Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Óþarft er að rekja eða gera grein fyrir í löngu máli þeim nánu böndum vináttu og frændsemi, sem tengja okkur Íslendinga við norsku þjóðina. Hvergi verða menn þessa þó eins varir og í vestanverðum Noregi, einmitt á þeim slóðum, þaðan sem flestir landnámsmenn íslenzkir, er um er getið í fornum heimildum, á sínum tíma fóru. Við flm. þessarar till. vorum í hópi nokkurra annarra Íslendinga, sem ferðuðumst um þessar byggðir á s.l. sumri í boði norskra aðila, og við urðum allir sammála um, að vinarhugur Norðmanna í garð Íslendinga er meiri og innilegri, en við áður höfðum gert okkur fulla grein fyrir og þekking fjölmargra þeirra, bæði ungra og gamalla, á íslenzkum sögum, ekki sízt fornsögunum, landnámsmönnunum, sem fóru frá Noregi til Íslands, er undursamlega mikil. Sjálfir fundum við meira, en nokkru sinni áður til frændsemi og vináttu við norsku þjóðina á þessu ferðalagi, en þó aldrei meir, en þegar við vorum staddir á ættstöðvum og í heimahögum Ingólfs Árnarsonar, einmitt 17. júní, á þjóðhátíðardegi Íslendinga. Þar sameinuðust allir íbúar um að gera komu okkar á þann stað ógleymanlega, og við fundum, að þessar tvær þjóðir tengja bönd, sem aldrei mega slitna. Við erum sammála um það, flm. tillögunnar, að það mundi verða til góðs í þessum efnum og sýna lítillega hug okkar Íslendinga til Norðmanna, ef við létum taka afsteypu af myndastyttu Ingólfs Arnarsonar hér í bænum og létum síðan reisa hana í Rivedal í Dalsfirði í Noregi, þar sem talið er að Ingólfur Arnarson hafi átt heima. Bæði mundi þetta rifja upp fornar minningar og nútíma skyldleika hjá Norðmönnum, er á þennan stað kæmu. En hingað til má að vísu telja, að hann sé nokkuð afskekktur í Noregi. Þangað er ekki gott vegasamband og erfitt því að komast þangað. Horfur eru á, að þetta breytist bráðlega, að staðurinn komist í þjóðbraut, og er þá líklegt, að bæði komi þangað fleiri Norðmenn en áður, en ekki sízt teljum við líklegt og beint æskilegt og að því beri að stefna, að sem flestir Íslendingar komi á þennan stað, ekki aðeins til þess að sýna fornum minningum virðingu sína og lotningu, heldur einnig teljum við, að með því öðlumst við mun betri skilning á okkar þjóðarsögu og ástæðunum til þess, að Ísland á sínum tíma var numið frá Noregi, heldur en við enn höfum. Í okkar hópi kom því upp þessi hugmynd, að við, sem sitjum á Alþingi úr þessum ferðamannahóp, flyttum till. þess efnis, sem hér er nú fram borin. Og að athuguðu máli vorum við flm. sammála um, að þetta væri okkur ljúft verk að gera og yrði til mikils góðs, ef hugmyndin kæmist í framkvæmd. Ég vonast til þess, að um þetta mál verði ekki ágreiningur hér á Alþ., heldur verði till. samþykkt í einu hljóði, og síðan fari, þegar þar að kemur, réttir fulltrúar af Íslands hálfu á veglegan hátt til Noregs og afhendi þessa gjöf þar með hátíðlegum hætti, er verðuga athygli veki í báðum þjóðlöndunum. Þó að ég voni, að ekki verði ágreiningur um málið, tel ég rétt, að því sé vísað til n. Það hefur m.a. rifjazt upp fyrir mér, að e.t.v. kunna að vera nokkrir örðugleikar á heimild til að fá að gera afsteypu af myndastyttunni. Ég vonast til þess, að þeir örðugleikar þurfi ekki að verða þessari hugmynd að farartálma, og skal ekki frekar um það ræða hér. En það er atriði, sem þarf að íhuga í nefnd, og legg ég því til, að um leið og málinu sé vísað til síðari umr., sé því vísað til nefndar, og þar sem hér er um milliríkjaskipti að ræða og verknað, sem á að tengja okkur nánar norsku þjóðinni en áður, þá skilst mér eðlilegast, að málinu sé vísað til utanrmn., og geri það að till. minni.



Herra forseti. Það er alkunn staðreynd, að með byggingu togara þeirra, sem nýsköpunarstjórnin beitti sér fyrir á sínum tíma, er voru 32 talsins, var framkvæmd ein raunhæfasta atvinnubót, sem um getur hér á landi um langt skeið. Enda þótt sú hæstv. ríkisstj. sætti nokkurri gagnrýni fyrir kaup og smíði þessara skipa, hófst samt næsta ríkisstjórn, er við tók af henni, handa um áframhaldandi togarakaup. Voru þá byggðir 10 togarar, þannig að samtals voru byggð á þessum árum rúml. 40 ný togskip. Við úthlutun þessara skipa og dreifingu þeirra um landið var tekinn upp nýr háttur. Áður hafði fjármagnið mestmegnis ráðið um það, hvar togaraútgerð var staðsett á Íslandi, með þeim afleiðingum, að svo að segja allir togararnir voru gerðir út frá Reykjavík og Hafnarfirði. Þessar tvær ríkisstjórnir, sem beittu sér fyrir fyrrgreindum togarakaupum, höfðu hins vegar forustu um það að styðja einstaklinga, bæjarog sveitafélög og ýmiss konar félagasamtök víðs vegar um land til þess að eignast þessi skip. Hafa þeir togarar, sem þjóðin á nú, því verið gerðir út í öllum landshlutum. Hefur að þeirri útgerð orðið stórkostleg atvinnubót um land allt. Togaraútgerðin úti um land hefur haft í för með sér aukna vinnslu og stórbætta hagnýtingu aflans. Mikill meiri hluti af sjávarafurðum þjóðarinnar hefur verið fluttur út í unnu ástandi eða verðmætara ástandi, en áður var. Hefur þetta aukið verðmæti heildarútflutningsframleiðslu okkar allverulega. Þrátt fyrir hinn geigvænlega hallarekstur á togurunum síðustu árin var þeirri ákvörðun núverandi hæstv. ríkisstj, að fá heimild til þess að byggja 15 nýja togara á s.l. ári almennt fagnað. Fjöldi byggðarlaga víðs vegar um land hafði óskað eftir því að fá nýja togara, og mjög skorti víða á um það, að nægileg atvinnutæki væru fyrir hendi til þess að tryggja afkomu almennings. En síðan lögin um heimild fyrir hæstv. ríkisstj. til þess að byggja 15 nýja togara, voru samþykkt, hinn 18, des. s.l., hefur ekkert heyrzt um það, hvernig ríkisstj. hafi framkvæmt þessa heimild frá hv. Alþing. Það hefur ekkert spurzt um það, hvort ríkisstj. væri búin að semja um byggingu skipanna á ákveðnum stað í einhverju ákveðnu landi, hvort hún væri búin að fá lán til þeirra, hvaða byggðarlög ættu að fá þessi skip o.s.frv., sem sagt: allt hefur verið á huldu um það, hvernig lögin um togarakaup, sem samþykkt voru á Alþ. 18. des. s.l., yrðu framkvæmd. Þrátt fyrir þetta er ég allvongóður um það, að hæstv. ríkisstj. hafi nú tekizt í fyrsta lagi að útvega lán til þess að byggja þessi nauðsynlegu og nýju framleiðslutæki fyrir, sem miklar vonir eru bundnar við víðs vegar um land, og í öðru lagi, að undirbúningi hennar um smíði skipanna sé lengra komið, en upplýsingar hennar gefa þó ástæðu til þess að ætla, vegna þess að um þessi atriði er þjóðinni enn þá gersamlega ókunnugt. Ég lýsi því sem sagt yfir, að á þeim mikla áhuga, sem var hjá hæstv. sjútvmrh. og ríkisstj. í heild, að því er virtist, fyrir þessum skipakaupum, hljóti að mega byggja allgóðar vonir um það, að hæstv. ríkisstj. hafi nú, nær ári eftir að lögin voru samþykkt, tekizt að útvega lán og semja um smíði á skipunum. Ég hef þess vegna leyft mér til þess að fá úr þessu skorið að bera fram svo hljóðandi fyrirspurnir til hæstv. sjútvmrh.: 1) Hvað líður byggingu hinna 15 togara samkv. lögum, sem samþykkt voru á síðasta Alþingi ? 2) Hve mikið lán hefur verið tekið til þessara skipakaupa, og hvar hefur það verið tekið ? 3) Við hverja hefur verið samið um smíði togaranna? 4) Hefur skipunum þegar verið ráðstafað til ákveðinna staða og þá hverra og til hvaða aðila?



