Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill tilkynna að atkvæðagreiðslur um 1. og 2. dagskrármálið verða laust fyrir klukkan fjögur í dag.

Herra forseti. Ég mæli fyrir áliti meiri hluta allsherjarnefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum um þingfararkaup alþingismanna og þingfararkostnað, nr. 88/1995, með síðari breytingum. Þess ber að geta eins og kemur fram í nefndaráliti að samhliða setningu laga nr. 161/2007, um breytingu á þingskapalögum, sem voru samþykkt í desember síðastliðnum var gert samkomulag milli þingflokka um aðgerðir til að bæta starfsaðstöðu þingmanna, einkum þingmanna í stjórnarandstöðu. Með frumvarpi þessu eru lagðar til ákveðnar breytingar á lögum um þingfararkaup alþingismanna og þingfararkostnað en breytingarnar taka til hluta fyrrgreinds samkomulags. Í frumvarpinu er í fyrsta lagi lagt til að alþingismanni verði heimilt að ráða sér aðstoðarmann eftir nánari reglum sem forsætisnefnd Alþingis setur og samkvæmt því sem veitt er fé til á fjárlögum hvers árs. Í upphafi er gert ráð fyrir að formenn stjórnmálaflokka í stjórnarandstöðu eigi rétt á að ráða sér aðstoðarmann í fullt starf, en þingmenn Norðvestur-, Norðaustur- og Suðurkjördæma eigi rétt á að hafa aðstoðarmann í hlutastarfi. Í öðru lagi er lagt til að forsætisnefnd Alþingis setji reglur um starfskjör og starfsaðstöðu aðstoðarmanna. Aðstoðarmenn þeirra alþingismanna sem gegna embætti formanns stjórnmálaflokks munu hafa skrifstofu í húsakynnum Alþingis og fá alla almenna skrifstofuþjónustu eins og starfsmenn þingsins. Aðrir aðstoðarmenn alþingismanna munu hafa aðstöðu í kjördæmunum. Mun forsætisnefnd Alþingis setja nánari reglur um greiðslur samkvæmt ákvæðum frumvarpsins. Í þriðja lagi er lagt til að annars vegar lög nr. 70/1996, um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, og reglur settar samkvæmt þeim og hins vegar 5. gr. laga nr. 139/2003, um tímabundna ráðningu starfsmanna, gildi ekki um aðstoðarmenn alþingismanna. Allsherjarnefnd ræddi talsvert fyrirkomulag varðandi ráðningu aðstoðarmanna þingmanna. Meiri hluti nefndarinnar leggur áherslu á að boðað hefur verið að hér sé verið að stíga fyrstu skrefin í þá átt að auka aðstoð við þingmenn almennt. Meiri hlutinn telur að sterk rök hnígi í þá átt að útvíkka þetta fyrirkomulag frekar, meðal annars þannig að aukin aðstoð nái til allra þingmanna. Meiri hlutinn leggur áherslu á að forsætisnefnd hugi þegar að breytingum í þá veru svo sem með tilliti til fjárlagavinnu fyrir næsta ár. Meiri hlutinn leggur til eftirfarandi breytingar á frumvarpinu: Í fyrsta lagi er lagt til að tilvísun í lögunum verði leiðrétt en með frumvarpinu er lagt til að við lögin bætist ný grein og breytist röð annarra greina samkvæmt því. Þá er lagt til að orðalag 1. mgr. efnisgreinar frumvarpsins verði gert skýrara. Í ljósi þess að nú liggur fyrir samkomulag um að aðstoðarmenn alþingismanna verði, að minnsta kosti fyrst um sinn, aðeins fyrir þingmenn úr Norðvestur-, Norðaustur- og Suðurkjördæmum og að formenn stjórnmálaflokka í stjórnarandstöðu fái aðstoðarmenn. Þykir því skýrara að kveðið sé á um það í sjálfri frumvarpsgreininni að forsætisnefnd geti bundið heimild til ráðningar aðstoðarmanns með þessum hætti. Meiri hlutinn leggur einnig til breytingu í þá veru að tekið verði fram í frumvarpstextanum að höfð skuli hliðsjón af 6. gr. laga nr. 70/ 1996, um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, en þar er fjallað um almenn hæfisskilyrði opinberra starfsmanna. Það þykir með öðrum orðum rétt að þessi almennu hæfisskilyrði gildi varðandi ráðningu aðstoðarmanna þó skýrt sé að ekki sé um opinbera starfsmenn að ræða og önnur ákvæði laganna eigi ekki þar við. Jafnframt er lagt til að við frumvarpið bætist ný grein í þá veru að taka aftur upp í lögin ákvæði þess efnis að forsætisnefnd ákveði aðrar greiðslur samkvæmt lögunum og setji um þær nánari reglur. Þetta á sér þá skýringu að í 13. gr. laga um kjararáð, nr. 47/2006, sem samþykkt voru á Alþingi 3. júní 2006, voru gerðar formbreytingar á nokkrum lögum til samræmis við ákvæði nýrra laga um kjararáð. Í 10. tölul. greinarinnar er kveðið á um að 14. gr. laga um þingfararkaup alþingismanna og þingfararkostnað, nr. 88/1995, orðist svo: „Kjararáð ákveður þingfararkaup skv. 1. gr., sbr. lög um kjararáð.“ Við þessa breytingu, sem skilgreina má sem afleiðingarbreytingu, þ.e. breytingu á öðrum lögum sem afleiðingu af gildistöku nýrra laga, gerðist það að gildandi ákvæði 2. mgr. 14. gr. þingfararkaupslaganna féll brott. Ljóst er að slíkt getur ekki hafa verið ætlunin. Ákvæði 2. mgr. 14. gr. kvað á um að forsætisnefnd Alþingis ákvæði aðrar greiðslur samkvæmt lögunum, þ.e. aðrar greiðslur en þingfararkaupið. Ef ætlunin hefði verið að breyta því eða að annar aðili ætti að taka við því hlutverki forsætisnefndar hefði verið um efnisbreytingu að ræða sem hefði þá fengið viðeigandi umfjöllun. Meiri hluti allsherjarnefndar leggur því nú til að málsgreininni sem féll brott við breytinguna samkvæmt lögum nr. 47/2006 verði skeytt aftur á sinn stað. Meiri hluti allsherjarnefndar leggur til að frumvarpið sem hér er til umræðu verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Karl V. Matthíasson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálit þetta rita sá sem hér stendur, Ágúst Ólafur Ágústsson, Ellert B. Schram, Siv Friðleifsdóttir, Ólöf Nordal og Sigurður Kári Kristjánsson sem gerði fyrirvara af sinni hálfu.

Hæstv. forseti. Aðeins tvær spurningar til hv. framsögumanns meiri hluta nefndarinnar áður en umræðan um málið hefst. Í fyrsta lagi sýnist mér að orðið hafi villa í nefndarálitinu í eftirfarandi setningu sem er um miðbik fyrstu síðu þar sem segir, með leyfi forseta: „Aðstoðarmenn þeirra alþingismanna sem gegna embætti formanns stjórnmálaflokks munu hafa skrifstofu í húsakynnum Alþingis og fá alla almenna skrifstofuþjónustu eins og starfsmenn þingsins.“ Er ekki verið að tala um alla skrifstofuþjónustu sem þingmenn njóta? Það er varla verið að tala hér um skrifstofuþjónustu sem starfsmenn þingsins njóta eða hvað? Í öðru lagi langar mig til að spyrja hv. framsögumann meiri hlutans um rökin fyrir því að meiri hlutinn skuli leggja til að lögin um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins og reglur settar samkvæmt þeim og sömuleiðis lögin um tímabundna ráðningu starfsmanna skuli ekki gilda um aðstoðarmenn alþingismanna. Rökin fyrir þessu koma ekki fram í nefndaráliti meiri hlutans. Mér finnst sérstaklega mikilvægt að fá fram skýringu hjá hv. þingmanni í ljósi þess að ákveðnir þættir starfsmannalaganna eiga engu að síður að gilda um þessa starfsmenn, þ.e. reglur um hæfisskilyrði. Mér finnst allsendis ófullnægjandi að ekki skuli koma rök frá meiri hlutanum fyrir þessu, að að hluta til skuli ákveðnir þættir starfsmannalaganna gilda en að öðru leyti ekki.

