Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eitt þeirra viðfangsefna, sem verða æ þýðingarmeiri með ári hverju á sviði alþjóðamála, er sú umræða sem fram hefur farið, aðallega á vettvangi Sameinuðu þjóðanna, um samskipti ríkra þjóða og snauðra. Veigamikið atriði í því máli er sú krafa þróunarlanda, að aukin verði aðstoð til þeirra frá iðnríkjunum sem geri þeim síðan kleift að standa á eigin fótum. Fyrir u. þ. b. 11 árum var samþykkt á þingi Sameinuðu þjóðanna ályktun um að stefnt skyldi að því marki, að iðnríkin verji a. m. k. 1% af þjóðartekjum sínum til stuðnings þróunarríkjunum. Þessu marki skyldi náð eigi síðar en við lok síðasta áratugs. Raunin hefur hins vegar orðið sú, að aðeins örfáar þjóðir hafa náð þessu marki. Frændur okkar á Norðurlöndum, þ. e. Svíar, Danir og Norðmenn, eru þar fremstir í flokki ásamt Hollendingum. Auk þess hafa nokkur olíuflutningsríki náð þessu marki á s. l. fimm árum. Framlög Íslendinga til þessara mála hafa ávallt verið af mjög skornum skammti eða 0.05%–0.06% af þjóðartekjum. Skömmu eftir að áðurnefnd ályktun var samþykkt á þingi Sameinuðu þjóðanna samþykkti Alþingi lög um Aðstoð Íslands við þróunarlöndin. Í þeim lögum er m. a. mörkuð sú stefna, að unnið skuli að því að framlög Íslendinga nái því að vera 1% af þjóðartekjum. Aðalverkefni þessarar stofnunar er að annast tvíhliða samstarf við þróunarlöndin. Fyrstu árin eftir að stofnuninni var komið á fót var einkum unnið að því á hennar vegum að Ísland gerðist þátttakandi í norrænu þróunarsamstarfi. Gerðist Ísland aðili að svo nefndum Oslóar-samningi Norðurlandanna um samvinnu þeirra á milli um aðstoð við þróunarlönd á miðju ári 1973. Því takmarkaða fé, sem veitt var til þróunaraðstoðar árin 1972–1973, var að mestu varið til fiskveiðiverkefna á Indlandi. Árin 1974–1978 gekk það fé, sem veitt var til þróunaraðstoðar, nærri óskipt til þeirra samnorrænu verkefna sem Ísland gerðist aðili að á grundvelli Oslóar-samningsins. Í upphafi var um þrjú slík verkefni að ræða. Tvö svokölluð samvinnuverkefni í Kenýa og Tansaníu og landbúnaðarverkefni í Tansaníu. Síðan bættust svo við landbúnaðarverkefni í Mosambique. Allmargir Íslendingar hafa verið ráðnir til starfa við norrænu samvinnuverkefnin í Kenýa og Tansaníu. Er þar einkum um að ræða starfsmenn íslensku samvinnufélaganna auk nokkurra sérfræðinga með viðskiptamenntun og reynslu í því að byggja upp fyrirtæki. Hafa þessar þjóðir, einkum Kenýamenn, talið samvinnufyrirkomulag henta við uppbyggingu atvinnulífsins. Er ekki annað vitað en að Íslendingar hafi getið sér góðan orðstír við störf sín á þessum vettvangi. Segja má því að það sé verulegur ávinningur fyrir Íslendingana að hafa þannig eignast talsverðan hóp manna sem góða þekkingu hefur á málefnum þróunarlandanna. Árið 1978 var gerður fyrsti samningur Íslands um tvíhliða verkefni við Kenýastjórn. Er þar um að ræða sérstakt verkefni á sviði fiskveiða, sem kostað er að hluta af Íslendingum, og hefur íslenskur sérfræðingur verið þar frá því haustið 1978. Stofnunin hefur greitt laun hans og enn fremur veiðarfærakostnað að töluverðu leyti. Árangur í starfi þessu hefur verið jákvæður og Kenýastjórn lagði áherslu á að samningur þessi yrði framlengdur en hann rann út á s. l. ári. Eftir áratnótin 1979–80 var hafist handa um að hrinda í framkvæmd næsta tvíhliða verkefni og jafnframt því umfangsmesta sem stofnunin hefur lagt í. Er hér um að ræða fisveiðiverkefni á Cabo Verde, en á vegum aðstoðarinnar hófst undirbúningur þess sumarið 1977. Hófst verkefnið á s. l. ári og er ætlað að það standi í eitt og hálft ár. Til starfseminnar var keypt 200 lesta stálskip og eru fjórir Íslendingar starfandi við verkefnið. Við nokkra byrjunarerfiðleika var að stríða á s. l. ári, en nú eftir áramótin hefur gengið mun betur og töluvert aflast. Eins og við var að búast hefur það