Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Frsm. (Magnús Jónsson): Fjhn. hefir nú litið yfir þetta frv., sem reyndar er hér nokkuð kunnugt, og leggur n. til, að það verði samþ. eins og það liggur fyrir. Að vísu er í 12. lið frv. dálítið einkennilegt ákvæði, sem fjhn. hefir litið svo á, að myndi vera prentvilla, en þá hefir frv. farið þannig gegnum hv. Nd. eins og það er prentað nú. Þar stendur svo: „Á árinu 1940 má ekkja verja úr ríkissjóði meira en 4 þús. kr. til kaupa á tilbúnum áburði.“ Ég vil skjóta því til hæstv. forseta, hvort ekki mætti leiðrétta þetta í prentun án þess að gefa út brtt. um það. Slíkar prentvillur geta verið óviðkunnanlegar, og ef ætti að fara alveg eftir bókstafnum, geta þær gefið beinlínis aðra merkingu heldur en annars var ætlazt til. Sérstaklega getur það skipt miklu máli, ef prentvillur eru í ártölum, t. d. ef stæði til ársloka 1941 í staðinn fyrir til ársloka 1940. En annars liggja hér fyrir brtt. á þrem þskj. við þetta frv., og tel ég réttast að heyra fyrir þeim mælt áður en ég tala um þær frekar. Brtt. á þskj. 402 getur þó verið eðlileg, en þó tel ég réttara, úr því að ekki var hægt að ná tali af flm. þeirrar brtt. áður en málið var afgr. í n., að bíða eftir því, að fyrir þeirri brtt. verði mælt og sama máli gegnir einnig um brtt. á þskj. 431 og þskj. 438.

*Bernharð Stefánsson: Fjvn. hefir athugað þetta frv., og þar að auki höfum við þrír nm. flutt brtt. við það á þskj. 402. Það er hið sama um þær brtt. að segja eins og þær, sem sömu menn fluttu við frv., sem hér var á ferðinni í gær, til þess að þær brtt., sem fjvn. byggst að flytja, komi ekki í bága við gildandi lagaákvæði. Fyrst er brtt. um, að á eftir 8. lið 1. gr. bætist 2 nýir liðir; a-liður er um það, að á árinu 1940 lækki framlag ríkissjóðs til byggingar- og landnámssjóðs um 75 þús. kr., og þurfi þess vegna ekki að vera nema 125 þús. kr., í stað 200 þús. kr., sem ákveðið var í l. um þann sjóð. Ástæðan til þess, að sú brtt. er borin fram, er í fyrsta lagi sú, að fjvn. leitaði fyrir sér þar, sem hún eygði nokkra möguleika til að spara útgjöld ríkissjóðs, og að þarna var borið niður, stafar m. a. af því, að gert er ráð fyrir, vegna gjaldeyrisörðugleika og þess, hve byggingarefni hlýtur að verða dýrt á næsta ári, að mjög lítið verði um byggingar bæði í sveitum landsins og kaupstöðum á næsta ári. Enda gat fjvn. ekki gengið eins langt og fyrst hafði komið til orða, að lækka framlag ríkissjóðs til byggingar- og landnámssjóðs niður í 50 þús. kr. á árinu 1940, og var það vegna þess, að síðastl. sumar voru byggð mörg hús, sem fengu loforð um lán úr byggingarsjóði, þó að þau lán hafi ekki verið útborguð ennþá. Fjvn. þótti því alveg óhjákvæmilegt að halda 125 þús. kr. framlaginu til byggingar- og landnámssjóðs í fjári. næsta árs, þrátt fyrir það, að ekki verður gert ráð fyrir nýbyggingum á því ári, og eru þessar brtt. við „bandorminn“ því miðaðar við þetta. Um b-lið í þessari fyrstu brtt. okkar þriggja. sem sæti eigum í fjvn., er það að segja, að hann er að vísu borinn fram af sömu ástæðu sem hinn fyrri. Hún er á þá leið, að framlag ríkissjóðs til fiskveiðasjóðs Íslands verði ekki nema 30 þús. kr. á árinu 1940. En þó að slíkt ákvæði verði sett í fjárl., kemur það ekki í bága við nein gildandi l. Þar er að vísu um skuldbinding að ræða, sem ríkið á að hafa fullnægt á árinu 1941 samkv. l. um fiskveiðasjóð Íslands, en það er ekkert um það í þeim l., að ríkissjóður eigi að leggja fram 60 þús. kr. til sjóðsins endilega á næsta ári. Ég býst því við, að við flm. þessarar brtt. tökum b-lið hennar aftur, því að hann er í sjálfu sér óþarfur. Þá er ein brtt. við 12. lið (tilbúinn áburður), að hann falli