Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það fór nú svo við síðustu umr. þessa máls, að það fékkst ekki samkomulag um það að vísa málinu til sjútvn. þessarar d., svo að það fengi þinglega meðferð eins og önnur mál, og var það dálítið einkennilegt, þar sem um mjög stórt mál er að ræða, en hv. þm. S.-Þ. (JJ) lýsti yfir því sérstaklega, að hann vildi ekki, að málið færi í n., af því að það væri svo útgjaldafrekt. Annars munu þm. hafa greitt atkv. á röngum upplýsingum frá hv. 9. landsk. (GÍG) um, að málið hefði verið hjá sjútvn., því að þeir vísuðu allir til grg. hans. Út af þessu vil ég leyfa mér að benda á, að þetta mál kom fyrst fyrir á sameinuðum fundi í báðum sjútvn. beggja d., og vil ég leyfa mér að lesa upp það, sem bókað er af hv. 9. landsk. (GÍG) í fundargerðabók sjútvn. 8. nóv., með leyfi forseta: „Ráðherra skýrði frá, að hann hefði samið frv. til l. um olíumálin. Las hann frv. upp á fundinum og tilkynnti, að það mundi lagt fram næstu daga. Engar ákvarðanir teknar á fundinum.“ Ég vil geta þess, að þetta var á sameiginlegum fundi hjá sjútvn. beggja d., en þannig er þetta í fundargerðabók sjútvn. Ed. Síðan er næsta bókun hinn 13. nóvember, þar sem rætt er um olíumálin o. fl.: „ N. fór nú á fund sjútvn. Nd., þar sem rætt var um frv. til l. um olíugeyma o. fl.“ Þetta er það eina, sem bókað er í fundargerða bók Ed. um málið, og getur hver maður séð eftir þessari fundargerð, að málið hefur ekki verið afgreitt og aldrei gengið til atkv. um það, og vænti ég þess, að þetta séu nóg rök, þar sem þetta er skrifað með eigin hendi hv. 9. landsk. (GÍG). Nú ætla ég að halda áfram og benda á, hvað skeði í Nd. á sameiginlegum fundi beggja n. og er bókað hjá sjútvn. Nd., með leyfi forseta: „Ráðherra kvaðst loks vera þakklátur fyrir athuganir n. og till. þeirra Finns Jónssonar og Gísla Jónssonar um það, hvernig málið yrði lagt fyrir, og sagðist mundu senda flokkunum afrit af frv., jafnframt og það yrði lagt fram.“ Næst er svo bókun á þeim fundi, sem ég geri ráð fyrir, að hv. 9. landsk. (GÍG) ætli að vísa til. Þar er bókað, að á þeim fundi vorum við staddir, en tókum ekki þátt í þeirri atkvgr., enda stendur, að 4 af 5 nm. hafi greitt atkv. Það er hvergi minnzt á í bókunum, sem heldur ekki er von, atkvgr. milli nm. Ed., enda lýst yfir af mér, að ég tæki ekki þátt í neinni atkvgr. Það eru því bersýnilega algerlega fölsk rök, sem hv. 9. landsk. (GÍG) bar fram í þessu máli, og er leiðinlegt, að mál eins og þetta hefur verið fellt frá n. á ósannri grg. eins af sjútvnm. Ed., vísvitandi til þess að málið fengi ekki þinglega meðferð. Nú þykir mér þetta því verra sem ég hef allan tímann, sem ég hef unnið með þessum þm., orðið þess var, að hann er mjög samvinnuþýður, og viðurkenni, að hans till. eru ekki einasta mjög góðar, heldur mjög viturlegar, því að hann er risi að vexti og viti, en dvergur að sjálfstæði og er alveg kúgaður af flokksbræðrum sínum, því að það sést, að hann þorir ekki að greiða atkv. eftir sannfæringu sinni, þegar hv. 3. landsk. (HG) situr við hlið hans og klípur í hann við og við til þess að minna hann á, að hann sé í flokknum. Þetta er því verra sem hann er vel af guði gerður. Nú hefur hann látið kúga sig af flokksmönnum sínum til þess að bera hér fram ranga grg. Mér finnst, ef hann ætlar sér að verða sjálfstæður þm., að hann ætti að stappa ofurlítið meira í sig stálinu í staðinn fyrir að hlaupa undir pilsfaldinn hjá hv. 3. landsk. og hv. þm. Ísaf. (FJ). Ég vil þá snúa mér beint að málinu. Ég hef borið fram við það brtt. á þskj. 561. Ég vil taka fram, að það væri löngu búið að afgreiða þessar brtt. í sjútvn., ef d. hefði fengizt til að vísa málinu þangað. Ég hygg, að það sé eina n. í þinginu, sem á ekkert mál óafgreitt, sem til hennar hefur verið vísað, og er það ekki sízt að þakka dugnaði meðnm. minna, sem hafa ætíð verið reiðubúnir að mæta til að afgr. mál á mögulegum og ómögulegum tímum. Ég fullyrði, að í n. hefði komizt á eitthvert samkomulag a. m. k. um sumar brtt., og hefði það mátt verða til þess, að frv. færi úr d. með heldur meiri sóma en á horfist. En ég vænti þess enn, að sjútvn. gefist tækifæri til að athuga þessar brtt. á þinglegan hátt. Ef hæstv. forseti óskar þess, að n. hraði afgreiðslu, skal ég lofa því, að málið skal ekki tefjast hjá henni að óþörfu og ekki verða tafið af minni hálfu í d. Ég hef lagt það til á þskj. 561, að brott falli úr 3. gr. orðin „þegar ráðh. hefur ákveðið styrk til fyrirtækisins“. - Úr því að fiskveiðasjóður hefur þessa lánastarfsemi með höndum, sé ég ekki, hvers vegna hann er ekki frjáls að byrja að lána, fyrr en ráðherra hefur tiltekið, hvern styrk ríkissjóður greiði. Sjóðurinn ætti þar að vera sjálfráður. Í sömu gr. þykir mér rétt, að í stað Fiskifélags Íslands komi Landssamband íslenzkra útvegsmanna. Þetta mál snertir fyrst og fremst útvegsmenn, sem eru allir í landssambandinu og eiga fullkominn aðgang að þeirri stofnun. Nú skal ég viðurkenna, að sumir þm. bera meira traust til Fiskifél. Íslands, því að það sé eldri og reyndari stofnun. Ég gæti fellt mig við það til málamiðlunar, að þarna kæmi hvort tveggja, fiskifélagið og landssambandið. Við 5. gr. flyt ég þá brtt., að í stað „ráðherra“ skuli koma ríkisstjórn, því að stórmál sem þessi eiga að vera á ábyrgð allrar ríkisstjórnarinnar. Hæstv. atvmrh. taldi ekki vera hægt að bíða eftir úrskurðum Alþingis, en hitt ætti ekki að vera ófært að bíða þess, að stjórnin í heild tæki ákvörðun. Það er 6. gr., sem mestum ágreiningi veldur, og hef ég orðað hana alveg upp. Atriðin, sem ég vil breyta, eru þessi: Ég vil ekki láta eignarnámsheimildina í hendur neinna verzlunarfyrirtækja í landinu, einstaklinga né félaga. Eignarnám verður að vera gert af ríkinu. Það finnst mér vera þinglegri leið og í betra samræmi við stjórnarskrána, og þyki einhverjum sem stjórnarskráin tryggi, að ekki verði farin önnur eignarnámsleið, sakar sízt að taka það beint fram í frv. Þá vil ég setja ákvæði að áfrýja megi mati. Enn fremur legg ég til, hafi landeigandi vísað á land á öðrum stað en krafizt hefur verið, að þá skuli eignarnám eigi fara fram, nema fyrir liggí sameiginlegt álit þar til hæfra dómkvaddra manna, að land það, sem bent hefur verið á, sé ónothæft til slíks atvinnurekstrar. Ef þetta er ekki í l., geta menn misbeitt rétti sínum og sölsað undir sig land með einhverju yfirskini um bygging olíugeyma, en notað síðan að miklu leyti til annars verðmætara. Það er ósæmandi ríkinu að vernda ekki þarna rétt þegnanna. Það er stefnt að einhverju öðru en bættri olíuverzlun, ef þessi brtt. mín nær ekki samþykki. Þá legg ég til, að í stað orðanna „eftir að hafa fengið umsögn“ komi: að fengnum meðmælum. - Ef það nær ekki samþ., getur ríkisstj. lagt út í leigunám eða eignarnám þvert ofan í tillögur fiskifélagsins og vitamálastjóra og án þess að bera það undir Landssamband útgerðarmanna, sem ég tel vera þar aðila. Þetta eru aðalbreytingarnar, sem ég vil gera á 6. gr., og það loks, að eignarnámsheimildin falli niður í árslok 1944, hafi hún ekki verið notuð áður. Alþingi getur alltaf framlengt hana, ef nauðsyn þykir. Mér finnst það meir í anda stjórnarskrárinnar, að slík heimild verði ekki gefin um ótakmarkaðan tíma. Ef svo færi, að olía yrði lækkuð á ýmsum útgerðarstöðum með aðstoð ríkisins samkv. þessum l., en lækkaði ekki eða jafnvel hækkaði á stöðum, þar sem flytja verður hana að í tunnum, legg ég til í 4. brtt. á þskj. 561 (ný gr.), að ríkisstj. ákveði jafnaðarverð á olíunni milli þessara staða, þannig að hinir síðarnefndu njóti hlutfallslega sama olíuverðs og nú miðað við þá staði, þar sem þegar er seld olía frá geymum. Ríkisstjórninni skal þá heimilt að leggja verðjöfnunargjald á alla olíu selda frá geymum, til þess að verðjafna megi olíuna, en sé eigi hægt að láta verðjöfnunargjaldið hrökkva til uppbótanna, megi verja til þeirra fé úr ríkissjóði. Verðjöfnunargjald fellur þá ekki á olíugeymana í Vestmannaeyjum og Keflavík, því að þeir eru byggðir án ríkisstyrks. En þegar það gjald yrði tekið af olíu á Norðfirði, Siglufirði eða hvar, sem ríkið kynni að verða búið að styrkja olíugeyma, getur maður ekki kallað það ósanngjarnt. Ég ætla engu að spá um, hvaða áhrif þessar ráðstafanir hafa á olíuverðið. En olíufélögin munu krefja af verðlagsstjóra, og fá fram hækkun á olíuverði á stöðum, þar sem selja verður í tunnum. Ríkisstjórnin yrði þá að taka tunnur eignarnámi og taka einhverja olíuhöfn á landinu, þar sem hægt væri að láta á tunnur. Í Hvalfirði er það nú ekki hægt. Ég legg áherzlu á, að þetta skipulag verði ekki til þess að gera mönnum á sumum stöðum erfiðara fyrir en er. Ef ekki fer svo illa, þarf ekki til þessara ráða að taka, en of seint væri að samþ. breyt., eftir að olían væri kannske orðin tvöfalt dýrari en nú.



Ég hafði ekki hugsað mér að taka þátt í umr. um frv., en hv. þm. Barð. hefur séð ástæðu til að bera mig sökum, sem ég vil svara. Frv. var borið fram af ráðherra, og mun hann að sjálfsögðu halda hér uppi svörum. En við 1. umr. tók ég fram, hví ég væri móti því að vísa frv. til n., því að það var búið að fá meðferð í n. Þetta get ég nú endurtekið, þótt hv. þm. Barð. haldi öðru fram. Hann stendur bersýnilega í þeirri meiningu, að hann sé sjútvn. eða sama sem einn í n. og þegar hann taki ákvörðun, hafi n. geri það. En auk hans er þar raunar 1. þm. S.-M. og ég. Þegar frv. lá fyrir sjútvn. Nd., vorum við þrír boðaðir á fund með henni, og inntu n við 1. þm. S.-M. eftir því, hvort við ættum að taka þar þátt í málsmeðferð og atkvgr. um einstakar gr. frv. Því var játað, og það gerðum við tveir, en hv. þm. Barð. lýsti yfir, að hann vildi ekki eiga þátt í afgreiðslu málsins þar, heldur gera síðar grein fyrir afstöðu sinni, eins og hann hefur nú gert. Hann fer með ósatt mál, þegar hann neitar því, að sjútvn. þessarar d. hafi ekki gefizt kostur á að taka þátt í athugun málsins, og kemur mér undarlega fyrir sjónir, hvað honum þykir unnið með því. Hann lét þess líka við getið, að ég mundi í þessu sem öðru fara mjög eftir fyrirmælum, sem ég fengi frá mínum flokki. Hann ætti frekar að stinga hendinni í eigin barm en deila þar á aðra. Ég veit ekki betur en við Alþflm. þessarar d. höfum báðir gert grein fyrir afstöðu okkar til málsins og skýrt, á hverju hún byggist. Þó að Alþfl. og við hv. 3. landsk. hefðum kosið margt í frv. betur úr garði gert en er, er einsætt að fylgja frv., svo að það nái nú samþ. og komi sem fyrst að gagni. Allir vita, að olíumál útvegsins eru í mesta öngþveiti og eitthvað verður að gera. Ef hv. þm. Barð. vildi rannsaka, hvernig flokkur hans skildi við þau mál í sinni stjórnartíð, býst ég við, að hann kæmist að þeirri niðurstöðu, að sumt hafi þá farið verr en skyldi. Hann ætti að rannsaka, hvort það er satt, að verðlagsnefnd hafi í tíð fyrrv. ríkisstj. ætlað að hlutast til um, að olían yrði lækkuð, en þá hafi þeim málum verið kippt úr hendi hennar af ríkisstj. og þar með öll olíulækkun stöðvuð. Það væri ákaflega fróðlegt að fá eitthvað um þetta að vita.



Herra forseti. - Um afgreiðslu brtt. á þskj. 561 tel ég mig hafa ástæðu til að segja nokkur orð. Ein breytingin, að setja á 3 stöðum ríkisstjórn f. ráðherra, er í sjálfu sér meinlaus, skiptir ekki máli til eða frá, - í mörgum lögum eru þessi tvö orð notuð mjög jöfnum höndum. Ég mundi hvorki leggja með henni né móti, ef ekki stæði svo á, að samþ. hennar gæti ráðið því, hvort senda þarf frv. aftur til Nd. og stofna því í þá hættu, að það yrði ekki útrætt á þinginu. Ég álít ekki vert að gera á frv. orðabreytingar til tómrar skemmtunar. En um þá brtt. að setja í stað Fiskifélags Íslands Landssamband útgerðarmanna tel ég, að hún sé mjög til hins verra. Hv. þm. Barð. rökstuddi hana með því, að „landssambandið“ væri félag allra útvegsmanna. Er það nú svo? Er ekki fiskifélagið opið öllum útvegsmönnum? Er það verra í augum hv. þm. Barð., að það skuli líka vera félag allra fiskimanna? Um „landssambandið“ hefur mér verið frá því skýrt af kunnugum manni, að ekki hafi aðalfundur verið haldinn í því félagi 2 s. l. ár a. m. k. og sitji stjórn þess því í nafni sjálfrar sín, ókosin. Þetta er þá „landssambandið“, sem taka á fram yfir Fiskifélag Íslands til að vera málsvari fiskimanna á Íslandi, en fiskifélagið hefur, eins og vitað er, starfað mikið að þessum málum af alhliða áhuga. Ég tel því, að það sé til hins verra að gera þessa breyt. Ég tel, að fiskimenn geti haft minni áhrif en ella og útgerðarmenn úti um land, og ég geri ráð fyrir, að hv. þm. Barð. muni vilja falla frá þessari brtt. að fengnum þessum upplýsingum. Þá er komið að 6. gr. Þar vill hv. þm. gera nokkuð margar breyt., og vil ég fyrst benda á, að hann gerir hér till. um að skjóta inn ákvæði um það, hvernig eignarnám skuli framkvæmt, eins og hann hafi ekki áttað sig á, að til eru l., 26 ára gömul, frá 1917, sem ákveða skýrt og vel, hvernig eignarnám skuli fara fram, og er því ástæðulaust að fara að setja hér inn innskot, sem tiltekur það sama sem er í l. frá 1917. Ég tel víst, að við þessa ábendingu muni hv. þm. fallast á. að þetta sé óþarft og því rétt að nema það úr brtt. Þá kem ég að því, að hv. þm. vill taka sérstaklega fram, að hafi landeigandi vísað á land á öðrum stað en krafizt hefur verið, skuli eignarnám ekki fram fara, nema fyrir liggi sameiginlegt álit þar til hæfra dómkvaddra manna, að land það, sem bent hafi verið á, sé ónothæft. Í frv. stj. segir: „Ef þörf krefur, getur ráðherra leyft, að samband olíusamlaga, olíusamlög eða félög útgerðarmanna taki lóðir eða lóðarréttindi eignarnámi til þess að reisa á olíugeyma“. Ég sé ekki, að þörf sé eða ástæða að kveða ákveðnara á en þetta. Það leiðir af sjálfu sér, að engin ríkisstj. lætur taka land eignarnámi að gamni sínu. Ef um tvö lönd er að ræða jafngóð við einhverja verstöð, hefði stj. ekki ástæðu til að taka endilega það landið, sem eigandanum væri meiri eftirsjá í. Hv. þm. Barð. sagði, að hann teldi óeðlilegt og órétt að heimila verzlunarfél. að taka eignarnámi lönd til þessa. Eins og ég benti á við 1. umr., er í hafnarl. gert ráð fyrir heimild til að taka lönd eignarnámi til hafnarmannvirkja í almenningsþarfir. Það er alveg það sama, sem hér er verið að heimila, og er enginn eðlismunur á því, hvort þarf að fá land til hafnarmannvirkja eða land við höfn til að reisa á olíugeyma til almenningsþarfa. Það er um enga nýbreytni að ræða, af því að verið er að heimila eignarnám til fél. vegna mannvirkja, sem eru opin öllum neytendum, sem hagsmuna hafa að gæta. Ég hef af vangá hlaupið yfir tvö atriði. Það er lagt til í brtt. við þessa sömu gr., að ríkisstj. skuli heimilt að fengnum meðmælum frá Landssambandi ísl. útvegsmanna að taka leigunámi eða eignarnámi olíugeyma o. s. frv. Ég hef sagt það, sem ég hef að segja um landssambandið. En það er mikill munur á því, hvort þarna stendur umsögn eða meðmæli. Ef þarna stendur meðmæli, er ríkisstj. bundin því að geta ekki framkvæmt hlutinn, nema stofnunin fallist á þá framkvæmd. Þar með er valdið tekið af stj. Hitt er almennara að vísa til ákveðinnar stofnunar og biðja um umsögn hennar. Ég er því mjög mótfallinn, að þessi breyt. verði gerð. Ég get ekki fallizt á, að til bóta sé að takmarka eignarnámsheimildina við árslok 1944, og er mótfallinn slíkri breyt. Loks kem ég að niðurlaginu í brtt. hv. þm. Ég vil, með leyfi hæstv. forseta, lesa nokkrar línur: „Nú hefur verið komið upp olíugeymum á útgerðarstað með aðstoð ríkisins og olían lækkað þar í verði af þeim ástæðum, en jafnframt hefur olían ekki lækkað hlutfallslega á þeim öðrum stöðum, sem enn verður að flytja olíu að í tunnum, og skal þá ríkisstj. ákveða jafnaðarverð á olíunni á milli þessara staða.“ - Þegar hv. þm. talaði fyrir þessu, sagði hann, að ef aðgerðir frv. yrðu til að hækka olíuverðið annars staðar, væri það órétt. Ég get að vissu marki tekið undir þetta. Ef þær yrðu til að gera sumum landsmönnum erfiðara fyrir en áður, gæti komið til athugunar, hvort ekki væri rétt að bæta úr því, en eins og brtt. er borin fram, er hún um annað efni. Ef á landinu eru menn, sem hafa ekki dug til að nota sér þessa heimild, er lagt til, að dugnaðarmennirnir séu skattlagðir til þess að verðlauna ódugnað hinna. Á móti slíku er ég. Ég hef með þessum orðum gert grein fyrir því, að það virðist til lítilla bóta, að d. fallist á brtt., og ég leyfi mér að leggja til, að að svo stöddu sé engin brtt. á þskj. 561. samþ.



