Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Aðalefni þessa frv. er að heimila hæstv. ríkisstj. að ábyrgjast viðbótarlán vegna Landsvirkjunar, sem hún tekur til Búrfellsvirkjunar, og er nánari grein gerð fyrir nauðsyn þessarar lántöku í athugasemdum við frv. á þskj. 385. Eins og kunnugt er, eru orkulindirnar þýðingarmesta náttúruauðlind, sem við Íslendingar höfum yfir að ráða fyrir utan fiskimiðin, þannig að aukin framleiðsla hér á landi og bætt kjör þjóðarinnar hljóta mjög að vera háð aukinni nýtingu þessara orkulinda, og þó að nýting fiskimiðanna hljóti enn um skeið auðvitað að vera það, sem þjóðarbúskapur okkar öðru fremur byggist á, þá er þó sá munur á nýtingu orkulindanna og nýtingu fiskimiðanna, að fallvötnin halda óhindrað áfram að streyma til sjávar, en sjávaraflinn er sveiflum háður. Og hvað sem líður öðrum ágreiningi milli okkar, sem sæti eigum í þessari hv. d., hygg ég, að allir séu sammála um það, að æskilegt sé, að dregið verði úr þeim miklu sveiflum, sem verið hafa í þjóðartekjum okkar og þjóðarframleiðslu, en einhver öruggasta leiðin til þess verður aukin nýting orkulindanna, en þessar orkulindir verða ekki nýttar nema með meiri eða minni innflutningi erlends fjármagns, vegna þess að sparifjármyndun í okkar þjóðfélagi hlýtur a.m.k. fyrst um sinn að verða ónóg til þess að standa undir þeim framkvæmdum, sem nauðsynlegar eru í þessu efni. Með tilliti til þessara atriða, sem ég nú hef nefnt, hefur fjhn., eins og nál. á þskj. 505 ber með sér, orðið sammála um það, eða þeir, sem viðstaddir voru á þeim fundi, er málið var afgreitt á, að leggja til, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Eins og fram kemur í grg. fyrir frv. því, sem hér liggur fyrir á þskj. 253, þá er leyfi Sambands ísl. berklasjúklinga til þess að reka vöruhappdrætti útrunnið á þessu ári, og er aðalefni frv. það, að leyfi þetta verði framlengt. Eins og hv. þdm. er kunnugt, þá hefur þjóð vorri að vísu orðið mjög vel ágengt í því að útrýma hvíta dauðanum, þannig að verkefni þeirra samtaka, sem hér eiga hlut að máli, er nú minna heldur en er þau upphaflega voru stofnuð. En þessi samtök hafa þá haslað sér annan völl á sviði öryrkjamálanna og vinna þar að þjóðnýtu starfi, þannig að full ástæða er til þess, að þau njóti þeirrar fyrirgreiðslu varðandi leyfi til að reka happdrætti áfram, sem þau hafa að undanförnu notið. Í sambandi við þetta hefur fjhn. orðið sammála um það, eins og nál. á þskj. 506 ber með sér, að leggja til, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Landbn. hefur haft þetta mál til athugunar nú um nokkurt skeið, haft um það nokkra fundi og farið, að ég hygg, nokkuð gaumgæfilega yfir það, og þrátt fyrir það, að það hefur fengið margfalda endurskoðun síðan það var upphaflega samið fyrir mörgum árum, þá hefur það verið endurskoðað og athugað á Búnaðarþingi og í sérstakri n., sem Búnaðarþing skipaði til þeirra hluta. Nd. Alþ. hefur líka fjallað um þetta frv. og afgr. það frá sér með nokkrum breyt. Þrátt fyrir alla þá endurskoðun, sem á því hefur verið gerð, hefur landbn. þessarar hv. deildar komið sér saman um að leggja til, að við frv. verði gerðar tilteknar breyt., sem eru á sérstöku þingskjali, nr. 545. Ég tel ekki ástæðu til að ræða almennt um frv. í heild, en vil aðeins koma inn á og skýra þær brtt., sem landbn. hefur lagt til að gerðar yrðu á frv. Fyrsta brtt. er við 13. gr., og er lagt til, að ný málsgr. bætist framan við 13. gr., svo hljóðandi: „Í fjallskilasamþykkt má setja ákvæði um, að ekki megi reka fé til afréttar á vori fyrr en sveitarstjórn leyfir.“ Þetta ber að skilja á þann hátt, að víða er svo háttað, að það virðist vera þörf á því, að sveitarstjórn hafi um það ákvörðunarrétt, hvenær megi reka fé í afréttina, sérstaklega vegna þess að þar sem þeir eru girtir frá heimalöndum, þá getur verið mjög bagalegt að reka féð til afréttar fyrr en viðgerð á girðingu hefur farið fram, og víða hafa heimalönd orðið fyrir allmiklum ágangi af afréttarfé, þegar þessa hefur ekki verið gætt. Einnig má segja, að þó lönd séu ógirt og rekið sé til afréttar kannske fyrr en gróður er nægilega vel á veg kominn til þess að féð uni í afrétt, þá verða heimalöndin líka fyrir ágangi af afréttarfénaði. Fyrir þá sök höfum við lagt til, að þessari málsgr. yrði bætt framan við 13. gr. Önnur brtt., sem við leggjum til, að gerð verði, er við 15. gr. Ég sé ástæðu til að skýra þá brtt. nokkuð. 15. gr. fjallar um það, ef tveir hreppar eða fleiri hafa myndað með sér upprekstrarfélag eða fjallskiladeild og það kynni að koma upp áhugi fyrir því hjá einum hreppi af fleirum, sem samvinnu hafa haft, að kljúfa sig frá fjallskiladeildinni og fá úrskiptari afrétt. 15. gr., eins og frá henni var gengið í hv. Nd., gerir ráð fyrir því, að sá hreppur, sem hefur áhuga fyrir slíku, geti með einhliða ákvörðun klofið sig frá fjallskiladeildinni. Við teljum, að þetta megi ekki svo vera, því að þó að þær aðstæður geti verið fyrir hendi, að þetta sé mjög réttlætanlegt og sjálfsagt, þá er í öðrum tilfellum víða þannig háttað málum, að þetta yrði til kostnaðarauka fyrir nálægar sveitir. Sá hreppur, sem klyfi sig frá fjallskiladeild, gæti m.a. krafizt girðingar milli afrétta eftir skiptin. Hann getur líka eftir þeim ákvæðum, sem eru í 15. gr., fengið betri hluta afréttar heldur en vænta mætti, að hann fengi, ef eftir mati væri farið. Því teljum við rétt að breyta orðalagi 15. gr. að þessu leyti, að fyrir orðin „og skal hún“ - þ.e. sýslunefnd - „þá breyta fjallskilasamþykkt að því er þetta varðar og ákveða hreppnum skilarétt“ komi: „og getur hún“ - þ.e. sýslunefnd - „þá breytt fjallskilasamþykkt að því er þetta varðar og ákveðið hreppnum skilarétt.“ Sem sagt, breytingin er í því fólgin, að við viljum láta það koma undir mat sýslunefndarinnar, hvort þessi skipting sé eðlileg, en þetta eina sveitarfélag geti ekki með einhliða samþykkt heima fyrir klofið sig frá, hvernig sem aðrir líta á þetta mál, sem í félagi við það voru. Þetta ákvæði telur landbn., að sé allmikilvægt, og því er þessi brtt. flutt. Þá er í þriðja lagi brtt. við 17. gr., þann kafla, sem fjallar um ítölu. Sá kafli er tekinn upp eftir ítölulögunum að verulegu leyti, enda er um leið og sá kafli tekur gildi gert ráð fyrir, að ítölulögin falli úr gildi. Með samanburði við ítölulögin og nánari athugun varð landbn. sammála um að taka upp sama orðalag og er í ítölulögunum á niðurlagi 17. gr. Eins og frv. liggur fyrir d., er niðurlag gr. svo: „Nú er fellt við atkvgr. að krefjast ítölu, og má þá taka málið upp síðar.“ Í ítölulögunum er, má segja, svipað orðalag, en þó ekki eins. Í ítölulögunum er svo mælt fyrir: „og má þá taka málið upp aftur að þrem árum liðnum.“ Þetta ákvæði hefur ugglaust verið sett til þess, að ekki væri efnt til atkvgr. í sveitum um þetta mál óhæfilega oft, og þykir okkur rétt að reisa við þessu nokkrar skorður, en teljum eðlilegt, að þarna megi líða tvö ár á milli, að það mætti t.d. tvisvar á einu kjörtímabili hreppsnefndar taka upp mál sem þetta og leggjum því til, að niðurlag greinarinnar orðist svo: „og má þá taka málið upp aftur að tveimur árum liðnum.“ Þá höfum við gert till. í fjórða lagi um breytingu á 32. gr. En 32. gr. fjallar um ágangsfénað, þar sem heimilt er að taka í vörzlu og setja inn búpening, sem veldur átroðningi, og er greinin þannig í frv., eins og það liggur fyrir: „Sé búpeningur settur inn, skal þess gætt, að hann sé ekki í svelti. Ef innsettur fénaður ferst eða verður fyrir slysi, greiðir sá, er inn setur, eiganda bætur, ef handvömm er um að kenna.“ Landbn. telur, að þetta sé að sjálfsögðu allharkaleg aðgerð, að taka inn búfénað, og við teljum, að það sé rétt, að sá, sem tekur sér það vald, þó að það sé heimilt að lögum, eigi að gjalda bætur fyrir, ef að skaða verður, og leggjum til, að niður falli orðin „ef handvömm er um að kenna.“ Í fimmta lagi gerum við till. um breyt. við 66. gr., en það má segja, að það sé nánast orðalagsbreyting. Orðalagið er þannig: „Geri markavörður ekki aths. við markið, skal hann þegar senda það til sveitarstjórna í nálægum sveitarfélögum innan sýslu og utan.“ Við teljum nú eðlilegra, að send sé tilkynning um mark heldur en að senda markið sjálft, því að það mun vera dálitlum erfiðleikum bundið að gera það. Það er sem sagt aðeins orðalagsbreyting, sem ekki breytir neinu um ákvæði gr., hún er aðeins færð til réttara og eðlilegra máls. Ég sé ekki ástæðu til, herra forseti, að fara fleiri orðum um þetta frv. Eins og ég gat um áður, höfum við farið allvendilega gegnum frv. Þetta er allmikill bálkur, og við mælum með því eindregið, að frv. verði samþykkt með þeim breytingum, sem tilteknar eru hér á þskj. 545.



Herra forseti. Í því frv., sem hér er til umr., felast allmiklar breytingar á núgildandi lögum um Háskóla Íslands. Frv. er samið á vegum Háskólans og hefur verið lagt hér fyrir Alþ. með nokkrum breytingum, sem á því voru gerðar í menntmrn. í samráði við háskólarektor og háskólaritara, eins og segir í athugasemdum. Með frv. er m.a. lagt til, að ýmsar breytingar verði gerðar á stjórnun Háskólans og að aukin verði íhlutun stúdenta um málefni Háskólans, bæði á fundum háskólaráðs og háskóladeilda, og þeim veitt aðild að rektorskjöri, sem óvíða tíðkast. Einnig hefur sú breyting verið gerð varðandi rektorskjör, að kennurum, sem gegna fullu kennslustarfi við Háskólann, skuli veitt þar aðild, en það gildir nú aðeins um prófessora Háskólans. Þá má óhætt segja, að þau tvö atriði, sem ég hef áður nefnt, breytingar á stjórnun Háskólans og aukin íhlutun stúdenta, séu veigamestu atriði frv. og þau, sem e.t.v. útífrá vekja hvað mesta athygli. Auk þeirra tveggja atriða, sem ég áður nefndi, þá er það nýmæli, að úr hópi kennara og starfsmanna rannsóknastofnana, sem ekki eru kjörgengir til starfa deildarforseta, skuli vera tilnefndur einn maður í háskólaráð af félagi háskólakennara. Þá er ákvæði í frv. um stofnun nýrrar deildar, tannlæknadeildar. Enn fremur eru þar ákvæði um rannsóknastofnanir, sem að jafnaði skuli heyra undir deildir, og með því áréttað það, að saman skuli fara, eftir því sem hægt er, kennsla og rannsóknir. Þá hafa verið endurskoðuð starfsheiti kennara og svigrúm veitt til að ákveða starfsmönnum rannsóknarstofnana og annarra háskólastofnana sérstök starfsheiti. Varðandi kennaralið er lagt til, að dósentar og lektorar verði framvegis þeir einir, sem hafa kennslu og rannsóknir að aðalstarfi, þ.e. eru ráðnir til fulls kennslustarfs, en svo er ekki samkvæmt núgildandi lögum. Einnig er lagt til, að rektor megi leysa að öllu leyti undan kennsluskyldu, og ákvæði eru um árlega skrásetningu stúdenta, sem raunar mun vera komin á í Háskólanum. Þá er lagt til, að lögleidd verði tiltekin ákvæði, sem nú eru í háskólareglugerðinni frá 1958, sem nokkur vafi hefur verið talinn leika á eða það a.m.k. verið stundum vefengt, að þau hefðu stoð í núgildandi háskólalögum, og mun ég koma að því síðar, er ég ræði um brtt., sem n. flytur. Öll þessi atriði og aðrar breytingar, sem í frv. felast, voru ýtarlega skýrð af hæstv. menntmrh., er hann fylgdi frv. hér úr hlaði við 1. umr., og ég sé ekki ástæðu til að endurtaka það, er þá var sagt, nema þá ef tilefni gefst til við umr. Menntmn. hefur rætt frv. á nokkrum fundum og flytur við það brtt. á þskj. 504, og skal ég víkja nokkuð að þeim brtt. Fyrsta brtt. er við 4. málsgr. 9. gr. frv. N. taldi eftir atvikum rétt að fella niður heimild til röðunar umsækjenda eftir hæfni þeirra, eins konar einkunnargjafar fyrir umsækjendur, slík heimild er ekki í núgildandi lögum. Samkvæmt þessari málsgrein, sem að öðru leyti er svo til alveg samhljóða núgildandi lögum, þá skal, eins og þar segir, dómnefnd láta uppi rökstutt álit um það, hvort af vísindagildi rita umsækjanda og rannsókna, svo og af námsferli hans og störfum, megi ráða, að hann sé hæfur til að gegna embættinu. Svo virðist sem í slíku rökstuddu áliti ætti að gefast nokkurt svigrúm til stigsmunar í mati á hæfni umsækjenda, ef nauðsynlegt yrði talið, og taldi n. rétt, að við það sæti, eins og samkvæmt núgildandi lögum. Önnur brtt. n. er við 1. málsgr. 10. gr., um að niður falli orðin „og hafi þar atkvæðisrétt“ í niðurlagi málsgr. N. barst frá Háskólanum svo h]jóðandi bréf, sem er dagsett 18. þ.m.: „Að gefnu tilefni skal það tekið fram, að á fundi háskólaráðs 15. marz 1969 var samþykkt að óska eftir þeirri breytingu á 10. gr. 1. málsgr. ofangreinds frv., að orðin „og hafi þar atkvæðisrétt“ falli niður.“ Miðar breyting þessi að því, að þeir einir kennarar hafi atkvæðisrétt á deildarfundum, sem kennslu hafa við Háskólann að föstu aðalstarfi. N. féllst á að verða við þessari ósk háskólaráðs, og er sem sé 2. brtt. n. á þskj. 504 í samræmi við það. Þá er að geta 3. brtt., sem er við 2. málsgr. 18. gr. og er um það, að þessi málsgr. orðist svo sem þar segir, sem í raun þýðir það, að niður falli ein setning í þessari málsgrein, eins og hún er í frv. Þessi málsgr., eins og hún er í frv., 2. málsgr. 18. gr., er samhljóða 1. málsgr. 61. gr. háskólareglugerðarinnar frá 1958. Í athugasemdum við 18. gr. frv. segir á bls. 12: „Í háskólareglugerð eru víða ákvæði um hámarkstímalengd í námi í einstökum námshlutum, og í 61. gr. reglugerðar eru ákvæði sama efnis og í 2. og 3. málsgr. þessarar gr. Ákvæði 27. gr. háskólalaga eru stuttorð um þessi efni, og þykir tryggilegra, að um þau séu bein ákvæði í háskólalögum.“ Þetta reglugerðarákvæði er sem sé sett samkv. 27. gr. núgildandi háskólalaga. Þá segir enn fremur um þetta atriði í almennum athugasemdum ofarlega á bls. 7: „Enn er lagt til, að nokkur ákvæði, sem vafa hafa valdið við lögskýringu, verði gerð fyllilega skýr, og varða þau hámarkstíma í námi og heimild til endurtekningar prófa.“ Fyrir háskólaráði vakir það, að lögfest verði sú skipan, sem nú er á í þessum efnum. Upphaf 2. málsgr. 18. gr. er svo hljóðandi: „Nú stenzt stúdent ekki próf, gengur frá því, eftir að hann hefur byrjað próf, eða kemur ekki til prófs og hefur ekki boðað forföll. Er honum þá heimilt að þreyta prófið að nýju innan árs.“ Ákvæði þetta er með eðlilegri gagnályktun skýrt og tvímælalaust. Stúdentum er heimilt að þreyta prófið einu sinni aftur innan árs, lengra nær heimildin ekki. Hins vegar er það svo nú, að stúdent getur innritazt aftur við sömu háskóladeild, en verður þá að hefja sitt nám á ný frá byrjun og taka aftur öll þau próf, sem hann áður kann að hafa staðizt. Þetta hefur verið svo, þrátt fyrir orðalag þeirrar setningar, sem n. leggur nú til, að niður falli í frvgr. og sem stendur í núgildandi reglugerðargrein, en sú setning er svo hljóðandi: „Standist hann enn ekki sama prófið eða gangi frá því, hefur hann fyrirgert réttinum til að ganga oftar undir það.“ Eins og setningin er orðuð, þá stangast hún á við þá staðreynd, að stúdent getur nú eftir endurinnritun átt þess kost að ganga síðar undir sama prófið. N. er þeirrar skoðunar, að þessi setning sé þannig til þess fallin að valda misskilningi um þetta atriði og leggur því til, að hún verði felld niður úr málsgreininni. Þá er loks að geta 4. og síðustu brtt. menntmn., en hún er við 23. gr. frv., að aftan við síðari málsgr., þar sem ræðir um stofnun nýrra prófessorsembætta, bætist orðin: „þegar fé er veitt til á fjárl.“ Þessi brtt. ætla ég, að þurfi ekki nánari skýringar við. Eins og fram kemur í nál. á þskj. 503, leggur menntmn. einróma til, að frv. verði samþ. með þeim breytingum, sem nú hefur verið gerð grein fyrir.