Herra forseti. Um leið og ég svara fsp. þeirri, sem hér liggur fyrir, þykir mér rétt að gera hér nokkra grein fyrir skipakaupum samkv. þeim lögum, sem hér er vitnað til í þessari fsp. Með lögum nr. 94 frá 27, des. 1956 var ríkisstj. heimilað að láta byggja 15 togara og 12 allt að 250 smálesta fiskibáta. Þann 14. jan. 1957 var samið um smíði á sex 250 smál. skipum í Austur-Þýzkalandi, en síðar var samið um önnur sex skip af sömu stærð við sömu byggingaraðila. Þessi 12 skip verða byggð sem fullkomin togskip, en þó jafnframt gert ráð fyrir, að þau verði notuð til annarra veiða, en togveiða. Verð þessara skipa er um 50 millj. kr. Þau eiga að afhendast síðari hluta næsta árs. Helmingur andvirðis þessara skipa er tekinn að láni til eins og tveggja ára frá austur-þýzkum skipasmíðastöðvum, og greiðast af þeim lánum 5% vextir. Enn hefur ekki verið gengið frá frekari lánum varðandi þessi skipakaup. Sjö af þessum 12 skipum hefur þegar verið ráðstafað til eftirtalinna aðila: Sigurður Magnússon útgerðarmaður, Eskifirði, Einar Guðfinnsson útgerðarmaður, Bolungavík, Leó Sigurðsson útgerðarmaður, Akureyri, Sigfús Þorleifsson útgerðarmaður, Dalvík, Raufarhafnarútgerð, Vopnafjarðarútgerð og Hjalti Gunnarsson skipstjóri, Reyðarfirði. Varðandi kaup á þeim 15 togurum, sem ríkisstj. hefur heimild til að láta byggja samkv. umræddum lögum, skal þetta upplýst: Þriggja manna n. hefur starfað með ríkisstj. að undirbúningi þessara skipakaupa. Í nefndinni eru þessir menn: Hjálmar R. Bárðarson skipaskoðunarstjóri, sem er formaður nefndarinnar, Erlingur Þorkelsson vélfræðingur og Sæmundur Auðunsson skipstjóri. Nefnd þessi gerði tillögur um stærð og gerð skipanna og samdi ýtarlega útboðslýsingu, sem send var 28. júní í sumar til 16 þekktra togaraskipasmíðastöðva. Áður hafði Hjálmar R. Bárðarson skipaskoðunarstjóri átt viðræður fyrir hönd rn. við allmargar skipasmíðastöðvar um möguleika á smíði togara fyrir Ísland og kynnt þeim aðalkröfur okkar í sambandi við þessi væntanlegu skipakaup. Þann 28. okt. s.l. höfðu tilboð borizt um smíði þessara togara frá níu skipasmíðastöðvum. Nokkur fleiri tilboð hafa verið tilkynnt, en eru þó ókomin. Unnið hefur verið að samanburði á tilboðum þessum, og má nú segja, að það liggi orðið nokkuð ljóst fyrir, hvaða skilmálar ættu að vera fáanlegir, samkv. þessum tilboðum, ef gengið yrði til samninga. Þar sem nú hefur verið unninn allur nauðsynlegur undirbúningur að þessum skipakaupum, hefur ríkisstj. nú nýlega ákveðið að hefja nú þegar samninga um smíði þessara skipa. Jafnhliða undirbúningi þeim, sem unninn hefur verið að skipasmíðum þessum, hefur ríkisstj, leitað fyrir sér um lán til skipakaupanna. Nokkur lánstilboð hafa borizt, en áfram verður reynt að útvega hagstæðari lán, en hingað til hafa borizt. Samningar um smíði skipanna verða þó ekki látnir dragast af þeim ástæðum. Ég ætla, að það, sem hér hefur verið sagt, upplýsi það, sem fyrirspyrjandi hefur hér óskað eftir upplýsingum um.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. sjútvmrh. fyrir hans svör við fsp. mínum, svo langt sem þau ná. Hann upplýsir í fyrsta lagi, að samið hafi verið um smíði á þeim 12 smærri skipum, sem ríkisstj. fékk heimild til að láta byggja, og jafnframt, að þessi skip muni verða tilbúin á síðari hluta næsta árs. Nokkrar upplýsingar hafði hæstv. ráðh. einnig að gefa um ráðstöfun hluta þessara skipa. En um byggingu togaranna voru upplýsingar hans hins vegar allmiklu meira á reiki, og ég verð að lýsa yfir nokkrum vonbrigðum mínum af þeim upplýsingum, sem hæstv. ráðh. hafði að flytja þingi og þjóð. Hann kvað tilboð hafa borizt frá allmörgum skipasmíðastöðvum hinn 28. okt. s.l. og ríkisstj. hefði á grundvelli þeirra ákveðið að hefja samninga um smíði skipanna. Lengra er þá málið ekki komið að sinni, að ríkisstj., sem hefur í heilt ár haft heimild til þess að taka lán og hefjast handa um smíði 15 togara, hefur fyrst nú ákveðið að hefja samninga um smíði skipanna. Virðist mér þetta benda til þess, að málið hafi ekki verið eins vel undirbúið og nauðsynlegt hefði verið og að allt önnur vinnubrögð hafi nú verið um hönd höfð heldur, en þegar sett var löggjöf um endurnýjun togaraflotans á vegum nýsköpunar stjórnarinnar. Þá var málið undirbúið, áður en það kom fyrir Alþ., og framkvæmdum öllum miðaði mjög örugglega áfram og skipin komu að loknum tiltölulega mjög skömmum tíma, frá því að Alþ. gaf ríkisstj. heimild til þess að hafa forustu um skipakaupin. En það er ekki nóg með það, að það sé nú fyrst verið að taka ákvörðun um að hefja samninga um smíði skipanna. Hæstv. ráðh. hefur ekki aðrar upplýsingar að gefa um lántöku vegna þessara skipasmíða en þær, að ríkisstj. hafi leitað fyrir sér um lán til skipasmíðanna og að nokkur tilboð hafi þegar borizt, en hins vegar muni verða haldið áfram að leita hagstæðari lánstilboða. Sem sagt, allt svífur í lausu lofti um lánsútvegun vegna þessara skipasmíða. Ég vildi nú leyfa mér að spyrja hæstv. ráðh. til viðbótar, hvort þau lánstilboð, sem ríkisstj. hafa þegar borizt, séu það há, að með því að taka þeim, þiggja þau lán, sem með þeim eru boðin, sé hægt að smíða hluta af þessum skipum eða öll skipin. Duga þessi lán, sem ríkisstjórninni hafa boðizt, til þess að byggja einhvern hluta skipanna eða öll þessi 15 skip? Ég vildi enn fremur mega fara fram á það við hæstv. ráðh., að hann veitti Alþingi nokkru gleggri upplýsingar, en hann gerði í frumræðu sinni um það, hvar ríkisstj. hafi í hyggju að láta smíða þessi skip, því að ef hæstv. ríkisstj. hefur ákveðið að hefja samninga um smíði skipanna, hlýtur hún á því stigi málsins að vera búin að gera sér ljóst, við hvaða aðila og hvar hún ætlar að fá skipin smíðuð. Enn fremur kemst ég ekki hjá að vekja athygli á því, að hæstv. ráðh. hliðraði sér algerlega hjá að svara 4. lið fsp. minnar, um það, hvort skipunum hefði þegar verið ráðstafað til ákveðinna staða og þá hverra og hvaða aðila. Ég álít, að það sé nauðsynlegt, að hæstv. ráðh. gefi alveg skýlausa yfirlýsingu um þetta, því að mér er kunnugt um það, að einstakir staðir þykjast hafa fengið vilyrði fyrir því að fá einhver þessara skipa. Þess er nú skemmst að minnast, að flokksbræður hæstv. ráðh. í bæjarstjórn Reykjavíkur hafa borið fram till. um það í bæjarstjórn, að 6 af þessum 15 skipum verði úthlutað til Bæjarútgerðar Rvíkur og öðrum fjórum til einkaaðila í Reykjavík. Það sætir engri furðu, að slíkar tillögur og raunar ýmislegt fleira hafi vakið þær vonir hjá mörgu fólki, að ríkisstj, hafi átt fast undir fótum í þessum togaramálum og að hægt sé að byggja nokkuð á framkvæmdum hennar í þeim að því er snertir bætt atvinnuskilyrði og bætta aðstöðu á ýmsum stöðum í landinu. Tími minn er nú þrotinn, en ég vildi leyfa mér að óska þess, að hæstv. ráðh. gæfi nokkru gleggri upplýsingar um þau atriði, sem ég hef sérstaklega lagt áherzlu á hér. Að öðru leyti vil ég láta í ljós vonbrigði mín yfir því, hversu skammt þessu stóra máli er á veg komið, þar sem hæstv. ráðh. upplýsir, að það sé fyrst nú búið að ákveða að fara að semja um smíði skipanna, en allt sé hins vegar í lausu lofti um það, hvort lán yfirleitt fáist til þessara framkvæmda.



