Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (Þorv. Garðar Kristjánsson) Umr. fer þannig fram, að hver þingflokkur fær til umráða 30 mínútur, er skiptast í tvær umferðir, 15–20 mín. í þeirri fyrri og 10–15 í þeirri síðari. Röð flokkanna verður þessi í báðum umferðum: Framsfl., Sjálfstfl., Alþb. og Alþfl. Ræðumenn flokkanna verða: Fyrir Framsfl. í fyrri umferð Ólafur Jóhannesson forsrh. og í síðari umferð Steingrímur Hermannsson dómsmrh. Fyrir Sjálfstfl. í fyrri umferð Þorv. Garðar Kristjánsson, 5. þm. Vestf., og í síðari umferð Eyjólfur K. Jónsson, 5. þm. Norðurl, v. Fyrir Alþb. í fyrri umferð Ragnar Arnalds menntmrh. og Ólafur Ragnar Grímsson, 3. landsk. þm., í síðari umferð. Fyrir Alþfl. í fyrri umferð Kjartan Jóhannsson sjútvrh. og Bragi Níelsson, 8. landsk. þm., en í síðari umferð Karl Steinar Guðnason, 5. þm. Reykn. Hefst nú umr. og tekur fyrstur til máls hæstv. forsrh., Ólafur Jóhannesson.



Herra forseti. Frv. það, sem hér er til umr., hefur þegar verið samþ. án breytinga í hv. Nd. Það fjallar um tímabundnar ráðstafanir til viðnáms gegn verðbólgu. Þessar ráðstafanir miða fyrst og fremst að því að hamla gegn þeirri verðbólguskriðu, sem fylgt hefði ef 14% launahækkun hefði verið hleypt út í hagkerfið 1. des. n, k., og þeim atvinnuvanda, sem af henni hefði leitt. Þó verðbótavísitalan hefði verið greidd niður um 21/2%, sem ákveðið var í samstarfsyfirlýsingu stjórnarflokkanna, hefði afleiðingin allt að einu orðið sú hin sama: óviðráðanleg verðbólguholskefla. Afleiðingarnar hefðu fljótt birst í rekstrarstöðvun, atvinnuleysi og gengisfellingu innan tíðar, með þeim alkunnu fylgifiskum sem henni fylgja. Markmið þessa frv. er að afstýra þeim verðbólguvoða sem skella mundi yfir l. des. að óbreyttum lögum. Þær ráðstafanir eru fyrst og fremst bráðabirgðaráðstafanir, miðaðar við tímabilið 1. des. n.k. til 28. febrúar 1979, yfir það er engin fjöður dregin. En án þessara ráðstafana mundi verðbólgudraugurinn verða enn óviðráðanlegri en áður og allur eftirleikur erfiðari en ella. Þetta hlýtur öllum að vera augljóst mál. Það er því rangt að gera lítið úr þessum aðgerðum, þó segja megi að hér sé fyrst og fremst um bráðabirgðaaðgerðir að ræða. En þó vissulega sé um tímabundnar viðnámsráðstafanir að tefla ber þó einnig að líta á þetta frv. sem lið í þeirri viðleitni ríkisstj. að ná fram varanlegum breytingum á sviði efnahagsmála þegar á næsta ári. Meginverkefnið er að freista þess að ná tökum á verðbólgunni, og að því verki er nú unnið í samráði við aðila vinnumarkaðarins. Rétt er að leggja áherslu á það, að til þess að árangur náist á þessu sviði þarf að ríkja gagnkvæmur skilningur milli stjórnvalda og aðila vinnumarkaðarins um nauðsyn slíkra aðgerða. Þær ráðstafanir, sem ríkisstj. varð að grípa til á fyrstu starfsdögum sínum í sept. s.l., fólu í sér tilraun til að rjúfa þann vítahring verðlags og launahækkana sem hagkerfið hefur fests í að undanförnu og haft hefur í för með sér slíka rekstrarerfiðleika í undirstöðuatvinnuvegum, að horfði til rekstrarstöðvunar og atvinnuleysis. Þar var farið inn á þá braut að draga úr verðbólgu með auknum niðurgreiðslum og lækkun söluskatts á nauðsynjum. Þrátt fyrir þær stórtæku niðurfærsluaðgerðir, sem fólust í septemberráðstöfununum var alla tíð ljóst að þær mundu einar sér ekki duga til þess að hemja í einni svipan þá þungu verðbólguöldu sem valt og veltur í hagkerfinu. Þá þegar var vitað að fram undan væri veruleg verð- og launahækkun hinn 1. des. n.k. Frá því gripið var til ráðstafananna í sept. s.l. hefur framvinda efnahagsmála orðið nokkru óhagstæðari en búist var við þegar þær voru undirbúnar. Innflutningsverðlag hefur hækkað talsvert meira en ráð var fyrir gert, en verðlag á útflutningsafurðum okkar hefur hins vegar staðið í stað. Viðskiptakjör þjóðarinnar hafa því versnað talsvert á þessu tímabili, og stafar það fyrst og fremst af lækkun á gengi Bandaríkjadollars sem vegur þungt í okkar útflutningstekjum gagnvart Evrópumyntum sem mestu ráða um verð á innflutningi. M.a. af þessum sökum er vandinn, sem við er að glíma, nú alvarlegri og stærri í sniðum en ætlað var. Að sama skapi er brýnna að hann verði leystur með skynsamlegum ráðum. Ríkisstj. er sammála um að brýnasta verkefni hennar sé að móta samræmda stefnu um aðgerðir á öllum sviðum efnahagsmála í því skyni að hamla gegn verðbólgu á næstu missirum. Það þarf að móta og síðan fylgja skarpri aðhaldsstefnu í verðlags- og launamálum, þar sem horft verður til lengri tíma en nokkurra mánaða. En viðnám gegn verðbólgu verður næsta haldlítið ef ekki er jafnframt mótuð samræmd aðhaldsstefna á sviði ríkisfjármála, peningamála, fjárfestingarmála og skattamála. Ríkisstj. hyggst í þessu skyni m.a. beita sér fyrir eftirgreindum aðgerðum: Stefnt verði að því í samráði við aðila vinnumarkaðarins, að verðlag og peningalaun hækki ekki meira en 5% hinn 1. mars n.k. Leitast verði við að ná svipuðum markmiðum fyrir önnur verðbótatímabil á árinu 1979 þannig að verðbólgan náist niður fyrir 30% í lok ársins. Vísitöluviðmiðun launa verði breytt fyrir 1. mars n.k. að höfðu samráði við fjölmennustu heildarsamtök launafólks. Gert er ráð fyrir að vísitölunefnd skili tillögum fyrir 15. febr. n.k. sem unnt verði að byggja á í þessu sambandi. M.a. verður athuguð viðmiðun við viðskiptakjör o.fl. Eins og kunnugt er hefur vísitölunefnd þegar gert ríkisstj. grein fyrir störfum sínum fram til þessa dags, og mun hún halda áfram starfi sínu. Það er rangt, eins og m.a. hefur verið gert í fjölmiðlum, að tala um tillögur vísitölunefndar. Tillögur frá hennar hendi liggja ekki enn fyrir. Vegna þeirra aðgerða, sem frv, þetta gerir ráð fyrir, verða lögð fram nú fyrir áramót frv. til laga um tekjuöflun og kemur þar m.a. til athugunar hátekjuskattur og veltuskattur á ýmiss konar rekstur. Einnig kemur til skoðunar í þessu skyni fjárfestingarskattur og eignarskattur. Þetta er allt í athugun hjá skattalaganefnd. Með samræmdri beitingu þeirra fjármálatækja, sem hér hafa verið nefnd, þ.e. með álagningu sérstaks skatts á verðbólgufjárfestingu og með hækkun eignarskatts er stefnir að sama marki, mætti koma traustum böndum á verðbólgugróðann. Ég hygg að menn geti verið sammála um að þvílíkar aðgerðir séu fyllilega réttlætanlegar. Rík áhersla verður lögð á að tryggja jafnvægi í ríkisfjármálum á sama grundvelli og gert er ráð fyrir í fjárlagafrv. fyrir árið 1979. Jafnframt verður að því stefnt, að aukinni fjárþörf ríkissjóðs vegna þeirra aðgerða, sem ríkisstj. hefur gripið til, verði mætt að hluta með niðurskurði rekstrarútgjalda ríkisins. Einn liður í þessari viðleitni felst í því að endurskoða allan ríkisrekstur með aukið aðhald og sparnað í huga. Jafnframt verða skattalögin endurskoðuð svo og skattalagaframkvæmd til þess að tryggja aukið réttlæti í skattlagningu og skattheimtu. Beinir skattar af almennum launatekjum, sérstaklega tekjuskattur og sjúkratryggingagjald, verða lækkaðir á næsta ári. Á þessu þingi hyggst ríkisstj. beita sér fyrir breyttri stefnu í framleiðslumálum landbúnaðarins og verða fyrstu frv. um þetta efni lögð fram nú fyrir næstu áramót. Stefnt verður að því að draga í áföngum úr framleiðslu umfram þarfir, þannig að útflutningsbætur geti lækkað frá því sem nú er. Ríkisstj. mun beita sér fyrir aðhaldssamri stefnu á sviði fjárfestingarmála á næsta ári og er að því stefnt að heildarfjárfesting á árinu 1979 verði ekki umfram 24–25% af vergri þjóðarframleiðslu. Stefnumörkun á sviði fjárfestingarmála er nú í undirbúningi og er gert ráð fyrir lagafrv. um þau mál innan tíðar. Þar er m.a. gert ráð fyrir því, að fjárfestingu verði beint frá verslunar- og skrifstofubyggingum í tækni- og skipulagsumbætur, m.a. í fiskvinnslu og iðnaði. Dregið verði úr fjárfestingu í landbúnaði sem leiðir til aukinnar framleiðslu, en áhersla lögð á hagræðingu og uppbyggingu vinnslustöðva landbúnaðarins. Þessari stefnu mun verða fylgt eftir með breytingum á reglum um útlán fjárfestingarlánasjóða og banka. Í 3. gr. þessa frv. eru ákvæði þess efnis, að ríkisstj. muni beita sér fyrir aðgerðum og lagasetningu til ýmissa félagslegra umbóta sem í kjarabótum megi meta 3% af verðbótavísitölu þeirri sem gildir fram til 30. nóv. Við undirbúning þeirra mála, sem hér um ræðir og talin eru upp í 7. lið grg., mun ríkisstj. hafa fullt samráð við aðila vinnumarkaðarins, og er áhersla lögð á að aðgerðum og undirbúningi löggjafar verði hraðað svo sem kostur er. Hér er um margvísleg hagsmuna- og réttindamál að ræða, og má minna á að um mörg af þessum málum er fjallað í samstarfsyfirlýsingu stjórnarflokkanna og meginstefnan í þessum málum mörkuð þar. Undirbúningur margra þessara mála er þegar hafinn og í sumum tilvikum langt kominn. Þau mál, sem sérstaklega eru nefnd í grg. frv. eru þessi: Öryggismál og hollustuhættir á vinnustöðum. Húsnæðismál. Leigjendavernd. Málefni lífeyrissjóða og eftirlaun aldraðra. Fæðingarorlof. Fræðslumál samtaka launafólks. Dagvistunarheimili. Veikinda- og slysabætur og uppsagnarákvæði launafólks. Forfallaþjónusta í landbúnaði. Ávöxtun orlofsfjár. Sérstök réttindamál opinberra starfsmanna. Um þessi mál var allítarlega fjallað í framsögu í Nd. og verð ég að vísa til þess hér vegna þeirra tímatakmarkana sem gilda. Í peningamálum mun ríkisstj. fylgja mjög aðhaldssamri stefnu. Í þeirri stefnu felst að útlánaþök bankanna og bindiskylda Seðlabankans verði ákveðin þannig að peningamagn í umferð verði í samræmi við stefnuna í launamálum. Ljóst er að takmörkun útlána og hófleg aukning peningamagns er ein af forsendum þess að unnt reynist að draga úr verðþenslu. Ríkisstj. mun beita ströngu verðlagsaðhaldi og halda áfram eflingu verðlagseftirlits. Í því sambandi munu reglur verðlagseftirlitsins um hámarksálagningu verða endurskoðaðar og fleiri tegundir en nú er settar undir hámarksákvæði. Til að draga úr verðlagsáhrifum launahækkunar 1. des. hefur ríkisstj. ákveðið að þær verðhækkanir, sem heimilaðar verða eftir 1. des., miðist við 4–41/2% kauphækkun hið mesta. Þetta þýðir m.ö.o. að atvinnurekendur taki á sig um 2% í kauphækkun án þess að fá það til baka í verðhækkun, og ber að skoða þetta sem framlag atvinnurekenda til viðnáms gegn verðbólgu. Hér að framan hef ég farið nokkrum orðum um nánari tildrög og tilgang þeirra aðgerða, sem frv. gerir ráð fyrir, og jafnframt lýst því að nokkru, hvernig ríkisstj. hyggst fylgja þessum málum eftir á næsta ári. Ég vík þá aðeins að einstökum köflum frv. sjálfs. Í l. kafla frv. er fjallað um niðurgreiðslu vöruverðs, lækkun skatta lágtekjufólks, félagslegar umbætur og verðbótavísitölu. Þessi kafli frv. skýrir sig að mestu leyti sjálfur. Þar er m.a. gert ráð fyrir því, að niðurgreiðslur verði enn auknar frá því sem nú er. Einnig segir þar, að ríkisstj. muni beita sér fyrir lækkun skatta og gjalda á lágtekjufólki. Enn fremur hyggst ríkisstj. beita sér fyrir aðgerðum til ýmissa félagslegra umbóta sem metnar verði til kjarabóta launþega, eins og ég hef áður getið. Ákvæðin í l. kafla frv. fela þannig í sér, að til þess að ná árangri í viðureigninni við verðbólguna verða kjör launþega bætt sem svarar 8% af 14% hækkun verðbótavísitölu með öðrum hætti en með beinni launahækkun í krónum, og er megináherslan lögð á að tryggja kjör lágtekjufólks. Aðalatriðið er auðvitað kaupmáttur launanna, en ekki krónutalan í launaumslagi. Þá má segja, að aðallagaákvæðið sé í 4. gr. Skv. henni skal greiða verðbætur á laun á næsta verðbótatímabili skv. verðbótavísitölu 151 stig. Í II. kafla frv. eru ákvæði til að tryggja kjör lífeyrisþega og þá sérstaklega hinna tekjulægstu í þeirra hópi með hækkun lífeyrisbóta og sérstakri hækkun tekjutryggingar. Sú hækkun er 9% í stað hinnar almennu reglu um aðeins 6% hækkun. Með tillögum frv. í heild eiga kjör allra hinna lægst launuðu að vera tryggð með viðunandi hætti, jafnframt því sem freistað er að veita viðnám gegn veðbólgu. Með þeirri stefnu í launa- og verðlagsmálum, sem mörkuð er í þessu frv., ásamt þeirri samræmdu stefnu á öllum sviðum efnahagsmála sem nú er í mótun og þegar hefur komið fram í fjárlagafrv. að því er ríkisfjármálin varðar og skýrð er frekar í grg. þessa frv., má telja að jöfnuður náist í viðskiptum við útlönd á næsta ári. Þótt hagvöxtur verði minni en að undanförnu ætti atvinna að vera næg um leið og tækist að draga tír verðbólgu. Í samstarfsyfirlýsingu ríkisstj. segir m.a. að unnið skuli að gerð þjóðhags- og framkvæmdaáætlunar sem marki stefnuna í atvinnumálum, fjárfestingarmálum, tekjuskiptingu og kjaramálum. Jafnframt verði mörkuð stefna um hjöðnun verðbólgu í áföngum og ráðstafanir ákveðnar sem nauðsynlegar eru í þessu skyni, m.a. endurskoðun á vísitölukerfinu, aðgerðir í skattamálum og mótun nýrrar stefnu í fjárfestingar- og lánamálum. Þær ráðstafanir, sem gripið var til fyrst í sept. s.l., mörkuðu fyrsta áfanga þessa verks. Með ráðstöfunum, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, er þessu verki haldið áfram og í reynd hafinn annar áfangi á þeirri braut að móta og síðan fylgja samræmdri aðhaldsstefnu í launa- og verðlagsmálum í samhengi við heildarstefnuna í skattamálum og efnahagsmálum almennt. Ég hygg að fæstum blandist hugur um það, að eigi viðunandi árangur að nást í viðnámi gegn verðbólgu þurfi að koma til aðgerðir sem ekki liggja einungis á sviði launamála og verðlagsmála, heldur einnig á öðrum sviðum kjaramála, ásamt aðgerðum á vettvangi peninga- og lánamála, fjármála ríkisins, verðlagsmála og fjárfestingarmála. Viðnámið gegn verðbólgu verður næsta máttlítið nema því sé fylgt eftir á öllum sviðum efnahagsmála. Ríkisstj. hefur sett sér það meginmarkmið að vinna að hjöðnun verðbólgu í ákveðnum áföngum, og þær aðgerðir, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, eru mikilsverð skref á þeirri leið. Ég verð að segja að mér finnst furðulítið samræmi á máli athafna sjálfstæðismanna, þ.e.a.s. stjórnarandstæðinga nú, þegar þeir annars vegar eru í stjórn og hins vegar í stjórnarandstöðu. Þeir settu febrúarlögin, og að því stóð ég og minn flokkur, af því að nauðsyn bar til að okkar dómi. Þá var Sjálfstfl. í stjórn. Nú er Sjálfstfl. andvígur þessum ráðstöfunum. Hann vill að 14% hækkun fari út í kaupgjald og verðlag. Hann vill meira að segja að aukin niðurgreiðsla, hvort heldur er 3% eða 21/2%, komi ekki til frádráttar verðbótavísitölu þeirri sem reiknuð hefur verið út og á að taka gildi 1. des., greiddi atkv. beinlínis gegn þeirri grein í hv. Nd. Nú er hann í stjórnarandstöðu. Því hefur verið lýst yfir af talsmönnum hans, að hann mundi sýna ábyrgð í stjórnarandstöðu. Hvar er nú ábyrgðartilfinningin? Nánari tími gefst ekki hér til útlistunar á þessu fyrirbæri. Það skýrir sig sjálft og sannar, að sjálfstæðismenn hafa ekkert lært frá því á vordögum 1974. Ég leyfi mér svo, herra forseti, að leggja til að þessu frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og fjh.og viðskn.



