Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Jakob Möller Út af brtt., sem fram hafa komið við frv. þetta, frá háttv.þm. V.-Sk. (JK) og háttv.þm. Ak. (BL), skal jeg fyrst benda á, að jeg er sannfærður um, að það er sama og fella frv. að samþykkja þær. Er það því krókaleið, sem hjer á að fara, í stað þess að fella frv. strax, því að þannig er ástatt, að jeg tel ekki geta komið til mála, að sett verði reglugerð um þetta efni, ef frv. verður breytt þannig. Háttv. þm. V.-Sk. (JK) er sjálfum kunnugt um, að það var allsherjarnefnd Nd. 1924, sem hann átti sjálfur sæti í, er setti ákvörðun um konfektbúðirnar inn í frumvarpið eftir tilmælum bæjarstjórnarinnar. Og það var sjerstaklega tekið fram, að það atriði væri aðalþungamiðja frv. að skoðun bæjarstjórnar. Annars skal jeg ekki fara mikið út í þá sálma, hver nauðsyn sje að loka þessum konfektbúðum, en það er mjer ekki skiljanlegt, að nein nauðsyn sje að hafa þær opnar til miðnættis, heldur en t. d. matsölubúðir. Það mun þá best að tala hreinskilnislega um það atriði þessa máls, er snertir rakarana. Það hefir tvisvar orðið málinu að falli í Ed., og verður því ef til vill að falli í þriðja sinn, og það er alkunnugt, að það eru hagsmunir eins manns, sem stundar rakaraiðn í þessum bæ, sem valda því, að svo hefir verið að farið. Því hefir sem sje verið haldið fram, að maður þessi gæti ekki haft ofan af fyrir sjer, ef vinnutíminn væri takmarkaður. En hjer ber þess að gæta, að frv. ákveður ekkert um vinnutímann, heldur er það bæjarstjórnarinnar að setja ákvæði um hann, ef frumvarpið verður samþykt, og ennþá er óvíst, hver ákvæði hún myndi setja. Frv. fer aðeins fram á heimild handa bæjarstjórn til að ákveða vinnutímann eins fyrir alla. Annars er eitt atriði í þessu máli, sem vert er að athuga, og þá sjerstaklega fyrir þá, sem bera hag þessa eina manns fyrir brjósti, og það er, hvort ekki mundi hollara fyrir mann þennan, að vera knúinn til að rækja starf sitt með meiri ástundun en hann hefir gert hingað til, heldur en láta það ganga á sama hátt og áður, aðeins í skjóli þess, að þurfa ekki að óttast neina samkepni. Jeg efast ekki um, að það væri honum hollara. Það er því fyllilega misskilin umhyggja, sem hjer kemur fram fyrir hag þessa manns. Í b-lið brtt. á þskj. 44 er svo fyrir mælt, að ákvæði frv. gildi þó ekki um vinnustofur, þegar eigandi sjálfur eða fjölskylda hans annast alla afgreiðslu. Í þessu sambandi verður að geta þess, að orðið „fjölskylda“ getur verið nokkuð teygjanlegt, og börn eða unglingar áhangandi fjölskyldunni, sem kunna að vinna í þessum vinnustofum, njóta þá engrar varnar gegn of löngum vinnutíma, en oft getur verið brýn nauðsyn á slíkri vernd. Að endingu vil jeg svo undirstrika það við háttv. deildarmenn, sem jeg tók fram í upphafi ræðu minnar, að það er sama og að fella frv., að samþykkja brtt. þessar, því að verði þær samþyktar, er víst, að engin reglugerð verður sett.

