Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur eftirfarandi tilkynning um skipan embættismanns allsherjarnefndar. Á fundi allsherjarnefndar þann 5. mars sl. var Árni Þór Sigurðsson kjörinn varaformaður nefndarinnar.

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa um lengd þingfunda er það tillaga forseta að þingfundir geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um. Er óskað eftir atkvæðagreiðslu um þessa tillögu? Það er óskað eftir atkvæðagreiðslu um tillögu forseta.

Frú forseti. Það er ekki vandamál af hálfu Sjálfstæðisflokksins að halda hér langa fundi fram á kvöld. Við höfum margkallað eftir því að inn í þingið komi fleiri mál frá ríkisstjórninni sem snúa að stöðu heimilanna, stöðu fyrirtækjanna og þeim lausnum sem eru mögulegar til þess að takast á við þann efnahagsvanda sem nú er uppi. Það eru mikilvæg mál fram undan í þinginu, frú forseti, sem eru skipulagslög, mannvirki og brunavarnir. Nú háttar vissulega þannig til að fram undan eru nefndadagar í vikunni en þessi þrenn lög, skipulagslög, mannvirki og brunavarnir, hafa komið áður inn í þingið og valdið töluvert miklum deilum. Það er ætlun forseta að reyna að klára þessi mál hér í dag og þá fram á kvöldið ef ekki klárast fyrir klukkan átta til að koma þessum málum áfram til nefndar. Þetta eru mjög stór mál og ég tel, frú forseti, að það hefði verið eðlilegt að við hefðum gefið okkur rýmri tíma í þinginu til að klára þessi mál, þ.e. 1. umr. þeirra, 

Frú forseti. Ég kem hingað til að gleðjast yfir því að hv. þingflokksformaður Sjálfstæðisflokksins skuli vera í sáttahug í dag. Ég vona að það séu allir þingmenn. Hvað varðar frumvarp til skipulags- og mannvirkjalaga eru þetta frumvörp sem ráðherrar úr öllum stjórnmálaflokkum utan Hreyfingarinnar hafa flutt, undirbúið og unnið að árum saman. Þau hafa verið til umfjöllunar áður í þinginu, ekki bara einu sinni  
            

Samkomulag er um tilhögun umræðunnar. Í fyrri umferð hefur forsætisráðherra átta mínútur til framsögu og talsmenn annarra flokka fimm mínútur hver. Í síðari umferð hefur hver þingflokkur þrjár mínútur og forsætisráðherra þrjár mínútur í lokin. Þingmaður utan flokka hefur þrjár mínútur.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þetta tækifæri til þess að ræða stöðuna að lokinni þjóðaratkvæðagreiðslu um viðaukann við Icesave-lögin frá fyrrahausti. Þjóðaratkvæðagreiðslan markaði tímamót að því leyti að hún ryður brautina fyrir beint lýðræði í landinu og það er mjög jákvætt. Við þurfum í þinginu að leggja allt kapp á að afgreiða það frumvarp sem ég hef lagt fram um stjórnlagaþing, það verði kvatt saman hið fyrsta til þess að bæta stjórnskipan landsins og festa þann möguleika í lögbókina að tiltekinn hluti þjóðarinnar geti knúið fram þjóðaratkvæðagreiðslur. Ríkisstjórnin fylgdi í einu og öllu gildandi stjórnskipan við undirbúning þjóðaratkvæðagreiðslunnar. Hún greiddi umsvifalaust fyrir því að málskot forseta til þjóðarinnar næði fram að ganga með samþykkt sérstakra laga um þjóðaratkvæðagreiðsluna og með hnökralausri framkvæmd hennar. Úrslitin á laugardaginn voru skýr um kosningaefnið sjálft en þau ljúka hvorki málinu né leysa vandann. Lögum nr. 1/2010 var hafnað með yfirgnæfandi meiri hluta eins og við mátti búast enda mælti enginn með öðru þar sem lögunum hafði í raun þegar verið ýtt til hliðar í nýrri samningalotu. Þrátt fyrir skýr úrslit þjóðaratkvæðagreiðslunnar er enn ósamið í Icesave-deilunni. Strax og forseti Íslands hafði nýtt sér málskotsrétt sinn í byrjun árs hafði ríkisstjórnin forgöngu um skipan nýrrar samninganefndar þar sem allir stjórnmálaflokkar á Alþingi áttu aðkomu. Í þeirri samninganefnd hefur verið góð samstaða og nýjar viðræður við bresk og hollensk stjórnvöld um lausn málsins hafa staðið um hríð. Ríkisstjórnin hefur lagt höfuðáherslu á að sá þráður slitnaði ekki hvað sem þjóðaratkvæðagreiðslunni liði og samstaða héldist í íslensku samninganefndinni og samráðinu milli stjórnmálaflokka. Sú viðleitni hefur skilað þeim árangri að Bretar og Hollendingar hafa fallist á að halda viðræðunum áfram. Á undanförnum vikum hefur umtalsvert þokast í samkomulagsátt og hafa Bretar og Hollendingar m.a. lagt fram tilboð sem felur í sér betri kjör en fyrri samningur. Í viðræðunum hefur íslenska samninganefndin einnig lagt fram tilboð sem felur í sér og ítrekar að Ísland muni greiða lágmarkstryggingar vegna Icesave-reikninganna upp á 20.887 evrur. Þetta hefur verið forsenda íslenskra stjórnvalda frá bankahruninu og þetta er forsenda íslensku samninganefndarinnar nú. Íslensk stjórnvöld munu áfram vinna að farsælli lausn Icesave-málsins á þessum nýja grunni og með samninganefndinni sem hefur skilað góðu verki. Ég tel það ákaflega mikilvægt að í umræðum að lokinni þjóðaratkvæðagreiðslu hafi forustumenn stjórnarandstöðuflokkanna lagt áherslu á að haldið verði áfram að vinna að lausn málsins á þessum sameiginlega grunni. Þingleg eining virðist því ríkja um að halda samningaumleitunum áfram með það fyrir augum að knýja fram samninga sem endurspegla sanngjarna skiptingu þjóðanna þriggja á búsifjum vegna Icesave-glæfra Landsbankans. Þjóðirnar hafa sammælst um að halda viðræðum áfram. Ríkisstjórnin hefur þegar lagt drög að því að haldinn verði sem fyrst fundur formanna flokka og samninganefndar til að ræða næstu skref. Ég treysti því að áfram verði full samstaða og gott samráð milli stjórnar og stjórnarandstöðu um að leiða málið til lykta. Engum blöðum er um það að fletta að tafirnar á lausn Icesave-málsins kosta okkur milljarðatugi. Eðlileg og nauðsynleg fjármálaviðskipti milli Íslands og annarra landa hafa ekki komist á vegna Icesave-deilunnar. Horfurnar í efnahagsmálum hafa versnað og dráttur á efnahagsbata og hagvexti mun magna upp öll okkar vandamál í ríkisfjármálum og efnahagsmálum í stað þess að horfur voru á því að rofa tæki til síðar á árinu. Stórar fjárfestingar eru í hættu vegna tregðu alþjóðlegra lánastofnana til fjárútvegunar á arðbærum kjörum. Alþýðusambandið telur að vegna tafanna verði landsframleiðsla 2,4% minni en ella og að atvinnulausum gæti fjölgað um 2.000–3.500 manns. Efnahagsleg endurreisn atvinnulífsins hefur þegar tafist um hálft ár. Komi til frekari lækkunar á lánshæfismati ríkisins gæti það enn aukið á erfiðleika vegna endurfjármögnunar á skuldum fyrirtækja á næstu missirum. Aldrei verður hægt að reikna þetta tap út nákvæmlega í krónum og aurum en enginn getur horft fram hjá því. Við höfum lagt mikla áherslu á það hvarvetna í viðræðum við stjórnvöld annarra landa og erlenda fjölmiðla að ósanngjarnt sé að deilum okkar við Breta og Hollendinga sé blandað saman við önnur alþjóðleg samskipti Íslendinga, slík samblöndun geti einnig dregið úr getu Íslendinga til þess að standa við skuldbindingar og sé því í mótsögn við tilætlanir alþjóðsamfélagsins. Strauss-Kahn, forstjóri Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, segir að Icesave-deilan sé einkamál Íslendinga, Breta og Hollendinga. Ég spyr: Er ekki löngu orðið tímabært að aðildarlönd AGS hætti að ræða einkamál á vettvangi sjóðsins? Ég vil taka það fram að ríkisstjórnin hyggst ótrauð halda áfram að fást við þau miklu vandamál sem henni var falið að glíma við. Mörg stór verkefni bíða þings og stjórnar sem snúast um heimilin, atvinnuna, bankana, skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og svo mætti lengi telja. Þrátt fyrir stór orð í garð ríkisstjórnarinnar hef ég hvorki heyrt frá stjórnarandstöðunni kröfu um að ríkisstjórnin fari frá tafarlaust né að ætlunin sé að bera fram vantraust á hana. Það verður ekki skýrt öðruvísi en að stjórnarandstaðan treysti sér ekki að svo komnu máli til þess að taka á sig ábyrgð af stjórn landsins. Mér hefur að undanförnu fundist bera talsvert á því að stjórnarandstaðan vilji stjórna með fyrirmælum úr aftursætinu án þess að axla ábyrgð. Vitaskuld er út í hött að túlka niðurstöðu þjóðaratkvæðagreiðslunnar á þann hátt að hún feli sér sérstakt vantraust á ríkisstjórnina.  Við sem störfum í ríkisstjórn höfum fengið hvatningu til að styrkja og þétta raðir okkar. Icesave-deilan ein og sér á ekki að ráða örlögum ríkisstjórnarinnar, en henni er mikil nauðsyn á því að geta átt vísan traustan meiri hluta fyrir mörgum öðrum stórmálum sem stjórnarsáttmálinn gerir ráð fyrir að við náum fram. Samkvæmt úrslitum síðustu kosninga hefur ríkisstjórnin þingstyrk til að koma málum fram og ekkert bendir til annars en að hún njóti hans. Virðulegi forseti. Ég hlusta ætíð með athygli á það þegar hvatt er til samstöðu á þingi um helstu mál. Við munum að sjálfsögðu leita eftir henni. Það getur þó aldrei verið þannig að sá sem lengst vill ganga eða sá sem hægast vill fara ráði ferðinni. Vilji til samkomulags og málamiðlunar þarf að vera fyrir hendi, annað er sjónarspil. Þeir tímar koma í lífi þjóðar og stjórnmálamanna að þurfa að hefja sig yfir dægurþras og flokkahagsmuni og ná samkomulagi um að bjarga þjóðinni, sem þeir eru fulltrúar fyrir, úr bráðum háska. Slíkir tímar eru nú á Íslandi. Við skulum minnast þess á næstu vikum og láta verkin tala.

Virðulegi forseti. Niðurstaðan í þjóðaratkvæðagreiðslunni er ánægjuefni, þátttakan var góð og skilaboðin skýr. Þjóðin sagði nei við þeim samningum sem ríkisstjórnin barðist fyrir og kláraði hér undir lok síðasta árs. Þessi skýra niðurstaða er stór áfangi fyrir íslensku þjóðina í Icesave-deilunni. Hún styrkir málstað og samningsstöðu Íslands því að á laugardaginn var sýnd órofasamstaða um að standa gegn hvers konar pólitískum afarkostum og þvingunum. Ríkisstjórnin hafði ekki burði eða afl í sér til þess að standa gegn hótunum og ýmsum þvingunum sem við höfum orðið vitni að allt frá haustinu 2008. Því kom það á endanum í hlut íslensku þjóðarinnar að stíga fram og segja nei og það gerði hún hressilega á laugardaginn. Forustumenn ríkisstjórnar Íslands hafa oft og ítrekað sagt úr þessum ræðustól að þeir vildu og ætluðu að bera ábyrgð á Icesave-lögunum, með leyfi forseta: „Það er ég sem tek á mig ábyrgðina, pólitíska ábyrgð af því að hafa farið með þetta verk.“ Svona komst Steingrímur J. Sigfússon, hæstv. fjármálaráðherra, að orði í ræðu um málið á síðasta ári. Þær ábyrgðaryfirlýsingar sem forustumenn ríkisstjórnarinnar hafa ítrekað gefið hljóta enn að vera í gildi og nú er spurningin þessi: Hvernig ætlar íslenska ríkisstjórnin að axla þá ábyrgð sem hún svo mjög óskaði eftir að fá að axla allt fram undir lok síðasta árs? Virðulegi forseti. Ríkisstjórnin hefur misst allt traust. Hún hefur brugðist fólkinu í landinu. Hún hefur brugðist gagnvart atvinnulífinu og hún hefur brugðist gagnvart heimilunum. Þróunin í endurnýjuðum viðræðum sýnir að hún brást einnig hrapallega í hagsmunagæslu í Icesave-málinu. Ríkisstjórnin stendur þess vegna á algjörum brauðfótum og ég öfunda ekki ríkisstjórn sem þarf að horfast í augu við þá falleinkunn sem 93% þjóðarinnar hafa gefið henni. Það var hvorki ég né stjórnarandstaðan sem batt líf þessarar ríkisstjórnar við niðurstöðuna í atkvæðagreiðslunni, það voru stjórnarliðar sem gerðu það, það voru einstakir ráðherrar sem gerðu það. Jafnvel þótt ég hafi verið þeirrar skoðunar að líf ríkisstjórnarinnar væri ekki undir í þjóðaratkvæðagreiðslunni heldur fyrst og fremst framtíðargildi þeirra laga sem þar var tekist á um hlýtur engu að síður framtíðarlíf ríkisstjórnarinnar að velta á því trausti sem íslenska þjóðin ber til hennar. Ríkisstjórn í þessari stöðu nýtur ekki trausts þjóðarinnar, hún hefur brugðist í hagsmunagæslunni og hlýtur að þurfa að hugsa sinn gang. Hér velti forsætisráðherra upp þeirri spurningu hvort við í stjórnarandstöðu værum tilbúin til að axla okkar ábyrgð. Ég skal taka af allan vafa um það. Sjálfstæðisflokkurinn er tilbúinn í kosningar hvenær sem forsætisráðherra vill boða til þeirra. Strax eftir sveitarstjórnarkosningar skulum við fara í kosningar og raða upp spilunum á ný. Ekki skal standa á mér að ganga til kosninga þegar forsætisráðherra vill. Betur færi á því að það gerðist fyrr en síðar. Það er hins vegar ómaklegt þegar því er haldið fram að stjórnarandstaðan hafi brugðist í samstöðu um að leysa Icesave-málið. Við höfum staðið þétt að baki samninganefndinni en það skiptir máli hvar við erum stödd í viðræðunum. Hverjar eru kröfur viðmælenda okkar í Icesave-deilunni? Hér kom fram hjá hæstv. forsætisráðherra að það þyrfti að leiða málið til lykta þannig að sanngjörn skipting þjóðanna fengist. Þá skulum við hafa þetta í huga: Bretar vilja fá höfuðstólinn greiddan, Bretar vilja fá fjármagnskostnað sinn greiddan, Bretar ætla enga áhættu að taka af framtíðarvirði eigna Landsbankans, Bretar vilja ekki taka áhættu af gildi neyðarlaganna, Bretar hafa viljað semja sig frá Ragnars Halls-ákvæðinu. Þetta er staðan jafnvel þótt Bretar hafi nú fallist á að innheimta ekki vaxtahagnað af lánunum til Íslands. Menn þurfa að athuga að nýtt tilboð Breta, sem svo er nefnt, felur fyrst og fremst í sér að þeir hafa fallið frá því að hafa hagnað af vaxtaálagi á lán til Íslendinga. Er það þetta sem hæstv. forsætisráðherra er að tala um þegar hún minnist á sanngjarna niðurstöðu í málinu? Ég er þeirrar skoðunar að umboð íslenskra stjórnvalda hafi verið þrengt eftir þjóðaratkvæðagreiðsluna. Það er skylda okkar á þinginu að hlusta eftir þeim skilaboðum sem þjóðin er að senda okkur. Við hljótum að taka þau skilaboð mjög alvarlega. Við hljótum að standa saman og verja íslenska hagsmuni gegn yfirgangi erlendra þjóða. Ég tek undir með hæstv. forsætisráðherra, það er kominn tími til þess 

Frú forseti. Það er alveg hárrétt hjá formanni Sjálfstæðisflokksins, hv. þm. Bjarna Benediktssyni, að ég hef beðið um að fá að bera pólitíska ábyrgð á gerðum mínum. Ég hef gert það gjarnan í samhengi við það að þar á hún að hvíla en ekki á embættismönnum eða starfsmönnum okkar sem starfa í umboði og á ábyrgð stjórnvalda sem eiga að bera hina pólitísku ábyrgð. Ég bið menn að hafa það í huga og sérstaklega e.t.v. í framhaldinu hvernig þeir haga orðum sínum í þeim efnum. Það er ekkert vandamál að takast á við hina pólitísku ábyrgð, það eru ýmsar leiðir til þess að kalla hana fram, fleiri en þær sem hv. þingmaður nefndi, að ganga til kosninga. Þjóðaratkvæðagreiðslan er að baki og desemberlögin eru þar með fallin úr gildi og viðaukasamningarnir frá í október sem voru andlag þeirra. Tæknilega gilda þá ágústlögin og samningarnir frá 5. júní. Og málið er óleyst.  Það er svo sjálfstætt mál að við þurfum að velta ýmsu fyrir okkur, m.a. í framhaldi af þessari fyrstu þjóðaratkvæðagreiðslu eftir að lýðveldið var stofnað með einni slíkri. Þar held ég alveg sérstaklega að Alþingi sem stofnun og við sem stuðningsmenn þingbundinna ríkisstjórna eigum að spyrja okkur ýmissa spurninga. Löggjafarvaldið er hér samkvæmt stjórnskipun okkar sem og fjárstjórnarvaldið og framkvæmdarvaldið hefur verið í höndum þingbundinnar ríkisstjórnar, oftast meirihlutaríkisstjórnar með sárafáum undantekningum minnihlutastjórna og einnar utanþingsstjórnar. Það sem meira er þó um vert er að ábyrgðin er hér og hvergi annars staðar. Enginn annar en Alþingi hefur hana á sínum herðum, og framkvæmdarvaldið eins og fer um það samkvæmt lögum. Aðalatriðið er nú verkefnin fram undan því að það sem er liðið er liðið, þar á meðal þessi þjóðaratkvæðagreiðsla með skýrri niðurstöðu. Ég hef í dag rætt við bæði formann samninganefndarinnar og fjármálaráðherra Hollands um það hvernig við komum málunum aftur á hreyfingu. Hann hafði þá áður talað við starfsbróður sinn í Bretlandi og er staðfest að það er fullur vilji til staðar hjá viðsemjendum okkar, eða gagnaðilum, til að reyna áfram að vinna að lausn málsins að nauðsynlegri undirbúningsvinnu undangenginni sem ætti ekki að taka langan tíma. Ég geri mér vonir um að innan ekki mjög margra daga verði raunhæft að alvörusamingaviðræður geti hafist á nýjan leik. Það er okkur mjög mikilvægt, og þarf ekkert að fara um það mörgum orðum, að komast áfram og sinna samhliða úrlausn Icesave-málsins öllum þeim brýnu verkefnum sem hér er við að fást. Ísland á enn í erfiðleikum, hér eru enn erfiðar aðstæður og það stóð svo sem aldrei beinlínis til að þetta yrði mjög auðvelt, eða hvað, sem við værum að glíma við frá og með haustinu 2008. Höfum það öll í huga og það varðar okkur öll, a.m.k. flestöll. Það er mikilvægt að við getum eftir því sem í boði er haft hér meira andrúmsloft samstarfs og samstöðu. Það á ekki síst við um þessa stofnun. Ég held að hún þurfi á því að halda sjálf. Ég held að Alþingi ætti að velta því fyrir sér hvernig Alþingi sem stofnun er á vegi statt gagnvart trúnaði og trausti umbjóðanda síns, þjóðarinnar. Við þurfum og við eigum að vanda okkur við að vinna saman öll þau verkefni sem við getum og greina þá heiðarlega á um hin sem við erum ekki sammála um. Það er til þess ætlast og þjóðin á skilið að hún hafi þannig þjóðþing og þannig stjórnvöld þegar erfiðir tímar ganga yfir. Það eru brekkur eftir, ekki bara ein há eins og segir í kvæðinu, heldur margar og langar.

