Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (G. B.) Fyrst verða ræddar og til atkv. gengið um brtt. út 13. gr. og síðan í öðru lagi þær brtt., sem þá eru eftir.

Frsm. fjhn. (Sigurður Eggerz) Jeg skal geta þess, að fjhn.Ed. átti tal við Nd.-nefndina um fjárhagsáætlunina, og voru skipaðir 2 menn úr þeirri nefnd til þess að athuga hana í samráði við Ed.- nefndina. Og þar sem niðurstaðan hefir orðið nær hin sama og við 2. umr., sje jeg ekki ástæðu til þess að endurtaka það, sem jeg sagði um fjárhagsáætlunina þá. Leyfi jeg mjer aðeins að mæla með, að brtt. nefndarinnar verði samþ.

Fjármálaráðherra (M. G.) Mjer kemur það undarlega fyrir, að sjá fjhn. húa til áætlun yfir tekjuhlið fjárlaganna, áður en sjeð er um forlög margra tekjufrv. stjórnarinnar og hvernig gjaldahlið fjárlaganna reiðir af. Jeg tel, að þetta mætti bíða einnar umr. fjárlaganna í Nd. Mjer finst það enn fremur einkennilegt, að nefndin skyldi breyta fjárhagsáætluninni, án þess að bera sig saman við mig um neitt. En áður en jeg fer út í að athuga einstaka tekjuliði, vil jeg einungis geta þess, að þegar frv. var samið, var reynt að horfast beint í augu við dýrtíðina. Af þessu leiðir, að það verður að áætla tekjuhliðina sem næst því, sem hún muni verða, því að þannig er gjaldahliðin áætluð. Þetta er að vissu leyti stefnubreyting, sem fram er komin vegna aðgerða þessarar háttv. deildar 1919, því að þá hækkaði hún tekjuhliðina mikið. Vil jeg svo benda á áætlun, sem jeg gerði í þingbyrjun, og bera saman við áætlun nefndarinnar. Um fasteignaskattinn er það að segja, að nefndin hefir áætlað hann of háan, ef hann verður eins og hv.Nd. ætlast til. Tekjuskatturinn er aftur á móti of lágt áætlaður hjá nefndinni, því að ef tekjuskattsfrv. stjórnarinnar nær fram að ganga, þá verður betur talið fram til skattsins en gert hefir verið áður, og einnig fleira skattlagt. Árið 1920 nam þessi skattur yfir 800 þúsund kr., en nú áætlar nefndin hann 650 þús. kr. Jeg veit það vel, að nú er miklu verra árferði en var undanfarin ár, en jeg held, að það vegi upp á móti, sem skatturinn hefir verið hækkaður og betur verður talið fram til hans en áður, því að það hefir sýnt sig annarsstaðar, að þegar skattgreiðendur voru neyddir til að telja fram tekjur sínar sjálfir, þá hefir skatturinn hækkað um 40–50% frá því, sem áður var. Mætti því óhætt áætla skatt þennan 1 miljón króna. Um aukatekjurnar er ekkert að segja, því að þær áætlar nefndin eins og jeg hefi gert. Erfðafjárskatturinn er áætlaður hjá nefndinni 20 þús. kr., en hann var 1920 45 þús. kr., en á þessu þingi hefir verið hækkað gjaldið á þeim liðum, sem gefur mestar tekjur, og það er arfur til niðja. Það nær því engri átt að áætla skatt þennan svona lágan. Vitagjaldið áætlar nefndin 100 þúsund kr., eins og það var áætlað 1919. Árið 1920 var þessi skattur 160 þús. kr. Er hann því varlega áætlaður eins og jeg gerði, 150 þús. kr., með tilliti til hækkunar, sem kom í framkvæmd 1920. Leyfisbrjefagjaldið áætlar nefndin eins og jeg, 10 þús. kr. Útflutningsgjaldið áætlar nefndin sömuleiðis of lágt. Jeg hefi gert áætlun um 300 þús. kr. útflutningsgjald af síld, og 300 þús. kr. af öðrum útfluttum vörum. Og það fer illa, ef útfluttar vörur verða ekki fyrir 40 milj. kr., þar sem togaraútvegur eykst svo mjög, og ætti því gjald þetta alls ekki að lækka. Þá er tóbakstollurinn áætlaður hjá nefndinni 500 þús. kr., en varð 1920 yfir 700 þúsund kr. Hjer virðist nefndin því áætla of lágt. Kaffi- og sykurtollurinn er fullhátt áætlaður hjá nefndinni. Þá er vörutollurinn of lágt áætlaður, þegar tekið er tillit til þess, að 1920 var hann 1320 þús. kr., þrátt fyrir innflutningshöftin. Nú er tollur þessi hækkaður dálítið, svo að eigi virðist fjarri sanni að áætla þennan skatt nú 1500 þús. kr., ef búast má við venjulegum innflutningi 1922, sem við vonum. Þá er annað aðflutningsgjald áætlað hjá nefndinni 60 þús. kr. Þetta nær engri átt, því að á þeim vörum er nú hækkað innflutningsgjald til muna.  (B. K.: Það er bannaður innflutningur á átsúkkulaði o. fl. þess konar vörum, sem heyra undir þetta)  . Já, í ár, en vonandi ekki 1922. En ef bannið á að haldast, því þá ekki alveg að strika liðinn út. Gjald af konfekt og brjóstsykri áætlar nefndin fremur lágt, 10 þús. kr. Þetta gjald var 1920 um 30 þús. kr. Þá hefir nefndin áætlað símatekjurnar nokkuð lágar, aðeins 800 þús. kr., en þær voru síðastliðið ár 1100 þús. kr. Jeg veit eigi, á hverju þessi áætlun byggist. Jeg sje hvergi tilfærðan ágóða af einkasölu á tóbaki, nje bifreiðaskattinn. Jeg veit ekki, hvort það er af því, að nefndin vill það dauðadæmt, en jeg spái, að bæði þessi frv. gangi í gegn. Skal jeg svo eigi fara frekar út í þetta mál nú, en mun koma með til þeirrar einu umr., sem eftir er í Nd., þær brtt., sem mjer þykir þurfa, enda er það of snemt nú.

