Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og hv. þm. er kunnugt, var frv. vísað til fjvn. í gær, en síðan hafa verið óslitnir fundir, og má því hv. þm. ljóst vera, að n. hefur ekki haft neitt tækifæri til að attuga málið og skila nál. Það hefði kannske verið hægt að kalla saman fund, en það hefði enginn tími unnizt til athugunar. Nú hafa landsreikningarnir fyrir árið 1944 verið samþ. í báðum deildum, og tel ég ekki nauðsyn á málamyndanál., en þm. geta gert það upp við sig, hvort þeir samþ. frv., án þess að nál. liggi fyrir.



Herra forseti. Ég sé, að hv. frsm. er hér ekki staddur, en n. er sammála um að mæla með samþykkt till.

Frsm. (Ásgeir Ásgeirsson) : N. mælir með samþykkt till., enda liggur það fyrir, að stj. hefur þegar byrjað á framkvæmdum, og er tilætlunin að ljúka þeim á næsta sumri.

Frsm. (Jón Sigurðsson) : Herra forseti. Þetta mál er komið til n. ekki alls fyrir löngu og hefur verið athugað á allmörgum fundum n. N. hefur kvatt á sinn fund form. fjárhagsráðs, og enn fremur hefur hæstv. viðskmrh. frætt n. Eftir að nm. höfðu kynnt sér viðhorf þessara aðila og svo rætt málið ýtarlega sín á milli, þá kom í ljós, að þeir voru allir sammála um, að stefna bæri að því, að sú skipun kæmist á, er væri sem næst því, sem till. gerir ráð fyrir. Um hitt vildi svo verða nokkur ágreiningur. hvernig orða skyldi till., svo að menn gætu fellt sig við hana og að öruggt þætti, að hún færi ekki í bága við ákvæði gjaldeyrisl. Að síðustu varð þó samkomulag um að breyta 1. málsgr. svo sem hér er lagt til, og gerðum við það með það fyrir augum að geta fengið samkomulag um málið. Það er mín skoðun, að með þessu orðalagi, sem hér er lagt til, sé engu síður tryggt, að heppileg dreifing takist, en með því fyrra, en á hinn bóginn síður hætta á, að till. stangist á við gjaldeyrisl., en á því töldu sumir nokkra hættu. Ég vænti svo, að eins og n. gat orðið sammála um málið, þá geti Alþ. eins fallizt á að samþ. það í þessu formi.



Herra forseti. Ég vil af hálfu okkar flm. till. þakka hv. allshn. fyrir afgreiðslu málsins. N. mælir með samþykkt till., en leggur til, að nokkur breyt. verði á upphafsorðum hennar. Við flm. getum sætt okkur við þessa brtt. n., þar sem við teljum, að þar sé aðallega um orðalagsbreyt. að ræða, en ekki röskun á efni. Við flm. væntum þess, að Alþ. samþ. till., og verði till. samþ., gerum við að sjálfsögðu ráð fyrir því, að hæstv. ríkisstj. komi nú þegar á þeirri skipan á úthlutun innflutnings- og gjaldeyrisleyfa, sem fram á er farið í till., þar sem þá liggur fyrir ótvíræð yfirlýsing Alþ. um, að það telji, að úthlutuninni eigi að haga á þann hátt, sem greinir í 1. og 4. tölulið till.



Herra forseti. Ég skal ekki tefja tímann á síðustu stundu, en vildi gera grein fyrir fyrirvara mínum. Ég hef skrifað undir þetta nál. með fyrirvara, ekki af því, að ég sé ekki sammála till. eins og hún er orðuð á þskj. 848, ég er henni fyllilega sammála og tel, að með þeirri orðun, sem þar er, stuðli hún að því. að dreifingin út um land verði sem réttlátust, ef eftir því væri farið, en það eru hinir 4 liðir. 1.–4., sem fyrirvari minn byggist á. Ef þessir liðir eru athugaðir vel, er flestum ljóst, að það er ekki hægt að fara veru1ega eftir þeim, og er auðséð á nál., að flestum nm. hafa verið ljósir ýmsir megingallar á þessu. Ég veit ekki. hvort ég á að fara að eyða tíma í að rekja þetta í sundur. Ég býst við, að flestir flm. till. hafi ekki gert sér ljóst, hvað verið væri að innleiða, ef taka ætti þetta bókstaflega, sem þeir vilja hafa í till. Það er ekki nema eðlilegt, að Alþ. láti í sér heyra í sambandi við viðskiptamál. Það er kunnugt, að farið hafa fram umræður um þau um land allt meðal almennings og kaupsýslumanna og ekkert undarlegt, þegar innflutningurinn er skorinn niður, ekki um tugi milljóna, heldur kannske um hundruð milljóna, þá verði afleiðingarnar af því vöruleysi óánægja allra, sem við verzlun fást, og eins hinna, sem fá ekki vörur út á skömmtunarseðlana, sem þeir hafa í höndunum, en við, sem erum úti á landi, viljum vitanlega tryggja það eftir því sem unnt er, að landsbyggðin verði ekki afskipt. Ég hef hitt menn utan af landi, sem hafa sagt: „Allar búðir í okkar verzlunarstað eru tómar. Þar fást engin búsáhöld, engin vefnaðarvara.“ Og þeir héldu það, þessir góðu menn, að það væri ekkert annað en að fara til Rvíkur, en þegar þeir höfðu verið í bænum í 1–2 daga til þess að ná í þessar vörur, var reynslan orðin allt önnur, og þetta er afleiðing af þeim niðurskurði, sem gerður hefur verið á heildarinnflutningnum; þetta er afleiðing af því, að núna í 3 mánuði, sem liðnir eru af þessu ári, hefur ekkert innflutningsleyfi verið veitt fyrir vefnaðarvöru, búsáhöldum o. fl. - Það væri hægt að segja ýmislegt um þessi mál og sérstaklega hina fjóra liði, sem eru hér á till. á þskj. 486. en ég mun nú láta máli mínu lokið. Ég tel, að það sé alveg fráleitt að hugsa sér að skipta landinu þannig í fjórðunga eins og þarna er gert ráð fyrir. Afleiðingin af því mundi verða sú, að taka yrði upp í meginatriðum þá reglu, sem sósíalistar fluttu hér í vetur, sem sé það, að ef fara á að meta þarfir allra eins og þar er gert nákvæmlega, að hafa algert „kontrol“ með því, hvað hver eigi að fá, þá yrði að setja upp viðskiptan. í hverjum landsfjórðungi til þess að skipta því milli hinna einstöku verzlana, sem hver landsfjórðungur ætti að fá, svo að maður ekki nefni það, sem hv. þm. Dal. talaði um í gær, að þó að Dalasýsla væri í Vestfirðingafjórðungi, þá mundu Dalamenn ekki óska eftir því að sækja vörur sínar vestur á Patreksfjörð eða Ísafjörð, heldur mundu þar flestir vilja sækja þær til Reykjavíkur. Ég tel ástæðulaust að fjölyrða meira um þetta. Ég tel, að brtt. eins og hún liggur fyrir á þskj. 648 sé ákveðin ábending til ríkisstj. um það að greiða eins úr þessu máli og mögulegt er og að svo miklu leyti sem það brýtur ekki í bága við fjárhagsráðsl. eins og þau nú eru.



