Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Í yfirlýsingu þeirri um stefnu ríkisstj., sem ég flutti á Alþingi hinn 20. nóv. 1959, var skýrt frá því, að ríkisstj. mundi taka upp samningu þjóðhagsáætlunar, er verða skyldi leiðarvísir stjórnarvalda og banka um markvissa stefnu í efnahagsmálum þjóðarinnar, beita sér fyrir áframhaldandi uppbyggingu atvinnuveganna um land allt og undirbúa nýjar framkvæmdir til hagnýtingar á náttúruauðlindum landsins. Fyrst í stað varð ríkisstj., eins og kunnugt er, að einbeita sér að lausn þeirra brýnu efnahagsvandamála, sem fyrir lágu, þegar hún tók við völdum. Það var ekki fyrr en seint á árinu 1960, að unnt var að snúa sér að athugun á gerð þjóðhags- og framkvæmdaáætlunar, sem í upphafi var ætlað að gilti fyrir tímabilið 1962–1966. Um algera nýjung var hér að ræða, og kom þá fljótlega í ljós, að á þessu starfi mundu verða miklir örðugleikar. Í fyrsta lagi var engin stofnun til í landinu, sem starfað gæti að slíku verkefni undir forustu ríkisstj. Í öðru lagi voru þeir íslenzku sérfræðingar, sem kunnáttu og reynslu höfðu á þessu sviði, önnum kafnir við önnur störf. Í þriðja lagi skorti margvíslegar upplýsingar um atvinnulífið, fullkomna þjóðhagsreikninga og áætlanir og athuganir í einstökum greinum, framkvæmda- og atvinnulífsins, sem nauðsynlegar eru við gerð þjóðhags- og framkvæmdaáætlana. Ríkisstj. taldi því ekki, að unnt væri að framkvæma þetta verk, nema til kæmi í upphafi tækniaðstoð erlendis frá. Sneri ríkisstj, þess vegna sér í þessu skyni til Efnahags- og framfarastofnunarinnar í París, sem m.a. hefur það verkefni að veita aðildarríkjum sínum aðstoð af þessu tagi. Jafnframt leitaðist ríkisstj. fyrir um það hjá norsku ríkisstj., hvort tök mundu á því að fá norska sérfræðinga til þessara starfa. En gera mátti ráð fyrir, að reynsla Norðmanna í þessum efnum mundi geta komið að meira gagni hér á landi en reynsla annarra Þjóða. Efnahags- og framfarastofnunin og norska ríkisstj. tóku þessari málaleitun af miklum velvilja, og það varð úr, að 3 norskir hagfræðingar, sem þá höfðu nýlokið við undirbúning að norskri framkvæmdaáætlun, komu hingað til landsins á miðju ári 1961 og dvöldust hér um hálfs árs skeið. Höfðu þeir aðsetur í Framkvæmdabanka Íslands, en með þeim starfaði nefnd íslenzkra embættismanna. Því miður gat dvöl þeirra ekki orðið lengri en þetta sökum anna heima í Noregi. Norsku hagfræðingarnir unnu hér ágætt starf, ekki sízt þegar tillit er tekið til, að hér var um brautryðjendastarf að ræða. Vegna þeirra erfiðleika, sem ég áðan nefndi, reyndist tíminn hins vegar of skammur til þess, að unnt væri að ljúka áætlunargerðinni, áður en þeir færu. Íslenzkir sérfræðingar urðu að halda starfinu áfram. Til þess að þetta væri unnt, þurfti að setja á fót stofnun, er helgað gæti sig þessu starfi og stæði í nánum tengslum við ríkisstj. og þær opinberu stofnanir, sem eiga mestan hlut að stjórn efnahagsmála. Varð það úr, að ríkisstj., Framkvæmdabankinn og Seðlabankinn komu sér saman um að setja á fót slíka stofnun, Efnahagsstofnunina. Tók hún til starfa í ágústmánuði s.l. og hefur síðan unnið að því undir forustu ríkisstj. að fullgera þjóðhags- og framkvæmdaáætlun fyrir árin 1963–1966. Er grein gerð fyrir þessari áætlun í þeirri skýrslu ríkisstj., sem lögð var fyrir Alþingi hinn 10. apríl s.l. Gerð þjóðhags- og framkvæmdaáætlana hefur rutt sér til rúms víða um heim á undanförnum árum. Litið er á slíkar áætlanir sem þýðingarmikið tæki við stjórn efnahagsmála, og er slíkt gagnlegt bæði til þess að stuðla að örum vexti þjóðarframleiðslu og eðlilegu jafnvægi í efnahagslífinu. Í Vestur-Evrópu hafa Frakkland, Holland og Noregur stuðzt við áætlunargerðir í stjórn efnahagsmála sinna síðan skömmu eftir að styrjöldinni lauk. Og nú nýlega hefur áætlunargerð verið hafin í Bretlandi. Áætlunargerð hér á landi hlýtur að mótast af sérkennum íslenzks atvinnulífs og því stigi, sem þekking okkar í efnahagsmálum hefur náð. Sú þjóðhags- og framkvæmdaáætlun, sem nú hefur verið gerð, er frumsmíð, sem er um margt ófullkomin, en er jafnframt vísir að nákvæmari og víðtækari áætlunum, sem væntanlega verða gerðar síðar meir. Áætlunin er í fyrsta lagi almenn þjóðhagsáætlun, sem gerir grein fyrir því, hver þróun þjóðarbúskaparins geti verið á árunum 1963–1966, hve mikið þjóðarframleiðslan geti vaxið, hve mikið neyzla geti aukizt og hve miklu fjárfestingin geti numið. Jafnframt sýnir áætlunin þau markmið í þróun þessara meginþátta þjóðarbúskaparins, sem æskilegt er að ná, og gerir í stórum dráttum grein fyrir þeim leiðum, sem hægt er að fara til þess að ná þeim markmiðum. Ríkisstj. telur, að áætlun af þessu tagi sé þýðingarmikið tæki í stjórn efnahagsmála, vegna þess að hún sýnir á skýran og einfaldan hátt það svigrúm til vaxtar og aukningar, sem um getur verið að ræða í hverri grein þjóðarbúskaparins, og það samhengi, sem er á milli þessara greina. Í öðru lagi er áætlunin framkvæmdaáætlun, sem sýnir þau markmið, sem ríkisstj. vill stefna að í framkvæmdum hins opinbera og í stuðningi hins opinbera við framkvæmdir einkaaðila á áætlunartímabilinu. Í þessu efni hefur að svo komnu máli ekki reynzt kleift að leggja fram sundurliðaðar og nákvæmar áætlanir fyrir allt áætlunartímabilið né gera grein fyrir þeim sérstöku ráðstöfunum, sem nauðsynlegar kunna að vera, til þess að hinum settu markmiðum sé náð á tímabilinu í heild. Stafar þetta af því, að áætlunargerð hér á landi er enn á frumstigi og mikið vantar á, að nægilegar upplýsingar og séráætlanir liggi fyrir um einstakar framkvæmdir og einstakar greinar efnahagslífsins. Slík sundurliðuð áætlun um framkvæmdir og fjárhagslegar aðgerðir hefur hins vegar verið gerð fyrir fyrsta ár tímabilsins, árið 1963, og fylgir hún skýrslunni sem sérstakt fylgiskjal. Ætlunin er, að sams konar áætlanir verði síðar gerðar fyrir árið 1964–1966. Ég kem þá að því að ræða áætlunina sjálfa og forsendur hennar. Eins og óhjákvæmilegt er um allar áætlanir varðandi þróun mála fram í tímann, byggist sú þjóðhags- og framkvæmdaáætlun, sem ríkisstj. hefur lagt fram, á náinni athugun á reynslu fortíðarinnar og þeim lærdóm, sem af henni megi draga um framtíðina. Á undanförnum tveimur árum hefur verið lokið við að semja þjóðhagsreikninga fyrir árin 1965–1960 og bráðabirgðareikninga fyrir árin 1961 og 1962. Mynda þessir þjóðhagsreikningar þann tölulega grundvöll, sem áætlun ríkisstj. er reist á. Síðustu tveir áratugir hafa verið mikið umbrotatímabil í þjóðarbúskap Íslendinga, og hefur þar mjög gætt áhrifa utan að, sem Íslendingar hafa sjálfir getað lítt við ráðið. Á styrjaldarárunum jókst þjóðarframleiðslan og þjóðartekjur mjög mikið, en sú aukning byggðist að mestu á sérstökum tímabundnum aðstæðum, en átti sér ekki eðlilega stoð í framleiðslukerfi landsmanna sjálfra. Áherzla var því á það lögð í lok styrjaldarinnar að búa landið nýjum framleiðslutækjum, svo að hægt væri að halda hinum háu tekjum styrjaldaráranna við nýjar og erfiðar aðstæður. Árangur þessarar miklu uppbyggingar var þó minni en vonir stóðu til, þar sem aflaleysi og verðfall útflutningsafurða lögðust á eitt um að þrengja hag þjóðarbúsins. Um skeið lækkuðu tekjur þjóðarinnar á mann ár frá ári, og það var ekki fyrr en um það bil 10 árum eftir lok styrjaldarinnar, eða á árinu 1954, sem þjóðartekjur á mann höfðu aftur náð sínu fyrra hámarki. Segja má, að um það leyti væri lokið hinni erfiðu aðlögun íslenzka efnahagskerfisins eftir umbrot styrjaldarinnar og fyrstu árin eftir stríðið. Síðan á árinu 1954 hefur þjóðarframleiðslan vaxið að meðaltali um 4.1% á ári, en meðalvöxtur á mann hefur verið um 2%. Hins vegar hefur þjóðarframleiðslan vaxið mjög misjafnlega ört á þessu tímabili. Þegar aflabrögð og viðskiptakjör hafa verið hagstæðust, eins og á árunum 1955, 1958 og 1962, hefur vöxturinn verið allhraður, en mjög hægur þess á milli. Og eitt árið, 1957, minnkaði þjóðarframleiðslan lítið eitt. Það verður að telja, að vöxtur þjóðarframleiðslunnar á Íslandi á þessu árabili, þ.e.a.s. frá 1954–1962, hafi verið fremur hægur. Hann var t.d. hægari en í flestum iðnaðarlöndum Vestur-Evrópu, sérstaklega ef tillit er tekið til hinnar öru fólksfjölgunar. Það er mikilvægt atriði, að reynt sé að gera sér grein fyrir því, hvað hafi valdið hinum tiltölulega hæga vexti þjóðarframleiðslunnar á þessu tímabili. Orsakanna virðist ekki vera að leita í lítilli fjárfestingu. Þvert á móti var fjárfestingin í atvinnumálum hér á landi heldur meiri að tiltölu en viðast hvar annars staðar, en fjárfesting í íbúðarhúsum og byggingum og mannvirkjum hins opinbera miklu meiri. Fámenni þjóðarinnar, víðátta landsins og óblíð náttúruöfl hafa áreiðanlega átt sinn þátt í því, að Íslendingar hafa ekki fengið sama ávöxt af erfiði sínu og aðrar þjóðir. Þetta er þó ekki meginskýringin á hinum tiltölulega hæga vexti þjóðartekna hér á landi. Flest bendir til þess og þá ekki sízt samanburðurinn við reynslu annarra þjóða, að orsakanna til hins tiltölulega hæga vaxtar þjóðarframleiðslunnar hér á landi sé að leita í þeirri almennu stefnu, sem fylgt hefur verið í efnahagsmálum. Í nágrannalöndum okkar, þar sem tekizt hefur að viðhalda jafnvægi í efnahagsmálum samfara fullri atvinnu, en um leið hefur verið dregið úr tollvernd og hvers konar höftum og verðkerfið leiðrétt eftir aflögun styrjaldaráranna, hefur náðst tiltölulega ör vöxtur þjóðarframleiðslunnar. Hér á landi hefur hins vegar á sama tímabili ríkt jafnvægisleysi í efnahagsmálum, jafnframt því sem höftum og tollgjöldum og annarri aflögun verðkerfisins, sem til kom á kreppu- og styrjaldarárunum, hefur verið haldið að miklu leyti. Þetta ástand hefur ekki verið til þess fallið að hvetja atvinnurekendur eða starfsfólk til að vinna sem skyldi að umbótum í rekstri, og það hefur beint þróun atvinnulífsins að nokkru inn á aðrar brautir en æskilegt hefði verið og orðið til þess, að miður hagkvæmar framkvæmdir hafa oft og tíðum setið í fyrirrúmi fyrir þeim, sem mikilvægari voru. Lítill vafi er á, að það er einmitt þetta, sem því veldur, hversu hægfara hagvöxturinn hefur verið á Íslandi. Höftin, tollböndin og önnur aflögun verðkerfisins hér á landi varð að mestu leyti til á kreppuárunum fyrir stríðið og á tímum efnahagserfiðleika eftir styrjöldina. Þá voru þessar ráðstafanir tilraun þjóðar, sem átti efnahagslega í vök að verjast, til þess að verjast áföllum og viðhalda sæmilegum lífskjörum. En eins og oft vill verða, hefur gengið seint að breyta þeim hugsunarhætti, sem mótaðist af hinni erfiðu reynslu þessara ára. Atvinnurekendur hafa haft tilhneigingu til þess að vantreysta