Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég sé, að hv. frsm. er ekki mættur hér, og vil ég þá aðeins fara nokkrum orðum um málið, sakir þeirra brtt., sem fyrir liggja og ekki hefur verið tekin ákvörðun um. N. hélt fund í morgun og ræddi þessar brtt., og meiri hl. hennar þótti brtt. ekki það mikilvægar, að ástæða væri til að hrekja málið milli deilda fyrir þær. Ég mun aðeins víkja lítils háttar að hverri einstakri brtt. Brtt. á þskj. 572 er um það að breyta til um heiti embættismanns, að fyrir orðið „verðgæzlustjóri“ komi: verðlagsstjóri. Það má vel vera, að vel fari á því, en þetta er svo smávægilegt atriði, að ekki virðist ástæða til að fara að hrekja málið á milli d. vegna þessarar breyt. - Þá er brtt. á þskj. 571, sem er frá hv. 2. þm. Reykv. Hún er við 1. gr., að við hana bætist, að verðgæzlustjóri skuli enn fremur skipaður til að koma í veg fyrir svartan markað, gjaldeyrisbrask, óleyfilegan vöruinnflutning og vörusölu í landinu. N. álítur, að það heyri beint undir þennan mann og sé í hans verkahring að hafa eftirlit með þessu öllu og miklu fleiru slíku og þess vegna þurfi ekki að telja það upp, hvað honum beri að gera. Hann á að vera á verði um þetta og margt fleira til að halda uppi heilbrigðum háttum í þessum málum, enda gæti líka vel komið fyrir, að manni sæist yfir, ef tína ætti upp allt, sem hans verksviði tilheyrir. - Önnur brtt. hv. 2. þm. Reykv., sem er á þskj. 573, lýtur einnig að starfi þessa embættismanns og er um það, að honum sé skylt að gera ýtarlegar og rökstuddar tillögur til fjárhagsráðs um verðlag í landinu o. s. frv. Þetta heyrir einnig honum til og fjárhagsráði, sem á að vera á verði með honum um allt slíkt, og er þess vegna ekki nauðsyn á að tiltaka þetta neitt sérstaklega, þó að segja mætti, að engu væri spillt, þótt þetta væri samþ. Hvað efni og meðferð málsins snertir og framkvæmd þess, þá ætti ekki að vera þörf á að taka slíkt fram. Þá eru hér brtt. á þskj. 551 frá hv. 8. landsk. þm. (StJSt). Um 1. brtt. er það að segja, að það atriði, sem hún fjallar um, felst í 4. gr. frv., eins og það er nú. Í henni er drepið á ýmislegt fleira, og má um það segja, að þessum starfsmanni beri að vera á verði um það, að ekki sé tekið meira en nauðsyn ber til af fólkinu. Ef ætti sérstaklega að taka slíkt fram um eitthvað, þá væru mörg fleiri atriði en saumaskapur, sem kæmu til greina. Ég ætla, að ekki sé nein sérstök nauðsyn til að taka þetta fram, þar sem líka það er beint tekið fram í 4. gr. frv. sjálfs, að það skuli gert, sem þessi brtt. fjallar um. - Um 2. brtt. er það að segja, að meiri hl. n. gat ekki fallizt á efni hennar og lítur þar öðruvísi á en hv. flm., en brtt. er um breyt. á efni frv. Sama er að segja um 3. brtt. á þessu þskj. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta efni. Þess er að vænta, að frv. fari að fá afgreiðslu. Eftir því sem mér hefur skilizt, er það víst þægilegra, að þessi l. komi nú fljótlega til framkvæmda.



