Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á brtt. á þskj. 298, sem flutt var af mér og hv. þm. Sigurlaugu Bjarnadóttur og Halldóri Blöndal og dregin var til baka við 2. umr., hefur verið gerð nokkur breyting í samráði við sjútvrh. Hann telur sig um leið geta verið meðflm. að till. með okkur. Þessi breyting er í þá veru, að í stað þess að Alþingi kjósi 5 menn í nefnd verði þeir fjórir og við bætist: „sjútvrh. skipar samkv. tilnefningu þrjá fulltrúa sjómanna, útgerðar og fiskvinnslu, einn frá hverjum.“ síðan verði óbreytt 1. mgr. till., en 3. mgr. verði nokkur orðalagsbreyting. Hún hljóði á þann veg eins og ég les nú: „Nefndin skal eiga aðgang að athugun þeirri sem fram mun fara á vegum sjútvrn. á leiðum til að bæta rekstrargrundvöll sjávarútvegsins.“ Síðan verði till. óbreytt eins og hún kom fram við 2. umr. Því miður hefur ekki unnist tími til að láta prenta till. svo breytta og því legg ég hana fram skriflega til hæstv. forseta.



Herra forseti. Ég tel að sú ráðstöfun, sem þessi lög leggja til, að færa fjármagn á milli fiskiskipa, milli vinnslutegunda og vinna gegn olíusparnaði, sé í grundvallaratriðum röng. Ég segi nei.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um kaupstaðarréttindi til handa Ólafsvíkurhreppi á þskj. 178. Flm. auk mín eru þm. Vesturl. í hv. deild, hv. 2. landsk. þm., Jósef H. Þorgeirsson, hv. 4. þm. Vesturl., Skúli Alexandersson og hv. 2. þm. Vesturl., hæstv. dómsmrh. Friðjón Þórðarson. Frv. þetta er flutt af þingmönnum Vesturlandskjördæmis samkv. eindregnum tilmælum hreppsnefndar Ólafsvíkurhrepps. Samkv. fskj. er fylgir frv. hljóðar þessi samþykkt hreppsnefndar þannig: „Á fundi í hreppsnefnd Ólafsvíkurhrepps 11.11.82 var eftirfarandi tillaga samþykkt af öllum hreppsnefndarmönnum: „Hreppsnefnd Ólafsvíkurhrepps samþykkir að fara þess á leit við alþingismenn Vesturlandskjördæmis, að þeir flytji á Alþingi frv. að lögum um kaupstaðarréttindi til handa Ólafsvíkurhreppi. Kaupstaðurinn nái yfir allan núverandi Ólafsvíkurhrepp og stofnsett verði sérstakt bæjarfógetaembætti kaupstaðarins.“ Ástæður hreppsnefndar Ólafsvíkurhrepps til þess að sækja um kaupstaðarréttindi eru þær hinar sömu og annarra hreppa sem undanfarið hafa fengið kaupstaðarréttindi. Hinn 22. maí fór fram skoðanakönnun meðal kjósenda í Ólafsvíkurhreppi um kaupstaðarmálið. Á kjörskrá voru 714, þátt tóku í skoðanakönnuninni 558, eða 78% kjósenda, 538 af þeim sem atkv. greiddu voru fylgjandi því að Ólafsvíkurhreppur fengi kaupstaðarréttindi, en 9 andvígir.“ Íbúar Ólafsvíkur eru í dag rúmlega 1200. Umsvif eru mikil í atvinnulífi staðarins, enda er Ólafsvík meðal stærri útgerðar- og framleiðslustaða í fiskiðnaði landsins. Þar eru gerðir út tveir skuttogarar og 20–30 fiskibátar. Ársafli á land s. l. ár var um 20 þús. tonn af bolfiski og útflutningsverðmæti pr. íbúa með því hæsta hér á landi. Íbúar hafa aðalatvinnu við framleiðslustörf í sjávarútvegi og fiskvinnslu. Vinnuálag er mikið. Við slíkar aðstæður gerir fólk auknar kröfur um opinbera þjónustu. Samkv. skilagrein hreppsnefndar kemur fram að aðeins einu sinni í viku milli kl. 13 og 17 er opin afgreiðsla frá sýslumannsembættinu á staðnum, sem á að fullnægja þjónustu við íbúana á sviði almannatrygginga, við sjúkrasamlag, innheimtu opinberra gjalda og afgreiðslu vottorða auk annarrar embættisrækslu. Þessi