getu sinni til þess að standast samkeppni á erlendum og innlendum mörkuðum, og almenningur hefur óttazt um of um lífskjör sín og atvinnuöryggi. Þjóðin hefur í efnahagsmálum verið of mikið í vörn í stað þess að vera í sókn, fylgt verndarstefnu, en ekki vaxtarstefnu. Hér þarf að verða breyting á, en það er einmitt einn megintilgangur þeirrar framkvæmdaáætlunar, sem ríkisstj. nú hefur lagt fram, að stuðla að því, að hún geti átt sér stað. Skilyrði eru nú á ýmsan hátt betri en áður til þess, að unnt sé að ná tiltölulega örum vexti þjóðarframleiðslunnar: Tekizt hefur á undanförnum þremur árum að koma á sæmilegu jafnvægi í efnahagsmálum og styrkja stöðu þjóðarbúskaparins út á við. Þekking og skilningur á vandamálum efnahagslífsins hefur aukizt og meiri reynsla fengizt á stjórn efnahagsmála. Svo mikil trygging á nú að hafa fengizt fyrir því, að full atvinna og almenn velmegun geti haldizt, að þau verndar- og öryggissjónarmið, sem eiga rætur sínar í reynslu kreppuáranna og erfiðleikaáranna eftir styrjöldina, þurfa ekki lengur að vera eins þung á metaskálunum og áður. Það á því að vera unnt að móta heilsteypta stefnu í efnahagsmálunum, er miði að örum vexti þjóðarframleiðslunnar, án þess að stefna öryggi og lífskjörum í tvísýnu, eins og menn hafa óttazt áður fyrr. Það er þó engu að síður ekki hægt að búast við því, að breytt stefna í efnahagsmálum beri fullan ávöxt tafarlaust. Sama máli gegnir um aukna viðleitni atvinnurekenda, starfsfólks og samtaka þeirra til að örva þjóðarframleiðsluna. Þegar við þetta bætist, að horfur í viðskiptamálum erlendis eru að ýmsu leyti ískyggilegar fyrir aðalútflutningsframleiðslu okkar, hefur ekki verið talið rétt að gera ráð fyrir því, að vöxtur þjóðarframleiðslunnar verði meiri að meðaltali á áætlunartímabilinu en hann hefur verið á undanförnum árum, þ.e.a.s. 4% á ári. Þessi áætlun um aukningu þjóðarframleiðslunnar um 1% á ári gefur til kynna, hve mikið búast megi við, að þjóðin hafi til ráðstöfunar til að mæta daglegum þörfum sinum, búa í haginn fyrir framtíðina og styrkja aðstöðu þjóðarbúsins út á við. Jafnframt því að meta, hve mikið ráðstöfunarfé þjóðarinnar verður, er það megintilgangur þjóðhags- og framkvæmdaáætlunarinnar að marka ákveðna stefnu varðandi það, hvernig hagstæðast sé að nota þau verðmæti, sem til ráðstöfunar verða, til að bæta hag þjóðarinnar í bráð og lengd. Það er þýðingarmikið atriði í framþróuninni, að eðlilegt samræmi sé á milli vaxtar einstakra þátta þjóðarbúskaparins. Þeir höfuðþættir, sem taka verður til athugunar, eru gjaldeyrisaðstaða þjóðarinnar, einkaneyzla, samneyzla og fjárfesting. Að hverju ber að stefna varðandi hvern þessara þátt á næstu árum? Ber að leggja mesta áherzlu á eflingu gjaldeyrisstöðunnar, aukningu einkaneyzlu, samneyzlu eða fjárfestingar? Ég mun nú gera grein fyrir niðurstöðum ríkisstj. varðandi það, hvernig þjóðinni beri að velja í þessu efni, og um leið skýra helztu þætti áætlunarinnar. Á undanförnum þremur árum hefur verið lögð á það mikil áherzla að styrkja stöðu landsins út á við. Sú aukning þjóðarframleiðslunnar, sem orðið hefur á þessu tímabili, hefur að verulegu leyti verið hagnýtt í þessu skyni. Stórkostlegur árangur hefur náðst í þessum efnum, og batnaði gjaldeyrisstaða bankanna um tæpar 1300 millj. kr. á árunum 1960–1962. Þótt enn sé mikilvægt, að gjaldeyrisforðinn haldi áfram að aukast, telur ríkisstj. ekki nauðsynlegt að leggja á þetta sömu áherzlu og gert hefur verið á undanförnum árum vegna þess mikla árangurs, sem þegar hefur náðst. Verður því á næstu árum meira svigrúm til aukningar neyzlu og fjárfestingar en verið hefur undanfarin ár. Ríkisstj. telur þýðingarmikið, að aukning þjóðarframleiðslunnar leiði fljótlega til betri lífskjara og þar með aukinnar einkaneyzlu. Hins vegar telur hún, að einkaneyzla geti ekki til lengdar vaxið hraðar en þjóðarframleiðslan í heild, án þess að það leiði til skerðingar á stöðu landsins út á við og til minni fjárfestingar, er fljótlega mundi sýna sig í hægari hagvexti. Í áætluninni er því gert ráð fyrir, að einkaneyzla vaxi lítið eitt hægar en þjóðarframleiðslan, eða um 3.8% á ári: Jafngildir þetta því, að einkaneyzla á mann aukist um 2% á ári að meðaltali. Með þessu móti skapast grundvöllur fyrir tiltölulega örum vexti sparnaðar og fjárfestingar og þar með traustari og örari vexti þjóðarteknanna, þegar fram í sækir. Hins vegar er gert ráð fyrir því, að samneyzla, þ.e.a.s. sú þjónusta, sem hið opinbera lætur almenningi í té, vaxi um 5.7% á ári, eða 3.8% á ári á mann. Þær forsendur, sem ég hef nú lýst varðandi þróun neyzlu og gjaldeyrisstöðu, munu leyfa verulega aukningu á fjárfestingu á næstu árum. Stefnir ríkisstj. að því, að fjárfesting geti aukizt á ári um 6.1% að meðaltali, en þetta mundi ásamt aukningu samneyzlu stuðla að örari og traustari hagvexti, þegar fram í sækir, og hjálpa til að fullnægja hinum miklu sameiginlegu þörfum þjóðarinnar. Fjárfestingin verður þó ekki meiri en svo, að það samrýmist jafnvægi í efnahagslífinu út á við og inn á við, og er gert ráð fyrir því, að fjárfestingin nemi í mesta lagi 26% af þjóðarframleiðslu á tímabilinu öllu að meðaltali. Í fjárfestingaráætluninni er sérstök áherzla lögð á aukningu fjárfestingar í rafvæðingu, vegum, höfnum og opinberum byggingum, svo sem skólum, og er gert ráð fyrir, að fjárfestingin í þessu og hliðstæðum greinum aukist um 60%. Þótt fjárfesting á þessum sviðum hafi verið tiltölulega mikil hér á landi, blasa hvarvetna við verkefni, sem eru þess eðlis, að þau verða ekki leyst nema með miklu átaki. Batnandi lífskjör og aukinn bílakostur krefst stórátaka í vegamálum. Sístækkandi floti stórra og glæsilegra fiskibáta ásamt uppgangi útgerðarinnar um allt land kallar á stærri og öruggari hafnir. Fjölgun þjóðarinnar og síaukin þörf fyrir þekkingu og tækni krefst stóraukinna framkvæmda í skólamálum. Og loks bíður í íslenzkum fallvötnum og iðrum jarðar orka, sem nýta þarf til þess að færa yl og birtu inn á öll íslenzk heimili, en getur um leið orðið grundvöllur nýrra atvinnuvega þjóðarinnar, þjóðinni til hagsældar í framtíðinni. Í atvinnuvegunum er stefnt að því, að fjárfesting aukist um 13%, miðað við árin 1957–1961, en jafnframt verði unnið að bættum rekstri og bættum vinnubrögðum. Er þannig stefnt að heldur minni aukningu fjárfestingar í atvinnuvegunum en nemur heildaraukningu fjárfestingarinnar, enda hefur fjárfesting á því sviði verið mjög mikil að undanförnu, ekki sízt vegna hinna miklu skipakaupa. Varðandi byggingu íbúðarhúsa stefnir ríkisstj. að því, að byggðar verði á árinu 1963 1300 íbúðir, en 1500 íbúðir að meðaltali á árunum 1964–1966. Þetta samsvarar því, að fjárfesting í íbúðarhúsum verði svipuð á áætlunartímabilinu og hún var á árunum 1957–1961 að meðaltali. En með þessari áætlun er stefnt að því að fullnægja þeim þörfum, sem aukin fjölskyldumyndun skapar, jafnframt því sem haldið er áfram að útrýma lélegu húsnæði og bæta húsnæðisástandið með líkum hætti og gert hefur verið undanfarinn áratug. Ríkisstj. telur, að þau markmið þjóðhags- og framkvæmdaáætlunarinnar, sem ég hef nú lýst í aðalatriðum, séu þau, sem æskilegast sé fyrir þjóðina að keppa að á næstu árum. Telur ríkisstj. því rétt, að stefnan í efnahagsmálum miðist við það í aðalatriðum að ná þessum markmiðum. Á hitt er rétt að leggja áherzlu, að í áætluninni felst ekki nein fullyrðing um það, að þróunin verði sú, sem þar er gert ráð fyrir. Breyttar aðstæður geta gert aðra þróun óhjákvæmilega eða æskilega, auk þess sem frávik frá áætluninni geta átt sér sta.ð á einstökum árum tímabilsins. Til þess að þróunin geti í aðalatriðum orðið sú, sem ríkisstj. gerir ráð fyrir í áætluninni, þarf nokkrum meginatriðum að vera fullnægt. Í fyrsta lagi þarf árferði innanlands að haldast tiltölulega gott, svo að atvinnuvegirnir geti þróazt með eðlilegu móti. Sömuleiðis þurfa markaðsaðstæður erlendis að haldast sæmilega góðar, enda er í áætluninni gert ráð fyrir því, að tekjur af útflutningi þurfi að aukast um 5% á ári, ef tryggja á 4% vöxt þjóðarframleiðslunnar. Í öðru lagi þarf jafnvægi að haldast í efnahagsmálum, svo að nægur sparnaður geti myndazt innanlands til þess að standa undir þeim framkvæmdum, sem ráðgerðar eru, og svo að hægt sé að beina þeim sparnaði þangað, sem áætlunin gerir ráð fyrir. Í þriðja lagi þurfa skilyrði að vera fyrir hendi til þess að afla nægilegs lánsfjár erlendis með hagstæðum kjörum, en áætlunin gerir ráð fyrir, að teknar verði um 600 milljón kr. að láni erlendis til langs tíma á hverju ári, en lántökur að þessu marki eiga ekki að hafa í för með sér aukna greiðslubyrði frá því, sem nú er. Á hinn bóginn er augljóst, að ekki verður unnt að afla svo mikils lánsfjár með eðlilegum hætti og sæmilegum kjörum, nema fylgt sé jafnvægisstefnu í efnahagsmálum og gjaldeyrisforðinn haldi áfram að aukast og þar með traust þjóðarinnar út á við. Í fjórða og síðasta lagi er nauðsynlegt, að þau ráðuneyti og stofnanir, sem standa fyrir opinberum framkvæmdum, taki undir forustu ríkisstj. smátt og smátt upp þau vinnubrögð, sem framkvæmd áætlunarinnar krefst. Líta ber á þjóðhags- og framkvæmdaáætlunina á árunum 1963–1966 fyrst og fremst sem yfirlitsáætlun, er hafi þann tilgang að marka höfuðlínur í þróun þjóðarbúskaparins. Hún hefur hins vegar ekki að geyma sundurliðaðar áætlanir um framkvæmd hins opinbera á þessu tímabili né um fjárhagslega aðstoð þess við framkvæmdir einstaklinga eða einstakra aðila. Á grundvelli þeirrar heildarstefnu, sem mörkuð er í áætluninni, þarf síðan að gera séráætlanir, bæði um þróun og framkvæmdir á einstökum árum áætlunartímabilsins og um þróunina í atvinnuvegum og mikilvægum þáttum þjóðarbúskaparins. Fyrsta skrefið hefur verið stigið í þessa átt með áætlun þeirri, sem samin hefur verið fyrir árið 1963, og að nokkru leyti árið 1964, um helztu tegundir opinberra framkvæmda og starfsemi opinberra fjárfestingarsjóða og fjáröflun vegna þeirra. Jafnframt hefur verið hafinn undirbúningur að slíkum séráætlunum fyrir lengri tíma. Áætlun ríkisstj. um fjárfestingu og fjáröflun á árinu 1963 er birt í sérstöku fylgiskjali með heildaráætluninni. Þar er gert ráð fyrir, að fjárfesting á árinu 1963 verði 3220 millj. kr., en það er um 19% hækkun frá árinu 1962. Hækkun verður á öllum aðalgreinum fjárfestingar í atvinnuvegum, íbúðarhúsum, mannvirkjum og byggingum hins opinbera, en rúmur helmingur hækkunarinnar stafar þó eingöngu af aukningu á innflutningi fiskiskipa. Til þess að þessi fjárfesting verði framkvæmd á skipulegan hátt og samfara jafnvægi í efnahagsmálunum, hefur ríkisstj. gert margvíslegar