Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Eiður Guðnason): Herra forseti. Fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar hefur fjallað um 103. mál, frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1989. Nefndin hefur haldið marga fundi um málið. Ég hygg að fundir nefndarinnar séu orðnir 30 eða þar um bil, að vísu ekki allt um þetta mál, en ég hygg þó að á um það bil hemingi fundanna hafi verið fjallað um frv. til lánsfjárlaga. Einkanlega fór sú umfjöllun fram í nóvember og í desember og nú aftur eftir að þing kom saman í febrúar. Til fundar við fjh.- og viðskn. komu rúmlega 50 einstaklingar frá 32 stofnunum, fyrirtækjum og samtökum. Ég hygg að sjaldan hafi jafnmargt fólk komið til fundar við nefndina út af lánsfjárlögum eins og nú. Það hefur verið orðið við öllum þeim óskum og tilmælum sem fram hafa komið um að fá fólk til fundar við nefndina og síðast í morgun kom formaður stjórnar Verðjöfnunarsjóðs, Árni Kolbeinsson ráðuneytisstjóri. Enda þótt við værum búin í rauninni formlega að afgreiða málið úr nefndinni var óskað eftir því og auðvitað var orðið við því. Ég vil geta þess hér í upphafi að með nefndinni störfuðu þeir Halldór Árnason, skrifstofustjóri Fjárlaga- og hagsýslustofnunar, og Sveinn Agnarsson, starfsmaður Ríkisendurskoðunar. Ég mæli hér sem sagt fyrir áliti meiri hl. fjh.- og viðskn. Nefndin klofnaði í afstöðu sinni til málsins og meiri hl. skilar nál. á þskj. 485 og brtt. á þskj. 486. Nú er það svo að frv. til lánsfjárlaga og lánsfjárlög eru býsna lík frá ári til árs þannig að margt og mikið af efni frv. er nánast óbreytt frá í fyrra og þetta hygg ég að sé rétt að hafa í huga. Auðvitað hafa tölur breyst og tölur hafa mjög breyst eftir að frv. var lagt fram, og kem ég að því síðar, en í meginatriðum er það eins og lánsfjárlögin í fyrra. Þar eru svo sem engin meiri háttar frávik. Ég vil nefna hér og rekja hverjir komu til fundar við nefndina. Ég held að það sé nauðsynlegt. Nefndin fékk til fundar við sig eftirgreinda aðila: Þórð Friðjónsson, formann stjórnar Framkvæmdasjóðs, Guðmund Malmquist, forstjóra Byggðastofnunar, Gunnar Hilmarsson, formann stjórnar Atvinnutryggingarsjóðs --- hann kom raunar oftar en einu sinni á fund nefndarinnar, bæði fyrir og eftir áramót --- Bjarna Braga Jónsson, Ingva Örn Kristinsson og Jakob Gunnarsson frá Seðlabanka, Halldór Jónatansson, forstjóra Landsvirkjunar, Ingólf Aðalsteinsson og Júlíus Jónsson frá Hitaveitu Suðurnesja, Húnboga Þorsteinsson, skrifstofustjóra félmrn., Magnús E. Guðjónsson frá Jöfnunarsjóði sveitarfélaga, Snæbjörn Jónasson vegamálastjóra og Helga Hallgrímsson aðstoðarvegamálastjóra, Jónas Bjarnason, Arinbjörn Kolbeinsson og Björn Pétursson frá Félagi ísl. bifreiðaeigenda, Leif Kr. Jóhannesson frá Stofnlánadeild landbúnaðarins, Benedikt Jónsson og Gunnar Guðbjartsson frá Lífeyrissjóði bænda, Hákon Sigurgrímsson frá Stéttarsambandi bænda, Hermann Guðjónsson vita- og hafnamálastjóra og Eyþór Elíasson frá Hafnabótasjóði, Gunnar H. Hálfdánarson og Kjartan Gunnarsson frá Féfangi, Kristján Óskarsson frá Glitni, Þórleif Jónsson frá Landssambandi dráttarbrauta og skipasmiðja, Björn Magnússon frá Félagsheimilasjóði, Guðbrand Gíslason frá Kvikmyndasjóði, Þorvald Alfonsson og Guðmund Tómasson frá Iðnþróunarsjóði, Braga Hannesson frá Iðnlanasjóði, Birgi Þorgilsson frá Ferðamálaráði, Hólmfríði Árnadóttur og Snorra Tómasson frá Ferðamálasjóði, Hrafn Magnússon og Þórarin V. Þórarinsson frá Sambandi almennra lífeyrissjóða, Gunnlaug Sigmundsson og Jón A. Kristjánsson frá Þróunarfélagi Íslands, Markús Örn Antonsson útvarpsstjóra, Hörð Vilhjálmsson, fjármálastjóra Ríkisútvarpsins, og Ingu Jónu Þórðardóttur, formann Útvarpsráðs, Má Elísson frá Fiskveiðasjóði, Pál Hersteinsson veiðistjóra, Guðmund Karlsson og Magnús Jónsson frá Herjólfi hf. í Vestmannaeyjum, Sigurð E. Guðmundsson, Hilmar Þórisson og Percy Stefánsson frá Húsnæðisstofnun ríkisins, Halldór S. Kristjánsson, skrifstofustjóra í samgrn., og Atla Frey Guðmundsson, deildarstjóra í viðskrn., og er þá ótalinn Árni Kolbeinsson sem kom til fundar við nefndina í morgun. Ég mun nú, herra forseti, gera grein fyrir brtt. sem meiri hl. nefndarinnar flytur, en samkvæmt brtt. meiri hl. hækka lántökuheimildir frv. um 7940 millj. kr. og að baki þessari breytingu til hækkunar eru fjórar meginástæður. Í fyrsta lagi er lagt til að lántökuheimild fjmrh. fyrir hönd ríkissjóðs hækki um rúmlega 5,7 milljarða og verði samtals 10,4 milljarðar. Í 35. gr. frv. til lánsfjárlaga var farið fram á heimild fyrir fjmrh. fyrir hönd ríkissjóðs að taka 3,4 milljarða kr. lán á árinu 1988 til að fjármagna greiðsluhalla ríkissjóðs á því ári og gera upp skammtímaskuld við Seðlabankann vegna greiðsluhalla ríkissjóðs á árinu 1987. Síðar kom í ljós að yfirdráttur í Seðlabanka Íslands yrði miklum mun meiri vegna þess að tekjur ríkissjóðs reyndust miklum mun minni en áætlanir höfðu gert ráð fyrir. Bráðabirgðauppgjör sýndi að yfirdráttarskuld við Seðlabankann stefndi í að verða 8,3 milljarðar í árslok 1988. Með lögum nr. 94 frá 23. des. var aflað heimildar til 6,5 milljarða kr. lántöku í þessu skyni og með því að fullnýta heimildir ríkissjóðs til ádráttar á veltilánum erlendis reyndist unnt að greiða niður skuld ríkissjóðs við Seðlabanka um 3,3 milljarða. Þá stendur eftir skammtímaskuld ríkissjóðs við Seðlabanka að upphæð 5 milljarðar kr., en hana þarf að gera upp fyrir lok marsmánaðar á þessu ári. Þessu til viðbótar hækkaði innlend lántaka ríkissjóðs í meðförum Alþingis á fjárlögum um 735 millj. kr. og verður 5,4 milljarðar rúmlega. Sú hækkun stafar af minni tekjuafgangi en fjárlagafrv. gerði ráð fyrir og áhrifum gengisbreytingar krónunnar á árinu 1989. Heildarlánsfjárþörf ríkissjóðs á yfirstandandi ári verður því 10,4 milljarðar. Ráðgert er að afla rúmlega 5,1 milljarðs af þeirri fjárhæð á erlendum lánamarkaði og 5,3 milljarða innan lands. Í öðru lagi er lagt til, og þá geri ég grein fyrir breytingum, að í lánsfjárlög komi heimildarákvæði fyrir 1750 millj. kr. lántöku fjárfestingarlánasjóða sem skiptist þannig að Fiskveiðasjóður verði með 1200 millj., Iðnþróunarsjóður 150, Iðnlánasjóður 350 og Útflutningslánasjóður 50 millj. kr. Í lánsfjárlögum 1988 var sú stefna mörkuð að afnema ríkisábyrgð af lántökum opinberra fjárfestingarlánasjóða að undanskildum Framkvæmdasjóði, Byggðastofnun og byggingarsjóðum ríkisins. Af þeirri ástæðu voru engar lántökuheimildir þessum sjóðum til handa í lánsfjárlögum 1988, en þar sem ekkert varð úr lagasetningu um afnám ríkisábyrgða þá hafa sjóðirnir áfram ríkisábyrgðir á lántökum, og þó svo að núv. ríkisstjórn hafi ekki fallið frá þeirri stefnu að afnema ríkisábyrgðir á lántökum verða þær ekki afnumdar að sinni. Þess vegna er nauðsynlegt að taka inn í lánsfjárlögin heimildarákvæði fyrir erlendum lántökum þessara opinberu fjárfestingarlánasjóða. Í þriðja lagi eru lagðar til breytingar að upphæð 105 millj. kr. vegna gengisfellingar krónunnar í janúar og febrúar 1989 og annarra breytinga sem orðið hafa á verðlagsforsendum. Af þeirri fjárhæð eru 60 millj. kr. til Landsvirkjunar, 15 millj. til ýmissa hitaveitna og 25 millj. kr. til flóabátsins Baldurs, en smíði hans á að ljúka á þessu ári. Í fjórða lagi eru nokkur erindi sem nefndinni hafa borist og lagt er til að tekin verði upp í lánsfjárlög 1989. Lagt er til að Hitaveitu Suðureyrar verði veitt lántökuheimild að upphæð 60 millj. kr., fyrst og fremst vegna fjárhagslegrar endurskipulagningar og er sú heimild í samræmi við samkomulag fjmrh. fyrir hönd ríkissjóðs og hreppsnefndar Suðureyrarhrepps frá 30. des. 1988. Það samkomulag var gert á grundvelli heimildarákvæðis í lánsfjárlögum 1988. Þá er lagt til að Hríseyjarhreppi verði heimiluð 35 millj. kr. lántaka til að kaupa nothæfa ferju til að annast fólks- og vöruflutninga milli Hríseyjar og lands og milli Grímseyjar og lands. Kaup þessi tengjast uppstokkun í rekstri Ríkisskipa og þeirri ákvörðun að hætta við að reyna að endurbæta hafnaraðstöðuna í Grímsey þannig að hin stóru flutningaskip frá Ríkisskipum geti athafnað sig þar. Þetta mál var töluvert rætt í nefndinni og ég held að þetta sé mjög skynsamleg ákvörðun og gangi þetta eftir, svo sem ætlunin er, held ég að þarna hafi fengist góð og skynsamleg lausn á samgöngum eyjarskeggja í Grímsey og Hrísey og verði hægt að sinna þessum málum með töluvert ódýrari hætti en unnt hefur verið fram að þessu. Þá er lagt til að Byggðastofnun verði veitt viðbótarheimild til erlendrar lántöku að fjárhæð 200 millj. kr. vegna lánveitinga til viðgerða og endurbóta á skipum og ég vænti þess að hæstv. iðnrh. geri kannski nánari grein fyrir því máli síðar í þessari umræðu. Hér er ekki um að ræða nettóaukningu á erlendum lántökum, heldur er verið að veita þessum lánveitingum um annan farveg en áður var kannski um talað. Loks er lagt til að Framleiðnisjóði verði heimiluð 60 millj. kr. lántaka sem varið verði til sérstakrar endurskipulagningar á fjárhag og rekstri loðdýrabúa. Er þetta í samræmi við áform ríkisstjórnarinnar um aðgerðir til stuðnings loðdýrarækt á árinu 1989. Þær heimildir sem ég hef hér gert grein fyrir nema samtals 335 millj. kr. Þá er fallist á beiðni Byggðastofnunar um að stofnunin fái 150 millj. af 500 millj. kr. lántöku sem Framkvæmdasjóði var ætlað að taka og endurlána fyrirtækjum í fiskeldi. Það er gert með hliðsjón af því að Byggðastofnun lánaði á árinu 1988 þriðjung af þeim 300 millj. sem þáv. ríkisstjórn heimilaði til að endurlána fyrirtækjum í fiskeldi. Að þessum breytingum gerðum eru heildarlántökur innan lands og erlendis á árinu 1989 áætlaðar 36 milljarðar 570 millj. Þar af eru innlendar lántökur 15 milljarðar 750 millj. og erlendar lántökur 20 milljarðar 820 millj. Breytingar á II. kafla frv. til lánsfjárlaga sem lagðar eru til eru í samræmi við þær breytingar sem urðu á fjárlagafrv. 1989 í meðförum fjvn. og Alþingis. Framlag í ríkissjóð af hækkun bensíngjalds og þungaskatts hækkar úr 600 millj. í 680 millj. og framlag til Félagsheimilasjóðs hækkar úr 15 millj. í 21 millj. Þá er ný grein sem gerir ráð fyrir að framlag til Listskreytingasjóðs ríkisins verði eigi hærra en 6 millj. kr. á árinu 1989 þrátt fyrir ákvæði laga um sjóðinn. Loks er umorðun á frumvarpsgrein sem snertir greiðslu kostnaðar af forfalla- og afleysingaþjónustu í sveitum. Þar er gert ráð fyrir að Stofnlánadeild landbúnaðarins þurfi ekki að vera milligönguaðili um greiðslu þessa kostnaðar, en hann er greiddur af þeim hluta framleiðendagjalds sem svo er kallað sem tekið hefur verið inn í verðlag búvara. Þetta er bara til einföldunar og gert í góðu samráði við þá sem hlut eiga að máli að þetta hættir að millifærast í gegnum Stofnlánadeildina. Breytingar á III. kafla frv. eru þær að 35. gr. verði felld niður, en í þeirri grein var að finna heimild til fjmrh. fyrir hönd ríkissjóðs til að taka lán á árinu 1988, en eins og ég hef áður um getið var þeirrar heimildar aflað með lögum frá 23. des. 1988, um bráðabirgðafjárgreiðslur úr ríkissjóði og heimildir til lántöku á árinu 1988. Þá er í 36. gr. leiðrétt heimild fjmrh. fyrir hönd ríkissjóðs til lántöku innan lands á árinu 1988 umfram heimild í lánsfjárlögum og það er til samræmis við raunverulegar lántökur ríkissjóðs á síðasta ári. Það er auðvitað ákaflega margt hér, herra forseti, sem væri ástæða til að víkja að. Í nefndinni hefur verið fjallað ítarlega um hverja einustu grein frv. og ég sé ekki ástæðu til þess að fara yfir það allt saman. Ég get samt endurtekið það, sem ég hef áður sagt og sagði í stjórnarandstöðu við þáv. hæstv. fjmrh., núv. 1. þm. Suðurl., að það er vond lögfræði og það er ekki góður siður að ríkið setji lög um ákveðna tekjustofna og setji síðan önnur lög sem taki þau lög af. Þetta er ekki góður siður og þessu þurfum við að breyta, en þetta er svona í þessum lánsfjárlögum eins og verið hefur í mörg ár. Ég er jafnóánægður með þetta og ég hef áður verið, en því verður ekki breytt núna. Þetta er auðvitað hinn mesti ósiður. Það eru kannski eitt eða tvö atriði sem ég vildi víkja sérstaklega að. Á fund nefndarinnar komu fulltrúar Herjólfs hf. í Vestmannaeyjum, en í 9. gr. er að finna heimild til þess fyrirtækis að taka lán á árinu 1989 að fjárhæð 100 millj. kr. eða jafnvirði þeirrar fjárhæðar í erlendri mynt vegna nýrrar ferju. Það kom fram af máli þeirra að það er orðið mjög brýnt mál að endurnýja þetta skip. Það er öryggisatriði og gerðar hafa verið tilraunir til að leita að notuðu skipi. Það hefur ekki tekist og það er sjálfsagt tímaspursmál hve lengi það er verjanlegt að nota núverandi skip. A.m.k. kom það mjög sterkt fram í þeirra máli. Annað vildi ég nefna varðandi 37. gr. Þar er heimild til Framkvæmdasjóðs Íslands til að taka lán á árinu 1988 að fjárhæð allt að 429 millj. kr. eða jafnvirði þeirrar fjárhæðar í erlendri mynt og endurlána fiskeldisfyrirtækjum allt að 300 millj. kr. og hluthöfum Arnarflugs hf. allt að 129 millj. kr. Þessi lántaka var heimiluð snemma á sl. ári og 18. mars 1988 skrifaði þáv. forsrh. Þorsteinn Pálsson Framkvæmdasjóði bréf og bað sjóðinn að hafa milligöngu um þessa lánsútvegun. Sjóðurinn hefur gert það. Hins vegar hefur ekki komið til þess að dregið væri á lánið eða það væri notað vegna þess að hluthafar Arnarflugs hafa ekki getað lagt fram þær tryggingar sem sjóðurinn tekur gildar. Ég vil gjarnan víkja aðeins að þeirri umræðu sem hefur orðið um flugfélagið Arnarflug. Það hefur mikið verið talað um að ríkið kæmi þar til aðstoðar með einhverjum hætti. Skuldir eru miklar --- einhver milljónahundruð, ég skal ekki fullyrða hér í þessum ræðustól hve mörg --- og hefur verið leitað ýmissa leiða til þess að bjarga fyrirtækinu eins og kallað er, fyrirtæki sem er í rauninni löngu orðið gjaldþrota. Ég man þá tíð þegar hér störfuðu tvö flugfélög að samtímis fóru frá Keflavíkurflugvelli tvær hálftómar flugvélar á sama tíma til sama áfangastaðar, þegar Flugfélag Íslands og Loftleiðir störfuðu hér hlið við hlið. Þá þótti öllum brýnt að beita sér fyrir sameiningu þeirra félaga í eitt fyrirtæki, sem að vísu gekk ekki átaka- eða sársaukalaust fyrir sig en tókst, og hygg ég að allir séu í rauninni ánægðir með það að á þann veg skyldi til hafa tekist. Þá var það talið alveg nauðsynlegt að hér starfaði bara eitt flugfélag vegna þess að þessi þjóð hefði ekki ráð á því að reka hér tvö flugfélög. Síðar breyttust sjónarmið í þessu máli hjá ýmsum þeim sem höfðu kannski verið ákafastir talsmenn sameiningarinnar og þá var allt í einu talið nauðsynlegt að hafa hér tvö flugfélög til að tryggja eðlilega samkeppni eins og það var kallað. Ég held að allt tal um nauðsyn þess að hafa hér tvö íslensk flugfélög sé út í hött og tóm vitleysa. Það er næg samkeppni um flug hingað. Erlend flugfélög fljúga hingað nú þegar, SAS-flugfélagið mun tvöfalda ferðafjölda sinn. Það er að vísu bara ein ferð í viku eins og er, en þeir tvöfalda ferðafjölda sinn áður en langt um líður. Breskt flugfélag ætlar að fljúga hingað, þýskt flugfélag ætlar að fljúga hingað þannig að það verður nóg samkeppni á þessum litla markaði. Hins vegar er það firra og fjarstæða að þessi þjóð eigi að reka tvö flugfélög sem annast millilandaflug og ég lýsi því hér og legg á það þunga áherslu að við megum þakka fyrir eftir fáein ár í þeirri samkeppni og þeim samruna þeirra fyrirtækja sem á eftir að verða í Evrópu ef okkur tekst að halda úti hér einu flugfélagi sem heldur uppi millilandaflugi og við getum haft þessar samgöngur í okkar eigin höndum. Þess vegna á bara að leyfa því fyrirtæki sem heitir Arnarflug, og stóð til að lána hluthöfum þess 129 millj. kr., það á bara að leyfa því að fara á hausinn vegna þess að það er fyrir löngu farið á hausinn. Það á ekki að senda skattgreiðendum reikninginn. Íslenskir skattborgarar eiga ekki að halda uppi rekstri Arnarflugs eða borga með þeim farþegum sem það félag flytur. Það væri fáránlegt. Ég ætla ekki að hafa um þetta sérstaklega mikið fleiri orð, en af því að þetta mál hefur verið í umræðu og það er vikið að þessu hér í lánsfjárlögum, þá fannst mér nauðsynlegt að víkja að þessu og lýsa þeirri eindregnu skoðun minni að ég mun ekki taka þátt í því að velta skuldum Arnarflugs yfir á íslenska skattgreiðendur og ég vona að hæstv. fjmrh. sé mér sammála um það. Meiri hl. nefndarinnar leggur til, herra forseti, að frv. verði samþykkt með þeim breytingum sem ég hef nú gert grein fyrir og er að finna á þskj. 486.

Frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. (Halldór Blöndal): Herra forseti. Það vakti athygli mína að frsm. meiri hl. nefndarinnar skýrði frá því að hæstv. iðnrh. ætlaði að taka þátt í umræðum varðandi hluta lánsfjárlaganna. Það væri kannski hægt að óska eftir því að hæstv. viðskrh. yrði viðstaddur þá alla umræðuna því að með sama hætti og skipasmíðaiðnaðurinn varðar iðnrh. þá varða lánsfjárlögin í heild og framkvæmd þeirra auðvitað viðskrh. að verulegu leyti. Það væri kannski rétt að óska eftir því að viðskrh. væri hérna viðstaddur, ef það er þá hægt að aðskilja þá, þá væri mér sama um það að annar þeirra kæmi, að þeir yrðu ekki samtímis í deildinni.

Það mun verða athugað.

Herra forseti. Við skrifum undir nál. saman, fulltrúar Borgfl. og Sjálfstfl. í fjh.- og viðskn., sem vegna anna í þinginu hefur ekki gefist tími til þess að útbýta, en von er á því á hverri stundu, og mun ég af þeim sökum fara yfir nál. í framsöguræðu minni. ,,Frv. til lánsfjárlaga ber stefnu ríkisstjórnarinnar glöggt vitni. Stefnt er að auknum lántökum erlendis og vaxandi umsvifum opinberra aðila á innlendum lánamarkaði. Á hinn bóginn er ekki að sjá að í deiglunni séu neinar þær aðgerðir sem stöðvi hallarekstur fyrirtækja í útflutnings- og samkeppnisgreinum. Fyrirsjáanlegt er að lánsfjárþörfin er stórlega vanmetin í lánsfjáráætlun. Enginn vafi leikur á að efnahagsstefna ríkisstjórnarinnar hefur sterka tilhneigingu til að ýta raunvöxtum upp á við. Frv. til lánsfjárlaga er seint á ferðinni að þessu sinni sem er afleiðing af þeirri óvissu er verið hefur í efnahagsmálum og farið vaxandi eftir að ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar settist að völdum. Það er íhugunarefni nú við afgreiðslu þessa frv. hversu langt hefur verið farið fram úr lánsfjárlögum á sl. árum sem gefur vísbendingu um eðli þessarar umræðu. Á árinu 1986 var gert ráð fyrir erlendum lántökum að fjárhæð 7,5 milljörðum kr. en þær reyndust tæplega 12 milljarðar kr. eða 55--60% umfram áætlun. Árið 1987 voru sambærilegar tölur rúmlega 8 milljarðar kr. en lántökur reyndust ríflega 12 milljarðar kr. eða 50% umfram áætlun. Bráðabirgðatölur um erlendar lántökur til langs tíma á síðasta ári nema rúmlega 16 milljörðum kr., en gert var ráð fyrir rúmlega 9 milljörðum kr. við afgreiðslu lánsfjárlaga fyrir árið 1988. Frávikið er um 80% umfram áætlun og skýrist að stórum hluta af erlendum lántökum til að fjármagna ríkissjóð. Þrátt fyrir þetta var vandi ríkissjóðs engan veginn leystur á sl. ári og hefði í reynd þurft að taka veruleg lán til viðbótar erlendis, en miðað við árslok nam yfirdráttarskuld ríkissjóðs í Seðlabanka um 5 milljörðum kr. Sú skuld verður ekki fjármögnuð nema með erlendri lántöku sem beðið er um heimild fyrir í því frv. sem hér er til umfjöllunar. Í reynd er því niðurstaða ársins 1988 sú að á sl. ári hefðu erlendar lántökur þurft að nema 21 milljarði kr. sem er ríflega 130% umfram það sem gert var ráð fyrir við afgreiðslu lánsfjárlaga hér á Alþingi fyrir ári. Með hliðsjón af framansögðu er ljóst að lánsfjárlög og lánsfjáráætlun hafa engan veginn gefið rétta mynd af ástandinu á hverjum tíma. Það er því meira en vafasamt að ákvörðun ríkisstjórnarinnar nú, um að erlendar lántökur muni nema 21 milljarði kr. á þessu ári, standist. Reynslan sýnir að þrjú sl. ár hafa erlendar lántökur farið fram úr upphaflegum áætlunum sem nemur 50--130%. Engum ætti því að koma á óvart þótt í ljós komi að ári að erlendar lántökur á árinu 1989 hafi numið 30--40 milljörðum kr. Það er að vísu mikið frávik en engan veginn ólíklegt miðað við það ástand í efnahags- og atvinnumálum sem nú er í landinu. Þar kemur hvort tveggja til almenn tilhneiging ríkisstjórna til að fegra lánsfjáráætlun og þær sérstöku aðstæður nú þegar útflutningsatvinnuvegirnir eru látnir ganga fyrir erlendu lánsfé og gengið er á eigið fé fyrirtækjanna. Loks er vafalaust að ríkissjóður verður rekinn með verulegum halla þrátt fyrir nýju skattaálögurnar og viðskiptahallann sem Seðlabankinn telur að verði 11 milljarðar kr. Þetta gerist á sama tíma og fyrirsjáanlegt er að lífskjör muni halda áfram að versna en atvinnuleysi hefur verið meira sl. mánuði en um árabil eða jafnvel áratugi. Ríkisstjórnin hefur verið stórtæk í lántökum á erlendum markaði og ekki sýnilegt að þar verði neitt lát á. Rétt er að rifja upp að við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1988 voru verulegar skattahækkanir samþykktar sem höfðu það m.a. að markmiði að raunvextir lækkuðu með því að dregið yrði úr lánsfjárþörf ríkissjóðs. En allt fór þetta á annan og verri veg. Fjármál ríkisins fóru úr böndunum í höndum tveggja fjármálaráðherra og niðurstaðan varð sú að ríkissjóður var rekinn með ríflega 7 milljarða halla sem fjármagnaður er með erlendum lántökum. Sé reiknað með 7% raunvöxtum verður vaxtakostnaðurinn um hálfur milljarður kr. á ári og er það lýsandi fyrir þá bagga sem nú er verið að binda þjóðinni, lýsandi fyrir afleiðingar þeirrar óstjórnar sem Íslendingar búa nú við og felst annars vegar í því að þjóðartekjurnar dragast saman vegna rangrar stefnu í atvinnu- og efnahagsmálum. Hins vegar er reynt að fylla upp í ginnungagap ríkissjóðs með síaukinni skattheimtu sem ekki skilar sér í auknum tekjum af því að skattþyngingin magnar niðursveifluna í atvinnulífinu og rýrir þannig tekjustofna ríkissjóðs. Í lánsfjáráætlun er gert ráð fyrir að 15,5 milljarðar kr. verði teknir að láni innan lands af ríkissjóði og öðrum opinberum aðilum. Þar munar mest um skuldabréfakaup Byggingarsjóðs ríkisins og Byggingarsjóðs verkamanna sem samkvæmt lánsfjáráætlun munu nema ríflega 8,8 milljörðum kr. Um sl. áramót voru 10 þús. lánsumsóknir hjá sjóðunum og gert ráð fyrir að afgreiða 3500--4000 umsóknir en sjóðunum berast árlega 3600 umsóknir. Gert er ráð fyrir sölu á spariskírteinum ríkissjóðs fyrir allt að 5,3 milljörðum kr. Þessi lánsfjáröflun er háð mikilli óvissu. Aðeins hafa selst spariskírteini fyrir ríflega 300 millj. kr. frá áramótum á sama tíma og spariskírteini hafa verið innleyst fyrir 1200 millj. kr., sbr. frétt í Morgunblaðinu 16. þessa mánaðar. Þar kemur enn fremur fram að eftirspurn sé dræm hjá verðbréfasölum eftir spariskírteinum ríkissjóðs en hins vegar seljist banka- og sjóðabréf vel. Markaðurinn virðist ekki taka við verðtryggðum bréfum með minna en 8% vöxtum, en spariskírteini ríkissjóðs, sem gefin hafa verið út á þessu ári, bera 6,8% og 7% vexti. Nú stendur upp á ríkisstjórnina að skýra fyrir almenningi hvenær og hvernig hún ætli að efna með raunhæfum hætti fyrirheitið um lækkun raunvaxta um 3% þannig að vextir af spariskírteinum ríkissjóðs, sem mynda grundvöll annarra vaxta, verði 5%. Ekki leynir sér að í frv. til lánsfjárlaga og í lánsfjáráætlun er vanáætlað fyrir verulegum fjárhæðum svo skiptir milljörðum króna og taka verður að láni erlendis. Þar ber fyrst að nefna Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins, en það fé, sem frystideildin hefur til ráðstöfunar, mun ganga til þurrðar í apríl eða maí, en ekki sýnilegt að ríkisstjórnin hafi neina tilburði til að bæta rekstrarstöðu sjávarútvegsins með almennum aðgerðum. Þegar kemur fram á árið mun það valda vaxandi erfiðleikum í öðrum útflutningsgreinum og hjá fyrirtækjum í samkeppnisiðnaði. Sjútvrh. hefur skrifað Byggðastofnun bréf þar sem vakin er athygli á vanda smábátaútgerðar en talið er að það þurfi um 500 millj. kr. til að leysa vanda hennar sem ekki er gert ráð fyrir í lánsfjáráætlun. Síðast en ekki síst má nefna að forsrh. hefur beint því til Byggðastofnunar að koma til aðstoðar í þeim byggðarlögum þar sem atvinnuleysi er skollið á eða vofir yfir af því að Atvinnutryggingarsjóður útflutningsgreina telur fyrirtækin ekki á vetur setjandi, enda gengur ráðstöfunarfé hans mjög til þurrðar. Ekki þurfa menn að vera giska kunnugir með ströndinni til að vita að hér er ekki verið að tala um neinar smáupphæðir. Eins og hér hefur komið fram stefnir í mikla spennu á innlenda lánamarkaðnum sem fyrst og fremst er tilkomin af óseðjandi fjárþörf ríkissjóðs og annarra opinberra aðila. Samtímis hafa útflutningsatvinnuvegirnir verið reknir með verulegum halla sem auðvitað kallar á aukna lánsfjárþörf. Ekki bætir svo úr skák að grundvelli verðtryggingar hefur verið breytt, eignarskattar hafa verið hækkaðir og einstakir ráðherrar og ríkisstjórnin í heild hafa lýst yfir að vaxtatekjur almennings verði skattlagðar. Allt þetta hefur valdið umróti og óvissu og stuðlar þannig að hækkun vaxta. Minni hl. fjh.- og viðskn. leggur áherslu á mikilvægi þess að rétta við útflutningsatvinnuvegina og ná jöfnuði í viðskiptunum við útlönd sem hvort tveggja er forsenda þess að stöðugleiki náist á ný í íslensku efnahags- og atvinnulífi. Til þess að ná fram þessum sjálfsögðu markmiðum í efnahagsmálum er nauðsynlegt að raunvextir lækki, kippa verður til baka þeim breytingum sem gerðar voru á skattalögunum á jólaföstu og skrá gengi krónunnar í samræmi við raunveruleikann. Minni hl. minnir á að nú eru við völd sömu flokkar og lögfestu lánskjaravísitöluna á sínum tíma. Reynslan hefur sýnt að það hefði verið skynsamlegt í upphafi að ákveða að vextir skyldu vera óbreytanlegir á verðtryggðum lánum til langs tíma. Nú er hins vegar búið að raska grunni lánskjaravísitölunnar einu sinni sem virðist ætla að leiða til langvinnra málaferla. Ekki er við öðru að búast en að lánveitendur og kaupendur verðbréfa muni krefjast hærri vaxta í framhaldi af þessari aðgerð til að vega á móti þeirri óvissu sem ríkisstjórnin hefur skapað um grundvöll verðtryggingarinnar. Meiri hl. nefndarinnar flytur brtt. um að lánsheimildir til Fiskveiðasjóðs, Iðnþróunarsjóðs, Iðnlánasjóðs og Útflutningslánasjóðs séu teknar inn í I. kaflann, en við afgreiðslu síðustu lánsfjárlaga markaði ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar þá stefnu að afnema bæri ríkisábyrgðir af skuldbindingum opinberra atvinnuvegasjóða. Markmiðið var að auka ábyrgð þeirra sem reka sjóðina og jafna samkeppnisstöðuna gagnvart öðrum lánastofnunum. Þannig átti m.a. að tryggja að sjóðirnir gættu aðhalds í útlánum og gerðu nægilegar arðsemiskröfur til þeirra framkvæmda sem lánað var til. Með því að meiri hl. leggur nú til að sjóðirnir verði aftur teknir inn í lánsfjárlögin vekur það spurninguna um hver sé afstaða ríkisstjórnarinnar til þess hvort ríkisábyrgð á fjárfestingarlánasjóðunum skuli haldast eða ekki. Í frv. er gert ráð fyrir að skerða framlög til vegagerðar, sbr. ákvæði laga nr. 19/1986, um fjáröflun til vegagerðar, um 680 millj. kr. af tekjum af bensíngjaldi og þungaskatti og skal féð renna í ríkissjóð. Ef meiri hluti Alþingis nær þessu fram er stigið óheillaskref þar sem samkomulagið um álagningu bensíngjalds og þungaskatts var á sínum tíma bundið því skilyrði að það rynni heilt og óskipt til vegagerðar. Það var m.a. rökstutt með því gagnvart dreifbýlinu að öruggar og greiðar samgöngur milli héraða og landsfjórðunga væru forsenda heilbrigðrar byggðastefnu. Á höfuðborgarsvæðinu eru ýmsar fjárfrekar framkvæmdir orðnar mjög aðkallandi vegna slysahættu og vaxandi umferðar. Að öðru leyti verður fjallað um einstakar greinar frv. í framsögu,,, segir að lokum í nál. og undir það skrifa Halldór Blöndal, frsm., Sólveig Pétursdóttir og Júlíus Sólnes. Ég ætla þá að víkja að einstökum greinum í frv. eftir því sem ástæða er til í framhaldi af því nál. sem ég hef hér gert grein fyrir. Ég vil fyrst víkja að því sem síðast var talað um í nál. og það eru vegamálin. Það er auðvitað mjög hörmulegt að ríkisstjórnin skuli nú grípa til þess óyndisúrræðis að taka fé af umferðinni til þess að fylla upp í gatið hjá ríkissjóði og er það raunar í fyrsta skipti sem það hefur verið gert. Með þessu er brotið á bak aftur gamalt samkomulag milli þingmanna hér sem á sínum tíma voru sammála um að nauðsynlegt væri að afla aukins fjár til vegagerðar, aukins innlends fjár og það var bundið því skilyrði, sú lagasetning, sem fjallar um gjald af bensíni og þungaskatt, að ríkissjóður færi ekki að hrifsa afraksturinn, peningana til sín. Það var auðvitað aukin skattheimta sem fólst í lagasetningunni á sínum tíma en þeir þingmenn sem að henni stóðu voru sammála um að menn mundu sætta sig við þetta, almenningur mundi sætta sig við þá auknu skattheimtu gegn því að hún rynni til þess að lagfæra vegina og var sannarlega ekki vanþörf á. Það hefur hins vegar komið í ljós að þeir flokkar sem standa að hæstv. ríkisstjórn hafa lítinn skilning á nauðsyn þess að góðum samgöngum sé haldið uppi í landinu og skiptir þá ekki máli hvort við tölum um samgöngur á landi, sjó eða í lofti. Þetta kom fram í sambandi við hafnalögin með því að framlög til hafnamála voru mjög skorin niður á þessu ári og væri ekki vanþörf á að teyma ríkisstjórnina á milli hafnanna í landinu þegar norðangarrinn geisar og leyfa henni að sjá hvernig þær eru útleiknar vegna þess sinnuleysis sem þeim hefur verið sýnt. Við höfum fréttir af því núna að það sökk bátur í Borgarfirði eystra en tjónið af völdum þess er meira en kosta mundi ríkissjóð að lagfæra höfnina þannig að þar myndaðist öruggt skjól. Sömu sögu getum við sagt af höfnum á ýmsum stöðum öðrum og ef menn mundu þar að auki kynna sér vátryggingariðgjöldin yrðu menn fljótir að sjá þá miklu sóun sem felst í hinum háu vátryggingariðgjöldum víðs vegar um landið og þeim miklu skemmdum sem oft verða á skipastólnum. Í öðru lagi er óhjákvæmilegt að rifja upp að bæði Alþfl. og Framsfl. stóðu á móti því í ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar að myndarlega yrði staðið að vegamálunum. Þá náðist málamiðlun á þá lund að hluti af vegafénu yrði settur á biðreikning sem að hluta er endurgreiddur með fjárlögunum í ár. Eftir að ráðherrar úr Alþb. komu inn í ríkisstjórnina hefur síður en svo rofað til í vegamálunum og er það ömurlegt hlutskipti fyrir þingmann úr Norður-Þingeyjarsýslu að láta það verða sitt fyrsta verk í fyrsta lagi að skera niður vegamálin og í öðru lagi að skera niður hafnamálin. Og að þingmaður úr svo afskekktu byggðarlagi skuli taka það að sér að standa að þeirri skerðingu á vegafénu sem gerð er tillaga um hér af stjórnarmeirihlutanum á því þskj. sem hér er til umræðu. Með þessu er auðvitað verið að gera mjög lítið úr þessum hv. þm. og raunar furðulegt að hann skuli taka að sér embætti samgrh. við þessi skilyrði. Ég tel nauðsynlegt, herra forseti, að rekja í nokkrum orðum þær upplýsingar sem nefndinni bárust þegar sérstaklega var fjallað um samgöngumálin, vegamálin og tel rétt að lesa hér upp nokkra kafla úr fundargerð, með leyfi hæstv. forseta. Hér er fyrst stuttlega rakið hvað fram fór þegar á fund nefndarinnar komu Snæbjörn Jónasson vegamálastjóri og Helgi Hallgrímsson, yfirverkfræðingur í Vegagerð ríkisins. Í fundargerð segir svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Í 26. gr. frv. er ákvæði um að 600 millj. kr. af hækkun bensíngjalds og þungaskatts skuli renna í ríkissjóð. Fyrir vikið mun Vegagerð ríkisins ekki geta staðið fyrir öllum þeim framkvæmdum á næsta ári sem henni var ætlað í vegáætlun frá 1987. Að sögn Snæbjarnar Jónassonar mun þar vanta upp á um 600 millj. kr. Þar af eru 300--350 millj. kr. vegna vegaganga í gegnum Ólafsfjarðarmúla. Í vegáætlun 1987 var ekki gert ráð fyrir göngunum. Snæbjörn Jónasson vakti einnig athygli á að bensíngjald og þungaskattur hefðu ekki hækkað í takt við verðlag á þessu ári. Gert er ráð fyrir að tekjur af þungaskatti og bensíngjaldi verði um 3,7 milljarðar kr. næsta ár og þar af muni 600 millj. kr. renna í ríkissjóð. Framlagið í ríkissjóð er óháð því hverjar raunverulegar tekjur af þessum álögum verða. Verði þær minni skerðist framlag í Vegasjóð sem því nemur og eykst ef þær verða hærri. Til þess að ná inn þeim 600 millj. kr. sem upp á vantar til að Vegagerðin geti staðið við vegáætlun er nauðsynlegt að hækka bensíngjaldið. Gjaldið er nú 12,60 en yrði að hækka í 15,50 um áramótin til að endar næðu saman. Vegna verðstöðvunarinnar eru litlar líkur á að samþykki mundi fást fyrir slíkri hækkun og henni yrði því að fresta til 1. mars. Hækkunin yrði þá að vera meiri eða 16 kr. Samkvæmt núgildandi lögum má bensíngjald vera allt að 16,60 kr. á lítra. Ekki er hægt að fresta framkvæmdum við Ólafsfjarðarmúla því að verksamningar hafa allir verið undirritaðir. Gert er ráð fyrir að göngin verði opnuð fyrir umferð í árslok 1990. Í fyrra voru 285 millj. kr. af tekjum Vegasjóðs settar inn á sérstakan reikning og sagði Snæbjörn Jónasson að sér sýndist að í fjárlögum fyrir 1989 væri gert ráð fyrir að endurgreiða Vegagerð ríkisins um 180 millj. kr. Vikið var að jarðgangagerð á Íslandi og kom fram að samkvæmt því arðsemismati sem Vegagerð ríkisins leggur til grundvallar við athuganir sínar eru göng undir Hvalfjörð einu framkvæmdirnar sem mundu skila arði. Hér er ekki tekið tillit til félagslegra þátta og minni slysahættu.`` Þetta er útdrátturinn af fundi Vegagerðarinnar með fjh.- og viðskn. Eins og sést er þessi fundargerð frá því í desembermánuði, 6. des., og eru tölur í samræmi við það. En auðvitað vekur það í fyrsta lagi athygli að ríkisstjórnin hefur séð ástæðu til þess að skera vegaféð enn meira niður en þarna er þó gert ráð fyrir. Í öðru lagi vekur athygli að ríkisstjórnin er búin að hækka bensíngjaldið þrátt fyrir verðstöðvun. Og í þriðja lagi er nauðsynlegt að minna á hér við þessar umræður að formaður Alþb. hefur á fundi á Ísafirði komist mjög kæruleysislega eða strákslega að orði um göngin í gegnum Ólafsfjarðarmúla og greinilegt að þaðan andar mjög köldu til Múlans, mjög köldu og er það náttúrlega fáránlegt með hliðsjón af því að samgrh. úr þessum sama flokki lét ljósmynda sig við Múlann fyrir norðan þegar sprenging fór fram inni í Múlanum og enn fáránlegra að fyrrv. bæjarfulltrúi Alþb. á Ólafsfirði hefur í Ríkisútvarpinu verið að hrósa Steingrími J. Sigfússyni sérstaklega fyrir það að Múlagöngin séu eingöngu og einvörðungu honum að þakka. En á hinn bóginn upplýstist það á fundinum á Ísafirði að það er mat formanns Alþb.