stutti afgreiðslutími fullnægir engan veginn brýnustu þörfum fólks í opinberum samskiptum, enda er stór hluti þessa fólks bundinn við atvinnu sína þessar fáu klukkustundir. Í Ólafsvík er útibú frá Landsbanka Íslands og starfandi sparisjóður. Með tilkomu ríkisbanka færðust heim í hérað öll lánaviðskipti varðandi allan atvinnurekstur . Hraði í viðskiptum eykst og því er nauðsyn að opinber skjöl, svo sem veðmálabækur, séu á staðnum til daglegrar notkunar. Það er afar mikilvægt atriði. Um langt árabil hafa sveitarstjórnir í Ólafsvík farið fram á aukna þjónustu á þessu sviði, en án umtalsverðs árangurs. Kröfu íbúanna um aukna þjónustu, álíka og sambærilegir staðir hafa fengið, hefur sveitarstjórn því ákveðið að fylgja eftir með því að leita til Alþingis með ósk um kaupstaðarréttindi. Ég tel ástæðu til að taka sérstaklega fram að sveitarstjórn í Ólafsvík mun eftir sem áður taka virkan þátt í samvinnu og samstarfi með öðrum sveitarfélögum í Snæfellsness- og Hnappadalssýslu um sameiginleg verkefni og taka jákvæða afstöðu til fjárhagslegra skuldbindinga hvað slík sameiginleg verkefni varðar. Frv. þetta hljóðar þannig: „ 1. gr. Ólafsvíkurhreppur skal vera kaupstaður og sérstakt lögsagnarumdæmi. Nær umdæmið um allan núverandi Ólafsvíkurhrepp og heitir Ólafsvíkurkaupstaður. Heyrir umdæmið til Vesturlandskjördæmi. 2. gr. Stofnsetja skal sérstakt bæjarfógetaembætti í kaupstaðnum. 3. gr. Sýslunefnd Snæfellsness- og Hnappadalssýslu og bæjarstjórn Ólafsvíkurkaupstaðar skulu semja sín á milli um skiptingu þeirra sjóða, sem við gildistöku laga þessara eru í eign eða vörslu Snæfellsness- og Hnappadalssýslu. Einnig skulu sömu aðilar semja um fjárskuldbindingar, ábyrgðir og önnur atriði er þá varða og upp kunna að koma vegna laga þessara. Nái þessir aðilar ekki samkomulagi skal félmrh. úrskurða hvernig með skuli fara. 4. gr. Að öðru leyti fer um málefni kaupstaðarins samkv. sveitarstjórnarlögum nr. 58 29. mars 1961 og samþykktum settum samkv. þeim lögum. 5. gr. Lög þessi öðlast þegar gildi. Ákvæði til bráðabirgða. Þar til næstu sveitarstjórnarkosningar hafa farið fram skal núverandi hreppsnefnd fara með stjórn kaupstaðarins.“ Ég þarf ekki að rökstyðja frekar þessa ákveðnu beiðni hreppsnefndar. Rökin fyrir málinu eru nákvæmlega þau sömu og fram hafa komið hjá þeim sveitarfélögum er fengið hafa kaupstaðarréttindi á undanförnum árum. Ég nefni hér til Dalvík, Grindavík, Bolungarvík, Eskifjörð, Seltjarnarnes, en öll þessi sveitarfélög fengu kaupstaðarréttindi árið 1974 eftir umfjöllun hér á hv. Alþingi, og Selfoss sem fékk kaupstaðarréttindi 1977. Opinber þjónusta við íbúana er of lítil, miðað við vaxandi umsvif og íbúafjölda, sem fæst leiðrétt að verulegu leyti með kaupstaðarréttindum. Um langt árabil hafa sveitarstjórnarmenn á landsþingum og fundum samtaka sveitarfélaga bent á nauðsyn þess, að réttarstaða sveitarfélaga í landinu yrði sú sama. Því miður hefur hægt miðað og hefur þróunin orðið sú að fjölmörg fjölmennari sveitarfélög hafa sótt þessa leiðréttingu með því að sækja um kaupstaðarréttindi. Herra forseti. Það er því farið fram á að Alþingi samþykki þessi réttindi til handa Ólafsvíkurhreppi og treysti ég á hv. nefnd, sem fær málið til meðferðar, að hraða afgreiðslu þess. Ég vil óska eftir að frv. verði að lokinni þessari umr. sent til 2. umr. og hv. félmn.