ráðstafanir varðandi öflun fjármagns á heilbrigðan hátt og skiptingu þess milli einstakra þarfa. Þær ráðstafanir, sem gerðar hafa verið til fjáröflunar vegna framkvæmda á árinu 1963, eru fyrst og fremst fólgnar í tvennu: Annars vegar hefur verið tekið stórt framkvæmdalán með lánsútboði á fjármagnsmarkaðinum í London í des. s.l., en hins vegar hefur verið samið við innlendar peningastofnanir um, að þær legðu hluta af þeirri sparifjármyndun ársins, sem þær ráða yfir, til þeirra þarfa, sem áætlun ríkisstj. gerir ráð fyrir að leysa. Hefur þegar verið samið við banka og helztu sparisjóði um, að þeir láni 15% af aukningu innstæðna á árinu til þessara þarfa. Enn fremur hefur verið lokið samningum við atvinnuleysistryggingasjóð, rn viðræður við tryggingafélög og lífeyrissjóði eru um það bil að hefjast. Þessi fjáröflun ásamt framlögum á fjárl., eigin tekjum fjárfestingarlánastofnana og lánsfé, sem fyrir var, hefur gert ríkisstj. kleift að leysa á heilbrigðan, en stórhuga hátt úr fjárþörf til fjárfestingarlánasjóða og framkvæmda hins opinbera. Tryggt hefur verið nægilegt fjármagn til starfsemi fiskveiðasjóðs, en auk þess hefur ríkisstj. aflað 55 millj. kr. til áframhaldandi uppbyggingar í fiskvinnslu og fiskiðnaði. Iðnlánasjóður hefur nú verið efldur, bæði með nýrri löggjöf og fjáröflun innan áætlunarinnar, svo að hann mun nú í fyrsta sinni verða sambærileg lyftistöng fyrir iðnaðinn og aðrir fjárfestingarsjóðir hafa reynzt fyrir þá atvinnuvegi, sem þeir hafa þjónað. Stofnlánadeild landbúnaðarins hefur verið tryggt meira lánsfé en nokkru sinni fyrr, og hagur hennar stendur nú á traustum grundvelli eftir þá fjárhagslegu endurskipulagningu, sem ríkisstj. beitti sér fyrir á s.l. ári. Á vegum ríkisins verður um margar mikilsverðar framkvæmdir að ræða á árinu. Hafnar verða framkvæmdir við landshafnirnar í Keflavík-Njarðvík og á Rifi, en jafnframt verður haldið áfram miklum hafnarframkvæmdum í Þorlákshöfn og víðs vegar um landið. Auk þeirra framkvæmda, sem ákveðnar eru á fjárl., verður í vegamálum unnið að byggingu Reykjanesbrautar, Ennisvegar á Snæfellsnesi og Strákavegar við Siglufjörð. Haldið verður áfram framkvæmdum í raforkumálum samkvæmt tíu ára áætluninni, lokið verður stækkun Írafossstöðvar og hafizt handa um nýja virkjun fyrir Suðvesturland, en tæknilegum athugunum í því máli er enn ólokið. Loks hefur verið tryggt miklu meira lánsfé til íbúðalána en nokkru sinni fyrr, og er gert ráð fyrir, að hið almenna veðlánakerfi hafi til útlána á árinu 110 millj. kr. auk stóraukinnar fjáröflunar til byggingarsjóðs verkamanna. Ég mun ekki rekja fjárhagsáætlun ársins 1963 frekar, en ég vil fullyrða, að með henni, eins og þjóðhags- og framkvæmdaáætluninni í heild, sé brotið blað í stjórn efnahagsmála hér á landi og tekin upp betri og skipulegri vinnubrögð en áður hafa þekkzt. Ríkisstj. leggur þá þjóðhags- og framkvæmdaáætlun, sem ég hef hér lýst í meginatriðum, ótrauð undir dóm þjóðarinnar. í henni eru engar gyllingar um framtíðina eða tylliboð. Þvert á móti felur hún í sér raunhæft mat, ég mundi jafnvel segja varlegt mat á því, hver framleiðslugeta íslenzku þjóðarinnar verði á komandi árum og hvað hún geti veitt sér til daglegrar neyzlu og ráðizt í að framkvæma. Áætluninni er hins vegar ekki ætlað að verða þröngt sniðinn stakkur, er hefti frjálsar athafnir manna eða þrengi þeim í eitt mót. Hana ber öllu fremur að skoða sem leiðarvísi og stefnumið fyrir alla þá, sem framkvæmdum ráða, hvort sem það eru stjórnarvöld, atvinnurekendur eða einstaklingar. Hún á m. ö. o. að sýna þjóðinni, hvaða markmiðum hún getur náð, ef hún sameinar krafta sína að einu marki, og hún mun þannig ekki hindra menn eða hefta, heldur leysa öfl framtaks og dugnaðar úr læðingi með því að gefa þeir raunhæft markmið að stefna að. Framkvæmdaáætlunin er þannig eðlilegt framhald þeirrar stefnu, sem ríkisstj. hefur fylgt, síðan hún tók við völdum haustið 1959. Ríkisstj. hefur tekizt að sigrast á hinum stórkostlegu efnahagsörðugleikum, sem þá steðjuðu að þjóðinni. Vofu gjaldeyrisskorts og greiðsluþrots erlendis hefur verið bægt frá dyrum. Margvísleg höft og hömlur á athafnafrelsi manna hafa verið afnumin. Komizt hefur á betra jafnvægi í efnahagsmálum en þekkzt hefur um margra ára skeið. Og traust þjóðarinnar út á við hefur verið endurreist að fullu. Með þessum mikla árangri hefur tekizt að leysa að miklu leyti vandamál, sem legið hafa eins og mara á stjórn efnahagsmálanna og á athafnaþrá þjóðarinnar um langt skeið. En jafnframt hefur með honum verið lagður raunhæfur grundvöllur að þeim miklu framförum, sem áætlunin gerir ráð fyrir. Eftir lausn þeirra þrálátu efnahagsörðugleika, sem íslenzka þjóðin hefur átt við að etja, er nú hægt að beina huganum fram á við að þeim stóru og miklu verkefnum, sem óleyst eru í íslenzku atvinnulífi. Of lengi hefur kröftum þjóðarinnar verið eytt til ónýtis í þras og deilur um vandamál líðandi stundar í stað þess að horfa til framtíðarinnar og sameinast um heilbrigða uppbyggingarstefnu, er miðaði að aukningu þjóðarframleiðslunnar og bættum lífskjörum. Þannig er heilbrigð stefna í efnahagsmálum og skipuleg og traust uppbygging atvinnulífsins tengd órofa böndum. Það er því ætlun þeirra flokka, sem að ríkisstj. standa, að fylgja á næsta kjörtímabili þeirri stefnu, sem mörkuð hefur verið af athöfnum ríkisstj. á undanförnum árum og þeirri þjóðhags- og framkvæmdaáætlun, sem ríkisstj. hefur nú lagt fram.



Herra forseti. Sú ræða, sem hæstv. forsrh. var að enda við að flytja, gæfi í raun og veru tilefni til þess að gera hér einhvers konar úttekt á efnahagsmálastefnu ríkisstj, og hennar ferli í þeim efnum, sérstaklega niðurlag ræðunnar. En ég mun ekki gera mjög mikið að þessu í þeim orðum, sem ég segi hér, vegna þess að fram undan eru almennar umr., eins og kunnugt er, annað kvöld og þar næsta kvöld um þessi efni. Mun ég því ekki ræða þau nema að því leyti, sem mér sýnist brýna nauðsyn bera til í sambandi við þjóðhagsáætlun þá, sem hæstv. forsrh. sagði Alþingi frá í þessari ræðu, sem hann var að enda við að flytja. Þegar þessi þjóðhagsáætlun er lögð á borð þm., mun láta nærri, að eftir séu fjórir vinnudagar af því tímabili, sem Alþingi hefur verið ætlað að starfa. Það er búið að rjúfa þingið, og munu vera u.þ.b. fjórir venjulegir vinnudagar eftir, þegar þessi áætlun er lögð hér á borðin hjá mönnum, miðað við það, að þinglausnir geti átt sér stað á laugardag, sem ég býst nú sannast að segja við að mönnum þyki nauðsynlegt, þar sem kosningar hafa nú verið ákveðnar þegar 9. júní. Það er því ekki hægt að gera ráð fyrir, að menn séu sérstaklega kunnugir einstökum atriðum þjóðhagsáætlunarinnar, þeir sem ekki hafa neitt verið til kvaddir varðandi undirbúning hennar að neinu leyti, og því varla hægt að búast við því, að tök séu á að ræða hana hér á Alþingi á þá lund, enda í raun og veru ekki til þess ætlazt, eins og við sjáum á meðferð málsins, og raunar ekki heldur þegar þess er gætt, að þessari áætlun fylgir ekkert frv. og engin till. til Alþingis. Hér er um skjal að ræða, sem hæstv. ríkisstj. hefur samið á hné sér undanfarið og þm. er látið í té og hæstv. forsrh. segir mönnum frá hér í Sþ., en það fylgir þessu ekkert frv. og engin ályktunartill. eða neitt þvílíkt. Nú er lengi búið að boða framkvæmdaáætlun á vegum ríkisstj. Hefur venjulega verið sagt, að það væri á leiðinni framkvæmdaáætlun til fimm ára. En nú kemur í ljós, að hæstv. ríkisstj. hefur samið framkvæmdaáætlun til eins árs og tæplega þó, þ.e.a.s. fyrir það, sem eftir er af þessu ári, hefur verið samin framkvæmdaáætlun, en á hinn bóginn hefur verið samin almenn þjóðhagsáætlun fyrir fjögur ár og sett í þetta skjal, sem hæstv. forsrh. var að lýsa. Þetta skýtur nokkuð skökku við þær fyrirætlanir, sem hæstv. ríkisstj. hefur látið uppi um þessi efni bæði fyrr og síðar, og strax 31. des. 1960 lýsti núv. hæstv. forsrh. yfir, að ákveðið hafi verið þá þegar að semja stórhuga framkvæmdaáætlun fyrir næstu árin, þ.e.a.s. fyrir verulegan hluta af því kjörtímabili, sem nú er að enda. Og fleiri ráðherrar hafa vikið að þessu sama og þm. úr liði hæstv. ríkisstj., og um haustið 1961 t.d. var því lýst yfir, að eftir framkvæmdaáætluninni nýju ætti að starfa frá ársbyrjun 1962. Var þá um haustið mikið rætt um, að framkvæmdaáætlunin væri alveg að koma og eftir henni ætti að fara síðari hluta kjörtímabilsins, sem nú er að enda. Það kom greinilega fram 25. maí 1962 í ræðu, sem Bjarni Benediktsson flutti á aðalfundi Vinnuveitendasambandsins, að þá var til eitthvert plagg, sem kallað var framkvæmdaáætlun, en var þá sagt, að ekki þætti tímabært að leggja fram eða láta ganga í gildi. Á hinn bóginn fylgdu engar skýringar um, hvers vegna slíkt væri ekki tímabært. En það er sagt þar, að slík áætlun sé þá til. Ég veit ekki, hvort þar hefur verið átt við þessi drög, sem Norðmennirnir gerðu og nú er sagt að hafi þurft að umsteypa að mestu leyti, eða hvað við er átt. En það er augljóst af öllum þessum vinnubrögðum við þessa áætlun, að eftir því sem ríkisstj. hefur íhugað þetta nánar, hefur hún komizt fastar og fastar að þeirri niðurstöðu að þessar áætlanir, hvað sem þær ættu að heita, væri ekki rétt að leggja fram fyrr en rétt fyrir kosningar. Og það er augljóst, að öll þessi vinnubrögð hafa verið og eru miðuð við það að gera áætlunina áróðurs- og kosningareipi fyrir stjórnarflokkana, leggja hana fram rétt fyrir kosningarnar og láta enga reynslu vera búna að fást af því, hvernig framkvæmdaáætlanir á vegum þessa stjórnarmeirihluta reynast í framkvæmd. Það hefur sýnilega verið lagt höfuðkapp á að þurfa ekki að standa við neitt, sem sett yrði í slíkar áætlanir, fyrir kosningarnar og þess vegna sí og æ verið látið dragast úr hömlu að leggja áætlunina fram, þangað til svo nærri var komið kosningunum, að slíkt hefur verið talið óhætt. Enn fremur geri ég ráð fyrir því, að eftir því sem það kom gleggra í ljós, að efnahagsmálastefna ríkisstj. mundi algerlega mistakast og viðreisnin fara gersamlega út um þúfur, eftir því muni hafa þótt nauðsynlegra að geyma að leggja fram framkvæmdaáætlun eða þjóðhagsáætlun, til þess að hafa, ef unnt væri, í slíkri áætlun eitthvað nýtt, eitthvað nýstárlegt, sem væri nýkomið fram fyrir kosningarnar og gæti leitt huga manna frá því, hvernig stjórninni hefði tekizt í efnahagsmálunum. Og það dylst auðvitað engum, að það er á þessa lund, sem með þessi mál er farið, og þetta er vinnuáætlunin. En vegna þess, að það er út af fyrir sig merkilegt mál að reyna að gera þjóðhagsáætlun, þá tel ég mjög illa farið, að hæstv. ríkisstj. skuli hafa