Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á lögum um almannatryggingar, lögum um félagslega aðstoð og sjúkratryggingar, um heilbrigðisþjónustu og málefni aldraðra svo og lög um eftirlaun til aldraðra. Talsmenn okkar í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði hafa farið almennum orðum um frumvarpið og málflutningur okkar hefur gengið út á að fresta beri gildistöku þessara laga sökum þess hve illa er að undirbúningi staðið. Í nefndaráliti frá meiri hluta heilbrigðisnefndar segir að markmiðið með lagabreytingunum sé að gera heilbrigðis- og tryggingakerfið auðskiljanlegra og aðgengilegra almenningi. Það er markmið sem er að sönnu virðingarvert en jafnframt er lögð áhersla á að leiðin að þessu marki sé að skilgreina hlutverk ríkisins á nýjan leik, að það verði skilgreint sem kaupandi að heilbrigðisþjónustu og inn í þennan farveg hefur umræða um frumvarpið farið og mun ég víkja að því síðar í ræðu minni. Fyrst aðeins um þær meginbreytingar sem gert er ráð fyrir með þessum lagabálki. Hugmyndin gengur út á að félags- og tryggingamálaráðherra fari með lífeyristryggingar en heilbrigðisráðherra verði áfram með forræði yfir slysa-, sjúkra- og sjúklingatryggingum. Gert er ráð fyrir að skipta upp starfsemi Tryggingastofnunar ríkisins og að hún færist að hluta til undir félags- og tryggingamálaráðuneytið og sjái um framkvæmd lífeyristryggingahluta almannatrygginga og laga um félagslega aðstoð. Að sönnu er hægt að taka undir þá hugmynd að færa málefni aldraðra undir félagsmálaráðuneytið þótt erfiðara sé að koma auga á hitt að nauðsynlegt sé að kljúfa Tryggingastofnun upp enda þótt hún kæmi til með að heyra undir fleiri en eitt ráðuneyti. Ég ætla að staldra við eina fullyrðingu í meirihlutaálitinu þar sem sagt er að öldrun sé ekki sjúkdómur. Það er alveg rétt en staðreyndin er hins vegar sú að þegar að við eldumst og þegar við verðum mjög gömul þurfum við meira á heilbrigðisþjónustunni að halda. Við viljum vera laus við ríkið og sveitarfélögin eins lengi og við mögulega getum, við viljum lifa okkar sjálfstæða lífi á heimili okkar þar til við þurfum á aðstoð að halda sökum sjúkleika. Þetta er staðreynd. Vandinn í okkar kerfi er sá hve vanbúið það er til að sinna öldruðu, sjúku fólki. Við höfum verið að færast inn í þann farveg á undanförnum árum, sem ég tel vera mjög gott, að sinna eigi öldruðu fólki eins og kostur er á heimilum þess. Þetta viljum við helst sjálf, fólk vill vera heima eins lengi og nokkur möguleiki er. Ágæt regla sem sett var á blað fyrir nokkuð hundruð árum, og ég held ansi góð, hljóðar svo: Það sem þér viljið að aðrir menn gjöri yður, það skuluð þér og þeim gjöra.  Það sem við viljum fyrir okkur sjálf eigum að reyna að gera gagnvart öðru fólki líka. Ég held að hugsunin sé sú að við viljum helst vera heima hjá okkur eins lengi og kostur er eða þar til heilsan brestur. Þessi staðhæfing í álitinu er því ekki alveg rétt vegna þess að þegar við skilgreinum almannaþjónustuna og samspilið við aldrað fólk þá er það svo að fólk þarf á henni að halda þegar það er orðið veikt. Þá þarf það á heimahjúkrun að halda eða að komast inn á stofnanir þar sem það fær góða sjúkraaðhlynningu. Vandinn í okkar kerfi er sá að við gerum þetta ekki nægilega vel. Við verðum vitni að því núna að á stofnunum aldraðra, á hjúkrunarheimilum eru að verða til aðstandendafélög sem boða til funda og rísa upp vegna þess að ekki er búið nægilega vel að öldruðu fólki. Hvernig stendur á því? Það skortir fjármagn og ekki er hægt að ráða fólk til starfa. Ekki er hægt að borga starfsfólkinu nægilega gott kaup, það er ekki hægt að tryggja því nægilega góð kjör. Þetta er vandinn en hvert er svar ríkisstjórnarinnar? Hvert skyldi vera svar Sjálfstæðisflokksins og Jafnaðarmannaflokks Íslands sem kallar sig svo? Jú, það er sú kerfisbreyting sem hér er verið að kynna, að búa til nýja sölumiðstöð fyrir sjúklinga þar sem heilbrigðiskerfið á allt að fara á markað. Hið góða við þetta kerfi er, segja menn, að það verði allt svo skýrt og klárt ef menn geri bara nógu skýra samninga. Vandinn er skortur á fjármagni og það er sá vandi sem ríkisstjórnin horfist ekki í augu við. Hvers vegna skyldi aðstandendafélagið á Skjóli vera að álykta? Hvers vegna skyldi aðstandendafélagið á Droplaugarstöðum vera að álykta? Vegna þess að ekki er hægt að sinna skyldfólki þessa fólks nægilega vel inni á þessum stofnunum því að þær skortir fjármagn. Ég ætla að staldra aðeins við þá hugsun sem hér er og ég vék að áðan, að gera eigi kerfið skilvirkara og skilgreina hlutverk ríkisins sem kaupanda heilbrigðisþjónustu. Þessi hugmyndafræði fór að ryðja sér til rúms á síðasta áratug. Hugsunin var sú að hlutverk stjórnmálanna ætti að vera að skilgreina þarfir og ákveða hve mikið fjármagn ætti að renna til þeirrar starfsemi sem við yrðum ásátt um að koma á laggirnar til að sinna þessum þörfum. Pólitíkin ætti að ákveða hvað ætti að gera og hvað það ætti að kosta. Síðan skipti engu máli hver framkvæmdi, hvort það væri ríkisstofnun, stofnun á vegum sveitarfélags eða einkarekin stofnun. Þetta er sú hugsun sem býr að baki hugmyndafræði Sjálfstæðisflokksins og Samfylkingarinnar. Sú hugmyndafræði gengur út á það núna, hún breyttist í kringum 1997 eða 1998 hjá Sjálfstæðisflokknum, að skattborgarinn eigi að fjármagna heilbrigðisþjónustuna en það skipti ekki máli hver framkvæmi hana svo fremi sem hún byggi á skýrum, góðum samningum. Þetta er hugsunin. Við fengum að kynnast lagasmíð árið 1996 sem kom til framkvæmda í byrjun árs 1997 sem gekk út á nákvæmlega þetta. Farið var að breyta öllum hugsunargangi hjá hinu opinbera. Valdið átti að færast út á stofnanir sem áttu að fá ákveðna fjárupphæð til ráðstöfunar og þær áttu að vera sjálfráðar um það hvernig þær verðu þessum peningum. Kjarasamningar fóru inn í þennan farveg líka og farið var að tala um stofnanasamninga. Hugmyndafræði þessi er ekki ný af nálinni og ekki bundin við Ísland eitt, þetta er hugsun sem er almennt ríkjandi í Evrópu núna og er mjög í tísku þar. Það eru líka tískusveiflur í pólitíkinni eins og támjóu skórnir á sínum tíma og háu hælarnir. Það verða til svona patentlausnir sem allt eiga að laga og þetta er ein af þeim, að búa til skýra samninga. Þeir eru óskaplega skýrir. Á öldrunarstofnunum á t.d. að segja í samningunum að fólk eigi að fá gott að borða, það eigi að vera súpa í hádeginu. Síðan á eftirlitsstofnun að koma til að ganga úr skugga um að það sé raunverulega súpa í pottinum en ekki bara naglasúpa. Smám saman færumst við yfir í farveg eftirlitsþjóðfélagsins. Skýrir samningar og síðan eftirlitsstofnanir sem eiga að sjá til þess að samningum sé fullnægt. Út á það gengur hugsunin núna. Hæstv. heilbrigðisráðherra hefur skírskotað til þess að í Svíþjóð séu menn búnir að koma svona fyrirkomulagi upp. En hvernig hefur það gefist? Er hæstv. ráðherra kunnugt um að það er mjög gagnrýnt? Ætlar hæstv. ráðherra að reyna að koma sér fram hjá því að taka þessa umræðu við okkur á Alþingi? Á að koma sér fram hjá því að fara í saumana á þessum kerfisbreytingum á Norðurlöndum sem menn róma svo mjög og er reyndar ekki alls staðar búið að koma á, síður en svo. Við þurfum að taka þessa umræðu ofan í kjölinn, skoða þessi kerfi áður en við rösum um ráð fram. Tillaga okkar er sú að sá hluti þessa frumvarps sem snýr sérstaklega að þessum kerfisbreytingum verði látinn bíða og okkur gefinn kostur á að taka þessa umræðu, skoða þessar breytingar með hliðsjón af reynslunni á Norðurlöndunum og annars staðar áður en við gefum hæstv. heilbrigðisráðherra Guðlaugi Þór Þórðarsyni óútfylltan tékka. Hann fer fram á það. Hann óskar eftir því að nú fyrir jólin veitum við honum heimild til að setja á laggirnar sölumiðstöð sjúklinga, að hann fái heimild til að ráða forstjóra núna, skipa stjórn núna, enda þótt í frumvarpinu sé boðað að með vorinu komi frumvarp um hina eiginlegu stofnun. Hann vill líka fá óútfylltan tékka til að skapa þessari stofnun reglur. Hvers vegna segi ég þetta? Vegna þess að það í 18. gr. segir eftirfarandi, með leyfi forseta: „Við lögin bætist ákvæði til bráðabirgða sem orðast svo: Starfrækja skal stofnun undir yfirstjórn heilbrigðisráðherra sem hefur m.a. það hlutverk að annast kaup, greiðslur og samninga um heilbrigðisþjónustu og framkvæmd þeirra málaflokka almannatrygginga sem heyra undir heilbrigðisráðherra. Ráðherra skipar forstjóra stofnunarinnar til fimm ára í senn. Forstjóri skal hafa lokið námi á háskólastigi. Forstjóri ræður aðra starfsmenn stofnunarinnar og annast daglegan rekstur hennar. Ráðherra skipar fimm menn í stjórn stofnunarinnar og skal einn skipaður formaður stjórnar og annar varaformaður. Ráðherra setur stjórninni erindisbréf.“ Þetta vill hæstv. ráðherra og ríkisstjórnin að við samþykkjum núna. Ef við flettum upp á hvað segir um þessa grein, þá er það eftirfarandi, með leyfi forseta: „Í greininni er lagt til að kveðið verði á um í ákvæði til bráðabirgða að sett verði á fót stofnun sem heyri undir heilbrigðisráðherra og hafi m.a. það hlutverk að annast kaup, greiðslur og samninga um heilbrigðisþjónustu og sinni sjúkra- og slysatryggingum. Gert er ráð fyrir að nánar verði kveðið á um skipulag og hlutverk þessarar stofnunar í sérstöku frumvarpi sem lagt verði fram á vorþingi árið 2008. Að öðru leyti vísast til almennra athugasemda við frumvarpið.“ Með öðrum orðum: Leggja á fram frumvarp á vorþingi um þessa stofnun sem við eigum væntanlega ræða í þingsal en áður ætlar hæstv. ráðherra að fá heimild til að ráða forstjórann og skipa stjórnina, áður en við tökum þessa umræðu. Hvers vegna segi ég þetta? Vegna þess að hæstv. ráðherra sagði það hér í umræðunni í gær. Ég er með útskrift af ræðu hans, andsvör við ræðu hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur í gær þar sem fram kemur að ráðherra ætlar að ráðast í að skipa forstjórann og stjórnina núna áður en við tökum þessa umræðu. Hvers konar vinnubrögð eru þetta eiginlega? Hvers konar lýðræði er þetta? Er ekki eðlilegt að við tökum þessa umræðu núna strax áður en við veitum hæstv. heilbrigðisráðherra Sjálfstæðiflokksins óútfylltan tékka? Hæstv. forseti. Þar sem ég tel ekki miklar líkur á að ríkisstjórnin fallist á að fresta þessum bandormi sem unninn er á handarbakinu og allir þekkja og við erum að gagnrýna og viljum helst fá að fresta - ég held að við náum því vart fram að fresta öllum lagabálkinum, ég hef ekki trú á því - þá ætti það að vera til samkomulags að taka þá þætti út úr lögunum sem mestur ágreiningur er um. Ég er að reyna að færa rök fyrir því að um þessa tilteknu lagagrein er mikill ágreiningur. Ég sé ekki hvers vegna ekki væri hægt að fresta þessari lagagrein einfaldlega vegna þess að stofnunin á ekki samkvæmt því sem segir í frumvarpinu að taka til starfa fyrr en næsta haust, 1. september er dagsetningin.  Er til of mikils ætlast að við fáum að taka þessa umræðu?

Við erum að því.

Erum við að taka þessa umræðu? Ég tel þetta ekki nægjanlegt. Ég tel að það eigi að gefa okkur tækifæri til að fara í saumana á þessum málum. Það er nóg að senda hv. þm. Pétur H. Blöndal og fulltrúa frá Samfylkingunni í tveggja daga túr um Norðurlöndin og allt sé bara klappað og klárt eftir það. Halda menn að að hægt sé að sætta sig við slík vinnubrögð? Við höfum reynt að afla okkur skýrslna frá Norðurlöndunum um fyrirkomulagið þar á síðustu dögum og þurfum á meiri tíma að halda til að skoða þessi mál og fara ofan í kjölinn á þeim. Það kerfi sem vísað er á í Svíþjóð hefur ekki reynst vel, það er bara staðreynd. Ég tala af nokkurri þekkingu um þetta vegna þess að ég hef reynt að leggja mig eftir því hvernig aðrar þjóðir skipa þessum málum. Ég er orðinn þreyttur á svona patentlausnum sem öllu eiga að bjarga. Muna menn eftir rafmagnseftirlitinu? Muna menn hvernig það átti að stórbæta rafmagnseftirlitið? Það var kerfi sem nánast flestir í þessum sal féllu fyrir á sínum tíma af því það hljómaði svo vel.

Hver er á móti því?

Ég er á móti því og ég tel að það hafi reynst afar illa. En vegna þess að hv. þm. Pétur H. Blöndal lýsir áhuga á þessari umræðu skal ég upplýsa hann um hana. Fyrr á tíð voru allar íbúðir, öll fyrirtæki, allar nýjar byggingar skoðaðar af rafmagnseftirlitsmönnum. Síðan var búið til kerfi sem var á þá lund að allar nýbyggingar áttu að sæta úrtaksskoðun af svokallaðri skoðunarstofu, einkareknar skoðunarstofur sem komið var á fót áttu að annast þessa úttekt. Ég held að öllum sem þekkja til þessara mála beri saman um að rafmagnseftirliti á Íslandi hefur stórhrakað í seinni tíð og það sem meira er, það er orðið miklu dýrara en það var áður. Við vöruðum við að það sem að öllum líkindum mundi gerast væri að þessi starfsemi, þetta eftirlit sem var um allt land, mundi færast til Reykjavíkur og komast á hendi eins eða tveggja fyrirtækja sem síðan færu um landsbyggðina með ærnum kostnaði til að annast þessa úrtaksskoðun. Þetta hefur gerst. Þetta er rándýr einoknarstarfsemi sem er stýrt héðan frá höfuðborgarsvæðinu. Það var varað við þessu og sérfræðingar innan úr kerfinu vöruðu við þessu líka. En á þinginu þótti þetta svo flott patentlausn nákvæmlega eins og er að gerast núna. Það á að laga allt með því að koma á fót sérstakri sölumiðstöð sem á að annast samninga við Droplaugarstaði, Skjól og Landspítalann og þá á allt að vera í fínu lagi. Skilja menn ekki hver vandinn er? Vandinn er peningarnir, fjármagnið og forgangsröðunin og það er hún sem veldur því að þessar stofnanir eiga nú í erfiðleikum. Hvað er að gerast innan heilsugæslunnar? Við erum að fá upplýsingar um það núna á hverjum degi í fjölmiðlum, eða á Landspítalanum þar sem framkvæmdastjóri Vinnuveitendasambandsins, sem núna heitir Samtök atvinnulífsins, fer um gangana með niðurskurðarsveðju og krefst þess að menn skeri niður um nokkur prósent, bara samkvæmt reglustiku á hverri deild. Þetta er að gerast. Og ef við skoðum skýrslur um fjárhag Landspítalans kemur í ljós að á undanförnum átta árum hefur fjármagn til þeirrar stofnunar minnkað að raungildi. Þegar Ríkisendurskoðun fór í saumana á þeim málum fyrir nokkrum árum, ég held að það hafi verið árið 2005 og kannaði árin fram að þeim tíma frá 1999, komst hún að raun um að framleiðni vinnuafls á spítalanum hefði aukist um 12,6%. Hvað þýðir það? Sama fólk er að gera meira sem þessu nemur en það gerði nokkrum árum fyrr.  Nú þegar forsvarsmenn Landspítalans segja að þeir geti ekki meir, þetta sé orðið hættulegt, ef fjárlagafrumvarpið verði samþykkt óbreytt blasi við hættuástand á Landspítalanum. Hvert er svar ríkisstjórnarinnar? Setjum upp sölumiðstöð, lögum þetta með skýrum samningum. Hvað mundi breytast með því fyrirkomulagi? Ég veit hvað breytist, ábyrgðin, og út á það gengur málið. Ábyrgðin yrði sett fjær stjórnvöldum. Málið gengur út á það, að búa til sölusamninga, skýra samninga, segja menn, og síðan eiga menn að standa og falla með þeim samningum sem þeir gera. Það er málið. Þetta eru menn að reyna að gera. Ég er sannast sagna svolítið hissa á því að Samfylkingin skuli samþykkja þetta, að Samfylkingin skuli a.m.k. ekki vilja leyfa okkur að taka þessa umræðu og afla gagna erlendis frá. Hver er reynslan frá Svíþjóð? Hver er reynslan þar sem menn hafa farið út á þessar brautir? Er hún góð? Ég held að hún sé ekkert sérstaklega góð. Þurfum við ekki að ræða það og þurfum við ekki að kanna það? Á bara að gefa hæstv. heilbrigðisráðherra Guðlaugi Þór Þórðarsyni óútfylltan tékka? Hann má hafa þetta eins og hann vill, bara drífa í því að ráða forstjóra, skipa fimm manna stjórnarnefnd og síðan ætlar hann að setja reglurnar. Með vorinu megum við svo ræða afurðina á þinginu og stimpla hana. Svona vinnubrögð ganga ekki. Ég bið þingmenn að íhuga það til samkomulags í þessu máli, hvað varðar þetta tiltekna frumvarp, að fresta gildistöku þessarar greinar, taka hana út úr frumvarpinu og gefa okkur tækifæri til að ræða hana betur vegna þess að við erum að tala um grundvallarbreytingar á heilbrigðiskerfinu sem hlýtur að vera lýðræðisleg sanngirniskrafa að við fáum að ræða betur. Ég ætla að láta frekari umræðu bíða að sinni. Ég mun eflaust eiga eftir að taka aftur til máls um þetta frumvarp en hefði hug á að heyra álit hæstv. heilbrigðisráðherra á tillögu okkar um að fresta þessari lagagrein. Eitt leikur mér líka forvitni á að heyra. Það hefur verið talað um það hér í þingsal og í fjölmiðlum að ríkisstjórnin og þá sérstaklega Sjálfstæðisflokkurinn sé að svelta heilbrigðiskerfið til einkarekstrar, til kerfisbreytingar. Ég hef t.d. heimildir fyrir því að á Landspítalanum standi fyrir dyrum að útvista læknaritarastarfinu. Það eigi að fara með læknaritarastarfið út fyrir veggi stofnunarinnar. Vegna þess að það sé betra? Nei, það er vegna þess að það er stefna Sjálfstæðisflokksins. Það er skipun frá Sjálfstæðisflokknum. Það er vegna þess að hæstv. ráðherra Guðlaugur Þór Þórðarson gaf þá skipun um leið og hann sté inn í ráðuneytið að nú ættu menn að einkavæða hvað best þeir gætu. Þetta var bara skipun. Þetta voru pólitísk boð sem gengu út í heilbrigðiskerfið, að menn skyldu vita það að hans lína væri sú að þar sem væri kostur að nota einkarekstur þá ættu menn að gera það, er það ekki rétt?

Það er langt síðan ég hef hlustað á eins mikið rugl.

Það er langt síðan hæstv. ráðherra hefur hlustað á eins mikið rugl. Ég held ekki.

Heldurðu ekki?

Nei, ég nefnilega held að þetta hafi verið sagt nákvæmlega svona enda er þetta stefna Sjálfstæðisflokksins. Er maðurinn að hnussa við henni? Að það sé algert rugl að Sjálfstæðisflokkurinn vilji beita aðferðum einkarekstrar í heilbrigðiskerfinu? Er það ekki stefna flokksins? Er það ekki stefna hæstv. ráðherra? Vill hæstv. ráðherra koma í ræðustól og skýra fyrir okkur hver stefna ráðherrans og ríkisstjórnarinnar sé innan heilbrigðiskerfisins? Að gefnu tilefni vil ég spyrja: Er hæstv. ráðherra því fylgjandi að ritarar á Landspítalann séu sóttir utan veggja sjúkrahússins? Þar á bæ eru menn að ræða það að vegna fjársveltis hefur ekki verið hægt að sinna því starfi sem skyldi og nú er verið að hrekja menn í útvistun á því starfi. Hverjir skyldu helst hafa áhuga á því? Hvaða fyrirtæki skyldu það vera? Gæti verið að það tengdist lyfjaiðnaði? Gæti það verið? Getur verið að lyfjafyrirtækin hafi sérstakan áhuga á því að sjá Landspítala fyrir riturum? Hv. þingmaður Ásta Möller hristir höfuðið. En eigum við að skoða málið? Væri ráð að fjölmiðlar skoðuðu þetta mál hvort það gæti verið að gerast að lyfjafyrirtæki sem eru að setja upp ritaraþjónustu vilji hasla sér völl innan Landspítalans? Eigum við að skoða þetta? Ég held að núna væri ráð að opna heilbrigðisstofnanir landsins fyrir fjölmiðlum og þeir fari svolítið í saumana á því sem þar er að gerast. Ég vil líka fá að vita eitt enn: Á sama tíma og framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins fer um ganga Landspítalans með niðurskurðarsveðju vil ég fá að vita hvað er að gerast gagnvart sérfræðingum í tryggingakerfinu. Eru sömu kröfur settar fram gagnvart þeim? Eru þar sömu kröfur um niðurskurð, um hagræðingu eða gæti verið að hugsunin gangi út á það að skera niður hjá heilsugæslunni, að skera niður hjá Landspítalanum, á sjúkrahúsinu á Akureyri, fyrir austan og um allt land en færa starfsemina til einkaaðila? Enda er það stefna Sjálfstæðisflokksins. Mér finnst það vera tíðindi ef hæstv. heilbrigðisráðherra er farinn að hnussa við þessari stefnu. Hann hefur aldrei heyrt meira rugl en að Sjálfstæðisflokkurinn vilji einkarekstur í heilbrigðiskerfinu. Finnst hv. þm. Ástu Möller það kannski rugl líka? Það væri fróðlegt að heyra. Vilja þau ekki gangast við eigin stefnu? Þjóðin fær staðfestingu á því, nánast hvern einasta dag, að það er verið að skera niður hjá sjúkrahúsunum, hjá heilsugæslunni og forsvarsmenn þessara stofnana koma fram í fjölmiðlum og vara við því sem er að gerast. Það á að fara að loka mæðraskoðun, það á að fara draga úr heimahjúkrun. Ég fagnaði því þegar hv. þm. Ásta Möller kom í ræðustól og mótmælti því í gær kröftuglega. Það var gott vegna þess að það að standa vörð um heilbrigðisþjónustuna í landinu á að vera þverpólitískt mál. Síðan getum við tekið þá umræðu og það er pólitík, hvernig hún er best skipulögð. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfum sagt að heilbrigðisþjónustuna, þessa grundvallarþjónustu eigi ekki að skipuleggja eins og hvern annan atvinnurekstur. Við erum ekki andvíg því að til séu sjálfstæðar stofnanir eins og SÍBS og Hrafnista, sprottnar úr samtökum sjúklinga og úr samtökum sjómanna, sjálfseignarstofnanir þar sem hver króna fer inn í reksturinn. Þetta er allt annað dæmi en það sem er að gerast núna innan veggja Heilsuverndarstöðvar Reykjavíkur eða í Mosfellssveitinni, það er allt annað. Þar á að setja upp sjúkrahús sem á að skila eigendum sínum arði og það er þarna sem skilin liggja. Hvers vegna komst Ríkisendurskoðun að þeirri niðurstöðu að Sóltún var dýrara fyrir skattborgarann en aðrar stofnanir fyrir aldraða? Hver var skýringin á því að skattborgarinn borgar meira til Sóltúns en til annarra öldrunarstofnana? Jú, það er vegna þess, sagði Ríkisendurskoðun, að Sóltún á að skila eigendum sínum arði, Öldungi hf. Þarna liggur munurinn og þarna liggja hin pólitísku landamæri. Það er þetta sem við erum að vara við. Við erum ekki andvíg Hrafnistu, því rekstrarformi sem þar er, alls ekki, það er ágætt. Það er ekki sett á laggirnar til að skila sjómönnum arði. Það er til að búa vel að íslenskum sjómönnum í ellinni. Það var hugsunin. Aðrir borgarar njóta einnig góðs af því og við borgum það með mikilli ánægju og viljum borga miklu meira. En þetta er að breytast. Nú hefur verið tekin ákvörðun um, eða ríkisstjórnin hefur tekið þá ákvörðun, kannski vegna seinagangs og aulaháttar í vinnubrögðum við Landspítalann að framkvæmdir þar eru ekki komið lengra á veg og því ekki hægt að nýta þær 700 millj. sem ætlað var til byggingarinnar núna, en þá á að fresta þeim. Margir hafa haft áhyggjur af þenslu á suðausturhorninu og hugsað sem svo að kannski væri ráðlegt að fara hægt í sakirnar í stórframkvæmdum og ég er t.d. þeirrar skoðunar. En mun það gerast? Nei, það mun nefnilega ekki gerast vegna þess að í staðinn verður byggt sjúkrahús í Garðabæ, einkarekið, og út á það gengur heila spilið. Sveltum Landspítalann og þá verður byggt í Garðabænum. Nú á að fara að opna í gamla heilsuverndarhúsinu við Barónsstíg. Hvað skyldi það eiga að heita, nýja einkarekna sjúkrahúsið? Heilsuverndarstöð Reykjavíkur t.d.? Ég held það. Ég held að það sé það sem þeir ætla að kalla fyrirtækið. Hver á að borga það? Við eigum að borga það. Hver borgar fyrir sneiðmyndatækin í Domus Medica? Við, við borgum hverja einustu krónu.  Þegar fólk fer til læknis sem kemst að þeirri niðurstöðu að senda þurfi sjúklinginn í myndatöku, t.d. í nákvæma sneiðmyndatöku, þá tekur læknirinn iðulega ákvörðun um að senda sjúklinginn í Domus Medica í stað þess að senda hann á Landspítalann. Sú ákvörðun er ekki bara læknisfræðileg, hún er fjárhagsleg vegna þess að með ákvörðun sinni er læknirinn að beina fjármagni skattborgarans upp í Domus Medica. Ég get sagt frá því að einn ágætur vinur minn sem lá mjög þungt haldinn á Landspítalanum vegna höfuðmeins og þurfti að fara í mjög nákvæma myndatöku var sendur upp á Domus Medica vegna þess að eins gott tæki var ekki að finna á Borgarspítalanum þar sem hann lá. Hver hafði borgað fyrir tækið? Við, skattborgarar. Það sem ég er að leggja áherslu á er að valdið yfir þessari þróun er að færast frá okkur og það er það sem Sjálfstæðisflokkurinn vill. Hann vill færa þetta vald frá okkur. Hann vill láta ákvörðunarvaldið liggja hjá bisnessmönnum sem eru búnir að kaupa Heilsuverndarstöð Reykjavíkur, gamla húsið, og eru að setja þar upp einkaspítala eða reisa sjúkrahús í Garðabæ - bíðum bara með Landspítalann - þá verður hitt til, fjármagnið kemur samkvæmt forskrift Sjálfstæðisflokksins. En valdið og stýringin er orðin á forsendum fjármagnsins, ekki lýðræðisins. Hún er ekki tekin hér. Það er þetta sem við horfum upp á, þetta býr að baki þegar við segjum að það sé verið að svelta heilbrigðiskerfið til einkareksturs. Bara bíða, minni peningar og þá koma aðrir til sögunnar og síðan kemur nýja sölumiðstöð sjúklinganna, sem hæstv. ráðherra er að reyna að koma á fót, nýja SS-stofnunin og hún á að redda þessu. Þá verða svo skýrir samningar að heilbrigðiskerfið verður miklu betra. En fá Droplaugarstaðir meira? Er hægt að leggja niður aðstandendafélagið þar, eða fær Skjól meira? Er ekki kominn tími til að ríkisstjórnin reyni að axla ábyrgð og hún tali við fólkið sem er að stofna aðstandendafélög vegna neyðarástands, er að leita til heilbrigðisnefndar þingsins og fjárlaganefndar og fær ekkert annað en neitun? Leiðarahöfundur Morgunblaðsins tók undir með aðstandendafélagi Droplaugarstaða fyrir nokkrum dögum. Er ekki ástæða til að við tökum þessa umræðu í stað þess að líma okkur við einhverja patentlausn sem Sjálfstæðisflokkurinn er að reyna að þröngva upp á þjóðfélagið með því að einkareka þetta kerfi? Ég fagna því ef menn eru komnir almennt inn á þá skoðun að samfélagið eigi að greiða fyrir rekstur heilbrigðisstofnana þótt Sjálfstæðisflokkurinn hafi ekki alltaf verið á þeirri skoðun, a.m.k. ekki fyrr en 1997. Þar vísa ég í bækling sem fjármálaráðuneytið gaf út um einkarekstur þar sem tekið var fram að það ætti að láta notendur borga eins og kostur væri. Síðan breyttist hugsunin og nú vill Sjálfstæðisflokkurinn að samfélagið borgi. Ef við gefum okkur það að menn séu almennt komnir inn á þá skoðun þá er vandinn á hvaða forsendum á að gera þetta og hvernig á að taka þessar ákvarðanir. Út á hvað gekk deilan sem stóð milli sérfræðilækna og Tryggingastofnunar fyrir nokkrum missirum? Annars vegar var Tryggingastofnun sem sagði að fengju menn á annað borð fjármagn frá ríkinu þá yrðu þeir að hlíta samningum ríkisins í hvívetna. Sérfræðilæknar margir hverjir voru þessu andvígir. Þeir sögðu: Við eigum bara að fá tiltekna upphæð og síðan eigum við að vera sjálfráð um restina og þar á að virkja markaðslögmál og auglýsa eins og varaformaður Samfylkingarinnar vill, hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson. Hann vill endilega koma á svona bisnesskerfi gagnvart sjúklingum og er hvatamaður þess, hefur flutt þingmál um að það eigi endilega að láta tannlækna fara að auglýsa. Þetta er hugsunin, að ríkið borgi grunninn en síðan séu sérfræðingarnir sjálfráðir um hvað kemur ofan á eins og gerst hefur með tannlækna, nákvæmlega það. Það sem fólk er raunverulega að greiða tannlæknum hefur alltaf verið að minnka í reynd vegna þess að þeir hafa ekki verið bundnir samningum Tryggingastofnunar eins og aðrir sérfræðilæknar. Er ég á móti því að heilbrigðisþjónustan fái að skipuleggja sig í einkapraxís? Nei. Má búa til einkaspítala? Já. Mega sérfræðingar reka eigin rekstur sjálfir og vera á markaði? Já. En ef þeir ætla að láta mig og þig borga og okkur öll þá viljum við setja reglurnar og út á það gengur þessi slagur. Hvernig ætlum við að hafa þetta fyrirkomulag almennt? Hvaða reglum á þetta að lúta? Það er þessi umræða sem Sjálfstæðisflokkurinn reynir alltaf að forðast, telur að með þessum patentlausnum, með þessum skipulagsbreytingum sé björninn unninn. Hann er það ekki vegna þess að slagurinn stendur um fjármagnið, hversu mikið og hvernig, á hvaða forsendum. Ég vara við því, hæstv. forseti, að við höldum lengra út á þessa braut og það er lágmarkskrafa að við fáum a.m.k. að taka um hana umræðu. Það er lágmarkskrafa að þessar djúptæku skipulagsbreytingar fari gegnum ítarlega umræðu. Sjálfstæðisflokkurinn og varaformaður Samfylkingarinnar og ýmsir félagar þar innan búðar mega hafa sínar skoðanir um skipulag heilbrigðisþjónustunnar. Allt í góðu lagi með það. Við erum ýmsir á öndverðum meiði. En lágmarkskrafa er að við fáum að ræða málin og að sá sem ætlar að breyta kerfinu horfist í augu við það að sönnunarbyrðin hvílir á honum, ekki okkur. Sönnunarbyrðin hvílir á þeim sem ætla að halda inn á nýjar brautir með kerfið sem við erum búin að vera að byggja upp í áratuganna rás. Hann þarf að sýna okkur fram á að það sem hann boðar sé skynsamlegt og ég vek athygli á því að það sem hæstv. heilbrigðisráðherra boðar er að láta okkur samþykkja óútfylltan tékka. Hann þarf ekki einu sinni að taka umræðuna um það. Hann ætlar að setja þessari nýju stofnun reglur eftir sínum „behag“, ráða forstjóra, skipa stjórn og síðan á að koma og setja þetta undir stimpilpúða með vorinu. Finnst mönnum þetta vera boðleg vinnubrögð? Mér finnst það ekki. Þess vegna ítreka ég, hæstv. forseti, um leið og ég lýk fyrri ræðu minni um þetta mál að 18. gr. í frumvarpinu verði hreinlega sett á ís. Það verði gert til samkomulags við okkur sem erum mjög gagnrýnin á hana, teljum hana mjög vafasama, að málið verði a.m.k. látið njóta vafans og okkur verði gefinn kostur á því að afla gagna erlendis frá, að við tökum það ekki bara sem hráan sannleika sem hæstv. ráðherra hefur borið á borð þegar hann hefur sagt: Allir eru að gera þetta. Það eru bara ekki nóg rök.

Virðulegi forseti. Hv. þingmanni hefur orðið tíðrætt um breytt kerfi, breytt fjármögnunarkerfi o.s.frv. og honum hefur líka orðið tíðrætt um Landspítalann. Honum er kunnugt um að það er stefna ríkisstjórnarinnar að kostnaðargreina heilbrigðisþjónustuna og taka upp blandaða fjármögnun. Í sambandi við Landspítalann er það akkúrat hann sem hefur sérstaklega gengið eftir því að breyta fjármögnun úr föstum fjárlögum sem hafa ekki reynst spítalanum neitt sérstaklega vel að hans mati yfir í að kostnaðargreina og fá greitt fyrir þjónustuna eftir svokölluðu DRG-kerfi, að það sé blanda af föstu fé og síðan afkastatengdu eða árangurstengdu eða magni eða hvernig sem við viljum líta á það. Ég tel að með því að kostnaðargreina þjónustuna og með því að ríkið fái í hendurnar skilgreiningu á þeim verkum sem það kaupir fyrir hönd almennings séum við að ná því markmiði að heilbrigðisstofnanirnar fái fjármagn í samræmi við þörf og fjölda verka. Það er nákvæmlega það sem hefur verið keppikefli ýmissa stofnana, þær segja að þær séu að vinna meira en fjármögnun segir til um. Ég skil ekki andstöðu hv. þingmanns við þessa aðferðafræði því að hún getur akkúrat náð því að stofnanirnar fái það fjármagn sem til þarf, og ríkið fær í hendurnar tæki sem snýr að því hvaða verk eru unnin fyrir hönd almennings. Andstaða hv. þingmanns vekur stöðugt furðu mína. Stöðugt.

Hæstv. forseti. Ég held að keppikeflið hjá Landspítalanum nú um stundir sé að fá meira fjármagn. Landspítalinn hefur sætt ítarlegum úttektum af hálfu Ríkisendurskoðunar. Heilbrigðisráðuneytið hefur átt í samningaviðræðum við Landspítalann og forsvarsmenn hans hafa sýnt fram á að lengra verður að sinni ekki haldið áfram á niðurskurðarbrautinni. Framleiðniaukning, eins og ég vék að í máli mínu áðan og vísaði í úttekt Ríkisendurskoðunar frá 2005, hefur verið viðvarandi ár frá ári og nú segja forsvarsmenn sjúkrahússins að lengra verði ekki gengið, nú fari þetta að ganga út yfir sjúklinga og að álagið á starfsfólk sé orðið óviðunandi. Er hv. formaður heilbrigðisnefndar, Ásta Möller, ekki sannfærð um að þessi málflutningur sé réttur hjá sjúkrahúsinu, forsvarsmönnum spítalans? Stöndum við ekki frammi fyrir því núna að reyna að sannfæra Alþingi og stjórnarmeirihlutann um að veita meira fjármagn til sjúkrahússins? Er það ekki stóra og brýnasta málið núna? Ég fagnaði því þegar hv. þingmaður kvaddi sér hljóðs í gær og tók undir með þeim sem ekki vilja láta skerða heimahjúkrun. Það var gott. En vill hún ekki taka undir með forsvarsmönnum Landspítalans núna? Það er það brýnasta sem þeir standa frammi fyrir núna, hvernig sem við förum að því að semja síðan við sjúkrahúsið, að fá meira fjármagn. Hver er afstaða hv. þm. Ástu Möller, formanns heilbrigðisnefndar Alþingis, til óska Landspítalans um meira fjármagn á komandi fjárlagaári? Get ég fengið svör?

Virðulegi forseti. Þessi andsvör eru til þess að ég fái svör frá hv. þingmanni varðandi hugleiðingar hans. Ég get hins vegar sagt að það er verið að færa inn í Landspítalann með fjáraukanum 1,8 milljarða kr. Í fjárlögum er verið að auka fjármagn til Landspítalans um 1 milljarð kr.  Síðan er verið að styrkja bæði sjúkrahúsið á Akureyri og hin svokölluðu kragasjúkrahús til þess að taka við verkefnum af Landspítalanum, til að létta álagi af Landspítalanum þannig að honum verði gert kleift að sinna þeim sérhæfðu verkefnum sem hann einn getur sinnt. Það er það sem hefur verið að gerast, hafi það farið fram hjá hv. þingmanni. Hins vegar eru þær breytingar sem hv. þingmaður ræðir um og telur vera mjög djúpstæðar ekki djúpstæðari en svo að Tryggingastofnun ríkisins hefur um árabil haft með höndum samninga við sjálfstætt starfandi sérfræðinga. Heilbrigðisráðuneytið hefur gert þjónustusamninga við hinar ýmsu stofnanir þannig að með hinni nýju stofnun erum við að færa þessa sérþekkingu og þessi verkefni yfir til nýrrar stofnunar. Ég hef hvorki orðið vör við að hv. þingmaður hafi haft á móti því að Tryggingastofnun hafi haft á höndum þessi verkefni né það að heilbrigðisráðuneytið geri samninga við ýmsa aðila um verkefni fyrir heilbrigðisþjónustuna. Ég átta mig ekki á því hvað veldur því að hv. þingmaður fer svona hátt í andstöðu sinni gagnvart því að sett verði á laggirnar ný stofnun sem yfirtaki þessi verkefni. Er það bara gamla prinsippið að vera á móti sem gerir það að verkum að hv. þingmaður hefur svona á móti þessari stofnun?

Hvað veldur því að við tökum þessa afstöðu er ekki annað en stefnuskrá Sjálfstæðisflokksins og fagnaðaróp hæstv. forsætisráðherra og formanns Sjálfstæðisflokksins og hvatning hans til síns fólks í Valhöll síðasta haust um að taka til hendinni við að koma á einkarekstri í heilbrigðisþjónustunni. Við erum ekki alveg blind. Við höfum fylgst með þeim lagabreytingum sem hafa verið keyrðar í gegnum þingið á undanförnum árum. Allt myndar þetta smám saman samfellu, nýju heilbrigðislögin í fyrra um að auðvelda  Við horfumst bara í augu við það núna að það er pólitískur ágreiningur um hvernig eigi að skipuleggja heilbrigðiskerfið á Íslandi. Það er djúpstæður pólitískur ágreiningur um það. Og við segjum: Tökum þá umræðu, stígum hægt. Við erum með mjög gott heilbrigðiskerfi. Við erum með blöndu af almannareknu kerfi og einkareknu. Sú blanda hefur reynst okkur farsæl. Ég er ekkert á móti þeirri blöndu, alls ekki. Ég hefði viljað taka tannlæknaþjónustuna inn í almannakerfið í ríkari mæli en er. Ég vildi það. En ég vil ekki ganga lengra út á braut einkarekstrar, og um það hvar þessi landamæri eiga að liggja er ágreiningurinn. Varðandi sjúkrahúsin í kraganum og á Akureyri, að það eigi að vísa verkefnum þangað - þau eru fjársvelt líka. 

Virðulegi forseti. Ég hef enga skoðun á því hvaða skoðun hv. þm. Ögmundur Jónasson hefur alla jafna. Hann getur bara haft þá skoðun sem hann vill. En ég frábið mér þau vinnubrögð að hann segi að sá sem hér stendur hafi sagt eitthvað og gefið einhverjar línur hér og þar, eins og hann nefndi, að einkavæða allt sem hægt væri að einkavæða og eitthvað slíkt, og ætlast svo til að maður standi hér og þræti fyrir það eða staðfesti það, eitthvað sem hv. þingmaður telur að sá sem hér stendur hafi sagt. Þetta er ekki hv. þingmanni til sóma, og ekki þinginu. Það segir sig sjálft, ef við snerum þessu við og ég segði að hv. þm. Ögmundur Jónasson hefði bara sagt að það ætti að ríkisvæða allt sem hægt væri að ríkisvæða, hann væri bara búinn að gefa þá línu, það ætti að taka Grund og ríkisvæða hana, Hrafnistu líka, læknavaktina, ríkisvæða þetta allt, að það er ekki neinn sómi að þessu. Við skulum taka umræðuna, við skulum fara málefnalega yfir málið en ekki bera upp einhverja hluti og ætla að fara að þræta út frá þeim forsendum. Það sér hv. þingmaður, virðulegi forseti. Ég ætlast til þess að hv. þingmaður taki þessa umræðu með þeim hætti. Fínt, hv. þingmaður má gagnrýna þann sem hér stendur eins og hann vill en ekki bera upp á hann einhverjar sögur sem hann hefur engan fót fyrir.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir þetta athyglisverða og málefnalega innlegg í umræðuna. Ef það er rangt hjá mér að þau boð hafi gengið frá heilbrigðisráðuneytinu eftir að hæstv. ráðherra Guðlaugur Þór Þórðarson tók þar við embætti að menn ættu að nýta sér markaðslausnir, einkarekstrarformið í eins miklum mæli og hægt væri innan heilbrigðiskerfisins, ef það er rangt að þessi boð hafi gengið út sem eru í samræmi við stefnu Sjálfstæðisflokksins, yfirlýsingar formanns flokksins aftur og ítrekað, hlýt ég að biðjast afsökunar á því að hafa farið með rangt mál. Þá eru það fróðlegar upplýsingar fyrir heilbrigðiskerfið almennt að þetta sé bara misskilningur vegna þess að ég hef heyrt frá forsvarsmönnum innan heilbrigðiskerfisins að þessar áherslur séu nú uppi í ráðuneytinu og komnar frá hæstv. heilbrigðisráðherra sjálfum. Ef það er rangt hjá mér, ef þetta er alls ekki svona, og það eigi að nýta sér hið samfélagslega form eru það bara mjög fróðleg skilaboð frá Alþingi og ríkisstjórn og hæstv. heilbrigðisráðherra. Ég hlýt þá bara að biðjast afsökunar á þessum misskilningi sem ég hef leyft mér að bera hér á borð.

Virðulegi forseti. Eins og hv. þingmaður veit bera forsvarsmenn stofnana ábyrgð á rekstri sínum. Ég held að flestir, í það minnsta í þessum sal sem hafa tekið þessa umræðu, séu sammála um að það eigi að nýta kosti einkareksturs þar sem það er skynsamlegt - ef undan eru skildir einstaka bókstafstrúarmenn í Vinstri grænum. Það er það sem menn hafa gert, bæði hérlendis og annars staðar. En það að sá sem hér stendur hafi farið fram á það að einkavæða ætti allt sem hægt væri að einkavæða hefur aldrei verið sagt. Aldrei nokkurn tíma. Það er þannig með hv. þingmann, því miður, að hann ákveður bara að segja ákveðna hluti og segir þá nógu oft. Hann hefur sagt hvað eftir annað í umræðunni að það sé búið að skera niður í fjárlögum. Hv. þingmaður veit að það er ekki rétt. Það er bara ekki rétt. Þetta hefur aukist jafnt á milli ára. Það var tekið sérstaklega - af því að hann var að vitna í ýmsar stofnanir - í fjáraukalögum og fjárlögum núna með því að bæta í. Samt sem áður segir hv. þingmaður aftur og aftur: Það er verið að skera niður. Oft og tíðum segir hann það mjög hátt - en það er bara ekki rétt. Það hvarflar ekki að mér, virðulegi forseti, að hv. þingmaður viti það ekki. Hv. þingmaður segir að ég fái hér einhvern óútfylltan tékka. Hann samþykkti lög um heilbrigðisþjónustu þar sem ráðherra fær þetta umboð, samningaumboðið. Hann samþykkti lög þar sem landlæknir fær eftirlitshlutverk. Hér er ekkert að breytast í eðli sínu hvað það varðar. Alveg hreint og klárt er ekkert að breytast. Þetta allt veit hv. þingmaður en hann kýs 

Hæstv. forseti. Hæstv. ráðherra heilbrigðismála vill ekki að aðrir leggi sér orð í munn en skirrist ekki við það sjálfur að viðhafa slíkt. Ég hef sagt um Landspítalann að framlög til spítalans hafi ekki aukist að raungildi, hafi minnkað að raungildi og  Hv. þm. Ásta Möller og hæstv. heilbrigðisráðherra fara að mínum dómi með villandi málflutning varðandi fjárframlög til þessara stofnana. Það er alveg rétt að 

Herra forseti. Ég held að allir hljóti að gera sér grein fyrir því eða a.m.k. ættu menn að vera farnir að átta sig á því núna að umræða um þetta mál hefði orðið talsvert öðruvísi ef hæstv. heilbrigðisráðherra hefði sleppt því að taka smyglgóssið með sem er að finna í 18. gr. frumvarpsins. Það er nokkur skaði að það bitbein tekur upp, eðli málsins samkvæmt, mestan tíma manna, a.m.k. okkar sem erum að gagnrýna það, vegna þess að hitt efni frumvarpsins sem á að heita meginefni þess, þ.e. ákvæðin sem lúta að breyttri verkaskiptingu og flutningi málefna aldraðra frá heilbrigðisráðuneyti til félagsmálaráðuneytis, verðskuldar ítarlega umræðu og margt er enn á huldu um hvernig þar á að standa að málum. Málið er algerlega tvíþætt þótt það tengist á vissan hátt heildarviðfangsefninu sem er bandormur ríkisstjórnarinnar um breytingar á Stjórnarráðinu og til varð upp úr samkomulagi stjórnarflokkanna um myndun ríkisstjórnar síðasta vor. Það sem er dálítið athyglisvert við það mál er að í gegnum tíðina hafa menn oft rætt um þörfina á að breyta verkaskiptingu innan Stjórnarráðsins og þá hefur jafnan verið talað um og lögð mikil áhersla á að um slíka hluti þurfi að ná góðu samkomulagi, slíkt þurfi að undirbúa mjög vel og ekki megi vera nein lausung eða los á því þegar það yrði gert. Ég hygg meira að segja að hæstv. forsætisráðherra hafi einmitt notað slík orð þegar hann var að spyrjast fyrir um hvort e.t.v. væri færi á að gera einhverjar slíkar breytingar í aðdraganda síðustu alþingiskosninga og með þeim rökum þá að langheppilegast væri að slíkt væri frágengið og lægi fyrir við kosningar þannig að ekki væri hætta á að slíkir hlutir færu að blandast inn í stjórnarmyndun. En hvað gerðist svo? Það var nákvæmlega þetta sem gerðist og afleiðing þess er sú að við sitjum uppi með ákaflega hraðsoðnar hugmyndir um hvernig þetta eigi að ganga fyrir sig. Þetta verður að taka gildi um áramótin. Af hverju verður þetta að taka gildi um áramótin? Af því að stjórnarflokkarnir ákváðu það í vor, jafnóendanlega vitlaust og það var, að negla sig niður fyrir fram með að þetta skyldi gerast núna um áramótin og þvinguðu í gegn á vorþinginu, eins og menn muna, breytingar á nefndaskipan Alþingis og breytingar á nafngiftum ráðuneyta út í loftið út á það sem í vændum væri um áramótin. Hvað kemur svo á daginn þegar fara á í verkefnin, t.d. þennan flutning viðfangsefna milli heilbrigðisráðuneytis og félagsmálaráðuneytis? Það kemur auðvitað á daginn að málið er ekki tilbúið, ekki á nokkurn hátt. Menn viðurkenna það í forsendum málsins, menn viðurkenna það að vissu marki í greinargerð með frumvarpinu og meiri hlutinn viðurkennir það í nefndaráliti sínu. Það má út af fyrir sig hrósa meiri hlutanum fyrir það, það er heiðarlegt að viðurkenna að málið sé ekki tilbúið en það á samt að ganga í gildi. Ég held að það séu ekki aðallega einhver tölvukerfi og annað því um líkt sem er snúið í þessum efnum. Það er auðvitað algerlega óleyst mál hvernig verkefnin verða sorteruð upp í blönduðu stofnununum og hvernig menn ætla að ganga frá því að hjúkrunarheimilin heyri í raun undir yfirstjórn tveggja ráðuneyta. Stundum hefur verið sagt þegar menn tala um verkaskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga að það sé vont að hún sé mjög óhrein, og það var mikið trúboð, a.m.k. á ákveðnu árabili, að þar yrðu alltaf að vera algerlega hrein verkaskipti, því að það væri svo vont ef hlutir sköruðust, þá væru menn að togast á um ábyrgðina og því gæti fylgt kostnaður, sóun, af því að menn reyndu að koma ábyrgð og kostnaði hver yfir á annan. Auðvitað er nokkuð til í því að það hefur stundum gengið þannig. Aðallega er það þá ríkið sem í krafti aflsmunar og stöðu sinnar níðist á sveitarfélögunum en ekki öfugt. Hér koma upp mjög sérstakar aðstæður að þessu leyti og hver er lausnin? Hún er sú að þetta verði að reddast og verði vonandi tilbúið 1. september nk. Það segir í greinargerð með frumvarpinu, og meiri hlutinn tekur það upp í nefndarálit sitt og „vekur athygli á athugasemdum í greinargerð við lagafrumvarpið“, eins og þar segir „… að nokkurn tíma muni taka að skilja á milli almennrar öldrunarþjónustu og heilbrigðisþjónustu við aldraða og að gert sé ráð fyrir að ráðuneytin skilgreini þessa þætti nánar og móti hvernig samskiptum við öldrunarstofnanir og greiðslum til þeirra verði háttað í framtíðinni.“ Þetta er allt eftir. Annars þyrfti ekki að taka svona til orða. Svo er rúsínan í pylsuendanum sú að annað frumvarp er boðað um frekari breytingar á lögum um málefni aldraðra á vorþingi 2008 og stefnt að því að þeirri vinnu verði lokið fyrir 1. september 2008. Af hverju er þessu bara ekki slegið á frest, þetta boðaða frumvarp flutt, lögin sett, viðfangsefnið undirbúið þannig að hægt sé að bera það á borð fullbúið og taka afstöðu til þess? Þetta er að mínu mati ekki sá vandaði undirbúningur og ekki þau faglegu vinnubrögð sem æskileg væru í tilvikum sem þessum. Ég held að það sé að mörgu leyti ágætt mál að fara út í þá breytingu að flytja málefni aldraðra sem slík og þjónustu við aldraða aðra en heilbrigðisþjónustu til félagsmálaráðuneytisins og að mörgu leyti skynsamleg breyting en málið líður fyrir að vera borið hér inn illa undirbúið og í raun og veru er öll vandasamasta og viðkvæmasta vinnan eftir. Auðvitað hafa farið sögur af miklum átökum bak við tjöldin á milli heilbrigðisráðuneytis annars vegar og félagsmálaráðuneytis hins vegar og því er ekki alveg sjálfgefið að allt verði í einhverju logni þegar sú vinna sem boðuð er í nefndaráliti meiri hlutans fer loksins í gang . Síðan vil ég víkja aðeins að kostnaði við þetta mál og hinni kostulegu kostnaðargreiningu fjármálaráðuneytisins. Eiginlega er það alveg stórkostlegt að ráðuneytið skuli láta sér detta í hug að setja það á blað, fjárlagaskrifstofa fjármálaráðuneytisins, að þessu fylgi enginn kostnaður. Meira að segja meiri hlutinn er hálfvandræðalegur út af því og kemur inn á það í nefndarálitinu að oftast megi reikna með einhverjum kostnaði þegar svona er í gangi. En fjárlagaskrifstofan fer í gegnum málið með því að segja, með leyfi forseta: „Í meginatriðum felur frumvarpið fyrst og fremst í sér orðalagsbreytingar“ - ég veit ekki hvaða einkunn sá ágæti maður fengi fyrir stíl sem setti þetta á blað, ég geri ekki ráð fyrir að það sé fjármálaráðherra sjálfur - „sem tengdar eru flutningi málaflokka á milli ráðuneyta og er því ekki gert ráð fyrir auknum kostnaði við framkvæmd verkefna heldur eingöngu færslu fjárheimilda á milli ráðuneyta.“ Af því að í meginatriðum feli það fyrst og fremst í sér orðalagsbreytingar. Trúir því nokkur maður að þessu muni ekki óumflýjanlega fylgja umtalsverður kostnaður? Ég held að það hljóti að vera. Eitthvað kemur standsetning nýju stofnunarinnar samkvæmt 18. gr. til með að kosta. Eitthvað kemur sorteringin til með að kosta. Eitthvað kemur það til með að kosta að taka á móti verkefnunum á nýjum stað. Síðan er sagt að af því að koma eigi sérlög eða flytja eigi sérstakt frumvarp um nýju stofnunina sem verði kostnaðarmetið þegar það kemur fram þá er málið afgreitt svona, að þetta muni ekki kosta neitt. Mér finnst ákaflega sérkennilegt að bera það á borð fyrir Alþingi að hér sé ekki verið að stofna til neins sérstaks kostnaðar og að því marki sem það kunni kannski að gerast þá verði það metið seinna þegar frumvarpið um stofnunina kemur fram. Virðulegur forseti. Þetta eru allt rök fyrir því að hyggilegast væri að fresta þessum pakka í heild sinni, eins og reyndar er lagt til hér, og í nefndaráliti minni hlutans er frávísun á málið sem er í samræmi við afstöðu okkar í stjórnarráðsbandormsmálinu í heild sinni að öllum pakkanum verði frestað og ráðherrarnir verði að láta sig hafa að að sitja undir þeim nöfnum sem þeir fengu á ráðuneytið strax í vor þó að verkefnin endurspegli það ekki enn um sinn. Þá langar mig að víkja aðeins betur 18. gr. frumvarpsins, um þetta sérstaka ákvæði til bráðabirgða sem þar á að bætast við lögin um heilbrigðisþjónustu og ég hef kallað fyrr í umræðu um þetta „smyglgóss“, þ.e. þetta er í eðli sínu í raun atriði sem er óskylt hinum sem frumvarpið hefur að geyma. Þarna er hæstv. heilbrigðisráðherra einfaldlega að fá far fyrir þetta ákvæði til að koma þeirri hugsjón sinni í framkvæmd að stofna þessa innkaupastofnun í heilbrigðismálum, búa til þessa markaðsbúð sem þarna á að verða til. Mönnum hafa sjálfsagt verið mislagðar hendur á köflum þegar þeir hafa stofnað til nýs rekstrar á vegum hins opinbera en mér er til efs að Alþingi hafi áður verið boðið upp á annað eins, þegar setja á á fót heila nýja, opinbera stofnun með þeim hætti sem hér er lagt til, að í örfáum línum fái ráðherrann heimild til að stofna nýja ríkisstofnun, ráða henni forstjóra, setja henni stjórn og stjórninni erindisbréf, bara blankó. Seinna komi lög svo um viðfangsefni þessarar stofnunar. Það er ekki eins og hér eigi hvað sem er í hlut. Hér eiga í hlut hvorki meira né minna en viðamiklir hlutar heilbrigðiskerfisins, undirstaða velferðarþjónustu í landinu, og lögin sem eiga að skilgreina viðfangsefnið eiga bara að koma eftir á. Þegar betur er að gáð er margt við þessa grein að athuga. Ég tek t.d. eftir því að forstjórinn, sem ráðherrann á að fá vald til að skipa þarna til fimm ára í senn fyrir stofnun sem á svo að fá lög undir sig eftir á, skal hafa lokið námi á háskólastigi. Er þetta ekki stofnun á heilbrigðissviði? Væri þá ekki eðlilegt að skilgreina einhverjar faglegar kröfur? Hverju sætir að það skuli ekki eiga að vera háskólamenntaður maður með sérfræðiþekkingu á heilbrigðismálum? Getur það verið vegna þess að hæstv. ráðherra vill hafa það opið að ráða bisnessmann, mann með háskólapróf í rekstri, í því að græða peninga kannski, en ekki fagmann á sviði heilbrigðisþjónustu og þess vegna þurfi að orða þetta svona? Það er kannski ekki alveg diplómatískt, hugsar ráðherrann, að segja það beinlínis að hann sé með í huga að ráð bissnessmann, einhvern svona kaupahéðinn, en það skal alla vega ekki vera bundið að það sé einhver með sérfræðiþekkingu á heilbrigðisþjónustu. Síðan á ráðherrann að skipa fimm menn í stjórn. Er einhver leiðsögn að öðru leyti um það hvernig stjórnin skuli saman sett? Nei, ráðherrann á að fá blankó alræðisvald um það. Kannski á það að koma í nýju lögunum seinna meir hvernig stjórnirnar verða skipaðar í framtíðinni en ekki hér alla vega.  Virðulegur forseti. Mér finnst þetta ekki ganga. Mér finnst ekki hægt að setja á fót ríkisstofnun á þennan hátt, að framselja til ráðherra jafngríðarlegt vald og þarna á að gera með þessu, algjörlega opið, og svo ræðst það bara eftir á hvort síðar meir verða gerðar einhverjar kröfur eða sett einhver skilyrði, t.d. tryggt að einhverjir eigi þarna aðild að stjórn stofnunarinnar o.s.frv. Mér finnst algjörlega óboðlegt að bera þetta svona upp fyrir Alþingi og ég held að það minnsta sem hæstv. ráðherra og meiri hlutinn geti gert sé að kalla þennan þátt málsins til baka. Hér er að vísu flutt frávísunartillaga á málið í heild og hún kemur náttúrlega fyrst til atkvæða en ég held að það sé alveg sjálfgefið að verði ekki fallist á þá frávísun hljótum við að hugleiða að flytja breytingartillögu í öllu falli ef málið heldur áfram, um að fella út 18. gr. Hér hefur farið fram nokkur umræða um það í hvaða mæli þetta er angi af eða undirbúningur undir grundvallarstefnubreytingu í heilbrigðismálum. Eðlilega ræða menn það, nema hvað? Ég held að mjög þarft og tímabært sé að taka um það umræðu á Alþingi og láta Sjálfstæðisflokkinn ekki komast upp með að ryðja þessa braut án þess að gangast við þeirri stefnu sem hann er virkilega að fara að innleiða hér. Ég held að Sjálfstæðisflokkurinn hafi áttað sig á að það er kannski ekki sérstaklega vinsælt að segja það berum orðum og blátt áfram og upphátt hvað fyrir honum vakir. Því er farin svona mjúk leið en hún liggur í sömu átt. Því miður er enginn vafi í mínum huga að þangað er stefnt. Stefnt er inn í miklu umfangsmeiri einkarekstur í kerfinu og þar með verður það blandaðra og blandaðra. Þar með skapast allar sömu hættur og við þekkjum á því að kerfið verði tvöfalt og á endanum, ef illa tekst til, gætum við setið uppi með, ekki bara óskilvirkara kerfi og ekki bara kerfi þar sem hættan á mismunun vex, heldur það sem ekki er síður alvarlegt, dýrara kerfi. Því veruleikinn er auðvitað sá þegar heilbrigðiskerfin eru borin saman að það kerfi sem hefur umfangsmesta einkareksturinn, og byggir mest á þeirri hugsun sem menn eru upp að vissu marki að fikra sig hér inn á og kalla fallegum nöfnum, kostnaðargreiningu og annað í þeim dúr, það kerfi er dýrast. Bandaríska heilbrigðiskerfið, jafngötótt og það er og jafnstóran hluta þjóðarinnar og það skilur út undan, er dýrasta kerfi í heimi af því að þar koma til sögunnar ýmsir milliliðir sem hirða sitt, vilja fá arð og ávaxta sitt pund inni í kerfinu og taka sinn gróða út úr því. Þegar upp er staðið borga skattborgararnir og sjúklingarnir til samans miklu meira fyrir heilbrigðisþjónustu í Bandaríkjunum en nokkurs staðar annars staðar í heiminum og langhæsta hlutfall af þjóðartekjum þeirrar ríku þjóðar fer til að reka þeirra gloppótta heilbrigðiskerfi. Það er athyglisvert t.d. að skoða samanburð á bandaríska kerfinu og því kanadíska og ræða við Kanadamenn sem líta á það sem ein mestu forréttindi við það að vera Kanadabúi að hafa ekki heilbrigðiskerfi eins og er sunnan landamæranna. Mjög algengt er að heyra það í Kanada að þar telji menn alveg sérstaklega til tekna því að búa í Kanada að þeir búi við heilbrigðiskerfi í norrænum anda. Tvær undirstöður þessa kerfis hafa verið ræddar hér lítillega. Í gær var rætt um heilsugæsluna og fjársveltið sem hún hefur búið við og alveg sérstaklega á höfuðborgarsvæðinu. Á hinum endanum er Landspítalinn, flaggskip sérhæfðrar heilbrigðisþjónustu í landinu. Þessar tvær stoðir eru náttúrlega undirstöður heilbrigðiskerfis okkar. Þótt mikil starfsemi sé þar á milli og allar heilbrigðisstofnanir sinni mikilvægu hlutverki er það samt alveg þess virði að velta aðeins fyrir sér stöðu og hlutverkum, upphafs og endis ef svo má að orði komast í heilbrigðisþjónustunni, undirstöðunnar, heilsugæslunnar annars vegar og Landspítalans hins vegar. Ég hef lengi verið þeirrar skoðunar að einn af veikleikunum í heilbrigðiskerfi okkar og uppbyggingu þess sé hin sundurlausa heilbrigðisþjónusta, heilsugæsla á höfuðborgarsvæðinu. Ég held að hluti vandans liggi í því að því viðfangsefni sem heilbrigðislögin, sem sett voru á 8. áratugnum, áttu að tryggja, uppbygging grunnheilsugæslukerfisins í landinu, var aldrei lokið á höfuðborgarsvæðinu.  Ég tek gjarnan dæmin, virðulegi forseti, af heilsugæslustöðinni á Akureyri sem er ein stærsta, ef ekki sú stærsta, og öflugasta í landinu. Ég held að kerfið á Akureyri, og er ég þá ekki að tala sérstaklega um samninginn sem verið hefur við bæinn um að annast rekstur heilsugæslunnar heldur bara grunnskipulagið og uppbygginguna eins og hún er þar, sé það langbesta sem við getum haft. Á heilsugæslustöðinni á Akureyri eru saman á einum stað allir þeir undirstöðuþættir sem þar eiga að vera, í öflugri stofnun sem veitir bæjarbúum og nágrenninu í Eyjafirði geysilega góða þjónustu, metnaðarfulla og góða þjónustu og þar er haldið utan um allt á einum stað. Þetta hefur ekki tekist höfuðborgarsvæðinu, því miður, bæði vegna þess að uppbyggingunni hefur aldrei verið lokið almennilega og svo hafa verkefnin jafnvel verið að tvístrast sem er auðvitað alls ekki til góðs. Þegar þetta er gert eins og á Akureyri, sem að mörgu leyti hefur gefist mjög vel, að sveitarfélagið hefur tekið við rekstri heilsugæslunnar og getur samþætt hana ýmissi annarri starfsemi sem er á þess vegum, þá held ég að komið sé upp módel sem væri ákaflega æskilegt að líta til víðar. Það ætti í raun og veru að vera grunnmódelið alls staðar og setja ætti stóraukna krafta í að efla heilsugæsluna, forvarnirnar og undirstöðuþjónustuna, vegna þess að það sparar mikla peninga fyrir utan allt sem því fylgir í formi betra heilbrigðis og meiri vellíðunar. Ég verð að játa það, herra forseti, að ég hef alltaf verið dálítið hallur undir tilvísunarfyrirkomulag, t.d. einhvers konar valfrjálst tilvísunarkerfi vegna þess að þannig finnst mér heilbrigðisþjónustan vera best skipulögð. Að alltaf sé reynt að takast á við málin á frumstigi, á neðsta þrepi þjónustunnar í öflugri vel skipulagðri undirstöðuheilsugæslu sem greiði úr málum eftir því sem hún getur og vísi þeim síðan áfram eftir því sem þörf er. Á hinum endanum, ef svo má að orði komast, er svo Landspítalinn, flaggskipið, miðstöð sérhæfðrar heilbrigðisþjónustu í landinu. Ég held að aumingja Landspítalinn, ef mér leyfist að orða það svo með mikilli virðingu fyrir þeirri góðu stofnun, njóti oft ekki sannmælis vegna þess að menn hafa kannski ekki alltaf í huga og átta sig ekki á í hvaða stöðu hann er. Hann getur aldrei vísað verkefnunum neitt annað, hann hefur engan fyrir ofan sig. Þar safnast upp erfiðustu og dýrustu viðfangsefnin. Þar er tekist á við að veita veikasta fólkinu þjónustu og það er allt annar heimur en þar sem menn eru með minni stofnanir, eða litlar stofur, og geta valið sér þau verkefni sem aðstæður þeirra leyfa og þeir ráða auðveldlega við, það frískt fólk að það getur komið inn á morgnana og farið heim á kvöldin. Hugsum okkur bara muninn sem er að takast á við það að gera aðgerðir eða framkvæma rannsóknir á fólki sem kemur gangandi inn af götunni og gengur út aftur að verkefninu loknu, eða fólki sem ekið er inn í hjólastól eða liggur lárétt á börum og fara þarf að glíma við að mynda og greina í þannig ástandi. Það er himinn og haf á milli þeirra aðstæðna sem menn glíma við að þessu leyti og þetta þurfa menn alltaf að hafa í huga í öllum samanburði. Ég held að menn þurfi að hugsa sig mjög vel um vegna þess að Landspítalinn og aðrar stærstu og sérhæfðustu stofnanir hins opinbera að þessu leyti, Sjúkrahúsið á Akureyri fyrir sitt leyti eftir því sem það framast getur á sínu upptökusvæði, munu áfram hafa þetta hlutverk með höndum. Og er þá endilega skynsamlegt að flytja út af þessum stofnunum auðveldari viðfangsefnin og skilja bara þau þungu og erfiðu eftir? Verður það betri rekstur? Verður það þægilegra upp á að manna starfsemina? Ég er ekki viss um það. Ég held að hafa verði heildina í huga áður en menn fara að hrapa að einhverju slíku. Ég hef því ekki alveg keypt þá hugmyndafræði að leysa málin þannig, jafnsjálfsagt og það er að nýta möguleikana á sjúkrahúsunum umhverfis höfuðborgarsvæðið að því marki sem þau hafa verið vannýtt, á Akranesi, Selfossi, í Reykjanesbæ eða á Suðurnesjum, að það eigi beinlínis að gera það í formi þess að færa verkefni út af Landspítalanum og þangað. Ég held að skoða eigi þjónustuna og þörfina, t.d. á hinu ört vaxandi svæði á Suðurnesjum, og spyrja: Á ekki að gera þetta hvort sem er Suðurnesjanna sjálfra vegna og þeirrar þjónustu sem þar er en ekki endilega tengt einhverjum fjárhagserfiðleikum Landspítalans? Þar sem menn eru beinlínis að auka afköstin, t.d. til að stytta biðlista, eins og í einhverjum mæli má segja að hafi átt við um Akranes og í bæklunaraðgerðum og fleiru í þeim dúr, er það hið besta mál. Ekki má gleymast að þessar stofnanir eru auðvitað mikilvægastar vegna þeirra svæða sem þær sinna og þeirrar þjónustu sem þær eiga að veita þar. Það er auðvitað stórundarlegt að þar skuli ekki fyrir löngu vera komin á sólarhrings- og helgarvakt, t.d. á Suðurnesjum. Það er alveg stórfurðulegt að menn skuli láta það standa í sér að það kosti kannski 50–70 millj. kr. á ársgrundvelli að uppfæra þá stofnun upp í það að þar séu vaktir og þar geti t.d. farið fram fæðingar á kvöldin og um helgar. En þannig er ástandið ekki í dag eða var ekki síðast þegar ég vissi. Það er alveg ótrúlegt að nýta ekki betur þá aðstöðu sem þar er. Þetta var nú útúrdúr út frá hugleiðingum mínum um Landspítalann og áður um heilsugæsluna. Ég ætla að hverfa aftur að 18. gr. og ljúka máli mínu á því að segja að ég skora á aðstandendur þessa máls að hugleiða hvort það sé ekki nægt viðfangsefni sem frumvarpið felur í sér að öðru leyti og er að verulegu leyti óunnið, samanber það sem aðstandendur málsins segja sjálfir að þetta eigi að reyna að gera á fyrri hluta næsta árs og vonandi verði þetta klárt 1. september næstkomandi. Það á að koma aftur frumvarp af því að málið er einfaldlega óljóst enn þá og liggur ekki fyrir hvernig á að fara í þetta. Er ekki nóg að takast á við það að í öllu falli verði þessi pakki samþykktur í heild sinni, og henda 18. gr. út og hreyfa ekki við því máli, ef menn ætla að gera það á annað borð, fyrr en menn koma með fullbúið frumvarp um hana þar sem verða sómasamleg ákvæði, t.d. um stjórn og skipulag stofnunarinnar og það óheyrilega valdaafsal sem hér á að fara fram og hefur aldrei þótt góð latína. Í raun á að fara framselja það til heilbrigðisráðherra, sem ætti að vera löggjafarvald úti í bæ, að hafa algjört sjálfdæmi um það hvernig hann setur þessa stofnun á fót og hvernig hann mannar hana í byrjum, hverja hann setur þar í stjórn, o.s.frv. Engar hæfiskröfur skilgreindar, enginn tilnefningarréttur heilbrigðisstétta eða eins eða neins, svo maður tali ekki um að t.d. þingið eða flokkarnir ættu aðild að þessu og þarna væri tilnefnd eða kosin hlutfallslega þingkjörin stjórn, sem einhvern tímann hefði verið talið sjálfsagt að gera þegar slíkt viðfangsefni ætti í hlut. Nei, bara algjört ráðherraræði, 100% ráðherravæðing á þessu og lögin koma einhvern tímann seinna. Herra forseti. Ég skora á aðstandendur málsins að fari í þetta áfram verði 18. gr. hent út. Ég hef lokið máli mínu.