Herra forseti. Frv. það um tollheimtu og tolleftirlit, sem er heildarendurskoðun á gildandi löggjöf um það efni, á sér alllanga forsögu. Það eru allmörg ár síðan, eða nánast árið 1962, sem þáverandi fjmrh. skipaði n. til þess að endurskoða tolleftirlit. gildandi l. og reglur um tollheimtu og tolleftirlit með það í huga að styrkja tollgæzluna og athuga, hvort ekki væri hægt að setja ákveðnari og traustari reglur til þess að forðast það, að hætta væri á, að vörur væru fluttar til landsins, án þess að aðflutningsgjöld væru af þeim greidd. N., sem þá var skipuð, skilaði nokkru seinna, eða árið 1963, frv. um þetta efni. Frv. var þá ekki flutt, en eftir að ég tók við embætti fjmrh. fól ég nokkrum mönnum að endurskoða þetta frv. og sem þá var gert, og niðurstaðan af því var sú, að frv. var lagt fyrir síðasta Alþ. Það var þá ekki útrætt, en aflað hafði verið um það ýmissa upplýsinga hjá hv. n., sem fékk það til meðferðar, fjhn. Nd., og nú á milli þinga á s.l. sumri var frv. enn tekið til athugunar, og þær brtt., sem fram höfðu komið frá ýmsum aðilum, voru teknar sérstaklega til meðferðar og frv. síðan aftur lagt fram fyrir alllöngu síðan. Því miður hefur frv. verið til meðferðar lengi í hv. Nd., þannig að það er orðinn naumur tími, að segja má, eftir því sem horfur eru um þinghald, að ljúka því. Ég mundi hins vegar telja það mjög æskilegt, ef þess væri nokkur kostur, að frv. gæti orðið að l. nú á þessu þingi, vegna ýmiss konar atriða, sem í því eru og sem tvímælalaust eru til umbóta á gildandi l. um þetta efni. Það voru gerðar á því nokkrar breytingar hjá hv. Nd., sem byggðust á umsögnum, sem fram komu, og athugunum, sem þar voru gerðar á frv. Ég sé ekki ástæðu til þess að rekja sérstaklega þær breyt. Þær eru í eðli sínu ekki veigamiklar, en þær ættu að auðvelda hv. n. í þessari deild að hafa e.t.v. skjótari handtök á málinu, þó að ég sé ekki að segja, að hún sé endilega bundin við það að fara eftir því, sem Nd. segir í því efni. Ed. hefur nú sínar sérskoðanir, en engu að síður hygg ég, að það ætti þó að geta auðveldað málin. Núgildandi l. um tollheimtu og tolleftirlit eru frá 1956, og síðan hafa komið fram ýmis atriði, sem hafa leitt í ljós, að það væru ýmsir annmarkar á þeirri lagasetningu, enda eru ýmis nýmæli í þessum l., sem sum hver hafa m.a.s. nú þegar tekið gildi enda þótt þau hafi ekki fengið neins staðar lögfestingu, svo sem t.d. það, að tollgæzlustjóri hér í Reykjavík hafi með höndum yfirstjórn tollgæzlunnar úti um land, það er gert ráð fyrir, að það verði nú lögfest, að heimilt sé að hafa þá skipan mála á. Aðalbreyt. á l. eru hins vegar í ákvæðum um flutning vöru, meðferð hennar og geymslu ótollafgreiddrar vöru, sem hafa víða verið miklir annmarkar á, hvernig frá hefur verið gengið, og hefur leitt til þess í mörgum tilfellum, að vörur hafa verið afhentar ótollafgreiddar, og hefur rn. að undanförnu staðið í allmiklu stríði víða að koma þessum málum í viðhlítandi horf, koma í veg fyrir, að líkt geti átt sér stað. Það var líka gert ráð fyrir því, þegar l. frá 1956 voru sett, að það mundi þurfa að endurskoða þessar reglur. Síðan þau gildandi tollal. hafa verið sett þá hefur líka margt breytzt í tollamálum. Þar á meðal má minna á, að vöruflutningar með flugvélum hafa farið stórkostlega vaxandi, og eru ýmis ákvæði í nýja frv. samin með tilliti til þessa, og er þar yfirleitt gengið út frá því, að sömu ákvæði gildi um skip og flugvélar, hvað snertir tollgæzlu og tolleftirlit, og eru því þessi farartæki einu nafni nefnd för í frv. Auk þess má þess geta, að ýmis l., sem varða tollamál, hafa verið sett eftir að núgildandi l. um tollheimtu og tolleftirlit voru sett, svo sem nýju tollskrárl. og lög um tollvörugeymslu, og er í þessu frv. höfð hliðsjón af þessum nýju l. Í aths. við frv., þegar það var flutt 1955, kom það fram, að stefnt væri að því, að tollgæzlan kæmi sjálf upp geymslum fyrir ótollafgreiddar vörur, enda var sá háttur hafður yfirleitt á í nágrannalöndum. Nú hefur þetta breytzt þannig í nálægum löndum, að frá þessu er horfið og talið rétt, að innflytjandi sjálfur eða farmflytjandi sjái fyrir geymslustöðum fyrir ótollafgreiddar vörur, og það virðist einnig vera þróunin hér, að þetta muni verða þannig í náinni framtíð. Það eru því í frv. ýmis ný ákvæði, er snerta vörugeymslur, meðferð og flutning ótollafgreiddrar vöru, afgreiðslu hennar o.fl. M.a. er gengið út frá því, að vörugeymslur þurfi að fá viðurkenningu hjá tollyfirvöldum á því, að ekki megi flytja vöru úr viðurkenndum eða leyfðum geymslustað nema með samþykki tollstjóra, svo og að ákveða megi með reglugerð, að varan skuli tollafgreidd innan ákveðins frests, en þetta síðasta ákvæði er sett til að leysa þann vanda, sem stafar af miklum þrengslum í vörugeymslum farmflytjenda, og reyna að koma í veg fyrir það, sem því miður hefur verið of mikið af, að vörur hafa verið fluttar í stórum stíl til landsins, án þess að menn hafi haft nokkur skilyrði til þess að leysa inn eða greiða þessa vöru fyrr en eftir dúk og disk. Til þess svo að ýta ennþá betur á eftir innflytjendum vara að tollafgreiða þær er heimilað í þessu frv., sem er nýmæli, að veita megi gjaldfrest á greiðslu aðflutningsgjalda á vissum vörutegundum gegn því, að þær verði tollafgreiddar innan ákveðins frests, og ég skal taka það fram, þar sem hér er um nýmæli að ræða, að slík tollalán mundu ekki eiga sér stað, nema hægt væri að setja bankaábyrgðir eða öruggar greiðslutryggingar, þannig að ekki þyrfti að koma til venjulegrar skuldainnheimtu af hálfu tollyfirvalda síðar. Það er gert ráð fyrir því, að það sé heimilt að sameina tollgæzlu og löggæzlu. Um það hefur oft verið talað, og í lögum um löggæzlumenn, sem sett voru fyrir nokkru, var heimilað, að þetta mætti gerast og varðaði löggæzluna, en sams konar ákvæði hefur vantað í tollgæzlul., og þurfa þau ákvæði að sjálfsögðu að koma og eru sett hér inn. Þá hefur það um nokkurt skeið verið svo, að það hefur verið rekinn sérstakur tollskóli, og er gert ráð fyrir því í ákvörðun um kjaramál opinberra starfsmanna og ákvörðun Kjaradóms, að slíkur skóli sé rekinn, og hefur þetta verið gert, þó að ekki hafi verið bein lagaheimild til fyrir því, enda er hér um að ræða mjög mikilvægan skóla, því að til þess að tollgæzla geti verið virk, þurfa tollgæzlumenn að hafa ýmiss konar sérþekkingu til að bera. Hér er gert ráð fyrir því að lögfesta ákveðnar tollhafnir, en þau ákvæði hafa verið í reglugerð hingað til. og er gert ráð fyrir, að tollhöfnum verði skipt í tvennt, aðaltollhafnir, þar sem sé leyfð fyrsta og síðasta tollmeðferð vöru, en það eru fyrst og fremst kaupstaðirnir, sem þar er um að ræða, og síðan aðrar tollhafnir, þar sem heimil er tollafgreiðsla vara. Engin höfn er útilokuð, en gert ráð fyrir því, að ef einstakar vörusendingar þurfa að fara til annarra hafna, sé hægt að gera það með sérstökum undanþágum. Eins og ég áðan sagði, er gert ráð fyrir því, að þyngdar séu allverulega refsingar við tolllagabrotum, og er það mikil nauðsyn. Þá er einnig sett inn nýtt ákvæði, sem er allveruleg breyt. frá því, sem nú gildir, en ég hygg, að sé sanngjörn breyt., og hún er sú, að þeir, sem verði sekir um brot á tollal., séu sóttir til saka fyrst og fremst, og skipafélögin og aðrir aðilar séu aðeins ábyrgðaraðilar og ábyrgð þeirra komi til, ef hinn seki ekki greiðir tilskildar sektir. Hingað til hefur það verið þannig, að það hefur yfirleitt verið haldið sér beint að skipafélögunum og skipafélögin haft mjög erfitt um vik að ganga síðan að þessum starfsmönnum sínum og ná inn þessum sektum. Þetta ætti ekki að skerða á neinn hátt aðstöðu ríkisins, munurinn er aðeins sá, að nú verður gengið að sökudólg sjálfum, og skipafélagið kemur fyrst til í annarri röð. Þetta held ég, að sé sanngjarnt og eðlilegt nýmæli. Auk þess er gert ráð fyrir því, að sektir og ýmsar refsingar séu hækkaðar allverulega frá því sem er í gildandi l., og sýnist það einnig vera sjálfsagt. Ég sé ekki ástæðu til, herra forseti, þar sem með frv. fylgir tiltölulega glögg grg. um það, hvað eru nýmæli í frv. í einstökum atriðum og hvað eru breyt. og í hverju það er fólgið, að vera að rekja það í langri framsöguræðu og þreyta hv. þdm. á því nema sérstakt tilefni gefist til, og hef ég ekki lengri framsögu um málið, en ítreka það, sem ég sagði í upphafi, að mér væri mjög mikil þökk í því, ef hv. fjhn. sæi sér fært að afgreiða málið, þannig að það gæti orðið að l. á þessu þingi, enda þótt tími sé orðinn tiltölulega naumur til þess. Ég legg svo til. að frv. verði vísað að lokinni þessari umr. til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Mig langaði til að gera hér smá fsp. til hæstv. fjmrh. Eins og hann drap á í framsöguræðu sinni, er þetta mikilvægt spor í meðferð á vörum varðandi tollafgreiðslu o.s.frv. Hann minntist hérna á 53. gr., sem hann sagði réttilega nýmæli, en hún kveður svo á um, að fjmrh. getur með reglugerð heimilað tollstjórum að veita innflytjendum tiltekinn greiðslufrest á aðflutningsgjöldum. Ég var reyndar svolítið hissa, þegar ég las þetta, vegna þess að ég hélt persónulega, að greiðsluaðstaða ríkissjóðs væri ekki slík, að hann hefði tök á því að veita fyrirtækjum um einhvern tíma greiðslufrest, þótt takmarkaður sé, og vildi þess vegna inna ráðh. nánar eftir því, hvort hann óttist ekki, að hér sé farið út á braut, sem gæti verið til þyngsla fyrir ríkissjóð, og hvort hér verði vaxtareiknað fyrir þessa fyrirgreiðslu o.s.frv., og eins er það, hvort fyrirtækjum sé mismunað með svona aðstöðu? Nú má segja, að ef fyrirtæki er vel rekið og það getur fengið bankatryggingu og allt þar fram eftir götunum, þá eigi það að njóta þess, en ég veit ekki, hvort það er æskileg þróun að gera slíkan aðstöðumun varðandi aðflutningsgjöld. Ég vildi varpa þessari spurningu fram. Í öðru lagi vil ég svo aðeins drepa á eitt, sem ég persónulega varð að standa í fyrir nokkru. Þannig háttar til, eins og hv. þd. er kunnugt um, að ég á hluta að útgerðarfyrirtæki og þurfti að afgreiða snurpuvír með snarheitum fyrir nokkru. Hann vantaði og var ekki til á skipið, sem kostar 40 millj. Ég varð að bíða í 3 daga, þótt öll skjöl og annað væri klárt. Ég talaði þarna við mann á skrifstofunni, og hann sagði, að þetta kerfi, sem væri komið í dag, væri orðið herra yfir okkur og þú yrðir bara að bíða í rólegheitum, hvort þú værir með svona mikilvæga tollafgreiðslu eða naglalakk, skipti ekki máli. Áður var mín reynsla sú, að hér í Rvk. gekk allt ljómandi vel á vissum vöruflokkum. Um snurpuvír liggur ljóst fyrir, að hann kemur beint og er ekkert hægt við hann að gera, menn afgreiða hann strax. Skoðun liggur strax fyrir, og er ekkert vandamál. En ef kerfið býður ekki upp á lausn í viðurlögum, þá vildi ég mælast til þess við hæstv. ráðh., að hann athugaði um það, að þegar slík undantekningartilfelli eru, að þau gætu fengið sérstaka fyrirgreiðslu og að kerfið væri ekki orðið þræll vélanna, jafnvel þótt vélakerfið sé gott og nauðsynlegt, og að þetta sé tekið til athugunar. Ef þetta frv. gerir ráð fyrir því, að skyndiafgreiðsla, sem alltaf getur komið fyrir vegna bilana í stórum skipum og jafnvel í flugvélum, sé áfram, þá er það vel. Slík fyrirgreiðsla var fyrir hendi, og tollþjónar sýndu lipurð í því efni, og sú fyrirgreiðsla má ekki stöðvast.



Herra forseti. Varðandi síðari fsp. hv. 5. landsk. þm. um snurpuvír, er hann minntist á, þá kemur mér það mjög á óvart, ef það er kerfið sjálft, sem hindrar það, ég held það hljóti nú eitthvað annað að hafa verið, einhver stirðleiki í því, kvartanir berast yfirleitt ekki um slíka hluti. Stöðuglega koma upp svona vandamál, og það eru kannski varahlutir í vél, sem þarf auðvitað eins og hann sagði að afgreiða í mikilli skyndingu og tollvörðum hefur verið heimiluð tiltölulega mjög frjálsleg meðferð á í bili, þannig að hægt sé að deponera eða gefa út tékk, eitthvað slíkt, þannig að örugglega sé vitað, að það sé nægileg upphæð, sem sé greidd, þegar svona er um að ræða. Ég held, að það sé misskilningur líka, að það sé vélakerfið, sem hindrar það, vegna þess að á þessu stigi málsins kemur það ekki inn í vélarnar, það fara ekki öll tollskjöl inn í vélar, áður en þau eru afgreidd, það kemur til seinna, þannig að ég held, að það hljóti nú að vera, að það hafi verið einhver stirðleiki í þessu, því eins og ég segi, ég er viss um, að ef það ekki hefur verið, þá væru búnar að koma margfaldar kvartanir yfir ráðuneytið yfir slíkum hlutum, því að það er áreiðanlegt, að þetta er stöðugt að koma fyrir hjá útgerðarmönnum, og það er hjá flugfélögum, og það er hjá ótalmörgum aðilum í sambandi við vélar, sem alls ekki mega stöðvast, sem vantar eitt og eitt stykki í. Sé hins vegar um eitthvað slíkt að ræða, þá er auðvitað sjálfsagt að athuga það, því það er rétt hjá þm., að slíkt má ekki koma fyrir og á ekki að skipta neinu máli. Mér fannst ósköp eðlilegt, að sú athugasemd kæmi fram, sem hann gat hér um áðan varðandi lán á tollum, ég hef sjálfur fullkomna varfærni í huga í því efni, vegna þess að ríkissjóður hefur ekkert efni á því að fara að stunda almennar lánveitingar á tollum, og það er alls ekki ætlunin í þessu heldur. Það er önnur gr., sem er næsta gr. þarna í frv., um það, að gert er ráð fyrir, að heimilað sé að stytta allverulega þann tíma, sem vörur megi liggja ótollafgreiddar, og þetta var mjög erfitt að gera án þess að veita eitthvert svigrúm á móti til þess að auðvelda að framfylgja þessari kröfu til hlítar. Og skoðun tollyfirvalda og tollstjórans hér a.m.k., sem fyrst og fremst hefur nú haft með þetta mál að gera, og ég hef einmitt rætt þetta atriði við hann, er sú, að þetta ætti síður en svo að leiða til þess, að tollar kæmu seinna inn, heldur mundi það beinlínis leiða til þess, að vörur yrðu teknar úr tolli mun fyrr, og af því leiddi, að tollurinn raunverulega kæmi alls ekki síðar inn en ella. Hinu er ekki að leyna, að auðvitað getur þetta verið viss fyrirgreiðsla við innflytjendur, ef þeir geta losað út sínar vörur og kannski selt þær áður en til tollgreiðslu kemur. Hvort það er svo slæmt skal ég ekki um segja, þar sem erfiðleikar eru taldir vera miklir hjá innflytjendum, þannig að það er kannski ekki það versta, ef það hefur ekki þau áhrif, að það seinki beinlínis tollafgreiðslu. Ég held nú sannast sagna, að þetta geti aldrei orðið í mjög stórum stíl. Ég efast um það, að fyrirtækin fái þá fyrirgreiðslu í sínum viðskiptabönkum, að þeir hiklaust ábyrgist fyrir þá skilyrðislaust að borga fyrir þá tollana, þegar á þurfi að halda, ég er ekki alveg viss um það a.m.k. Að slík aðstoð sem þessi komi misjafnlega niður er auðvitað alveg rétt, en ég veit ekki, hvort það er nokkuð óeðlilegt, og það verður auðvitað á öllum sviðum, sem það kemur misjafnt niður, eftir því hvort fyrirtæki hefur traust eða ekki traust. Og það er auðvitað engin leið að lána slíka tollavöru aðilum, sem ekki hafa það traust, að þeir geti sett öruggar tryggingar, því það er alveg ljóst, að það kemur ekki til mála, að þetta sé veitt sem almenn lán, þannig að tollurinn þurfi að standa í innheimtuaðgerð. Hann er þá búinn að missa sinn haldsrétt á vörunum, og það er alveg útilokað að taka á sig neina slíka áhættu, enda hefur þetta ekki verið kannað til hlítar, vegna þess að það verður ekki gert fyrr en vitað er, hvort þessi lög verða sett og með hvaða hætti reglur verða látnar um þetta gilda, en mín hugsun er sú, að þetta verði yfirleitt ekki gert nema þegar um stór vörupartí er að ræða, sem er mjög mikilvægt að geta losað úr tollafgreiðslu sem fyrst, og þá aðila, sem geta þá sett skilyrðislausa bankatryggingu fyrir greiðslu tollanna á alveg tilteknum tíma, þannig að að því verði gengið. Það er heldur ekki ætlunin, að þetta verði langtímalán, síður en svo, það er vel hægt að hugsa sér, að það gæti líka orðið skilyrðum bundið, þannig að t.d. yfir áramót verði lán ekki látin standa. Allt þetta þarf að kanna mun nánar, enda eru mjög frjálsar hendur, sem fjmrh. eru settar í þessu heimildarákvæði til þess að binda þetta öllum þeim skilyrðum, sem honum sýnist.



Herra forseti. Ég vil aðeins upplýsa það, vegna þess að hæstv. ráðh. áleit, að það væri um misskilning að ræða varðandi þetta kerfi, sem er í sambandi við IBM-vélarnar. Ég gæti nefnt nafn mannsins, sem tók við mínum skjölum og síðan vísaði mér á næsta mann eins og verið hafði, en hann tjáði mér hreinlega: „Við erum búin að fá IBM-kerfi, þú verður að komast inn í númeraröðina og ferð hvergi undan né eftir.“ Ég spurði, hve langan tíma það tæki, og hann sagði þrjá daga. Ég sagði honum atvik, sem voru þau, að skip þurfti að bíða í þrjá daga. Það var samt ekki nokkur leið að komast fram hjá. Þetta var í fyrsta skipti, sem ég hef reynt þetta kerfi, í önnur skipti hefur allt gengið þegjandi og hljóðalaust. Ég vildi aðeins vekja athygli á því, að það eru oft, eins og hæstv. ráðh. tók fram, þau atvik fyrir hendi, að við verðum að hleypa tollafgreiðslu í gegn strax. Og ég vildi gjarnan, að hæstv. fjhn. kynnti sér þetta kerfi, þannig að hún viti um, hvort það er til hindrunar í slíkum tilfellum eða ekki. Fyrst hæstv. ráðh. drap á 52. gr., vildi ég líka benda á atriði, sem ég hef orðið var við, að sumum finnst erfitt, en kann nú kannski að vera til bóta, sbr. 53. gr., að innflytjendur á veiðarfærum eru ekki of fjáðir fremur en aðrir heildsalar. Nú vill það stundum til, að sendingar koma ekki alltaf á réttum tíma. Hins vegar eru veiðarfæri bundin við notkun á ákveðnu tímabili. Það hefur a.m.k. tvisvar alvarlega skeð, að netasendingar komu of seint fyrir vetrarvertíð, en það var búið með hörku að innheimta tolla af þeim, sem menn kveinuðu undan, og það er kannski erfitt að hafa undantekningar, en ég veit um atvik í Vestmannaeyjum, þar sem það kom mjög illa við, að það var búið að innheimta t tollana af netunum mörgum, mörgum mánuðum áður en hægt var að nota þau, vegna þess að sendingin hafði tafizt. Það er kannski erfitt að hafa í l. nokkurn sveigjanleika, þegar aukið aðhald á að vera, en þetta yrði líka fyrirgreiðsla við erfiða útflutningsframleiðslu, ef annaðhvort heimildarákvæði væri í I. eða undanþágumöguleiki, að veiðarfæri þyrftu ekki að tollast nema þegar notkun færi fram. Þessi net voru tekin í notkun á komandi vertíð, en þau komu of seint af óviðráðanlegum orsökum. Ég vil aðeins benda á það, að svona atvik geta verið til þæginda fyrir erfiða útflutningsframleiðslu, og persónulega mundi ég hafa áhuga á því, ef hægt væri að koma því fyrir, að svona atvik gætu verið til bóta.