Frsm. fjhn. (Sigurður Eggerz) Hæstv. fjrh. (M. G.) furðaði sig á því, að fjárhagsnefndin hefir nú komið með breytingartillögur við tekjuhlið fjárlaganna. En bæði var nú það, að jeg hafði boðað þetta við síðustu umræðu, og svo hitt, að ef við hefðum eigi gert þetta nú, þá myndi það hafa verið gert fyrst, er fjárlögin koma til hinnar einu síðustu umr. í Nd. Og ef þessi deild hefði þá breytt tekjuhliðinni, eða með öðrum orðum hefði viljað hafa áhrif á hana, þá hefði það haft það í för með sjer, að fjárlögin hefðu orðið að komast í sameinað þing. Jeg held því, að það hefði verið æðiathugavert, ef nefndin hefði ekki nú við þessa umr. komið með breytingartillögur við tekjuhliðina. Jeg verð einnig að telja miklu hyggilegra, að háttv. Alþingi fái nú þegar einhverja hugmynd um, hvernig tekjuhliðin muni líta út. Jeg skildi hæstv. fjrh. (M. G.) þannig, að hann teldi að tekjuhliðin væri of lágt áætluð. En jeg verð að minnast þess, að þegar hæstv. fjrh. (M. G.) var formaður fjárhagsnefndar Nd., lagði hann áherslu á það, að áætla tekjuhliðina ekki of lágt, og um það var jeg honum algerlega sammála, því jeg kærði mig ekkert um neina ábreiðu á tekjuhallann, og var jeg þó fjármálaráðherra þá. Um fasteignaskattinn er það að segja, að hann hefir lækkað í Nd. í dag, en það vissi nefndin ekki, er hún samdi þessa áætlun, og fyrir því er hann áætlaður svona hátt, en jeg geri ráð fyrir, að hv.Nd. breyti þessum lið aftur, enda var svo um talað við fjhn.Nd., að skattur þessi yrði hækkaður. Tekjuskattinn hefir nefndin áætlað 650 þús. kr. En hæstv. fjrh. (M. G.) gat eigi verið við hjer í Ed., er jeg við síðustu umr. gaf dálitla mynd af því, hvernig tekjuhliðin myndi líta út, og þá einnig rökstuddi þennan áætlunarlið.  Jeg gat þess þá, að hæstv. fjrh. (M. G.) hefði áætlað tekju- og eignarskattinn 1 miljón kr., og jeg get ekki betur sjeð en að sú áætlun sje heldur djörf, þar sem skattur af hinum háu tekjum hefir verið drjúgur liður í tekjuskattinum, en nú er ástandið þannig, að gera má ráð fyrir að sá liður muni verða sáralítill, eða fyrst um sinn nálega enginn háskattur. En eins og skattafrv. kom frá stjórninni, er vitanlega lagður hærri skattur á hinar lægri tekjur, og vissa er fyrir því, að sá skattur muni verða allmikill, en varla mun hann vega upp það, sem tapast á háskattinum. Jeg býst við, að hvorki nefndin eða hæstv. ráðherra (M. G.) geti gert ábyggilega áætlun um þennan tekjulið, enda hefir stjórnin í aths. við frv. enga áætlun gert um tekju- og eignarskattinn. En nefndin áleit varhugavert að fara hærra. Og jeg hefi talað um þetta við fleiri þm. í háttv.Nd., og þeir eru á sama máli. Um 3. lið gerði hæstv. ráðherra (M. G.) enga athugasemd, því að hann var áætlaður eins og hjá stjórninni. En 4. liður, erfðafjárskatturinn, var hækkaður úr 17 þús. kr. upp í 20 þús. kr. Má að vísu búast við, að sá liður geti orðið hærri. Frv. stjórnarinnar hefir hækkað skattinn lítið eitt, en aftur dregið nokkuð úr honum með því að færa suma, sem gjalda áttu skatt í hærra flokki, undir lægri flokk. Útflutningsgjaldið sagði hæstv. ráðherra (M. G.), að væri of lágt áætlað. En á því furðaði mig dálítið; nefndin hefir talið víst að till. stjórnarinnar um útflutningsgjald yrðu samþ., þannig, að gamla útflutningsgjaldið fjelli niður, annað en síldartollurinn, og að 1% gjaldið af útfluttum vörum yrði samþ. Þetta síðasta gjald hefir nefndin áætlað eins og stjórnin. Aftur hefir nefndin viljað fara varlega með áætlunina á síldartollinum, taldi 200,000 kr. hæfilegt, þar sem að gert er ráð fyrir í hinu nýja síldarfrv. stjórnarinnar, að íslenskir skattgreiðendur fái endurgreiðslu á nokkru af tollinum undir vissum kringumstæðum. En þetta getur áreiðanlega dregið töluvert úr skattupphæðinni. Tóbakstollurinn var 1919 700 þús. kr., en er nú áætlaður hjá stjórninni í fjárlagafrv. 400 þús. kr., en við hækkuðum hann upp í 500 þús. kr. En í áætlun hæstv. fjrh. (M. G.) er hann 750 þús. kr. En þrátt fyrir það gátum við ekki farið hærra en þetta, því að það má ekki gleymast, hvernig viðskiftahorfurnar eru nú, og að kaupþolið fer minkandi, og allur innflutningur til landsins verður því fyrst um sinn minni, og þá vonandi sjerstaklega á óþarfavarningi. 11. lið, vörutollinn, hefir nefndin áætlað 1 milj. kr., en hæstv. fjrh. (M. G.) 11/2 milj. kr. Nefndin hefir athugað þetta mjög nákvæmlega, en henni hefir fundist óvarlegt að fara hærra en þetta, þrátt fyrir það, þó að tollur þessi hafi verið 1919 1,900,000 kr. - en þá var raunar tunnutollurinn talinn þar undir - en 1920 1,300,000 kr. Vörutollurinn hefir nú í ár verið hækkaður í einum flokki, margar vörutegundir hafa verið færðar milli flokka, úr hærri gjaldflokki í lægri. Jeg geri því ráð fyrir, að breyting sú, sem yfirleitt í ár er gerð á vörutollslögunum, verði ekki til hækkunar á skattinum. Þegar þessa er gætt, og ennfremur tekið tillit til þeirrar kreppu, sem nú stendur yfir, þá er langt frá því, að áætlunin sje sjerstaklega varleg. Það er rjett hjá hæstv. fjrh. (M. G.), að annað útflutningsgjald er nokkuð lágt áætlað. Hv. 2. þm. G.-K. (B. K.) tók fram í og kom þar með þau rök, sem nefndin færir fyrir áætlun sinni. Eins og kunnugt er, er bannaður innflutningur á sumum tollvörum, svo sem konfekt, brjóstsykri og átsúkkulaði, og meðan það bann helst, kemur enginn tollur inn af þeim vörum. Gjald af konfekt og brjóstsykursgerð þótti hæstv. fjrh. (M. G.) nokkuð lágt að áætla 10,000 kr. og kvað það hafa orðið 30,000 kr. síðastliðið ár. Þetta verður nú samt hvort sem er aldrei nema smáupphæð og hefir lítil áhrif. Þá þóttu honum símatekjur of lágt áætlaðar. Þær námu 1919 ekki nema 824 þús. kr.  Það er satt að við höfum ekki áætlað neinar tekjur af tóbaksversluninni. Sumir nefndarmenn voru nú hálfvantrúaðir á, að af henni yrðu nokkrar tekjur. Þá sleptum við líka bifreiðaskattinum; við vildum ekki telja það með, sem ekki væri nokkurnveginn víst, að næði fram að ganga, og ank þess á af þeim skatti að mynda sjerstakan sjóð. Jeg verð að segja það, að yfirleitt var það tilhneigingin hjá okkur að fara eins hátt og við sáum okkur fært, án þess að brjóta í bág við þá góðu, gömlu reglu, að leitast við, að tekjurnar reyndust ekki undir áætlun. Tekjuhliðin hefir eftir áætlun okkar hækkað um 65,000 kr., og er tekjuhallinn fullar 21/2 milj. þrátt fyrir það. Jeg vona nú, að háttv. deild samþ.brtt. okkar, og að háttv. Alþingi hverfi ekki frá þeirri góðu reglu að áætla tekjurnar varlega. Og það verð jeg að segja, að oft hefir verið gætilegar áætlað en þetta.