Herra forseti. Varðandi fyrri spurningu hv. þingmanns þá held ég að ljóst sé að ætlunin er að þeir fái almenna skrifstofuþjónustu með sama hætti og almennir starfsmenn þingsins, þ.e. sem getur lotið að símsvörun og einhverjum slíkum þáttum, ég held að það sé hugmyndin. Orðalagið í nefndarálitinu er tekið beint upp úr greinargerð með frumvarpinu og ég hygg að það sé ótvírætt að gert er ráð fyrir því að þessir tilteknu aðstoðarmenn formanna stjórnmálaflokka njóti sömu stöðu og væru þeir starfsmenn þingsins. Varðandi hina athugasemdina þá er skýrt að þarna er um að ræða sérstakt fyrirkomulag. Aðstoðarmenn þingmanna verða ekki opinberir starfsmenn og því þykir ekki eðlilegt að um þá gildi þau viðamiklu ákvæði sem er að finna í starfsmannalögunum um opinbera starfsmenn, bæði varðandi réttindi þeirra og skyldur. Þeir eru í ráðningarsambandi við þingmanninn og það samband er annars eðlis en samband ríkisstarfsmanns og ríkisins og þar eiga önnur rök við. Ég teldi ekki eðlilegt að þær reglur giltu um ráðningu aðstoðarmanna þingmanna sem gilda almennt um ráðningu opinberra starfsmanna, t.d. varðandi auglýsingaskyldu og þess háttar, vegna þess að um persónulegan aðstoðarmann er að ræða. Það er líka ljóst að það væri sérstakt ef þær sérstöku reglur sem gilda til verndar opinberum starfsmönnum vegna starfa þeirra sem slíkir giltu um aðstoðarmenn þingmanna. Hér er sem sagt verið að undirstrika það að ekki er verið að ráða starfsmenn til ríkisins, þetta eru aðstoðarmenn viðkomandi þingmanna og vinnuveitandi þeirra er þingmaðurinn þó að þingið sem slíkt greiði launin.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Mér þykir farið inn á afar vafasama braut í þessu máli þar sem hv. þingmaður segir og tekur af öll tvímæli um þessa setningu að þessir aðstoðarmenn skuli fá alla almenna skrifstofuþjónustu eins og starfsmenn þingsins. Hann orðaði það þannig, hann sagði sömu aðstöðu og væru þeir starfsmenn þingsins. Það á því að veita aðstoðarmönnum þingmanna sömu aðstöðu og veitt er þeim opinberu starfsmönnum sem starfa á skrifstofum Alþingis og skrifstofum þingflokkanna. Mér þykir alveg með ólíkindum að búin sé til gjá á milli aðstoðarmanna þingmanna, sem verða ráðnir með þeim hætti sem hér er lýst, og þeirra ritara þingmanna sem starfa nú þegar sem opinberir starfsmenn á skrifstofum þingflokkanna. Mér þykir það með miklum ólíkindum og ég held að hér sé farið inn á mjög vafasamt spor. Ég nefni bara jafnræðisreglu í þessu sambandi því að ritarar á skrifstofum þingflokkanna hafa sinnt störfum sem fyrirsjáanlega verða nú í auknum mæli sett yfir á þessa aðstoðarmenn þingmannanna.