Jón Kjartansson Það er rjett hjá hv. 3. þm. Reykv. (JakM), að fyrri brtt. okkar á þskj. 44 er sett inn af allshn.Nd. 1924, og þá eftir tilmælum bæjarstjórnarinnar. En síðan hafa komið kvartanir frá þeim mönnum, sem stunda sætindagerð, þar sem þeir hafa sýnt fram á, að með ákvæði frv. um konfektbúðir væri þeim með öllu bægt frá þessari iðn. Menn geta haft hvaða álit sem þeir vilja um sætindagerð. En það er vitanlegt, að hjer er mikið selt af erlendum sætindum, og myndi sú sala síst minka, ef hin innlenda framleiðsla á þessari vörutegund væri mjög takmörkuð. Jeg fyrir mitt leyti tel því rjettara að leyfa hina innlendu sætindagerð en flytja inn ósköpin öll af þessari vörutegund, því að eins og kunnugt er, er sala þessarar vöru mest á kvöldin frá kl. 7–10, og að banna hana þá, væri sama og að banna framleiðslu hennar. Mjer skilst helst á hv. 3. þm. Reykv. (JakM), að hann hefði upphaflega flutt frv. þetta, til þess að koma í veg fyrir of langan vinnutíma í þessum vinnustofum. Þetta er eftir minni skoðun eina frambærilega ástæðan fyrir frv., ef verið getur að ræða um misnotkun á vinnukrafti fólks. En mjer finst hart aðgöngu að meina heiðvirðum borgurum að hafa ofan af fyrir sjer með sinni eigin handavinnu. Það var einmitt þessi harðneskja, sem vakti fyrir okkur flutningsmönnum breytingartillögunnar. Þá sagði þessi háttv.þm., að með þeim væri gengið inn á, að menn þessir gætu misnotað vinnukraft barna sinna. En jeg vil spyrja, hvaða lög eru eiginlega til, sem hindra það, að foreldrar geti misnotað vinnukraft barna sinna, og er ekki hægt að misbeita vinnuþoli barna á mörgum öðrum sviðum en þeim, er hjer er um að ræða? Jeg þekki engin slík lög, og það er víst, að þau eru ekki til. Hví skyldi þá þurfa að setja ákvæði um þetta gagnvart þessum mönnum frekar en öðrum. Jeg skil það ekki. Annars var það og mesti misskilningur hjá þessum háttv.þm., að brtt. okkar væru aðeins fram komnar vegna eins manns. Að svo er ekki, sjest best á því, að það eru fleiri vinnustofur en rakaravinnustofur, sem hafa viðskifti við almenning og selja engan varning. Má þar t. d. nefna straustofur. Væri það óneitanlega hart, að meina straukonum að vinna fram eftir á kvöldin. Það, sem því vakir fyrir okkur flm. tillögunnar, er, að okkur finst ósanngjarnt að meina mönnum að stunda atvinnu sína, en frumvarpið stefnir óneitanlega í þá átt. Jeg vona nú, að háttv.flm. leyfi brtt. okkar fram að ganga, því að aðaltilgangi hans er náð eigi að síður.

Jakob Möller Jeg skal athuga aðalatriðin í ræðu háttv.þm. V.-Sk. (JK) í sömu röð og hann flutti þau. Hann byrjaði að tala um lokunartíma konfektsölubúða, og viðurkendi, að ákvæði þau í frumvarpinu, sem snerta þær, væru komin frá allshn.Nd. 1924, og þá sett inn eftir tilmælum bæjarstjórnarinnar. Þá hafði hann það eftir mönnum þeim, er stunda sætindagerð, að þeir teldu það sama og bægja þeim frá þessari iðn, að samþykkja frumvarpið. En þetta skil jeg ofur vel, það eru nefnilega alveg sömu fullyrðingarnar og hljómuðu í eyrum manna, þegar ákvæðin um lokunartíma sölubúða alment voru sett, en jeg veit ekki betur en verslanirnar hafi þrifist alveg eins eftir sem áður. Þá talaði þessi háttv.þm. um, að rjett væri að styðja innlendan iðnað. Þetta er rjett, þótt altaf sje nokkur munur á, hver iðnaðurinn er. En jeg vil nú spyrja þennan háttv.þm., hvort það sje nú ávalt innlendur iðnaður, sem þessar búðir versla með?

