Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Mér hefur í dag borist svohljóðandi bréf frá hv. 2. þm. Vestf., Sighvati Björgvinssyni, dags. 12. febr. 2001: ,,Til forseta Alþingis, herra Halldórs Blöndals. Þar sem ég hef verið ráðinn til starfa sem framkvæmdastjóri Þróunarsamvinnustofnunar Íslands segi ég hér með af mér þingmennsku. Ég vil biðja þig að koma á framfæri við þingmenn kveðju minni og þökkum fyrir langt og gott samstarf á Alþingi Íslendinga jafnframt sem ég óska Alþingi og alþingismönnum allra heilla í störfum í framtíðinni. Þér vil ég þakka sérstaklega fyrir langt og traust samstarf sem við höfum átt allt frá því að leiðir okkar lágu saman í Menntaskólanum á Akureyri fyrir meira en þremur áratugum. Með kveðju, Sighvatur Björgvinsson.`` Við þingmennskuafsal Sighvats Björgvinssonar hverfur af þingi litríkur persónuleiki og maður sem hefur verið virkur þátttakandi í stjórnmálalífi þjóðarinnar í nærfellt fjóra áratugi. Sighvatur var fyrst kosinn á þing 1974 fyrir Alþfl. úr Vestfjarðakjördæmi og hefur setið á 30 þingum. Hann hefur tvívegis gegnt ráðherrastörfum, fyrst 1979 og síðan 1991, samtals í á fimmta ár. Sighvatur Björgvinsson hefur verið í forustuhlutverki á Alþingi sem formaður þingflokks um fimm ára skeið, formaður fjárln. eitt kjörtímabil og loks flokksformaður 1996--1999. Við þessi þáttaskil í lífi Sighvats Björgvinssonar vil ég færa honum þakkir fyrir störf sem hann hefur unnið á vettvangi Alþingis. Persónulega þakka ég honum góð kynni og skemmtileg skoðanaskipti í pólitík, einkum meðan við vorum í Menntaskólanum á Akureyri. Ég veit að ég tala fyrir munn allra alþingismanna þegar ég þakka honum ánægjuleg kynni og gott samstarf. Hann hverfur nú til nýrra starfa og við óskum honum allra heilla á þeim vettvangi. Við þingsæti Sighvats Björgvinssonar tekur séra Karl V. Matthíasson sóknarprestur og verður 2. þm. Vestf. Hann hefur tekið sæti sem varamaður á þessu kjörtímabili og undirritað drengskaparheit. Ég býð hann velkominn til starfa.

Eins og hv. alþm. er kunnugt hefur starfsáætlun Alþingis raskast vegna aukafunda þingsins í janúar og þingfrestunar til 8. febrúar. Ráðgert var að nefndadagar yrðu í næstu viku en það getur ekki talist hagkvæmt við þessar aðstæður, hvorki fyrir afgreiðslu þingmála né vinnu þingnefndanna. Forsn. samþykkti því á fundi sínum í næstliðinni viku þá breytingu á starfsáætluninni að í stað nefndadaga í vikunni 19.--22. febrúar verði haldnir þingfundir á venjulegum tíma, þó þannig að enginn fundur verður fimmtudaginn 22. febrúar. Þetta bið ég þingmenn að hafa í huga.

Þá er þess að geta að frá og með morgundeginum flytja fastanefndir þingsins starfsemi sína úr Þórshamri í nýtt húsnæði í Austurstræti 8--10A sem hefur manna á milli verið nefnt Ísafoldarhús. Starfsfólk nefndanna hefur um helgina unnið kappsamlega að því að flytja á milli húsa og er ráðgert að fyrstu nefndafundirnir verði haldnir þar á morgun. Nefndirnar hafa fundaherbergi á 2. hæð hússins og starfsmenn þeirra á 3. hæð. Of þröngt hefur verið um nefndirnar í Þórshamri. Þangað fluttu þær starfsemi sína úr Alþingishúsinu árið 1965 og hefur nefndastarfið því farið þar fram í 36 ár. Ætlanda er að á þessum tíma hafi verið haldnir í kringum 10 þúsund nefndafundir. Má því segja að ekki hafi verið kastað höndunum til löggjafarstarfsins á þessum tíma eins og þó stundum er látið að liggja. Í Þórshamar flyst bókasafn þingsins og tæknideild sem verður sífellt umfangsmeiri og er það tímanna tákn. Með tilkomu Ísafoldarhússins eru komnar í höfn langþráðar umbætur á starfsaðstöðu nefndanna. Það er von mín að bætt aðstaða þeirra og starfsfólks þeirra verði til bóta í nefndastarfinu og skili sér í bættri meðferð mála á Alþingi.

Að loknum 1. dagskrárlið og atkvæðagreiðslum um 2.--8. mál, upp úr kl. 15.30, fer fram umræða utan dagskrár um útboð á kennslu grunnskólabarna. Málshefjandi er hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson en hæstv. menntmrh. Björn Bjarnason verður til andsvara.

Herra forseti. Ég vil við upphaf þingfundarins tilkynna þingheimi að í dag hefur verið gerð breyting á stjórn þingflokks Samfylkingarinnar. Hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir hefur óskað eftir því að láta af störfum sem formaður þingflokksins. Í stað hennar hefur hv. þm. Bryndís Hlöðversdóttir verið kjörinn formaður. Stjórn þingflokksins er að öðru leyti eins skipuð. Hv. þm. Jóhann Ársælsson er varaformaður og hv. þm. Guðrún Ögmundsdóttir er ritari.

Ég vil við þetta tækifæri þakka hv. 4. þm. Reykn., Rannveigu Guðmundsdóttur, fyrir gott og ánægjulegt samstarf á Alþingi síðan ég var kjörinn forseti Alþingis og raunar miklu lengur og vænti þess að henni nýtist tíminn vel þegar hún gefur sig með öðrum hætti að þingstörfum. Ég vil bjóða nýkjörinn formann þingflokks Samfylkingarinnar, Bryndísi Hlöðversdóttur, velkomna til þeirra starfa.

Herra forseti. Í tilefni af góðum orðum hæstv. forseta þakka ég fyrir og þakka samstarfið sömuleiðis og vil nota þetta tækifæri til að þakka þingflokksformönnum fyrir gott starf um mörg liðin ár og óska Bryndísi Hlöðversdóttur gæfu í því starfi sem hún tekur nú við.

Herra forseti. Á viðskiptaþingi nú fyrir helgina gaf hæstv. forsrh. upp boltann um að verulegar eða eins og það var reyndar orðað ,,myndarlegar skattalækkanir`` til fyrirtækja kynnu að koma til greina. Þessi yfirlýsing hæstv. forsrh. vakti óneitanlega nokkra athygli, m.a. vegna þess að nýlega hafa verið afgreidd fjárlög og voru þá engar slíkar áætlanir boðaðar. Í öðru lagi hafa menn fram undir það síðasta frekar haft áhyggjur af þenslu, ofhitun og slíkum vandamálum í hagkerfinu en hinu að ástæða væri til að breyta því sem menn mundu væntanlega flokka undir örvandi aðgerðir af því tagi að lækka skatta. Í þriðja lagi hafa skattar á fyrirtæki á Íslandi verið lækkaðir umtalsvert á undanförnum árum á sama tíma og skattbyrði á almenning hefur þyngst og þess vegna mundi það sæta nokkrum pólitískum tíðindum ef enn lengra yrði haldið út á þá braut að lækka skatta á hagnað fyrirtækja á sama tíma og skattbyrði á almenning og sérstaklega láglaunafólk þyngist í gegnum það að skattleysismörk fylgja ekki verðlagsþróun. Enn fremur má minna á að skattar á fyrirtæki eru tiltölulega lágir ef borið er saman við t.d. önnur lönd innan OECD. Herra forseti. Allt þetta gefur tilefni til að spyrja hæstv. fjmrh. sem fer með skattamál hvar þetta mál sé á vegi statt. Ég tel að Alþingi eigi skildar skýringar á því ef svona útspil kemur frá hæstv. forsrh. Er hafinn undirbúningur að því í fjmrn. að leggja fram tillögur um stórfelldar skattalækkanir á fyrirtæki og hver er afstaða hæstv. fjmrh. til þess að svo verði gert?

Herra forseti. Ég hygg að það segi sig sjálft að í fjmrn. er jafnan unnið að ýmsum tillögum til endurbóta á skattkerfinu. Menn þurfa ekki annað en lesa stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar til að átta sig á því að við höfum fjarri því náð landi með allar þær breytingar á skattkerfinu sem er nauðsynlegt og æskilegt að gera. Eitt slíkra mála er einmitt það sem hæstv. forsrh. vakti athygli á á viðskiptaþingi sem hv. þm. gerði að umtalsefni, skattar fyrirtækja. Vitanlega þarf að halda áfram að gera skattumhverfi fyrirtækjanna í landinu samkeppnishæft þannig að við missum ekki fyrirtækin úr landi og eigum þess frekar kost að laða önnur erlend fyrirtæki hingað til lands. Það gerum við m.a. með því að lækka skatthlutfallið á fyrirtækin. Ég skal nefna fleiri skatta sem hafa verið til umræðu þó ekki liggi fyrir neinar ákvarðanir í því efni út af fyrir sig, hvorki um fyrirtækjaskatta né aðra, en þar eru til að mynda eignarskattar, stimpilgjöld og fleira sem ég heyrði ekki betur í fjárlagaumræðu en að alls kyns aðilar í salnum, sem hafa ekki látið sig miklu varða skattbyrðina af þessum sköttum, væru farnir að tala um að væru orðnir til óþurftar. Það er ýmislegt í þessum málum sem þarf að endurskoða og betrumbæta. Að því er unnið á vettvangi fjmrn. og ríkisstjórnarinnar. Engar ákvarðanir hafa verið teknar um þetta en auðvitað er þetta stefnan sem m.a. kom fram í máli hæstv. forsrh.

Herra forseti. Ég er ekki miklu nær. Það eru út af fyrir sig ekki neinar sérstakar fréttir að hlutirnir séu almennt í skoðun í fjmrn. Það ráðuneyti sem fer með skattamál hefur málin væntanlega almennt til umfjöllunar á hverjum tíma. Hins vegar var ómögulegt að merkja í svari hæstv. fjmrh. hvort einhver formleg vinna væri í gangi af hálfu ríkisstjórnarinnar til að undirbyggja það útspil sem hæstv. forsrh. kom með á viðskiptaþinginu. Var það bara ætlað til heimabrúks, sem konfekt í eyru þeirra fyrirtækjaforkólfa sem hæstv. forsrh. ávarpaði á viðskiptaþinginu? Er það þá ábyrgur framgangsmáti að gefa upp boltann um að í farvatninu kunni að vera stórfelldar skattalækkanir á fyrirtæki ef engar innstæður eru fyrir því annað en almennt tal hæstv. fjmrh. um að þessi mál séu út af fyrir sig alltaf til skoðunar? Hver er stefna ríkisstjórnarinnar í þessu máli? Stendur til að stórlækka skatta á fyrirtæki eða ekki?

Herra forseti. Hv. þm. er bæði að reyna að leiða þetta mál inn á villigötur og reyna að gera úlfalda úr mýflugu í sambandi við ummæli mín. 

Herra forseti. Ég tel ekki að saklaus fyrirspurn mín hafi gefið hæstv. fjmrh. tilefni til að ýfast upp nema ég hafi komið við snöggan blett. Er það mögulega þannig að þessi yfirlýsing hæstv. forsrh. hafi komið eins og köld vatnsgusa framan í hæstv. fjmrh.? Það skyldi nú ekki vera að það hafi verið eitthvað lítið um samráð áður en þessu var spilað út. Ég þykist einmitt muna að hæstv. fjmrh. hafi tiltölulega nýlega, m.a. úr þessum ræðustól, varað við því að menn væru að gera gælur við skattalækkanir vegna þenslunnar og af fleiri ástæðum. Væntanlega fer honum eins og fjármálaráðherrum fer almennt, að þeim er annt um pyngjuna sína, þeir vilja sitja ofan á kassanum og helst hafa einhverja aura þar á botninum. Þar af leiðandi kemur þetta nokkur sérkennilega út, herra forseti. Síðan verður hver og einn að dæma fyrir sig hvað var á þessum svörum að græða. Ég fékk engan botn í það hvenær formleg vinna sem miðaði að því að lækka skatta á gróða fyrirtækja hefði hafist og að hverju hún miðaðist. Þetta voru almennar hugleiðingar hæstv. fjmrh. sem greinilega er í vanda með málið.

Herra forseti. Það var ekki fyrr en í þessari lokaspurningu þingmannsins sem loksins glytti í tilgang hans með þessum spurningum: Er ekki örugglega einhver ágreiningur uppi milli forsrh. og fjmrh.? Er það nú ekki örugglega svo að forsrh. hafi verið með útspil sem hann var ekki búinn að bera undir fjmrh.? Auðvitað ekki. Auðvitað fylgjum við hér samræmdri stefnu í þessum málum. Þetta er það sem við viljum gera. Það er ekki búið að ákveða með hvaða hætti eða hvenær en þetta verður áreiðanlega gert, herra forseti, jafnvel þó að það muni mæta andstöðu hv. fyrirspyrjanda, sem ég efast ekki um, þegar þar að kemur.

Herra forseti. Þann 26. janúar lýsti lögmaður Öryrkjabandalags Íslands því yfir bréflega til Tryggingastofnunar að allir þeir öryrkjar sem fengju greitt samkvæmt nýsettum lögum um tekjutryggingu almannatrygginga tækju við greiðslum sínum með þeim fyrirvara að þeir telji greiðslurnar ekki í samræmi við niðurstöðu dóms Hæstaréttar og þeir áskilji sér rétt til að krefja Tryggingastofnun um það sem á vantar. Farið var fram á að Tryggingastofnun féllist á þennan fyrirvara fyrir alla þessa öryrkja með undirskrift en greiðslur eru lagðar inn á reikninga þannig að menn kvitta ekki eða skrifa undir greiðslurnar, því var ekki hægt að setja fyrirvarann þannig. Tryggingastofnun neitaði að fallast á að Öryrkjabandalagið væri fulltrúi þessara einstaklinga þrátt fyrir að bandalagið hefði verið fulltrúi þeirra í málarekstri sem öllum ætti að vera kunnur. Tryggingastofnun féllst ekki á að undirrita fyrirvarann og ákvað það í samráði við heilbrrn. Þar sem heilbrrn. og Tryggingastofnun hafa ekki vald til að ákveða hverjir koma fram í umboði þessara öryrkja hefur Öryrkjabandalagið ítrekað fyrirvarann og lýst hann bindandi fyrir hönd umbjóðenda sinna. Það hafa þeir gert bréflega til Tryggingastofnunar ríkisins. Því spyr ég hæstv. ráðherra og formann Framsfl. hvort ekki megi treysta því að ráðherra virði þennan sjálfsagða og eðlilega fyrirvara.

Herra forseti. Það má ljóst vera að ef einhver málaferli hefjast út af þessu máli fyrir dómstólum landsins og niðurstaða fæst samkvæmt þeim venjum sem um það gilda, ef menn telja, að þau lög sem sett hafa verið séu ekki í samræmi við stjórnarskrá og þess vegna sé höfðað mál, þá liggur fyrir að sú niðurstaða sem fæst fyrir dómstólum gildir ekki eingöngu fyrir þann einstakling heldur alla þá einstaklinga sem hlut eiga að máli.

Herra forseti. Ég gat ekki skilið svar hæstv. ráðherra, sem ég þakka fyrir, öðruvísi en svo en að hann hyggist virða þennan fyrirvara sem Öryrkjabandalag Íslands hefur sett fram til Tryggingastofnunar ríkisins í bréfi. Ég fagna því og bið hæstv. ráðherra að leiðrétta það ef ég hef misskilið orð hans. Því spyr ég, herra forseti: Hvers vegna var ekki skrifað umyrðalaust undir bréfið þar sem farið var fram á þennan eðlilega og sjálfsagða fyrirvara? Hvers vegna var ekki skrifað undir það um leið farið var fram á það, ef menn ætluðu að virða þennan fyrirvara, sem ég vil fagna hér?

Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að endurtaka það sem farið hefur fram á milli aðila í þessu máli. Aðalatriðið er að verði málaferli út af þessu máli og fáist niðurstaða í því fyrir dómstólum þá mun það ekki aðeins gilda um þann einstakling sem þar á hlut að máli heldur alla einstaklinga sem hafa sambærilegar aðstæður. Það hlýtur að vera aðalatriði málsins.

Herra forseti. Nú er alltaf matsatriði hvenær aðstæður eru sambærilegar hjá örorkulífeyrisþegum. Menn treystu sér ekki til að reikna aftur í tímann vegna þess að það væri matsatriði hvort aðstæður manna væru sambærilegar og skoða þarf hvern og einn. Þess vegna tel ég mikilvægt að það komi fram að þessi fyrirvari gildi fyrir alla þá sem taka við greiðslum vegna breyttra laga um tekjutryggingu almannatrygginga en ekki að það verði matsatriði hverju sinni hvenær aðstæður eru sambærilegar og hvenær ekki. Gildir ekki fyrirvarinn fyrir alla þar sem hann gengur út á að menn eru ekki sammála því að þessi lög séu samkvæmt niðurstöðu dóms Hæstaréttar? Menn þurfa þá ekki að vega og meta hverju sinni hvenær aðstæður eru sambærilegar eða ekki vegna þess að það getur verið mjög flókið mál. Ég vildi gjarnan fá að heyra, herra forseti, hvort hæstv. ráðherra telji ekki eðlilegt gagnvart þessum hópi að láta fyrirvarann gilda fyrir alla öryrkja, sem reyndar kom fram í fyrra svari hans.

Herra forseti. Um árabil tíðkaðist að leggja samræmd próf einungis fyrir í 10. bekk grunnskóla. Á síðustu árum hafa einnig verið innleidd samræmd próf í 4. og 7. bekk, þ.e. þau eru nú haldin í þremur árgöngum. Með því móti skapast möguleikar til afskaplega mikilvægra rannsókna á námi í grunnskóla þar sem nú er unnt að bera saman hvort einhver virðisauki hafi orðið frá 4. bekk og upp í 7. bekk og áfram í 10. bekk. Þannig safnast mikilvægar upplýsingar fyrir yfirvöld menntamála, fyrir einstaka skólastjórnendur, kennara og ekki síst nemendur og foreldra. Nú er það þekkt meðal allra sem komið hafa að skólamálum að þegar nemendur fá úrlausnir sínar aftur þá steypa þeir sér yfir úrlausnirnar til að sjá hvernig þeir hafi staðið sig og ekki síst til að sjá hvar veikleika í úrlausnum er að finna. Ég hef haft spurnir af því frá nokkrum foreldrum að þeim og jafnvel kennurum sé meinaður aðgangur að úrlausnum úr samræmdum prófum. Sé það rétt er það auðvitað afskaplega bagalegt og mikið tekið af nemendum og kennurum. Því beini ég þeirri fyrirspurn til hæstv. menntmrn. hvort málum sé þannig skipað. Hvert er aðgengi foreldra, nemenda og kennara að úrlausnum samræmdra prófa?

Herra forseti. Í gildi er reglugerð um framkvæmd og fyrirkomulag samræmdra prófa og samkvæmt 8. gr. þeirrar reglugerðar hefur sá aðili sem framkvæmir prófin, þ.e. Námsmatsstofnun eins og hún heitir núna, mánuð til að skila af sér úrlausnum til skólastjóra. Eftir þann tíma eru úrlausnirnar til ráðstöfunar fyrir nemendur og kennara væntanlega líka. Nemendur geta krafist úrlausnanna innan þriggja mánaða frá því að skólinn fær þær afhentar.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. svarið og fagna því. Augljóslega er hér í gangi misskilningur. Tilefni þessarar spurningar var að fá úr því skorið hvernig þessum málum er skipað. Nú liggur það ljóst fyrir. Jafnframt er rétt að draga fram að einstakir foreldrar hafa áhyggjur af meintri gjaldtöku fyrir aðgang að nemendaúrlausnum. Ég tek það svo að þannig sé málum ekki háttað enda væri afskaplega varasamt ef Námsmatsstofnun gerði slíkt að tekjulind. Hér er um afskaplega mikilvægt mál að ræða í námsmati og í framförum nemenda og því má segja að hér sé um þjóðhagslegt mál að ræða. Ég vildi bera þessa fyrirspurn hér fram til þess að fá úr því skorið. Nú hefur það verið skýrt og ég þakka hæstv. ráðherra svarið.

Herra forseti. Varðandi það sem hv. þm. nefndi, þ.e. gjaldtöku ef menn óski eftir þessum prófum, þá hefur ráðuneytið úrskurðað á þann veg að ekki sé unnt að krefjast annarra gjalda en þeirra sem beinlínis snerta ljósritun á gögnum eða annað slíkt.

Herra forseti. Með svörum hæstv. ráðherra liggur tvennt fyrir. Annars vegar að nemendur og kennarar hafa greiðan aðgang að úrlausnum sínum á samræmdum prófum og í öðru lagi að Námsmatsstofnun er ekki ætlað að hafa þetta sem tekjulind. Ég fagna því og þakka svarið.

Hæstv. forseti. Það hefur legið fyrir að stjórnvöld stefna að endurskipulagningu á raforkusölu og dreifingu í landinu. Ráðherra hefur lýst því yfir að stefnan ætti að birtast hér í lagafrv. á þessu vori og einnig að til greina kæmi að flytja Rarik til Akureyrar. Menn hafa einnig talað um að eignarhaldi á Rarik yrði breytt og Akureyringar færðu jafnvel eignarhlut sinn úr Landsvirkjun þangað. Nú berast fréttir af því að miklar skipulagsbreytingar séu í gangi hjá Rarik, tilflutningur starfsmanna og verið sé að leggja niður störf og fækka þeim á landsbyggðinni. Með leyfi forseta vil ég vitna í bókun sveitarstjórnar Búðahrepps um þetta málefni. Þar stendur að sveitarstjórnin furði sig á þeirri byggðastefnu sem ríkisstjórnin virðist líða í þessum breytingum hjá Rarik. Þjónustan við íbúa svæðisins skuli skert, óöryggi byggðarinnar aukið og störfum fækkað. Rafmagnsveitustjóri brást hart við, bar þetta til baka og harmaði þann djúpstæða misskilning sem hefði gætt í þessari bókun. Ég hef hins vegar af því fréttir víðar að en þarna frá að þessar skipulagsbreytingar séu á fullri ferð. Allt virðist vera komið af stað þó að ekki hafi komið fram neitt frv. og engin stefnumörkun frá hæstv. ríkisstjórn. Ekki hefur farið fram nein umræða í sölum Alþingis um þetta mál en samt sem áður er verið að ganga í það að fækka störfum á landsbyggðinni. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvers vegna hann lætur þessar skipulagsbreytingar hefjast áður en umræðan hefur farið fram og hvort rétt sé að niðurstaðan verði sú að bæði sé verið að flytja störf til Reykjavíkur eins og nú háttar til og fækka störfum á landsbyggðinni án þess að ríkisstjórnin sjái til þess að önnur störf komi í staðinn. Ég held að margir hafi áhuga á því að frétta hvernig byggðastefna ríkisstjórnarinnar fer saman við þetta.

Hæstv. forseti. Það er rétt sem fram kemur hjá hv. þm. að miklar breytingar eru fyrirhugaðar á raforkukerfinu og nýtt frv. til raforkulaga mun líta dagsins ljós alveg á næstunni. Það er á lokastigi í vinnslu í ráðuneytinu. Þessar breytingar eru mjög miklar og mjög afgerandi á mörgum sviðum og þær eru fyrst og fremst til komnar vegna tilskipunar Evrópusambandsins. Engu að síður er það rétt sem hv. þm. segir að Rarik hefur nú þegar farið út í skipulagsbreytingar sem kemur til af því að Rarik veit hver tilskipunin er og veit hvað fram undan er. Þess vegna tel ég að skynsamlegt sé af fyrirtækinu að hefja nú þegar vinnu við þessar skipulagsbreytingar. Það er hins vegar ekki rétt sem kemur fram hjá hv. þm. að verið sé að fækka störfum á landsbyggðinni. Það er verið að breyta starfsheitum í einhverjum tilfellum en það er ekki rétt að verið sé að færa störf af landsbyggðinni til höfuðborgarsvæðisins. Ég hef orðið vör við þó nokkuð mikinn draugagang, ef þannig má að orði komast, í þessu máli og víða er mikill órói hjá starfsmönnum þessa fyrirtækis sem mér þykir miður en ég tel að þegar frv. lítur dagsins ljós og málefnalegar umræður hefjast á hv. Alþingi um þær breytingar sem fram undan eru verði hægt að skýra þetta mál. Hvað varðar flutning fyrirtækisins eða höfuðstöðvar til Akureyrar hefur ekki verið tekin nein ákvörðun um það en það kom fram í fréttum fyrir helgi, sem var ekki frá mér komið, að ríkisstjórnin er að fjalla um það mál.

Hæstv. forseti. Ég tel að ég hafi góðar heimildir fyrir því að sumt af störfum sem unnin eru á vegum Rariks séu einmitt að flytjast til Reykjavíkur um þessar mundir, ég hef það frá þeim sem hafa fengið fréttir af því. Ég tel líka að fullkomin ástæða sé til þess að gera athugasemdir við það og gagnrýna harðlega að umræðan skuli ekki fá að fara fram á undan athöfnunum því að það hlýtur að skipta miklu máli í sambandi við endurskipulagningu á þessu fyrirtæki hvernig eigi að haga þessum málum til framtíðar, hvernig eignarhaldið eigi að vera, hvort Rarik eigi að fara til Akureyrar o.s.frv. Það er ansi hart að taka þátt í pólitík á Íslandi ef ekki er hægt að fá að tala um málin áður en þau eru tilbúin og sett fram í frv. á hv. Alþingi en við það megum við búa í stjórnarandstöðunni. Rarik veit hvað stendur til og þess vegna er Rarik að gera hlutina er hér sagt. Ég segi: Hverjir eru það sem ráða? Er það stjórnendur Rariks?

Hæstv. forseti. Ég vil ítreka að ekki er verið að gera neitt af hálfu Rariks sem ekki samrýmist lögum og reglum í landinu. Auðvitað hefur fyrirtækið ákveðið svigrúm til að gera skipulagsbreytingar án þess að mál þurfi að koma fyrir Alþingi. Hins vegar vil ég ítreka að þær breytingar, sem eiga sér stað hjá þessu fyrirtæki, eru í samræmi við tilskipun Evrópusambandsins og í samræmi við það frv. sem hér mun líta dagsins ljós vegna þess að það er grundvallaratriði í því frv. og í tilskipuninni að það þarf að greina á milli framleiðslu, flutnings, dreifingar og sölu. Þetta eru staðreyndir sem ég hélt að allir gerðu sér grein fyrir en ég vil ítreka að málið mun koma mjög fljótlega til Alþingis og þá efast ég ekki um að hér verða fjörugar umræður.