Herra forseti. Ég held, að hæstv. forsrh. hefði heldur átt að huga að hringsnúningi sínum í afstöðu til efnahagsmálanna heldur en að víkja að Sjálfstfl. með þeim hætti sem hann gerði áðan. Sannleikurinn er sá, að Sjálfstfl. sér slíka meinbugi á því frv., sem hér er til umr., að honum þykir fara best á því að stjórnarsinnar beri einir ábyrgð á slíkri lagasetningu sem hér er lögð til. Hæstv. forsrh. sagði að frv. það, sem við ræðum hér, miði fyrst og fremst að lausn þess efnahagsvanda sem fyrirsjáanlegur væri 1. des. n.k. Hann sagði enn fremur að líta bæri á þetta frv. sem lið í þeirri viðleitni ríkisstj. að ná fram varanlegum breytingum í efnahagsmálum sem komi til framkvæmda þegar á árinu 1979. Við skulum athuga frv. lítillega í ljósi þessara fullyrðinga hæstv. forsrh. Kjarna þessa frv. er að finna í því ákvæði þess, að á tímabilinu 1. des. n.k. til 28. febrúar 1979 skuli greiða verðbætur á laun skv. verðbótavísitölu 151 stig. Hvað þýðir þetta? Það á að skerða verðbætur á laun sem nemur 8 vísitölustigum. Ef ekkert væri að gert hækkaði verðbótavísitalan frá og með 1. des. n.k. úr 145 stigum í 159 stig eða sem nemur 14 stigum. Þessum 14 stigum er skipt þannig, að 8 stigum á að fórna til baráttu gegn verðbólgunni, en 6 stigum á að fórna á altari slagorðanna um samningana í gildi. Það er ekki spurt um það, hvort atvinnuvegirnir þoli nú kauphækkanir, þótt nú sé svo að þeim sorfið að við stöðvun liggi, með þeim afleiðingum fyrir launþega og þjóðarbúið í heild sem blasa við þeim sem sjá vilja. Því er engu skeytt, þó fyrir liggi yfirlýsingar af hálfu atvinnuveganna, studdar óyggjandi staðreyndum, að nú sé ekki tími til kauphækkana. Ekkert er atvinnuvegunum ætlað á móti til að standa undir auknum kostnaði. Ekkert er þeim ætlað nema auknar skattbyrðar. En hvað um 8 vísitölustigin sem á að fórna til baráttu gegn verðbólgunni. Það kemur í ljós af málflutningi ríkisstj. að engu á að fórna. Frv. gerir ráð fyrir aðgerðum sem ætlað er að koma á móti þessum 8 stigum sem á að skerða verðbótavísitöluna um. Gert er ráð fyrir að auka niðurgreiðslur vöruverðs frá því sem þær eru í nóvember 1978 sem svarar 3%, af verðbótavísitölu þeirri sem gildir fram að 1. des. 1978. Í rauninni er þetta engin leið af tveimur ástæðum. Annars vegar eru niðurgreiðslur á vöruverði þegar orðnar svo miklar að það skekkir alla verðmyndun í þjóðfélaginu og þar er ekki á bætandi. Hins vegar verða auknar niðurgreiðslur ekki framkvæmdar nema með mjög auknum greiðsluhalla á ríkissjóði eða aukinni skattheimtu og á hvorugt er bætandi af augljósum ástæðum. Þá gerir frv. ráð fyrir að ríkisstj. beiti sér fyrir aðgerðum og lagasetningu til ýmissa félagslegra umbóta sem metnar eru til kjarabóta sem 3% af verðbótavísitölu þeirri sem gildir fram til 1. des. 1978. Hverjar þessar félagslegu umbætur eru segir lítið. En hverjar sem þær kunna að verða munu þær kosta fé sem rennur út í verðlagið og eykur, þegar til lengdar lætur, þar með á verðbólguna á hliðstæðan hátt og samsvarandi kauphækkun mundi gera, svo ekki sé nú minnst á þau vinnubrögð sem hér á að innleiða með því að reikna alþýðu manna til kauphækkunar almenn umbótamál og framkvæmdir í landinn. Athygli vekur og að efnahagsráðstafanir skv. þessu frv. eru að því leyti harðari en í febrúarlögunum. að ekki er gert ráð fyrir láglaunauppbót eins og þá. Þá er hækkun bóta almannatrygginga ekki í samræmi við verðbólguaukninguna, því að þessir aðilar munn ekki nema að mjög takmörkuðu leyti njóta þeirra félagslegu umbóta sem látið er í veðri vaka að verði gerðar. Í rauninni er það svo, að ríkisstj. segir með þessu frv. við launþega: Við tökum af launum ykkar 8 vísitölustig. En verið óhræddir, við gefum ykkur þetta til baka í auknum niðurgreiðslum á vöruverði, lækkuðum sköflum og félagslegum framförum. - En ef staðið verður við þetta verða ekki einungis launþegar jafnsettir og ef þeir hefðu haldið sínum 8 verðbótavísitölustigum. heldur verða áhrifin af þessu öllu naumast engin til að stuðla að minnkun verðbólgunnar. Við skulum gera ráð fyrir að stuðningsmenn ríkisstj. trúi á aðgerðirnar til að vega upp á móti 8 vísitölustigunum. En þá geta þeir ekki trúað á lækningamátt þessara aðgerða á verðbólguna, enda sagði einn stuðningsmanna ríkisstj. við 1. umr. um frv. í Nd., að frv. tryggði a.m.k. 40%, verðbólgu á næsta ári. Það er því kaldhæðnislegt, að til þess að frv. þetta, ef að lögum verður, hafi tilætluð áhrif til lækkunar á verðbólgunni þarf ríkisstj. að svíkja þau loforð sem launþegum eru gefin. Og þá erum við komin að kjarna þessa máls. Frv. það, sem hér er til umr., er loddaraleikur ríkisstjórnar sem er stefnulaus og sjálfri sér sundurþykk. Tilburðir hennar til lausnar aðsteðjandi vandamálum verða ekki annað en vanskapnaður sem ætlað er að halda saman stríðandi stjórnarflokkum, sem þó er vonlaust verk. Þar sem þetta frv. er allsendis ófullnægjandi til að mæta vandanum nú 1. des., ræður af líkum að það hefur ekki mikla þýðingu til þess að koma fram varanlegum breytingum til bóta í efnahagsmálunum, svo sem hæstv. forsrh. talaði um í ræðu sinni áðan. En víkjum nokkru nánar að því máli. Ef vel ætti að vera þyrfti að hefja það mál á þeim tíma þegar hæstv. forsrh. lagði gjörva hönd á plóginn í ríkisstj. Geirs Hallgrímssonar í viðureigninni við verðbólguna. Það væri ánægjulegt að minnast hvernig þá miðaði í rétta átt í viðureigninni við verðbólguna þar til efnahagsaðgerðirnar í febrúar s.l. voru brotnar niður af misvitrum svokölluðum verkalýðsforingjum og með ólöglegum aðgerðum. Það væri ánægjulegt að minnast hæstv. forsrh. í sameiginlegri baráttu flokks hans og Sjálfstfl. við yfirborð, skrum og ábyrgðarleysi hinna svokölluðu verkalýðsflokka til að leysa verðbólgumálin. En þetta verður að bíða betri tíma. Það verður að horfast í augu við vandamál dagsins í dag, þegar hæstv. forsrh. hefur kastað fyrir róða stefnu sinni til lausnar verðbólguvandanum og er nú týndur og tröllum gefinn. Hæstv. forsrh. talar um að nú sé mikill vandi á höndum í efnahagsmálum. Ég hef enga tilhneigingu til að draga úr því. Þvert á móti er það forsenda þess, að úr verði bætt, að gera sér grein fyrir vanda þeim sem við stöndum frammi fyrir. Og það verður ekki ráðist gegn þeim vanda nema hafa heildarstefnu sem miðar að því að ráða bót á verðbólgu og jafnvægisleysi þjóðarbúsins. Sú heildarstefna hlýtur að vera fólgin í margháttuðum aðgerðum. Þessar aðgerðir felast annars vegar í skammtímaráðstöfunum og hins vegar í langtímaráðstöfunum. Skammtímaráðstafanirnar eru ekki nema til að afstýra aðsteðjandi vanda og gefa svigrúm til frekari aðgerða. Langtímaráðstafanirnar lúta að þeim frumorsökum verðbólgunnar sem stjórnvöld hafa á valdi sínu að ráða bót á. Langtímaráðstafanir miða að því að ráðast að rótum vandans. Þær miða að kerfisbreytingu til að fjarlægja það sem vandanum veldur. En samt sem áður verður að vera samband milli þess, sem gert er tímabundið, og þess, sem varanlegra á að vera. Skammtímaráðstafanir verða því að vera liður í langtímaráðstöfunum. en til þess að svo megi verða þarf heildarstefna að vera til staðar. Ef það er ekki verða skammtímaráðstafanir ekki annað en kák, fálm út í loftið sem engan vanda leysir, en kallar óðar en varir á nýjar bráðabirgðaaðgerðir meðan stöðugt sígur á ógæfuhliðina. Ríkisstj. hefur nú setið þrjá mánuði og við höfum nú fengið annan skammtinn af skammtímaráðstöfunum hennar. Fyrst var það 1. sept., nú er það 1. des. og næst verður það 1. mars. Fyrsta aðgerð ríkisstj. var gengislækkunin í byrjun sept. s.l. Þegar gengislækkanir hafa verið gerðar hefur verið leitast við að gera svonefndar hliðarráðstafanir svo að gengislækkanirnar næðu þeim tilgangi sem bæta stöðu útflutningsatvinnuveganna og viðskiptastöðu landsins út á við. Þetta hefur verið gert með því að hafa hemil á kaupgjaldi, jafnframt því að sérstakar ráðstafanir hafa verið gerðar til að bæta hinum lægst launuðu það, og lögð hefur verið áhersla á greiðsluhallalausan ríkisbúskap til þess að koma í veg fyrir að með gengislækkun væri tjaldað til einnar nætur. Annað mál er það, að þetta hefur ekki alltaf tekist sem skyldi. Samt sem áður held ég að flestir viðurkenni með sjálfum sér að slíkar ráðstafanir þurfi að gera til að gengislækkun nái tilgangi sínum. En hvað sem öllu líður, þá er mest um vert að stefnt sé í rétta átt og öll viðleitni beinist að því að ná réttu marki, þótt leiðin kunni að reynast torsótt. En núv. hæstv. ríkisstj. kastaði fram af sér beislinu og anaði í þveröfuga átt. Um leið og gengið var lækkað hækkaði hún kaupið nema hjá hinum lægst launuðu og efndi til stófellds greiðsluhalla á ríkisfjármálunum. Ég hygg að slíkar ráðstafanir fyrirfinnist hvergi í raunveruleikanum sem stjórnarstefna, en séu gott skóladæmi um verðbólguaukandi aðgerðir. Þetta voru fyrstu spor hæstv. ríkisstj. í viðureigninni við verðbólguna. Nógir voru erfiðleikarnir fyrir en ríkisstj. byrjaði með því að auka stórum vandann og síðan átti að taka til við að leysa hann. Samfara þessu brá ríkisstj. á leik með kaupgjaldsvísitöluna, svo sem kunnugt er. Stundum hefur verið talað um fölsun vísitölunnar, en allt slíkt tal bliknar í samanburði við það sem nú gerðist. Verð á sumum vörutegundum var lækkað með niðurgreiðslum úr ríkissjóði og afnámi söluskatts. Þessi verðlækkun var látin koma á vörutegundir sem vega þungt í vísitölugrundvellinum og hafa jafnvel lítt verið til á markaðnum. Jafnframt var svo vörugjald hækkað á öðrum vörutegundum, svo sem vörum sem hingað til hafa þótt hinar mestu nauðsynjar fyrir heilbrigði og menningu þjóðarinnar. Ríkisstj. beit svo höfuðið af skömminni með því að ætla að afsaka launalækkun hinna lægst launuðu með þessum hráskinnaleik með vísitöluna. En lengi býr að fyrstu gerð, enda er það, sem nú er að ske, meira og minna afleiðing þess sem gert var í byrjun september. Sést það best á því, hve verðhækkun varð nú miklu meiri en þá var gert ráð fyrir að yrði. Og áfram er haldið á sömu leið. Það sýnir frv. það sem hér er til umr. Það er hvorki til þess fallið að firra aðsteðjandi vanda nú 1. des. né er það í nokkrum tengslum við langtímaráðstafanir er miða að því að vega að rótum verðbólguvandans. Í stað þess gerir þetta frv. ráð fyrir auknum ríkisumsvifum og auknum ríkisafskiptum. Það þarf í stað þess að ráðast til atlögu við þann höfuðverðbólguvald sem þensla ríkisbáknsins er. Slíkar skammtímaráðstafanir er að mínu viti ekki raunhæft að tala um nema með því að ganga hreint til verks og lækka framlög ríkisins til allra málaflokka jafnt um ákveðið hlutfall, bæði rekstrarliði og framkvæmdaliði. Jafnframt því sem með þessu væri vandi ríkissjóðs leystur í bráð mundi þetta færa þjóðinni heim sanninn um það, að ríkisstj., hver sem hún væri, væri alvara í baráttunni gegn verðbólgunni. En í kjölfar slíkra og fleiri skammtímaráðstafana þarf að fylgja stefnumótun og framkvæmd langtímaaðgerða til gagngerrar kerfisbreytingar í ríkisbúskapnum í þeim tilgangi að minnka ríkisumsvifin, minnka ríkisreksturinn, fækka þeim verkefnum sem ríkinu eru fengin í hendur og jafnframt bæta þann rekstur og þjónustu sem ríkið á að hafa með höndum. En ríkisstj. sýnir enga tilburði í þessa átt. Skammtímaráðstafanir ríkisstj. eru marklausar sem aðgerð til að ráða bót á verðbólguvandanum, hvort heldur það er gengislækkunin í haust, brbl. um kjaramál, fjárlagafrv. eða frv. það sem hér er til umr., en öll þessi mál liggja nú samtímis og óafgreidd fyrir Alþingi. Rekst þar hvert á annars horn, sem sýnir best ráðleysi og stefnuleysi hæstv. ríkisstj. Ríkisstj. hefur ekki getað mótað neina heildarstefnu í efnahagsmálunum og virðist engu nær því nú en þegar hún tók við völdum, nema síður sé. Eftir því sem lengra líður og meira aðkallandi hlýtur að vera að einhverri heildarstefnu sé fylgt verður augljósara, að stjórnarflokkarnir eru þess ekki umkomnir að móta neina raunhæfa stefnu til að mæta þeim vanda sem við er að fást. Hæstv. forsrh. hefur látið þau orð falla, að nú eigi menn að láta sér nægja hin smáu skref í aðgerðunum gegn verðbólguvandanum. Það er grundvallarmisskilningur, að einhverjar smáskammtalækningar komi að haldi í viðureigninni við það ferlíki sem verðbólgan er nú orðin. Nú duga engar aðgerðir sem bera svipmót af því, að við stefndum að því að koma verðbólgunni - við skulum segja úr 10% niður í 7–8%. Það er auðvitað alveg gagnslaust að taka þannig á þeim vanda sem nú er við að glíma. Við erum ekki svo vel á vegi stödd að það dugi að miða ráðstafanir við það að lækka dýrtíðina um 2–3%. Við lífum í verðbólgu sem nú hefur náð 50%, og þegar svo er komið verður að beita miklu markvissari og stórtækari aðferðum en ef við byggjum við verðbólgu sem næmi um 10%. Eitt af því, sem er grundvöllur þess að árangur náist í baráttunni gegn verðbólgunni, er að almenningur í landinu hafi þá skoðun, að raunverulega sé verið að gera eitthvað umtalsvert. Það verður ekki unnið á verðbólgunni nema með samstilltu átaki þjóðarinnar í heild. En til þess þarf forustu. Og núv. ríkisstj., sem er sjálfri sér sundurþykk, er ekki fær um að veita þá forustu. Það verður sögulegt hlutverk Sjálfstfl. að veita þá forustu.