Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef kvatt mér hljóðs um þingsköp til að ræða stöðu mála hér í þinginu þegar tvær vikur eru eftir af venjulegum starfstíma Alþingis fyrir jólaleyfi og ég vil einnig bera fram spurningar til hæstv. forsrh. í þessu sambandi sem ég kem að síðar. Staða þingmálanna, fyrst og fremst lagafrumvarpa sem boðað hefur verið að afgreiða eigi eða afgreiða verði fyrir áramót, er sú að flest stærstu málin sem þetta á við um eru ýmist nýlega fram komin og skammt fram gengin á þinginu eða ókomin hér þegar þingið er að ljúka sinni þriðju síðustu starfsviku fyrir jólaleyfi. Ef litið er yfir fskj. með stefnuræðu hæstv. forsrh. frá í október sl. og það skjal borið saman við stöðu þingmála samkvæmt upplýsingum frá skjalaverði Alþingis kemur í ljós að fjöldi stórmála er enn ókominn fyrir þingið sem ætlunin var samkvæmt áformum hæstv. forsrh. að afgreiða fyrir jól. Má þar nefna frv. um stjórn fiskveiða, breytingar á söluskatti, nýja tollskrá, frv. um vörugjald, frv. til laga um breytingu á tekjuskattslögum þar sem mikil kerfisbreyting er á ferðinni, frv. um álagningu tímabundinna skatta o.s.frv. Frv. til fjárlaga er í nefnd og virðist miða rólega. A.m.k. er þeim sem hér talar ekki kunnugt um að einn einasti þingmannahópur úr kjördæmi hafi enn komið saman til fundar til að skipta fjármagni á einstök verkefni. Frv. til lánsfjárlaga er í nefnd í fyrri deild. Frv. til l. um breytingu á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins er ókomið úr nefnd. Sömuleiðis frv. um Útflutningsráð og útflutningsleyfi, ágreiningsmál hér í þinginu. Svo mætti reyndar áfram telja. Og nú eru, eins og ég hef þegar tekið fram, tvær vikur eftir af venjulegum starfstíma Alþingis fyrir jólaleyfi. Virðing Alþingis, herra forseti, er stundum dregin inn í umræður um þær annir sem vilja verða fyrir jólaleyfi og undir þingslit að vori. Hlutverk og frammistaða stjórnarandstöðu er stundum einnig rædd og heyrst hafa frá einstökum hv. stjórnarþm. ummæli af því tagi að stjórnarandstaðan sé slöpp. Hvað átt er við með því er mér ekki ljóst og fróðlegt væri að heyra hvaða einkunn þeir hinir sömu hv. þm. gefa verkstjórn og skipulagi vinnubragða hjá þeirri ríkisstjórn sem þeir styðja. Stjórnarandstaðan hefur að mínu mati, herra forseti, unnið málefnalega og ekki tafið þingstörf með upphlaupum eða málalengingum. Þingmál stjórnarandstöðunnar, bæði þingsályktanir og frumvörp, hafa borist jöfnum höndum og reyndar meiri hluti þeirra mála snemma á þinginu. Það eru því ekki málefnaleg og skipuleg vinnubrögð stjórnarandstöðu sem ganga nærri virðingu Alþingis, herra forseti, og þeir sem sletta glósum um störf stjórnarandstöðunnar ættu að skýra út hvað þeir eiga við. Það eru hins vegar óskipuleg og handarbakaleg vinnubrögð hjá hæstv. ríkisstjórn sem vegna ósamkomulags eða af einhverjum öðrum ástæðum virðist ganga svo illa að koma sér saman um mál og leggja þau fram að nú keyrir aldeilis um þverbak. Það er þetta skipulagsleysi sem kallar yfir Alþingi umræðu um virðingu þess. Herra forseti. Þegar lögunum um þingsköp Alþingis var breytt fyrir nokkrum árum voru sett inn ákvæði um hvenær mál skyldu vera komin fram til þess að þau fengjust afgreidd fyrir þinglok til að koma í veg fyrir óeðlilega uppsöfnun mála síðustu vikur þinghaldsins. Mér sýnist ljóst af reynslu þessa missiris að óhjákvæmilegt sé að breyta lögum um þingsköp Alþingis og setja hliðstæð ákvæði sem gildi um þau mál sem afgreidd skulu fyrir jólaleyfi eða áramót. Ég lýsi þeirri skoðun jafnframt, virðulegi forseti, að það sé alger nauðsyn að gengið verði þegar til viðræðna um hvernig haga skuli þingstarfi síðustu daga þinghaldsins svo komist verði hjá, eftir því sem hægt er úr þessu, því öngþveiti sem annars virðist blasa við. Og í beinu framhaldi af þessu vil ég spyrja hæstv. forsrh.: 1. Hver eru þau mál sem hæstv. ríkisstjórn telur óhjákvæmilegt að afgreidd verði fyrir jólaleyfi? 2. Hvenær koma þau mál fram og fyrir þingið sem enn hafa ekki sést en að sögn er áformað að afgreiða fyrir áramót? 3. Hafa verið teknar ákvarðanir um hvenær Alþingi gerir hlé á störfum sínum? Stendur e.t.v. til að funda á virkum dögum milli hátíða?



Herra forseti. Ég þakka hv. 4. þm. Norðurl. e. fyrir að vekja máls á þeim atriðum sem hann gat um. Hann varði talsverðum tíma ræðu sinnar til að fjalla um stöðu stjórnarandstöðunnar. Ég er alls ekki þeirrar skoðunar, eins og fram kom í þeirra máli, að stjórnarandstaðan sé slöpp. Ég hef ekki heyrt ummæli af því tagi. Ég held þvert á móti að menn séu þeirrar skoðunar að stjórnarandstaðan hafi beitt öllu afli sínu og sýnt allt vit sitt og nýtt það til hins ýtrasta í störfum sínum á hinu háa Alþingi og meira verður auðvitað ekki krafist. Ég get því ekki tekið undir það að það sé gagnrýniefni sérstaklega að stjórnarandstaðan sé slöpp. Þess verður ekki krafist að meira sé gert en menn hafa afl og vit til. Varðandi þau atriði sem hv. fyrirspyrjandi vék að og lúta að frumvörpum ríkisstjórnarinnar er það alveg rétt að mörg þeirra eru umfangsmikil og hafa krafist mikils undirbúningstíma og eru auðvitað fullseint fram komin. Það er eðlileg og réttmæt gagnrýni. En menn verða að líta til þess að það hefur verið unnið að undirbúningi þessara mála um nokkurn tíma. Það hafa verið uppi og eru uppi áform um margs konar breytingar af hálfu ríkisstjórnarinnar, sem fram koma í þessum þingmálum, og allt hefur það kallað á verulegan undirbúning sem ég veit að hv. þm. skilur að tekur tíma og það er nauðsynlegt að mál komi inn á þingið vel undirbúin. En ég tek undir að það er slæmt þegar þingið sjálft hefur ónógan tíma til umfjöllunar um þessi mál. Eigi að síður hafa meginlínur verið mjög svo í almennri umræðu. Hinni almennu stefnumörkun hefur verið rækilega lýst bæði í stefnuræðu forsrh., í umræðum um fjárlög og í fjárlagaræðu hæstv. fjmrh. þannig að fátt nýtt held ég að eigi eftir að koma fram. Þau mál sem mestu skiptir að afgreiða eru fjárlög svo sem venja stendur til um og tekjuöflunarfrv. sem því eru tengd. Sum þeirra er þegar komin fram. Önnur koma fram strax eftir helgi. Þetta eru misjafnlega viðamikil frumvörp, sum einföld, önnur umfangsmeiri og kalla á meiri umræðu og vinnu á hinu háa Alþingi. Þá kemur fram strax eftir helgi eða a.m.k. ekki síðar frv. um stjórn fiskveiða sem einnig þarf að ræða ítarlega og afgreiða fyrir áramót. Þessi flokkur mála er sá málaflokkur sem mest á ríður að afgreiða fyrir jólaleyfi þm. Það hefur ekki verið tekin nein ákvörðun um hvenær jólaleyfi hefst og það fer talsvert eftir því hvernig okkur ganga þingstörfin næstu tvær vikurnar. Ég þykist alveg vita af góðri reynslu að hv. þm. stjórnarandstöðunnar munu fyrir sitt leyti greiða fyrir framgangi nauðsynlegra þingmála. Ég átti í gær tal við hæstv. forseta Sþ. um framgang þingmála og hvernig best væri að standa að skipulagi þingstarfanna og í framhaldi af því tók hann ákvörðun um að kalla saman formenn þingflokka til að hafa um það sem víðtækast samráð. Sá fundur fer fram síðdegis í dag eða að loknum þessum fundi í Sþ.



Herra forseti. Það er merkilegt að hlusta á hæstv. forsrh. Stjórnarandstaðan hefur skilið hans orð alveg rétt. En stjórnarandstaðan hefur sýnt mikið langlundargeð á undanförnum vikum í sambandi við störfin hér og hvernig hefur verið haldið á málum. Hæstv. forsrh. talar um stefnuræðu sína og fjárlagaræðuna og vísar til þess að hv. þm. geti séð hvernig stefnan sé. Ég er búinn að lesa vel þessar ræður. Ég hef hlustað á og lesið fjölmiðla og ég held að það komi greinilega fram að menn skilja hvorki upp eða niður í stefnunni, enda er framkvæmdin allt önnur en stefnan. Ég ætla ekki á þessari stundu að fara að ræða um vaxtamálin, stefnu ríkisstjórnarinnar eða annað, ég ætla að gera það síðar, en öll þessi stefna er handahófskennd, enda virðast stjórnarflokkarnir í raun og veru ekki koma sér saman um neitt. Og það held ég að þjóðin finni. Það er ekki nóg að segja það hér.

Hv. ræðumanni skal bent á að hér eru umræður um þingsköp en ekki efnislega um mál.

