Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Eftir beiðni 1. flm., hv. 1. landsk. þm., legg ég til, að málinu verði vísað umræðulaust til félmn., og skoða það samþykkt ef enginn hreyfir andmælum. Þetta frv. flutti hann óbreytt á þingi s.l. vor og hefur nú birt framsöguræðu sína sem grg. með frv.



Herra forseti. Ég vil með örfáum orðum lýsa stuðningi mínum við þetta frv. sem hér er til meðferðar. Ég tel að í frv. felist nauðsynleg leiðrétting á lögum sem þróuðust illa hér í Alþingi á 100. löggjafarþingi 1979. Hæstv. þáv. landbrh., Steingrímur Hermannsson, lagði fram frv. til framleiðsluráðslaga, samið af nefnd bænda. Það frv. hafði hlotið mjög vandlegan undirbúning og við töldum að það ætti meirihlutafylgi að fagna hér á Alþingi. En annað kom í ljós. Hv. fyrrv. þm. Lúðvík Jósepsson snerist gegn málinu, hæstv. núv. landbrh. hafði ýmislegt við það að athuga og þannig fór að landbn. deildarinnar breytti þessu frv., breytti því að mínu mati til óbóta, og úr því varð önnur lagasetning en bændur báðu um. Vandi landbúnaðarins er að sjálfsögðu líka vandi þjóðfélagsins. Þessi vandi hefur ekki skapast nema að litlu leyti fyrir tilverknað bænda. 1972 var stjfrv. til framleiðsluráðslaga í undirbúningi og þar var ákvæði um fóðurbætisskatt. Þetta frv. var stöðvað, m.a. fyrir tilverknað Samtaka frjálslyndra og vinstri manna sem þá voru aðilar að ríkisstj. Þegar menn hófust handa aftur 1978 var vandinn orðinn margfaldur og bændastéttin illa sett. En bændastéttin er enn illa sett með framleiðsluráðslög sem illmögulegt er að framkvæma. Það kvótakerfi, sem við búum við, var gert flóknara en ástæða var til, og ég tel að stórbændasjónarmið hafi ráðið of miklu um þá aðferð sem endanlega var ákveðin um þennan kvóta. Það er t.d. miklu flóknara að miða við framleiðslumagn. Svona mætti lengi telja. Og smábændum og frumbýlingum tókst ekki að hlífa eins og óskir landbn. og þingheims þó stóðu til, vil ég álíta. Það er rétt ómögulegt að framfylgja þessum kvótareglum þannig að nokkurt réttlæti verði á og kvótakerfið er lítið skárra en verðjöfnunargjald, sem þó er versti kosturinn af öllum. Ég held að fóðurbætisskatturinn sé skásta leiðin af þeim sem menn hafa verið að fikra sig áfram með. Hann gefur líka tækifæri til nauðsynlegs sveigjanleika, t.d. hvað varðar tíðarfar og framleiðslumagn. Þegar þessum skatti var skellt á í sumar snöggdró úr mjólkurframleiðslu, kannske óþarflega snöggt sums staðar. Hv. þm. Steinþór Gestsson komst svo að orði í ræðu, sem hann flutti um þetta mál á síðasta fundi, að þessu gjaldi hefði verið skellt á án nokkurrar viðvörunar. Ég sé nú ekki að það hefði verið heppilegt að gefa út einhverja orðsendingu um það, að bráðum kæmi fóðurbætisskattur, og gefa mönnum tækifæri til að hamstra. Ég held að það hafi tekist mjög vel að koma þessum fóðurbætisskatti á þannig að menn hefðu ekki tækifæri til að birgja sig upp. Það urðu ekki um þetta mál blaðaskrif fyrr en það datt yfir. Það held ég að hafi verið rétt aðferð og heppileg að vera ekki að gefa þeim aðilum, sem fjársterkir voru og höfðu úr miklu að spila, tækifæri til að birgja sig sérstaklega upp. Ég tel að það sé engin frágangssök að flytja mjólk á milli landshluta, en svo horfir að við þurfum að gera það í vetur. Hvað sauðfjárframleiðsluna varðar er fóðurbætisskattur ekki eins áhrifaríkur til að draga úr framleiðstu. Sauðfjárframleiðslan er ekki heldur eins varasöm, þó að um nokkra offramleiðslu verði að ræða, og mjólkurframleiðslan. Það er ekki eins hættulegt þó að sauðfjárframleiðslan fari eitthvað fram yfir notkun á Íslandi. Varðandi hagsmuni sauðfjárbænda er hægt að taka fleiri atriði til athugunar, t.d. sláturkostnað, sem ég held að sé óhjákvæmilegt að fara að gefa meiri gaum að en við höfum gert. Við höfum gert miklar kröfur um aðstöðu til slátrunar sauðfjár og við viljum vandaða og hreina vöru, en mjög mikill kostnaður er slíku samfara. Það safnast hreint ótrúlegur kostnaður á slátrunina, t.d. dýralæknisskoðun, sem er orðin mjög dýr, o.s.frv., o.s.frv. Verstu erfiðleikar bænda stafa þó kannske ekki af offramleiðslunni. Ég held að það brjálæðislega vaxtakerfi, sem við búum við, snerti enga heiftarlegar en bændur, og ég sé ekki hvernig mögulegt er fyrir allmarga af fátækari bændum eða skuldugri bændum að reka búskap með þessu vaxtakerfi, því að krónurnar velta hægt í búskapnum og það tekur tímann sinn að ávaxta fjármagn í landbúnaði. Ég held að þetta frv. sé góð tilraun til að klóra í bakkann. Ég held að það sé nauðsynleg endurbót gallaðrar löggjafar. Ég styð þetta frv. og treysti því, að það verði samþ. óbreytt á Alþingi.



Herra forseti. Það má segja að það séu dálítið merkilegar umr. sem hér fara fram. Tveir af hv. þm., sem hafa tekið til máls um þessi brbl. og lögin sem þau eiga að breyta, hafa komist þannig að orði, að kvótakerfið hafi verið gert of flókið í höndum landbn. 1979. Þarna er um heimildir að ræða og heimildirnar að þessu leyti eru það rúmar að það er alveg í sjálfsvald sett bændasamtökunum og raunar landbrh. að setja reglugerð samkv. lögunum, eins og kom fram í máli hæstv. ráðh. þegar þetta mál var síðast til umr. Það er alveg rétt, að frv. 1979 var breytt á margan hátt. En hvers vegna var því breytt? Því var breytt vegna þess að það var engin samstaða hér á Alþ. og það var ekki heldur samstaða meðal bændanna um að lögfesta það á þann veg sem það var lagt fram. Frv. frá 1979 var sent til allra búnaðarfélaga í landinu og annarra aðila sem höfðu hagsmuna að gæta af þeirri lagasetningu. Það komu umsagnir frá flestöllum búnaðarfélögunum og meiri hlutinn var einmitt á þá leið, að menn voru á móti fóðurbætisskatti og menn voru helst á því að reyna að taka upp einhvers konar kvótakerfi. Það er alveg rétt, sem kom fram í ræðu hv. þm. Steinþórs Gestssonar, að þetta mál var lengi til umfjöllunar hér í þinginu. Það var verið að reyna að finna einhverjar leiðir til að koma því í gegnum þingið og það var ekki vandalaust. Það kann að vera að þau lög, sem var breytt á s.l. sumri með útgáfu brbl. sem er farið fram á að séu staðfest hér, hefðu átt að vera með einhverjum öðrum hætti. En það er algjör misskilningur að kvótakerfið eins og það er uppbyggt sé svo vegna laganna. Það verða menn að hafa í huga. Hér er í raun og veru engu verið að breyta nema í sambandi við þá sem bera mikinn fjármagnskostnað vegna nýlegra bygginga. Það er það eina. Hins vegar var það aftur á móti með fóðurbætisskattinn. Menn voru yfirleitt í landbn. beggja deilda á því 1979, að það væri ákaflega óeðlilegt að leggja kjarnfóðurskatt á það magn sem menn töldu að væri hæfilegt miðað við það búmark sem var í raun og veru í allra huga, þó að það sé rétt hjá hæstv. landbrh., að það voru margar aðrar heimildir. Þetta var alls ekki einskorðað við kvótakerfið þegar það var lögfest, það er rétt, en hins vegar var umræðan, sem fór fram í n., fyrst og fremst miðuð við kvótakerfið. Það getur ekki heldur verið í raun og veru eðlilegt og það getur ekki verið nein frambúðarstefna að leggja skatt á rekstrarvörur bænda. Það hefði verið að mínu mati og margra annarra eðlilegra í sambandi við þessi mál nú, að fyrst var talið nauðsynlegt að leggja kjarnfóðurskatt á allt kjarnfóður, þá hefði sá skattur farið til að borga niður aðrar rekstrarvörur, en ekki til annars. Ég hygg að það hljóti að koma að því, að slík stefna verði upp tekin hjá bændasamtökunum, enda eru margir bændur á þeirri skoðun, að önnur leið sé