Herra forseti. Ég tel sjálfsagt að kanna til hlítar það atriði, sem hv. þm. minntist á, um þessa vélaþrælkun, sem við erum nú orðnir undirorpnir. Því miður vill nú verða svo með þessa blessaða tækni, að það er oft á mörgum sviðum, að mennirnir verða þrælar vélanna, en ekki húsbændur þeirra. Það er sjálfsagt að kanna það, og eins og ég sagði áðan, ég held ekki, að það geti verið, að þetta sé sú almenna regla. Það er áreiðanlegt, að það hefði komið fljótt hljóð úr horni, ef svo hefði verið t.d. í sambandi við flugfragtina, sem er afgreidd með miklum hraða yfirleitt, að þá er auðvitað mikið af svona vörum, sem koma einmitt sem skyndisendingar, og um þetta hafa ekki borizt kvartanir, en þetta skal ég láta kanna. Varðandi hitt atriðið, sem hv. þm. minntist á, að það gætu verið vissar vörusendingar, sem kannski kæmu hingað á óeðlilegum tíma og leiddu til þess, að væntanlegir notendur þeirra eða eigendur þyrftu að borga tolla af þeim löngu áður en þær kæmu til nota, þá skil ég nú ekki, að almennt séð þurfi þetta að vera vandamál. vegna þess að auðvitað þarf ekki að borga toll af vörunni, ef hún er ekki leyst út. Það er þá bara hjá einstökum útgerðarmönnum, ef þeir leysa til sín vöruna og liggja svo með hana og geta ekki komið í notkun, þá er auðvitað ekkert hægt við því að gera og engin leið að veita ívilnanir með það, en væri um það að ræða, að vara væri flutt inn í stórum stíl löngu áður - af einhverjum sérstökum ástæðum - heldur en kæmi til nota á henni, þá eru tveir möguleikar til, annars vegar sá að setja vöruna í tollvörugeymslu - það þarf þá ekki að greiða af henni toll - eða þá hitt, sem ég tel ekkert útilokað, að hægt væri að fá gjaldfrest gegn því, að varan væri sett í geymslu og alls ekki tekin til notkunar fyrr en eðlilegur tími er kominn. Það eru til um þetta ákveðin dæmi, þar sem hefur verið veitt undanþága, og nefni ég þar t.d. timburflutninga frá Sovétríkjunum, sem hafa verið háðir því vandamáli, að vegna íss í rússneskum höfnum hefur orðið að flytja þessar vörur til landsins óeðlilega snemma, löngu áður en varan hefur verið notuð, og það hefur verið veittur sérstakur frestur á tollgreiðslu á þessari vöru, ef hún hefur verið flutt þannig inn miklum mun fyrr en eðlilegt væri. Þetta tel ég ekkert útilokað, að væri hægt að gera, og er sjálfsagt að verði tekið til athugunar. Hitt held ég, að liggi í augum uppi, að það er auðvitað gersamlega útilokað að taka tillit til þess, þó að einhver aðili leysi út vöru og svo komi til, að hann þurfi ekki á henni að halda fyrr en löngu seinna. Það er auðvitað ekki hægt, nema hér sé um meiriháttar vörupartí að ræða, sem sé þá hægt að koma fyrir í ákveðnum vörugeymslum, sem ekki aðrir eigi aðgang að en tollgæzlumenn sjálfir. Þetta yrði að vera skilyrði, þegar um svona vöruafgreiðslu er að ræða.



Herra forseti. Í frv. því, sem hér liggur fyrir, er gert ráð fyrir stofnun og starfrækslu fyrirtækjaskrár, þ.e. skrár yfir öll fyrirtæki í landinu, og verður hún jafnóðum færð til samræmis við á orðnar breytingar eftir því sem unnt er. Skrá þessi á að taka til allra fyrirtækja, einstaklinga og félaga í venjulegum skilningi og auk þess til embætta, stofnana og félagssamtaka enda sé um að ræða starfsemi, sem skattyfirvöld og aðrir stjórnsýsluaðilar þurfa að hafa skrár yfir til skattlagningar eða annarra nota. Í stórum dráttum má segja, að í fyrirtækjaskrá verði teknir allir atvinnurekendur, stofnanir og félagasamtök, sem eiga að koma á skrár skattyfirvalda vegna álagningar tekjuskatts og útsvars, söluskatts og annarra opinberra gjalda. Þó verða dánarbú væntanlega ekki tekin inn í fyrirtækjaskrá nema þau reki atvinnufyrirtæki, t.d. verzlun eða iðnað. Að öðru leyti eru ekki tök á að setja fyrirfram ákveðnar reglur um það, hvar markalínan skuli liggja milli starfsemi sem tekin er á skrá og starfsemi sem er utan við verksvið fyrirtækjaskrár, þar eð hún er óveruleg eða sérstaks eðlis. Reynslan verður að skera úr um það hvað telst hagkvæmt og eðlilegt í þessu efni, þó má t.d. geta þess, að leigusalar á húsnæði munu ekki verða teknir á fyrirtækjaskrá sem slíkir nema um sé að ræða aðalatvinnu hlutaðeigenda eða stöðuga starfsemi í allstórum stíl. Á sama hátt og einum opinberum aðila, þ.e. þjóðskránni, sem er rekin sem deild í Hagstofunni, var á sínum tíma falin stjórn almannaskráningar í landinu, er nú lagt til, að sama aðila sé fengið það verkefni að sjá um allsherjarskráningu fyrirtækja. Aðalhlutverk þjóðskrár er að sjá stjórnsýsluaðilum fyrir tæmandi og að öðru leyti sem fullkomnustum skrám yfir íbúa landsins, og hliðstætt því verður það eitt aðalhlutverk fyrirtækjaskrár að láta þessum aðilum í té tæmandi skrár yfir fyrirtæki með öllum þeim upplýsingum um þau, sem þörf er á til stjórnsýslu á hverju sviði. Starfræksla fyrirtækjaskrár kemur til með að styðjast við þjóðskrána á margvíslegan hátt og án hennar hefði vegna kostnaðar og annarra vandkvæða varla komið til greina að koma á fót fyrirtækjaskrá eins víðtækri og hér er fyrirhuguð. Við stofnsetningu og rekstur fyrirtækjaskrár verður notuð nútíma skýrsluvélatækni eins og við þjóðskrá. Hagstofan hefur nú um nokkurra ára skeið unnið að undirbúningi fyrirtækjaskrár og er það verk nú komið á lokastig. Ekki er bein þörf nýrrar lagasetningar til að koma fyrirtækjaskrá á fót, en til þess að geta starfrækt hana framvegis þarf að tryggja öflun upplýsinga til viðhalds hennar, þannig að hún sé á hverjum tíma sem réttust. M.a. þarf helzt að fá jafnóðum upplýsingar um upphaf og lok atvinnurekstrar hvers aðila, um aðsetursbreytingar o.fl. Óhjákvæmilegt er að lögfest sé skylda til þess að tilkynna Hagstofunni slíkar breytingar, en vegna þess að ástæðulaust er að öll atvinnustarfsemi verði tilkynningarskyld og ekki liggur ljóst fyrir, hversu víðtæk þessi skylda þarf að vera, þykir rétt, að fjmrh. fái almenna heimild til að ákveða til hvaða atvinnugreina hún skuli taka. Hér er annars ekki um að ræða nýmæli í íslenzkri löggjöf nema að nokkru leyti, því í 11. gr. gildandi söluskattslaga eru allir söluskattsskyldir aðilar skyldir að tilkynna skattstjóra um upphaf og lok atvinnurekstrar og sitthvað fleira. Þá er og í lögum um verzlunaratvinnu, sem sett voru vorið 1968, ákveðið, að hver sá sem stundar verzlun skuli tilkynna Hagstofunni aðsetur starfseminnar og breytingar á henni. Má því segja, að tilkynningarskylda sú, sem gert er ráð fyrir í þessu frv., hafi þegar verið lögfest að því er varðar atvinnurekendur í verzlun. Þá þarf og að ákveða með lögum, að fyrirtæki skuli nota auðkennisnúmer sitt samkvæmt fyrirtækjaskrá og þjóðskrá og er þar um að ræða hliðstæð ákvæði og gilda um notkun nafnskírteinis, samkv. lögum um útgáfu og notkun nafnskírteina. Auk þess sem fyrirtækjaskrá er ætlað að fullnægja þörf stjórnsýsluaðila fyrir skrár og önnur starfsgögn, er annar aðaltilgangur hennar sá að vera tæki til skýrslugerðar um atvinnuvegi landsmanna og fleira. Þegar starfsemi fyrirtækjaskrár er komin í fastar skorður, verða á hverjum tíma tiltækar úr henni upplýsingar um tölu fyrirtækja í hverri atvinnugrein, í hverju sveitarfélagi og um skiptingu þeirra eftir formi rekstraraðildar o.fl. Með þessu ætti skýrslugerð um þessi atriði að komast í gott og öruggt horf og kostnaður við hana að verða mjög lítill. En þetta er aðeins byrjun, því stefnt er að því að fyrirtækjaskrá verði hagnýtt til að fá til skýrslugerðar margvíslegar upplýsingar úr gögnum skattyfirvalda og annarra opinberra aðila, sem fram að þessu hefur ekki verið unnt að nýta nema að takmörkuðu leyti. Þetta er gert kleift með því að skattyfirvöld koma til með að nota vélspjöld fyrirtækjaskrár og öll vélaúrvinnsla skattgagna hvers fyrirtækis er tengd auðkennisnúmeri þess í fyrirtækjaskrá. Þetta þýðir, að upplýsingar í þessum gögnum verða tiltækar til tölfræðilegrar úrvinnslu með þeirri sundurgreiningu sem grunnspjald fyrirtækjaskrár gerir mögulega. Hér er aðallega um að ræða skiptingu eftir atvinnugreinum og stöðum og eftir formi rekstraraðildar: einstaklingsfyrirtæki, sameignarfélög, hlutafélög, samvinnufélög o.s.frv. Þannig verður mikilvægur efniviður tiltækur til skýrslugerðar í vélum, án þess að það þurfi að kosta skattyfirvöld viðbótarvinnu, sem um munar. Vegna kostnaðar af ýmsum öðrum ástæðum ber að leggja á það megináherzlu að íslenzk hagskýrslugerð sé skipulögð þannig, að sem mest af henni fáist sjálfkrafa sem nokkurs konar afrakstur af opinberri starfsemi. Þetta á sérstaklega við skýrslugerð um atvinnuvegi landsmanna. Um þá er árlega aflað fjölþættra gagna, bæði til gjaldheimtu og annarra nota, sem rétt á haldið ætti að vera hægt að nota til ítarlegrar, fljótlegrar og kostnaðarlítillar skýrslugerðar um atvinnuvegina. Þriðja aðalhlutverk fyrirtækjaskrár verður upplýsingaþjónusta. Á sama hátt og þjóðskráin hefur frá upphafi starfað sem almenn upplýsingamiðstöð á sínu sviði, er gert ráð fyrir að úr fyrirtækjaskrá verði hverjum sem er veittar upplýsingar um fyrirtæki, hvar sem er á landinu, þ.e. um heiti og staðsetningu þeirra, um þá starfsemi, sem þau reka, og um sitthvað fleira, en að sjálfsögðu ekki um neitt það, sem Hagstofan hefur fengið vitneskju um sem trúnaðarmál. Með þessu verður bætt úr mjög brýnni þörf fyrir skipulagða upplýsingaþjónustu varðandi fyrirtæki. Þá er og gert ráð fyrir því, að gefnar verði árlega út til sölu ítarlegar skrár um fyrirtæki í landinu. Um kostnað við stofnun og starfrækslu fyrirtækjaskrár er það að segja, að hann hefur verið og verður tiltölulega lítill og er ástæðan fyrir því aðallega sú, að hagnýting þjóðskrárinnar og þeirrar tækni, sem henni fylgir, gerir verk þetta miklu kostnaðarminna og auðveldara en ella væri. Kostnaður við að koma fyrirtækjaskrá á fót hefur hingað til verið greiddur án þess að koma hafi þurft til aukafjárveitingar að því frátöldu, að frá ársbyrjun 1969 var bætt við einum starfsmanni vegna þessara verkefna. Eins og horfir, er ekki gert ráð fyrir frekari aukningu á starfsliði Hagstofunnar vegna fyrirtækjaskrár. Að öðru leyti verður um að ræða einhvern viðbótarkostnað vegna vélvinnslu fyrirtækjaskrár, en á móti sparast kostnaður við sömu verk, sem fram að þessu hafa verið unnin fyrir skattstofurnar. Hér verður þó um að ræða einhver viðbótarútgjöld, en hluti þeirra mun fást greiddur með tekjum fyrir selda þjónustu - þar á meðal fyrir seld rit - sem geta orðið talsverðar. Það skiptir allmiklu máli að frv. þetta fáist afgreitt á þessu þingi, ef þess er nokkur kostur, þar eð frestun málsins til hausts mundi sennilega leiða af sér hálfs árs drátt á því að fyrirtækjaskrá tæki til starfa. Þá er og önnur ástæða sem mælir með því, að frv. þetta nái fram að ganga á þessu þingi. Í áðurnefndum lögum um verzlunaratvinnu er ákveðið, að Hagstofan skuli halda skrá yfir þá aðila, sem á hverjum tíma hafa leyfi til verzlunarrekstrar. Þessi skráning verzlunarleyfa verður einn liður í starfsemi fyrirtækjaskrár, en hún getur ekki hafizt fyrr en lög hafa verið sett um þessa nýju skrá. Svo sem ég hef hér sagt, þá er lögð á það nokkur áherzla, ef þess er nokkur kostur, að fá þetta frv. afgreitt á þessu þingi. Mér er það fullljóst, að frv. þetta er fullseint á ferðinni, þannig að það er ekki hægt að ásaka hv. nefnd, sem það fær til meðferðar, þó að hún kunni eitthvað að spyrna við fótum í því efni. Hitt held ég að sé óhætt að segja, að hér er fyrst og fremst um tæknilegt frv. að ræða, sem hefur verið undirbúið mjög vandlega undir forystu hagstofustjóra. Hér er engum efa bundið, að hér er um geysilega mikilvægt mál að ræða, að koma fyrirtækjaskrá landsmanna í viðunandi horf. Það er í rauninni engin fyrirtækjaskrá til í landinu í dag, og það er opinbert leyndarmál - og reyndar ekki lengur leyndarmál, skráin er það langt áleiðis komin að það eru alls konar fyrirtæki til í landinu, sem ekki eru skráð og m.a. koma ekki til skattlagningar eða greiðslu gjalda, þannig að hér er allra hluta vegna um mikilvægt mál að ræða. Ég vil líka taka það fram, að ástæðan til þess að frv. hefur ekki komið fram fyrr, er sú, að það þótti rétt að leita fyrirfram umsagnar um málið hjá öllum þeim helztu aðilum, sem þetta varðar, þannig að það ætti ekki að vera þörf á því að senda það til umsagnar slíkra aðila hér eftir. Ég vil einnig geta þess hér, að það hefur verið haft samráð um frv. við ríkisskattstjóra og Skattstofuna í Reykjavík, Efnahagsstofnunina, dómsmrn. - sem sérstaklega hefur verið rætt við varðandi viðurlög við brotum á þeim ákvæðum sem í frv. eru - Hagfræðideild Seðlabankans, Verzlunarráð Íslands, Samband íslenzkra samvinnufélaga, Félag íslenzkra iðnrekenda, Landssamband iðnaðarmanna, Félag íslenzkra stórkaupmanna, Kaupmannasamtökin, þannig að það hefur verið haft samband við alla þá aðila, að ég hygg, eða öll þau heildarsamtök, sem þetta mál varðar. Að þessu leyti held ég, að það muni flýta mjög meðferð málsins og vildi leyfa mér að beina því til hv. nefndar að hún a.m.k. áður en hún réðist í að senda frv. annað, þá hefði hún samband fyrst við hagstofustjóra, sem mun geta útskýrt það í einstökum atriðum, og gert þá nánar grein fyrir því hvort nokkrar athugasemdir hafa komið fram við málið. Þar sem hér er um málefni Hagstofu Íslands að ræða, sem er deild úr fjmrn., þá hygg ég að eðlilegast sé að líta á þetta mál sem fjárhagsmál, og legg ég því til, að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Frv. til l. um loðdýrarækt, 198. mál Ed., hefur verið til athugunar í allshn. Á þskj. 476 skilar meiri hl. áliti og mælir með frv. óbreyttu. Minni hl., hv. 4. þm. Sunnl., skilar séráliti á þskj. 518. Í framsögu gerði ég ítarlega grein fyrir þessu máli, og er óþarfi að endurtaka það nú. Við 1. umr. var það aðallega fundið þessu frv. til foráttu, m. a. af hv. þdm., sem annars fylgja frv., að ýmislegt væri ókannað varðandi markaðsmál, blöndunarstöðvar fyrir fóður og önnur hrein teknisk atriði. Þetta er í sjálfu sér rétt varðandi hina teknísku hlið, en gert er ráð fyrir margs konar reglugerðaratriðum, sem sett yrðu, ef frv. yrði að l. Það má einnig upplýsa, að undanfarin 2 ár hefur af áhugamönnum um loðdýrarækt verið unnið að því að stofna félagsskap, sem hefði það að markmiði að taka upp minkaeldi, ef löggjöfin leyfir. Forvígismenn þessa félagsskapar hafa fengið Gunnar Torfason byggingaverkfræðing til þess að hanna loðdýragarð, sem sameinar alla kosti og kröfur, sem gera verði til minkabús. Þessi hugmynd að minkagarði hefur verið til sýnis á alþjóðaráðstefnu minkaframleiðenda í Frankfurt í Þýzkalandi. Var það álit manna, að þessi hugmynd Gunnars Torfasonar bæri af, og töldu sérfræðingar, að svo rammgerðar varnir sem þar væru ráðgerðar, væru óþarflega miklar og meiri en það, sem þekkist annars staðar. Þá var fundið að því við 1. umr., að áætlun Efnahagsstofnunarinnar, sem fylgir með frv., væri lausleg. Ég hafði samband við Efnahagsstofnunina, og var mér tjáð, að þeir hafi haft í huga alla varfærni við gerð áætlunarinnar og haft hliðsjón af þeim upplýsingum, sem hægt var að afla, m. a. frá Danmörku. Efi um, að minkarækt gæti verið ábatasöm, sem gert er ráð fyrir í áætlun Efnahagsstofnunarinnar, er því ástæðulaus. En ég vil undirstrika það, sem ég sagði í framsögu, að sá markaður, sem hér skapast fyrir úrgangsfisk og sláturúrgang, er mikilsverður fyrir okkur Íslendinga. Og þótt dýr mistök hafi áður hent okkur varðandi minkinn, þá gerir þetta lagafrv. ráð fyrir fyllstu varúðarráðstöfunum. Ég sé ekki annað en að allir séu sammála um að búa nú svo um hnútana, að þetta lagafrv. verði íslenzkum atvinnuvegum veruleg lyftistöng. Eins og ég tók fram í framsögu, þá skil ég vel hræðslu þeirra manna við minkinn, sem muna reynslu fyrri ára. En dýrkeypt reynsla er okkur einmitt mikils virði. Hún skapar okkur einmitt nú þá möguleika, sem eru undirstaða þess, að hér sé hægt að breyta um stefnu, leyfa minkaeldi. Reynsla getur að vísu verið beizk, en við höfum tekið út þessa beizku reynslu, og hún á að forða okkur frá þeim mistökum, sem urðu þessari atvinnugrein að falli fyrir 20 árum. Um markaðsmál fyrir minkaskinn má svo ætíð deila, en miklar vonir má binda við það, hversu lífskjör fara batnandi í hinum menntaða heimi, sem svo orsakar betri markað fyrir slíka vöru, og ekki síður hitt, hversu við hér höfum aflögu ákjósanlegt fóður fyrir minkinn, sem aðrar þjóðir hafa ekki aflögu nú orðið. Gærusútun hefur verið stunduð hér á landi síðan 1906. Nú í ár hafa sútunarverksmiðjur mikið bætt aðstöð sína og hafa mikil verkefni og arðsöm framundan. Með réttri gengisskráningu og meiri eftirspurn hefur hlaupið mikil gróska einmitt í sútun. Þannig mun Samb. ísl. samvinnufélaga hafa ákveðið bygging sútunarverksmiðju á Akureyri, sem geti afkastað 300 þús. skinnum á ári. Aðrar verksmiðjur, svo sem hér í Reykjavík og á Akranesi, vinna af fullum krafti, og það er spá mín, að þær 700–800 þús. gærur, sem falla til á ári, verði allar fullnýttar hér innanlands áður en langt um líður og verðmæti þeirra margfaldað frá því, sem nú er. Þannig gæti líka orðið með minkaskinn, ekki aðeins, að þau yrðu fullverkuð hérlendis, heldur einnig, að feldskurður yrði hér stórkostleg iðngrein, sem mundi enn margfalda verðmæti þeirrar grávöru, sem hér er rætt um að leyfa framleiðslu á. Meiri hl. allshn., sex af sjö nm., mælir því eindregið með því, að þetta frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir hér í hv. þd.



