Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Jóhannes Jóhannesson) Jeg skal aðeins geta þess, að frv. þetta kemur nú frá hv.Nd., og hefir hún gert á því lítilfjörlega orðabreytingu, í samræmi við breytingu, sem áður hafði verið gerð hjer í hv. deild. - Leyfir allshn. sjer að leggja til, að frv. verði samþ. óbreytt.

Frsm. (Einar Árnason) Frv. þetta er hingað komið frá hv.Nd. og er einskonar samsafn af till. frá ýmsum hv.þm., og er þar gert ráð fyrir símalagningum í 13 sýslum. Mest eru þetta aukalínur út frá aðallínunum til sveita. Samgmn. þessarar hv. deildar hefir ekki sjeð ástæðu til annars en að leggja til, að frv. verði samþ. óbreytt. Sjer hún enga ástæðu til að gera upp á milli lína þeirra, sem nefndar eru í frv. Held jeg, að mjer sje óhætt að fullyrða, að landssímastjóri hafi fengið þær allar til umsagnar og að orðalag 1. gr. sje ákveðið í samráði við hann. Allar þessar línur kosta vitanlega stórfje, en auðvitað líða mörg ár áður en flestar þeirra verða lagðar, og það því fremur, sem enn eru ólagðar margar línur í eldri símalögum. Flestar þeirra verða auðvitað lagðar á undan þessum viðbótum. Vona jeg, að hv. deild leyfi þessu máli að hafa greiðan gang.

Sigurður Eggerz Jeg skal ekki gefa tilefni til langra umræðna um þetta mál að sinni. Vil jeg aðeins vísa til þess, sem jeg hefi sagt við fyrri umr. þessa máls, að þetta frv. geti orðið til að draga úr vexti landhelgissjóðs. Þar sem þetta er stórt mál, vil jeg biðja hæstv. forseta að hafa nafnakall um frv.

Forsætisráðherra (JM): Jeg býst við því, að a. m. k. hv.flm. (JJ) minnist samtals þeirra feðga Sturlu Sighvatssonar og Sighvats á Grund eftir orustuna í Bæ. Þá var uppgangur Sturlu sem mestur, og varð þeim feðgum tíðrætt um orustuna. Sighvatur sagði Sturlu, að nú þyrfti hann að búa sem best um sig, hafa stórt bú og marga þjónustumenn. Taldi hann upp þá, er þjóna skyldu til Sturlu, og voru það allir hinir helstu höfðingjar. Síðan berst saga þessi suður í Hítardal til Lofts biskupssonar. Líkaði honum hið besta og sagði, að þetta væri allkerskilega mælt, en þó vel til komið, og hverjum fengið það, er best henti. En er kom að honum sjálfum, en hann átti að vera hestasveinn Sturlu, hljóp hann upp og mælti: Djöfull hafi þeirra hróp ok þrífisk þeir aldrei! Það virðist vera eitthvað líkt með hv.flm. (JJ). Þegar þessi pjesi kom út, var hann allgleiður og sá þá aðeins það, sem þar var ilt sagt um mótstöðumenn hans. Í Tímanum var hið ákafasta lof um pjesann, og vil jeg fara að dæmi hv.flm. og biðja hæstv. forseta í eitt skifti fyrir öll leyfis til að lesa upp nokkra kafla. Fyrst talar blaðið um, hve „geysimikla athygli og umtal“ ritið hafi vakið, og „verða kaflar úr því birtir hjer í blaðinu“. Síðan er því jafnað við Aldarhátt Hallgríms Pjeturssonar. „Höf. er einn af helstu og merkustu lögfræðingum landsins, maður, sem ávalt hefir notið mikils trausts og virðingar“. (Sbr. framsöguræðuna í gær). „Þess vegna mun mikið tillit verða tekið til þessarar ádeilu hans. Hefir rit hans marga og merka kosti, en um leið nokkra galla“, - Nokkra galla! - „einkum ávantanir . . . En þakklæti alþjóðar á Sigurður Þórðarson skilið fyrir að hafa gerst rödd hrópandans á gamals aldri, því að vitanlega hefði honum verið um alt þægilegra að „þegja þunnu hljóði“. - Þetta er óttalega hátíðlegt. - „Mun enginn efa, að heilög vandlæting og rjettlætistilfinning valda því fyrst og fremst, að ritið er samið“. Svona gengur dælan áfram. Þeir, sem vilja sannfærast um, að hjer sje rjett hermt, þurfa ekki annað en lesa Tímann frá 10. jan. 1926. Svo bætir höfundur ritsins úr einni „ávöntuninni“, dómi um 3. landsk. sjálfan. En þá fer fyrir honum eins og Lofti biskupssyni. Höfundur „Nýja sáttmála“, þessi stórmerki maður, rödd hrópandans á eyðimörku, hann er alt í einu orðinn að geðveikum manni. Jeg ætla að láta þetta nægja til þess að sýna, hvað veldur öllum þessum gauragangi í hv. 3. landsk. Hann sagði, að Tíminn hefði þegar í upphafi fordæmt þá hlið pjesans, sem sneri út á við. En það var ekki fyr en síðar. Í byrjun var það talið meinlaust. Yfirleitt var ekki hægt að lofa pjesann í hærri tónum en Tíminn gerði, og er óhætt að segja, að pjesanum var ekki ver tekið en í Verði og Morgunblaðinu. Hv. þm. talaði um ávantanir í ritinu. Honum var ekki nóg, að sú væri tekin með, er jeg nefndi áðan. Hann vildi líka hafa með mótökuna í Reykjavík og Krossanesmálið. Það er dálítið spaugilegt að vilja hafa mótökuna með. Jeg fæ ekki sjeð, hvað hún kemur stjórnmálum við. En um Krossanesmálið er það að segja, að hv.þm. mun eiga nokkuð erfitt með að vekja það upp. Það er búið að kveða það svo vandlega niður. Hv. 3. landsk. sagði, að í ritinu væri aðallega ráðist á mig og hv.þm. Seyðf. (JóhJóh). Þetta er fjarri öllu lagi. Það er ráðist svo að segja á alt og alla, á alla stjórnmálaflokkana, á háttv. 1. landsk. (SE) og enn marga fleiri nafngreinda menn, auk þess á þjóðina alment o. s. frv. En það er rjett, að sumu í bæklingnum er beint til mín og hv.þm. Seyðf. Jeg er ekki vanur því að svara, þótt á mig sje ráðist í blöðum eða flugritum eða þesskonar. Jeg minnist þess ekki, að jeg hafi nokkru svarað í blöðunum ásökunum á mig. Vinir mínir hafa að vísu sagt mjer, að jeg hafi hlotið tjón af því, að jeg hefi ekki tekið til andmæla. Jeg hefi samt ekki orðið þess svo mjög var, að svo hafi verið. Þegar jeg hefi leitað almenningsdóms um mig, svo sem stjórnmálamenn einatt gera, þá hefi jeg ekki orðið þess var, að sá dómur hafi verið mjer svo andstæður. Meðan jeg var dómari kom það fyrir, að jeg var sakaður um það opinberlega, að jeg jafnvel gegn betri vitund dæmdi ranga dóma. Jeg bar þetta alls ekkert af mjer, en æðri dómur svaraði fyrir mig. Eitt af því, sem hv. 3. landsk. talaði um alveg fyrir utan efnið, var síldarmálið gamla. Það er ógeðslegt, hversu þessi hv.þm. er stöðugt að reyna að glefsa í andstæðinga sína, þótt hann viti, að þeir geti ekki svarað fyrir sig, og það snerti ekki það mál, sem um er að ræða. Það var mjög óvandað og átti ekki við að leiða það mál inn í umræðurnar hjer. Það mál var eingöngu rógsmál og hafði engin áhrif á mannorð þeirra manna, sem fyrir árásunum urðu eða álit almennings á þeim. Það var og er rógsmál. Þá skal jeg að nokkru snúa mjer að ásökunum þeim á mig, sem hv.þm. las upp úr ritinu, og hann gerði að sínum og verður að bera ábyrgð á, úr því að hann flutti þær hjer inn. Hann sagði - í annara orða stað. - að stjórnarráðið hefði kæft undir sjer alt velsæmi og rjettlæti. Svona ummæli eru vitanlega einskis virði. Þetta eru stór orð, sem slegið er fram algerlega út í bláinn og alls ekki er hægt einusinni að rökstyðja. Ein af þeim fyrstu ásökunum, sem hv.þm. gerði að sínum með því að taka þær upp, voru sýslumannaskiftin í Árnessýslu. Jeg man nú ekki, hvað hann sagði um þetta, en jeg tók eftir, að hann sagði, að um tveggja ára skeið hefðu sýslumennimir verið 15 eða 16.

Það stendur í bókinni

. Hv. þm. ber ábyrgð á því eigi að síður. Þessu var svarað fyllilega á þinginu 1919, og um það átti hv.þm. að geta vitað. Þá voru þeir reyndar ekki heldur nema 13–14. Þá rak jeg þetta alt til baka og leiðrjetti þessa tölu. Jeg sýndi fram á, að lengst af þessum tíma hefðu þjónað sýslunni lögfræðingar, alls 3. Stuttan tíma þjónaði hreppstjóri embættinu, geðugur maður. Kom það til af því, að lögfræðingur sá, sem settur var til að þjóna embættinu, veiktist hjer í inflúensunni 1918 og ekki var hægt að fá lögfræðing í staðinn. Loks þjónaði einn maður um stuttan tíma. Það er þess vegna miður vandað, bæði af höfundi ritsins og hv.þm., að taka þetta þannig upp, þegar jeg leiðrjetti það á þinginu 1919, og því var ekki mótmælt. Þetta sýnir, á hve góðum rökum ásakanirnar eru bygðar. Það, sem sagt er að sjeu 14 eða 15, eru í raun og vera 3 lögfræðingar og 1 hreppstjóri, sem kemur í staðinn fyrir veikan lögfræðing, og enn einn maður. Hitt hefir komið fyrir, að sýslumennirnir hafa brugðið sjer í burtu 1–2 daga, og gegnir þá t. a. m. skrifari sýslumannsstörfunum. Hefir vitanlega ekki verið að því fundið. Jeg veit ekki til, að verið sje að skifta sjer af því, þótt nú hv. 1. þm. Árn. (MT) skreppi við og við til Reykjavíkur. Annars er það merkilegt, bæði af höf. og hv.flm., að taka upp þessa sögu, sem væri fyrnd, ef um sök væri að ræða. Eitt atriði hafa höf. og hv.flm. fundið í sambandi við þetta, sem þeir eru mjög gleiðgosalegir yfir, en það er, að sýslumaður skuli hafa verið settur á eigin ábyrgð. Til þessa segja þeir, að aldrei hafi þekst dæmi fyr. Jeg hafi fundið það upp og eigi heiðurinn af. Að þetta skuli vera sagt í svona hátíðlegri deilu, sýnir, hversu lítilfjörlegt það er, sem hægt er að tína til, og auðvitað er það ekki satt, að þetta sje eins dæmi. Jeg gæti nefnt ýms dæmi, en skal láta mjer nægja að nefna tvö nokkuð gömul. Þegar Grímur amtmaður dó 1849, var settur dómari úr landsyfirdómnum til þess að þjóna amtmannsembættinu norðan og austan, og aftur annar embættismaður til þess að þjóna dómaraembættinu, að sjálfsögðu á eigin ábyrgð. Er Ólafur stiftamtmaður Stefánsson var nefndur með öðrum til þess að athuga embættaskipunina, var hann leystur frá stiftamtmannsembættinu um stund, og amtmaðurinn í Vesturamtinu, Vigfús Jónsson, Eiríkssonar, settur til að þjóna stiftamtmannsembættinu með sínu á eigin ábyrgð. Og það stendur beint í sjálfum launalögunum, að svona skuli að farið. Ef hv.þm. hefði vit á að lesa lög, þá gæti hann sannfært sig um það. Þar stendur, að ef maður er á þennan hátt tekinn úr embættinu, þá skuli hann láta af hendi laun þau, er fylgja embætti hans sjálfs, auðvitað af því að hann á þá ekki að útvega mann í sinn stað. Þá átti það að vera mikil sök að taka sýslumanninn í Mýra- og Borgarfjarðarsýslu og setja hann í bæjarfógetaembættið í Reykjavík, er jeg varð ráðherra fyrst, en setja aftur annan í hans stað í sýsluna. Hjer ber enn að sama brunni. Það er merkilegt, að hv.þm. skuli detta í hug að bera fram slík smáatriði sem þessi. Jeg hefi annars ekki orðið var við neina óánægju hjá viðkomendum út af þessu. Enginn hefir kvartað um, að sýslumaðurinn, sem settur var í bæjarfógetaembættið, hafi gegnt því illa, og ekki hefir heyrst, að sá, sem settur var í sýsluna, hafi staðið illa í stöðu sinni. Hver hefir þá beðið skaða af þessu? Ekki ríkissjóður. Kostnaður var ekkert meiri fyrir hann. Hv. þm. var eitthvað að tala um, að sýslumanninum muni hafa áskotnast meiri peningar með þessu móti. En það er ekki bent á, að nokkur hafi skaðast við þetta. Því þá alt þetta uppþot? Ja - þetta eru nú hinar miklu sakir. Jeg er hræddur um, að jeg kunni að hlaupa yfir eitthvað af því, sem hv.þm. hefir tínt upp úr pjesanum og gert að sínum orðum. Jeg ætla ekki að orðlengja mikið um það, sem hann sagði um embættismanninn, sem leystur var frá embætti sínu um stundarsakir. Þetta er maður, sem hefir þjónað embætti sínu mjög lengi og með miklum dugnaði og int af hendi annars mjög margt til þjóðþrifa, það, er þjóðin á honum mikla þakklætisskuld fyrir að gjalda. Jeg ætla ekkert að afsaka þetta og held, að hv.flm. hefði verið sæmra að láta þessa afsökun liggja. En þar sem höfundur ritsins og háttv.flm. eru að tala um ranga skýrslu, sem jeg hafi gefið í þessu sambandi, þá eru það hrein og bein ósannindi hjá báðum. Jeg veit ekki, hvort hv.flm. veit einu sinni, hvað höfundur pjesans meinar með þessu. En það hefði verið innan handar fyrir báða að fá að vita hið sanna um þetta atriði í stjórnarráðinu. Jeg gæti einnig vísað til hv. 1. landsk. (SE) um það efni, og mundi hann staðfesta það, er jeg segi um þetta, ef þörf væri. Þá talaði hv.flm. um, að komið hefði fyrir sjóðþurð hjá embættismönnum, ríkissjóður hefði skaðast og ekkert hefði verið tekið á þessu. Það er nú ekki nýtt, hvorki hjá höf. pjesans nje hv.flm. (JJ), að tala um linleika í þessu efni hjá stjórninni. Það hefir og verið talað um þetta í blöðum, og mjög svo hvatvískega í einu, út af sjóðþurðinni í útsölu áfengissölunnar. En það vildi nú svo til, að það var einmitt tekið mjög svo hart á þeirri sjóðþurð. Það komu meira að segja fram raddir um, að þar væri farið alt of hart í sakirnar. Þeir, sem fyrst og fremst áttu að bera ábyrgð á því, voru í upphafi rannsóknar settir í gæsluvarðhald, skipaður sjerstakur rannsóknardómari og gert alt, sem hægt var; en einmitt þetta dæmi nefnir höfundur „Nýja sáttmála“ og svo hv.þm. (JJ). (JJ. Jeg mintist ekki á þetta mál). Nei, ekki berum orðum, en hv.þm. (JJ) sveigði að því, og „Nýi sáttmáli“ nefnir einmitt þetta mál. En jeg skal segja hv.þm. (JJ) það, að eftir minni skoðun ber einmitt, eftir öllum atvikum, afarlítið á sjóðþurð hjá opinberum innheimtumönnum. Og þegar verið er að lofa hinar fyrri kynslóðir á kostnað hinnar núlifandi, þá má ekki gleyma því, að sjóðþurð kom og áður fyrir hjá embættismönnum, t. a. m. seinast á 18. öld og á 19. öldinni, og var sannarlega ekki tekið harðara á því en nú. Embættismennirnir mistu ekki einu sinni altaf embættin fyrir það. En þegar það nú hefir komið fyrir, svo að nokkur brögð hafa að verið, hafa mennirnir orðið að láta af embættum sínum, jafnvel þótt þeir hafi bætt sjóðþurðina að fullu, og það er einmitt merki upp á það, hve vandaðir embættismenn landsins eru, hve lítið skuli bera á þessu, og svo er verið að ásaka embættismannastjettina fyrir bæði það og annað. Hið sanna er, að menn, sem varla hafa nægileg laun sjer og sínum til framfæris, verða að standa skil á hundruðum þúsunda króna, enda skila hverjum eyri. Ásökun á embættismannastjettina er mjög ómakleg. Náttúrlega hlýtur altaf að koma fyrir eitthvað, er að má finna, en jeg staðhæfi, að embættisstjettin íslenska sje yfirleitt mjög góð og heiðarleg stjett. Annars man jeg ekki í bili til, að það hafi verið tekið neitt verulega hart á nema einu einasta tilfelli sjóðþurðar, nema það, að á síðustu tímum hafa viðkomandi embættismenn svo að segja altaf orðið að láta af sínum embættum, og heldur hv.þm. (JJ), að það sje ekki nokkur hegning? Hegningarlögin líta að minsta kosti þannig á, að svo sje. Jeg neita því afdráttarlaust, að stjórnin eigi nokkra ásökun skilið fyrir of mikinn linleik í þessu efni, og allra síst, að vægara sje tekið á þessu á síðustu tímum en áður. Jeg veit ekki nema jeg geymi mjer það dálítið enn að tala um það svo kallaða „morðmál“. Jeg veit það nú líka, að hvað sem jeg segði um það, mundi hv.flm. (JJ) alls ekki skilja mitt mál. En það var annað mál, sem hv.flm. (JJ) nefndi, sem hann kannske, og þó líklega ekki, skilur, því mjer dettur ekki í hug að halda, að alt þetta skilningsleysi, sem einmitt kemur hjer fram hjá hv.þm. (JJ), um almenn málefni, sem snerta lög, sje uppgerð. Jeg held, að það sje virkilega svo, að hv.þm. (JJ) skilji það ekki.1). Málið, sem jeg vildi nefna og hv.þm. (JJ) taldi svo óskaplegt, það er málssókn lögregluþjónsins í Reykjavík. Ásökunin þar er mjög óvönduð, bæði hjá hv.flm. (JJ) og hjá höfundi ritsins. Dylgjurnar um það, að mál þetta sje sprottið af því, að hið opinbera hafi þurft að dylja eitthvað, eru rakalausar. Jeg hefi spurt lögreglustjórann í Rvík, hvernig standi á þessu, og hann sagði, að dylgjumar um þetta væru gersamlegur uppspuni. Hann sagði einnig, að aldrei hefði komið til tals annað en meiðyrðamál, vegna þess, að hann áliti, að það, sem fram fór í því húsi, sem lögregluþjónninn kom í, væri þannig lagað, að það væri mjög óvíst, að mótgerðin gegn lögregluþjóninum yrði skoðuð brot gegn embættismanni við embættisverk. Það ráð var því tekið að höfða einkamál, heldur en að eiga það á hættu, að málinu yrði vísað frá, vegna þess, að það heyrði ekki undir opinbera málssókn, og þá væri kærurjetturinn í einkamálum burt fallinn, því að hann er svo stuttur. Jeg sagði það áðan, að jeg gerði ekki ráð fyrir því að tala mikið um hið svo kallaða morðmál, en jeg ætla samt að minnast ofurlítið á það. Jeg held, að hv.flm. (JJ) hafi sagt eitthvað á þá leið, að það mætti leggja nokkuð mikið upp úr dómi höfundarins um þetta mál, því að hann hefði haft svo mikla reynslu í slíkum málum, að óhætt væri að gera það.

