Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Menntmn. hefur rætt þetta frv. á allmörgum fundum sínum og orðið í öllum aðalatriðum sammála um að mæla með því. Frv. er undirbúið af sérstakri nefnd, en formaður hennar var Birgir Thorlacius ráðuneytisstjóri. Menntmn. hefur rætt við bæði formann undirbúningsnefndarinnar og framkvæmdastjóra Bandalags ísl. leikfélaga og leggur sameiginlega fram nokkrar brtt. á þskj. 109, sem eru gerðar í samráði við undirbúningsnefndina að mestu leyti. Menntmn. er sannfærð um, að ef frv. þetta verður að lögum, muni það verða mjög verulegur styrkur til eflingar starfsemi áhugamanna um leiklistarmál, og vill í því sambandi taka sérstaklega fram varðandi 9. gr. frv., að þar er gert ráð fyrir, að styrkur ríkisins sé greiddur fyrst, í samræmi við þær reglur, sem frv, gerir ráð fyrir, en að sveitarsjóðir og bæjarsjóðir skuli greiða tiltekinn styrk eftir ár, 100% á móti ríkinu að því er varðar A-flokk, en 50% að því er varðar B- og C-flokk. Mig langar fyrst til að fara örfáum orðum um þær brtt., sem n. stendur að á þskj. 109. Þessar brtt. hníga fyrst og fremst að tveimur atriðum, því fyrra að styrkja sérstaklega sýningar á barnaleikritum. Það er gerð till. um, að settur sé 3. flokkurinn, C-flokkur, yfir leikfélög, sem sýna a.m.k. eitt leikrit á ári, sem sé sérstaklega ætlað börnum, en sé fullgild sýning. Í 5. gr. kemur síðan fram eftir breytingunni, að slík sýning mundi verða styrkt aukalega með 30 þús. kr. N. leggur afar mikla áherzlu á að efla einmitt sýningar barnaleikrita. Hún telur það mjög mikilsvert, bæði vegna þess, að þetta er góð skemmtun, og svo hins, að með því að efla sýningar barnaleikrita venjast börnin á leikhúsferðir og að sjá leikrit, og það er mikils virði fyrir framtíðina, að slík starfsemi sé efld. Hin brtt., sem n. leggur til, er við 2. gr. frv., þar sem gert er ráð fyrir, að það megi veita sérstakan aukastyrk, ef um ný íslenzk leikrit er að ræða. Hér höfum við komizt að þeirri niðurstöðu, að það væri einnig réttlátt að veita aukastyrk, ef um íslenzk leikrit væri að ræða, þó að þau væru ekki frumsýnd. Við vitum, að það er mikill kostnaður og oft aukakostnaður við ýmis hinna gömlu íslenzku leikrita og raunar nýrri líka, þetta er dýrt fyrir leikfélögin, og við leggjum þess vegna til, að það sé heimilt að styrkja sérstaklega sýningar á öðrum íslenzkum leikritum. Það mun hafa verið rætt allýtarlega um þetta frv. hér við 1. umr., og ég sé ekki ástæðu til að fara langt út í umr. nú, nema tilefni gefist til. En um frv. sjálft og þessar breytingar er n. sem sagt fullkomlega sammála. Á þskj. 112 hefur hv. 3. þm. Vestf. o.fl. lagt fram brtt., sem hnígur að því, að Bandalag ísl. leikfélaga hafi tillögurétt um úthlutun þess fjár, sem annars er gert ráð fyrir í frv. að sé úthlutað af menntmrn. Mér finnst fyrir mitt leyti og ég ætla fleirum í n., að sé eðlilegri ráðstöfun, þar sem um nýmæli er að ræða, að menntmrn. hafi þessa úthlutun með höndum, á meðan málið er að komast í fastan farveg. Það mun hins vegar verða þannig í reynd, eftir því sem formaður undirbúningsnefndarinnar tjáði okkur í menntmn., að auðvitað verði leitað ýmiss konar upplýsinga til bandalagsins og það haft óbeint með í ráðum, þó að það væri ekki fast, eins og till. gerir ráð fyrir. Það er varla vafi á því, að þessi löggjöf á eftir að taka einhverjum breytingum, eftir því sem reynslan sýnir, þegar farið verður að vinna eftir lögunum. Og það ekki bara varðandi þetta atriði, heldur er vafalaust, að ýmis önnur atriði l. kunni þá að koma til endurskoðunar. Við þetta bætist svo, að tvö leikfélög a.m.k., í Hafnarfirði og á Selfossi, hafa mælt með því, að frv. yrði samþ. óbreytt. Það er gefið mál, að hér er fyrst og fremst um verulega aukinn fjárhagslegan stuðning til starfsemi leikfélaga að ræða. Það hlýtur að vera aðalatriðið og hlýtur að vera svo veigamikið atriði, sérstaklega gagnvart leikfélögum og öðrum aðilum úti um landsbyggðina, sem þá starfsemi annast af áhuga og mikilli fórnfýsi, að það getur ekki verið neitt aðalatriði, hvort orðalagi varðandi úthlutun fjárins sé breytt, þannig að einhverjir fleiri aðilar hafi þar ítök um, eða a.m.k. get ég ómögulega séð rökin fyrir því. Þetta frv., ef að lögum verður, er tvímælalaust það langstærsta átak, sem hefur verið gert á siðari árum til stuðnings starfsemi áhugamanna um leiklist, og við erum sannfærðir um það í menntmn., að svo muni verða, og leggjum því til, að það verði samþykkt.



