Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þskj. 402 hef ég leyft mér að bera fram fsp. til hæstv. heilbrrh. Fsp. er um heilsugæslulækna. Hún hljóðar svo: „1. Hve margir heilsugæslutæknar eru skipaðir í starf utan Reykjavíkur- og Reykjaneskjördæma? 2. Hve margir ættu þeir að vera samkv. lögum? 3. Hve margir eru skipaðir á H 1 stöðvum, þ. e. í gömlu einmenningshéruðunum? 4. Hve margir ættu þeir að vera samkv. nýju lögunum um heilbrigðisþjónustu? 5. Hvernig hyggst ráðh. leysa læknaskort afskekktustu héraðanna?“ Ástæðan til að ég hef borið fram þessa fsp. er sú, að nú er að verða meira og meira áberandi að lækna skorti í afskekktustu héruðunum, þ. e. a. s. við ýmsar H l stöðvar um landið. Þegar nefnd var skipuð árið 1970 í þeim tilgangi að búa til nýtt frv. til l. um heilbrigðisþjónustu var það eiginlega fyrst og fremst gert vegna þeirra örðugleika sem þá voru á því að fá lækna til starfa úti í dreifbýlinu. Það leit út fyrir að skapast mundi hreint neyðarástand, vegna þess að það kom þá í ljós að íbúar þorpanna víðs vegar úti um landið sættu sig beinlínis ekki við það öryggisleysi að geta ekki náð til læknis. Var óttast að þetta mundi hafa mikilvæg áhrif á byggðina í landinu. Síðan hefur margt gerst og miklar umbætur orðið í heilbrigðismálum eftir að nýju lögin um heilbrigðisþjónustu voru tekin í gildi í byrjun árs 1974. Annað vandamál, sem þá var einnig um að ræða, var skortur á heimilislæknum í þéttbýli. Nú er sama ástandið einnig á ferðinni. Gömlu einmenningshéruðin eru mörg í vanda stödd vegna læknaskorts, en enn fremur finnur fólk til öryggisleysis í þéttbýlinu vegna þess að læknar fást ekki til starfa sem heimilislæknar. Komið hefur í ljós að á H l. stöðvunum, þar sem einn læknir starfar og ekki er mannfjöldi til þess að tveir læknar hafi starfsaðstöðu, er að skapast mikið vandamál. Þetta eru gjarnan sömu staðirnir og áður ollu erfiðleikunum. Hvers vegna fást ekki læknar á þessa staði? Án efa eru margar samverkandi orsakir. Það má nefna einangrun frá starfsbræðrum og enn fremur að þannig hefur verið lítið á að læknar, sem vinna á sjúkrahúsunum í þéttbýlinu, byggju við betri kjör en læknar sem eru einir í fámennum héruðum. Allt þetta er heilbrigðisyfirvöldum ljóst. Hins vegar virðist hafa vafist fyrir þeim að finna lausn á því vandamáli. Ekki má draga úr því, að þarna sé um mikið vandamál að ræða. Ég held hins vegar að ef áfram á að tryggja búsetu í fámennum byggðarlögum sé nauðsynlegt að finna einhverja lausn á þessu vandamáli. Hef ég borið fram þessa fsp. til að vita hvort nokkuð sé að rofa til í þeim efnum.



Herra forseti. Ég er sammála hv. fyrirspyrjanda um að það er nokkurt vandamál að manna H l stöðvarnar, þó að oft hafi það gengið verr en núna, og sjálfsagt er aðalorsökin sú, að starf þar er talið meira bindandi en þar sem fleiri læknar vinna saman. Fyrsti liður fsp. er um það, hversu margir heilsugæslulæknar séu skipaðir í starf utan Reykjavíkur- og Reykjaneskjördæma. - Ráðnir í starf á því svæði, sem um er að ræða, eru 64, en innan við 50% þeirra eru skipaðir. Er það í sjálfu sér nokkuð alvarlegt mál. Annar liður spurningarinnar: Hve margir ættu þeir að vera samkv. lögunum? - Ef við lítum svo á að á H l. stöðvum eigi að vera einn læknir, eins og lögin gera ráð fyrir, og á H 2 stöðvum skuli vera 2, en samkv. lögunum, eiga þeir að vera a. m. k. 2, ættu að vera 69 læknar á því svæði sem um er að ræða, þ. e. a. s. utan Reykjavíkur og Reykjaness. Heimilaðar stöður í fjárl. eru aftur á móti 67, eða 2 færri. Þriðji liður spurningarinnar er um hve margir séu skipaðir á H 1 stöðvum, þ. e. í gömlu einmenningshéruðunum. - Í dag eru þeir 15 og þá tel ég að Ólafsfjörður sé setinn. Hann er það reyndar ekki í dag, en þangað kemur maður nú um mánaðamótin. Það vantar lækni á Flateyri, en því byggðarlagi er þjónað frá Þingeyri. Það vantar lækni á Raufarhöfn, en því byggðarlagi er þjónað frá Þórshöfn. Í tvö önnur héruð vantaði lækna fyrir nokkrum vikum en úr því leystist um mánaðamótin síðustu. Á þessum stöðum ættu læknar að vera 17, en eru 15 eins og ég sagði, þ. e. a. s. það vantar tvo í augnablikinu. Síðasti liður spurningarinnar er þannig: Hvernig hyggst ráðh. leysa læknaskort afskekktustu héraðanna? - Eins og ég sagði hefur ástandið oft verið verra en núna, en hitt er annað mál að það er engan veginn gott. Sérstaklega er slæmt hve margir læknanna eru lausráðnir. Það hefur verið talað um að lengja héraðaskyldu kandídata úr 3 mánuðum í 4. Það hefur verið rætt um möguleika á því að taka upp við Háskólann sérfræðikennslu fyrir heilsugæslu- eða heimilislækna, en núna verða þeir að leita utan eins og aðrir sérfræðingar. Það hefur í þriðja lagi nokkuð verið hugleitt að fá lækna, sem eru við sérnám einmitt á þessu sviði í Svíþjóð, til þess að vinna í fríum sínum, en til þess hafa þeir boðist og mundi það geta leyst verulega úr, a. m. k. tímabundið. En heimild skortir til að borga ferðakostnaðinn. Þeir hafa sett það upp, að ferðakostnaðurinn til og frá Svíþjóð verði greiddur. Ég hef lítillega rætt við fjmrh. um hvort þetta mundi vera hægt, en ákvarðanir hafa ekki verið teknar enn þá um það. Að síðustu vil ég svo segja það, að allmargir íslenskir læknar eru erlendis að sérhæfa sig í heilsugæslu og heimilislækningum. Ég reikna með að þegar þeir taki til starfa muni ástandið komast í viðunandi horf.



Herra forseti. Ég þakka ráðh. fyrir svörin. Af orðum hans mætti ætla að allt væri í besta lagi. Það eru ráðnir 64 læknar af 69 sem eiga að vera á H 2 stöðvunum og það eru ráðnir 15 af 17 á H 1 stöðvar. En málið er ekki svona einfalt. Það er, eins og kom fram í máli hans, mikill munur á því, hvort læknir gegnir störfum lausráðinn eða hvort hann er skipaður í embætti. Slíkt öryggisleysi er fólkið úti á landinu ekki ánægt með. Þess vegna var fsp. mín borin fram um hvort fyrirhugað væri að breyta því ástandi. Yfirleitt hefur alltaf tekist að koma læknum í héruð stuttan tíma, en miklu verra er að fá þá skipaða, og byggist það á ýmsu. Að mínu viti eru þeir t. d, einu opinberu starfsmennirnir sem ekki er tryggt að geti fengið sumarfrí. Enginn aðili tryggir þeim afleysingu í sumarfríum. Þó eru þessir menn í raun og veru á vakt allan sólarhringinn allt árið og hafa ekki leyfi til að fara burt frá störfum sínum, og skyldi maður þá halda að hið opinbera sæi þeim fyrir staðgengli. Svo er ekki. Landlæknir gerir að sjálfsögðu það sem honum er unnt til þess, en slíkt er á læknanna ábyrgð. Enginn telur sér í raun og veru skylt að sjá til þess að þeir komist í frí, sem þeim er þó fullkomin nauðsyn, og er ég þá að tala um þá lækna sem eru einir í héruðum, þ. e. a. s. í gömlu einmenningshéruðunum. Ennfremur búa þessir menn í raun og veru ekki við jafngóð kjör og aðstoðarlæknar á spítölum í þéttbýlinu. Í öðru lagi veitir aðstaðan, þar sem þeir eru á vakt allan sólarhringinn, þeim ekkert meiri réttindi en þeim læknum, sem vinna sína 8 tíma vakt, 6 tíma eða hvað það er, í fjölmennari héruðum. Það verður að líta á þetta sem ósanngirni vegna þess að þessir menn hljóta að öðlast á stuttum tíma tiltölulega meiri reynslu en þeir sem vinna venjulegan vinnutíma. Loks er svo það, að þessum mönnum er að sjálfsögðu nauðsynlegra en öðrum að fara í nám öðru hvoru. Símenntun lækna er viðurkennd en þessir menn komast ekki í burtu nema þeir geti fengið fyrir sig staðgengil. Fyrir nokkrum árum var þannig háttað, að þegar menn höfðu þjónað ákveðinn tíma héraði sínu áttu þeir rétt á ársleyfi á fullum launum til þess að teita sér frekara náms. Þetta hefur verið afnumið. Munu læknar vera í hópi þeirra fáu sem hafa lakari kjör, a. m. k. á þessu sviði og reyndar öðrum líka, en þeir höfðu fyrir nokkrum árum. Þetta er ásamt öðru ástæðan fyrir því, hvernig komið er. Ég held að ástandið sé mun erfiðara en kom fram í orðum hæstv. ráðh., þ. e. a. s. þó að takist að fá lausráðna menn til skamms tíma í þessi héruð sé það ekki það öryggi sem fólkið væntir.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram fsp. á þskj. 450 til menntmrh. um tolltekjur af sjónvarpstækjum og sjónvarp á sveitabæi. Það er óþarft að fara hér orðum um mikilvægi sjónvarpsins og menningarlegt hlutverk þess í þjóðlífinu. En ekki er víst að allir geri sér jafnt grein fyrir að svo þýðingarmikið sem sjónvarpið er í þéttbýli er þjónustuhlutverk þess hvergi mikilvægara en í strjálbýlinu. Þar sem fásinni og einangrun er mest hefur sjónvarpið mestu hlutverki að gegna. Af þessu leiðir að sjónvarpið er eitt hið þýðingarmesta tæki til að stuðla að byggðajafnvægi. Hins vegar hefur það hinar alvarlegustu afleiðingar ef sum byggðarlög eru afskipt sjónvarpinu. Svo er einmitt ástatt enn í dag í mesta strjálbýli landsins. Þannig hefur tilkoma sjónvarpsins ekki orðið þessum byggðarlögum lyftistöng, en þvert á móti aukið mikið á jafnvægisleysið milli þeirra og þéttbýlisins. Það er augljóst að við svo búið má ekki standa. Ég veit að á undanförnum árum hefur verið unnið að því að koma sjónvarpi á þá sveitabæi sem ekki hafa notið þess áður, en enn þá er þessu verki ekki lokið og í raun og veru þolir það ekki bið. Það er svo, að frá því að sjónvarpið var sett á stofn hefur því verið ætlaður sérstakur tekjustofn, þ. e. a. s. tolltekjur af innfluttum sjónvarpstækjum. Það varðar því miklu hverju þessar tolltekjur nema og hvernig sá tekjustofn sjónvarpsins nýtist. Hann hefur verið sjónvarpinu mjög mikils virði. Þó munaði fyrst í stað, þegar innflutningur sjónvarpstækja var sem mestur, mest um þennan tekjustofn, og um þær mundir sem ákveðið var að koma á litsjónvarpi í landinu voru ein rökin þau, sem fram voru færð fyrir þeirri ákvörðun, að við það mundi eflast þessi tekjustofn sjónvarpsins vegna þess að breytingin í litsjónvarp hefði óhjákvæmilega í för með sér mikinn innflutning á litsjónvarpstækjum. Það er með tilliti til þessa sem ég hef gert fsp. mína til hæstv. menntmrh. um tolltekjur af sjónvarpstækjum og sjónvarp á sveitabæi. Fsp. mín er í fjórum liðum: „1. Hve hárri upphæð námu tolltekjur af sjónvarpstækjum árið 1978 og hefur þeim verið skilað Ríkisútvarpinu svo sem ráð var fyrir gert? 2. Hvað eru margir sveitabæir, sem enn njóta ekki sjónvarpsskilyrða? 3. Hvað var mörgum sveitabæjum komið í sjónvarpssamband á árinu 1978? 4. Hvað er ráðgert að koma mörgum sveitabæjum í sjónvarpssamband árið 1979?“ Ég tel að mikilvægt sé fyrir hið háa Alþingi að fá svör við þessum spurningum með tilliti til mikilvægis málsins, eins og ég áður greindi.



