arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Við 2. umr. þessa máls var samþ. brtt. við 5. gr. frv., en sú till. var flutt af samgmn. d. Í nál. segir, að tveir nm., þ.e. Ásgeir Bjarnason og Páll Þorsteinsson, áskilja sér rétt til að flytja frekari brtt. við frv. Við höfum samkv. þessu borið fram á þskj. 444 brtt. við 29. gr. frv. og leggjum til, að greinin orðist svo: „Umsóknir um lán úr Ferðamálasjóði skulu sendar ferðamálaráði, sem gerir rökstuddar till. til samgmrh. um lánveitingar. Ráðh. veitir lán úr sjóðnum eftir till. ferðamálaráðs. Ef ferðamálaráð greinir á, sker ráðh. úr.“ Við orðalag þessarar till. er höfð hliðsjón af lagaákvæðum um félagsheimilasjóð, en þau ákvæði hafa verið í gildi hátt á annan áratug og ekki valdið ágreiningi eða árekstrum, svo að mér sé kunnugt um.



Herra forseti. Við meðferð þessa máls hér í samgmn. kom þessi hugmynd fram, sem flutt er till. um á þskj. 444. En þessi till. fékk ekki undirtektir hjá meiri hl. samgmn. Það má á það minna, að í fyrra, þegar þetta frv. var afgr. úr þessari hv. d., voru ákvæðin um ferðamálasjóð nákvæmlega þau sömu og eru í frv. nú, og þá varð enginn ágreiningur hér í d. um 29. gr. Í sjálfu sér mundi þetta fyrirkomulag, sem gert er ráð fyrir í till., ekki breyta miklu, því að gera má að sjálfsögðu ráð fyrir því, að ráðh. muni að jafnaði fara eftir till. ferðamálaráðs, ef þær eru einróma gerðar. En á hitt ber að líta, að ferðamálaráð er fyrst og fremst ráðgefandi aðili í sambandi við ferðamálin og það er fyrst og fremst skipað fulltrúum ýmissa fyrirtækja og samtaka, sem hafa hagsmuni af því, að ferðamannastraumur liggi til landsins. Og þegar á þetta er litið, hlutverk ferðamálaráðs annars vegar og hins vegar, hvernig það er saman sett, þá verður það að teljast eðlilegt, að ráðh. hafi úrslitaráðin um það, hvernig fer um lánveitingar úr ferðamálasjóði, enda er ferðamálasjóður fyrst og fremst byggður upp með fjárframlögum frá ríkinu og fyrir lánum, sem hann tekur, er veitt ríkisábyrgð.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (SI): Frá forseta Nd. hefur borizt svofellt bréf: „Hannibal Valdimarsson, 5. þm. Vestf., hefur í dag ritað mér á þessa leið: „Sökum aðkallandi skyldustarfa og fjarveru úr bænum næstu vikur leyfi ég mér að biðja um fjarvistarleyfi og, með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþingis, að óska þess, að 1. varaþm. Alþb. í Vestf., -Steingrímur Pálsson umdæmisstjóri á Brú í Hrútafirði, taki sæti mitt á Alþ. í fjarveru minni.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt með ósk um, að þér látið fara fram í Sþ. rannsókn á kjörbréfi varamanns.“ Jafnframt liggur fyrir kjörbréf Steingríms Pálssonar, og er þessum gögnum vísað til kjörbréfanefndar og gert stutt fundarhlé. - Fundarhlé.