Hann hefir lagt langmesta vinnu í þann kafla bókarinnar

. Hv. þm. (JJ) sagði, að hann færði fram mest rök í þessu máli. Höfundur bókarinnar var að vísu nokkuð lengi sýslumaður, en hann hafði ósköp litla reynslu í þessum málum. Það er nefnilega svo, að reynsla í sakamálameðferð hefir enginn dómari verulega, nema dómarinn í Reykjavík. Jeg tala nú ekki um sýslumenn í sveitasýslum, svo að það er alls ekki leggjandi mikið upp úr dómi höfundar „Nýja sáttmála“ þess vegna, og það er eitt merkilegt um þá menn, sem hafa litla reynslu í svona málum, að þeir halda, að þeir geti sjeð sekt eða sakleysi svona manna fyrirhafnarlítið, sjái það „út“, bæði af gögnum og öðru. En það er álit þeirra manna, sem bestir eru taldir meðal dómara - og þar vil jeg sjerstaklega vitna til enskra dómara, sem kanske eru frægastir meðal allra dómara heimsins - að ekkert sje eins hættulegt og mat þeirra manna, sem ekki hafa reynslu í þessum efnum. Það er nú ekki einu sinni svo, að það, sem talið er líkur, sje það í augum manna, sem hafa haft nokkuð mikið með slík mál að gera. En setjum nú svo, að óreyndum manni sýnist vera býsna miklar líkur fyrir sekt. Þá er þó ekki eins mikið á því að byggja og því, sem rannsóknardómari, er með málið hefir farið, segir og veit um það. Hans þekking stendur ólíkt dýpra en þekking bæjarmanna, sem aðeins heyra um prófin úr blöðum og ýktum ummælum manna á milli. Jeg minnist þess frá minni eigin reynslu, að jeg hafði einusinni með morðmál að gera. Þar voru tveir menn við riðnir. Annar þeirra játaði tiltölulega fljótt, en hinn, sem líkurnar bárust að, og meira að segja mjög miklar, játaði aldrei. Það var gengið nokkuð hart að þessum manni, af því að líkurnar voru, í augum mínum og annara, sem til þektu, svo afskaplega sterkar. Svo fór að bera á því, að maðurinn virtist vera eitthvað ruglaður. Jeg bar mig saman við geðveikralækninn, og vorum við báðir sammála um það, að þetta mundi vera uppgerð. Svo liðu tímar, og aldrei komst maður lengra en svo, að það voru aðeins líkur, og maðurinn neitaði stöðugt. Svo var loks ekki annað ráð en að setja manninn í geðveikrahælið á Kleppi. Þetta var árið 1914. Þar er maðurinn enn, annaðhvort vitskertur eða eitthvað minna ruglaður, og hefir aldrei nokkur skapaður hlutur frekar komið í ljós um það, að hann væri sekur, miklu fremur það, sem heldur fer í gagnstæða átt. Jeg, hefi, síðan jeg hafði þetta mál til meðferðar, verið bæði ragari við að byggja á líkum, og sömuleiðis verið ragari við að heimta af öðrum, að þeir byggi á líkum. Ef maðurinn hefir verið saklaus, sem vel getur verið, þá á jeg að vísu enga sök á því, hvernig fór, enda veit jeg, að enginn, sem til þess morðmáls hefir þekt, hefir talið það, en það eru þá hegningarlögin og rannsóknaraðferðin, sem eiga sökina á því, að maðurinn hefir síðan verið vitskertur. Þeir, sem hafa vit á þessu, eða hafa reynslu í þeim efnum, þeir láta ekki hrífast af því, þó að líkur sjeu um það, að maður sje sekur, því að það getur verið svo, að það, sem rannsóknardómarinn hefir upplýst, sje ekki einu sinni líkur. Jeg veit það ósköp vel, að það er ekki til neins að tala svona við hv.flm. (JJ). Hann annaðhvort tekur ekki eftir því eða skilur það ekki. En jeg vona, að margir, sem þetta heyra, muni skilja það, einkum og sjer í lagi, ef þeir hafa reynt og athugað sálarástand annara manna, reynt að skygnast undir yfirborðið í þesskonar sökum. Jafnvel höfundur ritsins sjálfur held jeg að mundi ekki skilja þetta, því að hann er auðsjáanlega svo bundinn við löngu yfirgefna hegningarmálaskoðun, að hann myndi ekki geta skilið það. Jeg veit það, að á meðan málið var á ferðinni, en jeg var þá ekki dómsmálaráðherra, fylgdist skrifstofustjórinn í stjórnarráðinu með um málið, og jeg get sagt það, að hann, eins og bæjarfógetinn, var sannfærður um það, að maðurinn væri ekki sekur, því að það er lítið að byggja á því, þótt maðurinn hafi orðið tvísaga, eða ekki munað rjett, því að það er ótrúlegt, hvað reynslan hefir sýnt, að vitni eða sakborningar muna lítið eða muna skakt. Það voru eitt sinn gerðar margar tilraunir með það, hve áreiðanlegt sje minni vitna, og það kemur í ljós, að það er ótrúlegt, hvað menn muna lítið, taka lítið eftir o. s. frv. Svo leyfir hv.þm. (JJ) sjer (jeg man ekki, hvort nokkuð er um það í „Nýja sáttmála) að fara að finna að eða tala um merkilegan dóm í Kveldúlfsmálinu (landhelgisbroti). En þótt það mál færi öðruvísi í hæstarjetti en í undirrjetti, þá get jeg sagt hv.þm. (JJ) það, að þegar jeg ákvað að áfrýja því máli, var jeg alls ekki viss um, að annað yrði ofan á, en fanst málið svo vafasamt, að rjett væri að láta æðsta dómstól skera úr því. En það er oft örmjótt á milli, hvort dómari ákveður að áfella eða sýkna. Þess vegna er um þetta talað af manni, sem ekkert getur um það borið, þegar talað er um það, að þessir dómar sjeu undarlegir. Jeg held, að þetta nægi í rauninni, sem jeg hefi sagt, til þess að sýna, að það er óvarlegt af hv.flm. (JJ) að vera að bera þetta mál fram hjer, eða vera að tala um slælega rannsókn. Það er einnig broslegur barnaskapur hjá höf. „Nýja sáttmála“ og hv.flm. (JJ) að ásaka dómarann fyrir það að bóka rjett það, sem sakborningur hefir sagt. Þetta er ásökun um það, að dómarinn skuli vera svo lítilþægur, svo mikið vesalmenni að bóka rjett það, sem sakborningur hefir sagt. Nú get jeg sagt hv.þm. (JJ) það, sem hann ekki veit, að það er einmitt mjög nákvæmleg bókun á framburði sakborninga í stærri málum, sem hefir hina mestu þýðingu. Framburðurinn er oft ekki aðeins bókaður í einu lagi, heldur líka spurningarnar og svörin, því að það er oft mjög mikils virði að bóka þetta eins og sakborningur hefir sagt það, og svo á þetta að vera einhver óskapleg vesalmenska. Þó að þessu sje haldið fram í „Nýja sáttmála“, ætti hver heilskygn maður að sjá, að það er hreinasta fásinna. Það er óráðvendni gagnvart sakborningi og embættislögum að breyta í nokkrum sköpuðum hlut því, sem hann hefir sagt. Hv. flm. (JJ) ræddi nokkuð um, að hegningar vorar og hegningarfyrirkomulag og rannsóknaraðferðir væru orðnar úreltar. Hann mun nú ekki bera mikið skyn á það, en nokkuð mun þó hæft í þessu. En það get jeg fullyrt, að skoðanir manna hafa mjög breyst í þessum efnum, enda skal jeg játa, eftir að hafa fylgst vel með í þessu, að jeg hefi fengið þá trú, að þær kenningar hafi meira gildi fyrir heiminn, sem miða að því, að farið sje betur með afbrotamenn. Jeg get ekki farið langt út í þessar kenningar, sem eru margvíslegar og menn ekki sammála um. En af því að talað hefir verið um, hvað linlega væri hjer á eftir fylgt um einstök atvik í framkvæmd þeirri að refsa afbrotamönnum, þá ætla jeg að tala ofurlítið um, hvað aðrar þjóðir hugsa og gera í þessu efni. Jeg geri ráð fyrir, að hv.flm. (JJ) og einnig höfundur pjesans byggi báðir á refsiskoðunum 19. aldar, sem komu fram hjá Napóleon og hjeldu svo áfram að þróast, þar sem það er aðalatriðið að meta glæpi til hegningar - meta verkið sjálft eftir einskonar verðlagsskrá. Menn sögðu aðeins: Nú er glæpur drýgður. Fyrir hann á að koma þess hegning, án þess að taka nokkurt tillit til þess, sem glæpinn drýgði. Allir gleymdu sjálfum manninum, sem brotið framdi, eins og hann væri ekki til. Þannig litu menn á endur fyrir löngu. En þessari skoðun hefir verið snúið við á seinni tíð, svo að fyrsta spurning þeirra manna, sem hinni nýju kenningu fylgja í þessu efni, er sú: Hvað er hægt að gera við manninn, sem brotið framdi, svo að ekki stafi hætta af honum framvegis, og hvernig verður búið við slíkan mann, svo að sem tryggast sje, að hann brjóti ekki aftur? Fyrir þeim mönnum, sem þessari kenningu fylgja, vakir hið sama og læknunum. Þeir grafast fyrir sjúkdóminn, reyna að lækna hann og fyrirbyggja með ráðstöfunum sínum, að hann taki sig upp aftur. Þeir, sem trúa á mannúð og vægð gagnvart brotamönnum, treysta því, að hægt sje að lækna þá til fulls og fyrirbyggja, að þeir brjóti aftur. Þess vegna hafa margar ráðstafanir verið gerðar úti um allan heim í þessu efni og gefist vel, t. d. að taka tillit til brota ungra manna og geðbilaðra, og sleppa um stund brotum fullþroskaðra manna, með það fyrir augum, að þeir bæti ráð sitt. Það er mikið rjett, sem haldið er fram, að hegningarlöggjöf okkar sje orðin á eftir tímanum. En þeir segja báðir, hv.flm. (JJ) og höfundur pjesans: Við höfum lög, og lög eru lög, sem fara verður eftir. Þetta, sem þeir bera fram, er nú kanske að ýmsu leyti rjett, en nú vill svo vel til, að brotið hefir verið stórt skarð í hegningarlögin, með lögunum um skilorðsbundna hegningu, og með ákvæði stjórnarskrárinnar um, að sleppa megi málssóknum, þegar sjerstaklega stendur á, að jeg ekki nefni náðunina, sem gefur brotamönnum upp allar sakir. Með þessum lögum er ákæruvaldið frjálst að því, hvernig fara eigi með afbrotamenn, hvort hegna eigi þeim eða sleppa í bili. En það er mikið vandameira að fara með ákæruvaldið, þegar greina á milli þeirra, sem þarf að hegna, og hinna, sem á að sleppa, því að sumir líta svo á, að iðrun og hugarangur sumra brotamanna sje þeim það þung hegning, að á hana sje ekki bætandi. Annars ætla jeg ekki að fara út í það við hv.flm. (JJ), hvaða ráð skuli höfð við þá, sem altaf eru að brjóta upp aftur og aftur. Það er eflaust vandaminst fyrir ákæruvaldið að fylgja lögunum og segja við þann, sem kærður er: Þú hefir brotið. Þú skalt þess vegna í svartholið. Og það vantar síst, að sá dómarinn fær hrós, sem rekur brotamenn hópum saman í hegningarhúsið, en hinn, sem fara vill samviskusamlega í sakirnar og lítur á þann, sem brotið framdi, eins og meðbróður sinn, hann fær harðari dóm og verri, þegar þessir tveir valdsmenn eru bornir saman. Það eldir svo sem eftir af þeirri gömlu skoðun enn, að það sje afar mikilsvert að hræða þá til meðkenningar, sem ákærðir eru, og hegna þeim, sem brjóta. En sagan sýnir best, hvernig þetta hefir reynst. Á meðan harðast var farið með brotamenn og hegningarnar voru verstar, þá var virðingin minst fyrir lögum og rjetti. Mjer skildist, að hv.flm. (JJ) vildi hafa mikla hegningu, þó að hann hins vegar nefndi ekki dæmi nein í því sambandi eða benti á, hve mikill og hörð hegning skyldi lögð við þessu og þessu broti. En jeg skal nefna eitt dæmi, sem oft er gripið til, þegar minst er á harða og mikla hegningu: Manngarmur, sem talinn var geggjaður, gerði tilraun til að myrða Loðvík XV. Maðurinn var dæmdur af lífi og tekinn af að viðstöddu afarmiklu fjölmenni. Og eftir því, sem sagan segir frá, voru það ótrúlegustu kvalir og pyntingar, sem manninum voru sýndar. Þegar búið var að kvelja úr honum lífið, var líkaminn partaður í sundur og hestar látnir draga líkamshlutana um torgið til að þóknast æstum mannfjöldanum. En þess er sjerstaklega getið, sem dæmi upp á, hvað fólkið var orðið sljótt, að þegar aftakan var um garð gengin og búið að brenna líkamshluta mannsins til ösku, þá mælti ein hefðarfrúin, sem horft hafði á þennan sorgarleik, þessum orðum: Ó, Jesús minn! hvað jeg kendi í brjósti um vesalings hestana. En hjer kemur eitt til athugunar, þegar verið er að tala um milda eða harða dóma, og það er, að taka verður tillit til almenningsálitsins. Og þá kemur spurningin: Er íslenska þjóðin nógu þroskuð til þess að bera þetta? Jeg veit ekki, hvað menn mundu alment segja, en benda vil jeg á það, að í sögum okkar er aldrei um langar pyntingar að ræða, heldur er þar um mildari hegningar að ræða en tíðkuðust annarsstaðar á sama tíma. Jafnvel á Sturlungaöldinni, sem oft er vitnað í, beittu menn ekki slíkri hegningu við brotamenn eins og dæmi annara þjóða sýna. Og sama var einnig á þeim tíma, þegar erlenda valdið rjeð hjer lögum og lofum, að minna bar á löngum og kvalafullum pyntingum hjer, á móts við það, sem tíðkaðist í nágrannalöndunum. Jeg held virkilega, að þjóðin sje fær um að meta svona aðferðir um hegningu brotamanna, þó að hálfmentaðir menn í þessu efni geri sig að dómurum í þeim sökum, sem þeir auðsjáanlega bera ekki nokkurt skynbragð á. Jeg veit líka, að hjer líta menn alt öðruvísi á brotamenn en hv.flm. (JJ) vill láta skína út úr því almenningsáliti, er hann heldur skildi fyrir. Mjer er kunnugt um stórþjóf, sem verið hefir hjer í hegningarhúsinu og unnið með fjölda manna, en aldrei orðið annars var en að skift væri við hann eins og aðra menn. Þeir, sem eru að tala um, að enginn munur sje gerður á sekum og saklausum, eru hræsnarar. Þeir tala eins og Farisear, vegna þess að þeir vita sig ekki hætis hót betri en hina, sem uppvísir hafa orðið að því að brjóta í bága við lög og reglur þjóðfjelagsins. Það eru fáir jafnhreinskilnir eins og skáldið Göethe, sem haft er eftir, að það væri ekkert það brot til, sem hann hefði ekki getað drýgt einhverntíma á æfinni. Að jeg hefi talað svona lengi um þetta eina atriði, byggist á því, að jeg ætlast til, að framkvæmdir mínar á þessu sviði fyr skýri sem best, hverjar muni verða framkvæmdir mínar framvegis, þegar brotamenn eiga í hlut. Og jeg þykist ekki þurfa að skýra þetta betur til þess, að mönnum skiljist, hver afstaða mín sje, eins og t. d. til stjórnarráðskvistsins, náðun Júlíönu eða til hinna þriggja manna, sem gefnar voru upp sakir. Jeg læt mjer í ljettu rúmi liggja, hvað sagt er um afskifti mín af þessum þrem atriðum, en það, sem jeg gerði, var ekki gert til þess að breiða yfir brot þessara manna, heldur var það sprottið af þeirri skoðun minni, að það sje þjóðfjelaginu hollast að halda brotamönnum sem lengst frá fangelsunum, þar sem andrúmsloftið er slæmt og spillandi. Hv. flm. (JJ) varð skrafdrjúgt um byggingu stjórnarráðskvistsins og fullyrti, að hann hefði orðið óhæfilega dýr. Jeg býst nú við, að hann hefði sparað sjer slíkar fullyrðingar, ef hann hefði gert sjer það ómak að grenslast eftir, hvað mikið var gert við húsið. Hefði hann gert það, þykir mjer sennilegt, að hann hefði komist að annari niðurstöðu og hagað þá orðum sínum öðruvísi. En í staðinn fyrir það að afla sjer nauðsynlegra gagna til þess að dæma um málið, nefnir hann aðeins nokkurn hluta byggingarinnar og miðar allan kostnaðinn við það. Það sanna í þessu máli er það, að þessu gamla húsi var gerbreytt, ekki aðeins hvað alla herbergjaskipun snertir, auk margs fleira í því sambandi, heldur var einnig komið upp sjerstöku húsi handa dyraverðinum og fjölskyldu hans. Og þeir, sem þekkja, hvað það kostar að breyta gömlum húsum og gera þau sem ný, þeir segja ekki, að þessi bygging hafi orðið óhæfilega dýr. Þá gerði hv.flm. (JJ) sjer mikinn mat úr náðun Júlíönu og þótti henni dept úr haldi eftir alt of stuttan tíma, sem hann heldur að hafi verið 4 ár. Það er nú að vísu ekki rjett með farið, að tíminn væri svo stuttur, en því ætla jeg samt að sleppa. Það má kanske segja, að 6 ár sje líka stuttur tími, en þann tíma hafði hún verið í haldi, þegar hún var náðuð. En jeg ætla að nefna það, sem maður einn, sem jeg virði mikils, sagði um náðun þessa. Honum fórust orð á þá leið, að það hefði ekki aðeins verið rjett að náða þessa konu, heldur hefði það verið það eina, sem forsvaranlegt var að gera. Og fyrir þessu færi jeg ekki aðrar ástæður en þær, sem jeg hefi hjer fyrir mjer í brjefi hjeraðslæknisins í Reykjavík. Þessi kona var sett í fangelsi árið 1913, og ætla jeg að leyfa mjer að lesa upp úr brjefi hjeraðslæknisins, sem hann segir um heilsu konunnar: „ Í gæsluvarðhaldinu komu snemma í ljós miklar meltingartruflanir, taugaveiklun á háu stigi“ o. fl. o. fl. Henni fór versnandi svo að í apríl var það ráð tekið, að hún var sett inn í sjúkrahús. Þar var hún um tíma og hrestist svo, að hún var aftur flutt í fangelsið. En þá ótti í sama horfið, henni hríðversnaði, hún gat ekki sofið sólarhringum saman og megraðist mikið. Þá var hún aftur flutt í sjúkrahúsið, og var líðanin slæm, enda varð að gera á henni holskurð, vegna krabbameins, sem læknarnir hjeldu að gengi að henni. Í sjúkrahúsinu var hún alllengi við slæma heilsu, en smábatnaði þó svo, að hún fór að geta aðstoðað lítilsháttar við vinnu þar í sjúkrahúsinu. Læknirinn segir, að ef hún verði flutt í hegningarhúsið aftur, muni fara á sömu leið um heilsu hennar. Þetta hefði vitanlega mátt gera, „en það væri sama og drepa hana“, bætir læknirinn við. Því var það ráð tekið að veita heldur ófullkomna uppgjöf en að láta hana ganga gæslulausa í sjúkrahúsinu. Ef jeg eða dómarinn hefði þá haft yfir að ráða deild fyrir sjúka fanga, eins og tíðkast í öðrum menningarlöndum, þá hefði verið alt öðru máli að gegna, en jeg býst ekki við, að Alþingi hefði veitt fje til að koma slíkri deild á stofn, þó jeg hefði farið fram á það. Slík deild gæti með öllu og öllu kostað um 100 þús. kr. eða svo. Jeg læt mjer nægja þetta, en þeir um það, sem vilja ásaka mig fyrir framkomu mína. Jeg gerði það, sem jeg áleit rjettast, og það eina, sem forsvaranlegt var að gera. Þá er það uppgjöf á hegningu þriggja manna, sem dæmdir voru fyrir innbrot. Húsið var lítilfjörlegt, auðvelt að komast inn í það. Ákvæði hegningarlaganna um innbrot „gamaldags“, en mennirnir allir ungir og höfðu sætt miklum tíma af hegningunni. Jeg taldi sjálfsagt, þegar á alt var litið, að draga úr hegningunni, og rjeðst í að gefa þeim dálítið eftir af tímanum. Og engum, sem þekkir nokkuð til, hefði dottið í hug að nefna þetta á nafn mjer til ásökunar, enda tíðkast þetta í öllum öðrum löndum. En jeg vil að endingu segja það, að svona dómar, sem sumpart eru fram komnir fyrir áhrif frá miður vandaðri blaðamensku, þeir eru ekki mikils virði. Enda verður hver dómari að sætta sig við nokkrar aðfinslur í þessum sökum, og má ekki kippa sjer mikið upp við það. Þá kem jeg að sjálfri till. eins og hún liggur fyrir. Jeg verð að taka það fram, að mjer finst ekki sjerstök ástæða til að orðlengja mikið um 1. lið hennar. Þó skal jeg taka fram, að mjer finst það næsta broslegt, ef Alþingi færi að höfða mál út af því, þó að sagt sje eitthvað misjafnt um það. Jeg er ekki heldur viss um, að Alþingi geti það. Jeg talaði um þetta nýlega við einn af okkar þektustu og skýrustu lögfræðingum, og hann var þeirrar skoðunar, að Alþingi gæti ekki farið í meiðyrðamál. Þetta virðist þeim mönnum ef til vill ólíklegt, sem ekkert þekkja til dómsúrskurða, en svona er það samt. Þessa læt jeg aðeins getið, en hvað um það, hvort það sje fært að fara dómstólaleiðina, skal jeg ekkert fullyrða um. En hitt verð jeg að segja, að lítið legðist fyrir Alþingi, ef það þolir ekki, þó að einhver maður segi því bituryrði. Nei, jeg held, að hv.flm. (JJ) hefði átt að skjóta þessum lið till. undir þennan örugga dóm almennings, sem honum varð svo skrafdrjúgt um. Það væri þá bágt ástand í landinu, ef Alþingi þyldi ekki önnur eins gífuryrði og þessi margumræddi pjesi hefir fram að bera. Annars vil jeg í þessu sambandi láta þess getið, að mig furðar það stórum, að menn skuli hafa gert svo mikið úr því, sem stendur í pjesanum. Spurningin er, hvort höf. hans sje fær um að bera vitni í þeim málum, sem þar eru tekin til meðferðar. Höf. er gamall maður, sem auðsjáanlega er haldinn mikilli bölsýni. En hann er ekki geggjaður, eins og hv.flm. (JJ) heldur fram. Hitt er kunnugt, að bölsýni magnast hjá gömlum mönnum, og pjesinn er ekkert annað en upptugga eldri og yngri blaðaskamma, að viðbættu hrafli hjer og þar úr skammarræðum á þingi. Annars er jeg ekki að tala um höf. pjesans sem gamlan mann vegna þess, að jeg telji mig mikið yngri, enda mætti segja við mig líkt og Gunnlaugur á Fróðá sagði við Kötlu: Jeg væri því aðeins ungur, að ekki þyrfti jeg að bregða Sigurði Þórðarsyni um elli. En bölsýni magnast með aldri hjá sumum mönnum, og hjer er það á háu stigi. En svo jeg víki aftur að till. og forðist að nota um hana óþingleg orð, úr því að hv.flm. er farinn að temja sjer það, ja, þá verð jeg að minsta kosti að segja, að það sje mjög óviturlegt að bera fram slíka till. sem þessa, er fer fram á, að Alþingi geri svo lítið úr sjer að fara að höfða mál gegn gömlum manni. Jeg verð að segja það, að till. er hv.flm. til stórmikillar minkunar. Alþingi er aumt, ef það þolir ekki slíkt. Þá skal jeg víkja að seinni hl. till. Það var sagt við mig í morgun af vitrum manni, sem þekti til þessara mála, að sjer hefði þótt rjettast, að forseti vísaði till. frá. Hygg jeg, að þetta hefði sjerstaklega getað átt við seinni hl. hennar, því að það, sem þar er farið fram á, er ekkert annað en lögleysa, svo augljós, sem frekast getur orðið. Það er sem sje farið fram á, að þingið skori á mig sem embættismann ríkisins og bæjarfógetann í Reykjavík að höfða mál gegn Sigurði Þórðarsyni. Það var sú tíð, að embættismenn voru látnir höfða meiðyrðamál, og það oft, en verst var þó, að þeir gátu eftir eigin beiðni látið skipa sjer að höfða mál. Enda höfðu þeir rjett til gjafsóknar. En fyrir aldamótin kom upp megn óánægja yfir þessum einkarjetti til gjafsóknar, og árið 1894 kom fram krafa um, að þessi rjettur fjelli burt. Þetta komst þó ekki lengra í það sinn. En jafnframt kom þá fram krafa um það, að rjettur hins opinbera til þess að skipa embættismönnum að höfða mál, fjelli og niður, því að þegar rjetturinn til gjafsóknar fjelli burt, yrði þetta einnig að fylgja. Öllum þeim, sem fremstir stóðu í þessari baráttu, sem stóð í 14 ár hjá þinginu, t. d. þeim Guðjóni á Ljúfustöðum og Skúla Thoroddsen, þótti og þessi krafa sjálfsögð. Var þetta þó felt í Ed., en vakti megna óánægju meðal almennings, því að mönnum þótti þetta „ódemokratiskt“. Árið 1907 kom svo fram frv. um þetta frá stjórninni, og varð það að lögum. Þar með var rjettur embættismanna til gjafsóknar af tekinn og einnig rjettur hins opinbera til að skipa mönnum að höfða mál, og numin úr gildi ákvæði í prentfrelsislögunum þessu viðkomandi. Það sem nú hv.flm. (JJ) fer fram á með þáltill. er það, að þingið fari að samþ. það, sem er á móti lögunum, eða endurreisa lög með þál. Þetta er hreinasta fáviska hjá hv.flm. (JJ) og er alveg óboðlegt deildinni. Er ekki hægt að komast hjá því að víta það, að þm. skuli bera fram till., sem fer í bág við gildandi lög. Maður skyldi nú halda, að rjett væri að skipa embættismönnum að hreinsa sig af sökum. Um það skal jeg ekki segja neitt að svo stöddu. En í ástæðunum fyrir frv. frá 1907 stendur þetta: „Hjer veltur því alt á því, hvort nokkuð verulegt sje því til fyrirstöðu, að umrædd ákvæði tilskipunar 27. sept. 1799 sjeu úr gildi numin. Það er að vísu nú sem fyrir áríðandi, að „mannorð embættismanna sje óflekkað“, svo að bæði landsstjórn og almenningur geti borið fult traust til þeirra. En það er mjög efasamt oft og einatt, hvort meiðyrðamál hjálpar mikið til þess að halda mannorði manns óflekkuðu. Það getur sannast í meiðyrðamáli, að ærumeiðandi áburður, hvort er á embættismann eða annan mann, sje beint ósannur, og þá nær málið auðvitað tilgangi sínum, en hitt mun tíðara, eins og eðlilegt er með því rjettarfari, er hjer er í meiðyrðamálum, að hinn ærumeiðandi áburður er dæmdur ógildur, af því að eigi hafa verið færðar sönnur á hann. Það getur því vel farið svo, að þótt embættismaður vinni meiðyrðamál, þá dæmi almenmngsálitið hann sekan eins fyrir það. Á hinn bóginn er yfirboðurum embættismanna hjer eða landsstjórninni ekki þörf á þeim rjetti, er tilsk. 27. septbr. 1799 veitir í þessu efni, enda er rjettur þessi fremur gagnslítið meðal til þess að hafa eftirlit með embættismönnum og sýslunarmönnum. Ef alvarlegar sakir eru bornar á embættismann, hvort er í riti eða ræðu, þá er landsstjórninni innan handar að láta rannsaka áburðinn, þyki hann annars þess verður, annaðhvort með sakamálarannsókn eða þá með því að heimta skýrslur og yfirlýsingar af viðkomandi embættismanni“. En ef sakir eru líklegar, svo að embættismaður getur ekki setið lengur í embætti, má auðvitað taka það af honum. Jeg verð að segja fyrir mitt leyti, að það sje fáviska að ætla nú að fara að reisa við þessi gömlu lög. En ef menn endilega vilja, að embættismennirnir beri af sjer áburð, þá á að stofna sjerstaka dómstóla, er dæma í þeim málum einum. Eiga dómararnir þar fullan rjett á sjálfstæðri rannsókn, en þurfa ekki aðeins að hlýða á framburð beggja aðilja. Þetta yrði þá einskonar ærurjettur. En eins og fram kom í ástæðunum fyrir stjfrv. frá 1907, er gersamlega óleyfilegt og jafnframt minkun fyrir þingið að þurfa að standa hjer dag eftir dag og ræða um annað eins ófjeti og þessi till. er. 1) Ræðumaður hafði ekki yfirfarið þessa ræðu lengra en hingað, þegar hann fjell frá.

