Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (GJóh): Umr. verður hagað þannig í kvöld, að höfð verður ein umferð, sem skiptist þannig, að hver þingflokkur fær 45 mínútur til umráða. Röð flokkanna er þessi: fyrst Sjálfstfl., annar Framsfl., þriðji Alþb., fjórði Alþfl. Hefst þá umr. Hv. þm. G-K., Ólafur Thors, tekur til máls og talar af hálfu Sjálfstfl.



Herra forseti. Hv. tilheyrendur. Við þessar umr. er stjórnarliðinu ætlaður þrefaldur tími á við okkur sjálfstæðismenn, en því meiri er þörfin á, að menn festi sér orð okkar í minni og veiti því athygli, hvort stjórnarliðið svarar með rökum eða aðeins út í hött. Rétt fyrir áramótin fluttu sjálfstæðismenn þáltill., þar sem skorað var á ríkisstj. að rjúfa þing í því skyni, að þjóðinni gæfist kostur á því að sýna hug sinn til valdhafanna. Rök sjálfstæðismanna fyrir þessari kröfu voru þau, að þá þegar hefði ríkisstj. vanefnt þau fyrirheit, sem hún gaf kjósendum fyrir kosningar í júnímánuði s.l. í slíkum höfuðefnum, að menn spyrðu þá ekki lengur um, hvað stjórnin ætti eftir að efna, heldur hvað hún ætti eftir að svíkja af kosningaloforðunum. Vitna ég um þetta til málflutnings sjálfstæðismanna við útvarpsumr., sem fram fóru um nefnda þáltill. í febrúarmánuði s.l. Rétt þykir þó aðeins að minna á, að eins og kommúnistar kingdu öllum stóryrðum sínum um stjórnarskrárbrot og þingmannarán Alþfl. og Framsfl., þannig sviku líka þessir flokkar alla eiðana um, að þeir mundu aldrei vinna með kommúnistum. Allir þessir menn mátu meira ráðherrastólana og völdin en orð sín og eiða. Þykir mér ekki ólíklegt, að svikin, sem framin voru með samstarfinu við kommúnistana, eigi a.m.k. sinn þátt í því, að einn hinn fremsti stjórnarliða hefur nú sagt af sér formennsku Alþfl. og þingmennsku. Alveg sama máli gegnir um dvöl varnarliðs Bandaríkjanna á Íslandi. Fyrir kosningar hétu þessir menn að senda varnarliðið tafarlaust úr landi og ákváðu með því að svíkja samning Íslands við vestrænar þjóðir, gera Ísland að varnarlausri bráð hugsanlegs árásaraðila og veikja þannig varnir frjálsra og frelsisunnandi þjóða. S.l. haust var strikað yfir öll þessi stóru orð. Ber að vísu að fagna því, en atferlið er engu að síður svík við þá, sem kosið höfðu stjórnarliðið ýmist vegna móðursýki eða beinlínis af þjónkan við þau öfl, sem vilja, að Ísland sé óvarið. Sú afsökun stjórnarliða gagnvart þeim, sem þeir hafa svíkið, að friðarhorfur séu nú miklu óvænlegri en áður, eru auðvitað hrein tyllirök. Hvort tveggja er, að fyrr sem nú og nú sem fyrr logar ófriðareldurinn alls staðar undir, þótt enginn viti og sízt við, hvort, hvar eða hvenær bálið brýzt út, sem og hitt, að sumir stjórnarliðar sækja því fastar, að Ísland sé óvarið, sem þeir telja ófriðareldinn færast nær okkur. Lýsa orð Einars Olgeirssonar við umr. í Nd. s.l. haust um áframhaldandi dvöl varnarliðsins hér á landi vel hugarfari og innstu þrá þessara manna. Hann sagði efnislega þetta: Það er hætta að hafa varnarlið á Íslandi á friðartímum, en það er lífshætta, ef til ófriðar dregur. Svik stjórnarinnar gagnvart þeim, sem vilja, að Ísland sé varnarlaus bráð, er efnislega fagnaðarefni, þótt svik séu auðvitað alltaf vítaverð. Miklu verra er, að hin gullnu loforð varðandi efnahagsmálin hafa líka reynzt innantómt hjal og helber brigðmælgi. Ég kemst ekki hjá að minna á, að undir forustu hæstv. forsrh., Hermanns Jónassonar, rauf Framsfl. samstarfið við Sjálfstfl. og færði fram þau rök, að nú dygðu ekki framar nein vettlingatök, á síðustu árum hefði eingöngu verið beitt bráðabirgðaúrræðum, sem leiddu til beinnar glötunar, ef ekki yrði nú þegar snöggt við brugðið, snúið við af braut tortímingar og efnahagsvandinn leystur með varanlegum úrræðum eftir nýjum leiðum. Eru um þetta ótal skjalfest ummæli, skýr og ótvíræð, en öllum svo kunn, að óþarft er að rekja þau hér. Stjórnin tók að því leyti réttum afleiðingum þessara kosningaloforða, að forsrh. kvaddi hingað erlenda sérfræðinga, sem hann sagði óyggjandi. Skyldu þeir taka út þjóðarbúið, svo sem ráðh. kvað að, því að Íslendingar yrðu nú að velja eða hafna, en slíkt mætti enginn krefjast að þjóðin gerði í blindni. Hún ætti réttmæta kröfu á að fá vitneskju um sannleikann, sannleikann einan og allan, og þá vitneskju skyldi hún nú loks fá og það tafarlaust. Nú leið, og þjóðin beið. Hinn 7. okt. s.l. komu fyrstu gleðifréttirnar. Forsrh. tilkynnti, að hinir óyggjandi sérfræðingar hefðu lokið úttektinni, enn þá væri að vísu ekki alveg tímabært að sýna þjóðinni framan í sannleikann allan, en svo mikið kvaðst hann þó geta sagt, að sérfræðingarnir hefðu staðfest dóm hans og ugg allan um nauðsyn varanlegrar úrlausnar eftir nýjum leiðum, því að ella gengi þjóðin fram af glötunarbarminum. Við þessi geigvænlegu og alvöruþrungnu aðvörunarorð bætti forsrh. - öllum þeim fjölda, sem nokkurt mark tekur á honum, til mikillar gleði - þeim boðskap, að eftir nýju leiðunum og með varanlegu úrræðunum væri auðvelt að ná fyrirheitna landinu. Enginn skyldi missa spón úr aski sínum. Einskis lífskjör þyrfti að skerða. Sjálfur mundi hann stýra förinni og opna hlið hins nýja sæluríkis. Einnig þetta man þjóðin, svo að óþarft er að rekja það frekar. Síðan þetta skeði, eru liðnir nær 8 mánuðir. En enn þá hefur þjóðin ekki fengið að skyggnast inn fyrir hlíð sæluríkisins. Enn þá fá menn ekkert að heyra um hin nýju, varanlegu úrræði hinna óyggjandi sérfræðinga, þrátt fyrir mikla og ítrekaða eftirgangsmuni okkar sjálfstæðismanna. Og enn þá virðist foringinn ekki reiðubúinn að hefja gönguna til fyrirheitna landsins. En því betur hefur þjóðin fengið að kynnast muninum á orðum og efndum. Stjórnarliðar, sem fastast fordæmdu fyrri úrræði, hafa nú pískað þjóðina með hnútasvipum miklu lengra inn á þessa glötunarbraut, sem þeir svo nefndu, en nokkur dæmi eru til í sögu hennar. Í stað þess að leysa efnahagsvandann án fórna, eins og lofað var, var þjóðin kaghýdd með 400 millj. kr. nýjum sköttum og lífskjör alls almennings skert meira en nokkur dæmi eru til um að gert hafi verið af manna völdum hérlendis. Þannig hafa jafnt fyrirheitin sem forustan brugðizt. Og nú spyrja menn og krefjast svars: Hvað var það, sem sérfræðingarnir sögðu? Hér duga engin undanbrögð og sízt þau að segja, að þeir hafi engar beinar till. gert. Hvað fólst í umsögn þeirra? Á hverju byggði forsrh. orð sín 7. okt., þegar hann sagði, að sérfræðingarnir hefðu í meginefnum staðfest þann boðskap hans og annarra stjórnarliða, að án nýrra leiða blasti glötunin við? Þessu verður forsrh. að svara, vilji hann njóta nokkurs manns trausts. Ef sérfræðingarnir dæmdu fyrri úrræðin, sem forsrh. fordæmdi og klauf stjórnarsamstarf út af, en beitti þó sjálfur um síðustu áramót, farsælust, bar forsrh. auðvitað að skýra frá því, biðja afsökunar og biðjast lausnar. En ef sérfræðingarnir töldu þær leiðir lokaðar og önnur varanlegri úrræði óumflýjanleg, hvernig í ósköpunum getur þá sá maður, sem rýfur stjórn í því skyni að breyta um stefnu, gengur síðan til kosninga með það loforð sem kjarna síns máls, vænzt trausts nokkurs manns eftir að hafa svikið eiða sína alla, sannfæringu sína, ráðleggingar sérfræðinganna og þörf þjóðarinnar, - þetta eitt og allt? Heldur hann, að hann geti keypt sér aflát með kjarkleysinu einu, með því einu að segja: Ég vildi, en kommúnistar vildu ekki? - Eða getur hann kannske vænzt þess að leyna vanmætti sínum með því að segja: Sjálfstfl. hefur ekki bent á nein ný úrræði. Af hverju skyldi ég þá vera að gera það? Heldur hann, að kjósendur hafi gleymt því, að það var hann, en ekki við, sem bauðst til að leiða þjóðina til farsældar eftir nýjum leiðum án þess að skerða lífskjör nokkurs manns, svo vanhugsuð sem slík fyrirheit eru? Nei, hér er allt á eina bók lært: mikil loforð, mikil brigðmæli. Verst er þó kannske að vissu leyti, hvernig stjórn, sem kallar sig stjórn hinna vinnandi stétta, hlunnfer verkalýðinn og launþega alla, studd í starfi af þeim kommúnistum, sem enn hafa völd í sumum af verkalýðsfélögunum. Að sjálfsögðu standa enn í gildi forn og ný ummæli okkar sjálfstæðismanna um, að kauphækkanir séu ekki kjarabætur, heldur krónulækkun, meðan hallarekstur er almennur, enda þótt kommúnistar og Alþýðuflokksmenn mótmæltu þeim kenningum okkar allt þar til þeir settust að völdum. En það afsakar auðvitað ekki ósæmilegt athæfi alls stjórnarliðsins gagnvart launþegum landsins. Blöð stjórnarliðsins hamra stöðugt á því, að kaupmáttur launanna sé óbreyttur. Forsrh. sagði, að ekki þyrfti að skerða kjör nokkurs manns. Við síðustu útvarpsumr. staðhæfðu flestir ráðh. þetta. Sumir gáfu jafnvel í skyn, að verðlagið mundi lækka. Þessir menn vildu víst nú fegnir kjósa sér, að þeir hefðu þá haft vit á að tala dálítið varlegar. En enn eru þeir svo óskammfeilnir að þverskallast gegn sannleikanum. Lítið á vísitöluna, segja þeir og ætla með því að þvo hendur sínar. Vísitalan hefur hækkað. Það er auðvitað óæskilegt. En frá einhliða sjónarmiði launþegans er það þó sök sér. Fyrir það fær hann bætur. Svikin liggja í því, að það eru eingöngu vísitöluvörurnar, sem ekki eru látnar hækka í verði. Allt annað, og það eru 2/3 hlutar alls þess, sem til landsins flyzt, stórhækkar í verði, vegna þess að stjórnin hefur lagt á þær vörur 300 millj. kr. í nýjum sköttum. Auðvitað notar allur almenningur meginhlutann af þessum vörum, og auðvitað er það þess vegna allur almenningur, sem greiðir stjórninni þessa 300 millj. kr. nýju skatta í hækkuðu verðlagi. Það er af þessum ástæðum, sem húsmóðirin finnur, að kaup bónda hennar endist orðið miklu verr en áður. Hér eru rætur þeirra örðugleika, sem nú eru að gera vart við sig og fara munu versnandi, jafnvel þótt takast mætti að afstýra því atvinnuleysi, sem farið er að segja til sín. En fólkið hefur fengið kaupbætur, eða finnst mönnum það ekki? Það hefur eignazt yfir sig stjórn hinna vinnandi stétta, sem heldur niðri vísitölunni. Kannske finnst sumum það nóg. Aðrir munu telja sig fá steina fyrir brauð og blekkingar í ofanálag. Ég viðurkenni hiklaust, að eitthvað varð að gera til að forða því þjóðarböli, að útgerðin stöðvaðist. Og úr því að ríkisstj. þverbraut loforðin um ný, varanleg úrræði, varð ekki hjá sköttum komizt. Áður sætti ég árásum fyrir að draga taum útvegsmanna úr hófi fram. Núverandi stjórn hælist um í hópi útgerðarmanna yfir að hafa gert miklu betur við þá en fyrrverandi stjórn og ég. En skattþegnarnir fá ekkert um þetta að vita, ekki um þörfina og ekki um, hvað mörgum milljónatugum þessar umframbætur nema. Þetta er vítavert. Menn eiga kröfu á að fá allar þessar upplýsingar. En kannske telur stjórnin sér hagkvæmast að þegja þunnu hljóði við þá, sem borga, og tala því meir við hina, sem bæturnar fá. Ég skal ekki ræða meira um þetta. Ég held líka, að þess sé tæplega þörf. Sá veit bezt, hvar skórinn kreppir, sem sjálfur ber hann, og fólkið finnur orðið, hvað að því snýr. En við höfum málsbætur, segir stjórnin og sýnir skrautfjaðrirnar eins og páfagaukur. Lítið á stóreignaskattinn, byggingarlánin og bankalöggjöfina. Þarna tökum við duglega í lurginn á auðvaldinu. Við hjálpum efnalitlu fólki til að eignast þak yfir höfuðið, sem er nauðsynlegt og gott, en auk þess þjörmum við duglega að þeim efnuðu, sem er enn þá betra. En bíðum nú við. Við skulum líta dálítið nánar á þessi djásn. Það á að taka 80 millj. kr. af vel stæðum mönnum. Sum ákvæði þeirra laga eru ósæmileg, og hefur þó tekizt að lagfæra það versta. Auk þess eru það út af fyrir sig hæpin hyggindi af fátækri þjóð, sem ríður lífið á að safna fé, að leggja slíka skatta á þrisvar á áratug, eins og Íslendingar nú hafa gert. Engin önnur þjóð leyfir sér slíkt. Allir aðrir telja það stefna til ófarnaðar. En sleppum því. Þeir efnuðu standast áfallið. En þessar 80 millj. verða teknar af rekstrarfénu. Af því leiðir samdrátt, minnkandi atvinnu, vaxandi atvinnuleysi. Þá skuld stjórnarinnar verður almenningur að greiða að lokum með verri lífskjörum. Þar með er sú skrautfjöður plokkuð úr stjórnarhattinum. Um aðstoðina til húsabygginga er óþarft að ræða mikið, svo vel sem málið hefur verið skýrt í blöðum Sjálfstfl. Stjórnin veit, að þetta eru að langmestu leyti sýndarlög, mest gömul ákvæði. Þess vegna er reynt að fegra þá vesæld með fullyrðingunum um, að fyrrv. stjórn hafi í þessum efnum ekkert gert. En „þá var mörgu logið“, eins og Gröndal sagði að mig minnir. Aldrei hefur nokkur stjórn á Íslandi komizt í námunda við fyrrverandi stjórn í þessum efnum. Við tryggðum fé og létum lána í þessu skyni hvorki meira né minna en 230 millj. kr. Hver getur bent á eitthvað, sem minni á slíkt í byggingarmálum Íslendinga? Að við svo ekki skildum eftir digra sjóði, svo að Íslendingar gætu fullnægt allri sinni byggingarþörf, er varla vítavert. En kannske hefðum við þó reynt að gera betur, hefðum við vitað, að jafnráðlausir og getulitlir menn tækju við af okkur. Um skyldusparnaðinn segi ég það eitt, að þvingun er alltaf ógeðþekk og oftast gagnslítil. En auk þess er svo óviturlega um þá hnúta búið, að vart má ætla, að meira en tíundi hver maður, sem skyldan er á lögð, geti notið þeirra hlunninda, sem henni áttu að fylgja. Bankalöggjöfin verður rædd hér af öðrum. Ég læt nægja þau ummæli, að hér er hvorki stefnt að því að efla hag bankanna né þjóðarinnar. Hér er með ógeðþekku athæfi ætlað að svipta þá yfirráðum peningamálanna, sem enginn getur með rökum ásakað um rangsleitni og allir kunnugir vita að reynt hafa eftir megni að þjóna hlutdrægnislaust hagsmunum almennings. Þetta er gert til þess að fá þeim yfirráðin í hendur, sem vænzt er að vilji fremur þjóna flokki en þjóð, þótt þær vonir geti brugðizt. En hvað sem um það reynist, þá er víst, að hér er upp tekinn sá háttur að reka menn frá starfi vegna stjórnmálaskoðana. Varðandi bankana mun af þessu leiða vaxandi öryggisleysi í peningamálum þjóðarinnar, þverrandi trú á verðgildi krónunnar og versnandi horfur á, að erlend lán verði fáanleg vestan járntjalds. Stjórnin veit þetta allt, og þjóðin veit nú orðið flest af því. Minni fjaðrirnar virðast líka foknar. Eða hvar eru fimmtán togararnir? Enn eru þeir aðeins rís af pappír eða svo, - lög, dauður bókstafur. Heyrzt hefur, að stjórnin njóti lítils trausts erlendis og verði því illa til fjár. Sé nú verið að bauka við að slá peninga fyrir einum aumum fimm togurum, hvernig sem það nú gengur. Þess vegna sé nú fjölgað smáskipunum, þ.e.a.s. 150-200 smálesta bátunum, úr 0 í 12. Þá á að byggja austan járntjalds. Þar eiga sumir vini, njóta þar óskoraðs trausts og virðingar fyrir gott innræti og örugga þjónkun og geta því fengið lán þar, þótt treglega gangi annars staðar. Hef ég þó sannar sagnir af því, að erlendis hafa mönnum fallið ágætlega ýmis ummæli hæstv. utanrrh., Guðmundar Í. Guðmundssonar, bæði um tryggð Íslendinga við NATO og nauðsyn á dvöl varnarliðsins hér á landi o.fl. Veit ég ekki til fulls, hvað hann hefur sagt, en ekki virðist það þó endast stjórninni til lánstrausts í bili. Virðist og hafa orðið miklu minna en til stóð um lánveitingar frá Bandaríkjunum, er aðeins hafa fengizt 4 millj. dollara umfram lánið til Sogsins, sem fyrrv. stjórn átti kost á að fá, lánið til Sogsins, sem fyrrv. stjórn átti kost á að fá, - ég endurtek þetta, af því að það hafa verið gerðar þrálátar tilraunir til að blekkja menn og villa þeim sýn í þessum efnum, - og hefur þó sérstakur erindreki stjórnarinnar dvalið í Ameríku á opinberan kostnað í nær hálft ár til að reyna að útvega þessi lán. Já, öll er stjórnarásjónan ósköp visin og vesæl, hnarreist loforð og afturlágar efndir. Stjórnin veit þetta, og þjóðin veit það líka. En, segir stjórnin, vinnufriðinn höfum við þó tryggt. Jæja, er það? Látið er eins og einsdæmi sé, að róðrar hefjist um áramót eins og nú var. Sannleikurinn er, að þetta hefur yfirleitt verið venja. En hvernig er það, - var ekki stutt verkfall um áramótin á Akranesbátunum, sem endaði með kauphækkun? Var ekki líka 2-3 vikna verkfall á Grindavíkurbátunum, sem endaði á sama hátt? Var ekki verkfall á öllum flugflotanum, sem endaði með stórfelldum kauphækkunum? Var ekki nær mánaðar verkfall á öllum kaupskipaflotanum, sem líka endaði með kauphækkun? Hafa bændur ekki fengið 7 aura hækkun á mjólkurlítra? Fengu ekki sjómenn á bátaflotanum hækkun um síðustu áramót? Fengu ekki blaðamenn 10% hækkun rétt fyrir áramótin? Fékk ekki Iðja 6% hækkun nýlega? Fengu ekki yfirmenn á togurunum nýverið hækkanir allt upp í 40%? Heimta ekki yfirmenn á kaupskipaflotanum hækkanir frá 25–37% og allt upp í 52% auk margvíslegra annarra fríðinda? Logar ekki yfirleitt allt í deilum og kauphækkunum daglega? Hófst þetta ekki allt með því, að Samband ísl. samvinnufélaga hækkaði kaupið hjá starfsfólki sinn um 8% um síðustu áramót og sýndi þá rausn að láta þessa hækkun ná heilt ár aftur í tímann? Og endar svo ekki sagan á því, að ríkisstj. hælist daglega um af stórfelldum kauphækkunum, sem hún segist ætla sjálf að tryggja kvenfólkinu með því að sjá um, að það fái sama kaup fyrir sömu vinnu og karlmenn? Og hafa ekki kommúnistar hótað því, að strax og þeir fara úr stjórn, skuli kné fylgja kviði? Jú, svona er vinnufriðurinn og svona óbreytta kaupgjaldið, þótt kommúnistar hafi keypt sér ráðherrastóla með því að fá þá lægst launuðu með blekkingum um óbreytt verðgildi krónunnar til þess að sitja hjá, meðan þeir bezt launuðu fá sér 30–40% kauphækkanir. Og svo leyfa þessir stjórnarherrar sér að reyna að hylja nekt sína með því að freista þess að óvirða Sjálfstfl. fyrir það, að það sé hann, sem rói undir kauphækkununum. Vorum það við, eða voruð það þið, sem hækkuðu kaupið hjá Sambandinu? Vorum það við, eða voruð það þið, sem með stórkostlega auknum gjaldeyrisfríðindum tryggðu flugmönnum bætur, sem þeir samtals telja jafngilda 30–40% kauphækkun? Vorum það við, eða voruð það þið, sem leyfðu farmgjaldahækkanir, sem almenningur og þ. á m. auðvitað Dagsbrúnarmenn borga, gegn því, að farmenn fengju 8% kauphækkanir? Vorum það við, eða voruð það þið, sem um áramótin sömdu um 15–18% hækkun til sjómanna á bátaflotanum, eftir því sem Lúðvík Jósefsson löngu seinna skýrði frá? Voru það við eða þið, sem úthlutuðu bændum 7 aura á mjólkurlítrann, eftir að þið höfðuð sjálfir fellt slíka till. hér á Alþ.? Það voruð þið, en ekki við, sem allt þetta gerðuð, sumt til góðs, annað til ills. Þegar stjórnarliðar nú reyna að skjóta sér bak við okkur, sýnir það aðeins auma og úrræðalausa fálmara, sem ekki einu sinni þora að meðganga það góða, sem þeir hafa gert, kannske líka af því, að þeir kunna varla skil á góðu og illu, réttu og röngu. Ég stytti nú mál mitt. Ég minni enn einu sinni á, að stjórnin hefur í öllum meginefnum brugðizt fyrirheitum sinum. Skrautfjaðrir hennar eru nú foknar út í veður og vind, því að þjóðinni hefur skilizt, að málefni stjórnarinnar eru ýmist sýndarmennska eða flokksleg togstreita. Stjórnin er sjálfri sér sundurþykk, úrræðalaus og máttvana. Hún nýtur lítils trausts jafnt erlendis sem hérlendis. Kjósendur hennar eru vonsviknir og sárir. Lýðræðissinnar bera kinnroða fyrir samstarfið við kommúnista og fyrirverða sig fyrir að bera ábyrgð á lengsta og ómerkasta þingi í sögu Íslands, og kommúnistarnir bölsótast yfir brigðmælgi í varnarmálunum, aðgerðaleysi í landhelgismálinu, svikum foringjanna í sambandi við kaupgjaldið, fallandi verðgildi krónunnar og stórfelldari kjaraskerðingu en áður hefur þekkzt. Af þessu einu og öllu leiðir, að við sjálfstæðismenn munum veita stjórninni vaxandi andstöðu. Við munum berjast öfluglega fyrir því, að sem fyrst verði tekin upp hin mikla framfarastefna okkar, sem leitt hefur þjóðina til meiri velsældar, jafnari og betri lífskjara en nokkur dæmi eru til um í sögn Íslendinga.



