Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Enda þótt hægt væri að segja margt um frv. þetta og málefni, þá skal ég nú með tilliti til þess, hve áliðið er dags, stilla orðum mínum svo í hóf, að þau verði ekki fleiri en nauðsynlegt er til þess að gera grein fyrir afstöðu meiri hl. landbn., sem hafði mál þetta til athugunar. Niðurstaðan varð því miður sú, að n. gat ekki alls kostar átt samleið um það, svo sem nál. ber með sér, því að þrír af fimm nm. hafa hér skilað sérstöku nál. á þskj. 540, og leggja þeir til, að frv. verði afgreitt með rökstuddri dagskrá. Viðvíkjandi öllum meginatriðum get ég vísað til nál., sem gerir grein fyrir þeim aðalatriðum, sem til greina koma og valda því, að við í meiri hl. sjáum okkur ekki fært að mæla með framgangi frv. Ég vil taka það fram strax, að þó við í meiri hl. séum á einu máli um þá niðurstöðu að afgreiða frv. með rökstuddri dagskrá, er hins vegar þannig ástatt, að um ýmis mikilsverð atriði í framkvæmdum jarðræktarmálanna hér á landi eru nokkuð skiptar skoðanir. Ég vil og geta þess hér, sem annars er minnzt á í nál., að ýmsar sérskoðanir koma til gx eina umfram það, sem sagt er í nál., þó að það raski á engan hátt þessari niðurstöðu okkar, eins og ég hef nú þegar drepið á. Það má segja það, að frv. eins og það liggur fyrir sé að því leyti góðra gjalda vert, að það er komið fram af góðum huga til jarðræktarinnar, þótt menn hins vegar séu ekki á eitt sáttir um niðurstöðuna. Þessu máli er þannig farið eins og fleirum; að um það má deila, og því stærra sem málið er, þeim mun viðsjárverðara er að ganga frá því í flýti, ef nauðsynlegan undirbúning skortir, vegna þess að það þarf vel að vanda, sem lengi á að standa. Eins og nál. ber með sér, leitaði landbn. álits Búnaðarfélags Íslands um frv. þetta, og samkvæmt umsögn Búnaðarfélagsins er hún hvetjandi lagasetningu í samræmi við frv., svo fljótt sem unnt er, en hins vegar koma fram í sömu umsögn þær upplýsingar, að mikilsverð undirstöðuatriði, sem Búnaðarfélagið álítur, að krefjist mikilla rannsókna og mælinga, taki mjög langan tíma og mikla fyrirhöfn. Gerir Búnaðarfélagið ráð fyrir, að þetta yrði þriggja ára starf um tuttugu sérfróðra manna fyrir utan þá aðstoð, er þeir þyrftu. Þar sem ég fyrir mitt leyti verð að líta á slíkar athuganir sem undirstöðu, er eigi að ganga fyrir verklegum framkvæmdum frv. sjálfs, og þegar þeir, sem eiga að taka að sér framkvæmdirnar, telja, að þær kosti svo mikla fyrirhöfn, þá virðist ástæða til að spyrja, h vað liggi á þessari lagasetningu, - því að það sér hver maður, að sú leið, sem Búnaðarfélagið ætlast til, að farin verði, lætur haft margvísleg áhrif á gang málsins og gæti leitt til þess, að málið breyttist á marga vegu, eftir að rannsóknum þessum væri lokið. Þess vegna finnst mér, að beinast hefði legið fyrir, ef fyllsta alvara liggur á bak við þetta frv., að útvega sér nákvæmar upplýsingar hjá Búnaðarfélaginu og hugsa sér síðan lagasetningu í samræmi við þær í staðinn fyrir að hlaupa í að gera þetta frv. um tíu ára áætlun, og samþ. leið með bindandi ákvæðum, áður en lengra er komið. Mér finnst, að það sé fjarri öllu lagi, að ég fari að drótta því að flm. frv., að það væri gert af skammsýni og fávizku, eins og ef þeir færu að bera okkur í meiri hl. landbn. á brýn, að við værum ekki jafn stórhuga eða framsýnir og þeir. En þarna verða málsástæður að vegast á, og ég tel þær málsástæður aðeins bera vott um gætilega siglingu, en ekki hitt, að ekki sé ætlazt til, að siglt sé til sömu hafnar um framgang eins bezta málefnis þjóðarinnar. Ég skal svo vera fáorður um aðra ágalla frv., en um þann ágalla, sem ég tel mestan, hef ég nú minnzt á, en hann er sá, að ég tel þessa tíu ára áætlun mjög varhugaverða, því að ég er þeirrar skoðunar, að jarðræktarlögin muni eins og hingað til verða happadrýgst með hinum frjálsmannlegu aðferðum, eins og ég hef nefnt það, en það er samkeppni í starfi innan vébanda þeirrar reglu, sem nú þegar er farin samkvæmt jarðræktarl., eins og þau eru, og þá um leið með sams konar takmörkunum, sem þar eru settar. Ég veit, að allir velunnarar landbúnaðarins og þeir, sem líta á þarfir hans, munu jafnan vera fúsir til að stuðla að því, að hann fái þau fjárframlög frá ríkinu á hvaða tíma sem er, sem hann þarfnast; án tillits til þess, hvort svo bindandi aðferðir eru við hafðar eða eigi. Því er nú þannig farið, að ef frv, nær fram að ganga, getur maður engar áætlanir gert um það, hverjar byrðar ríkissjóðs yrðu eða hversu hagkvæmt reyndist að ljúka þessari tíu ára áætlun, því að stundum kemur það fyrir, hvað snertir getu ríkissjóðs til fjárútláta og framkvæmda, að eitt árabil er hagstætt, en annað tímabil er miður. Og álít ég því þá leið, sem ætluð er, að farin verði samkv. frv., mjög varhugaverða. Ég hygg, að það sé réttmætt að halda því fram, að eins og jarðræktarl. eru nú, séu bændur með þeim hvattir og studdir umfram aðra, sem erfiða aðstöðu eiga. Þótt það sé mikils virði, að bændur fái bætta aðstöðu, þá er hitt ekki síður mikils vert, að þeir neyti átakanna, sem bezt lagið hafa á því. Það má ekki slíta land og þjóð úr sambandi, því að samband þar á milli er nauðsynlegt, til þess að þjóðin fái notið sín. Að svo mæltu vil ég leggja til, skv. nál., að frv. fái afgreiðslu skv. rökstuddri dagskrá okkar.

Frsm. minni hl. (Páll Hermannsson) : Ég er sammála frsm. meiri hl. um það og kannske það eitt, að það sé hálfgerður hégómi að vera að ræða þetta frv., þegar svo er komið, að þinglausnir verða nú í vikunni og frv. er búið að liggja fyrir Alþingi á þriðja mánuð. Þegar svo er litið á það, á hvaða tíma sólarhringsins við erum hér, og að maður ekki nefni, þegar litið er yfir stóla þm., þá er ég á sama máli, að ekki eigi að vera að ræða þetta mál hér. Það er vitað, að ræktun landsins er talsvert atvinnu- og fjárhagsmál, og þess vegna á að ræða um hana sem alvörumál. Ég vildi aðeins segja örfá orð og í öðru lagi gera örfáar athugasemdir. Bændum er nú augljóst orðið, að gömlu heyvinnuaðferðirnar eru orðnar það úreltar, að þær eiga varla langa lífdaga úr þessu. Erfiðleikarnir á að fá fólk og afköstin hafa sannfært bændur um þetta, ef þeir hafa ekki vitað það áður. Það er augljóst, að ef við viljum leggja rækt við landbúnaðinn, verður að koma breyting á heyvinnuaðferðirnar, þannig að mannsaflið, sem knýr orf og hrífu, verður að hverfa og í staðinn að koma ræktað land og vélar. Ég býst ekki við, að neinn búist við eða vilji, að forsvaranleg laun og atvinna fáist með reitingsheyskap með gömlu aðferðinni í framtíðinni. Það verður að búa svo um að bændur beri sómasamlegan hlut frá borði og fái sómasamlegt verð fyrir afurðir sínar. Af því að ég hef talað um þetta áður, að ekki væri forsvaranlegt að halda áfram umræðum, af þeim ástæðum, sem ég nefndi, læt ég þetta nægja til viðbótar nál. Ég býst við, að samnm. minn geri athugasemd frá eigin brjósti, ef honum finnst eitthvað falla niður. Í nál. meiri hl. er drepið á það, að skoðun Búnaðarfél. Íslands sé sú, að þetta frv. sé ótímabært, og er vísað í bréf frá félaginu til Alþingis. En í þessu bréfi er hvergi minnzt á slíkt, og er þetta rangfærsla. Þá er í nál. meiri hl. talað um þær föstu skorður, sem jarðræktin er sett í með frv. Mér finnst þær föstu skorður ekkert óskaplegar, þótt við eigum að ganga saman við ræktun landsins. Ég held, að ræktunarstarfið hér sé félagsstarf. Ég veit ekki til, að menn fái greiddan styrk nema vera í búnaðarfélagi. Ég vil minnast hér á eitt mjög mikilsvert atriði, en það er áburðarþörf og áburðarnotkun. Á það má benda, að nýrækt hér á landi byggist á tilbúnum áburði. Sá áburður, sem til fellst, mun nægja til að halda ræktaða landinu við, en ekki til að gera nýrækt. Það á að vera ljóst, að það er tvennt ólíkt að gera land véltækt eða gera ræktað land. Ræktun er að láta vaxa þrjú, fjögur, fimm strá þar, sem áður óx eitt. Ræktun er að láta vaxa nytjajurtir í stað illgresis eða annarra óræktargrasa. Þá er sagt, að ræktunarstarfið eigi að hefjast þegar öllum undirbúningi er lokið. Þetta er rangt. Ræktunarframkvæmdirnar þurfa að hefjast, þegar undirbúningi er lokið á hverju býli. Það má ganga út frá því sem vísu, að menn séu misfljótir að hefjast handa. Það var sagt í útvarpinu, að eitt sveitarfélag (Suðursveit) hefði í haust bundizt samtökum um, að á hverju býli yrði komið upp 400 hesta túni á sjö árum. Þeir eru fljótari, en setja markið lægra. Þetta sýnir okkur hug fólksins úti á landsbyggðinni. Það skilur þörfina. Ég held ég geti ekki verið að teygja tímann lengur með því að ræða mál þetta. Ég bíð umsagnar búnaðarþings. Ég álít, að það ætti að færa sig í áttina til þessa frv. Nú hefur stjórn Búnaðarfélagsins treyst sér til að láta uppi álit félagsins án þess að hafa lagt málið fyrir búnaðarþing. Mér finnst þetta mál ætti frekar að heita mál frsm. en n. Ég veit, að hinir nm. höfðu aðrar skoðanir um ýmislegt og sitt hvað að athuga. Ég tel, að hægt verði að leggja þetta frv. lítið breytt fyrir hvert Alþingi, sem saman kemur. Það hefur enga sérstaka þýðingu þótt því verði vísað frá nú með rökstuddri dagskrá, en það getur haft þýðingu fyrir næsta þing. Það sýnir, hvern hug þm. bera til frv.

