Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Landbn. hefur orðið sammála um að leggja til, að frv. það, sem hér er til umr., verði samþ. óbreytt, en efni þess er það eitt að framlengja um 2 ár þann frest, sem sláturhúsum er gefinn til þess að endurbæta aðstöðu við slátrun og meðferð sláturafurða, svo að þau fullnægi fyllstu kröfum til löggildingar. Á undanförnum árum hefur verið unnið mikið starf á þessu sviði, en það hefur komið í ljós, að hér var meira verk að vinna en ætlað var, og er einsætt, að þörf er á, að til þessara verka fáist rýmri tími en ætlaður var til þess í upphafi. Því er þetta frv. flutt, og landbn. mælir einróma með, að það verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Samgmn. kom saman til fundar í morgun og athugaði frv., og eins og fram kemur í nál. 741, eru menn sammála um að mæla með stuðningi við frv., en einn nm.. 1. þm. Vesturl., ritar þó undir með fyrirvara. Ég þarf raunverulega ekki að hafa mörg orð um þetta frv. Hæstv. samgmrh. gerði grein fyrir frv. hér í d. í gær. Þar kemur fram. að aðalefni þess er hækkun á benzínlítra um 1 kr. til að mæta auknum tekjum, vegna þess að þörf er á auknum tekjum í vegakerfið um allt land, og það munu allir landsmenn njóta þess. Tekjuaukning á tímabilinu frá 1969 til 1972 er áætluð um 260 millj., og samkv. yfirliti, sem ég fékk rétt áðan frá fjhn., mun það skiptast þannig, að alls munu fara í þjóðbrautir 96.6 millj., en 193 á landsbrautir. Mér skilst, að það hafi verið búið að ræða þessa tekjuaukningu í þingflokkunum áður og hún hafi verið samþ. þar vegna nauðsynjar á því að gera átak í vegamálunum og raunverulega sé því samstaða um þetta mál í heild, þó að í svona stóru máli geti komið fram lítils háttar mismunandi sjónarmið varðandi einstaka vegi eða vegarspotta, en því miður fær Ed. í þessu máli, eins og fleirum, nauman tíma, og við áttum þess ekki kost að kryfja þetta mál til mergjar og leggjum það því til stuðnings, eins og fram kemur á þskj. 706 eftir umr. í Nd. Ég vildi biðja hv. dm. að líta á það og bera saman við frv. sjálft. Að svo mæltu mæli ég með stuðningi við frv. og hef þessi orð ekki fleiri.



Herra forseti. Í grg. varðandi 2. gr. þess frv., er hér um ræðir, stendur: Í b-lið er hins vegar tekið fram, að vegir að kirkjustöðum, félagsheimilum, opinberum skólum og heilsuhælum skuli vera í tölu sýsluvega, þ.e. þeir vegir, sem áður voru landsbrautir. samkv. undanþáguákvæðum 12. gr. vegal. Hér er að vísu ekki um stórt mál að ræða, og er breyt. þessi til sparnaðar fyrir Vegasjóð ekki stórvægileg, en aftur á móti eru tekjur sýsluvegasjóða ekki miklar miðað við þau verkefni, sem fyrir liggja. Þau sýslufélög, sem engin kauptún hafa, eru mörg með í kringum hálfa millj. kr. í árstekjur, og nægir það vart fyrir svo mikið sem hálfum km í nýbyggðum vegi samkv. þeim upplýsingum, sem Vegagerð ríkisins telur meðalkostnað við km í vegi, frá 800 þús. upp í 1.2 millj. kr. Í till. til þál. um vegáætlun fyrir árið 1969 til 1972 er á bls. 53 gerð grein fyrir sýsluvegum. Þar kemur það fram, að sýsluvegir lengjast á þessu ári um 430 km og verða því alls 2572 km. Eins og hv. þm. rekur minni til, féll úr gildi við s.l. áramót hið svokallaða 5 ára ákvæði vegalaganna, en það var um það, að vissir vegir, sem voru komnir áður í þjóðvegatölu, en voru teknir inn samkv. nýju vegal. aðeins til 5 ára, féllu allir út við s.l. áramót og lengja því talsvert sýsluvegakerfi landsins. En engar auknar tekjur fá þó sýsluvegasjóðirnir samkv. því frv., sem hér um ræðir, utan l