Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það hefur ekki unnizt tími til að prenta till., sem hér er borin fram. Það er um aðeins eina gr. frv., sem fjallar um söluskatt. Hún er borin fram af mér og hv. þm. Siglf. (ÁkJ) og er svo hljóðandi: „Við 40. gr. Á eftir 1. málsl. síðari málsgr. komi: Enn fremur er undanþegin gjaldi þessu: a) Efnivara, sem iðnaðarmenn og iðnfyrirtæki selja í sambandi við iðn sína. b) Vinna og þjónusta látin í té af iðnaðarmönnum og iðnfyrirtækjum.“ Þessi till. er borin fram í tveim liðum, ef einhverjir skyldu vilja greiða öðrum liðnum atkv., en ekki hinum. Þessi till. fjallar um mál, sem mikið hefur verið til umr. meðal iðnaðarmanna og landsmanna allra að undanförnu, Það veldur því ekki sízt hæstaréttardómur, sem féll í marzmánuði s.l., þar sem raftækjaverkstæði S.Í.S. var gert að greiða ríkissjóði 9% söluskatt og útflutningssjóðsgjald af efnivörum, er verkstæðið hafði útvegað viðskiptamönnum sínum. Með dómi þessum er slegið föstu, að innheimta beri 9% af allri efnivöru, sem iðnaðarmenn og iðnfyrirtæki láta í té, ásamt vinnu og þjónustu. Hér er um slíkt óréttlæti að ræða, að vafasamt er, hvort heppilegt sé, að löggjafinn mismuni þjóðfélagsþegnunum á þennan hátt, og skal ég nú færa að því nokkur rök. Ef viðskiptavinur leggur sjálfur til efnið og greiðir vinnulaun, þá er engin skattskylda. Ef verkstæðið útvegar efni af eigin birgðum eða frá öðrum, þótt án álagningar sé, ber að innheimta 9% gjaldið til ríkisins. Ég vil lýsa, á hvern hátt þessi óréttmæta skattheimta er lögum samkvæmt framkvæmd við húsbyggingar almennt. Verktakar, sem taka að sér slík verk í ákvæðisvinnu, eiga að innheimta hjá viðskiptavininum, eiganda hússins, 9% af allri umsamdri upphæð verksins. Taki verkkaupinn hins vegar starfsmann eða starfsmenn verktaka í beina þjónustu sína, eins og nú er gert í stórum stíl, þá er hann samkvæmt lögum ekki skattskyldur. Hver verður svo útkoman af svona lagasetningu, og hvaða þróun er þetta svo að taka á sig almennt? Verkkaupinn verður sjálfur að vera á þönum í útvegunum, sem hann ber ekki sama skyn á og fagmaðurinn. Ef komið er með bifreið til viðgerðar, verður eigandinn sjálfur að kaupa varahlutinn í verzluninni og afhenda hann viðgerðaverkstæðinu. Húsbyggjandinn verður sjálfur að kaupa rafmagnsefnið í bygginguna, en getur ekki notað fagþekkingu rafvirkjameistarans, nema ríkið komi þar inn á milli með 9% gjald. Hér er því alger öfugþróun á ferð, sem löggjafinn hefur áreiðanlega ekki reiknað með við setningu laganna. Það er einnig annað mjög alvarlegt, sem þessi lög hafa ýtt undir. Einstaklingar, sem vinna sjálfstæðir sams konar verk og skattskyld eru hjá fyrirtækjum, sleppa algerlega við að innheimta skattinn. Þetta hefur orðið til þess, að slíkar ófullkomnar vinnustofur hafa þotið upp í mörgum iðngreinum, fagmennirnir tvístrazt, oft frá þjóðnýtum störfum, en ríkið misst af sínum skatti. Sama þróun hefur einnig stórlega farið að gera vart við sig í verksmiðjuiðnaðinum. Í byrjun ársins 1957 fóru fram viðræður við fjmrn, um þessi mál, án þess að þær leiddu til niðurstöðu, og nú hefur hæstv. iðnmrh. verið skrifað um málið, en að því bréfi standa m.a. Vinnuveitendasamband Íslands, Vinnumálasamband S.Í.S. svo og ýmis sérgreinafélög innan iðnaðarins, Landssamband iðnaðarmanna o.fl. Ég vil leyfa mér - með leyfi hæstv. forseta - að lesa hér upp stutt bréf, sem hefur borizt Alþ. frá Vinnuveitendasambandi Íslands nú 16. maí um þetta efni, en þar segir: „Aðalfundur Vinnuveitendasambands Íslands, haldinn í Reykjavík dagana 12.