Frú forseti. Það er ástæða til að óska þjóðinni til hamingju með fyrstu þjóðaratkvæðagreiðslu lýðveldistímans og einnig niðurstöðu þeirrar atkvæðagreiðslu. Líkt og í síðustu þjóðaratkvæðagreiðslu sýndi hún eindreginn vilja þjóðarinnar. Nú getur enginn lengur velkst í vafa um það að Íslendingar vilja standa á rétti sínum og þeir ætlast til þess að stjórnvöld geri það fyrir þá. Því hefur verið haldið fram að þrátt fyrir þetta hafi verið óljóst um hvað þessi atkvæðagreiðsla snerist. Ekkert gæti verið fjær sanni. Hún snerist um það að þjóðin felldi úr gildi lög sem Alþingi hafði sett og voru í gildi þar til þessi ákvörðun var tekin og eftir því sem forusta ríkisstjórnarinnar segir sjálf sparaði með því sjálfri sér a.m.k. tugi milljarða króna. Þrátt fyrir þetta leyfa menn sér áfram að reka þetta mál og umræðuna um það með endalausum útúrsnúningum og spuna, þeim spuna sem hefur einkennt líklega þessa ríkisstjórn frekar en nokkra aðra og þó sérstaklega í þessu máli. Nú erum við farin að heyra aftur og aftur fullyrðingar út í loftið þess efnis að kostnaðurinn við biðina af þessu máli sé slíkur að hugsanlega jafnist það á við sparnaðinn. Það eru engin rök færð fyrir þessu enda er ekki með nokkru móti hægt að reikna sig nokkuð nálægt þeirri niðurstöðu. Raunar er mjög undarlegt hvernig menn geta leyft sér að halda því fram að það að borga ekki 40 milljarða kr. í vexti á ári til útlanda í erlendri mynt feli í sér kostnað. Það er tínt eitthvað til að hagvöxtur væri hugsanlega miklu meiri og atvinnuástandið væri hugsanlega betra ef búið væri að ganga frá Icesave. Hvað sýna staðreyndirnar? Hvað sýna t.d. staðreyndirnar um meginröksemdafærslu ríkisstjórnarinnar, gengi krónunnar, sem mest áhersla var lögð á í fyrrasumar þegar Icesave var undirritað? Eftir undirritun Icesave-samningsins hins fyrsta hélt gengi krónunnar áfram að lækka verulega. En hvað hefur gerst með gengi krónunnar frá því að forsetinn synjaði lögunum staðfestingar? Það hefur styrkst jafnt og þétt og að sjálfsögðu hefur það gert það vegna þess að gengi krónunnar hangir meira en nokkuð annað saman við skuldir ríkisins, ég tala nú ekki um í erlendri mynt. Í þessu máli eins og öðrum ættum við því að láta af því að slá ryki í augu fólks, láta af því að ætla að kaupa okkur frá vandræðum til skemmri tíma litið, kaupa ímynd og halda að þannig megi leysa vandann, skoða plúsana og mínusana, raunverulegar staðreyndir. Staðreynd málsins er sú að það sparar Íslendingum ekki peninga að bæta gífurlegum upphæðum við skuldir ríkisins. Það styrkir ekki gengi krónunnar og það lagar að sjálfsögðu ekki skuldatryggingarálag ríkisins eins og við höfum séð frá því að forsetinn tók ákvörðun sína. Hvað hefur svo Alistair Darling, fjármálaráðherra Bretlands, sagt núna? Hann hefur bent á það sem ég og stjórnarandstaðan höfum reynt að benda á hér mánuðum saman, að auðvitað þjóni það ekki hagsmunum Bretlands að leggja íslenskt efnahagslíf í rúst eða skaða það á nokkurn hátt, það séu sameiginlegir hagsmunir Breta og Íslendinga að Íslendingum farnist efnahagslega sem best. Hann segir að auðvitað verði Bretar að gefa eitthvað eftir, auðvitað verði menn að gefa Íslendingum tíma til að leysa úr þessu, auðvitað þurfi að slaka á vaxtakröfum o.s.frv. Hvað segir forstjóri Alþjóðagjaldeyrissjóðsins? Hann segir: Það á ekki að taka þessi mál inn til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, þau eiga ekki að hafa áhrif á afgreiðslu mála hér. Engu að síður kemur enn þá forusta ríkisstjórnarinnar fram hér og heldur því fram að við verðum að klára málið strax til að fá fyrirgreiðslu frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Er því þá haldið fram hér að forstjóri hans fari með rangt mál? Ef ríkisstjórnin er þeirrar skoðunar, þarf þá ekki að taka það upp innan sjóðsins? Að lokum nokkur orð um stöðu ríkisstjórnarinnar að þessu máli loknu, þjóðaratkvæðagreiðslunni. Meðan málið var til umræðu í þinginu margítrekuðum við að ef menn sæju að sér og mynduðu meiri hluta um hagsmuni þjóðarinnar í Icesave ætti það ekki að verða til þess að fella ríkisstjórnina. Hins vegar er algjörlega óásættanlegt að ráðherrar í ríkisstjórn skuli tala gegn þjóðaratkvæðagreiðslu, gegn fyrstu þjóðaratkvæðagreiðslu lýðveldissögunnar, og hvetja með aðgerðum sínum fólk til að sniðganga hana. Það er óásættanlegt og það er líka óásættanlegt hvernig þessi ríkisstjórn hefur haldið á hagsmunagæslu þjóðarinnar, ekki bara í Icesave-málinu heldur í öllum öðrum málum. Nú er svo komið að ríkisstjórn Íslands hefur birst út á við með þeim hætti að það stórskaðar trúverðugleika landsins. Þar liggur hin raunverulega efnahagslega áhætta Íslands, 

Virðulegur forseti. Við ræðum Icesave í kjölfar þjóðaratkvæðagreiðslu um málið. Það hefur heyrst á máli manna að það er stigið aðeins varlegar til jarðar en oft áður. Er það gott. 1,8% sögðu já við helsta baráttumáli hæstv. fjármálaráðherra Steingríms J. Sigfússonar og hæstv. forsætisráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur, þessu baráttumáli þar sem allt hefur verið undir síðan 5. júní. Það er afgerandi niðurstaða þjóðarinnar hvert hún vill að málið stefni og það er engu að síður athyglisvert að heyra í dag að þeir sem sögðust ætla að axla pólitíska ábyrgð á þessu máli sjálfir, persónulega, eru að skjóta sér undan henni. Þetta hefur valdið þingi og þjóð meiri áhyggjum og meiri vandræðum en tali tekur og sú ákvörðun hæstv. fjármálaráðherra að koma aftur með málið inn í þingið í haust eftir þverpólitíska samstöðu um það í allt sumar gerði illt miklu verra. Ég tel sjálfur sjálfsagt að þeir sem beri slíka pólitíska ábyrgð axli hana með viðeigandi hætti. Hér þurfa að verða breyttir starfshættir og breytt vinnubrögð. Ég upplifði það sjálfur í gær í umræðunni sem ég heyrði að þrír stærstu flokkarnir á Alþingi eru enn þá fastir í gömlu hjólfarapólitíkinni sem mun að sjálfsögðu að óbreyttu aftur keyra okkur fram af brúninni. Hafa menn ekkert lært? Er ekki hægt að gera hlutina öðruvísi? Þetta eru gamlar aðferðir, frú forseti, þetta eru úreltar aðferðir og þetta eru sömu aðferðirnar og munu aftur leiða til hruns. Þetta snýst ekki um flokkshagsmuni og stjórnmálaflokka. Þetta snýst um ný stjórnmál. Það þarf að vinna hlutina öðruvísi á Alþingi Íslendinga. Að mínu viti þarf kynslóðaskipti í ríkisstjórninni. Það þarf ekki endilega nýja ríkisstjórn, en það þarf kynslóðaskipti. Það þarf nýja forustu í stjórnarflokkana og ég tel að það eigi t.d. einfaldlega að leyfa varaformönnum þeirra flokka að taka við keflinu. Það þarf að koma á einhvers konar starfsstjórn ef menn eru að tala um að vilja pólitískan stöðugleika og enginn hefur talað um annað en að menn vilji helst ekki kosningar. Ef á að koma á einhvers konar pólitískum stöðugleika þarf að koma á einhvers konar verkefnastjórn sem gengur þvert á alla flokka. Sú verkefnastjórn ætti að taka sér kannski tvö ár í að reyna að koma efnahagslífinu af stað aftur og boða svo til kosninga. Það er eini raunhæfi möguleikinn á pólitískum stöðugleika ef það er það sem menn sækjast. eftir. Ef menn vilja kosningar á kosningar ofan halda menn áfram sömu gömlu vinnubrögðunum. Það er einfaldlega þannig. Það er ekki æskilegt, en það er það sem mun gerast. Ég leyfi mér að velta upp eftirfarandi: Hvað í stefnuskrám flokkanna sem eru á þingi getur sameinað þá? Það er nefnilega þó nokkuð ef menn leita eftir því og ef menn eru viljugri til samstarfs en hefur verið hingað til. Núverandi flokkapólitík og þau hjólför sem sú pólitík er föst í koma hins vegar í veg fyrir meiri samvinnu á þinginu. Það er ekki endilega mikill málefnalegur ágreiningur um helstu mál en flokkapólitíkin stendur í veginum. Frú forseti. Ef tekst að breyta þessu skapast sá vinnufriður sem þarf til að þingið vinni í þágu þjóðarinnar. Öðruvísi skapast sá vinnufriður ekki. Við munum þá áfram eyða tíma þingsins í karp um það hvort eigi að vera kvöldfundur um óvinsæl mál eða ekki í staðinn fyrir að taka einfaldlega þau mál af dagskrá og afgreiða brýnustu málin. Það er þörf á breyttu vinnulagi, frú forseti, og það er okkar, þessa þings sem situr hér, þessara 63 þingmanna og ráðherra, að sjá til þess að vinnubrögðunum verði breytt. Við höfum 60 og eitthvað ára gamla reynslu af þessum gömlu vinnubrögðum og þau leiddu ekki til góðs þegar upp var staðið. Þjóðin á það einfaldlega skilið að þingmenn hennar sinni almannahag fyrst og fremst en láti ekki flokkshagsmuni eða aðra sérhagsmuni ofar þjóðarhag. Ég beini því til þingsins í dag að lokinni þessari atkvæðagreiðslu að við reynum að setjast yfir þau mál sem liggja í nefndum þingsins og komast að samkomulagi um þau með þarfir og hagsmuni almennings í huga. Þess vegna erum við á þinginu, ekki út af neinu öðru.

Frú forseti. Ég er svolítið undrandi á þessari umræðu sem við eigum í í dag. Stjórnarandstaðan hefur á umliðnum vikum lagt mjög margt gott til málanna að því er varðar Icesave. Hún hefur komið af jákvæðni að málinu og hún hefur komið með hugmyndir sem hafa í reynd breytt nálgun okkar að málinu. Ég vil líka segja fyrir mína parta sem hef staðið nokkuð nálægt þessum samningaviðræðum að ég tel að stjórnarandstaðan hafi unnið af heilindum og málefnalega. Ég tel sem sagt að eitt það mikilvægasta sem hefur gerst í íslenskum stjórnmálum á síðustu vikum í kjölfar synjunar forseta á Icesave-lögunum sé einmitt sú ríka samstaða sem hefur náðst með þingheimi gagnvart nálgun málsins. Það er einmitt þess vegna sem ég er svolítið undrandi í dag. Sú samstaða varð til í kjölfar synjunarinnar með því að forustumenn stjórnarandstöðunnar réttu höndina yfir gólf þingsins og sögðu: Eigum við ekki að vinna saman? Ríkisstjórnin tók í þessa hönd og við höfum síðan unnið saman. Þess vegna veldur það mér vonbrigðum og töluverðri undran að þegar forustumenn stjórnarandstöðunnar koma hingað í dag lýsa þeir að sjálfsögðu yfir ánægju sinni með úrslitin og segja að í þeim séu skýr skilaboð bæði til stjórnvalda og líka til þeirra sem við erum að semja við. Þeir segja sömuleiðis að þetta styrki samningsstöðuna. En bjóðast þeir til þess að halda áfram samstöðunni? Það sem mér fannst skorta á í máli þeirra tveggja hv. leiðtoga stjórnarandstöðuflokkanna sem hér töluðu áðan var staðfesting á því að þeir vildu vinna áfram að því að leysa þetta mál en við erum öll sammála um að brýn þjóðarheill kallar á það. Hv. þingmenn tala um stjórn í krafti einstakra verkefna. Hvað höfum við verið að gera síðustu 5–6 vikur? Við höfum tekist saman á við verkefnið Icesave. Hvernig höfum við gert það? Við höfum hlustað á stjórnarandstöðuna. Samninganefndin var leidd af úrvals erlendum sérfræðingi. Hvaðan kom hugmyndin að því? Frá stjórnarandstöðunni. Hverjir eiga sæti í samninganefndinni? Þar er t.d. mjög öflugur íslenskur lögfræðingur fulltrúi stjórnarandstöðunnar sem ég ber fullt traust til og hefur staðið sig ákaflega vel. Um hvað snerust samningaviðræðurnar í kjölfar synjunarinnar? Um upplegg sem var m.a. búið til að frumkvæði stjórnarandstöðunnar. Hvað er þá að þeim vinnubrögðum sem hafa leitt okkur í þessa stöðu þar sem hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar segja að bresk og hollensk stjórnvöld skilji nú hlutina miklu betur og við vitum öll að eru nú þegar búin að leggja fram tilboð sem er miklu betra en sá samningur sem var felldur í fyrradag? Við vitum að það er meira í þessari stöðu. Það sem staðan kallar á er að við höldum áfram 

Frú forseti. Hún var nokkuð merkileg, þessi helgi. Í fyrsta sinn í sögu lýðveldisins fékk fólkið tækifæri til að tjá hug sinn og afstöðu til málsins sem við köllum Icesave og hefur haft verulega þýðingu fyrir nútímann, en ekki síst fyrir framtíðina. Það var brotið blað í sögunni varðandi uppbyggingu lýðræðis og eflingu þess og ég spái því að þetta verði ekki síðasta þjóðaratkvæðagreiðslan á næstu árum. Ég vona að við hér inni berum gæfu til að setja almenna löggjöf um þjóðaratkvæðagreiðslur. Kjörsóknin var góð og niðurstaðan er eins skýr og hægt er að hugsa sér. Þjóðin hafnaði afgerandi þeim hörmungarsamningum sem hæstv. fjármálaráðherra ber alla ábyrgð á en virtist gera þá ábyrgð áðan nokkuð skilyrta. Ég undirstrika líka að það verður formlega að ógilda eða afturkalla þá samninga og þau lög sem voru samþykkt í ágúst sl. Mér fannst hins vegar verra að fylgjast með ömurlegum yfirlýsingum forsætisráðherra í síðustu viku þar sem hún beinlínis talaði niður þetta sögulega tækifæri. Upp á framtíðina að gera eru þetta vond skilaboð. Þetta eru vond skilaboð frá forustumönnum ríkisstjórnarflokka sem fram til þessa, a.m.k. fyrir alþingiskosningar, hafa talið sig mjög lýðræðislega elskandi. Við Íslendingar höfum verið stolt yfir mikilli þátttöku í kosningum og þegar ekki er ólíklegt að þjóðaratkvæðagreiðslum fjölgi í framtíðinni má ekki tala þær niður. Það má ekki gera það. Í dag er 8. mars. Það er baráttudagur kvenna. Ég óska okkur öllum til hamingju með daginn. Í Fréttablaðinu í dag segir Steinunn Gyðu- og Guðjónsdóttir, framkvæmdastýra UNIFEM á Íslandi, undir fyrirsögninni „Takk fyrir mig“, með leyfi forseta: „Í dag langar mig að þakka fyrir það að ég hef kosningarrétt. […]. Ég vil þakka konunum sem á undan komu fyrir alla þeirra vinnu sem hefur skilað árangri fyrir mig og kynsystur mínar. […] Takk fyrir frelsið til að velja.“ Síðan kemur forsætisráðherra Íslands í síðustu viku og talar niður þetta sögulega tækifæri, fyrsta konan sem er forsætisráðherra. Ég held að baráttukonur fyrri alda fyrir auknum lýðréttindum hafi snúið sér í gröfinni yfir þessu framferði. En hvað nú? Hvað skal gert að niðurstöðunni fenginni? Við verðum auðvitað að hlusta eftir samstöðu á forsendum þjóðarinnar og þá verður líka ríkisstjórnin að hlusta. Hún verður að skilja þessa sögulegu helgi. Fólkið kallar eftir samstöðu. Já, við viljum öll samstöðu en alls ekki fyrir hvað sem er. Við sjálfstæðismenn höfum ávallt sagt: Þetta mál snýst ekki um ríkisstjórnina. Það eru aðrir sem hafa sagt það. Gylfi Magnússon, Össur Skarphéðinsson,  Auðvitað styrktist samningsstaða okkar Íslendinga um helgina og við verðum að segja það skýrt og skorinort en ekki 

Hæstv. forseti. Það er kannski ástæða til að spyrja: Hvort erum við að tala um Icesave eða ríkisstjórnina? Ég er einn af þeim sem fögnuðu nýafstaðinni þjóðaratkvæðagreiðslu. Þátttakan var mikil, afstaðan var afdráttarlaus. Þetta var tilefni til að kynna málstað Íslands erlendis. Á því þurfum við að halda, ekki bara vegna Icesave-samningsins heldur til að styrkja okkur í þeim skrefum sem við komum til með að stíga inn í framtíðina. Ef við höldum hópinn og gerum það sem við höfum gert á undanförnum vikum mun okkur áfram miða áleiðis. Við höfum bætt stöðu okkar umtalsvert sem nemur tugum milljarða. Vextirnir af Icesave í fyrra og á þessu ári eru ígildi niðurskurðar ríkisútgjalda á tveimur árum. Þetta er stórkostlegur árangur sem samstaðan hefur skilað okkur og núna þegar ég heyri fulltrúa stjórnarandstöðunnar segja að endurskoða þurfi samningsmarkmiðin legg ég við hlustir. Gott og vel. Endurskoðum öll okkar markmið, en hlustum grannt eftir. Er samningsmarkmiðið e.t.v. orðið að koma ríkisstjórninni frá? Ég heyri ekki betur og þá vil ég að eitt sé alveg kristalklárt, ekki verð ég með í þeirri vegferð.  
             Það er stundum um það rætt 

Frú forseti. Það er ástæða til að óska íslenskri þjóð innilega til hamingju með glæsilega þjóðaratkvæðagreiðslu sem átti sér stað á laugardaginn. Í raun og veru var íslenska þjóðin sigurvegari kosninganna, kosninga sem hæstv. forsætisráðherra neitaði að taka þátt í og sem hv. fjármálaráðherra neitaði að taka þátt í. Þannig reyndu þau óbeint að hvetja fólk til að sneiða hjá þátttöku sem var glæsileg. Nú tekur það við að leysa þetta erfiða mál, nokkuð sem við hefðum átt að vera að búin að gera fyrir löngu. Nú tökum við þetta mál þvert á flokka líkt og við framsóknarmenn höfum lagt til í á annað ár, að við vinnum saman að þessu máli. Ég tók eftir því að hæstv. utanríkisráðherra nefndi það sérstaklega áðan, sem er rétt, að stjórnarandstaðan hefði átt frumkvæði að samvinnu í þessu stóra máli. Við skulum halda áfram í þeirri vegferð. Á sama tíma heldur hæstv. forsætisráðherra öðru fram og talar um að stjórnarandstaðan vilji enga samvinnu. Jú, stjórnarandstaðan ætlar að koma fram af ábyrgð í þessu máli eins og við höfum talað fyrir í á annað ár, en ríkisstjórnin hefur því miður þverskallast við og dýrmætur tími farið í súginn þess vegna. Ég vil líka úr ræðupúlti Alþingis þakka forseta lýðveldisins fyrir sköruglega framgöngu í málinu. Hann hefur verið sameiningartákn þjóðarinnar í þessu máli og staðið sig að mörgu leyti mun betur í málflutningi fyrir hönd þjóðarinnar en sjálfur forsætisráðherra landsins. Á hann þakkir skildar fyrir það. Við stöndum á krossgötum í dag. Nú þurfum við að endurmeta stöðuna. Við framsóknarmenn höfum talað fyrir breyttum vinnubrögðum á vettvangi þingsins. Við studdum minnihlutastjórn Vinstri grænna og Samfylkingar án þess að óska eftir því að koma inn í þá stjórn. Við höfum talað fyrir samvinnu og samstöðu allt frá þeim tíma. Ég ber þá von í brjósti að þeir tímar séu að ganga í garð. Fram undan er jafnvel erfiðasta fjárlagagerð í sögu lýðveldisins fyrir árin 2011 og 2012. Ef einhvern tímann hefur verið ástæða til að allir taki höndum saman við þá erfiðu tíma sem fram undan eru er það nú. Ég vona að það sé ekki holur hljómur í ræðu hæstv. fjármálaráðherra eða hæstv. forsætisráðherra þegar þau tala um aukna samvinnu og samstöðu á vettvangi þingsins. En við skulum hafa í huga að þessir ágætu ráðamenn ráða vinnubrögðum á vettvangi þingsins og ég tek undir með hv. þm. Ögmundi Jónassyni, ríkisstjórnin verður að fara að endurskoða það verklag sem hún hefur viðhaft á þingi á undangengnum vikum og mánuðum. Nú er tími samstöðu. 

Frú forseti. Við ræðum hér stöðuna að lokinni þjóðaratkvæðagreiðslu, þeirri fyrstu í lýðveldissögunni, og henni ber að fagna því að með henni er mikið unnið. Við stöndum á tímamótum. Nú eru sérstakir tímar og þeir krefjast sérstakra lausna. Nú er ekki rétti tíminn fyrir pólitíska sandkassaleiki. Þingheimur og stjórnvöld þurfa að sýna siðferðislega forustu og að verkefnin séu okkur ekki ofviða. Við getum ekki boðið þjóðinni upp á það að ráðamenn þjóðarinnar og hv. þingmenn rífist linnulaust um það sem þeir eru ósammála um. Við þurfum að finna sameiginlega snertifleti og sjá það sem við erum sammála um. Við verðum að gefa fólki von og forgangsraða á nýjan leik. Samstöðu er þörf. Samstaða virkar. Síðustu vikur hafa forsvarsmenn allra flokka tekið höndum saman og náð að mjaka þessu erfiða máli í farsæla átt. Því starfi þarf að halda áfram á forsendum sem við getum öll sameinast um. Samkvæmt Þjóðarpúlsi Capacents Gallups segjast aðeins 13% Íslendinga bera mikið traust til Alþingis. Hvers vegna ætli það sé? Hver er ábyrgð okkar þingmanna? Og hvað ætlum við að gera til þess að auka tiltrú fólks og kveikja hjá því von um réttlátara samfélag? Uppbygging Íslands er mikilvægari en einstakar persónur, hæstvirtar og háttvirtar sem óbreyttar, mikilvægari en stjórnmálaflokkarnir eða einstakir hagsmunahópar. Hagsmunir íslensks almennings verða að vega þyngra en hagur forneskjulegs flokkakerfis með þeim skotgrafahernaði sem honum hefur fylgt.

Heyr, heyr.

Samstöðu er þörf og það hefur sýnt sig að hún hefur virkað. Stærstu mistökin í upphafi þessa máls voru þau að bjóða ekki öllum að borðinu, gera alla samábyrga fyrir lausn Icesave-málsins. Nú er að horfast í augu við þau mistök, læra af þeim og halda áfram. Frú forseti. Eftir hrunið kom fram sterk krafa um ný stjórnmál. Sú krafa á enn rétt á sér og hún er forsenda fyrir því að við komum okkur út úr þessum pólitíska botnlanga. Vilji er allt sem þarf til þess.

Virðulegi forseti. Það sem er athyglisvert við þá umræðu sem hér hefur farið fram er að mínu viti það að þótt ekki hafi allir í stjórnarandstöðunni talað fyrir því að flokkarnir ættu áfram að vinna saman að lausn þessa máls tók ég eftir að enginn talaði gegn því að við ættum að halda samstöðunni áfram og reyna að leysa þetta mál. Ég lít því svo á að allir flokkarnir vilji halda áfram að vinna að lausn málsins. Ég hef fulla trú á því að við getum náð lengra í því en við þegar höfum náð. Ávinningurinn af þessu samstarfi er um 70 milljarðar kr. og ég hef fulla trú á að við getum náð lengra. Þegar verið er að gagnrýna þá sem hér stendur eins og hv. varaformaður Sjálfstæðisflokksins gerði verður hún líka að taka með í reikninginn að 40% kjósenda völdu sama kost og sú sem hér stendur, þ.e. að taka ekki þátt í kosningum. Það er einn valkostur sem fólk hefur  
             Það er ágætt líka að rifja upp að mjög margir töldu þessa kosningu nokkuð sérkennilega, m.a. einn fréttamaður hjá BBC sem sagði að allir hér á landi viðurkenndu að samningarnir sem ætti að fara að greiða atkvæði um hefðu í rauninni verið settir til hliðar því að betri samningar væru á borðinu.  Hv. formaður Sjálfstæðisflokksins spyr: Hvernig ætlar ríkisstjórnin að axla ábyrgð í þessu máli? Ég segi við formann Sjálfstæðisflokksins: Það er ekkert einkamál þessarar ríkisstjórnar hvernig á að leysa þetta mál eða hvort á að leysa það. Ég minni í því sambandi á að hrunið byrjaði ekki í tíð þessarar ríkisstjórnar, það byrjaði undir forustu íhaldsins, fyrrverandi forsætisráðherra.  
             Ég ítreka að ég er ánægð með það að enginn flokka hér inni talaði gegn því að vinna ætti saman að lausn þessa máls.  
            