niður, m. ö. o., að ekki verði veitt fé úr ríkissjóði til kaupa á tilbúnum áburði á árinu 1940. Fjvn. hugsar sér, að spara megi það fé, sem þar er um að ræða, og ef þessi brtt. verður samþ., lagast af sjálfu sér ákvæðið um ekkjuna, sem hv. frsm., 1. þm. Reykv., minntist á. Hin þriðja brtt. á þskj. 402 er alveg sama eðlis. Hún er á þá leið, að á árinu 1940 þurfi ekki að verja úr ríkissjóði til verkfærakaupasjóðs nema 25 þús. kr., í stað 60 þús. kr. Að vísu munu allir dm. vera sammála um, að þarflegt er að verja sem mestu fé í þessu skyni, en sparnaðarástæður valda því, að fjvn. ber fram þessa till. Þá kemur fjórða brtt. á þskj. 402, sem er alveg sama eðlis, borin fram í sparnaðarskyni. Hún er á þá leið, að heimild sú til greiðslu úr ríkissjóði á 400 þús. kr. til fiskimálasjóðs af útflutningsgjaldi sjávarafurða, sem veitt er samkv. 13. gr. l. nr. 75 31. des. 1937, falli niður á árinu 1940. Fjvn. hugsar sér að bera fram brtt. við fjárl. fyrir árið 1940 í samræmi við þær brtt., sem einstakir þm. báru fram við fjárl. við 2. umr., en hafa nú verið teknar aftur til 3. umr. Þess má geta, að önnur uppástunga hefir komið fram um þetta efni, að fara nokkru vægara í sakirnar heldur en gert er ráð fyrir í þeirri brtt., sem ég hefi nú síðast minnzt á, en ég hefi ekki umboð til að breyta þeirri till., er hér liggur fyrir, í samræmi við þá uppástungu, því að jafnvel þó að það yrði ofan á, að verja skyldi nokkrum hluta af útflutningsgjaldi til fiskimálasjóðs, tel ég, að það myndi verða óhætt og líka hentugt að samþ. þessa brtt. hér í hv. Ed., þar sem 2 þm. báru slíka till. fram við 2. umr. fjárl., og eiga þeir báðir sæti í hv. Nd., og þegar þetta frv. kemur þangað, þá myndi þetta ákvæði verða fært til samræmis við það, sem líklegast má telja, að þingvilji sé fyrir. Ég held því, að það sé réttast, þrátt fyrir þann ágreining, sem nú hefir komið í ljós um þetta atriði, að þessi till. verði borin undir atkv. hér í hv. Ed. Einnig liggur hér fyrir brtt. frá hv. 1. þm. N.-M. á þskj. 438, en af því að ég er ekki frsm. fjhn., ber mér ekki skylda til að tala um aðrar brtt, en þær, sem ég flyt sjálfur. En ég vil taka það fram, úr því að ég stóð hér upp, að ég fyrir mitt leyti er alveg samþykkur brtt. á þskj. 438. Hún er á þá leið, að aftan við 17. tölul. bætist; „Þó skal ríkissjóður greiða til ræktunarsjóðs 1% af jarðræktarbréfum þeim, sem eru í eigu annara en Búnaðarbanka Íslands.“ Vitaskuld er alveg ómögulegt að ætlast til þess, að það ástand haldi áfram, sem verið hefir undanfarin ár, að ræktunarsjóður verði að greiða hærri vexti af jarðræktarbréfum heldur en þá, sem hann fær af lánum, sem hann lánar út. En á hinn bóginn vil ég taka það fram út af þessu, að ég lít svo á, að 17. tölul. þessa frv. samsvari eldri l. um bráðabirgðabreyt. nokkurra l. Ég álít, að hann felli ekki niður heimild til að greiða 1% í vexti. Ég tel, að þar sé í raun og veru um hið sama að ræða, sem brtt. hv. 1. þm. N.-M. fer fram á, þrátt fyrir l. Þau banna það ekki, því að það er ekki hægt að kalla, að þetta séu vextir af fasteignaveðslánum bænda, en það gilda sérstök lagaákvæði um þetta atriði. En eins og kunnugt er, þá hefir það verið framkvæmt þannig, og sennilegt, að þetta lagaákvæði verði notað á þann hátt, að þetta framlag úr ríkissjóði til vaxtagreiðslu verði fellt niður, eins og undanfarin ár. Til þess að taka af öll tvímæli um þetta efni tel ég fyrir mitt leyti rétt að samþ. þessa brtt. frá hv. 1. þm. N.-M. á þskj. 438. Ég vildi þó aðeins geta þess um þetta, að ég vil, að þetta sé tekið skýrt fram. Að sjálfsögðu tala ég ekki fyrir hönd fjvn., enda er ég ekki frsm. hennar í þessu máli, heldur segi ég aðeins mína skoðun á þessu atriði.