Herra forseti. Ég lýsi í upphafi máls míns eftir hv. þingmönnum Samfylkingarinnar sem forðast hafa umræðuna eins og heitan eld frá því að hún hófst síðdegis í gær og í allan morgun. Ef mig brestur ekki minni hefur aðeins einn af þingmönnum Samfylkingar komið í ræðustól og það er hv. þm. Ellert Schram sem kom í stutt andsvar síðdegis í gær við ræðu hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar. Ég veit ekki betur en Samfylkingin eigi varaformann í hv. heilbrigðisnefnd og annan fulltrúa þar að auki og ég hlýt að spyrja mig þegar við ræðum prinsippmál - og það gerum við í þrennu tilliti sem ég mun koma aðeins að síðar - skuli Samfylkingin spila renus og ekki láta sjá sig, ekki einu sinni í þingsal, hvað þá í ræðustól, þegar verið er að fjalla um þessi mál. Hvaða prinsippmál eru það sem rædd eru? Í fyrsta lagi það sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon kallaði smyglgóssið, það er 18. gr. frumvarpsins sem ekki er í neinu samhengi við efni frumvarpsins að öðru leyti. Verið er að smygla leið inn í frumvarpið fyrir hæstv. heilbrigðisráðherra til að taka í eigin hendur skipulag og stofnun nýrrar ríkisstofnunar áður en það er rætt á Alþingi, áður en komið er fram hvernig stofnunin, sem kölluð hefur verið Innkaupastofnun heilbrigðisþjónustu, á að vera, hvaða lagaumhverfi á að búa henni, hvaða hlutverki hún á að þjóna og hvernig skipulagi skuli háttað. Það kemur málinu sem hér er á dagskrá og lagafrumvarpinu ekki nokkurn skapaðan hlut við, að mínu viti. Það er algerlega óskylt flutningi verkefna á milli heilbrigðisráðuneytis og félagsmálaráðuneytis sem frumvarpið fjallar um að öðru leyti. Þegar ég spurði hæstv. heilbrigðisráðherra að því í gær hver sú brýna nauðsyn væri til að setja ákvæðið til bráðabirgða inn í frumvarpið, hvort virkilega væri svo að það væri til þess eins að hæstv. ráðherra gæti skipað fyrirhugaðri stofnun stjórn og forstjóra áður en fram væri komið lagafrumvarp um hvernig stofnunin ætti að starfa, bjóst ég satt að segja ekki við því dæmalausa svari sem kom frá ráðherranum um það. Jú, það ætlaði hann gera og þess vegna væri brýnt að hafa 18. gr. þarna inni í frumvarpinu. Hann ætlaði að skipa fimm manna stjórn og auglýsa eftir forstjóra og ráða hann til fimm ára núna eftir áramótin. Svo gæti Alþingi bara beðið fram á vor og þjóðin fram á haust með það að stofnunin tæki til starfa. Ég verð að segja eins og er að mér finnst þetta prinsippumræða sem Samfylkingin á og hlýtur að þurfa að taka afstöðu til og ég kalla enn og aftur eftir því hvar fulltrúar Samfylkingarinnar í heilbrigðisnefnd eru þegar umræðan fer fram. Við, þingmenn Vinstri grænna, höfum lagt til að smyglgóssið verði tekið út úr frumvarpinu, að 18. gr. verði tekin út, og fjallað verði um stofnunina eins og vera ber í sérstöku frumvarpi þar um nú á vorþingi og við erum tilbúin til þess. Enginn hefur hins vegar tekið undir það með okkur af ríkisstjórnarflokkunum. Kannski er það vegna þess að Samfylkingin er ekki með í umræðunni. Alla vega lætur enginn þingmaður Samfylkingarinnar sjá sig í þingsal. Reyndar eru það fleiri sem tekið hafa sig út af mælendaskrá í málinu. Allnokkur mælendaskrá var hér í gær þegar skilið var við málið og fundi frestað en þegar komið var til þings í morgun var sú mælendaskrá fyrir bí fyrir utan tvo hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, þá Ögmund Jónasson og Steingrím J. Sigfússon. Þeir höfðu ekki látið taka sig út af mælendaskrá og ég spyr: Var það einhver dagskipan í ríkisstjórninni að menn skyldu taka sig út af mælendaskrá og ekki taka frekar þátt í umræðunni um þessi stóru mál? Ég hef nefnt aðeins eitt mál af þremur sem ég tel algert prinsippmál í umræðunni og finnst nauðsynlegt að fjallað sé um af fulltrúum ríkisstjórnarinnar, ekki bara Sjálfstæðisflokksins, og fulltrúum stjórnarandstöðunnar sem hér hafa talað, heldur líka af hinum stjórnarflokknum, þ.e. Samfylkingunni. Á hæstv. heilbrigðisráðherra að fá heimild með 18. gr. til þess að ráða forstjóra til fimm ára og skipa einhendis fimm manna stjórn í stofnun sem ekki er til, í stofnun sem á ekki að búa til fyrr en með lagafrumvarpi á vorþingi og á ekki að taka til starfa fyrr en í síðasta lagi 1. september nk.? Það er fyrsta prinsippið. Annað prinsippmál sem við höfum rætt er kostnaður við heilbrigðisþjónustu og fyrirhugaður niðurskurður á heilsugæslunni á höfuðborgarsvæðinu. Uppbygging hennar og hvernig hún er á vegi stödd - og ég verð að segja að því miður var það rangt sem fram kom hjá hæstv. heilbrigðisráðherra í andsvari sem hann gaf við ræðu hv. þm. Ögmundar Jónassonar áðan, að ekki væri verið að skera niður í heilsugæslunni á höfuðborgarsvæðinu. Herra forseti. Ég ætla að vitna í tvennt máli mínu til stuðnings, annars vegar viðtal við forstjóra Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins í Ríkisútvarpinu 3. desember sl. og hins vegar í plagg sem dreift var á fundi hv. heilbrigðisnefndar þegar fjallað var um fjárveitingar til Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins um fjárhag stofnunarinnar. Í viðtalinu við Guðmund Einarsson, forstjóra Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins, kom fram að fyrirséður halli á árinu 2007 var upp á 120 millj. kr. en jafnframt kom fram að fjárheimild til Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins hefur verið skert vegna endurgreiðsluhalla áranna 2003 og fyrr upp á 100 millj. kr. Hvað er það annað en niðurskurður? Hæstv. heilbrigðisráðherra fullyrti að enginn niðurskurður hefði verið á því sviði. Það er einfaldlega rangt. Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins er gert að skera niður og hún fær skerta fjárheimild upp á 100 millj. kr. vegna halla áranna 2003 og fyrr. Hvað gerist svo? Hallinn á árinu 2006 var ríflega 80 millj. kr. Halli á árinu 2007 er upp á 120 millj. kr. og vegna þeirrar stöðu lögðum við þingmenn stjórnarandstöðunnar til við afgreiðslu fjáraukalaga að komið yrði til móts við Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins og hallinn einfaldlega klipptur af með 400 millj. kr. fjárframlagi á fjáraukalögum, en nei. Hvað halda menn að Heilsugæsla höfuðborgarsvæðisins hafi fengið upp í hallann þegar atkvæði voru greidd um fjáraukalög? 10 millj. kr. Ég verð að segja, herra forseti, að það er ekki upp í nös á ketti í stöðu heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins. Í fjárlagafrumvarpinu sem við komum væntanlega til með að fjalla um á morgun eru nokkrar tillögur sem snerta Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins, beint eða óbeint, m.a. til að styðja aldraða til sjálfstæðrar búsetu, ráðning klíniískra sálfræðinga til heilsugæslu, kaup og leiga á húsnæði í Árbæ og stofnkostnaður við heilsugæslustöð þar. Ætlaðar eru um 400 millj. kr. til eflingar heilsugæslunnar á næsta ári auk geðheilbrigðisþjónustu barna upp á 20 millj. kr. Það er það sem meiri hlutinn leggur til en jafnframt 30 millj. kr. til hagræðingar og endurskoðunar rekstrarforma í heilsugæslunni. Hvað skyldi það nú þýða? Það þýðir auðvitað að útvista á þjónustu sem heilsugæslan hefur með höndum, breytt rekstrarform þýðir einkarekstur í stað samfélagslegs rekstrar. Í verkefnið á að setja 30 millj. kr. á næsta ári en til að greiða niður halla sem er upp á 400 millj. kr. og stofnunin þarf að burðast með, skuld við birgja og vaxtakostnaður vegna hennar, koma 10 millj. kr. á fjáraukalögum frá sömu ríkisstjórn. Engin lagfæring er á hallarekstrinum, eins og ég nefndi áðan, og því blasir við niðurskurður á þjónustu. Enga viðbótarfjárveitingu er heldur að finna í fjárlagafrumvarpinu til að auka almenna læknis- og hjúkrunarþjónustu á heilsugæslustöðvunum. Það er mjög miður vegna þess að heilsugæslan er grunnþjónusta og að mínu viti óaðskiljanlegur hluti af velferðarkerfinu. Það er þjónusta sem þarf að efla en ekki skera niður og fyrir liggja mjög ítarlegar og vel grundaðar tillögur frá Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins í því efni. Vegna þess að stofnunin situr uppi með 400 millj. kr. halla og vegna þess að ríkisstjórnin ætlar að setja 30 millj. kr. í breytingar rekstrarformum í heilsugæslunni er ekki nema eðlilegt að fram komi tillögur um niðurskurð. Við höfum varað við því að fjársvelti undangenginna ára, sveltistefnan gagnvart heilsugæslu á höfuðborgarsvæðinu, muni fyrr eða síðar leiða til stórfellds niðurskurðar. Það sem hins vegar er eftirtektarvert og umhugsunarvert í tillögum sem kynntar hafa verið um niðurskurð á þjónustunni er að þetta eru tillögur þar sem ráðist er að rótum þess sem telst hvað best í heilbrigðisþjónustu okkar Íslendinga og það sem lyft hefur Íslendingum í fyrsta sæti, m.a. í mati á lífslíkum, ungbarnadauða og heilbrigði almennt. Þar er ég að fjalla um tillögurnar um að skera mæðraverndina, ungbarnaeftirlitið, heilsugæslu í skólum og þar með eftirlitið með bólusetningum barna og miðstöð heilsuverndar barna frá Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins. Það er alveg með ólíkindum að tillögurnar skuli koma fram. Ég yrði hins vegar ekki undrandi á því að hæstv. heilbrigðisráðherra tæki þessum tillögum fagnandi. Um er að ræða afmarkaða þætti í heilbrigðisþjónustu sem hugsanlega væri hægt að fela einkaaðilum að finna en það er dagskipunin úr heilbrigðisráðuneytinu. Það er alveg sama hversu oft hæstv. heilbrigðisráðherra reynir að neita því, það er staðreynd að ofan úr heilbrigðisráðuneyti kemur dagskipun á allar heilbrigðisstofnanir í landinu um að ef eitthvað er hægt að útvista á að láta ráðuneytið vita og það mun finna leið til að gera það. Til þess eru ætlaðar 30 millj. kr. á næsta ári, til að breyta rekstrarformum í heilbrigðisþjónustu. Eftir að Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins var hent út úr Heilsuverndarstöð Reykjavíkur, því fallega húsi sem verið hefur flaggskip í heilbrigðisþjónustu borgarbúa allt frá því að það var reist, hefur sigið á ógæfuhliðina í rekstri heilsugæslunnar. Ég vil leyfa mér, herra forseti, að vitna í leiðara Morgunblaðsins 3. janúar 2007 um sölu Heilsuverndarstöðvarinnar þar sem verið var að flytja mjög svo sérhæfða og mikilvæga þjónustu við borgarbúa úr sérhæfðu húsnæði í keilusal upp í Mjódd með ærnum tilkostnaði vegna þess að húsnæðið var auðvitað alls ekki tilbúið undir svo sérhæfðan rekstur sem heilbrigðisþjónusta er. Í leiðara Morgunblaðsins sem ber yfirskriftina „Vond sala á góðu húsi“ er vitnað í viðtal við Reyni Tómas Geirsson, sviðsstjóra kvennasviðs Landspítalans sem sagði í viðtali við Morgunblaðið að ekki hafi verið gerð meiri mistök í heilbrigðiskerfinu en að selja hús Heilsuverndarstöðvarinnar. Í leiðaranum er bent á að starfsmenn voru auðvitað ekki spurðir og þeir sem sögðu sitt álit lýstu sig mótfallna flutninginum. Í leiðaranum er einnig bent á að notendur þjónustunnar voru alls ekki spurðir en þeir sem tjáðu sig um það voru allir á einu máli um að þeir vildu ekki fara úr húsinu. Í leiðara Morgunblaðsins segir, með leyfi forseta: „Saga sölu Heilsuverndarstöðvarinnar virðist vera saga af alls konar kerfiskergju og stirfni sem hefur leitt til vondrar niðurstöðu, bæði fyrir þá sem starfa að heilsuvernd og fyrir notendur þjónustunnar. Og engin haldgóð skýring hefur fengist á því hvers vegna glæsilegu húsi, sem er einn af dýrgripum byggingarsögu Reykjavíkur og í göngufæri við framtíðaraðsetur stærsta sjúkrahúss landsins, var ekki sýndur sá sómi að hafa þar áfram heilbrigðisstarfsemi. Þeir sem báru ábyrgð á sölu hússins mættu gjarnan upplýsa það.“ Enginn þeirra sem báru ábyrgð á sölu hússins á sínum tíma er í þingsalnum. Ég verð að segja að það er um seinan að hlusta á útskýringar þeirra á því. Hins vegar er stór spurning til þeirra sem nú fara með völd og ábyrgð á Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins hvort ekki sé efni til þess að taka málið upp að nýju, að kaupa Heilsuverndarstöðina aftur af þeim einkaaðilum og fjárfestum sem hana keyptu og byggja heilsugæsluna á nýjan leik sem samþætta þjónustu á öllum sviðum. Þar mundi aftur vera á einum stað miðstöð ungbarnaeftirlits, miðstöð mæðraverdar, miðstöð heilsuverndar barna, miðstöð skólaheilsugæslu, miðstöð bólusetninga, þ.e. heildstæð þjónusta á einum stað í göngufæri frá stærsta sjúkrahúsi landsins. Ég skoraði við 1. umr. fjárlaga á hv. formann heilbrigðisnefndar Ástu Möller að taka málið upp og reyna að snúa ofan af þeirri villu. Ég get tekið undir það sem hún sagði í gær í umræðunni um að það hafi verið mistök að gera Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins svo stóra eins og hún er. Hún er stærsta stofnunin á sínu sviði. Henni er ætlað að þjóna 193 þúsund íbúum í Þingvallasveit, Hafnarfirði, Álftanesi, Garðabæ, Kópavogi, Reykjavík, Seltjarnarnesi, Mosfellsbæ og Kjalarnesi. Það er gríðarlega stórt svæði og þar sem heilsugæsluþjónusta er í eðli sínu nærþjónusta tel ég að mikil miðstýring skaði þjónustuna frekar en hitt. Ég er sammála þeim sem talað hafa á undan mér og vitnað til þess hvernig heilsugæslan er rekin á Akureyri þar sem búið er að samþætta heilsuvernd, heilsugæslu, félagslega þjónustu og skólaþjónustuna á einum stað með sérstökum þjónustusamningi sem gerður var í krafti laga um reynslusveitarfélög á sínum tíma. Það hefur gefist afskaplega vel fyrir íbúa Akureyrar, sérstaklega á þá yngri, unglinga og börn sem eiga við erfiðleika að etja í skólum og í félagslegu tilliti, en einnig fyrir aldraða íbúa Akureyrar. Það er fyrirkomulag sem við ættum að taka okkur til fyrirmyndar á höfuðborgarsvæðinu. Vegna þeirra ógangna sem Heilsugæsla höfuðborgarsvæðisins hefur ratað í með stórfelldum niðurskurði, með því að menn loka augunum fyrir 400 millj. kr. halla og með því að hafa til þessa ekki verið tilbúnir til að koma til móts við þörfina fyrir aukna starfsemi á þessu sviði, leyfi ég mér að skora á borgarstjórn Reykjavíkur að koma formlega að málinu, feta þar í fótspor Akureyringa og gera þjónustusamning um rekstur heilsugæslunnar með svipuðum hætti og þar hefur verið gert. Áskorun mín er ekki eingöngu til borgarstjórnar Reykjavíkur heldur til allra sveitarfélaganna á höfuðborgarsvæðinu. Sveitarfélög geta auðvitað slegið sér saman um slíka þjónustu þar sem það á við og ég vil í því tilliti nefna að rekstur heilsugæslustöðvarinnar á Seltjarnarnesi sem þjónar bæði Vesturbæ Reykjavíkur og íbúum Seltjarnarness. Það hefur gefist mjög vel. Heilsugæslan á Álftanesi og í Hafnarfirði hafði líka gefist mjög vel samþætt. Ég tel í rauninni nauðsynlegt að brjóta heilsugæsluna aftur upp í minni einingar til að tryggja að hún verði sú nærþjónusta sem hún er í eðli sínu. Það hefur sýnt sig að hún er best í því formi eins og við sjáum á Akureyri. Ég hef gert Heilsuverndarstöðina við Barónsstíg að umtalsefni og ég tel, og ítreka áskorun mína til hv. formanns heilbrigðisnefndar, að taka málið upp og snúa við þessari vondu sölu á góðu húsi, eins og leiðari Morgunblaðsins kallaði það. Ég verð að segja, herra forseti, að ég hef miklar áhyggjur af stöðunni eins og hún er núna. Ég gerði mér leið upp á Heilsuverndarstöð á sunnudaginn var, það er ekki langt frá þar sem ég bý. Á þessum reit eru einnig Austurbæjarskóli, Sundhöll Reykjavíkur og Heilsuverndarstöðin. Það eru þjónustustofnanir, merkar byggingar, sérhæfðar og allar einstakar á sínu sviði hvað innra skipulag og ytra útlit varðar. Það var líf og fjör í kringum Austurbæjarskóla þótt skólinn væri lokaður, fullt af krökkum á lóðinni og íþróttasvæðinu að leika sér og það var mikil umferð í kringum Sundhöll Reykjavíkur. Heilsuverndarstöðin hins vegar var myrkvuð, hún var tóm. Sett höfðu verið nokkur aðventuljós í glugga, að öðru leyti var ekkert þar um að vera. Ég verð að segja eins og er að ég óttast hugmyndir um að í Heilsuverndarstöðinni við Barónsstíg sé verið að undirbúa nýjan einkarekinn spítala með sama hætti og undirbúningur að einkaspítala er í fullum gangi í Garðabæ. Hv. þm. Ögmundur Jónasson hefur bent á samhengið á milli niðurskurðar sem nú er í farvatninu til uppbyggingar Landspítalans annars vegar og áformanna sem eru um uppbyggingu á nýjum einkaspítala í Garðabæ. Ég verð að taka undir með hv. þingmanni að ég óttast að það sama geti verið upp á teningnum hvað varðar Heilsuverndarstöð Reykjavíkur. Flogið hafa fyrir sögur um að hópur fjárfesta og lækna sé þar með í undirbúningi nýjan einkaspítala sem muni sérhæfa sig á sviði fæðingarhjálpar og þá er stutt í að hægt sé að taka þar aftur inn mæðraverndina og ungbarnaeftirlitið á sama gamla staðinn en bara ekki á vegum samfélagsins, heldur á vegum einkaaðila sem munu að sjálfsögðu gera arðsemiskröfu til þess fjármagns sem þeir hafa sett, bæði í kaup á húsinu og þann rekstur sem þar er fyrirhugaður. Herra forseti. Þá er ég komin að þriðja prinsippliðnum í þessari umræðu, sem Samfylkingin spilar renus í og hefur ekki tekið þátt í með okkur, fulltrúum annarra þingflokka, um það frumvarp sem hér liggur fyrir og það er spurningin um einkarekstur í heilbrigðisþjónustu eða samfélagslegan rekstur. Það er mjög eðlilegt að sú umræða komi upp í framhaldi af 18. gr. sem er enn inni í frumvarpinu, smyglgóssið. Við höfum ítrekað lýst eftir því að 18. gr. verði geymd og að prinsippumræða um það sem hún felur í sér fari fram þegar frumvarp verður lagt fram um hlutverk og skipulag þeirrar stofnunar. En úr því að menn virðast ekki ætla að verða við því er algerlega nauðsynlegt að taka þá prinsippumræðu hér og nú. Ég verð að taka undir með hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni að sú umræða, um þetta smyglgóss, 18. gr., skyggir auðvitað á aðra þætti í frumvarpinu sem eru allrar umræðu verðir. En vegna þess að 18. gr. er þarna inni, eins algerlega óskyld málinu og hún nú er, þá er nauðsynlegt að taka þessa umræðu núna. Menn hljóta að spyrja sig: Hvert stefnir með þessa fyrirhuguðu stofnun samkvæmt 18. gr.? Hvaða hlutverk er henni ætlað? Það er ekki nema von að menn horfi til þeirrar stefnumörkunar Sjálfstæðisflokksins sem illu heilli var afhent heilbrigðisráðuneytið við myndun núverandi ríkisstjórnar. Það er ekki nema von að menn spyrji hvort þarna sé í undirbúningi stofnun sem eigi að fá það hlutverk að einkavæða í heilbrigðiskerfinu, koma þar upp einkarekstri hvar sem mögulegt er vegna þess að ekki aðeins má finna slíkt í yfirlýsingum hæstv. heilbrigðisráðherra í gegnum tíðina og í fundarsamþykktum Sjálfstæðisflokksins eins og á landsfundum, heldur vil ég rifja upp ummæli hæstv. forsætisráðherra í Valhöll fyrir þingbyrjun í september sl. þar sem hann lýsti því yfir að breytinga yrði að vænta í heilbrigðiskerfinu, breytinga í ætt við stefnu Sjálfstæðisflokksins voru hans orð. Þá erum við komin að þeirri spurningu hvert við ætlum að stefna með heilbrigðiskerfið okkar. Ætlum við að halda áfram að byggja upp heilbrigðisþjónustu á Íslandi eftir því sem kallað hefur verið norræna módelið eða ætlum við að fara amerísku leiðina, byggja upp tvöfalt heilbrigðiskerfi þar sem þeir sem fjármuni hafa geta keypt sig fram fyrir aðra og notið betri þjónustu, þar sem jafnræðisreglunni sem norræna módelið byggir er ýtt til hliðar á, sem er að allir eigi að hafa sama aðgang að góðri heilbrigðisþjónustu án tillits til efnahags og búsetu og að heilbrigðisþjónustan skuli greidd af skattfé landsmanna úr sameiginlegum sjóðum. Ameríska módelið byggir hins vegar á því og tvöfalda kerfið að þar eru einkasjúkratryggingar sem menn verða að kaupa sér fyrir fram til að tryggja sig ef þeir veikjast eða þeir verða að slíta upp budduna og greiða beint úr eigin vasa, jafnvel þegar þeir eru komnir á nærbuxunum inn á gang eins og við höfum orðað það. Menn verða að taka prinsippafstöðu til þess hvora leiðina þeir vilja fara og ég lýsi í þessari umræðu enn og aftur eftir Samfylkingunni og hv. þingmönnum Samfylkingarinnar. Hvaða leið vilja þeir fara í þessu? Hvaða leiðsögn ætlar Samfylkingin að veita hæstv. heilbrigðisráðherra við framkvæmd 18. gr. verði hún lagfærð? Menn verða að fá svör við þessu, herra forseti. Það eru miklir erfiðleikar í heilbrigðisþjónustunni vegna sveltistefnu undanfarandi ára. Ekki þarf að lýsa ástandinu á stóra sjúkrahúsinu okkar, flaggskipinu Landspítalanum. Við höfum eytt nokkrum tíma í að lýsa ástandinu eins og það er í heilsugæslunni, a.m.k. á höfuðborgarsvæðinu þar sem tæp 200 þúsund manns eiga að njóta hennar en gera alls ekki í sama mæli og aðrir landsmenn þar sem 8.500 manns a.m.k. eru án heilsugæslu og það þarf í rauninni ekki að tíunda miklu frekar þá erfiðleika sem uppi eru. En þegar spurt er: Hvað ber að gera? þá er töfraorðið alltaf einkarekstur, einkareksturinn á að bjarga öllu saman. Svo segja menn að þetta sé alls ekki einkavæðing og þetta sé alls ekki ameríska módelið heldur eitthvað allt annað og klæða þessar hugmyndir sínar um einkarekstur í mjög aðlaðandi búning fyrir alla hlutaðeigendur, söluvænan búning. Í gær var talað um að það væri gott að nýta kosti einkaframtaksins. Ég veit ekki betur en hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson hafi orðað það akkúrat þannig. Hann hefur lært það af Sjálfstæðisflokknum, að nýta kosti einkaframtaksins í heilbrigðisþjónustunni. Það á að auka fjölbreytni í þjónustunni með þessu móti, segja menn. Talað er um að aukin samkeppni á sviði heilbrigðisþjónustu muni minnka tilkostnað og lækka verð. Loks á þessi einkarekstur líka að auka á valfrelsi sjúklinga, að ég tali ekki um að hann á líka að hækka laun starfsmanna. Hvernig í ósköpunum eiga menn að vera á móti þessum fínu hugmyndum? Ég vil taka það skýrt fram, herra forseti, að ég hef ekkert á móti einkarekstri og prívatrekstri þegar um er að ræða sölu og kaup á gallabuxum eða tannkremi en þegar kemur að því að setja heilbrigðisþjónustu á markað eins og hverja aðra vöru þá spyrjum við vinstri græn þriggja einfaldra spurninga: Er það betra og hagkvæmara fyrir sjúklingana sem eiga að nota þjónustuna að taka upp einkareksturinn en samfélagsreksturinn? Er það betra og hagkvæmara fyrir þá sem eiga að greiða kostnaðinn af þjónustunni, þ.e. ríkið og sveitarsjóði? Og í þriðja lagi, er það betra og hagkvæmara fyrir þá sem starfa við þjónustuna á sjúkrahúsunum, í heilsugæslunni og á öldrunarstofnununum? Ef svarið við öllum þessum spurningum er já, að útvistun og einkarekstur einhverrar tiltekinnar þjónustu sé betri og hagkvæmari, bæði fyrir sjúklinga, ríkissjóð og sveitarsjóði og fyrir þá sem starfa við þjónustuna, mun ekki standa á okkur vinstri grænum að styðja við slíkar breytingar. En ef svarið við einni af þessum spurningum er nei, munum við ekki styðja þá breytingu. Mér segir svo hugur um að svarið við þessum þremur spurningum hvað varðar mæðraverndina, ungbarnaeftirlitið, skólaheilsugæsluna, muni í öllum tilvikum verða nei. Einkarekstur í mæðravernd, ungbarnaeftirliti og skólaheilsugæslu mun ekki verða betri og hagkvæmari fyrir sjúklinga, mun ekki verða betri og hagkvæmari leið fyrir ríkissjóð og mun ekki verða betra fyrir þá sem við þjónustuna starfa. Ég minni á það, sem nefnt var í umræðunni í gær, hvaða breyting fylgdi í kjölfar þess að fella niður skólatannlækningar. Við stöndum nú frammi fyrir tillögu um að fella niður skólaheilsugæslu og í umræðu um frumvörp hæstv. menntamálaráðherra á föstudaginn var minntist ég einmitt á tillögu heilsugæslunnar á höfuðborgarsvæðinu um að efla skólaheilsugæslu í grunnskólum á öllu þessu 200 þúsund manna svæði og ekki aðeins í grunnskólum heldur líka fimm ára áætlun sem Heilsugæsla höfuðborgarsvæðisins hefur gert um að taka upp heilsugæslu í framhaldsskólum á þessu svæði og minnti á nauðsyn þess að gera það á landinu öllu. Þegar sjálfræðisaldur var hækkaður úr 16 árum í 18 gleymdist nefnilega að gera ráð fyrir kostnaði við að tryggja þeim börnum, sem samkvæmt breytingu á sjálfræðisaldri eru það nú til 18 ára aldurs og skólakerfið og foreldrar bera ábyrgð á sem slíkum, að heilbrigðisþjónustan ber líka ábyrgð á þeim sem börnum allt til 18 ára aldurs. Í lögum um heilbrigðisþjónustu segir að börn skuli njóta heilbrigðisþjónustu og heilsuverndar, sem þýðir að taka þarf og taka ber upp skólaheilsugæslu í framhaldsskólum af því að um helmingur nemenda í framhaldsskólunum er undir 18 ára aldri og á þess vegna rétt á sömu heilsugæslu og heilsuvernd og nemendur í grunnskólunum. Í stað þess stöndum við frammi fyrir tillögu um að leggja alla heilsugæslu í skólum af á þessu þéttbýlasta svæði landsins. Ég vara við því að stefna ríkisstjórnarinnar í málefnum heilsugæslunnar á höfuðborgarsvæðinu og í heilbrigðismálum almennt stefnir í þá átt að þessari mikilvægu þjónustu verði útvistað, verði hent út eins og heilsugæslunni var hent út úr Heilsuverndarstöðinni til þess eins að teppaleggja þar fyrir einkavæðingu á þessu sviði. Við vinstri græn teljum að áður en lengra er haldið á braut einkarekstrar í heilbrigðisþjónustunni sé nauðsynlegt að gera rannsókn á árangri einkareksturs og á áhrifum markaðsvæðingarinnar í samfélagsþjónustunni, bæði félagslega og fjárhagslega, og við höfum lagt fram þingsályktunartillögu um þetta efni á hv. Alþingi. Það er nefnilega alls ekki nóg að fullyrða bara að einkareksturinn sé hagkvæmur, að samkeppni skili lægra verði og fjölbreyttari þjónustu og allar þær umbúðir sem ég nefndi áðan. Þetta eru allt saman mælanlegar stærðir og rannsóknir hljóta að þurfa að sanna hver raunveruleikinn er í ljósi reynslunnar, vegna þess að við höfum einkarekstur á ýmsum sviðum í heilbrigðisþjónustu okkar og það á að vera hægt að mæla það algerlega hvort það er hagkvæmt og þá með hvaða hætti og að hve miklu leyti. Sá einkarekstur sem er í heilbrigðisþjónustunni hjá okkur hefur orðið til af tilviljunum einum. Það er ekki þannig að gerð hafi verið ákveðin stefnumörkun um að nú skuli tilteknum þáttum útvistað vegna þess að það sé svo miklu hagkvæmara eða bæti þjónustuna, sé betra fyrir starfsfólk, sjúklinga eða ríkissjóð. Það er ekki svo. Þvert á móti er það svokölluð bestu bita aðferð „cherry picking“, eins og það heitir á fagmáli í þessum efnum, sem hefur leitt til þess að bestu bitunum, þeim einföldustu, þar sem biðlistar eru og um er að ræða tiltölulega einfaldar aðgerðir, er ýtt út af sjúkrahúsunum. Einhver einkaþjónustuaðili poppar upp og segir: Halló, við skulum sjá um þetta, og svo gera þeir það. Þetta er svolítið eins og Litla gula hænan, sem hefur líka verið hér til umræðu. Það er sem sagt þessi tilviljanakenndi einkarekstur í heilbrigðisþjónustunni sem enginn vandi er að mæla árangurinn af. Það er það sem við vinstri græn höfum verið að kalla eftir, að það fari fram raunveruleg rannsókn á því hvort slíkur einkarekstur sé hagkvæmur. Við getum litið til Svíþjóðar í þessu efni, reyndar líka til Noregs og Bretlands þar sem tilraunir voru gerðar fyrir síðustu aldamót með einkarekstur heilu sjúkrahúsanna. Þar er nú, dag frá degi verið að gera heildardæmið upp og mat og niðurstöður á mati á árangri þessara tilrauna eru alls ekki einhlítar. Til að mynda er niðurstaðan varðandi tiltekið sjúkrahús í Svíþjóð að þjónustan hefur ekki reynst vera betri. Kostnaðurinn fyrir Stokkhólmslén, sem ber kostnað af rekstri þessa sjúkrahúss sem er nú á vegum einkaaðila og hefur verið frá árinu 1999, ef mig brestur ekki minni, er mun meiri en hann var fyrir breytinguna og öryggi starfsmanna, þ.e. atvinnuöryggið hefur versnað. Það er því ekki endilega svo að það sé eins og talsmenn einkarekstrarins hér og einkavæðingarstefnunnar og Sjálfstæðisflokksins fullyrða að það sé betri tími með blóm í haga fyrir alla aðila, sjúklinga, þá sem borga brúsann og starfsmenn, ef heilbrigðisþjónustunni er útvistað. Þess vegna er það að við höfum gert kröfu til þess og leggjum fram tillögu á hv. Alþingi um að það verði gerð rannsókn á árangrinum. Það er alveg deginum ljósara, herra forseti, að það vantar meira fjármagn í heilbrigðisþjónustuna. Í okkar huga eru margar aðrar leiðir til þess að bæta hana en einkarekstur og einkavæðing. Við vörum sterklega við því að það muni leiða til aukins misréttis og tvöfalds kerfis ef áfram verður gengið í þá átt. Það er eðlilegt að taka þetta hér upp, þessa umræðu, grundvallarumræðu við afgreiðslu þessa frumvarps, vegna 18. gr. og þess smyglgóss sem hæstv. heilbrigðisráðherra er að reyna að koma í gegn hér á Alþingi, umræðulítið eða umræðulaust. Við vinstri græn látum það ekkert yfir okkur ganga. Við tökum þessa umræðu hér og nú, fyrst að menn vilja ekki verða við þeim tilmælum okkar að fresta 18. gr. fram á vorið þangað til þeir eru tilbúnir með frumvarp sem segir til um hlutverk og skipulag þessarar stofnunar. Ég lýsi enn og aftur eftir afstöðu þingmanna Samfylkingarinnar í þessu efni. Hvar eru hv. þingmenn Samfylkingarinnar við þessa umræðu? Er ekki nóg að gert að láta heilbrigðisráðuneytið í hendurnar á Sjálfstæðisflokknum? Ætla þeir að láta þá algjörlega afskiptalausa þar líka? Eru þeir tilbúnir til þess að láta heilbrigðisráðherra fá þennan óútfyllta tékka sem 18. gr. er? Hvar er hv. varaformaður Samfylkingarinnar? Og varaformaður hv. heilbrigðisnefndar Alþingis, Ágúst Ólafur Ágústsson? Hvar skyldi hann vera? Hver skyldi vera hans afstaða varðandi 18. gr.? Ég hlýt, herra forseti, að lýsa eftir því. Við teljum að það sé til nóg af peningum í samfélaginu. Þetta er spurning um það hvernig þeim er varið og við viljum benda á það að með því að efla heilsugæslu sem fyrsta skrefið, sem fyrstu móttökuna, sem fyrsta viðkomustaðinn þegar fólk verður veikt, með því að efla þá þjónustu og heilsuvernd almennt þá verður heilbrigðiskerfið ódýrara. Það kerfi sem hér er á höfuðborgarsvæðinu er gríðarlega dýrt. Það eru 8.500 manns án heimilislæknis, án heilsugæslu og fara beint til sérfræðinga eða á Læknavaktina og borga auðvitað sjálfir miklum mun meira og hærra verð, en það sem meira er er að samfélagið allt borgar líka miklu hærra verð. Þetta er leið ríkisstjórnarinnar, að varpa heilbrigðisþjónustunni í smábitum út á markaðinn og nýta síðan tekjuafgang af fjárlögum til þess að lækka skatta hjá þeim sem mest hafa handa í milli en það er ekki leið okkar vinstri grænna. Þvert á móti þá viljum við ekki aðeins efla hátæknisjúkrahúsið þar sem mjög mikilvægar lækningar eru stundaðar heldur viljum við einnig efla heilbrigðisþjónustuna í heilsugæslunni sem þá nærþjónustu sem hún á að vera eðli máls samkvæmt. Þegar kemur að því á morgun að afgreiða fjárlög fyrir árið 2008 munum við endurflytja tillögur okkar hér, vinstri græn, um eflingu heilbrigðisþjónustunnar um land allt. Við erum þar með sérstaka áhersluþætti. Við erum með Landspítalann, við teljum alls ekki nóg að gert að klippa halann sem nú er í skuldastöðunni hjá Landspítalanum eins og gert var með fjáraukalögum. Það var mjög gott og við lýstum yfir ánægju með þá ákvörðun en það er ekki nóg að klippa halann af vegna ársins 2007 og ætla spítalanum svo að fara að safna skuldum strax 1. janúar. Þess vegna munum við, herra forseti, leggja fram tillögur um það að auka fjárveitingar til starfsemi Landspítalans. Við munum líka leggja fram tillögur um að efla og auka starfsemi, sérstaklega heilsugæslunnar og heilbrigðisstofnunar Austurlands á Egilsstöðum og við munum líka leggja fram tillögur okkar um bæta heilbrigðisþjónustuna og heilsuverndarþjónustuna í Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins. Það er nefnilega svo, herra forseti, að sú mikla þjónusta sem Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins er ætlað að sinna hefur setið illilega eftir. Þjónustan hefur ekki fengið að þróast í takt við íbúafjölgun á svæðinu, í takt við breytta aldursskiptingu og í kjölfar þess að hér hefur veruleg breyting orðið á t.d. íbúasamsetningu með tilliti til þjóðernis, þ.e. tungumálakunnáttu, túlkaþjónustu, þörfina fyrir túlkaþjónustu, og það er mikill munur á milli þeirra fimmtán heilsugæslustöðva sem eru á höfuðborgarsvæðinu hvað þetta varðar. Það hefur ítrekað komið fram í umræðunni bæði frá - gengur nú einn hv. þingmaður og hæstv. ráðherra Samfylkingarinnar í salinn og er það þeirri sem hér stendur mikið fagnaðarefni. Því hér hef ég, hæstv. iðnaðarráðherra, lýst eftir afstöðu Samfylkingarinnar til 18. gr. þess frumvarps sem hér er á dagskrá og hefur verið lýst sem smyglgóssi, efni sem á ekkert skylt við frumvarpið að öðru leyti, og sem óútfylltum tékka til handa hæstv. heilbrigðisráðherra sem hyggst, verði þessi 18. gr. að lögum, byrja á því að skipa forstjóra, auglýsa eftir forstjóra og ráða forstjóra til fimm ára á stofnun sem ekki er til og skipa henni fimm manna stjórn, án þess að í 18. gr. sé að finna minnstu leiðbeiningar um það hvernig eigi að fara með það vald sem stjórn og forstjóri, eðli máls samkvæmt, hafa. Ég hef spurt í þessum ræðustóli nokkrum sinnum, hæstv. iðnaðarráðherra, hvernig það sé, hvort Samfylkingin hafi, með því að afhenda Sjálfstæðisflokknum heilbrigðisráðuneytið við myndun ríkisstjórnarinnar þar með gefið hæstv. heilbrigðisráðherra og Sjálfstæðisflokknum algjört alræðisvald í þessum efnum. Hvort þeir ætla ekki einu sinni að reyna að leiðbeina samstarfsflokknum í ríkisstjórninni þannig að ekki gleymist nú alveg jafnaðarstefnan sem Samfylkingin oft hefur á vörum þegar um annað er að ræða. Ég hef lýst furðu minni yfir að það skuli ekki einn einasti hv. þingmaður Samfylkingarinnar hafa tekið þátt í þessum umræðum. Ekki einn einasti að undanteknum hv. þm. Ellerti Schram sem kom í stutt andsvar við ræðu hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar í gær. Það eru hér þrjú stór prinsippmál sem verið er að ræða um. Það er þessi 18. gr. sem við leggjum eindregið til að verði tekin út úr frumvarpinu. Hún á ekki heima þar. Hún á ekki erindi þar. Hún á að koma til umræðu þegar frumvarp um þessa stofnun verður kynnt hér á Alþingi í vor. Við höfum líka lýst eftir afstöðunni til annars prinsippmáls sem er fyrirhugaður einkarekstur og útvistun í kerfinu sem er eðlilegt að taka hér til umræðu núna í ljósi 18. gr. Ég lýsi hér eftir afstöðu Samfylkingarinnar í þeim efnum. Loks hef ég lýst eftir afstöðu Samfylkingarinnar til þeirra niðurskurðartillagna sem uppi eru varðandi heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins. Það er mér mikið gleðiefni að það er kominn málsmetandi samfylkingarmaður í salinn og ég vænti að það muni ekki standa á svörum frá þeim hv. þm. og hæstv. ráðherra, Össuri Skarphéðinssyni, hér frekar en fyrri daginn. Herra forseti. Ég hef ekki lokið máli mínu því ég var þar komin þegar hæstv. ráðherra gekk í salinn, að ég var að fjalla um þá umræðu sem hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins, einir tveir, tóku hér upp í gær, að það væri mikill munur á þjónustunni hvað hún væri ofboðslega góð, í Salahverfinu í Kópavogi, í heilsugæslustöðinni. Það var á máli þeirra að skilja að það væri einfaldlega vegna þess að sú stöð væri einkarekin. Ríkið borgar auðvitað en það er einkarekstur á þeirri stöð sem og í stöðinni við Lágmúla. Þetta eru tvær stöðvar af fimmtán á höfuðborgarsvæðinu sem eru í svokölluðum einkarekstri.

Forseti biðst afsökunar á að trufla hv. þingmann en nú líður að þeim tíma sem til stóð að gera hlé á þessum fundi. Forseti spyr því hv. þingmann hvort hún eigi mikið eftir af ræðu sinni eða hvort um það sé að ræða að hv. þingmaður ljúki ræðunni á næstu örfáu mínútum.

Herra forseti. Mér sýnist ég eiga töluvert efni eftir hvað varðar heilsugæsluna á höfuðborgarsvæðinu, þær niðurskurðartillögur sem kynntar hafa verið og þá stöðu sem þar er uppi sérstaklega vegna umræðna um að einkareksturinn eigi að bjarga þar öllu með tilvísun í Salastöðina og ég var þar komin í máli mínu. Ég vænti þess líka, hæstv. forseti, að fá tækifæri til þess að hlusta á talsmann Samfylkingarinnar í þessum efnum þannig að, nei, herra forseti. Ég á ekki von á því að ljúka máli mínu á næstu tveimur mínútum.

Ef það hentar hv. þingmanni þá hyggst forseti gera hlé núna, eða vill hv. þingmaður halda örlítið áfram?

Nei. Það hentar ágætlega.

Þá verður gert hlé á þessum fundi. Fundi verður framhaldið aftur klukkan tvö. Fundi er frestað.

Ég stíg nú í ræðustól endurnærð eftir klukkutíma hádegishlé. Þar var komið máli mínu, herra forseti, að ég tel nauðsynlegt að vekja athygli þingheims á því að það er ekki sama heilsugæslustöð og heilsugæslustöð á þessu víðfeðma, nær 200.000 manna þjónustusvæði Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins vegna þess að þjónustubyrðin er afskaplega misjöfn. Það er tvennt sem ræður. Annars vegar er það auðvitað sá fjöldi íbúa sem er að baki hverri heilsugæslustöð og hins vegar er það íbúasamsetningin. Þjónustuþörfin, ef við tölum bara um tímalengd hvers viðtals sem viðkomandi íbúi þarf að nota eða læknir þarf að nota, fer verulega mikið eftir aldri. Af því að hér hefur töluvert verið rætt um hversu mikil gósentíð sé fram undan með einkarekstri, sérstaklega í heilsugæslunni, þá hafa hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins vísað mjög til Salastöðvarinnar í Kópavogi sem er tiltölulega ný stöð, mjög vel búin og mjög góð. Stöðin sinnir hlutverki sínu að sjálfsögðu af kostgæfni, hefur á góðu starfsfólki að skipa og ánægja með þjónustu Salastöðvarinnar er síst minni en með þjónustu annarra heilsugæslustöðva. Ég tel nauðsynlegt að vekja athygli á því að á Salasvæðinu hefur íbúafjölgun orðið allmikil á undangengnum tveimur árum. Frá árinu 2005–2007 hefur íbúafjölgun þar orðið ein 13% eða tæplega þúsund manns. Íbúafjöldi að baki Salastöðvarinnar er núna ríflega 8.000 manns sem er meira en tvöfalt minna en er í stærstu stöðinni sem er í Grafarvogi og er með ríflega 18.000 íbúa á sínu svæði. Það sem meira er, þegar menn skoða þessar stöðvar og bera þjónustu þeirra saman, eins og hv. formaður heilbrigðisnefndar hefur ítrekað gert, þá verður að taka til athugunar að þjónustuþörf hvers svæðis fer auðvitað eftir mannfjölda eins og ég nefndi, aldursskiptingu og öðrum þeim hlutum sem áhrif hafa á þarfir hvers einstaklings. Þar á meðal má nefna fjölda útlendinga á svæðinu en þjónusta við þá krefst oft lengri viðtala og aðstoðar túlks en ekki síður þá hafa félagslegar aðstæður íbúa á hverju svæði mjög mikil áhrif. Allt hefur þetta áhrif á kostnaðinn. Í því sambandi, herra forseti, vil ég vekja athygli á því að þegar horft er á 75 ára og eldri, hlutfall 75 ára og eldri, þá er þjónustuþörfinni á hverri heilsugæslustöð verulega misskipt. Af því að Salastöðin hefur ítrekað verið nefnd sem dæmi um skilvirkni, hv. formaður heilbrigðisnefndar hefur nefnt það sérstaklega að þar taki viðtöl við sjúklinga eða íbúa miklu skemmri tíma, vinnukerfið þar sé afkastahvetjandi, þá vil ég vekja athygli þingheims á því að einungis, ríflega 2% af íbúum, þeim 8.000 íbúum sem eru að baki Salastöðvarinnar í Kópavogi, eru 75 ára eða eldri. Á hinn bóginn er aldursskiptingin þyngst á svæði heilsugæslustöðvanna í Glæsibæ, þar sem hún er ríflega 13%, og í Efstaleiti og Lágmúla, en léttust er hún í Salahverfi og í Grafarvogi þar sem stærsta stöðin er, en einnig í Mosfellsumdæmi. Það vekur líka athygli í yfirliti heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins hversu misjafnt hlutfall útlendinga er af íbúafjöldanum sem er á hverri heilsugæslustöð. Í miðbænum er hlutfallið sýnu hæst, 23% á miðju árinu 2007. Í þessar tölur yfir fjölda útlendinga vantar hins vegar upplýsingar frá Salastöðinni og frá stöðinni í Lágmúla. Þetta eru þessar einkareknu stöðvar sem því miður hafa ekki verið í fullri samvinnu m.a. um upplýsingar og þátttöku í þjónustukönnunum eins og þessari sem hér er. Ég vil, herra forseti, ljúka máli mínu með því að ítreka þær spurningar sem ég hef lagt fram til talsmanna annars ríkisstjórnarflokksins, Samfylkingarinnar, í ljósi þess að menn frá þeim flokki hafa ekki talið sig eiga erindi í ræðustól þótt umræðan hafi staðið um alllangan tíma. Ég spyr sérstaklega um afstöðu Samfylkingarinnar til 18. gr. sem við höfum lagt til, allmargir ræðumenn, að verði tekin út úr þessu frumvarpi með þeirri röksemd að þar sé um smyglgóss að ræða sem á ekki erindi í þetta frumvarp og er því ótengt með öllu. Ég spyr líka um afstöðu þeirra til tillagna um niðurskurð í Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins og hvernig eigi að fara með hana. Loks spyr ég í ljósi 18. gr. ef menn ekki fallast á að kippa henni til hliðar og geyma hana þangað til fram verður borið frumvarp um þá stofnun sem þar um ræðir í þeirri grein: Hvernig stendur þá á því að fulltrúar Samfylkingarinnar hafa ekki tekið þátt í umræðum sem hér hafa farið fram um einkarekstur versus félagslegan rekstur, eða norrænt kerfi versus amerískt kerfi í heilbrigðisþjónustunni?

Herra forseti. Hv. þingmaður hefur varpað fram nokkrum spurningum til talsmanna Samfylkingarinnar. Nú er ég ekki talsmaður Samfylkingarinnar í heilbrigðismálum þó að ég hafi að vísu víðtæka reynslu í málaflokknum eftir að hafa verið formaður heilbrigðis- og trygginganefndar í fjögur ár. Almennt um efni frumvarpsins er það að segja að það er lagt fram eftir að hafa verið samþykkt í ríkisstjórn Íslands og sömuleiðis eftir að um það hefur verið fjallað í þingflokki Samfylkingarinnar. Það liggur algjörlega klárt fyrir að Samfylkingin er ekki með einkavæðingu en hún gerir skýran greinarmun á einkavæðingu annars vegar og einkarekstri hins vegar. Samfylkingin segir það alveg klárt og kvitt að þær breytingar sem kynnu að verða gerðar á rekstrarformi einhverra hluta heilbrigðisþjónustunnar mega ekki hafa það í för með sér að sjúklingar geti ekki notið þjónustunnar vegna þess að efnahagur meini. Það er grundvallarskilyrði, að við höfum áfram þann opna aðgang að heilbrigðisþjónustunni sem er hér á Íslandi. Þar um breyta engar stofnanir eða annað slíkt. Þetta er bara prinsippafstaða. Henni fylgir Samfylkingin og hv. þingmaður ætti að vera búin að læra það á sex mánuðum að Samfylkingin fylgir því sem hún segir og væri hægt að rifja upp mörg mál, t.d. umhverfismál því til staðfestu. Ekki fer ég í það hér. Að því varðar svo spurningarnar um niðurskurð á heilsugæslu hér í Reykjavík, þá liggur það einfaldlega fyrir að hæstv. heilbrigðisráðherra hefur lýst því yfir að það verði ekkert af þessum 550 millj. kr. niðurskurði. Í öðru lagi liggur fyrir að þar var um að ræða hugmyndir sem aldrei hafa verið samþykktar af stjórn heilsugæslunnar og ekki einu sinni ræddar í stjórn heilsugæslunnar. Ekki veit ég hvaðan þær hugmyndir hafa komið en í öllu falli þá var á þeim mikill flautaþyrilsbragur og sá sem hefur komið því til fjölmiðla hafði ekkert umboð til þess að halda því fram að þarna væri um stefnu stjórnvalda að ræða. Svo er ekki.

Herra forseti. Það var gott að fá hingað í ræðustól hæstv. iðnaðarráðherra sem talsmann Samfylkingarinnar. Ég fagna því. Ég hef ítrekað auglýst hér eftir talsmanni Samfylkingarinnar í heilbrigðismálum, hv. varaformanni Samfylkingar og hv. varaformanni heilbrigðisnefndar, Ágústi Ólafi Ágústssyni, en með litlum árangri. Ég fagna því að ráðherrann sem hér stóð skuli hafa svarað spurningum mínum en hann svaraði ekki nema tveimur af þremur. Og fór nú í verra. Því vil ég ítreka þriðju spurninguna. Er það afstaða Samfylkingarinnar og hefur hún samþykkt það sérstaklega að 18. gr. fari óbreytt í gegn með þessu frumvarpi? 18. gr. sem hefur ekkert með efni frumvarpsins að gera. 18. gr. sem hæstv. heilbrigðisráðherra hefur lýst yfir að hann muni nota til þess að skipa nýrri stofnun stjórn, fimm manna stjórn, grein sem hann muni nota til þess að auglýsa eftir og ráða nýjan forstjóra til fimm ára eins og hann segir. Og það löngu áður en fyrir Alþingi er lagt frumvarp um innra skipulag og hlutverk þessarar stofnunar. Er Samfylkingin virkilega tilbúin til þess að afhenda heilbrigðisráðherra opinn tékka að þessu leyti til þar sem í þessari lagagrein er hvergi kveðið á um innihald eða verkefni? Hvað þá að þarna sé að finna einhverjar leiðbeiningar til ráðherrans um það hvernig hann eigi að fara með þetta vald sem hann fær samkvæmt 18. gr. Þetta er bara einhendis skipun fimm manna stjórnar og einu kröfurnar sem gerðar eru þarna eru að forstjórinn skuli hafa háskólamenntun. Ég spyr því: Hver er afstaða Samfylkingarinnar? 

Herra forseti. Ég tel að ég hafi í fyrra svari mínu veitt alveg afdráttarlausar upplýsingar um afstöðu Samfylkingarinnar til frumvarpsins í almennum atriðum. Ég hef greint frá því hver var undirbúningur og aðdragandi þess að frumvarpið var lagt fram. Það var hefðbundinn undirbúningur. Hv. þingmaður veit með hvaða hætti slík frumvörp fara í gegnum ríkisstjórn og þingflokka. Það er síðan undir þinginu komið hvað það gerir við einstök frumvörp. Þingið er sjálfrátt. Framkvæmdarvaldið skipar því ekki fyrir. Eða varðandi einstök ákvæði í frumvörpum þá er það auðvitað þingið sem að lokum tekur allar ákvarðanir um þau. Ég verð að viðurkenna það fyrir hv. þingmanni að ég hef meira sinnt iðnaðarmálum upp á síðkastið en heilbrigðismálum og ég hef nú ekki kynnt mér efni 18. gr. jafn vel út í hörgul og hv. þingmaður hefur gert. Hún finnur því margt til foráttu. Um það ákvæði eins og öll önnur, auðvitað gildir að það er þingið sem hefur síðasta orðið í því. Ráðherrar leggja fram sinn vilja, einstakir fagráðherrar. Þeir vilja fá málin fram með tilteknum hætti. En sem betur fer þá er aðskilnaður löggjafarvaldsins og framkvæmdarvaldsins enn það skýr, þó að sá aðskilnaður hafi nú aðeins dofnað á síðustu árum, að það er þingið sem ræður þessu. Hinn sameiginlegi vilji þingsins eftir rökræðu og, af minni reynslu, yfirleitt mjög vandaða umræðu í nefndum þingsins þar sem hv. þingmaður væntanlega mun koma fram með mótbárur sínar við þessu og eftir atvikum þá rök bæði frá sérfræðingum, þeim sem til þekkja og öðrum þá er það þingið sem ræður þessu. Ekki ég og ekki einu sinni hæstv. heilbrigðisráðherra. Það er nú bara svo einfalt mál. Þingið er hin endanlega rödd. Að öðru leyti undirstrika ég það að Samfylkingin mun ekki taka þátt í neinu sem hægt er að skilgreina sem einkavæðingu og sem leiði til þess að einhver fyrirtæki eða einhverjir menn ætli að fara að hagnast á sjúkdómum. Það verður aldrei gert.

Herra forseti. Með því að frumvarpið var lagt fram og samþykkt á þingflokksfundi Samfylkingar þá túlkar hæstv. ráðherra það svo að þar með sé í þeirra hópi fullur stuðningur við 18. gr. Ég hlýt að harma þessa afstöðu vegna þess, herra forseti, að efni 18. gr. hefur ekki komið til umræðu eða verið vakin sú athygli á því sem við höfum nú gert, fyrr en í dag og í gær. Það sem er aðalatriði þessa máls er að hæstv. heilbrigðisráðherra hefur lýst því yfir að hann ætli að nota þetta bráðabirgðaákvæði til þess að setja nýrri óskilgreindri stofnun stjórn og ráða þar forstjóra án þess að fyrir því sé lagastoð að öðru leyti. Það á ekki að koma lagafrumvarp um efni og innihald stofnunarinnar fyrr en í vor. Ég vil af þessu tilefni vekja athygli á því að í athugasemdum með frumvarpinu segir alveg skýrt frá skrifstofu fjármálaráðuneytis, að það fylgi enginn kostnaður þessari nýju stofnun, með því að, eins og segir á blaðsíðu 12 í frumvarpinu, hlutverk þessarar stofnunar verði skilgreint nánar í sérstöku frumvarpi á vorþingi sem verður kostnaðarmetið þegar það verður lagt fram. Nú hefur hæstv. heilbrigðisráðherra lýst því yfir að hann muni áður en frumvarpið er lagt fram, skipa þessari stofnun bæði stjórn og ráða til hennar forstjóra og þá hlýt ég að spyrja og ég spyr ráðherra iðnaðarmála sem er eini ráðherrann á svæðinu: Hvaðan á að taka peninga til þess að borga þessum mönnum laun eða halda menn að þeir muni vinna í þessari stofnun í sjálfboðavinnu?