það á að vera það

. Já, „það á að vera það,“ en mjer er kunnugt um, að í mörgum tilfellum er þetta hreinasta skálkaskjól. Konfektbúðirnar versla með ýmiskonar erlendan varning. Annars er ekki farið hjer fram á, að búðir þessar sjeu lokaðar á sama tíma og aðrar búðir, heldur að þær sjeu aðeins opnar einhvern ákveðinn tíma. Mjer virðist, að það væru töluverð hlunnindi fyrir þær, þó að þær fengju ekki að vera opnar lengur en til kl. 9 á kvöldin eins og brauðsölubúðir. En lengur sje jeg enga ástæðu til að leyfa þeim að vera opnum. Það var rjett skilið hjá þessum háttv.þm., að aðalatriðið, sem liggur bak við frumvarp þetta, væri að vernda fólk, sem vinnur á þessum vinnustofum, frá of löngum vinnutíma. En hann heldur því fram, að frv. væri til að meina heiðvirðum borgurum að stunda atvinnu sína. En fyrir því færði hann engin rök, er það því engin ástæða gegn því. Hann hefði þurft að færa skynsamleg rök fyrir því, að maður þessi eða menn, sem hann ber fyrir brjósti, gætu ekki haft ofan af fyrir sjer með sama vinnutíma og aðrir, sem stunda þessa sömu iðn. Það er kunnugt, að meðal þeirra rakara, sem fara fram á að fá frv. þetta að lögum, eru einstaklingar, sem vinna einir á rakarstofum sínum. Hver skyldi kannske vera munurinn á þeim og einstaklingnum, sem frumvarpið hefir verið felt fyrir? Jeg býst við, að hann sje lítill. Og það er augljóst, að það er ekki af umhyggju fyrir því, að heiðvirðir borgarar fái alment að stunda iðn sína óáreittir, sem barist er hjer á móti þessu frv. það er víst, að það er aðeins gert fyrir einn mann, og það er vissulega misskilin umhyggjusemi fyrir honum. Þá játaði þessi háttv.þm., að engin trygging værir fyrir því, að vinna barna væri ekki misnotuð. Jeg vil því spyrja: Væri ekki æskilegt að setja tryggingu fyrir því, þar sem það er hægt? Jeg tel það sjálfsagt. Og hjer er það hægt með góðu móti, og því sjálfsagt að gera það. Hvað snertir vinnutímann á straustofunum, skal jeg taka það fram, að mjög líklegt er, að þörf væri á að takmarka hann líka, en jeg tel, að frv. þetta nái ekki til þeirra. Þær þurfa ekki að vera opnar fyrir almenning nema stuttan tíma á degi hverjum, þar sem þær fá verkefni afhent til langs tíma og geta svo unnið úr því allan sólarhringinn, ef þeim sýnist svo, án þess að stofurnar sjeu opnar til viðskifta við almenning.

Jón Kjartansson Jeg vil benda hv.flm. (JakM) á það, að það hefði verið ólíkt rjettara af honum að orða þetta frv. sitt svo, að það hefði virkilega sjest, að það væri einhver skynsamleg ástæða til þess að banna mönnum að vinna að iðn sinni, svo sem gert er ráð fyrir hjer. En það get jeg ekki fundið, að hann hafi gert. Í stað þess er hann að heimta skynsamlegar ástæður til þess að mæla á móti frv. En mjer finst frá mínu sjónarmiði, að það sje fullkomlega skynsamleg ástæða gegn frv., að hjer er alls ekki að ræða um neitt, sem komi í bága við hagsmuni almennings, og því ástæðulaust af löggjafarvaldinu að vera að grípa í taumana og banna mönnum að stunda iðn sína. Jeg fæ heldur ekki sjeð, að hjer sje að ræða um óheiðarlega samkepni, sem þurfi að útiloka. Það er vitanlegt, að til er fjöldi manna, sem ekki getur komið á rakarastofur á þeim tíma, sem mjer skilst, að hv.flm. (JakM) ætlist til að þær sje opnar, sem sje til kl. 7 e. m. Hefði nú staðið í frv., að þessar vinnustofur skyldu vera opnar til 9 eða 10 e. m., þá mundi málið horfa öðruvísi við, og þá hefði jeg getað felt mig við það, að sama tímatakmark væri látið gilda um sælgætisbúðir og rakarastofur. Þá væri því marki náð, að styrkja þá menn, sem vilja vinna nokkuð lengi, og eins væri þá þeim mönnum, sem ekki geta komið fyrir kl. 7 á rakarastofur, leyft að nota þær. En jeg verð að segja það, að jeg treysti ekki bæjarstjórn, eins og hún hefir komið fram undanfarið í þessum málum, til þess að leyfa þessum stöðum að vera opnum til kl. 9 eða 10. Bæjarstjórn hefir oft sýnt það, að hún vill banna alla skapaða hluti, og mun hún því áreiðanlega taka hjer stysta tímann, sem sje ekki leyfa að hafa opið nema til kl. 7 e. m. Jeg vona því, að hv.þdm. lofi brtt. að ganga fram. Þær eru að mínu áliti bæði sanngjarnar og rjettlátar.