Hæstv. forseti. Það getur vel verið að það verði fjörugar umræður. Ég býst við því. Ég er ekki að halda því fram að Rarik sé að brjóta ein eða nein lög. Rarik er einfaldlega að gera skipulagsbreytingar. Þær eru á ferðinni áður en umræðan hefur farið fram. Ég spyr hæstv. ráðherra að því líka vegna þess að það vill svo til að hún er líka ráðherra byggðamála, hvort það sé stefna ríkisstjórnarinnar sem speglast í þessum ráðstöfunum, að verið sé að skipuleggja upp á nýtt, t.d. í sambandi við póstinn í landinu, verið að breyta, leggja niður störf og gera skipulagsbreytingar, eins og hjá Rarik, án þess að ríkisstjórnin ætli að sjá til þess að önnur störf komi í staðinn fyrir þau sem eru lögð niður. Er það byggðastefna ríkisstjórnarinnar? Ég hef ekki á móti skipulagsbreytingum til hagræðingar en það hlýtur að verða að gera þá kröfu að hæstv. ríkisstjórn standi við stóru orðin um byggðastefnuna og sjái til þess að þegar störfum á landsbyggðinni fækkar vegna slíkra hluta, komi ný störf í staðinn.

Hæstv. forseti. Ætli við getum ekki verið sammála um það, ég og hv. þm., að ef til þess kemur að höfuðstöðvar Rariks verði fluttar til Akureyrar, sem er ekki ákveðið á þessari stundu, sé það byggðaaðgerð. Mér finnst hann því tala gegn sjálfum sér þegar hann telur að það sé andstætt byggðastefnu að flytja höfuðstöðvar fyrirtækisins hugsanlega til Akureyrar. Ég vil leggja áherslu á í þessu sambandi að þær breytingar sem gerðar verða hjá Rarik eru í samræmi við það nýja raforkukerfi og raforkufyrirkomulag sem við sjáum fyrir okkur. Sá skipulegi áróður sem haldið uppi og hnígur í þá átt að byggðamálaráðherrann sé að flytja störf til Reykjavíkur er hreint og beint ósannur. Ég veit ekki hver stendur fyrir þessum áróðri en a.m.k. verð ég mjög víða vör við hann og hann er ósanngjarn.

Herra forseti. Í blöðum nýverið, nú síðast í Dagblaðinu í dag, er greint frá því að Íslandspóstur hf. hafi ákveðið að loka útibúi sínu á Hofsósi frá næstu mánaðamótum og sömuleiðis er gert ráð fyrir lokun pósthúss í Varmahlíð. Lokun pósthúss á Skagaströnd hefur einnig verið ákveðin og lokanir pósthúsa víðar um land hafa bæði verið yfirstandandi og eru væntanlegar. Í umræðu á Alþingi í fyrra vildi hæstv. samgrh. ekki gera mikið úr því að til stæði að loka pósthúsum en nú virðist annað vera uppi á teningnum. Herra forseti. Ég leyfi mér því að spyrja hæstv. samgrh.: Eru þessar lokanir og þessi stefna Íslandspósts með fullum vilja og vitund hæstv. samgrh. sem fer með hlutabréf þessa fyrirtækis? Er það sem nú er að gerast í póstmálum skipulagður liður af hálfu ríkisstjórnarinnar í byggðaaðgerðum að loka pósthúsum og segja þar upp fólki, fólki sem hefur starfað í mörg ár, fólki sem meira að segja vann á Þorláksmessu og bar út póst óumbeðið á eigin kostnað? Hefur hæstv. samgrh. haft samráð við byggðamálaráðherrann um þessar aðgerðir í byggðamálum sem þarna er verið að vinna svo ötullega að? Veit hæstv. samgrh. hversu miklum sparnaði er hægt að ná með þeim lokunum sem þarna er verið að vinna að? Hvenær er ætlunin að stöðva þessar lokanir eða niðurlagningu pósthúsa úti á landi? Er einhver áætlun sem þarna er unnið eftir með vilja og vitund hæstv. ráðherra?

Herra forseti. Það vill þannig til að það er stjórn yfir Íslandspósti hf. Í þeirri stjórn eru fulltrúar flestra ef ekki allra stjórnmálaflokka, sennilega ekki allra reyndar, sem eru í þinginu þannig að tiltölulega greiður aðgangur er að upplýsingum frá stjórn Íslandspósts hf. þegar verið er að fjalla um svo viðamiklar breytingar sem hv. þm. gat um. Á hitt ber að líta að þær aðgerðir sem Íslandspóstur stendur fyrir og snúa að hagræðingu úti um allt land bæði á höfuðborgarsvæðinu og annars staðar og eru vegna mikilla breytinga í þjónustu póstsins, snúa allar að því að styrkja póstþjónustuna, koma í veg fyrir að hún leggist af. Meðal annars þess vegna flutti hæstv. iðnrh. og viðskrh. frv. sem gaf færi á því að bankastofnanir og sparisjóðir gætu tekið að sér þessa þjónustu þannig að þar sem svo háttar til og mikill samdráttur hefur orðið m.a. í íbúafjölda og mikill samdráttur í póstþjónustunni eftir að sjálfvirki síminn varð að veruleika, svo að sérstök athygli sé vakin á því vegna þess að símaþjónustan og póstþjónustan fóru áður saman, þá hefur verið staðið þannig að málum að reynt hefur verið að slengja þessari þjónustu saman. Af þessum skipulagsbreytingum verður sparnaður að sjálfsögðu, og umfram allt er reynt að sjá svo til að þjónustan sé ekki síðri en verið hefur. Við verðum auðvitað að líta til stöðu mála, þrátt fyrir það að við þurfum að halda öllum störfum sem við getum og helst fjölga þeim úti um allt land, m.a. hvað varðar rekstur pósthúsanna í landinu. En ég mótmæli því algerlega að hér sé óeðlilega að staðið og vænti þess að þingmaðurinn fái upplýsingar um það.

Herra forseti. Ég vek athygli á þeim orðum hæstv. ráðherra að hér væri ekki óeðlilega að staðið í byggðamálum af hæstv. ríkisstjórn um fækkun starfa úti um land. Það er sjálfsagt að hæstv. ráðherra finnist það vera hið besta mál. Ég velti því fyrir mér hvort hæstv. ráðherra hafi rætt þetta við hæstv. byggðamálaráðherra, hvort sú stefna Íslandspósts sem hann var að kynna sé meint og skipulögð stefna af hans hálfu sem fer með þau mál því að þó að skipuð sé stjórn fyrir fyrirtækið þá starfar hún náttúrlega samkvæmt pólitískri sýn ríkisstjórnarinnar. Hefur verið rætt við heimamenn þegar verið er í grundvallaratriðum að breyta skipulagi þjónustunnar? Hvernig er eiginlega staðið að þessu öðruvísi en að lúta lögmálum hendingarinnar um arðsemi einhvers fjár í Reykjavík?

Herra forseti. Auðvitað þurfum við að huga mjög að því að verja byggðirnar en ég held að það sé sem betur fer þannig að þær standi ekki og falli með því hvort við höldum óbreyttri starfsemi póstþjónustunnar í landinu þrátt fyrir breytingar í henni. Við getum ekki litið fram hjá því að þarna hefur orðið ákveðin þróun. Á hitt er að líta að um leið og við höfum verið að hagræða, og það á einnig við um póstþjónustuna á höfuðborgarsvæðinu, hefur Íslandspóstur tekið ákvarðanir um að færa tiltekin verkefni út á land sem hægt er að vinna þar. Ef hv. þm. leitar sér upplýsinga um það hjá Íslandspósti hf. þá gæti hann væntanlega komist að raun um að svo hefur verið og að því er unnið. Ég vil bara leggja áherslu á að í mínum huga skiptir mjög miklu máli að við tryggjum póstþjónustuna í landinu og að því er unnið fullum fetum.

Herra forseti. Mér er ekki kunnugt um að lögð hafi verið mikil vinna í að flytja störf til þessara staða í stað þeirra sem verið er að leggja af. Þarna er verið að segja upp líklega fimm til átta starfsmönnum. Ég veit hins vegar að einum eða tveimur þeirra var boðið að fara suður og vinna þar. Ekki var rætt um flutningsstyrk, ekki það ég veit, en þeim stóð til boða að flytja hingað suður. Ég ítreka það, herra forseti, að hæstv. ráðherra getur ekki skotið sér á bak við einhverja stjórn. Þarna er verið að fylgja stefnu. Ég velti því fyrir mér að hve miklu leyti hæstv. ráðherra fylgist með þeim þjónustuúrbótum sem verið er að vinna að. Er það samkvæmt stefnu sem hæstv. ráðherra samþykkti og veit hvað felst í að sami maður afgreiðir pylsu, kjöt, bréf og bensín? Finnst hæstv. ráðherra það vera eðlileg þjónusta sem verið er að bjóða þarna upp á? Ég ítreka svo spurningu 

Forseti væntir þess að óþarfi sé að endurtaka spurningar sem áður eru fram komnar eftir að ljósið er orðið rautt. 
            

Og hv. þingmaður heldur áfram ræðuhöldum sínum, herra forseti. Því er til að svara að ekki hefur verið haft sérstakt samráð við byggðamálaráðherra um rekstur Íslandspósts hf.  Það er alveg ljóst að verið er að endurskipulegga póstþjónustuna í landinu með það í huga að styrkja hana og ef hægt er að ná samstarfi við heimaaðila sem reka aðra starfsemi þá finnst mér ekki sanngjarnt af hv. þm. að gera lítið úr þeim sem eru tilbúnir til þess að taka að sér póstþjónustuna í landinu. 

Herra forseti. Í 1. gr. laga um grunnskóla segir svo, með leyfi forseta: ,,Sveitarfélögum er skylt að halda skóla fyrir öll börn og unglinga á aldrinum 6 til 16 ára eftir því sem nánar segir í lögum þessum. Skóli þessi nefnist grunnskóli.`` Í 1. gr. er einnig kveðið á um skyldu þessa aldurshóps til að sækja skóla. Það er því grundvallaratriði íslenskrar menntastefnu að það sé bæði skylda sveitarfélaga að reka og kosta grunnskóla og um leið réttur og skylda barna í viðkomandi sveitarfélagi að sækja grunnskólann og eiga þar kost á víðtækri grunnmenntun. Um þessa grundvallarsamfélagsþjónustu hefur verið góð sátt í íslensku samfélagi og einnig á hinum pólitíska vettvangi. Jafnrétti til náms á grunnskólastigi hefur einfaldlega verið óumdeilt. Nú hafa hins vegar borist af því fréttir að meiri hluti bæjarstjórnar Hafnarfjarðar hyggist rjúfa þessa sátt og hefur leitað atbeina menntmrh. til að koma fram þeim áformum sínum að bjóða út kennsluþáttinn í nýjum skóla sem er í byggingu og áformað er að taki til starfa á hausti komanda. Minni hluti bæjarstjórnar Hafnarfjarðar, fimm bæjarfulltrúar Samfylkingarinnar, hafa mótmælt þessum áformum harðlega en meiri hlutinn, sex bæjarfulltrúar Sjálfstfl. og Framsfl. hafa knúið málið í gegn og samþykkt að fram fari útboð á börnum og jafnframt óskað eftir undanþágu samkvæmt 53. gr. grunnskólalaga þar sem kveðið er á um tilraunaverkefni innan skólans. Herra forseti. Ég vil taka það skýrt fram að mitt álit og fleiri, þar á meðal Kennarasambands Íslands, er að engan veginn sé hægt að heimfæra útboð á börnum og kennsluþættinum í starfi hefðbundins hverfisskóla undir þessa tilteknu grein grunnskólalaganna. Það er raunar önnur saga, en rétt er að geta þess að núverandi bæjaryfirvöld í Hafnarfirði hafa farið svokallaða einkafjármögnunarleið varðandi byggingu þessa skóla og raunar fleiri sem í undirbúningi eru. Það þýðir í mæltu máli að sveitarfélagið er leigjandi skólahúsnæðisins í næstu 25 ár og þarf að þeim tíma liðnum að semja um áframhaldandi afnot. Lætur nærri að skuldbindingar bæjarfélagsins vegna allra slíkra fjárfestinga, ef af verða, verði nærri 7 milljörðum kr. í lok kjörtímabils núverandi sveitarstjórnar. Það er ógnvekjandi tala. En nú á að ganga skrefinu lengra. Nú á að markaðsvæða sjálfa kennsluna. Það er rétt að undirstrika það klárlega að væntanlegir nemendur í þessum skóla, Áslandsskóla, munu ekki hafa neitt val. Þetta verður þeirra hverfisskóli. Hér er því ekki um hefðbundinn einkaskóla að ræða þar sem nemendur þurfa að greiða sérstök skólagjöld kjósi þeir af einhverjum ástæðum að nema í öðrum skólum en boðið er upp á í sveitarfélaginu. Herra forseti. Ég ætla að tala hér tæpitungulaust. Þessi áform á að stöðva í fæðingu. Það á ekki að heimila útboð á börnum. Með þessu er markaðshyggjan færð yfir á ný og áður óþekkt svið. Hvað kostar eitt barn, ljóshærður drengur, átta ára gamall, meðalgreindur með engin sérstök hegðunarvandamál en hefur þó átt í erfiðleikum í stærðfræði? Tilboð óskast. Nei, herra forseti. Svona gera menn ekki. Ég geng út frá því að hæstv. menntmrh. stöðvi þetta. Ef hann gerir það ekki þá hefur hann hrundið af stað styrjöld sem ekki verður séð fyrir endann á. Hann getur þó a.m.k. gengið út frá því sem vísu að við jafnaðarmenn munum berjast gegn þessari frjálshyggju af fullri hörku. Kennarar og skólamenn í þessu landi og stór hluti almennings trúi ég að muni einnig ekki taka þessu með þegjandi þögninni. Og við spyrjum að leikslokum. Hér er að sönnu ekki um að ræða einkamál meiri hluta bæjarstjórnar Hafnarfjarðar heldur í raun og sanni framtíð grunnskólans hér á landi, hvorki meira né minna. Í því framhaldi spyr ég hæstv. ráðherra: 1. Áformar menntmrh. að verða við beiðni bæjaryfirvalda í Hafnarfirði um að bjóða út kennslu til handa grunnskólanemendum í nýjum skóla í Hafnarfirði? 2. Standast áform Hafnarfjarðarbæjar um útboð og kennsluþætti í nýjum skóla grunnskólalög að mati menntmrh. eða mun ráðherra leggja fram frv. til breytingar á lögunum ef hann hyggst koma til móts við ætlan ráðamanna í Hafnarfirði? 3. Hafa bæjaryfirvöld í Hafnarfirði fengið fyrirheit um jákvæða afstöðu menntmrn. á undirbúningsstigi málsins? 4. Telur menntmrh. að útboð á börnum styrki skólastarf á grunnskólastigi og jafnræði til náms sem er hinn rauði þráður þessarar grundvallarsamfélagsþjónustu hér á landi? Skýr svör óskast.

Forseti telur að óhjákvæmilegt sé að gera athugasemd við það orðalag að verið sé að efna til útboðs á börnum.

Ha! Hvað sagði forseti?

Herra forseti. Ég er spurður í fyrsta lagi: Áformar menntmrh. að verða við beiðni bæjaryfirvalda í Hafnarfirði um að bjóða út kennslu til handa grunnskólanemendum í nýjum skóla í Hafnarfirði? Svarið er þetta: Menntmrn. hefur fengið bréf frá bæjarstjóranum í Hafnarfirði þar sem óskað er eftir því að ráðuneytið veiti Hafnarfjarðarbæ undanþágu á grundvelli 53. gr. laga nr. 66/1995, varðandi heimild til útboðs kennsluþáttar í fyrirhuguðum grunnskóla bæjarins í Áslandi. Jafnframt er óskað eftir leyfi til reksturs hans sem tilraunaskóla. Áform Hafnarfjarðarbæjar virðast í öllum aðalatriðum nægilega skýr til þess að heimila megi þetta útboð með þeim fyrirvara að ráðuneytið fái til skoðunar drög að endanlegum samningi Hafnarfjarðarbæjar og verksala. Næstu daga munu embættismenn menntmrn. ræða við fulltrúa Hafnarfjarðarbæjar og leggja áherslu á mikilvægi þess að ekki verði gengið á þau réttindi sem nemendur og foreldrar þeirra hafa samkvæmt gildandi lögum og aðalnámskrá. Þá er spurt: Standast áform Hafnarfjarðarbæjar um útboð og kennsluþætti í nýjum skóla í Hafnarfirði grunnskólalög að mati menntmrh. eða mun ráðherra legga fram frv. til breytingar á lögunum til að koma megi til móts við ætlan ráðamanna í Hafnarfirði? Svarið er þetta: Sumarið 1999 gengu erindi á milli menntmrn. og skólaskrifstofu Hafnarfjarðar þar sem hún óskaði eftir mati ráðuneytisins á því hvort sú leið að bjóða út allan rekstur grunnskóla, þar með kennslu, væri fær. Menntmrn. taldi ekki ljóst á því stigi málsins með hvaða hætti útboð og einkarekstur á skólanum gæti orðið. Skólaskrifstofan gerði ekki ráð fyrir að um einkaskóla væri að ræða og þess vegna virtist sú leið sem skrifstofan kynnti ráðuneytinu kunna að kalla á lagabreytingu. Ráðuneytið lýsti því á hinn bóginn yfir að það teldi koma til álita að vinna að framgangi málsins sem tilraunaverkefnis á grundvelli heimildar í 53. gr. laga nr. 66/1995, um grunnskóla. Verði beiðni bæjarstjórnar Hafnarfjarðar samþykkt og stofnað til þessarar tilraunar verður lagt mat á framgang hennar áður en ráðuneytið hefur frumkvæði að tillögu um breytingu á grunnskólalögunum. Í þriðja lagi er spurt: Hafa bæjaryfirvöld í Hafnarfirði fengið fyrirheit um jákvæða afstöðu menntmrn. á undirbúningsstigi málsins? Svarið er þetta: Í lok bréfs ráðuneytisins til skólaskrifstofu Hafnarfjarðar frá 22. júlí 1999 segir að hafi bæjarstjórn Hafnarfjarðar áhuga á að ganga til þessa verkefnis á grundvelli heimildar samkvæmt 53. gr. grunnskólalaga, sé nauðsynlegt að hún móti tillögur sínar frekar og kynni þær ráðuneytinu. Menntmrh. mun ekki hafa forgöngu í máli þessu heldur mæta ósk um heimild til að nýta ákvæði umræddrar lagagreinar eins og segir í bréfinu. Þá er spurt í fjórða lagi: Telur menntmrh. að útboð á börnum styrki skólastarf á grunnskólastigi og jafnræði til náms sem er hinn rauði þráður þessarar grundvallarsamfélagsþjónustu? Ég tek undir með hæstv. forseta að það að tala um útboð á börnum í þessu sambandi er rangnefni. Þegar grunnskólinn var fluttur frá ríki til sveitarfélaga efndi ég til fjölmargra funda til að ræða þessa miklu valddreifingu. Þá lét ég þess oft getið að ég liti á flutninginn sem fyrsta skrefið í þá átt að flytja skólann enn nær foreldrunum og hvatti til þess að þau kæmu enn frekar að skólastarfinu. Þá sagði ég einnig að æskilegt væri að efla enn ítök einkaaðila í skólastarfi. Ég hef aldrei verið þeirrar skoðunar að ríkið eigi að setja sveitarfélögunum strangar skorður um hvernig þau standa að því að reka grunnskólana. Ljóst er að menntmrn. hefur skyldum að gegna vegna námskráa, mats og eftirlits og námsgagnagerðar. Einnig er efnt til samræmdra prófa undir forsjá ríkisins. Breytt fyrirkomulag á rekstri grunnskóla í Hafnarfirði raskar ekki með neinum hætti þessu hlutverki ríkisins og unnt verður að fylgjast með innra starfi í þeim skóla eins og öðrum. Ég sé ekki nein rök fyrir því að hér sé um útboð á börnum að ræða eins og hv. þm. orðar það svo ósmekklega og ég sé ekki heldur að með þeim tillögum sem bæjarstjórn Hafnarfjarðar hefur kynnt menntmrn. sé vegið að jafnræði til náms á neinn hátt. Það er skoðun þeirra sem um málið hafa fjallað innan menntmrn. að hér sé um að ræða nýbreytni í rekstrarformi sem full ástæða sé til að reyna. Meðal annars færi þetta form rekstur skóla enn nær vettvangi og geti stytt allar boðleiðir í skólastarfinu.

Herra forseti. Hæstv. menntmrh. er hér fyrir svörum. En mér leikur nú mest forvitni á að vita hvað Framsfl. segir um þessi mál. Hér er grafalvarlegt mál á ferðinni. Það er mikið álitamál hvort þessi beiðni Hafnarfjarðarbæjar standist lög, en kröfur skynseminnar stenst hún engan veginn, nánast hvernig sem á málið er litið. Verið er að gera samning við einkafyrirtæki um að reisa og reka skóla. Það fær í sinn hlut milljarða kr. án þess að bæjarfélagið eignist húsnæðið. En það er eitt mál og er peningalegs eðlis. Við erum að ræða um hag skólabarna og á hvern hátt hæstv. ráðherra Björn Bjarnason ætlar að standa vörð um hag þeirra. Við vitum að fjármálafyrirtæki og verktakar vilja komast inn í velferðarþjónustuna, vegna þess að þar er hagnaðarvon. Aðrir hafa um þetta efasemdir. Mér er kunnugt um það bæði í Sjálfstfl. og Framsfl. Þess vegna er núna talað um að gera tilraun. Að gera tilraun á skólabörnum í Hafnarfirði. Við þurfum að fá það upplýst í hverju þessi tilraunastarfsemi á skólabörnum á skólaskyldualdri á að felast. Og á hvern hátt á að meta útkomuna úr þeirri tilraun? Herra forseti. Sú spurning sem ég vildi fá fyrst svarað er þessi: Hefur þetta mál verið rætt í ríkisstjórninni? Er um það einhugur að einkavæða grunnskóla á Íslandi og gera tilraun á skólabörnum eins og hér er lagt til?

Herra forseti. Stefna Framsfl. í menntamálum og rekstri grunnskóla er afdráttarlaus. Það er eitt af aðalhlutverkum ríkis og sveitarfélaga að bera ábyrgð á menntamálum, velferðarmálum og heilbrigðismálum. Sú ábyrgð felst m.a. í því að reka grunnskóla og ráða til þeirra starfa hæft starfslið, bæði kennara, skólastjóra og aðra sem að máli koma. Framsfl. er ekki á móti einkavæðingu eins og alþjóð veit, en sú stefna nær ekki til menntamála. Og sú stefna nær ekki til velferðarmála og heilbrigðismála. Í þeirri stefnu felst líka að Framsfl. styður jafnrétti til náms. Jafnrétti til þeirra gæða sem alls staðar á landinu eiga að vera aðgengileg fyrir ungmenni. Þegar grunnskólarnir voru fluttir til sveitarfélaganna var ekki meiningin að þar ættu að verða breytingar á þeirri grundvallarstefnu. Þess vegna verðum við að líta á þessa tilraun í Hafnarfirði sem afar afmarkaða tilraun. Einkavæðing kennslu í grunnskólum er því ekki í samræmi við stefnu Framsfl.

Hæstv. forseti. Fyrir liggur að bæjarstjórn Hafnarfjarðar hyggst nota undanþáguákvæði í grunnskólalögunum til reksturs tilraunaskóla til að setja rekstur almenns hverfisskóla í Hafnarfirði í útboð og ég gat ekki heyrt annað en að hæstv. menntmrh. ætlaði að blessa yfir þá aðgerð. Kom mér það nokkuð á óvart. Auk þess sem þetta gengur þvert gegn anda laganna hafa íslenskir íhaldsmenn og þeir sem eru með þeim í bandalagi eins og framsóknarmenn í Hafnarfirði nú sýnt að þeir eru kaþólskari en páfinn, því engum hefur enn á gjörvöllum Vesturlöndum dottið í hug í sinni villtustu fantasíu að bjóða út í einkaframkvæmd rekstur almenns hverfisskóla. Þetta er grafalvarlegt mál því þarna er ekki um að ræða einkaskóla sem auðvitað eru víða til og undir ýmsum formerkjum heldur almennan hverfisskóla þangað sem börn úr hverfinu eru skyldug til skólagöngu. En þó er ekki gert ráð fyrir alveg öllum börnum í þessum skóla því heyrst hefur, enda ekki annað ráðið af útboðsgögnum, að ekki sé gert ráð fyrir að nemendur sem þurfa á mikilli sérkennslu að halda gangi í þennan skóla. Þeim verður úthýst. Sumir eru jafnari en aðrir. Aðrir skólar í Hafnarfirði verða látnir annast kennslu þeirra barna. Enda vandséð hvernig hægt er að setja slíkan óvissuþátt í útboð. Komið hefur fram í bæjarstjórn Hafnarfjarðar að forráðamenn bæjarins ætla sér að spara á þessu fyrirkomulagi. Þeir sem gera tilboð í reksturinn ætla síðan vafalaust að græða. Og þá kemur upp spurningin: Hver er það er sem mun tapa? Það er engin spurning að ýmsar leiðir eru til að spara í rekstri grunnskóla. Til dæmis með því að hafa fjölmennari bekkjardeildir og enga sérhjálp svo dæmi sé tekið. Það er bara spurningin hverjir vilja svo selja börnin sín lægstbjóðendum og láta þau sæta þeim afarkostum sem slíkt býður upp á.

