Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Aðalheiður Bjarnfreðsdóttir, fyrrv. alþingismaður og formaður Sóknar, andaðist í gærmorgun, 26. apríl, á Vífilsstaðaspítala, 72 ára að aldri. Aðalheiður Bjarnfreðsdóttir var fædd 8. ágúst 1921 að Efri-Steinsmýri í Meðallandi, Vestur-Skaftafellssýslu. Foreldrar hennar voru hjónin Bjarnfreður bóndi þar Ingimundarson í Vestmannaeyjum Árnasonar og Ingibjörg Sigurbergsdóttir bónda í Fjósakoti í Meðallandi Einarssonar. Hún naut barnafræðslu að vetrinum árin 1930--1934, nokkrar vikur hverju sinni. Eftir það tók við vinnumennska í sveit og við sjó, var í vist í Reykjavík og síðan vinnukona í Hólmi í Landbroti. Haustið 1942, rúmlega tvítug, fór hún til starfa við fiskvinnslu í Vestmannaeyjum og varð síðar húsmóðir þar. Árið 1949 varð hún að fara berklaveik að Vífilsstöðum og dvaldist þar á annað ár. Eftir það bjó hún í Reykjavík eða nágrenni við ýmis störf fram til ársins 1963. Þá um haustið fluttist hún austur að Köldukinn í Holtum í Rangárvallasýslu og vann þar að bústörfum rúman áratug. Snemma árs 1974 fluttist Aðalheiður aftur til Reykjavíkur og árið 1976 var hún kosin formaður Starfsmannafélagsins Sóknar og gegndi formennsku og ýmsum öðrum störfum fyrir félagið til 1987. Við alþingiskosningarnar 1987 var hún í kjöri í Reykjavík fyrir nýstofnaðan Borgaraflokk og náði kosningu. Hún sat á Alþingi á fjórum þingum kjörtímabilsins til 1991. Síðustu árin átti hún heimili á Hvolsvelli. Aðalheiður Bjarnfreðsdóttir ólst upp á barnmörgu heimili, var sjöunda af 20 systkinum. Hún átti mjög takmarkaðan kost á skólanámi en öðlaðist reynslu og þekkingu á fjölbreyttum starfsferli sínum. Hún vann löngum að félagsmálum og kjaramálum verkafólks. Formaður verkakvennafélagsins Snótar í Vestmannaeyjum var hún 1945--1949. Jafnframt formennsku í Sókn var hún í miðstjórn Alþýðusambands Íslands frá 1980. Hún var í framkvæmdanefnd um kvennafrídag 1975 og starfaði í nefnd til að semja frv. til laga um málefni aldraðra og frv. til nýrra framfærslulaga. Í bankaráði Búnaðarbanka Íslands var hún 1990--1993. Aðalheiður Bjarnfreðsdóttir þekkti kröpp kjör af eigin raun í æsku og langt fram eftir ævi. Hún vildi rétta hlut þeirra sem minnst máttu sín og annarra sem henni þótti hallað á í þjóðfélaginu. Hugur hennar í þá átt birtist ræðum og greinum í blöðum og tímaritum og um hana var gefin út Lífssaga baráttukonu. Henni var kappsmál að bæta hag kvenna og vannst þar margt til bóta undir forustu hennar í Sókn. Í sömu átt beindust störf hennar á því fjögurra ára tímabili sem hún starfaði á Alþingi. Ég vil biðja háttvirta alþingismenn að minnast Aðalheiðar Bjarnfreðsdóttur með því að rísa úr sætum. --- 
            

Virðulegur forseti. Ég vil vekja athygli hæstv. forseta og jafnframt þingsins á því að fyrir iðnn. þingsins liggja tvö mál sem ég ásamt öðrum í þingflokki Alþb. er flm. að, hið fyrra um jarðhitaréttindi og annað um orku fallvatna. Þessi frumvörp hafa verið flutt á mörgum þingum, komu fyrst fram 1982--1983 á þinginu og hafa verið rædd hér. Það hefur gerst á undanförnum mörgum árum að ráðherrar iðnaðarmála hafa lýst áhuga sínum á lögfestingu í sambandi við þetta efni þó að þeir kunni að hafa haft fyrirvara varðandi þau frumvörp sem ég hef fram borið ásamt fleirum. Ég minni á að 19. nóv. 1991 sagði þáv. hæstv. iðnrh. Jón Sigurðsson um þetta efni: ,,Frumvarp um eignarhald á orkulindum verði lagt fram mjög fljótlega eftir jólahlé þingsins.`` Tæplega ári seinna, þann 8. okt. 1992, sagði sami ráðherra: ,,Ég get skýrt frá því að frumvörp eru á lokastigi. Það skal vel vanda sem lengi á að standa. Þarna verður byggt á sömu grundvallarreglu og í lögunum um eignarrétt íslenskra ríkisins að auðlindum hafsbotnsins.`` En það eru lög sem ég átti hlut að að voru sett hér á þingi. 29. apríl í fyrra, virðulegur forseti, sagði formaður Alþfl., hæstv. utanrrh., um þetta mál: ,,Ég geri fastlega ráð fyrir því að frumvörpin verði áfram til umfjöllunar í ríkisstjórn og þau verði lögð fram í upphafi þings næsta haust.`` Og litlu seinna sagði hæstv. þáv. iðnrh., Jón Sigurðsson: ,,Eins og fram kom í svari hæstv. utanrrh. munu frumvörpin tvö sem ég hef lýst og verið hafa til athugunar nú um nokkurt skeið koma fram í haust.  Ég hef, virðulegur forseti, fyrir framan mig sáttmála að ég hygg núv. ríkisstjórnar, Velferð á varanlegum grunni, og vísa þar á bls. 34 um þetta efni. Og ég óska eftir því að það komi hér skýringar fram vegna þess að þetta varðar spurninguna um afgreiðslu þessara frumvarpa í iðnn. þingsins.

Virðulegi forseti. Þetta fer nú að enda eins og kvæði Guðmundar Inga, skálds frá Kirkjubóli, um heimkomu konunnar hans, ,,ef hún kemur þá nokkuð í haust``. Það er alveg sjálfsagt að upplýsa það að þetta mál hefur verið til umfjöllunar í ríkisstjórn. Málið hefur verið skoðað. Um það eins og það hefur verið úr garði gert er ekki samstaða. Við munum halda áfram að leita samstöðu um flutning þess máls og vonandi kemur það í haust.

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hér hljóðs vegna skriflegs svars sem ég hef fengið frá hæstv. landbrh. við fyrirspurn um skýrslu Ríkisendurskoðunar um stjórnsýsluendurskoðun hjá Landgræðslu ríkisins. Mér barst þetta svar fyrir nokkrum dögum síðan og ég vil láta það koma fram hér að ég er mjög ósátt við það. Ég tel það algjörlega ófullnægjandi. Það eru nánast 2--3 línur, svarið við hverri spurningu sem er í allmörgum liðum, og því er á engan hátt svarað þannig að hægt sé að una því. Það er ýmist svarað að það sé í skoðun, það sé í endurskoðun eða engin þörf á því að fara eftir þessum ábendingum. Það má m.a. nefna það að bent er á að það sé nauðsynlegt að endurskoða lög um Landgræðslu ríkisins. Þau lög eru frá 1965 og því er vísað frá vegna þess að þá þurfi jafnframt að skoða önnur lög. Ég vil mótmæla því að fá svona svar við efnislegum spurningum sem full þörf er á að skoða eftir athugun Ríkisendurskoðunar og óska eftir því að fá nákvæmari svör við þessum spurningum.

Hæstv. forseti. Ég er mjög undrandi á því að hv. þm. skuli ekki vera ánægðari yfir þeim svörum sem ég veitti varðandi fyrirspurnina sem voru fullnægjandi. Það hefur verið unnið mikið starf í sambandi við endurskoðun á Landgræðslu ríkisins og Skógræktinni hvernig þar er skipt verkum og hefur verið stofnað sérstakt fagráð Landgræðslunnar sem hefur unnið mjög mikið og gott starf. Það er alveg sjálfsagt ef hv. þm. óskar eftir því að fá ítarlegri svör að við ræðum um það hvort ekki sé hægt að veita þau. Málið liggur ljóst fyrir og er ekki meira um það að segja á þessu stigi málsins.

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst finna að þessari fundarstjórn. Ég tel að það verði að reyna að halda þannig á þessum dagskrárlið að það sé reynt að klára þau mál sem eiga saman þannig að þegar ræðumenn biðja um orðið, þá sé reynt að tryggja það að menn fari inn í sín mál eða þau mál sem þeir eru beinlínis að bregðast við. Ég gagnrýni það í fyrsta lagi og ég óska eftir því að þessi liður í störfum þingsins verði skoðaður betur því að það er ómögulegt að hlaupa á milli mála eins og gert er núna á þessum mínútum. Þar af leiðandi ætla ég að nota þá mínútu sem ég á nú eftir til þess að bregðast við næstsíðustu eða þriðju síðustu ræðu sem hér var haldin, þ.e. ræðu hæstv. iðnrh. Þegar frv. okkar alþýðubandalagsmanna um orkumál komu fram í haust, þá ræddi ég við núv. hæstv. ráðherra. Hann sagði mér að málin kæmu til meðferðar alveg næstu daga. Við áttum síðan samtöl nokkrum sinnum og ég leit þannig á sem formaður iðnn. að þessi stjórnarfrumvörp væru að koma, og ég taldi og tel eðlilegt að þessi mál hefðu verið afgreidd í samhengi í nefndinni. Síðast óskaði ég eftir því að embættismaður frá iðnrn. kæmi á fund hv. iðnn. 24. jan. sl. Hann sagði þá að frv. yrðu tilbúin eftir eina viku. Sú vika er sem sagt löngu liðin og frv. ekki komin. Og fyrir tveimur vikum óskaði ég eftir því að það kæmi fulltrúi frá ráðuneytinu á fund í nefndinni á nýjan leik og sá fulltrúi sagði að það væri ekki komið samkomulag enn þá í ríkisstjórninni um málið og þar með ljóst að það yrði ekki lagt fyrir yfirstandandi þing. Það er bagalegt af því að hér er um að ræða frv. sem áttu að tryggja og eiga að tryggja ótvíræðan yfirráðarétt þjóðarinnar, m.a. yfir orkulindum í iðrum jarðar og orku fallvatna. 

Virðulegur forseti. Ég vænti að öllum sé ljóst að hér er afar brýnt og alvarlegt mál á ferðinni, þ.e. staðan eins og hún blasir við nú. Þetta er spurning um það hvort við smám saman glötum auðæfum þjóðarinnar, orkulindum hennar, réttinum til þeirra til annarra aðila, ekki bara einkaaðila hér á landi heldur hvarvetna af hinu Evrópska efnahagssvæði. Það hefur verið vísað á að það verði frestur út árið 1995 í þessu efni, en þá er betra að vera búinn að ganga frá löggjöf um það efni sem tryggir eignarrétt þjóðarinnar. Í ritinu ,,Velferð á varanlegum grunni`` sem ég nefndi stendur m.a., með leyfi forseta: ,,Gerð verður áætlun um rannsóknir og nýtingu orkulinda landsins og landgrunnsins. Lagt verður fram fumvarp um eignarhald á orkulindum og afréttum og almenningum á 115. löggjafarþingi.`` --- Ég held að það sé 117. löggjafarþing núna, virðulegur forseti. Fleira segir um þetta sem ég ætla ekki að vitna til, hvernig greint verði á milli afrétta og almenninga o.s.frv. sem menn geta lesið sig til um í þessu riti. Ég tel því að það sé alveg hraklega að máli staðið af hálfu hæstv. ríkisstjórnar. Hæstv. iðnrh. upplýsir að það sé ekkert samkomulag um málið. Þetta er staðan eftir yfirlýsingar ráðherra Alþfl. ár eftir ár eftir ár um þetta efni. Það skal vanda sem vel á að standa, át fyrrv. hæstv. iðnrh. upp eftir sjálfum sér árum saman hér á þingi og svo virðist sem ekki sé búið að tryggja þennan grundvöll enn þá. Ég er ekki að gagnrýna Alþfl. vegna viljaleysis í málinu. Ég gagnrýni Sjálfstfl. fyrir fyrirstöðuna og raunar á Framsfl. a.m.k. að hluta til þá sneið.

Virðulegi forseti. Ég tel að það sé nauðsynlegt að það komi fram að samkvæmt þeim upplýsingum sem við höfum um þessi mál, m.a. af vettvangi stjórnarflokkanna, er bersýnilega verulegur ágreiningur á milli þeirra flokka um þessi mál og þess vegna hefur ekki tekist að flytja þau. Og ég verð að taka undir það með hv. 4. þm. Austurl. að ég hef ekki orðið var við það að framsóknarmenn ýttu sérstaklega á eftir þessu máli þó að það kunni að hafa orðið breyting á því núna í seinni tíð og er í sjálfu sér ekki seinna vænna. Hitt málið sem ég ætlaði síðan að nefna, hæstv. forseti, snýr að hæstv. landbrh. og var tekið hér upp af hv. 6. þm. Vestf. Svo vill til að ég flutti fyrirspurn til hæstv. landbrh. um athugasemdir Ríkisendurskoðunar við rekstur Landgræðslunnar. Ég fékk svar frá hæstv. landbrh. Ég tel að það svar sé alls ófullnægjandi. Ég hefði kosið að það hefðu verið aðstæður til þess hér á Alþingi nú að ræða um þessi fjárhagsmálefni Landgræðslunnar. Ég áskil mér allan rétt til þess að koma því á framfæri áður en þinginu lýkur með einhverjum hætti.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir það með þeim sem hér hafa vakið athygli á mikilvægi þessa máls og það er leitt ef það strandar á ágreiningi í ríkisstjórninni. Ég vil hins vegar mótmæla því að það standi að nokkru leyti á Framsfl. Hins vegar hafa nokkur ákvæði þessa máls verið til umræðu fyrr, sérstaklega gagnvart stjórnarskránni og eignarréttur gagnvart stjórnarskránni sem mér hefur skilist að hafi ekki verið leystur og það er kannski það atriði sem einstakir þingmenn Framsfl. hafa bent á. En ég vil fullvissa þingheim um það að Framsfl. stendur heils hugar að því að þetta mál verði leyst þannig að þessar mikilvægu orkulindir verði á innlendum höndum. Á því er ekki nokkur minnsti vafi og ég tek undir þá gagnrýni sem hér hefur komið fram um seinagang. Ef þarna eru einhver tæknileg atriði sem valda vandræðum, þá verður vitanlega að setjast niður hið fyrsta og leysa þau. Mér er ekki kunnugt um að það hafi verið gert. Það mun einhver frestur vera, en hann rennur fljótlega út.

Þannig háttar til um 6. og 8. dagskrármál að þau eru of seint fram komin og verður því að leita afbrigða um að þau megi koma á dagskrá og til umræðu. Verður nú afbrigða um þau leitað í einu lagi.