Haraldur Guðmundsson Hv. 1. þm. N.-M. sagði, að það hefði enga þýðingu fyrir málið, þótt því væri vikið frá nú, og er ég þar á allt öðru máli. Þá vildi sami hv. þm. telja það ofmælt, að Búnaðarfélagið teldi frv. ótímabært, og benti á bréf þess því til sönnunar. En hann gekk fram hjá miðkaflanum. Búnaðarfélagið telur, að rannsókninni geti ekki orðið lokið á skemmri tíma en þrem árum og ynnu þann tíma 20 sérfróðir menn að henni. Og það segir enn fremur, að ai því að undirbúning skorti, sé ekki hægt að gera kostnaðaráætlun um ræktunarframkvæmdir. Það ætti því að vera nær að snúa sér að því að gera áætlun um undirbúning rannsóknanna. Það er athyglisvert, hvað Búnaðarfélagið álítur, að þetta þurfi mikinn undirbúning og mikla rannsókn. Ég hefði ekki haldið, að það væri nærri því eins mikil vinna og það áætlar. Það er gert ráð fyrir að styrkja þúfnasléttun með 4–500 kr. á ha. auk verðlagsuppbótar. Samkvæmt upplýsingum frá Búnaðarfélaginu kostar þúfnasléttun nú 1244 kr. á ha. Það er hér um bil jafnt því, sem gert er ráð fyrir, að styrkurinn verði samkv. frv. Nú er gert ráð fyrir í frv., að fengnar verði vélar, sem geri ræktunina miklum mun ódýrari en nú, svo að kostnaður verði jafnvel ekki nema helmingur eða 2/3 af því, sem hann er nú. Sé gert ráð fyrir, að hann verði um 2/3 eða um 800 kr. á ha., þá verður sá styrkur, sem gert er ráð fyrir í frv., um 50% hærri en ræktunin kostar. Ég álít, að ekki sé nokkurt vit í að láta sér detta í hug að ákveða styrkupphæðina, fyrr en rannsakað er, hversu dýr ræktunin verður með þeim vélum, sem er megintilgangur frv. að tryggja, að notaðar verði. Ég hef bent á þessi tvö atriði, því að það eru meginatriði í sambandi við afgr. málsins nú. Þetta þarf að liggja skýrar fyrir, áður en frv. verður samþ. Rökst. dagskráin hnígur í þá átt, að ríkisstj. hlutist til um, að Búnaðarfélag Íslands hefji þessa undirbúningsrannsókn og byrji að athuga, hvort hægt sé að fá þessar vélar til landsins, rannsaki, hvaða vélar séu heppilegastar og hvað kosti að vinna með þeim, en fyrr en það liggur fyrir, er engin meining að ákveða styrkupphæðina. Þessi tvö atriði eru meginefni dagskrárinnar. Meiri hl. telur ekki tímabært að afgr. málið eins og sakir standa, en þykir ástæða til að hvetja stj. til að láta þegar hefja undirbúningsrannsókn í þessu máli og tryggja, að stórvirkar vélar komi til landsins, rannsaka nothæfi þeirra og æfa menn í að nota þær. Og þessi nauðsynlegi undirbúningur verður hafinn, ef dagskráin verður samþ. og stj. sér sér fært að taka til greina það, sem í henni segir.



Ég segi eins og aðrir hv. þm., sem hafa staðið hér upp í kvöld, að ég skal ekki vera fjölorður um þetta mál. Ég ætla ekki að fara í kappmæli við þá meirihlutamenn, því að ég veit, að ég er ekki nema þeirra annarrar handar maður að orðamælgi og málskrúði, svo að ég ætla mér ekki þá dul. Ég er ekki frv. samþ. eins og það er, eins og fram kemur í áliti minni hl. Ég hefði líka óskað, að Búnaðarþing hefði getað athugað málið, áður en það yrði afgr. frá þinginu. En þrátt fyrir þetta tel ég sjálfsagt að draga þetta frv. ekki svo mjög sem meiri hl. vill, heldur láta það ná afgr. sem allra fyrst, því að ég veit, að mjög má laga það í meðferð, og ég efast ekki um, að ekki skortir okkur góð handtök í málinu, ef meiri hl. tekur til starfa, sem ég efast ekki um, að verða mundi með góðum hug og miklu atfylgi. Ég vil segja, að eins og er ástatt, finnst mér, að með mjög löngum undirbúningi undir þetta mál, sem hv. 3. landsk. talaði um, að tæki a. m. k. þrjú ár, að það tækifæri mundi tapast, sem nú virðist vera í þessu efni. Og ég er í vafa um, hvort við getum þá tekið það á sjö árum, sem nú er talað um að vinna á tíu árum. Það hefur líka nú þegar verið hafin byrjun að þessum framkvæmdum, þar sem búið er að mæla mestallt túnþýfi landsins, og það er nokkur undirbúningur. Þá er á það að líta, að efnahagur er nú með betra móti hjá landbúnaðinum og bændur mega sín nokkurs nú bæði til vélakaupa og jarðræktarframkvæmda. Við vitum ekki, hvort atvinna verður með jafnmiklum blóma áfram og verið hefur. Við getum hugsað okkur, að enda þótt næg atvinna verði að sumrinu, þá geti orðið hægara fyrir bændur, bæði vor og haust og ef til vill að vetri til, að fá menn til starfa, og það getur komið sér vel að geta hagnýtt þá vinnu, meðan menn eru það efnum búnir, að þeir geta lagt í framkvæmdir. Ég held því, að það sé mjög athugavert að sleppa þessu tækifæri og láta dragast í þrjú ár að hefjast handa í þessu máli. Nú vitum við, að tækifæri er til vélakaupa. Eins og bent var á við 1. umr., hafa „jeep“-bílarnir reynzt prýðileg áhöld, þótt þeir séu ekki stórvirkir, og svo er með aðrar vélar, sem inn í landið eru komnar og notaðar hafa verið við þessi störf. Hv. 3. landsk. álítur, að standast mundi á styrkur og kostnaður við þúfnasléttun. Verið getur, að í einstöku tilfellum muni það ekki afar miklu, en ég held, að í flestum tilfellum muni það ekki lítilli upphæð. Menn gleyma oft að reikna með einum stærsta útgjaldaliðnum við að gera túnrækt sæmilega, en það er áburðurinn, sem þarf óhjákvæmilega, ef ræktunin á að verða að nokkru gagni, svo að þótt styrkurinn sé mikill stuðningur, þá er það samt víst, að bændur yrðu að leggja fram stórfé til þessara framkvæmda. Ég held að það geti orðið nokkuð seint að fara fyrst eftir nokkur ár að kaupa vélar, reyna þær og setjast síðan á rökstóla og semja nýtt frv. og ekki byrja starfið sjálft, fyrr en því öllu er lokið. Ég efast ekki um góðan vilja hv. samnm. minna til að koma aukinni jarðrækt í framkvæmd, en ég held, að þeim hafi yfirsézt í þessu. Ég tel, að miklu réttara væri að lagfæra þetta frv., sem ég held, að gæti orðið mjög nýtilegt, ef nauðsynlegar breyt. væru á því gerðar, og láta svo til skarar skríða. Ég þarf svo ekki að segja fleira um þetta og get látið máli mínu lokið.



Herra forseti. Ég skal ekki heldur verða langorður um þetta mál. Þingstörfum er nú svo langt komið, að sýnilega er komið los á menn við þingstörfin, en ég álít, að þessu máli hefði verið samboðið, að um það hefðu orðið verulegar umr. við betri kringumstæður en nú eru hér á þingi. Ég býst við, að eftir sé að ræða þetta mál bæði hér og annars staðar. Ég verð að segja, að fyrir mig eru það mikil vonbrigði, hvernig meiri hl. landbn. hefur snúizt við þessu máli. Ég efast ekki um, að þeir eru þeirrar skoðunar, sem kemur fram í nál. þeirra, en ég er sannfærður um, að þeim yfirsést þar um mjög veruleg atriði. Því er haldið fram hér, að ekki sé rétt að ráðast í þessar framkvæmdir, þar sem ekki sé vitað, hvað kosti að slétta tún eða gera 500 hesta tún eða sléttslægt land við hvern bæ á Íslandi. En ég verð að segja, að þegar byrjað var að leggja vegi á Íslandi, var ekki rannsakað fyrir fram, hvað kostaði að gera akfæran veg norður eða austur um land eða út á annes. Við erum að gera hafnir og ætlum að halda því áfram án þess að rannsaka fyrir fram, hvað það kosti, en styrkjum þær framkvæmdir í ákveðnum hlutföllum. En þó að ég taki samlíkingu af þessu tvennu, þá er ekkert af þessu sambærilegt við það, sem hér á að gera, af þeirri einföldu ástæðu, að við vitum, að ef þjóðin á nokkra framtíð, þá er það höfuðskilyrði, ef íslenzkur sveitabúskapur á að geta lifað, að heyskapur verði stundaður eingöngu á véltæku landi. Ef við höfum ekki efni á að gera þetta, þá höfum við ekki efni á að reka landbúnað á Íslandi. Og svo mikið er víst, að þótt það kunni að kosta þjóðina nokkuð að slétta túnin og búa til þessi slægjulönd, þá kostar það þjóðina vissulega miklu meira, þegar til lengdar lætur, að eyða vinnukrafti sínum í þau vinnubrögð, sem fylgja þýfinu, með þeim afleiðingum, að stöðugar deilur séu um það verð, sem á landbúnaðarvörunum verður og bændur þurfa að fá, sem er eðlileg afleiðing af þessum vinnubrögðum. Í þessu frv. er gert ráð fyrir, að sett verði lágmark fyrir véltæku landi á hverju býli á landinu. Það er vitað mál, að það er ekki nema áratugur, þangað til þessi lágmarkskrafa verður of lítil. Þá komum við inn á það, sem annars staðar er, að túnin séu plægð upp á 5–10 ára fresti og skiptirækt viðhöfð. Þetta lágmark, 500 hestar á býli, er því að koma landbúnaðinum af hreinu frumstigi, sem tæplega á sér stað í nokkru öðru landi lengur. Það er vitað, að landbúnaðurinn getur ekki lengur þrifizt með þeim vinnubrögðum. Það þarf því enga áætlun af þeirri einföldu ástæðu, að eins og ég sagði áðan, eru slík vinnubrögð miklu dýrari en að gera landið véltækt. Annars vil ég benda á, þegar verið er að tala um, hvað þetta verk kosti, að við höfum gert þessa áætlun í jarðræktarl. Sá styrkur, sem er ætlaður til túnsléttunar samkvæmt þessu frv., er jafnhár og í bráðabirgðaákvæði jarðræktarl., svo að hver bóndi á Íslandi, sem vill slétta tún sitt, á kröfu á þessum styrk, sem gert er ráð fyrir í þessu frv. En þetta hefur verið í l., án þess að gerð hafi verið nokkur áætlun um það fyrir fram. Og einnig á að fara lengra hér í að stækka túnin, þar sem þau eru ekki áður orðin svo stór, að þau nái því lágmarki, sem hér er sett. Og það þarf vissulega að gera nýtt átak, til þess að hægt verði að ná því sem fyrst. Þá er talað um, að það þurfi að reyna þessar vélar og þess vegna sé ekki hægt nú að ráðast í þessar framkvæmdir. Þetta er rangt. Fagmenn okkar vita, hvernig þessar vélar eru og hvernig þær hafa reynzt. Við eigum góða sérfræðinga hér innan lands, sem hafa reynt þessar vélar í það mörg ár og það vel, að þegar er komin á þær nokkur reynsla, næg til þess að hefja nú störf með fullum hraða. Menn þurfa því ekki að halda, að hér sé engin reynsla fengin. Moldin hér er ekki ósvipuð og annars staðar, þar sem full reynsla er á þessum vélum. Þær eru frá þekktum verksmiðjum, sem hafa selt þær svo að árum og áratugum skiptir víða um heim. Það er því ekki annað en hreinn misskilningur, að hér vanti reynslu, - hún er þegar fengin. Það er því engin ástæða fyrir þær sakir að fara að tefja þetta mál. Það er stundum talað um sleifarlag í íslenzkum landbúnaði, bændur fylgist ekki með tímanum, noti úreltar vinnuaðferðir og þess vegna séu framleiðsluvörur þeirra svo dýrar. En hvernig hefur það verið með okkur, sem höfum ráðið vegavinnunni? Hefur ekki verið sama sleifarlagið þar? Hafa ekki verið notaðar sömu úreltu vinnuaðferðirnar þar? Við þurftum að láta útlendinga koma hingað með nýtízku vélar og vinna með þeim fyrir augunum á okkur, til þess að við lærum þessi vinnubrögð. Þetta hefur ekki farið fram hjá bændum, hvernig þessar vélar vinna. Þeir vita, að margar af þessum vélum eru notaðar til vegavinnu og jarðræktar jöfnum höndum og að reynsla er komin á þær. T. d. má taka ámokstrarvélarnar. Verkstjóri, sem unnið hefur með þeim, segir að sér detti ekki í hug að taka upp gömlu aðferðina aftur, - þær moki á við tugi manna og hann getur ekki horft á hin vinnubrögðin eftir það. Um þetta vita bændur, og þetta hefur vakið svo mikinn áhuga úti um land, að það er sama, á hvaða bæ komið er, þá eru menn spurðir um þetta mál af þeirri einföldu ástæðu, að bændur úti í sveitum eru þannig settir, að þeir hafa engan vinnukraft til að slétta tún og engi, og þess vegna verða þeir að fá hentugar vélar til að vinna með. Nú bíður fjöldi bænda úti um allt land eftir því að fá þessar vélar til að slétta tún og brjóta nýtt land, en fá þær ekki. Sumir hafa beðið, svo að árum skiptir, eftir þeim. Þið getið farið hvert á land, sem er, komið í hvaða sveit, sem er, þið munuð reka ykkur á, að á öðrum hverjum bæ er áhuginn á þessum vélum. Og allir vænta þess, að þær geti komið sem fyrst, en þær hafa ekki fengizt og eru dýrari en svo, að bændur geti keypt þær hjálparlaust. Það er sennilega rétt, sem stóð nýlega í einu blaði, að þetta frv. væri ekki merkilegra en það, að í því væri gert ráð fyrir sams konar samtökum og einn bóndi á Norðurlandi hefði þegar beitt sér fyrir. Ég hef aldrei neitað því, og mér þykir það sennilegt, og það er vottur þess, að þetta frv. er flestum öðrum frv. fremur hér á þingi talað út úr huga bænda þessa lands. Þeir sjá, að þeir geta ekki ræktað landið nema með samtökum og þeir verða að fá nýjar vélar. Og hér er gert ráð fyrir að hjálpa þeim til að fá þær og vinna þessi verk. Eitt af þeim atriðum, sem mér skilst, að fært sé fram gegn þessu frv., er það, hvað þessi rannsókn taki langan tíma. Ég vil segja, að ég hefði haldið, að ekki órökfimari maður en sá, sem flutti þau rök fram, hefði einhvern tíma notað þau rök þannig, að þá veitti ekki af að byrja.