Herra forseti. Háttvirtu áheyrendur. Allir eldri bændur muna glöggt þau fjárhagslegu vandræði, sem þeim voru búin í tíð vinstri stjórnarinnar fyrri, hallærisstjórnarinnar. Þá urðu bændur almennt að vinna kauplaust, og alltaf gekk á lítinn höfuðstól. Unga fólkið flúði til bæjanna. Fjöldi jarða lagðist í auðn. Í síðustu kosningum spáði ég og fleiri því, að allt þetta mundum við fá aftur, ef slík stjórn yrði endurnýjuð. Þetta er farið að rætast, og stefnir ört í þá átt, eins og við mátti búast. Þegar verðfestingarlögin voru sett í byrjun september s.l., tóku bændur því almennt vel, þó að það skerti þeirra hag í bili. Þeir sáu, að þar var stefnt í rétta átt, ef skynsamlegt framhald hefði á orðið. En þessu var ekki alveg að heilsa. Eftir fáa mánuði voru tollar og skattar hækkaðir gífurlega. Vísitölunni var sleppt lausri enn á ný. Verð á öllum aðfluttum vörum hefur stórhækkað, þ. á m. á sumum helztu rekstrarvörum landbúnaðarins: benzíni, olíu, kolum, áburði o.fl. Mörg stéttarfélög hafa fengið hækkuð laun, og stefnir áfram á þeirri leið. Kostnaður við allar framkvæmdir vex, framræsla og önnur ræktun um minnst 20%, byggingarkostnaður sömuleiðis, vegalagning og hvað annað. Aðeins eitt er bundið. Það er afurðaverð bændanna. Það má ekkert hækka fyrr en í september næst. Bændur verða að taka við allri hækkuninni og fá ekkert í staðinn. Ég segi svo, þótt 7 aurar fengjust í vetur til verðjöfnunar á mjólk, því að sú upphæð nægir engan veginn til þess, að bændur vestanlands, norðan og austan fái það fyrir sínar afurðir, sem verðgrundvöllurinn gerir ráð fyrir. Samsvarar það því, að launamenn fengju ekki laun sín nema með miklum afföllum. Þó að gert sé ráð fyrir verðhækkun á landbúnaðarvörum í haust í samræmi við aukinn tilkostnað, þykir mér trúlegast, að áður verði komin önnur bráðabirgðalög eða aðrar ráðstafanir til að koma í veg fyrir þá hækkun. Áður en þetta gerðist, vissu þó bændur, að ekkert samræmi var milli afurðaverðs og launa, enda engin leið að reka búskap með aðkeyptu vinnuafli nema með miklum halla. Það sanna reikningar ríkisbúanna bezt ár eftir ár. En það er fleira en þetta, sem gengur í sömu átt og sannar bændum, hvert stefnt er með þeirra hag. Sú milliþn., sem fyrrv. landbrh. skipaði til að gera till. um bættan hag frumbýlinga og nýbýlamanna og í voru m.a. tveir meiri háttar framsóknarmenn, skólastjórinn á Hólum og formaður Búnaðarfélags Íslands, skilaði áliti sínu um miðjan nóvember s.l. með tveimur frv. Öðru þeirra, um aukið fé til veðdeildar Búnaðarbankans frumbýlingum til gagns, var stungið undir stól. Það mátti ekki sjást, eða koma fram. Hitt var tætt í sundur af skúmaskotamönnum stjórnarflokkanna, áður en það var að mörgum mánuðum liðnum lagt fyrir Alþingi. Er það einsdæmi í þingsögunni um frv. frá mþn., enda hafa engir stjórnarflokkamenn þorað að kannast við verkið. Nokkuð var þetta lagað í meðförum Alþ. En eitt aðalatriði mátti ekki koma til greina. Móti því komu allar hendur stjórnarflokkanna, þegar við sjálfstæðismenn fluttum till. um það. Þetta var hækkun til byggingarsjóðs sveitanna um 21/2 millj. kr., svo að unnt væri að hækka lán til íbúaðarhúsabygginga upp í 100 þús. kr. á hús a.m.k. Lán til kaupa á jörð, bústofni og vélum er það, sem frumbýlinga skortir mest, og hefur svo lengi verið. En þetta hefur eigi fengizt lagað nema að litlu leyti. Nú var ætlun mþn. að bæta úr þessu með 5 millj. kr. framlagi á ári til veðdeildar Búnaðarbankans. Það hefur ekki fengizt, till. okkar sjálfstæðismanna ekki teknar til greina, og ekkert fé hefur veðdeildin enn fengið, þó að þar liggi 300 umsóknir óafgreiddar. Nú er talið, að ætlunin sé að lána veðdeildinni 5 millj. kr. úr atvinnuleysistryggingasjóði, sem fékk 21 millj. á fjárl. Er þetta að vísu þakkarvert, það sem það nær. En öfugstreymi finnst mér í öllu þessu, þegar vitað er, að helzta ráðið til að fá verkafólk til landbúnaðarins eða á fiskiskipin er að fá það frá öðrum löndum, Færeyjum og annars staðar að. Hið eina, er máli skiptir og gert hefur verið landbúnaðinum til gagns í öllu flóðinu, er aukið framlag til nýbýla og ræktunar á þeim jörðum, sem hafa minnst túnin. Er það gott út af fyrir sig. En það er ekki ræktunarkostnaðurinn, sem er örðugastur með þeim framlögum, sem áður voru lögfest, heldur eru það byggingarnar og hinn gífurlegi kostnaður við að stofna til búskapar. Það er öllum ungum sveitamönnum þungt í skauti og rekur marga þeirra til bæjanna. Þeir sjá, að bændur og sveitamenn eru olbogabörnin, eins og nú er að unnið. Við í mþn. ætluðum okkur að fá nokkurn létti fram við byggingu íbúðarhúsa á nýbýlum með 25 þús. kr. framlagi á hús, og má segja, að nokkur bót sé þar að. En síðan við fluttum þá till., hefur byggingarkostnaðurinn verið aukinn sem þessu svarar. Auk þess var framlagið til þessa lækkað um 1/4, svo að það nægir aðeins handa 60 mönnum, þótt 80–100 eigi rétt á að fá það. Sannast á öllu þessu, að meira hefur verið um annað hugsað, þó að víða séu kvartanir, en að bæta úr vandræðum sveitanna. Það er líka auglýst meira af jörðum til kaups nú en verið hefur síðustu 16 árin og líkur fyrir, að margar þeirra fari í eyði, m.a. í beztu héruðum landsins hér á Suðurlandi. Af þessu og mörgu öðru má sjá, að þeir bændur og sveitamenn, sem kusu Hræðslubandalagið í síðustu kosningum, létu blekkjast sjálfum sér, sinni stétt og þjóðinni allri til mikils ógagns. Fyrrv. ríkisstj. hafði marga galla, eins og allar samsteypustjórnir hafa. En ef hún hefði verið enn þá, væri ástandið gagnólíkt og miklu betra en nú er orðið. Öllum landslýð er líka að verða það ljóst, að hver vitleysan hefur rekið aðra í starfi núverandi ríkisstj. Hinni stærstu neyddust mennirnir sjálfir til að snúa frá eftir að hafa orðið þjóðinni til minnkunar um allan hinn vestræna heim. Af henni mun þjóðin þó lengi súpa seyðið. Hinar smærri verða eigi upp taldar á lítilli stundu, en yfirleitt stefna þær til vaxandi vandræða, því að það er augljóst, að stjórnin er að leiða þjóðina út í þá mestu fjárkreppu, sem þekkzt hefur, síðan vinstri stjórnin fyrri var við völd. Mun þess skammt að bíða, að það komi glöggt í ljós. Þegar við lítum til fjármálasögu þjóðarinnar síðustu árin, leitar hugurinn til þess, að núverandi fjmrh., Eysteinn Jónsson, lét allra manna verst yfir hinni voðalegu fjáreyðslu nýsköpunarstjórnarinnar, þegar Pétur Magnússon var fjmrh. Þá átti allt að vera að sökkva. Þá voru Eysteinn Jónsson og aðrir framsóknarmenn óðir af vandlætingu út af öllu sukkinu, sem þeir kölluðu. Þá var ekkert eins nauðsynlegt á þeirra máli sem það að afnema óstjórn íhaldsins á fjármálum. En hvað voru öll gjöldin há? Þau komust hæst samkv. sjóðsyfirliti á ríkisreikningi 1946 í 228 millj. kr. Síðan hefur núverandi fjmrh. alltaf verið í ríkisstj. Hann hefur samið á víxl og svikið á víxl. Hvort sem hér er Alþfl.- stjórn, Framsóknarstjórn, sjálfstæðisstjórn eða kommúnistastjórn, þá getur Eysteinn Jónsson verið í þeim öllum. Hann tekur stefnuna frá degi til dags, eins og einu sinni var eftir honum haft. Hvernig hefur honum svo tekizt að laga óstjórn Péturs Magnússonar, sem hann svívirti mest forðum? Þannig, að á þessu ári eru útgjöld ríkisins og útflutningssjóðs, sem er líka ríkisstofnun, áætluð samtals yfir 1200 millj. kr. Þar með fylgja hliðstæðar álögur. Þar á ofan er svo bætt 80 millj. kr. stóreignaskatti, svo að útkoman nálgast 1300 millj. kr. Hin mikla umbót hjá helzta forustumanni umbótaflokkanna, fjmrh., er því sú á rúmum 10 árum, að útgjöldin hafa hækkað og álögurnar frá 1946 um 400–470% eftir því, hvort stóreignaskattsböggullinn er tekinn með eða ekki. Hámarksgjöldin frá tíma Péturs Magnússonar eru þannig milli 5- og 6-földuð. Það er þetta, sem bezt sýnir fjármálasnilli núverandi, fyrrverandi og oftverandi fjmrh., Eysteins Jónssonar. Hlut að þessu hafa að vísu margir átt, stéttir og flokkar, en fjmrh. hefur haft forustuna. Og ef um einhverja ábyrgð væri hægt að tala á þessu sviði, þá ber hann ábyrgðina öðrum fremur. Það er og alkunnugt, að grobbið og skrumið hefur hann fengíð og það ótæpt úti látið á síðum Tímans og úr munni framsóknarmanna. Sjálfur þykist þessi maður hafa ráðið mestu í öllum stjórnum. En þegar hann er í stjórn með Ólafi Thors, er allt illt kommúnistum að kenna. En þegar hann er í stjórn með kommúnistum, telur hann allt illt Ólafi Thors að kenna. Síðasta afrek þessa herra er svo það að hækka útgjöldin og álögurnar um nærri 400 millj. kr., síðan núverandi stjórn tók við. Það má segja nú á tímum, að ekki muni mikið um milljónina og ekki muni mikið um árið. Það hefur þó þjóðin fundið, að síðasta árið er nokkuð dýrt, frá því að hið heimskulega þingrof var ákveðið í fyrra. En kannske munar það ekki miklu, þó að sami fjmrh. verði eitt árið enn. Fari samt svo, að ú því ári verði enn bætt 300–400 millj. kr. ofan á allan gjaldabaggann eins og þetta síðasta ár, þá mundi kominn hæfilegur tími til að óska framsóknarmönnum til hamingju með þann fjármálasnilling, sem þeir hafa jafnan mest grobbað af. Það er kunnugt mál, að ég hef lengi verið þeirrar skoðunar, að stjórnmálaflokkar okkar lands væru of margir, þeim þyrfti að fækka og ættu helzt ekki að vera nema tveir. Nú stefnir nokkuð í þá átt, ef stjórnarliðið gengi í einn flokk. A.m.k. liggur fyrir, að um einn geti fækkað. Framsfl. fékk langfæst atkvæði í síðustu kosningum. Það sannaðist líka, að fyrri liðsmenn hans í 6 stærstu kaupstöðunum og í 5 sveitarkjördæmum kusu upp til hópa Alþfl. M.a. er það víst, að 7 þeirra þm., sem nú teljast framsóknarmenn, kusu frambjóðendur Alþfl., þ. á m. báðir núverandi ráðh., forsrh. og fjmrh. Mundi þetta ekki geta boðað það, að Alþfl. legði Framsókn gömlu undir sig fyrir fullt og allt innan skamms? Það gæti skapað töluvert hreinni og eðlilegri pólitík, væri líka skiljanlegt framhald af því, sem gerðist í síðustu kosningum. Þá væri líka einum færra fyrir eignarréttarmenn landsins að berjast við og um leið nokkru hreinni málefnabarátta og eitthvað minna um blekkingamoldviðri. Það er ef til vill of snemmt, að stærsti og einbeittasti stjórnarflokkurinn, Alþb., þ.e. kommúnistarnir, geti raðað öllu liðinu undir sitt stríðsmerki. En sýnilega stefnir í þá átt, því að margir fleiri en fjmrh. eru komnir langt á þeirri leiðinni. Nokkrir mundu þó, áður en yfir lýkur, fylgja Áka Jakobssyni í mótstöðunni gegn niðurrifsöflunum. En hvað sem þessu líður, vitum við, að grundvöllur núverandi stjórnar og stjórnarbanda eru kosningalagabrotin og stjórnarskrárbrotin í síðustu kosningum. Þess er ekki að vænta, að upp úr slíkri jörð komi neinn nytjagróður, enda hefur það ekki orðið og verður aldrei. Sú ríkisstj., sem þannig er til orðin, á ekki lengi tilverurétt, ef Íslendingar vilja virða lög og stjórnarskrá.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Þegar þessar eldhúsumræður fara fram, er vor í lofti, og vorið er tími bjartsýnnar trúar á framtíðina, gróanda og þróunar. En því miður er óvenjulega dimmt og uggvænlegt umhorfs í íslenzkum efnahagsmálum og stjórnmálum um þessar mundir. Því fer víðs fjarri, að átta mánaða þinghald hæstv. ríkisstj. hafi leyst nokkurn vanda þjóðarinnar eða komið örlagaríkustu málum hennar í örugga höfn. Á þessu tímabili hefur það fyrst og fremst sannazt, að þeir stjórnmálaflokkar, sem á undanförnum árum hafa lifað á því að lofa öllum öllu, hafa nú haft það helzt fyrir stafni að svíkja alla og allt, nema örfáa leiðtoga sína um nýjar stöður og bitlinga. Þjóðinni er nú einnig óðum að verða það ljóst, að hinir nýju valdhafar geta ekki réttlætt getuleysi sitt og úrræðaleysi gagnvart vandamálunum með því að staglast sífellt á því, að fyrrv. ríkisstjórnir hafi siglt öllu í strand. Þjóðin krefst þess, að þeir, sem tekizt hafa stjórn landsins á hendur og heitið henni nýjum leiðum og úrræðum, sýni þessi úrræði svört á hvítu og vaxi síðan eða minnki af eigin afrekum, eftir því sem efni standa til. Slík hljóta að vera örlög allra ríkisstj. í lýðræðislandi. Íslendingar hafa nú fengið nokkra reynslu af stefnu og úrræðum þeirra stjórnmálaflokka, sem undanfarin ár hafa verið í stjórnarandstöðu og hafa gagnrýnt harðlega aðgerðir og stefnu sjálfstæðismanna og samstarfsmanna þeirra. Vinstri stjórn hefur fengið sitt tækifæri. Þessir flokkar, Alþfl. og kommúnistaflokkurinn, höfðu fyrst og fremst lofað þjóðinni að ráða niðurlögum dýrtíðar og verðbólgu án þess að krefjast fórna af almenningi. Þeir höfðu jafnframt lofað stórfelldum auknum umbótum í húsnæðismálunum og umfram allt réttlátri og frjálslyndri stjórnarstefnu. Á þeim stutta tíma, sem ég hef hér til umráða, vil ég víkja nokkuð að þessum atriðum. Ef athugað er í stórum dráttum, hvað gerzt hefur á sviði dýrtíðarmálanna, kemur í ljós, að dýrtíð og verðbólga hefur farið ört vaxandi, síðan vinstri stjórnin tók við völdum. Sprettur sú staðreynd fyrst og fremst af því, að í stað þess að marka nýja stefnu í efnahagsmálunum, eins og stjórnarflokkarnir höfðu lofað, hafa þeir vaðið lengra út í fen uppbóta- og styrkjastefnu en nokkur önnur íslenzk ríkisstj. hefur gert. Til framkvæmda á þessari stefnu lögðu stjórnarflokkarnir fyrir síðustu jól um 300 millj. kr. í nýjum sköttum og tollum á almenning. Síðan hafa enn nýir skattar verið á lagðir. Það er mál út af fyrir sig, að útflutningsframleiðslan þarfnaðist aukinnar aðstoðar. En hinir nýju stjórnarflokkar höfðu lofað nýjum úrræðum til lausnar þeim vanda og lýst því hátíðlega yfir, að hækkun skatta og tolla á almenningi kæmi ekki til greina. Þessar gífurlegu nýju skatta- og tollaálögur hafa haft í för með sér mikla hækkun verðlags og þungar byrðar á hverja einustu fjölskyldu og heimili í landinu. Þegar þessar byrðar eru athugaðar nokkru nánar, kemur þetta í ljós: Miðað við svipaða fjölskyldustærð og gert er ráð fyrir við útreikning vísitölu framfærslukostnaðar, nemur gjaldabyrðin vegna hinna nýju skatta og tolla ríkisstj. um það bil 9400 kr. á hverja 5 manna fjölskyldu í landinu. Við skulum nú, hlustendur góðir, athuga, hvað þessi nýja útgjaldabyrði þýðir fyrir heimili ykkar. Við skulum rannsaka, hvað hægt er að kaupa af algengustu nauðsynjum heimilanna fyrir þann útgjaldaauka, sem almenningi hefur skapazt með hinum nýju skattaálögum ríkisstj. Ef við lítum fyrst á það magn, sem gert er ráð fyrir í vísitöluútreikningnum að 5 manna fjölskylda kaupi af kjöti og hvers konar kjötvörum, þá kemur í ljós, að ársneyzla hennar af þessum þýðingarmiklu matvælum nemur, miðað við verðlag 1. maí s.l., um 4550 kr. Ef við athugun næst um mjólkurvörur og feitmeti, kemur í ljós, að það magn, sem reiknað er með að 5 manna fjölskylda neyti af þeim matvælum, kostar með verðlagi þessara vara 1. maí s.l. rúmlega 4900 kr. yfir árið. Samtals kostar þá magn af kjöti og hvers konar kjötvörum, mjólk, mjólkurvörum og feitmeti, sem reiknað er með í útreikningi framfærsluvísitölunnar að 5 manna fjölskylda neyti á einu ári, þannig um 9450 kr. eða álíka upphæð og vinstri stjórnin hefur gert þessari sömu fjölskyldu að greiða í nýjum tollum og sköttum. Á það skal ekki lagður dómur hér, hvort þetta magn matvæla, sem gert er ráð fyrir við útreikning framfærsluvísitölunnar, er raunveruleg ársneyzla 5 manna fjölskyldu. Vel má vera, að neyzla hennar sé nokkru meiri. En dæmið hér að ofan sýnir hverri einustu húsmóður, sem kaupir daglega til heimilis síns, hversu stórskaðlegt skarð hinar nýju skattaálögur hafa höggvið í tekjur heimilis hennar. Fyrir hinar nýju álögur, sem lagðar hafa verið á meðalfjölskylduna, hefði húsmóðirin getað keypt hvorki meira né minna en allt kjöt og kjötvörur, alla mjólk og mjólkurvörur og feitmeti til heimilis síns á heilu ári. Við skulum athuga lauslega nokkra fleiri liði vísitöluheimilisins. Miðað við verðlag 1. maí kostar það magn af fiski, nýjum, söltuðum, hertum og niðursoðnum, sem gert er ráð fyrir að 5 manna fjölskylda neyti á ári, 1084 kr. Allar kornvörur og brauð þessarar sömu fjölskyldu kosta með núgildandi verðlagi 2160 kr., allir garðávextir og ávextir 543 kr. og allar nýlenduvörur fjölskyldunnar 1750 kr. Samtals er gert ráð fyrir því við útreikning framfærsluvísitölunnar, að það magn, sem 5 manna fjölskylda kaupir af þessum vörum, kosti, miðað við núverandi verðlag, rúmlega 5500 kr., en sú upphæð er aðeins rúmlega helmingurinn af hinni nýju gjaldabyrði, sem hæstv. ríkisstj. lagði á hvert einasta heimili fyrir síðustu jól. Það þarf þess vegna mikil brjóstheilindi eða djúpa fyrirlitningu fyrir dómgreind almennings, þegar hæstv. ráðh. koma fram fyrir alþjóð og lýsa því yfir, að dýrtíðin hafi ekki vaxið og lífskjör fólksins hafi ekki verið skert. Verstur er þó hlutur hæstv. félmrh., Hannibals Valdimarssonar, í þessu efni. Hann beitti sér fyrir því, að síðasta Alþýðusambandsþing lýsti því yfir sem stefnu sinni, að við þær aðgerðir í efnahagsmálunum, er nú standa fyrir dyrum, „sé það algert lágmarksskilyrði verkalýðshreyfingarinnar, að ekkert verði gert, er hafi í för með sér skerðingu á kaupmætti vinnulaunanna, og ekki komi til mála, að auknum kröfum útflutningsframleiðslunnar verði mætt með nýjum álögum á alþýðuna.