Fjármálaráðherra (M. G.) Hv. frsm.fjhn. (S. E.) fór mjög laust yfir það, sem er meginatriðið, að gjöldin eru nú áætluð miklu hærri en áður. Skal jeg aðeins nefna nokkrar tölur úr frv. því, sem hjer liggur fyrir, og fjárlögunum, sem nú gilda, fyrir árin 1920 og 1921, svo að hv. þingdm. geti sjeð muninn. í þessu frv. er ætlað til Holdsveikraspítalans 120 þús. kr., en í fjárlögunum 138 þús. kr. fyrir bæði árin, eða nærri eins hátt nú fyrir eitt og áður var fyrir tvö ár. Geðveikrahælið á Kleppi er með 80 þús. kr. í frv., en 86 í fjárlögunum bæði árin. Vífilsstaðahæli með 112 þús. kr. í frv., en 123 þús. kr. bæði árin í fjárlögunum. Ef borin er saman 14. gr. í frv. við sömu gr. í fjárlögunum, sem nú gilda, þá má sjá, að hún er hrri nú til eins árs en þar til tveggja. Þetta sýnir, hver geysimunur er á áætlun gjaldanna nú og áður, og jeg fullyrði, að það sje eins í gegn um alt frv. Má t. d. benda á, að dýrtíðaruppbót er alstaðar reiknuð 120%, en nú má búast við því verðfalli, að hún verði talsvert lægri. Væri því óhætt að áætla tekjurnar rífar en áður. Og rjett yfirlit fæst ekki í áætlunina, nema sömu reglu sje fylgt um báðar hliðar. Það er satt, að jeg hefi áður haldið því fram á þingi, að áætla bæri varlega tekjurnar. En jeg lýsti yfir því jafnframt, að það væri vegna þess, að þáverandi stjórn hafði áætlað gjöldin alt of lágt. En þeirri stefnu hefi jeg horfið frá, eins og áður er sýnt. Mjer skildist, að háttv.frsm. (S. E.) hefði ekki áætlað neinar tekjur af þeim frv., sem hann var á móti. Og á það má minna, að þótt bifreiðaskatturinn eigi að renna í sjerstakan sjóð, þá kemur hann þó til að ljetta heldur undir með ríkissjóði. Þá gleymir hann því í sambandi við vörutollinn, að kola- og salttollurinn hefir ekki áður runnið beint í ríkissjóð, en nú er búið að færa tapið, sem vinna á upp, til skuldar, og rennur því tollurinn í hann hjer eftir. Mestur var þó misskilningur háttv.frsm. (S. E.) um tóbakstollinn. Hann nam 1919 704 þús. kr., og var tollurinn hækkaður í ágústmánuði það ár. Er því auðsjeð, að það er nokkuð lágt að áætla hann aðeins 500 þús. kr. þegar sú hækkun gildir alt árið. Það væri alls ekki óvarlegt, þótt hann væri áætlaður 750 þús. kr., og eins og háttv. nefnd hefir áætlað tollinn, er ekkert hlutfall milli hans og til dæmis kaffi- og sykurtollsins.

Frsm. fjhn. (Sigurður Eggerz) Jeg efast ekki um, að það sje rjett hjá hæstv. fjrh. (M. G.), að gjöldin sjeu hærra áætluð nú en áður. En til þess er því að svara, að áður hafa gjöldin verið mörgum milj. kr. of lágt áætluð. Það sýna fjáraukalögin. Og jeg býst nú varla við, að mikill afgangur verði í þetta sinn. Þegar síðustu fjárlög voru samin, bjuggust allir við verðfalli miklu fyr en það kom, og því var lægra áætlað en ella hefði verið gert. Mjer skildist háttv. fjrh. (M. G.) halda, að jeg hefði ekki viljað áætla þá skatta, sem jeg var á móti. Jeg varð nú ekki var við, að það hefði nein áhrif. Og jeg vil benda honum á það, að þótt hann haldi ef til vill, að pólitík hafi ráðið hjá mjer, þá eru þó 3 fylgismenn hæstv. stjórnar í nefndinni. Og háttv. 2. þm. Húnv. (Þór. J.), sem tók þátt í áætlun okkar frá hálfu Nd.-nefndarinnar, var sammála okkur um þetta, og er hann þó einn af ákveðnustu fylgismönnum hæstv. fjrh. (M. G.), eins og kunnugt er. Auðvitað getur vel verið, að tóbaksverslunin gefi einhverjar tekjur, og væri það þá vel farið. Þegar litið er á hina erfiðu tíma, verður, held jeg, varla sagt, að vörutollurinn sje of varlega áætlaður. Hann hvílir eingöngu á vöruinnflutningi, og nú hefi jeg það frá áreiðanlegum heimildum, að það, sem af er þessu ári, sje innflutningur helmingi minni en í fyrra. Yfirleitt hefir nefndin ekki samvisku af því að hafa áætlað of lágt. Betur að svo færi, að tekjurnar reyndust hærri og lækkuðu eitthvað hinn mikla tekjuhalla í frv. Og jeg vona, að þingið taki ekki upp þann sið að hætta að áætla tekjurnar varlega.

Frsm. fjvn. (Sigurður Hjörleifsson Kvaran) Jeg býst við, að starf mitt sem frsm. verði ljett í þetta sinn, því að brtt. eru fáar. En áður en jeg vík að einstökum brtt. vil jeg leggja áherslu á það, að þar sem tekjuhallinn er nú talinn í frv. 2,586,328,37 kr., þá er ekki sýnilegt annað en um mjög verulegan tekjuhalla verði að ræða, enda þótt líkindi sjeu til, að hækka megi tekjuhliðina nokkuð, jafnvel um 11/2 miljón, að dómi hæstv. fjrh. (M. G.), jafnvel þótt útgjöldin sjeu ríflega áætluð. Jeg bendi á þetta til athugunar gagnvart brtt. þeim, sem fram eru komnar og nálega allar miða í þá átt að hækka tekjuhallann. Flestar brtt., bæði nefndarinnar og einstakra þingmanna, eru á þskj. 562. Jeg mun nú þræða það skjal, því að brtt. nefndarinnar eru svo fáar, að mjer þykir ekki taka því að gera þær að umtalsefni sjerstaklega, heldur tek jeg þær eftir því, sem röðin kemur að þeim. Fyrst er þá brtt. II. frá háttv. 2. þm. G.-K. (B. K.), um að Kjósarbúar fái hærri styrk til að vitja læknis en áður. Voru það áður 200 kr., en hjer er farið fram á 400 kr., og til vara 300 kr. Um þetta er það að segja, að nefndin taldi rjett að fara varlega í allar slíkar hækkanir, því að fleiri samskonar kröfur mundu koma á eftir, sem eins mikil sanngirni væri í, og þá er komið út á hálan ís. Þess vegna leggur nefndin á móti aðaltill., en varatill. lætur hún afskiftalausa. Þá er III. töluliður á þskj. 562. Hann hljóðar um dýrtíðaruppbót yfirsetukvenna, og er frú háttv. 1. landsk.þm. (S. F.) og háttv. 2. þm. Rang. (G. Guðf.). Því verður nú vitanlega ekki neitað, að laun yfirsetukvenna sjeu lág enn, þótt þau væru bætt nokkuð nýlega. Þessar 20 þús. kr., sem hjer er farið fram á að verði veittar yfirsetukonum að auki, eru dýrtíðaruppbót, sem nemur 2/3 af laununum, og er það meiningin, að þar sje farið eftir sömu reglu og um laun presta. Nefndin hefir ekki getað fallist á aðaltill., en ætlar að ganga inn á varatill. Næst kemur brtt. frá fjvn. um dyravörð Mentaskólans. Hæstv. fjrh. (M. G.) hafði bent á, að ekki væri þörf á þessari fjárveitingu, af því að fjárhæðin væri tekin með í launum við mentaskólann, og fjárveitingin því óþörf. Í sambandi við það skal jeg geta þess, að jeg hefi umboð frá nefndinni til að lýsa yfir því, að hún telur rjett, að rektor skólans sje greitt hæfilegt gjald fyrir starf sitt sem reikningshaldari og eftirlitsmaður skólans. Annars þótti nefndinni ekki ástæða til að koma fram með brtt. þessu viðvíkjandi, en væntir þess, að þetta fái framgang samt. Þá kemur næst brtt. frá 3 þingmönnum um gagnfræðaskólann á Akureyri. Nefndin hefir enn ekki tekið afstöðu til þessarar till. og þykir rjettara að láta óúttalað um það af sinni hálfu, þar til háttv. flutningsmenn brtt. hafa látið í ljós það, sem þeir hafa fram að færa um málið. Þá er næst till.háttv. 2. þm. Rang. (G. Guðf.) um barnaskólana. Hún er sú, að fyrir „alt að þriðjungi kostnaðar“ komi „alt að helmingi kostnaðar“, og svo annað, að fyrir 20,000 kr. komi 25,000 kr. Nefndin hefir ekki getað aðhylst þessa till. Það hefir tíðkast um langan tíma, að ekki sje greiddur nema 1/3 kostnaðar, og telur nefndin varhugavert að gera á þá breytingu, enda gæti það haft ófyrirsjáanleg útgjöld í för með sjer. Næst kemur aðeins orðabreyting sú, að í stað „Skutilsfjarðareyri“ komi „Ísafjarðarkaupstað“. Nefndinni þótti engin ástæða til að vera að flagga hjer með Skutilsfjarðareyri, og rjettara að orða það svo, sem nú er. Jeg man svo ekki eftir, að jeg þurfi að taka fleira fram viðvíkjandi þessum fyrstu 14 liðum.

