Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Við höfum þráttað nú um hríð og finst mjer vera dálítið tilefni til að gefa hv. stjórnarandstæðingum ofurlitla bendingu. Væri það ekki brotaminna fyrir stjórnarandstæðinga, og sjerstaklega íhaldsmenn, að klippa út dálka úr Stormi, Morgunblaðinu og Verði og láta svo prenta þá upp í þingtíðindunum? Það hefði alveg sömu áhrif, sama útkoma í þingtíðindunum, en það væri töluverður vinnusparnaður fyrir ýmsa af okkur, svo við gætum þá sofið rólega. Jeg segi þetta ekki af því að jeg sje að kvarta fyrir mig, því að jeg hefi sofið ágætlega, en jeg vildi aðeins benda á þetta, því að það væri sama útkoma fyrir prentsmiðjurnar og blöðin, en mikill vinnusparnaður. Það, sem jeg ætlaði að minna á, var það, að þessa aðferð, sem hv. íhaldsmenn viðhafa nú, notuðum við framsóknarmenn ekki, þegar við vorum stjórnarandstæðingar. Við kusum venjulega einn mann til þess að tala af hálfu okkar flokks á eldhúsdegi. Jeg man eftir, að jeg varð oftar en einu sinni fyrir því að vera kosinn. Við gerðum þá nokkurn aðsúg að stj.; jeg man eftir, að jeg hafði þann sið að koma til stj. daginn áður og tilkynna henni, hvað jeg ætlaði að tala um, en mjer datt aldrei í hug að vera að draga það inn í eldhúsdagsumr., sem búið var að þrautræða í blöðunum. Eldhúsdagsumr. voru skemtilegar þann stutta tíma, sem þær stóðu yfir, og daglegar blaðaumr. ekki dregnar inn í þær. Flokkslega sjeð er enginn vafi á því, að hv. íhaldsmenn spilla töluvert fyrir sínu máli með þessari aðferð, sem þeir nú beita. Hjer hafa átta íhaldsmenn talað, og undantekningarlítið tínt alt, sem þeir hafa sagt, upp úr blöðunum, viku eftir viku og mánuð eftir mánuð; t. d. Tervani-málið, það kom ekkert fram í því, sem ekki hefir verið margsagt áður.

Jú, það kom fram ein fyrirspurn til hæstv. ráðh., sem hann hefir ekki svarað. Kannske ráðh. vilji gera það nú?

. Það hefir þegar verið gert. En í þessum almennu ummælum vildi jeg láta það koma fram, að jeg er reiðubúinn til að vaka fram til kl. 81/2 morgni, ef með þarf. En þetta með að klippa út úr blöðunum var svona góðlátleg og hagkvæm bending til minna hv. andstæðinga, því að jeg er í svo góðu skapi eftir þennan hressandi svefn, sem jeg hefi fengið í dag.

En hvar er dómsmrh.? Er hann flúinn?

. Jeg býst við, að það sje nokkuð vafasamt, hvor muni flýja fyr, en ráðh. er víst á næstu grösum. Svo ætlaði jeg að víkja nokkrum orðum að ræðu hv. 1. þm. Skagf. Það voru ekki nema þrjú atriði, sem hann beindi til mín. Eitt var viðvíkjandi frv., sem kom fram í hv.Ed., um síma- og póstmál. Jeg vil aðeins segja það, að ef frv. ekki kemur hingað, þá er óþarfi að vera að ræða það, en annars er nál. prentað með því sem fylgiskjal, svo að allir hv.þm. og landslýður allur geti fengið að sjá þessar till. og gert sínar aths. við þær, áður en, til framkvæmda kemur. Það er einmitt tilætlunin, að menn fái tíma til að skoða málið dálítið greinilega, svo að allar till., bæði frá hv. 1. þm. Skagf. og öðrum, verði athugaðar. En það málið, sem hv.þm. sjerstaklega beindi til mín og jeg þarf talsvert að svara, var það, sem hv.þm. bar á stj., að hún hefði beitt töluverðri hlutdrægni viðvíkjandi lánveitingu til frystihúss norður í Skagafirði. Hv. þm. sagði málið vera þannig, að það hefði komið beiðni til stj. um lán til frystihússbyggingar norður á Sauðárkróki; það hefðu verið tvö samvinnufjelög, sem hefðu beðið um lánið, en stj. hefði sýnt hlutdrægni í málinu. En þessi frásögn hv.þm. er ekki rjett nema að litlu leyti. Jeg skal nú leyfa mjer að skýra frá þessu máli eins og skjöl stj. segja til, hvernig það hafi verið. Það er þá upphaf þessa máls, að haustið 1927 gekk vel með sölu á frystu kjöti, en miður með saltað kjöt. Þetta kom miklu kappi í menn að koma sjer upp frystihúsum, og þess vegna var það, stuttu eftir stjórnarskiftin, að sú stofnun, sem hefir haft forgöngu um þessi mál, nefnil. Samband Ísl. samvinnufjelaga, snjeri sjer til atvinnumálaráðuneytisins brjeflega og bar fram ósk um að veitt yrði lán til að setja á stofn frystihús á nokkrum stöðum á landinu, t. d. handa kaupfjelaginu á Kópaskeri, á Blönduósi og á Sauðárkróki. Það fyrsta, sem kemur til stj. í þessu máli, var því: umsókn vegna Kaupfjelags Skagfirðinga á Sauðárkróki. Það næsta, sem kemur til þess ráðuneytis, sem þetta mál heyrir undir, er símskeyti, dags. 13. apríl 1928, og hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Getur Kaupfjelag Skagfirðinga fengið á eigin ábyrgð alt að áttatíu þúsund króna lán úr viðlagasjóði til frystihúsbyggingar á þessu eða næsta ári? Svar óskast í dag vegna yfirstandandi aðalfundar. Sigfús Jónsson“. Jeg átti tal um þetta við S. Í. S. og var svo daginn eftir afgreitt símskeyti til Kaupfjelags Skagfirðinga, Sauðárkróki, svo hljóðandi: „Hjer með staðfestist viðtal við Sigfús kaupfjelagsstjóra Jónsson, að Kaupfjelag Skagfirðinga mun geta fengið á eigin ábyrgð alt að 80 þúsund króna viðlagasjóðslán til frystihúsbyggingar á þessu ári eða næsta, að uppfyltum öðrum almennum skilyrðum. Atvinnumálaráðherra“. Jeg skal geta þess, að jeg hafði haft fregnir af því, meira og minna ábyggilegar, sem gerst hafi norður í Skagafirði í sambandi við þetta mál, en skjöl um það höfðu þó ekki borist. Aftur á móti hafði komið til fjármálaráðuneytisins brjef, dags. 8. mars. - Þetta skeyti fer svo norður; í framhaldi af því er svo, að forstjóri Sambandsins snjeri sjer til ráðuneytisins með brjefi, dags. 20. okt. 1928. Er það svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Á síðastliðnum vetri sótti Kf. Skagfirðinga um lán úr Viðlagasjóði til frystihúsbyggingar á Sauðárkróki. Á byggingu þessari var byrjað síðastl. vor, en ýmsra orsaka vegna var ekki hægt að fullgera húsið svo snemma, að hægt væri að taka það til notkunar í sláturtíð í haust. Var því frestað til næsta árs að kaupa frystivjelar. Byggingin er þó komin það langt, að húsið er nú komið undir þak. Er fjelagið búið að leggja í bygginguna um 25000 kr. og er húsið vátrygt fyrir þeirri upphæð. Eftir ósk Kf. Skagfirðinga leyfum vjer oss hjer með fyrir fjelagsins hönd að fara þess á leit við hið háa ráðuneyti, að það veiti fjelaginu lán úr Viðlagasjóði út á húsið til bráðabirgða, alt að kr. 16500,00. Virðingarfylst, pr. pr. Samband ísl. samvinnufjelaga S. Kristinsson“. Þetta brjef var þannig afgr., að landsstj. útvegaði Kf. Skagfirðinga bráðabirgðalán, þar til alt er komið í kring með þetta hús og það getur fengið viðlagasjóðslán. Svo gerist ekkert fyr en 7. mars 1929. Þá höfðu þm. Skagfirðinga talað við mig hjer í deildinni, og senda mjer brjef, sem jeg með leyfi hæstv. forseta vil lesa hjer upp. Brjefið er á þessa leið: „Til atvinnumálaráðuneytisins. Við undirritaðir þingmenn Skagfirðinga leyfum okkur hjer með, með tilvísun til munnlegs viðtals við hæstv. forsætisráðherra, að fara þess á leit, að Sláturfjelagi Skagfirðinga verði í vor veitt alt að 30000 kr. - þrjátíu þúsund króna - lán úr viðlagasjóði, til þess að reisa frystihús á Sauðárkróki. í hinu áður nefnda munnlega viðtali höfum við skýrt frá öllum ástæðum til þessarar beiðni, og sjáum því ekki ástæðu til að endurtaka þær hjer. Aðeins skal það tekið fram, að það er fastákveðið að reisa frystihúsið og undirbúningur undir það þegar hafinn. Sýslunefnd Skagafjarðarsýslu mun verða í ábyrgð fyrir láninu, ef þurfa þykir. Vegna þess að áríðandi er að fá svar sem fyrst, leyfum við okkur að minna á, að í áðurnefndu munnlegu viðtali lofaði forsætisráðherra okkur svari í síðasta lagi þriðjudaginn 12. þ. m. Virðingarfylst, M. Guðmundsson. Jón Sigurðsson“. Þetta brjef var svo sent til atvinnumálaráðuneytisins, og jeg tilkynti þm. Skagf., að farið yrði með þetta eins og önnur mál þessarar tegundar, ráðgast um það við stjórn S. Í. S., sem hafi forgöngu um slík mál. Sendi jeg svo brjefið til S. í. S. og fjekk svar, sem jeg skal leyfa mjer að lesa upp: „Út af brjefi hins háa ráðuneytis, dags. 11. þ. m., um lán til byggingar frystihúss á Sauðárkróki, viljum vjer taka fram: Þegar Sambandsfjelögin hafa ráðist í frystihúsbyggingar, hafa þau jafnan leitað álits og umsagnar Sambandsins áður en þau afrjeðu um framkvæmdir og leituðu eftir lánum til frystihúsbygginga, og hafa farið mjög að ráðum þess um þessar framkvæmdir. Sláturfjelag Skagfirðinga hefir aldrei leitað álits eða umsagnar Sambandsins um þessa fyrirhuguðu frystihúsbyggingu, nje haft það að nokkru í ráðum um framkvæmd málsins. Leiðum vjer því hjá oss að gera tillögur um málið. Virðingarfylst, pr. pr. Samband ísl. samvinnufjelaga. S. Kristinsson“. Daginn eftir svara jeg þingmönnum Skagfirðinga með svo hljóðandi brjefi - með leyfi hæstv. forseta: Með brjefi, dags. 7. þ. m., hafa hv. þingmenn Skagfirðinga farið þess á leit, að Sláturfjelagi Skagfirðinga verði í vor veitt alt að 30000 kr. lán úr Viðlagasjóði til þess að reisa frystihús á Sauðárkróki. Út af þessu hefir ráðuneytið leitað umsagnar Sambands íslenskra samvinnufjelaga, sem að öllu hefir haft forgöngu um þessi mál. Svar S. Í. S., dagsett í gær, er svo hljóðandi: (Áðurritað brjef). Með skírskotun til þessa brjefs telur ráðuneytið, að málið liggi þannig fyrir enn, að loforð um hið umbeðna lán verði ekki gefið að svo stöddu“. Þetta er alt það, er liggur fyrir í atvmrn. um þetta mál. En í fjmrn. liggur fyrir brjef frá sýslumanni Skagafjarðarsýslu, dags. 8. mars 1928, þar sem hann sendir útskrift úr gerðabók sýslunefndar. Átti jeg símtal við sýslumann daginn áður um málið, og gat hann þess þá, að skjöl viðvíkjandi því mundu hafa glatast. Eru það plögg þau, er hann sendir, eða útskrift úr gerðabók sýslunefndar, sem jeg tel vera umsókn um lánið. Skal jeg lesa upp kafla úr henni, með leyfi hæstv. forseta: „Sýslunefndin ákveður að taka lán úr Viðlagasjóði, með þeim skilmálum, sem greinir í 22. gr, fjárlaga fyrir árið 1928, alt að 80 þús. kr., til þess að byggja frystihús á Sauðárkróki. Lánsupphæðin skiftist á milli Frystifjelags Skagfirðinga og fjelags kaupmanna á Sauðárkróki í hlutfalli við þær upphæðir, sem þessir aðilar hafa sótt um að láni frá sýslunefnd, gegn eftirfarandi skilyrðum,“ o. s. frv. Þetta er þá alt það, lem liggur fyrir í stjórnarráðinu um þetta mál. Kaupfjelagið sækir fyrst; það fer með umsókn sína um hendur þeirrar stofnunar, er frá því fyrsta hefir haft forgöngu í þessu máli, S. í. S. Kaupfjelagið óskar síðan tryggingar fyrir að fá lánið. Og eftir að búið er að reisa húsið að nokkru, þá útvegar stj. því bráðabirgðalán. Þetta gerðist alt á árinu sem leið. En fyrst nú nýlega á þessu ári kemur beiðni frá sláturfjelaginu til atvmrn., er þetta mál heyrir undir. Fundargerð sýslunefndar var að vísu send til fjmrn., en það hefir ekkert með þessi mál að gera, svo hún kom aldrei til rjetts aðila. Enda veit jeg, að hv. 1. þm. Skagf. var ekki að vitna í þessa umsókn í ræðu sinni í gær.