“ Með þennan reisupassa kom forseti Alþýðusambandsins á fund í hæstv. ríkisstj. Og verkin sýna merkin um það, hvernig hann hefur þar framkvæmt þá viljayfirlýsingu verkalýðssamtakanna, sem hann sjálfur beitti sér fyrir á síðasta Alþýðusambandsþingi. Vel má vera, að hæstv. ríkisstj. segi sem svo: Ríkissjóður verður að fá sitt, hít dýrtíðarinnar verður að seðja, en almenningur í landinu getur hætt að borða kjöt og mjólk eða fisk, kornvörur og ýmsar aðrar brýnustu nauðsynjar, sem nefndar voru hér að framan. Árangurinn af aðgerðum stjórnarinnar í efnahagsmálum yfirleitt kemur svo einna gleggst í ljós í því, að nú í þinglokin hafa einstakir þm. sjálfra stjórnarflokkanna lýst því hiklaust yfir, að sérstaklega vegna aðgerðanna fyrir jólin sé gengislækkun nú orðin óhjákvæmileg. Á ég hér við ummæli hv. þm. Siglf., Áka Jakobssonar, á Alþingi fyrir nokkrum dögum, en undir þá skoðun hans var í raun og veru tekið af formanni Alþfl., Emil Jónssyni, hv. þm. Hafnf. Efnahagsmálastefna ríkisstj. hefur þannig á örskömmum tíma beðið algert skipbrot. En hvað þá um efndir þess loforðs að beita sér fyrir stórauknum stuðningi við umbætur í húsnæðismálum þjóðarinnar? Fyrrv. ríkisstjórnir höfðu undir forustu sjálfstæðismanna beitt sér fyrir merkum nýmælum á þessum sviðum. Árið 1952 hófst starfsemi lánadeildar smáíbúða, sem veitti á þremur árum um 1600 íbúðalán til efnalitilla einstaklinga um land allt. Var að þessu stórmikill stuðningur, enda þótt lánin væru lág. Árið 1955 höfðu sjálfstæðismenn og framsóknarmenn samvinnu um setningu nýrrar löggjafar til stuðnings við íbúðabyggingar. Samkvæmt henni skyldi hafin veðlánastarfsemi til íbúðabygginga og lánin hækka mjög verulega frá því, sem áður var, er lánadeild smáíbúða starfaði. Þessi nýja lánastarfsemi fór mjög vel af stað. Á árunum 1955 og 1956 voru veittar nær 100 millj. kr. beint frá húsnæðismálastjórn sem lán út á nýjar íbúðir, þar með talið framlagið til bygginga í sveitum, en samtals voru á þessu sama tímabili veittar til húsbygginga í löngum lánum um 230 millj. kr. Grundvöllur þessarar auknu lánastarfsemi til íbúðabygginga var hin aukna sparifjármyndun í bönkum og lánastofnunum. Vegna hennar gátu bankarnir lagt fram fé til hins nýja veðlánakerfis. En um leið og vinstri stjórnin settist að völdum á s.l. sumri, tók gersamlega fyrir sparifjármyndunina, og síðan má segja, að starfsemi veðlánakerfisins hafi verið lömuð. Hæstv. félmrh. og ríkisstj. í heild hefur gefizt upp við framkvæmd íbúðalánanna og svikið hrapallega loforð sitt um aukinn stuðning við húsnæðisumbætur í landinu. Vegna vantrúar almennings á efnahagsmálastefnu stjórnarinnar hefur sparifjármyndun, sem var hinn eðlilegi grundvöllur veðlánakerfisins, stöðvazt. Það er eitt gleggsta dæmið um yfirborðshátt hæstv. félmrh. og kommúnista í þessum málum, að þeir hæla sér ákaflega af því, að stofnsjóður svokallaðs byggingarsjóðs, sem settur hefur verið á stofn samkvæmt nýjum lögum, nemi rúmum 118 millj. kr. En í sjóði þessum er við stofnun hans enginn eyrir til útlána. Meginhluti hans er varasjóður hins almenna veðlánakerfis, lán ríkissjóðs til lánadeildar smáíbúða og væntanlegur stóreignaskattur, sem innheimta á næstu tíu ár, en enginn eyrir hefur nú verið innheimtur af. En hæstv. ríkisstj. hefur talið sér nauðsynlegt að vinna sér fleira til frægðar og ágætis á fyrsta valdaári sínu en að hella yfir þjóðina nýju flóði dýrtíðar og leggja drápsklyfjar tolla og skatta á hvert einasta heimili í landinu, auk þess sem hún hefur gefizt upp við að framkvæma merkilega umbótalöggjöf á sviði húsnæðismála. Í lok áttunda mánaðar þinghaldsins ákvað vinstri stjórnin að sýna lit á því loforði sínu að byggja stjórnarstefnu sína á réttlæti og frjálslyndi eða hitt þó heldur. Þetta gerði hún með því að flytja frumvörp um breytingar á bankalöggjöf landsmanna, sem fyrst og fremst fela í sér persónulega ofsókn gegn nokkrum pólitískum andstæðingum hennar, en miða jafnhliða að því að tryggja nokkrum flokksmönnum hennar og þá einkum kommúnistum valdamiklar stöður í bönkum. Undanfarin ár hefur því mjög verið haldið fram af núverandi stjórnarflokkum, að sjálfstæðismenn misnotuðu aðstöðu sína í stjórn bankanna. Á þessu hefur verið þrástagazt þrátt fyrir þá staðreynd, að sjálfstæðismenn hafa lengstum verið í algerum minni hluta í stjórn allra bankanna, og síðan þeir fengu meiri hlutann í bankastjórn Landsbankans og Útvegsbankans, hefur það verið upplýst, að málum sé þar yfirleitt ekki ráðið til lykta með meirihlutavaldi, heldur með samþykki allra bankastjóranna. Það er athyglisvert, að í umr. þeim, sem fram hafa farið um bankamálin undanfarna daga á Alþingi, hefur ekki verið nefnt eitt einasta dæmi um það, að sjálfstæðismenn hafi misnotað aðstöðu sína í bönkunum flokki sínum til pólitísks framdráttar. Hv. stjórnarsinnar hafa með þögninni orðið að viðurkenna, að allar þeirra fullyrðingar um slíka misnotkun séu gersamlega rakalausar. Tilgangurinn með breytingu bankalöggjafarinnar nú er þess vegna sá og sá einn að tryggja kommúnistum og nokkrum Alþýðuflokksmönnum nýjar stöður í lánastofnunum. Í þessu sambandi má á það minna, að gildandi löggjöf um Landsbankann er sett af Framsfl. á fyrsta þingi, eftir að hann tók við stjórnarforustu, árið 1928. Nú þarf að breyta þessari löggjöf til þess að leiða kommúnista til bankastjórastaða í þjóðbankanum. Sama sagan mun síðan gerast í Útvegsbankanum. Það er mál út af fyrir sig, að Framsfl. skuli telja þjóðarnauðsyn til bera að setja kommúnista til æðstu valda og áhrifa í lánastofnunum þjóðarinnar. En hætt er við því, að ekki muni það verða til þess að auka traust og álit Íslands erlendis eða auka möguleika okkar til þess að fá erlent fjármagn til uppbyggingar íslenzkum bjargræðisvegum. Sannleikurinn er auðvitað sá, að hér er verið að leika háskalegan leik, sem varla verður talinn samboðinn þeim tveimur lýðræðisflokkum, sem sæti eiga í núverandi hæstv. ríkisstj. Hvað segir svo íslenzkur almenningur um þá stefnu, að við hver stjórnarskipti eigi að hefja hreingerningar innan bankanna og annarra stofnana ríkisins, reka þá menn úr stöðum og embættum, sem valdhöfunum á hverjum tíma geðjast ekki að vegna pólitískra skoðana þeirra? Mundi það treysta grundvöll íslenzks lýðræðis og þingræðis? Bæri það vott þroskaðri réttlætiskennd eða frjálslyndri stjórnarstefnu af hálfu þeirrar ríkisstj., sem þannig hagaði sér? Hver er skoðun þín, hlustandi góður? Ég held, að Íslendingar mundu ekki fagna slíkri stefnu. Þess vegna mun hin persónulega ofsókn á hendur nokkurra yfirmanna og starfsmanna í tveimur bönkum vekja almenna andúð og harða gagnrýni á núverandi ríkisstj. Fyrir henni vakir engin umbót á lánastofnunum þjóðarinnar, heldur aðeins það að bægja pólitískum andstæðingum frá störfum, sem þeir hafa unnið af óhlutdrægni og samvizkusemi, og koma pólitískum samherjum í sæti þeirra. Stofnun sérstaks seðlabanka og breyting Útvegsbanka Íslands h/f í ríkisbanka er algert aukaatriði í þessu sambandi, enda hafa engar stórdeilur staðið um þá skipulagsbreytingu, sem þó er allt of flausturslega undirbúin í þeim frv. hæstv. ríkisstj., sem nú liggja fyrir Alþingi. Ég hef hér aðeins drepið á örfá atriði í syndaregistri hæstv. ríkisstj. En í eldhúsi hennar er nú óþrifalegt umhorfs. Þar ríkir glundroði og upplausn ásamt einstöku úrræðaleysi í öllum helztu vandamálum þjóðarinnar. Ósamhentu liði hefur verið hóað saman, og helzta sameiningarafl þess er óttinn við traust og fylgi Sjálfstfl. En hvað vill Sjálfstfl. í dag? spyrjið þið e.t.v., hlustendur góðir. Og enda þótt við séum í stjórnarandstöðu og eðlilegt sé, að við gagnrýnum fyrst og fremst stjórnarstefnuna, er þó rétt, að ég fari einnig örfáum orðum undir lok ræðu minnar um stefnu okkar og úrræði. Sjálfstfl. telur það í dag vera eitt mesta nauðsynjamál alþjóðar, að baráttunni fyrir aukinni vernd fiskimiðanna verði haldið áfram með fullri festu. Einnig á því sviði hafa kommúnistar, sem nú fara með stjórn sjávarútvegsmála, svikið loforð sín. Munu bæði Vestfirðingar og Austfirðingar minnast síendurtekinna fyrri yfirlýsinga hæstv. sjútvmrh., Lúðvíks Jósefssonar, og hæstv. félmrh., Hannibals Valdimarssonar, um það, að ekkert væri auðveldara en að færa fiskveiðitakmörkin út, hvenær sem Íslendingar vildu. Nú hefur dregið heldur ónotalega niður í þessum herrum um þetta mikla mál. Á s.l. vetri vildi hæstv. sjútvmrh. engin fyrirheit gefa um það hér á Alþingi, hvernig hagað yrði framkvæmdum á næstunni við útfærslu fiskveiðitakmarkanna. Vertíðin í vetur sannar það einnig ekki hvað sízt, hvílík höfuðnauðsyn er á áframhaldandi baráttu fyrir vernd fiskimiðanna. Undir úrslitum þeirrar baráttu er efnahagsleg afkoma þessarar þjóðar e.t.v. komin í ríkara mæli nú en nokkru sinni fyrr. Við sjálfstæðismenn teljum það enn fremur eitt þýðingarmesta verkefnið, sem við blasir í íslenzkum efnahagsmálum í dag, að örva þátttöku þjóðarinnar í framleiðslustörfum til lands og sjávar, en einmitt nú í vetur hefur verið meiri skortur á fólki til þeirra starfa en nokkru sinni fyrr. Um það bil 1/5 hluti sjómanna á fiskiskipaflotanum er nú útlendingar, og í sveitunum sverfur fólksleysið stöðugt að bændum í heilum landshlutum. Úr þessu verður að bæta. Það verður að tryggja það, að fólkið, sem vinnur að framleiðslunni, beri sízt minna úr býtum en þeir, sem vinna önnur og léttari störf. Jafnhliða verður atvinnulíf þjóðarinnar að verða fjölbreyttara, og ein líklegasta leiðin til þess er uppbygging stóriðnaðar, sem verði samkeppnisfær á erlendum mörkuðum. Þá teljum við sjálfstæðismenn, að ljúka beri framkvæmd rafvæðingaráætlunar þeirrar, sem gerð var undir forustu fyrrverandi ríkisstj. Í þessu sambandi má einnig á það benda, að nauðsynlegt er, að Íslendingar verði ekki utanveltu í þeirri víðtæku alþjóðlegu samvinnu, sem nú er hafin um hagnýtingu kjarnorkunnar í þágu friðsamlegrar uppbyggingar og skapar möguleika til stórfelldra tæknilegra nýjunga og framfara. En því aðeins getur þessi litla þjóð haldið áfram uppbyggingu atvinnulífsins til lands og sjávar, að jafnvægi skapist í efnahagslífi hennar. Slíkt jafnvægi verður ekki skapað með neinum töframeðulum. Það næst aðeins með raunhæfum aðgerðum og skilningi alþjóðar á grundvallarlögmálum efnahagslífsins. Þar skiptir mestu máli, að þjóðin miði lífskjör sín við afrakstur framleiðslu sinnar og raunveruleg efni. Heilbrigð fjármálastefna og efnahagsástand verður ekki skapað, nema leiðtogar þjóðarinnar segi henni satt um hið raunverulega ástand og þær leiðir, sem til greina koma við lausn vandamálanna. Það hefur núverandi hæstv. ríkisstj. því miður ekki gert. Hún hefur þvert á móti reynt að dylja þjóðina sannleikans um eðli aðgerða sinna. Við sjálfstæðismenn vísum til framkvæmdar stefnu okkar á undanförnum árum. Af henni getur þjóðin sjálf ráðið um afstöðu okkar til vandamála líðandi stundar og þarfa framtíðarinnar. Við munum halda áfram að berjast fyrir frjálslyndri framkvæmdastefnu, sem byggir á framtaki einstaklingsins, viðskipta- og athafnafrelsi, en gegn höftum, hlutdrægni og hvers konar valdníðslu. Við viljum byggja upp réttlátt, frjálslegt og þróttmikið þjóðfélag með því að gera einstaklingana sem andlega og efnalega sjálfstæðasta, en gæta þess þó jafnhliða, að réttur hins minni máttar verði ekki fyrir borð borinn. Í þessari baráttu beiðumst við liðveizlu og samvinnu allra frjálslyndra manna á Íslandi. - Góða nótt.



Herra forseti. Hv. hlustendur. Þessar útvarpsumræður ná því aðeins tilgangi sínum, að landsmenn hafi að þeim loknum betri aðstöðu til þess að dæma rétt um það, hvernig ríkisstj. hefur tekizt lausn vandamálanna, en til þess þurfa þeir fyrst og fremst að gera sér fullljóst, við hvaða vandamálum ríkisstj. tók, og enn fremur, hvernig stjórnarandstaðan hefur unnið, því að auðvitað ber hún einnig ábyrgð verka sinna og dæmir sig af þeim. Framleiðslan stöðvaðist fyrst árið 1946 eftir stjórnarforustu Sjálfstfl. Þá var í fyrsta sinn tekin ríkisábyrgð á framleiðslunni við sjávarsíðuna. Síðan hefur dýrtíðin haldið áfram að aukast og alltaf hallað undan fæti fyrir framleiðslunni jafnt og þétt. Langverst var ástandið s.l. haust. Vegna sívaxandi dýrtíðar hafði hallinn á framleiðslusjóði orðið 20–30 millj., þörfin fyrir niðurgreiðslur aukizt um 30 millj., og á þriðja hundrað millj. þurfti til viðbótar því, sem áður var, til þess að framleiðslan gæti haldið áfram árið 1957. Um þessa þörf framleiðslunnar voru allir stjórnmálaflokkarnir sammála hér á Alþingi. Þetta var fyrsta myndin, sem blasti við við stjórnarskiptin. Húsbyggingar um land allt voru að stöðvast vegna fjárskorts, og hátt á þriðja hundrað millj. vantaði til þess að fullgera þær byggingar, sem höfðu verið hafnar í Reykjavík einni. Rafmagnsmál dreifbýlisins stóðu þannig, að 18–20 millj. skorti til þess að fullgera það, sem áætlað hafði verið og samið um 1956. Bændur höfðu stofnað til stórskulda vegna framkvæmda, en ræktunarsjóð vantaði 20 millj. til þess að geta fullnægt lánaþörfinni. Fiskveiðasjóður hafði lofað lánum, en skorti 10–20 millj. Sementsverksmiðjan var einnig stöðvuð. Landsmönnum hafði verið sagt, að séð hefði verið fyrir fé til hennar, en í ljós kom, að það skorti 60 millj. til þess að fullgera verkið. Nokkur fiskiðjuver voru hálfgerð og þar um bil, en framkvæmd stöðvuð sakir fjárskorts. Stækkun Sogsins þoldi enga bið, en lánsfé til verksins, hátt á annað hundrað millj., hafði reynzt ófáanlegt. Það er þess vegna ósatt, sem hv. þm. G-R., Ólafur Thors, sagði hér áðan, að fyrrverandi stjórn hafi átt kost á láninu, enda mundi hún sannarlega hafa tekið það, ef þess hefði verið kostur. Þegar ríkisstj. sneri sér til bankanna, var svarið á tveimur fundum, sem voru haldnir með bönkunum: Við höfum enga peninga. Okkar fé hefur verið lánað út. Fyrrverandi stjórn hafði leitað eftir láni í mörgum löndum s.l. tvö ár án árangurs, þ. á m. til Sogsvirkjunarinnar, sem þó getur boðið betri grundvöll til lántöku en aðrar framkvæmdir vegna þess, hve fyrirtækið er arðbært. Allar þessar tölur, sem sýna ljóslega myndina af aðkomunni, eru óhrekjandi staðreynd, og mun sennilega verða birt skýrsla nm það, áður en langt um líður. Þetta var arfurinn, sem við var tekið. Þetta voru viðfangsefnin, sem blöstu við. Maður skyldi nú halda, að forustuflokkur fyrrv. ríkisstj., sem skildi þannig við málin eftir allt frelsið, sem hann hafði prédikað og fengið að ráða að nokkru leyti í framkvæmd hér á suðvesturhluta landsins, - að þessi forustuflokkur, sem skildi við allt í strandi og óreiðu, hagaði sér sæmilega í stjórnarandstöðunni. En það fyrsta, sem núverandi stjórn varð að snúa sér að, áður en hún hóf störf, var að leiðrétta ýmiss konar missagnir og hnekkja rógi, sem sendur hafði verið til útlanda í fréttaskeytum í því skyni að gera stjórnarskiptin tortryggi. leg erlendis. Blöð Sjálfstfl. eða menn frá þeim hafa umboð frá ýmsum stærstu erlendu fréttastofum heims til þess að senda þeim fréttir héðan. Þessar stóru fréttastofur senda svo fréttirnar til fjölda stórra og víðlesinna blaða víða um heim. Þessi aðstaða hefur verið notuð með þeim furðulegasta hætti til þess að senda rógskeyti út um heim um íslenzku ríkisstj. Um þessa einstöku vinnuaðferð hefur verið rætt í blöðum, og er tímans vegna aðeins unnt að nefna örfá dæmi. Send voru skeyti til útlanda um það, að kommúnistar réðu öllu í íslenzku ríkisstj., henni væri ekki treystandi, hún mundi leita austur fyrir járntjald með flest sín vandamál. Send voru fréttaskeyti um það, að Reykjavík væri bókstaflega orðin yfirfull af austanjárntjaldsmönnum, hér væri pólsk sendinefnd, verzlunarmálaráðherra Tékkóslóvakíu o.fl., o.fl., fullt af blaðamönnum, rússneskt knattspyrnulið, þó að staðreyndin væri sú, að allar þessar heimsóknir höfðu verið ákveðnar, meðan fyrrv. ríkisstj. sat við völd. Rógskeyti voru send til útlanda út af því, að við fengum þriggja ára samning um sölu fisks við Rússland. Þó hafði fyrrv. forsrh. gert ítrekaðar tilraunir til þess að ná slíkum samningum, en án árangurs. Send voru skeyti um það, að Íslendingar væru að taka upp stórfelld viðskipti við Austur-Þýzkaland, og einnig um það, að við værum að viðurkenna Austur-Þýzkaland. Þó var það einnig staðreynd, að einn aðalmaður Sjálfstfl. samdi um þessi viðskipti í samráði við fyrrv. ríkisstj. Send voru símskeyti um það út um viða veröld, að nýja íslenzka ríkisstj. væri mjög fjandsamleg Bandaríkjunum. Þannig rigndi rógskeytunum frá Reykjavík. Tilgangurinn var auðsær: að spilla áliti ríkisstj. út á við, og þá ekki horft í það, þó að það skaðaði þjóðina. Þeir vissu það einnig, sjálfstæðismenn, að þeir höfðu stofnað til stórskulda, stórkostlegra óreiðuskulda vegna hálfgerðra framkvæmda, sem ég taldi áðan. Innlenda lánsféð hafði verið tæmt. Ef ríkisstj. gæti hvergi fengið peninga erlendis, leiddi það af sjálfu sér, hugsuðu þeir, að hún yrði að fara. Það var vonin og viðkvæðið, fyrst eftir að ríkisstj. tók við: Ríkisstj. skal fara. Hún skal hvergi fá lán, var hvíslað á klíkufundum Sjálfstfl. hér í Reykjavík og í nálægum sveitum, eftir þrjá mánuði verður hún að fara. Ég er viss um, að það má leita víða um lönd til þess að finna jafnfáheyrð vinnubrögð gagnvart þjóðinni og hér voru höfð í frammi. En þegar ríkisstj. hafði unnizt tími til að snúast gegn þessum rógfregnum með ýmsum hætti, var fyrsta verk hennar að stöðva dýrtíðarskrúfuna í samráði og samstarfi við aðalatvinnustéttirnar. Á þessa fundi sendi Sjálfstfl. fulltrúa sína til þess að reyna að spilla samkomulaginu. Hófst þá þegar skemmdarverkastarfsemi sú, sem Sjálfstfl. hefur stundað síðan og ég rek nánar. Eftir að tekizt hafði að stöðva verðbólguskrúfuna, hófst annar þáttur í vinnu ríkisstj., ýtarleg rannsókn á fjármálaástandinu, samningar við efnahagsmálanefnd launastéttanna, og það tókst að ná samkomulagi. Þær aðgerði. hafa verið raktar svo ýtarlega, að ég sé ekki ástæðu til að verja tíma til þess að rekja þær hér. Samkomulag um að breyta skráðu gengi krónunnar náðist ekki, þótt ýmsir álitu, að það væri eðlilegasta lausnin, ef unnt væri að framkvæma hana í samráði og samvinnu við vinnandi fólk. En vert er að vekja athygli á því hér, að allir stjórnmálaflokkarnir voru sammála um, að það fé, sem aflað var framleiðslunni til styrktar, mætti ekki minna vera, enda hefur því miður orðið sú raunin á eftir aflabrestinn í vetur. Og stjórnarandstaðan gat ekki bent á neinar aðrar leiðir til tekjuöflunar í þessu skyni en þær, sem gripið var til. Þessar ráðstafanir tókst að gera fyrir áramót, þannig að framleiðslan gat í þetta skipti haldið áfram án nokkurrar stöðvunar. Jafnhliða því, sem unnið var að þessum ráðstöfunum, hóf ríkisstj. umleitanir til þess að fá lán erlendis, enda var það óumflýjanlegt, ef átti að bjarga þjóðinni frá bráðri hættu vegna vanskilaskuldanna, sem námu, eins og áður greinir, mörgum tugum milljóna. Og einnig þetta tókst. Í Bandaríkjunum fékkst hagkvæmt lán, um 65 millj. kr. Af þessu láni fékk ræktunarsjóður Búnaðarbankans 20 millj., og tókst þar með að afstýra yfirvofandi vandræðum. Fiskveiðasjóður fékk 10 millj. til útlána. Til framkvæmda í rafmagnsmálum dreifbýlisins var varið 18 millj. og þannig komið í veg fyrir algera stöðvun þeirra framkvæmda. Sementsverksmiðjan fékk 7 millj. Í þessu sambandi er rétt að skjóta hér inn í, við hvað er að stríða á ýmsum sviðum þjóðlífsins, þegar verðbólgan eykst svo hratt sem raun hefur á orðið á undanförnum árum. Í 10 ára áætluninni um rafvæðingu dreifbýlisins var gert ráð fyrir, að hún kostaði öll 370 millj. kr. Nú er þessi áætlun vegna vaxandi dýrtíðar orðin 450–500 millj. Kostnaður við framkvæmdir 1957 með því að draga saman allt, sem unnt er, er 110 millj. kr., eða um það bil 1/3 af 10 ára áætluninni, eins og hún var í upphafi, eða um 1/4 af henni, eins og hún er í dag. Það vantar 45 millj. kr. til þess að framkvæma áætlunina í ár, og þó hefur ríkisframlagið allt að tvöfaldazt frá því, sem upphaflega var gert ráð fyrir. Næsta stóra skrefið, sem stíga varð og ekki þoldi bið, var stækkun aflstöðvarinnar við Sogið. Eftir 2 ár verður rafmagnsskortur á hinu stóra veitusvæði. Áburðarverksmiðjan, sem sparar okkur árlega tugi millj. í erlendum gjaldeyri, hefði stöðvazt. Fyrrverandi ríkisstj. hafði leitað eftir láni í 2 ár án árangurs, eins og ég hef áður sagt. Ríkisstj. sneri sér þegar að því fyrir áramótin að leita eftir láni í Bandaríkjunum til þessara framkvæmda, og það hefur nú tekizt að tryggja þetta lán a.m.k. að verulegu leyti. En meðan á þessari lántöku stóð, sem m.a. er fyrir Reykjavíkurbæ, sem á helming Sogsstöðvarinnar á móti ríkinu, var staddur hér blaðamaður frá einu af aðalblöðum auðjöfranna í Bandaríkjunum, og skrifaði hann grein í blað sitt um það eftir viðtali við ýmsa háttsetta sjálfstæðismenn, að fráleitt og hættulegt væri að lána Íslendingum þessa peninga. En þessi rógsherferð mistókst einnig. Mun það verða nánar rakið hér af öðrum. Eftir að ríkisstj. hafði bjargað þessum málum, sneri hún sér að því eftir áramótin að setja fjárlög, sem hafði orðið að fresta vegna annríkis við dýrtíðarráðstafanir fyrir áramótin, sem fyrr segir. Sjálfstæðismenn hafa mikið um það fjasað, hve fjárlögin séu há, og það er rétt: þau eru of há. En í fjvn. stóðu þeir með öllum till., sem hækkuðu útgjöld ríkisins, en auk þess fluttu þeir till. um útgjaldahækkanir, sem námu 15 millj. kr. Einstakir