Sigurður Eggerz Jeg mun í fáum orðum skýra frá því, hvað jeg tel aðalatriðið í því máli, sem hjer liggur fyrir. En til þess að lýsa afstöðu minni verð jeg í höfuðdráttum að minnast á „Nýja sáttmála“. Um sjálfan höf., sem ekki er hjer viðstaddur, mun jeg sem fáorðastur. Í „Nýja sáttmála“ er lýsing á þjóðinni, þinginu, sjálfstæðisbaráttu vorri og öllu menningarástandi vora o. s. frv. Þá er lýsing á þeim mönnum, sem framarlega hafa staðið í stjórnmálunum á seinni tímum, og sú lýsing, sem gefin er af þeim mönnum, sem framarlega hafa staðið í sjálfstæðisbaráttunni, er allmjög í samræmi við afstöðu höfundarins sjálfs til stjálfstæðismálanna. Reynist nú lýsingin á þjóðinni rjett, þá mætti einnig ætla, að ýmislegt rjett væri í lýsingunni á stjórnmálamönnunum. En ef lýsingin á þjóðinni væri með afbrigðum skökk, þá mætti ef til vill einnig efast um lýsinguna á stjórnmálamönnunum. Jeg mun ekki þylja aftur upp allar þær tilvitnanir, sem lesnar hafa verið upp úr „Nýja sáttmála“, en aðeins láta mjer nægja að lesa fáeinar tilvitnanir upp, og mun jeg þá fara eins að og hæstv.forsrh. (JM) og hv.flm. (JJ) og biðja hæstv. forseta í eitt skifti fyrir öll um leyfi til þess að mega lesa upp þessar tilvitnanir, svo jeg þurfi ekki að þreyta hann með því að biðja um leyfi í hvert sinn. Um íslensku þjóðina segir höf. á bls. 7: „Með henni er nú að gerast, ekki sköpunarverk, heldur verk tortímingar. Nú getur hún orðið öðrum þjóðum, ekki til fyrirmyndar, heldur til viðvörunar. En til þess að það geti orðið, verða þær að veita henni eftirtekt og atferli hennar“. Þetta er þá sýnishorn af ummælunum um þjóðina. Á öðrum stað er Ísland kallað ræningjabæli o. s. frv. Ef þessi ummæli væru rjett, þá væri lítill vegsauki að því að vera Íslendingur. En eru þá þessi ummæli rjett? Er það verk tortímingar, sem er að gerast hjá þjóðinni? Er það ekki einmitt sköpunarverk, sem er að gerast á öllum sviðum? Í hvaða átt sem litið er, alstaðar blasa framfarirnar við. Hver er svo blindur, að hann sjái ekki, hvernig sjávarútveginum hefir fleygt fram? Og ekki þurfum við að roðna fyrir sjómennina okkar. Ætli margar þjóðir eigi menn, sem ötulli eru til sjósókna en við? Ekki er það heiglum hent að draga fiskinn úr sjónum á veturna í skammdegishörkunum. Á örstuttum tíma hefir farmensku vorri fleygt áfram. Og farmenn vorir hafa á sjer bæði prúðmensku- og dugnaðarorð. Á sviði landbúnaðarins eigum við ýmsa framúrskarandi áhugamenn, sem vilja skapa landbúnaðinum betri vaxtakjör. Á sviði vísindanna eigum við mjög duglega menn, sem án vafa munu auka veg háskóla vors með hverju ári sem líður. Á sviði listanna eigum við menn, sem vakið hafa eftirtekt á oss hjá fínustu listamönnum heimsins. Sú lýsing, sem höf. „Nýja sáttmála“ gefur af íslensku þjóðinni, á ekki við hana, heldur á hún við þjóð, sem lifir inni í hinu sjúka ímyndunarafli höfundarins. Þá er hjer eitt af sýnishornunum um Alþingi: „Vildu því t. d. helstu blöðin á Norðurlöndum í hvert sinn gera fjárlögin íslensku að umtalsefni, með nauðsynlegum skýringum fyrir þá, sem ekki þekkja hjer til, þá færi ekki hjá því, að það hefði gagnleg áhrif, því það væri sama sem að setja Alþingi og landsstjórnir þess í gapastokk“. Jeg er nú ekki í miklum vafa um, að Norðurlandablöðin mundu líta öðruvísi á fjárlögin íslensku heldur en Sigurður Þórðarson. Hann segir, að þau setji Alþingi og landsstjórnina í gapastokkinn. Hvaða atriði eru þannig vaxin? Varla eru það þeir liðir fjárlaganna, þar sem fje er veitt til atvinnubóta, samgöngubóta, strandvarna, verklegra framkvæmda yfir höfuð. Varla það fje, sem veitt er til fræðslumála, til dómgæslu, til heilbrigðismála o. s. frv. Ekki er það fje, sem veitt er til að efla listir og vísindi. Allar þessar fjárveitingar sýna, að hjer er menningarþjóð, sem er á óðfluga framsókn. Ef Norðurlandablöðin, sem lesa bók Sigurðar Þórðarsonar, þektu ástandið hjer, þá væri það ekki Alþingi og landsstjórnin, sem færu í gapastokkinn, heldur mundi höf. „Nýja sáttmála“ sitja þar fastur til eilífs nóns. Um Alþingi er og sagt, að það sje undirrótin að allri spillingu í landinu. Þau eru ekki mjúk ummælin um þessa veglegustu stofnun þjóðarinnar. Jeg hika mjer nú ekki við að fullyrða, að þetta háa Alþingi sje mjög heiðarlegt í alla staði. En hinsvegar eru gerðar hjer, eins og á öllum löggjafarþingum svo margar ráðstafanir, sem grípa svo djúpt inn í alt líf þjóðarinnar, að eðlilegt er, að dómarnir um þingið sjeu jafnan mjög mismunandi. En hvernig sem þeir dómar annars eru, þá er ekki hægt að komast fram hjá því, að í þinginu er falin spegilmynd af þjóðinni sjálfri. Og þó utan þingsins sjeu ef til vill ýmsir betri menn en á þinginu, þá er það þó svo að jafnaði, að í hverju löggjafarþingi sitja menn úr hópi bestu manna þjóðanna. Ekki mundi jeg hræðast það, þó erlendar þjóðir fengju að horfa framan í þjóðarfulltrúa vora. Varla trúi jeg, að þeir í þeim andlitum sæju þá drætti spillingarinnar, sem Sigurður Þórðarson er að leitast við að festa í hugum lesenda sinna hjer og erlendis. Er þetta ekki alt saman óráð hjá hv. höfundi? Sama óráðið og þegar hann var að tala um þjóðina sína. Hjer koma þá næst nokkur sýnishorn af ummælunum um fullveldið og baráttuna fyrir því. Og þau ummæli eru ekki minna furðuleg en það, sem á undan er komið: „Meðan landið er að sökkva sem dýpst niður í óstjórnarendemið, er það leitt til sætis með óháðum og fullvalda ríkjum heimsins“. Enn segir hjer: „Barnaskapur er vægasta heitið, sem unt er að velja ólánlegasta og óviturlegasta sporinu, sem íslenskir fulltrúar hafa stigið í öllu þessu máli: uppsagnarákvæðinu á sambandinu við Dani. Það er tvent í senn: óþarft og skaðlegt. Komist Íslendingar einhverntíma það í veg, að þeir viti sig geta verið án sambandsins við Dani, munu þeir hafa ráð með að losa sig úr því, þótt ekki hafi verið samið um það fyrirfram. Ákvæðið var því óþarft. Og skaðsemi þess hefir verið í hælunum á því síðan það skreið úr egginu“. Þá segir höf. ennfremur: „Og þær afleiðingar getur sú pólitík enn haft, að í framtíðinni verði það talin söguleg vissa, að bein samvinna hafi verið milli sumra Norðmanna og sumra Íslendinga síðan 1907. Hvernig skyldi t. d. í framtíðinni verða dæmt um slíkan fyrirburð sem þann, að eftir að það hefir sýnt sig, að málalokin 1918 hafa fært norsku hreyfingunni nýtt fjör, heldur sjálfstæðismaðurinn Bjarni Jónsson frá Vogi því fram bæði á Alþingi og utan þess, að sambandinu við Dani skuli að sjálfsögðu lokið 1940 (þ. e. á næstu árum þar á eftir)? Hann minnist ekki á þá sjálfsögðu afleiðingu af sambandsslitum við Danmörku, að landið hverfur undir Noreg (ekki er að óttast stórveldin, því að þau eiga ekki með að ráðstafa landinu, þegar það er skilið við Danmörku!)“. Hvað á nú að segja um ummæli eins og þessi? Hjer er beinlínis gefið í skyn, að þetta land hverfi undir Noreg, ef uppsagnarákvæði sambandslaganna verði notuð. Ekki að tala um hina djúpu fyrirlitningu, sem kemur fram á allri sjálfstæðisbaráttu vorri, og hinn megna misskilning á kjarnaatriði sambandslaganna. Uppsagnaratriðið var skoðað sem aðalatriði sambandslaganna, og jafnframt sem hið ljósa og ótvíræða einkenni fullveldisins. En þessu atriði vill Sigurður Þórðarson kippa burt úr sambandslögunum. Miklir menn erum við, Hrólfur minn! Hjer stendur enn á bls. 152: „Nú eiga Íslendingar kost á baráttu, ef ekki á að láta reka á reiðanum, uns smáþjóð þessi verður tekin til hirðingar af öðrum þjóðum, sem óþrifakind í sauðahjörð“. Eru það ekki hugnæm orð að láta kalla þjóðina okkar óþrifakind í sauðahjörð. Og sjá ekki allir, hvað þessi bending um, að aðrar þjóðir eigi að taka hana til hirðingar, er þrungin af hinni heitu ættjarðarást höfundarins. Á ummælum þessum, sem jeg hefi tilfært, sjá menn nú, hvers eðlis „Nýi sáttmáli“ Sigurðar Þórðarsonar er. Þar er þjóð vor og þing smánað. Þar er gert lítið úr fullveldi voru og öllu, sem íslenskt er og okkur er kært. Hvernig getur nú Sigurður Þórðarson fengið sig til að skrifa svona bók? Jeg hefi verið að reyna að finna einhverjar sálarfræðilegar skýringar á því. Jeg sje fyrir mjer mynd úr skólasögunni. Það var einu sinni við morguntíðir í latínuskólanum. Kennarinn sat þá sem oftar á upphækkuðum palli. Stóllinn bilaði undir honum. Söngurinn hætti. En æskan hláturmilda hló í hverju horni. Kennarinn skildi ekki þennan græskulausa gáska. Hann varð reiður, tók brotin úr stólnum og kastaði þeim sínu í hverja áttina. Hann var að hefna sín fyrir hláturinn. Jeg sje nú Sigurð Þórðarson á öðrum stóli. Hann situr inni í hinum gamla tíma. Alstaðar er auðmýktin í kringum hann og gyltu hnappana. En svo bilar stóllinn. Hinn nýi tími grípur í strenginn. Og æskan, sem ber hinn nýja tíma á örmum sjer, hún fer að brosa yfir gömlu auðmýktinni, sem hjúfraði sig í kringum gyltu hnappana. En þetta þolir Sigurður Þórðarson ekki. Því fer honum eins og kennaranum. Hann tekur stólbrotin og kastar þeim á ringulreið sínu í hverja áttina. Þessi stólbrot eru hinar ranghugsuðu árásir á Ísland, sem er ættjörð Sigurðar Þórðarsonar, eins og okkar hinna. Með öðrum orðum: Sigurði Þórðarsyni finst sjer ofaukið í hinum nýja tíma. Hann saknar auðmýktarinnar, sem hjúfraði sig um líf hans inni í gamla tímanum, og svo fer hann að mála alt svo svart, eins og það væri einhver andskoti okkar þjóðar, sem vildi tylla ótal drísildjöflum upp á hvern snaga í hinu litla þjóðfjelagi voru. Svona bók getur orðið til í hvaða þjóðfjelagi sem er, ef aðeins einn einasti maður er til, sem hugsar svona. En auðvitað væri það best, að enginn svona hugsandi maður væri til. En nú er það staðreynd. En aðalatriðið í málinu er þó, að þroskinn í þjóðfjelaginu væri svo mikill, að svona bók væri fædd með öllum ótvíræðum dauðamerkjum á sjer. En hvernig var þá bókinni tekið? Í móttökunni, sem bókinni fjekk, finst mjer liggja verulega pólitíska atriðið í þessu máli. Og því er nú ver, að bókinni var í byrjun tekið vel, og sjerstaklega í þeirri átt, þar sem skyldugt var, að hún mætti sem mestum kulda. Annars, áður en jeg vík nánara að þessu, þá skal jeg taka fram, að jeg mundi ekki finna til neinnar gleði, þó Sigurði Þórðarsyni, 70 ára gömlum, yrði hegnt með harðneskju fyrir þessi skrif. Jeg fylgi mannúðarstefnunni, sem hæstv.forsrh. (JM) rjettilega telur einkenni hins nýja tíma. Sig. Þórðarson virðist aftur vera talsmaður harðneskjustefnunnar, sem trúir á tugthúsin og vill láta hegna eftir strangasta bókstaf laganna. Jeg tel heppilegra, að 10 sekir sleppi við hegningu, heldur en einum saklausum sje hegnt. Á seinni tímum hefi jeg að minsta kosti í öðrum löndum heyrt fundið meira að of mikilli hörku hjá dómurunum en of mikilli vægð. En nú sný jeg mjer aftur að aðalatriðinu í þessu máli. Jeg hefi lýst bókinni. Hún er árás á þjóðina, á Alþingi, á fullveldið, á svo að segja alt, sem íslenskt er. En hvað segir svo stjórnarblaðið „Vörður“, sem gefið er út af miðstjórn Íhaldsflokksins, stjórnarflokksins? Hvað segir það um bókina? Þar kemur svartasti bletturinn í öllu málinu. í „Verði“ 27. febrúar - jeg held á honum hjer í hendinni, svo að enginn getur rengt mig - í „Verði“ er lofsöngur um höfund „Nýja sáttmála“. Að vísu eru einhverjar málamyndaafsakanir í þá átt, að kenningarnar um fullveldið sjeu órjettmætar. En þær afsakanir sýnast vera rjett til málmynda, er þær eru bornar saman við hið mikla lof um höfundinn. Jeg vil leyfa mjer að sýna lítið sýnishorn af móttökunum, sem bókin og höfundurinn fær í stjórnarblaðinu, sem gefið er út af miðstjórn Íhaldsflokksins. Hjer eru tvö gullkorn: „Bók Sigurðar Þórðarsonar, „Nýi sáttmáli“, varð útseld, og gat sjer landfrægð á fáum vikum“. - Og ennfremur: „Sigurður Eggerz bregður honum um landráð. Slíkt tal nær auðvitað engri átt, og þó því síður, sem alt ritið ber fagran vott um sterka ættjarðarást og alvöruþrungna tilfinningu fyrir sóma og heill Íslands, órólega og kröfuharða þrá eftir siðferðilegri og menningarlegri framför hins íslenska þjóðfjelags“. Hver skyldi nú trúa, að þessi ummæli stæðu í stjórnarblaðinu? En þau standa þar. Fyrir hvað á þessi bók að hafa getið sjer landsfrægð? Fyrir ummælin um þjóðina, þar sem henni er líkt við kláðakind? Fyrir ummælin um þingið, sem spillingin er talin stafa frá? Fyrir árásirnar á fullveldið? Eða er það fyrir skilninginn á atvinnulífi vora? Höf. segir, að ekkert þurfi að gera fyrir sjávarútveginn. - Eða er það trúin á framtíð tugthúsanna og vantrúin á skólunum? Aldrei hefi jeg sjeð meira afturhald á einum stað en það, sem er í þessari vesölu bók. Stafar landsfrægðin af því? Hvernig getur stjórnarblað lofað svona rithöfund fyrir aðra eins skaðræðiskenningu og hann flytur? Úr stjórnarherbúðunum hefði þessi bók fyrst og fremst átt að mæta nístandi kulda. Þegar bókin nú verður þýdd á erlendar tungur og jafnframt þess getið, að stjórnarblaðið skipi höfundi ritsins í fremstu röð íslenskra stjórnmálamanna, þá verður auðvitað tekið mark á bókinni. Hún er búin að fá á sig opinberan stimpil. En hvaða mynd festist í hugum erlendra manna, sem lesa þessa bók með stjórnarstimpilinn? Hve „skrumlaus, fagurgalalaus og alvöruþrungin“ er ekki tilfinning Sigurðar Þórðarsonar og „Varðar“ fyrir sóma Íslands! En hver er nú afstaða stjórnarinnar til þessa bæklings? Mjög eðlilegt er, að afstaða stjórnarblaðsins sje skoðuð sem afstaða stjórnarinnar. Jeg trúi nú samt ekki því, að afstaða núv. forsrh. sje sama og afstaða stjórnarblaðsins. Jeg vil sýna hæstv.forsrh. þá sanngirni að taka þetta fram. En auðvitað er enn engin afneitun á kenningum „Nýja sáttmála“ komin fram af stjórnarinnar hálfu. En þessi afneitun verður að koma fram. Vegna afstöðu vorrar út á við er það nauðsynlegt, að af hálfu stjórnarinnar komi fram skýlaus afneitun á þessari kenningu, og þá ennfremur afneitun á stjórnarblaðinu „Verði“. Jeg hefi nú gert hreint fyrir mínum dyrum og lýst afstöðu minni til þessa máls. Jeg mun ekki á neinn hátt víkja að hinum persónulegu árásum, sem í þessari bók eru á mig og þá aðra, sem harðast hafa verið úti í sjálfstæðisbaráttunni. Jeg hefi í blaðagrein vikið að þessum árásum og sýnt fram á þar, að þær eru alveg af sama tæi og árásir þær eru, sem í andstöðublöðunum dynja á þeim, sem við stjórnmál fást. - Jeg hefi um dagana fengið of mikið af slíkum árásum til að kippa mjer upp við þær. Jeg hefi sagt það einu sinni áður og mun segja það hjer enn: Þegar blaðaskammir dynja á mjer, þá hefir mjer að jafnaði virst, að jeg væri á rjettri braut, en þegar um hefir kyrst, hefi jeg farið að hugsa um, hvort jeg væri ekki að gera eitthvað vitlaust. Jeg vil að lokum endurtaka þau tilmæli mín til hæstv.forsrh. (JM), að hann á algerlega ótvíræðan hátt afneiti kenningum Sigurðar Þórðarsonar í „Nýja sáttmála“, svo að það megi verða öllum ljóst, bæði með vorri þjóð og erlendum mönnum, að stjórnarblaðið sje í algerðri andstöðu við stjórnina í þessu máli. En enginn skuggi af vafa má vera yfir því atriði.

