Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til vaxtalaga. Þetta frv. er að verulegu leyti samið af Jónatan Þórmundssyni prófessor en ég leitaði til hans í lok síðasta árs til þess að kanna stöðu vaxta- og okurmála, m.a. í tilefni af dómi Hæstaréttar frá 19. des. á s.l. ári og óskaði eftir því að hann semdi nýtt frv. til heildstæðrar löggjafar á þessu sviði. Árangur þess starfs er þetta frv. til vaxtalaga sem hér liggur fyrir. Það er unnið í samráði við viðskrn. og Seðlabanka Íslands. Enn fremur var rætt um einstaka þætti þess við sérfróða menn á þessu sviði. III. kaflinn í frv., um dráttarvexti, er í stórum dráttum byggður á frv. til sérstakra laga um dráttarvexti o.fl. sem lagt var fram á síðasta þingi og náði þá ekki fram að ganga. Það frv. var að verulegu leyti samið af Benedikt heitnum Sigurjónssyni, fyrrv. hæstaréttardómara, og Viðari Má Matthíassyni. Að dráttarvaxtafrv. var síðan unnið áfram í viðskrn. og varð að ráði að fella dráttarvaxtaþáttinn inn í hið nýja vaxtalagafrv. með nokkrum breytingum og úrfellingum. Það hefur að vissu leyti ótvíræða kosti að setja ein heildarlög um vaxtamál. Við það fæst betri heildarsýn yfir þessi mál, reglurnar verða einfaldari og markvissari, og um sum atriði má setja sameiginleg ákvæði án tillits til vaxtaforms. Við samningu dráttarvaxtakaflans var höfð hliðsjón af umsögnum ýmissa aðila um það dráttarvaxtafrv. sem ég lagði hér fram á síðasta þingi, svo og eldri frumvarpsdrögum hæstaréttarlögmannanna Jóns Steinars Gunnlaugssonar og Baldurs Guðlaugssonar um bætur vegna rýrnunar á verðgildi gjaldkræfra peningakrafna, sem kallaðar eru verðgildisbætur, og um dráttarvexti, ásamt grg. og umsögnum nokkurra aðila. Enn fremur var litið til erlends réttar og þá einkum dönsku vaxtalaganna. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, tekur mið af þeim forsendum: Að viðhalda því takmarkaða vaxtafrelsi sem við búum nú við eftir þróun síðustu ára til aukins vaxtafrelsis. Að treysta og samræma lagaheimildir um ákvörðun vaxta, refsiábyrgð og viðurlög við okri. Að tryggja upplýsingar um öll almenn vaxtakjör hjá viðskiptabönkum og sparisjóðum og reglulega birtingu þeirra á sem aðgengilegastan hátt, eins og t.d. í Lögbirtingablaði. Að gera vaxtareglur þannig úr garði að þær verði einfaldari og meðfærilegri í allri framkvæmd en gildandi reglur, m.a. í dómsmálum. Og að lokum að tryggja efnisleg málalok í þeim okurmálum sem enn eru til meðferðar fyrir dómstólum, sbr. ákvæði til bráðabirgða. Nd. gerði nokkrar breytingar á þessu frv. sem ekki eru efnislega mikilvægar. Þær breytingar voru með þeim hætti sem ég gat vel sætt mig við og greitt atkvæði um. Ég tel að það sé mikið atriði að afgreiða þetta frv. með þessum hætti eins og hér er lagt til. Hins vegar er mér ljóst að dráttarvextir þurfa frekari endurskoðunar við og það hefur orðið að samkomulagi að þau atriði verði könnuð til hlítar með það fyrir augum að flytja frv. á hausti komanda í sambandi við þau efnisatriði þessa frv. Virðulegi forseti. Ég sé ekki ástæðu til að ræða þetta frv. öllu ítarlegar hér, en vísa til ítarlegrar framsöguræðu minnar sem fyrir löngu síðan er komin í þingtíðindum. Mér er það ljóst að Nd. afgreiddi þetta mál úr nefnd mjög seint og það er til mikils mælst við hv. nefnd hér í Ed. að afgreiða mjög fljótt þetta frv. því að bæði ég og ríkisstjórnin leggjum áherslu á það að þetta frv. verði að lögum. Virðulegi forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Virðulegi forseti. Meginmarkmiðið með frv. þessu um listmunauppboð er að gera reglur um listmunauppboð frjálslegri en verið hefur. Samkvæmt þessu frv. er ekki lengur gert ráð fyrir takmörkuðum fjölda leyfishafa sem aðeins geti haldið uppboð í ákveðnum kaupstað hver fyrir sig, heldur er hér verið að færa þetta út eins og fram kemur. Hv. fjh.- og viðskn. Nd. gerði nokkrar breytingar á frv. og ég fyrir mitt leyti féllst á þær allar og er ánægður með frv. eins og það kom frá Nd. Það voru ekki mjög róttækar breytingar. T.d. var við 1. gr. frv. í stað orðanna "bækur og frímerki" bætt: bækur, frímerki og aðra muni sem söfnunargildi hafa. Og í stað orðanna í 2. gr. að "halda opið eða lokað uppboð" komi: halda lokað uppboð. Sömuleiðis er eins og menn sjá sú breyting gerð á 3. gr. frv. að söluskattur leggst ekki á málverk, myndir né listmuni, heldur 10% gjald sem rennur til listamanna, en sé höfundaréttur fallinn niður eða fénu verður ekki ráðstafað þá rennur það til starfslauna myndlistarmanna samkvæmt ákvæðum sem samþykkt voru í Nd. Ég tel að þetta frv. geri uppboð listmuna mun frjálslegri en verið hefur. Hefur almennt verið tekið vel í það að gera þessa breytingu og fjh.- og viðskn. Nd. varð sammála um afgreiðslu málsins. Virðulegi forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði frv. vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Virðulegi forseti. Þetta frv. um dráttarvexti er flutt af nefnd í Nd., en það er fylgifrv. með frv. til vaxtalaga, eins og fram kemur í frv. til vaxtalaga, og það þarf ekki frekari skýringa við. Ég sé ekki ástæðu til að það fari frekar til nefndar í þessari deild en í Nd. af því að frv. er flutt af nefnd og í raun og veru er fjallað um þetta frv. í sambandi við frv. til vaxtalaga.



Virðulegi forseti. Það mál sem hér er til umræðu kom til umfjöllunar landbn. deildarinnar í morgun og þar var borin fram ósk frá hæstv. landbrh. um það að nefndin flytti þetta mál sameiginlega. Úr því varð ekki. Við fulltrúar stjórnarandstöðunnar í nefndinni töldum ekki rétt að málið kæmi á þann veg hér inn í hv. deild, töldum reyndar að það hefði verið eðlilegast að þetta mál hefði verið flutt af hæstv. landbrh. en ekki af nefnd þar sem þetta er í eðli sínu stjfrv. og stjórnaraðgerð sem hér er verið að leggja til á síðustu dögum þingsins. En einhverra hluta vegna, og eftir því sem hv. 11. landsk. þm. upplýsti hér áðan í ræðustól, þá var þetta gert til þess að auðvelda framgang málsins.

Flýta afgreiðslunni.