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Þingflokkur sjálfstæðismanna hefur óskað eftir þessum umr. um efnahagsfrv. ríkisstj. Við höfum nú hlýtt á Þorvald Garðar Kristjánsson, helsta talsmann Sjálfstfl. hér í Ed., gera grein fyrir afstöðu flokksins til frv. Og hver er svo afstaða Sjálfstfl.? Er hann samþykkur þessum aðgerðum eða er hann andvígur þeim? Mörgum vefst líklega tunga um tönn að svara þessari spurningu eftir að hafa hlýtt á Þorvald Garðar Kristjánsson. En svarið er að hann er hvorugt. Flokkurinn er hvorki með né á móti. Nær allir þm. flokksins í Nd. sátu hjá við afgreiðslu málsins. Og það sem meira er, ekki einn einasti þm. Sjálfstfl, hefur séð sóma sinn í því að flytja brtt. við frv. eða aðra sjálfstæða till. hér á Alþ. um aðgerðir gegn verðbólguvandanum. Þeir hamast nógu ákaft gegn ríkisstj. og hneggja hátt í ræðu og riti, en taka þó enga afstöðu til málsins, ekki frekar en stóðhross á fjöllum. hvorki með né á móti. Þetta eru þó mennirnir sem bera fulla ábyrgð á því, hvernig komið er í íslenskum efnahagsmálum, því enginn getur neitað því, að núverandi ástand í efnahagsmálum er arfur frá fyrri stjórn. Þegar hægri stjórnin fór frá völdum voru hjól atvinnulífsins að stöðvast um land allt. Frystihúsin höfðu ákveðið að hætta rekstri um sinn og almennt atvinnuleysi var yfirvofandi í flestum landshlutum. Frystiiðnaðurinn var gerður út á Verðjöfnunarsjóð sem síðan tæmdist í júlíbyrjun, fáeinum dögum eftir kosningar. Einkennileg tilviljun það, - eða hitt þó heldur. Skútan hélst á floti rétt fram yfir kosningar. Síðan maraði hún í hálfu kafi. Annað var eftir þessu. Flest stærstu þjónustufyrirtæki ríkisins í algerum þrotum: Rafmagnsveitur ríkisins, Póstur og sími, ríkisspítalarnir. Ekkert þessara fyrirtækja vantaði minna en milljarð í kassann til að endar næðu saman þegar hægri stjórnin fór frá. Og verðbólgan í algeru hámarki, rúmlega 50%. Þannig var viðskilnaður fráfarandi stjórnar, og þess vegna erti aukaskattarnir, sem á voru lagðir í haust, almennt kallaðir viðskilnaðarskattar. Þegar arfur fráfarandi stjórnar berst í tal vantar ekki að talsmenn Sjálfstfl. setji upp englasvip. Þetta er ekki okkur að kenna, segja þeir. Þetta er allt verkalýðshreyfingunni að kenna. Það er baráttan gegn febrúarlögunum sem komið hefur öllu á annan endann. Það eru aðgerðir launafólks, útflutningsbann og ólöglegar aðgerðir sem eiga sök á þessum vanda. - Skyldu ekki flestir hafa heyrt þennan málflutning sem endalaust er þulinn í áróðri Sjálfstfl. seinustu mánuði, stundum kryddaður með hæfilegu nöldri um Guðmund J. og aðra verkalýðsforustumenn Alþb.? Hvað er nú hæft í þessu? Jú, fram á seinasta dag fyrri stjórnar voru þau lög og tilskipanir í fullu gildi sem stjórnin hafði sjálf sett, m.a. um kjaramál og verðlagsmál. Verkalýðshreyfingunni tókst ekki á s.l. vetri að brjóta niður kaupránslögin frá því í febrúar, eins og reyndar Þorvaldur Garðar Kristjánsson fullyrti áðan. Ríkisstj. hafði öruggan þingmeirihl. allan s.l. vetur og fullkomna aðstöðu til að móta þá stefnu og taka þær ákvarðanir sem hún vildi, allt þar til hún féll í kosningum á miðju sumri. Ríkisstj. gat því engum öðrum kennt um en sjálfri sér að allt var komið í kaldakol þegar hún fór frá. Hún einblíndi á launakjörin og sá engin önnur úrræði en lækka laun hins vinnandi manns. Íhaldsúrræði hennar urðu til einskis og henni mistókst með öllu að tryggja rekstur atvinnuveganna og vinna bug á verðbólgunni. Þess vegna fór hún frá, og söknuðu hennar fáir. Við Alþb.-menn gerum okkur fullkomlega grein fyrir því, að ekki er minnsta von til þess, að unnt verði að brjótast út úr efnahagsöngþveiti líðandi stundar í einu vetfangi. Undirstraumur 50% verðbólgu, sem hvarvetna gerir vart við sig í þáttum efnahagslífsins, er áfram mjög þungur, og enginn lætur sér til hugar koma að hann verði stöðvaður með fáeinum pennastrikum. Þar er tregðulögmál að verki. Efnahagsaðgerðir ríkisstj., sem hún verður fyrst um sinn að grípa til aftur og aftur á fárra mánaða fresti, stefna að því marki að ná niður verðbólgunni í nokkrum áföngum, úr 50% verðbólgustigi og niður undir 30% í lok næsta árs. Nokkrir þm. Alþfl., sem hvað harðast börðust gegn því að mynduð yrði vinstri stjórn, hafa hamast gegn aðgerðum ríkisstj. í ræðu og riti og kallað þær bráðabirgðaúrræði, sem lítinn vanda leysi. Þetta kemur engum á óvart. Málflutningur þessara manna hefur löngum verið nokkuð samhljóða áróðri sjálfstæðismanna. En hver eru þeirra úrræði? Hvað hefðu þeir vil ja að gert yrði í staðinn fyrir aðgerðir ríkisstj.? Áróður þessara manna gengur einfaldlega út á það, að verðbótavísitölu eigi að taka úr sambandi og í mesta lagi eigi að leyfa 3–4% launahækkun á hverju þriggja mánaða tímabili, jafnvel þótt almennar verðhækkanir nemi 10–12%. Þeir vilja sem sagt lögbjóða sjálfvirka kjaraskerðingu, sem mundi lækka launin hlutfallslega um 5–6% , jafnvel 8%, á hverju þriggja mánaða tímabili, eða í hvert sinn sem vísitala væri reiknað út. Um nokkurt skeið tókst þessum mönnum jafnvel að gera þessar fráleitu hugmyndir að tillögum Alþfl. Eftir að þeim var hafnað láta þeir öllum illum látum. Einn þeirra segir jafnvel af sér forsetastörfum, sem koma þó stjórnarstefnunni ekkert við og hann var kjörinn til að gegna á þessu þingi alveg óháð því hvaða ríkisstj. yrði við völd. Slíkur er ákafinn að koma fram stórfelldri kjaraskerðingu sem fyrst og fremst hefði bitnað á lágtekjumönnum og fólki með meðaltekjur. Hvaða trygging er svo fyrir því, að 15–20% kjaraskerðing sé það lausnarorð sem öllu mundi breyta. Í fyrstu skýrslu vísitölunefndar, sem dreift hefur verið á borð þm., má á bls. 76 finna spá Þjóðhagsstofnunar um áhrif efnahagsaðgerða nú í nóvemberlok á verðlag og kaupgjald t. mars n.k. Í þessari spá er áætlað að verði 7% launahækkun nú um næstu mánaðamót, þ.e.a.s. 1% meira en áformað er skv. aðgerðum ríkisstj., muni launahækkanir hinn 1. mars n.k. að öðru óbreyttu og með óbreyttu vísitölukerfi nema 8.5%. Sé hins vegar launahækkunin nú ákveðin aðeins 3% er launahækkunin 1. mars n.k. talin verða tæp 8%. Munurinn á 7% og 3% launahækkun um næstu mánaðamót veldur sem sagt engum teljandi mun á launahækkunum þegar 1. mars rennur upp. Munurinn þá, miðað við þessar ólíku forsendur, verður aðeins 0.6%. Ekki vil ég þreyta hlustendur með miklum talnalestri, en þessar tölur ættu að sýna mönnum svart á hvítu hversu óralangt er frá því, að unnt sé að ná skjótum árangri í viðureigninni við verðbólguna með því einu að banna eða takmarka verðbætur á laun. Jafnvel þótt engin minnsta launahækkun ætti sér stað 1. des. n.k. er samt sem áður fyrirsjáanlegt að framfærsluvísitala mundi hækka a.m.k. um 6–7% 1. mars n.k. og síðan aftur um a.m.k. 5% í júní á næsta ári. Þá væri orðin um 25% kjaraskerðing í landinu á hálfu ári og þolinmæði launafólks áreiðanlega löngu þrotin. Þeir þm. Alþfl., sem reyna að slá sig til riddara á kostnað samstarfsflokka sinna með yfirborðslegum orðavaðli um varanlega lausn í viðureigninni við verðbólguna, vita það sjálfir fullvel, að lausnarorð þeirra, botnlaus kjaraskerðing á fáum mánuðum er gaspur út í loftið sem aðeins gerir illt verra. Vandamálin eru þess eðlis, að þau verða ekki leyst með neinum töfrabrögðum og enn síður með styrjöld við verkalýðshreyfinguna. Holskeflur verðbólgunnar ganga yfir íslenskt efnahagslíf með jöfnu millibili, og þeim verður að mæta með úrræðum sem auðvitað má kalla bráðabirgðaúrræði ef menn vilja, þ.e.a.s. endurtekin óhjákvæmileg úrræði sem auðvelda okkur hægt og þétt og í mörgum áföngum að komast á sléttari sjó. Þetta er eina leiðin út úr vandanum og hana verður að fara í fullkomnu samráði við fjölmennustu stéttasamtök landsmanna. Fyrstu aðgerðir ríkisstj., daginn sem hún kom til valda, hafa þegar gert mikið gagn. Nú um þessi mánaðamót er önnur lotan, þegar mæta þarf 14% hækkun verðbótavísitölu með aðgerðum sem takmarka launahækkanir við 6% án þess að byrðin sé einhliða lögð á fólk með lágar tekjur. Hluta vandans er mætt með auknum niðurgreiðslum sem kostaðar eru með sköttum á háar tekjur og miklar eignir. Að hluta er vandanum mætt með lækkun skatta af almennum launatekjum og að hluta með margvíslegum félagslegum úrbótum. Í kjölfar þessara aðgerða fylgja ráðstafanir í fjárfestingarmálum með hóflegum samdrætti í framkvæmdum, bæði einkaaðila og hins opinbera, og með skipulagsbreytingum sem miða að heildarstjórn fjárfestingarmála. Fjórða viðfangsefni ríkisstj. í efnahagsmálum á næstu mánuðum verða vísitölumálin, endurskoðun verðbótavísitölu. Enginn skyldi þó halda að útlit sé fyrir samkomulag um vísitölukerfi sem feli í sér sjálfkrafa kjaraskerðingu á þriggja mánaða fresti. Það er kominn tími til að menn vakni upp frá slíkum draumum og geri sér ljóst að þvílík áform eru óráðshjal. Hitt er allt annað mál, að verbótum á laun má auðvitað haga með ýmsum hætti. Með skynsamlegra kerfi er vel hugsanlegt að hægt sé að komast hjá því, að sveiflur á vöruverði erlendis magnist upp fyrir áhrif vísitölukerfisins og verði margfalt stærri hér á landi en í nálægum löndum af völdum víxlverkana í íslensku efnahagskerfi. Að sjálfsögðu er það rökleysa, að mikill meiri hl. landsmanna fái stórfellda launahækkun ef innflutt olía hækkar verulega í verði á erlendum mörkuðum. Hins vegar verður þá að taka með í reikninginn, að erlendar verðhækkanir ná oftast bæði til innflutnings og útflutnings. Fulltrúar verkalýðshreyfingarinnar í vísitölunefnd hafa lýst sig reiðubúna til að athuga nánar um breytingar á verðbótavísitölu m.a. í þessa átt. En ég legg á það áherslu, að breytingar á vísitöluviðmiðun launa, sem gerðar eru í andstöðu við fulltrúa verkalýðshreyfingarinnar, geta engum tilgangi þjónað öðrum en þeim að sprengja samstarf stjórnarflokkanna og eyðileggja þann árangur sem þegar hefur náðst í efnahagsmálum á síðustu mánuðum. Talsmenn Sjálfstfl. halda því óspart fram, að efnahagsaðgerðir ríkisstj. feli í sér hliðstæða kjaraskerðingu og áformuð var á s.l. vetri. Vel kann að vera að þeir blekki sauðtryggustu fylgismenn sína með slíku tali. Öðrum dylst áreiðanlega ekki að þessar aðgerðir eru gjörólíkar. Febrúarlögin alræmdu voru hins vegar nauðalík þeim tillögum sem Alþfl. lagði fram og Alþb. hafnaði í seinustu viku, að því leyti til, að í febrúarlögunum var einnig sjálfvirk kjaraskerðing innbyggð í verðbótavísitölu. Viðbrögð verkalýðshreyfingarinnar hafa jafnframt orðið með gjörólíkum hætti. í ályktun 13. þings Landssambands vörubifreiðastjóra, sem þingaði um síðustu helgi, var beinlínis lýst yfir stuðningi við fyrirhugaðar efnahagsráðstafanir ríkisstj. um leið og lögð var á það áhersla, að félagsleg réttindamál, sem tengjast þessum ráðstöfunum, yrðu lögfest á næstu vikum. Sambandsstjórn Verkamannasambands Íslands hélt einnig fund um síðustu helgi og lýsti beinlínis yfir stuðningi við efnahagsráðstafanir ríkisstj. og bauð fram liðsinni Verkamannasambandsins til að árangur megi nást í baráttunni við verðbólguna. Á báðum þessum fundum var það viðurkennt, að úrbætur í skattamálum og félagsmálum gætu og ættu að koma í staðinn fyrir fulla krónutöluhækkun launa, eins og nú stæðu sakir. Verkalýðshreyfingin hefur reynslu fyrir því, að ýmis mikilsverð réttindamál fást alls ekki fram nema í samstarfi við vinsamlega ríkisstj. Hér skulu nefnd nokkur mál sem ákvörðun verður tekin um á næstu vikum í samráði við stéttasamtök alþýðu. Lögum um uppsagnarfrest verkafólks og launaða slysa- og veikindadaga hefur ekki verið breytt síðan þau voru sett í tíð vinstri stjórnar veturinn 1958. Verkalýðshreyfingin metur það mjög mikils, að verulegar endurbætur fáist á þessum lögum. Lög um hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum eru langt á eftir tímanum og brýn þörf á miklum fjárveitingum til að verja menn gegn heilsutjóni eða slysum á vinnustað. Jafnrétti allra kvenna til fæðingarorlofs er mál sem búið er að þvælast fyrir stjórnvöldum óafgreitt um árabil. Núverandi skipan þessara mála er að sliga Atvinnuleysistryggingasjóð, svo að sjóðurinn er engan veginn fær um að gegna hlutverki sínu ef á reynir. Það er mikið hagsmunamál fyrir verkalýðshreyfinguna að koma þessu máli loksins á hreint, og þá er það ekki síður stórmál fyrir þær mörgu konur sem hingað til hafa ekki átt rétt til fæðingarorlofs, m.a. bændakonur. Hvað almennt orlof snertir er einnig um talsverða mismunun að ræða. Vegna verðbólgunnar eru menn mjög misjafnlega settir eftir því hvort menn eru fastráðnir á mánaðarkaupi eða lausráðnir og fá orlofsfé. Orlofsfé er á lágum vöxtum og rýrnar verulega á fáum mánuðum, nema það sé ávaxtað með eðlilegum hætti. Þetta er einmitt eitt af mörgum hagsmunamálum verkalýðshreyfingarinnar sem nú fæst fram. Eins er það stórkostlegt kjara- og réttindamál fyrir tugþúsundir manna, að bæði hjóna geti unnið utan heimilis, a.m.k. að hluta til, og börnin geti átt athvarf í leikskóla hluta úr degi. Nú hefur verið ákveðið í tengslum við þessar aðgerðir, að tvöfalda framlag ríkisins á næsta ári til byggingar dagvistarstofnana. Efling fræðslustarfs á vegum samtaka launafólks er eitt af mörgu sem gengið hefur allt of hægt og á því sviði erum við nú langt á eftir nálægum þjóðum. En einnig í þessu máli er nú lag sem ber að nota. Réttindamál opinberra starfsmanna verða sérstaklega tekin til athugunar, bæði atvinnuleysistryggingamál og húsnæðismál, og sama gildir einnig um málefni leigjenda, lífeyrismál almennt svo og framkvæmd á forfallaþjónustu í þágu bænda. Auk þessa tel ég afar mikilvægt að tekjutrygging aldraðra og öryrkja verður nú hækkuð meira en nemur almennri launahækkun eða um 9%. Ég vil einnig skýra hér frá því, að ákveðið hefur verið að aldraðir og öryrkjar, sem búa einir í íbúð og njóta fullrar tekjutryggingar, fái ókeypis afnot af síma að því marki sem fastagjald gerir ráð fyrir. Þessi hlunnindi ná að vísu ekki til aldraðra og öryrkja almennt, heldur einungis til þeirra sem búa einir í íbúð og eru verst settir fjárhagslega, þ.e.a.s. lifa á fullri tekjutryggingu. Þetta er mikilvægt öryggismál sem sennilega snertir 3000–4000 manns. Öll þessi félagslegu réttindamál verða nánar útfærð á næstu vikum í samráði við heildarsamtök launamanna, sjómanna og bænda. Ég er sannfærður um að yfirgnæfandi meiri hl. fólksins í landinu hefur fullan skilning á aðgerðum ríkisstj. og viðurkennir, að lífskjörin mótast ekki einungis af krónutölu útborgaðra launa, heldur engu síður af samneyslu fólksins og félagslegum réttindum. Á hinn bóginn grunar mig einnig að fólk hafi hæfilega samúð með hinum ólánssömu þm. Sjálfstfl. sem vita varla sitt rjúkandi ráð í þessum umr., nýbúnir að sigla þjóðarskútunni í strand og geta nú engan veginn gert upp við sig í hvorn fótinn þeir eiga að stíga og hvort þeir ætla að vera með eða á móti þessum aðgerðum ríkisstj. Eða skyldi vera til sá maður utan þings sem biður um forustu Geirs Hallgrímssonar og Sjálfstfl. til lausnar á aðsteðjandi vanda? Ef hann er einhvers staðar til nefnir hann það tæpast upphátt. Fólkið í landinu hefur almennt öðlast von um að þessari nýju vinstri stjórn takist þrátt fyrir allt að sigla skútunni milli skers og báru og andæfa hægt og þétt út á lygnari sjó. Það finnur að verkalýðshreyfingin stendur með þessari stjórn og lítur óhýru auga á endurteknar tilraunir hægri aflanna til að sprengja það samstarf í loft upp. Aðgerðir þessa frv. eru aðeins liður í margþættum ráðstöfunum, eins og ég hef þegar rakið. Vissulega þarf meira til ef verulegur árangur á að nást. Stórfelldar umbætur í skattamálum og árangursrík herferð til að tryggja skil á sköttum, ásamt verulegum samdrætti í yfirbyggingu og eyðslukerfi þjóðfélagsins, eru lykilatriði í viðfangsefnum þessarar stjórnar. Raunverulegar kerfisbreytingar verða að fylgja í kjölfarið. Þá fyrst er þess að vænta að veruleg umskipti verði. Ég þakka þeim sem hlýddu.



