þegar það liggur fyrir 3. okt. 1975? Var ekkert gert, hæstv. forsrh.? Fáum við svör við svona einföldum spurningum? Mér finnst ekki unnt að ljúka þessum umr. öðruvísi en hæstv. forsrh. láti svo lítið að svara. Ef ekkert var gert á hann að segja okkur það. Ef hann lét eitthvað gera eigum við heimtingu á að fá að vita það. Kannske kemur hæstv. forsrh. hér á eftir og grípur til stjórnarskrárákvæða eða stjórnskipunarlaga eða þingvenja og hann sé ekkert skyldugur til að svara einu eða neinu. En fólkið er farið að hlusta á þögn hæstv. forsrh. Það er m.a. þögn þessa manns sem gerir það að verkum, að allt þjóðlífið er að sligast, atvinnumál, fjármál. Það er stjórnleysi í þessu landi. Og þegar upp kemur mál sem hæstv. iðnrh. telur eitthvert stærsta hneykslismál, - hann hlýtur að telja það, maðurinn, og það er það ef allt er satt sem borið er á Alusuisse, - og hæstv. forsrh. getur ekki, iðnrh. í þau fjögur ár sem þetta var að gerast, sagt okkur eitt einasta aukatekið orð, þá er það hneyksli. Það er meira að segja stórhneyksli ef svo fer að þessari umr. ljúki án þess að hæstv. forsrh. svari einföldustu spurningum, t.d. þeirri: Lét hann einhverja sérfræðinga athuga, hvort verðið hér væri, eins og segir í aðalsamningnum, eðlilegt verð í viðskiptum milli óskyldra aðila, eða gerði hann bókstaflega ekki neitt? Ekki minnist ég þess, að hann hafi látið sína flokksmenn í þingflokki Sjálfstfl. vita um að þarna gæti verið eitthvað óhreint í pokahorninu eða kannske stórhneyksli, eins og nú er talið að þetta mál sé. Ég ætla ekki að vera dómari í þessu máli. Mig vantar allar upplýsingar til þess. Auðvitað verður gagnaðilinn að fá að bera af sér sakir og koma fram með sínar skýringar ef einhverjar eru. En ég ætla að krefjast þess, að þeir, sem valdir eru til æðstu trúnaðarstarfa í hinu íslenska lýðveldi, þó það væru ekki æðri trúnaðarstörf en að hafa verið í fjögur ár iðnrh., hvað þá þegar viðkomandi maður er nú orðinn hæstv. forsrh. lýðveldisins, - þá ætla ég að krefjast þess, að þeir svari. Ef forsrh. svarar ekki verður þögn hans hrópandi.



Herra forseti. Hv. síðasti ræðumaður, Eyjólfur Konráð Jónsson, spurðist áðan fyrir um afskipti mín af málum Alusuisse eða Straumsvíkurverksmiðjunnar meðan ég var iðnrh. Í stuttu svari skýrði ég frá því, sem ég tel mikilsvert, að þó að samningurinn væri gerður til mjög langs tíma með bindandi ákvæðum um orkuverð og skattlagningu voru teknir upp samningar um að endurskoða þessi ákvæði með þeim árangri að verulegar breytingar fengust á hvoru tveggja, þannig að það hefur fært Íslendingum verulegt fé til viðbótar við það sem hefði orðið samkvæmt fyrri ákvæðum, og varðandi orkuverðið fékkst sú mikilvæga breyting, að þessi tekjuauki nemur í lok þessa árs 8.7 milljörðum ísl. kr. Þetta kemur hv. þm. Eyjólfi Konráð ekkert við. Hann talaði um að ég hefði verið að hreyfa við einhverjum samningum. Þetta er mál sem skiptir hann engu. Þó að Íslendingar hafi haft hagnað af þessari endurskoðun samninganna og þeim árangri, sem þar fékkst, og þannig hagnast um marga milljarða á þessu árabili kemur það Eyjólfi Konráð ekkert við. Nei, hann spyr um hvort ég hafi ekki sett rannsókn á hverju ári, sérstaka rannsókn, á Alusuisse. Það er orðinn mikill áhugi hjá þessum hv. þm. á að Alusuisse sé undir sérstakri rannsókn á hverju ári. Málin liggja einfaldlega þannig fyrir, sem þessi hv. þm. virðist ekki vita eða gleyma eða þegja um, að vitanlega eru sérstakir endurskoðendur fyrir þetta fyrirtæki sem endurskoða allar gerðir stjórnarinnar og alla reikninga. Það er furðulegt ef alltaf á að vantreysta þessum endurskoðendum þannig að á hverju ári eigi að fyrirskipa að erlend endurskoðunarfyrirtæki skuli yfirfara þetta allt saman. Ríkið hefur fulltrúa í stjórn ÍSALs og auk þess eru þar tveir endurskoðendur sem fjalla um þessi mál. Því aðeins að eitthvað sérstakt komi fram frá stjórnarmönnum eða frá endurskoðendum, sem gefi tilefni til sérstakrar endurskoðunar, fer hún fram. Þetta hefur gerst í þrjú skipti sem þetta alþjóðlega endurskoðunarfyrirtæki hefur verið beðið um sérstaka athugun. Þriðja endurskoðunin fer fram núna og niðurstöðu af henni er að vænta bráðlega.