reynst tímafrekara en vonast var til að finna góð fiskimið við eyjarnar, en svo sem áður var sagt hefur nokkuð rofað til á því sviði á síðustu tveimur mánuðum. Það hefur auðvitað ýmislegt skeð á þeim tíu árum sem liðin eru frá því að samþykkt var á sínum tíma frv. um aðstoð við þróunarlöndin. Því var það að stjórn þess starfs fór þess á leit við utanrrh. fyrir u. þ. b. tveimur árum að hann hlutaðist til um endurskoðun á lögunum. Hann gerði það og fól stjórn stofnunarinnar að framkvæma þá endurskoðun. Og það má segja að þetta frv., sem hér liggur fyrir og ætlað er að koma í stað og leysa af hólmi lögin frá 1970, sé samið af stjórn þessarar stofnunar. Það eru nokkur nýmæli í þessu frv. Nú er skipt um heiti á stofnuninni og hún kölluð Þróunarsamvinnustofnun Íslands. Það er ekki heppilegt heiti og væri gott ef menn gætu fundið eitthvert betra heiti. Annað nýmælið er það, að skilgreint er miklu nánar verkefni og hlutverk stofnunarinnar en gert er í núgildandi lögum. Þriðja nýmælið er það, að ákveðið er að skattakjör manna, sem vinna á vegum þessarar stofnunar, skuli vera hin sömu og þeirra manna sem vinna á vegum annarra alþjóðastofnana. Fjórða nýmælið er það svo, að breytt er um fyrirkomulag á stjórn stofnunarinnar. Núna eru fimm menn í stjórn Aðstoðar Íslands við þróunarlöndin. Þeir eru allir kosnir af Alþingi og reyndar er kjörtími þeirra víst útrunninn fyrir nokkru, en þeirra tímabil hefur nú verið framlengt. Í þessu frv. er lagt til að stjórn þessarar stofnunar verði skipuð sjö mönnum, utanrrh. skipi einn, en sex séu kjörnir af Alþingi. Þetta eru, herra forseti, held ég aðalnýmælin í þessu frv., en kannske eru einhver minni háttar nýmæli sem þar er um að tefla. Þetta frv., þó að lögum verði, skiptir út af fyrir sig engum sköpum í þessu máli. Það, sem er aðalatriðið, er hvort Alþingi verður reiðubúið til að veita meira fé til þessa verkefnis en gert hefur verið að undanförnu. Við erum þar mjög aftarlega. Ég held að ef við t. d. ættum að komast tiljafns við Finna, sem eru heldur aftarlega í hópi, þá mundu okkar framlög þurfa sennilega að fjórfaldast eða fimmfaldast jafnvel. En það eru engin ákvæði um það í þessu frv. hvert fjárframlagið skuli vera. Það er lagt á vald fjárveitingavaldsins. Og það fer auðvitað eftir því, hvort fjárveitingavaldið sér sér fært að veita meira fé til þessarar starfsemi en verið hefur hvort verulegur árangur getur orðið af starfi Íslands á þessum vettvangi. Eilítið hefur þetta framlag verið hækkað, en það er auðséð að betur má ef duga skal ef við eigum að taka virkan þátt í þessu. Herra forseti. Það mætti margt um þetta mál segja, en ég skal ekki tefja tíma deildarinnar með því að rekja það. Sú nefnd, sem fær málið til meðferðar, athugar það að sjálfsögðu nánar og getur þá fengið frekari upplýsingar frá ráðuneytinu eða stjórn áðurnefndrar stofnunar. Ég leyfi mér að óska eftir að frv. verði vísað til 2. umr. og allshn.



Herra forseti. Í meðferð nefndarinnar á málefnum Bjargráðasjóðs kom fram að enn liggja ekki fyrir neinar heilsteyptar greinargerðir um fjárþörf sjóðsins á þessu ári vegna þeirra miklu óveðurstjóna sem hér hafa orðið. Málefni sjóðsins og fjárhagsfyrirgreiðsla vegna þeirra tjóna verða tekin fyrir þegar þau gögn liggja fyrir. Á þessu stigi er því ekki tímabært að breyta fyrri ákvörðunum vegna fjárhagsstöðu Bjargráðasjóðs og segi ég því já.



Herra forseti. Ég vil vekja athygli á því, að þessi grein fjallar um framlag ríkisins sem er lögákveðið, en ekki um sérstakar ráðstafanir til þess að efla Bjargráðasjóð vegna ofviðrisins í vetur er leið. Og þar er brtt. frá mér ásamt fleiri hv. þm. um sérstakar ráðstafanir að því leyti. Hvað sem verður um þá till. - og að sjálfsögðu vonast ég til að hún verði samþykkt - þá er nauðsynlegt að Bjargráðasjóður haldi sínum lögákveðnu tekjum. Því segi ég nei.