Flýta afgreiðslunni. g sé ekki neitt sem verður þess valdandi að afgreiðsla málsins verði fljótari fyrir það að meiri hl. nefndarinnar flytur þetta hér heldur en ef það hefði verið á þann veg að hæstv. ráðh. hefði flutt þetta mál sjálfur. Þetta fer til nefndar og verður unnið á alveg nákvæmlega sama veg og það verður gert nú. Hitt getur verið að hafi verið hvati að þessu máli að hv. 11. landsk. hafi haft áhuga fyrir því að ná þeirri aðstöðu að mæla fyrir þessu máli hér og mér sýnist að sú hafi verið raunin á, að málið hafi verið lagt hér fyrir hv. deild að ósk þeirra sjálfstæðismanna að það yrði ekki lagt fram af ráðherrunum sjálfum heldur yrði það lagt fram og mælt fyrir því af hv. 11. landsk. þm., formanni landbn. Og er það dálítið merkileg aðferð sem hér er notuð. Það er fyrst rætt við stjórnarandstöðuna um það að við látum það vera hér í deildinni að eyða miklum tíma í þetta mál. Það er leitað eftir því að málið fái eins fljóta meðferð hér í þinginu og mögulegt er og svo heyrum við allt í einu hér úr ræðustól flutta "generalprufu" af framboðsfundi á Austfjörðum. Það er flutt hér langloka um staðreyndir eða ekki staðreyndir sem Sjálfstfl. á sjálfsagt eftir að boða landslýð að þannig hafi verið haldið á landbúnaðarmálum undanfarin ár, sem hv. 11. landsk. þm. flutti hér úr ræðustól áðan og lítið kom við því máli sem hér er lagt fram. Mér finnst þetta dálitið merkileg vinnubrögð. Ég taldi að þetta mál mundi verða lagt hér fram með þeirri grg. sem fylgir frv. og hv. 11. landsk. þm. nefndi að væri skýr og þar af leiðandi þyrfti ekki að flytja hana hér úr ræðustól heldur flutti sína eigin ræðu, þ. e. útlistun Sjálfstfl. á því hvernig landbúnaðarmálin hefðu gengið á undanförnum árum. Um þetta frv. má vitaskuld margt segja og kannske fyrst og fremst er það staðfesting á því hvernig landbúnaðarstefna hæstv. ríkisstjórnar hefur gengið á undanförnum árum. Nú á síðustu dögum þings fyrir kosningar hleypur ríkisstjórnin til og flytur þetta frv. hér um það að lengja aðlögunartímann í sambandi við búvöruframleiðsluna, skerðingu búvöruframleiðslunnar og stjórnun búvöruframleiðslunnar, um tvö ár. Þetta er viss viðurkenning á því sem við stjórnarandstæðingar höfum haldið fram og við Alþýðubandalagsmenn höfum haldið fram að sá aðlögunartími sem markaður var samkvæmt búvörulögunum væri of stuttur. En það er ekki tekið nema þetta litla skref, tvö ár. Ég tel að hér hefði þurft að stíga skrefið til fulls, eins og menn hafa held ég flestir búist við að verði, að þetta verði ekki aðeins frestur eða framlenging um tvö ár til viðbótar, þ.e. að árin verði sjö, heldur þurfi þarna að vera tíu ára aðlögunartími. Við eigum eftir að fjalla um þetta í landbn. í fyrramálið, þó að við vitum það allir að það er þegar raunverulega búið að ganga frá þessu máli og við vitum það að stjórnarandstaðan mun koma með nál. um þetta mál. Ég tel ekki ástæðu til þess að fara að eyða hér löngum tíma og vil standa við mitt loforð um það að málflutningur hér í deildinni verði sem stystur þó að á annan veg hafi verið farið með frsm., að hann hafi talið ástæðu til þess að hefja hér umræður um landbúnaðarstefnuna eins og hún hefur gengið fyrir sig á undanförnum árum. Ég vil lýsa því yfir að við Alþýðubandalagsmenn hér í deildinni munum gera okkar í því að þetta mál gangi hér fram, og það eins fljótt og mögulegt er, og við munum leggja hér fram brtt. um það að þessi tími verði ekki lengdur um tvö ár heldur muni hann vera lengdur um fimm ár. En þó að sú brtt. okkar verði ekki samþykkt hér í deildinni munum við þá standa að þessu frv. þar sem þetta er ákveðið skref í þá átt að koma á móti þörfum bænda um það að aðlögunartíminn verði lengdur.



Hæstv. forseti. Vegna orða síðasta ræðumanns, hv. 4. þm. Vesturl., um hvernig að flutningi þessa frv. var staðið vil ég aðeins ítreka það sem hefur komið hér fram áður að ég óskaði eftir því að þessi leið yrði farin til þess að flýta framlagningu frv. Þær tölur sem frv. er byggt á lágu ekki fyrir fyrr en rétt fyrir helgina og þar sem það tekur tíma að ganga frá formsatriðum stjfrv. var ljóst að það þurfti að reyna að fara þá fljótustu leið sem hægt var. Og í öðru lagi, ef von ætti að vera um að frv. næði fram að ganga þá varð að gera það í góðu samkomulagi við stjórnarandstöðuna þar sem þetta var svo seint fram komið. Þess vegna taldi ég að það væri heppilegra að ræða málið á þessum grundvelli. Ég vil þakka hv. 4. þm. Vesturl. og öðrum þm. stjórnarandstöðunnar, sem hafa um þetta mál fjallað enn þá, fyrir góðar undirtektir um að greiða fyrir framgangi þess. Ég mun ekki ræða efnislega að öðru leyti landbúnaðarmálin, því að þá getum við áreiðanlega verið hér í marga daga og vil því fara sömu leið og hv. 4. þm. Vesturl. og sleppa þeirri umræðu.



Virðulegi forseti. Hv. þm. í þessari deild eru nú ekkert óvanir því að fá landbúnaðarmál til umræðu svona á síðustu dögum þingsins en eins og fram hefur komið er hér um að ræða framlengingu um tvö ár til viðbótar þeim ákvæðum sem eru í lögum um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum. Auk þess sem þetta er framlenging um tvö ár þá er tilfærsla árið 1990, þ.e. að í stað þess að árið 1990 eigi útflutningsbætur að vera 4% af heildarverðmætum landbúnaðarvara er í þessu frv. lagt til að þær verði 5%. En aftur á móti það sem varið er til nýrra búgreina er ætlast til að verði 4% árið 1999 í stað 5%. Það getur vel verið að rökin fyrir þessu hafi komið fram í ræðu hv. 11. landsk. þm., ég hef þá misst af því, mér fannst ansi mikill tími fara í það hjá honum að tala um nýjar búgreinar og annað slíkt. Þess vegna varð ég mjög undrandi á því að sjá þetta, en eins og fram hefur komið hér þá er þetta mál alveg nýtt af nálinni, er lagt fram í nefnd í morgun. Reyndar bauðst okkur að kynna okkur þetta mál á þingflokksfundi í dag en því miður var tíminn það naumur, um 10 mínútur sem menn höfðu til þess að koma sér ofan í þetta mál og þær tölur sem því fylgdu. En ég sé nú ekki að það sé ýkja flókið því þetta er eina breytingin sem hér um ræðir, það er sem sagt flutningur um 1% frá því fjármagni sem átti að vera til nýbúgreina yfir í útflutningsbætur og ákvæði 38. gr. sem er svohljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: "Ákvæði 36. og 37. gr. skulu tekin til endurskoðunar að liðnum fjórum árum frá gildistöku þessara laga með tilliti til aðstæðna í markaðsmálum og uppbyggingar nýrra búgreina." Það er einfaldlega verið að breyta þessu ákvæði um að þetta skuli endurskoða eftir tvö ár í staðinn fyrir fjögur. Ég sé ekki þessa brýnu nauðsyn á því að koma þessu máli nú í gegnum þingið og að markaðsaðstæður í dag segi okkur fremur hvernig þessi hlutföll skuli vera árið 1991 og 1992 get ég ekki fallist á að séu ýkja mikil rök. En það getur vel verið að hv. 11. landsk. þm. sjái þau rök, hann er mjög kunnugur þessum málum, en mér þætti vænt um að heyra rökin fyrir því. Ég efast ekki um að hæstv. landbrh. hefur þau líka á takteinum en það er sem sagt eina breytingin sem er um að ræða á þessu, tilfærsla árið 1990 og flýting 38. gr. laganna um tvö ár. En þessi ákvæði á að endurskoða samkvæmt lögunum 1989.