Herra forseti. Ég veit ekki hvort ummæli hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur mótast af misskilningi en til að það sé alveg skýrt þá er hugmyndin sú að það verði einungis formenn stjórnmálaflokkanna sem hafi pólitíska aðstoðarmenn sína hér á þinginu. Það er ljóst að hlutverk þeirra verður með allt öðrum hætti en annarra starfsmanna þingsins af því að um er að ræða pólitíska aðstoðarmenn. Það er ekki hægt að bera störf þeirra saman við störf þeirra starfsmanna þingsins sem þegar vinna að ýmsum verkefnum í þágu þingsins og einstakra þingmanna eftir því sem verkefni falla til. Þarna er um að ræða pólitíska aðstoðarmenn sem hafa stöðu fyrir utan kerfið en hins vegar er gert ráð fyrir því að þeir njóti almennrar skrifstofuþjónustu, að það verði svarað í síma fyrir þá eftir atvikum og að þeir geti nýtt sér skrifstofuaðstöðu hér eftir því sem eðlilegt er. Í dag er um að ræða þrjá aðstoðarmenn sem koma inn í þingið. Aðstoðarmenn annarra þingmanna en formanna stjórnarandstöðuflokkanna munu ekki fá aðstöðu hér í þinginu. Mér finnst eiginlega alveg fráleitt að tala um að verið sé að búa til einhverja gjá á milli manna eða brjóta jafnræðisreglu þó að þessu sérstaka fyrirkomulagi sem er nýtt, að formenn stjórnarandstöðuflokka fái pólitíska aðstoðarmenn með þessum hætti, sé komið á og það sé á einhvern hátt verið að vega að eða gera hlut starfsmanna þingsins verri. Ég vísa algjörlega á bug öllum vangaveltum í slíka átt.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti 1. minni hluta allsherjarnefndar sem ég stend að. Ég vil fyrst vekja aðeins athygli á forsögu þessa máls. Það var afráðið við breytingu á þingsköpum fyrir jól, sem var í einhverjum undirbúningi nokkrum mánuðum á undan, að koma þessu kerfi á. Þetta var samþykkt 14. desember en nú er komið fram í endaðan febrúar. Engu að síður ber þetta frumvarp að með mjög skömmum fyrirvara, ótrúlega skömmum fyrirvara. Maður spyr sjálfan sig að því: Til hvers var tíminn notaður frá jólahléi þar til þetta frumvarp er lagt fram til 1. umr.? Það gafst mjög knappur tími í þingflokki okkar að ræða þetta mál, það var kynnt seint og um síðir. Það er síðan rekið í gegnum allsherjarnefnd af miklum hraða, á þremur fundum, tveimur sama daginn. Nú er frumvarpið tekið fyrir sem forgangsmál á Alþingi og mér er ætlað að standa hér og flytja ræðu um málið. Ég fékk að vita það í gær, ef ég man rétt, að málið yrði á dagskrá. Ég var í þingstörfum í allan gærdag og málflutningi hér úr ræðustóli, á fundum í gærkvöldi og þingnefndarfundum frá klukkan hálfníu í morgun til klukkan tólf. Síðan mælti ég fyrir fyrirspurn rétt áðan. Það er auðvitað ekki ásættanlegt að standa frammi fyrir því að keyra þetta mál í gegn með þeim hraða sem hér er gert. Ég lagði til í allsherjarnefnd að málinu yrði frestað, að við tækjum okkur tíma í næstu viku og það gerði ekkert til þótt gildistakan frestaðist til 15. mars. Það er mér að meinalausu sem þingmanni Suðurkjördæmis. Jafnvel þó að þingið samþykkti frumvarpið í næstu viku þá er ekkert því til fyrirstöðu að það taki gildi 1. mars vegna þess að launin eru greidd eftir á og þar fram eftir götunum. Síðan vek ég athygli á því að minnihlutaáliti mínu var dreift hér skömmu fyrir umræðu um þetta mál. Allt eru þetta vinnubrögð sem ég hélt að hefðu átt að heyra sögunni til þegar við samþykktum ný þingsköp fyrir jól. Sú er ekki raunin, því miður. Því miður segi ég því að það veldur mér vonbrigðum að þurfa að standa hér og flytja framsögu 1. minni hlutans og geta ekki undirbúið mig í þaula. Og hvað var þá til ráða? Jú, það var til ráða að dreifa nefndaráliti og hafa skriflegan málflutning uppi. Bæði knappur ræðutími á þingi og þessi skammi fyrirvari gerir það að verkum að maður leggst í skriflegan málflutning og hann er hér í nefndarálitinu. Því fylgja sem fylgiskjöl nefndarálit minni hluta með þingskapafrumvarpinu sem þingskapameirihlutinn samþykkti fyrir jól. Mér er til efs að þingmönnum hér í salnum hafi gefist tóm - ég veit það bara í mínum þingflokki - til að kynna sér álit þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs til þess að andmæla því eða samþykkja það eða ræða það málefnalega af einhverju því viti sem yfirlestur skjala gefur manni tækifæri til. Ég gagnrýni þetta og vona að þetta endurtaki sig ekki, að maður standi frammi fyrir því deginum áður að vera kastað hér í einhverja djúpa laug óundirbúinn. Það er ekki stíll neinna sem vilja ástunda vönduð vinnubrögð að koma ólesinn í tíma. Það er bara ekki þannig, hvar sem er í þjóðlífinu. Ég tel sem sagt undirbúning frumvarpsins alls ekki vandaðan og það sem meira er, skoðanir þingmanna eru afar skiptar um það fyrirkomulag sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu hvað sem líður forsögu málsins og því samkomulagi sem þeir þingflokkar sem stóðu að breyttum þingsköpum komust að og rakið er í greinargerð með frumvarpinu. Efni frumvarpsins lýtur að samkomulagi aðstandenda nýrra laga um þingsköp Alþingis sem sett voru fyrir jól um að þingmönnum landsbyggðarkjördæmanna þriggja og formönnum stjórnmálaflokkanna verði heimilt að ráða sér aðstoðarmenn. Eins og ég sagði áðan fjallaði allsherjarnefnd um málið á tveimur fundum sama daginn, öðrum á kvöldfundi, og svo aftur í þessari viku og á þeim fundum allsherjarnefndar vöknuðu ótrúlega margar spurningar. Þær voru fleiri í röðum stjórnarþingmanna en stjórnarandstæðinga. Það urðu heitar umræður í nefndinni um þetta mál og það var alls ekki að ófyrirsynju sem nefndarmenn í allsherjarnefnd veltu þessu máli fyrir sér. Það var vegna þess að það er ekki hugsað til enda. Og ég spyr sjálfan mig, vegna þess að nú hangir það á spýtunni að afleiðingar þess að efna loforðið frá 1999 við stækkun kjördæmanna að veita landsbyggðarþingmönnum aðstoðarmenn, sem er eins konar skrifstofa þeirra úti á landi vegna þess að landsbyggðarþingmenn njóta minni aðstoðar skrifstofu stjórnmálaflokka sem eru í Reykjavík, vegna þess að þeir eru svo mikið á ferðinni. Það voru brýn rök fyrir því. En nú á það að gerast, og það eru nánast vilyrði uppi um það, að ráðnir verði aðstoðarmenn fyrir þingmenn höfuðborgarsvæðisins. Og spyrji þingmenn sig þá að því: Er það rétt forgangsröðun? Er það það sem við viljum? Þýðir það að við munum síðar fá það sem við viljum helst, eða a.m.k. sá sem hér stendur, miklu betri þjónustu innan þingsins, eflingu nefndastarfsins og þar fram eftir götunum? Mun því þeim brýnu úrbótum seinkað og svo mörgu öðru? 