Herra forseti. Ég skal aðeins segja fáein orð. Ég á minna vantalað við þann ráðh., sem ég gerði fsp. til, hæstv. iðnrh., en hv. 5. landsk. þm. á við hæstv. forsrh. Það er vegna þess að hæstv. iðnrh. svaraði beint þeim mörgu spurningum sem ég lagði fyrir hann. Ég sé ekki ástæðu til að ræða þau svör. Sum gætu gefið tilefni til þess, en ég ætla ekki að gera það nú við þessar umræður. Ég sagði að hann hefði svarað öllum spurningum, nema þó einni. Þess vegna stend ég upp núna og vildi freista þess að fá svar við þeirri spurningu hjá hæstv. ráðh. Ég spurði með tilliti til þeirrar miklu áherslu, sem hæstv. ráðh. leggur á að það sé samstaða hjá okkur Íslendingum í samningum og viðskiptum við Alusuisse, hvort hann ætlaði að gera beina ráðstafanir til að koma slíkri samvinnu og samstöðu á milli ríkisstj. og stjórnarandstöðunnar, og ef hann ætlaði að gera einhverjar ráðstafanir, hvaða ráðstafanir hann ætlaði að gera, hvort það kæmi til greina m.a. að setja upp einhvers konar samstarfsnefnd í þessu þýðingarmikla máli þar sem ættu sæti bæði fulltrúar ríkisstj. og stjórnarandstöðunnar. Ég leyfi mér, með tilliti til þess að ég fékk ekki svar við þessari spurningu, að ítreka hana í þeirri von að hæstv. iðnrh. svari henni.



Herra forseti. Ég skal vera örstuttorður. Hæstv. forsrh. svaraði að vissu marki óbeint fsp. mínum. Hann fór aftur að tala um samninga, nýtt raforkuverð o.s.frv. Ég hafði ekkert spurt hann um það. Ég vissi um það og fagnaði því auðvitað að við fengum þarna bætta samninga. Það var mjög þakkarvert og é skal minnast þess lengi að hann náði þeim samningum. Ég var bara ekki að spyrja um þá. Það var enginn að spyrja um þá. Það, sem var verið að spyrja um, var hvað hefði verið gert þegar hið breska fyrirtæki tilkynnir bréflega 3. okt. 1975 að það telji ekki að þessi viðskipti séu í samræmi við aðalsamninginn. Ég er að spyrja um hvað þá var gert. Það er sagt, að auðvitað sé ekki hægt að vera að hnýsast ofan í hagi þessa fyrirtækis sífellt - eða eitthvað í þá áttina. Þá er fengið óbeint svar. Það var ekkert gert í málinu. Og fyrir þann tíma hafa kannske ekki verið tilefni, á ráðherratíma Magnúsar Kjartanssonar, til að aðhafast. Ég veit það ekki. En þarna virðist þó hafa verið tilefni - og á sama hátt þær tvær athugasemdir sem hv. þm. Kjartan Jóhannsson upplýsti að hann hefði gert. Þetta er liðin tíð. Við skulum ekkert vera að fárast um það eða erfa það. Við vitum þá hvar við stöndum í þessu og ég skal ekki halda áfram neinum frekari deilum um það. En hitt stendur óbreytt, að hæstv. núv. iðnrh. smjattaði á því hér, að það hefði verið annað uppi á teningnum, þegar hæstv. forsrh.var iðnrh., en áður hafði verið. Ég hef kannske misskilið hann, en þetta orðalag punktaði ég hjá mér. Mér fannst hann vera að sneiða að hæstv. núv. forsrh. Ef svo er ekki skal ég gjarnan taka þau orð aftur. Hins vegar langar mig til, úr því að mér sýnist á hæstv. iðnrh. að hann ætli að taka til máls, að ráðh. segi hv. þdm. frá því, hvaða mótsagnir það hafi verið sem mér skilst að hafi verið margar í ræðu minni. Hann sagði: Þar voru t.d. margar mótsagnir. - Alla vega talaði hann í fleirtölu. Hvaða mótsagnir voru í ræðu minni, hæstv. iðnrh.? Væri hægt að fá svar við því núna? Það er hægt að slá fram slíkum fullyrðingum, en mér þætti vænt um að fá það eitthvað rökstutt. Ég vil hafa góða samvinnu um athugun þessa máls og samstöðu. Telur einhver að upphaf þess: að hlaupa inn í fjölmiðlana í gær, skrópið úr þinginu í gær, hafi verið heppilegt upphaf góðrar samvinnu allra stjórnmálaflokkanna? Hefði ekki verið hugsanlegt að láta þingflokkana fá að sjá þessi mál, eins og gert er venjulega þegar leitað er eftir góðri samvinnu, eða a.m.k. að koma fyrst með málið inn í þingið? Nei, það liggur alveg ljóst fyrir, að hæstv. iðnrh. ætlaði sér alls ekki að hafa neina samvinnu við stjórnarandstöðuna um þetta mál. Hann er búinn að sanna það sjálfur með atferli sínu. Hann snýr við blaðinu núna, vegna þess að við krefjumst þess að fá að fylgjast með málinu og fá að hafa samstarf um það.