*Erlendur Þorsteinsson: Þegar þetta mál var til 2. umr., tók ég eftir því, að brtt. þær, sem þá lágu fyrir, voru teknar aftur til 3. umr., og liggja þær því hér fyrir enn. Ég gerði ráð fyrir því, að fjhn. tæki þær til athugunar áður en þessi umr. færi fram, en þetta hefir ekki orðið, - af hvaða ástæðu það er, veit ég ekki. Ég vil vekja athygli á fjórðu brtt. á þskj. 402, sem er um það, að 400 þús. kr. útflutningsgjald af sjávarafurðum, sem áður hefir gengið til fiskimálasjóðs, verði af honum tekið. Þessi brtt. mun vera borin fram með tilliti til þess, að ekki er gert ráð fyrir, að neinu verði varið af þeim styrk til byggingar nýrra skipa, enda er það ólíklegt vegna þess ástands, sem nú er. Það má vel vera, að unnt sé að segja með nokkrum rökum, að ekki sé þörf á að veita fé til slíks nú. En ekki mun af veita að halda áfram byggingu hraðfrystihúsa, einkum í mörgum hinna Smærri veiðiþorpa, því að það eru einmitt smáveiðiþorp og smáútgerðarþorp, sem geta alveg lifað á því, ef þau hafa möguleika til þess að notfæra sér markaði fyrir hraðfrystan fisk. En nú á seinni tímum, a. m. k. áður en stríðið byrjaði, hafði tekizt að auka markað fyrir hraðfrystan fisk erlendis, og nú á stríðstímunum, ef á annað borð er unnt að halda uppi siglingum, er einkar hentugt að flytja út þann fisk, því að hann er bæði verðmætari og ekki eins plássfrekur eins og ísaður fiskur, þar eð hér er um flattan eða beinlausan fisk að ræða. Tveir hv. þm. í Nd. báru .fram brtt. við fjárl. um, að varið yrði úr ríkissjóði til fiskimálasjóðs 100 þús. kr. á næsta ári, og yrði þeim peningum varið til þess að halda áfram að koma upp hraðfrystihúsum. En ef frv. yrði samþ. eins og það liggur hér fyrir, þá er ekki hægt að gera þetta með brtt. við fjárl. Ég tel eðlilegt, að hv. tillögumaður taki aftur þessa till., þar sem sá hluti hv. fjvn., sem sæti á í Nd., ætti að vera einfær um að koma með brtt., ef með þarf, um það, að þetta 100 þús. kr. tillag renni til fiskimálasjóðs, en ekki verði tekin nein afstaða til þess hér í þessari hv. d. að taka alla þessa upphæð af fiskimálasjóði. Hv. 2. þm. S.-M. tjáði mér, að hann myndi bera fram skrifl. brtt., ef hv. flm. taka ekki till. sína aftur, og er sú brtt. um, að í stað 400 þús. kr. komi 300 þús. kr., eða í fullu samræmi við það, sem komið hefir fram í hv. Nd. Ég vænti, að hv. dm. greiði atkv. með þessari brtt. með fullum skilningi á nauðsyn þess, að framkvæmdir þessar geti haldið áfram.