Virðulegi forseti. Ég geri hér grein fyrir áliti landbn. en það álit er undirritað af öllum nefndarmönnum. Einn nefndarmaður, hv. þm. Árni Mathiesen, hefur undirritað álitið með fyrirvara og gerir að sjálfsögðu grein fyrir þeim fyrirvara sjálfur. Hér er fjallað um frv. til laga á þskj. 898, um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum. Fyrir frv. talaði hæstv. landbrh. og gerði í þeirri ræðu grein fyrir því hvað í frv. felst. Auk þess fylgdu frv. athugasemdir sem skýra það mál á fullnægjandi hátt. Landbn. hefur lagt fram brtt. á þskj. 1007 sem eru skýrðar allrækilega í nál. á þskj. 1006 og get ég í meginatriðum vísað til þess sem þar kemur fram. Hins vegar þykir mér vert að geta hér nokkurra atriða til frekari skýringa. Það er þá fyrir það fyrsta að 2. liður tillagnanna kemur til viðbótar við 1. gr. frv. Í honum felst í rauninni það eitt að hægt er að gera samning og samkomulag undir vissum kringumstæðum við bændur sem kunna af einhverjum ástæðum að æskja þess að leggja niður sauðfjárframleiðslu af öðrum ástæðum heldur en tilgreindar eru í frv. sjálfu án þess að þeir tapi sínum beingreiðslum. Þessi heimild er sem sagt skýrð í 2. tölul. okkar tillagna. Það skýrðist í umræðunni um þessi mál, m.a. vegna tilmæla Stéttarsambands bænda að nauðsynlegt væri að koma á öðrum breytingum í búvörulögunum og féllst nefndin á að fjalla sérstaklega um þau mál og gera þau að tillögum sínum. Það er þá í fyrsta lagi eins og fram kemur í 1. tölul. brtt. að kveðið er skýrt á um það að landbrh. hafi forræði útflutningsmála og þessari ákvörðun er fundinn staður í 3. gr. laganna. Þetta kemur einkum til af því að umsagnarréttur Stéttarsambandsins féll niður þegar fjallað var um búvörulögin á sl. vetri og 53. gr. þar með breytt. Auk þess hefur landbrh. forræði yfir nokkrum hluta af útflutningi landbúnaðarvara en ekki öðrum og þykir því eðlilegt að þetta sé tekið fram með ótvíræðum hætti. Af þessari ástæðu er gerð tillaga um að breyta 3. gr. búvörulaganna með þeim hætti sem fram kemur í tillögu nefndarinnar. Allmikil umræða fór fram í nefndinni um framleiðslumálin og birgðasöfnun, einkum í nautakjöti og kindakjöti, og samkvæmt ítarlegum áætlunum sem fyrir nefndina voru lagðar þá liggur það nokkuð ljóst fyrir að birgðir í lok næsta verðlagsárs eru áætlaðar um 400 tonn. Til þess að koma þeim birgðum úr landi er talið að muni þurfa um 80 millj. kr. og í tillögum nefndarinnar er fallist á að veita um eins árs skeið viðbótarheimild til innheimtu á sérstöku gjaldi sem mest má nema 5% af afurðaverði til að mæta þessari fjárþörf. Ég vek á því sérstaka athygli að hér er um bráðabirgðaákvæði að ræða sem varir aðeins næsta framleiðsluár og ég vil líka benda sérstaklega á það í þessu sambandi að gagnstætt því sem er um hliðstætt ákvæði í 20. gr. búvörulaganna þá er þessi heimild til landbrh. ekki skilyrt við samþykki aðalfundar Stéttarsambands bænda eins og 20. gr. gerir ráð fyrir. Ástæðan fyrir þessari ákvörðun er sú að með því að skilyrða ekki þessa heimild er hægt að hefjast þegar handa við undirbúning að þessum útflutningi. Það þarf ekki að bíða haustsins og samþykkis aðalfundar Stéttarsambandsins og þar af leiðandi gefst betri tími og meira ráðrúm til þess að undirbyggja þennan útflutning. Þetta er sem sagt skýringin á því hvers vegna hér er brugðið frá því sem er í 20. gr. og ég vek enn og aftur athygli á því að hér er um að ræða bráðabirgðaákvæði sem er einungis í gildi næsta framleiðsluár. Ég vænti þess, virðulegi forseti, að mér hafi tekist að skýra hér brtt. og nál. landbn. og legg svo til að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til 3. umr.

Hæstv. forseti. Ég vil í örstuttu máli gera grein fyrir þeim fyrirvara sem ég hef við nál. sem hv. formaður landbn. kynnti hér rétt á undan, en fyrirvarinn varðar 3. lið í brtt. þar sem um er að ræða heimild til innheimtu sérstaks verðskerðingargjalds. Ég tel að sá vandi sem hér er verið að reyna leysa sé kominn til af því að það er ekki samræmi á milli þeirrar framleiðslu sem heimilt er að greiða beingreiðslur vegna, svokallaðs greiðslumarks, og þess verðs á lambakjöti sem hið opinbera ákvarðar og þeirrar skyldu sem lögð er á sláturleyfishafa að staðgreiða til bænda. Ég tel að lausnarinnar á þessum vanda til lengri tíma litið sé að leita í breytingum á þessu kerfi án þess að ég sé hér og nú að kynna einverjar sérstakar tillögur þar um. Það sem hins vegar gerir það að verkum að ég tel mig knúinn til að styðja þessa tillögu eins og málum er nú háttað er sú staðreynd, eða alla vega það sem líklegt er, að Svíar muni ganga inn í Evrópusambandið síðar á þessu ári eða samþykkja það í þjóðaratkvæðagreiðslu. Það þýðir að innflutningur á lambakjöti til Svíþjóðar mun verða háður reglum ESB og sem stendur eru einungis tvö sláturhús í landinu sem uppfylla þær kröfur sem ESB gerir til sláturhúsa. Þetta mundi þýða að við gætum einungis flutt inn til Svíþjóðar til þess að uppfylla þann innflutningskvóta sem við höfum þar frá þessum tveimur sláturhúsum. Til þess að við mundum ná að uppfylla kvótann og þar sem það verð sem við fáum í Svíþjóð er ekki eins hátt og það verð sem er á innanlandsmarkaði, þá mundi það þýða að þessi tvö sláturhús sem þangað mundu flytja mundu fá miklum mun lægra verð fyrir sína vöru ef ekki kæmi til verðmiðlun hér innan lands. Til þess að við töpum ekki þessum markaði þá tel ég mig knúinn til að styðja þessa tillögu því ég vil ekki hafa það á samviskunni að við misstum þann markað sem þar er og þær afleiðingar sem ég tel að það mundi hafa fyrir sauðfjárframleiðsluna og sauðfjárbændur hér á landi þess vegna.

Hæstv. forseti. Nú hafa tíðindi orðið á nýjan leik í hv. landbn. Samhljóða skrifar hún undir nál. eftir ærnar deilur sem stóðu hér má segja allan þennan þingtíma. Þetta sýnir það að þegar menn eru lausir undan þvingu stjórnarsamstarfsins þá fara þeir að vinna sjálfstætt og af heilindum. Við bjuggum við þann vanda í vetur að hv. formaður landbn. mat líf ríkisstjórnarinnar meira en málefni landbúnaðarins og samstöðuna í landbn. en hér sjáum við þetta á nýjan leik að allir nefndarmenn skrifa undir. Hér er auðvitað verið að flytja mál sem ég held að séu öll mikilvæg landbúnaðinum um þessar mundir. Fyrsti liðurinn snýr að yfirstjórn á útflutningi. Í mínum huga er það enginn vafi að það er mikilvægt að Framleiðsluráðið komi þar að og miðað við þau miklu tækifæri sem íslenskur landbúnaður á nú þegar fólkið í heiminum gerir kröfur um hreinar og vistvænar afurðir þá verðum við að hafa á þessu atriði heildaryfirstjórn og standa vel að verki. Ég er sannfærður um það, og hef oft sagt það, að íslenskir bændur verða ekki frjálsir á ný fyrr en þeir hafa öðlast þá stöðu að þeirra hreinu og ómenguðu afurðir verða á nýjan leik útflutningsafurðir og þar eigum við ærin tækifæri í mörgum þjóðlöndum, bæði hér í Evrópu og ekki síður í Bandaríkjunum. Og við eigum þann möguleika að selja þessa vöru okkar fyrir mjög hátt verð. Ég veit að landbúnaðinum, við núverandi aðstæður liggur mikið á í þessu efni. En þar mega menn auðvitað heldur ekki flana og því mikilvægt að landbúnaðurinn og heildarsamtök landbúnaðarins og stjórnvöld í landinu standi rétt að þessu máli. Þess vegna styðjum við framsóknarmenn þessa breytingu og teljum hana mikilvæga. Íslenska ríkisstjórnin glímir nú við það vandamál, sem hún ber alla ábyrgð á, að 8.000 Íslendingar ganga um þessar mundir án atvinnu. Og nú blasir það við þegar skólafólkið er að koma út á vinnumarkaðinn að þá fær það ekki vinnu í þeim mæli sem hér hefur verið um áratuga skeið. Því er mikil vá fyrir dyrum í landinu og því hefði ég talið eðlilegt við núverandi aðstæður að taka upp útflutningsbætur með einhverjum hætti til að flýta framgangi þess að ná þessum ágætu mörkuðum sem við eigum von í fyrir okkar kjöt og mjólkurafurðir. Síðan var það 2. liður þessarar brtt. sem snýr að því að heimilt sé að halda áfram beingreiðslum til þeirra framleiðenda sem vilja hætta sauðfjárframleiðslu á ákveðnum svæðum, á viðkvæmum gróðurfarslegum svæðum, að það sé heimilt að halda áfram beingreiðslum til þeirra þó þeir láti framleiðsluna af hendi en haldi í rauninni sínum eignarrétti á kvótanum. Þetta finnst mér sjálfsagt mál og styð hæstv. landbrh. í þessari viðleitni eins og nefndin öll. Síðan kemur þriðja atriðið í brtt. sem er um það að til komi sérstakt verðskerðingargjald bæði á sauðfjárafurðir og nautgripaafurðir til viðbótar því sem nú er heimilt og þetta sé tímabundið eins og hv. formaður nefndarinnar gat hér um. Í mínum huga er það enginn vafi að þessi ríkisstjórn vann mikið óheillaverk þegar búið var að skrifa undir búvörusamning og ákveða að bændur landsins skyldu bera ábyrgð á framleiðslunni. Þeir höfðu tekið á sig miklar skyldur og ákváðu að bera ábyrgð á framleiðslunni og ríkið átti hér mikið kjöt miðað við það kerfi sem áður hafði verið. Því gerðist það í ágúst 1992 að hæstv. landbrh. stal markaðnum af íslenskum bændum við þessi tímamót. Það voru alvarleg mistök. Ég hygg að hann hafi þar selt ein 500 tonn af lambakjöti á útsölu sem þýddi það að frá 1. sept. þegar bændurnir áttu að bera ábyrgð á markaðnum og taka við að selja sitt kjöt þá höfðu þeir ekki markaðinn því kaupmennirnir voru búnir að fylla sína klefa og frystikisturnar í landinu voru fullar af útsölukjöti ríkisins. Þarna var mikið óheillaverk unnið og íslenska bændastéttin hefur ekki komist frá þessu máli síðan þannig að það er mikið til af umframkjöti sem annars hefði ekki verið. Mín skoðun var ætíð sú að við þessi tímamót þegar íslenskir bændur voru að taka fulla ábyrgð á sölu kjötsins þá hefði það verið eðlilegt að landbrh. hefði beitt sér fyrir því á þeim tíma að það magn sem ríkið átt hér í stórum stíl hefði verið flutt á erlendan markað til þess að bændurnir byggju við þau tækifæri sem þeir bundu vonir við. Þannig styðjum við framsóknarmenn það að gefa nú árs tækifæri til þess að auka verðskerðingu á afurðum sauðfjár og nautgripa en þó eingöngu með það í huga að sá peningur verði notaður til útflutnings- og markaðsstarfa. Það held ég að sé mjög mikilvægt núna. Vandi landbúnaðarins snýr að ýmsum þáttum. Það er offramleiðsla ekki síst á nauta- og svínakjöti um þessar mundir. Sauðfjárbændur hafa nokkuð haldið sinni kjötsölu og sinni stöðu á markaðnum nú um nokkur missiri og er það vel. Ég er sannfærður um að það snýr ekki síst að þeim hlut að verja byggðir þessa lands. Ég er sannfærður um að það er sauðkindin og sala á afurðum hennar sem ræður því nokkuð hvort hér helst uppi byggð í landinu. Fyrir utan hitt að það er ekki vafi að við erum þar með einhverja bestu kjötafurð sem um getur í veröldinni. Um það vitna bæði innlendir og erlendir menn. Ég hygg að ef menn stæðu vel að verki þá gætu þeir á tiltölulega stuttum tíma náð tökum á þessum kjötmarkaði. Nú hefur verð til bænda ekki síst á nautakjötinu fallið mjög, kannski án þess að það verðfall hafi náð til neytendanna. Kaupmaðurinn hefur ekki skilað því svo í lægra verði eins og við væri að búast. En ég held að frelsið snúi ekki síst að því að viðhalda eðlilegu skipulagi og þess vegna finnst mér að þetta tímabundna atriði, sem landbn. leggur fyrir þingið, að ráðherra hafi heimild til þess að beita 5% verðskerðingargjaldi nú um eins árs skeið, sé ásættanlegt. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa þessa ræðu öllu lengri en ég fagna því auðvitað að landbn. er farin að vinna á nýjan leik af heilindum eftir margra mánaða deilur. Og ég vænti þess að þannig megi löggjafarþingið á Íslandi vinna í framtíðinni að það verði ekki hagsmunir eða líf ríkisstjórnar sem valdi því að hópur manna í slíkri nefnd séu undir annarlegum áhrifum og vinnubrögðum eða að það gerist að lítill flokkur eins og Alþfl., 

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir litlu frv. sem landbn. Alþingis flytur. Það er um útflutning hrossa og felur það eitt í sér að lengja það tímabil um einn mánuð sem nú er í lögum um að heimilt sé að flytja út hross við vel búnar aðstæður ofan þilja. Lögin kveða á um það eins og þau eru að frá 1. nóv. til 1. júní sé einungis heimilt að flytja hross til útlanda í flugvélum eða í sérstökum gripaflutningaskipum. Breytingin er sú að þessi skilyrði verði nú bundin við 1. nóv. til 1. maí. Í því felst sú breyting sem þetta frv. gerir ráð fyrir. Með því að það er nefnd sem flytur þetta frv. þá hygg ég, virðulegi forseti, að það sé óþarft að vísa því aftur til nefndar og geri því tillögu um að því verði vísað til 2. umr.