tekið þann kost að halda á málinu á þessa lund, fyrsta þjóðhagsáætlunin, sem kemur fram á Íslandi, skuli augsýnilega vera gerð og með hana farið á þá lund, sem ég hef verið að lýsa, sem áróðursskjal, sem hent er fram rétt fyrir kosningar og ekkert er hugsað um að gera þannig úr garði, að hún geti orðið framkvæmd, fremur en verkast vill, og skal ég koma að því síðar að sýna alla þá fyrirvara, sem í þessari áætlun eru hafðir í þessu skyni. Ég tel mjög illa farið, að það skuli vera haldið þannig á málinu, vegna þess að þótt þjóðhagsáætlun hér á Íslandi hljóti alltaf að verða nokkuð á reiki vegna þess, hversu framleiðslan er hér misjöfn, það eru mismunandi aflabrögð og margt fleira, sem kemur til greina, þá er samt sem áður rétt að reyna að gera þjóðhagsáætlanir, og hefur verið unnið að því æðilengi að undirbúa grundvöllinn fyrir slíku. M.a. átti ég á árum áður nokkurn þátt í því, að Framkvæmdabankanum var falið að fara að semja þjóðhagsreikninga með það fyrir augum, að þeir gætu smátt og smátt, eftir því sem þeir kæmust í betra lag, orðið grundvöllur að tilraunum í þá átt að gera þjóðhagsáætlun, jafnvel þótt við marga erfiðleika sé að etja í því sambandi einmitt hér hjá okkur vegna þess, hve okkar framleiðsla er misjöfn og fer eftir árferðinu meir en hjá flestum öðrum þjóðum. Ég harma það þess vegna, að hæstv. ríkisstj. skuli halda svona á þessu máli. En það er enginn vafi á því, að hún ætlar að gera það. Það var líka auðheyrt á þeirri ræðu, sem hæstv. forsrh. flutti hér áðan, að það er meiningin, því að þegar leið á ræðuna, þá tók hann mjög að gylla fyrir mönnum þá glæsilegu framtíð, sem hér ætti að verða á grundvelli einmitt þessarar þjóðhagsáætlunar, sem samin hefði verið og væri í raun og veru stefna ríkisstj., og auðheyrt, að allur seinni hluti ræðunnar var beinlínis miðaður við það hjá hæstv. forsrh. að koma því inn hjá mönnum, að ef menn styddu núv. hæstv. ríkisstj., þá gætu þeir einmitt átt von á þeim framkvæmdum, sem í þjóðhagsáætluninni væru. Og það er þetta, sem er alveg sérstök ástæða til að deila á hæstv. forsrh. og hæstv. ríkisstj. fyrir, eins og ég mun koma nokkru nánar að. Það er nefnilega verið að reyna og verður á næstu vikum reynt að koma því inn hjá þjóðinni, að þessi þjóðhagsáætlun sé annað og miklu meira en hún nokkurn tíma getur orðið eða getur veríð. Það verður reynt að koma því inn hjá þjóðinni. En jafnframt eru hafðir í áætluninni fyrirvarar, sem á að grípa til á eftir, þegar þeir, sem að henni standa, þ.e.a.s. hæstv. forsrh. og hæstv. ríkisstj., þurfa að afsaka sig á eftir. Ég sagði áðan, að það, sem hér væri lagt fram, væri almenn þjóðhagsáætlun til 4 ára fyrst og fremst og framkvæmdaáætlun til 1 árs og tæplega þó. Og þá kemur spurningin: Hvað er almenn þjóðhagsáætlun? Eftir því sem hæstv. forsrh. talaði hér áðan, bæri sjálfsagt helzt að líta þannig á, að þjóðhagsáætlunin væri þær ákvarðanir, sem ríkisstj. hefur tekið um það, hvað gera skyldi á næstunni, ef hún og hennar flokkar fengju meiri hl. á Alþingi. Eftir málflutningi hæstv. forsrh. var eiginlega ekki hægt að skilja þjóðhagsáætlunina á aðra lund, og það er ætlun þeirra, að þjóðin skilji áætlunina þannig. En nú skulum við athuga, hvað hæstv. ríkisstj. segir sjálf í formála fyrir áætluninni um það, hvað hún raunverulega er. Og þá er þar, með leyfi hæstv. forseta, fyrst þessi fyrirvari: „Þessar áætlanir,“ þ.e.a.s. almennar þjóðhagsáætlanir eins og sú, sem hér er gerð til fjögurra ára, „eru almenns eðlis. Þær fjalla ekki um þróunina í einstökum atriðum og fela ekki í sér ákvarðanir um framkvæmdir.“ á hinn bóginn hugsa ég, að flestir þeir, sem heyrðu ræðu hæstv. forsrh. hér áðan, mundu draga þá ályktun, að þessi áætlun fæli einmitt í sér þær framkvæmdir, sem stjórnarfl. hefðu ákveðið að gera, ef þeir fengju meiri hl., t.d. 50–60% aukning á framlögum til samgöngumála o.fl., o.fl., sem hæstv. forsrh. las. Vinnuaðferðin á sem sagt að vera þessi, að lesa upp úr áætluninni öll þessi fögru fyrirheit, en á hinn bóginn verður því minna haldið á loft, að í sjálfri áætluninni er það greinilega tekið fram, að í henni felist ekki ákvarðanir um framkvæmdir. Síðan segir um þessa almennu þjóðhagsáætlun: „Það getur haft mikla þýðingu fyrir ákvarðanir einkafyrirtækja um starfsemi sína að vita, hvaða þróun framleiðslu, neyzlu og fjárfestingar stjórnarvöldin gera ráð fyrir á næstu árum.“ Ég vil ekki gera litið úr því, að reynt sé að semja þjóðhagsáætlanir, vegna þess að þær ættu að geta hjálpað mönnum til þess að átta sig á samhenginu í efnahagsmálunum. Það finnst mér vera aðalþýðing þeirra. Á hinn bóginn verð ég að segja, að mér finnst íslenzkir atvinnurekendur muni ekki geta mikið byggt á því, hvað hæstv. ríkisstj. áætlar að síldaraflinn verði mikill árið 1966, sem er auðvitað eitt undirstöðuatriðið í þessari þjóðhagsáætlun. Og menn geta svo dálítið séð, hvað þessi þjóðhagsáætlun er, á því, að grundvöllurinn í henni er auðvitað áætlun hæstv. ríkisstj. um það, hversu mikið muni aflast á þessum árum, hverju ári fyrir sig. Síðan segir, með leyfi hæstv. forseta: „Mesta þýðingu hafa slíkar áætlanir þó fyrir sjálf stjórnarvöld landsins, þegar taka á ákvarðanir í peninga- og fjármálum, ákvarðanir um opinberar framkvæmdir og fjöldamargt annað. Séu áætlanir af þessu tagi fyrir hendi, er miklu frekar en ella hægt að taka slíkar ákvarðanir með tilliti til þeirra viðhorfa, sem búast má við að skapist á næstu árum.“ Síðan segir hæstv. ríkisstj., að ríkisstj. telji tímabært að hagnýta hér á landi þá tegund áætlunargerðar, sem fyrst var nefnd, þ.e.a.s. þjóðhagsáætlunargerðina, sem ég var að lýsa, þ.e.a.s. almennar þjóðhagsáætlanir. Hér á eftir sé slík áætlun birt fyrir árin 1963–1966. Síðan segir um þessa sömu þjóðhagsáætlun fyrir þessi ár, til þess að taka enn af allan vafa um, að ríkisstj. sé ekki bundin við neitt af því, sem í þessari áætlun er, með leyfi hæstv. forseta: ,,Þjóðhags- og framkvæmdaáætlun áranna 1963–1966, sem gerð hefur verið grein fyrir hér að framan, hefur ekki að geyma sundurliðaðar áætlanir um framkvæmdir hins opinbera á þessu tímabili né um fjárhagslega aðstoð þess við framkvæmdir einkaaðila. Er grein gerð fyrir því í skýrslunni, hvers vegna ekki hafa að svo komnu máli verið tök á því að gera slíkar séráætlanir fyrir allt áætlunartímabilið. Slíkar áætlanir hafa hins vegar verið gerðar fyrir árið 1963, og er ráð fyrir því gert, að sams konar áætlanir verði gerðar fyrir síðari ár tímabilsins“ - og þá auðvitað síðar meir. Hér eru fyrirvarar eins rækilegir og hugsazt getur, en samt sem áður eru mýmargir aðrir fyrirvarar um þjóðhagsáætlunina, eins og t.d. um árferði og jafnvægi í efnahagsmálum og ótal slík atriði, og er víst alveg óhætt að segja, að það er ekki mikil áhætta, sem í því felst fyrir hæstv. forsrh. að lýsa yfir með þessum fyrirvörum, að framkvæmdir í samgöngumálum muni væntanlega vaxa um 50–60% á næstu árum, og öðru eftir því, ef stjórnin komi fram stefnu sinni, það sé í raun og veru fólgið í þessari áætlun. Það er ekki mikil áhætta í því fyrir hæstv. forsrh., með þessum öflugu fyrirvörum, sem ég hef nú aðeins lauslega gert grein fyrir, en þeir eru svo að segja á hverri einustu blaðsíðu í allri áætluninni. En sterkastur er þó þessi, sem ég las fyrst, og hann er sá, að menn verði að gera sér grein fyrir því, að í þjóðhagsáætluninni séu engar ákvarðanir um þessi mál varðandi framkvæmdir. Þetta er fyrsta áætlunin eða fyrsti hluti áætlunarinnar, sem hæstv, ríkisstj. gerir grein fyrir á þá lund, sem ég hef nú nokkuð rakið, og það er sem sagt almenn þjóðhagsáætlun til 4 ára. En þá kemur að sjálfri framkvæmdaáætluninni, og um hana segir hæstv. ríkisstj.: „Þegar almennar þjóðhagsáætlanir liggja fyrir, er gerð sérstakra sundurliðaðra áætlana um framkvæmdir opinberra aðila eðlilegt viðbótarskref.“ Og síðan er lýst með nokkuð almennum orðum, hvað í slíkum áætlunum skuli vera. Það er nánari skilgreining á því, hvaða framkvæmdir raunverulega skuli ráðast í, og síðan segir hæstv. ríkisstj.: „Það var frá upphafi skoðun ríkisstj., að það væru einmitt áætlanir af þessu tagi, sem mest þörf væri fyrir hér á landi,“ - sem sagt raunverulegar framkvæmdaáætlanir, sem væru til viðbótar þjóðhagsáætluninni, - „og beindist starf norsku hagfræðinganna að þessu, jafnhliða almennri áætlunargerð. Hins vegar krefst gerð slíkra áætlana langvarandi undirbúnings af hálfu þeirra stofnana, sem um opinberar framkvæmdir sjá, og mikilla breytinga á starfsaðferðum þeirra frá því, sem áður hefur tíðkazt hér á landi.“ Og síðan segir enn fremur, að fyrsta skrefið í þá átt að gera raunverulega framkvæmdaáætlun er áætlun sú, sem unnin hefur verið fyrir árið 1.965 og að nokkru leyti 1964 um helztu tegundir opinberra framkvæmda og starfsemi opinberra fjárfestingarsjóða og fjáröflun vegna þeirra. M.ö.o.: framkvæmdaáætlunin sjálf nær aðeins til þess, sem eftir er af árinu 1963, eins og ég gat um í upphafi, og um það er ekkert að villast. En það er þó einmitt þessi tegund af áætlanagerð, sem hæstv. ríkisstj. segist frá upphafi hafa talið að væri þýðingarmest, og vafalaust hefur hæstv. ríkisstj. haft slíka framkvæmdaáætlun í huga, þegar hún og hennar menn hafa sí og æ verið að lofa framkvæmdaáætlun, æðimörg ár fram í tímann. Það hefur ekki verið lofað almennri þjóðhagsáætlun, heldur framkvæmdaáætlun. En nú er niðurstaðan þessi, að það hafi ekki verið hægt að gera annað en almenna þjóðhagsáætlun með öllum þessum fyrirvörum, sem ég var að lýsa, og framkvæmdaáætlun raunverulega tæplega til eins árs. Þó finnst manni, að hæstv. ríkisstj. hljóti æðilengi að hafa átt að vera það ljóst, að hún mundi ekki geta staðið við þessar yfirlýsingar um framkvæmdaáætlunina og mundi þurfa að hafa framkvæmdaáætlunina sjálfa fyrir svona stuttan tíma. Eigi að síður hefur ekki linnt þessum yfirlýsingum. Það er sannast að segja um framkvæmdaáætlunina sjálfa fyrir það, sem eftir er af þessu ári, að í hana eru settar þær framkvæmdir, sem gert er ráð fyrir á fjárl. og samþ. voru hér á hv. Alþingi í vetur, enn fremur þær framkvæmdir, sem hæstv. ríkisstj. hugsar sér að ráðast í samkv. þeim öðrum ákvörðunum og samþykktum, sem hér hafa verið gerðar á Alþingi í vetur. Sannleikurinn er því sá, að í þessari framkvæmdaáætlun er ekkert nýtt, og kemur auðvitað ekkert á óvart, því að það er sett inn í hana það, sem ríkisstj. og Alþingi hafa verið að ákveða í vetur að skuli gert á þessu ári, sem nú er að líða. Þessi framkvæmdaáætlun er því hliðstæð við áætlanir og þau verk, sem ætíð eru unnin í stjórnarráðunum og á vegum fjmrn. á hverjum vetri, þegar