Herra forseti. Kjörbréfanefnd hefur komið saman til fundar til að athuga kjörbréf Steingríms Pálssonar, sem er 1. varaþm. Alþb. í Vestf., en þess hefur verið óskað, að hann taki nú sæti á Alþ. í fjarveru Hannibals Valdimarssonar, hv. 5. þm. Vestf. Kjörbréfanefnd finnur ekkert athugavert við kjörbréfið og leggur einróma til, að það verði samþykkt og kosning Steingríms Pálssonar tekin gild.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (BF): Svo hljóðandi bréf hefur borizt: „Reykjavík, 16. apríl 1964. Þorvaldur Garðar Kristjánsson, 4. þm. Vestf., hefur í dag ritað mér á þessa leið: „Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum, leyfi ég mér að fara fram á fjarvistarleyfi. Vegna forfalla 1. varamanns Sjálfstfl. í Vestfjarðakjördæmi leyfi ég mér, með skírskotun til 138. gr. l. um kosningar til Alþingis, að óska þess, að 2. varamaður flokksins í kjördæminu, Einar Guðfinnsson útgerðarmaður, taki sæti mitt á Alþingi í fjarveru minni.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt með ósk um, að þér látið fram fara í sameinuðu þingi rannsókn á kjörbréfi varamanns. Eggert G. Þorsteinsson, forseti efri deildar. Til forseta sameinaðs Alþingis.“ Fyrir liggur einnig svo hljóðandi símskeyti frá Kristjáni Jónssyni á Hólmavík, sem er 1. varamaður Sjálfstfl. í Vestfjarðakjördæmi: „Sökum annríkis get ég ekki tekið varamannssæti á Alþingi að þessu sinni. Kristján Jónsson.“ Undirskrift staðfestir Droplaug Þorsteinsdóttir símastúlka. Ég leyfi mér að vísa fram komnu kjörbréfi og símskeyti til hv. kjörbréfanefndar til rannsóknar, en með því að varamaður hefur ekki fengið ferð til bæarins, verður ekki hægt að ljúka afgreiðslu kjörbréfsins endanlega fyrr en á fundi, sem haldinn verður á morgun.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Kjörbréfanefnd hefur haft kjörbréf Einars Guðfinnssonar útgerðarmanns í Bolungarvik, sem nú er orðinn 2. varaþm. Sjálfstfl. í Vestfjarðakjördæmi, til athugunar, og þar sem fyrir liggur símskeyti frá fyrri varaþm. Sjálfstfl. í Vestfjarðakjördæmi, mælir kjörbréfan. með því, að kosning hans verði tekin gild og kjörbréfið samþykkt.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (BF): Svo hljóðandi bréf hefur borizt: „Gunnar Gíslason, 2. þm. Norðurl. v., hefur ritað mér á þessa leið: „Sökum embættisanna næstu vikur leyfi ég mér að biðja um fjarvistarleyfi og, með skírskotun til 138. gr. 1. um kosningar til Alþingis, að óska þess, að 1. varamaður Sjálfstfl. í Norðurl. v., Hermann Þórarinsson útibússtjóri, taki á meðan sæti mitt á Alþingi.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt með ósk um, að þér látið fram fara í sameinuðu þingi rannsókn á kjörbréfi varamanns. Sigurður Bjarnason, forseti neðri deildar. Til forseta sameinaðs Alþingis." Kjörbréf Hermanns Þórarinssonar liggur hér fyrir og vildi ég biðja hv. kjörbréfanefnd að taka það til rannsóknar. A meðan verður gert hlé á fundinum. - Fundarhlé.



Herra forseti. Kjörbréfanefnd hefur haldið fund til að rannsaka kjörbréf Hermanns Þórarinssonar útibússtjóra á Blönduósi, sem er 1. varaþm. Sjálfstfl. í Norðurl. v., en þess hefur verið óskað, að hann taki nú sæti á Alþingi í fjarveru séra Gunnars Gíslasonar, hv. 2. þm. - Norðurl. v. Kjörbréfanefnd sér ekkert athugavert við kjörbréfið og leggur einróma til, að það verði samþykkt og kosning Hermanns Þórarinssonar tekin gild.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Heilbr.