Herra forseti. Það er aðeins í tilefni af ummælum hv. þm. V-Húnv. og aðalflm. þessarar till., sem ég finn ástæðu til að segja nokkur orð. Hann virtist telja það ótvírætt, að ef þessi till. yrði samþ. með breyt. n., væri ekki annað fyrir ríkisstj. að gera en framkvæma liðina 1.–4. orðrétt. Þetta er misskilningur. Þótt brtt. okkar verði samþ., er þáltill. aldrei bindandi fyrir neina ríkisstj. og sérstaklega þegar benda má á, að fyrir eru ákvæði í l., sem jafnvel fara í bága við liðina, og er auðséð, að þessir liðir verða aldrei framkvæmdir bókstaflega. Ef menn vilja hafa þetta bindandi, er ekkert annað en að bera fram um það lagafrv. Ég skal ekki fara út í gallana á 1.–4. lið, enda höfum við ekki séð ástæðu til að bera fram breyt. við þá, en tveir þm. hafa þegar rakið nokkur atriði. Það er talað um fjórðungaskiptingu, sem kemur ekki við okkar verzlunarskipulagi. Það hefur læðzt inn gömul hugmynd, sem á ekki við, þ. e. verzlunarsvæði, sem þarf að taka tillit til. Skal ég svo ekki fjölyrða um þetta frekar.



Herra forseti. Eins og öllum þm. er kunnugt, er til þess ætlazt að ljúka þessu þingi í dag og þess vegna ekki tækifæri til að fara út í langar umræður um svo víðtækt mál sem hér um ræðir, en ég vildi rétt segja örfá orð í sambandi við þessa till. og þá fyrst geta þess, sem ég vænti, að flestum sé ljóst, að ég er einn þeirra manna, sem eru á móti því skipulagi, sem nú er rekið í viðskiptamálum, og mundi hafa kosið að gerbreyta því. Hins vegar er vitað, að öll þessi skipulagning og það, sem hér er farið fram á, er minnsta lágmarkskrafa, sem fólk úti á landi gerir undir því gallaða skipulagi, sem hér er nú. Það hefur bólað á þeim mikla misskilningi í ræðu þm., að hér verði sett á einhver viðskiptabönn með því, sem fyrir liggur í þessari till. Það er hreinn misskilningur, því að fyrir okkur flm. vakir það eitt, að í hverjum fjórðungi sé verzlunum, sem þar eru, veitt leyfi fyrir vörum í hlutfalli við mannfjölda þar. Að undanförnu hefur það gengið svo, að það hefur ætlað að drepa verzlanir úti á landi að fá ekki leyfi, og að sjálfsögðu ráða verzlanir, sem leyfi fá, hvar þær kaupa sínar vörur, með hverjum hætti vörurnar eru keyptar, gegnum heildverzlanir, sambönd eða pantaðar beint erlendis frá. Það er þess vegna misskilningur, að hér sé farið fram á nokkuð ranglátt. Ég vil geta þess, að það eru ekki þessir fáu þm., sem standa að þessari beiðni, sem hér um ræðir, heldur yfirleitt fólkið í þremur landsfjórðungum, sem þarna stendur á bak við. Ég vil nú vænta þess, að ekki verði gerðar neinar tilraunir til þess að tefja fyrir framgangi þessarar tíu, með löngum umræðum, og óska þess, að hún nái samþykki.



Herra forseti. Mér þykir rétt að gera grein fyrir atkv. mínu í sambandi við þetta mál. Alþ. hefur nú setið að störfum að mestu leyti síðan 1. okt. s. l. að undanteknu jólafríi, sem tekið var um mánaðartíma. Allan þann tíma höfum við verið að ræða um verzlunarmálin, sem eru ein af stærstu málum þjóðarinnar, en mig brestur minni til þess, þegar það hefur verið gert hér í sameinuðu þingi, að hæstv. viðskmrh. hafi nokkru sinni tekið þátt í þeim umr., þykir mér það einkennilegt. Hann virðist flýja hér af hólmi í hvert skipti, sem minnzt er á þessi mál, enda þótt þetta sé svo stórt mál, að ef till. á þskj. 486 er samþ., þá verður þingi ekki slitið í dag.

Hæstv. viðskmrh. er við jarðarför eins af bekkjarbræðrum sínum.

Því var ekki lýst, þegar fundur var settur, að hæstv. viðskmrh. mundi verða fjarverandi, og það er því fullkomin afsökun fyrir mig að minnast á það, sem ég sagði, enda vil ég minna hæstv, forseta á, að málið hefur verið til umr. fyrr en í dag. Það er margupplýst af sumum ráðh., að ríkisstj. ræður ekkert við þau yfirvöld, sem fara með þessi mál. Það er því ástæða til að gera þau mál upp áður en þingi er slitið. Ég vil benda á, að síðan þessar reglur voru settar, sem nú gilda, hefur verið hreint og beint verzlunarstríð í landinu, Það er svo mikið verzlunarstríð í landinu að annað eins hefur ekki átt sér stað í síðustu hálfa öld. Á tímum eins og nú eru er það furðulegt, að einmitt sú ríkisstj., sem hefur tekið að sér að koma niður dýrtíðinni, skuli ekki gera neinar ráðstafanir til þess, að þessu verzlunarstríði sé hætt, áður en þingið fer heim. Það er vitað, að það er komin upp ný atvinnugrein í landinu, þar sem menn eru farnir að fara á morgnana til að standa fyrir utan dyrnar hjá viðskiptan. og bíða til að ná í miða til að selja öðrum mönnum, sem ekki hafa tíma til að bíða.

Hvað fá menn út á þessi númer?