Herra forseti. Á þskj. 112 flyt ég brtt. ásamt hv. 4. þm. Sunnl. og hv. 5. þm. Norðurl. e. Sú brtt, er við 5. gr. frv. Efni till. er það, að leita skuli till. Bandalags ísl. leikfélaga um skiptingu á fjárveitingu til leikfélaga í landinu. Hér er aðeins um tillögurétt bandalagsins að ræða. Hv. frsm. þessa máls vék að þessari brtt. í ræðu sinni áðan og taldi, að það mundi fara bezt á því, að menntmrn. úthlutaði þessum styrkjum. Ég er honum sammála um það, enda er ég ekki með neina brtt. við það. Það stendur óbreytt í frv., að menntmrn. úthluti styrkjunum. Það eina, sem við leggjum til, er það, að Bandalagi ísl. leikfélaga sé veittur kostur á að gera till. um úthlutun styrkjanna. Rn. yrði ekkert bundið við þær till., þótt þessi brtt. okkar yrði samþ. Ég skildi hv. frsm. svo, að það væru einhver andmæli gegn þessari brtt. að því leyti, að tvö leikfélög, í Hafnarfirði og á Selfossi, hefðu mælt með frv. óbreyttu. Það getur ekki verið, að þau hafi verið búin að taka neina afstöðu til þessarar brtt., því að hún var ekki til, þegar umsagnir þessara félaga komu, og geta því ekki verið bundnar neitt við hana. Þau eru aðeins ánægð með frv. í heild, og það eru fleiri og þ. á m. ég, en það er ekki afstaða gegn þessari tillögu. Bandalag ísl. leikfélaga hefur mikilsverðu hlutverki að gegna. Aðalviðfangsefni þessa bandalags eru m.a. þessi: að annast samstarf um leiklistarmálefni við ríkisvaldið og aðra innlenda aðíla, að samræma starfsemi leikfélaga og leikhópa og beita sér fyrir samræmingu í byggingu leiksviða, að gangast fyrir fræðslu og kennslu í leiklist, að annast sameiginlega innkaup á þeim varningi, sem leikstarfsemi þarfnast, að annast útvegun hentugra verkefna og sjá um fjölritun þeirra eða útgáfu, að annast fyrirgreiðslu um önnur mál, sem falla undir markmið bandalagsins. Þetta eru meginviðfangsefni bandalagsins. Í Bandalagi ísl. leikfélaga eru nú 37 leikfélög, 26 ungmennafélög, ein stúka og eitt kvenfélag, eða 65 félög alls. Þessi þátttökufélög bandalagsins eru dreifð um allt landið, í Reykjavík, kaupstöðum, kauptúnum og sveitum. Af þessu má sjá, að stjórn og framkvæmdastjóri bandalagsins eru öllum öðrum kunnugri högum og fjárhag þessara einstöku leikfélaga. Það verður því varla fundinn dómbærari aðili til þess að gera tillögur um skiptingu styrkjanna. Þá er það ljóst af 6. gr. þessa frv., að bandalaginu er treyst til mikilsverðra starfa. En í þessari 6. gr. segir m.a. , með leyfi hæstv. forseta: „Þegar nægilegt fé er veitt til þess á fjárl. eða á annan hátt, skal Bandalag ísl. leikfélaga í samráði við þjóðleikhúsið og Leikfélag Reykjavíkur koma á fót og reka búninga-, leiktjalda og leikmunasafn til afnota fyrir leikfélög landsins.“ Það er því sýnilegt af þessu, að verkefni bandalagsins eru allmikil og að höfundar þessa frv., sem er stjórnskipuð nefnd, hefði ekki farið að setja slíkt ákvæði sem þetta í frv., ef hún hefði vantreyst á nokkurn hátt bandalaginu til þess að leysa þessi verkefni og önnur hliðstæð verkefni vel af hendi. En nú hefur fjárstyrkur til bandalagsins verði heldur af skornum skammti að undanförnu. Á fjárl. yfirstandandi árs munu vera 150 þús. kr. veittar til bandalagsins. Þetta sjá allir, að er ákaflega lág upphæð, miðað við þau verkefni, sem bandalagið hefur að leysa. Og það er svo lágur styrkur, þetta, að það er varla hægt að telja bandalagið starfhæft miðað við þau verkefni, sem því er ætlað að vinna, ef það á að lifa á þessum fjárstyrk. Nú hefur bandalagið sótt um hækkun á þessum styrk til hv. fjvn., og menntmrn. sjálft hefur nú þegar mælt með því við fjvn. að hækka styrkinn úr 150 í 360 þús. Þetta sýnir, að menntmrn, metur mikils störf þessa bandalags. Þegar á allt þetta er litið, sýnist mér full sanngirni mæla með því, að styrkjum til leikfélaganna verði skipt að fengnum till. frá Bandalagi ísl. leikfélaga, eins og segir í þessari brtt. Hins vegar erum við flm. hennar á engan hátt að skerða vald ráðh. til að úthluta styrkjunum. Það eina, sem við förum fram á, er það, að bandalaginu gefist kostur á að gera till. um skiptinguna. Ég vænti þess því, að hv. þm. sjái, að það sé sanngirnismál að verða við þessum óskum bandalagsins.