Herra forseti. Góðir tilheyrendur. Það hefur komið glöggt fram á síðustu dögum hve ríka áherslu Alþfl. hefur viljað leggja á viðureignina við verðbólguna. En hvers vegna, kunna menn að spyrja, leggur Alþfl. svona ríkt við að tekið sé föstum tökum á verðbólgunni? Þær ástæður eru margar, ég ætla bara að nefna þrennt: 1. Verðbólgan dregur úr þjóðartekjum til lengdar og það bitnar fyrst og fremst á hinum lægst launuðu. 2. Stærsta misréttið í þjóðfélaginu er fólgið í aðstöðunni til þess að krækja sér í lán og auðgast þannig á verðbólgunni. Það fólk, sem lökust hefur kjörin, verður enn frekar undir í verðbólgunni því það hefur allra síst aðstöðu til þess að vernda hagsmuni sína með aðgangi að lánsfé. Þess vegna er það kjarabót fyrir láglaunafólkið og þá verst settu að ná verðbólgunni niður. 3. Það þrífst margs konar spilling og siðferðileg upplausn í skjoh verðbólgunnar, og þetta spillir þjóðfélagi okkar. Alþfl.-menn sögðu fyrir kosningar og við segjum það enn, að til þess að glíman takist verður þjóðin að taka á sig byrðar og hagsmunahópar að láta af ítrustu kröfum sínum. Í tillögum okkar Alþfl.-manna allt frá því fyrir kosningar og fram á þennan dag hefur verið lögð áhersla á að þörf væri fjölþættra aðgerða. Við höfum í þessu sambandi t.d. bent á fjárfestinguna og nefnt töluleg mörk í því sambandi, sem m.a. má finna í grg. með fyrirliggjandi frv. En við höfum líka sagt, að það þyrfti að breyta fjárfestingunni og beina henni í auknum mæli í arðbærar framkvæmdir, sem auka afköst vinnandi handa í framleiðslunni, í skipulags- og tækniumbætur í fiskvinnslu og iðnaði og úr óarðbærum framkvæmdum. eins og t.d. framleiðsluaukandi fjárfestingu í landbúnaði. Við höfum líka lagt áherslu á aðgerðir í peningamálum. aðhaldssamar aðgerðir og breytta útlánastjórn til samræmis við markmiðin í fjárfestingarmálum. Við höfum bent á að skattastefnan er liður í viðureigninni við verðbólguna og þá með margvíslegum hætti, m.a. til þess að treysta og auka ráðstöfunartekjur hinna lægst launuðu, eins og með lækkun tekjuskatts. Hinu höfum við heldur ekki leynt, að það tæki tíma áður en þessar aðgerðir skiluðu árangri. Kerfisbreytingar á rekstri fyrirtækja og ríkisstofnana eru nauðsynlegar, og því aðeins hvetur Alþfl. umbjóðendur sína til stundarfórna, að hann telur nauðsynlegt að svigrúm við hjöðnun verðbólgu verði notað til slíkra kerfisbreytinga sem ásamt stefnunni í fjárfestingarmálum og peningamálum munu smám saman skila árangri til þess að treysta kjörin, jafna aðstöðuna og ná enn frekari tökum á verðbólgunni. Við höfum enn fremur bent á að verðlagsstefna þurfi að vera með í myndinni og verðlagsaðhald þurfi að vera strangt. Mörg þessara atriða er að finna í grg. með frv. Þau gefa til kynna þá áherslu sem Alþfl. hefur lagt á samræmda heildarstefnu. En við höfum líka sagt að marka þyrfti ákveðna stefnu í launamálum. Þeir, sem hins vegar halda því fram. að við Alþfl.-menn sjáum ekkert nema launaliðinn, og tala um kaupránstillögur okkar, fara herfilega villir vegar. Það er einmitt Alþfl. sem flokka mest hefur lagt áherslu á samræmdar aðgerðir á mörgum sviðum. Hvers vegna höfum við lagt áherslu á samræmdar aðgerðir á mörgum sviðum? Jú, við höfum gert það vegna þess að við höfum árum saman horft á gagnslitlar aðgerðir sem takmörkuðust við launaliðinn einan og renna þess vegna út í sandinn. Það, sem við blasir, er þetta: Það er lífskjarabót að draga úr verðbólgunni. Það eru lífsgæði í sjálfu sér að draga úr misrétti, og fyrir þetta þarf nokkuð á sig að leggja. Það höfum við Alþfl.-menn sagt undanbragðalaust. Við höfum líka sagt að við vildum nýtt vísitölukerfi, og við höfum sagt að launastefnan og/eða nýtt vísitölukerfi væri nauðsynlegur þáttur í viðureigninni við verðbólguna, Alþfl. vildi staldra við strax og móta stefnuna og setja fram áfangamarkmið, líka í þessum efnum. Megináherslu höfum við Alþfl.-menn lagt á endurbætur á vísitölukerfinu. Þess vegna talaði Alþfl. fyrir því, að meðan unnið væri að endurbótum á vísitölukerfinu og til þess að vera spori á þá endurskoðun yrðu settar ákveðnar prósentuhækkanir launa ársfjórðungslega. Í því sambandi höfum við talið að setja ætti tiltekin kaupmáttarmarkmið þannig, að trygging fengist fyrir kaupmætti hinna lægst launuðu. En er þá launastefnan mikilvæg? kunna menn að spyrja. Sumir segja að verðbólgan hafi ekkert með launin að gera. Þau séu ekki of há. Auðvitað eru launin ekki of há. Þau eru of lág ef við miðum við grannlönd okkar t.d. En þau eru of lág vegna þess að verðbólgan hefur rýrt lífskjörin. Ráðið er að ná verðbólgunni niður. En það er lýðskrum að launin hafi ekkert með verðbólguna að gera. Launin eru vitaskuld hluti af framleiðslukostnaði og hafa þannig sín áhrif á verðbólguna. Ef menn viðurkenna áhrif annarra þátta í framleiðslunni á verðbólguna, eins og t.d. vaxtanna, þá eru menn um leið að viðurkenna áhrif launa á verðbólguna. Það á ekki að líta á launin ein, en það á ekki heldur að líta á allt annað en launin. Alþfl. er ekki einn um það, að hafa með einum eða öðrum hætti lagt áherslu á mikilvægi launastefnu í þessu sambandi. Það hafa allir flokkar gert. Allir flokkar hafa staðið að því að hnika til og breyta vísitöluviðmiðun launa af því að nauðsyn krafði. Talsmenn Alþb. töluðu t.d. fyrir slíku vorið 1974. Ég held að einn af talsmönnum Alþb., Lúðvík Jósepsson, hafi þá orðað þetta mjög vel og alveg hárrétt, nefnilega þannig, með leyfi forseta: „Sá vísitölugrundvöllur, sem við búum við í dag, er í eðli sínu ósanngjarn og hann er auk þess stórhættulegur efnahagskerfinu.“ Þetta voru orð hv. þm. Lúðvíks Jósepssonar. Þegar Vestmannaeyjagosið dundi yfir var 2% viðlagasjóðsgjaldi sleppt í gegn án þess að það hefði áhrif á laun. Þetta var líka að viðurkenna það, að við vissar aðstæður sé nauðsynlegt að slaka á fastbindingunni við vísitöluviðmiðun launa. Þannig er það ljóst, að allir flekkar hafa staðið að aðgerðum og lagafrv. sem drógu úr vísitölutengingu launa, og frv., sem nú liggur fyrir, er líka af þessu tagi. Vestmannaeyjagosið var þjóðaráfall, en það er líka þjóðarógæfa ef ekki tekst að ná verðbólgunni niður. Alþfl. hefur talið að betra væri að taka málið fastari tökum strax og setja fastari áfanga. Honum hefur fundist erfitt að biðja um fórnir sem skila takmörkuðum árangri. Hann taldi betra að biðja um meira strax og eiga árangurinn vissari. En fyrirliggjandi frv. forðar þjóðinni frá stórkostlegri holskeflu verðbólgunnar. Viðureignin við verðbólguna verður hins vegar að halda áfram og enn þarf mjög á að taka ef góður árangur á að nást. Þess skyldi enginn ganga dulinn.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Þegar hér í hv. Ed. Alþ. er til umr. frv. til l. um ráðstafanir í efnahagsmálum, sem flutt er af ríkisstj. sem setið hefur að völdum í aðeins þrjá mánuði, þá komumst við ekki hjá því að líta aðeins um öxl og sjá hvernig umhorfs var í efnahagsmálum þjóðarinnar þegar ráðh. síðustu ríkisstj. stigu upp úr stólunum. Þetta var í sem allra stystu máli sagt þannig: Verðbólga yfir 50%, gengisskráning röng um 15%, vaxandi skuldir ríkisins við Seðlabankann, og það sem allra verst var, að fiskvinnslufyrirtækin, sem eru undirstöðuatvinnufyrirtæki þjóðarinnar, höfðu ýmist stöðvast eða voru að stöðvast með tilheyrandi atvinnuleysi í þeim atvinnugreinum og síðan í öllum öðrum greinum. Þetta gerðist þrátt fyrir það að bjargráðalög þeirrar ríkisstj., hin svokölluðu kaupránslög, sem samþykkt voru á Alþ. í febrúarmánuði, höfðu þá verið í gildi í hálft ár og hefðu því átt að vera farin að sanna gildi sitt. Og ég held að það sé alveg rétt, að þau höfðu svo sannarlega sannað gildi sitt, en höfundum þeirra til lítillar sæmdar. Það var í fyllsta máta eðlilegt, að þau ráð, sem gripið var til í byrjun sept., væru lítið annað en bráðabirgðaráðstafanir. Það þurfti lengri tíma en þá var til umráða til þess að reyna að vinna að kjarasáttmála milli verkalýðshreyfingarinnar og ríkisvaldsins um frambúðarstefnu í efnahags- og launamálum. Þótt mikill samstarfsvilji og velvilji væri fyrir bendi hjá verkalýðshreyfingunni gagnvart hinni nýju ríkisstj., þá voru málin beinlínis það umfangsmikil að varla var við því að búast að minna dygði til en 2–3 mánuðir í viðbót til að marka þá heildarstefnu sem nægja mundi til að lækna þó ekki væri nema að verulegum hluta það helsjúka efnahagslíf sem við áttum við að búa. Við Alþfl.-menn sögðum það í kosningabaráttunni á s.l. sumri og segjum það enn, að til þess að lækna þá meginmeinsemd þjóðlífsins, sem verðbólgan vissulega er, verður þjóðin að taka á sig nokkrar fórnir eða eins og stendur í okkar ágæta plaggi um gerbreytta efnahagsstefnu, með leyfi forseta: „Þjóðin verður að taka á sig nauðsynlegar fórnir, en mest ber að leggja á þá nýju forréttindastétt, sem hefur dregið að sér verðbólgugróðann með aðstöðu í lánastofnunum og sérréttindum.“ Við höfum því alltaf gert mönnum grein fyrir því, að það er ekki sársaukalaust að losna við meinvaldinn. Ég hef hér verið að tala um efnahagslíf, þjóðlíf, mein o.s.frv., og ég leyfi mér þá kannske aðeins að vitna til starfsgreinar minnar. Þegar skorið hefur verið til meins, þá líður sjúklingnum verr en áður, kannske miklu verr ef meinið var slæmt, en þegar frá líður fer honum að líða betur og kannske miklu betur en um langan tíma áður. Svona geta hlutirnir æxlast í þjóðlífinu líka. Það frv., sem hér liggur fyrir til umr., veldur okkur Alþfl.-mönnum miklum vonbrigðum, því að í samræmi við efni frv. heiti það: „Frv. til laga um tímabundnar ráðstafanir til viðnáms gegn verðbólgu“, en mörgum gæti þótt svo, að eins gæti það heitið: Frv. til l. um vettlingatök á verðbólgu. Svo linlega virðist hér á málum tekið. Um sum vinnubrögð við gerð þessa frv. má margt gott segja, en um sumt getum við hins vegar haft hin verstu orð. Til fyrirmyndar er t.d. úrvinnsla mála af hinum færustu mönnum, svo að þm. hefði átt að vera auðvelt að gera sér glögga grein fyrir stöðu mála. Má þar t.d. nefna skjalið frá vísitölunefnd sem útbýtt var hér á þingi í gær. En fyrst og fremst tel ég til fyrirmyndar hve mikil samráð hafa verið höfð við verkalýðshreyfinguna þann tíma sem málið hefur verið í undirbúningi og þá sérstaklega við Verkamannasambandið, en innan þess eru kannske fyrst og fremst þeir aðilar sem helst þarf að vernda gegn þeim fórnum sem þjóðin í heild hlýtur að þurfa að taka á sig. Ég efa það mjög, að nokkur ríkisstj. hafi áður haft svo nána samvinnu við verkalýðshreyfinguna um bráðabirgðaráðstafanir í efnahagsmálum, bæði núna og eins fyrir þremur mánuðum. Hitt er svo annað mál, að ég veit ekki nema þessi sama velviljaða verkalýðshreyfing geti orðið langþreytt ef hún þarf að sjá framan í stöðugar bráðabirgðaraðstafanir á þriggja mánaða fresti, en heildarstefnu sé stöðugt frestað. Meingallar þessa frv. eru fyrst og fremst tveir að mínu mati. Þeir eru svo stórir að þeir eru varla viðunandi. Fyrri gallinn: Nærri allt, sem minnir á mótun samræmdrar stefnu um aðgerðir á öllum sviðum efnahagsmála sem ráðið geti úrslitum um verðbólguþróun á næstu missirum. eins og skrifað stendur, er sett aftan við frv., í þann kafla sem heitir Athugasemdir við lagafrv. þetta. Þegar þetta frv. verður orðið að lögum verða aths. með aðgerðunum 9 klipptar aftan af, og ég tel mig ekki hafa næga tryggingu fyrir að sumt af því, sem þarna stendur og helst horfir til bóta, verði annað en pappírsplaggprentað á ljótan pappír og geymt í hirslum Alþingis. Hinn gallinn er linkan og óákveðnin sem skín út úr nærfellt hverri grein í grg. Fimm sinnum er sagt að gert sé ráð fyrir, þrisvar að stefnt sé að, tvisvar að athugað verði og einn sinni að leitast verði við. Er nokkur furða þótt okkur finnist nóg um að hafa í þessum 9 gr. 11 sinnum svona hetjulegar yfirlýsingar? Þetta er eiginlega verra heldur en alvarlegu augun hans Geirs Hallgrímssonar. Verðbólgan lætur ekki undan neinu hálfkáki. Til þess að sigrast á henni þurfum við að ráðast að öllum hennar þáttum. Við verðum að viðurkenna að launaþátturinn er einn af þessum þáttum, en engan veginn nema einn hluti af heildardæminu, gagnstætt því sem síðasta ríkisstj. virtist halda að væri, að þar væri um algeran aðalbölvald að ræða. Við Alþfl.-menn munum ekki bregða fæti fyrir þær aðgerðir ríkisstj. sem fram koma í þessu frv. sem hér er til umr., þó að okkur þyki frv. meingallað. Við munum láta reyna á það á næstu vikum, hvort ákvæði grg. eru raunveruleg stefna samstarfsflokka okkar eða hvort þeir ætla að gera þau að marklausum pappírum. En fari svo, sem ég vona að ekki verði, þá eru þeir að segja sig úr lögum við þá sem skópu samstarfsyfirlýsinguna sem aðeins er þriggja mánaða gömul, segja sig úr lögum við Alþfl., og það sem verst er, þeir eru að segja sig úr lögum við þann stóra hluta íslensku þjóðarinnar sem treysti þessari nýju stjórn til góðra verka. En að lokum, eins og áður hefur verið sagt á þessum stað: Megi hollvættir Íslands leiða forustumenn okkar ágætu þjóðar til réttrar brautar.