Viðtal við n. og ef til vill möguleika til að geta komið fram sínum vilja. Svo leyfir hæstv., menntmrh. sér að hlæja að þessu alvörumáli. Sannleikurinn er sá að það er komið það ástand í verzlunarmálunum, að það er ekkert annað eftir til þess að það sé komið á einokunarástand heldur en hýðingin, ef menn kaupa vörur annars staðar en þar, sem viðskiptan. vill. Þetta ástand væri ekkert óeðlilegt, ef stríðið stæði milli ríkisstj. annars vegar og stjórnarandstöðunnar hins vegar, en það er ekki, því að stríðið stendur innbyrðis milli stjórnarflokkanna. Í umr. hér í gær lýsti hæstv. viðskmrh., því yfir, að nú væri búið að koma sér saman um alveg nýja leið til þess að úthluta leyfum. Hvers vegna er þetta ekki birt hér, hvers vegna kemur það ekki fram við þessar umr., hvernig þær reglur eru? Það er engan veginn sæmandi af ríkisstj., að slíta þessu þingi, áður en einhver friður er samin í landinu um þessi mál, því ef hann heldur áfram, þá ræður ríkisstj. engan veginn við aðalverkefnið, að koma niður dýrtíðinni. Ég veit um fyrirtæki, sem hafa hvort tveggja með höndum, heildsölu og smásölu. Ef þau flytja inn vöru í heildsölu, þá mega þau leggja á 6%, og ef þau selja þær sjálfum sér, þá kemur önnur álagning, 18% í viðbót, þ. e. smásöluálagningin. Viðkomandi aðili getur þannig fengið margfaldan gróða af sömu vöru. Þannig eru þessi mál. Það er þess vegna ekkert að undra, þó að hver maður poti sér og reyni, að græða á verzlun eins og öðru, þegar reglurnar eru þannig, að það er alls staðar hægt að fara í kringum grundvöllinn, sem á að vera undir, þessum málum, til þess að fólkið fái sem ódýrasta vöru. Hvers vegna er svo þetta mikla kapp um innflutninginn? Eingöngu af því, að álagningin er allt of há. Ef menn þola fyrst að borga fyrir aðgang til þess að fá að tala við viðskiptan. stórkostlegt fé, síðan fyrir gjaldeyrisleyfin, eins og menn vita, að gert er í stórum stíl, þá hlýtur að vera allt of mikill gróði að því að vera í þessum viðskiptum. Það er vitað, að stór hópur manna hefur það að atvinnu að fylgjast með því gegnum bakdyr, hverjir fá innflutningsleyfi. Ég veit um tilfelli, þar sem menn hafa hringt nokkrum mínútum áður en leyfin eru undirskrifuð til viðkomandi manns til að fala af honum leyfin og bjóða í þau. Það er eitthvað rotið við þetta fyrirkomulag. Yfir þessa stofnun, viðskiptan., er svo sett eitt ráð, sem á að sjá um, að þessi mál séu ekki svona. Ég segi þetta ekki af gremju, en hæstv. ráðh. mun sanna, að þetta getur ekki gengið svona lengur. Þessi mál eru of alvarleg til að gera hlátur að þeim hér á hæstv. Alþ. Þá hafa komið fram þær upplýsingar, að menn séu farnir að flytja inn vörur án þess að hafa gjaldeyrisleyfi. Hvernig verkar það? Það verkar þannig, að það eykst stórkostlega svartur markaður í landinu. En einhvern tíma kemur að skuldadögunum hjá þeim, sem flytja inn, og væri ekki óeðlilegt, að hæstv. ríkisstj. léti fara fram rannsókn á því máli, en það var upplýst í umr. í gær, að þetta væri eitt af því, sem nú væri að koma upp í viðskiptamálunum. Ég mun að sjálfsögðu greiða atkv. með brtt. 648 vegna þess, að hún er þó nokkuð minna skaðleg heldur en þáltill. á þskj. 486. Að því búnu mun ég greiða atkv. á móti aðaltill., því að aðaltill. brýtur í bága við l. um fjárhagsráð. Það er einkennilegt, eins og búið er að ræða það oft hér á Alþ., að þingvanir alþm. skuli hvað eftir annað telja sér trú um það, að einföld þáltill. geti afnumið l. L. um fjárhagsráð eru alveg ákveðin um það, hvernig þetta skuli gert, og engin þál. getur breytt því. Það er því furðulegt, að þetta skuli geta komið fram frá jafnmörgum mönnum eins og eru á þáltill. á þskj. 486, auk þess sem það er enn furðulegra, að ef það væri sett í l., sem í þál. stendur, þá er stefnt í beinan voða um viðskiptamálin í landinu. Ég mun því greiða atkv. á móti þáltill. á þskj. 486. en með brtt. 648. Ég skal svo ekki fara frekar út í þetta atriði, en vil aðeins ítreka það, að þó að Alþ. eigi að ljúka störfum nú, þá vænti ég þess og treysti hæstv. ríkisstj. til þess að ganga miklu nákvæmar inn í þessi mál en hingað til og fái heilbrigðari lausn á þeim. Ef ríkisstj. vill hætta þessu verzlunarstríði, sem er í landinu, þá á hún að geta komið á skynsamlegum reglum um þessi mál, hún hefur sett nægilega marga vitra menn til þess að skipuleggja þetta, en það þarf að fara inn á aðrar brautir en farið hefur verið inn á í þessum málum s. l. 14 mánuði.

Menntmrh. (Eysteinn Jónsson) : Herra forseti: Það eru aðeins fáein orð af því, að hv. þm. Barð. fór að særa mig til að segja eitthvað og beindi til mín ásökunum um óeðlilegan hlátur að þessu alvarlega máli. Ég verð að segja hv. þm. það, að ég hef aldrei heyrt það fyrr, að menn færu á morgnana til að fá sér miða til að selja öðrum mönnum. Þetta er nýtt að heyra, og ég hygg, að það verði fleirum en mér á að hlæja við að heyra slíkt. Annars tek ég undir það með hv. þm. Barð., að ástandið í verzlunarmálunum er óviðunandi, og frá mínu sjónarmiði þurfa þar á að verða miklar breyt. Hitt er annað mál. hvort ég meina það sama og hv. þm. Barð. En út af þáltill., sem hér liggur fyrir, vil ég segja þetta: Í fyrsta lagi vil ég undirstrika það, sem hv. þm. A-Húnv. sagði, að það er útúrsnúningur að tala um, að þessi þál. ákveði, að svo og svo margir mjölpokar skuli fara í þennan og þennan landsfjórðunginn. Allir vita, að átt er við skiptingu innflutningsleyfanna, síðan ráða verzlanirnar því, hvert þær selja vöruna. Þetta er aðeins tilraun til þess að tryggja, að varan komi endanlega í fjórðunginn, en ekki að hún geti ekki átt viðkomu annars staðar, ef það er hagkvæmara. Svo vil ég benda á annað, og það er það, að náttúrlega skilur maður, að þessi breyt., sem hér er frá allshn., er hugsuð til þess að gera málið óljósara að mínum dómi, en ekki ljósara. Við vitum, að þál. getur aldrei bundið ríkisstj. eins og l., en þál. er viljayfirlýsing þingsins í þessu máli og í henni felst frá mínu sjónarmiði jafnákveðin viljayfirlýsing um það, hvað þingið vill láta gera, því að ég get ekki skilið, að nokkur þm. greiði breyt. atkv. nema með það fyrir augum að benda ríkisstj. á þá töluliði, sem á eftir koma. Þannig lít ég á þessa þál. Það er vitað, að á bak við þetta mál býr svo mikill þróttur, ekki aðeins þingsins, heldur líka landsmanna úti um allt land, að verði þróunin sú, að þáltill. verði samþ. eins og n. gengur frá henni, en ríkisstj. færi ekki eftir liðunum 1–4, þá verður knúin fram á næsta þingi lagabreyt. í sömu stefnu.