*Fjmrh. (Jakob Möller) : Ég held, að það væri rétt fyrir hv. d. að samþ. það frv., sem hér liggur fyrir, óbreytt, að viðbættum till. á þskj. 402. Satt að segja held ég, að þær brtt. aðrar, sem hér eru bornar fram, séu meira og minna af handahófi gerðar og út í loftið, án þess að hv. flm. hafi gert sér grein fyrir, hvort þeirra væri þörf. Sem dæmi vil ég benda á það, að einn hv. þdm., sessunautur minn, hefir lagt á móti till. á þskj. 402 um það, að lækkað væri framlag til byggingar- og landnámssjóðs, og fullyrðir, að það sé of mikið að lækka það um 75 þús. krónur, eða úr 200 þús. krónum í 125 þús., og fullyrðir, að ekki megi lækka það um meira en 50 þús. Nú upplýsir hv. fjvn., að hún hafi átt tal um þetta við bankastjóra Búnaðarbankans, og hafði náðst samkomulag við hann um það, að þetta tillag yrði lækkað um 75 þús. kr., og ætla ég, að bankastjóra Búnaðarbankans sé fullt eins vel treystandi og hv. 1. þm. N.-M. til að segja, hvað fært er að gera í því máli, og hygg ég, að sama sé að segja um fleiri þær till. og mótmæli, sem komið hafa fram gegn frv. T. d. mun svo vera um till. á þskj. 402, sem hv. 10. landsk. var að mótmæla og till. er fram komin um í sambandi við fjárlfrv., um að ætla fiskimálasjóði 100 þús. kr. meira af þessum tekjum en gert var ráð fyrir. Ég hygg, að þeir menn, sem eru með þessa till. um, að nauðsynlegt sé að ætla fiskimálasjóði þetta meira fé, hafi ekki gert sér grein fyrir því annarsvegar, hvaða tekjum fiskimálasjóður getur átt von á næsta ár umfram það, sem verið hefir undanfarið, og hinsvegar held ég, að það sé mjög hæpið að ætla sér að halda áfram þeim framkvæmdum, sem fiskimálasjóður hefir með höndum, svipað og verið hefir. Það hefir verið talað um frystihúsin í þessu sambandi. Ég álít, að varlega sé farandi í að auka þau mjög hér á landi fyrst um sinn. Við vitum ekki, hvaða markað við kunnum að hafa í næstu framtíð fyrir frystan fisk, og meira að segja hæpið, hvaða markað við höfum fyrir þann frysta fisk, sem frystihúsin, sem þegar eru komin, geta fryst, hvað þá ef bæta á við þau. Hitt vitum við nokkurn veginn með vissu, að þegar stríðinu lýkur, þá eru engar líkur til, að markaður verði fyrir það fiskmagn, sem frystihúsin, sem nú eru til, taka, hvað þá ef á að stórauka þau. Ég verð því að mæla eindregið á móti því, að hróflað verði við till. á þskj. 402, en mælast til, að þær verði samþ. eins og þær liggja fyrir. Ég veit að vísu ekki, hvernig hv. fjvn. hefir gengið að koma jöfnuði á fjárl., en það mun áreiðanlega reynast svo erfitt, að ekki mun veita af að neyta allra ráða, og það frekar en hér er farið fram á, svo það megi takast. Ég skal svo ekki orðlengja þetta frekar. Frv. á eftir að fara til hv. Nd., og þar verður sjálfsagt tækifæri til að athuga nánar þær aths., sem hér hafa komið fram, og ef rök koma fram, er leiða í ljós, að þær till. séu til bóta á frv., þá er líka enn tími til að kippa því í lag, þegar það hefir verið athugað til hlítar. Ef svo væri, eins og haldið hefir verið fram, t. d. um 17. lið frv., sem er um vaxtastyrk af fasteignaveðslánum bænda, að með öllu væri ófært annað en að verða eitthvað frekar við þeirra kröfum en gert er ráð fyrir í frv., og fullvíst verður, að ekki verður hjá því komizt, þá má sjálfsagt treysta því, að það verði leiðrétt í hv. Nd., sem ekki fæst leiðrétt hér við 3. umr. Tel ég sjálfsagt, að því megi treysta, að frv. verði rannsakað til hlítar í hv. Nd. og breytt, ef nauðsyn krefur.