Herra forseti. Góðir Íslendingar. S.l. mánudag gerðist sá einstæði atburður í þessari deild Alþingis, að forseti deildarinnar, hv. þm. Bragi Sigurjónsson, sagði af sér forsetastörfum. Þessi atburður var vel skjalfestur. Þar voru mættir fréttaritarar og ljósmyndað var í bak og fyrir. Í ræðu sinni lýsti þm. m.a. þeirri skoðun sinni, að kjark- og úrræðaleysi hefði orðið fyrrv. ríkisstj. fyrst og fremst að falli. Síðan sagði hann orðrétt: „Ég harma að ríkisstj., sem ég hefði viljað sjá vaxa og vel dafna, hafi nú lotið að sömu vinnubrögðum og sýnt sams konar kjark- og úrræðaleysi“. Þá kvaddi sér hljóðs hv. þm. Eyjólfur K. Jónsson. Hann lýsti sig svo fullkomlega sammála, að hann kvaðst engu hafa við að bæta ræðu Braga Sigurjónssonar. Manni skildist að þm. væri nánast orðlaus af aðdáun. Þannig lýstu tveir þm. sig hjartanlega sammála í þeirri skoðun sinni, að kjark- og úrræðaleysi hefði orðið ríkisstj. Geirs Hallgrímssonar að falli og núv. ríkisstj. stefndi að sömu örlögum. Varla verður um það deilt, að mistök urðu ríkisstj. Geirs Hallgrímssonar að falli. Sömuleiðis er ljóst, að sú ríkisstj., sem nú situr, verður að læra af þeim mistökum og forðast þau. Ég er sammála þm. um að kjark- og úrræðaleysi átti stóran þátt í falli ríkisstj. Geirs Hallgrímssonar. Sérstaklega tel ég að hún hafi oft verið sein að grípa til nauðsynlegra aðgerða, t.d. eftir sólstöðusamningana í fyrra sem tvímælalaust urðu umfram greiðslugetu atvinnuveganna. En mistökin voru að mínu mati fleiri. Örlagaríkast var, að ríkisstj. Geirs Hallgrímssonarvanrækti eða tókst ekki að ná þeirri samstöðu með aðilum vinnumarkaðarins, fyrst og fremst launþegum, sem nauðsynleg er til þess að stjórna megi þessu landi. Núv. ríkisstj. vill læra af þessum mistökum. Því byggir hún á því grundvallaratriði, að samráð skuli haft við aðila vinnumarkaðarins um aðgerðir í efnahagsmálum. Rétt er að slíkt samráð er oft þungt í vöfum, enda kjaramálin viðkvæm. Það er að mínu mati mikil bjartsýni að ætla að slík samstaða geti náðst á þremur mánuðum. Til þess að skýra mál mitt betur vil ég nefna að í þeirri till., sem Alþfl.-menn lögðu fram um aðgerðir nú 1. des., þar sem gert var ráð fyrir að endanleg launalækkun yrði aðeins 3.6%, var reiknað með frádrætti vegna versnandi viðskiptakjara 2% og framlagi launþega til viðnáms gegn verðbólgu 3%, hvort tveggja bótalaust. Ég er því sammála, að þetta hefði verið æskilegt. Því ákváðum við framsóknarmenn að láta á það reyna við fulltrúa stærstu launþegasamtakanna. Forsrh. átti við þá viðræður. Í ljós kom að ekki var á þessu stigi samkomulagsgrundvöllur um slíka eftirgjöf af hálfu launþega. Slíka skerðingu hefði því orðið að ákveða með lögum einhliða og án samkomulags. Þar með hefði verið þverbrotin sú grundvallarregla, sem ríkisstj. byggir á, að hafa samráð og leita eftir víðtækri samstöðu við aðila vinnumarkaðarins um aðgerðir í efnahagsmálum. Vel má vera að einhver ásaki ríkisstj. um kjark- og úrræðaleysi af þessum sökum. En hvað er þá orðið um kjarasáttmálahugsjónina t.d. hjá síðasta hv. ræðumanni Alþfl.? Hér mun enn sannast að kapp er best með forsjá. Hinn gullni meðalvegur mun reynast farsælasta leiðin. Þrátt fyrir þá áherslu sem við framsóknarmenn leggjum á samstöðu með aðilum vinnumarkaðarins um aðgerðir í efnahagsmálum er okkur hins vegar ljóst, að ríkisstj. verður að hafa forustu um mótun slíkrar stefnu. Við þær aðgerðir, sem nauðsynlegar eru nú 1. des., teljum við því rétt að ríkisstj. móti nánar stefnu sína í efnahagsmálum. Því beittum við okkur fyrir því, að í aths. við frv. eru sett fram ákveðin markmið sem að verður stefnt á næstunni. Allir stjórnarflokkarnir eiga að sjálfsögðu stóran þátt í mótun þessarar stefnu. Þess mættu sjálfstæðismenn minnast er þeir hamast nú við að reka fleyg í samstarf stjórnarflokkanna, og þess mætti einnig hv. síðasti ræðumaður minnast. Þessi markmið eru öll byggð á þeirri efnahagsstefnu sem sett er fram í samstarfsyfirlýsingu stjórnarflokkanna. Fyrst og fremst er um að ræða nánari útfærslu. Í sumum tilfellum er stigið allstórt skref að þessu leyti. Í því kemur jafnframt fram sá skilningur núv. ríkisstj., að ráðast þurfi gegn efnahagsvandanum með víðtækum aðgerðum á fjölmörgum sviðum. Greinir þar einnig á milli starfshátta núv. ríkisstj. og ríkisstj. Geirs Hallgrímssonar. Mun ég nú fjalla um nokkur þessi stefnumið. Í fyrsta lið aths. segir, að að því skuli stefnt að verðlags- og peningalaunahækkanir 1. mars n.k. verði ekki meiri en 5%, og í öðrum lið, að leitast skuli við að ná verðbólgunni niður fyrir 30% í lok ársins 1979. Þetta er í samræmi við fyrsta lið breyttrar efnahagsstefnu í samstarfsyfirlýsingunni. Þar er sagt, að stefnt skuli að hjöðnun verðbólgunnar í áföngum. Sumum kann að virðast að erfitt muni reynast að halda hækkunum innan við 5% fram til 1. mars n.k. Hins vegar hygg ég að mörgum muni þykja að heldur lítið hafi áunnist ef verðbólgan reynist enn 30% í lok ársins 1979. Þetta tvennt helst þó í hendur. Til þess að verðbólgan verði innan við 30% í lok ársins mega verð- og launahækkanir varla verða meira en 5% ársfjórðungslega á árinn 1979. Okkur framsóknarmönnum er að sjálfsögðu ljóst að til þess að ná þessum markmiðum mun þurfa að beita víðtækum aðgerðum og ströngu verðlagseftirliti. Okkur er einnig ljóst að með þeirri vísitölubindingu launa, sem nú er búið við, mun þetta markmið alls ekki nást. Víxlhækkanir munu þá reynast meiri og óviðráðanlegar. Því er í þriðja lið aths. lögð áhersla á að vísitöluviðmiðun launa verði breytt fyrir 1. mars 1979. Sumir fulltrúar launþega hafa sagt að með þessu sé beitt óeðlilegum þrýstingi sem geti spillt fyrir störfum vísitölunefndar. Því á ég bágt með að trúa. Ég er sannfærður um að launþegar í landinu eru fyrir löngu orðnir vissir um það og vita það, að núverandi vísitöluviðmiðun launa er ekki aðeins ófær og verðbólguhvetjandi, heldur mjög skaðleg, fyrst og fremst fyrir þá sem lægst launin hafa. Fram eru komnar fjölmargar hugmyndir um endurskoðun vísitöluviðmiðunar. Ég fæ t.d. ekki betur séð en að flestir séu sammála um það nú, að ekki muni fært að láta erlendar verðhækkanir leiða til launahækkana hér á landi ef afkoma atvinnuvega okkar batnar á engan máta á sama tíma og jafnvel versnar. Sömuleiðis heyrast mér fáir mæla því bót, að laun beri að hækka þegar reist er sjúkrahús, skóli eða efld önnur þjónusta við þjóðfélagsþegnana og tekna til þess aflað með sköttum. Því tel ég sannarlega tímabært að ríkisstj. lýsi vilja sínum í þessu mikilvæga máli. Farið er fram á að vísitölunefndin skili tillögum fyrir 15. febrúar. Varla getur það talist til of mikils ætlast. Í fimmta lið aths. er því lýst, að breytt muni verða um stefnu í framleiðslumálum landbúnaðarins á þessu þingi. Þegar framleiðsluráðslögin voru sett árið 1947 var í landinu skortur á landbúnaðarafurðum. Þá þótti rétt að stuðla að því, að landbúnaðarframleiðslan yrði aukin. Þetta tókst. En því miður var þess ekki gætt að endurskoða þá stefnu tímanlega þegar því markmiði var náð að fullnægja þörfum þjóðarinnar fyrir kjöt- og mjólkurvörur. Þá hefði þurft að beina aukinni framleiðslu inn á ný svið og jafnframt styrkja tekjur bænda til samræmis við aðrar stéttir í þjóðfélaginu. Umframframleiðslan er orðin of mikil og fer vaxandi, og lágt verð og sölutregða erlendis veldur vaxandi erfiðleikum. Því hafa bændur landsins haft forustu um. að breytt verði um stefnu. Í samræmi við tillögur Stéttarsambands bænda mun ég því leggja fram nú eftir belgina frv. til l. um ráðstafanir til þess að draga úr umframframleiðslu í landbúnaði. Hér vinnst ekki tími til þess að ræða þær till. ítarlega. Ég vil þó Leggja áherslu á að og lít á þær aðgerðir, framleiðslugjald og fóðurbætisskatt, sem bráðabirgðaráðstafanir. Mikilvægast er að móta stefnu í landbúnaði til langs tíma. Þar ber að Leggja áherslu á þrjú meginatriði: 1. Að tryggja bændum sambærilegar tekjur við tekjur annarra stétta í þjóðfélaginn. 2. Að miða landbúnaðarframleiðsluna fyrst og fremst við okkar eigin þarfir, en gera hana jafnframt fjölbreyttari. 3. Að tengja þróun landbúnaðarins þeirri stefnu sem við fylgjum í byggðamálum. Því geri ég ráð fyrir að leggja fram á Alþ. eftir áramótin tillögu um slíka stefnumótun í landbúnaði. Verður þá jafnframt lagt fram frv. til l. um beina samninga bænda við ríkisvaldið. Einnig tel ég nauðsynlegt að samræma styrkjakerfi landbúnaðarins og alla aðra starfsemi í hans þágu þeim langtímamarkmiðum sem ákveðin verða. Geri ég ráð fyrir að leggja fram á Alþ. þegar í næstu viku frv. til l. um breyt. á styrkjakerfi jarðræktarlaganna sem að þessu stefnir. Við þessa stefnubreytingu er mikilvægast að nota allar tiltækar leiðir til þess að tryggja bændum sambærilegar tekjur og aðrar stéttir í þjóðfélaginn hafa og koma í veg fyrir kjaraskerðingu við þá stefnubreytingu sem gera verður. 1 6. lið aths. er mörkuð mjög mikilvæg stefna um fjárfestingu í landinu. Þar er ákveðið sem markmið að heildarfjárfestingin á árinu 1979 verði ekki umfram 24– 25% af vergri þjóðarframleiðslu. Þar er um 10–11% samdrátt að ræða. Stefnumótun á þessu sviði er nú í undirbúningi og má vænta tillagna á næstunni. Áhersla verður lögð á að ljúka þeirri fjárfestingu sem er hafin, en forðast að ráðast í nýja um sinn, en leggja hins vegar áherslu á hagræðingu. Þannig verður að kappkosta að treysta grundvöll allra atvinnuvega þjóðarinnar. Ef tekst að ná fjárfestingunni niður eins og að er stefnt og jafnframt að láta hagkvæmnina ráða, en ekki stundarverðbólgugróðasjónarmið, mun það hafa mjög mikil og jákvæð áhrif á þróun verðbólgu á næstu árum. Í 7. lið aths. eru taldar upp fjölmargar félagslegar umbætur sem nú eru í undirbúningi. Um þær hefur verið ítarlega rætt í þessum umr. og skal ég ekki fjölyrða um þær. Ég hygg að þar sé nokkuð fyrir alla. Launþegar og bændur verða að meta það sjálfir, hvort þeir vilja fremur slíkar félagslegar umbætur eða launahækkun sem endist aðeins í fáeina mánuði, en hverfur síðan í hækkað verðlag og aukna verðbólgu. Furðulegt er að hlusta á upphrópanir sjálfstæðismanna um kjaraskerðingu í þessu sambandi. Slíkt á ekki við úr þeim herbúðum. Hver hefðu þeirra ráð orðið? Því geta launþegar eflaust svarað sjálfir. Vafalaust hefði meginhluti vísitöluhækkunar verið með lögum niður felldur án þess að nokkuð kæmi í staðinn. Ég hef nú rakið nokkra meginþætti þeirrar efnahagsstefnu sem mótuð er í aths. við lagafrv. það sem hér er til umr. Ég hef leitast við að sýna að með þeim er stigið allstórt skref frá þeim almennu yfirlýsingum sem felast í samstarfsyfirlýsingunni. Nú reynir á hvort ná má fram þeim stefnumiðum sem þarna eru sett. Fram undan er því mikið starf. Ég tel í því sambandi einna nauðsynlegast að auka mjög allt samráð við aðila vinnumarkaðarins, ekki síst launþega og bændur og þá hópa sem lægstu launin hafa, því leggja verður áherslu á að kaupmáttur lægstu launa verði treystur. Slíkt samráð verður að vera meira en aðeins milli ráðh. og fulltrúa stærstu launþegasamtakanna á fáum fundum. Til þess verður að kveðja fleiri aðila frá báðum hliðum. Fulltrúar launþega og atvinnurekenda verða að vera með í ráðum við alla þætti þeirrar stefnumörkunar sem fram undan er. Sumum kann að þykja að ríkisstj. leggi með þessu of mikið í annarra hendur. Ekki er það ætlun mín. Ríkisstj. verður að sjálfsögðu að hafa alla forustu um mótun nýrrar stefnu í efnahagsmálunum. Hún verður að hafa kjark og áræði til þess að setja fram ákveðnar till. og beita sér fyrir samkomulagi um þær á breiðum grundvelli. Skoðun mín er jafnframt sú, að í slíkum vinnubrögðum felist meiri kjarkur en með einhliða lögboðinni kjaraskerðingu sem leiða mundi til stórátaka og tjóns fyrir þjóðfélagið allt. Það er sannfæring mín, að þessu þjóðfélagi verði ekki stjórnað nema við völd sitji ríkisstj. sem nýtur trausts þjóðarinnar. Slagurinn stendur stöðugt um skiptingu þjóðarauðsins. Reynslan hefur sýnt að þar bera launþegar og bændur oft skarðan hlut frá borði. Landsmenn verða að geta treyst því, að ríkisstj. landsins gæti þess að svo fari ekki. Gagnkvæmt traust á milli þjóðfélagsþegna og ríkisvalds er grundvöllur þessa stjórnarsamstarfs. Því trausti má ekki bregðast.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Með sanni má segja að viðburðarríkir dagar séu nú á Alþingi Íslendinga. Lagt var fram frv. um 8% kauprán, svo notað sé það fleyga orð, og milljónatuga skattaálögur á þegnana eru boðaðar beint og óbeint. Deildarforseti, elsti og reyndasti þm. Alþfl., segir af sér forsetastörfum m.a. með þessum orðum. „Ég harma að stundarhagir flokka séu af flokksforingjum bornir meir fyrir brjósti en alþjóðarheill. Ég vil ekki vera sameiningartákn slíks leiks og slíkra vinnubragða“. Og foringi yngstu mannanna í Alþýðuflokknum tætir frv. ríkisstj. niður lið fyrir lið, en greiðir því síðan atkv, sitt, og svo er um fleiri eins og hlustendur hafa heyrt hér í kvöld. Alþb.