Herra forseti. Ég mundi hafa talað mjög ýtarlega um þetta mál, ef ekki væri svo skammur tími til umræðna, að málinu er teflt í hættu með því að hafa um það langar umr., ég mun þess vegna takmarka mig við örfá orð. Það er þá það fyrsta, að um þetta mál, verzlunarástandið í landinu, hefur verið ágreiningur síðan s. l. sumar, og án þess að fara nokkuð nánar út í það atriði, get ég sagt það, að þær till., sem ég hef borið fram viðkomandi þessum málum, hafa ekki náð fram að ganga í framkvæmd, og þessum málum hefur aðallega verið ráðið til lykta af ríkisstj., sem ágreiningnum hefur verið áfrýjað til. Það er óhætt að segja, og hv. alþm. mega gera sér það ljóst, að sú mikla verzlunarvelta, sem hefur verið hér undanfarin ár, hefur skapað óeðlilega útþenslu í verzluninni um starfsmannahald og gróða hjá þeim, sem við verzlun hafa fengizt, og þegar á að draga saman innflutning um 140–200 millj. kr., þá hlýtur það að koma einhvers staðar við, og það eru margir, sem þurfa að bera fram kvartanir við viðskiptan. og telja sinn hlut lítinn. Þetta skapar ástand hjá verzluninni, sem er á margan hátt mjög ískyggilegt fyrir rekstur hennar, en inn á þetta skal ekki fara nánar. Í annan stað mega menn gera sér það ljóst, að á stríðsárunum og fyrst eftir stríðið lagðist verzlunin alveg í sérstakan farveg. Á stríðsárunum var ekki siglt beint frá útlöndum til verzlunarstaða úti um land, og þar af leiðandi lagðist verzlunin í ákveðinn farveg. Krafan, sem komin er hér fram frá fulltrúum utan af landi, er, að þessu verði breytt í það ástand, sem var eðlilegt fyrir styrjöldina. Þetta er ekki gert sársaukalaust fyrir þá, sem hér eiga hlut að máli og hafa hagsmuni af því að verzla í landinu, að láta verzlunina renna í þann farveg, sem gert var á stríðsárunum. Ég skal taka það fram viðkomandi því, sem hér hefur komið fram um innflutning án gjaldeyris, að ekkert hefur verið samþ. um það í fjárhagsráði að gefa út slík leyfi. Viðskiptan. gefur út öll leyfi nema þau, sem eru til nýbyggingar, og það hefur verið svo strangt með að fjárhagsráð gefi ekki út leyfi án gjaldeyris, að fjárhagsráð neitaði nýlega að gefa út leyfi fyrir nýbyggingu, sem ekki var hægt að framkvæma með þeim gjaldeyri, sem var til umráða, og varð þess vegna að taka lán til þess. Það, sem liggur fyrir, án þess að fara frekar út í það, er, að um málið hefur verið ágreiningur síðan s. l. sumar og því hefur ekki verið ráðið til lykta nema að svo miklu leyti sem ríkisstj. hefur ráðið fram úr því með úrskurðum frá degi til dags. Nú er verið að reyna að koma sér niður á nýjar reglur, sem viðskiptan. virðist ganga frá í samráði við ríkisstj. eða einhvern hluta hennar, eins og komið hefur fram í umr. Ég lít svo á, að þál., sem hér liggur fyrir, með þeirri breyt., sem gert er ráð fyrir, sé jafnákveðin bending til ríkisstj. eða fyrirskipun eins og þáltill. sú, sem lá fyrir í upphafi. Það gefur að skilja, að þegar Alþ. gerir ályktun, þá gerir það tvennt: Það ályktar, að það vilji, að gert sé það, sem í þál. stendur, og það ályktar í annan stað, að það telji, að það, sem það fyrirskipar að gera, sé í samræmi við landslög. Það er alveg rétt, að þál. hafa ekki bindandi gildi fyrir hæstaréttardóm, en þær eru viljayfirlýsing þingsins, sem ríkisstj. verður þá að taka áhættuna, af að ganga gegn og mér dettur ekki í hug, að þessi ríkisstj. geri. Að lokum vil ég svo benda á það, að þó að gert sé ráð fyrir innflutningi til fjórðunga, eins og gert er í þessari till., þá er það engin binding um verzlunarmálin, því að í reglunum um skömmtunina er svo ráð fyrir gert, að skömmtunarvörum sé fyrst og fremst raðað niður á þá staði, þar sem fólkinu er hagkvæmast að kaupa vöruna, en þurfi ekki að sækja hana langt að. Í annan stað er gert ráð fyrir því, að þessi regla sé þó ekki bindandi, menn geti keypt sína vöru utan við það svæði, sem gert er ráð fyrir sem aðalreglu, að þeir verzli á, en ef gert er mikið að því að raska þessu hlutfalli, getur skömmtunarstjórinn utan svæðisins stöðvað þetta, en ekki nema mikið sé af því. Þess vegna er þetta ekki neitt bindandi samkvæmt þeim reglum, sem gerðar eru um úthlutun. Að lokum þetta: Ég efast ekkert um, að ef þm. lesa þessa 4 liði þáltill. með gaumgæfni, þá muni þeir komast að þeirri niðurstöðu, sem hver maður kemst að við lestur þessara 4 liða, að það, sem fólkið úti um landið er að gera kröfu til, er að fá jafnrétti á við annað fólk í landinu. Það er það eina. Það er ekki hærra risið á þessari þáltill. en það, að fulltrúarnir utan af landi telja sig þurfa að halda fund hér í Reykjavík til að knýja fram sama rétt og aðrir menn. Að lokum: Það er ómögulegt að framkvæma verzlunarmálin, svo að í nokkru lagi sé, öðruvísi en að hafa ákveðnar reglur um úthlutunina. Í engum málum er hægt að bjóða fólkinu upp á misrétti, sízt af öllu í viðkvæmum málum eins og þessum. Það stendur svo mikill styrkur á bak við þær till., sem hér eru gerðar, að þær verða framkvæmdar innan stundar. Ég efast ekkert um, að þegar þessar till. eru samþ., þá framkvæmi ríkisstj. þær, enda fær hún áreiðanlega að vita um það, að það eru ekki aðeins þessir þm., sem samþ. till., sem standa á bak við hana, heldur stendur fólkið allt úti um landið á bak við hana sem einn maður, eins og komið hefur fram á þeirri ráðstefnu, sem hér var haldin. Það er hægt að framkvæma harðar reglur, eins og verið er að gera nú til þess að reyna að rétta við gjaldeyrismálin, ef reglurnar eru réttlátar, en það er aldrei hægt að framkvæma harðar reglur með því að þær skapi misrétti. Það hefur hvergi reynzt mögulegt og mun heldur ekki reynast mögulegt í þessu landi.