Virðulegur forseti. Það kom fram hjá hv. 3. þm. Austurl., sem rétt er, að það er landbn. sem flytur þetta mál,  Ég sagði hér við 1. umr. um það mál sem fær ekki frekari afgreiðslu hér að varðandi það útflutningsgjald sem rætt er um að setja á öll útflutt hross, þ.e. að hámarki 7 þús. kr. á hross, að af því gjaldi á að standa straum af lögbundinni skoðun dýralæknis vegna útflutnings. Sömuleiðis renna 5% af því í stofnverndarsjóð íslenska hestsins. Bæði þessi atriði eru til bóta að mínu mati. Sú breyting sem er á gjaldtöku til stofnverndarsjóðsins og að taka lögboðnu skoðunina þarna inn, enda er það ekki eðlilegt að það sé útflytjandinn, seljandinn sem sjái um þann þáttinn og greiði fyrir. Það er miklu eðlilegra að það sé hið opinbera stjórnvald sem á að sjá um það en innheimti þá þetta gjald í staðinn. Ég benti á það í 1. umr. um það mál sem væntanlega verður ekki unnið meira hér á þinginu að ég teldi að inn í þetta gjald, útflutningsgjaldið, ætti að taka sjóðagjöldin líka. Það þarf að vísu að skoða það mál eilítið vel vegna þess að sjóðagjöldin eru tekin sem prósenta af verðmæti. Það væri þess vegna út frá því sjónarmiði vafamál hvort leyfilegt væri að taka það sem fasta krónutölu á útflutt hross. Ég fór í að skoða þetta nokkuð í framhaldinu og fékk þær upplýsingar hjá Framleiðsluráði landbúnaðarins að í raun væri framkvæmdin á þessu núna að það væri borguð föst krónutala á hross í sjóðagjöld, þ.e. að sjóðagjöldin væru reiknuð út af lágmarksverði sem er 50 þús. kr. Miðað við þær tekjur sem þá fást af þessum sjóðagjöldum og það gjald sem greitt er af hverju hrossi, þá sýnist mér að við framhaldsvinnu á málinu geti þetta atriði fyllilega rúmast innan þessa gjalds sem að hámarki yrði 7 þús. kr. á útflutt hross. Sömuleiðis varðandi stofnverndarsjóðinn. Hann er það sterkur í dag. Í honum eru 28 millj. og hann fær auk þess nokkrar árvissar tekjur þarna þannig að ef um það væri hugsað að það fé sem úr honum er lánað sé ávaxtað á eðlilegan hátt, það sé ekki lánað út á aðra gripi en þá sem standa undir því fjármagni sem í þá eru lagðir, þá eigi það að duga gagnvart því hlutverki sem stofnverndarsjóðnum er ætlað. Annað atriði sem nokkuð deildar meiningar eru um varðandi nýbreytni, varðandi löggjöf í útflutningi hrossa, er markaðsnefndin sem átti samkvæmt frv. að vera þeim til ráðuneytis við setningu reglugerðar um útflutning hrossa og um það stóðu engar deilur, en síðan varðandi það atriði að þetta væri einnig markaðsnefnd sem ætti að sinna markaðsstarfi, það var kannski það mál sem fyrst og fremst strandaði á. Ég vakti athygli á því í umræðu um það mál þegar það var hér fyrir þinginu að það væri nauðsynlegt að þar yrðu settar reglur þess eðlis að það stæðu allir jafnt gagnvart þessu starfi sem þarna yrði innt af hendi, en það gerðist ekki á þann hátt að einhver ný nefnd, markaðsnefnd útflutningshrossa færi beint inn á hina erlendu markaði og e.t.v. gæti ruglað eða jafnvel spillt fyrir starfi sem þar var búið að vinna fyrir. Hún verður að vinna á þeim grunni að hún vinni að kynningu almennt á íslenska hestinum, upplýsingaöflun og það starf verði aðgengilegt fyrir alla sem standa í þessum útflutningi. Ég trúi því að þessir aðilar, Landssamband hrossabænda og Félag útflytjenda, nái saman um þetta mál. Þeir hljóta að ná saman því að það er mjög erfitt að átta sig á því hvernig útflytjendur ætla að standa í útflutningi á þessari vöru verandi ekki í góðu samstarfi við framleiðendurna sem eru í flestum tilfellum félagar í hagsmunasamtökum hrossabænda. Virðulegur forseti. Það þarf kannski ekki að fara mörgum orðum um það að hér er um að ræða starfsemi sem er vaxandi í okkar landi og það þykir orðið sýnt í dag að það er verulegur markaður erlendis fyrir íslensk hross og ef vel er á málum haldið, þá er hér um að ræða atvinnugrein sem á verulega vaxtarmöguleika. Þeir aðilar sem í þessu eru í dag eru farnir að sjá möguleikana í báðar áttir, annars vegar að flytja út hross og ekki síður að íslensku hestarnir geti haft mikið aðdráttarafl fyrir áhugafólk erlendis sem er þá tilbúið til að koma hingað, dvelja hér í nokkra daga og velja sér sín hross sjálf á íslenskri grund --- og ekki spillti nú ef hverju hrossi sem flutt yrði út fylgdi einn íslenskur hundur og vísa ég til umræðna sem hér hafa verið í vetur um ræktun íslenska hundsins. Mundi þá rætast draumsýn hv. þm. Guðna Ágústssonar þar sem hann sá fyrir sér að unnendur íslenska hestins færu um með íslenskan hund og klæddir íslenskum ullarfatnaði og þá væru komin þarna alvörumargfeldisáhrif varðandi þessi viðskipti.

Guðni er farinn.

Hv. þm. Guðni Ágústsson mun vera hér í hliðarsölum að undirbúa ræðu sem hann mun flytja hér á eftir í þessu máli þannig að fjarvera hans á sér eðlilegar orsakir.

Herra forseti. Ég ætla ekki að fara að gera hér að umræðuefni annað frv. sem er í landbn. heldur aðeins það frv. sem hér er á dagskrá. Ég sé ástæðu til að þakka hv. landbn. fyrir að hafa brugðist svo skjótt við að leysa það brýnasta vandamál sem við var að etja og leggja til rýmkaðar heimildir með flutningum á hestum til útlanda með skipum. Það er verulegt fjárhagslegt atriði fyrir þá sem flytja hross út með skipum og mun einnig hafa áhrif á verðlagningu á flutningi með flugvélum því að allt er þetta í samkeppni. Erindi mitt var þess vegna að þakka fyrir framlagningu þessa frv. og taka undir það sem formaður landbn. sagði hér áðan að ég tel ástæðulaust að vísa málinu til nefndar af þeirri ástæðu að það er flutt af nefnd og tekið út úr frv. sem landbrh. hefur flutt og er í þeim sama anda og hér er verið að leggja til.

Virðulegi forseti. Það er verið að flytja hérna mikið af frumvörpum um hina fornu höfuðatvinnuvegi þjóðarinnar, sjávarútveg og landbúnað, og það er þannig að eftir því sem minna verður til skiptanna, eftir því er nákvæmnin meiri í lagasetningunni og prósenturnar fleiri eins og menn þekkja úr drögum að sjávarútvegsfrumvörpum sem einhvers staðar eru til hér í þessum húsum. Eins er það í þessari landbúnaðarlöggjöf sem við eigum að það er satt að segja alveg ótrúlega langt gengið víða í að kveða á um einstök atriði, fyrirkomulagsatriði í löggjöf sem eru taldir sjálfsagðir hlutir manna í millum. Dæmi um það er í þessu prýðilega frv. sem hér liggur fyrir og ég hef út af fyrir sig enga sérþekkingu á eða vit á að öðru leyti en því að mér finnst nokkuð athyglisvert að hafa hér inni eftirfarandi setningu með leyfi forseta: ,,enda hafi þau`` þ.e. hrossin ,,áður verið fóðruð inni á heyfóðri`` ekki kögglum væntanlega ,,og skulu nánari reglur settar um það`` þ.e. væntanlega fóðrið ,,í reglugerð.`` Nú er þetta ekki svona, því að reglugerðin á að vera um flutninginn og hvernig að honum er staðið þannig að ég vil heldur mælast til þess að þeir menn sem sitja í landbn. skemmti sér við það milli 2. og 3. umr. að stytta þetta frv. sem hér liggur fyrir og ganga út frá því sem vísu að það séu settar kröfur á milli þeirra aðila sem kaupa og selja hross sem duga í þessum efnum, en að ekki sé kveðið á um það í einstökum atriðum í lögum.

Hæstv. forseti. Það er kannski óþarfi fyrir mig að koma hér upp til þess að lýsa yfir stuðningi við þetta frv. þar sem ég er einn af flm. þess. En ég tel að það sé um tímabæra rýmkun að ræða að færa tímabilið til 1. maí frá því sem áður var 1. júní vegna þeirra nýjunga og framfara sem orðið hafa í flutningum. Það er hins vegar hægt að taka undir með hv. 9. þm. Reykv. að það er kannski óþarfi að kveða svona nákvæmt að í lögum og það væri hugsanlegt að treysta ráðuneytinu og starfsmönnum þar eins og yfirdýralækni til að setja bara reglugerðir um það hvenær heimilt er að flytja til útlanda hross á þennan hátt. En ég held að það hafi gætt aðeins misskilnings hjá hv. 9. þm. Reykv. þar sem hann var að fjalla um fornöfnin í greininni ,,þau`` og ,,það`` þar sem ég held að hann hafi misskilið að það hafi átt við fóðrið, þá tel ég að ,,það`` hafi átt við fóðrunina. En það er mjög mikilvægt atriði þegar verið er að flytja hross að þess sé gætt að starfsemi meltingarfæranna sé í sem bestu lagi því að eitt af því sem hrossum í flutningum er hættast við það er að fá hrossasótt.

Síðan hvenær varð hvorugkyn kvenkyn?

Það sem um er að ræða er að hrossin séu í góðu ástandi, meltingarfærin starfi rétt og þau séu fóðruð á heyi sem er hrossum að öllu jöfnu eðlilegast fóður, eðlilegra en að fóðra þau á kögglum eða á korni. Þessi er ástæðan fyrir því að þetta er tekið fram í greininni og ég held að engin ástæða sé til að gera við það athugasemdir og ættum við að láta það standa.

Hæstv. forseti. Mig langar að segja örfá orð um þetta mál sem hv. landbn. flytur og við teljum mjög mikilvægt að þetta löggjafarþing afgreiði eins og hefur komið fram í umræðum. Í mínum huga er enginn vafi á því að það þarf að liðka til í löggjöfinni og hún má ekki þvælast fyrir breyttum aðstæðum og þær hafa breyst mjög mikið á síðustu árum, samskipti og flutningar á milli þjóðlanda. Þetta frv. stuðlar að því og ég tek undir það sem hér hefur komið fram að ég held að þessi litla lagasetning komi til með að spara stórfé fyrir íslenska bændur eða að segja að stærri hluti af verði hestsins verði tekjur bóndans. Þessi rýmkun mun hafa áhrif, bæði á flutninga á sjó og í lofti. Hér hafa menn komið að því atriði og hv. 9. þm. Reykv., Svavar Gestsson, gagnrýndi í textanum ,,enda hafi þau áður verið fóðruð inni á heyfóðri``. Ég get kannski tekið undir með honum að þetta orðalag eigum við að skoða. Ég fann að hann átti alla vega auðvelt með að misskilja það eða henda að því gaman. Lagatextinn á að vera skýrt orðaður og skorinorður. Hestar lifa á heyfóðri þannig að það atriði sem þarna þarf kannski að vera inni er að hestarnir sem fluttir eru út séu í góðu ástandi og hafi hlotið dýralæknisskoðun eins og ber í slíkum tilfellum. Ég get því fallist á það að þessi setning fari út úr textanum því að hér segir að nánari reglur skuli settar í reglugerð. Þar eiga menn auðvitað við bæði gripaflutninga, skipin og aðbúnaðinn í flugvélunum, svo og ástand skepnunnar áður en hún leggur í þessa miklu ferð, enda er þetta á margan hátt takmarkað með löggjöf, aldri hestsins o.s.frv. sem ég held að sé mjög mikilvægt. Það er ekki þar fyrir að taka að við höfum notið þess í hv. landbn. að með okkur hefur starfað dýralæknir sem kann vel til verka og er áhugamaður um hrossarækt. Við höfum notið ráða hans og hann hefur í engu brugðist í þeim störfum núna upp á síðkastið þó að þau fyrirheit sem hann gaf þegar hann gekk til þingmennskunnar hafi að vísu brugðist að einu leyti því mig minnir að hann hafi sagt þjóðinni frá því að Sjálfstfl. þyrfti helst á dýralækni að halda, en honum hefur því miður ekki tekist að ganga í þau hrossalækningastörf sem bundnar voru vonir við hann í þeim flokki. En ég tek undir það sem kom fram í ræðu hv. þm. Jóhannesar Geirs Sigurgeirssonar að íslenski hesturinn er mikið tækifæri fyrir bændur þessa lands til að auka tekjur sínar. Markaðsmöguleikarnir eru miklir sé rétt að verki staðið og ég tek undir það með honum að það er ekkert útilokað að fallegur íslenskur hundur fylgi hverju hrossi. Nú hefur löggjafarþingið ákveðið að skipa nefnd til þess að marka stefnu um að hreinrækta og verja íslenska hundinn og setja þá ræktun kannski á nýtt stig til nýrrar sóknar sem gæti verið hliðarbúgrein við íslenska hestinn, enda er það svo að víða í Evrópu mun það nú vera tíska að ríða fallegum íslenskum gæðingi eftir skógarlundum í íslenskri lopapeysu og á eftir rennur fallegur íslenskur hundur þannig að þetta er ekki bara tækifæri fyrir íslenska bændur að selja lifandi dýr. Þetta er tækifæri líka fyrir íslenskar vinnandi hendur, karla og konur, að setjast á nýjan leik við að prjóna fallega lopapeysu. Það er enginn vafi að íslenski hesturinn skapar heilmiklar gjaldeyristekjur og þess vegna verður löggjafinn að vera tilbúinn að rýmka og hjálpa til við þau tækifæri sem bændurnar eiga í þessu efni. Það er talið t.d. að í kringum landsmótið á Hellu sem fer fram í sumar muni hingað koma 4--5 þúsund erlendir ferðamenn til að njóta þess að sitja á Rangárbökkum og horfa á íslenska gæðinga. Þessir 4--5 þúsund menn sem koma bara út af þessu móti skapa hér miklar gjaldeyristekjur. Það gætu verið einhverjar 500 millj. sem þessir ferðamenn skila bara út af þessu landsmóti. Ýmsir telja að veltan í hrossræktinni á Íslandi sé hvorki meira né minna en 2--3 milljarðar sem er auðvitað heilmikil velta í atvinnugrein sem lætur ekki meira yfir sér en þetta. Og það hafa sagt mér hestamenn að það sé talið að 30--40 þúsund Íslendingar muni stunda með einhverjum hætti hestamennskuna þannig að hér er mikilvægt að standa vel að verki. Þetta er hliðarbúgrein sem getur hjálpað bændum á þeim erfiðu tímum sem þeir búa nú við og kannski meðan þeir eru að bíða enn stærri tækifæra þannig að ég tek undir að það er kannski líka mikilvægt hjá landbn. að halda áfram milliþingastarfi og skoðun á frumvörpum um útflutning á íslenska hestinum sem hér kom fram fyrr í vetur og verður ekki afgreitt á þessu þingi því að sannarlega er þetta mikilvægur atvinnuvegur sem sameinar sveitamenn og borgarbúa, þéttbýlisfólk til átaka við skemmtilegt verkefni.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Guðna Ágústssyni hlýleg orð í minn garð, en þar sem hann nefndi störf mín sem dýralæknis í þingflokki sjálfstæðismanna, þá verð ég nú að upplýsa hann um það að mínir bestu viðskiptavinir hér á þingi, ef viðskiptavinir eru rétta orðið til þess að nota í þessu sambandi, eru í þingflokki framsóknarmanna og þingflokki Alþb.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. þessi orð. Svo er oft með unga menn að það er eitthvert lögmál að þeir leita þangað sem þeir sækja þekkingu og ég fagna því sérstaklega að þessi ágæti þingmaður Reyknesinga lýsir því yfir úr ræðustól Alþingis að hann hafi tengst meiri tryggðaböndum við framsóknarmenn og alþýðubandalagsmenn á þessari löggjafarsamkomu en margklofinn og illa leikinn Sjálfstfl.

Hæstv. forseti. Ég held að hv. þm. Guðni Ágústsson hafi eitthvað misskilið mín orð en það voru þingmenn í þingflokki Framsfl. og Alþb. sem leituðu til mín vegna minnar þekkingar en ekki öfugt.

Virðulegi forseti. Þetta frv. landbn. felur aðeins í sér breytingu á einu orði frá því sem var og er í gildandi lögum, þ.e. að í staðinn fyrir ,,júní`` kemur: maí. Og það er kannski önnur ástæðan fyrir því að ég kom hingað upp, en hin var svo aftur sú ræða sem hv. 2. þm. Vestf. flutti hér áðan og mér þótti vænt um þá ræðu. Það er hárrétt sem hann gat um að hér er um að ræða hagsmuni, kostnaður við flutning á hverju hrossi miðað við þessar aðstæður skilar bóndanum 20 þús. kr. og mér þykir vænt um að þessi hv. þm. skyldi koma hingað upp í ræðustólinn, þakka landbn. fyrir þá leið sem hún fann helsta til þess að koma þessu máli áfram með því að flytja þetta litla frv. með þessari þó enn þá minni breytingu. Ég er sannfærður um það að ef bændur landsins og reyndar aðrir þeir sem eiga hér hagsmuni hefðu hlýtt á þessa umræðu, þá mundu þeir meta mikils með sama hætti og ég gerði innlegg hv. 2. þm. Vestf. í þessa umræðu.

Virðulegi forseti. Utanrmn. hefur fjallað um þáltill. og fullgildingu Torremolinos-bókunarinnar frá 1993 við Torremolinos-alþjóðasamþykktina um öryggi fiskiskipa frá 1977. Nefndin framsendi tillögu þessa til samgn. og fékk svohljóðandi bréf frá samgn. um mál þetta, með leyfi forseta: ,,Samgöngunefnd ræddi á fundi sínum í dag þáltill. um fullgildingu Torremolinos-bókunarinnar frá 1993 við Torremolinos-alþjóðasamþykktina um öryggi fiskiskipa, 1977, 529. mál þingsins. Nefndin mælir með samþykkt tillögunnar, enda verður ekki annað ráðið en verið sé að staðfesta reglur sem íslenskar skipasmíðastöðvar hafa unnið eftir fram til þessa.`` Á þessum grundvelli og með tilliti til þeirrar umfjöllunar sem fram fór í nefndinni leggur utanrmn. samhljóða til að mál þetta verði samþykkt.