Þetta er bara rugl.

Matthías Mathiesen og Matthías Bjarnason báru ábyrgð á því og þeirra er líka um leið sóminn af því að ráðist var í það að fara í Ólafsfjarðarmúlann. 

Hann gleymdi að útvega peningana.

Gleymdi að útvega peningana.

Já.

Þessi fullyrðing hæstv. fjmrh., að gleymst hafi að útvega peningana, er í réttu samhengi vegna þess að þessi hæstv. ráðherra er ekki alþingismaður. Og vegna þess að hann er ekki alþingismaður, þá varðar hann auðvitað ekki um það samkomulag sem þingið hefur gert og einstakir þingmenn. En ef hæstv. ráðherra hefði haft það traust af kjósendum í Reykjaneskjördæmi að vera kosinn á þing, þá hefði hann getað fylgst með því að á fundi fjvn. skrifuðu allir fjárveitinganefndarmenn undir yfirlýsingu þess efnis að nefndin mundi hlutast til um það að fé til Ólafsfjarðarganganna yrði útvegað öðrum þræði með lánum og hins vegar með ríkisframlagi til þess að tryggt yrði að framkvæmdin við göngin gæti gengið fyrir sig með eðlilegum hætti.  Mér þykir hins vegar vænt um það að hæstv. fjmrh. skuli líka hér í deildinni hafa amast við göngunum í gegnum Ólafsfjarðarmúla,  Annar hæstv. ráðherra sem hefur talað um Ólafsfjarðarmúlann þannig að ekki misskilst að hann og flokkur hans voru andsnúnir því að byrjað var að sprengja göngin á sl. sumri er formaður Alþfl. sem hefur bæði leynt og ljóst gert lítið úr nauðsyn þess að ráðist yrði í göngin og talað um að það væri mjög vafasöm framkvæmd. Hæstv. fjmrh. og hæstv. utanrrh. væri báðum hollt að kynna sér þær skýrslur sem fyrir liggja um snjóflóð í Ólafsfjarðarmúla, þeim væri hollt að kynna sér hversu oft hefur legið við slysi á þessum slóðum. Ef þeir hefðu gert það, þá efast ég um að þeir hefðu smekk eða geð í sér til að tala um þessa framkvæmd með þeirri léttúð sem þeim er eiginlegt.

Þingmanninum væri hollt að kynna sér ráðherraferil Matthíasar Á. Mathiesen í þessum málum.

Ég hef kynnt mér hann og það var fyrir forgöngu hans og Matthíasar Bjarnasonar sem hafist var handa um að sprengja göng í gegnum Múlann á sl. sumri. Ef hæstv. fjmrh. er að gera lítið úr því sem hæstv. fyrrv. samgrh. náði fram, þá væri honum hollt að bera þær fjárveitingar sem voru til hafnaframkvæmda á sl. ári saman við þær fjárveitingar sem eru til hafnaframkvæmda nú. Honum væri hollt að bera saman hvernig staðið er að vegalögum nú og vegalögum á sl. ári og honum væri líka hollt að minnast þess að það samkomulag sem almennir þingmenn gerðu í fjvn. á sínum tíma varðandi göngin í gegnum Ólafsfjarðarmúla eru heilagur pappír hér í þinginu. Ef fjvn. kemur sér saman og skuldbindur þingið fram í tímann, öll fjvn., er ekkert fordæmi fyrir því að einhverjir gaurar ofan úr fjmrn. geti hrundið slíku samkomulagi og allra síst menn sem ekki eiga sæti á Alþingi, allra síst menn sem ekki hafa haft nægilegan trúnað í sínu kjördæmi til að ná kjöri. Ég held að þeir ættu umfram aðra menn að virða það sem kjörnir fulltrúar á löggjafarsamkundunni koma sér saman um. 

Má forseti vinsamlega biðja menn um að hætta samtali í deildinni og benda þeim á að það er auðvelt að biðja um orðið og fá að koma í röð á mælendaskrá hér á fundi.

Ég ítreka beiðni mína til hæstv. forseta að hvetja fjmrh. fremur en hitt til að halda þessu suði áfram.

Þessi forseti vill gjarnan halda reglu á fundinum og finnst betra að einn tali í einu.

Fulltrúar frá Félagi ísl. bifreiðaeigenda, Jónas Bjarnason, Arinbjörn Kolbeinsson og Björn Pétursson, komu á fund fjh.- og viðskn. og ég tel nauðsynlegt að lesa upp það sem stendur í fundargerð um þeirra sjónarmið, með leyfi hæstv. forseta: ,,Samkvæmt athugunum Félags ísl. bifreiðaeigenda kostar akstur á malarvegum 17% meira en akstur á vegum með bundnu slitlagi og rekstrarkostnaður er 35--38% hærri. Bundið slitlag er nú á um 17,5% af vegum landsins, en þremenningarnir sögðu að líklega mundi þetta hlutfall lækka nokkuð í ár vegna þess að skerðingin á framlögum til Vegagerðar ríkisins mundi fyrst og fremst bitna á nýframkvæmdum og lagningu bundins slitlags. Þeir töldu þetta hlutfall vera hið lægsta í Evrópu og að fara þyrfti allt suður til Afríku til að finna sambærileg dæmi. Nefndarmenn bentu hins vegar á að samanburður sem þessi væri ákaflega villandi. Hægur vandi væri að fá mun hagstæðari samanburð með því t.d. að bera saman lengd vega með bundnu slitlagi á hvern íbúa. Arinbjörn Kolbeinsson benti á að með því að seinka því að leggja bundið slitlag á vegi landsins væri verið að mismuna íbúum þess. Auk þessu væru góðir vegir forsenda þess að almenningur ferðaðist um sitt eigið land og því grundvöllur fyrir frekari uppbyggingu ferðamannaiðnaðar í landinu. Þremenningarnir töldu sýnt að ríkisfé væri hvergi betur varið en til vegaframkvæmda. Arðsemi þeirra væri mikil og auk þess væri knýjandi nauðsyn að ljúka sem allra fyrst gerð vega með bundnu slitlagi um allt land. Þeir sögðu það skoðun Félags ísl. bifreiðaeigenda að réttlætanlegt væri að hækka bensíngjald og þungaskatt ef tryggt væri að því fjármagni væri öllu varið til vegagerðar. Að sama skapi væri það fráleit ráðstöfun að hækka þessar álögur en nýta þær til annars en vegaframkvæmda. Fram kom ótti við að tekjur Vegasjóðs mundu verða minni en gert væri ráð fyrir. Vegna fyrirsjáanlegs samdráttar í þjóðfélaginu mætti gera ráð fyrir að notkun bifreiða drægist eitthvað saman og þá um leið bensínnotkun. Spurt var um afstöðu Félags ísl. bifreiðaeigenda til þess að breyta innheimtu þungaskatts af dísilbifreiðum og færa hann í átt að staðgreiðslu. Jónas Bjarnason sagði Félag ísl. bifreiðaeigenda vera hlynnt þessari breytingu. Hún mundi væntanlega leiða til hlutfallslegrar fjölgunar dísilbíla auk þess sem eigendur dísilbifreiða mundu væntanlega kaupa bíla með hentugri vélarstærð en nú tíðkast. Notkun dísilolíu hefur marga kosti í för með sér. Mengun af henni er minni en af bensíni og hún er ódýrari í innkaupum. Auk þess endast vélar dísilbifreiða lengur.`` Eins og hér kemur fram segja fulltrúar Félags ísl. bifreiðaeigenda að þeir sjái ekkert athugavert við það að bensíngjald og þungaskattur hækki að því tilskildu að fjármagninu sé öllu varið til vegagerðar. Og þetta var sú stefna sem Alþingi hafði markað. Það er þess vegna mikill trúnaðarbrestur milli almennra þingmanna, kjörinna þingmanna, og ríkisstjórnarinnar nú þegar fjmrh. og samgrh. skirrast ekki við að ganga á samkomulagið sem ég hef áður gert grein fyrir. Ég vil að lokum aðeins ítreka þá vaxandi slysahættu sem er hér á höfuðborgarsvæðinu vegna hinnar miklu umferðar sem fer mjög vaxandi einnig, og ég vil enn ítreka að eitthvert mesta byggðamálið nú er að treysta samgöngur á milli héraða. Þeir sem fylgdust með fréttum nú í óveðrinu vita að það lá við stórslysum, t.d. á Öxnadalsheiðinni, bæði uppi á heiðinni og líka í brekkunni sjálfri sem engir fjármunir eru til að sinna í lánsfjárlögum nú, en einmitt í þeim rútum sem hvolfdi eða fóru út af voru unglingar héðan frá Reykjavík, skólabörn sem voru að fara norður til þess að fara á skíði og það hefði auðvitað verið hörmulegt ef þar hefði orðið stórslys sem lá við, þannig að við erum ekki að tala um einhvern lúxus. Við erum að tala um einhver brýnustu mál sem uppi eru í þjóðfélaginu núna, að samgöngumálunum sé sómasamlega sinnt, og eiga þessar athugasemdir auðvitað með sambærilegum hætti við um hafnalögin. Í I. kafla þessa frv. er fjallað um þær lántökur sem ríkissjóður mun beita sér fyrir á árinu. Vil ég þá fyrst aðeins skýra frá því að í verulegum atriðum hefur ekki verið farið eftir tillögum eða þeim umsóknum sem bárust til Fjárlaga- og hagsýslustofnunar, og er ég síður en svo á móti því að nokkurs aðhalds gæti í sambandi við veitingu ríkisábyrgðar fyrir lánum til margvíslegra nota, en ég hygg þó að í sumum greinum sé afstaða meiri hl. vafasöm, svo að ekki sé meira sagt, og vil ég þá sérstaklega taka til tregðu meiri hl. til að fallast á nauðsyn þriggja hitaveitna til lántökuheimilda og um leið minna á að í öðru frv. sem liggur hér fyrir deildinni eru uppi tillögur um það að ganga nærri fjárhag hitaveitna og samveitna með því að setja ákvæði um hækkanir undir Verðlagsstofnun og verður komið nánar að því síðar á þessum fundi ef tími vinnst til. Ég vil láta í ljós sérstaka ánægju yfir því að ríkisstjórnin hefur fallist á að skipasmíðapeningarnir skuli áfram verða hýstir í Byggðastofnun og staðið að þeirri fyrirgreiðslu með sama hætti og verið hefur. Það er auðvitað þungu fargi létt af þeim aðilum sem standa fyrir og bera ábyrgð á rekstri skipasmíðastöðva að þessi skyldi hafa orðið niðurstaðan, en ég hygg að það sé óhætt að fullyrða að sú uppsveifla sem varð í nýbyggingum fiskiskipa nú síðast á sl. ári kom hvergi nærri íslensku skipasmíðastöðvunum. Og sumar þeirra eru svo hart keyrðar nú í þessari viku að þar eru nánast engin verkefni. Þessi iðnaður á auðvitað mjög undir högg að sækja af þeim sökum að gengi krónunnar er rangt skráð, sem mjög torveldar skipasmíðastöðvunum samkeppnina við sambærilegar stöðvar erlendis um leið og lántökuskatturinn, 6%, er mjög ranglátur og kemur illa við þessar stöðvar. Hæstv. fjmrh. hafði lýst því yfir hér í deildinni að lántökuskatturinn yrði felldur niður og hafði ég búist við því að hann mundi sjá svo til að brtt. yrði flutt hér við lánsfjárlögin sem fæli það í sér að þessi skattur vegna skipasmíðaverkefna yrði felldur niður. En auðvitað hefur ríkisstjórnin ekki heimild til þess að fella skattinn niður með stjórnvaldsákvörðun þar sem brtt. um það hefur verið felld hér í deildinni. Ég hafði því vænst þess að hæstv. fjmrh. hefði séð sóma sinn í því að sjá um að brtt. þess efnis fylgdi hér með. Eins hygg ég að sanngjarnt og rétt sé að þau fyrirtæki sem nú standa höllum fæti, og Byggðasjóður hefur verið beðinn sérstaklega um að aðstoða þau fyrirtæki sem Atvinnutryggingarsjóðurinn ekki treystir sér til að lána, verði undanþegin lántökugjaldinu, en ríkisstjórnin vill heldur ekki á það fallast og væri fróðlegt að fá frá hæstv. fjmrh. rökstuðning fyrir því. Ég vil láta í ljós sérstaka ánægju yfir því að það tókst að ná inn í lánsfjárlögin heimild fyrir því að hægt verði að kaupa ferju fyrir Hrísey og Grímsey á árinu. Þetta hefur verið mikið áhugamál okkar þm. í Norðurl. e. og um það hafði verið gert samkomulag í síðustu ríkisstjórn að á lánsfjárlögum nú yrði þess gætt að þessum þörfum eyjarskeggjanna í og fyrir utan Eyjafjörð yrði sinnt. Ég hefði að vísu kosið að orðalag væri víðara þannig að opið stæði að um nýsmíði á ferju gæti orðið að ræða en skal ekki gera ágreining þó að hér sé heimildin bundin við það að notuð ferja sé keypt til þess arna og vil þá treysta því að þær tilraunir sem samgrh. nú gerir til þess að festa kaup á slíkri ferju megi bera árangur. Í II. kafla þessa frv. eru ýmis skerðingarákvæði og það er rétt sem frsm. meiri hl. sagði hér áðan að margt af þessu er gamlir kunningjar og auðvitað eru þessi skerðingarákvæði til komin sakir þess að við setningu einstakra laga hafa þingmenn ekki gætt þess að ætla sér hóf og ekki viljað gera sér grein fyrir hvaða afleiðingar lögin hefðu ef þeim yrði framfylgt til fullnustu. Ég sé ekki ástæðu til að fjalla hér um alla liði, en vil aðeins geta um það að mjög hæpið er að láta 20. gr. frv. standa þar sem gert er ráð fyrir því að heildarframlag ríkissjóðs til Atvinnuleysistryggingasjóðs megi eigi fara fram úr 277 millj. kr. á árinu. Framlagið var 500 millj. kr. á sl. ári. Ég vildi spyrja hæstv. fjmrh. ef hann vildi vera hér viðstaddur --- mér væri alveg sama þótt náð yrði í félmrh. Það er kannski best að ná í félmrh. því að þetta heyrir kannski frekar undir hann. Er ekki rétt að biðja um að fá félmrh. inn í salinn, það er kannski betra?

Hér er nú hæstv. fjmrh. mættur.

Ætli ég biðji ekki heldur um félmrh., að fá hann í salinn.

Við skulum athuga hvort hæstv. ráðherra er í húsinu.

Á meðan ég bíð þess að hæstv. félmrh. komi hér vil ég aðeins gera grein fyrir athugasemdum frá Stéttarsambandi bænda þar sem þeir gera svofellda athugasemd við 11. gr. frv. --- en hæstv. landbrh., ætli hann sé í húsinu?

Nei.

En hæstv. forsrh. til að svara nú fyrir alla þessa hjörð sína sem er út um hvippinn og hvappinn?

Já, hæstv. forsrh. sýnist mér vera í húsinu samkvæmt tölvukerfinu hér, en landbrh. og félmrh. eru ekki stödd í húsinu.

Hæstv. forseti. Það eru náttúrlega vandræði þegar verið er að ræða lánsfjárlögin og gripið er inn á ýmsum þáttum að einstakir ráðherrar skuli ekki vera vistaddir til þess að svara fyrir sína málaflokka.

Óskar hv. þm. að forsrh. sé gert viðvart?

Ég óska eftir að fá hæstv. forsrh. hér úr því að hinir eru ekki viðlátnir.

Já, það skal reynt.

Mér þykir nú líklegt að flokksbræður ræðumanns muni bera fram sömu óskir í Nd. þar sem forsrh. situr.

Það sýnir svo sem hversu smátt er skammtað að hæstv. fjmrh. ver hér tveim línum í lánsfjárlögum til þess að skera niður framlag ríkissjóðs vegna bóta fyrir eyðingu refa og minka. Það er talað um að þessar bætur á sl. ári nemi um 12 millj. kr., en ríkissjóður sér ástæðu til að skera þetta niður um litlar 4 millj. Þó er hér um útlagðan kostnað að ræða og má segja að þetta sé kannski lýsandi fyrir smámunasemi hæstv. ríkisstjórnar. Já, hann er hér ekki húsnæðisráðherrann og ráðherra félagsmála og hélt ég þó að framlög til byggingarsjóðanna væru ríkur þáttur í lánsfjáráætlun.

Ég vil tilkynna hv. þm. að hæstv. forsrh. er upptekinn í umræðum í Nd. en kemur vonandi eins fljótt og unnt er.

Eins og fram kom í greinargerð var vikið þar nokkuð að útflutningsatvinnuvegunum. Ég vil aðeins til viðbótar því sem þar stendur taka fram að stjórn Atvinnutryggingarsjóðs metur það svo að eitt af hverjum þremur fyrirtækjum sem hún hefur fjallað um sé svo illa statt að nauðsynlegt sé að nýtt fé komi til og stjórn Atvinnutryggingarsjóðs telur jafnframt að eins og grundvelli útflutningsframleiðslunnar er háttað nú sé ekki von til þess að einstaklingar eða fyrirtæki vilji hætta miklu fé í sjávarútveginn. Á hinn bóginn kemur fram hjá stjórn Atvinnutryggingarsjóðs að þeir fjármunir sem hún hefur til ráðstöfunar muni rétt ríflega hrökkva fyrir þeirri fyrirgreiðslu sem hún sér fram á að veita verði þeim fyrirtækjum sem stjórn Atvinnutryggingarsjóðsins telur lánshæf. En á hinn bóginn hefur hæstv. forsrh., það er náttúrlega ekki hægt að tala um þetta heldur, falið Byggðasjóði að hlutast til um það að fyrirtækjum sem nú hafa stöðvast þar sem nú ríkir atvinnuleysi komist í gang á nýjan leik og gerir hæstv. forsrh. ráð fyrir að þar verði jöfnum höndum um það að ræða að Byggðasjóður leggi fram óafturkræft fé eða festi kaup á hlutabréfum og að Byggðasjóður láni til viðkomandi fyrirtækja til þess að fyrirtæki verði opnuð og fólkið fái atvinnuna. Nú er það spurning mín til hæstv. fjmrh. hvort hann hafi átt viðtal við hæstv. forsrh. um þessi mál. 

Sættir hv. þm. sig ekki við það ef reynt verður að ná í hæstv. forsrh.?

Mér finnst, hæstv. forseti, að þetta sé orðin langavitleysa hér og það sé ekki nema sanngjarnt að orðið sé við þessari beiðni. ( Fjmrh.: Man hv. þm. ekki samtal okkar hér fyrir nokkrum dögum síðan?) 
            

Forseti hefur gert ráðstafanir til þess að ítreka beiðni við hæstv. forsrh. og biður hv. þm. að sýna biðlund enn um stund þar til skilaboð berast.

Hæstv. forseti. Ég var að reyna að koma þeirri fyrirspurn áðan til hæstv. fjmrh. hvort hann hefði rætt við hæstv. forsrh. um það hvernig hann hugsaði sér að Byggðasjóður stæði að því að koma aftur af stað þeim fyrirtækjum víðs vegar um landið, sem nú hafa stöðvast, til þess að bæta úr atvinnuástandi á stöðunum. Ég vil spyrja hæstv. fjmrh. hvort hann geri ráð fyrir því að ríkissjóður muni hlaupa undir bagga með sérstökum framlögum, aukafjárveitingum eða lánveitingum, sem síðan verði látin falla á ríkissjóð vegna þess að eiginfjárstaða Byggðasjóðs er orðin þannig núna að það er með öllu óhugsandi að hann geti hlaupið undir bagga eins og ástandið er í sjávarútveginum og eins og ástandið er í loðdýraræktinni og eins og ástandið er í ullariðnaðinum og eins og ástandið er hjá skipasmíðaiðnaðinum og eins og ástandið er yfirleitt í þeim fyrirtækjum sem þurfa að sæta almennri samkeppni. Mig langar líka til að spyrja hæstv. fjmrh. hvort það hafi komið fram í viðtölum hans við forsrh. hversu mikill þessi vandi er, hvað hann gerir ráð fyrir að Byggðasjóður þurfi að fá mikið fé til þess að geta innt þetta starf af hendi, en minni á um leið að gert er ráð fyrir því að sú aðstoð sem hæstv. sjútvrh. beindi til Byggðastofnunar að meta vegna smábátanna er talin munu kosta um 500 millj. kr. Ég vil í sambandi við bændur lesa upp erindi eða athugasemdir sem borist hafa frá Stéttarsambandi bænda. Við 11. gr. segir svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Ekki er gerð athugasemd við þá fjárhæð sem tilfærð er í greininni. Hins vegar er vakin athygli á því að í árslok 1989 fellur niður skylda ríkissjóðs og Stofnlánadeildar landbúnaðarins til þess að standa undir lífeyrisgreiðslum þeirra sem fá lífeyri samkvæmt II. kafla laganna um Lífeyrissjóð bænda. Þar er um að ræða þá bændur sem fæddir eru 1914 eða fyrr og ekki áttu þess kost að ávinna sér réttindi með greiðslum til sjóðsins. Greiðslur þessar eru áætlaðar 114 millj. kr. á árinu 1989 og útilokað að sjóðurinn geti staðið undir þeim af eigin aflafé þegar greiðsluskyldu ríkisins og Stofnlánadeildar lýkur.`` Ég vil spyrja hæstv. fjmrh. hvort þetta mál hafi sérstaklega verið rætt í ríkisstjórninni eða milli hans og hæstv. landbrh. og hvort von sé á því að hæstv. landbrh. muni flytja frv. um þessi mál nú á þinginu. Ég þarf náttúrlega ekki að segja frá mínu brjósti þó ég geti vel gert það að hér er auðvitað um mikið sanngirnismál að ræða sem ég tel óhjákvæmilegt að brugðist verði við. Ég vil í sambandi við 12. gr. kynna þau sjónarmið Stéttarsambands bænda að í tillögu aðalfundar þess 1988 var gert ráð fyrir breytingum á tryggingakerfi landbúnaðarins og að Bjargráðasjóður yrði lagður niður. Tillagan er svohljóðandi: ,,Aðalfundur Stéttarsambands bænda 1988 felur stjórn Stéttarsambands bænda að hlutast til um það við ríkisstjórn og Alþingi að greidd verði að fullu á eðlilegum tíma lögboðin framlög samkvæmt jarðræktarlögum og búfjárræktarlögum. Fundurinn telur óviðunandi þann drátt sem hefur orðið á þessum greiðslum tvö sl. ár.`` --- Þetta á nú að vísu við 23. og 24. gr. og ég vil sem sagt taka undir þessi mótmæli bænda og minna á að þarna er um það að ræða framlög úr ríkissjóði vegna framkvæmda sem fóru fram á sl. ári og hefði verið hægt að standa betur og öðruvísi að í landbrn. --- ,,Enn fremur vekja samtök bænda athygli á að mjög misráðið sé að fella öll framlög niður með þeim hætti sem frv. gerir ráð fyrir. Hér er um að ræða fjármuni til kynbótastarfsemi í landinu, þar á meðal sæðingarstöðva, einangrunarstöðvarinnar í Hrísey og stóðhestastöðvarinnar í Gunnarsholti. Þessi starfsemi hefur skilað gífurlegum árangri í auknum og bættum afurðum á undanförnum áratugum og fram undan eru e.t.v. enn stórstígari framfarir. Það væru alvarleg mistök ef þessi starfsemi yrði lögð niður vegna fjárskorts og mundi það ekki síður bitna á neytendum en bændum þegar til lengri tíma er litið.`` Ég vil koma þessum athugasemdum hér á framfæri og að síðustu lesa ályktun Stéttarsambands bænda varðandi Bjargráðasjóð eins og ég hafði áður boðað: ,,Aðalfundur Stéttarsambands bænda 1988 leggur til að lögum um Bjargráðasjóð verði breytt þannig að einstakar búgreinar geti verið undanþegnar gjaldskyldu til sjóðsins samþykki viðkomandi búgreinasamband og stjórn Stéttarsambands bænda það. Fundurinn felur stjórn Stéttarsambands bænda að vinna að því að fá breytt lögum um Viðlagatryggingu Íslands þannig að hún taki yfir tjón af völdum grasbrests og óþurrka og uppskerubrests í garðrækt. Áfram verði unnið að samningu tryggingaskilmála fyrir kúa- og sauðfjárbú og miðað við að þau geti keypt sér frjálsa búfjártryggingu um áramótin 1989--1990, enda liggi þá fyrir að þær séu hagkvæmari en núverandi tryggingar Bjargráðasjóðs. Þá liggi einnig fyrir hvort lögum um Viðlagatryggingu Íslands hafi verið breytt. Enn fremur komi þá til samþykki viðkomandi búgreinasambanda og Stéttarsambands bænda. Lokatakmarkið er að bændur geti keypt sér allar tryggingar búsins í einum pakka, misstórum eftir þörf manna, á sem hagstæðustum kjörum. Forsenda þess er að lögboðin brunatrygging húsa í sveitum sé gefin frjáls.`` Ég vil spyrja hæstv. fjmrh. hvort hann hafi eitthvað um þessi mál að segja, hafi rætt þau sérstaklega innan ríkisstjórnarinnar eða við landbrh. Enn fremur vil ég spyrja hæstv. fjmrh. um það hvað sé nýtt að frétta af fjárhag Framleiðnisjóðs landbúnaðarins, en í fjölmiðlum hefur komið fram að hæstv. landbrh. hefur verið önnum kafinn við að binda Framleiðnisjóðnum nýja bagga. Í þessum lánsfjárlögum er gert ráð fyrir því að 60 millj. kr. lánveiting verði heimiluð vegna Framleiðnisjóðsins. Mjög æskilegt væri að fá frekari upplýsingar um hvernig fjárhag sjóðsins er háttað, en þær upplýsingar sem ég hef hér handbærar eru allar úreltar eða frá sl. ári og taka ekki til þeirra ráðstafana sem landbrh. hefur boðað. Ég vil að gefnu tilefni frá formanni fjh.- og viðskn. spyrja hæstv. fjmrh. hvort hann hafi nýlega átt viðræður við hæstv. samgrh. um málefni Arnarflugs, en formaður fjh.- og viðskn. virtist hafa af því þungar áhyggjur að til stæði að styrkja Arnarflug með opinberu fé. En samkvæmt því frv. til lánsfjárlaga sem hér liggur fyrir er einungis gert ráð fyrir því að hluthöfum verði lánaðar allt að 129 millj. kr. og hef ég litið svo á að þá yrði auðvitað séð um að viðunandi trygging fengist fyrir þessu fé. Hins vegar gaf formaður fjh.- og viðskn. tilefni til að spyrja hæstv. fjmrh. hvort hann eða samgrh. hafi í hyggju að veita þessa fyrirgreiðslu án þess að krefjast fullnægjandi tryggingar sem ekki hefur komið fram í fjh.- og viðskn. Ég vil spyrja hæstv. fjmrh. enn fremur vegna fjarveru hæstv. landbrh. hvað sé að frétta af því að reglugerð verði sett í sambandi við Fiskeldissjóðinn, en því hafði verið lofað af hæstv. landbrh. þegar þing kom saman í þrjá, fjóra daga eftir áramótin að stjórnarandstaðan og menn úr landbn. og fjh.- og viðskn. beggja deilda fengju að fylgjast með gerð reglugerðar. Ég hef ekkert frétt af þessu máli. Mér er ekki kunnugt um að reglugerðin hafi verið gefin út og er fróðlegt að fá að vita hvernig það mál stendur. Ég skal svo ekki, herra forseti, hafa um þetta fleiri orð, aðeins ítreka að þessi lánsfjárlög bera með sér að í þeim er ekki sagður nema hálfur sannleikurinn. Í þessum lánsfjárlögum eru stór göt sem vita bæði að rekstri ríkissjóðs og þó einkum að þörfum atvinnuveganna. Vil ég ítreka það, sem ég sagði fyrr, að á þessari stundu er ófyrirsjáanlegt um hversu miklar fjárhæðir verður þar að tefla, en þó er sýnilegt í sambandi við Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins að þær fjárhæðir sem þar er talað um leika naumast á lægri tölum en 400--500 millj. kr. í sambandi við smábátaútgerðina. Ef fara á að óskum hæstv. sjútvrh. og svara hans erindi jákvætt, þá erum við þar einnig að tala um fjárhæðir sem nema um 500 millj. kr. Og ef við gerum svo ráð fyrir því að hlaupið verði undir bagga með þeim fyrirtækjum sem hafa stöðvast víðs vegar um landið, með þeim fyrirtækjum sem hæstv. forsrh. hefur vísað til Byggðastofnunar, þá erum við að tala um fjárhæðir sem skipta milljörðum. Bara á þessum þrem póstum er greinilegt að vanáætlunin verður kannski 3, 4, 5 milljarðar kr. Síðan er allt annað vantalið. Ég vil einnig minna á að lánsfjáráætlunin í sambandi við byggingarsjóðina er byggð á brauðfótum. Það kemur skýrt fram í því að sú áætlun sem Seðlabankinn gerði í febrúarmánuði hefur verið skorin niður um nokkur hundruð millj. kr. sem auðvitað byggir á því að Seðlabankinn gerir sér grein fyrir því að atvinnustigið á þessu ári verður miklu lakara og verra en áður hafði verið ætlað. Það er þess vegna algjörlega ljóst að sú áætlun er í rúmasta lagi. En á hinn bóginn veldur sú afstaða ríkisstjórnarinnar að draga verulega úr fjárveitingum til húsnæðismálanna, þar andar líka köldu frá ríkisstjórninni til þess sem áður hafði verið byggt upp, sú afstaða ríkisstjórnarinnar veldur því að það er alveg í járnum að Húsnæðisstofnun geti staðið við þau lánsloforð sem gefin hafa verið á árinu 1989. Og síðast þegar ég vissi af, fyrir einni viku, þá hafði Húsnæðisstofnun ríkisins ekki gert neina útlánaáætlun fyrir þetta ár. Þá var enn ekki farið að svara því fólki sem samkvæmt eldri áætlun átti að fá sín húsnæðislán greidd í febrúarmánuði eða janúarmánuði á þessu ári og er þó sú starfsvenja hjá stjórn Byggingarsjóðs ríkisins að senda lánsloforð með árs fyrirvara. Ég vil spyrja hæstv. fjmrh. hvort hann hafi átt viðtal við hæstv. félmrh. um það hvenær þess væri að vænta að útlánaáætlun Byggingarsjóðs ríkisins, sem drög voru gerð að í desembermánuði, verði endurskoðuð með hliðsjón af nýjum aðstæðum. Og ég vil spyrja hæstv. fjmrh. hvort eitthvað sé af því að frétta að hægt verði að veita framkvæmdalán til þeirra verktaka, ekki síst úti á landi, sem eru að byggja íbúðir samkvæmt almennum reglum Byggingarsjóðs ríkisins. En það hefur nú legið niðri um skeið, um einhver missiri, að hægt hafi verið að veita slíka fyrirgreiðslu sem hefur auðvitað valdið miklum vandræðum víðs vegar um landið. Ég vil af þessu tilefni einnig spyrja hæstv. fjmrh. hvað til sé í því sem stendur í yfirlýsingu hæstv. ríkisstjórnar að nú standi til að afnema vörugjald af byggingarefni. En í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar hefur komið fram að það muni verða gert á árinu. Ég vil spyrja hæstv. fjmrh. hvenær þess sé að vænta að lagt verði fyrir þingið frv. um niðurfellingu vörugjalds á ýmsum vörum vegna þess að það sé nú komið í ljós og ríkisstjórnin sé orðin sannfærð um að rangt hafi verið staðið að breytingum skattalaga nú á jólaföstu. Ég vil jafnframt vekja athygli á því í þessu sambandi að skerðingin á Atvinnuleysistryggingasjóðnum er aukin. Ég vil spyrja hæstv. fjmrh. vegna þess að hæstv. félmrh. er ekki hér í salnum: Er eitthvert lát á því að tilkynningar um atvinnuleysi berist félmrn.? Eða hækkar staflinn um atvinnulausa jafnt og þétt? Er það rétt sem fram hefur komið að þetta atvinnuleysi nái til æ fleiri starfsstétta? Og er það rétt að verulegur fjöldi þess fólks sem nú er orðið atvinnulaust sé búinn að vera það í hálft ár og að atvinnuleysisbætur muni því falla niður frá og með næstu mánaðamótum? Spurningin er líka þessi: Hvernig hyggst ríkisstjórnin tryggja Atvinnuleysistryggingasjóði nægilegt fé á þessu ári til þess að geta staðið í skilum með atvinnuleysisbætur? úr því að ríkisstjórnin er ákveðin í því að reyna að stjórna landinu þannig að atvinnuleysi sé sem víðast og þannig að launatekjur fólks fari jafnt og þétt lækkandi. Hafa verið gerðar ráðstafanir til þess að tryggja Atvinnuleysistryggingasjóði nægilegt lausafé til að geta staðið í skilum við það fólk sem er atvinnulaust? Ég tel nauðsynlegt í tengslum við þetta frv. að fá svör sérstaklega varðandi atvinnulífið vegna þeirra gildu og breiðu yfirlýsinga sem hæstv. forsrh. hefur gefið um þau mál, ekki aðeins hér í þinginu heldur einnig utan þingsins.