Virðulegi forseti. Það er sérstakur dagur í dag, dagur sem við sem höfum barist fyrir auknu lýðræði og þjóðaratkvæðagreiðslu fögnum. Þjóðin er sigurvegari, og þeir sem eru talsmenn lýðræðisins. Ég vil samt segja um leið að í mínum huga eru engir taparar. Við verðum núna öll sem eitt að leita leiða til að ráða bót á þeim vanda sem blasir við. Hann er að mörgu leyti óleystur. Í mínum huga er samt staðan gjörbreytt. Fólkið og þjóðin sættir sig ekki við hvað sem er og samningar við Breta og Hollendinga kunna að dragast á langinn og við verðum líka að horfast í augu við að það er ekki víst að við náum samningum í bráð. Það getur með öðrum orðum slitnað upp úr samningaviðræðunum, sérstaklega ef Bretar og Hollendingar sýna sömu óbilgirni og þeir hafa sýnt að undanförnu. Mig langar að spyrja hæstv. fjármálaráðherra í ljósi þessarar nýju stöðu: Hefur ríkisstjórnin sest niður og mótað aðgerðaáætlun um það hvernig eigi að bregðast við henni? Er ekki ljóst að við verðum með einum eða öðrum hætti að ráðast til að mynda í lækkun stýrivaxta? Verðum við ekki með einum eða öðrum hætti að koma til móts við heimilin í landinu? Ég spyr hæstv. fjármálaráðherra: Er ekki akkúrat núna tími til að Alþingi Íslendinga 

Frú forseti. Það er að sjálfsögðu alltaf rétt og skylt að meta aðstæður hverju sinni og hvað hefur orðið til að breyta þeim. Ég held að í grófum dráttum séu vel þekkt þau verkefni sem við okkur blasa og við höfum verið að glíma við. Við vitum hver þau eru, að koma íslensku efnahagslífi og samfélaginu í gegnum og út úr þessum erfiðleikum. Væntanlega hefur engum dottið í hug að það yrði gert með einhverjum einskiptisaðgerðum og þar með væri málið leyst. Þetta er og verður viðvarandi glíma til einhvers tíma fyrir okkur Íslendinga að rétta okkur af, rétta skútuna af og koma henni út úr sjólokunum. Að því þarf að vinna markvisst og á öllum vígstöðvum. Varðandi hluti eins og að lækka stýrivexti gerist það víst ekki með handafli miðað við núverandi lög og skipan en allir eru sammála um mikilvægi þess að það gerist engu að síður. Þar var í gangi þróun sem var jákvæð og stefndi í rétta átt og er vonandi enn þó að síðasta skrefið í þeim efnum hafi verið lítið og valdið vonbrigðum. Ég held að allir séu sammála um að vextir þurfi hér að lækka, og lækka umtalsvert. Það fé sem safnast fyrir í bankakerfinu þarf að komast í umferð og það er ekki gott fyrirkomulag að fjármunir staflist upp inni í Seðlabankanum á áhyggjulausri ávöxtun þegar þeir væru betur komnir í fjárfestingum eða í umferð. Úrlausn skuldavanda heimila og atvinnulífs er í gangi, eitt af stærstu og mikilvægustu verkefnum sem unnið er að um þessar mundir. Það er sömuleiðis af þeim toga að það mun ekki leysast með einskiptisaðgerðum, heldur verða einhver glíma næstu missirin, þótt ekki væri annað en að það verkefni er af þvílíku umfangi, t.d. þegar kemur að fyrirtækjunum, að menn munu ekki afkasta því nema á einhverjum tíma. Vonandi sér sem mest fyrir endann á slíkum hlutum 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra svarið sem í rauninni var samt ekki svar vegna þess að það eina sem við fengum var að það ætti að halda áfram að vinna að því sem væri unnið að.  Framsóknarmenn hafa lagt fram plan B, við höfum sagt að það sé hægt að ráðast í aðgerðir til að koma hjólum atvinnulífsins af stað til að mæta vanda heimilanna - óháð Icesave. Ríkisstjórnin hefur sagt: Þetta gerist ekki fyrr en við leysum Icesave. Þess vegna spyr ég aftur: Í ljósi þess að langur tími getur liðið þangað til að samningar nást, verður ríkisstjórnin ekki einhvern veginn að horfa út fyrir rammann, reyna að leita allra leiða til að koma hjólum atvinnulífsins af stað? Við höfum hér gjaldeyrishöft. Við höfum samkvæmt færustu 

Frú forseti. Það er ekki hægt um vik að svara á 1–2 mínútum 4–5 mismunandi spurningum um alls óskyld málefni eins og hv. þingmaður var með í máli sínu. Fyrst ræddi hann Icesave, svo stýrivexti, svo skuldavanda heimilanna, svo hjól atvinnulífsins og hvað þetta nú var. 
             Ég spyr hv. þingmann af því að hann talar aftur og aftur um að það kynni að taka mjög langan tíma að klára Icesave-málið: Er það afstaða Framsóknarflokksins að það sé ásættanlegt? Er það ekki sameiginlegur skilningur okkar allra að það sé mikilvægt að leiða þetta mál til lykta?  
             Varðandi aðstæðurnar að öðru leyti er auðvitað verið að meta þær á hverjum tíma. Það er t.d. verið að gera ákveðnar fráviksspár varðandi þjóðhagslega hagsmuni sem taka mið af því að tilteknir hlutir gerist eða gerist ekki til að búa okkur undir að takast á við það ef þannig fer. Við vonum auðvitað öll hið besta. Við vonum að viðsnúningur verði í hagkerfinu á þessu ári. Það eru allar forsendur til þess enn þá, en hann er ekki í hendi. Við þurfum að vinna að því að þannig verði það. Það er verkefnið. 
            

Virðulegi forseti. Undanfarin missiri hefur klingt í eyrum Íslendinga að lausn Icesave-málsins tefji endurreisnina og að hún muni ekki hefjast af krafti fyrr en nauðasamningarnir við Breta og Hollendinga liggi fyrir undirritaðir. Því langar mig til að spyrja hæstv. forsætisráðherra: Hver eru tengslin á milli þess að ekki er hægt að ráðast í skuldavanda heimilanna og Icesave? Hver eru tengslin á milli þess að ekki er hægt að endurskipuleggja efnahagsreikning fyrirtækjanna og Icesave? Hver eru tengslin á milli þess að ekki er hægt að ganga frá fjárfestingarsamningum, til að mynda við Verne Holdings og Norðurál, og Icesave-málsins? Hver eru tengslin á milli Icesave og þess að erlendir fjárfestar eru nær virtir að vettugi? Hver eru tengslin á milli þess að ríkisstjórnin stendur ekki við stöðugleikasáttmálann og Icesave? Hver eru tengslin á milli þess að hæstv. umhverfisráðherra stendur stöðugt í vegi fyrir uppbyggingu og Icesave-málsins? Hver eru tengslin á milli þess að hægt var að endurskipuleggja bankakerfið og Icesave? Og að lokum: Hver skyldu vera tengslin milli þess ráðaleysis og doða sem ríkir á Íslandi nú um stundir og þess hverjir sitja í ríkisstjórn? Hver eru þau tengsl?

Virðulegi forseti. Hef ég ekki örugglega bara tvær mínútur til að svara þessari ítarlegu fyrirspurn sem hér var borin fram við mig? Ég er hrædd um að ég komist ekki  Hv. þingmaður sem er hagfræðingur ætti að vita sum af þessum svörum og þarf ekki að spyrja um þau. Það eru auðvitað mikil tengsl milli Icesave-málsins og lausnar á ýmsum vanda sem við búum við í atvinnulífinu. Ég kom inn á það áðan að það liggur þegar fyrir að ASÍ hefur sagt að Icesave-málið tefji endurreisnina um hálft ár. Það hefur þegar komið fram, bæði hjá ASÍ og í útreikningum sem hafa verið gerðir, að samdrátturinn mun aukast um 2,5% frá því sem áætlað var, sem eru hvorki meira né minna en 35 milljarðar kr. sem er hátt í það sem við þurfum að fá í niðurskurði og kannski frekari skattahækkunum. Það er alveg ljóst að það er samhengi á milli Icesave-deilunnar og þess að fá erlent fjármagn inn í landið. Hv. þingmaður veit að það hefur verið fyrirstaðan fyrir mörgum framkvæmdum að fá ekki erlent fjármagn inn í landið. Hv. þingmaður veit líka að það er samhengi milli þess að leysa Icesave-málið og skuldatryggingarálags. Það er alveg ljóst að þegar  Það er af mörgum málum að taka þegar þetta samhengi er skoðað. Menn verða að horfast í augu við staðreyndirnar í þessu máli. 
            

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir meint svar. Það er rétt að uppbygging gjaldeyrisvarasjóðs Seðlabanka hefst ekki af krafti fyrr en Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur skilað umsögn sinni og það hangir á Icesave. Í framhaldinu verður hægt að afnema gjaldeyrishöftin, en það hefur ekkert að gera með þau mál sem ég nefndi áðan. Öll málin sem ég taldi upp áðan velta á getu ríkisstjórnarinnar til að ráða fram úr þeim. Ráðaleysið er ekki Icesave að kenna, heldur sundrungu, meðvitundarleysi og vankunnáttu ríkisstjórnarinnar. Kostnaðurinn við að draga að leysa Icesave-málið er vissulega til staðar, en sá kostnaður er smámunir miðað við aðgerðaleysiskostnaðinn sem nú hleðst upp vegna getuleysis ríkisstjórnarinnar til að stjórna efnahagsmálum þjóðarinnar. Ég ætla að einfalda spurningarnar sem ég var með áðan og draga þær saman í eina spurningu: 

Það væri nú gott þegar talað er um getuleysi ríkisstjórnarinnar að hv. þingmaður færi yfir stöðu mála og þann árangur sem við sáum um áramótin vegna aðgerða ríkisstjórnarinnar, bæði varðandi lækkun á verðbólgu sem hefur lækkað verulega, varðandi stýrivextina sem hv. þingmaður talar oft um sem eru komnir úr rúmlega 18% niður í 9,5% og varðandi það að atvinnuleysið var minna en búist var við á síðasta ári. Þetta gæti auðvitað breyst ef við leysum ekki Icesave-málið. Varðandi skuldavanda heimila veit ég ekki hvort það hefur farið fram hjá hv. þm. Tryggva Þór Herbertssyni að þessi ríkisstjórn hefur lagt fram 20 aðgerðir til að leysa skuldavanda heimilanna, 

Virðulegur forseti. Það er kunnara en frá þurfi að segja að ítrekað hefur verið frestað annarri endurskoðun á samstarfsáætlun okkar með Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og áður hinni fyrstu endurskoðun þar á. Við hljótum auðvitað, íslensk stjórnvöld, að kalla eftir því að sú endurskoðun fari fram og líka eftir hreinum stuðningi okkar góðu frænda annars staðar á Norðurlöndunum. Um leið og við hljótum að vona hið besta verðum við auðvitað að vera viðbúin því versta. Ég vil þess vegna inna hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra eftir því til hvaða ráðstafana í efnahagsáætlun hann sjái fyrir sér að hægt sé að grípa ef ekki leysist úr þessu. Hvaða breytingar hreint faglega má fyrst og fremst notast við til að vinna okkur út úr þeim vanda sem við erum í ef ekki nýtur við þessarar áætlunar? Auðvitað eru önnur úrræði til en áætlun Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, það eru tæki sem hægt er að grípa til við þær aðstæður, ýmiss konar efnahagsaðgerðir. Vegna þess hversu vel heima hæstv. ráðherra er á sviði efnahagsmála og fenginn að stjórn ríkisins sem fagmaður fyrst og fremst, sem við öll þekkjum hér að góðu einu, vildi ég biðja ráðherrann að reifa lauslega þau helstu úrræði og þær helstu leiðir sem til greina koma ef þetta frestast enn um langa hríð.

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa ágætu fyrirspurn sem vitaskuld snýst um afar mikilvægt málefni fyrir íslenskt efnahagslíf. Frestun á endurskoðun Alþjóðagjaldeyrissjóðsáætlunarinnar hefur fyrst og fremst þau áhrif að, a.m.k. til skamms tíma, það fjármagn sem hefði fylgt kemur ekki. Það er raunar staða sem við þekkjum því miður vel á eigin skinni því að það gerðist í fyrra. Við því er að búast að jafnframt mundi það hafa þau áhrif að annað erlent fjármagn sem við hefðum getað fengið frá öðrum aðilum á almennum markaði kemur mun ólíklegar fyrir vikið eða ef það kemur kemur það með hærri eða verri vaxtakjörum en ella. Áhrif þessa eru þá einfaldlega þau að okkur gengur verr að fjármagna íslenska hagkerfið og íslenska ríkið og þurfum að bregðast við því með því að nota minna fjármagn. Þarfirnar eru gríðarlegar, við vitum t.d. að áætlaður uppsafnaður halli á rekstri hins opinbera á fjórum árum er um 500 milljarðar kr. Auk þess þurfum við helst að hafa talsvert fé til hliðar til að leggja í ýmiss konar fjárfestingar, ekki bara orkufrekar fjárfestingar heldur einnig ýmsar smærri. Síðan stöndum við frammi fyrir mjög erfiðum lánum á gjalddögum, opinberum lánum undir lok næsta árs og í upphafi þess þarnæsta. Einnig eru margvísleg önnur lán sem bæði opinberir aðilar og einkageirinn hafa tekið og þurfa að endurfjármagna. Ef við fáum ekki fjármagn með góðu móti til að endurfjármagna þetta allt saman þurfum við augljóslega að spara mjög það fé sem við höfum þannig að við þyrftum að vera með mun harkalegri niðurskurð 

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Ég held að það sé mikilvægt í þeirri stöðu sem við erum í að við horfum ekki aðeins á eina leið, heldur skoðum aðra kosti sem við eigum í stöðunni til að vinna með til framtíðar. Þess vegna er mikilvægt að við reynum nú að glöggva okkur á þeim valkostum sem fram undan eru. Það er að mínu viti nokkuð augljóst að ef ekki næst sú endurskoðun sem við vonumst til að ná og hljótum að krefja um í samstarfi okkar við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn þarf að grípa til annarra ráðstafana í efnahagsmálum. Ég vildi kannski spyrja hæstv. ráðherra að lokum hversu lengi hann telji að við getum beðið eftir því að fá endurskoðun. Hvenær þyrftum við þá í síðasta lagi að taka ákvörðun um að gera nýja efnahagsáætlun á nýjum forsendum ef svo ólánlega vill til að okkur takist ekki að halda áfram samstarfsáætlun okkar með Alþjóðagjaldeyrissjóðnum 

Virðulegi forseti. Ég tel alveg ljóst að sá dráttur sem þegar hefur orðið hefur þegar haft neikvæð áhrif, bæði á almenna hagþróun og sérstaklega á tekjur og útgjöld hins opinbera. Það er raunverulega þegar orðið tímabært að taka tillit til þess, en auðvitað versna áhrifin bara eftir því sem lengra líður á árið. Einhverjir dagar eða vikur til eða frá skipta kannski ekki höfuðmáli, en ef við höfum ekki neinn almennilegan aðgang að erlendu fjármagni langt fram eftir árinu er alveg augljóst að sú áætlun um efnahagsmál sem m.a. var lögð til grundvallar fjárlögum er algjörlega brostin og þá þyrfti að skoða fjárlögin upp á nýtt. Vitaskuld mundum við jafnframt leita allra leiða til að afla fjármagns annars staðar að. Það verður ekki undan því skotist að við þurfum að velta áfram lánum og fjármagna fjárfestingar með einhverjum hætti, en það verður miklu dýrara ef við höfum ekki aðgang að því fjármagni sem við höfðum tryggt okkur með áætlun AGS.

Allmargar fyrirspurnir hafa borist til forseta frá þingmönnum sem vilja spyrja hæstv. ráðherra spurninga. Í tilefni dagsins ætlar forseti að hleypa þeim tveimur konum að sem óskað hafa eftir að bera hér upp fyrirspurnir.

Virðulegi forseti. Ég óska að sjálfsögðu konum til hamingju með þennan merkisdag en vil þó meina að ég hafi óskað eftir því að bera fram fyrirspurn sem þingmaður en ekki að mér hafi verið sérstaklega hleypt að vegna þess að ég er kona. Hvað um það, mér finnst dálítið sérkennilegt af hæstv. forseta að kynna þingkonur svona til leiks. 
             Mig langar hins vegar að ræða dálítið um þann sáttatón sem hefur heyrst í talsmönnum ríkisstjórnarinnar, ekki síst í þeirri umræðu sem var hér í dag. Heldur fannst mér hæstv. forsætisráðherra missa sáttaandlit sitt í niðurlagi skýrslunnar áðan. Það er mikið talað um að ná þurfi samstöðu um margvísleg mál og að Icesave-málið sé þess eðlis að um það þurfi að ná samstöðu og fleiri mál séu þess eðlis að um þau þurfi að ná samstöðu. Ég minni á að það tók töluverðan tíma að ná þeirri samstöðu sem þurfti í Icesave-málinu og ég held að það hafi ekki síst verið vegna þess að ríkisstjórninni brást getan til að ljúka málinu þar sem eftir samstöðu var óskað. Hvað um það, fram undan eru brýn verkefni í efnahagsmálum og ekki síst á sviði atvinnuuppbyggingar og efnahagsmála almennt. Í allan vetur hafa aðilar vinnumarkaðarins, t.d. Alþýðusamband Íslands, gert athugasemdir við það hvernig framfylgd svokallaðs stöðugleikasáttmála hefur verið. Sumir eru jafnframt farnir að tala um hann sem nokkuð í þátíð frekar en í framtíð. Á fimmtudaginn var var afgreitt út úr hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd svokallað skötuselsfrumvarp og eftir fréttaflutningnum af því máli að dæma er gríðarleg andstaða á öllum sviðum sjávarútvegs um skötuselsfrumvarpið. Það vekur manni ugg í brjósti um það hvert framhald verður á þessum svokallaða stöðugleikasáttmála. Mig langar að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort hún telji skynsamlegt við þessar aðstæður að auka enn frekar á óróann með því að samþykkja það frumvarp og gera að lögum og valda 

Virðulegi forseti. Mjög skiptar skoðanir eru í þinginu um það mál sem hér er spurt um. Sjávarútvegsnefnd hefur haft þetta mál til meðferðar. Reynt hefur verið að leita sátta í því og a.m.k. tvær tillögur hafa verið settar fram í þeirri viðleitni að ná fram sátt í málinu. Það er alveg sama hvora tillöguna er komið fram með hjá þeim sem er leitað sátta við, þeir neita því alltaf að ná einhverri samstöðu um málið. Ef menn deila þurfa menn að leita sátta og slaka til hver hjá sér til þess að ná niðurstöðu, ég þarf ekki að segja það við hv. þm. Ólöfu Nordal. Tvær tillögur liggja fyrir í þessu efni. Það hefur sem sagt ekki enn náðst sátt í málinu og eftir því sem ég best veit kemur fram í því nefndaráliti sem var skilað inn að ef einhver lausn finnist í því máli sem er til sátta fallin er opið að setjast yfir hana og ræða það mál meðan það er í þinginu. Það er ekki hægt að segja hér, virðulegi forseti, eins og mér fannst hv. þingmaður reyna að segja að þessi ríkisstjórn sé ekki tilbúin til að leita samstöðu og sátta í málinu. En það þarf tvo til þegar deilt er og Landssamband íslenskra útvegsmanna hefur ekki sýnt neina sáttaviðleitni í þessu máli með því að koma til móts við þær tillögur sem þegar hafa verið lagðar fram og eru a.m.k. tvær.

Frú forseti. Ég hygg að það hafi verið almennt á vettvangi sjávarútvegsins sem menn hafa haft áhyggjur af þessu skötuselsfrumvarpi, ekki einungis á vettvangi LÍÚ. Af því að hæstv. forsætisráðherra nefndi LÍÚ sérstaklega hygg ég að það hafi verið Samtök fiskvinnslustöðva og fleiri. Það er alveg rétt hjá hæstv. forsætisráðherra, menn þurfa að gefa eftir þá tveir deila. Það er akkúrat það sem þetta snýst um. Það þurfa báðir aðilar að gefa eftir. Það er nefnilega það sem þetta snýst um. Það er algjör óþarfi að fara af stað með þetta skötuselsfrumvarp í því árferði sem nú er. Það er ekkert kallað eftir þessu máli. Þetta fer þvert ofan í þær sáttaumleitanir sem eiga sér stað á vettvangi sjávarútvegsins. Ég skil ekki af hverju hæstv. ríkisstjórn og hæstv. forsætisráðherra með þann vanda sem þetta stöðugleikasamkomulag er í - við þurfum ekki að fara yfir það hvernig ástandið er á Suðurlandi vegna orkufrekra framkvæmda og slíkt. Þurfum við að auka vandann? Þurfum við alltaf að bæta meira og meira í og gera ósættið enn þá meira? Það er enginn að kalla eftir þessu skötuselsfrumvarpi og það væri réttast fyrir hæstv. ríkisstjórn 

Virðulegi forseti. Er ekki of mikið sagt að enginn sé að kalla eftir þessu skötuselsfrumvarpi? Síðari tilraunin sem ríkisstjórnin gerði til að ná sátt í því máli var rædd við forustu Samtaka atvinnulífsins sem tók því ekkert fjarri að þar gæti verið lagður fram sáttagrundvöllur um að lögfesta þessi ákvæði í frumvarpinu um skötuselinn en þau tækju ekki gildi fyrr en á næsta fiskveiðiári. Sú tillaga var borin undir, að mér skildist, 15 manna stjórn hjá Landssambandi íslenskra útvegsmanna og allir sögðu nei. Viðleitni þessara aðila til að ná sátt við ríkisstjórnina og þá aðila sem bera málið fram hefur nákvæmlega engin verið. Meðan málið er í þeirri stöðu er ekki von að við náum neinum árangri í þessu máli. 