Herra forseti. Hv. þm. N-Ísf. lýsir hér vonbrigðum sínum yfir því, hve seint hafi gengið með undirbúning í þessu máli. Mér sýnist alveg augljóst á því, hvernig hann flytur mál sitt, að annað tveggja hafi hann verið búinn að ákveða fyrir fram að reyna að halda einhverju slíku fram eða þá hitt, að hann er harla ókunnugur því, hvernig mál eins og þessi ganga raunverulega fyrir sig hjá hverjum þeim, sem hlut á að máli. Ég hefði t.d. viljað benda honum á það að fá upp tímalengd og dagsetningar hjá flokksbræðrum sínum í bæjarstjórn Rvíkur og kanna það, hvað það tók þá langan tíma, frá því að þeir misstu eitt af sínum skipum nú fyrir nokkru, þar til þeir voru búnir að semja um kaup á nýju skipi, og þá hygg ég, að hann kæmist að raun um, að þar var um ólíkt lengri tíma að ræða, en frá því að ríkisstj. nú fékk heimild samkvæmt lögum til þess að kaupa þessi skip. En þegar um það er að ræða að kaupa 15 togara, eins og hér er um að ræða, er ofur skiljanlegt, að það taki nokkurn undirbúningstíma að ákveða margt í sambandi við þau kaup. Það var farin sú leið, að skipuð var nefnd fimm landsþekktra togaraskipstjóra til þess að leita eftir áliti þeirra á því, hvernig þessi skip ættu að vera, af hvaða stærðum og hvernig þau ættu að vera útbúin. Þegar sá tími var liðinn, sem þessi nefnd hafði starfað, og hún hafði skilað áliti sínu, var sett niður sú nefnd manna, sem ég gat hér um í mínum upplýsingum og ég hygg að sé þannig valin, að allir verði að viðurkenna, að þar eru þeir menn til valdir, sem mesta þekkingu og kunnáttu hafa í þessum efnum frá okkar hálfu, Íslendinga, þar sem eru Hjálmar Bárðarson, okkar þekktasti skipaverkfræðingur, Erlingur Þorkelsson vélfræðingur, sem hefur verið við umsjón og byggingu allra þeirra nýrra togara, sem keyptir hafa verið til Íslands nú eftir stríðið, og svo einn þekktasti togaraskipstjóri landsins, Sæmundur Auðunsson. Það tók þessa menn alllangan tíma að gera þá útboðslýsingu, sem talið var alveg óhjákvæmilegt að gerð yrði, og senda hana út til þeirra skipasmíðastöðva, sem líklegastar þóttu að fenginni nokkurri athugun til þess að taka að sér þessa skipasmíði. Það hefur því ekki staðið á ríkisstj. í þessum efnum á neinn hátt, heldur hefur verið unnið, eftir því sem tími hefur leyft, að þessum nauðsynlega undirbúningi. En þegar búið er síðan að gera útboð á svona skipum, verður skiljanlega að líða nokkur tími, þangað til skipasmíðastöðvarnar treysta sér til þess að skila fullkomnum tilboðum inn aftur, og það er vitanlega ekki fyrr, en slík tilboð frá skipasmiðastöðvunum liggja fyrir og búið er síðan að vinna nokkuð úr þeim, sem hægt er að hefjast handa um að ganga til beinna samninga. En hv. þm. N-Ísf. virtist líta svo á, að þar sem nú fyrst ætti að fara að hefja samningagerðina, þá væri auðvitað allur tíminn eftir í þessu máli, því að manni skildist helzt á honum, að auðvitað hefði mátt byrja á að semja strax og lögin voru samþykkt hér á Alþingi. Nei, þessi mál ganga ekki þannig fyrir sig. Einmitt þegar allur þessi undirbúningur hefur verið unninn, útboðslýsingarnar og tilboðin eru komin inn, þá er orðið tiltölulega auðvelt að velja úr nokkrar skipasmíðastöðvar, sem tvímælalaust eru líklegastar með afhendingartíma, með verðlag og kunnar sem togarabyggingarstöðvar, - þá er hægt að velja þær úr og semja á tiltölulega skömmum tíma við þær um sjálfa smíðina. Og ég man líka svo vel, að þessu var svona farið á tímum nýsköpunarstjórnarinnar. Það leið a.m.k. jafnlangur tími og nú hefur liðið, frá því að ákvörðun var tekin um smíði þeirra skipa, þar til samningar voru gerðir. Þá innti hv. þm. nokkuð eftir því, að það væri einkennilegt, að ríkisstj. skyldi ekki vera búin að semja um lán til þessara skipakaupa. Þetta er í rauninni ekkert undarlegt, því að það hefur alltaf verið gert ráð fyrir því, að lántaka til þessara smíða yrði að meira eða minna leyti tengd við smíði skipanna sjálfra, þ.e., að lán yrði tekið í því landi, þar sem endanlega yrði samið um smíðina, og notaðir m.a. þeir lánamöguleikar til hins ýtrasta, sem viðkomandi byggingarstöðvar geta aðstoðað við a.m.k. að veita í því landi. Þessi leið hefur verið farin nú, og það hafa komið inn, eins og ég sagði, nokkur tilboð, en það þykir ekki ráðlegt að ganga frá neinum lánum, enda alls ekki aðgengilegt að gera það, fyrr en ákvörðun hefur verið tekin um, hvar skipin endanlega verða keypt, og það er enn í dag ekki hægt að segja um það með fullri vissu, hvort eða hvar þessi skip verða smíðuð. Tilboð eru það lík frá a.m.k. tveimur löndum, að það þykir rétt að ganga alveg til botns með nánari viðræðum við þær stöðvar í því, hvaða byggingarland verður endanlega ákveðið, en eins og ég sagði, hefur ríkisstj. tekið ákvörðun um það að hefja nú samninga um sjálfa smíðina, og verður þá það ekki látið tefja, þó að ekki liggi fyrir lánssamningar á þeim grundvelli, sem ríkisstj. telur þó að lánin þurfi að vera á, í þessu efni. Það verður eigi að síður gengið frá samningum um smíðina, þegar það liggur fyrir um þá lánamöguleika, sem hún veit um nú í dag. Ég get ekki viðurkennt, að hér sé um neinar upplýsingar á reiki að ræða, eins og hv. þm. komst hér að orði. Hann hefur fengið hér þær upplýsingar, sem hann hefur spurt um. Ég taldi að vísu ekki nauðsynlegt, þegar þetta er nú athugað, sem fram hefur komið í málinu, að svara því sérstaklega, að ekki væri búið að úthluta þessum skipum, því að ég hygg, að það liggi alveg í augum uppi, að sú úthlutun hefur ekki farið fram, og það hefur ekki verið talið eðlilegt að úthluta þessum skipum, enda ætti að vera nægur tími til þess að ákveða útgerðarstað þeirra síðar meir. En vert er svo að athuga það, að annar þáttur þessara mála er vitanlega kaupin á hinum minni togurum, sem ég gat um, þessum 250 tonna skipum, og frá þeim hefur fullkomlega verið gengið og þeim að vissu leyti úthlutað, eins og ég sagði um. Ég nefndi að vísu hér í minni upptalningu, að úthlutun hefði farið fram til Raufarhafnarútgerðar og Vopnafjarðarútgerðar, en nánar tiltekið munu það vera tvö skip til Norðausturlandsins, þar sem ekki hefur að fullu og öllu verið gengið þar frá þeim útgerðarsamtökum, sem að þeim skipum munu standa. En með því að fara þá leið, sem hér hefur verið farin, að kaupa 12 skip af þessari stærð, hefur vitanlega verið leystur vandi mjög margra staða á landinu í sambandi við hráefnisöflun, og rétt er að geta þess, að kaup á þessum tólf skipum eru algerlega umfram það, sem ríkisstj. hafði gefið yfirlýsingu um að hún mundi standa að í sambandi við kaup á nýjum togurum. Þrátt fyrir það mun hún standa að því, eins og ég nú hef lýst, að samningar verði nú gerðir um smíði á þessum stóru skipum, byggt á þeim undirbúningi, sem nú hefur farið fram, og þeirri ákvörðun um stærð skipanna, sem þar hefur verið gerð.



Herra forseti. Ég er ekki einn af þeim, sem álíta mesta nauðsyn fyrir okkur eins og nú standa sakir að leggja höfuðáherzlu á að flýta kaupum og smíði nýrra togara, þar sem vitanlegt er, að við borð liggur, að togarafloti landsins verði að hætta, af því, hversu erfið rekstrarafkoman er. En ég skal ekki fara út í þá sálma. Mig langaði í þessu sambandi að spyrja hæstv. ráðh. tveggja spurninga út af þeim upplýsingum, sem hann gaf. Hann sagði út af lánsskilmálum í sambandi við báta, sem keyptir eru frá Austur-Þýzkalandi, að fengið væri lán til eins eða tveggja ára. Er það svo að skilja, að bátarnir eiga að greiðast framleiðendum eftir 1–2 ár, og hafa þá verið tryggð lán annars staðar, eða geta kaupendur bátanna og bankarnir greitt og yfirfært þessar upphæðir, þegar til kemur, eftir þennan stutta lánstíma, sem hann gat um? Í öðru lagi gat hann þess í sambandi við væntanlega smíði á togurunum, að heppileg lánstilboð væru ekki fyrir hendi, en samningar um smíði skipanna verði ekki látnir dragast af þeim ástæðum. Er það svo að skilja, að ríkisstj, muni gera samninga um smíði á þessum 15 togurum, án þess að hún hafi nokkur viðunandi tilboð um lán til þess að greiða fyrir togarana? Það er vitanlegt, að hvorki ríkisstj. né bankarnir, eins og nú standa sakir, hafa fjármagn til þess að greiða út þessa 15 togara eða greiða út fyrir smiði þessara 15 togara, ef ekki fæst lán erlendis. Ég skildi yfirlýsingu hæstv. ráðh. þannig, að ríkisstj. mundi fara í það að láta byggja þessa 15 togara, hvort sem hún hefði viðunandi lánstilboð erlendis eða ekki. Ég vildi gjarnan óska, að hæstv. ráðh. vildi svara þessari fyrirspurn.



Það voru tvær spurningar, sem hér komu fram nú hjá hv. 2. þm. Reykv. Hin fyrri var í sambandi við frekari lán, sem hugsað væri að taka vegna kaupa á þessum tólf 250 tonna skipum, þar sem fyrir liggur aðeins, að lán er fyrir helmingi andvirðis þeirra skipa til eins og tveggja ára, eins árs til hluta af skipunum og tveggja ára hjá nokkrum hluta af skipunum. Ég sagði, að enn þá hefði ekki verið gengið frá frekari lánum í sambandi við þessi skipakaup. Lán þau, sem þarna er um að ræða., eru nákvæmlega hliðstæð þeim lánum, sem tekin hafa verið í sambandi við fiskibátakaup, þegar samið hefur verið um smíði á fiskibátum í Danmörku og Svíþjóð, en að því hefur verið nokkuð gert að undanförnu. Þessir samningar við austur-þýzku skipasmíðastöðina eru því byggðir á nákvæmlega sama lánsgrundvellinum. Hins vegar hefur verið allmikið rætt bæði við þá skipasmíðastöð og aðrar, og ríkisstj, er ljóst, að það er nauðsynlegt að reyna að tryggja sér þarna frekara lán, og er unnið að því, að þarna fáist lán til lengri tíma, þar sem erfitt er að standa undir svona miklum bátakaupum af þeim gjaldeyristekjum, sem til falla árlega. En sem sagt, eins og ég hafði áður upplýst, hefur ekki enn verið gengið frá frekari lánum í þess um tilfellum, en að því er unnið. Síðari spurningin, sem hér kom fram hjá hv. þm., var um það, hvort ríkisstj. ætlaði sér að semja um smíði á þessum 15 stóru togurum, jafnvel þó að hún hefði ekki gengið frá þeim lánum viðvíkjandi þeim kaupum, sem hún teldi vera hagstæð lán. Ég sagði hér í mínum fyrri upplýsingum, að ríkisstj, hefði tekið um það ákvörðun að ganga frá smíðasamningum, jafnvel þó að svo stæði á, af því að hún vildi ekki tefja það, að gerður yrði smíðasamningur. En þá byggir hún á því, að hún hefur þegar fengið upplýsingar um vissa lánsmöguleika, sem hún telur að vísu ekki nægilega góða, en telur, að líkur séu til þess, að hægt sé að koma þessum lánum í betra horf. Ég vil líka minna á í þessu sambandi, að þegar síðustu 10 togararnir voru keyptir árið 1949, voru þeir keyptir á nákvæmlega hliðstæðum grundvelli. Þá var ekki búið að ganga frá neinum viðhlítandi lánum, sem hægt væri að byggja á í sambandi við þau kaup, en samt sem áður var samningur um skipabygginguna gerður, svo að hér er þá aðeins farið að á hliðstæðan hátt og þá var gert. Og ég tel, að miðað við þá möguleika, sem vitað er um um lán, sé hér ekki óeðlilega að farið, þar sem það skiptir okkur mjög miklu máli að fá fastan byggingarsamning um þessi skip, því að afgreiðslutími á skipunum er alllangur. Ég held, að fleiri atriði hafi ekki komið þarna fram, sem sérstök ástæða er til þess að orðlengja um.