Sigurjón Friðjónsson Eins og háttv. deild er kunnugt, þá var jeg, ásamt háttv. 2. þm. Rang. (G. Guðf.) flm. að frv. um dýrtíðaruppbót á launum yfirsetukvenna. Þessu frv. var vísað til háttv.fjhn. Hún tók því vel í fyrstu og þótti sem hjer væri um sanngirniskröfu að ræða, en þó varð endirinn sá, að málið stöðvaðist hjá nefndinni, af þeirri orsök einkum, að hv. nefndarmönnum þótti sem sýslusjóðir mundu ekki færir um þann útgjaldaauka, sem þeim væri þar með lagður á herðar. Jeg var þeirrar skoðunar, að ekki væri ástæða til að láta málið stranda á þessu, en svo varð nú samt. Af þessum orsökum höfum við flm. komið fram með brtt. við fjárlögin, þess efnis, að yfirsetukonur fái dýrtíðaruppbót á þann hluta launanna, sem greiddur er úr ríkissjóði, og eftir þeim reglum, sem gilda um dýrtíðaruppbót presta. Nú eru launin úr ríkissjóði áætluð 30 þúsund kr., og yrði þá dýrtíðaruppbót af þeim næsta ár samkvæmt þeirri reglu um 20 þúsund kr., og er það sú upphæð, sem brtt. fer fram á að sje veitt. Hjer fylgir enn till. til vara um 10 þús. kr. dýrtíðaruppbót, ef aðaltill. nær ekki fram að ganga, en mjer finst, að svo framarlega sem háttv.þm. vilja ganga inn á, að hjer sje um sanngirniskröfu að ræða, þá eigi þeir ekki að klípa af því, sem aðaltill. leggur til.

Guðmundur Guðfinnsson Jeg hefi engu við að bæta það, sem háttv. 1. landsk.þm. (S. F.) tók fram um brtt. við 12. gr. Aðeins skal jeg taka það fram, að mjer finst ekki rjettlátt, að yfirsetukonur fái ekki dýrtíðaruppbót af launum sínum eins og aðrir starfsmenn ríkisins. En það var um hina brtt., um barnaskólana, sem jeg vildi gera litla athugasemd. Háttv. frsm.fjvn. (S. H. K.) sagði, að nefndin hefði ekki þorað að aðhyllast hana sökum kostnaðar. Eins og kunnugt er, eru barnaskólar varla til í sveitum þessa lands, allra síst heimavistarskólar. Víðast þar, sem jeg þekki til, eru skólahúsin að miklu leyti ónothæf til þess, sem þau eru ætluð til. Álít jeg, að Alþingi ætti heldur að ýta undir það, að menn komi sem fyrst upp slíkum heimavistarbarnaskólum í sveitum, því að það gæti orðið til hinna mestu þrifa fyrir alþýðu manna hjer. Jeg hefi komið fram með þessa brtt. í því skyni að styðja þetta mál, og get jeg ekki sjeð, að svo mikil hætta sje á, að „ófyrirsjáanlegur kostnaður fylgi“, að það ætti að standa í veginum fyrir framgangi hennar.

Einar Árnason Jeg ætla aðeins með nokkrum orðum að gera grein fyrir þessari brtt., sem jeg hefi komið hjer fram með. Þessi brtt. fer fram á að hækka fjárveitinguna til tímakenslu við gagnfræðaskólann á Akureyri úr 1800 kr. upp í 4800 kr. Eins og mönnum er kunnugt höfum við Norðlendingar átt því láni að fagna að hafa við þann skóla einn ágætasta skólamann og kennara þessa lands. Á jeg hjer við Stefán heitinn skólameistara, sem alla þá stund, er hann var við skólann, kendi náttúrufræði og leysti það starf af hendi með þeirri prýði, sem þjóðkunn er orðin. Má með sannindum segja, að náttúrufræðikensla hans hafi varpað ljóma á gagnfræðaskólann norðanlands. En nú er þessi maður fallinn í valinn, og má segja, að með honum sje náttúrufræðikensla norður þar líka fallin í valinn, því að þó að þeir kennarar, sem nú eru við skólann, sjeu góðir á sínum sviðum, eru þeir hvergi nærri færir um að halda uppi kenslu í þessari námsgrein, svo að í námunda sje við það, sem Stefán heitinn gerði. Það virðist því nauðsynlegt, svo framarlega sem skólinn á ekki að bíða stórhnekki við fráfall þessa manns, að útvega mann til skólans, sem leyst geti starfið svo af hendi, að viðunandi sje. Og það vill nú einmitt svo vel til, að völ er á slíkum manni, þar sem er Guðmundur Bárðarson frá Kjörseyri. Ætla jeg, að hann muni gefa kost á sjer, ef þessi fjárveiting fæst, sem brtt. mín hljóðar um. Norðlendingar telja það nauðsynjamál, að halda uppi gengi þessa skóla, og þótt það þyki máske djúpt tekið í árinni, þá vil jeg segja það, að ef náttúrufræðikenslan við skólann er ekki í lagi, þá eru áhrif skólans í veði. Jeg býst við, að háttv.þdm. sje það ljóst, hvílíka þýðingu þessi skóli hefir haft fyrir alt landið, og vænti þess því, að þeim verði það ljúft að styðja hann hjer að málum.

Björn Kristjánsson Jeg á eina litla brtt., um að auka þann styrk til læknishjálpar fyrir Kjósarhrepp, sem brtt. hljóðar um, upp í 400 kr. Háttv. frsm.fjvn. (S. H. K.) ljet í ljós, að nefndin væri á móti þessari brtt., því að hún óttaðist, að það kynni að draga dilk á eftir sjer, ef farið yrði út á þá braut. En jeg vil benda á það, að í fjárlögunum muni vera margur styrkur, sem er hærri en þessi og ekki rjettmætari, enda hygg jeg, að ekki þyrfti að óttast nein ill eftirköst, þótt hann yrði hækkaður lítið eitt. Annars skal jeg ekki fara út í neina deilu um þetta, og mun háttv. deild skera úr, hvað hún telur rjettast. Jeg hefi komið fram með aðra till. til vara, um 300 kr., og vænti jeg þess, að háttv. deild samþykki aðrahvora. Ber hjer að líta á það, að þetta hjerað hafði áður sjerstakan lækni, en misti hann svo. Liggur þessi hreppur einna fjarst læknissetri allra hreppa á landinu, svo það má ekki heita að ástæðulausu, að farið er fram á þennan styrk.