Frú forseti. Ég vil byrja á því að óska þingheimi til hamingju með alþjóðlegan baráttudag kvenna sem er 100 ára í dag. Ein grófasta birtingarmynd kynjamisréttis er kynbundinn launamunur. Í stjórnarsáttmála Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar frá árinu 2007 var lögð rík áhersla á að vinna gegn kynbundnum launamun. Jóhanna Sigurðardóttir, þáverandi félags- og tryggingamálaráðherra, skipaði starfshóp um kynbundinn launamun og hann skilaði skýrslu í desember 2008 með ábendingum um leiðir til að vinna að launajafnrétti kynjanna á almennum markaði. Um svipað leyti skipaði þáverandi fjármálaráðherra, Árni Mathiesen, starfshóp sem átti að vinna að verkefnum tengdum opinberum vinnumarkaði. Meginverkefni þess hóps var að setja fram áætlun um að minnka óútskýrðan launamun kynjanna á opinberum vinnumarkaði, með það að markmiði að hann minnkaði um helming á kjörtímabilinu, og að endurmeta kjör kvenna hjá hinu opinbera, einkum stétta þar sem konur eru í miklum meiri hluta. Samkvæmt upplýsingum sem ég hef aflað mér starfaði þessi hópur vorið 2008 og fram á árið 2009. Síðasti fundur nefndarinnar var haldinn í janúar það ár en svo var hópurinn lagður niður. Fram kemur að hópurinn hafi skilað skýrslu til hæstv. fjármálaráðherra, Steingríms J. Sigfússonar, en sú skýrsla hefur ekki verið birt. Nú langar mig til að spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvaða tillögur hafi komið fram í þessari skýrslu og hvers vegna hún hafi ekki verið birt.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Ég tek undir árnaðaróskir í sambandi við alþjóðlegan baráttudag kvenna. Kynbundinn launamunur er vissulega einn allra ljótasti bletturinn á samfélagi okkar í þessum efnum að frátöldu kannski kynbundnu ofbeldi og öðru sem því tengist. Það er nú svo með glímuna við þennan kynbundna launamun að það rifjast upp fyrir mér að með 10 ára millibili voru gerðar stórar úttektir á þessu máli og ég tók þátt í umræðum um þær í bæði skiptin á Alþingi. Ætli það hafi ekki verið 1995 og aftur 2005? Þá hafði okkur nákvæmlega ekki miðað spönn frá rassi, við vorum á nákvæmlega sama stað þegar veginn kynbundinn launamunur var skoðaður og það var ákaflega dapurlegt, m.a. vegna þess að þrátt fyrir að dregið hefði nokkuð úr kynbundnum launamun í lok síðustu aldar fór hann vaxandi aftur í bólinu. Skýrar upplýsingar eru til staðar um það. Það er ástæða til að ætla, og reyndar staðfest, að það hafði dregið nokkuð úr þessum mun aftur. Það gerist m.a. vegna þess að aðhaldsaðgerðir í sambandi við a.m.k. launakostnað hjá hinu opinbera, og jafnvel í fyrirtækjum líka, eru gjarnan látnar beinast að ýmsum fríðindum og óumsömdum greiðslum sem að hluta til skýra hinn kynbundna launamun. Það minnir okkur á að langbesta vörnin við þessu er gagnsæi, félagslegir kjarasamningar þar sem öll launakjör eru uppi á borði. Þá er ekkert hægt að fela mismunun, hvorki kynbundna né aðra. Við höfum reynt að sinna þessum málum á ýmsan hátt þrátt fyrir ærin verkefni, t.d. með því að innleiða kynjaða hagstjórn og hafa þetta sem skýrt leiðarljós í sambandi við allar aðgerðir innan hins opinbera kerfis. Til dæmis er alveg skýrt tekið fram í leiðarljósum um það hvernig ná eigi sparnaði að það eigi að nota tækifærið og reyna að útrýma kynbundnum launamun. Varðandi skýrsluna sem hv. þingmaður spyr um skal ég með mestu ánægju draga hana fram 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir svarið. Eftir þeim upplýsingum sem ég aflaði hafði þessi skýrsla ekki verið birt og ég verð að segja að þó að sú dapurlega staðreynd að hér sé mikill samdráttur í opinberum búskap leiði af sér meiri jöfnuð í launum kynjanna veit ég að hagur ríkisins þarf ekki mikið að aukast til þess að hann fari að vaxa aftur. Eins og hæstv. ráðherra sagði sjálfur hefur lítið þokast í þessum málum. Erindi hópsins var að endurmeta kjör kvenna hjá hinu opinbera, einkum stétta þar sem konur eru í miklum meiri hluta. Mér finnst mjög áhugavert og mikilvægt að fá fram hvað þessi starfshópur hafði um þetta efni að segja. Ég hvet því ráðherra til að birta þessa skýrslu hafi ég ekki rangt fyrir mér í því að hún hafi 

Frú forseti. Það verður undinn bráður bugur að því að dusta rykið af þessari skýrslu og koma henni fram í dagsljósið ef svo er að hún hafi ekki verið birt beinlínis. Ég man að mér var kynnt inntak hennar og ég veit að það er unnið á grundvelli ýmislegs sem þar kom fram. Það hefur verið reynt að gera það og hafa þetta mál á dagskrá. Menn hafa sérstaklega beint sjónum að því að meta áhrif efnahagsþrenginganna í þessu tilliti eins og mörgum öðrum. Það er t.d. gert í starfi velferðarvaktarinnar. Með ýmsum fleiri úrræðum sem í gangi eru er reynt að hafa kynjagleraugun á nefinu þegar lesið er í þá hluti alla saman, enda rétt og skylt. Þó að í sjálfu sér sé kannski hægt að segja að það sé dapurlegt að það þurfi efnahagssamdrátt til og sparnað í launaútgjöldum til að draga úr launamun er þó í sjálfu sér jákvætt að kjörunum sé jafnar skipt. Það hlýtur síðan að vera markmiðið að verja þann ávinning þegar hlutirnir taka að breytast og helst að tryggja með öllum tilteknum ráðum 

Frú forseti. Ég ætla að koma hér upp og gera athugasemd við fundarstjórn forseta, sem tilkynnti hér áðan að í tilefni dagsins, alþjóðlegs baráttudags kvenna, ætlaði hún að gera konum hátt undir höfði og koma þeim fyrir í fyrirspurnum til hæstv. ráðherra. Ég ætla ekkert að halda því fram að hæstv. forseti hafi gert það í því yfirskyni að koma að tveim stjórnarliðum. Hins vegar vil ég gera við þetta athugasemd,  Frú forseti. Ég vil gera athugasemd við þetta vegna þess að við í stjórnarandstöðunni höfum fá og stutt tækifæri til að eiga hér orðastað við hæstv. ráðherra. Núna vek ég athygli á því að það eru ekki fleiri slíkir fyrirspurnatímar í þessari viku.  
            

Þessi athugasemd er móttekin.

Virðulegi forseti. Ég vil óska þingheimi til hamingju með daginn, konum sem körlum. Alþjóðlegur baráttudagur kvenna er liður í jafnréttisbaráttu og því ber að fagna. Ég vil eins og síðasti hv. þingmaður koma inn á spurninguna um hvort við þurfum ekki að breyta því formi sem hér er á fundum, hvort við þurfum ekki með einum eða öðrum hætti að lengja þennan fyrirspurnatíma. Á krítískum augnablikum eins og núna eftir þessa helgi brenna á okkur margar spurningar. Svo er líka sérstakt í ljósi þess að hæstv. fjármálaráðherra ákvað hér í lok ræðu sinnar að spyrja mig spurningar sem ég hafði formsins vegna engin tök á að svara. Hún var eitthvað í þá veru hvort við framsóknarmenn vildum ekki semja. Við höfum alla tíð viljað semja og við erum reiðubúnir að koma áfram að samningaviðræðum eins og komið hefur fram. En við 

Forseti biður hv. þingmenn að ræða hér fundarstjórn forseta.

Frú forseti. Ég vil taka undir þær athugasemdir sem hér voru gerðar varðandi röð þeirra fyrirspurna sem komu hér fram til ráðherra óundirbúið. Ég tel, burt séð frá því hvaða dagur er í dag, sem er mikill ánægju- og gleðidagur, að það eigi ekki að senda þau skilaboð út í þjóðfélagið að þingkonur komist hér að sérstaklega í krafti kynferðis en ekki í krafti spurninga, ekki í krafti þess hvað verið er að leggja fram. Ég held að það séu röng skilaboð. Hér er kannski ekki stórt mál á ferðinni, frú forseti, en það skiptir máli hvernig menn horfa á þessa hluti. Við eigum að horfa á alla þingmenn jafnt, óháð kynferði. 

Frú forseti. Ég vil lýsa þeirri skoðun minni að ég tel að allir þingmenn eigi jafnan rétt til þess að bera fram fyrirspurnir til ráðherra, óháð því af hvaða kyni þeir eru og óháð úr hvaða flokki þeir eru. Forseta eru vissulega vandi á höndum þegar margar óskir koma um óundirbúnar fyrirspurnir til ráðherra. Þegar ég tók sæti á Alþingi var það sagt í mínum þingflokki að það væri ákveðin forgangsröðun t.d. að formenn flokka, formenn stjórnarandstöðuflokka eða þingflokksformenn hefðu ákveðinn forgang, að fyrirspurnir til forsætisráðherra eða formanna stjórnarflokka hefðu ákveðinn forgang. Ég veit ekki hvort þessu hefur verið breytt eða hvort þetta var bara óskrifuð regla og hvergi sett formlega niður. En ég vil mótmæla því að fyrirspurnatímar eigi bara að vera fyrir þingmenn stjórnarandstöðunnar. Þingmenn úr stjórnarflokkunum eiga að sjálfsögðu fullan rétt á að bera fram fyrirspurnir. Ég mótmæli þeim dylgjum frá formanni þingflokks Sjálfstæðisflokksins að slíkar fyrirspurnir séu iðulega tilbúnar fyrir fram og ráðherrar varaðir við. Ég er búinn að bíða hér í tvo fyrirspurnatíma eftir að 

Virðulegur forseti. Okkur og stofnuninni væri nú meiri sómi að því að menn hefðu þessa umræðu um vinnubrögð sín á milli í nefndum þingsins. En fyrst hv. formaður þingflokks Sjálfstæðisflokksins leyfir sér að vera með aðdróttanir um að ég komi hér upp með undirbúnar fyrirspurnir til ráðherra minna vil ég bara undirstrika að ég spurði þann ráðherra í ríkisstjórninni sem er fagráðherra efnislegrar spurningar og hafði ekki undirbúið hann fyrir það með neinum hætti. Ég tel að stjórnarþingmenn eigi þann rétt og þurfi stundum að beita honum. Ég minni hv. þm. Illuga Gunnarsson á það að ég þurfti að beita þeim rétti til að spyrja þáverandi hæstv. forsætisráðherra, Geir Haarde, um gjaldþrot Seðlabankans og þáverandi hæstv. fjármálaráðherra, Árna Mathiesen, um Baldur Guðlaugsson ráðuneytisstjóra og viðskipti hans. Ég tel að ýmis slík tilefni geti verið til þess að stjórnarþingmenn þurfi að veita aðhald héðan úr salnum. Ég vísa því á bug sem hreinni firru að það eigi að svipta þá þeim rétti vegna þess að hv. þm. Illuga Gunnarsson 

Frú forseti. Ég get ekki hjá líða að taka þátt í þessari merkisumræðu. Það eru allir þingmenn jafnir, hvaðan sem þeir koma, úr hvaða kjördæmi eða flokki sem þeir koma. Það mega allir þingmenn spyrja hvaða ráðherra sem er að svo að segja hverju sem er. Þannig er það. Ég gæti náttúrlega kvartað mjög mikið yfir því hér, frú forseti, að formenn stjórnarandstöðuflokkanna séu hér uppi fyrstir í hverjum einasta óundirbúnum fyrirspurnatíma sem ég man eftir í allan vetur, en þannig er það bara og ég lýt vilja forsetans í þeim efnum eins og öðrum. Hvað varðar kynskipta umræðu, væri kannski það tilraun sem vert væri að gera, frú forseti, að skipta hér í kvennaflokk og karlaflokk,  
            

Frú forseti. Það kann að vera að þessi fyrirspurnatími hafi farið fram hjá hv. þm. Þórunni Sveinbjarnardóttur því að í þessum hér hóf hv. þm. Höskuldur Þórhallsson málið. Síðast þegar ég vissi var hann ekki formaður Framsóknarflokksins, 

Virðulegi forseti. Ég vil bara taka það fram að þær tíu mínútur sem ég gegndi stöðu formanns Framsóknarflokksins voru einhverjar þær friðsömustu tíu mínútur  Við höfum reynt að spyrja hvaða ráðherra sem er, en það verður bara að segjast eins og er að helmingur þeirra er oft ekki til staðar. Við stjórnarandstæðingar erum oft að brenna inni með spurningar sem við viljum fá skýr svör við og málefnalega umræðum. En það bar svo við áðan að ég, hv. óbreyttur þingmaður Framsóknarflokksins, fékk á mig spurningu frá hæstv. fjármálaráðherra um leið og hann 

Frú forseti. Ég held að þessi umræða sýni þörfina á því að fara yfir þingsköpin með það að leiðarljósi, að endurskoða þennan dagskrárlið og jafnvel einnig dagskrárliðinn Störf þingsins. Það er alveg rétt, stjórnarþingmönnum er viss vorkunn, þeim gefast ekki oft tækifæri, ekki frekar en okkur stjórnarandstæðingum, til að koma hér með einhver mál sem þeim brenna í brjósti. Má ég leggja til að við skoðum það fyrirkomulag að í stað þess að hafa hér einhverja kynskipta umræðu, sem ég er alfarið á móti, að hafa fyrirspurnatíma stjórnarandstöðunnar til ráðherra eða fyrirspurnatíma stjórnarliða til ráðherra. Þá getum við verið viss um að við komumst hér að, annars, ef 

Frú forseti. Það er nú löngu vitað að hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir er alveg á móti kynjakvóta, það hefur komið fram hér í þingsölum.

Gott.

En ég get alveg tekið undir það með hv. þm. Illuga Gunnarssyni að stjórnarandstaðan gegnir veigamiklu hlutverki við að veita framkvæmdarvaldinu aðhald,  Ég get alveg tekið undir það með hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni að það sé ástæða til þess að endurskoða fyrirkomulag þessara fyrirspurnatíma t.d. þannig að fleiri geti komist að með stuttar athugasemdir 

Frú forseti. Ég fagna þessari umræðu um fundarstjórn forseta, sem er nauðsynleg, og lýsi líka yfir mikilli ánægju með þann þverpólitíska vilja sem er í salnum um að breyta hér fundarsköpum á þá leið að bæði réttur þingmanna stjórnarinnar og okkar stjórnarandstæðinga verði aukinn og vægi þingsins í umræðunni sömuleiðis. Ég tek undir með hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni um að við lengjum þennan lið, að við þingmenn gefum okkur meiri tíma í að spyrja hæstv. ráðherra spjörunum úr tvisvar í viku. Það mætti lengja þennan tíma úr hálftíma í klukkutíma, þá kæmust allir að, við yrðum væntanlega miklu sáttari og veittum þar af leiðandi framkvæmdarvaldinu meira aðhald en við gerum í dag. Umræðan yrði kannski jafnvel skemmtilegri fyrir vikið því að margir þingmenn eru hér í mikilli fýlu oftar en ekki yfir því að komast ekki að. Við þurfum að auka gleðina í þessum sal 

Virðulegi forseti. Ég tek heils hugar undir heillaóskir til litháísku þjóðarinnar í tilefni af 20 ára afmæli sjálfstæðisyfirlýsingar hennar. Ég kem þó hér upp því að rétt eftir að við höfðum sent þingsályktunartillöguna þess efnis til utanríkismálanefndar barst þingmönnum fréttatilkynning frá Amnesty International með gagnrýni á afar umdeild lög um verndun ungmenna gegn skaðlegum opinberum upplýsingum sem litháíska þingið hafði samþykkt í fyrrasumar og tóku gildi þann 1. mars sl. Forseti Alþingi er nú á leið í heimsókn til litháíska þingsins þar sem hún mun færa fram heillaóskir frá Alþingi Íslendinga. Það er vel, en ég óska þess að hún taki við það tækifæri undir áhyggjur Evrópuþingsins af lögunum sem Amnesty International kalla „alvarlega tímaskekkju í ljósi reglna Evrópusambandsins um bann við mismunun“. Við það tækifæri er einnig eðlilegt að benda á að lögin stríða, að mati samtakanna, með leyfi forseta, „bæði gegn alþjóðlegum og svæðisbundnum mannréttindasamningum. Lögin skerða tjáningarfrelsi og vanvirða bann við mismunun, auk þess sem þau kynda undir fordóma í garð samkynhneigðra, tvíkynhneigðra og trans einstaklinga“. Ég tel mikilvægt að forseti lýsi þessari afstöðu því að þessi löggjöf Litháa stríðir gegn þeim mannréttindum sem Alþingi Íslendinga hefur markvisst barist fyrir með margvíslegum réttarbótum til handa samkynhneigðum síðustu áratugina. Frú forseti. Ég óska eftir að þú takir þessari ósk minni með jákvæðum hætti og berir fram þessar áhyggjur við litháíska þingið. 
            

Frú forseti. Ég gat því miður ekki verið viðstödd fyrri umræðu, en vil undirstrika þá afstöðu okkar sjálfstæðismanna að eins og aðrir þingmenn í utanríkismálanefnd tökum við heils hugar undir þær heillaóskir sem við sendum litháísku þjóðinni í tilefni af 20 ára afmæli sjálfstæðisyfirlýsingar þeirrar þjóðar. Við höfum stutt þessa tillögu sem var náttúrlega á sínum tíma merkileg fyrir margra hluta sakir fyrir litháísku þjóðina. Það var mikilvægt fyrir hana að taka þetta skref, en líka var það mikilvægt fyrir okkur að undirstrika að við stöndum með stórum sem smáum þjóðum þegar kemur að sjálfstæðisyfirlýsingum þeirra og styðjum þær í frekari viðleitni til þess að öðlast og efla lýðræði. Við sjálfstæðismenn undirstrikum að við stöndum að þessari tillögu og óskum forseta farsældar í þeirri ferð sem á hún núna fyrir höndum til Litháens.

Frú forseti. Ég ítreka það sem kom fram í máli mínu þegar ég mælti fyrir þessari tillögu frá utanríkismálanefnd, ég tel mikilvægt að við sýnum vinarhug í verki með því að samþykkja þessa ályktun, bæði vegna þess að litháíska þjóðin barðist fyrir sjálfstæði sínu þegar hún braust undan oki ofstjórnar og þess að Íslendingar tóku virkan þátt í sjálfstæðisbaráttu Litháa með tilteknum hætti. Ég tek hins vegar einnig undir þau orð sem hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir viðhafði hér. Það er mikilvægt fyrir okkur, hvar sem við Íslendingar komum því við, að tala máli mannréttinda og lýðræðis, líka hjá vinum okkar. Það er mjög mikilvægt að þau sjónarmið komist á framfæri og ég lýsi stuðningi við það, en ég vil fyrst og fremst þakka samnefndarmönnum mínum í utanríkismálanefnd fyrir meðflutninginn á þessari tillögu og þakka þingmönnum fyrir þann stuðning sem þeir sýna í verki við þá tillögu að óska litháísku þjóðinni allra heilla.

Virðulegi forseti. Ég ætla til að byrja með rétt eins og aðrir þingmenn að óska konum og körlum til hamingju með 100 ára afmæli baráttudags kvenna 8. mars og mæli hér fyrir frumvarpi til skipulagslaga - í tilefni af því. Skipulagsmál eru mjög þýðingarmikill málaflokkur umhverfismála og hefur umfjöllun um skipulagsmál haft mikla þýðingu þegar horft er til almennrar stefnumótunar í umhverfismálum. Ástæða þess er sú að þegar teknar eru ákvarðanir af stjórnvöldum um skipulag eru m.a. teknar ákvarðanir um framtíðarnotkun lands, ráðstöfun þess, hvernig byggð og landnotkun eigi að þróast til langs tíma, þ.e. hvernig umhverfi íbúanna eigi að vera. Áhrif skipulags á þróun umhverfisins eru í æ ríkari mæli skoðuð samhliða mótun skipulags og þannig verður skipulagsgerð stöðugt mikilvægara tæki til umhverfisverndar og til að treysta sjálfbæra þróun í sessi. Þar sem skipulag er í eðli sínu langtímastefnumörkun hentar það einnig mjög vel sem tæki til umhverfisverndar. Það er grundvallaratriði að vandað sé til verka við gerð skipulags og leitað eftir sjónarmiðum þeirra sem skipulagið snertir. Ekki síst er mikilvægt að skipulagsyfirvöld taki ákvarðanir sem eru í sem mestri sátt við íbúa og aðra hagsmunaaðila. Við ákvörðun um skipulag þarf því oft að horfa til ólíkra sjónarmiða og mikilvægt er að þau séu skoðuð gaumgæfilega og fundinn sé farvegur sátta. Skipulagsmál eru í eðli sínu samvinnuverkefni sem felur m.a. í sér samtal stjórnvalda, íbúa og annarra hagsmunaaðila um það í hvernig umhverfi við viljum lifa. Í frumvarpi þessu er að finna ýmis nýmæli og breytingar á skipulagsþætti gildandi skipulags- og byggingarlaga. Áhersla er hér lögð á aukna kynningu og aukið samráð við gerð skipulagsáætlana, bæði gagnvart almenningi og opinberum aðilum. Þannig er aukin aðkoma almennings og samráðsaðila við gerð skipulags. Með því er ætlunin að vanda gerð skipulags og tryggja að þessir aðilar hafi tækifæri til að koma athugasemdum sínum á framfæri þannig að sveitarstjórnir geti tekið upplýsta ákvörðun um afgreiðslu skipulagsáætlana. Þetta kemur m.a. fram í markmiðsákvæði frumvarpsins þar sem kveðið er á um að tryggja skuli samráð við almenning við gerð skipulagsáætlana. Þá er mælt fyrir um svokallaða lýsingu skipulagsverkefnis þar sem gert er ráð fyrir að vinna við gerð skipulags hefjist á að gerð sé grein fyrir áherslum við gerð viðkomandi skipulags, forsendum þess, fyrirliggjandi stefnu og hvernig samráði og kynningu verði háttað gagnvart íbúum og hagsmunaaðilum. Með því er lögð áhersla á að vinna við gerð skipulags sé unnin á gagnsæjan hátt allt frá upphafi. Í gildandi lögum er ekki fyrir hendi skýr farvegur fyrir ríkisvaldið til að setja fram samræmda stefnumörkun í skipulagsmálum sem varðar landnotkun. Ein af meginbreytingum sem frumvarp þetta mælir fyrir um er að gert er ráð fyrir að ríkisvaldið leggi fram slíka stefnumörkun í formi landsskipulagsstefnu. Megintilgangur landsskipulagsstefnu er að setja fram stefnu um landnotkun sem byggir á stefnumörkun ríkisins á ýmsum sviðum sem annars vegar felst í að útfæra stefnu stjórnvalda um sjálfbæra þróun og aðra stefnumörkun sem ríkisvaldið kann að hafa mótað og sett fram, svo sem stefnu í loftslagsmálum. Hins vegar felst í gerð og efni landsskipulagsstefnu að taka saman fyrirliggjandi stefnu stjórnvalda í einstökum málaflokkum, svo sem á sviði byggðamála, ferðaþjónustu, náttúruverndar, orkunýtingar, samgangna o.s.frv., samþætta hana og útfæra þá stefnumörkun með tilliti til skipulags landnotkunar. Í því getur falist að ná sameiginlegum niðurstöðum ef fyrirliggjandi áætlanir í einstökum málaflokkum stangast á, sem og að setja fram samþætta stefnu sem varðar skipulagsgerð sveitarfélaga þannig að sveitarfélögin hafi aðgang að stefnu ríkisvaldsins sem varðar skipulagsgerð. Landsskipulagsstefnu er þannig ætlað að taka saman á einn stað og eftir atvikum samræma stefnu ríkisvaldsins í ólíkum málaflokkum sem snerta landnotkun og ráðstöfun lands. Þá er gert ráð fyrir að í landsskipulagsstefnu sé gerð grein fyrir stöðu og þróun skipulagsmála í landinu til upplýsingar fyrir almenning og stjórnvöld og til leiðbeiningar fyrir sveitarstjórnir í skipulagsgerð. Rétt eins og í gildandi skipulags- og byggingarlögum verður höfuðábyrgð á skipulagsgerð áfram hjá sveitarfélögum. Gert er ráð fyrir að landsskipulagsstefna verði lögð fram á Alþingi sem tillaga til þingsályktunar eftir víðtækt samráðsferli í stjórnkerfinu, samráð við Samband íslenskra sveitarfélaga og einstök sveitarfélög eftir því sem við á. Dæmi um landsskipulagsstefnu sem felur í sér stefnumótun um landnotkun er grunngerð á landsvísu eins og samgöngukerfi, orkuöflunar- og dreifikerfi, náttúruvernd, útivist og önnur landnotkun á svæðum eins og miðhálendi Íslands. Þar yrði horft til þess hvernig framtíðarnotkun lands eigi að vera á því svæði, svo sem með tilliti til orkunýtingar, náttúruverndar, umferðar o.s.frv. Landsskipulagsstefna um miðhálendi Íslands getur þannig varðað stefnumörkun ríkisvaldsins um frekari uppbyggingu á því svæði, eins og orkunýtingu og vegaframkvæmdir. Landsskipulagsstefna getur einnig varðað stefnumörkun um verndun svæða á miðhálendi Íslands sem samkomulag væri um að ekki eigi að nýta til framkvæmda, heldur halda sem ósnortnustum til upplifunar og útivistar. Gert er ráð fyrir að fyrsta landsskipulagsstefnan verði lögð fram á Alþingi árið 2012. Lagt er til að samvinnunefnd miðhálendisins sem fer með skipulagsmál á miðhálendi Íslands verði lögð niður. Við gildistöku frumvarpsins, þ.e. 1. janúar 2011, eiga öll sveitarfélög í landinu að hafa lokið við gerð aðalskipulags í sínu sveitarfélagi, en í ákvæði til bráðabirgða í gildandi lögum er kveðið á um að að liðnum 10 árum frá gildistöku þeirra laga, þ.e. 1. janúar 2008, skuli öll sveitarfélög hafa gert aðalskipulag. Þannig verður við gildistöku þessa frumvarps, verði það að lögum, lokið því mikilvæga hlutverki samvinnunefndar miðhálendisins að samræma aðalskipulag sem liggur að miðhálendinu við svæðisskipulag miðhálendisins. Lagt er til að í landsskipulagsstefnu sé ávallt uppfærð stefna um skipulagsmál á miðhálendi Íslands. Með vísan til framangreindra breytinga á skipan mála er ekki talin þörf á að samvinnunefnd miðhálendis haldi áfram störfum þar sem lagt er til að verkefni hennar verði færð til viðkomandi sveitarfélaga og ríkisvaldsins. Áhersla er lögð á að skipulagsgerð sé skilvirk og jafnframt sveigjanleg, svo sem varðandi breytingar á skipulagsáætlunum og afgreiðslu þeirra. Jafnframt er lögð áhersla á að skýra hlutverk skipulagsáætlana á mismunandi skipulagsstigum og samspil þeirra og að komið sé í veg fyrir skörun einstakra skipulagsáætlana til að tryggja skilvirkni við gerð skipulags. Lagt er þannig til að skýr greinarmunur sé á svæðisskipulagi annars vegar og aðalskipulagi hins vegar. Í svæðisskipulagi skal þannig einungis fjalla um sameiginleg hagsmunamál þeirra sveitarfélaga sem standa að því en ekki almennt um staðbundnar ákvarðanir um landnotkun. Ekki er gerð krafa um að svæðisskipulagið taki til alls lands viðkomandi sveitarfélaga, heldur getur svæðisskipulagið tekið til heilla landshluta eða ákveðinna þátta landnotkunar sem nær til fleiri en eins sveitarfélags. Jafnframt er lögð áhersla á að tryggja betur að skipulagsákvarðanir eigi þátt í að stuðla að sjálfbærri þróun, um leið og þær séu betur færar um að stuðla að öðrum markmiðum frumvarpsins. Í frumvarpinu er sérstaklega kveðið á um svæðisskipulag höfuðborgarsvæðisins og er lagt til að starfrækja skuli svæðisskipulagsnefnd höfuðborgarsvæðisins sem fer með breytingar og framfylgd þess skipulags. Í frumvarpinu er tiltekið að deiliskipulag skuli m.a. taka til útlits mannvirkja og forms eftir því sem við á. Þar sem hér er um stefnumótandi þætti að ræða er lagt til að kveðið sé á um þá þætti í deiliskipulagi. Í markmiðsákvæði frumvarpsins er þetta undirstrikað þar sem segir að tryggja skuli faglegan undirbúning mannvirkjagerðar við gerð skipulagsáætlana varðandi útlit og form bygginga. Í ljósi framkvæmdarinnar er talið nauðsynlegt að fyrir hendi sé úrræði til að tryggja eftirfylgni og stöðvun framkvæmda í þeim tilvikum þar sem framkvæmdir eru ekki í samræmi við lög. Skipulagsstofnun er fengið slíkt hlutverk í frumvarpi þessu, en stofnunin hefur að ákveðnu leyti gegnt eftirlitshlutverki með framkvæmdaleyfisskyldum framkvæmdum, með því að vera í samskiptum við einstaka sveitarstjórnir og benda á atriði sem lagfæra þarf, oft eftir ábendingar sem stofnuninni hafa borist. Hér er lagt til að stofnunin geti fylgt slíkum ábendingum eftir ef á þarf að halda. Virðulegi forseti. Ég hef hér rakið meginefni frumvarpsins og legg til að frumvarpinu verði að lokinni 1. umr. vísað til hv. umhverfisnefndar.

