Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta mál er ekki nýtt hér á þinginu. Það hefur verið flutt hér á nokkrum undanförnum þingum, en hefur ekki náð samþykki Alþ. Það er þess vegna öllum alþm. kunnugt, og þarf ég því ekki að gera grein fyrir frv. En ég vil hins vegar fara nokkrum orðum um meðferð þess á síðasta Alþ. Það var í fyrsta sinn, sem það náði meiri hl. í þessari hv. d. og þó allmjög breytt frá því, sem það var, er það var borið fram. Það varð að samkomulagi í iðnn. að fella niður mikið úr frv. til þess að gera þá stofnun, sem hér er gert ráð fyrir, umsvifaminni, og gaf n. út nál. á þskj. 306 2. des., þar sem hún gerði miklar breyt. Þegar frv. kom hins vegar fram þannig breytt, voru bornar fram við það fjórar brtt. á þskj. 307, af hv. 4. landsk., og voru þar teknar upp þær breyt., sem n. gerði ráð fyrir, að felldar yrðu niður. Frv. var svo samþ. úr þessari d. eins og meiri hl. iðnn. gerði till. um. - Þegar það svo var tekið til meðferðar í Nd., kom í ljós, að meginhluti þm. þeirrar d. vildi ekki samþ. það í því formi, sem það hafði verið afgr. hér, og lagði sú d. til, að tekin yrðu upp aftur þau atriði, sem hér höfðu verið felld niður, og var þar gefið út nál. um málið, en tími vannst ekki til að taka það upp aftur í því formi. Af þessu er ljóst, að mikill meiri hluti alþm. er samþykkur því, að málið nái fram að ganga í því formi, sem það upprunalega kom fram í. og er það ástæðan til þess, að það er hér tekið upp aftur eins og það var áður. Ég skal taka það fram, að bent var á það af minni hl. þessarar d., að Sameinuðu þjóðirnar veittu nú aðstoð til þeirra rannsókna, sem þetta frv. gerir ráð fyrir að iðnaðarmálastjóri og framleiðsluráð hafi á hendi. Sameinuðu þjóðirnar munu nú í sumar hafa sent hingað mann til að athuga um þessi mál, og mun hann hafa komizt að þeirri niðurstöðu, að nauðsynlegt væri, að hér yrðu gerðar miklar breytingar á iðnaðarmálum þjóðarinnar, og skipaði þá ríkisstj. þriggja manna n. til að athuga um það mál. Mun einn hafa verið frá Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna og tveir frá iðnrekendum. Þessi n. mun hafa litið svo á, að nauðsyn væri að koma upp fræðslu um þetta efni, og hefur ríkisstj. tekið upp á þessi fjárlög 100 þús. kr. í því skyni. Allt er þetta viðurkenning á því, að þessi stofnun eigi að rísa upp, og sé ég ekki ástæðu til að fara nánar út í einstök atriði þessa frv., en vil leggja til, að því verði að lokinni þessari umr. vísað til iðnn. þessarar d. og taki hún það svo til nánari athugunar, sendi það til þeirrar n., sem nú er starfandi um þessi mál á vegum ríkisstj., fái hjá henni upplýsingar um einstök atriði, sem gerzt hafa í þessu síðan á síðasta þingi, og fái hjá henni brtt. um þau efni, þar sem það á við.