Virðulegi forseti. Það er út af fyrir sig mikil ánægja fyrir mig að mæla fyrir þessu máli hér en það blandaðist nú ekki inn í þá ákvörðun að það væri lagt hér fram í þessari deild og flutt með þeim hætti sem hér var raun á. Ég held að landbrh. geti staðfest það að það er alveg hans ákvörðun að þessi málsmeðferð var viðhöfð. Það má kannske segja að það sé vandmetið hvort þetta hefur orðið til þess að flýta málinu eða ekki en ef samkomulag hefði orðið í nefndinni um flutning málsins, þá hefði málið getað gengið áfram til Nd. í kvöld. Og þá var það náttúrlega fljótvirkasta leiðin sem fyrir hendi var og auk þess gafst meira ráðrúm til þess að meta þetta mál vegna þess að nefndin var kvödd til að flytja það. Þetta er nú um það að segja. Ástæðan fyrir því að málið kemur svona seint til meðferðar hér á Alþingi hefur reyndar þegar verið skýrð, en hún er sú að um þessar mundir er verið að gera samning til tveggja ára milli bænda og ríkisvaldsins. Og eins og fram kemur í grg. er búið að leggja drög að þeim samningi. Hins vegar nást ekki tilskilin markmið á því árabili. Það var það sem ég var að rökstyðja í ræðu minni hér áðan. Á þeim árum næst mjólkurframleiðslan í fullt jafnvægi eins og búvörulögin kveða á um en aftur ekki sauðfjárframleiðslan. Og með því að inn í samningsgerðina á milli ríkisvaldsins og bændasamtakanna hefur verið fjallað um útrýmingu á riðuveiki úr sauðfjárstofninum, þá ná áhrif þeirra aðgerða allt til ársins 1992 og þar af leiðandi er talið eðlilegt að binda samninginn við þetta árabil allt saman. Og til þess að menn treystu sér til að gera samning til þetta langs tíma þótti eðlilegt að framlengja ákvæðin um útflutningsbæturnar, eða réttara sagt ákvæði VIII. kafla búvörulaganna. Þetta eru nú skýringamar. Ekki mundi nú okkur hv. þm. Helga Seljan þykja þetta hafa verið mergjuð framboðsræða á Austurlandi, sú ræða sem ég flutti hér áðan, full af tölum og skýringum. Það eru nú ekki sérstaklega vinsælar framboðsræður. En eins og ég sagði áðan þótti mér nauðsynlegt að það kæmi hér fram vegna þess að VIII. kaflinn er í heimildarformi og eins og hv. þingdeildarmenn, og þá sérstaklega landbúnaðarnefndarmenn Ed., hafa getað sannfært sig um, þá liggja að baki þessari ákvörðun viss markmið sem ekki eru fest í lög, þau fylgja ekki sem fskj. með frv. og þar af leiðandi þótti mér nauðsynlegt að skýra þau nánar svo að það lægi fyrir hvaða meiningar liggja að baki fjögurra ára samningsgerð og breytingum á búvörulögunum til samræmis við þær ákvarðanir. Um nýjar búgreinar fjallaði ég ekki í mínu máli, nákvæmlega ekki neitt, en í tólf línum gat ég um stöðu Framleiðnisjóðs og lagði áherslu á gildi þess að einmitt með þessari lagagerð núna er jafnframt tekin ákvörðun um að sjóðurinn þurfi ekki að sinna sams konar hlutverkum og áður, eins og hann tók að sér fyrir þetta framleiðsluár, heldur geti einbeitt sér að þeim verkefnum sem brýn eru í sambandi við önnur verkefni sjóðsins, og þá sérstaklega uppbyggingu nýrra greina í sveitum landsins.



Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins. Það er 318. mál Nd. á þskj. 904. Hér er um að ræða frv. sem fyrst og fremst er flutt til þess að reyna að lagfæra ákveðna agnúa sem hafa komið fram í sambandi við þetta mál en eins og allir hv. þm. vita voru þau lög sem rætt er um að gera breytingu á byggð á samkomulagi aðila vinnumarkaðarins og ríkisstjórnarinnar. Meginatriði laganna byggðist í raun og veru á samræmdri þátttöku allra lífeyrissjóða landsins en þeir leggja til fjármagn sem nemur 55% af ráðstöfunarfé þeirra sem er í raun skilyrði fyrir lánsrétti einstaklinga sem sækja um lán skv. þessum lögum. Það var ljóst í upphafi að þessum gífurlegu breytingum sem þarna er um að ræða mundu fylgja einhverjir vaxtarverkir, ekki síst átti eftir að skoða ýmsa þætti, hvernig þetta kæmi við einstök atriði að því er varðar þá sem þurfa að byggja á lífeyrisréttindum þannig að það var ekkert óeðlilegt að það kæmi ýmislegt fram sem þyrfti að skoða nánar síðar. Ég vil taka það fram í upphafi og ég skal reyna að verða stuttorður, virðulegi forseti, að aðilar vinnumarkaðarins gerðu ráð fyrir að þessi mikla lagabreyting þyrfti að fá vissan aðlögunartíma í framkvæmdinni og það væri hyggilegt að flýta sér hægt í að gera miklar breytingar. Þess vegna var það að ég lagði á það mikla áherslu við Húsnæðisstofnun að það yrði ákveðið strax við framkvæmd laganna á s.l. hausti að þau atriði sem væru fyrst og fremst tæknileg og atriði sem væru augljóslega þannig upp sett í þessum nýju lögum að það gæti hindrað afgreiðslu til fólks sem vantaði lítið upp á til þess að njóta fullra réttinda yrðu athuguð sérstaklega. Niðurstaðan varð sú að þær breytingar sem liggja til grundvallar í þessu frv. eru við þetta miðaðar. Það er gert ráð fyrir því að í staðinn fyrir að fólk þurfti að hafa samfelldan lífeyrisrétt á síðustu 24 mánuðum verði það stytt í 20 mánuði, það yrðu 20 mánuðir innan þessara 24. Það kom í ljós við athugun að það mundi leysa vanda ýmissa aðila sem hafa sótt um, sérstaklega unga fólksins sem lögin stefna nú fyrst og fremst að að reyna að lagfæra lánsréttinn fyrir. Þetta var sem sagt eitt atriðið. Síðan kom í ljós að námsmenn voru ákaflega óviðbúnir þessu nýja lífeyrissjóðskerfi sem eðlilegt var og það þurfti að koma eitthvað til móts við þá. Það var gert á tvennan hátt. Annars vegar með því að ná samkomulagi við Söfnunarsjóð lífeyrisréttinda um að Söfnunarsjóðurinn og Lánasjóður námsmanna gerðu með sér samkomulag sem gildir frá 1. sept. s.l. um það að tryggja öllum sem fá lán úr sjóðnum lífeyrisréttindi frá 1. sept. s.l. sem tryggir þessu fólki lánsréttindi þegar fram í sækir og einnig það að með þessu móti var hægt að létta áhyggjum af þessu námsfólki sem þarna var um að ræða. Síðan var sett ákvæði til bráðabirgða í þetta frv. sem gerir þeim sem á síðustu tveimur árum hafa verið að reyna að koma húsnæði yfir sig léttara fyrir með því að þeir eru undanskildir að nokkru leyti í sambandi við þetta stranga ákvæði ef þetta ákvæði til bráðabirgða verður samþykkt. Einnig eru nokkur önnur atriði. Ég nefni að það er verið að gera þarna tilraun til þess að koma til móts við fólk sem hefur orðið fyrir því að þurfa að hverfa tímabundið af vinnumarkaðinum um skamman tíma á síðustu tveimur árum og hefði í strangasta skilningi laganna, eins og þau voru byggð upp, misst lánsréttinn að verulegu leyti. Miðað við þá breytingu sem hér er lögð til er því stórum hluta af þessu fólki bjargað fyrir horn ef svo má að orði komast þannig að það heldur sínum réttindum miðað við að þessar breytingar verði samþykktar. Þetta tekur til fólks sem hefur gert hlé á starfi um skeið, t.d. hálft ár vegna endurmenntunar eða eitthvað þess háttar og það fær þarna að fullu borið í slíkum tilvikum. Þá var einnig slakað nokkuð á stærðarmörkum í sambandi við lögin. Það er gert ráð fyrir í lögunum að miðað sé við 170 fermetra stærðarmörk. Það kom í ljós, miðað við viðmiðunarstaðla á fasteignamarkaðinum og það sem er í gildi núna, en nýr staðall tók gildi 1. desember s.l., að til þess að fullnægja því þá þurfti að rýmka nokkuð um stærðarmörkin miðað við 180 fermetra og Nd. gekk frá því máli við samþykkt frv. Eitt atriði enn langar mig til að nefna, frú forseti. Það er í sambandi við öryrkja og aldraða. Í þessu frv. er það tryggt að þeir sem reka stofnanir fyrir öryrkja og fatlaða fá fullan lánsrétt með þessu frv. eins og kemur fram í 3. gr. þess. Ég vil geta þess vegna þess að fram kom í umræðum í Nd. að ýmislegt fleira hefur komið fram í sambandi við þessi lög og það hefur verið rætt við aðila vinnumarkaðarins og laganefndina um víðtækari breytingar að samkomulag varð um það að hafa þær eins litlar og mögulegt var og gefa sem sagt lengri aðlögunartíma til þess að sjá hvernig þessi lög verða í framkvæmd. Þess vegna var ekki tekið meira inn af þeim breytingum sem hugsanlega þyrfti að gera á þessu frv. þegar fram í sækir. Eitt af því sem menn hafa gagnrýnt er það að komið hefur í ljós að ýmsir sem sækja um lán skv. þessum grundvallaratriðum sem ég nefndi hér fyrr að með tilkomu allra lífeyrissjóðanna inn í þetta koma til greina einstaklingar sem hafa kannske það góð efni að þeir þurfa ekki á slíkum lánum að halda. Það er ekkert auðvelt að breyta því í fyrstu lotunni þar sem búið er að gera bindandi samninga við alla lífeyrissjóði um fjármagnið, 55%-fjármagnið, og þeir náttúrlega gera það í trausti þess að þeirra félagsmenn njóti þeirra kjara sem þessi nýju lög veita. Hins vegar er í gangi nú þegar endurskoðun á þessum lögum og raunar fleiri atriðum í sambandi við húsnæðismálin og ég reikna með því að - hver sem við tekur - örugglega verði hægt að gera á þessu breytingar ef menn vilja þegar kemur að næsta þingi. Þær breytingar sem lagðar eru til í þessu frv. og hv. Nd. hefur samþykkt eru aðeins lagfæringar sem eru þó mjög nauðsynlegar og þess vegna má ekki koma fyrir annað en að Alþingi samþykki þetta frv. sem hér liggur fyrir því það mun laga þessi mál fyrir marga sem þurfa sannarlega á því að halda. Ég sé ekki ástæðu til að lengja þessa umræðu meira, virðulegur forseti, en legg til að að lokinni þessari umræðu verði frv. vísað til 2. umr. og félmn.