Frú forseti. Ég kem hér í andsvar við hæstv. umhverfisráðherra vegna 10. gr. frumvarpsins. Hún kveður á um landsskipulagsstefnu og mig langar að inna hæstv. umhverfisráðherra eftir því hver afstaða Sambands íslenskra sveitarfélaga, liggi hún fyrir, sé til þessarar greinar frumvarpsins og hvort hæstv. ráðherra eigi von á því að sveitarfélögin í landinu séu nú tilbúin til að vinna með ríkinu að gerð landsskipulagsstefnu.

Virðulegi forseti. Það er rétt sem hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir kemur hér að, 10. gr. er kannski sá núningsflötur sem mest áhrif hefur haft á úrvinnslu og framgang málsins hingað til. Af þeim sökum og vegna sögu minnar í málinu, þ.e. að ég var sveitarstjórnarmaður sjálf og mjög skeptísk á landsskipulagsstefnuna í fyrri frumvörpum, lagði ég mikla áherslu á að þetta mál yrði leitt til lykta í sáttafarvegi. Af þeim sökum hefur verið unnið með fulltrúa frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga og einnig aðilum frá Reykjavíkurborg til að tryggja framgang málsins, a.m.k. að því er varðar samráð við þessa aðila, enda kemur fram í 10. gr. frumvarpsins, með leyfi forseta: „Sveitarfélög skulu taka mið af landsskipulagsstefnu við gerð skipulagsáætlana eða breytinga á þeim og, eftir því sem við á, samræma þær landsskipulagsstefnu innan fjögurra ára frá samþykkt hennar.“ Hér er ekki gengið eins langt og áður hefur verið gert. Við teljum að þetta snúist fyrst og fremst um samstarfs- og samráðsgrundvöll þeirra tveggja hliða hins opinbera sem um ræðir, þ.e. annars vegar ríkisvaldsins og hins vegar sveitarfélaganna, og að þetta sé farsælt skref í áttina að sameiginlegum skilningi á þeim verðmætum sem ráðstöfun lands er.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. umhverfisráðherra Svandísi Svavarsdóttur svarið. Ég vona svo sannarlega að þær samræður sem hún hefur átt við sveitarstjórnarmenn leiði til þess að það verði sátt um þessa grein og að Alþingi Íslendinga geti leitt í lög, ekki bara nýtt frumvarp til skipulagslaga heldur líka með landsskipulagsstefnunni og öllum þeim öðrum umbótum og úrbótum sem finna má í þessu frumvarpi. Ekki mun standa á hv. umhverfisnefnd að klára þann hluta málsins, frú forseti.

Hæstv. forseti. Það fer varla hjá því að ég fái smáhroll þegar ég heyri þau ummæli að ekki skuli standa á hv. umhverfisnefnd að afgreiða þetta mál, minnug þess hvernig fór með meðhöndlun þeirrar nefndar á náttúruverndaráætlun. Því langar mig að spyrja hæstv. ráðherra hvort það sé ekki algjörlega ljóst í huga ráðherrans að þetta mál fái þinglega meðferð, að hér verði óskað eftir umsögnum við þetta mál og að gestir verði kallaðir fyrir þingnefndina til að fara vel yfir þetta atriði. Hér er ekki um að ræða óbreytt frumvarp frá fyrri þingum, frekar en varðandi náttúruverndaráætlun. Þá langar mig að beina annarri fyrirspurn til hæstv. ráðherra, um tímafresti sem umhverfisráðherra hefur til að staðfesta svæðisskipulag annars vegar og aðalskipulag hins vegar. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að umhverfisráðherra geri það, en hins vegar kemur ekkert fram um það hvaða tímafrestur ráðherranum er ætlaður. Í ljósi sögunnar, í ljósi þeirra nýlegu dæma sem við höfum, er gríðarlega mikilvægt að einhver ákvæði fjalli um þetta þannig að það sé ekki bara ótakmarkaður tími sem ráðuneytið, og þá ráðherrann, taki sér í að fara yfir mál sem sum hver eru umdeild og mörg þess eðlis að það er ljóst að það þarf að hraðar hendur. Þar sem verið er að ráðast í umfangsmiklar bætur, eins og sumir vilja orða það, á þessum lagabálki spyr ég hvers vegna slíkt ákvæði sé ekki inni. Mig langar jafnframt að spyrja aðeins út í það sem kemur fram í athugasemdum á bls. 27–29 þar sem fjallað er um að Skipulagsstofnun staðfesti svæðis- og aðalskipulagstillögur, í stað umhverfisráðherra. Það segir beinlínis í greinargerð með frumvarpinu. Er það bara 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir athugasemdirnar. Í fyrsta lagi á þetta frumvarp að sjálfsögðu, rétt eins og öll önnur frumvörp, að fá hér þinglega meðferð. Ég sé ekki hvaða tilgangi það þjónar í sjálfu sér að spyrja ráðherra um svo augljóst mál, en ég velti kannski frekar fyrir mér hvernig tilfinning það verður til lengri framtíðar að hafa sagt nei við náttúruverndaráætlun. Ég held að það séu kannski dapurlegri fingraför í sögu einstakra þingmanna hér en annað sem ég hef séð að því er varðar umhverfis- og náttúruverndarmál á þessu þingi. Þingmaðurinn nefnir tímafresti og það er rétt að hér er ekki gert ráð fyrir því að greina sérstaklega hvaða tímafrestir eiga að vera, enda er í raun og veru um staðfestingu reglugerðar að ræða þar sem aðalskipulag hefur reglugerðargildi og lýtur sömu lögmálum að því er varðar það að ráðherra staðfestir eða synjar staðfestingar reglugerðar, væntanlega eftir að fullnægjandi gögn liggja fyrir í málinu. Ég held að við gætum svo sem eytt tíma í að ræða hér þau mál sem þingmaðurinn er augljóslega að vísa til að því er varðar skipulag bæði Skeiða- og Gnúpverjahrepps og Flóahrepps og hefur raunar verið skýrt hér mjög vel. Hraðar hendur verður maður að hafa, jú, en hv. þingmanni til upplýsingar skiptir líka máli að þeir sem fara með opinbert vald, og sérstaklega sé það endanlegt, þurfa að ígrunda það vel.

Hæstv. forseti. Það er ekkert vandamál fyrir mig að hafa sagt nei við náttúruverndaráætlun. Ég stend bara stolt við þau verk mín þar sem mér ofbauð algjörlega það verklag sem umhverfisnefnd, undir forustu hv. þm. Þórunnar Sveinbjarnardóttur, viðhafði í því máli. Þrátt fyrir að náttúruverndaráætlun sé í eðli sínu atriði sem allir eiga að geta verið sammála um verða ríkisstjórnin og þeir stjórnarliðar sem stýra málum innan húss í þinginu á vegum þeirrar ríkisstjórnar að sýna málum þann sóma að þau fái hér þinglega meðferð en þeim sé ekki skóflað í gegnum þingið á einhverjum handahlaupum án þess að hagsmunaaðilar séu hreinlega spurðir og fái tækifæri til að koma að athugasemdum. Það eru þau vinnubrögð sem ég fordæmdi í því máli. Frú forseti. Ég vil koma því aftur að hér að í ljósi sögunnar tel ég gríðarlega mikilvægt að skýrir tímafrestir verði settir inn í þetta frumvarp varðandi staðfestingu umhverfisráðherra. Það er skýrara og það er einfaldlega ótækt að ekki sé hægt að svara því þegar spurt er hversu langan tíma staðfestingin komi til með að taka, að það sé ekkert viðmið, þetta sé einfaldlega einhvers konar svarthol sem bíði og enginn viti neitt. Ráðherra verst með því að það sé enginn tímafrestur en ég held að það sé augljóst og að allir hljóti að geta verið sammála um að það sé í góðu lagi að setja inn skýra tímafresti. Það er öllum í hag að allir íbúar þessa lands og sveitarfélögin geti gengið að því vísu að einhverjar reglur gildi um það hvernig þessi mál eru tækluð og tekin fyrir í umhverfisráðuneytinu. Ég held að það sé augljóst að allir, sama hvar í flokki þeir eru, hljóti að geta verið sammála um þetta atriði. Ég vonast til að þetta verði lagað í nefndinni.

Virðulegur forseti. Ég ætla enn og aftur að þakka hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur fyrir athugasemdirnar. Ég treysti umhverfisnefnd vel til að taka athugasemdir hennar sem og aðrar þær sem hér hafa komið fram undir umræðunni til málefnalegrar og ítarlegrar vinnslu í nefndinni.

Virðulegi forseti. Við ræðum nýtt frumvarp til skipulagslaga sem hæstv. umhverfisráðherra fór nokkuð geyst yfir og gerði býsna vel, fór yfir meginatriði frumvarpsins. Það er svo sem ekki alveg hægt að segja að þetta sé óvænt frumvarp þar sem ég held að unnið hafi verið að því í tíu ár, a.m.k. átta. Ég held að þetta sé í þriðja eða fjórða sinn sem það er lagt fram án þess að það hljóti staðfestingu þingsins. Engu að síður verður maður auðvitað að spyrja sig af hverju þetta dúkki upp með svona stuttum fyrirvara. Þetta eru einar 59 blaðsíður sem við þingmenn fengum til að renna hér yfir áður en það var lagt fram í þinginu. Mannvirkjafrumvarpið sem á að kynna hér á eftir er 79 síður þannig að ég var glaður yfir þessum þó sérkennilegu umræðum áðan, frú forseti, um þingsköp og annað því að þá gat ég notað tíminn til að renna aðeins yfir þetta frumvarp. Það eru sannarlega breytingar í því. Sumar þeirra eru kannski ekki óvæntar, maður hefur haft grun um að þær væru á leiðinni inn, breytingar sem ekki eru allar heppilegar. Þó vil ég segja hæstv. ráðherra til hróss að hér hefur verið tekið tillit til nokkurra þeirra umsagna og tillagna sem sveitarfélög landsins hafa haft uppi á síðustu árum og ekki var hlustað á þá, til að mynda um landsskipulagsstefnuna sem þá hét áætlun. Með orðavalinu þá var greinilega markvisst vísað til þess að það væri æðra aðalskipulagi, tæki tillit til þess að sveitarfélögin yrðu að fara eftir því landsskipulagi og ráðherra hefði þar með orðið alræðisvald yfir skipulagsvaldi sveitarfélaga. Ég verð þó að segja hér að þó að búið sé að breyta orðinu áætlun í stefnu og laga að nokkru leyti orðavalið, bæði í sjálfu frumvarpinu og eins í greinargerðinni, er ég efins um að það sé hinn raunverulegi vilji hæstv. ráðherra í ljósi úrskurða hæstv. ráðherra á síðustu vikum þar sem í ljós hefur komið hinn pólitíski ásetningur. Maður veltir fyrir sér hvort frumvarpið sé nægilega tryggt svo geðþóttaákvarðanir einhvers ráðherra, ekki endilega hæstv. núverandi ráðherra, verði ekki alls ráðandi í þessu landsskipulagi og með hvaða hætti samráðið verði. Þetta verður óhjákvæmilega þannig við 1. umr. þar sem undirbúningstími var takmarkaður að maður veður svolítið fram og til baka. Ég vil líka varpa því hér fram til mikillar umhugsunar, í ljósi þess að þetta er að stofni til sama frumvarpið og var unnið 2002 og á grundvelli þeirra upplýsinga sem menn höfðu sankað að sér, m.a. á Norðurlöndunum, að ýmislegt hefur breyst síðustu tíu árin og við höfum lært ýmislegt. Fulltrúar dreifbýlis, sveitarfélaga - og ég hef verið í forsvari fyrir slíkt sveitarfélag - og skipulagsapparöt slíkra sveitarfélaga hafa gagnrýnt harðlega að bæði núverandi lög, sem og núverandi frumvörp, hvort sem þau voru þáverandi eða þessi nýjustu, hafa ekki tekið nægilegt tillit til dreifbýlissjónarmiða. Því sló það mig nokkuð að sjá fyrst og fremst aðila af höfuðborgarsvæðinu á umsagnalistanum fyrir síðasta frumvarp, frá skipulagssviði Reykjavíkurborgar. Og hæstv. umhverfisráðherra upplýsti hér áðan að leitað hefði verið samráðs við Reykjavíkurborg en ekki t.d. sérstaklega við dreifbýlissveitarfélög landsins. Ég óttast að enn og aftur bregðumst við ekki við ýmsum þeim ágöllum sem við höfum verið að tala um á liðnum árum. Mig undrar nokkuð að frumvarpið skuli koma hér inn með þessum hraða og að meiningin sé væntanlega að klára það á vorþinginu. Af hverju var það ekki lagt fram fyrr í haust ef þetta er að stofni til nánast það sama? Eins mætti velta fyrir sér, úr því að það er búið að taka þetta langan tíma, af hverju við förum ekki í heildarendurskoðun miðað við núverandi stöðu sem við höfum lært. Það hefur margt breyst. Til að mynda er ekki tekið nægilegt tillit til dreifbýlisins og við höfum upplifað það sem búum í dreifbýlissamfélögum. Jarðaskrá, fasteignaskrá og þinglýsing sýslumanna þurfa að vera miklu samþættari skipulagsáætlun sveitarfélaganna og skipulagsþættinum, bara upp á skráningu, þetta er tæknilegt atriði en það þarf að hugsa til þessara hluta. Það er ekki nægilega gert í dag og maður spyr sig af hverju menn hafi ekki farið í þá vinnu. Það er greinilegt að það hefur verið farið í svolitla greinargerðavinnu við að samrýma landsstefnuna, sem hún heitir þá orðið núna aftur en ekki landsáætlun, þeirri hugmyndafræði sem er á Norðurlöndunum. Eins og ég segi get ég ekki að því gert að ég er kannski ekki alveg viss um að það sé nóg að breyta einhverju orðalagi. Markmið ráðherra á hverjum tíma er kannski einfaldlega það að komast yfir skipulagsvald sveitarfélaga. Ég hef setið fundi með hæstv. umhverfisráðherra, ekki núverandi heldur öðrum, þar sem sú yfirlýsing var hreinlega gefin þegar að var spurt að meiningin væri að fá ráðherra það vald í hendur að geta m.a. stöðvað virkjanaframkvæmdir eða aðrar uppbyggingaráætlanir sveitarfélaga á landsbyggðinni. Það gerði það auðvitað að verkum að menn höfðu ekki sérstakan áhuga á að fá það vald yfir sig. Ég er ekki viss um að það dugi sem hér er búið að gera. Annar liður sem hér hefur verið nefndur og ég hygg að sé kannski ástæða þess að skipulagslögin detti svo snarlega hér inn er að á grundvelli 34. gr. núverandi skipulagslaga, ef ég man rétt, synjaði núverandi hæstv. umhverfisráðherra aðalskipulögum í Skeiða- og Gnúpverjahreppi með vísan til þess að sveitarfélögin hefðu ekki haft heimild til að láta framkvæmdaraðila borga hluta af kostnaði við skipulagsvinnu. Ég hafði hugsað mér að leggja fram tvær breytingar við núverandi lög en mun án efa gera það við núverandi frumvarp og boða þær hér með. Önnur snýr að þessari grein sem er núverandi 34. gr. Ég hafði hugsað mér að bæta þar við 7. lið sem yrði þá, ef ég man rétt, 18. gr. frumvarpsins, um greiðslu kostnaðar vegna skipulagsvinnu. Ég hafði hugsað mér að bæta lið við þá grein, liðurinn er kannski ekki alveg fullunninn en það er búið að fjalla hér um úr hvaða sjóðum eigi að greiða og hver eigi að greiða hvað, og á eftir 6. liðnum kæmi þá eftirfarandi 7. liður: Sé nauðsynlegt að vinna skipulagsáætlun eða gera breytingu á henni vegna leyfisskyldra framkvæmda getur sveitarstjórn innheimt gjald vegna skipulagsvinnu sem nauðsynleg er vegna þeirrar framkvæmdar. Gjaldið skal ekki nema hærri upphæð en sem nemur kostnaði við skipulagsgerðina og kynningu og auglýsingu skipulagsáætlunar. Ástæðan fyrir þeirri hugmynd minni að leggja þetta fram er sú að í sveitarfélögum víðast hvar á landinu, hugsanlega ekki Reykjavíkurborg vegna þess að hún á allt land, átti a.m.k. allt land sem hún var með eða hún hefur burði til að kaupa það upp á mjög háu verði eins og á Laugaveginum, skipulögðu menn mjög gjarnan á einkalandi, þ.e. á landi annars aðila, að frumkvæði viðkomandi eða einhvers annars athafnamanns. Sveitarfélagið á ekki að þurfa að leggja út í þennan kostnað. Sveitarfélög landsins biðu eftir þessari gjaldtökuheimild, eftir akkúrat þessari heimild erum við búin að bíða allan þennan tíma. Á meðan við þurftum að verjast því að landsáætlunin tæki við biðu sveitarfélögin eftir þessu. Tveir póstar tókust dálítið á, þeir vildu gjarnan fá nákvæmlega þetta ákvæði inn í þetta núverandi frumvarp sem síðan er búið að fella út úr frumvarpinu sem er búið að vera allan tímann. Það er búið að fella það út, væntanlega til þess að setja eitt púsl í spil núverandi hæstv. umhverfisráðherra svo úrskurður um að synja aðalskipulögum Flóa- og Skeiða- og Gnúpverjahrepps sé trúverðugri. Önnur grein sem ég hefði mikinn áhuga á að koma með tillögu að breytingu á kom reyndar fram í fyrirspurn hv. þm. Unnar Brár Konráðsdóttur og sneri að þeim tímafrestum sem ráðherra hefur til að staðfesta eða synja aðalskipulögum. Mér finnst það mjög nauðsynlegt og saknaði þess í yfirferð ráðherra. Eins og ég segi er ég náttúrlega ekki búinn að renna oft yfir þetta, bara lesa á hundavaði, en mér sýndist ég sjá að það væri nýmæli að úrskurðarnefnd skipulags- og byggingarmála fengi nú sex mánuði til að ljúka sínum málum. Það er frábært af því að þar inni hafa mál legið í tvö eða þrjú ár, allt í uppnámi og enginn veit hvernig því á að ljúka. Á sama hátt get ég ekki skilið af hverju ekki er sett í þetta frumvarp ákvæði þar sem tími ráðherra er takmarkaður með sama hætti, að hann sé til að mynda hámark sex mánuðir, sem er vel fyllilega og meira en nóg. Í þeim málum, sem maður hefur rætt við mjög marga framkvæmdaraðila, sveitarstjórnarmenn og aðra sem maður ræðir skipulagsmál við, hefur það oft komið upp hversu langan tíma það tekur að fara með aðalskipulag í gegn. Ef stystu frestirnir eru lagðir saman og maður ímyndar sér að þetta gangi sem hraðast tekur það ekkert óskaplega langan tíma, kannski hálft til eitt ár, það er reynslan - að því gefnu að málið komist í gegnum ráðuneytið á eðlilegum tíma. Ef það hins vegar dvelur í ráðuneytinu, hugsanlega vegna anna þeirra starfsmanna sem þar vinna en hugsanlega vegna geðþótta ráðherra á hverjum tíma, getur þess vegna tekið tvö ár að fá eitthvert aðalskipulag í gegn, eða aðalskipulagsbreytingu. Þetta gengur auðvitað ekki og það sjá allir. Þess vegna verður að setja slíka grein þarna inn og ég hyggst leggja jafnframt fram breytingu við gjaldtökuheimildina. Það er reyndar annar jákvæður þáttur sem ég ætla líka að nefna hérna, það er einmitt í því sambandi að aðalskipulagsbreytingar þurfi ekki að fara til staðfestingar ráðherra, það sé nóg að þær fari til staðfestingar Skipulagsstofnunar. Það finnst mér verulegur plús og ég held að ég fari rétt með þegar ég segi að það hafi verið í fyrri frumvörpum líka. Það er mjög nauðsynlegur þáttur. Um getur verið að ræða afar litla aðalskipulagsbreytingu sem snertir takmarkaða framkvæmd en það er þó matskennt. Ef þær eru miklar, ef þær snerta mikla framkvæmd getur Skipulagsstofnun hugsanlega hafnað því án þess að ráðherra - já, þá er gert ráð fyrir staðfestingu umhverfisráðherra í ákveðnum tilvikum svo ég fari nú rétt með. Þetta frumvarp er á margan hátt barn síns tíma. Það er margt jákvætt í því. Landsmenn allir og sveitarfélögin eru búin að bíða eftir þessu í langan tíma. Maður veltir samt fyrir sér úr því að það er búið að bíða svona lengi hvort ekki hefði verið nær að vinna það aðeins betur og þá á grundvelli nýjustu upplýsinganna, þróunarinnar sem við upplifðum í þenslunni 2006–2007 og svo aftur núna í hruninu. Við þurfum að draga lærdóm af þessu og það er ekki hægt að leggja frumvarpið fram óbreytt fyrir utan þessi kannski tvö meginákvæði sem snerta annars vegar landsskipulagið og svo hins vegar að kippa þessari gjaldtöku út. Það var búið að vinna ansi mikla vinnu út af landsskipulagsáætluninni. Ég sé alveg að við horfum auðvitað til Norðurlandanna. Það er margt þar sem hefur verið vel gert og við eigum að reyna að læra af reynslu þeirra, en eins og kom fram í greinargerð frá lögfræðisviði Sambands íslenskra sveitarfélaga um landsskipulög, og ég býst við að hæstv. ráðherra hafi m.a. verið að vísa til að hún hafi átt ágætissamráð og -samvinnu við, eiga þessar landsskipulagsáætlanir að þjóna sem vegvísar fyrir skipulagsgerð á svæða- eða sveitarfélagastigi, ætlunin eigi ekki að vera sú að stýra skipulagsgerð þeirra í smáatriðum og stefna þeirra sé ekki bindandi fyrir svæðis- og sveitarstjórnir. Þá velti ég því bara upp hvernig við getum tryggt að svo sé. Ég held að við eigum talsvert eftir af umræðu um þetta mál og kannski mun meiri en við komumst yfir í dag. Ég sé a.m.k. að ég er búinn með minn tíma en lýsi því yfir að ég hef ekki sagt mitt síðasta orð í þessu máli.