Herra forseti. Það hefur verið bæði áhugavert og spennandi að fylgjast með áformum Hafnarfjarðarbæjar um að fela einkaaðilum í útboði þjónustu eins grunnskólanna í Hafnarfirði. Hér eru nýjar og athyglisverðar hugmyndir á ferðinni sem geta gert skólastarfið enn fjölbreyttara og markvissara. Nú eru liðin tæplega sex ár frá því grunnskólarnir voru fluttir frá ríki til sveitarfélaga og óhætt er að segja að tilfærslan hafi tekist einstaklega vel og skólastarfið blómstrar hjá sveitarfélögunum í landinu sem hafa sýnt mikinn metnað í að sinna því sem best. Mörg þeirra gera raunar miklu meira en þeim er skylt samkvæmt lögum. Menntmrh. getur samkvæmt grunnskólalögum heimilað sveitarfélögunum að brydda upp á nýjungum og tilraunum í skólastarfi. Slíkum tilraunum skulu ávallt sett eðlileg tímamörk og kveðið á um úttekt að tilraun lokinni. Það er ótvírætt samkvæmt grunnskólalögum að endanleg ábyrgð er hjá viðkomandi sveitarfélagi, en eftirlitsskyldan hjá ráðherra. Það er því tryggt í bak og fyrir að rétt sé að verki staðið samkvæmt lögum. Sveigjanleiki í skólastarfinu og sjálfstæði hvers skóla til að móta starf sitt og taka upp nýjungar sem henta á hverjum stað eru afar mikilvæg í öllu skólastarfi og á þetta er m.a. lögð áhersla í nýjum kjarasamningum. Grunnskólalög og aðalnámskrá tryggja síðan að það sé gert innan þess lagaramma sem í gildi er á hverjum tíma. Þessi nýjung getur ef vel tekst til stuðlað að fjölbreytni og margbreytileika og þannig orðið lyftistöng í öflugu skólahaldi í grunnskólum landsins. Ég verð að segja að sá forpokaði hugsunarháttur sem fram kemur í málflutningi stjórnarandstöðunnar gagnvart eðlilegri ósk sveitarfélagsins Hafnarfjarðar 

Herra forseti. Vegna orða síðasta ræðumanns, hv. formanns menntmn. Alþingis, um að hér sé á ferðinni tækifæri til spennandi nýjungar í skólastafi og til öflugs þróunarstarfs, þá fullyrði ég að spennandi nýjungar og öflugt þróunarstarf í skólastarfi rúmast fyllilega innan þess kerfis sem við höfum búið við í skólamálum til þessa. Herra forseti. Börn í hverfisskóla suður í Hafnarfirði sem eiga lagalegan rétt til náms samkvæmt grunnskólalögum eiga nú á hættu að verða tilraunadýr og ég leyfi mér að fullyrða, herra forseti, fórnarlömb einkavæðingaræðis Sjálfstfl. og Framsfl. Og það er alveg sama hvað talsmaður Framsfl. við þessa umæðu, hv. þm. Ólafur Örn Haraldsson, segir um þetta mál, Framsfl. er fastur í þessu neti. Hann er fastur í neti einkavæðingaræðisins hér í þingsölum í samstarfi sínu við Sjálfstfl. og hann er fastur í einkavæðingaræðinu greinilega víðar. Hann er fastur í því suður í Hafnarfirði. Félagsdeild Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs í Hafnarfirði hefur mótmælt kröftuglega þessum áformum og hefur harmað það að bæjarstjórn Hafnarfjarðar skuli nú bjóða út í þessu almenna útboði kennslu í grunnskóla í hverfisskóla sem er að rísa í Áslandi í Hafnarfirði. Hér er um að ræða kennslu barna á skólaskyldualdri, kennslu sem á að bjóða lægstbjóðanda á markaðstorgi, alveg eins og um hefðbundna neysluvöru sé að ræða. Málið snýst um kerfisbreytingu í menntun barna á skólaskyldualdri í Hafnarfirði. Um þessi áform hefur alls ekki farið fram nein fagleg umræða eða kynning fyrir bæjarbúum. Þegar svona er staðið að málum í jafnmikilvægum málaflokki sem menntamálum fyrir börn á grunnskólaaldri, þá eru vinnubrögð af þessu tagi forkastanleg.

Herra forseti. Það er athyglisvert að heyra í þessari umræðu eins og oft áður hver áhugi vinstri grænna er á Framsfl. Hann er yfirleitt nefndur þegar vinstri grænir taka hér til máls. Og í framhaldi af orðum síðasta hv. þm. vil ég fagna því og þakka fyrir að Framsfl. skuli ekki vera pinnfastur í íhaldsfari vinstri grænna. Hér er til umræðu mál sem snertir einkavæðingu grunnskóla í Hafnarfirði. Þegar hæstv. heilbrrh. Ingibjörg Pálmadóttir var að því spurð á hv. Alþingi hvort til stæði að einkavæða sjúkrahús á Íslandi, þá var svar hennar mjög afdráttarlaust. Hún svaraði því neitandi. Og hvers vegna skyldi hún hafa svarað því á þann hátt? Það er ekki einasta vegna þess að það er hennar eigin sannfæring, heldur og að á bak við sig hefur hún stefnu Framsfl. sem er hvað þetta varðar afskaplega skýr. Framsfl. hefur ítrekað ályktað um það að markaðslögmálin gildi ekki um grundvallaratriði í heilbrigðiskerfinu, í menntamálum og varðandi Ríkisútvarpið. Hvað aðra þætti varðar er það stefna flokksins að þegar ytri skilyrði til samkeppni eru til staðar þá sé eðlilegt að ríkið dragi sig út úr þeim rekstri en það gildir ekki um þá þrjá þætti sem ég nefndi. Það er stefna flokksins og hún hefur ekki breyst. Þess vegna höfum við áhyggjur af því sem er að gerast í Hafnarfirði en rétt er að taka það fram að það eru einstaklingar og einstök félög sem taka ákvörðun um það. Það er ekki miðstýring, hvorki héðan né annars staðar. Það er hjá sveitarfélögunum. Við höfum hins vegar verulegar áhyggjur af þessu vegna þess að að mörgu leyti samræmist það ekki grundvallaratriðum Framsfl. eins og ég hef nefnt. Ég ítreka og hef farið yfir það 

Herra forseti. Ég vil í upphafi taka undir með nokkrum hv. þm. sem hafa rætt um það hversu vel hefur gengið með yfirfærslu grunnskólans frá ríki til sveitarfélaga. Ég var þátttakandi í þeirri umræðu sem átti sér stað þegar sú tilfærsla var ákveðin. Ég fullyrði að hvergi nokkurs staðar var til það hugmyndaflug að nokkrum dytti í hug að svo langt yrði gengið við þá tilfærslu að sveitarfélög færu út í það útboð sem er nú verið að undirbúa í Hafnarfirði. Hér er gengið algerlega á skjön við þann anda sem ríkt hefur og hér er algerlega ný útfærsla á þeirri einkavæðingu sem hefur tröllriðið öllu. Einnig er athyglisvert að velta fyrir sér hvernig stendur á því að leitað er til heimilda í 53. gr. grunnskólalaga en ekki eftir þeirri heimild sem er að finna í 56. gr. um einkaskóla. Hver skyldi skýringin vera á því? Jú, í einkaskólum er það nákvæmlega þannig að forráðamenn ákveða það sjálfir hvort nemendur sækja skólana eða ekki. Hér er hins vegar um það að ræða að taka á hverfisskóla, setja hann niður og skylda öll börn í því hverfi að sækja skólann. Slíkt er ekki hægt í einkaskóla. Það skyldi þó ekki vera að það væri ein ástæðan fyrir því að þessi leið er farin? Herra forseti. Það er fleira sem veldur þeirri spurningu af hverju er leitað til heimildar í 53. gr. og talað um sérsakan tilraunaskóla í þessu efni. Það vill svo til, herra forseti, að í 53. gr. segir, með leyfi forseta: ,,Menntamálaráðherra er heimilt að styrkja tilraunaskóla og sérstakar nýjungar eftir því sem fjárlög heimila hverju sinni.`` Herra forseti. Óhjákvæmilegt er að spyrja hæstv. menntmrh. að því hvort telja megi líklegt að á næstu fjárlögum verði heimild til handa menntmrh. að styrkja svokallaðan tilraunaskóla í Hafnarfirði og þar sé komin meginskýringin á því að verið sé að leita enn einnar leiðar til þess að leysa fjárhagsvanda sveitarfélagsins.

Herra forseti. Ég fagna ákvörðun bæjarstjórnar Hafnarfjarðar að leita útboða á kennslu grunnskólabarna og óska henni til hamingju með að hafa valið nýjar leiðir í rekstri grunnskóla í bæjarfélaginu. Í kjölfar ákvörðunar bæjarstjórnarmeirhlutans í Hafnarfirði hafa vinstri menn rokið upp til handa og fóta og fundið þessari ákvörðun allt til foráttu. Hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson hefur m.a. orðað það svo ósmekklega að verið sé að halda útboð eða uppboð á börnum í Hafnarfirði. En um hvað fjallar málið? Málið snýst um að Hafnarfjarðarbær áformar að gera samkomulag við einkaaðila um byggingu og rekstur grunnskóla. Það er gert þannig að einkaaðilum er gefinn kostur á að bjóða í verkefnið til að m.a. verði hægt að meta menntun, hæfni, grundvallarhugmyndir og stefnu þeirra sem sækjast eftir verkefninu og velja þá bestu úr. Grunnskólinn verður rekinn á sömu forsendum og allir aðrir grunnskólar hér á landi. Hinn nýi skóli mun að sjálfsögðu byggja á aðalnámskrá sem menntmrn. setur og verða undir eftirliti stjórnvalda á sama máta og aðrir skólar. Þar sem um nýjar leiðir er að ræða er gengið út frá að eftirlit menntmrn. og sveitarstjórnar með starfsemi skólans og árangri í skólastarfi verði nákvæmara og kröfur til skólans jafnvel enn meiri en til annarra skóla. Það er almennur skilningur og sátt um það hér á landi að samfélagsleg þjónusta eins og heilbrigðisþjónusta, félagsþjónusta og skólastarf sé að mestu kostað af opinberu fé. Því grundvallarsjónarmiði er ekki verið að breyta með ákvörðun bæjarstjórnar Hafnarfjarðar. Það á hins vegar ekki að vera nein kennisetning að allt sem ríkið borgar eigi ríkið einnig að reka. Stjórnvöld bera ábyrgð á að tiltekin samfélagsleg þjónusta sé í boði en hins vegar á svigrúm stjórnvalda til að fela einkaaðilum ábyrgð á rekstri stofnana samfélagsins að vera vítt og það á við í þessu tilviki. Sveitarfélagið er að fullnægja skyldum sínum um að sjá börnum sveitarfélagsins fyrir grunnskóla.

Herra forseti. Þessi umræða hefur leitt margt fróðlegt í ljós. Augljóst er hér á hinu háa Alþingi að Sjálfstfl. er einn á ferð. Hann er kominn út úr skápnum með grímulausa aðdáun sína á því að markaðurinn leysi öll vandamál. Á hinn bóginn er ljóst af tóntegund þeirra framsóknarmanna sem hér hafa talað að þeir eru ekki í för með sjálfstæðismönnum í þessum efnum. Ég vænti því að þessi mál verði tekin upp á vettvangi ríkisstjórnarinnar og þingflokka stjórnarflokkanna og að Framsfl. setji hæstv. menntmrh. stólinn fyrir dyrnar. En það var alveg augljóst á svörum hans að hann ætlar að verða við þessari beiðni og meira að segja að túlka gildandi lög á þann veg að ekki þurfi að breyta þeim, og allt í nafni einhverrar tilraunar. Herra forseti verður að afsaka það en þannig er það nú bara að hér er á ferðinni uppboð og útboð á börnum. Það er þetta sem það heitir og ég er vanur því hér á hinu háa Alþingi sem og annars staðar að kalla hlutina sínum réttu nöfnum. Við erum að ræða það að fram fari útboð á þessari grundvallarþjónustu við börn í landinu. Við skulum hugsa okkur það, herra forseti, hvernig útboð af þessum toga ganga fyrir sig og það er alkunna og það þekki ég vel sem fyrrum sveitarstjórnarmaður að menn leita frávikstilboða. Það má vænta þess að þau verði nokkur frávikstilboðin sem komi í rekstur og kennslu þessa skóla þegar um er að ræða óhefðbundna nemendur sem að einhverju leyti eru kannski ekki í takt við það sem gerist og gengur. Er það spennandi framtíðarsýn, herra forseti? Ónei. Það er ekki spennandi framtíðarsýn að bjóða upp börn á Íslandi, hefur aldrei verið það og verður það ekki.

Ég vil ítreka það sem ég sagði áður að hér er ekki verið að tala um að bjóða upp börn og ég get ekki að því gert þó ...

... annaðhvort eða.

Ég var ekki að spyrja hv. 3. þm. Norðurl. e. hvað honum þætti. 

Herra forseti. Ég þakka þessar umræður. Ég minni á að bæjarfulltrúar Sjálfstfl. og Framsfl. standa að meiri hluta í bæjarstjórn Hafnarfjarðar. Ég vil líka taka fram að ég skýrði frá því í ríkisstjórninni hvernig ég mundi svara þessum spurningum og lýsti því yfir hvaða afstöðu ég hefði í málinu og hún hefur komið skýrt fram og hefur ekki breyst við þessar umræður. Þvert á móti finnst mér ekki hafa komið nein rök gegn því að þessi tilraun verði heimiluð. Ef menn lesa og kynna sér tilurð ákvæðisins í lögunum sem um er að ræða sjá þeir að ógerningur er að túlka ákvæðið um tilraunastarfið í skólunum á þann veg að ekki sé heimilt að heimila slíka tilraun. Varðandi það sem menn sögðu þegar grunnskólinn var fluttur frá ríkinu til sveitarfélaga, þá sótti ég fjölmarga fundi og lá aldrei á þeirri skoðun minni sem ég lýsti í svari mínu áðan að ég teldi að þetta væri fyrsta skrefið til að færa skólana enn nær foreldrunum og taka upp nýja starfshætti við stjórn skólanna eins og verið er að gera með því útboði sem Hafnfirðingar ætla að fara af stað með. Þegar menn líta á rammann sem settur er í útboðinu verða þeir að líta til þess að gerðar eru mjög ríkar kröfur varðandi faglega þætti skólastarfsins, hugmyndafræðina sem á að vera innan skólans og líka til þeirra þarfa sem á að fullnægja hjá börnunum innan skólans og ekki er slegið af neinu. Ég fullyrði það líka að fylgst verður frekar með því þarna en í öðrum skólum hvernig að öllum þessum þáttum er staðið og menntmrn. hefur þau tæki sem duga til að sjá um að það verði ekki gengið á hlut barna. Ég ítreka svo andstöðu mína við hin ósmekklegu ummæli hv. fyrirspyrjanda.

Herra forseti. Ég flyt frv. til laga um breyting á lögum nr. 122/2000, um Ríkisútvarpið. Frv. er einfalt. Lagt er til að 11. gr. laganna falli brott en í 11. gr. laganna er gert ráð fyrir því að starfandi sé innan Ríkisútvarpsins framkvæmdasjóður. Hann var stofnaður með breytingu á útvarpslögum árið 1970 og var þá ákveðið að 5% af heildartekjum stofnunarinnar skyldu renna í sjóðinn. Þetta hlutfall var hækkað í 10% með breytingu á útvarpslögum árið 1979. Þau markmið sem stefnt var að með stofnun Framkvæmdasjóðs Ríkisútvarpsins voru að tryggja viðunandi húsnæði, tækjakost og dreifikerfi fyrir starfsemi Ríkisútvarpsins. Þessum markmiðum hefur verið náð. Öll starfsemi Ríkisútvarpsins hefur nú verið flutt í hús Ríkisútvarpsins við Efstaleiti og verið sameinuð þar. Samhliða flutningum hefur tækjakostur verið endurnýjaður. Þá hefur uppbyggingu dreifikerfis fyrir eina sjónvarpsrás og tvær rásir hljóðvarps, sem Ríkisútvarpinu ber skylda til að reka lögum samkvæmt, verið lokið með þeim árangri að meira en 99% þjóðarinnar ná þessum útsendingum. Í ljósi þessa er lagt til með frumvarpi þessu að sú lagaskylda sem hvílt hefur á Ríkisútvarpinu að taka frá 10% af brúttótekjum stofnunarinnar verði felld niður. Ætti það að greiða fyrir því að Ríkisútvarpinu verði gert betur kleift en áður að framleiða og kaupa dagskrárefni til flutnings í útsendingum sínum. Með frv. fylgir ítarleg greinargerð útvarpsstjóra sem er dagsett 1. desember árið 2000. Þar fá hv. þm. tækifæri til að kynnast þeim viðhorfum sem útvarpsstjóri setur fram, m.a. varðandi dreifikerfið. Hann segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Markmiðunum með stofnun Framkvæmdasjóðs Ríkisútvarpsins hefur verið náð og var það innsiglað nú fyrir skemmstu þegar sjónvarpsstarfsemi Ríkisútvarpsins var flutt í Útvarpshúsið við Efstaleiti og öll starfsemi stofnunarinnar sameinuð þar. Samhliða flutningum hefur tækjakostur verið endurnýjaður. Þá hefur uppbyggingu dreifikerfis fyrir eina sjónvarpsrás og tvær rásir hljóðvarps, sem Ríkisútvarpinu ber skylda til að reka lögum samkvæmt, verið lokið með þeim árangri að meira en 99% þjóðarinnar ná þessum útsendingum. Stórátak hefur og verið gert í endurbyggingu langbylgjukerfisins með hinum nýju sendistöðvum á Gufuskálum og Eiðum. Á allnokkrum sveitabæjum á tiltölulega afskekktum svæðum eru enn ekki skilyrði til að ná útsendingum sjónvarpsins. Áætlað er að kostnaður vegna viðbótarsenda og annarra aðgerða við dreifikerfið til að þjóna umræddum bæjum, sem eru 41 að tölu, nemi um 120 milljónum króna. Þá er miðað við venjulega senda fyrir eina rás sjónvarpsins. Ný tækni, sem er í þróun, getur orðið álitlegur kostur við að leysa umrædd tæknivandamál með heildstæðari lausnum en viðbætur við hið hefðbundna dreifikerfi sjónvarpsins fela í sér. Landssími Íslands hf. vinnur nú áætlun um ISDN-væðingu sveitabæja. Með ISDN-tækninni er lagður grunnur að stafrænum flutningi til símnotenda. Sá grunnur getur jafnframt verið nýttur til að flytja sjónvarpsefni frá dagskrárveitu til notenda ef fjarlægð frá stofnveitu fjarskiptakerfisins í heimahús notenda er innan viðráðanlegra marka. Þarna getur verið um tvær mismunandi lausnir að ræða. Dagskrárveita sé með efni frá fleiri stöðvum, e.t.v. frá sjónvarpinu, Stöð 2, Skjá einum o.fl., og notandinn velji efni til áhorfs eftir framboði og áhuga. Hin leiðin er að dagskrárveitan sé dagskrárháð, t.d. eingöngu með dagskrá sjónvarpsins í boði, og tæknilausnir aðlagaðar hverjum sveitabæ eða fáum sveitabæjum. Í fyrri kostinum mundi kostnaður við dreifinguna væntanlega deilast á fleiri aðila, en í þeirri síðari aðeins á sjónvarpið. Búnaður fyrir þjónustu af þessu tagi er á þróunarstigi og óvíst í hvað miklum mæli hann mun henta umræddum sveitabæjum en þróunin er ör um þessar mundir. Lausnir af þessum toga eru álitlegar þegar almennt er horft til þróunar og samkeppni á fjarskiptamarkaði. Með hliðsjón af framansögðu`` --- segir útvarpsstjóri --- ,,á það ekki við lengur að Ríkisútvarpinu sé skylt að taka frá 10% af brúttótekjum til framkvæmda og binda í þessum sjóði, óháð því hverjar þarfirnar raunverulega eru og hvernig sem ástatt er í fjármálum stofnunarinnar að öðru leyti. Hlutverk Ríkisútvarpsins hlýtur fyrst og fremst að vera að framleiða og kaupa dagskrárefni til flutnings í útsendingum sínum.`` Herra forseti. Það er fleira að gerast en þarna er lýst og þau markmið sem menn hafa sett sér hér á landi varðandi ISDN-tengingu með þeim hætti sem hér var lýst er mjög óvenjulegt markmið því að ég veit ekki til þess að nokkurs staðar í heiminum hafi menn ákveðið að stefna að því að allir bæir í einu landi, hvort sem er í þéttbýli eða dreifbýli, eigi kost á því að nýta sér þessa tækni, en tækninni fleygir ört fram og stafræn tækni tekur á sig aðrar myndir. Nú er það svo að í 34. gr. nýsamþykktra útvarpslaga er gert ráð fyrir því að menntmrn. hafi ákveðið frumkvæði varðandi upptöku stafrænnar tækni við útsendingar á sjónvarpsefni sérstaklega. En þar hefur þróunin líka orðið mjög ör. Við óskuðum eftir að fá þessa heimild í 34. gr. útvarpslaganna vegna þess að ekki var ljóst að það væri endilega mikill áhugi á því hjá útsvarpsstöðvum hér að nýta sér þessa tækni. Það hefur hins vegar breyst á þeim skamma tíma sem liðinn er frá því að þessi heimild fékkst. Nú mun Póst- og fjarskiptastofnun þegar hafa fengið, ég veit ekki hvort það er formlega, en a.m.k. óformleg tilmæli um að stöðvar hér fái leyfi til þess að nota hina stafrænu tækni. Segja má að þetta ákvæði í 34. gr. útvarpslaganna sé óþarft varðandi þá heimild sem menntmrh. er þar veitt ef einstakar útvarpsstöðvar eru þegar farnar að nýta sér þessa tækni en það er Póst- og fjarskiptastofnun sem bregst við slíkum leyfisbeiðnum og úthlutar tilraunaleyfum til útsendinga á stafrænu sjónvarpi svo dæmi sé tekið. Þetta mál hefur borið hraðar að en menn væntu. Þarna er um stórvægilegri breytingar að ræða á allri tækni til miðlunar sjónvarps- og útvarpsefnis en áður hefur þekkst. Ég vona svo sannarlega að hér á landi takist okkur að nýta þá tækni sem best, að menn haldi þannig á málum að hafa allt landið undir, ef þannig má að orði komast, strax í upphafi og hafi það sem sjónarmið þegar í hina nýju tækni er ráðist. Eins og við vitum hafa verið boðuð áform um einkavæðingu Landssímans. Hann hefur verið samstarfsaðili Ríkisútvarpsins varðandi uppbyggingu á dreifikerfinu. Þær forsendur eru allar að breytast með einkavæðingaráformum Landssímans og þessari nýju tækni. Ég árétta að ég tel öll rök hníga að því að hætta að skylda Ríkisútvarpið til að leggja 10% af heildartekjum stofnunarinnar í þennan sérstaka framkvæmdasjóð. Ég legg til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. menntmrn.

Herra forseti. Ég er hlynntur þessu frv. til laga um að leggja niður Framkvæmdasjóð Ríkisútvarpsins sem starfræktur hefur verið frá 1970. Hann er náttúrlega barn síns tíma. Mér finnst að breyta eigi Ríkisútvarpinu í hlutafélag og mynda afskriftasjóð, þá heitir þetta afskriftir sem væru til framkvæmda. Þannig er það í venjulegu hlutafélagi. Að sjálfsögðu er þessi þróun ekki á enda hjá útvarpinu. Að sjálfsögðu er uppbyggingunni ekki lokið. Henni er aldrei lokið. Þannig er það ekki hjá neinu fyrirtæki. Mér finnst, herra forseti, að bjóða eigi út menningarhlutverk og öryggis- og dreifingarhlutverk Ríkisútvarpsins, gera kröfu um dreifingu og gera kröfu um hvaða menningu eigi að styðja. Hægt væri að gera kröfu um öryggi o.s.frv. sem reyndar er þegar inni í lögum um útvarpsstarfsemi almennt. Síðan þætti mér eðlilegt að Ríkisútvarpið yrði hlutafjárvætt og selt eins fljótt og auðið er. Ég skora á hæstv. menntmrh. sem einkarekstrarsinna, það kom fram hér í umræðum áðan, að hlutafjárvæða og selja eða gefa starfsfólki Ríkisútvarpsins allt fyrirtækið.

Herra forseti. Hér kom fram í framsögu hæstv. menntmrh., þegar hann fylgdi þessu máli úr hlaði, að markmiðum með stofnun framkvæmdasjóðs Ríkisútvarpsins hafi verið náð. Í fyrsta lagi séu nú bæði Ríkisútvarpið og sjónvarpið flutt með alla sína starfsemi í nýtt hús við Efstaleiti. Í öðru lagi sé uppbyggingu dreifikerfisins fyrir eina sjónvarpsrás og tvær rásir hljóðvarps lokið, með þeim árangri, eins og kemur fram í greinargerð frá útvarpsstjóra og fylgir frv. þessu, að meira en 99% þjóðarinnar ná nú þessum útsendingum. Herra forseti. Vitað er að ákveðnir bæir í sveitum þessa lands ná alls ekki útsendingum sjónvarps og ekki eða mjög illa útsendingum útvarps. Því vil ég mótmæla þeirri fullyrðingu sem kemur fram í máli hæstv. menntmrh. og sömuleiðis þeirri fullyrðingu sem kemur fram í greinargerð útvarpsstjóra Ríkisútvarpsins að markmiðum framkvæmdasjóðs hvað varðar uppbyggingu á dreifikerfi Ríkisútvarpsins hafi verið náð. Uppbyggingunni er ekki lokið. Þeim orðum mínum til staðfestingar má nefna tillögu, sem kannski má kalla sýndartillögu, frá nokkrum hv. þm. Sjálfstfl. sem liggur fyrir þessu þingi þar sem hv. þm. hafa áhyggjur af því að útsendingar Ríkisútvarpsins nái ekki til allra heimila á landinu. Ég hef á tilfinningunni, herra forseti, að hér sé um frumhlaup að ræða, með framlagningu þessa frv. Ég tel röksemdir hæstv. menntmrh. hvað þessi tvö atriði varðar ófullnægjandi, þ.e. að útsending sjónvarps og útvarps nái nú til allra landsmanna eða svo gott sem. Sömuleiðis tel ég að framkvæmdasjóðurinn hafi stöðug verkefni til að standa straum af, eins og reyndar kom fram í máli hv. þm. Péturs Blöndals sem talaði hér á undan mér. Ljóst er að hér eru einkavæðingaráform ríkisstjórnarinnar uppi á borðinu eins og í því máli sem rætt var um næst á undan þessu. Væntanleg einkavæðing Landssímans spilar vissulega mjög mikið inn í þetta mál. Að mínu mati kom ekki nægilega vel fram í máli hæstv. menntmrh. hvernig hann telur öll rök hníga að því að ný tækni, sem í greinargerð er nefnd ISDN-væðing, geti komið til hjálpar Ríkisútvarpinu og þeim heimilum sem enn ná ekki útsendingum sjónvarpsins og hafa ætíð mátt búa við léleg skilyrði hvað varðar móttöku á útsendingum Ríkisútvarpsins. Kostnaðurinn er mikilvægt atriði í þessu máli. Í greinargerð útvarpsstjóra Ríkisútvarpsins sem fylgir þessu frv. og eins í máli hæstv. menntmrh. kom fram, varðandi kostnaðinn við dreifinguna, við þessa tæknivæddu dreifingu, ISDN-væðingu sveitabæjanna eins og talað er um í greinargerð útvarpsstjóra, að búnaður af þessu tagi sé á þróunarstigi. Talað er um að óvíst sé í hve miklum mæli hann muni henta umræddum sveitabæjum. Hins vegar er talað um að þróunin sé ör um þessar mundir og að lausnir af þessum toga séu álitlegar þegar almennt er horft til þróunar og samkeppni á fjarskiptamarkaði. Herra forseti. Það kann vel að vera að þær séu álitlegar en þær eru ekki ókeypis. Þess vegna spyr ég hæstv. menntmrh.: Hvaða rök hníga að því að fella úr gildi lagaákvæði um framkvæmasjóð Ríkisútvarpsins þegar það er greinilega á teikniborðinu að halda áfram að efla dreifikerfið, breyta þar um tækni og innleiða tækninýjungar? Því, herra forseti, þessar tækninýjungar eru sannarlega ekki ókeypis. Þess er skemmst að minnast, herra forseti, að hér urðu í þingsölum umræður um fjármál Ríkisútvarpsins í stóru samhengi. Við umræður fjárlaga fyrr í vetur var ríkisstjórnin og ríkisstjórnaflokkarnir gagnrýndir fyrir afstöðu sína í þeim málum. Stjórnarandstaðan og Vinstri hreyfingin -- grænt framboð gekk hér fram fyrir skjöldu og reyndi að fá hækkuð afnotagjöld Ríkisútvarpsins, sem mönnum er enn í fersku minni að ríkisstjórnarflokkarnir vildu ekki ljá máls á því á þeim tíma. Deginum eftir að fjárlagafrv. var afgreitt héðan frá Alþingi kom hins vegar tilkynning frá hæstv. menntmrh. um hækkun afnotagjaldanna. Ekki samkvæmt áeggjan stjórnarandstöðuflokkanna. Nei, það var ekki rökstutt þannig, öðru nær. Sannleikurinn er sá að Ríkisútvarpinu hefur um árabil verið haldið í spennitreyju. Því hefur verið gert erfitt fyrir með allar sínar framkvæmdir og stór hluti af framkvæmdasjóðnum sem hér um ræðir hefur þurft að fara í rekstur. Ég fullyrði það, herra forseti, að fram undan eru dýrar framkvæmdir hjá Ríkisútvarpinu til að standa undir lögbundnu hlutverki sínu, sérstaklega í tengslum við innleiðingu þessarar nýju tækni. Ég minni á að slíkar lausnir eru sannarlega ekki ókeypis. Ég tel þess vegna að hér sé frumhlaup á ferðinni, að fella 11. gr. laganna um Ríkisútvarpið brott.