Virðulegi forseti. Ég fæ þetta mál nú til athugunar í nefnd en er hins vegar búinn að kynna mér það það mikið að ég sé að þau atriði sem þar eru tekin inn, sem eru að mínu viti of fá að vísu, eins og hæstv. ráðh. kom reyndar inn á og viðurkenndi, eru öll til bóta, gera það að verkum að túlkun verði rýmri og auðveldara um vik fyrir Húsnæðisstofnun að snúa sér í ýmsum þeim vafaatriðum sem hafa þvælst þar fyrir núna í framkvæmdinni. Ég ætla heldur ekki að fara að hefja almenna umræðu svo síðla kvölds alveg sérstaklega vegna þess að það hafa verið miklar umræður um húsnæðismálin almennt hér í þinginu að undanförnu. Fullyrðingar hafa verið miklar til og frá og umræðan heit. Annars vegar hefur hæstv. ráðh. haldið því fram að allt væri í stakasta lagi og mundi vera í stakasta lagi og ekkert væri að óttast. Hins vegar hafa verið fullyrðingar um það að þetta kerfi væri jafnvel sprungið eða ætti eftir að springa á næstunni. Hið rétta á eftir að koma í ljós í þessum efnum og ég ætla ekki að fara út í allt það sem þar hefur verið sagt. Auðvitað er mikil spurning í mínum huga um það hversu fjármagnið dugar þegar um slíkt stökk er að ræða eins og nú hlýtur að vera bæði í húsbyggingum og húskaupum, við skulum vona sem jafnast um landið því að í raun og veru hefur þessa stökks nú ekki gætt nema hér á Reykjavíkursvæðinu enn þá, en þó kann það að vera að það hafi einhver áhrif til góðs úti á landi einnig. Þá hlýtur maður að spyrja sjálfan sig að því þrátt fyrir það aukna fjármagn sem þarna er komið inn hvort það muni duga vegna þess að menn voru í biðstöðu og höfðu beðið lengi eftir úrlausn. Eðli málsins samkvæmt hlýtur það að vera að þarna verði tæpt, svo að ekki sé meira sagt, varðandi fjármagnið. Það er auðvitað öruggt. Hvort fjármagnsskortur verður, hversu margir standa við það að byggja af þeim sem sækja um, hversu margir standa við það að kaupa af þeim sem sótt hafa um vegna hinna nýju reglna getum við auðvitað ekki og megum út af fyrir sig ekki vera að fullyrða neitt ákveðið um í dag. Það ætla ég mér ekki að gera. Hitt er svo ljóst að öll þessi umræða, af því að hún hefur ekki fengist á hreint í raun og veru, hefur valdið töluverðri óvissu hjá fólki, töluverðum ótta um það hvernig á því standi t.d. að svo illa hefur gengið hjá mjög mörgum að fá svör hjá Húsnæðisstofnun um það hvort þetta fólk eigi lánsrétt, hversu löng biðin verði þá ef út í það yrði farið og ég veit það að ofálag á þessa stofnun er slíkt núna og hefur verið allt frá haustmánuðum að það er í raun og veru engum mönnum bjóðandi í raun og veru, það álag sem þar hefur verið. Þessi umræða núna þar sem myndin hefur verið dekkt, sumir telja fyllilega ástæðu til, aðrir segja eins og hæstv. ráðh. að hún sé dekkt allt um of, hefur öll orðið til þess að álagið hefur orðið enn þá meira á þessa stofnun og ég get ekki hælt því. Ég hæli þessari stofnun nú almennt fyrir viðskipti við hana en ég hef ekki getað hælt henni núna varðandi þau viðskipti sem ég hef þurft að eiga við hana og alla þá óvissuþætti sem þar hafa komið upp alveg sérstaklega núna á síðustu mánuðum og valda mörgum miklum kvíða og áhyggjum. Þar á ég við það fólk sem hefur þegar keypt og ekki er búið að fá fullnægjandi svör eða er þegar byrjað að byggja og hefur heldur ekki fengið fullnægjandi svör. Ég er ekki að tala um það fólk sem er að hugsa til hreyfings og ætlar að fá vissu um þetta. Menn segja: Hvers vegna gerðu menn þetta? Í mörgum tilfellum var ekki um annað að ræða og þegar fólkið vissi sig eiga nokkurn veginn rétt samkvæmt því sem það gat lesið sér til var auðvitað annaðhvort að hrökkva eða stökkva í mörgum tilfellum og fólk var auk þess í raun og veru með það glæsileg gylliboð upp á vasann, að þetta yrði allt í lagi, að ég skil það fólk vel sem stökk út í nokkra óvissu í þessu efni eftir þá löngu bið sem hafði orðið á þessum málum. Ekki skal ég draga úr því átaki sem gert var í þessum efnum þegar verkalýðshreyfingin samdi við atvinnurekendur um það að lífeyrissjóðir hreyfingarinnar kæmu svo ríkulega inn í þessa mynd sem raun ber vitni og auðvitað voru kostirnir ótvíræðir með þeirri hækkun lána annars vegar sem þarna kom til varðandi almennt fjármagn inn í húsnæðiskerfið, hækkun á heildarlánum hvort sem þau voru til kaupa á húsum eða til nýbygginga og eins lenging lánanna sem skipti kannske meira máli en flest annað. Auðvitað vissum við það þegar við vorum að afgreiða þetta mál á sínum tíma að það voru á því ótal gallar og annmarkar. Hér er verið að sníða nokkra þeirra af en enn eru þó, eins og hæstv. ráðh. viðurkenndi áðan, margir eftir sem eiga eftir að valda fólki og stofnun ómældum erfiðleikum og ekki sér fyrir endann á. Það hefur nefnilega komið í ljós þrátt fyrir skylduaðild fólks að lífeyrissjóðum, lögum samkvæmt, að hér er um mjög miklar brotalamir að ræða varðandi þann rétt sem fólk á og margar ástæður líka sem koma inn í þetta. Að vísu er verið að sníða þá agnúa af að sumu leyti núna fyrir suma þeirra, margt sem veldur því að fólk hefur ekki þennan fulla rétt í lífeyrissjóðunum sem þarf til þess að njóta lánsréttar. Það tvennt sem skiptir þó kannske mestu máli í þessari húsnæðisumræðu er annars vegar það að enn þá er hið svokallaða félagslega kerfi eftir, það liggur enn þá eftir. Það liggur einfaldlega eftir, það vita það allir og þýðir ekkert um það að deila. Það liggur einfaldlega eftir vegna þess að það er ekki samkomulag um það innan ríkisstjórnarinnar hvernig með skuli fara. Hins vegar veit hæstv. félmrh. það að hann hefur til þess þingstyrk hefði hann viljað fara út í það á þeim grundvelli að ná því fram í gegnum annars vegar sinn flokk og hins vegar stjórnarandstöðuna, fyrir því var vilji, að stíga ákveðin skref til mikils gagns í félagslega kerfinu. Hins vegar hefur Sjálfstfl. verið þarna öndverður og við höfum heyrt settar á langar tölur í Sþ. og Nd. varðandi það og þarf ekki frekar að minna á það. Við vitum að verkamannabústaðakerfið eins og það er nú er orðið vandræðabarn sveitarfélaganna í landinu og mjög víða er þetta mikið vandamál sem þeim fylgir og við verðum annaðhvort að lagfæra það kerfi mjög verulega eða, sem er enn þá líklegra, bæta við við hliðina á því öðru kerfi þar sem hið félagslega íbúðarform nýtur sín til fullnustu. Ég man eftir því að ég las mér til um það hvernig þetta væri í öðrum löndum eitthvað í kringum 1975-1976 og kynnti þá þær hugmyndir í tillögu sem ég flutti hér inn þá um það leyti og menn hristu mjög höfuðið yfir, einmitt það sem menn tala nú kannske mest um, búseturéttarformið, eða eitthvað í þá áttina. Þá man ég eftir að mönnum þótti þetta slík fjarstæða að engu tali tók en það var þá þegar komið í gang í öðrum löndum. Þá var eðlilegt, þegar maður var að flytja tillögu um þessi mál, að maður kæmi inn á það þá fyrir meira en áratug síðan. Hitt atriðið er svo vandi þessa svokallaða misgengishóps sem við höfum kallað svo sem varð fyrir misgengi lána og launa. Ég er ekkert að draga úr því og skal alveg viðurkenna það að þær ráðstafanir sem við vorum öll sammála um að gera varðandi greiðsluerfiðleika þessa hóps hafa bætt úr fyrir mörgum. Mér dettur ekki í hug að draga það í efa. Hins vegar veit ég það einnig að hjá mjög mörgum lengdi þetta aðeins í hengingarólinni, í snörunni, því miður vegna þess að misgengið hafði komið það hart við þetta fólk. Það veit hæstv. ráðh. líka að allt of stór hluti, þó að margir hafi fengið leiðréttingu, þessa fólks býr enn þá við erfiðleika af þessum sökum og það þarf og á að koma til móts við það með þeim hætti sem heppilegastur er og réttlátastur einnig vegna þess að það voru stjórnvaldsaðgerðir fyrst og síðast sem ollu því á sínum tíma að þetta fólk lenti í þeim gífurlegu erfiðleikum sem raun bar vitni. Ég hef á liðnum mánuðum fengið að kynnast óteljandi dæmum um það hvað þessi nýju lög hafa valdið mörgum einstaklingum miklum erfiðleikum vegna þeirrar breytingar sem á hefur orðið varðandi rétt til húsnæðisláns. Það er í raun og veru ótrúlegt. Mér finnst það satt að segja til umhugsunar fyrir okkur hér á Alþingi hvað miklar brotalamir virðast vera á því að fólk greiði í lífeyrissjóði. Það sem manni dettur fyrst í hug er að fólk hreinlega sleppi því að greiða í lífeyrissjóði en fái greiðslurnar beint í launaumslagið, eins og er um ýmsar aðrar greiðslur sem veita fólkinu félagsleg réttindi, veita því tryggingu í veikindum, veita því öryggi í ellinni o.s.frv. Þetta atriði er með þeim hætti að við mættum gjarnan huga að því og kemur auðvitað inn á þá allsherjar lífeyrissjóðsumræðu sem hér hefur verið í landinu og hvernig við eigum að koma þar á sem mestu jafnræði. Ég hef lengi sagt það, og skal láta það vera mín lokaorð, af því að þessi mál hafa óneitanlega blandast inn í þetta, að við eigum að nota almannatryggingakerfið til þess að jafna lífeyri fólks á elliárunum, alveg tvímælalaust, ganga enn lengra í tekjutryggingaráttina til þess arna. Það er meginatriði þessa máls. Við sáum það upp úr 1971 hverju var hægt að breyta og hve mikið var hægt að jafna með tekjutryggingarákvæðinu sem þá kom og ef við gengjum þá götu nógu langt gætum við a.m.k. veitt öllum sómasamlegt viðurværi varðandi lífeyri á elliárum þó að aldrei verði sjálfsagt gengið þannig frá málum að eitthvert misræmi verði ekki. Ég mun að sjálfsögðu greiða fyrir því að þetta mál fái fljóta athugun í nefnd og afgreiðslu vegna þess að það munu allir vera sammála um þau meginatriði sem það hefur inni að halda.