Herra forseti. Það frv., sem hér er flutt á þskj. 598, fjallar um tvennt: Í fyrsta lagi það, að heimilt verði að lækka þann aldur, sem takmarkar rétt sjómanna til ellilífeyris, með þeim hætti, að hver sem stundað hefur sjómennsku í 25 ár eða lengur skal eiga rétt til töku ellilífeyris frá og með 60 ára aldri, enda sé að öðru leyti fullnægt skilyrðum almannatryggingalaganna. Starfsár sjómanna í þessu sambandi miðast við að sjómaður hafi verið lögskráður á íslenskt skip eigi færri en 180 daga að meðaltali í 25 ár. Hér er um að ræða breytingu sem hefur verið á döfinni alllengi í viðræðum við sjómannasamtökin. Enginn dregur í efa að full rök séu fyrir því, að sjómenn búi við önnur mörk að því er varðar lífeyrisaldur og rétt til lífeyris en almennt gengur og gerist í þjóðfélaginu. Í flestum nágrannalanda okkar er sérstaða sjómanna viðurkennd að þessu leyti og með þeim hætti sem hér er lagt til. Í Nd. hefur verið lagt fram frv, til l. um breyt. á lögum um lífeyrissjóð sjómanna, þar sem gert er ráð fyrir hliðstæðri breytingu á þeim lögum og hér er gerð till. um að verði á lögum um almannatryggingar. Að sjálfsögðu á sú breyting aðeins við þá sem eru aðilar að lífeyrissjóði sjómanna, en auðvitað er fjöldinn allur af sjómönnum fyrir utan þann lífeyrissjóð og í öðrum almennum lífeyrissjóðum. Þeirri hugmynd hefur verið hreyft af sjómannasamtökunum, að reynt verði að láta þennan lífeyrisrétt gilda um sjómenn hvar svo sem þeir eru í lífeyrissjóði, en mjög verulegir annmarkar eru á að koma því fyrir, að því er fram hefur komið í viðræðum sem við höfum átt við forsvarsmenn lífeyrissjóðanna, m. a. Sambands almennra lífeyrissjóða. Ástæðan til þess er auðvitað fyrst og fremst sú, að það er vandi að ákveða að sjómenn skuli njóta þarna betri réttar en aðrir aðilar að sjóðunum án þess að þeir í raun og veru greiði neitt meira til sjóðsins en aðrir aðilar að sjóðnum gera. Hér er sem sagt um að ræða afar flókið mál og hefur ekki tekist að finna leið sem er tæknilega fær í þessum efnum. Hins vegar höfum við verið með í gangi vissa vinnu í þessa átt, til að kanna þessi mál, en niðurstaða er ekki fengin. Þessa vildi ég nú geta í þessari framsöguræðu hér, enda þótt hér sé á dagskrá aðeins frv. til l. um breyt. á lögum um almannatryggingar sem snertir rétt sjómanna til lífeyris frá Tryggingastofnun ríkisins, ellilífeyris. Frv. um lífeyrissjóð sjómanna er annars staðar í þinginu, en þar er gert ráð fyrir samræmingu þarna á milli. Önnur efnisbreyting þessa frv. á þskj. 598 er sú, að Tryggingastofnuninni verði heimilt að veita örorkustyrk þeim sem skortir a. m. k. helming starfsorku sinnar og uppfyllir skilyrði laganna að öðru leyti að því er örorkustig varðar. I frv. er þetta orðað svo: „Örorkustyrkþegi, sem náð hefur 62 ára aldri, skal njóta örorkustyrks sem jafnan svarar til fulls örorkulífeyris.“ Það tók alllangan tíma hjá okkur að koma okkur niður á orðalag í þessum efnum sem við sættum okkur sæmilega við og samrýmdist að öðru leyti lögum um almannatryggingar, en hugmyndin með þessu er auðvitað fyrst og fremst sú, að sá, sem orðinn er 62 ára að aldri og hefur glatað hálfri starfsorku sinni, fái lífeyri sem svarar til fulls örorkulífeyris. Þetta er í raun og veru það grundvallaratriði sem þarna er byggt á, en útfærslan er sú, að þarna er um að ræða sérstaka hækkun á örorkustyrk upp að örorkulífeyri sem gengur til þessa fólks. Örorkustyrkþegar eru þeir sem skortir a. m. k. helming starfsorku, en örorkulífeyrisþegar þeir sem skortir a. m. k. 3/4 starfsorku. Þetta mál hefur verið rætt við ýmsa aðila og er hluti af þeirri yfirlýsingu sem ríkisstj. gaf við lausn kjarasamninganna hinn 27. okt. s. l. Ég vænti þess, að hv. Alþingi taki þessum till. vel og afgreiði þessar tvær einföldu till. á því þingi sem nú situr. Ég legg til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og trn.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að mæla hér fyrir frv. til l. um breyt. á lögum um tollskrá með síðari breytingum. Eins og kunnugt er eru þau ákvæði í núgildandi lögum, að lækka megi eða fella niður gjöld af allt að 400 fólksbifreiðum fyrir fólk sem er fatlað á svo háu stigi að það á erfitt með að fara ferða sinna án farartækis. Í lögunum er raunar öllu nákvæmari skilgreining á þessari fötlun og þeim sjúkdómum sem þarna geta komið til greina. Lækkun þessara gjalda er bundin við ákveðna krónutölu og fjmrh. er ekki heimilt að breyta þeim fjárhæðum, sem þar eru greindar, án þess að leggja það mál fyrst fyrir Alþingi. Þegar frv. þetta var lagt fram var gert ráð fyrir að bifreiðunum yrði fjölgað í 500 úr 400, en við meðferð málsins í Nd. hefur sú tala enn verið hækkuð í 550 og þá