Herra forseti. Hv. þm. dró upp mjög dökka mynd af stöðu Ríkisútvarpsins. Ég get ekki fallist á það enda tel ég Ríkisútvarpið afskaplega vel rekið. Tilefni þess að ég kveð mér hljóðs er hins vegar að það kom ítrekað fram í ræðu hv. þm. að Ríkisútvarpið þyrfti að standa fyrir miklum framkvæmdum varðandi dreifingu og nefndi þar sérstaklega ISDN-tengingu. Ég held ég hafi tekið rétt eftir með það. Í því samhengi er rétt að upplýsa hv. þm. um að það liggur fyrir samkvæmt fjarskiptalögum sem samþykkt voru hér á hv. Alþingi sl. vor að Landssíminn hefur tekið að sér að ljúka ISDN-tengingunni um allt land í síðasta lagi á árinu 2002. Ég nefni þetta hv. þm. til hugarhægðar.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Hjálmari Árnasyni fyrir þá hugarfró sem hann veitir mér með því að rifja upp að Landssími Íslands ætli að ISDN-væða landið allt innan þeirra tímamarka sem hv. þm. nefndi. Það breytir þó ekki því að í greinargerð útvarpsstjóra Ríkisútvarpsins með þessu frv. kemur fram að búnaður fyrir þjónustuna sem hér um ræðir, þ.e. að gera fólki kleift að taka á móti sjónvarpsútsendingum í gegnum ISDN-kerfið, er á þróunarstigi. Það kemur sömuleiðis fram í greinargerðinni að það sé óvíst í hversu miklum mæli hann muni henta á þeim sveitabæjum sem hér um ræðir. Hér er hins vegar látið að því liggja að menn treysti á tæknina því þróunin í þessum tæknimálum sé ör. Það virðist því alveg ljóst á orðum útvarpsstjóra að það sé alls ekki búið að tryggja, þó ISDN-væðing landsins verði að veruleika innan einhvers tímafrests, að hægt verði að nota þá tækni sem ISDN-væðingin býður upp á til að taka á móti sjónvarpsútsendingum.

Herra forseti. Ég gleðst yfir hugarfró hv. þm. Ég tel hins vegar rétt að ítreka það sem ég sagði vegna þess að hv. þm. hagaði orðum sínum í fyrstu ræðu sinni þannig að það væri skylda Ríkisú tvarpsins að annast þessa ISDN-lagningu. Ég kvaddi mér hljóðs til að vekja athygli þingmannsins á því að þar fór hún ekki með alveg rétt mál. Það mun Landssíminn gera samkvæmt fjarskiptalögum samþykktum hér á Alþingi en vitaskuld þarf ýmiss konar búnað til þess eins og í allri tækni.

Herra forseti. Hér er til umræðu frv. til laga um breyting á lögum nr. 122/2000, um Ríkisútvarpið. Frv. stefnir að því að leggja niður framlög í framkvæmdasjóð Ríkisútvarpsins en hann átti eins og kunnugt er að tryggja viðunandi húsnæði, tækjakost og ekki síst dreifikerfi fyrir starfsemi Ríkisútvarpsins. Í greinargerð kemur fram að um 99% heimila í landinu njóti útsendinga frá Ríkisútvarpinu en engu að síður er komin hér fram í þinginu þáltill. 13 þingmanna, margra stjórnarliða, þar sem fram kemur að um 77 heimili í landinu nái alls ekki sendingum. Einhverjar áhyggjur hafa þeir af stöðu mála ef maður les á milli línanna. Þessi 77 sveitaheimili sem þar er talað um segja nefnilega ekki hálfa söguna. Ákveðin svæði, jafnvel héruð, hafa svo lélega móttökumöguleika að varla er viðunandi. Við sem ferðumst mikið um landið vitum vel hvernig ástandið er og m.a. þess vegna er þessi tillaga komin fram. Ég held að nauðsynlegt sé fyrir nefndina sem fjallar um frv. að gera sér fyllilega grein fyrir því hvernig á að standa að málum hvað varðar landsbyggðina í framtíðinni vegna þess að menn tala alltaf um að það séu svo örar framfarir. Auðvitað þarf framkvæmdasjóð til þess að standa straum af kostnaði við uppbyggingu vegna örra framfara og að sjá til þess að alltaf sé á hverjum tíma bestu skilyrði fyrir alla landsmenn til að ná sendingum Ríkisútvarpsins. ISDN-tenging á vegum Landssímans kemur vissulega til greina, en það er algjör krafa okkar í stjórnarandstöðunni að við vitum nákvæmlega hvert við erum að stefna með svona lagabreytingu. Við sjáum það nefnilega þegar verið er að fjalla um hin ýmsu mál að verið er að gera breytingar sem á seinni stigum koma niður á landsbyggðinni og rýra þjónustuna þar. Ætli það geti ekki farið svo að hlutirnir þróist þannig vegna þess að þó svo að búið sé að byggja í Efstaleiti, þá er húsnæði á vegum Ríkisútvarpsins annars staðar á landinu? Þar eru svæðisbundnar útvarpsstöðvar sem líka þurfa sinnar þróunar við. Það þarf að byggja upp og viðhalda tækjakosti á þessum stöðum, ekki bara í Efstaleitinu. Mjög mikilvægt er að til séu fjármunir til slíkra verkefna þó dreifikerfið sé að sjálfsögðu mikilvægur hlutur í þessu sambandi. Ég vil árétta að Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefur ávallt borið hagsmuni Ríkisútvarpsins fyrir brjósti. Við lýstum því yfir við afgreiðslu fjárlaga í desember að við vildum stórauka framlög til Ríkisútvarpsins, einmitt til þess að gera stofnuninni kleift að standa myndarlega að uppbyggingu á dreifikerfinu, sérstaklega í sveitum þar sem því er víða mjög ábótavant. Þó að nafninu til eigi að heita svo að menn nái sendingum, þá er það alls ekki svo. Í heilu byggðarlögunum eru skilyrði þannig að varla er hægt að greina mynd á sjónvarpsskjánum vegna ,,snjókomu``. Í sumum tilvikum hefur maður hugsað sem svo hvernig í ósköpunum fólk geti unað við þetta, en það virðist vera orðið vant því. Kona nokkur norður á Sléttu sagði við mig um daginn þegar ég gat varla greint mynd í sjónvarpinu hennar, að því er mér fannst. Hún sagði: ,,Ja, þetta er nú miklu betra en snjórinn sem var fyrir fimm árum, því þá sá ég akkúrat ekki neitt, ég fékk bara hljóðið.`` Við skulum gera okkur grein fyrir því að uppbygging á dreifikerfinu og viðunandi móttökuskilyrði fyrir Ríkisútvarpið eru alls ekki fyrir hendi um allt land. Við þurfum að standa myndarlega að þessum málum. Það verður ekki við það unað að framkvæmdasjóður sem á að tryggja þessa uppbyggingu verði lagður niður og landsbyggðin verði eina ferðina enn skilin eftir upp í vindinn án úrræða, sem er raunar verklag þessarar ríkisstjórnar, vegna þess að menn segja: Ja, það er eitthvað annað sem á að koma í staðinn, en síðan kemur ekkert. Og þetta höfum við upplifað í sambandi við umræðuna og síðan afleiðingarnar varðandi einkavæðinguna á Pósti og síma, þar sem stórlega er verið að draga úr þjónustunni úti á landi og leggja niður útibú. Það er mjög mikilvægt fyrir allra hluta sakir, ekki síst fyrir svæðisstöðvarnar, að þessi mál séu skoðuð og að fjármagn sé tryggt til þessarar stofnunar hvað varðar uppbyggingu og viðhald á húsnæði og tækjakosti ekki síst, ásamt dreifikerfinu um hinar dreifðu byggðir landsins.

Herra forseti. Hér er til umræðu frv. til laga um breyting á lögum nr. 122/2000, um Ríkisútvarpið, þar sem lagt er til að ákvæði laganna um Framkvæmdasjóð Ríkisútvarpsins verði felldur brott. Vissulega er margt sem mælir með því að framkvæmdasjóðurinn sem slíkur verði aflagður, hann var auðvitað og er barn síns tíma. Hins vegar er nauðsynlegt að farið verði mjög vel yfir það í hv. menntmn. hvernig hagsmunir landsbyggðarinnar í þessum efnum verði tryggðir sem best. Ljóst er að framkvæmdasjóðurinn sem slíkur, þau ár sem hann hefur verið til, hefur ekki tryggt það algjörlega að skilyrði séu viðunandi um landið allt. Um 99% þjóðarinnar ná þessum útsendingum. Það er að okkar mati ekki viðunandi, heldur þarf að tryggja að þær útsendingar sem um er rætt náist alls staðar á byggðu bóli, því það er jú eitt af markmiðum Ríkisútvarpsins að það sé útvarp allra landsmanna og það getur það ekki orðið öðruvísi en að öllum séu tryggð þau skilyrði sem viðunandi eru við að hlusta og horfa á þá starfsemi sem Ríkisútvarpið sinnir. Í greinargerð útvarpsstjóra kemur fram að 41 bær nýtur ekki dreifikerfis eða útsendingar sjónvarpsins. Eins og fram hefur komið hjá nokkrum hv. þm. er nauðsynlegt að fram komi að því miður eru skilyrði mjög slæm víðar en á þeim bæjum sem hér eru tilgreindir og auðvitað þarf að finna leiðir til að bæta það. Það er rætt um þá miklu þróun sem er í margs konar tækni og rætt um að Landssíminn sé að vinna að áætlun um ISDN-væðingu sveitabæja. Vissulega er það mjög álitlegur kostur ef tæknin býður upp á þá möguleika að leysa þann vanda með því. En það þarf auðvitað að fara mjög vel yfir það í menntmn. hvort hægt er að finna aðra leið til að tryggja sem best þessa dreifingu, því það stendur helst á því nú. Einnig er ástæða til að skoða þetta mál í samhengi við það sem hæstv. menntmrh. ræddi um, einkavæðingu Landssímans og þá ekki síður að einnig er ætlunin að einkavæða ljósleiðarann eða grunnnetið sem að sjálfsögðu kemur hér við sögu. En áleitnasta spurningin nú hlýtur þó að vera sú hvað því markmiði hæstv. menntmrh. líði að leggja fram breytingu á lögum um Ríkisútvarpið sem hefur væntanlega í för með sér, miðað við það sem við heyrum í fjölmiðlum, breytingu á rekstrarformi, og eins og kom fram hjá hv. þm. Pétri Blöndal að sett verði á útvarpið hf. Ég ætla ekki að ræða þær hugmyndir við umræðuna nú, enda verður væntanlega betra tóm til þess þegar það frv. kemur fram. En nauðsynlegt er, herra forseti, að spyrja hæstv. menntmrh. hvað þessu öllu líður og hvenær við megum eiga von á tillögum hæstv. ráðherra. Hver er staðan í málinu? Er deilum stjórnarflokkanna lokið og hver verður væntanleg niðurstaða í málinu? Og einnig er nauðsynlegt að spyrja hæstv. ráðherra hvort menntmn. hafi hugsanlega nægan tíma til að yfirfara frv. sem hér er til umræðu og bíða með endanlega afgreiðslu á því þar til að annað frv. kemur frá hæstv. ráðherra sem fjallar um stærra mál tengt þessari stofnun. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa orð mín fleiri að sinni, en ítreka að hér er verið að hreyfa máli sem þarf gaumgæfilegrar skoðunar við í menntmn.

Virðulegi forseti. Hér er lagt fram frv. sem tvímælalaust horfir til bóta og framfara í rekstri Ríkisútvarpsins og er ég einlægur stuðningsmaður frv. í þeim búningi sem það kemur hér fram. Ég tel að sá málflutningur sem hafður hefur verið uppi af hv. þm. vinstri grænna og hrakspár um að ekki verði staðið við eðlilegar og sanngjarnar kröfur landsbyggðarinnar og þeirra bæja sem ekki njóta fyllstu þjónustu í útsendingum, séu ekki reistar á traustum grunni. Að sjálfsögðu verður brugðist við því hlutverki eins og áður og haldið verður áfram að byggja upp bættar sjónvarpsútsendingar til landsbyggðarinnar. Það er verkefni sem lýtur að réttlætis- og jafnræðistilfinningu okkar og við eigum að rækja það hlutverk við landsbyggðina og einstaka bæi, þó fáir séu. Ég tel að þetta frv., ásamt ýmsu öðru sem við eigum óunnið á þessu sviði, muni leysa Ríkisútvarpið úr þeim skorðum sem hafa nokkuð heft starfsemi þess. En um leið og við slökum til og rýmkum þær skorður er nauðsynlegt að við gleymum aldrei þeim skyldum og því hlutverki sem Ríkisútvarpið hefur meðal okkar Íslendinga. Þar er að sjálfsögðu um að ræða öryggi, menningarhlutverk og aðra þá þætti sem ég geri ekki að umræðuefni hér. En það er ekki aðeins að við þurfum að losa um þær skorður sem Ríkisútvarpinu eru settar til að veita betri þjónustu við alla landsmenn, heldur þarf Ríkisútvarpið líka að fá auðveldara og betra svigrúm til að standast þá samkeppni sem það er í. Ljóst er að við leggjum með ýmsu móti skyldur á Ríkisútvarpið í dagskrárgerðinni sem eru að mörgu leyti íþyngjandi en við teljum þó algjörlega nauðsynlegar vegna þjónustu við alla landsmenn. Að þessu leyti stendur Ríkisútvarpið höllum fæti í samkeppninni við aðrar stöðvar. Ég vænti þess að hæstv. menntmrh. muni svara á eftir þeim fyrirspurnum sem þegar eru fram komnar um hvenær vænta megi frv. um breytingar á Ríkisútvarpinu. Þá munu öll þessi atriði koma til ítarlegrar umræðu. En meðal þess sem við þurfum að létta af Ríkisútvarpinu er að afnema skylduáskrift að því. Ég er einlægur stuðningsmaður þess að við afnemum skylduáskriftina og öflum tekna til Ríkisútvarpsins á annan hátt svo sem á fjárlögum Alþingis. Það er enn fremur algjörlega nauðsynlegt að við breytum bæði samsetningu og hlutverki útvarpsráðs. Ég vænti þess að við fáum tækifæri til að ræða þessi mál þegar frv. hæstv. menntmrh. kemur fram, en lýsi yfir stuðningi mínum að nýju við þetta frv. sem hér er fram komið.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Ólafur Örn Haraldsson talaði um hrakspár stjórnarandstöðunnar og þá sérstaklega vinstri grænna í því sambandi. Ég vil spyrja hv. þm. hvort hann telji að menn úti um hinar dreifðu byggðir landsins hafi ekki ástæðu til að staldra við. Einkavæðing Landssímans hefur leitt af sér ýmislegt á hinum ýmsu stöðum á landinu. Einkavæðing póstsins á sama hátt. Einkavæðing bankanna á sama hátt. Það ber allt að sama brunni. Getur hv. þm. ekki verið sammála mér um að farið er út í kerfisbreytingar án þess að sjást fyrir og brugðist er síðan við með öðrum lausnum? Þessar lausnir á svo mörgum þáttum hafa ekki litið dagsins ljós. Það er þess vegna sem menn vilja fara varlega. Þess vegna vill fólk eins og við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði staldra við og skoða málin í þaula þannig að ekki verði anað út í hluti sem menn hafa ekki hugmynd um hvernig muni enda.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir andsvarið. Ég vil að það sé alveg ljóst að enda þótt ég styðji þetta frv., þá vil ég með engum hætti, nema síður sé, slaka á þeim kröfum sem við gerum til Ríkisútvarpsins um jafna og góða dreifingu til allra landsmanna hvar á landinu sem þeir búa. Mér finnst hins vegar að það þýði ekki það að við getum ekki unnið að kerfisbreytingum hjá Ríkisútvarpinu. Það er síður en svo verið að tala um að hætta eigi uppbyggingu Ríkisútvarpsins. Þvert á móti. Ég er hins vegar sammála hv. þm. um að landsbyggðin þarf verulega á stuðningi hins opinbera að halda. En það þýðir ekki að við séum aldrei tilbúin til að gera nauðsynlegar rekstrarbreytingar og þá er ég ekki að tala um einkavæðingu. Ég er ekki að tala um einkavæðingu Ríkisútvarpsins, það hef ég tekið alveg skýrt fram. En ýmislegt í rekstri Ríkisútvarpsins, svo sem framkvæmdasjóðurinn, má vel missa sín án þess að slakað sé á þeim kröfum sem ég finn að við báðir, hv. þm. og ég, deilum.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Ólafur Örn Haraldsson virðist ekki átta sig á því að hann er í stjórnarsamstarfi við flokk sem keyrir harðsvíraða einkavæðingu án tilsvarandi hliðaraðgerða sem hugur margra --- og ég efast ekkert um að hv. þm. Ólafur Örn Haraldsson er í þeim hópi --- án þess að farnar séu þær leiðir sem hugur margra framsóknarmanna stendur til varðandi hliðarúrbætur. Við erum að tala um hvern málaflokkinn á eftir öðrum. Þetta gengur ekki upp og þess vegna erum við að ræða þessi mál. Það er billegt og það þýðir ekki fyrir framsóknarmenn að koma hér og segja: ,,Þetta verður ekki svona slæmt. Við göngum með Sjálfstfl. þessa leið, en við ætlum að gera hlutina öðruvísi þannig að þetta komi ekki niður á ykkur.`` Á landsbyggðinni finnast fjöldamörg dæmi um að nákvæmlega þetta hafi verið sagt og það hefur farið í þveröfuga átt. Ég nefndi hér bara ríkisfyrirtækin í því sambandi. Við hv. þm. hljótum að vera sammála um það. Við höfum ferðast báðir jafnmikið um landið og sjáum fyrir okkur ljóslifandi afleiðingarnar af þessari stefnu hjá þeim fyrirtækjum sem hafa verið einkavædd, þó svo þau séu ekki komin úr ríkiseigu.

Herra forseti. Hér hafa spunnist upp töluverðar umræður um lítið frv. til laga um niðurfellingu á Framkvæmdasjóði Ríkisútvarpsins og er það vel. Mér fannst nú umræðan orðin ansi farsakennd þegar farið var að tala um einkavæðingar á öðrum sviðum, eins og það væri algjört glapræði þegar farið væri út í að einkavæða eða selja hlut ríkisins í Landssímanum og öðrum stofnunum sem ljóst er að er þjóðhagslega hagkvæmt og eðlilegt að gera. Auðvitað er í sjálfu sér ekkert athugavert við að blanda Ríkisútvarpinu inn í þá umræðu og fyrst það er gert finnst mér ástæða til þess að segja skoðun mína á því. Að breyta Ríkisútvarpinu í hlutafélag er löngu orðið tímabært og það hefur margítrekað komið fram hér í þinginu í hvílíkum fjötrum Ríkisútvarpið er í dag við núverandi fyrirkomulag þar sem yfirkommissarar úr hverjum einasta flokki vilja hafa áhrif á það hvernig þessari stofnun er stjórnað. Hér hafa komið fram fyrirspurnir í þinginu þar sem verið er að gera athugasemdir við einstakar ráðningar og breytingar á rekstri Ríkisútvarpsins og það hefur fólk á vinstri vængnum talið mjög eðlilegt og fundist eðlilegt að slíkri stofnun ætti alveg eins að geta verið stjórnað héðan úr þessum sal og af þeim sem stjórna stofnuninni sjálfir. Ég hef heyrt slíkar umræður hér frá þingmönnum vinstri grænna, ef hv. þm. muna það ekki. Í mínum huga hefur verið klifað allt of lengi á því að öryggishlutverk Ríkisútvarpsins sé slíkt meginatriði í þessu máli að það megi alls ekki breyta fyrirkomulaginu frá því sem það er. Mér finnst þessir menn tala eins og ekkert hafi gerst í 50 ár á þessu sviði, eins og engar breytingar í fjarskiptatækni, útsendingartækni og móttökutækni, hafi orðið á 50 árum. Auðvitað er allt umhverfið orðið gjörbreytt. Og það er engin ástæða til þess að halda að þó svo að Ríkisútvarpið væri ekki skyldugt til þess samkvæmt lögum eða samkvæmt hugmyndum manna að sinna öryggishlutverki í þessum málum, að það væri þá ekki yfirfært á einhverja aðra. Dreifing útvarps í dag er slík að Stöð 2 er nánast með sömu dreifingu og Ríkisútvarpið. Við vitum að útvörpin sjálf eru mjög víða og eins símafyrirtækin, t.d. Tal, hafa verið mjög fljót að ná útbreiðslu á sínum sendingum eða á sínu sendingarsvæði þannig að vandamálin við að senda út merkin hafa ekki verið þau sem menn hafa viljað vera láta. Þó svo að ríkisreknum fyrirtækjum sé breytt í hlutafélög og jafnvel hlutaféð sem hefur verið í ríkiseigu selt þá á það ekki að breyta neinu um áræðanleika þessara stofnana fyrir landsmenn alla og á það jafnt við um Ríkisútvarpið sem önnur ríkisfyrirtæki sem rætt hefur verið um að breyta. Ég held líka varðandi öryggismál, þjóðaröryggi eins og útsendingar frá hljóðvarpi, að hægt sé að setja ákvæði um það í lög eða reglugerðir sem yrði þá fullnægt af þeim sem hefðu yfir útsendingum að ráða. Herra forseti. Ég vildi aðeins segja að hræðsla vinstri manna við einkavæðingu almennt er dálítið sérstök og reyndar órökstudd og þess vegna er engin ástæða til þess að þau sjónarmið ein komi fram við þessa umræðu að ekkert annað komi til greina. Herra forseti. Ég held í rauninni að það væri langeðlilegast í framhaldinu að Ríkisútvarpið og sjónvarpið yrði selt og gert að hlutafélagi eins og önnur fyrirtæki sem ríkið hefur átt og er að einkavæða um þessar mundir. Ég held að það væri affærasælast fyrir Ríkisútvarpið þegar til lengri tíma er litið og ég vona svo sannarlega að við eigum eftir að sjá þann dag að Ríkisútvarpið losni úr þeim fjötrum sem það er nú í.

Herra forseti. Ég vil leyfa mér að efast um að við séum að gera réttan hlut með því að taka þetta frv. til afgreiðslu og, ef það yrði samþykkt, fella niður 11. gr. laganna. Í greinargerðinni segir m.a. að 99% þjóðarinnar nái útsendingum stöðvarinnar, þ.e. Rásar 2, Rásar 1 og sjónvarpsins. Síðan segir í greinargerð útvarpsstjóra um hlutverk framkvæmdasjóðsins að markmiðum Framkvæmdasjóðs Ríkisútvarpsins hafi verið náð. Ég get ómögulega fallist á þessi viðhorf. Mér finnst þau hins vegar lýsa því að menn sem sitja hér í miðri Reykjavík telja að ef tekst að koma starfsemi Ríkisútvarpsins á einn stað í Efstaleiti þá sé markmiðunum náð. Mig langar m.a. að víkja aðeins að því að fyrir mörgum árum var því lofað úr þessum ræðustól að sjónvarpssendingar til fiskimiðanna skyldu gerðar mögulegar. Þetta var í sambandi við staðsetningu ratsjárstöðva annars vegar á Gunnólfsvíkurfjalli og hins vegar á Bolafjalli. Þessi orð viðhafði þá, ef ég man rétt, Geir Hallgrímsson. Það var m.a. bent á það að með staðsetningu þessara stöðva ætti að vera auðvelt að sjónvarpa til fiskimiðanna, á þau svæði sem þessi umræddu fjöll snúa sérstaklega vel að, þ.e. annars vegar Vestfjarðamiðin að stórum hluta, reyndar þó nokkuð austur á Strandagrunn og hins vegar norðausturmiðin. Ég hef alltaf litið svo á varðandi þau loforð sem voru gefin í sambandi við þetta og voru m.a. flutt hér og er vafalaust hægt að fletta þeim orðum upp, að sjómenn á fiskimiðum landsins teldust líka notendur Ríkisútvarpsins og þar með talið sjónvarpsefnis, og að það yrði framkvæmt þannig varðandi dreifikerfið að þeim markmiðum þyrfti líka að ná. Ég hef alltaf tekið það þannig að þetta væri hlutur sem menn ætluðu að standa við og framkvæma. Mér finnst að markmiðum í sambandi við uppbyggingu útvarpsins sé alls ekki náð með því að koma starfseminni fyrir á einum stað í Reykjavík. Mér finnst að markmiðunum sé þá fyrst náð þegar búið er að tryggja að þær sendingar sem allir landsmenn taka þátt í að kosta geti borist til allra og að það sé það hlutverk sem eigi að tryggja. Þess vegna verð ég að lýsa þeirri skoðun minni að ég er lítt hrifinn af því að þetta frv. nái fram að ganga óbreytt. Ég hefði m.a. viljað fá mjög skýrar yfirlýsingar um að við loforðin um sjónvarpssendingar á fiskimiðin væri staðið. Þar að auki hafa um 40 bæir mjög skert eða lítil móttökuskilyrði. Ég tel að allir landsmenn eigi að vera jafnir með tilliti til þess að geta notið þjónustu Ríkisútvarpins. Ljóst er að íslenskir útgerðarmenn m.a. hafa verið að greiða gjöld til Ríkisútvarpsins á undanförnum árum, bæði fyrir útvarp og sjónvarp þó að notkun sjónvarpsins um borð í fiskiskipum sé mjög takmörkuð. Ég vil inna hæstv. menntmrh. eftir því hvort hann minnist þess að slík loforð hafi verið gefin úr þessum ræðustól á Alþingi fyrir mörgum árum að einnig skyldi tryggja dreifikerfi til fiskimiðanna umhverfis landið varðandi sjónvarpssendingar. Ég tel víst að ég geti fundið þessar ræður og þær yfirlýsingar sem þá voru gefnar, en þær voru gefnar í tengslum við umræður um ratsjárstöðvar á Bolafjalli og Gunnólfsvíkurfjalli eins og ég gat um áður. Ég vil sem sagt ítreka það að ég tel að markmiðum Framkvæmdasjóðs Ríkisútvarpsins hafi ekki verið náð.