Jóhannes Jóhannesson Jeg ætla að leyfa mjer að fara örfáum orðum um tillögu þá, er hjer liggur fyrir, einungis að því leyti, sem hún snertir mig sjerstaklega sem hjeraðsdómara í Rvík, svo og um ræðu hv.flm. (JJ). Árás Sigurðar Þórðarsonar fyrv. sýslumanns, í ritinu „Nýja sáttmála“, á mig, beindist, eins og kunnugt er, aðeins að embættisstarfsemi minni, og þó ekki nema að einum af mörgum þáttum hennar, nefnilega meðferð sakamála. Við hina aðra embættisstarfsemi mína virðist hann ekkert hafa að athuga og heldur eigi við manngildi mitt. Árásinni mátti skifta í tvent, nefnilega algerlega órökstuddar dylgjur um það, að jeg styngi sakamálakærum undir stól og ljeti þær ekki koma fram, og „kritik“ á rannsókninni út af hvarfi Guðjóns sál. frá Melum, eða hinu svo nefnda Guðjónsmáli. Af því að ómögulegt var að vita, við hvað var átt með dylgjunum, ljet jeg mjer nægja, að því er þær snerti, að lýsa þær opinberlega ósannar og vísa þeim heim til föðurhúsanna sem ómaklegum í garð minn og fulltrúa minna, og hefir höfundurinn orðið að kyngja þeim niður aftur með þögninni. Um rannsóknina í Guðjónsmálinu skrifaði jeg hinsvegar allítarlega í brjefi, er jeg sendi höf. fáum dögum eftir útkomu pjesa hans, og þykist hafa leitt þar rök að því, að líkurnar fyrir því, að Aðalsteinn hefði myrt Guðjón sál. sjer til fjár, væru ekki aðrar en þær, sem bygðar væru á drykkjurausi „kroniskra alkoholista“ og bæjarþvaðri, er reyndist ekki annað en þvaður, þegar farið væri að rannsaka það. Þetta brjef mitt var síðar birt í Morgunblaðinu og víðar, svo að það er alkunnugt orðið. Ætla jeg mjer ekki að fara að hafa upp innihald brjefsins hjer, til þess að önnur útgáfa komi af því í Alþingistíðindunum, eins og hv.flm. (JJ) hefir með upplestri sínum í gær gert það að verkum, að 3. útgáfa mests hluta af „Nýja sáttmála“ kemur þar. Auk þess hefir þáverandi fulltrúi minn, sem með rannsóknina fór framan af af minni hálfu, ritað um málið allítarlega í blaði því, „Stormi“, er hann gefur nú út, og haldið um það fjölsótta, opinbera fyrirlestra, bæði hjer og í Hafnarfirði. Jeg held, að mjer sje því óhætt að treysta því, að allur almenningur sje búinn að átta sig á því, hve rakalaus þessi árás á embættisfærslu mína var, og að jeg standi nokkurn veginn jafnrjettur eftir í almenningsálitinu; að minsta kosti hefi jeg ekki merkt annað. Hv. flm. (JJ) gat þess, að fyrsta útgáfa „Nýja sáttmála“ væri nú útseld og önnur komin út, og fanst mjer hann vilja ráða þar af, að mikið mark væri tekið á ritinu. Jeg get nú ekki verið honum sammála um, að svo þurfi að vera. Íslendingar hafa, því miður, þann ókost, að þeim þykir gaman að hlusta á og lesa skammir um náungann. Sá, sem græða vill á útgáfu pjesa eða blaða, þarf því oft ekki annað, til þess að fá kaupendur, en að ráðast á og skamma menn - því fleiri og því gífurlegar, því betur gengur ritið út. Mjer er t. a. m. kunnugt um, að 2500 eintök hafa selst hjer í bænum á einni viku af „Harðjaxli“ Odds Sigurgeirssonar, „hins sterka af Skaganum“, og hefi jeg þó ekki heyrt, að mark sje tekið á því, sem í því blaði stendur. Hv. flm. (JJ) er sjálfur riðinn við blað, sem sent er út í þúsundum eintaka vikulega, og get jeg hugsað mjer, að nokkuð af þeirri útbreiðslu, sem það blað hefir fengið, stafi meðfram af því, að í því eru oft skammir. Þá virðist mjer hv.flm. (JJ) vilja bera saman árás þá, er jeg varð fyrir í „Nýja sáttmála“, og árás þá, er hann varð sjálfur fyrir af hálfu höfundar þessa pjesa, í grein í blaði einu hjer í bænum, og líta svo á, að gæti jeg látið vera að fara í mál út af árásinni á mig, þá gæti hann og látið vera að fara í mál út af árásinni á sig. Hjer skjöplast hv.flm., sem oftar, mjög, að mínu áliti, því þessar tvær árásir eru að engu leyti sambærilegar. Eins og jeg tók fram áðan, snertir árásin á mig, þótt á rökum væri bygð, ekki manngildi mitt eða mína borgaralegu æru. Hún snertir aðeins eina hlið embættisstarfsemi minnar, og þótt jeg væri óduglegur sakamáladómari, þá gæti jeg haldið óskertri embættisæru minni fyrir því, ef jeg væri duglegur embættismaður á öðrum sviðum. Hv. flm. (JJ) hefir hinsvegar verið lýstur „ærulaus lygari og rógberi“, með öðrum orðum, því er lýst yfir, að hann sje búinn að ljúga og rægja svo mikið, að hann sje orðinn ærulaus. Þetta er sú gífurlegasta ásökun, sem jeg get hugsað mjer á nokkurn mann, og ef hún væri fyllilega á rökum bygð - en það getur hún ekki verið, því enginn maður getur verið ærulaus - þá skákaði hún hv.flm. (JJ) eiginlega út úr mannfjelaginu og skipaði honum í flokk með kvikindum, sem menn rökræða eigi mál við, heldur sveia eða sparka í, ef þau verða of nærgöngul - svona gífurleg er ásökunin í garð hv.flm. (JJ)

Flm. (Jónas Jónsson) Hæstv. forsrh. (JJ) hefir nú í dag flutt hjer í hv. deild allítarlegt erindi um meðferð sakamanna, sem jeg verð að segja um, að fremur hefði átt heima í tímaritsgrein heldur en í þingræðu, eins og mun verða athuguð á sínum tíma. En fyrst ætla jeg að víkja að því, þar sem hann var að tala um ósamræmi milli ritdóms hv.flm. Str. (TrÞ), er birtist í Tímanum 9. jan., og till. þeirrar, er jeg hefi borið fram og er nú hjer til umr. Í þessum ritdómi tekur ritstjórinn það fram, að þó að höf. „Nýja sáttmála“ sje íhaldsmaður, þá fari hann ekki í neina launkofa með það, sem hann telur vera ókosti í stjórnarfari þeirra manna, er mestu ráða í flokki hans, og ritstjórinn bætir við, að sumt af því, sem Sigurður Þórðarson færi Íhaldsflokknum og stjórn hans til saka, sje það sama og blað hans, „Tíminn“, hafi oft og margsinnis tekið fram, að væri vítavert í stjórnarframkvæmdum flokksins. En ritstjórinn víkur að ýmsu fleiru, sem Sigurði Þórðarsyni hafði skotist yfir að taka upp í bók sína, og nefnir þar til Krossanesmálið fræga, fjáraukalögin miklu, sem fræg eru orðin að endemum, og kvennaskólafrv., sællar minningar, er var hjer á ferðinni í fyrra og nú er risið upp að nýju, með þeim viðauka, er hæstv. mentamálaráðh. (JM) mátti hvorki sjá nje heyra nefndan í fyrra. Annars virðist hæstv.forsrh. (JM) hafa gleymt niðurlagi „Nýja sáttmála“ og ekki athugað það, sem ritstjórinn segir um hann, því að í ritdóminum stendur skýrum orðum, að látið verði bíða að rita um niðurlagskafla bókarinnar þar til tækifæri gefist. Og tækifærið, sem bíða átti eftir, var það, að láta stjórnarblöðin hlaupa á sig, eins og líka tókst og hv. 1. landsk. (SE) hefir rjettilega bent á. Fyrir ritstjóranum vakti ekkert annað en að bíða eftir framhleypni stjórnarblaðanna og að sjá þann vanda, sem slík gagnrýning skapaði stjórninni. Hefði jeg verið í vafa um undirbúning þessa máls frá minni hendi, þá hefi jeg að minsta kosti nú sannfærst um rjettmæti till., eftir að hafa hlustað á ræðu hæstv.forsrh. (JM). Hann er ekki ræðumaður, eins og kunnugt er, enda tekist þetta bágast, því svo klaufalega hefir hann talað í dag, að undrum sætir. Það var eins og kenna mætti í ræðu hans einskonar innra klofning? Í sálu hans, en af því leiðir, að rökin veiða máttlaus og efni ræðunnar svo sundurleitt, að erfitt er að henda reiður á því. Þar að auki ruglast hann svo í ríminu, að hann getur ekki greint rjett frá röngu. Hann segir t. d., að jeg hafi ekki skrifað gagnrýni á bókinni fyr en eftir það, að höf. hennar hafði ráðist að mjer með óbotnandi skömmum. Með því vill hann gefa í skyn, að persónuleg óvild mín til Sigurðar Þórðarsonar hafi ráðið penna mínum, er jeg reit um bókina. Sannleikurinn er sá, að Sigurður Þórðarson ræðst á mig fyrir þá „kritik“, sem jeg skrifaði um bók hans, eftir að stjórnarblöðin höfðu hlaupið á sig og mælt með því, að landið afsalaði sjer rjetti í hendur erlends valds. Afstaða mín til þessa rits er sú, að þar sem nafn mitt er hvergi nefnt í bókinni, þá get jeg ekki tekið fremur til mín það, sem þar er sagt, heldur en aðrir þm., og hefi því enga ástæðu til að halda, að höf. hennar sje ver til mín en þm. yfir höfuð. En höf. nefnir þá sjerstaklega hæstv.forsrh. (JM) og hv.þm. Seyðf. (JóhJóh) og fer þeim orðum um báða, að stillingu þarf til að liggja undir þeim ásökunum, sem að þeim er beint. Það er fyrst eftir að jeg birti „kritik“ mína, að þessi maður ræðst að mjer, og kann sjer þá ekkert hóf um orðbragð, svo ætla má, að hann sje yfir sig reiður, eða þá geggjaður, nema hvorttveggja sje. Og svo dirfist hv.þm. Seyðf. (JóhJóh) að leggja mikið upp úr orðum þessa gamla manns, sem svo er yfir sig reiður, að hann hefir enga stjórn á sjer.