             Þegar maður heyrir svo að við skulum láta þetta þróast og sjá svo til þá er ekki verið að skoða endirinn í upphafi máls. Auðvitað átti þetta að fara inn í heildarpakka á störfum og starfsfyrirkomulagi þingsins og kjörum og umönnun um þingmennina og skoða þetta út frá öllum pakkanum. Ég hefði helst kosið það, herra forseti, að gerð yrði úttekt á þinginu, allsherjarúttekt á þinginu - það var gert í írska þinginu, þar var gerð allsherjarúttekt á þinginu - um það sem betur mætti fara í heild sinni en ekki að pikka út einn lið og skoða hann heldur skoða þetta heildstætt séð. Það var fullkomlega ljóst að fulltrúar í allsherjarnefnd allir, held ég megi segja, höfðu ýmsar athugasemdir fram að færa og skoðanaskipti. Það var nánast málamiðlun um það að koma með þetta frumvarp óbreytt inn. Enda lá þá fyrir að ef taka ætti tillit til margra mjög skynsamlegra athugasemda sem komu fram í nefndinni þá hefði ekki orðið af flutningi þessa frumvarps og málið hefði frestast fram á vor eða fram á næsta þing. Meiri hluti allsherjarnefndar stóð frammi fyrir þeim valkosti og hv. formaður nefndarinnar benti skilmerkilega á þetta og rökstuddi. En það er algjörlega ljóst af umræðum í allsherjarnefnd að þetta frumvarp kann að hafa afleiðingar sem ekki var stefnt að á upphafsstigum, málið var ekki hugsað til enda. Það er óþolandi eins og ég segi, að láta málið þróast og sjá svo til. Þannig vinnur maður ekki. Ef ég nefni einhver dæmi þá er gert ráð fyrir því að þingmenn landsbyggðarkjördæma geti ráðið sér aðstoðarmenn í 33% starfshlutfall. Það er illframkvæmanlegt. Það er hreinlega illframkvæmanlegt að ráða í 33% starfshlutfall. Ég spurði hv. skrifstofustjóra Alþingis sem kom fyrir allsherjarnefnd að þessu. Þá komu þá svör að það mætti hugsanlega dreifa vinnuálagi. Jú gott og blessað, meira að gera í þessari viku en næstu. En ég spurði að því: Get ég þá látið aðstoðarmann minn vera í fríi í júní, júlí og ágúst og í jólamánuðinum þegar þing er ekki að störfum, því þá get ég auðveldlega verið í kjördæminu og sinnt mínum kjósendum? Það komu ekki svör við því. Ég fékk svona á tilfinninguna að menn mundu sjá í gegnum fingur sér. Ég vil hins vegar hafa stöðu mína gagnvart þessum reglum alveg fullkomlega skýrar svo ég liggi ekki undir gagnrýni fyrir að gera einhverja vitleysu. Ég vil standa með báða fætur á jörðinni í þessu máli. Það er algjörlega óskilgreint í frumvarpinu í hverju hlutverk þessara aðstoðarmanna er fólgið. Það er undir hverjum og einum þingmanni komið. Það opnar fyrir ákvarðanir sem kunna að orka tvímælis eftir á, svo ég segi ekki meira. Það sem er mesti fleygurinn í mínu brjósti varðandi þetta er að aðstoðarmennirnir skuli vera ráðnir á einstaklingsgrundvelli þingmannsins. Ég starfa fyrir stjórnmálaflokk til að vinna að hugsjónum þess flokks. Þess vegna á minn stjórnmálaflokkur að segja til um það hvert verkefni aðstoðarmannsins er en ekki að ég beri persónulega ábyrgð á honum. Þetta átti að fara í gegnum þingflokkana eða stjórnmálaflokkana og það átti að þá ráða þannig. Auðvitað hefði hver flokkur sett sér reglu um það hvernig aðstoðarmaðurinn starfaði fyrir landsbyggðina. Ég ætla að nefna tvö dæmi um það hvernig þetta getur snúist í andhverfu sína og snúist í eitthvað sem samt er ekki fjarstæða. Aðstoðarmaður ráðherra er gjarnan í uppeldisstöð stjórnmála. Aðstoðarmaður þingmanna er að læra að verða pólitíkus. Er það ekki þannig þegar menn hafa áhuga á að sinna slíkum störfum? Hvað gerist ef aðstoðarmaður alþingismanns fer í prófkjör gegn honum?  Hvað gerist ef aðstoðarmaður fer gegn þingmanni sínum og húsbónda í baráttu gegn honum í prófkjöri?  Herra forseti. Eigum við ekki að staldra við? Er ekki betra að hafa kerfið gott og ég fái minn aðstoðarmann í haust eða einhvern tímann seinna en að fara fram með þetta? Ég ítreka það að þetta átti að verða flokksráðning en ekki einstaklingsbundin ráðning og ég spyr líka: Hafa menn hugsað það til enda hver er ábyrgð húsbóndans annars vegar, alþingismannsins, og hver er ábyrgð launagreiðandans, Alþingis? Hvernig fer það saman? Hvernig virkar hún saman? Hvað ef ég segi starfsmanninum upp, aðstoðarmanninum upp með ólögmætum hætti? Hverjum baka ég þá skaðabótaábyrgð? Alþingi? Er það ekki greiðandi að laununum? Ég hef aldrei séð svona vinnuréttarsamband og þó hef ég starfað sem lögmaður í vinnurétti í hartnær þrjá áratugi. Ég hefði viljað sjá heildarúttekt á störfum þingsins, hvaða hagsmunir brenna mest á okkur þingmönnum í starfsumhverfi okkar. Því ég veit að allir þingmenn hér í salnum og þingmenn sem eru á þingi núna og hafa verið, vilja vinna þinginu sem best. Þeir vilja hafa reglurnar og umgjörðina sem besta og vilja geta unnið vandaða og markvissa vinnu. Það gerðist í þessari umfjöllun að það var auðvitað ekkert leitað umsagna. Það var ekki leitað umsagna frá starfsmannafélagi Alþingis. Ég ætla ekki að spá neinu um það en ráðning þessara aðstoðarmanna getur skapað núning milli þeirra og starfsmanna þingsins. Bara ef við horfum á launakjörin sem fólk ber ævinlega saman. Laun aðstoðarmanna formanna eru þingfararkaup, 541 þús. kr. Þeir bera hins vegar miklu minni ábyrgð en við þingmenn sem þurfum að sækja nefndarstörf, standa í ræðustól, undirbúa okkur, fyrir utan að bera ábyrgðina gagnvart aðstoðarmanninum. Það skapast núningur þar um. Og hvað heyri ég svo í nefndarstörfunum? Jú. Það varð að miða við að hafa þetta svo hátt, hátt eða lágt, það er afstætt vegna þess að aðstoðarmenn ráðherra eru með 700–800 þús. kr. á mánuði. Ég kann ekki við svona launakjör. Ég kann ekki við það að ákvarða launakjör upp á 541 þús. kr. eða hvað það nú er, þegar við erum að greiða fólki og semja um kjör fyrir launafólk í landinu sem er undir framfærslumörkum. Við eigum að vera fyrirmynd í þjóðfélaginu.