Nei, það er rjett

. Hann var að vitna í einhverja sameiginlega lánbeiðni, er kaupfjelagið og sláturfjelagið höfðu sent. Slík lánbeiðni hefir alls ekki komið til mín fyr en sú, sem getið hefir verið um, sem þm. Skagf. báru fram nýlega. Og það, sem hv. 1. þm. Skagf. segir um afskifti dómsmrh. af þessu máli í fjarveru minni, það mun vera mjög úr lagi fært, svo sem hæstv.dómsmrh. mun segja frá. Það er því ekki hægt að beina ásökunum til stj. út af þessu máli. Það kom fram í ræðu hv. 1. þm. Skagf. í gær, að bændur í Skagafirði hefðu verið beittir hörðu af núv. stj. Mátti skilja, að hann teldi þá hafa verið beitta hlutdrægni. Jeg neita þessu algerlega. Umsókninni frá Kaupfjelagi Skagfirðinga var ágætlega tekið. Stj. greiddi meira að segja sjerstaklega fyrir, að fjelagið fengi bráðabirgðalán til að koma upp húsinu. Jeg skal líka benda á annað dæmi. í þessari sömu sýslufundargerð er lagt fram erindi frá Samvinnufjelagi Fljótamanna í Haganesvík og Kaupfjelagi Fellshrepps í Hofsósi, þar sem fjelögin beiðast ábyrgðar sýslusjóðs fyrir alt að 12000 kr. láni til byggingar sláturhúsi og kjötbúð á Siglufirði. Þetta er annað erindið, sem stj. hefir borist frá bændum í Skagafirði. S. Í. S. er fulltrúi þessara fjelaga, og fyrir atbeina þess hefir stj. útvegað þeim hagkvæm lán. Umkvartanir yfir mjer viðvíkjandi viðskiftum mínum við bændur í Skagafirði eru því ekki á neinum rökum bygðar. Þessi skjöl, er jeg hefi hjer farið með, getur hv. 1. þm. Skagf. fengið til afnota og athugunar, þegar hann vill. Til viðbótar skal jeg taka hjer eitt atriði enn. Hv. þm. virtist vera því ósamþykkur, að stj. leitaði ráða hjá S. Í. S. viðkomandi þessum málum. Hann vildi ekki viðurkenna, að Sambandið væri neinn „yfirráðherra“. Jeg er honum alveg sammála um það, að S. Í. S. á ekki að vera neinn yfirráðherra, en.um hitt er jeg honum ósammála. S. í. S. er sjálfsagður ráðunautur landsstj. í þessum málum. Það hefir haft forgönguna frá því fyrsta og annast alla sölu frysta kjötsins. Og jeg mun, hjer eftir sem hingað til, ráðgast við S. í. S. um stj. þessara mála. Einu skal jeg bæta við enn, út af því, að hv. 1. þm. Skagf. bar mjer á brýn hlutdrægni í skiftum mínum við bændur beggja megin Hjeraðsvatna. Hv. þm. Borgf. kom til mín nýlega í erindum fjelags úr sínu kjördæmi, og býst jeg ekki við, að hann beri mjer á brýn pólitíska hlutdrægni vegna þeirra erindisloka, er hann fjekk. Væri þó ekki minni ástæða fyrir mig til að beita hlutdrægni þar en í Skaga firði. Enn vjek hv. 1. þm. Skagf. að því, hvernig á því stæði, að byggingar- og landnámssjóður væri ekki farinn að starfa. Jeg skal geta þess, að forstjóra byggingar- og landnámssjóðs, sem jafnframt er forstjóri ræktunarsjóðs, voru um áramótin afhentar 50000 kr. til þess að koma starfsemi sjóðsins af stað. Jafnframt var honum tilkynt, að hann gæti fengið, hvenær sem hann óskaði, 400000 kr. til að hefja með starfsemina. Það, sem veldur drættinum, býst jeg við, að sjeu ýms „formalitet“, er þurfi að útbúa áður en hann geti tekið til starfa. Það var afarmikil vinna, sem fór í það að semja reglugerð sjóðsins, og jeg býst við, að enn standi á einhverju slíku. Hinsvegar er þess að gæta, að lánin eiga að fara til húsa, sem á að byggja í sumar, og á þeim er ekki byrjað enn, og er því enn ekki farið að standa á neinu. Það er sá munur á búnaðarlánadeildinni 1924 og byggingar- og landnámssjóði nú, að þá sagði stj., að peningarnir væru ekki til til þess að stofna deildina, en núv. stj. hefir tilkynt forstjóra sjóðsins, að 400000 kr. væru til, hvenær sem hann vildi rjetta út hendina eftir þeim, og þegar afhent honum 50000 kr.