óeðlileg. Auðvitað er það rétt, að ef t.d. mjög lágt verð er á kjarnfóðri getur verið freistandi fyrir ýmsa að nota það meira en hóflegt er. En eins og lögin voru í raun og veru samþykkt og eins og Stéttarsambandsfundurinn ákvað 1979 að taka upp búmark átti sú leið í raun og veru að vera nægjanleg til að stjórna framleiðslunni, enda kemur það í ljós þegar farið er að skoða þessi mál, að það varð veruleg fækkun í bústofni sem var settur á á haustnóttum 1979. Það var af tvennum ástæðum: Það var vegna markaðsörðugleika, en það var líka vegna harðæris. Ef menn athuga t.d. fækkun á mjólkurkúm og kvígum, þá fækkar mjólkurkúnum um rúmlega 7%, en kvígum um 19%, og slíkt hlaut að koma niður á framleiðslunni á þessu ári. Menn slátra ekki kvígum með fangi að jafnaði. Þar af leiðandi var augljóst að þessi minnkun hlyti að koma á síðari hluta ársins eða fyrst og fremst á síðasta sumri og þá sérstaklega á seinni hluta þess. Menn slátra ekki heldur kúm sem eiga að bera að vetrinum. Það leiðir til hins sama. Ef menn athuga því annars vegar minnkunina, sem hefur orðið, og hins vegar fækkunina er ótrúlegt að hún skyldi ekki hafa orðið meiri, ef menn taka bara þessar tölur. Hins vegar er verið að miða við ár, t.d. á Norðurlandi og Austurlandi, sem er það harðasta á öldinni. Þar af leiðandi var mjólkurmagnið minna á árinu 1979 fyrir norðan en í meðalári. Ætti það sé ekki líka skýringin á því, að samdrátturinn er ekki meiri miðað við síðasta ár en raun ber vitni. Ég held því að fóðurbætisskattinum sé í sjálfu sér kennt um samdráttinn meira en er raunhæft ef þessi mál eru skoðuð. Eins og ég sagði áðan komst hv. þm. Steinþór Gestsson þannig að orði: „Þrátt fyrir þessa miklu umfjöllun,“ sagði þm. „á Alþingi eru lög um kvótann og fóðurbætisskattinn mjög umdeild meðal þeirra sem þau snerta helst.“- Enn fremur sagði hv. þm.: „Ég ætla að bændur hafi almennt séð það fyrir, að ekki tjóaði að halda við tölu búfjár við þær aðstæður að kvótinn skerti afurðaverðið í jafnríkum mæli og tilkynnt hafði verið.“ Er það kvótinn sem skerðir þetta? Eru það ekki markaðsaðstæðurnar sem skerða þetta? Var betra að framleiða vörur sem við fengum ekkert fyrir? Ég held að sú leið, sem bændurnir hafa farið, hafi verið að reyna að gera þennan vanda minni en hann annars yrði með kvótanum. En kvótinn skapar ekki þennan vanda. Það er algjör misskilningur. Til hvers er að framleiða mjólk sem fæst ekkert fyrir eða sama og ekkert? Var ekki betra að gera einhverjar ráðstafanir til að þessi mjólk yrði ekki framleidd? Ég held að um það sé að ræða. Ég held að það sé nokkuð mikil fjarstæða að ætla að bændasamtökin hafi að ástæðulitlu eða ástæðulausu gripið til einhverra ráða sem mundu rýra kjör bændanna. Ég held að málum sé öðruvísi varið. Og menn þurfa ekki að halda í þessari stöðu að allir séu á einu máli um hvaða aðferð er höfð í þessu efni. En ef menn á annað borð meina eitthvað með því sem þeir segja um að það eigi að halda byggðinni verður það ekki gert með öðru en stjórnun. Og ég verð að segja að ég er hissa á því þegar bændur, eins og t.d. hv. þm. Páll Pétursson, eru að tala um að fóðurbætisskattur sé skynsamlegasta leiðin í þessari stöðu. Eins og háttað er í landbúnaði, bæði með fóðuröflun og með verkun á fóðri, fer eftir sól og vindum hvernig til tekst á hverjum stað. Þeir, sem eru betur settir, geta miklu frekar framleitt með fóðurbætisskatti. Og það er enginn vafi á að ef sú leið yrði farin einvörðungu mundu margir þeir, sem eru efnaminni og í erfiðari aðstöðu að öllu leyti, verða að hætta búskap. Er það það sem við viljum? Ég hef staðið í þeirri trú, að það væri annað sem við vildum, við vildum byggja landið og við yrðum að gera ráðstafanir til þess. Það kom líka fram í máli hæstv. landbrh. að það yrði að gera ráðstafanir vegna samdráttarins til þess að þeir bændur, sem yrðu að fækka búfé, hefðu möguleika á einhverjum öðrum tekjum. En það þarf að gera þetta á skipulegan hátt. Á það skortir enn því miður. Ég ætla ekki að ræða þetta í löngu máli vegna þess að þetta mál fer í n. sem ég á sæti í. En þegar hæstv. landbrh. flutti framsöguræðu sína um þetta mál komst hann m.a. þannig að orði, með leyfi forseta: „Enn fremur var á aðalfundi Stéttarsambands bænda dagana 30. ágúst til 2. sept. gerð samþykkt um að leggja til við Framleiðsluráð, að kjarnfóðurgjaldið yrði lækkað í 33.3%, og gerðar tillögur um eins konar kjarnfóðurskömmtun. Hefur kjarnfóðurgjaldið í samræmi við þetta verið 33.3% frá 1. sept. og hefur ákvörðun um þá hlutfallstölu verið staðfest til bráðabirgða“. Nú vil ég spyrja hæstv. landbrh. hvernig eigi að skilja þessi orð „til bráðabirgða“. Er þess að vænta að breyting verði gerð á þessari gjaldtöku - eða hvað felst í þessum orðum? Hæstv. landbrh. flutti ræðu á aðalfundi Stéttarsambands bænda þegar þetta mál var þar til umræðu. Þá skildu ýmsir fundarmenn mál ráðh. þannig, að ef fundurinn gerði tillögu um að kjarnfóðurskatturinn yrði lækkaður úr 40%, eins og hann var þá, niður í 33.3% gæti komið til álita að hann í embætti landbrh. færi ekki eftir slíkri samþykkt. Nú vil ég spyrja hæstv. landbrh. að því, hvort aðalfundarfulltrúar hafi misskilið mál hans eða hvort beint samband sé á milli þess, sem talið er að hafi legið í orðum hæstv. ráðh. á aðalfundi Stéttarsambands bænda, og orðanna sem ég vitnaði til - orðanna „til bráðabirgða“ í sambandi við þennan skatt. Eins og ég hef áður komið að hér í máli mínu er mikil deila meðal bændanna um hvernig eigi að sigla út úr þeim vanda sem við blasir. Þegar við vorum að fjalla um þetta á Alþ. fyrir tveimur árum var það skoðun okkar margra að best færi á því, að bændasamtökin og Framleiðsluráð hefðu sem rúmastar heimildir að grípa til til að stjórna þessum málum, enda bæru þeir þá ábyrgð á framkvæmdinni. Það var aðeins í einu tilviki sem þetta var ekki gert. Það var í sambandi við kjarnfóðurskattinn. En þó var sett ákvæði til bráðabirgða sem var á þessa leið, með leyfi forseta: „Fram til þess tíma, er tekist hefur að afla nauðsynlegra gagna, er heimilt að gjald samkvæmt b-lið“ - þ.e. kjarnfóðurgjald - „verði lagt á allt kjarnfóður, en endurgreiðist síðan eftir ákvæðum b-liðar.“ Þessarar heimildar hefur verið og var hægt að grípa til hvenær sem var og setja á 100% skatt. Það stendur að vísu í lögunum að það þurfi staðfestingu ráðh. á hverju og einu sem Framleiðsluráð að tillögu Stéttarsambandsfundar gerir samþykktir um. Hins vegar held ég að það hafi verið skoðun og sé ríkjandi skoðun meðal bænda að það sé aðeins á einn veg, þ.e. að ef Framleiðsluráð að tillögu Stéttarsambandsfundar vildi grípa til einhverra þeirra aðgerða sem ráðh. og ríkisstj. vildu ekki að gripið sé til, að þá gætu ráðh. og ríkisstj. komið í veg fyrir slíkar aðgerðir og ríkisstj. þurfi þá að gera aðrar ráðstafanir sem komi á móti þeim vanda sem er verið að glíma við hverju sinni. Ég held að það hafi verið skilið svo, að ráðh. og ríkisstj. gætu aldrei gert þessar aðgerðir harðari en Stéttarsambandsfundur og Framleiðsluráð legðu til, vegna þess líka að það eru þeir sem bera ábyrgðina á þessari framkvæmd. Það er af þeim ástæðum sem ég sé mig knúinn til að leggja fram þessar fsp. til hæstv. ráðh., því að það getur riðið á töluvert miklu hvort þarna er eingöngu um misskilning að ræða eða hvernig hann og ríkisstj. muni líta á hvernig framkvæmdin verður í framtíðinni á þessum málum. Þá verður að setja um það, að mínu mati, ótvíræðari fyrirmæli en kannske eru núna í lögunum.