Herra forseti. Eins og hv. frsm. meiri hl. allshn. hv. d. hefur getið um, varð ekki samkomulag í n. um þetta mál. Það var aðeins einn fundur í þessu máli haldinn og hann skammur og engir til kallaðir til athugunar málsins, og meiri hl. n., 6 nm. af 7, leggur til að frv., eins og það hér liggur fyrir, verði samþ. Ég gat ekki fallizt á þessa afgreiðslu málsins og leyfði mér því að skila séráliti sem minni hl. allshn. Frv. um sama efni, loðdýrarækt, hefur tvívegis áður með nokkru millibili legið fyrir Alþ. og verið um það nokkur ágreiningur. Hinn 16. des. s. l. skipaði hv. landbrh. 5 manna n. til að endurskoða frv. til l. um loðdýrarækt, sem borið hafði verið fram af nokkrum þm. á þingi 1965–1966. N. skipuðu þeir Ásberg Sigurðsson borgarfógeti, form., og alþm. Bragi Sigurjónsson, Jónas Pétursson og Stefán Valgeirsson og Örnólfur Thorlacius menntaskólakennari. Þessi mþn. mun hafa tekið til starfa 10. jan. s. l. og síðan haldið nokkra fundi. Hún mun hafa kallað nokkra menn á sinn fund til athugunar og ráðagerða í sambandi við þetta frv. Flestir, ef ekki allir, þessir menn hafa oft og sumir æði oft verið kvaddir til álitsgerðar um þetta sama efni. Eigi kemur það fram í grg. fyrir þessu frv. né í áliti meiri hl. mþn., hvað þessir menn, sem kvaddir voru til fundar við mþn., hafi álitið um þetta mál. Ég segi fyrir mig, að mér þætti t. d. fróðlegt að vita, hvað yfirdýralæknir hefur sagt, því hann mun hafa verið kvaddur á fund mþn. En svo, þegar til kom, var mþn. alls ekki samdóma. Meiri hl., Ásberg Sigurðsson, Bragi Sigurjónsson og Jónas Pétursson, samþykkti að mæla með framgangi þessa frv., sem nú liggur hér fyrir hv. Ed., en þeir Stefán Valgeirsson og Örnólfur Thorlacius lögðu til, að mþn. hefði málið áfram til frekari könnunar. Í grg. minni hl. mþn. er lagt til, að nefndin fái málið til endurskoðunar og byggi afstöðu sína til þessa frv. og málsins í heild ekki á trú eða trúleysi á þýðingu þess fyrir þjóðina, heldur á gagngerðri rannsókn málsins allt til botns, og enn fremur gerir minni hl. till. um það í sinni álitsgerð, að mþn. verði búin að ljúka störfum fyrir næsta reglulegt Alþ., enda sé það í samræmi við skipunarbréf mþn. Engar nýjar upplýsingar virðast liggja fyrir fram yfir það, sem áður hefur verið, að öðru leyti en því, að frv. fylgir nú lausleg áætlun um rekstur þúsund læðna minkabús á Íslandi, og þessi áætlun er gerð af Efnahagsstofnun ríkisins í febr. s. l. Ég vil enn minnast á nokkur atriði úr álitsgerð minni hl. Þar segir t. d., að n. hafi haft allt of skamman tíma til starfa, til þess að tóm gæfist til að kynna sér málið, t. d. hjá erlendum aðilum, svo að nokkuð sé á að byggja, en aðeins er getið um einn erlendan aðila í grg. með frv., sem gagna kvað hafa verið leitað hjá, og það er „Dansk Pelsdyravlerforening“. En um innlenda sérfræðinga er víst væntanlega ekki að ræða, því að við eigum enga slíka, sem eru sérfróðir um minkaeldi, ekki enn sem komið er. Enn fremur segir í álitsgerð minni hl., að hann líti svo á, að mþn. hafi alls ekki haft aðstöðu til að kanna málið eins og landbrh. lagði fyrir hana að gera, og því ekkert á því að byggja, sem frá mþn. kemur á þessu stigi málsins. Þetta segir í álitsgerð minni hl. mþn. Og þetta er sagt nokkrum vikum áður en frv. það, sem hér liggur fyrir, er lagt fyrir Alþ. Hér þykir mér vægast sagt fast að orði kveðið af hálfu minni hl. mþn., en af þessari yfirlýsingu verður vart annað ráðið en að mþn. hafi alls ekki í dag lokið sínu áætlunarverki. Og það er nokkurt alvörumál. ef mþn. hefur skotið sér undan því að sinna því, sem fyrir hana var lagt í erindisbréfinu. Þó ekki væri nema af þessari sök einni, þá er að mínu áliti sú ein aðferð rétt hér hjá okkur í hv. Ed. að ljúka málsmeðferð að sinni og að málsefnið allt í heild verði tekið til gagngerðrar og ítarlegrar athugunar af hálfu þeirra, sem höfðu það verkefni á hendi og var fengið það í hendur af hálfu hv. landbrh. Eftir þá könnun mætti ætla, að nokkurn veginn fengist heildarsýn yfir þetta mál, þannig að allir megindrættir a. m. k. væru nægilega ljósir. En til viðbótar þessu, sem ég hef nú rakið um störf n. og álit minni hl. mþn., vil ég leyfa mér að bæta örfáum atriðum við, sem mættu verða til umhugsunar við frekari könnun málsins, ef til þess kæmi. Í grg. frv. er að því vikið, að ekki sé ólíklegt, að minkaeldi sé fremur á fallanda fæti, a. m. k. í þrem ríkjum, ef ekki fjórum, þ. e. a. s. í Danmörku, Finnlandi og Kanada og jafnvel Svíþjóð, og er talið, að orsökin muni vera sú, að fóðurkostnaður í minkaeldi sé orðinn svo mikill og reksturinn því svo dýr, að það sé vafasamt a. m. k., að nokkur framför verði eða drift í minkaeldi í þessum ríkjum. En mætti ég spyrja: gætu ekki enn fremur komið aðrar orsakir til? Ég hygg, að í Danmörku t. d. vanti ekki sláturúrgang. Danir eru með fiskveiðar og þær eru ekki á fallanda fæti. Þær eru fremur í framför, og það mætti segja mér, að fiskúrgangur mundi e. t. v. fremur aukast, a. m. k. hjá Dönum og ég gæti trúað hjá Kanadamönnum líka, því að þar er mikil fiskrækt stunduð, eins og við vitum öll. Þetta er sem sagt alveg ókannað, en því er slegið fram, að aukinn fóðurkostnaður geti leitt til þess, að minkaeldi verði miður stundað á næstu árum en verið hefur í þessum fjórum ríkjum, sem ég minntist á. Það er hvergi getið um það í grg., hvorki hjá meiri hl. mþn. né í grg. fyrir frv. hér, með hverjum hætti væri líklegast, að við kæmumst inn á yfirfyllta og mjög viðkvæma grávörumarkaði víðs vegar í heimi. Er það nokkuð víst, að við getum, ef til kæmi, framleitt slíka vöru, að fyrir hana fengist jafnan eitt hæsta markaðsverð? Þetta er að sjálfsögðu ókannað, og þetta verður ekki kannað til fulls nema við reynslu, það skal viðurkennt. En hitt er annað, að það er ekki vikið að því í grg. frv. einu orði að kalla, hverjar líkur mættu teljast til þess, að við kæmumst inn á þennan viðkvæma grávörumarkað með okkar skinn, þannig að þar yrði um markaðsverð að ræða, sem við gætum sætt okkur við eða þyrftum. Þá vitum við það, að minkaeldi er orðin mun viðkvæmari atvinnugrein en hefur verið, vegna þess að strangari kröfur eru nú gerðar til gæða og útlits og annars slíks, og hún er því mjög áhættusöm atvinnugrein og áfallagjörn. Kunnugir segja, að ekkert megi bera út af í fóðrun og hirðingu og kynbótum aliminka, og því er yfirleitt slegið föstu, að hér sé um vísindagrein að ræða, sem okkur Íslendingum er að mestu - eða kannske má segja að öllu ókunn, eins og hún er rekin í dag hjá öðrum þjóðum. Þá eru verðsveiflur æðimiklar á markaðnum, og í grg. meiri hl. mþn. er getið um, hverjar þær hafa verið á nokkrum síðustu áratugum. Kemur það í ljós, að verðlækkunartímabil hafa orðið ein sjö á síðustu áratugum og sum hver staðið yfir allt að tveim árum, hvert fyrir sig. Og þá er þess einnig getið í grg. fyrir frv., að í Bandaríkjunum hafi meðalverð á skinnum lækkað 1965–1967 frá 10% aukningu í 26.7% lækkun á verði. Þetta eru allverulegar sveiflur, en koma engum okkar að sjálfsögðu á óvart. Áætlun Efnahagsstofnunar ríkisins fjallar um þúsund læðna minkabú hér á landi, og í þessari áætlun er stuðzt við upplýsingar frá aðeins einum aðila, sem ég hef nefnt hér áður, dönskum, sem sjálfsagt hefur reynslu, því skal ekki neitað. Í áætlun Efnahagsstofnunarinnar kemur fram, að fjármagn er áætlað í slíkt bú röskar 10 millj. kr. og hreinn hagnaður reynist við útreikning Efnahagsstofnunar ríkisins 295 þús. kr. Nú er það svo, að í frv. sjálfu er gert ráð fyrir því, að sérfræðingar fjalli um fóðrun og meðferð þessara dýra, ef til kæmi, og það yrðu sjálfsagt erlendir sérfræðingar. Ég er býsna hræddur um það, að þeir mundu kosta meira en um getur í áætlun Efnahagsstofnunar ríkisins, þótt ég að sjálfsögðu geti ekki sannað það, en ég efast um, að þeir fengjust fyrir þá fjárhæð, sem þar er nefnd, og ég hygg, að um fleiri kostnaðarliði sé líku máli að gegna. Það megi efast um það, að þeir fái allir staðizt. Og í niðurstöðu Efnahagsstofnunarinnar segir á þessa leið: „Miðað við þær upplýsingar og forsendur, sem byggt er á, þá virðist vænlegt, að gerð sé tilraun til minkaræktar á Íslandi.“ En hér liggur fyrir okkur hvorki meira né minna en heildarfrv. um loðdýrarækt og gert ráð fyrir því, að ekki sé um ýkja miklar hömlur að ræða fram yfir það, sem leiðir af sjálfu sér og nauðsynlegt er, þannig að menn almennt, sem hafa nægilegt fjármagn í hendinni, geti lagt í að stofna til minkabús, ef þeir fullnægja þeim skilyrðum, sem sett yrðu í 1. samhljóða ákvæðum þess frv., sem hér liggur fyrir. Svo segir Efnahagsstofnunin líka: „En hafa ber í huga, að sumt í athuguninni er varla nógu ítarlegt.“ Það gæti bæði verið til hækkunar og lækkunar á einstökum liðum. Ég skal ekki segja um það, en athugunin er sem sagt varla nógu ítarleg, segja þeir sjálfir, sem hana hafa gert. Fyrir efunarmenn í þessum málum eru slíkar upplýsingar væntanlega ekki ýkja sannfærandi um þjóðhagslegt gildi minkaræktar og þaðan af síður til að byggja á heildarlöggjöf um loðdýrarækt í landinu sem atvinnugrein. Það virðist líka eðlilegra samkvæmt þessari ályktun Efnahagsstofnunar ríkisins, að gerð væri tilraun með nokkur minkabú, ef mönnum sýndist svo. Þá vil ég geta þess, sem ekki þarf þó, því það er á allra vitorði, að hér ríkir í okkar landi geigvænlegur fjármagnsskortur og hefur farið sífellt vaxandi nú um sinn, og hans gætir í öllum undirstöðuatvinnugreinum landsmanna og raunar út um allt efnahagskerfið. Þegar svo mikill vandi er þeim mönnum á höndum, sem fást við þessar atvinnugreinar og aðrar, gæti maður ætlað, að við stöldruðum a. m. k. aðeins við, þegar lagt er til að stofnað sé til svo mikillar fjárfestingar, því að það þarf meira en lítið til að hefja hreinlega nýja atvinnugrein - eða a. m. k. í alveg nýju horfi frá því sem áður var - og fjármagna hana með tugum milljóna kr. Ég hygg, að margur mundi hugsa sem svo, að það væri eitthvað annað nauðsynlegra nú í bráðasta ganginn, vegna þess að í margt af því, sem þjóð okkar er ekki aðeins þarft, heldur líka nauðsynlegt til framdráttar í dag, vantar fjármagn, svo að þetta er að sjálfsögðu til athugunar eins og nú standa sakir. Árið 1965, þegar frv. um sama efni lá fyrir hv. Alþ., þá var ekki sá fjármagnsskortur og það getuleysi í þessum efnum, sem nú ríkir. Erlend fóðurefni til minkaeldis eru mjög dýr sum hver. Þau þyrfti að flytja inn til landsins, a. m. k. 40% og jafnvel 40–50% af heildarverði fóðurs. En innlendu fóðurefnin eru miklu drýgri að magni. Gæti nú ekki svo farið, að hin innlendu fóðurefni, t. d. fiskúrgangur og sitthvað fleira af því tagi, margfölduðust að verðgildi í útflutningi, þegar til kemur. Kunnugt er það, að vísindamenn víða um heim fást við rannsóknir í þeim tilgangi að búa til fóðurmjöl til manneldis úr ýmsum slíkum úrgangi. Ef það tækist, sem maður skal vona að verði innan tíðar, þá er ekki vafi á því, að þessi svokölluðu úrgangsefni gætu orðið ákaflega verðmikil bæði hér hjá okkur á innlendum markaði og ekki síður til útflutnings á erlendum markaði. Og þá er spurningin þessi líka: Eru ekki íslenzku fóðurefnin allt of lágt reiknuð inn í áætlunardæmi Efnahagsstofnunar ríkisins? Hingað hefur til okkar alþm. borizt bréf frá Náttúrufræðifélaginu. Ásamt með þessu bréfi slæddist plagg, að vísu óundirritað, en þar er reiknað með gerólíkum og hærri tölum í sambandi við fiskúrgang og sláturúrgang heldur en Efnahagsstofnun ríkisins gerir í sinni áætlun. Nú skal ég ekki dæma um sannleiksgildi þessarar kostnaðaráætlunar eða athugasemdar um kostnaðaráætlun, sem barst með þessu bréfi, en hitt er annað mál, að mér finnst rétt, þegar tæpt er á slíku, að það sé tekið til yfirvegunar, hvað sé rétt í málinu, því að ef þessar athugasemdir um kostnaðaráætlunina eru réttar, þá skýtur hér æðiskökku við og niðurstaðan í áætlun Efnahagsstofnunar ríkisins með breyttum tölum verði þá mjög neikvæð, þ. e. a. s. það yrði mikill halli á rekstri minkabúsins. En sem sagt, ég vil óska eftir því, að þessi athugasemd, þó að hún sé ekki sérlega formlega í stakk búin, verði til þess, að þetta verði athugað og bæði ég og aðrir, sem erum fremur fáfróðir í þessu efni, fáum nægilegar upplýsingar í hendur um það, og ég tel, að varla megi minna vera. Loðdýrarækt er alls ekki nýr atvinnuvegur hér á landi. Minkaeldi var stundað hér um nærfellt tveggja áratuga skeið og við mjög dapurlega reynslu og lauk með þeim ósköpum, að þjóðin hlaut hina verstu plágu af, villiminkinn alræmda, og hann hefur valdið, eins og við vitum öll. ómetanlegu tjóni á náttúru og hlunnindum, víðast hvar um land, þar sem hann hefur komið við. Það er því varla undrunarefni, þó að mörgum Íslendingi sé það mjög fjarri skapi að stofna að nýju til minkaræktar og telji mikils þurfa við, ef að því ráði yrði horfið, og hvað sem öllu öðru líður í sambandi við vörzlu á minkum, þá er það almennt viðurkennt, að minkar muni alltaf sleppa úr haldi meira og minna, það verði aldrei hægt að girða fyrir það. Hversu margir sérfræðingar sem væru tilkallaðir og hversu margir verðir, getur slíkt hent, að allir minkar gætu sloppið úr búri, ef því er að skipta, og ekki er til meiri vargur í véum heldur en nýútsloppinn minkur. Hann er versta tegund af mink vegna græðgi, þó svo hann jafni sig, þegar hann fer að liggja úti um lengri tíma. Einhvern tíma heyrði ég talað um það á árunum, þegar verið var með frv. hér á þingi, að þetta ættu að vera steinsteypt búr alveg í hólf og gólf. Ég sé nú ekki að í þessu frv. sé um það getið. Hitt er annað mál. að það er talað um steyptan ramma og dýrhelda yfirgirðingu úr traustu, viðurkenndu efni, svoleiðis að þarna hefur nú töluvert dregið úr örygginu frá því, sem maður hélt, að ætti við að hafa. Í sambandi við þau ósköp, sem yfir okkur hafa gengið vegna ásóknar villiminksins víðast hvar um land, hafa íslenzkir náttúrufræðingar, náttúrudýrkendur og náttúruverndarráðsmenn allir orðið á einu máli um það, að hér ætti að beita hinni mestu varfærni og áráttulaus íhugun ætti að eiga sér stað um málið. Það er óþarfi að rekja ummæli þessara manna. Við höfum lesið bæði fyrr og síðar þessar umsagnir, og fer ég ekki nánar út í þær. En það, sem vekur einnig eftirtekt og ekki sízt í grg., er, að það er töluverður áróður í henni, og hv. frsm. meiri hl. tók upp úr henni einmitt töluvert áróðursbragð. Það er talað um batnandi efnahag í vestrænum heimi og hvað eina og að fólk sé farið að kaupa miklu meira en áður, bæði minkaskinn og pelsa o. s. frv. Að vísu vonum við, að um batnandi efnahag sé að ræða, en óvíst er þetta og ekki allt upp úr því að leggja. Svo er það eitt, að tízkan og tildrið í loðskinnum er hvort tveggja háð duttlungum markaðsins, sem eru svo og svo í hvert skipti, og engu verður slegið föstu um þann markað. Og svo kemur eitt enn, sem er einnig áróðursbragð og hv. frsm. gat um í framsöguræðu sinni og stendur í grg., að það verði ekki langt að bíða þess, að við getum framleitt loðskinn fyrir milljarð kr. Þetta þótti Morgunblaðinu, eða pilti, sem skrifar í það af og til heldur þykkt smurt og gerði að því góðlátlegt grín og hélt, að slíkt væri í órafjarlægð frá okkar tíma. Og ég segi nú bara, var það furða, að pilturinn fann til þess, það gera flestir. En því skal svo ekki neitað, að við getum fengið erlendan gjaldeyri út úr þessu, ef sæmilega heppnast, erlendan gjaldeyri að einhverju leyti, það má vel vera, það er fjarri mér að ætla, að svo gæti ekki orðið. En svona langt megum við ekki seilast í ákafanum að tala um milljarða kr. þegar í stað. Svo vildi ég minnast á löggjöfina frá 1962 um innflutning búfjár. Í þeirri löggjöf er gert ráð fyrir því, að bannaður sé innflutningur búfjár, þ. á m. loðdýra. Þessum lögum verður þá að breyta. Í lögunum segir enn fremur, að sé leyfður innflutningur, verði að fara svo og svo með hið innflutta dýr og hafa það úti í eyju og láta það vera í vörzlu þar vikum saman o. s. frv. Við þessari löggjöf hreyfir alls ekki þetta frv., þannig að fari svo, að þetta frv. fari í gegnum báðar d. á þessu þingi, þá er að sjálfsögðu engin vissa fyrir því, hvort komizt verður í gegnum þann hreinsunareld, sem þessi lagaákvæði eru, þ. e. a. s. ákvæðin í l. um innflutning búfjár. Efnahagsstofnun ríkisins segir í sinni áætlun, að hún telji vænlegt eftir þeim upplýsingum, sem fyrir liggja, að stofna til tilrauna um minkabú. Fyndist mér réttara, ef ekki fengist ráðrúm til frekari rannsóknar málsins eins og ég legg til, að hafa ákvæði til bráðab. í frv. á þá lund, að veita skuli aðeins leyfi til stofnunar og rekstrar ákveðins, takmarkaðs fjölda minkabúa í tilraunaskyni um ákveðið árabil og sjá þannig, hvernig gengur til með þennan rekstur. En vissulega verður reksturinn og hlýtur að verða, a. m. k. fyrsta kastið og fram eftir, óhjákvæmilega dýr og óvissa að ríkja, eins og ég hef áður sagt, um alla eða flestalla kostnaðarliði, svo ekki sé talað um hagfellda sölu á skinnum eða dýrum, ef við færum að selja þau. Það gæti kannske orðið sæmilegt, ég veit ekki um það, en búast má við áföllum fyrirséðum, eins og t. d. að minkar sleppi úr haldi. Það er ekki lítið áfall. ef einhver brögð yrðu að slíku. Eða ófyrirséðum áföllum af ýmsu tagi eins og sölutregðu og verðlækkun af og til kannske langvarandi. Síðan er alls óljóst, hvaðan og með hverjum hætti fjáröflun á að eiga sér stað í þessi minkabú. Þeir, sem gera tilraun í þessu skyni með eldi á minkum, hljóta að hafa sérlega góða fjárhagslega aðstöðu, hjá því fer ekki, aðstöðu, sem er óvíst, að sé rétt að leyfa til að koma slíku fram, meðan í öðrum atvinnugreinum og á mörgum sviðum út um allt þjóðfélagið skortir mjög tiltakanlega fjármagn, og vissulega þyrftu hinir sömu, ef til stofnunar kæmi á minkabúi, að hafa samband við hina færustu sérfræðinga erlendis og greiða þeim dýrum dómum. Fáist ekki frestað málinu til aukinnar athugunar og í þá stefnu, sem minni hl. mþn. vill. þá mun ég, ef því skiptir, bera fram á síðara stigi eða fylgja till. um stofnun nokkurra tilraunabúa, til þess að þetta mál yrði ekki þannig afgr. út úr deildinni, að það væri almennt, heldur mjög takmarkað í horfi. Þegar nú alls þessa er gætt, sem ég hef nú lauslega drepið á, og ekki sýnist bráð þörf á að stofna til minkaeldis í landinu, eins og sakir standa, þá tel ég, að ekki verði hjá því komizt að álíta, að hér þurfi frekari rannsókna við, enda málið ekki svo lítið umdeilt. Því leyfi ég mér, herra forseti, að leggja til, að frv. þessu verði vísað til ríkisstj.



