Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta er stjórnarfrv., borið fram í Ed. og var afgreitt þar, að ég bygg, samhljóða. Það hefur legið fyrir heilbr.- og félmn. þessarar deildar, og varð samkomulag um það í nefndinni að mæla með frv. eins og það liggur fyrir. Ég sé ekki ástæðu til að fara að rekja efni frv. Það liggur mjög ljóst fyrir, bæði í frv. sjálfu og þeim athugasemdum, er því fylgja á þskj. 325. Heilbr.- og félmn. leggur því til, að frv. verði afgr. óbreytt eins og það liggur fyrir.



Herra forseti. Mál það, er hér liggur fyrir, er stjórnarfrv., flutt samkv. tilmælum Háskóla Íslands, en meginefni þess er að beimila að hækka hluti í happdrætti háskólans úr 40 þús. kr. í 55 þús. kr., en happdrætti háskólans er sem kunnugt er rekið í því skyni að afla fjár til byggingarframkvæmda á vegum háskólans. Fjhn. hefur athugað frv. þetta og leggur einróma til, að það verði samþykkt.



Herra forseti. Frv. þetta kveður svo á, að ríkissjóður skuli lána allt að 1 millj. kr. til kaupa á húseign til handa Geðverndarfélagi Íslands, ef það vildi koma upp heimili fyrir öryrkja vegna geð og taugasjúkdóma; enn fremur, að ef starfsemi þessi gangi vel, þá geti lánið orðið óafturkræft. Meiri hl. heilbr.- og félmn. lítur svo á, að hér sé um að ræða mjög athyglisverða hugmynd. Virðist hún vera mjög hentug lausn fyrir þessa öryrkja, og allt bendir til þess, að slík heimili séu einmitt þær hentugustu og beztu stofnanir, sem hægt væri að setja á fót fyrir þá. Enn fremur eru allar líkur á því, að slík heimili mundu losa sjúkrarúm á geðveikrahælum í landinu á tiltölulega ódýran hátt. Þrátt fyrir þetta hefur meiri hl. n. ekki treyst sér til þess að mæla með því, að frv. verði í þeirri mynd, sem það liggur hér fyrir, samþykkt að svo komnu máli. Höfuðástæða meiri hlutans fyrir því að vilja ekki mæla með samþykkt frv. er sú, að hann vill ekki binda ríkinu á þessu stigi fjárhagsskuldbindingu og telur eðlilegast, að mál þetta komi fram í sambandi við fjárlagaafgreiðslu. Þá virðist meiri hlutanum æskilegur nokkru nánari undirbúningur að máli þessu og t.d. ekki óeðlilegt, að þetta félag, sem hefur mjög mikilvægu hlutverki að gegna, hefði um þetta einhver samráð við heilbrigðisyfirvöldin. Heilbrigðismálaráðherra hefur tjáð mér, að það hafi ekki leitað til hans eða við hann talað um þessi mál. Í þriðja lagi vill meiri hl. vekja athygli þingsins á því, að fyrir skömmu var samþ. í Sþ. þáltill. um, að æskilegt væri, að ýmis öryrkjasamtök í landinu hefðu með sér nánara samstarf og reyndu að samhæfa starfsemi sína. Þetta er mjög alvarlegt og athyglisvert mál, þar sem þegar er búið að skapa sumum öryrkjasamböndum mjög góða aðstöðu til fjáröflunar. Þessi aðstaða hefur verið notuð á ágætan hátt. En það er enn eitt rannsóknarefni, hvort þeir öryrkjar, sem hér um ræðir, geti ekki á einhvern hátt komizt inn í það samstarf, sem sú till. fór fram á að ríkisstj. beitti sér fyrir, og málum þeirra yrði þann veg í höfn komið. Með tilliti til allra þessara röksemda vill meiri hl. nefndarinnar með mestu vinsemd gagn vart þeirri hugmynd. sem hér kemur fram, leggja til, að þessu frv. verði vísað til ríkisstjórnarinnar.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka frsm. meiri hl. heilbr.