Herra forseti. Það eru aðeins örstuttar athugasemdir vegna þess sem fram hefur komið. Í sambandi við þá meinbugi, sem taldir voru liggja fyrir vegna reikningsfærslu Íslenska álfélagsins fyrir reikninga árið 1974, eins og fram hefur komið í umr. í dag, þá voru þau mál til framhaldsmeðferðar á vegum aðila sem fjölluðu um þá samninga sem leiddir voru til lykta í desember 1975. Þeir voru þar áframhaldandi á dagskrá samkvæmt þeim málsgögnum sem ég hef séð um þetta efni. Varðandi framhald málsins taldi ég mig hafa svarað fsp. hv. 4. þm. Vestf. Ég greindi honum frá að málið væri nú til meðferðar hjá umræddri og títtnefndri endurskoðunarskrifstofu og þaðan væri að vænta grg. innan ekki langs tíma. Ég geri ráð fyrir að gerð verði grein fyrir því. Og þegar málsatvik liggja ljósar fyrir tel ég sjálfsagt að það verði tekið til athugunar, með hvaða hætti megi tryggja sem besta og eðlilegasta meðferð málsins, einnig þannig að stjórnarandstaðan og almenningur fylgist með meðferð þess. En ég er ekki með tilteknar tillögur þar að lútandi á þessari stundu. Ég tel mig hafa svarað þessari fsp. hér með þeim hætti sem ég tel rétt hér og nú. Í sambandi við spurninguna um að kynna málið í þinginu í gær hefur komið fram að það er vissulega álitamál. Það var ekki vilji minn eða ásetningur að vera að skrópa frá þingstörfum. Ég sá ekki betur en það væru ein 35 mál - a.m.k. var það langur listi - á dagskrá Sþ. Ég gerði ráð fyrir að þar væri af nógu að taka þ6 að ég kæmi ekki inn í þá umr. Nefnd var fsp. sem ég hefði ekki verið tilbúinn að svara hér í þinginu, þ.e. varðandi Blönduvirkjun. Hún bíður svars, það er alveg rétt. Hún hefur verið á dagskrá þingsins. Við hv. 5. landsk. þm. vorum á mjög fjölmennum fundi norður í Húnaþingi fyrir skömmu þar sem þessi mál voru til umræðu, og ég býst við að honum sé ljós staðan í því þýðingarmikla máli engu síður en mér, og hann geti getið sér nokkuð til um hvert verða muni efnisinntak þeirra svara sem hægt er að gefa við þeirri fsp. En það er sannarlega margt á dagskrá þingsins núna og brýnt að þingstörf geti gengið greitt þá fáu daga sem eftir eru til jólahlés. Ég ætla ekki að orðlengja þessa umr. hér frekar, ekki að lengja mál mitt.

Það eru mótsagnirnar ráðh.

Ég ætla ekki að gera það frekar að umræðuefni nú. Það getum við lesið okkur til um.



Herra forseti. Ég segi eins og ýmsir aðrir góðir ræðumenn: Ég ætla ekki að vera langorður. En það eru fáeinar athugasemdir sem ég tel ástæðu til að koma á framfæri og þá ekki síst með tilliti til þeirra ummæla sem hæstv. forsrh. hafði uppi fyrir skömmu. Hann gerði sérlega mikið mál úr því, að hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson einkum og sér í lagi væri að heimta allsherjarendurskoðun á reikningum fyrirtækisins á hverju einasta ári. Ég skal ekki segja nákvæmlega hvað fyrir hv. þm. Eyjólfi Konráð Jónssyni vakti í þessum efnum, en þegar ég spurðist fyrir um með hverjum hætti hefði verið fylgst með málefnum ÍSALs á þessu tímabiti, frá 1974, gerði ég það auðvitað í framhaldi af þeim umræðum og þeim ummælum sem ég hafði uppi um að á árunum 1973–74 hefði komið í ljós að það væri sérstök ástæða til að fylgjast með aðföngum, þ.e. súrálsverðinu. Var þó ærin ástæða til vegna eðlis þessara samskipta og hversu miklir fjármunir eru í húfi. Ég hef haldið því fram í ræðum mínum, að nauðsynlegt væri að menn héldu vöku sinni á hverjum tíma, einkum að því er þetta atriði varðar. Ég hef tiltölulega takmarkaðan áhuga á að fá að vita hversu vel menn standa sig í samlagningu og frádrætti í hinni venjulegu bókfærslu. Þar liggja ekki stóru tölurnar. Þar liggja ekki þeir möguleikar til undanbragða sem við þurfum að vera vakandi fyrir á hverjum tíma. Það, sem ég átti við, og ég trúi að það hafi líka vakað fyrir hv. þm. Eyjólfi Konráð Jónssyni, var hvernig menn fylgdust með alveg sér í lagi súrálsverðinu og reyndar verði á aðföngum almennt. Til þess þarf ekki allsherjarendurskoðun á hverju ári á öllum reikningum fyrirtækisins. Ég veit að á meðan ég sat í stjórn fyrirtækisins litum við á það sem sérstakt hlutverk okkar að reyna að fylgjast með þessu eftir mætti. Þess vegna gerði ég bærum yfirvöldum á hverjum tíma grein fyrir því, hvernig þessi mál væru. Þarf ég ekki að rekja það nánar, það gerði ég í upphafsræðu minni. Ég varaði við þegar mér sýndist þróunin ekki vera eins og eðlilegt væri. Því hefur í raun og sannleika verið svarað afdráttarlaust, að ekkert af þessu hafi verið gert, og það enn þá afdráttarlausar, finnst mér, með þeim hætti að snúa út úr ummælum eins og hæstv. forsrh. gerði áðan, nefnilega að leggja þetta út þannig að menn væru að biðja um allsherjarendurskoðun. En þetta gefur svo tilefni til að spyrja, úr því að ekkert var gert í þessum efnum og það á þeirri forsendu að fyrirtækið hefði brotið af sér 1974 og þess vegna hlyti það að verða góða barnið ævinlega framvegis, því að það eru framreidd, eins og það heitir víst nú orðið, svör í þessu efnum: Hvernig er þá hugmyndin að halda á stöðugu eftirliti? Hvernig er hugmyndin að sjá til þess, að menn haldi sífelldlega vöku sinni í þessu efni í framtíðinni? Ég vænti þess a.m.k., að þessi umr. hafi leitt það í ljós afdráttarlaust, að nauðsyn beri til að menn haldi vöku sinni í þessum efnum og þetta þurfi ekki að vera uppákoma á áratugs fresti eða 8 ára fresti eða hvað það nú er. Ég verð svo að segja það að öðru leyti, að þau svör, sem hér hafa fengist, eins og þau hafa verið framreidd af ráðh., hafa verið heldur gagnslítill málsverður. Þau hafa litlu bætt við þekkingu okkar, en þó einhverju, á þessu máli. Ég bar fram ýmsar fsp. í upphafi. Það hefur lítið bæst í svör við þeim við þær löngu umr. sem hér hafa átt sér stað. Það eina, sem í rauninni hefur fram komið og virðist liggja alveg á ljósu, er að það hafi ekkert verið gert sérstakt til þess að fylgjast með fyrirtækinu allar götur síðan 1974. Það eru auðvitað uggvænlegar upplýsingar í sjálfu sér. En að því er varðar stöðu málsins, eins og það er núna, og frekari gögn til að styðja mál okkar í þessum efnum, þá finnst mér það hafa verið heldur þunnt og of takmarkað sem svarað var. En ég legg áherslu á, að að þessu máli verði unnið skynsamlega, og ég segi það og endurtek, að reynist hér vera um pretti að ræða verður auðvitað að taka á því sem slíku og af fyllstu hörku, en það væri líka mjög slæmt fyrir okkur ef þetta reyndist vindhögg.