Herra forseti. Frv. um sama efni og það, sem hér er til umr., frá okkur nokkrum þm. Framsfl. hefur legið fyrir hv. Alþingi í nokkrar vikur, án þess að nokkur afgreiðsla hafi á því fengizt. Og það sannast hér í þessu máli sem raunar öðrum, að það er talsvert langt á milli orða og athafna hjá sumum þeim mönnum a.m.k., sem við útkomu skattskrárinnar í sumar áttu tæplega nógu sterk orð til þess að lýsa vanþóknun sinni á því, sem þá hafði skeð og kepptust við að krefjast leiðréttingar á þeim mistökum, sem fram höfðu farið og allir viðurkenndu að fram höfðu farið. En þegar svo borin eru fram á Alþingi frv., sem ganga í þá átt að lagfæra þessi mistök, þá fást þau tæplega rædd og alls ekki tekin fyrir í þeim nefndum, sem þau þó seint og um síðir hafna hjá. Ég veit, að fólk mun yfirleitt vera furðu lostið yfir þessu skeytingarleysi, sem ríkir um skatta- og útsvarsmálin og undrast afstöðu þeirra stjórnarþm., sem skeleggast gengu fram í því í vor að krefjast réttlætis í skattamálum, en hafa nú setið í nærri 6 vikur á hv. Alþingi án þess að hreyfa legg eða lið til þess að knýja fram einhverjar úrbætur. Það má mikið vera, ef biðlund þeirra, sem loforðunum trúðu, þrýtur ekki senn, þegar svona er að farið. Hinum, sem varlegar treysta yfirleitt orðum stjórnarliða, bregður að vísu minna við, en samt held ég, að einnig þeir menn hafi vonað, að í þessu máli mundi ranglætið vera svo augljóst, að lagfæringar hlytu að fást. En á því er nú orðinn allmikill dráttur. Þegar rætt var um þetta frv., frv. á þskj. 67, frá hv. 5. þm. Austf. og fleirum, fyrir viku, var ég, þegar þeim fundi var frestað eða málið tekið út af dagskrá, búinn að kveðja mér hljóðs til þess að segja hér örfá orð. Og þó að langt sé nú um liðið og sumt af því gleymt, sem ég ætlaði þá að segja, tel ég þó rétt að leggja hér nokkur orð í belg, en ég skal vera stuttorður, þar sem málið fer væntanlega til hv. fjhn., þar sem ég á sæti og gefst þá væntanlega tækifæri til þess að íhuga málið betur þar. Eins og ég sagði áðan, höfum við nokkrir þm. Framsfl. flutt frv. til l. um lækkun skatta og útsvara einstaklinga á árinu 1964, frv. á þskj. 19. Aðalefni þess er í örstuttu máli í fyrsta lagi, að allur tekjuskattur lagður á einstaklinga á árinu 1964 verði lækkaður um 7 þús. kr. á hvern gjaldanda, en einstaklingstekjuskattur, sem lægri er en 7 þús., falli niður og í öðru lagi, að öll tekjuútsvör lögð á einstaklinga á árinu 1964 skuli lækkuð um 20%. Þegar ég hafði framsögu fyrir þessu frv. u.þ.b. fyrir mánuði og við framhaldsumr., sem fóru fram um það, tók ég, að ég held, mjög skýrt fram, að þetta frv., sem ég og fleiri flytjum, væri alls ekki eina leiðin, sem við teldum koma til greina til að lagfæra ástandið í skatta- og útsvarsmálum. Fyrir okkur var ekki aðalatriðið, að þessi leið yrði endilega farin, heldur hitt, að staðið yrði við loforðin, sem gefin voru í sumar um lagfæringu á opinberum gjöldum. Ég lét þess, að ég held, jafnframt rækilega getið, að við framsóknarmenn hefðum við meðferð skatta- og útsvarsmála í vor gert grein fyrir því, hvað það væri, sem við vildum í þeim mál-. um og við gerðum það með því að flytja brtt., sem ekki náðu þá fram að ganga. Þær brtt., sem við stóðum þá að og voru hér felldar af hv. meiri hl., voru aðallega þrjár, þ.e. að hækka persónufrádráttinn frá því, sem stjfrv. gerði ráð fyrir, fjölga skattþrepunum og taka upp umreikning miðaðan við vísitölu framfærslukostnaðar eða vísitölu verðlags og þjónustu eða einhvern annan þann mælikvarða, sem miðaður væri við lífsviðurværistilkostnað. Og það var þetta þrennt, sem við töldum nauðsynlegt að gert væri, þessar þrjár breytingar, til þess að útkoman úr skattadæminu yrði ekki fjarstæða, eins og sýndi sig verða, þegar brtt. voru ekki teknar til greina, heldur frv. stjórnarinnar knúið fram í óbreyttu formi. Okkar afstaða til þessa máls er að sjálfsögðu óbreytt. Við teljum enn þá réttast að fara eftir þessum till., sem við sáum í vor, að einar mundu leiða til þess, að afskræming verðbólgunnar kæmi ekki fram við niðurjöfnun