Herra forseti. Þessar umræður, sem hér hafa farið fram, gætu gefið tilefni til ýmissa hugleiðinga, en það er auðvitað engin aðstaða til þess að ræða þetta mál neitt verulega, þar sem um nauman tíma er að ræða, sem þingmönnum er ætlaður. Mér skildist, að hæstv. ráðh. væri ánægður með gang þessara mála, eins og hann hefði verið, og teldi það hafa gengið fullkomlega á viðunandi hátt. Mér skilst nú, að hann sé þá ánægðari, en aðalblað flokks hans, því að þar hefur a.m.k. einu sinni og það fyrir nokkuð löngu komið fram umkvartanir um það, hvað þessi mál gengju seint. Að vísu var ekki hæstv. sjútvmrh. kennt um það, heldur öðrum öflum, en það virðist þá sem ráðh. telji ekki, að það hafi verið ástæða til þeirra umkvartana, sem komu fram í blaðinu. Hins vegar var það nú alveg ljóst af upplýsingum hæstv. ráðherra, að hann taldi líkur til, að mönnum mundi ekki þykja þetta alls kostar hafa gengið rösklega, vegna þess að hann fór hér að svara atriðum, sem ekki hafði verið um spurt, og gerði í rauninni að uppistöðu í sínu máli, en það voru samningarnir um hin 12 austur-þýzku skip, sem samið hefði verið um smíði á. Það er vitanlega góðra gjalda vert, þó að það hins vegar hafi nú upplýstst eftir svar hæstv. ráðh. við fsp. hv. 2. þm. Reykv., að það er auðvitað með öllu óviðunandi, ef ekki tekst að fá hagstæðari greiðsluskilmála á þessum skipum, en nú virðast horfur á. Þó að það hafi verið svo, að einstakir aðilar, sem hafa samið um eitt og eitt skip við erlendar skipasmíðastöðvar, hafi ekki getað fengið margra ára lán, heldur venjuleg exportkreditlán, gegnir auðvitað allt öðru máli, þegar samið er um smíði á 12 skipum, að því er mér skilst við sama aðila. Þá gegnir það nokkurri furðu, ef ekki er grundvöllur til þess að fá hagstæðari lán, en aðeins til tveggja ára og það aðeins um helming andvirðisins, hinn helminginn verður að yfirfæra þegar í stað eða áður en skipin eru afhent, eftir þeim reglum, sem gilda almennt um þessa báta. Hér er um 50 millj. kr. upphæð að ræða, og það gefur auga leið, að það er mjög mikið átak, ef þarf að greiða það á tveimur árum af gjaldeyristekjum þjóðarinnar. Varðandi togarana virðist liggja ljóst fyrir, að það hefur enn ekki verið samið um smíði neins togara, og það er enn í óvissu, að því er mér skilst, við hvern aðila verður samið. Það er a.m.k. ítrekað búið að spyrja hæstv. ráðh. um það, og hann hefur engu um það svarað, hvar líklegt sé að skipin verði byggð. Hins vegar virðast þó hafa verið einhverjar bollaleggingar um þetta, því að hæstv. ráðh. sagði, að lánamöguleikar yrðu að sjálfsögðu að athugast í sambandi við, hvar skipin yrðu byggð. Hann telur einhverjar horfur á, þó að allt sé það í lausu lofti, að lán fáist, og þá hlýtur það væntanlega að vera í því landi, þar sem skipin á að byggja, eftir fyrri upplýsingum hans um, hvaða vinnubrögð yrðu á þessu að vera. Og ég vildi nú leyfa mér að vænta þess, að hæstv. ráðh, gæti með hliðsjón af þessum upplýsingum, sem hann hefur gefið, skýrt frá því, hvar líkur séu til þess að slík lán sé að fá, og jafnframt vildi ég ítreka það, sem hv. þm. N-Ísf. spurði um, hvort ætlunin væri nú að semja um smíði allra þessara skipa eða aðeins nokkurra þeirra. Í rauninni liggur málið þannig fyrir eftir þau svör, sem hæstv. ráðh. hefur nú gefið, að menn eru nákvæmlega jafnnær um öll atriði málsins, annað en það eitt, að ekkert er farið að hefjast handa um annað, en leita eftir tilboðum og að nokkur svör hafa borizt við þeim tilboðum. Og til viðbótar það, að eftir upplýsingum hæstv. ráðh. virðast þessi tilboð alls ekki hagstæð, og þá er um það að ræða, eins og hann sagði, að það verði að leita fyrir sér eftir því, hvort ekki fáist með einhverju öðru móti viðunandi hagstæð lán. Og ef ríkisstj. telur gerlegt að ganga nú frá smíðasamningum, án þess að lán hafi fengizt, eins og hæstv. ráðh. upplýsir, hljóta að vera það miklar líkur til, að lánin fáist, að það eigi að vera auðið að skýra frá því a.m.k., hvar um slíkt sé að ræða, því að það semur engin ríkisstj. um að smíða skip fyrir tugi milljóna eða á annað hundrað milljónir króna, án þess að það séu verulegar líkur til og raunar næstum fullvíst, að lán fáist til smíðanna. Ég verð að láta í ljós nokkra óánægju yfir því, að hæstv. ráðh. skuli ekki sjá sér fært að svara þessu nánar, en gert hefur verið. Það er rétt, að við byggingu þessara skipa hafa víða verið bundnar miklar vonir, og miðað við það, hvað var lögð geysileg áherzla á það af hæstv. ríkisstj. í fyrrahaust að fá afgreidda heimildina til þess að láta smíða þessi skip, mátti gera ráð fyrir, að það mundi verða gengið með oddi og egg að því að smíða skipin. Nú virðist sem sagt málið liggja þannig fyrir, að allt sé í óvissu um þetta efni, eða a.m.k. ef ríkisstj. hefur einhverja vitneskju um horfur á framkvæmdum, þá hefur hún ekki séð sér fært að skýra frá því hér. En ég endurtek það, að mér þætti mjög æskilegt, ef ráðh. sæi sér fært að skýra frá því nánar, en hann hefur gert, hvaða horfur séu á lántökum, og þá, hvort þegar liggi fyrir, að fáanlegt sé lán til smíða á öllum skipunum, og þá hvort þau lán séu með viðunandi kjörum og hvort ætlunin sé nú hjá ríkisstj. að semja um smíði allra þessara 15 togara. Varðandi síðasta atriði fyrirspurnar hv. þm. N-Ísf., að það væri ekki búið að úthluta skipunum til neinna ákveðinna staða, þá er það vitanlega fullgilt svar hjá ráðherranum. Hins vegar hefur ekki verið talið til fyrirstöðu við bátana a.m.k., að það væri gengið frá úthlutun þeirra fyrir fram að nokkru leyti, þannig að það hefði vitanlega ekki verið útilokað heldur með togarana. Og líklegt er, að fyrir liggi einhverjar tillögur frá atvinnutækjanefnd um það, hvert hún telur æskilegt, að þessi skip færu, og þá væri mjög gott að fá um það upplýsingar frá hæstv. ráðherra, ef hann telur sér fært að upplýsa það.



Herra forseti. Hæstv. ráðh, staðfesti í svari sínu það, sem hafði komið mjög ógreinilega fram í hans ræðu, að enn er allt í óvissu með lánin til þess að borga fyrir þau skipakaup, sem hér er verið um að ræða. Hæstv. ráðh. sagði, að skipakaupin í Austur-Þýzkalandi hefðu verið gerð á svipuðum grundvelli og einstaklingar hefðu gert undanfarið með kaup á bátum frá Danmörku og Svíþjóð. En það getur ekki afsakað á nokkurn hátt, að ríkisstj. hleypir sér í milljónaskuldir við slíkar byggingar, sem hún vægt sagt á mjög erfitt með að greiða eða standa í skilum með. Og hitt verð ég að segja, að ef ríkisstj. ætlar að gera samning um smíði 15 togara, sem munu kosta samtals um 150 millj. kr., þá verð ég að segja, að það er fullkomið ábyrgðarleysi, ef ríkisstj. ætlar að binda landinu slíkan bagga, án þess að hún hafi fulla tryggingu fyrir nauðsynlegum erlendum lánum í því skyni.