Ég skal taka það til greina, herra forseti. Ég held að það sé í sjálfu sér ekki sæmandi að þeir stóru frumvarpsbálkar sem við eigum von á komi fram tveimur vikum fyrir þingfrestun þar sem fjárlagaafgreiðslan er líka eftir. Í sjálfu sér ættu öll stjfrv. að vera komin fram í síðasta lagi fyrir miðjan nóvember. Það ætti að vera föst venja.



Herra forseti. Ég tek undir með hv. 4. þm. Norðurl. e. að það er með ólíkindum hvernig þingstörfin hafa verið á haustþinginu. Fyrir mig sem nýjan þm. hefur eitt sérstaklega vakið athygli mína. Það er að ég geri mér nú ljóst að það eru stjórnarandstöðu þm. sem hafa haldið þingstörfunum gangandi fram til þessa. Ef þeir í upphafi þings hefðu tekið sig saman um að leggja engin mál fram til að tefja nú ekki afgreiðslu mála af hálfu stjórnarinnar og stjórnarþingmannanna hefði væntanlega orðið að fresta fundum Alþingis fram undir lok nóvember. Það hefði ekkert verið að gera. Og hvað hefði þá orðið um virðingu Alþingis? Mér er spurn. Ég fæ ekki séð betur en stjórnarandstaðan, þó að það sé ýjað að því af hæstv. forsrh. að hún hafi takmarkað vit, hafi þó tryggt að hér hafi verið haldið uppi þingstörfum með eðlilegum hætti og fjallað um ýmis mál. Það eru langflest mál stjórnarandstöðunnar sem hér hafa verið til umræðu. Hin fáu þingmál stjórnarliðsins, sem hafa komið fram, drukkna í þeim málafjölda sem stjórnarandstaðan hefur lagt fram. Kannski ætti stjórnarandstaðan að reyna einu sinni að gefa ríkisstjórninni og stjórnarþm. frið til að sinna sínum málum alfarið og leggja engin mál fram og sjá hvað þá gerist. Ég tek undir með hv. 6. þm. Norðurl. e. að það væri sjálfsögð og eðlileg regla að öll meiri háttar stjfrv. væru lögð fram í upphafi þings. Þetta er svo sjálfsagt að það þarf varla að spyrja að því af hverju þetta er ekki gert. Við skulum aftur taka fyrir þessi þingmál stjórnarandstöðu þm. sem eins og ég gat um áðan er ýjað að að kannski sé takmarkað vit í. Þau eru yfirleitt unnin af þeim sjálfum án þess að hafa þá hjörð sérfræðinga og embættismanna á bak við sig sem stjórnarliðarnir hafa. Það hafa verið lagðir fram miklir frumvarpabálkar af hálfu stjórnarandstöðuþm. sem þeir hafa einir séð um að vinna. Stjórnarliðsþm. og fyrst og fremst ráðherrarnir hafa hins vegar mikið lið embættismanna og starfsmanna til þess að vinna þessi mál fyrir sig, en það gengur ekkert eftir. Kannski eru þeir of margir sem vinna að þessum störfum fyrir hæstv. ráðherrana.



Virðulegur forseti. Ég tel alveg ljóst að það er þörf á því að ræða þessi mál hér og ég fagna auðvitað áformum sem virðast uppi um fund til að ræða skipulag þingstarfanna hér það sem eftir er fram að jólaleyfi. Það er fyrsta tilraun hæstv. ríkisstjórnar til þess að leita samstarfs við þm. um framgang mála og ber að fagna slíku þó seint sé. Mér var ekki ljóst, virðulegur forseti, hvernig átti að skilja tvíræð orð hæstv. forsrh hér áðan. Hafi hæstv. ráðherra ætlað sér að verða gamansamur þá fannst mér það takast heldur illa. Hafi hæstv. forsrh. ætlað að hæða stjórnarandstöðuna þá tókst það sömuleiðis mjög illa. Mér er þá ekki ljóst hvort hæstv. ráðherra er að kalla eitthvað annað yfir sig en stjórnarandstaðan hefur sýnt af sér fram að þessu. Ef svo er þá væri langbest að fá það bara hreint fram hér. Ég tel, og ég tek undir það sem aðrir ræðumenn hafa sagt, að stjórnarandstaðan hafi unnið málefnalega, lagt fram mál, dreift þeim eðlilega á þingtímanum og þar hafi um marga merka hluti verið að ræða þannig að ég vona að hæstv. ráðherra hafi verið að tala í alvöru, en tekist svona álappalega til að velja afstöðu sinni eða skoðunum sínum orð. Það hefði mátt misskilja hann og hefði mátt ímynda sér að hann væri að tala niðrandi um framlag stjórnarandstöðunnar, vit hennar og afl hér á Alþingi. En auðvitað getur það ekki verið af jafnsómakærum manni og hæstv. forsrh. Virðulegur forseti. Staðan er alvarleg. Ég held að það sé alveg ljóst að fyrir dyrum standi, ef ekki tekst þá mjög vel að ráða fram úr málunum, eitthvert mesta öngþveiti sem menn hafa séð framan í í þingstörfum fyrir jólahlé. Hér eru ekki á ferðinni smámál. Hér eru jafnvel á ferðinni meiri háttar kerfisbreytingar í skattamálum og til viðbótar því er fjárlagaafgreiðslan í uppnámi vegna ágreinings stjórnarliðsins. Það er ekki ein heldur tvær nefndir að störfum úti í bæ, utan veggja Alþingis, sem út af fyrir sig er ástæða til að gagnrýna, til að ráða fram úr ágreiningsefnum um fjárlög. Þau mál eru ekki til meðferðar á sínum eðlilega vettvangi inni í fjvn. heldur heyra hv. þm. af því að nefndir þingmanna eða ráðherra séu að störfum til að leysa úr ágreiningi stjórnarliðsins um framlög til landbúnaðarmála eða annarra hluta. Þessi staða kemur sem sagt ofan í það að það er ætlunin að keyra í gegnum Alþingi frumvörp sem fela í sér meiri háttar kerfisbreytingar á sviði skattamála, tollamála, vörugjaldsmála og fleiri slíkra hluta á tveimur vikum. Ég held að það sé mikil goðgá að gera sér ekki grein fyrir því að hér er teflt á tæpasta vað. Ég verð að segja að dreifing mála hjá hæstv. ríkisstjórn vekur nokkra furðu. Menn eiga því væntanlega að venjast að nýjar ríkisstjórnir hafi ákveðna stefnu, séu tilbúnar með sína stjórnarstefnu og viti hvernig þær ætla að reyna að koma henni í framkvæmd. Hér virðist akkúrat hið gagnstæða eiga sér stað, virðulegur forseti. Hæstv. ríkisstjórn virðist fyrst hafa sest í stólana, síðan farið að velta því fyrir sér hvað hún eigi að gera og undirbúa mál til að koma stefnu sinni eða stefnuleysi sínu fram. Þetta er mjög bagalegt og ég endurtek það sem ég hef reyndar sagt hér fyrr á þinginu, að það virðist þörf á því fyrir hæstv. ríkisstjórn ekki aðeins að ráða til sín fullfæran sáttasemjara til að koma málunum í skikkanlegt horf, heldur einnig verkstjóra. Ég vil svo að lokum leggja á það áherslu, virðulegur forseti, að hér er ekki við forseta þingsins að sakast, hér er ekki við stjórnarandstöðuna að sakast ef Alþingi fær á sig miður gott orð vegna þeirra vinnubragða sem nú blasa við þjóðinni. Hér er fyrst og fremst við verkstjórnarleysi ríkisstjórnarinnar að sakast.



Hæstv. forseti. Ég vil fyrir minn hlut þakka hv. 4. þm. Norðurl. e. fyrir það að vekja máls á þessu meginatriði sem hér er rætt, þingstörfin hvernig þau ganga fram og hvernig á þessum málum er tekið. Hér var í upphafi minnst á virðingu Alþingis. Mér hefur komið það nokkuð kynlega fyrir sjónir sem tiltölulega nýjum þm. að sjá hvernig hæstv. ríkisstjórn stundar þingfundi. Menn sjá það hér núna á þessari stundu. Fyrir fáum mínútum var að ljúka svokölluðum fyrirspurnafundi sem er einu sinni í viku og menn sjá af þessum auðu stólum sem hér eru fyrir framan mig hvernig hæstv. ríkisstjórn ber virðingu fyrir þeim störfum sem hér eru unnin. Það ætti í rauninni að vera frumatriði að handhafar framkvæmdarvaldsins, ef þeir eru þm., sitji a.m.k. þennan þingfund út og að þeir taki á þann hátt þátt í þingstörfum að viðunandi sé. En það sem fyrst og fremst rak mig upp í þennan stól af þessu tilefni voru þau orð hæstv. forsrh. sem hann lét falla um stjórnarandstöðuna. Hann svaraði því með hálfkæringi eða lét að því liggja að stjórnarandstaðan væri sá aðili hér í þessum sal sem væri kannski ávirðingar verð. Ég vil vekja athygli á því að þau tekjuöflunarfrv., sem eru í undirbúningi og hæstv. forsrh. gerði að umtalsefni, eru búin að vera í undirbúningi síðan í haust, en eitt af þeim fyrstu kom hér fram í gær. Meðgöngutími þess frv. var með þeim hætti að milliþinganefnd sem um það fjallaði vann að því 7.–28. sept. Allan októbermánuð, allan nóvembermánuð var ríkisstjórnin með þetta fyrsta atriði þessa lagabálks í meðgöngu. Það var fyrst í gær sem fyrir þessu máli var talað. Þetta var fyrsta frv. af nokkrum fleiri sem hér munu koma fram síðar á þinginu. Þess vegna vil ég biðja hæstv. forsrh. um alveg skýlaus svör og fá það ákveðið: Hvenær koma næstu mál fram? Verður það á mánudag í næstu viku? Verður það á þriðjudag? Það er mikið atriði fyrir þingheim að fá að vita það út í hörgul. Hvenær er von á þessum frumvörpum? Það eru örfáir dagar eftir af þingstarfi til jóla. Eins er með stjórn fiskveiða. Hvaða dag verður það frv. lagt fram hér til meðferðar á Alþingi? Það þýðir ekki að una því, hvort sem um er að ræða stjórnarandstöðuþm. eða stjórnarþm., að hæstv. forsrh. svari með hálfkæringi fsp. sem hér var lögð fram eins og áðan var gert. Svörin þurfa að vera skýr. Það er ekki bara um stjórnarandstöðuna að ræða, þjóðina sjálfa varðar um þetta mál.