Herra forseti. Ég ætla aðeins að víkja að ákveðnum atriðum varðandi það frumvarp sem hér er verið að ræða, frumvarp til laga um breytingu á lögum um almannatryggingar, lögum um félagslega aðstoð, lögum um sjúklingatryggingu, lögum um heilbrigðisþjónustu, lögum um málefni aldraðra og lögum um eftirlaun til aldraðra. Það hefur nú verið rætt í nokkurn tíma. Ég vísa til mjög ítarlegs nefndarálits varðandi það mál sem hv. þm. Álfheiður Ingadóttir, þingmaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, Dýrleif Skjóldal, fyrir hönd Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, og síðan Jón Björn Hákonarson, fyrir hönd Framsóknarflokksins, hafa skilað. Þau leggja til að þessu frumvarpi verði vísað frá, segja að það sé afar illa undirbúið, einungis tilkomið vegna ágreinings milli heilbrigðisráðuneytis og félagsmálaráðuneytis. Tillaga fulltrúa Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og Framsóknarflokksins varðandi þetta mál er þá frávísun. Það atriði í frumvarpinu sem ég ætla annars að gera að sérstöku umtalsefni er umsögn fjármálaráðuneytisins um frumvarpið. Ég ætla að lesa umsögnina og víkja að henni. Þar segir, með leyfi forseta: „Með frumvarpinu er lögð til breyting á verkaskiptingu ráðuneyta á sviði almannatrygginga og öldrunarmála. Gerir frumvarpið ráð fyrir að Tryggingastofnun færist undir félagsmálaráðuneyti en sjúkra- og slysatryggingar verði áfram á forræði heilbrigðisráðuneytis. Jafnframt mun úrskurðarnefnd almannatrygginga færast undir félagsmálaráðuneyti þótt allar ákvarðanir Tryggingastofnunar verði áfram kæranlegar til nefndarinnar. Þá gerir frumvarpið ráð fyrir að þjónusta við aldraða önnur en heilbrigðisþjónusta færist til félagsmálaráðuneytis frá 1. janúar 2008 ásamt yfirstjórn Framkvæmdasjóðs aldraðra. Í athugasemd með frumvarpinu segir að ljóst sé að nokkurn tíma taki að skilja á milli þess sem telst almenn öldrunarþjónusta og þess sem er heilbrigðisþjónusta við aldraða og má vænta frumvarps um frekari breytingar á lögum um málefni aldraðra á vorþingi. Samhliða þessum breytingum verður nöfnum ráðuneytanna breytt til samræmis við tilflutning verkefna í félags- og tryggingamálaráðuneyti og heilbrigðisráðuneyti.“ Ég les þetta hérna upp, herra forseti, vegna þess að hér er verið að gera gríðarlega miklar breytingar á stjórnskipan þessara mála, færa stóra málaflokka á milli ráðuneyta, endurraða og endurskipa verkefnum sem lúta að jafnveigamiklum og -stórum þáttum og grunnþáttunum í heilbrigðisþjónustunni, heilbrigðiskerfinu, þjónustu við aldraða o.s.frv. Þess vegna vekur furðu þegar það er fullyrt í umsögn fjármálaráðuneytisins með þessu frumvarpi að þessar breytingar kosti ekkert, þær muni ekki kosta ríkissjóð neitt, hér sé bara um að ræða orðalagsbreytingar tengdar flutningi á málaflokkum milli ráðuneyta. Það stendur orðrétt, með leyfi forseta, að ekki sé „gert ráð fyrir auknum kostnaði við framkvæmd verkefna heldur eingöngu færslu fjárheimilda á milli ráðuneyta“. Mér finnst ábyrgðarhluti þegar slík yfirlýsing fylgir með svona viðamiklu frumvarpi - að það kosti ekki neitt. Hver trúir því? Í rauninni á þetta heldur ekki að snúast um trú í þeim efnum. Hver maður veit að þetta kostar gríðarlegt fjármagn. Meira að segja er nú þegar í frumvarpi til fjárlaga sem kemur til lokaafgreiðslu á morgun gert ráð fyrir tugum milljóna króna til að undirbúa þær breytingar sem þarna á að ráðast í. Þegar er gert ráð fyrir líklega á annað hundrað milljónum króna í þessum frumvörpum, bæði til fjáraukalaga og fjárlaga sem tengjast þessu. Nú þegar er þetta augljóslega ekki rétt. Að halda því fram að svona viðamiklar breytingar, hvort sem maður er sammála þeim eða ekki, kosti ekki neitt er að mínu viti bara fullkominn blekkingarleikur. Reynslan hefur sýnt okkur að þegar verið er að gera stjórnskipulegar breytingar kostar það miklu meira en menn hafa viljað vera láta. Svo er dregið að landi með aukafjárveitingum. Ég geri mjög alvarlegar athugasemdir við að segja að svona viðamiklar breytingar kosti ekkert. Það er bara ekki rétt. Ég vil spyrja formann hv. heilbrigðisnefndar, sem hér er nú, hvort nákvæmlega hafi verið farið ofan í þessar tölur. Var kallað eftir nýju, ábyggilegu kostnaðarmati á þeim breytingum sem þarna eru lagðar til? Ég er í fjárlaganefnd Alþingis fyrir hönd Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og við höfum á undanförnum árum fengið hvern svona málaflokkinn á fætur öðrum þar sem gerðar hafa verið stjórnskipulagsbreytingar, sagt að þær kosti ekkert en síðan er raunin okkur. Tökum Matís, fyrirtæki sem sinnir matvælaeftirliti og þjónustu á þeim sviðum. Það var hlutafélagavætt, sú breyting átti ekki að kosta neitt. Við stöndum nú frammi fyrir á annað hundrað milljóna króna fjárþörf bara á þessu ári umfram það sem gert var ráð fyrir - og sér ekki fyrir endann á. Svona er með fleiri stofnanir sem breytingar hafa verið gerðar á þar sem kostnaðarmatið virðist vera algjörlega út í bláinn og óábyrgt. Þótt okkur greini á um hvort það sé rétt pólitísk vegferð eiga þessir grunnþættir að vera í lagi. Það er engum greiði gerður með því að vanmeta þann kostnað - vísvitandi verð ég að segja, ég hefði a.m.k. viljað heyra og sjá nákvæma kostnaðarúttekt á þessu máli áður en ég hefði getað staðfest og tekið undir að það kostaði ekki neitt. Þetta fannst mér vera fyrsta alvarlega atriðið, herra forseti. Svo er hinn þátturinn sem ég vil víkja að, sú 18. gr. sem hér hefur verið gerð að umtalsefni þar sem verið er að galopna fyrir einkavæðingu og markaðsvæðingu heilbrigðiskerfisins. Með einni lagagrein er í þessu frumvarpi galopnað á það að heilbrigðisráðherra geti án frekari heimilda að því er virðist opnað á einkavæðingu í heilbrigðiskerfinu. Við vissum fyrir að þetta var eitt af meginmarkmiðum Sjálfstæðisflokksins með því að fá heilbrigðisráðuneytið - hann var búinn að bíða eftir því í mörg ár - að geta farið í þessa einkavæðingu sem hann telur nauðsynlega. Flestum er minnisstætt þegar núverandi hæstv. forsætisráðherra hældi sér af því á fundi með sjálfstæðismönnum í Valhöll fyrr í sumar að nú væri svo gott að vera kominn með Samfylkinguna inn í ríkisstjórnina því að nú væri hægt að fara í einkavæðinguna að fullu í heilbrigðiskerfinu. Þarna er það. Ég vara við því og við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs leggjumst algerlega gegn þeim áformum um einkavæðingu sem þarna er verið að opna fyrir. Ég er hér með skoðanakönnun Þjóðarpúls Gallups sem var birt í september árið 2007, hún er sem sagt nýkomin, þar sem kannað er viðhorf almennings til einkavæðingar almannaþjónustunnar. Þá kemur í ljós að þeim fer nú aftur fjölgandi sem eru andvíg einkavæðingu í almannaþjónustunni. Þeir flokkar sem telja sig ætla að fylgja almenningsskoðunum ættu að taka eftir því að almenningur er núna í auknum mæli andvígur einkavæðingu í almannaþjónustunni. Í heilbrigðiskerfinu kemur t.d. fram að tæp 60% aðspurðra eru andvíg einkavæðingu í heilbrigðiskerfinu. Sjálfstæðisflokkurinn hefur alltaf gefið sig út fyrir að vilja einkavæðingu í heilbrigðiskerfinu, hann hefur aldrei farið leynt með það, en margir áttu von um að Samfylkingin mundi þar standa í lappirnar. Svo virðist ekki vera. Það sem er líka athyglisvert í þessari könnun er að tekjuhæstu hóparnir eru hlynntari einkavæðingu en þeir tekjulægstu. Fylgnin milli viðhorfs og tekna er nokkuð mikil. Það kemur svo sem ekki á óvart að þeir sem eru tekjuhæstir og telja sig geta keypt heilbrigðisþjónustuna strax og þeir þurfa á að halda eru ekki eins áfram um að hún sé opinber, hún sé á forsjá hins opinbera. Hinir tekjulægstu gera sér rækilega grein fyrir því um hvað málið snýst enda eru þeir tekjulægstu andvígir einkavæðingu á heilbrigðisþjónustunni, andvígir þeirri stefnu sem ríkisstjórnin virðist nú vera að fara inn á, og vilja sameiginlega, opinbera og félagslega heilbrigðisþjónustu. Þetta ætti bara að vera alveg ljóst og þess vegna skora ég á Samfylkinguna að standa nú í lappirnar og bremsa af. Það segir líka með þessari grein að það þurfi að setja frekari lagaheimildir fyrir lagafrumvarpi um þennan málaflokk og verði gert seinna í vetur. Engu að síður á að keyra málið af stað. Það er einmitt þess vegna sem þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í heilbrigðisnefnd vilja fresta málinu. Látum það allt koma fram, ræðum það í heild sinni. Vöðum ekki bara beint út í einkavæðinguna sem hæstv. heilbrigðisráðherra virðist krefjast. Það á að hafa frjálsar hendur og vaða beint út í einkavæðinguna. Ég kalla líka eftir meiri heildarstefnu varðandi heilsugæslu og heilbrigðisþjónustu. Við höfum rætt mikið um heilbrigðismálin á höfuðborgarsvæðinu og það að grunnheilsugæslan standi frammi fyrir miklum fjárskorti. Það eru 8.000–10.000 manns á svæðinu sem ekki hafa heilsugæslulækni. Það er alveg ljóst að með óbreyttum fjárveitingum verður að skera niður þjónustu. Hvaða þáttur hennar verður skorinn niður ef ástandið verður óbreytt? Það eigum við eftir að sjá. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs leggjum til að heilsugæslunni á höfuðborgarsvæðinu verði lagt til nægilegt fé til að standa undir henni. Heilbrigðisstofnanir úti um land, þessar litlu sem gegna lykilhlutverki úti um land, hvort sem er á Snæfellsnesi, í Stykkishólmi, heilsugæslustöðvar í Búðardal eða á Vestfjörðum - tökum dæmi af Ísafirði, þar var safnað fyrir sneiðmyndatæki, háþróuðu tæki sem var nauðsynlegt að hafa til staðar á sjúkrahúsinu. Rekstrarkostnaður af því hefur ekki enn verið viðurkenndur vegna þess að það mátti víst ekki gefa sjúkrahúsinu tækið. Þó sparar það fólkinu gríðarlega mikið fé að þurfa ekki að ferðast langt og tryggir auk þess gæði og öryggi í heilbrigðisþjónustunni. Heilsugæslan og heilbrigðisstofnanirnar úti um land, hvort sem er á Austurlandi, Höfn, Norðurlandi eða á Vesturlandi, í Vestmannaeyjum - með allar þessar stofnanir virðist vera fullkomið skipulags- og stefnuleysi. Það er ekki eins auðvelt að koma á einkavæðingunni á þessum stöðum. Það fólk sem býr á þessum stöðum þarf líka sína heilsugæslu og heilbrigðisþjónustu og mér þykir miður hvernig þessum stofnunum er haldið í fjársvelti og stefnuleysi. Ég hefði viljað sjá þessi mál rædd í heild sinni og tek undir þær kröfur sem hérna hafa verið lagðar fram um að þessum málum verði frestað. Ég minni á ágæta grein í Fréttablaðinu í dag um heilsugæsluna. Vilhjálmur Ari Arason, heilsugæslulæknir í Hafnarfirði, birtir ágæta grein þar sem hann bendir á grunnheilsugæsluna og talar um að gefa henni tíma, hún hafi svo mikið forvarnagildi. Hann bendir á að hér sé einna mest sýklalyfjanotkun í samanburði við önnur lönd og að það sé vegna þess að menn fari í of miklar skyndilausnir, afgreiði málin með skyndihætti í staðinn fyrir að hafa grunnheilsugæslu að leiðarljósi og byggja upp þjónustuna samkvæmt því. Ég held að fleiri vari við þessari einkavæðingarstefnu sem keyrð er áfram af hálfu ríkisstjórnarinnar. Ég tel afar brýnt að nú verði stoppað, við stöldrum við og stöðvum einkavæðingaráformin sem hér eru keyrð upp og förum heildstætt yfir málið þegar öll lagafrumvörp um þetta mál eru komin fram.

Herra forseti. Ég held að hv. þm. Jón Bjarnason ætti að skoða heilbrigðislögin sem samþykkt voru hér í mars 2007 með atkvæði VG. Ef minni mitt svíkur ekki er beinlínis gert ráð fyrir því að þetta fyrirkomulag, þ.e. að þjónustusamningar sem nú þegar eru í gangi án nokkurrar einkavæðingar, verði framkvæmdir með þessum hætti og teknir saman. Það er beinlínis gert ráð fyrir því - ef ég man rétt - í þeim lögum að gert verði erindisbréf til tiltekinnar stjórnar sem sjái um heildstæða þætti slíkra samninga. Ég taldi einfaldlega að þetta væri útrætt mál. Hvers vegna? Vegna þess að hér er alls ekkert verið að fara inn á neina braut einkavæðingar. Það er allt annað sem þarna er verið að tala um. Auðvitað er sjálfsagt að þingmenn ræði það eins og þeir vilji og kanni það til hlítar í heilbrigðis- og trygginganefnd og beri saman við þau lög sem áður er búið að samþykkja. Ég held að þarna birtist enginn stefnumunur. Þegar allt er skoðað verður hv. þingmaður að gera sér grein fyrir því að þessi ríkisstjórn mun ekki, a.m.k. ekki meðan Samfylkingin situr í henni, fara út á braut einkavæðingar. Við munum ekki fallast á að sett verði upp einhvers konar einkasjúkrahús sem beinlínis gera út á þjónustu við sjúklinga eins og hverja aðra þjónustu sem menn reka til að hafa af henni hagnað og ávöxtun á fjárfestingu. Það er ekki um það að ræða. Það er ekkert fráhvarf frá þeirri stefnu að íslenska ríkið muni áfram tryggja að allir geti notið þjónustu heilbrigðiskerfisins óháð efnahag. Það er ekkert slíkt um að ræða í þessu frumvarpi, og ekkert slíkt er að finna í stefnu ríkisstjórnarinnar. Hér held ég einfaldlega að hv. þingmenn VG séu að reyna að gera úlfalda úr mýflugu og séu í enn einni tilraun til að skapa 

Herra forseti. Það eru fyrst og fremst verkin sem tala en ekki orðin í því sem gerist. Gangi eftir þau áform að skerða fjárveitingar heilsugæslunnar, t.d. í Reykjavík um 300–400 millj. kr. til að geta haldið óbreyttu starfi, skerðast nauðsynlegar fjárveitingar Landspítalans um kannski 600–800 millj. kr. Ef minni heilbrigðisstofnanir úti um land, lykilstofnanir í samfélögum sínum - margar eiga erfitt vegna þess að það er samdráttur í samfélaginu, minnkandi tekjur o.s.frv. - verður veruleg fjárþörf. Ég get talið þær upp frá Snæfellsnesi, um Vestfirði, Norðurland og Austurland. Það eru verkin sem tala. Vilji hæstv. ráðherra virkilega láta verkin tala og segja: „Við ætlum ekki að knýja stofnanirnar til einkavæðingar, við ætlum ekki að knýja heilbrigðiskerfið til einkavæðingar“ látum við þær fá nægilegt fé til grunnheilsugæslunnar. Ég met góð orð hæstv. ráðherra í þessum efnum en þau þurfa að birtast í fjárveitingum, í því að staðinn sé vörður um a.m.k. þá starfsemi sem nú er og henni gefinn möguleiki til að svara nýjum og auknum kröfum. Og það gerum við ekki með einkavæðingu. 
            

Herra forseti. Það liggur alveg skýrt fyrir að þessi ríkisstjórn er ekki að fara út á braut einkavæðingar. Af því að hv. þingmaður talaði hér um að spítölum og heilbrigðisstofnunum væri fjár vant - ekki skal ég draga úr því, þó taldi ég að það hefði verið sterk viðleitni í fjárauka- og fjárlagafrumvarpi sem við höfum rætt hér á undanförnum vikum að klippa víða af skuldahala sem slíkar stofnanir og reyndar ýmsar menntastofnanir hafa verið að burðast með illu heilli og eru leifar Framsóknarflokksins. Það er grunnhlutverk ríkisins í fyrsta lagi að sjá til þess að peningar skattborgaranna séu nýttir með sem bestum hætti og sýna sem mest aðhald í rekstri. Í öðru lagi er grunnhlutverk ríkisvaldsins að tryggja ákveðna grunnþjónustu gagnvart borgurunum. Hér er um að ræða góða heilbrigðisþjónustu, gott menntakerfi, samgöngur o.s.frv. Ef við skoðum spítalana, sem allt hefur verið í uppnámi hjá ef marka má hv. þingmann og ræður hans á síðustu árum, blasir samt við að við búum hérna við t.d. einn, eða tvo litla á alþjóðlegan mælikvarða, hátæknispítala. Ef maður skoðar árangur þessara spítala í samanburði við alþjóðlega miklu stærri hátæknispítala kemur í ljós að lifun, þ.e. hlutfall þeirra sem lifa af alvarleg áföll, hvort heldur eru hjartaáföll, heilablæðingar eða bílslys, sem sagt hörmungar sem fólk lendir í, er á þessum ágætu starfsstöðvum okkar með því hæsta sem þekkist. Það er hægt að taka kannski 20 helstu tegundir áfalla sem fólk lendir í sem ekki er orðið gamalt og þá kemur í ljós að Ísland er alls staðar á topp 5 til topp 10. Það er árangur sem lítil þjóð getur verið stolt af og bendir ekki til þess að hér sé allt á heljarþröm út af fjárskorti. Það hefur verið sammæli allra 

Herra forseti. Ég tek mjög afdráttarlaust undir orð hæstv. ráðherra um ágæti þess fólks sem starfar og þeirrar starfsemi sem fer fram á heilbrigðisstofnunum þessa lands. Og ég fullyrði að fólkið sem þar vinnur gerir það af því það langar til og vill gera það, og gera það vel, en ekki í anda kaupskapar eða markaðsbúskapar eins og þetta frumvarp hér boðar. Það gerir það ekki vegna þess að það sé að spekúlera í hvað það fái í krónum og aurum fyrir hvert viðvik sem það gerir. Það gerir það vegna þess að þetta er heilbrigðisþjónusta, það gerir það af því að við erum öll sammála um að halda uppi öflugri, metnaðarfullri heilbrigðisþjónustu sem við gerum án þess að horfa til kaups og sölu. Hvað stendur í þessari ágætu grein sem ég var að segja frá? Ég skora á hæstv. ráðherra að kalla hana aftur því að ég held að það sé meira í anda þess sem hann sagði hér áðan. Hér stendur einmitt, með leyfi forseta: „Starfrækja skal stofnun undir yfirstjórn heilbrigðisráðherra sem hefur m.a. það hlutverk að annast kaup, greiðslur og samninga um heilbrigðisþjónustu …“ Hvað orð er sett fyrst? Kaup, markaðsbúskapinn í heilbrigðisþjónustuna. Ég vara við þessari nálgun. Hún er galopnun á hliðinu til einkavæðingar í heilbrigðisþjónustunni.

… þjónustu í stað …

Já, en það er ekki sama hvaða hugarfar er að baki. Hugarfarið í heilbrigðisþjónustunni er ekki kaup og sala, það er heilsugæsla og metnaður fyrir öflugri og góðri heilsugæslu til lengri tíma, grunnheilsugæslu, en ekki lögmál markaðarins eins og á að fara að leiða inn í 

Hæstv. forseti. Nú lýkur senn 2. umr. um þetta frumvarp, þennan lagabálk, sem tekur á ýmsum þáttum velferðarþjónustunnar sem heyra undir heilbrigðisráðuneytið annars vegar og félagsmálaráðuneytið hins vegar. Um er að ræða umtalsverða uppstokkun í málaflokkunum og eins og fram hefur komið við umræðuna teljum við sem gagnrýnt höfum þetta frumvarp sitthvað vera til góðs. Við erum t.d. á þeirri skoðun almennt að það sé eðlilegt að færa málefni aldraðra undir félagsmálaráðuneyti þó að ég hafi lýst því yfir að ég hafi vara á ýmsum fullyrðingum sem fram koma í meirihlutaáliti með frumvarpinu þar sem m.a. er um það rætt að hár aldur og sjúkdómar eigi ekki endilega samleið. Staðreyndin er sú að þegar hár aldur og kerfið fara saman er það yfirleitt vegna sjúkdóma, vegna þess að heilsan hefur brostið. Við erum búin að færa fyrir því rök að eðlilegast væri að skjóta þessu máli á frest, allri þessari löggjöf, og vinna heimavinnuna betur. Síðan höfum við staðnæmst sérstaklega við 18. gr. frumvarpsins sem er heimildarákvæði til handa hæstv. heilbrigðisráðherra til að setja á fót eins konar sölumiðstöð fyrir sjúklinga þar sem verslað verði með og gerðir samningar um heilbrigðisþjónustuna. Það sem verra er er að okkur er sagt að með vorinu líti dagsins ljós frumvarp um þessa stofnun en hæstv. heilbrigðisráðherra hefur lýst því yfir að áður en það frumvarp komi fram muni hann ráða forstjóra stofnunarinnar og skipa stjórn. Okkur þykir eðlilegt að þessari grein laganna verði skotið á frest  Ég hjó eftir því að hæstv. iðnaðarráðherra sagði um þetta efni að enda þótt sinn flokkur stæði að þessu lagafrumvarpi í heild sinni, enda farið í gegnum ríkisstjórn, væri það þingsins að kveða endanlega upp úr um niðurstöðu í málinu og þá einnig, skildi ég, varðandi 18. gr. þótt hæstv. ráðherra gæfi ekki neinar afdráttarlausar yfirlýsingar á einn veg eða annan í því efni. Það er að sjálfsögðu rétt að þingið tekur endanlega ákvörðun um það. Af þessu lagafrumvarpi hafa spunnist talsverðar umræður um einkarekstur og einkavæðingu heilbrigðisþjónustunnar. Við höfum bent á það að Sjálfstæðisflokkurinn hefur þann skýra ásetning að færa heilbrigðisþjónustuna að því marki sem kostur er út í einkarekstur. Mun honum takast það? Það er eðlilegt að menn spyrji þeirrar spurningar. Það er undir ýmsu komið. Það er undir því komið hvort Alþingi, þjóðfélagið að sönnu, sýnir andvaraleysi eða veitir Sjálfstæðisflokknum og einkarekstrarsinnum innan vébanda hans aðhald. Fyrst og fremst er það spurning um samstarfsflokkinn, Samfylkinguna. Í ríkisstjórnum fá ráðherrar talsvert svigrúm til ákvarðanatöku innan síns málasviðs. Þess vegna höfðum við sem viljum standa vörð um almannaþjónustuna og að hún sé á vegum hins opinbera af því áhyggjur þegar Sjálfstæðisflokkurinn fékk heilbrigðisráðuneytið í sínar hendur. Þá aftur að þessari spurningu: Mun flokknum takast að færa heilbrigðiskerfið út í einkarekstur? Ég held að það sé mjög auðvelt að gera það ef við sýnum andvaraleysi. Hvers vegna er það auðvelt og hvernig er það gert? Jú, fyrst er skapaður lagarammi. Á Íslandi eru aðstæður fyrir hendi. Við erum með kerfi sem byggir á eins konar kokkteil, blöndu af einkarekinni þjónustu og almannaþjónustu á vegum hins opinbera. Menn hafa verið sæmilega sáttir við þessa blöndu, spurningin er hvar við drögum línurnar. Ætlum við að færa meiri heilbrigðisrekstur yfir í hendur einkafyrirtækja? Við erum með efasemdir um það. En það mun gerast ef framlag til heilbrigðisþjónustunnar er skorið niður vegna þess að einkareksturinn er fyrir hendi. Hann á samningana. Hann færir kröfur sínar á ríkisvaldið og þar eru stjórnarflokkarnir báðir á þeirri skoðun að skattborgarinn eigi að borga brúsann, almenningur eigi að greiða í gegnum skatta kostnað við heilbrigðisþjónustuna. Ég gat um það áðan að þegar við tökum ákvörðun um það, þingið, fjárveitingavaldið, að skjóta á frest stækkun Landspítalans svo að dæmi sé tekið er ekki þar með sagt að ekki verði reistur spítali. Hann verður bara reistur í Garðabæ og hann verður opnaður í heilsuverndarstöðinni á nýjum forsendum, á forsendum einkafjármagnsins sem síðan kemur með reikninginn í fjármálaráðuneytið. Aðgerðaleysi eða niðurskurður gagnvart opinberri heilbrigðisþjónustu er ávísun á einkarekstur ef búið er að skapa nauðsynlegan lagaramma. Og hann er fyrir hendi á Íslandi. Hér á að stíga enn eitt skrefið í þessa áttina með sölumiðstöðinni. Sölumiðstöðin á að annast samninga við bæði opinbera aðila og einkaaðila. Þar eiga allir að sitja við sama borð. Engan greinarmun á að gera á milli einkaaðila og opinberra aðila. Það er þetta sem við eigum við þegar við tölum um að verið sé að verslunarvæða heilbrigðisþjónustuna. Það er verið að setja hana í pakkningar, allt sé mælanlegt í krónum og aurum. Þetta er viðskiptavæðing heilbrigðisþjónustunnar sem við teljum mjög varasama. Ég velti því fyrir mér þegar Læknafélagið kýs til forustu ágæta manneskju sem er þó mjög höll undir einkavæðingarhugsunina og talar þannig að margir læknar séu einnig á þeirri skoðun - aðrir hópar innan læknastéttarinnar eru því vissulega andvígir, en þetta eru viðhorfin sem heyrast frá forustu Læknafélagsins - hvort læknar sem búa við allgóðan hlut á Íslandi og hafa talsvert svigrúm hafi fyllilega gert sér grein fyrir hvert stefnir. Það mun henda þá nákvæmlega það sama og hefur gerst í Evrópu þar sem farið hefur verið út á þessar brautir. Smám saman hafa sérfræðingarnir glatað sjálfstæði sínu. Þeir enda eins og aðrar heilbrigðisstéttir sem launafólk inni á einkareknum sjúkrahúsum. Þá velti ég fyrir mér hvort þessi stétt, læknarnir, hafi hugsað þessi mál alveg til enda. Ég er ekki viss um það. Ég fagna því að hæstv. iðnaðarráðherra hefur talað fyrir hönd síns flokks í þessu máli. Við gagnrýndum það fyrr við umræðuna að fulltrúar Samfylkingarinnar hefðu ekki látið sjá sig við hana. Iðnaðarráðherra kom í þingið og blandaði sér í umræðuna. Það þykir mér gott. Ég óska ekki eftir neinum frekari svörum frá honum á þessu stigi, alls ekki. Ég biðla hins vegar til stjórnarflokkanna um að skoða hvort þeir væru til viðtals um að skjóta 18. gr. þessa lagafrumvarps á frest. Ég held að það geri ekkert nema gott, það væri enginn skaði að því í reynd. Það eina sem við erum að óska eftir með því er að við tökum þá umræðu þegar fyrir þinginu liggur umrætt frumvarp um þessa nýju sölumiðstöð, sjúklingasölumiðstöð. Við viljum ekki að henni verði komið á fót án umræðu. Þetta er okkar ósk.

Herra forseti. Við tökum til við að ræða á nýjan leik bandormsfrumvarpið sem svo er kallað, stóra bandorminn um tilfærslu verkefna innan Stjórnarráðs Íslands. Þetta mál á sér forsögu, eins og allir þekkja. Hæstv. ríkisstjórn varð til á giska skömmum tíma, sérstaklega ef taka á trúanlegt að ekki hafi verið búið að undirbúa fæðinguna bak við tjöldin. En hvað sem því líður varð ein af niðurstöðum stjórnarflokkanna við að mynda ríkisstjórn sú að boða breytingar á Stjórnarráðinu. Síðan hefur komið á daginn að það var harla lítið útfært. Menn gáfu sér niðurstöðuna fyrir fram og fóru síðan að skoða leiðir til að komast að því marki. Vinnulag af því tagi er aldrei mjög farsælt. Þar urðu einfaldlega valdapólitísk hrossakaup í fámennri klíku stjórnarflokka og aðallega munu formenn flokkanna hafa vélað um þau, a.m.k. heldur hv. þm. Guðni Ágústsson því stíft fram og telur sig hafa heimildir fyrir því að þetta hafi verið kokkað í ákaflega þröngum hóp og inn á milli kossanna á Þingvöllum hafi samkomulagið orðið til milli þeirra tvímenninga, formanns Samfylkingar og formanns Sjálfstæðisflokks, hæstv. forsætisráðherra og hæstv. utanríkisráðherra. Þetta er nokkuð athyglisvert af þeim sökum að í gegnum tíðina hafa menn litið svo á að málefni Stjórnarráðsins, verkaskipting og skipulag þar, væri tiltölulega miðlægt í stjórnskipun okkar og lagasafni. Því hafa menn ógjarnan farið á flot með slíkt nema að reyna að undirbúa það vel og skapa um það eins mikla pólitíska samstöðu og mögulegt hefur verið. Það má upplýsa, enda opinbert, að nokkrum mánuðum fyrir síðustu þingkosningar þreifaði hæstv. forsætisráðherra á því að þingflokkarnir sem þá sátu á þingi og flokkarnir á bak við þá gætu hugsað sér að gera tilteknar breytingar á skipan Stjórnarráðsins fyrir kosningar, m.a. með þeim rökum að gott gæti verið að ganga frá slíku og það lægi fyrir, vonandi í góðri sátt allra stjórnmálaflokka í landinu, þannig að það gerðist ekki sem nú hefur gerst, að skipan mála innan Stjórnarráðsins yrði viðfangsefni í stjórnarmyndunarviðræðum, bitbein í hrossakaupum flokka um ráðherrastóla, völd og tignarsæti. Það reyndust ekki forsendur til þess enda fannst mönnum málið viðameira en svo að hægt væri að klára það á skömmum tíma, rétt fyrir kosningar. Hins vegar komu fram ýmis gagnleg sjónarmið. Ég ætla ekki að taka að mér að rekja það fyrir annarra hönd en sjálfs mín, sem átti nokkra fundi með formönnum hinna stjórnmálaflokkanna á þessum tíma þar sem ýmislegt var undir, m.a. sú löggjöf sem nú hefur verið sett um fjármál flokka sem var tvímælalaust framfaraskref í lýðræðisþróun okkar, til að fyrirbyggja að stjórnmálin væru jafnberskjölduð fyrir þrýstingi og áhrifum utan frá, peningaafla sem gætu róið á þau mið að gera stjórnmálin sér háð í gegnum fjárstuðning. Þess vegna voru þau ágætu lög sett og í kringum þau mál áttu formenn flokkanna ágætt samstarf. Málið var auk þess undirbúið af þverpólitískri nefnd með fulltrúum allra flokka og það starf sýndi og sannaði að um slík mál getur tekist gott samkomulag. Það getur verið til farsældar og góðs fyrir alla að vinna þannig að málum. Hins vegar varð minna úr aðgerðum þegar kom að öðru, svo sem endurskoðun stjórnarskrárinnar sem mikið hafði verið unnið að. Sama gilti um þetta mál, að fara út í uppstokkun á verkaskiptingu innan Stjórnarráðsins. Fljótlega kom í ljós að menn töldu það mál þurfa meiri tíma, það væri stærra mál en svo. Gamalkunn hugmynd eins og að sameina málefni atvinnuveganna í eitt ráðuneyti, sem er falleg hugmynd sem hljómar vel og er í grunninn rétt nálgun að flestra dómi, er um leið gríðarstórt verkefni, eigi að gera það vandlega, faglega og yfirvegað. Þess vegna er það dæmalaust dapurleg og sorgleg niðurstaða að ný ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar skuli leggja upp með eitt af sínum stóru viðfangsefnum á þann hátt sem raun ber vitni, að þvinga inn á dagskrá Alþingis í vor, með afbrigðum gegn mótmælum stjórnarandstöðunnar, breytingu á þingskapalögum og rjúfa hefðir um að leita a.m.k. fyrst eftir samstarfi og láta reyna á möguleika flokkanna til að ná saman um þessa hluti. Það á auðvitað að vera algerlega sjálfsögð og ófrávíkjanleg regla. Að mínum dómi eiga grundvallarleikreglur eins og stjórnarskráin sjálf, kosningalög í landinu, þingsköpin og að mörgu leyti einnig skipan Stjórnarráðsins að kalla á að menn leggi mikið á sig til að ná samstöðu um breytingar. Það er ekki nýtt að á það sé bent og menn hafa gegnum tíðina jafnan talið sjálfgefið að þannig ætti að standa að málum. Það sem mér finnst einna nöturlegast fyrir Sjálfstæðisflokkinn er hvernig hann fer með arfleifð sína og fyrri foringja sinna í þeim efnum, hvernig vinnubrögð Sjálfstæðisflokksins og hæstv. forsætisráðherra, sem hefur forgöngu um málið, eru í hrópandi mótsögn við það sem miklir leiðtogar þess flokks á síðustu öld lögðu grunninn að. Þá tala ég auðvitað fyrst og fremst um Bjarna Benediktsson, fyrrv. hæstv. forsætisráðherra sem, eins og kunnugt, er átti góðan hlut að máli þegar málefnum Stjórnarráðsins var komið í fast og skipulegt horf upp úr miðbiki síðustu aldar. Það var gert með því að Bjarni Benediktsson flutti tillögu á þingi 1958 um endurskoðun löggjafar um Stjórnarráð Íslands og fékk hana samþykkta. Hvernig lagði hann til að farið yrði í málið? Jú, með því að Alþingi kysi hlutfallskosningu fimm menn til að endurskoða lög um Stjórnarráðið og gera tillögur um skipan ráðuneyta og skiptingu starfa á milli þeirra. Niðurstaðan varð löggjöfin um Stjórnarráðið sem við búum enn við í öllum aðalatriðum. Festa komst á nýjan leik í málefni Stjórnarráðsins og menn hættu þeim handahófskennda flutningi verkefna og viðfangsefna fram og til baka innan Stjórnarráðsins við ríkisstjórnarmyndanir eins og orðinn var plagsiður áður en lögin voru sett á sínum tíma, einmitt vegna þess að menn sáu að slíkt var ófæra. Miklu meiri festa þarf að vera í málefnum stjórnsýslunnar en svo að hún megi verða bitbein og viðfangsefni í valdapólitískum kapli eða hrossakaupum við stjórnarmyndun en það er nákvæmlega það sem gerst hefur nú, því miður. Lögin um Stjórnarráð Íslands, nr. 73/1969, hafa ekki tekið neinum umtalsverðum breytingum fyrir utan það að umhverfisráðuneyti var stofnað. Þeim var breytt með lögum nr. 197 á vorþinginu síðasta og aðalefnisbreytingin þá var að landbúnaðar- og sjávarútvegsráðuneytin voru sameinuð frá og með 1. janúar nk. og Hagstofu Íslands var breytt úr ráðuneyti í ríkisstofnun. Síðan kemur sú sortering viðfangsefna sem þingið er með í höndunum nú og leiðir af hinu. Öll vinnan að málinu hefur þann ljóta svip á sér að hún er ákveðin með þeim hætti sem ég hef farið yfir. Engin minnsta tilraun er gerð til að kalla alla stjórmálaflokka og alla þingflokka að borði til að láta á það reyna hvort einhver samstaða gæti verið um slíkar breytingar. Um stóran hluta þessara mála gæti annars skapast ágæt sátt. Til dæmis hefur ekki verið tekið vel í að færa málefni aldraðra til félagsmálaráðuneytisins. Margoft áður hefur komið fram að verkefni heilbrigðisráðuneytisins væru ærin þótt tryggingamálin væru þar ekki með, hinn almenni hluti. Reyndar hefur sá sem hér stendur iðulega flutt um það tillögu að skoðað yrði sérstaklega að sameina í einu ráðuneyti öll almannatrygginga-, lífeyrisréttinda- og atvinnuleysistryggingamál sem yrði þá að vísu víðtækari og meiri sameining en hér er lögð undir. Það hefði augljósa kosti sem ég held að allir sjái þegar kemur að því að skoða víxlverkun kerfanna og leita leiða til að draga úr jaðaráhrifum og annað í þeim dúr. Ég mun fara aðeins betur yfir það síðar í máli mínu hvaða hugmyndir einkum ég og flokkur minn höfum haft í þeim efnum því að auðvitað er okkur skylt að koma því á framfæri um leið og við gagnrýnum það sem við erum ósátt við í málatilbúnaði ríkisstjórnarinnar. Athyglisvert er að þegar Bjarni Benediktsson flutti tillögu sína 1958 var hann í stjórnarandstöðu. Þó voru menn nógu stórir á þeim tíma til að láta málið ekki gjalda þess að frumkvæðið kom frá stjórnarandstæðingi og tillagan var samþykkt, endurskoðunarstarfið fór af stað og skilaði lögunum árið 1969. Ekki var kastað til höndunum, menn tóku sér áratug í endurskipulagningu Stjórnarráðsins sem þarna varð að veruleika. Flutningsmaður og framsögumaður með tillögunni, Bjarni Benediktsson, lagði m.a. áherslu á hversu mikilvægt það væri að skapa samstöðu um viðfangsefnið. Hann fór yfir það í framsögu sinni að sá hringlandaháttur og los sem verið hafði á málunum væri skaðlegt. Bjarni sagði að þarna vantaði heildarlöggjöf og að tímabært væri, eftir að innlent ráðuneyti væri búið að vera við lýði í meira en hálfa öld, að slík heildarlöggjöf væri sett. Hann dró ekki dul á að ákaflega mikilvægt væri að öll vinnan væri vönduð og reynt væri að skapa um hana sátt, eins og þarna segir. Hann taldi líklegra til árangurs að taka málið upp í samstarfi allra flokka en að ríkisstjórn á hverjum tíma þröngvaði fram sínum vilja. Síðan kæmi næsta stjórn sem gerði breytingar í takt við pólitískar þarfir eða af einhverjum hagkvæmnisástæðum sem þá kynnu að koma upp. Ég held því fram að hvað vinnubrögðin og aðdraganda málsins varðar sé augljóst að lítið fer fyrir arfleifð Sjálfstæðisflokksins í þessum málum og hann er ekki metnaðarfullur gagnvart sögu sinni að því leyti. Hvað efnisatriði frumvarpsins varðar held ég að sú opna heimild til að sameina ráðuneyti án atbeina Alþingis sé ekki skynsamleg. Ég tel að ákveða eigi hlutina á Alþingi með lögum og að ekki sé eðlilegt að menn geti stofnað eða sameinað ráðuneyti öðruvísi en atbeini Alþingis komi til. Með það á ekki að hringla, það þarf að vera stjórnfesta í þeim efnum. Vanda á undirbúning allra breytinga og vinna þær faglega en ekki með þeim hætti sem nú á að fara að gera. Það er ákaflega dapurlegt að horfa upp á að málið kemur í bútum og pörtum, byrjað var á því í fyrravor, svo koma einhver atriði fram hér og í þessum plöggum eins og frumvarpið sem var til umræðu fyrr í dag. Beinlínis er sagt að málið sé ekki tilbúið, það muni taka mestallan hluta næsta árs, ef ekki lengur, að undirbúa breytingarnar. Þær komi svo til framkvæmda í áföngum eftir atvikum. Í staðinn fyrir að byrjað sé á algerlega öfugum enda þarf að leggja grunninn með vandaðri undirbúningsvinnu og þeir hafðir með í ráðum sem við eiga að búa. Málið er unnið ofan frá og niður eftir tveggja manna ákvörðun, tveggja manna fundi, og síðan á að reyna að koma því til framkvæmda. Málið er sem sagt ekki unnið úr grasrótinni með og af því fólki sem síðan á að vinna störfin samkvæmt hinu nýja skipulagi. Það er dapurlegt að fullyrðingar í athugasemdum með frumvarpinu um að frumvarpið sé unnið á grundvelli víðtæks samráðs við þær stofnanir sem eiga í hlut, reynast vera fleipur eitt. Maður veltir fyrir sér hvort það fari að verða lenska að mönnum sé alveg sama hvað þeir setja í greinargerð með stjórnarfrumvarpi. Bera megi þar á borð hvaða þvætting sem er sem afsannast rækilega í umfjöllun Alþingis um málið. Menn eru ekki mjög metnaðarfullir gagnvart lögskýringargögnum sem þeir leggja á borðið með sér í greinargerðum stjórnarfrumvarpa. Það hefur svo sem áður komið fyrir að staðið hafa hlutir sem ekki hefur verið gert mikið með og svikin loforð í slíkum plöggum. Mér finnst bíræfið að fullyrða að allt sé gert á grundvelli víðtæks samráðs og með því er auðvitað verið að reyna að gefa í skyn að góð sátt sé um málið þegar allt annað kemur á daginn. Ekki er haft samráð við þær fjölmörgu stofnanir sem ganga munu gegnum heilmiklar breytingar hvað snertir viðfangsefni og stjórnskipulega stöðu. Nægir þar að vísa til fjölmargra umsagna sem hér hafa komið inn og reyndar hefur þegar verið farið yfir í umræðunni að einhverju leyti af framsögumanni minni hlutans, hv. þm. Atla Gíslasyni. Stólaskiptamál Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar ber sem sagt að með þessum hætti og ég held að það sé ekki vænlegt til árangurs, það sé ekki til farsældar, það muni ekki teljast mikil tímamótabreyting, enda er það hálfkarað á ýmsan hátt. Það er farið hálfa leið í áttina að því að stofna atvinnuvegaráðuneyti með því að sameina sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið. Margir upplifa það þannig að fyrst og fremst sé verið að leggja landbúnaðarráðuneytið niður. Til að bjarga því fyrir horn var að vísu ráðinn ákaflega mætur ráðuneytisstjóri inn í ráðuneytið sem hefur góða þekkingu á landbúnaðinum en það dregur skammt ef menn upplifa það að öðru leyti þannig að landbúnaðurinn sé settur algerlega til hliðar. Af hverju þurfti hæstv. ríkisstjórn að gera þetta svona úr því að hún var orðin til? Var það virkilega vegna þess að Samfylkinguna vantaði ráðherrastóla? Jafna þurfti pólitískt á klyfjunum milli stjórnarflokkanna og eru menn þá komnir - hvað eigum við að segja - 45–50 ár aftur í tímann og farnir að leika sér með viðfangssefni Stjórnarráðsins af pólitískum geðþótta og hentugleikum sem kapli í stjórnarmyndun? Það er spurningin. Dýr mundi Hafliði allur, þau verða býsna dýr, ráðherrasætin undir þá sem söguðu stólinn í tvennt og sitja hvor á sínum helmingnum, hæstv. iðnaðarráðherra Össur Skarphéðinsson og hæstv. viðskiptaráðherra Björgvin Sigurðsson. Í raun og veru er það svo langt frá því að vera sú faglega og heildstæða endurskipulagning á Stjórnarráðinu sem maður hefði vonast til að ráðist yrði í, færu menn að hreyfa þessa hluti til á annað borð. Einnig er dálítið umhugsunarefni að ríkisstjórnin sagði í stefnuyfirlýsingu sinni - það vantar ekki að hún er býsna fallega orðuð, það er ýmislegt mjög göfugt sett þar á blað, þar á meðal vilji stjórnarflokkanna til þess að rækta gott samstarf í allar áttir. Lofað er lýðræðislegum og faglegum vinnubrögðum og samráði um ýmsa hluti, t.d. um öryggis- og varnarmál. Búið er að lofa samráðsvettvangi í á annað ár og í stjórnarsáttmála er það tekið fram en ekkert bólar á efndunum. Nú er forsætisráðherra kominn á harðahlaupum frá loforðunum og farinn að skjóta sér á bak við að einhvern tíma í framtíðinni muni verða sett á fót stofnun eða rannsóknarstöð og þá sé upplagt að efna loforðið í leiðinni, einhvern tíma í fyllingu tímans. Ef minni mitt svíkur ekki - ég játa það fúslega að ekki kann ég stjórnarsáttmálann utan að - þá er á einhverjum stað lofað góðu samstarfi við stjórnarandstöðu og þingræðislegum og lýðræðislegum vinnubrögðum. Maður skyldi þá ætla að það ætti ekki síst við í tilvikum sem þessum. Það stendur einmitt hér á fyrstu síðu, með leyfi forseta: „Ríkisstjórnin mun leitast við að eiga gott samstarf við alla flokka á Alþingi og standa vörð um sjálfstæði Alþingis og eftirlitshlutverk þess.“ Það hljómar fallega en okkur finnst ýmsum að við höfum upplifað ýmislegt annað í vinnubrögðum ríkisstjórnarinnar strax frá fyrstu dögum. Það byrjar illa með stjórnarráðsfrumvarpinu sem knúð var á dagskrá Alþingis með afbrigðum sem ríkisstjórnin og meiri hluti hennar geta veitt sér sökum fjölda síns inni á þingi. Ekki stóð í þeim að taka ákvörðun um að beita þeim afbrigðum í fyrsta sinn, mér liggur við að segja í þingsögunni. Ég held að þess séu ákaflega fá dæmi nema þegar hér sat þjóðstjórn, að menn hafi haft svo sterkan meiri hluta að þeir hafi í krafti hans getað vikið þingsköpum til hliðar og afgreitt mál á færibandi í gegnum þingið án tilskilins tímafrests milli umræðna og annars í þeim dúr. Hvar eru efndir á því fallega fyrirheiti um gott samstarf við alla flokka á Alþingi þegar kemur að stjórnarráðsmálinu? Þær eru minni en engar. Lagt var upp með málið frá byrjun sem algerlega einhliða leiðangur ríkisstjórnarinnar, hluti af myndun hennar og ekki rætt við aðra flokka með neinum hætti. Það er þvert á góðar venjur og hefðir og meira að segja þvert á arfleifð a.m.k. Sjálfstæðisflokksins í þeim málum. Samfylkingin á að sjálfsögðu ekki sams konar sögu með beinum hætti en hefur þó oft talað fjálglega um lýðræði, lýðræðisást, samræðustjórnmál og hvað það allt heitir þegar vel liggur á Samfylkingunni, t.d. ef hún er stödd í Borgarnesi eða einhverjum öðrum vel völdum stað þar sem þykir við hæfi að flytja miklar ræður. Lagði Samfylkingin eitthvað af mörkum í þeim efnum? Nei, ekki hefur orðið vart við það. Samfylkingin lötrar götuna á eftir forsætisráðherra sem hefur frumkvæði í málinu og ber það inn í þingið eins og það er búið, eða vanbúið öllu heldur, og óunnið á ýmsan hátt, frumvörp ekki komin fram einu sinni, sum þeirra sem tengjast breytingunum, og önnur eru hálfköruð til umfjöllunar. Engin fagleg greining, heildarúttekt eða þarfagreining er á því hvernig best væri að endurskipuleggja Stjórnarráðið með hliðsjón af nútímaaðstæðum í stjórnmálum. Það er varla von því að það var ákveðið á örfáum klukkutímum af tveimur manneskjum. Það hefur varla byggt á mjög djúpri skoðun, rannsókn eða dreifingu á málinu. Að sumu leyti held ég að menn séu því miður fastir í gömlum hugmyndum, jafnvel áratuga gömlum hugmyndum, um hvað gæti verið æskilegt að gera í sambandi við breytingar á verkaskiptingu innan Stjórnarráðsins. Aðrar hugmyndir sem ég hefði viljað sjá eru ekki teknar hér með. Það er t.d. mjög merkilegt að í utanríkis- og alþjóðamálum, þeim málaflokki sem að mörgu leyti hefur vaxið umfram alla aðra á síðustu árum og Alþingi, Stjórnarráðið og framkvæmdarvaldið fara ekki varhluta af, eru engar breytingar lagðar til. Ég hefði t.d. haldið að ekki síst væri þörf á að fara vandlega yfir það. Kalla gjörbreyttar aðstæður í utanríkis- og alþjóðamálum, frá því sem var fyrir um hálfri öld síðan, ekki á rækilega greiningu á því hvort endurskipuleggja eða stokka þurfi upp öll þau fjölþættu og miklu viðfangsefni, sem núna heyra undir utanríkisráðuneytið eða það málasvið? Það er sjálfsagt ekki óskaplega vinsælt og menn halda trúlega að þeir fái ekki mörg atkvæði út á að tala um að fjölga ráðuneytum því að hin tískan hefur verið mjög uppi, að fækka ráðuneytum. Ef til vill á að telja mönnum trú um að í því felist einhver stórkostlegur þjóðhagslegur sparnaður, eins og það muni eitthvað um laun tveggja til fjögurra ráðherra til eða frá í 400–500 milljarða veltu ríkisins, það er eins og hver annar brandari. Ég hef oft velt því fyrir mér hvort ekki sé tímabært að skipta utanríkisráðuneytinu upp, einfaldlega vegna þess að það er orðið svo gríðarlega viðamikið málasvið. Einn ráðherra á að sinna öllum þeim fjölmörgu og krefjandi verkefnum sem fylgja starfinu í hnattvæddum heimi nútímans og stóraukinni alþjóðasamvinnu af öllu tagi og því held ég að alveg tímabært sé að ræða skiptingu ráðuneytisins. Til greina koma tvær leiðir, annaðhvort að skipta ráðuneytinu beinlínis upp, að stofna embætti vara- eða aðstoðarutanríkisráðherra eða einfaldlega, eins og sumar aðrar þjóðir hafa gert, að setja tvo menn til verka í ráðuneytinu og þeir skipti með sér verkum. Það er gert í stórum ráðuneytum í nágrannalöndunum sem við berum okkur saman við, á hinum Norðurlöndunum. Þar er ekki óalgengt að í tveimur, þremur viðamestu og þyngstu ráðuneytunum séu tveir menn, t.d. tveir fjármálaráðherrar, eins og ég hygg að hafi verið í Finnlandi. Annar fer þá meira með ríkisfjármál og hreina fjárlagagerð, hinn fer meira með efnahagsmál og skattamál og þætti því tengda. Utanríkisráðuneyti er sums staðar skipt upp. Alþekkt er að tveir eða jafnvel fleiri ráðherrar með ráðherrastöðu í alþjóðasamskiptum fari með þau mál. Þannig hefði mjög gjarnan mátt hugsa sér að hin klassísku utanríkismál væru hér, utanríkisþjónustan og þess vegna utanríkis- og öryggismál saman. Síðan væru málefni þróunarsamvinnu, þróunarhjálpar, samskipti við alþjóðastofnanir, alþjóðasamningagerð, utanríkisviðskiptaþátturinn og fleira í þeim dúr annaðhvort í höndum annars ráðherra eða í öðru ráðuneyti. Ætli það væri ekki ærið verkefni fyrir tvo fullfríska ráðherra að sinna því og öllum þeim utanferðum og verkefnum sem því tengjast. Skiptingin sem ég talaði um er mér ekkert sérstakt kappsmál og ég legg hana ekki til með beinum hætti hér. Þetta svið virðist hins vegar ekki hafa verið skoðað. Þess vegna segi ég að mér finnst að sumu leyti vera forneskjulegur blær á þeim tillögum sem hér komu inn. Með atvinnuvegaráðuneytið held ég að ekki sé gott að fara þar hálfa leið og kannski varla það, stoppa þar og setja atvinnugreinarnar í þær aðstæður sem þær verða. Í einu tilviki er í raun og veru um hreint atvinnuvegaráðuneyti að ræða þar sem landbúnaður og sjávarútvegsvandi eru en svo fá aðrar burðaratvinnugreinar í landinu eins og ferðaþjónustan allt aðra meðhöndlun. Þeim er bara hent á milli, skutlað inn í nýtt ráðuneyti. Jú, segja má að þær geti ágætlega átt þar heima en fá ekki samt titil, sem ég held að önnur til þriðja stærsta gjaldeyrisatvinnugrein landsmanna verðskuldaði alveg, grein sem er farin að vega jafnþungt í þjóðarbúskap okkar og ferðaþjónustan gerir. Hún hefur sennilega meiri vaxtarmöguleika inn í framtíðina en velflest, ef ekki allt annað, sem við horfum til sem mögulegra undirstöðugreina í atvinnumálum á komandi árum og áratugum. Ég held að heildstæð úttekt, greining og fagleg nálgun úr grasrótinni með því fólki sem vinnur störfin, hefði dregið fram í dagsljósið allt aðrar áherslur en tveggja manna samkomulag á örfáum klukkutímum á Þingvöllum gat nokkurn tíma búið til. Þar var byrjað algerlega ofan frá og pólitískar ákvarðanir teknar um hlutina. Svo er farið að reyna að skoða það í framkvæmd og það gengur eins og raun ber vitni. Því er ranglega haldið fram og hrakið að um það hafi verið haft víðtækt samráð og þar fram eftir götunum. Það er einnig til marks um hversu hrátt það er, að allt sem heitir kostnaðarmat eða kostnaðargreining er út í loftið, að hlutirnir þurfi ekki að kosta neitt. Dæmi um það eru hinn viðamikli sundurdráttur á verkefnum heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytisins og tilkoma nýrrar innkaupastofnunar, verslunarmiðstöðvar um heilbrigðismál, verslunarmiðstöðvar um sjúklinga sem Sjálfstæðisflokkurinn ætlar að koma á fót. Það er alveg með endemum að einhverjum skuli detta í hug að reyna að telja okkur trú um að það muni ekki kosta neitt, að hægt sé að gera það einungis með tilfærslu. Ég veit ekki hvar meiri hlutinn er á vegi staddur í skoðun sinni á þeim málum. Til dæmis væri fróðlegt að vita hvað fjárlaganefnd - sem auðvitað hefur verið önnum kafin við fjárlagagerðina fyrir komandi ár, en það ætti að hafa verið uppi á borðum þar og trúlegt að menn hafi reynt að líta á það. Gaman væri að vita hvað hún treystir sér til að segja um kostnaðarmat fjárlagaskrifstofunnar á heilbrigðis- og tryggingafélagsmálafrumvarpinu sem var til umræðu fyrr í dag. Hefur fjárlaganefnd tekið það fyrir? Hefur hún farið yfir hvort hún sé sammála fjármálaráðuneyti um að hægt sé að gera þetta fyrir ekki neitt? Ég hef aldrei heyrt um að hægt væri að stofna heila ríkisstofnun, ráða forstjóra og setja stjórn og ráða þangað starfsmenn og það þyrfti ekki að kosta neitt. Jafnvel þó að ætlunin væri að hún tæki við verkefnum frá öðrum þá hef ég aldrei vitað annað en að slíkar mannabreytingar þýði alltaf kostnað vegna þess að menn eiga tiltekinn rétt í slíkum tilvikum. Sumir eru þannig staddir á sinni starfsævi að þeir eiga kannski rétt á því að láta af störfum, fá biðlaun og annað í þeim dúr og þau verða ekki greidd af engu. Auðvitað vita allir að þegar að því kemur að leysa húsnæðismál, allt sem lýtur að tölvum og búnaði og annað í þeim dúr, er óumflýjanlegt að því fylgi kostnaður. Það er til marks um hversu fullkomlega hrátt, vanbúið og illa unnið málið er og eru góð rök fyrir því að fresta afgreiðslu þess. Ég held að hæstv. ráðherrar ættu að láta sig hafa það að sitja eins og þeir sitja, a.m.k. í hálft ár ef ekki eitt ár í viðbót. Það væri miklu skárri kostur heldur en reyna að klúðra þessu saman. Hver er virðingin sem menn sýna viðfangsefnunum sem að baki liggja ef staðið er þannig að málum? Hún er ekki mikil. Við vitum t.d. alveg að sveitarstjórnarmálin hafa verið munaðarlaus síðan í vor. Mér er sagt að það hafi nánast ekki sést ráðherra neins staðar á þeim vettvangi þar sem venjan er að ráðherrar sveitarstjórnarmála láti sjá sig, bæði innan lands og utan af því að málaflokkurinn munaðarlaus.

Er ekki rétt klára málið?