gert ráð fyrir því, að fleiri njóti þessa ákvæðis en fyrri skilgreining gerði ráð fyrir. Er þar fyrst og fremst um að ræða fólk sem er þannig fatlað að það getur ekki sjálft ekið bílnum, og er þá gert ráð fyrir að aðrir verði til að aka því. Í frv. eru fjárhæðir hækkaðar allverulega og er gert ráð fyrir að lækkun gjalda af hverri bifreið megi nema allt að 12 þús. kr,., en heildarlækkun að meðtöldu innflutningsgjaldi allt að 24 þús. kr. Er hér um að ræða um 60% hækkun frá því sem áður var. Auk þess er fjmrh. heimilt að breyta þessum fjárhæðum héðan í frá til samræmis við þróun framfærsluvísitölu og vegna breytinga sem kunna að verða á aðflutningsgjöldum af bifreiðum. Í núgildandi lögum er gert ráð fyrir að öryrki geti fengið eftirgjöf gjalda af bifreið að nýju að fimm árum liðnum. En í frv., sem hér liggur fyrir, eru þessi tímamörk lækkuð í fjögur ár. Eins er þess getið í núgildandi lögum, að öryrki, sem fær eftirgjöf samkv. 3. málsgr. laganna en þar er rætt um sérstaklega útbúnar bifreiðar sem eru dýrari en aðrar bifreiðar og fæst þá enn frekari eftirgjöf en í hinu fyrra tilviki - geti sótt um eftirgjöf að nýju að fjórum árum liðnum. Í frv. er gert ráð fyrir að þessi tímafrestur sé styttur í þrjú ár. Frv., sem hér um ræðir, hefur tekið lítils háttar breytingum í Nd. eins og ég hef þegar gert grein fyrir. Er það fyrst og fremst að fjöldi bifreiðanna er hækkaður úr 500 í 550 og að þessar seinast töldu bifreiðar, sem ég nefndi að væru sérstaklega útbúnar, mega vera allt að 40 í staðinn fyrir 25 eins og var upphaflega í frv. Ég vil vekja á því athygli, að 2. gr. frv. fjallar um annað og nokkuð óskylt mál. Þannig er mál með vexti, að þegar bifreiðar eru fluttar til landsins er talið óhjákvæmilegt að þær verði strax ryðvarðar. Hefur verið heimilað að þær væru ryðvarðar án þess að þær fengju tollmeðferð. Þetta þykir dálítið hæpin regla frá lagasjónarmiði, auk þess sem það hefur verið gagnrýnt, að fyrirtæki hafa ekki staðið jafnt að vígi í þessum efnum. Er því sú regla hér sett til að auðvelda það að þessi mál geti gengið fyrir sig með eðlilegum og löglegum hætti, að fyrirtæki, sem annast ryðvörn hér á landi eða aðra gilda starfsemi, geti fengið bifreiðarnar til ryðvarnar til að forða þeim frá ryðgun eða öðrum skemmdum. Frvgr. er að vísu mjög almennt orðuð. Þar er hvorki talað um ryðvörn eða bifreiðar, heldur er talað um tímabundna afhendingu vara til þess að fram geti farið á þeim nægileg aðvinnsla til að forða þeim frá rýrnun eða öðrum skemmdum. En þetta er fyrst og fremst raunhæft í sambandi við ryðvörn þó að skyld tilvik gætu hugsanlega í framtíðinni fallið undir þessa klausu. Herra forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Á þskj. 590 höfum við hv. þm. Stefán Guðmundsson, Egill Jónsson og Eiður Guðnason leyft okkur að flytja frv. til l. um breyt. á lögum um söluskatt, með síðari breytingum. Þetta varðar almenna heimild varðandi niðurfellingu söluskatts hjá hinum svokölluðu húseiningaverksmiðjum eða þeim verksmiðjum sem framleiða hús af ýmsu tagi. Nú er komin í lög heimild fyrir því að fella niður söluskatt af þeirri vinnu sem er sambærileg vinnu á byggingarstað, en hún einskorðast við íbúðarhús. Við leggjum til að við 1. tölul. 7. gr. laganna bætist nýr málsliður sem orðist svo: „Heimild þessi nái einnig til barnaheimila, leikskóla, félags- og safnaðarheimila og atvinnuhúsnæðis.“ Með þessu fylgir svohljóðandi grg. sem ég og vil leyfa mér að lesa, með leyfi forseta: „Á sínum tíma flutti 1. flm. þessa frv. ásamt öðrum frv. um að öll vinna hjá húseiningaverksmiðjum samsvarandi vinnu á byggingarstað yrði undanþegin söluskatti svo sem er um aðrar húsbyggingar. Frv. var borið fram beinlínis til þess að koma á fullu jafnrétti hjá þeim sem byggja verksmiðjuframleidd hús, samanborið við þá framkvæmdaaðila sem framkvæma allt á byggingarstað. Þetta frv. náði ekki fram að ganga. Hins vegar flutti þáv. fjmrh. frv. sem lögfest var, en heimildin í þeim lögum einskorðast við íbúðarhús. Þetta var vissulega mikilvægur áfangi og létu flm. fyrra frv. þar við sitja. Nú hefur orðið mikil aukning á verksmiðjuframleiddum húsum almennt og allt er það til hagsbóta fyrir byggingariðnaðinn í landinu og enn frekar fyrir húsbyggjendur og þá aðra er í byggingarframkvæmdum standa. Til að fullt jafnrétti náist þarf víðtækari heimild, almenna og altæka, eins og var í upphaflegu frv. um mál þetta. Flm. telja hins vegar að nú sé að næsta áfanga komið þó ekki verði fullu jafnrétti náð. Þar hljóta framkvæmdir, sem ríkið fjármagnar að miklu leyti, að vera í fremstu röð og því er í frv. fyrst og fremst að þeim framkvæmdum vikið (þ. e. barnaheimilum, leikskólum, félags- og safnaðarheimilum). Miðað við ákveðna eftirspurn á verksmiðjuframleiddu húsnæði til atvinnurekstrar - iðnrekstrar einkanlega (varðandi hugsanlega iðngarða), þykir flm. rétt að láta það fylgja með enda um leið ákveðinn stuðningur við innlendan iðnað almennt.