Herra forseti. Ég vil aðeins í lok þessarar umræðu árétta að það var hv. 4. þm. Norðurl. e. sem hóf þessa umræðu um stöðu stjórnarandstöðunnar og þá meintu skoðun að hún væri slöpp. Ég hóf ekki þá umræðu og viðhafði ekki þau orð og ég bið hv. þm. stjórnarandstöðunnar að misskilja ekki mín orð. Ég minnist þess að Halldór Laxness sagði einhverju sinni í útvarpsviðtali eftir að bók eftir hann var nýkomin út að það væri svo með gagnrýnendur að þeir féllu oft í þá freistni að lesa bara á milli línanna í bókum hans en ekki textann sjálfan. Og ég bið hv. þm. stjórnarandstöðunnar að taka bara orðin eins og þau voru sögð. Varðandi störf ráðherra hér á hinu háa Alþingi fullyrði ég að þeir hafa verið hér við umræður um þau mál sem þeir fara með fyrir hönd framkvæmdarvaldsins. Á það verður ekki borin fram gagnrýni að þeir hafi vikist undan því að vera hér við umræður þegar mál, sem undir þeirra málaflokka heyra, hafa verið hér til umfjöllunar. Ég held að það verði ekki borin fram sú gagnrýni að það hafi orðið undandráttur í því að ráðherrar svöruðu fsp. sem fram hafa verið bornar með hefðbundnum hætti. En ég vil taka undir það sem fram kom hjá hv. 4. þm. Norðurl. e. að við eigum mjög mikið starf fyrir höndum á næstu tveimur vikum. Óvenjumikið starf. Og það er auðvitað rétt að svo stór og viðamikil þingmál sem við höfum til umfjöllunar hefðu þurft að koma fyrr fram. En eins og kom fram í máli hv. málshefjanda, þá eru hér á döfinni margs konar kerfisbreytingar sem þurfa mikinn undirbúning áður en ríkisstjórn getur lagt þau fram af sinni hálfu þannig að ég veit að hv. þm. hafa skilning á því. Við munum fyrir okkar leyti reyna að hafa sem best samráð um framgang þessara mála hér í þinginu og ég vænti þess að þau frumvörp, sem hér um ræðir og ekki eru komin fram, komi hér fram á þingi strax eftir helgina.



Herra forseti. Hafi einhverjum tekist að skilja mín orð svo sem ég væri að gera ummæli ýmissa um stjórnarandstöðuna að mínum dómi um hana, þá er best að leiðrétta það nú þegar. Ég taldi það reyndar koma rækilega fram í mínu máli að það væri ekki upp á stjórnarandstöðuna að klaga né heldur virðulega forseta Alþingis um það hvernig málum væri hér komið, heldur væri sakarinnar að leita annars staðar. Og ég skal taka hæstv. forsrh. trúanlegan um að það hafi verið og sé einlæg skoðun hans að stjórnarandstaðan hafi notað allt sitt vit og allt sitt afl í þingstörfin og ég ætla þá að segja á móti, að það er mín einlæg skoðun að hæstv. forsrh. sé að nota allt sitt vit og allt sitt afl til að verkstýra ríkisstjórninni og reyna að halda henni saman og árangurinn sjá menn.



Herra forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um samræmingu áætlana á sviði samgöngumála og mannvirkjagerðar. Flm. ásamt mér er Skúli Alexandersson, hv. 4. þm. Vesturl. Hér er um endurflutning á till. að ræða sem flutt var á síðasta þingi en varð þá ekki útrædd. Tillögugreinin er svohljóðandi, með leyfi forseta: "Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að láta vinna að samræmingu áætlana á sviði samgöngumála og meiri háttar mannvirkjagerðar þannig að slíkar áætlanir fyrir einstaka landshluta og landið allt falli eðlilega saman í eina heild. Stuðlað verði að samræmingu flutninga og flutningaleiða á landi, sjó og í lofti með opinberri stefnumörkun sem jafnframt taki mið af áformum um meiri háttar mannvirkjagerð, þróunarforsendum atvinnulífs og byggðasjónarmiðum." Mér nægir, virðulegur forseti, að vísa til framsöguræðu á síðasta þingi og grg. með tillögunni í flestum aðalatriðum. Hér er við fyrstu sýn sjálfsagt ekki um merkilegt mál að ræða í augum margra hv. alþm. Engu að síður er það staðreynd að í mörgum nálægum löndum á sér stað umtalsverð vinna og stefnumörkun af þessu tagi en lítið hefur farið fyrir slíku hingað til uppi á Íslandi. Það sem um er að ræða er auðvitað það að verið er að leitast við að tryggja að það fjármagn sem varið er í þennan dýra málaflokk verði nýtt sem allra best og einnig gera menn sér grein fyrir því að fáir hlutir hafa jafnafgerandi áhrif á þróun samfélaganna og samgöngur. Fyrir okkur Íslendinga er um stórt og mikið verkefni að ræða, að byggja upp viðunandi samgöngunet í landinu. Það er því mikið í húfi að þeir peningar sem lagðir eru til hinna einstöku málaflokka og í málaflokkinn sem slíkan nýtist sem allra best. Þess vegna er það lagt til með þessari tillögu að sett verði af stað vinna að því að samræma þær áætlanir sem ýmist liggja þegar fyrir eða þyrfti að gera á sviði samgöngumálanna hérlendis. Það má benda á þær áætlanir sem þegar er unnið eftir á sviði vegamála, flugmála, hafnarmála og laga um röð virkjana og fleira mætti tína til en lítill vafi er á því að ástæða væri til að gera betur. Ég nefni í því sambandi gamalt baráttumál mitt um að gerð verði langtímaáætlun um jarðgangagerð í landinu þannig að sá hluti samgöngumálanna verði einnig tekinn inn undir slíka vinnu. Hér þyrfti ekki, að mínu mati, að vera um kostnaðarsamt fyrirtæki að ræða. Að langmestu leyti er hér um samræmingarstarf að ræða, að skoða hvernig hinar einstöku áætlanir falla saman, skoða hvaða breytingar úrbætur á sviði samgöngumála hafa í för með sér fyrir byggðarlögin. Hafi hv. þm. ekki þegar séð hvað við er átt má nefna dæmi sem ættu að nægja, til að mynda þau áhrif sem ný brú yfir Ölfusárósa hefur á aðstæður og forsendur sveitarfélaganna og samfélaganna þar í kring. Það er lítill vafi að ófáar krónur hefði mátt spara í öðrum málaflokkum ef menn hefðu fyrr sett augu sín á þá staðreynd að brú kæmi yfir Ölfusárósa og þar af leiðandi yrði hægt að samnýta mannvirki eins og hafnarmannvirkin fyrir fleiri aðliggjandi sveitarfélög. Ég gæti líka nefnt dæmi til að mynda af Vestfjörðum þar sem jarðgöng gætu gerbreytt aðstæðum til uppbyggingar flugvalla. Þar sem menn hafa verið að baksa við að byggja flugvelli við ófullnægjandi aðstæður skilur kannski mjór fjallvegur á milli fjarða, þar sem allt aðrar aðstæður eru fyrir hendi og miklu auðveldara yrði að byggja upp slíkt mannvirki. Slík dæmi eru reyndar óteljandi og það sem fyrst og fremst er nauðsynlegt að menn geri er að átta sig á því hvert stefnir í þessum málum: Hvaða áhrif hafa samgöngubætur, á landi, í lofti eða annars staðar, á þróunarforsendur atvinnulífs og byggða? Og hvernig er unnt að nýta sem best það fjármagn sem sett er til framkvæmda á hverju einstöku sviði með því að skoða öll málin í heild? Að lokinni þessari umræðu, virðulegur forseti, geri ég svo ráð fyrir að eðlilegast sé að vísa þessari tillögu til umfjöllunar í hv. allshn.



Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir till. til þál. um setningu laga eða reglna um skoðanakannanir. Flm. ásamt mér eru hv. þm. Halldór Blöndal, Karl Steinar Guðnason, Valgerður Sverrisdóttir, Óli Þ. Guðbjartsson og Þórhildur Þorleifsdóttir, með tilheyrandi númerum. Tillögugreinin er svohljóðandi, með leyfi forseta: "Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að skipa nefnd er kanni hvort rétt sé að setja lög eða koma á reglum um skoðanakannanir. Nefndin athugi sérstaklega hvort nauðsynlegt sé að sett verði löggjöf um framkvæmd, úrvinnslu og birtingu skoðanakannana er tengjast almennum kosningum, en einnig hvort taka eigi upp í lög ákvæði um skoðanakannanir sem tengjast mikilvægum eða umdeildum þjóðfélagsmálum og um skoðanakannanir almennt. Nefndin skal jafnframt kanna hvort fullnægjandi sé að koma á fót samstarfi þeirra sem fást við gerð skoðanakannana og tryggja að þeir setji sér starfs- og siðareglur sem eftir verði farið án þess að lagasetning komi til. Í nefndina skal skipa einn fulltrúa samkvæmt tilnefningu hvers þingflokks á Alþingi og tvo fulltrúa samkvæmt tilnefningum hvers aðila: Blaðamannafélags Íslands, félagsvísindadeildar Háskólans og Félags þjóðfélagsfræðinga. Formann nefndarinnar skipar ríkisstjórnin án tilnefningar. Nefndin skal hraða störfum sínum og verði niðurstöður hennar ásamt tillögum lagðar fyrir Alþingi í formi skýrslu." Virðulegur forseti. Hér er um að ræða málefni sem allmikla umræðu og umfjöllun hefur hlotið úti í þjóðfélaginu á undanförnum missirum. Það er reyndar svo að umræða um nauðsyn þess að setja lög eða reglur um skoðanakannanir er í heiminum næstum jafngömul þessum könnunum sjálfum en lagasetning hefur þó óvíða orðið niðurstaðan. Svo að fyrsta flm. sé kunnugt um er það eingöngu Frakkland sem hefur sett sérstaka löggjöf um gerð og birtingu skoðanakannana, sbr. fskj. I með þessari þáltill. Það er nauðsynlegt að menn geri sér þó grein fyrir því þegar bornar eru saman aðstæður hér heima og erlendis að gerð skoðanakannana á sér miklu lengri sögu víða erlendis og áratuga hefðir hafa skapast um framkvæmd slíkra kannana. Einnig hefur það víðast hvar orðið reyndin að gerð kannananna hefur færst í hendur rótgróinna og sérhæfðra stofnana sem skapað hafa sér traust og álit. Við þessar aðstæður er ekki að búa hér á Íslandi. Saga skoðanakannana hér er fremur stutt eins og reyndar saga þeirrar miklu massafjölmiðlunar sem gjarnan er í nánum tengslum við slíkar kannanir. Hér vantar að verulegu leyti hefðir og sumir þeir aðilar sem fást við gerð og úrvinnslu kannana hafa takmarkaða reynslu að baki. M.a. í þessu ljósi er sérstök ástæða til þess að það verði skoðað hvort ekki þarf að koma hér á reglum eða beinlínis setja sérstaka löggjöf um þessi efni. Það er óþarfi að tíunda þær miklu umræður sem orðið hafa um áhrif skoðanakannananna og þær deilur sem uppi eru, bæði meðal fræðimanna og ýmissa annarra sem telja sér málið skylt, svo sem eins og stjórnmálamanna, að hve miklu leyti skoðanakannanir hafi áhrif á afstöðu almennings, að hve miklu leyti þær geti orðið skoðanamyndandi og með hvaða hætti ætti að reyna að tryggja að þær hafi ekki óeðlileg áhrif eða truflandi áhrif á almenning og geri honum erfiðara en ella að mynda sér heilbrigða skoðun og taka afstöðu til manna og málefna. Öll þessi umræða er hv. alþm. væntanlega nokkuð vel kunn og þarf ekki miklu við það að bæta. Þó að það hafi ekki orðið niðurstaðan í flestum þeim löndum þar sem gerð skoðanakannana er útbreidd að setja um það sérstaka löggjöf er mér ekki kunnugt um eitt einasta land í hópi vestrænna ríkja a.m.k. þar sem ekki hefur verið um það mikil umræða hvort rétt og nauðsynlegt væri að setja slík lög þó að af því hafi ekki orðið af ýmsum ástæðum, m. a. þeim sem ég rakti hér fyrr að þessi mál eiga sér þar meiri hefðir og eru í fastari skorðum en til er að dreifa hjá okkur. Alþm. hv. til glöggvunar eru birt sem fylgiskjal með tillögunni þau lög frá Frakklandi sem vitnað var áður til og fjalla um birtingu og dreifingu skoðanakannana. Ég vek þar sérstaka athygli hv. alþm. á 4. kafla í þeim lögum á bls. 4 í tillögunni þar sem eru tíunduð sérstök ákvæði sem við eiga þegar kosningar fara í hönd. Eitt af þeim atriðum sem hvað háværust hafa verið í umræðunni um skoðanakannanir er hvort réttlætanlegt sé að verið sé að gera skoðanakannanir og birta þannig fyrir fram væntanleg úrslit kosninga fram á síðustu stundu áður en kosningar fara fram. Sú niðurstaða sem varð í Frakklandi árið 1977 þegar þar voru sett lög um þetta efni var að síðustu vikuna eða í aðfaraviku kosningalotu eða umferðar í kosningum og á meðan kosningar standa yfir skuli hvers konar birting, dreifing eða umfjöllun skoðanakannana vera bönnuð. Nú geta menn deilt um hversu líklegt sé að slíkt ákvæði, þó sett sé, nái fram að ganga og haldi í reynd en lítill vafi er þó á því að með þessu er hægt að setja þeim aðilum skorður sem vilja vera vandir að virðingu sinni í þessum efnum. Það er e.t.v. ekki hægt að koma í veg fyrir það að einhverjir, sem ekki ætla sér á annað borð að hlíta ákvæðum laga eða reglna sem settar eru í þessu skyni, standi í því að gera málamynda- eða óvandaðar skoðanakannanir en reynslan af frönsku lögunum er þó sú, er mér tjáð, að hinir rótgrónu aðilar sem vandir eru að virðingu sinni á þessu sviði hlíta þessu ákvæði. Þó að þetta sé e.t.v. eitt af þeim atriðum sem hvað þyngst vega í umræðunni er nauðsynlegt að menn muni að einnig er rétt að skoða hvaða þörf eða hvaða möguleikar séu til þess að setja almennari reglur á þessu sviði. Ég vil geta þess að þessu máli var hreyft hér á síðasta Alþingi með tilteknum hætti þegar flutt var þáltill. um að gera úttekt á áreiðanleika skoðanakannana. Flm. þeirrar till. voru hv. þm. Halldór Blöndal og Guðmundur H. Garðarsson og hv. þm. Halldór Blöndal er annar flm. að þessari tillögu sem hér er flutt. Það er von mín, herra forseti, að þetta mál fái greiðan framgang. Mér er kunnugt um það og ég hef athugað það sérstaklega að það er fyrir því áhugi á meðal þeirra sem standa í því að gera skoðanakannanir að tekið verði á þessum málum. Þar hygg ég að sú skoðun sé býsna útbreidd að farsælla væri ef hjá því verði komist að reyna að forðast lagasetningu á þessu sviði því að slíkt er vissulega vandasamt verk en láta frekar á það reyna, a.m.k. fyrst um sinn, hvort unnt sé með því að koma á samstarfi þessara aðila og tryggja að þeir setji sér starfsreglur að ná betri tökum á þessum málum en eru í dag. Að lokinni þessari umræðu, virðulegur forseti, legg ég svo til að till. verði vísað til hv. félmn.