Haraldur Guðmundsson Jeg bað um orðið í fundarbyrjun í gær og hefi mátt þrauka síðan. Hefir það verið löng bið og leiðinleg. Fyrst vil jeg víkja nokkrum orðum til hæstv. forseta. Jeg hafði orð á því í nótt, að jeg kynni þessum vinnubrögðum illa. Jeg veit ekki, hvort það er tilgangur hæstv. forseta, með ráði stj., að neyða þm. til þess að fella niður eldhúsumræður. Jeg vil ekki beinlínis leggja þetta hæstv. stjórn út til bleyðiskapar. En þetta virðist vera bein tilraun til að fá þm. til að þegja, til að svifta þá málfrelsi. Verði slíkum tilraunum haldið áfram, verði þm. látnir vaka nótt eftir nótt og mælast við syfjaðir, úrillir og sljóir, þarf að setja „vökulög“ fyrir Alþingi. Jeg þarf líka að bera upp kveinstafi mína við hæstv. forseta út af öðru. Jeg hefi fyrir ærið löngu síðan flutt 3 frv., er ekki hafa komið hjer til umr. enn. Er þó búið að ræða mörg frv., sem síðar hafa komið fram, og hafa verið afbrigði viðhöfð til að flýta ýmsum þeirra. Vænti jeg, að þessar eldhúshugleiðingar mínar verki á hæstv. forseta. Jeg minnist þess, að í gamanblaði einu hjer í bænum birtist í fyrravetur mynd af stórum manni og gervilegum; ætla jeg, að þar væri kominn oddamaður Framsóknarflokksins, hæstv. fors.- og atvmrh. Klæðnaður hans var með nokkuð undarlegum hætti. Var hann í röndóttum buxum og þóttust menn þar kenna flík af fyrirrennara hans, hv. 1. þm. Skagf. Fóru þær ekki sem best hinum stórvöxnu ganglimum framsóknarkempunnar. Leit út fyrir, að þær röndóttu ætluðu að rifna utan af þeim. Þegar hv. 1. þm. Reykv. hjelt innreið sína hjer í eldhúsið með beinverkjum og kuldahrolli, eins og hann sjálfur sagði, þá kom mjer þessi mynd í hug. Hv. þm. fann það aðallega hæstv. stj. til foráttu, að hún beitti öðrum aðferðum en fyrv. stj. og hefði tekið upp aðra stjórnarhætti en áður voru tíðkaðir. Jeg verð að kalla þetta oflof um stj. Því er ekki að leyna, að þorri landsfólksins bjóst við, að teknir yrðu upp aðrir stjórnarhættir eftir stjórnarskiftin, að íhaldsaðferðirnar yrðu niður lagðar. Því miður hafa þessir menn orðið fyrir vonbrigðum. Um alt of margt er líkt með framsóknarstj. og íhaldsstj. sáluðu. En nokkur hluti þjóðarinnar hefir ekki orðið fyrir vonbrigðum. Íhaldsmenn hafa ekki orðið fyrir vonbrigðum. Þvert á móti. Stj. hefir reynst þeim geðfeldari en þeir þorðu að vona. Það sanna einmitt orð hv. 1. þm. Reykv., þau er hann síðar talaði. Hann sagði þá, að svo slæm sem stj. væri, þá væri hún þó betri nú en í fyrra. Það þýðir, að „þær röndóttu“ væru farnar að fara betur á hæstv.forsrh. Mín von var sú, að hæstv. ráðh. smækkaði sig aldrei svo, að brækurnar af fyrirrennara hans yrðu við hans hæfi. Jeg hefi orðið fyrir vonbrigðum. Hæstv. forsrh. er sögufróður maður; hann vitnar stundum í Sturlungu og fjáraukalögin miklu. Jeg ætla að fara hjer að dæmi hans. Jeg minnist meðal annars tveggja mála, er „Tíminn“, blað „framsóknar“- flokksins, hefir hraustlega barist fyrir. Það er einkasala á tóbaki og einkasala á steinolíu. Þegar Íhaldið hvarf að því óheillaráði að leggja niður tóbakseinkasöluna, stóð Framsóknarflokkurinn sem einn maður gegn því. Þetta er annað þingið, sem framsóknarstj. situr að völdum. En hún hefir enn ekki sýnt neina viðleitni á því að bæta úr afglöpum fyrirrennara sinna, er afnámu tóbakseinkasöluna. Þvert á móti rjeði hæstv. stj. því, að frv., sem við jafnaðarmenn fluttum í þessari hv. deild í fyrra, um að taka tóbakseinkasölu aftur upp, náði ekki fram að ganga. Það væri freistandi að rifja hjer upp nokkur ummæli „Tímans“ áður fyr um steinolíueinkasöluna og bera saman við aðgerðaleysi stj. nú. Jeg skal þó að þessu sinni einungis minna á smágrein, sem stóð í blaðinu 1. des. síðastl., sjálfan fullveldisdaginn. Grein þessi er um olíuverslunina. Þar er skýrt frá því, hvernig ólukku íhaldið hafi „murkað“ lífið úr olíueinkasölunni og að þá hafi það óspart hampað þeirri „falskenningu“, að samkepnin mundi halda olíuverðinu niðri. Er ennfremur frá því skýrt, að þá fyrir nokkrum dögum hafi öll olíufjelögin þrjú hækkað verðið sama dag, auglýst sömu verðhækkun og sama verð samtímis, öll þrjú. Af því dregur „framsóknar“-blaðið þá ályktun, alveg rjettilega, að um enga samkepni sje að ræða. Þetta sýnir greinilega, að „Framsókn“, blaði hennar og þingmönnum eru ljós falsrökin, er Íhaldið bar fram við afnám einkasölunnar. En hví í ósköpunum á þá ekki að bæta úr þessu? Ennþá er allur vjelbátaflotinn ofurseldur þessum 3 erlendu steinolíufjelögum. Framsóknarmenn hafa bæði í ræðu og riti, og það ekki að ófyrirsynju, haldið uppi harðri ádeilu á eitt fjelaganna. Þeir hafa bent á stórhættu, sem af því geti stafað. Hjer í hv. deild var í gær sýnt fram á það, að í þessu fjelagi hafa erlendir menn tvö atkv. móti hverju einu, sem Íslendingar hafa. Þetta hefir verið harðlega vítt og að maklegleikum. En hví kippir Framsókn þessu ekki í lag? Það er ofurauðvelt. Ef einkasala er upp tekin, þá er fjelagið úr sögunni. Er Framsókn snúinn hugur í þessu máli? Og ef svo er, hví ekki að skýra þá frá því? Á að leyna því fyrir þjóðinni? Það er áreiðanlegt, að kjósendur hafa væntst þess, að flokkurinn mundi verða samkvæmur fyrri framkomu sinni í þessum málum, myndi standa við loforð sín, bein og óbein. Sama er að segja um tóbakseinkasöluna. Einn hv. íhaldsþm., hv. 2. þm. G.-K., hafði orð á því einhverntíma á fundi, að það væri rangt að taka brauð 10 frá börnunum, þ. e. a. s. tóbaksgróðann frá tóbakskaupmönnunum. Er Framsókn orðin sammála þessu? „Tíminn“ hefir þó margt stórt orðið talað og atyrt að makleikum m. a. hv. 1. þm. Skagf. og sagt hann hafa drepið sitt eigið afkvæmi, og er það síst ofmælt. Hví sýnir stj. slíkt tómlæti í þessu? Er of mikið fje í ríkissjóði? Eða er það líka orðið glapræði í hennar augum að „taka brauðið frá börnunum“: tóbakið frá tóbakskaupmönnum, þar á meðal hv. 2. þm. Reykv.? Það væri gott að fá að heyra eitthvað um þessa hluti. Þetta eru mál, er voru efst á baugi fyrir kosningarnar síðast. Um framkvæmdir þarf ekki að spyrja; þær eru engar. En hvað er um fyrirætlanir? Jeg flutti hjer í fyrra till. til þál. um einkasölu á steinolíu. Jeg fjekk henni komið á dagskrá síðasta klt. þingsins. Nú flyt jeg hana aftur. í Ed. er komið fram frv. um einkasölu á tóbaki. Það verður því bráðlega hægt að sjá, hver alvara Framsóknarflokknum er í þessum málum, en stj. verður að svara fyrir sig hjer nú. Jeg man það, að blöð Framsóknarflokksins og þingmenn hans hafa oftlega og að makleikum vítt framkvæmdastj. íhaldsins. Það hefir verið flett ofan af margskonar sukki, fjárdrætti og sviksemi, er þróast hafði undir verndarvæng þess. Það hefir verið talsvert gert til þess að hreinsa til. Það hefir verið hreinsað til í Brunabótafjelaginu og áfengisversluninni, framin gagngerð rannsókn á embættisfærslunni á Patreksfirði og hjer í Reykjavík og yfirleitt skerpt eftirlit með embættismönnum og lagabrjótum, t. d. bannlagabrjótum. Alt var þetta rjett og skylt og sjálfsagt að gera. í þessu hefir stj. til þessa reynst stórum betri en fyrirrennari hennar. En einmitt af þessum sökum er það enn undarlegra, jeg vil segja hörmulegra, að á Seyðisfirði er maður starfsmaður landsverslunar, sem opinber sjóðþurð er hjá ár eftir ár. í landsreikningunum árið 1927, aths. yfirskoðunarmanna, stendur þessi klausa: „Sjóðþurð reikningshaldara á Seyðisfirði hefir aukist um kr. 35657,18, úr kr. 95404,06 upp í kr. 131061,24“. Þetta minnir á, hvernig sjóðþurðin í Brunabótafjelaginu magnaðist ár frá ári, og er leitt til þess að vita, að hæstv. stj. skuli ekki hafa sýnt sama skörungsskap þar austur frá sem annarsstaðar. Hvað veldur? spyrja menn. Er stj. að gefast upp? Eða er þetta gæðingur hennar? Ætlar hún að fara að dæmi fyrirrennara sinna og hlífa sínum mönnum? Þá minnist jeg þess og, að foringjar og blöð Framsóknarflokksins hafa, og það mjög að maklegleikum, veitst að foringjum Íhaldsflokksins fyrir þröngsýni þeirra og flokkshagsmunapólitík, fyrir það, að íhaldsfl. hugsaði eingöngu um það, að koma fram hagsmunamálum fámennustu stjettarinnar í landinu, burgeisanna, máttarstólpanna í Íhaldinu. Þeir hafa og sýnt, hvernig t. d. ríkislögreglufrv. var bein tilraun til að tryggja aðstöðu stóratvinnurekendanna til þess að kúga alþýðuna í landinu í kaupdeilum. Ennfremur hafa þeir sýnt fram á, hvernig öll framkoma íhaldsins í verslunarmálunum gekk út á það, að láta stórkaupmennina halda sem mestu af gróða sínum. Það skal nú játað, að það hefir ekki borið verulega á því, a. m. k. ekki í fyr en nú upp á síðkastið, að núv. stj. gengi erindi þessarar stjettar. En hún hefir komið fram og litið of einhliða á sig sem bændastj. Hún hefir illu heilli að því leyti fetað í fótspor fyrv. stj., að hún lítur aðallega á hag einnar stjettar. Ber fjárlagafrv. þess greinilegan vott, sem og önnur frv., sem hæstv. stj. hefir borið fram. Þar er eins og hún sjái ekkert fólk nema bændurna. Sjómenn og verkafólk yfirleitt virðist fyrir utan sjóndeildarhring hæstv. stj. Framsóknarflokkurinn hefir veitt Íhaldsfl. þungar ákúrur fyrir það, að hann virti ekki þingræði og lýðræði, og eru það mjög rjettlátar ásakanir. En það virðist samt svo í þessu efni, sem íhaldsbuxurnar fari skrambans laglega á framsóknarforingjunum, því enginn hefir fjandskapast eins gegn rjettlátri kjördæmaskipun og hæstv.forsrh. En það er mála sannast, að lýðræðið er hjer ekkert annað en skrípaleikur, meðan núv. kjördæmaskifting ekki er lagfærð. Þm. Framsóknar og hæstv. stj. hafa oft og einatt vítt fjármálastj. Íhaldsins í atvinnumálum okkar og þá leynd, er hvílir yfir atvinnurekstri þeirra fáu manna, er sölsað hafa undir sig mikið af veltufje þjóðarinnar. Framsóknarforingjarnir hafa oft heimtað rannsókn á atvinnurekstri þessara manna og ráðsmensku þeirra; a. m. k. 2 ráðh. hafa lýst því yfir hjer í hv. í deild, að tap bankanna, á þessum mönnum aðallega, mundu nema um 20 milj. kr. Ef nokkur alvara hefði fylgt þessum orðum framsóknarforingjanna, þá átti hæstv.ríkisstj., sem nú er hæstráðandi bankanna beggja, að láta það verða sitt fyrsta verk að gefa út skýrslu um töp og eftirgjafir bankanna, er sýndi, á hverjum hefði tapast og af hvaða orsökum. 20 milj. eru enginn smáskildingur fyrir þjóð, sem telur aðeins 100 þúsundir. Þetta hefir hæstv. stj. ekki gert, svo um þetta veit almenningur alls ekkert ennþá, og jeg efast meira að segja um, að fjhn. Alþingis viti nokkuð þar um. Ætlar nú hæstv. ríkisstjórn ennþá að nota íhaldsbrækurnar og halda hlífiskildi leyndarinnar yfir öllu því og öllum þeim, sem valdið hafa þessum tugmiljóna töpum af fje þjóðarinnar? Jeg hefi nú drepið á nokkur atriði til þess að sanna orð hv. 1. þm. Reykv., að stj. hafi batnað frá hans sjónarmiði. Það hlýtur þá annaðhvort að vera, að ganglimir hæstv.forsrh. sjeu farnir að rýrna, eða þá að íhaldsbrækurnar hafa víkkað. Það síðara er áreiðanlega ekki tilfellið. Íhaldsbrækur eru ekki teygjanlegar. Því miður held jeg að það fyrra sje nær sanni. En það mundi stórlega gleðja mig, ef ganglimir hæstv.forsrh. færu nú að stælast aftur og hann gæti alveg losnað við þessa íhaldslarfa. Af því, sem jeg hefi sagt, verður það skiljanlegt, að suðan á þessum eldhúsdegi er ekki sjerlega snörp, heldur sannkölluð moðsuða. Ágreiningurinn er svo nauðalítill. Það er nartað og nuddað um smáupphæðir, svo sem 500, 700 og 1000 kr. ferðastyrki eða starfslaun. En það, sem máli skiftir fyrir þjóðina í heild sinni, minnist enginn á. Alt þetta eldskraf íhaldsins er því innantóm orð, sum stór og ljót, en jafninnantóm fyrir því. Tómahljóðið stafar ekki af því, að syndir stj. sjeu ekki stórar og margar, heldur af hinu, að andstæðingar stj. eru fullkomlega ánægðir með vanrækslusyndir hennar. En vanrækslusyndirnar eru einmitt höfuðsyndir hennar. Þótt hún hafi ýmsar ásetningssyndir á samviskunni, eru þær smámunir í samanburði við vanrækslusyndirnar. Það var trú ýmsra, er Framsókn tók við völdum, að bætt mundi úr mörgu því, er ábótavant var í opinberu lífi þjóðarinnar, og að tekið mundi verða með meiri festu á málunum yfirleitt. En þetta hefir ekki verið gert, og er það þung ásökun á núv. hæstv. stj. Hún hefir ekki viljað eða ekki þorað að fást Við hin stærri málin og hefir virst hálffeimin við að tala um þau. Vil jeg í því sambandi benda á till. okkar jafnaðarmanna um rannsókn á hag og rekstri togaraútgerðarinnar og till. okkar um einkasölu á steinolíu. Það er eins og framsóknarmenn hafi beinlínis verið hræddir við að minnast á þessi mál. Og þó þeir geti ef til vill ekki verið mjer sammála um skipun þessara mála, þá skyldi jeg virða það við þá, ef þeir fengjust til þess að ræða þau og lýsa sinni skoðun á þeim, ef þeir þá hafa um þau nokkra skoðun. Sama er um hæstv. stj. Blöð þeirra eru þó það framsæknari, að þau þora þó að drepa á þessi mál einstaka sinnum. Þetta eru nú hugleiðingar í sambandi við almennar vanrækslusyndir stj. En svo hefir hún ennfremur vanrækt að gera það, er Alþingi í fyrra ætlaðist til að hún gerði og beinlínis lagði fyrir hana að gera. Í fyrra, eftir að stjórnarskiftin urðu og íhaldið hafði tapað við kosningarnar, var Alþingi stórhugaðra en áður. Það rjeðst í það að gera stórfeldar breyt. á síldarversluninni, þó það að vísu gengi þar allmjög skemra en við jafnaðarmenn hefðum kosið. Þá var og samþ. heimild fyrir ríkisstj. til þess að taka lán til að ljúka við byggingu landsspítalans fyrir 1930. Ennfremur var samþ. að byggja útvarpsstöð og skorað á stj. að undirbúa frv. um almennar ellitryggingar. Þá voru og samþ. lög, er heimiluðu hæstv. stj. að taka lán til þess að tryggja sölu veðdeildarbrjefa. Enn var og samþ. að smíða strandferðaskip og byggja síldarbræðslustöð, og að lokum voru gerðar allmiklar breyt. á landsbankalögunum; til hans á að leggja 3 milj. kr. Hvað hefir nú stj. gert í þessum málum? Skal jeg nú víkja nokkuð að framkvæmdum hennar eða öllu heldur framkvæmdaleysi í þessum efnum, Þar sem jeg ekki veit til fulls, mun jeg leyfa mjer að spyrja hæstv. stj. Á fundi í Sþ. síðastl. ár var samþ.þál. þess efnis, að skora á ríkisstj. að nota lánsheimild þá, er hún hafði til þess að ljúka við byggingu landsspítalans fyrir 1930. Nú er þegar búið að leggja í þessa byggingu um 780 þús. kr. Þar af eru 480 þús. frá ríkinu, en 300 þús. úr landsspítalasjóði. En alls er gert ráð fyrir, að spítalinn kosti 1 milj. og 200 þús. kr. Nú eru í þessa árs fjárl. veittar til hans 100 þús. kr. og 60 þús. munu vera óeyddar af síðasta árs veitingu. Vantar þá ennþá 260 þús., svo að hann geti komist upp fyrir 1930. Jeg veit nú að vísu ekki, hvað byggingin er komin langt, en jeg hygg þó, að ekkert sje því til fyrirstöðu, að verkinu verði lokið fyrir 1930, ef nægilegt fje er fyrir hendi. En jeg vil jafnframt taka það fram, að jeg álít óhjákvæmilegt að byggja jafnframt starfsmannabústað, því það tekur alt of mikið rúm frá sjúklingum, ef starfsfólkið á að búa í spítalanum. Jeg skal ekki tala um þá hagsýni, sem í því felst að láta þessa byggingu standa ónotaða og arðlausa í mörg ár. Hitt er öllum ljóst, enda meira um vert, að þörfin er mikil á því, að spítalinn taki til starfa, bæði vegna sjúklinganna og læknakenslunnar í landinu. Jeg veit ekki, hvort ríkisstj, er samkv. samningum sínum við landsspítalanefndina skylt að lögum að hafa reist hann fyrir 1930, en þó hygg jeg það; en svo mikið er víst, að það er vilji allrar þjóðarinnar, að hann verði kominn upp fyrir það ár. Vil jeg því óska andsvara um það frá hæstv. stj., hvort svo verði eða ekki, og jafnframt átelja, hve lítt þessu verki er hraðað nú, þegar stj. virðist hafa fullar hendur fjár. Á fundi í Nd. í fyrra var samþ.þál. um að skora á stj. að láta rannsaka, hvað það mundi kosta að koma upp ríkisprentsmiðju. Hefi jeg heyrt hjer við þessar umr., að til þess hafi verið greiddar 1400 kr. Mun það hafa verið hv.þm. Borgf., er hneykslaðist mjög á þessu. En maðurinn, sem fjekk þetta, var reyndar bróðir minn, svo það getur verið, að það hafi valdið gremju og eftirtölum þessa hv.þm. Jeg hefi átt kost á að kynna mjer þá skýrslu, er maður þessi gaf stj., og till. hans. Án þess að jeg fari frekar út í efni hennar, skal jeg geta þess, að með því að koma þessari prentsmiðju á fót mundi mega spara ríkinu árlega marga tugi þúsunda. Prentunarkostnaður ríkissjóðs mun nú vera í alt hátt á 3. hundr. þús. kr. árlega. Eftir þeim upplýsingum, er fyrir liggja, mundi prentsmiðja með um 150 þús. kr. stofnkostnaði geta annað þessu. Það verður því að teljast hreinasta glapræði, ef stj. snýr sjer ekki að framkvæmdum í þessu máli, enda var það tilætlun d. í fyrra. Hvers vegna er skýrslan ekki lögð fyrir þingið? Þá furðar mig á því, að stj. skuli ekki enn hafa sýnt einhvern árangur af undirbúningi þeim undir fullkomnar ellitryggingar, sem henni var í fyrra skipað að gera. Var þó tilskilið, að hún ljeti leggja frv. þessa efnis fyrir þetta þing. Að vísu hefir verið flutt í Ed. af einum þm. einhver lítilsháttar breyt. á ellistyrktarlögunum, en hún er aðeins kákbreyt. og ekki til hins minsta gagns. Furðar mig á því, að hæstv. stj. skuli ekki vilja stíga þetta spor í mannúðaráttina, skuli ekki einu sinni hlýðnast beinni fyrirskipun um að leggja frv. um þetta efni fyrir þingið. Vona jeg, að hún bæti nú nokkuð úr þessu með því að styðja till. mína um almannatryggingar. Þá kem jeg að útvarpsstöðinni. Hefir áður komið fram fyrirspurn um þetta mál og hefir hæstv.forsrh. svarað því, að ekki væri hægt að byrja á þessu fyrirtæki vegna þess að ekki væri ennþá búið að ákveða, hvaða bylgjulengd stöðin skyldi hafa. Jeg vil nú ekki beinlínis bera brigður á þetta, en held þó, að það geti varla verið því til fyrirstöðu, að hægt sje að gera meira að undirbúningi málsins en gert hefir verið. Veit jeg fyrir víst, að öllum almenningi er það mikið áhugamál, að stöðin komist upp sem allra fyrst. Tómlæti hæstv. stj. í þessu menningarmáli gegnir hinni mestu furðu. Og hvað er um lánið til kaupa á veðdeildarbrjefum? Mjer hefir helst skilist á þeim svörum, sem gefin hafa verið því viðvíkjandi, að ekki væri búið að útvega þetta fje ennþá. Stj. vill láta líta svo út, sem hún skilji vel þarfir bændanna fyrir bættum lánskjörum, en hún ætti líka að skilja þörf þeirra, er taka lán úr veðdeildinni. Ugglaust þekkir hún kjör eða rjettara sagt ókjör þau, er lántakendur þar verða að sætta sig við. En þau eru þessi: Veðdeildin lánar yfirleitt aðeins út á h. u. b. 14 af húsverðinu. Auk þess eru afföllin af lánum og varasjóðstillagið 12%, svo lántaki fær ekki útborgað nema 88 kr. af hverjum 100, er hann tekur að láni. Verða því raunverulegir vextir nærri 7% p. a. Eftir þessum dýru lánum verða menn að bíða missiri, ár eða jafnvel lengur, meðan sala brjefanna ekki er trygð. Enn er það strandferðaskipið, sem jeg vildi minnast á. Hefi jeg ekki ennþá heyrt, að byrjað væri á byggingu þess. Er það svo, að hæstv. stj. sje hætt við að byggja það, þvert ofan í yfirlýstan vilja þingsins? Telur hún heppilegra, að erlend skip annist strandferðirnar? Um þetta alt vildi jeg gjarnan fá skýr svör. Þá er það síldarbræðsluverksmiðjan, sem jeg vildi minnast örlítið á. Hefi jeg ekki heyrt, að byrjað hafi verið á byggingu hennar ennþá, þrátt fyrir alldýran undirbúning. Mun það hafa verið Jón Þorláksson verkfræðingur, er rannsakaði þetta mái fyrst, gerði áætlun um stofn- og rekstrarkostnað, en eftir því, sem síðar upplýstist, mun hafa orðið hjá honum slysaleg reikningsskekkja, svo að jafnvel munaði 100% á rekstrarútkomunni. Jeg tók ekki eftir því, að hv.þm. Borgf. mintist á þá þóknun, er Jón fjekk fyrir þetta, þegar hann var að telja upp bitlingaaustur stj. Það hefir tíkast til fallið niður hjá honum, og það af skiljanlegum ástæðum. En hvað sem þessu líður, þá er það víst, að verksmiðjan verður ekki komin upp fyrir næsta síldveiðitíma. Er það þó hin mesta nauðsyn, því eins og nú er, eru þeir, sem ekki geta saltað síld sína, ofurseldir þeim, er eiga bræðslustöðvarnar. Annaðhvort verða þeir að selja bræðslustöðvunum síldina fyrir það verð, er þær vilja gefa fyrir hana, eða fleygja henni að öðrum kosti. Og síldareinkasalan verður ekki trygð nema bræðslustöð sje stofnsett í sambandi við hana. Hvað viðvíkur Landsbankanum, þá vil jeg spyrja hæstv. stj., hvort hann sje búinn að fá þær 3 milj., er honum ber samkv. lögunum frá í fyrra. Jeg hefi heyrt mjög ótrúlega sögu um þetta, sem jeg held, að jeg verði að segja hv. dm. En sagan er á þá leið, að ríkisstj. hafi að vísu greitt bankanum í orði kveðnu þessa upphæð, 3 miljónir, en hafi fengið hana að láni hjá bankanum sjálfum. Ef þetta er satt, þá er hjer fundin mjög auðveld leið til þess að útvega bankanum eins mikið fje og hann þarf á hverjum tíma; það er bara að láta bankann lána ríkinu eða sjálfum sjer fjeð. En jeg verð samt að leyfa mjer að efast um gildi þessarar ágætu(!) aðferðar. Hvað veldur nú þessu, að svo miklu minna hefir verið gert í þessum efnum en þingið í fyrra ætlaðist til? Er ríkissjóðurinn tómur? Þó að svo væri, þá afsakar það ekki aðgerðaleysið, því ríkisstj. hefir haft nægar lántökuheimildir og lánstraust erlendis. En ríkissjóðurinn er ekki tómur; ekki er einu sinni sú afsökun fyrir hendi. Samkv. því, er hæstv.forsrh. sagði í fjárl.ræðu sinni fyrir nokkrum vikum, þá var 11/2 milj. kr. tekjuafgangur síðastl. ár. Hefði nú tekju- og eignarskattsviðaukinn verið innneimtur í ár, en hann hefir verið áætlaður 400 þús., þá hefði stj. haft 1900 þús. kr. tekjur umfram gjöld til ráðstöfunar á þessu ári og liðnu ári. Með öðrum orðum, þá hefði verið hægt að byggja bæði strandferðaskip og síldarbræðslustöð og jafnvel að ljúka við landsspítalann líka án þess að taka nokkurn eyri að láni. Þá hefði ekki verið eftir nema útvarpsstöðin, og til hennar hefði mátt taka lán, ef ekki yrði afgangur á fjárlögum þessa árs, er nægði til að byggja hana. Jeg hefi nú að mestu lokið við það, er jeg vildi hafa sagt til hæstv. stj. En jeg vil þó bæta því við, að allra hluta vegna væri best, að óskir þær og vonir, er hv. 1. þm. Reykv. bar fram í fyrradag um áframhaldandi „bata“ hjá stj., verði tálvonir. Það yrði bæði Framsóknarflokknum og hæstv. stj. fyrir bestu, og jeg er ekki í vafa um, að það yrði meiri hl. landsmanna fyrir bestu. Stj. verður að láta sjer skiljast, að hún getur ekki verið beggja vin og báðum trú, hún getur ekki þjónað tveimur herrum, bæði íhaldsherrunum og alþýðu allri. Batnandi stj. í íhaldsaugum er versnandi stj. í augum almúgans. Þjóðin hefir afþakkað íhaldsstjórnina. Hún mun afþakka hverja íhaldsstj., engu síður þótt hún kalli sig framsóknar-bændastjórn. Hingað til hefi jeg setið hjá við eldhúsumr. En það hefir samt farið svo, að þegar ýmsir hv.þm. hafa verið að skeyta skapi sínu á hæstv. stj., þá hafa þeir jafnframt þurft að hnippa í mig. Sjerstaklega var það hv. 1. þm. Skagf. Hann tók svo til orða í gær, að ríkisgjaldanefndin hefði verið skipuð til þess eins að snuðra um gerðir íhaldsins.