Herra forseti. Hv. 1. þm. Árn. hefur nú fyrir hönd meiri hl. allshn. gert grein fyrir áliti n. á þeim brtt., sem fyrir liggja, og m. a. þeim, sem ég flyt. Það vill svo undarlega til hjá hv. þm., að hann færir það aðallega fram gegn þessum till., að hann sé samþykkur þeim og þær séu svo sjálfsagðar, að ekki þurfi að taka efni þeirra fram í l. Og finnst mér það harla einkennilegt, ef farið er að líta svo á hér við lagatúlkun, að l. séu of skýr. Það hefur komið fram á Alþ., að ríkisstj. hefur þurft að gefa, út brbl. til að skýra l., sem hefur verið búið að samþ. Og með allri virðingu fyrir okkur, sem hér sitjum, þá hygg ég, að það væri ekki nema gott, að l. væru. svo skýr, að enginn vafi gæti leikið á um það, hvað þau meintu. Ég held þess vegna, að með tilliti til dómaranna, sem eiga að dæma eftir l., og með tilliti til ríkisstj., sem á að ákveða verkaskiptinguna eftir l., þá sé betra, að l. séu svo skýr, að ekki verði um það villzt, hvað þau meini, svo að ekki verði farið að hártoga þau á eftir. Ég hygg því, að betra verði upp á framkvæmd l., ef hv. 1. þm. Árn. vill láta framkvæma þau í þeim anda, sem hann talaði um áðan, að samþ. mínar till. heldur en að fella þær. Brtt. á þskj. 571 er um það, að verksvið verðgæzlustjóra verði einnig að koma í veg fyrir svartan markað, gjaldeyrisbrask, óleyfilegan vöruinnflutning og vörusölu í landinu. Það sama álit, sem kom fram hjá hv. þm. Árn., kom einnig fram hjá hæstv. landbrh., þegar hann talaði við 1. umr. málsins. Ég vil taka það fram, að þetta er mjög þýðingarmikið atriði. Sá verðlagsdómstóll, sem settur er með II. kafla l., á að dæma fyrir brot á þessum l., og þessi dómstóll er skipaður með nokkuð sérstökum hætti, og samtök fólksins í landinu fá á vissan hátt að fylgjast með dómum hans, og meira að segja, þótt ekki eigi að skipa dóminn nema eftir öðrum kafla, sem ég tel galla, þá er hann samt sem áður mjög frábrugðinn öðrum dómstólum í landinu, vegna þess að hann er dálítið í átt við kviðdóm og undir áhrifum fólksins beint, en ekki hreinn embættismannadómstóll. Ef mín brtt. er samþ., sem hv. 1. þm. Árn. og líklega öll n. er sammála um, að eigi rétt á sér, þá mundi það heyra undir verðgæzlustjóra og verðlagsdómstól að sporna gegn svörtum markaði, gjaldeyrisbraski, óleyfilegum vöruinnflutningi og vörusölu í landinu. Það gæti með öðrum orðum þýtt það, að mál, sem ríkisstj. er interessuð í að kæfa og sjá um, að ekki sé farið að rannsaka - og hún hefur valdið yfir dómstólunum og getur gert slíkt og ekki sízt, þegar ákæruvaldið er í hendi dómsmrh. að þau yrðu tekin upp fyrir verðlagsdómstóli, þ. e. a. s. fólkið í landinu hefur að vissu leyti þarna aðstöðu til þess að taka þessi mál upp og fá þau rannsökuð. Þess vegna mundi það vera nokkurt öryggi í baráttunni móti því gífurlega vörusmygli, sem hér á sér stað og ríkisstj. veit um, þegir yfir og lætur ekki rannsaka, ásamt því gjaldeyrisbraski og þeim tollsvikum og þeim óleyfilega innflutningi, sem framinn er með vitund ríkisstj. og vilja. Fólkið í landinu, sem er óánægt yfir þessu ástandi, gæti fengið málin tekin upp, ef till. mín er samþ., og það mundi draga úr þeirri pólitísku spillingu, sem hér á sér stað nú í sambandi við þessi mál, og um leið mundi það skapa almenningi meira öryggi. Hv. 1. þm. Árn. segir, að þetta sé meiningin eins og 1. gr. frv. sé orðuð. Ekki liggur nein yfirlýsing fyrir frá hæstv. dómsmrh. um slíkt. Ég gæti trúað því, ef verðgæzlustjóri ætlaði að fara að skipta sér af óleyfilegri vörusölu og svörtum markaði og öðru slíku og ætlaði að rannsaka það til fullrar hlítar, að þá yrði sagt við hann á ákveðnu stigi málsins: Þetta er mál, sem eftir þessum l. kemur þér ekki við, heldur heyrir það undir hina almennu dómstóla. - Og hjá þeim almennu dómstólum yrði það kæft niður. Sé það þess vegna meiningin, að hér sé meirihlutavilji fyrir því, að efni þessarar till. heyri undir þennan verðlagsdómstól, þá er nauðsynlegt að bæta þessu inn í frv. Ef það verður ekki gert, þá er ég hræddur um, að það eigi eftir að sýna sig, að framkvæmd þessara l. verði tómt „humbug“. Og ef til vill er það einmitt það, sem samið hefur verið um milli stjórnarflokkanna, að með afgreiðslu þessa máls eigi það að verða tómt „humbug“, en hins vegar eigi svo að hafa fögur orð um, að þetta felist í l. Svo þegar stjórnarvöldin eiga, að fara að túlka l., þá býst ég við, að Framsfl. þvoi sínar hendur og segi, að framkvæmd l. heyri undir ráðh. Sjálfstfl. Ég er þess vegna ákaflega hræddur um það, sé Framsfl. einhver alvara með að ganga vel frá þessum málum, að þá mundi hann binda þetta fastar í l., eða eins og hér er lagt til. Það er því alveg fráleitt að fella þessa brtt. á þskj. 571 með þeim forsendum, að þetta heyri undir l. Fyrst og fremst vegna þess, að það hefur aldrei þótt of skýrt að orði kveðið, hvað heyrði undir l. og hvað þau meintu, og í öðru lagi vegna þess, að eigi l. að koma að verulegu gagni, þá þarf að bæta þessu í frv. Þá kem ég að brtt. á þskj. 573, sem er við 3. gr. frv. Hv. 1. þm. Árn. sagði, að ekki væri nauðsynlegt að tiltaka þetta sérstaklega, sem brtt. fjallar um, vegna þess að það heyri undir l., að verðgæzlustjóra sé skylt að gera ýtarlegar og rökstuddar tillögur til fjárhagsráðs um verðlag í landinu. Mér þykir dálítið vænt um að fá þessa yfirlýsingu frá hv. þm., að efni þessarar till. felist í frv. Þegar verið var að ræða þetta mál hér nú fyrir nokkru, þá gaf sjálfur forsrh. yfirlýsingu um, hvað ætti að heyra undir þessi l. Þegar ég bar fram þessa brtt., endurtók hæstv. forsrh. yfirlýsingu sína, og það var alveg greinilegt, að hann meinti það, að verðgæzlustjóri ætti rétt á að senda svona till. Ég held nú satt að segja, að það sé ekki neinum manni bannað að gera till. um verðlag til fjárhagsráðs og sízt af öllu verðgæzlustjóra. Hitt er svo aftur á móti allt annað, að leggja þá skyldu á herðar verðgæzlustjóra - eins og ég vil, að gert sé með þessari brtt. -, að senda slíkar till. til fjárhagsráðs. Það þýðir m. ö o., að hann sem embættismaður ríkisins er skyldaður til að gera þessa hluti, og það þýðir það, að fjárhagsráð byggir á hans till. fyrst og fremst. Nú lýsti hv. 1. þm. Árn. því yfir, að hann sé sammála þessari till. minni og þar með því, að hann sé því sammála, að verðgæzlustjóra skuli vera skylt að gera þetta. En mér virtist hæstv. forsrh. vera að draga úr því, hann vill bara gefa honum þennan rétt, en ekki leggja þessa skyldu á herðar hans. Hv. 1. þm. Árn. vill láta fella brtt., vegna þess að ekki sé nauðsynlegt að samþ. hana, því að þetta heyri að sjálfsögðu undir verðgæzlustjóra. Nú er það svo, að þessar tvær setningar, sem ég hef gert till. um, að bætt yrði við 3. gr., eru orðréttar og breytingalaust teknar upp úr þessu frv., eins og það var borið fram af hv. þm. Str. og hv. þm. S-Þ. í Ed. Þá byrjar 3. gr. á þessum tveimur setningum. Þær voru svo felldar burt í Ed., líklega samkvæmt samningi stjórnarflokkanna. Og enn fremur stóð í 4. gr. upprunalega frv.: „Fjárhagsráð skal að fengnum till. verðgæzlustjóra ákveða hámarksverð“ o. s. frv. - Með öðrum orðum, í Ed. virðist hafa orðið samkomulag um að fella niður einmitt það, að verðgæzlustjóra væri skylt að gera ýtarlegar og rökstuddar till. um þetta og að fjárhagsráð skyldi að því búnu taka sínar ákvarðanir. Nú vildi ég spyrja hv. 1. þm. Árn., hvort það hafi verið samkomulag milli Framsfl. og Sjálfstfl. í hv. Ed., þegar svona var breytt um, að enda þótt þetta ákvæði félli burt, skyldu l. skiljast svona eftir sem áður, eins og þetta hefði ekki fallið burt, og hvort það hefði verið gert til hægðarauka dómurum, sem dæma eiga eftir l., eða hvort það eigi að kveða upp dóma eingöngu eftir því, hvað menn segja hér í Alþ. um l., þegar þau eru til meðferðar, - og þegar umræðurnar koma ekki út fyrr en tveimur árum eftir að þær eru fluttar á