Herra forseti. Ég tel ekki ástæðu til þess fyrir mig að hafa mörg orð um brbl. að þessu sinni eða við þessa umr. fram yfir það sem ég hef haft hér áður. Þó eru það örfá atriði í ræðum manna sem ég vil aðeins koma hér að. Í fyrsta lagi vil ég geta þess, að ég sé ekki að það hafi haft neina þýðingu vegna þeirrar umr., sem fram fór frá minni hendi um þetta frv., að hæstv. landbrh. fór að rekja fyrir deildinni hversu margar heimildir væru um framleiðslustjórnun í lögunum sem sett voru hér á Alþ. 1979. Okkur var öllum ljóst að heimildir eru til ýmissa aðgerða af hendi stéttarsamtakanna og Framleiðsluráðs til þess að hafa vald á framleiðslustjórn, hafa vald á því, hversu mikið er framleitt af hinum einstöku landbúnaðarvörum. Það þurfti ekki að benda mér á það heldur, að í lögunum var heimild til að setja á 100% kjarnfóðurgjald. Ég gat þess í ræðu minni að hún hefði verið til og því hefði verið óþarft að setja brbl. um 200% kjarnfóðurgjald. Ég er alveg sannfærður um að það er ekki stór munur á því hverjar afleiðingar þessi gjaldtaka hafði, hvort sem um var að ræða 100% eða 200% kjarnfóðurgjald, því það er svo fjarstæðukennt að ætla sér að nota kjarnfóður að nokkru marki með því verðlagi hvort sem var, að mínum dómi. Hæstv. ráðh. nefndi að ástæðan fyrir því, að þau brbl. voru sett sem hann gaf út í sumar, hafi verið sú, hversu lítið hafi gengið að minnka mjólkurframleiðsluna í landinu og gat þess, að á fyrstu 10 mánuðum verðlagsársins hafi orðið aukning á mjólkurframleiðslunni. Ég get vel ímyndað mér að þetta sé rétt. Ég hef ekki tölur fyrir mér sem sýna þetta, en ég dreg þetta ekki í efa. En ég vil benda á að fyrri hlutann af því tímabili voru engar hömlur á mjólkurframleiðslu. Það var ekki gert ráð fyrir neinum hömlum á mjólkurframleiðslunni á árinu 1979. Þær tóku ekki gildi fyrr en 1980 og vitaskuld höguðu menn framleiðslu sinni eftir því, hvenær aðgerðirnar fóru að verka til skerðingar. Þetta eru því trúlega réttar upplýsingar, ég dreg það ekki í efa, en er ekki nægileg ástæða til að byggja á þá ráðstöfun sem gerð var, og ég sný ekki aftur með að hún var harkaleg í ofanálag við þær ráðstafanir sem menn höfðu ákveðið að beita í þessu efni. Hæstv. ráðh. spurðist fyrir um hvaða markmið ég vildi hafa í mjólkurframleiðslumálum. Ég vona að það sé ekki mjög langt á milli þeirra skoðana sem ég og hæstv. ráðh. höfum í því efni. En það, sem þarna skilur á milli, er að ég er ófús að fallast á að það hafi verið réttlætanlegt, þegar það var gert í sumar, að demba á þessu háa kjarnfóðurgjaldi. Reynslan undangengna mánuði hefur ekki sýnt að það hafi verið nauðsynlegt, og ég held að það hafi ekki heldur verið eðlilegt að setja þennan skatt á, þegar miðað er við hefðbundnar búgreinar, mjólkurframleiðendur eina, á þeim tíma sem það snertir sauðfjárframleiðendur ekki nokkurn skapaðan hlut hvort skatturinn var í gildi eða ekki. Ég held að það hafi verið bæði ranglátt og óhyggilegt að gera það. Það er mín niðurstaða. Þá hafði hæstv. landbrh. orð á því, að ef þessi skattur hefði ekki verið settur á svona fyrirvarálaust hefði þeim, sem betri höfðu efnin, gefist tóm til að birgja sig upp af fóðurbæti. Ekki skal ég segja um það. En þeir bændur, sem ég þekki best, hafa fram að þessu átt fullt í fangi með að greiða þær rekstrarvörur, sem þeim er nauðsynlegt að hafa á búunum, og höfðu ekki möguleika á því að safna birgðum hjá sér af jafndýrum rekstrarvörum og fóðurbætirinn er. Og ég held að það hefði verið rétt að muna eftir því, að bændur hér margir hverjir eiga í erfiðleikum með rekstrarvörurnar og það hefði ekkert síður þurft að gjalda varhug við því, að þeir yrðu fyrir allt of miklum óþægindum af einmitt fóðurbætisgjaldinu, og frekar ástæða til en þess sem ég þóttist verða var í ræðu hæstv. landbrh. þegar hann sagði að þeir, sem hefðu haft með höndum fóðursöluna í landinu, hefðu fengið greiðslufrest til þess að draga úr of miklum óþægindum. Það er vel þess vert að enginn maður, enginn þegn í landinu verði fyrir meiri óþægindum en nauðsynlegt er. En það hefði þá líka þurft að muna eftir því, að bændurnir verða fyrir miklu, miklu þyngri áföllum í þessu efni en þeir sem annast fóðursölu í landinu. Eins og ég sagði hér í upphafi sé ég ekki ástæðu til að fara öllu fleiri orðum um þetta frv. við þessa umr. fram yfir það sem ég gerði fyrr. Þó vil ég aðeins koma að því, sem hv. 2. þm. Norðurl. e. sagði hér og hafði það eftir mér, að kvótakerfið hefði valdið skerðingu á verði. Hann vildi telja að ég hefði farið hér með rangt mál, það væri ekki skerðing af kvótakerfinu, heldur skerðing vegna markaðarins. Þetta má segja að sé eins konar hráskinnaleikur því að vitaskuld er kvótakerfið sett á vegna þess að markaðurinn var erfiður, það er mér ljóst, en kvótakerfið réð hvernig sú skerðing kom niður. Það er það sem ég átti við. Kvótakerfið er flókið. Ég hef haldið því fram, að þrátt fyrir að kvótakerfið væri flókið hefði verið nauðsyn að ganga úr skugga um hvernig það kæmi út í framkvæmd áður en farið var að setja aðrar ráðstafanir í gang sem, eins og gert var í sumar, hafa komið mjög hastarlega við ýmsa framleiðendur. Að þessu leyti og ýmsu öðru var ræða hv. þm. Stefáns Valgeirssonar dálítið vandræðaleg í þessu efni og hún sýndi mér í raun og veru ekki annað en það, sem ég vissi áður, að hann er áreiðanlega andvígur þeim brbl. sem hér eru til umr.



Herra forseti. Hv. þm. Stefán Valgeirsson beindi til mín fsp. varðandi orðalag í framsöguræðu minni, þar sem ég lét þess getið, að ákvörðun Framleiðsluráðs landbúnaðarins um að færa kjarnfóðurgjaldið í 33.3% hefði verið staðfest til bráðabirgða. Tillaga Framleiðsluráðs, sem staðfest var, var með því orðalagi að tillaga væri gerð um þetta gjald í þessu horfi og með þeim skömmtunarkvótatakmörkunum, sem þar eru, fyrst um sinn. E.t.v. hefði verið nákvæmara að orða þetta í framsöguræðu minni þannig að segja að þessi breyting hefði verið staðfest fyrst um sinn. Þannig liggur í því máli og ekki neitt annað liggur þar á bak við. Ég tel að það séu engin tengsl á milli þessara orða í framsöguræðu minni og þeirra orða sem ég viðhafði á aðalfundi Stéttarsambands bænda s.l. haust. Það, sem ég átti við þar, sem sumir hafa kannske tekið með öðrum hætti, var að ég óskaði eftir því að skilja framkvæmd á þeim leiðum, sem farnar yrðu í meðferð þessara mála, og láta skýra fyrir mér áður en reglur yrðu staðfestar. Það tel ég mér skylt og eðlilegt að taka fram. Ég sé ekki ástæðu til að ræða frekar þær reglur sem nú eru viðhafðar við kjarnfóðurgjald og kjarnfóðurkvótakerfi sem í gangi er, en ljóst er að það er erfitt í framkvæmd og er vonandi að finnist greiðari leiðir í því en enn hefur verið hægt að koma auga á. Ég vil svo segja að þessar umr. eru ekkert mjög langar, en þær hafa tekið þrjá fundi og ekki ástæða til þess að lengja þær mjög. Ég vil segja í sambandi við síðustu ræðu hv. þm. Steinþórs Gestssonar að á því tímabili sem hann vitnaði til í ræðu minni, tíu fyrstu mánuði síðasta verðlagsárs, varð 2.1% samdráttur í mjólkurframleiðslunni, ekki 2.1% aukning eins og hann taldi sig hafa heyrt eftir mér. Ég vil einnig segja það varðandi þann árstíma sem skatturinn var lagður á, að ég taldi einmitt að það væri á heppilegum tíma. S.l. vetur var lítill heyforði til. Þá var fóður af svo skornum skammti í landinu eftir hið harða ár 1979 að það var ekkert um það að tefla að leggja kjarnfóðurgjald á og bændur þurftu að komast fram úr þeim vetri áður en farið væri að skattleggja kjarnfóður. En þegar vetri lauk og árgæskan s.l. vor og s.l. sumar tók við var ástandið með allt öðrum hætti og þannig að það var af þeim ástæðum og ýmsum fleiri, sem ég þarf ekki að endurtaka, nauðsynlegt að stíga þetta skref. Hvort það átti að vera 200% eða einhver önnur prósentutala, sem skatturinn var ákveðinn, má auðvitað deila um. Það lágu hins vegar tillögur fyrir um 200% sem ég féllst á, og jafnvel þó 200% gjald legðist á fóður var samt hagstætt að gefa kjarnfóður hámjólka kúm, og það getur hv. þm. Steinþór Gestsson reiknað út, miðað við það verð sem þá var í gildi. Sú heimild, sem var í lögum um 100% álagningu kjarnfóðurgjalds, var háð svo miklum takmörkunum í framkvæmd samkvæmt lögunum að það var varla talið framkvæmanlegt. Þess vegna var sú leið ófær að grípa til með skyndilegum hætti, eins og nauðsynlegt var að gera á þessari stundu.