Rjett

. Þetta játar hann nú í einfeldni síns hjarta, og fer þá mönnum að skiljast, hvers vegna ríkisstj. er ekki vel sjeð á ýmsum stöðum. Íhaldinu er ekki vel við, að uppvíst verði um gerðir þess og ráðstafanir ýmsar. En ef alt væri nú hreint hjá þeim hv. íhaldsherrum, hefðu þeir mátt verða fegnir að fá jafntrúverðuga menn og mig og Björn í Grafarholti til að athuga gerðir þeirra og skýra frá sparsemi þeirra og viturlegum ráðstöfunum. Enginn hefir mjer vitanlega borið brigður á það, að skýrsla okkar væri rjett í alla staði.

Jú, blaðið Tíminn

. Ætli hv.þm. Vestm. lesi ekki Tímann líkt og ónefnd persóna biblíuna? Íhaldsblöðin, sem sí og æ hafa reynt að rægja og níða nefndina, hafa ekki getað bent á, að neitt væri rangt í skýrslu hennar. Þau hafa sagt, að störf n. væru hjegómi einn, að n. væri gagnslaus, skýrsla hennar væri marklaust hjal og með þessu væri verið að kasta fje ríkissjóðs í Harald Guðmundsson, til þess að hann hefði eitthvað að jeta, og þar fram eftir götunum. Jeg hefi auðvitað látið þetta sem vind um eyrun þjóta og ekki sint því hið minsta. En þetta sýnir, að íhaldið hefir orðið því sárreitt, að birtur var sannleikurinn um fjáraustur þess og bitlingabruðl. Sannleikur, sem það altaf hefir kappkostað að leyna fyrir landsfólkinu. Jeg var svo óheppinn, að jeg heyrði ekki ræðu hv.þm. Borgf. í gær; hún var víst bæði sköruleg og vel flutt, en jeg las útdrátt úr henni í Mbl., og hefi þar sjeð, að hann hefir gert að umtalsefni bitlinga þá, sem hann telur, að núv. stj. hafi úthlutað. Mjer dettur ekki í hug að bera blak af hæstv. stj., en í þessu sambandi tel jeg rjett að minnast lítið eitt á gerðir fyrv. stj. í þessu sambandi, til að sýna, hvernig íhaldsm. fer vandlætingarhjal í þessum efnum. Annars virðist mjer, að hjer hafi verið blandað saman tveim óskyldum hugtökum og að menn hafi ekki gert sjer grein fyrir, hvað það er, sem þeir kalla bitlinga. Jeg lít svo á, að það eitt sje bitlingur, er menn taka kaup án þess að vinna fyrir því. Þegar menn inna verkin vel og dyggilega af hendi, lít jeg svo á, að það fje, sem þeir fá fyrir það, sje kaup, en enginn bitlingur, enda sje þá kaupið í samræmi við vinnuna. Þeir bitlingar, sem blað mitt einkum hefir átalið, eru þess eðlis, að opinberir starfsmenn ríkisins, sem hafa ærið nóg að starfa, eru settir til að gegna allskonar aukaverkum, sem þeir sökum tímaskorts geta ekki leyst vel af hendi án þess að taka tíma frá sínu aðalstarfi í þágu ríkisins. Fá þeir oft stórfje fyrir þessi aukaverk og halda auk þess óskertum launum. Þannig er því farið með ýmsa þá, sem fyrv. stj. hefir falið endurskoðun á reikningum hinna ýmsu stofnana ríkisins. Endurskoðunin hefir oft verið helbert kák eða alls engin. Mætti t. d. í þessu sambandi benda á endurskoðendurna við Brunabótafjelag Íslands, sem fóru ekki nákvæmlegar yfir reikninga en það, að hægt var að dylja þar sjóðþurð um margra ára skeið. Skal jeg nú víkja aftur að skýrslu ríkisgjaldanefndar og taka þaðan örfá dæmi um örlæti íhaldsstj. við sína menn. Samkv. henni hefir Einar prófessor Arnórsson fengið greitt af opinberu fje árið 1926: Embættislaun . kr. 9030,00 og er þar með talin dýr- tíðaruppbót. Skattstjóralaun - 4183,25 Fyrir lög „Íslands“ -15000,00 - setu- og varadómarastörf .. . . . - 803,16 - sambandslaganefnd - 500,00 - málaflutning .... - 66,93 - aukavinnu fyrir stjórnarráðið .... - 2575,00 - utan þetta fjekk hann - 2500,00 úr bæjarsjóði fyrir formensku í niðurjöfnunarnefnd Reykjavíkur. Þetta er gott sýnishorn af launagreiðslum íhaldsstjórnarinnar: Greiðslan fyrir aukavinnu langtum meiri en embættislaunin. Hv. 1. þm. Skagf. sagði m. a., að hið eina, sem ríkisgjaldanefndin hefði getað fett fingur út í, væru þau „bein“, sem skrifstofustjórarnir í stjórnarráðinu hefðu fengið. Rjett er það, að ýmsum greiðslum til þeirra er ekki hægt að gefa annað nafn. Hann (MG) mun einkum hafa átt við þau aukastörf, sem skrifstofustjórinn í dómsmrn. hefir haft með höndum, en líkt er um fleiri. Skal jeg nú gefa yfirlit yfir störf hans og laun, til þess að sýna, að það er ekki að ástæðulausu, sem blað mitt hefir gert þetta að umtalsefni. Launagreiðslur til hans eru þessar 1926: Embættislaun 9030 kr. Fyrir aukavinnu í stjórnarr. 2100 - - endurskoðun við áfengisverslunina .... 2400 - - reikningshald kirkju- garðssjóðs 3000 - - reikningshald land- helgissjóðs 4000 - Samtals 20530 kr. Aukabitarnir, sem þessi maður hafði, eru samtals 11500 kr., eða 2500 kr. hærri en embættislaun hans, sem þó eru hæstu embættislaun. Jeg álít, að slíkur embættismaður sem þessi, er hefir afar umfangsmikil og áríðandi störf í sínu embætti, geti ekki haft mörg og mikil aukastörf án þess að vanrækja að einhverju leyti embættisstörf sín, sem þó þola enga vanrækslu. Fjölda fleiri dæma mætti nefna, sem svipuð eru þessu, en þó ætla jeg ekki að gera það, heldur taka 2 smærri spámenn til athugunar, en það eru þeir hv. 1. þm. Skagf. og hv. 3. landsk. Einhver hv.þm. var að tala um það í gær í aðfinslutón, að forsrh. hefði tekið hálf laun fjmrh., en slíkt er ekki einsdæmi. Hv. 3. landsk. tók árið 1926 við þessu fje úr ríkissjóði: Þingmannskaupi kr. 1987.92, ráðherralaunum auk ókeypis húsnæðis, ljóss og hita í 3 mán. kr. 12500.00, 1/2 risnufje kr. 2000.00 og húsaleigu kr. 1050.00, eða samtals kr. 17537.92. Hv. 1. þm. Skagf. tók á sama ári, auk ráðherralauna og þingfararkaups, 1/2 laun dómsmrh. fyrir 6 mánuði og svo kr. 756.50 fyrir embættiseftirlit. Á þessu ári fjekk íslenski sendiherrann í Kaupmannahöfn aftur starf sitt frá 1. júlí að telja, og var honum á því ári greitt úr ríkissjóði: Sendiherra laun í 1/2 ár kr. 22500.00 danskar, fyrir ráðunautsstörf kr. 3000.00, ferða kostnaður kr. 9561.58, uppbót fyrir húsakaupatjón kr. 10000.00 og fyrir grein í minningarrit Landsbankans kr. 125.00, eða samtals 45186.58 kr. og þessar greiðslur eru svo að segja allar fyrir eina 6 mánuði. Ótal dæmi fleiri mætti nefna til að sýna launagreiðslur íhaldsins, en þó mun jeg ekki gera það að þessu sinni, heldur benda að síðustu á það, að 10 embættismenn ríkisins fengu 1926 kr. 240000.00 greiddar úr ríkissjóði, eða 24 þús. kr. hver að meðaltali, en um samin starfslaun þeirra námu ekki nema h. u. b. 1/3 af þessari upphæð. Jeg veit ekki, hvað betur getur sýnt og sannað fjárbruðl, óheilindi og spillingu ráðandi stj. en það, að greiða hálaunuðum embættismönnum sem svarar tvöföldum launum þeirra fyrir að inna af hendi aukastörf, sem þeir komast ekki yfir. Hver getur t. d. látið sjer detta í hug, að nokkur von sje á því, að skrifstofustjórinn í stjórnarráðinu geti leyst öll þessi verk af hendi og gegnt embættisskyldum sínum jafnframt? Og hvað segja menn um það, að hann tæki ríflega borgun fyrir aukastörf á eigin skrifstofu. Hv. 1. þm. Skagf. sagði, að núv. stj. hjeldi áfram uppteknum hætti í þessu efni, og ef það er satt, þá er það stórlega vítavert. Enginn skyldi ætla, að mjer þyki starfsmönnum ríkisins greidd of há laun. Því fer fjarri. Laun flestra þeirra eru mjög skorin við nögl. En það eru ekki láglaunamennirnir, sem fá beinin, heldur einkum þeir, sem sitja í best launuðu embættunum, og auk þess er það óhæf leið, að ætla að bæta launin upp með aukastörfum. Það verður til þess að mest er hugsað um að ná í þau, en minna hugsað um aðalstarfið. Hv. 1. þm. Skagf. drap á „nefndafarganið“ hjá hæstv. núv. stj. og helti úr skálum reiði sinnar út af því; en nú skal jeg benda honum á, að flokksmenn hans og sjálfur hann hafa ótæpt skipað nefndir, hálaunaðar mjög. Skal jeg telja upp nokkrar, sem jeg man eftir nú í svipinn, en vil þó aðeins stikla á þeim stærstu, t. d. milliþingan. eins og fossan. og bankalagan., sem kostuðu báðar á 2. hundrað þús. kr., og úttektarn. Landsbankans. Þeir, sem í henni störfuðu, fengu 6000 kr. hver fyrir starf, sem áætlað var, að ljúka mætti af á ca. 2 mán. í mesta lagi, eða sem svarar 100 kr. á dag auk alls kostnaðar. Jeg drep nú á þetta aðeins til þess að rifja upp fortíð íhaldsins og benda á ástæðuna til sultarsöngs þeirra hjer í deildinni. Þeir þrá að hafa fjárhirslu ríkisins handa í millum til þess að gæða sjer og sínum gæðingum á fjenu eins og þeir áður svo óspart hafa gert. Söngur þeirra minnir mig á biblíuljóð eitt, Harmagrát Jeremíasar“, söng hins útlæga Ísraelslýðs. Með lítilli breytingu hljóðar hann svo: Í Babylon við vötnin ströng við sitjum fullir sorgar, oss finst hver stundin leið og löng, langar til Síonsborgar. Söngurinn er hinn sami og söm er þráin; þeir þrá að ná í valdasessinn og hafa ríkissjóð handa í millum. Þeir sjá ofsjónum yfir „bitum“, sem ekki lenda hjá þeim. Áður en jeg lýk máli mínu vil jeg minnast á það, að mjer virðist íhaldið hafa hálfeinkennilega verkaskiftingu á þessum eldhúsdegi. Hv. þm. Vestm. fann stj. ýmislegt til foráttu, en sneri sjer þó aðallega að áfengisversluninni og rekstri hennar og vítti slælega bannlagagæslu stj. Jeg hefi aldrei heyrt um hann talað sem bann- eða bindindismann, en hv.þm. Borgf., sem er kunnur fyrir hófsemi, bindindi, óbeit á áfengisnautn og sölu, er látinn þegja um þetta; hann er látinn vaða fjármálaelginn, og sjest að vonum yfir alt nema smáupphæðirnar, náms- og ferðastyrki o. þ. h. Hv. 2. þm. G.-K. og hv.þm.N.-Ísf. eru aftur á móti látnir skammast út af landhelgisgæslunni, hve hún sje skemmilega vanrækt, eins og þeir beri hana sjerstaklega fyrir brjósti. Þetta kemur þeim mönnum einkennilega fyrir sjónir, sem til þekkja og vita, að annar þessara hv.þm. hefir leyft eða liðið skipstjóra sínum að skafa miðin innan landhelgi rjett framundan bæjardyrum núverandi kjósenda hans, og ekki látið skipstjórann fara, þótt dæmdur væri fyrir landhelgisbrot. En hinn hv.þm. kaupir upptæk veiðarfæri fyrir umboðsmann ensks togara, sem var sekur fundinn fyrir landhelgisbrot, svo að sökudólgurinn fjekk þau aftur eftir fáeina daga og gat haldið áfram fyrri iðju sinni á sömu slóðum. Jeg veit ekki, hvort jeg á að kalla það grátlegt eða hlægilegt, að íhaldið skuli hafa valið einmitt þessa menn til að ræða um landhelgisgæsluna og þýðingu hennar og nauðsyn. Það eitt nægir ekki, að tala fagurlega, ef breytnin er gagnstæð. Það er þó ef til vill ekki nema samboðið íhaldinu að láta þessa tvo menn hafa orð fyrir því í þessu máli. Það sýnir ef til vill heilindin. Jeg held, að það hafi verið hv. 1. þm. Reykv., sem skoraði á og bað Framsóknarflokkinn auðmjúklega að taka höndum saman við íhaldið og ráða niðurlögum jafnaðarmanna, sem hann sagði vera óþjóðlega niðurrifsmenn. Þetta er nú gamli söngurinn, þegar hræðslan við vöxt og þroska jafnaðarmannaflokkanna ærir íhaldið, skorar það á alla, sem vilja „halda í eignarrjettinn“, að sameinast gegn hinum „óþjóðlegu jafnaðarmönnum“. Alþjóðlegur og óþjóðlegur er hið sama í augum hv.þm. Hann mætti þó vita það, ef hann þekkir nokkuð til alþjóðlegrar samvinnv., að hún byggist einmitt á því, að hver þjóð sje óháð og frjáls og fái notið sín til fulls, alveg eins og þjóðfjelagsheildin byggir á persónulegum þroska og frelsi einstaklinga sinna. Alþjóðleg samvinna er óhugsandi, nema þjóðirnar haldi sjálfstæði sínu óskertu, sjeu allar jafnrjettháir aðilar. Þá stafar þjóðerni þeirra engin hætta af alþjóðlegri samvinnu; þvert á móti, þá er hún þeim hin besta trygging. Hv. 1. þm. Skagf. tók undir „óþjóðlegheita“-skrafið með nafna sínum.