Herra forseti. Fsp. þessar voru sendar Ríkisútvarpinu og svofellt svar barst 19. mars s. l.: 1. Tolltekjur af sjónvarpstækjum og loftnetum voru sem hér segir á árinu 1978: Innflutt 12 040 litsjónvarpstæki. Tolltekjur 1 142 943 075 kr. Innflutt 25 svarthvít sjónvarpstæki, 1 996 725 kr. Og innflutt sjónvarpsloftnet, 30 millj. 971 þús. 570 kr. Samtals 1 175 911 370 kr. Af þessari upphæð hefur Ríkisútvarpinu verið skilað 340 millj. kr. og eftirstöðvar því 836 millj. Eftirstöðvar frá árinu 1977 eru 68 millj. 442 þús. kr. 2. Nú þegar skýrsla þessi er gerð hafa um 320 bæir í sveit engin, slæm eða óviðunandi sjónvarpsskilyrði. Á árinu 1978 voru mjög víða gerðar endurbætur með nýjum stöðvum og bættum búnaði. 3. Samkv. upplýsingum radíódeildar Póst- og símamálastofnunar fengu 125 bæir sjónvarpsmerki vegna framkvæmda 1978. 4. Nái framkvæmdaáætlun þessa árs fram að ganga munu 70 sveitabæir komast í sjónvarpssamband á árinu. Að lokum skal þess getið, að ótryggt rafmagn er allvíða stór hluti rekstrarvanda dreifikerfis. Má þar nefna Reykhóla, Víkursvæðið austur til Háfells, Gagnheiði o. fl. Þetta var svar Ríkisútvarpsins við fsp. hv. þm. og ég hef ekki í sjálfu sér ýkjamiklu við það að bæta. Þó tel ég að rétt sé að fara nokkrum orðum um það meginspursmál þessarar fsp., hvort ekki vanti mikið á að Ríkisútvarpinu hafi verið skilað því sem því ber. Eins og kemur fram í bréfi Ríkisútvarpsins er það skoðun Ríkisútvarpsins að það eigi inni hjá ríkissjóði, enda í bréfinu talað um að þessari og þessari upphæð hafi verið skilað, en eftirstöðvar séu svo og svo miklar. Vissulega felur það í sér að Ríkisútvarpið lítur svo á að það eigi kröfu til hærri fjármuna en það hefur fengið. Ég er alveg sammála Ríkisútvarpinu um það. Ég tel að Ríkisútvarpið eigi kröfu til þess, að tolltekjum sjónvarpsins verði skilað. En ég vil vekja á því athygli, að þetta er ekki lögvernduð krafa. Krafa af þessu tagi var lögvernduð fyrr á árum og í reglugerð var kveðið á um að þessum tolltekjum ætti að skila til Ríkisútvarpsins, en þetta ákvæði mun hafa verið afnumið svo að lítið bar á í tíð fyrri stjórnar. Ég segi: „svo að lítið bar á“, vegna þess að ég harma að þegar þetta gerðist, en það mun hafa verið fyrir 2–3 árum, skyldi því ekki hafa verið mótmætt kröftuglega. Ég veit ekki til þess að neinn aðili hafi haft uppi mótmæli. Ég tel það afleitt, vegna þess að sjónvarpið og útvarpið þurfa bersýnilega á þessum tekjum að halda, og það var því spor aftur á bak að þetta skyldi gerast án þess að einhverjar umr. færu fram um það á Alþ. og stefna væri mörkuð af löggjafanum um hvað rétt væri að gera í þessum efnum, hvort ætti að standa áfram við þessa stefnu eða hvort ætti þarna eitthvað að slaka á. Þetta var sem sagt afnumið með reglugerðarbreytingu án þess að uppi væru höfð mótmæli. Þegar svo litvæðing hefst og fólk fer að kaupa litsjónvarpstæki í stórum stíl, þannig að tolltekjur af innfluttum sjónvarpstækjum vaxa mjög verulega, fer að verða munur á þeirri fjárhæð, sem Ríkisútvarpið fær frá fjmrh., og þeirri upphæð sem Ríkisútvarpið telur sig eiga kröfu til samkv. fyrri venju. Sá munur hefur farið verulega vaxandi og var á s. l. ári, eins og hér kom fram, hvorki meira né minna en 836 millj. kr. Er allt útlit fyrir að munurinn verði álíka mikill á þessu ári, miðað við að verðmæti innfluttra sjónvarpstækja verði ekki minna á þessu ári en var á hinu seinasta, því að í fjárl., sem afgreidd voru nú fyrir áramótin, er ekki gert ráð fyrir að útvarpið fái af þessum tolltekjum nema 340 millj. á árinu 1979. Ég hef gert grein fyrir því, að ekki er um að ræða lögverndaða kröfu, en ég endurtek, að ég tel að Ríkisútvarpið eigi þessa kröfu og sé fyrst og fremst um að ræða eðlilega kröfu sem auðvelt sé að rökstyðja. Litsjónvarp er vissulega ágætt og þar var um að ræða merkilegt framfaraspor. En hitt er ljóst, enn njóta fjölmargir bæir og byggðarlög um land allt annaðhvort alls ekki sjónvarps eða algerlega ófullnægjandi sjónvarpsskilyrða. Það er réttlætismál, sanngirnismál, að úr því verði bætt á sem skemmstum tíma. Útilokað er fyrir Ríkisútvarpið-sjónvarp að framkvæma það, sem gera þarf í þessum efnum, nema krafa þess til tollteknanna verði viðurkennd og komist á í framkvæmd. Ég geri mér því vonir um að eftir að litvæðingin hefur að mestu gengið yfir og innflutningur sjónvarpstækja dottið aftur niður haldi sjónvarpið áfram að fá veruleg framlög úr ríkissjóði, vegna þess að ríkissjóður eigi eftir að skila Ríkisútvarpinu þeim mikla mismun sem fyrir hendi er frá árunum 1977, 1978 og 1979. Ég hefði vissulega talið æskilegra að meira hefði gengið til Ríkisútvarpsins af tolltekjum en ákveðið er í fjárl., en Alþ. er þar æðsti dómari og hefur þegar kveðið upp dóm sinn, og ég geri ekki ráð fyrir að honum verði breytt, fyrir árið 1979.



Herra forseti. Ég fagna því að þessi fsp. hefur komið til umr. og fengist hafa upplýsingar um það mál sem um er spurt, en ég vek jafnframt athygli á því, að þetta tollamál, sem varðar Ríkisútvarpið og ríkissjóð, hefur áður borið á góma í þinginu í vetur. Við afgreiðslu fjárl. gerði ég sérstaklega að umtalsefni hversu verulega tolltekjur væru skertar sem framlag til Ríkisútvarpsins. Jafnframt minntist hv. þm. Lúðvík Jósepsson á þetta mál síðar í vetur og lýsti undrun sinni á því, hversu mjög hlutur Ríkisútvarpsins hefði verið skertur. Þá minnti ég á að það hefði verið ákvörðun stjórnarflokkanna við afgreiðslu fjárl. að ákveða 340 millj. kr. framlag fyrir árið sem nú stendur yfir samkv. fjárl. fyrir árið 1979 og það þrátt fyrir að upplýsingar lægju fyrir um að tekjur af innflutningi sjónvarpstækja væru áætlaðar margfalt hærri. Það er því þýðingarlaust fyrir hæstv. ríkisstj. eða stjórnarsinna að sýnast saklausir og bláeygir þegar þetta mál ber á góma og vandamál Ríkisútvarpsins af því tilefni. En hæstv. ríkisstj. hefur reyndar sýnt hug sinn til Ríkisútvarpsins með öðrum hætti, en það er með því að halda afnotagjöldum stofnunarinnar verulega niðri. Nú síðast fékkst hækkun á afnotagjöldum af hljóðvarpi og sjónvarpi um ca. 17%, þrátt fyrir að farið hefði verið fram á miklu hærri hækkun á afnotagjöldum hjá Ríkisútvarpinu. Það er vert og nauðsynlegt að geta þess í því sambandi, að þegar útvarpið hóf göngu sína á sínum tíma var gert ráð fyrir að afnotagjald af því væri nokkurn veginn sambærilegt við ársgjald af dagblaði. Þannig var í skamman tíma. Nú er svo komið að ársgjald af dagblaði er 36 þús. kr., en afnotagjöld til Ríkisútvarpsins, bæði fyrir útvarp og sjónvarp, eru 36 þús. kr. M. ö. o. virðist á þessari löngu göngu hafa algerlega gleymst að taka tillit til þess, að búið er að setja upp nýja mikla stofnun þar sem sjónvarpið er. Það gefst ekki mikill tími til þess að rekja mál þetta mjög ítarlega, en ljóst er að Ríkisútvarpinu er haldið í algeru fjárhagssvelti. Þetta hefur í för með sér gífurlegan samdrátt á allri þjónustu, dagskrárgerð svo og uppbyggingu dreifikerfisins, áframhaldandi litvæðingu o. s. frv. o. s. frv., svo að ekki sé talað um það menningarlega hlutverk og það fræðsluhlutverk sem Ríkisútvarpið þarf að gegna, en getur vitaskuld ekki gegnt í nægilega ríkum mæli vegna þess hversu að þessari stofnun er þrengt fjárhagslega. Herra forseti. Ég mun ljúka máli mínu með því að vekja athygli á því, að um leið og hæstv. ráðh. upplýsir tölur um að tolltekjur af innflutningi sjónvarpstækja nemi 1100 millj., það vantar upp á 800 millj. til þess að endar nái saman fyrir síðasta ár, er líka gert ráð fyrir í fjárl. fyrir þetta ár að upp á vanti u. þ. b. sömu upphæð. Þetta er ákvörðun núv. ríkisstj. Þetta er sem sagt staðfesting á því, hvaða hug ríkisstj. ber til Ríkisútvarpsins, merkustu menningarstofnunar landsins.