Alþ., hvort þá eigi að dæma eftir lagabókstafnum fyrst í tvö ár og aftur eftir umr. á Alþ., þegar þær hafa verið prentaðar, eða eftir l. í undirrétti og svo eftir umr. á Alþ. í hæstarétti. Ég skýt því til hv. 1. þm. Árn., hvort honum finnist ekki réttara líka eftir reynslu, sem Framsfl. hefur af Sjálfstfl., að ef samkomulag er um það, að þetta lagaákvæði eigi að skiljast sem inni í 3. gr. frv., hvort það væri ekki betra, svona til fullnaðarvissu, að skjóta þessu inn í. Ég er ekki hræddur um, að hv. Ed. færi að breyta þessu aftur, þó að þetta væri sent til hennar. Ég held hins vegar, að það hafi vakað fyrir flm. þessa máls í upphafi, að það væri nauðsynlegt að hafa þetta inni í frv., og ég held, að sú nauðsyn sé til staðar enn. Þess vegna vil ég nú eindregið mælast til þess, vegna þess að ég heyri, að hv. 1. þm. Árn. er samþykkur efni þessara brtt., sem ég flyt, að hann treysti ekki allt of mikið á framkvæmd Sjálfstfl. á þessum málum, þó að nú sé ástrík samvinna þarna á milli, og á skilning dómstólanna í landinu á hans ummælum um þetta mál í Nd. Alp., heldur geri lögin þannig úr garði, samkvæmt sammála till. hv. þm. Str., hv. þm. S-Þ. og mínum, að það geti enginn maður efazt um í þessu efni, hvað eigi að gera.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Mér skildist hv. 8. landsk. þm. leggja nokkuð mikið upp úr þessum brtt. sínum, þannig að frv. mundi verða - og málið sennilega allt - miklu meira og stærra, ef brtt. hans næðu fram að ganga. Eftir hans till. á að skipa einum manni fleira í dóminn, og á því ætti það þá að byggjast, að dómurinn yrði miklu sterkari og réttlátari í dómum sínum. Það má vera, að hann yrði það eitthvað. En hæpið tel ég nú, að það munaði miklu. - Svo er það viðvíkjandi saumastofunum, sem hann leggur mjög mikið upp úr og hans 1. brtt. er um. Hv. 8. landsk. þm. segir, að þar fari fram nokkurs konar keðjuverzlun og að ákvæði frv., eins og það er, nægi ekki til þess að koma í veg fyrir slíkt. En ég ætla, að 4. gr. frv. segi til um það, að það eigi að vera eðlilegt verðlag á þessum hlutum, sem þarna eru seldir. Og margar gr. frv. byggjast á því, að fullra gagna sé leitað um þessi mál og að ekki sé höfð meiri álagning á vörur en brýna nauðsyn ber til og réttlátt er. Og ef þess vegna ætti að bæta inn í því ákvæði eftir till. hv. 8. landsk. í sambandi við 6. gr., þá ættu að koma ákvæði um miklu fleiri staði en hann gerir ráð fyrir í brtt. sinni, því að vissulega hefur eitthvað slíkt átt sér stað hjá fleiri fyrirtækjum en saumastofunum. En mér virðist hv. 8. landsk. þm. hafa mikinn kunnugleika á því, að þetta hafi gengið mjög óeðlilega til og að þetta hafi verið mjög aðfinnsluvert, og mig furðar satt að segja mjög á því, að fyrrv. hæstv. forsrh. skuli ekki hafa hafizt handa, meðan hann var ráðh., um lagfæringu á slíkum málum, ef hann hefur haft hugboð um, að þannig væri ástandið í þessum efnum eins og hann telur að sé. Og ég vil vona, þó að það hafi verið skuggi yfir viðskiptunum hér hjá okkur, sem hefur sennilega verið í ekki litlum stíl, þá rofi einhvern tíma til í því efni, þannig að menn geti lagt eitthvað upp úr því, að heiðarleik verði komið á í viðskiptum og honum við haldið. Hv. 8. landsk. þm. gerir mjög lítið úr þessu máli yfirleitt, sem hér liggur fyrir, og telur nú, að það hafi verið smátt upphaflega, en þó sé það orðið nú enn smærra. En ég vil segja að eftir þessar breyt., þó að samþ. væru brtt. þessa hv. þm., virðist mér, að málið stækkaði ekki mikið. Og mig undrar það hjá hv. þm., eins og mér virðist hann tala um þessi mál, að hann skuli þá ekki hafa borið fram róttækari till. til lagfæringar á þessum málum, þ. e. a. s. róttækari frá sínu sjónarmiði. Ég ætla þess vegna, að hvort sem þessar brtt. hv. 8. landsk. þm. væru samþ. eða samþ. ekki, mundi fyrirferð og kjarni þessa máls verða líkur og ekki aukast mikið, þó að brtt. væru samþ. Þá fannst hv. 2. þm. Reykv. (EOl) mjög á skorta hjá mér, að ég vildi ekki fallast á hans brtt. og sérstaklega þar sem við töldum, að efni þeirra fælist í frv. og bæri verðlagsstjóra skylda til þess að hafa aðgæzlu á þessum málum. Ef á það er nú litíð, hvað í hans till. felst, og litið er til þess hins vegar, sem í frv. felst, þá hygg ég nú, að það beri ekki mikið á milli. Hv. 8. landsk. þm. minntist á svarta markaðinn, og það er eiginlega það eina, sem minnzt er á í brtt. hans. En eins og frv. er byggt upp, þá ætla ég, að fullkomlega felist í því það, að þessi umboðsmaður eigi að hafa þær gætur í sambandi við slík viðskipti, að þau eigi sér ekki stað. Hann á að afla sér hvers konar upplýsinga um allt, sem varðar viðskipti, sem þetta verðlagseftirlit nær til, og gefa skýrslu um það til fjárhagsráðs. - Ég ætla ekki að rekja efni einstakra gr. frv., því að hv. þm. hafa þetta fyrir sér. Svo að það, sem hv. 2. þm. Reykv. er með, er ekki nein nýsmíði á frv., það felst vissulega í því. En það er náttúrlega öðru máli að gegna, sem líka kom fram í ræðu hv. þm., ef hann leggur ekkert upp úr réttarfarinu, bæði rannsókn mála og meðferð dómstóla á málum, þó að skýr lagaákvæði séu um það, hvað gera skuli, þá náttúrlega horfir málið öðruvísi við frá hans sjónarmiði. En getur þá hv. 2. þm. Reykv. ætlazt til þess, að úr þessu yrði bætt, þó að hans brtt. væru samþ.? Mundi það nokkuð skera úr um það, að á eftir geti menn ekki vanrækt og hylmað yfir og látið ógert það, sem gera á, og gert þá það, sem ekki á að gera, eftir hans skilningi? Vitaskuld getur dómstólunum yfirsézt, dómurum, eins og öðrum mönnum. En það vil ég þó vona, að dómarar vandi svo ráð sitt í starfi sínu, að venjulega verði þeirra niðurstöður réttar og alltaf eftir þeirra skoðun og þekkingu, jafnvel í því, sem maður kynni að telja, að þeim hefði missýnzt, þannig að þeir hefðu þá frá sínu sjónarmiði skoðað það rétt, sem er þeirra niðurstaða. Hv. 2. þm. Reykv. gerði fyrirspurn til mín um það hvort samningar hefðu orðið á milli Framsfl. og Sjálfstfl. um meðferð málsins í hv. Ed. Þeirri spurningu get ég ekki svarað, hvort það hefur komið til. Við höfum fyrir okkur þann búning málsins eins og það kom fyrst fyrir þingið og einnig eins og það kom frá hv. Ed. Og þó að frv. hafi verið breytt í hv. Ed., hygg ég, að það þurfi fyrir það ekki að vera lakara en það var. Sumar breyt. voru nauðsynlegar leiðréttingar, sem gera þurfti á málinu. En mér er ekki kunnugt um neina samninga um þetta efni, sem gerðir hafi verið. Ég hygg, að meðferð þessa máls í hv. Ed. hafi verið eins og venja er í þinginu um mál, að það er tekið upp í frv., sem eftir athugun þykir heppilegra og fara betur. Þá var hv. 2. þm. Reykv. svo gamansamur, þegar hann talaði um starf dómara í þessum dómi, að hann spurði, hvort ætti að dæma eingöngu eftir þessum lögum fyrst eftir að þau væru samþ., en eftir að umræðurnar um frv. á Alþ. væru prentaðar, hvort þá ætti að dæma um verðlagsmál eftir lögunum og umræðunum um þau. Menn eru nú læsir á fleira en prent, og þessi hv. þm. veit vel, að ef ákvæði laga eru ekki nógu ljós og skýr, er leitað í grg. og nál. og til frekari glöggvunar í umr., sem fram hafa farið um málin á þingi, og þetta er hægt að gera, þótt umræðupart þingtíðindanna sé ekki búið að prenta. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta frekar. Viðvíkjandi þeim glöggleika, sem hv. 2. þm. Reykv. telur, að þurfi að vera á frv., þá ætla ég, að það komi mjög greinilega fram í ýmsum gr. frv., hvert verkefnið er og hvað þessum starfsmönnum ber að gera og hvaða sjónarmið þeir eigi að rækja, sem sé að halda. uppi heilbrigðu verðlagi og heilbrigðum viðskiptum, en um annað og meira fjalla ekki till. þessa hv. þm. Og þetta getur hann séð í nokkrum gr. frv., þó að þar sé að vísu hvergi beinlínis talað um svartan markað, en maður skyldi halda, að svartur markaður væri ekki talinn með heilbrigðum viðskiptum.