Herra forseti. Það er nú liðinn alllangur tími síðan breytingar hafa verið gerðar á vegalögunum. Hins vegar hafa verið borin fram allmörg frv. til breyt. á þeim, en þau hafa ekki náð fram að ganga. Ég hef nú leyft mér að bera fram frv. til breytinga á vegal. á þskj. 23, og síðan því var útbýtt hafa komið fram við það margar brtt., og einnig hefur verið borið fram frv. sama efnis í Nd. og við það hafa einnig komið fram fjöldamargar brtt. Sýnir þetta bezt, hve knýjandi er að breyta vegalögunum. - Skal ég nú gera nokkra grein fyrir þeim breytingum, sem ég hef borið fram. Það er þá fyrst, að tekinn sé upp nýr liður í 2. gr., að á eftir B. 41 komi nýr liður: „Tröllatunguvegur: Frá Gautsdalsvegi um Tröllatungu á Strandaveg.“ Þetta er nýr vegur, sem mundi tengja saman Barðastrandarsýslu og Strandir. Það liggur nú vegur frá botni Gilsfjarðar um Steinadalsheiði yfir í Kollafjörð. Ég hygg, að það væri miklu betra að taka þessa leið milli Geiradals og Stranda. Þegar þessi vegur yrði kominn á, hygg ég, að leggja mætti niður veginn yfir Steinadalsheiði, og ég hygg, að það verði miklu ódýrara fyrir ríkisstj. að halda þessum vegi við einum, eftir að þá er þar kominn samfelldur vegur til Hólmavíkur. Þá er 2. liður frv., að B. 42 í sömu lagagr. orðist svo: „Reykhólavegur: Af Vesturlandsvegi við Berufjarðarbotn um Reykhóla að Laugarlandi og af Vesturlandsvegi hjá Kinnarstöðum um Hofstaði að Hlíð“. Breytingin er sú, að vegurinn frá Hofstöðum að Hlíð bætist við í þjóðvegatölu og sömuleiðis vegurinn frá Stað að Laugarlandi. Ég tel það sjálfsagt, að vegurinn að þessum stöðum sé tekinn upp í þjóðvegatölu. Þá er það 3. liður frv., er hljóðar svo: „Í stað orðanna „og Kollafjörð að Kletti austan undir Klettshálsi“ í B. 43 í sömu lagagr. komi: „Kollafjörð, Klettsháls, Þingmannaheiði að Brjánslæk á Barðaströnd.“ Breytingin er sú að taka í þjóðvegatölu alla póstleiðina að vestan. Þjóðvegurinn endar nú við Klettsháls að austanverðu og Brjánslæk að vestan, og er sumt af þessari leið í sýsluvegatölu; en sumt fjallvegur. Nú í sumar var ruddur vegur með ýtu frá Brjánslæk og á heiðina, svo að minni kostnaður ætti að verða við að fullgera þann veg. Ég tel það sjálfsagt, að öll póstleiðin sé þannig tengd saman í þjóðvegatölu. Fjórði liðurinn er nýr vegur. Ég tel eðlilegt, að eftir að öll þessi leið hefur verið tekin í þjóðvegasamband, þá sé líka tekin leiðin út Fjarðarhlíðina til þess að tengja Múlanesið við þjóðveginn. Ég hef ekki tekið upp alla leiðina að Múla, þó að eðlilegt væri, en tel sjálfsagt, að Múlanesið sé þannig tengt þjóðveginum. Fimmti liðurinn er um að framlengja þjóðveginn í Dalahreppi frá Bakka að Selárdal. Þessi leið hefur nú verið rudd, svo að fært er bílum. Þessi vegur er í sýsluvegatölu, en ég tel eðlilegt, að hann sé nú tekinn í þjóðvegatölu. - Um 6. liðinn gildir það sama. Hann er um að framlengja þjóðveginn frá Fossi að Reykjarfirði. Þar hefur einnig nú verið gerður akfær vegur á kostnað sýslunnar, og er eðlilegt, að ríkið taki nú við viðhaldi hans, enda mundi sýslan eftir sem áður hafa nógum verkefnum að sinna. Sjöundi liðurinn er, að á eftir B. 65 komi nýr liður, er orðist svo: „Fossheiðarvegur: Frá Fossi í Suðurfjarðahreppi á Barðastrandarveg“. Það er aldrei hægt að ætlast til, að Arnfirðingar séu bundnir við að fara yfir Hálfdán til Patreksfjarðar og síðan yfir Kleifaheiði yfir á Barðaströnd. Það er eðlilegt, að þeir fái beint vegasamband, ekki sízt eftir að öll leiðin um Barðaströnd verður komin í þjóðvegatölu. Áttundi liðurinn er um, að