Júlíus Sólnes Virðulegi forseti. Ég skrifa undir nál. minni hl. með fyrirvara. Það er ekki mikið sem ég hef við það að athuga og ætla ég ekki að skýra frá þeim atriðum sem ég er kannski ósáttur við sérstaklega því að þau eru minni háttar. Í raun er nál. þannig orðað og þannig byggt upp að það mætti þess vegna endurprenta það ár eftir ár, svo lengi sem frv. til lánsfjárlaga er með sama sniðinu og verið hefur mörg, mörg undanfarin ár. Þetta nál. og það sem þar kemur fram gæti þar með átt við næstu árin og þetta nál. hefði allt að einu getað verið nál. minni hl. fjh.- og viðskn. í fyrra þegar reyndar frsm. fyrir hönd minni hl. sat sem formaður fjh.- og viðskn. og mælti þá fyrir áliti meiri hl. í þeirri hv. nefnd. Það svona sýnir kannski betur en annað í hvers konar ógöngur við erum komnir með efnahagsstjórn landsins og fjármálastjórn. Það var einn ágætur þm. úr stjórnarliðinu sem sagði við mig á dögunum að lánsfjárlög ætti að afgreiða eins seint og hægt væri á þinginu. Því síðar sem þau væru afgreidd, þeim mun meiri líkur væru á að þau nálguðust eitthvað raunveruleikann. Í raun og veru væri kannski best að afgreiða ekki lánsfjárlögin fyrr en á haustþingi sama ár og þau eiga að gilda. Þá mundu lánsfjárlögin kannski eitthvað nálgast þann veruleika sem er í efnahagsmálunum og þeim er ætlað að sýna. Í raun má segja að lánsfjárlög hverju sinni séu einhvers konar óskhyggja ríkisstjórna um hvernig þær vilji haga lántökum, bæði á vegum ríkisins og á vegum sjóðakerfisins. Síðan er yfirleitt í þeim kafli um ýmsar heimildir sem eru taldar nauðsynlegar til þess að bjarga ýmsum vandamálum og leiðrétta mistök fyrri ára. Í stuttu máli má skipta lánsfjárlögum í þrjá kafla eins og reyndar er gert í frv. Það eru heimildir til ríkissjóðs og ýmissa ríkisstofnana og orkufyrirtækja til lántöku. Síðan er sérkennilegur kafli, II. kafli í lánsfjárlögum, þar sem lögboðin framlög til ýmissa sjóða eru skert. Eins og kom fram í máli hv. 2. þm. Norðurl. e. Halldórs Blöndals, þá get ég hjartanlega tekið undir það með hv. þm. að það er orðið allundarlegt að sjá þennan kafla í lánsfjárlögunum, og reyndar fer hann mjög í taugarnar á almenningi. Fyrst eru sett alls konar lög um hina og þessa sjóði sem hafa ákveðin hlutverk með höndum og síðan þarf svo í lánsfjárlögum ár hvert að skerða lögboðin framlög til þessara sjóða þar sem í upphafi var byggt á óskhyggjunni einni, í raun voru aldrei til þeir peningar sem þessum sjóðum voru ætlaðir. Það má því segja að lánsfjárlög eru gamalkunn. Þau eru eins frá ári til árs, tölurnar breytast aðeins lítillega. Örfáir nýir liðir koma inn, aðrir detta út. Einn ágætur frammámaður hjá iðnrekendum sagði einu sinni, hann hafði verið formaður Félags ísl. iðnrekenda um langan aldur, að hann gæti í raun flutt sömu ræðuna ár eftir ár á ársþingi Félags ísl. iðnrekenda. Þannig mætti í reynd flytja hér sömu ræðuna frá ári til árs um lánsfjárlög því að þau breytast ekki það mikið. Lánsfjárlögin byggja einfaldlega á þeim efnahagsgrunni sem gömlu flokkarnir hafa sett, en ég hef margoft bent á að það eru gömlu flokkarnir, Sjálfstfl., Framsfl., Alþfl., Alþb., sem hafa lagt grundvöllinn að þeirri efnahagsstefnu og þeirri fjármálastjórn sem við búum við, íslenska þjóðin, og allt atvinnulífið og þjóðfélagið byggir á. Því er oft kátbroslegt að hlýða á fulltrúa gömlu flokkanna. Þeir eru ýmist í stjórn eða stjórnarandstöðu, hamast út af lánsfjárlögum og ýmist lýsa þeir vandlætingu sinni á gerðum sitjandi ríkisstjórnar eða ekki, þó í raun sé málið þannig að þeir eru allir samsekir og hafa allir átt jafnmikinn þátt í að hér ríkir óstjórn og ofstjórn í efnahags- og fjármálum þjóðarinnar. Við búum við miðstýrt efnahagskerfi, sjóðakerfi sem er ætlað að reka atvinnulífið, í stað þess að hafa hér heilbrigt fjármálakerfi eins og aðrar þjóðir, sérstaklega nágrannaþjóðir okkar, hafa getað byggt upp. Hér er við lýði miðstýrt fjármálakerfi sem byggir á því að atvinnulífið reynir að sækja í hina ýmsu sjóði sem ríkisvaldið hefur myndað og stýrir til þess að reyna að sigla gegnum brotsjói efnahagslífsins. Síðan má öðru hverju beita einhvers konar vísitölukrukki til þess að reyna að leiðrétta verstu agnúana á kerfinu, en gengur þó illa. Ég veit ekki með hvaða hætti við gætum reynt að koma á hér heilbrigðum banka- og peningaviðskiptum meðan við búum við þetta kerfi. Það er kannski aðeins glæta þó því að við gætum neyðst til þess að fara út í slíkt kerfi, einfaldlega vegna þess sem er að gerast í nágrenninu við okkur, en þar á ég við þær breytingar sem eru að verða á fjármála- og bankakerfi Evrópulandanna, einkum og sér í lagi innan Evrópubandalagsins. EFTA-ríkin munu ekki síður þurfa að breyta fjármála- og peningakerfi sínu til þess að geta staðið í stykkinu, veitt samkeppni þeim fyrirtækjum sem eru innan Evrópubandalagsins. Langar mig til að koma betur að þessu síðar í ræðu minni. En hvað er til bragðs að taka í sambandi við lánsfjárlög og þá miklu erlendu skuldasöfnun sem ríkið hefur forustu um og leiðir má segja ásamt öðrum atvinnusjóðum sem ríkið að sjálfstöðu stýrir og beinir í þennan farveg? Í flestum alvöruþjóðfélögum þar sem efnahags- og viðskiptamál eru í sæmilegu lagi er reynt að koma því til leiðar að opinberir aðilar, ríki og sveitarfélög, láti eyðslu og tekjur standast á. Ef ríkisvaldið, þ.e. opinberir aðilar, þarf að eyða meiru en aflað er með skatttekjum, að fjármagna þá a.m.k. slíka umframeyðslu með innlendum lántökum. En því miður erum við gjörsamlega búnir að missa stjórn á þessu. Við fjármögnum eyðsluna aðallega með erlendum lántökum eða með mjög óskynsamlegum hætti og látum ríkið sjá um allar erlendar lántökur fyrir hönd alls þjóðfélagsins. Eitt það besta sem við gætum gert til þess að koma okkur út úr þessari vitleysu væri einfaldlega að breyta peninga- og bankakerfi okkar þannig að ríkið hætti að hafa forustu um erlendar lántökur en léti fyrirtækjunum, atvinnulífinu og jafnvel einstaklingunum það eftir, að ríkið léti sér nægja innlenda lánsfjáröflun og ef ekki dygði til til þess að fjármagna eyðsluna yrði einfaldlega að takast á við það og skera niður eyðsluna, þ.e. draga úr framkvæmdagleðinni. Það er hægt að lýsa mikilli ábyrgð á hendur þeirra sem fóru með fjármálastjórn landins árin 1986 og 1987 í einhverju mesta góðæri sem þjóðin hefur upplifað, sennilega í allri sögu sinni, því þrátt fyrir þetta mikla góðæri hlóðust upp miklar skuldir ríkissjóðs. Hefði verið einhver glóra í fjármálastjórn landsins hefði verið reynt að draga saman seglin og safna í einhverja sjóði, a.m.k. reynt að greiða eitthvað hraðar niður erlendar skuldir, og innlendar skuldir með, á þessum árum. En það var nú öðru nær. Sú meginstefna sem hlýtur að eiga að vera í ríkisfjármálum, að ríkissjóður eigi að skila afgangi í góðæri en það megi hugsanlega verja það að ríkissjóður sé rekinn með halla þegar illa árar, hefur aldrei fengið að njóta sín á þessu landi. Ég er þá kominn að þeim kafla í ræðu minni, virðulegi forseti, að ég ætla að fara að spyrja ýmsa ráðherra spjörunum úr en ég sé að þeir eru óðum að yfirgefa samkunduna. Ég sé þó að hæstv. fjmrh. er kominn í salinn aftur.

Bara hálf mínúta.

Gott er að heyra það. Mig langar til að heyra álit hæstv. fjmrh. á hinum nýju stefnum sem eru í vændum í fjármálum og peningamálum Evrópulandanna, þar á ég að sjálfsögðu við það sem kallað hefur verið frjáls fjármagnsmarkaður, hvaða viðhorf íslensk stjórnvöld hafa í þeim efnum. Mig langar til að glugga í plagg sem ég hef undir höndum sem er ekki að svo stöddu á ábyrgð eins eða neins, en þar er á mjög athyglisverðan hátt fjallað um viðhorf m.a. EFTA-landanna til þeirrar stefnu sem nú er uppi meðal Evrópuþjóðanna, innan Evrópubandalagsins sérstaklega, um það með hvaða hætti megi koma á frjálsum fjármagns- og peningaviðskiptum innan Evrópu. Með leyfi hæstv. forseta langar mig til að lesa upp örstuttan kafla úr þessari greinargerð: ,,Viðhorf aðildarríkja EFTA. Aðildarríki EFTA eiga mikil viðskipti við aðildarríki Evrópubandalagsins og í sumum þeirra t.d. er hlutur innflutnings frá aðildarríkjum Evrópubandalagsins hærri en samsvarandi hlutfall margra aðildarríkja bandalagsins. Því er ljóst að það skiptir þessi lönd verulegu máli hvort það bætir samkeppnisskilyrði fyrirtækja í aðildarríkjum Evrópubandalagsins að þau hafi aðgang að stærri og hagkvæmari fjármagnsmarkaði en fyrirtæki í EFTA-löndunum. En jafnframt hljóta EFTA-löndin að hafa í huga þau áhrif sem afnám hafta á fjármagnshreyfingum hefur á möguleika stjórnvalda til að framfylgja sjálfstæðri stefnu í efnahagsmálum. Nokkrar nefndir og vinnuhópar á vegum EFTA eru að kanna fyrirætlanir Evrópubandalagsins um afnám hafta á fjármagnshreyfingum og hvernig aðildarríki EFTA geti brugðist við þeirri þróun. Á vegum ráðgjafarnefndar EFTA sem skipuð er fulltrúum úr atvinnulífinu í aðildarríkjum EFTA starfar vinnuhópur um þetta mál. Athuganir vinnuhópsins beinast einkum að þeim áhrifum sem afnám á takmörkun á fjármagnshreyfingum gæti haft á starfsskilyrði fyrirtækja í aðildarríkjum EFTA og á hvern hátt hagsmunir neytenda í þessum löndum verða tryggðir sem best. Efnahagsnefnd EFTA hefur einnig fjallað um fjármagnshreyfingar og vorið 1988 setti hún á laggir vinnuhóp sem á að kanna núverandi reglur í aðildarríkjum EFTA um fjármagnshreyfingar á milli landa og meta hagræn áhrif af afnámi takmarkana. Íslendingar taka þátt í starfi ráðgjafarnefndarinnar og efnahagsnefndarinnar og vinnuhópa á þeirra vegum. Fjármagnshreyfingar hafa oft verið til umfjöllunar á hinum sameiginlega vettvangi Norðurlandanna. Árið 1987 skilaði t.d. vinnuhópur, sem skipaður var af tveimur embættismannanefndum, tveimur skýrslum um hugsanleg áhrif af reglum á Norðurlöndunum um rétt til að stofna fyrirtæki og gjaldeyrisreglum um fjárfestingar í iðnaði utan heimalands. Vinnuhópurinn lagði m.a. til að heimildir til kaupa á erlendum hlutabréfum yrðu rýmkaðar hvort sem bréfin væru skráð í kauphöll eða ekki. Við gerð efnahagsáætlunar fyrir Norðurlöndin 1989--1992 lagði vinnuhópurinn til að dregið yrði úr takmörkunum á fjármagnshreyfingum til og frá Norðurlöndunum. Hópurinn komst að þeirri niðurstöðu að slíkt væri hagkvæmt fyrir löndin því að það opnaði fyrirtækjum leið að stærri fjármagnsmarkaði auk þess sem þau losnuðu við ýmsan skriffinnskukostnað. Bent var á að afnám hafta á fjármagnshreyfingum gæti auðveldað samstarf norrænna fyrirtækja og þar með greitt fyrir viðskiptum á milli Norðurlandanna. Þá er bent á að telja megi líklegt að fjárfesting í hlutabréfum á milli landanna verði tiltölulega mikil vegna nálægðar þeirra og þekkingar íbúanna á aðstæðum grannlandanna. Þessar niðurstöður vinnuhópsins urðu hluti af efnahagsáætlun fyrir Norðurlönd 1989--1992 sem fjármálaráðherrar landanna samþykktu í nóvember 1988. Í efnahagsáætluninni er lagt til að löndin skuli fyrir árslok 1992 aflétta hömlum á eftirfarandi fjármagnshreyfingum: Kaupum á skráðum jafnt sem óskráðum hlutabréfum í útlöndum, þar með talin kaup á hlutdeildarbréfum í hlutabréfasjóðum.`` Þetta mundi væntanlega þýða það að íbúar hinna Norðurlandanna gætu keypt m.a. hlutdeildarbréf í hinum fyrirhugaða hlutabréfasjóði Byggðastofnunar þegar hann kemst á laggirnar og það væri nú ekki ónýtt að fá erlent fjármagn inn með þeim hætti. ---  verið greiddar. Reglur um fjármagnshreyfingar eru nokkuð mismunandi á Norðurlöndunum. Danir búa við litlar sem engar hömlur á þessu sviði vegna veru sinnar í Evrópubandalaginu, en hin löndin búa við mismiklar takmarkanir. Tillögur fjármálaráðherranna í efnahagsáætlun fyrir Norðurlöndin sýna hins vegar að pólitískur vilji er til að stíga frekari skref á þessu sviði og afnema takmarkanir á ofangreindum fjármagnshreyfingum. Slíkt þýddi nokkra aðlögunarstefnu Evrópubandalagsins í þessum málum án þess að slakað væri á takmörkunum sem stjórnvöld á Norðurlöndum hafa talið mikilvægar fyrir hagstjórn. Ísland setti fyrirvara við öll atriði áætlunarinnar sem lúta að fjármagnsmarkaði á Norðurlöndunum, þar með taldar ofangreindar tillögur um aukið svigrúm fyrir fjármagnshreyfingar á milli landa af sömu ástæðu og fyrirvari var settur við reglur OECD á sínum tíma, þ.e. vegna sérstöðu landsins í samanburði við hin Norðurlöndin sem felst einkum í smáu hagkerfi og tiltölulega einhæfri útflutningsframleiðslu. Fjármálaráðherrarnir samþykktu einnig að fyrir 1990 væri ákveðið hvort fleiri fjármagnshreyfingum skuli bætt á áðurnefndan lista. Í efnahagsáætluninni er ekki tilgreint hverjar þær gætu verið, en af skýrslu vinnuhópsins má ráða að þar sé um að ræða fjármagnshreyfingar eins og kaup útlendinga á innlendum skuldabréfum og innlegg útlendinga í innlenda banka í innlendum gjaldmiðli, kaup landsmanna á erlendum skuldabréfum og innlegg landsmanna í banka erlendis, skammtímalántökur og lánveitingar innlendra fyrirtækja erlendis, lántökur einstaklinga og heimila erlendis.`` Hér er verið að brydda á mjög athyglisverðum og mikilvægum atriðum sem varða okkur og framtíð þessa lands mjög miklu. Því er nauðsynlegt að við ræðum þetta af mikilli hreinskilni og ég mundi vilja biðja hæstv. fjmrh. að gera nánari grein fyrir þeim fyrirvörum sem Ísland hefur gert við þessar hugmyndir og þessar tillögur sem samþykktar voru af fjármálaráðherrum hinna Norðurlandanna á umræddum fundi þeirra. Það er annars hætta á því að Ísland muni daga uppi sem nokkurs konar nátttröll hér í Norður-Atlantshafinu þegar komin er á víðtæk samvinna allra hinna Evrópulandanna sem byggir á frjálsum fjármagnshreyfingum, frjálsum bankaviðskiptum og mjög víðtæku og umfangsmiklu samstarfi fyrirtækja almennt í öllum atvinnugreinum. Það er rétt, sem kom hér fram áðan í frammíkalli, að við þurfum að gæta okkar vel, einkum hvað varðar íslenskan sjávarútveg og fiskvinnslufyrirtæki okkar. Við þurfum að tryggja það að eignarhald á þeim komist ekki í hendur erlendra aðila eða erlendra fyrirtækja. Ég tel að með skynsamlegri löggjöf sé auðvelt að koma í veg fyrir slíkt, en hins vegar er jafnmikilvægt að gefa iðnaðinum á Íslandi kost á því að fara í alhliða samstarf við erlend iðnfyrirtæki jafnvel á þeim grundvelli að meirihlutaeign í íslenskum iðnfyrirtækjum geti hugsanlega komist í hendur erlendra fyrirtækja eða erlendra aðila. Ég er ekki viss um að það þurfi að gera svo mikið til. Menn hafa oft og tíðum misskilið hvað mundi gerast ef svo færi að erlendir aðilar mundu eignast hér meiri hluta í einhverjum íslenskum fyrirtækjum. Sumir virðast halda að hinir erlendu aðilar muni nánast rífa niður verksmiðjurnar og húsin og flytja þau með sér til útlanda. Þetta er náttúrlega hin mesta fjarstæða því að ef eitthvert erlent fyrirtæki hefði hug á því að fjárfesta í atvinnustarfsemi á Íslandi getur tilgangurinn varla verið annar en sá að reka hér þá atvinnustarfsemi sem fyrirtækið var að fjárfesta í. Eins og ég gat um áðan, þá er mjög nauðsynlegt að við fáum skýr svör um hver stefna ríkisstjórnarinnar er í þessum málum. Ætlum við að halda áfram að einangra okkur af og verða einir Norðurlandanna, sér á báti, til þess að hafna allri samvinnu og öllu samstarfi við Evrópuríkin, daga hér uppi í Norður-Atlantshafinu sem einhvers konar nátttröll er fram líða stundir? Eitt af því sem töluvert hefur verið rætt um á seinni mánuðum og missirum er frjáls bankastarfsemi, þ.e. að við gefum erlendum bönkum í einhverjum mæli kost á að hafa hér einhverja starfsemi, og væri einnig fróðlegt að velta fyrir sér hver eru viðbrögð og hverjar eru hugmyndir ríkisstjórnarinnar til þeirra atriða. Það er mjög fróðlegt að fyrsta tilraun okkar til þess að eiga samstarf við erlenda banka hefur birst í svokölluðum kaupleigufyrirtækjum eða fjármögnunarfyrirtækjum. Það er afar fróðlegt að lenda í því á leiðinni heim frá útlöndum að sitja fyrir einhverja slysni við hliðina á fulltrúum þeirra erlendu banka sem hafa tekið þátt í kaupleigufyrirtækjum með íslenskum aðilum á Íslandi. Þessir menn núa saman höndunum af ánægju og segja að þeir hafi aldrei nokkurn tíma á sínum ferli komist í annan eins ofsagróða eins og að taka þátt í þessari starfsemi með Íslendingum á Íslandi, þ.e. að spila hér á svokölluðum lánskjaravísitölumarkaði. Þeir segja að það séu engar þær fjárfestingar í víðri veröld sem geti gefið eins rosalegan gróða og það að fá að setja hér inn erlenda fjármuni og taka inn þann hagnað sem hlýst í gegnum lánskjaravísitölukerfið, þ.e. þá verðtryggingu sem er gulltryggð og miklu meira í raun og þá háu raunvexti þar ofan á og fá síðan að taka gróðann heim umbúðalaust. Hvergi í víðri veröld er boðið upp á slíkan ofsagróða, segja þessir ágætu menn. Það væri því afar fróðlegt að fá nánari skýringar á því hvernig við hugsum okkur að haga þessum málum til frambúðar. Ætlum við að hafa bankastarfsemina með þeim hætti að samvinna okkar við erlenda banka byggist á því að við gefum erlendum bönkum kost á því að koma hér inn á lánskjaravísitölumarkaðinn, spila með erlent fjármagn og taka allan þann hagnað, sem hlýst af því að lána Íslendingum með lánskjaravísitölu og háum raunvöxtum meðan raungengi íslensku krónunnar fer ört vaxandi í samanburði við erlenda gjaldmiðla, heim aftur þegar þeim sýnist? Nei, hér verður að eiga sér stað veruleg stefnubreyting ef við ætlum ekki endanlega að leggja allt atvinnulíf landsmanna í rúst. Því miður eru mjög margir, og jafnvel innan ríkisstjórnarinnar finnast slíkir menn, sem halda að við þurfum ekkert atvinnulíf á Íslandi, við getum að vísu veitt einhvern fisk og selt hann svo lengi sem við nennum því, en betra væri ef við værum eingöngu í því að selja hvert öðru pappíra og flytja peninga á milli bóka í bönkum eftir þvi hvort vextirnir væru hærri eða lægri í þessum bankanum eða hinum þennan daginn. Það er eins og sumir haldi að þannig eigi atvinnulífið að verða á Íslandi. Það að vilja standa í einhverju brölti að framleiða eitthvað, vera að reka iðnað, sé bara gersamlega úrelt, það eigi ekkert heima hér á landinu. Heyrst hafa skýringar sumra aðila í ríkisstjórn, og þar á ég m.a. við hæstv. núv. iðnrh., sem halda því fram að allur iðnaður eigi að færast eitthvað til suðurs, til Afríku jafnvel, til einhverra láglaunasvæða þar og til einhverra láglaunasvæða í Austurlöndum fjær. Ísland eigi ekki að vera iðnaðarsvæði. Hér eru greidd allt of há laun og þar af leiðandi eigum við ekki að vera að standa í slíku brölti. Þetta kann vel að vera sú stefna sem íslensk stjórnvöld hafa ákveðið að fylgja og þar með getum við búið okkur undir það að smám saman á næstu árum, í tíð þessarar ríkisstjórnar, muni allur iðnaður leggjast niður hér á landi. Eftir standi e.t.v. einhver fáein sjávarútvegsfyrirtæki sem framleiði fiskafurðir til útflutnings og svo að sjálfsögðu útgerðarfyrirtæki meðan við nennum að veiða fiskinn sjálfir. Það endar kannski með því að lokum að við hættum því einnig og seljum Evrópubandalaginu allar fiskveiðiheimildir. Við verðum síðan bara í því að höndla með pappíra og flytja peninga á milli bóka í bönkum. Það væri gæfuleg framtíð eða hitt þó heldur. Hér var vikið lítillega að Arnarflugi áðan og langar mig til að beina sams konar fyrirspurn til hæstv. fjmrh., og reyndar til ríkisstjórnarinnar allrar, þ.e. hvað er fyrirhugað að gera í sambandi við Arnarflug. Hér hafa heyrst ýmsar hugmyndir og m.a. sú að ekki sé pláss nema fyrir eitt flugfélag á landinu. Við stöndum ekki undir nema einu flugfélagi og það sé óðs manns æði að ætla að halda uppi samkeppni innan lands með tveimur millilandaflugfélögum. Það er margt sem bendir til þess að dálítið geti verið til í þessu, en hins vegar óar mig við þeirri hugmynd ef afhenda á Arnarflug Flugleiðum nánast á silfurfati fyrir ekki neitt því að ég hef sett spurningarmerki við hvernig eignarhaldi Flugleiða er háttað. Ef farið er út í þá sálma frekar er í raun verið að afhenda örfáum mönnum, sem í reynd má segja að eigi orðið Flugleiðir, hagnaðinn af því að fá að yfirtaka Arnarflug á silfurfati. Mig langar til þess að spyrja hæstv. fjmrh.: Er það hugmyndin? Eða á að takast á við vandamál Arnarflugs með öðrum hætti? Það kann vel að vera að það sé nóg samkeppni fyrir okkur að hingað fljúgi ótal erlend flugfélög. Síst skal ég amast við því vegna þess að ég held að við fáum ekki ráðið við það í þeirri nýju Evrópu sem við sjáum fram undan þar sem gert er ráð fyrir að flugsamgöngur verði gerðar algerlega frjálsar og flugfélög fái að fljúga nánast eins og þeim sýnist. Það má vera að það geti orðið erfitt fyrir okkur að mæta þeirri samkeppni. En við erum að tala um daginn í dag og í því samhengi væri fróðlegt að fá að heyra hvernig leysa á vandamál Arnarflugs. Ég gæti fjallað lengi dags um skipasmíðar. Ég hef komið aðeins inn á iðnaðinn almennt. Í lánsfjárlögunum er gert ráð fyrir því að Byggðastofnun haldi því hlutverki sínu að veita lán til viðgerða og viðhaldsverkefna í skipasmíðum innan lands og er það vel. Eftir því sem mér skilst hafa forsvarsmenn skipasmíðaiðnaðarins í landinu lýst því yfir að þeir séu tiltölulega ánægðir með þá ráðstöfun að Byggðastofnun hafi þetta verkefni með höndum. Hins vegar hlýtur spurningin að vera, og ég vildi heyra svör hæstv. iðnrh. við því: Er fyrirhugað að leggja skipasmíðar algerlega niður á þessu ári eða er hugmyndin að reyna að gera eitthvað þannig að við getum áfram haldið að smíða fiskiskip á Íslandi? Ég held að þetta sé spurning sem ekki verður lengur vikið til hliðar. Við verðum að fá svör við þessu. Á að smíða fiskiskip á Íslandi eða á ekki að smíða fiskiskip á Íslandi? Það verða að fást svör við þessari spurningu. Ef við ætlum að halda áfram að smíða fiskiskip á Íslandi vakna ýmsar spurningar. Hve lengi ætlum við að líða þá óheiðarlegu samkeppni Norðmanna sem byggir á því að þeir undirbjóða smíðar á fiskiskipum með ríkisstyrkjum sem brýtur algerlega í bága við reglur þær sem EFTA-ríkin hafa sett sér um samkeppni iðnfyrirtækja? Á fundi sem ég sat í Genf í höfuðstöðvum EFTA á dögunum var spurt dálítið um þetta atriði og forsvarsmenn aðalskrifstofu EFTA-landanna greindu frá því að þetta væri vandamál sem væri erfitt að eiga við vegna þess að EFTA-löndin hafa ekki yfir neinni sérstakri stofnun að ráða sem getur tekið við slíkum klögumálum og fellt úrskurð í þeim. Þeir voru sammála því að þarna væri um óheiðarlega samkeppni að ræða sem bryti í bága við EFTA-reglurnar. En spurningin er hvernig á að mæta henni. Þeir sögðu að sú leið væri fyrir hendi að setja jöfnunargjald á norskar iðnaðarvörur sem yrðu fluttar til Íslands meðan slík ólögleg samkeppni væri við lýði eða að það væri hreinlega hægt að stefna norskum stjórnvöldum með því að flytja mál fyrir norskum dómstólum, en það er að sjálfsögðu mjög erfið og flókin leið og lítt vænleg til þess að skila árangri. Ég mundi vilja spyrja hæstv. iðnrh. að því: Hyggst hæstv. ráðherra gera eitthvað í því að kæra þessa ólöglegu samkeppni eða mun hann beita sér fyrir því að henni verði hætt? Hér hefur töluvert verið fjallað um húsnæðismál. Sá málaflokkur er kominn í slíkt öngþveiti að með ólíkindum er. Það væri fróðlegt að heyra álit hæstv. félmrh. á þeirri þróun mála sem við horfum fram á, en ráðherrann er því miður ekki í húsinu og skal ég ekki gera sérstakt veður út af því eða leggja á það áherslu að hann taki þátt í þessum umræðum. Ef ráðherrann kemur hingað síðar í dag má þó vera að við getum tekið málið upp að nýju. En ég spyr, og vildi gjarnan heyra álit hæstv. fjmrh. á því: Hvernig ætlar þjóðin að verja það að *y2/3*y hlutar allra íbúa á höfuðborgarsvæðinu ætla að byggja yfir sig á nýjan leik á næstu fimm árum í því efnahagsumhverfi sem við búum við þessa stundina þar sem atvinnulíf landsmanna er í mikilli hættu og við horfum fram á að fjöldi atvinnufyrirtækja er að leggja upp laupana, sér í lagi og einkum þó útflutningsfyrirtækin? Jafnvel þó að menn búi hér í dýrum og fínum einbýlishúsum er það talið eðlilegt og sjálfsagt að menn notfæri sér þessi niðurgreiddu lán sem þeim standa til boða. Hér er verið að tala um allt að 14 milljarða, eða þar um bil, á einu ári sem ætlað er að verja til slíkra framkvæmda. Er einhver glóra í þessu? Væri ekki nær að fara að líta betur á þær hugmyndir sem við þingmenn Borgfl. settum fram í hv. deild fyrir einu ári þar sem við lögðum til að ríkissjóður og ríkisvaldið einbeittu sér að því að leysa húsnæðismál þeirra sem minna mega sín, þeirra sem þurfa á félagslegri aðstoð að halda og hjálpaði þeim sem væru að byggja eða kaupa sína fyrstu íbúð? Því þarf ríkisvaldið að vera að útvega fólki sem á dýrar og miklar eignir niðurgreitt húsnæðislán? Ég spyr: Er einhver glóra í þessu? Er ekki kominn tími til að fara að taka almennilega á þessum málaflokki og fara að koma hér með einhverjar raunhæfar lausnir sem þjóðfélagið hefur efni á og ræður við? Ég efast ekki um það að við fáum tækifæri til þess að ræða þennan málaflokk sérstaklega í ljósi þess að boðað hefur verið að lögð verði fram hér á næstu dögum mjög umfangsmikil frv. um húsnæðismál og vænti ég þess að þar getum við tekið þessa umræðu upp aftur. Virðulegi forseti. Ég held að ég láti þetta nægja að sinni. Ég hef því miður verið fjarverandi alla síðustu viku og gat þar með ekki setið fundi hv. fjh.- og viðskn., þar sem farið var yfir lánsfjárlögin og ýmsar brtt. sem hafa verið gerðar á lánsfjárlögunum, og mun því ekki í neinum smáatriðum fjalla um einstakar greinar frv. eða þær brtt. sem hafa komið fram, en mun að sjálfsögðu taka til máls aftur í umræðunum ef þörf krefur.

Guðrún Agnarsdóttir Hæstv. forseti. Ég stend hér eiginlega í stað hv. þm. Danfríðar Skarphéðinsdóttur sem er áheyrnarfulltrúi Kvennalistans í hv. fjh.- og viðskn. þessarar deildar. Örlögin haga því þannig að hún hefur setið flesta fundi nefndarinnar þegar fjallað var um þetta mál en dvelst nú fjarri mikilvægum önnum þingsins og ætla ég að segja nokkur orð af því tilefni í hennar stað. Ég er því að sumu leyti vanbúin þar sem ég hef ekki haft tök á að fylgjast með umfjöllun málsins í nefndinni. Hér fer fram að vanda hefðbundin afgreiðsla þessara mála að mestu leyti en hún er þó með nokkru sérsniði þar sem lánsfjárlög eru nú óvanalega seint á ferð. Eins og oft áður er þetta reiknidæmi augljóslega löngu sprungið og væntanlega í engu samræmi við lánsfjárþörfina sem ætla má að sé stórlega vanmetin í lánsfjáráætlun. Ég get vel tekið undir það sem sagt er í nál. minni hl. þar sem minnst er á að það sé íhugunarefni við afgreiðslu frv. hversu langt hefur verið farið fram úr lánsfjárlögum á sl. árum. Það kemur einnig fram í þessu nál. minni hl. að reynslan hafi sýnt að sl. þrjú ár hafi erlendar lántökur farið fram úr upphaflegri áætlun sem nemur 50--130%. Einnig er minnst á að mjög líklegt sé að ríkissjóður verði rekinn með verulegum halla þrátt fyrir nýju skattaálögurnar og viðskiptahallann sem Seðlabankinn telur að verði um 11 milljarðar kr. Þetta er sýnu alvarlegra þar sem sjá má fram á það á sama tíma að lífskjör manna munu halda áfram að versna, enda hefur það verið boðað af ríkisstjórninni, og atvinnuleysi hefur verið meira sl. mánuði en um árabil eða jafnvel áratugi. Það sýnir virðinguna fyrir þessu máli og áhuga á því í þinginu hversu fáir eru í salnum nú og voru í morgun og hversu fáir ráðherrar telja ástæðu til að vera viðstaddir umfjöllun málsins. Þetta er e.t.v. gleggsta dæmið um það hvernig menn líta mikilvægi þessa sýndarreikningsdæmis sem hér er lagt fram. Allir sem hér hafa verið að störfum, þó ekki sé nema stuttan tíma, vita að hér er fjallað um breytanlegar stærðir sem hlaupa út úr höndum manna. Og við minnumst þess öll hvernig fór fyrir jólin; í hvert skipti sem hæstv. fjmrh. opnaði munninn versnaði ástand ríkissjóðs. Ég tel að ekki hafi þó verið neitt beint samband þar á milli, ráðherrann talaði oft og hann talaði mikið í þessu máli. En á þeim tiltölulega stutta tíma sem málið var í umfjöllun breyttust allar stærðirnar mjög mikið. Greinilega voru margar þeirra óþekktar og upplýsingastreymið var lélegt, annaðhvort innan ráðuneytisins eða milli þess og þeirra þátta sem það stýrir í þjóðlífinu eða vegna þess að skil á milli ráðherra voru ekki nógu skýr. Ég veit ekki nákvæmlega hvar vandinn liggur, en þetta er náttúrlega á engan hátt verjanlegt og það mundu fleiri en hæstv. núv. forsrh. telja að þarna hefðu einhverjir meiri háttar kjánar látið plata sig til þess að reisa sér hurðarása um öxl og fleiri en einn og fleiri en tvo. Vísa ég þá til frægra ummæla hæstv. forsrh. um venjulega húsbyggjendur sem máttu líða talsvert mikið í kjölfar vanhugsaðra ráðstafana stjórnvalda fyrir nokkrum árum þegar laun voru fryst en lánskjör látin leika lausum hala. Þetta leiðir huga okkar að því hvernig spilast hefur úr góðærum undanfarinna ára. Við vitum það öll að vinnudagur hér á landi er lengri en meðal flestra nágrannaþjóða okkar og fólk vinnur sér nærri til sálarháska og vantar tíma fyrir sig og fjölskyldur sínar, einkum börnin. Þrátt fyrir þessa miklu vinnu bæði fyrir nauðsynjum og munaði, og þrátt fyrir hvert metaflaárið af öðru, jafnvel nú í ár því við höfum bara ekki frið fyrir metaflaárum, höfum við samt eytt um efni fram og skuldir þjóðarbúsins stafa ekki síst af vanmati á aðstæðum og misviturlegum fjárfestingum hverrar ríkisstjórnarinnar á fætur annarri, trúlega með dyggri aðstoð og sérfræðilegri ráðgjöf ýmissa lærðra manna án þess að ég sé að reyna að skella skuldinni á þá. En þetta gefur kannski til kynna hversu óviðráðanlegt og erfitt dæmið er í raun og veru og hversu miklu varðar að menn vandi sig við að vinna það, verji tíma sínum vel. E.t.v. þyrftu þeir tilsögn og fræðslu áður en þeir fara að fjalla um það. Ég hef oft verið að velta því fyrir mér að hér koma menn inn á Alþingi án þess að þurfa til þess önnur skilyrði en að vera kosnir af þjóðinni, og það má kannski segja að það sé mikil krafa, ég veit það ekki. Engin krafa er þó gerð um sérstaka kunnáttu. Hér koma menn inn á Alþingi úr ýmsum áttum þjóðlífsins, úr ýmsum störfum þjóðlífsins og með misjafnlega mikla þekkingu og reynslu á þeim málum sem hér er fjallað um á nokkuð hefðbundinn og ósveigjanlegan hátt. Hér í þessari gömlu stofnun er næsta lítil og engin tilsögn, fræðsla eða upplýsingamiðlun um það hvert sé eðli málanna eða hvernig sé skynsamlegast að taka á þeim. Það er t.d. aldrei tíðkað að sýna glærur eða myndir, hvorki á nefndarfundum né heldur í þingsölum. Að ég veit eru engin tæki til hér sem nota má til að miðla upplýsingum sérstaklega til þingmanna. Síðan kemur hver á fætur öðrum og gegnir ýmist þingmannshlutverki eða jafnvel ráðherrahlutverki án þess að nokkur trygging sé fyrir því að menn hafi vit á þeim málum eða málaflokki sem þeir fást við. Auðvitað læra menn af reynslunni og ég reikna með að mennirnir reyni allir sitt besta og leggi sig fram en þeir þurfa þó fyrst og fremst að reiða sig á ráðgjöf sérfræðinga nema svo vilji til að þeir séu sérfræðingar sjálfir og það er sjaldnast. Það er kannski ekki undravert að misjafnlega takist til þegar margir koma og grauta af mismikilli þekkingu í málum sem eru afar flókin, sem eru svo flókin og samhangandi að þau eru eins og net. Maður togar í einn möskva og ætlar aðeins að hagræða honum og áður en maður veit af hreyfist allt netið og dirrar út um þjóðfélagið og farið er að hreyfa við stærðum sem maður ætlaði ekki að snerta, grunaði ekki að mundu verða fyrir áhrifum. Svona dæmi höfum við horft upp á þrásinnis í þinginu. Gjaldþrotið, sem hér hefur oft verið minnst á og talað um sérstaklega af hæstv. forsrh., býr fyrst og fremst að mínu viti í stefnu og ráðstöfunum þeirra sem ráðin hafa. Við erum stödd í öldudal og horfumst með nokkrum kvíða í augu við það að eftir hinum feitu árum fylgi e.t.v. hin mögru. Nú blasa við erfiðir tímar og ótryggir í efnahagsmálum. En mín trú er sú að við munum þó brátt færast upp úr þessum öldudal og ég trúi því að hér sé um tímabundna örðugleika að ræða. Hitt er þó öllu mikilvægara hvort okkur tekst, og þá vísa ég máli mínu ekki síst til þeirra ráðherra sem hér eru staddir, að draga nokkurn lærdóm af þeirri kreppu sem við höfum ratað í. Hvort hún verður okkur nauðsynleg og holl áminning, hvort hún hvetur okkur til endurskoðunar á því hvað okkur sé í raun nauðsynlegt, hverjar þarfir okkar séu, hvernig við skilgreinum okkur sjálf og það þjóðfélag sem við byggjum, hvort hún hvetur okkur til að hyggja að því verðmætamati sem ræður ákvörðunum okkar og gerðum, hvort hún hvetur okkur til réttlátari breytni og jafnari tekjuskiptingar, og ég vil sérstaklega endurtaka til jafnari tekjuskiptingar vegna þess að nú eru kjarasamningar lausir og þessi ríkisstjórn sem atvinnuveitandi mun ganga til samninga fljótlega. Þess vegna minnist ég alveg sérstaklega á þetta. Hvort kreppan vekur okkur af vímu hinnar nýríku þjóðar sem hefur lagt óhóf og bruðl í vana sinn en gleymir um of að sinna því sem hana varðar mestu og er henni kærast þegar öllu er á botninn hvolft. Það er sameiginlegur ávinningur þessarar þjóðar að hér búi fólk sem getur séð sér farborða. Hins vegar verða þeir sem búa í samfélaginu að vera sammála um að þeir sem betur mega sín verði að færa ákveðnar fórnir vegna þess að við þurfum að kenna hvert öðru og læra að sækja ríkari sjálfsvirðingu í þær aðgerðir sem efla heildarhagsmuni, efla samhjálp frekar en samkeppni, samábyrgð fremur en sérhyggju. Ég vil víkja þessum orðum alveg sérstaklega að þeirri ríkisstjórn sem ætlar von bráðar að fara að standa í samningum við launþega sína. Svo að ég víki máli mínu að frv. sem er til umræðu finn ég mig vanbúna, eins og ég sagði áðan, til að ræða sérstaklega greinar þess af því að ég hef ekki haft tækifæri til að fylgjast með umfjöllun málsins. Ég vil þó taka undir þær áhyggjur sem komu fram í umræðum hér á undan um skerðingu Atvinnuleysistryggingasjóðs. Við kvennalistakonur höfum lýst okkur andvígar því alveg frá því að taka átti fé úr þeim sjóði og láta það renna til Atvinnutryggingarsjóðs. Það er þeim mun alvarlegra þegar atvinnuleysi eykst og ekki er séð fyrir endann á því hversu mikið, víðtækt eða langvarandi það verður. Ég lýsi þess vegna yfir andstöðu og mótmælum við þessa grein. Ég sé að 22. gr. frv. hefur verið felld niður, en af því að hæstv. menntmrh. var hér fyrir stundarkorni og að ég held genginn í hliðarherbergi get ég ekki annað en spurt hann, því að ég veit og man orð hans hér við síðustu lánsfjárlagaumræðu varðandi Ríkisútvarpið. --- Hæstv. forseti, væri e.t.v. hægt að biðja hæstv. menntmrh. að koma aðeins í salinn meðan ég spyr hann örstuttra spurninga? Hann er hérna í næsta herbergi.

Það verður athugað.

--- Ég fagna því að 22. gr. frv., sem varðar Ríkisútvarpið og skerðingu á framlögum til þess, skuli hafa verið felld niður. En ég minnist orða hæstv. ráðherra við umræðu um síðustu lánsfjárlög þar sem við stóðum hér saman, þ.e. sömu megin girðingar ef svo má kalla, og þótti báðum miður að aðflutningsgjöld af hljóðvarps- og sjónvarpstækjum ásamt fylgihlutum skyldu ekki renna beint til Ríkisútvarpsins. Nú veit ég að hæstv. ráðherra hefur af mikilli röggsemi tekið frumkvæði að því að sinna sérstaklega málefnum Ríkisútvarpsins og ég virði það og met. En mig langar samt til að spyrja hann: Hvers vegna tókst ekki að halda þessi ákvæði sem eru Ríkisútvarpinu í raun mjög nauðsynleg sem fjármögnun? Mig langar að biðja um skýringu á því. Vegna þess sem ég sagði um Atvinnutryggingarsjóðinn vil ég enn ítreka óánægju okkar kvennalistakvenna með það hvernig þeirri hugmynd, sem við áttum að hlutabréfasjóði, hefur verið breytt og nánast rifin algerlega úr samhengi við þær ætlanir sem við höfðum um þann sjóð. Þetta átti að verða sjóður atvinnulýðræðis, þetta átti að verða sjóður sem gæfi fólkinu í landinu tækifæri til þess að styrkja vænleg og bjargálna fyrirtæki. Nú er þessi sjóður því miður orðinn að óhrjálegri ruslakistu þar sem þeim er ætluð dvöl sem enginn annar vill sinna. Þetta er nánast sorglegt og við frábiðjum okkur að eiga nokkurn hlut í því þó að það nafn hafi verið notað sem við fyrst ætluðum. Ég tek undir með hv. frsm. meiri hl. að það er óviðunandi að standa hér ár eftir ár og tala um þessi skerðingarákvæði á lögum þar sem verið er að skera niður framlög til ýmissa þjóðþrifamála. Varðandi frv. í heild sinni vil ég segja að ýmislegt í því er ágætt og vel hægt að styðja. Það er annað sem er það ekki og ég hef minnst á þessa tvo þætti þess. En í heild sinni liggur mér við að segja að þetta sé úrelt og löngu sprungið reikningsdæmi sem er á vissan hátt ekkert annað en sýndarmennska. Þetta óreiðudæmi hlýtur því fyrst og fremst að vera á ábyrgð þeirrar ríkisstjórnar sem leggur það fram og við munum því sitja hjá við afgreiðslu þessa máls. --- Fundarhlé.