Virðulegur forseti. Ég ætla að þakka hv. þm. Sigurði Inga Jóhannssyni að mestu leyti þó nokkuð töluvert málefnalega ræðu um þetta mál, en ég bið hann bara þess lengstra orða að draga úr tortryggni sinni og dylgjuundirtón sem dúkkaði upp einstöku sinnum. Þetta mál er bara ekki þannig. Það á alveg örugglega mjög oft við að skella sér í hefðbundnar stjórnarandstöðuskotgrafir, en sannarlega ekki í þessu þarfa máli sem er endurskoðun á lagaumhverfi skipulags- og byggingarmála á Íslandi. Það að þetta hafi dottið inn með stuttum fyrirvara er einfaldlega ekki rétt því að þetta hefur verið á þingmálaskrá ríkisstjórnarinnar bæði fyrir og eftir áramót og ætti ekki að koma neinum á óvart. Þingmaðurinn óttast að ekki séu uppfyllt sjónarmið litlu sveitarfélaganna. Ég vil fullvissa hann um að ef það er einhver sem getur staðið vörð um sjónarmið litlu sveitarfélaganna er það hið ágæta Samband íslenskra sveitarfélaga. Það er til þess bær aðili og umhverfisráðuneytið hefur átt í nánu samráði við Samband íslenskra sveitarfélaga þannig að athugasemdir um samráðið og orðalag textans sem kemur fram í máli þingmannsins ættu þá væntanlega erindi í gegnum sveitarstjórnarmenn og hjá Sambandi íslenskra sveitarfélaga. Það samráð hefur verið haft með það fyrir augum að þau sjónarmið ættu greiða leið, bæði inn í orðalag og efnisatriði þeirra lagagreina sem hér hafa verið til umræðu. Þingmaðurinn drepur líka á nokkrum atriðum sem varða greiðslu kostnaðar við skipulagsvinnu og ýmislegt því um líkt. Það er gríðarlega mikilvæg umræða. Það er sameiginlegt markmið þess ráðherra sem hér stendur og sveitarfélaganna að hér sé skorið úr um það að sveitarfélögin þurfi ekki að búa við það að hagsmuna- eða framkvæmdaraðilar standi straum af greiðslum 

Virðulegi forseti. Ég held að ég hafi ekki bara að mestu verið málefnalegur heldur meira og minna mjög málefnalegur í umræðum hér. Það sem ég átti við að frumvarpið hefði dottið inn - auðvitað veit ég að þetta er á lista ríkisstjórnarinnar yfir það sem hér á að gerast, en það á kannski ekki endilega bara við þetta frumvarp, en þetta er umfangsmikið. Ég hefði talið eðlilegt, og það snertir kannski vinnubrögð þingsins, að mál séu lögð fram og menn hafi svo sem fjóra til fimm daga til að fara yfir þau áður en þau koma hér inn í umræðu, en ekki bara hálfan sólarhring eins og gjarnan er. Það var á þeim nótum sem ég var kannski að fjalla um þetta. Varðandi greiðslu kostnaðarins þá er það alveg gríðarlega mikilvæg umræða. Ég hjó til að mynda eftir því og það er þannig í dag, og það er ekki gott, að sum sveitarfélög fá helming af skipulagsgjaldinu beint til sín, skipulagssjóðsgjaldinu, og hafa getað notað það. Á uppgangstímum eru þetta umtalsvert meiri peningar en sveitarfélögin fá til baka með því að sækja um til Skipulagsstofnunar til endurgreiðslu, mun meiri. Hver flokkar þessi sveitarfélög? Hver ákveður það? Menn hafa verið að reyna að berjast um að komast í þennan flokk. Það hefur nú verið þannig að það eru fyrst og fremst sveitarfélög hér á suðvesturhorninu sem hafa notið þessa en ekki önnur sveitarfélög jafnvel þó að það hafi verið mikill uppgangur þar. Og ekki bara lítil sveitarfélög, ég átti ekki endilega við það þegar ég sagði dreifbýlissveitarfélög því að dreifbýlissveitarfélög geta verið alveg feiknalega stór og með talsvert marga íbúa. Með vaxandi sameiningum, sem við skulum nú búast við að verði, er þetta vandamál eftir sem áður til staðar. Þetta hefur ekkert með íbúafjöldann eða stærð sveitarfélagsins að gera, þetta snertir dreifbýlisþáttinn. Það er það sem vantar hér inn í bæði þetta frumvarp og núverandi lög, ýmis atriði sem ég reyndi aðeins að tæpa á í ræðu minni.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Sigurði Inga Jóhannssyni fyrir ræðuna. Ég lýsi því hér með yfir að efnislega er ég sammála þeim tveimur breytingartillögum sem þingmaðurinn boðar, tel að þær yrðu mjög til bóta. Hv. þingmaður gerði að umtalsefni það atriði að Skipulagsstofnun er falin fullnaðarafgreiðsla ákveðinna mála. Það vekur athygli að mér skilst að í fyrra frumvarpi hafi Skipulagsstofnun verið falið að staðfesta svæðis- og aðalskipulagstillögur í stað umhverfisráðherra. Miðað við rökstuðninginn, sem er í greinargerðinni með frumvarpinu, hefur einhvern veginn skolast til að taka hann út, en rökstuðningurinn felst í því, með leyfi forseta: „Þessari breytingu er ætlað að einfalda stjórnsýslu þessara mála þannig að eitt stjórnvald komi að staðfestingu skipulagstillagna í stað tveggja áður og mun það auka skilvirkni við afgreiðslu mála. Skipulagsstofnun mun hafa sama hlutverk og ráðherra varðandi yfirferð skipulagstillagna og m.a. gæta þess að þær séu í samræmi við lög, svo sem samþykktir landsskipulagsstefnu.“ Það er spurning mín til hv. þingmanns hvort hann telji það til bóta að Skipulagsstofnun hafi þetta hlutverk og með því mundum við vonandi ná út þeirri áhættu sem felst í því að pólitísk afskipti ráðherra, pólitískar skoðanir ráðherra, t.d. á einstaka virkjunarkostum, fari að blandast í það hvernig aðalskipulög eru afgreidd. Það eru sveitarfélögin sem fara með skipulagsvaldið í landinu og það er spurning hvort hv. þingmaður mundi standa að slíkri breytingartillögu.

Virðulegur forseti. Eins og ég kom inn á í ræðu minni hef ég ekki þaullesið frumvarpið þannig að ég hef ekki alveg náð að bera saman frumvarpið eins og það var áður og eins og það lítur út núna. Ég tel það fyrst og fremst til mikilla bóta að Skipulagsstofnun sé falið að afgreiða sérstaklega allar aðalskipulagsbreytingar og breytingar sem þar eru því að mér finnst ráðherra hafa tjáð skoðun sína og vald ráðherrans er fyrst og fremst fólgið í því að tékka á þessum formgöllum eins og Skipulagsstofnun og mér finnst að það eigi að hafa traust á slíkri stofnun svona almennt séð. Ég væri því til í að taka þá umræðu um að Skipulagsstofnun sé alfarið falið það vald að staðfesta aðalskipulög og svæðisskipulög, sérstaklega þegar við verðum komin með landsskipulag. Ég get ljóstrað því upp hér, sem mun sjálfsagt koma fram í umræðu á seinni stigum, að ég hef ævinlega haft jákvæða sýn á landsskipulag ef það er ekki ofnotað, þ.e. ef menn samþætta þær áætlanir sem til eru í landinu en nota það ekki sem stjórntæki til að stöðva einstakar framkvæmdir. Það hefur aftur á móti verið ástæðan fyrir því að ég hef ekki getað stutt þetta vegna þess að það hefur alltaf komið upp að það er augljóst að ráðherrar á hverjum tíma hafa ætlað sér hið pólitíska vald til þess að stöðva framkvæmdir, það er ekki meiningin. En þegar við síðan erum komin með samþættar áætlanir hlýtur það að vera Skipulagsstofnun sem getur klárað hverja aðalskipulagsbreytingu án þess að leita þurfi til ráðherra og kannski væri það einfaldasta leiðin.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir jákvæð viðbrögð við drögum að hugsanlegri tillögu. Ég hlakka til að eiga nánari samráð og samskipti við þingmanninn um þetta. Mig langar líka að vekja athygli á öðrum punkti sem þingmaðurinn kom inn á í ræðu sinni, sem er mjög mikilvægur, og það er þessi skörun við vinnuna sem fram fer hjá Fasteignamati ríkisins og hjá sýslumannsembættunum á grundvelli fasteignaskrár ríkisins. Ég held að það sé mjög mikilvægt að nýta tækifærið til að fara yfir þetta. Ég hef sjálf unnið á báðum vígstöðvum, hjá sveitarfélagi, hjá Fasteignamatinu, sem svo hét þá, og eins í þinglýsingum. Það er algjörlega ljóst að þarna er mikil skörun og ekki alltaf samræmd. Á þessu er nauðsynlegt að taka. Ég tel, fyrst verið er að fara hér í umfangsmikla vinnu við að skoða skipulagslögin, að víkja eigi aðeins að þessu sjónarmiði og skoða með hvaða hætti væri hægt að bregðast við og laga þetta umhverfi.

Frú forseti. Ég ætla aðeins að nefna hér í sambandi við landsskipulagið, af því ég kom því kannski ekki að í ræðu minni og heldur ekki í fyrra andsvari - ef fyrir lægju einhverjar samþættar greinargerðir sem menn gætu tekið mið af hefðu til að mynda hér á höfuðborgarsvæðinu kannski legið fyrir einhverjar mótaðar hugmyndir um það hvað þyrfti að byggja margar íbúðir á næstu 10 árum á öllu svæðinu. Menn hefðu getað leitað til þess, þ.e. sveitarfélögin, og ekki farið í eins óhefta samkeppni hvert við annað, að bjóða fram lóðir og síðan að byggja allt of mikið. Ég held að það megi margt nota jákvætt í þessu landsskipulagi en það verður að varast ofstýringuna og auðvitað er alltaf áhætta fólgin í því eins og ég kom inn á. Aðeins varðandi skörun þessara þátta sem ég nefndi þá er mikilvægt að það verði skoðað. Ég hvet umhverfisnefnd og eins ráðuneytið til þess að fara strax í þá skoðun, hafi það ekki verið hluti af þessu ferli, að velta fyrir sér með hvaða hætti bæði fasteignaskráin, þinglýsingar sýslumanna og jarðaskráin koma að skipulagsþættinum. Það rekst hvað á annars horn í þessum málum og endar því miður oft með því að það er svolítið óljóst hvaða eignir er búið að byggja hingað og þangað í hinum dreifðu byggðum og hefur bara verið þannig, annars þyrftu menn að hafa ansi miklar rannsóknarlögreglunefndir á stöðugri keyrslu út og suður til að fylgjast með því um allt land. Ég held að það gangi ekki. Það er hins vegar hægt, með því að nýta allar þessar skrár - ef þær yrðu samkeyranlegar með einum eða öðrum hætti, alla vega að það yrði skoðað - að minnka gallana sem þar eru í dag. 

Frú forseti. Það er ástæða til að fagna því að frumvarp til skipulagslaga skuli aftur vera komið til umfjöllunar á hinu háa Alþingi. Ég tel ástæðu til að fara aðeins yfir forsögu málsins við 1. umr. máls, sem er eins og þingmenn vita, umræða til kynningar þar sem menn koma helstu sjónarmiðum á framfæri. En síðan eru málin brotin til mergjar í nefndinni og breytingartillögur væntanlega afgreiddar við 2. umr. um frumvarpið. Eins og segir í markmiðsgrein frumvarpsins er hér stefnt að aukinni kynningu og samráði við almenning um skipulagsgerð. Nýmæli eins og landsskipulagsstefna, sem er líka samræmingaraðgerð, er hér inni. Hæstv. ráðherra talaði um skilvirkni og sveigjanleika. Mér finnst mikilvægt að hafa það í huga að skilvirknin og sveigjanleikinn þurfa að vera gagnvart fólkinu í landinu. Þetta er ekki frumvarp fyrir sveitarfélögin, þetta er frumvarp fyrir fólkið í landinu eins og önnur slík þó að skipulagslög séu síðan tæki sveitarfélaga og væntanlega ríkis til að stuðla að góðu og sjálfbæru skipulagi til framtíðar. Síðan er hér margt fleira ítrekað eins og með svæðisskipulög og annað. Ég kem nánar að því síðar. Nú eru nú þeir reyndar farnir úr salnum þeir tveir hv. þingmenn sem haft hafa sig hvað mest í frammi - og er reyndar hvorugur í hv. umhverfisnefnd. Kannski koma þau aftur en þau eru væntanlega að hlusta einhvers staðar annars staðar, frú forseti. Hvað varðar umfjöllun um frumvarpið vil ég að það komi skýrt fram að bálkur af þessari stærð, þegar tekin eru saman frumvarp til skipulagslaga, frumvarp til mannvirkjalaga og svo brunavarnalögin, frumvarpið um að taka þau til baka - það verður ekki hlaupið í gegnum þessa vinnu á handahlaupum enda stendur það ekki til. Hér sýnist mér vera 146 lagagreinar samtals á ferðinni, plús mýmörg ákvæði til bráðabirgða. Það þarf ekki bara að rýna í hverja einustu lagagrein heldur að lesa þær síðan saman og reyna að skilja nákvæmlega hvernig þetta tæki, skipulagstækið, eigi að virka til hagsældar fyrir okkur öll. Skipulagsferlið er kannski eins og önnur mannanna verk, og sama má segja um þingvinnuna, ferli stöðugra úrbóta. Að sjálfsögðu munum við leitast við að skila frá Alþingi, í sem mestri sátt vonandi, nýjum og betri skipulagslögum eins og efni standa til, enda sé ég ekki betur en hér sé á ferðinni afar gott og vel unnið frumvarp. Svo það sé á hreinu er það með öðrum hætti þegar hér eru tekin fyrir frumvörp sem breyta lögum í landinu en þegar fjallað er um þingsályktunartillögur um viljayfirlýsingar á hinu háa Alþingi, án þess að ég ætli að fara að draga úr gildi þeirra, er hreinlega ekki um sambærileg mál að ræða. Hér er um grundvallarlöggjöf á sviði umhverfismála og umhverfisverndar að ræða og um hana verður fjallað í umhverfisnefnd eins og þarf, en það verður heldur ekki slugsað þar. Það verður fjallað um hana eins og þarf. Til þess höfum við næstu vikur og mánuði og vonandi sumarið líka af því að ég vænti þess að enginn ætli í sumarfrí í sumar. Hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson sagði hér áðan að ekki væri nægilegt tillit tekið til dreifbýlissjónarmiða. Það má vel vera og við munum íhuga það vandlega í umhverfisnefnd en það er rétt, sem hæstv. umhverfisráðherra segir, að Samband íslenskra sveitarfélaga segist vera hagsmunagæsluaðili allra sveitarfélaga á Íslandi. Eins og við vitum samt öll eru sveitarfélögin ansi misjöfn að stærð og gerð og við hljótum að skoða málin með tilliti til þess. Þingmaðurinn gerði það einnig að umtalsefni að ef til vill hefði þurft að vinna frumvarpið betur. Nú er það svo, og það kemur auðvitað skýrt fram í greinargerð frumvarpsins og í athugasemdum við lagafrumvarpið, að breytingar á skipulagslögum hafa verið í undirbúningi samfellt í átta ár. Þáverandi hæstv. umhverfisráðherra, hv. þm. Siv Friðleifsdóttir, úr Framsóknarflokknum, skipaði nefndina sem vann fyrstu gerð þessa frumvarps. Hún vann á árunum 2002–2006. Hæstv. fyrrverandi umhverfisráðherra, þingmaður Sjálfstæðisflokksins, Sigríður Anna Þórðardóttir, sendi afrakstur nefndarinnar út til umsagnar sumarið 2006, ef ég man rétt. Hæstv. fyrrverandi umhverfisráðherra, þingmaður Framsóknarflokksins, Jónína Bjartmarz, fór fram með frumvarpið í febrúar 2007 og sú sem hér stendur gerði það ári síðar, í febrúar 2008. Auðvitað hafa frumvörpin og þessi vinna tekið breytingum á þessum langa ferli og margt breyst til batnaðar, mundi ég ætla, tekið er tillit til umsagna og annars slíks. Það er hins vegar ekkert leyndarmál að þegar þetta frumvarp var síðast lagt fram strandaði það á andstöðu sveitarfélaganna við landsskipulagsstefnuna eða landsskipulagsáætlunina. Nú geri ég mér góðar vonir um að hægt verði að vinna þetta frumvarp og ljúka þessari afar mikilvægu vinnu og umbótum á skipulagsmálum í landinu á næstu mánuðum á þessu missiri. Minnst var á Fasteignamat ríkisins og jarðaskrá og annað slíkt. Ég hygg, og kannski kemur það betur til umfjöllunar hér þegar við fjöllum um frumvarp til mannvirkjalaga, að það sé eitt af því sem nefndin þurfi að skoða og taka afstöðu til. Það er alveg rétt að upplýsingar sem þessar liggja of víða í samfélaginu. Það er of erfitt, bæði fyrir venjulegt fólk, fyrir sveitarstjórnir og aðra sem þurfa að nýta þessar upplýsingar, að nálgast þær, m.a. vegna þess að þær eru dreifðar. Eitt af því sem stuðlar að bættri þjónustu við almenning og íbúana í sveitarfélögunum er að hafa þessar upplýsingar miðlægar í einhvers konar gagnagrunni. Mætti vel hugsa sér að Fasteignamatið væri hluti af þeim gagnagrunni og ekki væri verra ef allir þessir gagnagrunnar væru undir stjórn umhverfisráðuneytisins, svo að ég segi nú alveg eins og er, frú forseti. Það þarf að samræma þessar upplýsingar og koma þeim betur til skila. Við munum fara yfir það í umhverfisnefnd eins og annað sem hér liggur fyrir. Ég ætla að öðru leyti ekki að hafa lengra mál um efni frumvarpsins. Það verður farið ítarlega yfir það í nefndinni og að sjálfsögðu fjallað þar um hverja grein. Ég vil ljúka ræðu minni með því að minna þingheim á að land er takmörkuð auðlind. Það er þess vegna sem það er svo nauðsynlegt að þetta frumvarp, þetta tæki, sé gott og það sé samræmt og það þjóni því markmiði að stuðla að sjálfbærri þróun hér á landi og þar með umhverfisvernd. Höfum það í huga að landið er takmörkuð auðlind. Okkur ber að umgangast það sem slíkt.