Herra forseti. Það frv., sem hér liggur fyrir á þskj. 76, hef ég flutt ásamt hv. þm. Albert Guðmundssyni, Alexander Stefánssyni og Árna Gunnarssyni. Í lögum nr. 120 frá 1976, um tollskrá o.fl., með síðari breytingum, er ákvæði í 27. tölul. 3. gr. um ívilnanir á tollum af bifreiðum fyrir öryrkja. Þar er um að ræða ívilnanir öryrkjum til handa til bifreiðakaupa til einkaafnota eða til þess að komast leiðar sinnar til vinnu og annað þess háttar. Í 41. tölul. 3. gr. eru einnig ákvæði um ívilnanir á tollum af bifreiðum sem nota skal í atvinnuskyni, og sú grein hljóðar svo, með leyfi forseta: „Að lækka toll úr 90% í 40% af bifreiðum til bifreiðastjóra sem hafa akstur leigubifreiða til fólksflutninga, akstur sendiferðabifreiða eða kennslu í bifreiðaakstri að aðalstarfi. Enn fremur er heimilt að lækka toll úr 90% í 65% af bifreiðum til bifreiðastjóra sem hafa slíkan akstur að aukastarfi.“ Í 27. tölul., sem ég sé ekki ástæðu til að lesa allan hér, en það er sá tölul. sem fjallar um hin almennu bifreiðarkaup, stendur í 4. málsgr.: „Aðilar, sem njóta tollaívilnunar samkv. 41. tölul., geta eigi jafnframt fengið tollívilnun samkvæmt þessum tölulið.“ Eins og mönnum mun kunnugt er töluvert um það að öryrkjar, sem hreyfihamlaðir eru eða á annan hátt ófærir um að stunda erfiðisvinnu, sækist eftir að stunda akstur leigubifreiða. Kaup á slíkum bifreiðum eru hinum föttuðu mjög erfið, enda oft um að ræða undanfarandi veikindi og tekjuleysi og slíkar bifreiðar mun dýrari en bifreiðar til einkanota. Ekkert tillit er hér tekið til öryrkja umfram aðra umsækjendur um atvinnubifreiðar vegna 4. málsgr. 27. tölul., sem fjallar um að aðilar, sem njóta tollívilnunar samkv. 41. tölul., geti eigi jafnframt fengið tollívilnun samkv. 27. tölul. Í raun er því aðstaða öryrkja til kaupa á bifreið í atvinnuskyni mjög svipuð og annarra sem á slík kaup hyggja. Nærri lætur að lækkun gjalda má nema allt að 750 þús. kr. og heildarlækkun að meðtöldu innflutningsgjaldi allt að 1 millj. og 500 þús. Lækkun tolla af bifreiðum til atvinnurekstrar er um 40%, eins og að ofan greinir. Segja má því að lækkun vegna örorku falli niður þegar um er að ræða kaup á bifreið í atvinnuskyni, þar sem sú ívilnun nýtist ekki vegna ákvæðis 4. mgr. 27. tölul. 3. gr. Varla fer þó á milli mála að sá, sem orðið hefur fyrir fötlun eða sjúkdómum, á allajafna við þrengri fjárhag að búa og akstur er e.t.v. eina starfið sem hann getur stundað. Sýnist því ekki ósanngjarnt að hann njóti frekari ívilnunar en hinn, sem heill er heilsu, enda allra hagur að starfsgeta hans nýtist eins og kostur er. Með þessu frv. er lagt til að ívilnun hinum fötluðu til handa verði rýmkuð nokkuð eða um 20% þegar um kaup á bifreið til atvinnurekstrar er að ræða. Breytingin, sem hér er gerð till. um, er sú, að í 41. tölul. 3. gr. laganna bætist eftirfarandi, með leyfi forseta: „Sé um öryrkja að ræða, sem rétt ættu til ívilnunar samkv. 27. tölul. 3. gr., skal lækka toll um 20% til viðbótar.“ Ég held að hér sé um sanngirnismál að ræða sem þm. allra flokka hafa lýst stuðningi við. Um leið og ég fer fram á, að frv. verði vísað til hv. fjh.- og viðskn., skora ég á n. að afgreiða þetta frv. sem fyrst eða þannig að það geti komið til gagns við úthlutun bifreiða til öryrkja nú í febrúar.



Herra forseti. Mér er fullljóst að röksemdir fyrir þessu frv. stafa af manneskjulegum hvötum einum saman, og ekki eitt augnablik dreg ég í efa þær hvatir. Þær einar liggja hér að baki. Ég vil hins vegar beina því mjög til þeirrar n., sem fær þetta mál til umfjöllunar, að undanþágum eins og þeim, sem hér er verið að leggja til, fylgir mikil misnotkunarhætta. Þessa misnotkunarhættu skulum við ekki vanmeta. Þetta er aðeins ábending til þeirrar n. sem fær málið til meðferðar. Siðað þjóðfélag reynir að búa svo vel að öryrkjum sem frekast er kostur. Engu að síður vitum við að í kjölfar þess getur siglt annað og verra fólk sem reynir að nota sér þau fríðindi sem verið er að leggja til. Þetta segi ég um leið og ég viðurkenni og veit að að baki flutningi hv. þm. Guðrúnar Helgadóttur og annarra þeirra sem á þetta plagg hafa skrifað, býr góður vilji einn. Það er ekki við þau að sakast, ekki heldur við það fólk sem er svo óhamingjusamt að búa við örorku af einhverju tagi. En þessu fylgir mikil misnotkunarhætta. Þetta vil ég biðja hv. n., sem tekur málið til athugunar, að taka til greina.



Herra forseti. Í sambandi við þetta frv. þykir mér ástæða til að nota tækifærið og ítreka enn, sem raunar hefur komið áður fram í hv. deild á þessu þingi, þá ósk til hæstv. fjmrh., að þeirri endurskoðun á tollalögum að því er varðar tollaívilnun og lækkun innflutningsgjalda af bifreiðum til öryrkja, sem hefur farið fram eða fer fram í rn., verði hraðað mjög vegna þess að tíminn líður og senn er komið að því, að það þarf að fara að vinna að úthlutun á eftirgjöf fyrir árið 1981. Þess vegna er það mál mjög aðkallandi. Það voru gefin um það fyrirheit í lok síðasta þings, að endurskoðun lægi fyrir í byrjun þessa þings. Ég kalla mjög eftir henni í sambandi við þetta mál og vil einnig endurtaka það sem þá kom einnig fram við umr., að það þarf að setja skýrari mörk í sambandi við tollalækkun eða niðurfellingu tolla af ýmsum tækjum fyrir fatlað fólk, en það hefur valdið miklum misskilningi í tollafgreiðslu og valdið mörgum öryrkjum eða fötluðu fólki erfiðleikum að óþörfu, að táðst hefur að skýra betur tollalöggjöfina að því er það varðar. Fram hefur komið viljayfirlýsing frá hæstv. fjmrh. um að þessi endurskoðun komi fram á þessu þingi. Um leið og ég ítreka með hv. frsm. þessarar till., að þetta mál fái að fara í gegnum þingið, vil ég nota þetta tækifæri til að ítreka þá kröfu til hæstv. fjmrh., að þessi endurskoðun fari að sjá dagsins ljós.