þjóðvegurinn verði lengdur frá Sveinseyri út Tálknafjarðarströndina út að Sellátrum. Það er nú ekki lengur neinn þjóðvegur í Tálknafirði ófullgerður og ekki annað þar tekið en leiðin frá Botni og þarna út. Hins vegar er þessi vegur, sem hér er um að ræða, að nokkru í hreppavegatölu og að nokkru í sýsluvegatölu, og er aðkallandi, að hann verði sem fyrst tekinn í þjóðvegatölu. Einnig er þarna lagt til, að tekinn verði upp nýr vegur frá Bíldudalsvegi út ströndina að sunnanverðu að Suðureyri. Það verður að teljast eðlilegt, að þessi sveit komist í þjóðvegasamband. Níundi liðurinn er nýr vegur frá Haukabergi að Siglunesi. Þessi vegur er í sýsluvegatölu, og hefur verið rutt nokkuð út undir Fit, en nauðsynlegt er að koma veginum alla leið út að Siglunesi. Í 10. liðnum er lagt til að komi nýr vegur: „Melanesvegur: Af Rauðasandsvegi að Melanesi.“ Þessi vegur er hvorki í sýsluvega- né hreppavegatölu, en svo er mál með vexti, að hér er um að ræða jörð, þar sem lagt hefur verið í töluverðar framkvæmdir á síðustu árum og ekki er líkleg til að fara í eyði á næstunni. Er nauðsynlegt og réttlátt, að hún sé í beinu sambandi við þjóðveginn. Þá er það 11. og síðasti liðurinn, um að taka Útvíkurleiðina í þjóðvegatölu. Vegurinn frá Gjögri að Hænuvík er í sýsluvegatölu, en hins vegar er vegurinn frá Hænuvík að Kollsvík í fjallvegatölu, og má með litlum tilkostnaði gera bílfært í Kollsvík, og þá er vandalaust að komast frá Kollsvík til Breiðuvíkur. Áður er kominn vegur frá Gjögri að Látrum, og þá mætast þessir vegir í Breiðuvík. Ég sé ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um þetta frv. að sinni, en legg til, að því verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og samgmn., sem taki það ásamt þeim till, til breytinga, sem fram hafa komið, til athugunar svo snemma, að það nái fram að ganga á þessu þingi.



Herra forseti. Af því að ég er á annarri skoðun en margir af hv. þm. þessarar d., þá vil ég fara nokkrum orðum um þetta frv., áður en það fer til n. Ég tel, að þjóðvegir eigi þeir vegir að vera, sem tengja saman helztu byggðarlög landsins og kaupstaði. Þær leiðir eiga að vera góðar og greiðar, og þær á ríkið að kosta að öllu leyti. T. d. á Barðastrandarvegur, þ. e. vegur eftir endilangri sýslunni frá sýslumörkum í Gilsfirði og til Bíldudals, að vera þjóðvegur, en þegar þeirri leið sleppir, tel ég vafasamt, hvað ríkið eigi að kosta að öllu leyti. Ef við athugum í hinum ýmsu byggðarlögum, hvað mikið af vegum er komið í þjóðvegatölu, þá er það mjög misjafnt. Sums staðar eru allar aðalleiðir komnar í þjóðvegatölu, en leiðirnar um einstaka hreppa eru sýsluvegir, en sums staðar er þetta svo komið, að allar lelðir eru komnar í þjóðvegasamband, og er farið að reyna að koma afleggjurum heim á einstaka bæi í þjóðvegatölu. Ég er ekki með þessu að segja, að svo sé þetta í þessu frv. Á hverju ári, sem ríkið hefur breytt vegalögunum, hafa sýsluvegir stytzt í sumum sýslum, en í öðrum hafa þeir lengzt jafnframt. Þetta kemur af því, að sýslurnar leggja mismikið á sýslubúa til að fá vegina. Sumar eru komnar það langt með lagningu sýsluvega, að þær eru farnar að taka í sýsluvegatölu vegi heim á einstaka bæi. Það þarf að auka vegakerfi landsins, og tel ég, að ríkið ætti að taka að sér aðalvegi, en sýslan svo hina, sem tengja vegakerfið saman, en ríkið taki ekki að sér að leggja vegi heim í hlað á bæjunum. Þetta vil ég biðja n. að athuga, bæði hvaða vegir verði teknir upp í þjóðvegatölu og hvernig vegunum verði skipt milli ríkis, sýslu og hreppa.