Virðulegi forseti. Um mál þetta gegnir sama máli og um síðasta dagskrármál. Utanrmn. hefur komist að einróma niðurstöðu um að leggja til að ríkisstjórninni verði veitt heimild til þess að fullgilda hinn svokallaða samning um opna lofthelgi sem var undirritaður í Helsinki 24. mars 1992. Undir nál. í máli þessu rita allir nefndarmenn utan tveir sem fjarverandi voru á fundinum.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nál. um frv. til laga um merkingar og upplýsingaskyldu varðandi orkunotkun heimilistækja sem er 532. mál þingsins og stjfrv. sem fjallað hefur verið um í hv. iðnn. sem skilar samhljóða niðurstöðu eins og sést á þskj. 1043. Á þskj. 1044 flytjum við allmargar brtt. við þetta frv. og verður að segja eins og er að það er alla vega mín skoðun að það hafi mislukkast nokkuð þýðingin á þessum texta en hann er sennilega tekinn upp úr dönsku og fluttur hér til íslensku, upphaflega þannig, og það þurfti allnokkrar lagfæringar á þessum texta í hv. iðnn. sem náðist mjög góð málfarsleg samstaða um. Það sem í raun og veru er um að ræða í breytingunum er þess vegna nær eingöngu tæknilegar lagfæringar og orðalagslagfæringar í 9. tölusettum brtt. en auk þess er bætt inn í frv. ákvæðum um hávaða sem berst frá heimilistækjum til að tryggja að neytendur fái upplýsingar um hávaða heimilistækja með sama hætti og um orkunotkun heimilistækja. Hér er um að ræða hið þarfasta neytendamál og gagnlegasta mál þannig séð, burt séð frá aðild okkar að Evrópsku efnahagssvæði og um efni málsins ríkir þess vegna full samstaða í hv. iðnn. Við leggjum sem sagt til að brtt. á þskj. 1044 verði allar samþykktar eins og þær koma þar fyrir og frv. svo breytt fái síðan þinglega meðferð.

Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir nál. efh.- og viðskn. á þskj. 1025 og brtt. sem fylgja því nál. á þskj. 1026. Efh.- og viðskn. fjallaði nokkuð ítarlega um þetta frv. og fékk á fund sinn fulltrúa frá viðskrn. til þess að ræða þetta mál en jafnframt bárust nefndinni umsagnir frá Bílgreinasambandinu, Bílasölu Reykjavíkur, Félagi ísl. bifreiðaeigenda, Neytendasamtökunum og Verslunarráði Íslands. Eftir ítarlegar umræður í nefndinni var ákveðið að leggja til að frv. væri samþykkt með nokkrum breytingum. Þessar breytingar eru þær að í fyrsta lagi er lagt til að í frv. verði kveðið á um hámark tryggingarfjárhæðar á grundvelli 1. mgr. í stað þess að það verði alfarið lagt í hendur ráðherra hver sú trygging skuli vera og hvert hámark hennar skuli verða. Nefndin leggur sem sagt til í brtt. að tryggingarfjárhæðin innan hvers tryggingartímabils skuli nema að hámarki 20. millj. kr. Þá er í þessu sambandi jafnframt lögð til sú breyting að ekki komi til kasta þessarar tryggingar nema viðkomandi bifreiðasali sé ógjaldfær. Hér er byggt á sömu atriðum og er gert í lögum nr. 30/1993, um neytendalán og jafnframt er í frv. til breytingar á þeim lögum sem nú eru til umfjöllunar í efh.- og viðskn. Þá er í öðru lagi lagt til að skilyrði lokamálsliðar 2. mgr. 3. gr., sem fjallar um skyldur þeirra sem geta stundað þessi viðskipti, verði breytt með þeim hætti að það verði víkkað nokkuð þannig að það sé ekki eingöngu bundið við framkvæmdastjóra viðkomandi fyrirtækis en gert ráð fyrir því að viðkomandi aðili verði að vera í stjórnunarstöðu innan fyrirtækisins eða eins og segir í brtt. ,,yfirmaður viðkomandi starfsemi``. Það þykir óeðlilegt að gera það að skilyrði að framkvæmdastjórinn, t.d. í stærra fyrirtæki, sé ábyrgðarmaður í þessu sambandi heldur hljóti það að vera yfirmaður viðkomandi deildar eða starfssviðs í viðkomandi fyrirtæki ef það er þá deildaskipt. Í þriðja lagi er lagt til að það verði kveðið skýrar á um það að með ástandslýsingu á bifreiðum sem eru til sölu samkvæmt frv. komi það fram samkvæmt 4. gr. að hér sé aðeins átt við almenna lýsingu á ástandi bifreiðarinnar en ekki nákvæma úttekt eins og þá sem 5. gr. frv. mælir fyrir um. Síðan er tekinn af allur vafi um afdráttarlausa skyldu bifreiðasala til að láta slíka almenna lýsingu fylgja hverju ökutæki sem hann hefur til sölumeðferðar. Í fjórða lagi er lagt til að bifreiðasali verði að fullnægja leiðbeiningarskyldu sinni samkvæmt lokamálslið 1. mgr. 5. gr. á sannanlegan máta og jafnframt er tekið fram að kaupandi beri kostnað af því að láta framkvæma slíka skoðun nema um annað hafi verið samið. Það þykir eðlilegt ef kaupandi óskar þess að það fari fram nákvæm úttekt á bifreiðinni að hann beri af því kostnað en að sjálfsögðu er ekki rétt að koma í veg fyrir það eða banna að aðilar semji um annað. En það þykir ekki eðlilegt að hver og einn sem er að hugsa um að kaupa bifreið geti krafist þess af seljanda að hann láti fara fram úttekt á bifreiðinni á kostnað seljandans nema um það sé samið því það er í sjálfu sér engin trygging fyrir því að af kaupunum verði. Þá er að lokum lögð til sú breyting á 6. gr. að kveðið verði skýrar á um skyldu bifreiðasala til að tilkynna eigendaskipti um leið og nokkur kostur er. Það getur vart talist eðlilegt að meira en einn dagur líði þar til eigendaskipti eru tilkynnt nema mjög sérstæðar aðstæður sem að sjálfsögðu geta ávallt komið upp réttlæti lengri frest. Það er afar mikilvægt að slík eigendaskipti komist í réttar skrár sem fyrst. Það er rétt að taka það fram að það er hægt að tilkynna eigendaskipti á öllum póststöðvum og því engin ástæða til að það sé dregið þar sem aðilar eiga hægt um vik að koma því á framfæri. Undir nál. rita allir nefndarmenn efh.- og viðskn. en fjarverandi við afgreiðslu málsins var Ingi Björn Albertsson.

Virðulegur forseti. Hér er verið að taka á dagskrá 13. málið, lyfjalög, sem rætt var á fundi í gær og er hér áfram á dagskránni sé ég. Ég er einn af þeim sem eru á mælendaskrá í þessu máli. Ég tók eftir því í byrjun fundar að boðuð var fjarvist af hálfu formanns heilbr.- og trn. sem skilar þessu máli til þingsins og ég tel það ekki koma til greina að þetta mál sé rætt hér á þessum fundi að formanni nefndarinnar fjarstöddum og treysti forseta til að fresta umræðu um þetta dagskrármál þangað til formaður nefndarinnar er viðstaddur. Ég get bætt því við að ég lagði það á mig að taka þátt fyrr í umræðunni, þ.e. í gærdag, og bjó þá við þær aðstæður að formaður nefndarinnar var ekki í þinghúsinu og þrátt fyrir ítrekaðar óskir fékkst hann ekki á þingfund á meðan ég talaði. Ég tel að svona háttalag gangi ekki og forseti megi til með að sjá til þess að ekki sé verið að ræða mál hér að fjarstöddum þeim sem hafa forræði á málinu eða hafa skilað því inn af hálfu nefndar til þingsins.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Hjörleifur Guttormsson hafði uppi svipaða ræðu hér í nótt þegar hann lagði á það mikla áherslu að þrek hans væri búið og ljúka yrði umræðum. Nú er það svo að formaður nefndarinnar eins og fram hefur komið er með fjarvist í dag, er að sinna sínum erindum,  orð í belg.

Virðulegur forseti. Það verður að reyna að venjast nýjum siðum og það virðist vera hér upp tekinn siður að ráðherrar sem starfa í viðkomandi málaflokkum séu farnir að beita sér í sambandi við spurninguna um það hvernig við óbreyttir þingmenn stöndum að málum og hvernig þingstörfum er hagað í málum sem þeir hafa lagt fram í frumvarpsformi til þingsins. Ég tel að þetta sé í rauninni ráðherra sem slíkum óviðkomandi, enda hefur hæstv. ráðherra e.t.v. verið að tala í gervi þingmannsins. En ég sé alveg sérsaka ástæðu til þess að mótmæla málflutningi hæstv. heilbr.- og trmrh. Hann staðhæfði hér í ræðustól áðan að ég hafi á síðasta fundi sl. nótt verið að biðjast undan því að málið væri rætt. Ég held að hann hafi orðað það eitthvað svoleiðis, vegna þess að þrek mitt væri þrotið. Hvar eru skilningarvitin hjá hæstv. ráðherrum ef þetta er sýnishorn af því þar sem mínum málflutningi var þó þveröfugt háttað og ég lýsti mig reiðubúinn til að ræða þetta mál  
             Ég ætla að sjálfsögðu ekki að fara að koma í veg fyrir það, virðulegur forseti, að málið verði rætt þegar hv. þm., formaður heilbr.- og trn. er kominn til þings á ný, væntanlega kemur hann aftur og ég er ekkert að efast um að hann geti haft gild forföll. Það er ég ekki að efast um. En jafnsjálfsagt er það að fresta umræðu um málið við þessar aðstæður.

Forseti skildi það svo að það hefði verið gert ráð fyrir því þegar menn ræddu saman sl. nótt að þetta mál kæmi hér á dagskrá og til umræðu um þetta leyti. Það er gert ráð fyrir að þessi fundur standi til kl. 5 í dag. Eins og komið hefur fram er hér hæstv. ráðherra sem málið heyrir undir og forseti biður hv. þm. að taka tillit til þess eins og venja er ef þingmenn forfallast af þeim ástæðum sem hér hefur verið greint frá. Það er alveg ljóst að umræðu um þetta mál lýkur ekki í dag þannig að það verður tækifæri til þess að ræða málið þegar hv. 5. þm. Austurl., formaður nefndarinnar, verður kominn aftur til þings. Það má því nota tímann sem eftir er fram að kl. 5 til þess að ræða málið eins og gert hafði verið ráð fyrir og beinir forseti því til hv. 4. þm. Austurl., og reyndar þess sem er fyrstur hér á mælendaskrá sem er hv. 10. þm. Reykv., að umræðan geti hafist þannig að við getum nýtt þann tíma sem eftir er af þessum fundi.

Virðulegur forseti. Ég ætla auðvitað ekki að tala fyrir aðra í sambandi við þetta mál. Ég er eingöngu að lýsa minni afstöðu og mínu viðhorfi til þess og ég treysti á forseta að halda eðlilega á málum. Ég er að biðja forseta um að halda eðlilega á þessu máli. Ég verð að segja að ég tel það afskaplega óskynsamlegt af hálfu forustu þingsins að ætla að keyra fram umræðu um þetta mál í röskan klukkutíma með þann málagrúa hér á dagskrá sem fyrir liggur og hugsanlega mál sem er meira samkomulag um heldur en þetta mál sem hér um ræðir. Og ég skal ekkert leggja mat á fjarvistir hv. 5. þm. Austurl. Það er náttúrlega svo að ef menn eru tvöfaldir í roðinu í störfum, þá geta menn þurft að velja á milli.

Ég vil biðja menn að nota kurteislegt orðalag.

Ég verð að segja það, virðulegi forseti, að mér finnst sjálfsagt að fresta umræðunni. A.m.k. biðst ég undan því að taka þátt í henni á meðan hv. formaður nefndarinnar er fjarverandi.

Virðulegi forseti. Þegar þessu máli var frestað sl. nótt var um það rætt að það yrði hér aftur á dagskrá í dag, það er vissulega alveg rétt. Hins vegar kom það ekki fram í þeim umræðum að hv. formaður heilbr.- og trn. yrði fjarstaddur. Hann lagði mikla áherslu á það að þessu máli yrði haldið áfram í dag í umræðu en upplýsti það ekki að hann yrði ekki viðstaddur. Ég fæ fyrst að heyra það nú eftir að fundur er hafinn. Ég heyrði það heldur ekki í morgun, þegar rætt var um að þau mál sem hér væru fyrst á dagskrá væru fljótt afgreidd og síðan kæmi að lyfjalögum, að hv. formaður nefndarinnar yrði hér ekki viðstaddur, en það er fyrst núna sem ég heyri um það að hann hafi forföll og reyndar var það upplýst í upphafi fundar. Það hefur verið upplýst hver þau forföll eru og það verður að sjálfsögðu að virða það, en það er á vissan máta óeðlilegt að taka málið til umræðu og ég skil vel athugasemdir hv. 4. þm. Austurl. sem talaði hér í gær án þess að hv. formaður nefndarinnar væri viðstaddur og lagði þá áherslu á það að hann gæti ekki tekið aftur til máls öðruvísi en svo að formaður nefndarinnar væri við. Við þessar aðstæður er það nokkuð óeðlilegt að halda því til streitu að málið verði rætt.

Forseti mun sjá til þess að hv. 4. þm. Austurl. þurfi ekki að tala aftur öðruvísi en formaður nefndarinnar verði viðstaddur.

Virðulegi forseti. Ég vil staðfesta það hér að á þessum fundi okkar í nótt var lögð mikil áhersla á það af hálfu hv. formanns heilbr.- og trn. að mál þetta kæmi á dagskrá í dag og við samþykktum það. Það kom hins vegar ekki fram að hann yrði fjarverandi. En ég vil einnig að það komi fram hér að hann hafði samband við mig sem nefndarmann í heilbr.- og trn. í morgun af því að hann vissi að ég væri fljótlega á mælendaskrá og sagði mér af því að hann yrði í burtu og spurði að því hvort ég gerði athugasemdir við það og ég sagði það ekki vera. Ég vil að það komi fram hér.

Virðulegur forseti. Ég mun vera næst á mælendaskrá þessu máli, þ.e. um lyfjalögin, og ég vil upplýsa það að ég ætlaði mér bara að tala einu sinni í þessari umferð Ég ætlaði ekki að tala aftur og ég ætlaði ekki að hafa hér langt mál. Ég hefði auðvitað kosið að formaður heilbr.- og trn. væri viðstaddur þegar sú umræða færi fram. Mér var ljóst í gærkvöldi að þetta mál yrði aftur á dagskrá í dag og ég vissi þá ekki annað en formaðurinn yrði hér viðstaddur. Nú eru þetta auðvitað lögmæt forföll sem hamla því að formaður sé hér núna, en þau voru sem sé ekki ófyrirséð þannig að það hefði verið mun hreinna gengið til verks ef það hefði verið upplýst í nótt hvernig yrði í pottinn búið og við hefðum þá getað tekið afstöðu til þess þegar málið var rætt á fundi þingflokksformanna í nótt.

Virðulegi forseti. Þessi umræða kemur mér nokkuð á óvart. Það var rætt á fundi í nótt sem ég var ekki viðstödd að halda áfram hér í dag. Það var rætt á þingflokksformannafundi í dag hjá okkur að halda umræðu áfram. Það er búið að ræða þetta mál stundum saman í gær alveg fram á nótt. Formaður nefndarinnar var búinn að vera viðstaddur allan daginn og ég vil árétta að það kemur mjög oft fyrir að það er kallað eftir ráðherrum að vera viðstaddir en ekki lögð þessi áhersla á formenn nefnda eftir að þeir hafa setið í þingsal svo vel sem formaður heilbr.- og trn. gerði hér í gær. Þetta finnst mér mjög mikilvægt að komi fram.

Þingflokksformenn ættu að kynna sér þá viðveru.