Herra forseti. Það tekur því varla að koma í ræðustól fyrir tvær mínútur, en ég ætla að gera tilraun til að koma á framfæri því sem ég vildi sagt hafa. Í fyrsta lagi vil ég fagna þeirri yfirlýsingu menntmrh., að hann telji að Ríkisútvarpið eigi rétt á þeim 836 millj. kr. í tolltekjum sem útvarpið fékk ekki greiddar af tolltekjum s. l. árs. Ég vænti þess, að fjmrh. sé sama sinnis og einnig hagsýslustjóri. Staðreyndin er sú, að fjárhagsmál Ríkisútvarpsins eru nú komin í þá þröng að fyrirsjáanlegt er að þar verður að skera niður mjög verulegan hluta af dagskrárgerð bæði útvarps og sjónvarps. Framlag til dagskrárgerðar í hljóðvarpi á þessu ári er að krónutölu minna en í fyrra, og geta menn þá reiknað út, miðað við verðbólgu, hver niðurskurðurinn er. Í krónutölu er framlag til dagskrárgerðar í sjónvarpi nokkru meira en í fyrra, en er í raunkrónum mun minna. Það er því fyrirsjáanlegt að útvarpsráð verður mjög fljótlega að taka ákvörðun um að skera niður þá þætti sem þó hafa verið vinsælastir og fólki hefur geðjast best að í þessum tveimur fjölmiðlum. Ég vil aðeins í sambandi við umr. um Ríkisútvarpið minna á þá skoðun, sem ég hef látið í ljós í þessum ræðustól, að Ríkisútvarpið sé eins konar Öskubuska í augum ríkisvaldsins og hafi verið um áratugaskeið. Ég vil þó að skýrt komi fram, að fyrrv. menntmrh. leit þessa stofnun þeim augum sem ég tel að menntmrh. eigi að gera. Ég vænti þess, að núv. menntmrh. geri það einnig og reyni það sem í hans valdi stendur til þess að bæta fjárhag útvarpsins, en allt bendir til að hann verði slæmur á þessu ári. Ég vil einnig ítreka þá skoðun mína, að þrátt fyrir þann sparnað, sem ríkið verður að hafa í frammi á þessu ári og næstu árum, verði ekki hvikað frá því að halda áfram smíði útvarpshúss, sem er alger grundvöllur undir því að Ríkisútvarpið geti náð að þróast eðlilega.



Herra forseti. Það eru einkenni vinstri stjórna þegar þær taka við völdum, að þá sverfur hungrið að stofnunum eins og Ríkisútvarpinu. Þá er byrjað að ýta á undan sér fjárhagsvandræðum stofnana. Það kom glöggt fram t. d. um áramótin 1974–1975 varðandi Ríkisútvarpið þegar það var í gífurlegum lausaskuldum. Síðan tók við ný ríkisstj. og þáv. hæstv. menntmrh., Vilhjálmur Hjálmarsson, sá sóma sinn í því að gera það vel við stofnunina að hægt væri að halda starfsemi hennar úti. Nú er ballið byrjað aftur. Það er byrjað að halda niðri nauðsynlegum hækkunum afnotagjalda. Í dag ræðum við um tolltekjurnar sem voru forsendur litvæðingar, eins og hv. þm. vita - og ég vænti þess að hér komi upp í ræðustólinn hv. þm. Sverrir Hermannsson sem var í nefnd sem rannsakaði þessi mál á sínum tíma og gerði till. um málið. Útvarpið sjálft hefur gert ráð fyrir að fá 800 millj. kr. til dreifikerfisins, og þá segi ég „dreifikerfi“ í víðtækri merkingu. Þar með er talið stúdíóið, sem telst til dreifikerfis þegar um litvæðinguna er að ræða. 1150 millj. koma í ríkiskassann, 340 er skilað í stað þeirra 800 sem óskað er eftir. Hæstv. ráðh. minnir á það, sem rétt er, að hér sé ekki lengur um markaðan tekjustofn að ræða. En það skiptir engu máli í þessu tilviki. Menn geta staðið við orð sín þó að þau séu ekki lögbundin, þótt eflaust sé það nýtt fyrir hæstv. ríkisstj. - Þannig virðist vera með núv. hæstv. ríkisstj. að hún þurfi að lögbinda sína eigin samninga innbyrðis, eins og gerst hefur í vetur um alla lagasmíð um eigin samninga. En hægt er að bjarga þessu máli við. Hægt er að gera það á þessum þingfundi ef hæstv. fjmrh. kemur í pontu og lýsir því yfir að það, sem á vantar, verði tekið inn í lánsfjáráætlun á þessu ári. Hægt er að gera það líka þannig, að hæstv. menntmrh. og fjmrh. komi upp og segist muni bæta fyrir þennan skaða á næsta ári. Slík yfirlýsing yrði tekin alvarlega héðan úr þessum sal og mundi eflaust geta komið til móts við þær óskir sem uppi hafa verið hafðar í þessu máli. Þannig geta hæstv. ráðh. sýnt hug sinn í verki. Ég vil að lokum, herra forseti, geta þess, að yfirráðh. ríkisstj., hv. þm. Lúðvík Jósepsson, 1. þm. Austurl., uppgötvaði þetta mál 14. febr. Það var að vísu löngu búið að samþykkja fjárl., en getið er um það í spalta 2583 í Alþingistíðindum hver eru viðhorf hans. Þannig má eflaust lofa stuðningi hans að honum fjarstöddum, ef hann skyldi hafa áhrif á hugi einhverra manna.



Herra forseti. Mér nægja tvær mínútur, því að ég get haft skammar signingar yfir þessu máli. Hér höfum við enn eitt dæmið um stjórnlaus gírugheit fjármálastjórnar í landinu, þar sem ráðamenn fara að feng sínum eins og þjófar á nóttu. En ég vil biðja mína ágætu flokksmenn um að fara með gát að þessu máli þegar þeir halda sig hafa í höndum stór árásarefni á núv. ríkisstj., vegna þess að þessari lögvernd var rift af fyrrv. ríkisstj. og gert með þeim hætti að enginn varð var við. Það var, eins og kom hér fram, fyrst í febrúarmánuði t. a. m. sem ég gerði mér grein fyrir þessu, - og má auðvitað gagnrýna mann fyrir að hafa ekki fylgst betur með afgreiðslu fjárl. Ég gekk að því sem vísu að Ríkisútvarpið nyti tollteknanna eins og gert hafði verið ráð fyrir frá upphafi. Ég hafði enda átt sæti í nefnd ásamt með núv. hæstv. dómsmrh. og fyrrv. þm. Inga Tryggvasyni þar sem við gerðum áætlanir um framhaldsframkvæmdir í þessum málum og gengum út frá því sem vísu að tolltekjur rynnu til framkvæmda við dreifingu sjónvarpsins. Við gerðum að vísu ekki ráð fyrir svo stórfelldum tekjum sem raun ber vitni um, en allt að einu voru mál skipulögð og skýrslu skilað með tilliti til þessa. Enn er margt ógert í þessum málum. Sjónvarp fór mjög myndarlega af stað á sinni tíð og náði skjótari framgangi en menn gátu þá gert sér vonir um. Allt að einu liggur margt ógert eftir, eins og dreifing sjónvarpsins til hundraða sveitabýla, og við það verður ekki unað. Eins liggur það óbætt hjá garði að huga að dreifingu sjónvarps til sjómanna á hafi úti. Nú hefur komið fram hjá hæstv. menntmrh., að hann telur, og ég tek undir þá skoðun hans, að umrætt fé sé vangreitt til Ríkisútvarpsins. Það mál verður að leiðrétta. Skila verður þessum ránsfeng aftur. Við skulum sameinast um það og láta lönd og leið, a. m. k. í þessu falli, að fljúgast á pólitískt þessa vegna.



Herra forseti. Ég fagna því að þetta mál hefur komið til umr. aftur. Málið var búið að vera á döfinni fyrr í vetur, því ég lagði fram fsp. um tolltekjur af sjónvarpsinnflutningi og uppbyggingu sjónvarpsins fyrr á þessu þingi. Þar komu fram ítarlegar upplýsingar um þetta mál. Ég tek einnig undir það með síðasta ræðumanni, hv. þm. Sverri Hermannssyni, að ljóst var við afgreiðslu fjárl. að það var fyrrv. ríkisstj. sem hafði lagt þarna línur sem farið var eftir í sambandi við afgreiðslu fjárl. Ég tel ekkert vafaatriði að við þurfum að taka höndum saman um málefni útvarpsins og sjónvarpsins og taka þau mál til rækilegrar skoðunar, bæði hvað varðar dreifingu og ekki síður uppbyggingu stofnunarinnar. Það er ekkert vafaatriði, að eðlilegt er, eins og fyrrv. menntmrh. var búinn að láta gera till. um á vegum nefndar þeirrar sem lýst var áðan, að tolltekjur af innflutningi sjónvarpstækja fari beint í uppbyggingu stofnunarinnar bæði hvað varðar dreifingu og innri byggingar hennar. En ég vildi nota það tækifæri, sem hér gefst, til að koma á framfæri og vekja athygli á því, að ástand þessara mála á utanverðu Snæfellsnesi er mjög slæmt vægast sagt. Ég veit og að hæstv. menntmrh. er það ljóst þar sem honum berast undirskriftir hundraða sjónvarpsnotenda á þessu svæði, sem mótmæla ástandinu og óska eftir því að þarna verði gerðar tafarlausar úrbætur. Endurvarpsstöðvar þarna eru mjög lélegar og viðhald þeirra er fyrir neðan allar hellur. Er svo mikill hiti í sjónvarpsnotendum á þessu svæði, að þeir hafa nú í undirbúningi samtök sín á milli um að neita að greiða afnotagjaldið á þessu vori. Þetta er alvarlegt mál og má ekki koma fyrir. Vonast ég til að á því verði tekið á myndarlegan hátt. - En ég vil endurtaka, að mér finnst að það sé skylda okkar að taka höndum saman um að standa þannig að uppbyggingu á þessu kerfi öllu að viðunandi verði.