Herra forseti. Út af því, sem hv. 1. þm. N-M. sagði um vegamálin, vil ég benda á, að þessi hugmynd er ekki ný. Ég man að vegamálastjóri lagði sjálfur til, að hún yrði tekin upp. Skal ég ekki á þessu stigi málsins mótmæla því, að þetta sé athugað, en í því sambandi vil ég leyfa mér að benda á, að mjög margar sýslur í landinu hafa ekki fengið þessa vegi. Hér er þó till. um að mismuna þeim héruðum, sem alltaf hefur verið neitað um fé til vega yfirleitt, og þau héruð, sem liggja næst Reykjavík, séu látin ganga fyrir. Vegirnir voru lagðir fyrir miklu léttari farartæki en nú eru. Fengu héruðin framlögin til að byggja góða vegi og brýr, sem gátu tekið umferðina eins og hún var þá. Á meðan var hinum héruðunum neitað um framlag til vega, og fengu þau ekki einu sinni kerruvegi, heldur urðu að reiða allt á hestum. Þegar ekki var hægt að standa á móti því að fá framlag til vega fyrir létt farartæki, þá kom kapphlaup milli þessara héraða, og vildu þau þá fá stærri vegi, sem hægt væri að fara með þung farartæki um. Endurbyggðu þau ekki einungis vegi, heldur og brýr líka. Það var eytt t. d. millj. kr. í Ölfusárbrúna, vegna þess að ekki nægðu þar 5 tonna vagnar. heldur 8 tonna langferðabifreiðar, meðan hinum héruðunum var neitað um að fá brýr, sem taka 2–4 tonna vagna. Þannig er, ef tekið er nú upp það kerfi, að ríkið borgi fyrir þessi héruð, og það á sama tíma og þau héruð fá mikið fé til að endurbyggja brýr og vegi á kostnað ríkissjóðs. Ég er sammála hv. 1. þm. N-M. um það, að ekki taki að leggja veg heim á hvern bæ, ef ætlazt er til þess, og geri ég þá ekki ráð fyrir, að vegamálastjóri geri till. um það. En auk þess er erfitt að draga línu t. d. milli þess, hvað yrði aðalvegur frá Patreksfirði að Rauðasandi. Ég segi ekki, að það sé aðalvegur, þó að verið sé að tengja byggðina, sem hefur möguleika til að auka landbúnaðarframleiðslu, við þorp, sem hefur orðið 1000 manns og hrópar eftir mjólk. Þetta kemur ekki til greina að hafi áhrif á þessa till. Ég geri ráð fyrir, að allar þessar till. verði sendar til vegamálastjóra til athugunar, og gerir hann svo að sjálfsögðu sínar till. í málinu. Ég efast um, vegna þeirrar stefnu, að þá yrði farið að flokka vegina eins og rætt hefur verið um, þegar það á að ganga út yfir þau héruð, sem mestum órétti hafa verið beitt. Það er réttlætiskrafa, að þær sýslur, sem fengið hafa litla vegi, séu ekki látnar koma inn hlutfallslega, heldur fái stærri skerf hjá vegamálastjóra. Sumar sýslur hafa fengið svo mikið af vegum, að þær teygja þá upp á fjöll. Ég álít, að hv. samgmn. eigi að athuga þetta mjög gaumgæfilega.