–16. maí 1958, leyfir sér að beina þeim eindregnu tilmælum til Alþ, og ríkisstj. að fella niður söluskatt og framleiðslusjóðsgjald af vinnu, þjónustu og efnivörum, sem iðnfyrirtækin láta í té. Reynslan hefur sýnt, að skattheimta þessi skapar hið mesta misrétti og truflar alla samkeppnisaðstöðu fyrirtækjanna gagnvart þeim mörgu, sem taka orðið að sér alls konar iðnaðarstörf án þess að starfa hjá skráðum fyrirtækjum. Auk þess geta umræddir aðilar lagt til ódýrara efni beint frá efnissölum, sem ekki eru söluskattsskyldir.“ Fram komin till. er allra minnsta bót, sem hægt er að bera fram til leiðréttingar á þessu misræmi, og eins og nú er komið, má reikna með, að þessi till. feli ekki í sér nema tiltölulega smávægilega skerðingu á tekjum ríkissjóðs, þar sem landsmenn hafa nú, sérstaklega eftir fyrrgreindan hæstaréttardóm, endanlega vaknað, ekki aðeins til umhugsunar, heldur einnig til varnar þessu herfilega misrétti. Og hver greiðir 9%, ef hann þarf þess ekki samkvæmt lögum? Ég skal sleppa því nú að ræða um söluskattinn almennt á annarri þjónustu og framleiðslu. Hann er allur herfilega óréttmætur, þótt hér keyri um þverbak. Ég þykist vita, að hæstv. fjmrh. telji sér ekki fært að mæla með algeru afnámi hans nú, enda þótt ég treysti því, að hann og aðrir hv. þm. veiti þessari till. liðsinni.



Herra forseti. Eins og ég gat um í ræðu minni í dag, hef ég flutt hér 2 brtt. við frv. til laga um útflutningssjóð, sem hljóða þannig, með leyfi hæstv. forseta: 1) Við 3. gr. Aftan við gr. komi ný málsgr., svo hljóðandi: Útflutningssjóður greiði vinnslustöðvum og þeim aðilum öðrum, sem hafa með höndum verkun og útflutning afurða, sannanlega hækkun við að fullverka og koma í skip útflutningsafurðum, sem framleiddar hafa verið á tímabilinu frá 1. jan. til 14. maí 1958, umfram það, sem slíkur kostnaður hefði numið fyrir 14. maí þ. á. 2) Við 8. gr. Greinin orðist svo: Frá 1. jan. til 31. des. 1958 skal greiða vátryggingariðgjöld fiskibáta úr útflutningssjóði. Þó skal sjóðurinn aldrei greiða hærri upphæð en svarar því nettó-iðgjaldi, sem bátseiganda ber að greiða, eftir að „ristorno“ hefur verið dregin frá brúttó-iðgjaldi. Eins og ég tók fram í ræðu minni í dag, þá tel ég hvað fyrri till. áhrærir svo sjálfsagt að verða við henni, að ég trúi ekki öðru en hv. alþm. geti fallizt á hana. Það er sem sé verið að leiðrétta það, að hækkun á vörum, sem framleiddar eru á tímabilinu frá 1. jan. til 14. maí og hafa margvíslegan kostnað enn þá, bæði pökkun og umbúðir o.fl., sem hækkun sú, sem frv. hefur í för með sér, hlýtur að mæða á, verði bætt úr útflutningssjóði. Ég held, að allir hv. þm. sjái, að hér sé um algert sanngirnismál að ræða, enda er mér kunnugt um, að þetta atriði hefur verið rætt við þá hagfræðinga, sem hafa verið til aðstoðar hæstv. ríkisstj. um þetta frv., og mun álit þeirra vera það, að hér sé um fyllstu sanngirni að ræða. Önnur brtt., við 18. gr., er um það, að ákveðið sé í löggjöfinni, að vátryggingariðgjöld fiskiskipanna skuli greidd úr útflutningssjóði fyrir allt árið 1958. Ég tel rétt, að það sé ákveðið í lögunum. Það er raunar búið að samþykkja hér í hv. deild heimild fyrir hæstv. ríkisstj. að leggja fyrir útflutningssjóð að greiða iðgjaldið, einnig fyrir tímabilið frá 14. maí til ársloka, svo að ég geri ráð fyrir, að það muni hafa gildi og hæstv. ríkisstj. muni nota þá heimild. Ég tel þó réttara, að þetta sé tekið ákveðið fram í löggjöfinni, eins og gert var í lögum um útflutningssjóð fyrir árið 1957. Ég vona, að hv. alþm. geti verið mér sammála um þessar 2 till. og gefi þeim atkv. sitt.