- og félmn. hefur haft til athugunar frv. það, sem hér liggur fyrir á þskj. 484, frv. til l. um stækkun lögsagnarumdæmis Akraneskaupstaðar. N. sendi frv. til umsagnar sýslumanninum í Borgarfjarðarsýslu, og hefur hann mælt með samþykkt þess. N. var sammála um að leggja til, að frv. yrði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Flugfélag Íslands hefur farið þess á leit, að ríkisstj. veiti ábyrgð allt að 80% af kaupverði flugvélar með fylgifé, sem Flugfélagið hugsar sér að kaupa. Er helzt rætt um gerðina, Fokker Friendship, og gert ráð fyrir, að hún kosti með fylgihlutum allt að 40 millj. kr. 80% af þeirri upphæð eru um 32 millj. kr., og er farið fram á það með frv. þessu, að ríkissjóður gangi í ábyrgð fyrir þeirri upphæð, en fái 1. veðrétt í vélinni og fylgifé og að öðru leyti þær tryggingar, sem ríkisstj. metur gildar. Forstjóri Flugfélags Íslands telur nauðsynlegt, að þessi ábyrgð verði veitt, áður en þessu þingi slítur, og vil ég því mælast til þess við hæstv. forseta, að hann greiði fyrir þessu máli hér í hv. deild, ef það nýtur stuðnings hv. dm. Ég vil leggja til, að frv. verði vísað til 2. umr., og ef það fer í n., þá er það vitanlega hv. fjhn., en ég vildi nú mælast til þess, að það verði látið ganga áfram án þess að fara til nefndar.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

forseti (SB): Þar sem þetta verður væntanlega síðasti fundur hv. þd. að þessu sinni, leyfi ég mér að þakka öllum hv. þdm. góða og ánægjulega samvinnu við mig sem forseta á liðnum vetri. Jafnframt leyfi ég mér að óska hv. þdm. og fjölskyldum þeirra alls velfarnaðar. Utanbæjarþm. óska ég góðrar heimferðar og heimkomu. Að lokum vil ég láta þá ósk í ljós, að við megum allir heilir hittast á nýju þingi.



Ég vil fyrir hönd okkar þdm. þakka hæstv. forseta fyrir hlý orð og góðar óskir í okkar garð. Ég vil jafnframt þakka hæstv. forseta fyrir gott samstarf við hann á liðnum vetri og fyrir góða og röggsamlega fundarstjórn. Ég óska hæstv. forseta og fjölskyldu hans alls góðs og vænti, að við megum hitta hann hér í forsetastóli á komandi hausti. Ég bið hv. þdm. að taka undir óskir mínar til hæstv. forseta með því að rísa úr sætum.

Forseti (SB): Ég þakka hv. 5. þm. Austf. fyrir hlýlegar óskir í minn garð og öllum hv. þdm. fyrir að hafa tekið undir þær og endurtek árnaðaróskir minar til hv. þm.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (SB): Samkv. þingsköpum mega ekki vera fleiri en 5 þm. í hverri fastanefnd í deildum. Fram er hins vegar komið stjórnarfrv. um að hækka þessa tölu í 7. Þess hefur nú verið óskað, að þessi breyting á skipun nefnda kæmi til framkvæmda þegar í þingbyrjun. Ég legg því til, að samþ. verði þau afbrigði frá þingsköpum, að hver fastanefnd deildarinnar verði skipuð 7 þm. Verður leitað atkv. um þessi afbrigði.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (SÓÓ): Samkv. þingsköpum mega ekki vera fleiri en 5 þm. í hverri fastanefnd í deildum. Fram er komið stjórnarfrumvarp um að hækka þessa tölu í 7. Því hefur verið hreyft, að hagkvæmt væri, að þessi breyting á skipun nefnda kæmi til framkvæmda þegar í þingbyrjun. Ég legg því til, að samþykkt verði þau afbrigði frá þingsköpum, að hver fastanefnd deildarinnar verði skipuð 7 þm.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Á 3. fundi í Sþ., 15. okt., mælti forseti (BF): Ég leyfi mér að vekja athygli hv. alþm. á því, að framvegis verður tekið fyrir, hvort leyfðar skuli fsp., á fundum sameinaðs þings á miðvikudögum og er þá gert ráð fyrir, að þeim verði svarað viku síðar. Þurfa því fsp. að berast skrifstofunni eigi síðar en á mánudögum, þannig að útbýting þeirra geti farið fram á þriðjudögum. Þetta eru hv. alþm. vinsamlega beðnir að taka til athugunar.