Herra forseti. Hér er til umræðu frv. til laga um breyting á lögum um Ríkisútvarpið. Þessi litla lagabreyting sem hér er á ferðinni lætur svo sem ekki mikið yfir sér. Lagt er til að 11. gr. núgildandi laga um Ríkisútvarpið verði felld brott, en eins og fram hefur komið hljóðar hún svo, með leyfi herra forseta: ,,Í sjóð, sem nefnist Framkvæmdasjóður Ríkisútvarpsins, skal leggja 10% af brúttótekjum stofnunarinnar. Fé Framkvæmdasjóðs skal verja til að tryggja viðunandi húsnæði, tækjakost og dreifikerfi fyrir starfsemi Ríkisútvarpsins.`` Hvergi annars staðar í lögunum er skýrt kveðið á um hver annars vegar skylda Ríkisútvarpsins sé til þess að byggja upp dreifikerfið og hins vegar hvernig það eigi að gera. Sú grein sem þarna er lagt til að verði felld brott kveður svo afdráttarlaust á um að þetta sé hlutverk Ríkisútvarpsins og að til þess sé ætlað ákveðið fjármagn sem beri að reiða fram. Herra forseti. Í athugasemdum með lagafrv. þessu, segir: ,,Þau markmið sem stefnt var að með stofnun Framkvæmdasjóðs Ríkisútvarpsins voru að tryggja viðunandi húsnæði, tækjakost og dreifikerfi`` --- ég ítreka: dreifikerfi ---,,fyrir starfsemi Ríkisútvarpsins.`` Og svo kemur þessi hógværa setning sem er svona visst tákn fyrir þá sýn sem þessi ríkisstjórn hefur í byggðamálum: ,,Þessum markmiðum hefur verið náð.`` --- Það er að tryggja dreifikerfi fyrir starfsemi Ríkisútvarpsins. --- ,,Öll starfsemi Ríkisútvarpsins hefur nú verið flutt í hús Ríkisútvarpsins við Efstaleiti og verið sameinuð þar.`` Það er mat hæstv. menntmrh. og væntanlega hæstv. ríkisstjórnar að þessum markmiðum hafi verið náð. Maður veltir fyrir sér og ég tek undir með hv. þm. Guðjóni Arnari Kristjánssyni áðan að hæstv. ráðherrar og ríkisstjórn virðast lifa í fílabeinsturni eða einhverri firringu, því það eru þó nokkuð mörg heimili hér á landi sem ekki hafa aðgengi að sjónvarpi. Og auk þess eru sjónvarps- og útvarpssendingar mjög skertar víða um land. Hvernig er með tónlistarflutninginn sem átti að vera kominn í stereó um allt land? Kannski hæstv. menntmrh. geti upplýst okkur um hvar sú tónlist heyrist með þeim hætti sem kynnt var fyrir nokkrum árum af miklum metnaði? Ég þekki til á Vesturlandi, ekki svo langt frá Reykjavík, þar sem útsendingar frá útvarpi heyrast bara með höppum og glöppum. Fólk getur ekki valið um hvort það hlustar á Rás 1 eða 2 heldur er það skikkað til að hlusta bara á aðra rásina og þó það stilli meira að segja á eina rás, þá fær það bara hina inn. Ef þetta á að vera, eins og stendur hér, að markmiðum um dreifikerfi til allra landsmanna hafi verið náð, þá finnst mér það vera mikill hroki, herra forseti, gagnvart því fólki sem greiðir full afnotagjöld og hvort sem það greiðir þau eða ekki, þá ber því lagalegur réttur til að fá þá þjónustu með fullkomnum hætti. Það væri einnig fróðlegt að heyra, herra forseti, frá hæstv. menntmrh. hvaða áætlanir liggja fyrir um að tryggja annars vegar fjármagn og hins vegar framkvæmdir og úrlausnir þannig að dreifikerfið nái til allra landsmanna. Ég hygg, herra forseti, að um leið og við afnemum, eins og hér er gert ráð fyrir, þennan sérstaka fjáröflunarlið til þessa, að það sé þá jafngott að lögð verði fram skýr og afdráttarlaus stefna og framkvæmdaáætlun um að þessum markmiðum verði náð. Mér finnst skorta mikið á það. Þau prósent þjóðarinnar sem búa við skerta þjónustu, sem eru reyndar fleiri en hér er verið að tala um, eru fyrir mér alveg jafnmikilvæg, þeir einstaklingar sem þarna eiga hlut að máli, hvort sem þeir búa inn til dala, meðfram ströndum landsins eða eru úti á sjó eiga alveg jafnan rétt á að fá þessa þjónustu eins og hin 95, 96, 97, 98 eða 99% sem hæstv. ríkisstjórn finnst vera nóg. Mér finnst, herra forseti, að hér sé verið að taka ótímabærar ákvarðanir. Ég viðurkenni að ég hefði heldur viljað heyra hér flutta af hæstv. menntmrh. metnaðarfulla framkvæmdaáætlun um að ljúka því að dreifikerfið næði til allra landsmanna eins og að er stefnt og kveðið er á um í lögum. Það hefði verið mynduglegra að fá að heyra það sagt hér heldur en: Þetta er nóg komið, nú getum við lagt þessa áherslu okkar niður, við höfum náð því sem við ætluðum okkur, þó svo að ákveðinn hluti landsmanna búi áfram við skerta þjónustu. Herra forseti. Mér finnst ástæða til að þetta komi fram og hæstv. ráðherra gefist tækifæri til að greina þessu fólki frá því hvenær það fær þessa þjónustu um leið og lagt er til að fella niður bæði áherslur laganna varðandi Ríkisútvarpið að standa að þessari þjónustu og ætlað sé sérstakt fjármagn til þess. Þá er eins gott að það fylgi með að staðið verði við þetta lagalega fyrirheit en ekki bara sagt við fólk sem ekki hefur fengið þjónustu: Þið skiptið okkur ekki lengur neinu máli, eins og hér er látið að liggja með því að segja að markmiðum um að allir landsmenn fái þessa þjónustu hafi verið náð.

Herra forseti. Þetta var dæmalaus ræða sem við heyrðum hér síðast. Alveg ótrúlega einkennileg ræða, sérstaklega með hliðsjón af því að hv. ræðumaður er flutningsmaður að þáltill. um útvarps- og sjónvarpssendingar á öll heimili á Íslandi. Í greinargerð þeirrar tillögu er tekið upp orðrétt það sem stendur í greinargerð með því frv. sem við erum að ræða um hvaða aðferðum á að beita til að ná því markmiði sem hv. þm. sagði að þyrfti að ná, þ.e. að beita ISDN-tækninni og að taka eigi mið af því að hún á að vera tiltæk á öllum bæjum landsins árið 2002. Og svo kemur hv. þm. hér upp eins og hann sé að tala um einhverja hluti sem menn hafi ekki velt fyrir sér og er sjálfur flutningsmaður að tillögu þar sem þetta er tekið fram í greinargerð sem aðallausn á málinu. Ég botna ekkert í svona málflutningi, herra forseti, og sýnir hann hvað umræður geta farið um víðan völl og hvað menn eru hólfskiptir þegar þeir standa hér í þessum ræðustól. Annars vegar eru þeir flutningsmenn að tillögum hér í þinginu þar sem talað er um ákveðna lausn í því máli sem þingmaðurinn gagnrýnir aðallega að ekki sé tekið á, en þó er það tekið upp úr greinargerðinni með þessu frv. og sett inn í tillögu sem þingmaðurinn flytur. Ég held að þingmenn verði nú að vanda málflutning sinn til að eitthvert mark sé tekið á þeim. Tal af þessu tagi er ekki til þess fallið að leiða neitt til lykta fyrir það fólk sem enn hefur ekki notið sjónvarpsins og þarf að fá úrlausn eins og aðrir. Og svona tal eins og hér var uppi hjá hv. þm. er síst til þess fallið að nokkur lausn finnist á þessu máli og hann er ekki með hugmyndum sínum raunar að leita að slíkum lausnum, heldur er hann eins og endranær að gera ríkisstjórnina tortryggilega á fölskum forsendum og ráðast að okkur ráðherrunum fyrir það sem hefur ekki við nokkur rök að styðjast þegar það er skoðað og liggur fyrir hér í tveimur þingskjölum, sem þingmaðurinn hefði nú átt að lesa þar sem hann er flutningsmaður að öðru skjalinu og tekur upp úr hinu sem hann telur að vanti alla niðurstöðu í. Herra forseti, ég bið því um að þingmenn vandi málflutning sinn og komi fram og leggi fram mál þannig að það sé marktækt þegar þeir eru að ræða mál hér í þinginu. Það er náttúrlega undarlegt að komast að þeirri niðurstöðu að öllum framkvæmdum á vegum Ríkisútvarpsins verði hætt þótt 11. gr. laganna verði felld brott og menn dragi þær ályktanir að þar með verði bara öllum framkvæmdum á vegum Ríkisútvarpsins lokið. Ég skil ekki hvernig menn halda að sú stofnun ætli að þjóna hlustendum sínum og áhorfendum ef hún ætlar að leggja niður allar framkvæmdir. Það sem hér er um að ræða er það, eins og fram hefur komið hjá þeim þingmönnum sem hafa þó lagt efnislegt mat á þetta mál, að taka upp nútímalega hætti varðandi þennan þátt í rekstri Ríkisútvarpsins eins og okkur tekst vonandi að gera á fleiri sviðum, en ekki er verið að leggja til að öllum framkvæmdum á vegum Ríkisútvarpsins verði hætt. Og að þingmenn komi hér síðan upp og tali eins og hv. síðasti ræðumaður um þetta mál sýnir náttúrlega að þeim er nokk sama um staðreyndir mála. Það er bara verið að reyna að koma höggi á ríkisstjórnina og einstaka ráðherra, sama hvaða mál er tekið fyrir á hinu háa Alþingi, þá koma alltaf sömu mennirnir upp og telja að tillögunum sé sérstaklega beint gegn fólki úti á landsbyggðinni. Ég bið menn að gæta sín og þeir verða þá að rökstyðja mál sitt betur en hv. síðasti ræðumaður gerði til að þeir séu marktækir. Það er kannski helsti vandi fólks á landsbyggðinni að hafa slíka málflytjendur og málsvara eins og síðasti ræðumaður var ef fólk telur sér trú um að þeir eigi frekar erindi sem málsvarar þess heldur en við hinir sem komum hér og ræðum málin á efnislegum forsendum. Herra forseti. Ég var spurður um hvenær frv. til laga um Ríkisútvarpið kæmi fram. Eins og ég hef margoft sagt þegar þessi mál hafa verið á dagskránni samþykktum við á síðasta vori frv. til útvarpslaga sem var nauðsynleg forsenda þess að sá almenni rammi yrði markaður um útvarpsstarfsemi í landinu sem við þurfum að hafa hliðsjón af þegar lög um Ríkisútvarpið yrðu endurskoðuð. Ég hef einnig lýst þeirri skoðun minni að ég tel að breyta eigi Ríkisútvarpinu í hlutafélag í eigu ríkisins. Ég skildi ekki hjá hv. þm. Árna Steinari Jóhannssyni, 6. þm. Norðurl. e., hvernig unnt er að tala eins og hann gerði, að fyrirtæki hafi verið einkavædd en eru ekki komin úr eigu ríkisins. Hvaða fyrirtæki eru það sem hafa verið einkavædd en eru samt í eigu ríkisins? Ég skil ekki hvað sú setning þýðir, því að einkavæðing felur það í sér að fyrirtæki fara úr eigu ríkisins. Það hefur ekki verið talað um einkavæðingu Ríkisútvarpsins. Talað hefur verið um að breyta því í hlutafélag, breyta rekstrarforminu og gera því kleift að starfa á þeim forsendum og takast á við verkefni sín á þeim forsendum eins og menn hafa verið að gera annars staðar á Norðurlöndunum. Það eru eindregin tilmæli allra stjórnenda Ríkisútvarpsins að fyrirkomulaginu á skipulagi útvarpsins verði breytt með þessum hætti. Ég hef lýst því yfir að ég er talsmaður þess að sú leið verði farin og tel að hún sé fær og það sé líka fært að fara þá leið, um leið og því markmiði er náð að fella niður afnotagjöldin, að gera Ríkisútvarpið að fjárlagalið eins og þær ríkisstofnanir sem fá ríkistekjur sínar beint af fjárlögum. Hvenær frv. verður flutt ætla ég ekki að fullyrða, þetta er viðamikið mál. En ég taldi nauðsynlegt að bregðast fljótt við þessum óskum frá Ríkisútvarpinu um niðurfellingu 11. gr. laganna um framkvæmdasjóðinn og tel að það sé brýnt mál til þess að Ríkisútvarpið njóti sín sem best við meðferð fjármuna sinna og það sé algjör tímaskekkja að binda þannig tekjur þeirrar stofnunar frekar en annarra með sambærilegum hætti. Halda menn að engar framkvæmdir væru t.d. á vegum Alþingis nema starfræktur væri sérstakur framkvæmdasjóður Alþingis? Við vitum að þessi hugtök eru börn síns tíma og segja ekkert fyrir um það að menn ætli að leggja af allar framkvæmdir. Að draga þá ályktun er náttúrlega algjörlega út í hött og er til þess fallið eins og ég hef sagt að halda fram einhverjum áróðri sem á ekki við nokkur rök að styðjast. Ég man ekki eftir, herra forseti, að lofað hafi verið þegar ratsjárstöðvarnar komu til sögunnar um miðjan níunda áratuginn að þær mundu hafa í för með sér sjónvarpssendingar til skipa á þeim svæðum sem stöðvarnar ná til, þannig að ég get ekki svarað neinu um það efni. Ég man hins vegar að umræður voru um það á sínum tíma þegar verið var að skoða þá tækni sem menn töldu að væri fyrir hendi þegar ratsjárstöðvarnar voru til umræðu, að unnt væri að fylgjast með skipum úr þeim stöðvum. En eins og hv. 4. þm. Vestf., Guðjón A. Kristjánsson, veit var tæknin ekki með þeim hætti að unnt yrði að fylgjast með skipum á hafinu úr slíkum stöðvum. Þær eru aðeins til þess fallnar að fylgjast með flugvélum, í lágflugi þó, en ekki því sem er á hafinu sjálfu. Það kann m.a. að skýra að ekki er hægt að nota búnað í stöðvunum til að senda sjónvarpsgeisla til skipa á hafi úti, ef það hefur verið ætlunin á einhverju stigi málsins. En hins vegar kemur fram, herra forseti, í þeirri skýrslu sem samgrh. hefur lagt fram varðandi einkavæðingu á Landssímanum að þær framkvæmdir sem unnar voru í tengslum við gerð ratsjárstöðvanna á sínum tíma með því að leggja ljósleiðara umhverfis landið duga nú hvað best þegar menn líta til þeirrar endurnýjunar sem er fyrir dyrum varðandi alla sendingu á bæði útvarps- og sjónvarpsefni og öðru efni með stafrænum hætti. Þessar framkvæmdir, lagning ljósleiðarans, skipta sköpum þegar við lítum til þessara þátta núna. Ég hef sjálfur talið að það ætti að vera markmið þeirra sem starfrækja hér sjónvarp að nýta sér gervitungl og það ætti að vera íslenskur geisli í gervitungli, þannig að menn gætu með þeim móttökutækjum sem best eru tekið á móti geislum úr gervitunglum, og þá ættu menn að geta notað og náð til íslenskra sjónvarpssendinga. Ég held að það sé raunhæfasta leiðin þegar við ræðum um hvernig best er að miðla sjónvarpi til skipa á hafi úti, nema til sögunnar komi önnur tækni. Og þrátt fyrir að ratsjárstöðvarnar á sínum tíma urðu ekki eins fullkomnar og menn ætluðu, þá hefur fjarskiptatæknin tekið svo stórstígum framförum á undanförnum árum og raunar undanförnum missirum, að sífellt auðveldara verður að miðla sjónvarps- og útvarpsdagskrá. Ekki má draga þá ályktun af frv. að Ríkisútvarpið eða aðrir sem hafa atvinnu af því að nýta sér þessa tækni muni leggja hendur í skaut þó að framkvæmdasjóðurinn verði lagður niður og 11. gr. laganna um Ríkisútvarpið hverfi úr sögunni. Það þýðir ekki að öllum framkvæmdum í þágu Ríkisútvarpsins verði hætt, það er óskaplega mikill barnaskapur að draga þá ályktun af frv.

Herra forseti. Það er alveg hárrétt hjá hæstv. menntmrh. að allnokkrir þingmenn hafa flutt þáltill. um átak í að koma á sjónvarpssendingum á öll heimili. Þessi hópur er greinilega ekki sammála yfirlýsingu hæstv. ráðherra um að því markmiði hafi verið náð að koma dreifikerfinu til allra landsmanna. Hópurinn sem flytur fyrrnefnda þáltill. er greinilega ekki sömu skoðunar og hæstv. ráðherra sem er að hæla sér fyrir stöðu mála. Sambærileg þáltill. var flutt á liðnu ári og þá var ætlunin að ná árangri á þessu ári, en sú tillaga var kæfð í nefnd. Ef hæstv. menntmrh. hefði haft mikinn hug á að það mál næði fram að ganga þá hefði hann náttúrlega getað veitt því lið. Ég fagna því ef hæstv. menntmrh. nú vill þá veita þessari tillögu meira brautargengi en hann veitti henni þegar hún var flutt í fyrra. Það væri fagnaðarefni ef þetta gæti orðið til þess. Og ég leyfi mér að spyrja, herra forseti: Ætlar hæstv. menntmrh. að lýsa því nú yfir að hann muni beita sér fyrir því að innan tveggja ára verði komnar sjónvarpssendingar og fullkomin útvarpsskilyrði inn á öll heimili í landinu? Um það snýst málið. Í okkar huga verður ástandið ekki viðunandi fyrr.

Herra forseti. Enn heldur hv. þm. uppteknum hætti að snúa út úr því sem hann les út úr þingskjölunum því hér kemur fram að 99% heimila hafi aðgang að sjónvarpi og það vanti enn á 41 bæ. Það stendur í þessum skjölum og við erum ekkert að hreykja okkur af neinu öðru en því sem staðreyndirnar mæla um. Ég held að það sé nýmæli í greinargerð með þessari ágætu tillögu að taka upp úr frv. mínu meginrökstuðninginn fyrir því hvernig er unnt að leysa þetta mál og flytja það sem greinargerð með tillögunni sem hv. þm. flytur. Ég sé því að hv. þm. er að nálgast þær hugmyndir sem útvarpsstjóri leggur til og telur að séu raunhæfar til þess að þetta markmið náist. Það hefur komið fram hér við umræðurnar, ef hv. þm. hefur hlustað, að Landssíminn hefur það sem markmið að árið 2002 verði þessi ISDN-væðing á alla sveitabæi komin til sögunnar. Þetta er ekki flóknara en það ef hv. þm. fylgist með því sem hér er að gerast í þingsalnum. Og þess vegna er þetta í augsýn, þessi lausn sem þingmaðurinn gerir ráð fyrir að bæti þennan vanda miðað við þá greinargerð sem hann hefur sjálfur lagt fram hér á þinginu.

Herra forseti. Ég ítreka spurningu mína til hæstv. ráðherra: Ætlar hann persónulega sem ráðherra að beita sér fyrir því að þetta mál nái fram að ganga, í stað þess að vísa því alltaf yfir á aðra? Ætlar hæstv. ráðherra hér að koma og segja: Já, ég skal standa við þetta! Þá verðum við ánægð.

Herra forseti. Ég legg ekki í vana minn að vera með slíkar upphrópanir hér í ræðustólnum eins og hv. þm. Það sem ég hef lagt hér til er að leggja niður ákvæði í lögum um Framkvæmdasjóð Ríkisútvarpsins. Ég er ekki að gefa yfirlýsingar um eitthvað sem ég hef ekki umboð til þess að ákveða  
            

Virðulegi forseti. Vegna þeirra orða hæstv. menntmrh. að ég vissi ekki muninn á hlutafélagavæðingu og einkavæðingu þá höfum við nú reynsluna af því að það er náttúrlega miðað við verkreglur og vinnulag Sjálfstfl. alveg eins gott að hlaupa yfir hlutafjárvæðingarþáttinn og skella sér beint í einkavæðinguna, vegna þess að í flestum málum er hlutafélagavæðingin notuð sem verkfæri til þess að koma starfsemi ríkisins í einkahendur. Ég sé því ekki að efnislega skipti þetta máli í málflutningi mínum. Við erum talsmenn fyrir ríkisútvarp. Við viljum hafa ríkisútvarp og um það snýst ágreiningurinn. Það er ekkert óeðlilegt að við hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði tölum fyrir áframhaldandi rekstri Ríkisútvarpsins á myndarlegan hátt. Við viljum stuðla að því. Hins vegar er það þannig og ég spyr hæstv. ráðherra hvort ekki sé í hans röðum, meðal hans stuðningsmanna og flokksmanna, mjög mikill áróður fyrir því, eins og hefur komið fram í flokkssamþykktum og blöðum, að beita þeim aðferðum að hlutafélagavæða og síðan einkavæða Ríkisútvarpið? Ég hélt að það væri ekki launungarmál. Með málflutningi okkar viljum við standa gegn því. Við viljum myndarlegt ríkisútvarp og um það snýst málið.

Herra forseti. Það sem ég gerði athugasemd við í máli hv. þm. var þegar hann sagði í umræðunum að ríkisstofnanir hefðu verið einkavæddar en væru ekki komnar úr eigu ríkisins. Ég vakti athygli á því að þarna væri hv. þm. að nota hugtök með þeim hætti að stæðist ekki. Varðandi samþykktir Sjálfstfl. um Ríkisútvarpið þá hefur Sjálfstfl. á landsfundum sínum aldrei samþykkt að selja beri Ríkisútvarpið. Það hafa verið umræður um afnotagjöldin og þá skyldu fólks að greiða afnotagjöld án tillits til þess hvort það horfði nokkurn tímann á viðkomandi stöð eða hlustaði nokkurn tímann á viðkomandi útvarpsstöð. Þessu vil ég breyta. Og ég heyri það hér í umræðunum að fleiri þingmenn eru sama sinnis og ég um að afnema afnotagjöldin. Ég hef líka orðið var við það hér í umræðum á Alþingi á undanförnum missirum þegar þessi mál hefur borið á góma, að æ fleiri þingmenn úr öllum flokkum aðhyllast þá skoðun mína að skynsamlegast sé að breyta Ríkisútvarpinu í hlutafélag í eigu ríkisins. Þeim mun meira sem við ræðum málið, þeim mun fleiri munu verða sama sinnis og ég um þetta til þess að Ríkisútvarpið fái að þróast við viðunandi aðstæður. Ég er viss um það að áður en þessu kjörtímabili lýkur verðum við búin að samþykkja það hér á hinu háa Alþingi og vonandi slást vinstri grænir í þá för með okkur.

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra segist hafa tröllatrú á því að það verði stofnuninni fyrir bestu að breyta henni í hlutafélag. Ég held að sú leið, eins og í svo mörgum öðrum málaflokkum, sé leið Sjálfstfl. og Framsóknar til þess að einkavæða. Það hefur sýnt sig. Menn eru annaðhvort á leiðinni út úr hlutafélagavæðingu ríkisfyrirtækja eða búnir að því. Um þetta finnst mér málið snúast. Þetta er hin pólitíska lína í málinu. Ef allir gætu treyst því, eins og samkomulag virðist vera um víða í nágrannalöndum okkar, að um formbreytingu væri að ræða og fyrirtækið ætti að áfram að vera í opinberum rekstri þá gæti vel verið að fleiri væru á þeirri línu. Eins og ég segi varðandi mál eftir mál á þeirri hröðu einkavæðingarstefnu sem hér gengur yfir þá treysta menn ekki öðru en að hlutafélagavæðing ríkisfyrirtækja sé eins og endranær bara fyrsti fasi í því að koma þessu í hendurnar á einkaaðilum úti um borg og bý.

Herra forseti. Það liggur alls ekki í hlutarins eðli að breyting á rekstrarformi opinberra fyrirtækja úr stofnunarformi, eins og Ríkisútvarpið er núna, og í hlutafélag í eigu ríkisins, leiði til þess að fyrirtæki verði einkavædd. Um þarf að taka sjálfstæða og sérstaka ákvörðun. Það er ekki hægt að bera þetta saman við t.d. Landssímann eða bankana. Þar hafa stjórnmálaflokkar beinlínis lýst því yfir sem stefnu sinni að selja beri þessar opinberu stofnanir, það beri að einkavæða þær. Enginn stjórnmálaflokkur hefur lýst því yfir að það eigi að gera við Ríkisútvarpið. Það hefur hvergi verið ályktað um það á stjórnmálavettvangi hér að selja beri Ríkisútvarpið. Menn verða því að draga þessi mörk þegar við ræðum þessi mál. En það hefur komið fram, herra forseti, í þessum umræðum að vinstri grænir vilja ekki draga aðrar ályktanir af þeim málum sem hér eru til umræðu en þeim sjálfum dettur í hug án tillits til þess hvernig málin eru lögð fram, eins og best hefur komið fram í málflutningi hv. þm. Jóns Bjarnasonar. Mér finnst hann því alveg dæmigerður fulltrúi vinstri grænna í þessum umræðum, þar sem alltaf eru dregnar þær ályktanir sem standast ekki þegar menn lesa þau skjöl eða heyra þær yfirlýsingar sem gefnar eru. Og varðandi Ríkisútvarpið þá hefur enginn stjórnmálaflokkur lýst því yfir að það eigi að selja Ríkisútvarpið. Hins vegar eru æ fleiri að komast á þá skoðun að það beri að breyta því í hlutafélag í eigu ríkisins.