þm. báru fram hækkunartill. við fjárlagaafgreiðsluna, sem námu 10.3 millj. kr. Á yfirstandandi þingi hafa sjálfstæðismenn flutt till. ýmist um útgjaldahækkanir eða tekjulækkanir, sem nema 200–250 millj. kr. Þannig er samræmið milli orða og athafna í framkvæmd á öllum sviðum. Eftir afgreiðslu fjárlaga hefst svo þriðji þáttur í verki þings og stjórnar, mjög margþætt og víðtækt löggjafarstarf. Löggjöf um eflingu fiskiflotans með sérstöku tilliti til jafnvægis í byggð landsins var sett fyrir áramót. Á síðari hluta þings hefur verið unnið að setningu nýrrar löggjafar um landnám, ræktun og byggingar í sveitum, eflingu fiskveiðasjóðs, útflutningsverzlun, lán til íbúða í kaupstöðum og kauptúnum, stóreignaskatt, sem lagður verður í byggingarsjóð ríkisins og veðdeild Búnaðarbankans, lax- og silungsveiði, búfjárræktarlög. Löggjöf hefur verið sett um stofnun vísindasjóðs, eflingu menningarsjóðs, félagsheimilasjóðs og íþróttasjóðs auk margs annars, sem rakið hefur verið í fréttum. Loks má nefna breytingu á bankalöggjöf landsins. Er hér um að ræða mikilsverða löggjöf á ýmsum sviðum og verður rakið nánar síðar. Það er vitanlega rétt, að þetta þing er orðið alilangt. En þegar þess er gætt, hvaða viðfangsefnum þing og stjórn hafa þurft að mæta, mun flestum skiljanlegt, að svo hlaut að verða. Í annan stað verður ekki hjá því komizt, fyrir því er reynsla, að þegar ný flokkasamsteypa tekur við völdum, verður þinghald að jafnaði lengra fyrsta þingið eftir slíka breytingu. Þannig var þetta 1946–47. Þá varð þinghald álíka langt og það reyndist nú. Þingi lauk þá 24. maí, en nú litlu síðar. Það, sem mestu máli skiptir fyrir afkomu þjóðarinnar, er stöðugt verðlag. Þetta gerði ríkisstj. sér þegar ljóst s.l. haust. Það var stærsta atriðið. Þess vegna var sett verðlagseftirlit til þess að halda verði niðri, eftir því sem unnt væri. Þessu verðlagseftirliti hefur verið framfylgt þannig, að þeir, sem undir því búa, geta nú ekki lengur skammtað sér einir sinn hlut sjálfir. Og ég hygg, að naumast verði komizt lengra niður með verðlag en nú hefur verið gert, enda hefur öll álagning verið stórkostlega lækkuð frá því, sem áður var, til þess að draga úr álögunum. Jafnframt hefur ríkisstj. beitt sér fyrir lögum um stóreignaskatt, til þess að þeir, sem breiðust hafa bökin og grætt hafa óeðlilega á verðsveiflum undanfarinna ára, beri einnig sínar byrðar. Það, sem ríkisstj. hefur stefnt að með þessum og öðrum aðgerðum, er það, að skipting þjóðarteknanna geti orðið sem réttlátust. En það, sem mönnum gengur því miður ekki alltaf vei að skilja, er þau einföldu sannindi, að engin þjóð skiptir meiru en aflað er. Við erum vanir því á undanförnum árum að hafa mikið til að skipta, og við það höfum við vanizt án þess að gæta þess, að hundruð millj. hafa streymt hingað erlendis frá, sem við höfum ekki safnað sjálfir með framleiðslu, en fengið í styrkjum og gjöfum frá öðrum. Þegar þetta þraut, höfum við ekki öðru að skipta en því, sem við framleiðum í landinu og landið gefur af sér. Einkanlega verður þetta tilfinnanlegt fyrir þjóðina þegar stórfelldur aflabrestur verður á aðalvertíðinni, eins og á vertíðinni í vetur. Enginn heilskyggn maður getur látið sér til hugar koma, að það verði ekki tilfinnanlegt á mörgum sviðum. Þegar svona stendur á, er hætt við verðbólgu, því að mönnum vill verða það á, þegar að þrengir, að heimta, að meira sé skipt en aflað er. Sjálfstfl. hefur samkvæmt eðli sínu verið andvígur öllum kauphækkunum og það þótt framleiðslan hafi skilað miklum gróða, en kjör verkalýðsins verið hin lélegustu. Um þetta vitnar saga flokksins, og mætti taka óteljandi dæmi. En Sjálfstfl. hefur einnig, þegar hann er í ríkisstj., bent á með sterkum orðum og réttilega eins og aðrir flokkar, að verkföll til þess að knýja fram kauphækkanir umfram það, sem atvinnuvegirnir og þjóðartekjurnar leyfa, geti aldrei leitt til kjarabóta, vegna þess - sem rétt er - að það leiði yfir þjóðina nýjar álögur og með þeim séu teknar aftur kjarabæturnar og oftast meira en það, vegna þess að atvinna verði oft óstöðug. Þetta eru auðvitað sannindi, sem hafa verið margsögð hér og annars staðar og verða ekki hrakin. Samkvæmt þessu eru verkföll til þess að knýja fram kjarabætur, sem þjóðfélagstekjurnar leyfa ekki, hliðstæð því, að skorið sé á slagæð atvinnulífsins og því látið blæða. Leiðréttingar á ósamræmi geta auðvitað verið eðlilegar. En þrátt fyrir þessi óvefengjanlegu sannindi og einmitt vegna þeirra hefur Sjálfstfl. nú gripið til nýrra ráða gegn ríkisstj. Sjálfstfl. hafði mistekizt að spilla áliti ríkisstj. með rógskeytum, a.m.k. að verulegu leyti. Stjórnin fékk bráðabirgðalán til að greiða mest aðkallandi vanskilaskuldirnar, Sogslánið einnig. Sjálfstfl. hafði og mistekizt að spilla samkomulagi um stöðvun s.l. haust og fyrir áramót, og verðlag var að verða stöðugt. Honum mistókst að spilla samkomulagi í öðrum málum. Nú varð að grípa til nýrra skemmdar- og fólskuverka, gerast bandamaður aflabrestsins. Sú setning, sem lengi verður í minnum höfð í íslenzkri stjórnmálasögu og að endemum, er setning hv. 1. þm. Rang., Ingólfs Jónssonar, sem hann lét eitt sinn í vetur sér um munn fara í þingræðu, en hún er þannig orðrétt: „Það verður að finna önnur ráð til þess að koma hæstv. ríkisstj. frá völdum en það eitt, að hún fái hvergi lán.“ Hér er flett ofan af áætlun, svo þokkaleg sem hún er. Það, sem bruggað var á klíkufundum í skúmaskotum og hvíslað um manna á meðal, er hér sagt af vangá opinberlega. Og nú er komið í ljós svo greinilega sem verða má, hver þau eru, þessi önnur ráð. Nú hefst verkalýðs- og verkfallsbarátta Sjálfstfl. fyrir alvöru. Nú er ekki lengur prédikað um lífsnauðsyn þess að halda kaupgjaldinu stöðugu, en algerlega snúið við blaðinu, eins og ég mun rekja. Miðstjórn Alþýðusambands Íslands og efnahagsmálanefnd sambandsins kölluðu saman fund og létu hagfræðinga og fulltrúa sína rannsaka þróun verðlags- og kaupgjaldsmála jafnframt viðhorfi í atvinnumálum. Eftir að hafa framkvæmt þessa rannsókn komust þessir aðilar að þessari niðurstöðu, orðrétt: „Af framansögðu er það álit miðstjórnar og efnahagsmálanefndarinnar, að ekki sé tímabært að leggja til almennar samningsuppsagnir að svo stöddu. Hins vegar vilja þessir aðilar undirstrika það meginsjónarmið, sem fram hefur komið í viðræðum þeirra við ríkisstj., að aðaláherzluna ber að leggja á að halda uppi fullri atvinnu í landinu, stemma stigu við verðbólgu og tryggja og auka kaupmátt launa.“ Sjálfstfl. hefur að vísu alltaf síðan s.l. haust haft sín „önnur ráð“ í huga og unnið að framkvæmd þeirra. En eftir að þessi álitsgerð birtist, voru góð ráð dýr. Nú áleit Sjálfstfl. voða fyrir dyrum, ef ekki væri hægt að koma í veg fyrir, að verðlag yrði stöðugt, og vinnufriður héldist í landinu. Fyrsta áhlaupið var gert í Iðju í Reykjavík. Iðnrekendur höfðu undanfarið borið fram sífelldar umkvartanir við verðlagseftirlitið út af því, að þeim væri ákveðin svo lítil álagning á iðnaðarvörur sínar, að þeir gætu undir engum kringumstæðum haldið starfseminni áfram. Þessir sömu menn buðu fram kauphækkanir til starfsfólks síns án uppsagnar, og síðan er þessi kauphækkun blásin út á forsíðu Morgunblaðsins, og það er auglýst rétt áður en Dagsbrúnarmenn ákváðu, hvort þeir skyldu segja upp samningum eða ekki, að nú séu verkamenn í Iðju með hærra kaup en verkamenn í Dagsbrún. Eftir þessa hækkun hjá Iðju senda sjálfstæðismenn fulltrúa í öll þau félög, þar sem þeir hafa mest ítök, og róa að uppsögnum og verkföllum. Af mörgu er að taka, en hér skal aðeins rakið áhlaupið, sem sjálfstæðismenn gerðu í verkamannafélaginu Dagsbrún til þess að koma þar á uppsögnum og verkföllum. Heimildina ætti ekki að þurfa að vefengja, því að hún er Morgunblaðið sjálft. Fyrirsögnin á greininni um fundinn í Dagsbrún var þannig í Morgunblaðinu: „Kommúnistar hindra málefnalegar umræður um kjaramál verkamanna á Dagsbrúnarfundi. Beita flokksvaldi til þess að kæfa raddir verkamanna.“ Síðan skýrir Morgunblaðið ýtarlega frá ræðu fulltrúa síns á Dagsbrúnarfundinum. Hefur Morgunblaðið augsýnilega haft greiðan aðgang að ræðunni, enda talið, að aðalritstjóri blaðsins hafi skrifað hana og lagt fulltrúanum í hendur. Eftir að hafa rakið ræðuna, kemur svo næsta stórfyrirsögn: „Alþýðusamband Íslands notað sem vopn í hendi atvinnurekenda.“ Síðan er rakið, hvernig fulltrúi Sjálfstfl. vítti kommúnista fyrir slíkt athæfi. Þriðja fyrirsögn blaðsins: „Nauðsynlegt að segja upp samningum: Og síðan er reynt að færa rök að því. Fjórða fyrirsögn í sömu grein: „Önnur verkalýðsfélög fá kauphækkun.“ Er þar bent á fordæmi Iðju o.fl. Síðan er klykkt út með því að segja, að atkvæðagreiðslan í Dagsbrún hafi verið mjög ógreinileg, fundarstjóri kommúnista hafi lýst yfir, eins og þeir segja, að atkvæðin gegn uppsögninni hafi verið 24 - og svo orðrétt: „En ýmsir fundarmenn töldu, að þau hefðu verið miklu fleiri.“ Þessi frásögn í Morgunblaðinu af verkfallsbaráttu Sjálfstfl. er svo skýlaus, að um hana þarf ekki að ræða. Til þess að undirbúa þessa herferð eru iðnrekendur látnir veita starfsfólki sínu óumbeðna kauphækkun. Sjálfstæðismenn eru látnir fá skrifaðar áróðursræður til þess að lesa upp á fundum. Og þegar sóknin mistekst á Dagsbrúnarfundinum, er útdráttur úr þessum ræðum birtur í Morgunblaðinu með mörgum áberandi fyrirsögnum til þess að reyna að hafa áhrif í öðrum félögum, sem eru ístöðuminni en Dagsbrún, en um þetta leyti átti að taka ákvarðanir í mörgum félögum um það, hvort þau segðu upp eða ekki, en þar voru fulltrúar Sjálfstfl. látnir leika nákvæmlega sama leikinn. Það er fullvíst, að sjálfstæðismenn hafa það ekki sér til málsbóta, að þeir viti ekki, að viðleitni þeirra er hrein fjörráð við framleiðsluna. Það er örstutt síðan orðið hefur að leggja nýjar álögur á þjóðina til þess að afstýra stöðvun útvegsins, og allir voru sammála um, að þeir styrkir væru ekki of miklir. Við fyrri erfiðleika hans hefur bætzt mikill aflabrestur. Iðnaðurinn stendur mjög höllum fæti og hefur enn krafizt að hækka verð framleiðslu sinnar. Það er öllum vitað mál, að undir slíkum kringumstæðum leiða kauphækkanir ekki til kjarabóta, heldur til stöðvunar, atvinnuleysis og nýrra álaga. Sjálfstæðismenn vita, að það eru ekki hagsmunir launþega, sem þeir eru að berjast fyrir. Það, sem verið er að vinna að,er að koma af stað nýrri verðbólguöldu, létta af sér stóreignaskattinum, torvelda störf ríkisstj., sem þeir óttast að skerði sína hagsmuni, og þá er ekki hikað við að grípa til fólskuverka, sem vel gætu riðið framleiðslu þjóðarinnar að fullu. Þegar sömu dagana og þessu Alþ. lýkur og hagsmunabaráttu Sjálfstfl. þar, er ætlazt til, að þau hefjist, hin viðtæku verkföll, sem þeir hafa reynt að stofna til. En það væri gott fyrir Sjálfstfl. að minnast þess, að það er hægt að stofna til fólskuverka, sem eru slíkrar tegundar, að hvort sem þau enda með ósigri þegar eða Pyrrhusarsigri í bráð, hljóta þau undir öllum kringumstæðum að enda með ósigri, þegar til lengdar lætur. Í Morgunblaðinu 24. maí 1954 stóð þessi setning: „Það væri hörmulegt, ef nú kæmi til langrar vinnustöðvunar um hábjargræðistímann.“ Sjálfstfl. hefur nú ákveðið að stofna til styrjaldar í efnahagslífi landsins, að svo miklu leyti sem það er á hans færi. Það sýnir bezt eðli flokksins og eðli þessarar styrjaldar, að einu gildir, hvort hlutaðeigandi stéttir búa við miklu betri kjör en almennt gerist. Jafnframt er svo leynt og ljóst barizt fyrir hærri álagningu og hærra vöruverði. Nú er ekki hirt um „hábjargræðistíma“ þjóðarinnar. Verkföllin eiga nú að vera „hábjargræðistími Sjálfstfl. til þess að koma á fullkominni ringulreið í fjármálakerfinu, koma fram hefndum og reyna að ná völdum til að skara eldi að sinni köku. En vill þjóðin borga herkostnað Sjálfstfl. með því að láta framleiðslu sinni blæða vegna verkfalla um hábjargræðistíma sinn til þess að gera hann að hábjargræðistíma verðbólgu- og valdabraskaranna í Sjálfstfl.? Ég hygg, að ýmsir þeir, sem áður hafa lagt Sjálfstfl. lið, muni nú hugsa sig um tvísvar, áður en þeir svara þessari spurningu játandi. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Á nokkrum áratugum hefur Íslendingum tekizt að byggja upp margs konar mannvirki og fjölbreyttar framkvæmdastofnanir í þágu lands og þjóðar. Til þess hefur þjóðin líka notið trausts erlendra þjóða, sem veitt hafa henni lánsfé til framkvæmdanna. Án þessarar aðstoðar frá erlendu fjármagni værum við nú skammt á veg komnir með uppbyggingu nútímaþjóðfélags, sem útlendingar undrast svo mjög og dást að. Með þessum hætti er til orðinn kaupskipafloti landsmanna, fiskiskipafloti, hafnarmannvirki, raforkuver, verksmiðjur og flugfloti, svo að nokkur dæmi séu nefnd. Þetta er fyrst og fremst að þakka því lánstrausti, sem þjóðin hefur haft erlendis og jafnan verður eitt fyrsta skilyrði þess, að umbætur og framfarir í þjóðfélaginu haldi áfram. Eins og bóndanum, sjómanninum og verkamanninum er nauðsynlegt að fá lánsfé til að byggja yfir sig, rækta landið, eignast skip, vélar og hvers konar framleiðslutæki, svo er þjóðfélaginn nauðsynlegt að fá erlent fjármagn til þess að koma upp stórvirkum fyrirtækjum, sem eiga að vera undirstaða að framförum og velgengni þjóðarinnar. Um þetta hafa ekki verið skiptar skoðanir. En nú hafa þeir atburðir gerzt í íslenzkum stjórnmálum, að önnur vinnubrögð eru upp tekin á þessu sviði. Nú hefur stjórnarandstaðan, þeir hv. sjálfstæðismenn, talið sér henta að vega að ríkisstj. á erlendum vettvangi. Þetta er gert með þeim hætti að senda svokölluð fréttaskeyti út um heim ríkisstj. til ófrægingar, skeyti, sem túlka á Morgunblaðsvísu stefnu stjórnarinnar, störf hennar og áform. En með því að skeytin eru send sem fréttaskeyti, eru þau birt í heimsblöðum, m.a. þeirra þjóða, sem við þurfum helzt að leita til um lánsfé til framkvæmda. Með þessum hætti á að koma þeirri skoðun inn hjá öðrum þjóðum, að á Íslandi sé komin til valda ábyrgðarlaus ríkisstj., er lúti fyrirskipunum frá rússneskum valdhöfum, afneiti allri samstöðu Íslendinga með vestrænum þjóðum, en stofni sjálfstæði þjóðarinnar í bráðan voða. Það voru sannarlega miklar líkur til þess frá sjónarmiði þeirra manna, er þessa bardagaaðferð fundu upp, að erlendar þjóðir mundu skoða hug sinn tvisvar, áður en þær færu að lána fé þeirri þjóð, sem nota kynni svo lánsféð til tjóns fyrir lánveitenduna sjálfa. Ef herbragðið bæri árangur og ríkisstj. fengi ekkert lán erlendis, yrði hún í svo miklum vanda stödd með þær framkvæmdir, er hún hafði boðað, að það mundi ríða henni að fullu. Þá væri sigur þeirra hv. sjálfstæðismanna unninn. En það var ekki liðið nema fram á jólaföstu, þegar þann ugg setti að hv. sjálfstæðismönnum, að herbragðið kynni að mistakast. Hv. 1. þm. Rang., Ingólfur Jónsson, orðaði þetta í ræðu hér á hv. Alþingi, eins og hæstv. forsrh. nefndi hér áðan, að það yrði að finna önnur ráð til að koma ríkisstj. frá völdum en þau ein, að hún fengi hvergi lán. Svona var þá komið eftir skamma atlögu, að skeytin hittu ekki í mark. Fréttaskeytin svokölluðu voru að vísu birt í erlendum blöðum, og hv. sjálfstæðismenn strituðust við að þýða sín eigin skeyti og birta þau í Morgunblaðinu, eftir að þau voru búin að fara í hring. En eftirtekjan erlendis var minni en ætlazt var til og þó sýnu minni hér heima fyrir. Skollaleikurinn var með öllu afhjúpaður. Erlendir stjórnmála- og fjármálamenn sáu fljótt, að hér voru engin fréttaskeyti á ferðinni, heldur óvandaður leikur ráðþrota stjórnarandstöðu, svo ráðþrota, að hún auglýsti jafnvel eftir því, að nú þyrfti að finna upp ný ráð, betri ráð, skæðari ráð til þess að koma stjórninni frá völdum, af því að fyrstu ráðin, að stjórnin fengi hvergi lán, mundu sennilega mistakast. Það duldist mönnum ekki, hvorki erlendis né innanlands, að ríkisstj. var ekki að efla hér rússnesk áhrif, þó að nokkuð væri dregið úr áhrifum hv. sjálfstæðismanna á stjórnarfarið í landinu, að ríkisstj. var ekki að spilla fyrir íslenzkum atvinnuvegum, heldur var hún að undirbúa stórkostlega aukningu í sjávarútvegi og landbúnaði, að hún var ekki ábyrgðarlaus í efnahagsmálunum, heldur gerði hún gagngerðar ráðstafanir til að hefta verðbólguna í landinu, gagngerðari en nokkur ríkisstj. hafði áður gert. Það var vegna þessara staðreynda, stefnu og starfa ríkisstj. sjálfrar, sem skeyti hv. sjálfstæðismanna misstu marks. Það var þessu að þakka, að lánstrausti þjóðarinnar erlendis varð ekki hnekkt, og nú hafa hv. sjálfstæðismenn fengið að þreifa á staðreyndunum. Á skömmum tíma hefur ríkisstj. tekizt með atbeina Vilhjálms Þór bankastjóra að fá hagstæð lán í Ameríku, sem nema um 182 millj. kr. Þessum lánum verður varið til ræktunarsjóðs, fiskveiðasjóðs, sementsverksmiðju, rafvæðingar dreifbýlisins og nýrrar Sogsvirkjunar. Bandarískur blaðamaður var hér á ferð í vetur. Hann skrifaði síðan grein í bandaríska blaðið Wall Street Journal þann 17. apríl og segist hafa rekizt á menn hér heima, sem væru gramir yfir því, að Bandaríkin séu að veita íslenzku ríkisstjórninni lán. Í fyrrnefndri blaðagrein segir hann m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Einn af leiðtogum íhaldsflokksins, sem missti völdin, er alveg jafngramur. Lán Bandaríkjanna, segir hann, borga aðgöngumiða kommúnista að valdastólunum.“ Þessi ummæli birti svo Morgunblaðið þann 28. apríl. Ekki voru þetta neinar nýjar fréttir fyrir Íslendinga um gremju íhaldsforingjanna út af því, að ríkisstj. skyldi takast að fá lánsfé í Bandaríkjunum. Hitt var aftur á móti nokkurs virði, að Morgunblaðið skyldi staðfesta þessa afstöðu foringja sinna. En hvers vegna hinn bandaríski blaðamaður er að birta það opinberlega, sem íhaldsforinginn segir honum einslega, það er bágt að vita. Það er eins og honum hafi verið ósárt um þetta og hann hafi vitað, að þessi sami íhaldsforingi beitti sér manna mest fyrir því 1944 að koma kommúnistum í ríkisstj. og greiddi þannig sjálfur aðgöngumiða þeirra að valdastólunum þá. Og alltaf getur sagan endurtekið sig. Ekki er vitað, hversu miklum áhyggjum það hefur valdið þeim Eisenhower og Dulles, þegar mesta stórveldi heimsins fékk svona áminningu frá gömlum íhaldsforingja, sem missti völdin úti á Íslandi. En eitt er víst, að ekki megnaði áminningin að hindra endanlega samninga um bandarískt lán til Sogsvirkjunarinnar. Á fundi sjálfstæðismanna á Egilsstöðum 5. ágúst í fyrra, rétt eftir að hæstv. ríkisstj. tók við völdum, fórust einum hv. þm. Sjálfstfl. orð á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Stjórnarandstaða Sjálfstfl. verður hörð, en ábyrg og sanngjörn. Við munum standa á verði um alþjóðarhag, vera með hverju góðu máli, en berjast einhuga og djarflega gegn hvers konar rangsleitni, spillingu og valdníðslu.