Forseti (BF): Ég leyfi mér að vekja athygli hv. alþm. á því, að framvegis verður tekið fyrir, hvort leyfðar skuli fsp., á fundum sameinaðs þings á miðvikudögum og er þá gert ráð fyrir, að þeim verði svarað viku síðar. Þurfa því fsp. að berast skrifstofunni eigi síðar en á mánudögum, þannig að útbýting þeirra geti farið fram á þriðjudögum. Þetta eru hv. alþm. vinsamlega beðnir að taka til athugunar.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. felur í sér heimild til þess að innheimta tiltekin gjöld á næsta ári með sömu viðaukum og verið hefur mörg undanfarin ár. Þetta eru stimpilgjald, leyfisbréfagjöld og gjald af innlendum tollvörutegundum. Að þessu leyti er þetta frv. framhald og endurnýjun laga nr. 73 1963, um bráðabirgðabreytingu og framlengingu nokkurra laga, en hins vegar eru úr 3. gr. þeirra laga felld niður ákvæði um álag á bifreiðaskatt og á innflutningsgjald af hjólbörðum, vegna þess að þau atriði eru komin inn í vegalögin nýju. Ég legg til, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. fjhn.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Vegna fjarveru hæstv. landbrh. vildi ég að beiðni hans fylgja þessu frv. úr hlaði. Það var í aprílmánuði 1963, sem Alþingi samþ. þál. um að skora á ríkisstj. að láta með hliðsjón af endurskoðun vegalaga endurskoða girðingalög, en gildandi girðingalög eru frá 1952 með nokkurri breytingu frá 1964, sem gerð var í sambandi við vegalögin. Landbrh. bað Búnaðarfélag Íslands að tilnefna tvo menn til þessarar endurskoðunar, og voru tilnefndir Þorsteinn Sigurðsson, formaður félagsins, og Ásgeir L. Jónsson ráðunautur, og af hendi vegamálastjóra Snæbjörn Jónasson verkfræðingur. Þegar þeir höfðu lagt fram tillögur sínar í málinu, var það sent búnaðarþingi, og fjallaði síðasta búnaðarþing um það og gerði nokkrar brtt. Sú grg., sem fylgdi frá þremenningunum, er prentuð með þessu frv. og sömuleiðis ályktun jarðræktarnefndar búnaðarþings. Ég vildi vekja athygli hv. d. á því, að grg. n., hinna þriggja manna, er prentuð hér óbreytt, en frv. var nokkuð breytt í samræmi við till. búnaðarþings, og á því þessi grg. ekki að öllu leyti við um sumar gr. En aðalbreyt., sem felast í þessu frv. frá gildandi lögum, má segja að séu þrjár. Það er í fyrsta lagi varðandi 1. gr., þar sem gerðar eru meiri kröfur en áður um gerð girðinga. Nú er það þannig, að girðingar skulu vera 5 strengja gaddavírsgirðingar og 1 m á hæð, en hér er gerð krafa um 6 strengja gaddavírsgirðingar og 1.10 m á hæð. Þá er í núgildandi lögum ákveðið, að ekki skuli lengra milli jarðfastra stólpa girðingar en 6 m, en það er fært niður í 4 m í þessu frv. Í öðru lagi kemur svo 5. gr. frv., þar sem ákveðið er um skiptingu kostnaðar við gerð girðinga. Í núgildandi l. er ákveðið, að girðingarkostnaður skuli skiptast milli landeigenda að jöfnu, til helminga, en með 5. gr. er gerð hér breyt. á. Það er gert ráð fyrir, að hálfur girðingarkostnaður skiptist að jöfnu milli eigenda, en hinn helmingurinn skiptist eftir landverði gildandi fasteignamats. Um rökin fyrir þessu segir í grg. um 5. gr. frv. svo, að oft eru jarðir, sem liggja saman, mjög misjafnar að víðáttu og verðmæti, og þegar landamerkjagirðing friðar þannig misstórt eða misjafnlega verðmætt land, verði að teljast sanngjarnt, að tekið sé tillit til þess við skiptingu girðingarkostnaðar, og er í frv. lagt til, að þessi helmingur girðingarkostnaðar skiptist eftir landverði gildandi fasteignamats. Í þriðja lagi eru gerðar nokkrar breyt. í sambandi við setningu vegalaga frá síðasta þingi. En með l., sem sett voru um leið og vegalögin, nr. 28 frá 1964, var 12. gr. girðingalaganna breytt, en 13.