Jeg nefndi það ekki

. Jeg þori ekki að fullyrða það, en mjer þykir það trúlegt, að hann hafi gert það. Slíkt er í fullu samræmi við það, að hv.þm.N.-Ísf. og hv. 2. þm. G.-K. tala um landhelgisgæsluna sem sitt hjartans mál, Þætti mjer því ekki ólíklegt, að hv. 1. þm. Skagf. talaði um föðurlandsástina fyrir hönd síns flokks, því að hann er þjóðkunnur fyrir hana frá því er hann reið til Krossaness forðum.

Jeg fór á bát

. Förin var jafnfrækileg, hvort sem hann fluttist á skjaldböku eða víkingaskipi. Í öðru lagi sýnir bað glögglega þjóðhollustu hans, að hann vann að því af alúð að koma „Shell“- fjelaginu hjer á laggirnar. Það er mitt álit, og þau orð mín skal jeg endurtaka utan þings, að íslenska „Shell“ er leppfjelag fyrir enska „Shell“ og sett á laggirnar til þess eins að útvega því hin sömu rjettindi og ef það væri íslenskt fjelag. örugg sönnun þessa er m. a. sú, að það var sett sem beint skilyrði af enska auðfjelaginu fyrir fjárframlagi til stöðvarbyggingarinnar við Skerjafjörð, að stofnað yrði íslenskt fjelag, sem teldist eiga stöðina. Hinn þjóðholli maður, hv. 1. þm. Skagf., brá þá fljótt við til þess að fullnægja þessu skilyrði. Hann kom á laggirnar hlutafjelaginu „Shell á Íslandi“, sem talið er að hafi meira en helming hlutafjárins frá íslenskum mönnum, og sem því hefir sama rjett og íslenskt fjelag hjer á landi, en sem jeg verð samt að efast um, að sje íslenskt fjelag í raun og veru. Annars hefir hinn þjóðholli þm. Skagf. verið skrambi skammsýnn, þegar hann samdi við enska fjelagið, sje mark takandi á orðum hans í fyrra, þegar hann er að svara mjer í umr. um till. mína um einkasölu á steinolíu. Hann segir svo: „Hv. þm. þótti ilt, að Shell-fjelagið skyldi vera íslenskt fjelag og áleit það mjög hættulegt, að íslenskir menn skyldu stjórna því, en hinsvegar ágætt, ef það hefðu verið útlendingar“. Þetta og annað eins hefir mjer vitanlega aldrei dottið í hug að segja. Hv. þm. hefir því lagt mjer þessi orð í munn til þess eins að svara þeim. Svo bætir hann við frá eigin brjósti: „Jeg get ekki haldið, að það sje verra, að fyrirtækið sje undir stjórn íslenskra manna en útlendra, enda fer það, sem hann sagði um þetta, algerlega í bág við það, sem hann sagði að öðru leyti“. Hv. þm. tekur svo sem ekki mikið upp í sig. Hann heldur, að það sje „ekki verra“, þó að fjelagið sje undir íslenskri stjórn. Þetta mun jeg ekki hafa látið mjer nægja og inti hann því frekar eftir þessu, og þá svarar hann á þessa leið: „Þetta er mesti misskilningur. Útlendingar hafa að vísu lagt fram nokkuð af fje, en þeir eru alveg útilokaðir frá stjórn fjelagsins, því að meiri hl. hlutafjárins er íslenskur. Og jeg held því einmitt fram, að Íslendingar hafi full yfirráð fjelagsins“. Eins og sýnt var fram á í gær, ræður atkvæðamagn úrslitum á fjelagsfundum. En nú hafa útlendingar 198 atkvæði, en Íslendingar aðeins 108. Það er því helber uppspuni hjá hv.þm., er hann segir, að Íslendingar hafi öll umráð yfir fjelaginu; þeir hafa nær helmingi færri atkvæði en útlendingarnir, ráða engu. Óefað hefir hv.þm., sem er lögfræðingur og fyrv. dómsmrh., vitað þetta, er hann ljet hafa sig til að stofna þetta leppfjelag fyrir enskan olíuhring, enda er það í fullu samræmi við þjóðhollustu og skörungsskap hv. 1. þm. Skagf. og þjóðhollustu flokks hans. Jeg vil nú að lokum enda mál mitt með þeirri ósk til handa hæstv. stj., að ganglimir hæstv.forsrh. mættu vaxa og stælast, svo að brækur þær, sem hann hefir fengið frá hv. 1. þm. Skagf., mættu rifna til fulls utan af honum. Jeg er fullviss þess, að ef hitt verður ofan á, að hann lagi sig eftir þessari íhaldsflík, haldi áfram að smækka sjálfan sig til þess að rífa ekki buxurnar, þá verður það til þess, að hann skapar flokki sínum, sjálfum sjer og stjórninni vansæmd, og áður en langt um líður fullan aldurtila.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Hv. þm. Ísaf., sem nú settist niður, hóf ræðu sína með hinu sama og hv. 1. þm. Reykv., á því að kvarta. Að vísu ekki um kuldahroll og beinverki eins og hv. 1. þm. Reykv., heldur yfir því, að hann hefði orðið að vaka of mikið. Þessi sami þrældómur hefir nú komið yfir okkur alla, og get jeg fyrir mitt leyti látið ánægju mína í ljós yfir honum, og jeg álít, að maður eins og hv.þm. Ísaf., sem er upp á sitt besta, megi vel við því að standa í dálitlu striti. Þá kvartaði þessi hv.þm. yfir því, hve illa sjer hefði gengið að komast að til þess að láta í ljós það, sem honum lá mest á hjarta. Jeg get vel skilið þetta, því að það, sem hann þurfti að koma að, var fyndni út af teikningu, sem hv.þm. hafði einhverntíma sjeð í „Speglinum“. Jeg get nú látið ánægju mína í ljós yfir því, að hann skuli vera orðinn ljettari að þessu leyti. En hvað snertir myndina í „Speglinum“, þá get jeg verið ánægður með hana, því að mjer finst, að það hafi verið rjett hjá mjer að sprengja utan af mjer íhaldsspjarirnar. Það, sem hv.þm. vjek til stj., var um vanrækslusyndir hennar, en um verknaðarsyndir var engar að ræða. Hann byrjaði á að tala um tvær einkasölur, einkasölu á tóbaki og einkasölu á steinolíu. Umr. um steinolíueinkasöluna virðist mjer ekki viðeigandi að fara að innleiða hjer að þessu sinni, þar sem fyrir þinginu liggur þáltill. um hana, sem bráðlega verða greidd atkv. um. Læt jeg því frekari umr. um það mál bíða. En jeg vil minna hv.þm. á, að til þess að tala um ólag á steinolíuversluninni þarf hann ekki að fara svo langt sem alla leið yfir um til mín. Þá skammaði hv.þm. stj. fyrir að hafa ekkert látið frá sjer heyra um tóbakseinkasöluna, Þessu er því að svara, að stj. hefir þegar gert sitt í því máli, því eins og kunnugt er, kaus síðasta þing, og Framsóknarflokkurinn því eins og aðrir, milliþinganefnd til þess að athuga tolla- og skattamál landsins. Var nefnd þessari meðal annars falið að athuga, hvort ekki megi afla ríkissjóði tekna án þess að íþyngja gjaldþegnum, svo sem með einkasölu á hátolluðum vörum, eða öðrum þeim vörum, sem hentugar eru til einkasölu, eða á annan hátt. Nú vill einmitt svo vel til, að hv.þm. Ísaf. er sjálfur í þessari milliþingan. og á því að fjalla um þetta. Jeg vil því spyrja hann sjálfan: Hvað líður þessu starfi hans, og hvað segir hann um að taka upp einkasölu á tóbaki? Þá talaði hv.þm. um, að stj. væri of einhliða bændastjórn. Þetta má vel vera rjett hjá hv.þm. En hann hlaut að vita það fyrirfram, að stj. myndi sjerstaklega styðja bændastjettina, þar sem líka hún sjálf styðst aðallega við hana. Þetta vissi hv.þm. í fyrra, og hefir því í því efni ekkert nýtt komið fram. Annars býst jeg við, að kjósendur þessa þm. hafi rekið sig á það, að stj. líti á eitthvað fleira en hagsmuni bændanna í landinu, því að jeg veit ekki betur en að stofnað hafi verið til mjög myndarlegs atvinnurekstrar í kjördæmi hv.þm. einmitt fyrir till. frá mjer, og það með svo góðum árangri, að bæði hv.þm. og sjómenn þar vestra eru harðánægðir. Svo áttum við að hafa spyrnt á móti breyt. á kjördæmaskipuninni. Jeg játa fúslega, að jeg er mjög andstæður miklum breyt. á henni, enda þótt hún að einhverju leyti kunni að vera orðin ranglát, þar sem það er vitanlegt, að hinn mikli fólksstraumur, sem orðið hefir til kaupstaðanna á síðari árum, er fyrir rangláta skiftingu á fjármagni milli atvinnuveganna. Það getur því ekki komið til neinna mála að fara að hlaupa til og breyta kjördæmaskipuninni nú, einmitt þegar sú stefna hefir orðið ofan á, að veita fjármagninu einnig til landbúnaðarins. Jeg álít því, að það sje sjálfsögð skylda þjóðfjelagsins að bíða við og sjá, hver ávöxtur verður af þessari stefnu. Og það er trú mín, að eftir fá ár sjái fólkið nýja þróun í sveitunum, sem sanni það, að þar eigi að vera áfram, eins og verið hefir, aðalþungamiðja hins pólitíska valds í landinu. Þá talaði hv.þm. með sterkum rómi og lagði mikla áherslu á, að stj. hefði sýnt vanrækslu í því að framkvæma ekki ýmislegt, sem síðasta þing hefði lagt fyrir hana. Út af þessum mikla hávaða hv.þm. vil jeg minna hann á hið fornkveðna, að kýrin mjólkar ekki meira, enda þótt skjólan sje stór. Það, sem hv.þm. taldi stj. fyrst og fremst hafa vanrækt, var útvarpsmálið. Þessu er því að svara, að stj. hefir gert alt, sem frekast hefir verið unt, til þess að flýta fyrir því máli, eins og jeg þegar hefi tekið fram hjer í þinginu, þegar jeg svaraði fyrirspurn hv. 2. þm. Rang. um þetta mál. Málið er því á bestu leið. En það má hv.þm. vita, að slíkt stórmál sem þetta verður ekki leyst í einu vetfangi. Hvert víxlspor, sem stigið er í því í byrjun, getur orðið til þess að valda árekstri og jafnframt ótrú manna á málinu. Um ellitryggingarnar er það að segja, að undirbúningur þeirra hefir verið falinn þeim manni, sem mesta sjerþekkingu hefir á slíkum hlutum hjer. En þar sem það er mjög mikið verk, og hann auk þess hefir orðið að inna af hendi mikið starf fyrir Landsbankann um leið, hefir honum ekki unnist tími til að fullgera þennan undirbúning. Annars sagði nú hv.þm., að hann myndi fyrirgefa þennan drátt, ef málið yrði tilbúið fyrir næsta þing. Þá spurðist hv.þm. fyrir um það, hvort stj. væri snúin í strandferðaskipsmálinu. Lesi hv.þm. frv. það, sem lagt hefir verið fyrir hv.Ed. um stjórn póst- og símamála, þá hlýtur hann að komast að raun. um, að við höfum síst breytt skoðun í því máli. Þar er gert ráð fyrir í brjefi, sem stjórnarráðið skrifaði nefndinni, að ríkið starfræki tvö strandferðaskip. Eins og kunnugt er, hefir stj. heimild til þess að taka lán til byggingar á nýju strandferðaskipi, en hún hefir ekki notað þá heimild enn, og ætlar sjer ekki að gera, nema þá því aðeins, að hægt verði að fá mjög hagkvæmt lán, því að hún er þeirrar skoðunar, að ekki beri að stofna til framkvæmda í landinu með ókjaralánum, eins og stundum hefir átt sjer stað áður. Hún telur slíkt ganga landráðum næst. Hvað síldarbræðsluverksmiðjuna snertir, þá þarf jeg litlu við það að bæta, sem jeg hefi áður sagt um það mál. Að undirbúningi þess er unnið af kappi. Það hefir þegar verið ráðinn mjög fær maður til þess að standa fyrir byggingu verksmiðjunnar, maður, sem áður hefir staðið fyrir byggingu slíkra fyrirtækja. Þá hefir og verið sendur út maður, til þess að kynna sjer verksmiðjur og vjelar. beinlínis með það fyrir augum að vinna svo við hina fyrirhuguðu verksmiðju. Sje jeg svo ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þessar vanrækslusyndir, sem hv.þm. Ísaf. var að víta stj. fyrir. Jeg viðurkenni þær alls ekki. Að síðustu vil jeg segja örfá orð út af ummælum hv.þm. Ísaf. og hv. 1. þm. Reykv. um afstöðu okkar framsóknarmanna til hinna stjórnmálaflokkanna. Okkur er það ljóst, að við erum milliflokkur, höfum annan flokkinn til hægri, en hinn til vinstri. Nú er það hlutur, sem því oft kemur fyrir, að flokkarnir á víxl ýmist skamma okkur eða líta hýru auga til okkar. Við því eigum við að snúast í hvert sinn. Er það fastur ásetningur okkar, sem berum ábyrgð á stjórnarfari landsins, að stýra eftir þeim stefnum, sem við höfum markað og teljum að til mestrar hagsældar megi verða fyrir þjóðfjelagið í nútíð og framtíð, hvernig svo sem augnatillit þessara aðilja er, sem sitja oss til hægri og vinstri.