“ Þegar hv. sjálfstæðismenn tóku sér fyrir hendur að kynna hæstv. ríkisstj. fyrir erlendum þjóðum með fréttaskeytum, svo að þær freistuðust ekki til þess að veita Íslendingum lánsfé, vakti þetta óvenjulega eftirtekt um land allt. Þetta var þá flokkurinn, sem hét að sýna ábyrgð og sanngirni, standa á verði um alþjóðarhag og vera með hverju góðu máli. Reyndar hét hann einu í viðbót: að sýna hörku, mikla hörku. En flokkurinn var fljótur að gleyma dyggðunum, ábyrgðinni, sanngirninni, alþjóðarhag og góðu málunum. En ætli hann óski þess ekki nú, að hann hefði beitt sjálfan sig svolitlu af allri þessari hörku til að láta af tilræðinu gegn þjóðinni, sem nú hefur orðið flokknum til helzt til lítillar sæmdar? En hugsum okkur, að þetta herbragð þeirra hv. sjálfstæðismanna hefði tekizt, að hæstv. ríkisstj. hefði ekkert lán fengið erlendis. Á hverjum hefði þetta bitnað? Auðvitað á þeim, sem áttu að njóta þeirra framkvæmda, sem lánin eru fengin til. Ræktunarsjóður hefði þá ekki fengið sinn hlut, og þess vegna hefðu bændur fengið þeim mun minni lán til að rækta og byggja fyrir. Fiskveiðasjóður hefði ekki fengið sitt og sjómenn og útgerðarmenn þess vegna þeim mun minni lán. Sementsverksmiðjan hefði stöðvazt fyrir fjárskort. Raforkuframkvæmdirnar úti um land hefðu stöðvazt af sömu ástæðum. Og síðast, en ekki sízt: Sogsvirkjunin nýja, sem nú fær um 117 millj. kr. af hinum nýfengnu lánum, hefði ekkert fengið, og þess vegna hefði ekki orðið byrjað á henni á þessu ári. Þetta átti hin harða stjórnarandstaða að kosta. Og þetta mátti hún kosta að dómi hv. sjálfstæðismanna, ef með því yrði unnt að koma hæstv. ríkisstj. í vanda. Bændur, útgerðarmenn, sjómenn, auk allra rafmagnsnotenda á orkusvæði Sogsvirkjunar, Mjólkárvirkjunar og Grímsárvirkjunar, áttu að færa þessa fórn, til þess að fullnægja ofstækisfullum örþrifaráðum hv. sjálfstæðismanna. Og Reykjavík var ekki undan skilin. Hér er yfirvofandi tilfinnanlegur rafmagnsskortur eftir 2–3 ár, ef ekki er unnt að byrja á hinni nýju Sogsvirkjun þegar á þessu ári. Þessa framkvæmd átti líka að stöðva. „Það verður að finna önnur ráð.“ Sjálfstfl. hefur farið með yfirstjórn sjávarútvegsmála óslítið í hálft tíunda ár í fyrrv. ríkisstj. Enginn atvinnuvegur hefur átt við svo mikla erfiðleika að etja sem sjávarútvegurinn. Farnar hafa verið tvær leiðir til þess að bæta úr þessu ástandi, gengislækkunarleiðin og uppbótaleiðin, og báðar undir yfirstjórn Sjálfstfl. Í vetur er enn farin uppbótaleiðin, en samhliða henni eru nú gerðar í fyrsta skipti strangar ráðstafanir til að halda niðri verðbólgunni. Hver var nú afstaða hv. sjálfstæðismanna til frv. um þessar ráðstafanir? Þeir snerust gegn málinu, allir sem einn maður. Nýir skattar, nýjar álögur jólagjöf stjórnarinnar, hrópuðu þeir. Þeir hrópuðu þetta ekki á undanförnum árum, þegar þeir beittu sér sjálfir fyrir svipuðum ráðstöfunum. Það er að vísu ekkert við því að segja, þótt hv. sjálfstæðismenn væru á móti till. ríkisstj. og vildu berjast fyrir sínum eigin till. í sjávarútvegsmálunum. Það er fullkomlega lýðræðislegt og réttmætt. En hvaða leiðir vildu þá hv. sjálfstæðismenn fara, svo að ekki þyrfti að leggja álögur á þjóðina? Hvernig ætluðu þeir að rétta við hag sjávarútvegsins, svo að komizt yrði hjá jólagjöfinni, sem þeir hafa svo oft nefnt? Hverjar voru þeirra till.? Því er fljótsvarað. Þær voru engar, ekki ein einasta till. Þeir höfðu ekki minnstu hugmynd um, hvað ætti að koma í stað þeirra till., sem þeir vildu fella. Þar var ekkert annað en eitt heljargat í stefnu þeirra í efnahagsmálum. Þó hafa þeir sennilega talið rétt, að aðrir hv. þm. gerðu sama og þeir, yrðu á móti till. hæstv. ríkisstj. En ef svo hefði farið, hvað hefði þá gerzt? Engin vetrarvertíð, allt hefði stöðvazt, 42 togarar, um 630 önnur fiskiskip, 5–6 þús. sjómenn farið í land, þúsundir og aftur þúsundir manna, sem vinna beint eða óbeint við sjávarútveg, hefðu ekkert haft að gera, og 6–7 hundruð millj. kr. útflutningsverðmæti voru úr sögunni. Þetta er það, sem hefði gerzt, og er þó öllum afleiðingunum sleppt. Vildu hv. sjálfstæðismenn þetta? Var þetta jólagjöfin, sem þeir ætluðu þjóðinni? Nei, að sjálfsögðu hafa þeir ekki viljað þetta. En hvað vildu þeir þá? Þeir vildu hafa frelsi til að hrópa: Nýir skattar, nýjar álögur jólagjöf stjórnarinnar. Þetta var ráð nr. 2 „til að koma hæstv. ríkisstj. frá völdum,“ eins og hv. þm. Sjálfstfl. orðaði það. Hafa þá hv. sjálfstæðismenn ekki fundið nein fleiri ráð til að koma hæstv. ríkisstj. frá völdum? Jú, þeir hafa fundið eitt enn. Það er vöxtur verðbólgunnar í landinu. Með hækkandi verðlagi og kaupgjaldi telja þeir, að koma mætti nokkru til leiðar. Að vísu er verðlagseftirlitið þröskuldur á veginum. En aftur á móti eiga þeir ítök í fáeinum stéttarfélögum. Þar hafa flokksmenn þeirra beitt sér mjög að undanförnu og krafizt kauphækkana, samningsuppsagna og verkfalla. Reyndar verða atvinnurekendur að borga brúsann, en um það er ekki spurt. Þetta er ráð nr. 3 og stendur nú sem hæst. Ég hef nú nefnt þrjú helztu viðfangsefni hv. sjálfstæðismanna, sem öll miða að sama marki. Öll eru þau neikvæð. Öll eru þau til að rífa niður, en ekki til að byggja upp. Þetta er hin ábyrga stjórnarandstaða. Þetta heitir að standa vörð um alþjóðarhag. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir útvarpshlustendur nær og fjær. Þessa dagana eru liðnir réttir 10 mánuðir, síðan Hermann Jónasson gekk á strandstað fyrrverandi ríkisstj. og afmunstraði strandkapteininn Ólaf Thors, hv. þm. G-K, og settist sjálfur undir stýri. Það er því tæpt á því, að þessar útvarpsumræður geti orðið ársuppgjör ríkisstj. og stjórnarandstöðu. Hér er mikið talað um svik, og tel ég því bezt að vitna orðrétt í stjórnarsáttmálann, til þess að menn geti borið saman loforð og efndir. Þegar stefnuyfirlýsing hinnar nýju ríkisstj. var birt þann 24. júlí í fyrrasumar, vöktu þessi atriði hennar einna mesta athygli: Í fyrsta lagi, að ríkisstj. hét því, að taka upp samstarf við samtök verkalýðs, bænda, útgerðarmanna og annarra framleiðenda til þess að finna sem heppilegasta lausn á vandamálum atvinnuveganna með það fyrir augum að auka framleiðslu landsmanna og efla almennar framfarir í landinu. Því var lofað, að þá þegar yrði skipuð nefnd sérfróðra manna í samráði við stéttasamtökin til þess að rannsaka ástand efnahagsmálanna og undirbyggja þannig aðgerðir í þeim málum. Um þetta segir svo orðrétt í stefnuyfirlýsingu stjórnarinnar: „Mun ríkisstj. leggja sérstaka áherzlu á að leysa efnahagsvandamálin í náinni samvinnu við stéttasamtökin.“ Er þar bæði átt við samtök launamanna og bænda. Þetta þótti nýstárlegt grundvallaratriði í stjórnarsamningi, en það var í fullu samræmi víð það, sem Hermann Jónasson hafði látið í ljós fyrir rúmum 2 árum í áramótahugleiðingu, þegar hann sagði á þessa leið: „Í mínum huga er engin spurning um það, að samstarf milli bænda og verkamanna og annarra, er vinna þjóðfélaginu nauðsynleg störf, verður að koma og kemur. Spurningin er aðeins um það, með hverjum hætti þessu samstarfi verður fyrir komið og hvaða tíma það tekur að koma því á.“ Þessu samstarfi verkalýðs og bænda var svo hrundið í framkvæmd með stjórnarmynduninni þann 24. júlí í fyrrasumar. Annað grundvallaratriði stefnuyfirlýsingar stjórnarinnar var þetta: „Ríkisstjórnin mun beita sér fyrir að skipuleggja alhliða atvinnuuppbyggingu í landinu, einkum í þeim þremur landsfjórðungum, sem nú eru verst á vegi staddir í atvinnulegum efnum.“ Þá var orðið um það samkomulag milli stjórnarflokkanna, að leita skyldi samninga um smíði á 15 togurum, enda skyldi skipunum ráðstafað með sérstöku tilliti til þess að stuðla að jafnvægi í byggð landsins. Þriðja stórmálið, sem þjóðin fagnaði sérstaklega í stefnuyfirlýsingu hinnar nýju ríkisstj., var loforð um framhaldsvirkjun Sogsins, sem ekkert hafði rekið eða gengið með mörg undanfarin ár. Þetta fyrirheit var þannig orðað í stefnuyfirlýsingunni: „Ríkisstjórnin heitir að beita sér fyrir því, að hafizt verði handa um framhaldsvirkjun Sogsins og lánsútvegun í því sambandi.“ Orðfleira var nú þetta loforð ekki. Í framhaldi af þessu hét ríkisstj. því, að leita eftir erlendum lánum til framkvæmda í landbúnaði, iðnaði og hafnargerð, og hefur það verið efnt. Þá kem ég að fjórða stórmálinu, sem stjórnin lofaði að helga krafta sína. Það er baráttan við eyðandi eld verðbólgunnar. Um það segir svo í stjórnaryfirlýsingunni: „ Ríkisstj. lítur á stöðvun verðbólgunnar sem eitt höfuðverkefni sitt. Hún mun leggja sérstaka áherzlu á að koma í veg fyrir óeðlilegan gróða milliliða og beita sér fyrir, að fjármálastefna bankanna verði í samræmi við þarfir atvinnuveganna og uppbyggingar- og framfarastefnu ríkisstj. Í því sambandi mun ríkisstj. beita sér fyrir breytingum á bankalöggjöf landsins, m.a. með því, að seðlabankinn verði settur undir sérstaka stjórn.“ Þessu næst lofaði ríkisstj. því, að hún skyldi leggja áherzlu á lausn húsnæðisvandamálsins, og var henni þó vel ljóst, að þar var við erfitt vandamál að etja, eigi síður en verðbólguþróun og vaxandi dýrtíð undanfarinna ára. Auk þeirra stórmála, sem nú hafa verið nefnd, hét stjórnin að hraða rafvæðingu landsins, leggja áherzlu á aukna ræktun í sveitum, stækkun friðunarsvæða við strendur landsins og fylgja í utanríkismálum fram þeirri stefnu, sem mörkuð var í ályktun Alþingis þann 28. marz 1956. Þetta, sem nú hefur verið talið, er meginuppistaðan í þeirri stjórnarstefnu, sem núverandi ríkisstj. hefur skuldbundið sig til að reyna að framkvæma á þessu kjörtímabili. Og verkefnið í umr. sem þessum er að leggja réttlátt mat á, hvort vel eða illa hafi verið að þessum málum unnið á þeim 10 mánuðum, sem liðnir eru, síðan stjórnin tók við völdum. Er stjórninni meira en ljúft að eiga um þetta orðastað við hv. stjórnarandstöðu á málefnalegum grundvelli. Stjórnin hafði aðeins setið skamma hríð að völdum, þegar skipuð var nefnd sérfróðra manna til þess að rannsaka ástand efnahagsmálanna, og jafnframt voru tilnefndir valdir fulltrúar verkalýðssamtaka og bændasamtaka til samstarfs við þá um þessa þýðingarmiklu undirstöðurannsókn. Enn fremur voru fengnir hingað til lands tveir erlendir hagfræðingar til að kynna sér ástandið í efnahagsmálum. Þessi rannsókn leiddi það í ljós, sem flestum var áður meira eða minna vitanlegt, að efnahagslífið var helsjúkt. Framleiðsluatvinnuvegirnir voru komnir fast að stöðvun, og verðbólguholskeflan gein yfir þjóðinni og ógnaði fjárhagslegu sjálfstæði hennar alvarlegar en nokkru sinni fyrr í sögu hennar. Þetta var raunar niðurstaða sérfræðinganna, sem hv. formaður Sjálfstfl. var að spyrja hér um áðan. Þegar þessari rannsókn var lokið, var öllum ljóst, að ekki varð með neinn móti umflúið annað tveggja að framkvæma stórfellda gengislækkun eða afla framleiðsluatvinnuvegunum fjár, svo að hundruðum milljóna króna skipti, með almennri skattlagningu. Engar aðrar leiðir töldust vera færar. Síðari leiðin var valin í nánu samstarfi við verkalýðssamtökin. Dapurleg reynsla af gengislækkunum Ólafs Thors er þjóðinni í svo fersku minni, að ég efast ekki um, að það er í samræmi við meirihlutavilja þjóðarinnar, að allar aðrar leiðir séu reyndar til þrautar til þess að komast hjá því, að gengi íslenzku krónunnar verði skorið niður enn þá einu sinni. Það var hins vegar öllum ljóst, að skattlagningarleiðin var heldur ekki líkleg til vinsælda. En enginn lifir í þessu landi, ef framleiðslustarfsemin stöðvast. Þess vegna urðu þessi dýru syndagjöld fyrrverandi stjórnarstefnu að greiðast, hvort sem mönnum líkaði það betur eða verr. En ef rétt er á málið litið, eiga menn auðvitað að lýsa sök á hendur Ólafs Thors og Sjálfstfl., þegar stjórnarandstaðan er að útmála þá miklu skattabyrði, sem á þjóðina varð að leggja um seinustu áramót. Þær skattaklyfjar voru að engu leyti afleiðing af stjórnaraðgerðum núverandi ríkisstjórnar. Það voru gamlar lummur af veizluborði Jensenssona. Það fyrsta, sem gert var í efnahagsmálunum í samráði við forustumenn verkalýðssamtaka og bændasamtaka, var að setja á algera verðlagsog kaupgjaldsstöðvun um fjögurra mánaða skeið, frá 1. sept. til áramóta, meðan afráðið yrði, til hvaða úrræða skyldi grípa í efnahagsmálunum. Stjórnarandstaðan rak þegar í stað upp tryllingsöskur út af þessu og fullyrti, að með þessari ráðstöfun væri verið að stela 6 vísitölustigum af kaupi fátækra verkamanna. Reyndi Sjálfstfl. strax með öllu móti að æsa verkalýð landsins upp gegn þessari ráðstöfun, en árangurinn varð harla rýr, nánast enginn. Almenningsálitið í landinn kvað Mbl. og önnur málgögn íhaldsins strax í kútinn í þessu máli. Dýrtíðin hafði vaxið risaskrefum á árinu 1956. Vísitalan hafði hækkað um 13 stig á nokkrum mánuðum, áður en ríkisstj. Ólafs Thors veltist úr völdum. Stöðvunin var óumdeild þjóðarnauðsyn. Verkalýður landsins vildi ekki meira af svo góðu. Hann vissi vel, að hann átti að fá 6 vísitölustiga hækkun á kaup sitt þann 1. sept., en hann vissi jafnvel, að bændur áttu strax þann 15. sept., hálfum mánuði síðar, að fá hækkun á landbúnaðarafurðum, og var reiknað út, að strax þegar sú hækkun væri komin til framkvæmda, væru að engu orðin 5 stig af þessum 6. Það eina stig, sem þá var eftir, sáu menn að yrði ekki lengi að hverfa, ef fram næðu að ganga þær háværu kröfur um hvers konar verðhækkanir, sem þá voru uppi. Þannig varð mönnum ljóst, að það mundi á skömmum tíma leiða til nokkurra stiga kjaraskerðingar, ef engar ráðstafanir væru gerðar til verðstöðvunar. Það varð mönnum enn fremur ljóst, að hvaða ráðstafanir sem gerðar yrðu í efnahagsmálum, yrðu þau fortakslaust torleystari og erfiðari viðfangs, ef verðlag og kaupgjald fengju að taka eitt stökkið enn þá upp í við. Um þetta þarf ekki að fjölyrða meira. Mbl. hefur engan hljómgrunn fengið fyrir upphrópunum sínum um, að 6 vísitölustigum hafi verið stolið af verkafólki, og hefur það þó allt fram til þess síðasta verið iðið við að boða þetta trúaratriði sitt, ásamt hinni nýju kenningu atvinnurekendaflokksins um lífsnauðsyn þess, að verkalýðsfélög segi nú upp samningum, beri fram kröfur um kauphækkanir og fari sem flest út í verkföll, því að það eitt sé líklegt til að fella ríkisstj. og leiða íhaldið aftur til valda og þá sé alltaf hægt að skila atvinnurekendum aftur því, sem þeir hafi orðið að láta í herkostnað í þessu máli. Með þetta í huga geta hlustendur óefað skilið undrun mína, þegar ég að morgni þess 12. maí, fyrir hálfum mánuði eða svo, rakst á svo hljóðandi ummæli í grein um sjávarútvegsmálin og seinustu vertíð, en þar stóð þetta í Mbl.: „Er nokkur von til þess, að sjávarútvegurinn geti tekið á sig nýjar og nýjar kauphækkanir? Stöðvun á kauphækkunum á s.l. hausti var sannarlega á elleftu stundu gerð og ákvörðun Dagsbrúnar um að halda óbreyttu kaupi áfram til áramóta er hin mikilvægasta fyrir allan sjávarútveg.“ Hvað var nú þetta? Var þetta virkilega Mbl., sem ég hélt á? Ég leit á forsíðuna tortrygginn. Jú, þar gat að líta hinn hálfgotneska Morgunblaðshaus. En hafði ég þá ekki mislesið? Varla gat það verið. En samt þótti mér vissara að lesa þetta aftur, og þar stóð svo sannarlega: „Er nokkur von til þess, að sjávarútvegurinn geti tekið á sig nýjar og nýjar kauphækkanir?“ Og þó var framhaldið ekki trúlegra: „Stöðvun á kauphækkunum á s.l. hausti var sannarlega á elleftu stundu gerð.“ Þ.e.a.s. hún mátti ekki síðar koma. Hvað hafði hér gerzt? Hafði það slys orðið, að maður með fullu viti hefði sloppið inn á ritstjórnarskrifstofu Mbl., eða var sjálft Mbl. gengið af kauphækkunartrúnni nýju og farið að lofsyngja kaup- og verðstöðvunina á s.l. hausti, sem fram til þessa hafði þó heitið þjófnaður í dálkum þessa sama blaðs? Nú er bara eftir að vita, hversu haldgóð þessi sinnaskipti Mbl. verða. Seinasta Alþýðusambandsþing kaus, svo sem kunnugt er, 19 manna efnahagsmálanefnd, skipaða mönnum hvaðanæva að af landinu, sem skyldi ásamt miðstjórn Alþýðusambands Íslands fylgjast með og taka þátt í samningum um aðgerðir í efnahagsmálunum til þess að tryggja rekstrargrundvöll atvinnuveganna og nauðsynlegar verklegar framkvæmdir. Þetta efnahagsmálaráð var einhuga samþykkt þeim leiðum, sem farnar voru, og gerði sér jafnframt ljósa þá staðreynd, að efnahagsmál þjóðarinnar voru komin í slíkt öngþveiti, þegar núverandi ríkisstj. tók við völdum, að fyrirsjáanleg var stöðvun framleiðsluatvinnuveganna um s.l. áramót, ef ekki yrði gripið til róttækra ráðstafana. Efnahagsráð verkalýðssamtakanna fékk tryggingu fyrir því, að skattlagningin skyldi aðallega koma á þær vörur, sem minna væru notaðar af almenningi, en daglegum neyzluvörum hlíft. Efnahagsráðið gekk einnig frá samkomulagi um, að auk fjáröflunarinnar til atvinnuveganna skyldu eftirtaldar aðgerðir jafnframt koma til framkvæmda: Ströngu verðlagseftirliti yrði komið á og álagning milliliða lækkuð verulega. Lagður yrði á stóreignaskattur, sem a.m.k. næmi 80 millj. kr. Byggingarsjóði verkamanna yrðu tryggðar á þessu ári a.m.k. 10 millj. kr. tekjur. Afurðasölulöggjöfinni yrði breytt og einokunaraðstöðu einstakra aðila í útflutningsverzluninni aflétt. Skipulagi bankanna yrði breytt með lögum. Skattar lágtekjufólks yrðu lækkaðir verulega. Skattfríðindi sjómanna aukin. Og ný löggjöf skyldi sett, sem tryggði aukið fjármagn til úrbóta í húsnæðismálunum. Niðurlag þeirra ályktunar, sem efnahagsmálaráð verkalýðssamtakanna samþykkti einróma að loknum fundum sínum og viðræðum við ríkisstj. f byrjun desember s.l., var á þessa leið: „Í trausti þess, að vel takist með framkvæmd þessara ráðstafana, og með tilliti til þess höfuðmarkmiðs að tryggja næga atvinnu, telur miðstjórnin og efnahagsnefndin, að veita beri núverandi ríkisstj. starfsfrið, þar til úr því fæst skorið, hvernig framkvæmdin tekst“ Þegar svo að því leið í vor, að verkalýðsfélögin ættu almennt að taka ákvörðun um, hvort þau vildu segja upp kaupgjaldssamningum eða ekki fyrir 1. maí, kom efnahagsmálaráð verkalýðssamtakanna aftur saman til fundar og átti viðræður við ríkisstj. Niðurstaða þeirrar ályktunar, sem þá var gerð, var sú, að það væri einróma álit miðstjórnar Alþýðusambandsins og efnahagsmálanefndar þess, að ekki væri tímabært að leggja til almennra samningauppsagna að svo stöddu, og áherzla enn fremur lögð á þrjú meginatriði: að halda uppi fullri atvinnu í landinu, að stemma stigu við verðbólguþróuninni og gera allt, sem unnt væri, til að tryggja sem bezt kaupmátt launanna. Í fullu samræmi við þessa niðurstöðu efnahagsmálanefndar og Alþýðusambandsstjórnar ákváðu langflest verkalýðsfélög landsins að segja ekki upp samningum fyrir 1. maí og framlengja þannig samninga sína fram á næsta haust. Þó eru nokkrar undantekningar frá þessu, eins og nú er kunnugt orðið. Sumar þessar uppsagnir eru aðeins til eðlilegra lagfæringa og til samræmis og þannig sjálfsagðar. En að öðru leyti vekur það athygli, að nú eru það sjálfstæðismenn, sem eggja ákafast til samningsuppsagna og verkfalla og eru skyndilega orðnir brennandi í andanum fyrir því að bæta lífskjör verkalýðsins með kauphækkunum. Svona geta tímarnir breytzt og mennirnir með. Verkalýðshreyfingin hafði árum saman heitið á stjórnarvöld landsins að gera ákveðnar tilraunir til að stöðva dýrtíðina. Við þessu daufheyrðist ríkisstj. Ólafs Thors, og þá áttu verkalýðsfélögin aldrei neins annars úrkostar en að knýja upp kaupið með fórnfrekri verkfallsbaráttu. Viðnáms- og verðfestingarstefnan á óskiptu fylgi að fagna í verkalýðshreyfingunni og hefur lengi átt. Verðlagskapphlaupið þekkjum við af reynslunni, og við höfum tapað á því þrátt fyrir alla okkar verkfallssigra á undanförnum árum. Lagfæringar á launum hinna lægst launuðu telur ríkisstjórnin sjálfsagðar, og vonandi stendur ekki á Sjálfstfl. í því efni, t.d. að því er snertir