-16. gr. þeirra felldar niður með öllu, vegna þess að ákvæði vegalaga komu þar í staðinn. Nú eru þessar greinar teknar upp aftur breyttar frá girðingalögum, en í samræmi við það, sem segir í vegalögum. Ég vildi beina því til hv. n., sem fær þetta mál til meðferðar, að athuga bæði frv. og gildandi girðingalög vandlega, bæði með tilliti til orðfæris og efnis, því að mér sýnist þörf á því. Því er ekki að neita, að núgildandi girðingalög þurftu endurskoðunar við, en mér virðist þurfa að taka öll ákvæði þeirra og þessa frv. til vandlegrar athugunar í nefnd. Ég legg til, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv, landbn.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. um breyt. á l. nr. 53 11. júní 1938, um mat á matjessíld og skozkverkaðri síld, er samhljóða frv., sem lagt var fram í þessari hv. d. á síðasta þingi. Efni frv. er ofur einfalt og er eingöngu það, að matsgjald á útflutningsmetna síld er hækkað úr 50 aurum á tunnu, eins og það er nú, og upp í 6 kr. Þetta gjald hefur verið nokkuð stöðugt, frá því að það var fyrst sett. Þá var gjaldið 25 aurar á tunnu, var síðan hækkað upp í 50 aura og síðan ekki meir. Kostnaður við matið hefur hins vegar aukizt mjög mikið á þessu tímabili og er nú kominn talsvert á aðra millj. kr., sem greidd hefur verið úr ríkissjóði, þar sem matsgjaldið hefur ekki hrokkið nema fyrir broti af matskostnaðinum. Hins vegar er allur undirmatskostnaður af skreið, freðfiski og saltfiski greiddur af framleiðendum og meiningin hefur verið, að þessi matskostnaður á síldinni væri einnig greiddur af þeim. Það er þess vegna lagt til, að þessi hækkun verði gerð, sem talið er að muni nema nokkurn veginn því, sem þarf til þess, að útgjöldin við matið fáist endurgreidd. Það munu vera um 200 þús. tunnur, sem metnar eru á þennan hátt, ef til vill eitthvað lítils háttar meira og með 6 kr. gjaldi á tunnu eiga að fást 1.2 millj. kr. upp í þetta, sem mun langt til nægja að greiða kostnaðinn. Vegna þess að hv. dm. er þetta frv. kunnugt frá síðasta þingi, sé ég ekki ástæðu til að hafa um þetta fleiri orð, en legg til, herra forseti, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. sjútvn., en ég mundi mjög vilja fara þess á leit við hana, að hún afgreiddi málið fljótt og greiðlega, því að m.a. fjmrn. leggur verulega upp úr því, að þetta mál fái afgreiðslu nú á þessu þingi.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta hefur gengið gegnum Nd, og engar breytingar gerðar á því þar aðrar en ein smábreyting á tilvitnun í lög. Það er í 3. gr. frv., tilvitnunin í tekjuskattslögin. Í frv. upphaflega var vitnað í lög um tekjuskatt. og eignarskatt frá 1962, en með breytingum, sem gerðar voru í vor á tekjuskattsl., var ákveðið, að þær skyldu felldar inn í 1. frá 1962 og gefnar út að nýju, en þegar frv. var að þessu leyti upphaflega samið, var því ekki lokið, og er sjálfsagt að gera þessa leiðréttingu á. Önnur breyting er ekki gerð.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Allshn. hefur komið saman til fundar, síðan frv. þetta var til 2. umr. hér í þessari hv. d., og hefur meiri hl. n. eða allir þeir 5 nm., sem á fundinum mættu, ákveðið að flytja þá brtt. við frv. varðandi kosningu kjörbréfanefndar, að 7 menn skuli eiga sæti í n. í stað 5, eins og ákveðið er í 4. gr. gildandi l. um þingsköp Alþingis. Er brtt. meiri hl. n. prentuð á þskj. 100. Ég vil taka fram í þessu sambandi, þótt það komi ekki þessu máli raunverulega beinlínis við, að fjölda þm. í þingfararkaupsnefnd, sem sameinað Alþingi kýs, verður ekki breytt í sambandi við afgreiðslu þessa frv., þar eð þingfararkaupsnefnd er kosin samkv. sérstökum lögum, en ekki samkv. 