Jeg sagði ekkert um það

. En alt, sem í ritinu stendur til áfellingar hv.þm. Seyðf. (JóhJóh), er rökstutt og er ritað rólega og með köldu blóði. Þess vegna er ekki annað hægt en taka mark á því að einhverju leyti. Annars verð jeg að segja það, að eigi jeg að fylgja þessum lausalopa af sundurtættu röksemdaþroti í ræðu hæstv.forsrh. (JM), þá verð jeg að gera mig sekan í því að verða nærri því eins óáheyrilegur ræðumaður eins og hann.  (Forsrh. JM: Þm. er altaf jafnóáheyrilegur)  . Það er auðsjeð, þó að hæstv. ráðh. (JM) þekki dálítið til laga og hafi lesið eitthvað af íslenskum bókum, þá er hann ekki betur að sjer í pólitík en svo, að hann heldur, að stjórnarafbrot fyrnist eins og skuldir. Nei, stjórnarráðskvisturinn fyrnist ekki, og ef trúa má almannadómnum, þá mun Guðjónsmálið ekki fyrnast heldur. Þá vitnaði hæstv.forsrh. (JM) í það, sem jeg hafði áður tekið fram, að Englendingar gerðu strangar kröfur til embættismanna sinna, en gat þess þó, að einhver maður, sem sagt var um, að vakið hefði hneyksli með framkomu sinni, hefði orðið ráðherra. Jeg hefi nú bent á, að þetta er ekki rjett; en jeg held, að hæstv. ráðherra (JM) hafi flaskað á þessu tvennu, að í Englandi er tekið hart á því, ef embættismenn sannanlega gera sig seka um hneykslanlegt athæfi; en það er ekki tekið hart á því, þó að hálfbrjálaður maður hreyti úr sjer stóryrðum og ósönnum dylgjum um þm. eða aðra opinbera starfsmenn. Jeg mintist í ræðu minni á tvo dómstóla: dóm almennings og „juridiskan“. Það er auðsjeð á öllu, að hæstv. ráðh. (JM) er illa við það, því að hann hopar undan í flæmingi og segir, að árásin á sig og hv.þm. Seyðf. (JóhJóh) sje þess eðlis, að ekki þurfi nema annan þessara dómstóla til að dæma þar um. Og það er almenningsálitið, sem hann ætlar að leita til. Hann reyndi að bera það fyrir sig, að hann væri viss um, að almenningsálitið mundi telja það lítilfjörlegar sakir, sem á hann væru bornar, en það eru undanbrögð, til þess að smeygja fram af sjer að ræða málið eins og það liggur fyrir. Þetta kom ljóst fram a. m. k. hvað Alþingi snertir, því að þar hjelt hann fram þeirri fáheyrðu fjarstæðu, að það gæti ekki náð neinni átt, að Alþingi færi í mál, hvað gífurlegar ásakanir sem á það væru bornar. En það kallar hann rógsmál, þegar blaðamaður einn nefndi þrjá þm., sem versluðu við kjósendur sína, sjálfum sjer til stórmikils hagnaðar, og fullyrti, að almannadómurinn hefði gengið á móti blaðinu. En hæstv.forsrh. (JM) getur ekki haldið þessu fram í alvöru. Hann veit sig fara þar með blekkingar; því hvernig fór, þegar málið kom undir dóm almennings? Einhver gáfaðasti maðurinn í hópi síldarkaupmannanna og gamall þingskörungur varð að draga sig til baka við landskjör, eða kanske hann hafi þokað fyrir hæstv.forsrh. (JM), sem sagt var um að hefði úr fáum þingsætum að velja. Annaðhvort hefir það verið af því, að þessi gamli, þjóðkunni þm. treysti ekki almenningsálitinu, eða þá að hæstv. ráðh. (JM) hefir þótt æskilegra að vera ekki að flagga með honum á listanum. En gleggra er þó hitt dæmið, að annar þm. í hópi þremenninganna, sem við síldarverslunina voru riðnir, og í mörg ár hafði verið kosinn í sama kjördæminu, fellur þar, og það fyrir ritstjóra þess blaðs, sem „kritiseraði“ síldarbraskið. Allir vita, að hjer átti þó í hlut gáfaður læknir, gagnkunnugur í kjördæminu og vel látinn. Ástæðan fyrir því, að svona fór, var sú, að almannadómurinn hafði dæmt ritstjóranum í vil. Aðstöðumunur, ritstjóranum í óhag, var þó mikill, þar sem hann hafði aldrei í kjördæmið komið, var öllum ókunnur, en hinn hverjum einasta kjósenda kunnur. Ritstjórinn vann því mál sitt fyrir almannadómi, þótt hann tapaði því fyrir hinum „juridiska“ dómstóli. Hæstv. forsrh. (JM) sagði eitthvað á þá leið, að þótt freklega væri að orði kveðið um hann í pjesanum, hefði hann þó ekki svarað því, af því að hann væri ekki vanur að standa í illdeilum út af því, sem um hann væri sagt í opinberu lífi. Eftir þeirri „logik“, sem fram kom í ræðu hv.þm. Seyðf. (JóhJóh), að ef maður er sagður vera lygari, þá verður maður lygari - eftir því ætti þá öll sú „kritik“, sem dunið hefir yfir höfuð hæstv. ráðh. (JM), bæði fyr og síðar, að vera rjett, af því að hann hefir aldrei sjeð ástæðu til að bera hönd fyrir höfuð sjer eða fara í mál. En nú er þess að minnast, að hæstv. ráðh. (JM) hefir ekki staðið varnarlaus. Um það leyti, sem hann var ungur þm., stofnaði hann stórt blað, sem lifir enn, og var í ritnefnd þess um tíma, en nánustu flokksbræður stóðu að því. Og af þessu blaði var hann varinn, og það má benda á, að jafnvel enn skýtur blaðið skildi fyrir hann, og er það þó ópólitískt, sem kallað er. Að minsta kosti sást það í sumar, þegar birt var grein um þjóðjarðasölu í Húnaþingi og fundið var að við hæstv. ráðh., að þá tók blaðið vörnina upp fyrir hann af gömlum vana. Sem stendur held jeg, að hæstv. ráðh. (JM) styðjist meira eða minna við 7 eða 8 blöð, og stærst af þeim er „Morgunblaðið“, svo hann getur tæplega talið sig standa varnarlausan uppi. Hæstv. forsrh. (JM) segir, að stundum hafi verið bornar á sig þyngri sakir en gert er í „Nýja sáttmála“. Það getur vel verið, en það liggur ekki fyrir, heldur hitt, hvað hann vilji segja sjálfur gagnvart þessum alvarlegu, og að flestra dómi nægilega þungu ásökunum. Hann segir það ósatt, að hjer sje verið að tefja alla rjettarrannsókn. Þetta getur vel verið. Höf. „Nýja sáttmála“ álítur það rjett, og hann gerir sitt til þess að rökstyðja það. Hæstv. ráðh. neitar því, en gerir þó ekkert til þess að færa rök fyrir máli sínu. Hjer verður því að rannsakast frá rótum bæði Guðjónsmálið og stjórnarráðskvisturinn. Almenningur hefir engin tök á að athuga þessi mál. Ef hæstv. ráðh. er alvara um að fá sannaða sína sýknu, er engin önnur leið en að láta dómstólana gera það. Þá gerði hæstv. ráðh. (JM) sig sekan í einni höfuðkórvillu, er hann gerði orð „Nýja sáttmála“ að mínum orðum. Jeg gerði hv.þdm. það ljóst í gær, að jeg hefði ekki komið fram með þessa till. í þessu formi, ef því hefði ekki verið haldið fram í stjórnarblöðunum, að það væri sjálfsögð skylda að fara í mál út af meiðyrðum. Ráðherrann má því kenna blöðum sínum um þetta, bæði þeim, sem hann viðurkennir opinberlega, og svo hinum, sem hann viðurkennir óbeinlínis, með því að stjórnmálaritstjóri þess er einn af stuðningsmönnum stjórnarinnar hjer á Alþingi. Það er næsta furðulegt, að hæstv. ráðh. skuli leyfa sjer að segja, að jeg geri orð pjesans að mínum orðum, þótt jeg vitni til þeirra í sambandi við þessa till. Jeg hefi einmitt getið þess, að jeg gæti ekki gert hjer upp á milli. Annar ásakar, hinn reynir að verjast. Úr þessu verður ekki skorið, nema af dómstóli. Blöð stjórnarinnar heimta málssókn fyrir það, sem enginn maður lætur sjer detta í hug að skoða nema sem óvitahjal. En hvað á þá að segja um hinar þungu ásakanir, sem bornar eru á Alþingi, hæstv.forsrh. og hv.þm. Seyðf., og reynt að rökstyðja? Út af hinum gífurlegu ummælum um Alþingi áleit hæstv.forsrh. það minkun fyrir þingið að höfða mál. Það er þá sennilega af því, að hann álítur höf. „Nýja sáttmála“ svo ómerkan mann, að hann sje ekki þess verður. Um sýslumannaskiftin í Árnessýslu hefi jeg ekki sagt annað en það, sem í bókinni stendur. Ef það er rangt hermt, þá er það eitt af því, sem kæmi í ljós við rannsókn, að hæstv.forsrh. sje saklaus í því efni, og er þá betur farið en heima setið. Eitt var það, sem hann reyndi ekki að verja. Hann var dómsmálaráðherra allan þennan tíma, sem sýslumannaskiftin áttu sjer stað En hvers vegna voru þessi sífeldu skifti? Hann sagði, að það hefðu ekki nema 4 menn gegnt embættinu. En jeg hygg nú, að Árnesingar telji þá fleiri, ef sá maður er talinn með, sem barði lögregluþjóninn hjer í Reykjavík. - Í þingtíðindunum frá 1919 liggur fyrir játning hæstv.forsrh. um það, að um 3 mánaða skeið hafi meðferð embættisins ekki verið forsvaranleg. Hjer liggur því fyrir sektarjátning. En hvers vegna var Árnessýsla nokkum tíma höfð í óforsvaranlegu ástandi? Fyrir því færði hann enga vörn. Alveg hið sama er að segja um fordæmið, að flytja embættismann burt úr embætti sínu og setja hinn setta á eigin ábyrgð. Einkarjettinn á þessu á Jón Magnússon, segir höf. sáttmálans. Ef þetta er rangt, þá er hægt að afsanna það með dómi. Jeg skal ekkert um það segja, hvort það er rjett, að hæstv.forsrh. hafi látið undirmann sinn leggja stjórnina fyrir fætur sjer, og í því sambandi hafi hann gefið ranga skýrslu. En þetta er sagt í bókinni. Ef það er rangt, þá mundi dómur verða höfundi til dómsáfellis, en hæstv.forsrh. til dýrðar. Sjóðþurðir eru tíðar, stendur í bókinni. Það er ekkert sagt um það, hver skaðast. Stundum er það ríkissjóður, en stundum aðrar stofnanir. Ein kom t. d. fyrir í Íslandsbanka ekki alls fyrir löngu. Það er sagt, að stjórnin hreyfi ekki við þeim mönnum, sem uppvísir verða. Ef þetta er rangt, þá er hjer líka tækifæri til þess að hreinsa sig með dómi. Hæstv. forsrh. sagði, að það væri ekki til neins að fara út í morðmálið, jeg mundi ekki skilja það. Jeg hefi nú rakið feril þess eftir bókinni og lýst niðurstöðu höfundarins. En hún er ærið þungorð í garð stjórnarinnar. Henni fylgja forsendur, sem eru þess eðlis, að jeg geri ráð fyrir því, að dómur almennings verði ekki einlitur. - Hæstv. ráðh. talað: um skilningsleysi mitt á lögum, en jeg get fullvissað hann um það, að jeg get ekki hugsað mjer meira ólán en að vera lögfræðingur, eftir þeim kynnum, sem jeg hefi haft af þeirri stjett yfirleitt. Að vísu þekki jeg gáfaða og mentaða menn í þeirri stjett. En kynni mín af hæstv. ráðh. benda til þess, að lagaþekkingin sje aldrei til nokkurs gagns. Í einu af alvarlegasta máli þingsins, sem kom til hans kasta sem lögfræðings, varð hann að leita til fjhn. með það og spyrja hana ráða. Þetta sýnir, að lítið var gagn að sjerþekkingu hans, fram yfir almenna mentun. Jeg býst nú samt við, að hann sje sæmilega góður lögfræðingur, en jeg hefi ekki mikla aðdáun á þeirri þekkingu hans, því að jeg veit, að hún er öll á kostnað annara yfirburða. Hann vantar alla aðra mentun og víðsýni. Þá kem jeg að merkilegu atriði, lögregluþjóninum í Reykjavík. Hæstv. ráðh, ber ekki á móti því, að það sje rjett hermt. Lögregluþjónninn er í einkennisbúningi og kemur eftir beiðni á vettvang. Þá er ráðist á hann með ærumeiðingum og illyrðum; hann er kallaður þjófur og lygari, honum hótað tugthúsi, hrækt framan í hann, hann er ámintur um að stela ekki og rekinn á dyr. Alt þetta viðurkennir hæstv. ráðh. En samt kemst hann að þeirri afareinkennilegu niðurstöðu, að þessar mótgerðir sjeu einkamál milli lögregluþjónsins og hins. fyrv. sýslumanns Árnesinga, sem framdi brotið. Jeg býst við því, að margur muni eiga erfitt með að skilja það, ef hæstv. ráðh. og hv.þm. Seyðf. væri sýndur slíkur mótgerningur sem ráðherra og dómara, að þá væri ekki farið í sakamál út af slíkum árásum. Þá þótti hæstv. ráðh. það lýsa mikilli vanþekkingu hjá mjer, að jeg skyldi láta mjer detta í hug, að við þessu lægi þyngri hegning en 200 króna sekt. En ef það er leyfilegt að fremja slík ofbeldisverk án þyngri viðurlaga, þá finst mjer það bera vitni um sljóa dómsmálastjórn. Ef þetta er rjett, þá finst mjer, að hæstv. ráðh. ætti að bera fram stjfrv., er skapaði meiri rjettarvernd fyrir lögregluna, þegar hún er að embættisverkum. Þá sagði hæstv. ráðh. út af Guðjónsmálinu, að sá lögfræðingur og stjettarbróðir hans að námi, sem skrifaði „Nýja sáttmála“, hefði litla þekkingu og reynslu í dómsmálum. Það væri lítið á því að græða, sem hann segði um slíkt. Þá kemur það upp úr kafinu, að það er ekki aðeins við, þeir ólöglærðu, sem ekki berum skyn á þetta, heldur líka gömlu lögfræðingarnir. Þetta á líklega að skilja svo, að það sje engum trúandi í slíkum efnum nema hæstv. ráðh. og hv.þm. Seyðf. Þá sagði hæstv. ráðh., að það væri ekkert að byggja á ummælunum um Guðjónsmálið. Þau væru tómt bæjarslúður. En þetta er nú ekki rjett. Prófin í því eru til sýnis, og það má því segja hæstv. ráðh. til lofs, að þegar hann fjekk skjölin í sínar hendur, þá sá hann, að hjer var ekki alt með feldu, og fyrirskipaði nýja rannsókn. Á þessu sjest, að hann var ekki að öllu leyti ánægður með bæjarfógetann í Reykjavík. Það eru tvö dæmi þess, að hann virðist ekki hafa treyst á gerðir hans. Annað er morðmálið, sem hann rak í hann aftur, en hitt er Kveldúlfsmálið, sem hann áfrýjaði, þrátt fyrir óþægindi þau, sem það hafði í för með sjer fyrir hann, þegar togarinn var dæmdur í hæstarjetti. Hæstv. ráðh. fanst það undarlegt, að jeg skyldi kalla Kveldúlfsdóminn merkilegan dóm. En hann er merkilegur, þótt ekki væri fyrir annað en hvað hæstv. ráðh. varð að líða fyrir hann. Í grein, sem jeg skrifaði um þetta mál í fyrra, tók jeg svari hans, eins og jeg geri altaf þegar ráðh. hallast að rjettu máli og er vanþakkað það, sem að vísu er ekki oft, en kemur þó fyrir. En úr því að hann fór á annað borð að minnast á þennan dóm, þá hefði hann átt að geta um það, hvort það er satt, sem gengur manna á milli, að ungur maður hafi kveðið hann upp, sá hinn sami, sem rannsakaði morðmálið, núverandi ritstjóri „Storms“. En hann var þá ritstjóri að blaði, sem að nokkru leyti er gefið út af þeim manni, sem átti skipið, sem dæma átti. Mjer finst það merkilegt, ef hann hefir gert undirdóminn í þessu máli. Þá hjelt hæstv. ráðh. nokkurskonar fræðslufyrirlestur, en það var langskársti hluti ræðu hans, þótt hann væri málinu algerlega óviðkomandi. Inn í þetta blandaði hann vissum atriðum, sem mjer hefði fundist viðkunnanlegast af honum að minnast sem minst á. Hann gat um fundinn við Þjórsárbrú. En þar hafði hann um sig nokkurskonar lífvörð drukkinna manna, sem lágu þar flatir í móunum og gáfu til kynna ánægju sína á málstað hæstv. ráðh. með allskonar ópum og óhljóðum. Jeg held, að hæstv. ráðh. hljóti að eiga betri endurminningar í fórum sínum en stuðning þessara aumingja. Hæstv. ráðh. talaði mikið um, hvað jeg væri fáfróður. Jeg hefi nú áður lýst aðdáun minni á lagaviti hans og hans nóta. En ræða hans um hegningarmálin er best vitni þess, hvað má með rjettu setja út á forustumenn rjettlætis og laga hjer á landi. Hann sagði að erlendis hefðu komið fram nýir straumar í hegningarmálunum. En jeg verð að segja, að fram að þessu hefir okkar hegningarlöggjöf orðið fyrir litlum áhrifum af þessum nýju straumum Það hefir lítið verið skrifað um þá hjer. En á hverjum bitnar það? Á hæstv. ráðh. Hann er gamall lögfræðingur og hefir stundum haft góðan tíma. Ef hann veit um þessa nýju strauma, þá á hann að láta ljós sitt skína. En frá honum hefir ekki komið ein einasta fræðandi ritgerð. Hafi hann vitað eitthvað, þá hefir hann rækilega haldið þeirri visku heima. En honum er kanske ósýnt um að skrifa um það, sem hann veit. Þá gat hann gert annað. Hann hefir verið ráðherra síðan 1917, að undanteknum tveim árum. Hann hefir því oft orðið að leggja vilja sinn fyrir þingið. Það, sem hann gat ekki gert í þessu efni sem fræðimaður, gat hann gert sem löggjafi. En það hefir hann ekki heldur gert. Þessi þekking hans virðist helst hafa komið fram í náðunum. Hann hefir náðað Júlíönu og þrjá þjófa. Það kynni líka að vera, að meðferð hans á stjórnarráðskvistinum og lögregluþjóninum heyrði undir þessa nýju strauma. En jeg get ímyndað mjer, að þeir ágætu menn, sem stóðu að þessum straumum suður í löndum, yrðu ekki mjög hrifnir af meðferð hans á stjórnarráðskvistinum eða teldu hann í sínum anda. Jeg held, að það hafi verið í fyrra, að jeg mintist á þessa nýju strauma í lögfræðiefnum, sem hæstv. ráðh. gat um áðan, og mintist á Lombroso, frægasta manninn innan hegningarfræðinnar. En jeg man ekki betur en hann gerði lítið úr þessu þá, teldi það umdeildar skoðanir. Jeg varð ekki var við annað þá en þetta væri alt óljóst og í þoku fyrir hæstv. ráðh., eins og líka kemur fram í athafnaleysi hans á þessu sviði. Hvað hefir hann gert? Ekki neitt. Ef hæstv. ráðh. væri búinn að koma hjer upp heimili fyrir dæmda menn, þar sem þeir gætu unnið úti við undir svipuðum kringumstæðum og sumstaðar annarsstaðar, þá gæti hann talað breitt um þetta. En hann hefir hvorki gert það nje annað í anda þessara nýju strauma. Hann segir, að jeg haldi fram hörðum hegningum. Jeg hefi ekki sagt orð um það. Jeg held, af kynnum þeim, sem jeg hefi af þekkingu hæstv. ráðh., að jeg viti meira um þessa nýju strauma en hann. Hann spyr: Er íslenska þjóðin nógu þroskuð til þess að þola mildar hegningar? Hann er dómsmálaráðherra. Það er hans að svara þessu. Jeg held, að eðlilegra hefði verið, er það kom í ljós, að ekki var vel farið með peninga í sambandi við stjórnarráðskvistinn, að þeir menn, sem að því stóðu, væru skoðaðir sem sjúklingar, og hefði átt að fara með þá sem slíka. Annars ætla jeg síðar að koma að kvistmálinu og hleyp yfir það nú. Þegar hæstv. ráðh. (JM) mintist á till., sagði hann, að það væri broslegt, að Alþingi færi í mál út af því, sem misjafnt er sagt um það. Þetta er nú hans skoðun. En því eru blöð hans altaf að tala um, að einstakir menn eigi að höfða mál út af ummælum, sem ekki er reynt að rökstyðja? Þá hafði hann það eftir lögfræðingi, að þingið mundi ekki geta farið í mál. Þetta er afar eftirtektarvert atriði. Hæstv. ráðh. er fyrst og fremst dómsmálaráðh. og auk þess lögfræðingur og gamall dómari. En er hann á sem þingmaður að greiða atkv. um það, hvort þingið eigi að höfða mál, þá minnist hann ekki á sinn skilning á því máli, heldur kveðst hann hafa heyrt það úti í bæ, að þingið geti ekki farið í mál. Þetta verður ekki skilið á annan hátt en hæstv. ráðh. sje það ljóst, að þingið geti farið í mál, eins og aðrar „korporationir“. En ef því væri nú svo varið, að þingið gæti ekki höfðað mál, þá er hjer enn ný ásökun á hæstv. dómsmálaráðh. og hæstv. forseta Sþ., að þeir skuli ekki vera búnir að skapa rjettarvernd fyrir þingið, að þingið skuli ekki vera jafnrjetthátt og fjelag auðvirðilegra síldarspekúlanta. Jeg held, að hæstv. ráðh. hafi ætlað sjer að komast í kringum þetta. Hann hefir ekki viljað segja fjarstæðuna sjálfur, heldur kveðst hann hafa heyrt þetta úti í bæ. Þetta minnir á eitt þjóðskáldið, sem finnur kvæði sín sjórekin, þegar þau eru svo auðvirðileg, að hann vill ekki setja nafn sitt undir þau. Jeg vil nú nota tækifærið til að benda á, hverjar afleiðingar það getur haft, að hæstv. ráðh. hefir lýst þingið rjettlaust. Í sveitunum er reynslan sú, að þegar túnin eru ógirt, þá gerast gripirnir ásæknir. Jeg gæti trúað, að eftir þetta færi að tíðkast hin breiðu spjótin. Það hefir verið sagt, að þingmenn lifi af starfi sínu, versli með atkv. sitt, lifi af prósentunum af hrossakaupunum og fleiru þessháttar. En hæstv. ráðh. hefir frjett það úti í bæ, að þingið hafi enga rjettarvernd gegn slíkum ummælum. Þetta er ekki álitlegt. Því hefir verið haldið fram af málaflm., að það mætti segja alt ilt um samvinnufjelögin. Þau hefðu enga rjettarvernd. Og það virðist vera, að dómarar sumir líti líkt á það mál. Nú vil jeg beina því til hæstv. ráðh., hvort ekki sjeu tiltök að tryggja samvinnufjelögin og Alþingi gegn slíkum ásökunum sem þessum. Hæstv. ráðh. (JM) sagði, að Alþingi ætti að vera hafið yfir að skifta sjer af svona ásökunum. Það gæti látið almenna dómstólinn nægja. En í þessum orðum liggur þungur áfellisdómur um persónugildi þess manns, sem gífuryrðin notaði. En þá er það því óskiljanlegra, að stjórnin skuli hafa látið blöð sín hæla honum og hjálpa þannig til að villa almenningi sýn. Þá kem jeg að því, sem hæstv. ráðh. (JM) gerði heldur vel, og miklu betur en hv.