opinberra gjalda. En ég sagði í framsöguræðu, sem ég hélt um daginn, að ég teldi hæpið, að svona gagngerð endurskoðun fengist framkvæmd eða hún væri framkvæmanleg á þeim tíma, sem sú leiðrétting, sem hér þarf til að koma, kæmi að notum, því að augljóst er, að til þess að gagn verði að lagfæringunni, þarf hún að koma núna, en ekki einhvern tíma miklu seinna, eftir að fólk er búið að búa við ranglætið mánuðum og jafnvel árum saman með þeim stórkostlegu þrengingum, sem af því leiðir fyrir afkomu fjölmargra heimila. Þess vegna var það, að úrbótatill. okkar þm. Framsfl. voru fyrst og fremst hafðar einfaldar og óbrotnar, þannig að hver einasti sveitarstjórnarmaður gæti framkvæmt þær og reiknað samkv. þeim, eins og hv. 3. þm. Sunnl., Guðlaugur Gíslason, tók réttilega fram hér um daginn. Það er vitanlega okkar skoðun, að betra sé heilt en viðgert. Vissulega hefði verið betra að taka till. okkar til greina í vor og leggja á samkv. þeim, eins og líka hefur komið á daginn, að nú vilja allir viðurkenna og þeir hæstv. ráðh. og aðrir þm. stjórnarliðsins, sem mest börðust gegn þessum till. okkar í vor, eru nú farnir að benda á sem einu leiðina til þess að ná réttlæti í þessum málum. En það er bara búið að missa það tækifæri að gera þetta rétt og búið að gera það rangt. Og þess vegna er um það að ræða nú að bæta úr á sem einfaldastan og óbrotnastan hátt því misrétti, sem hefur átt sér stað. Hv. 5. þm. Austf., Lúðvík Jósefsson, 1. flm. þess frv., sem hér er til umr., sagði í ræðu sinni um daginn, að frv. okkar framsóknarmanna væri of ónákvæmt, þannig að hann gæti ekki fellt sig við að framkvæma leiðréttingu samkv. því. Vegna þessara ummæla hef ég reiknað það út í þeim dæmum, sem hv. 1. flm. tekur um það, hver afslátturinn af sköttunum yrði og hef reiknað það út miðað við till. okkar framsóknarmanna á þskj. 19 og ég ætla að leyfa mér að greina frá þessum samanburði. Ég byggi þá á útreikningum hv. 5. þm. Austf., tel víst, að þeir séu réttir og hef lagt þá til grundvallar. Og þá verður samanburðurinn þannig: 65 þús. kr. tekjur: Einhleypur maður samkv. frv. Lúðvíks Jósefssonar afsláttur 1.455 kr., samkv. frv. framsóknarmanna 1.456 kr. Hjón með þessar tekjur samkv. frv. Lúðvíks Jósefssonar, hv. 5. þm. Austf., 758 kr., samkv. frv. framsóknarmanna 1.092 kr. Hjón með 1 barn í fyrra tilfellinu 1.351 kr., í síðara tilfellinu 930 kr. Hjón með 2 börn 1.884 kr. á móti 728 kr. Og hjón með 3 börn 2.721 kr. á móti 546 kr. 90 þús. kr. tekjur: Einhleypir 4.854 á móti 5.345. Hjón 1.457 á móti 2.274. Hjón með 1 barn 1.459 á móti 2.002. Hjón með 2 börn 1.637 móti 1.729. Hjón með 3 börn 1.959 á móti 1.456. 120 þús. kr. tekjur: Einhleypingar 9.249 á móti 11.458. Hjón 4.956 á móti 6.842. Hjón með 1 barn 4.361 á móti 5.266. Hjón með 2 börn 3.226 á móti 3.670. Hjón með 3 börn 3.345 á móti 3.094. 180 þús. kr. tekjur: Einhleypingar 18.372 samkv. frv. hv. 5. þm. Austf., 14.735 samkv. frv. framsóknarmanna. Hjón 14.847 á móti 14.189. Hjón með 1 barn 13.226 á móti 13.916. Hjón með 2 börn 11.606 á móti 13.643. Hjón með 3 börn 9.508 á móti 13.370. Og að lokum 220 þús. kr. tekjur: Samkv. því frv., sem ég hef talið hér fyrr, þ.e. frv. hv. 5. þm. Austf., einhleypingar 20.086 móti 16.919. Hjón 18.551 á móti 16.333. Hjón með 1 barn 18.070 á móti 16.100. Hjón með 2 börn 17.349 á móti 15.827. Og hjón með 3 börn 16.372 á móti 15.554. Þá hef ég gert grein fyrir þeim mismun, sem er á öllum þeim tilvikum, sem hv. 5. þm. Austf. tilgreinir í sinni grg. Og ég hygg, að þessi samanburður verði talinn sýna, að mjög litlu skeikar, þegar á heildina er litið. Það ber ákaflega lítið á milli þessara tveggja leiða, sem hér eru lagðar til. Þess er auðvitað skylt að geta, að öll þessi dæmi eru miðuð við útsvarsálagningu í Reykjavík, þar sem afsláttur var 9% frá stiga. En þess er þá enn fremur að gæta, að í flestum kaupstöðum landsins, að ég hygg, mun útsvarsstiginn hafa verið notaður yfirleitt mjög svipað og gert var hér, þannig að þegar á heildina er litið, mun að ég hygg, í langflestum tilfellum vera um það