Hver er þá tillaga þín?

Tillaga mín, hv. þingmaður, er sú að málið verði skoðað ofan í kjölinn og það verði leitað samstöðu um þetta. Ekki að maður fái þetta upp í hendurnar og hafi ekkert um málið að segja. Þetta var eitt af þeim atriðum sem ég vildi gjarnan ræða í þaula og fara yfir.

En kaup aðstoðarmanna, hver er tillaga þín?

Með hliðsjón af því sem ég hef rakið hér þá tel ég að frumvarpið samrýmist ekki þeim reglum sem þingið og stjórnsýslan hefur sett sér um vandaða lagasmíð. Það er nýlega búið að gefa út handbók um það hvernig eigi að standa að smíð lagafrumvarpa. Skoðum það nánar. Tilgangur handbókarinnar er að safna á einn stað helstu viðmiðunum um vandaða frumvarpssmíð og vera leiðbeinandi um atriði sem þörf er á til aukinnar samræmingar. Þetta er viðmiðunarhandrit sem á að tryggja vandaða frumvarpsgerð. Síðan eru sett upp allmörg atriði um það hvernig maður stendur að vandaðri frumvarpssmíð og ég ætla ekki að eyða löngum tíma í það. En fyrsta atriðið er: Var ný lagasetning nauðsynleg? Svo eru ákveðnar reglur um það hvernig eigi að semja frumvörp. Það er ákveðinn kafli um það hvaða samráð eigi að hafa og samtal áður en ákveðið er að semja frumvarpið og meðan á frumvarpssmíðinni stendur. Það á líka að vera pólitískt samráð. Og það á að vera samráð við hagsmunaaðila og almenning. Allt er þetta tiltekið þarna. Við samningu góðs lagafrumvarps á síðan að meta áhrif þess verði frumvarpið að lögum. Bæði almennt mat á áhrifunum og afleiðingunum fyrir hagsmunaaðila og svo með samantekt og fleiru. Ég fullyrði að sú frumvarpssmíð sem hér liggur fyrir, rétt eins og þingskapafrumvarpið fyrir jól, fullnægi ekki þessum reglum. Og það er ekki gott að Alþingi sem á að vera í fararbroddi skuli standa þannig að. Það verður bara að segjast eins og er. Ég ætla að nefna eitt varðandi samskipti aðstoðarmanna við starfsfólk þingsins. Ég hef verið ákaflega ánægður með það fyrirkomulag að ritari þingflokks Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs er ekki pólitískt skipaður vegna þess að hann á snurðulaus tengsl við allt starfsfólk þingsins og er einn af starfsfólki þingsins. Þegar kemur pólitískur aðstoðarmaður þá kemur upp ákveðinn veggur. Menn eru ekki í sama hópi. Menn eru ekki í sama liði. Það getur orðið þarna núningur sem ég hef áhyggjur af eða vil nefna hér. Ég vil svo segja það að þessi hugmynd um aðstoðarmenn, og ég hef vikið að því áður, hefur raunar ekkert með breytingu á þingsköpum að gera heldur er hún runnin upp frá kjördæmabreytingunni 1999. Þá var gefið loforð um að styrkja þingmenn í gríðarlega stórum kjördæmum. Og ég hygg eftir að ég hlustaði á umræðu í allsherjarnefnd um þann mismun að vera þingmaður á landsbyggðinni eða í Reykjavík, sem ég hef hvort tveggja reynt, reyndar sem varaþingmaður í fyrra skiptið, að það er betra um að tala en í að komast. Ég verð bara að segja það að ég fann fyrir einhverri, ég vil ekki segja vanþekkingu en skilningsleysi á störfum landsbyggðarþingmanna og það er eins og þingmenn höfuðborgarsvæðisins átti sig ekki á því hvað þar er að gerast. Þörfin á aðstoðarmönnum er mun brýnni vegna þess. Aðstoðarmaðurinn er skrifstofa þingmanns dreifbýliskjördæmis. Að fara fimm tíma keyrslu á fund í Hornafirði meðan það eru 20 mínútur að fara ofan úr Breiðholti, það að landsbyggðarþingmaður þurfi að halda fundi í öllum þéttbýlisstöðum kjördæmisins meðan hægt er að komast af með einn í Reykjavík norður, um málefni, það er svo margt sem réttlætir aðstoðarmenn landsbyggðarkjördæma umfram það sem þingmenn í Reykjavík og í kraganum eiga við að glíma. Ég geri þó þar með alls ekki lítið úr störfum þingmanna í Reykjavík og ég geri mér grein fyrir því að þeir þurfa að hafa alla umgjörð sem allra besta. Aðstoðarmaðurinn átti að vera tengiliður milli kjósenda og íbúa kjördæmanna og þingmannanna sem auðveldaði þeim að rækta starf sitt. Ég veit að hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson þekkir þetta út og suður og getur rökstutt þetta miklu betur en ég sem sem hef ekki þessa reynslu nema frá vordögum 2007 af starfi sem þingmaður Suðurkjördæmis. Þetta frumvarp er flutt af fulltrúum forsætisnefndar að fulltrúum vinstri grænna undanskildum. Í greinargerð með frumvarpinu er vísað til samkomulags sem gert var við aðdraganda setningu laga 161/2007, um breytingu á lögum um þingsköp Alþingis, sem samþykkt voru í desember 2007. Ég vil taka því fram og halda því til haga að Vinstri hreyfingin – grænt framboð átti ekki aðild að umræddu frumvarpi og á ekki aðild að þessu meirihlutafrumvarpi sem hér liggur fyrir og mun skila auðu þegar til atkvæðagreiðslu kemur. Ég verð svo að segja það enn fremur sem ég hygg að flestir geti samþykkt að þjóðþing Íslendinga er veikt gagnvart framkvæmdarvaldinu. Og staða þess hefur fremur veikst, löggjafarvaldsins gegn framkvæmdarvaldinu, en hitt undanfarin ár. Minni hlutinn telur mikilvægt að styrkja stöðu þingsins einkum hvað varðar nefndastarf og þátttöku stjórnarandstöðu í löggjafarstarfinu. Hér er ekki verið að gera það með heildstæðum og markvissum hætti. Ég nefni bara sem dæmi um hvað stjórnarandstaðan er veik eða staða þingmanna er veik og ekki bara stjórnarandstöðuþingmanna heldur stjórnarþingmanna en það er sú staðreynd að þingmálamálum er ýtt til hliðar fyrir stjórnarfrumvörpum. Þau sofna í nefndum. Þau fá ekki umræðu og atkvæðagreiðslu hér í þingsal. 
             Almennt séð, hv. þingmaður, almennt séð er það svo, og ég get nefnt það að í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd bíða fjögur þingmannafrumvörp, eitt frá Sjálfstæðisflokki, eitt frá frjálslyndum, eitt frá okkur vinstri grænum og eitt sameiginlegt frumvarp þar sem 1. flutningsmaður er hv. varaþingmaður Framsóknarflokksins.  Minni hlutinn telur hlutverk stjórnarandstöðu og hvers og eins þingmanns vera að standa fyrir rökræðum og koma mismunandi sjónarmiðum á dagskrá og koma þeim út í samfélagið. Réttindi stjórnarandstöðu og ákvæði þingskapalaga verða að vera virk sem tæki til að tryggja lýðræðisleg skoðanaskipti og umræður og síðast en ekki síst vönduð vinnubrögð og vandaða lagasetningu. Sú hefur því ekki miður orðið raunin. Mér er það hjartans mál sérstaklega að nefndastarfið verði eflt. Mér er það hjartans mál að þingmannafrumvörp fái sömu afgreiðslu og jafnvel á undan stjórnarfrumvörpum. Mér líkar ekki við það að vera „lögafgreiðslumaður“. Ég vil taka virkan þátt í gerð og undirbúningi löggjafar. Það er mitt hlutverk. Ég var kosinn til þess. Ég vil svo ítreka það að frumvarpið og þær reglur sem settar verða og hafa verið kynntar þingmönnum eru ekki hugsaðar til enda. Þær eru ekki hugsaðar heildstætt og ég hef efasemdir um að þær leiði til þess sem við viljum öll stefna að, að vandaðri meðferð mála hér innan þingsins sem var fyrir mér forgangsatriði. Ég leyfi mér svo að endingu að vísa í ítarlegt nefndarálit og fylgiskjöl sem því fylgja. Ég er þeirrar skoðunar og ítreka það að rétt sé að hugsa þetta mál upp á nýtt og fresta afgreiðslu málsins milli 2. og 3. umr. Taka það til gagngerrar skoðunar sérstaklega í ljósi þess núnings sem kom upp í allsherjarnefnd milli landsbyggðarþingmanna og þingmanna hér á suðvesturhorninu sem var augljós og birtist kannski best í 1. umr. með þeim misvísandi skoðunum sem komu fram hjá hv. þm. Jóni Magnússyni og hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni. Það var kraftbirting þessara mismunandi skoðana. Og mismunandi afstaða þessara hv. þingmanna í ræðum endurspeglaðist að nokkru leyti í störfum allsherjarnefndar. Ég vil líka vegna þess að ég nefndi hv. þm. Jón Magnússon geta þess að frá honum komu ábendingar um það að frumvarpið kynni að brjóta í bága við jafnræðisreglur stjórnarskrárinnar. Ég deili ekki þeirri skoðun vegna sérstöðu starfs landsbyggðarþingmanna. En þegar kemur ábending frá hv. þm. Jóni Magnússyni sem er auk þess hæstaréttarlögmaður þá hefði auðvitað þurft að skoða það mál í kjölinn. Kalla til sérfræðinga í stjórnskipunar- og stjórnarfarsrétti og spyrja þá álits áður en við í allsherjarnefnd gerðumst svo djörf að afgreiða málið frá okkur til 2. umr. En það kann að vera að það gefist tóm til þess fyrir 3. umr. Ég vona að svo verði. En þetta vildi ég sagt hafa um þetta mál. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboð getum ekki staðið að afgreiðslu þessa máls og munum sitja hjá.

Virðulegur forseti. Í ræðu hv. þm. Atla Gíslasonar kom fram að það væri verið að keyra þetta mál í gegn á miklum hraða, á últrahraða. Hv. þingmaður fjallaði líka aðeins um störfin í allsherjarnefnd. Ég er í allsherjarnefnd. Það kom fram hjá hv. þingmanni að allir í nefndinni hafi gert athugasemdir við frumvarpið. Vegna þessara orða vil ég sérstaklega taka fram að að mínu mati er ekki hægt að færa sterk rök fyrir því að verið sé að færa þetta mál hér í gegnum þingið á miklum hraða. Við erum búin að ræða um þessi mál beint og óbeint í talsvert langan tíma. Núna í desember afgreiddum við breytingar á þingsköpum. Allir flokkar voru sammála um að þar væri stigið mjög mikilvægt skref fram á við nema reyndar var þingflokkur Vinstri grænna ekki með í því samkomulagi. Á þeim tíma var rætt um að styrkja stöðu þingmanna að frekara leyti með því að taka inn aðstoðarmenn, að þingmenn gætu ráðið sér aðstoðarmenn og það var talað um landsbyggðarþingmennina í því sambandi og líka styrkingu á nefndastarfi og annað sem kom fram í ræðu hv. þingmanns hérna áðan. Þetta er því ekki mál sem er að pompa upp í hendurnar á okkur núna bara á síðustu dögum. Það hafa farið á milli manna hér reglur sem þeir hafa getað skoðað varðandi hvernig á að útfæra þetta. Ég get því ekki tekið undir þetta. Þó að menn hafi að sjálfsögðu rætt þetta mál í nefndinni á nokkrum fundum og skipst á skoðunum, eins og eðlilegt nefndarstarf er, þá get ég alls ekki fallist á þann tón sem hér er gefinn, að það sé verið að setja þetta mál hér í gegn á einhverjum miklum hraða og að allir í allsherjarnefndinni séu meira eða minna með alvarlegar athugasemdir við málið. 

Frú forseti. Ég stend við þau orð mín að þetta hafi verið keyrt í gegn á miklum hraða. Það var tilkynnt í gær að málið yrði á dagskrá í dag. Nefndaráliti mínu var dreift hér rétt fyrir þessa umræðu. Ekki tókst að ræða málið í þingflokki Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, þ.e. þá þróun sem hefur orðið, þær breytingar sem frumvarpið tók í meðförum nefndarinnar og þá áherslu sem þar kom fram að allir þingmenn, ekki bara þingmenn dreifbýlisins, fengju aðstoðarmann og þau fyrirheit sem þar eru gefin. Þá var eiginlega búið að snúa ofan af öllu og það hefur ekki gefist tóm til að íhuga þetta í botninn og það hefur eiginlega ekki gefist heldur tóm til að skoða hvort einhverjir aðrir hlutir séu brýnni í þessu samhengi. Ég sá ekki þessar reglur eða frumvarp. Ætli það sé vika, tíu dagar síðan eða hálfur mánuður síðan, eitthvað svoleiðis. Ég verð líka að segja það, hv. þm. Siv Friðleifsdóttir, að þetta er mál sem á að vera uppi á yfirborðinu og á að þola gegnsæja umræðu og átti að fara í gegnum flokkana áður en hinar endanlegu reglur voru lagðar fram. Maður stóð að mörgu leyti frammi fyrir gerðum hlut. Ég vil líka minna á að þingskapafrumvarpið á sínum tíma var sett fram sem trúnaðarmál. Það sá ég líka með skömmum fyrirvara. Ég ætla ekki að endurtaka ræður mína hér fyrir jól en ég vísa í þær. Þær eru finnanlegar á netinu þar sem ég gerði athugasemdir hér að lútandi.