millj. kr. á ári, sem er fylgifé með b-lið 2. gr., þ.e. þeirra staða, sem ég taldi upp í byrjun míns máls. Hér er gert tvennt í einu, annars vegar eru lagðar nýjar álögur á þegna þjóðfélagsins með hækkun á benzínskatti um 1 kr., og á hinn bóginn veltir Vegasjóður af sér verkefnum, sem honum voru ætluð samkv. vegal. í upphafi. Nú veit ég það vel, að Vegasjóður hefur ekki úr miklu fé að moða miðað við verkefni. og ég vil taka það fram, að ég styð þá tekjuöflun, sem frv. þetta felur í sér, og það geri ég af illri nauðsyn, því af tvennu illu vil ég heldur borga benzínskattinn en horfa fram á það, að vegir verði illfærir áfram, og það kostar líka sína peninga að eyða benzíni á slæmum vegum og eyðileggja einnig bíla á vegleysum, þannig að ég hygg, að þegar þessi mál eru tekin til athugunar hvort tveggja í senn, þá verði benzínskatturinn hagfelldari, heldur en aka áfram á vondum vegum og eygja enga bót á vegakerfinu framvegis. Og með tilliti til þess styð ég þessa tekjuöflun. Ég þekki það af eigin raun, að sýsluvegasjóðir geta ekki svo vel sé bætt við sig auknum verkefnum og leyst þau nema til komi auknar tekjur hjá þeim. Ég er á móti b-lið 2. gr. og óska eftir, að þegar kemur að atkvgr. um þetta mál, þá verði hann sérstaklega borinn undir atkv. Ég sé ekki ástæðu til að bera fram till. að þessu sinni um auknar tekjur fyrir sýsluvegasjóði, en hjá því verður ekki komizt til lengdar, þar sem þeir eru nálægt því fjórði hluti af vegakerfi landsins, en hafa þó ekki nema u.þ.b. 20 millj. kr. í árstekjur, bæði til viðhalds og nýbyggingar. En aftur á móti hafa þjóðvegirnir um 200 millj. kr. til nýbyggingar og viðhalds. Sýsluvegasjóðir hafa samkv. vegáætlun 1968 1 kr. á móti hverjum 10 kr., sem þjóðvegakerfið hefur í árstekjur, en sýslurnar þurfa hins vegar að sjá um hvern einn km á móti hverjum þremur, sem tilheyrir þjóðvegakerfinu. Hér er því augljóst mál, að það hallar verulega á sýslufélögin og ekki hvað sízt, þegar haft er í huga, að oftast eru það þau sýslufélögin eða þær sýslurnar, sem fámennastar eru, sem hafa jafnframt lengstu sýsluvegina. Hér þarf því aukinn jöfnuð frá því sem nú er á milli sýslufélaganna innbyrðis samhliða því, sem sýsluvegasjóði vantar aukið fjármagn til þess að valda verkefnum sínum. Ég vildi láta þetta sjónarmið koma fram nú, enda þótt ljóst sé, að þeir er völdin hafa hlusti frekar eftir öðru um þessar mundir en á þær raddir, sem tilheyra útkjálkabyggðum.



Herra forseti. Ég er hv. þd. mjög þakklátur fyrir hinar jákvæðu undirtektir undir brtt. mínar við 2. umr. þessa frv., þar sem samþ. var að flytja eina stutta málsgr. úr 8. gr. í 4. gr. Það sýnir þó, að orð mín eru enn nokkurs metin í þessari hv. deild. Í trausti þess, að svo sé enn við þessa umr., þá kem ég með fáeinar brtt. til viðbótar, sem ég leyfi mér að afhenda skriflega, þar sem ekki hefur unnizt tími til að prenta þær enn. Þær eru í sama anda og þessi, sem samþ. var, álíka byltingarkenndar, en falla náttúrlega undir það, sem heldur var hallmælt við 2. umr., að vera smekksatriði. Bæði hæstv. forsrh. og hv. formaður Framsóknarflokksins höfðu í sínum ágætu og mjög svo samdóma ræðum í málinu við 2. umr. sérstakan ímugust á öllum smekksatriðum við afgreiðslu þessa máls, og skal þó hætt á það að fara ofurlítið lengra í því efni. Ég vil þó ekki fara svo langt að flytja brtt. um að bæta við „hafnarmálaráðuneytinu“, enda þótt það hafi skapazt síðan síðasta umr. fór fram. Það má sjá hér svart á rauðu og hvítt á svörtu á þessum tveimur merku skjölum, sem útbýtt hefur