Herra forseti. Eins og fram kom í ræðu hv. 1. þm. Vesturl. flytjum við þm. Vesturl., sem eigum sæti hér í hv. deild, frv. til 1. um kaupstaðarréttindi til handa Ólafsvíkurhreppi. Hv. 1. þm. Vesturl. hefur lagt málið hér fyrir til umr. og ég hef ekki ástæðu til að bæta þar miklu við öðru en því, að ég vænti þess að hv. deild og sú nefnd, sem fær þetta mál til meðferðar eftir að umr. er lokið hér í deild flýti því eins og kostur er svo að málið hljóti afgreiðslu á þessu þingi. En ég kom hér upp vegna þess að ég tel að það sé ástæða til þess, þegar hér liggur fyrir frv. um kaupstaðarréttindi fyrir Ólafsvíkurhrepp, að velt sé upp þeim öðrum möguleika á uppbyggingu sveitarfélaga á utanverðu Snæfellsnesi. Mín skoðun er sú, að æskilegt sé þegar gengið er til breytinga á stöðu sveitarfélaga, reyndar hvort sem það er á Snæfellsnesi eða annars staðar, að litið sé til þess að það sé um ákveðna framþróun að ræða. Ég tel að þó að viss breyting eigi sér stað í sambandi við rétt þessa einstaka sveitarfélags, þá eigi sér lítil breyting stað í sambandi við önnur sveitarfélög þar í kring og jafnvel að um afturför verði þá að ræða. Ég tel að æskilegt hefði verið að nú hefði verið tekin upp umr. um það, að sveitarfélögin á utanverðu Snæfellsnesi -  Fyrir 10–15 árum voru sjávarþorp eins og Hellissandur og Ólafsvík að berjast fyrir tilverurétti sínum. Þar voru hafnir mjög ónógar, þar voru lélegar skólabyggingar og þjónustuaðstæður aðrar. Nú hafa þessir staðir byggt upp sína þjónustuaðstöðu og standa sjálfstæðir og tryggir fyrir framhaldi byggðaþróunar. Þeir eru ekki lengur að berjast fyrir tilveru sinni. Svona er þetta víða um landið. Slíkir staðir lögðu ekki í það að sameinast öðru sveitarfélagi vegna þess að þeir óttuðust á ákveðnu tímabili að við það mundi framþróun í þeirra eigin sveitarfélagi stöðvast. Sú hætta er ekki lengur fyrir hendi á utanverðu Snæfellsnesi. Staðir eins og t. d. Hellissandur og Ólafsvík eru byggðir upp félagslega á mjög svipuðum grunni í dag. Enda þótt ég vilji láta þessa skoðun mína í ljós núna, þá er ég ekki að tala fyrir því að þetta mál tefjist í einu eða neinu. Ég taldi aðeins rétt að þessi skoðun kæmi hér fram. Ég tel að einhver stefna í þessa átt sé mjög nauðsynleg til þess að byggja upp öflugri og betri félagslegar einingar vítt um landið. Menn hafa kannske ekki átt von á að sú þróun byrjaði á utanverðu Snæfellsnesi, en ég veit að hugur margra í þessum byggðum stefnir að þessu. Því getur farið svo, jafnvel þó að það eigi sér ekki stað á næsta ári eða svo í tengslum við þetta frv., að ekki verði langt í land að við á utanverðu Snæfellsnesi sameinum sveitarfélög okkar í eitt öflugt og stórt sveitarfélag. Það verður nú ekki hægt að nefna það Neskaupstað - en jafnvel Snæfellskaupstað eða eitthvað þess háttar.