Frú forseti. Eins og hv. 2. þm. Austurl. Helgi Seljan á ég sæti í þeirri nefnd sem fjalla mun um þetta frv. og ég tek undir hans lokaorð að við munum aðstoða við það að þetta mál fái skjóta afgreiðslu í nefndinni því að hér eru í raun ekki á ferðinni mikil ágreiningsatriði, heldur er um að ræða lagfæringar á frv. sem að vísu var að nokkru leyti bent á, þegar þetta frv. var hér til umræðu fyrir ári síðan eða svo, að gætu orðið að gagnrýnisatriðum og er verið að færa þau til betri vegar. Mér segir nú svo hugur um að þetta sé ekki í fyrsta sinn sem menn eiga eftir að stinga spaða niður í þetta frv. og bylta þar um einhverju af því sem þar er. Mig langar aðeins að tæpa á nokkrum atriðum sem þegar hefur að vísu verið minnst á og þarf þess vegna ekki að gera úr því langt mál. Það eru annars vegar þau atriði sem hv. þm. Helgi Seljan minntist einnig á, þ.e. það sem maður saknar úr þessu frv., hins félagslega þáttar. Ég byrja á því að taka undir hans orð um það að manni bregður þegar maður verður var við það hversu útbreitt það er enn þann dag í dag að fólk greiði ekki í þá sjóði sem skapa því réttindi til öryggis, bæði varðandi orlof og lífeyri. Ég kenni því um af minni reynslu af atvinnulífi að þetta sé mál sem kannske hafi orðið til fyrst á þeim árum þegar verðbólgan var hvað hröðust. Þá sáu menn beinlínis þá peninga brenna upp sem lagðir voru til hliðar með þessum hætti og enn þá mun það sjálfsagt vera í sambandi við lífeyrisgreiðslur að það misrétti sem ríkir meðal landsmanna í þeim málum virkar náttúrlega ekki hvetjandi fyrir hvern einstakling fyrir sig að nýta sér þessar greiðslur, þ.e. að greiða í lífeyrissjóðina, vegna þess að menn horfa til þess náttúrlega með hryllingi hvað þeir fá síðan út úr þessum sjóðum þegar þeir þurfa raunverulega á þeim að halda. Nú hafa þessir hlutir breyst þannig að menn verða að greiða í þessa sjóði a.m.k. í einhvern tiltekinn tíma til þess að fá úr þeim réttindi, fá þau réttindi sem þetta frv. sem hér er verið að fjalla um skapar. Þá komum við að einum að þeim göllum þessa frv. sem oft hefur verið bent á og hæstv. ráðh. kom inn á í máli sínu áðan. Eins og ég benti á einhvern tíma í máli mínu, og hæstv. ráðh. vitnaði reyndar nokkuð oft í þau ummæli, þá vitum við það að þessi lög eru orðin til fyrir tilstuðlan hagsmunaaðila vinnumarkaðarins. Þeirra hlutverk er að gæta ákveðinna sérhagsmuna. Okkar hlutverk er að gæta almennra hagsmuna. Þegar þetta frv. er lagt fyrir okkur á sínum tíma nánast hrátt úr smiðju ASÍ og VSÍ fylgir þar sá böggull skammrifi að þeir sem greitt hafa í lífeyrissjóði öðlast réttindi til lána eftir tilteknum leiðum og það gerist í raun gagnstætt því sem áður gilti að nokkuð stór hópur fólks sem á stórar skuldlausar eignir hefur allt í einu aðgang að opinberum lánasjóðum, niðurgreiddu lánsfé. Ég vil taka aðeins upp þau orð sem hæstv. ráðh. viðhafði áðan án þess að ég muni nú orðrétt hvernig hann fór með það. Hann sagði að grundvöllur þessa frv. væri að skuldbindingu lífeyrissjóðanna til kaupa á skuldabréfum fyrir allt að 55% af innlánsfé þeirra fylgdi sú kvöð að allir sjóðfélagar viðkomandi sjóða, sem af Húsnæðisstofnun keyptu, yrðu að eiga réttindi. Þar af leiðandi væri ekki hægt að útiloka þetta fólk sem hér um ræðir. Ég fullyrði að það er hægt að semja um það við lífeyrissjóðina að það fólk sem þarna um ræðir fái einfaldlega sín lán hjá lífeyrissjóðum eins og áður gerðist. Ég fullyrði að það sé hægt að semja þannig við þá að þetta fólk eigi ekki endilega sama rétt og aðrir vegna þess að þessi sami réttur þessa fólks skapar ákveðið mjög augljóst misrétti milli aðila þar sem þetta fólk getur einfaldlega notað þetta niðurgreidda lánsfé til þess að auka við sinn eigin höfuðstól. Ég trúi því ekki, og þar styðst ég að nokkru leyti við viðræðu mína við forustumenn verkalýðshreyfingarinnar, ég trúi því ekki að það sé hægt að semja um þann réttláta skilning á því hvernig á að útdeila þessu niðurgreidda lánsfé sem mér finnst vera almennt mjög ríkjandi hjá öllum og þar með töldum hæstv. ráðh. Vegna þess að þau lög, sem hér er verið að fjalla um breytingu á, snúast í raun og veru eingöngu um það að hjálpa einstaklingum til þess að eignast þak yfir höfuðið. Það fer miklu minna í þeim lögum fyrir þeim félagslega þætti sem kannske ætti að vera aðalverkefni samneyslunnar eða ríkissjóðs. Mér segir svo hugur um, sérstaklega þegar maður horfir á það mikla umstang og þá miklu umsýslu sem skapast í kringum Húsnæðisstofnun, t.d. þá árvissu og jafnvel árstíðavissu fjárþröng sem Húsnæðisstofnun komst í hér áður fyrr og þá nýju útgáfu af þeirri fjárþröng sem við horfum upp á núna þar sem biðraðir myndast hjá fólki að bíða eftir lánum þannig að fyrirsjáanlegt er, svo maður fullyrði nú ekki um of, að margir muni þurfa að bíða tvö ár a.m.k. eftir lánum miðað við það að svipað fjárstreymi verði til Húsnæðisstofnunar eins og hefur verið, þá segir mér svo hugur að við eigum í framtíðinni eftir að sjá eitthvert allt annað skipulag á þessum málum en við höfum í dag. Ég held að ríkisvaldið hafi í þessum málum ætlað sér um of og ætlað sér um of á alröngum vettvangi. Í fyrsta lagi er verið að nota ríkisstofnanir sem lánastofnanir í mjög stórum mæli þegar augljóst er að markmið alls þess starfs er í raun og veru ekkert annað en að hjálpa fólki, einstaklingum til þess að koma þaki yfir höfuðið til sjálfseignar, þ.e. eigin þaki yfir höfuð sér. Í raun þá nægði algjörlega að ríkisvaldið hjálpaði þannig upp á í þessum efnum að það greiddi þessu fólki beint þær greiðslur sem þarf til þess að lækka vaxtakostnað þess nægilega til að gera því kleift að koma þaki yfir höfuðið á sér. Peningana getur fólk fengið lánaða hvar sem er ef þeir eru á annað borð til í þjóðfélaginu. Hlutverk okkar er einungis að tryggja það að þeim sem á annað borð hafa efni á því að taka lán til þess að byggja yfir höfuðið á sér sé gert það auðveldara en ella með alls kyns ráðstöfunum ríkisvaldsins, annaðhvort í formi beinna niðurgreiðslna á vaxtakostnaði eða fjármagnskostnaði eða þá með óbeinum hætti í gegnum skattkerfi með þeim hætti að menn liti á þetta sem sparnað sem verði verðlaunaður. Lánastarfsemi ríkissjóðs eða ríkisins á fyrst og fremst að beinast að hinum félagslega þætti, beinast að því að lána eða útvega fé til þess að byggja húsnæði, til þess að auka húsnæðisframboð handa þeim sem á annað borð geta ekki eða vilja hugsanlega ekki eiga þakið yfir höfðinu á sér, heldur einungis geta leigt það tímabundið og verið frjálsir annars af þeim böndum sem eign bindur menn, eða þá, og það náttúrlega ekki síst, þeir hópar sem alls ekki eiga þess kost vegna sinna aðstæðna að afla þeirra tekna sem þarf til þess að standa undir fjárfestingu í eigin húsnæði. Það er á þessu sviði sem ég tel að hægt sé að réttlæta beina lánastarfsemi ríkisins, ekki að hjálpa fullbjarga fólki til að útvega því lánsfé á niðurgreiddum kjörum, ekki hvað síst þegar maður sér líka hvers lags óskapleg fyrirhöfn það er fyrir ríkisvaldið og hversu mikill sviti og tár fara í það að standa við þau loforð sem að baki allri þeirri athöfn búa. Þess vegna, frú forseti mun ég trúlega flytja þær brtt. sem fluttar voru við þetta frv. í Nd. og snerta það mál sem Alþfl. hefur verið að berjast fyrir núna að undanförnu, þ.e. kaupleiguíbúðir. Að lokum, frú forseti, vildi ég beina tveimur spurningum beint til hæstv. félmrh. Í umræðu sem fram fór í Sþ. um skýrslu sem ráðherrann mælti fyrir þar kom fram í máli ráðherrans undir lok þeirrar umræðu að hann lofaði því að út kæmi fréttatilkynning frá Húsnæðisstofnun um stöðu húsnæðismála miðað við þetta seinasta misseri. Og eins lofaði hann að fram kæmu upplýsingar frá Húsnæðisstofnun þar sem flokkað yrði niður og upplýst með hvaða hætti eða með hvaða rökum stofnunin hefði synjað lánveitingum, og þá var náttúrlega ekki verið að tala þar um upplýsingar um persónur, heldur á hvaða rökum synjanir stofnunarinnar hefðu verið byggðar og í hvaða hópa eða flokka þau rök skiptust. Af því að við erum hér enn þá í 1. umr. vildi ég mælast til þess að þessar upplýsingar lægju fyrir áður en við afgreiðum þetta mál út úr deildinni, bæði vegna þess að þessum upplýsingum hefur verið lofað og líka vegna þess að ég tel alls ekki úr vegi að skoða þetta mál núna á seinustu dögum þessa þings þar sem augljóst er að það munu vera a.m.k. einir átta mánuðir þangað til þing kemur aftur saman, hvernig farið hefur verið með ýmsa þætti þess sem menn hafa haft áhyggjur af eins og synjanirnar, að ég tali nú ekki um vegna þess að ráðherra gaf það í skyn í þessari umræðu í Sþ. fyrir bráðum hálfum mánuði síðan a.m.k., ef ekki hartnær þremur vikum, að fljótlega væri von á fréttatilkynningu frá stofnuninni almennt um stöðu sjóðs og afgreiðslna, að það lægi líka fyrir svo það mætti skoða það samhliða því sem við afgreiðum þessar greinar sem lúta að lagfæringum á núverandi lögum.