Herra forseti. Þetta mál er þannig vaxið, að ég tel ástæðu til að fara um það nokkrum orðum nú við þessa umr. Málið virðist vera knúið áfram með nokkrum hraða, því það hefur komið fram í umr., að mþn., sem situr að störfum að tilhlutan hæstv. ríkisstj., hefur ekki unnizt tóm til að ljúka störfum. En þrátt fyrir það er frv. þetta flutt, og þingnefndin, sem hefur haft frv. til athugunar, virðist ekki hafa varið löngum tíma til þess að kanna málið, því það kom fram í umr., að um það hefði verið haldinn aðeins einn stuttur fundur, og það nægði til þess, að nm. tækju afstöðu til málsins. En loðdýraræktin er eitt af þeim fáu málum, þar sem við Íslendingar höfum allmikla reynslu við að styðjast, því að nú er komið hátt á fjórða áratug síðan loðdýrarækt var hafin hér á landi og hún var stunduð allvíða um land um nokkuð langt árabil. Eftir 1930 féllu landbúnaðarafurðir mjög í verði, þannig að bændur munu ekki hafa fengið í sinn vasa nema svona 4–8 kr. fyrir dilkinn og átti það sinn þátt í því, að þeir, sem forustu höfðu á sviði atvinnumálanna, fóru mjög að huga að nýjum atvinnugreinum. Og þá kom skinnaframleiðsla af ýmsum tegundum mjög til álita. Þá var flutt inn karakúlfé í því skyni að koma upp nýrri atvinnugrein til stuðnings landbúnaðinum, en sú saga, sem er af þeim innflutningi, er ákaflega dapurleg, og reynslan varð á allt annan veg heldur en þeir bjartsýnu menn, sem að þeim innflutningi stóðu í öndverðu, gerðu sér vonir um. Um svipað leyti voru flutt inn og ræktuð hér í loðdýrabúrum loðdýr, bæði minkar og refir. Fyrst munu þetta hafa verið áhugamenn, sem gengust fyrir þessari framleiðslu og stofnuðu félag með sér, loðdýraræktarfélag, en þegar þessi framleiðsla var tekin að vaxa, þá voru sett lög um loðdýrarækt 1937. Og í sambandi við þá lagasetningu ríkti mikil bjartsýni. Þá var gert ráð fyrir því og það kom raunar til framkvæmda, að þessi atvinnugrein yrði rekin í svo stórum mæli, að eftirlit með henni og leiðbeiningar yrði falið sérstökum loðdýraræktarráðunaut frá Búnaðarfélagi Íslands, og þáð var fest í 1. að stofna sérstaka deild í Búnaðarbankanum, loðdýralánadeild, til þess að styðja þessa mikilvægu atvinnugrein, sem menn gerðu sér svo bjartar vonir um. En í sambandi við þetta mál var það frá öndverðu tvennt, sem sérstaklega var um að ræða. Annað var hagnaðarvonin og hitt áhættan, sem þessari nýbreytni fylgdi, og þá eins og raunar hefur ávallt verið síðan, skiptust skoðanir manna mjög um það, hvort þessara atriða væri mikilvægara, eða með öðrum orðum, hvernig ætti að meta þá áhættu, sem þessari atvinnugrein fylgir. Náttúrufræðingar, sem störfuðu á áratugnum 1930–40, vöruðu mjög sterklega við innflutningi loðdýra, t. d. innflutningi á minki, svo að þær viðvaranir fóru alls ekki fram hjá alþm. Sá, sem kvað einna sterkast að orði um þetta, var náttúrufræðingurinn Guðmundur G. Bárðarson, sem lýsti í ritgerð eftir 1930 lifnaðarháttum minksins og dró upp mynd af því, hvaða hætta væri því samfara að flytja hann til landsins og hvað líklegt væri, að af því mundi hljótast. Og reynslan, sem við höfum nú við að styðjast, er sú, að það, sem náttúrufræðingarnir sögðu fyrirfram um minkinn, hefur komið fram. Hins vegar var hagnaðarvonin, og það sjónarmið varð í meiri hluta að leyfa loðdýrarækt, svo sett voru lög um það efni, eins og ég hef þegar minnzt á. Ég tek það fram, að ég vil ekki ámæla þeim mönnum, sem gengust fyrir þessari nýjung í atvinnulífi landsmanna á sinni tíð, en það væri miklu fremur ámælisvert af okkur, ef við tækjum ekki tillit til þeirrar reynslu, sem nú er fyrir hendi um þetta efni. Ég ætla að leyfa mér í sambandi við þetta mál að lýsa með örfáum orðum þeirri reynslu, sem ég sjálfur hef orðið áskynja í þessu efni, og ég vona, að þeir, sem beita sér fyrir framgangi þessa frv., lýsi sinni eigin reynslu, en fari ekki einungis eftir fréttum ofan úr Efnahagsstofnun eða einhverjum lauslegum fréttum utan úr löndum. Þm. A-Skaftfellinga, fyrirrennari minn hér á Alþ., Þorbergur Þorleifsson í Hólum, var fyrsti flm. að frv. um loðdýrarækt, þegar málið var fyrst tekið upp á Alþ. 1936, og hann var þá og ávallt síðan, meðan honum entist aldur, mikill áhugamaður um loðdýrarækt, og hann lét ekki við það eitt sitja að beita sér fyrir málinu hér á þingi, heldur setti hann upp refabú á sínu búi, Hólum í Hornafirði, og var því haldið við í mörg ár. Ýmsir fleiri í mínu héraði tóku sér fordæmi þm. til fyrirmyndar, svo að þar voru á allmörgum bæjum sett upp loðdýrabú og refir ræktaðir til skinnaframleiðslu um allmörg ár. M. a. var eitt slíkt bú rekið á næsta bæ við heimili mitt, þannig að ég hafði um mörg ár, mátti segja, fyrir augum, hvernig þessari ræktun reiddi af, og þeir, sem þar lögðu hönd að, eru miklir náttúrufræðingar og hirðumenn í umgengni, þannig að það mun vandfundið fólk, sem er hæfara til að hafa með höndum slíka framleiðslu heldur en þar átti sér stað. Og ég get af þessari kynningu af refarækt fullyrt það, að á þessari framleiðslu reyndust vera mikil vanhöld af ýmsum orsökum, vanhöld, sem menn fyrirfram, þeir sem bjartsýnir voru á þessa framleiðslu, gerðu sér ekki grein fyrir. Og það voru ekki aðeins vanhöld á framleiðslunni, heldur líka kom það fljótt í ljós, að skinnin voru háð miklum verðsveiflum, og ég vil minna á það, ef hér kunna að vera einhverjir af deildarmönnum, sem ekki hafa athugað það, að 5 árum eftir að lög um loðdýrarækt voru sett, var borin fram hér á Alþ. till. um verðuppbætur á útflutt refa- og minkaskinn. Ég er ekki að segja það, að í sjálfu sér hafi það verið nein óhæfa, því að vitanlega höfum við þá og síðar flutt út vöru, sem hefur þurft að verðbæta, en þetta sýnir aðeins, að þessi framleiðsla er háð svipuðum - ja, ekki minni sveiflum heldur en margt annað í okkar atvinnurekstri. Ég vil einnig víkja að því, að frá því að ég man eftir mér hef ég getað fylgzt með sölu kópaskinna, vegna þess að í mínu byggðarlagi er ár hvert lögð nokkur stund á selveiðar og að koma þeirri vöru á markað. Nú er það svo um kópaskinn, að þó þau séu ekki að öllu leyti sambærileg við minkaskinn, þá eru þau samt varningur, sem er mjög háður tízkunni. Vorkópaskinn eru notuð í kápur, líklega aðallega kvenkápur, og það er vara, sem er mjög háð tízkunni hverju sinni. Við vitum það ákaflega vel, að það eru miklar verðbreytingar á þessari framleiðslu, en sá er munur á framleiðslu selskinna og minkaskinna, að það þarf ekki að leggja í neinn kostnað við kópinn annan en þann að veiða hann, en minkinn þarf að ala í búrum og veita honum mjög nákvæma umhirðu og jafnvel fæðu eftir vísindalega útreiknuðum matseðli. Á minni ævi hafa komið tímabil, þar sem selskinn hafa fallið svo í verði, að það hefur ekki þótt svara kostnaði að veiða kópinn, svo aftur önnur tímabil, þar sem þessi vara hefur verið í svo háu verði, að það hefur þótt mjög gróðavænlegt að stunda þessa veiði, þar sem eitt kópsskinn hefur komizt að verðmæti upp undir 2000 kr. En hér er þó ekki gert ráð fyrir, að minkaskinn seljist fyrir nema eitthvað um 1100–1200 kr. samkv. áætlun, sem fylgir þessu frv. Ég vildi segja þessi orð af minni eigin reynslu, og ég endurtek það, að ég vænti þess, að þeir hv. þm., sem hér standa að þessu máli og ætla að veita því brautargengi, segi eitthvað sjálfir frá sinni reynslu hér í þessum umr., en byggi ekki eingöngu á trú eða á fréttum, sem menn fá annars staðar frá. Nú má meta hagnaðinn af loðdýraræktinni, annars vegar fyrir einstaklinginn, framleiðandann sjálfan, sem að henni hefur unnið, og hins vegar hagnaðinn fyrir þjóðarbúið í heild. Það er kunnara en frá þurfi að segja, hvaða skaðvaldur villiminkurinn hefur reynzt í náttúru. landsins, fuglalífi og sjálfsagt að því er varðar silung og lax í vötnum, og gagnvart æðarvarpi, en þessi hlunnindi eru talsvert verðmikil, a. m. k. æðarvarpið og lax- og silungsveiði. En ég vil leyfa mér að spyrja: Hefur þingnefndin, sem fjallaði um þetta frv., athugað verzlunarskýrslur frá þeim árum, sem loðdýrarækt var stunduð hér á landi? Hvað hlaut þjóðarbúið í arð af skinnaframleiðslunni, og hvað ætli til frádráttar því eigi þá að koma vegna þess skaða. sem villiminkurinn hefur valdið? En eftir nokkur ár var reynslan orðin sú af loðdýraræktinni, að það voru samþ. hér lög, sem fela í sér bann við minkaeldi, og þetta mál, bann við minkaeldi, var tekið upp hér á hv. Alþ. aðeins 5 árum síðar en heildarlöggjöf um loðdýrarækt var samþ. Þeir, sem beittu sér fyrir banni við minkaeldi öðrum fremur hér á hv. Alþ., voru hinir merku þingskörungar Pétur Ottesen og Jörundur Brynjólfsson. Halda menn, að þessir mætu og reyndu þm. hafi ekki haft neina þekkingu á atvinnuvegum landsmanna? Það má minnast þess í þessu sambandi, að annar þeirra, Pétur Ottesen, átti um mjög langt skeið sæti bæði í stjórn Búnaðarfélags Íslands og Fiskifélags Íslands, þannig að hann var alla sína ævi mjög tengdur báðum þessum aðalatvinnuvegum Íslendinga, og um Jörund Brynjólfsson er það vitanlega kunnugt, að hann var stórbóndi og sérstaklega tengdur landbúnaðinum á sinni löngu og merku starfsævi. Við höfum því mikla reynslu við að styðjast, þegar við eigum að greiða atkv. um þetta mál, sem hér liggur fyrir, og enn er það hið sama eins og var eftir 1930, sem við verðum að gera okkur grein fyrir. Annars vegar er hagnaðarvonin. Er hún rétt metin í sambandi við það frv., sem hér er lagt fram, og þá áætlun sem því fylgir? Hins vegar er áhættan, sem því fylgir að leyfa nú að nýju minkaeldi í landinu. Ef stefnt væri að því með frv. að veiða þann villimink, sem fyrir er í landinu, og flytja hann lifandi í búr og fara að rækta dýr af þeim stofni, þá væri það að sjálfsögðu góðra gjalda vert, en ég hygg, að það sé ekki stefnt að því með þessu frv., heldur að flytja inn nýjar tegundir, og ég hygg, að sá villiminkur, sem hér er nú útbreiddur í landinu, sé aðallega af stofni Kanadaminks, en ég hef heyrt talað um, að það verði fluttur inn minkur frá Alaska eða Evrópulöndum, sem væri stærri og harðfengari og enn þá grimmari heldur en sá villiminkur, sem við höfum nú, og sé þetta rétt, þá sýnir það, hver alvara er hér á ferð. Nú telja ýmsir, að það sé ekki hægt að búa svo um búrin, að það sé útilokað, að minkar sleppi úr búrunum. Ég ætla í þessu efni að minna á erindi, sem menntaskólakennari og náttúrufræðingur, Örnólfur Thorlacius, flutti fyrir fáum árum um minkaeldi hér á landi, og minna á, hvað hann segir um þetta efni, með leyfi hæstv. forseta: „Í áróðri um minkarækt hefur þeirri skoðun mjög verið haldið á lofti, bæði áður en loðdýrafrv. var flutt (þ. e. a. s. það, sem var hér á fyrri þingum til meðferðar) og í sambandi við það, að minkar hafi því sem næst hvergi sloppið úr búrum nema hér á landi. Þetta er alrangt og bendir annað tveggja til þess, að minkaeldissinnar hérlendis séu ekki of vandir að meðulum eða þeir beri harla lítið skyn á það, sem þeir þykjast öðrum fróðari um. Verður hvorugt til að auka traust manna á því, að þeir muni reynast þeim vanda betur vaxnir en fyrirrennarar þeirra að halda minkunum innan húss. Norðmenn hafa nú miklar áhyggjur af sívaxandi útþenslu villiminks í Noregi. Þar er landnám minkanna enn á útþensluskeiði. Norskir náttúrufræðingar gera ráð fyrir, að ekki verði þess mjög langt að bíða, að minkurinn verði kominn um allan Noreg. Svipaða sögu er að segja um Svíþjóð. Þar er minkurinn í mikilli útbreiðslu og veldur víða tjóni. Í Finnlandi er eitthvað um villimink, sem sloppið hefur úr búrum, en ekki virðist hann jafnútbreiddur þar og í Skandinavíu, enda er evrópskur villiminkur fyrir í Finnlandi og því tæpast eins góð skilyrði til útbreiðslu fyrir hinn ameríska og í grannlöndunum vestan Finnlands. Danmörk hefur stundum verið tilnefnd í umr. um minkaeldi hérlendis. Minkaræktarsinnar halda því fram, að minkar sleppi aldrei úr búrum í Danmörku. Þetta er ekki rétt. Að vísu hefur villiminkur í Danmörku ekki valdið neinum stórvandræðum til þessa. Bæði munu staðhættir í Danmörku gera baráttu við minka óvenjulega auðvelda og svo eru þar sérlega strangar reglur um geymslu loðdýra. Samt sleppa minkar annað veifið úr búrum þar, svo að villiminkar eru þar nú að staðaldri. Auðséð er af þessu, að sá áróður minkaræktunarsinna er rangur, að hægt verði að hindra, að minkar sleppi úr búrunum. Það verður aldrei hægt að fyrirbyggja með öllu, að aliminkar sleppi út. Hversu vel sem um hnútana er búið, geta alltaf orðið ófyrirsjáanleg óhöpp. Búrin geta t. d. skemmzt af völdum illviðris. Þess eru mörg dæmi frá Noregi.“ Þetta segir Örnólfur Thorlacius um frágang búranna og reynslu í öðrum löndum í sambandi við það. Og ég vil benda á, að það er alveg eins mikil ástæða til að ætla að þau varnaðarorð, sem hér eru fram borin, muni reynast rétt, ef minkaeldi verður leyft að nýju, á sama hátt sem þau varnaðarorð, er eldri náttúrufræðingar sögðu og gerðu þm. grein fyrir, hafa í öllum atriðum reynzt rétt. Ég sé, að í frv. þessu eða í grg. þess er verið að impra á því, að við munum hafa aðstöðu til að flytja út um 1 millj. minkaskinna og fá þannig gjaldeyri, sem nemur 1100–1200 millj. Ég hygg, að í þessu felist nú nokkuð mikil bjartsýni, að hér sé ekki alls kostar raunhæft á málinu tekið, en ég bendi á þetta til þess að sýna, að hjá áhugamönnum í þessu efni er hér stefnt að því, að þessi framleiðsla verði ekki í smáum stíl. Til þess að framleiða 1 millj. minkaskinna þarf mörg minkabú að minni hyggju, og eftir því sem minkabúin verða fleiri og framleiðslan færist í aukana, vex sú hætta, að minkahópar stærri eða minni sleppi og síðan útbreiðist sá stofn um landið til viðbótar við þá minka, sem fyrir eru. En ég tek eftir því líka, sem frsm. minni hl. vakti athygli á, að það er ekki gert ráð fyrir að geyma minkana nú eftirleiðis í steyptum búrum, sem var þó miðað við í þeim l., sem nú gilda um loðdýrarækt, því að loðdýrarækt er alls ekki bönnuð yfirleitt hér á landi, þó að minkaeldi sé bannað. Ef við gerum okkur grein fyrir þeirri áhættu, sem því er samfara, að ný tegund minka sleppi úr búrum, jafnvel stærri og harðfengari stofn heldur en villiminkurinn, sem nú er í landinu, þá verðum við jafnframt að íhuga, hvaða áhrif það mundi hafa t. d. á æðarvarp, en af því eru veruleg hlunnindi, og ég hygg, að æðardúnn sé nú í mjög háu verði ekki síður en minkaskinn. Við skulum líka gera okkur grein fyrir því, hvaða áhrif þetta mundi hafa á fiskeldi hér á landi, en nú hefur verið um það fjallað af ýmsum að undanförnu að koma á fót nýrri atvinnugrein hér í landinu, þ. e. fiskeldi, og ég sé mér til mikillar ánægju, að nú nýlega hefur verið útbýtt meðal þm. frv. um breyt. á laxveiðil., sem mun fela í sér ákvæði er lúta að nýjungum á þessu sviði. Ég vil leyfa mér að minna hv. þdm. á það, að það er til í þingtíðindum umsögn eins hins lærðasta og reyndasta fiskifræðings, sem á síðari árum hefur starfað hér á landi, Árna Friðrikssonar, um það, hvað minkurinn sé skaðvænlegur í sambandi við fiskgengd í ám og vötnum. Ég ætla að leyfa mér, með leyfi hæstv. forseta, að lesa nokkur orð úr álitsgerð, sem dr. Árni Friðriksson lét í té í sambandi við frv., sem um var fjallað á sinni tíð og snerti minkaeldi. Hann segir svo: „Villiminkar gætu í bili e. t. v. gert nokkurt gagn með því að fækka andartegundum, sem hættulegar eru vatnafiskunum, en á hinn bóginn gætu þeir orðið til mikils tjóns með því að fækka nytjafugli. Í vötnum vorum og ám eru engir fiskar að hornsílinu undanskildu aðrir en nytjafiskar, en það tjón, sem villiminkar gætu gert á þeim, ef þeim væri farið að fjölga allverulega, er óútreiknanlegt.“ Þessi orð eru raunar miðuð við fiskgengd í ám og vötnum eins og hún hefur verið, en hvað skyldi þá gerast, ef við stefndum að því að taka upp fiskeldi í verulegum mæli á ýmsum stöðum á landinu og ætluðum svo jafnframt að búa þannig um, að hætta væri á nýjum stofni villiminka, sem gengi lausum hala hér í náttúru landsins? Ég vil benda mönnum á að íhuga bæði þessi mál í samhengi og af fullkomnu raunsæi. Enn er það sem fyrri, að hagnaðarvonin er öllum ofarlega í huga, og það virðist gæta mikillar bjartsýni hjá þeim, sem flytja þetta mál um að minkaeldi muni leiða mikinn hagnað af sér, bæði fyrir framleiðendurna sjálfa og þjóðarbúið. Ég hef áður vikið að þeim verðsveiflum, sem skinnasala yfirleitt er háð, ekki síður en aðrar vörur, sem við þurfum að selja, og skal ekki endurtaka það. Ég vil í öðru lagi minna á það, að þegar lög um bann við minkaeldi voru sett 1951, þá var leyft að halda áfram minkaeldi í steyptum búrum næstu 5 ár, þ. e. a. s. til ársins 1956. Ég spyr: Hefur þingn., sem hefur fjallað um þetta frv., kannað það, hvaða árangur varð af minkaeldinu á þessu tímabili? Stóð það með blóma á árunum 1951–56? Ég vil í þriðja lagi minna á það, að loðdýrarækt er alls ekki bönnuð hér á landi. Við höfum í gildi lög um loðdýrarækt, og það er aðeins eitt ákvæði í þeim l., sem segir, að óheimilt sé að reisa ný minkabú eftir að l. þessi koma til framkvæmda, og því banni hefur vitanlega verið fylgt. En ég benti á það í upphafi þessarar ræðu, að l. um loðdýrarækt, sem sett voru 1937, tóku jöfnum höndum til refaræktar og minkaræktar, og á þeim tíma, sem loðdýrarækt var stunduð hér, voru refir hafðir í búrum mjög víða. En ég spyr: Hvað er að segja um refaræktina nú? Og ef svo er sem ég hygg, að hún sé lítið eða ekki stunduð, hvers vegna er svo komið? Við þurfum engin ný lög, til þess að hægt sé að ala refi hér í búrum. Vilja flm. þessa frv. gera grein fyrir því, hvað það er, sem veldur, að refaræktin hefur lagzt niður? Ég hef lýst reynslunni, sem ég varð áskynja um á sínum tíma í mínu héraði, og það skyldi ekki vera, að sama reynslan væri annars staðar á landinu. Halda þá flm. þessa frv., að það sé öruggt, að minkaskinnin ein muni um alla framtíð halda verðgildi, þó að refaskinn falli í verði og refaræktin leggist niður fyrst og fremst af þeim sökum? Og hafa þeir gefið því gætur, að í sjálfri grg. þessa frv. er talað um, að til þess að tryggja gæði skinnanna þurfi að vera ákaflega mikil litafjölbreytni og það séu nú á markaðnum um 40–50 litaafbrigði af minkaskinnum. Tízkan er breytingum háð, og eitt litaafbrigðið er í tízku á þessum tíma, en svo fellur það fyrir öðru litaafbrigði, sem verður talið verðmeira og fegurra í svipinn. Hvernig halda þeir, að verði fyrir okkur að bregðast við þessum tíðu sveiflum á markaðinum, sem standa í sambandi við tízkuna? Eða búast menn við því, að það sé auðvelt að breyta litaafbrigðum skinnanna, t. d. með fóðrun eða á einhvern annan hátt? Ég held, að þetta sé ekki skoðað af fullu raunsæi, og að það sé - því miður, vil ég segja - of mikil bjartsýni um hagnaðarvonina, sem kemur fram í sambandi við þetta frv. Hv. frsm. minni hl. minntist nokkuð á fóðrunina og að það væri í raun og veru heil vísindagrein, hvernig að henni þyrfti að standa, og í þessu þskj. er einnig minnt á, að hún útheimti mjög mikla nákvæmni og að flytja þurfi inn fóðurblöndur með vissum efnum, til þess að skinnaframleiðslan verði í eðlilegu horfi, en það má segja, að grundvallaratriðið í þessu máli eru þó markaðshorfurnar, eins og þær eru núna. Ég hef litla þekkingu á því, hvernig horfur eru nú í næstu framtíð um markaðinn, en ég vil þó segja það, að ég hef heyrt mann, sem lærður er í búvísindum og er við störf úti í Skandinavíu, segja það, að það sé í raun og veru offramleiðsla á minkaskinnum á Norðurlöndum nú á þessum tímum, en framleiðendur minkaskinna í Noregi, Svíþjóð og Danmörku hafi myndað með sér samband og það sé svo sterkt og sá félagsskapur svo vel skipulagður, að þeir haldi minkastofninum í hæfilegri stærð til þess að halda markaðinum uppi á þeirri framleiðslu, sem fyrir er. Ég hef sjálfur ekki haft aðstöðu til að kanna þetta og hef ekki neina sérþekkingu á þessu sviði, en þetta hef ég heyrt, og þetta allt er þannig vaxið, að ég tel alveg fráleitt að afgreiða þetta mál án nánari athugunar á því öllu heldur en enn hefur farið fram, og nú er það kunnugt, sem ég gat um í upphafi þessa máls, að mþn. er að starfa að málinu og hún hefur ekki enn þá lokið störfum. Það á að vera næsta skrefið í málinu að fresta afgreiðslu þess nú eða vísa því til ríkisstj., eins og minni hl. leggur til, og bíða eftir heildaráliti mþn., sem er að athuga málið á sem breiðustum grundvelli. Ég mun því að svo stöddu láta þessi orð nægja, en vildi ekki láta hjá líða að koma á framfæri þeim sjónarmiðum í þessu máli, sem ég hef hér vikið að.