Herra forseti. - Af öllu því, sem sagt hefur verið um þetta mál, hafa niðurlagsorð hæstv. ráðh. verið ósæmilegust. Hver er að núa útkjálkamönnum því um nasir, að þeir hafi ekki dug til að nota sér styrk til að koma sér upp olíugeymum, ef aðstaðan er þannig að ekki er hægt að gera það. Það þarf mörg ár til að koma upp nógu mörgum olíugeymum. Það er hvorki til efni né fólk og því ekki unnt að koma þeim upp í einu á öllum stöðum og ekki heldur, þó að þetta hvort tveggja væri fyrir hendi. En þær millj., sem teknar eru til tanka, eru úr ríkissjóði, einnig frá þeim, sem greiða í hann í sköttum og tollum og búa við erfið lífskjör úti á landi, og það er ósæmandi að taka úr vasa þeirra til að bæta kjör annarra. Úr því að ráðh. hefur fallizt á, að rétt væri að bæta þessum mönnum það upp, ef olían hækkaði, vildi ég, að hann bæri fram þá brtt., að þeim skyldi bætt það upp. Ef hann vill lýsa yfir því tvisvar hér í d., því að minna má ekki gagn gera, ef maður á að trúa slíkri yfirlýsingu, að það skyldi verða greitt, sem olían kynni að hækka, gæti ég sætt mig við það. En orðalag mitt kemur af því, að ef olían lækkar á öðrum stöðum fyrir aðgerðir, sem útkjálkamennirnir verða að borga að einhverju leyti, vil ég, að þeir njóti góðs af. Þegar þetta er orðið að l., streyma inn beiðnirnar um 20% styrk og lán til að koma upp tönkum. En það, sem hæstv. ráðh. lýsti yfir, að hann ætlaði að láta byggja fyrir, getur hann aldrei staðið við. Svo mikil fjarstæða er það. Reynslan mun sýna, að það mál hefur ekki verið undirbúið eins og skyldi. Þess vegna þorir ráðh. ekki að leggja fram gögnin um, hvað þetta raunverulega kostar, og þess vegna þorði hann ekki að láta málið fara í sjútvn., af ótta við, að n. mundi knýja fram gögnin. Mér hefur ekki dottið það í hug fyrr, en þetta er dómurinn, sem hæstv, ráðh. kallar yfir sjálfan sig. Ég held fast við mína brtt. Ég ætla að minna á það, sem hæstv. ráðh. sagði um þá breyt., að „ríkisstjórn“ komi í stað „ráðherra“. Ég taldi fara betur á því, enda viðurkenndi ráðh., að svo væri, en ég geri þetta ekki að neinu kappsmáli. Ummæli hæstv. ráðh. um landssambandið eru sprottin af vanþekkingu, og ef við eigum að bera saman það og fiskifélagið, sem ég met mikils, er það það sama og að bera saman Búnaðarfélag Íslands og Sambandið, og vildi ég vita, hvort ráðh. vildi alls staðar láta taka í burt, að eitthvað skuli gert eftir samþ. Sambandsins og setja í staðinn Búnaðarfélag Íslands. Landssambandið er útvegsmannanna eigin stofnun, sem þeir hafa allir aðgang að. Það er þeirra hagsmunafélag. Hér er um að ræða mál, sem snertir hrein og bein viðskipti. Fiskifélagið er nokkuð vísindaleg stofnun á sviði sjávarútvegsmálanna og hefur allt annað verksvið. Ummæli hæstv. ráðh. um fundahöld mun ég svo athuga og sjá, á hve miklum rökum eru byggð. En mér er spurn: Hvaða hagnaður er fiskimönnum að því, að fiskifélagið sé spurt ráða, ef ekkert á að taka tillit til umsagnar þess? Mér dettur í hug að halda, að það gæti ekki verið sá ráðh., sem færi aðeins eftir sínu eigin höfði, ef hann sæi hagsmunum sinna flokksmanna borgið. Ég vildi koma í veg fyrir þá rangsleitni, sem ríkti hér, þegar Framsfl. sat við völd, og mun ríkja aftur, ef hans gætir á ný. Það getur vel verið að um eignarnám sé í öðrum l., en ef sama regla á að gilda og fyrir hafnarmannvirki, því mega þá ekki sams konar ummæli vera í l.? Það liggja á bak við orð ráðh. aðrir hagsmunir en hægt er að koma að við eignarnám handa hafnarmannvirkjum. Og því hefur einmitt verið neitað að setja l. um hafnir einstaklinga. Hafnir eru eign bæjar- og sveitarfélaga, en í engum hafnarl. er eignarnámsheimild fyrir einstaklinga. Undantekningar eru aðeins í Keflavík og á Bíldudal. Það er allt annað að taka land undir höfn handa bæjarfélagi eða að þrír útgerðarmenn, sem eiga tvær trillur, geti krafizt þess að fá beztu spildu úr landi manns undir olíugeymi. Það er engin furða, þó að ekki sé hægt að koma fram skynsamlegum till. gagnvart manni, sem ekki vill skilja þetta. Hver á að meta þörfina? Hann vantreystir sér til þess að geta fengið hana framlengda eða treystir sér ekki til þess að koma henni í gegn á næstu árum. Ég sé ekki ástæðu til þess að ræða það mál frekar, en ég held fast við þá kröfu mína, að þessu máli verði vísað til n. Og ég þykist vita, að það mundi nást samkomulag um það í n. að laga ýmsa agnúa á frv. og gera það þannig betur úr garði, og þá er ég viss um, að frv. fengi sterkara fylgi. Mig undrar, að hv. 9. landsk. skuli alltaf halda því fram, að málið hafi verið athugað í n. hér í d., en það er algerlega rangt. Lygin verður aldrei sannleikur, hversu oft sem hún verður endurtekin. Að segja, að sjútvn. Ed. hafi greitt atkv. um þetta mál, er ekki rétt, og það get ég sannað skriflega. Hv. þm. væri því óhætt að láta taka þessa lygi sína niður á plötu og spila hana í sífellu, en hún verður aldrei sannleikur fyrir því. Stærsta sönnunin fyrir því, að málið hefur ekki verið athugað í n. í Ed., er sú, að það hefur aldrei verið gefið hér út neitt nál. um málið, og það hygg ég, að sé einsdæmi um svo stórt mál. Mér var að vísu innan handar, sem form. sjútvn. að taka málið fyrir, kljúfa n. og gefa út nál., en ég gerði það þó ekki. Ég er viss um, að ef ekki hefði verið staðið á móti því, að málið gengi til n., þá væri það nú komið lengra áleiðis en það er komið nú. Það er ekki hæstv. atvmrh. að þakka, að frestað hefur verið að ræða þetta mál, það er hæstv. forseti; sem hefur gefið mönnum tíma til þess að athuga málið og koma með brtt. við það, og það sýnir, að það eru þó til menn í þessari hv. d., sem eru ekki alveg gersneyddir réttlætistilfinningu, þótt það sé ekki hæstv. atvmrh., því að hann vill ekki einu sinni þinglega meðferð málsins. Ég spyr nú í sambandi við það, sem hv. 9. landsk. sagði, hvers vegna hefur ekki þessi ríkisstjórn beitt verðlagsákvæðinu til þess að lækka olíuna, úr því að fyrrverandi ríkisstjórn gerði það ekki?  Ég veit, að það hefði ekki einn einasti ráðh. vogað sér að sitja eftir slíka kúgun nema þessi hæstv. ráðh., en svo kemur hann hingað og ætlar að halda því fram, að hann hafi lækkað olíuverðið. 



Herra forseti. Mér þykir einkennilegt, að hæstv. forseti skuli taka þetta mál nú á dagskrá, sem var hér til 2. umr. í gær, og var því ekki hægt að taka það fyrir nú öðruvísi en með afbrigðum, en 5. dagskrármálið er mál, sem flokkur hæstv. forseta stendur með, og í vor , sem leið lá þessu máli svo á, að þessi flokkur vildi þá láta framlengja þingið um 8 vikur til þess að afgreiða þetta eina mál. Nú hefur þetta mál legið fyrir síðan í vor, og hæstv. forseti hefur ekki séð neina ástæðu til þess að knýja það áfram nú. Þetta þykir mér undarlegt, og mun ég gera það að sérstöku umtalsefni, eins og fleira um dugnað hæstv. forseta, þegar það mál kemur fyrir til umr. Ég vil þá leyfa mér að lýsa brtt., sem ég ber hér fram skriflega, og skal ég nú lesa hana upp, en hún er þannig: „Við 1. gr. a. Í stað orðanna „til 1. jan. 1960“ kemur: til 1. jan 1948. b. Aftan við greinina bætist nýr málsliður, svo hljóðandi: Að leyfistímanum loknum skal byggingarsjóður Íslands taka til starfa samkv. ákvæðum 2. mgr. 2. gr. l. nr. 44 1943.“ Þessi brtt. sker úr um það til fulls, hvort það er ætlun þessarar d. að halda sér við tilgang laganna eins og hann var eða ekki og hvort það þykir meiri nauðsyn að halda áfram einhverjum smálagfæringum á lóð í úthverfi bæjarins heldur en að fara nú að greiða fyrir öðrum nauðsynlegum stórbyggingum fyrir íslenzka ríkið. Annars ætla ég að gera nokkrar aths. við ræður, sem voru haldnar hér í gær og mér vannst þá ekki tími til að svara. Það eru því fyrst nokkur atriði hjá hv. 6. þm. Reykv. Hann hélt því fram, að ég hefði að vísu áhuga á að koma upp stórbyggingum, en ég hefði engan áhuga á því, að lokið væri við þær. Nú skal ég taka þetta nokkuð til athugunar. Hér í bænum eru nokkrar byggingar, sem ég hef verið riðinn við, og svo í öðru lagi byggingar, sem bærinn er riðinn við og þá þessi hv. þm. sem borgarstjóri. Hann ætti þá ekki að vera að gera aths. við mig út af þessu, því að ef hér eru einhverjar ófullgerðar byggingar, sem ég hef verið riðinn við, þá mun vera líkt ástatt hjá bænum. Hér er nú verið að ljúka við hitaveitu, og það verk hefur staðið yfir í mörg ár og allar götur bæjarins hafa verið rifnar upp og verið þannig um lengri tíma í megnustu óreiðu og eru það margar enn. Ég veit, að borgarstjórinn vill ekki láta þetta vera svona, en öll verk, bæði stærri og minni, eru háð ýmsum annmörkum. Fyrst hv. þm. minntist á þetta, þá vil ég spyrja hann, hvort ekki geti verið eins ástatt um fleiri verk en hitaveituna, að þau verði ekki alltaf framkvæmd með þeim hraða, sem æskilegt væri. Viðvíkjandi þessum orðum, sem hv. þm. beindi að mér, skal ég taka til athugunar þær stórbyggingar hér í Reykjavík, sem ég hef verið riðinn við, og gera nokkra grein fyrir frágangi þeirra, en þær eru: Landsspítalinn, Sundhöllin, Arnarhvoll og þjóðleikhúsið. Landsspítalanum var lokið, meðan ég átti sæti í stjórn, að öðru leyti en því, að girðing var ekki sett utan um lóðina. Þá er það sundhöllin. Ég átti þátt í því, að því verki var hrundið í framkvæmd, en það voru aðrir hér í bænum, sem töfðu það mál, þegar ég fór úr stjórn, en þegar Framsfl. komst aftur til valda, þá var verkinu haldið áfram og húsið gert nothæft. Þá er Arnarhvoll, en því húsi var fulllokið, og ég er þess fullviss, að skrifstofur stjórnarráðsins mundu nú vera í 10 stöðum, ef það hús hefði ekki verið reist. Um þjóðleikhúsið er það að segja, að fáum dögum eftir að ég fór úr ríkisstj. þá breytti Alþ. l. móti till. minni og svipti þjóðleikhúsið tekjustofni með þeirri breyt., og varð því smíði þess ekki lokið. Það var því á móti mínum till., að smíði þess varð ekki lokið og að það hefur nú staðið svo lengi hálflekið, en ekki hefur verið hægt að nota það, þegar mest lá á. Hv. 6. þm. Reykv. man ef til vill eftir fleiri byggingum, sem ég hef verið við riðinn og hann telur, að ekki hafi verið fullgerðar, en hann skal þá bara koma með það, og ég mun þá færa fram einhverjar varnir fyrir mig. Ég kem þá að þeirri ákvörðun, sem hv. d. virðist hafa tekið, að smáaðgerðir og dútl við háskólalóðina skuli sitja í fyrirrúmi fyrir því, að byggt verði yfir stjórnarráðið. Það virðist hér yfir mönnum þessi merkilega deyfð við að stofna eitthvað nýtt. Þegar ég hreyfði því fyrst hér að koma upp háskólabyggingunni, þá var yfir mönnum þessi sama deyfð, sem sýndi sig hér í gær við atkvgr., þegar greidd voru atkv. um það, hvort nauðsynlegra væri að byggja yfir stjórnarráðið eða laga háskólalóðina. Menn vilja gjarnan vera ráðherrar og hanga sem lengst í þeirri stöðu. Þeir hafa yfirleitt ekki nóg skapandi afl, en það er meira virði en að hanga í ráðherrastóli að sjá um það, að stjórnarráðið hafi nægilegt húsaskjól til frambúðar. Mér finnst ekki óeðlilegt að minna á það, að hjá þessum góðu mönnum, sem stóðu að háskólanum, var það látið hjá líða, allt frá 1911–1930, að gera nokkuð til þess að koma upp húsi yfir hann. Hann var hér á neðri hæð þessa húss og gerði með því bæði sér og öðrum lífið leitt, en þeim datt ekki í hug að hreyfa því, að byggt yrði hús yfir hann. Hv. 1. þm. Reykv. var að tala um happdrættið, sem hann vildi þakka sér. En hann lét ekki einungis fella það fyrir sér, meðan hann var í meirihlutaaðstöðu hér á Alþ., heldur lagði hann það einnig á hilluna um margra ára skeið. Það má ef til vill segja, að það sé til hróss fyrir hann, að honum hafi dottið þetta í hug, en þegar flokkur hans var í meirihluta í stjórnartíð Jóns Magnússonar og Jóns Þorlákssonar, þá var ekki nokkur breyting á málinu, - hann lét bara drepa það fyrir sér. Ég tel þetta hliðstætt við annað hjá þessum flokki, því að honum gat aldrei dottið neitt nýtt í hug. Þegar svo kom aftur breyting á málið fyrir tilkomu annarra, þá játaði þessi hv. þm., að hann hefði verið hræddur við að taka upp málið að nýju, vegna þess að óvíst hefði verið um undirtektir. Mér virðist, að þetta hugkvæmdaleysi, þessi hugsunarháttur að vilja karast hér niður, sé nú að koma upp aftur. Nú er búið að byggja háskólann og þá er svefninn kominn aftur, sama hugkvæmdaleysið, sami þunginn. Nú er þessi hv. þm. nýsloppinn út úr stjórnarráðinu, þessu húsi, sem ekki er verandi í, og hann hefur vafalaust liðið þar óþægindi, eins og aðrir, af því að húsið er svo ófullkomið. Þá hlýtur hann að hafa séð, hversu óviðunandi það er bæði að innan og utan. Það hefur nú að vísu verið bætt úr húsnæðisskorti stjórnarráðsins með því að flytja sum ráðuneytin upp í Arnarhvol. En engu að síður verður að halda ráðherrafundi í gamla tugthúsinu.

Það er miklu skemmtilegra hús

. Þar sem góðir menn hafa gengið, eru góðir staðir, sagði Goethe. Mér dettur þessi setning í hug í þessu sambandi. Þessi er þá saga málsins. Nú er algerlega skipt um. Áður virtust allir sammála um að láta háskólann grotna hér niður í húsinu, ekki síður kennarar og lærisveinar hans en aðrir, en nú á að halda áfram að afla fjár til hans eins og eftir einhverju aldeyðulögmáli allt í það óendanlega. Það er táknandi, að allir hugsa nú um að stofna lýðveldi og við ætlum að byrja nýtt líf eftir 7 alda kúgun. En það örlar varla á því, að sýna beri styrk ríkisins með sæmilegum opinberum byggingum. Á því hefur ekki bólað síðan 1881, er byggt var af litlum efnum yfir okkar litla þing. Við ætlum að stofna lýðveldi og senda sendiherra til annarra landa, jafnvel til bolsevika, þótt við höfum engin viðskipti við þá. En svo er rausnin lítil heima fyrir og kotungshyggjan mikil, að tugthúsið á áfram að vera aðsetur æðstu stjórnar landsins. Það er því ómögulegt að verja það, sem kom hér fram í gær, að framlengja einkaleyfi Háskóla Íslands til að reka happdrætti um 15 ár, af því að enn sé ýmislegt eftir ógert í kringum skólann og girða þurfi lóðina. Í því sambandi má minna á Landsspítalann, sem annaðist slík verkefni af eigin rammleik. Ég verð því að segja, að það versta við þessa hv. d. er það, hve kærulaus hún er og laus við framsýni fyrir landsins hönd. Af því að hv. 6. þm. Reykv. var að tala um, að óforsvaranlegt væri að taka af hagnaði Tjarnarbíós til að standa straum af þeim framkvæmdum. sem enn eru eftir á lóð háskólans, þar sem sá hagnaður ætti að ganga til að styrkja vísindastarfsemi þeirrar stofnunar, þá langar mig til að spyrja þennan hv. þm., sem reyndist góður vísindamaður, meðan hann starfaði við háskólann, hvernig vísindi það eru, sem ekki mega missa af neinu af bíópeningunum til þess að girða háskólalóðina. Á kannske að gefa út lögfræði Ísleifs frá Geitaskarði eða guðfræði Sigurðar Einarssonar fyrir þetta fé? En er von til þess, að Tjarnarbíó vilji gefa út rit Sigurðar Einarssonar með frumheimildum eftir lærða doktora eins og t. d. Guðbrand Jónsson? Það væri fróðlegt að vita, hvort bæjarstjórnin hefur heimilað Tjarnarbíógróðann í þessi vísindi eða einhver önnur. Það hefur alltaf verið talið, að vísindastarfsemi væri í því fólgin að finna ný sannindi. Því er háskólinn engin vísindastofnun og háskólakennararnir ekki vísindamenn fremur en steinsmiðir eða trésmiðir, því að engar nýjungar hafa frá þeim komið. Það er talið, að Sveinn Pálsson hafi gert heimsuppgötvun, því að hann skildi fyrstur manna eðli skriðjökla. Nú spyr ég hv. 6. þm. Reykv., hvað uppgötvað hafi verið í þessari stofnun, sem gæfi tilefni til að stofna bíó til að styrkja þá vísindastarfsemi? Það væri rétt, að borgarstjórinn gerði grein fyrir þeirri byrjunarstarfsemi. Nú ætla ég ekki að fara að meta vísindin þarna suður frá. En ég ætla að minnast á það, sem ég hef spurt þennan hv. þm. um m. a. Ég hef spurt hann um, hvað stjórnaði þeirri afturför, sem orðið hefur síðan Páll Briem var uppi. Hann var önnum kafinn embættismaður, en gaf þó út, ásamt Klemensi Jónssyni, það eina lögfræði- og hagfræðitímarit, sem hér hefur verið gefið út og ágætt getur talizt, og voru þó skilyrði hin erfiðustu. Svo deyr þessi maður á bezta aldri. Síðan kemur hér hæstiréttur, lagadeild, og háskólinn stækkar á alla lund. Fjöldi starfandi lögfræðinga verður hér, en ekki bólar á riti, sem nálgast „standard“ þessa rits Páls Briems. Eins er þessu varið með hinar deildir háskólans. Þetta er mjög undarlegt, og úr því borgarstjórinn hefur skýrt frá þessari hugmynd til hjálpar vísindunum í háskólanum, þá er ástæða til að spyrja, hvaða spírur séu fyrir hendi í þessum efnum. Skilyrðin ættu þó að vera ólíkt betri til þessara iðkana en Páll Briem hafði. En vísindalegan áhuga virðist vanta. Hann er miklu minni en við mætti búast eftir bættum skilyrðum, og væri gott, ef hv. 6. þm. Reykv. gæti sannað, að háskólinn sýndi viðleitni í þessa átt. Ég minnist þess, að á afmæli háskólans var gefin út skrá yfir ritverk þau, sem komið höfðu út á vegum hans. En í þessari skrá var vitnað í eða talin grein í Morgunblaðinu. Það hefði þótt skrýtið annars staðar að telja blaðagrein sem afrek háskóla. Sannleikurinn mun sá, að ekkert fræðirit hafi háskólinn gefið út á borð við fræðirit þessa hv. þm. um Alþingi, sem er ágætt rit, en jafnframt það eina. Vísindaáhuginn í háskólanum hefur sofið sætum svefni, en undanskilja ber þó Árna Pálsson prófessor. Það er því alveg ljóst, að bæjarstjórnin ætti að segja við þessa stofnun, sem hún hefur gefið landið undir, að henni sé heimill gróðinn af Tjarnarbíó til að fegra og prýða lóðina, a. m. k. þar til andi vísindanna kemur yfir stofnunina. Þetta væri á engan hátt óeðlilegt, og ég treysti því, að valdamaður bæjarins geti komið þessu í kring. Ég leyfi mér að leggja hér fram skriflega brtt. um framlengingu á einkaleyfinu aðeins til 2 ára, og síðar sé sjóðurinn látinn byrja eins og lög mæla fyrir.