Varðandi þingskapaumræðuna sem fór fram fyrir jól var á ákveðnu stigi eða frumstigi þess máls dreift skjali til þingflokksformanna sem var merkt trúnaðarmál. Að sjálfsögðu tók ég það upp í mínum þingflokki. Það eru rædd trúnaðarmál í hverjum einasta þingflokki. Þar fórum við yfir þær reglur og maður bara innheimti síðan pappírana þegar búið var að fara yfir það. Það eru alþekkt vinnubrögð í þingflokkum. Frumvarpið sem við erum að fjalla um núna er ekki flókið. Þetta eru tvær greinar. Fyrsta greinin fjallar um aðstoðarmennina og önnur grein hljóðar svona, með leyfi forseta: „Lög þessi öðlast þegar gildi.“ Þetta er eiginlega bara ein grein sem er efnisgrein. Auðvitað geta greinar verið mjög flóknar. En þetta er ekki mjög flókið mál, virðulegur forseti. Varðandi það að hv. þingmaður hefur ekki getað tekið upp í sínum þingflokki það sem fram kemur í nefndarálitinu um að við sjáum fyrir okkur að þetta kerfi nái líka til þingmanna á suðvesturhorninu þá kom það alveg skýrt fram í ræðu hæstv. forseta Alþingis, Sturlu Böðvarssonar, þegar hann flutti málið hér fyrst að við værum að stíga fyrsta skrefið í þá átt að styrkja stöðu þingmanna. Ég held að allir hafi gert sér grein fyrir því að þetta væri fyrsta skrefið sem við værum að stíga núna. Tökum landsbyggðarþingmennina fyrst og svo látum við kerfið ná yfir aðra. Það er ekkert sem á að koma mönnum í opna skjöldu. Ég geti því ekki fallist á það, virðulegur forseti, að við séum að vinna málið hér illa og að það sé tekið í gegn með hraði né að í allsherjarnefndinni hafi hver einasti þingmaður verið með miklar athugasemdir. Ég get ekki tekið undir það. Umræðan í allsherjarnefndinni var algjörlega eðlileg að mínu mati.

Frú forseti. Umræðan í allsherjarnefnd var málefnaleg. Menn stóðu ekki þar með kreppta hnefa hver gegn öðrum. En það vaknaði ótrúlegur fjöldi spurninga og mismunandi sjónarmið komu fram, meðal annars sjónarmið um hugsanlegt brot á jafnræðisreglu. Lesi maður frumvarpið eitt og sér sem áhugamaður um frumvörp er það ekki flókið. Ég get alveg fallist á það. En það er flókið að skoða það í samhengi við annað sem við vildum gera í tengslum við kjördæmabreytingarnar og í tengslum við hvernig við viljum styrkja þingið. Um það hygg ég að við hv. þm. Siv Friðleifsdóttir séum sammála, að styrkja þingið sem allra mest. En hverjar verða afleiðingarnar? Fyrstu afleiðingarnar blasa við, þ.e. að það verði ráðnir aðstoðarmenn allra þingmanna. Þá búið að eyrnamerkja fé í það sem menn hefðu hugsanlega viljað forgangsraða í annað. Allar umræðurnar í allsherjarnefnd sem leiddu til þess að hv. formaður nefndarinnar sagði að annaðhvort yrðum við að taka þetta svona eins og þetta væri með þeim breytingum sem höfðu á orðið eða fresta málinu segja mér að hér er ekki um mál að ræða sem hefur verið hugsað til enda. Það skyldi maður skoða. Við skulum láta reynsluna hins vegar tala í þeim efnum.

Virðulegi forseti. Hér mátti heyra eina af þessum venjubundnu ræðum Vinstri grænna sem í stuttu máli eru þannig að þeir eru á móti málinu alveg sama hvað lagt er til og alveg sama hversu langt er gengið til móts við þeirra sjónarmið og þegar þeir geta ekki lengur staðið gegn framgangi máls leggja þeir til að málinu verði frestað og sett í allsherjar, ítarlega, heildstæða skoðun og úttekt. Þetta er auðvitað bara sjónarmið. En það er val hv. þm. Atla Gíslasonar að lýsa afstöðu sinni með þessum hætti og vilja ekki koma að afgreiðslu mála eða sameiginlegri ákvörðun um niðurstöðu þeirra. Það er bara hans val. En mér finnst það sorglegt fyrir hönd þeirra kjósenda sem hafa kosið þennan ágæta flokk að þingmenn hans virðast vera algjörlega ófærir um að axla ábyrgð á einhverri málefnalegri niðurstöðu og þurfa að verja tíma sínum fyrst og fremst í að búa sér til og skýra sérstöðu sína frá niðurstöðunni. Það sem mér fannst leiðinlegast að heyra í máli hv. þingmanns var tal hans um aðstoðarmenn og starfsfólk þingsins. Ég vil biðja hv. þingmann að vera ekki að blanda starfsfólki þingsins inn í þetta eða reyna að gera lítið úr tillögum um aðstoðarmenn þingmanna með því að það vegi að einhverju leyti að starfsfólki þingsins. Mér finnst það ómaklegt og ósæmilegt og svona á hv. þingmaður ekki að tala. Ég held að hann verði kannski, úr því að hann fór inn á þær brautir að gera athugasemdir við launakjör aðstoðarmanna og bera þau saman við launakjör starfsmanna þingsins, bara einfaldlega að svara því hvaða tillögu hann hafi í þeim efnum því að ég veit að fyrstu þingmennirnir og þeir sem verða fljótastir til að ráða sér aðstoðarmenn verða þingmenn 

Frú forseti. Þessi andsvör hv. þingmanns eru ekki þess virði að ég fari í umræðu um þau.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður eyddi drjúgum hluta af ræðu sinni í að gera launakjör aðstoðarmanna þingmanna tortryggileg, reyndi að skapa óánægju um þau kjör með skírskotun til starfsmanna Alþingis. Síðan vill hann ekki ræða það frekar. Hann vill ekki útskýra hvað hann átti við með því, hann vill ekki gefa upp neina tillögu um hver hann telur þá að launakjörin eigi að vera til þess að friður yrði um þau. Þetta var mál sem hann tók upp sjálfur, virðulegi forseti, en segist svo, þegar gerð er athugasemd við það og hann spurður hvað hann meini, ekki vilja ræða það. Ég verð að segja, virðulegur forseti, að þetta er afar ómerkilegur málflutningur. Hv. þingmaður verður, að mínu viti, að venja sig af þessu. Svona geta menn ekki talað. Þingmenn sem svona tala setja niður virðingu þingsins, þeir tala virðingu þingsins niður með því að gera lítið úr ákvörðunum þess, mér heyrðist þingmaðurinn kalla þær geðþóttaákvarðanir. Hvers konar tal er það að kalla ákvarðanir þingsins, hvort sem er forsætisnefndar Alþingis eða meiri hluta Alþingis hér við afgreiðslu fjárlaga, geðþóttaákvarðanir? Menn eru að segja kjósendum að ákvarðanir sem þeir sjálfir taka séu ómerkilegar. Svona eiga þingmenn ekki að tala, virðulegi forseti. Ég fer fram á að hv. þingmaður hugsi þennan málflutning sinn upp á nýtt og falli frá honum framvegis.