Herra forseti! Ég vil fyrst benda á það, sem mér þykja heldur skrítin vinnubrögð, bæði hjá hv. fjhn. og hæstv. fjmrh., að þær till., sem nú eru hér til 3. umr. og allar voru komnar fram við 2. umr., hafi enginn tími verið til að athuga. Ég hafði við 2. umr. framsögu fyrir mínum till., en það virðist hvorki hv. 1. þm. Reykv. né hæstv. fjmrh. hafa heyrt. Síðan eru liðnir nokkrir dagar, en nú rís hæstv. fjmrh. og frsm. fjhn. upp og segja, að frv. sé ekki nóg athugað, því það hafi enginn tími verið til að athuga brtt. og kynna sér þær, þrátt fyrir það, að till. eru búnar að liggja fyrir þessari hv. d. í marga daga. Þetta finnst mér bera vott um miður mikinn áhuga fyrir málinu. Hvað snertir það, sem hæstv. fjmrh. sagði um mínar till. og það, að um þær hafi náðst fullt samkomulag við bankastjórann hvað snertir framlagið til byggingar- og landnámssjóðs, þá skal ég segja, að mér er ekki kunnugt um það. Hitt er mér kunnugt um, að bankastjórinn gaf landbn. þær upplýsingar, að nú lægju fyrir loforð um 150 þús. kr. lánveitingar. Ég geri ráð fyrir, að hv. fjhn. hafi byggt áætlanir sínar á þessu atriði, þegar hún leggur til, að lækka skuli framlag til sjóðsins niður í 125 þús. kr. Þær tekjur, sem byggingar- og landnámssjóður hefir fram yfir ríkissjóðstillagið, sem nú á að lækka úr 200000 í 125000 kr., eru um 25000 kr., og mun bankastjóri þegar hafa lofað sem því svarar til lána til húsa, sem byggð voru í sumar. En jafnframt því, að búið er að lofa þessum lánum, þá veit t. d. hv. 1. þm. Eyf. um tvo menn í Eyjafirði, sem þurfa að fá lán, en ekki eru búnir að koma með sínar umsóknir, og við, sem kunnugir erum úti um land, vitum um hús hvarvetna á landinu, sem byggð voru í fyrra og þarf að fá lán handa eigendum þeirra, en þeir eru ekki búnir að senda umsóknir sínar vegna þess, að það er vani hjá bankanum að taka ekki ákvarðanir um, hverjir eigi að fá lánin, fyrr en í janúar eða febrúar. Þótt ekki sé búið að dragast á meiri lán en 150 þús. kr., þá þarf að lána meira út á þau hús, sem voru byggð í fyrra, svo allt í allt þarf a. m. k. 175-200 þús. kr., og síðastl. ár voru til 103 húsa lánaðar 370 þús. kr. Aftur á móti álít ég, að árið 1941 þurfi svo gott sem ekkert að lána, og þá má skera tillagið enn meira niður. Einn fjvnm. hefir haldið því fram við mig, að menn geti þá fengið víxla eða haldið áfram að skulda einstökum mönnum og verzlunum það, sem þeir hafa fengið lánað, þar til fé komi í sjóðinn 1941. Það er að vísu hægt, en mundi valda mönnum ýmiskonar óþægindum, þar sem þeir geta þá ekki staðið við það, sem þeir hafa lofað í trausti þess, að þeir fengju þessi lán. Því vil ég nú eindregið biðja hv. fjhn., þótt hún hafi ekki athugað till. neitt eða einu sinni haldið fund til að ræða þær þá daga, sem þær eru búnar að liggja frammi, að athuga málið nú, og vil ég mælast til þess við hæstv. forseta, að hann fresti málinu, svo hv. n. gefist tækifæri á að athuga það rækilega. Þótt ég sé áður búinn að mæla fyrir brtt. mínum, þá vil ég nú segja um þær nokkur orð, þar sem út lítur fyrir, að hv. 1. þm. Reykv. og hæstv. fjmrh. hafi ekki heyrt það, sem ég þá sagði. Hæstv. fjmrh. er nú að lesa bréf frá bankastjóra Búnaðarbankans um ræktunarsjóð, og mun hann þá sjá, hvernig hag hans er komið. Ríkið hefir skyldað hann með lögum til að veita bændum fasteignaveðslán gegn 5% vöxtum, en jafnframt voru sett ákvæði um, að ríkið skuli greiða þann vaxtamismun, er yrði af þeim bréfum, sem eru í umferð. Þetta hefir ríkið ekki gert, því 17. liður í þessu frv. ákveður, að fresta skuli þessari greiðslu, en varatill. mín beinist að því, að ræktunarsjóður fái a. m. k. þennan vaxtamismun greiddan þar til útlánsvöxtum hans er breytt. Hv. 1. þm. Reykv. hélt því fram, að þetta tillag hefði alltaf átt að greiða. Það hefir e. t. v. verið tilætlun hans og annara hv. þm., sem samþ. þessi l., að svo yrði, en ríkisstj. hefir ekki litið svo á það, því hún hefir síðan 17. liður þessa frumv. var samþ. á síðasta þingi ekki greitt bankanum vaxtamismuninn. En þar sem hv. 1. þm. Reykv. var í n., sem um málið fjallaði, og hefir lagt þann skilning í 17. lið, að það bæri að greiða ræktunarsjóði vaxtatillag á bréfin, þá má vænta þess, að skýring hans hafi hér þýðingu og geti leitt til, að þetta verði leiðrétt. Ég legg til, að 17. liður verði felldur niður, fyrst og fremst vegna þess, að þeir menn, sem þurfa að skipta við útibú bankans, sérstaklega austan lands, þurfa margir hverjir að greiða 6½ upp í 7% vexti, og finnst mér ekki nema sanngjarnt, - og það munu víst allir vera mér sammála um, - að