Herra forseti. Iðnn. þessarar hv. deildar hefur haft til umfjöllunar frv. til l. um breyt, á lögum nr. 83/1974, um verðjöfnunargjald af raforku, sbr. lög nr. 99/1979, um breytingu á þeim. Þetta frv. felur í sér framlengingu um eitt ár á gildistíma laga um verðjöfnunargjald af raforku, en ráðh. er þó heimilt samkv. 1. gr. frv. að lækka gjaldið úr 19%, eins og það er nú, í 16% frá og með 1. júlí 1981. Gert er ráð fyrir að gjaldinu verði skipt eins og nú er, þ.e. á milli Orkubús Vestfjarða, sem fær 20%, og Rafmagnsveitna ríkisins, sem fá 80%. Innheimta verðjöfnunargjalds á árinu 1979 nam 2 milljörðum 686 millj. kr., í fjárlögum 1980 er gert ráð fyrir að gjaldið nemi 3 milljörðum 875 millj. kr. og samkv. fjárlagafrv. 1981 er gert ráð fyrir 5.5 milljörðum kr. Ég lít svo á, að öllum hv. þm. sé vel kunnugt um eðli og tilgang þess verðjöfnunargjalds sem hér er um rætt þannig að um það þurfi í sjálfu sér ekki að fara mörgum orðum. Að vísu hefur oft verið gagnrýnt að verðjöfnunargjald af raforku verki ekki til verðjöfnunar, þ.e. að gjaldið leggist hlutfallslega ofan á grunnverð rafveitna og því hærra sem grunnverðið er því hærra sé gjaldið. Eins og fram er tekið í aths. með frv. hefur verið í athugun hvort rétt sá að breyta verðjöfnunargjaldinu í fast gjald á orkueiningu. Ég vil geta þess, að á fund iðnn. kom Kristján Jónsson rafmagnsveitustjóri ríkisins. Einnig barst n. bréf frá Sambandi ísl. rafveitna, en tekið er fram í bréfinu að Samband ísl. rafveitna leggist gegn álagningu svonefnds verðjöfnunargjalds af raforku sem nú er fyrir, og tetur að leysa beri fjárhagsvanda Orkubúsins og Rafmagnsveitna ríkisins með öðrum hætti. Sambandið telur þó þá stefnu stjórnvalda spor í rétta átt að leggja Rafmagnsveitum ríkisins fé til vissra framkvæmda. í bréfinu er bent á að fleiri raforkufyrirtæki eigi við fjárhagsvanda að etja og er Rafveita Siglufjarðar nefnd sérstaklega í því sambandi. Niðurstaða iðnn. Ed. er hins vegar sú, að frv. verði samþykkt óbreytt. Fjarverandi afgreiðstu málsins var Egill Jónsson, en Kjartan Jóhannsson skrifar undir með fyrirvara. Í bréfi Sambands ísl. rafveitna er vikið sérstaklega að Rafveitu Siglufjarðar, eins og ég áður gat um. Enda þótt sú áminning hefði ekki komið er iðnn. þessarar hv. deildar vel kunnugt um að Rafveita Siglufjarðar á við fjárhagsörðugleika að stríða og hafa um. af því þungar áhyggjur. Þegar verðjöfnunargjaldið var til umræðu á liðnu ári komu forsvarsmenn Rafveitu Siglufjarðar á fund iðnn. þessarar hv. deildar og lýstu fjárhagsörðugleikum Rafveitu Siglufjarðar og óskuðu eftir því, að bætt yrði úr þeim vanda með því að veita Rafveitu Siglufjarðar hlutdeild í því fé sem verðjöfnunargjaldið gefur. Nefndarmenn töldu þá ekki fært að gera þetta að tillögu sinni. Hins vegar töldu nm. ljóst að Rafveita Siglufjarðar ætti við fjárhagserfiðleika að etja, og lagt var til að stjórnvöld aðstoðuðu við að leysa þann vanda með sérstökum aðgerðum. Við umfjöllum málsins nú hefur iðnn. komist að sömu niðurstöðu. Því miður hefur lítið eða ekkert gerst í því að treysta fjárhag Rafveitu Siglufjarðar, en nm. leggja áherslu á það nú sem fyrr, að það verði gert hið allra fyrsta, þ.e. að bæta aðstöðu og treysta rekstrargrunn Rafveitu Siglufjarðar. Að gefnu tilefni vil ég segja frá því hér, að mér er kunnugt um að forsvarsmenn Rafveitu Siglufjarðar hafa staðið í viðræðum allra síðustu daga við hæstv. iðnrh. Jafnframt hafa þeir setið á fundi með hæstv. fjmrh. ásamt þm. viðkomandi kjördæmis og gert þessum hæstv. ráðh. grein fyrir stöðu rafveitunnar. Eins og hv. alþm. hafa tekið eftir mun hæstv. iðnrh. vera viðstaddur þessa umr. Ég vænti þess að hæstv. fjmrh. láti jafnframt sjá sig hér, og þá munu þeir væntanlega, annar þeirra eða jafnvel báðir, greina okkur frá því, hvar þessar viðræður standa, þ.e. viðræður við forsvarsmenn Rafveitu Siglufjarðar. Vonandi liggur eitthvað fyrir um það, með hvaða hætti talið er eðlilegt að greiða úr þeim erfiðleikum sem rafveitan er í. Vænti ég þess að við 2. umr. skýrist það eitthvað með tilvísan til þess sem ég hef áður sagt.