Ég vil að sjálfsögðu kynna mér viðveru þingmanna hér, en ég veit að formaður nefndarinnar var hér í gær. Hann er löglega forfallaður í dag. Það er sótt mjög á að ljúka þessari umræðu. Það er samið um að hún verði hér á dagskrá og það sem mér finnst skipta máli er að ráðherrann er viðstaddur. Það er yfirleitt sótt á um að ráðherrar séu við 2. umr. stórra mála og það skortir ekki á það og auk þess sem meiri hluti nefndarinnar er líka viðstaddur þannig að mér finnst mjög undarlegt ef málinu verður frestað á þessum forsendum.

Virðulegur forseti. Ég vil aðeins upplýsa það að hv. formaður heilbr.- og trn. gerði mér orð um það að hann gæti því miður ekki setið þennan fund í dag og spurði hvort við framsóknarmenn sem höfum tekið þátt í þessari umræðu mundum leggjast gegn því eða gera athugasemdir við það. Ég tjáði honum að við mundum ekki gera það. Við mundum vegna þeirra aðstæðna sem hann greindi frá fallast á það að umræðan héldi áfram, enda sýndist okkur allar líkur á því að henni lyki ekki í dag, umræðunni lyki ekki á þessum fundi svo að það yrði kostur á að ræða málið aftur að hv. formanni nefndarinnar viðstöddum. En ég vil auðvitað taka það skýrt fram að þetta var aðeins talað fyrir hönd okkar framsóknarmannanna sem tókum þátt í umræðunni og alls ekki neinn bindandi samningur af okkar hálfu fyrir hönd annarra hv. þm., hvorki framsóknarmanna né þeirra annarra sem hér vilja taka þátt í umræðunni. Það verður að vera alveg skýrt af minni hálfu. Hitt vil ég svo líka taka undir að ég tel að það hefði verið miklu betra ef þetta hefði komið fram í gærkvöld eða réttara sagt í nótt þegar samið var um framgang og áframhaldandi umræðu þessa máls.

Virðulegi forseti. Hér er eitthvað furðulega að málum staðið. Hv. formaður heilbr.- og trn. hefur gert sumum orð og öðrum ekki. Við kvennalistakonur höfðum ekki spurnir af því að hann yrði fjarverandi hér við þessa framhaldsumræðu og ég vil benda á það að fulltrúi okkar í nefndinni á eftir að halda sína ræðu. Ég get ekki sagt annað en að mér finnst mjög eðlilegt að verða við óskum þingmanna að fresta umræðu þegar annaðhvort er óskað eftir nærveru ráðherra eða formanns nefndar nema báðir séu. Hér er um mikið deilumál að ræða og er auðvitað verið að þrýsta á um það að ákveðnar breytingar verði gerðar á þessu frv. sem hér er til umræðu og það er ekki annað en sjálfsagt að verða við þeirri kröfu þingmanna að fresta umræðu þegar svona stendur á. Ég bendi á það að næstu mál á dagskrá eru samkomulagsmál m.a. úr efh.- og viðskn. sem mættu vel komast að og það er enginn skaði skeður þó að þessari umræðu um lyfjalögin verði frestað og þess beðið að hv. formaður heilbr.- og trn. komi til þings.

Virðulegi forseti. Það eru hafnar hér sérkennilegar vitnaleiðslur sem ég neyðist til að taka þátt í. Þannig háttar til að . . .

Sverja fyrst.

Nei, ég hafði nú ekki í hyggju að gera það, enda þarf ég ekki að undirstrika það áður en ég byrja að ég segi satt því að ég geri það ævinlega. Hv. formaður heilbrn. skýrði mér frá því um hádegisbilið hér niðri í kaffistofu að nokkrum vitnum viðstöddum að hann þyrfti að gegna öðrum skyldustörfum sem hann hefur austur á landi í dag, nánar tiltekið á Egilsstöðum, og það væri brýnt að það gerðist í dag. Þar er um að ræða kistulagningu sem hann hafði verið kallaður til og taldi sig verða að sinna og spurði mig að því hvort ég teldi að það væri í lagi að hann væri í burtu og umræðan héldi áfram. Ég sagði já fyrir mitt leyti og ég staðfesti það já hér fyrir mitt leyti. Ég bind að sjálfsögðu engan í þeim efnum en bendi hins vegar á í þessu sambandi að það væri kannski skynsamlegt að það yrðu til einhverjar reglur um mál af þessum toga við lok þingsins, t.d. þannig að það væri ævinlega svo að bæði formaður nefndar og ráðherra væru viðstaddir því að t.d. í þessu máli er það svo að hv. heilbr.- og trn. hefur gert alveg gríðarlega miklar breytingar á stjfrv. þannig að eiginlega er frv. núna frekar orðið frv. meiri hluta nefndarinnar heldur en hæstv. ráðherra. Án þess að ég fari í mannjöfnuð með þeim bræðrum, þá tel ég að formaður hv. heilbrn. standi síst að baki ráðherranum að því er varðar ábyrgð á stöðu málsins eins og það er í dag. Ég hef hins vegar litið svo til að miðað við að það er ætlunin að halda hér fundum heyrði ég áfram til kl. 5 og nokkrir eru á mælendskrá, þá ætti að vera hugsanlegt að hallvika mælendaskránni þannig að menn yndu þessari sérkennilegu niðurstöðu og hefðu hana eins og hún er. Ég bendi á það hins vegar að það er dálítið óþægilegt þegar þingmenn stjórnarflokkanna og ráðherrar koma til einstrakra þingmanna með þessum hætti eins og hér hefur gerst og eins og t.d. hefur gerst í menntamálum þar sem við höfum fallist á það að afgreiða menntamál að fjarstöddum hæstv. menntmrh. en með góðri viðveru hv. formanns menntmn.

Hvenær hefur það komið fram, þetta samkomulag?

Þetta samkomulag hefur aldrei komið fram. Það er að koma fram núna þannig að hér eru málin orðin allsnúin.

Nætursamkomulag?

Nei, það var kvöldsamkomulag, hv. þm., þannig að hér eru málin allsnúin og vandinn er bersýnilega sá að hvorki ráðherrar né nefndaformenn virðast kunna faglegar boðleiðir í þessum efnum. Hérna virðast hlutirnir klúðurslegri en þeir þyrftu að vera.

Herra forseti. Ég ætla ekki að fara að gera að umræðuefni jarðarfarir á Austurlandi. Þær hljóta að ganga fyrir sig með eðlilegum hætti án þess að þær séu ræddar hér í þingsölum. Og að sjálfsögðu ekki heldur hvort hv. þm., séra Gunnlaugur Stefánsson, sé fjarverandi eða ekki. Hann á rétt á því eins og aðrir að óska eftir því að vera fjarverandi. Það sem þingið er komið í er ákaflega sérstæð staða. Milli stjórnarflokkanna virðist ekki vera sú tiltrú eða það traust að annar stjórnarflokkurinn geti liðið hinum að halda áfram dagskránni sem er þó ærin, 35 mál, herra forseti, það verði að taka fyrir þetta mál, annars sé stjórnarsamstarfið fyrir bí. Svo alvarleg virðist staðan. Og auðvitað verður ákveðinn þingmaður á Austurlandi, hv. 4. þm. Austurl., að una því að honum er ekki ætluð sú réttarstaða að ráða því hvort ríkisstjórnin fer frá í dag eða ekki. Þannig stendur málið. 

Vill hann fá umboð til þess?

Þetta er alvarleg staða. En hann verður bara að sætta sig við það að stjórnarsinnar vilja ekki leyfa honum að ráða því. Og þetta þýðir það að hér er verið að eyða tíma þingsins í hreina vitleysu. Mér finnst það dálítið skrýtið af því að ég veit að hæstv. heilbrrh. gerir sér grein fyrir því að það er ekki beinlínis skynsamlegt að espa menn upp ef menn vilja nú fá styttri umræður, þá sé ég nú ekki að það hafi verið skynsamlegt að vera með sérstök púðurskot á hv. 4. þm. Austurl. um þreytu hans í nótt sem verður ósönnuð fullyrðing, frekar ótrúleg miðað við það að maðurinn stundar líkamsrækt að staðaldri. Og ég vil nú spyrja hæstv. forseta: Er hugsanlegt að forseti geti breytt þeim ræðulista sem liggur fyrir þannig að þeir sem óska eftir því að ná eyrum formanns nefndarinnar geti beðið með sínar ræður en hinir sem hafa heitið því að tala þó hann sé fjarverandi fái að halda áfram? En það væri náttúrlega möguleiki að sigla þannig málum að þetta gerðist með þessum hætti og koma í veg fyrir fall stjórnarinnar um einn dag í það minnsta ef sá friðarandi væri hér yfir vötnunum.

Forseti getur ekki komið í veg fyrir að hv. þingmenn kveðji sér hljóðs um fundarstjórn forseta. Forseti getur hins vegar breytt röð ræðumanna á mælendaskrá og hefur hugsað sér að gera það þegar menn hafa lokið sér af að ræða um fundarstjórn forseta.