Björn Líndal Hv. flm. frv. (JakM) vildi fá skynsamlega ástæðu fyrir því, að þessum mönnum, sem hjer er um að ræða, sje leyft að vinna lengur en öðrum. Til þess er fyrst og fremst sú skynsamlega ástæða, sem ætti að vera öllum ljós, að öllum á að vera leyfilegt að vinna heiðarlega vinnu eins lengi daglega og þeim sjálfum sýnist, án þess að þeir, sem latari eru og áhugaminni, geti bannað það. Slíkt má aðeins banna, þegar færð eru óhrekjandi rök fyrir því, að almenningsheill krefjist þess. Sumir menn verða að leggja meira á sig en aðrir, til þess að geta sjeð fyrir sjer og sínum, og væri hróplegt ranglæti, að meina þeim það, þegar almenningi er það hvorki til tjóns nje óþæginda. Og hjer er ekki um neitt slíkt að ræða. Hvað snertir tryggingu gegn því, að börn sje látin vinna of lengi, þá mætti vitanlega setja lög um slíkt. En það er ekki rjetta leiðin til þess að tryggja börn gegn oflangri vinnu, að banna fullorðnu og fullhraustu fólki að vinna. Þeir háttv.þm., sem bera það mest fyrir brjóstinu, að vernda börn og unglinga fyrir oflangri vinnu, ættu að flytja sjerstakt frumv. um það efni. Að minsta kosti ættu þeir að fá þetta mál tekið út af dagskrá í dag til þess að flytja við það brtt. í þá átt að banna börnum og unglingum að vinna í rakarastofum lengur en góðu hófi gegnir.

Jakob Möller Hv. flm.brtt. (JK og BL) segja báðir, að jeg hafi ekki komið með neina skynsamlega ástæðu fyrir því, að það beri að samþ. frv., en ekki brtt. En þó játa þeir báðir jafnframt, að jeg hafi komið með ástæðu, sem sje skynsamleg og sjálfsagt að taka til greina, sem sje tryggingu gegn of mikilli vinnu barna. Þetta er nú svo og svo. En jeg hefi líka aðrar ástæður til þess að vera á móti brtt.hv.þm. (JK og BL). Þær gera sem sje ekki annað en spilla málinu og eyða því, svo það nær ekki tilgangi sínum. Því dettur hv.flm.brtt. í hug, að ef þær ná samþykki, þá verði farið að setja reglugerð um 2–3 rakarbúðir, en svo væru ef til vill 6–8 aðrar rakarabúðir og vinnustofur, sem engin reglugerð nær yfir? Það kemur vitanlega til engra mála, og af því leiðir, að engar hömlur verða settar fyrir vinnu á þessum stöðum. Nei. Til þess að frv. nái tilgangi sínum, verður að samþykkja það óbreytt. En setjum nú svo, að brtt. yrðu samþ. og reglugerð sett samkvæmt því - hverjar yrðu afleiðingarnar? Auðvitað þær, að þessar holur einstakra manna, sem stæðu utan við lög og rjett, boluðu hinum út, og lokin yrðu þau, að ekki yrði til ein einasta fullkomin rakarastofa í bænum, og jafnvel engin rakarastofa, sem menn teldu sjer fyllilega óhætt að hætta sjer inn í.

Magnús Torfason Jeg get látið mig litlu skifta, hverju fram fer í þessu máli og skal því ekki víkja neitt að einstökum atriðum þess. En þó er eitt atriði, sem telja má þó nokkurs um vert og hv.flm. (JakM) benti á, er hann bar frv. fram fyrst. En það er þetta: Ef þingið fellir þetta mál, sem aðeins er heimild til bæjarstjórnar að setja reglugerð um þessi efni, þá er þingið þar með að ganga á sjálfsákvörðunarrjett bæja og sveitastjórna yfirleitt. En hvað snertir málið sjálft, þá virðist mjer það vera of lítið til þess, að Alþingi sje hjer að keppa um völd við bæjarstjórn. Enda virðist mjer, að með því að fella þetta frv., þá sje þingið beinlínis að svívirða bæjarstjórn Reykjavíkur. En það virðist mjer ástæðulaust og rangt að fara svo með bæjarstjórn höfuðstaðarins, þar sem eiga sæti aðrir eins menn eins og Pjetur Magnússon, Ólafur Friðriksson, Jón Ásbjörnsson og Haraldur Guðmundsson - svo jeg nefni aðeins nokkra. Jeg verð að segja það, að jeg er talsvert hlessa á því, ef slíkum mönnum er ekki treyst til þess að ráða fram úr slíku smámáli sem þessu, og það því fremur sem í frv. er verið að setja inn ákvæði, sem bæjarstjórn er best treystandi til að bera skyn á, sem sje um vinnustofur, sem menn reka sjálfir án aðkeyptrar þjónustu. Jeg verð að telja það miklu rjettara og sæmilegra að vísa deilunum um slíkt mál niður á bæjarstjórn, en tefja ekki þingið á slíkum umr.