kvennakaupið í landinu. En stuðningur Sjálfstfl. nú við launakröfur hálaunamanna og verkfallaáhugi hans í því sambandi villir hvorki verkamenn né tryllir. Til þess er skottið á íhaldsrefnum of illa gyrt í brækur. Þeir sjá, að með öllum þessum tilburðum er einungis stefnt að því af Sjálfstfl. að reyna að ná því pólitíska marki að torvelda árangurinn af baráttunni gegn vaxandi dýrtíð. Það er þessi óþjóðholla barátta sjálfstæðismanna, sem einmitt gæti fyrr eða síðar leitt til stórfelldrar gengislækkunar. Og þá þætti mörgum verr að hafa stutt Sjálfstfl. til óheillaverksins. Þessu næst vík ég þá að öðru höfuðatriði stjórnarsáttmálans, um ráðstafanir til atvinnuöryggis og aukins jafnvægis í byggð landsins. Eins og kunnugt er, hefur ríkisstj. fyrir nokkru aflað sér lagaheimildar til kaupa á 15 stórum nýtízku togurum, og er nú þegar lokið að mestu margþættum undirbúningi heima fyrir, til þess að samningar geti hafizt um smíði þeirra. Þá hefur verið ákveðið að láta smíða og kaupa fyrir Íslendinga 12 togskip af stærri gerð, 230–250 smálestir, og er smíði 6 þeirra þegar hafin. Enn er þess að geta, að 38 nýir vélbátar a.m.k. munu bætast í íslenzka fiskiskipaflotann á þessu ári. Þessar aðgerðir stinga allar nokkuð í stúf við svefn og aðgerðaleysi fyrrverandi stjórnar undir forsæti Ólafs Thors, sem skildi eftir sig það afrek að hafa ekki keypt einn einasta togara til landsins í full 8 ár. Þegar þess er enn fremur gætt, að á þessu ári verður varið 15 millj. kr. til framleiðslubóta úti um land, mestmegnis til aðstoðar við öflun nýrra atvinnutækja og til styrktar lífvænlegum atvinnurekstri sveitarfélaga og einstaklinga, að opinber vinna skv. ákvörðun fjárlaga verður meiri en nokkru sinni fyrr, að sementsverksmiðja og orkuver á Austfjörðum og Vestfjörðum eru í byggingu o.s.frv., þá geta menn í fyrsta lagi séð, hversu hol og hljómlaus brigzl Sjálfstfl. eru um svik í þessum málum, og í annan stað, hvílík öfugmæli það eru, þegar stjórnarandstaðan er að hræða fólk með ógnþrungnum spádómum um atvinnuleysi. Þá kemur að Sogsvirkjuninni. Hefur ferill þessarar stjórnar nú verið sá sami og þeirrar fyrrverandi í því máli, en sá ferill var svefngöngumók, aðgerðarleysi og sífelld svik? Nei, því fer fjarri, því að lánsútvegun til þessa dýrasta mannvirkis, sem Íslendingar hafa nokkru sinni ráðizt í, hefur strax borið árangur á fyrsta ári stjórnarinnar. Samningar við verktaka eru gerðir, og verkið er hafið. Skal því lokið á næstu tveimur árum. Heimtar sú framkvæmd ein allmikið vinnuafl og undirstrikar ásamt mörgu öðru hraklega falsspádóma íhaldsins um atvinnuleysi. Ríkisstj. lýsti því yfir í stefnuyfirlýsingu sinni, að hún liti á stöðvun verðbólgunnar sem sitt höfuðverkefni, og kvaðst hún mundu leggja sérstaka áherzlu á að koma í veg fyrir óeðlilegan gróða milliliða. Ríkisstj. hefur nú gert skyldu sína í þessum efnum. Í þessu máli er stjórnarandstaðan sjálfri sér ósamkvæm. Aðra stundina gerir hún sem allra mest úr öllum verðhækkunum og bregður stjórninni þá um slælega frammistöðu í verðlagsmálum, en hina stundina á Mbl. og verkfæri þess ekki til nógu sterk orð yfir það, sem þeir kalla fávitaleg verðlagsákvæði, þ.e.a.s. allt of ströng verðlagstakmörk, ofsóknaræði gegn kaupsýslustéttunum og að ætlunin sé að ganga af öllum heildsölum dauðum og þar fram eftir götunum. Hvað er þá hið rétta í þessum málum? Stjórnin hefur staðið við það að draga úr óeðlilegum gróða milliliða. Í því skyni hefur álagning í heildsölu verið lækkuð allverulega frá því, sem heildsalarnir höfðu sjálfir ákveðið, meðan þeir höfðu sjálfdæmi í þeim málum. Það skal raunar játað, að verðlagsákvæðin í heildsölunni eru í mörgum tilfellum nokkuð þröng, en þau eiga samt ekkert skylt við ofsóknir. Þeim er ekki einu sinni ætlað að granda einu einasta vel reknu heildsölufyrirtæki. Reynslan er þá líka sú, að þrátt fyrir öll æsiskrifin um verðlagsmálin hefur þess hvergi orðið vart, að verzlunarfyrirtæki hafi farið á hausinn upp á síðkastið eða stórlega hafi dregið úr verzlunarinnflutningi. Ætti þó hvort tveggja að vera farið að gera vart við sig, ef fávíslegum fantatökum og ofsóknarvinnubrögðum væri beitt, eins og haldið er fram af stjórnarandstöðunni. Tiltölulega minni breytingar hafa orðið á verðlagsreglum smásala og iðnrekenda, en þó er þeim einnig ætlað að taka á sig nokkrar byrðar. Hafa þeir síðarnefndu,iðnrekendurnir,sannað það svo rækilega sem orðið getur með höfðinglegu tilboði sínu um hækkun kaups til verkafólks síns, að þeir voru ekki aðþrengdir af ákvæðum verðlagsyfirvalda. En hafi einhverjir vakið þeim vonir um það, að þessi rausn þeirra fengist fljótlega greidd í hækkuðu verðlagi, verður að hryggja þá með því, að það getur ekki orðið. Annars ætti það að vera öllum auðskilið mál, að hagsmunir kaupmanna, iðnrekenda og verkafólks eiga í þessu efni að öllu leyti samleið. Þessar stéttir tapa allar á vaxandi dýrtíð og verðbólgu, og vissulega eiga bæði kaupmenn og iðnrekendur allt sitt atvinnuöryggi og alla sína gróðamöguleika undir góðri og almennri kaupgetu fjölmennustu stétta þjóðfélagsins, vinnustéttanna á sjó og landi. Óvild eða fjandskapur milli þessara stétta er því annaðhvort á skammsýni eða meinlegum misskilningi byggt, nema hvoru tveggja sé um að kenna, og væri þá mál, að því linnti. Af hendi verðlagsstjórans þarf heldur engar ofsóknir að óttast. Hann hefur staðgóða þekkingu á starfi sínu, er réttsýnn maður og góðviljaður, en jafnframt fastur fyrir. Og hann er heill í þeim ásetningi að veita öflugt viðnám gegn ófarnaði verðbólgu og dýrtíðar. Í því starfi haus ættu allir góðir Íslendingar að styðja hann og samstarfsmenn hans til sigurs. Það er líka skylt að taka fram, að ýmsir mætir menn í heildsalastétt hafa bæði í orði og verki viðurkennt réttmæti þeirrar stefnu stj. að stöðva vöxt dýrtíðarinnar. Hafa slíkir menn góðfúslega slegið af kröfum sínum og staðið vel við skyldur og skuldbindingar, sem á þá hafa verið lagðar. Er þetta því lofsamlegra, þegar stærsti stjórnmálaflokkur landsins sést ekki fyrir í óþjóðhollum áróðri sinum og leggur sig allan fram við að magna dýrtíðardrauginn á ný. Verður slík barátta þó áreiðanlega af fáum talin stuðla að auknu öryggi um fjárhagslegt sjálfstæði okkar unga lýðveldis. Það ætti Sjálfstæðisfl. að gera sér ljóst heldur fyrr en síðar. Ræðumenn Sjálfstfl. tala um það hlakkandi, að stj. hafi ekki tekizt að stöðva verðlagið algerlega. Sízt ætti þetta að vera neinum fagnaðarefni, en hitt er satt, að dýrtíðin hefur hækkað um 4 stig á seinustu 10 mánuðum, og kemur sú vísitöluhækkun fram í kaupgjaldinu frá og með 1. júní að telja. Það var strax sagt fyrir og engin fjöður yfir það dregin, að efnahagsmálaaðgerðirnar í haust mundu valda 2–3 stiga hækkun vísitölunnar. Þessi hækkun kom því engum á óvart. Þá hefur auðvitað engum dottið það í hug, að við gætum ráðið við erlendar verðhækkanir. Þannig hlaut það t.d. að fara með olíur og benzín vegna afleiðinga Súezstríðsins, verðið hlaut að hækka. Sykur hækkaði einnig verulega á erlendum markaði og nú seinast kaffið. Þá hækkaði sement einnig á tímabili vegna hækkaðra farmgjalda, en hefur nú lækkað aftur í verði. Kaffihækkunin kemur þó ekki öll fram í smásöluverðinu, þar sem heildsalinn sættir sig við að taka nokkurn hluta hennar á sig með helmingslækkun á álagningu. Sykur er nú aftur farinn að lækka í verði, og um verðlag á benzíni og olíum er það að segja, að miðað við óbreytt innkaupsverð og 65 shillinga fragt á tonn má gera ráð fyrir því, að verð á olíuvörum, þegar fram á sumarið kemur, fari niður undir það, sem það var fyrir Súezstríðið. Útlitið er þannig ekki hið versta í verðlagsmálunum, og enn þá höfum við engan ósigur beðið í því stríði. En nú ríður líka á, að enginn ljái þeim öflum lið, sem aftur vilja koma verðlags- og kaupgjaldsskrúfunni af stað. Þar eru að verki þau öfl ein, sem alltaf hafa talið sig græða á gengisfalli, og enn þá er draumurinn sá sami. Gengislækkun einu sinni enn er það, sem þeir vilja knýja fram, hversu fagurlega sem þeir mæla. Hitt eru vísvitandi ósannindi, sem stjórnarandstaðan ber nú blákalt fram, að ríkisstj. hafi samið um gengislækkun með haustinu. Ríkisstj. er þvert á móti staðráðin í að reyna allt, sem unnt er, til að skapa stöðugt verðlag og fast gengi. Gengislækkunar- og verkfallsbrask íhaldsins á ekkert annað skilið en dýpstu fyrirlitningu allra góðra manna. Landinu hefur nú verið skipt niður í verðlagssvæði. Verkalýðsfélögin hafa flest kosið sér fulltrúa til samstarfs og aðstoðar við verðgæzlumennina. Þetta horfir í rétta átt. En það eitt er samt ekki nóg að mínu áliti. Ég heiti á alla, alveg sérstaklega á húsmæðurnar, að fylgjast vel og vandlega með verðlaginu og láta verðgæzluna strax vita, ef vart verður verðlagsbrota eða líkur bendi til, að um slík brot sé að ræða. Munu þá slík mál tafarlaust verða athuguð og réttur miskunnarlaust látinn ganga yfir þá, sem brotlegir reynast. Það væri oss Íslendingum mikill sómi út á við og inn á við, ef samstarf hinna vinnandi stétta gæti ráðið niðurlögum hinnar sjúklegu verðbólguþróunar, sem þegar hefur valdið oss miklum álitshnekki og tjóni gagnvart viðskiptaþjóðum vorum. Situr vissulega sízt á flokki, sem kennir sig við sjálfstæði landsins, að svíkjast einmitt undan merkjum í einlægri baráttu hins vinnandi fólks fyrir stöðugu verðlagi og heilbrigðu efnahagslífi þjóðarinnar. Í nánum tengslum við fyrirheit stj. um að berjast gegn dýrtíðinni lofaði hún að beita sér fyrir því, að fjármálastefna bankanna yrði í samræmi við þarfir atvinnuveganna og uppbyggingar og framfarastefnu stjórnarinnar. M.a. var því heitið, að bankalöggjöfinni skyldi breytt á þá átt, að seðlabanki yrði settur undir sérstaka stjórn. Þessum fyrirheitum er nú verið að fullnægja með bankafrumvörpum þeim, sem nú eru í þann veginn að fá lögfestingu hér á hv. Alþ. Munu aðrir menn ræða þau mál nánar. En ekki hygg ég nú samt, að stjórnarandstaðan muni hafa hátt um svikabrigzl gegn stj. í bankamálunum. Þar langar hana heldur til, að eitthvað hefði undan dregið um efndir. En hvað þá um loforð ríkisstj. um úrbætur í húsnæðismálunum? Er þar einungis um að ræða svikin loforð, eins og hv. þm. N-Ísf., Sigurður Bjarnason, var að fræða hlustendur á hér áðan. Í þeim málum stóðu sakir þannig við stjórnarskiptin, að hið almenna veðlánakerfi var peningalaust. Mun hafa verið talið nauðsynlegt að ráðstafa öllu því fé fyrir kosningar, sem til ráðstöfunar gat orðið fram til seinustu áramóta. Hins vegar biðu þá hátt á þriðja þúsund óafgreiddar lánabeiðnir, sem enga úrlausn höfðu fengið. Þá var leitað til bankanna, en það bar engan árangur, peningar ekki til þar. Kostur var þó gefinn á að ræða málið síðar, þegar kæmi fram í júlímánuð í sumar. Þó tókst að útvega nokkurt bráðabirgðafé til útlána á seinasta fjórðungi ársins 1956 og á fyrsta ársfjórðungi þessa árs. Hefur hin nýja húsnæðismálastjórn alls úthlutað 790 lánum, að upphæð 28.6 millj. kr., þar af eftir seinustu áramót 19.3 millj., og svo segir hv. þm. N-Ísf., Sigurður Bjarnason, að ekkert hafi gerzt, síðan sjálfstæðismenn lögðu þar upp laupana. Til samanburðar má geta þess, að á 4 fyrstu mánuðum ársins 1956, meðan veðlánakerfið var enn í fullum gangi, var ekki úthlutað nema 17.1 millj. af A- og B-lánum samtals, eða 2.2 millj. kr. lægra en á fyrsta ársfjórðungi þessa árs og þeim síðasta á liðnu ári. Á seinasta ári var aðeins varið tæpum 3 millj. kr. til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis, en nú eru til þess verkefnis af hendi ríkissjóðs til um 8 millj. kr. á yfirstandandi ári, sem þýðir, að hægt er að verja allt að 16 millj. kr. til útrýmingar heilsuspillandi íbúða, ef bæjarfélög leggja fram jafna upphæð á móti, svo sem lög áskilja. Til verkamannabústaða hefur að undanförnu aðeins verið varið 2 millj. kr. í fjárl. Nú hefur sú upphæð verið tvöfölduð, og auk þess hefur ríkissjóður útvegað byggingarsjóði verkamanna 8 millj. kr. til viðbótar, svo að hann getur á þessu ári látið byggja verkamannabústaði fyrir 14–16 millj. kr. að meðtöldum framlögum sveitarfélaganna. Það, sem mestu máli skiptir þó í húsnæðismálunum, er það, að nú hefur Alþ. afgreitt nýja húsnæðismálalöggjöf, sem marka mun tímamót í þessum efnum. Samkv. hinni nýju löggjöf verður stofnaður byggingarsjóður ríkisins með 118 millj. kr. stofnfé. Verða tekjur hans strax á næsta ári 23 millj. kr., en síðan munu þær fara vaxandi með hverju ári. Er talið, að árstekjur byggingarsjóðs ríkisins verði eftir 10 ár orðnar 32 millj. kr. á ári. Þá er ætlað, að eign sjóðsins eigi þrátt fyrir eðlilegar lánveitingar að vera orðin 293 millj. kr. eftir 10 ár, eða m.ö.o. í árslok 1966. Þá er áætlað, að önnur tekjuöflun byggingarsjóðs ríkisins nemi árlega 7–8 millj. Í þriðja lagi er svo gert ráð fyrir allt að 15 millj. kr. árstekjum til sjóðsins af skyldusparnaði ungs fólks frá 16 til 25 ára aldurs. Samtals geta allar árlegar tekjur byggingarsjóðs þannig orðíð 40–45 millj. kr. Þá er gert ráð fyrir í hinum nýju lögum, að hið almenna veðlánakerfi skuli starfa áfram við hlið byggingarsjóðs, og mun ríkisstj. sjá um, að húsnæðismálastjórn fái til úthlutunar á árinu 1957 eigi minni fjárhæð auk tekna byggingarsjóðs en 44 millj. kr. Þannig geta árlegar lánveitingar byggingarsjóðs og veðlánakerfis orðið milli 80 og 90 millj. kr. á ári, en á s.l. tveimur árum urðu lánveitingar húsnæðismálastjórnar aðeins 75 millj. kr. samtals, eða um 38 millj. kr. að meðaltali hvort árið um sig. Af þessu má sjá, að með löggjöf þessari er mun meira fé en áður var ætlað til þess að bæta úr húsnæðisskortinum og málið leyst miklu meir til frambúðar en áður hefur verið gert. Fórust prófessor Ólafi Jóhannessyni, 1. hv. þm. Skagf., svo orð um þessa nýju húsnæðismálalöggjöf í Nd., að hún væri stærsta sporið, sem hingað til hefði verið stigið til varanlegrar úrlausnar á vanda húsnæðismálanna. Stjórnarandstaðan geystist mjög á móti þessu frv. í fyrstu og beitti málþófi gegn framgangi þess. En þegar á leið, virtist draga allan mátt úr stjórnarandstæðingum til fjandskapar við málið, og svo fór að lokum, að frv. var samþ. í einu hljóði sem lög frá Alþ. Þeir lyftu ekki upp hendi á móti því. Með skyldusparnaðinum, 6% af atvinnutekjum ungs fólks, sýnir löggjafinn fyrstu viðleitni til að hjálpa ungu fólki til að leysa þá annars torleystu þraut ungmenna, sem stofna heimili, að geta eignazt eigin íbúð. Það fé, sem safnast með skyldusparnaðinum, skal njóta þeirra forréttinda að vera útsvars- og tekjuskattsfrjálst, að vera vísitölutryggt, að njóta forgangsréttar til íbúðarlána að öðru jöfnu, og þessi lán mega vera allt að 25% hærri en almennt gerist, enda nemi upphæð sparifjárins að minnsta kosti 25 þús. kr. fyrir tímabilið. Svipaðra fríðinda nýtur samningsbundið sparifé til íbúðabygginga, nema hvað það er ekki vísitölutryggt. - Þetta vil ég aðallega segja um húsnæðismálin. En ég fullyrði að lokum, að allt spjall stjórnarandstöðunnar um svik núverandi stjórnarflokka í húsnæðismálum er staðlausir stafir og fær í engu staðizt, eins og þær tölur sýna bezt, sem ég nú hef lesið. Það er sannast mála, að á þessu þingi hafa húsnæðismálunum verið gerð betri skil en menn þorðu í upphafi að vona, enda var þess mikil þörf, í slíkt ófremdarástand sem þau voru komin. Ég hef hér gert grein fyrir fimm stórmálum, sem mynda gildan þátt í stjórnarsamstarfinu. Þessi mál eru: í fyrsta lagi hið grundvallandi samstarf milli ríkisvalds og stéttarsamtaka, í öðru lagi átökin í atvinnumálum með hinum miklu skipakaupum og stuðningi við byggingu fiskiðjuvera, í þriðja lagi hin nýja Sogsvirkjun, í fjórða lagi baráttan við verðbólguna og í fimmta lagi úrlausn húsnæðismálanna. Ég hef sýnt fram á, að allur svikasöngur hv. stjórnarandstöðu er falskur og á enga stoð í veruleikanum. En nú kann þó einhver að segja: Ríkisstj. hefur þó brugðizt einu af meiri háttar loforðum sínum. Samþykkt Alþ. frá 28. marz hefur ekki enn þá verið framkvæmd. - Og þetta er rétt. Vil ég nú víkja örfáum orðum að þessu máli. Um þær mundir sem endurskoðun hernámssamningsins skyldi fara fram, í nóvember s.l., hafði alvarlega ófriðarbliku dregið á loft, og hefur verið upplýst síðar, að óvissa hafi þá ríkt um það um skeið, hvort friður héldist í heiminum eða styrjöld brytist út. Svo mikið er víst, að eins og sakirnar stóðu þá, var ekki hægt að koma samþykktinni um brottför hersins fram í ríkisstj. Íslands. Frestur um óákveðinn tíma varð niðurstaðan. Þá var spurningin aðeins þessi: Áttum við ráðh. Alþb. að ganga frá öllum öðrum stefnumálum ríkisstj. óleystum og vita þó vel, að kyrr var herinn í landinu engu að siður? Miðstjórn og þingflokkur Alþb. mátu aðstöðu og málavexti ágreiningslaust á þann veg, að engum væri greiði ger með brottför okkar úr ríkisstj. út af þessu máli, nema íhaldinn, sem vissulega hefði þá innilega fagnað þeim málalokum. En afstaða Alþb. til herstöðvamálsins er sú sama í dag og þann 28. marz. Samþykktin er í fullu gildi, og hana ber að okkar áliti að framkvæma á þann hátt, sem um var samið í stefnuyfirlýsingu stjórnarinnar. Því miður er nú tími minn á þrotum. En að lokum vil ég aðeins fara örfáum orðum um stjórnarandstöðu Sjálfstfl. Skömmu eftir að stjórnin settist að völdum, hét minn gamli vopnabróðir, hv. þm. N-Ísf., Sigurður Bjarnason, því undir heiðum siðsumarshimni austur í Hallormsstaðaskógi, að stjórnarandstaða Sjálfstfl. skyldi verða hörð, en ábyrg og sanngjörn, eins og hv. þm. Barð vitnaði einnig til áðan. Því miður hefur þó farið svo, að hún hefur ekkert af þessu orðið. Hörð hefur hún ekki verið, heldur ofsafengin og úthaldslaus, ekki ábyrg, heldur hið gagnstæða, ekki sanngjörn, heldur ómálefnaleg og mótsagnakennd, í fáum orðum sagt heldur vesöl og veigalítil stjórnarandstaða. Geðvonzka og vanstilling formanns stjórnarandstöðunnar hefur hvað eftir annað vakið kátínu á Alþingi. Oftar en einu sinni hefur þm. Sjálfstfl. verið skipað að ganga af fundi, þegar á móti blés í þingsölum. Seinasta þingverkfallið átti sér þá orsök eina, að ræðumenn Sjálfstfl. mættu sjálfir of seint til fundar, og varð umr. því lokið, áður en þeir komu. Féllu þá niður málþófsmöguleikar hinnar hörðu stjórnarandstöðu í það sinn. Hitt er þó verra og alvarlegra, að stjórnarandstaðan hefur, eins og hæstv. forsrh. rakti hér rækilega áðan, lagt sig alla fram til að spilla áliti og lánstrausti Íslendinga erlendis. Sams konar öfgar til óþurftar eru verkfallsbrask íhaldsins innanlands og nú seinast gengislækkunarskröksagan. Þetta óþjóðholla framferði kemur harla illa heim við heilsíðufyrirsögnina stórletruðu, sem birt var í Morgunblaðinu í fyrrasumar, einmitt sama daginn og stjórn Hermanns Jónassonar tók við völdum, en sú fyrirsögn var á þessa leið í Morgunblaðinu: „Sjálfstæðismenn setja heill Íslands ofar öllu.“ En í framkvæmdinni virðist þessi hástemmda setning hafa orðið þannig: Þegar við sjálfstæðismenn erum í stjórnarandstöðu, varðar okkur ekkert um heill og heiður Íslands. - Slíkt er ófarsæl stjórnarandstaða, og hún er ósamboðin þúsundum þeirra manna, sem hingað til hafa kosið Sjálfstfl. í þeirri góðu trú, að hann væri þó a.m.k. ábyrgur og þjóðhollur stjórnmálaflokkur. En í því efni hafa þeir nú fengið öðru að kynnast. - Góða nótt.