Herra forseti. Ég vænti þess, að það hafi ekki verið meiningin í niðurlagi ræðu hv. þm. Str., að óréttlæti ætti sér stað í úthlutun gjaldeyris- og innflutningsleyfa.

Það var yfirlýsing um, að ef till. yrði felld, þá hlyti að gæta misréttis.

Ég heyrði ekki betur en að hv. þm. væri að drótta því að n., að hún hefði upp á síðkastið sýnt óréttlæti varðandi úthlutun á leyfum. Það er nú vitað mál, að sá mikli samdráttur, sem orðið hefur í veitingu gjaldeyris- og innflutningsleyfa, hefur orðið til þess, að verzlunarfólk um allt land hefur rekið upp ramakvein, og hafa deilur um þetta ekki aðeins verið milli landshluta, heldur á hverjum stað og ekki sízt hér í Reykjavík. Það, hversu mjög hefur dregið úr innflutningnum, gerir nauðsynlegt, að settar verði reglur um vörudreifinguna, svo að hún megi koma sem jafnast niður, og eru allir sammála um, að nauðsyn sé á réttlátri vörudreifingu. Till. sú, sem hér liggur fyrir, er ekki til þess löguð að koma á réttlæti í þessum efnum, og sízt er hún til að lækka vöruverðið. Í l. um fjárhagsráð er gert ráð fyrir því, að þeir, sem selji vöruna ódýrast, fái sem flest leyfi. Þetta ákvæði tryggir þó ekki rétta vörudreifingu. Það mundi leiða til, misréttis, ef vörudreifingin væri miðuð við íbúatölu. Tökum t. d. síldarvertíðina á Norðurlandi. Meðan hún stendur yfir, koma þúsundir manna til Siglufjarðar og verzla mikið. Ef till. sú, sem hér liggur fyrir, yrði samþ., þyrfti að segja við þetta fólk: „Þið verðið að kaupa nauðsynjavörur ykkar í Reykjavík eða Ísafirði eða á þeim stað, sem þið eruð frá.“ En allir hljóta að sjá, að slíkt kemur ekki til mála. Það hefur verið sagt, að raunverulega væri verzlunarstríð í landinu út af gjaldeyris- og innflutningsmálum, en það stafar af því, að menn hafa enn ekki gert sér grein fyrir, hversu gífurlega hefur verið dregið úr innflutningnum. Úthlutun leyfa í stórum stíl hefur ekki átt sér stað, bæði vegna þess, að leyfisbeiðnirnar hafa verið svo háar og innflutningurinn verið svo lítill, að viðskiptan. hefur haft mjög bundnar hendur. Við fórum þess á leit við hæstv. ríkisstj., að hún setti reglur, sem kæmu í veg fyrir svarta markaðinn. Almenningur hefur mikið fé handa á milli, og þess vegna er slegizt um flestar vörur, sem koma. Menn verzla á svörtum markaði, því að hann hefur að bjóða ýmsa nauðsynjavöru. Hér er tvennt, sem kemur til, og því erfitt að taka í taumana, annars vegar hin mikla kaupgeta fólksins og hins vegar hinn litli innflutningur. Ég sé, að oft er auglýst í blöðunum af hinum og þessum, að hægt sé að útvega þetta og hitt gegn innflutnings- og gjaldeyrisleyfum. Það er ekki, einungis þetta, heldur margt fleira, sem hæstv. ríkisstj. verður að komast fyrir ræturnar á og taka alveg fyrir. Ég skal ekki lengja mál mitt meira en orðið er, en vil ítreka það, að vöruskorturinn annars vegar og kaupgetan hins vegar gera það nauðsynlegt, að settar séu reglur og komið á réttlátri vörudreifingu jafnframt því sem fólkið sé upplýst um, að það verði ábyggilega ekki í bráðina hægt að fullnægja vöruþörf landsmanna.



Með tilvísun til þeirrar yfirlýsingar, sem komið hefur hér fram í umr., að till. beri að skoða sem viljayfirlýsingu, en ekki bókstaflega, og breyti hún alls ekki lögunum um fjárhagsráð, segi ég já.



Með því að ég lít svo á, að fyrirmælin í till. fari á móti ákvæðum laganna um fjárhagsráð, og í trausti þess, að hæstv. ríkisstj. geri breytingar á öllu skipulagi verðlagsmálanna, segi ég nei.



Með þeirri undirstrikun á atkvæði mínu, að ég tel ályktun þessa bindandi. segi ég já.



Með tilvísun til þeirrar yfirlýsingar, sem ég hef áður gefið í umr., segi ég já.



Ég lít svo á, að með till. þessari séu settar mjög vafasamar eftirbreytnisreglur, og segi því nei.



Með svipuðum fyrirvara og 2. þm. Rang. segi ég já.



Þar sem fram hefur komið, að menn greiði atkv. með þessari till. af því að þeir telji hann bindandi fyrir ríkisstj., vil ég biðja menn að líta bara á síðustu setninguna í nál. allshn.: „Í því sambandi skal bent á þessar reglur til eftirbreytni.“ Ég tel till. alls ekki bindandi og segi já.



Þar sem fram hefur komið og ekki verið véfengt, að síðari liðir till. stangast við gildandi lög, tel ég till. rangt fram komna, og hefði forseti átt að vísa henni frá. En þar sem hann hefur ekki treyst sér til þess, vil ég þó ekki blanda mér í svo ólöglegt athæfi og sit því hjá.

Frsm. (Gísli Jónsson) : Fjvn. hefur orðið sammála um afgreiðslu till. og gefið út nál. á þskj. 491, og er gert ráð fyrir, að till. verði nokkuð breytt, og er þær breyt. að finna á sama þskj. N. leggur einróma til, að till. verði samþ. þannig breytt.

Frsm. (Ásgeir Ásgeirsson) : Herra forseti. N. viðurkennir fyllilega þörfina á því að fjölga lyfjabúðunum, en getur hins vegar ekki sætt sig við að setja reglur um hlutfallið hér á milli, og leggur því til, að till. verði samþ. að því undanskildu.