Herra forseti. Ég þakka hv. iðnn. fyrir afgreiðslu hennar á þessu máli og stuðning við þetta frv. Ég vil víkja að því sem kom fram í máli frsm. n. í sambandi við fjárhagsvanda Rafveitu Siglufjarðar sem oft hefur borið á góma á liðinni tíð eða a.m.k. nokkrum sinnum í sambandi við umr. um framlengingu verðjöfnunargjalds af raforku. Á síðasta ári gerði ég grein fyrir því við umr. málsins hér í hv. deild, að iðnrn. væri reiðubúið að aðstoða aðstandendur Rafveitu Siglufjarðar við að greina þann fjárhagsvanda sem hún taldi sig vera í, og teita leiða til þess að komast fram úr honum. Þetta tilboð hefur verið ítrekað nýlega af minni hálfu við talsmenn rafveitunnar. Ástæðan fyrir því, að þetta mál er ekki lengra á veg komið en raun ber vitni, er kannske öðru fremur sú, að forsvarsmenn rafveitunnar hafa þurft tíma til að átta sig á vandamálum hennar og hafa ekki leitað til rn. fyrr en nú nýlega með áætlanir sínar fram í tímann, rekstrar- og greiðsluáætlun rafveitunnar fyrir yfirstandandi ár og áætlanir fram til ársins 1983, sem vissulega sýna að um verulegan vanda er að ræða varðandi rekstur og greiðslu skulda sem hvíla á fyrirtækinu og nauðsynlegt er að finna leiðir til að bæta úr þannig að fyrirtækið fái staðist með þokkalegum hætti. Hér er, að því er okkur virðist, fyrst og fremst um tímabundinn vanda að ræða varðandi næstu ár, en von til þess, að fyrirtækið, sem nú er komið í tengsl við samveitukerfi landsins með tengingu sem fór fram á liðnu ári, geti búið, þegar fram líða stundir, við þokkalegan hag. Það hafa farið fram fundir með embættismönnum í iðnrn. ásamt stjórnarmönnum rafveitunnar og rafveitustjóranum til að átta sig á þessum vanda, og ég hef setið fund með þm. kjördæmisins þar sem hæstv. fjmrh. var einnig viðstaddur. Ég vænti þess, að innan ekki langs tíma takist að finna leiðir til að létta á rekstrarvandanum og sjá fram úr greiðslufjárvanda hjá fyrirtækinu þannig að viðunandi megi teljast. Það er í rauninni þetta sem heitið var í fyrra að gert yrði og beðið var eftir því að rafveitan legði fram sínar áætlanir og yfirlit um sína fjárhagsstöðu. Ástæðan fyrir því, að ég hef ekki treyst mér til að mæla með því í sambandi við verðjöfnunargjald af raforku að Rafveita Siglufjarðar nyti tekna af því gjaldi og yrði leyst undan greiðslu þess, er fyrst og fremst sú, að rafveitan hefur verið með hliðstæðan taxta varðandi heimilisnot af raforku við þær rafveitur sveitarfélaga sem best standa eða lægsta gjaldskrá hafa og þá sérstaklega miðað við Rafmagnsveitu Reykjavíkur. En ég vænti þess sem sagt, að það megi finna leiðir út úr þessum fjárhagsvanda veitunnar með sameiginlegum aðgerðum og aðstoð af hálfu iðnrn, og fjmrn. í samvinnu við Rafveitu Siglufjarðar. Svo vænti ég að þetta mál fái greiðan gang í gegnum hv. þd. þannig að það megi komast til Nd. og hljóta afgreiðslu í tæka tíð fyrir jólaleyfi þingsins.



Herra forseti. Eins og fram kemur í nál. skrifaði ég undir það með fyrirvara. Þar er fyrst til að taka, að í frv. er gert ráð fyrir heimild til lækkunar úr 19% í 16%. Mér sýnist að allar forsendur ættu að vera fyrir hendi fyrir lækkun og hana eigi endilega að framkvæma, og með fyrirvaranum vil ég leggja áherslu á það. Í annan stað er langtum eðlilegra að gjald af þessu tagi sé lagt á kwst., og þó að það hafi ekki tekist að þessu sinni vil ég með fyrirvaranum benda á að það verði kannað mjög ítarlega, hvort ekki sé hægt að koma því formi á í framtíðinni.