að ræða, að útsvarsstiginn sé notaður með mjög óverulegum frádrætti. En ég viðurkenni það fúslega, að í þeim tilfellum, þar sem sveitarfélög hafa notað minna eða miklu minna af útsvarsstiga, verður munurinn samkv. þessum tveimur till. að sjálfsögðu talsvert meiri. Og þá er það, sem að mínum dómi er eftir að meta, hvort sá galli, sem vissulega er á frv. okkar framsóknarmanna, að í þeim að ég hygg miklu færri tilfellum, þar sem lítið er notað af skattstiganum, þar verður mismunurinn nokkru meiri, hvort sá galli sé það stór, að menn vilji þess vegna hafna þeirri einföldu og óbrotnu leið, sem lögð er til í frv. okkar þm. Framsfl., hvort mismunurinn sé svo mikill, að þess vegna sé leggjandi í það að fara fram á heildarendurskoðun allra álaganna, sem vissulega mundi taka langan tíma eða hvort heldur ætti að fara hina einfaldari leiðina og geta þá fengið lagfæringuna fram strax. En eins og ég sagði hér áðan, tel ég, að þessi lagfæring þurfi að koma fljótt og sé raunar að verða um seinan, ef ekki verður undinn bráður bugur að því. Hv. 5. þm. Austf. talaði um það ákvæði í frv. okkar framsóknarmanna, sem lýtur að því að láta fara fram sérstakar bókhaldsrannsóknir í tilefni af skattframtölum ársins 1963 og ég get verið honum alveg sammála um það, að það er vissulega miklu betra, að þau ákvæði séu fyrir hendi, þegar talið er fram, því að þau hindrandi áhrif, sem tilvist slíkra ákvæða og vitneskja manna um þau hefur, eru vissulega mikils virði. Engu að síður tel ég þó, að rétt sé að láta þessa aukarannsókn fara fram, þannig að enginn geti verið óhultur um það, að hans framtal gefi ekki tilefni til endurskoðunar eða verði ekki endurskoðað. En að sjálfsögðu er það meining mín, að þessi rannsókn komi á eftir rannsókn á þeim framtölum, sem tilefni gefa til grunsemda, því að vitanlega á fyrst og fremst að beina rannsóknaraugunum að þeim. Ég skal svo ekki lengja mál mitt hér að þessu sinni. Ég vænti þess, að þetta frv. komi til afgreiðslu í hv. fjhn. og að þar fáist, þegar þetta frv. bætist í hópinn, fljót og góð afgreiðsla beggja þeirra till., sem fyrir hv. Alþingi liggja um lagfæringu á þeim mistökum, sem áttu sér stað í álagningu skatta og útsvara á s.l. sumri.



Herra forseti. Það voru aðeins örfá orð. - Um það er ekki að villast, að hv. 11. þm. Reykv. og ég erum í öllum aðalatriðum sammála varðandi þörfina á því að breyta skattaálögunum á þessu ári - Það skiptir því miklu minna máli, að okkur greinir á um það, hvaða leið er tiltækilegust til að framkvæma þessa nauðsynlegu leiðréttingu og það er því í rauninni ekki nein þörf fyrir mig að gera hér margar aths. við það, sem hann sagði. Ég er honum líka sammála um, að það er fyrst og fremst þörf á því að koma fram þessum leiðréttingum fljótlega. Það skiptir í rauninni höfuðmáli. En það held ég, að væri hægt að gera, hvort heldur till. framsóknarmanna eða till. okkar Alþb.-manna væru lagðar til grundvallar. Ég álít, að samkv. þeirri leið, sem bent er á með því frv., sem hér er nú til umr., frv. okkar Alþb.-manna, væri hægt að leiðrétta álögð gjöld á tiltölulega mjög skömmum tíma. Það er eins og ég sagði hér, þegar ég hélt mína framsöguræðu fyrir þessu máli, þegar því er slegið föstu, hvaða gjaldstigar eiga að leggjast til grundvallar, þá er tiltölulega fljótgert að reikna út gjöldin samkv. þeim framtölum, sem þegar liggja fyrir afgreidd. Þessi útreikningsvinna þarf ekki að taka langan tíma. Hitt vita svo allir, að ef á að taka hvert einstakt framtal og rannsaka það, gera á því breytingar og vinna að öðrum athugunum, þá getur það tekið mjög langan tíma. Það, sem fyrst og fremst hefur skilið á milli í þessum till., till. framsóknarmanna og till. okkar Alþb.