Herra forseti. Hér fer fram afar áhugaverð umræða um framtíð Ríkisútvarpsins. Ég held að það sé rangt sem fram kom í máli hæstv. menntmrh. að þeirri skoðun vaxi fylgi að breyta beri rekstrarformi Ríkisútvarpsins og gera það að hlutafélagi. Ég held að þetta sé ekki rétt staðhæfing hjá hæstv. menntmrh. Ég held að þeirri skoðun vaxi fylgi að það beri að efla Ríkisútvarpið, stofnun í almannaeign og að sú stofnun eigi að lúta almannavaldi. Menn hafa á liðnum árum verið að gera lítið úr hlutverki stjórnmálanna og lýðræðislega kjörinna fulltrúa, hvort sem er í ráðum á borð við útvarpsráð eða öðrum ráðum, og talið þetta vera af hinu illa. Ég er ekki á þeirri skoðun. Síður en svo. Mér finnst eðlilegt að stofnun sem rekin er fyrir almannafé sé tengd almenningi í gegnum stjórnkerfi stofnunarinnar. Og ég hef gagnrýnt það að þegar stofnanir eru gerðar að hlutafélögum séu þær fjarlægðar þessum eiganda sínum. Það er staðreynd. Þannig höfum við orðið vitni að því að stofnanir sem hafa verið gerðar að hlutafélagi í eigu ríkisins hafa fjarlægst þessa stofnun hér. Það gerðist með Íslandspóst. Það gerðist með Landssímann. Þar var búið til eitt hlutabréf sem var sett undir einn hæstv. ráðherra, en aðgangur Alþingis, kjörinna fulltrúa almennings, var takmarkaður að þessum sömu stofnunum. Ég er því algerlega andvígur að Ríkisútvarpið verði gert að hlutafélagi með þessum hætti. Og þó að það sé að vissu leyti rétt hjá hæstv. menntmrh. að menn þurfi að vara sig á hugtakanotkun þarna þá hef ég hins vegar verið á því máli að tala um einkavæðingu. Réttara væri sennilega að tala um markaðsvæðingu þegar stofnun er gerð að hlutafélagi, þegar rekstrarfyrirkomulagi hennar er breytt. Menn geta valið um mismunandi rekstrarfyrirkomulag og eftirlits- og aðhaldskerfi sem stofnanir í samfélaginu búa við. Þegar þeir breyta rekstrarfyrirkomulagi opinberra stofnana og gera þær að hlutafélögum þá er það gert með það að markmiði að innleiða annars konar lögmál, að þær séu reknar samkvæmt öðrum lögmálum en tíðkast hefur. Það er yfirlýst markmið. Menn telja þær verða sveigjanlegri, eiga auðveldara með að fjárfesta í öðrum fyrirtækjum og stofnunum og fara inn í markaðsumhverfið. Þetta eru rökin fyrir því að gera stofnanir að hlutafélögum. Vandinn er bara sá að á markaði gildir eftirlit markaðarins. Í hlutafélögum sinna hluthafarnir aðhalds- og eftirlitshlutverki. Sé þessi aðili aðeins einn, einn hæstv. ráðherra, þá virkar ekki þessi eftirlitsmekanismi, ef svo má að orði komast. Þess vegna hef ég alltaf skilið þá mjög vel, þótt ég sé þeim ósammála, sem vilja breyta opinberum stofnunum í hlutafélög og síðan selja þær og virkja þannig eftirlit markaðarins. Mér finnst ákveðin rök fyrir því þó að ég sé þessu ósammála. En þeir sem vilja breyta rekstrarfyrirkomulaginu með það eitt að markmiði að gera þau að hlutafélagi með einu hlutabréfi nýta sér ekki þá kosti markaðarins sem þeir þykjast þó sækjast eftir. Í þessu eru mótsagnir sem ósvarað er af hálfu þeirra sem tala fyrir markaðsvæðingunni. Það sem við vitum hins vegar og kom réttilega fram í máli hv. þm. Jóns Bjarnasonar og Árna Steinars Jóhannssonar, er að þessi umræða hefur verið afar óheiðarleg. Menn hafa látið í veðri vaka að þeir séu að gera allt annað en í reynd vakir fyrir þeim. Það er staðreynd. Menn segja að fyrir þeim vaki ekki annað en að gera stofnanirnar að hlutafélagi en síðar þegar á hólminn kemur eru þær seldar. Þetta er reynslan hérlendis og þetta er reynslan erlendis. Ég man eftir því í umræðu um Landssímann á sínum tíma þegar ákveðið var að gera hann að hlutafélagi. Þá var því ítrekað lýst yfir af hálfu þeirra hæstv. ráðherra sem fóru með málefni símans að ekki stæði til að selja þessa stofnun, að ekki stæði til að selja hlutabréfin. Að sjálfsögðu var það svikið. Að sjálfsögðu, segi ég vegna þess að þetta er sú formúla sem hefur víðast hvar verið fylgt. Ég vildi koma hér upp og gera grein fyrir mínum sjónarmiðum og andæfa þeirri staðhæfingu sem kom fram hjá hæstv. menntmrh. að þeirri hugsun vaxi fylgi að gera Ríkisútvarpið að hlutafélagi. Hvað hefur hæstv. ráðherra fyrir sér þegar hann fullyrðir þetta? Ég held að hann hafi ekkert fyrir sér í þessu. Ég held að það sé almennur vilji fyrir því á Íslandi að reka sterkt ríkisútvarp í eigu þjóðarinnar, sem lýtur stjórn þjóðarinnar en er ekki fært á bak við tjöldin með sjónhverfingum eins og hlutafélagaformið hefur reynst vera. Ég veit hins vegar að það mundi auka völd eins manns, þ.e. þessa sama hæstv. ráðherra. Hann færi með alræðisvald í stofnuninni sem handhafi eins hlutabréfs. Síðan leyfa þeir sér sem tala með þessum hætti að láta sem ekkert annað vaki fyrir þeim en að auka sjálfstæði stofnunarinnar. Þeir ætla að færa sjálfum sér alræðisvald yfir þessum stofnunum.

Herra forseti. Þetta eru ágætar umræður um Ríkisútvarpið. Ég vil svara hv. þm. þegar hann spyr um á hverju ég byggi þá skoðun mína að því vaxi fylgi að Ríkisútvarpinu verði breytt í hlutafélag í eigu ríkisins. Ég dreg þá ályktun út frá umræðum sem hafa verið í þinginu á undanförnum missirum og ég hef tekið þátt í. Annars staðar þar sem ég kem og menn ræða við mig um málefni Ríkisútvarpsins þá verð ég einnig var við að þeir sem eru gjörkunnugir útvarpsstarfsemi hér á landi og annars staðar átta sig á því að þetta er skynsamleg leið til að tryggja stöðu Ríkisútvarpsins við núverandi aðstæður hér á landi eins og menn hafa gert annars staðar á Norðurlöndunum. Ég verð var við þetta þegar ég les norrænar skýrslur. Það er unnið að skýrslugerð varðandi þessa þætti á vegum norrænu ráðherranefndarinnar og upplýsingum safnað um hvernig þessi starfsemi þróast víðs vegar um löndin. Af þessu sé ég að menn telja að rekstrarskipulag með þessum hætti sé síst af öllu til þessu fallið að draga úr starfsemi útvarps í almannaeigu eða ríkisútvarpa, ,,public service``-stöðva eins og þær eru kallaðar á ensku. Ég sé þessi teikn mjög víða. Ég sé jafnframt að á Norðurlöndunum og annars staðar í Evrópu eiga þessar stöðvar í vaxandi mæli undir högg að sækja vegna samkeppniskrafna og annarra slíkra sjónarmiða. Menn telja alls staðar nauðsynlegt að bregðast við til að tryggja þær í sessi. Ég hef aldrei talað öðruvísi um þetta mál en að fyrir mér vaki að tryggja Ríkisútvarpið í sessi sem ríkisrekið fyrirtæki, en með nýjum formerkjum til þess að það standi sig betur í samkeppninni. Þessar tvær mínútur duga mér ekki til að nefna fleira en ég gæti haldið lengi áfram að telja upp þau teikn sem ég sé máli mínu til stuðnings.

Herra forseti. Ég efast ekkert um að hæstv. menntmrh. Björn Bjarnason sjái víða teikn á lofti um einkavæðingu. Sami hæstv. ráðherra talaði fyrr í dag fyrir því að barnaskólar í Hafnarfirði yrðu einkavæddir og taldi það afar merkilega tilraun sem Hafnfirðingar vildu gera enda þótt þingsalurinn, meiri hluti þings, væri án efa mjög andvígur þeim hugmyndum í hjarta sínu og þjóðin, leyfi ég mér að halda, þessu mjög andvíg. En hæstv. ráðherra finnst þetta hið besta mál og sér náttúrlega þar sem víðar teikn um vaxandi fylgi við einkavæðingu. Ég held hins vegar að fyrir þessu tali tiltölulega þröngur hópur. Þar eru fjármálamenn og menn sem láta stjórnast af pólitískri hægri sinnaðri frjálshyggjuhugmyndafræði. Úr þeim ranni kemur að sjálfsögðu hæstv. ráðherra Björn Bjarnason og talar fyrir þessum hugmyndum. Ég leyfi mér að halda því fram að ég hafi líka séð einhverjar skýrslur og heyrt mál manna á Norðurlöndum og víðar um heim, einnig þeirra sem þekkja vel til í útvarpsrekstri, og þar hef ég ekki orðið var við þennan vaxandi stuðning við einkavæðingu, síður en svo. Ég held að í heimi markaðshyggjunnar, þar sem markaðslögmálin eru farinn að ráða æðimiklu, sjái menn einmitt nauðsyn fyrir því að hafa hér óháðan fjölmiðil, óháðan markaðsöflunum, sem lýtur valdi og stjórn eigenda síns, þ.e. þjóðarinnar, almennings á Íslandi. Við eigum að mínum dómi að búa þannig um hnútana að Ríkisútvarpið fái að starfa óháð en sé ekki sett á klafa hjá fjármálaöflunum.

Herra forseti. Ég tel nauðsynlegt að átta mig betur á hugtökunum. Hv. þm. talar um einkavæðingu þar sem ég tala frekar um að breyta Ríkisútvarpinu í hlutafélag í ríkiseign. Ef hann á við einkavæðingu, að ég sé að tala um að selja eigi Ríkisútvarpið, þá er ekki svo. Ég hef aldrei verið málsvari þess. Hann segir að markaðshyggjumenn og fjármálamenn séu aðaltalsmenn þessa. Þeir sem hafa lýst slíkum sjónarmiðum fyrir mér af hvað mestum þunga eru stjórnendur Ríkisútvarpsins, þeir sem bera ábyrgð á daglegum rekstri Ríkisútvarpsins. Þeir hafa hvað helst vakið máls á því við mig að nauðsynlegt sé að skapa Ríkisútvarpinu nýjar forsendur að þessu leyti. Þeir eru ekki talsmenn þess að Ríkisútvarpið verði selt heldur vilja þeir geta rekið þessa stofnun þannig að hún sé sem best í stakk búin til að takast á við þau verkefni sem við henni blasa, þar með að rekstrarfyrirkomulagið geri þeim kleift að sinna þessu. Að draga upp þá mynd að með þessu sé menntmrh., af því að hann hafi eitt spil á hendinni, trompið á hendinni og hlutabréfið í vasanum, að seilast til gjörræðisvalds yfir stofnuninni er náttúrlega alveg út í bláinn. Það er eins og málflutningur vinstri grænna jafnan verður og við urðum vitni að hér áðan hjá hv. þm. Jóni Bjarnasyni. Ég veit ekki hvað oft þarf að rekja þann málflutning til enda þar sem menn telja að með þessu sé seilst eftir alræðisvaldi eða skipunarvaldi sem ekki ber að hafa. Það er ekki svo. Þetta spurning um efnislegt atriði sem menn verða að geta rætt án þess að fara í þau spor að ráðherrar séu að reyna að sölsa undir sig eitthvert alræðisvald. Hvaða ráðherra dytti það í hug að hann ætti að hafa alræðisvald yfir Ríkisútvarpinu?

Herra forseti. Ég tel mikilvægt að hér komi fram, þegar vísað er í álit starfsmanna Ríkisútvarpsins, að ég veit ekki betur en að samtök starfsmanna Ríkisútvarpsins séu mjög andvíg því að það sé gert að hlutafélagi og hafi viljað efla þessa stofnun sem þjóðarútvarp í eigu þjóðarinnar. Ég held að þeir séu frábitnir hugmyndum um að gera það að hlutafélagi jafnvel þótt það væri í eigu þjóðarinnar í formi hlutafélags. Þeir gera sér grein fyrir því að með því móti væri verið að innleiða markaðslögmálin í ríkari mæli inn í þessa stofnun en þeir telja æskilegt að gera. Ég tek hins vegar undir það með hæstv. ráðherra að það er mikilvægt að fram fari um þessi mál róleg, yfirveguð og málefnaleg umræða þar sem menn færi fram rök sín. Ég hefði t.d. mikinn áhuga á að fá að vita hvað stendur í vegi fyrir því að Ríkisútvarpið sé rekið á þann hátt sem yfirmenn stofnunarinnar, sem hæstv. ráðherra vísar til, sækjast eftir. Hvað kemur í veg fyrir það? Þetta er stofnun sem lýtur stjórn Alþingis, fær fjárveitingaheimildir frá þinginu og síðan er hæstv. ráðherra yfirmaður þessarar stofnunar af hálfu framkvæmdarvaldsins. Er það eitthvað í hans stjórn sem kemur í veg fyrir að Ríkisútvarpið fái blómstrað? Hvað veldur því að starfsmenn telja svo brýnt að losna undan stjórn hæstv. ráðherra eða stjórnvalda? Hvað vilja menn losna við? Getur verið að þar ráði þrýstingur frá fjármálaheiminum og að pólitísk hugmyndafræði frjálshyggjunnar stýri för að einhverju leyti?

Herra forseti. Hér hafa verið sérkennilegar og á köflum skemmtilegar umræður um Ríkisútvarpið. Ég tel að það sé rétt skoðun hæstv. menntmrh. að Ríkisútvarpsinu verði komið í hlutafélagsform. Um það hefur verið rætt nokkuð lengi að þessi grámygla fortíðar sem heitir útvarpsráð sé löngu úrelt fyrirbrigði. Það heyrist úr herbúðum Ríkisútvarpsins, starfsmanna. Þeir taka undir að pólitískt kjörið útvarpsráð til þess að stýra þessu fyrirtæki á því herrans ári 2001 sé algerlega út úr kortinu. Það hefur líka heyrst frá starfsmönnum Ríkisútvarpsins að sú leið sem hæstv. menntmrh. hefur boðað verði mikill léttir fyrir Ríkisútvarpið og muni, í þeirri hörðu samkeppni sem það á við að etja í dag, skapa allt annað andrúmsloft og starfsaðstöðu fyrir þá sem þar vinna. Eins verð ég að minnast á þetta lögþvingaða afnotagjald sem allir verða að borga. Það er í andstöðu við skoðanir þorra þjóðarinnar að slíkt gjald skuli enn vera við lýði þegar útvarpsstöðvar eru frjálsar og orðnar fjölmargar. Í starfsumhverfi Ríkisútvarpsins í dag getur ekki gengið að gera eins og hv. þm. Ögmundur Jónasson talar fyrir, að festa allt í viðjum vanans. Það hefur komið fram hjá stjórnendum Ríkisútvarpsins að hinn daglegi rekstur er í ákveðinni þvingun, það er ákveðið þvingunarform sem yfir mönnum hvílir vegna útvarpsráðs sem er pólitískt kosið. Menn eru þar að slá pólitískar keilur, jafnvel á kostnað ágætis Ríkisútvarpsins. Út af því sem kom fram hjá Guðjóni A. Kristjánssyni vegna Gunnólfsvíkurfjalls og Bolafjalls, um að á sínum tíma hafi jafnvel verið gefin loforð þess efnis að þangað yrði hægt að leiða kapla til sjónvarps- eða útvarpssendinga. Ég finn það ekki í skráðum umræðum sem fram hafa farið á Alþingi um þetta mál en mér kann að hafa yfirsést. Ég tek undir það sem hér hefur komið fram hjá hæstv. menntmrh. og tel að skylduáskriftin hefti starfsemi Ríkisútvarpsins. Ég tel rétt að leyfa starfsmönnum Ríkisútvarpsins að búa við frjálst rekstrarumhverfi líkt og viðgengst á öðrum fjölmiðlum í dag.

Herra forseti. Það eru tvær spurningar sem mig langar að beina til hv. þm. Guðmundar Hallvarðssonar. Hann talar um grámyglu fortíðarinnar sem er útvarpsráð. Nú má deila um hvernig eigi að skipa útvarpsráð, hvort stjórnmálaflokkarnir eigi að skipa útvarpsráð eða Alþingi Íslendinga. Eins og búið er um hnútana núna er það Alþingi Íslendinga sem skipar útvarpsráð. Deila má um hvort aðrir aðilar eigi að koma þar að verki. Mér þætti fróðlegt að vita hvaða aðila hv. þm. er þá með í huga. Hin leiðin sem farin yrði ef stofnunin yrði gerð að hlutafélagi væri þá að handhafi hlutabréfs eða hlutabréfa skipaði stjórn fyrirtækisins. Væntanlega á það að lúta einhverri stjórn. Á hlutabréfamarkaði ráða þeir sem eiga hlutabréfin, fjármagnið, yfir fyrirtækjunum. Hvaða hugmyndir hefur hv. þm. um það? Það er rétt að starfsmenn Ríkisútvarpsins hafa eins og í öðrum stofnunum oft eitthvað við stjórnendur og stjórnina að athuga. Ég þekki það sjálfur. Ég starfaði þarna í mörg ár.

Varst þú ekki sáttur við útvarpsráð?

Ég var ekki alltaf sáttur við það, að sjálfsögðu ekki, en ég vil að sjálfsögðu að þessi stofnun sem er í almannaeign lúti almannastjórn og þangað liggi einhverjir lýðræðislegir þræðir. Mér finnst ekkert óeðlilegt við það. Hin spurningin sem ég vildi beina til hv. þm. er svohljóðandi: Ef skylduáskriftin er afnumin, vill hann þá tryggja samsvarandi fjármagn til Ríkisútvarpsins í gegnum beina skatta?

Herra forseti. Það hefur komið fram hjá hæstv. menntmrh. hvernig eigi að fara með. Það er alveg ljóst. Ég geri ekki ráð fyrir að það yrði skipað neitt útvarpsráð heldur bæru æðstu stjórnendur Ríkisútvarpsins beina ábyrgð gagnvart hæstv. menntmrh. Ég sé því enga meinbugi á því. Ég held að það yrði bara af hinu góða. Þá er ekki verið að kjósa einhverja fulltrúa í þjóðfélaginu sem ekki eru neinir sérfræðingar í rekstri útvarpsstöðva hvað þá í fjölmiðlum. Ég er sannfærður um að æðstu stjórnendur Ríkisútvarpsins vildu miklu frekar geta stjórnað þessu fyrirtæki eins og þeir hafa þekkingu og kunnáttu til án þess að vera settir undir útvarpsráð sem, með fullri virðingu fyrir því. Varðandi skylduáskriftina þá er það mál sem ætti að skoða. Ég verð ekki var við annað en að ákaflega svipað magn auglýsinga sé í Ríkisútvarpinu og í öðrum fjölmiðlum. Hvers vegna skyldi vera svo erfitt með rekstur Ríkisútvarpsins í þeirri stöðu? Af hverju er hann erfiðari en hjá hinum frjálsu útvarpsstöðvum? Það vakna auðvitað ýmsar spurningar í kringum það. Er reksturinn miklu þyngri eða miklu erfiðari? Eru starfsmennirnir fleiri eða hvað? Eða hefur Ríkisútvarpið ekki lagað sig að breyttu formi og aðstæðum, og heldur áfram í viðjum vanans vegna þessara föstu greiðslna sem það fær árlega án þess að þurfa að hafa nokkrar áhyggjur eða takmarkaðar af rekstrinum sjálfum?

Herra forseti. Ég efast ekki um að bæði hæstv. menntmrh. og æðstu stjórnendum Ríkisútvarpsins þætti miklu þægilegra að hafa bara svona tveggja manna tal sín á milli og ekkert útvaprsráð sem truflaði þá. En finnst okkur þetta svara kröfum lýðræðisþjóðfélags? Er það eðlilegt? Er nokkuð óeðlilegt við að fjölbreytt sjónarmið komist að hjá stjórnendum þessarar stofnunar, gagnrýni o.s.frv.? Mér finnst að skoða megi hvernig skipað er í þetta ráð sem á að halda uppi aðhaldi og gagnrýni á þessa stofnun. Ég held að hún hafi bara gott af því. En skildi ég það rétt hjá hv. þm. að hann vildi svipta stofnunina tekjustofnum? Hann ætlaðist ekki til að peningar kæmu úr ríkissjóði ef afnotagjöldin yrðu lögð af. Mér finnst hann gera mikið úr auglýsingatekjum og spyr: Er starfsemi Ríkisútvarpsins dýrari, kostnaðarsamari en hjá öðrum útvarpsstöðvum? Já, hún er miklu kostnaðarsamari á marga lund enda sinnir Ríkisútvarpið fræðslu og menningarlegum skyldum í miklu ríkari mæli en allar aðrar útvarpsstöðvar í landinu. Þetta er ástæðan fyrir því að við viljum hafa sterkt, öflugt þjóðarútvarp, menningarmiðil sem gegnir sínu hlutverki vel. Margt í starfsemi Ríkisútvarpsins er á heimsmælikvarða. Ég vísa þar í dagskrá Rásar 1 og hið sama á reyndar við um aðra hluta þessarar stofnunar sem ber að efla en ekki draga úr. Ég held að ef við sviptum Ríkisútvarpið tekjum sínum að öðru leyti en auglýsingatekjum þá mundi það að sjálfsögðu koma niður á dagskránni.

Herra forseti. Ég hef áður sagt á Alþingi þegar umræðan um Ríkisútvarpið hefur farið fram að ég styð heils hugar Rás 1. Auðvitað þurfum við að afla fjármagns til þess að reka þá stöð. Ég tek undir það með hv. síðasta ræðumanni að það er virkilega góð stöð og menningarleg eins og hann kom hér inn á. En hvert er svarið þegar spurt er: Svarar þetta kröfum nútímans? Ef við berum saman Bylgjuna og Rás 2 þá held ég að þær stöðvar séu mjög svipaðar. Ég tel því að við hljótum að geta rekið Rás 2 með öðrum hætti en með beinum fjárframlögum frá ríkinu. Hins vegar tek ég undir það, varðandi þá stöð sem menn kalla Gufuna, að það er úrvalsstöð og að sjálfsögðu þarf að styrkja hana héðan frá Alþingi með föstum fjárlögum.