Egill Jónsson Herra forseti. Ég hafði orð á því við hæstv. forseta í gær að ég óskaði þess að hæstv. landbrh. yrði við þessa umræðu þegar ég mundi flytja mál mitt og ítreka ég nú þá beiðni.

Ég hef komið þeim skilaboðum til hæstv. landbrh. að hann kæmi á fundinn, en ég skal reyna að ítreka það einu sinni enn.

Það er nærri því sólarhringur frá því að ég lagði fram þessa ósk og ég tel mig því vera í góðri stöðu til að fresta minni ræðu þar til landbrh. hefur möguleika á því að mæta hér til fundar.

Ég mun verða við því, en eins og ég sagði þá hef ég óskað eftir því að hæstv. landbrh. komi hér.

Frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. (Halldór Blöndal): Hæstv. forseti. Við höfðum gert samkomulag um það að umræðan gæti orðið í dag og þá hafði maður reiknað með því að fundurinn gæti gengið fyrir sig með eðlilegum hætti. Af þeim sökum að ég hafði staðið að því samkomulagi féllst ég á að ljúka ræðu minni í dag án þess að þeir ráðherrar væru við sem mér þótti eðlilegt að væru við þessa umræðu. En nú er komið í ljós að hv. 4. þm. Austurl. kom að máli við hæstv. forseta í gær og lét í ljós óskir um að hæstv. landbrh. yrði viðstaddur umræðuna í dag varðandi þá þætti sem snerta embætti hans. Ef einstökum ráðherrum þykir ekki meira liggja við en svo að þeir geti verið fjarverandi þessa umræðu þó að óskir komi fram um hið gagnstæða get ég ekki séð annað en ríkisstjórnin hafi af sinni hálfu rofið það samkomulag sem gert var við stjórnarandstöðuna um að þetta mál yrði afgreitt frá Ed. í dag. Ég vil því óska eftir að þessari umræðu verði slegið á frest til þess að hv. 4. þm. Austurl. geti flutt sína ræðu. Við getum tekið verðlagsmálin fyrir nú og séð til hvort landbrh. sýnir sig, en það var samkomulag um að ljúka þeirri umræðu í dag.

Forseti (Jón Helgason) Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa ábendingu og ef hæstv. landbrh. kemur ekki nú þegar mun ég taka það til athugunar.

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Eiður Guðnason): Herra forseti. Ég verð að segja að þessi beiðni hv. 2. þm. Norðurl. e. kom mér svolítið á óvart. Ég hygg raunar að eitthvað í þessu máli hafi komið honum á óvart líka vegna þess að við áttum samtal í morgun um framgang mála hér í deildinni í dag og raunar einnig í gær og þá hygg ég að hv. 2. þm. Norðurl. e. hafi verið allsendis ókunnugt um þessa bón og ég mælist til þess að við fáum að ljúka þessu eins og um var samið. Mér býður í grun að hæstv. landbrh. sé ekki staddur á landinu. 

Egill Jónsson Herra forseti. Það er hárrétt, sem hefur komið fram hjá hv. 3. þm. Vesturl., að ég auglýsti það ekkert að leitað yrði eftir því við forseta þessarar deildar að hæstv. landbrh. yrði viðstaddur við umræðuna. Ástæðan fyrir því að ég orðaði þetta í gærdag var einfaldlega sú að mér var kunnugt um þetta samkomulag og ég vildi að það lægi þá þegar fyrir að ég mundi ekki flytja mál mitt öðruvísi en að hæstv. landbrh. yrði viðstaddur. Frá okkar hendi hefur þetta samkomulag þess vegna algjörlega gengið fram. Það er nærri því sólarhringur frá því að það lá fyrir að ég hafði orð á þessu við virðulegan forseta þessarar deildar og ef einhver brigð verður á samkomulagi verður að sjálfsögðu að rekja það til annarra en okkar sjálfstæðismanna. Það liggur svo að sjálfsögðu alveg ljóst fyrir að þó að hér yrði gert eitthvert hlé og menn mundu bíða eftir að hæstv. landbrh. kæmi til fundar er ekki þar með sagt að málið gangi ekki fram eins og um var talað. Ég get líka fúslega fallist á að tala síðar í umræðunni ef aðrir eru á mælendaskrá. Ég bara undirstrika að ekki er hér um neina brigð að ræða. Ríkisstjórnin og stjórn þingsins hafa haft fulla möguleika á því að mæta þannig til fundar að við getum flutt okkar mál og meira að segja hef ég ekki í hyggju að tala lengi. En ég ítreka mína ósk og frábið mér það að hér sé af okkar hálfu verið að tefja störf þessarar virðulegu deildar né heldur að ganga á gerða samninga um framgang mála hér á þessum degi.

Forseti (Jón Helgason) Ég mun að sjálfsögðu, hv. 4. þm. Austurl., fá hæstv. landbrh. til þess að hlýða á þitt mál. Ræðunni hefur þegar verið frestað. Ef á þarf að halda verður þessari umræðu frestað.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegi forseti. Ég vil nota tímann sem hér er til reiðu þar til hæstv. landbrh. kemur til þess að víkja nokkuð að einstökum atriðum sem hér hafa komið til umræðu. Ég vil þá aðeins geta þess að það er nú ekki af skorti á virðingu hæstv. landbrh. gagnvart þessari umræðu sem hann er fjarstaddur, heldur er hann, eins og hv. þm. er kunnugt, einnig samgrh. og eins og þegar hefur verið vikið að í þessari umræðu eru málefni eins af stærri fyrirtækjum þessa lands, Arnarflugs, mjög til umfjöllunar þessa sólarhringa. M.a. hefur hæstv. samgrh. nú þegar átt fund með fulltrúum stjórnarandstöðuflokka um það mál og er að undirbúa annan slíkan ásamt umfjöllun ríkisstjórnarinnar um helgina um það mál. Ég vona því að hv. þm., sem hér hafa talað og eðlilega óskað eftir nærveru hæstv. landbrh., sýni því skilning að það vill svo til að mjög brýnt mál er á miklu vinnslustigi þessa sólarhringana og getur auðvitað haft áhrif á vinnuáætlanir hæstv. landbrh. Ég vil hins vegar nota þennan tíma meðan við bíðum eftir að hann komi til umræðunnar til að þakka hv. fjh.- og viðskn. fyrir mjög mikla og ítarlega vinnu sem hún hefur lagt í frv. Eins og frsm. meiri hl. nefndarinnar gerði grein fyrir hefur nefndin kallað til sín mikinn fjölda fulltrúa, sérfræðinga og embættismanna til þess að geta áttað sig vel á efni málsins. Frv. hefur tekið nokkrum breytingum, eins og hér hefur verið gerð grein fyrir, af eðlilegum ástæðum, m.a. vegna þess að nú liggur skýrar fyrir hver útkoma síðasta árs varð og einnig að nauðsynlegt hefur verið af tæknilegum ástæðum að flytja inn í þetta frv. lántökuáform ýmissa annarra aðila. Það var nokkuð vikið að því af hv. þm. Júlíusi Sólnes að nauðsynlegt væri að fjalla einnig um það hér í tengslum við þetta frv. hvaða áform og áætlanir ríkisstjórnin hefði varðandi flutning á fjármagni til landa og frá og þær breytingar sem eru að verða í Evrópu í þeim efnum og tengsl Íslands við þá þróun. Hv. þm. Júlíus Sólnes var, eins og hann vék að sjálfur, fjarverandi fyrr í þessari viku, en þá var allítarlega fjallað um þetta efni. Hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson hafði þá frumkvæði að því að taka til ítarlegrar umfjöllunar þróun markaðsmála á peningamarkaði í Evrópu og á Norðurlöndum í sérstökum tengslum við efnahagsáætlun ráðherra Norðurlanda, en eins og hv. þingmönnum er kunnugt hafði ég sem fulltrúi Íslands fyrirvara við þá vinnu varðandi þann kafla í áætluninni sem snýr að þróun fjármagns- og peningamarkaðarins. Hins vegar hefur orðið samkomulag um það að á vegum ríkisstjórnarinnar verði á næstu missirum unnið rækilega að því að ræða og móta reglur sem m.a. munu taka hliðsjón af þeim atriðum sem greint er frá í þessari áætlun og ég lýsti því yfir við umræður fyrr í þessari viku að nauðsynlegt væri að allir þingflokkar tækju þessi málefni til ítarlegrar meðferðar þannig að hér innan þingsins sem og á vettvangi ríkisstjórnarinnar gæti myndast í senn nægileg þekking og síðan afstaða til þeirra mikilvægu atriða sem þarf að taka ákvarðanir um. Ég vil í þessu sambandi rifja það upp að þegar hv. þm. Júlíus Sólnes varð formaður þingflokks Borgaraflokksins lét ég hann fá formlega, eins og formenn annarra þingflokka, efnahagsáætlun Norðurlanda skömmu eftir að ráðherrarnir höfðu gengið frá henni í nóvember og það var gert af minni hálfu gagngert til þess að hvetja þingflokkana til þess að taka þau mikilvægu efni til umfjöllunar, ekki vegna þess að ég væri bara að póstsenda skýrslur sem væru á mínu starfssviði, heldur sérstaklega til þess að vekja athygli þingflokkanna á því að þarna væru á ferðinni málefni sem nauðsynlegt væri að þingflokkarnir, þrátt fyrir miklar annir, gæfu sér ítarlegan tíma til að fjalla um á næstu mánuðum. Þess vegna vildi ég aftur víkja nokkrum orðum að þessu því að þetta er auðvitað eitt af stóru málunum á sviði peningamála og fjármagnshreyfinga í okkar þjóðfélagi og þeim heimshluta sem næst okkur stendur á komandi árum og hárrétt hjá hv. þm. Júlíusi Sólnes að vekja jafnrækilega athygli á því eins og hann gerði. Ég vænti þess að tími gefist til þess að víkja e.t.v. aftur að þeim málum þegar þau frv. um peningamál sem mælt var fyrir fyrr í þessari viku, þegar þessi umræða fór fram sem ég er hér að rekja lauslega, koma til umfjöllunar hér í hv. deild eftir að fjh.- og viðskn. hefur haft tækifæri til að skoða þau. Þá hefur einnig, virðulegi forseti, verið vikið nokkuð að því í umræðunum hvort innheimtur yrði svokallaður lántökuskattur af ýmsum þeim erlendu lánum sem tekin verða í þágu mikilvægra útflutningsgreina, byggðavandamála og annarra verkefna. Eins og hv. þingmönnum er kunnugt var gerð sú breyting á lögunum við meðferð þeirra hér á Alþingi skömmu fyrir jól að fjmrh. var falin sú heimild að gera undanþágu á þessum skatti varðandi lántökur sem sérstaklega væru ætlaðar verkefnum á sviði mikilvægrar atvinnustarfsemi útflutningsþróunar og annarra þeirra sviða sem að dómi ríkisstjórnarinnar væru nauðsynleg og mikilvæg verkefni. Ég hef kosið, áður en veitt eru endanleg svör um einstaka lántökur, að móta þau almennu sjónarmið sem farið verður eftir við slíkar ákvarðanir vegna þess að ég tel óheppilegt að tína úr eitt og eitt atriði og taka afstöðu til þeirra hvers fyrir sig. Hins vegar get ég sagt það að það er alveg augljóst að þau verkefni sem hér hafa verið gerð að umtalsefni, sérstaklega varðandi skipasmíðar og almenna byggðaþróun, eru auðvitað einna efst á blaði varðandi þetta atriði. Síðan spurði hv. þm. Halldór Blöndal um nokkur atriði sem hann vildi inna eftir hvort væru til umfjöllunar á vettvangi ríkisstjórnarinnar og milli ráðherra og það er nú þannig með öll þau atriði sem hann vék þarna að eru til umfjöllunar á einn eða annan hátt milli ráðherra. Það á t.d. við ýmis þau málefni sem snerta landsbyggðina og atvinnuvegina sem hv. þm. spurði um. Þau eru nánast daglega og vikulega til umfjöllunar milli ráðherra og niðurstöður þeirra hafa verið að birtast að undanförnu og munu birtast á næstunni. Sama gildir einnig um málefni flugfélagsins Arnarflugs sem einnig var spurt um hér og ég hef nú þegar í upphafi míns máls greint frá því að er ein af ástæðum þess að hæstv. samgrh. hefur hingað til verið fjarverandi þessa umræðu. Við gerum okkur fyllilega grein fyrir því að vandamál margra byggðarlaga eru mjög erfið af margvíslegum orsökum. Hins vegar er það ljóst, og ég ætla ekki að gera það að ítarlegu umræðuefni hér, að hæstv. ríkisstjórn hefur tekið þá afstöðu eftir ítarlega athugun á vandamálum þessara fyrirtækja að gengisfelling af stórri gráðu sé ekki það lausnartæki sem þessum atvinnufyrirtækjum kemur til bjargar. Sú afstaða er mótuð af því að hafa skoðað rækilega reikninga og fjárhagsstöðu þessara fyrirtækja, skuldastöðu þeirra og annað. Ég hef í grófum dráttum viljað skipta fyrirtækjum í útflutningsgreinum í fjóra flokka eins og ástandið er nú. Í fyrsta flokknum eru fyrirtæki sem nú ganga vel sem betur fer. Það heyrist e.t.v. ekki mikið frá þeim í okkar þjóðfélagi, en þau eru sem betur fer mörg. Í öðru lagi eru fyrirtæki sem nú þegar hafa fengið skuldbreytingar lána og telja að þær skuldbreytingar dugi þeim vel miðað við þær breytingar sem orðið hafa m.a. á raungengi og í vaxtamálum og er rétt að ítreka það að það hefur orðið allveruleg breyting á raungengi síðustu mánuði. Í þriðja lagi eru fyrirtæki sem þurfa nokkuð aukið eigið fé inn í reksturinn og sá hlutabréfasjóður sem stjórnarandstaðan flutti upphaflega tillögu um og ríkisstjórnin gerði síðan að sinni á að gegna mikilvægu hlutverki í þeim efnum, m.a. sem tæki til þess að auðvelda fjárfestingarlánasjóðum og bankastofnunum að breyta lánum í aukið eigið fé viðkomandi fyrirtækja. Í fjórða lagi eru fyrirtæki sem því miður hafa fjárfest á þann veg eða búa af öðrum ástæðum við slíka hlutfallsstöðu eigna og skulda að skynsamlegasta leiðin er uppgjör fyrirtækisins með einhvers konar gjaldþrotameðferð. Þegar fyrirtækin hins vegar gegna lykilhlutverki í atvinnugrein í viðkomandi byggðarlagi og atvinnulífi þess mun ríkisstjórnin beita sér fyrir því að atvinnulífið í byggðarlaginu verði tryggt með nýju fyrirtæki og nýrri starfsemi. Ég get hins vegar fullvissað hv. þm. um það að almenn sjónarmið munu fyrst og fremst ríkja í þessum aðgerðum eins og hingað til. Ég vil rifja það upp í því sambandi að þegar Atvinnutryggingarsjóður var settur á laggirnar töldu ýmsir að hann mundi vinna pólitískt, hann mundi þjóna einhverri pólitískri fyrirgreiðslustarfsemi, hann var jafnvel kenndur við bjargráðasjóðsskussana. Nú er það samdóma álit allra sem til þekkja, m.a. forsvarsmanna í atvinnulífinu og bankastofnunum, að á vegum Atvinnutryggingarsjóðs hafi verið unnið betur og með faglegri vinnubrögðum að þessari ákvarðanatöku en jafnvel hafi þekkst áður í íslensku bankakerfi og lánasjóðum. Hingað til er mér ekki kunnugt um að nokkur maður hafi getað bent á eitt einasta tilvik í meðferð Atvinnutryggingarsjóðs sem ber eitthvert pólitískt fyrirgreiðslusvipmót nema síður sé. Og það er auðvitað mjög mikilvægt að það sé viðurkennt nú þegar sjóðurinn hefur starfað um allmarga mánuði og reynsla er fengin af því, svo að þær spásagnir um pólitíska fyrirgreiðslu eða annarleg sjónarmið sem settar voru fram í upphafi reynast núna dauðar og ómerkar í ljósi reynslunnar. Sömu faglegu vinnubrögð munu auðvitað verða viðhöfð varðandi hlutafjársjóðinn sem lagt er til að stofna og það almenna mat ríkisstjórnarinnar á því að tryggja atvinnuhagsmuni byggðarlaga alveg óháð því hvers konar pólitískur meiri hluti kann að ríkja í viðkomandi byggðarlögum. Þessi ríkisstjórn ætlar sér ekki að fara að mismuna mönnum eftir pólitík eða greiða sérstaklega fyrir fyrirtækjum á pólitískum forsendum, heldur viðhafa fyrst og fremst almenn atvinnuleg, byggðarleg og rekstrarleg sjónarmið þegar þessar aðgerðir eru framkvæmdir. Þetta taldi ég nauðsynlegt að segja hér vegna þess að sumar af þeim spurningum sem hér voru bornar fram voru e.t.v. sprottnar af ótta, kannski eðlilegum ótta við það að einhvers konar annarleg sjónarmið kynnu að ríkja við ákvarðanatökur af þessu tagi, en ég get fullvissað hv. þingdeild um það eins og ég gerði hér í upphafi þings þegar málefni Atvinnutryggingarsjóðs voru til umræðu að svo verður ekki. Þá fullyrti ég að Atvinnutryggingarsjóður mundi starfa með strangari og faglegri kröfur heldur en bankar og fjárfestingarlánasjóðir hafa gert hingað til og það hefur reynst rétt. Á sama hátt fullyrði ég að hlutabréfasjóður Byggðastofnunar, sem gerð hefur verið tillaga um við meðferð bráðabirgðalaganna hér á Alþingi, muni starfa í sama anda. Það er auðvitað mjög mikilvægt að bæði fulltrúar hér á Alþingi og fólkið í landinu geti treyst því að fagleg, atvinnuleg og rekstrarleg sjónarmið ásamt hagsmunum fólksins sjálfs í byggðarlögunum verði það sem verður látið ráða þegar ákvarðanir verða teknar um þróun fyrirtækjanna. Það er svo alveg rétt ...

Hæstv. fjmrh., ber að skilja ummælin svo að enginn pólitískur þrýstingur sé inni í stjórn Atvinnutryggingarsjóðs? Þorir hæstv. ráðherra að fullyrða það að engir einstakir ráðherrar hafi beitt pólitískum þrýstingi á stjórn Atvinnutryggingarsjóðs?

Mér er ekki kunnugt um það, hv. þm. Halldór Blöndal, að slíkum pólitískum þrýstingi hafi verið beitt og vil þess vegna ekki dæma neitt um það. Það eina sem ég sagði var það að niðurstöður Atvinnutryggingarsjóðs lægju fyrir, faglegar greinargerðir þess mats lægju fyrir og mér væri ekki kunnugt um nokkurn mann sem gæti bent á nokkra jákvæða afgreiðslu Atvinnutryggingarsjóðs á þann veg að hún væri ekki byggð á faglegu mati heldur einhverjum pólitískum sjónarmiðum.

En ráðherrann getur ekki dæmt um hvort pólitískum þrýstingi hafi verið beitt.


             Það er nú ekki rétt hjá hv. þm. vegna þess að það er alltaf erfitt að meta slíkan þrýsting, hann er nú ekki þannig eining að hægt sé að setja á hann tommustokk.  að vísu til en þeir mæla nú ekki þetta. Það sem er hins vegar hægt að mæla eru niðurstöðurnar. Þær tala sínu máli og það eru þær sem eru höfuðatriðið. Þær eru á þann veg sem ég hef hér lýst. Það er hins vegar rétt sem hv. þm. Guðrún Agnarsdóttir sagði að reynslan af meðferð lánsfjárlaga á undanförnum árum er oft á þann veg að hér er í eðli sínu meira e.t.v. um áætlun að ræða heldur en endanlegar ákvarðanir. Ég hef þó lýst því yfir, bæði við meðferð fjárlaga og eins hér, að það er full ætlun mín að reyna að framfylgja þeim ákvörðunum eftir bestu getu. Ég geri mér hins vegar alveg ljóst að það er ekki í mínu valdi að tryggja það fullkomlega hér og nú að svo verði. Ég hef þess vegna kosið að orða þetta á þann veg að þetta sé alvarleg tilraun til þess að haga málum á þann veg að þær ákvarðanir sem hér er um fjallað og í fjárlagafrv. standist. Ég hef verið að skoða ýmsa starfshætti fjmrn. og stjórnvalda á þessu sviði. Ég vænti þess að hv. alþm. hafi tekið eftir því að ég hef lagt hér fram á Alþingi ríkisreikninga margra undanfarinna ára sem vanrækt hefur verið að leggja fram, nánast í áratug, og hef einnig tekið til athugunar að flytja hér inn á þingið á viðkomandi fjárlagaári og framkvæmdaári lánsfjárlaga þær breytingar sem hugsanlega kann að þurfa að gera til þess að þingið geti þá sjálft staðið frammi fyrir þeim ákvörðunum. Ég er alveg sammála því að þau vinnubrögð sem tíðkast hafa í þessum efnum um langt árabil eru hvorki holl fyrir ríkisstjórn, fyrir fjmrn., fyrir þingið né fyrir þjóðina og að mikil nauðsyn sé á að koma meiri festu og meiri reglu á þessi vinnubrögð. Það verður auðvitað mikill áfangi ef þinginu tekst núna fyrir vorið að hreinsa borð ríkisreikninga og fjáraukalaga fyrir undanfarin ár og þar með fyrir sl. ár vegna þess að þá er búið að vinna upp verk sem vanrækt hefur verið um langa hríð. Ég hef einnig á haustmánuðum og fyrir áramót jafnóðum gert þinginu grein fyrir nýjustu vitneskju um afkomu ríkissjóðs. Ég hef tekið eftir því að þingmenn hafa stundum haft þau orð í flimtingum og gert að þeim góðlátlegt grín eða haft af því gaman, eins og skein nú í hjá hv. þm. Guðrúnu Agnarsdóttur. Ég kaus hins vegar að láta þingið vita jafnóðum um þá vitneskju sem fyrir lá á mínum borðum vegna þess að ég taldi nauðsynlegt að þingið og þjóðin vissi það, jafnvel þótt það stangaðist á við þær yfirlýsingar sem ég hafði áður gefið. Ég mun einnig leitast við það á þessu ári að sinna þeim upplýsingum mjög rækilega og koma þeim á framfæri. Ég hef óskað eftir ítarlegri samvinnu við fjvn. um það atriði, hef þegar átt mjög fróðlega og góða fundi með fjvn. og mun halda því áfram á næstu dögum, um útkomu ársins 1988 og um framkvæmd aðhalds og eftirlits í fjárlögum fyrir þetta ár. Og vegna þess hvernig störfum þingsins er háttað hvað lánsfjárlögin snertir finnst mér fyllilega koma til greina að sams konar vinnubrögð verði tekin upp varðandi fjh.- og viðskn., að reglubundnir fundir fjmrn. og fjh.- og viðskn. beggja deilda verði um framkvæmd lánsfjárlaganna svo að viðkomandi þingnefndir fái tækifæri til þess að skoða þau mál jafnóðum. Það er að mínum dómi hins vegar galli á stjórnskipan þingsins að fjvn. kemur ekki að þessum þætti málsins og e.t.v. gæti verið nauðsynlegt að efna til einhverra sameiginlegra funda fjvn. og fjh.- og viðskn. um þennan þátt. En ég tel að þetta samráð og þessi umræða okkar í fjmrn. og fjvn. á undanförnum vikum hafi verið til góðs og mun hugleiða mjög alvarlega að leita eftir sams konar fundum með fjh.- og viðskn. um framgang og framkvæmd lánsfjárlaga.

Menntamálaráðherra (Svavar Gestsson) Herra forseti. Til mín var beint fyrirspurn varðandi 21. gr. þessa frv. um að þrátt fyrir ákvæði 22. og 23. gr. útvarpslaga frá 1985 þá skuli tekjur á árinu 1989 vegna aðflutningsgjalda af hljóðvarps- og sjónvarpstækjum ásamt fylgihlutum renna í ríkissjóð. Um þetta mál og næstu grein þar á eftir er það að segja að yfir stendur endurskoðun útvarpslaga. Þar er m.a. gert ráð fyrir því í fyrsta lagi að nefndin skili áliti til ríkisstjórnarinnar 10. mars. Þar er líka gert ráð fyrir því, í þeim gögnum sem nefndin vinnur út frá, að hún taki sérstaklega á þeim vandamálum sem lúta að dreifikerfi útvarps og sjónvarps. Það hefur verið hreyft í nefndinni ákveðnum hugmyndum um tekjuöflun sem gæti þá komið í staðinn fyrir aðflutningsgjöldin af hljóðvarps- og sjónvarpstækjum sem hér eru nefnd og gert er ráð fyrir í núgildandi lögum. Hvernig það verður í einstökum atriðum get ég að sjálfsögðu ekki sagt frá hér enda veit ég það ekki, málið er í vinnslu í nefndinni, en nefndin man eftir þessu verki varðandi dreifikerfið. Sú spurning hefur auðvitað komið upp: Er það eðlilegt og sjálfsagt á sama hátt og það var áður að Ríkisútvarpið eigi þetta dreifinet? Er það hugsanlegt að Póstur og sími eigi að eiga það vegna þess að stöðvarnar eru orðnar margar? Hljóðvarpsstöðvarnar eru margar og sjónvarpsstöðvarnar eru tvær. Er hugsanlega eðlilegt að Póstur og sími eigi þetta net og þessar stöðvar kaupi sig inn á net Pósts og síma? Þetta er málefni eða úrlausnarefni sem er til sérstakrar skoðunar. Vandinn er satt að segja risavaxinn, sérstaklega er það þannig að langbylgjusendirinn er orðinn afar lélegur. Það hefur verið um það talað núna í 10 ár a.m.k. að hann væri u.þ.b. að hrynja. Það kostar 400--500 millj. kr. að endurnýja langbylgjusendikerfið. Það er sem sagt gríðarlegt átak sem þarf í þeim efnum og það er satt að segja býsna skuggaleg tilhugsun ef það gerðist einhvern tíma í óveðri, veðraham, að langbylgjusendirinn gæfi sig. Þar með getum við ekki náð út á ystu annes og inn í víkur á sama hátt og við getum þrátt fyrir allt í dag af því að stuttbylgjukerfið dregur ekki á sama hátt og langbylgjusendirinn þó gerir. Þetta er alvarlegt umhugsunarefni og stórkostlega alvarlegt vandamál og sérstaklega slæmt að menn skuli aldrei fást til þess að staldra við það nema rétt daginn eftir að óveður gengur yfir þjóðina, og sumir segja sérstaklega ef það gengur yfir suðvesturhorn landsins, að þá séu menn einkar vakandi fyrir öryggismálum daginn þar á eftir hér í þessu húsi. Málið sem sagt stendur svona að þetta er til meðferðar í þessari nefnd. Hún hefur auga á þessari tekjuþörf sérstaklega og veltir því fyrir sér hvort það er rétt að Póstur og sími yfirtaki þetta verkefni. Samkvæmt niðurstöðu þeirrar nefndar sem fjallaði um Ríkisútvarpið og skilaði áliti fyrir hátíðarnar var gert ráð fyrir því að um yrði að ræða mjög verulega hækkun á afnotagjöldum útvarps og sjónvarps og gert ráð fyrir því að þau gjöld hækki í 1500 kr. núna um næstu mánaðamót. Það eru þau gjöld sem fólk greiðir fyrir alla þjónustu Ríkisútvarpsins, tvær rásir og eina sjónvarpsstöð en til samanburðar má geta þess að mánaðargjald af myndlykli er núna 1465 kr. Allt um það þá er ljóst að talsvert átak hefur verið gert til þess að rétta við fjárhag Ríkisútvarpsins sem slíks, það átak fer á þessu ári fyrst og fremst til að greiða upp skuldir liðinna ára þannig að mikið minna af þeirri hækkun fer í endurbætur á dagskrá, mikið minna en t.d. ég hafði ímyndað mér þegar hækkunin var ákveðin. Hins vegar er ljóst að þær ákvarðanir sem teknar hafa verið í útvarpsráði nýlega munu hafa í för með sér nokkuð aukið svigrúm til að endurbæta dagskrána en þar verður ekki unnt að ganga eins langt og menn gætu haldið af hækkuninni af því að svo stór hluti hennar fer í það að borga upp vanda Ríkisútvarpsins frá liðnum árum. Ég vænti þess að ég hafi svarað þeirri fyrirspurn sem hv. 6. þm. Reykv. beindi til mín áðan.

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) Virðulegi forseti. Í þessari umræðu hefur verið drepið á margt. Margt af því snertir reyndar almenn peninga- og vaxtamál og efnahagsmál sem þegar hafa verið nokkuð rædd hér í þinginu, bæði í hv. Ed. og í Sþ., reyndar í Nd. einnig en þó mest í Ed. og Sþ. Ég vil ekki lengja þá umræðu með því að hefja hér almenna umræðu um vaxtastefnuna en vildi vísa á þær umræður og svo hugsanlegt framhald þeirra. En mig langar til þess að segja hér nokkur orð um þrennt: Það er í fyrsta lagi þær athugasemdir sem fallið hafa hjá öllum sem talað hafa, hv. 2. þm. Norðurl. e., hv. 6. þm. Reykv., hv. 7. þm. Reykn. og fjmrh. og það fjallar eiginlega um gerð og framkvæmd lánsfjárlaga og lánsfjáráætlunar. Það er alveg rétt að það er engin tilviljun að umræða um þessi mál vill fara út um víðan völl. Það er einfaldlega af því að viðfangsefni og vettvangur þessa lagafrv. er ekki nógu skýrt mótaður. Það er í honum viss tvíhyggja, það er annars vegar nauðsynlegar heimildir vegna lántöku sem ríkið sjálft þarf að taka og tengist beinlínis fjárlögunum og framkvæmd þeirra eins og fyrstu tvær greinar þessa frv. Svo eru þetta margvíslegar heimildir til annarra opinberra aðila, sveitarfélaga, sameignarfélaga ríkis og sveitarfélaga og svo loks fjárfestingarlánasjóða sem enn starfa ýmsir á ábyrgð ríkisins. Þetta tel ég tvímælalaust nauðsynlegt að taka til endurskoðunar því margt af því sem hér er á borðum eru ekki raunverulegar ákvarðanir eða fyrirætlanir ríkisins heldur áætlanir lausar í reipum sem ekki eru hentugar til lagasetningar. Þetta hefur komið fram hvað eftir annað og ég tel þess vegna fulla ástæðu til þess að bæði ráðuneytin sem undirbúa þetta, og þá fyrst og fremst Fjárlaga- og hagsýslustofnun en í samráði við önnur ráðuneyti, og þingið velti því fyrir sér hver á að vera vettvangur þessa frv. og þessara laga og tengsl lánsfjárlaga og lánsfjárætlunar við fjárlagagerðina sjálfa. Það var athyglisvert sem kom hér fram hjá fjmrh. um samráð við þingið um framkvæmd þessa þáttar í fjárhagsmálefnum ríkisins. Ég held að þarna sé líka nauðsynlegt og reyndar löngu tímabært að losna við hinn þráláta ,,þráttar"-kafla í þessum lögum þar sem eru þessi mörgu ákvæði um að ,,þrátt fyrir`` ákvæði annarra laga skuli svo og svo haga fjárveitingum til málaflokka sem þar eru. Þetta er auðvitað verkefni sem þarf að taka fyrir á vettvangi löggjafans og að reyna að víkja frá þessum málum á einhvern annan hátt en þann sem við gerum hér árlega og ég tek undir það sem hér hefur verið sagt í því máli. Þetta eru nú þessi almennu mál sem hér hafa verið rædd og ég held að þau séu á margan hátt mjög þörf. Það er þarft að þingmenn skuli vekja máls á því að endurskipuleggja þetta starf. Og vegna þess sem hv. 7. þm. Reykn. sagði, að menn gætu alltaf haldið sömu ræðuna um málið, þá held ég að það megi eiginlega ekki láta þau sannast miklu oftar. Það þarf að taka þetta tæki þingsins til vandlegrar athugunar að nýju. Hv. 6. þm. Reykv. gekk svo langt að kalla þetta sýndarreikningsdæmi. Það fannst mér nú nokkuð fast að orði kveðið um þann þátt málsins sem lýtur að ákvörðunum um lántökur vegna alveg fast ákveðinna verkefna ríkisins sjálfs og stofnana á vegum þess. En ýmislegt annað í þessu eru áætlanir og þar er dreifð ákvarðanataka sem er ekki vel fallin til löggjafar af því tagi sem stundum er reynt að hafa hér uppi. Þetta er mál sem bæði framkvæmdarvaldið og löggjafarvaldið þarf að draga lærdóm af, eins og hv. 6. þm. Reykv. drap hér á, og búa betur um málið. Næsta mál sem ég vildi víkja að eru málefni skipasmíðanna sem bæði hv. frsm. fjh.- og viðskn., hv. 2. þm. Norðurl. e., og hv. 7. þm. Reykn. viku að. Til mín var beint þeirri spurningu hvernig ætlunin væri að standa að lánveitingum til innlendrar skipasmíði á þessu ári. Ég vil lýsa hér yfir stuðningi við þá brtt. hv. fjh.- og viðskn. sem hér er gerð við 6. gr., að Byggðastofnun fái heimild til erlendrar lántöku að fjárhæð allt að 200 millj. kr. á þessum lánsfjárlögum vegna skipaviðgerða hér á landi. Andvirði þessa láns verður auðvitað notað til að endurlána þeim aðilum sem láta gera endurbætur á skipum sínum hér á landi. Hér er líka gert ráð fyrir því að Byggðastofnun ákveði endurlánin á grundvelli almennra reglna, líkt og gert hefur verið undanfarin ár. Ég vil þó taka það fram að ég tel að með þessari heimild, 200 millj., ætti að vera unnt að hækka hámark þessara lána úr 80% af endurbótunum í allt að 85%. Það teldi ég hyggilegt og miðað við allar aðstæður má ætla að stundum sé þetta nauðsynlegt til þess að jafna metin við framboð á fjármagni þegar viðgerðirnar fara fram erlendis. Um lánskjör og vexti og lánstíma fer auðvitað eftir almennum reglum Byggðastofnunar sem hún setur með staðfestingu ríkisstjórnarinnar. Þetta mál hefur verið rætt á vettvangi ríkisstjórnar eins og kom fram hér hjá hæstv. fjmrh. Hann var eðlilega nokkuð varkár í tali en ég tel það alveg einsýnt að þessi lán verði undanþegin lántökuskatti á grundvelli laganna um breytingu á lögum um ráðstafanir í ríkisfjármálum og lánsfjármálum og vitna enn til 4. tölul. 3. mgr. 19. gr. þeirra laga. Þessi lagaákvæði segja að heimilt sé að undanþiggja lán sem tekin eru vegna sérstakra aðgerða stjórnvalda í þágu útflutningsgreina og ég tel einmitt að þessi sérstaka lánafyrirgreiðsla við útveginn og skipasmiðjurnar falli undir þetta ákvæði. Þeirri skoðun hef ég lýst og almenn ákvörðun hefur verið tekin á vettvangi ríkisstjórnarinnar um þetta mál sem er falið Byggðastofnun til framkvæmdar eins og verið hefur undanfarin ár. Þriðja málið sem ég vildi víkja nokkuð að er það sem kom fram hjá hv. 7. þm. Reykn. og laut að áformum um breytingar á fjármagnshreyfingum milli Íslands og annarra landa, þeim reglum sem um það hafa gilt. Hv. þm. var ekki viðstaddur þegar fram fóru hér umræður um peninga- og vaxtamál, þar sem hv. 14. þm. Reykv. gerði einmitt þetta að sérstöku umtalsefni, en ég vildi leyfa mér, virðulegur forseti, að fara um þetta örfáum orðum. Það er auðvitað deginum ljósara, eins og kom fram í máli hv. 7. þm. Reykn., að tilkoma innri markaðar Evrópubandalagsins, sem verður að veruleika í áföngum fram að árinu 1992, hlýtur að hafa það í för með sér að mikilvægar reglur varðandi fjármagnshreyfingar verða mjög breyttar. Margar þeirra verða niður felldar, skilveggir milli landa innan Evrópubandalagsins falla niður að þessu leyti. Það er því mikilvægt verkefni fyrir öll lönd sem standa utan við þetta bandalag og sérstaklega í norrænu samstarfi að opna fjármagnsmarkaðinn, annars vegar milli þeirra Norðurlandanna sem ekki eiga aðild að Evrópubandalaginu og hins vegar að tengja Norðurlöndin hinum alþjóðlega fjármagnsmarkaði. Þetta er ekki mikilvægt í sjálfu sér heldur einmitt, eins og kom fram í máli hv. þingmanns, mikilvægt fyrir norrænt atvinnulíf þannig að það geti búið við sömu samkeppnisskilyrði og atvinnuvegirnir innan Evrópubandalagsins. Ég geri ráð fyrir því að ef okkur auðnast að koma á frjálsari hreyfingu fjármagns milli Norðurlanda muni það líka örva annað samstarf á milli þeirra, sérstaklega á sviði atvinnumála. Það er rétt að við meðferð þessarar áætlunar á vettvangi norrænu fjármálaráðherranefndarinnar í haust gerði hæstv. fjmrh. nokkurn fyrirvara vegna efnahagslegrar sérstöðu Íslands sem gerði það að verkum að nauðsynlegt væri að taka þessi mál til sérstakrar athugunar frá íslenskum sjónarhóli, ákveðnari var þessi fyrirvari nú ekki. Þetta hefur síðan mótast eins og eðlilegt er í svo stóru máli og eins og kom fram í máli hæstv. fjmrh. hefur ríkisstjórnin ákveðið og samþykkt að vinna að því að móta reglur á grundvelli þessarar samþykktar ráðherranna. Það er mikilvægt að áður en sameiginlegur fjármagnsmarkaður Norðurlanda næst þarf að byrja á því að einfalda og fella niður ýmsar reglur sem nú gilda um fjármagnshreyfingar milli landa. Til þess að gera það skiljanlegra hvað við er átt langar mig, virðulegur forseti, til að telja upp nokkur þau atriði sem ráðherrarnir á Norðurlöndum hafa komið sér saman um að stefna að því að ljúka á þessu og næsta ári. Það er í fyrsta lagi að setja miklu rýmri reglur um viðskipti með hlutabréf milli landa, þ.e. innlendum aðilum verði heimilt að kaupa erlend hlutabréf sem örugg geta talist og skráð eru í kauphöllum. Í öðru lagi að leyfa erlendum aðilum að kaupa hlutabréf í íslenskum fyrirtækjum eftir ákveðnum reglum, svo ég tali nú út frá sjónarmiði Íslands, að leyfa viðskipti með verðbréf yfir landamæri, fyrst og fremst markaðsverðbréf, örugg verðbréf eftir ákveðnum reglum. Nágrannalönd okkar hafa sett rýmri reglur um þetta efni en áður hafa gilt, þó alls ekki þannig að fullt frelsi ríki. Ég hef látið undirbúa drög að reglum sem leyfa viðskipti af því tagi sem ég hef hér lýst í tveimur liðum. Þær reglur tel ég óráð að staðfesta fyrr en settar hafa verið almennar lagareglur um starfsemi verðbréfamiðlara og verðbréfaviðskipti yfirleitt, en eins og kunnugt er er slíkt frv. til meðferðar hjá hv. Nd. Í þriðja lagi lúta tillögur Norðurlandaráðherranna að heimildum fyrir innlenda aðila til að eignast fasteignir erlendis. Í fjórða lagi eru tillögurnar um heimildir til þess að taka fjárfestingarlán án ábyrgðar opinberra aðila erlendis. Slíkar reglur eru nú þegar orðnar mun rýmri hér á landi en áður var. Í fimmta lagi eru margvíslegar reglur um heimildir til þess að taka vörukaupalán við innflutning eða útflutning með greiðslufresti innan eins árs. Ég vil taka það fram að fyrsta skrefið í þessa átt hefur þegar verið stigið með því að heimila alveg almennt, án ríkisábyrgðar, að taka vörukaupalán til allt að þremur mánuðum og var það sett í reglur í byrjun þessa árs. Í sjötta lagi vil ég nefna útlán gjaldeyrisbanka í erlendum gjaldeyri til erlendra aðila, þ.e. að þeir geti starfað að nokkru leyti utan landamæra Íslands því auðvitað hljótum við að líta á þetta þannig að um leið og okkar fjármagnsmarkaður tengist nánar erlendum fjármagnsmarkaði felist líka í því að innlendar lánastofnanir geti að einhverju leyti starfað erlendis. Í sjöunda lagi er fjallað um heimildir fyrir atvinnufyrirtæki að eiga erlenda reikninga í takmarkaðan tíma vegna inneigna erlendis. Eins og hv. þingdeild heyrir af þessari upptalningu um þær reglur sem ráðherranefnd Norðurlanda, fjármálaráðherrarnir, hefur sett sér að hafa lokið við að rýmka fyrir árslok 1990, þá er mjög margt af þessu þegar í deiglu hér á landi en þarfnast frekari athugunar og umræðu, ekki síst út frá því að okkar tengsl við erlenda fjármagnsmarkaði helgast fyrst og fremst af því að skapa íslenskum atvinnuvegum jöfn starfsskilyrði við erlenda atvinnustarfsemi en alltaf með það í huga að varðveita yfirráðarétt okkar og sjálfsákvörðunarrétt um íslenskar auðlindir, fyrst og fremst þær sameiginlegu auðlindir sem allt hvílir á í þessu landi. Virðulegi forseti. Ég hef lokið mínu máli og þakka fyrir hljóðið.