Guðmundur Ólafsson Jeg verð að lýsa yfir því, að jeg er mótfallinn flestum þeim brtt. til hækkunar, sem eru á þessu þskj., 562 en hins vegar skal jeg játa, að jeg er hlyntur þeim orðabreytingum, sem þar eru, og álít, að háttv.fjvn. nái sjer þar best niðri. Annars stóð jeg upp til þess að leiðrjetta misskilning, sem mjer fanst kenna hjá háttv. 1. landsk.þm. (S. F.). Hann komst svo að orði um brtt. um dýrtíðaruppbót til yfirsetukvenna, að nefndin hefði fallið frá að aðhyllast hana, sökum þeirra auknu útgjalda, sem sýslusjóðum væri þar með lögð á herðar. Það var alls ekki þetta, sem vakti fyrir mjer, heldur það, að laun yfirsetukvenna hefðu verið samþykt á sama þingi og öðrum embættismönnum og starfsmönnum var ákveðin dýrtíðaruppbót, og hefðu þá verið talin í alla staði sæmileg, og því varla þörf á að bæta við þau nú. Þótti nefndinni þeim mun síður ástæða til að bæta hjer inn nýrri dýrtíðaruppbót, þar sem dýrtíðaruppbót yfirleitt er nú í hraðri lækkun, og hverfur vonandi brátt úr sögunni. Þá verð jeg að furða mig á þeim ummælum háttv. 2. þm. Rang. (G. Guðf.), að hann kallar það kynlegt eða jafnvel rangt, að yfirsetukonum hefir ekki verið greidd dýrtíðaruppbót, en nú ætlast lögin ekki til, að þær fái uppbót, svo ólöglegt hefði verið að greiða hana. Furðaði jeg mig yfirleitt stórlega á því, hve mjög hann ber yfirsetukonur fyrir brjósti, og bregður þar mjög frá því, sem var um fyrirrennara hans, ef jeg man rjett, sem taldi þær einhverja mestu landplágu í sínu kjördæmi, en það er langt frá, að jeg haldi því fram.

Frsm. fjvn. (Sigurður Hjörleifsson Kvaran) Jeg hefi mjög litlu við að bæta það, sem jeg sagði áðan, enda hafa ekki orðið harðar umræður hjer um þessi mál. Jeg vil þó taka það fram, viðvíkjandi styrknum til barnaskóla utan kaupstaða, að það er ekki það eitt, að ekki sje sýnt hve mikil útgjöld þetta getur haft í för með sjer, heldur má einnig búast við, að þessu fylgi auknar kröfur um framlag úr ríkissjóði til ýmsra annara stofnana. Skal jeg t. d. nefna sjúkrahús. Er við búið, ef slíkur styrkur yrði veittur til barnaskóla, að þá þættust þau líka eiga tilkall til jafnmikils styrks úr ríkissjóði. Eru þeim mun meiri líkur til að svo færi, sem nú er einmitt mikill undirbúningur hjá þessum stofnunum að færa út kvíarnar. Um styrkinn handa Kjósarhreppsbúum til að sækja lækni þarf jeg ekki að vera margorður, enda veltur þar ekki á miklu. En ekki get jeg verið samþykkur háttv.þm. G.-K. (B. K.) um það, að ekki sje annarsstaðar á landinu erfiðara að ná í lækni en í þessum hreppi. Býst jeg við, að allir verði að játa, að það sje ólíkt torveldara að ná í lækni úr Öræfunum og frá Grímsey heldur en ofan úr Kjós. Annars skal jeg ekki fara að gera þetta atriði að deilumáli, og man jeg svo ekki eftir, að jeg hafi fleira fram að taka að þessu sinni.

Sigurður Jónsson Eins og öllum er kunnugt, standa nú yfir rannsóknir á öllu skólakerfi landsins, og í háttv.Nd. liggur fyrir frv. til laga um Mentaskólann í Reykjavík. Það er ekki gott að segja, hvernig þessu reiðir af, en af því að jeg hefi fylgst með öllu, sem um það mál hefir verið ritað og rætt, þá vildi jeg nú fara um það nokkrum orðum. Sú breyting, sem þetta frv. fer meðal annars fram á, er það, að Mentaskólinn verði að óskiftum lærðum skóla og að slitið sje sambandi hans við Gagnfræðaskólann á Akureyri. Það hefir, sem vonlegt er, verið mikið deilt um þetta atriði, sambandið á milli skólanna, en þar sem það er tekið fram, að ef þetta nái fram að ganga, þá eigi Gagnfræðaskólinn á Akureyri að vera hötuðgagnfræðaskóli landsins, þá hygg jeg, hvort sem þessi breyting kemst á eða ekki, að sá skóli megi varla við því, að ekki sje góður kennari þar í náttúrufræði. Við höfum farið fram á þessa hækkun einungis sökum þess, að mjög mikils yrði í að sakna, frá því sem verið hefir, ef náttúrufræðikenslan við þennan skóla færi í ólestri, og þá einnig sökum þess, að mjög er nauðsynlegt fyrir þjóðina, að æskumenn hennar fái góða fræðslu, einmitt í náttúrufræði. Háttv. deildarmenn mega ekki ætla, að hjer sje um neinn ríg að ræða frá Norðlendinga hálfu, en hitt er satt, að okkur mun taka það sárt, ef þessi litli styrkur verður feldur, sem stuðlar að því, að skólinn á Akureyri geti orðið til gagns og þjóðþrifa. Vona jeg, að þessi brtt. okkar komist fram, og það því fremur sem nefndin hefir ekki tekið ákveðna afstöðu gegn henni.