Herra forseti. Ég flyt hér frv. um breyt. á lögum nr. 51 frá 9. júní 1980, um Húsnæðisstofnun ríkisins. Sú breyting, sem ég legg til með frv. þessu, er viðbót við 17. gr. nefndra laga og fjallar breyting mín um fjármögnun íbúðabygginga fyrir aldraða sem óska þess að eiga íbúðir sínar sjálfir á þessu æviskeiði sínu, svo sem flestir þeirra hafa átt fram til þessa. Ég held að það sé rétt á þessu stigi að ég lesi 17. gr. laganna eins og hún er í núgildandi lögum, herra forseti, en hún hljóðar svo: „Lán samkv. 3. tölul. 11. gr. er heimilt að veita sveitarfélögum, stofnunum á þeirra vegum og/eða ríkisins eða félagssamtökum, sem byggja íbúðir, heimili eða dagvistarstofnanir fyrir aldraða eða dagvistarstofnanir fyrir börn. Lánsfjárupphæð til íbúða fyrir aldraða má nema sama hlutfalli af byggingarkostnaði staðalíbúðar fyrir viðkomandi aðila og lánað er á því ári samkv. 1. tölul. 11. gr. Lán til dvalarheimila aldraðra og dagvistarstofnana fyrir börn mega vera allt að helmingi byggingarkostnaðar.“ Viðbót mín er sú, að við 17. gr. bætist, með leyfi hæstv. forseta: „Heimilt er að veita sveitarfélögum eða félagssamtökum einstaklinga framkvæmdalán til byggingar verndaðra sölu/leiguíbúða aldraðra er nemi 75% byggingarkostnaðar. Framkvæmdalánið endurgreiðist við sölu íbúða til notenda. Gert er ráð fyrir að 25% íbúða í hverjum áfanga yrði í eigu sveitarfélags eða félagasamtaka og haldi þeir aðilar lánum samkv. 2. tölul.“ - sem sagt hinum venjulegu lánum til leigu- og söluíbúða. „Í reglugerð verði sett ákvæði um endursölu og/eða erfðarétt slíkra söluíbúða svo og skilgreiningu á vernduðum íbúðum,“ sem að ég hygg að muni ekki vera til. Málefni aldraðra hafa verið mikið í sviðsljósinu undanfarið og hafa þær umræður verið með þeim hætti, að aldraðir hafa verið settir á bekk með ýmsum minnihlutahópum og opinberir aðilar ráðskast með mál þeirra án þess að eftir áliti þeirra væri leitað. Við Íslendingar höfum sérstöðu að mörgu leyti. Sérstaða okkar Íslendinga hefur m.a. verið í því fólgin, að íbúðaeign landsmanna er mjög almenn og hinn almenni borgari hefur kosið að tryggja hag sinn og fjölskyldu sinnar með því að eignast eigið húsnæði þegar á fyrstu árum hjúskapar. Óhætt er að fullyrða að þetta muni vera meginreglan. Þessi lagabreyting, ef samþykkt verður, hefur í för með sér að landsmenn ættu að geta verið lengur sjálfs sín herrar og þannig teyst sjálfir eigin mál svo sem hugur þeirra flestra stendur til. Þessi breyting, ef að lögum verður, hefði enn fremur þau áhrif að meira yrði byggt af íbúðum fyrir aldraða, bæði til sölu og leigu, en verið hefur þar sem hér kæmi til fé væntanlegra kaupenda, en fjárskortur sveitarfélaga hefur hingað til mjög hamlað framkvæmdum. Talið er að byggja þurfi hér á landi 1500–1700 íbúðir árlega til að fullnægja íbúðaþörf landsmanna. Þessi tala er að vísu nokkuð á reiki. Sumir telja að þessi tala ætti að vera liðlega 2000 íbúðir, en ég held að hin talan sé nær lagi. Ég tel æskilegt að u.þ.b. 10% af þessum íbúðum verði næstu ár byggð sem verndaðar íbúðir fyrir aldraða og þá í svipuðum eignarhlutföllum og núverandi íbúðareign landsmanna gefur tilefni til. Ótækt er að neyða aldraða til að afsala sér þeim mannréttindum að eiga húsnæði sitt óski þeir þess. Nýleg könnun, sem að vísu er bundin við eitt sveitarfélag, sýnir að aldraðir vilja mjög gjarnan taka þátt í að leysa eigin mál. Af 25 umsóknum um elliíbúðir komu 21 um söluíbúðir, en aðeins 4 um leigu. Benda má á að Félag aldraðra í Reykjavík, sem starfað hefur um árabil, hefur ekki ráðið við byggingarverkefni enn sem komið er sökum þess að aðilar hafa ekki átt fé eða haft aðgang að tánum til að brúa það bil sem skapast meðan á byggingu stendur til þess tíma að viðkomandi geti selt fyrri íbúð eða eign til að greiða fyrir nýja íbúð í vernduðu húsnæði. Fyrir sveitarfélög er hér líka um stórmál að ræða sem mundi auka mjög möguleika á byggingu íbúða í samvinnu við aldraða, og um leið draga úr eftirspurn eftir lóðum á almennum markaði þar sem fleiri eldri íbúðir kæmu í endursölu fyrir þá sem á stóru húsnæði þyrftu að halda. Eðlileg staðsetning íbúða aldraðra er í eldri hverfum, helst í nágrenni fyrri heimila ef mögulegt væri, þar sem erfitt er að staðsetja aðra byggð. Við höfum allt í kringum okkur dæmi um að slík staðsetning sé möguleg ef eftir er leitað. Herra forseti. Samþykkt þessa frv., ef af verður, hefði í för með sér margs konar hagnað fyrir þjóðfélagið. Við tökum fullt tillit til þeirra öldruðu sem bjuggu í haginn fyrir okkur, sem nú teljumst á besta aldri, og nýtum krafta þeirra þeim og okkur í hag. Við gefum öldruðum í þessu verðbólguhrjáða þjóðfélagi jafna möguleika á við aðra til að varðveita fé sitt í fasteign sem samfélagið hefur skuldbundið sig til að endurgreiða á kostnaðarverði auk verðbóta hvenær sem á þyrfti að halda. Og síðast en ekki síst: Við gerum haustið í lífi landsmanna að tíma eftirvæntingar og jafnvel tilhlökkunar hóps samborgara sem finna sig fullgilda og eftirsóknarverða samverkamenn í uppbyggingu samfélagsins. Herra forseti. Ég legg til að máli þessu verði vísað til hv. félmn. að umr. lokinni til eins skjótrar afgreiðslu og mögulegt er, því að ég tek það fram, að hér er um stórmál að ræða sem gæti haft mjög góðar afleiðingar og gott í för með sér bæði fyrir notendur og hinn almenna byggingarmarkað. Og síðast en ekki síst: Við mundum varðveita reisn eldri borgara okkar lengur og betur en við gerum nú.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um breyt. á lögum um tekju- og eignarskatt sem ég flyt ásamt hv. þm. Matthíasi Bjarnasyni, Friðrik Sophussyni og Halldóri Blöndal. Þetta mál, sem hér liggur fyrir, er ekki nýtt af nálinni og hefur verið rætt á öllum stigum þeirrar lagasetningar sem hér er lagt til að breyta. Þegar lögin komu fyrst til umr. hér í þinginu, sem sett voru 1978, voru menn strax mjög tortryggnir á ákvæði 59. gr. þeirra laga og varð um það allmikil umr. hér á fundum í Alþ. sjálfu og án efa í þingflokkunum flestum. Mér er það vel í minni, að ég tók þátt í umr. um þetta mál strax í undirbúningi og lýsti þá eins og ýmsir aðrir áhyggjum út af því, ef þetta ákvæði yrði þar að lögum. Ekki varð um það samstaða að fella ákvæðið niður á því stigi málsins, en gerð var tilraun til að beita sérstökum viðmiðunarreglum í sambandi við ákvörðun á tekjum og þess vænst, að það mundi nægja til þess að ekki hlytist skaði af, og það látið gott heita að sinni. Ýmsir voru þó vantrúaðir á það. Mér þykir rétt að minna á að þegar það frv. kom til umr. hér í hv. Nd. 1978 sagði hv. þáv. þm. Lúðvík Jósepsson þetta m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Mér er t.d. spurn hvernig á að ákveða laun, persónulaun, til trillubátamanns, sem gerir út í fjóra eða fimm mánuði lítinn trillubát, eða þess manns sem rekur atvinnubíl og þar getur verið um það að ræða að bíllinn sé ýmist rekinn hérna á höfuðborgarsvæðinu eða norður á Raufarhöfn, svo dæmi séu tekin. Vitanlega eru tekjumöguleikar þessara manna, sem hér eiga hlut að máli, geysilega misjafnir og það getur því verið miklum vandkvæðum bundið að ákvarða þessum mönnum réttlátar persónutekjur.