Halldór Blöndal Hæstv. forseti. Hæstv. iðnrh. hefur skýrt frá því í ræðu að ríkisstjórnin hafi beitt sér fyrir sérstökum aðgerðum stjórnvalda í þágu útflutningsgreina sem m.a. lýsa sér í því að gefin hefur verið út almenn tilkynning um breytta framkvæmd á lögum um ráðstafanir ríkisfjármála og lánsfjármála. Vil ég óska eftir því að áður en umræðum um lánsfjárlög verður haldið áfram fái deildarmenn þau plögg, yfirlýsingar, reglugerðarbreytingar eða annað það úr viðkomandi ráðuneyti sem varðar yfirlýsingu hæstv. viðskrh. Það er auðvitað með öllu óþolandi að ráðherrar séu með einhvern feluleik í þessum málum, komi hingað upp í þingdeildir og þykist vera að gera eitthvað þegar þeir hafa sjálfir staðið fyrir því að fella þingmál um sama efni fyrr á þessu þingi. Ég held þess vegna að það sé nauðsynlegt fyrir þingdeildina að fá þau gögn sem þetta sérstaka mál varðar til þess að einstakir þingmenn geti glöggvað sig á því hvernig málið er vaxið og hvernig lögformlega að því er staðið. Ég veit að hæstv. forseti mun verða við þessari beiðni. Ég vek athygli á því að það var ráðherra ríkisstjórnarinnar sem dró þessar sérstöku aðgerðir ríkisstjórnarinnar inn í umræðurnar, sérstakar aðgerðir sem ég hef ekki fyrr heyrt um en nauðsynlegt er að fá frekari upplýsingar um.

Forseti (Jón Helgason) Hæstv. viðskrh. hefur heyrt þessa beiðni hv. 2. þm. Norðurl. e. og ég vænti þess að hann verði við henni eftir því sem kostur er. En þetta mál verður ekki tekið strax fyrir, þannig að væntanlega gefst tóm til þess, því að ætlunin er taka nú fyrir annað mál.

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Eiður Guðnason): Herra forseti. Fjh.- og viðskn. þessarar deildar hefur fjallað um 243. mál sem er frv. til laga um breytingu á lögum um verðlag, samkeppnishömlur og óréttmæta viðskiptahætti. Hér er um tiltölulega einfalt mál að ræða, þ.e. í fyrsta lagi heimild til að fjölga varamönnum í Verðlagsráði og í öðru lagi er lagt til að fellt verði niður dagsektaákvæði sem hefur sýnt sig að ekki nær tilgangi sínum. Í stað dagsektaákvæðis um skýrsluskil komi almenn refsiákvæði vegna brota á lögum. Í þriðja lagi ákvæði til bráðabirgða um að verðlagning á orku frá orkuvinnslufyrirtækjum og dreifiveitum skuli falla undir ákvæði þessara laga á tímabilinu frá 1. mars 1989 til 1. sept. 1989, þ.e. um sex mánaða skeið. Á fund nefndarinnar komu Georg Ólafsson verðlagsstjóri, Ásmundur Stefánsson og Lára V. Júlíusdóttir frá ASÍ, Vilhjálmur Egilsson frá Verslunarráði, Eggert Ásgeirsson, Jóhann Már Maríusson og Kristján Jónsson frá Sambandi ísl. rafveitna og María J. Gunnarsdóttir frá Sambandi ísl. hitaveitna. Skylt er að geta þess að bæði frá Sambandi ísl. rafveitna og Sambandi ísl. hitaveitna komu fram andmæli gegn 3. gr. þessa frv. um að verðlagning frá orkufyrirtækjum heyrði undir þessi lög um sex mánaða skeið. Nefndin var ekki sammála um afgreiðslu málsins. Meiri hl. leggur til að frv. verði samþykkt óbreytt eins og það liggur fyrir á þskj. 448. Undir nál. rita, auk þess er þetta mælir: Margrét Frímannsdóttir, Valgerður Sverrisdóttir og Jóhann Einvarðsson. Ég legg því til, herra forseti, fyrir hönd meiri hl. nefndarinnar að frv. verði samþykkt.

Sólveig Pétursdóttir Hæstv. forseti. Þingmenn Sjálfstfl. í hv. fjh.- og viðskn. Ed. standa ekki að nál. með meiri hl. nefndarinnar en sjá samt ekki ástæðu til að skila minnihlutaáliti sérstaklega, einkum vegna þess hversu veigalítið frv. er. Frv. er byggt á samþykkt ríkisstjórnarinnar þann 6. febrúar 1989 um umþóttun í kjölfar verðstöðvunar, sbr. fskj. með frv. Þetta frv. á að vera liður í efnahagsaðgerðum hæstv. ríkisstjórnar en eins og flestum er kunnugt þá felast þær aðgerðir að mestu í efnisrýrum yfirlýsingum sem því miður munu lítil áhrif hafa á þann vanda í efnahagsmálum sem þjóðin býr nú við. Það verður heldur ekki séð að þetta frv. breyti nokkru, hvorki til eða frá, um þá staðreynd. En lítum nánar á fylgiskjalið með frv. Hér er talað um umþóttun í kjölfar verðstöðvunar. Hvað felst nú í þessu orði? Það er engan veginn ljóst. Ef það þýðir umhugsunartími þá ætti verðstöðvun að standa áfram þessa sex mánuði, en ef umþóttun felur í sér aðlögunartíma, sem mér finnst að sé mun líklegri skýring, ætti verðlagseftirlitinu að linna smátt og smátt. Það er væntanlega hinum háu stjórnarherrum í hag að hér sé um vafaatriði að ræða. Þeir geta því vafalaust haft puttana í því eins og þeir reyna á öllum öðrum sviðum og stjórnað því hverju sinni hvaða fyrirtæki fái allra náðarsamlegast hækkun, en hætta er á því að þar verði einkafyrirtæki ekki mikið inni í myndinni. Það hefur enda sýnt sig að á meðan heimili og launþegar þessa lands þurfa að búa við launafrystingu og rýrnandi kaupmátt og fyrirtæki búa við verðstöðvun hefur hæstv. ríkisstjórn haft forgöngu að því að stórhækka skatta jafnt á einstaklinga og fyrirtæki og þar að auki veitt ýmsum opinberum fyrirtækjum heimild til verðhækkana. Ríkisstjórnin hefur þannig þverbrotið eigin verðstöðvun, en það er kannski í takt við þá lítilsvirðingu sem hæstv. ráðherrum, sumum þeirra a.m.k., hefur þóknast að sýna almenningi þessa lands m.a. með margháttuðum yfirlýsingum formanna A-flokkanna í frægri fundaherferð þeirra á rauðu ljósi. En það væri að æra óstöðugan að elta ólar við orð þeirra á þessum fundum og mun ég því ekki gera það. Það hlýtur enda að sýna sig í næstu kosningum hvernig kjósendur taka því þegar talað er niður til þeirra á þennan hátt, en nóg um það. Í fylgiskjalinu með frv. segir m.a.: ,,Komi í ljós að verðhækkanir verði umfram það sem brýn kostnaðartilefni og afkoma fyrirtækjanna gefa tilefni til skulu verðlagsyfirvöld beita tímabundið ýtrustu ákvæðum verðlagslaga eftir því sem efni standa til.`` Að sögn verðlagsstjóra mun Verðlagsráð bráðum setja verklagsreglur um þetta mat sem mun að sjálfsögðu, að hans sögn, verða mjög erfitt. Það ætti ekki að þvælast fyrir mönnum við hvað hér er átt, þetta er nánast miðstýring á því hver hagur fyrirtækja verður. Fleiri verkefni eru lögð fyrir verðlagsyfirvöld í þessu merka plaggi, m.a. að Verðlagsstofnun sinni verðkönnunum af árvekni og kynni niðurstöður þeirra rækilega. Þetta er nú gott og blessað en engin breyting því að þetta er einfaldlega lagaleg skylda Verðlagsstofnunar. Hæstv. ríkisstjórn ætlast samt greinilega til þess að starfsemin verði stóraukin. En það er bara einn galli á því fyrirkomulagi. Þessi stofnun á nú þegar við mikla fjárhagserfiðleika að stríða en mun ekki fá fjárveitingu til þess að bæta stöðu sína né heldur til þess að efla starfsemina. Það er því óljóst með öllu hvernig til tekst með þetta verðlagseftirlit. Ekki verður aukning í mannahaldi og ekki verða þessi störf unnin í eftirvinnu nema hæstv. fjmrh. ætli sér að gera sérstaka undantekningu þar á. Í lok fylgiskjalsins segir enn fremur, með leyfi virðulegs forseta: ,,Loks leggur ríkisstjórnin það fyrir Verðlagsstofnun að hún taki upp samstarf við verkalýðs- og neytendafélög um aðhald að verðlagi. Þetta er mikilvægt vegna þess að opinbert verðlagseftirlit hversu gott sem það er getur aldrei komið í staðinn fyrir árvekni neytenda.`` Hér er væntanlega m.a. átt við verðlagskannanir líkar þeim sem gerðar voru í samráði við verkalýðshreyfinguna úti á landsbyggðinni 1986, en stór hluti kostnaðarins lenti hins vegar á verkalýðshreyfingunni og því var þessum könnunum ekki fylgt eftir þar sem verkalýðshreyfingin stóð í þeirri trú að ríkisstjórnin mundi standa undir kostnaðinum. Svo var hins vegar ekki. Þessi yfirlýsing í fylgiskjalinu er því í rauninni marklaus og virðist helst til þess fallin að blekkja neytendur. Nú hefur hæstv. ríkisstjórn lagt fram þetta merkilega frv. sem öllu á að breyta og þá helst til hagsbóta fyrir neytandann. En athugum nánar hvað hér er um að ræða. 1. gr. frv. hljóðar svo: ,,3. mgr. 3. gr. laganna orðist svo: Varamenn skulu skipaðir á sama hátt og um getur í 2. mgr. greinar þessarar. Heimilt er ráðherra að skipa 1. og 2. varamann í ráðið samkvæmt ósk þeirra aðila sem tilnefna menn í ráðið skv. 1. mgr. Taka varamenn þá sæti í ráðinu í þeirri röð. Ráðið er skipað til fjögurra ára í senn.`` Þetta er í rauninni ósköp saklaust ákvæði sem varla er ástæða til að hreyfa andmælum við nema þá helst af þeirri ástæðu að fulltrúar ASÍ sem komu á fund nefndarinnar töldu þetta til hinnar mestu óþurftar. Það væri verkalýðshreyfingunni í hag að hafa frjálsa varamenn. Þetta ákvæði þyrfti því að hafa opnara og sama mun álit fulltrúa VSÍ í Verðlagsráði hafa verið. Af þessum sökum munu sjálfstæðismenn sitja hjá við afgreiðslu á þessu ákvæði. Í 2. gr. segir: ,,1. mgr. 49. gr. laganna orðist svo: Hver sá, sem vanrækir að láta Verðlagsstofnun í té umbeðnar og nauðsynlegar skýrslur og gögn í sambandi við framkvæmd laga þessara, skal sæta viðurlögum skv. 52. gr. 2. mgr. 49. gr. laganna falli niður.`` Í athugasemdum um þessa grein segir m.a.: ,,Dagsektaákvæðið hefur reynst ónothæft til þess að knýja á um skil umbeðinna upplýsinga.`` Það er að sjálfsögðu ekkert skrýtið ef á það hefur ekki reynt. Raunar skilst manni að vandamálið felist helst í því að þessum málum hafi ekki verið fylgt nógu vel eftir. Var á einum fundi nefndarinnar tekið til dæmi um það þegar farið var í mál gegn bökurum, en þessi mál hafa öll fyrnst meðan þau voru enn þá í höndum lögreglunnar. Fyrningartíminn mun vera tvö ár. Staðreyndin er vafalaust sú að ríkissaksóknari hefur neitað að taka mál fyrir nema dagsektum sé beitt fyrst. Þetta hefur því vafalaust verið nokkuð erfitt í framkvæmd. En að hér sé um stórhertar aðgerðir að ræða til þess að herða verðlagseftirlit er náttúrlega út í hött að tala um. Sjálfstæðismenn munu því sitja hjá við afgreiðslu þessa ákvæðis. Þá er komið að 3. gr. þessa frv. en hún hljóðar svo: ,,Við lögin bætist svohljóðandi ákvæði til bráðabirgða: Þrátt fyrir ákvæði 2. mgr. 2. gr. skal verðlagning á orku frá orkuvinnslufyrirtækjum og dreifiveitum falla undir ákvæði laga þessara á tímabilinu frá 1. mars 1989 til 1. sept. 1989.`` Það er skemmst frá því að segja að sambönd íslenskra hitaveitna og rafveitna lögðust alfarið gegn þessu ákvæði, sbr. umsagnir þeirra sem hér er rétt að gera grein fyrir. Ég vil gera nokkra grein fyrir áliti frá Sambandi ísl. rafveitna sem dagsett er 15. febr. 1989, með leyfi virðulegs forseta: ,,Nýlega voru birtar tölur sem sýna að raforkuverð er hér hvað lægst í veröldinni þrátt fyrir erfiða landshætti og fámenni. Athuganir sýna að raforkukostnaður mikilvægra atvinnugreina landsins er innan við 2% af útgjöldum að meðtöldum sköttum. Raforka til almennra nota er 1,3% framfærsluvísitölunnar. Þá má enn minna á að á tímabilinu 1984--1988 lækkaði rafmagnsverð í samanburði við ýmsa aðra þætti. Orkuverð Rafmagnsveitna ríkisins, Rafmagnsveitu Reykjavíkur, Landsvirkjunar og fleiri raforkuveitna hækkaði þá um 64,5--75,5% á sama tíma og framfærsluvísitala, vísitala byggingarkostnaðar og lánskjaravísitala hækkuðu um 157--177%. Raunverð raforku frá fyrirtækjunum lækkaði um 30--39% á þessu skeiði. Raforkuveitur eru undir stjórn kjörinna fulltrúa eigenda og raforkunotenda. Veitustjórnir eru eins og málum er nú fyrir komið aðhaldssamar og tregar til hækkunar nema skýr rök mæli með. Samkvæmt því sem hér hefur verið greint frá verður að telja að núverandi eftirlit kjörinna fulltrúa með raforkuverði sé fullnægjandi og hafi reynst vel. Því eru ekki efni til að taka upp frekara verðlagseftirlit eins og stefnt er að með ofannefndu frv.`` Enn fremur segir hér í umsögn frá Sambandi ísl. hitaveitna sem dagsett er 15. febr. 1989 og ég vil gera grein fyrir, með leyfi virðulegs forseta: ,,Hitaveitur eru reknar sem þjónustufyrirtæki með lágmarkstilkostnaði. Þær eru almenningsfyrirtæki í eigu viðkomandi sveitarfélaga og þeim er stjórnað af kjörnum fulltrúum. Þessar stjórnir ákvarða nauðsynlegar hækkanir á gjaldskrám og tilkynna iðnrn. þær og má fyllilega treysta þeim til að gæta hagsmuna notenda. Margar hitaveitur eiga í verulegum fjárhagserfiðleikum og hafa fengið fjárhagsaðstoð frá ríkinu. Aðstoðin hefur verið veitt með því skilyrði að veiturnar létu gjaldskrár í framtíðinni fylgja verðlagi. Nú hefur verðstöðvun verið í rúmlega fimm mánuði og á sama tíma hefur byggingarvísitala hækkað um 4,18%, dollarinn um 8,77% og SDR um 11,96%. Þær hitaveitur sem eiga í fjárhagserfiðleikum hafa flestar stóra hluta af sínum skuldum í erlendum lánum og hefur skuldabyrði því hækkað verulega á þessum tíma á meðan gjaldskrár hafa staðið í stað. Því má búast við að áður en langt um líður þurfi þessar sömu veitur að leita aftur á náðir ríkisins. Hitaveitur leggja ríka áherslu á að gjaldskrárákvarðanir verði ekki fluttar frá stjórnum fyrirtækjanna til Verðlagsráðs. Ákvarðanataka og fjárhagsleg ábyrgð verða að fara saman. Því leggst stjórn Sambands ísl. hitaveitna eindregið gegn samþykkt frv.`` Þess má geta að sveitarfélögin og fyrirtæki þeirra hafa að jafnaði staðið sig vel í þessum rekstri. Þessu til viðbótar er e.t.v. rétt að geta þess hvernig Verðlagsráð er skipað. Þar eru tveir fulltrúar frá ASÍ, einn frá VSÍ, einn frá Verslunarráði, einn frá BSRB, einn frá SÍS, tveir skipaðir af Hæstarétti og einn formaður sem skipaður er af ráðherra, þ.e. formaðurinn er skipaður af hæstv. viðskrh. sem hefur þannig ákveðin pólitísk völd yfir ráðinu. Hins vegar mun hv. þingmönnum kunnugt um að orkuvinnslufyrirtækin og dreifiveitur eru nátengdar ákvörðunum iðnrh. Hér er því bara verið að skipta um nafn á undirskrift því að hér er um einn og sama mann að ræða. Þar fyrir utan getur þetta ákvæði ekki orðið neytendum til góðs því að sum þessara fyrirtækja eru þegar rekin með tapi og reyndar fyrir erlent fjármagn eins og komið hefur fram í umsögnum hér áður. Þannig má áætla að u.þ.b. 20% hækkunarþörf sé hjá RARIK og Orkubúi Vestfjarða ef reksturinn á að vera hallalaus og Landsvirkjun fær sína hækkun. Hér má einnig vitna í bréf frá Landsvirkjun til iðnrn. dags. 13. jan. 1988 en þar segir: ,,Bendir allt til þess að án verðbreytingafærslu verði um verulegan rekstrarhalla að ræða hjá Landsvirkjun á árinu 1989 miðað við óbreytta gjaldskrá og fast gengi eins og það var skráð 3. jan. 1989 og 9% verðbólgu frá upphafi árs til ársloka.`` Með þessu ákvæði er því verið að safna upp skuldum fyrirtækja svo að verðhækkanir geta orðið gífurlegar þegar þessu umþóttunartímabili lýkur og það getur ekki talist neytendum í hag. Það mætti reyndar beina þeirri spurningu til hæstv. iðnrh., hver fjárhagsleg staða þessara fyrirtækja sé í dag. Sjálfstæðismenn í hv. fjh.- og viðskn. sjá því ekki ástæðu til annars að þessum rökum upptöldum en að greiða atkvæði gegn þessu ákvæði.

Guðmundur Ágústsson Virðulegi forseti. Fulltrúi Borgfl. í fjh.- og viðskn. skilar ekki séráliti varðandi frv. og er ekki heldur á því nál. sem meiri hl. leggur fram. Ástæða þess er sú að við teljum okkur ekki geta samþykkt frv. óbreytt. Við teljum raunar að hér sé ekki um þær breytingar að ræða sem komi að gagni. Samt sem áður er hægt að taka undir ýmislegt sem tekið er fram í frv. og þá sérstaklega 1. gr. Þar er verið að fjölga varamönnum í Verðlagsráði og kom það fram m.a. í samræðum við forseta ASÍ að það hefur verið mikið vandamál að skipa varamenn í ráðið. En þeir vildu ganga miklu lengra en þarna er gert ráð fyrir. Þeir vildu ganga það langt að þeim væri heimilt að kveðja til hvern sem væri sem þeim líkaði en ekki tiltaka ákveðinn fjölda fyrir fram þar sem þeir telja oft á tíðum erfiðleikum bundið að þessir tilteknu menn séu til taks til þess að sitja í ráðinu. Það ætti frekar að vera frjálst val þeirra aðila sem eiga fulltrúa í ráðinu að skipa sína fulltrúa. Varðandi 2. gr. frv. liggur það ljóst fyrir að dagsektir eru mjög óvirkt úrræði og það hefur sýnt sig þegar Verðlagsstofnun ætlar að knýja fram ákveðnar breytingar eða koma í veg fyrir hækkanir að dagsektir hafa ekki komið að því gagni sem Verðlagsstofnun telur virkt til þess að halda uppi sínu eftirliti. Fulltrúar ASÍ töldu vera til bóta að breyta þessu á þennan hátt en samt sem áður ekki nógu langt gengið til þess að geta gripið inn í með fljótari hætti og eins og þeir mundu helst vilja. Undir það tók verðlagsstjóri, að hann vildi koma á miklu virkari og strangari ákvæðum til handa Verðlagsstofnun. Ég er alveg sammála því að Verðlagsstofnun eigi að hafa virkar heimildir til þess að koma í veg fyrir ótímabærar verðhækkanir og þess vegna mundi ég kjósa að í lögunum væri ákvæði sem heimilaði slíkt. Það má samt líta þannig á að þarna sé alla vega verið að gera tilraun til að koma þessu eftirliti á. Gæti ég svona undir venjulegum kringumstæðum fallist á það. Varðandi þriðja ákvæðið sem er kannski kjarninn í frv. kom fram hjá aðilum sem þetta varðar og komu fyrir nefndina að þeir töldu þetta mjög óhentugt og töldu sér sjálfum treystandi til að ákvarða hækkanir á sínum gjaldskrám. Þeir upplýstu nefndina um það að á síðustu árum hefur orðið 30--40% raunlækkun á raforku í landinu og að þeir aðilar sem selja þessa orku beittu sér virkilega fyrir því að draga úr hækkunum. Ég verð samt að segja það að mér finnst allt í lagi að þessi heimild sé fyrir hendi að teknu tilliti til þess að ég trúi því að Verðlagsstofnun meti þau gögn sem fyrir hana eru lögð á faglegum grunni og taki ákvarðanir í samræmi við það en ekki á grundvelli pólitískra fyrirmæla. Á heildina litið get ég fyrir hönd Borgfl. lýst því yfir að við munum sitja hjá við atkvæðagreiðslu um allar greinar frv. og svo frv. í heild. Ég held að 3. gr. sé ekki það veigamikil að hún eigi að vera til það mikils trafala að nauðsynlegar gjaldskrárhækkanir komist ekki til framkvæmda og ég trúi því ekki að Verðlagsstofnun starfi með þeim hætti hún neiti sjálfkrafa hækkunum ef þær eru nauðsynlegar. Alla vega hefur sú reynsla sem ég hef haft af þeirri stofnun ekki verið með þeim hætti. Þetta er sú skoðun sem ég hef á þessu máli og tel rétt að hún verði upplýst hér þar sem ekkert nál. liggur fyrir frá okkur í Borgfl. varðandi frv. Ég hef engar sérstakar spurningar til ráðherra. Þetta er ekki það veigamikið frv. að ég telji ástæðu til þess að hafa langt mál um það.

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) Virðulegi forseti. Bara örfá orð. Það er auðvitað rétt hjá hv. 8. þm. Reykv. að veigamesta efnisatriðið í frv. er 3. gr. sem fjallar um það að um sex mánaða skeið verði orkufyrirtæki seld undir sama verðlagsaðhald og önnur fyrirtæki í landinu. Tilgangur þess ákvæðis er náttúrlega fyrst og fremst sá að vekja almenningi traust á því að þar komi ekki til sérstakrar hækkunar við lok verðstöðvunar á þeim óvissutíma sem ríkir þegar ósamið er um kjör við flesta í landinu og fólkið lítur mjög til þess hvað muni gerast með þessar verðlagsbreytingar á orkunni. Í þessu felst alls ekki að verið sé að taka verðákvarðanirnar frá veitustofnununum frekar en verið er að taka verðákvarðanirnar frá fyrirtækjunum í verslun, þjónustu og framleiðslu með þeim verðlagslögum sem í gildi eru og hafa verið í gildi frá árinu 1978. Það er eingöngu verið að setja þarna að um þetta sex mánaða umþóttunarskeið gangi eitt yfir alla í þessu máli og það er ekki síst vegna þess að það hefur oft verið sameiginlegt mál atvinnurekenda og verkalýðsfélaga við gerð kjarasamninga að orkufyrirtæki og önnur opinber fyrirtæki hafi sjálfsákvörðun um sínar verðskrár og skeyti þar lítt um það hvað öðrum sýnist eða líður. Ég tel þá samsetningu sem er á Verðlagsráðinu og hv. 8. þm. Reykv. lýsti reyndar vera til þess fallna að tryggja það að þarna ríki sanngjörn og sams konar meðferð á einkafyrirtækjum og þessum opinberu orkufyrirtækjum. Það er vissulega rétt að afkoma þeirra er mjög misjöfn, eignastaða þeirra afar misjöfn og eins og kom fram í máli hv. 11. þm. Reykv. er Verðlagsstofnun ekki þekkt að því að níðast á því sem henni er fyrir trúað. Þess vegna er ég viss um það að þar muni gætt sanngirni og raunsætt mat lagt á allar aðstæður í hverju máli, enda þarf að vekja traust hjá almenningi á því að það verði ekki sprengihækkun á orkutöxtum þegar verðstöðvunartímabilinu lýkur. Ég minni á að þegar bráðabirgðalög og verðstöðvun voru ákveðin í ríkisstjórnartíð Þorsteins Pálssonar í vor og endurtekið í haust var gert ráð fyrir að stöðvunartímabilið stæði allan tímann til 10. apríl. Þetta er mjög mikilvægt frv. þótt ekki sé það kannski endilega ákaflega stórt í sniðum. Þetta er samræmingaratriði og sanngirnismál. Ég vil líka benda á það að þær gjaldskrár hitaveitna og rafveitna sem koma til iðnrn. hækkuðu á árinu sem leið um 16--18% að meðaltali frá ársbyrjun til ágústloka, en það er nokkurn veginn sú almenna verðhækkun sem varð á árinu öllu þannig að kaupmáttur þessara gjaldskráa er nokkurn veginn sá sami gagnvart almennu verðlagi og hann var um þetta leyti árs í fyrra. Þær hafa hækkað heldur meira en kaupið á þessum sömu 12 mánuðum. Þannig tel ég að þegar á heildina er litið sé þarna ekki um neinn sérstakan eftirdrátt að ræða, en auðvitað er það rétt sem kom fram í máli þm. beggja sem töluðu, að það stendur misjafnlega á hjá fyrirtækjunum og það verður til þess litið við þessar ákvarðanir. Þarna er fyrst og fremst um það að ræða að það sama gangi yfir þessi opinberu fyrirtæki og einkafyrirtækin.

Halldór Blöndal Herra forseti. Eins og fram hefur komið við þessa umræðu lögðu þeir áherslu á það, bæði fulltrúar Alþýðusambands Íslands og aðrir þeir sem töluðu við fjh.- og viðskn., að síðasti kaflinn sem fjallað er um í samþykkt ríkisstjórnarinnar frá 6. febr. 1989, um umþóttun í kjölfar verðstöðvunar, sýndist við fyrstu sýn hafa efnislega þýðingu en hann er svo, með leyfi hæst. forseta: ,,Loks leggur ríkisstjórnin það fyrir Verðlagsstofnun að hún taki upp samstarf við verkalýðs- og neytendafélög um aðhald að verðlagi. Þetta er mikilvægt vegna þess að opinbert verðlagseftirlit, hversu gott sem það er, getur aldrei komið í staðinn fyrir árvekni neytenda.`` Svo mörg voru þau orð. Þegar ég sá að hæstv. viðskrh. hafði kvatt sér hljóðs hélt ég kannski að hann mundi skýra þingdeildinni frá því að ríkisstjórnin hefði beitt sér fyrir því eða ákveðið að sérstök fjárveiting yrði veitt til verðlagsskrifstofunnar til þess að hún gæti sinnt þessu verkefni og kostað þetta samstarf, en eins og fram kom hjá þeim mönnum sem komu til fundar við nefndina féll þetta samstarf niður vegna þess að ekki hafði verið séð fyrir því að ríkishlutinn væri til staðar. Þó er það svo á Akureyri að þar er einn maður kostaður af verkalýðshreyfingunni í hlutastarfi til þess að halda uppi þessu samstarfi sem ríkisstjórnin virðist leggja svo mikla áherslu á. Á hinn bóginn kom það fram að hæstv. fjmrh. hefur sent Verðlagsstofnun um það strangt erindi eins og öðrum stofnunum að nauðsynlegt sé að spara í rekstri verðlagsskrifstofunnar og að verðlagsskrifstofan sé ekki undanþegin í þeim sérstöku sparnaðarráðstöfunum sem ríkisstjórnin hefur ákveðið. Nú hefur ríkisstjórnin tilkynnt að þessar sérstöku sparnaðarráðstafanir eigi að koma við einstakar stofnanir eftir mánuðum, í tröppugangi, og er þá fyrir deildina fróðlegt að fá upplýsingar um það frá viðskrh. hvort hann hafi séð til þess að Verðlagsstofnun fái aukna fjárveitingu til að geta staðið undir því aukna starfi sem því fylgir að ná þessari samþykkt ríkisstjórnarinnar fram um leið og það væri fróðlegt, herra forseti, að fá um það upplýsingar samtímis frá hæstv. fjmrh. hvort það sé ákvörðun hans að sá sparnaður sem hvarvetna er tilkynntur í opinberum rekstri nái einnig til Verðlagsskrifstofunnar og að verðlagsstjóra verði vikið frá störfum ef hann ekki sjái um að koma þeim sérstaka sparnaði áleiðis. Það væri m.ö.o. fróðlegt að fá upplýsingar um þetta hvort tveggja í senn. Í öðru lagi vil ég aðeins segja að það er andkannalegt að hlusta á þá hæstv. ráðherra sem bera ábyrgð á þeim miklu hækkunum sem urðu um sl. áramót vegna hækkunar á opinberum sköttum, veltusköttum og öðrum, hlusta á þá hæstv. ráðherra sem bera ábyrgð á þeirri verðbólgu sem nú er í landinu þegar þeir eru að tala um að það sé nauðsynlegt að þeir taki völdin af sveitarstjórnunum af því að einhver sérstök ástæða sé til að ætla að sveitarstjórnirnar verði ósanngjarnar eða ósæmilegar í mati sínu á því hvaða hækkanir séu nauðsynlegar í sambandi við dreifiveitur eða rafveitur einstakra sveitarfélaga og orkuvinnslufyrirtæki einstakra sveitarfélaga. Þessu vil ég algjörlega vísa á bug. Það þarf ekki að skoða lengi né velta lengi fyrir sér hvað það er sem hefur valdið hækkunum innan lands, bæði á vörum og þjónustu. Það eru ekki sérstakar álögur frá sveitarfélögunum og það hefur meira að segja verið viðurkennt af Alþýðusambandi Íslands og öllum sem um verðlagsmál hafa fjallað að kaupmenn og aðrir hafi verið mjög hófsamlegir í sinni álagningu þannig að hækkanir hafi orðið minni en auknar álögur ríkisins gefi tilefni til. Ef það ætti að setja verðlagseftirlit á einhvern og það strangt verðlagseftirlit væri það á ríkisstjórnina sjálfa en ekki á aðra þegna í þessu þjóðfélagi sem auðvitað skilja það betur en ríkisstjórnin hvaða nauðsyn er á því að þess aðhalds sem nú verður hvarvetna að viðhafa í landinu vegna þess að útflutningsatvinnuvegunum er látið blæða út gæti hvarvetna. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjalla neitt um 1. eða 2. gr. Þetta er auðvitað hvort tveggja hálfbroslegt. 1. gr. er hálfvandræðaleg vegna þess að þeir menn sem sæti hafa átt í Verðlagsráði og hafa komið til fundar við fjh.- og viðskn., og skiptir engu máli hvort þar er talað við embættismenn eða fulltrúa frá hagsmunasamtökum, eru allir sammála um að miklu heppilegra væri að hafa almenna heimild þannig að þeir sem tilnefna í Verðlagsráðið geti eftir efnum og ástæðum kvatt til funda í nefndinni þann sem við á en að þetta sé ekki svo rígbundið eins og hér er verið að tala um. Og að því var almennt fundið við nefndina en brosað samt góðlátlega og sagt að þetta væri kannski skárra en ekki. Þó væri undarlegt að vera að amast við þessu því í stórum dráttum hefðu vinnubrögð verið á þann veg að þó að aðalmaður hefði verið upptekinn hafi hann kallað fyrir sig þann sem næstur var og bar skynbragð á störf Verðlagsráðs eða þau sérstöku efni sem til umræðu voru. 1. gr. er algjörlega óþörf. Úr því verið er að hrófla við 3. málsgr. laganna væri betra að hafa orðalagið öðruvísi, en ef meiri hlutanum og viðskrh. er mjög í mun að hafa þetta einmitt svona er sjálfsagt að láta það afskiptalaust með öllu. 2. gr. er líka leikaraskapur vegna þess að engar horfur eru á því að Verðlagsráð muni ákæra fyrir vanrækslu þótt brot samkvæmt greininni skuli sæta viðurlögum skv. 52. gr. fremur en Verðlagsstofnun hefur farið refsileiðina þegar talað er um dagsektirnar þannig að það er heldur ekki ástæða til að ætla að þetta skipti neinu máli. 1. og 2. gr. eru í stuttu máli sýndarmennska sem engu skiptir. 3. gr. er hálfkák vegna þess að sveitarfélögin hafa sýnt miklu meiri aðgæslu síðustu mánuði, verðstöðvunarmánuðina, en ríkisstjórnin sjálf og sveitarstjórnirnar hafa ekki gefið þau tilefni til hækkunar verðbólgu sem ríkisstjórnin hefur gefið. Það er þess vegna hálfbroslegt þegar ríkisstjórnin kemur hér upp og segir: Það er nauðsynlegt að við í ríkisstjórninni, við í Stjórnarráðinu, pössum sérstaklega upp á sveitarstjórnirnar af því að almenningur verður að hafa traust á því að verðstöðvunartímabilið geti haldist svo sem sex mánuði í viðbót, að á umþóttunartímanum verði ekki of miklar verðhækkanir. Hverjir hafa verið að hækka og hvað hefur verið að hækka? Það væri fróðlegt, hæstv. forseti, ef einstakir þingmenn fengju sundurliðaðar allar þær hækkanir á margvíslegum vörum og þjónustu sem eru bein afleiðing af stjórnarathöfnum ríkisstjórnarinnar og þeim stjfrv. sem hafa verið knúin í gegnum þingið, hækkanir sem vita ekki aðeins að almennu verðlagi heldur vita einnig að því að skerða ráðstöfunartekjur almennings með beinum og óbeinum hætti. En á hinn bóginn tala einstakir ráðherrar um það með sérstökum fyrirmyndarsvip að þeir séu nú að beita sér sérstaklega fyrir því að fólkið úti á landsbyggðinni skuli ekki hafa það bágt eða eiga illt. Auðvitað er þetta frv. hálfkák, sjálfgert að láta 1. og 2. gr. rúlla í gegnum deildina, meinlausar greinar, en hitt er allsendis útilokað að láta afskiptalaust þegar ríkisstjórnin ætlar að fara að kenna sveitarfélögunum að haga sér eins og ríkisstjórnin hefur hagað sér í verðlagsmálum það sem af er síðan hún settist að völdum.

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) Virðulegi forseti. Ég vildi fyrst segja alveg skýrt að það er alls ekki gert ráð fyrir því að Verðlagsstofnun frekar en aðrar stofnanir ríkisins verði undanþegin þeim sérstöku sparnaðarráðstöfunum sem fjmrn. hefur ákveðið í framhaldi af samþykktum fjárlögum. Það gefur auga leið að þar verður eitt yfir alla að ganga. En hitt er annað mál að það er samkomulag milli mín og fjmrh. að það verði sérstaklega veitt fé til þessa samstarfs við verkalýðs- og neytendafélögin. Ég tek undir það, sem hér kom fram, að það er ákaflega mikilvægt að það verði vel rækt. Það er sannarlega mitt áhugamál að úr því verði.

Hvaðan á að taka þá peninga?

Úr ríkissjóði, hv. þm. Þarna verða menn að halda því aðgreindu að það er óhjákvæmilegt að ráðstafanir eins og lýst hefur verið um sérstakar sparnaðaraðgerðir og umræða hefur farið fram um allmikil þurfa að eiga við um allar stofnanir. Eins þær þar sem verið er að bæta við fé. Þær eru ekki undan því þegnar heldur eiga þær að nota það fé sem þannig er við bætt til þeirra sérstöku verkefna sem það er ætlað. Að öðru leyti tel ég ekki ástæðu til að hafa mörg orð um það sem kom fram í ræðu hv. 2. þm. Norðurl. e. Það er kannski ástæða til að rifja upp að á verðstöðvunartímanum hefur verðlag hækkað um nálægt 4% þessa fimm mánuði. Einungis fjórðunginn af því er hægt að rekja beint til skattbreytinga. Annað kemur eftir öðrum leiðum. Þetta hefur nýlega komið fram í sundurgreiningu á þessum verðbreytingum. En það er sjálfsagt að verða við þeirri ósk þingmannsins að útvega sundurliðun Hagstofunnar á þeim verðbreytingum sem orðið hafa á þessu tímabili. Sannleikurinn er sá að verðstöðvunin hefur tekist vonum framar. Það er að vísu rétt að það reyndist óhjákvæmilegt og að nokkru leyti ófyrirséð hversu mikið þurfti þar að gera til að útvega fé til ríkisins. Hjá því varð ekki komist og stjórnin er að því meiri að hafa horfst í augu við það og lagt á skatta eins og þurfti til að rísa undir útgjöldunum. Það má deila um allar skattbreytingar og verður jafnan gert, var gert í þetta sinn og auðvitað eru missmíðir einhverjar á þeim eins og gengur. En kjarninn í málinu er samt sá að verðstöðvunin tókst vonum framar og einmitt þess vegna er mikilvægt að umþóttunin að henni lokinni verði þannig að ekki sé vakinn upp verðbólgudraugurinn á ný.