Fráfarandi ráðherra sveitarstjórnarmála. Ef legið hefði fyrir að breytingin gerðist ekki fyrr en að vönduðum undirbúningi undangengnum á tilteknum tímapunkti inni í framtíðinni hefðu menn væntanlega sinnt hlutunum betur og ekki hefði komið til þess ruglástands sem núna hefur verið uppi. Það eru vinnubrögð ríkisstjórnarinnar sem skapa það og menn líta svo á að veigamiklir málaflokkar eins og sveitarstjórnarmál geti bara legið einhvers staðar munaðarlausir á meðan. Auðvitað er það fyrir neðan allar hellur. Það eru ekki rök, hv. þingmaður, sem gleður mig með smáframmíkalli, hv. þm. Birgir Ármannsson, að klára málið bara vegna þess að ríkisstjórnin er búin að koma því í þvílík óefni sem raun ber vitni. Það er svo sem alveg skiljanlegt að önnum kafnir ráðherrar sem sjá á eftir einhverjum viðfangsefnum út úr ráðuneytum sínum slíti sér ekki beinlínis út við þau á lokasprettinum. Nýi ráðherrann sem á að fá þau til sín er umboðslaus þangað til breytingin er gengin í gegn þannig að það er ekki heppilegt ástand. Ég lofaði, herra forseti, að gera aðeins grein fyrir því hvað við í þingflokki Vinstri grænna höfum verið að skoða í þessum efnum. Bæði höfum við gert það sameiginlega og eins hafa sumir einstakir þingmenn haft um það meiningar og flutt tillögur þess efnis. Ég vitnaði til þess að ég hef af og til á undanförnum tveimur, ef ekki þremur kjörtímabilum flutt ósköp hógværa tillögu sem gengur ekki lengra en að vönduð fagleg greining og úttekt færi fram á því hvort ekki væri skynsamlegt að sameina á einum stað í Stjórnarráðinu viðfangsefnin öll sem tengjast almannatryggingum. Þar með væru á einum stað lífeyristryggingar eða lífeyrisréttindi, atvinnuleysistryggingar og aðrir slíkir þættir sem spila mjög saman þegar kemur að réttarstöðu manna og tryggingum og öryggi í okkar velferðarsamfélagi. Ástæða þess að ég fór af stað með það á sínum tíma var sú að ég var þá mjög upptekinn af því að skoða svokölluð jaðaráhrif í kerfinu og óhóflegar tekjutengingar á tekjutengingar ofan, bæði á greiðslum og jafnvel útgjöldum eða þáttum eins og afborgunum námslána. Þegar ég fór að skoða það á sínum tíma komst ég að þeirri niðurstöðu að málin væru í miklum ólestri hjá okkur og jaðaráhrifin voru og eru svo sem sumpart enn þá alveg gríðarleg í kerfinu þegar hlutirnir leggjast svona saman. Ég man að einhvern tíma flutti ég tekjuskattsfrumvarp um að setja þak á jaðaráhrifin þannig að þegar þau rækjust upp undir þakið þá hætti skerðingin þannig að menn héldu þó a.m.k. alltaf 45 kr. af hverjum 100 sem greiðslukerfið ætti að tryggja þeim. Þannig var ástandið ekki og skerðingarnar og jaðaráhrifin gátu verið alveg ískyggileg, allt upp í 100% í vissum tilvikum og hlutir þá skertir um krónu á móti krónu. Það leiddi mig aftur að því að skipulag Stjórnarráðsins, sundrung málaflokkanna og ráðuneyti voru þröskuldur í vegi þess að takast almennilega á málin, það rak maður sig á. Sumt var hjá heilbrigðisráðuneytinu, sumt hjá félagsmálaráðuneytinu, sumt hjá fjármálaráðuneytinu og jafnvel enn annars staðar. Þess vegna held ég að útgangspunkturinn eigi alltaf að vera viðfangsefnið, málefnið, málaflokkarnir sem í hlut eiga og aðstæður hvers tíma til að takast á við þá hluti sem þar eru. Þess vegna höfum við í þingflokki Vinstri grænna mikið skoðað stjórnsýslu umhverfismála. Ég geri ekki ráð fyrir að mönnum þyki það nein sérstök tíðindi. Við höfum verið að reyna að átta okkur á því hvernig vænlegast væri að endurskipuleggja stjórnsýslu málasviðsins í heild sinni og útgangspunktur okkar er sá að við viljum styrkja umhverfisráðuneytið. Við viljum styrkja skipulega stöðu þess, að það verði að raunverulegu umhverfis- og auðlindaráðuneyti sem hafi stjórnskipulega stöð og tæki í sínum höndum, lög og starfsmannafla og stofnanir og hvað það nú er til að hægt sé að sinna því gríðarlega mikilvæga verkefni mynduglega. Umhverfisráðuneytið er yngsta ráðuneytið, að verða 20 ára. Um það voru reyndar deilur á sínum tíma sem ég geri ráð fyrir að andstæðingar málsins hafi engan sérstakan áhuga á að rifja upp. Ég geri því ekki skóna að Sjálfstæðisflokkurinn mundi halda til streitu þeirri afstöðu sinni í dag að ekki sé þörf á að stofna umhverfisráðuneyti. Ég held að það hafi rækilega sannað sig og að öll viðfangsefni nútímans, það sem fram undan er í þeim efnum, æpi á að umhverfisráðuneytið og það málasvið sé að verða eitt það allra mikilvægasta í okkar samtíma. Mér finnst að það ætti að endurspeglast í því að málefni umhverfisráðuneytisins væru tekin þar sérstaklega til skoðunar og þau endurskipulögð þannig að til gæti orðið öflugt umhverfis- og auðlindaráðuneyti. Það er líka mjög viðamikið viðfangsefni og á margan hátt flókið að leggja grunninn að því. Við vitum að oft verða landamæradeilur, núningur og árekstrar þegar farið verður að endurskipuleggja hlutina því að menn eru oft býsna bundnir af sögulegum ástæðum og einhverju sem fest hefur sig í sessi. Stofnanauppbyggingin og nálgunin á viðkomandi sviði mótast af því. Sterkar hefðir og venjur myndast og menn verða stundum svolitlir kóngar, hver í sínu ríki eins og vill verða, þannig að auðvitað er ákaflega mikilvægt að hafa það allt í huga þegar tekist verður á við málin. Ég held að langbesta leiðin sé að setja þá sem við eiga að búa niður og segja: Góðan daginn. Nú ætlum við að fara í þennan leiðangur. Við förum í vandaða úttekt og greiningu á viðfangsefnunum eins og þau liggja fyrir í samtímanum og við viljum fá ykkur með, starfsfólkið sem sinnir verkefnum í mismunandi stofnununum, í stjórnsýslunni, ráðuneytunum og úti á akrinum. Við þurfum að draga samtök starfsmanna og aðra slíka að einu borði og segja: Getum við komist að samkomulagi, endurskipulagt í góðri sátt, látið það gerast svona og svona? Það hlyti að sjálfsögðu að taka sinn tíma, það er óumflýjanlegt. Það þýðir ekki að hver og einn smákóngur eigi að hafa neitunarvald en sjálfsagt er að leyfa öllum sjónarmiðum að koma fram, leyfa öllum upplýsingum og gögnum að liggja fyrir, gefa því tíma og vita hvort ekki getur smátt og smátt vaxið fram skynsamlegt skipulag í þokkalegri sátt þeirra sem við eiga að búa. Það er alltaf óheppilegt að þvinga fram breytingar ofan frá án tillits til hvernig þeim sem vinna eiga verkin líst á þær og án þess að þeir hafi haft tíma til að búa sig undir þær og vera þátttakendur í ferlinu sem leiddi til breytinganna. Ég get lofað mönnum því, miðað við það sem ég þekki til skandinavískrar stjórnsýslu og skandinavískra hefða, að svona mundu menn aldrei standa að breytingum þar. Norska þingið mundi aldrei láta bjóða sér að fara svona með málefni norska stjórnarráðsins. Það sem norska þingið mundi gera væri að það tæki málið í sínar hendur og segði við ríkisstjórn og framkvæmdarvald: Þetta er löggjafarmál. Hvernig vinna menn þá? Menn setja yfirleitt af stað þriggja til fimm ára ferli sem er undir stjórn þingsins. Síðan kemur niðurstaðan með þingsályktun eða ákvörðun þingsins þar sem oftast heitir þá á norskunni stortingsmelding og þannig leggur þingið sjálft línurnar eftir vandaðan, faglegan undirbúning og það lætur ekkert bjóða sér neitt annað. Ég hygg að svipað yrði uppi á teningnum a.m.k. í Svíþjóð þar sem hefðir eru býsna sterkar og líkar þeim sem eru í Noregi. Ég veit ekki alveg með frændur okkar Dani. Það kann að vera að þeir mundu vera svolítið frjálslyndari í þeim efnum, mér býður það í grun, en þó held ég að menn mundu vanda hlutina þar miklu betur en gert er hér. Ég hef fylgst talsvert með því hvernig norska þingið hefur mótað stefnu á hinum einstöku málasviðum. Mjög fróðlegt var að sjá hvernig það mótaði stefnu á sviði orkumála. Það var einnig mjög fróðlegt að sjá hvernig það mótaði stefnu varðandi eignarhald ríkisins á fyrirtækjum. Við Íslendingar mættum hugleiða hvort við hefðum kannski betur farið þá leið. Hvað gerði norska þingið þá? Áhugi var á því í ýmsum flokkum að einkavæða ýmis ríkisfyrirtæki, til að mynda hjá hægri ríkisstjórninni sem sat um tíma í Noregi undir stjórn Kåre Willochs, að ég hygg. Var þá bara skipuð einkavæðingarnefnd úti í bæ eins og hér með einhverjum gæðingum og vinum ráðherranna, forsætisráðherra eða einhverra? Nei. Norska þingið tók málið í sínar hendur og vönduð og ítarleg greining fór fram á öllu saman. Niðurstaðan varð síðan ákvörðun Stórþingsins um að það skyldi gert með ákveðnum hætti, ákveðnar reglur giltu ef menn seldu hluti í stórum fyrirtækjum, það skyldi það gert í skrefum. Það skyldi gert í kauphöllinni til þess að verð myndaðist og þar af leiðandi held ég að þeir hafi komist hjá miklum deilum, núningi og átökum sem urðu hér vegna óvandaðra og handahófskenndra vinnubragða þegar einkavæðingarfárið brast á upp úr 1990. Ég er búinn að nefna umhverfisráðuneytið og hvernig við vildum standa að málefnum þar, í aðalatriðum þannig að styrkja stöðu þess og fá því aukið hlutverk hvað varðar auðlindaþáttinn, sem sagt undirstöðustjórnun þar og verndun, þannig að það yrði raunverulegt umhverfis- og umhverfisverndarráðuneyti. Annar kostur sem við höfum rætt, eins og sjálfsagt flestir sem um stjórnarráðsmálin hafa fjallað, er spurningin um atvinnuvegaráðuneyti. Vissulega eru ýmis rök fyrir því og við værum alveg tilbúin til að skoða það ef unnið væri að því með faglegum og eðlilegum hætti, að taka atvinnugreinarnar saman í eitt ráðuneyti og mismuna þeim þá ekki. Það yrði að vísu mjög stórt ef þær kæmu þar allar saman á einn stað, sjávarútvegur, landbúnaður, ferðaþjónusta og önnur þjónusta, iðnaður, hátækni og þekkingargreinar og allt hvað það er en rök gætu verið fyrir að fara þá leið. Það er þó ekki einboðið og við sjáum í löndunum í kringum okkur að menn hafa farið mismunandi leiðir í þessum efnum. Danir fóru aðra leið, þ.e. þá að horfa á málið út frá hinum líffræðilegu undirstöðuþáttum frekar en spurningunni um atvinnugreinar og stofnuðu matvælaráðuneyti. Það er önnur nálgun sem kæmi mjög sterklega til greina, að sameina alla þættina sem lúta að hinni lifandi náttúru og nýtingu hennar í formi atvinnugreina tengdum matvælum, hollustuháttum og fæðuöryggi og öðru í þeim dúr, í eitt ráðuneyti og gera sambærilegar breytingar á nefndaskipan Alþingis o.s.frv. Þessir tveir kostir kæmu að mínum dómi báðir til greina og væru alveg fullrar skoðunar virði. Hér er hvorug leiðin farin. Hér fara menn hálfa leið og varla það í að stofna atvinnuvegaráðuneyti en hreyfa ekkert við hinum þættinum og það er hálfvandræðalegt þegar verið er að henda atvinnugreinum á milli eins og ferðaþjónustunni.  Ég verð að segja alveg eins og er, sem gamall fyrrverandi ferðamálaráðherra, að mér er mjög annt um ferðaþjónustuna og mér þykir miður ef hún fær ekki verðugan og myndugan sess sem hún hefur fyrir löngu áunnið sér rétt til að fá í okkar stjórnskipan og stjórnsýslu. Ég upplifði það þegar ég kom fyrst að ferðamálunum að þau voru varla meðhöndluð sem atvinnugrein. Það var t.d. alveg með endemum hversu lítið var til af þjóðhagslegum upplýsingum um ferðaþjónustu þegar ég fór að skoða þau mál og setti í gang vinnu til að reyna að kortleggja þau og átta mig á því fyrir hvað greinin stæði. Ég held flestum hafi komið á óvart þegar farið var að taka saman þjóðhagslegar upplýsingar um ferðaþjónustuna hversu stór hún var orðin í landsframleiðslunni. Til var talning á ferðamönnum inn í landið og einhver talning á gistináttum og öðru slíku, en ótrúlega litlar upplýsingar voru t.d. um hvað ferðamennirnir skildu eftir sig í landinu og yfirleitt um hversu stór þáttur ferðaþjónustan var orðin í þjóðarbúskapnum. Annað sem kom á daginn var hversu gífurlega mikilvæg ferðaþjónustan er sem stoðgrein við ýmsa aðra starfsemi í landinu. Menn geta t.d. velt því fyrir sér hvernig innanlandssamgöngur, flutningar, matvælaframleiðsla og margt fleira væri á vegi statt í dag ef það hefði ekki grunninn sem ekki síst ferðaþjónustan leggur. Ég er ansi hræddur um að minni tíðni væri í flugi og flutningar væru óhagkvæmari og að margt væri með öðrum hætti. Minni framleiðsla væri og minni þjónustuiðnaður af ýmsu tagi sem ferðaþjónustan geymir þannig að ég held að það sé miklu meira en tímabært að hún fái sess á sínum stað. Mér finnst að nafn ferðaþjónustunnar ætti að koma fyrir í því ráðuneyti sem hún heyrir undir. Ef hún er ekki í einu stóru atvinnuvegaráðuneyti þá ætti það ráðuneyti sem hún á að færast í, sem mun vera iðnaðarráðuneytið, að heita ráðuneyti ferðamála og iðnaðar, eða hvað það nú væri. Ég var aðeins búinn að nefna utanríkismálin en ég ætla að fara yfir þau aftur. Skoða mætti enn eitt sviðið, hið stóra málasvið utanríkis- og alþjóðamála. Af hverju voru þau mál ekki tekin og skoðuð í þessu samhengi? Var það af því að utanríkisráðherra var annar ákvörðunaraðilinn og vildi halda öllu hjá sér? Farið hafa sögur af sársaukafullum fundum út af flugstöðinni í Keflavík og einhverju fleiru sem löngu var tímabært og átti aldrei að heyra undir annað ráðuneyti en samgönguráðuneytið. Sú fáránlega staða var búin að vera allan þennan tíma, að mikilvægasta samgöngumannvirki þjóðarinnar sem flugstöðin í Keflavík er, skuli ekki hafa heyrt undir samgönguráðuneytið. Mér fannst það algerlega fráleitt á þeim tíma sem ég var samgönguráðherra en ekki var við það komandi að taka það á dagskrá og því réð stöð ameríska hersins í landinu og viðkvæmnin sem uppi var gagnvart honum, að ekkert mátti snerta þarna suður frá. Ekki er ég að gagnrýna þann þátt málsins, svo mikið er víst, en mér finnst skrýtið að utanríkis- og alþjóðamálin skuli ekki fá hér neina greiningu og því sé þá t.d. svarað hvort allt eigi að vera óbreytt eða hvort til greina kæmi að gera þar breytingar. Hér er ekki farið í hlutina og staðið að þeim með þeim hætti sem maður skyldi ætla. Eins og ég sagði er ýmsu fögru lofað í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar, þar á meðal miklu og góðu samstarfi og samráði við alla flokka á Alþingi og standa á vörð um sjálfstæði Alþingis og eftirlitshlutverk þess. Við skulum sjá hvernig það fer allt saman. Svo mikið er víst að alla vega í þessu máli hafa menn ekki staðið við stóru orðin og eru í raun og veru að gera alveg hið gagnstæða, knýja málið áfram í ákaflega óheppilegum farvegi sem ég held að muni leiða til þess að núningur og vandræðagangur verði í framkvæmdinni. Hversu lengi los verður á hlutum í framhaldi af þessu, ef þessu verður troðið í gegn um áramótin, skal ég ekki segja, en það skyldi ekki vera að ríkisstjórnin eigi eftir að reynast sjálfri sér verst í þessu eins og kannski fleiru, þ.e. þetta muni síðan þvælast mest fyrir ráðherrunum sjálfum og ríkisstjórninni. Af hverju er gerir hún það þá svona ef það verður verst fyrir hana sjálfa? Að vísu er því miður ekki hægt að útiloka að ýmis málefni muni verða fyrir talsverðum skakkaföllum á meðan þetta los og umrót gengur yfir því að það er vont að hafa lausung og lausatök á viðkvæmri stjórnsýslu. Sérstaklega þarf að huga að mannlega þættinum, muna eftir að þegar upp er staðið snýst það fyrst og fremst um fólk. Það eru verðmætin í þessu, ekki byggingarnar, ekki nöfnin og titlarnir, það er fólkið, því að ekki er hægt að gera það nema með starfsfólkinu sem vinnur verkin. Það er misskilningur að hægt sé að leysa það einhvern veginn ofan frá og að starfsfólkið sé eins og lömb sem hægt er að reka á milli dilka. Þannig er það ekki og má aldrei verða. Mér finnst að hæstv. ríkisstjórn hafi einnig að þessu leyti fallið á prófinu. Ekki þarf annað en að skoða fjölmargar umsagnir sem komið hafa frá stofnunum sem kvarta undan því að ekkert samráð hafi verið við þær haft, ekki einu sinni við yfirmennina þar, hvað þá við almennt starfsfólk eða félög þess. Málið er því einnig illa undirbúið og vanreifað að því leyti. Þess vegna er ég alveg eindregið sammála því, og ég held að það sé miklu meira en nægilega vel rökstutt, að vísa eigi málinu frá og byrja upp á nýtt. Senda á ríkisstjórnina heim með afsprengi sitt og það er sennilega henni sjálfri fyrir bestu, 

Herra forseti. Þetta frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna tilfærslu verkefna innan Stjórnarráðsins er eins og komið hefur rækilega fram í máli hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar afrakstur tveggja manna tals við stofnun núverandi ríkisstjórnar til að leysa úr ráðherraskipan á milli flokkanna. Þá er gripið til þess að vera þarna með miklar tilfærslur. Hv. þm. Atli Gíslason, sem er fulltrúi Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í allsherjarnefnd sem hefur haft þetta mál til meðferðar, hefur skilað mjög ítarlegu nefndaráliti þar sem farið er yfir alla þætti þessa máls, þær umsagnir sem hafa borist vegna þess og þá gagnrýni sem komið hefur fram bæði á framgang málsins og á efnismeðferðina. Einnig leyfi ég mér að vísa til mjög ítarlegrar ræðu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar áðan, m.a. um forsögu þess hvernig áður hefur verið unnið að breytingum á Stjórnarráðinu þar sem lögð hefur verið áhersla á að það væri gert í fullu samkomulagi og samvinnu allra hlutaðeigandi flokka á Alþingi og einnig í nánu samráði við starfsfólk þeirra stofnana sem hlut eiga að máli. Nú er breytt frá þeirri venju, nú er keyrt inn á aðferð valda og yfirgangs og ekki hirt um að hafa samráð, hvorki við aðra þingflokka á Alþingi né við starfsfólk eða stjórnendur stofnana sem í hlut eiga. Slík vinnubrögð ber að harma og reyndar að fordæma. Svo er þetta keyrt fram af miklu hraði, með miklum látum, illa unnið og illa grundað. Þess vegna hafa fulltrúar bæði Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og Framsóknarflokksins í hv. allsherjarnefnd lagt til í nefndaráliti sínu að þessu máli verði vísað frá. Þau segja að það sé illa unnið og, eins og þar stendur, með leyfi forseta: „a. sú lagasetning sem í frumvarpinu felst muni ekki hafa í för með sér þá skilvirkni, hagræðingu og einföldun sem að er stefnt, b. vönduð málsmeðferð búi ekki að baki samningu frumvarpsins, t.d. hefur ekkert samráð verið haft við undirstofnanir og hagsmunaaðila, c. ekki liggur fyrir greining á annars vegar kostnaði við lagasetninguna og hins vegar þörfinni fyrir hana, leggur minni hlutinn til að málinu verði vísað frá og tekið fyrir næsta mál á dagskrá“. Undir þetta rita Atli Gíslason, framsögumaður og fulltrúi Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í allsherjarnefnd, og hv. þm. Siv Friðleifsdóttir, fulltrúi Framsóknarflokksins í allsherjarnefnd. Þessi orð segja í rauninni það sem segja þarf um hversu illa undirbúið þetta er. Það sem ég mun fyrst og fremst gera að umtalsefni er hvernig grunnstoðir stofnana landbúnaðarins eru rústaðar stjórnsýslulega. Skógrækt ríkisins er tekin og verkefnum í skógrækt er tvístrað. Þau hafa til þessa fengið að vaxa, dafna og þróast undir forsjá landbúnaðarráðuneytisins en nú á að dreifa þessum málaflokkum á fleiri ráðuneyti. Hið sama er með landgræðsluna, þau verkefni sem hún hefur staðið að, 100 ára starfi landgræðslunnar á að sundra í ráðherrakapli ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokksins og Samfylkingarinnar. Hið sama er að segja um búnaðarskólana, Landbúnaðarháskólann á Hvanneyri og landbúnaðarháskólann á Hólum, Hólaskóla. Báða á að flytja undir annað ráðuneyti, flytja þá á milli ráðuneyta án þess að nokkur rök séu færð fyrir þeim gjörningi önnur en „af því bara“ til að leggja þann kapal. Reyndar þarf ekki að koma neinum á óvart að Samfylkingin skyldi hafa það sem sitt fyrsta verk að krefjast þess að veikja stöðu landbúnaðarins. Það þekkjum við úr umræðunni frá undanförnum árum að landbúnaðurinn og grunnstoðir hans hafa verið þyrnir í augum Samfylkingarinnar og þess vegna virðist vera keppikefli hennar að veikja hann. Auðvitað er verið að veikja landbúnaðinn sem atvinnugrein, það er verið að veikja grunnstoðir landbúnaðarins með því að sundra þeim eins og hér er verið að gera. Það er reyndar furðulegt en kemur kannski ekki á óvart að þegar frjálshyggjuöflin bæði í Sjálfstæðisflokki og Samfylkingu ná saman skuli landbúnaðurinn verða fyrir barðinu. Það þarf svo sem ekki að koma á óvart þegar þessi öfl ná saman í ríkisstjórn. Eins og rækilega hefur komið fram á að kljúfa Skógrækt ríkisins. Ég mun fara í gegnum nokkra þætti frumvarpsins og byrja á skógræktinni. Í umsögn frá Skógrækt ríkisins segir um þessar aðgerðir ríkisstjórnar Samfylkingarinnar og Sjálfstæðisflokksins sem miða að því að sundra stofnunum landbúnaðarins, með leyfi forseta: „Í greinargerð með frumvarpinu kemur m.a. fram að það sé lagt fram „með það fyrir augum að hagræða, einfalda stjórnsýslu og skipa skyldum málaflokkum undir eina stjórn“. Þetta á þó greinilega ekki við um málaflokkinn skógrækt. Í fyrsta lagi á að kljúfa skógrækt milli tveggja ráðuneyta þannig að stærsti framkvæmdaþátturinn, landshlutaverkefnin, verði eftir í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu. Skógrækt ríkisins leggur eindregið til að það verði ekki gert og að allur málaflokkurinn skógrækt verði áfram undir forræði eins ráðuneytis til að ná því höfuðmarkmiði frumvarpsins að „einfalda stjórnsýslu og skipa skyldum málaflokkum undir eina stjórn“. Í öðru lagi á að kljúfa Skógrækt ríkisins upp milli tveggja ráðuneyta. Forræði yfir þjóðskógunum eigi áfram að vera hjá sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu. Er sagt að þetta sé nauðsynlegt til að framfylgja 33. gr. jarðalaga, nr. 81/2004, um að landbúnaðarráðuneytið fari með forræði allra ríkisjarða, nema undantekningar séu gerðar frá þeirri reglu með lögum. Samkvæmt athugasemdum við frumvarpið ætla síðan sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið, umhverfisráðherra og skógræktarstjóri að gera með sér samning um áframhaldandi umsjón stofnunarinnar á jörðum og jarðarhlutum sem tilgreind eru í viðaukum við þann samning. … Þá eiga fjárveitingar til skógræktarrannsókna áfram að vera hjá sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu. Samkvæmt athugasemdum við frumvarpið eiga sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og umhverfisráðherra að standa í sameiningu að gerð rannsóknasamnings við Rannsóknastöð Skógræktar ríkisins á Mógilsá til þriggja til fimm ára …“ Áfram er þetta mál rakið í athugasemdum Skógræktar ríkisins. Umsögn skógræktarstjóra fyrir hönd Skógræktar ríkisins lýkur með þessum orðum, herra forseti: „Að mati Skógræktar ríkisins er hér í uppsiglingu eitt allsherjarstjórnsýslulegt klúður á málaflokknum skógrækt, sem draga mun úr mætti skógræktarstarfs í landinu um ókomin ár. Greinilega er ekki pólitísk samstaða um flutning á forræði yfir málaflokknum til umhverfisráðuneytisins og felst málamiðlunin í því að kljúfa hann upp. Forræði skógræktarmála í Stjórnarráðinu verður þar með óljósara og má gera því skóna að skógræktarmál verði nokkurs konar „einskis manns barn“ í stjórnkerfinu. Skorum við á Alþingi að taka þessar athugasemdir alvarlega og láta slíkt ekki gerast.“ Því miður virðist meiri hluti allsherjarnefndar Sjálfstæðisflokksins og Samfylkingarinnar láta það gerast sem skógræktarstjóri varar við. Meira en aldargamalt uppbyggingarstarf í skógrækt á að fara á vergang, tvístrast eins og þarna er gerð grein fyrir. Það er engin þarfagreining sett fyrir þessum flutningi, engin rök færð fyrir því að sú staða sem nú er, þ.e. að hafa málaflokkinn undir landbúnaðarráðuneyti, sé slæm. Nei, þetta er geðþóttaákvörðun sem er án nokkurrar virðingar fyrir málaflokknum sem verið er að takast á um. Skógrækt er búin að vera hjartans mál þjóðarinnar í meira en öld, menn hafa lagt metnað sinn í að byggja þar upp fagþekkingu, rannsóknir, ráðgjöf hvers konar og einnig tilraunastarfsemi, tilraunaverkefni og umsýslu með skógrækt. Allt hefur þetta verið sett saman í eitt þannig að sem best skilvirkni væri, til að nýta sem best þá krafta sem eru til. Það hefur gengið vel en nú á að brjóta þetta upp. Í umsögn Bændasamtaka Íslands segir einmitt um sama mál, með leyfi forseta: „Stjórn BÍ leggst eindregið gegn því að landgræðsla og skógrækt flytjist frá landbúnaðarráðuneyti til umhverfisráðuneytis. Verkefni á báðum sviðum hafa verið að flytjast til bænda, og horft er til þess að landgræðsla og skógrækt geti orðið vaxandi þættir í tekjuöflun sveitanna í framtíðinni. … Langmesta skógræktarstarfið fer nú fram á vegum landshlutaverkefnanna, og það er því öfugsnúið að færa fagstarf Skógræktar ríkisins, hvort sem er á Mógilsá eða annars staðar, yfir til umhverfissráðuneytisins.“ Það er lögð áhersla á það í þessum umsögnum að skógrækt er landbúnaður, er atvinnugrein og hluti af því að rækta og yrkja jörðina og á þess vegna að vera í landbúnaðinum, a.m.k. sé versti kosturinn að skipta henni upp með þeim hætti sem hér er gert ráð fyrir, gjörsamlega tillitslaust við þessa mikilvægu atvinnugrein, stoðgrein landbúnaðarins. Lítum á landgræðsluna sem við höfum verið að fagna - við fögnuðum afmælisárinu, 100 ára afmæli skipulegrar landgræðslu á Íslandi - hún hefur alla tíð verið vistuð undir atvinnuvegaráðuneytinu, enda er þetta hluti af því viðfangsefni að rækta og yrkja jörðina, hluti af því verkefni sem landbúnaðurinn, sem bændur og þeir sem bera ábyrgð á landi, hefur sinnt og borið hitann og þungann af í gegnum áratugina. Nú á einnig að sundra Landgræðslunni með þessum tillögum og ég vísa í umsögn Landgræðslunnar um þetta mál. Fyrst er talað um landbætur en síðan er talað um að stór hluti af verkefnunum sem hefur tengst bændum í Bændur græða landið hafi byggst upp sem verkefni þar sem saman koma bændur, þeir sem yrkja landið, nýta og vernda sér til landbúnaðarframleiðslu og til að halda landi í byggð, fagmennirnir hjá Landgræðslunni, ráðgjafarnir og leiðbeinendurnir. Allt myndar þetta eina heild og það er búið að byggja upp trúnað þarna á milli, milli atvinnuvegarins, atvinnuvegaráðuneytisins, bænda og vísindamanna, ráðgjafa og þeirra sem fara með leiðsögn í þessum málum af opinberri hálfu í landgræðslunni. Það er búið að byggja upp trúnað sem er forsenda fyrir góðu og öflugu starfi. Nú á að sundra þessu, skipta þessu á tvö ráðuneyti, fara með hluta af verkefnunum út úr landbúnaðarráðuneytinu og setja undir umhverfisráðuneytið. Það er ekki í sjálfu sér verið að gagnrýna umhverfisráðuneytið sem getur verið alls góðs maklegt hvað þetta varðar, en engin rök hafa verið færð fyrir því að þessi málaflokkur sé eitthvað illa kominn í atvinnuvegaráðuneytinu. Hann er búinn að vera þar í 100 ár og hefur vaxið þannig að við horfum nú stolt til 100 ára sögu skipulegrar landgræðslu hér á landi. Er nauðsynlegt, eins og hér er verið að gera af þessari ríkisstjórn Samfylkingar og Sjálfstæðisflokksins, að sundra þessum grunnstoðum íslensks landbúnaðar? Ég segi bara nei. Það þarf samt ekki að koma á óvart þegar þessi öfl í Samfylkingunni og Sjálfstæðisflokknum ná saman að þá skal einmitt höggvið á grunnstoðir landbúnaðarins. Ég skil ekki í þeim armi Sjálfstæðisflokksins sem ég hélt að vildi standa vörð um íslenskan landbúnað, grunnstoðir hans, að hann skuli láta þetta ganga með þessum hætti. Annað var sagt fyrir kosningar. Ég minnist þess á framboðsfundum í Norðvesturkjördæminu að þá lýstu frambjóðendur Sjálfstæðisflokksins því yfir að þeir mundu aldrei láta ganga á stöðu eða rétt íslensks landbúnaðar, þeir mundu verja hann. Það voru ekki ófá köpuryrðin og glósurnar sem gengu frá frambjóðendum Sjálfstæðisflokksins yfir til frambjóðenda Samfylkingarinnar þá hvað varðaði landbúnaðarmálin. Svo að kosningum loknum er þessum yfirlýsingum og loforðum öllum kastað aftur fyrir bak og gengið að kröfum Samfylkingarinnar um það hvernig megi rústa og veikja grunnstoðir landbúnaðarins. Ég vil því næst ræða um landbúnaðarskólana, rannsóknir, kennslu og ráðgjöf í landbúnaði. Forsjá búnaðarskólanna á Hólum og Hvanneyri sem báðir eru komnir á annað hundraðið hefur ætíð verið hjá atvinnuvegaráðuneyti. Eftir að þeir fóru undir ríkisstjórnarvaldið, undan ömtunum gömlu, Hólaskóli heyrði undir norðuramtið fram til 1907 er hann fór beint undir ríkisvaldið, hafa þeir alltaf tilheyrt atvinnuvegaráðuneyti. Þessar stofnanir hafa byggst upp með þeim hætti að þarna hefur verið lögð áhersla á að tvinna saman rannsóknir, kennslu, ráðgjöf, tilraunastarfsemi, leiðbeiningar og kennslu í nánu samráði og samstarfi við atvinnuveginn. Það hefur byggst upp mjög sterkt og virkt trúnaðarsamband á milli allra þessara aðila í kringum starf í búnaðarskólunum, trúnaður og virkni í öllum þessum þáttum sem er mun meiri en maður upplifir hjá mörgum öðrum menntastofnunum. Hvernig hefur farið fyrir fiskvinnsluskólunum sem voru settir á stofn? Sjávarútvegurinn er líka einn af stærri atvinnuvegum þjóðarinnar. Því miður voru þeir ekki eins heppnir, því miður misstu þeir skólana sína úr tengslum við atvinnuveginn, héldu alltént ekki sömu tengslum og landbúnaðarskólarnir. Fiskvinnsluskólarnir liðu undir lok. Við höfum dæmin. Ég minnist þess að þessi orðræða kom upp 1999. Þá var verið að vinna að nýjum heildarlögum um búnaðarfræðsluna og kveðið nánar á um réttindi, skyldur og hlutverk þessara skóla, að færa skólastigið á hærra akademískt stig. Landbúnaðarháskólinn á Hvanneyri hafði haft heimild til að brautskrá kandídata, Hólaskóli fékk leyfi til þess að kenna ákveðnar háskólagreinar. Þá kom einmitt fram þessi krafa, frá þingmönnum sem að mínu viti þekktu mjög lítið til mála, að þeir ættu að fara frá landbúnaðarráðuneytinu yfir til menntamálaráðuneytisins. Það er svona einfalt, af því að þetta heitir menntamál eitthvað í þessum kafla ætti það að vera undir menntamálaráðuneyti og þess vegna væri nauðsynlegt að flytja þá þar til. Ég hef ekkert á móti því að menntamálaráðuneytið fari með meginþætti menntamála, en það þurfa líka að vera forsendur fyrir breytingunni. Ef eitthvað hefur gengið vel, hvers vegna þurfum við þá að rústa það? Í þessari orrahríð var ég skólastjóri á Hólum og þá báðum við um fund með þáverandi forsætisráðherra Davíð Oddssyni og við fórum, skólastjórarnir, forstöðumenn stofnana sem þarna var tekist á um, til að leita ásjár og heyra hvort það væri ófrávíkjanleg krafa að skólarnir færu á flakk milli ráðuneyta. Ég minnist þess fundar mjög vel því að þáverandi forsætisráðherra spurði einfalt: Er eitthvað að? Líður ykkur eitthvað illa undir landbúnaðarráðuneytinu? Finnst ykkur þið ekki geta starfað? - Nei, nei, okkur líður bara mjög vel. Við erum mjög sáttir við að vera undir landbúnaðarráðuneytinu. Við finnum að þar eigum við heima, þar höldum við öflugum tengslum við atvinnulífið og við getum vaxið og þróast á okkar forsendum. Þá spurðum við einnig landbúnaðarráðherrann hvort hann vildi losna við skólana. Nei, hann hélt nú síður, hann sagði að það væri stolt ráðuneytisins að hafa þessar sterku og góðu menntastofnanir. Þá spurði þáverandi forsætisráðherra eitthvað á þann veg: Hvaða forsendur eru þá til að breyta til? Eru einhver sérstök rök fyrir því ef þetta gengur vel eins og er? Af hverjum eigum við þá að vera að rugga bátnum eða breyta þarna til? Niðurstaðan varð sú að skólarnir héldu stöðu sinni áfram hjá landbúnaðarráðuneytinu, fengu að halda sérstöðu sinni og hafa vaxið og dafnað sem aldrei fyrr. Ég held meira að segja að þessi 16 ár sem eru liðin frá þeim tíma hafi verið eitt öflugasta blómaskeið þessara stofnana og ættu þá að vera enn þá minni rök fyrir því að færa stjórnsýslu þeirra til. Það er líka viss kostur að mínu mati að vera með ákveðna breidd í menntakerfinu í þessum skólum. Tengslin við atvinnulífið eru það dýrmætasta sem nokkur menntun á. Skortur á tengslum við atvinnulífið hefur einmitt verið talinn merki um veikleika annarrar almennrar menntunar í landinu, iðnmenntunarinnar, skortur á tengingu sem var höggvið á. Við höfðum góðu iðnskólana þar sem atvinnuvegurinn tók þátt í að mennta iðnaðarfólkið. Við búum að þessi fólki enn í járniðnaði, trésmíði o.s.frv. Það er ekki sjálfgefið að byggja upp þessi tengsl og þetta traust. Mesti veikleiki almenna menntakerfisins á undanförnum árum er tengslaleysið við atvinnulífið enda hefur starfsnám og starfstengt nám átt mjög undir högg að sækja hjá menntamálaráðuneytinu á undanförnum árum eins og við þekkjum hér. Þeir skólar sem hafa verið með þetta nám hafa verið í stöðugu fjársvelti. Ekki hefur verið viðurkenndur nauðsynlegur kostnaður sem liggur á bak við iðnnám og starfsnám og þess vegna stendur þjóðin einmitt mun veikar en hún ætti að gera hvað varðar iðnmenntun og starfsmenntun í landinu. Væri ekki nær að menntamálaráðuneytið tæki á sig rögg og bætti það starfs- og iðnnám sem það nú þegar ber ábyrgð á áður en það fer að fá til sín vel uppbyggt og sterkt nám eins og er hjá búnaðarskólunum og leggja þá þar með undir þá áhættu að fá mælistiku sem menntamálaráðuneytið hefur haft á verknámi, starfsnámi og iðnnámi? Ég legg áherslu á að hérna eru menn komnir í hættuspil. Hér er verið að véla um þætti sem ég tel að þingmenn þekki einfaldlega ekki til og þeir séu meira og minna að vinna hér af vankunnáttu en ættu að taka meira tillit til þeirra umsagna sem koma frá stofnunum landbúnaðarins um þetta mál. Það er auðvelt að missa hlutina niður, láta þá fara á hlið en það er erfitt og kostar orku og kraft að lyfta þeim upp, halda þeim uppi og halda þeim í stöðugri sókn. Það hafa þessir skólar náð að gera undir þeirri stjórnsýslu sem þeir hafa búið við og það er mikið glæfraspil að taka áhættu í þeim efnum, gjörsamlega órökstutt. Engin rök hafa komið fram fyrir því að nauðsynlegt sé að færa þessa skóla á milli ráðuneyta. Ég ítreka þessi sjónarmið mín. Ég vil vitna til ályktunar sem Vinstri hreyfingin – grænt framboð í Skagafirði, þar sem Hólaskóli er, gerði 20. nóvember sl. um þetta mál, með leyfi forseta: „Vinstri græn í Skagafirði vara við þeim áformum sem koma fram í frumvarpi að breytingum á Stjórnarráði Íslands, að sundra verkefnum í landgræðslu og skógrækt og flytja stofnanir þeirra frá landbúnaðarráðuneytinu. Skógrækt og landgræðsla er óaðskiljanlegur hluti landbúnaðar og hefur verið ein af grunnstoðum landbúnaðarráðuneytisins. Nú á að kljúfa þær upp. Landbúnaðarskólarnir hafa heyrt undir atvinnuvegaráðuneytið frá upphafi og hefur það reynst þeim vel. Sem hluti af heildarstoðkerfi landbúnaðarins og annars atvinnulífs hinna dreifðu byggða hafa þessir skólar náð að vaxa og dafna og þróað með sér mjög náið samstarf við atvinnulífið. Engin málefnaleg rök hafa verið færð fyrir að flytja skólana frá ráðuneytinu. Vakin er athygli á að Hólar í Hjaltadal er biskupssetur Norðlendinga og fjölþætt menningar- og sögusetur ekki aðeins á héraðs- heldur einnig á landsvísu. Staða og framtíð Hóla skiptir Skagfirðinga gríðarmiklu máli. Undir forsjá landbúnaðarráðuneytisins hefur þróast gott samstarf milli allra aðila sem staðnum tengjast. Í frumvarpinu er nánast engin grein gerð fyrir framtíðaráformum varðandi Hóla og Hólaskóla en aftur ítarlega fjallað um Landbúnaðarháskólann á Hvanneyri. Lögð er þung áhersla á framtíð Hólaskóla sem sjálfstæðs menntaseturs og engar forsendur hafa skýrt nauðsyn þess að flytja hann undir annað ráðuneyti. Enn fremur eru ítrekaðar efasemdir um gagnsemi þess að flytja málefni sveitarstjórnarstigsins yfir til samgönguráðuneytisins en sá flutningur gæti orðið til að veikja sveitarstjórnarstigið í landinu. Þá er einnig bent á að ef af flutningi þessa stóra málaflokks verður á milli ráðuneyta þá kemur vart annað til greina en að ráðuneytið heiti sveitarstjórnar- og samgönguráðuneyti til að undirstrika“ þann málaflokk. Herra forseti. Ég legg áherslu á þetta með búnaðarskólana. Ég minni á að þetta eru ekki bara skólar, ekki bara hús með fjórum veggjum og götuhorni. Hólar eru ein stærsta jörð á landinu, ein landmesta jörð landsins. Samkvæmt lögum fer landbúnaðarráðuneytið almennt með meðferð jarða. Ég minni líka á að þarna er fjöldinn allur af öðrum stofnunum á staðnum. Ég minni á vígslubiskupssetur Hólastiftis. Þarna er dýralæknir hrossasjúkdóma, Veiðimálastofnun og fjöldi stofnana, grunnskóli o.s.frv., fjöldi stofnana sem hafa gegnum árin mótað ákveðið samstarfsform og ábyrgðarskiptingu í þeim efnum. Þetta er ekki sjálfgefið haldi það einhver. Þetta er viðkvæmt, þessi hjörtu eru svo viðkvæm í byggðarlögunum sem skipta svo gríðarlegu miklu máli að það þurfa að vera ástæður til að breyta um. Ég geri ekki lítið úr því þó að hæstv. menntamálaráðherra hafi núna skipað nefnd til að gera tillögur um eflingu Hóla. Það hljómar að vísu svolítið skondið því að ég veit ekki til annars en að Hólaskóli hafi verið í mikilli eflingu á undanförnum árum, bara stanslaust frá því upp úr 1980 þegar tekin var ákvörðun um að endurskoða skólann. Auðvitað er sjálfsagt að efla hann áfram en úr þessari yfirlýsingu ráðherrans má lesa að þar hafi ekki verið öflugt starf og það sýnir vissa vankunnáttu að mínu mati á málefnum Hólastaðar. Ég tel að mikil ábyrgð hvíli á þeim ef á að fara að breyta til um sjálfstæði skólans. Það skiptir miklu máli að stofnanir eins og landbúnaðarháskólarnir séu sjálfstæðar stofnanir á ábyrgð ríkisins og það sé ekki farið að fikta neitt með rekstrarform á þeim eins og hefur verið látið í veðri vaka. Ég hefði viljað spyrja hæstv. menntamálaráðherra út í hugmyndir um að fikta við rekstrarform landbúnaðarháskólanna eða skólans á Hólum. Á að fara að taka þar upp einhver einkavæðingaráform um einstaka þætti hans eða alla? Ég vara við svoleiðis gáleysislegum hugmyndum. Fólk í ábyrgðarstöðum sem lætur svoleiðis út úr sér er að leika sér með eld. Ég bið þá sem koma að málefnum stofnunarinnar, verði þetta að raunveruleika, hvort sem það er Hólaskóli, Landbúnaðarháskólinn á Hvanneyri, Landgræðsla ríkisins eða Skógrækt ríkisins sem hér er verið að leggja til að sundra og skipta upp, að íhuga að þetta eru einar virtustu og sterkustu stoðir, ekki bara íslensks landbúnaðar, íslenskrar menningar, íslensks atvinnulífs heldur samfélags okkar, okkar sterka dreifbýlissamfélags. Menn eiga ekki að leika sér að því, eins og hér er verið að gera, að sundra þeim og veikja stoðir íslensks landbúnaðar. Herra forseti. Ég get svo farið að láta orðum mínum lokið varðandi þetta. Ég ákvað að taka sérstaklega þá þætti sem lutu að landbúnaðarstofnunum og tel að þarna sé verið að fara út í gjörsamlega órökstudda og óábyrga vegferð. Það má vel vera að í einhverju öðru lengra ferli væri rétt að færa málaflokka á milli ráðuneyta ef verið væri að skoða málin heildstætt. Ekki er verið að taka hluta af Hafrannsóknastofnun og færa hana til umhverfisráðuneytisins. Gætu þó ýmsir haldið að það væri einhver liður í heildarskoðun á þessu máli ef menn horfa á þetta heildstætt. Ég hef ekkert á móti því að það mál væri skoðað, tilflutningur á einstökum þáttum milli ráðuneyta, t.d. á milli umhverfis- og atvinnuvegaráðuneyta, ef það væri gert með heildstæðum hætti og af einhverri sýn, en ekki af fullkominni tækifærismennsku eins og hér er verið að gera. Auðvitað á að gefa svona málum tíma. Það ætti að setja þverpólitíska þinglega nefnd með fulltrúum allra flokka sem fengi eitt ár til að endurskoða þessa skipun og gera tillögur um annað fyrirkomulag ef það þætti vitlegt. Auðvitað á að vinna þannig en ekki með svo gerræðislegum hætti að vinna þetta allt ofan frá með valdboði eins og hér er verið að gera. Sú vinna er alveg forkastanleg. Af þeim ástæðum hafa fulltrúar Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í allsherjarnefnd lagt til að þessu máli verði vísað frá, það unnið betur og með öðrum hætti en hér er gert, herra forseti. Ég vísa allri ábyrgð á þessum hroðvirknislegu vinnubrögðum á ríkisstjórn Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks sem virðist hafa fundið það sem sitt fyrsta verkefni að ráðast að grunnstoðum íslensks landbúnaðar, landgræðslu, skógrækt og landbúnaðarháskólunum. Ég harma þá stefnubreytingu sem virðist hafa orðið hjá stjórnvöldum en það var kannski ekki við öðru að búast þegar Samfylking komst í ríkisstjórn með Sjálfstæðisflokki.

Virðulegi forseti. Það sem maður hefur orðið vitni að í dag gerir það að verkum að nú brennur á manni hve brýnt er að fara í þær breytingar sem fyrir liggur að gera á þingskapalögum. Sá málflutningur sem hér hefur verið stundaður, sem er ekkert einsdæmi, sýnir mikilvægi þess. Hann hefur ekkert með málfrelsi að gera og hvað þá lýðræði. En nóg um það. Ég ætla að fjalla aðeins um svokallaðan bandorm. Það er margt ágætt í þessu frumvarpi. Má þar t.d. nefna tilfærslu matvælaeftirlits á einn stað. Því þarf að fylgja vinna við nýja matvælalöggjöf og um þetta virðist fagfólk sem gerst þekkir til á þeim vettvangi sammála og almennt mjög hlynnt þessari framkvæmd þótt auðvitað sé einhver hræðsla í hópnum varðandi flutning út á land, á Selfoss. Það þarf auðvitað að gæta þess í meðförum málsins að taka eins mikið tillit til starfsmanna og hægt er þegar svo viðamiklar breytingar verða. Ég vil líka nefna flutning búnaðarháskólanna til menntamálaráðuneytis. Ég held að þar sé stigið mjög gott skref, að þar fáist betri yfirsýn og miklir möguleikar á samþættingu starfsemi skólanna við aðra háskóla í menntakerfi okkar. Menntamálaráðherra hefur þegar skipað nefnd sem á að fjalla um framtíð Hólaskóla á mjög jákvæðum nótum, til að efla og styrkja alla þá góðu starfsemi. Ég tek alls ekki undir áhyggjur hv. þm. Jóns Bjarnasonar af því að samstarf atvinnugreinarinnar og skólanna sé í hættu við þessa breytingu. Miklu frekar held ég að samstarf þessara skóla við atvinnulífið muni aukast almennt. Við höfum mörg dæmi um í háskólasamfélaginu, mjög jákvæð og góð dæmi, um samstarf háskóla við atvinnulífið. Ég held að þetta muni bara efla tengslin og styrkja. Það hefur verið mikil gróska í háskólum og áhugaverðar stofnanir orðið til á þeim vettvangi. Má nefna skóla úti á landi eins og á Bifröst og Akureyri sem hafa gert góða hluti. Fleira gott mætti telja sem ég ætla ekki að eyða tíma í sérstaklega. En ég ætla að fjalla um mál sem mikið voru rædd í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd þar sem ég á sæti og ekki var einhugur um. En það eru sérstaklega málefni skógræktar og landgræðslu. Ég hafði í nefndinni fyrirvara við afgreiðslu málsins. Hans er reyndar ekki getið í álitinu. Ég áttaði mig ekki á því fyrr en of seint og tel það miður. En ég ætla að koma þeim fyrirvörum mínum á framfæri í stuttu máli. Í athugasemdum við lagafrumvarpið segir að í þessu lagafrumvarpi hafi verið ákveðið að fara heildstætt yfir verkaskiptingu á milli ráðuneyta með það fyrir augum að hagræða, einfalda stjórnsýslu og skipa skyldum málaflokkum undir eina stjórn. Ég á svolítið erfitt með að sjá að í þeim málaflokkum sem ég tek fyrir sérstaklega sé verið að einfalda stjórnsýslu og skipa skyldum málaflokkum í sama farveg. Það kom glögglega fram í athugasemdum umsagnaraðila. Umsagnaraðilar töldu einna alvarlegast að í frumvarpinu skuli því haldið fram að við undirbúning frumvarpsins í hlutaðeigandi ráðuneytum hafi verið haft víðtækt samráð við þær stofnanir sem í hlut eiga. Í greinargerð er fjallað um hið víðtæka samráð. En sé tekið mark á og hlustað á þá sem komu á fund nefndarinnar þá segir m.a. í athugasemdum frá Landgræðslunni að varðandi málefni Landgræðslu ríkisins sé þeirri fullyrðingu alfarið vísað á bug. Ef þessi fullyrðing ætti við rök að styðjast hvað varðar Landgræðslu ríkisins þá hefði væntanlega ekki verið ástæða til þeirra ítarlegu athugasemda sem þeir gerðu við frumvarpið og gerðu grein fyrir. Hið sama gildir um ummæli og umsagnir frá Skógrækt ríkisins, frá Rannsóknastöðinni á Mógilsá og frá Skógræktarfélagi Íslands. Við lestur frumvarpsins er erfitt að sjá, t.d. varðandi málefni Skógræktarinnar, einföldun ferla og það að málefnið sé á sömu hendi. Það segir í athugasemdum með frumvarpinu, með leyfi forseta: „Þá munu sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og umhverfisráðherra standa í sameiningu að gerð rannsóknarsamnings við Rannsóknastöð Skógræktar ríkisins á Mógilsá til þriggja til fimm ára um rannsóknir í þágu skógræktar, í fyrsta sinn á árinu 2008. Fjármunir til hagnýtra rannsóknarverkefna á sviði landbúnaðar, sem nú eru á viðfangsefni Rannsóknastöð Skógræktar ríkisins á Mógilsá, verða áfram hjá sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti. Gert er ráð fyrir að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið í samráði við Bændasamtök Íslands og umhverfisráðuneyti geri samning til þriggja ára við Skógrækt ríkisins um að Rannsóknastöðin á Mógilsá annist tilteknar rannsóknir í þágu landbúnaðar fyrir a.m.k. andvirði þeirrar fjárhæðar árlega með sama hætti og verið hefur til þessa. Loks munu sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, umhverfisráðherra og forstöðumenn Skógræktar ríkisins og Landgræðslu ríkisins gera með sér samning um áframhaldandi umsjón tveggja síðasttöldu stofnananna á jörðum og jarðahlutum sem tilgreind eru í viðaukum við þann samning. Í samkomulaginu verða ákvæði þess efnis að landbúnaðarráðuneytið beiti sér fyrir því að lagt verði fram lagafrumvarp er kveði á um að forræði þeirra svæða sem nefnd hafa verið einu nafni „þjóðskógar“, færist til umhverfisráðuneytisins.“ Í reglum um stjórn og verksvið Rannsóknastöðvar Skógræktar ríkisins á Mógilsá segir að ráðherra skógræktarmála, sem verður þá væntanlega umhverfisráðherra, skipi sjö menn í fagráð til fjögurra ára í senn og fagráðið skuli taka ákvarðanir um rannsóknarverkefni og afgreiða rannsóknaráætlanir. Það skuli síðan fylgjast með framvindu rannsókna og koma með ábendingar þar að lútandi og tillögur um ný rannsóknarverkefni. Maður spyr, virðulegi forseti, hvort þetta sé til að hagræða og einfalda stjórnsýslu og skipa skyldum málaflokkum undir eina stjórn. Hér er hrært saman fjármagni og mörgum ráðuneytum og stofnunum sem þurfa að gera með sér samstarfssamninga um hvernig staðið verði að hinum mismunandi verkefnum. Maður spyr sig hvort ekki hefði verið heppilegra að halda þessu áfram undir einni stjórn, og þá helst undir stjórn landbúnaðarmála þar sem málaflokkarnir eru svo nátengdir landbúnaði. Þannig verður stærri hluti allra verkefna hjá ráðherra landbúnaðarmála þar sem nytjaskógræktin verður þar en skógrækt er í sjálfu sér, virðulegi forseti, nytjaskógrækt. Eða er til eitthvað sem heitir ónytjaskógrækt? Ég held ekki. Það eru til mörg markmið með skógrækt. Við viljum búa til viðarafurðir til iðnaðarnota, rækta illa farið eða eytt land til gróðurþekju og bæta jarðveg og vatnsbúskap. Menn búa til skjólbelti, binda land og auka gæði þess. Við ræktum líka útivistarskóga, sem er svokölluð yndisskógrækt. Allt er þetta meira og minna nytjaskógrækt þótt mismunandi aðilar komi þar að. Af 40.000 jólatrjám sem seld eru á íslenskum markaði fyrir jólin eru 10.000 íslensk. Fjölskyldan fer í skóginn og heggur sér tré. Mörg skógræktarfélög standa að þessu og nýta þannig skóginn. Hvar á að draga mörkin milli nytjaskógar og ekki nytjaskógar? Þá komum við kannski að stóra atriðinu upp á framtíðina sem er kolefnisbindingin. Þar með er náttúrlega öll skógrækt miklu verðmætari nytjaskógrækt en hún gefur af sér í dag. Stefna stjórnvalda sem að kynnt var hér í þinginu fyrir nokkrum dögum og fylgt verður eftir á fundi umhverfismála á Balí er að mörgu leyti skynsamleg. Þar er komið inn á mikilvægi nýtingar náttúruauðlinda og þegar kemur að nýtingu náttúruauðlinda þá eru engin landamæri. Það er gott að hafa það í huga að þar eru engin landamæri og kannski vaknar sú spurning einn daginn hvort sú umhverfisvæna orka sem við framleiðum á Íslandi og getum framleitt í meiri mæli eigi ekki að standa undir iðnaðarframleiðslu í stað þess að framleiða hráefni með kola- og olíustöðvum annars staðar í heiminum. Í Þýskalandi er t.d. verið að reisa yfir 20 kolastöðvar til rafmagnsframleiðslu. Ætli við ættum ekki að líta okkur nær í þeim efnum? Það er líka talið að aukin kolefnisbinding með skógrækt muni ná til allt að 50% af markmiðum okkar í framtíðinni varðandi bindingu kolefnis. Virðulegi forseti. Margir koma að skógrækt í landinu. Við erum með um 800 skógarbændur, í landshlutaverkefnum sem skipta miklu máli, sem hefur verið mikill kraftur í á undanförnum árum. Við erum með þetta um allt land. Við erum með skógræktarfélög og landshlutaverkefni og það hefur hreinlega orðið bylting á þessum vettvangi. Það hefur allt orðið undir einni stjórn sem þetta hefur verið í einum farvegi. Við erum að taka ákveðna áhættu með þeim breytingum sem verið er að gera í dag. Skógræktarfélögin á Íslandi hafa áhyggjur af framvindu starfsemi sinnar. Við erum að tala um 61 félag í landinu með 7.500 félagsmenn. 300 svæði og 20.000 hektarar lands í ræktun. Þetta er samstarf margra aðila. Þetta er samstarf þessara félaga, einstaklinga innan þeirra, landeigenda og ekki síst bænda sem eru landeigendur í mörgum tilfellum. Með þeim breytingum sem til standa verður þetta sett undir tvær stjórnir. Af því hafa þessir aðilar miklar áhyggjur. Það á sér vart hliðstæðu í Evrópu að málaflokkurinn sé klofinn með þeim hætti sem lagt er til. Þau lönd sem við berum okkur saman við, svo sem England og Skotland, hafa sérstaka löggjöf um þetta. Það á við í Evrópusambandinu almennt og í Finnlandi, Noregi, Svíþjóð, Þýskalandi, svo ég nefni einhver lönd, heyrir þessi málaflokkur undir landbúnaðarmál. Það er eingöngu í Danmörku sem umhverfisráðuneytið hefur með þetta að gera, af þeim löndum sem við berum okkur við. Ef við komum að Landgræðslunni í þessu samhengi að þá er eitt af stærstu verkefnum hennar Bændur græða landið. Það hófst fyrir 17 árum og er samstarfsverkefni Landgræðslu ríkisins við bændur og landeigendur um landgræðslu á heimalöndum þeirra. Þátttakendur í dag eru 650. Það eru margir. Þar eru margar jarðir undir. Þetta eru fjölþætt verkefni sem miða að því að endurheimta sködduð vistkerfi og gera þau starfhæf á ný m.a. með líffræðilegum fjölbreytileika, kolefnisbindingu og vatnsmiðlun í huga. Hverjir eru mestu ræktendurnir og hverjir þurfa að nýta landið? Það eru auðvitað bændur. Öll fagsvið Landgræðslunnar hafa komið að þessu verkefni. Þetta er eitt af mikilvægustu verkefnum Landgræðslu ríkisins. Það byggir að öllu leyti á jákvæðu samstarfi við grasrótina og mikið traust hefur skapast milli starfsmanna Landgræðslunnar og landeigenda. Öll samskipti vegna annarra verkefna, svo sem gæðastýring í sauðfjárrækt og annað sem að þessu lýtur, eru miklu liprari. Þjónusta og ráðgjöf Landgræðslunnar fyrir þátttakendur í Bændur græða landið -verkefninu varðar öll starfsvið stofnunarinnar og er órjúfanlega samþætt starfi hennar að gróðurvernd, stöðvun jarðvegsfoks og endurheimt skaddaðra vistkerfa. Það kom fram hjá landgræðslustjóra að nánast öll verkefni Landgræðslunnar eru tengd bændum eða eru í samvinnu við bændur, uppgræðsla, landnýting, beitarþol og svo má lengi telja. Aftur spyr ég: Erum við með þessum breytingum að einfalda stjórnsýslu? Í athugasemdum með frumvarpinu segir, með leyfi forseta: „Í 5. þætti frumvarpsins er lagt til að stjórnsýslulegt forræði og ábyrgð á Skógrækt ríkisins og Landgræðslu ríkisins færist frá landbúnaðarráðuneyti til umhverfisráðuneytis.“ Aftur komum við að því að það þarf að fara að vinna að samkomulagi milli ráðuneyta. Fjármagnið er öðrum megin en verkefnin hinum megin: „Samkomulag er á milli viðkomandi ráðuneyta um að fjármunir til verkefnisins Bændur græða landið, sem ætlaðir eru til uppgræðslu á heimajörðum bænda og eru nú á fjárlagalið Landgræðslunnar, verði á forræði og fjárlagalið sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytis. Ráðuneytið mun gera samning til þriggja ára um að Landgræðslan annist framkvæmd og eftirlit með þeim verkefnum á sama hátt og stofnunin hefur gert til þessa. Enn fremur verða fjármunir til framkvæmda á grundvelli laga nr. 91/2002, um varnir gegn landbroti, innan sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytis. Ráðuneytið mun gera samning við Landgræðslu ríkisins til þriggja ára um óbreytt hlutverk Landgræðslunnar varðandi yfirstjórn og framkvæmd varna gegn landbroti.“ Aftur hlýt ég að spyrja: Erum við með þessum breytingum að einfalda stjórnsýslu og skipa skyldum málaflokkum undir eina stjórn? Það er vandséð, virðulegi forseti. Ég vil aðeins, til að styðja mál mitt, koma að umsögnum þeirra sem komu fyrir landbúnaðarnefnd vegna þessa máls. Ég gríp niður í þessar umsagnir, með leyfi forseta, hér og þar. Að mati Skógræktar ríkisins er verið að flækja málin að óþörfu og fjarlægjast höfuðmarkmið lagafrumvarpsins meira með því að kljúfa forræði fyrir einni stofnun milli tveggja ráðuneyta. Þeir segja hér: „Erfitt er að koma auga á að hagræðing og einföldun á stjórnsýslu felist í þessum breytingum hvað þá að verið sé að skipa skyldum málaflokkum undir sömu stjórn. … Hver er ráðherra skógræktarmála þegar umhverfisráðherra hefur að nafninu til forræði yfir Skógrækt ríkisins en sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hefur forræði yfir stærstum hluta fjárveitinga til málaflokksins og flestum verkefnum hans?“ Þetta er mjög gild spurning. Í sömu umsögn segir jafnframt: „Umhverfisráðherra verður titlaður ráðherra skógarmála en það verða orðin tóm.“ Skógfræðingafélag Íslands sendi einnig umsögn: „Skógfræðingafélag Íslands telur skynsamlegra að öll stjórnsýsla sem snertir skógrækt á vegum ríkisins verði vistuð í einu ráðuneyti. … Skógfræðingafélag Íslands telur að æskilegt sé að bæði fjárveitingar til þjóðskóganna og stofnunin í heild verði í sama ráðuneyti og Skógrækt ríkisins fari áfram ótvírætt með forræði yfir þjóðskógunum. … Skógfræðingafélag Íslands telur mikilvægt að tryggja fjármögnun á þeim verkefnum sem þegar eru í gangi hjá Rannsóknastöð skógræktar og vistun stöðvarinnar verði á sama stað og fjárveitingarnar verða.“ Síðan höfum við umsögn Landssamtaka skógareigenda: „Stjórn Landssamtaka skógareigenda leggur á það mikla áherslu að landshlutabundnu skógræktarverkefnin verði áfram hjá landbúnaðarráðuneytinu eins og ráðgert er. Þau hafa frá byrjun eingöngu verið verkefni bænda sem hafa það að markmiði að byggja upp skógarauðlind samhliða því að efla atvinnu í dreifbýli. Við bendum á að um 80% af allri nýskógrækt fer fram hjá bændum innan landshlutabundnu skógræktarverkefnanna. Þessi verkefni eru einhver best heppnuðu byggða- og skógræktarverkefni seinni ára. Með því að skipta málaflokknum skógrækt niður á tvö ráðuneyti drögum við í efa að markmið um hagræðingu og einfalda stjórnsýslu náist eins og getið er um í fylgiskjali frumvarpsins.“ Frá Skógræktarfélagi Íslands kemur ályktun sem ég ætla að vitna í, með leyfi forseta: „Aðalfundur Skógræktarfélags Íslands, haldinn á Egilsstöðum 17.–19. ágúst 2007, beinir því til ríkisstjórnar Geirs H. Haarde, að við þær breytingar sem fram undan eru á skipan Stjórnarráðs Íslands verði tryggt að þær veiki ekki það öfluga starf sem fram fer í landinu í skógrækt og landgræðslu. Jafnframt verði rannsóknastarf í þágu málaflokksins eflt.“ Í framhaldi af ályktuninni segir í umsögn félagsins, með leyfi forseta: „Skógræktarfélag Íslands leggur því til að málaflokkurinn í heild sinni tilheyri aðeins einu ráðuneyti þar sem skyldur og markmið eru skýr og yfirstjórn og ábyrgð haldist í hendur.“ Hægt væri að lesa áfram úr slíkum umsögnum frá mismunandi aðilum alls staðar að af landinu, virðulegi forseti. Athugasemdir og áhyggjur manna af því að breytingarnar verði þessum mikilvæga málaflokki ekki til framdráttar. Það er viðbúið að þetta geti orðið dýrara í framkvæmd og muni hægja á starfsemi, að stjórnsýslan verði flóknari og ekki verði af sú hagræðing sem átti að vera markmið frumvarpsins. Virðulegi forseti. Á þeim forsendum sem ég hef rakið hef ég miklar efasemdir um að rétt sé að málaflokkar skógræktar og landgræðslu fari frá landbúnaðarráðuneyti til umhverfisráðuneytis. A.m.k. virðist ljóst að ákveðið óhagræði fylgi því að slíta starfsemi þeirra sem að þessum málaflokkum koma svo mikið í sundur og erfitt er að sjá hagkvæmni þess. Eins og ég hef áður vikið að er margt gott í frumvarpinu en ég set fyrirvara við þennan þátt þess.

Hæstv. forseti. Gerast nú undur og stórmerki. Einn hv. þingmaður, Jón Gunnarsson, reynir að brjóta af sér handjárnin. Ég heyri að hv. þingmaður er inn við hjartarætur sannfærður um að Sjálfstæðisflokkur og Samfylkingin fari hér rangt að, ekki síst gagnvart landgræðslu og skógrækt. Ég vil fá það skýrt fram: Mun hv. þingmaður greiða atkvæði gegn þessum breytingum? Mun hann fylgja sannfæringu sinni? Ég minnist þess að á vordögum þegar þetta lá fyrir, þessi vandræðalega aðgerð hæstv. forsætisráðherra Geirs H. Haardes og hæstv. utanríkisráðherra Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur á Þingvöllum, að þau ein og tvö skyldu semja um svona hluti, þá voru margir sjálfstæðismenn reiðir. Þar á meðal var hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson heitinn sem sagði: Þessu verður öllu snúið við, við munum laga þetta í sumar og breyta því - þetta verður aldrei gert, Sjálfstæðisflokkurinn mun aldrei gera þetta. Þetta sögðu fleiri þingmenn. Nú stendur til að gera þetta, að fara með landgræðslu og skógrækt yfir í umhverfisráðuneytið gegn öllum reglum og eins og hv. þingmaður sagði í ágætri ræðu sinni þá er það nánast dæmalaust í allri Evrópu að málaflokkur sé klofinn upp eins og hér er verið að gera. Hér er mikið eyðileggingarstarf á ferðinni. Ég er sannfærður um það. Eins og hv. þingmaður sagði hafa öll verkefni Landgræðslu ríkisins í 100 ár snúið að samstarfi við bændur. Hvað verður um Gunnarsholt, höfuðstöðvarnar? Verða þær þar áfram? Hvað um allt það samstarf sem Landgræðslan hefur haft við bændur? Ég þakka hv. þingmanni fyrir það frelsi sem hann hefur sýnt á sínu fyrsta þingi, að rísa gegn flokki sínum og tala út frá lífsskoðun sinni og sannfæringu og segja hluti sem allir sjá. 

Virðulegi forseti. Ég kannast ekki við handjárnin sem hv. þm. Guðni Ágústsson nefndi. Ég hef lengi verið í Sjálfstæðisflokknum og þar, eins og menn vita, í svo fjölmennum hópi og stórum flokki eru margar mismunandi áherslur. Í þingflokki okkar gildir fullt málfrelsi. Menn hafa að mínu viti fullt leyfi til að hafa mismunandi skoðanir þegar kemur að einstökum málum. Menn reyna hins vegar að ná einhverri sameiginlegri niðurstöðu. Ég hef því ekki brotið af mér handjárnin því að þau hafa aldrei verið á mig sett, hv. þingmaður. Varðandi það hvort ég muni styðja þetta frumvarp í heild sinni þá hef ég rakið athugasemdir mínar við það, sérstaklega við þá tvo málaflokka sem ég hef fyrirvara við. Ég taldi mjög mikilvægt að koma þessum sjónarmiðum á framfæri vegna þess að skoðun mín hefur verið alveg skýr, hún var skýr innan sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar og forustu flokksins hefur verið þessi skoðun ljós frá því að málið var lagt fram. Hér er um að ræða lítinn hluta af frumvarpinu og ég geri ráð fyrir því að styðja það en með þeim fyrirvara sem ég hef sett fram í ræðu minni.