Það er nú kannske ekki þörf á því að lengja þetta mikið frekar, en orðið er. Aðeins þetta, að mér sýnist, að þessir hv. sjálfstæðismenn, sem hér hafa talað um þetta mál, reikni með öllum vinnubrögðum í þessum efnum nokkuð einkennilegum. Það er helzt á þeim að skilja, að það hefði verið hinn eðlilegi gangur málsins, að ríkisstj. hefði farið á stúfana og útvegað sér 150 millj. kr. að láni einhvers staðar, átt það í handraðanum og farið svo á stað til þess að leita fyrir sér um togarabyggingar á eftir. Svona er vitanlega hægt að stilla upp dæminu. En ég hygg, að þeir, sem nærri þessum málum hafa komið, viðurkenni allir, að það er ekki svo auðvelt að útvega lán í þessum efnum, að ekki sé rétt að tengja þetta að meira eða minna leyti við sjálfa smíðina, að maður verði að leggja til hliðar þennan möguleika með öllu, en hin leiðin hljóti að verða farin af eðlilegum ástæðum, að kanna það fyrst, hvar eru kjörin á byggingunni bezt, hvar er hægt að fá skemmstan afgreiðslutíma, hvar er hægt að fá verðið lægst og önnur kjör bezt, og kanna það síðan í viðkomandi landi og með aðstoð viðkomandi byggingarstöðvar, hvaða lánsmöguleikar eru þar fyrir hendi, Nú hefur ríkisstj. fengið upplýsingar um þetta, sem eru allmikils virði, þar sem hún veit um nokkra lánsmöguleika í sambandi við bygginguna á þennan hátt, en vill þó hins vegar vinna að því frekar, af því að hún telur að þurfi að útvega þarna hagstæðari lánakjör, en fram hafa komið á þessu stígi málsins. Hins vegar sé ég ekki, að það þurfi að vera neitt ógætilegt fyrir ríkisstj, að semja um smíði skipanna á hliðstæðan hátt og gert hefur verið áður, þegar svona skip hafa verið keypt, þegar líka það liggur fyrir, að nokkrir lánsmöguleikar eru fyrir hendi og þeir ekki það óaðgengilegir, að þetta ætti að vera viðráðanlegt. Hér hefur síðan verið margendurtekið af þessum hv. þm., að allt sé í óvissu um fram kvæmdir. Það er í óvissu allt um framkvæmdir, þegar búið er að vinna nauðsynlegan undir búning að byggingunum, og það er búið að taka ákvörðun um, að smíðasamningur verði nú gerður. Þeir, sem þannig tala, hafa sýnilega ætlazt til þess, að um leið og Alþ. var búið að samþykkja lögin, yrði samið undireins. Það er vitanlega hægt að deila um það út af fyrir sig, hvort þessi undirbúningstími er orðinn of langur eða ekki. Það er deila um einn, tvo eða þrjá mánuði, það er rétt. En ég hygg nú samt, að þeir menn, sem með ríkisstj, hafa unnið að undirbúningi málsins, hafi unnið vel, og ég veit, að eftir þá liggur nú þegar mikið verk í sambandi við þennan undirbúning. Mér er ekki kunnugt um, að það hafi nokkurn tíma verið farin sú leið áður í sambandi við úthlutun á skipum, að þeim hafi verið úthlutað til ákveðinna kaupenda, áður en formlegir kaupsamningar hafa verið gerðir. Það hefur ekki verið gert í sambandi við þessi 12 skip. Þeim hefur ekki verið úthlutað, fyrr en búið var að festa kaup á skipunum, og ég sé heldur ekki, hvaða ástæða væri til þess að fara nú að úthluta þessum 15 togurum, áður en formlegir smíðasamningar eru gerðir. Það er líka mesta fjarstæða að ætlast til þess, að hér verði gefin svör um það, við hvaða aðila eða við hvaða land á að semja um byggingu þessara skipa. Þegar það liggur fyrir, að tilboð hefur borizt frá fleiri en einu landi og þau mjög svipuð í ýmsum tilfellum, þá viljum við leita betur fyrir okkur um það, áður en gefnar eru út opinberar yfirlýsingar hér á Alþ. um það, að eitt byggingarlandið og ein byggingarstöðin verði þar tekin fram yfir aðra. Og það er því heldur engin ástæða til þess að gefa yfirlýsingu um neitt slíkt. Sama er í rauninni að segja um það, þegar hér er verið að spyrja sérstaklega um, hvort eigi að semja í tilteknu landi um smíði á öllum skipunum eða ekki öllum skipunum. Vitanlega fer þetta eftir því, hvernig samningar gerast þar um málið sem heild, en hins vegar er heimild Alþ. og ætlun ríkisstj. að kaupa 15 skip, eins og kunnugt er. Þá er hér á sama hátt alltaf verið að inna eftir því, hvar eru líkur fyrir lánum. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara að gefa hér neinar upplýsingar um það, hvernig þau tilboð eru, sem borizt hafa í sambandi við byggingu á þessum skipum, eða hvaða lánatilboð hafa þar borizt með. Ég tel það ekki heppilegt fyrir framgang málsins, mjög óeðlilegt gagnvart þeim aðilum, sem hér eiga hlut að máli, hinum erlendu aðilum, en hitt tel ég að sé út af fyrir sig nægilegt, að nú liggja upplýsingar fyrir um það, að undirbúningsvinna hefur öll verið unnin hér heima í þessum efnum og ákvörðun tekin um það að ganga nú beint til verks og semja um smíðina. Ég held svo, að fleiri atriði hafi hér ekki komið fram, sem mér þykir ástæða til þess að ræða um.



Herra forseti. Það er sízt ofsögum sagt, að svör hæstv. sjútvmrh. séu mjög á reiki og harla óljós. Það eina, sem virðist vera alveg öruggt í hans huga, er það, að engan veginn sé tímabært enn þá að tala um úthlutun þessara skipa, hvað þá heldur meira. Hann minnist á það sem algera fjarstæðu, að um það sé spurt, hvort búið sé að úthluta skipunum. Þetta er mjög fróðlegt fyrir þingheim, en ekki síður fyrir borgara hér í Reykjavík að heyra, því að ekki alls fyrir löngu báru flokksbræður hæstv. ráðherra fram í bæjarstjórn Reykjavíkur tillögu um það, þar sem Reykjavíkurbær átti að gera gangskör að því að útvega sér nú þegar verulegan hluta af þessum skipum. Bæjarstjórnin gerðist svo djörf, að hún vildi láta vísa málinu til athugunar þeirrar n., sem um þessi mál fjallar hjá henni, en það var þá af flokksbræðrum hæstv. ráðherra kallaður fjandskapur við málið, óhæfilegur dráttur og látið svo sem því væri mjög stefnt í voða, að Reykjavíkurbær gæti fengið nokkuð af þessum skipum, En þegar hingað á Alþingi kemur, heyrum við það, að hæstv. ráðh. telur með öllu fjarstæðu, að um úthlutun skipanna skuli rætt. Við sjáum þá sæmilega glöggt og vissum það raunar áður, af hvaða toga þessi málflutningur í bæjarstjórninni var spunninn. En þó að það sé ljóst af því, sem hæstv. ráðh. sagði, að hann telur mjög ótímabært að tala um úthlutun skipanna, þá var flest annað mjög ógreinilegt í hans svörum. Vildi ég nú enn gera tilraun til þess að fá hæstv. ráðh. til þess að festa sig nokkuð við jörðina og svara ákveðnum spurningum, sem þingheimur sannarlega á kröfu til að fá ákveðin og skýr svör við. Og fyrsta spurning mín er þá sú, hvort hér sé eingöngu um að ræða lán, tengd byggingu skipanna, þ.e.a.s. frá skipasmiðastöðvunum, sem tilboð hafa gert. Og ef um slík lán er að ræða, hvaða lönd koma þar þá til greina? Ég get ekki ætlazt til þess á þessu stigi, að ráðh. svari, hvar lánin endanlega verði tekin, en þingheimur á rétt á því að fá svar við því, hvaða lönd koma hér til greina. Enn fremur vil ég spyrja hæstv. ráðherra að því, hvort engin almenn lánsútvegun á vegum ríkisstj. sé í undirbúningi. Ef slík almenn lánsútvegun er í undirbúningi, er þá fyrir fram ákveðið, að ekkert af því láni renni til togaranna? Og ef unnið er að slíkri almennri fjárútvegun, hvar er þá unnið að henni, í hvaða landi eða í hvaða löndum? Loks vil ég spyrja hæstv. ráðh. að því, samkv. marggefnu tilefni í stærsta stjórnarstuðningsblaðinu, Þjóðviljanum, því, sem hæstv. ráðh. hefur sérstaka umsjón með: Er rétt, að kostur sé eða hafi verið á stóru rússnesku láni til Íslands, og ef svo er, þá með hvaða kjörum? Hver er afstaða hæstv. ríkisstj. til þeirrar lántöku? Og er hæstv. ríkisstj. sammála um afstöðu sína til þess lánstilboðs?