Herra forseti. Ég gerði ráð fyrir því, þegar þetta frv. var til umr. í gær, að hv. allshn. mundi taka það til einhverrar frekari athugunar, sem því miður n. ekki virðist hafa gert. Ég fæ ekki betur séð en að eins og þetta kemur frá hv. Ed., þá stangist þetta lagafrv. að verulegu leyti við II. kafla fjárhagsráðsl. Það er að vísu gert ráð fyrir, að III. kafli fjárhagsráðsl. verði felldur niður. En í II. kafla þeirra l. er haldið m. a. 10. gr., sem hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Fjárhagsráð starfrækir innflutnings- og gjaldeyrisdeild, er einnig hefur með höndum verðlagseftirlit“. Þarna er beinlínis sagt, að það sé starfandi sérstök deild á vegum fjárhagsráðs, sem hafi með höndum verðlagseftirlit. Í 12. gr. í sama kafla í fjárhagsráðsl. stendur, með leyfi hæstv. forseta, um hlutverk innflutnings- og gjaldeyrisdeildar, að það sé að fara með verðlagsákvarðanir og verðlagseftirlit. - Mér skilst, að þessi tvö atriði fjárhagsráðsl. stangist beinlínis við það frv., sem er á dagskrá, og hefði af þeim ástæðum verið nauðsynlegt fyrir hv. n. að taka þetta mál til dálítið ýtarlegri athugunar. - Ég vona, að það sé ekki beinlínis í samningi milli núverandi hv. stjórnarflokka, að það þurfi að afgr. hér lagafrv. á þinginu, sem stangast við gildandi lög, án þess að ákvæði þeirra laga séu jafnframt felld úr gildi. Ég vildi því mjög alvarlega beina því til hv. frsm., að hann athugi þessi atriði, ef hann hefur ekki gert það áður. Um málið að öðru leyti vildi ég segja það, að fyrri kafli þessa frv. er í raun og veru nokkurs konar uppprentun á III. kafla fjárhagsráðsl. - og léleg uppprentun, því að í þessum kafla hef ég ekki séð nein ákvæði, sem geri verksvið verðlagseftirlitsins rýmra, en það hefur áður verið. Hins vegar er þetta orðið nokkru þrengra á þann hátt, að m. a. er fellt niður, að ég hygg, ákvæðið um eða heimildin til þess að skipa trúnaðarmenn um allt land til verðlagseftirlits. Það getur vel verið, að hv. n. og hæstv. ríkisstj. einblíni svo á Reykjavík, að hún telji, að það sé engin ástæða til að hafa verðlagseftirlit annars staðar en í Reykjavík. En m. a. er þessi heimild um trúnaðarmenn úti á landi felld niður með því lagafrv., sem hér er á dagskrá. - Það má vel vera, að það séu fleiri atriði, sem verða með þessu lagafrv. felld úr núgildandi l. En hvað sem er um það, þá hef ég a. m. k. ekki rekið mig á, að starf verðlagseftirlitsins sé að neinu leyti fært á heilbrigðari grundvöll, en verið hefur. Og ég er þar með ekki að segja, að ég hafi verið ánægður með verðlagseftirlitið. Síður en svo. Aðalatriði fyrri kafla frv. er að taka verðlagseftirlitið úr höndum innflutnings- og gjaldeyrisdeildar og setja það í hendur fjárhagsráðs. Það má auðvitað segja, að í því efni hafi fjárhagsráð áður haft nokkurt úrskurðarvald. En daglegar framkvæmdir, sem voru gerðar ágreiningslaust í verðlagseftirlitinu eða hjá innflutnings- og gjaldeyrisdeild, komu ekki til kasta fjárhagsráðs. Nú vil ég alls ekki gera lítið úr þeim ágætu mönnum, sem fjárhagsráð skipa, eða þeirra starfi þar. Ég hef ekkert annað en gott um þá að segja af þeirra samstarfi. En ég hygg þó, að það sé mjög misráðið að leggja verðlagseftirlitið undir fjárhagsráð. Og ég skal færa rök að því, að störf fjárhagsráðs voru á þeim tíma, sem ég sat í því, svo mikil, að fjárhagsráðsmennirnir höfðu ekki tíma til annarra starfa, ef þeir vildu sinna því, sem þeir þurftu að gera í fjárhagsráði. Síðan ég fór úr fjárhagsráði, hefur verið tekinn upp sá háttur nú um áramótin að leggja niður gjaldeyris- og innflutningsnefndina, og síðan má segja, að um innflutnings- og gjaldeyrismálin hafi ráðið slíkt ófremdarástand, þó að ekki hafi gjaldeyrisverzlunin verið góð áður, - að það er algerlega óviðunandi. Síðan gjaldeyris- og innflutningsnefndin var lögð niður, hefur ekki verið hægt að fá að hafa tal af neinum ráðamanni í innflutningsmálunum. Þeir tveir fjárhagsráðsmenn, sem hafa tekið að sér innflutnings- og gjaldeyrismálin, þeir vinna líka í fjárhagsráði og hafa af þeim ástæðum ekki haft neinn tíma til að sinna innflutnings- og gjaldeyrismálunum svo sem vera þyrfti. Ég vil ítreka það, að ég er alls ekki að segja þetta þessum mönnum til lasts. En ég vil benda á, að það nær engri átt að hlaða svo störfum á svo fáa menn, að þeir geti ekki sinnt þeim að einu eða neinu leyti, svo að vel sé. Það eru bráðum liðnir fjórir mánuðir ársins, og vera má, að litlir möguleikar hafi verið til þess að gefa út gjaldeyrisleyfi þannig, að hægt hefði verið að standa við þau. En því meiri ástæða væri til þess að reyna að koma þeim litlu leyfum þannig fyrir, að aðeins væru gefin leyfi fyrir því allra nauðsynlegasta og að reynt yrði að haga þessum málum þannig, að hægt væri að greiða eitthvað fyrir nauðsynlegum innflutningi. En ég held því alveg hiklaust fram, að með því starfi, sem lagt er á herðar fjárhagsráðsmannanna með því að bæta innflutnings- og gjaldeyrisúthlutun á tvo mennina, sem þurfa að starfa í fjárhagsráði a. m. k. hálfan daginn, þá sé þannig séð fyrir innflutnings- og gjaldeyrismálunum, að í alla staði sé óviðunandi fyrir alla þá menn, sem eitthvað þurfa með þessi mál að gera. - Ég sé, að hæstv. viðskmrh. er nú ekki hér í d. og reyndar enginn úr ríkisstj. Þarna kemur hæstv. fjmrh., en hann hefur ekki með viðskiptamálin að gera, eins og sakir standa. En það ríkir sá siður hjá ríkisstj. að láta ekki sjá sig, þó að við séum að ræða hér á Alþ. mál, sem almenning varða allmikið, heldur annaðhvort vera einhvers staðar annars staðar eða þá hér í þinghúsinu í hálfgerðum felum. Nú þegar hefur keyrt um þvert bak í sambandi við stjórn þessara mála og farið versnandi eftir því, sem lengra hefur liðið á árið. En þrátt fyrir þetta er gert ráð fyrir að auka enn störf þessarar stofnunar með því að leggja allt verðlagseftirlit undir umsjón hennar. Að vísu er gert ráð fyrir, að ráðinn verði sérstakur starfsmaður til þessara starfa, en þrátt fyrir það verður umsjónin hjá fjárhagsráði, og má fullyrða, að mörg og margvísleg mál komi til úrskurðar þess, enda þótt það sýnist fullhlaðið störfum fyrir. Af þessu, sem ég nú hef rakið, tel ég, að hér sé eingöngu um sýndarfrv. að ræða. Hv. Framsfl. talaði mikið um nauðsynlegar hliðarráðstafanir í sambandi við gengislækkunina, og til þess að bregðast ekki alveg þeim loforðum hefur hann talið sig þurfa að sýna eitthvað í verki og þess vegna hefur hann lagt áherzlu á. að þetta frv. næði fram að ganga, enda þótt öllum hljóti að vera ljóst, að það er einungis til að sýnast og ekki einungis þýðingarlaust til úrbóta í verðlagsmálunum, heldur mun það verða til að auka enn það öngþveiti, sem nú ríkir í þeim málum. Ég skal ekki ræða þetta frekar, en ég vorkenni mínum ágæta samþm. og merka þm., 1. þm. Árn., að hafa tekið að sér framsögu í þessu máli, jafnilla undirbúinn og hann virðist vera. Ég skal ekki gera breyt. n. að umtalsefni, þær eru fremur lítils virði, en þó líklega flestar til hins verra. Hins vegar vil ég minna á brtt. á þskj. 551. Þar er gert ráð fyrir, að verðgæzlustjóri athugi sérstaklega, að álagningu saumastofa verði stillt í hóf og ekki leyft að leggja nema einu sinni á framleiðslu þessara fyrirtækja. Frsm. n. gerði lítið úr þessari brtt., en ég hygg, að það stafi af ókunnugleika á þessum málum og hvernig þessari álagningu er nú háttað. Með samningi fjárhagsráðs við nokkrar hraðsaumastofur á síðastliðnu ári tókst að lækka fataverð úr 650 kr. niður í 450 kr. pr. fatnað. Hvernig mátti þetta takast, kann einhver að spyrja. Jú, það var hægt með því að láta saumastofurnar sjálfar fá innflutningsleyfin fyrir efnunum í þessa fatnaði, en með því var spöruð öll sú álagning, sem ella lendir hjá ýmsum milliliðum. Þessi sparnaður nam hvorki meira né minna en 250 kr. pr. fatnað. Ég hygg, að þetta sé eitt með betri verkum fjárhagsráðs og eitt af því fáa, sem lánazt hefur til að sporna gegn dýrtíðinni. Þegar nú 8. landsk. flytur brtt. um að lögfesta hliðstætt atriði í sambandi við þetta verðlags- og verðgæzlufrv., atriði sem getur orðið rétt spor í baráttunni við aukna dýrtíð, þá bregzt 1. þm. Árn. illa við og telur till. þýðingarlausa. Hv. þm. má brosa, en ég segi fyrir mig, að ég tel, að hans aðstaða í þessu máli sé heldur aumkunarverð, því að hann hefur sýnilega tekið að sér framsögu í þessu máli án þess að kynna sér það, en lagt allt traust sitt á, að flokksforingi sinn hafi búið það nægilega vel í sínar hendur, sem hefur því miður alveg brugðizt. Ég skal svo ekki hafa þessi orð fleiri, en vil ítreka það, að ég tel frv., eins og það nú er úr garði gert, aðeins til að sýnast, og þá skoðun mína mun reynslan eiga eftir að sanna.