Virðulegi forseti. Ég fagna þessari till. til þál. um setningu laga eða reglna um skoðanakannanir og hef verið þeirrar skoðunar um langt árabil að það hefði verið nauðsynlegt að setja ákveðin lög um skoðanakannanir, í það minnsta ákveðnar reglur. Ég blanda mér í þessa umræðu vegna þess að á undanförnum missirum hafa verið að birtast m.a. í bandarískum og breskum tímaritum og blöðum vísindalegar niðurstöður um áhrif skoðanakannana á þjóðfélagsmyndina og jafnvel um áhrif skoðanakannana á stjórnmálamenn og afstöðu þeirra til einstakra mála. Ýmsir félagsfræðingar eru farnir að hafa af því stórfelldar áhyggjur að skoðanakannanir séu farnar að móta skoðanir og vinnubrögð stjórnmálamanna langt umfram það sem eðlilegt getur talist. Hér kom fram á 100. löggjafarþinginu, 1978–1979, þ.e. fyrir tæpum 10 árum, þáltill. um almennar skoðanakannanir og þar var lýst þeim vilja að Alþingi ályktaði að fela ríkisstjórninni að beita sér fyrir setningu laga um almennar skoðanakannanir. Þetta mál hefur því verið rætt á hinu háa Alþingi nokkuð oft en árangurinn hefur enginn orðið. Ég minnist þess að grg. þessarar ályktunar vakti mikla athygli vegna þess hve flm. voru orðljótir en flokkur þeirra hafði orðið fyrir talsverðu áfalli í kosningum sem fram höfðu farið þá skömmu áður og kenndu um að verulegum hluta skoðanakönnunum sem birst höfðu rétt fyrir þessar kosningar. Ég get nú ekki annað en látið það eftir mér að lesa, með leyfi forseta, hluta af grg. þeirra félaga. Þeir segja: "Ekki ber að amast við skoðanakönnunum í þjóðfélaginu sem framkvæmdar eru á marktækan hátt og af hlutlausum og vönduðum aðilum. Því er það brýnt að settar verði skorður við því að þjóðmálaskúmar, kaupahéðnar og áróðursapparöt geti sett á svið hömlulaust eitthvað sem þau geti kallað almennar skoðanakannanir og unnið þannig sjónarmiðum sínum eða skjólstæðingum brautargengi." - Og síðan komast þeir að þeirri niðurstöðu að það sé orðið fyllilega tímabært að setja lög um skoðanakannanir. En rétt eins og ég var sammála niðurstöðu þeirra þremenninga sem fluttu þessa þáltill. á sínum tíma er ég sammála þeirri till. sem hér hefur komið fram um að sett verði löggjöf um gerð skoðanakannana og ákveðin skilyrði lögfest um óhlutdrægni og vísindalega nákvæmni sem ég vænti að sé tilgangurinn með þessu. Nú getur það hins vegar verið æði snúið að meta hverjir eru óhlutdrægir og hverjir ekki og í hverju hin vísindalega nákvæmni er fólgin. Þó eru til þrautreyndir staðlar sem unnt er að fara eftir og ná fram nokkurri nákvæmni við gerð þessara kannana, á hvaða sviði sem er. Hin hlið þessa máls er og verður alltaf umdeild en það er um hvað er spurt, hverjir spyrja og hvernig er spurt. Og það verður einnig umdeilt, einkum í stjórnmálum, hvenær birta skuli niðurstöðu kannana um fylgi flokka og einstaklinga. Sjálfur tel ég t.d. að það eigi ekki að leyfa birtingu slíkra niðurstaðna skömmu fyrir kjördag og að ekki eigi að líða skemmri tími en sjö dagar eins og ég hygg að Frakkar hafi gert að reglu hjá sér. Við vitum allir að niðurstöður skoðanakannana rétt fyrir kosningar geta haft veruleg áhrif á úrslit kosninga. Þetta hefur m.a. verið sannað í Bretlandi þar sem Verkamannaflokkurinn hlaut í einum kosningum, ef ég man rétt, slæma útreið eftir að hafa fengið mjög góða niðurstöðu í skoðanakönnun fyrir kosningar. Þegar farið var að skoða málið eftir kosningar kom í ljós að kjósendur Verkamannaflokksins voru svo sannfærðir um sigur hans að þeir sátu heima. Enn ein áhrifin eru þau, sem þekkt eru frá Bretlandi og ég nefndi, að straumurinn geti farið til þeirra eða það sé tilhneiging að fylgja þeim sem fá góða útkomu í skoðanakönnunum rétt fyrir kosningar. Síðan það að slök útkoma í skoðanakönnunum rétt fyrir kosningar getur kallað á svonefndan hræðsluáróður sem fylkir liðinu saman á nýjan leik. Mig langar að fara nokkrum orðum, virðulegi forseti, um það sem hefur komið fram í þeim greinum sem ég hef verið að lesa, þeim vísindalegu athugunum á áhrifum skoðanakannana, og ég vil fá að draga það saman í nokkrum orðum. Niðurstaðan er tvímælalaust sú að skoðanakannanir geti verið mjög skoðanamyndandi og þjóni þá ekki lengur þeim tilgangi að vera spegilmynd vilja eða langana fólksins í landinu þar sem könnunin er gerð. Þess vegna verður að gera þá grundvallarkröfu að við gerð skoðanakannana starfi eingöngu einstaklingar og fyrirtæki sem hafi til þess þekkingu og burði og styðjist við vísindalega úrlausn verkefna. Þetta er auðvitað hægt á Íslandi eins og annars staðar, en löggjafarsamkundan verður að mínu mati að setja einhverjar grundvallarreglur um gerð skoðanakannana af öllu tagi, einkum þó hvað snertir svið stjórnmálanna. Ég geri mér ljósa grein fyrir því að það er tiltölulega auðvelt að gera marktæka skoðanakönnun tölulega séð, en ég er jafnsannfærður um að til að hún verði marktæk vegna spurninga og úrvinnslu þarf mikla reynslu og þekkingu. Orð hafa margvíslega merkingu og þeim er hægt að raða á mismunandi hátt. Við sem höfum fengist við stjórnmál vitum kannski manna best hve auðvelt er að hagræða orðum og túlkun á orðum andstæðinganna. Á sama hátt er unnt að túlka svör á ýmsa vegu, jafnvel þótt svarið sé bundið við orðið já og nei - eða hver kannast ekki við spurninguna: Ertu hættur að berja konuna þína? Ég hygg að hér á landi þurfi fyrirtæki sem njóta trausts að sérhæfa sig í gerð skoðanakannana, en um leið þarf að setja lög og reglur um þann ramma sem ég hygg að verði að umlykja þennan mikilvæga þátt í nútímaþjóðfélagi. Ég minntist á áhyggjur manna í útlöndum og ætla að rekja þær nokkru nánar og nokkur atriði sem þar hafa komið fram og ég hygg að vegi verulega þungt. Þar eru menn farnir að hafa miklar áhyggjur af áhrifum skoðanakannana og þá beinlínis á þær lýðræðislegu aðferðir sem beitt er í frjálsum löndum til kjörs fulltrúa á þjóðþing eða til annarra mikilvægra embætta. Gagnrýnendur eru farnir að spyrja spurninga um mikilvægi og áreiðanleika þeirra kannana sem móta stjórnmál og viðskipti. Fyrir allnokkru birtist gagnmerk grein í bandaríska tímaritinu US News and World Report þar sem varpað er fram þeirri spurningu hvort skoðanakannanir séu að fara úr böndunum. Þar segir að pólitískum könnunum bókstaflega rigni niður. Þær séu hluti af voldugri starfsgrein sem nái til flestra sviða og hafi áhrif á allt frá því hvernig fólk kjósi og til þess hvað það kaupi. Í ritinu kemur fram að þessi starfsgrein eða iðnaður velti a.m.k. 1,5 milljörðum dollara árið 1983. Tímaritið segir enn fremur að félagsfræðingar hafi miklar áhyggjur af því að menn á valdastólum styðjist um of við kannanir sem kunni að vera rangar. Helsti sérfræðingur á þessu sviði, sem heitir Everett Carl Ladd og er yfirmaður Roper Center við háskólann í Connecticut, þar sem er miðstöð rannsókna varðandi skoðanakannanir, segir: "Við verðum að vera gagnrýnni og taka sumar kannanir með fyrirvara." Aðrir sérfræðingar hafa áhyggjur af því að almenningur skilji ekki að kannanir eru takmarkaðar og eru ekkert annað en skyndimyndir af tilteknu ástandi á tilteknum tíma. Þá er bent á að niðurstöður skoðanakannana kunni að hafa meiri áhrif á afstöðu pólitískra frambjóðenda til einstakra málaflokka, en jafnvel þeirra eigin niðurstaða og samviska. Telji þeir að eitthvað annað en þeir hafa boðað eða sagt geti tryggt fleiri atkvæði samkvæmt niðurstöðu einhverrar könnunar breyti þeir afstöðu sinni. Niðurstöður skoðanakannana geta einnig haft afgerandi áhrif á hverjir geta verið í framboði, til að mynda í Bandaríkjunum af því að þetta á sérstaklega við um það ríki sem lengst er komið í skoðanakönnunum, og það án tillits til mannkosta eða hæfileika. Þetta getur hugsanlega snert að einhverju leyti prófkjör hér á landi sem mjög hafa verið tíðkuð þar sem fjármagnið hefur kannski ráðið úrslitum um niðurstöðu prófkjörs. En í Bandaríkjunum fer það gjarnan þannig að þeir sem fá slaka útkomu í skoðanakönnunum skömmu fyrir kosningar hafa litla von um að fá fjármagn til kosningabaráttunnar. Þá segir í þessari grein, svo að ég vitni til hennar aftur með leyfi forseta, að margir stjórnmálamenn haldi áfram að styðjast við niðurstöður skoðanakannana eftir að þeir hafa komist í valdastóla. Þetta hafi reynst sumum þeirra vel, en orðið öðrum alger martröð. Við höfum orðið vitni að því hér á landi að skoðanakönnunum hefur verið klúðrað vegna þess að það hefur ekki verið staðið nægilega vel að þeim. Hvorki virðist þekking á eðli þeirra hafa verið nægjanleg eða menn stuðst við nægilega vísindalega stuðla. Gagnrýnin hefur orðið háværari eftir því sem við höfum orðið vitni að því hve mikill mismunur getur verið á niðurstöðum skoðanakannana einstakra fyrirtækja sem hafa verið birtar með tiltölulega skömmu millibili. Það er líka ljóst að skoðanakannanir á Íslandi eru að verða talsverður iðnaður. Það eru sérstök fyrirtæki hér sem gefa sig út fyrir það að vinna skoðanakannanir og það er þegar farið að veita umtalsverðu fjármagni inn í þennan nýja iðnað. Þess vegna hlýtur það að vera áhyggjuefni löggjafarvaldsins hvernig að þessum málum er staðið. Og þó að ég vilji alls ekki gera því skóna að þeir menn sem stjórna og hafa stjórnað þeim skoðanakönnunum, sem gerðar hafa verið hér á landi, hafi viljað hafa áhrif á stjórnmálalífið í landinu er engu að síður full ástæða til að hafa áhyggjur af þessu. Ég geri það að lokaorðum mínum, sem einn stjórnmálafræðingur hefur sagt, að það sé ekki allt með felldu í þeim þjóðarlíkama þar sem nauðsynlegt reynist að taka púlsinn jafnoft og gert er. Ég held að þetta eigi við um Íslendinga líka.