Sjútvmrh. (Lúðvík Jósefsson) Hv. 1. þm. Reykv. gerði hér að umtalsefni kröfur þær frá vissum bæjarfulltrúum í bæjarstjórn Reykjavíkur, sem fram hafa komið í sambandi við úthlutun á hinum nýju togurum. Og honum þykir, að það fari ekki vel saman, að það komi fram frá flokksbræðrum mínum kröfur í bæjarstjórn Reykjavíkur um það, að þeir ættu að fá ákveðinn hluta af þessum skipum úthlutað, og svo aftur afstaða mín hér um það, að ekki sé tímabært að ganga til úthlutunar á þessum skipum, á meðan ekki hefur verið gerður formlegur byggingarsamningur. Þetta er nú næsta einkennilegur málflutningur hjá hv. þingmanni. Það hefur nefnilega verið svo frá upphafi í hvert skipti, sem ákveðið hefur verið að kaupa á vegum ríkisins togara, að þá hafa umsóknir frá hinum ýmsu bæjarfélögum og einstaklingum og „prívat“ útgerðarfélögum alltaf borizt til ríkisins, jafnvel löngu áður en samningar hafa verið gerðir um kaup á skipunum. Það er því ekkert nýtt atriði. Hér hefur það verið upplýst á Alþ. áður, m.a. af mér, að allmargir aðilar víðs vegar á landinu hafi snúið sér til ríkisins nú og sótt um þessi skip. Og það er rétt, að það vakti nokkra undrun mína og fleiri, að Bæjarútgerðin í Reykjavík, sem er stærsta togaraútgerðarfélag í landinu, hafði ekki sótt um neitt skip nú til skamms síma, á sama tíma sem einstaklingsútgerðir hér í Reykjavík höfðu fyrir alllöngu lagt inn formlega beiðni um úthlutun á einhverjum af þessum skipum, sér til handa. Og margar bæjarstjórnir á landinu höfðu einnig sótt um þetta. Og út af fyrir sig er það ekki nema eðlilegur hlutur, að einstakar bæjarstjórnir vilji koma á framfæri óskum sínum og umsóknum í þessu efni. Hitt leiðir ekki af því, þó að þær vilji tilkynna sínar umsóknir, að ríkisvaldið rjúki upp til handa og fóta, um leið og slíkar beiðnir komi, og fari að úthluta þeim skipum, sem ekki er búið að semja formlega um byggingu á. Ég tel, að út af fyrir sig hafi það verið mjög eðlilegt af bæjarfulltrúunum í bæjarstjórn Reykjavíkur að vekja þar athygli á því, að bæjarútgerðin í Reykjavík ætti að fara að hugsa sig um, hvort hún vildi verða hér aðili að eða ekki, þó hins vegar að ég telji enn enga ástæðu til þess að byrja að úthluta þessum skipum, fyrr en formlega hefur verið samið um smíði á þeim. Svo kom þessi hv. þm. hér með ýmsar fsp. almenns eðlis um lántöku og þess háttar, sem í rauninni koma ekkert við þeirri fsp., sem hér er til umræðu. Ég sé heldur enga ástæðu til þess, að ég fari að svara hér slíkum munnlegum fsp., sem til mín er beint, en raunverulega varða ríkisstj. alla og sumpart hafa ekki einu sinni verið ræddar í ríkisstjórninni. En það er auðvitað greinilegt, hvað það er, sem hér er á ferðinni hjá þessum hv. þm., og það er aðalatriðið í málflutningi hans. Það er sem sagt þetta, sem kemur fram í hverri einni og einustu spurningu frá honum: Hvaða land er það, sem ætlar að veita lánið? Hvaða land er það, sem ætlar að byggja togarana? Við hvaða land er verið að semja? Það er aðalatriðið hjá þessum hv. þm., og það þarf ekki að ræða um það öllu frekar, hvað það er, sem fyrir honum vakir. En það mál, sem hér er um að ræða, að kaupa nokkra nýja togara til landsins, semja um byggingu þeirra og semja um hagstæð lán í sambandi við þessi kaup, - það verður væntanlega ekki unnið þannig að því máli frá hálfu ríkisstj., að þar eigi það að verða lagt til grundvallar, hvaða land á að framleiða skipin og hvaða land á að veita lán til þessara kaupa, heldur hitt, að reyna að komast að því, hvar við getum fengið skipin smíðuð á skemmstum tíma með lægstu verði og hvar við getum fengið hagstæðust kjör í sambandi við þessi kaup. Það er það, sem er aðalatriðið. Ég sé ekki ástæðu til þess hér að fara að svara þessum hv. þm. í sambandi við hans almennu fyrirspurnir um lántöku, sem ríkisstj. vinnur að. Það er ekki mitt verk að svara því, og allra sízt tel ég það eðlilegt undir þeim lið, sem hér er um að ræða. Hann getur að sjálfsögðu haldið áfram að snúast í kringum þessar hugsanir sínar, m.a. í sambandi við skrif sín í sínu blaði um það, hvort ríkisstj. sé nú e.t.v. að tala við eitthvert land, sem ekki megi tala við, ekki einu sinni um það að fá þar hagstæð lán eða kaupa þar hagstæð skip eða ekki. Hann getur snúizt í kringum slíkar hugsanir í sínu blaði og reyndar hér á Alþingi, ef hann vill, en það hefur ekki nein áhrif á gang þessa máls. En aðalatriði þess er það, að sem skjótast verði samið um smíði á þessum skipum og þar farið eftir beztu kjörum.



Herra forseti. Óljós voru nú svör hæstv. sjúvtmrh. áður, en miklu dimmra er honum þó fyrir augum, þegar hann á að svara þeim einföldu spurningum, sem ég bar fram, heldur en jafnvel fyrr. Menn hafa nú heyrt hans svör við þeim, og skal ég ekki rekja það frekar, enda hef ég takmarkaðan ræðutíma, svo að ég get ekki farið út í almennar umræður málsins. Ég vil einungis spyrja hann: Er það ekki meginatriði í þessu máli, hvort fé er hægt að fá til togarakaupanna eða ekki? Og er þá ekki nauðsynlegt að fá það upplýst, hvort mögulegt sé að fá það fé af almennu láni, sem sagt er að sé verið að reyna að afla? Og varðar þá þingheim ekki miklu, hvar og hvernig með þá lánsútvegun gangi? Þetta mundu venjulegir menn telja aðalatriði þessa máls, en hæstv. sjútvmrh. er nú orðinn svo villtur, að hann skilur ekki þessi höfuðatriði málsins. Þá vil ég enn spyrja hæstv. ráðh.: Hvað af mínum spurningum hefur ekki verið rætt í hæstv. ríkisstj.? Hann sagði, að sum þeirra atriða, sem ég spurði um, hefðu ekki verið rædd í hæstv. ríkisstj. Hæstv. ráðh. hlýtur að vita, hvað hann á við með þessum svörum sínum. Og það er sannarlega mjög fróðlegt fyrir þingheim til þess að átta sig á meðferð málsins hjá hæstv. ráðh. að vita, hvaða atriði það eru, sem alls ekki hafa verið rædd í sjálfri ríkisstj., en varða þó grundvallaratriði þessa máls. Þá skaut hæstv. sjútvmrh. sér undir það, að hér væri um almenn mál að ræða, sem ekki heyrði undir sig að svara. En vissulega heyra þau undir hæstv. ráðh., að svo miklu leyti sem þau varða fjárútvegun til þessara togarakaupa. En þá er líka skammt fyrir hann að seilast til þess, sem svarað getur, til sessunautar síns, hæstv. fjmrh., og einhvern tíma hefði nú ekki staðið á honum, jafnvel óumbeðið, að svara jafnskýlausum spurningum og hér eru fram bornar. Og vil ég þá beina því til hæstv. fjmrh., hvort hann vill nú ekki, úr því að sessunaut hans er orðið orðs vant, hlaupa til og reyna að fræða þingheim og alþjóð um þau atriði, sem íslenzka þjóðin vissulega á heimtingu á að fá skýlaus svör við. Loksins vildi ég svo spyrja hæstv. sjútvmrh. að því, hvort hann ráðgeri að auglýsa, hvenær sækja eigi um þessa togara til þess að koma til greina varðandi úthlutun þeirra, eða hvort ætlunin sé að úthluta þeim, án þess að mönnum sé gefinn kostur á því innan einhvers ákveðins frests, eftir að fyrir liggur, hver skipin eru og með hvaða kjörum þau verða látin, að sækja um þau.

Sjútvmrh. (Lúðvík Jósefsson) Hv. þm. spyr nú um það, hvort ákveðið sé nokkuð um það, að auglýst verði, hvenær síðast megi sækja um þessi skip, og bendir það mjög til þess, að hann og flokksbræður hans ætli nú að draga það fram á síðustu stund að leggja inn umsókn. Ekki hafa verið teknar neinar ákvarðanir um það enn þá, enda hygg ég, að það mætti nú hafa sama hátt á í þessu og hafður hefur verið á áður, að menn sýndu það, án þess að það þyrfti að auglýsa það beinlínis, hvort þeir hafa áhuga á að fá eitthvað af þeim tækjum, sem hér er um að ræða, og þeir væru nokkurn veginn einfærir um að koma þá umsóknum sínum á framfæri án beinlínis eggjana í auglýsingum. En e.t.v. verður það svo, að þetta verður auglýst. En þó ætla ég, að málið sé þannig, að þessum skipum verði varla úthlutað þannig, að það geti farið fram hjá a.m.k. bæjarstjórnum í landinu almennt eða þær missi af neinu af þeim sökum, að þær viti ekki um það, þegar úthlutunin hefst. Hv. þm. sagði hér, að hann teldi, að meginatriði þessa máls væri þó það að fá úr því skorið, hvort hægt væri raunverulega að fá fé til þessara skipakaupa. Ja, ég hafði upplýst þegar í upphafi máls míns, og síðan hef ég reyndar endurtekið það tvisvar eða þrisvar sinnum, að það lægju fyrir lánsmöguleikar til kaupa á skipunum og þeir væru þess eðlis, þessir lánsmöguleikar, að ríkisstj. mundi ekki, þó að hún annars væri að leita að enn þá hagstæðari lánum, setja það fyrir sig að ganga frá formlegum smíðasamningum um skipin, vegna þess að hún hefur nokkra lánsmöguleika nú þegar á hendinni. Þetta er þegar upplýst í málinu. En að öðru leyti verður unnið að því áfram að reyna að fá þarna hagstæðari lán. Þetta er aðalatriði málsins, og þetta hefur verið upplýst. Hitt atriðið, hvort ríkisstj. er svo að vinna hér að almennri lántöku og hvar hún vinnur að því og hvernig, það er í rauninni allt annað mál, sem m.a. hefur nú verið rætt hér á Alþ., ekki alls fyrir löngu. Ég skal svo ekki orðlengja þetta frekar, en vil aðeins segja það, að það, sem skiptir hér höfuðmáli, er það, að samið verði sem allra fyrst um byggingu þessara skipa og reynt verði þar að semja við þá aðila, sem geta afhent skipin á skemmstum tíma og með beztum kjörum, en jafnframt verði unnið að því, eins og tök eru á, að reyna að fá hér sem hagstæðust lán. En þó legg ég svo mikla áherzlu á það, að skipin verði byggð þar, sem þau fást ódýrust og afgreidd á skemmstum tíma, að fremur vildi ég þar sæta eitthvað lakari lánskjörum heldur en að kaupa vafasöm skip með betri lánskjörum. Því legg ég höfuðáherzlu á það, að samningum á hagstæðustum grundvelli í sambandi við afhendingu og verð skipanna verði hraðað, og ákvörðun hefur nú verið tekin um það og verður væntanlega samninganefnd send út til þessara álitlegustu skipasmíðastöðva nú næstu daga, og það tel ég fyrir mitt leyti aðalatriði þessa máls.