Virðulegi forseti. Eins og hér hefur komið fram er þetta ekki í sjálfu sér nýtt mál. Það er búið að gera nokkrar tilraunir til að endurskoða lög um skipulagsmál í landinu eins og hér var lýst ágætlega, bæði hjá hæstv. ráðherra og ekki síður hjá hv. formanni umhverfisnefndar. Hvað svo sem menn kunna að segja um innihaldið í þessum lagabálki öllum saman held ég að við getum öll verið sammála um það hvar svo sem við í flokki við stöndum að það er alveg nauðsynlegt að ljúka þessari vinnu, gera þær nauðsynlegu breytingar sem horfa til bóta í meðferð skipulagsmála. Meginágreiningurinn eins og hér hefur komið fram stóð um þá landsskipulagsstefnu sem sett var fram í frumvarpinu sem stöðvaðist í febrúar 2008. Þar lá ágreiningurinn og kannski hefur hann endurspeglast í þeirri staðreynd sem kom fram í ræðu hv. þm. Þórunnar Sveinbjarnardóttur áðan að allir líta á land sem auðlind, það gera allir. Mat fólks á því hvernig fara á með þessa sömu auðlind er hins vegar mjög mismunandi. Það verðum við einfaldlega að virða. Sumir standa í þeirri trú að stjórnvaldið á hinu háa Alþingi sé æðra öðrum, sem það vissulega er samkvæmt stjórnskipuninni, en ég legg áherslu á að sveitarstjórnirnar eru stjórnvald fólksins og standa íbúum landsins til muna nær en löggjafarsamkundan sjálf. Þess vegna hefur í gegnum tíðina áhersla Sambands íslenskra sveitarfélaga legið í þá veru að reyna að halda sem mestu af „valdi“ hjá viðkomandi sveitarfélögum um meðferð þeirra mála sem skipulagslögum er ætlað að taka á. Hér hefur verið rætt töluvert um landsskipulagsstefnuna. Ég er þeirrar skoðunar að það sé orðið brýnt að koma einhverri slíkri stefnu til framkvæmda. Ég hef ekki rýnt þetta frumvarp nægilega vel til að geta borið það saman við fyrra frumvarp frá árinu 2008 en ég treysti því hins vegar að hæstv. umhverfisráðherra hafi unnið að þeim breytingum sem til bóta horfa og reynt að jafna þann ágreining sem uppi var og eyða misskilningi, ef um hann var að ræða, á milli sveitarfélaga landsins og þá umhverfisráðuneytisins og þeirra stofnana sem undir það heyra. Það verður að gera kröfu til þess, eins og kemur fram í greinargerðinni með frumvarpinu, að fyrir liggi skýr fyrirmæli um samráð og kynningu við skipulagsáætlanir, gerð þeirra og meðferð. Sömu kröfur hljótum við að gera líka til landsskipulagsins að því leytinu til að þar verði m.a. lagt mat á áhrifin af þeim áherslum sem þar verða uppi. Ég vænti þess að það þurfi að búa það í eitthvert annað form en okkur birtist í frumvarpinu hér þannig að við fáum þá sýn til þessa tækis sem ætlunin er að beita, þess sem við köllum landsskipulag. Umræðan hefur oft verið bundin því að eingöngu eigi að koma í veg fyrir að hægt sé að nýta einhverja virkjanakosti. Það er náttúrlega fjarri öllum sanni. Það er verið að ræða miklu stærri þætti. Við getum tekið samgöngur. Ef menn vilja get ég alveg farið út í ræðu um flugvöllinn í Reykjavík, en í mínum huga ættu m.a. landsskipulag og stefna ríkisvaldsins í málefnum flugsins og hvernig við viljum koma því fyrir að taka til þess hvernig tekið yrði á því. Ég vil líka nefna hvaða sýn ríkisvaldið á hverjum tíma hefði til byggðaþróunar í landinu. Landsskipulag hlýtur að taka til þeirra þátta. Ef við horfum til þess og þeirrar þróunar sem við höfum glímt við undanfarna áratugi hefði kannski í sjálfu sér mátt segja, ef við hefðum treyst okkur til, að þróunin hefði ekki orðið með þeim sama hætti og raun ber vitni, þ.e. við erum komin með þá stöðu upp í íslensku samfélagi að hér búa hátt í 70% þjóðarinnar á tiltölulega litlu landsvæði. Í mínum huga er það ekki skynsamleg nýting þeirra gæða sem Ísland býr yfir. Ég vil segja það líka í ljósi ákvæðanna í greinargerðinni, og ég hef lesið hana frekast í því frumvarpi og þeim texta sem liggur fyrir, að Skipulagsstofnun er ætlað það hlutverk að sinna og hafa eftirlit með skipulagsákvörðunum sveitarfélaga, eins og þar stendur, tryggja samræmi þá á milli þeirra skipulagsáætlana sem verið er að vinna með hverju sinni og tryggja samræmi á milli þeirra líka og þessa svokallaða landsskipulags. Það er hins vegar ákveðið misræmi, a.m.k. eins og ég skil þann texta sem hér liggur fyrir, í greinargerðinni með frumvarpinu og ákvæðunum síðan í 29. gr. sem lúta að aðalskipulagi. Í greinargerðinni er sagt að Skipulagsstofnun sé ætlað það hlutverk að staðfesta m.a. aðalskipulagstillögurnar í stað umhverfisráðherra, þetta sé breyting sem verið er að gera. Það er tekið fram í greinargerðinni að þó sé „gert ráð fyrir staðfestingu umhverfisráðherra í ákveðnum tilvikum“. Í 29. gr. eins og hún er orðuð hér er einfaldlega tiltekið að aðalskipulagið sé „háð samþykki sveitarstjórnar og staðfestingu umhverfisráðherra“. Þetta eru þættir sem við verðum að laga og sem við setjumst örugglega yfir, ekki síst í ljósi þeirra orða sem ég hef ástæðu til að treysta, hv. formaður nefndarinnar hefur lýst því yfir að nefndin gefi sér góðan tíma til að fara í gegnum þetta. Þó tek ég ekki þar með undir áform hennar um að við þurfum að eyða sumrinu í þetta verkefni. Ég held að það ætti í rauninni ekkert að þurfa að vefjast fyrir okkur að ljúka þessu verki fyrr ef við vinnum það á skynsemdarnótum og reynum að ná sem mestri sátt um innihaldið í frumvarpinu og væntanlegum lögum, með það að markmiði að koma á þeim nauðsynlegu breytingum sem full þörf er á að gera í þessum lagabálki öllum. Ég hef rætt áður, m.a. þegar frumvarpið kom fram á árinu 2008, um nauðsyn þess fyrir okkur sem sýslum um þessa hluti, löggjafann, og erum að leggja þann ramma sem í lögunum á að búa, að átta okkur á því tímaferli sem felst í lagasetningunni og hvernig það kemur til með að verða. Í umræðu og vinnu sveitarstjórna ber oft við að þetta þyki mjög flókið og langt ferli, sömuleiðis hafa þeir sem hafa undir þetta stjórnvald að sækja, sveitarstjórnina og síðan ríkisvaldið, þá hjá Skipulagsstofnun og umhverfisráðuneytinu, kvartað undan því að þetta sé mjög tímafrekt. Að auki eru innbyggðir ákveðnir tímafrestir í athugasemdarferli og auglýsingaferli skipulagstillagna. Ég held að það sé nauðsynlegt fyrir okkur að reyna að teikna þetta upp og átta okkur á því hvort það sé yfir höfuð gerlegt eða æskilegt að reyna að stytta málsmeðferð, vinna tíma og gera þetta skipulegra. Ég tek undir að það sé líka nauðsynlegt að reyna að samræma verklagið á sem flestum stöðum sem að þessum málum lúta til að koma í veg fyrir tvíverknað en ekki síst til að spara tíma og amstur. Ég vil nefna skipulagslýsingu sem ákvæði er um í frumvarpinu þar sem gert er ráð fyrir að hún sé útbúin í aðdraganda skipulagsgerðar. Ég tel að þetta sé mjög gott og þarft mál, og eigi að einfalda og auðvelda fólki að vinna og átta sig á því verki sem skipulagsgerðin er. Ég held að það sé full nauðsyn á því. Ég hef orðið var við það í störfum mínum á undanförnum mörgum árum að skilningur á skipulagsgerðinni er almennt mjög takmarkaður. Þetta hefur þótt mjög mikil sérfræðivinna og hefur verið lokað fyrir að því leytinu til fyrir almenningi, það sé flókið að setja sig inn í þetta o.s.frv. Það á ekki að þurfa að vera þannig með breyttu verklagi. Þetta er liður í því og ég fagna því sérstaklega. Það vakti hins vegar athygli mína við yfirlestur á þessu skjali öllu saman að þeir sem koma að þessari vinnu eru fremur einstaklingar sem vinna við framkvæmd skipulagsmála. Ég er á engan hátt að lasta það fólk. Fagþekkingin liggur þar en ég held að það sé líka mjög nauðsynlegt í því ferli sem tekur við hjá umhverfisnefnd að reyna að taka inn sjónarmið þeirra sem þurfa að beygja sig undir skipulagsákvæðin, þ.e. atvinnulíf, einstaklinga, félagasamtök o.s.frv., fá fleiri aðila úr þjóðfélaginu að til að segja álit sitt á þeim tillögum sem hér liggja fyrir. Það hefur verið annað bitbein, ef maður getur sagt sem svo, í þessari umræðu sem lítillega hefur verið drepið á hér í dag og það lýtur að gjaldtöku fyrir skipulagsvinnuna. Eins og einhver góður maður orðaði það var samkvæmt mínum heimildum, bestum, í frumvarpinu áður en það kom í þá gerð sem okkur birtist gert ráð fyrir gjaldtökuheimild sveitarfélaga vegna skipulagsaðila, þ.e. að krefja framkvæmdaraðila um kostnað við skipulagsvinnuna þegar um leyfisskyldar framkvæmdir væri að ræða. Því er ekki til að dreifa hér, heldur er eingöngu í 38. gr. frumvarpsins ákvæði um að landeigandi eða framkvæmdaraðili geti á sinn kostnað gert tillögu að deiliskipulagi eða breytingu á því. Þó er þetta mjög takmörkuð heimild og nær ekki til annars en takmarkaðs eða tilfallandi kostnaðar, svo sem auglýsinga eða yfirferðar á skipulagstillögu. Ég held að það sé hins vegar nauðsynlegt að fá einhvern botn í þetta. Hvort sem okkur líkar betur eða verr verða sveitarfélögin með einhverjum hætti að geta fjármagnað þá vinnu sem þeim er ætluð að lögum. Einnig snýst spurningin um það hvort sveitarfélögum sé ætlað að bera skipulagskostnað, m.a. vegna virkjana. Við getum litið til þess máls sem lýtur að virkjunum Landsvirkjunar og skipulagsgerð í því sambandi. Þar liggur fyrir vilji ríkisins, sem er eigandi að Landsvirkjun, til ákveðinna verkefna. Því mætti í rauninni túlka ákvörðun þess ágæta fyrirtækis svo að fyrir lægi samþykki ríkisins fyrir því verkefni sem þar var ætlunin að inna af höndum og ráðast í. Hvað um það, ég held að það sé mjög nauðsynlegt að eyða þeirri óvissu sem liggur fyrir í þessum efnum um heimildir sveitarfélaga til að fá að taka gjald af þeim sem undir þau sækja að þessu leytinu til. Ég treysti því að við munum setjast yfir það og reyna að finna einhverja leið til að leiðbeina sveitarfélögum í þá veru að þau eigi þennan möguleika því að þetta er það verkfæri sem við höfum beitt. Ég sé enga ástæðu til að hverfa af þeirri braut. Við þurfum hins vegar að búa það í þannig ramma að það veki ekki upp spurningar eða ótta um að einhverjir óeðlilegir hagsmunir ráði för í þessum efnum. Þetta ætla ég að láta duga að sinni við 1. umr. um frumvarpið. Eins og ég hef áður sagt treysti ég því að umhverfisnefnd leggi í þá nauðsynlegu vinnu sem ég tel að þurfi að inna af höndum til að skapa um þetta sátt. Þar undir er lykilatriði að hafa gott og mikið samráð við Samband íslenskra sveitarfélaga sem fulltrúa og málsvara sveitarfélaga landsins. Ég legg áherslu á að það þarf líka að draga af þessari vinnu og ná fram sjónarmiðum þeirra sem undir skipulagsyfirvöld sækja.

Frú forseti. Hingað inn er komið að nýju frumvarp til skipulagslaga. Ég viðurkenni það nú í upphafi, frú forseti, að ég hef ekki samlesið þetta frumvarp og það frumvarp sem áður var. Ég rak þó augun í það sem olli mér hvað mestu hugarangri við fyrri skipulagsdrög en það er landsskipulag sem heitir nú landsskipulagsstefna og er ekki jafnafgerandi í þessu frumvarpi og var í hinu fyrra, þar sem sveitarfélögunum bar lögum samkvæmt að taka mið af landsskipulagsáætlun eins og það hét þá. Nú er sagt, með leyfi forseta: „Sveitarfélög skulu taka mið af landsskipulagsstefnu við gerð skipulagsáætlana eða breytinga á þeim og, eftir því sem við á, samræma þær landsskipulagsstefnu innan fjögurra ára frá samþykkt hennar.“ Þetta er ívið mildara fyrir sveitarfélögin en það sem áður var og ég tel ástæðu til þess að fagna þeim áfanga sem náðst hefur í því. Þó má ekki túlka orð mín þannig að landsskipulagsstefna sem slík sé ekki þörf en það er spurning hversu afdráttarlaus hún á að vera gagnvart sveitarfélögum. Ég tek undir það sem hér hefur verið sagt að það er sjálfsagt að í slíkri stefnu komi fram ákveðnar hugmyndir sem eru til hagsbóta fyrir landið í heild sinni, varðandi samgöngur, hugsanlega varðandi hafnarmannvirki og annað í þeim dúr. Einnig mætti skoða kannski færri og meiri framkvæmdir sem ég ætla ekki að nefna sérstaklega á þessu stigi. Það vekur hins vegar undrun mína að enn þá er sveitarfélögum mismunað í þessu frumvarpi. Í 9. gr. frumvarpsins er talað um að sveitarstjórnir sem ákveða að gert verði svæðisskipulag skuli koma á fót nefndum o.s.frv. Ef við skoðum hins vegar 12. gr., að ég held, og síðan 22. gr. laganna er þar sú skylda sett á sveitarfélög höfuðborgarsvæðisins að þar skuli vera í gildi svæðisskipulag en ekki er gerð sú krafa á önnur sveitarfélög. Samt er í þessu frumvarpi sagt að fyrst sé það landsskipulagsstefnan, síðan svæðisskipulagið, þar næst komi aðalskipulagið og því næst deiliskipulag. Ef ekki er sett skylda á öll sveitarfélög að til sé svæðisskipulag er þetta að mínu mati eiginlega marklaust vegna þess að það sama hlýtur að þurfa að gilda gagnvart öllum sveitarfélögum í landinu. Tökum sem dæmi sveitarfélög norðan og vestan höfuðborgarsvæðisins, við getum tekið Hvalfjarðarsveit, Akranes og Borgarbyggð. Þetta eru sveitarfélög sem liggja þétt hvert að öðru og ættu á nákvæmlega sama hátt og 22. gr. gerir ráð fyrir og segir beinlínis að það skuli vera svæðisskipulag á höfuðborgarsvæðinu - þetta er jafnbrýnt. Við getum tekið Akureyri og nærsveitir, hvort ekki sé brýnt að þar sé í gildi svæðisskipulag á sama hátt og á höfuðborgarsvæðinu. Á Austfjörðum - það er ekki bundið í lög að svo sé. Það kann að vera að sveitarfélög hafi ákveðið að gera það en það er ekki bundið í lög nema gagnvart höfuðborgarsvæðinu. Ég legg áherslu á það sem ég hef sagt fyrr að það er ekki hægt að setja lög með þessum hætti, setja ákveðinn píramída um hvaða skipulag heyrir undir annað skipulag, ef ekki er gætt jafnræðis gagnvart sveitarfélögum í landinu. Ég hvet því hv. umhverfisnefnd að taka þetta til skoðunar og skoða vandlega. Ég tel þetta ekki vera íþyngjandi fyrir sveitarfélög, stærri eða smærri, það á ekki að vera íþyngjandi fyrir sveitarfélög að koma sér saman um slíkt. Það er hins vegar umhugsunarefni fyrir þá sem eru hér á höfuðborgarsvæðinu hvernig menn hafa farið með svæðisskipulagið og gert á því endalausar breytingartillögur með tilliti til þess að þær hafi verið svo lítilfjörlegar. Síðan kemur í ljós að margoft hafði það í för með sér hundruð ef ekki þúsundir nýrra íbúða sem nú standa auðar vítt og breitt á höfuðborgarsvæðinu. Það ætti því kannski líka að vera sett inn að menn fari varlega með breytingar á svæðisskipulaginu til þess að koma í veg fyrir að við lendum í áþekkum ógöngum og ég tel að við hér á höfuðborgarsvæðinu höfum komist í með þessu síbreytilega svæðisskipulagi eins og við lögðum það fram. Í þriðja lagi, frú forseti, held ég að það þurfi að fara betur yfir og skoða frekar málsmeðferð. Í mínum huga þarf að skoða hvort við getum hugsanlega farið yfir og skoðað þessi tímamörk, hvort þau þurfi alltaf að vera svona löng og hvort við séum að ganga á rétt íbúanna. Hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir komst þannig að orði áðan að þessi lög væru fyrst og síðast fyrir íbúa þessa lands, þau eru ekki sérstaklega fyrir sveitarfélögin en sveitarfélögin væru náttúrlega ekki til ef það væri ekki til fólk. Ég held því að það megi skoða þessa málsmeðferð. Það á ekki að þurfa að draga úr gæðum, hvorki gerðar deiliskipulags né því að fólk hafi tækifæri til að koma með athugasemdir varðandi deiliskipulag, aðalskipulag eða svæðisskipulag, en mér finnst spurning hvort hægt sé að skoða þessi tímamörk. Ég tek undir með hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni. Ég held að það eigi líka að vera tímamörk á umhverfisráðuneytinu. Það eiga líka að vera tímamörk á Skipulagsstofnun um það hvenær og hvernig verkefnin eru afgreidd. Sá óskilgreindi tími sem oft hefur farið í að mál eru ekki afgreidd frá Skipulagsstofnun og síðar ekki afgreidd úr umhverfisráðuneytinu er skelfilegur að mörgu leyti fyrir sveitarfélögin. Við erum að setja lög og við erum að setja reglur. Við stöndum ekki við það sem stendur í lögunum en það eru engin viðurlög við því t.d. að Skipulagsstofnun tekur fleiri mánuði, sex, átta mánuði, í að afgreiða verkefni sem hugsanlega hefði átt að gera á þremur mánuðum. Umhverfisráðuneytið hefur tekið sér sex til átta mánuði í afgreiðslu ýmissa úrskurða en það hefði átt að taka miklu styttri tíma. Þetta er atriði sem við verðum að skoða og það þarf enginn, frú forseti, að reyna að segja mér að þessi endalausi lengdi frestur sé til þess að bæta málsmeðferð og koma öllum að. Það er eitthvað allt annað sem ræður för. Þetta er bara eitt verkefni sem við þurfum að ganga í, klára og lagfæra. Frú forseti. Í fjórða lagi langar mig að gera að umtalsefni gjaldtöku vegna skipulags- og framkvæmdaleyfa. Það er ljóst að hér er verið að setja ákveðnar skorður. Það kann að vera í lagi og kann að vera gott. Ég er pínulítið hugsi yfir 5. gr. sem við töluðum um varðandi kostnað við deiliskipulag. Ég þekki það að ef land er í einkaeigu og það er samkomulag á milli sveitarfélagsins og landeigandans að landeigandinn beri kostnað af deiliskipulaginu og það er að sjálfsögðu í samræmi við aðalskipulag sveitarfélagsins og svæðisskipulag höfuðborgarsvæðisins - en það er einn þáttur hér inni. Nú mætti líta svo á, frú forseti, að ég sé að gæta hagsmuna landeigenda og ég er kannski að því að pínulitlu leyti. Ég þekki til þar sem landeigandi hefur kostað deiliskipulag og hugsanlega eru á landi hans fornminjar eða fornleifar en þá ber honum líka að kosta alla þá rannsókn. Hún hefur stundum hlaupið á tugum milljóna og upphæðin hefur farið, að því ég best veit, yfir 100 milljónir sem landeigandi varði í að skoða og leita eftir fornminjum og fornleifum. Ég velti því fyrir mér hvort og þá hvernig sveitarfélagið muni þurfa að gera slíkt hið sama, hvort menn hafi velt því fyrir sér vegna þessa og hvort menn séu að pæla í og velta fyrir sér varðandi þetta frumvarp til skipulagslaga bæði kostnaði landeigenda sem og sveitarfélaga hvað þetta varðar. Ég varpa því til hv. umhverfisnefndar að hún skoði með hvaða hætti sveitarfélög og einstaka landeigendur hafa þurft að bera kostnað af fornleifarannsóknum á sínu landi og velti fyrir sér hvort það eigi að skoða þann þátt og koma með einhverjum hætti til móts við hann vegna þeirra útgjalda sem þar verða til og/eða hvort hlutirnir eigi að vera eins og þeir eru. Það er enn eitt í þessum skipulagslögum sem mig langar að nefna, frú forseti, og það er að samkvæmt aðalskipulagi setja sveitarfélögin inn íbúðasvæði, við setjum inn atvinnusvæði og sumir setja inn hina svokölluðu blönduðu byggð. Þar sem um er að ræða atvinnusvæði er alveg klárt að sveitarfélagið gerir ekki ráð fyrir íbúðabyggð, samþykkir ekki skráningu lögheimila á slíku svæði og heldur ekki íbúðir, og krefur eigendur atvinnuhúsnæðis um greiðslu fasteignagjalda samkvæmt því. Hins vegar ber svo við að til er nefnd sem heitir yfirfasteignamatsnefnd. Hafi einstaklingur kosið að innrétta íbúð á atvinnusvæði sem brýtur í bága við skipulag sveitarfélagsins er hann rukkaður um B-gjald, atvinnuhúsnæðisgjald. Hann hefur kosið að innrétta þar íbúð. Hann kallar til yfirfasteignamatsnefndina, hvar hún finnur eldhús, salerni, svefnherbergi og stofu og kannski einhverja aðra vistarveru. Samkvæmt yfirfasteignamatsnefnd er þetta íbúð, óháð því hvar hún er staðsett. Nefndin hefur það vald að breyta skipulagi sveitarfélagsins hvað það varðar, þarna sé lögleg íbúð og þess vegna eigi sveitarfélagið að innheimta af þessari íbúð á atvinnusvæðinu fasteignagjöld sem miðast við íbúðasvæði. Þetta stangast í öllu á við skipulagslög en samt er þetta gert. Eina leið sveitarfélagsins er að fara dómstólaleiðina gegn yfirfasteignamatsnefnd. Mér finnst það umhugsunarefni ef hægt er með slíkum úrskurði einum og sér að breyta gjaldtöku vegna fasteignarinnar af því að einhverjir hafi í blóra við skipulagslögin innréttað íbúð á svæði sem er ekki til íbúðabyggðar í krafti þess að þar er í fyrsta lagi klósett og eldhús. Mér finnst þetta umhugsunarefni inn í þessi skipulagslög. Frú forseti. Þar sem ég hafði farið mikinn varðandi landsskipulagsáætlun í umræðu um fyrra frumvarpið sem var rætt hér á þinginu 2007–2009 verð ég að fagna þeim áfanga sem hér hefur náðst og komist samkomulag um eins og fram kemur í 10. gr. frumvarpsins og ég hvet hv. umhverfisnefnd til þess að taka til athugunar þá punkta sem ég hef komið með.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að óska hæstv. umhverfisráðherra til hamingju með að hafa lagt þetta mál fram í þinginu og ég vonast svo sannarlega til að málsmeðferðin verði til fyrirmyndar og vönduð. Ég hjó eftir því í ræðu hv. þm. Þórunnar Sveinbjarnardóttur að henni fannst kröfur mínar varðandi málsmeðferðina kannski helst til miklar, og ég velti því fyrir mér þegar ég hlustaði á þessi orð hvort hún væri að fela mér það vald að ákveða að þingið starfaði í allt sumar. Ef svo er þakka ég fyrir traustið sem mér er sýnt varðandi það og ég tel mig alveg geta tekið þá ákvörðun þegar fram líða stundir. Frú forseti. Ég tel einfaldlega mikilvægt að vandað verði til verka vegna þess að þetta er gríðarlega stór og mikilvægur málaflokkur. Í skipulagsmálunum verður að leggja mikinn þunga á það að reglur séu skýrar þannig að enginn vafi leiki á málsmeðferðinni í lögunum og það er væntanlega það sem verður kappkostað að gera í vönduðu starfi nefndarinnar. Ég hlakka til að fá að fylgjast með af hliðarlínunni hvernig það allt saman gengur. Ég hef áður í andsvörum komið inn á nokkrar tillögur eða nokkur atriði sem ég tel rétt að nefndin skoði að breyta. Í fyrsta lagi að taka inn að nýju, sem var í fyrra frumvarpi, ákvæði varðandi kostnað, þ.e. rétt sveitarfélaga til að innheimta kostnað hjá þeim aðilum sem eru með tillögur sem koma inn á skipulag. Það er spurning hvers vegna þetta féll út og það er rétt að nefndin fari yfir það hvort ekki sé rétt að verða við boðaðri breytingartillögu hv. þm. Sigurðar Inga Jóhannssonar í þeim efnum. Jafnframt hef ég komið inn á það fyrr í umræðunni að ég tel nauðsynlegt að settir séu inn frestir varðandi þann tíma sem gefinn er til staðfestingar á aðalskipulagi og svæðisskipulagi að sjálfsögðu líka og deiliskipulagi og þá á ég við staðfestingaraðilann, en eins og dæmin sanna liggur þetta ekki ljóst fyrir. Þess vegna er í rauninni engin leið þegar farið er í þá vegferð að breyta aðalskipulagi eða gera nýtt aðalskipulag, að áætla þann tíma sem kemur til með að fara í það. Þetta er ekki nógu skýrt og ég tel rétt þar sem verið er að fara í heildarendurskoðun að við leggjum í það að reyna að sníða helstu ágallana af þessu kerfi okkar og þetta er einn af þeim. Það er ekki bara vegna nýjustu dæma sem við þekkjum, varðandi aðalskipulag í Flóahreppi og breytingu á aðalskipulagi Skeiða- og Gnúpverjahrepps, sem ég segi þetta, sagan segir okkur einfaldlega að þetta er atriði sem verður að laga og það er engin ástæða til að sleppa því að hafa slíka fresti inni. Ég vonast til að það verði skoðað með opnum huga í nefndinni. Ég hef aðeins minnst á það fyrr í umræðunni hvers vegna Skipulagsstofnun væri ekki falið það hlutverk að staðfesta svæðis- og aðalskipulagstillögur í stað umhverfisráðherra. Farið var vel yfir þetta í fyrra frumvarpi um breytingar á skipulagslögum og þar var röksemdin fyrir því að Skipulagsstofnun færi með þetta hlutverk sú að það væri einfaldari stjórnsýsla. Með þessum hætti væri það aðeins eitt stjórnvald sem kæmi að staðfestingu skipulagstillagna í stað tveggja og það var talið auka skilvirkni. Ég tel rétt að nefndin fari vel yfir það hvort ekki sé rétt að halda sig við þessar pælingar og þennan rökstuðning, þannig að það sé þá algjörlega klárt að það eru ekki nein pólitísk sjónarmið sem ráða því, sama hvort við erum sammála um að þetta hafi verið gert í fortíðinni eða ekki. Það er einfaldlega klárt og hafið yfir allan vafa að fagleg sjónarmið ráða því hver niðurstaðan er en ekki pólitísk sjónarmið. Ég tel einfaldlega að þetta umhverfi, skipulagsmálin, verði að vera í föstum farvegi og ég legg þunga áherslu á það. Herra forseti. Ég fór líka aðeins yfir í fyrri athugasemdum mínum þá skörun sem er annars vegar á milli þeirra upplýsinga sem eru um landsskipulag, deiliskipulag og aðalskipulag hjá sveitarfélögunum og hins vegar þeirra gagna sem unnið er eftir í þinglýsingakerfi sýslumanns sem byggir á skrám Fasteignaskrár ríkisins eins og hún heitir nú á dögum. Þar er talsverð skörun á milli. Þetta eru ekki sömu kerfin og það er ljóst að t.d. aðalskipulagsupplýsingar liggja ekki inni í þeim kerfum. Ég hef unnið á öllum stigum þessa máls, bæði hjá sveitarfélögum og hjá Fasteignamati ríkisins, eins og það hét í þá daga, og þar m.a. við það að hanna og prufukeyra hið nýja þinglýsingakerfi Landskrár fasteigna sem er notað. Þar var alveg ljóst að hægt er að gera ýmislegt í þessum fræðum. Ég tel rétt að við skoðum þetta. Það er ekki víst að nefndin finni útfærslu til að taka þetta inn en ég tel rétt, fyrst verið er að fara í heildarendurskoðun, að þetta verði skoðað. Það getur vel verið að einhver vinna sé í gangi í stofnuninni um þetta atriði en maður hefur rekið sig á það í framkvæmdinni að þetta er ekki fullkomið. Við stöndum hins vegar í þeim sporum, Íslendingar, að eiga eitt fullkomnasta fasteignaskrárkerfi í heimi, það er horft til þess sem fyrirmyndar víða um heim og það er vel. Það er gott að við státum af mikilli þekkingu þarna og þess vegna er ekkert því til fyrirstöðu að við reynum að bæta það enn frekar og fullkomna verkið með því að samræma þessi gögn. Ég tel rétt að fara í það á þessu stigi máls. Herra forseti. Ég tel í sjálfu ekki ástæðu til að vera með lengri umfjöllun að sinni um þetta málefni. Ég vona að góð sátt og samstaða verði um það með hvaða hætti verður fjallað um þetta mál í þinginu og það fái, ég ítreka ég það, vandaða málsmeðferð sem gæti verið hægt að skipuleggja á þann hátt að ekki þurfi að taka allt sumarið í það.