verið er að ganga frá fjárl. og ákveða, hvaða framkvæmdir skuli ráðast í samkv. þeim og enn fremur draga saman og gera sér grein fyrir því, hvernig fjárfestingarsjóðirnir eru staddir og hversu mikið fjármagn ríkisstj. ætlar að beita sér fyrir að útvega til framkvæmda á árinu. Þessi vinna hefur auðvitað verið unnin á hverjum einasta vetri undanfarið og hliðstæðar áætlanir gerðar í ráðuneytunum eins og hér eru settar á prent varðandi framkvæmdir ársins 1963. Á hverjum einasta vetri hafa fjárfestingarsjóðirnir verið gerðir upp og reynt að gera sér grein fyrir, hversu mikið þyrfti að styðja þá og aðra aðila umfram það, sem fjárl. sjálf hafa gert ráð fyrir, Í þessu felst því engin nýjung önnur en sú, að þetta er sett á prent og skrifuð með þessu mikil grg., sem hæstv. forsrh. las hér áðan verulega kafla úr. Þetta er þá sjálf framkvæmdaáætlunin. Síðan er gerð grein fyrir því af hendi hæstv. ríkisstj., að þriðja tegund áætlana, sem þyrfti að gera, fjalli um framleiðslu og framkvæmdir í einstökum atvinnugreinum og hana megi telja einnig viðbótarskref við hina almennu þjóðhagsáætlun. Hugsunin er þessi: Fyrst er almenn þjóðhagsáætlun í stórum dráttum, en menn mega ekki líta svo á, að það, sem í hana er sett, séu ákvarðanir. Það eru bollaleggingar, sem geta breytzt á alla lund, og voldugir fyrirvarar um, að þar sé ekki skuldbinding um eitt né neitt. Síðan eigi að réttu lagi að koma tvær áætlanir, viðbótaráætlanir: Önnur um framkvæmdir hins opinbera, framkvæmdaáætlunin sjálf, sem menn gáfust upp við að gera nema fyrir þann tíma, sem eftir er af þessu ári og því alveg hliðstætt því, sem ævinlega hlýtur að vera gert, þegar útvegað er fjármagnið. Loks eigi að vera önnur viðbótaráætlun, sem fjallar um framleiðslu og framkvæmdir í einstökum atvinnugreinum, og ríkisstj. kemst að þeirri niðurstöðu, að hér á landi séu enn sem komið er lítil skilyrði til þess að gera áætlanir af því tagi, enda er engin tilraun gerð til þess í því plaggi, sem fyrir liggur. Ég gat áðan um hina ýmsu fyrirvara, sem hæstv. ríkisstj. hefur í sambandi við þjóðhagsáætlunina, og það er ekkert einkennilegt, þó að það séu talsvert sterkir fyrirvarar, þegar þannig er lögð áætlun fram í tímann. En þá eiga menn ekki heldur að misnota áætlunina. Þá eiga menn að vera heiðarlegir og segja eins og er, að í henni sé ekkert bindandi á nokkra lund, í henni felist engar ákvarðanir og hún hafi þess vegna ekkert gildi þannig séð. Það séu aðeins hinar stóru línur, sem þar er reynt að slá upp, sem oft geti breytzt. En það eru líka enn ónefndir fyrirvarar, sem hæstv. forsrh, aðeins drap á, og þeir fyrirvarar lúta að ástandinu í efnahagsmálunum. Og sannleikurinn er náttúrlega sá, að ástandið er núna þannig í efnahagsmálunum, að það er ekki hægt að gera áætlanir um neitt nema örstutt fram í tímann, svo að hugsanlegt sé, að geti staðizt. Þetta veit hæstv. ríkisstj. náttúrlega mætavel. Það er dálítið broslegt að heyra hæstv. forsrh. koma hér fram og tala um, að skilyrðið sé, að jafnvægi í efnahagsmálum haldist, sama hæstv. ráðh., sem lýsti því yfir á gamlárskvöld nú síðast, að það hefði algerlega mistekizt að ráða niðurlögum verðbólgunnar, sem allir vita að er rétt. Það er óðaverðbólga ríkjandi í landinu, og vantar þar af leiðandi öll skilyrði þegar af þeirri ástæðu til þess að gera ábyggilegar áætlanir fram í tímann. Þetta veit hæstv. forsrh. náttúrlega og hans menn mætavel. En við vitum, af hverju áætlunin er samt sem áður fram komin, og fer ég ekki að endurtaka neitt af því, sem ég sagði um það. En þetta skilyrði vantar algerlega til að gera áreiðanlega áætlun, vegna þess að það er ríkjandi upplausnarástand í efnahagsmálum landsins, en ekki jafnvægisástand. Um þetta þarf ekkert að deila. Það vita allir, hvernig dýrtíðin þýtur upp svo að segja dag frá degi og upplausn í launamálum og efnahagskerfinu öllu yfir höfuð. Þegar af þeirri ástæðu hefur auðvitað þessi áætlun óvenjulega lítið gildi. Ég skal svo að lokum aðeins endurtaka, að ég læt í ljós sérstaka óánægju yfir því, hvernig haldið hefur verið á þessu máli, að í fyrsta skipti, sem reynt er að gera hér þjóðhagsáætlun, skuli sú áætlun vera gerð að áróðurs- og kosningaplaggi á þá lund, sem hæstv. ríkisstj. gerir nú tilraun til.



Herra forseti. Eins og þegar hefur komið fram í þessum umr., er þessi framkvæmdaáætlun hæstv. ríkisstj. heldur seint á ferðinni miðað við þau loforð, sem áður höfðu verið gefin. Hæstv. forsrh. minntist á það hér, þegar hann gerði grein fyrir þessari áætlun, að strax í nóvembermánuði 1959 hefði ríkisstj. gefið fyrirheit um, að áætlun af þessu tagi skyldi gerð um allan þjóðarbúskapinn og um framkvæmdir einstakra ára. Hann gat einnig um það, að ríkisstj. hefði leitað eftir aðstoð erlendis til þess að koma saman slíkri áætlun sem þessari og hingað hefðu komið norskir sérfræðingar á miðju ári 1961, til þess að semja áætlunina fyrir ríkisstj. Nú er það kunnugt, að þessir norsku sérfræðingar, sem dvöldust hér um hálfs árs skeið, sömdu raunverulega áætlun, sem þeir lögðu í hendur ríkisstj. í árslok 1961. En sú áætlun, sem þeir gerðu, hefur aldrei verið birt, og í grg. fyrir þeirri áætlun, sem hér liggur nú fyrir til umr., er sagt, að áætlun hinna erlendu sérfræðinga hafi verið svo ófullkomin, að það hafi ekki þótt tiltækilegt að leggja hana fram, en hins vegar hafi íslenzkir ráðunautar ríkisstj. í efnahagsmálum þó getað stuðzt við þessa áætlun, þegar þeir sömdu þá áætlun, sem hér er nú lögð fram. Það kom auðvitað engum á óvart, að það mundi verða ærið erfitt verk fyrir erlenda menn, gersamlega ókunnuga íslenzkum staðháttum og atvinnulífi, að semja, miðað við þau gögn, sem hér liggja fyrir, þjóðhagsáætlun eða framkvæmdaáætlun við hæfi Íslendinga. En það hefur nú komið fram í mörgum greinum, að hæstv. ríkisstj. hefur borið mikið traust til erlendra sérfræðinga og leitað til þeirra í mörgum efnum, og hún ætlaði auðvitað að láta þá leysa þennan vanda, en það hefur greinilega mistekizt. En þó að langur tími hafi nú liðið frá því, að loforð voru gefin um, að áætlanir af því tagi, sem hér um ræðir, yrðu lagðar fram, þar til áætlunin loksins hefur birzt, er í rauninni ekkert við því að segja, ef þá það verk, sem nú liggur hér fyrir, væri þannig unnið, að hægt væri að tengja við það einhverjar verulegar vonir um, að þannig ætti í framtíðinni að taka á atvinnu- og framkvæmdamálum í okkar landi, að telja mætti til verulegra bóta frá því, sem áður var, þannig að það gæti skilað þjóðarbúinu meiri og betri árangri en það skipulagsleysi, sem við höfum óneitanlega búið við um langan tíma. Það er mín skoðun, að heldur laklega hafi tekizt til með þessa áætlunargerð og það sé lágt risið á þessari áætlun. Í fyrsta lagi er það svo, að það virðist enn vera meining hæstv. ríkisstj., að ekki verði horfið frá skipulagsleysinu varðandi rekstur þjóðarbúsins í heild, heldur eigi skipulagsleysið raunverulega að halda áfram og áætlunin, að því leyti til sem hún er gerð, eigi aðeins að vera leiðarvísir, sem menn megi líta á og fara eftir, þegar það henti þeim, en hins vegar séu engar skuldbindingar gefnar um það, að eftir áætluninni eigi að fara, og engar verulegar ráðstafanir eru gerðar til þess að sjá um framkvæmd áætlunarinnar. Við Alþýðubandalagsmenn höfum nú um margra ára skeið lagt hér fram á Alþingi till. um það, að tekinn yrði upp hér á landi að meira eða minna leyti áætlunarbúskapur, þ.e.a.s. að gerðar yrðu áætlanir bæði til stutts tíma og langs tíma um það, í hvaða átt ætlazt er til af stjórnarvöldum landsins að atvinnulíf landsmanna þróist, að hvaða marki sé stefnt, og að tilheyrandi ráðstafanir séu gerðar til þess að fara eftir slíkum áætlunum, að framkvæma þær, og jafnhliða þessu sé greinilega raðað niður fyrir fram, í hvaða fjárfestingarframkvæmdir skuli leggja hverju sinni, og þannig unnið að því eftir fyrirframgerðri áætlun. Það er auðvitað enginn vafi á því, að skipulagsleysið, sem við höfum búið við í þessum efnum, hefur reynzt íslenzku þjóðarbúi kostnaðarsamt. Það er engin von til þess, að fjárfesting, án þess að um hana séu gerðar áætlanir fyrir fram að vel athuguðu máli, verði á þann hátt eftir hendingunni einni, að þjóðarbúinu verði það hagstæðast. En við höfum líka vitað það, Alþýðubandalagsmenn, þegar við höfum lagt fram till. um þetta, að það var grundvallarskoðanamunur á milli okkar og ýmissa annarra um, hversu réttmætt það væri að stefna inn á þessa nýju braut og byggja rekstur þjóðarbúsins að meira eða minna leyti á áætlanagerð eða samkv. fyrirframgerðum áætlunum. Sjálfstfl. hefur margsinnis lýst því yfir, að hann væri í grundvallaratriðum á móti því að gera slíkar áætlanir þannig, að þær væru gerðar bindandi. Hann hefur sagt þvert á móti, að hann vildi, að allir hlutir í þessum efnum væru, eins og það hefur verið svo fagurlega orðað, sem frjálsastir fyrir fyrirtæki og einstaklinga og hver og einn gæti valið það úr, sem honum sýndist. Á þennan hátt hefur það verið stefnuskráratriði þeirra sjálfstæðismanna, að það ætti í rauninni engin yfirstjórn að vera á innflutningi til landsins eða stjórn gjaldeyrismálanna, þar ætti að ríkja hið ótakmarkaða frelsi. Hver og einn kaupsýslumaður gæti fengið eins mikið af gjaldeyri og honum sýndist og gæti ráðstafað þeim gjaldeyri eins og honum sýndist. Það væri á valdi einstaklinganna í landinu að velja á milli þess, hvort menn vildu flytja inn óhóflega mikið af bílum á einu ári og draga þá að sama skapi t.d. úr innflutningi framleiðslutækja, eins og átt hefur sér stað hvað eftir annað í stjórnartíð þeirra sjálfstæðismanna og nú síðast á s.l. ári, þegar við notum meira af okkar gjaldeyri til innflutnings á bílum, mestmegnis til almennrar eyðslu, heldur en við notum gjaldeyri til innflutnings á fiskiskipum. Sjálfstfl. hefur talið það haft á framtaki einstaklingsins, á frelsi einstaklingsins, að hann yrði að fara eftir fyrirframgerðum áætlunum varðandi framkvæmdir í landinu, varðandi atvinnulega uppbyggingu og varðandi rekstur þjóðarbúsins í heild. Það þarf því í rauninni engan að undra, þó að þessi áætlun, sem hér er nú lögð fram, sé í þeim búningi, að fram sé tekið í margs konar fyrirvörum með henni, að í raun og veru hafi ekki verið teknar ákvarðanir um neitt af meginefni þessarar áætlunar, að hún skuli raunverulega framkvæmd. Sjálfstfl. vill halda því áfram, að valið í þessum efnum geti verið í hendi hvers einstaklings fyrir sig eða í hendi hvers atvinnufyrirtækis um sig. Það er líka, eins og hér hefur þegar komið fram í þessum umr., mjög glöggt í þessari áætlun, að fyrirvarar eru margir og miklir um, að