Herra forseti. Það hefur augljóslega ekki mikla þýðingu að spyrja nánar um kjarna þessa máls. Svörin við þeim spurningum verða sízt skýrari, nema síður sé, eftir því sem lengra líður á og fastar er eftir gengið. Það hefur verið minnzt á það hér af hæstv. ráðh., að þess væri engin von, að farið væri að ræða um úthlutun togaranna. Nú vil ég benda hæstv. ráðh. á það, að þótt vitanlega sé ekki hægt að tala um úthlutun togaranna, fyrr en ákveðið er að smíða þá, og það var nú sannast sagna álitið, að það mundi ekki hafa verið farið á stúfana með heimildarfrumvarp ríkisstj. til handa, nema því aðeins að hún hefði nokkurn veginn vissu um það og hefði þegar ákveðið að láta smíða þá, hvar sem það yrði gert, þá er því nú samt þannig háttað, að það getur verið mjög bagalegt að hafa ekki einhverja hliðsjón af því saman, úthlutun bátanna annars vegar og togaranna hins vegar. Og ég geri ráð fyrir, að hæstv. ráðh. sé kunnugt um það, og ég þekki það af eigin reynd, að í sambandi við úthlutun hinna austur-þýzku báta, a.m.k. í einu tilfelli, hefur verið um það rætt af þeim opinberum aðilum, sem með það mál hafa að gera, að ef viðkomandi sveitarfélag vildi leggja áherzlu á að fá þetta skip, mundi ekki vera gert ráð fyrir, að það fengi togara, en hins vegar hefur ekki fengizt neitt ákveðið um það, hvort byggðarlagið fengi þá togara. Af þessu sést ljóslega, að það getur verið mjög bagalegt og í rauninni ógerlegt fyrir sveitarfélög, sem eru að hugsa um atvinnuuppbyggingu á þessu sviði með hliðsjón af þessum bátum og togurum, að geta ekki fengið einhver svör um það, því að ef í þessu tilfelli yrði sleppt bátnum, þá er sem sagt engin trygging fyrir því síðar, að togarinn fáist, og þannig getur þetta verið í fleiri tilfellum. Ég minnist aðeins á þetta sem dæmi þess, að það getur auðvitað verið mjög bagalegt, að ekki sé hægt að taka nokkurn veginn ákvarðanir um þetta hvort tveggja samtímis, enda hefur því verið yfir lýst af hæstv. ríkisstj., að það sé einmitt ætlunin, að bátarnir fari til þeirra staða, sem togarar ekki fara á, og því erfitt að aðgreina þessa úthlutun, því að úthlutun togaranna og bátanna hlýtur að verða framkvæmd nokkuð með hliðsjón af hvort öðru. Hæstv. ráðh. hefur, - að ég held mig rétt hafa heyrt, eða réttar sagt ekki heyrt, - ekki ennþá skýrt frá því, hvort ríkisstj. hafi ákveðið nú að láta smíða alla hina 15 togara eða ekki. Það var misskilningur hjá honum áðan, að spurt hefði verið um það, hvort það ætti að smíða þá alla í sama landi. Það var spurt um það, hvort ríkisstjórnin hefði ákveðið að smíða nú alla togarana eða gera nú samninga um smíði þeirra. Og í sambandi við það ætti þó að vera auðið fyrir hæstv. ráðherra að upplýsa, - þó að hann telji sér ekki fært að upplýsa nákvæmlega eða tilgreina nákvæmlega ákveðin lönd, sem verði samið við, eða ákveðnar skipasmíðastöðvar, þá ætti þó að vera hægt að upplýsa í því sambandi, hvort þeir lánsmöguleikar, sem hæstv. ráðh. minntist á, væru til staðar í fleiri löndum, en einu. Hæstv. ráðh. sagði í sinni ræðu hér áðan, að það væri undarlegt, að menn teldu, að það væri allt í óvissu í þessu máli, þar sem ríkisstj. hefði nú tekið ákvörðun um að láta smíða skipin. Ég held nú sannast sagna, að það sé ekki fjarri lagi samt að halda því fram, að æði margt sé í óvissu. Það er ekki hægt að upplýsa neitt um það, við hverja verði samið, ekki hægt að upplýsa neitt um það, hvar tiltækilegt verði talið að taka lán, eða yfirleitt, hvort viðunandi lánstilboð liggja fyrir. Það hefur ekki verið tekin nein ákvörðun um það, hvert þessi skip eiga að fara, og auðvitað ekki þá heldur neitt vitað um það, hvort þau koma til landsins eftir 3, 4, 5 eða 10 ár, því að allt þetta virðist enn vera í fullkominni óvissu. Vitanlega hlýtur ríkisstj. að sitja inni með einhverja vitneskju í þessu efni, sem hún telur ekki fært að skýra hér frá, enda upplýst af hæstv. ráðh., að svo sé. En fyrir öllum hv. þm. held ég að málið hljóti að liggja þannig einfaldlega, að um öll þau atriði, er höfuðefni skipta, sé allt í fullkominni óvissu, hvernig verði með framkvæmdir í þessu stóra máli, sem átti að verða nokkurs konar flaggskip hæstv. ríkisstj., þegar hún settist í ráðherrastóla.



Það dynja nú alltaf á nýjar og nýjar fsp., sem kannske er óþarfi að vera að teygja tímann með að svara. Hv. 2. þm. Eyf. minntist hér á, að það væri bagalegt fyrir ýmsa staði að vita ekki um úthlutun á þessum togurum jafnhliða úthlutuninni á bátunum. Út af fyrir sig kann það að vera, að það getur staðið þannig á. En hitt gefur líka alveg auga leið, að það er alveg óhugsandi að úthluta skipum, sem maður veit ekki nákvæmlega um hvað kosta eða hvaða kjör eru á. Ég er alveg fullviss um það, að þeir aðilar a.m.k., sem verða að gera sér það að góðu að borga þessi 10–15% af andvirði skipanna, vilja ekki semja um það fyrir fram að taka skip, sem þeir vita ekkert um hvað kostar, ekki einu sinni, hvar verður byggt, o.s.frv. Það gefur alveg auga leið, að það er ekki eðlilegt að úthluta svona skipum, fyrr en samningur hefur formlega verið gerður. Og það hefur aldrei verið gert hér áður, svo að mér sé kunnugt um. Hins vegar vita flestir þeirra það, sem áhuga hafa haft fyrir þessum kaupum og hafa verið að spyrjast fyrir um það sem væntanlegir kaupendur, - þeir hafa fylgzt allvel með því, hvernig ætlað er að hafa þessi skip, hvernig útboðslýsing hefur verið á þeim, og munu fylgjast með því á hverju stigi málsins líka, eftir því sem málinu þokar áfram, hvernig skipin verða. Þá spurði þessi hv. þm. um það, hvort þeir lánsmöguleikar, sem minnzt hefði verið hér á, væru fyrir hendi í aðeins einu landi eða fleiri, en einu landi. Þessir lánsmöguleikar hafa komið fram í tilboðum frá fleirum, en einu landi og verða vitanlega athugaðir jafnhliða því sem gengið verður nú til samninga við þessar einstöku skipasmíðastöðvar. Ég segi það, að það er með öllu ástæðulaust að halda því fram, að kjarni þessa máls liggi nú eitthvað hulinn fyrir mönnum. Kjarni málsins liggur einmitt fyrir alveg augljós. Ríkisstj. hafði fengið heimild til þess frá Alþingi að semja um kaup á þessum skipum. Ríkisstj. hefur gefið yfirlýsingu nú um það, að hún hafi tekið ákvörðun um að semja um smíðina samkvæmt þessari heimild, og hún hefur einnig gefið hér yfirlýsingu um það, að það hefur farið fram öll undirbúningsvinna og tekin þegar ákvörðun um stærð og gerð skipanna, og búið er að tryggja það, að hægt er að fá skipin smíðuð á viðhlítandi tíma. Hins vegar er nú kominn tími til þess að taka upp endanlega samninga við skipasmíðastöðvarnar sjálfar. Hún hefur einnig tryggt, að nægilega mikil lán að hennar dómi eru fyrir hendi, til þess að samningar um smíðina þurfi ekki að dragast. Þetta álít ég vera kjarna málsins, og þetta er það, sem skiptir mestu máli í sambandi við þetta mál.



Herra forseti. Á síðasta þingi bar ég fram þáltill. um breytingu á innheimtu opinberra skatta, sem gekk í þá átt, að skattar yrðu innheimtir jafnóðum og teknanna væri aflað. Ég varð þess var, að það var mikill áhugi hjá almenningi fyrir því, að slík breyting yrði á innheimtu skattanna, en sérstaklega varð ég var við þennan áhuga hjá daglaunamönnum og verkamönnum. Meiri hl. allshn. fékkst ekki til þess að vera með frv. En þegar málið hafði svo legið lengi hjá n., kom formaður n, með þau skilaboð frá hæstv. fjmrh., að þetta mál hefði verið sent í athugun eða í n., ekki vissi ég, hvort heldur var, og þess vegna lagði meiri hl. n. til, að málinu yrði vísað til ríkisstj. Ráðh. staðfesti svo við mig í samtali, að þetta væri rétt, að þetta mál væri komið í athugun. En hann fékkst ekki til að segja til um, hvenær málið hefði verið sent í athugun eða hverjir hefðu með þá athugun að gera. Nú sást fyrir skömmu, að ríkisstj. hefur bundið sig í þetta mál í sambandi við samninga, sem hún gerði við Alþýðusamband Íslands, en ekki kemur fram af þeim samningum, hvenær af þessari framkvæmd verði, því að það fer tvennum sögum um það, hversu ákveðið loforð ríkisstj. hefur gefið Alþýðusambandinu um framkvæmdina. Ég hef því leyft mér að bera fram svo hljóðandi fsp. um þetta efni til hæstv. fjmrh.: 1) Hvað líður athugun fjmrn. á innheimtu skatta, um leið og teknanna er aflað? 2) Hvenær má búast við, að þessi innheimta komist í framkvæmd? 3) Er gert ráð fyrir, að samvinna komist á milli ríkis og bæjarfélaga um þetta innheimtuskipulag?