verið í deildinni í dag, þar sem eru plögg, sem send eru herra hafnamálaráðh., annað af vita- og hafnamálastjóranum og hitt af Hafnamálastofnun ríkisins, þykir mér mikil furða, að þessar 2 virðulegu stofnanir skuli ekki heimta að vera rn. og ráðuneytisstjórar. Ég mun nú láta þetta liggja á milli hluta að sinni, en í stað þess flyt ég brtt. við 4. gr. í anda þeirra brtt., sem voru framlag hv. Nd. til málsins, þegar það var þar á ferð. Þá var orðliðurinn „mála“ strikaður út úr heitum ýmissa rn. Nú ætla ég ekki að fara í fullt kapp við deildina, hvorki þannig að halda áfram á þeirri braut né snúa við til fulls. Ég ætla t.d. ekki að leggja til, að fjmrn. verði kallað „fjárráðuneyti“, enda er ég hræddur um, að viss ráðh. mundi þá heimta stjórnina yfir því (það yrði deild undir landbrn.) - heldur mun ég láta mér nægja þá millileið að setja „mála“ aftur inn í menntamálin, og því flyt ég þá till., að í stað „menntaráðuneyti“ komi menntamálaráðuneyti. Þá flyt ég aðra brtt. við þá gömlu 10. gr., sem nú er 9. gr., að orðin „og eignum á vegum þeirra“ falli niður. Þetta er gert til þess að gera hæstv. forsrh. hægara fyrir með verkaskiptinguna og sem þm. alkunnur af áhuga mínum á kirkjumálum, eins og brtt. við 2. umr. sýndu, þá stefni ég þarna að því sérstaklega, að jarðeignadeild ríkisins fái einnig að fjalla um prestssetur og hjáleigur þeirra, sem í dag heyra undir dómsmrn. Ég álít, að það sé algerlega ófullnægjandi að hafa þá skilgreiningu, að þessarjarðir séu undir annari stjórn en jarðeignir almennt. Þetta ætti ekki að geta orðið neitt ágreiningsatriði. Loks var fresturinn miðaður  Loks kemur 3. brtt., sem er við ákvæði til bráðabirgða. Þar sem breyt. um forsetaskipun vissra embættismanna, sem fluttar voru af hv. 3. landsk. þm. og mér, náðu ekki fram að ganga, þá fellur grundvöllurinn undan brtt. við 2. umr., bæði hans og minni, við bráðabirgðaákvæðið, en þar fyrir þarf aðeins að breyta því, því að þar er gert ráð fyrir, að vissir embættismenn hljóti „sjálfkrafa“ forsetaskipun. Þetta er ekki til í dæminu, það verður enginn maður „sjálfkrafa“ embættismaður. Gera má ráð fyrir, að átt sé við það, að ekki þurfi að auglýsa embættin, og þess vegna vil ég gera þetta ofurlítið skiljanlegra með því að fella niður orðið „sjálfkrafa.“ Ég vil geta þess, að við erum báðir flm. að þessum till., ég og hv. 3. landsk., og ef ég má tala fyrir mitt leyti, vil ég óska þess, að deildin láti till. ekki gjalda þess, að þetta sé ofurlítið smekklegra orðalag heldur en hitt, sem fyrir er. Fyrst komið er að svo mörgum smekksatriðum, þá langar mig til þess að nefna enn eitt ósamræmi í stafsetningu. Nú er ekki því að neita, að í skrifuðu máli er mikið og vaxandi ósamræmi í notkun upphafsstafs um ýmis embættis- og stofnanaheiti, en um það hef ég ekki aðeins notað minn eigin málsmekk, heldur spurt marga góða menn að því, hvort þeir mundu skrifa ráðuneytaheiti með stórum staf, og hafa þeir allir verið sammála um, að svo bæri ekki að gera. Hagstofa Íslands hygg ég þó, að allir mundu skrifa með stórum staf, en hagstofan með litlum, nákvæmlega á sama hátt eins og gert er um háskólann: Háskóli Íslands og háskólinn. Þetta er umdeilanlegt smekksatriði, sem hér er erfitt að greiða atkv. um, en ég bið hæstv. forseta um að beina því til skrifstofustjórans að leiðrétta frv. að þessu leyti í samræmi við það, sem telst rétt og góð ritvenja í dag. Vonast ég til, að ekki verði heldur ágreiningur um þetta. Svo þakka ég enn fyrir góðar undirtektir undir till. mínar og læt máli mínu lokið.