Herra forseti. Hv. 2. þm. Austf. hefur nú miðlað okkur miklum fróðleik úr ævisögu sinni og öðru viðkomandi reynslu sinni af mink og minkaeldi. Síðast í ræðu sinni vék hann að því, að mþn., sem skipuð var og hóf starf í desember, hefði ekki lokið störfum sínum. Fyrir n. lá meiri hluta álit nm., sem höfðu lokið sínum störfum, og mér skilst, að þeir af nefndarmönnum, sem ekki hafa skilað sínu áliti, hafi verið mótfallnir þessu frv., sem n. samdi, og við því er ekkert að segja, en ég tel ekki, að þessi n. muni halda þessum störfum sínum áfram. Það er náttúrlega margt, sem þarna kemur til. Hv. þm. óskaði eftir, að fylgismenn frv. létu reynslu sína í ljós hér í þingsalnum. Persónuleg reynsla manna er vissulega misjöfn. Ég man þó eftir því, þegar ég var ungur að alast upp, að það voru mikil loðdýraræktarbú á því svæði og þau voru a. m. k. fyrir sjávarþorpin mikils virði. Það var mikill úrgangur, sem fór til þessara minkabúa, þó að verðið væri ekki hátt þá. Ég hafði gaman af að heyra það, að sá heiðursmaður Þorleifur í Hólum hefði verið mikill minkaræktarmaður, svo og náttúrlega mörgu öðru, sem hv. þm. miðlaði okkur um loðdýrarækt. Hv. 4. þm. Sunnl. spurði ýmissa spurninga, m. a. hvað yfirdýralæknir hefði sagt um minkaeldið, en þess er getið í grg., að hann hafi verið kallaður til nefndarinnar. Mér skilst, að hann hafi ekki talið ástæðu til þess að vera á móti minkarækt sérstaklega, og þá er náttúrlega litið á málíð út frá pestum og öðrum skaðlegum áhrifum, sem minkurinn kynni að hafa á bústofn landsmanna. Það má líka geta þess, að ég sá einhvers staðar sagt frá fundi á Selfossi núna fyrir mjög stuttu, þar sem einmitt var rætt um loðdýrarækt, og á þeim fundi var dýralæknir Suðurlandskjördæmis eða Arnessýslu fundarstjóri, en hann er mikill áhugamaður um minkaeldi. Sami hv. þm., frsm. minni hl., minntist á í grg., að minkaeldið væri á fallandi fæti á Norðurlöndum. Þarna skýtur náttúrlega skökku við, ef hann les í grg. á bls. 3, því að þar er talið upp, hvernig minkaeldi hefur aukizt, hver framleiðsluaukningin hefur orðið 1960–67 einmitt á Norðurlöndum, og ég sé ástæðu til að lesa upp þessar tölur: 1960 hafa verið framleiddar 2,9 millj. skinna, 1961 3,7 millj., 1962 4,4 millj., 1963 4,8 millj., 1964 5,6 millj., 1965 6,7 millj. skinna, árið 1966 8,3 millj. og árið 1967 9,5 millj. skinna. Samfelld aukning er 15–30% árlega, og eru þá öll Norðurlöndin tekin þarna með. Það er náttúrlega eins með grávörumarkaðinn eins og margan annan markað, sem við verðum að sækja á með okkar útflutningsvörur, en það má minnast á það, að t. d. í Noregi hefur nýlega verið reist stórhýsi í Osló einmitt fyrir skinnauppboð, og ég sé ekki ástæðu til að halda annað en að minkaskinn frá Íslandi gætu komið yfir á þennan markað. Þennan markað sækja Ameríkanar, Þjóðverjar, Frakkar og aðrar þjóðir, sem kaupa þessa vöru. Hv. 4. þm. Sunnl. talaði líka um, að alls staðar vantaði fjármagn. Það er rétt, það vantar alls staðar fjármagn, en ekki er þó meiningin að leggja árar í bát og hefja engar nýjar atvinnugreinar, þó að hér sé mikill fjármagnsskortur. Mér skildist jafnvel á þessum hv. þm., að hann vildi jafnvel banna að setja fjármagn í þessa atvinnugrein. Það er náttúrlega ekki gott að ganga svo langt með að hefta frelsi manna. Þá var fundið að því, að í frv. væri ekki gert ráð fyrir steinsteyptum búrum, heldur aðeins steinsteyptum römmum undir búrin. Það er að sjálfsögðu reglugerðaratriði, hvaða byggingarefni mundi verða notað eða leyft að nota, en minna má á það, að þróun byggingarefna er svo ör, að það eru t. d. til stáltegundir, sem ekki ryðga og eru miklu öruggari heldur en steinsteypa, svo það hlýtur að vera reglugerðaratriði og verða breytilegt eftir því, hver framþróunin verður. Það gladdi mig hins vegar að heyra það hjá hv. 4. þm. Sunnl., að hann mundi fylgja lagafrv. um tilraunabú, þannig að honum er ekki alls varnað, nema síður sé. Hann minntist líka á bréf, sem hv. alþm. hefur borizt frá Hinu íslenzka náttúrufræðifélagi. Ég hef þetta bréf hér undir höndum og plagg, sem því fylgdi, sem er hið furðulegasta, enda óundirskrifað. En í þessu bréfi eru hinar mestu fullyrðingar, sem ekkert eiga skylt við veruleikann. Með þessu plaggi eru einnig látnar fylgja athugasemdir við kostnaðaráætlun Efnahagsstofnunarinnar, sem hv. þm. gerði einnig að umtalsefni. Ef litið er á þessar athugasemdir, kemur strax í ljós, að sá samanburður getur ekki staðizt. Borinn er t. d. saman kostnaður, sem er miðaður við frystan fiskúrgang annars vegar, en nýjan hins vegar. Vitað er þó, að mjög er kostnaðarsamt að frysta minkafóður til útflutnings eins og nú er gert, og verður því eðlilega af þeim ástæðum mun hærra verð á frystu minkafóðri. Ég bar þessar furðulegu athugasemdir undir Efnahagsstofnunina og hef fengið umsögn hennar um þær. Efnahagsstofnunin segir í umsögn sinni m. a., með leyfi hæstv. forseta: „Það er greinilega skýrt frá því, að í athuguninni er miðað við, að fiskmeti og sláturúrgangur sé nýtt, ekki fryst, en þau einingarverð, sem koma fram í athugasemdunum, eru miðuð við, að fóðrið sé fryst og flutt út, og eru einingarverðin því ekki sambærileg,“ og síðar í sama bréfi Efnahagsstofnunarinnar, sem dags. er 22. apríl, segir: „Auk þess er miklu af innyflum og blóði hreinlega hent, en þar sem það væri samningsatriði á milli minkabús og sláturhúsa, hvert verð yrði á nýjum sláturúrgangi og þess eru engin nýleg fordæmi hér á landi, þá er erfitt að segja nákvæmlega, hver kostnaðurinn yrði á hvert kíló, en líklegt, að dreifingarkostnaður framangreindra sláturafurða sé allt að helmingur smásöluverðsins, og sé einnig tekið tillit til þess magns, sem hent er, er ekki fjarri lagi, að minkabú gæti fengið sláturúrgang á 5 kr. kg.“ Þá fullyrðir náttúruverndarnefnd í bréfi sínu, að hefði verið farið að þeirra ráðum í byrjun, þá væri enginn villiminkur nú á Íslandi. Þetta er að sjálfsögðu engin speki. Þótt minkurinn syndi 3 km. á klst., þá hefði hann líklega aldrei haft þol til að synda til landsins af sjálfsdáðum. Staðreyndin er, að við höfum illu heilli villiminkinn og verðum að hugsa út frá því, en ekki hlaupa til baka, aftur til ársins 1929 og stinga þar hausnum í sandinn eins og strúturinn. En það stendur fleira í þessu furðulega bréfi. Eitt er það, að þessir náttúrumenn upplýsa, að minkur, sem sleppur úr búri, aðlagi sig seint og illa hinni frjálsu náttúru. Þetta er rétt, og þannig leitar minkurinn ætíð aftur til búrsins, a. m. k. fyrstu 3 sólarhringana eftir að hann sleppur. Er því talið nær öruggt að hann náist, ef minkabúrin hafa gildrur við minkagarðana, þegar minkurinn leitar aftur til heimkynna sinna. Þá telur náttúruverndarn. í bréfi sínu, að það muni draga úr áhuga fyrir að halda villiminknum í skefjum, verði minkarækt leyfð á ný hér á landi. Hér væri einnig rökrétt að snúa við dæminu. Gera má ráð fyrir, að minkarækt mundi skapa aðhald og leiða til þess, að fylgzt yrði mun betur með villiminknum en verið hefur, og má geta þess, að talið er, að villiminkurinn, sem nú verður að telja íslenzkan, hafi vegna þeirrar veðráttu, sem hann hefur átt við að búa um 30 ára skeið, breytt um háralag, að þelið sé nú þéttara heldur en á ræktuðum mink, þannig að náist þessi minkur eða yrðlingar og séu aldir upp í minkabúum, þá megi fá af þeim verðmeiri skinn en af venjulegum öldum mink. Ef þetta yrði reyndin, þá yrði það beint hagsmunamál þeirra, sem ættu minkabú, að ná sem flestum villtum yrðlingum og yrðu þá gerðir út sérstakir leiðangrar af forsvarsmönnum minkagarðanna. Mundi þá dæmið algerlega snúast við, leyfð minkarækt yrði til þess að útrýma villimink á Íslandi.