Ég vildi leyfa mér að spyrja formann utanrmn., hv. þm. Str., hvað líði afgreiðslu á till. til þál. um rétt Íslendinga á Grænlandi. Ég ætla, að það hafi verið 28. jan. s. l., sem henni var vísað til utanrmn., svo að það er nú komið hátt upp í tvo mánuði síðan. Nú er svo háttað um utanrmn., að hún starfar á milli þinga, og þarf því engan veginn að vera örvænt um, að hún verði við því búin á næsta þingi að gefa greið svör við þessu. Jafnframt vildi ég spyrja hæstv. dómsmrh., ef hann heyrir mál mitt, hvað hann hyggist að gera til þess að hrinda málinu áfram. Hann lét sig það allmiklu skipta hér við fyrri umræðu, og hét hann mér fyrirgreiðslu í málinu. Mun ég, þar sem ég sé, að hann er ekki hér viðstaddur, inna hann eftir þessu við næstu samfundi



Herra forseti. Ég vil svara þessari fyrirspurn, sem hér hefur verið beint til mín, nokkrum orðum. Það er rétt, að vegna þess að formaður utanrmn. liggur veikur, ætti varaformaður að gegna störfum í forföllum hans. En það hefur þó verið venja, að ég held ófrávíkjanleg, að varaformaður hefur ekki tekið upp þessi störf, nema honum bærist tilkynning frá formanni um forföll hans, en ég hef enga slíka tilkynningu fengið, því að þess hefur ávallt verið vænzt, að formaður gæti tekið til starfa einhvern daginn. - Það hefur einnig verið venja í n., að lítt er boðað þar til funda, á meðan þing situr, nema ríkisstj. óski þess, að n. komi saman, og sízt gat ég, þótt ég væri varaformaður, krafizt funda. Það hafa verið boðaðir 2–3 fundir, á meðan formaður hefur verið veikur, og allir eftir ósk ríkisstjórnarinnar. Ég tel rétt að geta þess, að fyrir fáum dögum vakti hæstv. dómsmrh. athygli mína á þessu, og sagðist ég mundu boða fund, ef ríkisstj. óskaði þess. Út af þessari fyrirspurn get ég sagt það, að verði formaður sjúkur enn um skeið, svo að hann geti ekki gegnt störfum, þá mun ég sjá um, að málið verði tekið fyrir í n. og afgreitt.



Ég tek mér náttúrlega til þakka, að málið verði tekið til athugunar, þótt það sé með seinni skipunum. En ég verð að telja það meinbugi á starfsemi n., ef ekki er boðað þar til funda, nema ríkisstj. bjóði, því að það eru tekin fyrir mál í þinginu, sem heyra undir utanrmn. og eiga að fá afgreiðslu í n. sem önnur þingmál í öðrum nefndum. Mér þykir miður, hver seinagangur er á þessu, en úr því, sem komið er, tel ég betra en ekki að eiga von á því, að n. athugi málið, og ætti það þá að geta fengið greiða afgreiðslu, er það verður flutt á næsta þingi.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að fara þess á leit, að mál þetta verði tekið út af dagskrá og umr. um það frestað. Ég tek fram, að ef forseti verður ekki við þessari ósk að taka málið út af dagskrá, mun ég ekki telja mál mitt nú til ræðu. Fjvn. hefur enn sem komið er ekki getað gefið sér tíma til þess að útbúa nál. vegna mikilla anna, og hún er heldur ekki óklofin í málinu. Frv. til l. var borið fram í Ed. um, að ríkisstj. skyldi byggja þurrkví við Elliðaárvog í Reykjavík. Þetta frv. var afgr. með rökst. dagskrá, sem sjútvn. þeirrar d. bar fram. Rökst. dagskráin er á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Í trausti þess, að ríkisstj. leiti samkomulags við bæjarstjórn Reykjavíkur um að ákveða stað fyrir væntanlega þurrkví og tryggja henni nægjanlega stórt landssvæði fyrir starfsemi hennar og að ríkisstj. einnig sjái um, að gerðar verði fullkomnar áætlanir um kostnað við byggingu þurrkvíarinnar, eftir að staður hefur verið valinn, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá.“ Þessi mál eru svo nátengd, að ég legg til, að málið verði ekki afgr. á þessu þingi. Ég legg til, að ríkisstj. tilnefni einn mann af sinni hálfu til þess að hafa samstarf við Skipanaust h/f, Reykjavíkurbæ, Slippfélagið og Stálsmiðjuna, sem eru bundin og nátengd þessum málum, og hafi sá aðili forgöngu um allan undirbúning og afgreiðslu þessa máls, en niðurstöður hans yrðu svo lagðar fyrir næsta þing.



Herra forseti. Fari svo, sem hv. þm. Barð. mæltist til, mun fjmrn. verða við óskum hv. þm. að fela einum manni, sem yrði fulltrúi ríkisstj., að hafa forgöngu um athuganir í þessu máli og þurrkvíarmálinu, sem form. fjvn. minntist á, og afgreiða svo till. sínar fyrir næsta Alþ. Þessu vildi ég lýsa yfir, sem er ákvörðun fjmrn., ef till. fær ekki afgreiðslu hér nú.



Herra forseti. Ég sé tæplega, að hægt sé að afgr. þetta mál nú, þar sem þinglausnir eiga að fara fram kl. 5. Ég hef heyrt það, sem hv. form. fjvn. sagði í þessu máli, og er ég sammála honum, að fela skuli ákveðnum mönnum að undirbúa þetta mál. En með tilliti til n. þeirrar, sem hæstv. ráðh. kemur til með að skipa í þetta, þá vil ég gera nokkrar athugasemdir um samsetningu hennar. Það er ekki eðlilegt, að 3 hlutafélög og Reykjavíkurbær standi að þessari n., en hins vegar er sjálfsagt, að ráðuneytið sjálft, fulltrúi frá Reykjavíkurbæ og frá Skipanaust h/f fjalli um þetta, en ekki Slippfélagið og Stálsmiðjan. Sérstaklega er slíkt óeðlilegt, þar sem áður hefur starfað mþn. í þessu máli, sem var opinberlega skipuð. Ef skipa á nú líka n. upp aftur, kynni ég ekki við, að meiri hl. hennar væri skipaður af hlutafélögum. Hins vegar er sjálfsagt að leita til félags, sem hlut á að þessu máli. Ég vildi mælast til þess, að hæstv. ríkisstj. gæfi yfirlýsingu um þetta.



Herra forseti. Ef gengið yrði frá afgreiðslu þessa máls nú, þá mundu fleiri fyrirtæki koma fram með svipaðar óskir, þ. e. a. s. þau, sem nýbyggingarráð mælti með, að fengju lán úr stofnlánadeild sjávarútvegsins og ríkisstj. ábyrgðist að útvega lán fyrir. Það er nú upplýst, að stofnlánadeildina vantar tilfinnanlega fé til þess að geta staðið við þessar skuldbindingar um lán til báta og frystihúsa. Ég tel, að ef þessi lánsheimild yrði afgr. nú, þá mundu önnur fyrirtæki koma á eftir, sem hafa fengið vilyrði fyrir lánum. Þau mundu koma með sömu tilmæli um ríkisábyrgð. Ef lengra yrði farið nú, mun ég flytja till. þess efnis, að hér gilti einu og sama fyrir alla þá aðila, sem vilyrði hafa fengið frá nýbyggingarráði, en hafa ekkert lán fengið. Ég skal ekki telja aðferð þá, sem þm. Barð. leggur til um afgreiðslu till., vera alls fjarri. En í þessu sambandi er ekki óeðlilegt, að samráð yrði haft við heilbrigðisstjórnina. Eins og hv. þm. vita, þá hefur verið erfitt um pláss fyrir geðveikt fólk. Úr þessu hefur að nokkru verið bætt með viðbótarbyggingu við Klepp. Ef þetta fyrirtæki yrði nú sett upp sama megin vogarins og Kleppur er, þá yrði að flytja Kleppsspítalann, enda liggur það í augum uppi, að ekki er hægt að bjóða taugaveikluðu og geðveiku fólki upp á að vera í grennd við sífelldan hávaða og hamarshögg. Ég beini því til hæstv. fjmrh., að ef nefnd hefur þetta mál til athugunar, þá hafi hún eitthvert samráð við heilbrigðisstjórnina varðandi þetta atriði.