Forseti (StgrA): Það er nú sýnilegt, að hv. þm. S.-Þ. hefur ekki eins mikinn áhuga á, að 5. og 6. málið hér á dagskránni fái afgreiðslu eins og hann lét í fyrstu. Nú hefur mér borizt brtt. frá þessum hv. þm. við 1. gr. frv. [sjá þskj. 630]. Ég vil leita tvöfaldra afbrigða fyrir þessari brtt., þar sem hún er bæði skrifleg og of seint fram komin.

Frsm. (Ingvar Pálmason) : Frv. þetta stendur að nokkru leyti í sambandi við mál, sem afgr. var hér í fyrradag, frv. um olíugeyma o. fl. - Í því eru ákvæði um, að fiskveiðasjóður láni allt að ½ byggingarkostnaðar, en í l. fiskveiðasjóðs eru takmörkuð slík lán og miðað við 2/5 byggingarkostnaðar. Frv. þetta er borið fram með samþykki stjórnar fiskveiðasjóðs. Stjórnin hefur ekkert við það að athuga, þó að hámarkslánsupphæðin hækki. Þetta frv. mun fylgja til n. frv. um olíugeyma o. fl., en ég lít þannig á, að það sé ekki bara vegna þessara fyrirtækja, sem rétt er að breyta þessu, heldur einnig vegna annarra framkvæmda, sem þegar eru á vegum fiskveiðasjóðs. Í Nd. gekk þetta í gegn án andmæla, og væntir sjútvn., að það nái fram að ganga án andmæla hér. Ég legg til, að þetta frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir.

Frsm. (Ingvar Pálmason) : Herra forseti. Ég mæltist til þess, þegar þetta mál var á dagskrá síðast, að það yrði þá tekið af dagskrá, vegna þess að við athugun milli 2. og 3. umr. komst sjútvn. að þeirri niðurstöðu, að breyta þyrfti að nokkru 5. gr. frv., og er brtt. á þskj. 589 borin fram í því skyni. Með henni er ekki raskað neitt efni frv., en sjútvn. leit svo á, að ákvæði þessarar gr. væri það óskýr, að þau gætu auðveldlega valdið misskilningi, og telur n., að með brtt. á þskj. 589 hafi náðst nauðsynleg lagfæring. Ég vil geta þess, að áður en brtt. var borin fram, var hún borin undir þrjá af sjútvnm. Nd., sem einnig eiga sæti í mþn., sem samdi frv. upphaflega, og þeir eru brtt. samþykkir, og einn taldi hana alveg nauðsynlega, og skal ég geta þess, að hann á nokkurn þátt í henni eins og hún nú er. Það er alveg ljóst, að þessi brtt. stofnar frv. ekki í neina hættu, og tel ég því rétt að samþ. hana, því að ég held, að hún valdi ekki ósamkomulagi. Ég læt svo útrætt um þessa brtt., hún er svo skýr, að ég held, að öllum ætti að vera það ljóst, að orðalagið er ótvíræðara í brtt. en í gr. eins og hún er nú.



Á þskj. 139 hafa tveir hv. þm. í Nd. borið fram frv., þar sem farið er fram á það, að framlag til lestrarfélaga hækki um helming, og nemur það nokkuð hárri upphæð. Það er farið fram á að innheimta skemmtanaskattinn með 30% álagi. Menntmn. Nd. hefur gert þá breyt. á frv., að í stað þess að hækka skemmtanaskattinn um helming komi framlag úr ríkissjóði, 50 þús. kr., og þannig breytt komi frv. til þessarar hv. d. Menntmn. Ed. hefur athugað þetta frv. og fallizt á það með þeirri breyt., sem gerð var af menntmn. Nd. Að vísu var einn nm. ekki viðstaddur, þegar málið var afgr., en ég geri ráð fyrir, að hann muni vera sammála okkur, þar sem hann hefur ekki gert neina aths. síðan. Við mælum því með, að frv. verði samþ., eins og það liggur fyrir.

Frsm. (Haraldur Guðmundsson) Mþn., sem haft hefur alþýðutryggingalöggjöfina til athugunar, lauk ekki endurskoðun eins kaflans, en hún gerir ráð fyrir að vinna áfram að endurskoðun hans. Hins vegar var hún á einu máli um, að aðkallandi væri að gera þá breyt. á elli- og örorkubótum, sem gert er ráð fyrir í frv. þessu. Fjhn. hefur athugað þessar breyt. á nokkrum fundum og orðið sammála um, að rétt sé að gera þessar breyt. nú þegar. En efni frv. er, að í stað þess, að nú eru greiddir af Tryggingastofnun ríkisins 30 hundraðshlutar af heildarúthlutun samkv. 2. tölulið 8. gr . l., þá skuli framvegis framlag Tryggingastofnunar ríkisins vera 50 hundraðshlutar eða helmingar heildarúthlutunar samkv. 80. gr. fyrir bæði 1. og 2. flokks. Ég gerði grein fyrir því við fyrstu umr., hversu miklu munaði á framlagi ríkissjóðs á yfirstandandi ári, ef farið væri eftir ákvæðum þessa frv., en það verður 800 þús. kr. meira en samkv. gildandi l. Vitaskuld breytist þessi upphæð með breyt. á því, sem bæjar- og sveitarfélög leggja fram í þessu skyni. N. var ásátt um að mæla með því, að þessi breyt. yrði gerð, en telur ekki nógu skýrt tekið fram í 1. gr., að sú flokkaskipting, sem felst í 1. og 2. tl. 80. gr., falli niður. N. leggur til, að þetta sé skýrt fram tekið, og gerir því brtt. í þá átt á þskj. 581. En þessi takmörkun, sem þarna er um að ræða, er, að tillag bæjar- og sveitarfélaga megi ekki nema meira en ¼ af heildartillagi ríkissjóðs til ellilauna, og að því, er styrk til einstaklinga snertir, ekki fram úr ½ sama tillags. N. hefur orðið sammála um, að um leið og framlag verður hið sama í 1. og 2. flokki, þá sé þessi gr. fallin úr l. Því er till. þessari bætt við. Þessi 50%, sem gert er ráð fyrir, að ríkissjóður leggi fram, eru miðuð við tvennt. Í upphafi, þegar tryggingal. voru sett og ekki var vitað, hvað mikið þyrfti, þá var ákveðið, að framlag bæjar- og sveitarfélaga skyldi ekki vera meira en 50%. En síðan dýrtíðin hefur vaxið, hefur tillagið farið fram úr þessu og komst upp í 75%, en er nú um 70% í 2. flokki, en 50 í 1. flokki. En það er gert ráð fyrir, þegar gengið er frá endurskoðun þessa kafla, að miðað sé við, að framlög ríkis og sveitarfélaga séu nokkuð hliðstæð, svo að lífeyris- eða tryggingarsjóður geti staðið undir greiðslunum. M. ö. o., n. er sammála um og leggur áherzlu á, að frv. sé samþ. með þessum breyt., sem hér er um að ræða, þótt þær komi ekki til framkvæmda fyrr en við úthlutun ellilauna á næsta ári.



Ég vil aðeins gera grein fyrir fyrirvara þeim, sem ég hef í nál. Hann er ekki stórvægilegur, en mér finnst það geta komið til álita, hvort lágmarksupphæðin sé ekki of há, t. d. fyrir fátækustu sveitir. Ég mun taka til athugunar til 3. umr., hvort ég kem með brtt. um þetta.

Frsm. (Haraldur Guðmundsson) : Við fyrstu umr. þessa máls kom fram ósk hér í d. um, að leitað væri umsagnar Vinnuveitendafélags Íslands og Alþýðusambands Íslands um þetta frv. Þetta hefur nú n. gert, og hefur nú borizt bréf frá báðum þessum aðilum og auk þess frá Apótekarafélagi Íslands. Alþýðusambandið vill láta samþ. frv. með lítils háttar breyt. á sjúkratryggingunum, að sjúkrasamlög greiði læknishjálp heimilislækna að fullu í stað 5/6 hluta, eins og gert er ráð fyrir í þessu frv. Að öðru leyti mælir Alþýðusambandið mjög með frv. Bréf vinnuveitendafélagsins bendir á, að nauðsynlegt sé að gera þá breyt. á slysatryggingunum, að bætur verði nokkuð hækkaðar. Hins vegar telur það, að sú iðgjaldahækkun, er komi til með að leiða af þessari bótahækkun, verði of há, til þess að leggja megi hana á atvinnureksturinn. En þessi umsögn mun hafa byggzt á misskilningi að verulegu leyti. Vinnuveitendafélagið mun eiga við iðgjöld eins og þau eru nú orðin af völdum stríðsins. En með „grunniðgjöld“ er átt við iðgjöld fyrir stríð, áður en þau hækkuðu af völdum dýrtíðar og styrjaldar. Iðgjald sjómannatryggingarinnar er nú t. d. komið upp í 6 kr. á viku, en var kr. 1,70 fyrir stríð. Mér þótti rétt að geta þessarar ábendingar. Enn fremur er bent á það í bréfi Vinnuveitendafélagsins, hvort ekki væri ástæða til þeirrar breyt., að ríkið greiddi slysatryggingaiðgjöld að einhverju leyti eða öllu. N. gat ekki fallizt á þá breyt., því að þetta er hugsað sem kostnaður við atvinnureksturinn. Þó mætti rýmka ákvæðin um framlög ríkisins í vissum tilfellum. T. d. er ríkið samkvæmt núgildandi l. skylt að greiða 3/7 af iðgjöldum á bátum innan við fimm smálestir. N. gerir að till. sinni, að ríkið greiði þennan sama hlut allt upp í tólf smálesta báta, og er þá miðað við takmörk lögskráningar, en skyldugt er að lögskrá menn á stærri báta en tólf smálestir, eins og kunnugt er. Kostnaðarauki mundi ekki verða mikill af þessu fyrir ríkið. Árið 1942 námu iðgjöld báta milli fimm og tólf smálestir 60 þúsundum króna, og væri þá um að ræða 3/7 af þeirri upphæð með þeim breyt., sem verða kunna á hverjum tíma. Í bréfi apótekaranna er aðeins vikið að því eina atriði, að sjúkrasamlögum sé ekki veitt heimild til að stofna og starfrækja ný apótek, og flytur einn nm. brtt. við 35. gr., sem er um þetta atriði. Ég hef þá stuttlega gert grein fyrir umsögnum þessara aðila um frv., og tel ég þær sýna, að talin sé þörf breyt. í þá átt, er frv. gerir ráð fyrir, þótt skoðanir séu skiptar um ýmis atriði. - Nm. eru allir sammála um að hækka slysabæturnar eins og gert er ráð fyrir í frv. og telja rétt og sjálfsagt, að teknar séu upp lífeyrisgreiðslur til barna og öryrkja. Þeir eru einnig sammála um, að breyt. á sjúkratryggingunum séu allar til bóta, og eru þeim samþykkir. Hins vegar eru skiptar skoðanir um sum smærri atriði, og tveir nm. taka fram í nál., að þar sem flokkur þeirra hafi ekki átt fulltrúa í mþn. þeirri, er um þetta frv. hefur fjallað, þá hafi þeir ekki getað kynnt sér það nógu rækilega í einstökum atriðum, en fallast þó á að mæla með því í heild. Ég veit nú ekki til þess, að nokkur stjórnmálaflokkur hafi átt fulltrúa í þessari n. Ráðh. mun hafa skipað hana með allt önnur sjónarmið fyrir augum. Ég tek þetta fram til að koma í veg fyrir misskilning, og ég get þess um leið, að Brynjólfur Stefánsson mun vera sjálfstæðismaður, enda þótt hann væri ekki tilnefndur af neinum flokki frekar en aðrir, og hann hefur unnið í þessari mþn. að undirbúningi frv. Þessir tveir m. og raunar allir áskilja sér rétt til að gera og fylgja brtt., og eru þegar komnar hér fram tvær brtt. frá þeim. En till. n. í heild er sú, að frv. þetta verði samþ. með þeim brtt., er hún leggur til á þskj. 591. Þessar brtt. skýra sig sjálfar, svo að ég þarf ekki að hafa mörg orð um þær. 1. brtt. er við 18. gr., en þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Kona, sem býr samvistum með manni án þess að vera gift honum, hefur sama rétt til dánarbóta og eiginkona, ef hún hefur fætt honum barn eða þau verið samvistum samfleytt í 18 mánuði.“ Brtt. n. við þetta er þess efnis, að hið sama gildi, þótt konan hafi ekki alið barn, ef hún er þunguð af hans völdum. Þetta er engin efnisbreyt., aðeins til skýringar. Þá er 2. brtt. við 21. gr. Þar er lagt til, að 3. mgr. 21. gr. orðist eins og segir í a-lið brtt., að „skráningastjóra“ komi fyrir „umboðsmanni tryggingarinnar eða bæjarfógeta“, og falli síðasta setning þessarar mgr. niður. Þá er enn fremur b-liður sömu brtt., er ég drap á áðan, við 4. mgr. Í stað „5 smálestir“ komi: „12 smálestir“. Þá er 3. og síðasta brtt. n. við 23. gr., 1. mgr. Orðin „Hreppstjóri sendir ... þeir slysatryggingunni“ falli niður. Þetta er óþörf setning, því að á þetta er komin föst venja. N. flytur svo ekki fleiri brtt., en tvær brtt. eru þegar fram komnar hér í d., eins og ég gat um áðan. Önnur þeirra er á þskj. 593, við 35. gr., frá hv. þm. Seyðf. Þetta er ný gr., sem er ekki til í eldri l., og er hún þess efnis, að sjúkrasamlögum sé heimilt að setja á stofn og reka sjúkrahús, lækningastöðvar og lyfjabúðir. Brtt. á þskj. 593 fer fram á það, að niðurlag gr. orðist á þá lund, að þessar stofnanir fullnægi ákvæðum laga og reglugerða, er heilbrigðisstjórnin setur um rekstur slíkra stofnana, en í frv. er aðeins gert ráð fyrir, að þessar stofnanir fullnægi reglum, er heilbrigðisstjórnin setji um rekstur slíkra stofnana. Mér finnst litlu máli skipta, hvort er samþ. Heilbrigðisstjórnin mundi að sjálfsögðu setja reglur um þessar stofnanir samkvæmt gildandi l., svo að brtt. er í sjálfu sér óþörf, en hún er ekki til neins skaða. Þá berum við hv. 5. þm. Reykv. fram brtt. á þskj. 592, við 33. gr., um að orðin „að 5/6 hlutum“ í fyrsta málslið fyrsta töluliðar falli niður. Samkvæmt gr. er með þessu gert ráð fyrir, að samlagi sé ekki gert að greiða læknishjálp heimilislækna sjúklinga nema að 5/6 hlutum, en ekki að öllu, eins og nú er, bæði um almenna læknishjálp og sjúkrahússvist. Er þessi l. voru sett 1936, voru ákvæðin um þetta á þá lund, að samlagið greiddi samlagslæknum aðeins 3/4 af almennri læknishjálp og sjúklingarnir ¼. Þetta olli óánægju, enda var þessu breytt haustið 1937 í það horf, sem nú er. Ég held, að fátt mæli með þeirri breyt., sem nú er gerð á þessu í frv. Sjúkrasamlagsiðgjöld eru nú þegar orðin allhá, sem stafar af stórauknum kostnaði samlaganna í lyfjum, í vinnulaunum, vegna sjúkrahúsvista o. s. frv., svo að grípa hefur orðið til þess að hækka iðgjöldin. Hér í Reykjavík munu iðgjöld nú vera 10 kr. á mánuði eða um 120 kr. á ári fyrir hvern samlagsmeðlim og því 240 kr. fyrir hjón. Og ég hygg, þegar gjaldið er orðið svona hátt, að telja megi alveg eðlilegt og réttmætt, að sú læknishjálp, sem fastur heimilislæknir, sem samið er við um visst mánaðargjald, veitir þessu fólki, sé greidd að fullu af samlaginu. Samkvæmt gjaldskrá Læknafélags Reykjavíkur mun hvert viðtal á lækningastofu kosta eitthvað á milli 10 og 12 kr. Einn sjötti partur af því gjaldi mun því nálægt 2 kr. Sé læknir kallaður heim, er gjaldið nokkru hærra fyrir vitjunina. Ég veit, að ýmsir telja, að 2 kr. séu ekki miklir peningar nú á dögum. En á fjölmennum heimilum og þegar farsóttir ganga, t. d. þótt ekki sé annað en inflúensa, þá getur þurft nokkra daga í röð og jafnvel svo að vikum skiptir að kalla lækni daglega til vitjunar á heimilin. Og þegar greiða þarf fyrir slíka vitjun 2 til 3 kr. í hvert skipti, þá hygg ég, að mörgum finnist á það skorta, að þeir njóti þeirrar tryggingar, sem þeir væntu, vegna þeirra greiðslna til trygginganna, sem þeir hafa innt af höndum. Höfuðbreyt., sem með frv. er lagt til, að gerð verði í þessu efni, er sú, að meðlimir sjúkrasamlaga verði látnir greiða nokkurn hluta af greiðslu fyrir viðtöl við samlagslækna sína. Mun ástæðan fyrir þessari till. vera sú, að talið sé, að þessir læknar verði fyrir óþörfum átroðningi fyrir það, að þeir, sem fá viðtöl hjá læknunum, þurfa ekki að greiða neitt fyrir það sérstaklega. Þeir, sem lagt hafa þetta til, hafa gert sér vonir um, að með því að ákveða þetta gjald megi kannske draga úr eða taka fyrir þetta ónauðsynlega kvabb, sem talið er, hjá læknunum. - Ég verð nú að telja, að ýmsar aðrar leiðir og eðlilegri séu til þess að reyna að afstýra því, að læknar séu ónáðaðir á þennan hátt, og hef ég rætt um þetta við fulltrúa lækna og aðra kunnuga menn. Og hvað sem um þetta ákvæði verður, þá verður reynt að draga úr því ónæði lækna, því að það er mjög óæskilegt, að gert sé meira að slíkum viðtölum en nauðsyn krefur. En ef hindra á þetta með því að láta greiða sérstakt gjald fyrir hvert skipti, þegar leitað er læknis, þá sé ég ekki, að sá tilgangur náist nema með því, að gjaldið sé haft svo hátt, að verulega muni um það. En ef verulega munar um það, er það verulegur baggi fyrir þá, sem þurfa að leita læknis, og það þegar verst stendur á fyrir þeim, í viðbót við iðgjöld sín. Þessi leið, sem hér er farin í frv., er svona bil beggja í þessu efni. Ef frv. verður samþ. óbreytt, þá mundi hvert læknisviðtal kosta hvern sjúkrasamlagsmeðlim um 2 kr. í hvert skipti. Ef um endurteknar vitjanir eða heimsóknir læknis er að ræða, getur þetta dregið sig mjög saman. Ef menn hins vegar koma til læknis eingöngu í þeim tilgangi að fá resept út á lyf, sem kannske skipta tugum króna, þá borgar sig að gera það, þó að það kosti 2 kr. Ég hygg, að þetta gjald verði ekki til þess, að tilgangi þeim verði náð, sem á að ná með því, að bægja kvabbinu alveg burt, en geti samt sem áður orðið til þess í vissum tilfellum. En þegar verst gegnir, getur það orðið talsvert tilfinnanlegt. Þetta er ástæðan til þess, að ég og hv. 5. þm. Reykv. álítum, að þessi ákvæði tryggingal. eigi að haldast óbreytt, en að till. um þetta, sem er í frv., eigi ekki að verða samþ. Ég hef svo ekki meira um frv. að segja að svo stöddu og vildi mega mælast til þess við hv. d., að hún samþ. frv. nú við þessa meðferð málsins.