Ég hef boðið það

. Það er annað, sem hann hefur ekki boðið. Eins og hv. frsm. minni hl. tók fram, þá á það að taka þrjú ár að rannsaka allt, sem gert er ráð fyrir að rannsaka, ef þetta frv. yrði að l. En það er ekki ætlunin að bíða, þangað til þeirri rannsókn er lokið. En mér skilst á hv. 3. landsk. þm. að hann segi sem svo: Fyrr en rannsókn er lokið, er ekki hægt að vita, hvað ræktunin kostar, og þar af leiðandi ekki hægt að ákveða, hvað styrkurinn á að vera hár. Og þá verður ekkert gert, fyrr en eftir mörg ár. - Vitanlega á frv. að verða að l. með hliðsjón af þeim rannsóknum, sem gerðar hafa verið, og þeirri reynslu, sem fengin er, og framkvæmdir síðan hafnar samkvæmt þeim l. Þegar á þessu fyrsta ári mundi verða lokið þriðja hluta af rannsóknunum, og þá yrði hægt að hefja framkvæmdir. En þetta er ekki hægt, nema ríkisstj. sé heimilað, svo að löglegt sé, að veita styrk til vélakaupa. Ég segi það enn og að lokum, að ég ætla ekki að taka undir með þessum kyrrstöðuöflum hér né tala langt mál um þetta, en það veldur mér sárum vonbrigðum, hverjar undirtektir málið hefur fengið. Ég hélt, að búið væri að tala lengi um það, hve framkvæmdir landbúnaðarins væru á eftir tímanum, þó að margur atvinnurekstur í landi okkar sé raunar í svipuðu ástandi, t. d. sjávarútvegurinn. En nú, þegar við gerum okkur von um, að úr þessu rætist með þessu frv. og framtíð landbúnaðarins veltur á því, að hafizt sé handa um þessar framkvæmdir sem fyrst, þá er hart, að þeir menn, sem vel tóku í málið við 1. umr., beita sér gegn því og reyna að tefja fyrir því. Það er vitað, að mikill áhugi er á þessu máli víðs vegar um landið og mikil nauðsyn á því, að það verði ekki stöðvað. Málið kann að verða borið fram á næsta þ., en vel kann að vera, að bændur neyðist til að segja okkur skoðun sína á málinu gegnum Búnaðarfélagið, til þess að það megi mæta þeim skilningi, sem það á skilið. En vonandi ætti þó ekki að þurfa að koma til þess.

Frsm. (Eiríkur Einarsson) : Hér hefur verið svo hóflega rætt og bæði sjónarmiðin komið fram, að ég skal stilla orðum mínum í hóf og ekki eyða meiri tíma en nauðsynlegt er til andsvara. Hv. samnm. minn, sem undirskrifaði nál. meiri hl., hv. 3. landsk., hefur svo ótvírætt tekið fram það, sem ég vildi sagt hafa til andsvara hv. frsm. minni hl. Hann gat um hvatningarorð Búnaðarfélagsins til að hleypa þessu í framkvæmd, en honum gleymdist að geta þess, að Búnaðarfélagið hefur einnig gert álitsgerð um það, hvern tíma þetta muni taka. Þetta liggur svo ljóst fyrir, að um það verður ekki þagað. Í d-lið 1. gr. stendur: „Þegar lokið er undirbúningi þeim, sem um ræðir í 61. gr., skal Búnaðarfélag Íslands annast útvegun nauðsynlegra jarðvinnsluvéla og tilheyrandi verkfæra fyrir samþykktarsvæðið“. Þegar þessari rannsókn er lokið, skal Búnaðarfélagið láta útvega vélar og verkfæri, en félagið segir, að það taki langan tíma og kosti mikið fé. Aðalatriðið er ekki aðeins útvegun vélanna, heldur einnig gerð þeirra og hve margar þær eigi að vera. svo og það, hver kostnaðurinn muni verða. En hitt er óþarft að ræða hér, hve erfiður íslenzki landbúnaðurinn sé, sláttur og heyskapur og annað, með gömlu tækjunum. Allir eru sammála um það, og verður ekki um það deilt. Hér er talað um mátt samtakanna. Það er rétt, að samtakamátturinn er mikill. Við höfum sveitabúnaðarfélög um allt land. Hefði þessi máttur samtakanna notið sín betur, þó að í stað einstakra búnaðarfélaga hefðu verið heil búnaðarsambandssvæði? Ég segi nei. Ég held, að þau orð, sem fallið hafa hér og annars staðar um það, að framkvæmd þessa mikla starfs framtíðarinnar verði ekki hafin nema í sambandi við frv. og 10 ára áætlunina, séu ekki annað en firra ein. Og til þess eru forsvarsmenn landbúnaðarfélaganna, að þeir geti meðal annars útvegað landbúnaðinum þau tæki, sem bezt henta. Hv. þm. Str. minntist á vegagerð. Höfuðskilyrði er að vísu, að vegir séu lagðir hliðstætt við þessar framkvæmdir. En til að örva framkvæmdir á einhverju sviði, dytti engum í hug að gera tíu ára áætlun, því að hver væri að bættari? Jú, ef við værum glaðir í trúnni. En að nefna tíu ár er aukaatriði. Hitt er aðalatriðið, að taumurinn sé aldrei gefinn slakur og að menn láti ekkert tækifæri ganga sér úr greipum, hvorki bændur né búnaðarfélögin heima í héruðum, að bændur séu hvattir til að gera sem mest um þá þjóðarnauðsyn að útvega hin nýju tæki, því að það er þjóðarnauðsyn, og til þess þarf ekki tíu ára áætlun, en til þess þarf hins vegar það, að menn séu vakandi, því að tíminn líður. Ég vil taka fram í þessu sambandi það, sem hér er ekki nefnt, en ekki er hægt að láta með öllu órætt, en það eru hinar skiptu skoðanir um það, hvernig skipuleggja eigi ræktun landsins. Það eru í rauninni uppi þrjár meginskoðanir í þessu efni. Sú fyrsta er góð og gömul, sú, að gera beri það sem mögulegast, að ræktun landsins nái til allra hjara og út til yztu annnesja. Það er dreifiræktun. Önnur kenningin er sú, að við séum ekki ríkari en svo, að erfitt sé að halda samgöngukerfinu og við verðum að rækta það, sem byggilegast er af landinu, og hyggja þar til samstarfs. Þriðja kenningin, og hana aðhyllist ég, er millivegur milli þessara tveggja. Til þess að Íslendingar geti látið landið bera ávexti og fætt búpening, verða þeir að taka það með í reikninginn, að ræktunin svari kostnaði, en því miður að láta hitt sitja á hakanum. Ég vil ekki ganga svo langt að segja við þá, sem eru á útkjálkum, að við viljum ekki rétta þeim hjálparhönd. Ég vil, að þeim sé létt lífsbyrðin, eftir því sem hægt er, og þeim gefinn kostur á að fá 560 hesta véltækt engi, en hvort fara á eins langt og frv. í þessu efni, það er vafamál. Nú er það svo, að samkvæmt jarðræktarl. eru þeir, sem mest eru búnir að gera, sviptir tækifæri til að njóta hjálpar hins opinbera til frekari aðgerða, af því að geta ríkissjóðs er takmörkuð. Í þessu kemur að vísu fram góður skilningur gagnvart þeim, sem minnst eru búnir að gera, og er komið til móts við þá, og er það mannlegt og gott, en hitt er ekki heppilegt, að hinir séu ekki hvattir til frekari framkvæmda, þar sem þar er oft og tíðum um að ræða fyrirmyndarmennina. Eins kynni að fara um framkvæmd þessarar tíu ára áætlunar, þó að ég voni, að það komi ekki fyrir, að geta ríkisins, hvort sem hún snýr að landbúnaðinum eða öðru, setji takmarkanir um framkvæmdirnar. Það gæti hugsazt, að verr væri farið en heima setið með því að þenja svo netið. En það er ekki nema til góðs, að allt sé gert, sem hægt er hvert líðandi ár, og reynt sé að örva búnaðarfélög, þing og stj. til að stuðla að því, að fullkomnari tæki fáist til heyskapar og annarra verka. Þetta er svo opið, að ekki þarf skýringar við. Takmarkið er, að landbúnaðurinn fari ekki í hundana. Takmarkið er það sama, en meiningarmunurinn er um það, hvort tíu ára áætlunin sé leiðin til að meira fáist áorkað. Ég álít, að það, sem mestu máli skiptir, sé það, að Búnaðarfélag Íslands og aðrir hlutaðeigendur hafi vakandi auga á þessum málum og fylgi þessu eftir. Við skulum vera bjartsýn um aðgerðir í málinu og útvegun véla. Við vitum, hvernig ástandið er á þessu ári, en síður, hvernig það verður eftir tíu ár. Við skulum gera sem minnst að því að spá fram í tímann, en vera sem forsjálastir á líðandi stund. Við höfum ekki efni á öðru, en ég tek það fram, að um nauðsyn vélakaupanna er enginn ágreiningur. Ég heyri, að hæstv. forseti er að boða kaffihlé, og verður það til þess, að ég lýk máli mínu.