það megi ekki líta á þessa áætlunargerð sem neitt bindandi, hún eigi aðeins að verða til hliðsjónar eða viðmiðunar, en skuldbindingar séu engar um það, að eftir áætluninni verði farið. Ég sagði hér áðan, að mér þætti risið á þessari þjóðhagsáætlun, sem hér er gerð fyrir næstu 4 ár, þ.e.a.s. árin 1963–1966, heldur lágt. Samkv. þessari áætlun er gert ráð fyrir því, að þjóðarframleiðslan eigi að vaxa á áætlunartímabilinu frá 1963–1966 um 4% á ári að meðaltali. Þetta er mun minna en hefur verið á undanförnum árum. Á árunum 1955–1959, þessu líka vandræðatímabilinu, sem var næst áður en viðreisnarstjórnin tók við og hún kvað upp þann dóm um að hefði leitt til þess, að þjóðin væri raunverulega að farast efnahagslega og af því þyrfti að grípa til nýrrar viðreisnarstefnu, - á því árabili, frá 1955–1959, jókst þjóðarframleiðslan um 4.4% á ári. En nú á árunum 1963–1966 er ætlazt til þess, að meðaltalsaukningin verði 4%. Ekki er nú risið hátt. Þjóðartekjurnar á undanförnum árum hafa þó verið mun hærri en þetta, vegna þess að á mörgum af þessum árum hafa viðskiptakjörin farið batnandi. Þjóðartekjurnar hafa verið mun hærri á undanförnum árum en nú er gert ráð fyrir. Í þessari áætlun er gert ráð fyrir minni fjárfestingu, fyrir minni fjármunamyndun í landinu en hefur verið á undanförnum árum. Nú er gert ráð fyrir því, að fjármunamyndunin muni verða um 26% að meðaltali á ári, en á árunum frá 1955–1962 var meðaltalið 27.8%, og á vandræðatímabilinu frá 1955–1959 var það þó mun hærra. Menn gætu kannske haldið, að nú væri áætlað, að fjármunamyndunin yrði í ýmsum þeim greinum í þjóðarbúskapnum, sem hefðu meiri almenna þýðingu fyrir þjóðarbúskapinn en áður var. Nú væri t.d. lögð meiri áherzla á það, að þjóðin festi fjármuni sína í uppbyggingu atvinnulífsins, í uppbyggingu atvinnuveganna, heldur en áður var, en minna í ýmsum öðrum verðmætum, sem er gott að eiga og gott að njóta, en vitanlega skila ekki af sér jafnmiklum þjóðartekjum. En þessu er alveg öfugt farið. Á fyrra tímabilinu var fjármunamyndun þjóðarinnar einmitt mikil í uppbyggingu atvinnulífsins, í uppbyggingu fiskiskipaflotans, í uppbyggingu fiskiðnaðarins og öðrum slíkum framkvæmdum. En nú er því lýst yfir í þessari framkvæmdaáætlun ríkisstj. fyrir næsta 4 ára tímabil, að í þessum efnum þurfi ekki mikið að gera, en aukningin hins vegar frá síðustu árum eigi að liggja á allt öðrum sviðum, nú eigi að leggja meira í vegagerð, byggingu skóla og í raforkuframkvæmdir en þessi síðustu ár, þegar hefur verið alger stöðnun í þeim efnum, t.d. viðvíkjandi byggingu raforkuvera. Það á beinlínis að stefna að því eða því er raunverulega slegið föstu, að fjárfestingin, sem áður var í atvinnuvegunum, hafi verið það rífleg, að enn um sinn megi reikna með 4 árum, þannig að lítið þurfi í þeim efnum að gera, enn sé hægt að búa að því, sem áður var gert varðandi rekstur þjóðarbúsins, og það sé hins vegar rétt að leggja fjármunamyndunina í annað, sem minna er framleiðslugefandi. Það er einnig gert ráð fyrir því, að á þessu næsta 4 ára tímabili verði haldið áfram þeirri stefnu síðustu þriggja ára a.ð reikna með því, að einkaneyzlan í landinu, þ.e.a.s. það, sem þjóðin fær að spila úr í almenna neyzlu, skuli enn þá halda áfram að verða mun minni en framleiðsluaukningin í landinu segir til um. Áfram á að halda þeirri stefnu þannig, að einkaneyzlan á að vaxa um minna frá ári til árs á þessu tímabili áætlunarinnar en áður var. Á tímabilinu frá 1955–1959 óx einkaneyzlan um 4.6% á ári að meðaltali, en nú er gert ráð fyrir því, að hún eigi að vaxa um 3.8 %. Nei, það er ekki hátt risið á þessari framtíðaráætlun, það er beinlínis sveigt niður á við. Menn hafa ekki trú á því, að efnahagsmál þjóðarinnar séu þannig, að þau fái einu sinni risið undir svipuðum vexti og verið hefur hér á undanförnum árum. Í grg. áætlunarinnar er þetta líka tekið fram alveg berum orðum. Þegar vikið er að atvinnuvegunum, segir þar alveg skýrum orðum á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Í stórum dráttum má segja, að ekki sé gert ráð fyrir neinum meiri háttar breytingum á fjárfestingu í atvinnuvegunum frá því, sem verið hefur á undanförnum árum.“ Og enn fremur segir í grg.: „Það er því ekki aukning fjárfestingar í atvinnuvegunum, sem mest ríður á, heldur betra val framkvæmda.“ Það var nú svo: betra val framkvæmda. Það skyldi þá verða betri grundvöllur til þess að byggja á í framtíðinni með vaxandi þjóðartekjur að auka stórlega fjárframlög til vegagerða og skólabygginga, þó að þetta hvort tveggja sé út af fyrir sig gott, heldur en til þess að byggja upp aðalatvinnuvegi landsins, eins og áður hafði verið gert. Það skyldi þó reynast svo, að það væri betra. Það er þá alveg ný kenning. En þetta kemur manni ekki ýkjamikið á óvart, þegar maður hefur fylgzt með því að undanförnu, hvernig sérfræðingar hæstv. ríkisstj. í efnahagsmálum, þeir sem auðvitað ráða svo að segja öllu um samsetningu þessarar áætlunar, hugsa og hafa ráðgert þróun þessara mála. Aðalráðunautur ríkisstj. í efnahagsmálum, Jónas Haralz, hefur lýst því yfir opinberlega, að hann telji, að það sé útilokað, að aðalatvinnuvegir landsmanna, sem verið hafa, sjávarútvegur og landbúnaður og iðnaður fyrir innanlandsneyzlu, geti á næstu árum gefið það svigrúm, eins og hann orðaði það, til vaxandi þjóðarframleiðslu og þjóðartekna, sem nauðsynlega verði að gera ráð fyrir. Þessi ráðunautur ríkisstj. lýsir því alveg hispurslaust yfir, að það sé hans álit, að þessum aðalatvinnuvegum okkar sé ekki á að byggja í þessum efnum, þeir muni ekki duga til, það verði að leita nýrra úrræða, eins og hann hefur sagt. Það er varla von, að áætlun, sem kemur frá honum, geri ráð fyrir því, að byggt sé á því, að sjávarútvegur okkar geti aukið framleiðslu sína til verulegra muna og hægt sé að reikna með auknum þjóðartekjum frá honum á komandi árum, enda hefur hann haldið því fram, að hámarkið, sem reikna megi með í auknum útflutningi af hálfu sjávarútvegsins, sé 4.5% að meðaltali á næstunni. Reynslan s.l. ár, 1961 og 1962, sýnir reyndar, að aukningin er full 28%, en ekki 9%, eins og hann virðist reikna með í þessum efnum. Þegar þessi sérfræðingur ríkisstj. í efnahagsmálum hefur lýst þessu yfir, hefur hann jafnframt undirstrikað það, að af þessum ástæðum teldi hann, að það yrði að finna nýjar leiðir í efnahagsmálum þjóðarinnar,og þessar leiðir eigi að vera stóriðja, sem eigi að byggjast á erlendu fjármagni, einkafjármagni, eins og hann hefur sagt, og opinberu fjármagni jöfnum höndum, og hann hefur ekki séð aðrar leiðir til þess, að hægt væri að tryggja Íslendingum á næstu árum sambærilegan hagvöxt og nágrannaþjóðir okkar hafa búið við að undanförnu. En í þessa áætlun, sem hér er lögð fyrir, vantar svo allt um stóriðjuna. Þar er ekki eitt einasta orð um hana. Það er allt látið liggja fyrir utan garð, og útkoman verður auðvitað sú, að hann treystir sér ekki til þess að gera þar áætlun, nema sem stefni niður á við, sem geri ráð fyrir minnkandi þjóðarframleiðslu og minnkandi þjóðartekjum frá ári til árs frá því, sem verið hefur á undanförnum árum. Það er enginn vafi á því, að hér er um mikið vanmat að ræða á möguleikum hjá aðalatvinnuvegum okkar Íslendinga. Það hefði sannarlega verið hægt að gera hér þjóðhagsáætlun fyrir næsta 4 ára tímabil og framkvæmdaáætlun fyrir það tímabil, sem hefði verið byggð á því, að okkar útflutningsframleiðsla og heildarframleiðsla hefði stóraukizt og þjóðartekjurnar vaxið miklum mun meira en gert er ráð fyrir í þessari áætlun, ef menn hefðu trú á þeim möguleikum, sem ég álít að sjávarútvegur okkar búi yfir. Þessir sömu aðilar, sem að þessari áætlun standa, höfðu enga trú á því, sem var verið að gera á árunum 1956–1959. Þeir héldu því fram, að nokkrar lántökur erlendis til þess að byggja upp okkar fiskiskipastól væru að koma þjóðinni á vonarvöl efnahagslega. Og fylgismenn hæstv. ríkisstj. hér á Alþingi og þ. á m. fiskimálastjóri landsins voru svo glámskyggnir á það, sem þá var verið að gera, þegar var verið að breyta okkar fiskiskipaflota frá því að vera almennt 60–70 tonna bátar og upp í það að vera 150–250 rúmlesta skip, sem áttu að leggja undir sig ný veiðisvæði og nýja veiðimöguleika, að þeir fluttu hér á Alþingi till. um það, að vegna þess að þessi nýju skip, sem nú væri búið að æða út í að kaupa og væru allt of dýr í stofnkostnaði og órekandi hér á fiskimiðunum við Ísland, þá skoraði Alþingi á ríkisstj. að láta fara fram sérstaka athugun á því, hvort ekki væri mögulegt að senda þessi dýru skip til Afríku og láta þau veiða þar. Hinn mikli vöxtur þjóðarframleiðslunnar nú og hinn mikli vöxtur þjóðarteknanna á undanförnum árum hefur einmitt byggzt á þessum ráðstöfunum, sem gerðar voru á árunum 1956–1959 varðandi sérstaklega uppbyggingu sjávarútvegsins. Það væri enn hægt að gera alveg hliðstæðar áætlanir og hliðstæðar framkvæmdir og þá var gert, ef menn vantaði ekki trúna á, hvað hægt væri að gera í þessum efnum. Ég skal nú ekki efna hér til allt of langra eða almennra umr. um þessi mál, ég veit, að tíminn er naumur til starfa hér á Alþingi, en vissulega gefur þessi áætlanagerð og það, sem henni fylgir, tilefni til þess, að gripið sé niður á þessum málum allvíða. Ég tel, að aðalatriðin, sem liggja fyrir varðandi þjóðhagsáætlunina, sem hér er lögð fram, séu þessi: Í fyrsta lagi er það, að þessi áætlun er um óákveðnar hugmyndir, og því er lýst yfir, að engin skuldbinding fylgi því, að farið sé eftir áætluninni. Í öðru lagi kemur í ljós, að það er ekki gert ráð fyrir í þessari áætlun neinum teljandi breytingum varðandi þróun atvinnuveganna, varðandi þróun atvinnulífsins. Það er gert ráð fyrir því að byggja í öllum aðalatriðum á því, sem fyrir er. Fjárfesting í landinu almennt á að fara minnkandi. Það er gert ráð fyrir því, að framleiðsluaukningin og aukning þjóðartekna fari minnkandi frá því, sem var. Það er áfram gert ráð fyrir því að reyna að halda kaupgetunni niðri, að kaupgetan vaxi minna frá ári til árs en framleiðsluaukningin gefur tilefni til. Áætlunin er greinilegur vottur um skilningsleysi og vantrú á aðalatvinnuvegi landsmanna og þá möguleika, sem þeir gefa. Í áætlunina vantar allan stórhug. Þetta sýnist mér vera aðalatriðið varðandi þessa þjóðhagsáætlun. Um sjálfa áætlunina, þessa svonefndu framkvæmdaáætlun fyrir árið 1963 eða það, sem eftir er af því ári, er ekki þörf að fara mörgum orðum. Hún er svo augljóslega sett upp þannig, að þar á að vera um kosningaáróðursplagg að ræða af hálfu stjórnarflokkanna, enda er það í rauninni engin tæmandi framkvæmdaáætlun. Það er gerð grein fyrir því, að ríkisstj. hafi verið að útvega að undanförnu 472 millj. kr. með lántöku í Englandi, með lántöku í Bandaríkjunum, sérstöku vörukaupaláni þar, og með lántökum hjá ýmsum innlendum peningastofnunum, og síðan er gerð grein fyrir því, í hvað þetta fé eigi að fara í stórum dráttum, og þar tilnefndir nokkrir almennir lánasjóðir og nokkrar almennar framkvæmdir, sem lengi hefur verið beðið eftir eða lengi hafa staðið yfir, og þetta fé á að fara í það. Af þessu munu ríkisstjórnarflokkarnir að sjálfsögðu guma í komandi kosningabaráttu, þetta hafi þeir útvegað, þetta standi til. En þetta er ekkert frábrugðið venjulegum kosningatill. Hér er því ekki brotið neitt blað frá því, sem verið hefur áður í okkar stjórnmálasögu hvað þetta áhrærir. Nei, það hefði vissulega verið mikil þörf á því, að gerð yrði áætlun í þeim anda, sem við Alþb.