Herra forseti. Hv. 1. þm. Árn. vildi bera fyrir sig 9. gr. frv. til sönnunar því, að valdið í verðlagsmálunum væri hjá samtökum fólksins. En hvað segir 9. gr.? Hún segir svo, með leyfi forseta: „Verðlagsstjóri og starfsmenn hans skulu hafa eftirlit með því, að verðlagsákvæðunum sé hlýtt. - Verðlagsstjóri hefur á hendi allan daglegan rekstur í sambandi við verðlagseftirlitið. - Ef upp rís ágreiningur um skilning á verðlagsákvæðum, sker fjárhagsráð úr. Þó getur verðlagsstjóri skotið þeim úrskurði til dómstólanna, sbr. næsta kafla þessara laga.“ Það er að segja, að nú er einungis gert ráð fyrir, að verðgæzlustjóri hafi eftirlit með verðlagi, sem fjárhagsráð ákveður. Þetta er gagnger breyting frá hinum upphaflega tilgangi frv., því að þá átti verðlagsstjórinn að líta eftir verðlaginu og ákveða það eftir gögnum, sem hann átti heimtingu á að fá afhent og gæfu glöggar upplýsingar um, hvernig verðið væri myndað. Hann átti sem sé að athuga hvern þátt verðmyndunarinnar og ganga úr skugga um, hvort allir þeir þættir væru réttir og eðlilegir. Hann hefði t. d. getað heimtað ýmsar kostnaðaráætlanir og gagnrýnt þær til þess að fá verðið lækkað, og má í því sambandi minna á olíuhringana, sem stöðugt hækka verðið eftir eigin geðþótta. Þetta var hinn upphaflegi tilgangur form. Framsfl., þegar hann lagði frv. fyrir þingið. En það undarlega skeður, að nú hefur frv. verið gerbreytt og það með samþykki Framsfl. Og eins og frv. lítur nú út, er allt þetta upphaflega vald, sem verðlagsstjóranum var ætlað, tekið af honum. Það er ekki til neins fyrir 1. þm. Árn. að reyna að telja sjálfum sér eða öðrum trú um, að svo sé ekki. Eftir frv., eins og það nú liggur fyrir, er allt þetta vald hjá fjárhagsráði. Það er að vísu gert ráð fyrir, að það geti skipað annan verðlagsstjóra til að rannsaka verðmyndun og verðlag, en það vald er ekki lengur hjá samtökum fólksins, sem sameiginlega átti að ráða skipun hins eiginlega verðlagsstjóra, er nú verður aðeins eftirlitsmaður með því, sem fjárhagsráð hefur ákveðið. Það er með öðrum orðum verið að taka valdið frá fólkinu, sem till. Framsfl. upphaflega ætluðu því, og færa það í hendur fulltrúa S. Í. S. og heildsalanna í fjárhagsráði, sem koma sér svo einhvern veginn saman, með eigin hagsmuni fyrir augum, án þess að samtök fólksins, neytendanna, hafi þar nokkra hönd í bagga. Frsm. var að tala um, að ég tortryggði dómstólana, sem með þessi mál hefðu farið undanfarið. Ef 1. þm. Árn. hefði. lesið vel greinargerð flokksforingja síns fyrir þessu frv., eins og það var lagt fyrir Alþingi, þá hefði hann sennilega aldrei látið þessi orð falla, því að þar segir, með leyfi forseta: „En þótt eftirlit sé gert fullkomnara, má þó búast við brotum, sem kæra verður, rannsaka og dæma í, að þeirri rannsókn lokinni. Almenningur telur, að furðu hljótt hafi verið um þennan málarekstur - og það um of. Til þess að almenningur geti haft tryggingu fyrir því, að mál út af verðlagsbrotum séu samvizkusamlega rekin, þykir rétt að veita neytendum vald til að tilnefna meðdómsmenn, er dæmi í verðlagsmálum með hinum almenna dómara líkt og nú tíðkast í sjórétti. En auk þess þykir ástæða til að búa enn þá rammbyggilegar um hnútana. Til þess að sem flestir landsmenn fái tækifæri til að fylgjast með rekstri þessara mála, sem svo mjög skipta hag þeirra beint og óbeint, þykir rétt að ákveða, að málsmeðferð öll sé rekin fyrir opnum dyrum, nema dómurinn ákveði annað. Enn fremur að dómar séu birtir.“ Með öðrum orðum, þá kemur það greinilega fram í grg., að dómstólunum er ekki treyst og almenningur geti ekki treyst þeim, nema hann fái að hafa hönd í bagga með þeim og fylgjast með málarekstri. Það er ekki bara mér, sem finnst þetta. Það er Framsfl., flokkur hv. frsm., 1. þm. Árn., undir forustu formannsins, sem hefur kveðið upp úr í þessu máli og birt hér í grg. fyrir þessu frv., að dómstólunum sé ekki treystandi til að fara með þessi mál. Það er sem sagt Framsfl. sjálfur, sem ekki treystir dómstólunum í þessu efni, eða gerði það að minnsta kosti ekki, þegar þessi grg. var samin. Þess vegna er nauðsynlegt, að tekin sé af allur vafi um skilning á þeim ákvæðum, sem sett eru. Það er ekki víst, að góður vilji 1. þm. Árn. nægi alltaf, þegar skýra á ákvæði l., ef ágreiningur kemur fram um einstök atriði. Og þó að hann lýsi ákveðnum skilningi á ýmsum ákvæðum hér í ræðu sem frsm. allshn., þá er ekki víst, að allir heyri til hans eða geti lesið hans góða skilning. Bæði er nú, eins og þm. er kunnugt, nokkur bið á því, að alþingistíðindi komi út, og svo lesa svo tiltölulega fáir þessar miklu bækur. Það má því gera ráð fyrir, að þessi góði skilningur liggi fyrst nokkur ár í handriti hjá Pétri okkar Lárussyni og síðan komi hann ekki fyrir augu nema örfárra manna og þá auðvitað orðinn algerlega ótímabær. Þess vegna ætti hv. allshn. ekki að treysta slíkum uppskriftum í sambandi við túlkun þessara laga, heldur setja skýlaus ákvæði í frv., svo að enginn vafi geti leikið á, hvað við er átt. Ég vil endurtaka það, að nú, þegar búið er að fella niður úr frv. ákvæðin um eftirlitið með undirbúningi verðlagningarinnar, það er að segja því, hvernig verðið er myndað, þá er frv. raunverulega orðið ónýtt. Og verði frv. samþ. þannig, þá kemur það að sára litlum notum, og svarti markaðurinn og spillingin í verzluninni verður sú sama eftir sem áður. En hvar er þá Framsfl. með öll sín stóru orð og stríðsyfirlýsingar gegn hvers konar fjárplógsstarfsemi? Ætlar hann að láta eyðileggja þetta mál, þegar möguleikar eru til að fá það samþ. hér í Alþingi, svo að það megi verða að góðu liði í þessari baráttu? Er þessi flokkur kannske fallinn frá fyrri yfirlýsingum? Eða hefur hann gengið á mála hjá íhaldinu og lofað því þeim fríðindum að fella þetta úr frv.? Í baráttunni við svarta markaðinn í landinu treysti Framsfl. sér ekki til að fá framgengt á Alþ. þeim hliðarráðstöfunum, sem hann setti sem skilyrði fyrir samstarfinu í sambandi við gengislækkunina. Hann lætur í veðri vaka, að verkalýðsflokkarnir skuli hafa úrskurðarvaldið. En það, sem hefur gerzt, er þetta: Uppi á hátindum Framsfl., þar sem þeir gnæfa hæst og ná lengst frá fólkinu og komast næst íhaldinu, þar er farið að semja um að tryggja völd hinna ríkustu, til þess að þeir geti haft verðlagið í landinu að sínu skapi. Um þetta er samið. Svo kemur málið fyrir þingið. Jú, það verður víst barizt á móti svarta markaðinum. Það vantar ekki, það er svo fyrir séð, að verkalýðsflokkarnir hafi úrslitavaldið. En svo koma fram brtt., sem hníga að því að færa frv. í sitt upprunalega form. Hvað segir Framsfl.? Jú, ekki að tala um annað en semja um þetta við Sjálfstfl. Völdin skulu tekin af fólkinu og lögð í hendur fjárhagsráði, þar sem hægari eru heimatökin um baktjaldamakkið. Þegar við flytjum svo brtt. í þá átt, að frv. verði nær þeim tilgangi, sem það hafði upphaflega, þá er sagt, að þær séu að vísu ágætar og raunverulega ekkert á móti þeim, en það er bara búið að semja við íhaldið um að drepa þetta allt saman. Það átti að ganga svo frá þessu, að neytendur gætu haft úrslitavald í þessum málum, og segir svo um það í grg. fyrir frv. á bls. 4, með leyfi hæstv. forseta: „Neytendur geta þá engan um það sakað nema sjálfa sig, ef verðlagning og verðlagseftirlit er slælega framkvæmt.“ Nú er hins vegar svo um hnútana búið, að verðlagningin er tekin úr höndum fólksins. Og hafi framsóknarmenn virkilega haldið, að eitthvað væri nýtilegt í þessu frv. eins og það er nú orðið, þá ætti þó að mega marka af einu, að það sé nú lítils virði. Það hefur sem sagt ekki heyrzt nein rödd um það frá íhaldinu, að það sé óánægt með frv. í þessari mynd.