Herra forseti. Það er satt að segja meira en árlegt viðfangsefni í hv. Alþ. að ræða um dreifingarkerfi sjónvarpsins. Er sannarlega ástæða til þess, því að það er, eins og hér hefur komið fram, ákaflega mikið stórmál hvernig til tekst að koma sjónvarpsefni til landsmanna og útvarpsefni yfirleitt. Það er, eins og kemur fram hjá hverjum ræðumanni á eftir öðrum, engin þörf á að ræða um menningargildi sjónvarpsins. Það er hlutur sem menn gefa sér. Yfirleitt er aldrei hugað neitt að því, hvernig Ríkisútvarp og sjónvarp framfylgja menningarpólitík og fréttapólitík sinni og þarf ekki heldur að gera hér. Ég held að menn taki það allt sem góða og gilda vöru. En ég er sem sagt alveg sammála mönnum um að sjónvarpið er mikið menningartæki og útvarpið líka, og þá er það auðvitað frumskylda ríkisvaldsins að dreifa sjónvarpsefninu sem víðast út um landið. Í þessum umr. kemur í ljós í svari hæstv. ráðh., að 320 sveitabæir hafa ekki sjónvarp. Ég sé ekki betur en það sé þá verkefni okkar að vinna að því að úr þessu verði bætt. Og ég er alveg sannfærður um að tiltölulega auðvelt er að gera það á fremur stuttum tíma. Ég held það verði langbest gert með því að framfylgja út í æsar framkvæmdaáætlunum sem fyrrv. menntmrh., hv. þm. Vilhjálmur Hjálmarsson, beitti sér fyrir í sinni ráðherratíð um dreifingu sjónvarpsins. Þó kann að vera að endurskoða þurfi eitthvað þessa áætlun og er þá sjálfsagt að gera það. En í því sambandi er auðvitað nauðsynlegt líka að tryggja stærri hluta af tolltekjum til dreifingar sjónvarpskerfis. Hæstv. ráðh. upplýsir að þetta sé ekki lögvernduð krafa, það sé ekki lögverndað nú að allar tolltekjur af innfluttum sjónvörpum gangi til dreifikerfisins, og mun það rétt vera, enda verð ég að segja það í allri hógværð að mér fyndist einum of mikið að ætla að krefjast þess að hver einasta króna, sem kemur inn í tekjur af sjónvarpinu, gangi til dreifingar sjónvarpsins. Ég held hins vegar að það sé alveg nauðsynlegt að unnið verði að því, að stærri hluti af tolltekjunum en nú er gert ráð fyrir gangi til sjónvarpsdreifingarinnar. Í því sambandi vil ég líka minnast svolítið á hljóðvarpið sjálft. Það eru um það bil 50 ár síðan það hóf starfsemi sína. Það stendur þannig eftir 50 ár, að enn þá eru mjög slæm hlustunarskilyrði víða um land - ótrúlega slæm. Ég gæti trúað því, að fleiri bæir hefðu svo slæm hlustunarskilyrði í sveitunum að ástandið væri verra að því leyti en hvað varðar sjónvarpið. Er því að mörgu að hyggja í sambandi við þessi mál. - En ég vil leggja á það mikla áherslu, að sjónvarpsdreifingunni verði haldið áfram eftir skynsamlegri framkvæmdaáætlun, eins og reyndar fyrir liggur, og að Ríkisútvarpinu verði tryggður eðlilegur hluti af tolltekjum til þessara þarfa.



Herra forseti. Já, ég er þeirrar skoðunar að rangt sé að svelta Ríkisútvarpið. Menn tala um vinstri eða hægri stjórn. Ég get ekki annað en brosað! Forveri minn, Magnús Torfi, tók ekki við glæstum arfi frá „viðreisn“. Það var hluti af „hrollvekjunni“, held ég, sem þar var óleystur. Ég tók ekki heldur við góðum arfi frá vinstri stjórninni. Það hélt við lokun á útvarpinu þegar ég kom þar að. Og það gekk ekki alltaf skafið að hækka afnotagjöldin! En það tókst - og þökk sé meðráðh. mínum í þeirri stjórn og gjaldskrárnefndarmönnum, sem þá störfuðu, fyrir að það tókst! En ég ætla aðeins að víkja að því sem rætt hefur verið um sjónvarpstollana. Það er ekki alveg rétt, að sú greiðsla hafi verið lögvernduð. Hún var ekki lögboðin. Það var heimild í tollskrálögum frá 1964 til að nota sjónvarpstollana til þess að útbreiða sjónvarpið. Það hefur komið fram hér, að þessu var svo breytt með lögum átið 1976 og hvorki þáv. menntmrh. né fjölmargir aðrir þm. tóku eftir því fyrr en það var búið og gert. Ég mótmælti þessu ekki opinberlega í blöðum eða hér á Alþ. En ég mótmælti þessu við fjmrn. og þáv. fjmrh.

Það kom fyrir ekki.

Jú, það kom til nokkurs. Ég ræddi þetta ítrekað við fjmrh. Niðurstaða okkar varð sú sem kemur fram í bréfi menntmrh. frá 5. ágúst 1977, þ. e. svari til útvarpsstjóra. Þar segir: „Með vísun til bréfs fjmrn., fjárlaga- og hagsýslustofnunar, dags. 14. júní s. l., staðfestir rn. hér með að menntmrh. hefur rætt efni bréfsins við fjmrh., sem hefur lýst því yfir að Ríkisútvarpið muni áfram njóta allra tolltekna, sem til falla af innfluttum sjónvarpstækjum, með sama hætti og verið hefur“. Ljósrit af þessu bréfi sendi ég fjmrh. að sjálfsögðu og fékk enga aths. við það. Samkv. þessu var starfað. Þegar ég fór úr rn. gerði ég frásögn af þessu máli, af því að það var nokkuð laust í reipum eins og hv. þm. heyra, til viðtakandi menntmrh., og til fjmrh. um leið, og hún er gerð 27. júlí 1978. En í allra síðustu frásögn minni af þessu máli, sem er frá 30. 8. 1978, segir svo: „Ég hef borið frásögn mína frá 27. júlí 1978 um þetta efni undir fjmrh. og ráðuneytisstjóra Höskuld Jónsson. Hafa þeir ekki gert aths. við frásögnina í meginatriðum. Ég tel því fastmælum bundið: 1. Að Ríkisútvarpið fái til ráðstöfunar nefnda tolla, sem til falla 1977 og 1978 og framvegis, þar til annað verður ákveðið. 2. Að eftirstöðvar frá 1977 verði greiddar á þessu ári, sbr. þó fyrrnefnda frásögn.“ - Þar var rætt um að fresta hluta af þessum greiðslum fram yfir áramót. „3. Að samkomulag verði gert um hversu greiðist það sem kann að verða umfram gerða greiðsluáætlun 1978“. Ég fæ e. t. v. tækifæri til þess á eftir að tala í 2 mínútur í viðbót.



Herra forseti. Ég vil taka undir það sem aðrir hv. þm. hafa sagt um nauðsyn þess að landsmenn sitji við sama borð varðandi möguleikana á því að nota sér útsendingar útvarps og sjónvarps, hvort heldur menn vilja, - svo ég leyfi mér að taka með nokkrum semingi undir fullyrðingu hv. þm. Ingvars Gíslasonar um afdráttarlaust menningargildi allrar starfsemi Ríkisútvarpsins, - kalla það að allir landsmenn eigi rétt á því að fá notið útsendinga útvarpsins eða hvort réttlátt sé að það bitni jafnt á öllum. Það kann að verða álitamál. Undir ræðu hv. þm. Friðriks Sophussonar kom mér það í hug sem oftar er ég heyri til þess ágæta og fríska manns, að gott eiga þeir sem ungir eru, ekki bara vegna þess hvað þeir eru frískir, kátir og hraustir og léttir á fótinn, heldur líka vegna þess hvað það er takmarkað sem þeir vita, því að sumt af því, sem þeir eldri vita, er ekkert skemmtilegt. Þegar ég kom til starfa til Ríkisútvarpsins 1. apríl 1946 lá þar fyrir teikning af útvarpshúsi og ítarleg áætlun um að koma upp sæmilegu dreifikerfi þannig að dagskrá útvarpsins gæti, ef við orðum það þannig, bitnað jafnt á öllum landsmönnum. Af þeim 33 árum, sem síðan eru liðin, hefur Sjálfstfl. setið 25 í stjórn. Enn á Ríkisjónvarpið ekki útvarpshús og enn er ástandið eins og þegar þáv. hv. þm. Austurl., Eysteinn Jónsson, Lúðvík Jósepsson og Einar Sigurðsson, gengu á fund útvarpsstjóra og kvörtuðu undan því, að ekki heyrðist til Ríkisútvarpsins á Austurlandi. Þá gaf hann fremur í skyn en hann segði nokkuð um framkomu fjárveitingavaldsins gagnvart Ríkisútvarpinu, og spurði síðan: Þið eruð þeirrar skoðunar að það sé í sjálfu sér stefna Ríkisútvarpsins að heyrast út um hvippinn og hvappinn! Enn er ástandið nákvæmlega eins á ýmsum stöðum á Austurlandi og það var þá. Ég tek undir það sem hv. þm. Sverrir Hermannsson sagði um brýna nauðsyn þess að þm. einstakra flokka reyndu ekki að koma sök af sínum í þessu máli, en minni á að alvarlegasta skrefið, sem stigið var í fjármálum Ríkisútvarpsins, var þó stigið í tíð viðreisnarstjórnarinnar þegar ákveðið var að taka útvarpsgjaldið inn í vísitölu. Ég þarf ekki að útskýra fyrir hv, þm. þá þýðingu sem þetta hafði fyrir möguleikana á því að hækka afnotagjöldin, en hún hefur verið mjög þungbær.