-menn skamma utanrrh. ríkisstj. sinnar blóðugum skömmum og hann svarar fullum hálsi, svo að samstarfsmönnunum megi ljóst vera að það er hann sem valdið hefur og geti á eindæmi sitt beðið Bandaríkjamenn að þyrma Suðurnesjamönnum þótt ný lög þeirra kveði á um fækkun manna í opinberri þjónustu. Minnir það raunar nokkuð á þegar önnur vinstri stjórn nældi sér í gjafapeninga úr sérstökum öryggissjóði Bandaríkjanna. Og forsrh., höfuð stjórnarinnar, tekur hvern þm. stjórnarflokkanna af öðrum á kné sér og lemur óvægilega á milli þess sem hann bregður sér í ham landsföður og bendir mönnum af visku sinni á að stökkva ekki yfir læk sem sé svo breiður að maður nái ekki yfir á bakkann hinum megin. En enginn er nú verri þótt hann vökni, stendur einhvers staðar. Hitt getur verið skaðsamlegra, að ætla í mörgum stökkum yfir hyldjúpa gjá, jafnvel botnlausa, en það er sú íþrótt sem nú skal stunda undir stjórn landsföðurins. Fyrsta tilhlaup var eins og kunnugt er tekið 1. sept. Nú reyna stjórnarherrarnir á ný að hefja sig til flugs. Því næst á að stökkva 1. mars og síðan á 3 mánaða fresti. Þó er boðað að þau stökkin megi verða öllu styttri en hin fyrri, kannske svona 4–6 stig hvert. Samt gerir enginn ráð fyrir að verðbólgan verði á næsta ári minni en 30–40%,. Þetta er hryggileg mynd, en því miður sönn. Samstarfsmenn í ríkisstj. reyna hver að niðurlægja annan. Hver sem sjá vill hlýtur að sjá þau óhugnanlegu hjaðningarvíg sem vegin eru um þessar mundir, þar sem málefni víkja fyrir hatri og hefndarþorsta. Þegar þannig er umhorfs í okkar litla þjóðfélagi er eðlilegt að ugg setji að mönnum. Ég er ekki boðberi þess, við erum það ekki sjálfstæðismenn, að á úlfúðinni sé alið. Þvert á móti er nú tímabært að menn leitist við að slíðra sverðin og reyni sameiginlega að bjarga því á næstu mánuðum og missirum sem bjargað verður. Við sjálfstæðismenn töldum sjálfsagt og eðlilegt að ný ríkisstj. fengi svigrúm til að gera grein fyrir stefnu sinni og áformum. Við verðum því ekki sakaðir um óheiðarlega stjórnarandstöðu eða tilraunir til að torvelda stjórnarstörf. Hitt er svo annað mál, að væntanlega hefur nú runnið upp fyrir landslýð, hverjir það eru, sem úrræði hafa haft, og hverjir hinir úrræðalausu eru. Vík ég að því nokkrum orðum. Um það verður ekki deilt, að upphaf óðaverðbólgunnar er að rekja til vinstri stjórnar Ólafs Jóhannessonar á árunum 1971–1974, en þegar sú stjórn hrökklaðist frá hafði verðbólgan náð 54%. Þótt við ramman reip væri að draga tókst stjórn Geirs Hallgrímssonar að lækka verðbólguna um helming, en með sólstöðusamningunum 1977 voru knúðar fram kauphækkanir, sem sýnt var að efnahagslífið gat ekki undir staðið. Ríkisstj. stakk þó við fótum, fyrst með aðgerðum í des. á s.l. ári, þá með febrúarlögunum svonefndu og raunar ýmsum aðgerðum öðrum. Fyrrv. stjórnarandstöðuflokkar brutu þessar aðgerðir illu heilli á bak aftur og unnu mikla kosningasigra undir kjörorðinu: „samningana í gildi“. Ef rétt kjörin ríkisstj. hefði ráðið og lög Alþingis verið virt væru kjör manna nú betri en þau eru, verðbólgudraugurinn væri á undanhaldi og tugmilljarða álögur á landslýðinn hefðu aldrei séð dagsins ljós. Þetta eru staðreyndir sem fram hjá verður ekki gengið og blasa raunar við hverju mannsbarni. Auðvitað má segja að ríkisstj. Geirs Hallgrímssonar hafi á síðasta starfsári sínu mistekist að kljást við verðbólguna, þótt réttara væri að segja að henni hafi ekki tekist að halda í skefjum þeim óheillaöflum sem vísvitandi unnu að því að grafa undan efnahag landsins og lýðræðislegum stjórnarháttum. En hvað sem um þetta verður sagt, þá var síðasta ríkisstj. merk fyrir margra hluta sakir. Stærstu sigrar í landhelgismálum voru unnir undir ótrauðri forustu Sjálfstfl., og enn er stefnt fram í hafréttarmálunum. Stefna Sjálfstfl. í öryggis- og varnarmálum sigraði svo rækilega að við stjórnarmyndun nú var því beinlínis lýst yfir, að utanríkisstefnan yrði óbreytt, gagnstætt því sem áður hefur verið þegar vinstri stjórnir hafa verið myndaðar. Þetta verður aldrei talinn lítill árangur. Gagnmerka löggjöf skildi þessi ríkisstj. eftir. Merk skattalög voru samþ. á s.l. vori, sem nú er raunar verið að eyðileggja. Löggjöf um verðlagsmál og samkeppnishömlur var einnig afgreidd, en þar er gert ráð fyrir að svipaður háttur verði á verðlagningu hér á landi og í öðrum lýðfrjálsum löndum og leysi af hólmi það fáránlega verðlagningakerfi, sem við höfum í áratugi búið við og meir hefur skaðað þjóðina en flest annað. Gildistöku þessara laga hefur að vísu verið frestað, en þau þeir ekki felld úr gildi. Og samhliða er boðað að ganga enn lengra á braut verðlagsvitleysunnar en verið hefur. Hin merkustu hlutafélagalög voru samþ. með 60–70 brtt. frá þingnefndum Alþingis. Þar er að finna ákvæði sem gjörbreyta munu aðild almennings að hlutafélagarekstri og stórefla íslenskt atvinnulíf ef rétt er að staðið. Stóru hlutafélögin verða þá opin almenningshlutafélög og réttur hluthafanna til áhrifa og eðlilegrar arðtöku tryggður kannske betur en í nokkru þjóðríki öðru. Sjálfstæðismenn hafa haft forustu um gjörbyltingu í fjármálakerfi landbúnaðarins, þannig að bændur sjálfir fái til umráða þá fjármuni sem þeim eru ætlaðir, og sjálfstæðismenn hafa bent á nauðsyn sparnaðar í fjármálakerfinu og einföldunar á því bákni, því kerfi sem allt er að sliga. Síðast, en ekki síst er rétt að minna á það, að í marga áratugi hefur þeirri kröfu verið haldið á lofti, að kjör láglaunastétta yrðu bætt án þess að allir aðrir fylgdu í kjölfarið. Þetta hefur aldrei tekist fyrr en á liðnu vori. Og hverjum tókst það? Geir Hallgrímssyni og ríkisstj, hans. Allir vita svo hverjum tókst að brjóta réttlætið á bak aftur í þessu efni. Þegar litið er á þá fáu málaflokka, sem hér hefur verið á drepið, sést að víða var vel unnið til að tryggja hagsmuni landsins út á við og auka lýðfrelsi og réttlæti inn á við. Það var því sannarlega góður grunnur til að byggja á ef landsmenn hefðu verið svo gæfusamir að fá trausta og heiðarlega ríkisstj. í stað þess óskapnaðar sem Íslendingar nú því miður sjá framan í og m.a. hefur verið lýst hér í kvöld af þm. Alþfl. En víkjum þá nokkrum orðum að þessari nýju andstæðu heilbrigðs lýðræðislegs stjórnarfars. Hún birtist einmitt í máli því sem hér er nú til umr. Ríkisstj. þóttist ætla að hafa náið samráð við aðila vinnumarkaðarins, eins og það var nefnt, og hefur sjálfsagt ætlað að sýna fram á með þeim hætti, að hún væri sérstök stjórn fólksins. Á fundum fjh.- og viðskn. hefur verið upplýst, að þetta loforð var svo til alfarið svikið eins og annað. Hins vegar er ljóst að náið samstarf hefur verið á milli forustu Framsfl. og áhrifamestu aflanna í kommúnistaflokknum, því að stefnan er mörkuð eftir kennslubókum í sósíalisma, kommúnisma og stefið er þetta, rauði þráðurinn þessi: Fjármunina burt frá fólkinu, burt frá einstaklingunum. Lægri laun, meiri ríkisafskipti, meiri svokallaðar félagslegar umbætur og yfirstjórn sjálfkjörinnar forustu lítillar klíku í launþegasamtökum í nánu samstarfi við vinstri sinnaða ríkisstj. - Og stjórn Verkamannasambandsins lýsir því yfir, að hún vilji veita ríkisstj. starfsfrið til að svipta fólkið fjárráðum og færa féð til opinberra og hálfopinberra stofnana sem að sjálfsögðu eiga að vera á valdi svokallaðra vinstri afla. Og valdinn ber að þjappa saman, taka það frá fólkinu og færa til foringjanna. Sósíalismi skal það vera, líklega seigdrepandi sósíalismi. Kannske er það þetta sem forsrh. átti við þegar hann ræddi um lækinn sinn og sagði að verið gæti að við yrðum á næstunni að láta okkur nægja hin smáu skrefin. En skrefin held ég að séu nú nokkuð stór. Við erum á hraðri leið til sósíalisma og til versnandi lífskjara. Þessu til viðbótar á svo að skattleggja atvinnureksturinn, m.a. með veltusköflum, til þess að honum reynist enn torveldra að greiða sæmileg laun, þetta auðvitað vilji sérhver vinnuveitandi fremur greiða starfsfólki sínu góð laun en stórfé í hítina - eða þá þau 2% sem forsrh. hér skýrði frá að atvinnurekendur ættu að bera vegna skertra verðlagsákvæða. Og loks á svo að taka endanlega úr sambandi öll lögmál frjáls markaðsbúskapar með enn verri og vitlausari miðstýringu fjármálakerfisins en við höfum nokkru sinni áður kynnst og með því að herða enn verðlagningarákvæði, þannig að útséð sé um að heilbrigð verslun geti þróast og innkaup verði því sem allra óhagstæðust. Þetta er í stórum dráttum sú mynd sem við blasir ef umbúðunum er svipt af: Kauprán og óðaverðbólga. Stórfelldir fjármagnsflutningar frá fólkinu og atvinnuvegunum yfir til ríkisins og hálfopinberra sósíalískra stofnana sem upp eiga að rísa eins og gorkúlur. Valdið frá fólkinu, fjárráð þess minni, vér skipuleggjum. „Það var útbreiðslufundur við eldinn niðri,“ segir Davíð. Já, þeir hafa verið margir fundirnir niðri við eldinn að undanförnu. Boðskapurinn hefur nú verið birtur. „Og boðskapur þessi var borinn þjóðum af blíðum sveinum og hjartagóðum, en vafinn alls konar veiðitáli, vífilengjum og rósamáli.“ En þessu ástandi, sem ég var að drepa hér á, lýsir raunar annar maður miklu kröftuglegri orðum en ég. Formaður þingflokks Alþfl. segir í sumar um tillögur Alþb. við stjórnarmyndun, þær till., sem nú er verið að framkvæma, og afleiðingar þeirra, orðrétt, með leyfi forseta: „Innan skamms yrði allur atvinnurekstur landsmanna kominn á ríkisjötuna. Honum væri haldið gangandi með styrkjum og uppbótum af almannafé sem pólitísk ráð og kommissaríöt ráðstöfuðu. Menn geta gert sér í hugarlund þá pólitísku og fjármálalegu spillingu sem fylgdi í kjölfarið þegar búið væri að tuttugufalda kommissarastéttina, sem gengi með skattpeninga almennings í öðrum rassvasanum og flokksfélagatalið í hinum og stokkaði svo hvort tveggja rækilega saman í spilaborg burðarása atvinnulífsins. Aðeins eitt ríki vestan járntjalds hefur horfið að þessu uppbótakerfi kommissariata á undanförnum árum, Kúba.“ Og hann heldur áfram: „Máltækið „lík börn leika best“ á við um efnahagsmál eins og annað. Kúbumenn komust fljótt á snoðir um hversu erfitt var að halda uppi viðskiptum við vestræn lönd, sem byggðu á allt öðrum lögmálum efnahagslífs, og á aðeins þrem árum neyddust Kúbumenn til að snúa sér með viðskipti sín til þeirra landa sem við svipuð efnahagskerfi bjuggu, austantjaldslandanna.“ Þetta voru ekki mín orð, heldur orð formanns þingflokks Alþfl., eins aðilans að ríkisstjórnarbandalaginu. En hvað er þá til ráða? Eru allir úrræðalausir? Svo dökkleitt er nú ástandið sem betur fer ekki. Við vitum að ríkisstj. Geirs Hallgrímssonar var vel á veg komin í glímu við verðbólgu og hafði gert margháttaðar ráðstafanir á sviði löggjafarmála til að treysta grundvöll hagsældarþjóðfélags frjálsra einstaklinga. Sjálfsagt má fara svipað að og hún gerði, þótt ég neiti því ekki, að ég telji heppilegra að reyna að taka ærlegt tilhlaup og stökkva yfir lækinn, svo að enn sé notuð samlíking hæstv. forsrh. Ég held að það séu engin algild hagfræðilögmál sem segja að 50% verðbólgu þurfi endilega að kveða niður í mörgum áföngum. né heldur hafa verið færð að því rök, að sársaukameira væri að stökkva yfir gjána. Auðvitað þyrfti góðan undirbúning ef svipaður uppskurður yrði framkvæmdur og gert var árið 1960 með þeim ágætum að sjöundi áratugurinn var mesta blómaskeið í íslenskum efnahagsmálum. þrátt fyrir margháttaða erfiðleika sem utan að steðjuðu, enda tókst þá að halda bæði framsókn og kommum utan stjórnar á annan áratug og er það kannske helsta skýringin á því, hve vel var gert þá í okkar stjórnmálum. En á áttunda áratugnum hefur verið uggvænlegasta verðbólguskeið sem um getur. Eins og að líkum lætur hefur á vegum Sjálfstfl. á undanförnum mánuðum verið unnið að ítarlegri stefnumörkun í efnahagsmálum. og strax við stjórnarmyndunarviðræðurnar í sumar kunngerði forusta Sjálfstfl. leiðtogum annarra flokka ýmis atriði í þessari stefnumörkun sem auðvitað gengur þvert á aðgerða- og úrræðaleysi núv. stjórnarflokka. Miklar umr. hafa að vonum farið fram um vaxtamál í sambandi við efnahagsvandann og talað hefur verið um raunvexti. Mér hefur fundist þessi umr. að vissu leyti raunaleg, einmitt vegna þess að hún hefur tíðum byggst á tví- eða þrístökkskenningum hæstv. forsrh. Ólafs Jóhannessonar sem áður voru nefndar. Ég held að við verðum að horfast í augu við það, að fjármálakerfið er hrunið og verðtryggingu fjárskuldbindinga verður að taka upp, því að um vexti geturekki verið að ræða meðan fjármunir þeir, sem menn eiga í lánastofnunum, minnka. Það stríðir meira að segja gegn máltilfinningu, hvað þá réttri hugsun. Ég hef bent á það strax á liðnu sumri, hve fáránlegt væri að útflutningsatvinnuvegir endurgreiddu ekki lánsfé það, sem þeir fá til rekstrar, í þeirri sömu mynt sem þeir selja vöruna í, þ.e.a.s. erlendri mynt. Þeir væru þá sama sem að selja hvern fiskkassa þegar hann væri kominn inn í geymsluna. En þótt þeir gerðu þetta, fengju gengistryggða peninga, þyrfti ekki að taka erlend lán þeim til handa, því að leyfa ætti Íslendingum að leggja fé sitt inn á gengisreikninga, þannig að þeir yrðu til ráðstöfunar fyrir atvinnuvegina. Að sjálfsögðu yrði samtímis að breyta skammtímaskuldum í löng lán ef verðtrygging fjárskuldbindinga yrði almenn. En því miður er samt hætt við að þetta eitt sér kæmi ekki að tilætluðum notum og mundi lítt stoða þegar efnahagsstefna að öðru leyti er í brotum - og raunar flest gert öfugt við það sem gera ætti, eins og t.d. að þrengja að versluninni og hækka þannig vöruverð í stað að heimila innflutningsversluninni að taka erlend vörukaupalán, á eigin ábyrgð að sjálfsögðu, og jafnframt að veita einhvern gjaldfrest á tollum, afnema ákvæði um prósentuálagningu og koma á raunverulegri samkeppni þar sem vöruframboð væri mikið og verslunaraðilar yrðu að selja. Ljóst er af þeim fáu dráttum, sem hér hafa verið dregnir upp, að skörp skil eru á milli efnahagsstefnu Sjálfstfl. annars vegar og Framsfl. og kommúnista hins vegar, en á milli þeirra virðist hnífurinn ekki ganga um þessar mundir. Ekki er á mínu færi að leggja dóm á efnahagsstefnu Alþfl. Þeir segjast, Alþfl.