Frsm. (Jóhannes Jóhannesson) Eins og frv. þetta ber með sjer, er það flutt af allshn. eftir beiðni undirbúningsnefndar alþingishátíðarinnar 1930, en í þeirri nefnd eiga sæti tveir af ráðherrunum, svo óhætt er að ganga út frá því, að það sje í fullu samræmi við vilja stj. í I. lið 1. gr. frv. eru ákvæði um að láta slá sjerstaka minnispeninga í tilefni af 1000 ára afmæli Alþingis, en til þess að minnispeningar þessir verði gjaldgeng mynt þarf lagaheimild. Annar og þriðji liður 1. gr. eru um heimild fyrir stj. að taka í sínar hendur umráð yfir leigubifreiðum, sem notaðar verða til þess að flytja hátíðargesti 1930 um Þingvallavegina og aðra vegi nærlendis, og ennfremur um heimild til þess að taka í sínar hendur umráð yfir herbergjum í gistihúsum í Reykjavík og á Þingvöllum um 3 vikna tíma meðan á hátíðahöldunum stendur. Ákvæði þessi telur n. nauðsynleg, en gerir jafnframt ráð fyrir, að ekki þurfi til þeirra að taka, því að hún væntir, að samningar náist við hlutaðeigandi aðilja um þessa hluti án þess að til valdboða komi. Vænti jeg svo, að málið fái að ganga áfram nefndarlaust.

Jón Þorláksson Jeg leyfi mjer að leggja það til, að frv. þessu verði vísað til nefndar, enda þótt það sje flutt af nefnd, og þá helst til fjhn.

Frsm. (Ingvar Pálmason) Við 1. umr. þessa máls lýsti jeg að nokkru frv. þessu og tilgangi þeim, sem því er ætlað að ná. Finn jeg því ekki ástæðu til þess að taka það upp nú, sem jeg sagði þá, og það því síður, þegar enginn ágreiningur var í nefndinni um einstakar greinar frv., nema hvað einum nefndarmanna þótti refsiákvæðin of ströng. Sjerstaklega þótti honum lágmarksupphæð sektanna vera of há. Höfum við því til samkomulags flutt brtt. á þskj. 303, enda getur um margskonar afbrot verið að ræða, og er því ekki nema rjett að hafa sektarákvæðin sem rýmst. Eins telur nefndin rjett að færa ákvæðið um rjettindamissi skipstjóra fyrir fyrsta brot úr tveimur árum niður í eitt ár. Einn nefndarmanna hefir skrifað undir nál. með fyrirvara, og mun hann að sjálfsögðu gera grein fyrir honum. Sje jeg svo ekki ástæðu til að fjölyrða frekar.

Halldór Steinsson Jeg hefi skrifað undir nál. með fyrirvara, enda þótt jeg sje samþykkur þeirri stefnu frv., sem kemur fram í því, að vilja koma í veg fyrir, að íslenskir togarar noti loftskeytatæki sín til þess að geta þeim mun óhultari fiskað í landhelgi. Mun jeg því fyrir þessar sakir greiða atkv. með frv., enda þótt jeg sje ekki að öllu leyti ánægður með það. Það sem jeg þó sjerstaklega er óánægður með, og kom mjer til að skrifa undir nál. með fyrirvara, er greinargerð frv. Mjer finst hún í alla staði ósæmileg, og sverja sig í ætt höfundarins, sem mun vera enginn annar en hæstv.dómsmrh. Í greinargerð þessari segir meðal annars: „Það er sannað með framburði skilríkra manna á Alþingi og utan þings, að sumir íslensku togararnir eru hættulegir landhelgibrjótar, og að þeir leiða heila hópa af erlendum skipum í landhelgina með sjer.“ Hjer er alt of langt farið. Því að það er alls ekki sannað, að íslensku togararnir leiði heila hópa af erlendum skipum í landhelgina með sjer, enda þótt bæði jeg og aðrir, sem um þessi mál hafa talað, hafi sagt, „að það liti helst út fyrir“ eða „lægi grunur á“, að íslensku togararnir gerðu þetta. Um sönnun er alls ekki hægt að tala í þessu efni, nema því að eins, að varðskipin stæðu togarana að þessu. En hjer liggur ekkert slíkt fyrir. Þá segir ennfremur í greinargerð þessari: „Það er ennfremur kunnugt, að þessi landhelgibrot Íslendinga varpa skugga á löggæslu og jafnvel dómstóla landsins í augum erlendra manna og eru því sannarleg þjóðarsmán og hættuleg sjálfstæði landsins.“ Mjer þykir mjög leitt, að hæstv.dómsmrh. skuli ekki vera hjer viðstaddur, því að hver hefir frekar en hann varpað skugga á löggæslu og dómstóla landsins bæði í augum innlendra og erlendra manna. Og má í því efni nefna hið svo kallaða „Tervani-mál“, þar sem hæstv. ráðherra hefir gengið svo langt í því að svívirða löggæslu og dómstóla landsins í augum erlendra manna, að slíks munu fá dæmi fyr. Þessi ummæli í greinargerðinni koma því úr hörðustu átt. Annars skal jeg ekki fara að ræða það mál nú. Það hefir þegar verið gert allítarlega í hv.Nd. og víðar. Þá segir í greinargerðinni: „Þessum landhelgibrotum er beinlínis stjórnað úr landi, eins og einn hinn merkasti útgerðarmaður, sem nú lifir hjer á landi, hefir beinlínis lýst á sjálfu Alþingi. Útgerðarstjórarnir eða þjónar þeirra senda skipunum skeyti um hreyfingar varðskipanna, eftir því sem til vitnast, svo sem þegar þau koma í höfn, og þá um leið eru fleiri eða færri togarar komnir í landhelgina.“ Það mun vera rjett, að Ágúst Flygenring hafi sagt það einu sinni hjer á Alþingi, að það ljeki grunur á, að íslenskir útgerðarmenn notuðu loftskeytatækin til þess að aðvara togara um hreyfingar varðskipanna. En með því er það alls ekki sagt, að slíkt sje almenn regla, en annað er ekki hægt að fá út úr greinargerð þessari. Er þetta því hin hreinasta fjarstæða, sem kemur fram í greinargerðinni hjá hæstv. ráðherra, að togurunum sje alment stjórnað úr landi með landhelgibrotin, enda þótt það sje skoðun mín o. fl., að svo sje ef til vill um einstaka skip. Svo endar hæstv. ráðherra greinargerðina með þessum orðum: „Það væri fráleitur afkáraskapur, ef hið sama þing, sem hefir látið byggja tvö dýr skip til strandgæslunnar, og veitir fje, sem skiftir hundruðum þúsunda til árlegs rekstrar þeirra, væri svo þróttlaust, að það treystist ekki til að stöðva hina glæpsamlegu notkun loftskeyta hjer við land, móti strandgæslunni, aðeins af því, að einhverjir af lögbrjótunum hafa aðstöðu til að beita ofurkappi í þessu máli í stjórnmálalífi þjóðarinnar.“ Hjer finst mjer, að settar sjeu fram svo óviðeigandi dylgjur, að slíkt megi ekki eiga sjer stað í nokkuru því opinberu skjali, sem kemur fram á Alþingi. Læt jeg svo þessi orð nægja, en jeg vildi taka þetta fram af því, að mjer finst greinargerðin, eins og hún er stíluð, vera alveg óviðeigandi og ósæmileg.

Frsm. (Ingvar Pálmason) Mjer var kunnugt um það áður, á hverju fyrirvari háttv.þm. Snæf. bygðist. En þar sem jeg er flm. frv., þá tel jeg mjer skylt að svara nokkrum orðum ummælum hv.þm. Snæf. út af því, sem stendur í greinargerð frv. Það liggja fyrir, bæði í Alþingistíðindum og víðar, ummæli ýmsra þeirra manna, er besta þekkingu hafa á því, hvernig framkoma togara, bæði innlendra og útlendra, hefir verið, að því er snertir veiðar í landhelgi, og er tilgangslítið um það að deila. Öllum ætti að vera það ljóst, að okkur Íslendingum er það ekki vansalaust, að togarafloti okkar sje talinn, með rjettu eða röngu, ekki síður brotlegur við landhelgilögin en þeir útlendu, og er tilgangur þessa frv. aðallega sá, að byggja fyrir að slíku verði haldið fram og gert líklegt einmitt með því, að togararnir noti loftskeytatækin á þann hátt að fá daglega, að svo miklu leyti sem hægt er, fregnir af varðskipunum og ferðum þeirra, og geti þannig veitt í landhelgi án þess að eiga á hættu, að varðskipin taki þá við ólöglegar veiðar. Þessi er aðaltilgangur frv., en ekki sá, að svívirða togaraskipstjóra og útgerðarmenn, svo sem ýmsir andstæðingar þessa frv. hafa haldið fram hjer á Alþingi, undir umræðum um þetta mál í fyrra. Hitt er víst, að mál þetta hefir verið varið af útgerðarmönnum í Nd. af miklu kappi. Þeir hafa sagt, að frv. þetta væri árás á togaraeigendur. En jeg get ekki sjeð, að svo sje. Jeg held, að framkoma útgerðarmanna hafi gefið tilefni til sumra ummæla í grg. frv. Mjer er kunnugt um það, að útlendingar, t. d. Englendingar, halda því fram, að íslenskir togarar veiði allra togara mest í landhelgi, og segjast hafa verið sjónarvottar að því, hvað eftir annað. Jeg skal ekki segja um, hvort þetta er satt. En það er almenningsálit, að nokkrum hluta togaraflotans íslenska hætti við að fara inn fyrir landhelgilínuna. í mínu hjeraði er t. d. full vissa fyrir því, enda þótt ekki sje hægt að koma sönnunum við, að á vissum tíma árs veiða íslenskir togarar, þó sjálfsagt sjeu þeir ekki margir, þar í landhelgi, og menn vita þar um nöfn sumra þeirra.

Hvers vegna eru þeir ekki kærðir?

. Það er nú oft svo, að menn geta ekki sannað formlega það, sem þeir eru sannfærðir um að sje rjett. Það er á hvers manns vitorði þar eystra, að á Vaðlavík toguðu íslenskir togarar, jafnvel nótt eftir nótt, síðastliðið sumar. En þegar varðskipin loksins komu, voru þeir allir farnir. Þó hafði verið skilin þar eftir „bauja“, sem skilríkir menn þóttust bera kensl á, enda þótt fullum sönnunum yrði ekki við komið. Það er og ákaflega sennilegt, að þegar togari selur fisk, sem ekki fæst á þeim tíma, nema á vissum miðum innan landhelgi, að sá fiskur sje ólöglega veiddur. Annars sje jeg ekki ástæður til þess að fara út í deilur um grg. frv., þar sem öll sjútvn. er sammála um það, að hafa beri eftirlit með því, að loftskeytatæki veiðiskipa sjeu ekki misnotuð. Það er óneitanlega aðalatriðið, þó að hitt megi deila um, hve hörðum orðum sje farið um þessa misnotkun í greinargerð frv. Mjer er kunnugt um, að talsverð gremja er innan sjómannastjettarinnar gegn togurunum, bæði vegna landhelgiveiða þeirra og vegna þess, hve oft kemur fyrir, að togarar eyðileggja veiðarfæri fyrir smáútveginum. Að þessu síðarnefnda kveður mjög t. d. kringum Vestmannaeyjar, svo að varðskipi, kostuðu af ríkissjóði, hefir verið haldið þar úti um vertíðina, sjerstaklega í því skyni, að koma í veg fyrir, að togarar spiltu veiðarfærum. Að vísu hafa Vestmannaeyingar átt þetta manna best skilið, jafnframt vegna björgunarmálanna, en ástandið miklu víðar kringum landið er svipað og það var í Vestmannaeyjum. Jeg hefi sjálfur haft útgerð um alllangan tíma, og formenn þeir, sem hjá mjer hafa verið, telja að meiri skemdir á veiðarfærum stafi af völdum Íslendinga en t. d. Englendinga. Þeir halda því fram, að ef Englendingum sjeu gefin merki, sje undantekning, ef þeir taki þau ekki til greina, en út af því vilji mjög bregða með Íslendinga. Það er óhætt að segja, að a. m. k. á Austurlandi er það almenningsálit, að íslenskir skipstjórar sjeu mun ófyrirleitnari í þessum efnum en erlendir stjettarbræður þeirra. Þetta er ekki alveg óskiljanlegt, þegar þess er gætt, að til þessa hefir lítt verið skeytt um alþjóðareglur í farmensku, einkum við fiskiveiðar. En þeim reglum eru erlendir skipstjórar hinsvegar vanir að hlýða. Jeg álít, að skemdir á veiðarfærum sjeu skaðlegri en margt annað, sem varðar við lög, sem þær að vísu gera, ef hægt er að sanna þær á sjerstakt skip. En það verður ekki gert, nema með bættum landhelgivörnum. Þegar varðskipið „Þór“ hefir verið tekið frá Vestmannaeyjum til landhelgigæslu annarsstaðar, hefir ríkisstjórnin sjeð ástæðu til að bæta Eyjarskeggjum það veiðarfæratjón, sem þeir hafa orðið fyrir á meðan. Eins og jeg hefi áður sagt, hefir það komið miklu víðar fram, að smáútvegurinn hefir orðið fyrir þungum búsifjum af hálfu togaranna. Því get jeg tekið undir ýmislegt af því, sem í grg. frv. stendur um ófyrirleitni þeirra og yfirgang. Jeg mun svo ljúka máli mínu að sinni, en vil taka það fram, að jeg myndi vera fús til að stuðla að því, að fyrirbygt yrði að togarar spiltu svo veiðarfærum smábáta, sem þeir nú gera, því að það er altítt, að á þeim tíma, er togarar veiða á sama sjó og smábátar, að hinir síðarnefndu verði fyrir tilfinnanlegu tjóni af þessum orsökum. Hinsvegar skal jeg játa, að ekki er hægt að leysa þann hnút með þessu frv.