-manna er, að till. framsóknarmanna viðvíkjandi breytingum á álögðum útsvörum teljum við vera mjög ónákvæmar og að öðru leyti óeðlilegar. Þó að sá samanburður, sem hv. 11. þm. Reykv. gerði hér varðandi þá útreikninga, sem birtir eru í grg. með okkar frv., sýndi ekki mjög verulegan mun á till. þeirra framsóknarmanna og till. okkar, þá byggist það á því, sem hann vék líka að, að þar eru gjöldin hér í Reykjavík eingöngu lögð til grundvallar. En það er sem sagt staðreynd, að útsvörin hafa verið lögð á með þeim hætti, að það er mjög verulegur munur á, hvernig þau hafa verið lögð á á hinum einstöku stöðum í landinu. Í sumum kaupstöðum landsins var útsvarsstiginn samkv. lögunum lagður til grundvallar, en hann síðan hækkaður um nokkur prósent. Í öðrum kaupstöðum landsins var útsvarsstiginn samkv. l. lagður til grundvallar, en síðan veittur afsláttur, sem nam á milli 20 og 30%. Hér vitanlega skakkar því mjög miklu, og það sýnist því, að á sumum stöðum á landinu sé ekki ástæða til þess, þó að eigi að gera hér leiðréttingu á, að veita afslátt frá álögðum útsvörum, hreinlega ekki, því að það hefur verið áframhaldandi lækkun á stiganum á undanförnum árum, á sama tíma sem það hefur ekki verið á öllum stöðum. Ég veit líka, að hv. 11. þm. Reykv. er auðvitað ekki á móti þeirri leið, sem bent er á í frv. okkar Alþb.-manna, því að hann hefur áður lýst afstöðu sinni til þeirrar till. með því að standa að slíkri till., að hann játar, að þar er um tiltölulega réttlátan grundvöll að ræða. Það er aðeins þetta, að hann virðist hafa óttazt, að ef þessi leið yrði farin, tæki hún of langan tíma í framkvæmd, en það held ég, að sé misskilningur. Ég held, að það sé auðvelt að fá það sannað, að ef þessum gjaldstiga er slegið föstum, sé hægt að fá fyrirliggjandi og afgreidd framtöl reiknuð út samkv. hinum nýja skattstiga á mjög stuttum tíma. Spurningin er því einfaldlega sú, hvort sú leið, sem mörkuð er í þessu frv., er ekki réttlátari og nákvæmari en sú, sem lögð er til í frv. þeirra framsóknarmanna. Ég verð svo að taka undir með honum og lýsa undrun minni á því, að þegar mál eins og þetta liggur hér fyrir til umr. eftir allt það, sem á undan er gengið í þessum málum, þá skuli maður ekki heyra eitt einasta orð frá ríkisstj. í málinu. Það er engu líkara, en hún telji, að allur þessi vandi sé þegar leystur, um hann þurfi ekkert frekar að tala og þessi mál megi ganga til n. og þar muni þeim verða borgið. Ég held, að hæstv. ríkisstj. verði að gera sér grein fyrir því, að svona auðveldlega sleppur hún ekki út úr þessu máli. Það er enginn vafi á því, að almenningsálítið í landinu krefst þess af ríkisstj., að gjöldin, sem á voru lögð, útsvör og skattar til ríkisins á s.l. vori, verði leiðrétt. Það eru öll rök, sem mæla með því, og það er ekki frambærilegt af ríkisstj. að ætla að skjóta sér undan í þessum efnum með þeirri afsökun, að það sé ekki hægt að koma leiðréttingunni við. Annað eins hefur verið gert og það er enginn vafi á því, að það er hægt að framkvæma þessa leiðréttingu. Spurningin er einfaldlega sú: Hvað á að leiðrétta hér mikið og er vilji fyrir hendi til þess að standa að þeirri leiðréttingu, sem menn hafa þó játað áður í umr. að væri sanngjarnt að framkvæmd yrði? Ég sé svo ekki ástæðu til að ræða hér frekar um málið, en vænti þess, að málið fái eðlilega afgreiðslu í nefnd þeirri, sem fær málið til meðferðar.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja mikið þessar umr. Það er búið að skýra þessi mál hér rækilega og ég vil aðeins undirstrika, að frá þessum málum verður ekki komizt án verulegrar leiðréttingar. Það kæruleysi, sem einkennt hefur það, hvernig tekið hefur verið á þessum málum af hálfu hæstv. ríkisstj., er a.m.k. í mjög miklu ósamræmi við það, sem er nauðsynlegt nú að gera og það gætu þeir launþegar nú sagt bezt um, sem fá umslög sín, sem í eiga að vera kaupgreiðslur, nær tóm af peningum, en aðeins skattakvittanir í staðinn. Það er einn þáttur þessa máls, sem mig langar að skýra hér nokkuð og sérstaklega vegna þess, hvernig sá þáttur málanna stendur. Skömmu eftir að skattskráin hér í Reykjavík hafði birzt og séð var, hvers konar álögur hér voru á ferðinni, kom miðstjórn Alþýðusambands Íslands á fund til að ræða skattaálögurnar og sendi þá frá sér um miðjan ágústmánuð ríkisstj. mótmæli, þar sem talið var, að þessar drápsklyfjar skatta, sem launþegum væri ætlað að bera, væru langt