Fjmrh. (Jóhann Jósefsson) : Ég hef heyrt það, sem hv. 2. þm. Reykv. og hv. þm. Ísaf. hafa að athuga við þetta mál, og fari það svo, að það komi til kasta ráðuneytisins að láta þessa athugun fara fram, þá skal ég sjá um, að sjónarmið þeirra verði tekin til athugunar.



Herra forseti. Í fyrsta lið þessarar þáltill. er talað um skömmtunarvörur og aðrar venjulegar verzlunarvörur, aðrar en þær vörur, sem taldar eru í 2.–4. lið. Þetta orðalag gefur tilefni til að spyrja, hvort einhverjar verzlunarvörur séu undanþegnar ákvæðum þáltill., og þá, hvaða verzlunarvörur það væru, því að í þáltill. eru beinlínis taldar upp skömmtunarvörur og vörurnar í 2.–4. lið. Ef engar vörur ættu að vera undanþegnar ákvæðum þáltill., hefði 1. liður átt að orðast svo: Heildarinnflutningi til landsins á verzlunarvörum. öðrum en þeim. sem taldar eru í 2.–4. lið. o. s. frv. Hér þarf að athuga, hver er hugsun og tilgangur flm., og breyta síðan orðalaginu í sambandi við það, en eins og þessi liður er orðaður nú, getur hann ekki staðið, ef ákvæðin eiga að vera skýr. Í þáltill. vantar algerlega skýrt ákvæði um bann gegn því að flytja vörur milli fjórðungssvæðanna, og bann við því, að einstaklingar eða fyrirtæki kaupi vörur á öðrum fjórðungssvæðum en þar, sem einstaklingar og fyrirtæki eru búsett. Það er augljóst, að ef ákvæði um skiptingu innflutnings milli fjórðunga eiga að ná tilgangi sínum um að tryggja, að vörum sé skipt sem jafnast milli fjórðungssvæðanna, verður algerlega að banna verzlunum að flytja vörur út af svæðinu nema með leyfi viðskiptan. En slíkt bann er ekki nóg, heldur verður einnig að banna verzlunum og fyrirtækjum á fjórðungssvæði að selja eða láta úti á annan hátt vöru til fyrirtækja eða einstaklinga, sem ekki eiga heimili á fjórðungssvæðinu (sjá þó lið 3 hér að neðan um útgerðarvörur). Slík verzlun út fyrir fjórðungssvæði yrði að vera refsiverð (sektir) og þyrfti að vera þannig, að bæði væri refsivert að selja og kaupa. En hér ber að athuga, að í ákvæðum þáltill. liggur svo gagnger breyting á þeim verzlunarháttum, sem tíðkazt hafa í landinu, og svo stórfelld skerðing á frelsi almennings, að varla er nokkur von til, að ákvæðin séu framkvæmanleg. Slíkt bann mundi leiða yfir íslenzku þjóðina verzlunarkúgun, en ef bannið væri ekki sett, er mikil hætta á því, að ákvæði þáltill. væru einskis nýt. Vörur gengju kaupum og sölum milli fjórðunga, sem mundi leiða af sér hærra verðlag og óhagkvæmara verzlunarfyrirkomulag. Skipting landsins í fjórðunga virðist vera sérstaklega óheppileg. Nær hefði legið, að landinu hefði verið skipt í tvennt: Suður- og Vesturland, aðalhafnir Reykjavík og Ísafjörður, og Norður- og Austurland, aðalhafnir Akureyri og Reyðarfjörður. En ef hafa á skiptingu í fjóra hluta, er glöggt, að takmörkin milli Suður- og Vesturlands verður sérstaklega erfitt að setja. Skipting innflutningsins milli fjórðungssvæðanna á að vera „í hlutfalli við íbúatölu og þarfir hvers fjórðungssvæðis“. Viðskiptan. er í þessu sambandi lagt alveg nýtt verkefni á herðar. Það er ljóst, að viðskiptan. verður að semja sérstaka áætlun um leyfisveitingar til fjórðungssvæðanna, sem byggð er á íbúatölu og þörfum svæðisins. Þáltill. ber með sér, að ekki er talið nægilegt að líta á íbúatöluna. eina, sbr. höfðatöluregluna, heldur á einnig að taka tillit til þarfa íbúanna á hinum fjórum svæðum. Slíkt mat á þörfum einstaklinganna innan fjögurra aðskilinna svæða hlýtur að vera mjög erfitt. Verulegur munur er á þörfum einstaklinga eftir atvinnu þeirra. Tilflutningur fyrirtækja og þó sérstaklega einstaklinga milli fjórðungssvæða hefur verið og er enn mjög mikill. Áætlun viðskiptan. um þarfirnar mundi þurfa sífelldrar endurskoðunar við. Í 3. lið þáltill. er ákvæði um. að „útgerðarvörum skal úthluta til fjórðungssvæðanna í hlutfalli við skipastól og útgerðarrekstur hvers svæðis“. Þetta ákvæði hlyti að verða mjög erfitt í framkvæmd, vegna þess að skip eru svo hreyfanleg og auk þess ekki hægt að ákveða þarfir fjórðunganna með nokkurri vissu. Skip kaupa til sinna þarfa á heimilishöfn, á rekstrarhöfn og svo á hverri annarri höfn, sem þau kunna að koma á, og er alls ekki fært að takmarka slíkt viðskiptafrelsi skipa á nokkurn hátt. Skip skipta einnig mjög oft bæði um heimilishafnir og rekstrarhafnir. Orðið skip í þál till. mun eiga við allar fleytur, hvort sem þær eru notaðar til veiða eða annars. Það bann á viðskiptum utan fjórðunga, sem er óhjákvæmileg afleiðing af ákvæðum í lið 1, er óframkvæmanlegt um skip,. a. m. k. öll veiðiskip. Hvað veldur því, að hér virðast vera sett eins konar átthagabönd fyrir skip og að skylda eigi þau til að verzla þar, sem þau eru skráð, án tilllts til þess, hvaðan þau eru gerð út? Undanfarin ár hafa engar teljandi hömlur verið á innflutningi á útgerðarvörum og samkeppni verið um framboð á þeim. Hvers vegna er þá þessi greinargerð fram komin? Það er augljóst, að aðilar, sem undanfarin ár hafa ekki haft neinn áhuga fyrir sölu veiðarfæra, vilja nú komast yfir þessa vörutegund með þvingunarráðstöfunum, nú, þegar augljóst er, að