-menn höfum flutt hér till. um á undanförnum árum, - áætlanir, sem hefðu miðað að því að taka hér stjórn á okkar almenna þjóðarbúskap, þ.e.a.s. að gerðar séu áætlanir um skipulega uppbyggingu atvinnulífsins, ákveðna þróun atvinnuveganna með það fyrir augum, að þeir geti skilað í þjóðarbúið meiri afrakstri en áður, og að fjárfestingin sé felld inn í sérstaka áætlun, sem unnið sé eftir. Á því hefði verið brýn þörf, og það hefði verið brýn þörf á því, að stjórnarvöld landsins hefðu síðan tekið á sig beina og óbeina skuldbindingu um það, að eftir slíkum áætlunum skyldi farið. Ég sé ekki mikla ástæðu til þess að fara hér út í almennar umr. um ýmislegt af því, sem stendur í þessari þjóðhags- og framkvæmdaáætlun, né heldur því, sem hæstv. forsrh. vék hér að. Sumt af því, sem þar er sagt, og sumt af því, sem hæstv. forsrh. endurtók hér í sinni ræðu, er að mínum dómi hin furðulegasta fjarstæða. Ég skal nefna aðeins eitt í þessum efnum. Það er verið að víkja að því iðulega í þessari grg., að hagvöxturinn á Íslandi hafi verið með allt öðrum hætti og miklu lakari en í nágrannalöndum okkar á tímabilinu eftir stríðið og það sé ekki fyrr en nú fyrir stuttu, að við höfum aftur náð svipuðum hagvexti og var á styrjaldarárunum. En hins vegar hafi þetta gengið allt saman miklu betur fyrir sig í nálægum löndum, og svo er því slegið föstu, að ástæðurnar til þess séu þær, að hér hafi verið beitt rangri efnahagsmálastefnu, en í nágrannalöndum okkar hafi verið beitt jafnvægisstefnu. Þetta eru auðvitað hinar herfilegustu blekkingar að mínum dómi. Fram hjá því er hlaupið í þessum efnum, að á styrjaldarárunum og í lok stríðsins voru þjóðartekjur Íslendinga á ári hverju, þá var þjóðarframleiðslan hér í algeru hámarki. Þá vann hér svo að segja hvert mannsbarn. Þá voru öll tæki þjóðarinnar notuð til fulls og allt vinnuafl. Og þá var hér geysilega ör hagvöxtur. Þá var verðlag allt gífurlega hátt, aflinn allur miklu meiri en áður hafði þekkzt, og á þessum árum, eins og 1942, 1943 og fram á 1944, höfðum við úrvals síldarár og gífurlega hátt verð fyrir afurðir. Svo kemur tímabil á eftir hjá okkur, þegar við förum að glíma við það, að við förum úr háum hagvexti og gífurlega mikilli framleiðslu og gífurlega háum tekjum á hvern einstakling í landinu, og við verðum að mæta þá síldarleysisárum, minnkandi atvinnu í ýmsum efnum, minnkandi afla á miðunum, stórlækkuðu verðlagi erlendis, en ný tæki okkar, sem voru margfalt afkastameiri en þau, sem við byggðum á áður, jöfnuðu þetta tiltölulega fljótt. En erlendis, í þeim löndum, sem er verið að miða við, hafði framleiðslan á styrjaldarárunum dottið langt niður fyrir það, sem áður hafði verið. Þá voru atvinnuvegirnir þar í öngþveiti. Þar þurfti á mikilli uppbyggingu að halda. Hjá þeim er því miðað við lágmark, og þeir hafa verið að vinna sig áfram, vinna sig upp á við allan tímann. Við vorum hins vegar að koma frá algeru hámarki, frá hápunkti. Og svo segja menn í þessum samanburði: Hagvöxturinn hefur ekki orðið eins mikill á Íslandi frá ári til árs, frá hápunktinum, og vöxturinn hefur verið í löndunum í kringum okkur frá lágmarkinu og nokkuð upp eftir. - En þessir sömu menn, sem þetta segja og svona rök nota, verða þó að slá því föstu í grg. áætlunarinnar, að þjóðartekjur á Íslandi séu fyllilega eins háar og í iðnþróuðu löndunum í kringum okkur, þar sem þær eru einna hæstar, og að þjóðartekjurnar á hvern einstakling séu eins háar og hærri en í flestum nálægum löndum. Nei, það er ekki það, sem hefur ráðið úrslitum nú hjá okkur, að nú síðustu árin hafi ný efnahagsmálastefna, svonefnd jafnvægisstefna, skilað okkur vaxandi þjóðartekjum eða örari vexti en áður var. Það, sem hefur gerzt, er einmitt hitt, að sú efnahagsmálastefna, sem hér var ríkjandi, áður en viðreisnarstefnan tók við, skildi eftir sig þær aðstæður í atvinnulífi landsins, hún skildi eftir sig þær kringumstæður, að við getum búið við slíka framleiðsluaukningu eins og við höfum búið við nú s.l. tvö ár. En framkvæmdir sjálfrar jafnvægisstefnunnar hafa ekki leitt til þess, að aflinn hafi vaxið eða þjóðartekjurnar hafi vaxið, síður en svo. Ég skal svo láta þessum umr. lokið hér af minni hálfu, en segi það aðeins að lokum, að það er illt til þess að vita, að jafnnauðsynlegt mál og hér er tekið á, þessi áætlunargerð, skuli hafa tekizt jafnlaklega og raun ber vitni um.



Herra forseti. Í raun og veru gæti ég látið nægja að hlusta og ekki svara þessu, sem hér hefur verið sagt. Hins vegar gefur það líka tilefni til alllangs svars. Ég ætla að reyna að fara bil beggja, svo að þetta taki ekki of mikinn tíma þingsins, sem nú er orðinn tæpur, því að þetta er mál, sem nú eru að hefjast umr. um, en halda áfram vafalaust, þangað til yfir lýkur og kosningar eru búnar. Ég verð að segja það alveg eins og er, að mér finnst kannske ekki alveg sanngjarnt af okkur stjórnarliðum að ganga út frá því, að hv. stjórnarandstæðingar séu reiðubúnir til þess að ræða þetta mál og geti gert það af fullri þekkingu, eftir að hafa ekki haft það til athugunar lengri tíma en raun ber vitni um. En ég hefði þó viljað mega ætla hv. ræðumönnum, sem hér hafa komið fram fyrir hönd sinna flokka, að þeir hefðu gert annaðhvort að ræða það minna eða lesa það betur, því að það kom fram mjög greinilega af ræðum þeirra beggja, að aðalatriðin hafa í raun og veru farið fram hjá þeim Sumt var rétt, sem þeir sögðu, en í aðalatriðum fannst mér, að þeirra aths. bæru vitni um, að þeir hefðu ekki skilið, hvað fyrir stjórninni vakir með þeim fyrirætlunum, sem lýsa sér í þeirri skýrslu, sem hér hefur verið lögð fram. Ég ætla að byrja aðeins á því, sem hv. síðasti ræðumaður sagði, hv. 4. þm. Austf. (LJós). Hann sagði, að það væru herfilegar blekkingar, sem við værum að flytja hér. Við værum að halda því fram, að hægari hagvöxtur á Íslandi en í nágrannalöndunum á undanförnum árum stafaði af því, að við hefðum haft aðrar og óheppilegri vinnuaðferðir, hefðum ekki stýrt málum okkar eftir þeim heppilegustu leiðum og farsælustu stefnum, sem aðrir hefðu hins vegar gert. Þetta væri alls ekki ástæðan til, að svo hefði farið, sem raun ber vitni um. Ástæðan væri sú, að allt hefði verið í niðurníðslu hjá þeim löndum, sem nú hefðu tekið örari vexti. Við hefðum algerlega farið fram hjá þessu efni og þess vegna væru okkar skýrslur rangar, þessar þjóðir hefðu verið, eins og hann sagði sjálfur, í dældinni, lágmarki í þeirra framleiðslu, og þess vegna gætu þær tekið hraðari vexti en við. En ég vildi nú spyrja þennan þm.: Heldur hann í alvöru, að þjóðartekjur okkar á mann, á Íslandi fyrir ófriðinn, séu eitthvað sambærilegar við það, sem þær voru í þessum löndum fyrir ófriðinn? Hann hlýtur að vita það, þessi hv. þm., að þar er ólíku saman að jafna. Það er ekki fyrr en við höfum tekið hinum öra hagvexti á ófriðarárunum, sem við erum sambærilegir um tekjur á mann við það, sem þessar þjóðir hafa um langan aldur getað veitt sínum þegnum. Þetta hlýtur hv. þm. að vita, og ég vil ekki hafa þau hörðu orð um hann, sem hann hafði um okkur, að þetta séu helberar blekkingar. Ég segi bara: hann hefur ekki gert sér grein fyrir þessu, annars mundi hann ekki halda þessu fram. Ég var nú einnig að hugsa um það, hvernig á því stæði, þegar þessi mikli hagvöxtur hefði átt sér stað, sem hann var að tala um í tíð vinstri stjórnarinnar, að allt skyldi þá vera að fara á hausinn, þegar vinstri stjórnin fór. Hv. 1. þm. Austf. (EystJ) benti á og kvartaði yfir, að menn hefðu ekki haft nema fjóra vinnudaga, eftir að þeir fengu að sjá þessa skýrslu, til að athuga hana. Þetta er nú náttúrlega að því leyti rétt og ekki rétt, að við lögðum einmitt megináherzlu á að geta afhent þm. þessa skýrslu, þannig að þeir hefðu páskahelgina til þess að athuga hana. Menn verða að vinna stundum á hátíðisdögum, er það ekki? En hitt er alveg satt, að það hefði náttúrlega verið miklu æskilegra, að þessi skýrsla hefði fyrr komið. En þó að menn ræði hér mjög um það, að þetta sé kosningaplagg, lagt einmitt fram á seinustu stundu, til þess að menn geti síður áttað sig á þeim „blekkingum“, sem þar felist, þá vita þessir menn allar ástæðurnar fyrir því, að þetta var svona hægfara. Því er öllu lýst í grg. Ég lýsti því einnig í framsöguræðu minni. Efni málsins er, að þegar við færðumst þetta í fang, þá gerði enginn hv. þm. sér grein fyrir, hve mikið verk var að vinna, til þess að hægt væri að skila svona plaggi á þann hátt, sem menn telja frambærilegt. Þetta er í fyrsta skipti, sem slík tilraun er gerð á Íslandi. Og sjálf vinnan leiddi í ljós, að þar kom mjög margt til greina, sem enginn þm. hafði gert sér grein fyrir, m.a. af því, að við höfðum ekki fulla þekkingu á málinu. Þegar farið var að vinna að því, leiddi reynslan í ljós, að í fyrsta lagi voru okkar þjóðhagsreikningar ekki fullkomnir. Í öðru lagi var of lítil þekking fyrir hendi um gang atvinnulífsins og einkum skorti mjög á, að skýrslur okkar og gagnasöfnun væri í þessum efnum svo fullkomin sem er hjá öðrum þjóðum. Af þessu stafar drátturinn í þessu máli. Ríkisstj. hefði auðvitað langhelzt viljað geta fengið tækifæri til þess að leggja sín skjöl fram og byrja eitthvað á framkvæmdum til þess að sanna, að hér væri á ferðinni mikil framkvæmda- og framfaraáætlun, en ekki bara skjallegar fullyrðingar. Það var okkar hagur að geta byrjað að framkvæma. Þá hefðu menn ekki haft tækifæri til þess að segja: Þetta er ekkert annað en kosningaplagg. - Við gerðum okkur vel grein fyrir því, hvaða vinnubrögð þessir hv. andstæðingar okkar eru vanir að hafa, og þau ræðuhöld, sem hér fara fram, koma okkur þess vegna ekki á óvart. Hitt veit ég, að þessir menn játa í sinn hóp, að þeir skilja, að það er ekki hægt og ekki rétt af stjórnarvöldunum að leggja svona