Jón Þorláksson Í fyrra urðu í Nd. miklar deilur um frv., sem var svipað þessu. Var einkum bent á, af hálfu andstæðinganna, hve það væri flausturslega og illa samið. Við yfirlestur þess frv., er hjer liggur fyrir, finst mjer, þótt tilgangur þess sje lofsverður, að frágangur þess sje að ýmsu leyti athugaverður. Jeg vil benda á, að eftir frv. geta menn fallið í hin sömu þungu viti fyrir lítilfjörlegar yfirsjónir um formsatriði og fyrir hin eiginlegu brot, sem lögunum er ætlað að koma í veg fyrir. Í 1. gr. frv. er svo fyrir mælt, að öll botnvörpuskip skuli hafa fullkomin loftskeytatæki. Þetta kemur í rauninni ekki efni frv. við. Þá má, meira að segja, ætla, að því er snertir aðaltilgang frv., að heppilegast væri, að skipin hefðu engin loftskeytatæki. En sjálfsagt hefir það vakað fyrir þeim, er frv. sömdu, að loftskeytatæki ættu að vera á hverju skipi til björgunar í sjávarháska. En sje greinin skoðuð frá því sjónanniði, finst mjer fjarstæða að einskorða þá skyldu, að hafa loftskeytatæki við botnvörpuskip eingöngu. Sú skylda ætti að fara eftir stærð skips eða skipverjafjölda, eða hvorutveggja. Svo er gert í erlendum lögum. Gæti verið rjett að draga línuna þannig, að öll botnvörpuskip lentu undir þessari reglu, en jeg get ekki sjeð neina ástæðu til að línuveiðari sem er jafnstór og hefir jafnmarga skipverja innanborðs og togari, sje undanþeginn skyldunni, enda þótt máske sje ekki hægt að benda á slík skip hjer, enn sem komið er. Þá vil jeg víkja að 3. og 4. gr. frv. í sambandi við sektarákvæði 5. gr. Það er undarlegt, að hvergi er bannað - beinlínis - í frv., að nota loftskeyti til stuðnings við ólöglegar veiðar, nema hvað í 5. gr. eru ákvæði um að þeir skipstjórar, sem hafi „notað loftskeyti til að fremja, dylja eða aðstoða við landhelgibrot“, skuli sæta aukarefsingu. En aðalrefsiákvæði frv. eru alls ekki miðuð við þess háttar brot, heldur eru viðurlögin eingöngu við því, að brjóta reglur um útbúnað skeyta, bókfærslu og afhendingu á eftirritum. Mig furðar á, að hv. sjútvn. skuli ekki hafa athugað þetta. Sektir gegn brotum á 3. og 4. gr. frv. eru ákveðnar 8–30 þús. krónur. Ef einhver, sem sendir skeyti til veiðiskips eða frá því, gleymir að skrifa undir drengskaparvottorð viðvíkjandi tilgangi skeytisins, fellur hann undir þessi víti, þótt tilgangur hans hafi alls ekki verið sá, að stuðla á nokkurn hátt að ólöglegum veiðum. Í næstu málsgrein 4. gr. er loftskeytastöðvum og veiðiskipum gert að skyldu að bóka öll skeyti til og frá veiðiskipum. Ef þetta ferst fyrir, þótt ekki sje nema einu sinni, varðar það aftur hinum sömu vítum, sem ákveðin eru í 5. gr., enda þótt enginn grunur sje á, að um annað en vangá eða gleymsku sje að ræða. Þá er svo ákveðið, að varðskip og togarar skuli í byrjun hvers mánaðar senda dómsmálaráðuneytinu frumrit allra þeirra loftskeyta, sem milli lands og skips hafa farið á síðastl. mánuði og eftirrit skeyta skipa á milli, sem náðst hafa. Ef þetta ferst fyrir hjá skipstjóra eða útgerðarstjóra, varðar þetta brot, sem eingöngu er formlegs eðlis, hinum sömu sektuni, - 8000-30.000 kr. Sama er að segja, ef gleymist að senda skeytabækur í árslok til dómsmálaráðuneytisins. Mjer finst frv. steyta á því skeri, að gera ekki greinamun á því, sem ekki er brot á öðru en hreinum formsatriðum, og brotum gegn landhelginni og rjetti landsmanna til að veiða í henni. Hjer virðist helst sem verið sje að búa til allskonar gildrur, sem líklegt er að fleiri eða færri gangi í, því að allir þeir, sem safnað hafa opinberum skýrslum og eyðublöðum vita, að ávalt eru einhverir, sem gleyma að skila í tæka tíð. Að vísu er rjett að hafa viðurlög við slíku, svo að menn geri það ekki viljandi. En 8000–30.000 kr. sektum kemur ekki til mála að beita fyrir vanrækslu á formlegum reglum, heldur þegar fyrir liggur brot á því, sem frv. er ætlað að koma í veg fyrir loftskeytanotkun til stuðnings við ólöglegar veiðar. Þetta tel jeg alvarleg missmíði á frv. T. d. um það, hve frv. er illa samið, skal jeg geta þess, að í 5. gr. eru refsiákvæði gegn skipstjórum, sem noti loftskeyti til að fremja landhelgibrot. Hvernig er nú eiginlega hægt að fremja landhelgibrot með loftskeytum? Það verður ekki gert nema með því að veiða með þeim. Jeg þykist þá hafa nefnt næg dæmi til að rökstyðja þann dóm minn, að frv. sje illa undirbúið. Við fyrsta yfirlit dettur manni í hug, að það sje af fljótfærni sprottið, en vel má líka vera, að frv. hafi verið gert svona úr garði í þeim tilgangi, að fæla þá þm., sem vilja vanda til lagasmíða, frá því að samþykkja það. til þess að geta sagt á eftir, að þeir sjeu á móti því, sem höfundarnir telja tilgang þess. Mjer hefir fundist kenna þessa á milli þinga í þeim blaðadeilum, sem orðið hafa um málið, að sagt hafi verið um þá menn, er ekki vildu ljá frv. fylgi sitt, eins og það var, að þeir vildu ekki fyrirbyggja ólöglegar veiðar. Jeg vil gera alt, sem er í samræmi við venjulegar rjettarfarsreglur, til þess. En jeg get ekki ljeð frv. óbreyttu fylgi mitt, meðan ætlast er til, að menn sæti sömu sektum fyrir brot gegn formsreglum og fyrir stuðning við ólöglegar veiðar.

Frsm. (Ingvar Pálmason) Það er sannarlega ekkert nýtt, þótt hv. 3. landsk. (JÞ) komi fram sem kennifaðir í lagasetningu hjer í hv. deild. Jeg skal láta ósagt um hæfileika hans til slíkrar kennimensku. En í þetta sinn held jeg, að hann hafi skotið yfir markið. Ef hv. 3. landsk. vildi leggja það á sig að lesa fyrirsögn frv., myndi hann sjá, að frv. er um „eftirlit með loftskeytanotkun“. Það er ekki um bann gegn loftskeytanotkun. Eftirlitið á að koma í veg fyrir misnotkun. Og við það eru refsiákvæðin miðuð.

Hvernig á eftirlitið að vera

. Það er tekið fram í frv. Skeytin á að bókfæra jafnóðum og þau eru send, og svo verða þau athuguð af sjávarútvegsnefnduin Alþingis. En jeg veit ekki, hvernig hv. 3. landsk. fer að hugsa sjer, að bann geti komið að notum án eftirlits. Hugsum okkur að skipstjóri sendi skeyti með upplýsingum um varðskipin. Ætli hann færi að skýra dómsmálaráðuneytinu frá því ótilkvaddur, að hann hefði sent þetta skeyti? Nei, strangt eftirlit er það eina, sem komið getur að liði til að hindra hina hættulegu misnotkun loftskeytanna. Þeir menn, sem í alvöru vilja vinna gegn þessari misnotkun, hafa ekki fundið aðra leið. Þetta held jeg, að hv.þm. (JÞ) hlyti að sjá, ef hann vildi. Og það væri sómasamlegra af honum og öðrum, sem eru á móti öllum ráðstöfunum í þessu efni, að viðurkenna það hreinskilnislega. Annað er leikaraskapur. Hv. 3. landsk. fann að því, að 1. gr. frv., um skyldu til að hafa loftskeytatæki, skuli eingöngu miðuð við botnvörpuskip. Jeg tel hæpið, að rjett sje að fyrirskipa, að svo stöddu máli, loftskeytatæki á smærri skipum. Mjer þykir vafasamt, að loftskeytatæki komi að verulegum notum á litlum skipum. Togararnir eru nú langstærstu veiðiskip, sem Íslendingar eiga. En verði sú breyting á fiskiflotanum yfirleitt, að skipin stækki, þá er líka sjálfsagt að skylda þau til að hafa loftskeytatæki. Jeg hygg, að slíka skyldu ætti fremur að miða við stærð skips en mannafjölda. En þó má hann líka koma til athugunar í þessu sambandi. En jeg álít, að frv. sje fullnægjandi í þessu efni, eins og ástandið er nú. Þó gæti jeg vel gengið inn á það, til samkomulags, að efni 1. gr. yrði athugað nánar. Jeg sje svo ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta mál nú. Jeg held, að þeir, sem ekki vilja ljá frv. fylgi, hljóti að hafa til þess aðrar ástæður en uppi eru látnar. Hitt get jeg ekki viðurkent, að ástæður þær, sem hv. 3. landsk. hefir borið fram í þessu máli, styðjist við rök. Þær eru bygðar á því, að frv. sje öðruvísi en það er.

Jón Baldvinsson Jeg sje ástæðu til að taka til máls út af þeim orðum, sem hv.þm. Snæf. (HSteins) ljet falla í ræðu sinni áðan. Eins og nál. ber með sjer, ætlar þessi hv.þm. sjer að greiða atkv. með frv. En hann gerir það áreiðanlega ekki með glöðu geði, og er nú að reyna að svala sjer á greinargerðinni fyrir frv. Jeg hafði ekki ætlað mjer að halda ræðu í þessu máli. En orð hv.þm. (HSteins) gáfu mjer tilefni til þess. Það, sem jeg ætla að gera nú, er að láta hv.þm. og nokkra nánustu fylgismenn hans flytja þann vitnisburð, sem þeir hafa borið fram viðvíkjandi þessu máli á undanförnum þingum. Vil jeg ráða hv.þm. (HSteins) til að taka vel eftir, meðan hann heyrir sjálfan sig og samherja sína tala. Árið 1924 var nýtt um það á Alþingi, að herða á sektarákvæðum fyrir landhelgisbrot. Frv. var eigi samþykt, en umræðurnar um það eru ákaflega lærdómsríkar. Jeg skal nefna dæmi. Ágúst Flygenring er að afsaka brot íslensku togaranna. Hann segir: „Og við skulum nú taka dæmi, til skýringar þessu máli: 10–50 erlendir togarar eru að veiðum í landhelgi austur við Landeyjasand. íslenskur togari kemur þar að, er að veiðum fyrir utan línuna og fær ekki fisk úr sjó. Hvað á þá skipstjórinn að gera? Hvað myndum við gera í hans sporum? Auðvitað fara inn fyrir línuna. Svo ber varðskipið að. Einmitt þessi togari er ef til vill tekinn, - og kannske eingöngu vegna þess, að hann vantar t. d. loftskeytatæki, sem hinir hafa.“ En hv.þm. Borgf., Pjetur Ottesen, er ekki alveg á sama máli. Hann segir: „Þá vildi hv.þm. (ÁF) færa skipstjóranum það til vorkunnar, að þeim væri það of mikil freisting að sjá útlendingana altaf maka krókinn í landhelginni. Jeg hygg nú, að það sje Íslendingarnir, sem oftast ganga þar á undan hinum með þetta fagra fordæmi, og það á þeim stöðvum, sem skaðlegast er, að veitt sje á með botnvörpu, einmitt á bátamiðunum, og þá einkum þar, sem þarf kunnugleika til botnvörpuveiða, sökum þess, hvernig botnlagi er háttað. Útlendingarnir koma svo á eftir. Lögbrot þeirra eru að nokkru leyti því að kenna, að innlendu skipstjórarnir ganga á undan með þessu ófagra eftirdæmi.“ Um loftskeytanotkun togaranna kemst Ágúst Flygenring svo að orði: „Og auðvitað er það, að landhelgisbrot skipstjóra eru ekki ókunnug útgerðarmönnum. Það er opinber leyndardómur, að loftskeytatæki og annað slíkt er fyrst og fremst haft á skipunum vegna landhelgiveiðanna.“ Þetta sagði þá sá hv. íhaldsmaður, Ágúst Flygenring, um loftskeytatæki togaranna. Nákvæmlega samskonar ummæli eru það, sem hv.þm. Snæf. (HSteins) vitir nú í greinargerð frv. þess, sem hjer er til umræðu. En Ágúst Flygenring segir meira. Jeg vil biðja hv.þm. Snæf. að taka vel eftir: „Að því munu vera mörg dæmi,“ segir Ágúst Flygenring, „að skipstjórar hafi óbeinlínis verið sviftir skipstjórn fyrir að stunda ekki veiðar í landhelgi - eða með öðrum orðum: fyrir að fiska ekki nógu vel, af því að þeir hafa hlífst við að fremja lögbrot. Og það vita allir, sem eitthvað þekkja til, að sumir þeirra, sem brotlegastir eru, hafa aldrei verið teknir.“ Hv. þm. Borgf., Pjetur Ottesen, álítur sýnilega, að Ágúst Flygenring hafi kveðið ennþá sterkara að orði en stendur í Alþt. Pjetur Ottesen tekur svo til orða: „Hann (þ. e. Á. F.) sagði, að útgerðarmenn blátt áfram skipuðu skipstjórunum að veiða í landhelgi, og ef þeir gerðu það ekki, þá ættu þeir á hættu að vera reknir af skipunum.“ Þetta skilst mjer einmitt, að liggi til grundvallar því frv., sem hjer er til umræðu. En þegar hv.þm. Barð. (HK) heyrði slíka lýsingu, var honum nóg boðið. Hann stendur upp og heimtar harða refsingu yfir þá menn, sem þvílíkt athæfi fremji. Að lokum kemur hann fram með svofelda áskorun: „Jeg vil óska þess, að fram fari nafnakall um þetta mál, svo það sjáist, hverjir helst halda hlífiskildi yfir lögbrotaseggjunum, sem fyr og síðar hafa leikið sjer að því, að eyðileggja framtíð fátækra manna við strendur þessa lands.“ Þessar umræður fóru fram á þinginu 1924. En á þinginu 1927 var líka rætt um þetta mál. Jeg ætla að leiða hjer eitt vitni úr þeim umræðum. Þetta vitni er sjálfur hv.þm. Snæf. (HSteins). Hann er að deila á stjórnina fyrir ljelega landhelgigæslu við Snæfellsnes: „Sem dæmi þess má geta,“ segir hv.þm. Snæf., „að frá því um nýjár hefir altaf verið heill floti togara - 20–30 skip - óáreittur á norðanverðum Faxaflóa og sunnarlega á Breiðafirði. - En síðan hafa bæði skipin, Fylla og Óðinn, skroppið þarna vestur, til þess að líta eftir, en enginn sýnilegur árangur hefir orðið af þeirri gæslu, því að ekkert skip hefir verið kært, en það er margsannanlegt, að fjöldi þessara togara hefir verið fyrir innan landhelgilínu á þessum tíma.“ Daginn eftir sagði þessi hv.þm. (HSteins) ennfremur: „Eins og jeg gat um í gær, hefir verið heill floti af íslenskum togurum á þessum slóðum. Og þar sem hvergi mun vera önnur eins aðsókn af togurum í landhelgi, nema ef til vill við Vestmannaeyjar, þá gegnir furðu, að ekki skuli vera haft varðskip að staðaldri á þessum slóðum, þegar ágangurinn er sem mestur.“ Í þessum ummælum er greinilega fullyrt, að 20–30 íslenskir togarar hafi verið að ólöglegum veiðum við Snæfellsnes nærri samstundis, og enginn þeirra sætt hegningu. Jeg finn ekki í svip fleira, sem hv.þm. (HSteins) hefir sagt um þetta. En grunur minn er sá, að hann hafi oftar látið þung orð falla um landhelgibrot en í þetta sinn. Og jeg held, að þau ummæli, sem jeg hefi nú þegar lesið upp, megi teljast eigi ómerkur vitnisburður í þessu máli. Hv. þm. getur vitanlega hengt hatt sinn á það, að brot íslensku togaranna sjeu ekki sönnuð. Ef til vill má segja að ekkert sje fullsannað, fyr en um það hefir verið dæmt í hæstarjetti. En hv.þm. Snæf. verður að viðurkenna, að ummæli hans sjálfs og annara þingmanna rjettlæta fyllilega það, sem stendur í greinargerðinni um framferði íslenskra togara. Jeg skal nú láta staðar numið. Mjer þótti rjett að láta ofangreinda vitnisburði koma fram í þessum umræðum, svo að hv.þm. Snæf. viti, að hann má fyrst og fremst deila við sjálfan sig um þetta mál.