Virðulegi forseti. Varðandi það sem hér hefur komið fram vil ég aðeins nefna það hér í sambandi við ræðu hv. 2. þm. Austurl. að auðvitað væri freistandi að setja hér á umræður um ýmsar upplýsingar um þessi mál, en ég ætla nú ekki að gera það. Ég vil aðeins segja það í sambandi við afgreiðslu mála að eins og mál standa í dag er búið að gefa út svör við öllum umsóknum sem komu frá 1. sept. til 1. jan. og verið er að vinna núna að útskrift fyrir janúarmánuð þannig að stofnunin er komin í þá stöðu að geta svarað eins og lögin gera ráð fyrir. Það sem er náttúrlega alveg ljóst er að lífeyrissjóðamálið er einn þungapunkturinn í þessu öllu saman eins og gerðist á vettvangi aðila vinnumarkaðarins. Því að eins og hér hefur komið fram þá er það náttúrlega hörmuleg saga í raun og veru hvað hefur verið haldið laust á þessum málum á undanförnum árum, að það skuli þurfa að koma í ljós þegar á reynir að svo gífurlegur fjöldi fólks í landinu hefur sáralítinn eða engan lífeyrisrétt þegar upp er staðið þrátt fyrir það að við höfum haft lög frá 1980 og endurtekin frá 1982, sem gera ráð fyrir því að allir séu í lífeyrissjóðum, allir Íslendingar greiði í lífeyrissjóði. En því miður var það ekki og ég tel að það sé af því góða í þessu samkomulagi aðila vinnumarkaðarins og ríkisins að það skuli vera tekið á þessu atriði, að efla lífeyrissjóðakerfið og nota það í þessum tilgangi, þ.e. inn í húsnæðiskerfið. Jafnhliða er samkomulag hjá aðilum vinnumarkaðarins um það að auka innstreymið í lífeyrissjóðina, ekki aðeins að allir greiði í þá, heldur einnig það að lífeyrissjóðsiðgjaldið verður framvegis miðað við öll laun og eflir þar af leiðandi sjálfkrafa lífeyrissjóðakerfið núna alveg til ársins 1990 sem gerir það að verkum að innstreymi fjármagnsins verður gífurlega mikið. Eitt af því sem ég tel ástæðu til að nefna aðeins, af því að hv. 2. þm. Austurl. var að tala um að margir væru í miklum vandræðum sem væru búnir að kaupa og væru búnir að byggja fyrir fram er að megintilgangur þessa nýja kerfis er einmitt sá að koma í veg fyrir að fólk fari af stað í fjárfestingar, hvort sem það eru kaup eða byggingar, fyrr en það hefur lánsréttinn í höndunum. Þetta er náttúrlega ákaflega mikilvægt atriði, og er fyrirbyggjandi um leið og það smátt og smátt vinnur á þeirri óreiðu sem því miður hefur oftast verið á þessum vettvangi og orðið mörgum til tjóns. Þannig að þegar fram í sækir a.m.k. mun þetta virka ákaflega jákvætt. Um þetta hafa verið miklar auglýsingar og tilkynningar og aðvaranir í sambandi við málið og skal ég ekki rekja það nánar. Auðvitað getum við verið sammála um það að félagslega kerfið þyrfti að vera miklu öflugra en það er og flestir eru nú sammála um það. Í þessari lotu töldu aðilar vinnumarkaðarins að það væri samt eðlilegra að láta það ganga fyrir að auka lánveitingar hins almenna manns þannig að þær færu að nálgast það að geta verið um 70% af byggingarkostnaði. Það tókst með þessu og ekki hvað síst það sem kannske mestu máli skiptir að það er rúmlega þrefaldað fjármagn til kaupa á notuðu húsnæði sem kemur ákaflega mörgum að einhverjum notum og gerir það að verkum að nýting á húsnæði í landinu verður miklu, miklu öflugri og betri eftir þessa aðgerð. Og það er sannarlega af því góða. En auðvitað get ég tekið undir það og hef víst gert það áður að ég tel að félagslega kerfið þurfi að vera miklu öflugra. Þó er það samt ekki verra en svo að á vegum Byggingarsjóðs verkamanna eru 400-500 íbúðir ýmist í byggingu eða kaupum á hverju einasta ári. Varðandi það sem margir kvarta yfir varðandi endursölu eða endurkaup á verkamannabústöðum get ég sagt frá því að í síðustu viku var að enda mikil endurskoðun sem búin er að fara fram alveg frá því í byrjun fyrra árs milli aðila um það að gefa út nýja reglugerð um verkamannabústaðakerfið sem tekur virkilega vel á þessu vandamáli sem hér hefur verið talað um. Vegna ummæla hv. 8. þm. Reykv. vil ég einnig geta þess að núna um langt skeið hefur verið, og fer vaxandi, aukinn þungi á lánum til bygginga fyrir aldraða og öryrkja, ekki síst þjónustuíbúðir. Þetta er mjög ánægjulegur þáttur sem aðilar, bæði sveitarfélög og félagasamtök, leggja alveg gífurlega mikla áherslu á, að það hefur náðst alveg ótrúlegur árangur á þessu sviði, sem betur fer. Við hljótum öll að gleðjast yfir því hvað þetta ætlar að reynast vel. Sömuleiðis eru í undirbúningi margar íbúðir fyrir öryrkja, sérhannaðar íbúðir sem vissulega er mikil þörf á að efla hér. Varðandi svo að lokum, virðulegi forseti, það sem kom fram í fsp. frá hv. 8. þm. Reykv., upplýsingar um það hvað er að gerast í Húsnæðisstofnun. Það er mjög stutt í það að þessi fréttatilkynning frá stofnuninni verði gefin út um stöðu mála núna. Þar kemur einnig fram það sem liggur fyrir hjá ráðgjafarstofunni, sem ég geri ráð fyrir að hann hafi átt við, hverjir hafa fengið synjun og hvers vegna. Þetta er mikilvægt atriði og hefur aldrei staðið til að halda þessum upplýsingum leyndum, síður en svo. Ég vonast til að það dragist ekki mikið úr þessu að stofnunin gefi út opinbera tilkynningu um þetta mál.