Herra forseti. Frsm. minni hl. landbn. tók það fram, að í grg. meiri hl. kæmi skoðun ýmissa okkar, sem undir þessa rökst. dagskrá ritum, ekki nógu skýrt fram. Þetta er að nokkru leyti rétt, en það er líka tekið fram í grg., að meðal okkar, sem undir dagskrána ritum, gætir nokkurs skoðanamunar varðandi skipulag jarðræktarmálanna. Enda þótt áliðið sé dags, langar mig til að víkja nokkrum orðum að skoðun minni á þessu máli. Því miður var ég ekki viðstaddur, þegar 1. umr. fór fram um þetta mál, og gat því ekki lýst þá skoðun minni almennt. Í raun og veru hef ég tilhneigingu til þess að fylgja ýmsu í þessu frv., því að það er ýmislegt í stefnu þess, sem við sósíalistar getum mjög gjarnan aðhyllzt. En þegar nánar er á frv. litið, gengur það samt á misvíxl við stefnu okkar, og við getum því ekki fylgt því nema með talsverðum breytingum. Það eru fyrst og fremst tvö atriði, a- og b-liðir, í frv., sem ég gekk svo langt í, að ég bauð minni hl. að fylgja honum að málum, ef við gætum að öðru leyti náð samkomulagi, en árangurinn varð sá, að ég á mér ekki annað fært en fylgja rökst. dagskránni, sem hér er borin fram. Það er ýmislegt fallegt sagt í frv. og er að vísu til bóta. T. d. er það ekki svo lítið, að hér er tíu ára áætlun, sem felur í sér, að allur heyskapur landsins geti farið fram á véltækum túnum. Auðvitað geta allir skrifað undir þessa stefnu frv. Í öðru lagi er það mjög álitlegt við þetta frv., að í því er viðurkennt, að þau vinnubrögð, sem tíðkazt hafa í íslenzkum landbúnaði, eru orðin mjög úrelt og að það þurfi að breyta til. Það er einmitt þetta, sem við sósíalistar höfum ávallt haldið fast fram. Þar er fallizt á þá skoðun, að það sé orðið úrelt að vinna að landbúnaði með handverkfærum og að það sé meir en tími til kominn að fara að nota vélar eins og við aðrar atvinnugreinar. Enn fremur er ekki nema sjálfsagt, að hafin sé rannsókn á því, hve mikið er enn þá óræktað og óvéltækt af túnum landsins. Annars er það alveg furðulegt, að Búnaðarfélagið skuli ekki hafa gert meira en raun er á í þessum efnum. Þrátt fyrir það að við í meiri hl. höfum komið okkur saman um þá stefnu, að nauðsyn sé á ræktun landsins, að áætlun verði gerð, og í þriðja lagi, að meira verði unnið að landbúnaði með vélum en verið hefur, þá greinir okkur samt á við minni hl. um eitt atriði, sem jafnvel mætti nefna aðalstefnu frv., en það er, hvar ræktunin á að verða. Við getum ekki aðhyllzt ræktun ræktunarinnar vegna. Við sósíalistar höfum bent á nauðsyn þess, að landbúnaðurinn verði skipulagður á alveg nýjum grundvelli, og gætum vel fylgt því að gera áætlun um skipulag landbúnaðarins, en aðeins á öðrum grundvelli en hér er farið fram á. Skoðun okkar er, að þetta skipulag eigi að vera miklu víðtækara en í þessu frv. felst, og er þessi stefna okkar að vísu svo kunn, að ég þarf ekki að útlista hana frekar. Á síðasta þingi lögðum við fram þál. um ráðstafanir til eflingar íslenzkum landbúnaði, og í því felst aðalstefna okkar í þessu máli. Eins og flm. þessa frv. viljum við, að rannsókn sé látin fara fram á landbúnaðinum, en við viljum, að fyrst og fremst sé látin fara fram rannsókn á því, hvar skilyrði eru heppilegust með tilliti til samgangna, raforku o. fl. Aðalatriðið er ekki ræktunin sjálf, heldur, á hvaða stað á að framkvæma hana. Þess vegna er stefna okkar í grundvallaratriðum þessi, að við viljum fyrst láta ákveða, á hvaða stöðum á landinu er hafizt handa um ræktun og yrkingu í svipuðum stíl og virðist vera gert ráð fyrir í þessu frv., þ. e. a. s. með vélum og samvinnu. Við viljum, að tekin séu fyrir ákveðin svæði, þar sem bezt eru skilyrði, og að þar sé fyrst og fremst hafizt handa. Í þessu felst, að um framkvæmdir varðandi íslenzkan landbúnað þurfa samtímis að vera tvenns konar stefnur. Annars vegar þarf að skapa skilyrði til þess, að landbúnaður geti farið fram á alveg nýjum grundvelli, þ. e. a. s., að komið verði upp byggðahverfum og samvinna verði um vélar. Í öðru lagi viljum við styrkja þann búskap, sem fyrir er, til þess að forðast það, að fólk flýi úr sveitunum, en við viljum undirbúa jarðveginn, svo að það fólk, sem óhjákvæmilega hlýtur að flytja úr hinum dreifðu sveitum landsins, eignist þannig annað athvarf en að leita til bæjanna. Það er þannig ætlun okkar að skapa skilyrði á öðrum stöðum, svo að bændur geti myndað með sér þorp og lifað þar við betri skilyrði en áður, eða geti flutt sig til, en flytji ekki í bæina. Það er enn eitt atriði í þessu sambandi, sem ég vil minnast á, en það er nauðsynin á því, að fram fari rannsókn á, hvað framleiða eigi á hverjum stað, en að þessu atriði er ekki vikið í frv. því, er hér liggur fyrir. Það er ljósara en frá þurfi að segja, hvernig háttar til um framleiðslu landbúnaðarafurða hér á landi, því að sem stendur er offramleiðsla á sumum afurðum, en skortur á öðrum nauðsynjavörum landbúnaðarins. Það hlýtur því að vera vilji allra þeirra, sem vilja nýja skipun á landbúnaðarmálum, að skipulag framleiðslunnar fylgi með, sem sagt, að miða framleiðsluna við neyzlu og markaðsþarfir og að hafa framleiðslu á ákveðnum stöðum á landinu og framleiða þar þær afurðir, sem heppilegast er að framleiða, - til að taka aðeins sem dæmi, að framleiða eingöngu mjólkurafurðir á Suðurlandi, stunda sauðfjárrækt í Þingeyjar- og Múlasýslum og að kartöflurækt færi fram á einhverjum ákveðnum stað á landinu. Um leið og tekið er upp skipulag um jarðræktina, álítum við, að taka eigi jafnframt með skipulag um framleiðsluna, en þetta atriði vantar algerlega í þessu frv. Og í raun og veru eru miklu minni nýjungar en vænta mátti, þar sem menn héldu, að flm. ætluðu með þessu frv. að taka einhver stór stökk. Nýjungamál frv. eru einkum viðvíkjandi vélakaupum og styrknum til jarðabóta, en annars eru ekki í því miklar breyt. frá fyrri jarðræktarl. Annars virðist mér styrkurinn til framræslu túna of lágur í hlutfalli við aðra styrki, því að mér finnst, að leggja ætti sérstaka áherzlu á það atriði. Ég held því, að 1. flm. frv. þurfi ekki að furða sig á því, þótt við fylgjum ekki frv. skilyrðislaust, því að undirbúningur er ekki nógur og nýjungar ekki eins miklar og haldið hefur verið á lofti. Í raun og veru er ekki um miklar stefnubreyt. að ræða frá því sem áður var, þegar til framkvæmdanna kemur, því að eins og áður er gert ráð fyrir ræktun hinna einstöku jarða án tillits til, hvar þær eru á landinu, og er því ekki um neitt nýtt skipulag að ræða. Ég býst þó við, að bændur séu þessari ræktun fylgjandi, og furðar mig ekkert á þeim ummælum hv. þm. Str., er hann sagði, að það mundi vera mjög mikill áhugi meðal bænda um þetta frv. En það er ekki þar með sagt, þótt bændur séu þessu fylgjandi og þeir hafi jafnvel mikinn áhuga á því að gera ræktunarsamþ., að árangurinn af þessu verði eins heppilegur fyrir landbúnaðinn í heild, því að svo gæti farið, að svipað verði um þetta og nýbýlal. og aðrar ráðstafanir, sem gerðar hafa verið, að þetta reynist þungur baggi á bændum og að árangurinn komi ekki eins fljótt og vel í ljós og flm. ætluðust til. Ég held, að með þessu frv. sé miklu skemur vikið frá þeirri stefnu, sem ríkt hefur í landbúnaðinum, en flm. þess halda á lofti, og ég álít, að hægt væri að gera aðrar og meiri ráðstafanir, ef vilji væri fyrir hendi, sem kæmi íslenzkum landbúnaði að meira gagni en samþ. þessa frv. Til eru lög um landnám, og eftir þeim l. er hægt að taka lönd eignarnámi, þar sem skilyrði eru heppileg til ræktunar, og samkvæmt þeim l. var einnig gert ráð fyrir byggðahverfum. Hvað hefur nú verið gert til þess að framfylgja þessum l.? Ég veit ekki betur en búnaðarmálastjóri hafi sagt, að ekki væri hægt að framfylgja þessum l., vegna þess að það standi á fjármagni til þess að framfylgja þeim. Hins vegar var svo fyrir mælt, að það ætti að leggja 400 þús. kr. árlega til nýbýla til þess að framfylgja þessum l. um landnám nýbýla, en búnaðarmálastjóri varð að bera fram kvartanir, vegna þess að Alþ. sinnti því ekki að leggja svona hátt framlag, og hann sagði það berum orðum, að það sé ekki hægt að framfylgja þessum l., jafnnytsamleg og þau eru, vegna þess, hve áhugi er lítill hjá Alþ. á jarðræktarmálunum. Við sósíalistar höfum sýnt áhuga okkar á þessum málum, og við höfum tekið eftir þessum umkvörtunum frá búnaðarmálastjóra og því, sem hann hefur ritað um byggðahverfi og nauðsyn þess, að hafizt verði handa um samfellda ræktun og að framleiðslan verði skipulögð á annan hátt. við höfum viljað, að Alþ. leggi fram miklu hærri fjárframlög, svo að unnt sé að koma landbúnaðinum í nytsamara horf, en þessar till. okkar hafa ekki fengið miklar undirtektir hér á Alþ., heldur verið stráfelldar. Mér finnst því skjóta nokkuð skökku við, bæði út af ræðu flm. þessa frv. og stefnu þeirri, sem þeir telja, að felast eigi í frv. þeirra, því að mig grunar, að fara muni á sömu leið og fór um önnur lög, l. um landnám og nýbýli, að þótt þetta frv. verði samþ., muni standa á Alþ. um fjárframlög til framkvæmda. Mér virðist því í stuttu máli, að í frv. séu miklu minni nýjungar en haldið er á lofti og þó að það verði samþ., þá muni það ekki snúa sér að því, sem eru aðalatriði í landbúnaðarskipulaginu, því að það gengur fram hjá aðalatriðunum, sem sé að snúa sér fyrst og fremst að því, að ræktun fari fram á þeim stöðum á landinu, sem heppilegastir eru, og í öðru lagi skipulagningu framleiðslunnar. Þannig hefur því farið, þó að ég hafi tilhneigingu til að fylgja ýmsu í þessu frv., þá verð ég samt að fylgja hinni rökst. dagskrá, bæði vegna þess, að ég hef aðra stefnu í þessum málum, eins og ég hef nú nægilega skýrt frá, og að mér finnst frv. mjög illa undirbúið.