fasteignaveðslán megi ekki vera dýrari en 5%, en til þess verður þetta ákvæði að haldast. Hvað snertir brtt. mína við 11. lið, þá er ég áður búinn að benda á það, en skal samt endurtaka það nú, að samkv. jarðræktarl. frá 1931 er ákveðinn viss styrkur til ákveðinna hluta, svo það fer eftir því, hve margir bændur eru í þessum samtökum, hve mikið eyðist. Það er eins með búfjárræktarlögin og jarðræktarl., þar er ákveðið, hve mikill styrkur fáist út á hverja kú, hverja hryssu og hvern búanda, sem er í fóðurbirgðafélagi, og útgjöld verða eftir því meiri, sem þátttakan er meiri í félagsskapnum, og eftir því sem félögunum fjölgar, verða fjárframlögin að vaxa. Þótt ekki sé hægt að segja um það með vissu, hve mikið þessi félagsskapur muni vaxa á árinu 1940, þá er ég viss um, að eins miklu þarf a. m. k. að eyða til hans og ég hefi áætlað, en ég veit um 9 nautgriparæktarfélög, sem á að stofna, og hv. n. getur fengið upplýsingar um það hjá Halldóri Pálssyni, hve mörg fóðurbirgðafélög og sauðfjárkynbótafélög er verið að stofna, en ég þori að fullyrða, að fóðurbirgðafélögin verða ein 30 eða 40 og fjárræktarkynbótafélög eru nú þegar 2 til, en koma ekki á styrk samkv. núgildandi f. fyrr en á árinu 1940. Mér virðist óhjákvæmilegt að hækka þessa upphæð. Aftur á móti má deila um það, hve mikið megi fella niður af 8. lið. Það er ætlazt til, að ræktunarsjóður geti lánað. En ekki er mikið samræmi í því, að þegar verið er að tala um að flytja fólkið úr þéttbýlinu aftur út í sveitirnar, þá á að loka fyrir, að ræktunarsjóður geti veitt bændunum lán til ræktunar og annara framkvæmda í sveitunum, svo þeir geti látið fólkið fá vinnuna. Þetta er líkt og með framlagið til fiskimálasjóðs, sem hv. 10. landsk. var að tala um, að jafnframt því, sem við óskum eftir, að sem flestir fái atvinnu við bátaútgerðina, þá er kippt að sér hendinni með allan styrk til bátasmiða. Ekki einungis er minnkað framlagið til fiskimálanefndar, heldur líka til fiskveiðasjóðsins í Útvegsbankanum. Þessari stefnu er ég á móti. Annaðhvort er að veita svo mikið fé til atvinnuveganna, að menn geti fengið lán til atvinnurekstrar, eða það þýðir ekkert að vera að tala um að setja menn hingað og þangað til vinnu, hvorki á landi eða sjó. Ekki einasta er allur fjárstyrkur tekinn af ræktunarsjóði með þessu frv., heldur er hann einnig skyldaður til að borga 26 þús. kr. með þeim lánum, sem hann er búinn að veita. Þótt hv. dm. kunni að vera mér ósammála um sumt af því, sem ég hefi sagt, þá hljóta samt þeir af þeim, sem talað hafa um að auka þurfi atvinnuna, að vera mér sammála, því annars eru þeir ekki lengur samkvæmir sjálfum sér.

*Ingvar Pálmason: Ég ætla aðeins að segja örfá orð. Hv. 10. landsk. mótmælti 4. brtt. á þskj. 402, og vil ég taka í sama streng. Ég hafði hugsað mér að bera fram skrifl. brtt, við þennan lið, en býst við, að ég hætti við það, því ég tel, að það verði heldur verra, að sú brtt. verði felld. Hæstv. fjmrh. svaraði hv. 10. landsk. út af ummælum hans um þennan lið á þá leið, að við, sem bærum fyrir brjósti, að fiskimálasjóður yrði ekki sviptur öllum tekjum, værum ókunnugir um tekjuvonir hans. Það má vel vera, en ég vil leyfa mér að æskja, að okkur verði bent á þær tekjuvonir. Það má vel vera, að þær séu svo miklar, að þær vegi upp á móti þessu fjárframlagi, en þar til ég fæ vissu fyrir því, að fiskimálasjóður fái eins miklar tekjur og þessar 100 þús. kr., sem við förum fram á, þá verð ég að halda því fram, að óvarlegt sé að svipta fiskimálasjóð öllum möguleikum til að hjálpa útgerðinni. Hæstv. fjmrh. sagði, að ekki væri hyggilegt að reisa fleiri frystihús, og væri starfsemi fiskimálanefndar því lokið á því sviði. Þetta tel ég, að sé misskilningur. Okkur hefir enn tekizt að fullnægja eftirspurninni eftir hraðfrystum fiski með þeim frystihúsum, sem til eru, en það er ekki heldur meira en svo. Það kann m. a. að hafa stafað af því, að flutningar á þessari vöru til útlanda hafa verið ógreiðir, og það kann að vera, að með bættum flutningaskilyrðum mætti auka