Frsm. fjvn. (Sigurður Hjörleifsson Kvaran) Fyrst er brtt. við 16. lið 16. gr., um fjárveitinguna til Gísla Guðmundssonar til kjötrannsókna. Síðast þegar gengið var hjer frá fjárlögunum, var þessi liður svo orðaður, að Gísli Guðmundsson skyldi fá 2500 kr., gegn jafnmiklu annarsstaðar frá. Gísli hefir gert allmerkilegar rannsóknir viðvíkjandi skemdum þeim, er stundum koma fram í söltuðu kjöti. Virðist hann hafa komist að því, að þreyta, er skepnur verða fyrir, þegar þær eru reknar til slátrunarstaðarins, orsaki skemdina Þar sem þessi skemd getur verið hættuleg fyrir kjötið sem verslunarvöru, er mikil ástæða til að fá þessar rannsóknir gerðar til fullnustu. En til þess að Gísli geti gert það, þarf hann að fá kost á að rannsaka með áhöldum, sem ekki eru til hjer, en aftur eru til bæði í Kiel og Kaupmannahöfn. Því þarf hann að sigla til að ljúka við rannsóknir sínar, og til þessa hefir hann beðið þingið að styrkja sig. Fjvn. Nd. bjóst við, að Búnaðarfjelagið mundi vilja styrkja Gísla með fjárframlagi, og sömuleiðis Sláturfjelagið. Við hinu sama bjóst f jvn. Ed. Nú hefir styrks verið leitað hjá Búnaðarfjelaginu, og sú raun hefir orðið á, að þótt það gjarnan vilji styrkja rannsókn þessa, hefir það þó frekar færst undan því, sökum þess, að fjelagið er nú mjög aðþrengt peningalega, sökum hins mikla kostnaðar við sýningu þá, sem það ætlar að halda hjer í sumar. Ekki eru undirtektirnar betri hjá Sláturfjelögunum. Sláturfjelögin eru mörg, og getur orðið mikill reytingur að tína saman litla upphæð hjá hverju, enda þótt þau vildu eitthvað leggja fram. Af þessum ástæðum leggur nefndin til, að fjárveiting þessi sje hækkuð upp í 4000 kr. Hv. 2. landsk.þm. (S. E.) hefir borið fram brtt., þar sem hann vill láta styrk þennan vera 5000 kr. Það kom til mála í nefndinni að veita 5000 kr., en ekki gat orðið samkomulag um að fara svo hátt. Nefndin er því sem heild á móti þessari brtt. Næsta brtt. er við 17. lið sömu gr. Er það aðeins orðabreyting. Fjárveitingin er samkvæmt fjárlögunum veitt Heimilisiðnaðarfjelagi Íslands. Svo heitir fjelag hjer í Reykjavík. En meiningin er alls ekki að veita þessu fjelagi styrkinn, heldur sambandi íslenskra heimilisiðnaðarfjelaga, og fjvn. hefir breytt orðalaginu í samræmi við það. Næsta brtt. er frá hv.þm. Vestm. (K. E.), um að veita 40 þús. kr. styrk til Þórs. í stað 30 þús. kr., sem deildin hefir veitt. Jeg sje ekki ástæðu til að deila um styrkbeiðnina til Þórs nú, frekar en síðast, en lýsi því aðeins yfir fyrir nefndarinnar hönd, að hún getur ekki fallist á brtt. þessa. Næsta brtt. er um að hækka lítið eitt styrkinn til Sigurðar Jónssonar fyrverandi ráðherra. Vonast jeg til þess, að deildin geti orðið á eitt sátt um þessa brtt., því að öllum hlýtur að skiljast, að örðugleikum er bundið að takast svo vandasamt starf á hendur á gamalsaldri, á jafnörðugum tímum og voru, er Sigurður var ráðherra. Þar sem aldur hans var svo hár, er ekki hægt að ætlast til, að hann geti nú farið að brjótast í búskap á ný. Og víst er um það, að þótt honum verði veittar þessar 1500 kr., þá er hann þó ekki nema hálfdrættingur á við annan mann, sem líkt stendur á fyrir, en sem stendur það betur að vígi, að hann hefir lagalegan rjett til að fá þetta fje. Næst er brtt. frá háttv. 2. þm. Rang. (G. Guðf.), um að hækka styrkinn til ekkju Matthíasar Jochumssonar úr 1200 kr. upp í 2000 kr. Vitanlega er tilætlunin sú, að af þessari fjárhæð verði borguð dýrtíðaruppbót. Þar sem engin ekkja hefir nándarnærri svo háan styrk eins og þetta, þá getur nefndin ekki fallist á þessa brtt.  (G. B.: Hærri er styrkurinn til hennar í fjáraukalögunum)  . Það er að vísu satt, en nefndin leit svo á, að styrkurinn í fjáraukalögunum væri aðeins til bráðabirgða, en ekki bindandi í framtíðinni. Næst er brtt. frá háttv.þm. Vestm. (K. E.) um að hækka styrkinn til Páls Erlingssonar upp í 1500 kr.  (K. E.: Brtt. er tekin aftur)  . Þar sem hún er tekin aftur, þarf ekki að ræða hana.  (G. B.: Jeg tek tillöguna upp aftur)  . Þá vil jeg gera grein fyrir afstöðu nefndarinnar til brtt. þessarar. Maður þessi hefir nú 1000 kr. í eftirlaun. Þótt dýrtíðaruppbótin yrði ekki nema 1000 kr., þá hefir hann þó 2000 kr. Auk þessa hefir hann 600 kr. frá bæjarsjóði og dýrtíðaruppbót á því. Þegar þetta hvorttveggja kemur saman, þá virðist það allsæmileg upphæð. Og víst er um það, að margir embættismenn, sem ekki hafa unnið skemmri tíma í þágu ríkisins, mundu þakka fyrir að fá þessi eftirlaun, eftir því sem þau eru skömtuð nú. Nefndin getur því ekki fallist á þessa hækkun, sem brtt. fer fram á. Næst er brtt. frá háttv. 2. þm. Rang. (G. Guðf.). Hún er um að lána ábúandanum á Hlíðarenda í Fljótshlíð 5000 kr. til húsabóta, með þeim tryggingum, er stjórnin telur gildar, 6% í vöxtu og greiðslu á 20 árum. Nefndin er ekki þessu máli vel kunnug, og veit ekki gjörla hve brýn þörf er á þessari lánveitingu. Vitanlega er leiðinlegt, að svo frægur bær, sem Hlíðarendi er, sje ekki sæmilega hýstur, en upplýst var það fyrir nefndinni, að ekki mundi ástæða að leggja fram fje úr ríkissjóði til húsabygginga á þessum stað, í þeim tilgangi, að þar yrði gististaður. Útlendir ferðamenn, sem þangað fara til að sjá heimili Gunnars, mundu gista annarsstaðar. Enn er ein brtt. frá háttv.þm. Vestm. (K. E.) um, að Vestmannaeyjar fái alt að 80 þús. kr. lán til aukningar rafveitunnar, og til vara, að stjórninni verði heimilað að ábyrgjast lán, alt að jafnhárri upphæð. Nefndin treystist ekki til að mæla á móti þessari brtt. Telur hún ástæðu fyrir landið að ábyrgjast lánið, svo framarlega sem Vestmannaeyingar sjálfir vilja ráðast í þetta. Um annað en ábyrgð getur eiginlega ekki verið að tala. Á það vil jeg benda, að vitanlega er hjer alt öðru máli að gegna en um Seyðisfjörð. Þar er alt rekið með vatnsafli, en um það getur ekki verið að ræða í Vestmannaeyjum. Auk þess er allur undirbúningur þegar gerður á Seyðisfirði, og ekkert vantar nema vjelarnar. Eftir er þá aðeins ein brtt., viðvíkjandi láninu til Álafoss, frá tveimur nefndarmönnum, þm. Snæf. (H. St.) og 2. þm. Eyf. (E. Á.) Fara þeir fram á, að fjárhæðin, sem má ábyrgjast, sje færð niður í 200 þús. kr. Hinir þrír nefndarmennirnir hafa ekki getað fallist á þessa brtt. Halda þeir sjer við það, sem gert var við 2. umr. fjárlaganna, þar sem hert var á skilyrðunum fyrir lántökunni og áhættan með því minkuð. Hins vegar göngum við að því sem gefnu, að þótt lánsheimildin verði látin standa óbreytt, þá kemur ekki til mála að veita alt fjeð í einu, heldur smátt og smátt, þegar sjest, að því er varið svo sem til er ætlast. En þar sem málið er mjög þýðingarmikið, treystist nefndin sem heild ekki til að bera fram þessa brtt.