þm. Seyðf. (JóhJóh), sem og vænta mátti, því að þar er dómgreindin og skilningurinn í enn aumara ástandi. Hann kveðst ekki beinlínis vera á þeirri skoðun, að höfundur „Nýja sáttmála“ sje truflaður á geðsmununum. En jeg hafði gert mun á honum í því efni eftir fyrra og síðara skrifi hans. En hæstv. ráðh. segir, að höfundurinn sje gamall maður og haldinn af ákaflega mikilli bölsýni. Hann segir ennfremur, að bölsýnin magnist með aldrinum og sje hjer á mjög háu stigi. Nú er bölsýni viss tegund sálarlegrar veiklunar. Hæstv. ráðh. er því hjer kominn að sömu niðurstöðu og jeg. Jeg hefi sagt, að hjá höfundi pjesans kæmi fram óvenjulegt sálarlegt viðhorf, sem gerði það að verkum, að nú orðið væri ekki hægt að taka fullkomlega mark á honum. Að sumu leyti ber pjesinn merki þessarar veiklunar. En sumir kaflar hans eru þó bygðir mjög rökfast, og þá sjerstaklega kaflinn um Guðjónsmálið. Þar leiðir höf. mörg rök fram og byggir á þeim niðurstöðuna. En svo líða nokkrar vikur. Þá fara stjórnarblöðin að tala um hina sterku föðurlandsást, sem lýsi sjer hjá höfundi pjesans, líklega þá helst í því, er hann skorar á erlendar þjóðir að taka landið. En þegar jeg svo skýri frá árásunum á sjálfstæði landsins í rjettu ljósi, þá stekkur höf. upp á nef sjer og skrifar grein í eitt stjórnarblaðið, en sú grein ber öll einkenni geðbilunar. Þar er vísvitandi ósönnum ásökunum slöngvað út, en engin rök færð fyrir þeim. Það er eins og ef ekkert hefði verið tekið fram um Guðjónsmálið í „Nýja sáttmála“, en því haldið fram svona út í loftið, að hv.þm. Seyðf. (JóhJóh) væri fúlmenni sem dómari. Jeg hygg, að það hefði ekki verið álitið vel heilbrigt. En hvernig á nú að skilja þessa breytingu, að maður, sem hugsar stundum kalt og rólega og á það til að færa allgóð rök fyrir máli sínu, fer alt í einu að hegða sjer algerlega gagnstætt þessu. Hefir ekki eitthvað komið fyrir hann, sem veldur þessari truflun á geðsmunum hans? Skýringar okkar standa hlið við hlið. Hæstv. ráðh. segir, að hann sje haldinn af bölsýni, sem magnist með aldrinum og sje hjer á mjög háu stigi. Þetta er mjög nálægt þeirri skoðun, sem jeg hjelt fram um hann. Eftir að jeg hafði bent á, hver hætta þjóðinni stafaði af undirlægjuskap hans, hefir bölsýnin og veiklunin magnast. Þá hefi jeg lítillega farið yfir það, sem hæstv.forsrh. (JM) sagði um fyrsta lið till. minnar. Hann þykist viss um, að það sje þinginu til skammar að fara í mál út af gífuryrðum, sem hafa verið höfð um það, en hitt hefir hann frjett einhversstaðar úti í bæ, að þingið muni ekki geta gert það. Þá kem jeg að næsta lið, að skora á dómsmálaráðh. að höfða mál. Viðvíkjandi þessum lið og næsta lið á eftir færði hæstv.forsrh. þá mótbáru, að þetta væri á móti lögunum. En jeg held, að hann hafi ekki skilið till. rjett, Orðalag till. er þannig, að það er skorað á dómsmálaráðh. að höfða mál, en honum er ekki skipað að gera það. Ef honum væri skipað, þá er um að ræða brot á lögunum. En hjer er um að ræða ráðleggingu, sem hann er ekki skyldur til að hlýða, en getur farið með eftir því sem innri maður hans býður. Jeg gat þess í gær, að jeg mundi taka mikið tillit til þess, sem hlutaðeigendur segðu um form þessarar till. Jeg er fús á að laga formið eftir kringumstæðunum. Jeg hefi að nokkru leyti gert það með brtt. minni, en það getur vel verið, að jeg sjái ástæðu til þess að taka till.hæstv.forsrh. til greina, svo hann álíti sjer á engan hátt misboðið með forminu. En nú vil jeg benda hæstv.forsrh. á eitt atriði í þessu máli. Það hafa gerst atvik hjá nágrannaþjóð vorri, Dönum, sem eru hliðstæð því, sem hjer hefir gerst. Stjettarbróðir hæstv.forsrh. í Danmörku komst árið 1924 í svipaða aðstöðu gagnvart undirmanni sínum þeirri sem hæstv.forsrh. hefir nú gagnvart hv.þm. Seyðf. Einn frægasti dómari Dana hafði það hlutverk á stríðsárunum að halda í hemilinn á bröskurum, sem ætluðu sjer að nota hlutleysi Danmerkur til þess að græða á því, án tillits til þess, þótt þjóðinni væri stefnt í voða með því. Þessi dómari hjelt slíkum mönnum stranglega í skefjum, hafði gamla lagið, dæmdi þá í gífurlegar sektir, og eiga Danir honum mikið að þakka og viðurkenna það. Eftir stríðið skrifaði einn af þeim mönnum, sem höfðu orðið fyrir barðinu á dómara þessum, um hann bækling, ekki ósvipaðan því, sem „Nýi sáttmáli“ segir um bæjarfógetann í Reykjavík. Dómarinn vissi, að hann var saklaus, og almenningur í Danmörku vissi það líka, og dómarinn var of stoltur til þess að fara í mál. Niðurstaðan varð sú, að dómsmálaráðherrann skipaði honum að fara í mál, ekki af því, að hann teldi dómarann sekan, heldur af því, að hann taldi rjett að láta hann hreinsa sig með dómi. En dómarinn sinti að vísu ekki þessari fyrirskipun. Af því að jeg veit, að hæstv. ráðh. er mikill aðdáandi danskrar menningar, þá bendi jeg honum á þetta, svo honum vaxi lítillæti í sambandi við þetta mál. Jeg hugsa, að þar sem dómsmálaráðherrann í Danmörku hefir gert svona kröfu til þessa ágæta dómara, undirmanns síns, þá sje það engin goðgá, þótt hæstv.forsrh. færði slíkt hið sama í tal við bæjarfógetann í Rvík. Jeg skal ekki fara neitt út í sögu þess hvernig embættismenn hjer hafa verið leystir frá skyldunni um að hreinsa sig af áburði með dómi. Áður höfðu þeir rjett til þess að fara í mál á landsins kostnað. Breytingin bannar þeim auðvitað eigi að fara í mál á eigin kostnað. Gamla lagið var að mörgu leyti óheppilegt, ef í raun og veru sá, sem gagnrýndi, hefir haft á rjettu að standa, og lögin skapa þá herfilegu aðstöðu, að ríkið á ekki aðeins að kosta mál, sem hafið er, þegar embættismaðurinn er saklaus, heldur gæti það líka orðið að kosta mál, þar sem hann er sekur. Út af þessu dró svo hæstv. ráðh. (JM) þá algerlega skökku ályktun, að þó embættismaðurinn geti ekki heimtað gjafsókn á Sigurð Þórðarson, þá geti hann vel farið í mál, og það er hægt að benda honum á það, svo að það á engan hátt komi í bága við formið, og sýna hæstv. ráðh. (JM) það og öðrum, sem líkt stendur á fyrir, hvað þeir eiga að gera. Hæstv. ráðh. las upp skýringar, sem, að því er mjer skildist, fylgdu lögum frá 1907, þar sem sagt er, að það sje nú sem fyr áríðandi, að embættismenn landsins hafi óflekkað mannorð. Það er alls ekki gefið í skyn þar, að þeir megi ekki fara í mál, eins og aðrir menn, ef það koma fyrir þær kringumstæður, að sakleysi þeirra verður ekki sannað fyrir almenningsdómstóli, svo að þeir verða að nota til þess þá „júridisku“ dómstóla. Jeg hefi nú gengið í gegnum ræðu hæstv. ráðh. (JM), og verð að segja það, að þótt ræða hans væri býsna löng, þá var samt ekki það mikið í henni eins og búast hefði mátt við eftir lengdinni að dæma. Jeg ætla þess vegna að minna hæstv. ráðh. á fáein atriði, sem nefnd eru í bókinni viðvíkjandi stjórn hans, sem hann sýnist ekki taka sjer nærri. Það er sagt, að menn, sem klappi steininn til óþurftar landinu, fái fálkakross og landskjör, og það er einmitt sagt um hæstv. ráðh. (JM), að afglapasmiðir komist í ráðherrastöðu, ef verslunin gangi vel. Hæstv. ráðh. (JM) hefir myndað þrjú ráðuneyti um sína daga, og þá er hjer óbeinlínis sagt, að hann hafi keypt og verslað í öll þessi skifti, og það er sagt, að það eigi að gefa hinum mentaða heimi hlífðarlausa lýsingu á ástandinu hjer á landi. Það er talað um „Ásareið illra hvata“ hjá stjórnendum landsins. Það er sagt, að af stjórnendum landsins sje kæft alt velsæmi í landinu, sagt, að hæstv. ráðh. (JM) stýri eyðileggingu landsins niður á við. Það er sagt, að hæstv. ráðh. (JM) hafi fengið smiðnum, sem gerði kvistinn á stjórnarráðsbygginguna, 30 þús. kr. svo að segja í einu lagi, til eigin ráðstöfunar, og svo þegar hæstv. ráðh. er spurður um þetta, svarar hann því einu til, að þessi maður sje trúnaðarmaður sinn. Svo kemur það ennfremur í ljós, og er ekki mótmælt af hæstv. ráðh., þegar misfellurnar eru orðnar opinberar, að þá er það ekki hæstv. ráðh., sem finnur þær, þótt hann vinni sjálfur í húsinu daglega, heldur iðnaðarmaður úti í bæ. Það er svo ekki kveðinn neinn dómur upp í málinu, heldur sest hæstv. ráðh. sjálfur í dómarasætið, sem hann þó ekki hefir rjett til, og kveður upp þann úrskurð, að smiðurinn eigi að skila aftur 4000 kr. Úrskurðurinn bendir á það, að maðurinn sje sekur um að hafa dregið sjer fje, og það einkennilega er, að hæstv.forsrh. (JM) kveinkaði sjer við að tala um málið, reyndi ekki að útskýra það, sagði ekki heldur, með hvaða rjetti hann hefði komið þarna fram sem dómari, og svo ekki heldur, í hvaða úrskurði hann talar um þessa 4000 kr. „sekt“. í þessu kvistmáli stendur stjórnin enn þá algerlega varnarlaus, og líkurnar sýnast vera þær, eftir þeirri „kritik“, sem hún hefir fengið hjá endurskoðunarmönnum landsreikninganna, að þar sje um mjög miklar misfellur að ræða, og hvaða ástæða var þá til að láta ekki ganga venjulegan dóm í þessu máli? Þá kem jeg að ræðu hv. 1. landsk. (SE). Hann tók ákaflega ljóst og sterkt eitt atriði, sem ekki var upplýst áður og stjórnin hafði ekki svarað enn. Hvað gat komið stjórnarblöðunum til þess að segja, að þessi hættulega bók bæri fagran vott um sterka ættjarðarást og óvenjulega kröfuharða þrá um meira siðferði? Það getur maður ekki skilið öðruvísi en sem greinilegt last um stjórnina, og hitt, að bókin beri „fagran vott um sterka ættjarðarást“, eru hrein öfugmæli, því að það hefir engin bók verið skrifuð á íslensku, sem erfðara væri að mæla svo um, því að það hefir aldrei, að minni vitund, verið skrifuð nein bók, þar sem landinu er beinlínis ráðlagt að fórna frelsi sínu. Jeg ætla að gera það til ljettis fyrir hæstv. ráðh. (JM), sem ekki var við, að geta þess, að jeg hefi tekið til meðferðar, á meðan hann var burtu, stjórnarráðskvistinn, og vænti jeg skýringar á því, hvers vegna iðnaðarmaðurinn fann misfellurnar, hvers vegna dómarinn dæmdi aldrei í því máli, hvers vegna hæstv.forsrh. (JM) sjálfur gerðist dómari í málinu, og hvers vegna hann birti aldrei þann ólöglega dóm sinn. Ennfremur tek jeg undir þá ósk hv. 1. landsk. (SE), þegar hæstv. ráðh. svarar næst, að hann skýri frá því, hvernig hann samrýmir sína skoðun á „Nýja sáttmála“ við kröfur stuðningsmanna sinna um málaferli á hendur honum út af staðlausum reiðiyrðum, sem vitaskuld eru ekki annað en vitleysa. Ennfremur hvernig það getur með vitund hæstv. ráðh. átt sjer stað, að manni, sem vill fá okkur til að afsala sjálfstæði okkar, er í stjórnarblaði hælt fyrir sterka ættjarðarást. Hv. þm. Seyðf. (JóhJóh) hefði alveg eins getað komið með einhverja ljelega blaðagrein eins og að halda þessa stuttu ræðu, lesið upp grein úr Mbl. í vetur, sem þá þótti ákaflega lítilfjörleg, og mundi eins þykja nú, þótt hún væri flutt í þinginu. Hv. þm. (JóhJóh) segir, að „kritikin“ á sjer sje í tveimur atriðum, fyrst dylgjur um það, að hann stingi undir stól málum, og í öðru lagi „kritik“ á Guðjónsmálinu, en svo gleymir hv.þm. því, að það er þar ekki svo lítið af „kritik“, sem hann hefir ekki svarað, nefnilega um það, hvernig hann rekur hjeraðsdómarastarfið í Rvík. í „Nýja sáttmála“ er sagt, að dómarinn sje fjarska mikið í burtu frá dóminum, þrjá mánuði á Alþingi og annaðhvert ár í utanlandsferð, og hvorugt sje nauðsynlegt vegna embættis hans. Ennfremur er sagt, og hv.þm. Seyðf. hefir ekki mótmælt því, að hann hafi sjer til samstarfs ýmsa unga og óreynda menn, eins og í Guðjónsmálinu. Ekkert af þessu reyndi hv.þm. að afsaka, hvernig hann getur verið svona mikið í burtu, setið þrjá mánuði á Alþingi og haft svo viðvaninga til þess að dæma í málunum, úr því að hann hefir tekið að sjer þetta umsvifamikla embætti. Hv. þm. segir svo, að dylgjurnar í „Nýja sáttmála“ um það sjeu úr blaði í Rvík, og því, að óvætturinn liggi á leið dómsmála í Reykjavík, sje vísað til föðurhúsanna og að það hafi ekki verið sannað. En jeg vil benda hv.þm. á það, að ef hann telur ekki ástæðu til að fara í mál við Sigurð Þórðarson, þá er sannarlega ekki ástæða til þess fyrir mig, sem gamalmennið hefir reiðst við út af „kritik“ á innlimunarstarfi hans. Viðvíkjandi sjálfu Guðjónsmálinu, þá afsakar hv.þm. (JóhJóh) sig með því, að hann hafi þegar skýrt þetta með grein sinni í Mbl., og svo hafi fulltrúi sinn, sem er ritstjóri hjer í bænum, haldið fyrirlestur um það og skrifað um það í blað sitt. Jeg hefði nú búist við, að hv.þm. hefði ekki nefnt nema fyrri afsökunina. Þótt hún hafi verið hrakin aftur í sama blaði, þá var það þó viðleitni frá hans hendi, en þegar farið er að vitna í skrif í „Stormi“; til þess að sanna sakleysi hv.þm., þá þykir mjer nú skörin vera farin að færast upp í bekkinn. Mjer finst, að hv.þm. (JóhJóh) hefði átt að vera svo varkár að nefna það alls ekki, að hann hefði haft ritstjóra „Storms“ fyrir aðstoðardómara. Jeg vil benda á það, að ritstjóri „Storms“ er búinn að játa á sig svo herfileg afglöp, á meðan hann var undirmaður hv.þm. (JóhJóh), að þetta er mesta kjarkraun, sem jeg hefi heyrt um, að hv.þm. skuli telja sjer það til inntekta, að þessi maður í þessu blaði skuli hafa afsakað hann. Jeg verð að taka það upp aftur enn þá einu sinni, að Guðjónsmálið er þess eðlis, að það liggja fyrir í því miklu þyngri ásakanir, hvað sem annars má segja um „Nýja sáttmála“, heldur en varnirnar frá dómsmálastjórninni hafa getað útskýrt og afsakað, svo að hvað sem ámæli dómarans líður, þá er ekki hægt að neita því, að hjer er full ástæða til þess að láta skríða til skarar og athuga, hvað rjett er. Síðan vildi hv.þm. Seyðf. (JóhJóh) halda því fram, að þetta væri svo ofboð lítið og saklaust, sem sagt væri um hann, að það gerði ekki mikið til, jafnvel þótt það væri satt. Hv. þm. virðist ekki hafa gætt að því, að þessi ásökun á hann er gerð að yfirlögðu ráði, reynt að sanna hana með málsskjölum, sem verið hafa í hans hendi. Hv. þm. hefir það á móti sjer, að hæstv.forsrh. (JM) hefir ekki tekið verk hans gilt, og eftir að málið var sent til hans, ljet hann líða 3 mánuði, og í seinni rannsókninni, sem hv.þm. framkvæmdi sjálfur, fann hann ekki, að neitt væri að, þar sem hann segir, að sinn heiður sje fullkomlega í lagi, hvað sem sagt sje um þetta, en þar er þó sá mikli efi. Segjum nú, að einhver maður kæmi til hv.þm. (JóhJóh) úti á götu og segði við hann, eða að það stæði um hann í „Stormi“, að hann væri lygari og óheflaður maður, þá gerði hann ekki neitt og afsakaði sitt aðgerðaleysi með því, að þetta væri staðlausu stafir, en þegar leidd hafa verið sterk rök að því, að hann starfi óheppilega sem embættismaður, að miklir formgallar sjeu á málinu frá hans hendi, þá er þar rökstudd ákæra á hv.þm., og það er því ekki nein afsökun fyrir hann, þó að hann haldi því fram, að hann vilji ekki fara í mál við gamlan mann, og að hann hafi engan rjett til þess gagnvart þjóðinni. En þjóðin hefir rjett til að fá að vita það, hvort dómarinn í Rvík lætur miður hæfa menn, t. d. ritstjóra „Storms“, framkvæma vandasömustu hluti, hvort dómarinn er mikið af árinu í burtu og hvort stjórnarráðið verður að senda honum dóma aftur. Þetta eru hlutir, sem alþjóð koma við og ekki er hægt fyrir hv.þm. (JóhJóh) að komast hjá að svara, nema hann geti leitt rök að því, að þegar bókin var skrifuð, hafi höfundurinn verið ómerkur orða sinna. En nú láta íhaldsblöðin eins og höf. pjesans sje sjerstakur föðurlandsvinur, og þá er honum enn þá skyldara að láta það sjást, hvernig hann stendur að vígi. Jeg hefi þá hrundið algerlega þeim atriðum, sem hæstv. dómsmálaráðh. (JM) kom fram með, og ennfremur sýnt fram á það, hve lítilfjörleg ræða hv.þm. Seyðf. (JóhJóh) er, og er þó enn þá ekki komin fram sú dirfska, sem hv.þm. eða flokksbræður hans hafa sýnt, en jeg endurtek það, að þeir hafa byrjað á þessum leik, þeir hafa talið höf. „Nýja sáttmála“ meðal mikilla föðurlandsvina, þeir hafa heimtað, að hann sje tekinn alvarlega, og nú verða þeir að ráða fram úr því, hvernig þeir vilja svara ákærum hans á starfsmenn þjóðfjelagsins, sem jeg benti á í gær. Það er ekki nema um tvo vegi að ræða: Að segja, að maðurinn sje veikur, og dæma ákærur hans eftir því, eða að viðurkenna það, að hann sje ekki veikur, og þá að taka mark á honum, og þá verða þessir tveir starfsmenn að taka afleiðingunum af kröfu blaðs flokksins og hefja mál á hann. En sje höf. pjesans aumingi og ekki mark á því tekið, sem hann hefir sagt, þá að láta öll þessi mál falla niður, og þá er fleipur stjórnarblaðanna staðlausu stafir.