Herra forseti. Ég vil vekja athygli á einu ákvæði þessa frv., því, sem felst í 32. gr. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Vinnulaun erlendra ríkisborgara hér á landi til 1. júní 1958 skulu vera undanþegin yfirfærslugjaldi samkvæmt 21. gr. Umsóknir um yfirfærslu vinnulauna án yfirfærslugjalds skulu hafa borizt innflutningsskrifstofunni fyrir lok júnímánaðar 1958. Eftir þann tíma skal ekki veita nein gjaldeyrisleyfi fyrir vinulaunum án yfirfærslugjalds.“ Nú er það svo, að við landbúnaðinn hér starfa, að ég ætla, nokkuð á annað hundrað erlendir ríkisborgarar, sem Búnaðarfélag Íslands hefur beitt sér fyrir að hjálpa bændum til að ráða hingað til landbúnaðarstarfa. Þessir menn munu flestir vera ráðnir til 6 mánaða. Það kann að vera, að ráðningarnar séu eitthvað til mismunandi langs tíma, en langsamlega flestar þeirra munu taka yfir þetta tímabil. Ráðningartími þessara manna eða flestra þeirra mun því verða útrunninn við mánaðamótin okt. og nóv. Það hefur verið svo um mörg ár, að hingað hafa verið ráðnir erlendir starfsmenn, langsamlega flestir frá Danmörku, til þess að vinna hér að landbúnaði bæði sumar og vetur. Þau kjör hafa þessir menn fengið, að þeir hafa fengið að yfirfæra tæpan helming launa sinna eða um 1.000 kr. á mánuði. Venjulegt mánaðarkaup hefur verið 2.200–2.500 kr. Þessa yfirfærslu hafa þeir fengið án þess, að yfirfærslugjald hafi verið af henni reiknað. Þegar þessir menn, nokkuð á annað hundrað erlendir ríkisborgarar, sem hér starfa nú, voru ráðnir hingað, vissu þeir ekki annað, en þessi ráðningarkjör mundu halda áfram. Ég vil þess vegna vekja athygli á því, að ákvæði þau, sem eru í 32. gr. þessa frv. um, að nú skuli lagt 55% yfirfærslugjald á þann hluta launa þessara manna, sem þeir fá yfirfærðan, gera gríðarlega mikinn mun á launakjörum þeirra. Og mér skilst, að afleiðingin af þessu í mörgum tilfellum mundi verða sú annaðhvort, að mennirnir legðu hér niður störf, ef ætti að skerða laun þeirra svo sem hlyti að verða samkvæmt ákvæðum þessa frv., eða þá hitt, að bóndinn, sem þeir starfa hjá, yrði að hækka laun þeirra sem yfirfærslugjaldinu nemur. Þetta er atriði, sem þess vegna er mjög þess vert, að það sé athugað, áður en gengið er frá þessari löggjöf eða endanleg samþykkt er gerð hér á Alþ. á þessu frv. Ég hefði þess vegna talið, að rétt væri og sanngjarnt og eðlilegt, þar sem svo stendur á, að þessir menn vissu ekki annað, þegar þeir voru ráðnir hingað, en þeir ættu að þessu leyti að sæta sömu kjörum og verið hefur, að þá yrði svo ákveðið í þessu frv., að þetta yfirfærslugjald tæki ekki til þessara manna, sem vinna hjá landbúnaðinum, til 1. nóv. n.k., en þá mun, eins og ég sagði áður, vera útrunninn samningstími flestra þessara manna. Ég hef þess vegna samið hér Brtt. við þessa gr., sem inniheldur það, sem ég nú hef lýst, og er hún við 32. gr., að á eftir 1. málslið bætist nýr málsliður, sem hljóðar svo: „Sama gildir til 1. nóv. 1958 um vinnulaun erlendra ríkisborgara, sem fyrir gildistöku laga þessara hafa verið ráðnir til landbúnaðarstarfa.