Virðulegur forseti. Ég mun þrátt fyrir að formaður heilbr.- og trn. sé ekki viðstaddur halda þá ræðu sem ég hafði hugsað mér að gera við þessa 2. umr. um frv. til lyfjalaga og mun þá bara ef ég tel ástæðu til taka aftur til máls við umræðuna að formanninum viðstöddum þó að það hafi alls ekki verið meining mín að tala nema einu sinni. Það hefur margt verið sagt í þessari umræðu, enda hefur hún staðið lengi, sumt spaklegt og annað miður og mig langar aðeins til að leggja nokkur orð í þann belg sem hér hefur verið um þetta mál. Fyrst er frá því að segja að þetta frv. hefur verið til skoðunar mjög lengi í þinginu. Það var hér inni á síðasta þingi og fékk þá talsverða umfjöllun í heilbr.- og trn., var þá mjög gallað frómt frá sagt og tókst að stöðva það á síðasta þingi. Síðan kom það aftur inn í þingið í haust og var þá búið að gera á því umtalsverðar breytingar og þær voru flestar ef ekki allar til bóta frá því sem var á síðasta þingi. Nú hefur heilbr.- og trn. unnið mikið í þessu máli og þar hafa allir lagt mikið á sig og mikla vinnu í þetta mál hvort sem þeir voru í grundvallaratriðum eða meginatriðum sammála tilgangi frv. eða ekki. Margar þeirra breytingartillagna sem meiri hluti nefndarinnar flytur hér eru í rauninni komnar frá minni hluta nefndarinnar vegna þess að nefndin hefur eins og ég segi, minni hluti ekki síður en meiri hluti, lagt á sig mikla vinnu til þess að gera þetta betra þannig að allt stendur þetta til bóta og er alltaf að batna eins og þar stendur. Lengi getur gott batnað og væri auðvitað best ef það væri hægt að fresta þessu máli þar til á næsta þingi og skoða það á milli þinga og þá er ég viss um að kæmi frv. sem væri vel nothæft. Þetta segi ég m.a. í ljósi þess að hér er flutt af meiri hluta nefndarinnar 21 brtt. sem segir sitt um það að málið var ekki fullbúið þegar það kom inn til þingsins og til heilbr.- og trn. Nú er það ekki mín skoðun almennt að þingnefndir eigi ekki að breyta málum sem koma inn frá ráðherrum. Mér finnst full ástæða til þess að þær fari mjög ofan í þetta og geri breytingar, en það er hins vegar spurning hvort frv. getur talist fullbúið sem þarf að gera á mjög viðamiklar breytingar og menn hafa stundum sagt það hér að það þýði það í rauninni að það þarf ekki bara þrjár umræður um mál ef málið tekur gerbreytingu inni í nefnd. Frá því er greint að megintilgangurinn með frv. sé að stuðla að lækkun á dreifingarkostnaði á lyfjum með því að koma á samkeppni á öllum stigum og markmið þessa frv. er sett í 1. gr. og þar kemur fram að markmiðið sé fyrst og fremst samkeppni. Þetta er fyrst og fremst spurning um kaup og sölu þannig að þetta er eiginlega meira frv. um markaðsmál en frv. um lyfjamál. Í öðru lagi er kveðið á um það í 1. gr. og í greinargerð með frv. að það sé markmið með þessu frv. að gera þær breytingar á lyfjalögum sem óhjákvæmilega hljótast af EES-samningnum og þær breytingar verður að gera til þess að við getum staðið við þær skuldbindingar sem við höfum gengist undir með þeim samningi. Heilbrigðismarkmiðin eru svo í þriðja sæti í þessu frv. og það er kannski stóri gallinn við frv. hvað helbrigðismarkmiðin mega sín lítils. Þó verður það að segjast eins og er að það hefur heldur verið hert á þeim í brtt. meiri hluta heilbr.- og trn. þannig að það stendur aðeins til bóta. Um þessa hluti gerði ég athugasemdir við 1. umr. um málið og þarf kannski ekki að endurtaka það hér að ég er ekki sátt við hver eru meginmarkmið þessa frv. Brtt. sem ég hef aðeins minnst á frá meiri hlutanum hafa það í för með sér að það eru ýmsir augljósir agnúar sniðnir af frv. en hins vegar er ekki hróflað við því í meginatriðum og þá er ég að tala um þennan megintilgang um samkeppni eða kaup og sölu sem frv. gengur út á. Við umfjöllun í nefndinni var eins og ég sagði lögð talsverð vinna í þetta og það var sent mjög víða til umsagnar en frómt frá sagt var það þannig að það voru mjög fáar jákvæðar umsagnir sem nefndinni bárust. Í rauninni má segja að þeir umsagnaraðilar séu teljandi á fingrum annarrar handar sem telja frv. ótvírætt til bóta og flestir efast reyndar um að megintilgangurinn náist, þ.e. sá megintilgangur að lækka dreifingarkostnað á lyfjum og það er auðvitað mergur þessa máls. Eitt er að leggja upp með ákveðinn tilgang eins og þann að lækka verð á lyfjum. Hitt er svo að koma því í þann búning að sá tilgangur náist. Ef flestir sem að málinu koma hafa efasemdir um að tilgangurinn náist þá vaknar sú spurning hvort ekki sé betur heima setið en af stað farið því að það er ekki nóg að hafa bara góðan ásetning. Það verður líka að vera hægt að hrinda honum í framkvæmd. Það er eins og ég segi mergur þessa máls að það virðist ekki takast. Það komu fjölmargar umsagnir og ég ætla ekki að fara að tíunda þær allar hér. Ég vil hins vegar nefna það sem jávætt er og af því að ég sagði að þær væru flestir neikvæðar, það væru flestir sem sæju frv. eitthvað til foráttu en ekki eitthvað til hróss, þá barst umsögn m.a. frá landlækni og sú umsögn er nokkuð jákvæð. Þess vegna vil ég aðeins fjalla um hana hér til að byrja með. Landlæknir er í grundvallaratriðum andvígur einokun á lyfsöluleyfum. Hann vill gefa lyfsöluleyfi frjáls og það er hans skoðun að það sé kannski stærsti kosturinn við þetta frv. og hann segir m.a. um þetta í sinni umsögn, með leyfi forseta: ,,Með þessu frv. eins og áður er sagt er reynt að auðvelda aðgengi að lyfsöluleyfum. Margt telst þó eðlilegt í ljósi aukins frjálsræðis og samkeppni að lyfsöluleyfi séu í allflestum tilvikum bundin lyfjafræðingum. Að vísu er undantekning gerð gagnvart sjúkrahúsum sbr. 35. gr.`` Svo segir landlæknir: ,,Hvers vegna njóta lyfjafræðingar slíkra sérréttinda? Leyfi til að reka sjúkrastofnanir eru ekki bundin læknum, verkfræðistofur verkfræðingum, skólar skólastjórum og kirkjur prestum. Eðlilegt er að framleiðsla lyfja sé í höndum lyfjafræðinga, en rekstur smásölu ekki sérgrein lyfjafræðinga.`` Landlæknir vill því í rauninni ganga lengra en ráðherra í þessu máli og gefa þetta frjálst öðrum en lyfjafræðingum. Þetta er hans grundvallarskoðun að það eigi að opna á lyfsöluleyfin og gefa þetta nokkuð frjálst. Það verður hins vegar að segjast eins og er og það kemur bæði fram í umsögn landlæknis og kom fram inni í nefndinni að honum virðist nokkuð uppsigað við lyfsala þannig að það kemur kannski ekkert á óvart þessi umsögn frá landlækni. Hann hefur ábyggilega ástæður fyrir því og hann er svo sem ekkert einn um það að verða uppsigað við lyfsala því að það kom fram hjá ýmsum sem komu á fund nefndarinnar að lyfsöluleyfi eins og þau væru í dag væru í raun ávísun á auðæfi og um þetta voru allmargir sammála. En landlæknir er sem sagt þessarar skoðunar m.a. vegna þess að hann telur að lyfjaverð sé mjög hátt hér á landi og hann segir einmitt um það atriði í umsögn sinni að í ljós hafi komið að þrátt fyrir að lyfjaneysla Íslendinga væri minnst að magni til miðað við Norðurlönd og lönd í Vestur-Evrópu væri lyfjaverð einna hæst hér á landi. Þetta finnst mér reyndar athyglisvert og kom mér á óvart við umræðu um þetta mál í nefndinni að þessar upplýsingar komu fram hjá mörgum aðilum að lyfjaneysla hér á landi væri mun minni en víðast hvar annars staðar á Norðurlöndum og í Vestur-Evrópu. Ég hafði einhvern veginn verið þeirrar skoðunar eftir alla þá lyfjaumræðu sem hér hefur verið uppi um mikið át Íslendinga á fúkkalyfjum og mikið át Íslendinga á magalyfjum og ýmsu slíku að hér væri lyfjanotkun óeðlilega mikil. En raunin er sem sagt sú að lyfjaneysla hér er minni en víðast hvar annars staðar. Reyndar finnst mér dálítið merkilegt í því sambandi að það skuli ekki hafa farið fram einhver skoðun á því og rannsókn hvernig á því stendur. Hvað er þá í okkar kerfi sem virkar og veldur því að lyfjaneysla er svona lítil vegna þess að það hljóta að vera gæði í sjálfu sér að halda lyfjaneyslu niðri? Og þau gæði verðum við að reyna að varðveita einhvern veginn hvernig svo sem þessi lyfjamál veltast og snúast. Og ef við ætlum að gera það verðum við að vita hvað veldur. En sem sagt, það segir hér í umsögninni frá landlækni: ,,Helstu orsakir þessa háa verðlags voru: 1. Ein hæsta álagning í Evrópu í skjóli þess að lyfjafræðingar hafa lengst af haft meirihlutaaðild í lyfjaverðlagsnefnd. 2. Verulegur hluti lyfja keyptur frá dýrasta markaði í Evrópu.`` Og hann segir: ,,Föst prósentuálagning í smásölu gerði það að verkum að dýrustu lyfin voru frekar á boðstólum heldur en ódýrari lyf, t.d. samheitalyf. Of miklu fjármagni var eytt í lyf og minna var til skiptanna til annarrar þjónustu.`` Það er sem sagt landlæknir sem er að fjalla um hátt lyfjaverð hér á landi. Hann er ekki einn um að benda á þetta. Umsagnaraðilar eru almennt sammála um að þrátt fyrir að lyfjaneysla sé lítil hér þá sé lyfjaverð hátt. ASÍ kemur líka inn á þetta í sinni umsögn en þeir segja: ,,Miðstjórn ASÍ telur að til þess að ná raunverulegum árangri í lækkun lyfjakostnaðar ríkisins og almennings sé vænlegra að viðhalda núverandi kerfi í grundvallaratriðum`` --- ég vek athygli á þessu --- ,,að viðhalda núverandi kerfi í grundvallaratriðum en gera verulegar breytingar á þeim lagaákvæðum núgildandi lyfjalaga sem lúta að ákvörðun heildsölu- og smásöluálagningar. Þannig ætti að vera hægt að minnka þann óeðlilega hagnað sem þrifist hefur í þessu kerfi vegna þess að lög kveða á um að tryggja þurfi minnstu lyfjabúðinni á landinu rekstrargrundvöll með nauðsynlegu álagningarhlutfalli án þess að tekin sé afstaða til þeirra lyfjabúða sem búa við mun betri rekstrarforsendur.`` Þarna er ASÍ að benda á það sama og landlæknir, að lyfjaverð sé hátt, en þeir segja jafnframt að það þurfi að taka á því á grundvelli núverandi kerfis. Með því að breyta þeim lagaákvæðum í núgildandi lögum sem lúta að ákvörðun heildsölu- og smásöluálagningar væri hægt að taka á þessu háa verði í kerfinu. Inn á þetta mál kom líka heilbrigðismálaráð Norðurlandshéraðs og þeir sögðu einmitt um þessa hluti, með leyfi forseta: ,,Höfuðgalli við núverandi kerfi er að það getur viðhaldið háu verði. Verðlagning lyfja virðist miðuð við að rekstur minnstu apóteka beri sig þannig að óeðlilega mikill ágóði getur orðið af stærstu apótekunum. Réttara þykir í slíku kerfi að verðlagning lyfja sé með þeim hætti að minnstu apótekin séu rekin með tapi sem stærstu apótekin þurfi þá að standa undir.`` Þessi skoðun kom reyndar fram hjá mörgum nefndarmanna og var á það bent --- mig minnir að m.a. hafi verið á það bent af Hrannari Erlingssyni, sem gerði úttekt á lyfjamarkaðinum á vegum háskólans, að það væri hugsanlegt að leggja jöfnunargjald á stærstu apótekin og miðla þá til minnstu apótekanna sem rekin væru með tapi ef álagningarhlutfallið væri minnkað. Þannig mætti ná niður lyfjaverði. Ég held reyndar að fleiri hafi komið inn á þessa leið. Menn eru sem sagt almennt sammála um það að lyfjaverð hér á landi sé hátt og það þurfi að ná því niður og það er megintilgangurinn með frv., segir ráðherra, að ná niður lyfjaverði. Þá vaknar einmitt sú spurning hvort frv. muni hafa í för með sér minni útgjöld ríkisins. Mun það draga úr lyfjakostnaði ríkisins? Mun það draga úr lyfjakostnaði heimilanna? Mun það almennt draga úr lyfjakostnaði samfélagsins? Munu lyf lækka í verði? Af því að landlæknir er einn af þeim sem eru nokkuð jákvæðir gagnvart þessu frv. er athyglisvert að vita hvað hann segir um þetta. Landlæknir er þeirrar skoðunar að lyfjabúðum muni fjölga með frv. En svo segir hann um lyfjaverðið og ég ætla að lesa dálítinn kafla úr umsögn hans, með leyfi forseta: ,,Að öllu jöfnu hefur fjölgun útsölustaða í för með sér lægra verð vörunnar.`` --- Þetta er það lögmál sem almennt gildir í viðskiptum. Aukin samkeppni, lægra vöruverð. --- ,,Það er því athyglisvert að t.d. í Japan og Þýskalandi þar sem frjáls sala er á lyfjum hefur verðlag verið einna hæst. Þetta er þversögn í augum margra en lítum nánar á málið. Frjáls markaðsrekstur á vissulega rétt á sér í flestum verslunarviðskiptum en síður innan heilbrigðisgeirans. Ástæðan er einfaldlega sú að markaðsfærsla á vörunni lyf fellur ekki undir sama lögmál og t.d. verslun með klæði, fæði, bifreiðar og fleira. Í fyrra tilfellinu eiga neytendur fáa valkosti vegna þekkingarleysis á vörunni og þeirrar staðreyndar að þriðji aðili, læknirinn, velur fyrir fólk að miklu leyti. Aðhald neytenda sem er forsenda fyrir lágu verðlagi er ekki að öllu leyti til staðar. Í síðara tilfellinu eiga neytendur valkosti vegna góðrar þekkingar á vörunum. Eftirlit og aðhald neytenda varðandi lyfjaverð takmarkast einnig mjög af þeirri staðreynd að yfirgnæfandi meiri hluti þeirra er lasburða eldra fólk sem litla möguleika hefur til að ferðast milli lyfjabúða í leit að ódýrustu vörunni. Ekki er hægt að útiloka að lyfjaverð hækki, t.d. í dreifbýli.`` Svo segir hann einmitt: ,,Jöfnunargjald á stærstu lyfjabúðirnar og hámarksverð á lyfjum hamlar gegn slíkri þróun en varla nægilega. Jafnar heimildir heilsugæslustöðva til að reka lyfjasölu í samkeppni við aðra eru þó trúlega áhrifaríkar aðgerðir til þess að hamla gegn háu lyfjaverðlagi í smásölu.`` Þetta er skoðun landlæknis. Hann vill að opinberir aðilar í heilsugæslunni fái rétt til þess að keppa á smásölumarkaðinum. Og hann bendir einmitt á það sem margir hafa bent á að þetta sé ekki eins og hver önnur vara sem hægt sé að versla með yfir búðarborð og aðhald neytenda geti aldrei verið það sama í þessum málum og öðrum. Á það hefur líka verið bent af þeim sem hafa komið til nefndarinnar að það er afskaplega erfitt fyrir fólk að reyna að bera saman verð lyfja milli lyfjaverslana vegna þess að fæst fólk getur lesið það sem stendur á lyfseðlunum. Það veit ekki hvaða lyf er verið að skrifa út. Ef það getur lesið það þá er það alveg óvíst að það geti borið fram það sem það getur lesið á blaðinu. Ef það ætti að fara að hringja á milli lyfjaverslana og spyrja hvað skammturinn kostaði þá held ég að það mundi vefjast fyrir mörgum, ekki síst eldra fólki. Mér segir svo hugur að flestir muni fara í næstu lyfjabúð og leysa út lyfjaskammtinn sinn óháð því hve lyfjabúðirnar eru margar. Hvað segir ASÍ um að lyf muni lækka í verði við þetta frv. verði það að lögum? Þeir segja í sinni umsögn, með leyfi forseta: ,,Ástæða er til þess að gera alvarlegar athugasemdir við þau rök að lyfjaverð lækki með samþykkt þessa frv. Í fyrsta lagi er gengið út frá því að lyf sé eins og hver önnur neysluvara sem neytendur ákveði alfarið sjálfir hvort þeir kaupi eða láti vera að kaupa. Þetta er auðvitað alrangt, sjúklingurinn hefur í fæstum tilfellum einhver áhrif á ákvörðunina um það hvort hann þurfi lyf eða ekki, sjúkdómsgreining læknis og lyfjaráðgjöf hans í framhaldi af því ræður þessu. Því er afar hæpið að ,,markaðstengja`` þetta ferli. Í öðru lagi hefur ekkert tillit verið tekið til samkeppnisstöðunnar í heildsöludreifingu lyfja, bæði innflutningi og framleiðslu þar sem eitt fyrirtæki er nánast allsráðandi með 2 / 3 -- 3 / 4 hluta markaðarins. Þessi staða veldur því að afar ólíklegt er að aukið frelsi í smásöludreifingu lyfja leiði til verðlækkunar á lyfjum. Í þriðja lagi er ekki tekið tillit til áhrifa af hámarksverði lyfja. Miðstjórn ASÍ telur nauðsynlegt að hafa hámarksverð á lyfjum til þess að útiloka að einstaka lyfjabúðir, sem njóta einokunaraðstöðu, geti nýtt sér aðstöðuna með óeðlilega hárri álagningu. Það er jafnframt nauðsynlegt að hafa það í huga að reynslan af slíku kerfi er eindregið sú að langflestir dreifingaraðilar nota hámarksálagninguna. Í fjórða lagi er ekkert tillit tekið til félagslegra og byggðapólitískra sjónarmiða sem lúta að því að allir neytendur eigi þokkalega auðvelt með að kaupa lyf á sama verði alls staðar á landinu. Í fimmta lagi eru verulegar líkur á því að heildarkostnaður við dreifingu lyfja komi til með að hækka nokkuð frá því sem nú er vegna aukinna fjárfestinga í útsölustöðum á stærstu þéttbýlisstöðunum. Í sjötta lagi má einnig velta því fyrir sér hvers vegna helstu nágrannalönd okkar hafa hafnað því að taka upp slíkt frelsi í lyfjadreifingu sem hér er lagt til. Þessi atriði valda því að það er afar ólíklegt að lyfjaverð lækki þegar á heildina er litið og því vandasamt að sjá þjóðhagslegan sparnað eða sparnað ríkissjóðs af slíku kerfi.`` Þessi umsögn segir allt sem segja þarf og ég held að það sé afskaplega hæpið að halda því fram að Alþýðusamband Íslands sé að ganga erinda lyfsala sérstaklega og reyna að halda hagsmunum þeirra á lofti. Þeir eru, eins og margir aðrir sem eru að velta þessum málum fyrir sér, heilbrigðisstarfsfólk, verkalýðshreyfingin og ýmsir aðilar, að ,,spekúlera`` í því hvernig er hægt að ná lyfjaverði niður og hvort lyfjaverð næst niður með þessu frv. Verður þjóðhagslegur sparnaður? Niðurstaðan er sú að hann verður ekki. Ég held að í því sé ekki neitt samsæri fólgið eða annarlegar hvatir eða hagsmunir. Þetta er einfaldlega mat mjög margra sem hafa skoðað þetta mál. Auðvitað kann það að vera að mat þeirra sé ekki rétt. Það er aldrei hægt að fullyrða neitt um það en ég held að ef menn gæfu sér meiri tíma til þess að skoða þetta þá kæmust þeir að niðurstöðu sem hægt væri að una við og þar sem við gætum náð kannski einhverjum árangri í baráttunni við lyfjaverðið. Þeir komu í sinni umsögn inn á fákeppnina á heildsölustigi. Það kom fram hjá ýmsum umsagnaraðilum sem komu á fund nefndarinnar að annaðhvort samkeppni á heildsölustigi eða magninnkaup ríkisins sé forsenda þess að hægt sé að ná niður lyfjaverði, að hægt sé að ná fram virkri samkeppni á smásölustigi. Þeir töldu að eitt fyrirtæki væri með 2 / 3 -- 3 / 4 hluta markaðarins. Þetta kom fram hjá fleiri aðilum sem komu á fund nefndarinnar, að það væri eitt fyrirtæki sem hefði algjöra yfirburðastöðu á markaðinum og gæti í rauninni, eins og Hrannar Erlingsson sagði, ráðið gríðarlega miklu um verðlagningu í smásölu. Þetta fyrirtæki gæti ráðið lyfjamarkaðinum innan mjög skamms tíma, sagði þessi aðili sem kom á fund nefndarinnar. Landlæknir hafði af þessu líka nokkrar áhyggjur og hann, eins og aðrir, bendir á að forsenda þess að hægt sé að ná niður lyfjaverði sé annaðhvort virk samkeppni á heildsölustigi eða magninnkaup. Hann segir að aðrar forsendur hæfilegs lyfjaverðs eru að lyf séu keypt inn í sem mestu magni í einu frá ódýrum mörkuðum. Jafnframt verði tekin upp samhliða innflutningur á lyfjum. Svo segir hann: ,,Sá innflutningur nær þó trúlega aðeins til fárra lyfjategunda. Ef innflytjendum fjölgar er ekki trúlegt að innflutningur verði hagkvæmari. Ekki er tekið á þessu máli í frv. enda erfitt nema með róttækum breytingum.`` Það eru þessar róttæku breytingar sem þarf að gera og það þarf að ráðast að rót vandans með róttækum aðgerðum í innflutningsmálum. Mér er spurn hvort ekki minnki einmitt möguleikar t.d. ríkisins til að kaupa lyf inn í miklu magni með þeirri einkavæðingu á Lyfjaverslun ríkisins sem nú stendur fyrir dyrum þannig að að ýmsu leyti sé verið að draga úr möguleikum á að hafa áhrif á innflutningsverð. Þetta sama kom fram í máli fulltrúa frá Stéttarfélagi íslenskra lyfjafræðinga. Þeir sögðu á nefndarfundi að aðalatriðið væri á hvaða verði menn fá lyfin til landsins og þar lægi aðalávinningurinn í lyfjamálum. Á þetta bendi ég hér vegna þess að ef það er vilji allra að taka á verðinu á lyfjum þá þarf að gera það á réttum stað. Ef þeir sem best til þekkja segja að aðalávinningurinn í lyfjamálum sé innkaupsverðið til landsins þá þurfum við að skoða það mál. Samhliða innflutningur hefur verið nefndur í þessu sambandi sem eitthvert töfraorð og sjálf hafði ég talsverða trú á því að það gæti haft veruleg áhrif á lyfjaverðið. Ég held ég hafi m.a. nefnt það við 1. umr. að ég hefði trú á því að það gæti lækkað lyfjaverð. Hins vegar er ég aðeins farin að efast um að ávinningurinn af því verði eins mikill og ég hafði vonir um og ýmsir fleiri. Samhliða innflutningur er afskaplega lítið brot af öllum innflutningi. T.d. er hann í Danmörku aðeins um 5%. Það kom fram hjá ýmsum sem komu á fund nefndarinnar að það væri eftir minna að slægjast þar en áður. Tilhneigingin væri almennt sú í Evrópu vegna samhliða innflutnings, sem hefur verið á markaðinum, að verðið væri að hækka í Suður-Evrópu og lækka í Norður-Evrópu. Markaðurinn hefur verið að breytast þannig að það er að koma meira jafnaðarverð í allri Evrópu. Það kemur okkur til góða líka og þar af leiðandi hefur samhliða innflutningur í Evrópu óbein áhrif á vöruverð hér. En að það sé svo flókið mál að flytja inn lyf og þurfi svo mikið umstang við það að enginn fari út í það nema á þeim lyfjum sem langmest eru notuð. Eins og ég segi er þetta 5% af markaðinum í Danmörku og getur ekki haft verulega þýðingu fyrir hann. Ég er hér m.a. með grein úr Dagens Nyheder, þetta er danskt blað en ekki það sænska, um aukna samkeppni í verði. Ég bendi á að það er verið að tala um aukna samkeppni í verði en Danir eru samt með lyfjakerfi og lyfjadreifingu eins og við erum með í dag. Þeir eru með sama kerfi og við erum með og samt tala þeir um aukna samkeppni í verði sem þeir hafa náð innan núverandi kerfis. Þeir segja að þessi samkeppni hafi haft þá þýðingu að megnið af samhliða innfluttum vörum sé aðeins örfáum prósentum ódýrari í útsöluverði apóteka en þær vörur sem eru fluttar inn í beinum innflutningi. Þetta virðist því ekki hafa eins mikla þýðingu og ekki vera eftir eins miklu að slægjast og menn kannski héldu. Það hefur talsvert verið rætt um það í sambandi við þetta mál hvaða áhrif það hefði á lyfjaneyslu. Menn hafa haft nokkrar áhyggjur af því að þegar samkeppnin eykst, lyfsölum fjölgar, auglýsingar verða leyfðar, þá muni það í samræmi við markaðssjónarmið almennt hafa áhrif á lyfjaneysluna, en ein af forsendunum fyrir að aukin samkeppni virki er að það verði aukin velta, aukin neysla. Það má segja að sá ótti taki ekki síst til lausasölulyfjanna og ég held að menn séu nokkuð sammála um það að neysla lausasölulyfja muni aukast með auglýsingum. Auglýsingar eru gerðar til þess að hvetja kaupendur. Þær virka í þessum efnum eins og öðrum. Þetta kom m.a. fram hjá Stéttarfélagi íslenskra lyfjafræðinga sem sögðu að það væri áhyggjuatriði að það skuli vera markmið að selja sem mest á sem lægstu verði af lausasölulyfjum. Hins vegar er það mín skoðun eftir að hafa hlustað á umsagnaraðila sem komu á fund nefndarinnar að það sé almennt ekki ástæða til að hafa áhyggjur af aukinni neyslu lyfseðilskyldra lyfja vegna þess að þar ráða ávísanavenjur lækna en ekki samkeppnissjónarmið. Ég hef því ekki sérstakar áhyggjur af því að neysla lyfseðilsskyldra lyfja aukist. Hins vegar má benda á það að tilhneigingin er sú að færa lyf úr lyfseðilskyldum lyfjum í lausasölulyf, að fjölga lausasölulyfjum og fækka lyfseðilskyldulyfjum. Það þýðir að hægt er að auglýsa þau lyf og það er líklegt að sú neysla muni aukast. Byggðasjónarmiðin koma hér nokkuð inn í og sérstaklega í þeirri umsögn sem ég las upp áðan frá ASÍ. Ég held að menn séu almennt sammála um að þetta mun þýða fjölgun lyfjaverslana á þéttbýlissvæðum. Forstöðumaður Lyfjaeftirlits ríkisins mat það þannig á fundi nefndarinnar að líklega mundi lyfjaverslunum fjölga um 5--10 í Reykjavík í kjölfar þessara laga en um tvær á Akureyri. Þar yrði helst fjölgunin en svo hafa menn aftur af því áhyggjur að það verði fækkun úti á landi í dreifbýlinu. Læknafélag Íslands var með skoðanir á þessu máli og í umsögn sem þeir sendu segja þeir, með leyfi forseta: ,,Í heild má segja að helstu gallar frv. snúi að lyfjaþjónustu í dreifbýli þar sem hvorki er gætt nægilega að öryggi í lyfjadreifingu né birgðahaldi, auk þess sem gera má ráð fyrir að þjónusta í lyfjadreifingu versni frá því sem nú er. Frv. virðist bera þess merki að þeir sem það hafa samið þekki ekki nægilega vel til aðstæðna í dreifbýli og hafi fyrst og fremst haft í huga markaðslögmál sem í þessu tilviki eiga þó aðeins við í þéttbýli.`` Þeir hafa af þessu áhyggjur og þó eru þeir sömu skoðunar og landlæknir að þeir segja að það sé áberandi að mjög sé dreginn taumur lyfjafræðinga í frv. þessu og eru þá væntanlega að vísa til þess að þeir einir geti fengið þessi leyfi og séu ábyrgir fyrir rekstri lyfjaverslana. Svoleiðis að ekki er hægt að væna lækna um það að ganga erinda lyfsala eða lyfjafræðinga heldur eru þetta raunverulegar áhyggjur. Eins og ég gat um áðan þá kom það fram hjá ýmsum sem komu á fund nefndarinnar og það hefur líka komið fram í umræðunni hér að menn telja að núverandi lénskerfi, eins og það hefur verið kallað, í lyfsölu væri í rauninni ávísun á auðæfi, sérstaklega í þéttbýlinu. Þessu þarf að breyta og ég held að allir í þinginu séu tilbúnir til að taka á þessu máli eða ég vænti þess að það gildi um alla. Að minnsta kosti er ég sannfærð um að það gildir um alla í stjórnarandstöðunni að þeir eru tilbúnir til að taka á því máli og reyna að finna aðferðir og aðstoða heilbr.- og trmrh. í því efni. Það kom mjög skýrt fram einmitt við umræðuna í gær. En hvernig á að gera það? Það hafa ýmsar tillögur komið upp í því sambandi, bæði í nál. sem sett hafa verið saman og í umsögnum frá ýmsum aðilum. Það hefur verið nefnt í því sambandi að breyta álagningarreglunum, að koma á jöfnunargjaldi á lyfjaverslanir og að fjölga lyfjabúðum frá því sem nú er vegna þess að sú tala lyfjaverslana sem nú eru starfræktar er engin heilög tala og sérstaklega er í Reykjavík vissulega ástæða til að fjölga lyfjabúðum. En eins og ég sagði eru menn hins vegar ekki tilbúnir til að fórna mikilvægum heilbrigðismarkmiðum í baráttu við lyfjaverðið. Og í mínum huga vegur það mjög þungt og skiptir verulegu máli að hér er minni lyfjaneysla en víðast annars staðar. Mér finnst ekki hafa verið farið ofan í saumana á því og það ekki hafa verið skoðað eins og skyldi hver er ástæðan fyrir því. Og það er talsvert fyrir það gefandi að reyna að halda lyfjaneyslu niðri. Það kom reyndar fram hjá ráðuneytisstjóranum í heilbr.- og trmrn. sú athyglisverða staðreynd, ég held að það hafi verið staðreynd frekar en kenning hans, að lyfjaneysla væri minni þar sem væri vel séð fyrir heilsugæslunni og þar sem hefði verið sami heilsugæslulæknirinn lengi. Á slíkum stöðum væri lyfjaneysla minni en á stöðum þar sem heilsugæsla væri ekki í góðu lagi og mikil umskipti á læknum. Á slíkum stöðum er tilhneiging til að skrifa út lyf. Læknirinn þekkir ekki sjúklinginn og það virðist vera meiri tilhneiging þar til að ávísa á lyf við hvers kyns kvillum sem læknar sem þekkja vel til sinna sjúklinga gera síður. Þetta er eitt af því sem kom fram sem skýring á minni lyfjaneyslu. En það getur kannski ekki skýrt það hvers vegna hér á landi er almennt minni lyfjaneyslu en í löndunum í kringum okkur vegna þess að víða í kringum okkur er vel séð fyrir heilsugæslu, eins og á Norðurlöndunum. Það er því fleira sem þessu veldur. En frv. hefur, þrátt fyrir að á því séu enn þessir megingallar, tekið talsverðum breytingum í nefndinni, þökk sé þeirri vinnu sem þar hefur verið í það lögð og það er alltaf að batna. Ég vil nefna t.d. brtt. við 20. gr. þar sem er skýrar en áður kveðið á um hverjir hafi leyfi til lyfsölu. Þá vil ég líka nefna brtt. við 24. gr. en þar er settar ákveðnar skyldur á lyfsala og m.a. er þar kveðið á um það, sem ekki var áður, að þeim sé skylt að veita neytendum og heilbrigðisstéttum upplýsingar um lyf, notkun þeirra og geymslu. Það er mjög mikilvægt ef við lítum á lyf sem heilbrigðismál að þessar upplýsingar séu góðar og að reynt sé að búa þannig um hnútana að menn fari rétt með lyf vegna þess að röng notkun lyfja getur valdið fólki miklum heilsuskaða. Það er ekki síst gamla fólkið sem verður fyrir því að nota lyfin ekki rétt. Þá vil ég líka nefna brtt. við 40. gr. þar sem kveðið er á um lyfjaverðsnefnd. Þar held ég að sé til mikilla bóta að búið er að skilja að hámarksverð í heildsölu og síðan í smásölunni en áður var það bara eitt hámarksverð sem átti að sækja um. Ég held að það sé til mikilla bóta að kveða á um þetta með þessum hætti. Þá vil ég líka nefna við 41. gr. Þar var áður kveðið á um að lyfjagreiðslunefnd ætti að ákveða fyrir Tryggingastofnun ríkisins þátttöku almannatrygginga í lyfjakostnaði sjúkratryggðra í samræmi við lög um almannatryggingar og fjárlög hverju sinni. Þarna fannst manni að verið væri að flytja ábyrgðina frá ráðherra til nefndarinnar, að ráðherra geti skýlt sér á bak við einhverja nefnd í þessum málum og þyrfti ekki að taka pólitíska ábyrgð á þátttöku Tryggingastofnunar í lyfjakostnaði einstaklinganna. Þessu hefur sem sagt verið breytt núna og það er sagt: ,,Ráðherra ákveður að fenginni tillögu . . . ``