mál fram, fyrr en um það er búið að fjalla á þann hátt, sem bæði sérfræðingar og ríkisstj. sjálf telja nauðsynlegt, svo að hægt sé að átta sig, svo sem bezt verður á kosið, á því, hvað það er, sem stjórnin ætlast fyrir. Hv. 1. þm. Austf. var hér með fsp. um það, hvað þjóðhagsáætlun væri. Ég skýrði það í frumræðu minni, en vísa að öðru leyti til grg. Hirði ég ekki að lesa aftur þá kafla úr ræðu minni, sem sérstaklega fjalla um þetta og svara því alveg, hvers konar þjóðhagsáætlanir er um að ræða almennt talað og hvers konar þjóðhagsáætlun þetta er, sem hér liggur frammi. Það er beinlínis tekið fram, að fyrir utan þá gagnasöfnun og þær ályktanir, sem hægt er að draga af fortíðinni um líkur fyrir, hvernig framtíðin verði, þá vannst ekki tími til að bæta þar við sundurliðaðri áætlun nema varðandi eitt og að nokkru leyti annað ár, 1963 og 1964 að nokkru leyti. Svona áætlanir eiga að lýsa því, hvernig líkur benda til að efnahagsmálaþróunin verði, svo að menn geti reynt að gera sér grein fyrir, hvað þeir hafa mikið fé milli handa, hverju má verja til fjárfestingar, hverju til einkaneyslu, hverju til almennrar neyzlu og loksins hverju beri að verja til þess að reyna að auka gjaldeyrisforðann, til þess með því að sýna, að efnahagur okkar stendur traustum fótum. Þetta er almenni tilgangurinn. Í öðru lagi er, eins og ég sagði, ætlunin sú, að geta gert fjögurra ára áætlun, sem skýri frá því, hverju stjórnarvöldin búast við að þjóðarbúskapurinn muni skila á þessum árum. Auðvitað getur svona áætlun aldrei verið nema áætlun. Það er alveg rétt, sem annar hvor af hv. ræðumönnum sagði, það er ekki hægt að segja fyrir fram: Síldin skal verða svona mikil og þorskurinn svona mikill. - Það getum við ekki. Við reynum að miða við reynslu undanfarinna ár og draga af því þær ályktanir, sem verða taldar skynsamlegar í þessum efnum. Það kom mjög ákveðið fram hjá hv. 4. þm. Austf. um þessar skýrslur okkar, að það væri svo sem ekki hátt á þeim risið, það var nú eitthvað annað, það var jafnvel verra en í hans stjórnartíð. En hann lék sér að því að taka meðaltal áranna 1955–1959, og það átti að sýna, hver hagvöxturinn hefði verið á Íslandi almennt og sérstaklega meðan hann var í stjórn. En það vita allir, sem lesið hafa skýrsluna, sem hann var alltaf að vitna í, að á eftirstríðsárunum eru það þrjú ár, sem skera sig úr og eru miklu betri en hin, sem sé 1955, 1958 og 1962. Tvö þessara ára, 1955 og 1958, faldi hann í sínum fáu árum og fékk með því hærra meðaltal. Þetta eru ekki góð rök og ekki ærlegur málflutningur, en hann er ekkert öðruvísi en ég hafði búizt við, ég játa það. Ég var dálítið hissa á, að hv. 1. þm. Austf. lét sér sæma að staðhæfa, að þetta, sem hér lægi fyrir, væri ekkert annað en þingið hefði ákveðið. Hann margstaðhæfði það, að áætlunin 1963 bæri ekkert með sér af neinu tagi annað en hann sjálfur væri búinn að ákveða hér á Alþingi. En má ég þá spyrja: Hvar stendur það í hans ræðum eða í fjárl. eða í öðrum plöggum hér, að það eigi að ráðast í Ennisveg og ljúka honum? Hvar stendur, að það eigi að ráðast í Strákaveg og ljúka honum? Hvar stendur, að það eigi að klára þessar hafnir, sem við vorum að geta um? Hvar stendur um þessa miklu fjáreyðslu til skólanna, sem er verið að tala um? Hvar stendur um Reykjanesbrautina, að hún geti haldið áfram fullum fetum? Ekkert af þessu hefur þingið ákveðið. Og þegar hv. þm. segir, að það sé lítið á þessari skýrslu að græða, að henni fylgi ekki svo mikið sem eitt einasta frv., ekki nein fsp. eða tillaga til Alþingis um, hvað gera eigi og gera megi, þá leyfi ég mér að segja, að þessi skýrsla, þessi þjóðhagsáætlun okkar er till. til þjóðarinnar, það er till., sem við munum ræða við þjóðina um og athuga, hvort hún vill fylgja okkur að málum, svo að við getum framkvæmt þetta. Það er aðalatriðið. Ég var líka dálítið hissa á þessum miklu málalengingum þessa hv. þm., þar sem hann var að lýsa því, að þessi áætlun okkar væri full af fyrirvörum. Það þyrfti svo sem ekkert að standa við af neinu tagi og raunar þar af leiðandi ekkert að svíkja. Þetta væru allt tómir fyrirvarar. En er nokkuð við því að segja? Getur nokkur leyft sér að segja: Svona skal árferðið vera? Það, sem við segjum, er: Ef árferðið verður svona, þá ættum við að geta þetta, ef peningar verða til þess, þá ætlum við að láta þetta vera númer eitt, þetta númer tvö, þetta númer þrjú. - Það er það, sem við segjum, svo langt sem þær sundurliðuðu áætlanir ná. Það er það, sem verið er að segja. En hvernig getur svo þessi maður sagt: Stjórninni bæri að vera heiðarleg og segja frá því, að það er ekki víst, að hún geti staðið við þetta allt saman? - Þessi hv. þm. gerir tvennt í senn: Hann ávítar okkur fyrir að nefna fyrirvarana, að hafa fyrirvara yfirleitt, en telur samt, að við séum óheiðarlegir í málflutningi, því að við séum að gefa þjóðinni í skyn, að þetta ætlum við að framkvæma, þetta vaki fyrir okkur, sem engin vissa sé fyrir að hægt sé að framkvæma. Ég held við höfum lifað eftir þeim heiðarleika, sem þessi hv. þm. gerir til þm., þ.e.a.s. til andstæðinga sinna. Ég skal svo að lokum um þennan þm. segja það, um leið og ég endurtek, að mér þykir ekki ástæða til að fara hér að lesa upp að nýju þá kafla úr minni ræðu, sem sérstaklega mundu sýna, að meginpartur af ræðu hv. þm. var ekki miðaður við það, sem ég hafði lýst að vekti fyrir okkur í ríkisstj. og honum bar að vita, ef hann hefur lesið skýrsluna. Og ég held, að það sé ekki fjarri sanni, þegar ég segi, að ég dreg mjög í efa, að hv. þm. telji vítavert, hvernig með þetta mál hefur verið farið, og það sé það. sem þyngi skap hans.. Mér er nær að halda, að það sé heldur hitt, að honum þyki að athuguðu máli þær till., sem við berum fram, skynsamlegar og hann hefði ekki haft á móti því sjálfur að standa að þessu máli öðruvísi en hann hefur haft tækifæri til að gera að þessu sinni. Ég á þar alveg beinlínis við það, að ég efast ekkert um, að ef við, þessir gömlu samstarfsmenn, hefðum unnið saman í stjórn núna, þá hefði ekki orðið ágreiningur út af þessu máli. Svo vel þekki ég hann. Út af því, sem hv. 4. þm. Austf. sagði, er rétt að geta þess, að Norðmenn hafa ekki samið fyrir okkur áætlun. Þeir sömdu drög að áætlun, og ég lýsti því í ræðu minni áðan, hvernig stóð á því, að okkur gat ekki notazt betur að þeirra miklu þekkingu á slíkum málum, auk þess, að þeir gátu ekki lokið sínu starfi, sem ég áður gat um, vegna þess að þeirra biðu annir og áríðandi störf heima fyrir. Það var mér mikið undrunarefni, þegar þessi þm. deildi fast á stjórnina fyrir það, að samkvæmt okkar áætlunum yrði almenningur enn að spara við sig neyzluna. Það var það, sem hann sagði, og það þótti honum mjög hart. En hann var ekki fyrr búinn að sleppa orðinu en hann sagði í ásökunartón: Fjárfestingin er ekki meiri, hún er minni en hún hefur verið. - Þetta er allt meira og minna misskilningur. En þessi hv. þm. veit það, þó að ekki sé af öðru en því, sem hann hefur lært í skýrslunni, að þegar við vitum, hvaða fé við höfum til umráða, þá skiptum við því, eins og ég áðan sagði, í fjárfestingu, einkaneyzlu, almenna neyzlu og í að efla gjaldeyrissjóðina. Nú er það upplýst í skýrslunni mjög greinilega, að það er ekki ætlun stjórnarinnar að leggja neina sérstaka áherzlu á, að þessi aukning sjóðanna verði sérstaklega mikil. Á árunum 1961–1962 höfum við bætt aðstöðuna um 1300 millj., og ef við viljum miða við febrúarlok 1960, þegar viðreisnin hefst, og febrúarlok nú, 1963, þá hafa sjóðirnir vaxið um 1408 millj. kr. Það er þess vegna ekki tilgangurinn að reyna að leggja megináherzlu á verulegan vöxt þeirra, þó að mönnum þyki rétt að stefna að því, að um 100 millj. kr. aukning gæti orðið árlega. En ef deilt er um það, að einkaneyzlan sé of lítil annars vegar og hins vegar fjárfestingin sé líka of lítil, hver á þá að fá það, sem eftir verður? Hv. þm. vill láta eins og þar sé einhver stórfengur, sem liggi milli hluta. En það er ekki hægt að bera fram kröfuna um það, að einkaneyzlan skuli verða meiri og að fjárfestingin skuli líka verða meiri, því að sameiginlega neyzlan, þótt nokkur sé, skiptir þar ekki nærri eins miklu máli og einkaneyzlan, það sér hv. þm., ef hann hefur kynnt sér plöggin. Þetta er því undarlegur málflutningur, og ég segi eins og er og ég endurtek það, að mér finnst, að þessi hv. þm. og ekkert síður hv. 1. þm. Austf. hafi talað meira en efni stóðu til, miðað við þá þekkingu á málinu, sem hann er búinn að afla sér. Það hneykslaði hv. 4. þm. Austf., að Jónas Haralz, formaður Efnahagsstofnunarinnar, hefði vantreyst því, að eldri atvinnuvegir gætu staðið undir örum hagvexti. Þessi mikilhæfi maður, Jónas Haralz, hefur náttúrlega með sinni grundvölluðu þekkingu gert sér grein fyrir, að það er hæpið að reiða sig á það að byggja á því, að gömlu atvinnuvegirnir okkar geti tekið á móti hinni öru fjölgun þjóðarinnar og bætt um leið lífskjör allra, en það er auðvitað það, sem allir stefna að, a.m.k. við, sem höfum unnið að þessari skýrslu. Það hefur þess vegna verið mikið rætt og mikið hugsað um möguleika fyrir stóriðju. En það er ekki ástæða til að tjalda því, að leggja það fyrir um of við þjóðina, að kjör hennar eigi að batna á grundvelli þeirrar stóriðju, sem við erum ekki búnir að undirbyggja svo, að það sé hægt að reiða sig á hana. Það er ekkert vit í því. Það er fyrst þegar liggja fyrir skýrslur um það, þannig að það sé hægt að byggja á því, og samningar og annað þar að lútandi. Þá er það tímabært. Það er einmitt það, sem við höfum viljað forðast í þessu öllu, að vera með gyllingar. Við höfum viljað segja það eitt, sem við höfum talið að væri nokkurn veginn öruggt, og um það, sem við ráðum ekki yfir, höfum við einmitt gert þessa fyrirvara, sem ýmist er kvartað undan, að séu ekki, eða ráðizt á okkur fyrir, að séu. Ef við svo getum lagt út í þessa stóriðju á kjörtímabilinu, þá verður það gert, og þá verður hagur þjóðarinnar væntanlega þeim mun betri en hér er gert ráð fyrir. Og auðvitað er það líka rétt, að ef við berum meira úr býtum, ef þjóðarhagurinn, af hvaða ástæðu sem það er, verður betri, þá höfum við meira að skipta á milli okkar, og er þá að vænta, að hagur almennings geti orðið að sama skapi betri. Ég get að sjálfsögðu sagt eins og hv. andstæðingar sögðu, að þetta mál gæti gefið tilefni til margvíslegra aths. ekki bara út frá þessari skýrslu, heldur út frá öllum ferli þessarar stjórnar, sem þeir aldrei geta litið réttu auga. Andstæðingarnir hafa talað miklu lengur en ég. Ég læt þó staðar numið, minnugur þess, að þinglok nálgast hraðfluga, en margt enn ógert.