Herra forseti. Menn hafa einkum rætt um skil ríkissjóðs á þeim fjármunum sem hann innheimtir í tolltekjunum. Hefur nokkuð horfið í skuggann annað atriði sem fsp. fjallaði líka um og greið svör hafa fengist við. Menn hafa í umr. gleymt þeim 320 sveitabæjum sem eftir eru - eða það er a. m. k. ekki eins ofarlega í huga manna. Ég vil fyrir hönd fólksins á þeim 125 sveitabæjum, sem fengu sjónvarp á s. l. ári, færa hæstv. fyrrv. menntmrh. - og eftirmanni hans jafnframt - þakkir. Eitt þeirra heimila er mitt heimili. En ég vil jafnframt gera þá kröfu fyrir hönd hinna 250 sem eftir verða um næstu áramót, þ. e. a. s. þeirra sem tæknilega er unnt að koma með skaplegum hætti sjónvarpi til, að menn drífi sig nú og láti ekki deigan síga við að koma þangað sjónvarpinu. Upphafleg framkvæmdaáætlun, sem sett var fram og byggði á litvæðingu, hefur riðlast stórkostlega. Sú framkvæmdaáætlun gerði ekki ráð fyrir svo miklu fé sem varið hefur verið til fjárfestingar innan sjónvarpsins, en aftur á móti meira til uppbyggingar dreifikerfisins. Hlutföllin riðluðust og þess vegna eru enn svo margir settir hjá. Það eru eðlileg mannréttindi, sem við eigum að hjálpast að við að koma til þegnanna, að njóta þessa fjölmiðils. Það er rétt að skila peningum til uppbyggingar sjónvarps úr ríkissjóði, en ég vil leggja alveg sérstaka áherslu á að menn gleymi ekki í hita bardagans þeim heimilum sem enn eru utan þjónustusvæða sjónvarpsins.



Herra forseti. Nú er ljóst að það hefur ekki staðist fullkomlega sem ég áðan greindi. Það er að minni hyggju í hæsta máta óviðfelldið og raunar er það óviðunandi, satt að segja. Ég vil láta koma fram og minna á það, að í fsp.-tíma fyrr í vetur lét ég þá skoðun í ljós að Ríkisútvarpið ætti að halda tolltekjunum af sjónvarpstækjum sem tekjustofni, ekki kannske eingöngu til dreifingar sjónvarps, heldur til annarra þarfa, vegna þess að þarfir Ríkisútvarpsins fyrir framkvæmdir eru svo gífurlegar sem öllum hv. alþm. er vitanlega kunnugt um. Þar er eitt atriði sjónvarpsdreifingin, þá bæði örbylgjan og stöðvarnar sem eftir er að byggja og svo endurnýjun á eldri stöðvum, t. d. á svæðum eins og hér hafa verið nefnd nýlega í þessum ræðustól, þá er það meginstöð útvarpsins í Reykjavík, langbylgjustöðin, endurnýjun á henni, það er dreifing hljóðvarpsins, þ. á m. FM-bylgjan, og það er útvarpshúsið. Ég álít að það hafi verið ákveðin allt of lág gjaldtaka fyrir Ríkisútvarpið núna, og ég held að menn verði að manna sig upp í að fylgja eitthvað nálægt því í kjölfar dagblaðanna. Það er ekki of mikið að gera það. Og ég vil minna á að við ákvarðanatökuna um gjöldin haustið 1978 var stefnt að því, að unnt yrði að leggja til hliðar í framkvæmdasjóðinn 5+5%. Reikningar sýna að það tókst fullkomlega. Með því móti, ef við höldum því, sem ég vona að verði gert þótt kannske falli niður hálft ár eða svo, á fjármálum húsbyggingarinnar að vera borgið á 10–15 ára tímabili með hlutfallslega svipaðri gjaldtöku. Það er sannarlega nóg samt af öðrum verkefnum, eins og ég drap á, sem afla þarf fjár til með öðrum hætti.



Herra forseti. Það kom fram í ræðu einhvers hv. þm., að um 320 sveitabæir nytu enn þá ekki sjónvarps. Eftir að hv. þm. Páll Pétursson hafði lokið ræðu sinni hafði þeim fækkað í 250. Ég veit eiginlega ekki alveg hver hin raunverulega tala er, en líklega er það rétt hjá Páli Péturssyni, að 250 sveitabæir, sem tæknilega mögulegt er að útvega sjónvarpsefni, njóti þess ekki í dag Ég legg til, þar sem ég hef einungis 2 mínútur og er ungur maður eins og Friðrik Sophusson, að við göngum í það strax að gera þessum 250 eða fleiri sveitabæjum mögulegt að njóta sjónvarpsefnis með því að senda þangað sjónvarpssegulbönd. Það mundi kosta ríkið innan við 100 millj. - margfalt lægri upphæð en mundi kosta að koma dreifikerfinu þangað. Við skulum senda þessu fólki sjónvarpssegulbönd, biðja svo næsta bónda, sem nýtur sjónvarps, að taka upp efnið á kvöldin og koma því annaðhvort með pósti eða á annan hátt sem skjótast til þeirra bæja sem eru sjónvarpslausir. Það er ódýrt, tekur engan tíma.



Herra forseti. Þegar flestir, ef ekki allir ræðumenn lýsa yfir, að þeir telji að fjárhagur Ríkisútvarpsins þurfi að vera góður á hverjum tíma, og hneykslast á því, að skerðing á tolltekjum til Ríkisútvarpsins hafi átt sér stað, er auðvitað spurningin sú, hvernig þetta má vera. Að svo miklu leyti sem skuldinni má skella á fráfarandi ríkisstj. held ég að það sé rétt að taka það fram, að þegar gerðar voru áætlanir eftir að lögbindingin var afnumin um bein framlög á fjárl. til Ríkisútvarpsins var nokkurn veginn miðað við þær áætlanir sem lágu fyrir varðandi væntanlegan innflutning á sjónvarpstækjum. Það verður að segja eins og er, að sú áætlun fór langt fram úr björtustu vonum. En við síðustu fjárlagaafgreiðslu gerðist það, að núv. hæstv. ríkisstj. tók ákvörðun um að sama krónutala skyldi vera í fjárl. fyrir árið 1979 og var fyrir árið 1978. Ríkisstj. veit að innflutningur hefur stórkostlega vaxið á síðasta ári og hann mun vaxa á þessu ári, en þrátt fyrir þetta gerir hún ráð fyrir því í fjárl. að sama krónutala gildi áfram. Enn gagnrýni ég ríkisstj. fyrir það, að hún neitar Ríkisútvarpinu um eðlilegar hækkanir á afnotagjöldum þrátt fyrir augljósan fjárskort. Þetta tel ég vera pólitískt gagnrýnivert og árásarefni á ríkisstj. Ég álasa og gagnrýni ríkisstj. fyrir að fara svona að þrátt fyrir vitneskju um fjárhagsvanda útvarps, og ég tel það bera vott um áhuga- og skilningsleysi ríkisstj. á málum Ríkisútvarpsins, sem er stærsta og merkilegasta menningarstofnun landsins. Ef hér eru einhverjir stjórnarandstæðingar sem ekki hafa fylgst með þessu, hvað þá ef þeir telja þetta ekki vera pólitískt gagnrýnisefni, eiga sömu stjórnarandstæðingar, og ég tala nú ekki um stjórnarsinna, að snúa sér að öðrum verkefnum.



Herra forseti. Hv. þm. Vilhjálmur Hjálmarsson, fyrrv. menntmrh., sat í fyrri ríkisstj., þeirri stjórn sem tók við af „hrollvekju“, eins og hann tók til orða.

Ég var að tala um hina hrollvekjuna, frá viðreisninni.

Frá viðreisninni? Þar kom að því. Ég vona að það sé þá skýrt okkar á milli. Ég held að hv. þm. hafi misskilið þetta um viðreisnartímabilið. Það var ekki sú hrollvekja sem oft hefur verið talað um manna á milli sem hann tók við. Hrollvekjan á þeim tíma var sú hugsun sem á lokadögum viðreisnarstjórnar hvarflaði að mönnum, að vinstri stjórn kæmist e. t. v. til valda að loknum þeim kosningum sem voru í vændum. Það var sú hrollvekja sem fólk talaði um. En hrollvekja vinstri stjórnar er vandamálið sem Alþ. á við að glíma, og mér er næst að halda að ef viðreisnartímabil það, sem við höfum í huga þegar um viðreisn er talað, hefði haldið áfram væri enn þá farsælt tímabil í stjórn þessa lands og líklega væru flest, ef ekki öll sveitabýli þegar komin í sjónvarpssamband við aðalstöðvarnar, en ekki í „kasettu“-samband, eins og hér var rætt áðan. Varðandi tolltekjur af innfluttum sjónvarpstækjum tel ég að sá tekjustofn eigi að ganga óskertur til uppbyggingar starfsemi Ríkisútvarps og sjónvarps. Ég lít á þá tolla sem markaða tekjustofna eða sjálfsagðan stofnsjóð fyrir fjölmiðlavæðingu landsins alls. Ef fjmrh. hefur haft heimild til þess samkv. reglugerðum og lögum að skerða þennan tekjustofn Ríkisútvarps-sjónvarps á Alþ. að breyta þeim lögum og hafa þau þannig úr garði gerð að embættismenn geti ekki breytt tilgangi laganna  Ég hef ekki meira um þetta mál að segja. En ég vona að alþm., sem nú vilja styðja sjónvarps- og fjölmiðlavæðingu landsins, taki til höndum og breyti lögum þannig að rn., ráðh. eða embættismannakerfið geti ekki beitt þeim í öðrum tilgangi en þeim er ætlaður af Alþingi sjálfu.