Herra forseti. Ég leyfi mér að þakka hv. iðnn. fyrir að hafa tekið málefni Rafveitu Siglufjarðar til vinsamlegrar og rækilegrar athugunar og mætt með því, að úrbætur yrðu gerðar á þeim mikla vanda sem þar er við að etja. Á sama hátt vil ég þakka hæstv. iðnrh. fyrir undirtektir hans við það mál. Mér er kunnugt um að hann greinir rétt frá því, að þessi vandi hefur verið til athugunar síðustu dagana enn einu sinni og þá kannske rækilegar en áður og hafa upplýsingar raunar verið að berast okkur alveg fram á þennan dag. Meira að segja fékk ég núna nýtt skjal, sem sendimenn frá Siglufirði hafa verið að vinna að ásamt embættismönnum hér, en ekki hefur verið kynnt áður, og ætla kannske að fá leyfi til að gera örlítið grein fyrir því. Ég skildi hv. frsm. svo, að jafnvel væri von á að fá inn hæstv. fjmrh. einnig til að gefa einhvers konar yfirlýsingu. Hann mun koma hér og það er ánægjulegt. Skal ég ekki á þessu stigi gera því skóna, að þá komi ekki slíkar yfirlýsingar að unnt sé við að una. En það verður að segja þá sögu eins og hún er, og raunar kom það fram hjá hæstv. iðnrh., að málið hefur verið rætt hér ár eftir ár án mikils árangurs. Ég er hér með bunka, ljósritaðan úr Alþingistíðindum, þar sem framsögumenn nefnda og ráðherrar gefa yfirlýsingar í þá átt, að við þessum vanda verði brugðið. Samt sem áður hefur nú svo farið, að stöðugt hefur sigið á ógæfuhliðina. Ég ætla ekki að vera með neinar ásakanir í garð eins eða neins. Það er sjálfsagt að einhverju leyti svo, að ekki hefur verið nægilega þrýst á málið á milli þinga og milli þess sem það kemur til umræðu hér í þinginu. Það væri kannske eðlilegt, herra forseti, að doka við eitt augnablik.

Já, ég mun verða við því að fá að fresta fundi þar til að ráðherrarnir gætu komið hér og verið báðir viðstaddir.

- (Fundarhlé.] Herra forseti. Ég var þar kominn máli mínu að rekja nokkuð sögu og gang málsins, sem menn nú þekkja hér, og skal ekki fara langt út í þá sálma. En þar sem hæstv. fjmrh. er nú einnig kominn hingað held ég að ég láti máli mínu bráðum lokið að þessu sinni og fæ þá kannske tækifæri til að tala á eftir. En ég var að upplýsa að það væru alltaf að berast nýjar upplýsingar um Rafveitu Siglufjarðar. Við vitum hve erfiður hagur rafveitunnar er, þar sem um 800 millj. kr. vantar nú á næstu árum til að standa undir þeim greiðslum sem fyrirtækinu ber að inna af hendi, en það stafar auðvitað af því að lánin til hinnar nýju virkjunar voru til mjög skamms tíma verðtryggð og gengistryggð og útilokað annað en þar verði að koma einhver aðstoð. Vænti ég þess, að hæstv. fjmrh. muni greina okkur frá í hverju þær ráðstafanir verði fólgnar, og vonast til, að hans afstaða verði ekki síður jákvæð en hæstv. iðnrh. En það er komið enn eitt nýtt gagn í þessu máli sem ég því miður hef ekki komið til hæstv. ráðh eða annarra. Ég fékk það ekki fyrr en nú í dag og hefði auðvitað átt að reyna að láta ljósrita það, en þeir hafa verið mjög önnum kafnir og við allir hér. Það er athyglisvert að meginröksemdin, sem hefur verið beitt gegn því að Rafveita Siglufjarðar fengi hlutdeild í raforkugjaldinu, er sú, enda kom það fram hjá hæstv. iðnrh. áðan, að taxtar Rafveitu Siglufjarðar væru svo lágir að það væri ekki sanngjarnt að hún fengi þetta gjald. En nú hefur verið gerður á þessu nákvæmur útreikningur, og þá kemur á daginn að tekjur samkvæmt gjaldskrá Rafveitu Siglufjarðar, og þetta hefur verið miðað núna við 10. nóv. 1980, mundu verða 459 millj., en miðað við gjaldskrá RARIK eins og hún er núna yrðu þær 463 millj. Þarna munar sem sagt einungis 1% á heildartekjum samkvæmt gildandi gjaldskrá Siglufjarðar og gjaldskrá Rafmagnsveitna ríkisins. Þetta skilst mér að sé unnið í samráði við forsvarsmenn RARIK. Þess vegna er þessi röksemd algjörlega fallin um sjálfa sig og er sem sagt um sama gjald að ræða í heild hjá Siglfirðingum og hjá Rafmagnsveitum ríkisins. Ég skal játa að mér var þetta ekki ljóst fyrr en ég fékk þetta blað í hendur áðan, sem er að sumu leyti handskrifað þar sem allt hefur verið unnið með miklum hraða, og ég álasa sannarlega ekki öðrum fyrir að hafa ekki gert sér grein fyrir því, að þarna skuli í rauninni vera um sömu gjaldtöku að ræða. Kannske væri eðlilegt að fresta lokaafgreiðslu þessa máls t.d. til morguns ef menn vildu líta betur á þetta. En það er alls ekki í huga mér að reyna að hindra framgang málsins eða tefja það, þó að ég hafi aldrei verið hrifinn af þeirri aðferð sem þarna er um að ræða. Þessar nýju upplýsingar gætu vafalaust breytt eitthvað afstöðu manna og auðvitað vonast ég til þess, að einhvers konar heimildarákvæði yrði tekið upp í lögin þannig að unnt væri að láta Siglufjörð að einhverju leyti búa við sama borð og Rafmagnsveitur ríkisins og Orkubú Vestfjarða. En ég geri ekki um það beina tillögu á þessu stigi a.m.k. og vil gjarnan fá að heyra þá yfirlýsingu sem mér skilst að hæstv. fjmrh. hyggist gefa hér áður en lengra er haldið.