“ Nefndin skoðar það að sjálfsögðu hvort henni þyki þarna of langt gengið og hvort þessi heimild eigi eingöngu að ná til fyrstu fjögurra liðanna, sem taldir eru upp, og þessu verði sleppt. Við viljum aðeins benda á það, að við höfum vissa löngun til að taka sumarhús hér inn í einnig, ekki vegna þess að við berum mikla umhyggju fyrir sumarbústaðaeigendum. En það er hvort tveggja, að hér er um upplagt verkefni að ræða fyrir þessar verksmiðjur, og ekki síður hitt að það er farið að bera allmikið á innflutningi á slíkum sumarhúsum. Ef við gætum fengið þau verksmiðjuframleidd hér, eins og nú er hægt, og söluskattinn af þeim numinn, þá mundum við geta verið nokkurn veginn samkeppnisfærir við þessi innfluttu hús. En það munum við ekki vera eins og málum er háttað í dag. Þetta mætti athuga í nefnd. Við leggjum ekki á þetta neina ofuráherslu. Ég vil svo að öðru leyti gera þá grein fyrir málinu, að áður en til frv.-flutnings af þessu tagi kom höfðum við sambandi við hæstv. fjmrh. um þetta mál. Hann taldi sjálfsagt að nefnd hér í þinginu fengi þetta til skoðunar og menn í hans ráðuneyti, því að hann væri mjög hlynntur því, að þessi heimild yrði víðtækari en hún hefur verið, enda nauðsynlegt að efla einmitt þann byggingariðnað sem hér er á ferðinni, en hann hefur tvímælalaust leitt til þess, að menn hafa komist fyrr í hús sín og menn hafa komist í ódýrari hús einnig. Að þessum orðum sögðum legg ég til að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Það er nú reyndar ekki af miklu tilefni sem ég þarf að kveðja mér hér hljóðs öðru sinni í þessum umr. því að þessar umr. hafa allar verið með þeim hætti, að mikils friðar virðist gæta í kringum orkumálin og langflestir ræðumenn hafa tekið það hér fram, að um þau þyrfti að verða gott samkomulag, svo stór þáttur sem þau ern í málaákvörðunum um þessar mundir. Það hæfir ekki að þm. af Austurlandi geri hér mikinn ágreining um, og ég hygg að menn hafi kannske getað greint það í máli okkar allra, sem hér höfum talað, þm. Austurlands, að þar sé á ferðinni mikil tilhneiging til þess að komast að sameiginlegri niðurstöðu. Vil ég ekki síst í þeim efnum minna á þá ræðu sem hæstv. viðskrh. flutti fyrr í þessari umr., þar sem hann í rauninni tók mjög undir okkar tillögugerð og talaði algjörlega í þeim anda sem Austfirðingar hafa gert að sínu máli og sínum till. í þessum efnum, eins og reyndar ég hef gert líka. Er það nokkurt dæmi um það, að menn vilja gjarnan eiga hér samleið eða a. m. k. leita allra leiða til þess meðan annað kemur ekki fram sem veldur því að leiðir kunna að skilja. Það eru aðeins tvö atriði sem ég vildi gjarnan gera hér athugasemd við í ræðu hæstv. iðnrh., sem hér er nú að vísu ekki staddur. Það er í fyrsta lagi þar sem hann talar um að það hafi ekki tafið virkjanir hér á landi, að heimildir til virkjana hafi ekki verið fyrir hendi. Það má reyndar segja að svo hafi ekki verið - og af því að hæstv. ráðh. var að ganga hér inn í deildina er rétt að ég endurtaki það sem ég var að segja. Það var að ráðh. hafi talið í sinni ræðu að það hafi ekki tafið fyrir virkjunum hér á landi, að ekki hafi verið lagaheimildir fyrir hendi. Þetta er trúlega alveg rétt. Og það getur vel verið að ef um það er að ræða, að tregða sé frá hendi hæstv. ráðh. í þeim efnum, þá megi skýra það með einu litlu máltæki: Brennt barn forðast eldinn. Sú var tíðin að þessi hæstv. ráðh. notaði sér heimildir til virkjunar á Austurlandi, sem reyndar var svo kippt til baka af öðrum ráðh. rétt á eftir. En annað mál er það, að það lærist líka af slíku, og ég óttast ekki að því fylgi nein slys þótt heimildir séu fyrir hendi. Og grundvöllur samstöðu í þessum málum er virkilega sá, að þar verði tekið stórt fyrir og fundin verkefni sem gera kleift að takast á við þessi viðfangsefni. Annað atriði, sem ráðh. er búinn að tala mikið um tvívegis í þessari umr., er stóriðjuþátturinn. Það er vissulega eðlilegt að um hann sé talað, ekki síst í sambandi við Austurlandsvirkjun. Og það er ekki alveg laust við það, að í máli ráðh. gæti þar nokkurs tvískinnungs. Hæstv. iðnrh. talar um að það sé út af fyrir sig ekki óeðlilegt og hann sé því jafnvel hlynntur, að stofnað sé til stóriðju á Austurlandi, og þá er það að sjálfsögðu til þess að mæta m. a. óskum Austfirðinga þar um. Síðan kemur framhaldið og þá kveður jafnan við annan tón. Þá er talað um allra handa hættur sem fylgja þessari stóriðju, m. a. hlutdeild