Virðulegur forseti. Ég vil ekki láta hjá líða að þakka hv. 3. þm. Norðurl. e. fyrir góðar undirtektir og ekki síður fyrir málefnalegt og athyglisvert innlegg í þessa umræðu. Það hefði út af fyrir sig verið ánægjulegt að fá að heyra í fleiri hv. þm. og hugsanlega úr fleiri flokkum um afstöðu til þessa máls og satt best að segja var þess að vænta, þegar litið er til þess að flm. till. eru úr öllum flokkum, að möguleikar væru á því að fá þetta mál afgreitt með tiltölulega skjótum hætti og þeir eru vonandi fyrir hendi. En e.t.v. eru þeir hv. þm. sem hér eru inni svo hjartanlega sammála þessu máli að þeir sjá ekki ástæðu til að ræða það frekar. Ég vil taka fram, skyldi einhverjum hætta til að líta svo á, að tillöguflutning þennan ber ekki að skoða sem árás eða sérstaka gagnrýni á þá aðila sem gert hafa skoðanakannanir á Íslandi. Ég dreg ekki í efa að þar vinni flestir eftir bestu samvisku. En það er ekki síður ástæða til að tryggja að meðferð þeirra niðurstaðna sem fengnar eru í skoðanakönnunum sé með eðlilegum hætti. Þess gætir oft. Eitt af því sem þeir sem framkvæma skoðanakannanirnar hafa sér til málsbóta er sú mikla tilhneiging þeirra sem síðan taka við þeim og birta þær í fjölmiðlum að taka þær hráar, ef svo má að orði komast, og gera enga fyrirvara um niðurstöður sem oft byggja á tiltölulega hæpnum tölfræðilegum forsendum. Vissulega eru dæmi um mjög misvísandi niðurstöður úr könnunum sem gerðar eru um sama efni á sama tíma af tveimur aðilum. Og það eru vissulega dæmi um að gengið sé út yfir öll velsæmismörk í að skipta niður litlu úrtaki. Er þar nærtækast að benda á þegar fylginu er skipt niður á einstök kjördæmi í könnunum um afstöðu fólks til stjórnmálaflokka, jafnvel þó að svarendur séu orðnir tiltölulega fáir í hverju kjördæmi og örfáir, jafnvel einn, sem merki við hvern flokk í því hinu sama kjördæmi. Slík vinnubrögð eru slæm og það þyrfti að reyna að tryggja að þeim væri ekki beitt og í öllu falli lægi ævinlega fyrir hvaða upplýsingar voru fyrir hendi, hvaða óvissa er á ferðinni, hvaða skekkjumörk þar með eru á þeim niðurstöðum sem settar eru fram. Frönsku lögin ganga einmitt út á að skylda alla, sem senda frá sér niðurstöður í skoðanakönnunum, til að birta allar þær upplýsingar sem menn þurfa að hafa til að átta sig á því hversu góð eða marktæk könnunin geti verið. Þetta er auðvitað mjög stórt atriði. Ég held einmitt að tækifæri sé enn fyrir hendi á Íslandi til að setja um þetta reglur eða lög og koma með því í veg fyrir að þau ósköp eigi eftir að ganga yfir okkur sem ýmsar aðrar þjóðir búa nú við í þessum efnum. Get ég þar einnig tekið sem dæmi Bandaríkin, eins og hv. 3. þm. Norðurl. e. gerði, þar sem þjóðinni er svo komið, sem er upp að eyrum í fjölmiðlun, að hún getur ekki gert sér almennilega grein fyrir því hvernig henni líkaði tiltekinn dagskrárliður í sjónvarpinu sínu fyrr en hún er búin að fá skoðanakönnun um það daginn eftir hvernig mönnum þótti þátturinn. Þá fyrst geta menn farið að tala um það út á við hvernig dagskrárliðurinn var. Þetta er svo langt gengið að þegar stillt er upp til kappræðna, t.d. stjórnmálamönnum, í bandarískum fjölmiðlum er ævinlega búið að undirbúa gerð skoðanakönnunar sem er sett í gang um leið og þættinum er lokið til að fá um það niðurstöður hvernig mönnum þótti þátturinn. Menn hafa ekki nema örfáar klukkustundir í besta falli til að reyna að gera það upp við sig sjálfir hvernig þeim þótti þetta heldur skulu þeir fá það yfir sig strax á næstu klukkustundum eftir að slíkum atriðum lýkur hvernig þjóðinni hafi fallið þetta í geð. Þegar málin eru komin á það stig að skoðanakannanir eru gerðar í tíma og ótíma um alla skapaða hluti og fylgja jafnvel hver annarri í tilteknum röðum, þegar engar reglur eru um birtingu slíkra kannana, þegar forspárkannanir eru birtar jafnvel á kjördögum o.s.frv., er alveg ljóst að menn eru komnir út í hreinar ógöngur. Sem betur fer hafa þessi mál ekki gengið neitt í líkingu við það enn þá hér uppi á Íslandi, en það er lítil ástæða til að ætla annað en svipuð þróun yrði hér í kjölfar vaxandi fjölmiðlunar og verið hefur í öðrum löndum, þ.e. að sífellt vaxandi tilhneiging til þess að gera kannanir og koma þeim á framfæri með fjölmiðluninni verði fyrir hendi á næstu árum. Þess vegna held ég að það sé rétti tíminn, og hann er e.t.v. reyndar kominn fyrir nokkru, sá tími, eins og hv. síðasti ræðumaður ýjaði að, að tekið verði af skarið um það á Íslandi hvort menn vilja setja reglur eða lög um skoðanakannanir og þá hvernig. Þessi till. er einmitt flutt til að hrinda slíku starfi af stað og það er von mín að hún fái greiðan framgang.



Virðulegi forseti. Ég kem upp til að lýsa yfir stuðningi við þá þáltill. sem hér er til umræðu. Hér hafa verið sett fram í máli manna ýmis þau rök sem mér finnst vert að taka undir. Hv. þm. Árni Gunnarsson flutti greinargóða ræðu, svo og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sem er 1. flm. þessarar þáltill. En að gefnu tilefni fannst mér rétt að hér kæmu fram fleiri og lýstu skoðunum sínu á þessu máli og vil ég gera það hér með. Ég sé ekki ástæðu til að tíunda öllu frekar fleiri rök með þessu, en bendi þó á það, sem hér hefur komið fram, að nauðsynlegt er að settar séu reglur um hvað á að leyfa skoðanakannanir með skömmum tíma fyrir kjördag eða birta niðurstöður þeirra þar sem er vitað mál að margir snúast hreinlega eftir þessum niðurstöðum, hversu áreiðanlegar sem þær svo eru. Hér hefur einnig komið fram að jafnvel gætu stjórnmálamenn látið stýrast af niðurstöðum slíkra kannana sem við höfum enga vissu fyrir oft og tíðum hve vel eru unnar. Ég ítreka stuðning minn við þáltill.



Herra forseti. Ég þakka hv. 4. þm. Norðurl. e. fyrir þá röggsemi að hafa endurvakið þetta mál á hinu háa Alþingi, hvort ekki sé nauðsynlegt að setja lög eða reglur um skoðanakannanir, og leyfa mér að vera meðflm. að till. Við hv. 14. þm. Reykv. fluttum till. til þál., sem gekk í sömu átt, á síðasta Alþingi og var vísað til nefndar í nóvembermánuði, en vegna annríkis í nefndinni vannst ekki tími til að athuga till. nægilega vel áður en þingi lauk til þess að hægt væri að afgreiða hana í þinginu. En ég vænti þess að sú mikla vinna sem þá var unnin muni auðvelda störf nefndarinnar nú svo að þess sé að vænta að málið geti fengið þinglega meðferð.



Virðulegi forseti. Þar sem ég er einn af meðflm. till. er líklega þarflaust að ég komi hingað til að lýsa stuðningi við hana. Aftur á móti langar mig aðeins til að gera að umtalsefni hvort einhverjar leiðir séu til að stuðla að því að skoðanakannanir séu ekki teknar svona alvarlega, það séu einhver þau ákvæði í reglum um skoðanakannanir sem tryggi að allir annmarkar og takmarkanir skoðanakannana fylgi ávallt með niðurstöðum, því að það er nú einu sinni svo með skoðanakannanir að þær gefa í rauninni aldrei merkilegri niðurstöðu en einhvers konar meðalskoðun og meðalskoðun er kannski ekkert frekar til en einhvers konar meðallíf eða meðaltalslaun. Fjölmiðlar fá í rauninni ótruflað að túlka niðurstöður skoðanakannana sem sannleika sem beri að taka alvarlega og eru þær í krafti þess mjög skoðanamyndandi. Þar mættu þm. og stjórnmálamenn oft athuga sinn gang, hversu fúslega við hlaupum til liðs við fjölmiðla til að túlka niðurstöður. Þetta gerum við eins og vill vera fyrir kosningar, mér liggur við að segja dag eftir dag. Dýpt samtalanna er yfirleitt ekki meiri en svo að spyrjandinn spyr: Segðu mér, Guðríður. Af hverju heldur þú að þið séuð að vinna fylgi? Eða: Segðu mér, Sigurður. Af hverjum heldur þú að þið séuð að taka fylgi? Og svörin eru álíka djúp og merkileg. Auðvitað eru skoðanakönnunum takmörk sett vegna þess að það verður að nota einhvers konar staðlað orðalag eða staðla til að fá fram einfaldar skoðanir. Að ætla sér að hafa þar með allt litróf mannlífsins er óvinnandi vegur. Þeim mun meira áríðandi er að öllum sé gert ljóst í hvert sinn sem niðurstöður birtast að þær séu kannski ekki eins marktækar og menn vilja vera láta. Af því að menn voru að vitna áðan til Bretlands um áhrif skoðanakannana ætla ég líka að ljúka máli mínu með örlítilli sögu frá Bretlandi. Það voru einu sinni höfð fleyg ummæli, ákaflega einföld, eftir fullorðnum manni sem var þar í viðtali í sjónvarpi út af máli sem ég man nú ekki lengur hvað var. Nema hann hafði einhverja skoðun sem gekk á skjön við þá sem var álitið að hann skyldi hafa. Honum var bent á að í skoðanakönnunum kæmi fram sú ákveðna skoðun sem menn vildu gjarnan að hann hefði. Og þá svaraði maðurinn einfaldlega: Enginn spurði mig. - Það er það sem eftir stendur í hverri skoðanakönnun. Þeir sem ekki voru spurðir voru ekki spurðir og höfðu ekki möguleika á því að svara.



Virðulegi forseti. Ég stíg í ræðustól vegna hvatningarorða frá hv. 1. flm. Hann kallaði á skoðanir þm. frá öðrum flokkum. Ég tel löngu tímabært að það séu sett lög yfir þennan málaflokk, skoðanakannanir í landinu, og styð því heils hugar þá þáltill. sem hér er sett fram. Það þekkja allir að í dag er hægt að panta sér eða kaupa skoðanakannanir á nánast hvaða sviði sem er, hvort sem um er að ræða einstaklinga, félög eða jafnvel stjórnmálaflokka, og getur það kallað á ýmsar hættur og misnotkun. Stjórnmálaflokkar hafa - eða að því hefur verið ýjað - notfært sér þessa þjónustu og er þá einfalt fyrir þá að setja sín ákveðnu formerki sem gefa þeim væntanlega þær útkomur sem þeir óska. Nægir þar að nefna að þeir geta tekið fram að spurt sé innan ákveðins aldurshóps, innan ákveðinna þjóðfélagshópa og haft leiðandi spurningar. Það er því alveg tímabært að þarna séu settar ákveðnar reglur sem beri að fylgja. Ég tek undir að niðurstöður skoðanakannana eigi ekki að birta fyrir kjördag innan einhvers ákveðins tíma. Ég skal ekki segja hvort það eiga að vera ein eða tvær vikur, en það þarf að setja fastar reglur þar um. Eins þarf að kalla til þá aðila sem starfa í þessu í dag og alla þá sem þessu máli viðkoma til að standa að slíkri lagasetningu. Ég hef reyndar ekki miklu meira um þetta að segja. Ég vildi aðeins koma upp og lýsa stuðningi mínum við þetta.