Herra forseti. Ég hef því miður verið bundinn við umr. í hv. Nd. og hef ekki getað fylgst með umr. um þetta mál hér. En það vill nú svo vel til, að ég þekki vel það atriði sem hér hefur einkum borið á góma, þ.e. spurninguna um rekstrarafkomu Rafveitu Siglufjarðar, og þar sem ég hef verið á fundum þar sem þessi mál hafa verið rædd ætla ég að leyfa mér að bæta nokkrum orðum við það sem þegar hefur verið sagt. Þegar afkoma rafveitna er annars vegar er það tvennt sem hefur fyrst og fremst á bjátað hjá slíkum fyrirtækjum. Annaðhvort hefur reksturinn verið erfiður vegna þess, að óhjákvæmilegt hefur verið að leggja í miklar fjárfestingar sem ekki hafa skilað sér með venjulegum hætti og rekstur hefur því orðið neikvæður og erfiður, eins og dæmin eru um varðandi Rafmagnsveitur ríkisins, eða það er vandamál að rafveitur hafa staðið í mjög verulegum fjárfestingum, sem bundnar hafa verið lánum til tiltölulega skamms tíma, og þær hafa ekki ráðið við að borga upp lánin á tiltölulega skömmum tíma. Það er ljóst að Rafveita Siglufjarðar á við töluverða rekstrarfjárerfiðleika að etja og ræður engan veginn við þær miklu greiðslur sem fram undan eru og áttu að eiga sér stað á þessu ári. En hitt er ekki alveg jafnljóst, sýnist mér, af hvaða ástæðum þessi rekstrarvandi er og hvort hægt er að setja þessa rafveitu í flokk með þeim rafveitum sem verst er ástatt um - þá á ég auðvitað fyrst og fremst við Orkubú Vestfjarða og Rafmagnsveitur ríkisins - eða hvort vandinn er eingöngu af síðara taginu, að óhjákvæmilegt er að framlengja lán, breyta gömlum lánum í ný lán. Í þessu sambandi hefur taxta rafveitunnar mjög borið á góma og menn hafa velt fyrir sér þeirri spurningu, hvort taxtarnir væru sambærilegir við það, sem er hjá Rafmagnsveitum ríkisins og Orkubúi Vestfjarða, eða hvort eðlilegra sé að líkja töxtunum við það sem gildir um rafveitur í þéttbýti hér á Suðurtandi eða víða annars staðar þar sem lægstir taxtar eru. Mér finnst að þeir, sem gefið hafa upplýsingar um þetta atriði, hafi verið mjög tvísaga og að ég hafi alls ekki fengið í hendur gögn sem skera úr um hvor fari með rétt mál í þessum efnum. Hv. seinasti ræðumaður, Eyjólfur Konráð Jónsson, var einmitt að bera hér fram ábendingar sem áttu að sýna fram á að ekki væri allt sem sýndist í sambandi við þessi taxtamál og það sem hefði verið sagt um þann þátt málsins væri kannske ekki alveg jafneinfalt og sumir vildu vera láta. Ég held að nauðsynlegt sé að fá gleggri upplýsingar um þetta atriði og að gott væri að fá það sem skýrast á hreint, hvernig taxtarnir eru, og þá ekki bara einn taxti sem miðað er við heldur taxtarnir í heild, og jafnframt að það fáist á hreint, hvort staðan er þannig hjá Rafveitu Siglufjarðar að hún geti ekki raunverulega staðið undir lánum og afborgunum af lánum og vöxtum af lánum öðruvísi en hún sleppi að meira eða minna leyti við að greiða þetta verðjöfnunargjald. Þetta verður vafalaust að athuga nánar, og þar sem ég hef ekki fylgst með tölum nefndarinnar, sem um þetta fjallaði, og ekki heldur með umr. hér vil ég ekki bæta þar miklu við. Ég vil hins vegar segja það, að bersýnilegt er að ekki verður undan því vikist að framlengja lánin. Síðari leiðina verður örugglega að fara, hvort sem sú fyrri verður farin eða ekki. Það stafar ekki síst af því, að afborgunum og vöxtum ársins 1980, sem munu hafa numið um 470 millj. kr., hafa aðeins 130 millj. verið greiddar á þessu ári, en óhjákvæmilegt virðist að velta 340 millj. yfir á næsta ár, og á næsta ári kemur til útborgunar í einu lagi stórt lán sem tekið var fyrir fimm árum og er upp á 340 millj. kr. Þannig er ljóst að á næsta ári er vandinn, sem þessi hitaveita á við að glíma, upp á 600–700 millj. kr. Sjá því auðvitað allir að jafnvel þó að ráðstafanir væru gerðar í sambandi við rekstrarstöðu fyrirtækisins, þannig að annaðhvort fengi það að sleppa við verð jöfnunargjald eða fengi það að einhverju leyti endurgreitt eða aðrar ráðstafanir gerðar til að styrkja rekstrarstöðu fyrirtækisins, þá mundi það eitt ekki duga, heldur hlyti að verða að gera verulegar ráðstafanir til að framlengja lánin. Ég vil því lýsa því yfir við þetta tækifæri, að ég mun beita mér fyrir því, að svo verði gert í tengslum við afgreiðslu lánsfjáráætlunar á næsta ári.