útlendinga í þessum rekstri og annað þar fram eftir götunum. Það sem skiptir að sjálfsögðu máli í þessum efnum, er að tekið sé til hendinni. Það kunna að verða á vegi okkar í þeim efnum ýmsir erfiðleikar og vafalaust skeður eitthvað þar í samningaumleitunum sem við hér á þessu landi getum ekki fellt okkur við. M. a. hlýtur að koma þar mjög sterklega til athugunar eignaraðild að þessum fyrirtækjum. Þetta skýrist í samningaviðræðum. Það hefur enginn verið að setja það fram sem skilyrði fyrir því, að stóriðja verði stofnsett hér á landi, að útlendingar ættu þar meiri hluta í. Það er sem sagt alveg hægt að taka ákvarðanir um samninga án tillits til þessa. Hér er að sjálfsögðu um það að ræða, að ráðh. er í nokkrum vanda í sínum stjórnmálaflokki, og er ekkert um það að segja hér frekar. Það var mikið eftir því kallað af hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni, að við segðum til um hagkvæmni stóriðju við Reyðarfjörð og hvaða hlutdeild hún gæti þannig átt í virkjun á Austurlandi. Ég minni á það í þessu sambandi, að þm. Sjálfstfl., 19 að tölu, hafa lagt fram till. um stóriðjumál í Sþ. og þar er tilgreint hvaða verkefni það eru sem við leggjum áherslu á að verði tekin upp í sambandi við viðræður um orkufrekan iðnað. Við höfum lagt það til fyrr á þessu þingi, að þar verði tekið myndarlega til hendinni, og það situr síst á þm. Alþb. að vera með ákúrur í okkar garð þar um. Ég hef ekki orðið var við að það kæmu fram till. hér á Alþingi frá Alþb. í þeim málaflokki. Eins og ég tilgreindi hefur líka þar fyrir utan verið unnið að þessum athugunum og menn hafa að vísu ekki allir verið jafnhrifnir af því. Ég minni á það, sem ég gat um áðan, þá vinnu sem byggðarlögin við Reyðarfjörð kostuðu til að unnin yrði. Ég minni á það sem gert var af stóriðjunefnd, og okkur þm. Austurl. og kannske fleirum hefur borist skýrsla frá iðnrn. um ákveðna tegund af stóriðju við Reyðarfjörð. Í máli hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar kom fram ein ákaflega mikilvæg og sönn ábending. Hann sagði frá því, sem menn geta trúlega fallist á, að samningur um stóriðju, samningsgerð um stóriðju tekur að sjálfsögðu sinn tíma, hún tekur kannske ár, hún tekur kannske eitt og hálft ár, hún tekur kannske tvö ár. Það er nokkuð svipaður tími og þarf til þess að hanna Fljótsdalsvirkjun og bjóða hana út. Og einmitt á þessu vil ég vekja sérstaka athygli, að ef eftir því verður beðið að fyrir liggi samningar um sölu á orku frá Fljótsdalsvirkjun, ef það er virkilega skilningur manna að ganga eigi frá þeim samningum áður en ákvörðun verður tekin, þá getur orðið dráttur á þessari virkjun. Við höfum skýrt það hér, bæði ég og hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson, hvað við eigum við. Og það er einfaldlega það, að hafist verði handa um það tvennt: að hanna virkjun í Fljótsdal og leita eftir stóriðjukosti og hefja samninga við tiltekna aðila þar um. Þetta er eina leiðin sem fyrir hendi er til að flýta þessari virkjun, ef hún á ekki að vera í sérstakri samkeppni við aðra virkjunarkosti hér á landi. En á það vil ég leggja áherslu, að það er ekki stefna Sjálfstfl.  Það hefur verið bent á þrjár leiðir um virkjunartilhögun og virkjunarhraða. Þeirri fyrstu, sem ég ætla að nefna, fylgja að sjálfsögðu ekki miklar meiningar. Þó hefur verið imprað á þeirri leið í þessum umr. Hún er sú að skrúfað yrði fyrir þá stóriðju sem nú er hér á landi og orkan notuð til annarra þarfa hér innanlands. Þetta þýddi það, að við þyrftum ekkert að virkja fram til næstu aldamóta. Við hefðum þannig tvo áratugi til þess að rífast um næstu virkjun. Þennan kost geri ég nú ekki ráð fyrir að neinn maður aðhyllist. Önnur leiðin er sú að virkja fyrir hinn hefðbundna markað hér innanlands, þ. e. að í virkjunaráformum okkar á næstu árum verði ekki orkusala til stóriðjuframkvæmda. Þetta gildir að þær virkjanir, sem við erum sérstaklega að ræða um í okkar frv. um ný orkuver, þ. e. í Fljótsdal, við Blöndu og svo á Þjórsársvæðinu, mundu duga líklega fram í 10 fyrstu ár næstu aldar. Ef sú stefna verður valin verður að sjálfsögðu að meta það, á hvaða virkjunum á að byrja. Og það er alveg augljóst, að um það hljóta menn að hafa ærið skiptar skoðanir og þar er ekki hægt að taka ákvarðanir, sem menn verða almennt ánægðir með, bara út frá einhverjum tilteknum hagkvæmnisjónarmiðum sem, eins og við vitum, geta alltaf orkað tvímælis. Þetta er leiðin án stóriðju, þetta er stefna líka, þetta er stefna út af fyrir sig, og einmitt um þennan þátt hefur frsm. áður fjallað og óþarft að endurtaka það. En það hefur kannske ekki komið nógu skýrt fram hjá okkur fyrr, sem þó allir vita, að þetta er leið átaka, þetta er leið