Ég held, að hv. þm. Str. hafi hitt naglann á höfuðið, þegar hann var að tala um það, að sú andstaða, sem hér er gegn frv., muni stafa af því, að þeir, sem vilja leggja stein í götu frv., væru ekki eins handgengnir því, sem hugsað er í sveitinni, og hinir, sem vilja greiða götu þess. Ég sagði þetta ekki til þess að særa neinn, heldur aðeins af því, að ég held, að þessu sé þannig varið. Ég álít, að þeim sé ekki eins ljóst og okkur, sem í dreifbýlinu búum, að það er ekki hægt að reka búskap nema stuðla fyrst og fremst að ræktun véltæks lands. Ég held, að andstaðan gegn þessu frv. sé byggð á misskilningi, því að ég efast ekki um, að hv. þm. vilji koma til leiðar, að landið verði ræktað og að framleiðendur landbúnaðarafurða geti unnið með vélum á véltæku landi. Einnig gætir misskilnings hjá sumum hv. þm. í ýmsu öðru, og vil ég í því sambandi benda á það, að hv. 3. landsk. las hér upp úr áliti Búnaðarfélags Íslands það atriði, að undirbúningur undir þetta starf á öllu landinu mundi taka minnst þrjú ár, og mér skildist, að hann liti svo á, að framkvæmdir samkvæmt frv. gætu ekki byrjað, fyrr enn þessari rannsókn væri lokið. Mér skilst, að hv. þm. líti svo á, að ekki eigi að útvega vinnuverkfæri, fyrr en lokið er undirbúningi á öllu landinu. Ég er hissa á, að þm. skuli skilja þetta svo. Meiningin er, að þegar eitt búnaðarfélag er tilbúið að fara að vinna, þá fái það það. Hvort sem litið er á málið í heild og þörfina eða litið er á frv. í heild, finnst mér kenna misskilnings. Mér finnst Búnaðarfélaginu sjást yfir, ef það ætlast til, að ekkert sé gert í 20 sýslum í þrjú ár. Ég held, að hv. 3. landsk. hafi misskilið það, sem ég sagði um afgreiðslu þessa máls nú, að það hefði þýðingu, hvaða meðferð frv. ætti að mæta á næsta þingi. Hv. 2. þm. Árn, komst svo að orði, að ekki ætti að gefa framkvæmdaviðleitninni lausan tauminn. Ég er honum alveg sammála, af því að það er þýðingarmikið mál fyrir allt landið, hefur margfalda þýðingu fyrir landið allt. Þetta er spor í áttina og ætti að ýta undir áhuga manna á ræktun landsins. Hv. 7. landsk. benti á, að lítið væri um nýmæli í þessu frv. Það er rétt, en sumt eru nýmæli. Nú er fyrst að gera ráð fyrir undirbúningi og rannsókn, áður en ræktun landsins hefst. Þá verður og að taka tillit til staðhátta. Það þarf að stuðla að skynsamlegum og haganlegum kaupum vinnuvéla og gera kröfur til þeirra, sem með þær fara. Ef þær eru ekki vátryggðar, er ekki hægt að gera kröfur til þeirra, sem með þær fara. Það þarf praktískari og betur gerðar framkvæmdir á hverjum stað. Það þarf að gæta þess, að vinnan sé nógu vel af hendi leyst. Sums staðar er landið ekki nógu þurrt. Þess misbrests gætir einna helzt hjá smælingjunum, sem minnst geta unnið að þaksléttun. Það þarf að vera 200 ferm. slétta, til þess að hún sé tekin út og goldinn styrkur út á hana. Frv. á að ýta undir, að betur verði unnið að jarðræktarframkvæmdunum. Þá er styrknum vel varið, ef frv. nær þeim tilgangi sínum að auka jarðræktarframkvæmdirnar. Í rökstuddu dagskránni er gert ráð fyrir, að látin verði fram fara rannsókn, og sömuleiðis er gert ráð fyrir útvegun véla, allt eftir því, sem miðað er við í frv. Einn galli er tilfinnanlegur á rökstuddu dagskránni: Í g-lið 1. gr. frv. á þskj. 85 er sagt: Ríkið skal bera allan kostnaðinn. - Þarna er mælt svo fyrir, að ríkið skuli bera allan kostnaðinn. - Í dagskrártill. stendur ekki þetta, aðeins sagt: í trausti þess, að ríkisstj. hlutist til um framkvæmdir: - Það er því ekki beinlínis tekið fram í till., að ríkið eigi að standa straum af kostnaðinum. Ég vil beina þeim tilmælum til hæstv. forseta, að hann fresti atkvgr. til næsta fundar, þótt umræðu kunni að verða lokið nú, sérstaklega af því að margir þm. eru ekki viðstaddir.

Haraldur Guðmundsson Hv. frsm. minni hl. taldi óþarft að bíða með að hefja framkvæmdir, þar til undirbúningi væri að fullu lokið. Ég er honum alveg sammála. En ekki er rétt að ákveða styrki, fyrr en séð er, hvað vinnst með frv. Ekki er ástæða til að ákveða styrkinn til vélakaupa, fyrr en séð eru afköst þeirra. Mér virðist ekki vera hægt að gera tíu ára áætlun um framkvæmdir þessar, en er sammála um það, að það beri að leggja niður gömlu heyvinnuaðferðirnar og fara að nota vélar í staðinn. Það þarf að færa landbúnaðinn í gott horf. Ég er einnig sammála um, að rétt sé að hverfa frá einstaklingsræktun og snúa sér að félagsræktun, sérstaklega að hentugt sé það með stofnun nýbýla. Ég álít fullt svo heppilegt, að vélasjóður eigi vélarnar, eins og kemur fram í rökstuddu dagskránni. Einkum má á það benda í þessu sambandi, að mjög er erfitt að fá stórar vélar til landsins.