Júlíus Sólnes Hæstv. forseti. Mig langar til að gera að umtalsefni 3. gr. frv. þar sem segir að þrátt fyrir ákvæði 2. mgr. 2. gr. skuli verðlagning á orku frá orkuvinnslufyrirtækjum og dreifiveitum falla undir ákvæði laga þessara fram til 1. sept. 1989. Það er svo að skilja að þessi umþóttunartími, sem ríkisstjórnin telur að eigi að verða að lokinni verðstöðvun, eigi að ná til verðlagningar orkuvinnslufyrirtækja og dreifiveitna. Nú hefur það verið svo að eftir langan tíma þar sem verðlagning á orku var undir stjórn ríkisstjórnarinnar, þ.e. hún gat nánast skammtað þessum fyrirtækjum gjaldskrárhækkanir eftir vild eða skammtað þeim engar slíkar hækkanir, að þetta olli því að sérstaklega undir lok síðasta áratugar var mjög illa komið fyrir mörgum orkuvinnslufyrirtækjum sem í þeirri gífurlegu verðbólgu sem var hér á áttunda áratugnum höfðu farið mjög illa út úr viðskiptum sínum við ríkisvaldið sem stjórnaði gjaldskrárákvörðunum þessara fyrirtækja með þeim hætti sem ég hef lýst. Þó svo að hér sé mun mildilegar tekið á ákvörðunum þessara fyrirtækja um gjaldskrárhækkanir af hálfu ríkisvaldsins er engu að síður mjög varhugavert að binda þessi fyrirtæki í gjaldskárákvörðunum sínum. Þessi fyrirtæki hafa yfirleitt hagað sér mjög skynsamlega og reynt að halda verðlagningu á orku eins í lágmarki og framast hefur verið unnt. Þó er ekki allt með felldu í þessum efnum sem væri rétt að vekja athygli á hér. Það mun vera svo með gjaldskrár ýmissa dreifiveitna víða úti um land sérstaklega að þær eru ákaflega ranglega upp byggðar og stafar það af því að margar dreifiveitur, sérstaklega hinar smærri, hafa ekki haft möguleika á að búa sér til gjaldskrár sem endurspegla þann markað sem þær sinna. Því hefur sú venja skapast um margra ára bil að dreifiveitur hafa fengið gjaldskrár stærstu rafmagnsveitu landsins, þ.e. Rafmagnsveitu Reykjavíkur, og byggt sínar gjaldskrár upp mikið til að þeirri fyrirmynd sem felst í gjaldskrá Rafmagnsveitu Reykjavíkur. Það er hins vegar svo að Rafmagnsveita Reykjavíkur sinnir allt öðrum markaði en hægt er að segja um margar hinar smærri rafveitur og þess vegna væri hægt eflaust að ná miklum sparnaði með því að endurskoða gjaldskrár margra smærri rafveitna út um allt land. Með þeim hætti, ef lögð væri einhver vinna í það, og það getur vel verið að ríkisvaldið gæti þar haft eitthvert frumkvæði, væri eflaust hægt að lækka verulega raforkukostnað, sérstaklega þó raforkukostnað iðnaðarfyrirtækja og annarra atvinnufyrirtækja sem búa við mikinn raforkukostnað, með því að lagfæra gjaldskrár margra dreifiveitna sem eru ranglega upp byggðar með þeim hætti sem ég hef lýst. Ég hef ekkert frekar um þetta frv. að segja. Það kom fram í máli hv. 11. þm. Reykv. Guðmundar Ágústssonar að við þingmenn Borgfl. í hv. Ed. höfum ekki séð ástæðu til að skila sérstöku áliti um frv. Við teljum í sjálfu sér að það sé frekar veigalítið sem kemur hér fram og höfum svo sem ekki ætlanir uppi um að halda uppi mikilli andstöðu við þetta, teljum það varla bjóða til slíks.

Halldór Blöndal Herra forseti. Ég vil láta í ljós ánægju mína yfir því að hæstv. viðskrh. hefur séð til þess að fjár verði aflað til þess að hefja á nýjan leik samstarf milli verkalýðshreyfingar og Verðlagsstofnunar og Neytendasamtaka um eftirlit með verðlagi og tel það af hinu góða. En ég verð á hinn bóginn að átelja að við athugun málsins í fjh.- og viðskn. var þess ekki getið og engar upplýsingar lágu fyrir um að sérstök aukafjárveiting hefði verið veitt í þessu skyni og er æskilegt að þegar um slíkar ákvarðanir er að ræða í ríkisstjórn fái þær þingnefndir sem um viðkomandi mál fjalla upplýsingar um svo mikilvæg atriði.

Egill Jónsson Herra forseti. Ég kem ekki auga á hæstv. landbrh. enn þá.

Hann var í deildinni áðan og mun væntanlega hafa farið í Nd. En ég hef óskað eftir því að hann komi.

Já, herra forseti. Ég veit að hæstv. landbrh. telur það ekki eftir sér að sitja hér nokkra stund meðan ég skýri þær brtt. sem ég hef lagt fram og lýsi aðeins viðhorfum mínum til þeirra mála. Það kemur af sjálfu sér að hæstv. fjmrh. er í deildinni svo ég þarf ekki sérstaklega að óska eftir hans nærveru. Eins og deildarþingmönnum er væntanlega ljóst var æðimikill ágreiningur milli manna við fjárlagagerð um greiðslur til bænda vegna jarðræktar og búfjárræktarmálanna. Það er raunar ekki í fyrsta skiptið. Fjarri er mér að dylja að sams konar ágreiningur var uppi fyrir einu ári síðan og þá í fleiri efnum og þá vannst að vissu leyti varnarsigur í þessum efnum þó að á ógæfuhliðina hafi sigið síðan. Það sem er hins vegar nokkurt undrunarefni eru þær þrætur sem eru út af jarðræktarlögunum og þeim fjárveitingum sem ganga eða hafa gengið til landbúnaðarins þeirra vegna. Það vill svo til að þær greiðslur hafa farið lækkandi ár frá ári og án þess að ég hafi kannað það alveg nákvæmlega núna hygg ég að þær séu helmingi lægri en þær voru fyrir fjórum árum. Ég vildi gjarnan auglýsa eftir einhverjum fjárlagalið sem hefur gengið saman með svipuðum hætti. Samt hafa menn alltaf hér á Alþingi í umræðunni verið að tala um sjálfvirkni og eyðslu í þessum efnum. Það gagnstæða liggur fyrir og er reyndar sönnun þess hvernig bændur landsins hafa samið sig að breyttum háttum í landbúnaði. Þetta vildi ég undirstrika m.a. vegna þess að hversu miklu hitamáli er búið að gera þetta mál og blása það á þann veg út. Ég geri ekki ráð fyrir að ég hafi sömu skoðanir og hæstv. landbrh. og ýmsir aðrir um gildi þessara lagaheimilda, en það er hins vegar létt verk að sanna að þær hafa leitt til mikilla umbóta í þessum efnum og lækkaðs vöruverðs. Í því sambandi er kannski vert sérstaklega að minna á að fyrir liggur úttekt á því hversu mikið opinbert fjármagn, lán úr Stofnlánadeild landbúnaðarins og framlög samkvæmt sérlögum landbúnaðarins hefur farið til uppbyggingar í hefðbundnum landbúnaði. Þær niðurstöður sýna með ótvíræðum hætti að aðeins einn þriðji hluti af því fjármagni sem hefur farið til að byggja upp landbúnaðinn hefur komið annars staðar frá en frá bændunum sjálfum. Þetta er að sjálfsögðu grundvallaratriði og gerir m.a. að verkum núna hvað staða landbúnaðarins er að mörgu leyti sterk sem byggir einmitt á góðri eiginfjárstöðu þessarar greinar. Ef svo litið er aftur á hvað mikið af fjármagnskostnaði gengur inn í verðlagningu á landbúnaðarvörum sjá menn að það er að sjálfsögðu ekki í nokkru einasta samræmi við þau verðmæti sem í þeirri grein liggja þannig að hér er um stórkostlega þjóðhagslega mikilvæga niðurstöðu að ræða. Hins vegar er svo það, sem skiptir máli í sambandi við þá umræðu sem fram fer um þessi mál og eftir á að fara fram, hvort menn telja ekki lengur þörf fyrir umbætur í landbúnaði. Það er gífurlega mikil spurning. Ég ætla ekki að þreyta hæstv. landbrh. á því að tala um þau efni núna, það verða kannski tök á að fjalla um þá þætti málefnalega síðar á þessum vetri, en það er hins vegar allt of víðtæk skoðun að það sé ekki orðin lengur þörf fyrir umbætur í landbúnaði. Það er einmitt af þessari ástæðu sem jarðræktarlögin og búfjárræktarlögin þurfa að sæta svo harðri meðferð sem raun ber vitni um. Ég minntist á það áðan að jarðræktarlögin, sú löggjöf, hefðu verið bændum landsins mikilvæg. Hún var sett árið 1923 af einhverjum allra fremstu búnaðarfrömuðum sem uppi hafa verið og hún hefur verið virt þar til á þessu ári. Það var í fyrsta sinn í fyrra sem voru settar inn heimildir fyrir því að virða ekki þessa löggjöf og nú hefur verið gengið fetinu lengra í þeim efnum því að svo vill til að á fjárlögum fyrir yfirstandandi ár er einungis fjárveiting svo að segja nákvæmlega, ég held að það verði kannski 2 millj. eftir, til að greiða fyrir framkvæmdir sem voru unnar á árinu 1987. Nú er þetta á margan hátt afar bagalegt og m.a. vegna þess að ýmsar ákvarðanir eru lögbundnar. T.d. er á grundvelli jarðræktarlaganna gengið frá verksamningum, sem auðvitað eru tímasettir, og við þessa verksamninga er ekki hægt að standa. Ég held að það séu afar fá dæmi þess að þannig sé gengið frá fjárlögum og lánsfjárlögum að það séu beinlínis teknar ákvarðanir um að virða ekki samningsrétt. Menn geta eðlilega haft og hafa ýmsar meiningar um jarðræktarlögin og ég ætlast ekki til þess að menn séu þar allir á sama máli og ég, fjarri því, og ég veit að svo er ekki. En menn ættu þó að vera nokkurn veginn sammála um siðferðisþáttinn í þessum málum, að menn virði landslög og að menn virði hefðir í mannlegum viðskiptum. Sá þáttur þessa máls á ekki að fara og getur ekki farið eftir því hvað mikinn áhuga menn hafa fyrir landbúnaðarmálum nema þá því aðeins að menn telji að það sé hægt að hafa aðra framkomu gagnvart bændum og bændastéttinni almennt en almennt gerist í þjóðfélaginu, að það þurfi ekki eins trúverðuga framkomu gagnvart því fólki og öðru fólki í landinu. Í þeim efnum held ég að nokkuð sé óhætt að fullyrða að bændur landsins óska ekki eftir neinum forréttindum en a.m.k. svipaðri framkomu siðferðislega séð og gildir í almennum mannlegum viðskiptum í landinu. Eins og ég gat um áðan var þetta mál ágreiningsefni við fjárlagagerð og m.a. í meiri hlutanum. Svo vill til að sú umræða sem fram fór við fjárlagagerðina staðfestir þessi orð mín. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta, í ræðu formanns fjvn. og frsm. þar sem hann fjallar um afgreiðslu þessa máls og yfirlýsingu landbrh.: ,,Í tengslum við endurskoðun og afgreiðslu nefndra lagabreytinga er ætlunin að ganga frá uppgjöri á skuldum vegna þegar tilkominna framkvæmda samkvæmt gildandi jarðræktar- og búfjárræktarlögum og leita samkomulags um greiðslu þeirra á tilteknu tímabili.`` Það fer að sjálfsögðu ekki á milli mála hver ætlun ríkisstjórnarinnar var í þessum efnum. --- Ég get, virðulegi forseti, dokað við á meðan hér fer fram ríkisstjórnarfundur.  ,,Formaður fjvn. las í sinni ræðu yfirlýsingu sem núv. landbrh. gaf að kröfu meiri hl. fjvn. um meðferð á þessum mikilvægu málum, þ.e. jarðræktarstyrkjunum og búfjárræktarlögunum, þar sem fram kemur að hæstv. ráðherra lýsir því yfir og þá um leið í umboði ríkisstjórnarinnar að hann muni leggja fram ný lagafrv. um þessi mál á þessu þingi og jafnhliða þeim muni verða gerðar ráðstafanir til þess að staðið verði við þær greiðslur sem bændur eiga rétt á samkvæmt gildandi jarðræktarlögum og verði gengið frá þeim málum á þessu ári.`` Þetta eru orð þessara tveggja forustumanna ríkisstjórnarinnar í fjvn., formanns og varaformanns. Nú er það mál út af fyrir sig hvað það þjónar miklum tilgangi eða til hvers það er sérstaklega tilgreint að þetta uppgjör eigi að fara fram samhliða breytingum á búfjárræktarlögunum vegna þess að þau lög eru í gildi og þau hafa verið lögð til grundvallar við framkvæmd verka og þar af leiðandi er það allt annað mál en hitt, hvort menn kunna að gera breytingar á slíkum lögum. Það stendur í valdi hverrar ríkisstjórnar og það er vitanlega ekkert um það að segja. Meiri hlutinn ræður í þeim efnum eins og öðrum. En það er jafnóeðlilegt að skilyrða þessar breytingar eða skilyrða áfallnar greiðslur við breytingar á lögunum. En jafnvel þó þessu sé hvoru tveggja sleppt skiptir hitt enn meiru máli, og það er raunar aðalatriði málsins eins og það snýr við núna, að með þeirri afgreiðslu sem hér er að stefnt í lánsfjárlögum eru þessar heimildir dregnar til baka. Í 23. gr. frv. til lánsfjárlaga segir, með leyfi forseta: ,,Þrátt fyrir ákvæði 10. gr. laga nr. 56/1987, jarðræktarlaga, skal framlag ríkissjóðs til jarðabóta eigi fara fram úr 100 millj. kr. á árinu 1989.`` Heimildin er sem sagt einungis bundin við að greiða upp það sem út af stóð vegna framkvæmda ársins 1987 og yfirlýsingarnar sem formaður og varaformaður fjvn. voru þannig að hafa eftir hæstv. landbrh. eru að engu gerðar. 23. gr. segir með alveg skýrum hætti að það eigi alls ekki að greiða meira, heimildirnar ná ekki lengra en að greiða þær 100 millj. sem eru á fjárlögum --- og vona ég að hæstv. fjmrh. heyri líka mitt mál. 24. gr. felur sams konar ákvörðun í sér. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Þrátt fyrir ákvæði laga nr. 31/1973 um framlög til búfjárræktar skal framlag ríkissjóðs vegna búfjárræktarstyrkja falla niður á árinu 1989.`` Það er sem sagt með ákaflega skýrum hætti tekið aftur sem var verið að hafa eftir hæstv. landbrh. við fjárlagagerðina. Orð hans eru að þessu leyti gerð marklaus. Svo er rétt til viðbótar við þetta að hæstv. fjmrh. hefur efnt til nokkurs samráðs við fjvn. Alþingis sem ég held að öllum þeim sem þar hafa komið nærri hafi þótt til fyrirmyndar. Þar hefur m.a. verið fjallað um ýmsan tvískinnung sem hefur komið fram við afgreiðslu fjárlaga og aukafjárveitingar og annað slíkt --- og hefur það verið málefnaleg umræða --- sem mér hefur virst að hæstv. fjmrh. hafi sérstakan áhuga að leggja af og fjárveitinganefndarmenn. Þess vegna sætir það mikilli furðu að á sama tíma og menn eru að ræða saman á þeim nótum skuli vera efnt til jafnmikils tvískinnungs og hér er staðfestur. Þetta vildi ég leggja áherslu á og það er af þessari ástæðu sem ég legg fram tillögur um að fella þessar tvær greinar niður. Þeir sem hafa treyst á orð og yfirlýsingar hæstv. landbrh. við fjárlagagerð hafa þar með eignast aftur vonina um að það næðist einhver árangur á grundvelli þeirra markmiða sem landbrh. hefur þannig sett fram. Það getur ekki gerst með því að hafa þessar tvær greinar, 23. og 24. gr., í þessu frv. og þess vegna legg ég til að þær verði felldar niður.

Landbúnaðarráðherra (Steingrímur J. Sigfússon) Herra forseti. Virðulegur síðasti ræðumaður flytur tvær brtt. um að brott falli úr frv. til lánsfjárlaga tvær greinar, 23. og 24. gr. Þetta eru sambærilegar greinar og voru í síðast gildandi lánsfjárlögum og takmarka eða fella niður framlög til annars vegar jarðræktar og hins vegar búfjárræktar. Það er verið að vinna að lagabreytingum í landbrn. hvað varðar þessi mál, sérstaklega jarðræktarlögin, og þær breytingar miða, eins og hefur reyndar komið fram í umræðunni, að því að breyta nokkuð hlutföllum og þar með útgjöldum til jarðræktarframlaga. Ætlunin er að draga úr eða fella jafnvel alveg niður styrki til ýmissa liða sem kallast mega framleiðsluhvetjandi eða afkastaaukandi í hinum hefðbundnu búgreinum þar sem þannig háttar til að ekki er þörf á meiri framleiðslu og ef eitthvað er jafnvel að draga hana saman. Það þykir því ekki vera að öllu leyti í takt við aðstæður dagsins í dag að halda inni í þessum lögum styrkjum og framlögum sem voru á sinni tíð hugsaðir til að auðvelda mönnum að auka framleiðslu og stækka bú sín, auka ræktun o.s.frv., voru eðlileg og þörf mjög á þeim tíma en eru í öllu falli miklum mun umdeilanlegri eins og aðstæður eru í dag. Það er ætlunin að kynna í ríkisstjórninni alveg á næstunni drög að frv. um breytingar á jarðræktarlögunum og það er von mín að hægt verði að leggja slíkt frv. fyrir búnaðarþing sem kemur saman í byrjun annarrar viku héðan frá. Vinna að búfjárræktarlögum er nokkuð styttra komin, enda er þar um viðameiri breytingar að ræða að ýmsu leyti þó að þær séu minni í útgjöldum og ég get á þessu stigi ekki sagt mikið um hvenær hægt verður að kynna þar nýtt frv. eða frv. til breytinga á þeim lögum, en vonandi verður það einnig fljótlega. Það var gefin um það yfirlýsing, eins og síðasti ræðumaður vitnaði hér til, að í tengslum við væntanlegar lagabreytingar, þegar jarðræktarlögunum yrði breytt og útgjöldum þar breytt, yrði tekið á því hvernig fara skyldi með skuldir vegna framkvæmda á grundvelli gildandi laga og ég get ekki miklu við þá yfirlýsingu bætt annað en vitnað til hennar og að hún stendur og er gefin í umboði ríkisstjórnarinnar og með samþykkt meiri hl. fjvn. Eins og kunnugt er eru ýmsar leiðir færar þegar þannig háttar til að taka á sérstaklega á einstökum útgjaldamálum innan fjárlagaárs. Þá er það ýmist gert með því að afla útgjaldaheimilda sérstaklega í viðkomandi lögum eða semja með einhverjum hætti um greiðslur og von mín væri sú að unnt væri að ná sæmilegu samkomulagi um hvernig standa mætti að því að gera upp þessar útistandandi kröfur vegna gildandi laga e.t.v. á einhverjum tíma. Ég tek það fram að af minni hálfu hefur því uppgjöri ekki verið lofað innan þessa árs og að sjálfsögðu gæti það gerst að menn þyrftu, eins og hefur gerst á þessu ári og hinu síðasta, að færa að einhverju leyti til þessar greiðslur fram yfir áramót. Ég held að öllum sé ljóst að það er tímabært að fara aftur yfir þessi ákvæði og breyta þeim og ég hef ekki orðið var við annað en að forsvarsmenn bænda séu því sammála. Að sjálfsögðu er ekki ætlunin að þarna verði eingöngu um breytingar að ræða sem takmarka útgjöld og skera á slíka styrki heldur einnig um endurskoðun að ræða sem taki tillit til breyttra aðstæðna, nútímaaðstæðna. Þannig gætu til að mynda komið inn nýir liðir sem þættu þá vera meira í takt við aðstæður og þörfina á framlögum af þessu tagi. Ég nefni þar sem dæmi kornyrkju, skjólbeltaræktun og því um líkt. Herra forseti. Ég held að ég þurfi í sjálfu sér ekki miklu við þetta að bæta. Ég get tekið undir margt af því sem hv. flm. og síðasti ræðumaður sagði um þýðingu jarðræktarlaganna á sinni tíð og nauðsyn umbóta og breytinga í þessari atvinnugrein sem að sjálfsögðu er fyrir hendi nú eins og hefur ætíð verið. Einmitt þess vegna held ég að það sé tímabært eins og það er alltaf í raun að endurskoða löggjöf og láta hana vera sem best í samræmi við aðstæður líðandi stundar. Tillaga flm. um að fella niður skerðingarákvæði 23. og 24. gr. frv. er því af góðum hug, það veit ég, en aðstæður hljóta að ráða úrslitum. Því miður var allri fjárlagagerð mjög þröngur stakkur sniðinn og þess vegna urðu menn að sætta sig við það í annað skiptið í röð að þessi útgjöld væru takmörkuð umfram fyrirmæli sérlaga eins og reyndar er gert í fjölmörgum tilvikum öðrum með skerðingarákvæðum í lánsfjárlagafrv., lögum ef af verður. Þannig er það að við sitjum uppi með þá niðurstöðu að þó að kóngur vilji sigla, þá hlýtur byrinn að ráða. Og þannig er það í þessu máli, því miður.

Egill Jónsson Herra forseti. Ég fagna því að hæstv. landbrh. skyldi taka þátt í þessari umræðu og það er mjög mikilvægt að hann skuli hafa staðfest skilning minn í þessum efnum. Það er þó tvennt alveg sérstaklega sem ég vildi taka fram og reyndar vakti nokkra undrun mína að hæstv. landbrh. talar um að hann vonist til þess að það sé hægt að komast að samkomulagi við bændur um afhendingu þessa fjár. Við hverja ætlar hann að semja um það? Það eru eitthvað milli 4 og 5 þús. manns í bændastéttinni og það er hverjum og einum þessara manna ákveðinn réttur í jarðræktarlögunum. Það eru engin samtök, hvorki Búnaðarfélagið né Stéttarsambandið, sem geta sett sig í einhverja samningsstöðu við bændur landsins um þá greiðslu sem nú er áfallin. Það er annað hvað verður sett inn í næstu jarðræktarlög. Það er bara annað mál. Auðvitað er ekki hægt að fara að öðru en því sem gildir hverju sinni og hér hefur verið ákveðið að það eigi ekki að inna þessa greiðslu af hendi. Allt samningstal um þessi efni eru þess vegna slaufur einar saman, hreinar slaufur. Hitt atriðið sem ég undirstrika alveg sérstaklega í þessum efnum er að landbrh. segir að yfirlýsingar hans standi enn þá. Það er að því leyti rétt að þær standa meðan ekki er búið að samþykkja lánsfjárlögin, það er hárrétt, en þegar búið er að samþykkja lánsfjárlög standa þær ekki lengur. Hér er, með leyfi forseta, sagt með alveg skýrum hætti gagnvart jarðræktarlögunum: ,,Skal framlag ríkissjóðs til jarðabóta eigi fara fram úr 100 millj. kr. á árinu 1989.`` Það er hvergi nokkurs staðar minnst á að það eigi að taka mið af yfirlýsingum landbrh. í þessum efnum. Það er kveðið skýrt á um að þær eigi ekki að hafa að nokkrum sköpuðum hlut. Í 24. gr. segir um framlög til búfjárræktar: ,,Skal framlag ríkissjóðs vegna búfjárræktarstyrkja falla niður á árinu 1989.`` Menn geta hver og einn borið þessar lagagreinar saman við yfirlýsingar sem voru gefnar áður en þessi afgreiðsla fer fram. Það sem kom hins vegar fram, og ég skal ekkert draga það undan, í máli hæstv. landbrh., þó að það væri sett fram af gætni, var að það væri hægt að setja inn ákvæði, setja lög sem kvæðu á um annað á árinu. Auðvitað er það hægt. En til hvers er þá verið að setja þetta? Því í ósköpunum er þá verið að setja inn þessar greinar ef menn ætla sér að ganga frá þessum málum með löggjöf? Liggur það kannski ekki alveg ljóst fyrir hvort sú löggjöf næst fram á Alþingi? Ef svo er ekki, þ.e. ef hæstv. landbrh. hefur það ekki í hendinni að koma þeirri löggjöf fram, sjá allir að hverju er stefnt hér og hver er niðurstaðan og hvað mikið hald er í þeim yfirlýsingum sem hann hefur gefið. Það liggur alveg ljóst fyrir. Efnislega ætla ég ekki að tala um jarðræktarlögin hér, en ég vil hins vegar minna hæstv. landbrh. á að þau eru ekki orðin gömul. Þau eru frá árinu 1987. Þá var farið mjög vandlega yfir jarðræktarlögin og þeim var einmitt breytt með tilliti til breyttra aðstæðna. Ég man ekki betur en t.d. það ákvæði sem hann talaði hér sérstaklega um, skjólbeltaræktun, sé í jarðræktarlögunum, stuðningur við skjólbeltaræktun, a.m.k. í skógræktarlögunum. Þar er ekki nein nýjung á ferð. Auk þess sem í þeim efnum hafa verið á síðustu árum, m.a. á síðustu fjárlögum, gerðar ráðstafanir til að efla ræktun skóga í hefðbundnum landbúnaði. Ég dreg ekki í efa vilja hæstv. landbrh. og það var því víðs fjarri að ég væri að óska eftir því að hann tæki þátt í þessari umræðu vegna þess að ég hefði einhverja sérstaka þörf fyrir að koma á hann höggi, það er víðs fjarri því, en það er mikilvægt að hann hefur staðfest það sem ég sagði áðan í fyrri ræðu minni. Hann ræddi að vísu ekki um siðferðisþáttinn í þessum málum. Ég mótmæli því að skerðingar á jarðræktarlögum og búfjárræktarlögum séu sama eðlis og aðrar hliðstæðar ákvarðanir vegna þess að það er búið að stofna til útgjaldanna áður en tekin er ákvörðun um að skerða. Það er grundvallaratriði að menn átti sig á því. Ákvörðun um að greiða ekki jarðabótastyrk er ákvörðun um að afhenda ekki það fjármagn sem menn voru í góðri trú um að eiga rétt á þegar þeir unnu framkvæmdina og þegar þeir stofnuðu til hennar. Það er alveg grundvallarmunur á því hvort ríkisstjórnin breytir lögunum eða hvort hún gengur á þann rétt sem hefur gilt og ákvarðanir manna byggðust á á sl. ári. En hér höfum við sem sagt fengið staðfestingu á því hvernig þessi mál standa og nú ættu menn, ef mönnum er alvara með að það eigi að nást fram endurskoðun á þessum lögum á þessu ári og ef menn í einlægni ætla að vinna að lausn þessa máls í bærilegri sátt, að manna sig upp og kippa þessum tveimur greinum í burtu.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegi forseti. Ég vék að því fyrr í dag í umræðum um frv. til lánsfjárlaga að ég hefði beitt mér fyrir því að fyrir Alþingi yrðu lögð frumvörp um ríkisreikninga fyrir allmörg undanfarin ár. Ég vék jafnframt að því að það hefði verið eitt af einkennum losaralegra vinnubragða á þessu sviði bæði af hálfu þings og ríkisstjórna á undanförnum áratug að ekki hefði nægilega vel verið fylgt þeim nauðsynlegu formum og efnislegri meðferð um fjármál ríkisins sem felst í því að leggja fram ríkisreikninga og samþykkja samsvarandi fjáraukalög gagnvart liðnum árum. Ég ákvað þess vegna fljótlega eftir að ég kom í fjmrn. að leggja fram á Alþingi þau frv. sem ég mæli hér fyrir og reyndar önnur sem tengjast þessu hreingerningarstarfi. Ég fagna því að þessi frumvörp hafa fengið greiðan aðgang í gegnum Nd. þingsins og vænti þess einnig að svo verði í þessari hv. deild. Þau gætu að ýmsu leyti skapað tækifæri til að ræða um meðferð ríkisfjármála á þeim áratug sem nú er senn á enda. Í sjálfu sér getur það einnig gerst þegar mælt verður fyrir uppgjöri ársins 1987 sem ég ætla mér að reyna að gera einnig á þessu hv. Alþingi. Reyndin er sú að það má margvíslegan lærdóm draga af þeim gögnum sem hér eru fram lögð og það eina sem kemur kannski í veg fyrir að þingið verji nauðsynlegum tíma til þess er að þetta heyrir meira sögunni til en þeim brýnu viðfangsefnum sem þingið er alla jafnan að fást við á hverjum tíma. Það er í sjálfu sér slæmt að frv. af þessu tagi séu lögð fram mörgum, mörgum árum eftir að atburðirnir hafa átt sér stað vegna þess að þá er hvorki áhugi hjá þingi né þjóð að taka þau til ítarlegrar meðferðar. Ég vona hins vegar að á næstu árum muni þeir sem í stóli fjmrh. sitja tryggja að þingið fái samsvarandi frumvörp til umfjöllunar svo snemma að áhugi þings og þjóðar á að ræða ítarlega niðurstöðu áranna sé nægilega vakandi til að tryggja að menn dragi nauðsynlega lærdóma af þessari reynslu og breyti hegðun sinni í nútíðinni í samræmi við það. Samkvæmt samráði við lögfróða menn var talið rétt að flytja þetta til hagræðis í þeim búningi sem það er hér lagt fram og vonast ég til þess að að lokinni umræðu í þessari hv. deild verði frv. vísað til hv. fjh.- og viðskn.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegur forseti. Þótt það hafi verið ærið verk út af fyrir sig að leggja fyrir ríkisreikninga frá þessum áratug kom hins vegar í ljós við nánari athugun að í meðferð þingsins hafði á sínum tíma ekki verið lokið samþykkt ríkisreiknings fyrir árið 1979. Það er satt að segja dálítið lærdómsríkt fyrir þingið og störf þess á undanförnum árum, á þeim áratug sem nú er senn á enda að ekki skuli hafa vaknað upp óskir um að málið væri afgreitt og þingheimur unað við að þessi formskylda væri ekki uppfyllt. Ég ákvað þess vegna einnig að leggja fyrir þingið ríkisreikninginn fyrir árið 1979 þótt ærið langur tími sé liðinn síðan þeir atburðir gerðust sem hann skráir og, ef ég man rétt, 5--6 fjármálaráðherrar setið síðan og allnokkrar ríkisstjórnir. Ég mælist þess vegna til þess að frv. verði að lokinni 1. umr. vísað til hv. fjh.- og viðskn. svo að það megi fá samsvarandi meðferð í nefndinni og þau frumvörp sem ég mælti fyrir áðan.

Egill Jónsson Herra forseti. Ég vek alveg sérstaka athygli á því að nú er fundi frestað og ástæðan fyrir þessari frestun er sú að stjórnarliðið er ekki tiltækt til þess að ganga til atkvæða. Ég óskaði eftir því fyrr á þessum fundi að landbrh. yrði viðstaddur umræðuna og ég hafði sérstaklega leitað eftir því fyrir einum degi að svo yrði. Þetta var tekið heldur óstinnt upp og sérstaklega var það forustumaður stjórnarliðsins í þessari deild, hv. 3. þm. Vesturl., sem hafði mörg orð um þetta, bæði í hliðarherbergjum og eins úr þessum stóli. Ég hlýt að mótmæla þessari frestun, herra forseti, og ekki síst með tilliti til þeirra aðdróttana sem hafa komið fram fyrr á þessum fundi í garð stjórnarandstöðunnar um vinnubrögð í þessari þingdeild á þessum degi.

Halldór Blöndal Herra forseti. Við sömdum um að hér skyldu umræður hefjast kl. 10 árdegis vegna þess að ég og ýmsir aðrir þingmenn höfðum ráðgert fundahöld í okkar kjördæmum og ég var þess vegna mjög ánægður yfir því að um það skyldi hafa náðst samkomulag. Hins vegar vil ég vekja athygli á því að um leið var frá því gengið að ekki yrði efnt vísvitandi til óþarfa tafa. Nú hefur það í fyrsta lagi gerst að hæstv. landbrh. var ekki viðstaddur umræðuna og átti honum þó að vera kunnugt að einn af þingmönnum stjórnarandstöðunnar hafði sérstaklega beðið um að hann yrði viðstaddur. Í öðru lagi hafði ég beðið þrásinnis um í morgun að hæstv. forsrh. yrði viðstaddur umræðuna að einhverju leyti. Hann er víðs fjarri. Ég vil enn fremur benda á að hæstv. fjmrh. hefur ekki svarað þeim spurningum sem til hans var beint við 2. umr. frv. um lánsfjárlög þannig að nauðsynlegt er að taka málið upp að nýju við 3. umr. og dráttur nú er þess vegna fullkomlega óþolandi og óskiljanlegur. Ég mælist til þess við hæstv. forseta að þingstörf megi ganga eðlilega fyrir sig, að atkvæðagreiðsla geti orðið nú þegar. Það er ætlast til þess af stjórnarandstöðunni að hún sé hér ævinlega viðstödd. Það er meira að segja með önuglyndi af einstökum ráðherrum og einstökum þingmönnum stjórnarmeirihlutans ef stjórnarandstaðan vill halda fram sínum rétti, dylgjur um að við höfum ekki staðið við það sem við sömdum um þegar sjálf verkstjórnin við umræðurnar er öll í ólagi. Ég er ekki að kenna hæstv. forseta um það, en það hefur verið svo allan daginn í dag að fundahöld hafa verið uppi í Ed. og Nd. samtímis um mál þau sem hafa í rauninni kallað á nálægð forsrh. á báðum stöðum og ég heyrði í dag m.a. að um skeið var í sjálfu sér ekki hægt að halda þar umræðum áfram vegna þess að tveir þeirra ráðherra sem mjög snertu það mál sem var á dagskrá voru víðs fjarri. Ég vil þess vegna enn beina því til hæstv. forseta að störf deildarinnar gangi eðlilega fyrir sig.

Forseti (Jón Helgason) Ég vil taka það fram að ég tel mig hafa reynt að koma til móts við óskir stjórnarandstöðunnar um fyrirkomulag vinnubragða eins og frekast er kostur og ég tel ekki óeðlilegt þó að það sé gefið kaffihlé í 10 mínútur.

Halldór Blöndal Herra forseti. Ég er alveg sammála því að ekki er óeðlilegt að það sé gefið kaffihlé. Það komu hér menn sem þurftu að fá hjá mér upplýsingar varðandi frv. til lánsfjárlaga áðan og hefði ég vitað um að hugmyndin var að gefa kaffihlé hefði ég að sjálfsögðu beðið þá að bíða þangað til. En vegna þess að ég hélt að hér yrði haldið sleitulaust áfram talaði ég við þá þegar þeir voru hér og missti af þeim sökum af lokum umræðunnar um lánsfjárlögin við 2. umr. En ég vil mælast til þess eftirleiðis að stjórnarandstaðan fái þá að vita um það eins og stjórnarmeirihlutinn ef hugmyndin er sú að það séu veitt sérstök kaffihlé. --- Fundarhlé.

Skúli Alexandersson Herra forseti. Það er mjög erfitt fyrir mig að segja já við þessari tillögu, en vegna þess hvernig fyrrv. ríkisstjórn skilaði af sér neyðast menn til að gera ýmsa hluti og þess vegna segi ég já.

Frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. (Halldór Blöndal): Herra forseti. Það er ánægjuefni að ríkisstjórnin skuli þegar hafa samþykkt að lántökugjald af erlendum lánum sem tekin eru vegna verkefna innlendra skipasmíðastöðva skuli ekki innheimt og geri ég ráð fyrir að ríkisstjórnin muni láta athuga sérstaklega hvort nauðsynlegt sé að beita sérstakri lagaheimild til að þetta megi koma fram, en þetta var upplýst í umræðunum fyrr í dag af hæstv. viðskrh. og er auðvitað mikið ánægjuefni fyrir okkur sem höfum verið sérstakir talsmenn skipasmíðastöðvanna. Ég vil líka lýsa yfir ánægju minni yfir því að það skuli hafa náðst samkomulag um að eftir atvikum geti lánsfjárhæðin farið upp í 85% vegna þess að við vitum að skipasmíðaiðnaður hér á landi stendur höllum fæti gagnvart erlendri samkeppni, ekki síst vegna þess að skipasmíðastöðvar í okkar helstu samkeppnislöndum njóta ekki þess einungis að þar í landi eru ríkisstjórnir sem hafa skilning á atvinnurekstrinum heldur njóta skipasmíðastöðvarnar þar margvíslegra hlunninda og niðurgreiðslu, ekki síst á lánsfjárkostnaði. Hér aftur á móti búa skipasmíðastöðvarnar við að gengið er rangt skráð og auðvitað mjög undarlegt í ljósi þeirra ummæla sem hæstv. fjmrh. hafði fyrr í dag að upplýsingar hafa borist um það frá Seðlabanka Íslands að ríkisstjórnin stefnir að því að gengi krónunnar fari hækkandi á þessu ári gagnstætt því sem lýst hefur verið yfir hér við umræðurnar. Ég vil, herra forseti, láta í ljós ánægju mína yfir því að það skyldi hafa tekist að fá ríkisstjórnina til þess að fallast á að ekki sé réttmætt að lántökugjaldið sé lagt á lán vegna verkefna í skipasmíðastöðvum, lýsi yfir sérstakri ánægju minni yfir því. Í öðru lagi vil ég víkja að því að ég tel óhjákvæmilegt að lántökugjaldið verði jafnframt fellt niður af lánum sem veitt eru til skuldbreytingar hjá útflutningsfyrirtækjum eða samkeppnisfyrirtækjum, en þegar frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum var samþykkt í þinginu var sérstaklega gert ráð fyrir því að ríkisstjórnin hefði heimildir til að fella lántökugjaldið niður þegar um samræmdar aðgerðir væri að tefla til uppbyggingar eða endurreisnar á fyrirtækjum í vissum atvinnugreinum. Auðvitað dettur manni í hug að lán sem t.d. eru tekin vegna skuldbreytingar hjá loðdýraræktinni, til þess að styrkja fjárhagslegan grundvöll t.d. fyrirtækja í ullariðnaði, þegar við erum að tala um hvernig hægt sé að koma til móts við fyrirtæki og byggðarlög þar sem atvinnuástand er mjög bágborið, ég tala ekki um þar sem atvinnuleysi hefur staðið svo mánuðum skiptir, einmitt í slíkum byggðarlögum er nauðsyn á því að þetta sérstaka 6% lántökugjald verði ekki á lagt. Nú hefur hæstv. iðnrh. lýst því yfir að ríkisstjórnin muni beita sér fyrir því að atvinnulífið verði --- ég man ekki hvernig hann komst að orði --- tryggt með nýjum fyrirtækjum og nýrri starfsemi þar sem óhjákvæmilegt væri að hin eldri fyrirtæki færu á höfuðið. Það ætti m.ö.o. að blása nýju lífi í atvinnulífið á þessum stöðum. Nú hefur hins vegar hæstv. fjmrh. verið algerlega ófáanlegur til að skýra frá því hvaða viðræður hafa farið fram milli hans og hæstv. forsrh. um hvers eðlis þær ráðstafanir eru sem ríkisstjórnin hefur í hyggju í þessu sambandi. En ég bað einmitt um það, hæstv. forseti, fyrr í dag að hæstv. forsrh. kæmi vegna þeirra yfirlýsinga sem hann hefur verið að gefa um landsbyggðina. Ég hefði að vísu sætt mig við það ef ég fengi endursögn hæstv. fjmrh. af skoðunum hæstv. forsrh., en nú hefur hæstv. fjmrh. alls ekki fengist til þess að skýra þingdeildinni frá því hvað forsrh. hefur í hyggju þannig að ég verð að láta í ljós sérstaka óánægju yfir því að virðingin fyrir rétti þingmanna til að krefja ráðherra svara skuli ekki vera meiri hjá stjórnarmeirihlutanum en raun ber vitni. Við verðum vör við á hverjum degi að ráðherrar reyna að þegja og þegja og þegja, sérstaklega hæstv. sjútvrh., honum þykir gott að þegja, og skil ég það í þeim félagsskap sem hann er uppi í Stjórnarráði að hann telji það best vegna sjálfs sín og annarra að segja sem minnst frá því sem gerist í þeim hóp. En hæstv. fjmrh. segir að stundum daglega, hvern einasta dag og aldrei sjaldnar en vikulega sé ríkisstjórnin og ráðherrarnir að tala saman um hvernig þeir geti bjargað einstökum fyrirtækjum úti á landsbyggðinni. Hæstv. fjmrh. talaði um þegar hann var nýsestur í stólinn að það væri nauðsynlegt að þeir gætu kippt í spottana, ráðherrarnir, á stjórnarmönnum fjölskyldusjóðs Stefáns Valgeirssonar til þess að það væri hægt að skipuleggja það ofan frá hvernig hægt væri að breyta eignaraðild fyrirtækjanna. Hann sagði að það væri nauðsynlegt að koma tilteknum fyrirtækjum á höfuðið og hefur nú orðið vel ágengt í því satt að segja. Nú talar hann um að það eigi að blása lífinu í ný fyrirtæki á þessum stöðum og ríkisstjórnin ætli að koma til skjalanna. Hvernig hugsar hæstv. fjmrh. sér að gera það? Hann sagði áðan að í stjórn Atvinnutryggingarsjóðsins væru ginnheilagir menn. Hann sagði í september að þeir ættu að hlíta fyrirmælum og pólitískri stjórn meiri hlutans, ríkisstjórnarinnar, og sagði að það væri ógerningur að hafa bankalega stjórn á þessu fyrirbæri, Atvinnutryggingarsjóðnum, vegna þess að það þyrfti að stjórna þessum lánveitingum og þessari fyrirgreiðslu pólitískt eftir þeim viðhorfum sem væru ráðandi í ríkisstjórninni. Nú segir hæstv. fjmrh. að þessi nýja stofnun sé svo vel undirbyggð að þar séu vinnubrögð vandaðri en í einstökum bankastofnunum og hjá einstökum fjárfestingarlánasjóðum og þykist geta lagt mat á það. Ég leyfi mér að lýsa því yfir að ég hef af því sannar spurnir að í fleiri en einu tilviki og fleiri en tveimur hefur verið beitt pólitískum þrýstingi í sambandi við afgreiðslu mála í stjórn Atvinnutryggingarsjóðs, enda er þar einvörðungu um pólitíska fulltrúa að ræða. Það gefur líka tilefni til að skilja betur en ella hvers eðlis þessi starfsemi er að ríkisstjórnin bauð það fram í stjórnarmyndunarviðræðum við Borgfl. að sá flokkur mundi einnig fá pólitískan fulltrúa inn í stjórn Atvinnutryggingarsjóðsins ef ríkisstjórnin segði af sér og ný yrði mynduð með Borgfl., ef til samkomulags kæmi með Borgfl. Þetta er ekki rangt. Það er deginum ljósara að þarna hefur verið um pólitískt makk að ræða í samræmi við þær yfirlýsingar sem fjmrh. gaf fyrr í haust. Ég skal ekki, herra forseti, hafa um þetta fleiri orð. Í fyrsta lagi fagna ég því að lántökugjaldið skuli nú verða fellt niður af verkefnum til skipasmíðaiðnaðar, að fá algjörlega úr því skorið, svart á hvítu, og í öðru lagi ítreka ég fyrirspurn mína til hæstv. fjmrh.: Hversu verður háttað ráðstöfunum ríkisstjórnarinnar til að byggja upp á ný atvinnustarfsemi í þeim byggðarlögum þar sem atvinnuleysi hefur verið verulegt eða vofir yfir? Ég tel, herra forseti, að deildin eigi skýlausan rétt á því í tengslum við lánsfjárlögin að fá svör við þessari spurningu vegna þess að við erum hér að fjalla um fjárhag þeirra sjóða sem þurfa ríkisábyrgð til að geta gegnt því hlutverki sem ríkisstjórnin hefur falið þeim.