þar sem ekki verður komist fram hjá því að átök verði um virkjunarröð. Þriðji kosturinn er svo sá að taka þessa orku til notkunar á miklu skemmri tíma og selja hana til orkufreks iðnaðar. Það er sú stefna sem felst í okkar frv. um nýjar virkjanir og er líka í samræmi við þáltill. okkar um iðjumál. Þegar menn athuga þetta með þessum hætti, þá er alveg ljóst að afstaða okkar byggist á tilteknum markmiðum í orku- og iðjumálum. Hún byggist á því, að þær virkjanir, sem við hér tilgreinum, komi til nota fyrir þjóðina á næsta áratug og að tekið verði til hendinni þegar í stað við að fá notið þeirrar miklu orku sem allra fyrst. Og það er af þessari ástæðu sem við leggjum til að virkjanirnar raðist af sjálfu sér. Ég veit að við höfum ekki alveg sömu skoðun á þessum málum, ég og hæstv. iðnrh., og það er alls ekki nein þörf á því að gera úr þessu mikið mál. Ég veit að við munum, þm. Austurl., hér eftir sem hingað til fylgjast að í þessu máli, svo lengi sem fært þykir og svo lengi sem við náum árangri fyrir okkar kjördæmi. Við höfum hins vegar valið þann kostinn fram að þessu, og það hefur ekki síst hæstv. iðnrh. gert, að leitast við að halda þessum málum á þeim kili, að um þau gæti kannske síðar orðið samstaða hér innan Alþingis. Væri vissulega vel ef svo yrði. Ég endurtek svo það, sem ég hef sagt hér áður og hefur komið hér fram í máli manna, og ég vek athygli á að þessi umr. hefur ekki verið neitt í þeim dúr, að menn hafi verið að reyna að ná sér niðri á einum eða öðrum manni sem hér á hlut að máli. Þetta hefur ekki verið eldhúsdagsumræða. Og ég skoða það sem góðan fyrirboða um að hér verði reynt að ná fram langstærstu málum þjóðarinnar, sem nú er um fjallað, á þeim grundvelli að til heilla megi verða.



Herra forseti. Það eru nú búnar að vera mjög miklar umræður um þetta frv. sem hér er á dagskrá, og það er ekki nema að vonum. Ég skal reyna að takmarka mjög mál mitt og vekja ekki upp neinar nýjar deilur eða ágreiningsefni sem ekki hafa verið rædd áður, í þeirri von að okkur takist von bráðar að ljúka þessum umr. og að liðinn verði tími umræðna og nú fari í hönd tími framkvæmda í virkjunarmálunum. Hæstv. félmrh. ræddi töluvert í síðustu ræðu sinni um stóriðjumálin. Ég sagði áður í umr. að við hæstv. ráðh. værum sammála um það, við værum báðir stóriðjumenn í þeim skilningi, að við vildum báðir stóriðju. Hæstv. ráðh. sagði í síðustu ræðu sinni að hann útilokaði ekki samvinnu við útlendinga í vissum mæli. Ég held að við getum verið sammála um þetta, ég útiloka ekki samvinnu við útlendinga í vissum mæli. Þessi mál eru þess eðlis, að hvort sem það er hæstv. ráðh. eða ég eða einhverjir aðrir hljótum við að meta þetta og vega eftir aðstæðum hverju sinni. En við megum ekki hugsa of mikið um þetta og umfram allt ekki vera hræddir við útlendinga í þessu sambandi. Því að hættan er sú, að ef við gerumst of varasamir, þá gerum við lítið eða ekki neitt. Hæstv. ráðh. sagði að það væri táknrænt fyrir áherslubreytingar í þessum málum, að hann hefði lagt niður hina svokölluðu stóriðjunefnd.

Viðræðunefnd um orkufrekan iðnað.

Já, viðræðunefnd um orkufrekan iðnað. Því miður kann það að vera rétt, að þetta sé tákn um áherslubreytingu, en það er að mínu viti til hins lakara, því að við vitum hvað miklu minni þróttur hefur verið í þessum málum upp á síðkastið heldur en áður var og má ekki við svo búið standa. Hv. 11. þm. Reykv. kom víða við í sinni síðustu ræðu í þessum umr. Það er ekki nokkur leið fyrir mig að fara að rekja það allt hér. Hann kom inn á það sem hann hafði áður haldið fram, að það mundi ekkert verða af Fljótsdalsvirkjun í næstu framtíð, skilst manni, og að ég hefði platað mína samflokksmenn, hv. 11. landsk. þm. og hv. þm. Austurl. Sverri Hermannsson, og eins og lá í orðunum að ég ætti þá sök á afstöðu Austfirðinga almennt í þessum efnum. En hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson var nú kominn að þeirri niðurstöðu, að ég mundi sennilega ekki eiga sök á þessu. En ef svo er, þá er sjálfsagt að hans mati enn þá meiri sök þeirra sem hafa látið glepjast að hans mati í þessum efnum, og þar með eru taldir tveir þm. Alþb. á Austfjörðum sem ekki stóðu gegn þessum hugmyndum, sem við hér ræðum á Austfjarðafundunum, og hér hefur áður verið drepið á. Hv. 11. þm. Reykv. sagði að hann væri mér sammála, en ekki hæstv. iðnrh., um það, að tryggja ætti stóriðjumarkaðinn fyrir raforkuna áður en farið væri að virkja, en ekki eftir á. Hv. 11. þm. Reykv. þusaði mikið um það, að framkvæmdum væri ekki raðað. Sjálfur kom hann ekki með neinar till. um röðun framkvæmda. Það sýnir best að þótt hann mæli á þann veg sem hann gerir, þá sér hann sem skynsamur maður að það