Herra forseti. Hv. þm. Ellert Schram hafði uppi þungar ásakanir á hendur núv. stjórn og talaði um bláeyga menn. Ég veit að það er eitthvað blátt í augnasvip hv. þm., en hann er samt ekki svo bláeygur að hann ímyndi sér að hann geti slegið sér upp pólitískt á því að fara að rífast um þetta mál. Tengst á milli tolltekna og ríkisframlags til sjónvarps voru afnumin, eins og hefur margoft komið fram í þessum umr., í tíð fyrri stjórnar. Við tókum hvorugur eftir því. Ég, tel að málið sé sannarlega ekki þess eðlis að hægt sé að saka einn flokk fremur en annan um hvernig nú er komið málum. Alþm. munu almennt ekki hafa orðið varir við þegar þessar breytingar áttu sér stað. Hér hefur hins vegar verið minnst á að Ríkisútvarpinu sé haldið í svelti vegna þess að afnotagjöld hafi lítt verið hækkuð í tíð þessarar stjórnar. Ég vil minna á það hér, að afnotagjöld voru nýlega hækkuð um 15% hjá útvarpi og 17% hjá sjónvarpi. Þessi hækkun gildir fyrir fyrri hluta ársins 1979, en gert hefur verið ráð fyrir að hliðstæð hækkun ætti sér stað á síðari hluta ársins. Samanlagt yrði þá hækkun afnotagjalda hjá þessari stofnun um og yfir 35% á árinu, sem er mjög nærri þeim verðbreytingum sem reiknað hefur verið með á þessu ári. Auglýsingar í útvarpi voru hins vegar hækkaðar um 35%, og ef auglýsingar verða hækkaðar enn frekar á síðari hluta ársins, sem enn hefur ekki verið tekin ákvörðun um, verður hækkun þeirra talsvert miklu meiri en nemur verðbreytingum á árinu. Einnig er gert ráð fyrir að sjónvarpsauglýsingar verði hækkaðar í verði á síðari hluta ársins, en þær voru hækkaðar verulega í lok seinasta árs. Ég held því að ekki verði sagt með neinum rétti að ekki hafi verið um að ræða verulegar hækkanir á afnotagjöldum og auglýsingaverði hjá útvarpinu og sjónvarpinu. Ég held að þeir menn, sem halda öðru fram, viti einfaldlega ekkert hvað þeir eru að tala um. Ég vil svo að lokum fagna þeirri almennu samstöðu sem hefur komið fram í þessum umr. og hefur lýst sér í því, að menn hafa almennt verið sammála um að tolltekjur af sjónvarpstækjum ættu að renna til fjárfestingarverkefna sjónvarps og útvarps. Sú er og hefur verið skoðun mín og kom skýrt fram í upphafi þessarar umr. Ég heyri að yfirgnæfandi meiri hl. þm. hlýtur að vera sama sinnis þar sem engin rödd hefur heyrst mótmæla þessu. Ég tek undir það sem hér hefur komið fram, að verkefnin eru sannarlega næg hjá útvarpi og sjónvarpi. Það er ekki aðeins að koma þurfi sjónvarpinu til yfir 300 bæja sem ekki njóta þess nú eða njóta ófullnægjandi móttökuskilyrða, vissulega kostar það verkefni eitt út af fyrir sig stórfé, heldur er líka þörf á því á næstu þremur árum að byggja langbylgjustöð fyrir útvarpið, þar sem möstur gömlu langbylgjustöðvarinnar eru úr sér gengin og það er álit sérfræðinga að þau geti fallið í ofviðri hvenær sem er. Það er stórkostlegt öryggismál fyrir þjóðina alla að slíkt gerist ekki og því brýn þörf á að hafist verði handa um byggingu langbylgjustöðvar með nýjum möstrum. Talið er að á núgildandi verðlagi muni slíkt mannvirki kosta fast að 2000 millj. kr. Geta því allir séð að þegar það bætist við hitt stórverkefnið, að koma á fullkomnu dreifikerfi sjónvarps, eru verkefnin sannarlega næg. Ég vil svo að endingu láta þess getið, að samkv. þeirri framkvæmdaáætlun, sem fjárlög gerðu ráð fyrir, er ætlunin að verja til sjónvarpsdreifingar 510 millj. kr. á þessu ári og einnig verður hafist handa um undirbúning vegna byggingar langbylgjustöðvar og varið til þess nokkuð á annað hundrað millj. kr. Ég tel að eins og staðan er nú og með hliðsjón af því, að þau verkefni verða ekki að öllu leyti fjármögnuð með tekjum sjónvarps og útvarps, sé óhjákvæmilegt að sjónvarpinu sé útvegað nokkurt lán, væntanlega 200–300 millj. kr., til þess að þessum verkefnum verði sinnt eins og ráðgert er. Ég held að endurskoðun fjárhagsáætlunar Ríkisútvarpsins sýni að þó útvarp og sjónvarp hafi þegar fengið nokkrar hækkanir og muni fá síðar á þessu ári dugi það fjármagn ekki til og því sé óhjákvæmilegt að útvega nokkurt lánsfé til að hægt verði að standa við gerðar áætlanir. Þetta mál höfum við þegar rætt, ég og hæstv. fjmrh., en málið er að öðru leyti á undirbúningsstigi.



Ég skal, herra forseti, ekki hafa þetta langt mál, en ég vil þó að eitt atriði komi mjög skýrt fram. Það er vegna ummæla hv. þm. Ellert B. Schram og hvernig þau ummæli voru síðar túlkuð. - Ég ætla ekki að blanda mér í þá deilu, hvort eitthvað sé blátt í augum hans. Ég hef ekki séð það. Hann er brúneygur, held ég. En það kemur ekki þessu máli við. Það, sem skiptir máli, er þetta: Þingið hefur smám saman verið að færa sig frá þeirri leið að marka tekjustofna. Þetta gerðist varðandi það mál sem hér er til umr. Enginn tók eftir því, vegna þess hve tekjurnar voru á þeim tíma litlar. Síðan var ákveðið að fara út í liðvæðingu. Það var ætlast til þess að hægt væri að ná í tekjur til þess með þeim hætti að láta tolltekjur af sjónvarpsinnflutningi standa undir kostnaði. Til þess þarf engan markaðan tekjustofn, heldur að standa við orð sín. 340 millj. voru á fjárl. síðasta árs, vegna þess að sú tala var nokkuð nærri lagi þegar miðað var við innflutning sjónvarpstækja þá. Í lok síðasta árs varð ljóst að innflutningur yrði miklu, miklu meiri á því ári. Hæstv. ríkisstj. vissi þetta þegar fjárl. voru gerð. Á það var bent af hv. þm. Ellert B. Schram að inn kemur miklu hærri upphæð. Samt sem áður stendur upphæðin óbreytt í fjárl. Um þetta snýst málið. Það snýst ekkert um hvort þarna eigi að taka upp markaðan tekjustofn eða ekki. Vitandi vits eru seglin dregin saman. Við erum sammála um það, þm. í hv. d., að úr þessu þurfi að bæta. Það er hægt að gera. Það er hægt að gera í lánsfjáráætlun. Og það er hægt að gera með yfirlýsingu um að við ætlum okkur á næsta ári að láta endana ná saman. Það er enginn sem biður um allar þessar tekjur. Það er beðið um 700–800 millj. af 1150 millj. Auðvitað þarf að standa undir miklu meiri kostnaði en sjálfri dreifingunni. Líka þarf að sýna sæmilega þjónustu. Þetta eru tekjur sem ekki vara langan tíma. Þær vara kannske tvö ár. Það er allt í lagi að færa þennan kostnað yfir á fleiri ár ef við fáum skýra yfirlýsingu um að svo verði gert. Við höfum leitað eftir þessari stefnu. Það kemur í ljós á þessum fundi að stefnan er ekki fyrir hendi. Það þýðir ekkert fyrir hæstv. ráðh. að sakast við aðra um það en þá sjálfa og ríkisstj. Þeir standa og sitja uppi með vandann. Hins vegar höfum við lýst því yfir hér, að við skulum styðja þá til góðra verka í þessu sambandi. Þetta vildi ég að kæmi fram, herra forseti.



Herra forseti. Ég vil fyrst þakka hæstv. menntmrh. fyrir þau svör sem hann hefur gefið. Mér komu ekki á óvart þessar upplýsingar, sérstaklega að Ríkisútvarpinu hefði ekki verið skilað öllu því fé sem hafði verið gert ráð fyrir að það fengi, þ. e. a. s. tolltekjum af innfluttum sjónvarpstækjum. Hins vegar vil ég að það komi fram, eins og ég held að hafi komið fram hjá flestum ræðumönnum og a. m. k. hjá hæstv. menntmrh. og fyrrv. menntmrh., að það er eins með mig og þá, að ég gerði mér ekki grein fyrir né vissi þegar breytt var þeirri reglu sem upphaflega var gert ráð fyrir, þ. e. a. s. að sjónvarpið fengi tolltekjurnar óskertar. Hæstv. menntmrh. sagði að þetta hefði komið smám saman. Ég held að það sé ekki rétt að orða það svo. Það er um 3 ár að ræða. Árið 1976 fóru allar tekjurnar óskertar til sjónvarpsins, og árið 1977 voru tekjurnar rúmar 600 millj., 609 millj., en það vantaði þá 68 millj. upp á að allar tekjurnar rynnu til sjónvarpsins. Þó að ekki sé eðlismunur er mikill stigsmunur á milli þess að það vantar 68 millj. árið 1977 og vantar 835 millj. núna. Áður en ég vík að öðru en svari hæstv. menntmrh. vil ég lýsa yfir sérstakri ánægju minni með að hann telur að sjónvarpið eigi að fá tolltekjur af innfluttum sjónvarpstækjum óskertar. Það er ágætt að heyra það og ég lýsi ánægju minni. En ég spyr hæstv. ráðh.: Getur hann ekki lýst því yfir, að hann og ríkisstj. muni beita sér fyrir því, að þetta verði og tollamálið verði leiðrétt? Það er ágætt að tala fallega um þetta mál, en það, sem máli skiptir, eru framkvæmdir, verkin sjálf. Hér hafa menn dálítið verið að metast á milli flokka um einstök atriði. Ég gaf ekkert tilefni til þess í frumræðu minni. Ég vil líka taka það fram sem allir ræðumenn hafa tekið fram, að nauðsynlegt er að við styðjum allir að þessu máli, hvar í flokki sem við stöndum. Mér kom dálítið á óvart þegar fyrrv. menntmrh., hv. 2. þm. Austurl., fór að leggja lykkju á leið sína og hnýta í viðreisnarstjórnina í þessu sambandi. Ég hélt að ekki hefði verið ástæða til þess. Við skulum hafa í huga að það var viðreisnarstjórnin sem tók ákvörðun um að setja á stofn sjónvarpið og gerði það með þeim myndarbrag, og líka í sambandi við dreifinguna, að langt fór fram úr þeim vonum sem menn gerðu sér þegar fyrstu áætlanir voru gerðar. En ég ætla ekki að fara að gera neitt upp á milli flokka og ég segi þetta aðeins að gefnu tilefni. Fsp. mín varðar tolltekjur af sjónvarpstækjum og sjónvarp á sveitabæi. Það hefur oft verið talað hér áður um sjónvarp á sveitabæi.. Árin 1972, 1973 og 1974 flutti ég ásamt fleiri sjálfstæðismönnum till. um að ljúka þessu verki á skömmum tíma. Það töluðu allir í raun og veru með þessum till. Allir voru sammála um mikilvægi þeirra. En menn fóru að tala um að það þyrfti að gera ýmislegt fleira, eins og líka hefur komið fram í þessum umr. Það er alveg rétt. En þó að allir væru svona jákvæðir með þessum till. fengust þær aldrei afgreiddar í Alþ., ekki fyrr en 1975. Þá er með formlegum hætti afgreidd till. frá mér og fleiri sjálfstæðismönnum um að Alþ. álykti að fela ríkisstj. að hlutast til um að Ríkisútvarpið komi upp endurvarpsstöðvum fyrir þá sveitabæi sem njóta óhæfra eða engra sjónvarpsskilyrða. Í þessu skyni skal leita til Byggðasjóðs um óafturkræft framlag. Þessari till. var vísað til ríkisstj. En um það leyti sem þessari till. er vísað til ríkisstj. er uppi ákvörðunartaka um sjónvarpsvæðinguna. Þess vegna kom till. ekki til framkvæmda, að það var ein af forsendunum fyrir sjónvarpsvæðingunni hjá ýmsum að sjónvarpið fengi það miklar tekjur að hægt væri að leysa verkefnið. Og það er þetta verkefni sem þrátt fyrir allt er vangert og kallar á samvisku okkar allra alþm., að láta því ástandi lokið að þeir þjóðfélagsborgarar, sem ekki hafa sjónvarp, þurfi að búa við annan kost en landsmenn almennt. Þess vegna legg ég áherslu á það, um leið og tryggt verði að allur tekjustofninn af tolltekjum af innfluttum sjónvarpstækjum gangi til sjónvarpsins, að þetta verkefni verði loksins látið ganga fyrir, eins og oft hefur komið fram að væri vilji allra þm. sem um þessi mál hafa talað í fjöldamörg ár. Þá á ég ekki við að þessum borgurum séu send segulbandstæki. Ég á við að þessir sveitabæir verði sjónvarpsvæddir eins og aðrir sveitabæir í landinu og fólkið þar búi við sama kost og aðrir landsmenn í þessu þýðingarmikla máli.