Herra forseti. Það er til lítils að vera að þrátta um þetta fram og aftur. Eitt er víst, og það er það, að enga óyggjandi úrskurði væri unnt að byggja á ræðum manna um þetta. Lítið dæmi er það, að hv. 2. þm. Reykv. ávarpaði mig sem formann allshn., enda þótt ég hafi alls ekki á hendi formennsku í n.

Ég bið hv. þm. afsökunar á því að hafa kallað hann formann allshn.

Já, það er hjartanlega fyrirgefið. Hins vegar fannst mér gæta í ræðu hv. 2. þm. Reykv. alvarlegs misskilnings í þessu máli. Hann vantreysti því mjög, að nokkurt tillit yrði tekið til vissra atriða í brtt. hans, ef þau yrðu ekki sett inn í lögin. Ég tel, að það vantraust sé ástæðulaust. Hitt er annað, sem hann talaði um vald verðgæzlustjóra samkv. frv. upphaflega, að það er rangt með farið, og undrar mig stórlega, að hann skuli halda slíku fram. Fjárhagsráð hefur frá því fyrsta átt að annast verðlagsákvarðanir. Það getur hv. þm. séð í 4. gr. frv., og hans tal um þetta fellur þar með um sjálft sig. Hv. þm. las atriði úr grg. frv., þar sem vikið er að því, að til þess að tryggja neytendum réttlátt verðlag, sé gert ráð fyrir, að þeir fái íhlutunarrétt um skipun verðgæzlustjóra. Þessu er haldið í frv. Og í mínum ummælum áðan var ég ekki að saka dómara um, að þeir dæmdu rangt út frá sínu sjónarmiði, en þeir geta haft misjafnar forsendur til að ganga út frá. Ég vil svo segja hv. þm. það, að hann hefur ekki flutt neina brtt. um starfssvið verðgæzlustjóra, og frá upphafi hefur aldrei verið gert ráð fyrir í frv., að hann hefði verðlagsákvörðunina með höndum. Hv. þm. Ísaf. (FJ) talaði hér nokkur orð og var óánægður með frv. Ég vil taka fram, að það er misskilningur hjá honum, að ég geri lítið úr ákvæðum varðandi álagningu á það, sem unnið er hér í saumastofum. Ég tel einmitt, að skipun þeirra mála hafi verið í ýmsu áfátt, og tel, að þar verði allmikil bót á ráðin með þessu frv. Hins vegar, ef taka ætti saumastofurnar beint inn í 6. gr., þá þyrfti líka að taka þar inn ýmislegt fleira og engu síður. - Þá fannst hv. þm. á skorta, að séð væri fyrir því, að eftirlitsmenn væru á öðrum stöðum en í Rvík. En um þetta eru ákvæði, og segir t. d. svo í 1. gr., með leyfi hæstv. forseta: „Ríkisstjórnin skipar verðgæzlustjóra á þann hátt, er síðar greinir í lögum þessum, til þess að hafa eftirlit með verðlagi í landinu.“ Og í síðasta málslið 2. gr. segir svo: „Ríkisstjórnin skipar verðgæzlustjóra samkv. till. nefndarinnar, og verðgæzlustjóri ræður starfsmenn sína og trúnaðarmenn í samráði við hana.“ M. a. þá líka eftirlitsmenn hvarvetna um landið. Og ég ætla þannig, að fullkomlega sé fyrir þessu séð. Þá eru í 3. gr. og 5. gr. ákvæði, sem rýmka mjög um það, að hægt sé að fela sérstökum mönnum störf, sem vinna þarf lengra burtu. Hv. þm. drap enn á það, að ákvæði frv. mundu brjóta í bága við eldri lög um fjárhagsráð. En í niðurlagi II. kafla l. stendur svo, með leyfi hæstv. forseta: „Lög þessi öðlast þegar gildi, og fellur þá niður umboð verðlagsstjóra, starfsmanna hans í verðlagseftirlitinu og trúnaðarmanna.“ Ég ætla, að þetta þurfi ekki að valda neinum erfiðleikum gagnvart eldri lagaákvæðum. Sé hins vegar svo, að þessi ákvæði kæmu í bága við einhver ákvæði, þá fer um það eftir venjulegri reglu, að hin nýrri lagasetning gildir. Slíkt er ekkert nýtt. Oft yfirsést mönnum við setningu nýrra laga að tilgreina hvert atriði í eldri lögum, sem þar með breytist. En slíkt þarf ekki að verða á nokkurn hátt til tjóns. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta frekar að sinni, enda virðast mér þessar umræður vera hálfgert karp.



Herra forseti. Ég vildi aðeins segja nokkur orð út af ummælum hv. 1. þm. Árn. Honum hafði skilizt á mér, að ég hefði sagt, að verðlagsstjóri hefði haft valdið um verðlagsákvörðunina. Ég held ég hafi nú ekki komizt þannig að orði, þó að ég kunni að hafa talað of óljóst. Hitt átti ég við, að verðlagsstjóri rannsakaði verðlagsmyndunina í landinu og gerði á þeim grundvelli tillögur um það verðlag, sem ætti að gilda. Vald þess embættismanns, sem þannig hefur með höndum alla skýrslusöfnun og á eftir þeim að meta verðlagið, er ákaflega mikið. Og þótt fjárhagsráð hafi endanlegt vald um úrskurð, verður það að byggja á öllu mati og starfi verðlagsstjóra. Hann framkvæmir matið og leggur það fyrir fjárhagsráð og hefur þannig mjög sterka aðstöðu til ákvörðunar á verðlaginu. Fjárhagsráð verður hins vegar eins konar gerðardómur, og hið verðlagsákvarðandi vald verðlagsstjóra er tvímælalaust ákaflega mikið, enda segir líka svo í 4. gr., með leyfi hæstv. forseta: „Fjárhagsráð getur að meira eða minna leyti fengið verðlagsstjóra í hendur vald til að framkvæma í sínu umboði þær verðlagsákvarðanir, sem um ræðir í 4. gr.“ Þetta er þannig ekkert spursmál, að verðlagsstjóri hefur ákaflega mikið verðlagsákvarðandi vald, og samkvæmt frv. Framsóknar átti þetta vald að leggjast í hendur fólksins, sem kysi verðlagsstjóra. Ég held því, að það standist, að með því að kippa þessu verðlagsákvarðandi valdi úr höndum fólksins er verið að kippa burtu helmingnum af upphaflegum tilgangi Framsfl. með frv. Í öllum tilfellum hefur fjárhagsráð haft hið endanlega úrskurðarvald, en aðstöðumunur verðlagsstjóra nú og þá er alveg gífurlegur. Till. mínar fara fram á, að verðlagsstjóri hafi það vald, sem upphaflega var ákveðið. Það er ekki farið fram á neitt meira. En geti verðlagsstjóri skírskotað til þeirra samtaka, sem kusu hann, þá hefur hann baráttuaðstöðu, sem hann hefur ekki nú, og stendur ólíku betur að vígi með að rísa gegn því, þótt fram kynni að fara í fjárhagsráði ýmislegt makk þeirra, sem hafa stærstar „interessur“ í sambandi við verðlag í landinu. Hann hefur það mikið vald, að það var dýrmætt, að samtök fólksins kysu hann. Væri brtt. mín við 3. gr. samþ., þá finnst mér líklegt, að 5. gr. yrði praktíseruð svo, að fjárhagsráð fengi verðlagsstjóra umræddar verðlagsákvarðanir í hendur að mestu. Hins vegar hefur þessi verðgæzlustjóri fólksins lítil völd nú, en fjárhagsráð því meiri og málið þannig komið undan áhrifavaldi alþýðu.



Herra forseti. Ég vakti máls á nokkrum atriðum í sambandi við þetta frv., sem hér liggur fyrir, og hefur hv. frsm. gert tvö þeirra að umtalsefni. Hann viðurkenndi, að árangur hefði náðst af samningum fjárhagsráðs við hraðsaumastofurnar, en fannst þó víst ekki, að sú skipan væri þess virði að lögfesta hana, nema fleira kæmi til. Ég vil nú segja, að ef hann hefur till. fram að færa um lögfestingu á fleiri slíkum umbótum, þá mundi ekki standa á mér að fylgja þeim, því að það væri fyllilega í samræmi við stefnu míns flokks að minnka verzlunarálagningu og fækka milliliðum. Ef hv. frsm. telur því, að hér sé um fleiri atriði að ræða, þá væri vel, að hann benti á þau, og mundi Alþfl. vera fylgjandi slíkum ráðstöfunum. Ef hins vegar hv. frsm. lætur undir höfuð leggjast að benda á eitthvað slíkt, þá hefur hann enga afsökun með að ganga í gegn lögfestingu á þessu sérstaka atriði. Út af því, sem ég benti á, að eftirlitið utan Rvíkur væri fellt niður, þá gerði hv. frsm. ekki annað en lesa upp 1. og 2. gr. frv. En einmitt hans upplestur sannaði, að ákvæðið í III. kafla fjárhagsráðsl. er fellt niður. Þar stendur í 16. gr., að verðlagsstjóri hafi með höndum eftirlit með því, að verðlagsákvæðum sé hlýtt og skipi hann sína trúnaðarmenn um allt land til þess að sjá um þetta. Eru fjárhagsráðslögin hér sýnilega miklu víðtækari. Í frv., eins og það liggur hér fyrir, stendur ekkert annað en það, að verðgæzlustjóri ráði starfsmenn sína og trúnaðarmenn í samráði við ríkisstj. að vísu, og hvergi er sagt, að það þurfi annars staðar að vera en í Reykjavík. En í hinum l. er litið svo á, að verðlagseftirlit skuli vera um allt land. Skil ég eigi, ef hv. frsm. vill eigi viðurkenna þetta, og til þess að taka af allan vafa vil ég leggja fram skriflega brtt., þess efnis, að aftan við 2. gr. bætist: um land allt, - svo að eigi sé gengið aftur um verðlagsmálin, en það tel ég ekki fært frá því ástandi, sem nú ríkir í þeim. Hv. frsm. kom ekki að aðalatriðinu í aðfinnslum mínum við þetta frv., sem er það, að það á að leggja þessi störf ofan á fjárhagsráð, sem hefur orðið að taka að sér innflutnings- og gjaldeyrismálin. Er þó ófremdarástandið orðið slíkt, að allir menn í öllum flokkum eru sammála um, að það sé óviðunandi. Þegar síðan á að leggja eftirlitið að öllu leyti í hendur sömu stofnun, sem getur ekki einu sinni sinnt öðrum störfum sínum, þá er verr af stað farið en heima setið, þ. e. fyrir þá, sem kæra sig nokkuð um eftirlitið. - Nú er algengt á þ., ef um er að ræða einhver mál, sem koma við ákveðnum stofnunum, að þá séu þau send þeim stofnunum til umsagnar. - Nú vil ég spyrja hv. frsm.: Hefur fjárhagsráði verið sagt frá þessu og hefur verið leitað umsagnar þess? Ef svo er, hvert er þá svar þess? Það má vel vera, að málið sé svo langt komið, að engu verði þar um þokað, en sé svo, þá munu þeir samningar koma verðlagseftirlitinu á verri grundvöll. Er þar þá um samninga að ræða til að veikja framkvæmd verðlagseftirlitsins, og mátti þar þó eigi á bæta. Ég skal svo ekki hafa ræðu mína lengri. Vil ég leyfa mér að leggja hina skriflegu brtt. mína fram hjá hæstv. forseta.