Frú forseti. Það veldur mér vonbrigðum að jafnreyndur þingmaður og Kristinn H. Gunnarsson skuli nota svona orðbragð í ræðustóli. Ég sagði að hugsa hefði átt launakjör aðstoðarmanna til enda, skoða þau í samanburði við launakjör starfsfólks á þingi. Að ég væri að tala niður til fólks eða annað slíkt, ég bið hv. þingmann um að lesa ræðuna, skoða hana vel og vandlega í ró og næði, huga að því sem ég sagði og koma svo í málefnalega umræðu við mig.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti 2. minni hluta allsherjarnefndar og vil taka undir með hv. þm. Atla Gíslasyni varðandi þann mikla hraða sem var við meðferð málsins í allsherjarnefnd. Ljóst var að það var vilji mikils meiri hluta allsherjarnefndar að afgreiða málið með þeim hætti og því engin ástæða til annars fyrir okkur sem erum í minni hluta en að gera okkar til að málið gæti fengið þinglega meðferð. Þannig vildi ég standa að málum og ekki síst vegna þess að það liggur fyrir að ég hef algjöra sérstöðu í mínum þingflokki þar sem meiri hluti þingflokksins vill standa að frumvarpinu sem hér liggur fyrir. Ég hef gert grein fyrir afstöðu minni til þessa máls, gerði það ítarlega við 1. umr. þegar málið var lagt fram. Ég hef líka gengið frá ítarlegu nefndaráliti sem fjallar um þau sjónarmið sem ég tel mestu máli skipta hvað þetta varðar. Það getur verið misbrýnt að afgreiða mál með hraði og það var sem sagt mat meiri hlutans að þessu verki skyldi hraða sem mest mætti verða. Hraðinn bitnaði hins vegar á því að því var hafnað að kalla fyrir - annars vegar fór hv. þm. Atli Gíslason fram á að athugað yrði með starfslið Alþingis, stöðu þess og hvaða afstöðu það hefði til frumvarpsins. Jafnframt fór ég að gefnu tilefni fram á - þar sem ég tel að það standist ekki ákvæði stjórnarskrár að mismuna þingmönnum með þeim hætti sem gert er ráð fyrir - að kallaðir yrðu fyrir prófessorar þeirra háskólsa sem tiltækir væru í stjórnskipunarrétti og farið yrði yfir þau sjónarmið sem um væri að ræða. Það skiptir máli, það er grundvallaratriði, að Alþingi vandi lagasmíð svo að ekki séu tvímæli um að rétt sé að staðið gagnvart stjórnarskrá. Ég leyfi mér að efa að svo sé, ég skal ekki kveða fastar að orði. Þrátt fyrir að að sjálfsögðu sé munur á því hvað þingmenn mismunandi kjördæma hafa að gera er það samt sem áður grundvallaratriði að þingmenn eru kjörnir sem þingmenn þjóðarinnar, þeim ber að setja þjóðinni lög en ekki einstökum kjördæmum. Þingmenn eru kjörnir af fólki fyrir fólk en ekki fyrir akra, engi eða ferkílómetra. Það er grundvallaratriði og skoða verður hlutina í því ljósi. Ég tel því, eins og gert er ráð fyrir og fjallað var um í framsöguræðu fyrir frumvarpinu, að um óeðlilega mismunun sé að ræða og álít eðlilegt og nauðsynlegt að við öflum sem bestra sérfræðigagna í málinu. Ég álít að þetta sé brot á íslensku stjórnarskránni en það er nú einu sinni þannig að enginn er dómari í sjálfs sín sök. Eins og allir vita gilda líka mismunandi sjónarmið að lögum varðandi úrlausn og úrslit einstakra mála. Æðsti dómstóll landsins er ekki alltaf einhuga í niðurstöðu sinni þó að einn dómari landsins hafi tjáð þá skoðun sína að aldrei sé til nema ein rétt niðurstaða, sem kann vel að vera rétt. Þar af leiðandi taldi ég að það væri grundvallaratriði og nauðsynlegt að gengið væri frá þessu og úr þessu væri skorið með viðunandi hætti þannig að fyrir lægi, og tekin af um það öll tvímæli, að verið væri að afgreiða lög frá Alþingi sem væru vönduð og engin spurning hvort um brot á ákvæðum stjórnarskrár gæti verið að ræða varðandi það hvernig farið yrði með. Við þessu var ekki orðið og mér finnst það miður. Ég tek undir með hv. þm. Atla Gíslasyni, ég vona að milli 2. og 3. umr. gefist tóm til að kanna þessi atriði sérstaklega. Í umfjöllun nefndarinnar var vísað til þess að um væri að ræða ákveðið samkomulag sem gert hefði verið við breytingu á kjördæmaskipuninni á þann veg að bæta aðstöðu landsbyggðarþingmanna. Það kann vel að vera rétt og kannski full ástæða til þess. En þá ber þess að geta að frá árinu 2000 hafa stjórnmálaflokkarnir skipt á milli sín 50 milljónum sem áttu að vera sérstök greiðsla vegna landsbyggðarinnar. Mér er ekki kunnugt um með hvaða hætti þeirri greiðslu, þessum 50 milljónum árlega frá árinu 2000, hefur verið skipt innan flokkanna eða milli flokkanna eða hvernig það hefur komið út. Það skiptir kannski ekki öllu máli núna vegna þess að við erum að fást við ákveðið viðfangsefni sem er annars eðlis, en það þýðir ekkert að skírskota til einhvers samkomulags sem gert var í fyrndinni, því að við sem löggjafi erum ekki bundin af því samkomulagi. Það hefur í sjálfu sér ekkert með störf okkar eða annað það að gera með hvaða hætti og hvernig við setjum þjóðinni skynsamlega löggjöf og ákveðum lögkjör alþingismanna miðað við daginn í dag. Það er það sem er höfuðatriðið, viðfangsefnið sem við er að glíma. Í nefndinni var þó fjallað um með ákveðnum hætti hvernig skipulag aðstoðarmanna þingmanna er á Norðurlöndum. Ég fór fram á að þau lög, þ.e. lög í Danmörku, Svíþjóð og Noregi, yrðu lögð fram sérstaklega þannig að nefndarmenn gætu farið í gegnum þau og kynnt sér þau. Ekki var orðið við því en menn geta eftir sem áður aflað sér þeirra. Það er nú svo merkilegt að þrátt fyrir að Ísland sé stórt og víðlent háttar þannig til á sumum Norðurlandanna að þar er um enn stærri og víðlendari lönd að ræða. Í Noregi er jafnlangt frá syðsta oddanum til þess nyrsta eins og frá syðsta oddanum til Rómar á Ítalíu. Þingmenn þurfa að leggja á sig mikil ferðalög í Noregi ekki ólíkt því sem hér er. Þetta er nákvæmlega með sama hætti í Svíþjóð. Um miklu meira víðlendi og dreifðari mannfjölda er að ræða í þessum löndum en nokkurn tíma hér þar sem 2/3 af kjósendum landsins búa í u.