Herra forseti. Síðasti ræðumaður var nú ekki sérlega vísindalegur í niðurstöðum sínum og þaðan af síður að hann kæmi með sérstaklega nýjar upplýsingar í þessu mjög umdeilda og viðkvæma máli, og stendur því algerlega við það sama að öðru leyti en því, að hann las úr bréfi Efnahagsstofnunar ríkisins ummæli um þær athugasemdir, sem hér liggja frammi frá Náttúrufræðifélaginu um verð á innlendu minkafóðri. Ég skal ekki þrátta um þá skýrslu, sem Efnahagsstofnunin hefur gefið, en tel þó, að þetta fóðurkostnaðarmál sé hvergi nærri nægilega upplýst og þó ekki væri nema vegna þessa eins ætti að fresta málsmeðferð hér í hv. deild. Þessi hv. frsm. gat þess, að minni hl. hefði ekki skilað álitsgerð, en það gerði hann, og úr henni las ég nokkrar setningar, sem ég byggi mjög á minn málflutning um frávísun máls að sinni. Og í niðurstöðu minni hl. var greinilega fram tekið, að hans álit væri, að kanna bæri þetta mál áfram, svo að það fer ekki á milli mála. Ég spurði enn fremur um markaðsmál, hvort þau hefðu verið könnuð, og það kemur í ljós, að svo er alls ekki, en reiknað er með að komast inn á markaði með úrvals skinnavöru. Þetta þykir mér a. m. k. ekki mjög sannfærandi. Hann talaði um fundinn að Selfossi. Jú, hann var sögulegur. Mér er sagt, að það hafi verið 4–5 menn á þessum fundi, þar af hafði einn áhugasamur maður komið úr Grindavík og hann stjórnað fundinum, svo hafi dýralæknirinn úr Árnessýslu komið þarna og tveir eða þrír menn aðrir og það var nú allur áhuginn. Þetta sagði mér bóndi einn, sem kom að austan í gær. Ég sel það ekki dýrara en ég keypti. Frsm. meiri hl. efast um það, að ég hafi farið rétt með, þegar ég segi í nefndaráliti og enda líka í orðum mínum hér áðan, að það sé talið líklegt, að minkarækt sé á fallanda fæti í Danmörku, Finnlandi, Kanada og Svíþjóð. Ég hafði það þó úr grg. frv., og hann vildi hallast að því, að ég færi með rangt mál. Nú ætla ég að lesa þennan hluta grg., með leyfi hæstv. forseta: „Hver þjóð um sig flytur inn um 50 þús. tonn af minkafóðri (og þá er talað um Norðurlöndin). Þetta kostar ekki aðeins gjaldeyri, heldur verður fóðurkostnaðurinn óeðlilega hár, vegna þess að frysta þarf vöruna og geyma hana.“  Þetta er í grg. fyrir því máli, sem hv. frsm. flytur hér í deildinni. Og enn fremur: „Þá hefur framleiðsluaukning í Bandaríkjunum verið tiltölulega hægfara, og framleiðendur kvarta mjög vegna mikils kostnaðar og erfiðrar samkeppnisaðstöðu.“ Ég hygg því, að ég hafi farið með alveg rétt mál. en hv. frsm. ekki athugað grg. til fulls. Hitt er annað, að málflutningur hans er, eins og búast mátti við af hans hálfu, hógvær og laus við alla áreitni. Ég sagði líka í mínum orðum áðan, að með því að auka fjármagn í sjávarútvegi á ýmsa lund og fara þar nýjar leiðir gætum við margfaldað söluverð sjávarafurða okkar á erlendum markaði. Þetta stendur alveg óhaggað. Og mér finnst það meira en vafasamt, hvort fyrirmenn í þjóðfélaginu eigi að hafa þau orð við þessa áhugasömu minkamenn, að þeir megi gjarnan leggja í þetta, ef þeir vilji láta fé sitt af mörkum til fjármögnunar. Þannig finnst mér, að fyrirmenn þjóðfélagsins megi alls ekki tala í sambandi við þessa nýju grein, sem er mjög á völtum fæti í nágrannalöndum okkar og jafnvel í Bandaríkjunum og við ætlum svo að byrja á hér. Vissulega munum við verða fyrir margvíslegum áföllum í fyrstu, t. d. tapa mörgum minkum úr búi. Það er stórt áfall. Nú, skinn geta eyðilagzt og allt hvað eina komið til og við ekki dottið ofan á þá erlendu sérfræðinga, þótt dýrir séu, sem gætu varnað því, að afföll yrðu mikil. Í l. um innflutning búfjár segir í 1. gr.: „Bannað er að flytja til landsins hvers konar dýr, tamin eða villt, þar með taldir fuglar. Landbrh. getur þó vikið frá banni þessu og leyft innflutning á búfé o. s. frv., enda sé stranglega fylgt þeim fyrirmælum, sem felast í lögum þessum og reglugerðum, er settar verða samkv. þeim.“ Í 4. gr. segir: „Áður en búfé eða önnur dýr eru flutt inn samkvæmt l. þessum, skal ríkið byggja sóttvarnarstöð, svo og setja saman bú í eyju í nágrenni Reykjavíkur, þar sem hins innflutta fénaðar er gætt og hann ræktaður eins og 1. þessi mæla fyrir um og þær reglugerðir, sem eftir þeim verða settar.“ Ég veit ekki betur heldur en að minkurinn heyri undir þessa löggjöf, eða það skilst mér a. m. k., og þá sjáum við, að það er ekki auðhlaupið að fara út í minkarækt, þó áhugamenn um minkarækt hér á hv. Alþ. komi þessu frv. í gegn. Þá vil ég að lokum geta þess, að ég spurðist fyrir um það, hvert hefði verið álit yfirdýralæknis um þetta mál og hv. frsm. sagði, að hann vissi ekki betur en að yfirdýralæknir væri samþykkur því að þetta frv. fengi byr á Alþ. En ég leyfði mér að efast um að svo væri, en það má vel vera, enda mun hann, ef frv. nær fram að ganga sem l., að sjálfsögðu bera höfuðábyrgð á innflutningi minka til landsins. Ræða hv. frsm. meiri hl. gefur mér ekki tilefni til þess að fara nánar út í málið. Ég þykist hafa í framsöguræðu minni rakið það, að vísu í stórum dráttum, en drepið á flest þau efni, sem ég taldi vera þess eðlis, að nauðsyn væri, að tekin yrðu til rannsóknar og gaumgæfilegrar könnunar, áður en frv. yrði samþ. Ég vil alveg sérstaklega vekja athygli á þeim orðum hv. þm. Páls Þorsteinssonar, sem hann viðhafði í sambandi við fiskeldi, fiskirækt í vötnum og ám í þessu landi. Ef okkur tekst - sem margir vona og vildu að næði fram að ganga - að efla fiskirækt að þessu leyti, þá segir það sig sjálft, að ef siga á á lönd og í vötn, þar sem fiskirækt er, villimink á næstu árum, þá væri það hreinn dauðadómur yfir þeirri ræktun, sem annars mundi færa að mínu áliti á næstu árum björg í bú svo að um munaði.



Herra forseti. Það er öllum þingheimi kunnugt, að veiði með dragnót hefur valdið miklum ágreiningi hér við land og menn skipzt mjög í flokka um nytsemi þess veiðarfæris. Nytsemi frá sumra sjónarmiði, en hættuna af því frá annarra sjónarmiði. Í l. um takmarkað leyfi til dragnótaveiða í fiskveiðilandhelgi Íslands undir vísindalegu eftirliti nr. 40 1960 hefur löggjafinn tekið þann kostinn að láta það vera undir óskum og umsögnum vissra tiltekinna aðila komið, hvernig að skuli farið á hverjum stað á landinu. Nú er það ekki óeðlilegt að heimila dragnótaveiðarnar á þeim stöðum, þar sem íbúarnir telja þær ráðlegar og hvetja til þeirra og vísindamennirnir vara ekki við þeim, en á sumum stöðum er um svo mörg sveitarfélög að ræða, sem hagsmuna eiga að gæta, að ekki er hægt að tala um neina einingu í því efni. Þarna á ég fyrst og fremst við Faxaflóasvæðið af öllum veiðisvæðum. Faxaflóasvæðið er viðurkennt merkasta uppeldisstöðin fyrir ungfisk í kringum allt land og hér eru mörg bæjar- og sveitarfélög, sem lifa að meira og minna leyti á fiskveiðum. Hjá sumum þeirra og einmitt sumum af þeim, sem eiga mest undir fiskveiðunum, hefur alla tíð verið mjög öflug andstaða gegn dragnótinni, en innan sama svæðis hafa verið önnur kannske fjölmennari byggðarlög, sem ekki áttu eins mikið af afkomu sinni undir fiskveiðunum eins og hin, og hafa óskað eftir möguleikanum til að stunda dragnótaveiðar. Þessir síðarnefndu aðilar hafa ævinlega notið stuðnings okkar ágætu vísindamanna í þessum efnum. Eins og í nál. segir, ætlar meiri hl. sjútvn. ekki að fara að kappræða við þá ágætu menn um vísindalegar niðurstöður, en hversu góðir sem menn eru, sem að þessum niðurstöðum standa, þá hefur þó engum þeirra tekizt að komast fram hjá því skeri, sem er deginum ljósara, að ætíð, þegar dragnótaveiði er leyfð á nýju svæði, þar sem aðstæður eru haganlegar, þá er örstutt árabil, sem hún gefur mikið í aðra hönd, en síðan fer aflinn niður og niður, eins og hefur átt sér stað hér á Faxaflóasvæðinu, þangað til það munar engu, að alger ördeyða sé komin. Þannig var háttað s. l. sumar á þessu svæði, þar sem aðeins 8 bátar stunduðu veiðarnar og komu með vænan skipsfarm samtals eftir allt úthaldið. Það þarf ekki að segja nokkrum manni með fullu viti, að þetta stafi ekki af ofveiði, að ástæðan til þess, að í byrjun hafi verið gnótt af fiski og nú svo til enginn, þar sem er veitt með þessu veiðarfæri, getur ekki verið önnur en sú, að ungviðið hefur verið drepið og að það er minna um fisk þarna en áður. Og þess vegna er það, sem nokkrir hv. þm. þessarar d. fluttu frv. á þskj. 336 um að banna með öllu dragnótaveiðar á Faxaflóa, þ. e. a. s. að undantaka Faxaflóa þeim svæðum, þar sem leyfilegt sé að veita undanþágur frá hinu almenna banni gegn þessu veiðarfæri. Þetta atriði virðist mér og mörgum öðrum mönnum vera það, sem máli skiptir í þessu sambandi. Meiri hl. sjútvn., 6 af 7 þm., virðist þetta liggja svo ljóst fyrir, að við erum sammála um að mæla með samþykkt frv., þó með þeirri breyt., að við teljum rétt að skilgreina þar, við hvað sé átt með orðinu Faxaflóa, en það er svæðið innan línu, sem dregin er frá punkti réttvísandi í vestur 4 mílur frá Garðskaga og þaðan beint í Malarrif. Þetta er sama línan, sem notuð er í frv., sem útbýtt var í d. í dag um fiskveiðilandhelgina. Í nál. hv. minni hl. er látið að því liggja eða spurt að því, hvort enn séu innan Alþ. margir „á spákonustiginu“. Þar með er verið að reyna að gefa í skyn, að við séum ekki að fara eftir öðru heldur en kerlingabókum í till. okkar, en þetta er svo fjarri því að satt sé, að þeir sem reynsluna hafa og þekkinguna á þessu svæði, fiskikóngarnir, og þ. á m. ekki lakari spákonur heldur en Þorsteinn Gíslason, sem hér sat á þingi og var einn af flm. eru meðal okkar eindregnustu fylgismanna. Ég held, með allri virðingu fyrir mínum ágæta samþm., hv. 5. landsk., að þótt við legðumst báðir á eitt, yrðum við fyrirferðarlitlir um þekkinguna á fiskveiðum miðað við þann ágæta mann. Ég vil því beina því til hv. d., að hún samþykki frv. með þeirri brtt., sem meiri hl. hefur borið fram, og vísi því síðan til 3. umr.

Frsm. minni hl. (Jón Árm. Héðinsson) : Herra forseti. Það má nú sjálfsagt spjalla um þetta mál fram og aftur. Menn munu seint komast að hinu alsanna í þessu, varðandi veiðiskap eins og ævinlega. Það er ekki ný bóla, að mikið sé deilt um dragnót hér á hinu háa Alþ., og enginn okkar, eins og frsm. meiri hl. tók fram, ætlar okkur þá dul, að við getum verið alvitrir í þessu. Ég vil heldur ekki undirstrika það, að það séu bara óvitrir menn eins og hann gaf í skyn, sem gerðu sér ekki grein fyrir því, að dragnótin væri gott veiðarfæri. Hún er gott veiðarfæri. En hreyfingin á dragnótinni í afla upp og niður byggist ekki á því, að hún drepi allt. Það eru mörg önnur atriði, sem koma til, og ég vil spyrja hv. frsm., hver var aflahreyfingin öll í Faxaflóa, t. d. s. l. 3 ár, sem dragnótin var leyfð? Minnkaði aflinn alls í flóanum eða voru menn að fara yfir á aðrar veiðiaðferðir? Það er kjarni málsins. Ég er enginn talsmaður dragnótar út í neinar öfgar til eða frá. Ég er alinn upp við flóa, þar sem dragnótin hefur verið bönnuð yfirleitt alltaf. Ég er alinn upp við það að róa á línu og handfæri, en alls ekki á dragnót nema mjög takmarkað og er ekki talsmaður dragnótarinnar út af fyrir sig. Það, sem skiptir máli, er, með hvaða hætti við viljum veiða fiskinn á viðkomandi svæði. Hér er lagt til, að eitt svæði við landið sé tekið út úr og l. sé breytt, þó að s. l. ár sýni okkur það, að 6–8 bátar hafi verið á dragnótinni á þessu svæði og veitt tæp 700 tonn. Nú vita það auðvitað allir menn, að ef þessir bátar hefðu verið gerðir út á eitthvað annað en dragnót, þá hefðu þeir vonandi fiskað líka, annaðhvort með handfærum eða á línu og þá auðvitað drepið eitthvað af litlum fiski, kannske undir 60 cm meira eða minna. Við erum því að slást um mjög óverulega hluti að mínu mati, mjög óverulega hluti og alveg hleypidómalaust, og þess vegna gef ég það í skyn, að engin spákonusjónarmið mættu koma hér til greina, engan veginn. Þau voru uppi hér áður fyrr, og þau eiga ekki að skjóta upp kollinum aftur í þessu sambandi. Menn greinir auðvitað á um dragnótina alveg eins og hann tók fram um Þorstein Gíslason. Þorsteinn Gíslason er síldveiðiskipstjóri af fyrstu gráðu, en ég veit ekki, hversu mikill dragnótarmaður hann er. Það hefur orðið breyting á í dragnótinni undanfarin ár, frá því að l. tóku gildi. Ég hef hér yfirlit yfir 1964. Þá voru menn mjög á því að friða fyrir dragnót víðast hvar um allt land, bæði hér í Faxaflóa og annars staðar, en svo fóru menn að fika sig hægt og rólega áfram, sérstaklega fyrir Norðurlandi og á öðrum svæðum hérna. Það eru margir aðilar, sem koma til og segja já eða nei. Þetta fólk úti um allt land hefur vonandi ekki verið að snúa snöru á eigin háls með því að leyfa auknar togveiðar. Það breytir til um veiðihætti vegna nauðsynjar á að fá fisk í land, þegar minna er um síldveiði, til þess að hafa atvinnu. Auðvitað viljum við allir, að við drepum skynsamlega mikið af fiskinum, ef við getum sett orðið skynsamlega þannig fram, að við vitum nákvæmlega, hvað er rétt og rangt. Það er það, sem við erum að keppa að. Ég er ekki talsmaður þess að halda við dragnótalögunum óbreyttum, ef við erum hræddir um það, að dragnótin eyði fiski til vandræða, alls ekki. Það er auðvitað sjálfsagt að loka vissum fjörðum og flóum, og ég vil undirstrika það og ég gæti sýnt það hérna, hef kort um það hér að stór hluti Faxaflóa hefur ekki verið opnaður fyrir dragnótinni eða ákveðin svæði hans. Að öðru leyti er flóinn mjög verndaður fyrir dragnót af náttúrunnar völdum líka. Það, sem við erum að deila um, er raunverulega þetta: Eigum við að drepa 600 tonn af fiski meira eða minna með dragnót eða ekki? Svo vitum við, því miður, að bátar sóttu á tog vegna þess, að þeim leiðst það s. l. ár að misnota togveiðilögin og fara lengra inn en mátti, án þess að vera teknir. Þetta hafði þau áhrif, að bátar, sem höfðu áhuga fyrir dragnótinni, fóru yfir á togveiðar, þannig að fækkunin sýnir ekki aðeins það, að það hefur verið allur fiskur dauður undan dragnótinni, heldur voru aðrar aðstæður, sem drógu úr áhuga á dragnótinni yfir í trollið. Einnig má benda á það, að á dragnótinni eru skiptakjör gagnvart útvegsmanninum eða útgerðinni sjálfri óhagstæðari en á hinum veiðunum. Það er einn þátturinn líka. Það, sem mér finnst réttast í þessu, væri að athuga dragnótarlögin í heild um allt land og kanna það rækilega, hvað er rétt og æskilegt að nota dragnótina mikið hringinn í kringum landið til að draga fisk á land á ódýran hátt, því að það ber mönnum saman um, að dragnótin gerir, og sjá, hvaða atvinnu hún getur veitt fólkinu um allt land og einnig hér við Faxaflóa. Það eru mjög víða mikilvæg kolamið, sem þarf að athuga. Þau eru hérna fyrir vestan, að norðan og austan, og þessi kolamið eru lítið nýtt í dag, nýtast helzt í gegnum dragnót og hugsanlega tog, og sé um minni bolfiskafla að ræða, og ég tala nú ekki um á þeim svæðum, þar sem síldin hefur stungið af og kemur ekki í land, þá er óneitanlega óhjákvæmilegt, það er mín skoðun, að við athugum það alvarlega, hvort við getum ekki notað þessi veiðarfæri, sem fara með botni og ná kolanum, þannig að þau auki verðmæti í þjóðarbúinu, þó vitanlega, og það vil ég undirstrika, án þess að valda tjóni á okkar fiskistofnum. Ég skal allra manna síðastur gerast talsmaður þess, að við eigum að stunda hér ofveiði. Afstaða mín á móti frv. byggist á þeirri skoðun, að ég tel óeðlilegt að taka einn þátt út úr þessu núna í þetta skiptið. Ég vil miklu fremur, að við athugum dragnótavandamálið að nýju í reynslu þeirra 8 ára, sem l. hafa gilt, og við breyttar aðstæður. Það er meira að segja kominn upp áhugi á Norðurlandi, á Skjálfanda og í Eyjafirði og jafnvel víðar fyrir því að opna núna af illri nauðsyn, sem þeir kalla, vegna þess að það er ekki sama atvinna við síldina eins og var, og þá verða menn að hafa eitthvað að gera. Og komi dragnótin með flatfisk eða annan bolfisk að landi án þess að vera að spilla heildarstofninum við landið, sé ég ekki, hvað á að vera því til fyrirstöðu að ná í þann fisk. Við leituðum umsagnar hjá Hafrannsóknastofnuninni og Fiskifélaginu. Báðar þessar stofnanir leggjast eindregið á móti samþykkt frv. nú, og þeir færa til þess mörg rök, sem væri hægt að lesa hér. En ég vil ekki tefja tímann, þar sem orðið er mjög áliðið tímans og auk þess var svo rausnarlega gert af meiri hl. að prenta nú þessar umsagnir í heild sinni með, en þar tekur Jón Jónsson fiskifræðingur greinilega fram, að reynslan af dragnótinni er sú, að hún er ekkert meira gereyðingartæki en mörg önnur veiðarfæri. Það sýnir reynslan. Það þýðir ekkert að vera með nein spákonusjónarmið í þessu efni. Það er alveg tilgangslaust, og þess vegna setti ég þetta orð hér fram. Ég ætlast til þess, að menn tali við marga menn, heyri hvað þeir segja. Skoðanir eru mjög skiptar og við hlítum þeim úrskurði, sem reynslan sýnir. Ef við förum með dragnótina inn á hættuleg svæði, þar sem hún gerspillir, þá eru hvorki ég eða aðrir talsmenn þess að nota hana á því svæði, síður en svo. En ég tel þetta mál meira en það, að það sé hægt að breyta lögum á mjög takmörkuðu svæði nema að undangenginni rækilegri athugun á því, hvaða áhrif það hafi á marga báta og atvinnulíf og þar fram eftir götunum. Málið er það mikið, að það eru vel rök fyrir því, að það sé athugað og þá lagt nýtt frv. fram í haust varðandi þessi mál. Um þetta mætti spjalla mikið, miklu meira. En ég vil aðeins benda á það, af því að ég hef hér um það aflaskýrslur, hvernig aflinn var eftir veiðarfærum á þeim stöðum, sem þetta mál snertir. Í Keflavík gaf dragnótin 351 tonn, botnvarpan 4800 tonn. Síðan kom humarvarpan með 1400 tonn. Ætli hún gæti ekki verið nokkuð hættulegri í sumum tilfellum, eftir því sem sumir segja? Garðurinn var ekkert með í dragnótina, hann var hins vegar með botnvörpu upp á 2500 tonn og humarvörpu upp á 700 tonn. Hafnarfjörður var með 3 tonn í dragnót en 1600 tonn tæp í botnvörpu. Svona mætti telja lengur upp. Ég tel það rétta meðferð málsins að athuga þetta gaumgæfilega, og komumst við að þeirri niðurstöðu, að það sé æskilegt fyrir alla veiði í Faxaflóa að stöðva dragnótaveiðina, þá tel ég rétt að gera það. En það verður ekki gert nema með því að athuga þetta mjög gaumgæfilega, hvað sem líður öllum kenningum um gildi Faxaflóa sem friðunarstöðvar og uppeldisstöðvar og þar fram eftir götunum. Um það deila menn ekki. Hann er mikilvægur staður og blessunarlega hefur hann fengið náttúrlega vernd á mjög stóru svæði fyrir botnveiði, þar sem kunnugt er, að 70–80% af flóanum er með hraunbotnlagi, þar sem botnveiðarfæri, dragnót og tog, verða ekki notuð. Þess vegna eru ákjósanleg skilyrði hér í flóanum fyrir ungviði, þó að það sé tekið fram í grg. Jóns Jónssonar, að víða við land séu skilyrði ekki verri, ekki eftir því, sem þeir hafa rannsakað og gefa upp. Mín niðurstaða varð því sú, að hleypidómalaust eigum við ekki að samþykkja frv. nú, miklu fremur að athuga þessi mál gaumgæfilega sem eina heild og taka afstöðu eftir það.