svo söluna, að frystihúsin, sem til eru, geti ekki fullnægt eftirspurninni. Ég tel þetta óvarlegt, eins og nú er ástatt um sölu á saltfiski og eins og útlitið er með hana næsta ár, því það virðist vera svo slæmt, að ómögulegt verði að stunda þorskveiðar við Ísland. Hitt er annað mál, að ekki er útséð um, hve mikinn markað tekst að fá fyrir hraðfrystan fisk. Sem stendur er meginland Evrópu alveg lokað fyrir þennan markað, svo við höfum ekki annað að snúa okkur en til Englands, en á síðasta ári hefir salan þangað líka tvöfaldazt, og má áætla, að hún hefði getað orðið meiri. Svo eru líka möguleikar fyrir því, að nýir markaðir opnist, þegar stríðinu lýkur. Ég álit, að einmitt á þeirri von verði að byggja framtíð þorskveiðanna, því útilokað er, að hægt verði að byggja hana á saltfisksmarkaðinum, fyrst og fremst af því, að sem neyzluvara er saltfiskur ekki fyrsta flokks vara, en hraðfrysti fiskurinn er það. En auðvitað tekur nokkurn tíma að vinna honum markað. Ég tel það ógerlegt að hafa ekki tiltækilegt fé til að styrkja viðleitni manna til að auka hraðfrystingu á fiski. Það þarf ekki að vera svo stór upphæð. Húsin og geymslur eru víða til, en það vantar vélarnar til hraðfrystingar, og get ég hugsað mér, að þær kosti um 30 þús. kr. í hvert hús, og til þess að húsin geti starfað mestan hluta ársins, ætti ekki að þurfa nema 10 þús. kr. styrk á hvert, og mætti t. d. styrkja svo sem 5 hús á ári. Þetta gæti gert það að verkum, að ekki þyrfti fjöldi verkamanna að standa uppi ráðalaus og atvinnulaus á miðju ári. Ég tel engan vafa á því, að ef við getum hraðfryst allan þennan fisk, þá höfum við meiri möguleika til að selja hann. Sérstaklega tel ég, að við eigum að nota tímann nú til að búa okkur undir að verka meira af okkar fiski á þennan hátt. Viðvíkjandi því, að ekki sé útlit fyrir, að um mikla aukningu flotans verði að ræða, þá skal ég fullkomlega játa, að það er ekki útlit fyrir, að byggðir verði margir stórir bátar, og því ekki þörf á að ætla fiskveiðasjóði mikið fé til styrktar byggingu slíkra báta. En það er jafnvíst, að eins og nú standa sakir, mun tæplega vera nokkur leið heppilegri til þess að halda við sjávarútveginum - ég er ekki að tala um að auka hann - heldur en smábátaútgerðin, trillubátarnir. Og nú vitum við, að til þess að geta komið þeim upp svo nokkru nemi, þá verða að vera möguleikar til þess að styrkja þann atvinnuveg, bæði með lánum og jafnvel með styrkjum. Og ég álít, að það megi ekki undir nokkrum kringumstæðum verða látið undir höfuð leggjast, að fiskimálan. geti rækt þetta hlutverk sitt á næsta ári. Ef það skyldi koma fyrir, að enn meiri tregða yrði með aðflutninga, þannig, að við ættum í erfiðleikum með að ná í vörur til þess að halda sjávarútveginum áfram, þá er ekki nein grein útgerðarinnar, sem er líklegri til þess að þola jafnþröngan skó eins og smábátaútgerðin. Með smábátaútveginum úti um landið er nú farið að stunda mest handfæraveiðar. Og við þær er sá mikli kostur, að ekki þarf nema 1–2 handfæri fyrir hvern mann. og bátana yrði kannske hægt að smíða hér. Og ef við svo hefðum möguleika til að hraðfrysta fiskinn, þá hverfur burtu sá stóri liður, saltið, sem við verðum að sækja til annara landa. Ég verð því að telja það mjög varhugavert að svipta fiskimálan. þeim möguleika að halda í horfinu og styrkja sjávarútveginn á einn eða annan hátt með lánum og styrkjum. Ég held, að varla hefði verið hægt að fara vægilegar í sakirnar í þessu efni en gert hefir verið með því að fara fram á, að fiskveiðasjóður fái að halda svo sem 100000 kr. af útflutningsgjaldi af fiskinum. Ég held, að það sé mjög tvísýnn sparnaður að halda því til streitu að svipta fiskimálan. þessum tekjumöguleika. Hinsvegar skal ég taka aftur till., ef hæstv. fjmrh. getur bent mér á, að það sé engin hætta fyrir tekjur fiskimálan., þótt hún sé svipt þessum tekjum, af því henni sé séð fyrir nægilegu fé á annan hátt til þess að standa við það hlutverk, sem henni er ætlað. Og er þá ekki nema gott eitt um það að segja.