“ - Og aftan við síðasta málslið, þar sem sagt er, að eftir þann tíma skuli ekki veita nein gjaldeyrisleyfi fyrir vinnulaunum án yfirfærslugjalds, aftan við hann bætist: „sbr. þó 2. málsl. þessarar gr.,“ þ.e. þau ákvæði, sem ég nú var að lýsa. Ég vil þá leyfa mér að afhenda hæstv. forseta þessa mína skriflegu brtt. um þetta efni, og af því að ég hygg, að þetta ákvæði frv. hafi ekki verið skoðað svo niður í kjölinn sem vera skyldi, þá mætti máske vænta þess, að hv. fjhn., sem hefur haft þetta frv. til meðferðar hér, vildi athuga þessa brtt., áður en gengið verður endanlega til atkv, um þetta frv. nú við 3. og síðustu umr. þess hér. Það hafa verið ráðnir hingað til lands erlendir ríkisborgarar til ýmissa annarra starfa og þ. á m. til sjómennsku hér á skipum, en það mun nú standa svo á, að allur meginþorri þessara manna er nú farinn af landi burt, því að ráðningartími þeirra langsamlega flestra var til síðasta lokadags eða til miðs þessa mánaðar, svo að það munu vera tiltölulega fáir erlendir ríkisborgarar, sem nú eru ráðnir til sjómannsstarfa hér. Flestir þeirra munu vera horfnir heim eftir vertíðardvölina á skipum hér og hafa sloppið við yfirfærslugjald. Það er því alveg augljóst mál, að langstærsti hópurinn af erlendum ríkisborgurum, sem starfa hér á landi nú og ráðnir eru hingað um stundarsakir, vinnur einmitt við landbúnaðinn. Þess vegna hefði ég talið, að það væri fullkomlega réttmætt og í samræmi við það, hvernig búið var að hinum erlendu sjómönnum, að fara fram á þá undanþágu landbúnaðarins vegna, sem lagt er til í þessari minni brtt.



Herra forseti. Ég hef hér tvær brtt. að flytja við frv. af hálfu fyrsta minni hl. fjhn., og eru báðar þessar till. fluttar eftir tilmælum hæstv. ríkisstj. Fyrri brtt. er við 3. gr. frv. og er um það, að b-liður orðist svo: „Á afurðir úr sumarveiddri Norður- og Austurlandssíld 55%.“ Þetta felur það í sér, að bæturnar, sem útflutningssjóður greiðir á sumarveidda Norður- og Austurlandssíld, hækki úr 50% í 55%. Hin brtt. er við 10. gr. og er um umorðun á gr. Eins og gr. er nú í frv., er þar ákvæði um, að útflutningsgjald af íslenzkum sjávarafurðum skv. l. nr. 66 frá 1957 skuli innheimt með 55% álagi, er renni til Fiskveiðasjóðs Íslands. Brtt., sem við flytjum við þessa gr. eftir beiðni ríkisstj., er um, að gr. orðist eins og hér segir, með leyfi hæstv. forseta: „Útflutningsgjald af íslenzkum sjávarafurðum skv. 1. gr. laga nr. 66 1957 skal innheimt með 65% álagi. Álag þetta renni til Fiskveiðasjóðs Íslands að 11/13 hlutum, til fiskimálasjóðs að 1/13 hluta og að 1/13 hluta til haf- og fiskirannsóknaskips, er ríkisstj. lætur byggja í samráði við fiskideild atvinnudeildar Háskóla Íslands.“ Ég tel ekki ástæðu til að láta fylgja neinar frekari skýringar, en leyfi mér að óska þess, að hæstv. forseti leiti afbrigða fyrir þessum till., sem eru skriflegar.