Hæstvirtur.

Hæstvirtur ráðherra. Það segir það ekki í greininni, virðulegur forseti. Það stendur bara ,,Ráðherra ákveður að fenginni tillögu Tryggingastofnunar ríkisins.`` Þannig er lagagreinin. Það var hún sem ég var að lesa, virðulegur forseti.

Þá hefur líklega þingmanninum láðst að segja: Með leyfi forseta.

Já, þingmanni láðist það, það er rétt. En, með leyfi forseta, þá stendur svona í brtt.: ,,Ráðherra ákveður að fenginni tillögu Tryggingastofnunar ríkisins.`` Þetta held ég að sé til mikilla bóta því þarna verður ráðherra ábyrgur gagnvart skjólstæðingum Tryggingastofnunar en getur ekki falið sig á bak við einhverja nefnd. Þetta held ég því að sé ágætt mál. Hins vegar er sérkennilegt að ráðherra ákveði að fenginni tillögu Tryggingastofnunar ríkisins þátttöku almannatrygginga í lyfjakostnaði sjúkratryggðra í samræmi við almannatryggingar og fjárlög hverju sinni. Þetta opnar dálítið mikið fyrir að það sé svolítið undir hælinn lagt hver þátttakan sé á hverju ári þannig að fólk geti í rauninni ekki gengið að neinu vísu. Það er kannski að verða stærsti gallinn í tryggingakerfinu núna hvað það mismunar fólki frá einu ári til annars eftir því hvernig á stendur hjá ríkinu. Þetta er ekki sú trygging sem ætti að vera ef maður hugsar um að þetta sé tryggingastofnun og almennt er það þannig þegar fólk kaupir sér einhverjar tryggingar þá breytast þær ekki frá einu ári til annars, en þetta opnar talvert fyrir það og er reyndar orðið þannig í dag að fólk getur ekki gengið að neinu vísu í þeim efnum. Tillögurnar eru til bóta en þær eru 21 talsins. Það segir manni að frv. var ekki fullbúið og hefði þurft meiri yfirlegu í heilbr.- og trmrn. áður en það kom í þingið. Það er mín skoðun að það væri vitlegast að skipta þessu máli í tvennt, þ.e. taka út þá þætti sem varða EES og samþykkja þá á þessu þingi en láta hitt liggja, þ.e. ákvæði VII. og XIV. kafla frv. þar sem tekið er almennt á lyfjamálunum óháð EES, að láta það liggja og koma hér til skoðunar aftur á næsta þingi. Ég sé heldur ekki að það sé neinn skaði að því þegar litið er til þess að samkvæmt brtt. meiri hlutans eiga þessi ákvæði ekki að koma til framkvæmda fyrir en 1. júní 1995. Við höfum því alveg tíma til að skoða þetta mál á haustþinginu vegna þess að það er rúmt ár í það að þetta eigi að taka gildi. Það er mín skoðun í þessu efni að við hefðum átt að standa þannig að málinu og þá þyrftum við ekki að eiga í þessum miklu deilum sem hér hafa verið um þetta mál og gætum afgreitt það í sæmilegri sátt.

Hæstv. forseti. Ég biðst forláts að ég var á fundi í hliðarherbergi. Það er hver stund notuð til fundarhalda og samræðna á þessum dögum og stigaherbergið og myndaherbergið og önnur slík eru öll upptekin. Það er mín skoðun, hæstv. forseti, að hér sé til umfjöllunar einn af mikilvægari málaflokkum þar sem er skipan mála varðandi lyfjadreifingu og lyfsölu í landinu. Ég tek það fram í byrjun að ég er eindregið þeirrar skoðunar að það beri að líta á þetta sem hluta af heilbrigðisþjónustunni og uppbyggingu heilbrigðiskerfisins í landinu. Hér sé heilbrigðismál á ferðinni en ekki eitthvert almennt viðskipta- eða verslunarmál. Þeirra sjónarmiða gætir stundum að þetta eigi að lúta hinum rekstrarlegu lögmálum almennrar vöruverslunar og þarna eigi lögmál framboðs og eftirspurnar og samkeppni að ráða lögum og lofum. Og út frá því ganga ýmsir þegar þeir eru að ræða þessi mál en ég er ekki einn í þeim hópi. Þvert á móti held ég að það væri afar vanhugsað og ólíklegt til farsældar í okkar litla landi og reyndar alls staðar að láta þennan viðkvæma málaflokk lúta frumskógarlögmálunum eins og þau gerast á þeim markaði. Hér er á ferðinni viðkvæm starfsemi sem fléttast inn í heilbrigðismálin með margvíslegum hætti og allar þjóðir sem taka yfir höfuð sín heilbrigðis- og velferðarmál alvarlega viðurkenna þetta. Þess vegna er ég nokkuð hugsi yfir því hvert verið er að halda í þessu frv. að nokkru leyti. Þá á ég fyrst og fremst við að það er yfirlýstur tilgangur frv. að auka frelsi í verslun með lyf og varðandi verðlagningu á lyfjum. Ég set strax í byrjun, hv. forseti, spurningu við þá meginstefnu, ef svo má að orði komast. Ég hef miklar efasemdir um að hún sé í rétta átt. Nú hefur borið svolítið á því í þessari umræðu finnst mér miðað við það sem ég hef heyrt og ég hef reynt að gefa henni gaum og fylgjast með henni eftir því sem kostur er, m.a. í gegnum sjónvarp að hluta til í gærkvöldi, að menn stilli þeim upp sem leyfa sér að hafa efasemdir eða önnur sjónarmið en þau sem í frv. og brtt. meiri hlutans koma fram að þeir séu þar með verjendur núverandi kerfis og vilji þar engu breyta, séu ánægðir með það eins og það er í dag. Þetta er nú dálítið barnalegur málflutningur því auðvitað er það ekki svo að menn með því einu að hafa efasemdir um að breytingar gangi til réttar áttar verði að stuðningsmönnum þess sem fyrir er eða óbreytts ástands. Menn hafa að sjálfsögðu fullan rétt til að láta í ljós sín sjónarmið um að halda ætti í aðra átt.