Ég vil geta þess til fróðleiks, að út af fsp. þessari hafa spunnist 18 ræður. Nær þriðjungi þingheims hefur gefist kostur á að viðra sjónarmið sín í þessu máli. Við þessu er ekkert að segja þar sem ræðumenn hafa yfirleitt virt hin þröngu tímamörk þingskapa mjög vel.



Herra forseti. Ég hef leyft mér á þskj. 487 að bera upp við hæstv. landbrh. svo hljóðandi fsp. um Skógrækt ríkisins: „Hvaða áætlanir eru uppi um flutning höfuðstöðva Skógræktar ríkisins austur að Hallormsstað í ljósi ákvæða í stjórnarsamningi um stofnanaflutning og athuganir rn. á s. l. ári um möguleika á flutningi þessarar stofnunar?“ Í öllum umr., sem orðið hafa um flutning stofnana frá Reykjavíkursvæðinu og út á landsbyggðina, þar sem mönnum hefur sýnst sitt hverjum um réttmæti og möguleika flutnings, hefur þó nær einróma verið talið að höfuðstöðvar Skógræktar ríkisins væru best komnar á þeim stað þar sem bestur árangur hefur náðst og mest gróska er í skógræktarstarfi öllu, þ. e. a. s. austur á Hallormsstað. Um þetta efni, beinan flutning þessara höfuðstöðva, flutti Kristján heitinn Ingólfsson till. sérstaklega á sínum tíma hér á Alþ. og var efni hennar vel tekið. Í till. stofnananefndar, sem áliti skilaði 1975, var Skógrækt ríkisins í fremstu röð stofnana sem nefndin áleit sjálfsagt að flytja brott af höfuðborgarsvæðinu. Þegar skógarvörðurinn á Hallormsstað, Sigurður Blöndal, varð skógræktarstjóri ríkisins kom málið upp í nýju ljósi, m. a. vegna jákvæðrar afstöðu hans persónulega til flutningsins. Mjög almennur þrýstingur hefur verið eystra á að þessi skipan næði fram að ganga, sem eðlilegt er. Á síðasta þingi flutti ég fsp. til hæstv. þáv. landbrh. um hvað fyrirhugað væri í þessum efnum og fékk rétt fyrir þinglok skriflegt svar, þar sem fram kom að engin ákvörðun hefði verið tekin í málinu. Þar kom einnig fram, að nefnd hefði athugað mál þetta og skilað áliti til rn. um hina ýmsu þætti sem hugsanlegan flutning snertu. Það álit var þá sagt til athugunar í ríkisstj. Í ljósi þessa, og ekki síður þess ákvæðis í stjórnarsáttmála sem segir um byggðastefnuna, að haldið verði áfram að flytja þjónustuþætti hins opinbera út á land og efla þar ýmsa aðra starfsemi í tengslum við það, er þessi fsp. flutt, og ekki síður sakir þess, hve mikið og almennt er um þetta mál spurt, þar sem fólki úti á landi, ekki bara á Austurlandi, heldur fólki úti á landsbyggðinni almennt, þykir hér vera um prófstein að ræða á það, hver vilji stjórnvalda á stofnanaflutningi almennt út á landsbyggðina kunni að vera bæði núna og í framtíðinni.



Herra forseti. Eins og fram kom hjá hv. fyrirspyr anda kom fsp. fram um sama efni á Alþ. á síðasta ári. Í þessari fsp. er spurt um ákvarðanir í ljósi ákvæða stjórnarsamnings um stofnanaflutning. Staðreyndin er sú, að frá því að fsp. var svarað á síðasta ári hafa aðstæður að engu leyti breyst. Þótt kostnaðartölur hafi eflaust eitthvað hækkað eru þær í grundvallaratriðum eins. Enn þá eru aðstæður þær, að flutningur aðalskrifstofunnar á Austurland mundi kosta verulega fjárfestingu í húsakosti og skrifstofuhaldi, aukinn rekstrarkostnað stofnunarinnar og verra samband við starfsmenn og verkefnastjórn en nú er. Skilningur minn var sá, að þetta mál hefði verið afgreitt á s. l. vori þannig að horfið hefði verið frá því að flytja aðalstöðvar Skógræktar ríkisins á Austurland. Aðeins til að rifja upp meginþætti þessa máls vil ég geta þess, að í þeirri nefnd, sem var skipuð af hálfu landbrn. á sínum tíma, sátu 3 menn: Sveinbjörn Dagfinnsson ráðuneytisstjóri, Sigurður Blöndal skógræktarstjóri og Jón E. Böðvarsson deildarstjóri. Þessi nefnd sendi fyrirspurnir fjölmörgum aðilum, m. a. öllum skógarvörðum. Jafnframt lét hún gera kostnaðaráætlun á flutningi Skógræktarinnar til Austfjarða, bæði á Hallormsstað og til Egilsstaða. Í ljós kom að um 70 millj. yrðu stofnkostnaður við slíkan flutning og verulega ykist rekstrarkostnaður vegna fleiri ferða. Jafnframt kom í ljós að allir skógarverðir, að undanteknum einum, lögðust gegn því, að Skógræktin yrði flutt. Ég vil leyfa mér, með leyfi forseta, að lesa þann kafla úr nál. sem heitir: „Um ávinning og annmarka við flutning“. Þar segir: „Nefndinni bárust svör við fsp. sínum frá flestum þeim sem fsp. var beint til. Allir skógarverðir, að einum undanskildum, mæla gegn flutningi aðalskrifstofunnar frá Reykjavík, sömuleiðis allir stjórnarmenn Skógræktarfélags Íslands að undanskildum formanni félagsins. Rök þeirra, sem mæla með flutningi, byggjast á: að aðalskrifstofa Skógræktarinnar eigi að vera þar sem skógrækt er mest og best og dreifing ríkisstofnana hafi þýðingu fyrir þróun byggða og stuðli að jöfnun á aðstöðu þegnanna; að flutningur geti orðið lyftistöng fyrir skógrækt í næstu héruðum; að starfsmönnum geti verið hvatning að vera í nánd við skógrækt á Hallormsstað sem sé hvað elst og fjölbreyttust í landinu. Annmarkar, sem bent hefur verið á, eru m. a. þessir: 1. Samstaða Skógræktar ríkisins og Skógræktarfélags Íslands mundi torveldast. 2. Mun meira fé færi í margvíslegan kostnað, þ. á m. ferðakostnað, sem væri betur varið til aukins ræktunarstarfs. 3. Erfiðara yrði um erindrekstur og almenn samskipti við Skógrækt ríkisins. 4. Verri aðstaða skapaðist við að sinna innlendum og erlendum gestum og öðrum þeim sem erindi eiga við aðalskrifstofu Skógræktarinnar sem jafnframt verður þörf á að sinna. 5. Þá er bent á að þrátt fyrir að um langt skeið megi sýna mestan árangur í skógrækt á Hallormsstað, hvort sem um er að ræða íslenskan birkiskóg eða ræktun innfluttra tegunda, séu meiri umsvif í skógræktarstarfi á öðrum svæðum landsins. Þannig hafi 70% gróðursetningar áranna 1971–1975 átt sér stað á Suður- og Vesturlandi, en 13% á Austurlandi. Einnig er bent á að aðalmarkmið Skógræktar ríkisins sé að vernda og bæta skóga og skógarleifar. 62% þess skóglendis, sem er í hnignun, sé sunnan- og vestanlands, en á Austurlandi séu tæp 16% alls skóglendis og þar af aðeins 23% í hnignun. Nefndinni hefur borist svar frá menntmrn. varðandi fsp. um aðstöðu á Hallormsstað og telur rn. ekki gerlegt að gefa kost á húsnæði Húsmæðraskólans að Hallormsstað til afnota fyrir Skógrækt ríkisins. Þá er upplýst að 1/4 hluti mannvirkja Húsmæðraskólans er í eigu sýslu- og bæjarfélaga á Austurlandi og hefði orðið að kaupa þann eignarhluta ef kostur hefði verið gefinn á húsnæði handa Skógrækt ríkisins. Þannig varð það niðurstaða meiri hl. nefndarinnar, að ekki væri rétt að flytja Skógrækt ríkisins á Hallormsstað eða Egilsstaði“. Ég vil svo segja að lokum, að sjálfur hef ég lengi verið hlynntur því að flytja starfsemi hins opinbera frá höfuðborgarsvæðinu. Ég hef hins vegar, eftir að ég hef skoðað mörg slík tilfelli, komist að þeirri niðurstöðu að í langsamlega flestum tilfellum er æskilegri lausn að setja á fót deildir frá viðkomandi stofnunum á þeim landshornum sem þörfin er mest. Staðreyndin er sú, hvort sem okkur líkar betur eða verr, að samgöngur við höfuðborgarsvæðið eru langsamlega bestar - eða a. m. k. skástar - hér á landi og þjónusta ríkisstofnana, ef einangraðar eru hingað og þangað um landið, verður stórum minni og rekstrarkostnaður þeirra margfalt meiri. Þess vegna held ég að sú lausn sé einna best að setja á fót útibú. Þó á þetta ekki alls staðar við, t. d. ekki um ýmsar menntastofnanir sem sjálfsagt er ekki síður hagkvæmt - og að mörgu leyti betra af ýmsum ástæðum - að staðsetja utan þéttbýtissvæðisins. En með tilliti til þess þrýstings, sem er nú á að spara í ríkiskerfinu, m. a. að draga úr útgjöldum um milljarða, þó að það sé ekki komið til framkvæmda, hef ég ekki treyst mér til þess að fara fram á fjárveitingu til þess að flytja Skógrækt ríkisins. Samt væri það út af fyrir sig að ýmsu leyti ánægjulegt verkefni.