Virðulegi forseti. Ég legg fram frv. til laga um lögleiðingu ólympískra hnefaleika ásamt eftirtöldum hv. þm.: Kristni H. Gunnarssyni, Drífu Hjartardóttur, Ástu Möller, Guðmundi Árna Stefánssyni, Einari Má Sigurðarsyni, Vilhjálmi Egilssyni, Einari Oddi Kristjánssyni, Árna Johnsen, Svanfríði Jónasdóttur, Einari K. Guðfinnssyni, Guðjóni A. Kristjánssyni, Arnbjörgu Sveinsdóttur, Gísla Einarssyni og Þorgerði K. Gunnarsdóttur. Frv. var lagt fram á 125. löggjafarþingi og er nú lagt fram á ný óbreytt. Frv. er svohljóðandi: ,,1. gr. Heimil er keppni og sýning á ólympískum hnefaleikum. Enn fremur er heimilt að kenna ólympíska hnefaleika. 2. gr. Heimil er sala og notkun hnefaleiksglófa og annarra tækja sem ætluð eru til þjálfunar í ólympískum hnefaleikum. 3. gr. Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands setur reglur um ólympíska hnefaleika. 4. gr. Lög þessi öðlast þegar gildi.`` Í greinargerð með frv. segir: Frá árinu 1956 hafa hnefaleikar verið bannaðir hér á landi en fram að þeim tíma voru þeir allnokkuð iðkaðir. Með frv. þessu er lagt til að ólympískir hnefaleikar verði lögleiddir og Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands setji reglur um íþróttina. Rétt er að taka fram að ólympískir hnefaleikar eru keppnisgrein á Ólympíuleikum og hafa verið það lengi. Algjört einsdæmi er að ólympísk keppnisgrein sé bönnuð með sérstakri löggjöf. Aðild að Ólympíuleikum felur í sér viðurkenningu á þeim greinum sem keppt er í á leikunum hverju sinni. Gera verður skýran greinarmun á annars vegar ólympískum hnefaleikum, með öðrum orðum áhugamannahnefaleikum, og hins vegar atvinnumannahnefaleikum sem eru stundaðir í öllum heimsálfum. Reglur og öryggiskröfur greinanna eru afar ólíkar. Þannig er skylt að nota höfuðhlífar í ólympískum hnefaleikum og hver leikur stendur í þrjár lotur í stað allt að tólf lotum í atvinnumannahnefaleikum. Alvarleg slys eru þekkt í atvinnumannahnefaleikum en þannig slys hafa ekki orðið í áhugamannahnefaleikum vegna hinna ólíku reglna sem um þá gilda. Samkvæmt sænskri rannsókn frá árinu 1990, sem Yvonne Haglund læknir gerði á því hvort varanlegur skaði gæti orðið á heila af völdum áhugamannahnefaleika, virðist svo ekki vera sé fylgt ströngum áhugamannareglum eins og í Svíþjóð. Ég geri betur grein fyrir þeim síðar. Lögð er áhersla á að það á að vera á valdi hvers einstaklings að ákveða hvaða íþrótt hann kýs að stunda. Að öðru leyti standa óbreytt lög nr. 92/1956 sem banna hnefaleika í atvinnuskyni. Árið 1956 voru hnefaleikar bannaðir vegna meiðsla sem urðu við iðkun hnefaleika, svo var a.m.k. talið en áhöld eru um það meðal manna. Ólympískir hnefaleikar eru allt annars eðlis en atvinnuhnefaleikar. Í fyrsta lagi eru notaðar höfuðhlífar og þykkari hanskar sem eru sérhannaðar til að draga úr skaðsemi höggsins. Í öðru lagi eru lotur þrjár í þrjár mínútur en geta líka verið fimm sinnum tvær mínútur eða fjórum sinnum tvær mínútur. Í atvinnumannahnefaleikum eru lotur hins vegar allt að 12, 10--12. Ólympískir hnefaleikar snúast um að skora stig. Engin aukastig eru gefin fyrir að sá andstæðinginn niður eða rota hann. Hugtakið ,,tæknilega sleginn út``, eða TKO á ensku, er ekki til og minna en 1% allra ólympískra hnefaleika endar með rothöggi. Ólympískir hnefaleikar, karate, júdó og ýmsar fleiri bardagaíþróttir eru fyrst og fremst hugsaðar sem sjálfsvarnar\-íþróttir. Ólympískir hnefaleikar byggjast ekki á að sigra með því að meiða andstæðinginn heldur að vinna á stigum. Vörnin er því mikilvægur þáttur í ólympískum hnefaleikum, ekki bara sóknin. Meiðsli í ólympískum hnefaleikum eru meira en 50 sinnum minni en í atvinnumannahnefaleikum. Að meðaltali vankast áhugamannahnefaleikari sjaldnar en í hundruðustu hverri keppni. Ef það gerist má hann ekki keppa fyrr en eftir þrjá mánuði. Áhugamannahnefaleikari fær ekki að keppa eftir 33 ára aldur. Læknisskoðun er skylda fyrir og eftir keppni. Skylda er að hafa viðurkennda keppnisbók sem er sjaldgæft í öðrum íþróttagreinum. Dómgæsla og reglur miða að því að vernda hnefaleikarann eins og framast er kostur. Leikur er stöðvaður ef annar keppandi hefur yfirburði og mjög hart er tekið á ólöglegum höggum. Ef keppendur verða uppvísir að slíku er þeim tafarlaust vísað úr keppni. Ólympískir hnefaleikar hafa verið keppnisgrein á Ólympíuleikum frá árinu 1904 og hefur verið mjög vinsæl grein. Til stendur að taka upp hnefaleika fyrir konur á næstu Ólympíuleikum. Ólympískir hnefaleikar eru sjálfsvarnaríþrótt líkt og glíma, karate, júdó og fleiri íþróttir sem heita austrænum nöfnum. T.d. er leyfð kennsla og iðkun í ,,jeet kune do`` sem er tælensk íþrótt sem kallast ,,kickbox`` á ensku. Þar er barist með hönskum eins og í hnefaleikum en einnig eru leyfð spörk. Í annarri austurlenskri sjálfsvarnaríþrótt, ,,tae kwon do``, er barist með berum hnefum og fótum og meiðslatíðni er mun hærri en í ólympískum hnefaleikum, en ,,tae kwon do`` er ólympísk íþrótt. Það má nefna ,,kumite`` sem er partur af karate-íþróttinni en þar eru notaðar hendur og fætur. Hefðbundnir atvinnumannahnefaleikar eru bannaðir í nokkrum löndum, m.a. Svíþjóð og Noregi. En ólympískir hnefaleikar eru hvergi bannaðir annars staðar í heiminum en á Íslandi. Hvergi, herra forseti, hvergi bannaðir nema á Íslandi. Þeir sem mest hafa talað á móti ólympískum hnefaleikum halda því fram að þessi íþrótt sé hættuleg iðkendum, að meiðsli séu tíð og geti verið varanleg. Rétt er að fara yfir nokkur atriði í þessu sambandi því að það hafa fallið margar fullyrðingar, sérstaklega frá læknum, varðandi þessa íþrótt. Það er rétt að rekja hér nokkur dæmi og benda á nokkrar rannsóknir. Árið 1960 skipaði Norðurlandaráð nefnd til að rannsaka hversu áhættusamt væri að stunda ólympíska hnefaleika. Margir læknar voru kallaðir til verkefnisins ásamt fleiri fagmönnum. Niðurstaða nefndarinnar var að meiðsli í ólympískum hnefaleikum væru alls ekki meiri en í öðrum íþróttagreinum og ekki væri ástæða til að banna íþróttina. Árið 1985 fól sænska þingið sænska íþróttasambandinu að láta fara fram rannsókn á öryggi áhugamannahnefaleika í Svíþjóð til að komast að því hvort fyrrverandi eða núverandi áhugamannahnefaleikarar hefðu orðið fyrir varanlegum heilaskemmdum. Til að vinna þetta verk fékk sænska íþróttasambandið færustu sérfræðinga á Karólínska sjúkrahúsinu í Stokkhólmi til að gera þessar rannsóknir. Þær fóru fram á íþrótta-, taugalækninga- og bæklunardeild sjúkrahússins. Einn og þeim sem unnu við þessar rannsóknir var fyrrnefnd dr. Yvonne Haglund, læknir sem að rannsókn sinni lokinni varði doktorsritgerð um þetta mál árið 1990. Markmiðið með ritgerðinni var að meta varanlegar heilaskemmdir sem hlutust í áhugamannahnefaleikum í Svíþjóð frá 1970 eða um 15 ára skeið. Að rannsókn lokinni voru birtar fjórar greinar um rannsóknarverkefnið eftir dr. Haglund en meðhöfundar hennar voru prófessorar og læknar starfandi við Karólínska sjúkrahúsið. Rannsakaðir voru 50 fyrrverandi áhugahnefaleikarar, 25 sem höfðu háð marga bardaga og 25 með tiltölulega fáa bardaga að baki. Hnefaleikararnir voru bornir saman við tvo hópa, 25 knattspyrnumenn og 25 frjálsíþróttamenn á sama aldursskeiði. Þeir voru síðan allir bornir saman við fjórða hópinn sem samanstóð af venjulegu fólki héðan og þaðan. Þátttakendur voru spurðir um íþróttaferil sinn, menntun, atvinnu, hjúskaparstétt, heilsufarssögu, snertingu við lífræn leysiefni, neyslu áfengis eða lyfja og lifnaðarhætti yfirleitt. Helstu niðurstöður úr doktorsritgerðinni og rannsókninni voru þessar: Verulegur munur kom fram eftir félagslegri aðstöðu. Hnefaleikamennirnir voru minna menntaðir og stunduðu sjaldnar stjórnunarstörf. Þeir neyttu áfengis og lyfja í ríkari mæli en þó mest áður en þeir hófu að iðka hnefaleika. Þegar rannsóknin var gerð var líf allra hnefaleikaranna og samanburðaraðilanna í traustum skorðum félagslega. Allir rannsóknaraðilar gengust undir venjulega læknisskoðun. Allir þátttakendur gengust undir víðtæka taugafræðilega rannsókn þar á meðal minni háttar geðrannsókn. Einn hnefaleikarinn sem var með marga bardaga að baki og þrír knattspyrnumenn sýndu lítils háttar frávik frá eðlilegu ástandi en enginn verulegur munur fannst þó á hópnum, allir sýndu normal prófgildi. Töluverður munur fannst á breytilegum persónuleikaeinkennum. Yfirleitt voru íþróttamennirnir minna uppnæmir og féllu betur inn í samfélagið en samanburðarfólkið. Taugarafrænar rannsóknir sýndu engan marktækan mun á hópunum og engin merki um varanlegar heilaskemmir komu fram hjá hnefaleikurum eða samanburðarhópunum. Klínísk próf á borð við heilalínurit o.fl. voru rannsökuð. Engin meiri háttar afbrigðileg merki sáust á heilalínuriti. Meira var um minni háttar frávik í heilalínuriti hnefaleikaranna en hjá knattspyrnumönnum og frjálsíþróttafólki. Ekkert af frávikunum var í tengslum við fjölda bardaga, fjölda ósigra eða lengd hnefaleikaferils. Það fundust þannig engin merki um alvarlegar heilaskemmdir hvorki hjá áhugahnefaleikurum, knattspyrnumönnum eða frjálsíþróttamönnum. Niðurstaðan úr rannsókninni sem gerð var fyrir Norðurlandaráð og rannsókninni sem gerð var á Karólínska sjúkrahúsinu leiddu til hliðstæðrar niðurstöðu: Það á ekki að banna ólympíska hnefaleika. Rannsóknir á sömu atriðum hafa einnig verið gerðar í öðrum löndum, t.d. í Kanada, á Írlandi, Bretlandi og Finnlandi. Þær rannsóknir sýndu að ólympískir hnefaleikar leiddu ekki til heilaskaða. Niðurstöðurnar sýndu einnig að hætta á áverkum af völdum ólympískra hnefaleika væri tiltölulega lítil í samanburði við aðrar íþróttir, áverkar á höfði sem ættu sér stað í keppni væru aðallega vægur heilahristingur. Í grein úr þýska fagtímaritinu Sportsverletzung, ,,Sportschaden`` sem birtist í mars 1999 er greint frá úttekt á slysum vegna sjálfvarnaríþrótta og byggist hún á athugunum á sjúkraskýrslum og skýrslum tiltekins tryggingafélags yfir 15 ára tímabil. 137 slys voru skráð sem áttu sér stað í þessum íþróttum. Af þeim áttu 47 tilvik sér stað í júdó, 44 í karate, 22 í wrestling, 9 í tae kwon do, 7 í hnefaleikum og færri tilvik í öðrum tilteknum íþróttagreinum sem falla undir sjálfsvarnaríþróttir. Þetta var, herra forseti, eingöngu varðandi sjálfsvarnaríþróttir. Í frétt sem birtist í breska læknatímaritinu The British Medical Journal í ágúst árið 1998 kemur fram að samkvæmt slysaskráningu í Hollandi á tíu ára tímabili, frá 1987--1996, voru skráð 18 þúsund slys þar sem heilaáverkar komu við sögu. Í 4.300 tilvikum varð slysið í fótbolta og í umræðum hér á síðasta ári veltu menn vöngum yfir því hvort hætta væri á heilaskaða þegar þungur knöttur væri skallaður í fótbolta. Það hafa komið fram fullyrðingar um slíkt en hér sýnir sig að þar sem heilaáverkar komu við sögu voru 4.300 tilvik úr fótbolta. Samkvæmt kenningu andstæðinga hnefaleikanna þá ætti að banna knattspyrnu, ef fólk ætti að vera samkvæmt sjálfu sér, ég tala nú ekki um handbolta, þ.e. þegar menn eru í marki í handbolta og fá boltann í höfuðið þá getur verið hætta á að þeir fái heilahristing eða annað slíkt. Af þessum heilaáverkum voru 3.400 tilvik eftir reiðmennsku og 70 tilvik sem rekja mátti til hnefaleika. Í annarri grein sem birtist í sama tímariti í febrúar 1998 var bent á að af dauðsföllum sem áttu sér stað í íþróttaiðkun í Bretlandi á árunum 1986--1992 voru 3 af völdum hnefaleika, 77 dauðsföll við mótoríþróttir, 69 við flugíþróttir, 54 vegna fjallaklifurs og 28 dauðsföll vegna hestaíþrótta. Einnig má nefna að árið 1998 gerði öryggisnefnd íþrótta- og tómstundamála í Bandaríkjunum rannsókn á tíðni meiðsla í íþróttum. Þar lentu ólympískir hnefaleikar í 71. sæti af 76 á listanum yfir hættulegustu íþróttirnar. Herra forseti. Ég hef farið yfir helstu atriði þessa máls. Mér finnst þau lög sem nú gilda um hnefaleika talandi dæmi um forsjárhyggju í þessum málum. Ég tel að landsmenn allir eigi að geta valið um að geta stundað þær íþróttir sem þeir vilja og sérstaklega ef íþróttin er viðurkennd ólympísk íþrótt allt frá 1904. Við erum þátttakendur í Ólympíusambandinu og Ólympíuleikunum en samt bönnum við þessa einu íþróttagrein. Það hefur ekkert verið sannað í því máli að hnefaleikar séu hættulegri en aðrar greinar. Það hefur einmitt verið öfugt. Þeir eru heldur hættuminni en aðrar íþróttagreinar. Engin íþróttagrein er hættulaus því miður, ekki nema kannski að tefla skák eða spila brids og slíkt, en í knattspyrnu, hestaíþróttum, handknattleik og í körfuknattleik, í þessum íþróttum verða meiðsli og náttúrlega vinnur stór hluti lækna að því að sinna öllum þeim meiðslum sem þar verða. Mér finnst þessi forsjárhyggja gjörsamlega óþolandi og ég vona að þingheimur hafi breytt um skoðun frá því í fyrra þegar þetta frv. var fellt. Ég tel það réttlætismál fyrir landsmenn að við breytum þessu. Að síðustu legg ég til að þessu frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. menntmn. og til 2. umr.

Herra forseti. Mig langar að bera upp eina spurningu mér til upplýsingar og fróðleiks. Hv. þm. Gunnar Birgisson talar um tíðni slysa í íþróttagreinum. Ég vil spyrja hann hvort það hljóti ekki að vera samhengi á milli slysatíðni og þess fjölda sem íþróttirnar stunda. Hann vísar í knattspyrnu og aðrar íþróttagreinar og segir að þar séu slysin tíð. Box eða hnefaleikar hafa aldrei verið fjöldaíþrótt í þeim mæli sem knattspyrna eða handknattleikur eða ýmsar aðrar íþróttagreinar hafa verið. Þess vegna spyr ég hann hvort þetta sé raunhæfur samanburður eða gefi rétta mynd. Staðreyndin er sú að margir einstaklingar sem hafa lagt stund á hnefaleika hafa varað okkur við því að styðja þetta frv. eða þessa breytingu og vísa þar í eigin reynslu og annarra sem hafa lagt stund á hnefaleika enda stóð ég í þeirri trú að markmiðið með hnefaleikunum eða íþróttin gengi út á það að öðlast færni í bardagatækni. Mér hefur ekki sýnst betur en menn geri talsvert til þess að reyna að berja hver annan í höfuðið ef því er að skipta og ekkert undarlegt að af því hljótist skaði.

Virðulegi forseti. Rétt til að svara þessu er það alveg rétt að í sumum löndum eru örugglega fleiri sem stunda knattspyrnu en ólympískt box. Nefna má lönd eins og til að mynda Bandaríkin þar sem hnefaleikar eru gífurlega vinsæl íþrótt og ein af fjölmennustu íþróttunum sem stundaðar eru í Bandaríkjunum þannig að samanburður þar segir manni meira en lítið þegar þetta lendir í 71. sæti hvað varðar hættu. Bara með því að fara, eins og ég gerði, í gegnum skýrslu hjá fagtímaritum og breska læknatímaritinu, þá sést að þetta er gífurlega vinsæl íþróttagrein í Bretlandi. Skyldu það vera fleiri eða færri sem stunda hestaíþróttir í Bretlandi en hnefaleika? Ég get ekkert sagt um það. Hv. þm. hefur dvalist í Bretlandi eins og ég og þekkir að þetta er mjög vinsæl íþróttagrein þar en ég tel það ekki skipta meginmáli. Það sem er niðurstaðan í læknisfræðilegum rannsóknum er að þar eru hverfandi líkur á meiðslum. Aðrar íþróttagreinar geta líka valdið meiðslum eins og knattspyrna, handknattleikur og hestaíþróttir. Meiri möguleiki er á að meiðsli verði í þeim íþróttagreinum en ólympískum hnefaleikum en samt eru þessar íþróttagreinar leyfðar hér á landi. Ég spyr: Hvers eiga ólympískir hnefaleikar að gjalda?

Herra forseti. Ég er ekki sérfræðingur á þessu sviði en ég tók eftir því að á mælendaskrá er hv. þm. sem er jafnframt læknir. Ég bíð eftir því að heyra það sem kemur frá hv. þm. Katrínu Fjeldsted og mun hlusta með athygli á það.

Virðulegi forseti. Ég vil draga það fram enn og aftur að ef fólk ætlar að vera samkvæmt sjálfu sér í þessum málum þá eiga þeir læknar sem tala á móti þessu máli --- nú eru margir sem tala með þessu máli --- en þeir sem tala á móti eiga að vera samkvæmir sjálfum sér og banna þá þær íþróttagreinar sem þeir telja líka hættulegar. Ef ekki, til hvers eru þeir eingöngu að tala á móti þessari íþróttagrein? Hvað vakir fyrir þeim lækum sem eru á móti því? Ég spyr.  Í fyrra var birt grein þar sem skoskir knattspyrnumenn töldu sig hafa orðið fyrir varanlegum höfuðskaða eftir að hafa skallað blautan bolta sem er náttúrlega þungur. Þá spyr maður sjálfan sig: Á að banna knattspyrnu í rigningu eða bara leyfa hana í þurru veðri eða hvað er í gangi? Mér finnst þessi forsjárhyggja vera með ólíkindum. Núna er árið 2001 eftir Krist og ég vona að þingheimur átti sig á því.

Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa langt mál um þetta en furða mig á því hversu fáir eru í þingsalnum því að miðað við hitann í kringum málið sl. vor gat maður dregið þá ályktun að hér væri eitt af heitari og viðkvæmari og mikilvægari málum þingsins en svo kom í ljós að það féll en mjög naumlega. Um hvað snýst svo þetta mikla mál? Í rauninni snýst það um tvennt. Það er í rauninni ekki flóknara en það. Það er annars vegar um það hvort eigi að innleiða ólympíska hnefaleika í anda Ólympíuleikanna og rétt er að vekja athygli á og draga fram einmitt þetta forskeyti, ólympíska hnefaleika. Á bak við það er alþjóðlegt og þekkt hugtak. Það er ólympíuhugsjónin með ólympíueldinn og þær íþróttagreinar sem stundaðar eru á Ólympíuleikum og þurfa í nafni þeirra að sæta mjög ströngum reglum og skilyrðum til að vera samþykktar sem keppnisgreinar á Ólympíuleikum. Það snýst um það hvort við eigum áfram að vera eina þjóðríki veraldar sem bannar beinlínis að innleiða ólympíska grein inn í íþróttaflóru okkar og svo hins vegar fjallar málið um að meta hættustigið af þessari íþróttagrein og eins og fram hefur komið hjá hv. málshefjanda er það sá mælikvarði sem andstæðingar ólympískra hnefaleika nota, þ.e. að íþróttin sé hættuleg. Með öðrum orðum, það er hættumatið sem lagt er til grundvallar og á þeim forsendum er síðan dregin sú ályktun. Íþróttin er hættuleg og þess vegna skal hún bönnuð. Eins og fram kom hjá hv. málshefjanda verða slys í mjög mörgum íþróttum og við verðum þá að vera sjálfum okkur samkvæm og leggja sama mat á aðrar íþróttagreinar. Nú er ég mikill áhugamaður um nokkrar íþróttagreinar. Þó getan sé ekki til staðar er ég áhugamaður og fylgist mjög grannt með og hef starfað á vettvangi íþrótta. Ein af uppáhalds\-íþróttagreinum mínum er handknattleikur sem ég bar gæfu til að fylgjast vel með og starfa innan íþróttahreyfingar þegar ég bjó í Hafnarfirði. Hlutverk markarvarðar í handknattleik er í rauninni afskaplega undarlegt. Hann er því betri sem hann er lagnari við að þvælast fyrir boltanum sem getur verið skotið á hann, í andlit hans eins og gerist oft, með allt að 100 km hraða á klukkustund og það er ekkert smáhögg. Þeir sem fylgdust með heimsmeistarakeppninni í handbolta nú nýverið sáu mikla hetju, egypska markmanninn í undanúrslitaleiknum sem var ítrekað skotinn í gólfið en stóð upp aftur. Hvaða skaða hann hefur hlotið af því veit ég ekki um en þetta voru bylmingsskot eins og frægur íþróttafréttaritari segir gjarnan. Ég minnist þess að hafa starfað með ágætri körfuboltahetju í Hafnarfirði, Einari Bollasyni, og einhvern morgun kom hann til starfa eftir harðan leik í körfubolta með glóðaraugu á báðum, nefbrotinn og gott ef ekki eitthvað meira eftir fagran og góðan leik í körfu. Ég hef ekki séð ógeðslegri íþróttameiðsl en í sjónvarpi í fótbolta þar sem menn hafa brotnað afskaplega illa með opið brot. Ég hef séð menn fá hræðileg höfuðhögg, bæði með því að skalla hver annan í hita leiksins eða þeir sem verða hálfóðir í baráttunni og eiga til að skalla stöngina til að forða marki og liggja jafnvel óvígir á eftir. Hvað þá, eins og hv. málshefjandi vék að, góðir varnarmenn sem þurfa árum saman að skalla rennblauta tuðru þess vegna úr mikilli hæð og það er ekkert smáhögg. Meira að segja hefur maður séð og lesið um íþróttaslys í glímu þegar menn veita hverjir öðrum bræðrabyltu og eru jafnvel haltir eftir eða fá þung höfuðhögg. Í hestamennsku, reiðmennsku, þeirri göfugu og fornu íþrótt, hafa menn upplifað og séð afskaplega ljót slys sem hafa bæði skaðað útlimi og ekki síður höfuð. Meira að segja í dansi, þeirri fallegu og rómantísku íþrótt, eiga menn til að slasast ef menn gá ekki að sér. Herra forseti. Ég dreg þetta fram til þess að hafa sama mælikvarða á öðrum íþróttagreinum, ólympísku íþróttagreinum, greinum sem eru innan vébanda ÍSÍ, íþróttagreinum sem eru stundaðar og vinsælar hér á landi. Ef við ætlum að vera sjálfum okkur samkvæm eigum við að draga þá ályktun um þessar greinar líka að þær skuli bannaðar. Ég er, herra forseti, ekki á nokkurn hátt sem unnandi þessara greina tilbúinn til að styðja slíka aðgerð. Mér finnst hv. frummælandi hafa rakið það prýðilega m.a. með tilvitnunum í alþjóðlegar rannsóknir þar sem fram hefur komið að ólympískir hnefuleikar eru ekkert hættulegri en aðrar íþróttir en hættulegir kunna þeir að vera. Ég held að enginn haldi öðru fram alveg eins og handknattleikur, knattspyrna, hestamennska o.s.frv. En það gilda líka afskaplega strangar reglur um ólympíska hnefaleika sem voru raktar hér, sem snúa að öryggi og dómgæslu. Ef menn verða fyrir einhverjum meiðslum mega þeir ekki keppa í þrjá mánuði, ef þeir verða vankaðir, næstu þrjá mánuði á eftir, og þar fram eftir götunum. Þá vil ég vekja athygli á því að þessi íþrótt er auðvitað stunduð á Íslandi, við getum sagt í skúmaskotum. Það er þá væntanlega ólöglegt. Þá er líka rétt að spyrja sem svo: Ætla menn að koma í veg fyrir það? Er ekki hyggilegra að lögleiða þessa íþróttagrein af því að engin rök styðja það að hún sé hættulegri en aðrar íþróttgreinar og fá hana þá fram í dagsljósið þannig að t.d. Íþróttasamband Íslands geti fylgst með iðkendum og félögum á því sviði eins og í öðrum íþróttagreinum og haft það þó þannig í dagsljósinu? Herra forseti. Ég hef ekki séð þau rök sem styðja að þessi íþróttagrein sé hættulegri en aðrar íþróttagreinar sé reglum hennar fylgt. Ég hef heldur ekki séð rök sem styðja það eða réttlæta að við skulum vera eina ríki veraldar sem bannar beinlínis þessa íþróttagrein. En ég vona að á það reyni á þinginu og verður fróðlegt að sjá hverjar lyktir verða þegar það kemur til atkvæðagreiðslu.

Herra forseti. Ég kem upp í fróðleiksleit. Hv. þm. sagðist hafa séð margt ógeðslegt á íþróttaleikvangi, hræðileg höfuðhögg og að þau hefðu menn getað fengið í aðskiljanlegum íþróttaleikjum. Menn hefðu slasast í dansi, á hestbaki og í körfuknattleik. Ég spyr: Snýst þetta fyrst og fremst um jafnræði með íþróttagreinum? Jafnvel þótt rétt væri að menn slösuðust í öðrum greinum eigi síður en í þessari þá vil ég spyrja hv. þm.: Snýst þetta ekki um neitt annað? Skiptir eðli íþróttagreinarinnar engu máli? Mörgum sem hafa andæft hnefaleikum og öðrum bardagaíþróttum finnst svo vera. En ég vek athygli á því að jafnvel þótt hnefaleikar og ýmsar bardagaíþróttir séu leyfðar víða um lönd þá er það ekki svo að það sé óumdeilt. Víða er þetta umdeilt og til að mynda í Bandaríkjunum eru fjölmargir hópar, einnig úr röðum fyrrverandi hnefaleikamanna, sem hafa verið því fylgjandi að bann verði lagt við þessari íþrótt. Ég vildi fá að heyra aðeins nánar röksemdir hv. þm. annars vegar um jafnræðið hvort það sé fyrst og fremst það sem þurfi að tryggja en svo ekki síður um hitt: Snýst þetta ekki að einhverju leyti um eðli íþróttagreina? Leggja menn allt að jöfnu, dansíþróttina, hestamennskuna, körfuknattleikinn og hnefaleika?

Herra forseti. Það eru nokkur tíðindi ef þingflokksformaður vinstri grænna gefur í skyn að jöfnuður skuli ekki ríkja í íþróttum. Það sem ég dró fram var áhættumatið, grundvöllur að röksemdafærslunni gegn íþróttagreininni er í raun áhætta. Ef við viljum vera sjálfum okkur samkvæm þá eigum við að láta það gilda um aðrar íþróttagreinar og ég nefndi einungis nokkrar og hefði getað haldið áfram að telja upp þær íþróttagreinar sem stundaðar eru og slys verða í. Ég held að það sé mjög mikilvægt og trúi ekki öðru en að mikill jafnaðarmaður, hv. þm. Ögmundur Jónasson, vilji vera jafnaðarmaður í íþróttum líka. Hvað síðari liðinn varðar um tilgang og eðli íþrótta má segja að mjög margar íþróttir feli í sér árásargirni. Gott sóknarlið er mjög árásargjarnt t.d. í handbolta eða í körfubolta. Við höfum innleitt og leyft íþróttagreinar eins og karate, júdó og aðrar slíkar sem eru fyrst og fremst hugsaðar sem varnaríþróttir, sjálfsvarnaríþróttir. Ég hygg að í framsöguræðu hv. þm. Gunnars Birgissonar hafi einmitt komið fram það sjónarmið að þetta væri upphaflega hugsað sem sjálfsvarnaríþrótt og sá væri mestur snillingur í að beita þessu sem keppnisgrein sem sýndi samhæfingu huga og líkama án þess að valda öðrum skaða. Í því fælist íþróttamennskan og snilldin.

Herra forseti. Ég held að hv. þm. Hjálmar Árnason hafi eitthvað misskilið mál mitt. Ég var að beina spurningu til hans um hvort þetta snerist um jafnræði milli íþróttagreina vegna þess að hann var búinn að finna út að menn gætu slasast í dansíþróttinni, körfubolta og hestamennsku og einhverjar fleiri greinar taldi hann til. Ég var að spyrja hann hvort þetta snerist fyrst og fremst um jafnræði á milli íþróttagreina að þeim væri öllum gert jafnhátt undir höfði þannig að menn gætu slasað sig á margbreytilegri hátt en nú er, að menn ættu líka að geta slasast í hnefaleikum fyrst menn gætu farið sér að voða á dansgólfinu eða á hestbaki, þetta var spurning sem ég beindi til hans. En ég vil beina spurningu til hv. þm.: Er honum ekki kunnugt um að í Bandaríkjunum, í Bretlandi og víðar þar sem hnefaleikar eru stundaðir er andóf gegn þessari íþrótt, bæði vegna skaðsemi íþróttarinnar en einnig vegna hins að mönnum finnst ástæða til þess í ofbeldisfullum heimi að reyna að draga úr því sem er líklegt til að stuðla að ofbeldinu? Það er alveg rétt að menn geta stundað karate og hnefaleika, þess vegna í varnarskyni, en að sjálfsögðu eru þetta fyrst og fremst bardagaíþróttir sem menn eru að tala fyrir og hvetja til að verði lögleiddar á Íslandi.