Herra forseti. Í fjmrn. hafa á undanförnum árum verið athugaðir möguleikarnir á því að innheimta skatta, um leið og teknanna væri aflað. Nefnd, sem starfaði að endurskoðun skattalaganna á árunum 1953 og 1954, athugaði þetta atriði alveg sérstaklega að beiðni n., en treystist ekki til að leggja til, að slíkt innheimtufyrirkomulag yrði tekið upp, vegna þess að þeim fannst, að það mundi auka svo gífurlega starfskerfi ríkisins, verða svo kostnaðarsamt. Rn. hefur nú sett reglugerð um fyrirframgreiðslu skatta o.fl., hún var sett s.l. sumar, þar sem ákveðið er, að frá og með árinu 1958 skuli heimilt að innheimta skatta með átta jöfnum greiðslum, í gjalddaga 1. marz, 1. apríl, 1. maí, 1. júní, 1. ágúst, 1. september, 1. október og 1. nóvember. En þar sem komið var fram yfir mitt ár, þegar reglugerðin var sett, voru sett sérákvæði um greiðslu skatta á þessu ári, sem kveða svo á, að þá skuli greiða með fjórum jöfnum greiðslum, eða heimílt sé að innheimta þá með fjórum jöfnum greiðslum, sem falli í gjalddaga 1. ágúst, 1. sept., 1. okt. og 1. nóv. 1957, en þó megi fastir starfsmenn, sem greiða skatta reglulega af kaupi, ljúka greiðslu gjaldanna með sex jöfnum greiðslum, þannig að auk fyrrnefndra gjalddaga á þessu ári komi 2. jan, og 1. febr. 1958. Með þessu er farið inn á þessa braut meira en áður hefur verið, mjög miklu meira en áður hefur verið, að innheimta skattana á mörgum gjalddögum og draga þá frá kaupi manna. Hér er um heimildir að ræða, og þessi ákvæði geta náð til allra skattgreiðenda, en að svo komnu hefur verið nánast um tilraun að ræða, sem er framkvæmd þannig, að innheimtumenn í öllum kaupstöðum landsins notfæra sér þessi ákvæði reglugerðarinnar, en annars staðar á landinu hefur það verið lagt í vald innheimtumannanna, að hve miklu leyti þeir notfæri sér ákvæði þessarar reglugerðar eða að hve miklu leyti þeir haldi við hið eldra fyrirkomulag og að skattfjárhæðir séu þá greiddar eða innheimtar í einu lagi. Hér er sem sagt verið að fara inn á þessa braut, og er það nokkuð svipað og allmörg bæjarfélög hafa gert. Þó að þessi breyting hafi verið innleidd, eins og ég hef greint frá, hefur rn. haft það í athugun áfram og er með það í athugun, hvort tiltækilegt sé að útfæra skattgreiðslur af tekjum manna jafnóðum, enn frekar, en gert er með þessu. Hefur rn. m.a. haft mann í Svíþjóð til að athuga skattinnheimtukerfi þeirra þar, og er hann væntanlegur heim næstu daga. Enn fremur hefur ríkisstj. gefið út yfirlýsingu um þetta mál í sambandi við víðræður við Alþýðusamband Íslands nú í haust, og var tekið fram, að stjórnin mundi beita sér fyrir því að koma því fyrirkomulagi á að innheimta skatta jafnóðum af tekjum, að svo miklu leyti sem það teldist fært að athuguðu máli. Verður nú tekin ákvörðun mjög fljótlega um það, hvað ofan á verður í þessu máli, m.a. eftir að skoðaðar hafa verið þær upplýsingar, sem fulltrúi rn., sem hefur verið erlendis, hefur að færa. Verður þá einnig tekin ákvörðun um það, hvort leitað verður samstarfs við bæjarog sveitarfélögin um þessi mál, en fram að þessu hefur það ekki verið gert. Það verður tekin ákvörðun um það um leið, hvort leitað verður samstarfs við þau um málið.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. fjmrh. fyrir þær upplýsingar, sem hann gaf og sýna, að málið er komið nokkuð á rekspöl, þó að þær breytingar, sem hann gat um og komið hefur verið í framkvæmd, séu allt annað en það, að skattar séu innheimtir, um leið og teknanna er aflað. Ég vænti því þess, að það verði sá árangur af sendiför þess manns, sem sendur hefur verið til Svíþjóðar til þess að athuga þetta mál, að þetta geti komizt fyllilega í það form, sem það er nú í öðrum löndum, sem slíka skattheimtu hafa tekið upp, og reynsla er nú fengin í svo mörg ár víða um lönd um þessa skattheimtu, að það ætti að vera auðvelt fyrir okkur eins og marga aðra að taka hana upp. Um samvinnu ríkis og bæjarog sveitarfélaga tel ég, að sú samvinna sé sjálfsögð og að sjálfsagt sé fyrir báða þessa aðila að athuga til hlítar, hvort sú samvinna sé ekki möguleg, því að ég hef aldrei getað skilið það og skil það ekki enn, að ekki sé hægt með góðum árangri að sameina þessa tvo liði opinberrar skattheimtu, útsvör og önnur gjöld bæjarfélaganna annars vegar og ríkisskatta hins vegar. Um þetta hefur oft verið rætt hér á Alþingi, en það hefur aldrei komizt á þann rekspöl, að nokkurt gagn væri að. En ég er ekki í neinum vafa um það, að slíkt fyrirkomulag mundi spara stórfé í opinberri innheimtu. Ég skal ekki fara neitt út í það hér á þessu stigi þessa máls, hvor aðilinn ætti að hafa þessa innheimtu með höndum. Ég tel eðlilegt, að bæjarog sveitarfélög - eða bæjarfélög - hafi alla innheimtuna, bæði fyrir sig og ríkissjóð. Annars er það að sjálfsögðu mál, sem má deila um, en verður auðvitað að athugast niður í kjölinn, þegar málið kemur til umræðu.



Herra forseti. Mér skilst, að þetta mál sé í athugun hjá hæstv. ríkisstjórn. Og þá finnst mér, að það þurfi að athuga ýmis fleiri sjónarmið, en hafa komið hér til umræðu, og það er á þau, sem ég vildi rétt benda. Ég skal þá benda fyrst og fremst á þá óskaplegu eyðslu með vinnu að þurfa að láta hvern mann, sem þarf að borga til þjóðfélagsins, fara virkan dag úr vinnutíma á alla staði, sem hann þarf að borga á, á hverjum mánuði, í sjúkrasamlag, niður í ríkissjóð, bæjarsjóðinn, vatnsskatt, símann o.s.frv., o.s.frv. Í hverjum mánuði verður hann að taka sér einn frídag frá vinnu til þess að labba stað úr stað og tína upp alla þessa mörgu staði, sem hann á að borga opinber gjöld í, í staðinn fyrir fyrst og fremst að koma því þannig fyrir, að maðurinn geti gert þetta án þess að tapa sinni vinnu. Það eru ýmsir starfsmenn ríkisins, sem telja sig geta farið hvenær sem þeir vilja. Ég ætlaði að tala við einn í dag úr stjórnarráðinu kl. hálf ellefu, og hann var ekki kominn þangað, o.s.frv. Þeir geta tekið tíma til þessa, þegar þeir vilja, en fjöldi manna, sem er í fastri vinnu hjá öðrum atvinnurekendum í bænum, hefur ekki þá sögu að segja, að hann geti farið þannig að. Þetta er eitt, sem þarf að athuga, hvort það er ekki hægt að færa til og einhvern veginn koma því fyrir með samkomulagi við fólk, að þegar menn hafa tíma, ekki á venjulegum vinnutíma, sé þeim hægt að borga sín opinber gjöld á þessum og hinum staðnum, t.d. milli 8 og 9 e.h. Í öðru lagi er það, hvort það er ekki hægt að færa saman á einhvern einn stað allar þessar greiðslur, fela einhverjum bankanum t.d. Ég kem aldrei inn í banka svo hér á landi, að ég sjái ekki fjölda manns standa aðgerðarlausa. Þeir gætu alveg eins vel afgreitt 100, 200, 300 menn með því að taka á móti gjaldi og afgreiða kvittun, sem væri tilbúin fyrir fram vélrituð og þyrfti ekki annað, en undirskrifa, þegar maðurinn kæmi. Það þyrfti ekki meiri mannskap til þess, en er nú í þeim mörgum, það fullyrði ég alveg. Það mundi vera ákaflega mikill sparnaður að því fyrir alla. Og það er ekki bara ríkið og bærinn, það eru ýmsir fleiri. Það má segja, að það séu bæjarog ríkisfyrirtæki, t.d. síminn, tryggingarnar o.s.frv. En þetta ætti allt saman að vera á einum stað, og sá staður ætti ekki að hafa það eins og fínni kontórarnir í bænum, að vera lokaðir, þegar almenningur er ekki að vinna, en opnir, þegar almenningur er að vinna, svo að þeir geti ekki komið á þá til að greiða eða fá sín erindi afgreidd, heldur þurfi að gera vinnustöðvun til þess að geta farið á staðina til þess að fá sig afgreidda. Þetta vildi ég líka láta athuga. Og ef þetta væri athugað í samvinnu af þeim aðilum, sem eiga hlut að máli, þá er ég alveg viss um, að það má spara geysifé, bæði beint með sparnaði í innheimtunni og eins sparnaði á tíma hjá mönnunum, sem þurfa að nota vinnutíma sinn. Þetta vildi ég að yrði athugað í sambandi við hitt, hvort það væri ekki hægt að finna leið til að koma því þannig fyrir, að menn gætu borgað sín gjöld á þá mörgu staði, sem þeir þurfa að borga á, án þess að þurfa að sleppa vinnu við það, og hvort þeir gætu ekki gert það með því að fara á einn ákveðinn stað, þar sem hægt væri að borga öll þessi gjöld, en þyrftu ekki að hlaupa ýmist í þennan staðinn eða hinn um allan bæinn til þess að ná í þá, sem eiga að taka á móti peningunum. Ég hef einu sinni átt að borga hér peninga til borgarstjórans í Reykjavík. Það var nú ekki sá, sem nú er, það var Jón Þorláksson, og var þá enginn maður kominn á skrifstofuna, og það voru tíu mínútur fram yfir skrifstofutíma, og svo voru 20 mínútur fram yfir skrifstofutíma. Þá fór ég út. Þá mætti ég einum starfsmanna - Karli Torfasyni - í dyrunum og sagði: Ég ætlaði að borga útsvarið mitt. Ég kem ekki aftur til að borga það. - Jón Þorláksson hringdi sjálfur eftir tvo daga. Hann sagði: Má ég senda eftir því? - Sjálfsagt, sagði ég. Það gerði hann. Það hefur nú svo sem verið víðar, en á einum stað, sem hefur vantað menn, þegar þeir eiga að vera að vinna. Þetta vil ég láta athuga, og ég er viss um, að það má koma þessu fyrir með samkomulagi við þá menn, sem hlut eiga að máli, þannig að við það sparist stórfé og mönnum verði það miklu þægilegra og betra, en nú er með þessar greiðslur.