Virðulegi forseti. Ég kem í stólinn til að lýsa stuðningi mínum við þessa till. og tel að menn hafi staðið rétt að. Mér sýnist vera hér fulltrúi úr hverjum þingflokki utan þess að þar er ekki hv. þm. Stefán Valgeirsson. En þetta segir kannski að í öllum þingflokkum gæti orðið samstaða um lagasetningu sem gerði að verkum að menn stæðu að skoðanakönnunum af meiri skynsemi og kannski væri hægt að byggja á þeim sem marktækum og merkilegum með meira öryggi í framtíðinni. Ég held að það sé full ástæða til að setja lagaákvæði um skoðanakannanir sem tengjast mikilvægum málum og umdeildum þjóðfélagsmálum, eins og segir í till. Enn fremur hygg ég að lýðræðisins vegna sé mjög brýnt að skoðanakannanir fari ekki fram mjög nærri alþingiskosningum. Þær eru leiðandi og út af þeim er lagt með þeim hætti í þessu þjóðfélagi að þær eru gerðar leiðandi. Þess vegna styð ég till. og tel að flm. hafi gefið í þessari till. myndarlega ábendingu um hverjir skyldu eiga aðild að nefnd til að fjalla um þessi mál. Með leyfi forseta nefna þeir einmitt Blaðamannafélag Íslands, félagsvísindadeild Háskólans og Félag þjóðfélagsfræðinga og að formann nefndarinnar skipi ríkisstjórnin. Ég held að þetta væri gagnlegt. En síðan tveir frá hverjum þingflokki. Ég endurtek að ég lýsi fyllsta stuðningi mínum við að svona starf fari í gang og vænti þess að það leiði af sér að hér á landi verði staðið af myndarlegri hætti og öruggari að skoðanakönnunum í framtíðinni en gert hefur verið hingað til.



Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um gerð framkvæmdaáætlunar um þjóðvegi á höfuðborgarsvæðinu. Till. þessi er á þskj. 157 og er 148. mál þessa þings. Flm. ásamt mér eru: Hv. þm. Aðalheiður Bjarnfreðsdóttir 16. þm. Reykv., Guðmundur Ágústsson, 11. þm. Reykv., Hreggviður Jónsson, 11. þm. Reykn., og Júlíus Sólnes, 7. þm. Reykn. Till. hljóðar svo: "Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að láta gera fimm ára framkvæmdaáætlun um stofnbrautir og þjóðvegi í þéttbýli á höfuðborgarsvæðinu í samráði við sveitarfélögin þar. Jafnframt verði gerðar ákveðnar tillögur um fjármögnun framkvæmdanna. Á árinu 1988 verði varið 360 millj . kr. í þetta verkefni." Við gerð aðalskipulags fyrir Reykjavík 1962–1983, sem samþykkt var 1966, var lagður grunnur að því aðalæðakerfi umferðar sem við búum við á höfuðborgarsvæðinu. Verki þessu stjórnuðu viðurkenndir erlendir sérfræðingar á sviði skipulags- og umferðarmála og unnu það í náinni samvinnu við stjórnendur og embættismenn Reykjavíkurborgar og í samráði við Vegagerð ríkisins og fulltrúa nágrannasveitarfélaganna á höfuðborgarsvæðinu, allt frá Hafnarfirði og upp á Kjalarnes. Þótt lega þessara upphaflegu stofnæða aðalskipulagsins frá 1966 sé að mestu óbreytt og nágrannasveitarfélög hafi aðlagað sig þessu hafa þessar stofnæðar umferðar ekki nándar nærri verið byggðar út eins og til var ætlast á sama tíma og hverfin, sem þær áttu að þjóna, hafa byggst að fullu og vel það eftir 1983. Ég vil í þessu sambandi, með leyfi hæstv. forseta, vitna í forsendur þessa meginverks, sem aðalskipulagið var, um samhengi milli byggðar, umferðar og gatnakerfis. Þar stendur á bls. 87: "Þær skipulagsákvarðanir sem borgaryfirvöld taka hafa sínar afleiðingar fyrir umferðarkerfið. Ein einasta ákvörðun getur valdið óleysanlegum hnút í umferðarkerfinu eða neytt borgina til að gera dýr umferðarmannvirki sem komast hefði mátt hjá að öðrum kosti." Og í sömu bók á bls. 105, um tæknilegt og starfrænt markmið aðalskipulagsins, stendur: "Að skipuleggja og byggja borg þannig að hæfni bifreiðarinnar sé fullnýtt felur það í sér m.a. að flokka þarf umferðargötur svo að aka megi lengri vegalengdir á milli borgarhluta á götum í háum gæðaflokki að því er snertir hraða, umferðarrými og öryggi. Jafnframt því sem aðstæður batna við þetta fyrir bílaumferðina vinnst það að mikilli óviðkomandi truflandi umferð er beint frá íbúðahverfunum." En það er ekki nóg að eiga breiðar og greiðar umferðargötur á fallegum kortum. Það verður að leggja þær og útfæra þær fyrir þá umferðarrýmd sem til er ætlast. Það hefur því miður gengið seint og illa á höfuðborgarsvæðinu og á það sínar skýringar eins og seinna verður vikið að. Stofnbrautir á höfuðborgarsvæðinu skv. vegáætlun 1987–1990 eru: Suðurlandsvegur, Vesturlandsvegur, Hafnarfjarðarvegur, Reykjanesbraut, Arnarnesvegur, sem oft hefur verið nefndur Ofanbyggðarvegur, Vífilsstaðavegur, Bessastaðavegur að mestum hluta, Hafravatnsvegur að hluta. Eftirfarandi vegir á höfuðborgarsvæðinu eru skilgreindir sem þjóðvegir í þéttbýli skv. reglugerð um þjóðvegi í kaupstöðum og kauptúnum frá 12. maí 1986. Í Hafnarfirði: Reykjavíkurvegur, Fjarðargata, Strandgata, Ásabraut, Flatahraun frá Reykjavíkurvegi að Hafnarfjarðarvegi og Lækjargata. Í Bessastaðahreppi: Álftanesvegur, hluti. Garðabæ: Vífilsstaðavegur, Bæjarbraut. Í Kópavogi: Nýbýlavegur. Á Seltjarnarnesi: Norðurströnd og Suðurströnd. Í Mosfellsbæ: Þverholt. Í Reykjavík: Eiðisgrandi, Ánanaust, Hringbraut, Miklabraut, Vesturlandsvegur að Höfðabakka, Sætún, Kleppsvegur, Elliðavogur, Reykjanesbraut að Breiðholtsbraut, Kringlumýrarbraut, Breiðholtsbraut, Fossvogsbraut frá Hringbraut við Sóleyjargötu sunnan Öskjuhlíðar um Fossvogsdal að Reykjanesbraut. Þessi síðast nefnda hefur ekki komist í framkvæmd og er umdeild enn þá. Enn fremur Stekkjarbakki, Höfðabakki, Gullinbrú og Gufunesvegur, Bæjarháls, Bústaðavegur frá Reykjanesbraut um Öskjuhlíð að Miklatorgi, Sóleyjargata, Fríkirkjuvegur, Lækjargata, Kalkofnsvegur, Tryggvagata og Mýrargata. Eins og þessi langa upptalning ber með sér er hér um að ræða allar helstu umferðaræðar höfuðborgarsvæðisins, gamla beinagrindin frá aðalskipulaginu 1966 er að mestu leyti heil, á pappírunum a.m.k. Það dylst engum sem ekur um höfuðborgarsvæðið að stofnkerfi umferðarinnar er sprungið. Mikil aukning umferðar á síðustu árum vegna fjölgunar bifreiða og íbúa ásamt aukinni athafnasemi hefur leitt til þess að umferðaræðar stíflast á annatímum. Ferðatíminn lengist og óæskileg umferð um safngötur og húsagötur eykst, umferðaröryggi þverr og slysunum fjölgar. Á undanförnum árum og áratugum hefur verið gert stórátak í vegagerð um allt land, byggðarlög og landshlutar smám saman tengd saman með betri vegum, uppbyggðum með bundnu slitlagi og betri og stærri brýr gerðar. Þjóðhagslegur ávinningur af þessu er auðsær, enda oftast um mjög arðbærar framkvæmdir að ræða. Þessu ber að halda áfram af fullri einurð. En á sama tíma og mestöll landsbyggðin getur fagnað betri vegum hefur sigið á ógæfuhliðina á höfuðborgarsvæðinu eins og áður er getið. Því þarf að gera stórátak. Hér er lagt til að gerð verði fimm ára framkvæmdaáætlun, 1988 til og með 1992, og hafist handa strax á næsta ári með því að verja 360 millj. kr. í framkvæmdir í stað um 150 millj. kr. sem samtals er áætlað í gildandi vegáætlun. Það skiptist þannig: stofnbrautirnar 70 millj. kr. og þjóðvegir í þéttbýli um 80 millj. Sérstakur vinnuhópur, sem Vegagerð ríkisins kom á til að fjalla um vegakerfi á höfuðborgarsvæðinu, skilaði fyrstu drögum að framkvæmdaáætlun 1985–1990 í apríl 1985 og gaf út Áfangaskýrslu I. Von hefur verið á Áfangaskýrslu II en gera má ráð fyrir að nauðsynleg framkvæmdaþörf á fimm árum verði vart undir 2000 millj. kr. eða 400 millj. kr. að meðaltali á ári. Þessi skýrsla barst mér í hendur í gær og staðfestir hún fjárþörfina. Í frv. til fjárlaga fyrir árið 1988 er áætlað að innheimta bifreiðaskatta verði 1700 millj. kr., þar af sérstakur bifreiðaskattur 650 millj. kr. Bíleigendum þykir það vera að bera í bakkafullan lækinn að leggja þennan sérstaka skatt á bifreiðar ofan á alla aðra skatta. Ríkisstjórnin gerði því bragarbót með því að verja hluta af þessum skatti í umrætt verkefni á árinu 1988 eða þá að auknum tekjum af bensíngjaldi 1987 og 1988 yrði beint inn á þetta verkefni. Í þáltill. er lagt til að gerð sé fimm ára framkvæmdaáætlun fyrir tímabilið 1988 fram til ársbyrjunar 1993, átak til að koma umferðinni í bærilegt horf án þess að ofbjóða gjaldgetu ríkissjóðs, þ.e. skattþegnum í landinu. Samfellt átak í skipulegri röð kemur í veg fyrir dýrar bráðabirgðalausnir, slitnar úr samhengi við heildina, en slíkt hefur því miður komið fyrir oftar en einu sinni þar sem umferðarvandi á einum stað er leystur með því að færa hann yfir á næsta horn. Einnig styður það að því að viðhöfð séu ströng fagleg vinnubrögð við útfærslu þannig að fullt samræmi ríki um akreinar, útaf- og innáakstur og gerð gatnamóta. Núverandi slysagildrum, sem því miður eru allt of margar í gatnakerfinu, verði útrýmt. Það er nefnilega vonlaust að skapa öryggi og menningu í umferðinni ef gatnakerfið er ruglingslegt. Borgarstjórinn í Reykjavík sendi nýlega eins konar neyðarkall til hv. þm. Reykjavíkur og fjvn. varðandi stöðu þessara mála. Í niðurlagi bréfs sem hann sendi telur hann að það kerfi sem skammti fé til þjóðvega í þéttbýli sé gengið sér til húðar. Ég held að það sé ekki nauðsynlegt að líta svo á ef á heildina er lítið. Hins vegar er hér um að ræða sérstakar forsendur sem kalla á sérstakar fjárveitingar eins og gerst hefur t.d. með O-vegina og jarðgangagerð. Hér hefur of lengi verið sofið á verðinum og mál til komið að vakna nú, enda kemur fram í skýrslu hæstv. fyrrv. samgrh., Matthíasar Bjarnasonar, í febrúar sl., um samgöngumál, á bls. 12, með leyfi hæstv. forseta: "Þrátt fyrir framlög til þjóðvega í þéttbýli áttu hin smærri þéttbýli í erfiðleikum með að ljúka gerð þjóðvega sinna. Til að hjálpa þessum sveitarfélögum hefur í nokkur ár verið veitt fé sérstaklega í vegáætlun. Hefur þetta gefið góða raun og eru líkur til að öllum þjóðvegum í þéttbýli verði lokið á næstu þremur til fjórum árum." Og neðar í sömu skýrslu á bls. 12: "Annað verkefni má nefna sem kallar eftir verulegu fjármagni, en það eru úrbætur á þjóðvegum á höfuðborgarsvæðinu. Þar sem umferðin er mest og stutt í öngþveiti á ýmsum helstu leiðum eru slysin tíðust. Verður ekki komist hjá að gera nokkurt átak í þessum efnum á næstu árum." Vegáætlun fyrir árin 1987–1990, sem samþykkt var á Alþingi 18. mars sl., svarar þessu kalli heldur dauflega eins og áður er sagt. Þessi till. til þál. er raunverulega svar við því kalli. Þau ánægjulegu tíðindi hafa gerst frá því þáltill. þessi var lögð fram að í ljós hafa komið snögg viðbrögð hæstv. núv. samgrh., Matthíasar Á. Mathiesens, m.a. með útgáfu áðurnefndrar Áfangaskýrslu II, með drögum að framkvæmdaáætlun og tillögu í ríkisstjórn um að auka fé í Vegasjóð um 300 millj. kr. Þá er bara að merkja, ég tek það fram, nauðsynlegan hluta þeirra í framkvæmdir á höfuðborgarsvæðinu. Það þurfa hv. alþm. að tryggja með því að samþykkja þessa þáltill. Ég vil leyfa mér, hæstv. forseti, að leggja til að till. verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. atvmn.