Ég ætla ekki að tala langt mál um frv., en þó eru nokkur atriði, sem ég vildi leiðrétta. Það kom fram hjá hv. 7. og 3. landsk., að þeir álíta, að ríkinu væri bundinn of stór baggi með því að gera tíu ára áætlun. Það yrði ríkinu ofvaxið, telja þeir, og segja, að svipaðar hliðstæður séu ekki til í þjóðfélaginu og því ekki hægt að fara þessa leið. En jafnframt er á það bent, að frv. sé nægileg tíu ára áætlun fyrir landbúnaðinn. Að því er snertir fjárframlög, þá er ríkið bundið lögum um að inna af hendi greiðslur sem styrk til vélakaupa. Hugsum okkur, að bændur gætu keypt vélar. Þeir gætu framkvæmt stórfelldar jarðabætur, en eins og kunnugt er, háir vélaskorturinn þeim mjög mikið. Það gæti alveg eins farið svo, ef ræktun færi hratt, að það gæti orðið ríkinu um megn að greiða þá styrki, sem á að greiða samkvæmt jarðræktarl., því það er bein krafa, sem hver bóndi á á íslenzka ríkið fyrir þá ræktun, sem hann innir af hendi, og það er ekki fyrir næstu tíu ár, heldur fyrir ókominn tíma, meðan þau l. eru í gildi. Við vitum, að ef vinna á eitthvert stórt verk, er fyrst og fremst nauðsynlegt að setja sér ákveðið takmark, og með því, að hreppabúnaðarfélögin eða ræktunarsvæðin setji sér ákveðið takmark að vinna eftir, eru líkur til þess, að verkið yrði eins vel og betur unnið en ella. Það má t. d. nefna það, að ef einhverjum þykir yfirlæti í þessari tíu ára áætlun okkar, væri mönnum hollt að líta til Englendinga, sem eru ekki gefnir fyrir það að vera með nokkurt sérstakt yfirlæti í sínum framkvæmdum, en þeir hafa leyft sér að gera fimm ára áætlun um ræktun landsins, og þeir færast ekki hlutfallslega minna í fang en það, sem hér er gert ráð fyrir, því það er meining þeirra samkvæmt þessari áætlun að gera gerbyltingu á öllum landbúnaði á næstu fimm árum og þar á meðal það, að leggja rafmagn inn á hvern einasta bæ, sem sérfræðingar hafa reiknað út, að verði ekki baggi á notkun rafmagnsins á bæjunum, vegna þess að notkunin verður svo almenn. Sleppum því atriði í sambandi við þessa áætlun. En þeir hafa gert þessa áætlun og hafa gert það vegna þess, að þeim er ljóst, að þeir vinna að því að skapa nýtt líf í þessum málum og nýjan stórhug og það er mjög gott ráð að láta bændur og ríkið sameiginlega setja sér takmark. Það hefur komið fram í sambandi við þetta mál frá hv. 7. landsk. (KA), að ástæðan fyrir því, að hann væri andstæður þessu frv., a. m. k. ein aðalástæðan, væri sú, að hér er ekki gert ráð fyrir skipulagi og samfærslu byggðanna. Nú benti ég á það við 1. umr. og bendi á það enn, að það er mál út af fyrir sig. Það er bent á það í þessu frv., að þær jarðir, sem þykja ekki til frambúðar, verði látnar verða útundan og að á því verði gerð sérstök athugun. Hann vill koma því þannig fyrir, að vissir staðir á landinu framleiði vissar vörur, sem skilyrði eru bezt fyrir, og hann nefndi nokkur dæmi. Ég er ekki á móti þessu og tel líklegt meira að segja mjög líklegt, að þetta verði gert, en það hagar þannig til með íslenzkan landbúnað, að hvort sem bændur hafa sauðfjárrækt eða nautgriparækt, þurfa þeir að hafa véltækt tún og vel ræktaðar engjar. Það stendur þess vegna ekkert í vegi fyrir því, þótt ræktað verði með þeim hætti, sem hér er gert ráð fyrir, að síðar verði gerð skipun á framleiðsluháttum. Þó að nú sé framleitt kindakjöt í einum landshluta og þó að tún séu ræktuð og engi sléttuð, stendur það engan veginn í vegi fyrir því, að nautgriparækt verði tekin upp á þessum stöðum, og það er af því, að sama þarf, hvort sem um nautgriparækt eða sauðfjárrækt er að ræða. Viðvíkjandi samfærslu byggðanna er líka auðsætt, að þótt allt verði framkvæmt, sem tekið er fram í þessu frv., kemur það ekki í veg fyrir, að taka mætti það fyrir síðar. Raunar er of mikið gert úr samfærslu byggðanna í vissum héruðum. Á einstaka stað er það hægt, eins og við Safamýri, en það er of mikið búið að tala , um þetta á óverulegum grundvelli. Það er hægt að færa saman byggðir á vissum stöðum, en það er ekki hægt að reka nema vissa tegund búskapar í samfærðri byggð. Það er ekki hægt að reka sauðfjárbúskap á Íslandi í samfærðri byggð. Það hefur verið reynt að koma stofninum upp fyrir þúsund, en það hefur sýnt sig, að það hefur verið svo mikil örtröð í kringum býlin, að það hefur orðið ákaflega erfitt. Ef maður vill kynnast þessu, þarf ekki annað en fara hér suður á nesið, þar sem hvert býli hefur nokkrar kindur, og verður það því talsvert fé, sem er þar í hálfgerðu svelti frá þorpunum. Þetta er ekki hægt. Féð þarf að hafa nóg landrými, og þess vegna er samfærsla byggðanna ekki nema fyrir nautgriparækt. En sannleikurinn er sá, að beztu skilyrðin fyrir sauðfjárrækt eru meðal dalabýlanna, á dreifðum býlum, enda er slíkur búskapur mest tíðkaður þannig um Norðurlönd, þar sem langt er komið. Menn geta farið um öll Norðurlönd og séð, að þannig er þetta framkvæmt, en það er ekki sama eins og sunnar, þar er kornrækt og ávaxtarækt. En við okkar aðstæður er þetta ekki framkvæmanlegt nema að mjög litlu leyti, og það er búið að tala of mikið um það. Í þessari fimm ára áætlun Englendinga er talað um, hvort iðnaður geti komið upp í sveitunum, en það er komizt að þeirri niðurstöðu, að það sé ekki framkvæmanlegt nema í mjög smáum stíl. Það er eyðsla á kapítali að láta verksmiðjurnar standa auðar, meðan fólkið vinnur að landbúnaðarstörfum, og auk þess verða lélegri afköstin hjá verkafólki, sem vinnur aðeins stuttan tíma úr árinu að verksmiðjuvinnunni. Það, sem við verðum að gera okkur ljóst, er það, að við búum við ríkt haf og á landi, sem liggur með strandlengjunni, og að það er ólíkt að ætla sér að flytja þorpin upp í sveit eða hafa þau við sjó, en það hefur aðeins hent það ólán, að um leið og þorpin risu upp, hefur þess ekki verið gætt, að þau hefðu nægilegt land. Við skulum t. d. taka pláss eins og Sauðárkrók, þar sem ég þekki til. Það er sjóþorp, sem hefur ekkert land, og við rannsókn, sem fram hefur farið, hefur það komið í ljós, að það er ekki nema eitt þorp á landinu, Húsavík, sem hefur nægilegt land handa íbúum sínum. Uppi í sveitum þurfa að vera fyrir hendi sérstök skilyrði, til þess að þar geti myndazt þorp, og við eigum fyrst og fremst eftir að vinna svo margt og gera svo stór verk viðvíkjandi þeim þorpum, sem eru við strandlengjuna, verk, sem hafa verið vanrækt. Þess vegna er það ekki galli á þessu frv., hvernig sem á það er litið, að ekki er í því gert ráð fyrir samfærslu byggðanna. Það er mál, sem er alveg sérstakt, og þessi framkvæmd kemur ekki í veg fyrir það, eins og hún kemur ekki heldur í veg fyrir það, að framleiðslan verði flutt til eftir því, sem bezt á við á hverjum stað. Ég skal að lokum benda á, að það kom fram hjá hv. 3. landsk. (HG), að hann vill láta verkfærakaupanefnd ríkisins kaupa vélar á sama hátt og nú eru keyptar þær stóru vélar og leigja þær. Það þyrfti fyrst og fremst að setja um þetta einhverjar reglur, ef einhverjar framkvæmdir ættu að verða í því. Hugmyndin er, að stóru vélarnar, sem kosta 60–100 þús. hver, verði fyrst og fremst keyptar og leigðar út af ríkinu og verkfærakaupan. sjái um það, en smærri vélarnar yrðu keyptar af búnaðarsamböndunum og þau sæju um það, og yrði léttara að sjá um verkfærin þannig en ef ríkið á að eiga sjálft, svo að hundruðum skiptir, af verkfærum úti um land og leigja þar út dráttarvélar og þess háttar, og er það æði mikið verk, ef þær ættu ekki að ganga úr sér. Sjálfs er höndin hollust, og það eru smærri félögin, sem mundu sjá betur um þetta, ef þetta væri þeirra eigin eign og þau ættu að borga kostnaðinn, sem af því leiddi, ef þeir eyðilegðu vélarnar. Og hræddur er ég um, ef þessi dagskrártill. verður samþ., sem ég geri ráð fyrir, að engar framkvæmdir verði í þessu máli samkvæmt henni og þáltill. Það þarf enginn að láta sér koma til hugar, að stj. ráðist í stórfelld vélakaup, svo stórfelld sem þarf til þess, að vélarnar séu leigðar út, meðan ekkert er tekið fram um, hvernig eigi að leigja. En það þyrfti að ákveða, ef þessi leið yrði farin. Ég held þess vegna, að þeir, sem þessa leið vilja fara, ættu að athuga, áður en þeir samþykkja þessa rökst. dagskrá, að það þýðir stöðvun á málinu. Það kom líka beinlínis í ljós hjá hv. 3. landsk. (HG), því að hann segir, að það eigi að bíða með að ákveða styrk fyrir ræktun, þangað til séð verður, hvað vinnst með þessum nýtízku vélum, og að það eigi að bíða með að ákveða styrkinn til vélakaupa, þangað til séð verður, hvernig vélarnar reynast og hvað afköstin verða mikil. Með þessu er séð, að málið á að vera á tilraunastigi fyrsta kastið, en það er það, sem ég vil benda þm. á - og ég hef tekið fram áður -, að það er áreiðanlegt, að ef ekki verða gerðar skyndiráðstafanir til þess að hraða ræktun landsins, er útilokað annað en að íslenzkur landbúnaður leggist niður að verulegu leyti. Það er ómögulegt, eftir þá tíma, sem núna hafa gengið yfir þetta land, og með þeirri hækkun, sem orðið hefur á kaupi og engar líkur eru til, að lækki, svo að neinu nemi, að það verði hægt að kaupa fólk til að framleiða landbúnaðarvörur með þeim vinnuskilyrðum, sem fyrir hendi eru í íslenzkum landbúnaði. Ég minnist þess, að eitt sinn, þegar hv. 3. landsk. (HG) var að tala um landbúnaðarvöruverð í Nd., að þá var það, að bóndi, sem hafði verið uppi á svölunum og hlustað á það, sem sagt var, - að með þeirri ræktun, sem væri í sveitum landsins, ættu bændur að geta selt vörur sínar minna verði en þeir gerðu, kom til mín á eftir. Hann sagði: Af 47 bæjum í mínum hreppi eru aðeins 2 bæir, sem hafa véltækt land. Þessum bónda hafði verið vel við hv. 3. landsk. og haft mikið álit á honum, en hann varð fyrir miklum vonbrigðum, þegar hann heyrði, af hve mikilli vanþekkingu hann talaði um þetta mál. Nú er það líka svo, að bændur geta alls ekki, hvað fegnir sem þeir vilja, fengið vélar til ræktunar. Ég talaði í haust við bónda á stórjörð, sem búinn var að panta traktor fyrir tveim árum, en ekki fengið. Nú er áhuginn vaknaður á þessu, því að menn sjá, að með því kaupi, sem þeir verða að greiða, er ómögulegt að reka sveitabúskap nema með taprekstri. Bændur gera sér ljóst, að þetta getur ekki haldið áfram, og þeir gera sér líka ljóst, að kaupið lækkar aldrei aftur, svo að neinu nemi, og að það er ómögulegt að reka íslenzkan landbúnað með aldagömlum vinnuaðferðum. Þess vegna má ekki verða á þessu minnsta töf. Við eigum að gera svo hraðvirkar ráðstafanir sem unnt er og hrinda málinu í framkvæmd. Undir því er mikið komið fyrir landið í heild, því að það er algerlega auðsætt og vitað, eins og bent var á af hv. 3. landsk., að það er ómögulegt að framleiða landbúnaðarvörur á Íslandi, þannig að bændur beri sæmilegt úr býtum, nema með sæmilegum vinnuaðferðum. Þessar vinnuaðferðir eru ekki notaðar við búskap í nágrannalöndunum, og við vitum, að við erum á eftir vegna þess, hvað við byrjuðum seint á þessu. Félagsskapur bænda hefur gert mikið, og mikið hefur ríkið lagt til, en það þarf miklu meiri hraða, og um það eigum við allir að vera samtaka. Það þarf vissulega að lækka landbúnaðarvöruverðið, en það þarf líka að gera þær ráðstafanir, að þetta verði framkvæmanlegt án þess að ganga á hlut bænda í samanburði við kaupstaðarbúa. Og þetta á að gera með stórfelldri, hraðvirkri ræktun. Eina leiðin til að fullnægja þessu, að lækka vöruverðið, er, að ríkið styrki bændur til þess að gera fólkshaldið miklu skemmtilegra. En vinnutími í sveitum hefur orðið að vera svo langur vegna hinna seinlegu vinnuaðferða og vinnan erfið. Hins vegar er með nýtízku vinnuaðferðum létt að fá fólk, því að í góðum sumrum er heyskapur einhver skemmtilegasta vinna, sem til er, og getur verið auðveld vinna. Erlendis eru nú margir ungir menn að mennta sig til þessara starfa, m. a. í vélaverkfræði landbúnaðarins. Og þegar þeir koma heim, þurfum við að vera búnir að undirbúa fyrir þá. Það stendur nægilega knappt, að við fáum þá heim, þar sem boðið er í þá erlendis. Þá bókstaflega talað dreymir það, hvað þurfi að gera fyrir íslenzkan landbúnað, þegar þeir hafa séð landbúnað eins og hann er með nýtízku vinnuaðferðum, og maður sér af bréfum þessara manna, hvernig þeir loga af áhuga á því, að hægt sé að breyta íslenzkum landbúnaði þannig, að vinnuaðferðirnar verði eitthvað svipaðar og þeir eru sannfærðir um, að hægt sé að breyta íslenzkum landbúnaði, þannig að hann verði einhver skemmtilegasta og léttasta vinna, sem til er. Við verðum því að gera allt, sem í okkar valdi stendur, til þess að þetta geti orðið. Það getur vel verið, að það þurfi að gera breyt. á þessu frv., og við getum komið okkur saman um, hvaða breyt. þurfi að gera til þess að geta samþykkt þetta frv., því að þetta er það nauðsynlegasta. Mér dettur ekki í hug að draga úr því, að margt þurfi að gera fyrir sjávarsíðuna, og hef ég ekki verið því andvígur. Það situr n. á rökstólum, sem er að rannsaka, hvað þurfi að gera í því máli, en þetta er þannig, að það þarf - bókstaflega talað - skyndiráðstafanir, neyðarráðstafanir, til þess að koma í veg fyrir, að íslenzkur landbúnaður dragist saman. Við þurfum að taka okkur til fyrirmyndar það, sem aðrar þjóðir eru að gera sjá sér. Á tveim-þrem árum hafa Englendingar tvöfaldað bústofn sinn. Þeir segja: „Við hættum þessu aldrei“. Og þetta er af því, að þeir hafa tekið upp nýja stefnu viðvíkjandi landbúnaðinum. Það er leiðinlegt fyrir þá, sem telja sig þurfa að samþykkja þessa dagskrártill., því að ég veit, að á meðal þeirra eru margir, sem skilja, hvílík nauðsyn þetta er, og mig tekur sárt, að skuli vera frv. andvígir. Það er betra, að málið bíði til næsta þ. Það er verið að tala um rannsókn á þessum vélum, en við erum jafnhliða því, sem við tölum um undirbúning hér, að kaupa fyrir millj. vélar til vegagerða. Það er sjálfsögð ráðstöfun og þarf ekki frekari rannsóknar, og þó höfum við miklu minni reynslu af þeim vélum. Ég vildi því beiðast þess, að menn myndi sér ekki skakka skoðun, heldur komist að samkomulagi um, hvaða breyt. þarf að gera, til að hægt sé að hefja framkvæmdir sem allra fyrst.