Forsætisráðherra (JM): Jeg skal stuttlega láta þess getið, að jeg er í mörgum atriðum um þetta, sem kallað er landráðakaflinn í „Nýja sáttmála“, samdóma hv. 1. landsk. (SE). Jeg álít, að það atriði sje vítavert, hvernig höf. „Nýja sáttmála“ skrifar um það mál, en jeg verð að segja það, að jeg tek það ekki alveg eins hátíðlega og hv. 1. landsk. (SE). Jeg býst við, að það sje, þó að það sje í sjálfu sjer vítavert, ekki mjög þýðingarmikið fyrir sjálfstæðismálið, hvað Sigurður Þórðarson segir í pjesa sínum, að þjóðin skoði það heldur ómerkilegt nöldur. En það verður að segjast, að væri þjóðin vel vakandi og gætandi rjetts þjóðarmetnaðar, þá hefðu kenningar S. Þ. um þetta atriði vakið alm. gremju. En þessu atriði var yfirleitt lítill gaumur gefinn. Það voru ádeilurnar á einstaka menn, skammirnar, sem hafa þótt svo ánægjulegar og vakið mesta eftirtekt. Jeg er auðvitað ekki sömu skoðunar eins og ritstjóri „Varðar“ um þessa bók, og þess ber að gæta, að dómur blaðsins um hana er ekki dómur íhaldsflokksins, heldur persónulegt álit ritstjórans, sem hefir ritað nafn sitt undir ritdóminn, til þess að sýna, að við hann einan er um að eiga. Jeg sje ekki neina ástæðu til að fara að „dementera“ það, sem þessi maður hefir sagt, og vitanlega hefði jeg aldrei getað tekið undir dóminn yfirleitt, vegna árásar pjesans á sjálfan mig. Jeg get ekki látið vera að geta þess, að mjer þykir það furðu gegna, að einmitt hv. 3. landsk. (JJ) skuli verða til þess að áfellast S. Þ. fyrir þær kenningar, sem hv. 1. landsk. átelur einkum, vegna þess að jeg hefi orðið þess var, að hv. 3. landsk. hefir nokkuð svipaðar skoðanir um utanríkismál vor og kemur fram í „Nýja sáttmála“. Hv. þm. (JJ) hefir t. d. haldið því fram á fundi, sem við vorum báðir á, að Ísland væri ekki fullvalda,  Hv. þm. segir, að jeg sje mjög ljelegur ræðumaður. Það þurfti hv.þm. (JJ) ekki að segja mjer. Mun jeg manna fúsastur til að viðurkenna það, því að jeg hefi alla mína daga átt örðugt með ræðuhöld og jafnan reynt að gera eins lítið að því og jeg hefi komist af með. Það hefir svo að segja verið ættarfylgja í okkar ætt að eiga örðugt um ræðuhöld. En hv. 3. landsk. (JJ) ferst ekki um að tala, því að eins og jeg hefi sagt hv.þm. (JJ) áður, þá held jeg varla, að nokkur þm. flytji eins óáheyrilegar ræður eins og hv.þm. sjálfur.

Nema þá hæstv.forsrh.

. Já, það skyldi þá vera hæstv.forsrh., því að ræður hv.þm. (JJ) eru nefnilega svo að segja aldrei annað en óáheyrilegur og sundurlaus vaðall. Ræða hv. 3. landsk. (JJ) var í rauninni lítið annað en upplestur á víð og dreif úr „Nýja sáttmála“, og er hann talar um, að ræða mín hafi verið sundurlaus, dæmir hann sjálfan sig, því að jeg svaraði honum nokkum veginn lið fyrir lið. Þá fór hv.þm. (JJ) með rangt mál. er hann sagði, að jeg væri varnarlaus gagnvart því, sem stendur í „Nýja sáttmála“, sem hann hefir nú lesið hjer upp að mestu leyti. Jeg hefi altaf haft nógar varnir þar fyrir mig að bera, enda þótt jeg hafi ekki hlaupið með þær í blöðin. En að halda því fram, eins og hv.þm. (JJ) gerði, að „Tíminn“ hafi í fyrstu verið að bíða með dóm sinn eftir því, hvað stjórnarblöðin segðu, er blátt áfram hlægileg og óskamfeilin ósannindi. Þá var hv.þm. (JJ) enn að tala um þjónustu sýslumannsembættisins í Árnessýslu og sagði, að ólöglærður maður hefði gegnt því í 3 mánuði. Hv. þm. veit, hvernig þá stóð á. Þetta var haustið og framan af vetri 1918, er spanska veikin geisaði hjer á landi. Hinn setti sýslumaður í Ámessýslu tók veikina og lá mjög þungt. Þurfti þá að skipa mann í hans stað, en það var ekki úr mörgum að velja þá, Þá talaði hv.þm. (JJ) um lögregluþjón þann, er hann sagði að illa hefði verið farið með, er hann var í embættiserindum. Þetta mál hefir nú aldrei komið til minna kasta, og jeg vissi satt að segja ekkert um það fyr en jeg sá þess getið í „Nýja sáttmála“. Og jeg veit ekki heldur til þess, að það hafi komið fyrir dómarann í Reykjavík. Því miður er víst þýðingarlaust að reyna að koma hv.flm. í skilning um þetta mál. Hann hælir sér af því, löggjafinn, að vita ekkert í lögum eða lögfræði. Dylgjur höf. „Nýja sáttmála“ og hv.flm. (JJ) eru á engum rökum bygðar. Lögregluþjónninn fór í einkamál eftir ráðum lögreglustjóra, sem taldi mjög efasamt, að skilyrði fyrir opinberri málssókn væru hjer fyrir hendi, sökum þess að efasamt þótti, að lögregluþjónninn hefði verið í lögmætu embættiserindi við umrætt tækifæri. Slíkar dylgjur eru afar mannskemmandi fyrir þá, sem með fara. Jeg held, að jeg nenni þá ekki að eltast við fleiri atriði í seinni ræðu hv.þm. (JJ), því að, eins og jeg hefi áður sagt, var hún ekki annað en endurtekning á því, sem hann hafði sagt áður. En þar sem hann var að tala um straumana í skoðunum manna, og sagði mig bera mikið minna skynbragð á það en sjálfan sig, þá skal jeg ekki hæla mjer af þekking minni, en það verð jeg að segja, að af ræðu hans að dæma, þá er hans þekking á þessum hlutum ótrúlega ljeleg. T. d. var hann að tala um Lombroso og kenningar hans og að hann hefði læknað samtíð sína. Þetta er ekkert annað en hreinasta rugl. Rit og kenningar Lombrosos vöktu eftirtekt um sinn, en nú eru menn að mestu horfnir frá þeim. Aftur eru aðrir, eins og t. d. v. Liszt, sem hafa haft svo feikimikil áhrif á hegningarlög og framkvæmd hegninga í nútíð. Annars skal jeg geta þess, í þessu sambandi, að jeg vona, að öll okkar hegningarlöggjöf verði tekin til rækilegrar endurskoðunar og henni komið í mannúðlegra horf. Þá kemur sú spurningin, er mest er verð að dómi hv.þm. (JJ), hvort Alþingi eigi að fara í mál við höfund bókarinnar. Jeg hefi talað við lögfræðing um þetta, mann, sem er alveg óhlutdrægur og talinn meðal allra færustu lögfræðinga landsins, og hann áleit, að Alþingi gæti ekki einu sinni farið í meiðyrðamál út af þessu. En hvað sem öðru líður, þá er eitt víst, að hv.þm. (JJ) hefir náð þeim tilgangi sínum með þessari þáltill., að tefja tíma þingsins óforsvaranlega og til einskis gagns annars en þess að skemta sjálfum sjer.