umfram það, sem gerlegt væri að leggja á þeirra herðar. Ég ætla ekki að lesa þetta, þetta er öllum hv. alþm. kunnugt. En upp úr því, að þetta bréf var sent ríkisstj., hófust viðræður milli ríkisstj. annars vegar og hins vegar nefndar frá Alþýðusambandi Íslands og Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja. Það voru tveir viðræðufundir við ríkisstj. um þessi mál,og virtist eins og ríkisstj. vildi gjarnan taka á þeim með fullri alvöru. Það varð niðurstaðan, að sett var starfsnefnd af hálfu þessara aðila þriggja, sem átti að athuga og endurskoða þær álögur, sem fram höfðu farið og koma með till. um, hvernig hægt væri að standa að endurskoðun þeirra mála. Starf þessarar n. dróst æði mikið og allt of lengi, því að það er eins og hér var sagt áðan, að það var nauðsyn á að leysa þessi mál strax og það er þegar orðið allt of seint að gera það, þótt enn væri úr miklu hægt að bæta, ef vilji væri fyrir hendi. Loksins, þegar þessi starfsnefnd skilaði álíti, var það á þá lund, að vissulega væri úrbóta þörf og viðurkennt, að þessar skattaálögur legðust mjög þungt á ýmsa launþega, en niðurstaða n. var þó sú, að hún kom ekki með till. til breytinga, en gerði hins vegar till. um, að skattgreiðendur, sem sérstaklega þyrftu á því að halda, fengju gjaldfrest á sínum greiðslum. Það er vert að athuga, að einn af helztu ráðunautum ríkisstj. um öll efnahagsmál, Jónas Haralz, var í þessari n. og það var niðurstaða hans ekki síður en annarra nm., að álögurnar væru svo gífurlegar, að nauðsynlegt væri að þyrma skattgreiðandanum á einhvern hátt og þá helzt með gjaldfresti, eins og till. þeirra var um. Eftir að samtökin, Alþýðusamband Íslands og BSRB, höfðu kynnt sér þessa grg. n. og niðurstöður hennar allar, létu samtökin frá sér fara til ríkisstj. grg. sína um þetta og þar var enn lögð áherzla á, að það væri úrbóta þörf og gerð krafa um, að greiðslur útsvars og tekjuskatts verði lækkaðar og gerðar alveg ákveðnar till. um, hvernig með skyldi fara, bæði hvernig lækkanirnar skyldu verða og eins hitt, hvernig skyldi staðið undir þeim útgjöldum eða réttara sagt þeim tekjumissi, sem sveitarfélögin yrðu fyrir vegna lækkunar á útsvörunum. Ég ætla ekki heldur að lesa þetta bréf nákvæmlega, en vil aðeins minna á, að við gerðum þarna strax gagntill. og vildum engan veginn fallast á, að það væri nægjanlegt, að mönnum yrði veittur gjaldfrestur, heldur töldum við álögurnar undanfarin tvö ár og afleiðingar þeirra svo ískyggilegar, að full nauðsyn og brýn nauðsyn væri á beinni eftirgjöf á álögðum gjöldum á þessu ári. Eftir að við höfðum sent þetta frá okkur, samtökin, til hæstv. ríkisstj. og rætt málið við hana, var enn hlé á og ríkisstj. tók sér æðidrjúgan frest til að athuga þessar till. okkar. En loksins þegar svar hennar barst, sem var, ef ég man rétt, um mánaðamótin október–nóvember, var það aðeins á þann veg, að hæstv. ríkisstj. rakti þá niðurstöðu, sem starfsnefndin hafði komizt að, og lýsti sig fúsa til að létta undir með skattgreiðendum, sem illa stæði á fyrir, á þann hátt, að gjaldfrestur yrði veittur, þannig að mönnum yrði gert kleift að dreifa skattgreiðslunni 1964 fram á árin 1965 og 1966. Það var gert ráð fyrir, að menn tækju lán, nánast víxillán, sem gengið yrði svo í ábyrgð fyrir, en menn áttu sjálfir að hugsa um sín lán á annan hátt: Það hefur a.m.k. ekki annað komið fram. Þegar er við höfðum kynnt okkur þetta svar ríkisstj., varð enn viðræðufundur og við vildum fá það alveg ljóst fram, hvort um væri að ræða af hálfu hæstv. ríkisstj. lækkun á álögðum gjöldum 1964 eða hvort það væri hið eina, sem hún gæti hugsað sér, að gjaldfrestur væri veittur. Í þessum viðræðum - það var aðeins einn viðræðufundur - var það greinilega tekið fram, að ríkisstj. neitaði öllum lækkunum á álögðum útgjöldum ársins 1964 og það eina, sem hún vildi koma til móts við gjaldendur með, var að veita þennan gjaldfrest og þó aðeins í tilteknum tilfellum, sem nánar átti síðan að fjalla um. Eftir að þetta hafði komið fram, tóku nefndirnar sér örlítinn frest til að forma sitt svar og það var sent hæstv. ríkisstj., ef ég man. rétt, daginn eftir, 6. nóv. s.l. og það bréf ætla ég að leyfa mér að lesa hérna, með leyfi hæstv. forseta og er það þannig: ,,Reykjavík, 6. nóv. 1964. Á viðræðufundi fulltrúa ASÍ og BSRB með fulltrúum ríkisstj. 