* Frsm. (Magnús Jónsson) : Ég vildi skjóta því til hæstv. forseta, hvort það myndi ekki vera hentugust vinnubrögð, að þetta mál yrði tekið af dagskrá nú og sett á dagskrá á morgun, og n. fengi þá tækifæri til þess að athuga brtt. Hv. 1. þm. N.-M. sagði, að ég hefði heyrt illa við fyrri umr. þessa máls. En sú var nú ástæðan, að ég lá heima í rúminu. Málið var af þeim ástæðum afgr. og brtt. teknar aftur. Fyrir 2. umr. höfðum við ekki tækifæri til að taka afstöðu til þeirra. En nú vænti ég, að það verði til þess að greiða fyrir málinu, að n. taki það til meðferðar í dag og umr. verði frestað og fundi slitið, því þetta mun vera síðasta málið á dagskránni. Mundi þá n. fá tækifæri til að athuga brtt., og væri þá ef til vill hægt að greiða úr þessu.



Þetta frv. er komið frá Nd., og eins og menn sjá, fer það fram á að skapa þessu kauptúni hafnarlög, en þau eru sniðin eftir þeim hafnarlögum, sem yfirleitt gilda hér á landi. N. hefir haft frv. til athugunar og borið það saman við hliðstæð hafnarlög og ekkert fundið í frv., sem kemur í bága við þau. Ég held, að það orki ekki tvímælis, að sjútvn. telji mikla nauðsyn á, að hafizt verði handa um þá framkvæmd, sem hér er farið fram á. Hún er þess vegna því fylgjandi, að frv. verði að l., og mælir eindregið með því.

* Frsm. (Árni Jónsson) : Ég tel óþarft að halda hér langa framsöguræðu fyrir þessu máli og get í því efni vitnað til hinnar ýtarlegu framsögu hæstv. forsrh. við 1. umr. Þetta mál hefir fengið mikinn undirbúning. Það var skipuð sérstök n. í fyrravetur til að undirbúa það, og auk þess hafa þeir aðilar, sem sérstaklega vinna að íþróttamálum, einnig verið kvaddir til ráða. Eins og menn muna, þá stóð svo á um mál þetta, þegar það kom frá Nd., að það var smávægileg togstreita á milli aðila, sem þetta mál snertir. Forsrh. get þess þá, að hann hefði skrifað þessum aðilum og lagt málið fyrir þá og reynt að koma þeim saman til sátta. Þetta hefir tekizt. Það hafa komizt á algerðar sættir um málið, og þær brtt. sem menntmn. ber fram, eru að sumu leyti sprottnar af þessum sáttafundi. Brtt., sem n. ber fram, eru 3 og er að finna á þskj. 487. 1. brtt. er við 20. gr. Það er svo að orði komizt í gr., „að ef í hlut eiga kennarar, sem fengnir eru til þjálfunar“. Í staðinn fyrir þetta leggjum við til, að þarna standi: „ef í hlut eiga menn, sem fengnir eru til þjálfunar“. Við höfum lagt þetta til með tilliti til erlendra þjálfara, sem oft eru fengnir hingað. 2. brtt. er nánast orðabreyt. Það er um undaþágu frá íþróttanámi. Í frv. er talað um undanþágu frá íþróttakennslu, en það er vitanlega átt þarna við undanþágu frá íþróttanámi. 3. brtt. er við 24. gr. og snertir ágreininginn, sem ég gat um áðan. Með brtt. okkar er alveg skýrt ákveðið starfssvið Í. S. Í., þar sem ákveðið er, að það sé æðsti aðili um frjálsa íþróttastarfsemi áhugamanna í landinu og komi ennfremur fram erlendis af Íslands hálfu í íþróttamálum, nema að því leyti, sem ríkið kann að gera það sjálft. Nú vil ég geta þess, að mér hefir verið bent á, að niðurlag þessarar till. væri dálítið klaufalega orðað. Þess vegna ætla ég að leyfa mér að bera fram við þetta skrifl. brtt., þar sem þetta er orðað dálítið öðruvísi. Þessar till., sem n. ber fram, urðu að samkomulagi á fundi, sem haldinn var að tilhlutun forsrh., sem ég áður hefi getið um, en hann sátu stjórn Í. S. Í., fulltrúi frá Ungmennafélagi Íslands og hin stjórnskipaða n., sem undirbjó frv. - Ég hefi lagt áherzlu á, að þessi ákvæði kæmu inn í frv., m. a. til þess að vinna bug á þeirri lítilfjörlegu togstreitu, sem hefir verið gerð um þetta, og orðið hefir milli íþróttamanna. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta, en vil leyfa mér að afhenda hæstv. forseta skrifl. brtt. mína, og vænti þess, að hv. dm. taki þeirri brtt. vel og leyfi málinu að ganga áfram.