-menn, fylgja allt annarri stefnu en þeir greiða atkv. með og standa að framkvæmd á. Vonandi segja þeir satt, þótt þeir geri nú rangt, því að svo sannarlega veitir ekki af að sem allra flestir geri sér rétta grein fyrir vandanum og þeim viðbrögðum sem nauðsynleg eru. Já, það eru skörp skil í íslenskum stjórnmálum og þau hljóta enn að skerpast innan tíðar. Það eru miklir erfiðleikar fram undan og rétt að hver og einn, hvar í flokki sem hann stendur, búi sig undir þá. Sjálfstfl. mun að sjálfsögðu ekkert það aðhafast sem aukið getur á vandann, en stjórnarandstaðan hlýtur að harðna þegar ljóst er orðið að ríkisstj. stígur hvert óheillaskrefið af öðru og eykur með hverri aðgerðinni af annarri á rangsleitni og ofstjórnaræði. En við Íslendingar byggjum bæði besta og fegursta land í heimi. Við eigum ótæmandi auðsuppsprettur og manndómur er enn þá til. Þess vegna er öll svartsýni, vol og víl ástæðulaust. Svo er það hitt, að fátt er svo með öllu illt að ekki boði nokkuð gott. Kannske verður ólánsferill núv. ríkisstj. til þess að meiri hl. landsmanna, e.t.v. mikill meiri hl., geri sér grein fyrir því, að gjörbreyta verður um stefnu og starfshætti á stjórnarheimilinu. Þá hefur stjórnin ekki til einskis setið. Þá mun sjálfstæðisstefnan ná að ríkja, stefna frelsis og framfara.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Verðbólgan er alvarlegasta meinið í íslensku þjóðfélagi. Hún grefur undan efnahagslegu sjálfstæði. Hún nagar undirstöður atvinnulífsins. Hún er gróðrarstía margvíslegrar spillingar og siðferðilegrar upplausnar. Verðbólgan er sá óvættur, sem með síauknum þunga er að draga dug og mátt úr landsmönnum öllum og gera þjóðina að þrælum erlendra fjármagnsdrottnara. Sú skoðun gerist æ útbreiddari, að verðbólgan sé einhver óvættur sem við getum ekki ráðið við, getum ekki kveðið í kútinn. Sú skoðun er mikill misskilningur, hættulegur misskilningur. Við, sem nú berum ábyrgð á stjórn landsins og njótum til þess fulltingis launafólksins í landinu, höfum lagt til atlögu við verðbólguna með tvíþætta hernaðaráætlun. Fyrri þáttur þeirrar hernaðaráætlunar er að rjúfa vítahring sjálfvirkninnar sem á undanförnum árum hefur leitt til hverrar gengisfellingarinnar á eftir annarri og sett allan eðlilegan ákvarðanagrundvöll hagkerfisins úr skorðum. Síðari þáttur hernaðaráætlunarinnar er að umskapa framleiðslu- og fjárfestingarkerfi landsins, samhæfa stjórn peningamála, ríkisfjármála og gjaldeyrismála, draga úr eyðslu, en efla afköst í því skyni að gera íslenskar útflutningsatvinnugreinar og almennan samkeppnisiðnað, stjórn þeirra og skipulag svo úr garði að grundvöllur sé fyrir varanlegum lífskjarabótum. Í tveimur höfuðþáttum í hernaðaráætlun okkar í verðbólgubaráttunni er í raun um samspil margra og flókinna aðgerða að ræða. Óstjórn síðustu ára skaut svo margslungnum rótum undir verðbólguvöxtinn, að orsaka hans er víða að leita. Kenningin um kaupið sem sökudólg verðbólguvandans var helsta skálkaskjól íhaldsstjórnarinnar. Sú stjórn krafðist kjaraskerðinga til að breiða yfir óstjórnina í fjárfestingunni, aumingjaskapinn í ríkisfjármálunum, niðurlæginguna í erlendri skuldasöfnun, slappleikann í peningamálum. skipulagsleysið í rekstri atvinnuveganna og uppgjöfina gagnvart skattsvikunum. Það er ekki launafólkið á Íslandi sem hefur alið á verðbólgunni. Hér veldur mestu aumingjaskapur og röng stefna þeirra sem hafa verið kjörnir til að stjórna. Ræður fulltrúa Sjálfstfl. hér í kvöld skipta því í reynd engu máli um lausn vanda þjóðarinnar. Það er ekki verkefni dagsins nú að taka þátt í þeirri flokkslegu sálgæslu sem þm. Sjálfstfl. kappkosta hér í þingsölum milli þess sem þeir reka hnífinn í bakið hver á öðrum á lokuðum fundum þingflokksins. Sjálfstfl. fékk að stjórna landinu í 4 ár. Reynsluna af þeirri stjórn þekkja allir. Það þarf ekki að ræða hana frekar. Þjóðin hefur úrskurðað í almennum kosningum að Sjálfstfl. eigi að fara í endurhæfingu. Við hinir, þm. ríkisstj., höfum hins vegar því verkefni að sinna að leiða þjóðina út úr einhverju mesta efnahagslega fárviðri sem geisað hefur í sögu lýðveldisins, og það erum við að gera. Það frv., sem hér er til umr., er liður í framkvæmd fyrri þáttar í þeirri hernaðaráætlun, sem ég lýsti áðan almennum orðum, að rjúfa þann vítahring sjálfvirkninnar sem hefur verið frumorsök gengisfellingahríða síðustu ára. Það er því nauðsynlegt að svara nokkrum spurningum sem síðustu daga hafa brunnið á vörum margra og mun ég nú víkja að þeim nokkrum orðum. Fyrsta spurningin: Hvers vegna eru þessar aðgerðir nauðsynlegar? Þær eru nauðsynlegar vegna þess að 14% hækkun á krónugreiðslu til launafólks í landi hefði leitt til slíkrar hækkunar fiskverðs til útgerðarmanna og sjómanna um áramótin að frystiiðnaðurinn hefði orðið að knýja fram nýja stórfellda gengisfellingu sem haft hefði í för með sér enn eina verðbólguölduna. Vítahringshjólið hefði haldið áfram með ægihraða. Í stað þess stígum við nú á bremsuna og drögum úr hinum keðjuverkandi áhrifum. Önnur spurning: Er frv. nú ekki sams konar og íhaldsaðgerðirnar í febrúar? Svarið við þessari spurningu er skýrt og afdráttarlaust nei. Það frv., sem hér er til umr., er allt annars eðlis, og það er höfuðatriði að allt launafólk í landinu sjái í gegnum óhróður íhaldsins um efni þess. Í fyrsta lagi koma nú niðurgreiðslur á móti 3% og skattalækkanir - ég endurtek: skattalækkanir á lágtekjufólki og miðlungstekjufólki sem jafngilda 2%. Verkalýðshreyfingin hefur ávallt metið niðurgreiðslur og skattalækkanir sem jafngildi kaups, af því að launafólk hugsar fyrst og fremst um hinn raunverulega kaupmátt ráðstöfunarteknanna. Í öðru lagi eru atvinnurekendur nú einnig látnir bera byrðarnar. Í þriðja lagi eru 3% látin mæta margvíslegum félagslegum framkvæmdum á grundvallarréttindabótum sem ríkisstj. mun lögleiða, en verkalýðshreyfingunni hefur ekki tekist að ná fram í samningum við atvinnurekendur og sum hver eru þannig, að atvinnurekendur mundu líklega aldrei fallast á slík réttindi launafólks í almennum samningum. ASÍ, BSRB og Verkamannasambandið hafa lagt fram frv. og till. um þessi víðtæku réttindamál: orlofsmál, sjúkradaga, atvinnuöryggi, hollustu og aðbúnað á vinnustöðum, stöðu trúnaðarmanna, rétt verkallýðsfélaga til að fjalla um breytingar á starfsháttum fyrirtækja, húsnæðismál, fræðslumál og margt annað. Það sýnir lítinn skilning á kjörum, vinnuskilyrðum og lífsháttum launafólksins í landinu, að fulltrúar Sjálfstfl. hafa farið fyrirlitningarorðum um þessar fjölþættu réttindabætur. Fulltrúar atvinnurekenda skilja hins vegar hvað hér er að gerast. í viðtölum við Morgunblaðið í dag lýsa þeir megnri reiði sinni yfir því, að ríkisstj. ætli að hafa forgöngu um þessa réttindaaukningu launafólks. Og Eyjólfur K. Jónsson, þm. Sjálfstfl., lýsti því yfir hér nú rétt áðan, að aðgerðir ríkisstj. undir forustu Alþb. og samráðið við samtök launafólks og réttindabætur alþýðu til handa væru að færa Ísland hröðum skrefum til sósíalismans. Í febrúar voru engar niðurgreiðslur, engar skattalækkanir, engin réttindi launafólks. Nú eru allir þessir þættir grundvallaratriði sem hafa verið mótuð í náinni samvinnu við samtök launafólks og forustumenn þeirra, bæði í formlegum viðræðum og á flokkslegum vettvangi, einkum innan Alþb. Hér og nú ganga því ríkisstj. og samtök launafólks sameiginlega að verki. Þriðja spurningin, sem heyrst hefur síðustu daga, er hvort ekki sé einungis um bráðabirgðaaðgerðir að ræða. Slík spurning stafar af misskilningi á eðli baráttunnar gegn verðbúlgunni. Sú barátta er, eins og ég hef áður sagt, tvíþætt. Fyrri þátturinn felst í því að byggja einn brúarstólpann af öðrum og þoka okkur þannig yfir straumharðasta hluta verðbólgufljótsins, yfir til þess árbakka þegar langvarandi áhrifa grundvallarstefnubreytingar fer að gæta. Aðgerðirnar nú eru slíkur brúarstólpi. Þær gefa okkur stöðu og tíma til að grunnmúra framkvæmd víðtækari aðgerða. Fjórða og síðasta spurningin, sem mjög hefur borið á góma síðustu daga, er um þær víðtæku aðgerðir sem beitt verður á næstu mánuðum og missirum. Í þeim efnum hefur og mun Alþb. leggja megináherslu á tólf grundvallarþætti þeirrar breyttu stefnu í efnahagsstjórn Íslendinga sem festa verður í sessi. Þessir tólf þættir Alþb. eru að okkar dómi sú verkefnaskrá sem umfram allt annað verður að hafa forgang í hinni efnahagslegu endurreisn á næstu mánuðum. Fyrsta atriðið er ný framleiðslustefna og uppstokkun á rekstrarskipulagi atvinnuveganna til að auka afköstin og samkeppnishæfni þeirra á erlendum mörkuðum og gagnvart innflutningi. Kerfi svokallaðra aumingjastyrkja til óarðbærra rekstrareininga verði lagt niður og víðtæk endurskipulagning atvinnulífsins á félagslegum grundvelli sett á oddinn. Annað atriðið er tafarlaus og sterk heildarstjórn á fjárfestingunni og samræming allra útlána. Þriðja atriðið er mótun verkefnaáætlana fyrir atvinnuvegina og hið opinbera til næstu tveggja ára. Fjórða atriðið er umfangsmikil grisjun á þeirri ofvöxnu yfirbyggingu milliliðastarfseminnar sem hindrað hefur að frumkvæðisríkt og hæft vinnuafl leitaði til undirstöðuatvinnuveganna. Fámenn þjóð hefur ekki til lengdar efni á tröllauknu milliliðabákni. Framleiðslustörfin eiga að sitja í fyrirrúmi. Fimmta atriðið er grimmt aðhald í rekstrarkostnaði ríkisins með gagnrýnni endurskoðun á rekstri fjölmargra ríkisstofnana. Þar fara viða miklir fjármunir í súginn og koma almenningi að engum notum. Sjötta atriðið er endurskoðun skattakerfisins til að halda áfram því starfi, sem stjórnin hefur þegar hafið, að láta eignamenn og efnaða bera mestu byrðarnar og einnig að nota skattlagninguna á fyrirtækin sem stýritæki í þágu framleiðslustefnunnar. Sjöunda atriðið er víðtæk herferð gegn skattsvikum og upprætingu þessa þjóðfélagsmeins. Við þm. Alþb. höfum í gær lagt fram hér á Alþ. ítarlega till. í 12 liðum um framkvæmd slíkrar herferðar gegn skattsvikum sem um leið mundi afla verulegs fjár því að ætla má að árlega séu 20–30 milljarðar skattsvikinna króna í umferð í landinu. Áttunda atriðið er stöðugleiki í gjaldeyrismálum og atriði níu og tíu eru stöðvun á erlendum lántökum og róttækar aðgerðir til að flytja heim þá milljarða sem íslensk fyrirtæki og einstaklingar eiga í erlendum bönkum. m.a. vegna dulinna greiðslna á umboðslaunum og öðrum fjármálatilfærslum í undirheimum viðskiptalífsins sem hafa þrifist hér á undanfórnum árum. Ellefta atriðið er kerfisbundin stjórnunartök á innflutningsstarfseminni til að knýja fram þá hagkvæmni í vöruinnkaupum til landsins sem heildsalastéttinni hefur mistekist að skila almenningi. Tólfta og síðasta atriðið er úflekt og skipulagsendurbætur á starfsemi þeirra stórfyrirtækja sem hafa á mörgum sviðum afgerandi áhrif á gangverk efnahagslífsins og lífskjör almennings. Herra forseti. Þau tólf atriði. sem ég hef hér rakið, og mörg önnur, sem eru vegna tímaskorts ótalin, sýna þá grundvallarstefnu sem Alþb. telur nauðsynlegt að næstu áfangar í framkvæmd herferðar okkar gegn verðbólgunni taki mið af. Fyrir röskum mánuði hóf þingflokkur Alþb., framkvæmdastjórn flokksins, verkalýðsmálaráð og loks flokkstjórn Alþb. mótun þeirra tillagna sem hér birtast nú í frv. um viðnám gegn verðbólgu. Frumkvæði og samræmd vinnubrögð Alþb. hafa því skilað góðum árangri í þessum áfanga. Við munum halda áfram að vinna á sama hátt. Við munum viku eftir viku, mánuð eftir mánuð tryggja lið fyrir lið framkvæmd þeirrar grundvallarstefnu í efnahagsmálum sem við mótum í samvinnu við samtök launafólks. Við heitum því á alla launamenn að leggja okkur lið í þessu starfi. Við heitum á alþýðu þessa lands að ganga með okkur til þessa verks. Við skulum ekki láta það neitt á okkur fá, þótt öldurót sé í Alþfl. og þar segi menn afsér forsetaembættum. Við skulum ekki heldur láta það neitt á okkur fá þótt Bragi Níelsson, þm. Alþfl., hneykslist á orðalagi í grg. frv. sem þó er komið frá Alþfl. sjálfum. Við skulum ekki heldur láta það neitt á okkur fá þótt sumir ungliðanna í þingflokki Alþfl. hrópi ókvæðisorð að Alþb. og láti Albert Guðmundsson bjóða sér glottandi til samstarfs. Við skulum fyrirgefa þeim, því líklega vita þeir ekki hvað þeir gera. Alþb.-menn um allt land og íslenskt launafólk sem vill sigur í baráttunni gegn verðbólgunni: Við skulum halda okkar striki. Alþb. mun áfram sýna sama frumkvæði og við höfum gert til þessa. Við munum standa fast á framkvæmd þeirrar samræmdu hernaðaráætlunar í baráttunni gegn verðbólgunni sem ég hef hér lýst. Við munum vinna okkar verk, enda er mikið í húfi, að öll íslenska þjóðin nái heil í höfn, að við getum öllu launafólki til heilla gengið öruggum, styrkum og markvissum skrefum út úr tortímingarveröld hinnar óðu verðbólgu. - Góða nótt.