Herra forseti. Síðustu orð hæstv. ráðh. voru fyrst og fremst þakkarverð í þessu efni, því að þar kom í ljós að hann hefði, þrátt fyrir það álit sem hann las upp og ýmislegt sem hann tók til úr því, sannarlega áhuga á því að flytja þessa stofnun á þann stað sem ég tel eðlilegast að hún sé á. Það kemur mér ekkert á óvart að það sé tregða í embættismannakerfinu og hjá ýmsum þeim, sem að þessum málum starfa, á að flytja höfuðstöðvar Skógræktarinnar frá Reykjavík. Við þessa tregðu urðum við sannarlega varir í stofnananefndinni. Hún var alls staðar. Menn vildu hreinlega ekki fara frá hinum ímynduðu kjötkötlum og út í kuldann. Það var ósköp einfalt mál. Við gerðum okkur líka fullkomlega ljóst að það yrði viss kostnaðarauki í upphafi af þessari framkvæmd. Við gerðum okkur sömuleiðis ljóst að ekki væri hægt að ganga fram hjá né mætti hundsa álit starfsfólksins t. d. eða þeirra sem með þessi mál færu. Auðvitað yrði að athuga vel þann kostnaðarauka, sem af þessu væri, og meta hann og vega. En hins vegar álít ég að þessi atriði eigi ekki að verða til þess að hindra allar framkvæmdir í þessu efni. Ég bendi á að óeðlilegt er að láta þá liði móta stefnuna í þessum efnum, eins og ég er hræddur um að verði. Samskonar atriði komu upp á Norðurtöndunum á sínum tíma, þegar stjórnvöld þar fóru út í mikinn stofnanaflutning bæði í Noregi og Svíþjóð. Kostnaðaraukinn varð ekkert smáræði þar. Samt töldu Norðmenn og Svíar þjóðhagslega og byggðalega hagkvæmt að flytja mjög veigamiklar stofnanir til annarra borga, en frá höfuðborginni í báðum löndum. Sú hagkvæmni er auðvitað ekki síður hér, því að samþjöppun stofnana hins opinbera og viss valds í skjóli embættismannakerfis er ekki minni hér á landi en þar. Ég heyrði á þessu áliti, sem fyrst og fremst meiri hl. átti hlut að, embættismennirnir, eins og hæstv. ráðh. tók fram, að ýmsa skemmtilega annmarka bentu þeir á; má nefna trega þeirra yfir því að samskiptin yrðu erfið frá Hallormsstað við Skógræktarfélag Íslands og það yrði erfitt að fara með gesti austur í Hallormsstað, og austur í skóg o. s. frv. Sparðatíningur af þessu tagi er kannske broslegur, en hann er fyrst og fremst dæmi um hvað menn leggjast lágt í raun og veru til þess að reyna að koma í veg fyrir að stofnun verði flutt. Og sama er að segja um skógarverðina sem allir vilja miklu frekar koma til Reykjavíkur og dvelja á hótelum og hafa það gott í nokkra daga en vera að þvælast austur í Hallormsstað. Ég skil þá líka mætavel frá því sjónarmiði séð. Nál. kemur mér þess vegna ekkert á óvart, enda hafði ég séð þennan furðulega rökstuðning. Ég vil þó, eins og Hæstv. ráðh., taka fullt tillit til. meginmálsins í álitinu og einnig þess, að hér verði ekki rasað um ráð fram. Við erum ekki heldur að tala um að flytja höfuðstöðvar Skógræktarinnar í snarheitum, en að því verði unnið engu að síður með skipulegri áætlun. Ferðakostnaður, sem þarna var upp talinn og ég hef líka séð tölur um, er ótrúlegur. Fyrr mega nú vera ferðalögin sem þarna er gert ráð fyrir. Menn yrðu þá alltaf á ferðinni. Maður gæti helst haldið að þessir menn væru ekki að vinna að skógrækt, heldur að ferðamálum, samkv. því sem kemur fram í þessari skýrslu. Ég dreg því annmarkana, sem þarna eru nefndir, stórlega í efa. Ég geri mér ljósa grein fyrir því, hvað kostnaðurinn er mikill við að flytja stofnanir. Hann verður það í sambandi við hverja eina stofnun sem við flytjum þannig. Það er alveg rétt, að við eigum að stefna að deilda- og útibúakerfinu. En það gengur líka grátlega hægt. Það kostar líka sitt. Af því að ég sé hv. þm. Alexander Stefánsson sitja beint á móti mér, dettur mér í hug raunasagan sem hann rakti fyrir okkur í fjvn. um útibúastofnunina í heimahéraði hans, sem löngu var ákveðin og kostar ekki nema brot af þessu, en ekki er komin í framkvæmd enn þá. Þannig þarf að hyggja að mörgu fleira. Hér þarf sem sagt að snúa við. Það þarf að brjóta í blað. Ég tel, að hvergi sé um sjálfsagðari byrjun að ræða en einmitt þarna, og vil skora á hæstv. ráðh. að láta síðustu orð sín áðan verða stefnumarkandi í þessum efnum, þ. e. a. s. þann vilja sinn að flytja umrædda stofnun austur á Hallormsstað sem allra fyrst.



Herra forseti. Orð mín skulu ekki verða mörg að þessu sinni. Það er rétt að ánægjulegt væri að geta sett ýmsar opinberar stofnanir niður víðar um landið. Ég ítreka það. En ég vil, af því að hv. fyrirspyrjandi nefndi reynslu annarra landa, nefna að ég kynnti mér þetta í Noregi. Hafði ég tækifæri til þess eitt sinn er ég kom þangað á vegum Framkvæmdastofnunar. Þar var mér sögð sú reynsla þeirra, að þeim hefði reynst ákaflega vafasamt að flytja heitar stofnanir frá höfuðborgarsvæðinu og setja niður víða um landið. Niðurstaðan hjá þeim hefði því orðið sú sem ég nefndi áðan, að setja upp deildir, en þó væru menntastofnanir í sérflokki. Þetta sögðu þeir mér. Þeir nefndu þetta alveg sérstaklega í rn. sem höfðu með þessi mál að gera. Mér þóttu þessar upplýsingar fróðlegar. Þótt ég upplýsi þetta þarf það ekki að ákveða hvað við gerum. En þegar á sama tíma er neitað um ýmsar mjög mikilvægar og óhjákvæmilegar fjárveitingar til stofnana landbúnaðarins er ákaflega erfitt að láta svona mál sitja í fyrirrúmi. Ég ætla ekki nú að fara að telja slíkt upp. Það veit ég að hv. þm. þekkir. Ég veit að hann hefur beitt sér fyrir ýmiss konar fjárveitingum þótt ekki hafi náð fram að ganga. Við erum nú með ýmsa starfsemi þannig stadda, að hún stöðvast ef við fáum ekki aukafjárveitingar á næstunni. Þess vegna endurtek ég að ég get a. m. k. ekki sett svona framkvæmd efst á blað. Slíkt hlýtur að verða neðar og fyrir aftan ýmislegt sem bráðnauðsynlegt er til að halda því gangandi sem nú er. Mér finnst að vel kæmi til greina ef fjárveitingavaldið vildi beinlínis setja til hliðar í fjárl. ákveðna upphæð vegna flutninga stofnana og síðan fjallaði viðkomandi rn. og undirnefnd fjvn. um þær stofnanir, sem til greina kæmu. Ef þetta yrði gert á fjárl., en ekki sett inn á rekstrarlið eða stofnkostnaðarlið viðkomandi rn., hygg ég að málið væri að því leyti auðveldara viðfangs.



Herra forseti. Á þskj. 509 ber ég fram fsp. til félmrh. um málefni þroskaheftra: Verður frv. til l. um aðstoð við þroskahefta lagt fyrir yfirstandandi Alþingi? Fsp. þessi var flutt þar sem ég vissi að frv. til l. um þetta efni, samið af sérstakri nefnd, hafði legið á borðum í rn. frá því í lok des. 1978 og mér er fullkunnugt um að hér er um að ræða frv. um aðstoð við þroskahefta samið í samráði við landssamtök þroskaheftra. Allir hafa mikinn áhuga á því, að frv. verði að lögum, þar sem málefni þroskahefts fólks hafa ekki fengið þá meðferð sem þjóðinni er skylt að veita. Jafnframt hafa verið til meðferðar á hv. Alþ. mál varðandi þroskaheft fólk og komið fram í umr. áhugi alþm. á að gera átak til lausnar málefnum þess. Þess vegna er brýn nauðsyn að heildarlöggjöf um málefni þroskaheftra verði sett. Síðan ég bar upp þessa fsp. eru liðnir tæpir tveir mánuðir, en í gær, 25. apríl, var lagt fram á hv. Alþ. stjfrv. til laga um aðstoð við þroskahefta. Þar með er fsp. minni raunar svarað á afgerandi hátt sem ég þakka og fagna alveg sérstaklega, um leið og ég skora á hv. alþm. að afgreiða það frv. sem lög frá þessu þingi. Að því væri mikill sómi fyrir yfirstandandi þing. Herra forseti. Ég tel að fsp. hafi verið svarað.



Herra forseti. Það er vegna þeirra orða hv. fyrirspyrjanda, hve lengi þetta hefði legið á borðum ráðh., sem ég vildi gera aths., - ekki að ég ætli að fara að taka að mér málsvörn fyrir hæstv. ráðh. Alþfl. hér, enda gæti það teygst æðilangt ef ætti að fara að gera það. Í sambandi við þetta sérstaka mál vildi ég geta þess að það hefur dregist allt of lengi. Það er alveg hárrétt hjá hv. fyrirspyrjanda. En eins og segir í aths. við lagafrv., sem nú hefur verið lagt fram, hélt nefnd, sú sem samdi þetta frv., sinn fyrsta fund 18. sept. s. l. og skipti með sér verkum. Alls hélt nefndin 22 fundi og lauk störfum í ofanverðum marsmánuði 1979. Ég vildi aðeins að fram kæmi að nefndin lauk þá störfum. Auðvitað fagna ég eins og hv. fyrirspyrjandi því, að mál þetta er komið fram. Ég hreyfði þessu máli fyrst í þáltill. ásamt öðrum góðum þm. sem höfðu áhuga á því. Frv. er sem sagt komið á okkar borð og ber sannarlega að fagna því. En ég held að það, sem segir í aths. með frv., sé það rétta í málinu.