Herra forseti. Í hinum fámennu sýslum landsins gerist það æ oftar að fjársterkustu sveitarfélögin óska eftir kaupstaðarréttindum. Afleiðingin verður sú, að þau sem eftir eru eru verr undir það búin að sinna sameiginlegum útgjöldum, m. a. sýsluvegum og fleiri greiðslum sem þau inna af hendi. Þetta leiðir hugann að því, að í rauninni er það fráleitt fyrirkomulag sem við höfum í þessu landi, að við séum með sveitarfélög jafn misrétthá og þau eru. Ég tel að undir mörgum kringumstæðum komi þetta þannig út að gjaldandi opinberra gjalda, t. d. í nágrannasveitarfélagi, þarf að keyra framhjá innheimtumanni opinberra gjalda miklu lengri veg til síns gamla staðar vegna þess að sveitarfélag er rifið út úr samhengi. Ég get ekki lagst gegn því að Ólafsvíkurhreppur fái kaupstaðarréttindi. Hann hefur til þess fullan rétt eins og önnur sveitarfélög sem það hafa fengið. En ég tel að þessi þróun sé ákaflega varhugaverð og að það hljóti að verða verkefni félmrn. að leggja til breytingar á sveitarstjórnarlögum, sem tryggi öllum sveitarfélögum jafnan rétt, þannig að sveitarfélög sjái sér ekki hag í því af fjárhagsástæðum, til að komast undan greiðslum í sameiginlega sjóði sýslnanna, að segja skilið við þau sveitarfélög sem þau hafa verið í samstarfi við.



Herra forseti. Aðeins örstutt. Mér finnst þetta vera skemmtileg uppákoma hjá hv. 4. þm. Vesturl. og af fyrri reynslu lýsi ég ánægju yfir þessari yfirlýsingu hans. Ég vil endurtaka það sem kom fram í framsöguræðu minni, að þetta viðkomandi sveitarfélag mun að sjálfsögðu halda áfram samskiptum við önnur sveitarfélög og taka á sig vissa fjárhagslega byrði til þess að sinna þeim sameiginlegu verkefnum sem þörf er á á viðkomandi svæði. Það er yfirlýst. Ég vil benda á að réttindi slík sem Alþingi veitti árið 1974 Dalvík, Grindavík, Bolungarvík, Eskifirði, Seltjarnarnesi og síðar Selfossi hafa ekki dregið úr þeirri samvinnu sem viðkomandi sveitarfélög hafa átt við minni sveitarfélög í kringum sig nema síður væri. En þarna er um að ræða réttindamál sem hlýtur að vera öllum ljóst. Þarna er um að ræða 1200 manna athafnabæ, sem þarf að fá daglega afgreiðslu á vissum opinberum þjónustuþáttum, sem hann hefur ekki fengið til þessa en getur fengið með slíkri lagabreytingu. Þess vegna er um þetta sótt og hefði átt að vera löngu búið að fá þessi réttindi. Endurskoðun sveitarstjórnarlaga stendur nú yfir og m. a. ég á sæti í þeirri nefnd sem að henni vinnur. Ég vænti þess að innan tveggja ára fáist niðurstaða úr því mikla starfi, hver sem endalok þess verða á annan hátt.