1. um þingsköp Alþingis.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Samúel Zakaríasson bóndi í Djúpadal í Gufudalshreppi í Austur-Barðastrandarsýslu skrifaði mér bréf, sem dags. er 21. okt. s.l. Í bréfi þessu biður hann mig að flytja frv. um heimild fyrir ríkisstj. til þess að selja honum eyðibýlið Miðhús í sömu sveit. Lönd þessara tveggja jarða, Djúpadals og Miðhúsa, liggja saman. Samúel hefur lengi haft eyðibýlið Miðhús til afnota, en hann býr aðeins á helmingi jarðarinnar Djúpadal og af þessum ástæðum þarf hann á því að halda að hafa nokkru meira land til heyskapar, en hann hefur haft að undanförnu. Miðhús eru reyndar ekki mjög mikils virði, eins og það kot er nú. En þar eru þó nokkrir möguleikar til ræktunar. Samúel bóndi vill ógjarnan taka á sig ræktunarkostnað, nema hann fái kotið keypt. Miðhús hafa verið í eyði frá því um aldamót og engar horfur eru á því, að þar verði rekinn sjálfstæður búskapur. Til þess eru engin skilyrði. Samúel hefur leitað umsagnar hreppsnefndar Gufudalshrepps um sölu Miðhúsa og þessi umsögn hreppsnefndarinnar fylgir til mín með bréfi hans. Hreppsnefndarmennirnir mæla einróma með því, að Samúel verði selt kotið. Ég sé ekki ástæðu til þess að fjölyrða frekar um þetta mál. Þetta liggur mjög ljóst fyrir. Ég vænti þess, að um þetta verði ekki ágreiningur hér í hv d. og málið fái greiða afgreiðslu. Ég legg svo til, herra forseti, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. landbn.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Karl Kristjánsson) : Herra forseti. Þetta frv. um breytingu á 17. gr. landskiptal. frá 1941 er flutt til að gera hana ljósari, en hún er nú og koma í veg fyrir þrætur, sem stafa af því, að hún tekur ekki sem skyldi fram, hvað í henni á að felast, a.m.k. ekki miðað við ný viðhorf. Greinin hljóðar svo í gildandi lögum, með leyfi hæstv. forseta: „Meðan skógarhögg og mótak er í sameign í óskiptu landi, má enginn eigenda án samþykkis allra hinna nota skóg eða mótak nema til heimilisnota fyrir sjálfan sig.“ Fyrrum var skógur til eldiviðar og sem raftviður og girðingarefni og mór til eldsneytis aðalatriðin, sem til greina komu sem söluvörur á sameignarnytjum í þessu sambandi. Því var að sjálfsögðu skógarhögg og mótak tilgreint í l. þá fyrst og fremst, en aðrar sameignarnytjar hlutu þar með auðvitað samkv. l. einnig að vera sömu reglum háðar eftir eðli málsins, þótt ekki sé fram talið. Nú er skógarhögg að mestu úr sögunni í sama mæli og áður var og mótak ekki teljandi notað. En aftur á móti er farið að hagnýta möl, sand og grjót, þannig að víða eru þetta söluvörur, ekki sízt í nágrenni kaupstaða, kauptúna og annarra þéttbýlisstaða, þar sem mikið er byggt. Sameigendur lands lenda nú stundum í deilum um réttinn til hagnýtingar á þessum jarðefnum, af því að þeim finnst ekki 17. gr. l. ná til þessara jarðefna eða þeirra jarðefna, sem nú eru mest söluvara. Ég þekki vel dæmi um þetta í mínu héraði. Við flm. teljum rétt að gera löggjöfina svo ljósa, að hún komi í veg fyrir þess konar árekstra milli manna og samhæfa hana skilmerkilega nútímanum. Till. okkar um orðun 17. gr. er á þessa leið: „Meðan skógarhögg, mótak, möl, sandur eða annað verðmætt jarðefni er í sameign í óskiptu landi, má enginn eigenda án samþykkis allra hinna hagnýta þessi verðmæti nema til heimilisnota fyrir sjálfan sig.