Hæstv. forseti. Væri ekki reynandi fyrir hv. þingmann að koma vitinu fyrir þennan Sjálfstæðisflokk, fara eins og eina ferð inn í þingflokkinn þar sem menn eru grútfúlir, vondir út í flokk sinn yfir meðferðinni, bæði á landbúnaðarráðuneyti og þessum stóru verkefnum? Væri ekki rétt reyna að koma því í kring að menn vöknuðu til að snúa þessu við? Þetta eru náttúrlega engin vinnubrögð. Skógrækt um allan heim er, eins og kom fram í ræðu hv. þingmanns, landbúnaður. Það eru íslenskir bændur sem rækta skóginn á Íslandi, þessa nýju auðlind. Skógræktarfélögin eru á því að þetta þurfi að vera á einni hendi og vilja hafa það undir landbúnaðarráðuneyti. Væri ekki ráð að fara inn í þessa miklu frelsishreyfingu sem segir að málfrelsi sé mikið og allir hafi skoðanir, þessa stóru regnhlíf sem er utan um allt og ekkert, og koma vitinu fyrir Sjálfstæðisflokkinn?  Mógilsárfólkið, vísindafólkið, sinnir bændum um allt og skógræktarfélögum. Ég skora á hv. þingmann að reyna eina ferðina enn að fara inn í þessa hreyfingu og tala við fólkið. Hann á sér skoðanabræður sem að vísu hafa ekki þorað að koma fram enn þá, þeir eru ekki farnir að tala í þessari umræðu. Þeir láta ekki heyra í sér. Þeir bölsótast frammi í kaffistofu og þykjast vera frjálsir. Þeir munu fara um landið og segja að þeir hafi ekki verið sammála þessu og láta mikinn. Hér er eini háttvirti þingmaður flokksins, Jón Gunnarsson, sem hefur þorað að tala út frá samvisku sinni í ræðustólnum. Hinir munu leika þennan leik sem Sjálfstæðisflokkurinn alltaf gerir, að honum sé leyfilegt að hafa allar skoðanir og þeir munu þykjast hafa verið á móti og fara mikinn þegar þeir koma á bændafundi 

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvernig þau líta út handjárnin í Framsóknarflokknum en þau eru klárlega til staðar þar fyrst hv. þingmanni verður svo tíðrætt um þau. Ég ítreka að þau eru ekki til staðar í okkar flokki. Varðandi það hvort ég ætli að reyna að koma vitinu fyrir Sjálfstæðisflokkinn …  Ég hef sagt mína skoðun á þessum málaflokki. Ég er ósáttur við tilflutning þessara tilgreindu málaflokka í frumvarpinu og hef ekki verið heftur í að koma þeim skoðunum mínum á framfæri. Ég hef gert það hér … 

Virðulegur forseti. Ég verð að viðurkenna að ræða hv. þm. Jóns Gunnarssonar kom gjörsamlega flatt upp á mig. Það er gaman að heyra að hv. þingmaður þori að standa með sinni skoðun. Hefði ég hatt á höfðinu hefði ég tekið hann ofan fyrir hv. þingmanni. En í málinu sem við erum að fjalla um er tilfærslan á landgræðslunni og skógræktinni og sú aðgerð sem hefur fengið langharðasta gagnrýni. Þetta er ekki veigalítið atriði í frumvarpinu. Það er veigamikið atriði og gaman að heyra þingmann úr röðum sjálfstæðismanna segja meiningu sína og lýsa því yfir að hann sé ósáttur við það sem stendur í frumvarpinu. Það hefur verið þannig, virðulegur forseti, að hv. þm. Pétur Blöndal hefur stundum ákveðið að standa gegn félögum sínum í Sjálfstæðisflokknum. En þar með held ég að það sé nánast upptalið hjá Sjálfstæðisflokknum þegar kemur að þingmönnum sem þora að standa með sinni skoðun. Það er gaman að annar hv. þingmaður hafi bæst í þann hóp. Ég vona sannarlega að hann geti talað um fyrir félögum sínum. Það væri ágætt að vita hvort hv. þingmaður veit um fleiri alþingismenn í stjórnarliðinu sem eru andsnúnir þessum breytingum. Það væri enn þá fréttnæmara. Mér finnst fréttnæmt að hv. þm. Jón Gunnarsson skuli tala gegn frumvarpinu að þessu leyti en það væri gaman að vita hvort fleiri alþingismenn hjá Sjálfstæðisflokknum séu sama sinnis. Við vitum af mörgum sjálfstæðismönnum úti í bæ sem hafa mikið vægi í málinu sem eru á móti því. Ég vil nefna hér Magnús Gunnarsson, formann Skógræktarfélags Íslands, sem er algjörlega andsnúinn þessum breytingum og það hefur komið skýrt fram í umsögn þeirra og á fundum allsherjarnefndar. Það væri því 

Forseti vill beina því til hv. þingmanna að ávarpa ekki einstaka þingmenn beint.

Virðulegi forseti. Ég hef ekki langa þingreynslu. Ég hef setið örfáa mánuðir á þessu ári á hinu háa Alþingi. Ég verð að segja að það kemur mér á óvart að þingmenn með svo mikla þingreynslu sem hv. þingmenn Framsóknarflokksins sem hafa tekið til máls telji að málfrelsi og það að þingmenn skuli þora að standa upp og segja skoðanir sínar komi þeim mjög á óvart.

Úr Sjálfstæðisflokknum.

Ja, það var nú ekki tekið fram sérstaklega um Sjálfstæðisflokkinn.

Jú.

Nei, það munum við sjá á því sem hér verður skrifað eftir okkur. Ég sendi því þessa spurningu til föðurhúsanna að þessu leyti. Ég ítreka að það gæti verið að Framsóknarflokkurinn þyrfti að skoða sín mál að þessu leyti en sleppa því að hafa svona miklar áhyggjur af okkur sjálfstæðismönnum. Hjá okkur ríkir fullt málfrelsi. Við tökumst á á málefnalegum forsendum og ég mun ekki hika við að segja skoðanir mínar á þeim málum sem ég kem til með að fjalla um hér í framtíðinni. Varðandi spurningu hv. þingmanns um það hvort ég eigi mér skoðanabræður í öðrum þingmönnum, væntanlega átti hún við hvort þeir væru innan Sjálfstæðisflokksins, virðulegur forseti. Ég ætla ekki að tjá mig fyrir aðra þingmenn. Það kemur ekki til greina. Ég tjái mínar skoðanir og þær hafa komið skýrt fram. Ég læt þar við sitja.

Virðulegur forseti. Það var ekki hægt að fá það fram hvort hv. þm. Jón Gunnarsson væri einn á móti eða hvort þeir væru fleiri í hópnum. En það er ljóst að ekki einn einasti umsagnaraðili á sviði skógræktar og landgræðslu styður það sem ríkisstjórnarflokkarnir ætla að gera, virðulegur forseti. Þar er enginn sem styður þetta og allir benda á gallana á því að kljúfa upp málaflokkinn. Í umsögn Skógræktar ríkisins er sagt að í uppsiglingu sé eitt allsherjarstjórnsýsluklúður á málaflokknum skógrækt sem draga muni úr mætti skógræktarstarfs í landinu um ókomin ár. Skógræktin telur greinilega ekki pólitíska samstöðu um flutning á forræði yfir málaflokknum til umhverfisráðuneytis og því felist málamiðlunin í að kljúfa hann í tvennt. Þetta er rétt, virðulegur forseti. Það er greinilegt að Sjálfstæðisflokkurinn og Samfylkingin hafa samið um að færa verkefni sín á milli til að geta troðið tveimur hæstvirtum ráðherrum inn í ríkisstjórnina. Þannig hafa kaupin gerst á eyrinni. Það er ljóst að það mun taka langan tíma að laga þessa stöðu þegar búið er að koma þessu máli hér í gegn. Ég vil því gjarnan spyrja hv. þm. Jón Gunnarsson, en hann virðist bera skógrækt og landgræðslu fyrir brjósti og færði góð rök fyrir sínum málflutningi: Hvað sér hv. þingmaður fyrir sér í framtíðinni? Þetta frumvarp verður væntanlega að veruleika, við kljúfum upp málaflokkinn. Umhverfisráðuneytið fær hluta til sín, fær þó vatnasvið Orkustofnunar þannig að umhverfisráðuneytið er ekki að tapa málum frá sér. Þeir tapa matvælasviðinu reyndar en fá ýmislegt annað í staðinn. Það er ekki þörf á því að styrkja umhverfisráðuneytið að þessu leyti. Allir tapa á breytingunni. Hvað telur hv. þm. Jón Gunnarsson að það taki langan tíma að laga þetta? Ég spái því að við getum ekki búið við þetta nýja fyrirkomulag lengi. Það hlýtur að þurfa að vinda ofan af því, vonandi verður það sem fyrst. Hvað sér hv. þingmaður fyrir sér, miðað við þá umræðu sem hann hefur orðið vitni að innan flokks síns?

Virðulegi forseti. Ég vona að þegar menn skipa málaflokkum niður á milli ráðuneyta sé það ekki gert á þeim forsendum sem hv. þingmaður Siv Friðleifsdóttir nefndi, að það sé gert að einhvers konar kvótaúthlutun, þ.e. ef málaflokkar eru færðir frá einu ráðuneyti þá verði eitthvað að koma í staðinn. Ég held og vona að þegar  Ég er aftur ekki sammála því hvað varðar skógrækt og landgræðslu í þessu frumvarpi. En hvernig þetta hefur verið gert áður, hvort kaupin hafa verið alltaf með þessum hætti, í einhverjum kvótaúthlutunum, að ef tekið er eitt verkefni frá einu ráðuneyti verði það, sama hvað á dynur, að fá annað í staðinn - ég vona það og treysti að menn nálgist málin ekki með þeim hætti og á þeirri forsendu heldur á málefnalegri forsendum. Hvað tekur langan tíma að laga þessar breytingar og hverjar verða afleiðingarnar? Ég sé það ekki fyrir, virðulegi forseti. Ég hef áhyggjur af því að þetta verði málaflokkunum ekki til framdráttar. Það verður að koma í ljós hvernig til tekst og hvort farið verði út í einhverjar frekari breytingar í framtíðinni.

Hæstv. forseti. Mér þótti ræða hv. þm. Jóns Gunnarssonar athyglisverð og reyndar prýðileg fyrir margra hluta sakir. Ég ætla að láta liggja á milli hluta að hann sé í ofurlítilli mótsögn við sjálfan sig að því leyti að hann skrifar undir nefndarálit frá fagnefnd þar sem þessar tilfæringar innan Stjórnarráðsins eru samþykktar án fyrirvara en setur síðan stífa fyrirvara fram í ræðu á þingi. En það var ekki þetta sem ég ætlaði að segja eða hafði í huga þegar ég segi að ræða hv. þm. Jóns Gunnarssonar hafi verið ágæt. Hann færði fyrir því rök að tilteknir þættir skógræktar og uppgræðslu væru betur komnir hjá landbúnaðarráðuneyti en hjá umhverfisráðuneyti. Hann fjallaði um þetta og færði fyrir málinu rök og vísaði í álitsgerðir frá hagsmunaaðilum. Prýðilegt, sannfærandi hygg ég fyrir ýmsa. En hv. þingmaður hóf mál sitt á því að agnúast út í aðra ræðumenn. Hann kvaðst sakna þess mjög að ný þingskapalög hefðu ekki verið lögfest. Hvað hefði gerst ef það hefði verið búið að samþykkja lögin? Þá hefði hv. þm. Jón Gunnarsson þurft að klípa átta mínútur af ræðu sinni vegna þess að hann talaði í 23 mínútur. Ég lét kanna þetta, nánast til gamans en honum kannski til umhugsunar,  Við fjöllum hér um umfangsmiklar tilfæringar innan Stjórnarráðsins. Í athugasemdum sem fylgja frumvarpinu segir í upphafi, með leyfi forseta: „Við myndun núverandi ríkisstjórnar var ákveðið að fara heildstætt yfir verkaskiptingu milli ráðuneyta með það fyrir augum að hagræða, einfalda stjórnsýslu og skipa skyldum málaflokkum undir eina stjórn.“ Þetta hljómar óskaplega vel. Menn ætla að einfalda stjórnsýsluna og rætt er um vandaða og heildstæða yfirferð yfir Stjórnarráðið almennt. En við teljum að þetta hafi gerst allt öðruvísi. Við í stjórnarandstöðunni teljum að breytingarnar innan stjórnsýslunnar hafi að hluta átt rót að rekja til verkaskiptingar stjórnarflokkanna Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar frá síðasta vori. Mig langar, hæstv. forseti, að fara nokkrum orðum um vinnubrögðin við smíði þessa frumvarps. Ég er sannfærður um að hversu lengi sem við hefðum setið yfir þessu verkefni hefði aldrei náðst fullkomin sátt um niðurstöðuna vegna þess að sitt sýnist hverjum. Þannig er það bara. Ég er t.d. þeirrar skoðunar, varðandi það sem kallað hefur verið frumatvinnuvegir þjóðarinnar, landbúnaður og sjávarútvegur, að gott sé fyrir þá atvinnuvegi að hafa um sig umgjörð ráðuneyta. Ég hef verið þeirrar skoðunar að það hafi verið styrkur fyrir landbúnaðinn á Íslandi að menntastofnanir landbúnaðarins heyri undir landbúnaðarráðuneyti. Þetta er mín skoðun. Í mínum flokki eru jafnframt önnur sjónarmið. Það segi ég til að leggja áherslu á að það er sama hver niðurstaðan hefði orðið, aldrei hefði orðið einhugur um hana. Um hitt hefðu menn átt að sammælast, þ.e. vinnubrögðin, um á hvern hátt er ráðist í breytingar af þessu tagi. Nú vill svo til að á vegum ríkisstjórnarinnar hefur nýlega verið gefin út sérstök handbók um vinnubrögð við frágang stjórnarfrumvarpa. Mig langar til að lesa úr inngangsorðum hæstv. forsætisráðherra Geirs H. Haardes þar sem hann segir eftirfarandi, með leyfi forseta: „„Með lögum skal land vort byggja en með ólögum eyða,“ er haft eftir Njáli Þorgeirssyni í Njáls sögu. Það má til sanns vegar færa að lögin skapa umgjörðina um samfélag okkar og mikilvægt er að hún sé sem einföldust og skýrust og leggi ekki óþarfa hömlur á athafnafrelsi borgaranna. Þótt Alþingi eigi lokaorðið um lagasetningu þá er það staðreynd að stór hluti samþykktra laga á rætur í stjórnarfrumvörpum. Það hvílir því mikil ábyrgð á ráðuneytunum að búa frumvörp sem best úr garði og skapa forsendur fyrir því að löggjöfin verði sem vönduðust. Á undanförnum árum hefur ýmislegt verið gert til að vanda betur til verka á þessu sviði. Hefð er fyrir því að skjaladeild nefndasviðs Alþingis lesi frumvörp yfir og gefi góð ráð um framsetningu og málfar.“ Síðan heldur hæstv. forsætisráðherra Geir H. Haarde áfram og talar síðar í þessum texta almennt um vinnubrögðin og þörfina á gátlistum til að auðvelda ríkisstjórn og ráðherrum að ganga úr skugga um að gætt hafi verið að tilteknum lykilatriðum við undirbúning lagasmíðar. Hæstv. forsætisráðherra fjallar nánar um þennan bækling sem gefinn var út í síðasta mánuði og ég tek undir það sem fram kemur í máli hans. Í innganginum að bæklingnum er aftur vikið að vinnubrögðum. Þar segir m.a., með leyfi forseta: „Markmiðið er meðal annars að þingmál sem koma frá ríkisstjórninni séu sem best undirbúin og kynnt, sem ætti að auðvelda Alþingi afgreiðslu þeirra og stuðla að vandaðri lagasetningu. Ljóst er að kröfur um vandaðri vinnubrögð þýða að einhverju marki að ætla þarf lengri tíma til undirbúnings en áður hefur tíðkast. Enn fremur þarf að huga sérstaklega að því að efla sérfræðikunnáttu í ráðuneytum á þessu sviði.“ Hér er talað um mikilvægi þess að menn gefi sér góðan tíma við undirbúning þingmála. Í þessum ágæta bæklingi segir jafnframt, með leyfi forseta: „Að jafnaði ætti ekki að hefjast handa við samningu frumvarps fyrr en farið hefur fram mat á nauðsyn lagasetningar.“ Jú, það fór fram mat á nauðsyn lagasetningar í vor þegar ríkisstjórnin var mynduð á Þingvöllum. Það tók ekki langan tíma. En það mat var fyrst og fremst pólitískt og laut að skiptingu ráðherrastóla. Síðan segir enn fremur í þessum bæklingi, með leyfi forseta: „Með fyrrgreindum vinnubrögðum er stuðlað að því að ákvörðun ráðherra um að frumvarp skuli samið sé byggð á sem bestum upplýsingum um forsendur. Oft getur verið gagnlegt að efna til óformlegs samráðs við hagsmunaaðila og sérfróða aðila áður en tillaga ásamt mati á nauðsyn er lögð fyrir ráðherra. Þannig má afla fyllri upplýsinga um mismunandi leiðir og afleiðingar þeirra. Sérfróðir aðilar gætu til dæmis komið auga á efnisleg eða lagatæknileg atriði sem betur mættu fara. Hagsmunaaðilar gætu bent á einfaldari leiðir að settu marki sem fælu t.d. í sér minni kostnað fyrir atvinnulífið án þess að markmiðum væri stefnt í hættu.“ Enn fremur segir, með leyfi forseta: „Mikilvægt er að ætla nægilegan tíma til samningar frumvarps, samráðs, mats á áhrifum og annarra atriða sem huga þarf að við undirbúning framlagningar þess á Alþingi. Raunhæf tímaáætlun stuðlar að því að útkoman verði sem best og mál nái fram að ganga.“ Ég ætla ekki að vitna frekar í þennan athyglisverða bækling. En óskandi væri að samræmi væri á milli orða og athafna. Hér er sagt á hvern hátt eigi að standa að lagasmíð að mati sömu ríkisstjórnar og hefur unnið þessi frumvörp um miklar breytingar á Stjórnarráði Íslands nánast á handarbakinu. Síðastliðið vor var á fáeinum dögum var verkaskiptingu innan Stjórnarráðsins breytt með lögum til að tryggja að réttir stólar væru undir réttu fólki. Það sem gerist núna er að löggjafinn færir verkefni til ráðherra í samræmi við þær breytingar sem þá voru áður gerðar. Skyldi það hafa verið gert í samráði við hagsmunaaðila, í samráði við þá sérfræðinga sem handbókarhöfundarnir vísa til? Nei. Eftir því sem best verður séð er þetta frumvarp og þessar breytingar algjörlega komnar ofan frá og ekki leitað til hagsmunaaðila. Ég vísa t.d. í álitsgerð frá Bandalagi háskólamanna. Þar er talað um óvissu starfsfólksins og hvatt til að þeirri óvissu verði eytt, vísað til þess að fólk með börn á grunn- og leikskólaaldri muni ekki sætta sig við flutning stofnana. BHM segir ljóst að það sé komið los á margt starfsfólk sem býst við að það verði flutt vegna þessara breytinga. Mín skoðun og okkar í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði er að þegar stofnanir eru á annað borð fluttar - við skulum ekki gefa okkur neitt í þeim efnum, stundum getur það verið æskilegt - á það tvímælalaust að gerast á mjög löngum tíma, helst fjórum til sex árum. Það er ekki langur tími í lífi stofnana en það getur skipt sköpum fyrir fjölskyldufólk þannig að það geti gert upp við sig hvort það vilji flytja og ef svo er lagað sig að breyttum aðstæðum og fái góðan tíma til þess. Þau vinnubrögð hafa því miður ekki verið ástunduð í Stjórnarráðinu og alls ekki með því frumvarpi sem ræðum um. Samræmið á milli orða og athafna, enn um það. Formaður Samfylkingarinnar, hæstv. utanríkisráðherra, hefur mikið talað um nauðsyn samræðunnar. Samræðustjórnmál, held ég að það heiti. Hún hefur lagt áherslu á að menn ræði saman og ræði sig að niðurstöðum, ræði sig inn á niðurstöðu í málum. Nú höfum við fengið svolítinn smjörþef af því hvernig þessi samræðustjórnmál eru í reynd ástunduð. Tvö dæmi: Í fyrsta lagi var okkur sagt að efnt til yrði til samráðsvettvangs og samræðu við stjórnarandstöðu um mótun utanríkisstefnu. Það hefur ekkert bólað á þessum samræðuvettvangi. Hvað gerðist síðasta vor? Jú, þá var efnt til mikillar fundaherferðar utanríkisráðuneytisins í samráði við háskóla í landinu og þar átti að ræða, að því er við héldum, stefnumótun og efna til gagnrýnnar umræðu, lýðræðislegrar umræðu úti í þjóðfélaginu. Mjög gott, virðingarvert. Ég mætti á einn slíkan fund, fyrsta fundinn hér í Reykjavík, þar sem oddvitar ríkisstjórnarinnar voru báðir komnir, hæstv. forsætisráðherra Geir H. Haarde og hæstv. utanríkisráðherra Ingibjörg Sólrún Gísladóttir. Ég ætlaði að nýta borgaralegan lýðræðislegan rétt minn og bera fram spurningar um stefnumótun á sviði utanríkismála. Hæstv. forsætisráðherra svaraði með því að ganga á dyr, strunsaði út úr fundarsalnum og sagðist ekki mega vera að því að taka þátt í slíkri umræðu og hæstv. utanríkisráðherra svaraði ekki spurningum mínum. Þannig eru nú samræðustjórnmálin. Hér er síðan annar vitnisburður um vinnubrögðin sem ríkisstjórnin ástundar, sem eiga ekkert sammerkt með samræðu heldur eru valdboð, ákvörðunum sem koma ofan frá og eru gerðar með reglustiku að vopni. Fjöldi athugasemda hefur borist nefndum þingsins sem um frumvarpið hafa fjallað. Ég vísa þar í nefndarálit minni hluta allsherjarnefndar sem reifar álit einstakra aðila. Í þau hefur verið vitnað fyrr við þessa umræðu. Ég ætla ekki að endurtaka það sem sagt hefur verið en ég legg áherslu á þá gagnrýni sem fram kemur í áliti minni hlutans á vinnubrögð ríkisstjórnarinnar. Það er einmitt vísað í þann bækling sem ég vék að áðan í minnihlutaálitinu, með leyfi forseta: „Frumvarp ríkisstjórnarinnar um breytingu á ýmsum lögum um tilfærslu verkefna innan Stjórnarráðs Íslands brýtur gegn öllum meginsjónarmiðum og viðmiðunum sem þar eru reifuð um vandaða frumvarpssmíð. Leggur minni hlutinn til að frumvarpinu verði vísað frá og það unnið á nýjan leik í samræmi við þær leiðbeiningareglur sem handbókin mælir fyrir um og ný lög um verkefni innan Stjórnarráðs Íslands taki ekki gildi fyrr en 1. janúar 2009.“ Hér eru til umfjöllunar einhverjar umfangsmestu tilfæringar innan Stjórnarráðsins sem lögfestar hafa verið í langan tíma. Við ræddum anga þessara breytinga fyrr í dag þegar fjallað var um tilfærslu á verkefnum, aðallega frá heilbrigðisráðuneyti til félagsmálaráðuneytis. Í því frumvarpi er eitt hrikalegasta dæmið um óvönduð vinnubrögð í öllum þessum mikla lagabálki sem snýr að Stjórnarráði Íslands. Það er sú grein sem kveður á um heimild til handa hæstv. heilbrigðisráðherra til að ráða forstjóra stofnunar, sérstakrar sölumiðstöðvar fyrir sjúklinga, að ráða forstjóra og stjórn yfir stofnun sem er ekki til. Hann á að ráða stjórn og forstjóra yfir stofnun sem er ekki til. Í umræðu um málið kemur síðan fram að það er ekki gert ráð fyrir neinum fjárveitingum til þessa verkefnis. Samkvæmt umsögn fjármálaráðuneytisins eiga þessar breytingar ekki að kosta neitt en um leið upplýsir hæstv. heilbrigðisráðherra að hann hyggist á næstunni ráða forstjóra stofnunarinnar. Á hann að starfa kauplaust? Og hvað með stjórnina, fimm manna stjórn? Við höfum lagt til að þessari breytingu, þessum óútfyllta tékka til hæstv. heilbrigðisráðherra Sjálfstæðisflokksins verði skotið á frest, að sú frumvarpsgrein verði einfaldlega sett á ís. Við teljum að það yrði málinu til góðs. Hæstv. forseti. Ég hef í hyggju að taka tvisvar til máls við 2. umr. um þennan mikla lagabálk. Ég ætla ekki að hafa ræðu mína mikið lengri núna. Ég vek athygli hæstv. forseta á því að hv. þingmaður Sjálfstæðisflokksins sem notaði hluta ræðu sinnar í að gagnrýna okkur sem höfum haft langt mál um þessa óvönduðu lagasmíð og harmaði að ný þingskapalög væru ekki þegar samþykkt, talaði lengur, þremur eða fjórum mínútum lengur en sá sem hér hefur talað og reynt að færa rök fyrir máli sínu.

Forseti hefur tekið eftir því að menn ræða mikið um þetta mál hér og er það af hinu góða.

Herra forseti. Ég kem til að ræða aðeins um tilflutning verkefna í Stjórnarráðinu og get tekið undir með mörgum ræðumönnum sem hér hafa talað í dag, þar á meðal hv. þm. Jóni Gunnarssyni, ég get gert mörg orða hans að mínum. Hann kom mjög ítarlega inn á málefni landbúnaðarins, málefni skógræktar sem öll eru mér mjög hugleikin í þessum efnum og ég sé svo sem ekki ástæðu til að endurtaka þau orð. Orð hv. þm. Jóns Gunnarssonar sem hefur verið talinn tilheyra svokölluðum stjórnarmeirihluta, þótt vitaskuld sé það þannig, sem betur fer, að þingmenn fylgja fyrst og síðast sannfæringu sinni, sannfærðu mig um að í þessu máli er mikill klofningur. Í raun og veru búum við við það að mjög sláandi klofningur er í ansi mörgum málum þessa sterka stjórnarmeirihluta. Það er eiginlega sem hér séu tvær eða fleiri ríkisstjórnir við völd sem leiðir hugann að því hvað það þýðir að hafa mjög sterkan þingmeirihluta. Það er ekki endilega besta stjórnarformið að þingmeirihluti sé sem sterkastur. Það er margt sem styður þá fullyrðingu, og á þessu hafa aðrar þjóðir sem búa við sambærilegt kerfi og okkar einnig áttað sig, að mjög sterkur meiri hluti hefur líka ókosti. Kannski sjáum við á þeim stutta tíma sem hæstv. ríkisstjórn hefur verið við völd hvað það er miklu meiri hætta á röngum ákvörðunum hjá sterkum meiri hluta. Ég mun nú reyna að rökstyðja þetta. Ég veit að það hljómar kannski mótsagnakennt. Því skyldi sterkur meiri hluti frekar taka ranga ákvörðun en tæpur meiri hluti? Það er einfaldlega þannig að þegar meiri hlutinn er mjög stór er líka stærra bil skoðana sem þarf að sameina. Í rauninni þarf ekki að óttast að sú niðurstaða sem fæst muni fara í gegn. Enginn einn þingmaður eða lítill hópur þingmanna hefur það í hendi sér að stöðva neinn þannig að hinn sterki meiri hluti verður eins og beljandi jökulfljót í ákvarðanatökunni, hver sem hún er. Hér stöndum við einmitt frammi fyrir því að mjög undarleg málamiðlun hefur orðið, mjög undarleg samsuða í stjórnarráðsbreytingum sem er ekki gott að sjá hvaðan er komin. Mig langar í þessum efnum að vitna aðeins til þess að báðir þeir ágætu stjórnmálaflokkar sem nú mynda Stjórnarráð Íslands hafa haft stefnu í þessum málum, herra forseti. Þeir hafa haft í stefnuskrám sínum, flokkssamþykktum, stjórnmálaályktunum, ákveðna stefnu og það er reyndar stefna sem fleiri flokkar á Alþingi hafa fylgt. Þannig segir, með leyfi forseta, í stefnuskrá Samfylkingarinnar: „Samfylkingin vill endurskoða Stjórnarráð Íslands, stofna eitt atvinnuvegaráðuneyti …“ og síðan kemur umfjöllun um faglegar ráðningar í opinber embætti. Er nú gaman að sjá það þarna líka eins og kaupin hafa gerst á eyrinni en ég ætla ekki að fara frekar út í þá sálma. En það er sem sagt alveg skýrt að það hefur verið stefna Samfylkingarinnar að hér skyldi stofnað eitt atvinnuvegaráðuneyti. Ástæðan fyrir því að það gengur ekki eftir núna hlýtur þá að vera sú að það hafi sjálfstæðismenn ekki viljað, þeir hafi ekki viljað fara alla þá leið að stofna eitt atvinnuvegaráðuneyti. En, viti menn, þegar litið er á stefnuskrá Sjálfstæðisflokksins eins og hún birtist á heimasíðu þess ágæta flokks segir, með leyfi forseta: „Sjálfstæðisflokkurinn telur brýnt að fækka ráðuneytum enda væri hagræðing í efsta lagi stjórnsýslunnar öðrum stofnunum, sem neðar eru, gott fordæmi. Auðvelt væri að fækka ráðuneytum töluvert, t.d. með sameiningu í eitt atvinnuvegaráðuneyti …“ Hvernig stendur á því þegar báðir flokkarnir hafa þá afstöðu að hér skuli verða til eitt atvinnuvegaráðuneyti að það verður ekki að veruleika með þessum sterka meiri hluta? Skýringarinnar er að leita í því að þá yrðu stólarnir of fáir. Þó get ég alveg séð fyrir mér þar sem ráðherraborðin hér eru ekki svo stór að það mætti alveg fækka stólum hér til beggja handa um einn eða tvo og þá yrði bara rýmra um hvern ráðherra upp við vegginn og síðan eru laus sæti  En eitthvað annað stendur til núna og sú stjórnarráðsbreyting sem nú er fyrirhuguð er öll harla flaskennd. Hún ber ekki vott um vönduð vinnubrögð. Hún ber ekki vott um það að hafa hlotið umræðu í samfélaginu, í stofnununum, í Stjórnarráðinu. Það var raunalegt að kynnast því á liðnum vetri þegar starfsmenn Stjórnarráðsins komu á nefndarfundi og voru spurðir hvort hafinn væri undirbúningur að þessari breytingu Stjórnarráðsins að þá komu þeir flestir þaðan sem kallað er af fjöllum. Þetta hefur sáralítinn undirbúning hlotið í ráðuneytunum og er vitaskuld ekki nokkuð sem á að ákveða á tveggja manna tali á vormánuðum og keyra svo í gegn með offorsi á jólaföstu. Það gildir um svona breytingar eins og svo margt sem gott er í ákvarðanatöku að það má ekki gerast með flaustrinu. Það var haft eftir þeim mæta þingmanni og formanni Framsóknarflokksins til langs tíma, Jónasi Jónssyni, að honum tókst að fá einn af þingmönnum verkamanna í sinn hóp og sagði af því tilefni við Jörund Brynjólfsson, hv. þingmann verkamanna Reykvíkinga á þeim tíma: Þú skalt snúast, Jörundur, en þú skalt snúast hægt. Það er affarasælast að menn taki afstöðu og snúi hlutum án þess að flan eða flaustur sé viðhaft. Það er líka mjög fróðlegt að lesa greinargerð meiri hluta allsherjarnefndar með þessu frumvarpi því að rökstuðningur um það er nokkuð sérstakur. Aðalrökstuðningur fyrir fyrstu greinum frumvarpsins, fyrir því að færa málefni sveitarfélaga frá félagsmálaráðuneyti til samgönguráðuneytis, er samkvæmt greinargerðinni svo að ég vitni bara í hana eins og ég man þetta, er vegna þess að ríkisstjórnin hefur tekið ákvörðun um það. Vegna þess að ríkisstjórnin hefur tekið ákvörðun um að flytja málefni sveitarfélaga frá félagsmálaráðuneyti til samgönguráðuneytis skal þessum lagagreinum breytt. Þetta er mjög góður rökstuðningur og með sömu röksemdum mætti breyta öllum lögum. Þetta eru vitaskuld ekki rök, þetta er hlýðni. Þetta er hlýðni löggjafarvaldsins við framkvæmdarvaldið, hlýðni einstakra fótgönguliða annarra en hv. þm. Jóns Gunnarssonar sem á lof skilið fyrir frammistöðuna í dag og væri betur að fleiri jafnkjarkaðir væru meðal flokksbræðra hans. Að öðru leyti er þetta nefnilega hlýðni hv. þingmanna við stjórnarmeirihlutann og við hinn þunga meiri hluta sem hverjum og einum er svo erfitt að standa á móti. Það er vitað að þó að einn eða jafnvel þrír þingmenn tækju sig saman hefur það ekkert að segja, stjórnin hefur algerlega í hendi sér að ákveða eitthvað og þess vegna er kannski ákveðin hreinskilni hjá hv. meiri hluta allsherjarnefndar að vera ekkert að snúa upp á sig, vera ekkert að þykjast gera eitthvað sjálf, heldur hafa það einfaldlega sem röksemdafærslu fyrir því að færa eigi verkefnin til því að tekin hefur verið ákvörðun um það á ríkisstjórnarfundi. Þá er lagaafgreiðsluhlutverk Alþingis orðið harla nöturlegt. Það er eins og að þeir sem stóðu að gerð þess nefndarálits hafi síðan aðeins vaknað og áttað sig á að þetta væri ekki alveg nógu gott og við síðari lagagreinar er reynt að hafa aðrar röksemdir, kannski bara formsins vegna, það er leiðinlegt að endurtaka sömu setninguna aftur og aftur. Einhvern veginn hefur þessi samt fengið að standa þarna. Um hitt sem margir hafa hér haft orð á þarf svo ekki að tala meira, það eru mikil fádæmi að virkilega skuli lagt upp með að þetta sé án útgjalda fyrir ríkissjóð, það sé útlátalaust að færa verkefni svona á milli ráðuneyta. Herra forseti. Nú vitna ég til fróðleiks sem mér hlotnaðist hjá góðum iðnaðarmönnum, það gilda mjög sambærileg lögmál varðandi stjórnsýslu og pípulagnir. Stjórnsýsla er flókið kerfi þar sem leiðslur þurfa að vera í lagi og staðsetning á einstökum verkefnum þarf að vera kunn í öðrum verkefnum. Það er alltaf hætta á leka í stjórnsýslunni, alltaf hætta á því að einhvers staðar hripi peningar út, einhvers staðar verði ákveðin óráðsía. Það gildir alveg það sama og í pípulögnunum, þar sem nýbúið er að hnýta einhverju saman er mest hætta á að leki. Ég spái því, og þarf þó ekki mikla spádómsgáfu til, að kostnaður við þessa stjórnarráðsbreytingu verði miklu meiri en hér er lagt upp með og að á vissum sviðum verði mikill kostnaðarleki, þá verði mikil óráðsía eins og alltaf fylgir því þegar menn breyta og kunna ekki alveg á það kerfi sem tekið er upp. Nú munu einstök ráðuneyti taka ný verkefni inn á sitt borð sem þau hafa ekki langa reynslu af að stjórna. Verkefni munu færast til og það mun skapa mikla lausung, það mun skapa mikinn kostnaðarauka. Það mun valda parkinsonlögmálinu sem er stundum eins og stjórnmálamenn vilji helst gleyma en mikilvægt er að halda til haga hvernig þessi sjálfráði krabbameinsvöxtur í allri stjórnsýslu er raunverulegt vandamál. Hann verður það sérstaklega þegar við erum að hreyfa við hlutunum. Við þurfum alltaf og öllum stundum að halda, og halda fast, í tauminn en það er erfitt meðan verið er að færa allt til í kerfinu. Þetta held ég að allir skilji en það skiptir kannski engu máli. Rök skipta engu máli fyrir svo sterkan stjórnarmeirihluta eins og hér er nú. Þannig er hætt við að varnaðarorðum mínum, og Jóns Gunnarssonar sem voru afar vönduð hér í dag og mikil vinna lögð í margt í hans samantekt, verði hent til hliðar enda verður nú að segjast eins og er að það eru ekki margir af fulltrúum framkvæmdarvaldsins hér til að hlýða á þessa umræðu. Áhuginn er kannski takmarkaður á því hvað Alþingi hefur um þetta að segja enda, eins og ég tók fram áðan, hefur það komið fram í áliti meiri hluta allsherjarnefndar að þessi ákvörðun skuli gerð af því að hún hefur verið ákveðin af ríkisstjórninni. Það er raunaleg staða fyrir hið háa Alþingi að vera með þeim hætti sett upp sem afgreiðslustofnun. Mig langar til að víkja sérstaklega að þeim viðhorfum. Ég hef talað um þau hér áður og tel rétt að halda því mjög til haga hvað það koma í rauninni vond skilaboð fram í þeirri grunnhugsun að leggja landbúnaðarráðuneytið af og fleygja málefnum sveitarfélaganna, heils stjórnsýslustigs, milli ráðuneyta eins og bolta sem skipti ekki máli hvar liggur. Það kemur fram í þessu öllu mikil óvirðing við landsbyggðina og óvirðing við sögu okkar. Við Íslendingar erum að fornu landbúnaðarþjóð og það eru engin sérstök rök fyrir því að þótt landbúnaður sé ekki mjög umsvifamikill í fjárhagslegri veltu sé hann gerður að olnbogabarni í stjórnsýslu, engin önnur en einhvers konar brotin sjálfsmynd þeirra stjórnmálaafla sem láta sér detta slíkt í hug. Það er brotin sjálfsmynd þegar menn eins og hálfvegis skammast sín fyrir að vera komnir af bændaþjóðinni. Með þessu er ég ekki að segja að í íslenskum landbúnaði eigi ekki að gæta að ráðdeild og sparsemi og að allt sé gert með sem hagkvæmustum hætti. Okkur ber að sýna landinu ákveðna virðingu, okkur ber að vanda stjórnsýsluna sem viðkemur landinu. Kannski er skyldan enn meiri þar en annars staðar vegna þess að þar eru hin raunverulegu verðmæti sem við erum að skila komandi kynslóðum. Við erum ekki að gera það með því að tæta allt landbúnaðarkerfið upp á milli ráðuneyta sem ég ætla ekki að rekja hér hvernig er gert. Aðrir hafa gert það í þessum ræðustóli í dag en ég tel að þetta sé mikil óvirðing við þennan elsta atvinnuveg okkar, við landið og landsbyggðina og þetta sé mjög slæmt skref. Ég sé í rauninni ekki að nokkur hafi kosið þetta skref yfir sig. Eins og ég vék að áðan var það í stefnuskrám bæði Samfylkingar og Sjálfstæðisflokksins að fækka ráðuneytum með því að stofna eitt atvinnuvegaráðuneyti. Það hefði verið allt annað ef sú leið hefði verið farin vegna þess að þá væri öllum landbúnaðinum væntanlega skipað þar undir, en eins og þetta er gert núna er ekki annað að sjá en að reynt sé að gera landbúnaðinn að engu innan stjórnkerfisins. Það er mjög miður. Það er líka í hróplegri mótsögn við hlutverk, sögu og þá virðingu sem okkur ber að sýna sveitarfélögum í landinu að henda þeim inn í samgönguráðuneytið eins og hverri annarri vegagerð. Með því er ég ekki að tala niður til samgönguráðuneytisins sem er gott og brýnt framkvæmdaráðuneyti en sveitarfélögin í landinu eru fyrst og fremst hluti af hinu félagslega kerfi. Þau eru stofnuð utan um okkar félagslegu samhjálp og þau eiga heima í beinni samtengingu við allt okkar félagslega kerfi. Reyndar er margt mjög undarlegt í því hvernig verkefni eru tætt milli félags- og heilbrigðismála en ég ætla ekki að fara dýpra ofan í það núna. Ég tek aðeins undir orð Jóns Gunnarssonar og annarra þingmanna sem hér hafa -

Háttvirtra þingmanna.

hv. þm. Jóns Gunnarssonar og annarra hv. þingmanna sem hafa hér í dag varað við þessum breytingum og skora á hv. þingmenn að endurskoða hug sinn til þessara breytinga.

Virðulegi forseti. Eins og fram hefur komið fyrr í dag á þessum fundi þá stendur minni hlutinn ekki að áliti með meiri hlutanum varðandi það að taka þetta mál til afgreiðslu heldur stendur minni hlutinn saman um að vísa málinu frá með rökstuddri dagskrá og ætla ég nú að færa rök fyrir máli mínu. Ég er í allsherjarnefndinni, virðulegi forseti, og hef skrifað undir nefndarálit minni hlutans ásamt hv. þm. Atla Gíslasyni. Í athugasemdum með frumvarpinu kemur fram að tilgangur frumvarpsins sé að hagræða, einfalda stjórnsýslu og skipa skyldum málaflokkum undir eina stjórn. Eftir að hafa fjallað um þetta mál í allsherjarnefnd er alveg ljóst að þessar skýringar eru ekki réttar. Í nefndinni komu fram, bæði í umsögnum og í máli gestanna, ýmsar breytingar sem eru í frumvarpinu sem ganga í þveröfuga átt í veigamiklum atriðum. Þær skapa óvissu og kljúfa upp málaflokka og það kom fram að ekki hefði heldur verið haft samráð við aðila máls eins og fullyrt er í greinargerð með frumvarpinu, það hefur ekki verið haft samráð og vinnubrögðin hafa verið mjög ómarkviss og óvönduð. Það lítur út fyrir það, virðulegi forseti, að tveir formenn stjórnmálaflokka hafi gengið frá þessu máli meira eða minna á Þingvöllum þegar ríkisstjórnin var mynduð, þ.e. hæstv. forsætisráðherra, Geir H. Haarde og hæstv. utanríkisráðherra Ingibjörg Sólrún Gísladóttir. Þetta mál ber öll þess merki að þau hafi gengið frá einhvers konar samkomulagi á Þingvöllum um hvernig ætti að skipa málum. Það má líka heyra á sumum þingmönnum að innan ríkisstjórnarflokkanna eru ýmsir mjög ósáttir við þessa niðurstöðu. Við heyrðum dæmi um það, virðulegi forseti, rétt áðan í ræðu hv. þm. Jóns Gunnarssonar, að þar færði hann eiginlega nákvæmlega sömu rök og við í minni hlutanum gerum gegn þeirri breytingu sem felst í að færa Landgræðsluna og hluta af Skógrækt ríkisins frá landbúnaðarráðuneytinu, sem heitir núna landbúnaðar- og sjávarútvegsráðuneyti, til umhverfisráðuneytisins. Maður hefur heyrt svipað viðhorf, sérstaklega hjá mörgum þingmönnum Sjálfstæðisflokksins. Maður heyrir minna um þessi viðhorf hjá þingmönnum Samfylkingarinnar en þar eru reyndar umræður sem fara ekki hátt. Það er fullyrt í athugasemdunum að þetta víðtæka samráð hafi átt sér stað og það er mjög sérstakt að vera í nefnd þingsins og fá svo gesti eftir gesti sem kvarta undan því að það hafi ekki verið haft samráð við þá. Þetta eru stofnanir ríkisins, þetta eru forstöðumenn stofnana. Þetta eru formenn félaga, grasrótarsamtaka líka sem komu og tjáðu sig með þessum hætti og það hlýtur að valda miklum vonbrigðum að ríkisstjórnarflokkarnir velji þessi vinnubrögð. Þykjast hafa verið í einhverju samráði en svo er það bara vitleysa. Það hefur valdið gestum okkar vonbrigðum að upplifa þetta og þeir hafa komið því sérstaklega á framfæri við okkur í allsherjarnefnd að það hafi ekki verið haft samráð við fjölmarga aðila sem þetta frumvarp snertir og þá þarf nú ekkert að fjölyrða meira um það að það var auðvitað ekkert samráð haft við stjórnarandstöðuna heldur. Slík vinnubrögð ganga þvert á yfirlýsingar hæstv. forsætisráðherra um að þverpólitísk samstaða væri forsenda fyrir því að gera breytingar af þeirri gerð sem við erum að fjalla um hérna. Því sætir nokkurri furðu að hæstv. forsætisráðherra Geir H. Haarde skuli hafa tjáð sig með slíkum hætti á síðasta kjörtímabili en það virðist allt vera grafið og gleymt núna. Hér er því afrakstur tveggja stjórnmálaflokka, ríkisstjórnarflokkanna. Við erum að ræða afrakstur samninga þeirra á Þingvöllum í þessu frumvarpi. Það kemur líka fram í kostnaðarmati með frumvarpinu að það verði ekki aukinn kostnaður vegna þessa, ekki aukinn heildarkostnaður ríkissjóðs. Reyndar kemur fram síðar í umsögn fjármálaráðuneytisins að þetta snerti nokkra fjárlagaliði, þannig að það er afar sérkennileg umsögn. Síðan hefur komið í ljós að sú fullyrðing að þetta hafi ekki aukinn kostnað í för með sér, er ekki rétt. Minni hlutinn telur að kostnaðurinn geti hlaupið á hundruðum milljóna króna og við höfum tölur því til staðfestingar. Það er vel hugsanlegt að þær breytingar sem hér eru á ferðinni gætu farið upp fyrir milljarð. Af því tilefni, virðulegi forseti, langar mig síðar í ræðu minni að fara aðeins yfir breytingar sem gerðar eru á ráðuneytunum til þess að koma málaflokkunum fyrir með nýjum hætti. Við í minni hlutanum viljum líka benda á að í nóvember á þessu ári kom út handbók um undirbúning og frágang stjórnarfrumvarpa. Þar er farið yfir hvernig á að standa að slíkri frumvarpssmíð og frumvarpið sem við erum að fjalla um hér brýtur öll þau meginsjónarmið sem þar koma fram. Það eru því enn ein rökin fyrir því að vísa þessu máli frá og vinna það betur í samræmi við þær leiðbeinandi reglur sem umrædd handbók mælir fyrir um og við teljum að það eigi ekki að ganga frá þessu máli fyrr en 1. janúar 2009, eftir að búið er að vinna það betur. Í 1., 2. og 3. þætti frumvarpsins er verið að fjalla um að færa sveitarstjórnarmálin frá félagsmálaráðuneyti til samgönguráðuneytis, og það kom fram í allsherjarnefnd að fulltrúar Sambands íslenskra sveitarfélaga bentu á að mjög veigamiklir félagslegir þættir sem varða sveitarfélögin miklu, yrðu eftir í félagsmálaráðuneytinu. Hluti fer yfir í samgönguráðuneytið og hluti er skilinn eftir í félagsmálaráðuneytinu. Þetta einfaldar því ekki stjórnsýsluna en á sama tíma skal bent á að það eru að sjálfsögðu margir málaflokkar sem sveitarstjórnir fara með sem tilheyra hinum og þessum ráðuneytum. Það er auðvelt að nefna þar skólamálin sem tilheyra menntamálaráðuneytinu líka. Einnig er verið að gera breytingar varðandi ferðamálin. Mjög sérstakt var að hlusta á gestina sem komu til nefndarinnar og ræddu við okkur um þau mál. Þar vil ég t.d. nefna Ferðamálaráð, það var ekki andsnúið breytingunum - ég tek það fram svo allrar sanngirni sé gætt - en ráðið á að vera ráðgefandi fyrir hæstv. samgönguráðherra og það hafði ekkert fundað og ekkert fjallað um þetta mál en þetta er ráðgefandi ráð fyrir hæstv. samgönguráðherra. Þetta sýnir flýtinn á málinu og það að einungis tveir formenn flokka gengu frá þessu. Í 4., 5. og 6. þætti frumvarpsins er fjallað um stjórnsýslulegt forræði og ábyrgð á Skógrækt ríkisins og Landgræðslu ríkisins sem nú færast frá landbúnaðarráðuneyti til umhverfisráðuneytis. Þar eru að mínu mati langalvarlegustu athugasemdirnar við frumvarpið. Þetta eru alvarlegustu breytingarnar og langmestu mótmælin sem komu fram við umfjöllun málsins lúta að þessum þáttum. Ég held að ég geti fullyrt að flestir, ef ekki allir, umsagnaraðilar lögðust gegn þessum breytingum á Skógræktinni og Landgræðslunni. Þeir vísuðu til þess meinta markmiðs frumvarpsins að einfalda stjórnsýslu og skipa skyldum málum undir eina stjórn þannig að ráðuneyti og ríkisstofnanir sem í hlut eigi verði öflugri og skilvirkari einingar. Ekki er hægt að sjá merki einföldunar og hagræðingar með því að kljúfa þennan málaflokk milli tveggja ráðherra, annars vegar landbúnaðarráðherra og hins vegar umhverfisráðherra, eins og lagt er til í frumvarpinu. Færð voru rök fyrir því að mörk skógræktar og landgræðslu annars vegar og nytjaskógræktar hins vegar séu ekki alltaf skýr en reynt er að ná því fram með þessu frumvarpi en það tekst ekki. Nytjaskógrækt er í eðli sínu ekki frábrugðin öðru skógræktarstarfi og sömuleiðis getur margháttuð starfsemi vel farið saman í skógrækt. Mjög mikil gagnrýni kom fram á það, m.a. frá meiri hluta sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar, þ.e. fulltrúum stjórnarflokkanna, að fjármunir vegna verkefna eins og Bændur græða landið, sem hafa heyrt undir Landgræðslu ríkisins verði eftir í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu meðan önnur starfsemi stofnunarinnar flyst til umhverfisráðuneytisins. Enn fremur að gert sé ráð fyrir því að fjármunir til rannsókna í skógrækt falli undir bæði ráðuneytin og bent var á að skipting málaflokka milli ráðuneyta gerði stjórnsýsluna erfiðari. Umsagnaraðilar um létu í ljós þungar áhyggjur af því að Skógræktin mundi líða fyrir þessar breytingar, skógræktarstarfið yrði sundurslitið og hætt væri við að málaflokkurinn lenti utan garðs í stjórnkerfinu. Umsagnaraðilarnir, að ég held allir, lögðu til að Skógræktin félli undir eitt ráðuneyti. Langflestir töldu að það ráðuneyti ætti að vera landbúnaðarráðuneytið. Einhver umsagnaraðili, ef ég man rétt Skógfræðingafélag Íslands, tók ekki beina afstöðu til þess en sagði að hafa ætti málaflokkinn í einu ráðuneyti en sagði ekki í hvoru ráðuneytinu hann ætti að vera. Meginþráðurinn í umsögnunum var því sá að hafa ætti málaflokkinn í einu ráðuneyti og helst í landbúnaðarráðuneytinu. Í umsögn Bændasamtaka Íslands, svo ég vitni aðeins á hana, kemur fram, með leyfi forseta: „Stjórn Bændasamtaka Íslands leggst eindregið gegn því að landgræðsla og skógrækt flytjist frá landbúnaðarráðuneyti til umhverfisráðuneytis.“ Skógfræðingafélag Íslands taldi að breytingarnar gengju í þveröfuga átt miðað við það sem stefnt var að og vildi að málaflokkurinn yrði vistaður í einu ráðuneyti. Norðurlandsskógar vilja ekki hafa málaflokkinn í tveimur ráðuneytum og telja það heppilegra að Skógrækt ríkisins verði vistuð hjá landbúnaðarráðuneytinu. Skógræktarfélag Íslands, og ég ítreka það sem ég sagði í andsvari áðan að núverandi formaður þess er Magnús Gunnarsson, fyrrum bæjarfulltrúi Sjálfstæðisflokksins í Hafnarfirði, telur að með hliðsjón af frumvarpinu „sé veruleg hætta á því að skógræktarstafið verði ómarkvisst og sundurslitið og málaflokkurinn komi til með að líða fyrir það í heild sinni“. Og Skógræktarfélag Íslands leggur til að málaflokkurinn tilheyri einu ráðuneyti. Skógrækt ríkisins, sem er kannski sú stofnun sem ætti að hafa mest vægi í umsögnum ef maður gæti vigtað það, segir að með frumvarpinu sé verið að flækja málin og fjarlægjast höfuðmarkmið frumvarpsins. Orðrétt segir svo í umsögn Skógræktarinnar, með leyfi virðulegs forseta: „… er hér í uppsiglingu eitt allsherjarstjórnsýslulegt klúður á málaflokknum skógrækt sem draga mun úr mætti skógræktarstarfs í landinu um ókomin ár. Greinilega er ekki pólitísk samstaða um flutning á forræði yfir málaflokknum til umhverfisráðuneytisins og felst málamiðlunin í því að kljúfa hann upp.“ Þetta er eiginlega mergurinn málsins, virðulegi forseti, það er ekki pólitísk samstaða á milli ríkisstjórnarflokkanna og þess vegna tekur annar flokkurinn hluta af Skógræktinni og Landgræðslunni og hinn flokkurinn tekur hitt. Það er ekki flóknara en það. Hér er líka umsögn Skjólskóga á Vestfjörðum. Þeir telja varhugavert að kljúfa málaflokkinn milli tveggja ráðuneyta og segja að sé ekki sé hefð fyrir því í íslenskri stjórnsýslu og hætta sé á að málaflokkurinn lendi utan garðs. Veigamestu gagnrýnisraddirnar sem hafa komið fram um þetta frumvarp eru vegna skógræktar og landgræðslu. Í 6. þætti frumvarpsins er fjallað um flutning vatnamælinga frá iðnaðarráðuneytinu til umhverfisráðuneytisins. Fram kom að hvorki var haft samráð við forsvarsmenn þessara stofnana né starfsmenn um það og þeir höfðu að sjálfsögðu talsverðar áhyggjur af framtíðinni og bentu á að væri ekki nógu ljóst hvorki í frumvarpinu né greinargerðinni hvernig flutningur á vatnamælingasviði frá Orkustofnun til Veðurstofunnar ætti að fara fram. Ég tek fram að meiri hlutinn reynir að skýra það betur í áliti sínu og það er til bóta að gera það. Ég vil líka taka fram varðandi flutning vatnamælingasviðsins til Veðurstofunnar að Veðurstofan á í húsnæðisvanda og sá vandi hefur verið uppi um nokkurt skeið, hann er ekki nýr. Það er alveg ljóst að þegar vatnamælingasviðið bætist við skapast enn meiri þrýstingur á að bæta úr húsnæðisvanda Veðurstofunnar. Þar kemur til greina annaðhvort að flytja Veðurstofuna í heild eitthvert annað, t.d. byggja yfir hana annars staðar eða leigja eitthvert húsnæði sem hentar, eða að byggja við Veðurstofuna á núverandi lóð. Þetta er stór og mikil lóð sem ber miklu stærra hús. Það er alveg ljóst að það fer að koma að þessu og reyndar hefur sú staða verið uppi um nokkurt skeið að taka þurfi á húsnæðisvandamáli Veðurstofunnar. Nú þegar er hluti af starfsemi hennar kominn í skúra á lóðinni, einhvers konar litlar sumarbústaðaeiningar. Húsnæðið er því sprungið. Í 7. þætti frumvarpsins er verið að fjalla um matvælamál, matvælaeftirlitið. Verið er að sameina stjórnsýslulegt forræði og ábyrgð matvælamála, sem nú heyrir undir hvort tveggja umhverfisráðuneytið og sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið, og færa það yfir í eitt ráðuneyti. Lagt er til að Landbúnaðarstofnun taki við þessum málaflokki, matvælaeftirlitinu, og sú stofnun fær samkvæmt frumvarpinu heitið Matvælaeftirlitið. Ég vil benda á að meiri hlutinn leggur til annað nafn, þ.e. Matvælastofnun. Ef sú sem hér stendur ætti að velja á milli þessara tveggja nafna finnst henni Matvælastofnun betra nafn en Matvælaeftirlitið. Það komu fram fleiri tillögur, ansi góðar tillögur líka, um annað nafn á þessa stofnun en hún mun sem sagt taka við því matvælaeftirliti sem nú er hjá Fiskistofu og Umhverfisstofnun. Fram kom hjá umsagnaraðilum að almenn ánægja er með breytingar í þessa átt og þótt þarna hafi ekki verið haft neitt samráð frekar en fyrri daginn þá er talið æskilegt að sameina matvælaeftirlitið. Við tökum brátt inn mikla löggjöf frá Evrópusambandinu um matvælaöryggi og að mínu mati hefði verið mjög erfitt að gera það í óbreyttu ástandi. Þess vegna er þetta e.t.v. einna skásta atriðið í þessu frumvarpi, að sameina matvælaeftirlitið í eina stofnun. Á sínum tíma tók sú er hér stendur þátt í því, og var reyndar drifkrafturinn í því að vinna að frumvarpi og ýta á eftir því að allt matvælaeftirlit yrði sameinað í eina stofnun. Það gekk svo langt að það kom frumvarp inn í þingið. Þá var ekki ákveðið hvaða ráðherra færi með matvælaeftirlitið, það var bara ráðherra X, og því var það bara lagt fram en fór ekki í vinnslu og var ekki afgreitt. Það hafa því verið þreifingar mjög lengi í þá átt að sameina matvælaeftirlit undir eina stofnun. Þeir starfsmenn sem þetta snertir eru órólegir og það kemur fram í umsögnum. Þeir eru m.a. órólegir vegna flutnings á stofnuninni, þ.e. þegar matvælasvið Fiskistofu og Umhverfisstofnunar færist á Selfoss þar sem Landbúnaðarstofnun er í dag, og nýja stofnunin á að vera á Selfossi miðað við frumvarpið, og starfsmenn sjá ýmsa annmarka á því. Það kemur fram hjá okkur í minni hlutanum að við tökum undir með Sambandi íslenskra sveitarfélaga sem bendir á að með þessu fyrirkomulagi fjölgar störfum að einhverju leyti á landsbyggðinni og það er æskilegt. Hins vegar er það svo að þeir starfsmenn sem búa á höfuðborgarsvæðinu eru margir mjög sérhæfðir og ljóst að þeir munu ekki flytja fjölskyldur sínar austur og sumir líklega, miðað við það sem kom fram í nefndinni, ekki heldur fara austur. Mér finnst því mjög líklegt, virðulegi forseti, að einhver starfsstöð verði á höfuðborgarsvæðinu þar sem þetta fólk muni vinna. Það kemur ekki mjög skýrt fram hér við umfjöllun málsins en mér finnst mjög líklegt að það verði niðurstaðan af því að ég á ekki von á að þessi nýja stofnun vilji missa mikið af hæfu fólki sem eru sérfræðingar á sínu sviði. Það er mjög líklegt að einhvers konar starfsstöð verði á höfuðborgarsvæðinu þó að hluti starfsfólksins færist væntanlega líka austur á Selfoss. Við erum jákvæð gagnvart því að fjölga störfum á landsbyggðinni og því höfum við ekki gert athugasemdir við þetta. Eins og ég gat um í ræðu minni fyrr kostar þetta frumvarp miklu meira en meiri hlutinn hefur gefið til kynna. Það er alveg ljóst því nú þegar er búið að setja inn í fjáraukalög og í fjárlagafrumvarpið kostnað upp á einhver hundruð milljóna. Við fengum gögn inn í allsherjarnefnd sem sýna kostnaðinn við að breyta sjávarútvegsráðuneytinu eða húsinu Skúlagötu 4. Kostnaðaráætlun endurbóta á fimmtu og sjöttu hæð vegna breytinga sem felast í frumvarpinu er upp á 179,7 millj. kr. Breytingar á Borgartúni 21 vegna flutnings Matíss ohf. eru 14,7 millj. Kostnaðaráætlun vegna flutnings Hafrannsóknastofnunar af fimmtu á aðra og þriðju hæð í sjávarútvegshúsinu á Skúlagötu 4 er upp á 22 millj. Að flytja viðskiptaráðuneytið á Sölvhólsgötu 7 kostar 24,2 millj. kr. Samgönguráðuneytið í Hafnarhúsinu við Tryggvagötu, kostnaðaráætlun vegna notkunar samgönguráðuneytisins á bráðabirgðahúsnæði í Tollstöðinni er upp 5,5 millj. Þessi kostnaður samandreginn, þ.e. sjávarútvegshúsið, endurbætur á fimmtu og sjöttu hæð, 179,7 millj., flutningur Matíss 14,7, flutningur á Hafrannsóknastofnun 22, flutningur viðskiptaráðuneytisins á Sölvhólsgötu 24,2, notkun á Tollstöðinni, 287 fermetrar, 5,5, stjórnkerfisbreytingar á forsætisráðuneytinu 15 og endurbætur á iðnaðarráðuneytinu 10, er samtals 271,1 millj. kr. Svo er viðbótarleigu- og rekstrarkostnaður árið 2008 17,5 millj. kr. Þetta er mikill kostnaður. Ég er ekki búin að fara yfir biðlaun eða neitt annað slíkt og ekkert yfir allt sem þarf að gera á nýju matvælastofnuninni. Þar þarf að ráða fleira fólk, það blasir við, af því að stofnunin verður það stór að fleira fólk þarf í utanumhaldið þar. Það felst því talsverður kostnaður í frumvarpinu. Ég vil líka draga fram að þessar breytingar hanga á því að verið er að skapa rými fyrir helmingaskiptastjórn, þ.e. þegar ríkisstjórnin var mynduð var ákveðið að Samfylkingin fengi sex ráðherra og Sjálfstæðisflokkurinn sex og niðurstaðan var að klippa í sundur iðnaðar- og viðskiptaráðuneytið sem í mörg ár hefur verið undir einum ráðherra, iðnaðar- og viðskiptaráðherra. Í þessum viðræðum ríkisstjórnarflokkanna var ákveðið að skipta upp iðnaðar- og viðskiptaráðuneytinu til að koma hæstv. iðnaðarráðherra Össuri Skarphéðinssyni og hæstv. viðskiptaráðherra Björgvini G. Sigurðssyni fyrir. Hvað eru þetta stór ráðuneyti, virðulegi forseti? Þegar skoðað er yfirlit yfir stöðugildi í ráðuneytum verður maður eiginlega kjaftstopp þegar maður áttar sig á hvað hér hefur farið fram. Það er vegna þess að þetta eru svo lítil ráðuneyti, þetta eru svo örsmá ráðuneyti. Í iðnaðarráðuneytinu, sem er langminnsta ráðuneytið, er 13,1 stöðugildi í apríl 2007. Í viðskiptaráðuneytinu, sem er næstminnsta ráðuneytið, eru 15,2 stöðugildi 1. apríl 2007. Til samanburðar má nefna, það er hægt að nefna mörg samanburðardæmi en ég ætla að nefna eitt. Fjöldi stöðugilda hjá Súðavíkurhreppi 1. apríl 2007 er 17,1. Það vinna fleiri hjá Súðavíkurhreppi en í iðnaðarráðuneytinu. Það vinna fleiri hjá Súðavíkurhreppi en í viðskiptaráðuneytinu. Þetta sýnir svolítið hve þessi ráðuneyti eru smá að mínu mati. Hægt er að taka mörg önnur sveitarfélög eða stofnanir til viðmiðunar. Þetta er bara eitt dæmi til að sýna fram á þetta. Ef maður leggur saman stöðugildi í iðnaðar- og viðskiptaráðuneyti eru þau 28,3. Þannig hefur þetta verið rekið í mörg ár með 28,3 stöðugildum. Er það stórt ráðuneyti? Nei, það er alls ekki stórt, þetta er bara lítið ráðuneyti sem skipt var upp í enn smærri einingar. Fjölmörg ráðuneyti eru miklu stærri. Dóms- og kirkjumálaráðuneytið eru með 32 stöðugildi, félagsmálaráðuneytið 33, fjármálaráðuneytið 64, heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytið 48, menntamálaráðuneytið 71 og í utanríkisráðuneytinu, sem er nú reyndar langfjölmennasta ráðuneytið, eru 98,5 stöðugildi. Ríkisstjórnarflokkunum tókst í þessum, ég vil kalla hrossakaupum við myndum ríkisstjórnarinnar að skipta iðnaðar- og viðskiptaráðuneytinu upp í tvennt, annars vegar 13,1 stöðugildi og hins vegar 15,2. Það er engin furða þótt hæstv. iðnaðarráðherra Össur Skarphéðinsson sjáist frekar oft hér í þinginu. Það er væntanlega svo lítið að gera, það er bara svo lítið sem er umleikis. Þetta frumvarp ber þess merki að vegna þess að menn klipptu þarna upp ráðuneyti varð að færa til málaflokka til að þetta yrði ekki alveg til athlægis og þetta er niðurstaðan. Þetta frumvarp er ekki gott frumvarp, virðulegi forseti. Ef ég ætti að velja hér í lokin hvað væri best og hvað verst við frumvarpið, þá mundi ég segja sameining á matvælaeftirlitinu væri best en það að skipta skógrækt og landgræðslu á tvö ráðuneyti væri verst. Það er reyndar algerlega fráleit ákvörðun. Ég er mjög ánægð með að hv. þm. Jón Gunnarsson skyldi þora að koma sjónarmiðum sínum hér á framfæri gegn sínum flokki, ég reyndi að fá hv. þm. Jón Gunnarsson til að segja hvað hann teldi taka langan tíma að laga þessa stöðu aftur. Hv. þingmaður gat ekki svarað því, enda kannski erfitt að spá mikið í framtíðina í þeim efnum en það er alveg ljóst, virðulegi forseti, að það má mikið vera ef við þurfum ekki að breyta þessu síðar. Væntanlega vill núverandi ríkisstjórn ekki gera það, hún hefur reynt að verja þessa breytingu í þinginu. En ég trúi ekki öðru en að sú ríkisstjórn sem tekur við eftir næstu kosningar breyti þessu aftur því að þetta er svo arfavitlaust, þ.e. sérstaklega kaflinn um skógrækt og landgræðslu.