Forseti (SB) : Hv. þdm. hafa heyrt hina skriflegu brtt. hv. þm. Ísaf. (FJ) við 2. gr. frv. Hún er skrifleg og of seint fram komin, og þarf því tvöfaldra afbrigða með, til þess að hún megi koma til umr. og afgreiðslu.



Ég skal vera stuttorður. - Hv. þm. Ísaf. heldur því enn fram, að verðgæzlustjóri eigi að vera bundinn við Reykjavík um verðlagseftirlit. Ég benti honum þó á 1. gr. frv., þar sem stendur, að hann eigi að hafa eftirlit með verðlagi í landinu. Þó að Reykjavík sé stór bær, þá hefur hún þó hingað til ekki verið talin landið allt. Í 2. gr. sést, að verðgæzlustjóri á að ráða starfslið sitt, í samráði við ríkisstj. að vísu, og vitaskuld felur hann trúnaðarmönnum sínum og starfsliði verkefni þau, sem þarf að rækja. Ég held því, að eigi þurfi frekar um þetta að þrátta. Hvað áhrærir störf fjárhagsráðs, hvort þau verði því ofvaxin, þá skal ég engan dóm leggja á það. Það hefur verið talað um fækkun starfsmanna. Má þá auka störf ýmissa manna þar. Hefur verið talið, að það yrði auðvelt. Ef það yrði í reyndinni erfitt, þá mundu menn reyna að létta af öðrum störfum hjá sér. Þá kem ég næst að hv. 2. þm. Reykv. (EOl), Hann dró nú í land út af fyrri fullyrðingum sínum, en heldur áfram að þrátta um það, að verðgæzlustjórinn geti eigi nógsamlega eftir frv. kynnt sér verðlag í landinu, þ. e. innkaup á vöru o. fl. þess háttar, eins og vera þyrfti. Ég held, að þetta sé misskilningur hjá hv. þm. Í 3. gr. frv. er talað um það, hvað verðgæzlustjóri skuli gera. Þar er minnzt á verðlagseftirlit, daglegan rekstur í sambandi við það, og hann á að vekja athygli fjárhagsráðs á því, ef verðlag er mismunandi, t. d. sé sams konar eða svipuð vara seld með mismunandi verði, og síðar meir á fjárhagsráð að byggja innkaup sin á þeim upplýsingum. Þá er 9. gr. um vald það, sem verðgæzlustjóra er fengið í hendur, og á hann rétt á að heimta af aðilum þeim, sem mál þessi skipta einhverju, skýrslur og gögn, og hvergi á fjárhagsráð að byggja ákvarðanir sínar á öðru en þessu. Dettur nú hv. 2. þm. Reykv. í hug, að fjárhagsráð byggi ákvarðanir sinar á öðru en því, sem embættismanni þessum er fengið sérstakt vald í hendur til að leita upplýsinga um, varðandi vöru erlendis frá og hér heima? Það verður vitaskuld að byggja á þessum upplýsingum hans. Er þess vegna misskilningur, að það skorti á með vald til þess að afla þessara gagna. Ég vona og, að þessi maður, er þannig verði skipaður sem í frv. greinir, kunni glögg skil á framkvæmd verðlagseftirlitsins og framkvæmi eftir því. Það er hér um eins konar hártoganir að ræða í öllu því, sem þessi hv. þm. kemur með. Honum þótti á skorta, að fjárhagsráð mundi geta fundið upp á því að fela öðrum manni vald skv. 5. gr. frv. En ég er ekki sammála um, að fjárhagsráð þurfi að fela öðrum trúnaðarmanni en verðgæzlustjóra það vald. Enginn maður mun hafa til að bera slíkan kunnugleika og myndugleika sem hann, og þá ætla ég vel fyrir öllu séð, þar sem hann er. Ég sé svo eigi ástæðu til að fjölyrða frekar um málið. Mér virðist sem orð hv. þm. sýni meir viðleitni að segja eitthvað um málið og gera það tortryggilegt en þau séu á rökum reist. - Viðvíkjandi hinni skriflegu brtt. ætla ég, að samþykkt hennar skipti engu máli, og ætla því, að bezt muni að samþykkja frv. óbreytt.



Ég benti á það sem dæmi um flaustursverk í undirbúningi frv., að III. kafli fjárhagsráðsl. skuli hafa verið felldur niður. Hinu er ómótmælt af hv. frsm., að í II. kafla þeirra l. eru ákvæði, sem stangast á við ákvæði þessa frv. Nú er rétt, að nýrri l. gildi, en stangist þau á við eldri l., þá er það óvandvirkni, fyrst l. er breytt á annað borð, að gera þau eigi fullnægjandi úr garði, svo að þau séu í fullu samræmi við eldri ákvæði. Hv. 1. þm. Árn. varð ekki við þeim tilmælum mínum að nefna einhver fleiri dæmi en saumastofuálagninguna, sem mættu koma undir það, að ekki mætti leggja á nema eina álagningu, þótt hann hins vegar segði, að það væri ýmislegt fleira, sem gæti komið undir það. Mér finnst hann þar hafa sett ljós sitt undir mæliker og þykir fyrir, ef menn vita um ráð gegn dýrtíðinni, en vilja eigi segja frá þeim. Varðandi ummæli hv. þm. um trúnaðarmennina, þá er það óhrekjanlegt, að eftir eldri l. er verðlagsstjóra skipað að hafa trúnaðarmenn um land allt. En skv. því, sem Framsfl. kallar hliðarráðstafanir við gengislækkunarl. þá á verðgæzlustjóra ekki að vera það skylt. Nú mega það vera samningar milli stjórnarflokkanna, að verðlagseftirlitið minnki nokkuð. Ég hef þó talið, að það þyrfti að auka, en hér er sannarlega dreginn réttur af verðlagsstjóra, skyldan um að hafa trúnaðarmenn annars staðar á landinu en honum sýnist. Ef hv. frsm. er svo viss um, að í frv. felist skipun um að hafa trúnaðarmenn um land allt, sem hann segir, þá ætti að vera óhætt að samþykkja brtt. En því mótmæli ég, að verðgæzlustjóra sé lögð skylda á herðar að hafa trúnaðarmenn annars staðar, en honum sjálfum sýnist. Hv. frsm. hefur enn eigi treyst sér til að lýsa því yfir, að hann telji fjárhagsráð hafa möguleika til að sjá um verðlagseftirlit á eigi lakari hátt en viðskiptanefnd áður, af þeim ástæðum, að málið hefur eigi verið sent fjárhagsráði til umsagnar, sem ég er viss um, að hefði þá mótmælt því. Það gefur til kynna, með hverjum huga frv. var flutt og barið í gegn, að hv. frsm. minntist á í þessu sambandi, að talað væri nú um fækkun starfsmanna þar, - þó að e. t. v. mætti gera það. Ég skal ekki segja, nema það væri hægt. En það sýnir e. t. v. betur en allt annað alvöruna í baráttunni gegn dýrtíðinni, ef byrja á á því að skera niður verðlagseftirlitið.