Herra forseti. Ég þarf ekki að vera langorður um þetta mál, sem hér liggur fyrir. En við tveir nm., ég og hv. þm. Seyðf. (LJóh), gerðum nokkurn fyrirvara í nál. okkar um það, að þó að við viðurkenndum, að hér væri um að ræða gott mál, sem í höfuðatriðum væri nauðsynlegt, að næði fram að ganga, þá töldum við, að undirbúningur málsins og reyndar þingleg meðferð mundi nú naumast vera með þeim hætti, sem viðhlítandi væri um svo stórt mál, en beygðum okkur þó, vegna þess að við vissum, að málið hafði fengið allrækilega meðferð í mþn. En við áskildum okkur með þeim fyrirvara, sem við gerðum, rétt til þess að bera fram brtt. við frv. eða fylgja brtt., sem fram kunna að koma. Og í nál. tökum við fram, að við lýsum óánægju okkar yfir skipun þeirrar mþn., sem um málið hefur fjallað. En sú n. er þannig skipuð, að Sjálfstfl., sem er stærsti þingflokkurinn og stærsti stjórnmálaflokkurinn meðal þjóðarinnar, hefur ekki átt þar neinn fulltrúa, sem hefur borið sig saman við flokkinn, haft samráð við hann eða skoðað sig sem fulltrúa flokksins í þessari n. Hv. frsm. heilbr.- og félmn. sagði að vísu, að þetta væri ekki sérstakt um Sjálfstfl., af því að ráðh. sá, sem n. hefði skipað, sem var næstsíðasti félmrh., hefði skipað menn í n. þannig, að hann hefði ekki valið mennina eftir stjórnmálaflokkum, þó að nm. séu í stjórnmálaflokkum, og sé einn nm. í Sjálfstfl. Það er rétt, að einn nm. telur sig meðal sjálfstæðismanna, og ég er hreykinn af því að telja hann í okkar flokki. En þessi nm. hefur lýst yfir því við mig og leyft mér að hafa það eftir sér, að hann hafi ekki skoðað sig sem fulltrúa Sjálfstfl. í n. og hafi þess vegna ekki haft neitt samráð við okkur um undirbúning málsins, heldur skoðað sig sem eingöngu sérfræðing í n. Og ég hygg líka, að hann sé færasti tryggingamálasérfræðingur landsins, þ. e. Brynjólfur Stefánsson. Varðandi aðra menn í n. má segja, að þeir séu ekki valdir vegna stjórnmálaskoðana. En menn eru í n. eins og t. d. 3. landsk. (HG) og nokkru nær mér hér hv. 5. þm. Reykv. (BrB). Það er vitað, að annar þessara manna hefur verið beinlínis formaður í sínum stjórnmálaflokki, þó að hann deili nú þeirri tign með öðrum ágætum manni, og hinn, hv. 3. landsk., hefur ekki minni áhrif í sínum flokki, m. a. með tilliti til tryggingamála, heldur en þó að hann væri formaður flokksins, þannig að það má telja hann valdamesta manninn í flokknum í þeim málum, sem hann lætur sig miklu skipta. Báðir þessir menn eru forustumenn í sínum flokki. Og þegar þeir starfa í mþn. og komast þar að niðurstöðum, þá er það af öllum almenningi vitað, að þeir eru þar fyrst og fremst sem fulltrúar sinna flokka, a. m. k. mundi verða talið, að flokkarnir væru meira eða minna bundnir af niðurstöðum þeirra. Og hvað sem því líður, þá er ólík aðstaða fyrir flokka þeirra að fylgjast með því, sem fram fer í n. sem þessari, og að hafa áhrif á það heldur en fyrir þann flokk, sem þarna á engan mann, sem telur sig sérstaklega vera fulltrúa flokksins og hefur lýst því beinlínis yfir, að hann hafi talið sér rangt að bera sig saman við flokk sinn, vegna þess að hann taldi sig vera skipaðan í n. vegna sérfræðiþekkingar sinnar, en ekki af öðru. Um Jens Hólmgeirsson, sem er fulltrúi Framsfl. í n. og hefur af þeim flokki verið skipaður í margar trúnaðarstöður, hefur mér verið sagt, að hann hafi verið skipaður í n. á eftir, þegar búið var að skipa í n., vegna þess að Framsfl. hafi ekki talið sig eiga sérstakan fulltrúa í n. eins og hún var fyrst skipuð, og var þó einn maður í n., Eggert P. Briem, sem hefur til skamms tíma verið talinn tilheyra Framsfl. Um Kristinn Björnsson lækni, sem er einn nm., er það að segja, að hann mun - eins og Brynjólfur Stefánsson - hafa talið sig vera skipaðan í n., eins og vitanlega er, vegna sérþekkingar sinnar. Sjálfstfl. hefur því haft versta aðstöðu til þess að fylgjast með störfum í þessari n., um það verður ekki deilt, og getur hann því ekki borið ábyrgð á störfum þessarar mikilvægu n. Nú efast ég ekki um það, að verk n. sé vel af hendi leyst í höfuðatriðum, og gerir það að verkum, að ég og hv. þm. Seyðf. mælum með því, að málið nái fram að ganga, þó að við séum óánægðir með meðferð málsins í mþn. En ég vil beina fyrirspurn til hæstv. forsrh., sem er einnig hæstv. félmrh., og geri ég það í nafni Sjálfstfl., um það, hvort hann muni ekki skipa beinan fulltrúa Sjálfstfl. í þessa n. Það er vitað, að þessi n. á miklum störfum eftir að gegna. Það hafa komið fram till. um gerbreyt. á elli- og örorkutryggingunum og gerbreyt. á atvinnuleysistryggingunum líka. Hvor tveggja eru þetta mjög vandasöm og viðkvæm mál, sem satt að segja er ákaflega ólíklegt, að nái fram að ganga á Alþ. nema með einhverjum pólitískum samtökum. Hvort það þykir heppilegt fyrir fram að útiloka Sjálfstfl. frá því að taka þátt í undirbúningi þessara mála, er ekki mitt að dæma um, heldur hæstv. ríkisstj., sem þessa n. skipar, og þá e. t. v. sameinaðs þings, ef málið væri undir það borið, ef svo ólíklega færi, að hæstv. félmrh. gæfi nú ekki hér eða bráðlega yfirlýsingu, sem við teldum viðhlítandi í þessu efni. En hinu get ég lýst yfir, eftir að ég hef borið mig saman við Brynjólf Stefánsson og heyrt, hvaða álit hann hefur um afstöðu sína í n., að við sjálfstæðismenn munum telja okkur alveg óbundna um allt, sem fram hefur komið í n., nema við fáum fulltrúa í n., sem starfar þar í fullu samráði við flokksstjórn Sjálfstfl., eða þá mann. sem er eins nátengdur flokknum og t. d. hv. 5. þm. Reykv. er sínum flokki. Þetta getur haft mjög mikla þýðingu varðandi allan undirbúning málsins, ef ætlunin er að njóta um þann undirbúning samstarfs Sjálfstfl. En varðandi frv. vil ég taka fram, að ég tel þær höfuðbreyt., sem í því eru gerðar, nauðsynlegar og til mikilla bóta. Það má efalaust deila um það, hvort atvinnurekendur hafi fjárhagslegt bolmagn til þess að standa undir þeim þungu iðgjöldum, sem leggja verður á þá til þess að halda slysatryggingunum uppi. Hitt er ljóst, að ef koma á slysatryggingunum í sæmilegt samræmi, þá þarf breyt. að gera svipaðar og þær, sem hér liggja fyrir till. um. Og úr því að við erum með alþýðutryggingar á annað borð, tel ég fyrir mitt leyti nauðsynlegt, að þær séu í því horfi og með þeim hætti, að þær geti komið að gagni, en séu ekki þannig, að þær séu aðeins annað nafn á sveitarstyrk og veittar eftir sömu reglum og sveitarstyrkur er veittur, eins og t. d. ellilífeyrir er nú, eða þá svo gersamlega ófullnægjandi, eins og slysatryggingarnar eru núna. Þess vegna hef ég og hv. meðnm. minn í n., hv. þm. Seyðf., fallizt á þessar breyt., þó að okkur mislíki mjög þau vinnubrögð, sem hér hafa átt sér stað, og teljum, að þau vinnubrögð séu því óheppilegri vegna þess, hve seint frv. kom fram á þinginu og eftir að hér var fram kominn svo mikill fjöldi mála, að erfitt hefur verið að kynna sér til hlítar jafnstórt og yfirgripsmikið mál sem þetta. En við viljum ekki láta málið gjalda miður heppilegra vinnubragða, heldur mælum með því, að frv. nái fram að ganga. Ég skal ekki blanda mér í umr. um einstakar breyt., sem gerðar eru hér till. um. Ég vil aðeins geta um það, að ég mun við 3. umr. bera fram brtt., annaðhvort einn eða með öðrum. Mér skilst, að allar líkur séu á því, að meiri hl. heilbr.- og félmn. muni geta fallizt á, að skipun tryggingaráðs verði breytt, þannig að það verði kosið allt í sameinuðu þingi með hlutfallskosningu. Það er eðlilegra en að láta þetta vera komið undir fjórum stærstu þingflokkunum, því að sumir af þeim geta orðið svo litlir, að eðlilegt sé að taka tillit til þess. Og svo geta orðið fimm flokkar í þinginu, þannig að sá flokkur, sem nú telur sig einn af fjórum þingfl., getur orðið sá fimmti litli, - svo mjög getur þetta breytzt. Það er rétt að hafa þetta venjulega hlutfallskosningu, til þess að ekki þurfi að fara um þetta eins og rannsóknaráð ríkisins, að það þurfi skyndilega að breyta l. til þess að þeir, sem ætla að ná sér niðri á öðrum, verði ekki fyrir sínu eigin höggi. Það er betra að tryggja fyrir fram sanngirni í þessu efni en að koma á eftir og biðja um leiðréttingu.

Forsrh. (Björn Þórðarson) : Herra forseti. Út af fyrirspurn, sem hv. 6. þm. Reykv. hefur beint til mín út af skipun manna í þessa n., vil ég segja nokkur orð. Við athugun á því, hvaða menn eru í þessari n., þá verður það ljóst, að það eru ákveðnir pólitískir fulltrúar, að maður getur sagt, fyrir tvo þingflokka - í n. Um það verður ekki villzt. En þó að þetta sé nú svo, þá hygg ég, að ráðh. sá, sem skipaði mennina, hafi ekki kosið þessa menn eftir ábendingu frá viðkomandi flokkum, heldur hafi hann valið mennina eftir því, sem honum þóttu hæfileikar vera fyrir hendi, og um leið þó tekið nokkurt tillit til þess, hvaða flokkum þeir tilheyrðu. En þar sem hv. 6. þm. Reykv. ber sig upp undan því, að Sjálfstfl. eigi engan fulltrúa í þessari n., þá getur það náttúrlega - frá þröngu sjónarmiði séð - eiginlega verið alveg rétt. En ég hygg, að ráðh. sá, sem tilnefndi menn í þessa n., hafi talið hlut Sjálfstfl. eiginlega fyllilega borgið með því að velja fyrst og fremst þann mann í n., sem hefur mesta sérþekkingu til að bera af öllum nm. og vitað er, að hefur víst tilheyrt Sjálfstfl., Brynjólf Stefánsson. Og eftir því sem mér hefur skilizt af hv. 6. þm. Reykv., mun læknirinn Kristinn Björnsson, sem er í þessari n., líka vera sjálfstæðismaður.

Nei

. Ekki það. En fyrir þessum ráðh. mun alls ekki hafa vakað að útiloka Sjálfstfl. frá áhrifum í þessari n., - síður en svo. En honum hefur kannske mistekizt þarna, þannig að Brynjólfur Stefánsson skoði sig aðeins sem sérfræðing í n., en alls ekki sem fulltrúa flokksins. En það er svo fjarri því, að ég - úr því að málið heyrir undir mig, vilji útiloka Sjálfstfl. pólitískt frá því að hafa áhrif á undirbúning þessa máls. En nú vill svo til, að þegar n. skilaði af sér þessum hluta, sem hér liggur fyrir, þá fór hún fram á það, að henni yrði falið að halda áfram störfum um elli- og örorkutryggingarnar. Og mér þótti það sjálfsagt mál. Ef mig hefði grunað þá, þegar ég skrifaði það bréf, að hlut Sjálfstfl. væri ekki nógu vel borgið í n., þá hefði ég leitað til fyrirsvarsmanna Sjálfstfl., áður en ég sendi bréfið. En nú, úr því að áherzla er lögð á það, eins og stendur í nál., að bætt verði úr þessum galla sem hv. 6. þm. Reykv. sem fyrirsvarsmann Sjálfstfl., og við getum þá komið okkur að niðurstöðu í því efni. En mér er óljúft, að Sjálfstfl. velji beinlínis mann í n., af því að það gætu þá aðrir flokkar kannski risið upp og þótzt þurfa að velja mann í n. líka. En ég er sem sagt fús til að ráðfæra mig við hv. 6. þm. Reykv. um þetta.