Ég skal reyna að vera stuttorður. Það, sem um er að ræða, má skipta í tvo kafla. Annars vegar er sú mikla nauðsyn, sem er á því að hefjast handa um stóraðgerðir með fullkomnum vélum, svo að eitthvað vinnist, sem um munar. Þó að rætt væri um það í alla nótt, er jafnmikið búið að gera fyrir því. Það eru allir á einu máli um það, að nauðsynlegt sé að hafa fullkomin tæki með nýtízku sniði. Það getur enginn heilvita Íslendingur verið á öðru máli um það. Hinn þátturinn er sá, hvort þetta frv. er hin eina óbrigðula leið til að hrinda slíkum átökum í framkvæmd. Um það er deilt. Svo er að heyra sem forsvarsmenn frv. sjái miklar hillingar, og ég skal ekki lá þeim það. Ég hef áður sagt, að ég sé ekki fremur bundinn við þessa aðferð en það að nota þeim mun betur augnablik hverrar líðandi stundar. Við eigum vísari í hendi okkar möguleika þessa árs en hinna komandi. Um það, sem hefur verið sagt um útvegun véla, vil ég segja, að ég tók eftir því hjá hv. þm. Str., hvað hann er vantrúaður á, að eftir dagskránni verði nokkur möguleiki til slíkrar útvegunar. Ég sé ekki annað en að það komi vilji fram í þáltill., samrýmanlegur við þarfirnar. Og hvatningin í dagskránni er spor í rétta átt.

Kristinn Andrésson. Herra forseti. Ég tek undir það með hv. þm. Str., að mér þykir sárt, að það skuli ekki geta orðið samkomulag um jarðræktarmálin. Mér finnst hann gera of mikið úr því, hvað málið verði tafið með aðferðunum, sem meiri hl. vill fylgja. Ég held, að enda þótt málið tefjist á þessu þ., þurfi það ekki að vera dautt, enda væri þá illa farið. Eins og ég tók fram áður, er margt í frv. og ræðum stuðningsmanna þess, sem við sósíalistar erum sammála þeim um, t. d. það, að ísl. sveitabúskapur sé svo úreltur, að sárt er að hugsa til þess. Við erum líka sammála um, að rétt sé að gera áætlun, telja sér ákveðið takmark um nýtt fyrirkomulag í landbúnaðinum, og að nauðsynlegt sé að hefja strax undirbúningsrannsóknir. Og það þarf ekki aftur að taka fram, að við erum sammála um, að búskapurinn sé rekinn með nýtízku vélum. Það er svo margt, sem við eigum sameiginlegt, að við ættum að geta sameinazt um ákveðna lausn, og ég vil, að það komi skýrt fram, að ég vil ekki á nokkurn hátt leggja neinar hömlur í veg fyrir það, að tekið verði upp nýtt skipulag í þessum málum, eitthvað í sömu átt og þetta frv. stefnir í. Mér féll einmitt ræða hv. þm. Str. að flestu leyti vel, og ég hef einnig starfað í n. með hv. 3. landsk. þm. og búnaðarmálastjóra, og skoðanir okkar hafa mjög farið saman. Eins og frv. liggur fyrir frá minni hl., er ekki hægt að samþ. það. Þar er ýmislegt smávægilegt, bæði um styrkúthlutun og búnaðarsamþykktir, sem ættu heldur að vera hreppssamþykktir, og fleira er þar, sem þyrfti að breyta. En í mörgum grundvallaratriðum frv. er ég sammála flm., svo að ef heilindi ríkja á báða bóga, ætti að geta náðst samkomulag fyrr en ýmsa hefur grunað. Hv. þm. Str. vildi mótmæla því hjá mér, að ákvæði þessa frv. kæmu í bága við þá stefnu, sem við hefðum um skipulag og samfærslu byggða, en tortryggni mína gagnvart frv. byggði ég á því, að ég hefði álitið, að samþykkt þessa frv. mundi einmitt tefja frekar fyrir því, að verulega væri snúið sér að því að skipuleggja landbúskapinn, en aftur á móti hlaða undir ræktun þar, sem land væri ekki til þess fallið. Að vísu er ákvæði í frv., sem í felst, að þær jarðir, sem óheppilegar séu til ræktunar, skuli ekki teknar með, en það hefur líka staðið í jarðræktarl., og því hefur ekki verið fylgt. Þá er það, að þessir sömu menn, sem nú vilja hraða ráðstöfunum, hafa verið til þessa tregir til að fylgja því, sem hefur átt að gera í þessa átt. Það hefur borið á tregðu til að samþ. fjárframlög til nýbýla og byggðahverfa, eða hvernig stendur á, að þessir menn hafa ekki komið fram með till. um hærri framlög til vélakaupa til nýbýlasjóðs og lagt eindregið á móti till. frá okkur sósíalistum um há framlög til landbúnaðarins til ræktunar á beztu stöðum? Þetta tvennt, tregða þessara manna gegn ákveðnum fjárframlögum til nauðsynlegra ráðstafana og sú reynsla af jarðræktarl., að þetta frv. mundi styðja að ræktun á slæmum stöðum, hefur vakið tortryggni mína. Ég er flm. sammála um allt, er lýtur að því að koma ísl. landbúnaði sem fyrst í nýtízku horf, og mér finnst ekki greina annað á en að ég vil róttækari ráðstafanir, hvað landbúnaðinn snertir, og að strax sé hafizt handa og strax veitt fé til vélakaupa og til ræktunar á samfelldum svæðum, sem næst liggja markaði. En Framsfl. og Sjálfstfl. hafa lagzt á móti slíkum till. frá okkur sósíalistum. Ég skil ekki, hvernig á að sameina þessar tvær stefnur þeirra, og er því tortrygginn að ýmsu leyti. Ég get fullvissað hv. þm. um, að ef þeir leggja fram þetta sama frv. með ekki svo mjög miklum breyt. og við sjáum, að þeim er full alvara að vilja nýskipun landbúnaðarins, þá skal ekki standa á fylgi okkar sósíalista. Ég held, að hin rökstudda dagskrártill. og þáltill. sé síður en svo til að tefja. Ég held því fram, að frv. sé ekki nógu ýtarlega samið eða undirbúið. Það þarf endurskoðunar við, og mundi slíkt taka langan tíma, en þáltill. og dagskrártill. taka þau atriði úr frv., sem mest liggur á, til meðferðar. Flm. geta svo lagt málið fram á næsta þ., í því formi gæti ég trúað, að samkomulag geti orðið. Ég get ekki farið að ræða hér ýtarlega skipulag ísl. landbúnaðar, eins og það vakir fyrir okkur sósíalistum. Hv. þm. Str. gerði það, og ég er honum að miklu leyti sammála. Ýmislegt ber sjálfsagt á milli, en ef samkomulag gæti orðið milli fulltrúa bænda og verkamanna, mundi kannske þar með vera leyst það helzta, sem óheppilegast hefur verið á undanförnum tímum. Það er mjög óheppilegt fyrir þjóðfélagið, ef deilur um landbúnaðarmál eiga að halda áfram.



Ég ætla ekki að taka þátt í þeim deilum, sem fram hafa farið hér í d., en mig langar til þess að spyrja hv. þm. Str. og hv. form. landbn. að því, hvaða skrípaleik hér er verið að leika. Það er engu líkara en að flestir þeir hv. þm., sem hér hafa talað í kvöld, séu þegar byrjaðir að jórtra grasið, sem kynni að fást af þessu. Hér hefur hver hv. þm. á fætur öðrum staðið upp og byrjað með því að segja, að hann ætlaði ekki að tala langt mál, en síðan haldið langar ræður og tuggið upp aftur og aftur það sama án þess að koma að kjarna málsins. Í sambandi við þetta langar mig til að benda á það, að málið kom fyrst til þessarar hv. d. 27. sept. og er því þá tekið mjög vinsamlega af öllum flokkum og vísað til landbn. 27. sept., kemur síðan frá n. 19. nóv. (minni hl.), en nál. kemur frá meiri hl. 29. nóv. Hvernig kemur svo málið úr n.? Það er engin breyt. gerð við málið. Minni hl. vill samþykkja málið án nokkurra breyt., en meiri hl. vill vísa málinu frá með rökstuddri dagskrá. Hvað hafa þessir menn verið að gera í n. allan þennan tíma í einu af stærstu velferðarmálum landbúnaðarins: Hvers vegna hefur ekki hv. þm. Str., 1. flm., spurt um málið allan þennan tíma? Er þessu aðeins haldið fram til þess eins að fylla þingtíðindin og halda uppi málþófi? Ef ekki er hægt að fá afgr. á góðu máli í landbn., þá á að taka það til athugunar, en það er ekki frambærilegt, að landbn. haldi málinu hjá sér í þrjá mánuði án þess að gera nokkuð annað en að klofna um það. Annars er það svo með hv. þm. Str., að það er eins og hann hafi aldrei tíma til þess að vera við umr. hér í d., og það er náttúrlega ekki eðlilegt, að það gangi vel að koma fram stórmálum með slíkum vinnubrögðum. Ég lýsti því yfir við 1. umr., að ég mundi fylgja þessu máli, og þrátt fyrir þessi dæmalausu vinnubrögð mun ég fylgja þessu frv. óbreyttu til 3. umr. í von um það, að mestu agnúar þess verði lagfærðir á milli umr., og hv. minni hl. hefur viðurkennt, að það þurfi að laga frv., áður en það fari út úr deildinni.