innflutningur á flestum öðrum vörum verður skorinn niður til mikilla muna. Hvernig er svo hugsað um að framkvæma úthlutun útgerðarvaranna? Sem dæmi má taka „Siglunesið“, sem sumir þm. hér kannast við. Skipið er á skrá á Siglufirði, en mun vera gert út frá Reykjavík og varla sjást á Siglufirði nema um blá-síldveiðitímann. Hér í Reykjavík verzlar yfir vetrarvertíðina - um 6 mánuði ársins - mikill fjöldi aðkomubáta. Einnig er skemmst á að minnast, er um 170 bátar stunduðu síldveiðar héðan, og var mikill fjöldi þeirra aðkomubátar. Hefði átt að neita þessum aðkomubátum um nauðsynlegar útgerðarvörur hér á þeim forsendum, að þeir gætu látið senda sér þær að heiman? Hvernig færi t. d. á Siglufirði? Þaðan eru um 8–10 heimabátar gerðir út á síld og mundu eflaust fá sína úthlutun samkvæmt þessari þáltill., Um síldveiðitímann koma um 300 bátar víðs vegar að af landinu auk allt að 100 erlendra skipa. Litlu mundi vera hægt að miðla af útgerðarvörum hinna 8–10 heimabáta. Ekki mun núverandi úthlutunarfyrirkomulag hafa orsakað nokkra vöntun útgerðarvara á Siglufirði. Hins vegar hafa heyrzt háværar raddir um vöntun á ýmsum innlendum neyzluvörum fyrir norðan síðastliðið sumar, og hefðu hv. flm. mátt taka það til athugunar. Væri meiri þörf á, að þessi mál væru betur skipulögð af hlutaðeigandi aðilum, en að setja hömlur á þær vörur, þar sem ef til vill mesta frjálsræðið hefur ráðið og mest samkeppnin verið. Í þáltill. vantar algerlega ákvæði um hlutfallslega skiptingu gjaldeyris milli fjórðungssvæða og sölu gjaldeyris innan svæðanna, því að ef það er ætlun flm., að innkaup séu gerð af verzlunum á fjórðungssvæðunum og vörur fluttar þangað beint, eins og virðist liggja í þáltill., þá verður vitaskuld að sjá svo fyrir, að nægilegur gjaldeyrir sé í bönkum, a. m. k. á aðalhöfn hvers fjórðungssvæðis. Í l. um fjárhagsráð er ekkert ákvæði, sem bannar, að innflutningi sé skipt milli fjórðunga, ef slíkt sé þjóðhagslega hagkvæmt, þótt þáltill. þessi fari greinilega í bága við ákvæði 1. um fjárhagsráð í mikilsverðum atriðum. Í 2. gr. l. um fjárhagsráð segir, að fjárhagsráð eigi m. a. að miða störf sín við að „neytendur eigi kost á að kaupa neyzluvörur sínar á hagkvæmasta hátt og vörukaup til landsins og vörudreifing innanlands gerð eins ódýr og hagkvæm og frekast er unnt.“ L. um fjárhagsráð hefur verið fundið til foráttu, að ákvæðin í 12. gr. þeirra um úthlutun leyfa séu of óákveðin, og er þá m. a. eftir að athuga, hvort ákvæði þáltill. bæti úr í þessu efni. Í l. um fjárhagsráð stendur: „Sé úthlutun leyfanna við það miðuð, að verzlunarkostnaður og gjaldeyriseyðsla verði sem minnst.“ Í l. um fjárhagsráð stendur enn fremur, að þeir skuli „sitja fyrir innflutningsleyfum, sem bezt og hagkvæmust innkaup gera og sýna fram á, að þeir selji vörur sínar ódýrast í landinu. Skal þetta gilda jafnt um kaupmannaverzlanir og samvinnuverzlanir og miðað við það, að neytendur geti haft viðskipti sín þar, sem þeir telja sér hagkvæmast að verzla.“ Eins og þáltill. liggur fyrir, er ekki ljóst, að hve miklu leyti eigi framvegis að taka tillit til þessara ákvæða. Hugsun flm. gæti verið á tvennan hátt: a) Fyrst skal skipta heildarinnflutningnum milli fjórðunga, en síðan skal skipta innflutningnum milli innflytjenda innan hvers svæðis fyrir sig eftir reglum 12. gr. l. um fjárhagsráð. En ef þessi er hugsun flm., hefði hún átt að koma skýrt fram í þáltill. b) Sé það hins vegar hugsun flm., að ekkert tillit skuli tekið til ákvæða 12. gr. l. um fjárhagsráð, hefði það einnig þurft að koma skýrt fram. En hvernig sem á þetta er litið er ljóst, að þáltill. brýtur í bága við 12. gr. l. um fjárhagsráð, og hefðu því flm. átt að bera fram till. sína í frumvarpsformi til breytinga á II. kafla l. um fjárhagsráð, en ekki láta sér nægja þál. Ef nú er gert ráð fyrir að hugsun flm. sé eins og segir í a-lið að framan, verða ákvæðin um veitingu innflutningsleyfa sízt skýrari en áður, því að þá bætist nú matið á þörfum hvers fjórðungs ofan á hin matsatriðin, sem felast í 12. gr. l. um fjárhagsráð (hagkvæm innkaup, lágt verð o. s. frv.). Ef hins vegar hugsunin er sú, að ákvæði 12. gr. falli burtu, felast þó í þáltill. ný matsatriði: „hlutfall við skipastól og útgerðarrekstur“. „hlutfall við verksmiðju- og iðnrekstur með tilliti til afkastagetu og möguleika“ o. s. frv., o. s. frv. Ákvæði þáltill. eru því seld undir sömu og ekki minni aðfinnslur um, að þau séu engu síður óákveðin og skilyrt en ákvæði l. um fjárhagsráð, svo að þar er engin bót á ráðin. Í grg. vísa flm. til bréfs frá viðskiptan., dags 11. marz 1948, og er sagt, að ályktun sú, sem n. hafi gert og birt sé í bréfinu, sé ekki fullnægjandi að áliti flm. Þetta bréf hefðu flm. átt að birta, sem fylgiskjal með þáltill., svo að séð yrði, hvernig þessi ályktun viðskiptan. er orðuð. Þetta eru lauslegar aths. við þessa fram komnu þáltill. og til ábendingar, en ekki af því, að mér sé ekki ljóst, hve mikil vandkvæði og ólag hefur verið sérstaklega á dreifingunni, og þarf að koma þar miklu betra lag á, sérstaklega fyrir þá, sem eru úti í landi.