“ Eins og sjá má af þessu var hv. þm. mjög uggandi um að unnt væri að áætla mönnum tekjur eftir þessum reglum þannig að nokkurt vit væri í. - Það væri hægt að leiða hér fram ýmsa fleiri vitnisburði í þessu efni, en ég hirði þó ekki um að gera það að þessu sinni. Það kom í ljós við nánari skoðun þessara mála, að þetta ákvæði væri líklegt til þess að valda verulegri mismunun í skattaálögum. Þegar lögin komu til endurskoðunar í ársbyrjun 1980 var þetta mál tekið upp hér í þinginu. Þá beittu einmitt þeir sömu þm., sem þetta frv. flytja, sér fyrir því að bera fram brtt. sem hneig í sömu átt og þetta frv. gerir. Að því sinni var þeirri brtt. hafnað á Alþ. með nokkrum atkvæðamun. En þess er vert að geta, og það er til umhugsunar, að allmargir sátu hjá við þá atkvgr. svo að það er ekki fjarri lagi að ætla að nú geti annað orðið ofan á í meðförum þingsins að þessu sinni, enda liggja nú fyrir niðurstöður um hver reynsla er fengin af þessu, þó að ég hafi ekki enn aflað mér upplýsinga, sem óyggjandi séu, frá skattyfirvöldum. Ég mun leitast við að útvega þær upplýsingar, við hversu marga menn þetta hefur komið og á hvern hátt, sem ekki liggja fyrir enn. Ég hygg að ég muni það rétt, að fyrir Alþ. liggur fsp. um þetta efni sem enn hefur ekki verið svarað, og siðast þegar ég vissi til var ekki þess að vænta alveg strax. Það er skemmst frá því að segja, og það lýsir því nokkuð greinilega, hversu þetta hefur komið við álagninguna að þessu sinni, að risið hafa upp allmiklar mótmælaaðgerðir vegna þessara ákvæða í lögunum. Ég vil minna á að 7. okt. í haust voru hæstv. forsrh. og hæstv. landbrh. afhentar undirskriftir um 2000 bænda þar sem skorað var á ríkisstj. að beita sér fyrir því, að 59. gr. og samverkandi greinar núgildandi skattalaga yrðu afnumdar. Þessir 2000 bændur eða því sem næst, sem hér um ræðir, voru af takmörkuðu svæði á landinu, en það var ekki vegna þess að það væri ekki vissa fyrir að víðar væru menn sömu skoðunar, heldur vannst ekki tími til á þeim árstíma, sem þarna var til umráða, að leita vítt um land. Þessar undirskriftir munu fyrst og fremst vera komnar úr tveimur kjördæmum, Norðurlandi'vestra og Vesturlandi, hluta af Vestfjörðum og hluta af Suðurlandi. Það mætti ætla af því, sem ég hef nú sagt, að það væri fyrst og fremst um það að ræða að hér væri um óeðlilegar álögur á bændur að ræða. Það er að vísu rétt, að lagaákvæði sem þessi koma mjög illa við bændur, fyrst og fremst fyrir þá sök að sá atvinnurekstur sem landbúnaður er, hann er í langflestum tilfellum vettvangur einnar fjölskyldu og fellur því beint undir þetta ákvæði skattalaganna. En eins og komið hefur fram áður í máli mínu og í tilvitnuðum orðum eftir hv. fyrrv. alþm. Lúðvík Jósepssyni snertir þetta miklu fleiri aðila, og þó að þeir hafi ekki risið upp til andmæla í þessu efni er ekki síður vert að leitast við að taka tillit til þeirra og þeirra skoðana sem þetta á annað borð verkar á. Ég hef orðið þess áskynja, að þetta hefur komið mjög illa við t.d. þá menn sem eru með smærri verslunarrekstur á sínum vegum þar sem þeir starfa að mestu leyti einir við verslun. Ég vil minna á að í tímaritinu Frjálsri verslun hefur þetta verið gert nokkuð að umræðuefni. Þar er tekið dæmi af einum slíkum kaupmanni sem hafði dregið saman rekstur sinn af eðlilegum ástæðum. Matvælaverslunin færist meir og meir yfir á stærri markaði, en eigi að síður er erfitt fyrir þá, sem hafa verið með slíkan rekstur í smærri búðum, að hætta honum algjörlega og neytendurnir kæra sig ekki heldur um að svo verði. En hér er tilgreint dæmi um mann sem hafði orðið að draga saman rekstur sinn og starfaði nú einn. Hann taldi fram tekjur á skattframtali, sem honum virtust koma út úr versluninni, 3.6 millj. kr., en þá stóð verslunarreksturinn á núlli. Samkvæmt þeim lagafyrirmælum, sem eru í skattalögunum, bar skattstjóra skylda til að setja honum hærri tekjur og voru laun hans hækkuð í 6.4 millj. kr. og hækkuðu því um 2.8 millj. Þó að þessi sama fjárhæð hafi verið færð til gjalda á rekstrarreikningi og sem tap á atvinnurekstri hans, sem var færður yfir til næsta árs, breytir það ekki því, að til grundvallar við tekjuskatts- og útsvarsálagningu er lagt á 6.4 millj. í staðinn fyrir 3.6 millj. Það má öllum vera ljóst að slík ákvæði eru ekki samrýmanleg því sem maður getur kallað almenna réttlætiskennd, og það er ekki samrýmanlegt þeim hugmyndum sem við höfum um það, hvað eru tekjur sem hægt er að leggja á og hvenær er um eignaupptöku að ræða. Í þessu tilviki held ég sé komið einmitt mjög nálægt því sem segir að sé eignaupptaka. Ég sé ekki ástæðu til þess að svo komnu máli að hafa mörg orð um þetta frv. Það er búið, eins og ég hef tekið fram, að vera hér til umfjöllunar í ýmsu formi áður og ég vænti þess, að menn séu þeirra umr. og þeirra athugana minnugir og vilji gaumgæfa þetta mál. En áður en ég lýk máli mínu vil ég aðeins koma að því, að á aðalfundi Stéttarsambands bænda, sem haldinn var á Kirkjubæjarklaustri um mánaðamótin ágúst - sept. í haust, var samþykkt ályktun um þetta efni, samþykkt samhljóða. Ég vil hér, fyrst tækifæri gefst, kynna þá ályktun hv. þdm., með leyfi hæstv. forseta: „Aðalfundur Stéttarsambands bænda 1980 telur að nú sé komið skýrt í ljós að gildandi skattalög mismuni skattgreiðendunum svo að óviðunandi sé. Fundurinn beinir því til stjórnar Stéttarsambandsins að kanna ítarlega, hvaða ákvæði laganna valdi þessu óréttlæti, og knýja á um að fá leiðréttingu á þeim er nái til álagningar þessa árs án þess að kært sé. Bendir fundurinn sérstaklega á 7., 53. og 59. gr. laga um tekjuskatt og eignarskatt í þessu sambandi. Þá skorar fundurinn á fjmrn. og ríkisskattstjóra að samræma vinnubrögð skattstofanna, því að algerlega er óviðunandi að skattþegnum sé mismunað eftir því í hvaða skattumdæmi þeir búa, eins og virðist koma fram í álagningu skatta á bændur á þessu ári.“ Það er litlu við þetta að bæta. Ég vil þó geta þess, að þetta frv, tekur til ákvæða 7. gr., 31. gr. og 59. gr. laganna. Það tekur ekki til ákvæða 53. gr., enda var það ákvörðun okkar flm. að einskorða frv. við það efni sem við tókum til meðferðar á síðasta þingi í brtt. sem við bárum þá fram. Það er aðalatriðið að mínum dómi að fá leiðréttingu á því máli. Ákvæði 53. gr., sem ég tel vera vafasöm, þurfa enn þá nánari skoðunar við, en ég vildi ekki og kusum við ekki að svo komnu máli að taka það með í þetta lagafrv. Ég vænti þess, að hv. Alþ. beri gæfu til að taka þannig á þessu máli að leiðrétting fáist á því óeðlilega ákvæði sem í lögunum er. Ég segi „óeðlilega ákvæði“ vegna þess að það stríðir algerlega gegn þeirri hugmynd, sem við höfum um skattstofn, að leggja tekjuskatt á annað en raunverulegar tekjur. Vegna þess að þetta er sannfæring okkar höfum við lagt fram þetta frv. í trausti þess, að menn hafi nú séð að það á við rök að styðjast að þetta sé óeðlilegt ákvæði. Ég vil svo leggja til, herra forseti, að frv. verði vísað að lokinni þessari umr. til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Þetta frv., sem hér er til umr., gerir í stuttu máli ráð fyrir afnámi á áætluðum tekjum hjá skattgreiðendum í sjálfstæðum atvinnurekstri. Ég vil lýsa mig andvígan frv. Það er skoðun mín, að óánægja fólks við álagningu á tekjuskatti sé fyrst og fremst sprottin af því, hve sumir sleppa vel, miklu frekar en að það sé óánægja um þá upphæð sem menn verða að greiða í skatta. Ástæðan til að sumir hafa sloppið svo vel, er einmitt kerfið sem þetta frv. vill koma aftur á. Við skulum ekkert vera að blekkja okkur hér á hinu háa Alþingi. Það verður að viðurkenna að ýmsir hafa í krafti lítils einkarekstrar áætlað sér allt of lág laun og fært einkaneyslu á rekstur. Jafnframt hafa afskriftarreglur lengi leitt til þess, að menn hafa þrátt fyrir háar tekjur verið skattlausir. Ég vil ekki nefna neina sérstaka hópa sem þessa hafa notið, en ég held að við getum allir verið sammála um að þessir menn eigi að greiða tekjuskatt af sínum persónulegu tekjum eins og aðrir þjóðfélagsþegnar. Eina leiðin sem fær er til að koma í veg fyrir að skattalögin verði misnotuð eins og ég lýsti áðan, er að áætla mönnum tekjur, eins og gert er ráð fyrir, eins og ef þeir væru í vinnu hjá öðrum. Það er einnig staðreynd, að slíkar áætlanir skattyfirvalda hafa hingað til alltaf verið í lægri kantinum miðað við raunverulegar tekjur. Ég er ekki að halda því fram, að lög nr. 40 frá 1978 séu í þessu ákvæði hið fullkomnasta, en breytingu á lögunum samkv. þessu frv. tel ég alls ekki tímabæra, enda liggja ekki fyrir neinar tölur um áhrif þessarar álagningar á þessu ári, eins og reyndar kom einnig fram í máli frsm. fyrir þessu frv. Auðvitað geta komið upp erfið tilfelli varðandi þessa áætlun, en þá væri nær að reyna að móta reglur í frv. til að koma í veg fyrir slys. Það væri miklu nær en að leggja til afnám þess kerfis sem komið var á 1978, eins og þetta frv. gerir ráð fyrir. Með þessu frv. finnst mér ekki vera farin rétta leiðin til að leiðrétta hlut sem er ekki víst að einu sinni þurfi að leiðrétta. Þess vegna ítreka ég aftur andstöðu mína við þetta frv.