þ.b. klukkutíma akstursfæri frá höfuðstöðvunum, eða Alþingi Íslands. Það er nú ekkert flóknara en það. Möguleikinn á að hafa samband við stóran hluta kjósenda er því ekki flókinn. Það er aftur á móti þessi litli minni hluti sem spurningin er um og á að sjálfsögðu að njóta allra réttinda. Við erum að setja lagaákvæði og þegar verið er að setja lög sem þessi er ekki verið að tjalda til einnar nætur og þá er það alltaf spurning hvort við séum að fara rétta leið í lagasetningu. Ég hefði talið mikilvægast í þessu sambandi að höfuðáherslan yrði á það, eins og hæstv. forseti Alþingis benti á sérstaklega, í umræðu um breytingu á þingskapalögunum fyrir áramót og síðan við framlagningu þess frumvarps sem hér er um að ræða, að styrkja stöðu stjórnarandstöðunnar. Með vissum hætti er verið að bregðast við því. Með hvaða hætti? Jú, með því að formenn þeirra stjórnmálaflokka sem ekki sitja í ríkisstjórn megi ráða sér aðstoðarmann. Það er mjög mikil framför og nauðsynleg. Spurningin er sú hvort ganga hefði þurft lengra á því sviði. Ég tel að í raun hefði átt að hugsa þessa aðstoð með þeim hætti, af því að við erum að tala um stjórnmálaflokka sem ákveðna einingu, að styrkja þingflokkana og þá sérstaklega þá þingflokka sem þurfa mest á því að halda, þ.e. stjórnarandstöðuflokkana. Þannig er það á sumum Norðurlöndunum að bæði minni flokkar og flokkar í stjórnarandstöðu fá aukna aðstoð, eiga meiri möguleika á því að fá aðstoð en þeir flokkar sem eru í stjórn og/eða stærri flokkar. Ég hefði viljað að þetta allt yrði skoðað þannig að gengið yrði frá vandaðri fullnaðarlöggjöf um það með hvaða hætti þessu væri fyrir komið. Ég hygg að með því að gera það með þeim hætti hefði verið möguleiki á því að ganga þannig frá málinu að allir gætu sætt sig við það. Nú má enginn skilja orð mín svo að ég telji ekki að veruleg réttarbót sé að ýmsu sem fram kemur í því frumvarpi sem hér er um að ræða eins og reyndar má lesa út úr nefndaráliti mínu. Þó eru vissar hættur í því sem þar er um að ræða. Það er umhugsunarefni þegar Alþingi ákveður þeim stjórnmálaflokkum sem á Alþingi sitja fjárveitingar og síðan viðbótarfjárveitingar nánast á hverju einasta ári. Eðlilegra væri að fundin yrði önnur leið því eins og ég sagði í upphafi þá er enginn dómari í sjálfs síns sök. Eðlilegra væri að annar aðili hefði alla vega eitthvað um það að segja. Varðandi það hvernig þessu er háttað á öðrum Norðurlöndum, hvernig skipulag aðstoðarmanna þingmanna er þar, er athyglisvert að í þeim löndum sem við erum skyldust hvað snertir lagahefð, í Danmörku og í Noregi, geta þingmenn ráðið sér starfsmann en það er þó þannig að helmingur upphæðarinnar er eyrnamerktur hverjum þingmanni en helmingurinn er í höndum þingflokksins. Í Noregi er staðan sú að Stórþingið leggur þingflokkunum til fé sem svarar til þess að þeir geti ráðið einn aðstoðarmann fyrir hvern þingmann. Aðstoðarmennirnir eru þó ekki bundnir neinum sérstökum þingmanni, fremur að þeir sérhæfi sig í verkefnum hverrar nefndar og vinni því með þingmönnum flokksins á þeim vettvangi. Í þessum tilvikum báðum, sérstaklega í Noregi er litið til þess að aðstoða þingmennina málefnalega við þau málefni sem þeir fást við í störfum sínum sem alþingismenn, hvernig sé auðveldast og best að koma hlutum fyrir þannig að þeir geti sinnt sínum störfum sem best. Það skiptir máli hér og þannig hefðum við átt að standa að lagasmíðinni. Í Svíþjóð er staða stjórnarandstöðunnar styrkt sérstaklega enn frekar og miðað er við að þingflokkarnir myndi heild, ráði til sín starfsfólk sem sé fullnægjandi fyrir þau málasvið sem um þarf að fjalla. Þau sjónarmið hefði ég viljað sjá, að staða stjórnarandstöðuflokka og minni flokka yrði styrkt þannig að flokkarnir hefðu getað vélað um það miklu auðveldara en gert er ráð fyrir í þessu frumvarpi sem hér liggur fyrir hvernig skyldi með fara. Til viðbótar þessu tel ég mjög mikilvægt að efla nefndasvið Alþingis. Það var upplýst á fundi nefndarinnar að það yrði gert og það er mjög til bóta og ber að fagna því. Ég tel alla vega miðað við aðstæður að þar sé um ásættanlega breytingu að ræða. Ég vil taka það fram að þó að ég geri athugasemdir og fyrirvara við þetta frumvarp þá vil ég lýsa því yfir ítrekað að ég tel að hæstv. forseti Alþingis hafi unnið góð störf að þoka þessum hlutum þó til ákveðins vegar til hagsbóta fyrir stjórnarandstöðuflokka á Alþingi. Það er af hinu góða og ber að þakka eins og ég sagði. Þá kemur spurningin um stöðu þingmannanna og ég hef litið til þess að mikilvægast í því sambandi væri að ráða sérhæft starfsfólk sem gæti verið málefnalega til aðstoðar fyrir þingflokkana. Ég hef líka lagt áherslu á það, virðulegi forseti, að það sé grundvallaratriði - ég kem aftur að því í ræðu minni - að þingmönnum sé ekki mismunað. Í því sambandi er líka mjög mikilvægt að lagaákvæði um lögkjör þingmanna séu skýr þannig að sem minnst af geðþóttaákvörðunum einhvers annars, til dæmis forsætisnefndar, komi til varðandi lögkjör alþingismanna. Það er miklu eðlilegra að löggjafinn sjálfur taki ákvörðunina hverju sinni um það með hvernig skuli fara, hvað skuli gert og hvaða kjör þingmenn hafa. Með breytingartillögu meiri hluta allsherjarnefndar er að mínu viti gengið enn lengra en var gert í frumvarpi forsætisnefndarinnar í að framselja löggjafarvaldið, heimila ákvarðanir forsætisnefndar eftir þeim ákvæðum sem þar kveður nánar á um. Ég tel eðlilegt að aðstoðarmenn sem ráðnir yrðu yrðu hluti starfsliðs þingflokks hvort sem þeir heyrðu með einum eða öðrum hætti undir einstaka þingmenn eða aðra, en að þeir yrðu hluti starfsliðs sem skapaði ákveðna starfræna heild. Ég benti á það líka að það væri spurning, ef menn vilja hafa ákvæðið eins og hér er lagt til, að láta aðstoðarmannakerfið eingöngu ná til þingmanna nokkurra kjördæma, að þá yrði gerð grein fyrir því með fullnægjandi hætti eins og hæstv. forseti Alþingis sagði í framsöguræðu sinni er hann mælti fyrir frumvarpinu, að vel gæti komið til þess að gerð yrði breyting og ég vek athygli á því að í nefndaráliti meiri hluta allsherjarnefndar er sérstaklega vikið að því. Það var að vísu sett inn í - og það sýnir hver hraðinn var í málatilbúnaðinum að reyna að koma þessu áfram - að nefndarálitið var kynnt en síðan þurfti að bæta inn í viðbótarmálsgrein, sem er nú af hinu góða. En það hefði kannski getað breytt einhverju ef hún hefði komið fyrr, þar sem segir, með leyfi forseta: „Allsherjarnefnd ræddi talsvert fyrirkomulag varðandi ráðningu aðstoðarmanna þingmanna. Meiri hluti nefndarinnar leggur áherslu á að boðað hefur verið að hér sé verið að stíga fyrstu skrefin“ - það er sem sagt vakin sérstök athygli á því að verið sé að stíga fyrstu skrefin - „í þá átt að auka aðstoð við þingmenn almennt.“ 
             Síðan segir ...

Forseti biðst forláts en spyr hvort hv. þingmaður eigi mikið eftir af ræðu sinni.

Svona um það bil 12 mínútur og 21 sekúndu.

Nú vill forseti tilkynna að fyrr á þessum fundi var ákveðið að hafa atkvæðagreiðslu núna rétt fyrir klukkan fjögur og er þá komið að því þannig að umræðu um þennan dagskrárlið er frestað.

Að sjálfsögðu lýt ég forsjá virðulegs forseta.