Frsm. meiri hl. (Pétur Benediktsson) : Herra forseti. Hv. 5. landsk. verður að afsaka mig, að ég hef nú ekki lært hagskýrslurnar svo utan að, að ég geti svarað fsp. í upphafi ræðu hans, enda sé ég nú sannast sagt ekki, hvað hann er að fara með henni. En eins og ég tók fram í minni fyrri ræðu, þá finnst mér þetta mál liggja ákaflega ljóst fyrir. Hv. 5. landsk. nefndi ýmsa staði hér við flóann og veiðar þaðan, og meðal þeirra staða var einn staður, þar sem hann sagði, að enginn bátur stundaði dragnót, og það er Garðurinn. Þetta litla svæði, þetta sveitarfélag þarna vestarlega á Reykjanesinu, hefur áreiðanlega gefið íslenzku þjóðinni fleiri fengsæla fiskimenn heldur en nokkurt annað álíka stórt svæði á þessu landi, eða álíka fjölmennt svæði. Mér væri því raunar óhætt að standa við mismælið og segja álíka „stórt svæði“, því að jafnvel þó að aðeins væri tekið tillit til flatarmáls, en ekki mannfjölda, þá hafa þeir lagt þjóðarbúinu fleiri víkinga í sjósókn heldur en nokkurt annað svæði á Íslandi í dag. En þarna eru menn svo einhuga á móti þessu veiðarfæri, að þeir líta ekki einu sinni við því sjálfir, og það er einmitt þaðan, úr því samfélagi, sem þessi aflakóngur kom, sem ég nefndi meðal flm. í fyrri ræðu minni, svo að hv. d. þarf ekki að skammast sín neitt fyrir sálufélagið, þó að hún fylgi þessum mönnum og þeirra skoðun á nytsemi dragnótarinnar. Hv. 5. landsk. nefndi til samanburðar togveiðar, en hefur hann ekki einmitt sjálfur átt þátt í samningu þessa frv., sem var verið að útbýta í dag og sem ég nefndi fyrr og sem einmitt bannar togveiðar á öllu því svæði Faxaflóa, sem getur komið til greina fyrir dragnótaveiðar? Að vísu fer það ekki fram hjá mér, að gert er ráð fyrir, að á vissum árstímum sé nokkur ferhyrningur úti á miðjum flóanum, sem leyfður sé togveiðiskipum innan vissrar stærðar, en þar er miklu meira dýpi en svo og hagar til á þann hátt, að mér er tjáð, að þar komi dragnót alls ekki til greina. Við eigum því að vera sjálfum okkur samkvæmir að banna bæði dragnótina og botnvörpuna á þessu mikilsverða svæði. Komumst við að þeirri niðurstöðu, sagði hv. þm., að rétt sé að banna dragnótina, eigum við að gera það. Þetta er akkúrat sú niðurstaða, sem við höfum komizt að, meiri hl. n., og það er þess vegna, sem við með góðri samvizku berum fram þá till., sem fram er borin í nál. okkar. Það þýðir ekki alltaf að bíða og hika með alla hluti. Við verðum að varðveita fiskstofninn, ef við ætlum að lifa í þessu landi, og það er of seint að skipta um skoðun á nytsemi dragnótarinnar, þegar hver fiskur er dauður. Þegar enginn fiskur er lengur á þessum miðum, þá þýðir ekkert að fara að breyta um skoðun. Það verður að gera Það meðan þó er von um, að einhverju verði við bjargað, og það er það, sem við erum að reyna að gera.



Herra forseti. Aðeins nokkur orð í sambandi við ræðu hv. 5. landsk. hér áðan. Hann spurði um það, hvort við hefðum gert okkur grein fyrir því, hver hreyfingin hefði orðið á fiskveiðunum við Faxaflóa s. l. 3 ár. Það kom skýrt fram í framsöguræðu minni fyrir þessu frv., hver hreyfingin hefði orðið, t. d. í sambandi við veiðarnar í dragnótina. Og það var niðurstaða, hélt ég, sem talaði nokkuð skýru máli, þar sem ekki aðeins heildarmagnið, sem veiddist á dragnótabátunum, hafði stórminnkað eins og raun bar vitni, heldur hafði einingin á hvern bát, sem stundaði veiðarnar, dottið gersamlega niður, þannig að á seinasta ári var veiðin komin niður í rúmlega 70 tonn á bát. Það voru 8 bátar, sem stunduðu veiðarnar og fengu, eins og hér hefur verið bent á í þessum umr., samtals um 600 tonn. Og það sjá allir, hvernig þá er komið frá því að vera með töluvert á 3 hundrað tonn, þegar veiðin byrjaði. Það talar því skýru máli um, hvert stefnir, hver þróunin hefur einmitt verið í dragnótaveiðinni á undanförnum tveimur árum hér í flóanum. Það er ekki rétt, álít ég, hjá hv. 5. landsk., að við séum að deila hér um það, hvort eigi að leyfa að veiða 600 tonn hér í Faxaflóa eða ekki, enda þótt niðurstaðan hafi verið sú hjá dragnótabátunum á s. l. ári, að þeir hafi fengið aðeins 600 tonn. Það er ekki það, sem við erum að deila um, og ég er honum sammála um það, sem hann sagði, að ef þessir 8 bátar hefðu ekki fengið að stunda dragnótaveiðar, þá hefðu þeir stundað aðrar fiskveiðar og drepið þannig fisk. Okkur dettur ekki í hug, að það eigi að koma í veg fyrir að veiða fisk hér við strendur landsins, bæði í Faxaflóa og annars staðar. En það er þetta drápstæki, sem notað er, sem við viljum láta banna. Í þessum umr. hefur verið vikið lítils háttar að þeim mæta manni, Þorsteini Gíslasyni, sem gerðist meðflm. að þessu frv. hér í d. á þeim tíma, sem hann sat hér, og það gerðist ekki aðeins vegna þess, að hann sé kunnur síldveiðimaður og skipstjóri, heldur hafði hann líka reynslu af dragnótinni, og það hefur hann upplýst. Hann stundaði þessar veiðar fyrst ungur maður með föður sínum hér í flóanum og honum blöskraði, hve þetta veiðarfæri var mikið rányrkjutæki og ungviðið svoleiðis miskunnarlaust drepið með þessu. Það var hans eigin reynsla, sem þar talaði og hefur mótað hans afstöðu til þessa veiðarfæris. Það kom upp í þessari skýrslu frá Fiskifélaginu, sem hv. 5. landsk. gat um hérna, að t. d. bátur, sem stundaði dragnótaveiðar frá Hafnarfirði, fékk aðeins 3 lestir. Hvað getið þið nú ímyndað ykkur, að hafi verið arðbært í sambandi við þær veiðar?

Landanir á þessum stöðum.

Já, það voru 3 tonn, sem var komið þarna með. Var það ekki bátur frá Hafnarfirði? Ég held, að það hafi einhver bátur frá Hafnarfirði stundað dragnótaveiðar, en það er nú ótrúlegt, eins og hv. þm. tekur hér fram, að heildarafli hans hafi verið 3 lestir, heldur er þetta einn hluti af hans litla afla, sem hann hefur lagt þarna á land. En hvort sem heldur er, þá sjáum við, að magnið er svo lítið, að þarna hlýtur að vera um mjög óarðbæra veiði að ræða, og þótt það séu ekki nema 8 bátar, þá á að forða þeim frá því að halda áfram við slíkan rekstur. Það hefur verið vitnað til þess, að það hafi verið leitað umsagnar sveitarfélaga í þessu sambandi til að fá álit þeirra. Þetta hefur verið gert á hverju einasta ári og fleiri heldur en sveitarfélaga, því að þegar niðurstaðan frá sveitarfélögunum hefur verið óhagstæð fiskifræðingunum, þannig að það hafi verið fleiri, sem hafi viljað banna veiðarnar heldur en leyfa, þá hefur verið leitað til annarra aðila áfram og áfram og þegar útrunninn hefur verið tíminn, þá er mér kunnugt um það, því að ég hef fylgzt með því, að stundum hefur verið framlengdur fresturinn sýnilega í því augnamiði að reyna að smala einstaklingum og fyrirtækjum, sem hafa áhuga fyrir að fá þennan fisk, til þess að láta álit sitt í ljós. Og þetta er því miður ekki of fallegur leikur, sem leikinn hefur verið í þeim efnum, og enda þótt það hafi í sumum tilfellum verið fleiri, sem hafa mælt gegn veiðunum í Faxaflóa, þá hefur ekki verið tekið tillit til þess af fiskifræðingunum. Þeir hafa eftir sem áður lagt til, að veiðarnar væru stundaðar áfram. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að lengja þessar umr., en vænti þess, að þessi hv. d. sýni skilning á þessu máli, eins og hún hefur áður gert, því að þetta frv. eða hliðstætt frv. hefur hlotið áður samþykkt í þessari hv. d. og vænti ég, að svo verði enn.

Frsm. minni hl. (Jón Árm. Héðinsson) : Herra forseti. Aðeins nokkur orð í áframhaldi hér. 4. þm. Reykn. talaði um það, að hann skildi ekki, af hverju ég væri að spyrja um heildaraflamagnið. Það er auðvitað kjarni málsins. Sé dragnótin slíkt gereyðingartæki, eins og hún er sögð undanfarin ár, hefði hún átt að vera búin að hafa þau áhrif, að hér færi heildarmagnið sífellt minnkandi. Við hljótum því að spyrja: Hefur heildaraflinn farið verulega minnkandi og er það eingöngu dragnótinni að kenna? Það er ekki hægt annað, ef við ætlum að komast að réttri niðurstöðu. Ég tók það skýrt fram, að ég vil, að málin séu vel athuguð og miklu meira heldur en hæstv. sjútvn. gerði, miklu meira. Alveg að skaðlausu má n. eyða meiri tíma í að athuga þau mál, sem hún fjallar um, heldur en þetta mál. Hann drap á þær till., sem var útbýtt í dag í frv.-formi, um breyttar heimildir til togveiða. Það er alveg rétt. Við leggjum til aðeins lítinn skika af Faxaflóa til togveiða. Það gerum við að undangenginni rækilegri athugun og samtölum við fjölda manna, sem hér eiga hagsmuna að gæta. Ég er auðvitað alveg tilbúinn að loka fyrir dragnótina hér að undangenginni rækilegri athugun. En ég tel ekki ástæðu til þess að samþykkja svona frv., sem ekki fylgja meiri grg. og meiri athugun, öðruvísi heldur en ég fái meiri upplýsingar í sambandi við meðferð málsins. Það kemur mér nokkuð spánskt fyrir sjónir, ef Fiskifélagið er svo mjög hlutdrægt, eins og hv. 2. þm. Vesturl. gaf hér í skyn, að það sæki málin einhliða til opnunar á dragnótinni. Ég mun síðar fá upplýsingar um, hvort þetta eru réttar umsagnir, en mér þykja það mjög undarleg vinnubrögð hjá stofnun, sem á að vera hlutlaus og hefur það að markmiði að hjálpa mönnum við að veiða sem hagkvæmast og bezt við landið, að hún sæki málið einhliða svo hart, að hún leiti eftir umsögnum aðeins og þá sérstaklega þeirra, sem eru meðmæltir. Þetta þykir mér merkilegt að heyra hér á hv. Alþ. Hann talaði um, að þetta væri ekki fallegur leikur, og ég skal taka undir þau orð, ef þetta er rétt staðhæfing. Grundvallarskoðun mín er sú, að við nennum að leggja vinnu í að athuga þau mál, sem okkur er falið að fjalla um. Það er grundvallarskoðun mín og taka afstöðu samkv. því. Við hljótum að hafa þá skyldu, að við eigum að reyna að gera það, sem æskilegast og réttast er, algerlega öfgalaust. Ég þekki nokkuð til fiskveiða á svæði, þar sem dragnótin hefur haft þau áhrif, að við, sem vorum á öðrum veiðum, vorum ekkert hrifnir af dragnótinni, síður en svo. Af hverju vorum við ekki hrifnir? Hún var snjallara veiðarfæri en það, sem við höfðum sjálfir í höndum. Og við viljum auðvitað halda okkar veiðimöguleikum sem allra mestum, það er ekki nema eðlilegt og mannlegt. Ég skil vel afstöðu þeirra í Garðinum, að þeir vilji auðvitað halda sem stærstum sjó hreinum fyrir dragnót og botnvörpu framan við hjá sér, þar sem þeir veiða með línu og handfæri, og það er sjálfsagt að styðja þá í þeirri viðleitni, en ég vil þá athuga öll þessi mál gaumgæfilega, ekki einhliða, því að það eru til menn í Reykjavík og jafnvel annars staðar við Faxaflóa, sem hafa áhuga á dragnótinni, og ég vil hlusta á báða aðila og taka síðan afstöðu. Þess vegna var það mín afstaða í þessu máli, að við skyldum flýta okkur hægt og þetta mátti vel bíða eitt sumar, en kanna málið rækilega og heyra, hvaða áhrif dragnótin hefur haft í Faxaflóa og taka síðan þá æskilegustu og vonandi réttustu ákvörðun, sem þær athuganir sýndu, að rök væri til að taka. Okkur greinir, held ég, ekki á um annað. Ég held, að deilan standi einmitt um þessi vinnubrögð. Það er enginn okkar talsmaður þess, að hér sé drepið eitthvert ungviði án þess að hægt sé að nýta það, ekki nokkur maður. Ég vil aðeins benda á það, af því að talað var um, hvað dragnótin hafi gert hér áður fyrr, að það kemur greinilega fram í skýrslu Jóns Jónssonar, að möskvastærðin á þessu veiðarfæri er nú miklu meiri en áður með þeim blessunarlegu áhrifum, að minna af ungfiski er drepið. Engu að síður eru þessi veiðimál okkar hér innan fiskveiðilögsögunnar þannig vaxin, að þau þurfa rækilegrar athugunar við á mörgum sviðum. Hvað skeði um páskana hérna? Þá voru drepin 3–4 þús. tonn af þorski, og hvað varð af þeim? Beint í verksmiðju. Eru menn talsmenn slíkra vinnubragða og að eyðileggja um 10–14 þús. net að óþörfu? Ég hef verið talsmaður þess, að netin verði tekin upp um þessa helgi, þegar allir Íslendingar vilja vera í fríi. Það væru miklu raunhæfari vinnubrögð á hv. Alþ. að snúa sér að slíkum vandamálum heldur en þessu. Það er mín skoðun. Þess vegna vil ég, að við flýtum okkur hægt í þessu, en höfum ákveðið markmið, sem er það, að við vinnum að veiðiaðferðum, sem gefa okkur mesta hráefnið við sem minnstum kostnaði, þó án þess að við séum að ganga um of á stofninn, þannig að við séum að veikja þá undirstöðu, sem við byggjum á hér á Íslandi.



Herra forseti. Þetta frv. er ofur einfalt að efni. Með því er lagt til, að sveitarfélögum utan Reykjavíkur verði veitt sú heimild, sem Reykjavíkurborg fékk með l. frá 1967, að fella framfærslumál undir félagsmálaráð, sem stofnað var á vegum borgarinnar til að samræma meðferð félagsmála, sem þegar var séð, að var orðið aðkallandi. Efni frv. er, að slík heimild verði sem sé veitt öðrum sveitarfélögum, þegar þau hafa komið á stofn hjá sér félagamálaráði, sambærilegu því, sem er í Reykjavík. Þetta frv. er, eins og kemur fram í grg., flutt að ósk Sambands ísl. sveitarfélaga, og er þar greint frá ályktun um meðferð félagsmála, sem samþ. var á s. l. hausti á ráðstefnu sambandsins um félagsmál, þar sem m. a. kemur fram ósk um, að stjórn sambandsins beiti sér fyrir þeirri lagabreyt., sem hér er farið fram á. Ég leyfi mér, hæstv. forseti, að leggja til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og félmn.

Flm. (Auður Auðuns) : Herra forseti. Um þetta frv. á í öllum aðalatriðum það sama við og um það frv., sem var hér síðast til umr. á undan. Það er flutt að beiðni Sambands ísl. sveitarfélaga, og er með því lagt til, að ráðh. verði heimilað að fela félagsmálaráði, sem sveitarstjórnir utan Reykjavíkur kynnu að koma á stofn hjá sér, störf barnaverndarnefndar að nokkru eða öllu leyti. Ég leyfi mér að leggja til, að frv. verði að umr. lokinni vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og félmn.