Herra forseti. Heiðruðu tilheyrendur. Í alþingiskosningunum á síðasta ári lét íslenzk alþýða til sjávar og sveita í ljós ótvíræðan vilja sinn um það, að mynduð yrði ríkisstj., sem setti sér það höfuðmarkmið að binda endi á það styrjaldarástand, sem ríkt hafði í nær tug ára af hálfu ríkisvaldsins gegn verkalýðshreyfingunni, gerði gangskör að stöðvun dýrtíðar, hætti lífskjör vinnustéttanna eftir megni og efldi atvinnulíf í landinu. Vinstri flokkarnir fóru að ótvíræðum vilja almennings og mynduðu slíka ríkisstj. fyrir 10 mánuðum. Sá tími er ekki langur, en þó er óhætt að fullyrða, að á þessum mánuðum hefur orðið alger stefnubreyting í efnahags- og atvinnumálum þjóðarinnar. Hvergi er þessi breyting augljósari en í störfum ríkisstj. og stuðningsflokka hennar í atvinnumálunum, sem í hinum mikilvægustu greinum hafa verið afrækt og vanrækt á mörgum síðari árum og þar með sú undirstaða, sem viðunanleg og bætt lífskjör verða að hvíla á, ef vel á að fara. Á árunum 1949–56 lækkaði rúmlestatala íslenzka togaraflotans úr 28790 lestum í 28480, og fiskibáta yfir 100 lesta úr 8500 í 8270, en minni báta hækkaði um örfáar lestir. Þetta eru tölur, sem tala skýru máli um það, hvernig búið var að útveginum, undirstöðunni að afkomu þjóðarinnar, meðan Sjálfstfl. stýrði málefnum hans. Í 8 ár var enginn nýr togari keyptur til landsins, ekkert var sinnt því brýna verkefni að endurnýja þessi mikilvirkustu atvinnutæki þjóðarinnar. Svipuðu máli gegndi um bátaflotann og raunar allan skipastólinn í heild. Þannig lækkaði heildarrúmlestatala alls skipastólsins um 2000 á 4 síðustu valdaárum sjálfstæðismanna. Þannig varð hún í reynd, sú mikla framfarastefna, sem form., stjórnarandstöðunnar, Ólafur Thors, gumaði af hér í kvöld. Ef svo hefði haldið fram sem horfði, hlaut að því að koma, að þjóðin stæði uppi með úrelt og niðurgrotnuð þau atvinnutæki, sem eru hennar frumskilyrði til sjálfsbjargar og sjálfstæðis. Engu var skeytt um að auka þessi atvinnutæki, ekki einu sinni sem nam árlegri og eðlilegri fólksfjölgun í landinu, - enginn gaumur gefinn að því, að alls staðar, í öllum greinum atvinnulífsins er þörf framfara og endurbóta í samræmi við kröfur nýrra tíma um bætta tækni og aukna afkastagetu. Þær tölur, sem ég nefndi, sanna, hvert stefndi í þessum efnum í stjórnartíð Sjálfstfl. Einhverjir kynnu nú að segja, að þrátt fyrir þetta hafi stjórnir þeirra ekki haft beina forustu um að spilla því, að t.d. hið marglofaða einstaklingsframtak leysti vandann. En því miður verður líka að segja þann sannleika. Valdi sínu yfir fjárfestingunni, bæði í ríkisstj. og algerum yfirráðum í lánastofnunum, beitti Sjálfstfl. einmitt alveg sérstaklega til þess að hlunnfara sjávarútveginn og gera hlut hans svo vesælan sem verða mátti. Þannig var fjárfesting í samanlögðum fiskveiðum og fiskiðnaði 30 millj. árið 1954, en það ár nam fjárfestingin samtals 853 millj. Aðalatvinnuvegurinn, sem stendur undir nær allri gjaldeyrisöfluninni, fékk þannig í sinn hlut aðeins 31/2%. Nei, þetta er ekki misheyrn, 31/2% fór til fjárfestingar í þeirri atvinnugreininni, sem skapar yfir 90% af gjaldeyristekjunum. Þannig var viðhorfið, þegar stjórnarskiptin urðu á s.l. ári. Meðan gegndarlausum fjáraustri var haldið til óarðbærrar fjárfestingar og í sumum tilfeilum beinlínis skaðlegrar, hlaut sjávarútvegurinn hreina smámuni í sinn hlut. Að öðru leyti var svo að kjörum hans búið, að ekki var fýsilegt fyrir neinn að leggja fé í útgerð og henni skyldan atvinnurekstur. Í fáum orðum sagt: það var stefnt að því, að öllum líkindum vitandi vits, að undirstöðuatvinnuvegurinn hryndi. Þeirri stefnu var haldið óbreyttri í þau 8 ár, sem form. núverandi stjórnarandstöðu hélt um stjórnvölinn. Búskaparregla hans var sú, að mjólkurkýrin skyldi seld, en geldneytin alin. En þjóðinni blæddi fyrir þá stöðnun í atvinnulífinu, sem þessi stefna leiddi af sér. Í stað atvinnutækjanna fengu íbúar landsbyggðarinnar reisupassa í hernaðarvinnu eða enga úrlausn ella, og atvinnuleysi magnaðist víða um land, sem aftur leiddi af sér fólksflótta til suðvesturkjálka landsins, húsnæðisböls í höfuðborginni og nágrenni hennar og umturnun á öllu eðlilegu jafnvægi í efnahagsmálum landsmanna. Þegar núverandi ríkisstj. var mynduð, var ljóst, að í þessum efnum yrði að gerbreyta um stefnu, ef nokkur von ætti að verða til þess að skapa almenningi í landinu afkomuöryggi og þjóðinni efnalegt sjálfstæði. Og það hafa nú þegar á hinu fyrsta þingi eftir stjórnarmyndunina verið stigin stærri skref til að ná þessu marki en nokkru sinni áður í sögu þjóðarinnar. Fyrirheit stjórnarsáttmálans um kaup 15 nýtízku togara hafa verið staðfest með löggjöf, og var það eitt af fyrstu verkum þingsins. Síðan hefur ósleitilegi verið að því unnið að undirbúa framkvæmdir, og mun þess nú skammt að biða, að samið verði um smíði þessara skipa. En það hefur verið gert meira en að efna fyrirheitin um togarakaupin. - Strax og löggjöfin um þau var sett á Alþ., var jafnframt ákveðið, að smíðuð yrðu 6 nýtízku fiskiskip. Og nú fyrir fáum dögum voru enn samþ. ný heimildarlög um að fjölga þessum skipum í 12. Þegar hefur verið samið um smíði 6 þessara skipa, og um smíði hinna verður trúlega samið næstu vikurnar. Með þessum togara- og fiskiskipakaupum og þeim miklu möguleikum, sem fyrirgreiðsla Alþ. og ríkisstj. í formi hagstæðra lána veitir útgerðinni til þess að eignast þau og reka, er brotið blað í atvinnusögu þjóðarinnar. Tími stöðnunarinnar er liðinn og skeið framfara hafið að nýju. Í sambandi við þessa grundvallarstefnubreytingu í málefnum útvegsins hefur glögglega komið í ljós, að trú manna á framtak í þessum efnum hefur vaknað að nýju. Þannig hefur komið á daginn, að drifið hefur að umsóknir um smátogarana frá útvegsmönnum víða um land, sem nú eygja að nýju tilgang í að leggja fé í kaup á fiskiskipum og hliðstæðum framleiðslutækjum. Þrátt fyrir þá miklu fólksflutninga, sem átt hafa sér stað á síðari árum utan af landsbyggðinni, þreyja þar enn þorrann og góuna þúsundir manna, sem búa við algerlega ófullnægjandi atvinnuskilyrði og þar af leiðandi afkomu, sem í engu svarar þeim kröfum, sem þorri manna gerir nú til daglegs lífs. Hlutur margs þessa fólks í atvinnutekjunum er oft og tíðum slíkur, að manni hrýs hugur við, að nokkrir dugandi menn skuli nú þurfa að búa við slík kjör. Þegar meðaltekjur manna í heilum sýslufélögum komast niður í það að verða helmingur eða minna af meðaltekjum manna í öðrum byggðarlögum, er orðið næsta ljóst, í hvert óefni er komið og misrétti. En um þetta fjalla óljúgfróðar skýrslur. Það heyrast stundum raddir í þá átt, að viðleitni til að rétta við atvinnu og afkomu í sjávarþorpum og kaupstöðum úti á landi sé eins konar bónbjargarstarfsemi, sem hvíli sem leið kvöð á ríkisstj., og því er ekki að neita, að aðgerðir stjórnarvalda hafa um of mótazt af slíkum viðhorfum. Hið rétta er, að allt þjóðfélagið líður óbætanlegt tjón við þá sóun á dýrmætu vinnuafli að láta þúsundir manna sitja auðum höndum langtímum saman og meina þeim að fá í hendur þau atvinnutæki, sem geta gert þá að fullgildum þátttakendum í framleiðsluatvinnuvegunum. Núverandi ríkisstjórn og stuðningsflokkar hennar lýstu því yfir í stjórnarsáttmála sinum, að þeir mundu leggja höfuðáherzlu á atvinnulega uppbyggingu í þeim þrem landsfjórðungum, sem verst eru settir í atvinnulegum efnum. Ég hef þegar nefnt kaup togaranna og fiskiskipanna. Tilkoma þeirra á næstu 2–3 árum er stærsta sporið, sem nokkru sinni hefur verið stigið til atvinnulegrar viðreisnar landsbyggðarinnar, og mun viða í útgerðarstöðum landsins valda gerbreytingu um atvinnu og afkomu. Því fer þó fjarri, að þessi aukning skipastólsins sé hið eina, sem gert hefur verið og mun verða gert á næstu tímum í þessa átt. Á því þingi, sem nú er að ljúka störfum, var ákveðið við afgreiðslu fjárlaga að verja 15 millj. kr. til þess að bæta úr atvinnuörðugleikum í landinu. Er hér þrefölduð sú upphæð, sem til hliðstæðra ráðstafana hefur verið veitt undanfarin ár. Þessi fjárveiting mun fyrst og fremst fara til þess, að unnt verði að koma í gagn fiskiðjuverum, hraðfrystihúsum og fiskvinnslustöðvum öðrum, sem ýmis bæjar- og sveitarfélög og einstaklingar hafa verið. að reyna að koma upp af litlum efnum og við algerlega ófullnægjandi aðstoð hins opinbera. Þessar tiltölulega stóru fjárveitingar til þessara mála ósamt og samhliða annarri fyrirgreiðslu ríkisvaldsins munu vafalaust sjá verulegan stað þegar á þessu ári í meiri atvinnu og betri afkomu fólks í mörgum útgerðarbæjum landsins. Við hlið aukinnar útgerðar og byggingar fiskvinnslustöðva eru hafnarmálin mál málanna fyrir velflesta útgerðarbæi landsins. Og víða er ástandið í þeim efnum þannig, að stórfelldar úrbætur eru algert skilyrði fyrir eðlilegri atvinnuþróun. Í þessum efnum eru geysileg verkefni, sem kosta mikla fjármuni, óleyst, m.a. vegna þess, hve fjárveitingar á liðnum árum hafa verið við nögl skornar. Fjárveitingar til hafnarmála hafa á fjárl. þessa árs verið auknar um milljónir króna frá því, sem áður var, en auk þess hefur ríkisstj. lýst því yfir, að leitað verði af hennar hendi eftir erlendum lánum til hafnarframkvæmda og þær auknar stórlega þegar á þessu ári. Þá hefur fiskveiðasjóður mjög verið efldur. M.a. með sérstakri löggjöf er honum tryggð tekjuaukning, sem nemur um 4 1/2 millj. kr., og auk þess hefur 10 millj. kr. láni, sem sjóðurinn fékk af greiðsluafgangi fyrri ára, verið breytt í óafturkræft framlag, sem að sjálfsögðu eykur eigið fé hans og rýmkar starfsmöguleika hans í þágu uppbyggingar útvegsins. Ég hef hér í stuttu máli rakið fá atriði úr starfssögu þessa þings, sem varða miklu atvinnuuppbyggingu þá, sem okkur er nú meiri nauðsyn að framkvæma en nokkuð annað, sem snertir efnahagsmál þjóðarinnar. Stærsta framkvæmdin, sem ríkisstj. hefur hrint af stað, og um leið mesta atvinnuframkvæmd, sem íslenzka þjóðin hefur nokkru sinni ráðizt í, Sogsvirkjunin nýja, er þó ótalin svo og fjöldi annarra framkvæmda, sem þing og stjórn hafa ákveðið að styðja beint og óbeint og margar hverjar hafa úrslitaþýðingu í atvinnulífi einstakra byggðarlaga. Ég ætla þó, að þau dæmi, sem ég hef nefnt, séu næg sönnun þess, að alger straumhvörf hafa orðið í afstöðu Alþ. og ríkisstj. í atvinnumálunum frá því, sem áður var, meðan flokkur Reykjavikurauðmanna hafði töglin og hagldirnar í þeim málum, og fyllilega hafi verið efnt fyrirheit stjórnarsáttmálans hvað þetta snertir, og fá svikabrigzl stjórnarandstöðunnar þar engu um þokað. Það er stundum talað um varanlega lausn efnahagsmálanna, og stjórnarandstaðan hefur það uppi sem eitt helzta árásarefni á ríkisstj., að hún hafi ekki fundið þessa einu varanlegu lausn. Vitanlega sjá allir og fulltrúar stjórnarandstöðunnar ekkert síður en aðrir, að hér er um barnalegan orðaleik að ræða, ef skilja ber varanlega lausn á þann veg, að með henni sé allur vandi leystur um tíma og eilífð. Hitt er jafnvíst, að vandi efnahagsmálanna verður ekki leystur, svo að til nokkurrar frambúðar dugi, nema því frumskilyrði sé fullnægt, að atvinnulífið sé eflt, allt vinnuafl fullnýtt til þarflegra starfa og framleiðslan aukin svo sem framast er unnt. Og til þeirrar áttar hafa nú á aðeins tíu mánaða starfstími núverandi ríkisstj. verið stigin fyrstu skrefin, sem lofa miklu, ef sömu stefnu verður framvegis fylgt og alþýða landsins til sjávar og sveita ber gæfu til að standa saman um að veita þessari stefnu brautargengi og atfylgi. Nú um langt skeið hefur hernámssinnað íhald unnið skipulega að því að gera þjóðina efnahagslega ósjálfbjarga að eigin atvinnu og framleiðslu með því að beina verulegum hluta af vinnuafli landsmanna að þjónsstörfum hjá erlendum her, en vanrækja atvinnuvegina. Það er þessi stefna öðru fremur, sem hefur orðið völd að því efnahagslega öngþveiti og gjaldþroti atvinnuveganna, sem núverandi ríkisstj. tók við úr hendi íhaldsins á miðju s.l. ári, og krefur nú hvern þegn þjóðfélagsins um gjald fyrir óstjórn þess. Engum getur verið ljósara en þeim, sem ábyrgðina bera á þessari stefnu og afleiðingum hennar, að að skuldadögunum var komið um síðustu áramót og þó heldur fyrr og óhjákvæmilegt var að leggja nokkrar byrðar á þjóðina. Samt hafa þeir brjóstheilindi til að þykjast komnir af fjöllum og hvergi hafa komið nærri. Þeim er líka vel ljóst, að þeim álögum, sem leggja varð á um síðustu áramót til greiðslu á syndagjöldum stjórnarstefnu þeirra, er nú jafnað á þjóðfélagsþegnana af meira réttlæti en áður hefur tíðkazt og með fullu samráði við launastéttirnar. Og það er þetta, sem þeim er mestur þyrnir í augum. Þeir vita, að það samstarf, sem tekizt hefur milli ríkisvaldsins og alþýðusamtakanna, sviptir þá möguleikanum til að koma afleiðingum misgerða sinna öllum yfir á bök launastéttanna. Þess vegna leggja þeir nú alla áherzlu á að spilla sambúðinni milli verkalýðshreyfingarinnar og ríkisstj. En það er borin von, að það takist svo sem tilætlunin er. Til þess er svikamyllan of augljós, til þess fer gervi verkalýðsvináttu foringjum Sjálfstfl. of illa, og til þess hræða spor þeirra frá fyrri tímum of mikið. Það er vissulega engin tilviljun, að í öllum þeim miklu umr., sem farið hafa fram utan þings og innan um stjórnmálin frá myndun þessarar ríkisstj., sem nú situr við völd, hefur stjórnarandstaðan aldrei fengizt til að orða það, hvaða úrræði hún hefur upp á að bjóða í efnahagsmálum. Engar áskoranir hafa megnað að losa um tungutak hennar um þetta meginatriði. Og þess er heldur varla þörf, því að enginn gengur þess dulinn, að hennar úrræði yrðu stórfelld gengisfelling og binding verkkaups, sem hefði í för með sér meiri lífskjaraskerðingu og eignarán en sögur fara af í okkar þjóðfélagi og mundi leiða til nýrrar stöðnunar í öllu atvinnulífi landsmanna. Gegn þessari stefnu hefur mikill og áreiðanlega vasandi meiri hluti þjóðarinnar sameinazt að baki núverandi stjórnarsamstarfi, sem reynast mun því traustara sem lengra líður og árangrarnir af viðreisnarstarfi þess í efnahags og atvinnumálum þjóðarinnar verða meiri og augljósari staðreyndir í daglegu lífi hinnar vinnandi þjóðar.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Um mörg undanfarin ár hafa allir Íslendingar átt kost nægrar atvinnu og ekki sjálfir getað annað þeim störfum öllum, sem leysa hefur þurft af hendi. Þær ríkisstj., sem hér hafa verið seinustu 16 árin, hafa því ekki átt við erfiðleika atvinnuleysisins að stríða. Hér hefur hins vegar verið stöðugt vaxandi verðbólga öll þessi ár, að vísu mismunandi ört vaxandi, en ætið vaxandi, sífellt kapphlaup á milli verðlags og kaupgjalds. Síðan á styrjaldarárunum hefur engin ríkisstj. verið mynduð í landinu, án þess að meginverkefni hennar hafi verið að leitast við að stöðva verðbólguna og gera ráðstafanir til að koma í veg fyrir, að framleiðslutæki þjóðarinnar stöðvuðust vegna ósamræmis á milli framleiðslukostnaðar og afurðaverðs. Til ýmissa aðgerða hefur verið gripið. Sumar hafa dregið úr vaxandi verðbólgu um skeið, aðrar hafa beinlínis aukið verðbólguna. En allar eiga þessar aðgerðir það sameiginlegt, að engin þeirra hafði megnað að koma á jafnvægi og stöðvun verðbólgunnar, þegar núv. ríkisstj. var mynduð. Róttækustu ráðstafanirnar voru gerðar, er gengi krónunnar var fellt í ársbyrjun 1950. Glæfraleg fjármálastjórn og algert hirðuleysi um nauðsynlegar hliðarráðstafanir urðu hins vegar meðverkandi orsök þess, að gengislækkunin kallaði yfir þjóðina ægilegri verðbólgu en nokkru sinni fyrr. Þegar stjórn Ólafs Thors fór frá völdum í s.l. júlímánuði, var svo komið, að engum heilskyggnum manni duldist, að alger stöðvun framleiðsluatvinnuveganna var yfirvofandi og að þjóðarskútan sogaðist fram og aftur stjórnlaus í brimgarðinum. Seinustu 12 mánuðina sem Sjálfstfl. fór með stjórnarforustuna hafði vísitalan hækkað um 20 stig, og frá því að Ólafur Thors gerði seinustu svokölluðu dýrtíðarráðstafanir sínar í ársbyrjun 1956 og þar til hann fór frá 6 mánuðum síðar jókst dýrtíðin um tæp 13 stig. Fyrirsjáanlegt var, að ef ekkert væri að gert, mundi vísitalan komast yfir 200 stig við lok ársins 1956. Enginn þarf að efast um, hvað slík gífurleg hækkun vísitölunnar hefði þýtt. En við þessum arfi tók núverandi ríkisstj., er hún var mynduð í s.l. júlímánuði. Það hlaut að sjálfsögðu að verða fyrsta verkefni núv. ríkisstj. að koma í veg fyrir yfirvofandi stöðvun framleiðsluatvinnuveganna, og í stefnuyfirlýsingu sinni tók ríkisstj. fram, að hún liti á stöðvun verðbólgunnar sem eitt af höfuðverkefnum sínum. En hvaða leiðir átti að fara til að ná þessu marki, og hvað bar að forðast? Hver var höfuðástæðan fyrir því, að jafnan hafði tekizt svo ógiftusamlega til, þegar Sjálfstfl. hafði farið með stjórnarforustu? Hver var t.d. ástæðan til þess, að Sjálfstfl. tókst að hækka vísitöluna um 89 stig á 1/2 ári, er hann fór einn með stjórn árið 1942, og innleiddi þar með verðbólguna í íslenzkt efnahagslíf? Hver var ástæðan fyrir því, að Sjálfstfl. tókst að hækka vísitöluna um 20 stig seinustu 12 mánuðina, áður en hann hrökklaðist frá völdum á s.l. ári? Þessum spurningum er öllum auðsvarað. Stjórnarforusta Sjálfstfl. hafði vanrækt að leita eftir og koma á nauðsynlegu samstarfi ríkisvaldsins, launþegasamtakanna og framleiðenda. Stefna og aðgerðir Sjálfstfl. í efnahagsmálum hafa verið með þeim hætti, að launþegasamtökin hafa ekki getað sætt sig við þær. Afleiðingin hefur verið, að hvert verkfallið eftir annað hefur skollið á. Sama er að segja um framleiðendur. Útvegsmenn áttu í styrjöld við ríkið á stjórnarárum Sjálfstfl. og beinlínis stöðvuðu útflutningsframleiðsluna til stórkostlegs tjóns fyrir þjóðina. Er það nægilega alvarlegt fyrir þjóðfélagið, þegar til stórdeilna dregur á milli launþega og atvinnurekenda, þó að ekki bætist við, að báðir þessir aðilar eigi einnig í styrjöld við ríkisvaldið. Þegar svo er komið er vá fyrir dyrum. Á þessu ástandi varð að verða breyting, ef ekki átti illa að fara. Minnugir ófara Sjálfstfl. og stefnu sinni trúir lýstu stjórnarflokkarnir því yfir, er núv. ríkisstj. hóf störf sín, að hún mundi taka upp samstarf við samtök verkalýðs og launþega, bænda og útgerðarmanna og annarra framleiðenda til að finna sem heppilegasta lausn á vandamálum atvinnuveganna. Ég hef engan sanngjarnan mann hitt, sem ekki skilur og viðurkennir, að hér er tekin upp sú eina stefna, sem gat verið þess megnug að leiða þjóðina út úr þeim ógöngum, sem í var komið. Spurningin er, hversu til hefur tekizt um framkvæmdina. Eitt af fyrstu verkum ríkisstj. var að ná samkomulagi til bráðabirgða við verkalýðssamtökin um að falla frá þeirri vísitöluhækkun, sem launamenn áttu kröfu á, gegn því, að landbúnaðarvörur hækkuðu ekki, og ríkisstj. setti lög, sem bönnuðu verðhækkanir til áramóta. Afleiðingin af þessu varð sú, að vísitalan hélzt óbreytt í 184 stigum í stað þess að hækka upp í a.m.k. 200 stig. Næsta sporið var að hefja samninga að nýju við stéttasamtökin um, hvað gera skyldi, til þess að framleiðslan, sem öll var að stöðvast við sjávarsiðuna, gæti haldið áfram. Þær samningaumleitanir leiddu til þess, að bátagjaldeyriskerfið var lagt niður og millifærsluleiðin tekin upp. Ég ætla ekki að rekja hér þá löggjöf, sem sett var á þessum grundvelli, en legg áherzlu á. að það, sem þarna var gert, byggðist í einu og öllu á algeru samkomulagi við launþegasamtökin og framleiðendur. Þessir aðilar féllust á aðgerðir ríkisstj. í efnahagsmálunum og tóku upp samvinnu við hana um framkvæmd þeirra. Með þessu tókst ríkisstj. að ráða fram úr vandamálum framleiðsluatvinnuveganna í samstarfi við vinnustéttirnar og framleiðendur og tryggja sér samvinnu við þessa aðila um framkvæmd úrræðanna. Allir þjóðhollir og sanngjarnir Íslendingar, hvar í flokki sem þeir stóðu, fögnuðu því, að nú hafði tekizt að ráða fram úr vandanum með samkomulagi við þessa aðila, og menn sáu fram á, að nú var að skapast sá grundvöllur, sem nauðsynlegur var til að koma jafnvægi á í efnahagslífinu og stöðva kapphlaupið milli verðlags og launahækkana. En hvað hafði Sjálfstfl., stjórnarandstaðan, til þessara mála að leggja? Hverjar voru till. Sjálfstfl. til úrlausnar vandamála framleiðsluatvinnuveganna og efnahagsmálanna? Sjálfstfl. gerði sér það áreiðanlega ljóst, að aðgerða var þörf, til þess að atvinnurekstur landsmanna stöðvaðist ekki algerlega. Og það er vissulega rétt, sem segir einhvers staðar í Morgunblaðinu, að sumir af leiðtogum Sjálfstfl. hafa varið mörgum árum af ævi sinni til að vara við hættu verðbólgunnar. En hver voru úrræði flokksins? Það vakti athygli. að þegar till. ríkisstj. um lausn efnahagsmálanna voru til meðferðar í þinginu á s.l. hausti, hafði Sjálfstfl. ekkert til málanna að leggja. Þessi flokkur, sem sífellt gumar af því að vera stærsti flokkur þjóðarinnar, hafa á bak við sig 41% kjósenda, vissi ekkert, hvað hann vildi í efnahagsmálunum, kunni á engar leiðir að benda sem líklegar til að ráða fram úr þeim vanda, sem Sjálfstfl. þó hafði haft forustuna um að koma þjóðinni í. Sjálfstæðismenn færðu sér það til afsökunar, að þeir hefðu ekki átt þess kost að kynnast athugunum erlends hagfræðings, er hér dvaldi í nokkra daga á s.l. hausti, og því ekki getað gert neinar till. í efnahagsmálunum. Hafa menn heyrt aumari fyrirslátt? Flokkurinn, sem sífellt gumar af mikilhæfu forustuliði, djúptækri þekkingu á efnahagslífi þjóðarinnar, flokkurinn, sem telur sig öllum öðrum hæfari til forustu í þjóðmálum, veit ekkert hvað hann vill, veit engin úrræði í efnahagsmálunum, vegna þess að erlendur maður, sem hér dvelur í nokkra daga, leiðbeinir flokknum ekki í þessum efnum. Þetta er risið á forustu Sjálfstfl. eftir allt skrumið. En Sjálfstfl. gerði annað. Hann bar fram till. um þingrof og nýjar kosningar, væntanlega í þeim tilgangi, að þjóðin fengi honum ráðin f landinu. Till. var þó ekki rökstudd með því, að ríkisstj. réði