Það er nú í rauninni dálítið skrítið, að ég og hv. 6. þm. Reykv. þurfum nokkuð að vera á öndverðum meið eða deila um þetta mál, sem hér liggur fyrir, eða á nokkurn hátt að tortryggja hvor annan, vegna þess að skoðanir okkar fara, að því er málefnið snertir, í ýmsum atriðum mjög saman. Hann er þeirrar skoðunar - eins og ég, að eigi alþýðutryggingar að vera á annað borð, þá eigi þær að vera það fullkomnar, að þær eigi nafnið skilið, nefnilega að þær komi að gagni, en eigi ekki að vera eins konar fátækralöggjöf undir nafninu alþýðutryggingar. Og hv. 6. þm. Reykv. benti á ellitrygginguna sem dæmi um þetta. Og ég veit af viðræðum, sem ég hef átt við hv. 6. þm. Reykv. um þetta mál, að skoðanir okkar falla þar í ýmsum meginatriðum saman. Hins vegar virtist mér koma fram hjá þessum hv. þm. dálítil tortryggni á nefndina, þ. e. a. s. á suma menn í n., en ekki á málefnisleg störf hennar. því að hann fann ekkert að því, hvernig n. hefði starfað, heldur fann hann að því, hverjir mennirnir væru, sem starfað hefðu í n. Hann virtist ekki vera alls kostar ánægður með Brynjólf Stefánsson, - ekki vegna þess, að hann væri ekki fær maður, heldur af því, að hann væri ekki nógu nátengdur Sjálfstfl. Og hann er ekki vel ánægður með mig og hv. 3. landsk. þm., ekki vegna þess, að hann hefði neitt málefnislega út á okkur að setja sem nm., heldur af því, að við værum of nátengdir okkar flokkum. Nú er það svo, eins og hæstv. fors.- og félmrh. hefur mjög greinilega upplýst, að þessi n. var alls ekki skipuð með tilliti til þess, í hvaða flokkum þeir menn væru, sem í n. voru settir. Og ber þess vegna ekki að líta á neinn nm. sem fulltrúa neins flokks. Þegar Brynjólfur Stefánsson, sem samkvæmt upplýsingum hv. 6. þm. Reykv. er ágætur sjálfstæðismaður, er spurður að því, hvort hann líti á sig sem fulltrúa Sjálfstfl. í n., segir hann vitanlega nei. Og Brynjólfur Stefánsson hefur sagt, að hann hafi ekki ráðfært sig við sinn flokk. Væri ég spurður að því, hvort ég væri fulltrúi Sósfl. í n., þá mundi ég segja nei við því. Ég hef ekki heldur ráðfært mig neitt sérstaklega við minn flokk í sambandi við starfsemi mína í n. Og sama geri ég ráð fyrir, að gildi um hv. 3. landsk. þm. (HG). Og að það vill svona til, að ég og hv. 3. landsk. þm. erum nátengdir okkar flokkum, sé ég ekki, að skipti ákaflega miklu máli. Hv. 3. landsk. þm. er, eins ég hv. 6. þm. Reykv. hefur sagt, alveg „autoritet“ Alþfl. í þessu máli, og hann hefur verið skipaður í n. vegna þess, að hann er einn af þeim mönnum, sem lengst hefur starfað að tryggingamálum í landinu. Það gildir nákvæmlega það sama um Brynjólf Stefánsson, sem er í Sjálfstfl. Hann er „autoritet“ flokksins í tryggingamálum, nákvæmlega eins og hv. 3. landsk. þm. er það í Alþfl. Og að því er snertir Framsfl., þá finnst mér, að hann hafi alveg eins ástæðu til að kvarta og Sjálfstfl., og þó alveg sérstaklega eins og n. var upphaflega skipuð, því að þá hygg ég, að fulltrúi frá Framsfl. hafi enginn í n. verið. - Mér finnst því í raun og veru, að þessar aths. hv. 6. þm. Reykv. séu með öllu óþarfar og það sé mjög fjarri því, að hlutur Sjálfstfl., ef um hlut nokkurs flokks væri þar að ræða, sé eða hafi verið fyrir borð borinn. Síður en svo. Sá flokkur hefur í n. einn af þeim fulltrúum, sem mest hafa til brunns að bera í þessu máli og vafalaust mesta „autoritet“ flokksins í tryggingamálum. Hins vegar þykir mér ákaflega mikils um það vert, að Sjálfstfl. sé ekki óánægður með þessa nefndarskipun, svo að það yrði til þess að standa í vegi fyrir framgangi þeirra mála, sem n. skilar af sér. Og ég hefði kosið það, að það yrði reynt að koma í veg fyrir það. Eðlilegast hefði mér fundizt, að Sjálfstfl. hefði gert ráðstafanir til þess, að flokkurinn gæti fengið að fylgjast betur með þessum nefndarstörfum eftirleiðis - og þá kannske gegnum Brynjólf Stefánsson, - og það ætti þá að nægja. En ef flokkurinn treystir þessum manni ekki fullkomlega, af því að hann sé ekki nógu nátengdur Sjálfstfl., þá finni hann annan mann til þess að starfa í n. Hins vegar er mér óljúft, að Brynjólfur Stefánsson fari úr n. Ég skildi ekki, hvort hv. 6. þm. Reykv. átti við það. Yfirleitt teldi ég það mjög illa farið, ef nokkur af nm. hætti að starfa í n., vegna þess að allir nm. hafa mjög mikið um þessi mál fjallað, sem nú á að fara að afgreiða, og rætt um þau í n. Það mundi áreiðanlega verða til tafar, ef einhver nm. yrði látinn fara úr n. og annar maður látinn koma í staðinn. Ég sé því ekki, að það sé hægt að leysa þetta mál á annan hátt betri en þann, að skipaður sé einn maður í viðbót í n. En ég get þá búizt við, að einhver annar flokkur þættist vera afskiptur, þar sem Sjálfstfl. hefði þá tvo menn í n., ef ekki þrjá, því að mér virtist hv. 6. þm. Reykv. líta svo á, að Kristinn Björnsson læknir væri sjálfstæðismaður eins og Brynjólfur Stefánsson. En ég býst við, að ekki verði ágreiningur um þetta mál, heldur verði það leyst á þann hátt, sem menn geta vel við unað. Ég þarf ekki að segja neitt fram yfir það, sem hv. frsm. sagði um málið sjálft. Ég hef þar ekki neinu við að bæta og ekki heldur um þær brtt., sem hér liggja fyrir á þskj. 591 frá heilbr.- og félmn., né heldur um brtt. á þskj. 592, sem er frá hv. 3. landsk. þm. og mér. En á þskj. 593 er brtt. frá hv. þm. Seyðf. um breyt. á orðalagi 35. gr., þar sem gert er ráð fyrir því, að hún verði orðuð nokkuð öðruvísi, þannig að heimild sú, sem sjúkrasamlögum er með þeirri gr. veitt til að setja á stofn og reka sjúkrahús, lækningastöðvar og lyfjabúðir, verði nokkru þrengri. Hann ætlast til þess, að inn í 35. gr. sé bætt, þannig að niðurlag gr. sé: „og fullnægt ákvæðum laga og reglugerða, er heilbrigðisstjórnin setur um rekstur slíkra stofnana.“ En eins og þetta kom frá n., þá er svo til tekið, að þar skuli „fullnægt þeim reglum, er heilbrigðisstjórnin setur um rekstur slíkra stofnana.“ M. ö. o., það er ætlazt til þess af n., að þetta séu l., sem heimili sjúkrasamlögum að reka slíkar stofnanir, og þarf engin önnur lagafyrirmæli til. Það eru til l. um rekstur lyfjabúða, ef lög skal kalla. Það er ævagömul tilskipun. Og samkvæmt þessu orðalagi þyrfti að fullnægja ákvæðum hennar. En það var ætlazt til þess af n., að með þessari gr. væri ákveðið, að sjúkrasamlög hefðu heimild til þess að reka slíkar stofnanir skilyrðislaust að öðru leyti en því, sem það takmarkaðist af þeim reglugerðum, sem heilbrigðisstjórnin setur þar um. Ég tel hér um svo mikilsvert mál að ræða, að sjúkrasamlög hafi skilyrðislausan rétt til þess að reka þessar stofnanir, að það gætu orðið stórkostlegar framfarir í heilbrigðismálum landsins, sem gæti gert sjúkratryggingar miklum mun ódýrari og fullkomnari en þær nú eru, að það megi ekki leggja neinar hömlur á sjúkrasamlögin um þetta efni. Og get ég þar af leiðandi ekki fallizt á þessa brtt. hv. þm. Seyðf. Hv. 6. þm. Reykv. minntist á það, að hann óskaði eftir því, að breytt væri þeim ákvæðum í frv., sem fjalla um skipun tryggingaráðs, og geri ég ráð fyrir, að hann muni flytja um þetta brtt. Ég get nú að miklu leyti fallizt á sjónarmið hv. 6. þm. Reykv. um það efni og tel það eðlilegra, enda þótt ég hafi ekki gert neinn ágreining út af þessu í n. En að sjálfsögðu get ég ekki tekið neina afstöðu til þessa atriðis, fyrr en sú brtt. er fram komin.



Herra forseti. - Það kom nú fram hjá hæstv. forsrh., að honum fannst ég tala frá nokkuð þröngu sjónarmiði um skipun mþn., þó að hann hins vegar viðurkenndi, að frá því sjónarmiði væri þetta e. t. v. rétt, sem ég hefði sagt. En ég vil nú leggja áherzlu á það - og segi það í fullri vinsemd við hæstv. fors.og félmrh. -, að eins og skipulag okkar allt er upp byggt, - og þar skiptir ekki máli, hvort maður er óánægður með það skipulag eða ekki -, eins og þjóðfélagsfyrirkomulagið er, þá er það nauðsynlegt að hafa samstarf við þá pólitísku flokka, sem í landinu eru, til þess að mál sem þetta nái fram að ganga. Það verður ekki, nema þeir pólitísku flokkar, sem í landinu eru, veiti þeim, er að þessu vinna, atbeina og vilji gera þetta mál eða önnur að sínu máli, og sama gildir um mörg önnur mál. Það getur verið, að í slíku tilliti sé við einn flokk að eiga í dag, en annan á morgun. En ef samvinna flokka nógu margra er ekki fyrir hendi um mál, ná þau ekki fram að ganga á Alþ. Og ég veit, að hæstv. forsrh. er ljóst, að þetta er svo, þegar um vandasöm mál er að ræða. Og ég veit, að hæstv. ráðh. finnur til þess, að þau mál, sem honum eru fengin til framkvæmda, eru ekki öll honum fengin á þann veg, sem hann vildi, vegna þess að samvinnu hefur ekki verið komið á um þau frá upphafi, þrátt fyrir hans bezta vilja. Honum ætti því að vera allra manna ljósast, hvað það er nauðsynlegt, að flokkarnir séu fyrir fram og frá upphafi dregnir inn í samvinnu til undirbúnings málum, sem hann á að framkvæma. Það lýsir þess vegna sérstökum velvilja við mál og umhyggju fyrir því, að það nái fram að ganga, ef flokkur óskar eftir því að fá að fylgjast með málinu frá því fyrsta og eiga þátt í að skapa það til þess síðan að geta . fylgt því fram til sigur. Og varðandi skipun þeirrar n., sem hér er um að ræða, og hv. samþingismaður minn, 5. þm. Reykv., brá nú á nokkurn galsa út af, sem er ekki að furða, þar sem nú er alláliðið kvölds og nokkur næturgalsi hlaupinn í menn, þá er það, eins og hæstv. forsrh. sagði, að þegar menn heyra, að þessir tveir menn, hv. 3. landsk. og hv. 5. þm. Reykv., eru í n., þá er mönnum ljóst fyrst og fremst, að þar eru pólitískir menn á ferð, þó að þeir geti haft ágæta hæfileika í þessu efni. Og ég vil fullyrða, að þriðji flokkurinn eigi þarna mann í n., þó að hann sé kannske að mörgu leyti lakari sem nm. en sjálfstæðismaðurinn, sem er í n., en er miklu tengdari sínum flokki en sjálfstæðismaðurinn í n. er Sjálfstfl., því að sá maður, sem í n. hefur verið kosinn sem framsóknarmaður, er í miðstjórn Framsfl. Allir aðrir flokkar en Sjálfstfl. eiga því mann í þessari n., sem eru hver fyrir sig í miðstjórn síns flokks. Við getum alveg sleppt fyrrv. hæstv. félmrh. úr þessari sögu. Og ég vil leggja áherzlu á, að það er ekki annað, sem við sjálfstæðismenn förum fram á, en að maður verði valinn í n. af Sjálfstfl., ekki til þess að útiloka Brynjólf Stefánsson, heldur til viðbótar, sem stæði Sjálfstfl. jafn nærri og nm. úr hinum flokkunum standa nærri sínum flokkum. Það er a. m. k. einn maður í n., sem enginn virðist vita, hvaða flokki tilheyrir. Ég held því miður, að hann sé ekki sjálfstæðismaður. Þetta er Kristinn Björnsson læknir. En hann er skipaður í n. vegna sérfræðiþekkingar sinnar eins og Brynjólfur Stefánsson. Við erum allir sammála um, að n. væri miklu verr skipuð, ef Brynjólfur Stefánsson væri ekki í n., alveg án tillits til þess, hvort sjálfstæðismaður kæmi í staðinn. Hins vegar vil ég segja það með allri virðingu fyrir samþm. mínum, hv. 5. þm. Reykv.; að ég veit ekki, hvort álitið yrði, að n. væri nokkuð lakar skipuð, þó að t. d. gamall tryggingaráðsmaður eins og hv. 8. landsk. (SigfS) væri í n. í staðinn fyrir hv. 5. þm. Reykv. Ég geri ráð fyrir, að hv. 5. þm. Reykv. muni manna fyrstur játa, að n. varðandi tryggingamál væri með því allteins vel skipuð. - Það eru fyrst og fremst þessir tveir menn, Kristinn Björnsson og Brynjólfur Stefánsson, sem hafa yfirburði sem sérfræðingar til þess að starfa í þessari n. Það er einkennilegt, að stærsti stjórnmálaflokkurinn, sem til er í landinu, hefur engan fulltrúa í n., en allir aðrir flokkar hafa þá. Og þetta er einkennileg tilviljun. Og það er ljóst, ef leita á samstarfs flokkanna um framgang málsins, að ólíkt heppilegra er, að allir flokkar hafi jafna aðstöðu í þessari n., en einum flokki sé ekki bægt frá. Og ég hef ekki farið fram á það út af fyrir sig, að Sjálfstfl. tilnefni mann í n., heldur aðeins, að annaðhvort tilnefni flokkurinn mann í n. eða maður verði valinn í n., sem standi í svipuðu sambandi við flokkinn og flokksmenn annarra flokka í n. standa við sína flokka.  Varðandi svo það, sem hv. 5. þm. Reykv. sagði, að hann hefði ekki haft samráð við flokksmenn sína viðkomandi starfi sínu í n., þá hef ég nú frekar haldið, að þeir hafi haft samráð við hann um það, hvað hann gerði, en að hann þyrfti að bera sig saman við þá um það, hvað hann gerði. Ég hygg því, að menn taki það sem gamanyrði, sem hann sagði um það efni. En varðandi það, að ekki hafi verið hægt að fá menn með ámóta þekkingu og hv. 5. þm. Reykv. og hv. 3. landsk., þá vil ég taka fram, að Gunnar Benediktsson hefur haft lengri setu í stjórn Sjúkrasamlags Reykjavíkur en hv. 5. þm. Reykv., svo að hefði það vakað fyrir að fá mann skipaðan úr þeirri stjórn, þá hefði kannske verið eðlilegra að velja hann heldur en viðvaning í þeim efnum eins og hv. 5. þm. Reykv. Ég tala nú ekki um, hvort það hefði ekki verið kurteislegra af fyrrv. hæstv. félmrh. að velja fyrrv. ráðh. eins og hv. 3. þm. Reykv., sem er framkvæmdastjóri sjúkrasamlags Reykjavíkur. Það gæti sumum sýnzt, að hann hefði svipaða aðstöðu til að starfa í þessari n. og hv. 3. landsk. þm. Ég ber ekki fræðiþekkingu hv. 3. þm. Reykv. saman við þekkingu Brynjólfs Stefánssonar. En ég hefði haldið, að fræðiþekking hv. 3. landsk. þm. og hv. 5. þm. Reykv. væri ámóta og þekking hv. 3. þm. Reykv. í þessu efni. Og afstaða þeirra hvers í sínum flokki, er ákaflega svipuð, svo að mér sýnist, að ekki hefði þurft að fara ákaflega langt til þess að fá vel skipaða n. með mönnum, völdum samkvæmt þekkingu og reynslu í þessu efni frá öllum flokkum og svo prýðilegum sérfræðingum sem þeim Brynjólfi Stefánssyni og Kristni Björnssyni, mönnum, sem eru ekki í því pólitíska vafstri eins og við hinir og líta á málið frá stærri sjónarhóli, - eins og líka hæstv. ráðh. finnst þeir hafa víðtækari sjóndeildarhring en við hinir. Það er ágætt að hafa þá með, en hafa svo hina fjóra til þess að draga málið gegnum þingið, þegar það þarf að fá afgreiðslu. Ég hygg, að það væri ekki lakasta leiðin til þess að koma málinu fram.



Herra forseti. - Ég get í öllum atriðum vísað til þess, sem hv. 6. þm. Reykv. hefur sagt um afstöðu Sjálfstfl. um þetta mál. Ég hefði óskað þess, að því hefði ekki verið hraðað eins mikið og gert hefur verið, vegna þess að við sjálfstæðismenn höfum ekki haft tækifæri, sem aðrir flokkar hafa haft, til þess að athuga þetta mál. Og þetta frv., ef samþ. verður, er svo merkilegur lagabálkur, að það skiptir tiltölulega litlu máli, hvort hann er afgreiddur 3 til 5 mánuðum fyrr eða síðar, í samanburði við það, að af hinu háa Alþ. sé allt vandlega athugað í sambandi við þetta mál. Við sjálfstæðismenn höfum þó ekki viljað bregða fæti fyrir þetta mál, til þess að sýna velvilja okkar til málsins. En þegar verið er að ræða og semja l. um alþýðutryggingar, þá grípur það inn á allmörg svið. Ég hef komið hér fram með brtt. til þess að koma í veg fyrir, að í einni einustu gr. í þessum l., ef frv. verður samþ., sé farið að setja l. um málefni, sem þurfa svo miklu meiri undirbúnings við og n. er nú á rökstólum til þess að rannsaka til hlítar, þ. e. um það, hvaða skilyrði skuli sett vera fyrir því að setja upp lyfjabúðir og sjúkrahús og þess háttar hér á landi. Ég hafði skilið 35. gr. svo, að hún næði eingöngu til innra skipulags sjúkrasamlaganna, þannig að hún segði aðeins á þá leið við þau: Ykkur er þetta heimilt, en auðvitað því aðeins, að sá almenni löggjafi eða staðgengill hans leyfi það. En af viðtölum við samnm. mína í félmn. heyrðist mér, að það væri meiningin, að með þessu ákvæði 35. gr. væri sjúkrasamlögum heimilað alveg án tillits til þeirra l., sem um það gilda, sem að vísu eru orðin mjög gömul, þ. e. tilskipun frá 1762, eða síðari l., að setja á stofn lyfjabúðir. Ég álít, að slík heimild eigi alls ekki heima í svona l., ef ekki á að skilja þetta sem breyt. á l. um lyfjabúðir. Þess vegna vil ég taka fram, að ég álít, að þetta ákvæði eigi að eiga eingöngu við innra skipulag sjúkrasamlaga, en að það bindi á engan hátt stjórnina eða löggjafann til að veita leyfi til slíkra stofnana, sem talað er um í þessari gr. Ég vona því, að þeir, sem eru mér sammála um það atriði, hvaða skilyrði þurfi til þess að setja á stofn lyfjabúðir eða sjúkrahús, greiði atkv. með brtt. minni, til þess að enginn vafi geti á legið í þessu efni. Því að það er áreiðanlega fyrir utan verksvið þeirrar n., sem var skipuð til undirbúnings breyt. á tryggingalöggjöfinni, og eins fyrir utan tilgang þessara l. um alþýðutryggingar að fara að setja í einni málsgr. ákvæði um hluti sem þessa, sem þarf að rannsaka mjög miklu nánar en orðið er í sambandi við þetta mál og eru mjög mikið rannsóknarefni. Enda hefði ekki setið á rökstólum sérstök n. í marga mánuði til þess að rannsaka það, ef ekki hefði verið álitið, að meira þyrfti í málinu að gera en að koma lagabreyt, í þessu efni sem smá-aukagetu inn í 50 greina lagabálk.



Ég mun nú ekki halda hér neina ræðu um þetta mál, heldur aðeins lýsa yfir því, að við framsóknarmenn erum því fylgjandi, að þessi löggjöf sé endurbætt. Og við þurfum því síður en aðrir að tala mjög um þetta mál, þar sem við höfum stutt það í verki, og eigum þar okkar sögu að nokkru leyti. En það er vitanlega margt í þessu máli, sem orkar tvímælis, eins og margt í þessum tryggingum öllum, því að þótt þær séu nokkuð gamlar meðal þjóðarinnar, þá eru þær þó ekki eldri en það, að ýmislegt hefur komið í ljós, sem mjög orkar tvímælis. Það er óráðið, hvort ég kynni að koma með einhverjar brtt. við frv. við 3. umr. Viðvíkjandi fulltrúa Sjálfstfl. og Framsfl. í þessari n., sem hefur undirbúið málið, vildi ég segja það, og eiginlega þess vegna stend ég upp, að það er rétt hjá hv. 5. þm. Reykv., að fulltrúi Framsfl. eða framsóknarmaðurinn í n. var tilnefndur síðar en aðalnefndin. En það var ekki gert eftir ósk frá Framsfl. til ráðuneytisins. Það er rétt hjá honum, að óánægja var í Framsfl. yfir að eiga engan fulltrúa í þessari n. Aðspurður mun félmrh. hafa tekið fram, að hann vildi ekki tilnefna menn af hálfu flokka í n. Hins vegar valdi hann Jens Hólmgeirsson í n., meðfram með tilliti til þess, að hann tilheyrði Framsfl., en aðallega vegna annarra þeirra kosta, sem sá maður hafði að bera til nefndarstarfanna, þar sem hann var búinn að vera atorkusamur bæjarstjóri mörg ár á Ísafirði og hinn starfhæfasti maður. Þessi nm. hefur ekki heldur skilið tilnefning sína svo, að hann væri fulltrúi fyrir flokk sinn, því að hann hefur aldrei komið með viðfangsefni nefndarinnar inn á flokks- eða miðstjórnarfundi. Það var fyrst eftir að málið hafði verið lagt fram á Alþ., að ég átti tal um það við Jens Hólmgeirsson og athugaði nokkur atriði í frv. Það er í aðalatriðum rétt, sem hv. 5. þm. Reykv. segir, nm. voru ekki í n. sem flokkafulltrúar, en raunar áttu allir flokkar nema Framsfl. þar pólitíska fulltrúa sína.