Frú forseti. Af því að við hæstv. ráðh. höfum deilt ætla ég að taka af öll tvímæli um það að ég ætla mér ekki hér í illdeilur við hæstv. ráðh. Það er bara ekki oft að maður fær tækifæri hér til þess að ræða ákveðin grundvallaratriði. Ráðherra velti líka vöngum, eins og við hv. 2. þm. Austurl. Helgi Seljan, yfir því hvernig það mætti vera að svo illa væri komið lífeyrismálum ýmissa hópa hér á landi eins og raun ber vitni. Ég vil þá bara minna á það hér að nú er komin upp nokkuð sterk umræða, að nokkru leyti fyrir tilstuðlan Alþfl., um sameiginlegan lífeyrissjóð fyrir alla landsmenn eða a.m.k. sameiginleg lífeyrisréttindi fyrir alla landsmenn. Ég trúi því að ef menn skoðuðu lífeyrisréttindi manna hér á landi í dag þá væri vissulega hægt að færa að því mjög sterk rök að lífeyrisréttindum sumra væri þannig fyrir komið að þau brytu hreint og beint í bága við stjórnarskrána, og þá á ég við eignaupptökuákvæði stjórnarskrárinnar, því að það er sitt hvað að greiða í einhvern lífeyrissjóð og öðlast réttindi til þess að fá lán til húsnæðisbyggingar og svo hitt að vera skuldbundinn til þess með lögum að greiða í þennan sama lífeyrissjóð í svo og svo mörg ár til þess að fá síðan lífeyri úr þeim sjóði sem endanlega er svo smánarlegur að hann skiptir litlu eða engu máli. Og að skipa mönnum þetta með lögum er mjög erfitt að rökstyðja þannig að þar sé um almannahagsmuni að ræða að einstaklingur greiði svo og svo mikið af aflafé sínu yfir ævina í einhvern sjóð til þess að fá síðan úr honum í raun og veru aðeins brotabrot af því fé sem hann hefur lagt í sjóðinn einfaldlega vegna þess að það hefur rýrnað jafnmikið og raun ber vitni með tímanum. Til þess að fyrirbyggja allan misskilning, þá var ég að mælast til þess í lokaorðum mínum við hæstv. ráðh. hvort hægt væri að fá þessar upplýsingar, sem hann talaði um að væru alveg á leiðinni fyrir nokkuð mörgum dögum síðan, hvort hægt væri að fá þær hér inn í deildina áður en við lykjum afgreiðslu þessa máls, og þá á ég við sem sé upplýsingarnar um stöðu mála í dag, fréttatilkynninguna, sem hann nefndi að væri að koma, og svo upplýsingarnar frá ráðgjafarþjónustunni um rök fyrir synjunum.



Virðulegi forseti. Hér er til umræðu frv. til laga um lögfestingu á sjómannadegi sem sjútvn. þessarar hv. deildar lagði mikla vinnu í, en frv. naut ekki náðar í virðulegri Nd. Því var breytt þannig að fyrir okkur er ekki annað að gera hér, ef við viljum ekki fallast á það að taka þátt í þessari breytingu þá tel ég mikla hættu á því að þetta mál stöðvist. Við héldum fund áðan í sjútvn. og urðum sammála um það að við mundum fallast á þessa breytingu, sem er nú ekki stór, það er aðeins eitt orð má segja, þar sem um er að ræða hvenær skal halda sjómannadaginn ef hvítasunnudagur er fyrsti sunnudagur í júní. Í frv. sem við lögðum til var gert ráð fyrir að það yrði þá fært aftur um einn dag, yrði þá síðasti sunnudagur í maí, en þeir í Nd. vilja að þetta yrði fært fram og yrði þá næsti sunnudagur á eftir, ef þetta ber upp á hvítasunnudag. Þannig að þetta er ekki stórmál. Og þó að nefndin í þessari hv. deild sé hlynnt því að hafa þetta heldur, þegar svona ber upp á, síðasta sunnudag í maí, þá mun hún fella sig við þessa breytingu frá Nd. til þess að þetta fái örugglega lögfestingu. Við sendum frv. ekki til baka og með því móti getum við gengið frá því að lögfestur verði frídagur sjómanna eða sjómannadagur sem ekki hefur verið hér á landi fyrr. Þess vegna leggur nefndin til að þessu verði ekki breytt frá því sem það kemur úr Nd.