Herra forseti. Hér hefur nýlega verið útbýtt brtt. á þskj. 698, fluttri af hv. 8. þm. Reykv. (SvG), og fjallar hún um breytingar á gildandi ákvæðum um greiðslu söluskatts af efni, vinnu og þjónustu, sem látin er í té af iðnaðarmönnum og iðnfyrirtækjum. Ég vil fara fáeinum orðum um fyrri lið till., a-liðinn, þar sem gert er ráð fyrir því, að efnivara, sem iðnaðarmenn og iðnfyrirtæki selja í sambandi við iðn sína, skuli verða undanþegin söluskatti. Hér er hreyft við efni, sem verið hefur til athugunar hjá ríkisstj. nú um nokkurt skeið. Málavextir eru þeir, að gildandi reglur um innheimtu söluskatts koma misjafnt og óeðlilega niður á iðnfyrirtækjum, sem selja efni og þjónustu hvort í sínu lagi, og á þetta sérstaklega við um ýmis iðnaðarverkstæði, en þau eru söluskattskyld af verðmæti bæði vinnu og efnis. Ef hins vegar vinnukaupandi leggur efnið til, er iðnfyrirtækið aðeins söluskattskylt af þeirri vinnu, sem það hefur látið í té. Þannig geta hliðstæð iðnfyrirtæki hlotið ójafna samkeppnisaðstöðu eftir því, hvort þau selja efnið eða ekki, og hafa verið nokkur brögð að því, að menn hafi hagað viðskiptaháttum sínum með sérstökum hætti með hliðsjón af þessum reglum um söluskattinn, og er það vissulega óheppilegt. Það hefur aldrei verið meining með þessum ákvæðum, að þau kæmu ekki jafnt niður. Það hefur að sjálfsögðu verið ætlunin, að lagaákvæðin hefðu sama gildi fyrir alla, sem við þau eiga að búa, og röskuðu í engu og gætu í engu raskað eðlilegu jafnrétti í samkeppni aðilanna. Komið hefur í ljós, að svo hefur orðið við framkvæmd málsins, og einmitt þetta efni hefur verið til sérstakrar athugunar hjá ríkisstjórninni undanfarnar vikur. Iðnaðarmálaráðuneytinu hefur borizt málaleitun frá helztu samtökum iðnaðarmanna hér í Reykjavík, þar sem bent er á þá annmarka, sem á framkvæmd málsins eru, og einmitt í framhaldi af þeirri málaleitun hefur málið verið í sérstakri athugun. En málið er flóknara en svo, að það verði leyst á þann hátt, sem hér er gert ráð fyrir. Ef þessi till. yrði samþ., þ.e.a.s. a-liður brtt., að undanþiggja alla efnivöru, sem iðnaðarmenn og iðnfyrirtæki selja í sambandi við iðn sína, þá yrði afleiðingin önnur, en sú að bæta þetta misrétti og miklu meiri, því að þá yrði einnig undanþegin efnivara, sem seld er í beinum framleiðslutengslum við þjónustu, svo sem á sér stað t.d. hjá klæðaverksmiðjum, sem selja tilbúin föt, svo sem á sér stað hjá sælgætisframleiðendum, kexframleiðendum, sápuframleiðendum og mörgum fleiri. Það hljóta allir að sjá, að í framkvæmd er ógerningur að undanþiggja efnið í klæðskerafötunum eða verksmiðjufötunum, undanskilja efnið í sápunni, undanskilja efnið í kexinu, efnið í sælgætinu, en hafa aðra kostnaðarliði framleiðslunnar eftir sem áður söluskattskylda, og það er einmitt þessi erfiðleiki, sem hefur gert það að verkum, að þeim, sem um þetta hafa fjallað í fjmrn. og iðnmrn., hefur sýnzt hér vera mikill vandi á ferðum. Menn hafa fullkomlega opin augu fyrir því, að það misrétti, sem hefur skapazt milli verkstæðanna, milli hinna einstöku handverksmanna eftir því, hvernig þeir haga viðskiptum sínum, er óeðlilegt og hér þarf að ráða bót á. Undanfarið hefur tími ekki unnizt til að finna á þessu lausn, sem sanngjörn og eðlileg þætti, án þess þó að raska algerlega þeim tekjuöflunargrundvelli, sem þessi löggjöf hvílir á. Ég get sagt það, að þetta mál mun verða athugað í sumar, og ég vona, að á því finnist svo eðlileg og skynsamleg lausn, að hægt verði fyrir næsta þing að leggja fram breyt. á ákvæðunum um söluskatt, sem ráði bót á þessu misrétti. Um seinni liðinn, b-liðinn, er það að segja, að þar er um að ræða eingöngu fjárhagsatriði, eingöngu spurning um það, hvort rýra eigi þann tekjustofn, sem söluskatturinn er, eða ekki, og þessar efnisathugasemdir, sem ég hef gert, eiga því ekki við um hann. En samþykkt a-liðarins mundi í stað þess vanda, sem hann mundi leysa fyrir verkstæðin, skapa annan vanda jafnmikinn og jafnranglátan fyrir önnur iðnfyrirtæki, og þá er sannarlega ekki vel gert, ef með því að leysa einn vanda er annar skapaður og hann jafnvel enn stærri.



Herra forseti. Þar sem hv. fjhn. og hæstv. ríkisstj. hafa komið til móts við till. okkar hv. þm. Siglf. á þskj. 535 um hækkun á sumarveiddri Norður- og Austurlandssíld, drögum við flm. till. til baka.