- og félmn. þau vinsamlegu ummæli, sem hann viðhafði um þetta frv., sem hér er til 2. umr. Eins og fram gekk af hans máli, hefur nefndin ekki getað orðið á eitt sátt um afgreiðslu frv. En um efni þess var hins vegar lítill eða enginn ágreiningur í nefndinni. Það hefur nú legið fyrir til athugunar í nefndinni síðan fyrir jól og verið rætt á mörgum fundum nefndarinnar og ekki annars orðið vart en fyllsta stuðnings við það og allir samdóma um, að nauðsyn þess sé mjög aðkallandi, enda leysir þetta frv., ef að lögum verður, tvenns konar vanda í senn, annars vegar stuðlar það að því, að fyrrv. geð- og taugasjúklingar gætu notið starfsorku sinnar betur en nú er, og hins vegar mundi það á hagkvæman og fljótlegan hátt losa sjúkrarými fyrir geð- og taugaveiklað fólk, sem eins og kunnugt er er tilfinnanlegur skortur á í landinu, og með kaupum á húseign, sem rúmaði ekki stærra heimili en fyrir 5–6 menn auk húsmóður eða húsbænda, væri af stað hrundið þessu starfi. Hér er um að ræða einstaklinga, sem vegna nokkurrar örorku og fjárskorts eiga ekki annarra úrkosta völ en dveljast á sjúkrahúsi langtímum saman. Það væri því ómetanlegt, ef unnt væri að aðstoða þetta fólk til að geta lifað eðlilegu heimilislífi á ný. Í rúm þessa fólks gætu þegar á einu ári komið um það bil 20 manns, þar eð meðaldvalartími sjúklinga á geðveikrahælinu að Kleppi er 3–4 mánuðir. Enn er þess að geta í sambandi við þetta, að bygging húss til þessarar starfsemi frá grunni yrði tæplega ódýrari en sú að kaupa húseign, auk þess sem bygging húss mundi taka langan tíma og þar af leiðandi ekki losa sjúkrarúm nægilega fljótt. Hins vegar er nægilega mikið framboð á húseignum um þessar mundir, til þess að unnt væri að fá viðunandi húsnæði, ef hægt væri að bjóða fram allmikla útborgun. Á öll þessi rök virtist nefndin geta fallizt. Þess vegna telur minni hl. n. það gersamlega óþarft og aðeins málinu til tafar að vísa því til ríkisstj. Aðalröksemd meiri hl. n. er, að nánari athugun á fjárhags- og rekstrargrundvelli slíkra heimila þurfi að fara fram. En þess konar athugun hefur einmitt og það fyrir alllöngu farið fram, verið gerð af sérfróðum mönnum, nefnd sem Geðverndarfélagið kaus til þessara hluta, og sú nefnd skilaði áliti sínu til félmrn. Þess vegna þótti mér líklegt, að hæstv. heilbrmrh. væri þessu máli kunnugur og þyrfti því ekki að bera því við, eins og hv. frsm. sagði, að um þetta hefðu ekki verið höfð samráð við hann. Minni hl. n. vill líka benda á, að þeir aðilar, sem þetta mál fengu til umsagnar, en það voru landlæknir og yfirlæknir geðveikraspítalans, voru því mjög hlynntir og lögðu eindregið til, að frv. yrði samþykkt. En þegar sýnt var, að hverju dró í nefndinni með afgreiðslu þessa máls, stungum við í minni hl. upp á því að lækka fjárhæð frv. um allt að því helming, ofan í 500 þús., og jafnvel væri unnt að komast af með ríkisábyrgð á láni til þessara hluta, til þess að hægt væri að hrinda málinu af stað. En þrátt fyrir þetta virtust það vera samantekin ráð fulltrúa stjórnarflokkanna í n. að tefja þetta nauðsynjamál að sinni, og þess vegna leggjum við í minni hl. n. til, að frv. verði samþykkt nú þegar, og munum skila um það sérstöku nál. [sjá þskj. 438].