Frsm. (Haraldur Guðmundsson) : Ég skal ekki tefja umr. Ég tel það vissulega mikilsvert, að skipun n. sé með þeim hætti, að góðrar samvinnu megi vænta af Sjálfstfl. eins og öðrum flokkum. Ég vísa til þess, sem ég hef áður sagt um þá hlið málsins. Ég tel það liggja ljóst fyrir, að t. d. Brynjólfur Bjarnason er skipaður í n. sem stjórnarm. í S. R., en ekki af því, að hann sé einvaldur í kommúnistaflokknum, eins og einhver lét sér um munn fara. Aðrir í n. eru skipaðir þar af hliðstæðum rökum. Samkomulag er um, að höfuðtill. n. séu til bóta frá því, sem er. Ég vil láta í ljós ánægju mína yfir því, að hv. 6. þm. Reykv. (BBen) skuli leggja á það áherzlu, að þær umbætur verði gerðar, sem virkilega komi að haldi, svo að ekki þurfi að veita sveitarstyrk með samlagsstyrknum. Þær vonir, sem ég hafði í upphafi, að fljótlega yrði mönnum svo ljós nauðsyn trygginganna, að þeim þættu þær sjálfsagðar og vildu gera þær á hverjum tíma sem fullkomnastar, hafa ekki brugðizt. Þess vegna tel ég almenningsviljann að baki þessu frv. vera svo sterkan, að ekki megi fresta afgreiðslu þess. Um skipun á tryggingaráði ræði ég ekki, fyrr en brtt. liggja fyrir, og þarf fátt einstakra hluta að nefna til viðbótar. Ég get ekki tekið undir með hv. þm. Seyðf. (LJóh), að litlu skipti, þótt afgreiðsla frv. dragist til næsta þings. Mér virðist undirbúningur sæmilega góður á þeim köflum l., sem hér ræðir um. Um þá er minni ágreiningur en um hina og hagkvæmara og betra að ljúka þeim breyt. sem fyrst, ráðast í hinar breyt. síðar. Ef samþykkt frv. næst ekki á þessu þingi, gengur breyt. ekki í gildi fyrr en með árinu 1945, og það væri mikið tjón og gæti mikið illt af hlotizt. Ég vildi mjög til þess mælast, að fulltrúar flokkanna beittu sér fyrir því, að eigi yrði sú töf. Ég hygg, að brtt. hv. þm. Seyðf. viðvíkjandi ákvæði 35. gr. um lyfjabúðir skipti ekki miklu máli í þetta sinn. Sérstök n. fjallar um þau mál, og mér er óljóst, hvað starfi hennar miðar. Leyfi til lyfjabúðarekstrar og annað í því máli heimtar undirbúning.

Brynjólfur Bjarnason Hv. 6. þm. Reykv. minntist á, að vel hefði getað komið til mála, að félmrh. hefði skipað hv. 3. þm. Reykv. í staðinn fyrir mig, og virtist hann telja n. þá betur skipaða. Hann kvartar um, að ekki hafi verið tekið tillit til pólitískra flokka. Hann stingur upp á því sem hugsanlegri leið að skipa úr Sjálfstfl. tvo mikils virta menn, sinn á hvorn hátt, en haga að öðru leyti þannig til, að sennilega hefði Sósfl. þar engan fulltrúa. En hann þar í að átta sig á, að það er ekki gott að hafa þessi tvö sjónarmið í kollinum í einu. Annars get ég upplýst, hvers vegna fyrrv. félmrh. skipaði mig í n. Það var vegna þess, að ég hafði borið fram frv. um mjög róttækar breyt. á þessum l., þar sem farið var fram á gerbreyting á öllu tryggingakerfinu, og því frv. var ásamt öðru vísað til n., - sem átti einmitt að hafa það fyrir eitt aðalverkefni að endurskoða ellitryggingarnar. Vegna þessa fyrst og fremst og vegna þess, að ég er í stjórn S. R., og með einhverri hliðsjón til pólitískra flokka var ég skipaður í n. Þegar ráðh. ákvað að skipa Brynjólf Stefánsson í n. heldur en einhvern annan sérfræðing, t. d. Guðmund Kr. Guðmundsson, gat það ráðið nokkru, að Brynjólfur telst til Sjálfstfl., en hitt var aðalatriðið, hverja þekking og reynslu hann hefur þarna til brunns að bera. Þegar á allt er litið, eru þetta aðeins leiðindakeipar hjá hv. 6. þm. Reykv. En þótt svo sé, þætti mér mjög vænt um, að ráðherra tæki nokkurt tillit til þeirra keipa, ef það gæti greitt fyrir málinu. Viðvíkjandi ummælum hv. 3. landsk. um brtt. á þskj. 593 vil ég taka fram, að ég er á annarri skoðun. Hann telur óviðeigandi að hafa í l. önnur ákvæði um rekstur stofnana, sem sjúkrasamlagi er heimilað að reka, en þau, er snerta hið innra skipulag sjúkrasamlaganna. Út frá því sjónarmiði er alveg óþarft að setja þetta ákvæði. Og þetta ákvæði væri ákaflega lítils virði í 35. gr., ef ekki ætti að fela annað í því en hv. 3. landsk. gerir ráð fyrir. Það þarf engin sérstök lagaákvæði til þess, að samlögin geti rekið lyfjabúð. Hitt, sem á hefur staðið, er, að það hefur ekki náðst samkomulag um, að þau fengju leyfi til þess. Ákvæði þetta í 35. gr. hefur þess vegna því aðeins gildi, að í því felist ótvírætt, að samlög skuli fá leyfi, jafnskjótt og fullnægt er heilbrigðislegum skilyrðum. Hv. 3. landsk. minntist á það, að verið er að undirbúa löggjöf um rekstur lyfjabúða, og þess var ekki vanþörf. Engin löggjöf er til um það efni, farið eftir konungstilskipun frá l 7. öld, og virðist varla goðgá að hrófla við því. En sú löggjöf kemur ekki þessu máli við. Þau lög hljóta að fjalla um skilyrðin, sem hver lyfjabúð þarf að uppfylla, umfangsmikið mál fyrir sig, en snerta ekki það, hvort samlögin eigi að reka lyfjabúðir. - Ég tek undir það með hv. 3. landsk., að mikið ríður á að ljúka afgreiðslu frv. á þessu þingi. Báðir aðalkaflarnir, breyt. á slysatryggingum og sjúkratryggingum, eru svo aðkallandi, að ófært er að bíða. Frestun á afgreiðslu þýddi, að um sum atriði yrði að setja brbl., t. d. um iðgjöld hátekjumanna. Alltaf er ég að fá fyrirspurnir m. a. frá þeim, sem eiga sæti með mér í stjórn S. R., og allir hafa þeir menn nokkrar áhyggjur, ef það skyldi dragast að afgr. frv., ef það skyldi ekki vera öruggt, að þessar lagfæringar fáist nú um áramót. Allir aðilar gætu lagzt á eitt um, að málið fái afgreiðslu á þessu þingi.



Herra forseti. Eins og hæstv. forseta mun kunnugt, hef ég haft nokkurn áhuga á því, að 6. mál á dagskránni í dag fengi örugga afgreiðslu, áður en þessu þingi lyki. Það hefur verið nokkuð neðarlega á dagskránni og hefur ekki komizt að nú um skeið. Nú sé ég, að 1. mál á dagskrá (happdrætti) er frv., sem hefur komið síðar fram en frv. til l. um olíugeyma, sem er 6. dagskrármálið, og vildi ég heldur mælast til þess, að það málið yrði látið sitja fyrir, sem fyrr kom fram.



Herra forseti. Eitt af fyrstu málunum, sem lögð hafa verið fyrir þetta þing, er nú 5. mál á dagskrá og er til 2. umr. (eignaraukaskattur). Ég tel ekki vansalaust, ef það verður ekki afgreitt nú á þessu þingi. Þar sem það er venja, að þau frv., sem fyrst koma fram, verði látin ganga á undan, vil ég eindregið mælast til þess, að það verði tekið fyrir, enda þótt ég sé hæstv. ráðh. sammála um það, að 6. mál á dagskránni þurfi einnig að vera meðal þeirra mála, sem eiga að vera í fyrstu röð.

Forseti (StgrA): Út af þessum umr. vil ég taka það fram, að það hefur verið ætlun mín að afgreiða bæði þessi mál í dag, og ef það hefur ekki tekizt að ljúka þeim á venjulegum fundartíma eða fyrir kl. 4, þá hef ég ætlað mér að freista að hafa fund áfram seinni partinn til þess að ljúka þessum málum, en ég vonast til þess, að fyrstu fjögur málin á dagskránni taki lítinn tíma og fái skjóta afgreiðslu.



Herra forseti. Ég hjó eftir því, sem hæstv. forseti sagði um fundartíma, og vænti þess, að hann taki tillit til ástæðna þm. í þeim efnum. Varðandi 5. og 6. mál á dagskránni vil ég segja það, að ég hefði viljað ræða þau bæði, en milli kl. 5 og 7 verð ég að mæta á öðrum fundi og get því ekki mætt hér á þeim tíma. Varðandi 5. dagskrármálið er það að segja, að 1. umr. var hagað þannig, að umr. gátu ekki farið fram nema að nokkru leyti, og finnst mér því óþarfi að haga 2. umr. svo, að menn séu þar að nokkru leyti sviptir málfrelsi.

Forseti (StgrA): Varðandi 1. umr. málsins vil ég taka það fram, að hún stóð alllengi, og gafst mönnum því kostur á að ræða málið nokkuð, en ég vona, að í dag takist mönnum að ræða málið svo, að viðunanlegt verði.



. . .1) 1) Framan af ræðunni vantar allmikið, en handriti að því telur innanþingsskrifari sig hafa glatað. En þrátt fyrir það verður engu að síður að láta málið fá þinglega meðferð og ræða þau meginatriði, sem hér liggja fyrir, vegna þess að vissulega eru þau merkileg og alger nýjung í íslenzkri löggjöf, auk þess sem einstök atriði frv. og samband þess við önnur mál er með þeim hætti, að óvenjulegt er. Mér skilst, að meginástæðan fyrir þessu frv. sé sú, að það sé talið af sumum, að það hafi orðið slíkar breytingar á efnahagsskiptingunni hjá þjóðinni, að ekki megi við það una. Þessi skoðun virðist nokkuð algeng, m. a. hef ég tekið eftir því í bæklingi, sem hæstv. stj. lét útbýta snemma á þessu þingi. Mér þykir leitt, að hæstv. forsrh. er ekki viðstaddur, því að ég hefði gjarnan viljað öðlast fróðleik hjá honum um, á hvað traustum grundvelli þetta álit er byggt. Í þessum bæklingi, sem heitir Félagslegt öryggi eftir stríðið, segir svo á blaðsíðu 11, með leyfi hæstv. forseta: „Sennilega hefur tekjuskipting íslenzku þjóðarinnar verið jafnari, munurinn á lífskjörum manna minni en í flestum öðrum löndum, a. m. k. fram til allra síðustu ára“. Með þessu er gefið í skyn, að á allra síðustu árum hafi munurinn á lífskjörum manna mjög aukizt hér á landi. Á bls. 12 segir svo: „Síðan styrjöldin hófst, hafa meiri auðæfi safnazt á hendur einstakra manna og félaga en dæmi eru til áður í sögu landsins. Hafa í því tilefni verið gerðar ýmsar breytingar á skattalöggjöfinni, eins og kunnugt er“. Ég er um bæði þessi atriði á talsvert annarri skoðun en kemur fram í þessum ritlingi, sem hæstv. stj. hefur látið útbýta. Ég tel og reisi það álit mitt á allmiklum kunnugleik á afkomumöguleikum manna, a. m. k. hér í Reykjavík, að því fari svo fjarri, að mismunur á lífskjörum manna hafi vaxið hér í Reykjavík á allra síðustu árum. Mér þykir sennilegt, að óhlutdræg rannsókn mundi leiða í ljós, að afkomumöguleikar manna, þegar einstöku undantekningar eru gerðar, hafi aldrei verið jafnari og almenningur hér á landi, a. m. k. í þessum bæ, hafi aldrei átt við betri kjör að búa en einmitt nú eða betri kjör hlutfallslega við þá, sem meira hafa borið úr býtum á hverjum tíma. Ég vil álíta það stórvarhugavert, svo að ekki sé sagt vítavert, af hæstv. stj. að leggja slík gögn og fullyrðingar fram fyrir Alþ. sem opinbert plagg, án þess að nokkrar skýringar fylgi. Ef það er sýnt með órækum tölum og skýrslum, þá er ekkert við því að segja. Það væru þá staðreyndir, sem maður yrði að horfast í augu við og taka afleiðingunum af. En þegar það er þvert á móti kunnugt, að atvinnuhættir hafa verið þannig, að fjárhagsleg afkoma almennings hefur bæði hlutfallslega og raunverulega stórbatnað á síðustu árum, þá er það ærið hæpið, að slíkar yfirlýsingar komi fram frá æðstu stjórn þessara mála hér á landi, án þess að nokkur sönnunargögn fylgi. Þá er hin fullyrðingin, að meiri auðæfi hafi safnazt á hendur einstakra manna en dæmi séu til nokkru sinni áður. Nú gæti vel verið, að meiri auðæfi hefðu safnazt fyrir á hendur einstakra manna en dæmi væru til nokkru sinni fyrr, án þess að það hefði í för með sér vaxandi mun á lífskjörum manna, það er alveg víst. Þetta er að ýmsu leyti mjög villandi og hæpið. Ég efast um, að nokkur gögn liggi fyrir því, að t. d. stóratvinnurekstur hér, stórútgerð eða iðnaður sé betur stæður nú en fyrir stríð eða verði það að lokinni þessari styrjöld. Það er vitað af öllum, sem muna eftir síðustu styrjöld, að þá var það svo hér í bænum, - ég var þá ungur, en fylgdist samt nokkuð með, - að það var svo mikil aðsókn að fá að flytja fiskiskip inn í landið, að miklu færri komust að en vildu, og það þótti sérstök náð, ef menn voru teknir með í félög um að kaupa skip. Er það nú helzta kvíðaefnið, að það verði svo mikil ásókn að leggja fram fé í slík skip, að það muni valda erfiðleikum og ef til vill verði ekki hæjt að hleypa öllum að, sem vilja fá að kaupa skip inn í landið? Nei, því fer svo fjarri, að svo sé, því fer svo fjarri, að það lætur ekki nærri, að hægt sé að kaupa skip inn í landið fyrir nýbyggingarsjóðina, sem eru helzta eign margra, sem fengizt hafa við útgerð að undanförnu. Því fer svo fjarri, að nokkuð sé hæft í þessu, að það er ekki sýnilegt, að hægt sé að endurnýja togaraflotann nema að örlitlu leyti. Það má draga í efa, sé miðað við núverandi byggingarverð skipa, hvort togaraflotinn hefur raunverulega safnað fé til að smíða meira en 7–10 skip í mesta lagi, að því er mér skilst. Nú eru allir sammála um, að ef vel á að vera, þurfi að koma a. m. k. jafnmargir nýir togarar inn í landið og þeir gömlu og þeir þurfi að vera talsvert stærri og veigameiri. Það eru vissulega stórar upphæðir, sem menn reikna nú með í krónutölu, og ef til vill græða sumir meira nú en áður. En þá er því gleymt, hve gífurlega krónan hefur fallið í verði á þessu tímabili. Þá er einnig alveg horft fram hjá því, sem er hér höfuðatriði, að í fyrra stríðinu voru raunverulega litlir eða engir skattar því nær allan stríðstímann, en nú hafa verið þungir skattar, svo þungir, að það er tekið nær 90% af miklu af tekjunum. Ég verð því að ítreka það, af því að mér virtist hæstv. forsrh. koma hér inn, að mig furðar mjög á þeim fullyrðingum, sem hæstv. forsætisráðh. hefur látið gefa út, þar sem segir á bls. 11, að munurinn á lífskjörum manna hafi vaxið á síðustu árum, þegar allir kunnugir menn vita, að mjög hefur dregið saman um lífskjör manna, og eins, að fullyrt skuli vera í sama riti, að meiri auðæfi hafi safnazt á hendur einstakra manna en dæmi séu til áður, þegar vitað er, að auðæfin eru ekki meiri en það, að þau nægja ekki til að endurnýja atvinnutækin nema að sáralitlu leyti. Það er vissulega eitt af gleðilegum tímanna táknum, að fjármunir skuli hafa dreifzt út meðal almennings hér á landi á síðustu árum og að almenningur á nú við betri og ríflegri lífskjör að búa en áður. Ég bendi ekki á þessa staðreynd til að harma hana, heldur til að gleðjast yfir henni og að menn geri sér ljóst, að svona er það í raun og veru. Og þegar svo er gefin út opinber skýrsla á alþjóðar kostnað, eins og þessi pési mun vera, þá vil ég ekki, að það sé látið athugasemdalaust, þegar því er haldið fram, að þessum hlutum sé öðru vísi háttað en efni standa til. Það hafa verið rækilega færð rök að því, bæði af mér við 1. umr. þessa máls og ekki sízt af hv. 1. þm. Reykv. við fyrri hl. þessarar umr., að sá svo kallaði siðferðislegi grundvöllur, sem frv. þetta er talið hvíla á, er alls ekki réttur, sem sé, að það hafi safnazt mikill auður í hendur manna, sem hafi á engan hátt til hans unnið. Staðreyndirnar eru allt aðrar, því að það fé, sem þessir menn hafa fengið í sínar hendur, er til komið að langmestu leyti fyrir þeirra eigin tilverknað, fyrir það, að þeir höfðu útvegað atvinnutækin og ráðizt í útgerð, iðnað eða verzlun, sem gerði það að verkum, að þetta fé komst í hendur þeirra. Ef útgerðarmenn hefðu ekki ráðizt í að kaupa skip og haldið þeim í rekstri þrátt fyrir misjöfn kjör og margháttaða erfiðleika, þá hefði okkur nú skort möguleika til að afla þess fjár, sem nú hefur fengizt, og þá hefðum við ekki borið annað úr býtum, meðan stríðið stóð, en setuliðsvinnuna eina, sem að vísu hefur gefið okkur mikla fjármuni, en enginn okkar hefði þó viljað, að þjóðin hefði átt allt sitt undir komið. Það er því fráleitt, þegar hv. 3. landsk. hvað eftir annað fullyrðir, að þessir menn hafi ekkert til fjárins unnið, því að þá segir hann alveg þvert ofan í það, sem rétt er, og ég veit, að jafnvitur maður og hann gerir sér ljóst, að þetta segir hann ekki í því skyni, að það sé tekið sem sannleikur, heldur til að villa mönnum sýn, því miður. Alveg það sama má segja um iðnrekendur. Þeim hefði vitanlega ekki verið hægt að græða á iðnaði sínum, ef einstakir menn og félög hefðu ekki brotizt í því fyrir styrjöldina að koma þessum tækjum upp, sem gerðu þeim fært að afla þess fjár, sem þeir hafa nú gert. Verzlunarmenn hafa lagt á sig mikið erfiði og fjöldamargir þeirra hafa dvalið fjarri heimilum sínum langan tíma til að útvega sér öflug og góð sambönd, sem hafa orðið sjálfum þeim til góðs og þjóðinni einnig, því að beinlínis fyrir dugnað og framsýni þessara manna, sem sumir hafa farið til Bandaríkjanna, áður en stríðið brauzt út, með framsýni um, hvað koma mundi, til að útvega sér sambönd, hafa þeir fengið það fé, sem þeir hafa aflað. Hv. 3. landsk. getur miklu fremur sagt, að sá stríðsgróði, sem hefur komið í hendur okkar með grunnkaupshækkun okkar, sé til okkar kominn án okkar tilverknaðar og við eigum því engan rétt á því fé, en útgerðarmenn, verzlunarmenn og iðnaðarmenn, sem hafa drifið gróðann inn í landið, hafi gert okkur mögulegt að fá okkar gróða, og getur verið, að það sé það, sem fyrir honum vakir, að honum sé órótt fyrir það, að ég og hann skuli hafa fengið meira fé en við höfðum stofnað til eða átt kröfu til. Þá er það eitt atriði enn í þessu frv. í sambandi við álit mþn. Mig minnir, að hv. 3. landsk. héldi því fram. og hann leiðréttir það þá, ef það er ekki rétt. að þetta frv., ef að l. yrði, ætti að gefa ríkissjóði tekjur, sem næmu 15 millj. kr.