Flm. (Jónas Jónsson) Það er vanalega svo, að þegar við hæstv.forsrh. (JM) höfum verið að tala saman eftir langan aðskilnað, þá slær hann fyrst á skjöldinn, talar um ágæta þekkingu sína í lögfræði og lætur borginmannlega. Þá er ætíð nauðsynlegt að stinga á þessum vindbelg og losa hæstv. ráðh. við nokkuð af því lofti, sem hann er orðinn uppfullur af. Eftir þessa umbót verður hann ofboð umgengilegur maður. Þessa aðferð hefi jeg haft í dag. Hæstv. ráðh. byrjaði nú með því að játa, að hann væri lítill ræðumaður, ljet lítið yfir lagaþekkingu sinni og hafði hitt fyrir sjer mann úti í bæ, er betur vissi en hann. Vindurinn er kominn úr belgnum. Það gladdi mig að heyra, að hann er sammála okkur hv. 1. landsk. (SE) í því að fordæma föðurlandsást stjórnarblaðsins og að hann tók það fram, að hann vildi ekkert sálufjelag hafa við ritstjórann. Hlýtur öllum að þykja það gleðilegt landsins vegna. Þá sagði hæstv.forsrh., að jeg væri ekkert harður í kröfunum í sjálfstæðismálum þjóðarinnar, og átti þar við sendiherrann. Hann veit þó, að það, sem þar ber á milli, er það, að jeg er ekki eins ánægður og hann með sambandssamninginn 1918. Jeg benti á, að það væri undarlegt við frelsi landsins, er við gætum ekki haft íslensk-danskan ræðismann í Genúa; þar yrði að vera danskur maður. Það, sem jeg hefi út á samninginn að setja, er það, hve lítið frelsið er út á við. En fyrst þjóðin hefir verið með samningnum og viðurkent hann, þá má hún ekki svíkja hann. En jeg er hræddur um, að hæstv. ráðh. sje þar öllu linari en jeg gagnvart því, hvernig eigi að nota uppsagnarákvæði hans. Hann hefir ekkert sagt um það, hvort við ættum aftur að verða fullkomlega sjálfstæð þjóð. Sendi jeg því ummæli hans heim aftur með fullri vissu um, að meiri þörf sje fyrir hann en mig að „reformera“ sjálfstæðishug sinn. Í dag reyndi hæstv. ráðh. að halda því fram, að hann hefði getað komist af án stuðningsblaða. En nú hefir hann játað að hafa átt í blöðum, verið í ritnefnd sjálfur. Og þar sem hann er að tala um hnútur í sinn garð í blöðum andstæðinganna, þá komu þó aldrei í nokkru íslensku blaði eins harðvítugar árásir og í Lögrjettu um Björn Jónsson. Vil jeg því ekki láta hæstv. ráðh. hafa grið heldur í þessu rangfengna skjóli, að hann hafi setið á friðstóli eða blað hans verið fyrirmynd í rithætti. Ef hann man nokkuð fram í tímann, þá man hann eftir 60–70 meiðyrðamálum við blað, sem hann var í ritnefnd við. En það spor var rjett, þótt aðeins væri hálfstigið, þegar hæstv. ráðh. gekk úr ritnefnd blaðsins, hefði hann þá þegar hætt við pólitík um leið og hefði dómsmálaráðherra (JM) svo sett hv.þm. Seyðf. (JóhJóh) það skilyrði, þegar honum var veitt bæjarfógetaembættið, að hann mætti ekki fást við pólitík, þá myndi það óneitanlega hafa styrkt aðstöðu hans sem dómara að vera ekki viðriðinn flokkadeilur. Og þó ekki væri annað en annríki af þingsetum, sem gert hefði þetta nauðsynlegt, þá var það alveg nægilegt. Hæstv. forsrh. (JM) getur aldrei að eilífu afsakað skifti sín af sýslumannsembættinu í Árnessýslu. Hann veit, að embættisþjónustan var alls ekki sæmileg. Ein sönnunin er, að einn af þessum sýslumönnum gerðist afbrotamaður við lögregluþjóninn í Rvík. Því verður alls ekki haldið fram, að hann hafi verið forsvaranlegur dómari handa nokkru hjeraði. Þá kom þessi gamli útúrdúr um það, hve mikið ráðh. vissi um hina nýju strauma. En hann hefir ekki kynt sjer frumheimildina um þetta mál. Þó ætti hann að vita, að endurbótamenn í hegningarlögum ætlast til, að dómarinn sje eins mikill læknir og hann er lögfræðingur. En þetta kemur alls ekki fram í neinu frv., sem hæstv. ráðh. (JM) hefir samið. Hann hefir ekkert skrifað um þetta, engan frætt um það. Hæstv. ráðh. hefir vitað jafnmikið um þetta eins og sá maður, sem færi að lesa um Darwin og kynna sjer hann eingöngu af ritum ljelegra lærisveina. Hæstv. ráðh. hefir náð í einhvern lausafróðleik um málið og bygt á því þetta eina frv., sem hann hefir þó ekki haldið til streitu. Það gleður mig að koma nú að atriði, sem við erum samdóma um. Hann heldur því fram, að stjórnmálamennirnir geti fremur notað almannadómstólinn en hinn „júridiska“. En hjer er ekki hægt að nota almannadómstólinn. Hv. þm. Seyðf. (JóhJóh) hefir játað, að árás S.Þ. væri „krítik“ á embættisrekstri hans, og væri þá afleiðingin af henni, málssókn fyrir ummælin í „Nýja sáttmála“, eins eðlileg og þegar embættismenn í gamla daga voru að hreinsa sig og fengu gjafsókn. Jeg hefi skrifað hjá mjer nokkrar línur, þar sem kemur fram skoðun hæstv. ráðh. (JM) að því er snertir meiðyrðamál: Það væri „broslegt, ef Alþingi færi að höfða mál, þótt sagt sje misjafnt um það“ og það væri „fremur lítilmannlegt, ef Alþingi gæti ekki þolað dóm, og því síður, sem þetta er gífurlegra“. Það væri „aumt þing, sem sinti slíkum gífuryrðum“. Enn fremur sagði hann: „Það er furðulítil vörn í meiðyrðamálum fyrir sóma einstaks manns eða fjelags“. En því lætur hann þá blöð flokksins stöðugt vera að hamra á meiðyrðamálshöfðun? Þetta er þá bara skollaleikur, fyrst furðulítil vörn er í meiðyrðadómum fyrir þá, sem ofsóttir eru, en að það sje almannadómstóllinn, sem stjórnmálamennirnir eigi að snúa sjer til. Er þá hæstv. ráðh. kominn á þá skoðun mína, að meira virði hafi verið fyrir ritstjóra „Tímans“ að vinna síldarmálið fyrir almannadómstóli en fyrir Magnús Pjetursson að vinna það fyrir „júridiskum“ dómstóli. Viðvíkjandi því, hvort þingið gæti farið í mál, þá vil jeg ekki segja hið sama og einn góður maður úti í bæ, að það sje vafasamt. Verði till.samþ., rannsaka forsetar þingsins allar leiðir, hvað gera skuli. Hæstv. ráðh. reyndi að sanna, að tilfellið með Thorup dómara væri sjer í vil, til þess að fara ekki í mál við höf. „Nýja sáttmála“. Það er áreiðanlega öðrum meira í vil, því að dómsmálaráðherra Dana áleit skylt að fara í mál, þótt Thorup væri vitanlega saklaus af ásökunum kaupsýslumannsins, en hann áleit það formlega rjettast, að farið yrði í mál, þar sem embættismaður átti í hlut. Eins og jeg hefi bent á, hefir hv.þm. Seyðf. (JóhJóh) látið dólgslega um það, að ef hann hefði ekki vorkent S. Þ., þá gæti málssókn komið til greina. Það er því ekki til neins fyrir hæstv. ráðh. að tala um það sem einhverja vitleysu að fara í mál, síst þar sem blöð hans eru svo fús til málaferlanna. Jeg hefi aðeins dregið rjettar ályktanir af því, sem látið hefir verið í ljós í blöðum stjórnarinnar og því, sem hv.þm. Seyðf. (JóhJóh) hefir sjálfur sagt um þetta mál sem sakamál. Og svo er nýtt dæmi frá Danmörku, þar sem um er að ræða dómara, sem hefir meiri frægð en hv.þm. Seyðf. Þar sem hæstv. ráðh. (JM) segir, að það sje vítavert að hreyfa þessu máli á þingi, þá áfellist hann blöð sín og auglýsir, að hann viti ekki, hvað hliðstætt gerist hjá öðrum þjóðum. Það, sem liggur fyrir, er að fá skorið úr því, hvað Alþingi á að gera, þegar það verður fyrir órökstuddum dómum, og hvort stjórnin vill taka afleiðingunum af því, sem hún prjedikar öðrum. Jeg held, að það verði ekki misskilið, hvað hv.þm. Seyðf. (JóhJóh) er sagnafár, en það, sem hann segir, bendir til, að umræðumar snerti hann mjög alvarlega. Hann segist hafa að engu, hvað jeg segi um fulltrúa hans. Jeg hefi alls ekki verið að dæma þá. Jeg hefi sýnt, að það, sem stendur prentað, á ekki við fulltrúana, en jeg hefi sagt, að einn af fulltrúunum hafi játað á sig að hafa dæmt „stauparjett“, og í því tilliti stendur hv.þm. Seyðf. varnarlaus, Og jeg held, að það sje enginn vinagreiði við þann mann að vera að flagga með nafni hans, eins og nú er komið. Jeg held, að það sje orðið alveg ljóst af meðferð málsins í deildinni, að klofningur sje í lífsskoðun stjórnarflokksins í þessu efni. Aðalritstjóri flokksins segir, að bókin sje þrungin af föðurlandsást. Stjórnin telur hana áfellisdóm á sig og rjettarfarið og vill ekki una dómi ritstjórans. Hún afneitar blaðinu. Í öðru lagi hefir hæstv.forsrh. (JM) í orði og verki fordæmt meiðyrðamálsleiðina. Hann hefir lýst skoðun sinni og venju í þessu efni. Blöð stjórnarinnar halda fram gagnstæðri skoðun. Þau telja meiðyrðamálsleiðina nauðsynlega til þess að hreinsa sig af ásökunum, þótt um órökstuddar staðhæfingar sje að ræða. Sú atkvgr., sem hjer fer fram, sker úr um þennan grundvöll, sem stjórnarblöðin hafa bygt á. Eftir honum er enginn vafi á því, að Alþingi átti að fara í mál. Eftir sama grundvelli, sem stjórnin hefir raunar lagt með málgögnum sínum, er enginn vafi á, að tveir af trúnaðarmönnum þjóðarinnar áttu, vegna embættisheiðurs síns, að fara í mál. Ef hv. deild afneitar þessum grundvelli, þá er um leið fenginn nýr grundvöllur til að byggja á. Þá vita þeir, sem skrifa um þingið líkt og Sigurður Þórðarson, að þeim verður ekki hegnt. Jeg segi ekkert um, hvort þessi grundvöllur sje rjettur eða rangur. En það liggur þá bara fyrir yfirlýstur vilji þingdeildarinnar um þetta efni. Það má þá líka gera ráð fyrir, að hjer eftir verði því aldrei haldið fram, að harðyrði pólitískra andstæðinga skuli útkljá fyrir „júridiskum“ dómstóli. Ef hv. meiri hl. deildarinnar hallast að þeirri skoðun, sem hæstv.forsrh. hefir haldið hjer fram í dag og jeg í gær, þá hljóta það að vera gleðitíðindi fyrir hv.þm. Seyðf. (JóhJóh), því að sjálfsögðu losnar hann þá við það ómak að fást við meiðyrðamál framvegis. Þau hljóta að detta úr sögunni, því það er óhugsandi, að hægt sje að segja meiri svívirðingar um nokkurn mann eða stofnun en Sigurður Þórðarson hefir gert í bók sinni. Ef hv. deild kemst að þeirri niðurstöðu, að ástæðulaust sje að taka þessar árásir til greina, þá höfum við stigið eitt spor áfram í praktiskri þróun, að því er snertir rjettarvenjur. Af því jeg geri ráð fyrir, að þetta verði í síðasta sinn, sem jeg tala í málinu, vildi jeg benda hæstv.forsrh. á nokkuð, sem hann virðist ekki hafa skilið til fulls. Jeg bauðst til að breyta orðalagi till., ef annað orðalag þætti heppilegra og í meira samræmi við skoðun hæstv.forsrh., en ef þess verður óskað, verð jeg að biðja um, að málið sje tekið út af dagskrá í þetta sinn. Það er alveg ljóst, að Alþingi getur ákvarðað að fara í mál. En viðvíkjandi hinu, sem hæstv.forsrh. hefir haldið fram, að ekki væri hægt að skipa honum að fara í mál út af stjórnarráðskvistinum og spilling ráðherravaldsins, þá er til glögt fordæmi í þessu efni. Hæstv. forsrh. sagði, að ef samþ. yrði till. um að skora á ráðherrann að fara í mál, þá lægi í því skipun. En í því liggur ekki skipun. Hjer var samþ. í fyrra þál. frá hv. 2. þm. S.-M. (IP) um að skora á stjórnina að hafa landhelgisvarnir fyrir Austurlandi árið sem leið. Þetta var samþ., en ekki framkvæmt. Í svona till. felst ekki skipun, heldur yfirlýstur þingvilji. Ráðh. getur svo gert það upp við sjálfan sig, hvort hann vill, eftir eðli málsins, láta skera úr því með „júridiskum“ dómstóli. Að því er snertir bæjarfógetann, þá gæti stjórnin látið hann verða varan við, að það væri vilji þingsins, að hann færi í mál. Jeg hefi sannað með fordæmi, að þáltill. er bending til að sýna vilja þingsins. Af þessum orðum mínum nú hygg jeg, að deildinni muni vera ljóst, að jeg álít talsvert hafa unnist með því að bera fram þessa till. Umræðurnar hafa orðið til þess að skýra það, hvernig þingið sjálft lítur á sig, hvað það þolir af mótgerðum og hvað æðstu embættismenn landsins telja fært að þola af rökstuddri gagnrýni. Hvernig sem farið verður með till., lít jeg svo á, að þessar umræður hafi orðið til eigi alllítils gagns. Jeg get sagt hæstv.forsrh., að fjöldi manna úti um land, sem óvanir eru hnútukasti, hafa alt aðra skoðun á rjettlæti meiðyrðamála en við. En jeg býst við, að þegar skynsamir menn hafa kynt sjer þær skoðanir, sem hjer hafa komið fram, þá líti þeir skynsamlegar á málið en áður. Ef deildin kemst að þeirri niðurstöðu, að móðganir þær við Alþingi, sem hjer er um að ræða, verðskuldi ekki málaferli, finst mjer æskilegt, að stjórnin tilkynni þjónum sínum við málgögn þau, er hún ræður yfir, að þeir skuli ekki flíka mikið málssóknakröfum, ef þeir vilji ekki koma sjálfum forsrh. og stuðningsmönnum hans í töluverðan vanda.

Forsætisráðherra (JM): Mjer þykir ánægjulegt að fá loks að heyra hjá hv.flm.till. (JJ), hvað hann hefir meint með henni og öllum þessum löngu ræðum í 2 daga, öllum öðrum en honum sjálfum til leiðinda. Það er þá ekki annað en það, að hann vill fá úrskurð þingsins um, hvort það hafi ekki verið rjett af honum sjálfum að láta vera að fara í mál. Það sjest af niðurstöðu hans nú, að til þessa hefir verið stefnt. En mjer finst það til nokkuð mikils mælst af hv.flm. að taka svona langan tíma til svo einfaldrar spurningar. Jeg hirði ekki að lengja umræðumar um þetta mál. Aðeins vil jeg geta þess, að mjer finst undarlegt að heyra hv.flm. predika það, að hann viti svo miklu meira en jeg um breytingar á hegningarlöggjöf og framkvæmd hennar. Hann komst að þeirri niðurstöðu, að þessi hreyfing væri komin frá náttúruvísindunum. Sjer er nú hver fáviskan! Jeg hefi sannfærst um, að hv.flm. veit ekkert um þær hreyfingar, sem jeg var að tala um, ekki minstu vitund. Að öðru leyti skal jeg ekki fara neitt frekar inn á málið. Jeg endurtek það, sem jeg sagði um þann kafla ritsins, sem snertir fullveldismálin, að þar er jeg að miklu leyti samdóma hv. 1. landsk. (SE). Dómurinn um bókina í blaðinu „Verði“ stendur fyrir reikning þess manns, sem undir hann hefir ritað. Jeg vona, að jeg þurfi ekki að taka aftur til máls. Jeg játa, að jeg hafði raunar enga ástæðu til að segja neitt, eftir að jeg hafði lokið minni fyrstu ræðu. Jeg færði þar góð rök gegn ræðu hv.flm. Að vísu var það sem að kasta perlum fyrir svín, en perlurnar eru jafngóðar fyrir því.

Gunnar Ólafsson Það er ekki meining mín að lengja umræðurnar um þetta mál. Þær eru að mínu áliti orðnar óþarflega langar. Í þess stað leyfi jeg mjer að bera fram till. til rökstuddrar dagskrár, svohljóðandi: Með því að ríkisstjórnin getur ekki skipað embættismönnum að fara í meiðyrðamál, og með því að flutningsmaður till. þessarar hefir í opinberu, víðlesnu blaði, verið lýstur ærulaus lygari og rógberi af hinum sama manni, sem hann nú vill láta lögsækja, án þess að hafa, svo vitanlegt sje, gert ráðstafanir til að hreinsa sig af þeim áburði, þá verður deildin að líta svo á, að henni sje með tillögu þessari lítilsvirðing sýnd af flutningsmanni hennar. Hún sjer því ekki ástæðu til að sinna till. að neinu leyti og tekur fyrir næsta mál á dagskrá. Jeg skal játa, að þetta átti að segja strax, því það er rjetta svarið við till., úr því hún kom fram. Mjer var illa við, að till. kæmi fram, og jeg sagði það við hv.flm. hennar, að best væri fyrir hann að taka hana aftur. Þá hefðu sparast allar þessar löngu og óþörfu ræður. En sá veldur mestu, sem upphafinu veldur, og jafnan er óvandari eftirleikurinn. Skal jeg svo ekki lengja þessar umræður.

Sigurður Eggerz Jeg þakka hæstv.forsrh. (JM) þá yfirlýsingu, sem hann kom með í þá átt, að hann liti eins og jeg á ummæli þau, sem standa í „Nýja sáttmála“ um fullveldi landsins. Hann sagði tvisvar sinnum, að þau væru vítaverð. Fyrir mjer var það aðalatriðið, að kveðinn yrði upp dauðadómur yfir þessum ummælum. Jeg skal ekki fara að endurtaka það, sem jeg sagði í dag, aðeins gera grein fyrir atkvæði mínu. Jeg mun verða á móti þessari dagskrá, sem fram er komin. Jeg sje ekkert samband á milli þess máls, sem hjer er um að ræða, og viðskifta hv.flm. (JJ) við höf. „Nýja sáttmála“, svo að þingið þurfi að taka þau til samanburðar. En jeg mælist til þess við hæstv. forseta, ef dagskráin verður feld, að hann beri þá tillöguna upp í þrennu lagi. Mun jeg þá ekki sjá mjer annað fært en að greiða atkv. með 1. liðnum, vegna hinna þungu ásakana í garð Alþingis.

Flm. (Jónas Jónsson) Jeg er ánægður yfir því að hafa gefið hv. 5. landsk. (GunnÓ) tækifæri til að sýna þingmannshæfileika sína með þessari einkennilegu dagskrá, um leið og salir Alþingis lokast endanlega bak við hann. En þar sem með henni er játað, að deildin geti ekki sloppið úr þessum vanda, nema með því að skjóta sjer undir ranga lögskýringu, og þar sem búast má við, að hv. 5. landsk. (GunnÓ) hafi fylgi meiri hl. til að koma málinu inn á þennan skakka grundvöll, þá óska jeg eftir, að málið verði tekið út af dagskrá, svo að tækifæri gefist til að breyta formi tillögunnar, svo að hún verði meir að skapi hæstv. landsstjórn og fylgifiskum hennar. Deildinni er þá jafnframt gert hægara fyrir að afgreiða málið sómasamlega. Jeg vona, að við getum orðið ásáttir um þann grundvöll, sem forðar hv. 5. landsk. (GunnÓ) frá að komast eins langt niður á við og hann stefnir nú, þar sem hann vill láta deildina löghelga föðurlandssvik, og með ósæmilegu formi á þingskjali brjóta helgustu siðareglur Alþingis og allra þinga hjá mentuðum þjóðum. En ef hæstv. forseti vill stefna sjer og sínum flokki út í varanlega hneisu, þá er það á þeirra ábyrgð. Og jeg ann hv.þm. (GunnÓ) vel sæmdarinnar af því að bera þessa dagskrá fram, þó hann hafi ekki búið hana til. Jeg óska honum að vísu engrar ógæfu, en ef hann vill niðri á grafarbakkanum breiða faðm sinn móti landráðastefnu, þá er honum það velkomið mín vegna.

Gunnar Ólafsson Jeg hefi engu að svara. Jeg álít þessa dagskrártillögu mína hið rjetta svar við málinu, eins og það er borið upp og rekið hjer af hv. 3. landsk. (JJ). Jeg tel þinginu sýnda vansæmd með því að bera þar upp mál, sem ekki eiga þar heima. Um það, hvort jeg fæ sæmd af því eða vansæmd að bera þessa till. fram, vil jeg biðja hv.þm. að hafa sem minstar áhyggjur. Vitanlega er það jeg, sem verð að bera það, en ekki hann. Það ætti hann þó að vita.

Forseti (HSteins): Jeg get í fljótu bragði ekki sjeð mikla ástæðu til að taka málið út af dagskrá, þegar búið er að ræða það svo lengi. Mjer heyrðist líka á ræðum þessara síðustu ræðumanna, að ekki geti orðið um samkomulag að ræða með nýja dagskrá.

Jeg geri formsbreytingu á aðaltill. Það kemur ekki dagskránni við í sjálfu sjer

. Jeg gef 10 mínútna hlje, og að því loknu skal jeg gefa ákveðið svar um það, hvort málið verður tekið út af dagskrá. Að loknu 10 mínútna fundarhljei mælti

forseti (HSteins): Úr því að þessi dagskrá er komin fram og jeg hefi heyrt á flm. hennar (GunnÓ), að afstaða hans breytist ekkert, eða hann hafi ekki í hyggju að láta breytingu á dagskránni fara fram, þrátt fyrir það, að 1. liðnum í till. yrði breytt, þá sje jeg ekki annað fært en að bera dagskrána upp. En ef hún verður feld, þá mun jeg taka málið út af dagskrá, til þess að flm. (JJ) gefist kostur á að breyta till. að einhverju leyti.

Flm. (Jónas Jónsson) Dagskráin lýtur ekki að fyrsta liðnum, eins og hæstv. forseti sjer, þannig, að þó að dagskráin verði samþ., þá er jafnskylt fyrir því að bera upp fyrsta liðinn.

Forseti (HSteins): Það er alls ekki skylda, ef dagskrá kemur fram í máli. Eftir þingsköpunum er það skylda að bera hana upp.

Hún nær ekki út yfir fyrsta liðinn

. Því ber flutningsmaður dagskrárinnar ábyrgð á. Jeg verð sem forseti að bera dagskrána upp, úr því að hún er komin fram.