Herra forseti. Ég vil láta þess getið í tilefni af flutningi þessa frv., að skömmu eftir að álagningu var lokið á s.l. sumri í öllum skattumdæmum skipaði ég nefnd til að fjalla sérstaklega um álagningu skatta á bændur. Þessi nefnd var þannig skipuð, að í henni var einn fulltrúi tilnefndur af Stéttarsambandi bænda, einn fulltrúi tilnefndur af fjmrn., og er það Guðmundur Þorsteinsson bóndi á Skálpastöðum, en ríkisskattstjóri er formaður nefndarinnar. Stéttarsamband bænda mun hafa tilnefnt formann sinn, Gunnar Guðbjartsson, í nefndina. Það liggur ljóst fyrir, að það er einkum tvennt sem bændur hafa gagnrýnt í sambandi við núverandi tekjuskattskerfi: Í fyrsta lagi það, að lögin gera ráð fyrir að heimilt sé að áætla mönnum tekjur. Það er ríkisskattstjóri sem hefur með þá áætlun að gera. Í öðru lagi er það tekjufærsla vegna skulda. Mönnum eru reiknaðar tekjur af óverðtryggðum eða lítt verðtryggðum skuldum. Að sjálfsögðu eru þessi ákvæði skattalaganna í fullu samræmi við það sem gerist með aðra skattgreiðendur og aðra sem líkt stendur á um. Þannig hefur ríkisskattstjóri heimild til þess að áætla tekjur ýmissa hópa, og á það sérstaklega við og er framkvæmt í þeim tilvikum þegar ekki eru taldar liggja fyrir nægilegar upplýsingar um raunverulegar tekjur manna. Það er nokkuð ljóst, að hvað bændur varðar er hægt að finna ýmis dæmi þess, að illa settir, fátækir bændur hafa fengið töluvert mikla skatta vegna beitingar tveggja ákvæða. Sérstaklega á það við þegar þessum ákvæðum lýstur saman þannig að þau eiga bæði við viðkomandi skattþegn. Þá geta komið út nokkuð óvenjuleg og lítt skýranleg dæmi um miklar skattgreiðslur manns sem litlar tekjur hefur. Er því fyllsta ástæða til að athuga hvernig þessar reglur eru og hvernig þær hafa komið út í framkvæmd. Af þeirri ástæðu var nefndin skipuð. Hún hefur hins vegar enn ekki lokið störfum, hún hefur ekki skilað neinum tillögum frá sér eða neinni niðurstöðu um rannsókn sína og ég hef þess vegna ekki séð ástæðu til að gefa neina yfirlýsingu af minni hálfu um það, hver yrði stefna fjmrn. í þessum málum. Það er ljóst, að það er ákveðnum vanda undirorpið að undanskilja sérstaklega einhverja ákveðna stétt manna. Á hinn bóginn er ljóst að þörf er á því að ríkisskattstjóri hafi heimild til að áætla á menn tekjur þar sem um er að ræða hátekjumenn sem nokkuð örugglega hafa verulegar tekjur almennt, en hafa hins vegar öll tök á því sjálfir að gefa upp þær tekjur sem þeim sýnist. En spurningin er auðvitað sú, hvort ekki er eftir öðrum leiðum hægt að hafa fullt eftirlit með því, hverjar eru raunverulegar tekjur bænda, hvort ekki sé hægt að komast að því með því að gæta að viðskiptum þeirra við söluaðila. Í öllu falli er ljóst og óumdeilanlegt, að þessi ákvæði hafa komið mjög illa út þegar um er að ræða ýmsa fátæka og illa stæða bændur og er því ljóst að einhverjar ráðstafanir verður að gera í þessum efnum. Stundum hefur verið sagt: Málið er í athugun. Svo er nú. Ég vænti þess, að þeirri athugun fari senn að ljúka og þegar henni lýkur verði mótuð skýr stefna í þessu máli af hálfu ríkisstj. og þingmeirihluta.



Herra forseti. Þegar ég bað um orðið var það raunar fyrst og fremst til þess að kalla eftir yfirlýsingu frá hæstv. fjmrh., því að eins og kom fram í fjárlagaræðu hans á hv. Alþ. lýsti hann því yfir þar, að þetta ákvæði í skattalögum væri í sérstakri athugun og þyrfti að taka tillit til ýmissa erfiðleika sem fram hefðu komið, ekki síst að því er varðar skattlagningu á bændur. Þegar skattalögin voru afgreidd á 102. löggjafarþingi var ljóst, eða ég geri ráð fyrir að það hafi verið ljóst flestum hv. þm., að í þessum lögum voru ýmis ákvæði, ýmis nýmæli sem erfitt var að sjá fyrir hvernig verkuðu í framkvæmd. Þess vegna var það, álít ég, nokkuð samróma álit flestra þm., að gera yrði ráð fyrir að þessi lög yrðu tekin til endurskoðunar í upphafi 103. löggjafarþings sem nú situr. Þarna voru mörg ákvæði sem erfitt var að sjá fyrir, eins og fram hefur komið. Ég skildi afgreiðslu málsins þannig að skipuð yrði annaðhvort milliþinganefnd eða nefnd þm. til að endurskoða skattalögin sérstaklega. Ég stóð í þeirri meiningu alveg þangað til fyrir stuttu að svo yrði gert. Miðað við fyrri yfirlýsingar þm. var þetta nauðsyn. Alla vega eiga þó þm. að fjalla um svona viðamikla löggjöf. Það var svo mikið um lögin fjallað á síðasta þingi að fullkomin ástæða var til þess að svo yrði. Það væri hægt að tala hér lengi um ýmis atriði sem hafa komið ákaflega furðulega út í álagningu skattanna. Ég ætla ekki að gera það hér. Ég vil þó taka undir það sem kom fram hjá hv. frsm., að það hefur t.d. sannast að ekki er sama í hvaða skattaumdæmi framkvæmd laganna er gerð. Það er mjög ólíkt eftir umdæmum. Þetta er mikilvægt atriði, því að ætlast er til þess að allir séu jafnir fyrir lögunum og ekki hvað síst í sambandi við skattaálögur. Eins og nú er komið vil ég treysta því, að hæstv. fjmrh. sjái svo um að þessari endurskoðun laganna verði hraðað og það verði ekki aðeins tekin til athugunar ákvæðin í 59. gr. að því er varðar bændur, heldur einnig ýmis önnur ákvæði og agnúar sem á lögunum eru. Það var ljóst, þegar Alþ. fjallaði um þessi skattalög sem voru sett 1978, að það væru ýmsar forsendur breyttar og fyrst og fremst það sem við allir vitum, að þau voru í upphafi miðuð við staðgreiðslukerfi skatta og þess vegna var augljóst að margt í þessum lögum þyrfti breytinga við. Ég vil endurtaka það sem ég sagði áðan, að í sambandi við frv. sem hér er lagt fram, þó að taka megi undir margt sem hér hefur verið túlkað af hv, frsm., þá finnst mér aðalatriðið að endurskoðunin, sem ríkisstj. eða fjmrh. fyrir hönd ríkisstj. hefur boðað, verði lögð fram þannig að alþm. geti tekið afstöðu til málsins.