ekki við vandamálin né að Sjálfstfl. kynni á þeim betri skil. Rökin voru þau og þau ein, að úrræði ríkisstj. væru eiginlega stolin frá Sjálfstfl. Ég efast um, að nokkru sinni hafi verið aumari og vesælli stjórnarandstaða á Íslandi. Fyrst lýsir Sjálfstfl. því yfir, að forustumenn hans viti engin ráð í efnahagsmálunum, og síðar, þegar ríkisstj. er búin að leysa vandann, gerir flokkurinn sig að því viðundri að heimta þingrof og nýjar kosningar með þeim yfirlýstu rökum, að ríkisstj. hafi ekki gert annað en það, sem Sjálfstfl. vildi sjálfur gert hafa. Ég þykist ekki þurfa að eyða að því orðum, hversu fjarri því fer, að úrræði ríkisstj. í efnahagsmálum eigi nokkuð skylt við úrræði Sjálfstfl. Það hefur aldrei verið stefna Sjálfstfl. að leysa vandamál efnahagslífsins í fullu samráði við stéttasamtökin, eins og núv. ríkisstj. gerir, ekki aðeins að því er varðar val leiða út úr erfiðleikunum, heldur einnig að því er varðar hliðarráðstafanir og sjálfa framkvæmd þess, sem gert er. Það má segja, að fyrstu viðbrögð stjórnarandstöðunnar við till. ríkisstj. til lausnar efnahagsmálanna hafi verið meinlaus. Það kom ekki að sök, og þess var ekki einu sinni saknað, þó að Sjálfstfl. hefði engar till. að gera til lausnar efnahagsmálunum. Og flokkurinn gerði sig bara hlægilegan, þegar hann bar fram till. um þingrof. En hitt var alvarlegra, þegar Sjálfstfl., eftir að efnahagsráðstafanirnar komu til framkvæmda, neytti allra bragða til þess að grafa undan efnahagslífi þjóðarinnar og koma af stað nýrri verðbólgu. Það er að sjálfsögðu bæði réttur og skylda stjórnarandstöðunnar að gagnrýna það, sem hún telur miður fara hjá ríkisstjórninni. Sú stjórnarandstaða, sem ekki gerir það, er ekki vanda sínum vaxin. En þegar stjórnarandstaðan grípur til þess örþrifaráðs að leitast við að eyðileggja efnahagskerfi þjóðarinnar, þá er lengra gengið en svo, að þjóðin megi láta bjóða sér slíkt. En það er einmitt þetta, sem forusta Sjálfstfl. er nú að leitast við að gera. Þegar ríkisstj. gerði samkomulagið við stéttarfélögin og framleiðendur landbúnaðarvara á s.l. sumri um, að vísitöluhækkun við greiðslu kaupgjalds og hækkun landbúnaðarvara skyldi ekki koma til framkvæmda, ráku blöð Sjálfstfl. upp óp mikið. Þessi blöð, sem alla tíð höfðu verið málsvarar andstæðinga verkalýðsins í öllum kaupdeilum og alltaf barizt á móti kjarabótum verkafólks, urðu nú skyndilega málsvarar verkamanna og töldu, að ríkisstj. væri að rýra kjör launþega og bænda með því að koma í veg fyrir, að verðlag og kaupgjald hækkaði á víxl. Með málflutningi sínum leituðust blöð Sjálfstfl. á allan hátt við að skapa óánægju hjá verkafólki og bændum með þetta samkomulag í því skyni að koma í veg fyrir áframhaldandi samstarf þessara aðila við ríkisstj. um efnahagsmálin. Létu forustumenn Sjálfstfl. sér ekki segjast, þó að mikill hluti óbreyttra flokksmanna þeirra varaði þá alvarlega við slíkum málflutningi. Ekki tók þó betra við, eftir að Alþ. hafði samþ. efnahagsráðstafanirnar í s.l. desembermánuði. Sjálfstfl. gerir sér það ljóst, að samstarfið við stéttasamtökin eru grundvöllurinn að góðum árangri aðgerða ríkisstj. í efnahagsmálum. Þess vegna gerir flokkurinn allt, sem í hans valdi stendur, til þess að eyðileggja þetta samstarf og koma af stað nýrri verðbólguöldu. Í verkalýðsfélögunum reyna forustumenn Sjálfstfl. að beita sér fyrir kröfum um hækkun launa, uppsögn samninga og vinnustöðvanir. Þær leiðréttingar, sem nokkur stéttarfélög hafa fengið á kaupi og kjarasamningum sínum við atvinnurekendur, eru blásnar út og ýktar, svo að undrun sætir, í. þeim tilgangi einum að koma öðrum stéttarfélögum út í vinnudeilur. Sjálfstfl. minnist ekki svo á þessi mál, og það gerir hann oft, að hann haldi því ekki á lofti, að samstarf ríkisstj. við verkalýðsfélögin sé ekki traustara en svo, að stéttarfélagið Iðja í Reykjavík, sjómannafélagið í Grindavík, farmannadeild Sjómannafélags Reykjavikur, blaðamenn og flugmenn hafa fengið launahækkun fyrir skömmu með samningum við atvinnurekendur. Ég ætla ekki að fara að rekja þessi tilfelli hér, en vil aðeins benda á nokkur atriði, sem sýna, hvernig þessi málflutningur er. Launahækkun sú, sem Sjálfstfl. er að þrástagast á hjá sjómönnum í Grindavík, er í reyndinni sú, að með samningum sjómanna og útgerðarmanna þar var hlutur lækkaður, en ekki hækkaður, en trygging sjómanna á bátum með undir lágmarksafla hækkuð. Kröfur Sjómannafélags Reykjavíkur um kjarabætur til farmanna eru til orðnar, áður en ríkisstj. var mynduð, og stjórn Sjómannafélags Reykjavíkur fór ekkert dult með það snemma á seinasta ári, að farmenn teldu óhjákvæmilegt að taka um næstu áramót upp baráttu fyrir vissum leiðréttingum á samningi sinum. Þetta var gert án þess, að til almennra grunnkaupshækkana kæmi hjá farmönnum. Iðjufélagarnir voru komnir svo langt aftur úr öðrum með launagreiðslur sínar, að iðnrekendur munu nokkuð almennt hafa greitt starfsfólki hærri laun en samningar sögðu fyrir um til þess að geta haldið starfsfólki sínu. En hvað sem öllum áróðri Sjálfstfl. líður, verður ekki annað sagt en að stéttasamtökin hafi sýnt á því fullan skilning, að stöðvun verðbólgunnar og dýrtíðarinnar er fyrst og fremst hagsmunamál launþeganna í landinu og að farsælasta kjarabótin er að tryggja og leitast við að auka kaupmátt launanna. Hin miskunnarlausa barátta og áróður Sjálfstfl. fyrir því að eyðileggja tilraunir ríkisstj. Til að stöðva verðbólguna, er því ósvífin og hatrömm árás á afkomu vinnandi fólks. En barátta Sjálfstfl. gegn hagsmunum almennings hefur komið fram á fleiri sviðum en því einu að reyna að koma hér á stað nýrri verðbólgu. Í stefnuyfirlýsingu sinni hét ríkisstj. því að beita sér fyrir, að hafizt yrði handa um framhaldsvirkjun Sogsins, smíði 15 togara og að leita eftir erlendum lánum til framkvæmda í landbúnaði, iðnaði og hafnargerðum. Fráfarandi ríkisstj. hafði á árunum 1954–55 og fram til stjórnarskiptanna 1956 leitað eftir lánum erlendis án árangurs, nema hvað nokkurt lán fékkst til sementsverksmiðjunnar, en þó hvergi nærri fullnægjandi. Engin lán höfðu reynzt fáanleg til Sogsvirkjunarinnar, raforkuframkvæmda í dreifbýlinu, ræktunarsjóðs, fiskveiðasjóðs og annarra framkvæmda. Allar voru þessar framkvæmdir mjög aðkallandi og erlend lán til þeirra nauðsynleg. Ríkisstj. gerði sér í upphafi ljósa þá erfiðleika, sem henni mundu mæta við útvegun þessara lána erlendis, enda var siður en svo árennilegt að leita eftir lánum erlendis, eftir að fráfarandi ríkisstj. hafði fengið neitun á öllum hugsanlegum stöðum. Stjórnarandstaðan átti heldur ekki þá þjóðhollustu til að bera að vilja a.m.k. láta afskiptalaust á erlendum vettvangi, hvort ríkisstj. tækist að afla nauðsynlegra lána til framdráttar öðrum eins þjóðþrifamálum og rafvæðingu dreifbýlisins, Sogsvirkjuninni, ræktunarsjóði, fiskveiðasjóði og öðru slíku. Allir landsmenn þekkja nú, hvernig stjórnarandstæðingar símuðu látlausan róg og ósannindi um ríkisstjórnina til erlendra blaða og fréttastofnana þegar eftir myndun ríkisstjórnarinnar. Öll var þessi fréttastarfsemi rekin í þeim tilgangi að koma af stað tortryggni í garð Íslendinga hjá vinum þeirra erlendis, veikja álit okkar og traust, þar með lánstraust, og koma í veg fyrir, að okkur tækist að leysa mál okkar á erlendum vettvangi. Erlendur blaðamaður, sem hér var á ferð nýlega, hefur skýrt frá því í blaðagrein, að einn af forustumönnum stjórnarandstöðunnar hér hafi verið mjög þungorður í garð Bandaríkjamanna fyrir að ljá máls á því að veita ríkisstj. Íslands dollaralán. Svona framkoma gegn hagsmunum þjóðarinnar þekkist ekki í neinu landi. En stjórnarandstaðan hér lætur sér ekki allt fyrir brjósti brenna. Ef hún telur sig geta valdið stjórninni erfiðleikum, er ekki um það hirt, þó að þjóðinni í heild sé bakað með því tjón. Sem betur fór, missti áróður stjórnarandstæðinga marks á erlendum vettvangi. Stjórnarandstæðingar gerðu með áróðri sínum erlendis sömu skyssuna og þeir gera hér heima í sambandi við efnahagsmálin. Þeir gengu of langt. Mönnum erlendis varð ljóst, að á bak við áróður stjórnarandstæðinga lágu annarlegar hvatir, en ekki þjóðhollusta, alveg á sama hátt og Íslendingum er ljóst, að á bak við aðgerðir stjórnarandstæðinga í efnahags- og launamálunum liggur ekki þjóðhollusta, heldur valdafíkn. Ríkisstj. hefur því tekizt að fá nokkur lán erlendis, m.a. til virkjunar Sogsins. Á seinasta landsfundi Sjálfstfl., í apríl 1956, hélt Ólafur Thors mikla yfirlitsræðu. Þar komst hann svo að orði, er hann lýsti eðli og stefnu Sjálfstfl.: „Við berjumst fyrir hagsmunum okkar sjálfra, flokks okkar og þjóðar.“ Það vakti athygli, hversu hreinskilinn formaður Sjálfstfl. var að viðurkenna svo afdráttarlaust, að sjálfstæðismenn berðust fyrst og fremst fyrir einkahagsmunum, þar á eftir fyrir hagsmunum flokksins, en hagsmunir þjóðarinnar kæmu ekki fyrr en í þriðju og. seinustu röð á eftir þessu hvoru tveggja. Í stjórnarandstöðunni hefur Sjálfstfl. sýnt það, að hann er þessu kjörorði formannsins trúr. Hann berst dyggilega fyrir einkahagsmunum og flokkshagsmunum, en til þessa er flokkurinn ekki komin að baráttunni fyrir þriðja atriðinu, þjóðarhagsmununum, nema síður sé. Fyrir nokkrum árum lýsti þekktur kommúnisti því yfir, að sig varðaði ekkert um þjóðarhag. Að vonum vöktu þessi ummæli þjóðarhneyksli og voru talin glæpur. Í stjórnarandstöðunni virðist mér Sjálfstfl. hegða sér þannig, að ég sé ekki betur en hann sé búinn að stela glæpnum frá þessum gamla, þekkta kommúnista. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Andstæðingar ríkisstj. hafa í allan vetur, bæði hér á Alþingi og í blaðakosti sínum, hamrað á því æ ofan í æ, að Alþingi það, sem nú situr, hafi verið með fádæmum aðgerðalitið og eftir það liggi fátt eitt. Meðal ýmissa annarra hluta hefur þetta verið árásarefni stjórnarandstæðinga á núv. ríkisstj. og flokka þá, er hana styðja. Eins og flest annað, sem stjórnarandstaðan hefur uppi í málflutningi sínum gegn ríkisstj. og stjórnarflokkunum, er þetta úr lausu lofti gripið og gersamlega órökstuddar fullyrðingar. Svo sem kunnugt er, var ríkisstj. sú, sem nú situr, mynduð í júlílok 1956, aðeins tveim mánuðum áður en Alþingi kom saman. Öll hin stærri mál ríkisstj., sem Alþingi hefur haft til meðferðar nú á þessu þingi, hafa þurft ærinn undirbúning, og hljóta allir að viðurkenna það, sem nokkurs meta sannleikann. Það voru því engin tök á því, að ríkisstj. gæti þegar í þingbyrjun lagt fram öll lagafrv. sín, enda mun slíkt aldrei hafa tíðkazt. Hins vegar hefur verið unnið að því sleitulaust af hálfu ríkisstj., og Alþingi hefur fengið málin til meðferðar, jafnótt og þau hafa verið tilbúin, og hefur það haft ærin verkefni að vinna við meðferð og afgreiðslu þeirra og ýmissa annarra. Það er vissulega rétt, að Alþingi hefur setið lengi að þessu sinni. En það er ofur eðlilegt. Þetta er fyrsta þing eftir kosningar, og ríkisstj. og Alþ. hafa stefnt að því að koma þegar á fyrsta þingi í framkvæmd þeim stórmálum, sem marka stefnu ríkisstj. og stuðningsflokkar hennar höfðu samið um, áður en ríkisstj. var mynduð. Ég mun nú geta nokkurra hinna veigameiri mála, sem Alþingi hefur haft til meðferðar á þessu þingi og sýna það ljóslega og sanna, að Alþingi hefur ekki setið aðgerðalaust í vetur, eins og sjálfstæðismenn halda fram bæði í ræðu og riti. Er þá fyrst að geta laganna um útflutningssjóð o.fl., sem afgreidd voru fyrir jól og eru hin þýðingarmestu, eins og alþjóð er kunnugt. Óþarft er fyrir mig að fara um þau mörgum orðum. Fyrir efni þeirra og tilgangi hefur verið gerð rækileg grein, bæði nú við þessa umræðu og áður, en lagasetning þessi er undirstaða þess, að atvinnutæki og framleiðslutæki landsmanna hafa verið starfrækt viðstöðulaust, í stað þess að annars hefðu þau stöðvazt með öllu um áramótin. Þessa lagasetningu hafa sjálfstæðismenn lagt sig fram um að ófrægja og tortryggja í augum landsmanna, vegna þess að hún hlaut óhjákvæmilega að hafa í för með sér nýja skatta og millifærslu á fé til atvinnuveganna, til þess að rekstur þeirra gæti haldið áfram óhindrað. Þeir hafa þó ekki bent á neina aðra lausn á málinu, - enga, alls enga. Þeir virðast engar skoðanir hafa um þetta aðrar en þær, að tekjuöflun væri nauðsynleg til atvinnuveganna. En þrátt fyrir það börðust þeir hatrammlega á móti þessari sömu tekjuöflun af fullkomnu ábyrgðarleysi. Þá nefni ég lög um heimild fyrir ríkisstj. til skipakaupa, lántöku og sérstakra ráðstafana í útvegsmálum til þess að stuðla að jafnvægi í byggð landsins. Í lögum þessum felst það, að ríkisstj. er heimilt að kaupa og láta smíða 15 togara og 12 200–250 smálesta fiskiskip. Hér er einnig um að ræða mál, sem alþjóð varðar. Orðið er þegar tímabært að endurnýja togaraflotann, en flestir togararnir, sem landsmenn eiga, voru smíðaðir á næstu árum eftir stríðslok, og sumir eru jafnvel eldri. Samhliða þessu er að sjálfsögðu nauðsynlegt að auka útflutningsframleiðsluna ár frá ári. Á því byggist afkoma þjóðarinnar fyrst og fremst. Togurum þessum og fiskibátum verður ráðstafað til þeirra staða, er mesta þörf hafa fyrir slíkan atvinnurekstur og jafnframt möguleika til slíks rekstrar. Er þetta einn liður og hann ekki óverulegur í viðleitni ríkisstj. og stuðningsflokka hennar til þess að hamla á móti hinum óeðlilegu og að mörgu leyti óæskilegu þjóðflutningum, sem átt hafa sér stað undanfarin ár til Suðvesturlands, þannig að við auðn hefur legið á ýmsum stöðum. Meðal annarra hluta felst í lögum þessum heimild fyrir ríkisstj. til þess að setja á stofn ríkisútgerð togara, sem legðu afla sinn á land til vinnslu þar, sem ekki eru fyrir hendi fjárhagslegir möguleikar til að kaupa og reka togara. Þá hefur Alþingi haft til meðferðar og afgreitt sem lög frv. um sölu og útflutning sjávarafurða, sem felur í sér breytingu á því skipulagi, sem hingað til hefur gilt og er í aðalatriðum þannig, að allur útflutningur sjávarafurða verður undir eftirliti sérstakrar útflutningsnefndar, sem fylgist með starfsemi útflytjenda og hefur forgöngu um öflun markaða. Í sambandi við sjávarútvegsmál má enn nefna breytingu á lögum um fiskveiðasjóð, um rýmkun á hámarksupphæðum lána úr sjóðnum og hámarksstærð skipa, sem sjóðurinn lánar út á, og enn fremur lög um tunnuverksmiðjur ríkisins, sem fela í sér heimild fyrir ríkisstj. til að endurbæta og fullkomna þær tvær verksmiðjur, sem til eru, og byggja þá þriðju á Austur- eða Norðausturlandi, et nauðsyn þykir, og taka lán til þessara framkvæmda. Er hér stefnt að því, að allar tunnur, sem síldarframleiðslan þarfnast, verði smíðaðar hér á landi. Þá hefur Alþ. haft til meðferðar þýðingarmikla lagabálka um landbúnaðarmál, og er þar helzt að nefna lög um landnám, ræktun og byggingar í sveitum, en frv. var samið af n., sem endurskoðaði gildandi lagaákvæði um þessi efni. Miða lög þessi að því m.a. að fjölga nýbýlum og stækka tún á jörðum, þar sem ræktun er skemmst á veg komin. Þá nefni ég frv. til laga um búfjárrækt, sem er mikill bálkur, og hafa hin eldri lög, sem um þetta efni hafa gilt, verið endurskoðuð í ljósi nýrrar reynslu. Lögin um lax- og silungsveiði hafa verið endurskoðuð og Alþ. haft til meðferðar frv. þar um og unnið mikið og vandasamt verk í því sambandi. Um landbúnaðarmál skal að lokum nefnt frv. til l. um eyðingu refa og minka, sem vonazt er ettir að geti orðið nýr grundvöllur að herferð gegn þessum meindýrum. Snertir þetta ekki aðeins vernd gegn kvikfénaði landsmanna, heldur og vernd fuglalífs og fiska í ám og vötnum. Í félagsmálum hefur Alþ. haft ýmis mál til meðferðar. Ber þar hæst frv. um húsnæðismálastofnun, byggingarsjóð ríkisins og sparnað til íbúðabygginga. Húsnæðismálakerfi fyrrv. ríkisstj. reyndist ekki þess megnugt, svo sem kunnugt er, að leysa húsnæðismálin til nokkurrar hlítar eða frambúðar. Samkv. hinum nýju lögum um þetta efni er stofnaður byggingarsjóður ríkisins og honum fengið ríflegt stofnfé. M.a. renna til hans 2/3 hlutar af væntanlegum stóreignask:atti, en Alþ. hefur nú fyrir skemmstu samþ. lög um skatt þennan. Þúsundir manna bíða nú eftir lánsfé í íbúðabyggingar, og var því óhjákvæmilegt að gera myndarlegt átak í þessum efnum, til þess að unnt verði að bæta úr sárri lánsþörf fjölda fólks. Í húsnæðismálalöggjöfinni er m.a. ákvæði um skyldusparnað einhleyps fólks á aldrinum 16–26 ára, sem ekki stundar skólanám. Fé þetta er varðveitt í innlánsdeild byggingarsjóðs ríkisins og er undanþegið tekjuskatti og útsvari. Féð greiðist síðan út með vöxtum og vísitöluuppbót og veitir forgangsrétt til lána til íbúðabygginga. Hér er um algert nýmæli að ræða, og þess ber að vænta, að það gefist vel og komi að tilætluðum notum í framkvæmd. Samsvarandi ákvæði gildir um þá menn utan kaupstaða og kauptúna, sem leggja á þennan hátt fé í veðdeild Búnaðarbankans. Hér má geta þess, að á yfirstandandi ári greiðir ríkissjóður 12 millj. kr. framlag til byggingar verkamannabústaða, en á fjárlögum síðasta árs voru tæpar 2 millj. kr. í þessu skyni. Ýmis fleiri félags- og heilbrigðismál hefur Alþ. fjallað um á þessu þingi, svo sem frv. til l. um vísitölu byggingarkostnaðar, sem afgr. hefur verið sem lög, breytingar á orlofslögum, bæði hinum almennu orlofslögum, orlofi opinberra starfsmanna og orlofi iðnnema. Er þessu breytt til samræmis við þá kjarasamninga., sem gerðir hafa verið um þessi efni fyrir tveim árum. Þá hefur Alþ. haft til meðferðar frv. um heilsuvernd í skólum og frv. um breytingu á sjúkrahúsalögum, hvort tveggja mikilsverð mál. Kirkju- og menningarmálum hefur Alþ. og ríkisstj. heldur ekki sýnt tómlæti. Frv. um kirkjuþing og kirkjuráð íslenzku þjóðkirkjunnar hefur verið afgreitt sem lög. Samkv. því verður kirkjuþing háð annað hvort ár, og eiga þar sæti fulltrúar presta og leikmanna. Þá hafa verið samþ. á Alþ. ný lög um dýravernd, og hafa öll eldri ákvæði hér að lútandi verið endurskoðuð, en hin nýju lög eru öll betur úr garði gerð og yfirgripsmeiri. Þá nefni ég frv. til l. um Háskóla Íslands, sem Alþ. hefur haft til meðferðar, þar sem gert er ráð fyrir, að sameinuð verði í einn lagabálk 17 eldri lög, sem öll snerta háskólann, auk þess sem þar eru mörg nýmæli, sem áður höfðu aðeins verið ákveðin í reglugerð eða óbundin með öllu. Þetta er þýðingarmikill lagabálkur um æðstu menntastofnun þjóðarinnar, og þess er vænzt, að málið verði fullafgreitt, áður en þingið lýkur störfum. Þá hefur Alþ. fjallað um breytingar á lögum um skemmtanaskatt og þjóðleikhús, þar sem gert er ráð fyrir að tryggja félagsheimilasjóði stórum auknar tekjur frá því, sem verið hefur. Er til þess ætlazt, að helmingur skemmtanaskattsins renni hér eftir í félagsheimilasjóð, en hingað til hafa það aðeins verið 35%. Ýmsar fleiri mikilvægar breytingar eru í frv. þessu. Enn nefni ég tvö mál í þessu sambandi. Eru það frv. um menningarsjóð og menntamálaráð og frv. um vísindasjóð. Lögin um menningarsjóð og menntamálaráð voru fyrst sett 1930 og voru stórmerk mál á sínum tíma. Tímarnir hafa breytzt, og bar því nauðsyn til að endurskoða þessi lagaákvæði og þá einkum að afla menningarsjóði aukinna tekna, til þess að honum yrði gert kleift að rækja hlutverk sitt. Undanfarið hafa tekjur sjóðsins numið um 500–600 þús. kr. á ári, en með hinu nýja frv. á að tryggja, að tekjur hans verða 21/2 millj. kr. á ári. Af þeirri upphæð eru 800 þús. kr. lagðar árlega til vísindasjóðs, en hlutverk þess sjóðs er að efla íslenzkar vísindarannsóknir, bæði á sviði raunvísinda og hugvísinda. Að lokum skulu nefnd þrjú frv. um breytingar á bankalöggjöfinni, sem ætlað er að fái fullnaðarafgreiðslu næstu daga. Breyting sú, sem mestu varðar í þeim efnum, er um seðladeild Landsbankans. Hingað til hefur það verið svo, að sama bankaráð og sama framkvæmdastjórn hefur haft með höndum stjórn seðlabankastarfseminnar og stærsta viðskiptabanka landsins, Landsbankans. Sú skoðun hefur verið uppi, að ég ætla í öllum stjórnmálaflokkum landsins, að þetta sé óheppilegt og óeðlilegt. Með hinu nýja frv. er stefnt að því, að sérstök stjórn og framkvæmdastjórn fari með seðlabankamálin, en önnur stjórn og framkvæmdastjórn annist hina almennu viðskiptabankastarfsemi Landsbankans. Það er að vísu skoðun mín og margra annarra, að réttara hefði verið að stofna sérstakan seðlabanka, er orðið hefði banki bankanna og ríkisins og ekki í tengslum við viðskiptabanka. En með hinni fyrirhuguðu breytingu er stefnt í rétta átt í þessum efnum með því að gera seðladeild Landsbankans að sem sjálfstæðastri stofnun. Þá er fyrirhugað, að Útvegsbankinn verði hreinn ríkisbanki, og virðist sú ráðstöfun ekki sæta andmælum stjórnarandstöðunnar. Samhliða þessu er gert ráð fyrir því, að Sjálfstfl. missi meirihlutavald sitt yfir stærstu bönkum landsins. Hann á enga réttmæta kröfu til slíks valds, þar sem hann hvorki hefur meiri hluta meðal þings né þjóðar. Slíkt vald eins flokks er óeðlilegt og óheppilegt og til þess fallið að vekja tortryggni, réttmæta eða óréttmæta eftir atvikum. Undan þessu kvartar stjórnarandstaðan sárlega, en til þess hefur hún enga réttmæta ástæðu. Hún fær sína hlutdeild í stjórn bankanna eins og vera ber, en hún fær ekki meirihlutavald. Ég hef nú í örstuttu máli drepið á æði mörg og mikilvæg frv., sem Alþ. það, sem nú situr, hefur fjallað um og flest eru þegar orðin að lögum, en nokkur verða það væntanlega innan skamms. Auk þess hefur Alþ. fjallað um mikinn fjölda annarra mála, sem ógerningur er að gera grein fyrir á skammri stund. Með þessu vildi ég sýna fram á, að það er fullkomið öfugmæli, þegar því er haldið fram, að Alþ. hafi verið aðgerðalaust eða aðgerðalitið, svo sem talsmenn Sjálfstfl. og flokksblöð hans hafa viljað halda á lofti. Þvert á móti mun það mála sannast, að á fáum þingum hafi verið fjallað um jafnmörg og þýðingarmikil mál, og eftir Alþ. það, er nú situr, ætla ég að liggi jafnmikil störf og mest hefur áður þekkzt. - Góða nótt.