“ Eru þá inn í greinina tekin möl, sandur og grjót og auk þess ótilgreind önnur verðmæt jarðefni, eins og þar segir, til þess að taka af öll tvímæli og koma í veg fyrir þrætur og misskilning. Orðalagi er breytt til samræmis við þetta, en í sjálfu sér er efnislega engin breyting upp tekin. Mál þetta er svo einfalt og flækjulaust, að ég tel ekki ástæðu til að hafa um það fleiri orð. Leyfi ég mér að leggja til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. allshn.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Í því frv. á þskj. 29, sem ég hef leyft mér að flytja hér, felst fyrst og fremst breyt. á reglum um greiðslu þóknunar og ferðakostnaðar merkjadómsmanna. Samkv. ákvæðum núgildandi landamerkjalaga greiða aðilar eða sá þeirra, sem dómur ákveður, þóknun merkjadómsmanna og ferðakostnað þeirra. Ég tel þessar reglur ósanngjarnar og andstæðar grundvallarreglum, sem nú gilda um dómgæzlu í nútíma þjóðfélagi. Það má heita alveg viðurkennd grundvallarregla réttarfars, að aðilar í dómsmálum eigi rétt á, ef svo má segja, ókeypis dómendum, þ.e.a.s. að laun dómara séu greidd úr ríkissjóði, og þannig er það einnig almennt á okkar landi. Að því er ferðakostnað dómenda varðar, þá er það að vísu svo hér á landi, að hann er talinn til málskostnaðar. En ég tel að, að því leyti til hafi landamerkjamál nokkra sérstöðu, sem réttlæti frávik frá þeirri almennu reglu, þ.e.a.s. þá sérstöðu, að í landamerkjamálum eru ferðalög merkjadómsmanna beinlínis lögboðin og óhjákvæmileg, þannig að í hverju merkjadómsmáli hlýtur að koma til ferðakostnaður dómenda, sem aftur á móti í mörgum málum kemur lítt til greina. Í annan stað mun nú þróunin í réttarfarsmálum stefna í þá átt, að ferðakostnaður dómenda sé greiddur úr ríkissjóði og ég hygg, ef ég man rétt; að það hafi verið gert ráð fyrir þeirri reglu í frv. að almennum einkamálalögum, sem lá síðast fyrir Alþingi. Ég hef því lagt til, að reglum þeim, sem nú gilda um þessi efni, verði breytt á þá lund, eins og þetta frv. ber með sér, að þóknun til merkjadómsmanna og ferðakostnaður þeirra verði greitt af almannafé. Þetta er sú aðalbreyting, sem í þessu frv. felst og eins og ég áðan sagði, þá tel ég hana sanngjarna og tel, að hún muni vera í samræmi við þá þróun, sem verða mun í þessum efnum. En því er ekki að neita, að það er oft um talsverðar upphæðir að ræða, sem með þessum hætti eru lagðar á aðila og ég tel rétt að létta þeirri kvöð af þeim og ég býst við því, að í sumum tilfellum geti þessi regla komið beinlínis í veg fyrir eða aftrað því, að menn leiti réttar síns. En þó að það sé vissulega ekki ástæða til að haga reglunum þannig, að þær hvetji beinlínis menn til þess að eiga í landamerkjadeilum, þá eiga menn þó auðvitað ekki síður rétt á því, þegar um þau mál er að tefla, heldur en önnur ágreiningsmál að fá úr þeim skorið með þeim hætti, sem þjóðfélagið gerir ráð fyrir. Um aðrar breytingar í þessu frv. frá lögunum er það að segja, að það eru nánast orðalagsbreytingar. Þannig er í 1. gr. frv., 8. gr. l., í 2. málsgr. sagt, að dómsmrh. eigi að taka þá ákvörðun, sem þar er um að ræða, en í núgildandi lögum er mælt svo fyrir, að það sé ráðh. En það mun a.m.k. áður fyrr og ég veit ekki til þess, að því hafi verið breytt, í framkvæmdinni hafa verið skilið á þá lund, að atvmrh. færi með þá ákvörðun: Í öðru lagi er þarna talað um héraðsdómara og sýslumann, þar sem í lögunum er talað um valdsmann, en á því þykir betur fara, þó að þetta valdsmannsheiti sé að vísu gamalt og úr okkar gömlu lögbókum. Þetta mál, sem hér liggur fyrir, er einfalt og auðskilið og ég sé ekki ástæðu til að fara um það fleiri orðum, en leyfi mér að leggja til, að frv. verði vísað til 2. umr. og til allshn.