Það mun hafa verið Fouché, sá slægvitri og kaldrifjaði lögreglumálaráðherra Napóleons, sem sagði þegar Napóleon lét myrða hertogann af Enghien og menn voru að óskapast yfir því níðingsverki: Þetta var ekki bara glæpur, þetta var skyssa. Ég er þess fullviss, að dómur sögunnar verður eitthvað svipaður um þann ósóma, þá rangsleitni og svíðingsverk er fyrrv. ríkisstj. beitti verkalýðshreyfinguna. Á undanförnum árum hefur ríkisvaldið látið einskis ófreistað í baráttu sinni gegn verkafólki og sjómönnum. Verkalýðssamtökin hafa háð nær sífellt varnarstríð, verið sniðgengin og ögrað af valdhöfum. Síðasta kveðja fyrrv. ríkisstj. var einhver sú beittasta kjaraskerðing er þekkst hefur. Í lögunum var m.a. gert ráð fyrir því, að laun fyrir eftir- og næturvinnu verkafólks lækkuðu í áföngum. Hefðu þessi lög gilt áfram hefði íslenskur verkalýður verið dæmdur til að vinna myrkranna á milli án sérstakrar þóknunar fyrir yfirvinnu. Þessi lög hefðu ýtt Fátækasta fólkinu, sem mesta þörf hefur fyrir yfirvinnu sér til lífsviðurværis, út í ystu myrkur réttindaleysis. Verkalýðshreyfingin barðist gegn þessum ráðstöfunum. Þeim varð ekki hrundið, en ríkisstj. hlaut fyrirlitningu launafólks. Það var ekki aðeins að samskipti ríkisvalds og verkalýðshreyfingar væru í rúst, heldur var atvinnulíf allt lamað. Þegar núv. ríkisstj. tók við voru allir hugsanlegir sjóðir tómir. Fiskvinnslunni var haldið gangandi með framlögum úr ríkissjóði, því Verðjöfnunarsjóður, sem stjórnvöld höfðu eyðilagt, var ekki lengur megnugir þess að standa undir eðlilegum greiðslum. Atvinnuleysi var hafið. Frystihúsum á Suðurnesjum hafði verið lokað og fleiri fyrirtæki voru að stöðvun komin. Í ríkisfjármálum ríkti andi uppgjafar og krankleika. Eyðsla í óarðbærar framkvæmdir, sóun og spilling einkenndu stjórnkerfið. Þetta var arfurinn er núv. ríkisstj. tók við. Það er því sem maður sjái hv. þm. Sjálfstfl. í gervi kameljóns við umr um það frv. til I. er hér liggur fyrir, frv. um rímabundnar ráðstafanir til viðnáms gegn verðbólgu. Að kosningum loknum hafði flokkur alþýðunnar, hinn ábyrgi flokkur verkalýðshreyfingarinnar, Alþfl., unnið glæsilegri sigur en þekkst hafði í sögu lýðveldisins. Það hlaut því að koma í hlut Alþfl. að hafa frumkvæði um myndun nýrrar ríkisstj. Það var skoðun okkar, að þeir flokkar er mest höfðu gagnrýnt eyðimerkurgöngu fyrri ríkisstj., ættu að hafa frumkvæði að viðreisn efnahagslífsins. Okkur til sárra vonbrigða var það ekki skoðun lukkuriddara og flokkaflækinga Alþb. Þeim var meira virði að sinna ímynduðum flokkshagsmunum. en þeirri hugsjón að mynda breiða, sterka hreyfingu vinstri manna til baráttu við þau afturhaldsöfl er þjóðin hafði hafnað. Það var ekki fyrr en Verkamannasamband Íslands hefði sent frá sér áskorun og hvatningu um að taka á, láta hagsmuni sértrúarvillinga í utanríkismálum þoka fyrir hagsmunum launþega, að þessi ríkisstj. komst á laggirnar. Fyrir þeirri áskorun gafst Alþb. upp. Nú er viðreisnarstarfið hafið. Nú er verið að takast á við vandann. Nú er ríkisstj. í samráði við launastéttirnar í landinu að reisa efnahagslífið úr rústum. Verkefnið er vandasamt. Það er erfitt og tekur tíma. En verði kjarkurinn í fyrirrúmi, fullvissan um að við stefnum inn í betri framtíð, þá er björninn unninn. Þetta verkefni má ekki mistakast. Það yrði ekki aðeins áfall ef þessi tilraun mistækist. Það mundi riðla röðum vinstri manna meira en nokkuð annað. Því frv. til l., er hér hyggur fyrir, er ætlað að hafa áhrif til lækkunar á verðbólgu. Verðbólgan er fyrirbæri sem hefur tröllriðið íslensku efnahagslífi um árabil. Síðustu árin hefur hraði verðbólgunnar verið geigvænlegri en fyrr og stefnir nú í algert hrun verði ekkert að gert. Menn deila um orsakir verðbólgunnar. Allir þykjast vilja hana feiga, en ekkert gengur glíman við þessa óvætti. Verkalýðshreyfingin hefur í ályktunum sínum gert tillögur til úrbóta, og engum er það ljósara en hinum almenna launamanni og því fólki, sem á ævikvöldi er bitið af grimmri verðbólgu, að stórvirkasta kjaraskerðingin, illvígasta kaupránið fer fram á báli verðbólgunnar. Verðbólgan er tæki eignatilfærslunnar. Verðbólgan er eftirlæti aðstöðubraskara og eignamanna. Það er umhugsunarefni, sem reyndar oft er rætt hjá Verkamannasambandi Íslands, að frá árinu 1974 hafa kauptaxtar hækkað um 318,5%, en kaupmáttur verkamannalauna hefur á þessu tímabili aðeins vaxið um 1–2% frá árinn 1974 til dagsins í dag. Þetta segir okkur að krónutöluhækkanir launa segja ekkert til um kaupmáttinn. Núverandi ástand kallar á aðgerðir og nýjar baráttuaðferðir fyrir auknum kaupmætti. Við sjáum að núverandi ástand er óþolandi. Það er óþolandi fyrir láglaunafólk, fyrir þá sem minnst mega sín, að ekki skuli betur til takast í kjarabaráttunni. Færustu hagfræðingar landsins halda því fram, að verðbólgan éti ofan í sjálfa sig 25% kaupmáttar. Kaupmáttur verkamannalauna eykst því um 25% ef okkur tekst að ná verðbólgunni niður. Það standa reyndar öll spjót á verkalýðshreyfingunni í dag. Hið eina, sem menn sjá þegar rætt er um verðbólguna, er vísitölubinding launa. Við í verkalýðshreyfingunni teljum að höfuðorsök verðbólgunnar sé stjórnleysi. Vísitala er mælitæki verðlagshækkana. Vísitölunni er ætlað að tryggja umsaminn kaupmátt. Það er umdeilanlegt, hvort vísitalan hafi dugað nógu vel, hvort ástæða sé til breytinga. Það er ekki vilji verkalýðshreyfingarinnar að samningar og vísitala hafi verðbólguhvetjandi áhrif. Okkar vilji er að vernda kaupmáttinn. Ég tel og reyndar fjölmargir forustumenn Verkamannasambandsins að nú þurfi að brjóta upp á nýjum vinnubrögðum. Verkalýðshreyfingin þarf að taka upp frumkvæði í umr. um vísitöluna og vera opin fyrir breytingum á henni, t.d. að taka tillit til viðskiptakjara. En eitt er víst, að kaupmátt lægstu launa verður að tryggja. Menn hafa deilt hér um tillögur Alþfl. til úrlausnar á þeim efnahagsvanda er við blasir. Þær tillögur hafa þann stóra kost, að þær eru raunhæfar, sem ekki verður sagt um tillögur þeirra Alþb.-manna. Þeirra framlag er því miður skrum og blekkingar sem er einungis til þess fallið að ala á tortryggni milli samstarfsflokkanna. Ef farið yrði eftir tillögum Alþb. mundi það kosta sömu verðbólguna, meira kauprán, enn meiri kjaraskerðingu en áður hefur þekkst. Við jafnaðarmenn viljum og ætlum okkur að slást við verðbólguna. Það verður ekki gert með því að ræna þá lægst launuðu. Það verður gert með álögum sem snerta alla og mest þá er mest bera úr býtum. Við jafnaðarmenn höfum bent á að laun þeirra lægst launuðu eru ekki orsök verðbólgunnar. Við viljum að gerðar verði róttækar aðgerðir: að dregið verði úr verðhækkunum búvöru í samræmi við launastefnuna, að tekjuskaflar á almennum launatekjum verði lækkaðir, að verðlagsaðhald verði strangt, en stefnt að nýju kerfi þar sem horfið verði frá prósentuálagningu. Verðlagshækkanir fylgi ekki strax í kjölfar launahækkana. Meðal annarra orða, við viljum ekki Coca-Cola-stefnu í verðlagsmálum. Við viljum að fjárfestingarstefnunni verði gerbreytt og verði ekki umfram 24–25% af vergri þjóðarframleiðslu. Við viljum að fylgt verði aðhaldssamri stefnu í peningamálum. Verði þessum tillögum framfylgt vinnum við bug á verðbólgunni. Í raun er það hégómi að deila um það hvort kaup á að hækka um 4% eða 6%. Aðalatriðið er að vernda kaupmáttinn og atvinnuöryggið til frambúðar. Við Alþfl.-menn viljum enga sýndarmennsku og glamuryrði þegar um launakjör fólksins er að ræða, heldur fullvissuna um að það, sem gert er, verði launþegum til hagsbóta. Í samráði við verkalýðshreyfinguna mun ríkisstj. vinna að hinum ýmsu hagsmunamálum verkafólks og sjómanna, ég endurtek: og sjómanna, því það er skylda okkar að auka og treysta réttindi þeirra til jafns við annað verkafólk. Á flokksþingi Alþfl. gerði verkalýðsmálanefnd ályktun um þær félagslegu umbætur sem nú er rætt um. og var þess jafnframt krafist að þær fengju forgang í komandi ráðstöfunum. Verkalýðshreyfingin hefur og margoft bent á að slíkar úrbætur yrðu metnar til kjarabóta. Í fyrirliggjandi frv. er myndarlegur kafli um slíkar umbætur sem heitið er að framkvæma. Og eitt er víst, að það verður efnt fái Alþfl. ráðið. Það er bryddað á því, einkum af sjálfstæðismönnum, að félagslegar úrbætur væru lítils virði sem ekki mætti meta í kaupi. Þær hugrenningar mótast sjálfsagt af því, að í fyrri ríkisstj., sem Sjálfstfl. stýrði, var verkalýðshreyfingin margblekkt til samninga um slík mál sem jafnharðan voru sviknir. Það frv., en hér liggur fyrir, er áfangi í baráttunni við verðbólguna. Við Alþfl.-menn teljum það ganga of skammt því taka ætti fastara á málum, stýra í beitivind verðbólgunnar. En þessi ríkisstj. hefur aðeins haft þriggja mánaða starfstíma til að reisa úr þeim rústum er hún kom að. Við samþykkjum þetta frv. í von um að næst sjái menn fleira en launamálin, að næst megi betur til takast. Við skulum hafa það í huga, að verði ekkert gert tryllist verðbólgan enn þá meira. Alþfl. mun því nú sem fyrr taka ábyrga afstöðu. Við stefnum að betra þjóðfélagi, þjóðfélagi réttlætis og jafnaðar, þjóðfélagi betri lífskjara og atvinnuöryggis. Þótt við höfum ekki enn náð því takmarki munum við ótrauðir halda baráttunni áfram, skref fyrir skref þar til sigurinn vinnst. - Góða nótt.