Herra forseti. Ég vil aðeins láta það koma fram við þessa umr., að þegar skattalagafrv. það, sem hér er lagt til að breyta, var til umr. á frumstigi talaði ég m.a. gegn 59. gr. og flutti mál mitt í fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar, í þingflokki mínum og í hv. deild og lagðist gegn þessari grein og fleiri greinum þessara laga, sem ég taldi þá og tel enn stríða gegn réttlætiskennd minni. Ég vil bæta við, og það er undirstrikað með flutningi brtt. minnar og þeim mörgu undirskriftum sem borist hafa frá bændum, að grein þessi stríðir sérstaklega á móti réttlætiskennd fólksins í landinu. Mótmæli á borð við þau sem nú hafa borist frá bændum, - bændum, en ekki bændasamtökunum, 2000 bændum, ef ég skil rétt, eru þau sömu og bárust frá samtökum atvinnuveganna á þeim tíma sem frv. var fyrst í athugun í nefndum. Ég tek undir allt það sem flm. hefur sagt. Ég vona að honum takist betur en mér forðum að fá þessari grein breytt. En ég vil endurtaka að það eru fleiri greinar í þessu skattalagafrv. óréttlátar. Það getur vel verið að það komi úr hörðustu átt, en ég ætla samt að taka þá áhættu að segja þetta: Á sama tíma sem 59. gr. var samþ. var samþ. í fyrsta sinn að forseti Íslands og maki skuli vera skattfrjáls af öllum sínum tekjum. Hvers vegna þessar andstæður í samþykktum? Ég hef alltaf staðið í þeirri meiningu að forseti Íslands ætti - og það væri réttlætanlegt - að vera skattfrjáls af embættistekjum sínum, en ekki af aukatekjum. Segjum nú svo að ég hefði náð kjöri sem forseti Íslands. Átti ég þá - eða annar í minni stöðu - að vera skattfrjáls af öllu öðru sem ég hefði tekjur af? Það er ranglátt. Það er ekki rétt. Annars vegar er þarna verið að hegna mönnum fyrir að hafa frumkvæði að uppbyggingu á atvinnurekstri. Ungir menn hafa stundum ekki tekjur sem svara eðlilegum launatekjum í mörg ár meðan á uppbyggingu atvinnurekstrarins stendur, en þá skal áætla þær hjá viðkomandi aðila. Það eru margir í sömu stöðu. Þessir 2000 bændur eru brot af þeim fjölda sem hefði skrifað undir hefði verið farið um landið allt, en flm. gat um, ef ég man rétt, að aðeins hafi verið um Suðurland og Norðurlandskjördæmi vestra að ræða. Ég vil líka benda á annað í þessum skattalögum, eins og ég gerði á sínum tíma úr þessum ræðustól, þá grein sem fjallar um það ef fjölskylda vinnur saman. Við skulum taka dæmi: Ef sonur aðstoðar föður við að mála fyrirtæki hans eða mála heima hjá honum skal faðirinn gefa þá vinnu upp eins og um aðkeypta vinnu hafi verið að ræða vegna þess að sonurinn má ekki gefa þann hluta sem ríkið hefði fengið í tekjur ef faðirinn hefði keypt að, vinnuna af fagmönnum. Ég verð að segja að það er furðanlegt hvernig hv. 5. þm. Suðurl. getur talað. Hér er t.d. um álagningu tekna á lítinn atvinnurekstur að ræða, sem ég held að hafi minni möguleika á því að færa einkaneyslu yfir á rekstur fyrirtækisins en stærri atvinnurekstur eftir að bókhald hefur verið endurskoðað, eftir að réttmæt skattyfirvöld hafa sannfærst um að fyrirtækið gefi rétt upp til skatts og þar af leiðandi bæði tekjur og útgjöld. Þegar réttir aðilar sjá að viðkomandi aðilar hafa ekki tekjur til að reikna sér ákveðna lágmarksupphæð skal samt sem áður bæta við þá upphæð við álagningu skatta. Það eru ekki allir ungir menn sem ganga inn í rótgróin fyrirtæki til að reka þau. Það eru frekar rótgrónu fyrirtækin sem færa einkaneysluna á fyrirtækisreksturinn. Það er ýmislegt sem má taka upp og bæta í þessum skattalögum. Þau eru meingölluð. Ég vil benda á til viðbótar því sem ég hef nú sagt, að vald ríkisskattstjóra, þó að það hafi verið mjög takmarkað í nefnd, er allt of mikið eins og það kemur fram í núverandi skattalögum og gerir ríkisskattstjóra og þá, sem með honum starfa, að nokkurs konar dómstól á lokastigi. Sem betur fer var eitt atriði fellt niður úr frv. að núverandi skattalögum. Hugsið ykkur að í frv. var skattstjóra heimilað að beita valdi áður en því var breytt og frv. varð að lögum. Hugsunin, sem kom fram var að ríkisskattstjóra skyldi heimilað að senda lögreglu til hvers sem var til að fá upplýsingar um þriðja aðila. Hvert stefnum við með svona hugsunarhætti og svona vinnubrögðum? Ég lýsi stuðningi mínum við frv., sem hér liggur frammi, og hefði gjarnan viljað, eins og kom fram hjá hv. 1. þm. Vesturl., að skattalagafrv. yrði skoðað gaumgæfilega og gerðar á því breytingar, sem nauðsynlegar eru til þess að það misbjóði ekki réttlætiskennd fólksins, eins og það gerir í því formi sem það er í nú.



Herra forseti. Ég er einn af flm. frv. sem hér er til umr. á þskj. 71, og ég skal hafa ræðu mína stutta. Ég tel að umræður um skattsvik og ástæður fyrir skattsvikum, en þær eru oft til umr. í sölum hv. Alþingis, séu fyrst og fremst komnar til vegna þess að tekjuskattur er of hár. Þar liggur meginástæðan. Það er þess vegna sem allar þessar umr. urðu, og það er þess vegna sem þessi mikla leit að tillögum um fyrirbyggjandi aðgerðir stendur yfir ætíð þegar skattalögum er breytt. Það gerðist þegar lögin frá 1978 voru samþ. hér á Alþ. að sett var þessi regla, sem menn sjá nú flestir hverjir að getur ekki gengið, þ.e. reglan um að vissum stéttum í þjóðfélaginu sé hægt að áætla tekjur án tillits til staðreynda. Það skal tekið fram, að bændur eru aðeins hluti þeirra sem þannig fara út úr þessu nýja skattakerfi. Fjöldi annarra sjálfstæðra atvinnurekenda lendir í þessu kerfi. Það er auðvitað alveg rétt, sem hér hefur komið fram hjá hv. 5. þm. Suðurl., að sé horfið til gamla kerfisins má búast við einhverjum skattsvikum. En ég tel að hér sé of dýru verði keypt að eltast við þá sem svíkja undan skatti. Ég minni á að skattsvikarar, sem ég hef enga samúð með, bjarga sér ætíð sama hvaða kerfi er notað til að ná þeim. Það, sem hefur gerst í þessu máli, er að sönnunarbyrðinni hefur verið snúið við. Það er afar óalgengt í lögum vestrænna ríkja að það sé gert. Það er aðeins gert þegar brýnir hagsmunir eru í húfi. Það er gert í áfengislöggjöf, tollalöggjöf og í refsilöggjöf í undantekningartilvikum, því að auðvitað hvílir sönnunarbyrðin á opinberum aðilum í þessum efnum. Mig langar til þess, herra forseti, í lok ræðu minnar að vitna til ummæla ágæts lögfræðings sem hefur dálítið kannað þetta mál, en grein eftir hann birtist í Frjálsri verslun. Það mun vera sama greinin og hv. 1. flm. málsins vitnaði til í sínu máli. Lögfræðingurinn, sem er Baldur Guðlaugsson, segir svo í grein sinni, með leyfi forseta: „Markmið löggjafarinnar er að ná til þeirra sem áður sluppu vel. Það kann að takast í einhverjum tilfellum, en er jafnframt keypt því dýra verði að aðrir eru að ósekju beittir órétti. Vitaskuld eru það þýðingarmeiri hagsmunir að menn njóti þeirrar verndar gagnvart skattyfirvöldum að vera ekki látnir gjalda skatta af meiri tekjum en þeir hafa aflað. Með lögunum er því verið að fórna meiri hagsmunum fyrir minni hagsmuni. Þá má benda á, að lögin hafa endaskipti á áður gildandi reglum hvað það varðar, að áður þurftu skattyfirvöld að sanna eða gera sennilegt að menn hefðu í reynd haft hærri tekjur en þeir töldu fram, en nú þurfa sumir menn að greiða skatt af hærri launum en þeir hafa talið fram, nema þeir geti talað skattstjóra inn á að lækka reiknaðar tekjur niður fyrir það sem ríkisskattstjóri ákveður. Sönnunarbyrðinni hefur sem sé verið snúið við. Að lokum má spyrja: Standast þessi ákvæði skattalaganna? Vitanlega hlýtur lögfræðingur að fara varlega í að fullyrða mikið um það því um slíkt á Hæstiréttur síðasta orðið. Og óneitanlega hefur Hæstiréttur talið að margs konar misjafnlega réttlát skattlagning væri gild hvað sem líður eignarréttarákvæðum stjórnarskrárinnar. Mörkin á milli heimilla eignarskerðinga í formi skatta og bótaskylds eignarnáms geta verið vanddregin. En svo mikið er víst, að það er engan veginn sjálfgefið að það standist samkv. stjórnarskránni að ákvarða mönnum laun eftir einhverjum tilbúnum viðmiðunarreglum og leggja síðan á skatta samkv. því, burt séð frá því hvaða tekjur þeir í raun og veru höfðu. Slík skattlagning fer að jaðra við eignarnám, ef hún fer þá ekki alveg yfir mörkin.“ - Hér lýkur tilvitnun í þessa ágætu grein Baldurs Guðlaugssonar lögmanns. Ég vil skora á hv. þdm. að samþ. þessar breytingar, þegar þetta mál kemur aftur frá þeirri n. sem fær það til meðferðar og koma þannig í veg fyrir að menn, sem kjósa að vinna stuttan vinnutíma eða af einhverjum ástæðum hafa lægri tekjur en viðmiðunarreglurnar segja til um séu látnir greiða skatt af tekjum sem hvergi eru til.