Herra forseti. Ég leyfi mér að þakka þá yfirlýsingu sem hæstv. fjmrh. gaf í lok máls síns, sem mér sýnist vera mjög eðlileg og mundi gjarnan geta sætt mig við eins og málum er háttað. Engu að síður hefur bæði hans málflutningur og minn og okkar allra meira og minna byggst á því, að við teldum að raforkuverð til neytenda á Siglufirði væri lægra en til Rafmagnsveitna ríkisins. Nú liggja fyrir um það upplýsingar, að þetta er allt saman mjög sambærilegt. Ég vil fyrir mitt leyti gjarnan taka þátt í því að afgreiða þetta mál til 3. umr. Ég held að það væri happadrýgst og skemmtilegast fyrir alla ef 3. umr. yrði frestað til morguns, þannig að sérfræðingum viðkomandi hæstv. ráðh. gæfist tækifæri til að skoða þetta og vita hvort menn teldu með hliðsjón af því eðlilegt að gera einhverjar breytingar, ef forseta sýnist það eðlileg vinnubrögð að leita ekki afbrigða fyrir 3. umr. nú í kvöld. Mun ég fyrir mitt leyti auðvitað gera allt til að greiða fyrir framgangi málsins og hraða störfum hér í deildinni, eins og ég hygg að menn geti fallist á að bæði ég og aðrir sjálfstæðismenn hafi fram að þessu gert þó að við séum í stjórnarandstöðu. En ég endurtek þakkir fyrir yfirlýsingar ráðh. beggja og eins afstöðu nefndarinnar. Þetta mál er svo margrætt hér að það er öllum ljóst, að það er þingvilji fyrir því að leysa þennan brýna vanda. A.m.k. hygg ég að í þessari hv. deild sé enginn maður sem ekki leggur það til og mælir með því. Þess vegna vita hæstv. ráðh. að þeir hafa veganesti frá Alþingi til þess að ráða fram úr þessum vanda. En ég endurtek ósk mína um að endanleg afgreiðsla málsins frestist til morguns, enda á það ekki að þurfa að tefja framganginn.



Herra forseti. Það frv., sem hér er til umr., er ekki ókunnugt í þingsölum. Ég held að þetta verðjöfnunargjald hafi verið fyrst sett á árið 1965. Ég er því sammála að ná sem mestum jöfnuði í orkuverðinu. Að því ber vissulega að vinna. Með þessu frv. er sem áður gert ráð fyrir prósentugjaldi af raforkuverðinu, sem ég dreg í efa að sé mjög skynsamleg leið að annars ágætu marki, en þannig hefur það þó ætíð verið frá árinu 1974. Í aths. við þetta lagafrv. segir m.a.: „Frv. þetta felur í sér framlengingu um eitt ár á gildistíma laga um verðjöfnunargjald af raforku, en þó er ráðh. heimilt að lækka gjaldið úr 19% í 16% um mitt næsta ár. Gjaldinu er skipt á sama hátt og ákveðið var í lögum nr. 6/1979 milli Rafmagnsveitna ríkisins, sem fá 80%, og Orkubús Vestfjarða, sem fær 20%.“ Gjaldið er nauðsynlegt til þess að hamla gegn mismunun á raforkuverði í landinu, sem bitnar mest á viðskiptavinum Rafmagnsveitna ríkisins og Orkubús Vestfjarða.“ Þegar frv. um verðjöfnun á raforku var hér til umr. í þessari hv. deild fyrir réttu einu ári kom fram mjög ákveðinn vilji þeirra, er ræddu þetta frv. þá, um aðstoð við Rafveitu Siglufjarðar. Þeir þm., sem ræddu þetta mál í þessari ágætu deild þá, voru þó á því, að Rafveita Siglufjarðar gæti ekki fallið undir það sama og t.d. Orkubú Vestfjarða og notið verðjöfnunargjaldsins, því yrði að leysa fjárhagsvandann eftir öðrum leiðum. Því miður hefur ekkert þokast í þessu máli þar til þá helst nú. Og ég vil þakka hæstv. iðnrh. og fjmrh. þau ummæli sem þeir hafa látið falla hér um að vinna verði að lausn þessa vanda Rafveitu Siglufjarðar. Ég vil leggja áherslu á að Siglfirðingar hafa byggt sitt orkuver sjálfir og eru ekki aðeins með dreifiveitu, heldur eiga þeir einnig og reka orkuöflunarveitu sem selur orku ekki aðeins til Siglfirðinga, heldur einnig í Fljót og til Ólafsfjarðar. Forsvarsmenn Rafveitu Siglufjarðar hafa verið hér að undanförnu og talað fyrir máli sínu og ég hef átt þess kost að fylgjast nokkuð með þeim umr. Í þeirri trú að fjárhagsvandi Rafveitu Siglufjarðar verði nú tekinn til meðferðar í viðkomandi rn. og viðunandi lausn fundin, skrifaði ég undir nál. án aths. og greiði því þessu frv. atkvæði mitt nú.