Sigurður Eggerz Jeg á hjer eina brtt. með háttv. 2. þm. G.-K. (B. K.), sem fer í þá átt að hækka styrkinn til Gísla Guðmundssonar upp í 5000 kr. Hefir hann undanfarið verið að rannsaka orsakirnar til skemdanna á saltkjöti. Hann er nú kominn að þeirri niðurstöðu, að súr í saltkjöti stafi af þreytu á skepnunum áður en þeim er slátrað. En til að fullkomna þessar rannsóknir sínar þarf hann að sigla. Hefir hann beðið þingið um styrk til þess. Kostnaður við þetta alt mun nema um 11.000 kr. Auk þessa mun hann hafa eytt allmiklu fje í að kaupa kjöt til að rannsaka.  (S. H. K.: Það er talið með í þessum 11 þús. kr.)  . Vafalaust ætti þessi rannsókn að geta orðið mjög gagnleg og hjálpa til þess, að hægt verði að bæta verkunina á saltkjötinu. Auk þessarar rannsóknar hefir Gísli í hyggju að athuga í utanför sinni, hvernig hentast muni að fara með íslenska kjötið. Um sumar fjárveitingar má sjálfsagt segja, að þær sjeu ekki bráðnauðsynlegar, en þessi fjárveiting er áreiðanlega mjög nauðsynleg. Hún fer beint í þá átt að reyna að bæta kjötmarkaðinn. Þeir, sem þekkja Gísla Guðmundsson gerlafræðing, vita, að hann er enginn yfirltismaður og gerir ekki meira úr þessu en ástæða er til. Jeg veit, að hann getur fengið vottorð um áhuga sinn á þessu máli, og er mjer mikil ánægja að mæla með þessari fjárveitingu, og jeg vænti þess, að háttv. deild sýni fullan skilning á máli þessu, og það því fremur sem viðkomandi verður sjálfur að leggja mikið í kostnað, til þess að koma máli þessu í gott horf, í raun og veru ætti landið að sjá sóma sinn í að kosta för hans að fullu, þar sem þetta er þektur maður og gerir þetta í landsins þarfir. Jeg vona, að deildin viðurkenni, að þetta eru ekki staðlausu stafir, sem jeg hefi farið með hjer, og veiti honum þessa fjárveitingu.

Karl Einarsson Jeg á 3 brtt. á þskj. 562. Sú fyrsta (IX) er um, að veittar sjeu 40 þús. kr., en ekki 30 þús. kr., til „Þórs“, og að hann því fái sama styrk og í fjáraukalögunum. Jeg ætla ekki að fjölyrða um þetta. Jeg hefi áður talað um nauðsynina á þessum styrk, og því óþarfi að endurtaka það hjer. Jeg heyrði það á háttv.frsm. (S. H. K.), að hann var ekki hlyntur till., en jeg á bágt með að skilja afstöðu nefndarinnar í þessu máli. Brtt. XII.við 18.gr.II, er um að Páli Erlingssyni verði veittar 1500 kr. í stað 1000 kr. Maður þessi er fátækur, en hefir slitið sjer í þarfir landsins. Það eru ekki einungis menn hjeðan úr Reykjavík, sem notið hafa kenslu hans, heldur eru það menn af öllu landinu. Þessi styrkur er því síst of hár, þar eð maðurinn á einnig fyrir aldraðri konu að sjá. Þá er brtt. XIV., um að ríkið ábyrgist lán fyrir Vestmannaeyjakaupstað. Jeg er þakklátur nefndinni fyrir það, að hún vill styðja þessa tillögu, og jeg skal jafnframt upplýsa það, að verk þetta er eins undirbúið og á Seyðisfirði. Húsið var upphaflega bygt svo stórt, að nú þarf ekki annað en setja vjelina niður. Stöðin er nú orðin of lítil, og ný hús geta ekki fengið rafmagn. í hitt eð fyrra var ákveðið að bæta hundrað hestafla mótor við þann, sem nú er, og var fengin áætlun um það, hvað mótorinn og aðrar breytingar, er gera þurfti, mundi kosta, og reyndist það vera ca. 100 þús. kr. En jeg geri ráð fyrir, að nú mundi þetta fást ódýrara, og ímynda jeg mjer, að þessi upphæð muni nægja. Það, sem gera þarf, er að kaupa mótor og tilheyrandi rafmagnsvjelar, en húsrúmið er þegar til. Auðvitað þarf að breyta kerfinu nokkuð, eins og t. d. að setja sumstaðar gildari þræði, en jeg vona, að deildin samþykki bæði þessa tillögu og eins hinar tvær, sem jeg hefi borið fram.

Guðmundur Guðfinnsson Jeg á tvær brtt. á þskj. 562. XI. brtt. er um að ekkju Matth. Jochumssonar verði veittar 2000 kr., í stað 1200 kr., og er það í fullu samræmi við það, sem stóð í fjáraukalögunum og háttv. deild hefir fallist á. Býst jeg ekki við, að hagur konunnar hafi í neinu batnað, svo að það sýnist engin ástæða vera til að minka hann, og vona jeg því að háttv. deild samþ.till. Um XIII. brtt. skal jeg gefa nokkrar upplýsingar, þar eð svo virtist, sem háttv.frsm. (S. H. K.) væri ekki málinu fullkomlega kunnugur. Ábúandinn á Hlíðarenda fór þess á leit, að jeg sækti um 8000 kr. styrk fyrir hann, en þar sem jörðin var í sjálfseign, þá sá jeg ekki annað fært en sækja bara um heimild fyrir ábyrgð á láni með góðum kjörum. Ástæður fyrir, að hann biður um þetta lán eru þær, að bær hans er hrörlegur, og þó að þetta fje mundi engan veginn nægja til þess að koma upp góðri byggingu, eins og þyrfti, þá yrði þetta þó eigi að síður góður styrkur. Þarna er mikill gestagangur og maðurinn mjög vel fallinn til þess að taka á móti gestum, þó að hann geti naumast látið þá sitja inni fyrir þrengslum, og komið hefir það oft fyrir, að gestum hefir verið bunkað þar í litla stofu, nærri því eins og mjölsekkjum. Svo illa er ástatt með húsnæði hjá honum. - Háttv. frsm. (S. H. K.) sagðist hafa fengið þær upplýsingar, að þeir, sem færu þessa leið, gistu ekki hjá honum. Það má vera að svo sje nú, en það yrði ekki, ef bygging kæmi þar upp. Bílaferðir eru þar miklar, og fjöldi manna fer í bílum til Hlíðarenda og leigir þar hesta. Er því mjög erfitt, ef ekki er hægt að fá þar gistingu. Mjer dettur í hug í þessu sambandi, að veittur er styrkur til byggingar í Reykholti. Auðvitað er það kirkjujörð, en jeg efast um, að þangað komi fleiri gestir en að Hlíðarenda. Það má geta þess, að í 21. gr. 3. lið er veitt lánsheimild til byggingar handa skáldi. Þessi maður er að vísu ekki skáld, en hann er duglegur fylgdarmaður.

Fjármálaráðherra (M. G.) Það eru að eins örfá orð, út af láninu til Vestmannaeyjakaupstaðar og byggingar á Hlíðarenda. Það er í raun og veru ekki ástæða til að leggjast á móti því, að heimild verði veitt til að lána þetta fje, en jeg er einungis viss um, að fje verður ekki fyrir hendi í viðlagasjóði til þess, svo að heimildin verður gagnslaus. Jeg tek þetta fram til þess, að það veki ekki neinar tálvonir, þótt þetta verði samþykt. Það verður líka að athuga það, að með hinum nýja ríkisveðbanka er ráðstafað meginhluta viðlagasjóðsins, og verður þess vegna miklu minna til útlána úr honum. Úr því að jeg tók til máls, þá skal jeg minnast á XI. og XII. brtt. Mjer finst, að ekkja Matth. Jochumssonar megi vel una við það, sem henni er ætlað í þessu frv., og sje fullsæmd af því, þar eð hún fær hæst allra ekkna á landinu. Og jeg álít það vera ósamræmi að setja það hærra en það þegar er. Sama er að segja um XII. brtt., og mjer þykir vænt um, að hún er tekin aftur, og býst jeg við, að það hafi verið gert fyrir það, að flm. hafi sjeð ósamræmið, sem kom fram gagnvart öðrum, sem líkt voru settir. Annars kennir víða ósamræmis í stefnu þingsins um eftirlaun, einkum á síðustu tímum.