Virðulegi forseti. Þingflokkur Frjálslynda flokksins tók þá afstöðu varðandi þetta frumvarp að við styðjum það með fyrirvörum sem varða landgræðslu og skógrækt sem við teljum að hefði verið heppilegt að hafa í einu ráðuneyti. Í sjálfu sér tökum við ekki sérstaka afstöðu til þess hvort það ætti að vera landbúnaðar- eða umhverfisráðuneyti þó að það sé frekar skoðun manna að það hefði átt að vera landbúnaðarráðuneytið. Miðað við að öðru leyti tilurð, tilkomu og þróun mála teljum við frumvarpið eins og það er nú ásættanlegt þó að margt hefði betur getað farið. Þar af leiðandi erum við ekki sammála tillögu minni hlutans um að vísa beri málinu frá. Við teljum ekki vera fyrir hendi þær forsendur sem koma fram í tillögu minni hlutans, hv. þm. Atla Gíslasonar og Sivjar Friðleifsdóttur, til að frumvarpinu verði vísað frá með rökstuddri dagskrá þar sem segir að lagasetningin sem í frumvarpinu felst muni ekki hafa í för með sér þá skilvirkni, hagræðingu og einföldun sem að er stefnt. Í gangverki eins og þessu er spurningin með hvaða hætti og hvernig hlutum verður komið hagkvæmast fyrir. Um margt má deila og það er mismunandi hvernig menn vilja skipa málum en í sjálfu sér verður ekki sagt annað en að almennt hafi vel tekist til í því frumvarpi sem hér er um að ræða. Það er öldungis ljóst að þetta mun ekki frekar en önnur mannanna verk standa um eilífð og það verður að sjá hvernig til tekst. Það eru þó ákveðin atriði eins og ég benti á varðandi skógrækt og landgræðslu. Síðan er spurningin hvernig hefði átt að koma ferðamálum fyrir en í heildina litið verður að líta til þess að þokkalega hafi tekist til hvað varðar skilvirkni og hagkvæmni í ríkisrekstrinum. Við í þingflokki Frjálslynda flokksins lítum þannig á að það frumvarp sem hér er um að ræða sé ásættanlegt með þeim undantekningum sem ég mun víkja að síðar. Að öðru leyti er gagnrýnt af minni hluta allsherjarnefndar sem skilaði áliti, hv. þm. Atla Gíslasyni og Siv Friðleifsdóttur, að ekki sé um að ræða nægilega vandaða málsmeðferð. Það getur verið spurning. Það var fjallað um þetta frumvarp ítarlega á þingi og síðan fékk það ágætismeðferð hjá allsherjarnefnd Alþingis. Í sjálfu sér er ekki hægt að taka undir að þar hafi ekki verið um að ræða eðlilega eða vandaða málsmeðferð þó að æskilegt hefði verið að fara ítarlegar yfir og skoða ákveðin mál nákvæmar. Hins vegar er rétt að ekki lá fyrir nákvæm kostnaðargreining um kostnaðinn sem mundi hljótast af framkvæmd frumvarpsins. Í athugasemdum við lagafrumvarpið eins og það var lagt fram á Alþingi segir: „Við myndun núverandi ríkisstjórnar var ákveðið að fara heildstætt yfir verkaskiptingu milli ráðuneyta með það fyrir augum að hagræða, einfalda stjórnsýslu og skipa skyldum málaflokkum undir eina stjórn.“ Meginatriðið í sambandi við það frumvarp sem hér er um að ræða var að fara heildstætt yfir verkaskiptingu á milli ráðuneyta. Að sjálfsögðu er það rétt sem hér hefur verið bent á að það var með tilliti til þess hvernig mál höfðu skipast við stjórnarmyndun. Eins og hv. þm. Siv Friðleifsdóttir fór ítarlega í áðan var spurningin hvernig mál hefðu skipast þegar stjórnarmyndunarviðræður fóru fram. Málum er háttað svo sem um ræðir og lagt er til hér vegna þess að samningar milli Sjálfstæðisflokksins og Samfylkingarinnar urðu með þeim hætti sem raun ber vitni. Þar af leiðandi var iðnaðarráðuneyti klofið frá viðskiptaráðuneyti þó að samanlagður stöðugildafjöldi þar væri ekki nema 28. Út frá hagkvæmni, hagræðingu og einföldun í stjórnsýslunni, svo sem kveðið er á um að hafi verið markmiðið með lagasetningunni, var því fjarri að ástæða væri til að kljúfa upp iðnaðar- og viðskiptaráðuneytið með tilliti til þeirra sjónarmiða. Hv. þm. Siv Friðleifsdóttir vék að því að það væri sjálfsagt vegna þess hversu fábrotið væri og lítið um að vera í iðnaðarráðuneytinu sem hæstv. iðnaðarráðherra Össur Skarphéðinsson væri svo mikið hér í þingsal sem raun ber vitni. Ég verð að lýsa því yfir að ég er mjög ánægður yfir því að hæstv. iðnaðarráðherra Össur Skarphéðinsson sé hér sem lengst og mest vegna þess að hann gerir þá ekkert af sér í iðnaðarráðuneytinu á meðan. Það er hins vegar annað mál að þó að iðnaðarráðuneytið sé ekki mannmargt eða stórt er mikil nauðsyn til að huga vel að málum og nýsköpun þar. Fyrir utan þá stóriðju sem hefur verið sett á laggirnar hefur verið nánast stöðnun og í mörgum tilvikum afturför hvað varðar íslenskan iðnað, því miður, og ástæðan er m.a. hágengisstefnan þannig að íslenskur samkeppnisiðnaður hefur átt mjög í vök að verjast. Þrátt fyrir fæð starfsmanna í iðnaðarráðuneytinu er virkilega mikið verk að vinna og nauðsyn að móta ákveðna iðnaðarstefnu með öðrum hætti en gert hefur verið af stjórnvöldum til þessa til að tryggja vöxt og framgang í íslenskum iðnaði þannig að íslenskur iðnaður stuðli að aukinni velmegun íslenskrar þjóðar. Þó að mér þyki í sjálfu sér persónulega vænt um að sjá hæstv. iðnaðarráðherra sem oftast í þingsölum hygg ég að hann hafi verk að vinna sem ætti að krefjast aukinna starfa hans sem mundi þá draga úr veru hans í þingsölum. Það er í sjálfu sér annað mál. Út af ummælum hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur vil ég taka fram að þó að ekki séu ýkja margir starfsmenn í iðnaðarráðuneytinu er þar gríðarlega mikið verk að vinna. Það er nauðsynlegt að taka upp nýja iðnaðarstefnu og þá sérstaklega með tilliti til þess með hvaða hagkvæmni er hægt að auka iðnaðarframleiðslu í landinu og stuðla að því að íslenskur samkeppnisiðnaður fái það starfsumhverfi sem gerir honum kleift að þróast, þroskast og dafna. En þá verður að sjálfsögðu að vera ákveðinn umbúnaður í því sambandi, eins og t.d. gengisstefna með eðlilegum hætti og vaxtastig og lánakjör sömuleiðis en á þetta allt saman hefur skort undanfarin ár. Það kemur manni nokkuð á óvart þegar maður fer að skoða stjórnsýsluna og hvað um er að ræða varðandi fjölda starfsmanna í Stjórnarráðinu að eitt ráðuneytið sker sig algerlega úr hvað snertir fjölda starfsmanna, utanríkisráðuneytið. Þar eru 103 starfsmenn, 98,5 stöðugildi. Það ráðuneyti sem næst kemur er menntamálaráðuneytið með 75 starfsmenn, 71 stöðugildi, og menn sjá að það er vægast sagt mjög sérstakt hvað varðar fjölda starfsmanna Stjórnarráðsins að stjórnarráðsstarfsmenn sem heyra undir utanríkisráðuneytið skuli vera langsamlega flestir af öllum ráðuneytunum. Miðað við það hvernig þeim hlutum á að vera háttað og mikilvægi mismunandi málaflokka er með öllu óeðlilegt að málum skuli vera komið þannig fyrir að utanríkisráðuneytið skuli hafa langsamlega flesta starfsmenn Stjórnarráðsins af öllum ráðuneytunum. Ég get ekki á það fallist að þar með hafi verið hagrætt og einfaldað í stjórnsýslunni og málum skipað sem hagkvæmast og skilvirkast. Menn verða að líta til hvers málaflokks fyrir sig og gildis hvers ráðuneytisstarfs fyrir sig. Ég get ekki varist þeirri hugsun að þegar um utanríkisráðuneytið er að ræða hafi menn farið offari hvað varðar útþenslu þess ráðuneytis og að það sé verkefni stjórnsýslunnar, framkvæmdarvaldsins í landinu, að skoða með gagnrýnum huga hvort ekki sé nauðsynlegt að breyta um starfshætti í því ráðuneyti og fækka hreinlega starfsmönnum í samræmi við það sem eðlilegt getur talist fyrir þjóð eins og Íslendinga sem telur rúmlega 300 þús. og hefur ákveðna hagsmuni hvað varðar utanríkissamskipti - en ekki aðra. Eins og ég gat um, virðulegi forseti, styðjum við þingmenn Frjálslynda flokksins þetta frumvarp í heild, teljum það ásættanlegt með þeim undantekningum að við teljum að ekki hafi verið farið rétt að varðandi skógrækt og landgræðslu. Ég vil leyfa mér að vísa til þess sem skógræktarstjóri ríkisins segir í sambandi við þetta mál, með leyfi forseta: „Að mati Skógræktar ríkisins er hér í uppsiglingu eitt allsherjarstjórnsýslulegt klúður á málaflokknum skógrækt, sem draga mun úr mætti skógræktarstarfs í landinu um ókomin ár. Greinilega er ekki pólitísk samstaða um flutning á forræði yfir málaflokknum til umhverfisráðuneytisins og felst málamiðlunin í því að kljúfa hann upp. Forræði skógræktarmála í Stjórnarráðinu verður þar með óljósara og má gera því skóna að skógræktarmál verði nokkurs konar „einskis manns barn“ í stjórnkerfinu. Skorum við á Alþingi að taka þessar athugasemdir alvarlega og láta slíkt ekki gerast.“ Í umsögn frá Bændasamtökum Íslands segir, með leyfi forseta: „Stjórn BÍ leggst eindregið gegn því að landgræðsla og skógrækt flytjist frá landbúnaðarráðuneyti til umhverfisráðuneytis. Verkefni á báðum sviðum hafa verið að flytjast til bænda, og horft er til þess að landgræðsla og skógrækt geti orðið vaxandi þættir í tekjuöflun sveitanna í framtíðinni.“ - Síðan er vikið að ræktun nytjaskóga og öðru í því sambandi. Í áliti meiri hluta allsherjarnefndar kemur ekki fram neinn sérstakur rökstuðningur með því fyrirkomulagi sem hér er um að ræða. Í meirihlutaálitinu segir einfaldlega þetta: „Í fimmta þætti eru lagðar til breytingar í þeim tilgangi að færa stjórnsýslulegt forræði og ábyrgð á Skógrækt ríkisins og Landgræðslu ríkisins frá landbúnaðarráðuneyti til umhverfisráðuneytis.“ Það er ekkert annað sagt í meirihlutaálitinu en lýsing á því hvað eigi að gera, enginn rökstuðningur. Þrátt fyrir að fram hafi komið margvísleg andmæli gegn þessu ráðslagi sér meiri hluti allsherjarnefndar ekki ástæðu til að sinna því í nokkru eða rökfæra á hvaða grunni sú skipan sem hér er lögð til varðandi landgræðslu og skógrækt byggist. Ég hlustaði með athygli á ræðu hv. þm. Jóns Gunnarssonar áðan þar sem hann fjallaði um þessi málefni, skógrækt og landgræðslu, og hversu rangt væri farið að í þeirri aðferðafræði sem gert væri ráð fyrir í þessu frumvarpi. Ég tek undir þau sjónarmið og þau orð sem hv. þm. Jón Gunnarsson viðhafði áðan varðandi þessi atriði, hann flutti ræðu sína mjög skörulega og sjónarmið hans eru algerlega í samræmi við þau sjónarmið og þær skoðanir sem þingflokkur Frjálslynda flokksins hefur mótað hvað þessi atriði varðar. Við teljum óeðlilegt að skipa málum þannig að það sé verið að skipta upp á milli ráðuneyta þessum mikilvægu málaflokkum. Það eru 650 bændur í landinu sem vinna í verkefninu Bændur græða landið. Af hverju heyrir það verkefni þá ekki undir landbúnaðarráðuneytið? Er einhver skynsamleg skýring á því að fela þessi verkefni umhverfisráðuneytinu? Ég get ekki séð að svo sé. Skógfræðingafélag Íslands benti á að það sem skipti mestu máli væri að þessi mál heyrðu í heild sinni undir eitt ráðuneyti en væri ekki skipt upp. Það tökum við í þingflokki Frjálslynda flokksins undir, það skiptir meginmáli hér. Sá sem hér stendur telur að það hefði verið eðlilegt og rétt að báðir þessir málaflokkar, skógrækt og landgræðsla, hefðu heyrt að öllu leyti undir landbúnaðarráðuneyti og svo sem hv. þm. Jón Gunnarsson kom að í ágætri ræðu sinni áðan er sá háttur víðast hvar í okkar heimshluta, þ.e. að þessir málaflokkar heyra undir landbúnaðarráðuneyti viðkomandi landa. Þannig tel ég að rétt hefði verið staðið að þessu máli. Ég varð mjög ánægður með að hlusta á þessa ágætu ræðu hv. þm. Jóns Gunnarssonar og það að a.m.k. einn af þingmönnum Sjálfstæðisflokksins á nú þegar fulla samstöðu með okkur í Frjálslynda flokknum. Vonandi verða þeir fleiri þegar fram í sækir. Eins og ég gat um áðan teljum við í þingflokki Frjálslynda flokksins að frumvarpið sé, með þeim athugasemdum sem ég hef gert grein fyrir, ásættanlegt. Við munum styðja það frumvarp sem hér er um að ræða með þeirri undantekningu að við teljum ekki eðlilega aðferðafræðina varðandi skógrækt og landgræðslu.

Herra forseti. Við erum með til 3. umr. frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna tilfærslu verkefna innan Stjórnarráðs Íslands. Um þetta mál hefur nú þegar farið fram allmikil umræða, bæði í þingsal og einnig á vettvangi þeirrar þingnefndar, allsherjarnefndar, sem hefur haft málið til meðferðar og nefndarálit bæði frá meiri og minni hluta bera þess glögglega merki. Ég verð að segja fyrir mig að mér finnst ekki mikið hafa skýrst af þeim álitaefnum sem bent var á strax við framlagningu málsins. Það hefur ekki mikið skýrst í meðförum þingsins. Ég sagði við 1. umr. að mér fyndist margt óljóst í þeim málatilbúnaði sem stjórnarflokkarnir hafa viðhaft varðandi þetta mál og allmikil óvissa væri ríkjandi í mörgu tilliti. Ég minnti líka á það að þegar á vorþingi eða sumarþingi þegar hæstv. forsætisráðherra mælti fyrir breytingu á lögum um Stjórnarráð Íslands þá lét hann þess getið í andsvörum að það væri sjálfsagt að taka málefnalegar athugasemdir og hugmyndir til gaumgæfilegrar skoðunar og jafnvel að taka eitthvert mark á slíku. Nú sýnist mér á öllu að það hafi í raun ekki verið gert. Það virðist vera alveg sama hvaða málefnalegu sjónarmið og rök koma fram í ýmsum álitamálum í þessu frumvarpi, stjórnarmeirihlutinn hefur ekki lagt við hlustir og í raun ekki viljað gera neinar efnislegar breytingar á því frumvarpi sem hér er til umræðu frá því að það var lagt fram. Það eru vissulega nokkrar breytingartillögur frá meiri hlutanum en þær sýnast mér allar vera smávægilegar og fyrst og fremst tæknilegs eðlis en engar raunverulegar efnisbreytingar sem taka mið af þeim athugasemdum eða sjónarmiðum sem hafa komið fram í umræðunni, bæði frá þingmönnum og enn síður að tekið hafi verið tillit til þeirra fjölmörgu athugasemda og umsagna sem hv. allsherjarnefnd bárust þegar hún var með málið til umfjöllunar. Það er auðvitað hægt að fara yfir málið allt á nýjan leik frá síðustu umræðu en ég ætla ekki að gera það, herra forseti, heldur impra á nokkrum meginatriðum sem mér finnst mikilvægt að halda til haga í umræðunni. Ég ætla að byrja á því sem lagt er til í 1. þætti frumvarpsins en þar er um að ræða breytingar sem lúta að flutningi sveitarstjórnarmála frá félagsmálaráðuneyti til samgönguráðuneytis. Ég hef látið þau sjónarmið í ljósi við þessa umræðu að ég teldi að margar skynsamlegar röksemdir gætu verið fyrir þeirri breytingartillögu og m.a. vísað til þess að samgöngumálin séu í raun og veru eitt stærsta byggðamálið, eitt stærsta málefni í þeim tilgangi að efla byggð í landinu og styrkja og efla sveitarstjórnarstigið. Þess vegna væri hægt að flytja sannfærandi rök fyrir því að sveitarstjórnarmálin flyttust til samgönguráðuneytisins. Ég hef líka sagt og ég stend við það að mér finnst það hins vegar ekki vera neinn bragur á því nema byggðamálin fylgi í leiðinni. Ég er sannfærður um að byggða- og sveitarstjórnarmál eru náskyldir málaflokkar, hanga mjög mikið saman og það er skynsamlegt að skipa þeim saman í stjórnsýslu ríkisins. Ég sagði það strax á vorþingi í umræðum um frumvarp til breytinga á lögum um Stjórnarráð að ég saknaði þess að sjá ekki byggðamálin fara með sveitarstjórnarmálunum. Því ef samgöngumálin, sveitarstjórnarmálin og byggðamálin væru öll saman þá yrði til almennilegt byggða- og samgönguráðuneyti. Ég skildi hæstv. forsætisráðherra þannig í andsvörum á vorþinginu að það yrði hlustað á allar skynsamlegar tillögur og það væri ekki loku fyrir það skotið að það væri hægt að gera einhverjar breytingar. Staðreyndin er hins vegar sú að stjórnarliðar virðast hafa tekið ákvörðun um það eða forustumenn ríkisstjórnarflokkanna strax við myndun núverandi ríkisstjórnar, að hafa þetta með þessum hætti og hér yrði varla hnikað til nokkrum stafkrók, sama hvaða röksemdir og umsagnir kæmu fram eða hvaða álit og skoðanir yrðu settar fram í þessu máli. Þess vegna tel ég það vera rétt sem ýmsir ræðumenn hafa sagt nú við umræðuna að forustumenn stjórnarflokkanna hafi samið um þessa skipan mála þegar ríkisstjórnin var mynduð. Það var pólitísk nauðsyn að hvor flokkur um sig fengi jafnmarga ráðherrastóla, en hvað gerist síðan við skiptingu ráðuneytanna á milli flokkanna frá því að Framsóknarflokkurinn var í hjónabandi með Sjálfstæðisflokknum? Það gerist að Sjálfstæðisflokkurinn lætur af hendi eitt ráðuneyti frá því sem hann hafði, þ.e. samgönguráðuneytið sem fer yfir til Samfylkingar en fær á móti tvö ný ráðuneyti í sinn hlut, þ.e. landbúnaðarráðuneytið og heilbrigðisráðuneytið. Tilfærslan varð sem sagt sú að Sjálfstæðisflokkurinn fékk tvö ný ráðuneyti en lét eitt af hendi og þegar stærðfræðingurinn gengur í salinn dettur mér það í hug að Sjálfstæðisflokkurinn hafi nettó bætt við sig einu ráðuneyti og miðað við að fjöldi ráðherra er óbreyttur þá hlýtur það að þýða að Samfylkingin fékk einu ráðuneyti minna en Framsóknarflokkurinn hafði. Nú kann vel að vera að þingmönnum þyki þetta sjálfsagt af því að Sjálfstæðisflokkurinn sé stærri og það kann vel að vera en þetta er ekki í samræmi við það sem haldið hefur verið fram. Samfylkingin fór vitaskuld með skarðan hlut frá borði í þessum viðskiptum og til þess að þetta liti vel út á yfirborðinu þá tóku menn sig til og sameinuðu landbúnaðar- og sjávarútvegsráðuneytið í eitt ráðuneyti þannig að það verður að telja það sem eitt, skiptu síðan upp iðnaðarráðuneytinu og viðskiptaráðuneytinu þannig að hægt væri að telja það sem tvö eða það væru a.m.k. tveir stólar, svo þessu sé til haga haldið. Ég hef hins vegar sagt það að ef menn hefðu farið í raunverulega heildstæða endurskoðun á Stjórnarráðinu, eins og segir í greinargerð með frumvarpinu að sé verið að gera og ég tel að sé ekki rétt, þá hefðu menn að sjálfsögðu hugsað sem svo: Eigum við ekki að taka atvinnuvegina alla í eitt ráðuneyti? Eigum við ekki að hugsa auðlindamálin alveg með nýjum hætti og taka auðlindanýtinguna, auðlindamálin ásamt með umhverfismálunum í eitt ráðuneyti? Þá hefði verið hægt að taka orkumálin inn í umhverfis- og auðlindaráðuneyti og byggðamálin sem eru í iðnaðarráðuneytinu í byggða- og samgönguráðuneytið og þá væri svo sem ekkert eftir í iðnaðarráðuneytinu því iðnaðurinn hefði þá farið í nýtt atvinnuvegaráðuneyti og þá hefði verið hægt að leggja niður þetta iðnaðarráðuneyti og stólinn undan Össuri Skarphéðinssyni um leið. En það var auðvitað ekki það sem til stóð þegar samið var um myndun hæstv. ríkisstjórnar á flekasvæðinu á Þingvöllum í vor. Í þeim athugasemdum sem fram hafa komið við þetta frumvarp má segja að mestur ágreiningur sé gerður um þann þátt sem lýtur að flutningi landgræðslu og skógræktar, að undanskilinni ræktun nytjaskóga, til umhverfisráðuneytis og breytingar er lúta að því að skýra valdmörk sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytis og umhverfisráðuneytis. Ég vil taka undir með þeim þingmönnum sem hafa vitnað í ræðu hv. 7. þm. Suðvesturkjördæmis, Jóns Gunnarssonar, þingmanns Sjálfstæðisflokksins sem flutti prýðilega ræðu við umræðuna fyrr í dag og gerði þar grein fyrir efasemdum sínum og fyrirvörum og í raun andstöðu við þennan þátt frumvarpsins. Það gerði hann með mjög sannfærandi hætti, hann vísaði til fjölmargra umsagna um málið, gerði m.a. að umtalsefni að það væri mjög flókið mál og nánast ógerningur að skilja á milli þess sem hér er kallað nytjaskógar eða nytjaskógrækt. Hann spurði reyndar hvað það væri sem væri kallað ónytjaskógar eða ónytjaskógrækt og taldi að það væri ekkert sem gæti fallið undir þá skilgreiningu og ég er sammála honum í því nema ef vera skyldi asparrækt í þéttbýli sem hægt væri að kalla ónytjaskógrækt. Hann flutti prýðileg rök fyrir máli sínu og þarf ekki að endurtaka það hér. Ég vil í þessu samhengi engu að síður vísa til þeirra fjölmörgu umsagna sem hafa komið um málið frá Skógrækt ríkisins, frá Landgræðslunni, frá Bændasamtökunum, frá Félagi skógfræðinga, Skógræktarfélaginu og fleiri aðilum. Mér virðast þær allar vera á einn veg, þ.e. það er lagst gegn því að málaflokknum Skógrækt og landgræðslu, málaflokkunum sé skipt upp á milli tveggja ráðuneyta og flestir tala enn fremur um að það sé skynsamlegt að þessi málaflokkur sé undir landbúnaðarráðuneytinu. Þá hlýtur maður að velta því fyrir sér, hvers vegna í ósköpunum er ekki hlustað á þessi viðhorf? Þessi viðhorf koma fram í umsögnum frá aðilum,  Í frumvarpinu er talað um að það hafi átt að fara heildstætt yfir verkaskiptingu milli ráðuneyta með það fyrir augum að hagræða, einfalda stjórnsýslu og skipa málaflokkum undir eina stjórn, eins og hér segir í greinargerð. Mér finnst því mjög ámælisvert að sú er alls ekki raunin. Það er alls ekki verið að skipa skyldum málaflokkum undir eina stjórn, þvert á móti er verið að taka slíka málaflokka og kljúfa þá í sundur. Og, eins og ég segi, allir umsagnaraðilar mæla gegn þessari leið og flestir þeirra leggja til að umræddir málaflokkar séu vistaðir áfram í landbúnaðarráðuneytinu. Undir þau sjónarmið vil ég taka í þessari umræðu. Þegar á það er líka bent að þessi sjónarmið fara inn í raðir þeirra sem að öðru leyti styðja þetta frumvarp, og vísa ég þar á meðal til afstöðu þingmanna Frjálslynda flokksins sem telur frumvarpið ásættanlegt að þessu atriði frátöldu og ég vísa enn og aftur til hv. þm. Jóns Gunnarssonar, 7. þm. Suðvest. úr Sjálfstæðisflokknum sem hefur sömuleiðis þennan fyrirvara, þá er það í mínum huga algerlega óskiljanlegt að nefndin skuli ekki taka mið af þessum athugasemdum og a.m.k. fresta þeim breytingum sem þetta varða til að fara betur ofan í þær. Það stingur líka í augu þegar maður fer í gegnum frumvarpið, nefndarálitin og umsagnirnar, að í greinargerð með frumvarpinu segir að haft hafi verið víðtækt samráð um innihald og efni þessa frumvarps en síðan kemur fram í hverri umsögninni á fætur annarri að það stenst ekki skoðun. Í umsögn frá Skógræktinni segir m.a., með leyfi forseta: „Í lögum um landshlutaverkefni í skógrækt, nr. 95/2006, er landbúnaðarráðherra nefndur sjö sinnum og landbúnaðarráðuneytið tvisvar. Þessu þarf væntanleg að breyta en ekki er þó gert ráð fyrir því í bandorminum. Þeir sem sömdu skógræktarkafla bandormsins höfðu greinilega ekki mikla þekkingu á fyrirkomulagi skógræktarmála hjá ríkinu, ekki einu sinni á lögum sem sett voru í fyrra. Ef Skógrækt ríkisins hefði verið höfð með í ráðum hefði hún getað bent á þessi mistök við undirbúning frumvarpsins.“ Enn fremur segir í umsögn frá Landgræðslu ríkisins, frá landgræðslustjóra, með leyfi forseta: „Undirritaður hefði kosið að landbúnaðarráðuneytið hefði haft mun meira samráð um málefni Landgræðslu ríkisins.“ Hér kemur því fram aftur og aftur að það hefur ekkert samráð verið haft. Ég tel það mjög ámælisvert að í stjórnarfrumvarpi skuli því beinlínis haldið fram að víðtækt samráð hafi verið haft og í vinnu þingsins við frumvarpið kemur það berlega í ljós að þær fullyrðingar standast ekki en þingið verður að geta treyst því að þær upplýsingar sem eru matreiddar með frumvörpum eða málum stjórnarinnar standist skoðun, þær eigi við rök að styðjast. Hið sama á að sjálfsögðu við um kostnaðarþátt málsins. Hér segir í umsögn fjármálaráðuneytisins að ekki sé gert ráð fyrir að frumvarpið hafi neinn sérstakan kostnað í för með sér. En á það er auðvitað bent í þessari vinnu og m.a. í nefndaráliti minni hlutans að gera má ráð fyrir því að það séu tugir milljóna ef ekki hundruð milljóna kr. sem þessi aðgerð hefur í för með sér. Þá hlýtur maður að gera þá kröfu að það sé sagt satt og rétt frá í greinargerð með stjórnarfrumvörpum, m.a. að því er lýtur að kostnaðarmati, þar verður að segja satt og rétt frá. Maður spyr sig hvort það sé vísvitandi verið að halda þessum upplýsingum frá vegna þess að þær kunni að vera óþægilegar fyrir þá sem leggja málið fram, jafnvel fyrir ríkisstjórn sem hefur svona stóran og mikinn meiri hluta á Alþingi. Þetta finnast mér ekki vera góð vinnubrögð, herra forseti, og harma það að maður skuli upplifa slíkt hér í þinginu að svo sé kastað til höndum við stjórnarfrumvörp sem raun ber vitni í þessu máli. Ég gæti haldið hér áfram og tala um fleiri þætti. Ég gæti talað um ferðaþjónustuna. Ég er andvígur því að málefni ferðaþjónustunnar eða lögin um skipan ferðamála séu flutt af forræði samgönguráðuneytisins til iðnaðarráðuneytisins og mér finnst það viðhorf líka koma fram í umsögnum. Aðilar ferðamálasamtaka benda á það að eftir sem áður verði stórir og miklir málaflokkar sem varða ferðaþjónustuna eftir í samgönguráðuneytinu og raunar í fleiri ráðuneytum. Ef það væri, eins og segir í greinargerðinni, að menn hefðu verið að tala um að skipa skyldum málum saman, þá hefði að sjálfsögðu átt að taka heildstætt á ferðamálunum og best hefði auðvitað verið að skipa þeim í ráðuneyti með öðrum atvinnuvegum. En eins og hér er bent á í minnihlutaáliti allsherjarnefndar, þá segir þar m.a., með leyfi forseta: „Fram kom að það eina sem eigi að færa til samkvæmt frumvarpinu séu ekki ferðamálin í heild heldur einungis það sem tilheyri lögum um skipan ferðamála. Lög og lagaumhverfi málaflokksins séu annars á þann veg að bókhald, reikningsskil og upplýsingagjöf ferðaskrifstofa heyri undir samgönguráðuneyti, veitinga- og gististaðir falli undir dómsmálaráðuneyti, lög um skipulag á fólksflutningum með hópferðabifreiðum og lög um fólksflutninga, vöruflutninga og efnisflutninga, lög um bílaleigur og lög um skip og hafnir falli undir samgönguráðuneyti.“ Síðan á að flytja það sem lýtur að alferðum til viðskiptaráðuneytisins, sem ég tel líka rugl. Þar er vísað til þess að þetta sé neytendamál en það á í raun og veru um svo margt sem er á víð og dreif í kerfinu. Eru matvælamál þá ekki neytendamál líka? Á þá ekki að flytja þau til viðskiptaráðuneytisins með sömu rökum? Mér finnst þessi röksemdafærsla ekki standast og mér finnst bagalegt að ferðaþjónustan sé leikin með þessum hætti, að henni sé skipt upp eins og hér er gert ráð fyrir. Eins og ég segi, hæstv. forseti, þá væri hægt að fara í fleiri efnisþætti þessa máls. Ég ætla að láta það eiga sig að þessu sinni. Það hefur verið komið inn á mörg þessara mála í máli annarra þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og afstöðu okkar hefur verið vel til skila haldið hvað það snertir. Í lokin þá harma ég það einungis að ríkisstjórnin hafi ekki vandað betur undirbúning þessa máls, hafi ekki reynt að ná um það góðu samkomulagi, bæði við aðra stjórnmálaflokka vegna þess að skipan Stjórnarráðsins er ekki þannig að hún komi bara þeim sem sitja í ríkisstjórn hverju sinni. Þetta er mál sem allir stjórnmálaflokkarnir eiga að sjálfsögðu að koma að. Ég harma það líka að það hafi ekki verið efnt til breiðara samráðs við þá sem málið varðar sem eru að sjálfsögðu ekki síst það fólk, þeir einstaklingar sem starfa í þessum ráðuneytum og við þær stofnanir sem hér er verið að fjalla um. Það er einu sinni þannig að það er verið að fjalla um - ég vil segja störf fjölda fólks og það er ekki eðlilegt að þau séu tekin og í raun og veru þeim sé skipt upp og kastað til og frá í stjórnkerfinu án þess að um það sé breið og góð samstaða og samráð við þá aðila. Herra forseti. Ég harma hvernig að þessu máli hefur verið staðið og ég harma sérstaklega að meiri hluti allsherjarnefndar skuli ekki hlusta á þær efnislegu mikilvægu athugasemdir sem koma fram ekki síst að því er varðar landgræðsluna og skógræktina en ég fagna því hins vegar að þau sjónarmið sem báðar þessar stofnanir tala fyrir hafa ratað inn í raðir stjórnarliða og fengið stuðning í þeirra röðum.

Herra forseti. Ég geri ráð fyrir því að það fari að líða að lokum þessarar umræðu. Mælendaskrá er langleiðina tæmd en mér leikur þó hugur á að vita hvort hæstv. forsætisráðherra kemur til með að vera viðstaddur umræðulokin þannig að hægt verði að beina til hans nokkrum spurningum. Ef umræðunni heldur fram að loknu kvöldmatarhléi og klárast einhvern tíma með kvöldinu þá hefði ég haft hug á því að fá upplýsingar frá hæstv. forsætisráðherra um nokkra þætti þessara mála, m.a. hluti sem hann boðaði í framsöguræðu sinni 4. júní sl. þegar hann mælti fyrir hinu upphaflega frumvarpi um breytingar á Stjórnarráðinu. Þar eru ýmis atriði sem ég held að væri ástæða til að forsætisráðherra nú í þeirri stöðu sem málið er, rétt fyrir mögulega lögtöku þess ef það verður niðurstaðan en ekki hin að vísa því frá, þá held ég að það væri rétt að forsætisráðherra gerði m.a. grein fyrir því hvað líður þeim áformum sem boðuð eru og voru í ræðu hans í vor um frekari fækkun ráðuneyta. Einnig álít ég að forsætisráðherra þurfi að gera grein fyrir hvað líður drögum að reglugerð sem breytir ýmsu í þessum efnum og væntanlega er í undirbúningi í forsætisráðuneytinu. Mér finnst eðlilegt að Alþingi fái upplýsingar um þessa hluti áður en umræðunni lýkur og eftir atvikum gæti þingnefnd unnið síðan úr þeim milli umræðna. Ég óska eftir að það verði kannað hvort forsætisráðherra geti orðið viðstaddur umræðulokin að loknu kvöldmatarhléi.

Forseti mun koma þeim boðum til hæstv. forsætisráðherra.

Hæstv. forseti. Rétt fyrir þinghlé kvaddi hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sér hljóðs og óskaði eftir því að hæstv. forsætisráðherra yrði við lok þessarar umræðu og langar mig til að byrja á því að fá upplýsingar um það hvort hæstv. ráðherra verði hér við lok umræðunnar.

Forseti hefur gert hæstv. forsætisráðherra viðvart um að þess hafi verið óskað, er hann kominn í hús og mun vera rétt þessa stundina á leiðinni til okkar.

Ég þakka fyrir þessar upplýsingar en mun ekki hefja mál mitt fyrr en hæstv. forsætisráðherra er kominn í þingsal. Það er umhugsunarvert að við lok þessarar umræðu um einhverjar mestu hrókeringar og breytingar innan Stjórnarráðsins sem ráðist hefur verið í um alllangt skeið skuli þurfa að óska sérstaklega eftir því að hæstv. forsætisráðherra sé viðstaddur umræðuna um sjálft Stjórnarráð Íslands. Bara til að upplýsa hæstv. forseta er ekki að ráði að ég flytji hér langa ræðu, ég ætla reyndar að flytja örstutta ræðu. Mig langar til að beina orðum mínum til hæstv. forsætisráðherra sem kominn er í þinghúsið og að þingsalnum. Þetta hefur verið mikil umræða, 2. umr. um þennan svokallaða bandorm ríkisstjórnarinnar, umfangsmiklar breytingar innan stjórnsýslunnar, innan Stjórnarráðs Íslands. Það hefur verið harðlega gagnrýnt hvernig staðið hefur verið að þessari lagasmíð en eins og við vitum hófust hrókeringarnar í tengslum við hrossakaup stjórnarflokkanna, Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar, við stjórnarmyndun í vor en þá var ráðuneytum skákað til. Nú er hins vegar í bandorminum sem hér er til umfjöllunar verið að færa verkefni undir ráðuneytin. Sitt sýnist hverjum um þær breytingar sem ráðist er í og eflaust gæti reynst erfitt að finna niðurstöðu sem allir gætu fallist á, en hitt er lágmarkskrafa sem ég hefði haldið að einhugur ætti að vera um, vinnubrögðin við frumvarpssmíð af þessu tagi. Það var vitnað í ágætan bækling sem dómsmálaráðuneytið gefur út og er dagsettur í síðasta mánuði, nóvember, með ágætum inngangi sem hæstv. forsætisráðherra Geir H. Haarde ritar. Ég vitnaði í þann inngang um hve mikilvægt væri að standa faglega og á vandaðan hátt að lagabreytingum. Síðan kemur á daginn að nánast allar þær reglur sem settar eru fram í þessum bæklingi eru þverbrotnar af ríkisstjórninni við gerð þessa frumvarps sem varðar grundvallaratriði í stjórnsýslu landsins. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon óskaði eftir því að hæstv. forsætisráðherra yrði viðstaddur lok umræðunnar og svaraði spurningum sem hann hygðist beina til hans en mig langar í örfáum orðum að vekja athygli hæstv. forsætisráðherra á einu atriði sem ekki snýr beint að þessu frumvarpi, heldur frumvarpi sem einnig varðar breytingu á Stjórnarráðinu, þ.e. heilbrigðisráðuneyti og félagsmálaráðuneyti og verkaskiptingu þar á milli. Ég hef vakið athygli á því við umræðuna að í einni grein þess frumvarps, nánar tiltekið hinni 18., er boðað að setja á fót eins konar sölumiðstöð fyrir sjúkdóma, sjúklinga og viðskipti sem varða heilbrigðismál. Hér er um að ræða ákvæði til bráðabirgða í lögunum þar sem hæstv. heilbrigðisráðherra fær nánast óútfylltan víxil. Honum er heimilt samkvæmt þessari bráðabirgðaklásúlu að ráða forstjóra stofnunar og skipa fimm menn í stjórn hennar - án þess að hún sé til. Í frumvarpinu er sagt að með vorinu verði kynnt á Alþingi, og væntanlega með það fyrir augum að samþykkja, frumvarp um þessa stofnun þar sem verksvið hennar yrði skýrt og hvernig hún skyldi starfa. Ég er ekki að óska eftir neinum svörum frá hæstv. forsætisráðherra á þessari stundu en vek athygli hans á því að sú eindregna ósk hefur komið fram í þingsal af hálfu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að þessari grein laganna verði frestað og -  Ég vek athygli hæstv. forsætisráðherra á því að við höfum óskað eftir því að þessari lagagrein verði skotið á frest. Við sjáum ekki að það eyðileggi eitt eða neitt. Ef fyrir því verður þingmeirihluti þegar líður á næsta ár að samþykkja lög um slíka stofnun er ekkert við því að gera. Við tökum þá umræðu þá en það er óeðlilegt að inn í lagabálk sem varðar Stjórnarráð Íslands sé skotið ákvæði um nýja stofnun án þess að um hana fari fram ítarleg umræða. Við höfum beinlínis óskað eftir því að sú umræða fari fram, það verði kallað eftir gögnum, m.a. frá Norðurlöndunum. Hæstv. heilbrigðisráðherra hefur í máli sínu ítrekað vísað til reynslunnar þaðan og að byggt sé sérstaklega á reynslu Svía hvað þetta snertir. Ég hef hins vegar bent á að fyrirkomulagið sem Svíar hafa komið á fót hafi sætt mikilli gagnrýni og það er eðlilegt að fá upplýsingar um reynslu annarra þjóða af kerfisbreytingum sem hér eru boðaðar áður en ráðist verður í þær. Ég vildi vekja athygli hæstv. forsætisráðherra á þessari ósk okkar um að 18. gr. laganna um almannatryggingar og breytingar á Stjórnarráðinu verði skotið á frest.

Herra forseti. Ég fagna því að hæstv. forsætisráðherra heiðrar okkur með nærveru sinni hér við lok þessarar umræðu, eins og auðvitað er rétt og skylt að menn geti átt orðastað um hlutina og ráðherra sem ber ábyrgð á málum greiði götu þeirra að því leyti til í gegnum þingið ef þeim er umhugað um vegferð þeirra. Það eru nokkur atriði sem mig langar að spyrja hæstv. forsætisráðherra út í og vil gjarnan fá svör við áður en þessari umræðu lýkur og áður en málið fer lengra - ef það fer þá lengra. Ég minni á að í nefndaráliti minni hluta er flutt tillaga um frávísun sem hæstv. ríkisstjórn gerði auðvitað rétt í að skoða mjög vandlega. Nú veit ég ekki hvort hæstv. forsætisráðherra hefur átt þess kost að fylgjast með umræðunni, lesa nefndarálit og kynna sér þann rökstuðning sem þar er fram færður en ég held að hæstv. ráðherra hljóti að verða að viðurkenna að málin eru ekki endilega í öllum þeim glæsta búningi sem metnaður hæstv. ráðherra hefur væntanlega staðið til að þau væru ef marka má fögur orð hans þegar hann fylgdi fyrsta hluta þessara breytinga úr hlaði og mælti fyrir frumvarpi á Alþingi 4. júní sl. Reyndar var athyglisvert að stór hluti umræðunnar fór fram án viðveru hæstv. forsætisráðherra og jafnvel formanns allsherjarnefndar en þetta stendur til bóta. Það sem mig langar að spyrja hæstv. forsætisráðherra um er í fyrsta lagi hvers megi vænta í framhaldinu verði þessar breytingar teknar hér í gegn. Í ræðu sinni 4. júní sl. boðaði hann jafnvel framhald málsins. Nú held ég að með engu móti verði sagt að hér sé á ferðinni eitthvað sem standi undir nafni sem heildstæð endurskoðun málefna Stjórnarráðsins. Það er öllum ljóst að svo er ekki. Hér er á ferðinni bútasaumur sem rekur sig til stjórnarmyndunar á liðnu vori. Það er farin kannski hálf leið í sumum málum eins og því að sameina landbúnaðar- og sjávarútvegsráðuneyti í eitt sem er þá eins og hálft atvinnuvegaráðuneyti sem stundum hefur verið rætt um að stofna. Er í vændum frekari endurskoðun á málefnum Stjórnarráðsins, heildarendurskoðun, og hvernig á þá að standa að henni? Í öðru lagi langar mig að spyrja sérstaklega út í fækkun ráðuneyta því að það boðaði hæstv. forsætisráðherra beinlínis í ræðu sinni 4. júní sl., sagði að ríkisstjórnin hygðist ekki láta staðar numið við svo búið eins og þar var sagt. Til lengri tíma er æskilegt að fækka ráðuneytum enn frekar. Síðan vísar hæstv. ráðherra reyndar í það ákvæði frumvarpsins að forseti Íslands geti ákveðið að tillögu forsætisráðherra með úrskurði að sameina tvö ráðuneyti, eða fleiri, í eitt. Það er sem sagt verið að opna lagaheimild fyrir því að sameina ráðuneyti og fækka þeim án atbeina Alþingis. Það er eðlilegt, finnst mér, á þessum tímapunkti máls að fá upplýsingar um hvort eitthvað meira sé af þessu að frétta. Hvað hefur verið aðhafst að þessu leyti af hálfu hæstv. ríkisstjórnar frá því í vor? Auðvitað væri æskilegt að hæstv. forsætisráðherra gerði Alþingi áður en málið lýkur vegferð sinni, á hvern hátt sem það verður, nákvæma grein fyrir því hvernig hæstv. ríkisstjórn hyggst standa þarna að verkum í einstökum atriðum. Áðan var spurt út í það atriði sem mjög hefur verið umdeilt í frumvarpi um breytingar á heilbrigðislögum og ég vísa til þess. Það eru þó mjög mörg fleiri álitamál í þessu efni sem hefði verið æskilegt að hæstv. forsætisráðherra hefði gert Alþingi grein fyrir hvernig stæði nú rétt fyrir áramótin. Í framsöguræðu sinni lagði hæstv. forsætisráðherra áherslu á mikilvægi þess að menn hefðu í huga að gildistaka frumvarpsins um breytingar á stjórnarráðslögum væri áætluð um næstu áramót, þ.e. þau sem nú eru að nálgast, og bætti við að þetta væri gert bæði til að gefa starfsmönnum eðlilega aðlögun en einnig til þess að tryggja að allur undirbúningur máls, allur undirbúningur flutnings verkefna, sameiningar tveggja ráðuneyta og fleira þess háttar gengi eðlilega fyrir sig og án óeðlilegrar tímapressu. Þetta var ágætlega mælt hjá hæstv. forsætisráðherra, en spurningin er: Hefur þetta gengið eftir? Er málið eitthvað miklu nær því núna að vera tilbúið til afgreiðslu en það var þarna í byrjun júní sl. alveg glorhrátt eins og það kom þá af hrossakaupaborði stjórnarflokkanna? Það er erfitt að fá þá niðurstöðu af lestri umsagna um ýmsa þætti þessa pakka sem eru í fleiri en einu frumvarpi. Það er erfitt að ráða af þeirri niðurstöðu að nú liggur fyrir staðfest að talsverðir hlutar af þessari breytingu munu alls ekki koma til framkvæmda um næstu áramót, það er t.d. einfaldlega ekki tilbúin sú aðgreining verkefna undir heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytinu sem á að færa yfir til félagsmálaráðuneytisins. Það eru engar línur komnar í hvernig eigi að sortera verkefni blandaðra stofnana sem koma til með að heyra undir bæði ráðuneytin, t.d. hjúkrunarheimili. Enn síður hafa fengist svör við því hvernig staðið verður að málum í smærri blönduðum stofnunum sem eru bæði hjúkrunar- og dvalarheimili. Ef hæstv. forsætisráðherra er enn sama sinnis og hann var í vor, að það sé mjög mikilvægt að þetta gangi allt saman vel fyrir sig, starfsmenn séu með í ráðum og hafi eðlilega aðlögun, að tryggja að allur þessi undirbúningur sé vandaður og flutningur verkefna gangi snurðulaust fyrir sig, er þá ekki að verða komið að þeim tímamótum að hæstv. ríkisstjórn þurfi að velta fyrir sér hvort hún eigi ekki að fresta afgreiðslu málsins burt séð frá öllu öðru, einfaldlega vegna þess að nú liggur algerlega fyrir að tíminn frá því í júní og fram að jólum hefur ekki dugað mönnum til að undirbúa þessa framkvæmd þannig að hún geti gengið snurðulaust fyrir sig? Í fjórða lagi langar mig að spyrja hæstv. forsætisráðherra um drög að reglugerð um Stjórnarráðið. Er sú reglugerð tilbúin eða drög að henni og er hæstv. forsætisráðherra tilbúinn til að sýna Alþingi hana? Nú er veigamiklum hlutum þessara mála skipað með reglugerð, það er heilmikið reglugerðarvald eða svigrúm í þessum efnum og það hlýtur að skipta talsverðu máli hvað framkvæmdina snertir. Það er eðlilegt að Alþingi spyrji áður en það sleppir hendi sinni af málinu, ef það er að verða: Hvernig ætlar hæstv. ríkisstjórn að standa að framkvæmdinni að þessu leyti? Er beinagrind að reglugerð tilbúin og er hægt að fá hana til skoðunar, t.d. í allsherjarnefnd ef málið skytist þangað á milli 2. og 3. umr. komist það svo langt? Í fimmta lagi langar mig að spyrja hæstv. forsætisráðherra aðeins um kostnað. Nú fylgja þessum málum ákaflega ófullkomin gögn, í raun engin gögn um kostnað, og þar stangast dálítið á annars vegar álit fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins og hins vegar meira að segja umsögn í nefndaráliti meiri hluta, t.d. heilbrigðisnefndar þar sem beinlínis segir að auðvitað verði að reikna með einhverjum kostnaði. Það kostulega er að fjármálaráðuneytinu virðist einhvern veginn takast að komast að þeirri niðurstöðu að þessu muni enginn kostnaður fylgja, jafnvel þó að það eigi að stofna heilar stofnanir og hvað það nú er. Þannig segir í umsögn fjárlagaskrifstofunnar um þetta mál sem nú er á dagskrá, um stóra bandorminn sjálfan, með leyfi forseta: „Fjármálaráðuneytið gerir ráð fyrir að áhrif frumvarpsins á kostnað ríkissjóðs verði einkum í formi tilflutnings á kostnaði milli ráðuneyta og stofnana og auki þannig ekki heildarkostnað ríkissjóðs. Samkvæmt lauslegu yfirliti sem ráðuneytið hefur tekið saman kann þessi tilflutningur að snerta fjárveitingar um 200 viðfangsefna á fjárlögum og er áformað að flytja tillögur þess efnis við 2. umræðu fyrirliggjandi fjárlagafrumvarps.“ - Hvað gert hefur verið. Svo segir, og það er mikil speki: „Í einhverjum tilvikum kann þó að koma til breytinga á kostnaði,“ - það er jafnvel haft opið að þetta muni lækka kostnað - „svo sem vegna breytinga á starfsmannafjölda eða húsnæði, en komi til slíkra óvæntra útgjalda eða biðlauna verður að fjalla um það sérstaklega.“ Þetta er alveg kostulegt kostnaðarmat á einu máli, sem sagt er skilað auðu. Það er svona tuðað eitthvað um að þetta eigi nú að geta gerst bara allt saman án nokkurs kostnaðar en, jú, það gæti kannski orðið einhver kostnaður vegna biðlauna, starfsmannabreytinga, húsnæðis og annarra slíkra hluta en það verði þá bara að fjalla um það sérstaklega. Ég hélt að fjárlagaskrifstofan ætti að reyna að kostnaðargreina mál þannig að það lægi fyrir eftir því sem nokkur kostur er hvers yrði að vænta í sambandi við útgjöld ríkissjóðs. Ef ég má, forseti, vippa mér yfir í frumvarpið um breytingar á almannatryggingum, lögum um sjúkratryggingar, lögum um heilbrigðisþjónustu o.fl. er kostnaðarmatið þar eiginlega enn stórbrotnara því að það er veigamikill hluti þessarar tilfærslu. Hefur hæstv. forsætisráðherra lesið hvernig þar er fjallað um mál? Þar segir, með leyfi forseta: „Í meginatriðum felur frumvarpið fyrst og fremst í sér orðalagsbreytingar sem tengdar eru flutningi málaflokka á milli ráðuneyta og er því ekki gert ráð fyrir auknum kostnaði við framkvæmd verkefna heldur eingöngu færslu fjárheimilda á milli ráðuneyta.“ Svo kemur: „Helstu efnisbreytingar eru þær að sett verður á fót ný stofnun …“ - Já, það er hægt að setja á fót nýja stofnun án þess að það kosti nokkurn skapaðan hlut, ráða framkvæmdastjóra og starfsfólk og skipa henni stjórn sem á að gera á grundvelli bráðabirgðaákvæðis, það eru örfáar línur um heila stofnun sem á að setja á fót. Hæstv. heilbrigðisráðherra staðfestir að hann hyggist ráða forstjóra alveg í hvelli, blása í flautu og leggja af stað með innkaupastofnunina sína. Það kostulega er þessi kostnaðargreining eða umsögn því að þar segir: „Helstu efnisbreytingar eru þær að sett verður á fót ný stofnun undir heilbrigðisráðuneyti sem mun sjá um sjúkra- og slysatryggingar ásamt kaupum á heilbrigðisþjónustu. Verður hlutverk hennar skilgreint nánar í sérstöku frumvarpi á vorþingi, sem verður kostnaðarmetið þegar það verður lagt fram.“ Það á að fá heimildina til að stofna stofnunina og það er verið að reyna að segja okkur að það kosti ekki neitt. Svo er sagt: Þetta verður kostnaðarmetið þegar frumvarpið kemur fram, þegar búið verður að stofna stofnunina. Stenst þetta í raun þær vinnureglur sem á að viðhafa hér þegar frumvörp eru til umfjöllunar á Alþingi og það á lögum samkvæmt að liggja fyrir kostnaðarmat? Ég held ekki. Fjármálaráðuneytið er að reyna að komast þarna upp með að skila auðu af því að ríkisstjórnin vill auðvitað ekki viðurkenna að hún er að taka heilmikil útgjöld á ríkið í tengslum við þetta mál. Og hún er ekki að fækka ráðuneytum, það er svo kostulegt að þó að það sé boðað og því hafi verið lofað fyrir kosningar, það standi í framsöguræðu forsætisráðherra frá því í vor er það auðvitað ekki að gerast eins og allir vita, enda eru hér 12 stólar, að vísu sárasjaldan allir mannaðir, en þeir eru 12 samt. Mér finnst mjög lélegt ef það á að ljúka endanlega umfjöllun um þessi mál án þess að eitthvað meira verði lagt á borðið í sambandi við kostnaðinn. Með því er ég ekki að segja að það væri í sjálfu sér frágangssök þó að einhver kostnaður hlytist af breytingum af þessu tagi, auðvitað ekki, ef hann er vel ígrundaður og rökstuddur og mönnum sýnist rétt að ráðast í hann engu að síður. Það vantar bara mikið upp á það, því miður, að þetta mál sé þannig þroskað að menn hafi sannfæringu fyrir því að það sé þess virði að fara að taka á ríkissjóð heilmikinn kostnað sem auðvitað verður þarna, augljóslega. Sjötta og síðasta spurning mín til hæstv. forsætisráðherra lýtur að stjórnarsáttmálanum eða stefnuyfirlýsingu hæstv. ríkisstjórnar.  Öðruvísi mér áður brá. Það er minni reisn yfir formönnum Sjálfstæðisflokksins í dag en var þá, þegar reyndar stjórnarandstæðingurinn Bjarni Benediktsson flutti sína merku tillögu og meiri hlutinn lét hana ekki gjalda þess að hún væri flutt af stjórnarandstæðingi, heldur samþykkti hana sem leiddi til þess að 10 árum síðar voru lögin um Stjórnarráðið sett. Þá voru menn ekki að kasta til höndunum, menn voru ekki að flýta sér þá, heldur settu þverpólitíska nefnd í málið og hún vann vel og lengi og niðurstaðan varð farsæl eins og verður gjarnan þegar þannig er að málum staðið. Ég gæti reyndar nefnt nokkur fleiri hliðstæð tilvik þar sem hæstv. ríkisstjórn hefur lofað fögru en ekki staðið við neitt. Hvernig er með samráðsvettvanginn um utanríkismál sem var lofað hátíðlega við brottför hersins í septembermánuði fyrir meira en ári síðan, endurtekið í stjórnarsáttmála, að komið verði á fót samráðsvettvangi allra flokka um stjórn um öryggismál? Af hverju hefur það ekki verið gert? Frá því að þau loforð voru gefin, fyrst í september fyrir ári og síðan aftur í vor, hafa margar veigamiklar og dýrar pólitískar ákvarðanir verið teknar einhliða af hálfu ríkisstjórnar sem er að setja þessi mál í farveg og binda hlutina inn í framtíðina, þar á meðal stofna til mikilla útgjalda, milljarðaútgjalda, án nokkurs minnsta pólitísks samráðs. Það hefur ekki einu sinni að fyrra bragði verið haft samráð um þá hluti í utanríkismálanefnd. Umfjöllun utanríkismálanefndar um þá hluti hefur nær alfarið verið vegna óska og krafna frá stjórnarandstöðu en ekki vegna þess að ríkisstjórnin sjálf hafi komið að fyrra bragði með málin inn og óskað eftir samráði við nefndina um þá hluti. Það var t.d. þannig að síðla sumars kom utanríkismálanefnd saman eftir langt hlé að kröfu þess sem hér stendur til að ræða ákvarðanir ríkisstjórnar og á vettvangi NATO um ýmiss konar heræfingar og útgjöld sem voru að lenda á íslenska ríkinu. Það mætti auðvitað nefna fleira sem ekki virðist falla í mikinn sáttafarveg af hálfu meiri hlutans á Alþingi. Það er dálítið undarlegt ef það er að verða bara liðin tíð að það sé svo mikið sem borið við að reyna fyrst að ná fram samstöðu um grundvallarmál og leikreglur í samfélaginu, eins og var þó alltaf reynt að hafa í heiðri hér áður. 
             Hvers má vænta næst? Kemur ríkisstjórnin einhliða með breytingar á kosningalögum? Ég held að framsóknarmenn ættu að hugsa út í það áður en þeir afsala sér málfrelsinu hérna. Kemur hún næst með einhliða breytingar á stjórnarskránni? Það er von að maður spyrji þegar löng og að mestu leyti órofin hefð fyrir að reyna að vinna í samstarfi flokka er rofin aftur og aftur, samanber nú lögin um Stjórnarráð Íslands og grundvallarskipan þeirra mála sem er auðvitað afar mikilvæg í stjórnkerfi okkar og stjórnsýslu, þingsköp Alþingis og fleiri slíkir hlutir. Þegar meiri hluti hefur vegferð sína hér á þingi eins og þessi gerði í vor, með því að hika ekki við að beita afbrigðum, beita styrk sínum til þess að knýja mál í gegnum þingið með afbrigðum, sem hefur ekki gerst í áratugi að svo fjölmennur meiri hluti hafi verið á Alþingi að hann hafi getað upphafið ákvæði þingskapanna sem eiga að verja og tryggja tiltekin réttindi, vandaða málsmeðferð og annað eftir þeim götum, fer maður að spyrja sig: Er þetta ný stefna? Verða allar hefðir um samskipti flokka og vilja til að reyna að leita sátta og samstöðu um hin mikilvægari grundvallarmál bara gefnar upp á bátinn? Er það stærðarhrokinn sem leikur hæstv. ríkisstjórn svona grátt? Heldur hæstv. ríkisstjórn að hún sé komin til valda um aldur og ævi og muni aldrei þurfa að taka tillit til eins eða neins nema sjálfrar sín? Jafnvel þótt svo væri mundi maður spyrja um hugarfarið sem að baki liggur. Á hverju þrífst og þroskast lýðræðið ekki síst? Á því að réttindi minni hluta og sjónarmið fái sanngjarna viðurkenningu og sanngjarnan sess og menn geti tekist á með rökum, menn hlusti á ólík sjónarmið og leyfi þeim að koma fram í málum. Mér finnst þessi ríkisstjórn ekki vera á góðri braut hvað þetta varðar og mér finnst hennar fyrstu skref að þessu leyti, hvað varðar stjórnarráðsbreytingarnar og jafnvel fleiri hluti, því miður ekki lofa góðu. Þá eru einhver fögur fyrirheit í stjórnarsáttmála sem ekkert er svo gert með, einskis virði ef það sýnir sig strax að það eigi ekkert að gera með þau og það er bara einskis vert plagg eins og loforðið hér um samráðsvettvanginn um utanríkismál virðist þegar vera farið að sýna sig að vera og loforðið hér á fyrstu síðu stjórnarsáttmálans um hið góða samstarf við flokkana. 
             Hæstv. forsætisráðherra var á öðrum buxum í vor eða síðla vetrar fyrir kosningar, eins og ég tók fram í ræðu minni í dag þegar hæstv. forsætisráðherra spurði hvort möguleiki væri á að þingflokkarnir og stjórnmálaflokkarnir í landinu gætu sameinast um vissar breytingar á stjórnarráðslögum fyrir kosningar. Hver voru, og eru, rökin? Jú, þau voru akkúrat að það gæti verið gott að vera búinn að ganga frá slíku þannig að það væri ekki að flækjast fyrir mönnum og yrði ekki bitbein eða viðfangsefni í samningaviðræðum flokka um myndun ríkisstjórnar, það væri ekki heppilegt. Ég er algerlega sammála þeim rökum. Það reyndist að vísu ekki tími til þess, og var kannski varla von, að fara að ráðast í einhverjar umfangsmiklar breytingar á Stjórnarráðinu á örfáum vikum sem þá voru eftir af þinghaldinu. En þar kom fram ágætisvilji forsætisráðherra á fundum okkar formanna flokkanna sem höfðum þá átt ágætt samstarf um setningu laga um fjármál. Þá var ágætisstjórnmálasamband þarna á milli sem hefur nú farið lítið fyrir síðan um kosningar. Forsætisráðherra kannaði m.a. hvort flötur væri á samstöðu meðal stjórnmálaflokkanna í landinu um slíkar breytingar. Það fer lítið fyrir slíkum vilja núna. Ég vona að ekki sé genginn í garð einhver einvaldskonungahugsunarháttur á stjórnarheimilinu og að menn haldi ekki í stærðarhroka sínum að þetta sé bara orðið eins og hjá dönsku einvaldskonungunum, þeir þiggi völd sín frá guði, þau komi af himnum ofan og komi engum öðrum við en þeim sjálfum hvernig þeir fara með þau. Það er ekki farsælt. Ég þekki hæstv. forsætisráðherra illa ef hann er algerlega orðinn forfallinn af einhverju slíku hugarfari. Ég hafði reiknað frekar með hinu gagnstæða, að af honum mætti vænta frekar sanngirni í þessum efnum en hitt, en ég held að hæstv. forsætisráðherra verði þá að fara að sýna einhvern lit í þeim efnum, við verðum að fara að sjá þess stað með einhverjum hætti að vilji sé til þess að vinna hlutina í einhverju samkomulagi. Það verður fróðlegt að heyra svör hæstv. forsætisráðherra í framhaldinu. Má ég kannski bæta sjöundu spurningunni við: Er inni í myndinni af hálfu hæstv. forsætisráðherra og ríkisstjórnar, þótt seint sé, að skjóta á einhverju samráði um það sem þó er eftir af þessum stjórnarráðsbreytingum og útfærsluhluta? Maður hugsar þar um hluti eins og hagsmuni starfsfólks, viðkvæma málaflokka sem stefna í mikla upplausn eins og málefni á vegum landbúnaðarráðuneytisins og landamærin milli umhverfismála og atvinnuvega sem alls ekki fá þá útfærslu hér sem heppilegt væri, samanber neikvæðar umsagnir frá fjölmörgum undirstofnunum sem við þetta eiga að búa og gagnrýna að ekki skuli vera haft við þær samráð. Kæmi til greina frekar en ekki neitt, þótt seint væri, að einhver nefnd yrði sett með aðild allra flokka til að halda þá utan um framhaldið, framkvæmdina og eftir atvikum skoða ef það er í bígerð að fara í enn frekari breytingar í þessum efnum á næstu árum?