En þegar það er sagt berum orðum?

Þá er það náttúrlega mál út af fyrir sig ef menn beinlínis ganga fram fyrir skjöldu sem vörslumenn óbreytts ástands. Þá verður hver og einn að bera ábyrgð á því. En ég vona alla vega að mér verði ekki gerðar upp þær skoðanir og ég ætla aðeins að koma inn á það hvernig ég hef fyrir löngu síðan séð fyrir mér að við ættum í okkar litla landi að byggja þetta upp saman sem hluta af einni heild, heilbrigðisþjónustuna, og efla hana sérstaklega á grunnþrepi, og lyfjadreifinguna og lyfsöluna. Þetta frv. er tvískipt í aðalatriðum ef svo má að orði komast. Þ.e. annars vegar eru í því ákvæði sem tengjast fullnustu kippu af fyrirskipunum og tilskipunum og hvað það nú heitir frá stórveldinu í Brussel sem hér þarf víst að taka inn í löggjöf eða taka tillit til. Það eru listaðar upp á bls. 12 í frv. ekki færri en 14 tilskipanir með alveg ótölulegum grúa af tölum þannig að það er ekki fyrir hvítan mann að botna í því nema hafa sér við hönd eitthvert orðasafn um það hvað þar er á ferðinni. En ég hef þó skilið það svo að allt þetta þurfi að meðhöndlast hér og taka gildi með einum eða öðrum hætti. Í samræmi við hin nýju lög og hinn nýja rétt beri okkur skylda til að beygja okkur undir þetta. Það er mér ekki mikið umhugsunarefni að ég fæ séð eftir að hafa reynt að átta mig á því hvað þarna er á ferðinni fyrir utan eitt atriði sem ég ætla að koma sérstaklega að og það eru ákvæði um auglýsingar. En í frv. er annars vegar á ferðinni aðlögun að EES eða EEB eða ESB, eins og á víst að segja í dag fyrir Evrópusambandið, hið upprennandi stórríki, og þau ákvæði koma hér fram á nokkrum stöðum í frv. Að hinu leytinu til eru hér á ferðinni ýmsar breytingar á tilhögun lyfjadreifingar og lyfjasölumála í landinu sem okkur á að heita enn í sjálfsvald sett að stýra í okkar eigin löggjöf. Það er ekki búið að framselja það til Brussel, ekki nema að hluta til. Ég tek það fram og það sama gerir reyndar minni hlutinn í sínu nál., að þetta tvennt hefði að mínu mati mjög gjarnan mátt meðhöndlast alveg sitt í hvoru lagi. Það eru engin rök fyrir því að flýta sér um of varðandi skipulagsbreytingar innan lands í lyfjadreifingarmálum að það þurfi að lagfæra einhver atriði til samræmis við tilskipanir frá Evrópu. Eitt er það sérstaklega sem maður hnýtur um og er afleiðing af þessum tilskipunum og það er allt það sem varðar auglýsingar í tengslum við lyfjamál. Það hefur verið um það held ég allgott samkomulag að hér skyldu ekki leyfðar almennar eða opinberar lyfjaauglýsingar, slíkt væri þá fyrst og fremst bundið við kynningu í fagtímaritum og á lokuðum vettvangi þeirra sem um þessi mál fjalla. En lyfjahringjunum væri ekki sleppt lausum á menn með sama hætti og gerist sums staðar erlendis. Auðvitað er það svo að við vitum að þetta hefur fundið sér ýmsa farvegi og það ganga náttúrlega sögur um fínheita boðsferðir sem lyfjaframleiðendur eða lyfjadreifingar- eða söluaðilar standi fyrir. En beinar auglýsingar sem ætlað er að höfða til almennings eða notenda og hafa áhrif á það beinlínis að menn kaupi lyf og þá væntanlega í meira mæli eins og er tilgangur allra auglýsinga hafa ekki verið leyfðar hér. Nú á þarna að brjóta í blað. Að vísu er almenna reglan í 13. gr. frv. sú að banna hvers konar auglýsingar fyrir lyf en svo er talað um undantekningar og þær taldar upp og þá sýnist manni því miður að þetta sé orðið ærið opið. Í fyrsta lagi má áfram auglýsa og kynna lyf sem skráð eru hér í tímaritum og blöðum, eins og verið hefur reyndar með vissum hætti, svo er heimilt að kynna lyfseðilsskyld lyf fyrir heilbrigðisstéttum á þann hátt þó að ekki sé líklegt að það komi almenningi fyrir sjónir. Þá er spurning t.d. með mann eins og mig sem bý við það að ýmiss konar læknablöð koma inn á mitt heimili hvernig eigi að fara með slík vandamál. Ég mundi væntanlega flokkast sem almenningur í þessu tilviki. Í 16. gr. er svo hins vegar fjallað um að það er heimilt að kynna og auglýsa öll lausasölulyf, þ.e. þau lyf sem ekki eru bundin við útgáfu lyfseðils frá lækni, fyrir almenningi. Síðan er að vísu sagt að auglýsingar um þessi lyf skuli vera í samræmi við reglur Evrópubandalagsins samkvæmt sjálfsagt ótal tilskipunum og reglugerðum sem þar eru gefnar út. Hér er algerlega brotið í blað. Þetta þýðir að öll lausasölulyf má auglýsa. Það þýðir jafnframt að sjálfsagt velflest ef ekki öll helstu vörumerki í lyfjum má auglýsa. Og kemur þá upp svona sambærilegt mynstur og átt hefur sér stað í sambandi við óbeinar bjórauglýsingar hér á landi þegar menn hafa notað vörumerkin, hver sem þau nú eru, Víking og Egill og Tuborg og Heineken og allt og auglýst þetta út um allt undir því yfirskyni að það væri bara átt við pilsner.  Ég verð að segja alveg eins og er að þetta er mér afar ógeðfellt og ég skora á hæstv. heilbrrh. og hv. nefnd að setja í leiðinni eins takmarkandi og þröngar reglur um þetta og nokkur kostur er. Og við höfum heimild til samkvæmt þessum fínu tilskipunum og dótaríi frá Evrópu og ganga þá frekar lengra en skemmra í því og þeir mega þá reyna að veita okkur tiltal ef mönnum sýnist svo. Mér er tjáð að það sé sums staðar þannig að menn t.d. bindi slíkar auglýsingar eingöngu við blöð og banni þær í ljósvakamiðlum. Það er auðvitað verulega takmarkandi aðgerð því að allir viðurkenna áhrifamátt ljósvakamiðlanna og hversu sterkir þeir eru. Einhverjar frekari takmarkanir gætu sjálfsagt komið til greina sem væri rétt að hafa í huga því auðvitað getur það ekki verið í neins þágu þegar upp er staðið að fara að eyða stórkostlegum fjármunum til viðbótar við það sem það kostar að þessi lyf eru notuð í það eitt að reka áróður fyrir þeim. Hver græðir á því? Þegar upp er staðið enginn heldur er það bara viðbótarkostnaður fyrir þjóðarbúið í heild. Og auðvitað er hættan yfirvofandi að sá kostnaður velti fyrst og fremst yfir á herðar notendanna. Þetta vildi ég segja sérstaklega um þann hluta málsins sem snýr að þessum EES hlutum og EES áhrifum. En þá að hinum meginþættinum. Þar hefur náttúrlega aðallega vakið athygli mína og orðið mér umhugsunarefni á þeim takmarkaða tíma sem ég hef haft til að kynna mér þetta mál eftir að það kom frá nefnd og nál. lágu fyrir og umræðan hófst, það eru möguleg og líkleg áhrif þessara skipulagsbreytinga að lyfjadreifingarmálunum m.a. á lyfsölumál og lyfjaverð á landsbyggðinni. Út af fyrir sig einnig á Reykjavíkursvæðinu því að að sjálfsögðu erum við landsmenn meira og minna öll í sama potti í þessu efni. Ég er ekki þeirrar skoðunar að það sé endilega útséð um að það verði eingöngu landsbyggðin sem verði fórnarlamb þessara breytinga og fái hærra lyfjaverð og skerta þjónustu. Ég held að það geti orðið hreinasta vitleysa í þessum málum líka á höfuðborgarsvæðinu. Fyrstu afleiðingarnar yrðu líklega bullandi fjárfesting og eyðsla sem er óþörf vegna þess að ég hef ekki orðið var við annað en menn á þessu svæði geti fengið öll þau lyf sem þeir þurfa á að halda sæmilega vandræðalaust. Það er slunkur af apótekum dreifðum út um allan bæ og nágrannasveitarfélög og sæmilega vel skipulagðar á þeim vaktir. Ég hef því ekki orðið var við að það stæði mönnum fyrir þrifum og sé ekki beina þörf fyrir að fjölga þeim. En mér er sagt af þeim sem vel þekkja til að það sé alveg borðleggjandi að það muni upphefjast hér mikið kapphlaup og menn munu ryðjast um fast, menn séu jafnvel búnir að panta nú þegar húsnæði í mörgum helstu verslunarmiðstöðvum landsins til þess að liggja vel við viðskiptavinum og veiða þá í net sín þar sem líklegt er að leið þeirra liggi um og vinsælast sé að vera við hliðina á áfengisútsölunum ef hægt er að fá einhvers staðar laust pláss þar sem þannig hagar til því þangað leggja margir leið sína eins og kunnugt er. En aftur að afleiðingum þessa fyrir landsbyggðina. Ég tel það mjög alvarlegt mál að menn skuli að jafnlítt athuguðu máli og mér virðist hér vera ætla að gera þessar breytingar og hafa hvergi vað fyrir neðan sig gagnvart því að lyfjaverð fari úr böndunum, að þjónusta versni og það skapist í þessum málum hálfgert ófremdarástand. Ég tel það alveg furðulegt, satt best að segja, að ekki skuli vera sett inn í frv. a.m.k. eitthvert varnaglaákvæði sem er á þá leið að heilbrrh. geti gripið í taumana og skipað lyfsölumálum í einstökum byggðarlögum eða landshlutum með tilteknum hætti ef þetta fyrirkomulag, verði það lögfest, leiði til ófremdarástands. Þá fyndist mér það lágmark að í lögunum væri skilið eftir úrræði til handa ráðherra til að grípa í taumana og skipa lyfsölumálum með einhverjum tilteknum hætti. Það er dálítið furðulegt, hæstv. forseti, að það skuli vera flokkur sem nýlega hefur talið sig knúinn til þess að taka upp viðhengi við nafn sitt, Jafnaðarmannaflokkur Íslands, sem ber fram þetta frv. Og það skuli vera þingmaður á hans vegum sem veitir forustu þeirri þingnefnd sem stendur fyrir breytingunum og er talsmaður meiri hlutans í þessum efnum. Ég skil það að vísu mjög vel að Alþfl. skuli til öryggis hafa tekið það fram núna á síðustu árum að hann sé jafnaðarmannaflokkur, væntanlega með þeim rökum að hann telur sig ekki hafa þurft þess áður. En þegar þannig var komið að Alþfl. var búinn að sitja í hverri ríkisstjórninni á fætur annarri og ástunda þar hina örgustu hægrimennsku, kominn hægra megin við Sjálfstfl. í mörgum málum, þá var svo komið að menn töldu það vissara að taka það fram til að það gleymdist ekki að þetta væri jafnaðarmannaflokkur og því var skeytt aftan við nafnið Alþýðuflokkurinn Jafnaðarmannaflokkur Íslands. Nýjasta þróunin í þessu er svo þau tíðindi að í Jafnaðarmannaflokki Íslands þurfa menn að stofna sérstakt Jafnaðarmannafélag Íslands til verndar jafnaðarstefnunni í jafnaðarmannaflokknum. En það er sem sagt Jafnaðarmannaflokkur Íslands með Jafnaðarfélagið innan borðs sem stendur fyrir þessu frv. --- og út á hvað gengur það? Það gengur bersýnilega út á það að opna fyrir það að lyfjaverðið í landinu verði mismunandi eftir landshlutum og byggðarlögum og þess vegna miklu hærra t.d. í afskekktum byggðarlögum og fámennum. Er það jafnaðarstefna, hæstv. heilbrrh.? Er það jafnaðarstefna? Og er það einhver jafnaðarstefna að ganga þannig frá málinu að það sé alls ekki gert ráð fyrir því að hægt sé að grípa í taumana ef þau mál fara úr böndunum? Þetta er alveg ótrúleg niðurstaða. Ég er þeirrar skoðunar að lyfjaverð eigi að vera hið sama um allt land. Að sjálfsögðu. Það eru mannréttindi að mínu mati, grundvallarmannréttindi að allir standi jafnt að vígi gagnvart undirstöðuþáttum þjónustu og velferðar af þessu tagi.

Jafnhátt alls staðar?

Sama lyfjaverð. Já.

Jafnhátt alls staðar?

Auðvitað, jafnlágt. Við getum farið í orðaleiki af þessu tagi, hæstv. ráðherra. Auðvitað er það jafnhátt alls staðar vegna þess að lyfjaverð er hátt, það er allt of hátt. Og það er eðlilegt að menn taki þannig til orða. Það stendur auðvitað í fólki hvað lyfjaverðið er hátt. En það er alveg ljóst mál að sú hætta er yfirvofandi að lyfjaverðið fari upp, verði óviðunandi hátt í ákveðnum landshlutum og byggðarlögum. Ég er í grundvallaratriðum andvígur því. Það á þá að jafna þann mun sem er á aðstöðu til þess að dreifa lyfjum og koma þeim til fólks og það á að taka það úr sameiginlegum sjóði að tryggja mönnum jafnrétti í þessum efnum. Nóg er nú búið að gera samt í þá veru að velta útgjöldum í heilbrigðismálum yfir á notendur sem auðvitað leiðir til mismununar vegna þess að aðstaða fólks er misjöfn þó ekki bætist þetta við. Ég held að hæstv. heilbrrh. og hv. formaður heilbrn. ættu að hugsa um það augnablik hver aðstöðumunurinn er nú þegar fyrir fólk í afskekktum byggðarlögum að njóta sambærilegrar læknisþjónustu og heilbrigðisþjónustu og þeir sem betur liggja við þeim hlutum í nágrenni t.d. við stærstu og sérhæfðustu heilbrigðisstofnanir landsins. Ætli það sé ekki þannig að fjölskyldurnar á landsbyggðinni og í afskekktu byggðarlögunum beri nú þegar fyrir ærinn bagga af því að liggja langt frá þessari þjónustu þó ekki bætist það nú við að lyfjaverðið snarhækki svo í þeim byggðarlögum þar á ofan. 

Nei, en þannig háttar til að það er komið fram að tíma þingflokksfunda þannig að forseti ætlar að grennslast fyrir um það hjá hv. þm. hvort hann væri u.þ.b. að ljúka ræðu sinni eða hvort hann vildi gera hlé á máli sínu.

Ég hefði sennilega kosið að geta haldið áfram í eins og 12--15 mínútur, forseti, ef því verði við komið en út af fyrir sig er ég alveg tilbúinn til að gera hlé á ræðu minni og sérstaklega ef henni verður svo fram haldið þegar hv. formaður heilbrrn. er kominn úr kjördæmi sínu, Austurlandi, því auðvitað hefur maður sérstakan áhuga á því að ræða þessi mál við þann ágæta mann og hv. þm. af landsbyggðinni. Ég mundi því kjósa bara að fá að gera hlé á ræðu minni, hæstv. forseti.