er eðlileg leið sem farið er í þessum efnum og frv. gerir ráð fyrir og ég hef margoft lýst hér í umr. Hv. 11. þm. Reykv. talaði um að það ætti að ná samstöðu milli stjórnmálaflokkanna á landinu í afstöðunni til stóriðjunnar. Hann talaði um að það væri þörf á svokallaðri þjóðarsátt og það þyrfti að ganga fram í stóriðjumálunum líkt því sem við hefðum gengið fram í landhelgismálinu, staðið þar saman um að að helga landhelgina fyrir okkur Íslendinga eina. Ég get tekið undir margt af því, sem hv. þm. sagði í þessu efni, og þann anda, sem mér virtist vera yfir þessum þankagangi hans. Ég held að við hljótum að vera allir sammála um það, að það sem við gerum, gerum við fyrst og fremst til hagsbóta fyrir Ísland og Íslendinga, og um það ætti að geta verið samvinna. En við hljótum að gera okkur grein fyrir því, að það fer eftir atvikum hvaða aðferðir við notum til að ná þessum árangri. Við getum t. d. ekki flutt rafmagnið út í fragtskipum eða fiskiskipum okkar og selt það þannig, eins og við seljum fiskafurðir. Við getum ekki hagnýtt orkulindirnar til útflutnings nema breyta orkunni í framleiðsluvöru. Það er þetta sem við verðum að hafa í huga. Við verðum að útvega fjármagn til þess að gera þetta mögulegt, og við þurfum að haga málum þannig að okkar áhætta verði sem minnst. En hvað sem við gerum og hvernig sem við snúum okkur í þessum efnum í hverju tilviki, þá er það aðeins eitt leiðarljós sem við hljótum að hafa. Við gerum ekkert annað en það sem við teljum að geti þjónað íslenskum hagsmunum. Annað væri óhæfa undir hvaða kringumstæðum sem væri. Ef við getum verið sammála um þetta, þá vænti ég þess, að það geti orðið meiri kraftur í undirbúningi stóriðjumála en verið hefur að undanförnu og að við einbeitum okkur að framkvæmdum í þessum efnum, því að verkefnin kalla sannarlega að.



Herra forseti. Ég hef áður tekið til máls um frv. það sem hér um ræðir og hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson mælti nú enn með. Ég tel mig aðeins tilknúinn að þakka honum kærlega fyrir upplýsingarnar, sem hann veitti okkur síðast er þetta mál var til umr. hér, um stofnkostnað og arðsemi járnblendiverksmiðjunnar í Hvalfirði. Eins og hv. þm. vildi reikna stofnkostnað eða fjármagn í þessari verksmiðju og þeim virkjunum sem henni heyra og öðrum framkvæmdum, þessari verksmiðju sem hann nefndi í framsöguræðu sinni sem dæmi um hag Íslendinga af erlendri stóriðju, tilgreinda sérstaklega, - samkvæmt þeim upplýsingum, sem hann veitti okkur um kapítal í þessari verksmiðju nemur tap okkar af henni sexföldum stofnkostnaði verksmiðjunnar og þessara framkvæmda á þremur árum. Svo slæmt er þetta að vísu ekki, vegna þess að stofnkostnaðurinn er miklu meiri en hv. þm. tilgreindi í ræðu sinni. Ef þetta dæmi er reiknað á enda, þá nemur það fé, sem í verksmiðjunni liggur núna, u. þ. b. milljarði á hvern starfsmann sem þar vinnur. Svo miklu nam tapið ekki, að það næmi sexföldum stofnkostnaði þessara framkvæmda á þremur árum. En það nemur geysilega miklu ef borið er saman við þau fyrirheit sem sérfræðingarnir gáfu og þáv. stjórnarflokkar studdust við þegar þeir knúðu í gegn fyrst lagasetninguna um samningsgerð við Union Carbide og síðan við Elkem-Spigerverket. Og svo miklu nemur þetta tap, að ég ítreka það, að það hefði verið stórkostlegur hagur að því fyrir okkur árið sem leið að verksmiðjunni hefði verið lokað og starfsfólki send launin heim, vegna þessa að þá hefðum við - borið saman við það tap sem við verðum að greiða af verksmiðjunni - haft raforkuna, sem til hennar er seld, ókeypis, - raforkuna, sem til hennar er seld á 4 nýaura og við kaupum til bakaá 35 aura til þess að selja álverinu á 3.6 aura. Ég óskaði inn virðulega eftir því, að hv. þm. veitti okkur glöggar upplýsingar um þann gróða og þann ágóða sem við höfum haft af þessari verksmiðju, hvernig hann væri reiknaður. Ég hef ekki fengið þennan reikning enn.



Herra forseti. Ég skildi það svo, að 3. umr. lánsfjárlaga hefði átt að fara fram í dag, en ég vil óska eftir því, að forseti skýri af hvaða ástæðu ekki er talið eðlilegt að þessi umr. fari fram. Eins og menn vita sjálfsagt var samkomulag um það milli þingflokka að þessi mál færu út úr Ed. í dag og síðan um ákveðin vinnubrögð í Nd. Mér finnst rétt að hv. þdm. fái skýringu á því af hverju þessi umr. fer ekki fram nú.



Út af orðum hv. þm. vil ég upplýsa það, að formaður fjh.- og viðskn. kom til mín og óskaði eftir frestun á þessu máli og ég óskaði þá um leið eftir því við hv. formann fjh.- og viðskn., að hann hefði um þá málsmeðferð, frestun þessa máls, samband við fulltrúa stjórnarandstöðunnar. Ég vona að hann hafi gert það. Aðra skýringu hef ég ekki á málinu.