Egill Jónsson Herra forseti. Það kom skýrt fram við atkvæðagreiðslu um lánsfjárlögin hver hugur þingdeildarinnar stæði til 23.--24. gr. frv., einmitt þeirra greina sem ég hef gert tillögur um að yrðu felldar niður, og ég er þakklátur fyrir þann mikla stuðning sem þar kom fram. En með því að afstaða deildarinnar liggur fyrir sé ég ekki ástæðu til þess að brtt. mínar gangi til atkvæða.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegur forseti. Þegar hv. þm. Halldór Blöndal fagnar einhverju talar hann yfirleitt gegn betri vitund og svo var einnig í dag. Hv. þm. Halldór Blöndal veit ósköp vel, vegna þess að ég greindi honum frá því utan umræðna í þessari hv. deild fyrir skömmu, að ríkisstjórnin hefur ekki tekið formlega ákvörðun um hvaða einstakar atvinnugreinar eða fyrirtæki eða tegundir lána verða undanþegin erlenda lántökuskattinum samkvæmt sérstakri heimild sem sett var inn í lögin um þennan skatt fyrir jólin. Ástæðan er einfaldlega sú að ég hef sem fjmrh. kosið að hafa við þá formlegu ákvörðun ákveðnar almennar reglur sem hægt sé að vísa til en vera ekki að tína út eina og eina grein eða eina og eina tegund lána eftir geðþóttaákvörðunum, þrýstingi eða ákveðnu mati. Þetta veit hv. þm. ósköp vel vegna þess að ég greindi honum frá því áðan. Það breytir því ekki, eins og ég sagði við 2. umr. þessa máls, að lánveitingar til skipasmíðaiðnaðar og til sérstakra byggðamála og atvinnumála þeirra byggðarlaga sem eru sérstaklega illa á vegi stödd eru að mínum dómi efst á blaði í þessum efnum. Það segir auðvitað efnislega mikið um málið. En ákvörðun hefur ekki verið tekin, hv. þm., og ég vænti þess að hv. þm. kunni greinarmun á afstöðu og viðhorfum og ákvörðunum. Ástæðan fyrir því að ákvörðunin hefur ekki verið tekin er einfaldlega sú meginregla, sem við höfum fylgt í þessu máli, að móta almennar reglur um vinnubrögð í atvinnumálum en tíðka ekki þær pólitísku geðþóttaákvarðanir sem hv. þm. Halldór Blöndal og flokkur hans hefur verið frægur fyrir um langan tíma vegna þess að hv. þm. Halldór Blöndal situr sem sérstakur pólitískur kommissar Sjálfstfl. í bankaráðum og sjóðakerfi til að gæta þar pólitískra hagsmuna Sjálfstfl., hefur setið lengi og ætlar sér að sitja lengi enn. Við höfum aftur á móti í þessari ríkisstjórn reynt að tryggja fagleg og eðlileg vinnubrögð í þessum málum og það verður einnig gert í þessu máli og varðandi atvinnumál þeirra byggðarlaga sem hann einnig vék að í seinni hluta sinnar ræðu. Í þeim efnum er algjör samstaða innan ríkisstjórnarinnar, fullkomin og eindregin. Þar gilda þau sömu vinnubrögð og hafa gilt við starfsemi Atvinnutryggingarsjóðs að þar séu málin faglega metin og ítarlega og skoðuð út frá þeim sjónarmiðum sem tryggja rekstrarlega sterka stöðu og almennt faglegt mat. Enn þá einu sinni í þessari ræðu vogaði hv. þm. Halldór Blöndal sér að tala um Atvinnutryggingarsjóðinn sem fjölskyldusjóð Stefáns Valgeirssonar í niðrandi merkingu. Það átti að þjóna þeim tilgangi að reyna að koma pólitískum misnotkunarstimpli á þennan sjóð þó að ég beri meiri virðingu fyrir Stefáni Valgeirssyni en mörgum öðrum sem nálægt málum hafa komið í þessu landi á undanförnum áratugum. Þegar Atvinnutryggingarsjóðurinn var settur á laggirnar flutti hv. þm. Halldór Blöndal hér margar ræður um að þarna yrði á ferðinni pólitísk misnotkun, pólitískar gæðaúthlutanir, einhver sérstök skussastarfsemi, vegna þess að hann bjóst við því að þessi sjóður mundi starfa eins og þeir sjóðir og stofnanir sem Sjálfstfl. hefur byggt upp í gegnum tíðina og alltaf hafa þjónað þeim fjölskylduhagsmunum Sjálfstfl. í atvinnumálum sem þessi sérstakur þingmaður Engeyjarættarinnar og fjölskyldufyrirtækjanna í Sjálfstfl. hefur tekið að sér að gæta hér á undanförnum árum af því að hann er bara gamaldags pólitíkus í ætt við gömlu fyrirgreiðslupólitíkusa Sjálfstfl. sem fara inn í bankaráðin og sjóðakerfið til að tryggja pólitíska fyrirgreiðslu. Hann hélt auðvitað að þessi starfsemi yrði á þennan veg, en svo var auðvitað ekki. Nú hafa menn marga mánuði þar sem menn geta litið yfir reynsluna. Og hver er hún? Hún er á þann veg að hv. þm. Halldór Blöndal getur ekki nefnt eitt einasta dæmi um afgreiðslu Atvinnutryggingarsjóðs þar sem ekki hefur verið gætt faglegra, rekstrarlegra og efnahagslegra sjónarmiða, ekki eitt einasta dæmi. Eins og forustumenn í atvinnulífi og peningakerfi þessa lands vita fullvel hafa þarna verið faglegri og efnislegri vinnubrögð en á velflestum öðrum sviðum. Það eru nákvæmlega sömu vinnubrögð sem einnig verða viðhöfð varðandi björgunarstarfsemi atvinnulífs þeirra byggðarlaga sem sérstaklega þarf að styrkja. Þar verður ekki um það að ræða að það verði tínt úr eftir einhverjum pólitískum sérhagsmunum eins og Sjálfstfl. hefur gert í gegnum tíðina þegar hann beitti sér fyrir pólitískum fjárfestingum í sjávarútvegi og annars staðar allt í kringum landið af því að hann þurfti að vega upp á móti frystihúsum og atvinnufyrirtækjum Sambandsins, sem tengd voru Framsfl., sérstök íhaldsfyrirtæki einnig. Það þekki ég t.d. frá Þingeyri við Dýrafjörð ef hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson vill fara yfir sögu þessara byggðarlaga  tíð í þessari stjórn að það verða fagleg, rekstrarleg og almenn sjónarmið sem þarna ráða. Það hefur komið fram hvað eftir annað, og er hægt að endurtaka hér enn á ný fyrir hv. þm. Halldór Blöndal ef hann hefur ekki skilið það, að þessi ríkisstjórn tók fagnandi þeirri tillögu Sjálfstfl. og Kvennalistans, sem Kvennalistinn var höfundur að, að setja upp sérstakan hlutabréfasjóð við Byggðastofnun til að styrkja eiginfjárstöðu þeirra fyrirtækja sem sérstaklega þurfa þess stuðnings með, ekki út frá pólitískum sérhagsmunasjónarmiðum heldur út frá almennum rekstrarlegum og byggðalegum sjónarmiðum. Eins og hvað eftir annað hefur komið fram og er hægt að segja enn á ný svo þingmaðurinn loksins skilji það munu þau fyrirtæki sem ekki hafa staðist þær faglegu og rekstrarlegu kröfur sem Atvinnutryggingarsjóður hefur sett en eru talin meginburðarásar í atvinnulífi byggðarlaganna sérstaklega verða skoðuð út frá því sjónarmiði, faglega og rekstrarlega og almennt séð en ekki út frá einhverri sérstakri pólitískri fyrirgreiðslu, hvort hægt sé að tryggja atvinnulífið í þessum byggðarlögum með því að veita auknu eigin fé inn í þessi fyrirtæki, m.a. frá bönkunum og fjárfestingarlánasjóðunum sem lánað hafa þessum fyrirtækjum. Við væntum þess að stór hluti þessara fyrirtækja geti fengið trausta rekstrarstöðu með þessari aðferð. En það er hins vegar ljóst, því miður, að það er ákveðinn hluti fyrirtækja sem eru svo illa á sig komin að það verður að gera þau upp á gjaldþrotagrundvelli. Ríkisstjórnin hefur hins vegar mótað þá stefnu að ef þau fyrirtæki hafa verið burðarásar í atvinnulífi heilla byggðarlaga verði reynt að tryggja það með almennum hætti en ekki sérstakri pólitískri fyrirgreiðslu að ný fyrirtæki geti tekið þar til starfa með sterkari rekstrarstöðu, trausta eiginfjárstöðu og möguleika til að starfa áfram með eðlilegum hætti. Ég sé það á hv. deildarmönnum að þeim finnst kannski að eðlilegra hefði verið að ég hefði svarað hv. þm. Halldóri Blöndal á tveimur þremur mínútum einhverjum innantómum kurteisisorðum. En ég verð að segja að mér er farið að ofbjóða að sitja undir þessum málflutningi dag eftir dag og viku eftir viku, endalausu kjaftæði sem ekki á nein tengsl við raunveruleikann þar sem mistúlkað, rangtúlkað og ranghermt er það sem menn hafa sagt eins og þegar hann var að fara með fullyrðingar sem hann sagði að ég hefði sagt fyrir mörgum vikum eða mánuðum og hvergi er hægt að finna stað í mínum ummælum. Auðvitað er hægt að þróa málflutning á Alþingi með þessum hætti, en þjónar það þeim tilgangi að taka alvarlega á málefnum þessarar þjóðar? Þjónar það þeim tilgangi að treysta í raun og veru atvinnulíf landsbyggðarinnar? Þjónar það þeim tilgangi að þróa íslenskt þjóðfélag úr gamla fyrirgreiðsluþjóðfélaginu þar sem flokkspólitískir hagsmunir réðu mestu um fjárfestingar í atvinnulífinu yfir í eðlilegt, faglegt og rekstrarlegt þjóðfélag þar sem almennir hagsmunir fólksins sitja í fyrirrúmi og almenn rekstrarleg sjónarmið ráða því hvaða rekstur fyrirtækjanna lifir og hver ekki. Ég hélt satt að segja að Sjálfstfl. vildi nútímavinnubrögð í þessum efnum. Ég hélt satt að segja að Sjálfstfl. mundi taka undir það þegar menn vilja flytja þetta þjóðfélag úr gamla pólitíska fyrirgreiðsluþjóðfélaginu yfir á hið almenna siðgæðisstig sem tíðkast í flestum nágrannalöndum okkar. En mér finnst margt í málflutningi Halldórs Blöndals hér og áður benda til þess að hann vilji áfram viðhalda hinu gamla fyrirgreiðslukerfi. Við stöndum þess vegna frammi fyrir því þegar reynslan af Atvinnutryggingarsjóði sýnir okkur hvernig hægt er að vinna að þessum málum og reglugerðin um hlutabréfasjóðinn sem hæstv. ríkisstjórn hefur kynnt stjórnarandstöðu sýnir hvernig á í framhaldi að halda áfram að vinna að málunum með þessum hætti og tekið var undir tillögur Sjálfstfl. og Kvennalistans í þessum efnum. Þá stóð ég í þeirri trú að menn ætluðu kannski að sameinast um það að taka upp faglegri og nútímalegri vinnubrögð í þessum efnum. Ég vona að svo verði enn vegna þess að það er allt of dýrt fyrir þetta þjóðfélag að halda uppi fjárfestingarkapphlaupi sem stafar fyrst og fremst af varðveislu pólitískra sérhagsmuna eða einhvers annarlegs samtryggingarkerfis sem hefur orðið þessu þjóðfélagi allt of dýrt.

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Eiður Guðnason): Herra forseti. Vegna þeirra orða sem hér hafa fallið um skipasmíðaiðnaðinn og fyrirgreiðslu til hans vildi ég að eftirfarandi kæmi fram: að iðnrh. gerði tillögu til ríkisstjórnarinnar 10. febr. um að Byggðastofnun fái heimild til erlendrar lántöku, allt að 200 millj. kr. á lánsfjárlögum 1989, vegna skipaviðgerða hér á landi. Andvirði þessa láns verði notað til að endurlána þeim aðilum sem láta gera endurbætur á skipum sínum innan lands. Stjórn Byggðastofnunar ákveði endurlánin samkvæmt sérstökum reglum og meginefni þeirra verði nánar tilgreint í fylgiskjali með þessari tillögu, með þeirri breytingu þó að hámark þessara lána verði hækkað í 85% af kostnaði við endurbæturnar úr 80%. Lánskjör, vextir og lánstími verði ákveðinn af stjórn Byggðastofnunar á grundvelli reglna sem ríkisstjórnin hefur staðfest lögum samkvæmt. Ríkisstjórnin gerir þessa samþykkt til að tryggja samkeppnisstöðu innlendra skipasmíðastöðva og í þágu sjávarútvegsins. Með vísan til laga um breytingu á lögum nr. 10/1988, um ráðstafanir í ríkisfjármálum o.s.frv., ákveður ríkisstjórnin að fella niður lántökuskatta af erlendri lántöku vegna þessara samkeppnislána til innlendra skipasmíðastöðva. Síðan hefur það gerst í þessu máli að iðnrh., fjmrh. og sjútvrh. hefur verið falið að ganga endanlega frá málinu að því að ég best veit þannig að ég sé ekki betur en að þetta mál sé allt saman á hreinu og réttu róli og menn þurfi ekki að gera sér miklar áhyggjur af því og ætti málið að geta verið útrætt þess vegna.

Hvor hefur þá rétt fyrir sér, iðnrh. eða fjmrh.?

Hv. þm. Halldór Blöndal hlýtur að hafa heyrt hvað ég sagði og vonandi skilið.

Guðmundur H. Garðarsson Virðulegi forseti. Hæstv. fjmrh. vék orðum sínum að mér rétt áðan án þess að ég hefði sagt eitt einasta orð.

Þú hefur misheyrt bara.

Það hefur greinilega verið misheyrn hjá hæstv. ráðherra.  Hv. 3. þm. Vesturl. Eiður Guðnason. --- Er hann að víkja úr sal? Þetta er við hæfi. Ég ætla að vitna í orð hv. 3. þm. Vesturl. Eiðs Guðnasonar. Hann sagði: ,,Hér er allt á hreinu. Hjá okkur er allt á hreinu. Það er allt á hreinu hjá stjórnarsinnum.`` Ég fagna því að allt skuli vera á hreinu hjá stjórnarsinnum og mun víkja að því á eftir í tengslum við þessi mál, sérstaklega þeim orðum hæstv. fjmrh. þar sem hann talaði um að nú væru pólitískir sérhagsmunir látnir víkja. Ja, öðruvísi mér áður brá. Ekki ætla ég að tala óvirðulega um Framsfl. En ég sé að hv. þm. Stefán Guðmundssn kippist við. En það kemur nokkuð spánskt fyrir sjónir ef Framsfl. hefur látið alla sérhagsmuni víkja við það eitt að hæstv. fjmrh. Ólafur Ragnar Grímsson skuli vera kominn í ríkisstjórn með þeim. Ég veit ekki betur en það sé á stefnuskrá flokksins og yfirleitt þeirra ær og kýr að reyna að tryggja stöðu ákveðinna tegunda fyrirtækja, ákveðinna rekstrarforma og sú réttlæting er ætíð höfð á lofti að það sé gert í þágu þeirra byggðarlaga sem þeir bera sérstaklega fyrir brjósti.

Við níðumst ekkert á öðrum.

Nei, við níðumst ekki á öðrum, sagði hv. þm. Stefán Guðmundsson. Ef það eru ekki ákveðnir sérhagsmunir að ákveða að það þjóni einu byggðarlagi öðru fremur að gera ákveðnar ráðstafanir, hvað eru þá hagsmunir? Um hvað er hæstv. ráðherra að tala? Ég held að það fari ekki fram hjá neinum sem þekkir og hefur kynnt sér uppbyggingu íslenskra atvinnuvega í strjálbýlinu og það var alveg rétt hjá hæstv. fjmrh. þótt hann orðaði það ekki rétt, að á sínum tíma, þ.e. um og eftir 1978, hófst sú mesta sérfyrirgreiðsla sem þekkst hefur í íslenskri útgerð og í uppbyggingu íslensks fiskiðnaðar, ekki einkaframtakinu í hag heldur einkaframtakinu í óhag. Þá hófst nefnilega öld þeirrar pólitíkur að það var ákveðið við skrifborð og í þingsölum Alþingis eða á fundum í ríkisstjórn á árunum 1978--1983 hverjir skyldu fá að kaupa togara, hverjir skyldu fá að endurreisa og enduruppbyggja frystihús. Það voru ekki sjálfstæðismenn, það voru ekki einkaframtaksmenn sem ákváðu það. Það voru ekki þeir sem ákváðu að togarafloti landsmanna fór upp í 104 skip úr rúmlega 70 á örfáum árum. Sú umframaukning íslenska fiskiskipaflotans fór ekki til einkaframtaksins. Hún fór einkum í samvinnuútgerð. Þetta veit hæstv. fjmrh. eins vel og ég. Að Sjálfstfl. hafi stundað sérstaklega pólitíska fyrirgreiðslu kannast ég ekki við. Hins vegar hefur Sjálfstfl. í gegnum árin og áratugi tekið pólitíska afstöðu og borið ábyrgð á samþykkt laga og gerð reglugerða um hvernig ætti að útfæra íslenskt efnahagslíf, en að í því felist einhver sérstök pólitísk fyrirgreiðsla kannast ég ekki við og ég óska eftir því að hæstv. fjmrh. segi þá hér og nú hvað hann eigi sérstaklega við, í hverju þessu pólitíska fyrirgreiðsla sé fólgin og þá til hverra. Dæmi duga ekki, hv. þm. Það þarf að segja það í smáatriðum og tína allt til. Hv. þm. Eiður Guðnason brosir að þessu. Honum finnst hlægilegt þegar talað er um það að Sjálfstfl. og Framsfl. ástundi sérstaklega pólitíska fyrirgreiðslu. Þeir kannast nú ekki við það í Alþfl. að slíkt sé gert, enda heilagir af öllum heilögustum í þeim efnum. Ég er fæddur Hafnfirðingur og kannast við hvernig Alþfl. hagar sér þar sem hann hefur vald að meiri hluta til. En það var þetta hjá hæstv. ráðherra þegar hann ítrekaði og margsagði: Það eiga fagleg eða rekstrarleg og almenn sjónarmið að ráða.  Baldvin Hannibalsson fór sína frægu fundaherferð undir þessu fræga kjörorði ,,Hverjir eiga Ísland``, þá fann hann sérstaklega út að það væri Framsfl. Það var ekki íhaldið, ekki Sjálfstfl. Hvar sem blessaður maðurinn kom blasti við honum SÍS-merkið. Það var kaupfélagið, sláturhúsið, bifreiðaverkstæðið, útgerðin, fiskverkunin og bátarnir og jafnvel svo komið að í sumum byggðarlögum gátu börnin ekki fengið neins staðar vinnu nema hjá blessuðu SÍS-inu eða KEA eða kaupfélaginu. Frá vöggu til grafar skyldu menn starfa í þessu. Er það þetta sem hæstv. fjmrh. á við? Er það þetta? Er það stuðningur við þessi almennu rekstrarform, þessa almennu stefnu í því hverjir eiga að hafa eignarhald, ekki bara í byggðunum heldur á landinu utan Reykjavíkursvæðisins, sem flokkast undir fagleg eða almenn sjónarmið? Ég skal leysa þetta í eitt skipti fyrir öll fyrir hæstv. fjmrh. þannig að hann þurfi ekki að svara þessu. Það er nefnilega hægt að gera það með mjög auðveldum hætti og það ýtti undir að ég stóð upp núna því að ég ætla að óska eftir því við hæstv. fjmrh. að hann standi við þau orð, sem hann sagði áðan, að nú skyldi rétt vera rétt og heilbrigði gilda í íslenskum atvinnurekstri og að gamla fyrirgreiðslupólitíkin væri horfin. Ég get tekið undir það sjónarmið að hún þarf að hverfa og heilbrigð rekstrarviðhorf eða rekstrarsjónarmið að ráða. Ég ætla þess vegna að leggja til og óska eftir því við hæstv. fjmrh. að hann veiti frv. brautargengi, sem ég mun þá leggja fram á þessu þingi, um það að Samband ísl. samvinnufélaga færi upp í reikningum sínum eignarhlut eignaraðilanna. Það er aðalatriðið ef hreint á að vera hreint og rétt á að vera rétt að það komi þá í ljós hver eigi hvað og það sé hreint borð í þessum efnum. Ég hlýt að óska eftir því eindregið og styð þar með þau sjónarmið hæstv. fjmrh. að allt skuli vera fyrir opnum tjöldum, faglegt, rekstrarlegt, ég segi ekki almennt því að það er óskilgreint, og ég legg til að hæstv. fjmrh. lýsi því yfir hér og nú að hann muni í sínum flokki, hann er formaður fyrir Alþb., styðja að frv. til l. um að Sambandið færi upp reikninga sína fyrir sínum eignarhlut eignaraðila, þ.e. kaupfélagana, verði samþykkt og gert að lögum. Þetta er grundvallaratriði. Ef hæstv. ráðherra meinar eitthvað með því að hann vilji stöðva pólitíska fyrirgreiðslu á Íslandi skal ég sjá um Sjálfstfl. ef hann vill sjá um Framsfl. með þeim hætti að samþykkja slíkt frv. og setja þau lög. Þá liggur ljóst fyrir hver á hvað og þá liggur ljóst fyrir hverjir hafa fengið ótæpilega fyrirgreiðslu á síðasta áratug miðað við árið 1978. Ég mun leggja þetta frv. fram í næstu viku. Hæstv. ráðherra gaf mér tilefni til þess og ýtti undir það að ég hlyti að gera það. Ég hafði ekkert hugsað mér að gera það sérstaklega í þessari umferð, en þetta er nauðsynlegt, og ég treysti á hans góða stuðning í þessu máli. Að lokum vil ég, forseti, víkja nokkrum orðum að hlutabréfasjóðnum. Heitir það ekki hlutabréfasjóður? Það er þessi sjóður sem á að koma til skjalanna til að bjarga illa stöddum fyrirtækjum í strjálbýlinu, en það hlýtur að gilda líka fyrir Stór-Reykjavíkursvæðið. Ég vildi gjarnan fá nánari skilgreiningu á því hjá hæstv. fjmrh. hvernig menn eiginlega hugsa sér að útfæra þetta. Mér er það ekki alveg ljóst. Ég vildi óska eftir því við hæstv. fjmrh. að hann legði fyrir hv. deild nokkur sýnishorn af því hvernig þetta yrði í framkvæmd. Mér er ekki alveg ljóst hvernig á að framkvæma þetta. Mér er ekki alveg ljóst eiginlega og ég vil gjarnan fá dæmi um það frá ráðherra hvernig á að framkvæma þetta. Kannski hv. þm. Eiður Guðnason viti hvernig á að gera það. Mér er það ekki alveg ljóst.

Það verður kynnt þegar bráðabirgðalögin koma hérna aftur.

Það verður kynnt þá. En ég vildi gjarnan fá upplýst, það hefur kannski farið fram hjá mér, þetta með upphæðirnar og styrk sjóðsins.

Það er enginn styrkur.

Styrkinn, hvað hann er sterkur til þess að mæta þessu. Mér er ekki alveg ljóst hvernig þessi sjóður er. Mér sýnist hann ekki vera þeirrar stærðar að hann ráði raunverulega við það hrikalega dæmi sem mér virðist að sé í íslenskum atvinnurekstri í dag. Þá vík ég aftur að því sem er kannski ekki svo þýðingarmikið fyrir hv. stjórnarsinna, framsóknarmenn sem alþýðubandalagsmenn. Ég held að alþýðuflokksmenn séu mjög inni á því að fá upplýst hvernig eignarhlutdeild kaupfélaganna sé háttað í Sambandinu. Getur þessi sjóður raunverulega komið til skjalanna t.d. í rekstrarvanda samvinnufélaganna sem eru eignaraðilar Sambandsins úti á landi án þess að eignauppgjör eigi sér stað í Sambandinu? Er það forsvaranlegt að opinber sjóður komi til skjalanna með kaupum á hlutabréfum eða óski eftir því við lánardrottna að þeir breyti skuldum í hlutaskírteini eða hlutabréf án þess að sjálft móðurfyrirtækið sé með hreina reikninga gagnvart rekstrareiningum innan samvinnuhreyfingarinnar? Ég mundi álykta þótt ég sé ekki lögfræðingur að þetta sé lagalega rangt og siðferðilega rangt þannig að ég mun knýja mjög á um það í sambandi við þennan hlutabréfasjóð að það frv. sem ég legg fram um Sambandið verði afgreitt með skjótum hætti í þinginu og það verði framkvæmt þegar eignauppgjör innan samvinnuhreyfingarinnar sem nauðsynlegt er. Það er ekki hægt að ætlast til þess að opinber sjóður, að opinberir aðilar komi til skjalanna eða þriðji aðili á sama tíma sem samvinnuhreyfingin sjálf er einn aðaleigandi og lánardrottinn líka gagnvart sumum þessara eignarfélaga Sambandsins. Jafnframt hlýtur sú krafa að koma upp hjá okkur hv. þm., ef við viljum láta taka mark á okkur, það er þessi: Hvernig er staða þessara fyrirtækja gagnvart helstu viðskiptabönkum? Hvernig er lánum og ábyrgðum háttað? Ég óska eftir því að það verði líka lagt fram og engum hlíft. Þetta er mjög nauðsynlegt. Ég vil einnig fá upplýst, hæstv. fjmrh. og við treystum honum best til þess að láta hv. deild þær upplýsingar í té, hvernig staða samvinnuhreyfingarinnar er gagnvart helstu ríkisbönkunum. Hver er staðan? Hæstv. fjmrh. sagði í ræðu í nóvember að Sambandið yrði gjaldþrota innan ég held 14 mánaða ef ekkert yrði að gert. Maður hefði átt að spyrja hæstv. fjmrh. á grundvelli hvaða upplýsinga hann lét þessi orð falla því að þetta eru mjög alvarleg orð. Það er kannski full ástæða til að óska eftir því að hæstv. ráðherra leggi fram öll gögn sem fengu hann til að láta þessi ummæli falla hér því að mér er ekki grunlaust um að þetta hafi haft mjög alvarleg áhrif á stöðu t.d. ríkisbankanna, þeirra banka sem eru helstu viðskiptabankar samvinnuhreyfingarinnar. Eru ráðherrarnir að víkja af fundi?  hagstæðir þannig að ég skal ráðleggja hv. stjórnarþingmönnum að fara dálítið varlega í því hvernig þeir nálgast þessa umræðu gagnvart þeim þingmönnum sem leyfa sér að fjalla um þetta alvarlega mál. Það var hæstv. fjmrh. sem kastaði upp boltanum í þessari umræðu. Hann réðist með offorsi á Sjálfstfl. Hann réðist með offorsi á flokkinn og sagði að hann væri einhver sérstakur fyrirgreiðsluflokkur. Ég kannast ekki við það. Þetta er kannski gamanmál hjá hv. þm. Eiði Guðnasyni.  Ég fagna því alveg sérstaklega að hæstv. fjmrh. ætlar að vera svo skeleggur að hann ætlar að hafa allt á hreinu og við óskum eindregið eftir því sjálfstæðismenn að svo sé. Við erum vanir því að ef ekki er allt á hreinu í einkafyrirtækjum eru þau yfirleitt gerð upp, látin fara á hausinn og það hefur enginn samúð með einkarekstursmanni eða einkarekstursfyrirtæki þegar það fer á hausinn. Það hefur enginn samúð með einhverjum einstaklingum úti í bæ, en þegar komið er við pólitíska kviku sem er kjarninn í sérhagsmunum ákveðinna flokka sitja þingmenn hér og ráðum sínum í sumum flokkum um hvernig halda skuli á málum og hvernig mál skuli afvega flutt. Það er gott að eiga í vændum eftir helgina að það verður lagt á borðið hvernig þessi hlutabréfasjóður á að starfa og hvernig hann á að virka, en ég treysti því að hæstv. fjmrh. muni styðja þetta frv. mitt alveg eindregið þegar ég legg það fram eftir helgina og ég vek athygli á því að ég efast um að þessi hlutabréfasjóður, þótt ýmislegt sé hægt að gera í skjóli valda, geti orðið þeim byggðarlögum það skjól sem hæstv. fjmrh. mundi flokka undir almenna fyrirgreiðslu, þ.e. að almenn sjónarmið réðu, á meðan þetta eignauppgjör hefur ekki farið fram. Ég ítreka það þess vegna við hæstv. fjmrh. að hann hafi það á bak við eyrað og styðji það frv. sem hér um ræðir. Svo væri það mjög áhugavert ef hæstv. fjmrh. vildi bæta einhverju við um samvinnuhreyfinguna því ég veit að hann mætir vel á aðalfundum hreyfingarinnar, hefur verið virkur þátttakandi í Kaupfélagi Reykjavíkur og nágrennis og þekkir þessa innviði miklu betur en ég því að við sem stöndum utan samvinnuhreyfingarinnar fáum ekki að vita mikið um hvað þar gerist. En það er táknrænt í allri þessari stöðu að á sama tíma sem líklegast blasir gjaldþrot við samvinnuhreyfingunni og Sambandinu skuli fyrrv. formaður stjórnar Sambandsins vera gerður að aðalbankastjóra Landsbankans. Ég held að það mundi ekki gerast á öðru byggðu bóli.

Með atkvæðum Sjálfstfl.

Það var ekki gert með mínu atkvæði, hæstv. fjmrh. Það var ekki gert með mínu atkvæði. En yfirlýsing ráðherra um það atriði lá ekki fyrir þegar sú atkvæðagreiðsla fór fram. Ég held að hæstv. fjmrh. hafi lýst þessu yfir í ræðu, og ég vona að hann sé marktækur, síðast í nóvember, en atkvæðagreiðslan um þennan bankastjóra held ég að hafi farið fram í ágúst eða september. Ég skal ekki orðlengja það frekar sem ég hef sagt, en það er rétt að koma vel undir það búinn í næstu viku að ræða hlutabréfasjóð. Einnig mun ég leggja fram þetta frv. og þá mun hefjast umræða, mun ítarlegri. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir það að hafa vakið máls á þessu með þeim hætti sem hann gerði áðan og ég mun að sjálfsögðu leggja fram þetta frv. Ég treysti því að sjálfsögðu að alþýðubandalagsmenn sérstaklega hljóti að styðja þetta réttlætismál því þetta er sjálfsagt réttlætismál fyrir utan að líklegast er það lagalega rétt og þá dómstólamál fyrir eignaraðila ef þetta verður ekki staðfest í lögum þannig að þeir sem stjórna samvinnuhreyfingunni verða að færa upp eignarhlutann. Hér er talað um að stofna hlutabréfasjóð og hann á að gefa út hlutaskírteini. Er það ekki rétt? Í frv. mínu um þetta var ekki krafist meira en að það væru gefin út hluteignarskírteini í samvinnuhreyfingunni. Það var engin krafa um að það ætti að breyta í neinu rekstrarformi samvinnuhreyfingarinnar. En þessi skylda var sett fram í frv. sem ég var með á síðasta þingi þannig að þetta hlýtur að koma mjög vel saman við hugmyndir ríkisstjórnarinnar um hlutabréfasjóðinn.

Salome Þorkelsdóttir Hæstv. forseti. Ég get ekki orða bundist eftir ræðu hæstv. fjmrh. áðan. Hér er verið að afgreiða lánsfjárlög sem ég hefði talið að væri mikilsvert fyrir ríkisstjórn og hæstv. fjmrh. ekki síst að fá afgreidd í þessari hv. deild í dag. Það ætti hvorki honum né öðrum stjórnarliðum að koma á óvart þó stjórnarandstöðuþingmenn hafi eitthvað að segja um frv. ríkisstjórnarinnar um lánsfjárlög og það hefur verið venjan að hæstv. ráðherrar í hverjum málaflokki fyrir sig reyni að hafa það í huga þegar þeim liggur á að koma sínum málum í gegnum deildir. Ég verð að segja að mér fannst hv. 3. þm. Vesturl. gefa hæstv. fjmrh. svolítið kennslubókardæmi í því hvernig mætti svara þingmönnum málefnalega og er hann þó ekki að því er ég best veit doktor í stjórnmálafræðum eins og hæstv. fjmrh. Að koma hér í ræðustól með slíkar árásir á einn stjórnmálaflokk eins og hæstv. fjmrh. gerði áðan og réðist á Sjálfstfl. er með eindæmum við slíkar aðstæður. Hér er ekki fundur á rauðu ljósi. Hér er fundur í hv. Ed. Alþingis og það ætti hæstv. fjmrh. að hafa hugfast. Hér er ekki venjan að tala niður til fólks. Hann mætti kannski taka af því einhvern lærdóm. Það hefur að vísu endurspeglast í öllum málflutningi ráðherra Alþb. eftir að þeir komu inn í þessa ríkisstjórn að þeir hafa eitt markmið, númer eitt, númer tvö og númer þrjú, og það er að reyna að gera Sjálfstfl. áhrifalausan í íslenskum stjórnmálum. Þetta hafa þeir margsinnis sagt og lýst yfir svo að e.t.v. er þetta einhver lærdómur, eitthvað sem doktorarnir í stjórnmálafræðum kunna, að þetta sé aðferðin, og það m.a. að koma fram í sínum málflutningi eins og hæstv. ráðherra gerði áðan. Ég lýsi furðu minni á slíkum málflutningi og ég vísa á bug slíkum fullyrðingum sem hæstv. fjmrh. hefur hér viðhaft um Sjálfstfl.