Ég held, að hv. 1. þm. Árn. sé farinn að ganga fulllangt í því að reyna að verja málstað, sem hann veit, að er óverjandi. Hann fór bókstaflega að reyna að snúa út úr og rangtúlka málið. Ég held, að verðlagningarákvarðanir heyri eigi undir verðgæzlustjórann skv. frv. Það er ekkert atriði í frv., sem gefur honum vald til að heimta, t. d. af ákveðnu firma, skýrslur um verðlagninguna. Hann getur eigi krafizt þess, að selt verði á öðru verði, en fjárhagsráð ákveður. Það á að fella burt. hvernig verðlag sé ákveðið. Ef firma hefur ekki brotið þau ákvæði, getur hann ekki komið til þess að athuga verðlagið sjálft. Starf verðgæzlustjóra á að vera eftirlit, en ekki það að gera tillögur til fjárhagsráðs. Annað atriðið er um samanburð og mismunandi verð í búð, sem verðgæzlustjóri á að athuga, en hann á eigi að hafa með höndum rannsókn á sjálfri verðlagsmynduninni. Ég held, að það sé þýðingarlaust að ætla sér að blekkja menn á því, að Sjálfstfl. hafi gert kröfu til að sleppa tveim síðustu málsgr. í 3. gr. Allt vald, sem verðlagsstjóra var gefið, sbr. 9. gr., var að heimta af öllum firmum skýrslur um verðlag og gera tillögur til fjárhagsráðs. Hann er búinn að missa þetta vald. Þannig er staðreyndin í málinu. Hins vegar, vegna þess hve djúpt hv. 1. þm. Árn. tók í árinni, að fjárhagsráði sé eigi ætlað að fela öðrum manni vald hans, er bezt, að við þm. setjum fyrir þann leka og legg ég því fram skriflega brtt. um það, að í stað orðanna „ákveðnum trúnaðarmanni“ í 5. gr. komi: verðgæzlustjóra. - Ég skal viðurkenna, að yrði það gert, þá mundi starf verðlagsstjóra breytast þó nokkuð, hann fengi þó nokkuð móts við það, sem hann ella hefði, að athuga sjálfa verðlagsmyndunina. Því vona ég, að hv. 1. þm. Árn. geti fallizt á þessa brtt. mína, því að það kemur eigi til mála að fela neinum manni öðrum þetta vald.

Forseti (SB) : Hv. þdm. hafa heyrt brtt. hv. 2. þm. Reykv. Hún er skrifleg og of seint fram komin. Þarf því tvöfaldra afbrigða með.



Þetta skal vera ósköp stutt. - Ég verð að segja það, að ég er undrandi á ræðum hv. þm. Hv. þm. Ísaf. staðhæfir enn, að verðgæzlustjórinn eigi ekki að hafa eftirlit á öllu landinu, þótt það sé falið í 1. gr. frv., jafnframt valdi því, sem honum er lagt í hendur: Hvað vill hv. þm.? Vill hann, að hver verzlunarhola verði talin upp?

Það væri vissara.

Ég bjóst við því. Yrði þá að setja undir þann leka.

Keflavikurflugvöllur líka.

Já, vafalaust, og þyrfti þá að gera hv. 2. þm. Reykv. að verðlagseftirlitsmanni þar. Þetta er fjarri öllu lagi og sýnir, hversu menn vilja seilast langt. Þarf ekki að svara því fleiru til. Hv. 2. þm. Reykv. staðhæfir enn, að verðgæzlustjóri hafi eigi vald til að heimta skýrslur og gögn, sem eru grundvöllur verðlagseftirlitsins. Hvernig á hann þá að hafa það eftirlit? Ef fjárhagsráð ákveður verð, þá byggir það verðið á margvíslegum frumatriðum, og þyki þau fullnægjandi, þá er verðið ákveðið. Síðan hefur verðgæzlustjóri eftirlit. Hvernig getur hann verið viss um, að kaupmenn og kaupfélög fari eftir verðlagsákvæðunum, ef hann neitar að kynna sér grundvöll verðlagningarinnar hjá hverjum og einum? Það er svo margvíslegt, sem snertir þetta mál, að annað er óhugsandi, enda er verðgæzlustjóra ætlað þetta vald skv. ákvæðum þeirrar gr., sem vitnað var til. Honum er gefið það vald í 9. gr., að hann getur gengið svo nærri mönnum, að hann má eigi segja frá því, sem hann kemst að í starfi sínu varðandi viðskiptamál, má hér heimta allar upplýsingar, skýrslur og gögn. Þetta sýnir, hve langt er gengið. - Hv. þm. á ekki að vera með þessi látalæti. Hann meinar ekki það, sem hann segir, og fer ekki vel á því.



Ég hefði eiginlega getað með samanburði á l. og frv. á ýmsan annan hátt getað sýnt, að frv. er gert veikara en áður var í l. Er það rétt hjá hv. 2. þm. Reykv., að öflun gagna er sterkari í fjárhagsráðsl. en hér í frv. Annars hef ég ekki tíma til að fara nánar í það. En ég vil leyfa mér að leiðrétta það, sem hv. frsm. hefur sagt, en hefur eigi séð ástæðu til að leiðrétta. Hann sagði, að ég hefði sagt, að verðgæzlustjóri ætti ekki að hafa verðlagseftirlit í öllu landinu. Ég benti á, að annað sé í gildandi l. en frv., og sýndi fram á, að í því sé létt af verðgæzlustjóra skyldunni að hafa trúnaðarmenn um land allt. Þessi skylda var áður í l., og hér er verið að afnema hana. - Ég sé nú, að hæstv. forseti er farinn að gerast óþolinmóður. - Ég er heldur leiður yfir því, að hinn ágæti vinur minn og kunningi skuli hafa tekizt á hendur að verja það, að verið er að veikja verðlagseftirlitið í stað þess að styrkja það, sem því var þörf á, því að það er verið að veikja verðlagseftirlitið með því að bæta störfum á stofnunina, sem er ofhlaðin störfum fyrir, og án þess að leita umsagnar hennar um þetta.



Herra forseti. Ég er í sjálfu sér samþykkur því, sem felst í þessari brtt., en af því að ég tel, að 1. gr. frv. tryggi það, sem hér er farið fram á, en orðalag brtt. ekki heppilegt, segi ég nei.



Með skírskotun til grg. hv. 2. þm. Rang. segi ég nei. Brtt. 586 felld með 16:9 atkv. - 573 felld með 16:9 atkv. - 587 felld með 19:9 atkv. - 551,1 felld með 13:11 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: JóhH, JÁ, KS, MK, SG, StJSt, ÁkJ, ÁS, EOI, EmJ, FJ. nei: IngJ, JPálm, JS, JR, JörB, SÁ, SkG, StSt, StgrSt, BÁ, EystJ, GG, HelgJ. JG, PÞ, ÁB, SB greiddu ekki atkv. 7 þm. (ÓTh, PO, ÁÁ, BÓ, GTh, GÞG, HÁ) fjarstaddir. 6 þm. gerðu svofellda grein fyrir atkv.:



Herra forseti. Ég tel það sjálfsagt, að ekki sé leyfð nema einföld álagning á efni og framleiðslu saumastofa, og tel ég það verkefni verðgæzlustjóra að sjá um það. Þess vegna tel ég óþarft að vísa málinu til efri deildar að nýju og segi nei.



Herra forseti. Ég vil geta þess, eins og hv. þm. V-Húnv., að ég tel, að ákvæði frv. séu einmitt þann veg, að það eigi einmitt að útiloka það, sem hér er verið að fara fram á, svo að það er í raun og veru óþarfi. Ég tel rétt, að það komi skýrt fram, að þeir hlutir, sem hér er um að ræða, komi ekki fyrir, en það kemur líka fram í frv., og er því óþarfi að vera að tefja málið með þessari brtt. Segi ég því nei.



Herra forseti. Ég tel það vera alveg sjálfsagða skyldu verðgæzlumanns að sjá um þetta atriði, sem hér um ræðir. En þetta er ekki nema eitt af fjölmörgum verkefnum hans, og tel ég ástæðulaust að nefna aðeins eitt þeirra í lögunum og segi því nei.



Herra forseti. Ég hef alltaf litið svo á löggjöf, að það ætti að setja í lög það, sem gera eigi eða gera ekki, en ekki að sleppa því úr lögunum, sem gera á. Fyrst menn vilja því láta þetta vera eitt af því, sem gera á, segi ég já.



Herra forseti. Ég tel það fullkomlega rétt, að álagning, sem hér um ræðir, sé ekki leyfð nema einu sinni, og segi því já.



Herra forseti. Ég tel það varhugavert að tefja þetta mál, og hefði verið þörf á því, að hv. þm. væru samþykkir skjótri afgreiðslu þess. Ég hef ákveðið að greiða atkvæði á móti öllum brtt.

sem bæta frv.

við frv., sem eru til þess að tefja afgreiðslu þess, án þess að vera til bóta, og til þess að stuðla að því, að það nái gildi á þessum degi, segi ég nei. Brtt.551,2 felld með 18:9 atkv. - 551,3 tekin aftur. Frv. samþ. með 18:1 atkv. og afgr. sem lög frá Alþingi (A. 588).