Hæstv. forseti. Þessi þáltill. um gerð framkvæmdaáætlunar um þjóðvegi á höfuðborgarsvæðinu fjallar um þarft málefni og brýnt. Í till. er fjallað um tvö efnisatriði, annars vegar að ríkisstjórninni skuli falið að láta gera fimm ára framkvæmdaáætlun um stofnbrautir og þjóðvegi í þéttbýli á höfuðborgarsvæðinu í samráði við sveitarfélögin þar og hins vegar að gerðar verði ákveðnar tillögur um fjármögnun framkvæmda og tiltekið að á árinu 1988 verði varið 360 millj. kr. í þetta verkefni. Að því er varðar fyrra atriðið er þess að geta að undanfarið hefur mikið verið unnið í áætlanagerð um vegakerfi höfuðborgarsvæðisins eins og fram hefur komið. Þessi vinna hefur verið í höndum Vegagerðar ríkisins, sveitarfélaga á svæðinu og samtaka þeirra. Úttektir hafa verið gerðar og settar fram spár um þróun byggðar, íbúafjölda, bílaeignar og umferðar. Nú síðast hefur vinnuhópur sem Vegagerðin kom á fyrir nokkrum árum með þátttöku borgarverkfræðingsins í Reykjavík og bæjarverkfræðingsins í Kópavogi sent frá sér Áfangaskýrslu II. Þar er að finna drög að framkvæmdaáætlun fyrir þjóðvegi og þjóðvegi í þéttbýli á höfuðborgarsvæðinu fyrir næstu fimm ár eða til ársins 1992. Skýrslan hefur verið send öllum alþm. ásamt sérstöku hefti Vegamála, fréttabréfi Vegagerðar ríkisins, sem helgað er vegum og umferð á höfuðborgarsvæðinu, svo og erindi hæstv. samgrh. Matthíasar A. Mathiesen um þessi mál sem hann hélt á aðalfundi Samtaka sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu 14. nóv. sl. Það má því segja að það væru ótrúlega fljótvirk og snögg viðbrögð hæstv. ráðherra ef framlagning hans á öllum þessum gögnum, ræðan 14. nóv. og uppsetning á sýningunni í Kringlunni væri allt tilkomið vegna flutnings þessarar þáltill. Við skulum heldur hafa það sem sannara reynist og segja sem svo að þetta hafi verið skemmtileg tilviljun. En hæstv. samgrh. hefur haft forustu um kynningu á vanda samgöngumála á höfuðborgarsvæðinu og fyrirhuguðum úrbótum, eins og ég nefndi, og þessa dagana getur almenningur t.d. kynnt sér þessi mál í Kringlunni eins og kunnugt er. Í þessum umræddu gögnum er að finna upplýsingar um mörg atriði þessa máls, m.a. þá niðurstöðu áðurnefnds vinnuhóps að á næstu fimm árum þurfi að vinna við framkvæmdir á þjóðvegum fyrir um 750 millj. kr. og á þjóðvegum í þéttbýli fyrir um 1180 millj. kr. Þetta mat hópsins er byggt á spá um hóflegan vöxt umferðar miðað við undanfarin ár, þ.e. 10% aukningu umferðar frá 1987 til 1992, og mundi þá umferðarástand 1992 verða nokkru betra en það er nú. Óvissa er jafnan töluverð í umferðarspám og athugaði hópurinn því hver áhrif það hefði ef umferð 1992 yrði 15% meiri en í spá. Útkoman varð sú að ástand í vegakerfinu yrði svipað því sem nú er. Að því er varðar síðara atriðið í till. til þál., þ.e. fjármögnun framkvæmda, eru í vegáætlun fyrir 1988 lagðar um 70 millj. til þjóðvega á höfuðborgarsvæðinu og um 80 millj. til þjóðvega í þéttbýli. Svipað fjármagn fer til þessara verkefna 1989 og 1990. Sé þetta haft til hliðsjónar vantar um 80 millj. kr. til þjóðvega á ári og um 160 millj. kr. til þjóðvega í þéttbýli til að ljúka þeim verkefnum sem vinnuhópurinn telur nauðsynlegt. Hér er um mikið fjármagn að ræða, en vegna þess hve verkefnið er brýnt verður að leggja áherslu á að fjármögnun þess verði leyst í tengslum við endurskoðun vegáætlunar veturinn 1988–1989. Eins og fram hefur komið hefur hæstv. samgrh. lagt til í ríkisstjórninni, án þess að þáltill. hafi verið komin fram, að auka ráðstöfunarfé Vegasjóðs 1988 um 300 millj. kr. með það í huga að fé þessu yrði m.a. varið til vegagerðar á höfuðborgarsvæðinu. Þetta fjármagn er fengið með því að fullnýta markaða tekjustofna til vegagerðar 1987 og 1988 og kemur til skiptingar á Alþingi eins og annað fjármagn til vegagerðar. Telja verður þetta eðlilega leið til að auka fjármagn til vegagerðar 1988, þar á meðal til að taka fyrsta skrefið í átaki til úrbóta á höfuðborgarsvæðinu. Af því sem hér er rakið er ljóst að verkefnið hefur verið skilgreint í stórum dráttum og að drög að framkvæmdaáætlun liggja fyrir. Öllum þeim sem fara um höfuðborgarsvæðið er einnig ljóst að mjög brýnt er að bæta umferðarástandið, fækka slysum og minnka tafir. Verkefnið er enn fremur stórt og kostar mikið fé. Fjárútvegun í þessu skyni verður verkefni Alþingis á næstunni. Það hlýtur því að vera styrkur að vita um áhuga flm. á þessu málefni og eiga von á stuðningi þeirra við það. Eins og ég hef rakið hér að framan liggja nú þegar fyrir þær upplýsingar og þau gögn sem lagt er til að unnin verði samkvæmt þessari till. til þál., en góð vísa er aldrei of oft kveðin og út af fyrir sig ágætt að fá till. fram til að ítreka mikilvægi þessa máls sem unnið hefur verið að á vegum hæstv. samgrh.