Halldór Blöndal Herra forseti. Ég komst ekki hjá því að rifja upp fyrir sjálfum mér að höfðingjarnir í ríkisstjórninni, þeir þremenningarnir, kölluðu til sín þá menn sem flokkar þeirra höfðu kosið í bankaráðin til að segja þeim fyrir um hvernig þeir ættu að haga sér. Raunar er það svo að ég hef fundið það oftar en einu sinni að Alþb. vill fjarstýra fulltrúum sínum í hinum ýmsu stjórnum og nefndum. Þó er það svo samt sem áður um þá alþýðubandalagsmenn sem eiga sæti í bankastjórn Landsbankans, Lúðvík Jósepsson, og þá tvo alþýðubandalagsmenn sem ég hef unnið með í Byggðasjóði, Ragnar Arnalds og Geir Gunnarsson, að ég hygg að nokkuð þurfi að koma ef hæstv. fjmrh. ætlar sér að geta fjarstýrt þeim algjörlega úr stólnum uppi í Stjórnarráðinu. Það má að vísu vera að Lúðvík Jósepsson, sú gamla kempa, geri það fyrir strákana, ríkisstjórnina, að leyfa þeim í orði kveðnu að hafa ráðin, en þó held ég að hitt liggi algjörlega ljóst fyrir að núv. ríkisstjórn fær ekki mann á borð við Lúðvík Jósepsson til að beita sér gegn hagsmunum Landsbankans hversu mjög sem ráðherrar Alþb. æsa sig og hversu margar samþykktir sem þeir kynnu að gera í þingflokki Alþb. Hið sama hygg ég að eigi við Ragnar Arnalds. Ég hygg að hann sé alveg maður fyrir sínum skoðunum. Þessir tveir fyrrv. formenn Alþb. eru í þeim stöðum sem hæstv. fjmrh. taldi að bæru vott um sérstakt eðli spillingarmannsins, sá pólitíski maður, sá stjórnmálamaður sem á sæti í bankaráði eða í Byggðasjóði er að mati fjmrh. eðli málsins samkvæmt með vafasamt pólitískt siðgæðisvottorð. Ég fer ekki dult með að þeir menn sem eru skipaðir af stjórnmálaflokkum hér á Alþingi eða af ríkisstjórnum bera fyrst og fremst ábyrgð sjálfir, en þeir hljóta einnig að bera pólitíska ábyrgð gagnvart þeim mönnum sem völdu þá í viðkomandi trúnaðarsæti. Eitt er a.m.k. víst, að hæstv. fjmrh. og þeir sem eiga sæti í núv. ríkisstjórn ættu að tala sem minnst um að þeir vilji ekki sjá pólitískan þrýsting í viðskiptabönkunum, í Byggðasjóði, í Atvinnutryggingarsjóði vegna þess að það er opinbert, það hefur komið fram, ekki aðeins í fréttaskýringum heldur hefur forsrh. sérstaklega hrósað sér af því að hafa kallað til pólitísks samráðs og síðan eftir á kvartað undan því ef ekki hefur verið hlýtt. Pólitískur þrýstingur einstakra ráðherra í lánastofnunum hefur átt sér stað í tíð þessarar ríkisstjórnar, þar sem þeir hafa reynt að hafa áhrif og það er það sem hæstv. fjmrh. vill kalla faglegt rekstrarlegt eða almennt mat. Allt sem hann segir um þessi efni er úr lausu lofti gripið. Hitt er hálmstráið að spyrja mig hér í opinni almennri umræðu hvort ég vilji nefna eitthvert sérstakt fyrirtæki sem ég hafi fullvissu um að hafi notið eða ekki notið fjárhagslegrar fyrirgreiðslu úr Atvinnutryggingarsjóði. Það vill svo til að þeir menn sem meðhöndla slíkar rekstrarlegar upplýsingar gera það sem trúnaðarmál og af þeim sökum er útilokað að hægt sé í opinberri almennri umræðu að nefna tiltekin dæmi um að stjórn Atvinnutryggingarsjóðs hafi verið með pólitíska tilburði í sínu mati. Hitt veit ég, og ég endurtek það, að það hefur verið beitt pólitískum þrýstingi við stjórn Atvinnutryggingarsjóðs. Ég veit að fyrir a.m.k. hæstv. fjmrh. vakir að hafa pólitísk áhrif á hvernig staðið verði að endurreisn atvinnulífs á ýmsum stöðum úti um land sem nú standa höllum fæti þar sem komið hefur til atvinnuleysis og fyrirtækin hafa lokað. Af hverju veit ég þetta? Vegna þess að ég hef orð þessa hæstv. fjmrh. sjálfs fyrir því. Hann sagði það í útvarpsþætti í septembermánuði. Ég skora á hæstv. fjmrh. að svara því hér úr stólnum ef hann heldur því fram að hér sé rangt farið með, hann gaf það í skyn áðan í sinni ræðu að ég hefði hallað orði þannig að ég hefði gefið í skyn að hæstv. fjmrh. hefði aðrar skoðanir varðandi fjárhagsleg afskipti, peningaleg afskipti ríkisvaldsins en ástæða var til. Ummæli hæstv. fjmrh. voru svo orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: ,,Það þarf að sameina fyrirtæki. Það þarf að stokka upp eignarhaldið á sumum. Það þarf að tengja þau saman með ákveðnum aðferðum og fara þannig yfir þetta lið fyrir lið, byggðarlag fyrir byggðarlag, fyrirtæki fyrir fyrirtæki, til þess að breyta skipulaginu, rekstrargrundvelli samvinnufyrirtækja og jafnvel eignarhaldinu. Og þegar búið er að stokka þennan ,,strúktúr`` upp og laga hann, þá geta menn farið að skoða hvort einhverjar almennar aðgerðir þurfi þá til viðbótar. En ef þessi uppstokkun verður ekki framkvæmd byggðarlag fyrir byggðarlag, fyrirtæki fyrir fyrirtæki, þá er alveg sama hvað menn fella gengið mikið, 10, 20, 30, 40, 50%. Það mun ekki duga.`` Svo mörg voru þau orð. Og hvað er það sem þetta segir? Þetta segir í mæltu máli að áður en kemur til almennra aðgerða vill hæstv. fjmrh. beita sínum mönnum í stjórn Atvinnutryggingarsjóðs til að framkvæma þá athugun sem hann er hér að tala um, til þess að framkvæma það sem hann kallar ,,að stokka þennan strúktúr upp``. Skýringin á því að ekki var hægt að hafa stjórn Atvinnutryggingarsjóðs faglega. Hann var spurður að því í þessum þætti. Af hverju má ekki stjórn Atvinnutryggingarsjóðs vera fagleg stjórn? Af hverju má ekki sjónarmið stjórnarandstöðunnar koma til í stjórn Atvinnutryggingarsjóðsins? Af hverju mega ekki vera almenn bankasjónarmið, fagleg sjónarmið, rekstrarleg sjónarmið, nútímaleg sjónarmið? Og svarið var hjá fjmrh. að hann mundi ekki treysta stjórn Atvinnutryggingarsjóðsins ef hún væri þinglega kjörin og ef þau almennu sjónarmið sem Sjálfstfl. hefur barist fyrir fengju að ráða, að eitt skuli yfir alla ganga, að við skulum hafa jafnrétti milli rekstrarforma, hvort sem einstaklingurinn á fyrirtækin eða einhver annar skuli jafnt yfir þau öll ganga. Það er þetta sem hæstv. fjmrh. var að segja að ekki mætti gerast og það er út af þessu sem hans langloka var. Hér er ég ekki að snúa út úr. Ummælin eru alveg svört á hvítu og ummælin eru svar við því af hverju stjórnarandstaðan mátti ekki koma inn í stjórnina, svar við því hvers vegna stjórn Atvinnutryggingarsjóðsins mátti ekki vera fagleg. Hitt þarf ekki að koma mönnum á óvart þótt þessi fulltrúi sósíalismans á Íslandi, formaður Alþb., skuli vera helsti talsmaður þess að þjóðnýta sjávarútveginn. Það kemur auðvitað ekkert á óvart. Það kemur ekki á óvart að þessi hæstv. ráðherra skuli vilja beita sínum áhrifum innan ríkisstjórnarinnar til að ekki megi skapa sjávarútveginum almennan rekstrargrundvöll fyrr en búið er að brjóta niður eiginfjárstöðu fyrirtækjanna, fyrr en búið er að senda þangað inn eftirlitsmenn þessa pólitíska lúxussjóðs, eftirlitssjóðs hæstv. ráðherra, og fyrr en búið er að búa til einhvern hlutafjársjóð sem síðan eigi að koma á eftir og þannig aftan frá koma inn fulltrúum þessa ráðherra og pólitískra gæðinga hans á stöðunum inn í stjórn fyrirtækjanna.

Þetta er algjört rugl.

Þetta er ekki algjört rugl. Þetta er sannleikanum samkvæmt. Síðan má velta fyrir sér hvers konar hugsjón það sé að setja öll fyrirtækin á höfuðið í viðkomandi byggðarlagi, litlu karlana og þá stóru. Allir búa þeir við sama rekstrargrundvöllinn, allir búa þeir við sama falska gengið, allir búa þeir við það að þeir menn sem sitja í ríkisstjórn á Íslandi hafa ekki fengist til þess að tala af alvöru eitt einasta augnablik um vandamál fólksins úti á landi. Margir af þessum mönnum eru að tapa eigum sínum og þeir eiga erfitt uppdráttar. Þeir eru að leita til Atvinnutryggingarsjóðsins og það eru að berast núna bréf til Byggðasjóðs frá þessum mönnum sem ekki hafa fengið fyrirgreiðslu í Atvinnutryggingarsjóði og þeir eru að spyrja hvers þeir megi vænta. Og þá er hið kaldranalega svar ráðherra áðan: Ef fyrirtæki er burðarás á einhverjum stað á að hjálpa til, þá á að hressa upp á eiginfjárstöðuna. Hvað þýðir þetta? Þetta þýðir að það á að taka atvinnureksturinn úr höndum hinna mörgu smáu atvinnurekenda, atvinnureksturinn úr höndum bátasjómannsins sem hefur unnið sig upp í að verða útgerðarmaður og stýra sínum eigin bát, mannsins í saltfiskverkuninni sem stendur nú frammi fyrir því að rekstrargrundvöllur saltfiskvinnslunar er að bresta. Slíkir menn eru ekki í skilningi hæstv. fjmrh. neinn burðarás í byggðarlagi, auðvitað ekki. Nei, burðarás í byggðarlagi er frystihúsið og kannski það félag sem hefur togarann í tengslum við frystihúsið. Þeir segja ráðherrarnir: Við ætlum að hjálpa þeim, einhverju einu fyrirtæki, í mesta lagi tveimur á hverjum stað. Það á að klippa eins og í gamanmyndinni eftir Storm P. þegar klippt var aftan af skottinu á hundinum og síðan troðið upp í hann endanum. Það á að brjóta niður fyrirtækin, sjálfsvirðingu mannanna. Síðan ætlar ríkið að koma til og hjálpa viðkomandi fyrirtækjum að hefja starfsemi á nýjan leik og hjálpa viðkomandi fyrirtækjum til að halda togurunum á viðkomandi stöðum. Það á að hjálpa þeim til þess. Síðan á að halda rekstrargrundvellinum skökkum áfram. Það á ekki eftir fyrstu lotuna að bæta rekstrargrundvöll útflutningsatvinnuveganna, sjávarútvegsins. Það á að halda hallarekstrinum áfram þannig að þeir sem geta staðið af sér hrinuna núna, þeir menn í hraðfrystiiðnaði og útgerð sem geta staðið af sér hrinuna núna verða auðvitað næstir. Þeir munu tapa sínum fjármunum, sem þeir hafa byggt upp á mörgum árum, á næsta missiri. Þannig mun þetta ganga koll af kolli eins og fjmrh. sagði: byggðarlag fyrir byggðarlag, fyrirtæki fyrir fyrirtæki til þess að breyta skipulaginu, rekstrargrundvelli samvinnufyrirtækja og jafnvel eignarhaldinu. Og þegar búið er að stokka þennan ,,strúktúr`` upp og laga hann, segir hæstv. fjmrh. og meinar auðvitað að hann ætli með opinberum aðgerðum að svipta þá, sem hafa byggt upp atvinnureksturinn úti á landi, fyrirtækjunum og koma þeim í opinbera eigu. Þetta heitir þjóðnýting aftan frá sem þeir í samtökum fiskvinnslustöðva boðuðu til sérstaks fundar út af. Ég tók eftir því að þingmaður Snæfellinga hér í deildinni skemmti sér sérstaklega yfir þessu og hæddist að þessu með sínum hlátri, erfiðleikum manna í hans kjördæmi þó að ég gæti að vísu sagt við hann að Skúla Alexanderssyni, 4. þm. Vesturl., var ekki hlátur í hug þegar við urðum samferða á fund samtaka fiskvinnslustöðva og hlýddum á það sem menn þar sögðu. Honum var ekki hlátur í hug. Hann gerði sér grein fyrir því hvernig ástandið er fyrir vestan. Í Morgunblaðinu segir í dag í frétt, hæstv. forseti: ,,Atvinnuástand er alvarlegt í nokkrum sjávarplássanna. Morgunblaðið hafði samband við atvinnuleysisskráningu á nokkrum þeirra staða þar sem ástandið er einna verst og reyndust alls um 700 manns vera atvinnulausir. Á Stöðvarfirði eru t.d. 70 atvinnulausir og er það tæplega 50% atvinnuleysi. Á Akranesi eru 180 atvinnulausir og 140 í Keflavík. 70 eru án vinnu á Stokkseyri, Hvammstanga og Ólafsfirði, 65 í Siglufirði, 50 í Ölfushreppi, 40 á Fáskrúðsfirði og Breiðdalsvík og 32 á Patreksfirði. Öllu starfsfólki hraðfrystihúss Stöðvarfjarðar var sagt upp störfum 1. desember og í janúar bættust 20 starfsmenn saltfiskverkunarinnar Færabaks á atvinnuleysisskrána að sögn Björns Hafþórs Guðmundssonar sveitarstjóra. Atvinnuleysið á Akranesi er aðallega vegna lokunar þriggja fyrirtækja, Akraprjóns, Hensons og Hafarnarins. ,,Við munum leggja töluvert í sölurnar til að koma Haferninum í gang aftur,,, sagði Gísli Gíslason bæjarstjóri. Í Keflavík unnu flestir þeirra sem nú eru atvinnulausir í fiski og hjá Ragnarsbakaríi, en Guðfinnur Sigurvinsson bæjarstjóri sagði að 100 fengju vinnu við loðnufrystingu næsta mánuðinn. Á Stokkseyri lagar loðnufrystingin einnig ástandið því að þar voru flestir þeirra 70 atvinnulausu að fá vinnu við loðnufrystingu. Á Hvammstanga er búið að segja upp öllu starfsfólki rækjuvinnslunnar, 20--25 manns, vegna hráefnisskorts, en fyrir voru 70 á atvinnuleysisskrá.`` Eins og ég hef áður sagt eru sumir staðir þannig að fólkið á þeim stöðum hefur verið án atvinnu í nær hálft ár. Það er ekki aðeins að þessar illu fréttir komi við fólkið sjálft og heimilin heldur brýtur þetta líka niður efnahag byggðarlaganna því að eins og ég hef áður rakið hér þýðir það að fólk fer á atvinnuleysisskráningu sjálfkrafa að engar útsvarstekjur koma af þeim sökum inn frá þeim heimilum sem í hlut eiga. Atvinnuleysisbætur skattleggjast ekki fyrr en eftir á þannig að við sjáum að þetta er mjög alvarlegt ástand og brýtur algerlega í bága við þinghefð að í Nd. skuli vera talað um sérstakan hlutafjársjóð og síðan skuli vera frammíköll í Ed. frá formanni fjh.- og viðskn. og frá fjmrh. um að hlutafjársjóðurinn verði ræddur síðar hér í deildinni þegar bráðabirgðalögin koma til umræðu. Á sama tíma er upplýst að það er gert ráð fyrir því að ýmsir sjóðir og bankar eigi að standa fyrir kaupum á aðildarbréfum í hlutabréfasjóðnum. Nú erum við að fjalla um lánsfjáráætlun, um lánsfjárlög, herra forseti. Það vill að vísu svo til að hæstv. fjmrh. er í símanum rétt um þessar mundir, en ég ætla að spyrja hæstv. fjmrh.: Úr því að þessar hugmyndir liggja eins ljóst fyrir og hann vildi vera láta hvernig stendur þá á því að þessar hugmyndir voru ekki reifaðar í fjh.- og viðskn. þegar lánsfjárlögin voru þar til umræðu? Hvernig stendur á því að það eru uppi hugmyndir um það í ríkisstjórninni að ýmsir sjóðir eigi að leggja fram eigið fé í hlutabréfasjóðnum, eigi að kaupa þar aðildarbréf án þess að það mál hafi sérstaklega verið rætt í tengslum við lánsfjárlög og lánsfjáráætlun? Það er mjög flott fyrir einstaka ráðherra að koma hingað upp í stólinn og tala um að nauðsynlegt sé að gera þessa umræðu markvissari, umræðuna um lánsfjárlögin, þannig að inn í myndina komi það sem er í raun og veru að gerast, en standa svo sjálfir að því að ekki fæst upp úr þeim eitt einasta orð af viti um þessi efni. Það eina efnislega sem hefur komið fram frá þessum ráðherrum, upplýsingarnar um lántökugjaldið af skipasmíðaverkefnunum, er þannig að hæstv. fjmrh. lýsir því yfir að það sem hæstv. viðskrh. sagði fyrr í dag sé úr lausu lofti gripið, ríkisstjórnin hafi enga samþykkt gert í sambandi við lántökugjaldið. Það sé síður en svo ákveðið hvernig og hvort lántökugjaldið skuli numið brott af þeim peningum sem fara til verkefna í skipasmíðastöðvunum. Það var svarið sem maður fékk áðan hjá hæstv. fjmrh.

Þetta nú rangt með farið.

Er það rangt með farið? Er þá búið að samþykkja í ríkisstjórninni að lántökugjaldið verði afnumið? Er búið að samþykkja það í ríkisstjórninni?

Þú heyrðir fullkomlega hvað ég sagði fyrr í dag.

Annaðhvort er búið að samþykkja það eða ekki búið að samþykkja það? Er hægt að fá forsetaúrskurð um þetta? Þetta er ógreinilegt eitthvað fyrir ráðherranum, en er ekki hægt að fá forsetaúrskurð um að þriðji möguleikinn sé ekki fyrir hendi? Hæstv. forseti hefur setið í ríkisstjórn. Er það til í dæminu að það sé ríkisstjórnarsamþykkt sem felur hvort tveggja í sér að lántökugjald skuli afnumið og ekki afnumið af sama láninu? Og á þá að fara meðalveginn? Á þá að innheimta 3%? Auðvitað segir annar hvor hæstv. ráðherra satt, annaðhvort fjmrh. eða viðskrh. Ef viðskrh. segir satt hefur ríkisstjórnin samþykkt að afnema lántökugjald af lánum vegna verkefna skipasmíðastöðva hér á landi og yfir því vil ég ítreka að ég lýsi ánægju minni. Ég lýsi ánægju minni yfir að sú ákvörðun skuli hafa verið tekin, legg á það sérstaka áherslu og vona að ég þurfi ekki að klökkna síðar meir út af því að ánægjan hafi verið látin of snemma í ljós. Ég vil hins vegar minna ríkisstjórnina á, ef hún vill fylgja þessu eftir og ganga frá málinu, að ýmsir aðilar hafa orðið að bíða svo mánuðum skiptir, kannski þrem mánuðum skiptir eða svo, eftir því að fá afgreiðslu í Byggðasjóði vegna endurbóta eða viðhaldsverkefna mikilla sem unnin hafa verið og ýmsar skipasmíðastöðvanna eru nú að lenda í alvarlegum rekstrarfjárskorti vegna þess að skipasmíðapeningarnir hafa ekki legið á lausu. Nú höfðu stjórnarmenn í Byggðasjóði gert sér vonir um að lánsfjárlög yrðu afgreidd í næsta mánuði og að hægt yrði þá þegar að taka þær umsóknir til afgreiðslu sem lúta að verkefnum í skipasmíðastöðvunum. Það mundi valda erfiðleikum í Byggðasjóði ef við bættist ný óvissa um það hvort lántökugjaldið félli á þessi lán eða ekki. Ég beini því til ríkisstjórnarinnar að afgreiða nú þetta mál þannig að hver ráðherra skilji annan þannig að reglurnar geti legið fyrir nokkurn veginn samhliða því sem lánsfjárlögin liggja fyrir og þessi ótaktur ríkisstjórnarinnar og misskilningur muni ekki valda því að útgerðirnar þurfi lengur að bíða eftir fyrirgreiðslu. Ég hef, herra forseti, sýnt fram á að í huga hæstv. fjmrh. var hvorki faglegt né rekstrarlegt mat á þeim fyrirtækjum sem leituðu til Atvinnutryggingarsjóðs í septembermánuði. Það liggur alveg ljóst fyrir. Ef hæstv. fjmrh. vill vefengja það sem ég segi um það er auðgert, herra forseti, eftir að þingmenn hafa fengið þá miklu aðstoð sem forseti þingsins, Guðrún Helgadóttir, hefur verið að segja frá í fjölmiðlum, að einhver hér í Alþingi mundi kannski aðstoða ráðherrann og þingmanninn við að fá upptöku af því viðtali sem ég vísa hér til, þá er hægt að fara yfir það orð fyrir orð, alveg ganga úr skugga um hvor segir satt, ég eða ráðherrann, ganga úr skugga um það, fletta því upp, skoða það. Enginn vandi að gera það. Þá mun koma í ljós það sem ég sagði, að hæstv. fjmrh. hafnaði því að stjórn Atvinnutryggingarsjóðs yrði þingkjörin eða fagleg vegna þess að hann sagði að fagleg sjónarmið ættu ekki við. Þetta er kjarni málsins.

Bara rugl.

Þetta er ekki rugl. Ég hef lesið upp orðrétt það sem ráðherann sagði og ég mun gera ráðstafanir til þess áður en umræða verður um bráðabirgðalögin í deildinni að biðja þá þingið um að hlutast til um það að við getum fengið afrit af þeim viðtölum sem hæstv. ráðherra hefur átt í útvarpsstöðvum, sjónvarpsstöðvum og hljóðvarpsstöðvum, um Atvinnutryggingarsjóðinn. Við skulum fá þetta allt saman upp á borðið og við skulum rekja okkur eftir orðaskiptum og sjá hvað út úr því kemur. Það stendur ekki á mér að gera það. Og ég ítreka að það kemur ekki á óvart okkur sem höfum verið pólitískir andstæðingar Alþb. þótt formaður Alþb. vilji vera sósíalisti og vilji reyna að stuðla að því að þjóðnýta sjávarútveginn. Það er sú gamla stefna Alþb. Auðvitað vitum við líka að þessi hæstv. ráðherra hefur verið mjög áhugasamur innan samvinnuhreyfingarinnar, bæði innan KRON og á fundum Sambands ísl. samvinnufélaga, og ekki efast ég um það, ef rakið væri það sem hann hefur sagt í því samhengi, að hann gæti tekið undir það, sem formaður stjórnar Kaupfélags Eyfirðinga sagði á sérstökum afmælisfundi þess í íþróttahöllinni, að markmið Kaupfélags Eyfirðinga hlyti að vera að leggja undir sig þau fiskvinnslufyrirtæki við Eyjafjörð sem enn væru í eigu annarra aðila en samvinnuhreyfingarinnar. Það er opinber stefna margra forustumanna Framsfl. og kaupfélaganna að beita öllum brögðum til þess að þessi hreyfing geti lagt undir sig þau fyrirtæki sem enn eru í einkaeigu og það er deginum ljósara að frá hæstv. fjmrh. hefur ævinlega andað köldu til þess fólks sem hefur staðið í baráttunni gegn Alþb., Sameiningarflokki sósíalista og kommúnistaflokki, en fyrir því að réttur einstaklingsins í landinu megi vera sem mestur, fyrir almennu frelsi hér í landinu, fyrir því að skattgreiðslur séu með þeim hætti að fyrirtækin geti staðist samkeppnina við önnur lönd. Auðvitað kemur mér ekki á óvart um formann Alþb., sem jafnframt er prófessor uppi í Háskóla og hefur mjög kynnt sér pólitíska sögu Íslands, þó Engeyjarættin komi upp í hans huga og er ég stoltur af því að vera af þeim meiði, stoltur af því að mega taka þátt í þeirri miklu baráttu sem sú ætt hefur jafnan aldrei hikað við að taka þátt í þegar um það hefur verið að ræða að berjast fyrir íslenskum hagsmunum, þegar um það hefur verið að ræða að gæta öryggis Íslendinga inn á við og út á við, hvort sem við tölum um varnarhagsmuni okkar gagnvart ásælni einræðisþjóða og sósíalískra þjóða eða við tölum um hitt að halda uppi efnahagslegu sjálfstæði þjóðarinnar og efnahagslegu sjálfstæði byggðarlaganna úti um landið. Þá er þýðingarmikið og raunar skilyrði að einstaklingarnir og fyrirtækin á landsbyggðinni séu fjárhagslega sjálfstæð og að þannig sé að þeim búið að þau geti dafnað, ekki dafnað vegna þess að einhverjir menn að sunnan ætli að koma og hjálpa þeim í gegnum hlutabréfasjóðinn, ekki dafnað vegna þess að trúnaðarmenn fjmrh. í fjölskyldusjóðnum hafa farið byggðarlag eftir byggðarlag, fyrirtæki eftir fyrirtæki til að vega það og meta hvað sé á vetur setjandi. Ég fullyrði að í þeim efnum er ekki eingöngu farið eftir eiginfjárstöðu fyrirtækja og veit ég raunar dæmi um það. Ég veit dæmi um að það er ekki. En hitt hefur valdið þeim erfiðleikum sem þar eru, fyrir utan þá miklu erfiðleika sem þeir hafa að vera pólitískir fulltrúar þessarar ríkisstjórnar, að þeim er uppálagt að þeir megi ekki lána til fyrirtækja nema þau hafi rekstrarlegar forsendur á sama tíma og fyrirtæki í sjávarútvegi almennt hafa ekki rekstrarlegar forsendur. Og að síðustu, herra forseti. Hann sagði það í sjónvarpinu á sínum tíma, þessi hæstv. fjmrh., eins og hann sagði áðan í ræðu, að það hjálpaði ekki fyrirtækjum í útflutningsatvinnuvegunum að gengið félli. Þetta er álíka vitlaust og að segja að hagur ríkissjóðs batni ekki við það ef hægt er að ná einhverjum krónum inn í ríkiskassann. Ef þetta væri sannleikur, sem hæstv. fjmrh. segir, að gengið skipti ekki máli í sambandi við útflutningsatvinnuvegina, af hverju beitir þá ríkisstjórnin sér ekki fyrir því að hækka gengið? Ef hún mundi hækka gengið verulega mundi innfluttur varningur verða ódýrari. Þá mundi verðbólgan detta niður. Þá mundi kaupgetan vaxa og þá mundi öllum líða vel. Af hverju ekki bara hækka gengið og hjálpa útflutningsatvinnuvegunum með því úr því að gengið skiptir ekki máli? Auðvitað sjá allir þegar málið er tekið þannig upp, þegar maður fer að tala um að hækka gengið til að bjarga útflutningsframleiðslunni, að það gengur ekki. Auðvitað sjá allir að það er hringavitleysa. Þegar hallar undan fæti hjá útflutningsframleiðslunni og þegar Seðlabankinn spáir því að það verði 11 milljarða halli á viðskiptajöfnuðinum við útlönd á þessu ári er álíka vitlaust að halda því fram að gengið skipti ekki máli. Þvert á móti er skýrt tekið fram í lögum um Seðlabanka að gengisskráninguna eigi á hverjum tíma að miða við að útflutningsatvinnuvegirnir séu reknir með sómasamlegum hætti og að ekki myndist halli á viðskiptunum við útlönd. En hvað segir viðskrh. um það? Telur hann það sína pólitísku skyldu að gæta þess að staðið sé við það pólitíska markmið sem kveðið er á um í lögum um Seðlabanka Íslands? Nei. Hann telur það algeran óþarfa.

Eins og hv. þm. veit eru markmiðin þar fleiri.

Hann sinnir ekki þessari höfuðskyldu sinni 

Auk þess eru miklu fleiri markmið í greininni.

Ég hef ekki farið úr ræðustólnum, en á borð til okkar í fjh.- og viðskn. fengum við gögn um þann viðskiptahalla sem ég var að gera grein fyrir. En það má vel vera að í þessu eins og ýmsu öðru séu gögnin mismunandi.

Guðmundur H. Garðarsson Virðulegi forseti. Ég held að það sé rétt að fara nánar ofan í það sem hæstv. fjmrh. sagði um að hér skyldu menn ræða þessi mál á grundvelli faglegra og rekstrarlegra sjónarmiða. Ég tek undir það. Það er meginmál. Þess vegna tel ég nauðsynlegt að þegar við erum að fjalla um þetta ræðum við í samhengi hvernig á að framkvæma hin faglegu og rekstrarlegu sjónarmið þegar kemur að því að sérhagsmunir verði ekki látnir ráða. Það þýðir að allir sem til greina koma sitji við sama borð burtséð frá því hvaða rekstrarform er um að ræða hjá þeim fyrirtækjum sem þurfa væntanlega einhverrar hjálpar við í þeim erfiðleikum sem þau standa í. Ég vil þess vegna, virðulegi forseti, ítreka það sjónarmið mitt áðan að ef þessum forsendum er ekki fullnægt lagalega sérstaklega er verið að framkvæma þarna ákveðna sérhagsmuni í þágu ég vil segja sérstaklega einnar tegundar félagsforms á Íslandi sem eru þau fyrirtæki sem eru starfrækt hérlendis undir því formi að vera samvinnufélög. Það á alveg sérstaklega við Samband ísl. samvinnufélaga. Ég vil þess vegna endilega, til þess að hæstv. fjmrh. fái það alveg á hreint hvað er að þjóna ekki sérhagsmunum, gera honum grein fyrir því í hverju það er fólgið. Þegar verið er að gera úttekt á fyrirtækjum úti á landi, sem starfa við mismunandi rekstrarform, stöldrum við við að ýmist er um að ræða einkafyrirtæki eða samvinnufyrirtæki. Í þeim erfiðleikum sem þessi fyrirtæki eiga við að búa og eru gefin út á það að eiginfjárstaðan sé ekki nein samkvæmt reikningum viðkomandi fyrirtækja í þeim byggðarlögum sem þau starfa, þá er ekki um jafnstöðu að ræða, að meðan einkafyrirtækið, hlutafélagið, hefur tapað öllu sínu og er gert upp og þar með allar eignir sem það félag hefur yfir að ráða í öðrum fyrirtækjum skuli samvinnufyrirtækið vera eftir sem áður á staðnum sem á raunverulega stóran eignarhlut í Sambandi ísl. samvinnufélaga. Við slíkar aðstæður er enginn vandi að réttlæta fyrir sjálfum sér og öðrum að hin faglegu rök mæli með því að samvinnufyrirtækið, kaupfélagið eða samvinnuútgerðin, skuli halda áfram vegna þess að eignarhlutur hennar, þó að hann sé ekki skráður og uppfærður, hlýtur að vera meiri og betri með þann bakhjarl sem Sambandið er með þeirri eignarstöðu sem Sambandið væntanlega hefur. Þannig er hægt að afgreiða hvert einasta fyrirtæki úti á landi sem hefur verið í eigu einkaaðila í sambærilega vondri rekstrarstöðu. Það er þetta markmið sem ýmsir hæstv. ráðherrar hafa og ýmsir hv. stjórnarstuðningsmenn en ekki allir. Ég vil ekki gefa mér að hæstv. ráðherrar úr röðum Alþfl. séu búnir að gera þetta upp við sig með þeim hætti sem ég lagði það fyrir. Ég trúi því ekki á hæstv. ráðherra Alþfl. að þegar þeir skoða þetta í kjölinn séu þeir búnir að gera upp við sig að þeir vilji ekki framkvæma þá réttstöðu sem á að vera fyrir hendi. Þeir vilja hafa tvo möguleika. Annar er að neita að styðja hugmyndir núv. ríkisstjórnar sem fela í sér þjónustu við sérhagsmuni sem hægt er að réttlæta með fögrum sjónarmiðum eða hv. alþýðuflokksmenn taka þátt í með mér þegar ég legg fram frv. til l. að Sambandið færi upp eignarhluta eignaraðila í reikningum sínum þannig að það komi fram í reikningum eignaraðila Sambandsins sem eru kaupfélögin og samvinnuútgerðirnar. Þetta er lágmarkskrafa. Ef þessu verður ekki fullnægt er hæstv. fjmrh. vísvitandi að þjóna sérhagsmunum rekstrarforms sem heitir samvinnuhreyfing. Þá er það rétt, sem hv. þm. Halldór Blöndal segir, að það sé markmið og stefna ríkisstjórnarinnar að koma einkafyrirtækjunum fyrir kattarnef, láta flæða undan þeim. Ég vil ekki taka svo sterkt til orða. En þannig væri hægt að framkvæma þetta. Hvort hér sé um að ræða þjóðnýtingu eða ekki er orðaleikur. Ja, SÍS. Ég skal koma nánar að SÍS. Ég skal koma með nokkrar tölur á eftir, virðulegi hæstv. viðskrh.  Ég vil leggja áherslu á það sjónarmið hæstv. fjmrh. að það verði framkvæmt faglegt og rekstrarlegt mat á stöðu allra aðila og þeir verði allir gerðir jafnréttstæðir, öllu réttlæti verði fullnægt þannig að Atvinnutryggingarsjóður og hlutafjársjóður í þeirri endurreisn sem ríkisstjórnin ætlast til þess að þeir taki þátt í verði þannig í stakk búnir að þeir sem bera ábyrgð á stjórn og framkvæmd þessara sjóða geri sér grein fyrir því hver er raunverulegur eignarhluti fyrirtækja innan samvinnuhreyfingarinnar sem koma til greina í heildareignum Sambands ísl. samvinnufélaga sem ég gef mér, ég undirstrika það, virðulegi forseti, af tillitssemi við Sambandið að sé fyrir hendi. Í dæminu gæti það litið svona út: Það er ekki óvarlegt að álykta að nettóeign Sambandsins sé á bilinu 2--3 milljarðar. Þá kemur hin spurningin: Mundi það ekki styrkja stöðu þessara fyrirtækja, eignarfyrirtækja Sambandsins, samvinnu- og útgerðarfélaga og kaupfélaga sem eiga mörg vinnslufyrirtæki úti á landi, og auðvelda Atvinnutryggingarsjóði og hlutabréfasjóði úrlausn þessara vandamála ef inn í eignarstöðu þessara fyrirtækja kæmu kannski 1--2 milljarðar? Ég spyr hæstv. fjmrh. Ég kann þá ekki að reikna út, ég kann þá ekki að meta rekstrarlega stöðu fyrirtækja ef það mundi ekki laga stöðu eignarfyrirtækja Sambandsins að fá þessa eign staðfesta. Hvaða eignir erum við að tala um, hæstv. fjmrh.? Ég nefni fyrst hlutdeild í fyrirtæki Sambandsins í Bandaríkjunum, fyrirtækinu Iceland Seafood Corporation. Ég gæti áætlað að lauslega væri höfuðstóll þess fyrirtækis 500--700 millj. nema því aðeins að það hafi tapað svo miklu á síðasta ári, orðið að afskrifa svo margar milljónir dollara sem enginn hefur kannski hugað að í þessari stöðu.

Það kynni ekki að vera.

Það skyldi þó ekki vera. En nú ætla ég að biðja hæstv. fjmrh. að vara sig vegna þess að niðurstaðan getur orðið enn þá verri þegar upp er staðið fyrir samvinnuhreyfinguna borið saman við einkafyrirtækin ef það skyldi reynast að Sambandið væri búið að tapa þessum hluta í nettóeign sinni. Hvað um eignir Sambandsins í Reginn hf., Íslenskum aðalverktökum? Hvað um eignir Sambandsins í Olíufélaginu? Hvað um eignir Sambandsins í Samvinnutryggingum? Ég efast um að stjórn Samvinnutrygginga og þeir aðilar sem stóðu að samruna Brunabótafélagsins og Samvinnutrygginga hafi unnið fullkomlega löglegt verk þar, hvernig að því er staðið. Ég leyfi mér að efast um það. Ég leyfi mér að efast um að þeir geti ráðstafað nettóeignum kaupfélaganna með þessum hætti í nýtt fyrirtæki. Hvað um eignir Sambandsins í Miklagarði eða kaupfélaganna? Ég mundi áætla að nettóeignir Sambandsins væru á bilinu 2--3 milljarðar. Eignarfélög, eignarfyrirtæki Sambandsins úti á landi eiga rétt á því, eiga kröfu á því að fá sinn eignarhluta í sitt erfiða rekstrardæmi til að styrkja eiginfjárstöðuna. Það á ekki að koma fyrst til Alþingis og krefjast þess að hér sé verið að ráðstafa fleiri milljörðum þegar fleiri milljarðar eru fyrir hendi hjá þessum fyrirtækjum. Einkafyrirtækin verða gerð upp vegna þess að í einkafyrirtækjum á sambærilegu rekstrarsviði úti á landi eru eignir fyrirtækjanna í sameiginlegum fyrirtækjum þessara aðila færðar upp í eignarreikningum þessara fyrirtækja. Þar er munurinn á einkafyrirtækjunum og samvinnufyrirtækjunum. Eiginfjárstaðan flæðir undan einkafyrirtækjunum úti á landi, en það er komið í veg fyrir það í gegnum siðferðilega ranglát lög, samvinnulögin, að eignir fyrirtækjanna úti á landi í Sambandinu komi fram í reikningum þess. Hæstv. ráðherra eiginlega ýjaði að því, auðvitað fullyrti hann ekkert um það, að kannski væri þetta allt saman tapað í Bandaríkjunum hjá Iceland Seafood. Það skyldi þó ekki vera að allt væri tapað víða annars staðar í samvinnuhreyfingunni í sameiginlegum fyrirtækjum. Ég ætla ekki að nefna nein fyrirtæki, en það gefur mér ástæðu til að varpa fram þeirri spurningu: Getur það verið að rekstrarstaða þeirra fyrirtækja sem ég taldi upp sé svo léleg og svo Sambandsins í heild að það væri ekkert eftir nema kannski KEA? Þar munu líklegast vera eftir 400--500 millj. Þetta er mjög alvarlegt mál. Og það er enn þá alvarlegra fyrir það að hér skuli standa ábyrgur alþingismaður og ræða það opinberlega með tilliti til þess að Sambandið hefur tekið lán og gengið í ábyrgðir fyrir hundruð milljóna gagnvart bæði innlendum og erlendum aðilum. Við sjálfstæðismenn gerum okkur grein fyrir því og þeir sem styðja okkur að einkafyrirtæki sem ekki standast að vera rekin með þeim hætti, hvort sem það er af völdum stjórnmálamanna, opinberra aðila eða af öðrum ástæðum, eru yfirleitt gerð upp. Hin svokallaða fyrirgreiðsla sem hæstv. fjmrh. var að tala um að þau nytu sérstaklega í skjóli Sjálfstfl. er ekki fyrir hendi. Hún nær afskaplega skammt hafi hún verið fyrir hendi. Yfirleitt eru einkafyrirtæki og einstaklingar gerðir upp. Það vitum við. Þeim er yfirleitt engin miskunn sýnd og nægir að lesa Lögbirtingablað til að sjá það og ætla ég ekki að hafa fleiri orð um það. Þá ætla ég að víkja nokkuð að hlutaskírteinunum og því frv. til l. sem ég er búinn að boða um breytingu á lögum um samvinnufélög, þ.e. hlutaskírteinin í þessum hlutafjársjóði sem gert er ráð fyrir að menn eignist ef þeir taka þátt í endurreisninni. Þessi hlutaskírteini eru ekkert ólík þeim eignaskírteinum sem ég geri ráð fyrir í þessu frv. l. um breytingu á lögum um samvinnufélög, en þau eru bara þess eðlis að í stað þess að tala um hlutaskírteini er talað um eignarskírteini í því frv. sem ég er búinn að semja sem sýnir eignarhlutfall hvers félagsaðila við hver áramót og færist inn í reikninga viðkomandi fyrirtækis. Þetta er svo sjálfsagður hlutur, ég tala ekki um í ljósi þeirra vandamála sem þessi fyrirtæki eiga nú við að stríða, að ég efast ekki um stuðning hæstv. fjmrh. og hv. þm. Alþb. við þetta frv. mitt. Ég trúi ekki öðru en að hugsjónamenn innan þess flokks, sem eru enn þá fyrir hendi þó ég sé ekki sammála þeim hugsjónum út af fyrir sig öllum en ég get tekið undir ýmislegt, taki undir það með mér og styðji þetta frv. þegar það kemur fyrir þingdeild. Ég efast ekki um að hv. þm. Alþfl. muni veita þessu frv. brautargengi og þetta verði samþykkt á þinginu og auðveldi þar með núverandi ríkisstjórn verk sín í gegnum Atvinnutryggingarsjóð og hlutabréfasjóðinn. Þetta er svo upplagt mál. Virðulegi forseti. Ég hef nú talað tvisvar í þessari umræðu og skal ekki orðlengja þetta frekar. En ég þakka hæstv. fjmrh. og hæstv. viðskrh. fyrir það að þeir skuli hafa setið hér og tekið þátt í þessu með okkur þó að hæstv. viðskrh. hafi ekki lagt mikið til málanna.

Ég hef haldið langa ræðu fyrir hv. þm.

Já, en ekki það atriði sem ég er að fjalla um núna. Ég átti við það sérstaklega. Ég átti við þetta atriði sérstaklega þar sem ég er að hjálpa hæstv. ríkisstjórn að auðvelda lausn þeirra vandamála sem blasa við með því að styrkja eiginfjárstöðu þeirra fyrirtækja sem eiga nú í mestum erfiðleikum.

Það er rétt.

Já, það er rétt, sagði hæstv. fjmrh., og læt ég það nægja og lýk máli mínu með því.