5. þ. m. var kröfu launþegasamtakanna um lækkun tekjuskatts og útsvara á árinu 1964 hafnað. Jafnframt kom það fram í skriflegu svari ríkisstj., að hún væri fús til þess að gera ráðstafanir til að draga úr erfiðleikum skattgreiðenda á þessu ári með lánveitingum í samræmi við tillögur starfsnefndar aðila. Nefndir ASÍ og BSRB telja leið þessa alls ófullnægjandi, en vilja þó eigi hafna aðild að henni, ef eftirfarandi skilyrðum fæst fullnægt: 1. Lánin verði vaxtalaus og án vísitölubindingar (en slík hugmynd hafði komið fram). 2. Lánstími verði 3 ár. 3. Lánveitandi verði ríki og/eða sveitarfélög. 4. Lánin séu talin jafngilda greiðslu á útsvari fyrir áramót og því frádráttarbær á næsta ári:. Ég held, að það sé ekki nauðsynlegt að rekja hér hvert einstakt atriði, en vil þó aðeins ræða um töluliðina, þ.e.a.s. þau skilyrði, sem við vildum setja fyrir því að verða á einhvern hátt aðilar að þessari lánastarfsemi til einstaklinga á þennan hátt. Það var í fyrsta lagi, að lánin verði vaxtalaus og án vísitölubindingar. Það þarf náttúrlega ekki útskýringar við. Og í öðru lagi, að lánstími verði 3 ár í staðinn fyrir 2, sem ríkisstj. hafði látið í skína. Í þriðja lagi, að lánveitandi verði ríki og/eða sveitarfélögin; þ.e.a.s. að hver einstaklingur þurfi ekki að fara að standa í því að taka lán, enda er þetta naumast lán í þeim skilningi, sem venjulega er heldur er hér um að ræða, að hið opinbera hefur gengið of nærri gjaldþoli þegnanna og það er þess vegna þess að sjá fyrir því, að menn geti greitt þessar óhæfilegu álögur á lengri tíma en annars, ef það er einasta úrbótin, sem hægt er að fá. Það er þess vegna ríkisins og/eða sveitarfélaganna að afla sér lánsfjár, ef þau geta ekki veitt þennan greiðslufrest án þess að afla sér fjár í staðinn. Í síðasta og fjórða lagi var svo, að lánin væru talin jafngilda greiðslu á útsvari fyrir áramót og því frádráttarbær á næsta ári. Eins og ég sagði áðan, var þetta bréf eða þetta svar okkar sent 6. nóv., strax daginn eftir að síðasti viðræðufundur var við ríkisstj: eða fulltrúa hennar. Síðan eru liðnar þrjár vikur og við höfum ekki heyrt eitt einasta orð frá hæstv. ríkisstj: eða fulltrúum hennar, þannig að við höfum nú fyllstu ástæðu til að ætla, að ekki einungis það, að neitað sé öllum lagfæringum á álögunum, heldur og að þessum möguleika, sem einn virtist vera í boði, þ.e.a.s. að greiðslufrestur yrði veittur, - við höfum fulla ástæðu til að ætla, að ekki einu sinni hann muni verða í boði. Það hefur ekki verið haft hátt um þær viðræður, sem fram hafa farið milli ríkisstj. og samtaka launþega um þetta mál, en þegar nú eru liðnar 3 vikur frá því, að við sendum okkar síðasta svar, og höfum ekkert heyrt, þá tei ég, að ekki sé um neitt þagmælskubrot að ræða, þó að hér sé skýrt frá því, hvernig þessi mál hafa gengið til. Ég held, að menn verði að gera sér ljóst, að hvað sem menn telja, að mögulegt sé að sanna með alls konar tölulegum skýrslum, þá er sjálfur raunveruleikinn þannig, að það eru hundruð manna hér í þessum b, og ég tel, að það sé og víðar, en a.m.k. hér, sem verða nú á hverjum útborgunardegi eða svo til, hvert sinn sem þeir fá laun sín greidd, að taka á móti kvittunum fyrir skatta, sem eru miklu hærri en það, sem eftir er í umslaginu og mörg dæmi eru þess, að menn fá svo til alveg tóm umslög. Menn hafa og þegar orðið að grípa til sérstakra ráðstafana. Menn eru í skuld við kaupmennina, menn reyna að fá fjölskyldulán og hvað eina. Þannig er þetta í veruleikanum. Og það er enginn efi á því, að það var fullra úrbóta þörf og launþegasamtökin voru ekkert að leika sér að því að fara þessa bónarferð til ríkisstj. En við höfum gengið bónleiðir til búðar með þetta erindi; og ég hygg, að þó að síðar verði, eigi margur launþeginn eftir að þakka fyrir sig á annan hátt.