Herra forseti. Ég vil byrja á því að fullvissa hv. þingmann um að ég hlustaði af athygli á fyrri ræðu hans í dag af skrifstofu minni þar sem ég hef sjónvarpstæki til að horfa á þegar svo ber undir þannig að ég fylgdist með umræðunni þó að ég væri ekki hér í þingsalnum. Fyrst langar mig aðeins að víkja að nokkrum atriðum sem hv. þingmaður nefndi undir lok ræðu sinnar því að hann fór nokkuð víðar en tilefni er til vegna frumvarpsins. Hann gat þess t.d. að núverandi ríkisstjórn hefði beitt afbrigðum í krafti síns mikla þingmeirihluta og það væri alveg einstakt í þingsögunni. Hann er auðvitað búinn að gleyma því að þegar hann sat í ríkisstjórn og allt fram til ársins 1991 þurfti aðeins helmingur þingmanna að samþykkja afbrigði til þess að þau væru gild. Þegar hann sat í ríkisstjórn var því aðeins helmingur þingmanna sem veitti þau afbrigði í hvert einasta skipti sem afbrigði voru veitt í þágu ríkisstjórnar hans. Sá þingmeirihluti gat í krafti stærðar sinnar, eins og það heitir, knúð fram þær breytingar á dagskrá sem sá þingmeirihluti óskaði eftir. Ég minnist þess í þingskapabreytingunum 1991 að það var ekki síst sá sem hér stendur sem hafði frumkvæði að því að hækka það úr venjulegum einföldum meiri hluta upp í tvo þriðju hluta en þá var ég formaður í þingskapanefndinni sem endurskoðaði þingskapalögin. Mér finnst ekki óeðlilegt að tveir þriðju hlutar þingmanna geti ráðið því hvort afbrigði er veitt. Þingmaðurinn vék að því sem ég hafði frumkvæði að fyrir kosningar í vor að kalla formenn flokkanna saman til að fara yfir hvort grundvöllur væri til að gera tilteknar lágmarksbreytingar á stjórnarráðslögunum fyrir kosningar. Það kom á daginn að ekki var grundvöllur fyrir því. Sú breyting sem ég hafði þá í huga var einfaldlega að heimilt væri að fækka ráðuneytum samkvæmt ákvörðun ríkisstjórnar, að forseti gerði það að tillögu forsætisráðherra, til að auðvelda nýrri ríkisstjórn að skipa verkum innan sinna vébanda. Svo vill til að það er akkúrat ákvæðið sem samþykkt var í vor eftir kosningar og hv. þingmaður var að vitna til varðandi mögulega fækkun ráðuneyta, það var nú ekkert flóknara en það sem ég hafði í huga. Ákvæðið er nú komið inn og það geta ríkisstjórnir hagnýtt sér, annað hvort núverandi eða síðari tíma ríkisstjórnir, eins og gert er í flestum nálægum löndum. Ég tók eftir því að í ræðu sinni í dag talaði þingmaðurinn um Norðurlönd í þessu sambandi og sagði að þjóðþingin á Norðurlöndunum mundu aldrei láta bjóða sér að rétta sér frumvarp um stjórnarráðið með þessum hætti. Það eru ríkisstjórnirnar sjálfar sem ákveða þegar þær eru myndaðar og forsætisráðherra í hverri ríkisstjórn hvernig ráðuneytum er skipað, hvort búin eru til ný ráðuneyti, hvað þau heita o.s.frv. Mjög nýlegt dæmi er um það frá Danmörku frá því eftir kosningarnar þar í haust. Þannig er það líka í Noregi og í Svíþjóð, eftir því sem ég best veit, þannig að hv. þingmaður fór nú ekki alveg rétt með í máli sínu í dag hvað það varðar. Í þeim löndum er það talið hlutverk ríkisstjórnarinnar að skipta með sér verkum. Við höfum haft það í miklu fastari skorðum allt frá 1970, jafnvel svo að það hefur verið til óþæginda þó að ekki hafi náðst samstaða um að gera neinar breytingar í þá átt á þessum langa tíma. Þess vegna hefur það verið svo með stjórnarráðslögin, alveg eins og með stjórnarskrána sjálfa, að aldrei hefur tekist að gera neinar heildstæðar breytingar, það er rétt hjá hv. þingmanni, heldur hafa þær breytingar sem gerðar hafa verið afmarkast við einhverja tiltekna þætti eins og segja má um breytingarnar sem verið er að gera núna. Það átti við þegar umhverfisráðuneytinu var komið á laggirnar og það átti við um ýmsar aðrar minni háttar breytingar sem gerðar hafa verið á stjórnarráðslögunum. Það vildi ég segja í upphafi um þessi mál áður en ég svara spurningum hv. þingmanns. Ég get svo bætt því við varðandi samráðsvettvang um utanríkismál að honum verður komið á laggirnar. Því var lýst yfir í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar fyrrverandi í september í fyrra að yrði gert. Það var ekki loforð til eins eða neins, það var yfirlýsing af hálfu ríkisstjórnarinnar sem núverandi ríkisstjórn hefur einnig ítrekað en eftir á að finna rétta formið á fyrirbærið. Reyndar er til fordæmi sem er gamla öryggismálanefndin sem lögð var niður árið 1991 en ekki er víst að það sé besta formið. Það er alla vega ekki eina formið sem kemur til greina. Eins og hv. þingmaður veit og nefnt hefur verið hér í þingsal hefur verið rætt um að fara aðrar leiðir í því efni og tengja það jafnvel einhverri rannsóknarstofnun á því sviði sem ég teldi fara afar vel á. Kem ég þá að spurningum hv. þingmanns um þingmálið og því sem að því snýr. Þingmaðurinn spurði hvort í vændum væri frekari endurskoðun á stjórnarráðslögunum og hvernig standa ætti að henni. Ekkert hefur verið afráðið í því efni og engar ákvarðanir þar af leiðandi teknar um það. Um það mál er ekki fleira að segja á þessu stigi. Varðandi fækkun ráðuneyta, sem var önnur spurning þingmannsins, er sama að segja. Ekki liggur fyrir nein niðurstaða hvað það varðar. Verið er að fækka ráðuneytum nú og var gert í vor úr 14 í 12 þó að hv. þingmaður berji höfðinu við steininn sí og æ hvað það varðar. Ráðuneytin voru 14, þau eru 12 núna. Ráðherrarnir voru 12 og þeir eru áfram 12 en ráðuneytin voru fleiri. Við höfum nú þann möguleika að fækka ráðuneytum samkvæmt því ákvæði sem hv. þingmaður nefndi, og ég hef líka gert að umtalsefni, en ekki er tímabært á þessu stigi að fullyrða um hvort þeirri heimild verði beitt. Ég held að rétt sé að láta núverandi skipan mála þróast í einhvern tíma og fá reynslu af fyrirkomulaginu sem nú er búið að festa í sessi. Hv. þingmaður spurði hvort málið væri tilbúið til afgreiðslu nú frekar en það var í vor. Það var auðvitað gert í ákveðnum áföngum. Tekið var eitt skref í vor og verið er að taka fleiri skref núna með bandormunum tveimur sem eru hér til umræðu og hafa verið í dag. Auðvitað tel ég að málin séu bær til afgreiðslu eins og nú standa sakir. Þriðji áfanginn í verkinu er síðan að gefa út nýja reglugerð um Stjórnarráðið og sú reglugerð í undirbúningi. Ég geri ekki ráð fyrir að hún verði tilbúin áður en ráðgert er að Alþingi ljúki störfum. Varðandi kostnað við breytingarnar er auðvitað erfitt að fullyrða. Á daginn kemur að gera þarf ákveðnar breytingar, t.d. í sambandi við húsnæðismál. Sumt af því eru breytingar sem hvort eð er þurft hefði að ráðast í, eins og á húsnæðinu við Skúlagötu 4 þar sem sjávarútvegsráðuneytið er til húsa og þar sem ráðgert er að landbúnaðarráðuneytið komi inn. Því fylgir kostnaður sem nú er búið að gera ráð fyrir í fjárlagafrumvarpi og hann hlýst m.a. af því að þar hafa verið sérhæfðar stofnanir sem breyta nú til hjá sér eða fara út úr húsinu. Þannig má auðvitað tína til atriði sem eflaust hefðu fallið til hvort eð var. Það er líka alveg rétt að fallið geta til biðlaunaskuldbindingar og þess háttar atriði sem ekki fæst fullkomlega upplýst um eða kemur ekki fram fyrr en eftir á þegar í ljós kemur með hvaða hætti starfsmenn kjósa að nýta sér rétt sinn á því sviði. Grundvallaratriðið í því er auðvitað að þótt einn málaflokkur flytjist á milli ráðuneyta og sé vistaður á öðrum stað, kallar það í sjálfu sér ekki á ný útgjöld. Þar með held ég að ég hafi svarað öllum efnisspurningum hv. þingmanns. Hann vitnaði reyndar í stefnuyfirlýsinguna og spurði: Hvar er samráðsviljinn og allt það? sem var nú meira hugleiðing frá hans hálfu en spurning til mín. Við höfum auðvitað fullan hug á því í ríkisstjórninni að eiga gott samstarf við stjórnarandstöðuna, það segir sig sjálft, það reyna allar ríkisstjórnir að gera, alveg eins og gert var varðandi þingskapafrumvarpið. Þá tókst gott samstarf allra þingflokka nema eins um breytingar í þeim efnum, þannig að því miður er ekki alltaf hægt að ganga út frá því sem vísu að samráð leiði til fullkominnar samstöðu um mál.

Herra forseti. Varðandi beitingu afbrigða fyrr á dögum bendi ég á að margt var með öðrum brag fyrir 1991 eins og hæstv. forsætisráðherra veit og þingsköp gjörólík. Alþingi starfaði þá í tveimur deildum og það eitt og sér tryggði náttúrlega miklu lengri og hægari vegferð frumvarpa, allra annarra en fjárlagafrumvarpa, í gegnum þingið. Í öðru lagi má rétt vera að ég hafi ekki tjáð mig nógu skýrt í dag þegar ég vitnaði til hinna Norðurlandanna. Hafi mátt skilja mig þannig að ég teldi að þar væri skipan mála innan stjórnarráða föst og lögbundin var alls ekki ætlun mín að orða það svo og það leiðréttist þá hér með. Ég þekki til þess að þar er málum öðruvísi skipað, reyndar líka þannig að þar er miklu stærri pólitísk áhöfn í ráðuneytunum. Ráðuneytisstjórinn er yfirleitt pólitískt ráðinn og mun stærri hópur pólitískra aðstoðarmanna og ráðgjafa kemur inn með ráðherranum. Það sem ég átti við var að norska Stórþingið t.d. tekur ekki við illa undirbúnum og hráum málum frá framkvæmdarvaldinu og rúllar því í gegnum þingið ef atbeina þarf þingsins við. Þ.e. ef málin eru þess eðlis að þau þurfi lagabreytingar, eins og þau þurfa hér, mundi svona málatilbúnaður og undirbúningur fá falleinkunn hjá hinum sterku þjóðþingum hinna Norðurlandanna, ríkisstjórnin væri send með það aftur heim eða hitt, sem er miklu líklegra að gerðist, að þingið tæki málið í sínar hendur og ynni það upp á nýtt. Ég þakka fyrir þau svör að ekkert frekar sé afráðið um breytingar á Stjórnarráðinu, það sé nóg í bili og eigi að öðlast einhverja reynslu, verði það gert. Mér þykir miður að reglugerð skuli ekki vera tilbúin eða a.m.k. drög að henni sem hægt væri að skoða. Ég hefði t.d. talið æskilegt að allsherjarnefnd hefði fengið hana og getað haft hana til hliðsjónar áður en hún lýkur afgreiðslu málsins. Fyrir liggur að kostnaðarmat fjárlagaskrifstofunnar er úrelt, því mun fylgja kostnaður. Um samráðsviljann var í raun litlu svarað en þó þætti mér auðvitað miklu betra að svörin yrðu í verki en ekki bara í orðum.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 14/2004, um erfðafjárskatt, með síðari breytingum, frá hv. efnahags- og skattanefnd en nefndarálitið er að finna á þskj. 416. Í nefndarálitinu kemur fram hvaða gesti nefndin fékk og þær umsagnir sem henni bárust og einnig er lýsing á frumvarpinu. Nefndin tekur undir þau sjónarmið sem fram koma í umsögn ríkisskattstjóra og áréttar að breyting frumvarpsins varðar kostnað sem fellur til á grundvelli 17.–21. gr. laga nr. 20/1991, um skipti á dánarbúum o.fl. Kostnaður tengdur ráðstöfunum sem erfingjar stofna til persónulega vegna eigin hagsmunagæslu við skiptin telst ekki frádráttarbær. Nefndin vekur athygli á því sem fram kom við meðferð málsins að tekjur af erfðafjárskatti hafa vaxið frá því að gildandi lög voru sett. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Hv. þingmenn Bjarni Benediktsson, Gunnar Svavarsson og Katrín Jakobsdóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Pétur H. Blöndal, Ellert B. Schram, Ögmundur Jónasson, Magnús Stefánsson, Ragnheiður E. Árnadóttir og Lúðvík Bergvinsson.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 87/2004, um olíugjald og kílómetragjald, með síðari breytingum, frá hv. efnahags- og skattanefnd, en það er að finna á þskj. 417. Á þingskjalinu kemur fram hvaða gesti nefndin fékk og eins hvaða umsagnir bárust. Í frumvarpinu er lagt til að lækkun olíugjalds og sérstaks kílómetragjalds sem verið hefur tímabundin verði fest til frambúðar. Á fundum nefndarinnar kom meðal annars fram að áþreifanlegur árangur hafi náðst síðan lög um olíugjald og kílómetragjald, nr. 87/2004, voru sett og að hlutfall dísilbifreiða í íslenska bílaflotanum hafi hækkað. Notkun þessara bifreiða er almennt álitin umhverfisvænni en þeirra sem ganga fyrir bensíni. Nokkrum áhyggjum veldur þó að hátt heimsmarkaðsverð dísilolíu getur staðið þessari þróun fyrir þrifum og þar með grafið undan yfirlýstu markmiði laganna. Í athugasemdum með frumvarpinu er vakin athygli á því að á vegum fjármálaráðuneytis er nú unnið að því að móta heildarstefnu hvað varðar skattlagningu ökutækja og eldsneytis og þeirri vinnu á að ljúka fyrir 1. febrúar 2008. Nefndin telur að í því ljósi beri að skoða varanleika þess fyrirkomulags sem nú er fest í sessi. Eftir ábendingu ríkisskattstjóra leggur nefndin til að samhliða afgreiðslu frumvarpsins verði gerðar smávægilegar lagfæringar á einstökum ákvæðum laganna. Þær breytingar eru taldar upp í ofangreindu nefndaráliti. Hv. þm. Ögmundur Jónasson skrifar undir álitið með fyrirvara. Hv. þingmenn Bjarni Benediktsson, Gunnar Svavarsson og Katrín Jakobsdóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Pétur H. Blöndal, Ellert B. Schram, Ögmundur Jónasson, með fyrirvara, Magnús Stefánsson, Ragnheiður E. Árnadóttir og Lúðvík Bergvinsson.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 88/1991, um aukatekjur ríkissjóðs, með síðari breytingum, frá hv. efnahags- og skattanefnd, en nefndarálitið er að finna á þskj. 422. Þar er getið um þá gesti sem nefndin fékk og eins þær umsagnir sem henni bárust og lýsing á frumvarpinu. Á fundum nefndarinnar kom fram að með breytingum frumvarpsins stæði ekki til að hækka önnur gjöld en þau sem varða vegabréfsáritanir. Við meðferð málsins hafa fulltrúar fjármálaráðuneytis og dómsmálaráðuneytis þó farið þess á leit við nefndina að nefndin geri þá breytingu á frumvarpinu að við það verði aukið heimildum til töku gjalds vegna útgáfu leyfis til reksturs leiktækjastaða annars vegar og töku gjalds vegna rafrænnar miðlunar á lögregluskýrslum eignatjón til tryggingafélaga hins vegar. Jafnframt hafa ráðuneytin óskað eftir breytingu á orðalagi í 1. mgr. 14. gr. laganna þannig að gjaldtaka miðist við afgreiðslu umsóknar fyrir vegabréfsáritun í stað vegabréfsáritunarinnar sjálfrar. Gjald þetta er ákvarðað með hliðsjón af ákvörðun ráðherraráðs Evrópusambandsins frá 1. júní 2006 þar sem gert er ráð fyrir að innheimta gjaldsins fari fram í tilefni af umsókn óháð því hvort áritun er veitt eða hennar synjað. Nefndin telur heimild til álagningar gjalds vegna útgáfu leyfis til reksturs leiktækjastaða eiga rétt á sér með tilliti til hliðstæðrar gjaldtöku á öðrum sviðum atvinnurekstrar. Þar sem umsýsla er ekki mikil við leyfisveitingar af þessu tagi telur nefndin rétt að gjaldið verði 5.500 kr., en til samanburðar má nefna að það er mun lægra en gjald fyrir leyfi til veitinga- og gististaðareksturs. Útgáfa leyfis til reksturs leiktækjastaða fer fram á grundvelli laga um lögreglusamþykktir, nr. 36/1988. Hvað varðar heimild til töku gjalds vegna rafrænna sendinga lögregluskýrslna telur nefndin að kostnaður vegna umsýslu við innheimtu og vinnslu, þar með talið bókhald, eigi eftir að verða miklu meiri en sem nemur tekjum af gjaldinu. Tekur nefndin því ekki undir óskir ráðuneytisins að þessu leyti. Nefndin gerir ráð fyrir að rafræn miðlun skýrslnanna verði gjaldfrjáls til einföldunar fyrir embættin og móttakendur. Nefndin telur rétt að breyta orðalagi í 1. mgr. 14. gr. laganna til samræmis við framangreinda ákvörðun ráðherraráðs Evrópusambandsins, en ekki Evrópuráðsins eins og segir í athugasemdum. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Hv. þingmenn Gunnar Svavarsson, Lúðvík Bergvinsson og Katrín Jakobsdóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið skrifa hv. þingmenn Pétur H. Blöndal, Ellert B. Schram, Ögmundur Jónasson, með fyrirvara, Magnús Stefánsson, Ragnheiður E. Árnadóttir og Herdís Þórðardóttir.

Hæstv. forseti. Eins og fram kom er ég með á nefndaráliti efnahags- og skattanefndar en með fyrirvara þó. Ég vil biðja hv. formann nefndarinnar og framsögumann, Pétur H. Blöndal, að minna okkur á hve há gjöldin fyrir vegabréfsáritanir eru og um hve miklar hækkanir er þar að ræða því að ef ég man rétt sneri fyrirvari minn fyrst og fremst að þeim þætti.

Herra forseti. Evrópusambandið ákvað að hækka gjaldið úr 35 evrum upp í 60 evrur - það er eftir minni, gæti verið eitthvað annað - og við fylgjum þeirri ákvörðun Evrópuráðsins að hækka gjaldið í samræmi við það í samsvarandi íslenskum krónum.

Hæstv. forseti. Ég ætla nú ekki að hafa langt mál um þetta en fram kemur að við ákveðum umræðulaust að hækka verð fyrir vegabréfsskráningu vegna þess að um það kemur skipun frá Brussel. Vegna þess að Brussel ákveður að hækka gjaldtöku fyrir vegabréfsáritanir er það samþykkt umræðulaust á Alþingi Íslendinga. Einu skýringarnar sem við fengum í hendur, ef ég man rétt, voru þær að skriffinnar í Brussel hafi komist að þeirri niðurstöðu að þetta væri tilkostnaðurinn við slíkar vegabréfsáritanir. Ég vil aðeins minna á eitt, þ.e. hverjir það eru sem fá vegabréfsáritanir af því tagi. Það er iðulega fólk frá þróunarríkjunum. Um er að ræða fólk sem kemur hingað til lands, stundum félítið fólk, og 5.500 kr. eða 5–6 þúsund kr., sem hv. þm. Pétur H. Blöndal minnti að kostnaðurinn við vegabréfsáritun væri og ég er sammála því en sú upphæð getur samsvarað mörgum mánaðarlaunum í fátækum ríkjum. Hæstv. forseti. Ég vildi fyrst og fremst skýra frá fyrirvara mínum. Annars vegar finnst mér fráleitt að við samþykkjum umyrðalaust hækkun á gjaldtöku fyrir vegabréfsáritanir fyrir þær sakir einar að tilskipun kemur frá Brussel um að svo skuli vera. Í annan stað vil ég minna á að oft getur verið um að ræða greiðslur sem fátæku fólki frá þróunarríkjunum eru ofviða.

Herra forseti. Það er rétt að það er ákvörðun Evrópusambandsins en við erum nú einu sinni aðilar að Evrópska efnahagssvæðinu og njótum þess með ýmsum hætti þó að við þurfum að samþykkja ýmislegt sem þaðan kemur líka og gerum það iðulega. Varðandi að það sé mikil gjaldtaka fyrir fátækt fólk frá þróunarlöndum er það hárrétt. Hins vegar er það ekki stór hluti af fargjaldinu sem menn þurfa að greiða til að komast til landsins þannig að það er ekki auðvelt fyrir fátækt fólk að koma til Íslands frá öðrum löndum. Ég vil nú geta þess að það er líka til ríkt fólk í þessum löndum og sumt það fólk kemur hingað sem ferðamenn eða sem opinberir erindrekar eða í viðskiptaerindum og munar eflaust ekkert um að borga það.

Hæstv. forseti. Þetta eru sjónarmið sem eru góðra gjalda verð og hafa komið fram. Ég hef lýst yfir afstöðu minni til málsins en verð þó að segja eitt til viðbótar, að íslensk stjórnvöld eru ótrúlega treg að láta reyna á að fara aðrar leiðir en ákveðnar eru í Brussel.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá hv. efnahags- og skattanefnd um frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 3/2006, um ársreikninga, með síðari breytingum. Nefndarálitið er að finna á þskj. 447. Þar er lýsing á frumvarpinu, enn fremur getið um þá gesti sem nefndin fékk og þær umsagnir sem bárust. Á fundum nefndarinnar kom fram að efni frumvarpsins stendur í nánum tengslum við lög um verðbréfaviðskipti, nr. 108/2008, sem sett voru á síðasta þingi. Þar voru gefin fyrirheit um frekari innleiðingu á efni tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins 2004/109/EB um samræmingu krafna um gagnsæi í tengslum við upplýsingar um útgefendur verðbréfa sem eru skráð á skipulegan markað og um breytingu á tilskipun 2001/34/EB. Kemur fram í almennum athugasemdum að 2.–5. mgr. 4. gr. og 2.–5. mgr. 5. gr. verði innleiddar í íslenskan rétt með breytingum á lögum um ársreikninga. Ákvæðin varða upplýsingagjöf félaga sem skráð hafa verðbréf á skipulegum verðbréfamarkaði í ársreikningum og árshlutareikningum. Nefndin fjallaði einnig um rétt og skyldu félaga til að taka upp alþjóðlega reikningsskilastaðla. Með lögum nr. 45/2005, um breytingu á lögum um ársreikninga, var leidd í lög reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins (EB) nr. 1606/2002 um beitingu alþjóðlegra reikningsskilastaðla, samanber einnig ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 37/2003. Þar var kveðið á um skyldu félaga sem skráð hafa verðbréf sín á skipulegum verðbréfamörkuðum innan EES til að færa reikningsskil sín til samræmis við alþjóðlega reikningsskilastaðla. Reglan þjónar þeim tilgangi að auka samanburðarhæfni reikningsskila innan Evrópska efnahagssvæðisins og efla traust fjárfesta á fjármálamörkuðum. Samkvæmt 4. gr. reglugerðarinnar gildir reglan við gerð samstæðureikninga en einstökum aðildarríkjum innan EES er síðan eftirlátið á grundvelli 5. gr. að ákveða hvort sama regla skuli gilda um ársreikninga skráðra félaga óháð því hvort þau gera samstæðureikninga eða ekki. Ísland taldi við setningu framangreindra laga rétt að nýta þessa heimild og samkvæmt því ber móður- og dótturfélögum að færa ársreikninga sína til samræmis við alþjóðlega reikningsskilastaðla hér á landi. Að fenginni reynslu gerir frumvarpið nú ráð fyrir að þessari kvöð verði aflétt enda eigi það ekki að koma niður á gæðum samstæðureiknings viðkomandi samstæðu. Loks ræddi nefndin hlutverk ársreikningaskrár og tengsl hennar við Fjármálaeftirlitið. Með lagabreytingu frá 133. löggjafarþingi, sbr. lög nr. 160/2006, voru eftirlitsúrræði ársreikningaskrár rýmkaðar þannig að skránni var heimilað að leggja sektir á minni félög í skilningi laga um ársreikninga í þeim tilvikum þegar fyrirsvarsmenn þeirra vanrækja að standa skil á ársreikningum eða samstæðureikningum til opinberrar birtingar. Í athugasemdum við 3. gr. laganna kemur fram að heimild þessari megi beita óháð sök fyrirsvarsmanna en væri til staðar grunur um meiri háttar brot yrði gert ráð fyrir því að ársreikningaskrá vísaði máli til skattrannsóknarstjóra ríkisins. Til meiri háttar brota telst m.a. þegar fyrirsvarsmenn stærri félaga í skilningi laga um ársreikninga gerast sekir um ofangreinda vanrækslu, sbr. 121. gr. Samkvæmt upphafsgrein gildandi laga um ársreikninga teljast hlutafélög sem hafa verðbréf sín skráð á skipulegum verðbréfamarkaði til stærri félaga og verði frumvarp þetta samþykkt mun það sama eiga við um önnur skráð félög í skilningi 2.–4. tölul. 1. gr. laganna. Þá er ársreikningaskrá heimilað skv. 3. málsl. 3. mgr. 126. gr. laganna að leggja sektir á félög, stór og smá, sem vanrækja að leggja fram fullnægjandi upplýsingar eða skýringar með ársreikningi eða samstæðureikningi sem lagður hefur verið fram til opinberrar birtingar. Enn fremur getur skráin sektað lögaðila fyrir brot gegn lögunum, óháð því hvort brot megi rekja til saknæms verknaðar fyrirsvarsmanns eða starfsmanns lögaðilans, sbr. 125. gr. Ég vil bæta því við hérna að það var heilmikil umræða um þetta á sínum tíma þegar þetta var gert. Þessi lög voru að sjálfsögðu sett til að auka aga í því að fyrirtæki skili ársreikningum. Með frumvarpinu eru eftirlitsúrræði ársreikningaskrár aukin á ný. Er það rökstutt með vísan til þess að skráin hafi takmarkaðar heimildir til að bregðast við þegar félög sem beita alþjóðlegum reikningsskilastöðlum, sbr. VIII. kafla laganna, veita ekki umbeðnar upplýsingar, einkum í tengslum við árshlutauppgjör. Leggur frumvarpið því til að ársreikningaskrá fái heimild til að beita dagsektum auk þess sem henni verður heimilt að birta opinberlega upplýsingar um reikningsskil sem talin eru ófullnægjandi og heimild til að óska eftir tímabundinni stöðvun viðskipta með verðbréf viðkomandi félags í kauphöll. Nefndin fellst á breytingar frumvarpsins en vekur athygli á því að samkvæmt lögum um verðbréfaviðskipti, nr. 108/2007, er eftirlit með verðbréfamarkaði að meginstefnu til í höndum Fjármálaeftirlitsins þótt viðurkennt sé að ársreikningaskrá annist eftirlit með reikningsskilum, sbr. 1. mgr. 133. gr. Eftir ábendingu fjármálaráðuneytisins leggur nefndin til smávægilegar breytingar á frumvarpinu sem lúta að formi en ekki efni. Nefndinni þykir þó rétt að geta þess að við meðferð málsins hafa borist athugasemdir um að einstök ákvæði laganna séu ekki svo skýr sem vera ber. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem taldar eru upp í umræddu nefndaráliti. Hv. þm. Gunnar Svavarsson, Lúðvík Bergvinsson og Katrín Jakobsdóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita hv. þm. Pétur H. Blöndal, Ellert B. Schram, Ögmundur Jónasson, Magnús Stefánsson, Ragnheiður E. Árnadóttir og Herdís Þórðardóttir.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti hv. samgöngunefndar á þskj. 421 um frumvarp til laga um breytingu á lögum um fjarskipti, nr. 81/2003, með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Ragnhildi Hjaltadóttur og Karl Alvarsson frá samgönguráðuneyti og Björn Geirsson og Friðrik Pétursson frá Póst- og fjarskiptastofnun. Í frumvarpinu er lagt til að álagningarprósenta fjarskiptafyrirtækja í jöfnunarsjóð alþjónustu verði hækkuð úr 0,12% í 0,65% af bókfærðri veltu fjarskiptafyrirtækja. Þetta kemur til af því að með úrskurði úrskurðarnefndar fjarskipta- og póstmála frá 10. október 2007 hafa nú fallið verulegar viðbótarskuldbindingar á jöfnunarsjóðinn. Því er nauðsynlegt að hækka gjaldið til að sjóðurinn geti staðið undir skuldbindingum sínum. Á fundi nefndarinnar kom fram að nokkrir aðilar væru að velta fyrir sér að höfða mál fyrir dómstólum í því skyni að fá úrskurðinum snúið við. Nefndin leggur áherslu á að ef af slíkri málshöfðun verður og henni lyktar með því að úrskurðinum verði snúið við verði álagningarprósentan lækkuð á ný. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt. Undir álitið skrifa hv. þm. Steinunn Valdís Óskarsdóttir, formaður, Ólöf Nordal, Herdís Þórðardóttir, Árni Þór Sigurðsson, Árni Johnsen og Guðni Ágústsson.

Hæstv. forseti. Hér liggur fyrir nefndarálit frá hv. félags- og tryggingamálanefnd um frumvarp til laga um breytingu á lögum, um greiðslur til foreldra langveikra eða alvarlega fatlaðra barna, nr. 22/2006. Í nefndarálitinu eru taldir upp þeir sem komu á fund nefndarinnar og þeir aðilar sem sendu umsögn en frumvarpið felur í sér endurskoðun á því greiðslukerfi sem komið var á með gildandi lögum um greiðslur til foreldra langveikra eða alvarlega fatlaðra barna, nr. 22/2006. Gildandi kerfi er vinnumarkaðstengt þar sem skilyrði er að foreldrar hafi verið samfellt í sex mánuði á innlendum vinnumarkaði áður en barnið greindist með alvarlegan eða langvinnan sjúkdóm eða alvarlega fötlun. Reynslan af framkvæmd laganna er sú að tiltölulega fáir foreldrar hafa sótt um greiðslur á grundvelli þeirra. Þess vegna koma fram þessar tillögur um breytingar. Með frumvarpi þessu er lagt til að komið verði til móts við fjárhagslegar aðstæður foreldra barna sem greinst hafa með alvarlega eða langvinna sjúkdóma eða fötlun sem fellur undir 1. og 2. sjúkdóms- eða fötlunarstig, sbr. b- og c-lið 18. gr. frumvarpsins, óháð atvinnuþátttöku þeirra eða greiningartíma barnanna. Er gert ráð fyrir að foreldrunum verði tryggðar mánaðarlegar grunngreiðslur þann tíma sem þeir geta ekki verið virkir á vinnumarkaði vegna verulegrar umönnunar barna sinna. Þar af leiðandi er gert ráð fyrir að foreldrar þessara barna sem hafa ekki getað verið virkir á vinnumarkaði til lengri eða skemmri tíma við gildistöku frumvarpsins, verði það að lögum, geti átt rétt á slíkum greiðslum að skilyrðum frumvarpsins uppfylltum án þess að litið sé til þess hvenær barnið greindist langveikt eða fatlað. Við gildistöku núgildandi laga var miðað við að lögin tækju til foreldra barna sem greindust á árinu 2006 eða síðar enda voru þeir foreldrar þá virkir á vinnumarkaði við gildistöku laganna eða mjög skammur tími var liðinn frá því að þeir lögðu niður störf. Þetta eru meginbreytingarnar í þessu frumvarpi. Umræða kom upp í nefndinni eftir ábendingu frá umsagnaraðila um hugsanlegt misræmi milli skilgreiningar frumvarpsins á alvarlega fötluðu barni og ákvæðis um fötlunarstig. Eftir að hafa fengið skýringar á þessum ákvæðum telur nefndin ástæðu til að taka fram að mikilvægt er að skilgreiningar á langveiku barni og alvarlega fötluðu barni séu skoðaðar saman með ákvæðum um sjúkdóms- og fötlunarstig en síðarnefndu ákvæðunum er ætlað að flokka alvarleika sjúkdóms eða fötlunar í þrjú stig. Þeir sjúkdómar eða fötlun sem tilgreind er í b- og c-lið 18. gr. frumvarpsins er þar einungis nefnd í dæmaskyni. Þetta kemur m.a. til af því að það voru félög sem spurðu hvort börn í ákveðnum flokkum féllu undir lögin en í raunveruleikanum kemur þörfin til með að úrskurða um það en ekki greiningin á viðkomandi fötlun. Enn fremur liggur fyrir að sjúkdóms- eða fötlunargreiningin ein og sér ræður ekki hvort foreldrar barns eiga rétt á greiðslum samkvæmt frumvarpinu heldur heildarmat á aðstæðum þeirra, svo sem alvarleiki sjúkdóms eða fötlunar barns, umfang þjónustugreiningar- og meðferðarstofnunar, umönnunarþarfar barns og þeirrar vistunarþjónustu sem í boði er á vegum opinberra aðila. Við endurskoðun laganna hefur láðst að gera ráð fyrir að mótframlag ríkissjóðs í lífeyrissjóð foreldra skv. 11. gr. laganna hækki úr 6% í 8% í samræmi við lög um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, nr. 129/1997, með áorðnum breytingum. Þykir nefndinni mikilvægt að breyta þessu til samræmis og í ljósi þessa leggur nefndin því til breytingartillögu hvað 11. gr. laganna snertir. Nefndin telur mikilvægt sjónarmið sem kemur fram í greinargerð með frumvarpinu að langveikum börnum og fjölskyldum þeirra verði veitt sambærilegt aðgengi að félagslegri þjónustu og börn með fötlun njóta og að sálfélagslegur stuðningur við fjölskyldur þessara barna verði efldur. Hins vegar kemur fram í greinargerðinni að við samningu frumvarpsins hafi niðurstaðan verið sú að þörf væri á lengri tíma til að laga þá félagslegu þjónustu sem stendur fötluðum börnum til boða að þörfum langveikra barna. Ekki hafi þótt rétt að bíða með framlagningu þessa frumvarps í heild vegna þessa þar sem vitað sé að foreldrar langveikra eða alvarlega fatlaðra barna búa margir hverjir við kröpp kjör. Því er lagt til í greinargerðinni að frumvarp þetta fjalli eingöngu um fjárhagslega aðstoð við foreldra þessara barna en félagsmálaráðherra muni skipa starfshóp til að fara yfir málefni félagslegu þjónustunnar. Ráðgert er að starfshópurinn skili tillögum til ráðherra fyrir 15. febrúar 2008 þannig að unnt verði að leggja fram frumvarp til laga um breytt stuðningskerfi á vorþingi. Nefndin fagnar þessum markmiðum félagsmálaráðherra. Nefndin telur mikilvægt að ákvæði um umönnunargreiðslur, sbr. lög nr. 99/2007, um félagslega aðstoð, verði tekin til endurskoðunar með það að markmiði að skýra betur reglur um aðstoð til foreldra langveikra og fatlaðra barna vegna útlagðs kostnaðar í tengslum við veikindi eða fötlun barnanna, samanber það sem fram kemur í greinargerð við frumvarpið. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um í þskj. 436, þar er gerð grein fyrir þessum tveimur breytingartillögum. Undir þetta nefndarálit skrifa hv. þm. Guðbjartur Hannesson, Ármann Kr. Ólafsson, Pétur H. Blöndal, Birkir J. Jónsson, Ögmundur Jónasson, Árni Johnsen, Jón Gunnarsson og Kristinn H. Gunnarsson. Ásta R. Jóhannesdóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins en vann að málinu og studdi það heils hugar. Í lokin má geta þess að það kom erindi m.a. frá ADHD-samtökunum þar sem óskað var eftir að skoða aðkomu þeirra að þessum greiðslum og raunar frá Tourette-samtökunum líka. Í nefndarálitinu kemur fram að þau eiga rétt á þessu miðað við greiningu á því hversu alvarlegur sjúkdómurinn er orðinn eða hversu mikið hann kostar, fjarveru frá vinnu og annað slíkt. Jafnframt er ástæða til að taka fram að það er unnið að málefnum þessa flokks sérstaklega í ráðuneytinu, svona til að upplýsa um það - það kom fram í starfinu - og hugmyndir um að skoða stöðu þess hóps sérstaklega þó að þess sé ekki getið í nefndarálitinu.

Herra forseti. Eins og sjá má á nefndaráliti sem hv. formaður félags- og tryggingamálanefndar hefur kynnt, hefur fulltrúi þingflokks Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, hv. þm. Ögmundur Jónasson, skrifað undir það. Við teljum mjög mikilvægt að tryggja foreldrum mánaðarlegar grunngreiðslur þegar þannig stendur á að þeir þurfa að vera heima og sinna börnum sínum, langveikum eða alvarlega fötluðum. Við styðjum það heils hugar. Ég er hingað komin til þess að vekja athygli á að fyrir tveimur árum þegar gerðar voru breytingar á skattgreiðslum foreldra sem fá svokallaðar heimgreiðslur frá sveitarfélögum vegna þess að þeir kjósa ekki að setja börn sín á leikskóla, að njóta þeirrar þjónustu sem sveitarfélagið býður upp á, þá flutti hæstv. þáverandi og núverandi fjármálaráðherra Árni Mathiesen, tillögu til breytinga á lögum um tekjuskatt, nr. 90/2003. Hún var þess efnis að styrkir sem foreldrar eða forráðamenn barns fá frá sveitarfélagi til að annast barn heima frá lokum fæðingarorlofs fram til þess að það hefur leikskólavistun eða grunnskólanám, teljist ekki til tekna hjá móttakanda. Inn í þá grein í tekjuskattslögum, sem er 3. töluliður a-liðar 7. gr. tekjuskattslaga, væri þá bætt greiðslum með skýrum hætti, að styrkir sem foreldrar eða forráðamenn barna fá sem heimgreiðslur séu undanþegnar skatti. Af þessu tilefni spurði ég á sínum tíma hæstv. fjármálaráðherra að því hvort hann hygðist láta hið sama gilda um foreldra langveikra og alvarlega fatlaðra barna, þ.e. þann hóp foreldra sem ekki á þess kost að velja hvort hann dvelur heima hjá barni sínu eða ekki heldur verður að gera það vegna alvarlegra veikinda eða alvarlegrar fötlunar barnsins. Ég lagði fram á þingskjali 359 á 133. löggjafarþingi svofellda fyrirspurn til fjármálaráðherra um skattlagningu greiðslna til foreldra langveikra eða alvarlega fatlaðra barna, með leyfi forseta: Hyggst ráðherra leggja fram frumvarp til samræmis við 2. gr. frumvarps til laga um breytingu á lögum um tekjuskatt (þskj. 286, 276. mál) þannig að umönnunarbætur til foreldra langveikra eða alvarlega fatlaðra barna teljist ekki til tekna hjá móttakanda? Fyrirspurninni var ekki svarað. Ég var á þingi sem varamaður um hálfsmánaðarskeið, hygg ég, og náði ekki að koma fyrirspurninni á dagskrá og fékk þess vegna ekki svar frá þáverandi hæstv. fjármálaráðherra. Mig langar til þess að varpa fyrirspurn fram til hv. formanns félags- og tryggingamálanefndar hvort menn hafi rætt þennan möguleika, að taka skattskyldu af greiðslum til þessa hóps foreldra til samræmis við þann hóp foreldra sem kýs að taka við heimgreiðslum og annast börn sín heima eftir fæðingarorlof í stað þess, sem flestir gera, að fara til dagforeldra eða á leikskóla.

Hæstv. forseti. Ég vil taka undir orð hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur um frumvarpið almennt. Ég er mjög hlynntur þeim lagabreytingum sem boðaðar eru, enda stendur félagsmálanefnd heil og óskipt að þeim breytingum í áliti sínu. En mig langaði til að taka undir sérstaklega það sem fram kom hjá hv. þm. Álfheiði Ingadóttur varðandi skattskyldu greiðslnanna. Ég tel nefnilega að hér sé mikið réttlætismál á ferð og minnist þess þegar hún setti það fram á þinginu á sínum tíma. Hún kom þá inn sem varamaður en fór út af þingi áður en viðbrögð bárust. Við eigum kost á því áður en fjárlögum er lokað að gera hér bragarbót. Einnig er vert að hafa í huga það sem hv. þingmaður vék að, nefnilega þá ákvörðun ríkisstjórnarinnar á sínum tíma að undanþiggja fólk skatti sem hefði börn sín heima við. Það var einhver furðulegasta lagasmíð sem ég minnist héðan úr þinginu sem hæstv. þáverandi og núverandi fjármálaráðherra stóð að, því að þar vantaði inn allar skilgreiningar á upphæð greiðslnanna sem um var að ræða. Við mótmæltum því aðallega sem óvandaðri og vanhugsaðri lagasmíð. Ég kveð mér þó fyrst og fremst hljóðs til þess að taka undir frumvarpið sem félagsmálanefnd stendur nú að og ítreka hugmyndir og óskir hv. þingmanns Álfheiðar Ingadóttur.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir beinir fyrirspurn til mín varðandi meðferð skatta á tekjur vegna langveikra barna. Ég skal upplýsa að ekki var rætt um það í nefndinni. Ég tel eðlilegt að málið verði þá tekið upp af hv. þingmanni til að vekja athygli á því að nýju. Ég þekki málið ekki frá þeim tíma sem það var flutt og treysti mér ekki til að tjá mig meira um það öðruvísi en að svara því sem til mín var beint, að nefndin fjallaði ekki sérstaklega um þetta tvennt.

Virðulegi forseti. Mig langar að kveðja mér hljóðs vegna málsins sem er til umræðu og fagna frumvarpinu eins og þeir sem á undan mér hafa talað. Ég lýsi mikilli ánægju með þann einhug og þá samkennd sem ég fann í allri meðferð málsins í nefndinni og hversu vel hefur tekist að afgreiða það og koma því áfram. Fátt er erfiðara en þegar börn verða fyrir alvarlegum veikindum og áfallið sem því fylgir. Það er engin leið fyrir okkur sem erum þeirrar gæfu aðnjótandi að eiga heilbrigð börn að setja okkur í spor fjölskyldna sem í því lenda. Það eru ekki bara veikindin sem börnin verða fyrir heldur er álagið gríðarlegt á fjölskylduna og komið hefur ítrekað fram í umsögnum og umfjöllunum sem við unnum á meðan málið var til vinnslu í nefndinni hversu mikilvægt það er að mæta þessum hópi með auknum stuðningi. Sem betur fer hefur þróunin í læknavísindum verið hröð og mikil á undanförnum árum og áratugum sem þýðir að sífellt fleiri börn ná bata, alla vega þannig bata að þau sigrast á sjúkdóminum. Ég geri að örstuttu umtalsefni það sem fram hefur komið á síðustu árum og er fylgifiskur framfara í læknavísindum, þeirrar jákvæðu þróunar sem átt hefur sér stað. Ég beini sjónum mínum að krabbameinssjúkum börnum og tek þar dæmi. Fyrir um það bil 25–30 árum lifðu mjög fá börn það af að fá krabbamein. Á þeim tíma jafngilti hvítblæði hjá börnum dauðadómi. Fyrsta íslenska barnið sem lifði af mergskipti, útskrifaðist sem frískur einstaklingur í kringum árið 1990. Í dag, árið 2007, eru lífslíkur um 80–85%. Lækningarnar hafa þó haft vandamál í för með sér sem kallað hefur verið síðbúnar afleiðingar. Þróunin hjá okkur er sambærileg þróuninni hjá þeim þjóðum sem við berum okkur helst saman við. Búið er að kortleggja þekktar síðbúnar afleiðingar og talið er að á Íslandi séu nú um 30–40 börn sem búa við alvarlegar síðbúnar afleiðingar af völdum krabbameins. Þeim fjölgar stöðugt sem búa við að þurfa að berjast við áhrif mikillar og sterkrar lyfjatöku og erfiðrar læknismeðferðar, kannski allt sitt líf eða alla vega á unglingsárum og til fullorðinsaldurs. Líkamlegar afleiðingar geta varðað heilastarfsemi, vöxt og þroska og jafnvel skaða á einhverjum líffærum, jafnvægisleysi, erfiðleika með fínhreyfingar og ýmislegt fleira. Áhrif á geðheilsu eru ekki síður alvarleg, óttinn við að krabbameinið taki sig upp, hræðsla, einmanaleiki, einangrun, fælni, depurð og jafnvel þunglyndi. Ég segi þetta til að beina sjónum okkar að því að þótt við stígum nú stórt og mjög mikilvægt skref þá eru þetta þættir sem við verðum að horfast í augu við og vera þess búin að taka enn frekar til höndum ef á þarf að halda. Við þurfum að vera vakandi gagnvart málinu vegna þess að við búum í þjóðfélagi sem á að geta styrkt fólk sem á hjálp þarf að halda og stendur í þessum sporum. Að lokum langar mig til að nefna aftur þá miklu samstöðu sem ríkt hefur í nefndarvinnunni og það er mikið ánægjuefni þegar svo breið samstaða næst um mál sem þetta. Umsagnir sem sendar voru inn og þeirra komu á fund nefndarinnar eru nánast allar á einn veg. Ég vil nefna félög eins og Foreldrafélag barna með axlarklemmu, Þroskahjálp, Félag áhugafólks um Downs-heilkenni, Styrktarfélag krabbameinssjúkra barna, Umhyggju, félag til stuðnings langveikum börnum, umboðsmann barna, MND-félagið, Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins, Barnaspítala Hringsins og landlækni. Í umsögnum sérfræðinga sem á stofnununum starfa kemur einmitt fram að hjálp sem þessi dragi úr hættunni á að foreldrar sjálfir þrói með sér sjúkdóma og hjálpi fólki til að komast til eðlilegs og heilbrigðs lífs. Það er einnig samdóma álit sérfræðinganna sem farið hafa yfir frumvarpið að í því felist mikil réttarbót. Þetta eru þau atriði, virðulegi forseti, sem ég vildi halda til haga í málinu.

Herra forseti. Ég þakka hv. formanni félags- og tryggingamálanefndar fyrir svörin. Ég ítreka að þetta er mjög þarft og gott mál sem hér er á dagskrá og ég fagna sérstaklega þeim orðum hv. þingmanns að uppi séu áform um enn frekari útvíkkun á hugtakinu „alvarlega fatlaður“ og „langveikur“ sem hann nefndi og þá með tilliti til foreldra ADHD- og Tourette-barna. Ég tel eðlilegt, í ljósi þess sem ég sagði áðan um skattskyldu og skattleysi þeirra foreldra sem eiga kost á því að velja að vera heima hjá börnum sínum, að eitt megi yfir alla ganga í þeim efnum, fyrst heimgreiðslur til foreldra heilbrigðra barna eru undanþegnar skattskyldu samkvæmt tekjuskattslögum skuli það einnig gilda um heimgreiðslur til foreldra langveikra og alvarlega fatlaðra barna sem eins og ég sagði áðan eiga þess ekki kost að velja eða hafna því að vera heima til að annast börn sín. Ég mun leita leiða til að tryggja að slíkt jafnræði verði með foreldrum og tel það í rauninni sjálfsagt sanngirnismál. En ég þakka svörin.

Hæstv. forseti. Hér tala ég fyrir nefndaráliti félags- og tryggingamálanefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 51/1955, um greiðslur Atvinnuleysistryggingasjóðs vegna fiskvinnslufólks, með síðari breytingum. Nefndin fjallaði um málið og kallaði á sinn fund nokkra aðila, Aðalstein Baldursson, sviðsstjóra matvælasviðs Starfsgreinasambands Íslands, Fjólu Pétursdóttur, lögfræðing frá Starfsgreinasambandi Íslands, og Hönnu Sigríði Gunnsteinsdóttur og Bjarnheiði Gautadóttur frá félagsmálaráðuneyti. Einnig bárust nefndinni umsagnir frá Tryggingastofnun ríkisins, Samtökum fiskvinnslustöðva, Samtökum atvinnulífsins, Landssambandi íslenskra útvegsmanna og Félagi skipstjórnarmanna. Frumvarp þetta er lagt fram sem liður í aðgerðum ríkisstjórnarinnar til að styrkja atvinnulíf í sjávarbyggðum sem eiga í erfiðleikum vegna ákvörðunar stjórnvalda um samdrátt þorskveiðiheimilda. Lög um greiðslur Atvinnuleysistryggingasjóðs vegna fiskvinnslufólks kveða á um rétt fyrirtækja sem starfrækja fiskvinnslu til greiðslna úr Atvinnuleysistryggingasjóði fyrir hvern heilan vinnudag sem fyrirtæki greiðir starfsmönnum sínum föst laun fyrir dagvinnu meðan á tímabundinni vinnslustöðvun stendur samkvæmt nánar tilgreindum skilyrðum. Í því skyni að koma til móts við þessi fyrirtæki vegna framangreinds samdráttar aflaheimilda er lagt til í frumvarpinu að greiðsludagar sem heimilt er að greiða fyrirtækjum í einni vinnslustöðvun verði 30 talsins í stað 20 samkvæmt gildandi lögum. Hvað varðar heildarfjölda greiðsludaga á ári hverju er jafnframt lagt til að heimilt verði að greiða fyrir allt að 60 vinnudaga til sama fyrirtækis í stað 45 vinnudaga áður. Um er að ræða tímabundnar aðgerðir sem ætlað er að gilda til 31. desember 2009. Eftir að hafa fengið gesti á sinn fund og rætt málið leggur nefndin til að á eftir 1. mgr. ákvæðis til bráðabirgða sem lagt er til með 2. gr. frumvarpsins komi ný málsgrein. Tilgangurinn með þeirri breytingu er að tryggja að þeir starfsmenn fiskvinnslustöðva sem þurfa að leggja niður störf í tímabundinni vinnslustöðvun vegna hráefnisskorts verði ekki verr settir á þeim tíma en hefðu þeir misst vinnuna með hefðbundnum hætti og fengið greiddar atvinnuleysisbætur samkvæmt lögum nr. 54/2006, um atvinnuleysistryggingar. Líkt og fyrrgreind fjölgun greiðsludaga á ári hverju er gert ráð fyrir að þetta sé tímabundin aðgerð til 31. desember 2009. Lagt er til að kerfið samkvæmt lögunum um greiðslur Atvinnuleysistryggingasjóðs vegna fiskvinnslufólks, með síðari breytingum, haldi gildi sínu sem slíkt þannig að vinnuveitendur greiði starfsfólki sínu áfram föst laun fyrir dagvinnu í tímabundinni vinnslustöðvun í samræmi við ákvæði kjarasamninga um kauptryggingu verkafólks í fiskvinnslu og fái greiðslur úr Atvinnuleysistryggingasjóði sem nema óskertum grunnatvinnuleysisbótum auk lífeyrissjóðsiðgjalds og tryggingagjalds atvinnurekanda í samræmi við ákvæði laganna. Þær greiðslur úr Atvinnuleysistryggingasjóði halda jafnframt áfram að vera óháðar rétti einstakra starfsmanna til atvinnuleysistrygginga samkvæmt lögum um atvinnuleysistryggingar enda greiddar beint til vinnuveitanda. Hins vegar er lagt til að þeir starfsmenn sem kunna að eiga frekari rétt til tekjutengdra atvinnuleysisbóta samkvæmt lögum um atvinnuleysistryggingar geti sótt um mismun dagvinnulauna sem þeir fá frá vinnuveitanda í tímabundinni vinnslustöðvun og tekjutengdra atvinnuleysisbóta sem þeir hefðu ella átt rétt á skv. 32. gr. laga um atvinnuleysistryggingar hefðu þeir skráð sig atvinnulausa á sama tíma og uppfyllt skilyrði III. kafla laganna að öðru leyti. Þó er gert ráð fyrir að starfsmaður eigi ekki rétt á þessum mismun fyrir fyrstu 10 virku dagana sem hann hefur fengið greidd föst dagvinnulaun frá vinnuveitanda í tímabundinni vinnslustöðvun eftir 1. janúar 2008. Það er í samræmi við lög um atvinnuleysistryggingar en launamaður á ekki rétt á tekjutengdum atvinnuleysisbótum fyrr en frá þeim tíma er grunnatvinnuleysisbætur hafa verið greiddar í samtals 10 virka daga. Þannig er tryggt að starfsmaður sé jafnsettur í tímabundinni vinnslustöðvun eins og hann hefði misst atvinnu sína og hefði átt rétt á atvinnuleysisbótum samkvæmt lögum um atvinnuleysistryggingar. Til hagræðingar við framkvæmd ákvæðisins er lagt til að greiðslurnar skuli inntar af hendi í einu lagi fyrsta dag mánaðarins eftir að tímabundinni vinnslustöðvun lýkur enda hafi vinnslustöðvun lokið og umsókn starfsmanns borist Vinnumálastofnun fyrir 23. dag mánaðarins á undan. Gert er ráð fyrir óverulegum kostnaði vegna þessarar breytingartillögu en þó má gera ráð fyrir auknum útgjöldum Vinnumálastofnunar vegna umfangsmeiri umsýslu við framkvæmd laganna. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindri breytingu sem lögð er til í sérstöku þingskjali þar sem gerð er nánari grein fyrir þessari málsgrein og hún tilgreind eins og ég las hana áðan. Þetta kann að virka og virkar sem mjög flókinn texti en laust og fast var þetta þannig aðilar frá launþegum bentu á að miðað við ákvæðið eins og það var í breytingunum að frumvarpinu í upphafi mátti leiða að því líkur að einhverjir mundu óska eftir því að vera sagt upp í vinnustöðvun fremur en að vera áfram í tengslum við fyrirtækin, einfaldlega til að fá betri bætur. Það þótti óviðunandi bæði fyrir launþegann og eins fyrirtækið að rofin yrðu tengslin með þeim hætti og þess vegna var komið til móts við óskir um að breyta þessu ákvæði með þeim hætti sem hér var lýst.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá meiri hluta hv. efnahags- og skattanefndar við frumvarp til laga um breyting á lögum um kjararáð, nr. 47/2006, með síðari breytingum. Það er að finna á þskj. 424. Þar er getið um þá gesti sem nefndin fékk á fund sinn og þær umsagnir sem henni bárust. Meginrökin fyrir framlagningu frumvarpsins eru þau að viðmið gildandi laga sem kjararáð hefur til hliðsjónar við mat á því til hvaða ríkisstarfsmanna úrskurðarvald þess tekur sé ekki nægilega skýrt. Með frumvarpinu er lagt til að nánar verði útlistað í upphafsgrein laganna til hverra úrskurðarvald kjararáðs taki með því að bæta við starfsheitum ráðuneytisstjóra, skrifstofustjóra í Stjórnarráði Íslands og forstöðumanna ríkisstofnana. Rökin fyrir þeirri tilhögun að láta kjararáð úrskurða um kjör skrifstofustjóra í Stjórnarráði Íslands eru þau að þeir koma í mörgum tilvikum fram sem fulltrúar ríkisins í kjaraviðræðum við starfsmenn þess. Á fundum nefndarinnar kom fram að skrifstofustjórar séu um 60 manns og eru þá ekki taldir með sendiherrar og sendifulltrúar sem gegna tímabundið starfi skrifstofustjóra á aðalskrifstofu utanríkisráðuneytisins. Störfin sem skrifstofustjórar inna af hendi geta þó verið nokkuð mismunandi og því mikilvægt að innan og meðal ráðuneyta fari fram vinna sem miði að því að skilgreina verk- og ábyrgðarsvið þeirra. Nefndin fjallaði einnig um sendifulltrúa en í úrskurði kjararáðs frá 7. júní sl. var staða þeirra borin saman við skrifstofustjóra í Stjórnarráðinu, sbr. 8. gr. laga nr. 39/1971, um utanríkisþjónustu Íslands. Fulltrúar fjármálaráðuneytis hafa bent á að störfin geti ekki talist sambærileg þótt þau teljist til sama flokks í skilningi umræddrar lagagreinar og jafnframt að innan utanríkisráðuneytisins standi til að gera skýrari greinarmun á skrifstofustjórum og sendifulltrúum. Það er skilningur meiri hluta nefndarinnar á frumvarpinu að þeir sem skipaðir eru í embætti skrifstofustjóra í Stjórnarráðinu falli undir úrskurðarvald kjararáðs. Jafnframt felst meiri hlutinn á þau sjónarmið ráðuneytisins að staða sendifulltrúa sé ekki hin sama og skrifstofustjóra í þessu tilliti. Það er skoðun meiri hlutans að skírskotun frumvarpsins til forstöðumanna ríkisstofnana sé eðlileg þar sem þeir fara almennt með fyrirsvar stofnunar, sbr. 5. gr. laga nr. 70/1996, um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Þó benda úrskurðir kjararáðs til þess að á sérsjónarmið geti reynt við mat á því hvort forstöðumenn falli undir vald þess. Um þetta má m.a. vísa til úrskurðar kjararáðs frá 11. apríl 2007 sem varðar laun og starfskjör framkvæmdastjóra Nýsköpunarsjóðs atvinnulífsins. Meiri hlutinn leggur áherslu á að þrátt fyrir breytingar frumvarpsins verði þeirri stefnu viðhaldið að sem flestir hópar semji um kjör sín. Meiri hlutinn vill einnig taka fram að með frumvarpinu stendur ekki til að hrófla við úrskurðum kjararáðs varðandi framkvæmdastjóra Nýsköpunarsjóðs atvinnulífsins og forstöðumenn fangelsanna á höfuðborgarsvæðinu og Akureyri, á Kvíabryggju og á Litla-Hrauni. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Hv. þm. Gunnar Svavarsson og Katrín Jakobsdóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Hv. þm. Grétar Mar Jónsson sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykkur áliti þessu. Undir nefndarálitið skrifa hv. þm. Pétur H. Blöndal, Ellert B. Schram, Bjarni Benediktsson, með fyrirvara, Lúðvík Bergvinsson og Ólöf Nordal. Herra forseti. Mig langar til að bæta við örfáum orðum frá eigin brjósti, ekki sem nefndaráliti nefndarinnar eða meiri hlutans. Þegar lögin um kjararáð voru sett var markmiðið að sem fæstir heyrðu undir það. Ég var sammála því. Ég tel að þeir ríkisstarfsmenn sem geti samið um kjör sín eigi að gera það og tel jafnvel að forstöðumenn ríkisstofnana, sérstaklega ríkisstofnana sem hafa stjórn, ættu að geta samið við þá stjórn um kjör sín eins og forstöðumenn einkafyrirtækja gera. Varðandi skrifstofustjóra ráðuneytisins tel ég rök bæði með því og á móti að þeir heyri undir kjararáð. Rökin með því eru þau að þeir eru óneitanlega að semja við sína undirmenn um laun en rökin á móti því að heyra undir kjararáð eru að þeir gætu samið við ráðherra um kaup sitt og kjör. Það sem mælir gegn því er sú skylda að opinberir starfsmenn greiði til stéttarfélags, þeir sem ekki heyra undir kjararáð og séu þar af leiðandi orðnir þátttakendur í stéttarfélagi, og þá kemur upp sú ankannalega staða að forstöðumenn ríkisstofnana og skrifstofustjórar í ráðuneytum eru að semja um kaup og kjör samkvæmt kjarasamningi og um leið að hækka launin hjá sjálfum sér ef þeir semja um launahækkun til starfsmannanna. Þetta er mjög ankannalegt. Ég tel að rökin með því að skrifstofustjórarnir heyri undir þetta séu meiri en þau sem mæla gegn því að þeir heyri undir kjararáð og er því hlynntur þessari breytingu en vil gjarnan að það sé skoðað hvaða skrifstofustjórar í ráðuneytunum hafa mannaforráð. Þeir eru 60 og ráðuneytin 12 þannig að það eru 5 skrifstofustjórar að meðaltali í hverju ráðuneyti.