Ég hélt það þá

, en samkvæmt upplýsingum skattstofunnar, þá er ekki hægt að gera ráð fyrir, að úr Reykjavík komi meira en 5 millj. kr., og gera má ráð fyrir, að 4/5 hlutar þessa skatts komi úr Reykjavík, ekki af því, að auðsöfnun hafi ekki átt sér stað víðar á landinu en þar, heldur vegna þess, að skattaeftirlitið er hvergi eins öruggt og hér í Reykjavík og kannske í Hafnarfirði. Annars staðar fá menn nokkuð að leika lausum hala, enda hefur það verið þannig, að í stórum héruðum landsins hafa menn að heita má alveg getað komizt hjá að greiða skatta. Við getum því sagt, að samkvæmt þeirri rannsókn, sem fram hefur farið, megi gera ráð fyrir, að þessi tekjustofn muni gefa ríkinu í mesta lagi 6–7 millj. kr., en eins og kom í ljós í áliti mþn., þá var þar gert ráð fyrir, að hann mundi gefa a. m. k. 15 millj. kr. Þetta sýnir ljóslega, hversu mönnum hefur vaxið í augum sá stríðsgróði, sem hér var um að ræða, og gildir þar um hið fornkveðna, að margur hyggur auð í annars garði. Þessir menn hafa fallið fyrir þeirri almennu freistingu að hyggja aðra menn auðugri en þeir eru. Þetta liggur sumpart í því, að þeir hafa álitið stríðsgróðann meiri en hann er, og sumpart vegna þess, að þetta frv. var illa úr garði gert. Ef á að leggja skatt á, þá er ekkert vit í öðru en hann sé þannig, að hann nái jafnt til allra. Hann verður að ná til allra þeirra, sem þennan gróða hafa fengið í sínar hendur, en því fer svo fjarri, að svo sé hér. Það er vitað og opinbert leyndarmál, að hér á landi hafa mjög stórfelld skattsvik átt sér stað, stórfelldur undandráttur undan skattaframtölum. En sá skattaundandráttur getur ekki átt sér stað hjá útgerðinni nema þá að örlitlu leyti. Tekjur hennar eru kunnar og kostnaðurinn sömuleiðis. Tekjurnar eru staðreyndar við opinbera sölu á uppboðum, sem eiga sér stað úti í Englandi, og sumpart með sölusamningum, sem gerðir eru fyrir milligöngu ríkisvaldsins, þannig að það fer ekki milli mála, hve miklar tekjurnar muni vera. Um kostnaðinn er nokkuð það sama að segja, hann er kunnur af kaupgjaldssamningum og með skrá yfir verð á kolum, veiðarfærum og öðrum útgerðarnauðsynjum, auk þess sem til er opinber útgerð, þar sem er bæjarútgerðin í Hafnarfirði, svo að það liggur beinlínis fyrir í opinberum plöggum, hver útgerðarkostnaðurinn muni vera, svo að skattayfirvöldin hafa ákveðinn mælikvarða á þessu sviði til að halda sér við, annars vegar tekjurnar og hins vegar útgjöldin, svo að þar er ekki um að villast. Undandráttur frá skatti getur ekki komið til greina, svo að nokkru nemi. Eftir frv., eins og það liggur fyrir, og þeim upplýsingum, sem fyrir liggja, skilst mér, að 2/3 eða 4/5 skattsins mundu lenda á útgerðinni, þ. e. a. s. þeim aðila, sem sannað er um, að á illt með að skjóta nokkru undan skatti, og hefur orðið að telja rétt fram. En þeir aðilar, sem eiga tugi millj. í innstæðum erlendis, sleppa, því að um leið og þessi skattur er á lagður, er vanrækt að bera fram frv. um róttækar ráðstafanir til að fá fram eignir manna. En slíkt væri óhjákvæmileg nauðsyn, ef þessi l. ættu ekki að verða að hreinustu skrípamynd. Hv. 3. landsk. talar um, að hann muni e. t. v. bera fram frv. um vaxtaskatt og hafi áður borið það fram, en það hafi aldrei náð fram að ganga. En hann verður að gera sér ljóst, að eigi málið að vera réttlætismál, verður að gera ráðstafanir til að staðreyna það, hjá hverjum stríðsgróðinn hefur lent. Í þessu frv. er ýmislegt fleira, sem er harla eftirtektarvert, eins og t. d. það, að fyrst er ráðgert að skatturinn lendi á eignaaukningu, sem nemur 50 þús. kr. Svo er það fært upp í 75 þús., og nú er það komið upp í 100 þús. Á hverju byggist þetta? Hver er ástæðan til þess, að þessi mælikvarði er valinn? Ef skatturinn er réttmætur, því þá ekki að taka hann af allri eignaaukningu, sem hefur átt sér stað í landinu? Hví að gera þennan greinarmun, að sum eignaaukning sé eðlileg, en önnur óeðlileg? Mér er ekki ljós sá eðlismunur, sem á að vera á þessu. Það má vel segja um mig og hv. 3. landsk., að hvorugur okkar hafi unnið til að fá stríðsgróða. Aftur á móti hafa sjómenn og útgerðarmenn unnið til þess og bændur og atvinnurekendur. Ef þeir eiga að geta staðið undir atvinnurekstrinum, þá verða þeir að leggja eitthvað til hliðar á þessum árum, sem góð eru, til erfiðu áranna. Það er óhjákvæmilegt. Ef menn vilja ekki fallast á það, að menn megi leggja eitthvað til hliðar í þessu skyni, verða þeir að taka afleiðingunum og gera ráðstafanir til, að aðrir standi undir atvinnurekstrinum, þegar þar að kemur, með því að gerbreyta fjárhagsskipulaginu í landinu. Það gæti verið vit í því, en ekki í hinu að taka allt af þessum mönnum eða félögum upp í skatta og gera þeim þannig ómögulegt að rétta við atvinnu á heilbrigðum grundvelli, en ætlast svo til, að almenningur lifi af þessu. Það er ekki hægt að ætlast til þess, ef allt er tekið af þessum mönnum á góðu árunum og þeim gert ókleift að safna í varasjóði til að koma upp nýjum fyrirtækjum eða endurnýja hin gömlu, að þeir standi undir atvinnulífinu á vondu árunum. Þetta sýnir, hve illa frv. er úr garði gert. Sá, sem ætlast til, að einstaklingsframtakið haldi atvinnulífinu uppi, hlýtur að viðurkenna, að þeim, sem hafa mikinn atvinnurekstur og marga menn í þjónustu sinni, sé þörf á að hafa meiri gróða en hinir, sem engan atvinnurekstur hafa. Sá, sem mörg skip hefur, verður að græða meira en sá, sem hefur eitt skip, því að hann hefur fleiri skip að endurnýja og töp hans verða þyngri, þegar erfitt er í ári. Þetta geta allir gert sér ljóst, sem hugsa, sbr. gömlu söguna um draum Faraós. En á þetta er ekki verið að líta. Það á að taka af mönnum því meira, sem áhættan er meiri og þörfin að' endurnýja iðnreksturinn eða flotann. Mér sýnist yfirleitt nokkuð koma í einn stað niður, hvort sem litið er á eðli frv. í heild eða einstök atriði þess. Þar ber allt vitni þess, að málið er harla lítið athugað, og með þessum ráðstöfunum vinnst áreiðanlega minna en svarar því þjóðhagslega tjóni, er af mundi hljótast. Við munum, hvernig þetta frv. er til komið. Það felur í sér síðustu leifarnar af vinstri samvinnunni sælu, sem átti að koma hér á á síðasta þingi og endaði í fáleikum, að ég ekki segi í fullum fjandskap. Mér skildist á hv. 3. þm. Reykv., að hv. þm. S.-Þ. hafi verið ljóst, að hv. 5. þm. Reykv. hafi verið keyptur landráðamaður í þjónustu Rússa, löngu áður en hann fór að reyna að fá hann með sér í stjórn, svo að ekki hefur það eitt getað valdið því, hve þeir samningar tókust illa, þó að hv. 3. landsk. og flokksblað hans stimpli þá nú daglega landráðamenn. Slíkt er engin nýjung. Þetta endaði svo í ritdeilu. Hv. 5. þm. Reykv. og hv. 2. þm. S.-M. gáfu út sína bókina hvor um það, hverjum það væri um að kenna, hversu til tókst um þessa samninga. En hinn sýnilegi árangur alls þessa er frv. það, sem hér er á ferðinni, og virðist það vera hið eina, sem þeir gátu komið sér saman um, að setja á þennan eignaaukaskatt. Á síðari hl. þ. í fyrra var fátt haft meira uppi en brigzlyrði um svik milli þessara heiðursmanna, en varla var búið að setja þetta þ., fyrr en frv. um þennan skatt kom fram. Nú skyldi mega ætla, að þetta frv. hefði verið meira en lítið aðkallandi, er þeir komu sér saman um það eftir öll brigzlyrðin, að stríðsgróðinn hefði staðið í stað um hríð og aukning hans væri hjá liðin, svo að hægt væri að leggja eitthvað ákveðið til grundvallar. En því fer fjarri. Það kom á daginn nú í haust, að bæta þurfti heilu ári við til að ná í viðbótargróðann. En ætli væri ekki betra að bíða eitt árið enn til að geta náð í meira með þessum sömu l. og sjá, hver gróðinn yrði í stríðslok, þegar veltitímarnir væru hjá liðnir? Liggur nokkuð á, og hlaupa þessir menn ekki á sig með því að knýja þetta fram, fyrr en þeir vita, hvaða upphæðir þeir eiga að miða við? Auk þess virðist ekki alveg óskynsamlegt að bíða með slíka tilraun, þar til er þjóðfélagið er komið á réttan kjöl aftur og séð verður, hvar gróðinn er í raun og veru, því að þá er auðveldara að átta sig á slíku en á þessum tímum, eins og kemur fram í því, að þó að málið hafi dregizt nokkra mánuði, hefur þótt ástæða til að gerbreyta frv., og dragist það enn, getur komið til greina tekjuöflun, sem var ekki gert ráð fyrir í fyrstu. Ég er hræddur um, að sá tími kunni. að koma, að hér þurfi að taka til róttækrar skattaálagningar og ef til vill enn róttækari en þessarar, en ég held, að rétt sé að geyma það, þangað til að komið er betra jafnvægi á fjárhagsskipulag okkar í heild. Sjálfst.menn hafa lýst yfir því, að verði gerð tilraun til að koma slíku skipulagi á, geti þeir vel fallizt á þess konar skatta sem þá, er hér ræðir um, en að taka þetta mál eitt út úr getur einungis leitt til aukins glundroða og gert villuna verri í stað þess að draga úr henni. Það er t. d. ljóst, að gera verður ráðstafanir til að hjálpa þeim, sem eiga við dýra húsaleigu að búa, vegna þess að þeir hafa neyðzt til að koma sér upp húsum á þessum verðhækkunartímum eða leigja í þeim húsum, sem reist hafa verið á þessu tímabili. Hv. 3. landsk. er ljóst, að það getur verið nauðsynlegt að bera fram frv. til að bæta úr þessu, og svo eru mörg verkefni, sem leysa þarf, um leið og verðbólgan minnkar. Og til að leysa þau dugar ekkert kákfrumvarp eins og það, sem hv. 3. landsk. ber fram um húsaleigu, þar sem ætlazt er til, að teknar verði tekjur, sem eru ekki til, af aðilum, sem hafa ekki aðstöðu til að vera án þeirra. Þá getur komið til greina, þegar menn snúa sér í alvöru að því að koma föstu formi á fjármálin, að grípa verði til slíkra ráðstafana sem þeirra, er hér ræðir um. Það voru aðrar ástæður, sem ollu því, að frv. ríkisstj. um verðlagsmálin á síðasta þ. náði ekki fram að ganga. Mönnum þótti ekki tímabært að taka verðlagsmálin upp og gátu ekki sameinazt um lausnina. Við lausn þessa mikla vandamáls hefði getað verið ástæða til að gera ráðstafanir svipaðar þeim, sem hér er gert ráð fyrir. En að gera slíkt án fullrar nauðsynjar og án þess að tryggja að skatturinn komi raunverulega niður á þeim, sem mest hafa grætt á stríðinu og tekizt hefur fram til þessa að skjóta tekjum sínum undan skatti, það verður ekki til að bæta neins manns vanda eða auka þjóðarheill, allra sízt þegar jafnberlega kemur fram og í þessu frv. og öðru, sem hv. 3. landsk. hefur fylgt, að það er á reiki, til hvers tekjunum á að verja. Í 5. gr. þessa frv. stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Fé því, sem aflast samkv. l. þessum, skal verja þannig, að 1/3 þess gangi til alþýðutrygginga og byggingar verkamannabústaða, 1/3 til raforkusjóðs, byggingar nýbýla og landnáms í sveitum og 1/3 til framkvæmdasjóðs ríkisins“. Hvar er nú þetta fé tekið, sem er þannig ráðstafað? Ég drap á það áðan, að 2/3 eða meira er tekið af útgerðinni, þ. e. a. s., hv. 3. landsk. og hans flokkur telja, að útgerðin sé svo rík, að hún megi missa 5–6 millj., eins og ætlazt er til í frv., til verkamannabústaða, trygginga o. s. frv. Þeir telja einnig, að ósæmilegt sé, að útgerðin hafi nokkurt fé í varasjóði til erfiðu áranna, til að standa undir endurnýjun skipa o. s. frv., og þess vegna eigi að taka það fé til nýbýla o. þ. h. Álítur hv. 3. landsk. þá, að það sé svívirðilegt af útgerðinni að leggja nokkurt fé til hliðar í þessu skyni? Hv. þm. segir kannske, að það sé svívirðilegt hjá einstökum mönnum, að þeir hafi lagt of mikið til hliðar, en ef hann álítur það, hefði hann átt að láta eitthvað af þessum tekjum renna til opinberra sjóða til að hlaupa undir bagga með útgerðinni síðar meir, þegar erfiðara verður í ári. Með þessu frv. í vor hefur hv. 3. landsk. auðsjáanlega verið sannfærður um, að útgerðin væri búin að leggja svo mikið til hliðar, að þjóðfélagsöryggi stafaði hætta af. En í haust eða fyrir svo sem viku kemur hér fram annað frv. í hv. d. um svo kallaðan verðlagsskatt, og hv. 3. landsk. kvaðst vera sammála því að leggja á slíkan skatt, enda væri það ótrúlegt, að hann væri ekki með skatti, hverju nafni sem hann nefndist. Sá skattur átti að fara til að hjálpa sjávarútveginum til að kaupa skip. Þá þurfti að hjálpa þessum aðila með 8–10 millj. kr. láni, einmitt þeim aðilanum, sem hér á að taka fé af. Þessu frv. er samkv. glöggum skýrslum stefnt gegn útgerðinni, peningana á að taka frá útgerðinni til þess að reisa nýbýli, sem hv. 5. þm. Reykv. telur, að séu stofnuð til þess að standa undir óarðbærum atvinnurekstri, sem helzt ætti að banna með 1., vegna þess að landið bíði svo mikið tjón af sköttum, sem teknir væru frá útgerðinni til þess að leggja í þessa starfrækslu. En svo kemur fram krafa frá sömu mönnum um það, að ekki skuli einungis taka 5 millj., heldur hjálpa þeim um 7 millj. og svo 4½ millj. þar að auki til þess að standa undir skyldum, sem á þessum atvinnurekstri hvíla. Þegar hv. þm. er búinn að færa rök fyrir því, hvaða samhengi geti verið á milli þessara tveggja frv., þá fyrst er tímabært að afgr. þetta frv. úr deildinni.