Halldór Steinsson Jeg á hjer eina brtt. með háttv. 2. þm. Eyf. (E. Á.), en jeg þarf lítið um hana að segja, því að hún skýrir sig sjálf. Jeg skal taka það fram, að það er ekki af neinni óvild gegn ullariðnaði, að við gerum það að till. okkar, að ábyrgðin á láninu verði lækkuð úr 500 þús. kr. niður í 200 þús. kr. Þvert á móti, við viljum gjarnan, að menn þurfi ekki að klæðast í útlendan ullarklæðnað. En hjer er margt að athuga og maður verður að líta á það, að nú á að skilja við fjárlögin með halla, sem nemur miljónum, og svo þar að auki að veita ábyrgð á stórfje. Þess vegna sjáum við okkur ekki fært að veita þessa ábyrgð, sem hjer er farið fram á, ekki síst þareð nýlega var veitt 100 þús. kr. lán úr ríkissjóði til þessa sama fyrirtækis. En eins og jeg sagði áðan, þá er þetta alls ekki af neinni mótspyrnu gegn fyrirtækinu, heldur einungis af umhyggju fyrir hag ríkisins.

Frsm. fjvn. (Sigurður Hjörleifsson Kvaran) Jeg hefi mjög litlu við að bæta. Út af því, sem háttv. 2 landsk.þm. (S. E.) sagði um fjárveitinguna til Gísla Guðmundssonar, þá fæ jeg ekki sjeð, að það sje neitt til fyrirstöðu, að hann fái styrk annarsstaðar frá. Ekki er nema eðlilegt að ætlast til þess, að búnaðarfjelög og sláturfjelög hlaupi undir bagga með honum, þar sem hann stundar þessi vísindi til að styðja landbúnaðinn. Nefndinni fanst því lítil ástæða til að færa sig upp í 5000 kr., og vildi að minsta kosti sjá fyrst, hvort áðurgreind fjelög vildu ekki sýna honum þennan sóma og leggja sinn skerf til. Um fjárveitinguna til ekkju Matthíasar Jochumssonar er engin ástæða til að fjölyrða; aðeins vil jeg taka það fram, að jeg stakk upp á því hjer við 2. umr., að fjárveitingin væri 3000 kr., en án dýrtíðaruppbótar, og hefði það verið mjög sæmilegt og viðunandi. Sú tillaga fekk ekki byr í nefndinni nje deildinni, og verður því að fara sem fara vill. Hæstv. fjrh. (M. G.) hefir minst á það í ræðu sinni, að ekki þýddi að vera að gefa ávísanir á tóman kassann. Auðvitað væri ákjósanlegast ef hægt væri að skinna upp sem flesta staði hjer á landi, sem sögulega þýðingu hafa, en þeir eru svo afarmargir þeir staðirnir í þessu sögulandi, og er nú fyrirhugað að byggja á Reykholti, en ástæður leyfa ekki, að lengra sje farið að þessu sinni. Af þessari ástæðu er nefndin á móti lánveitingu til byggingar á Hlíðarenda, eins og jeg hefi þegar tekið fram.

Frsm. (Sigurður Eggerz) Jeg get sparað mjer langa framsöguræðu. Aðalbreytingin á 1. er sú, að framfærslusveitin á að greiða 2/3 hluta framfærslukostnaðar sjúklinga, þó aldrei yfir 400 kr. á ári. Svo er og það, að kostnaður greiðst fyrir 4 sjúklinga í einu úr sama sveitar- eða bæjarfjelagi, í stað þess, sem ákveðið er, að þeir megi aðeins vera 2. Breytingin á 2. gr. er í samræmi við þessa breytingu. Sje jeg ekki þörf á fleiri orðum um þetta mál, en vona að hv. deild samþykki það.

Halldór Steinsson Það er eitt atriði í breytingunum, sem jeg er í vafa um, hvernig beri að skilja. Það stendur í 1. gr.: „Að öðru leyti greiðist kostnaðurinn úr ríkissjóði, en aldrei nema fyrir 4 sjúklinga í einu úr sama sveitar- eða bæjarfjelagi“. Jeg vil vita, hvort þetta þýðir, að kostnaður greiðist sveitar- og bæjarfjelögum fyrir 4 sjúklinga á ári, eða í hvert skifti og þau kunna að hafa 4 sjúklinga á sjúkrahúsi.

Frsm. (Sigurður Eggerz) Meiningin er, að hvert sveitar- eða bæjarfjelag, sem hefir 4 sjúklinga, hafi rjett til að fá þennan styrk.

Halldór Steinsson Háttv. frsm. (S. E.) hefir ekki skilið, hvað jeg á við. Það, sem jeg spyr um, er það, hvort ríkissjóðsstyrkur skuli greiddur sveitar- og bæjarfjelögum fyrir 4 sjúklinga í hvert skifti og þau eiga þá á sjúkrahúsi, eða einungis fyrir 4 sjúklinga á ári.

Frsm. (Sigurður Eggerz) Ef sveitarfjelag hefir 8 sjúklinga í sjúkrahúsi, þá fær það einungis styrk fyrir 4 sjúklinga í einu.  (H. St.: Gleggra að orða þetta „á ári“, en ekki „í einu“)  . Það mun vera rjett.

Karl Einarsson Jeg held, að hv.frsm. (S. E.) hafi eigi ennþá skilið það, sem beiðst er skýringar á. Jeg skal taka sem dæmi, að ef eitt sveitarfjelag á 4 sjúklinga á sjúkrahúsi í einu, og aftur á sama ári 4 sjúklinga. Ber því þá styrkur fyrir þessa 8 sjúklinga, eða aðeins fyrir 4 þeirra?

Frsm. (Sigurður Eggerz) Auðvitað aðeins fyrir fyrri 4. Annars mun nefndin taka þetta til athugunar til 3. umr.

Forseti (G. B.) Má jeg mælast til þess, að nefndin veiti mjer viðtal sem landlækni um þetta mál, sem jeg tel mig vera allra manna kunnugastan.

Frsm. (Karl Einarsson) Jeg gat þess síðast, er þetta mál var hjer til umr., út af orðum hv. 4. landsk.þm. G. G., að mjer væri um og ó að mæla með að frv. gengi fram, og bað því um, að það yrði tekið af dagskrá. Síðan hefi jeg orðið þess fullviss, að eigi er rjett, að láta frv. ganga fram óbreytt, því enn þá er engin föst regla um mótornámsskeið Fiskifjelagsins, og því engin trygging fyrir því, að nú þegar sje nóg til af vjelstjórum, er gengið hafa á þessi námsskeið. Brtt. nefndarinnar, á þskj. 555, lúta að því, að lögin komi ekki til framkvæmda, fyr en mótorvjelstjóraskólinn í Reykjavík er tekinn til starfa og reglubundin námsskeið verða haldin í kauptúnunum, og sömuleiðis að taka skýrt fram, hvað átt er við með yfirvjelstjóri í 2. málsgr. 5. gr. - Annars vil jeg taka það fram, viðvíkjandi ræðu hv. 4. landsk.þm. (G. G.), að ekki er meiningin, að útiloka þá menn frá að annast vjelgæslu á mótorbátum, er það hafa gert áður, eða geta, í viðlögum, heldur er aðeins átt við þá, er atvinnu hafa við vjelgæslu á mótorskipum.