Halldór Steinsson Þessi síðasti lestur hv. 4. landsk. (JBald) var alveg óþarfur. Hann hefir engin rök fært gegn því, sem jeg hjelt fram áðan. Jeg tók það þá fram, að bæði jeg og aðrir hefðu haldið því fram, að grunur hvíldi á íslenskum togurum um landhelgibrot. En hitt er annað mál, að þau brot eru ekki sönnuð. Og jeg stend við það, að í greinargerðinni er komist að orði eins og það væri sannað, að íslenskir togarar væru yfirleitt sekir um landhelgibrot. Þetta átel jeg.

En þessi 30 skip!

. Það er alveg rjett, að jeg álít að 20–30 skip hafi veitt í landhelgi við Snæfellsnes á umræddum tíma. En jeg get ekki sannað það. Hitt get jeg vottað, að varðskipin fengust ekki til að koma vestur fyr en seint og síðar meir, þrátt fyrir ítrekuð tilmæli til stjórnarinnar.

Jón Þorláksson Eins og vænta mátti, gat hv.flm. (IP) ekki svarað höfuðaðfinslum mínum við frv., þeim, að leggja sömu sekt við brotum á formlegum reglum um skeytaútbúnað og því, að nota loftskeytin til stuðnings ólöglegum veiðum í landhelgi. Þetta er ekki hægt að verja, þótt hv.þm. reyndi að snúa sjer frá því með því að segja, að jeg hefði ekki lesið fyrirsögn frv. 2. gr. frv. stendur þó þar, og hún segir ekki það, sem frv. ætti að fela í sjer, sem sje, að banna að nota loftskeytin í þágu ólöglegra veiða. En hv.þm. talar alveg eins og í frv. stæði ekkert annað en reglur um eftirlitið. Það hefir að vísu ekki alveg farist fyrir að setja þetta í frv., því að það kemur í aukasetningu aftan við aðalmálsgreinina í 2. gr. Í 5. gr. er svo fyrir mælt, að skipstjóri skuli sæta refsingu fyrir að brjóta hin settu ákvæði um afgreiðslu og tilhögun skeyta. Tilgangurinn með þessari löggjöf á að vera sá, að koma í veg fyrir misnotkun loftskeyta til stuðnings ólöglegum veiðum, en fyrirsögn frv. skiftir engu máli. Við slíkri misnotkun á að leggja háar sektir. Hitt er ósiður, hvar sem á því bólar í löggjöfinni, að blanda saman refsiákvæðunum fyrir slíkt athæfi og smá yfirsjónum viðvíkjandi forminu, sem annaðhvort stafa af vangá eða hirðuleysi. Það er sjálfsagt að leggja einhverjar sektir við, ef slíkar yfirsjónir koma fyrir, en það nær engri átt, að ekki sje gerður greinarmunur á þessum tveim sektarákvæðum. Eins og frv. er orðað að öðru leyti, falla línuveiðarar undir þessa löggjöf, jafnskjótt og þeir hafa öðlast loftskeytatæki, og er þeim þó heimilt að veiða hvar sem er í landhelgi, svo að ekki geta skeyti þeirra á milli verið til stuðnings ólöglegum veiðum. En það sem jeg viti mest er það, að sömu sektir liggja við því, ef t. d. gleymist að senda eftirrit af loftskeyti og ef um raunverulega misnotkun er að ræða. Það þarf að leggja háar sektir við því, ef sannað er, að um misnotkun sje að ræða, og hefir mjer aldrei dottið í hug að neita því, svo framarlega sem menn vænta nokkurs árangurs af lögunum og að tilgangur frv. náist. Það er því talað alveg út í hött hjá hv.frsm. að segja, að jeg vilji ekki láta setja neinar reglur um eftirlitið. Þá get jeg tekið mjer ljett þau ummæli, er hv.frsm. sagði í hita, að jeg álíti fáa menn hæfa til þess að semja frv., aðra en mig. Þetta eru auðvitað staðlausir stafir. Jeg álít mjög marga færari til þess að semja lög en jeg er, en hitt verð jeg að játa, að fram að þessu man jeg ekki eftir neinu frv. frá hæstv.dómsmrh., sem hefir verið sæmilegt að frágangi. Og það óheppilega er, að þótt hann fái nú útungunartæki til þess að unga út þessum frv. sínum, þá er honum svo ósýnt um að velja þau, að það er engra umbóta fyrir hann að vænta á þessum missmíðum. Jeg get ekki kannast við það, að það sje nokkur leikaraskapur í minni afstöðu til þessa máls. Jeg hefi tekið það fram, að jeg er fús á að samþ. löggjöf til þess að afstýra notkun loftskeyta til hjálpar ólöglegum veiðum, en jeg álit, að það sje ekki rjett í lögunum að gera engan greinarmun á broti á því, sem lögunum er ætlað að hindra og yfirsjónum í formsatriðum, sem kannske eru óviljaverk. Jeg álít að hv.frsm. hafi svo mikið af almennri skynsemi, að hann hljóti að viðurkenna, að rjett sje að hafa sektirnar tvennar, og æði mismunandi. Ef hinsvegar sektarákvæðin eru höfð ein, verður að hafa lágmark sekta svo lágt, að það geti talist hæfileg refsing á hinum minni brotum á settum reglum, sem eiga ekkert skylt við misnotkun loftskeyta. Þó álit jeg betra að hafa ákvæðin tvenn, svo að menn freistist ekki til þess að misskilja þetta þannig, að lágmarkið eigi einnig við aðalbrotið. Þá sagði hv.flm., að ef reglunum yrði fylgt, mundu skeytin ekki verða misnotuð. Jeg ber nú ekki sama traust til þessa og hann. Jeg held, að engar reglur geti að fullu fyrirbygt misnotkun, en þar fyrir er rjett að setja skynsamlegar reglur, því að ætíð er eitthvert gagn að þeim. - Afstaða mín til frv. er sú, að jeg mun fylgja því til 3. umr. í þeirri von, að það verði kannske eitthvað lagfært. Hinsvegar tel jeg það svo ambögulegt, að jeg treystist eigi til að gera þær brtt. við það, er þyrfti, til þess að koma því í sæmilegt horf, enda stendur það hv.flm. næst.

Erlingur Friðjónsson Það eru að sumu leyti síðustu orð hv. 3. landsk. (JÞ), sem gera það að verkum, að jeg tek til máls. Hv. þm. deildi mjög á frágang frv., en þykist þó vera með því, hvað andann snertir, ef það verði lagfært, og þykir sjálfsagt að flm. lagfæri það samkv. hans ósk. Nú vil jeg spyrja hv.þm. að því, hvort það sje venja, að flm. frv. spyrji alla þá, er greiða eiga frv. atkv., hvernig það eigi að vera úr garði gert. Jeg þekki hv.þm. að því, að hann ber fram brtt. þegar honum þurfa þykir og hann vill koma einhverju máli fram. Jeg verð því að skilja hann þannig nú, að hann myndi snúast gegn frv., hvernig sem því yrði breytt, ef andi þess væri sá sami og nú er. Það er þess vegna fráleitt, að flm. fari að gera breytingar á frv., aðeins til þess að þóknast hv.þm. að einhverju leyti. Þá hefir hv.þm. einnig deilt mjög á frv. fyrir það, hve sektarákvæði þess væru há og að þau væru jöfn, hvernig sem brotin væru. Ekkert væri auðveldara en að lagfæra þennan ágalla. Til þess þyrfti að bera fram brtt. við eina gr., og er ekki ólíklegt, að tekið yrði tillit til vilja annara að þessu leyti. Jeg get getið þess, að jeg taldi enga ástæðu til þess að lækka sektarákvæðin ,en jeg vildi gera það fyrir þann hv. nm, sem annars hefði orðið í minni hl., að ganga inn á þessa breytingu. Annars efast jeg um, að hv.þm. (JÞ) hafi skýrt á rjettan hátt þessi ákvæði 4. gr., sem hann taldi, að væru í ósamræmi við 5. gr. Jeg held ekki að hinum háu sektum, 8–30 þús. kr., verði nokkurn tíma beitt, þótt eitthvert formsatriði gleymist, eins og að skrifa drengskaparvottorð á skeyti eða því um líkt. Jeg get ekki lagt þann skilning í greinina. Jeg hlýt að skilja afstöðu hv. 3. landsk. (JÞ) á þá lund, að hann sje ósamþykkur anda frv., og því er ekki hægt að taka til greina þá ósk hans, að frv. verði breytt. Þá kom mjer það mjög á óvart, er hv.þm. Snæf. (HSteins) hjelt langa ræðu um greinargerð frv., ekki síst er hv. 4. landsk. (JBald) hafði sýnt fram á það, að greinargerðin var hvergi nærri eins hörð ádrepa á landhelgisþrjótana og felst í ummælum hv.þm. í ræðum, er hann hefir haldið hjer í þinginu áður.

Þá hefir hv.þm. ekki lesið grg.

. Jú, og jeg heyrði líka ummælin, sem lesin voru upp. Og það er ekki hægt að áfella togaraflotann með sterkari orðum en að segja, að 1927 hafi 20–30 togarar verið þarna á sama stað og stundu að ólöglegum veiðum, því að togaraflotinn var þá ekki nema um 30 togarar. Jeg hygg, að við flm. getum fyllilega rjettlætt ummæli þau, sem fylgja frv. í greinargerðinni, þegar borið er saman við ummæli hv. þingm.

Frsm. (Ingvar Pálmason) Jeg skal ekki tefja umr. lengi, aðeins svara hv. 3. landsk. (JÞ) nokkrum orðum. Hv. þm. sagði, að jeg hefði ekki getað mótmælt því, að það ákvæði vantaði í frv., að banna notkun loftskeyta til þess að bæta aðstöðu togaranna til landhelgisbrota. Jeg get ekki gert að því, þótt þetta hafi farið fram hjá hv.þm. og hann hafi hætt að hlusta, og nenni jeg ekki að endurtaka þau andmæli mín. Þá mintist hv.þm. á það, sem er líka rjett, að þetta frv. tekur einnig til þeirra línuveiðara, er hafa loftskeytatæki. Hjelt hv.þm. víst, að þetta stafaði af vangá, því að hann getur ekki skilið það, að enda þótt íslenskir línuveiðarar megi veiði í landhelgi, geta þeir aðstoðað togara við að komast undan refsingu, ef því er að skifta. Vona jeg nú, að hv.þm. sjái, að þetta er með vilja gert. Að síðustu vildi hv.þm. láta líta svo út, sem hann væri fylgjandi stefnu frv., og að ekki bæri mikið á milli hans og okkar flm. Einkum þótti honum sektarákvæðin of há í mörgum tilfellum. En hvers vegna kemur hv.þm. ekki með brtt. um þetta? Það er honum þó innan handar, ef honum væri nokkur alvara. Hv. þm. var að mælast til þess, að við flm. færum að breyta frv. - Jeg hefi enga tilhneigingu til þess að leika við hv. þm„ þetta er ekkert nema fyrirsláttur hjá honum, því að í raun og veru er hann á móti frv. Hinsvegar mundi jeg taka til athugunar, ef hv.þm. bæri fram brtt. við frv., enda þótt jeg hafi litla trú á því, að þær yrðu til bóta. Jeg get ekki verið að svara hv.þm. þessu spaugi, er hann kom með úr „Speglinum“. Hann hefir þá orðið lítið til þess að gamna sjer við, er hann leitar þangað.