Herra forseti. Ég ætla í örfáum orðum að fylgja eftir fyrirvara mínum við nefndarálit meiri hluta efnahags- og skattanefndar sem ég stend að. Þannig er í þessu máli að í grunninn kemst löggjafinn hér að annarri niðurstöðu en kjararáð um þá sem frumvarpið tekur sérstaklega til og þar ræði ég þá einkum um skrifstofustjóra í Stjórnarráðinu. Ég tel að í þessu frumvarpi sé í sjálfu sér teflt fram ágætlega sterkum rökum fyrir því að sú staða kunni að vera uppi að skrifstofustjórar séu í þeirri stöðu að eðlilegt sé að kjararáð fjalli um kjör þeirra en eins og fram kom í máli hv. formanns efnahags- og skattanefndar, Péturs Blöndals, held ég að það sé kannski ekki í öllum tilvikum þannig. Hins vegar er það skoðun mín, eftir að hafa farið yfir þetta mál, skoðað það í víðu samhengi og í ljósi þeirra umsagna sem bárust, að það sé raunveruleg þörf fyrir það að ákvæði laganna hafi tæmandi talningu á því hverjir eigi að falla undir kjararáðið. Það er breyting sem ég held að sé nauðsynlegt að við horfum til að gera. Það er einfaldlega óheppilegt að tilvik eins og þetta komi upp þar sem mat í þessum efnum er falið kjararáði og það kemst að niðurstöðu í sinni vinnu en löggjafinn kemur síðan og segir: Ja, það var nú ekki þetta sem við áttum við, við ætluðum að fella þessa tilteknu hópa undir kjararáðið. Það birtist líka í umsögnum sem nefndinni bárust og það má segja að það birtist líka að vissu leyti í nefndaráliti meiri hlutans að það er ekkert einhlítt í þessum efnum. Þannig var það skilningur formanns kjararáðs að með því að forstöðumenn ríkisstofnana eru sérstaklega tilteknir í þessu frumvarpi væri væntanlega vilji löggjafans sá að þeir forstöðumenn ríkisstofnana sem kjararáð hafði áður komist að niðurstöðu um að féllu ekki undir úrskurðarvald ráðsins ættu nú að vera undir ráðinu. Þannig er til komin þessi athugasemd í nefndaráliti meiri hlutans sem er réttmæt, það var ekki sérstaklega ætlunin að fella þá tilteknu forstöðumenn undir ráðið en þetta sýnir hversu matskennt lagaákvæðið er. Af þeirri ástæðu tel ég nauðsynlegt að það verði hugað að því í framhaldinu að skýra lögin betur. Ég tel að það samrýmist líka mun betur 75. gr. stjórnarskrárinnar sem fjallar um það að þessum málum skuli skipað skýrt með lögum. Það má segja að þó að það sé í sjálfu sér kannski ekki augljóst brot á viðkomandi grein stjórnarskrárinnar að hafa þetta fyrirkomulag á hlutunum mundi það a.m.k. samrýmast stjórnarskrárákvæðinu betur ef ákvæðið geymdi tæmandi talningu. Þó að ég standi að þessu nefndaráliti og styðji að frumvarpið nái fram að ganga tel ég að það verði að huga að þeim annmörkum sem eru á þessu fyrirkomulagi eftir sem áður. Ég tek undir með formanni nefndarinnar um það að almennt eiga menn að hafa samningafrelsi í þessum málum. Við eigum að takmarka sem mest við getum þau tilvik þar sem samningafrelsið er tekið af starfsmönnum með þessum hætti og til þess þurfa þá að vera alveg sérstök rök. Ég verð samt sem áður að segja að það kom mér dálítið á óvart við vinnslu þessa máls að verða var við að hópar starfsmanna sækjast bæði eftir því að falla undir úrskurði kjararáðs og aðrir hópar biðjast beinlínis undan því að fara undir úrskurð kjararáðs. Það er eins og sitt sýnist hverjum í þessum efnum. Ég tel sem sagt að enn sé ákveðin óvissa til staðar um með hvaða hætti beri að túlka þessi lög. Mér finnst þessi lagabreyting ekki ganga nægilega langt og hefði kosið að hér væri tæmandi talning tekin fram í lagaákvæðinu. Að þessu sinni verður ekki stigið svo stórt skref. Ég fellst þó á rökin fyrir því að það beri að fella þá aðila sem sérstaklega eru tilteknir í frumvarpinu undir úrskurðarvald kjararáðs og styð þess vegna málið.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um þetta frumvarp. Ég get í sjálfu sér tekið undir þau sjónarmið sem fram komu hjá hv. þm. Bjarna Benediktssyni og einnig formanni skatta- og efnahagsnefndar, hv. þm. Pétri H. Blöndal, sérstaklega eftir að hann lét streyma frá eigin brjósti eftir að greinargerð hans fyrir hönd nefndarinnar lauk. Ég er þeirrar skoðunar að lögin þurfi að vera skýrari, tek undir þær ábendingar sem fram hafa komið um það efni, og auk þess að það eigi að takmarka þann hóp eins og kostur er sem heyrir undir kjararáðið. Almenna reglan er sú að þeir sem hafa staðið ofarlega í stjórnsýslunni hafa sóst eftir því að komast undir kjararáð, kjaradóma og sambærilegar stofnanir sem hafa haft launaákvarðanir með höndum í tímans rás, vitandi að þar er yfirleitt skilningur á stöðu þeirra sem hafa best kjörin innan hins opinbera. Þetta er bara staðreynd. Kjararáð hefur átt í erfiðleikum allar götur frá því að lögunum var breytt sumarið 2006 - það er ekki langur tími síðan - en það er fyrst og fremst á þann veginn að hópar hafa sóst eftir að komast undan kjarasamningum og inn undir vængi kjararáðs. Sú hefur verið stefnan. Við þekkjum presta, við þekkjum óskir prófessora í þeim efnum. Síðan eru það skrifstofustjórar sem óska eftir því að komast undir valdsvið kjararáðs. Ég hef ákveðnar efasemdir um það, sé ekki hvers vegna þeir geti ekki fengið kjör sín ákvörðuð samkvæmt kjarasamningum og þá er ég að vísa í verkalýðsfélögin, samtök launafólks almennt, en ekki þá tegund samninga sem ég hjó eftir að hv. formaður nefndar, Pétur H. Blöndal, vék að, samningum við stjórnir fyrirtækja. Ég vek athygli á því að það er að færast í vöxt, sérstaklega innan fjármálageirans, að stjórnendur í opinberum fyrirtækjum sem sýsla með peninga eru settir í þá stöðu að semja við eigin stjórnir. Nýsköpunarsjóður var nefndur til sögunnar. Forstjórinn þar heyrir ekki undir kjararáð vegna þess að hann semur við sína stjórn. Við þekkjum þetta hjá ýmsum öðrum opinberum aðilum en það er fyrst og fremst hjá þeim sem sýsla með peninga. Þar þykir mönnum það mikið réttlætismál að koma mönnum út úr samfélagi við annað starfsfólk. Það á að lúta einhverjum öðrum reglum þegar peningar eru viðfangsefnið en ekki manneskjan.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um svokallaða upprunaábyrgð á raforku eða það sem einnig hefur verið kallað græn vottorð og tengist raforku sem er framleidd er með endurnýjanlegum orkugjöfum. Markmið frumvarpsins er að stuðla að nýtingu endurnýjanlegra orkugjafa og skapa skilyrði fyrir viðskipti með græn vottorð vegna raforku sem framleidd er með endurnýjanlegum orkugjöfum. Með grænum vottorðum er í reynd staðfest að raforka sé framleidd með endurnýjanlegum orkugjöfum, þ.e. vindorku, sólarorku, vatnsorku, jarðvarmaorku, og reyndar líka öldu- og sjávarfallaorku sem aðeins er byrjað að framleiða líka, orku úr lífmassa, lífgasi, gasi frá skólphreinsistöðvum og hauggasi, sem sagt flestum tegundum af orku sem ekki eru úr jarðefnaeldsneyti. Um þetta frumvarp gildir, eins og svo mörg önnur, að með því göngumst við Íslendingar undir þjóðréttarlegar skuldbindingar íslenska ríkisins samkvæmt EES-samningnum þar sem teknar verða upp í hinn íslenska rétt viðeigandi ákvæði tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins 77/2001/EB frá 27. september 2001 sem miða að því að auka framleiðslu rafmagns með endurnýjanlegum orkugjöfum sem brúkast skulu á hinum innri raforkumarkaði. Tilskipunin var hluti af EES-samningnum með ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 102/2005. Í frumvarpinu er lagt til að Landsneti verði falið hlutverk þess sem fer með vottunina og á að hafa eftirlit með útgáfu grænna vottorða hér á landi. Hlutverk Landsvirkjunar yrði samkvæmt frumvarpinu þá sambærilegt hlutverki kerfisstjóranna, þeirra sem stýra flutningi og miðlun rafmagns á hinum Norðurlöndunum í þessu tilliti. Á hinum íslenska raforkumarkaði hefur Landsnet sem kerfisstjórinn yfirsýn yfir framleiðslu á raforkukerfinu og þess vegna felst gott hagræði í því að fela fyrirtækinu hlutverk þess sem fer með vottunina hér á landi. Ég undirstrika sérstaklega að sjálfstæði Landsnets gagnvart innlendum raforkuframleiðendum er tryggt með sérlögum um fyrirtæki og með sérstökum ákvæðum raforkulaga sem einmitt voru rifjuð upp og rædd í fyrirspurnatíma í síðustu viku. Í ákvæðum raforkulaga er jafnframt kveðið á um bókhaldslegan og stjórnunarlegan aðskilnað gagnvart öðrum fyrirtækjum sem stunda framleiðslu, dreifingu eða sölu á raforku. Ég vil að það komi alveg skýrt fram til upprifjunar, að stjórn Landsnets, sú sem nú situr, var skipuð af iðnaðarráðherra en ekki fjármálaráðherra sem aftur á móti fer með handhöfn eignarréttar fyrir hönd ríkisins gagnvart Landsvirkjun og þar með Landsneti. Hin grænu vottorð gefa þeim sem framleiða raforku, sem hafa hátt hlutfall af endurnýjanlegum orkugjöfum, færi á að selja slík vottorð vegna raforkuframleiðslunnar. Kaupendur vottorða eru þeir sem sjá hag sinn í því að styðja við framleiðslu á grænni raforku og sem vilja líka sýna fram á í bókhaldi sínu að hlutfall endurnýjanlegrar raforku af orkukostnaði þeirra sé sem því nemur hærra. Ýmis fyrirtæki sem vilja tileinka sér græna ímynd styðja við framleiðslu á endurnýjanlegri orku með því að kaupa sér græn vottorð. Nú þegar stunda innlend orkufyrirtæki viðskipti með græn vottorð og má geta þess, þótt það kunni að hljóma undarlega í eyrum margra, að Landsvirkjun hefur t.d. umtalsverðar tekjur af því að selja græn vottorð. Eftir rosknu minni mínu þá minnir mig að fyrirtækið hafi fast að 100 millj. kr. á ári í tekjur fyrir sölu á grænum vottorðum. Hingað til hafa íslensku fyrirtækin sem selt hafa græn vottorð hins vegar þurft að leita til erlendra fyrirtækja sem hafa vottunargetu samkvæmt opinberum stöðlum til þess að staðfesta uppruna raforkunnar. Í stuttu máli má segja að fyrirtæki úti í Evrópu sem framleiða græna orku hafi í reynd möguleika á þrenns konar tegundum viðskipta við sína viðskiptavini. Í fyrsta lagi geta þau selt þeim græna endurnýjanlega orku. Í öðru lagi geta þau selt þeim orkuna ásamt grænu vottorðunum. Í þriðja lagi geta þau selt vottorðin ein og sér. Við Íslendingar erum að sjálfsögðu ekki tengdir raforkuneti Evrópu þannig að við erum ekki í þeirri aðstöðu að geta selt inn á innri raforkumarkaðinn endurnýjanlega orku sem er framleidd hér á Íslandi. Við getum hins vegar selt græn vottorð og það eru menn byrjaðir að gera í nokkrum mæli. Tilskipunin sem ég reifaði áðan hefur ekki að öllu leyti verið tekin upp til framkvæmda innan landa Evrópusambandsins. Nokkur lönd hafa gert það og hafa löndin að tekið það upp í vaxandi mæli. Sá háttur var tekinn upp af hálfu ESB í reynd til þess að gefa atvinnulífinu færi á að niðurgreiða framleiðslu einkafyrirtækja og annarra fyrirtækja sem framleiddu græna orku. Mér sýnist að aðferðin sé að ryðja sér til rúms úti í Evrópu í töluvert ríkari mæli þannig að hugsanlegt er að við stöndum við upphaf nýs skeiðs þar sem eftirspurn eftir íslenskum grænum vottorðum verður miklu meiri en hún hefur verið. Ég greindi frá því áðan að þegar væru hafin viðskipti sem skipta máli fyrir íslensk fyrirtæki með græn vottorð og mjög líklegt er að það aukist töluvert á næstu árum. Þetta er hið efnislega innihald frumvarpsins. Ef ég vík aðeins að köflum frumvarpsins þá er í I. kafla þess að finna ákvæði um markmið þess sem stuðlar að nýtingu endurnýjanlegra orkugjafa og skapa skilyrði fyrir viðskipti með græn vottorð. Í þeim kafla er einnig að finna skilgreiningar á hugtökum sem skipta máli varðandi frumvarpið. Í II. kafla frumvarpsins eru ákvæði sem varða grænu vottorðin sjálf. Þar er kveðið á um að Landsnetið annist eftirlit með útgáfu grænna vottorða og það fyrirtæki skuli líka ganga úr skugga um áreiðanleika erlendra vottorða sem eru gefin út á Evrópska efnahagssvæðinu. Einnig er í kaflanum kveðið á um umsóknir og útgáfu og hvað beri að tilgreina í slíkum vottorðum. Þar á m.a. að koma fram hvort um er að ræða stóra eða litla framleiðslueiningu. Það er af ástæðum sem ekki beinlínis varða Ísland en rétt er að benda á að í vottorðum kemur fram hvers eðlis viðkomandi virkjun er. Í III. kafla frumvarpsins er síðan líka kveðið á um viðurkenningu erlendra vottorða hér á landi en þá er um leið lögð sú skylda á herðar Landsnets að leita staðfestingar á útgáfu slíkra vottorða í viðkomandi útgáfulandi. Að sama skapi er Landsneti líka skylt að veita erlendum vottunarfyrirtækjum upplýsingar um græn vottorð sem gefin eru út hér á landi. Í IV. kaflanum er síðan kveðið á um stjórnsýslu og eftirlit vegna vottorðanna. Í V. kafla eru lagðar til breytingar á raforkulögum, lögum um stofnun Landsnets þar sem Landsneti verði heimilað að annast útgáfu grænna vottorða. Að óbreyttu hefur Landsnet ekki heimild í framangreindum lögum til að annast hlutverk sem því er hins vegar heimilað með frumvarpinu ef samþykkt verður. Ég vil líka taka fram að við undirbúning frumvarpsins var leitað umsagnar Samorku, Orkustofnunar og Landsnets og tekið hefur verið tillit til athugasemdanna sem bárust frá þeim. Ef frumvarpið verður óbreytt að lögum er mat fjárlagaskrifstofunnar hjá fjármálaráðuneytinu að það muni ekki hafa í för með sér aukin útgjöld fyrir ríkissjóð. Herra forseti. Með þeim tillögum sem lagðar eru fram í frumvarpinu er ætlunin að bregðast við þjóðréttarlegum skuldbindingum Íslands á grundvelli EES-samningsins og innleiða ákvæði tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins sem ég vísaði til áðan og fjallar um að auka framleiðslu með endurnýjanlegum orkugjöfum. Með aðild Íslands að hinum sameiginlega innri raforkumarkaði í Evrópu má segja að opnast hafi ný tækifæri sem í því felast fyrir íslenska raforkuframleiðendur. Með frumvarpinu er verið að setja á fót kerfi til að tryggja og sannreyna upprunaábyrgð á raforku sem framleidd er með endurnýjanlegum orkugjöfum. Herra forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. iðnaðarnefndar og 2. umr.

Herra forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um upprunaábyrgð á raforku sem framleidd er með endurnýjanlegum orkugjöfum og hæstv. iðnaðarráðherra hefur gert þingheimi grein fyrir hvað frumvarpið felur í sér. Það kemur betur og betur í ljós að umhverfisvernd borgar sig og markaðurinn sem orðið hefur til í kringum umhverfisvernd, og ég tali nú ekki um svokallaða endurnýjanlega orkugjafa, er orðinn umtalsverður. Það er farið að velta umtalsverðum fjármunum og eðlilegt að við Íslendingar verðum hluti af þeim markaði og verðum okkur meðvituð um að umhverfisverndin, hreint umhverfi og virðing fyrir umhverfinu geta verið mikilvæg söluvara. Ég held því ekki fram að ég beri fullt skynbragð á það sem frumvarpið fjallar um. Sala upprunavottorða af þessu tagi er nýstárleg og ég geri mér ekki alveg grein fyrir því sem orkufyrirtækin sjá í þessum efnum. Mér finnst það afar fróðlegt mál og tel það eðlilegt að við Íslendingar tökum það til rækilegrar skoðunar. Eftir að hafa lesið frumvarpið staldra ég við skilgreininguna á endurnýjanlegum orkugjöfum. Þar kem ég að afar viðkvæmu máli, viðkvæmu fyrir okkur Íslendinga, sérstaklega þegar við leggjum nú út í gríðarlega umfangsmiklar jarðvarmavirkjanir. Það er sannarlega umdeilanlegt hvort jarðvarmavirkjanir, þar sem einungis er virkjað fyrir raforkuframleiðslu, geti talist vera sjálfbærar virkjanir og þar af leiðandi hvort þær geti í alvöru flokkast undir endurnýjanlega orkugjafa. Ég velti því upp og styð þær þeim rökum sem t.d. koma fram í nýlegri úttekt Viðskiptablaðsins á orkumálum. Þar er verið að fjalla um væntanlegar virkjanir á Hellisheiðarsvæðinu, Bitru- og Hverahlíðarvirkjun. Í umhverfismatsskýrslum virkjananna er lýst vinnubrögðum við raforkuframleiðsluna sem teljast vera ágeng vinnubrögð eða ágeng nýting. Í greininni eða úttekt Viðskiptablaðsins er dregið í efa að vinnsla af því tagi geti talist vera sjálfbær. Nú sækir greinin, þ.e. úttekt Viðskiptablaðsins, ekki hvað síst í sérfræðinga sem vitnað er til í þingmáli sem við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfum lagt fram á þessu þingi í þingskjali 13. Þar erum við þrír þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sem flytjum málið, hv. þingmaður Álfheiður Ingadóttir og hv. þm. Árni Þór Sigurðsson auk mín. Í þingsályktunartillögunni fjöllum við um rannsóknir og sjálfbæra nýtingu jarðhitasvæða og teljum að fullt tilefni sé til að Alþingi álykti að fela ríkisstjórninni að skipa starfshóp sem fengið yrði það verkefni að leita leiða til að tryggja að umhverfisáhrifum af framkvæmdum á jarðhitasvæðum verði haldið í algjöru lágmarki. Sömuleiðis gerum við ráð fyrir að tekið verði mið af Ríó-yfirlýsingunni af meginreglum umhverfisréttar og öðrum skuldbindandi samningum sem Ísland á aðild að með það að markmiði að nýting jarðvarmans uppfylli skilyrði sjálfbærrar þróunar. Ástæðan fyrir því að við efumst um að þær jarðvarmavirkjanir sem í bígerð eru, þar sem eingöngu á að framleiða raforku, séu sjálfbærar og geti talist vera endurnýjanleg orka á þeim nótum sem frumvarpið sem hæstv. iðnaðarráðherra talaði fyrir áðan segir til um, eru greinar sem við látum fylgja sem fylgiskjöl með þingsályktunartillögu okkar. Í öðru lagi er um að ræða grein eftir Sveinbjörn Björnsson, okkar helsta sérfræðing í virkjun jarðvarma. Sú grein er byggð á erindi sem Sveinbjörn flutti á orkuþingi 2006 og heitir Orkugeta jarðhita en þar fjallar Sveinbjörn um með hvaða hætti vinnsla jarðhita valdi lækkun á þrýstingi í jarðhitakerfum sem leiði til aukins aðstreymis frá nánasta umhverfi. Hann segir að streymið flytji varma til kerfanna en samt feli vinnslan yfirleitt í sér hraðara varmanám en náttúruleg endurnýjun og aukið aðstreymi gefa. Sveinbjörn segir að geti vinnslan því ekki talist sjálfbær nema hlé séu gerð á henni til að leyfa jarðhitakerfinu að jafna sig eftir varmanámið. Hann heldur því einnig fram í greininni að huga þurfi að endurheimt fyrri landgæða þegar hlé er gert á vinnslu eða henni hætt og umhverfisáhrif jarðhitavinnslu virðist að jafnaði minni en í stærri virkjunum vatnsafls þar sem þörf er á stórum miðlunarlónum en hins vegar séu háhitasvæði afar sérstæð að náttúrufari og röskun þeirra með mannvirkjum geti spillt gildi þeirra fyrir útivistarferðamennsku. Þegar farið er að spilla náttúruverndargildi jarðvarmasvæða erum við komin út á hið gráa svæði og spurningin um hvort hægt sé að telja orkunýtinguna eða orkuvinnsluna sjálfbæra eða ekki, er orðin afar þung á metunum. Önnur grein sem fylgir sama þingmáli og ég nefndi úr þingskjali 13, byggir á erindi sem flutt er á sama orkuþingi, árið 2006. Sú grein er eftir Guðna Axelsson, Sveinbjörn Björnsson og Valgarð Stefánsson og fjallar um hvernig meta eigi sjálfbæra vinnslugetu jarðhitasvæða. Báðar greinarnar velta upp afar krítískum spurningum varðandi möguleikana á sjálfbærri nýtingu á jarðhitasvæðum og komast í raun og veru að því að hætta sé á að orkuframleiðendur geri nákvæmlega það sem Viðskiptablaðið segir í fyrirsögn í sinni grein, fleyti rjómann af auðlindinni. Ég tel því að samkvæmt skilgreiningum á hinni sjálfbæru orku eða endurnýjanlegum orkugjöfum, sem koma fram í 2. gr. frumvarps hæstv. iðnaðarráðherra þar sem taldar eru upp vindorka, sólarorka, jarðvarmaorka, öldu- og sjávarfallaorka, vatnsorka og orka úr lífmassa, hauggasi, gasi frá skólphreinsunarstöðvum og lífgasi, geti þær ekki í öllum tilfellum flokkast sem endurnýjanlegir orkugjafar. Ég hefði því haldið að hér væru ákveðnar efasemdir sem skoða þyrfti afar vel við umfjöllun frumvarpsins. Ég geri mér grein fyrir að Evrópusambandið skilgreinir jarðvarmaorkuna og vatnsorkuna að ákveðnu marki sem endurnýjanlega auðlind án þess að hafa farið í gegnum hina krítísku umræðu sem við, sem erum svona háð þessari endurnýjanlegu orkugjöfum og þekkjum svo vel, gætum í sjálfu sér uppfrætt ráðamenn Evrópusambandsins um. Hér er að mínu mati ekki allt sem sýnist og ég held að okkur beri skylda til að umgangast hugtökin af þekkingu og að við göngumst ekki undir einhverjar skilgreiningar sem Evrópusambandið hefur gert, kannski ekki vankunnáttu en ef til vill af ákveðinni óskhyggju, í von um að jarðvarmaorka og vatnsorka sem unnin er úr vatnsföllum séu svo mikið umhverfisvænni en orka unnin úr jarðefnaeldsneyti - þá teygi menn svolítið skilninginn og skilgreiningarnar á hugtökunum. Ég held að við Íslendingar eigum að standa í ístaðinu hvað þetta varðar og ekki að hlaupa eftir svo grunnum og jafnvel grunnhyggnum skilgreiningum Evrópusambandsins heldur átta okkur á að það sem flokkast getur sjálfbært þarf að vera út í gegn og við verðum að fara að ráðum okkar færustu sérfræðinga í þeim efnum. Þetta vildi ég segja í 1. umr., hæstv. forseti, sem ég hefði talið að ætti að vera umfangsmeiri, efnismeiri og að fleiri ættu að taka þátt í. Þetta er mál sem gefur tilefni til frekari umræðu við 1. umr. Ég geri þó ráð fyrir og treysti því að málið verði skoðað vel í iðnaðarnefnd og kann vel að vera að umhverfisnefnd Alþingis þurfi að kíkja á það yfir öxlina á iðnaðarnefnd. Ég tel vera hér á ferð skilgreiningar sem umhverfisnefnd ætti að skoða betur.

Virðulegur forseti. Það mál sem er hér til umræðu er mjög spennandi að mörgu leyti en það gengur út á það að stuðla að nýtingu endurnýjanlegra orkugjafa og skapa skilyrði fyrir hvata til að ríkin sem fara þá leið sem hér er mælt fyrir um auki framleiðslu á endurnýjanlegum orkugjöfum. Eins og allir vita eru Íslendingar svokallaðir heimsmeistarar á þessu sviði …  Fyrsta skilgreiningin er um endurnýjanlega orkugjafa, þ.e. hvað endurnýjanlegir orkugjafar eru. Þar stendur, með leyfi virðulegs forseta: „1. Endurnýjanlegir orkugjafar: Endurnýjanlegir orkugjafar sem eru ekki jarðefnaeldsneyti (vindorka, sólarorka, jarðvarmaorka, öldu- og sjávarfallaorka, vatnsorka og orka úr lífmassa, hauggasi, gasi frá skólphreinsunarstöðvum og lífgasi).“ Það sem ég vil benda á hér er að þarna er jarðvarmaorka skilgreind sem endurnýjanlegur orkugjafi en það hefur stundum staðið styr um þetta. Sumir hafa talað um jarðvarmaorku sem einhvers konar annan orkugjafa, þ.e. ekki endurnýjanlegan orkugjafa. Það er þó ljóst að verði þetta að lögum hljótum við að vera sammála um að jarðvarmaorka sé endurnýjanlegur orkugjafi. Mér finnst svolítið ruglingslegt, virðulegur forseti, það sem kemur fram í 3. gr. og reyndar víðar. Það er nokkuð sem iðnaðarnefnd mun væntanlega skoða, um heimild hæstv. iðnaðarráðherra til að fela Landsneti hf. að hafa eftirlit með útgáfu upprunaábyrgðar á raforku sem framleidd er með endurnýjanlegum orkugjöfum. Það er víðar í frumvarpinu minnst á þetta, m.a. aftast í 3. gr. Þar kemur fram að Landsneti hf. er heimilt með samþykki iðnaðarráðherra að framselja hlutverk sitt til útgáfu upprunaábyrgðar samkvæmt lögum þessum. Í fyrsta lagi getur hæstv. iðnaðarráðherra falið Landsneti hf. að hafa eftirlit með útgáfu upprunaábyrgðar á raforku og svo má Landsnet framselja það hlutverk áfram til einhvers annars aðila. Það kemur fram í 5. gr. að Landsneti hf. er heimilt að krefja umsækjanda um greiðslu vegna útgáfu upprunaábyrgðar. Svo kemur fram síðar í greinargerðinni um 5. gr.: „Gjaldskrá um framangreinda gjaldtöku skal taka mið af því að fjárhæð gjaldtöku fyrir viðkomandi þjónustu verði ekki hærri en sem nemur kostnaði við að veita hana. Ekki er um að ræða almenna tekjuheimild til handa Landsneti hf. heldur eingöngu um að ræða greiðslu á sannarlegum kostnaði Landsnets hf. vegna útgáfunnar og/eða staðfestingar á útgefinni upprunaábyrgð.“ Ég tel mikilvægt að þetta verði skoðað sérstaklega í iðnaðarnefnd, það fyrirkomulag að iðnaðarráðherra geti framselt þetta vald eða þetta hlutverk og síðan geti Landsnet framselt það áfram. Ég vona að þetta verði sérstaklega skoðað í nefndinni. Virðulegur forseti. Ég vil ekki lengja þessa umræðu. Ég held að þetta mál sé frekar gott þó að okkur finnist það svolítið sérstakt af því að hér erum við með geysilega mikið af endurnýjanlegri orku. Ég vildi sérstaklega draga fram að með þessu frumvarpi erum við að skilgreina jarðvarmaorku sem endurnýjanlegan orkugjafa og ég er mjög ánægð með það.

Herra forseti. Ég þakka fyrir þær umræður sem hér hafa farið fram af hálfu hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur og Sivjar Friðleifsdóttur. Það má segja að þær hafi hvor með sínum hætti dregið ályktanir sem gengu í reynd alveg hvor gegn annarri, þ.e. hv. þm. Siv Friðleifsdóttir telur að ef þetta frumvarp verði samþykkt sé það alveg í gadda slegið að jarðvarmaorka sé endurnýjanleg. Ekki er það alveg svona einfalt. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir færði ákveðin rök fyrir því að við tilteknar aðstæður væri hægt að halda því fram að jarðvarmaorka í ákveðnum tilvikum væri ekki endurnýjanleg. Báðar hafa með vissum hætti rétt fyrir sér, þ.e. þetta frumvarp eins og kemur fram í skilgreiningunum um endurnýjanlega orkugjafa nær yfir ákveðnar tegundir af orku en þar með er ekki sagt að t.d. jarðvarmaorkan - þó að frumvarpið nái yfir hana - sé í öllum tilvikum skilgreinanleg sem endurnýjanlegur orkugjafi. Þess vegna, herra forseti, segir í 2. mgr. 3. gr., með leyfi forseta: „Landsnet hf. hefur eftirlit með því að raforka, sem það gefur út upprunaábyrgð fyrir, sé í raun framleidd með endurnýjanlegum orkugjöfum í skilningi laga þessara“ - og svo kemur - „í samræmi við viðmiðanir sem eru hlutlægar, gagnsæjar og án mismununar og hafa hlotið staðfestingu Orkustofnunar.“ Ég tel að það sé alveg nauðsynlegt að þegar Orkustofnun gefur út viðmiðanir sínar sé m.a. tekið á þeim hlutum sem hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir sagði. Hún benti á það að fræðimenn sem við virðum öll eins og fyrrverandi rektor háskólans, prófessor Sveinbjörn Björnsson, hafa bent á að við tilteknar aðstæður þar sem of mikið af vatni er tekið úr jörðu í gegnum borholur kunni að verða flutningur á varma úr jörðu sem er hraðari en flutningurinn að holunni sjálfri, með öðrum orðum má við þær aðstæður auðvitað draga í efa að þar sé um að ræða það sem við getum kallað sjálfbæra þróun. Nú vek ég eftirtekt, til þess að vera ærlegur, hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur á því að hugtakið „sjálfbær þróun“ kemur ekki fyrir í þessu frumvarpi. Það rann upp fyrir mér þegar hv. þingmaður flutti sína ágætu ræðu en sýnir kannski hvað Evrópusambandið er skammt á veg komið. Þetta segi ég til að fullvissa hv. þingmann, eins og kemur reyndar fram annars staðar í frumvarpinu, að það er ekki ætlunin að vera með eitthvert fúsk eða svindl eða fals. Endurnýjanleg orka verður að vera það að mati sérfræðinga. Hv. þingmaður sem nefndi til athugasemdir Sveinbjörns Björnssonar og skilgreiningar hans á því hvað er „ágeng nýting“ sem í vissum tilvikum kynni að hans mati ekki að falla undir sjálfbærni nefnir sérfræðinga sem verður leitað til. Ég hef engan sérstakan áhuga á að koma í gegn einhverju frumvarpi sem setur stimpil grænnar orku á orku sem hugsanlega er hægt að efast um að sé græn. Ef sú leið yrði farin sem hv. þingmaður hafði eftir Sveinbirni Björnssyni, þ.e. að gert yrði hlé á nýtingu með vissu millibili til að leyfa svæðinu að endurnýja sig, er samkvæmt orðum hv. þingmanns nýtingin þegar orðin sjálfbær og við þær aðstæður mætti kalla þetta endurnýjanlega orku. Þar að auki er þetta vandamál sem er þekkt, meira að segja leituðu menn í höfuðborginni á sínum tíma út fyrir borgina, á jarðhitasvæði í grennd við borgina til að afla heits vatns og síðar orku vegna þess að nákvæmlega þetta gerðist með vissum hætti í Reykjavík. Það varð niðurdráttur í holum, það var ágeng nýting, þ.e. menn tóku of mikið af vatni miðað við það sem barst að gegnumstreymi gropinna jarða. Þetta er svipað því sem hv. þingmaður benti á að gæti gerst. Ég er náttúrlega þeirrar skoðunar - er ekkert sérfróður um þetta, hef ekki nema bara pungapróf í þessu eins og hv. þm. Jón Magnússon mundi segja, ég tek það fram að ég er tæknikrati og hlusta á sérfræðinga - að menn eigi ekki að ganga þannig á svæði að það sé hætta á því að nægilegt varmaflæði stöðvist vegna ofnýtingar. Þetta þurfa menn að skoða. Mér finnst sjálfsagt að hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir haldi þessum sjónarmiðum til haga í þeim nefndum sem þetta mál verður skoðað í. Mér finnst ekkert að því og undirstrika það. Hv. þm. Siv Friðleifsdóttir hafði að vissu leyti rétt fyrir sér. Jarðvarmaorka er yfirleitt endurnýjanleg en nýting hennar er ekki alltaf sjálfbær við vissar aðstæður. Hv. þm. Siv Friðleifsdóttir sagði að menn gætu hugsanlega undrast það að þetta frumvarp sem byggir á tilskipunum Evrópusambandsins væri samþykkt á Íslandi vegna þess að við eigum, eins og hv. þingmaður sagði, heimsmet í endurnýjanlegri orku en nú hefði hv. þingmaður getað komið hingað og hrósað sér og sínum flokki af þeirri staðreynd að við höfum - ég held í tíð a.m.k. Framsóknarflokksins - tekið upp tilskipanir Evrópusambandsins um innri raforkumarkaðinn þó að við séum ekki fýsískur hluti af honum. Sú staðreynd að við gerðum það gerir það að verkum að við höfum allt í einu öðlast möguleika til að selja fyrir beinharðan pening vottun á því að orka sem við framleiðum sé endurnýjanleg án þess að selja orkuna sjálfa. Viðskiptin eru þrenns konar í Evrópu, þ.e. þar getur fyrirtæki sem flokkast undir þetta selt orkuna sjálfa en það getur líka selt orkuna ásamt grænum vottorðum. Aðild okkar að ýmsum tilskipunum, og helst þeirri sem við tókum upp sem kölluð var annar orkupakki Evrópusambandsins 2003 þegar hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir var iðnaðarráðherra, gerir það að verkum að við eigum líka kost á því að selja einungis grænu vottorðin án þess að afhenda nokkra orku. Þetta eru viðskipti sem í dag færa Landsvirkjun tekjur upp á hundruð milljóna króna. Ég veit að þetta hljómar undarlega en ástæðan er sú, eins og hv. þingmaður gat um í upphafi sinnar ágætu ræðu, að menn eru farnir að sjá að það borgar sig að vera umhverfisvænn. Þegar fyrirtæki selja vöru sína og keppa á markaði telja þau mörg að það gefi þeim samkeppnisforskot að geta sýnt fram á það í reikningum sínum að þau í fyrsta lagi styðji framleiðslu á endurnýjanlegri grænni orku - það gætu þau gert með því að kaupa þessi vottorð - og í öðru lagi sækjast sum fyrirtæki, t.d. IKEA sem er þekkt fyrir það, eftir því að geta sýnt fram á í orkubókhaldi sínu sem hæst hlutfall af grænni orku. Það sem þessi tilskipun leiðir til er að grænu vottorðin eru með ákveðnum reikningum talin inn í bókhaldið. Við getum síðan sagt að það gefi ekki raunsanna mynd af ástandinu en það sýnir a.m.k. að þessi fyrirtæki leggja af mörkum til að ýta undir framleiðslu á grænni orku. Ég viðurkenni að það tók mig töluvert langan tíma að skilja þetta bix allt saman því að ég skildi ekki frekar en hv. þm. Siv Friðleifsdóttir alveg hvaða erindi þetta átti til okkar. Erindið er að við getum selt þessi vottorð fyrir háa peninga. Ég vildi líka undirstrika það sem ég sagði áðan að þetta er rétt að byrja í Evrópu. Það er talið að þessi aðferð til að gefa atvinnulífinu færi í reynd á að styrkja endurnýjanlega framleiðslu á orku muni ryðja sér miklu meira til rúms vegna þess að bara partur af löndum Evrópusambandsins er búinn að taka þetta upp. Ég ætla ekki - af því að ég hef stundum verið ásakaður fyrir það að vera ráðherra sem er með milljarðaglampa í augunum - að fara  Hv. þm. Siv Friðleifsdóttir velti fyrir sér ákvæðinu sem er að finna um það að Landsnet geti framselt vottunina til fyrirtækja á markaði. Hún bendir réttilega á að það er ekki ætlast til þess að Landsnet geti tekið gjald fyrir þetta umfram beinan kostnað. Eins og ég skildi spurningu hv. þingmanns var hún að velta fyrir sér hvort framsalið þýddi að fyrirtæki á markaði gæti hugsanlega, eins og fyrirtæki gera, rekið sig með arði, hyllst til að gera það. Það er mögulegt en samkvæmt frumvarpinu eru reistar skorður við því með hörðu eftirliti. Þetta verður heldur ekki gert nema með samþykki iðnaðarráðherra. Iðnaðarráðherra hefði ekki frumkvæði en hann, eða hún, yrði að samþykkja ef þetta gerðist. Sú staða gæti komið upp að einhver þeirra vottunarstofa sem eru nú þegar starfandi í landinu, tvær eða þrjár eða fjórar, mundu vilja sérhæfa sig í þessu og taka þetta að sér og þá er sá möguleiki fyrir hendi án þess að breyta þurfi lögum. Ég tel hins vegar að það mundi kosta viðkomandi fyrirtæki ákaflega mikið og tel hæpið að það verði. Það sem er líka hægt að velta fyrir sér, og ég velti auðvitað fyrir mér, er hvort það væri rétt að Landsnet væri þetta vottunarfyrirtæki. Af hverju? Vegna þess að Landsnetið er í eigu fyrirtækjanna sem á að votta. Muni ég tölur rétt er Landsnet að 93% í eigu ríkisins. Landsvirkjun sem yrði þá stærsti viðskiptaaðilinn varðandi þetta er eigandi að nánast 70% í Landsneti og maður veltir þá fyrir sér hvort þetta séu réttar aðstæður og eins og ég horfi á málið mundi þetta fyrirkomulag aldrei vinna neina sérstaka fegurðarsamkeppni. Vandamálið er auðvitað þekkt. Þetta er vandamálið sem við hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon ræddum töluvert í síðustu viku varðandi eignarhaldsuppbygginguna á Landsneti og Landsvirkjun. Hv. þingmaður spurði mig þá hvort ég teldi að breyta ætti þeim strúktúr. Ég sagði alveg hreinskilnislega að ég teldi að það kæmi til greina - það mundi kosta ríkið 6 milljarða - en ég sagði honum líka að ég teldi að tímapunktur til að taka þá ákvörðun verði þegar við þurfum að taka afstöðu til þeirra breytingartillagna á þriðja orkupakka Evrópusambandsins sem núna er í vinnslu vegna þess að aðalefni hans er einmitt breytingar á þessari afstöðu flutningsfyrirtækisins, þ.e. Landsnets, annars vegar og framleiðsluþáttanna, þ.e. orkufyrirtækjanna, hins vegar. Þá kann að koma að því að við þurfum að taka einhverjar slíkar ákvarðanir. Fram að þeim tíma tel ég ekki að við þurfum að gera það, taka ákvörðun um þetta, en með sama hætti og Alþingi hefur fellt sig við það að Landsvirkjun eigi Landsnet tel ég að það gæti fellt sig við að Landsnet sé vottunaraðili gagnvart þessum fyrirtækjum. Af hverju? Vegna þess að Framsóknarflokkurinn sá til þess á sínum tíma að mjög voru negldar í lög strangar kröfur sem gera það erfitt fyrir eigandann að hafa nokkur áhrif á Landsnetið, það eru þrjú eða fjögur ákvæði í raforkulögum sem beinlínis mæla fyrir, ekki bara um bókhaldslegan, fjárhagslegan aðskilnað, heldur eru líka strangar skyldur um að það verði að gæta hlutleysis og jafnræðis í hvívetna en síðan það sem skiptir kannski meira máli er sú staðreynd að stjórn Landsnets er ekki skipuð af sama ráðherra í dag og stjórn Landsvirkjunar. Það skiptir máli fyrir mig og það er atriði sem við þurfum að gæta meðan við höfum þessa sérkennilegu uppbyggingu á eignarhaldi Landsvirkjunar og Landsnets sem eins og ég sagði áðan vinnur aldrei neina fegurðarsamkeppni. Ég tel og er sammála forverum mínum í embætti um að við höfum gengið eins langt og hægt er til að tryggja að þessi sérkennilega eigendaafstaða hafi ekki áhrif á rekstur Landsnets. Ég verð að segja að ég er mjög ánægður með Landsnet og sjálfstæði þess og ætla ekki að hafa frekari orð um það, herra forseti. Þá held ég að ég sé búinn að svara bæði þeim spurningum sem hér hafa komið fram og ýmsum viðhorfum líka sem ég get að ýmsu leyti tekið undir. Ég undirstrika bara að það er ekki ætlunin með þessu að reyna að svindla í gegn einhverri vottun á endurnýjanlegri orku sem ekki er það. Ég get ekki dæmt nákvæmlega um það, en stjórnvaldið vinnur með sérfræðingum. Þeim sérfræðingum sem hv. þingmaður nefndi áðan hefur m.a. verið falið það verk að búa til reglur fyrir rammaáætlunarnefndina, um fyrri hlutann eða það sem hv. þingmaður var að tala um áðan, um umhverfisafleiðingar jarðhitanýtingar. 
            

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. iðnaðarráðherra fyrir svörin sem öll voru skýr, góð og skilmerkileg. Hann segir, sem er mikilvægt í þessu sambandi, að ekki sé meiningin að vera með fúsk, svindl eða fals í þessum málum og allt verði gert til að koma í veg fyrir slíkt. Þá vaknar einmitt spurningin sem hann kom inn á í vangaveltum sínum undir lok ræðu sinnar hvort Landsnet, sem er í eigu orkufyrirtækjanna, er nægilega heppilegur vottunaraðili í þessum efnum og hvort Orkustofnun - sem samkvæmt 2. gr. er sá aðili sem tryggir í raun og veru að viðmiðanirnar séu hlutlægar, gagnsæjar og án mismununar og Orkustofnun sem staðfestir allt saman og það sem að baki er. Er Orkustofnun nægilega sterkt og sjálfstætt afl í huga hæstv. ráðherra til að setja Landsneti og orkufyrirtækjunum nægilegar skorður? Getur Orkustofnun að mati hæstv. ráðherra tryggt að ekki verði neitt um neitt fúsk, svindl eða fals að ræða? Ég er hrædd um að við getum lent í ákveðnum erfiðleikum, jafnt Orkustofnun sem Landsnetið sjálft, af því að í mínum huga er gráa svæðið varðandi skilgreininguna á sjálfbærum orkugjöfum eða endurnýjanlegum orkugjöfum það stórt. Þar af leiðandi gætum við freistast til að selja fyrirtækjum sem er mjög mikið í mun að grænþvo sig, sem er hugtak sem er að ryðja sér til rúms, því að fyrirtæki hafa tilhneigingu til að kaupa sér græna ímynd en gera kannski ekki endilega kröfu um að hún sé græn í gegn. Ég held að ákveðnar hættur séu fyrir hendi sem við þurfum að sjá fyrir og reyna að girða fyrir eftir fremsta megni áður en frumvarpið fæst samþykkt.

Herra forseti. Það er ekki samkeppni um sölu á grænum vottorðum í þeim skilningi að tiltekið orkufyrirtæki undirbjóði annað. Það er fast verð á þeim. Nú man ég ekki hvert verðið er en grænt vottorð frá jarðhitafyrirtæki kostar það sama, greining og grænt megavatt, og grænt vottorð frá vatnsafli. Ekki er hægt að segja að markaðurinn kunni að ýta einhverju sem hv. þingmaður kynni að kalla annars flokks grænt vottorð að einhverjum fyrirtækjum úti í heimi sem kysu að kaupa það. Hv. þingmaður spyr mig hvort ég telji að Orkustofnun sé nægilega sterkur aðili til að hafa eftirlit. Ég undirstrika að Orkustofnun á ekki að hafa eftirlit en hún á að búa til viðmiðanirnar. Hún leitar til sérfræðinga til að gera það. Ég hef fulla trú á aðferðinni vegna þess að ég veit að þeir sérfræðingar sem hv. þingmaður nefndi eru í hópi þeirra sem stofnunin leitar til alveg eins og ráðuneyti mitt gerir í ýmsum tilvikum. Orkustofnun býr sem sagt til viðmiðanirnar og gerir það eftir bestu þekkingu og af þeim viðhorfum sem hv. þingmaður nefndi í sinni fyrstu ræðu. Síðan framfylgir Landsnet þeim, hefur þær viðmiðanir í höndum og á að hafa eftirlit á grundvelli þeirra. Hv. þingmaður spyr líka hvort ég telji að það sé eðlilegt. Ég held að það sé eðlilegt með þeim rökum sem ég nefndi áðan og samsvarandi fyrirtæki á Norðurlöndunum, t.d. þar sem ég þekki til, hafa eftirlitið með höndum. Aðalatriðið er að ekki er ætlunin að leggja fram og samþykkja frumvarp sem leiðir til einhverrar niðurstöðu sem yrði ekki sönn. Það er ekki svo. Til að komast að því rétta í málinu eru kallaðir til sérfræðingar og þeir verða að meta það. Þótt ég hafi kannski einhverjar skoðanir á því er það fyrst og fremst mat þeirra og það liggur fyrir, a.m.k. í sumum tilvikum. Síðan er það hv. þingmanns að nýta lýðræðið til að sjá til þess að það verði gert.

Hæstv. forseti. Ekki skal standa á þeirri sem hér stendur að reyna að nýta lýðræðið til að sjá til þess að hér verði allt með sem bestum hætti. Það er einmitt það sem ég er að gera með því að halda þá ræðu sem ég hélt áðan. Ég ætla einungis að fagna því að hæstv. ráðherra hefur talað skýrt í umræðunni. Hann vill tryggja svo sem framast er kostur að hér verði hlutir gerðir með þeim hætti að þeir verði gegnheilir, að ekki verði neitt neitt fals eða svik í þessum efnum. Við verðum að koma fram eins trúverðug og við mögulega getum. Það getum við auðvitað gert með okkar færu sérfræðingum sem við bæði höfum nefnt. Ég tel að sú vinna sem á sér stað í rammaáætluninni, síðari hluta hennar, sé mjög mikilvæg í þessum efnum því að hún á eftir að tryggja að jarðvarmakostirnir sem eru til staðar á Íslandi verði skoðaðir með þeim gleraugum sem færustu sérfræðingar okkar geta gert. Jafnframt tryggir hún að grunnur sé að áframhaldandi umræðu um sjálfbærni jarðvarmavirkjananna og sömuleiðis sjálfbærni vatnsaflsvirkjananna því að eins og hæstv. ráðherra gat um réttilega eru ekki allir á einu máli um hvað sjálfbær vatnsaflsvirkjun er. Ég held að komin sé efnismikil umræða sem fylgt getur málinu í gegnum iðnaðarnefnd. Ég kem einnig til með að hafa auga með því sem umhverfisnefndarmaður hvort tilefni sé til að umhverfisnefnd gefi einhvers konar umsögn eða skoði frumvarpið samhliða iðnaðarnefnd.

Herra forseti. Ég held að segja megi að orkugjafi getur verið endurnýjanlegur án þess að orkuvinnslan sem grundvallast á honum sé alltaf sjálfbær. Hægt er að finna fleiri dæmi um það. Það sem ég átti við með lýðræði er eftirfarandi: Það er alltaf hugsanlegt að það komi vondur karl sem er ráðherra og að Orkustofnun standi sig ekki nógu vel og Landsnet ekki heldur. Ef sú staða kæmi upp að menn seldu græn vottorð í einhverjum mæli á grundvelli orku sem t.d. einhverjir öflugir þingmenn, sérfræðingar og náttúruverndarsamtök teldu að erfitt væri að réttlæta, ímynda ég mér að vottorð frá því fyrirtæki mundu ekki beinlínis vera eftirsótt á markaði. Í lýðræðissamfélagi okkar, og þá er ég ekki bara að tala um hið íslenska heldur líka um lönd Evrópu, er það þroskað lýðræði að slíku yrði aldrei haldið leyndu mjög lengi, kannski í einhvern tíma en ég held að samspil markaðar, lýðræðis og samkeppni fyrirtækjanna sem ætla að notfæra sér græn vottorð til að öðlast samkeppnisforskot, mundu sjá til þess sameiginlega að það væri ekki hægt.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um samgönguáætlun. Frumvarpi þessu er ætlað að leysa af hólmi gildandi lög um samgönguáætlun nr. 71/2002, en með þeim lögum var lögð áhersla á samræmingu áætlana um alla þætti samgangna. Þessu frumvarpi er ekki ætlað að breyta þeim meginmarkmiðum eða þeim tilgangi sem lá að baki setningar gildandi laga, heldur mun samgönguáætlun áfram ná til allra þátta samgöngukerfisins og innbyrðis samspils þeirra auk tengsla við aðra mikilvæga þætti þjóðfélagsins. Þótt vel hafi tekist til við framkvæmd laganna frá því að þau voru sett árið 2002 hafa komið upp einstaka atriði sem ástæða er til að lagfæra og er tilgangur frumvarpsins einmitt að bæta úr þeim vanköntum. Breytingarnar eru einnig vegna þeirra breytinga sem orðið hafa á umhverfi samgöngumála og nauðsynjar þess að hafa lögin það sveigjanleg að áframhaldandi þróun leiði ekki til að lagabreytingar þurfi í hvert skipti sem eitthvað breytist á þessu sviði. Ég geri nú í örstuttu máli grein fyrir helstu efnislegu breytingum frá gildandi lögum sem lagðar eru til með frumvarpinu. Í fyrsta lagi er lögð til sú breyting að kveða skýrt á um að samgönguáætlun er í raun aðeins ein áætlun til 12 ára, en fjögurra ára áætlun hins vegar óaðskiljanlegur hluti hennar. Af því leiðir að samþykkja þarf samgönguáætlun áður en fjögurra ára áætlunin er samþykkt þegar báðar eru lagðar fram samtímis. Í öðru lagi er lagt til að við upphaf vinnu samgönguráðs hafi samgönguráðherra lagt fram stefnumið sín og fjárhagsramma sem samgönguáætlun skal unnin eftir. Í þriðja lagi er lagt til að heimilt verði að endurskoða samgönguáætlun oftar en á fjögurra ára fresti, eins og nú er, ef ástæða þykir til. Í fjórða lagi er lagt til að þau meginmarkmið sem unnið skal að með samgönguáætlun séu tilgreind og þar með sá rammi sem skal hafður um áætlunina. Í fimmta lagi er lagt til að ekki verði lengur skylt að setja samgönguáætlun fram með þeirri kaflaskiptingu sem gildandi lög kveða á um og skapast með því margvíslegir möguleikar á annars konar framsetningu eins og blöndun milli einstakra greina samgangna. Er með þessu ekki síst horft til framtíðar og þróunar á þessu sviði og þykir of ósveigjanlegt að lögbinda framsetningu samgönguáætlunar með þeim hætti sem nú er. Að lokum eru í sjötta lagi lagðar til breytingar sem eiga að tryggja að forstöðumenn samgöngustofnana sem heyra undir samgönguráðuneytið eins og þær eru á hverjum tíma eigi alltaf sæti í samgönguráði. Hæstv. forseti. Eins og áður hefur komið fram eru með frumvarpi þessu lagðar til breytingar sem eru til bóta á gildandi lögum og til að skapa nauðsynlegan sveigjanleika. Breytingarnar eru nauðsynlegar, bæði vegna þróunar sem þegar hefur orðið á þessu sviði og ekki síður þeirrar þróunar sem á eftir að verða. Ég tel ekki ástæðu til að hafa um þetta fleiri orð, heldur legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. samgöngunefndar.

Virðulegur forseti. Það er eitt atriði sem kemur fram í þessu frumvarpi, og þá sérstaklega í greinargerðinni, sem ég hef áhuga á að spyrja hæstv. samgönguráðherra út í og vel að nota andsvarsformið til þess að stytta hér þennan næturfund. Í 2. gr. er fjallað um vinnuna við gerð samgönguáætlunar og í greinargerðinni með henni kemur fram, með leyfi virðulegs forseta: „Með þeim breytingum sem orðið hafa með því að flugvallarekstur og flugleiðsöguþjónusta er nú komin í hendur opinbers hlutafélags í eigu ríkisins er nauðsynlegt að kveða á um aðkomu slíks fyrirtækis að samgönguáætlun. Gildir það sama um fyrirtæki sem hugsanlega kunna að verða stofnuð um aðra þætti samgangna í framtíðinni.“ Ég hefði áhuga á að heyra hjá hæstv. samgönguráðherra hvort einhver áform séu um að koma slíkum fyrirtækjum á stofn varðandi þætti í samgöngum í landinu, hvort einhver slík er vinna í gangi. Ef svo er ekki hef ég líka áhuga á að heyra hjá hæstv. samgönguráðherra á hvaða sviði menn gætu hugsanlega í framtíðinni viljað stofna svona fyrirtæki ef hæstv. ráðherra gæti nefnt þau fyrirtæki. Þessi setning í greinargerðinni truflar mann aðeins.

Virðulegi forseti. Mér er bæði ljúft og skylt að svara því sem hv. þm. Siv Friðleifsdóttir vitnar hér til í 2. gr. þar sem m.a. er fjallað um það sem hefur gerst á þessu ári, þ.e. með stofnun Flugstoða ohf. Ekkert fyrirtæki kemur upp í huga minn við lestur á þessari næstsíðustu málsgrein um fyrirtæki nema það getur auðvitað gerst með Keflavíkurflugvöll. Fyrirtæki um hann gæti breyst yfir í ohf.

Virðulegur forseti. Ég túlka þetta svar þannig að ekkert sé beint í pípunum. Hugsanlega gæti þetta átt við um Keflavíkurflugvöll en menn vilja slá þann varnagla að hafa þetta aðeins sveigjanlegt ef eitthvað kæmi upp á. Ég hlýt að túlka þetta svar þannig að ekkert sé í pípunum varðandi það að gera einhver samgöngufyrirtæki að ohf. á næstunni.

Herra forseti. Hæstv. samgönguráðherra hefur mælt fyrir frumvarpi til laga um samgönguáætlun. Um er að ræða heildarendurskoðun á lögunum þar sem frumvarpið birtir lögin í heild eins og lagt er til að þau verði enda þótt ekki sé, eins og kemur fram í greinargerð, verið að gera neinar stórfelldar breytingar á markmiðum þessara laga. Ég er þeirrar skoðunar að lögin um samgönguáætlun hafi á sínum tíma verið framfaraskref, það hafi verið skynsamlegt að fara í það að búa til eina heila samgönguáætlun þar sem allir þættir samgöngumála eru fléttaðir saman. Sömuleiðis er ég þeirrar skoðunar að vel megi ganga lengra varðandi þróun samgönguáætlunar en gert hefur verið til þessa og hæstv. samgönguráðherra gat um að framsetning samgönguáætlunarinnar samkvæmt þessu frumvarpi gæti verið með öðru sniði en verið hefur, þ.e. ekki endilega bundið í hefðbundna málaflokka. Ég tel að það sé út af fyrir sig jákvætt. Engu að síður eru nokkur atriði hér sem vekja upp spurningar sem mér finnst ástæða til að fá viðbrögð hæstv. ráðherra við strax við 1. umr. Það er meira sett fram sem vangaveltur af minni hálfu en að ég hafi myndað mér einhverjar ákveðnar skoðanir á þeim ákvæðum núna við framsögu hæstv. ráðherra. Það eru hlutir sem ég vildi frekar skoða áfram í nefnd, en leita engu að síður eftir viðbrögðum ráðherrans við nokkrum atriðum. Í 6. mgr. 2. gr. frumvarpsins um samgönguáætlun segir, með leyfi forseta: „Áður en áætlun samkvæmt ákvæði þessu er unnin leggur samgönguráðherra fram stefnu sína í helstu málaflokkum, auk fjárhags- og tímaramma, til samgönguráðs, sbr. 4. gr.“ Ég velti því fyrir mér þar sem hér er vísað til þess að það eigi að móta ákveðna stefnu í samgöngumálum hvort ekki sé eðlilegt í raun að það sé gert í formi þingsályktunar um samgöngustefnu vegna þess að þarna eru væntanlega lagðar fram hinar stóru pólitísku línur í samgöngumálum. Ég velti fyrir mér hvort það sé eðlilegt að það sé nánast eitthvert innanhússplagg í samgönguráðuneytinu sem samgönguráðið fær síðan til skoðunar og vinnur sína áætlun út frá og Alþingi komi þá ekkert að þeirri stefnumörkun fyrr en það er komið í það form að búið er að ganga frá því sem einhvers konar tillögu til þingsályktunar um framkvæmdaáætlun sem samgönguáætlunin vissulega er. Í öðru lagi mundi ég vilja nefna hérna samgönguráðið sjálft og skipan þess. Ég hef alla tíð haft vissar efasemdir um þá skipan sem ákveðin var með lögunum frá 2002 um val í samgönguráð, þ.e. að tiltaka að forstöðumenn þeirra stofnana sem undir samgönguráðuneytið heyra eins og í gildandi lögum, forstjóri Siglingastofnunar, vegamálastjóri og flugmálastjóri, sitji í samgönguráði auk eins fulltrúa, formanns, sem ráðherra tilnefnir. Þær stofnanir sem hér um ræðir eru stoðstofnanir samgönguráðuneytisins, þær eiga að sjálfsögðu að vinna á grundvelli þeirrar stefnumótunar sem er lögð í málaflokknum og út frá þeim samþykktum sem Alþingi gerir með samþykkt samgönguáætlunar. Ég hef í fyrsta lagi haft vissar efasemdir um að það sé eðlilegt að forstöðumenn þeirra stofnana sitji í samgönguráði - sem undirbýr samgönguáætlunina sem slíka og mótar þar með þá stefnu sem birtist í henni - og framfylgi síðan þeim ákvörðunum sem á grundvelli slíkrar vinnu eru samþykktar af Alþingi. Ég velti því fyrir mér á sínum tíma, og gott ef ég nefndi það ekki við forvera hæstv. samgönguráðherra í umræðum um samgöngumál, núverandi hæstv. forseta Alþingis, hvort ekki væri eðlilegra að samgönguráð væri með eitthvað breiðari skipun, þ.e. að samsetning þess væri breiðari en gert er ráð fyrir með því að í því séu forstöðumenn þessara málaflokka þannig að ýmis önnur sjónarmið kynnu að komast að en bara þau sem koma úr þessum stofnunum. Þær mundu í öllu falli og undir öllum kringumstæðum starfa með samgönguráðinu, að sjálfsögðu. Mér finnst þetta vera umhugsunarefni. Hér er lagt til að orðalagið sé opnara en er í gildandi lögum með því að tiltaka einungis að það séu forstöðumenn þeirra samgöngustofnana sem heyra undir samgönguráðuneytið og það er þá ekki skilgreint nákvæmlega hverjir það eru. „Fulltrúi fyrirtækis samgöngumála“ er kannski dálítið skrýtið orðalag því að þarna er beinlínis gert ráð fyrir því að þetta geti bara verið einn aðili og kannski er það vegna þess að sú staða er uppi núna, en þetta mundi væntanlega kalla á lagabreytingu ef breyting yrði á forsendunum. Í greinargerðinni er tekið fram, með leyfi forseta, að samgönguáætlun mun „áfram taka til framkvæmda, öryggismála, umhverfismála, almenningssamgangna og fjármögnunar samgöngukerfisins“. Þá velti ég fyrir mér hver t.d. aðkoma almenningssamgangnanna sé að samgönguráðinu. Almenningssamgöngur eru að mestu leyti reknar af sveitarfélögum þar sem þær eru yfirleitt, á höfuðborgarsvæðinu og einnig í allmörgum stærri kaupstöðum landsins eru reknar almenningssamgöngur. Það má nefna Reykjanesbæ, Ísafjörð, Akureyri, Fjarðabyggð svo dæmi séu tekin. Hver er þá aðkoma þessara aðila, sveitarfélaganna og/eða rekstraraðila almenningssamgangna að samgönguráðinu og þeirri stefnumótun sem þar fer fram? Mér finnst þær upplýsingar vanta. Nú er auðvitað hægt að ráða bót á því með því að ráðherra skipi formanninn með þá tengingu í huga og vissulega hefur það verið gert en það er ekkert sjálfgefið í því efni samkvæmt frumvarpinu. Þarna finnst mér skorta á góða tengingu inn í samgönguráðuneytið. Vangaveltur eins og fjármögnun samgöngukerfisins, sem samgönguráðið á að fjalla um, eru auðvitað hápólitískar. Mér finnst einhvern veginn að það sé atriði sem ætti að fjalla um á pólitískum vettvangi í stefnumótunarferli, það er mál sem er viðkvæmt í samfélaginu. Ágæt vinna sem hefur að mínu mati verið unnin á t.d. vettvangi Vegagerðarinnar um fjármögnun samgöngukerfisins, vangaveltur um alls konar gjöld, notendagjöld eða gjöld fyrir afnot á einstaka samgöngumannvirkjum, innheimta gjalda sem byggir á því hvenær menn eru á ferli á tilteknum götum eða vegum háð því hvað umferðarþunginn er mikill o.s.frv. eru hlutir sem við þekkjum frá löndunum í kringum okkur. Ég veit að hér hefur Vegagerðin lagt í heilmikla vinnu við að skoða svoleiðis hluti en þetta er hápólitísk spurning líka. Mér finnst, eins og ég segi, vanta þessa aðkomu. Auðvitað mætti nýta samgöngunefnd Alþingis meira í pólitíska vinnu og pólitíska umræðu á þessum vettvangi ef það er áhugi fyrir því. Í 6. gr. er sagt, með leyfi forseta: „Óheimilt er að samþykkja fjögurra ára áætlun samgönguáætlunar án þess að tólf ára samgönguáætlun hafi verið samþykkt þegar báðar áætlanir eru lagðar fram samtímis.“ Nú velti ég fyrir mér hvort þetta ákvæði hafi orðið til í kjölfar afgreiðslu á samgönguáætlun hér í fyrravor. Þetta ber þess merki að mönnum hafi dottið þetta í hug eftir því hver afdrif samgönguáætlunar urðu hér í vor, en mín fyrstu viðbrögð við þessu eru að það sé óeðlilegt að setja Alþingi skorður með þessum hætti, að Alþingi megi sem sagt ekki taka einhverja eina ákvörðun hafi hún ekki tekið aðra ákvörðun á undan. Nú kann vel að vera að það sé hægt að færa fyrir þessu skynsamleg lögfræðileg og praktísk rök en það virkar svolítið sérkennilega á mig að Alþingi megi ekki samþykkja fjögurra ára áætlun. Við getum sagt að einhver ágreiningur - eins og væntanlega var hér síðast - sé uppi um áherslur til langs tíma en menn hafi verið reiðubúnir til að ganga frá fyrsta hluta áætlunarinnar, þar hafi ekki verið neinn sérstakur ágreiningur uppi án þess að ég kunni það mál sérstaklega af því að ég var ekki hér á þingi þegar það var. Ég velti þessu aðeins upp. Síðan vil ég kannski árétta það atriði í greinargerðinni um 2. gr. sem hv. þm. Siv Friðleifsdóttir nefndi í andsvari sínu við ráðherrann þar sem fjallað er um opinbert hlutafélag í eigu ríkisins og hvort einhver áform séu uppi um fjölgun þeirra. Menn hlytu þá að velta fyrir sér hvaða aðkomu slíkt félag ætti að samgönguráði miðað við það sem lagt er upp með í þessu frumvarpi um skipan samgönguráðs. Ég ítreka að ég held að endurskoðun á þessum lögum sé skynsamleg og tímabær og sjálfsagt mál að sníða af þá vankanta sem komið hafa fram á annars ágætum lögum. Ég endurtek og undirstrika að ég held að markmið þessara laga sé gott og það sé eðlilegt að svona áætlun sé unnin. Það eru nokkur atriði þarna sem ég hnýt um, a.m.k. við fyrstu yfirferð, og leyfi mér að velta þeim upp, meira sem hugleiðingum við þessa 1. umr. en að ég hafi tekið einhverja ákveðna afstöðu til þeirra á þessu stigi málsins. Ég mundi vilja leyfa mér að fara betur yfir það í hv. samgöngunefnd sem væntanlega fær þetta mál til meðferðar og skoða þá umsagnir. Væntanlega fáum við fulltrúa samgöngustofnana og fleiri á fund nefndarinnar þannig að það bíður betri tíma að taka afstöðu til slíkra hluta eða hvort menn vilja vinna eitthvað frekar með þetta orðalag. Hér eru sem sagt nokkur atriði sem ég mundi vilja heyra viðbrögð hæstv. ráðherra við við 1. umr.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni fyrir ræðu hans um frumvarpið. Það eru nokkur atriði sem hér hafa komið fram og, eins og hv. þingmaður talaði um, vangaveltur sem eru settar fram sem eru góðar og allt í lagi með þær. Sumt af þessu er kannski það sem við erum að vinna í. Eins og hv. þingmaður tók fram, og ég er honum algjörlega sammála um það, voru lögin um samræmda samgönguáætlun mikið framfaraskref þegar þau voru sett, ein áætlun sem sett var fram eins og þetta hefur verið gert hingað til með hefðbundnum málaflokkum. En eins og ég sagði í flutningsræðu minni er gefinn möguleiki á því að það sé gert öðruvísi í framtíðinni án þess að fara með það í gegnum Alþingi. Svo getum við líka haft þetta eins og það er núna, það er ekkert að því heldur. Þarna er sem sagt tekið tillit til þess í þessu frumvarpi úr því að við erum að lagfæra nokkra þætti. Aðeins varðandi 6. mgr. 2. gr. sem hér var gerð að umtalsefni þar sem samgönguráðherra leggur fram stefnu sína til samgönguráðs í helstu málaflokkum auk fjárhags- og tímaramma, sbr. 4. gr., og síðan mun samgönguráð vinna í þessum tillögum. Þetta er auðvitað stefnumið ríkisstjórnar á hverjum tíma, stefna viðkomandi ríkisstjórnar sett fram og ríkisstjórnarflokka sem tekið hafa ákvörðun um að mynda ríkisstjórn. Þarna flytur samgönguráðherra fram hinar stóru pólitísku línur sitjandi ríkisstjórnar, línurnar sem unnið er eftir. Alveg eins er líka sett þarna fram að það - ég veit ekki nákvæmlega hvernig það er orðað - gefur möguleika á endurskoðun oftar ef þurfa þykir. Það er mikilvægt atriði að mínu mati og þess vegna eru ríkisstjórnir myndaðar, flokkar koma sér saman um ákveðin stefnumið og þar á meðal stefnu í samgöngumálum. Þá er það sett fram og unnið út frá því. Ég held að þetta sé bara hið besta mál. Aftur um skipun samgönguráðs, eins og hv. þingmaður nefndi, þá er það útvíkkað þarna aðeins. Núna er t.d. forstjóri Umferðarstofu kominn þarna inn, honum bætt inn þó að kannski hafi mátt segja að lagastoð hafi vantað fyrir því. Engu að síður gerðum við það og hann kom inn í þá vinnu sem ég held að sé mjög til bóta. Auðvitað má alltaf hugsa það hvernig samgönguráð er skipað, hvort þar sitji einhverjir aðrir en eigi að sitja. Svo koma forstöðumennirnir inn með meginlínur og meginvinnuna sem þeirra stofnanir vinna eftir. Samgönguráð kallar alveg eins til sín aðila en ég held að það sé einfaldara form og betra sem sett er þarna fram og sem hefur verið í gildi. Eins og hv. þingmaður gat um hefur það verið þannig í þau ár sem samræmd samgönguáætlun hefur verið unnin af bæði fyrrverandi hæstv. samgönguráðherra og mér að skipaðir hafa verið fulltrúar sem eru í sveitarstjórnum og þannig fæst sú tenging þar inn sem ég held að hafi verið ágætistillaga og sé bara hið besta mál. Aðeins varðandi það sem hv. þingmaður nefndi með 12 ára áætlunina, hvort það væri einhver ákveðin ástæða fyrir því að þetta væri sett svona fram. Það má alltaf spekúlera í því en auðvitað var óheppilegt það sem gerðist í vor, að 12 ára áætlunin var ekki samþykkt og er ekki í gildi. Við lítum þannig á með því sem er lagt til í frumvarpinu að samgönguformið sé í raun og veru aðeins ein áætlun sem er til 12 ára. Fjögurra ára áætlunin er hins vegar óaðskiljanlegur hluti hennar. Ég held að það sé bara gott að setja þetta svona fram. Að öðru leyti, virðulegi forseti, þakka ég hv. þingmanni fyrir vangavelturnar sem hann setti fram. Hann situr í hv. samgöngunefnd og hún gefur sér góðan tíma eftir áramót til að fara í gegnum þetta mál. Ég er alveg viss um að við munum leiða það þannig til lykta að hér verði allir sammála um það sem við höfum verið að gera enda hefur ríkt víðtæk og góð sátt um samgönguáætlun hingað til. Ég hef enga ástæðu til að ætla annað en að svo verði, að við munum setja fram það besta sem við teljum okkur þurfa að gera í þessu efni.