Virðulegi forseti. Það frv. sem hér kemur nú frá Nd. breytt, þar er breytt einu orði, var til umfjöllunar hér hjá okkur í hv. deild og í sjútvn. þessarar hv. deildar og um það fjallað allrækilega. Við fengum til fundar við okkur hagsmunaaðila, leituðum víða umsagnar bæði bréflega og munnlega og einn af þeim þáttum sem við leituðum hvað víðast eftir var um þá afstöðu manna vítt um landið hvenær sjómannadagur skyldi haldinn þau ár sem hvítasunnuna ber upp á fyrsta sunnudag í júní. Þær upplýsingar sem ég fékk, og ég held að hafi verið það sama með aðra nefndarmenn, voru allar á einn veg, að valin yrði sú leið að halda sjómannadaginn helgina á undan, þ.e. síðustu helgi í maí í stað þess að færa þá hátíðahöldin fram á aðra helgi í júní. Rökin fyrir því að talið var æskilegra að þannig yrði haldið á málum að það yrði bundið í lögum voru þau í fyrsta lagi að þar sem bátaútgerð er, þar eru vertíðarskil fyrri hlutann í maí og sjómenn eru til staðar heima við, ekki farnir frá í nýtt úthald og eðlilegur tími til hátíðahalda, til þess að halda sjómannadaginn hátíðlegan, frekar en þegar kemur fram í júní. Þá væri bæði það að sjómenn væru horfnir frá þeim veiðiskap sem þeir hefðu verið á og ný vertíð byrjuð eða jafnvel að menn væru komnir til annarra starfa. Og á hinn veginn að með því að sjómannadagurinn færðist aftur, það gæti verið aftur til 14. júní, væri dagurinn farinn að nálgast svo mikið 17. júní, að hátíðahöldin á hvorum deginum fyrir sig skemmdu fyrir hinum. Þessa skoðun fengum við held ég gegnumgangandi hvar sem var á landinu þar sem við leituðum eftir skoðunum manna nema hér í Reykjavík. Þar heyrðist það sjónarmið að þetta skyldi vera á þann veg sem nú hefur verið samþykkt í Nd. En staðreyndin er sú að sjómannadagurinn hér á landi er fyrst og fremst hátíðisdagur úti um þorpin, vítt og breitt úti um fiskiþorpin á landinu en ekki hér í Reykjavík. Hátíðahöldin eru kannske ekki mikið fjölmennari hér í Reykjavík en hátíðahöld vestur á Hellissandi í 600 manna byggð. Þar er öll byggðin saman komin til hátíðahalda á þessum degi en hér í Reykjavík er hópur manna, oftast nær náttúrlega sjómenn og þeirra aðstandendur, en því miður alltaf allt of fámennt miðað við það sem er í öðrum byggðum. Mér finnst því að hér hafi verið beitt ansi miklum þrýstingi af þeim hópi hér í Reykjavík sem fer með þessi mál að breyta til um þá samþykkt sem hér var gerð í hv. deild, fyrst farið var að lögfesta ákveðinn dag fyrir sjómannadag, að það skyldi ekki vera tekið tillit til þessarar almennu beiðni vít, um landið, en farið eftir ráðum manna hér í Reykjavík, þess hóps sem var alls ekki þyngri að mínu mati á þeim metum sem hér skyldi vegið eftir heldur en sá hópur vítt um landið sem lagði til að hin dagsetningin væri valin. Ég staðfesti það sem formaður sjútvn. sagði hér áðan að við í sjútvn. deildarinnar munum þó fella okkur við þetta til þess að forða því að þetta góða mál falli upp fyrir og verði ekki samþykkt hér á þinginu nú. Við vitum það að ef við færum að breyta þessu núna erum við orðin með það knappan tíma að það yrði erfitt að koma því til samþykktar í gegnum þingið og kannske litlar líkur fyrir því og við vitum alls ekki hvernig sá leikur færi þegar menn færu að safna liði, hvor fylkingin fyrir sig, þannig að ég vildi láta mína skoðun koma hér í ljós og það hvernig að þessu máli var unnið hér í vetur þegar verið var að undirbúa samþykkt málsins hér í deildinni. Ég harma að þannig skuli hafa verið unnið að málinu í Nd. að það væri ekki leitað til sjútvn. deildarinnar hér um það þegar farið var að breyta þessu frá því að frv. var samþykkt hér, en það var í engu leitað til okkar eða formanns nefndarinnar um það hvernig hefði verið unnið að þessu máli. Formaður sjútvn. þessarar hv. deildar vissi ekki um þessa breytingu fyrr en hún var lögð hér fram sem þskj. Þetta kallar vitaskuld á það; og ég vænti þess að þeir sem koma hér á þing að kosningum loknum, að þeir muni leggja til breytingu á þessu þegar næsta þing kemur saman.



Virðulegi forseti. Ég vil aðeins koma því á framfæri að ég er mjög ósáttur við þá breytingu sem gerð var í Nd. á því frv. sem við erum að ræða nú. Ég tel þessa breytingu á misskilningi byggða og óttast það að hún verði til þess að hátíðahöld sjómannadagsins um hinar dreifðu byggðir landsins verði risminni en ella ef eftir þessu verður farið. En ég vænti þess að á næsta þingi gefist rúm til að breyta þessu á þann veg sem skynsamlegast er, að í þeim tilvikum sem tilfærsla þarf að vera á sjómannadegi, þá verði hann fluttur fram en ekki aftur. Breyttir útgerðarhættir, breytt þjóðfélag gerir það að verkum að þessi háttur er eðlilegri. Sú breyting sem gerð var í Nd. hefði kannske verið eðlileg fyrir 30 árum síðan, en vilji menn skynja hvað er að ske meðal sjómanna og átti menn sig á því hvaða veiðihættir eru hafðir í frammi nú, þá sjá menn að frv. eins og það kom frá Ed. var eðlilegra og þjónaði betur hagsmunum sjómanna heldur en sú breyting sem kemur frá Nd. En til samkomulags þá hef ég eins og aðrir í sjútvn. samþykkt að hleypa þessu fram hjá vegna þess að við óttumst að ella verði málið drepið, komist ekki í gegn og sá sómi, sem við ætluðum að sýna sjómannastéttinni með samþykkt þessa frv., yrði að engu.



Virðulegi forseti. Það er ekki til þess að vekja upp frekari umræður en ég get ekki komist hjá því vegna ábendinga hv. 4. þm. Vesturl. hér áðan, hvernig þetta gæti komið út með dagana, að þetta lendir svo illa einmitt árið 1987 að sjómannadagurinn getur ekki orðið fyrr en 14. júní. 1. júní er mánudagur og þá er sjómannadagurinn eftir þessum nýju lögum, sem ég ætta ekki að draga úr að við skulum standa við og gera, þó að við breytum því síðar, þá er á árinu 1987 ekki hægt að halda sjómannadaginn fyrr en 14. júní.



Virðulegi forseti. Ég vil bara taka undir það sem þeir hv. þm. sem hér hafa talað hafa sagt varðandi þessa breytingu. Við skoðuðum þetta mál virkilega vel að okkar mati í sjútvn. vegna þess að auðvitað eru það sjómenn fyrst og fremst sem eiga þennan hátíðisdag og við eigum að fara eftir þeirra ábendingum. Því miður var þessi breyting gerð í Nd. en við skulum vona að á næsta þingi taki nægilega margir hv. þm. sig til og breyti þessu aftur þannig að eftir ár verði þetta ekki 14. júní heldur um mánaðamótin eða daginn fyrir mánaðamót. Ég held að þetta sé meira atriði en menn gera sér grein fyrir og ég harma það að neðrideildarþm. í sjútvn. skyldu ekki skoða þetta mál mjög vandlega.



Virðulegi forseti. Ég kem aðeins í ræðustól til að undirstrika samstöðu sjútvn. varðandi þetta mál. Okkur finnst það að vísu ekki ljúft að þurfa að beygja okkur fyrir Nd. í þessum efnum. En það er í þessu máli eins og fleirum að tíminn er orðinn naumur og ég vildi nú segja að sá vægir sem vitið hefur meira.