Ég vil fyrst spyrja hæstv. forseta, hvort ekki væri ástæða til að takmarka ræðutíma. Fimm sjálfstæðismenn hafa staðið hér upp við þessa umr. hver eftir annan og haldið langar ræður. Ég vil segja það eitt um þau orð, sem hv. 6. þm. Reykv. notaði í niðurlagi ræðu sinnar, að hann býr þau til. Hvað snertir ráðstöfun þess fjár, sem fæst með þessum skatti, er það að segja, að það er í fullkomnu samræmi við aðrar till., sem hafa verið bornar fram á þessu þingi. Það er gert ráð fyrir, að 1/3 renni í framkvæmdasjóð ríkisins. Nú liggur fyrir till. um það, að meiri hl. fjármagnsins, sem tekinn er úr framkvæmdasjóði, 5 millj. kr., skuli renna til skipasmíða. Ég er ekki svo í vafa um það, að þær upphæðir, sem teknar eru hér með sköttum, komi frá sjávarútveginum. Það er öllum kunnugt. En ég veit ekki betur en að samflokksmenn þessa hv. þm. hafi hver um annan þveran greitt atkv. með því að moka milljónum úr ríkissjóði í uppbætur á landbúnaðarafurðir. Að því er snertir það, að tekið sé fé frá útgerðinni, þá er þess að gæta, að útgerð er ekki nein ein heild. Útgerð er rekin af mörgum einstaklingum við mismunandi skilyrði og aðstöðu, svo mismunandi, að einn græðir meira en heppilegt er, en öðrum þarf að hjálpa. Og því er réttlátt, að gróði eins aðilans gangi til að hjálpa öðrum, og það er það, sem hér er gert. Og það er gert með skattálögum. Það er ekki til neins að tala um útgerðina eins og hún sé einkaeign borgarstjórans í Reykjavík. Útgerð samanstendur af einstaklingum og félögum með mismunandi aðstöðu, mismunandi möguleikum, og skattálögur eru ekkert annað en það, að þessir aðilar eru að borga fyrir þá aðstöðu, sem þeir hafa fengið. Hins vegar má ganga of langt í skattaálögum. Ég held, að hv. 6. þm. Reykv. væri mjög hollt að hugleiða þetta, áður en hann heldur næstu langlokuræðu sína hér. En þessi hv. þm. hafði það þó fram yfir flokksbræður sína hér, sem haldið hafa langar ræður, að hann reyndi í upphafi ræðu sinnar að færa nokkur rök fyrir máli sínu. Hann vildi sanna, að það væri fjarri öllu lagi. að misskipting auðsins og teknanna hefði vaxið, síðan styrjöldin hófst, og mismunur á lífskjörum manna hefði aukizt. En ég fullyrði, að misskipting auðsins hefur aukizt, síðan styrjöldin hófst, og ég vil bæta því við, til þess að hv. 6. þm. Reykv. hafi eitthvað að fóta sig á, að mismunurinn á lífskjörum fólks hefur líka aukizt, a. m. k. á einu sviði, og það ætti borgarstjóranum í Reykjavík að vera manna kunnugast um. Hins vegar er það rétt, að munurinn á lífskjörum manna hefur ekki aukizt í þeim skilningi, að fleiri eru nú en fyrir stríð, sem geta borðað sig vel sadda og fengið sæmileg klæði vegna þeirrar almennu atvinnuaukningar, sem orðið hefur í landinu. Þetta hygg ég, að sé rétt, en hitt vil ég fullyrða, að mismunur á lífskjörum manna almennt, t. d. húsnæði, hefur aukizt gífurlega. Nú byggja menn yfir sig fyrir hundruð þúsunda kr., á meðan aðrir búa í lélegri húsakynnum en nokkurn tíma hefur þekkzt áður, í óupphituðum sumarbústöðum, mönnum er hrúgað saman í þröng húsakynni, vegna þess að húsnæði er ekki til. Ætlunin er, að 1/3 af þessu fé gangi til byggingarsjóðs verkamanna og alþýðutrygginganna, og einmitt á þessu sviði hefur mismunurinn á lífskjörum manna aukizt svo gífurlega þessi síðustu ár, að af því stafar hætta. Ég verð því að segja það, að mig undrar, að borgarstjórinn í Reykjavík skuli telja þessa ráðstöfun svívirðilega. Að því er snertir misskiptingu teknanna, þá er það alveg bert, að þar er ekkert um að deila. Samkvæmt upplýsingum skattstofunnar hafa fjórir gjaldendur í Reykjavík aukið eignir sínar um 11 millj. kr. á árinu 1942, eða hver um hátt á 3. millj., auk þess sem þeir hafa safnað í nýbyggingarsjóð, sem mun vera um í kringum 7–8 millj. kr. Auk þess er búið að draga frá alla skatta, sem á eru lagðir á árinu 1943. Ég verð að segja það, að ef hv. þm. heldur, að slík eignaaukning hafi átt sér stað fyrir stríð, þá er það slík fjarstæða, að ekki er svara verð. Hv. þm. veit það, að þetta er gersamlega í ósamræmi við allar aðrar tekjur í landinu. Hann veit líka, að þessara tekna er ekki aflað með ráðdeild, fyrirhyggju né sparsemi. Þetta er ekkert annað en hvalreki, sem borizt hefur upp í hendur þessara manna. Af þessum fjórum er einn verzlunarmaður, sem hefur grætt 1200 þús. kr. Svo stendur þessi hv. þm. upp og segir, að þetta sé mesti misskilningur, að misskipting teknanna hafi aukizt, það hafi aldrei verið meiri jöfnuður um lífskjör manna. Í öðrum flokki hafa 7 útgerðarmenn og félög grætt um 500 þús. kr. hvert, auk þess sem lagt er í nýbyggingarsjóð, og auk allra skatta, sem voru lagðir á þau 1943. En þetta er ekki misskipting teknanna, þetta er fé, sem sparað hefur verið saman með því að neita sér um lífsins gæði, segja þeir fimm hv. þm. Sjálfstfl., sem hér hafa talað. Það er furðulegt, að nokkur maður skuli láta sér detta í hug að bera annað eins fram. Stríðsþjóðirnar skortir mat, og þess vegna fæst svo hátt verð fyrir aflann, ef einhver fæst til að sigla skipunum. Á þennan hátt berst gróðinn ofan í vasa þessara manna. Ef eitthvað væri að þessu frv. að finna, þá væri það helzt það, að það gengi of skammt. Nú má segja það, að þessi eignaaukning, sem hér er um að ræða, geti orðið hverfull stríðsgróði. Ég vil ekki neita því, en það er einmitt ástæðan til þess, að ég álít rétt að taka það, áður en hægt er að koma því undan. Með því að láta slíka misskiptingu teknanna viðgangast, sem hér er sannað, að hefur átt sér stað, er verið að leggja grundvöll að meiri ójöfnuði og meiri misskiptingu teknanna í framtíðinni og þar með misskiptingu auðs og eigna í landinu, því að með röskuðum eignarhlutföllum innan lands, er skapaður grundvöllur fyrir meiri misskiptingu tekna á milli einstakra manna framvegis. Þetta fé er þá lagt í kaup á ýmsum fasteignum, húsum og jörðum, skuldabréfum og öðru slíku, og það er engin trygging fyrir því, að það fé, sem safnazt hefur umfram nýbyggingarsjóðina og skattfrjálst er samkvæmt þessu frv., sé lagt í útgerð, ef útgerðarmenn sjá meiri hættu þar en annars staðar. Þeir, sem hafa umráð yfir þessum fjármunum í landinu, geta hins vegar neytt þá til þess. Hv. þm. gat þess, að þegar frv. var lagt fram í fyrra, þá hefði ég gert ráð fyrir því, að þess mætti vænta, að tekjurnar mundu verða um 12–15 millj., en samkvæmt því yfirliti, sem skattstofan hefur gert, virðist þessi áætlun ekki munu standast, því að samkvæmt því mætti gera ráð fyrir, að skatturinn mundi verða um 7–8 millj. kr. Ég hef engin gögn í höndunum til þess að vefengja niðurstöður skattstofunnar, en ég vil benda á það, að í frv. er gert ráð fyrir, að mjög verði hert á eftirliti með skattaframtölum við álagningu þessa skatts. Ríkisstj. er lagt á herðar að gera sérstakar ráðstafanir í því skyni, þar með að setja reglur um nafnskráningu verðbréfa, ef ekki fengist trygging fyrir réttum framtölum á annan hátt. Það er enginn vafi á því, að það er rétt, sem hv. 6. þm. Reykv. sagði, að það fer mikið af tekjum undan skatti, en fyrir því er og séð í frv., ef stj. skortir ekki röggsemi í framkvæmd. Að því er snertir bankana, mætti einnig taka til athugunar bankainnstæður. En nú bregður svo við, að hv. þm. Seyðf. ber fram brtt. um að fella úr 2. gr. ákvæðið um að tryggja rétt framtöl með nafnskráningu verðbréfa og þar með torvelda eðlilegt og nauðsynlegt eftirlit með skattaframtölum. En hann vill halda því, sem hv. 6. þm. Reykv. átaldi, að gera ráðstöfun til þess að tryggja það, að framtöl þeirra manna, sem eiga verðbréf og bankainnstæður, séu rétt. Ég held, að það sé rangt að samþ. brtt. um þetta efni. Á því er enginn vafi, að bætt framtöl mundu stórauka skattstofna, sem hér kæmu til greina, og skatttekjurnar af skattinum þar af leiðandi. Þess er og að gæta í þessu sambandi, að miklum mun auðveldara er að hafa röggsamlegt eftirlit með framkvæmd þessara l. en almennum tekju- og eignarskatti. Hér er hægt að koma við fullkomnu eftirliti og athugun á bókhaldi og framtölum, og verður það að sjálfsögðu gert, enda til þess ætlazt samkvæmt ákvæðum frumvarpsins. Hv. 6. þm. Reykv. spyr, hvers vegna sé ekki tekinn allur eignaaukinn, heldur miðað við ákveðið mark, sem hann segir, að sé 50 þús. kr., en hafi verið 100 þús. kr. í fyrra, en er nú 80 þús. kr., en 100 þús. í fyrra, en það skiptir ekki máli. Þessu var breytt úr 100 þús. í 80 þús. vegna þess, að komið hefur fram brtt. um það, að sá tími, sem skattákvæðunum er ætlað að ná til, verði fjögur ár í stað þriggja, og er þá 20 þús. kr. eignaauki fyrir hvert ár ekki skattskyldur samkvæmt þessu. Það má deila um, hvort þetta er rétt mark, en um það þarf ekki að deila, að fjársöfnun, sem nemur 20 þús. kr. á ári, getur ekki kallazt stríðsgróði. En sé gróðinn kominn yfir sérstakt mark, getur hans ekki verið aflað með vinnu og sparnaði, og er það því stríðsgróði. En í sambandi við þessar hugleiðingar hv. þm. skal ég játa það, að ég er vel til með að athuga, hvort ekki sé ástæða til að ganga lengra í þessum efnum, eins og sums staðar er gert, að í staðinn fyrir að leggja á eignaauka væri lagður á almennur eignarskattur í eitt skipti fyrir öll. En ég hef enga von um, að það þýði að hreyfa því, en hef það í huga upp á seinni tímann. En um þessa eignaaukningu er það að segja, að hún er til orðin án tilverknaðar mannanna sjálfra, og þess vegna er eðlilegt, að hún sé skattlögð meira en hér hefur verið gert. Eftirmæli hv. þm. eftir vissar stjórnartilraunir gefa mér ekki tilefni til aths. Það er rétt, að það var rætt um löggjöf eins og þessa í sambandi við viðræður, sem fóru fram um stjórnarmyndun. Og við, sem flytjum þetta frv., erum þeirrar skoðunar, að þetta frv. eigi að geta komið að sama gagni, jafnvel þó að slík stj. verði ekki mynduð, vegna þess að tekjurnar eru bundnar í ákveðnu augnamiði. Þeim verður ekki varið til venjulegra útgjalda ríkisstj., heldur til þess að skapa varanleg verðmæti. Sumpart ávaxtast þetta fé, og sumpart bætir það úr þörfum og léttir þar með gjöld ríkisins og þjóðarinnar í heild. Þá spáði hv. þm. því, að svo mundi fara, að þörf yrði á róttækum aðgerðum í skattamálum og þá mundi ekki standa á Sjálfstfl. að ganga langt í þeim efnum, enda hefði Sjálfstfl. talið sig geta fylgt eignaaukaskattinum með því skilyrði, að skatturinn væri notaður til ákveðinna aðgerða. Ég verð að segja það, að þetta er mikil framför frá því, sem áður var, þegar þessi hv. þm. reis úr sæti sínu og fullyrti, að samþ. slíks frv. sem þessa væri brot á stjskr. og árás á eignarréttinn o. s. frv. Á því er enginn vafi, að það er mikil þörf róttækra aðgerða í skattamálum, en tiltrú mín til hv. 6. þm. Reykv. og flokksmanna hans til þess að standa að gagnlegum aðgerðum í því efni hefur farið mjög minnkandi við hinar löngu umr. um þetta mál. Ég hygg, að hugarfar þessara manna hafi komið svo greinilega fram í þessum efnum, að það væri barnaskapur að láta sér detta í hug, að þeir muni vera fylgjandi slíkum ráðstöfunum, sem frv. þetta gerir ráð fyrir. En hvað sem um það er, þá breytir það, sem hér er um að ræða, í engu möguleikunum fyrir slíkum aðgerðum í skattamálum, sem hv. 6. þm. Reykv. minntist á. Hér er aðeins um það að ræða, að taka nokkurn hluta af þeim gróða, sem safnazt hefur, og láta hann renna til ákveðinna aðgerða, sem nauðsynlegt er að sinna, ef kjör almennings eiga ekki að versna stórkostlega frá því, sem æskilegt er. Það á að sporna við því með því að leggja fram fé í eitt skipti fyrir öll, eins og frv. gerir ráð fyrir. Ég hygg, að með þessum orðum mínum hafi ég svarað ekki aðeins hv. 6. þm. Reykv., heldur einnig mestu af því, sem komið hefur fram í ræðum flokksmanna hans, sem hér hafa talað. Þó vil ég víkja nokkrum orðum að því, sem hv. 1. þm. Reykv. sagði. Hann taldi, að til þess að rétt væri að samþ. slíkan skatt hér á landi, þyrfti þrennt að vera fyrir hendi: Fyrst, að auðsöfnun væri óeðlilega mikil, í öðru lagi, að skattaframtöl hefðu verið vanrækt, og í þriðja lagi, að þjóðfélagið væri í neyð. Ég tel, að það hafi komið fram í umr. og verið sannað, að fyrstu tvö skilyrðin eru fyrir hendi, að eignaaukningin hafi til orðið fyrir viðburðanna rás án tilverknaðar mannanna sjálfra og að skattaframtölin hafi verið vanrækt, en að þau hafa verið vanrækt, sést á því, að eignaaukningin hefur orðið. Þriðja atriðið, þjóðfélagsleg neyð, er ekki fyrir hendi eins og stendur, en það eru lítil búmannshyggindi að ætla sér að bíða eftir því. En með því að samþ. þær ráðstafanir, sem gert er ráð fyrir í þessu frv., er hægt að hindra, að til slíks neyðarástands komi.

Forsrh. (Björn Þórðarson) : Herra forseti. Það eru aðeins fáein orð, sem ég vildi segja út af átölum hv. 6. þm. Reykv. á félmrn. fyrir það, að það hefur gefið út dálítið rit, sem útbýtt var á fyrstu dögum þingsins. Í formála þessa rits er gerð grein fyrir, hvers vegna það er gefið út. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Allmargar nefndir og aðrir aðilar eru nú starfandi að þeim málum, sem mætti nefna einu nafni félagsleg öryggismál, og er starfsvið ýmissa þessara nefnda allnáið. Þótti félmrn. rétt, að þm. og öðrum yrði gefið yfirlit yfir þann viðbúnað, sem stofnað hefur verið til í þessum efnum af hálfu þings og stjórnar“. Svo var mál með vexti, að á síðasta þ. og einnig í sumar varð ég þess var, að menn, sem störfuðu innan ýmissa n., töldu, að svið þeirrar n. næði inn á svið annarra n., og vildu þeir gjarnan fá glöggt yfirlit yfir það, hvaða n. væru starfandi að skyldum og sömu málum. Ég tók því það ráð að gefa yfirlit yfir þessar n., og er það yfirlit tekið upp í þetta rit, og eru 14 nefndir eða aðilar starfandi að þessum málum. Ég hygg, að það sé gagnlegt fyrir þingmenn að fá nú glöggt yfirlit yfir þessar nefndir. Einn af þeim mönnum, sem af félmrn. var settur til að safna gögnum og vinna fræðilega að þessum málum, áður en ég tók við því ráðuneyti, er Jón Blöndal hagfræðingur. Okkur kom saman um, að þarflegt væri, að hann semdi fræðilega ritgerð um þessi mál í sem stytztu máli. Þetta gerði hann, og er það ritgerðin, sem hér er. Hv. 6. þm. Reykv. benti á tvö atriði, sem hann virtist telja, að félmrn. mundi ekki geta staðið við. Annað er þetta: „Sennilega hefur tekjuskipting íslenzku þjóðarinnar verið jafnari, munurinn á lífskjörum minni en í flestum löndum öðrum, a. m. k. fram til síðustu ára“. Ég held satt að segja, að það hafi verið alveg föst skoðun flestra, að á Íslandi væri minna bil milli ríkidæmis og fátæktar en á nokkrum öðrum stað, en með „síðustu árum“ er átt við tímann, síðan styrjöldin hófst og tekjur manna og eignir fóru að verða meiri en áður. Ég held, að félmrn. geti staðið sig við að standa að útgáfu rits, sem þessi ummæli standa í. Hitt atriðið, sem hann minntist á, er þetta: „Síðan styrjöldin hófst, hafa meiri auðæfi safnazt í hendur einstakra manna og félaga en dæmi eru til áður í sögu landsins“. Það er skoðun okkar allra, að til séu félög og einstaklingar, sem hafa komizt yfir meiri verðmæti en þekkzt hefur áður. Einkum var það á árunum 1941 og 1942. Það hafa komið hér saman auðæfi, það sem við köllum milljónir, og vitnaði þingmaðurinn í 4 félög í því sambandi. En það getur verið, að það, sem við í ár köllum auðæfi, verði eftir ár auðn, ef dýrtíðin er látin leika lausum hala. Það getur verið, að þetta fé flói út aftur og það ástand, sem nú er, verði aðeins ævintýr. En það gleður mig mjög, að hv. 6. þm. Reykv. hafði ekki meira né stórfelldara við rit þetta að athuga og að hann hefur lesið það gaumgæfilega. Þetta sýnir og, að Jón Blöndal og hv. 6. þm. Reykv. geta komið sér saman um fleiri atriði en margur hyggur. Ég ætla ekki að fara fleiri orðum um þetta. Ég hygg, að félmrn. hafi unnið þarft verk með útgáfu þessa rits. (BBen; Því fer fjarri).



Herra forseti. Ég skal ekki misnota mér velvilja hæstv. forseta, en ég leyfi mér að taka til máls um eitt atriði, sem mér virðist ekki hafa komið nægilega fram í umr., og þykir mér slæmt, að hv. 3. landsk. (HG) er ekki við, en hv. 5. þm. Reykv. (BrB) getur tekið það til athugunar. Ég vil biðja hv. flm. að athuga ákvæði þessa frv. í 2. gr., að þetta eigi að vera á eignaaukningu frá 1940 til 1944 og hvort það stríðir ekki beinlínis á móti skattal. frá 1941, þar sem eru ákvæðin um tapsfrádráttinn fyrir árin 1931–1939, að hann skuli vera skattfrjáls. Það var ákveðið hér á Alþingi, að sá gróði, sem kæmi á árunum 1940–1941, mætti ganga til þess að greiða töp frá árunum 1931–1939, án þess að greiddir væru skattar af því. Nú er ætlazt til, að þessi gróði sé skattlagður, og gegnir það furðu. Vil ég nú sýna með dæmi, hve ranglátt það er. Ef fyrirtæki skuldar 12 milljónir 1939 og græðir 24 millj. og notar helminginn af því til þess að greiða skuldir sínar, þá á skatturinn ekki að reiknast af 24 millj. Ég hygg, að þetta stafi af misreikningi á hinum áætluðu tekjum, sem mþn. í skattamálum hefur fengið upp gefnar frá skattstofunni, því að það stendur á bls. 14 í nál. mþn. í skattamálum 1943, með leyfi hæstv. forseta, að samkvæmt upplýsingum, sem n. hafi borizt frá Skattstofunni í Reykjavík, nemi skattskyld eignaaukning hér í bænum kr. 28.383.300.00 og eignaskatturinn af því kr. 5.126.513.00. Það er sjáanlegt, að Skattstofan miðar aðeins við þá eignaaukningu, sem orðið hefur á skattskyldum eignum, en það er ekki miðað við töp, sem búið er að greiða og ekki á að greiða skatta af. Í sambandi við þetta vil ég leyfa mér að benda á, að nýlega gekk í gegn hér í þessari d. að afnema skattfrelsi iðnaðarfyrirtækja, sem höfðu fengið skattfrelsi til 3 ára, og var það afnumið með þessum l. Eitt iðnaðarfyrirtæki fór í mál og taldi sig ekki skyldugt til að greiða þessa skatta, og hæstiréttur leit svo á, að því bæri ekki að greiða skattinn, því að l. verkuðu ekki aftur fyrir sig. En ef þetta er rétt, að ekki megi taka eftir á skatta af fé, sem hefur verið skattfrjálst, virðist mér það gerbreyta öllu málinu, og mun ég leyfa mér að bera fram brtt. við 3. umr., að það sé alveg ótvírætt í l., að ekki sé hægt að reikna skattinn af töpum áranna 1931–1939. Ég sé svo ekki ástæðu til að ræða meira um þetta atriði, en vil leyfa mér að benda á, að hér fyrir Alþ. liggur, í Sþ., þáltill. til athugunar, og fer hún fram á, að útgerðarmönnum og þeim, sem eiga útgerðarfyrirtæki, sé leyft að reikna fyrningu eftir allt öðrum reglum en leyft er í skattal. Fjmrn. hefur látið í ljós umsögn um málið; og í því bréfi er skýrt tekið fram, að rn. sjái þess mikla þörf að leyfa, að þeir menn, sem hafa orðið að byggja á þessum dýru tímum, fái sérstaka heimild eða verði reiknaður fyrningarfrádráttur eftir sérstökum reglum, en sjái ýmsa agnúa á því, hvernig þessu verði fyrir komið. Í þessu bréfi rn. er fullkomin staðfesting á því, að taka beri tillit til þeirra erfiðleika, sem framundan eru, þegar allt verðlag lækkar í landinu. Ef þetta verður að l., mundi það í mörgum tilfellum íþyngja skattgreiðendum, því að það gæti verið, að þeir borguðu ekki svo litla upphæð samkvæmt þessum l., því að það eru margir, sem eiga eignir með stríðsverði vegna þess, að mat þeirra er eftir kostnaðarverði þeirra. Ég vildi aðeins taka þetta fram, áður en málið kemur til atkv.

Forseti (StgrA): Hv. 6. þm. Reykv. (BBen) hafði kvatt sér hljóðs, en hefur ekki getað mætt á fundi. Fleiri hafa ekki kvatt sér hljóðs, og er umr. lokið.



Enda þótt ég sé algerlega á móti því, að sá skattur, sem hér um ræðir, verði lagðsur á, álít ég þó rétt, ef hann nær fram að ganga, að hann gangi til þess að greiða niður dýrtíðina, og segi því já. 5.–6. gr. samþ. með 9:5 atkv. Fyrirsögn samþ. án atkvgr. Frv. vísað til 3. umr. með 9:5 atkv.