Herra forseti. Ekki dreg ég í efa að andóf er gegn þessum íþróttum bæði í Bandaríkjunum og í Bretlandi og ég hef í rauninni enga athugasemd við það. En þetta eru engu að síður ekki bannaðar íþróttir. Ég hygg að m.a. ýmsir Norðurlandabúar, sem eru afskaplega meðvitaðir og á stundum ríkir í forsjárhyggju, væru búnir að banna þessa íþróttagrein ef hún væri jafnhættuleg og oft er gefið í skyn. En það skyldi þó ekki vera að þeir styðjist við þær ágætu rannsóknir sem hv. þm. Gunnar Birgisson dró fram í ágætri framsöguræðu sinni? Síðan varðandi það að þetta sé fyrst og fremst árásaríþrótt þá eru þetta ekki hnefaleikar eins og Mike Tyson stundar, þetta eru ólympískir hnefaleikar. Ég legg áherslu á að þarna gefst áhugasömu fólki kostur á að stunda hreyfingu, samhæfa huga og líkama án þess að valda öðrum meiðslum, rétt eins og í karate og júdó og öðrum skyldum íþróttagreinum sem menn hafa ekki gert athugasemd við. Ég ítreka að það er í anda ólympíuhugsjónarinnar ganga ekki vísvitandi fram til þess að valda mönnum meiðslum. En svo gerist það vegna þess að það er misjafn sauður í mörgu fé, mönnum rennur kapp í kinn, og gerist örugglega í ólympískum hnefaleikum alveg eins og í handbolta, fótbolta og öðrum greinum --- og dansi. En þá skal gilda það sama um ólympíska hnefaleika og aðrar þær íþróttagreinar sem við höfum nú þegar heimilað hér.

Herra forseti. Þá hefur frv. til laga um að lögleiða ólympíska hnefaleika litið dagsins ljós á ný. Ég gerði mér það til gamans að fara yfir ræður sem voru fluttar af þessu tilefni sl. vor og þar var farið mjög ítarlega ofan í efnisatriði í þessu frv. og í málinu öllu. Fyrst langar mig að segja að það að kalla þetta ólympíska hnefaleika finnst mér blekking. Í flestum löndum er talað um áhugamannahnefaleika. Fótbolti er ekki kallaður ólympískur fótbolti þó að keppt sé í fótbolta á Ólympíuleikum. Sama gildir um flestar aðrar íþróttir. Þetta er kallað áhugamannahnefaleikar víðast hvar eftir því sem ég best veit. Mér finnst það vera sett fram til að blekkja fólk og gylla og fegra það fyrirbæri sem hér er talað um. Áhugamannahnefaleikar eru að mörgu leyti ólíkir atvinnumannahnefaleikum, það er alveg rétt. En þau rök sem dregin hafa verið fram um að um forsjárhyggju sé að ræða þegar þetta sé ekki heimilað hljóta þá að ná líka til atvinnuhnefaleika. Hægt er að beita nákvæmlega sömu rökum til að halda því fram að lögleiða eigi atvinnuhnefaleika en flutningsmenn þessa frv. hafa ekki gert það. En ef þessi röksemdafærsla stenst þá getur það orðið næsta skref. Jafnræði milli íþróttagreina er auðvitað undir fána ólympíumerkisins, eitthvað sem almenningur í landinu og þeir sem hafa ekki hafa kynnt sér rannsóknir sem gerðar hafa verið á slysum í áhugamannahnefaleikum verða til þess að villa fyrir mönnum. Áðan var lesið upp úr greinum úr breska læknablaðinu British Medical Journal frá 1998 og það gerði hv. þm. Gunnar Birgisson. Það sem þingmaðurinn sagði hins vegar ekki var að breska læknafélagið hefur reynt að beita sér gegn þeirri íþrótt sem við erum að ræða um hér. Sama er að segja um ameríska læknafélagið. Í báðum þessum löndum er þó öllu meiri vá á ferðum vegna þess að þar eru einnig leyfðir atvinnumannahnefaleikar og eðlilegt að menn reyni að beita sér þar sem vandinn er greinilega enn þá stærri. Það er munur á slysatíðni milli íþróttagreina og ég held ekki nokkru öðru fram. En sú slysatíðni sem mér finnst skipta öllu máli, og má kannski kalla að skipti höfuðmáli, eru áverkar á heila. Brot gróa og meira að segja glóðaraugu jafna sig. En það sem ekki jafnar sig er heilinn. Í þriggja mínútna lotum má segja að heilinn sé ekki eins líklegur að verða fyrir áverka og í tólf mínútna lotum. En verði heilinn fyrir áverka er áverkinn mjög svipaður, þ.e. heilinn hefur ekki mjög margar leiðir til að bregðast við höggi. Hann bregst við högginu á sama hátt hvort sem hlíf er á höfðinu eða ekki vegna þess að heilinn heyfist ekki á sama hraða og hauskúpan. Yfir þetta eru til heiti á frönsku sem eru ,,coup`` og ,,contre coup``. Það þýðir að þegar högg kemur á höfuðið hreyfist höfuðkúpan á öðrum hraða en heilinn sem er þar inni í. Það er sá áverki sem er alvarlegur. Ekki er hægt með neinum vitrænum hætti að bera þessi högg saman við slys í öðrum íþróttum sem eru alvöruslys. Þessum höggum er beint vísvitandi að höfði. Sams konar högg sem lenda á útlimum eða á brjóstgrind eða hvar sem er valda auðvitað líka áverka en það eru ekki eins alvarlegir áverkar og heilaáverkar. Beinin gróa, margt er hægt að græða og bæta með læknismeðferð og skurðaðgerðum en áverka á heilann er því miður ekki hægt að bæta. Þess vegna sagði ég það í vor, herra forseti, að eftir höfðinu dansa limirnir. Þegar ákveðið var fyrir margt löngu í hnefaleikum, hvort sem um atvinnumanna- eða áhugamannahnefaleika er að ræða, að banna að kýla fyrir neðan beltisstað, þá var það vegna þess að það komu alvarlegir áverkar á kynfæri íþróttamanna. Allir sameinuðust um að það gengi náttúrlega ekki að þau líffæri löskuðust varanlega í þessari íþrótt. Þess vegna hefur breska læknafélagið m.a. lagt það til að á sama hátt verði bannað að kýla fyrir ofan viðbein, líka í áhugamannahnefaleikum. Það er rökrétt. Þá eru áverkarnir sennilega álíka alvarlegir og í öðrum íþróttagreinum en reyndar vísvitandi af því að það er innifalið í reglum íþróttarinnar en ekki slys eins og er í öðrum. En þetta hafa boxarar náttúrlega ekki viljað heyra nefnt því að þeir segja: Þá er þetta ekki box. Þá er þetta ekki lengur box. Umræðan í Bretlandi hefur oft borist hingað til lands. Nú í desember þegar hnefaleikari varð fyrir mjög alvarlegum höfuðáverka, hnefaleikari að nafni Paul Ingle, fór þessi umræða á fulla ferð aftur í Bretlandi. Ég hef ekki nákvæmar fréttir af því hvernig Paul Ingle reiddi síðan af en mér skilst að hann hafi orðið fyrir mjög alvarlegum áverkum. Í framhaldi af því segir í blaðagrein sem ég er með frá 18. desember að það standi til að leggja fram á breska þinginu tillögu um að banna högg á höfuðið í hnefaleikum. Ég veit ekki hvort þeir þingmenn sem flytja það hlustuðu á ræðurnar mínar í vor. Líkast til ekki en ég segi nú svona vegna þess að þetta er alvöruvandamál og menn horfast í augu við það annars staðar líka. Á meðan við erum að tala um að innleiða íþrótt sem getur valdið svona áverkum eru aðrir að reyna að losa sig út úr því. Ég veit að læknasamtök víða um heim vinna að því að reyna að stöðva íþróttina í löndum sínum og vilja jafnvel beita sér fyrir því að hún verði gerð útlæg frá Ólympíuleikunum. Ef það er skylt í þessari íþrótt að læknir skoði keppandann fyrir keppni og eftir keppni hafa þá ekki læknar svolítið með það segja hvort þeir vilja taka þátt í því? Ég held að samtakamáttur lækna í heiminum gæti skipt mjög miklu í þessu. En sú læknisskoðun fyrir og eftir keppni er falskt öryggi fyrir keppandann vegna þess að heilaskaði, jafnvel vægur, getur haft alvarlegar afleiðingar seinna á ævinni. Svo virðist sem áhrif vægs heilaskaða, örvægs, kannski ítrekað, safnist saman. Menn gera lítið með að það komi fram í rannsóknum að fínhreyfingar reynist kannski eitthvað skertar hjá boxurum, einhverjar fingrahreyfingar. En er það eitthvað sem er léttvægt? Það er ekki léttvægt. Skertar fínhreyfingar þýða að það er skaði í heilastarfseminni. Skertar fínhreyfingar geta þýtt að viðkomandi getur ekki unnið þau störf sem hann hefur unnið við, hann geti kannski ekki skrifað nafnið sitt, hann geti ekki unnið að ýmsu í daglegu lífi sem hann þarf að geta til að sjá um sig, sjá sér farborða o.s.frv. Menn mega ekki gera lítið úr þessu, skella í góm og halda að einhver smávegis brenglun á fingrahreyfingum sé smámál. Það er ekkert smámál. Hitt er svo annað mál að það eru líka jákvæðar hliðar á áhugamannahnefaleikum. Ég sagði það líka í ræðum mínum í vor þegar við fjölluðum um þetta mál. Þau jákvæðu áhrif komu auðvitað fram í þeirri þjálfun sem fólk nær sem æfir þessa íþrótt eins og þegar það æfir aðrar íþróttir. Það stuðlar að betra hjarta- og æðakerfi, hjálpar lungum, styrkir vöðva og stælir skrokkinn, eykur snerpu. Það er allt af hinu góða. Þetta er loftsækin íþrótt þegar menn æfa fyrir hana og þar er áverkatíðnin og slysatíðnin núll, ef hægt er að tala um núll áverkatíðni. Hún er engin fremur en í því sem næsti maður í íþróttasalnum er að gera. Vandinn liggur í keppni þar sem einn er farinn að kýla annan en ekki bara í púða. Þar liggur vandinn. Mér þykir því miður að þetta frv. skuli ekki gera greinarmun á þessu tvennu. Ég segi fyrir mig að ég get vel hugsað mér að heimila sölu og notkun hnefaleikaglófa og annarra tækja til þjálfunar í hnefaleikum. Ég held að þetta sé ekki óhollari íþrótt en hver önnur. Hún er jafnholl og margar aðrar loftsæknar íþróttir. Mínar athugasemdir lúta að keppni í hnefaleikum, bæði áhugamannahnefaleikum og atvinnumannahnefaleikum, vegna þess skaða sem getur orðið á heila. Það er bara svona einfalt. Með því að lögleiða áhugamannahnefaleika eru menn að heimila að börn niður í átta ára aldur fái að keppa í hnefaleikum. Menn verða að vita hvað felst í þessu. Aldursmörkin eru dregin þar. Ef átta ára barn fær að keppa í hnefaleikum, á hvaða aldri hefur það þá sína þjálfun? Ég segi fyrir mig að mér finnst þetta ekki vera það sem við þurfum að innleiða, keppni fyrir börn í hnefaleikum. Mér finnst það ekki. Ég held að það sé margt þarfara hægt að gera. Ég held að margar aðrar íþróttir geti kennt börnum snerpu, aga og þjálfun og komið þeim upp úr sjónvarpssætunum. Herra forseti. Þetta er í stuttu máli skoðun mín á þessu máli. Það er mjög margt annað sem ég gæti tínt til hér og mun kannski gera við seinni umræðuna um þetta mál. Hv. þm. Gunnar Birgisson boðaði hér að á næstu Ólýmpíuleikum ætluðu menn að taka upp hnefaleika kvenna. Ég sé fyrir mér hvernig þetta verður hjá þeim ungu hnefaleikakonum sem í framtíðinni ætla sér að hafa börn sín á brjósti. Það verður fróðlegt að sjá hvernig það tekst hjá þeim eftir áverka og skemmda vefi. Þær hugsa ekkert um það í dag. Þær eru ekkert að fara að eiga börn. Þær ætla bara að keppa á Ólympíuleikunum.  Meiðslin eru hvað höfuðið varðar alvarlegri en í öðrum íþróttagreinum og í grein sem vitnað var í hér áðan úr British Medical Journal var sagt að af 18 þúsund slysum með höfuðáverkum hafi 70 verið úr hnefaleikum. Það kom fram í andsvari frá hv. þm. Ögmundi Jónassyni að það yrði að taka tillit til þess hversu margir stunduðu íþróttina. Við ræddum þetta talsvert í vor og menn hafa verið að reyna að slá á þetta einhverjum mælikvarða. Það þarf að reikna út í fyrsta lagi hve margir stunda íþróttina, hve lengi æfingatíminn stendur o.s.frv. Alla vega er það niðurstaða breska læknafélagsins eftir að yfirfara málið á þennan hátt að þetta sé ein hættulegasta íþróttin. Það er ekki hægt að bera saman heilan handboltaleik eða fótboltaleik og einhverjar þriggja mínútna lotur nema gera það á tölfræðilega og stærðfræðilega réttan hátt eins og verkfræðingurinn, hv. þm. Gunnar Birgisson, áreiðanlega veit að er rétt. Herra forseti. Hér greiddu 27 þingmenn atkvæði gegn þessu frv. í vor og 26 greiddu með. Þar með tóku þónokkrir greinilega ekki þátt í þeirri atkvæðagreiðslu. Ég skora á þá og jafnvel einhverja af þessum 26 sem samþykktu frv. í vor að hugsa um þessi varnaðarorð. Ef breska læknafélagið telur ástæðu til þess að fara í herferð gegn þessari íþrótt vegna áverka á heila, vitum við þá betur á Alþingi Íslendinga? Ég held að við verðum að fara eftir vitrænum ábendingum af þessu tagi. Ég ætla aðeins að nefna að í greinargerð með frv. var talað um Yvonne Haglund lækni. Í rannsóknum hennar er einmitt sagt undir lokin að fram hafi komið munur á hópunum hvað varðar viss taugafræðileg próf. Ég ætla ekki að tefja tímann með því að fara að fletta upp í þessu núna en ég er með þessa grein. Það má ekki líta fram hjá því. Síðan gefur fjöldi annarra rannsókna vísbendingar um að heilaskaði vegna áhugamannahnefaleika sé jafnalvarlegur og af öðru boxi og menn telja að það sé vegna þessa sem ég sagði áðan að heilinn hreyfist ekki á sama hraða og höfuðkúpan þegar högg er veitt höfðinu. Herra forseti. Nú fer þetta frv. líkast til til menntmn. En ég fer þess á leit að það verði sent til umsagnar heilbr.- og trn. jafnframt.

Virðulegi forseti. Ég hef nokkrar athugasemdir við ræðu hv. þm. Katrínar Fjeldsted. Þingmaðurinn talar, eins og oft áður, eins og það eigi að lögleiða hér atvinnumannahnefaleika. Mér finnst sá málflutningur ekki sæma hv. þm.  Ég spyr hv. þm.: Er til samþykkt frá breska læknafélaginu á móti ólympísku boxi? Er sú samþykkt einhvers staðar til? Það væri gaman að fá hana hér. Þingmaðurinn sem er læknir talar um áverka á heila og hreyfingu heilans inni í höfuðkúpunni. Má ég spyrja hv. þm.: Hvernig verður með hreyfingu heilans inni í höfuðkúpunni þegar þungur fótbolti lendir á höfði? Getur hv. þm. lýst því fyrir þingheimi hvað þá gerist? Er einhver hætta á heilaskaða þá? Þingmaðurinn talaði líka um að ekki væri hægt að bera þetta saman við aðrar íþróttagreinar. En það er víst hægt. Það hafa farið fram margar rannsóknir. Við erum eina þjóðin í heiminum sem leyfir ekki ólympískt box. Hvers vegna skyldum við flutningsmennirnir vera að flytja þetta ef við værum að boða einhverja stórhættu yfir landann, þ.e. að stunda einhverja íþrótt sem eru stórhættuleg? Ekki aldeilis.  Hvað Paul Ingle varðar þá kemur það enn upp að verið er að draga inn í þetta atvinnumannahnefaleikana, ,,prófessjónal`` boxið. Það er verið að draga það inn til þess að sýna hvað þetta sé hættulegt. Við erum að tala um áhugamannahnefaleika með sérstökum höfuðhlífum og sérstökum hönskum allt öðruvísi en í atvinnumannaboxinu. Málflutningurinn má ekki vera á þessum nótum.

Herra forseti. Mér finnst hv. þm. Gunnar Birgisson snúa algerlega við því sem ég var að segja. Ég var ekki að tala um að verið væri að reyna að innleiða atvinnuhnefaleika. Ég var að nota það sem samlíkingu við rökin um forsjárhyggjuna. Ef það er forsjárhyggja að leyfa ekki áhugamannahnefaleika, er þá ekki líka forsjárhyggja að leyfa ekki atvinnumannahnefaleika? Þetta var samlíkingin sem ég að taka, ekkert annað. Í öðru lagi var spurt hvort breska læknafélagið hefur gert einhverja sérstaka samþykkt á móti áhugamannahnefaleikum. Breska læknafélagið hefur ályktað út af höfuðáverkum í hnefaleikum og það eru bæði atvinnumanna- og áhugamannahnefaleikar vegna þess að áverkinn á heilann er hinn sami. Þó að hann sé algengari í atvinnumannahnefaleikum þá er hann í eðli sínu sá sami af því að höfuðið, heilinn bregst við á sama hátt við högginu. Og hvað varðar höfuðið sem skallar fótbolta þá hef ég ekki tölur um það hér. En ég efast ekki um að ef áverkinn er jafnalvarlegur og af þessu þá mundi breska læknafélagið og önnur læknafélög í heiminum álykta um það og reyna að hafa áhrif á það. En það hefur ekki verið gert svo ég viti þannig að ég dreg af því þær ályktanir að svo sé ekki, en þori ekki að svara því fyrr en ég hef flett því upp nánar.

Virðulegi forseti. Þingmaðurinn sagði líka að aðrar þjóðir væru að reyna að losa sig út úr þessum hnefaleikum. Hún er kannski fróðari en ég um þessi mál en ég hef ekki heyrt mikinn hávaða í því máli hjá öðrum þjóðum. Norðurlandaþjóðir stunda þetta og keppa í þessu á Ólympíuleikum og hafa átt ólympíumeistara í þessari grein. Og varðandi hnefaleika fyrir börn þá er eins og það sé alveg voði að unglingar stundi hnefaleika. Þetta er bara heilbrigð íþrótt, sjálfsvarnaríþrótt. Hv. þm. hefur ekki komið inn á hinar austurlensku bardagaíþróttir, sjálfsvarnaríþróttir. Þar eru menn að berjast til að skora stig. Það er ekki eingöngu að menn fái stig fyrir að koma höggi á höfuðið í hnefaleikum. Það má ekki skilja það þannig. Mér finnst þetta atvinnumannahnefaleikatal ekki eiga heima hérna núna. Við erum að tala um að leyfa hér ólympískt box og við sem flytjum frv. segjum að það sé ekki hættulegra en aðrar íþróttagreinar, síður en svo. Því segjum við að við viljum að landinn geti valið það að fá að keppa í þessari grein sem öðrum. Ef menn finna út úr þessu alls staðar annars staðar í heiminum að þetta sé óferjandi og hættulegt --- en ekkert hefur komið fram þar að lútandi. Varðandi síðan að fá fótbolta á höfuðið, þ.e. högg á höfuð. Það hlýtur að vera sama hreyfing á heilanum hvort heldur boxhanski eða fótbolti lendir á höfði. Eins og ég segi, ef fólk á að vera sjálfu sér samkvæmt í þessu þá á að banna allar íþróttir sem geta valdið höfuðhöggi og ég vona að hv. þm. endurskoði afstöðu sína í því ljósi.

Herra forseti. Reyndar er það svo að höggið sem kemur á höfuðið þegar bolti er skallaður kemur líkast til meira ofan á höfuðið heldur en á hliðina og það getur verið talsverður munur á því hvernig heilinn hreyfist miðað við það, heldur en í upp og niður hreyfingunni. En ég ætla ekki að fara út í smáatriði með það. Það er eðlilegt að draga atvinnumannabox inn í umræðuna vegna þess að áverkinn á heilann er sama eðlis, það er eðlilegt. Ekki er rétt hjá hv. þm. að hnefaleikar séu ekki hættulegri en aðrar íþróttagreinar og þá innifel ég áhugamannahnefaleika, vegna þess að sýnt hefur verið fram á og menn telja að það sé skýrt svo, a.m.k. breska læknafélagið og bandaríska læknafélagið og fleiri, að þeir séu hættulegri en aðrar íþróttir, ekki síst vegna þess að það er vísvitandi verið að skaða líkama keppinautarins. En aðalatriðið er að það eru áverkar á heilann sem þarna skipta máli og það hefur ekkert með forsjárhyggju eða ekki forsjárhyggju að gera. Við getum bara verið alsæl og verið í fararbroddi í einu máli, þ.e. að vera ekki með ólympískt box.

Herra forseti. Hv. þm. Katrín Fjeldsted var að því er mér fannst miklum mun mildari í ræðuhöldum sínum nú en þegar við ræddum þetta ágæta frv. hér síðast. Til að taka af allan vafa vil ég spyrja hv. þm. örfárra spurninga til upplýsinga um afstöðu hv. þm. Þó virðist mér enn vera nokkuð óljóst, eins og var hér áður, um þau mörk sem hv. þm. vill setja varðandi það hvenær á að leyfa og banna íþróttir. Ég sakna enn nákvæmari útlistana á því. Mörk sem hugsanlega gætu verið þau að ef höfuðið er í ákveðinni hættu, við gætum fundið okkur einhvern stuðul á það, þá ættum við að sjálfsögðu að banna allar þær íþróttir sem væru yfir þeim mörkum þannig að jafnræði væri á milli íþrótta og samræmi í skoðunum fólks gagnvart því banni sem hér um ræðir. En það sem mér þótti athyglisverðast í ræðu hv. þm. voru þær athugasemdir sem mér fannst fyrst og fremst snúa að tvennu, þ.e. annars vegar nafngiftinni ólympískir hnefaleikar, þ.e. að ef frv. fjallaði um lögleiðingu áhugamannahnefaleika þá væri viðhorf hv. þm. hugsanlega eitthvað annað til frv. Það væri fróðlegt að fá að heyra nákvæma útlistun á þessu eða hvort um misskilning af minni hálfu hafi verið að ræða. Og hins vegar það sem mér þótti nú einna merkast, ef ég hef skilið rétt, að hv. þm. væri í raun sammála frv. ef ekki væri til staðar heimild til keppni, þ.e. hugsanlega væri þarna hægt að ná einhverri vítækari sátt um frv. ef heimildin til keppni væri tekin út og eingöngu væri heimilt að kenna og sýna áhugamannahnefaleika. Einnig vil ég vekja athygli hv. þm. á því að í 3. gr. frv. er gert ráð fyrir að Ólympíusamband Íslands setji reglur um hnefaleikana, áhugamannahnefaleikana, og því er hægt að skera nánar úr um málið þar ef á þarf að halda.

Herra forseti. Ég held að ég sé alveg jafnmild í málflutningi mínum núna og í vor. Ég er yfirleitt mild í málflutningi mínum, held ég. Að leyfa og banna íþróttir. Mér finnst skipta máli hvort heilinn í íþróttamanninum er í hættu eða ekki. Mér finnst það skipta höfuðmáli. Ef í ljós kemur að einhverjar íþróttir eru jafnhættulegar heilanum og hnefaleikar og að áverkinn sem hlýst af þeim er jafnalvarlegur, já, þá finnst mér eðlilegt að reyna að hindra slíka áverka, vegna þess að ekki er hægt að lækna þá. Viðkomandi aðili situr uppi með þá til æviloka. Nafngiftin ólympískir hnefaleikar fer fyrir brjóstið á mér, já, en fyrst og fremst vegna þess að mér finnst því vera beitt til að blekkja almenning. Það breytir engu fyrir mig. Það er bara heilinn sem skiptir þarna máli fyrir mig. En ég held að þegar fólk kynnir sér þetta mál og sér fyrir hvaða áhrifum heilinn getur orðið þá sjái það í gegnum þetta heiti. Í 1. gr. þar sem talað er um að heimiluð sé keppni og sýning --- ég lýsti því hér áðan og í vor að ég tel að þjálfun í íþróttasal sé af hinu góða líkt og aðrar íþróttir, gefi mjög góða hreyfingu og styrki líkamann, ég fór mjög nákvæmlega yfir það áðan og í vor, en keppni þar sem menn slá hvor annan, það er þar sem áverkarnir verða, þessir sem ég er að gera að umtalsefni og skipta höfuðmáli.

Herra forseti. Þetta var nokkuð skýrt hjá hv. þm. og það er þá ljóst að hv. þm. vill banna íþróttir þar sem heilinn er í hættu. Ég skora á hv. þm., sem er læknismenntuð eins og fram hefur komið, að fara yfir hvaða íþróttir þetta eru. Ég verð að segja fyrir mína hönd að ef frv. kæmi frá hv. þm. sem tæki á þessu og skapaði jafnræði meðal íþróttagreina mundi ég hugleiða mjög stuðning við það frv. Stuðningur minn við þetta frv. er fyrst og fremst vegna þess að ég tel ekki næg rök fyrir því að gera svona upp á milli íþróttagreina. Ég hefði talið það eðlilega viðmiðun að nota Ólympíuleikana. En ef hægt er að færa rök fyrir því að við getum haft önnur viðmið en aðrar þjóðir og það sé gert með rökum, og þá með því að skapa jafnræði meðal íþróttagreina, þá finnst mér eðlilegt að við skoðum það. Hins vegar varðandi það sem hv. þm. sagði um að heimila þjálfun í íþróttagreininni þá finnst mér eðlilegt að það verði skoðað í menntmn. að finna einhvern flöt á því að hægt væri að ganga svo langt sem þetta frv. gerir ráð fyrir í einhverjum áföngum, þannig að hugsanlega væri hægt að ná meirihlutsamþykkt fyrir því að heimila þjálfun áhugamannahnefaleika. Þá er auðvitað spurning hvort ekki eigi að leyfa sýningu eins og gert er í ýmsum íþróttagreinum. Það er mjög gjarnan þannig á íþróttamótum að fyrstu kynningar á ýmsum íþróttum eru einmitt með því að leyfðar eru sýningar en ekki keppni. Mér sýnist því að hér sé flötur til samkomulags í málinu ef það getur veitt málinu framgang og ég held að eðlilegt sé að það verði skoðað mjög nákvæmlega í menntmn.

Herra forseti. Ég er mjög hlynnt jafnræði meðal íþróttamanna. Ef um er að ræða að banna íþróttir þar sem heilinn er í hættu, þá held ég að hv. þm. Einar Már Sigurðarson hljóti að taka undir með mér að það sé ekki æskilegt ef heilinn í fólki er í hættu. En ef við erum að gera upp á milli íþróttagreina og segja að sumar séu hættulegri en aðrar þá vakti ég athygli á því að breska læknafélagið telur að þetta sé ein hættulegasta íþróttin. Ég hlýt að taka það sem skynsamlega niðurstöðu eftir einhverja yfirlegu en ekki bara tilviljanakennda fordóma breska læknafélagsins. Það er ekki svoleiðis. Menn komast að þessari niðurstöðu eftir ítarlega yfirferð yfir þetta mál og það byggir á því að það er heilinn sem skaðast. En hann skaðast ekki á æfingum, hann skaðast ekki við það að leyfa búnaðinn, hann skaðast ekki við það að menn kýli í púða inni í íþróttasölum. Hann skaðast við höfuðhögg í keppni, það er málið.