Frsm. minni hl. (Páll Hermannsson) : Ég skal taka til greina bendingar hv. þm. Barð. að lofa ekki stuttri ræðu, en halda langa. Ég álít, að umr. um þetta mál, þó að þær hafi verið langar, hafi verið til bóta. Mér finnst þær hafa dregið hugi manna saman, og ég álít, að það sé til bóta, að hugir manna dragist saman í góðum málum, þó að það kunni að taka nokkuð langan tíma. Ég vil svo aðeins taka það fram, að ég álít, að það þurfi að gera allt til þess að auka hraðann í jarðræktarframkvæmdum landsins, og ég vona, að það fáist út úr þessu starfi þingsins, að sá hraði verði aukinn. Ég ætla ekki enn á ný að fara að lýsa, hvað heyöflunin gengur seint, en vil aðeins geta þess til gamans, að það er ekki nema eðlilegt, að þeir sem búa við sjávarsíðuna, eigi erfiðara með að gera sér grein fyrir því en við, sem lifum við sveitabúskap, hvað heyskapurinn er erfiður með þeim vinnuaðferðum, sem nú eru víðast viðhafðar. Það hefur verið minnzt á það, að þetta frv. væri ekki nógu vel undirbúið, og ég skal játa það, að það eru agnúar á undirbúningnum, en til þess hefur ekki heldur verið miklu kostað, það hefur ekki verið skipuð mþn. í málið. Frv. er aðeins til orðið á þann hátt, að nokkrir alþm. tóku sig saman um að semja þetta frv., og þeir vissu, að það mundi þurfa að breyta því og laga það, og þeir gerðu sér vonir um, að þá mundi það fljótlega verða að l.



Ég ætla ekki að lofa stuttri ræðu, því að um þetta mál þarf mikið að ræða, ef það á að skýra það þannig, að það dragi hugi manna saman. Ég veit ekki, hverjir það eru í hv. d., sem halda lengstar ræður, en til þess að sýna, hvað hv. þm. Barð. virðist lítið vita um það, sem hann er að dæma um, hvaða vinnubrögðum sé beitt, þegar á að koma málum fram, vil ég upplýsa það, að ég hef oftar en einu sinni spurt landbn. um það, hvernig málinu gengi, og hafði form. n. sagt mér, að hann gerði sér vonir um það, að samkomulag mundi nást um málið í n., eftir að það hafði legið hjá stjórn Búnaðarfélagsins til athugunar. Að öðru leyti vil ég segja það, að ég geri mér það ljóst, hvað það þarf oft langan tíma til þess að draga hugi manna saman, og það verður að nota þann tíma til þess að ræða og skýra málin, og hver og einn verður að slá af ýmsu, sem hann vildi fyrst og fremst, og taka það næst bezta. Viðvíkjandi þeirri ásökun, að ég mæti ekki á fundarbekknum, vil ég segja það, að ef við lítum til baka, þá verðum við að viðurkenna það, að uppskeran er þannig, að menn hafa ekki alltaf átt mikið erindi til að ræða um þau mál, sem verið hafa til umr. En án þess að fara í nokkurn mannjöfnuð við hv. þm. Barð. hygg ég, að mér sé óhætt að segja það, að ég hafi getað komið málum fram eins og hver annar. En sennilega er hv. þm. orðinn syfjaður og því orðinn leiður á þessum umr. og get ég svo látið þessar umr. niður falla.



Þessi útúrdúr hv. þm. Str. sýnir, hvað hann hefur lítinn áhuga á málinu, og líklega hefur hann aldrei meint annað með því en að hafa það til auglýsingastarfsemi.



Ég ætlaði ekki að tala meira í þessu máli, en þó vil ég nokkuð svara hv. þm. Barð. Hann segir, að málið hafi legið þrjá mánuði hjá landbn., en skjölin bera það með sér, að því hefur verið vísað til landbn. síðustu dagana í sept., en nál. minni hl. afgr. 19. nóv., - og þetta telur hann þrjá mánuði. Ég vil líka telja það alveg óverðskuldað að ráðast á landbn. og segja, að hún hafi ekki rækt störf sín sæmilega. Og ég verð að segja það, að það getur vafizt fyrir einni n., þegar til hennar koma mál, sem eru svo illa undirbúin, að þau þurfa mikla athugun og verður jafnvel að vísa þeim frá eftir miklar tilraunir til að endurbæta þau. Ég man í svipinn eftir tveimur slíkum málum frá hv. þm. Barð. Svo er hann að tala um það, að okkur sé nær að sjá um okkar nefndarstörf en að fylla þingtíðindin með blaðri. Það er eins og hv. þm. Barð. finnist hann hafa köllun til þess að koma hér fram sem „hirtingarvöndur syndarans“ í hverju máli. Ég vil fullyrða það, að landbn. hafi unnið störf sín sæmilega, og ef það á að fara að líta eftir nefndarstörfum hjá henni, þá kann líka að verða litið eftir þeim hjá öðrum.

Gísli Jónsson Hv. þm. Dal. hefði getað sparað sér allt þetta tal, ef hann hefði hlustað á mína fyrri ræðu. Það stendur sem sé óhaggað, að málinu var útbýtt 22. sept., vísað til landbn. 27. sept., og minni hl. álit kom fram 19. nóv. og málið hefur nú verið hér um bil þrjá mánuði til meðferðar. Allan þennan tíma hefur landbn. ekki gert annað en að klofna um málið, minni hl. að senda álit um að samþ. frv. óbreytt, en meiri hl. um að vísa því frá. Það var óþarfi fyrir hv. þm. Dal. að vera með þá aths., að mál, sem ég ætti hjá landbn., hefðu þvælzt fyrir n., því að landbn. er sannarlega ekki mikilvirk, ef þau mál þurfa að vefjast fyrir henni lengri tíma. Því er aftur á móti ekki hægt að mæla á móti, að það er ófyrirgefanlegt af n. að tefja mál vikum saman, af því að hún sé á móti því. Það eru frá mínu sjónarmiði óhæfileg vinnubrögð hér á Alþingi.

Frsm. minni hl. (Páll Hermannsson) : Ég get ekki neitað því, að mér fannst hv. þm. Barð. telja sér óþarflega mikla trú um það, að hann eigi sökótt við landbn. Þessi hv. þm. gat um það hér fyrir fáum dögum, að hjá sjútvn., þar sem hann er form., lægi ekkert mál óafgr., og mér skildist hann segja það til hróss um þá n. Og ég get tekið undir það, ef málin eru vel afgr. Ég skal þá upplýsa það, að hjá landbn. liggur ekkert mál óafgr. Það liggja að vísu tvö mál hjá n., en annað málið er hv. þm. Barð. riðinn við, en ég veit ekki betur en það hafi fengið vissa afgr. í samráði við flm. Að öðru leyti vil ég ekki gera ágreining út af þessu umtali. Ég gef alltaf meira fyrir höndina en röddina, og vitanlega vil ég eiga hönd hv. þm. Barð. fyrir þessu frv., og ég tek ekkert nærri mér, þó að hv. þm. vandi um við nm., sérstaklega þegar mig grunar, að það sé ekki gert í fullri alvöru.



Ég vona, að það verði ekki til að vekja miklar umr., þó að ég hafi orðið til þess að kveðja mér hljóðs, en ég kunni betur við það, af því að ég flyt brtt. við frv., á þskj. 638, sem hefur ekki áður verið rædd. Að vísu er það svo, að við umr. um þetta mál hef ég í fáum orðum lýst afstöðu minni til þess. Ég tel þá vankanta á því, að ég treysti mér ekki til að fylgja því, en ef það ætti fyrir frv. að liggja að verða samþ. hér, er vitanlega betra frá sjónarmiði hvers og eins, að það skárra gangi fram en það lakara, en ég tel brtt. mína miða í þá átt, að um réttmætari ákvörðun sé að ræða, að því er snertir 5. gr., en er í frv. eins og það liggur fyrir nú. Það virðist hafa verið höfuðatriðið, þegar þetta frv. var samið, að ná þessum skatti af hinum væntanlegu greiðendum. Hitt sýnist svo vera eins konar aukaatriði, hvernig eigi að verja honum, enda er það handahófslegt í frv. og allt til eyðslu jafnóðum. Frá mínu sjónarmiði er skattinum langsanngjarnlegast varið eins og verða mundi samkv. till. minni. Það veltur hér svo margur og stór peningur, að hætt er við, þegar stríðinu lýkur, að svo fari sem margir óttast, að sjóðirnir reynist ekki svo digrir, að við þurfum ekki á öllu okkar að halda og eiga þær máttarstoðir, sem geta staðið undir áföllum. Ef rýra á þær stoðir fyrir fram með því að leggja á þennan skatt, ætti að geyma það fé til að mæta væntanlegum örðugleikum. Það mun koma á daginn seinna, að þetta er rétt hugsað. Ég segi í till. minni, að fénu skuli varið að styrjöldinni lokinni samkv. ákvörðun Alþ. þá. Nánar er ekki hægt að segja. Það er Alþingis að ákveða, þegar þar að kemur. Það mætti margt fleira um þetta segja, en ég vil ekki teygja úr umr. Ég vænti, að brtt. mín verði samþ., hvað sem frv. líður að öðru leyti.



Með þeirri skýringu, að því vitlausara, því betra, segi ég já.



Ég tel, að þetta frv. muni ekki standast fyrir dómstólum og verði talið koma í bág við stjórnarskrána. Eina ráðið til, að það gæti staðizt, er, að það næði jafnt til allra borgara, og til að reyna að bjarga því, sem bjargað verður, og stuðla að því, að þ. brjáli stjórnarskrána sem minnst, segi ég já. Brtt. 638 felld með 9:4 atkv. Brtt. 642 felld með 9:6 atkv. Brtt. 584,2 tekin aftur. Frv. samþ. með 9:7 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: IngP, KA, PHerm, BSt, BrB, GÍG, HG, HermJ, StgrA. nei: JJ, LJóh, MJ, ÞÞ, BBen, EE, GJ. 1 þm. (PM) fjarstaddur. 2 þm. gerðu grein fyrir atkv.:



Með því að meðferð þessa máls og upptaka þess af hálfu kommúnista er skrípaleikur einn, vil ég ekki styðja frv. út úr d. og segi nei.



Ég tel að vísu, að frv. geti ekki staðizt fyrir dómstólum og því skipti ekki máli, hvernig atkvgr. falli, en ég vil láta uppi óbeit mína á því athæfi, sem hér fer fram, og með tilliti til hinna mikilsverðu upplýsinga, sem hv. þm. S.-Þ. gaf í grg. sinni um tilorðningu frv., segi ég nei.