Hæstv. forseti. Ég vil eins og aðrir fagna því að frumvarp til skipulagslaga og önnur frumvörp sem hér liggja fyrir og verður vísað til hæstv. umhverfisnefndar, eru fram komin. Ég fagna því að endurskoðun er nú lokið að sinni og vona að umhverfisnefnd lánist að ljúka afgreiðslu frumvarpanna og þau verði að lögum fyrir vorið eða á þessu þingi. Ég tel að undirbúningurinn sé það vandaður og svo margir komið að honum að hægt sé að fara að taka á þessum málum og koma frumvörpunum í lagaform. Hæstv. forseti. Ég tek til máls til að varpa fram spurningu til hæstv. umhverfisráðherra ef hæstv. ráðherra getur mögulega svarað, og hún varðar svæðisskipulög. Ég hef sagt það stundum svona í gríni að eina leiðin til að koma á almennilegu skipulagi á höfuðborgarsvæðinu væri að sameina hreppana á höfuðborgarsvæðinu því að þar er í gildi svæðisskipulag sem og á öðrum stöðum þar sem einstaka sveitarfélag fer svo bara fram úr eða fer ekki eftir svæðisskipulaginu. Þetta sýndi sig hvað best í þenslu undanfarinna ára þar sem hvert og eitt sveitarfélag þar sem þenslan stóð yfir tók alla íbúaþróun til sín og áætlaði uppbyggingu á sínu svæði, í sínu sveitarfélagi, sem hefði átt að duga fyrir svæðið í heild. Ég sé ekki í frumvarpinu, og það er kannski vegna þess að ég hef ekki þaullesið það og er að koma að þessum málum núna, hvernig á að taka á því ef ekki er farið að svæðisskipulagsáætlunum, hvernig á að bregðast við. Landsskipulagið tekur til áætlana um samgöngur og byggðamál, náttúruvernd og orkunýtingu og aðra málaflokka sem varða landnotkun eins og hér kemur fram. Hafi einhvern tímann verið þörf á landsskipulagi tel ég að það sé núna við aðstæður þar sem tekist er á um stór mál sem koma inn á aðra löggjöf eins og áætlun um rammaáætlun og náttúruvernd og fleiri þætti þar sem tekist er á um nýtingu lands, takmarkaða auðlind. Ég sé ekki, hæstv. forseti, hvernig á að taka á þessu hvað varðar svæðisskipulögin, þannig að við lendum ekki í sömu ógöngum aftur og við stöndum uppi með eftir þenslu undanfarinna ára.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmönnum fyrir afar málefnalega og góða umræðu. Sannast það hér eina ferðina enn hversu mikið ríkidæmi það er að hafa innan borðs marga þingmenn sem hafa reynslu af sveitarstjórnarmálum, því að eins og hv. þm. Kristján Þór Júlíusson komst að orði er það stjórnvald fólksins. Ég vil meina að við getum gengið svo langt að tala um það líka hérna megin við Vonarstrætið ef svo má að orði komst, þ.e. að við á hinu háa Alþingi, ég tala nú ekki um í ráðuneytunum, fjarlægjumst ekki almenning í þessum efnum frekar en öðrum. Það eru þó nokkur atriði sem mig langar til að bregðast við í lokayfirferðinni en þetta er náttúrlega bara 1. umr. um málið. Ég sé að hv. formaður umhverfisnefndar skrifar niður mikið af þeirri speki sem hefur hrotið af munni mismunandi þingmanna úr öllum stjórnmálaflokkum sem eiga sæti á Alþingi til að nýta þær góðu og uppbyggilegu athugasemdir sem hér hafa komið fram. Er það hið besta mál. Mig langar aðeins að nefna kannski prinsippin í því sem hér er á ferðinni. Það sem um er að ræða, eins og hér hefur reyndar komið fram í umræðunni, er að land er takmörkuð auðlind sem ber að umgangast með mikilli varfærni og með hugmyndafræði sjálfbærrar þróunar að leiðarljósi. Hvað þýðir það? Það þýðir að heildarhagsmunirnir þurfa alltaf að vera hafðir að leiðarljósi, bæði að því er varðar hagsmuni samfélagsins til langs tíma, hagsmuni náttúru og umhverfis til langs tíma og hagsmuni efnahags til langs tíma. Að samþætta öll þessi sjónarmið gerir kröfu um að báðar hliðar hins opinbera ef svo má að orði komast, þ.e. bæði hið staðbundna stjórnvald sem eru sveitarfélögin og líka viðkomandi stofnanir og ráðuneyti, hjálpist að við að tryggja að þessi sýn sé höfð að leiðarljósi. Stundum er það þannig að hagsmunir þeirra sem eru of nálægt í tíma og rúmi geta verið of skammsýnir og þá þurfum við að leita að samtali við þá sem eiga að gæta að stærri hagsmunum til lengri tíma. Stundum er það þannig að þá sem fara með ráðuneytisvaldið eða sitja í stofnununum skortir þekkingu, innsæi og menningarupplifun þeirra sem búa á staðnum. Þess vegna er það svo einfalt að skipulagsmál hljóta að vera sameiginlegt verkefni þessara tveggja hliða hins opinbera. Þegar allt kemur til alls er þetta svo einfalt. Það er sama hvort það eru sveitarfélög, þingmenn, ráðherrar eða aðrir sem eru kjörnir fulltrúar, við höfum öll sömu skyldur við almenning. Við höfum með opinbert vald að gera, við höfum með opinbert fé að gera og sameiginlegt skattfé almennings og okkur ber að fara með það með heildarhagsmuni að leiðarljósi. Þannig er það. Og það hvort við gerum það sitjandi í hreppsnefnd eða sitjandi í ráðuneyti er í raun og veru bara tvær hliðar á nákvæmlega sama verkefni. Ég er mjög upptekin af þessari hlið málsins hafandi verið sveitarstjórnarmaður og sérstaklega hafandi verið í þeirri stöðu að upplifa sem töluverða glímu við ríkisvaldið akkúrat þetta, hver ætti að fara með endanlegt vald í málum. Ég held að það sé viðfangsefni fyrir okkur að tryggja að við sjáum þetta meira sem sameiginlegt verkefni frekar en að ríkið sé yfir sveitarfélögin sett eða sveitarfélögin yfir ríkinu í tilteknum efnum. Hv. þm. Kristján Þór Júlíusson nefndi sjónarmið þeirra sem þurfa að beygja sig undir skipulagsákvarðanir eða þeirra sem eiga hagsmuna að gæta. Það er gríðarlega mikilvægt að þeir eigi aðgang að verkefninu en það er mikilvægt að halda þeim utan seilingar meðan við erum að halda almannahagsmunum til haga vegna þess að hagsmunir þeirra sem fara með einhvers konar væntingar til framkvæmda eða uppbyggingar, hagsmunir þeirra sem eiga peninga og geta þrýst með þeim, geta valdið því að það verði ákveðið misræmi í því hvernig almannahagsmunum er fyrirkomið. Við þurfum að vera meðvituð um það, við þurfum að vera vakandi fyrir því. Hins vegar er það svo að bæði Samtök atvinnulífsins og aðrir aðilar koma auðvitað að þessari vinnu og eiga að gera það, en við þurfum að vera vakandi fyrir því hversu stóran sess það samráð á eða á ekki að skipa. Hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson talaði líka um í rauninni stórt prinsippmál sem er, eins og hann orðaði það, pólitísk afskipti ráðherra. Þetta er í raun og veru efni í langan fund vegna þess að nú er það svo að almenningur kýs sér löggjafarsamkomuna og löggjafarsamkoman kýs sér framkvæmdarvaldið og það er mikilvægt að hið pólitíska umboð sé ekki rofið á þessari leið. Það er mikilvægt að ráðherrar beri pólitíska ábyrgð gagnvart þinginu. Það er mikilvægt að ráðherra snúi sér ekki undan og segi: Stofnanir mínar ákváðu þetta. Það er mikilvægt fyrir þingið og það er mikilvægt fyrir lýðræðið að þessi pólitíska ábyrgð sé klár því að við getum ekki, burt séð frá allri fagmennsku og burt séð frá allri ítarlegri skoðun mála, útvistað framkvæmdarvaldinu til stofnana. Það getum við ekki gert, þá værum við farin að skrumskæla eða skekkja það sem er okkar skilningur á opinberu valdi og þá þurfum við að eiga um það endurskoðunarumræðu á því fyrirkomulagi sem er á stjórnskipan á Íslandi, sem kann að vera full ástæða til að gera og þá skulum við líka gefa okkur tíma í það. Hv. þm. Þuríður Backman ræddi um svæðisskipulögin. Ég þekki það nokkuð vel hafandi setið í stjórn svæðisskipulags Reykjavíkur eða höfuðborgarsvæðisins. Ég þekki það afar vel að þar er til gríðarlega gott svæðisskipulag fyrir höfuðborgarsvæðið en hefur ekki í raun og veru verið virkt og ekki verið nýtt sem skyldi, ekki eins og vinnan og metnaðurinn gefur tilefni til þegar sú vinna var lögð upp. Svæðisskipulag er náttúrlega gríðarlega mikilvægt tæki til þess að stýra byggðaþróun og til þess að samliggjandi sveitarfélög skipti með sér verkum, ef svo má segja, hvort sem það er uppbygging íbúðarhúsnæðis, atvinnuhúsnæðis, verslunar, samgangna eða annarra þátta. Við höfum því miður ekki borið gæfu til að gera þetta á höfuðborgarsvæðinu en nú er sett fram í frumvarpinu það nýmæli að skylt er að vinna svæðisskipulag vegna höfuðborgarsvæðisins. Það er í fyrsta skipti sem svo er að það er skylda. Þetta er lagt til vegna sérstöðu höfuðborgarsvæðisins sem samliggjandi þéttbýliskjarna og er ekki einungis heimild, heldur skylda. Vegna þessarar stöðu er mjög mikilvægt að í gildi sé svæðisskipulag, bæði á sviði samgangna og uppbyggingu atvinnuhverfa og íbúabyggða, til að tryggja yfirsýnina yfir byggðina og fyrirhugaða þróun hennar á svæðinu í heild. Þessa þætti þarf auðvitað að ræða mjög vel í nefndinni og þá með hvaða hætti við sjáum þetta fyrir okkur. Það er líka ágætisáminning, þegar við erum alla jafna að ræða skipulag, sama hvort það er deiliskipulag, aðalskipulag, svæðisskipulag eða landsskipulag, erum við því miður oftar en ekki bara að ræða það í tvívíðu samhengi, þ.e. við erum bara að ræða ráðstöfun lands en ekki í raun og veru framtíðarsýn samfélags sem er það sem skipulag felur í sér. Það felur líka í sér framtíðarsýn að því er varðar atvinnuuppbyggingu, að því er varðar menningarheildir, að því er varðar byggðaþróun eins og hv. þm. Kristján Þór Júlíusson nefndi réttilega áðan. Ég er viss um að mér hefur yfirsést eitthvað af þeim góðu athugasemdum sem hér komu fram en ég treysti því að þær fái allar málefnalega meðferð í nefndinni, og sama hvort það er umræðan um landsskipulag, ég fullyrði það við þá ágætu þingmenn sem hér hafa fjallað um það sérstaklega að það skref sem við höfum stigið í meðferð frumvarpsins í ráðuneytinu núna hvað varðar sátt við sveitarfélögin er mjög mikilvægt. Ég tel að því sé mjög vel fyrir komið. Við þurfum alveg örugglega að tryggja það að við séum búin að kortleggja mjög vel með hvaða hætti samráðsferillinn á sér stað þegar og ef kemur upp ágreiningur um ráðstöfun lands milli landsskipulagsstefnunnar eða áætlunarinnar annars vegar og viðkomandi sveitarfélags hins vegar, í hvaða farveg á að setja þann ágreining, hvernig á leiða hann til lykta o.s.frv. Það er eitt af því sem við þurfum að ræða og við þurfum að hafa til þess þol og úthald að setja þetta í þróunarfarveg þar sem fyrst og fremst gildir og er til staðar traust milli þessara tveggja stjórnsýslustiga. Mig langar að lokum að þakka fyrir umræðuna og óska nefndinni velfarnaðar í þessu mikilvæga verkefni og segi það nú að hringnum sé lokað og þegar umhverfisráðherrar úr öllum flokkum hafa talað fyrir frumvarpi til skipulagslaga held ég að við ættum að hafa það í þetta sinn.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um mannvirki. Vorið 2002 ákvað umhverfisráðuneytið að ráðast í heildarendurskoðun skipulags- og byggingarlaga, nr. 73/1997, eins og hér hefur lauslega verið drepið á. Í þessu skyni voru skipaðar tvær nefndir. Nefndirnar skiluðu vorið 2006 tillögum sínum í formi tveggja frumvarpa, annars vegar frumvarps til skipulagslaga og hins vegar frumvarps til laga um mannvirki. Í nefnd um endurskoðun byggingarhlutans áttu sæti fulltrúar umhverfisráðuneytis, forsætisráðuneytis, Samtaka iðnaðarins, Sambands íslenskra sveitarfélaga og Brunamálastofnunar. Nefndin hafði samráð við fjölmarga aðila við gerð frumvarpsins, þar með talinn sérstakan ráðgjafarhóp sem skipaður var helstu hagsmunaaðilum á sviði mannvirkjamála. Sumarið 2006 fór fram af hálfu umhverfisráðuneytis víðtæk kynning á framangreindum frumvörpum og voru þau send 159 aðilum, þar á meðal öllum sveitarfélögum landsins. Jafnframt kynnti ráðuneytið frumvörpin í fjölmiðlum og á heimasíðu sinni og var almenningi gefinn kostur á að gera athugasemdir við efni þeirra. Ráðuneytið fór vandlega yfir þær tæplega 70 skriflegu athugasemdir sem því bárust og voru m.a. vegna þeirra gerðar breytingar á frumvörpunum. Frumvarpið var lagt fram á 133. og 135. löggjafarþingi en náði ekki fram að ganga. Í frumvarpi til nýrra laga um mannvirki er lögð til ný skipan um stjórnsýslu mannvirkjamála en þó byggt á þeim grunni sem fyrir er. Lögð hefur verið á það áhersla að líta heildstætt á alla löggjöf þar sem fjallað er um öryggi og heilnæmi mannvirkja með það að markmiði að gera stjórnsýslu mannvirkjamála sem skilvirkasta, auka faglega yfirsýn í málaflokknum og tryggja samræmt byggingareftirlit um land allt. Lagt er til að sett verði á fót ný stofnun, Byggingarstofnun, sem hafi yfir að ráða faglegri hæfni til að hafa með höndum yfirstjórn byggingareftirlits í landinu með það að meginmarkmiði að auka öryggi mannvirkja og gæði. Gert er ráð fyrir að Byggingarstofnun taki til starfa við gildistöku laganna þann 1. janúar 2011 og frá sama tíma verði Brunamálastofnun lögð niður og verkefni hennar færð undir Byggingarstofnun og ábyrgð á framkvæmd byggingarmála færð frá Skipulagsstofnun til Byggingarstofnunar. Þá er lagt til að aðgengismál verði í höndum Byggingarstofnunar og enn fremur að fyrir gildistöku laganna verði heimilt að skipa forstjóra Byggingarstofnunar sem skal vinna að undirbúningi gildistöku laganna í samráði við umhverfisráðherra. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að meginþungi byggingareftirlits í landinu verði áfram í höndum sveitarfélaganna en mannvirki á tilteknum svæðum verði þó háð byggingarleyfi og byggingareftirliti Byggingarstofnunar, þ.e. mannvirki á hafi utan sveitarfélagamarka og mannvirki á varnar- og öryggissvæðum eins og þau eru skilgreind í varnarmálalögum, nr. 34/2003, og lögum um ráðstafanir í kjölfar samningsins við Bandaríkin um skil á varnarsvæðinu á Keflavíkurflugvelli, nr. 176/2006. Gert er ráð fyrir þeirri breytingu að byggingarnefndir verði valkvæðar og að sveitarstjórnir komi ekki með beinum hætti að stjórnsýslu byggingarmála nema með setningu sérstakrar samþykktar. Verði hlutverk sveitarstjórna að ráða byggingarfulltrúa sem síðan muni sinna útgáfu byggingarleyfa og framkvæmd byggingareftirlits. Í eðli sínu eru byggingarmál tæknileg mál. Þess vegna er eðlilegt að framkvæmd þeirra sé í höndum aðila með sérfræðiþekkingu á því sviði. Landnotkun og fyrirkomulag byggðar verða hins vegar áfram í höndum sveitarstjórna og skipulagsnefnda á grundvelli skipulagslaga. Þar sem lagt er til að skipulags- og byggingarlögum verði skipt í tvenn lög er nauðsynlegt að settar verði skýrar línur um mörk þessara laga. Gert er ráð fyrir að í lögum um mannvirki verði ákvæði er varða tæknilega gerð mannvirkja, sérstaklega varðandi öryggi, heilnæmi og aðgengi. Ákvæði er varða staðsetningu og umhverfi mannvirkja tilheyra hins vegar skipulagslögum. Þá mun þurfa samþykki skipulagsnefndar fyrir útgáfu byggingarleyfis varðandi breytingu á mannvirkjum hvað varðar útlit og form nema um óverulega breytingu sé að ræða. Gert er ráð fyrir að allt byggingareftirlit verði framkvæmt af faggiltum aðila í samræmi við ákvörðun skoðunarhandbókar sem Byggingarstofnun býr til. Þetta þýðir að annaðhvort er byggingareftirlit, þá aðallega yfirferð hönnunargagna og framkvæmd úttektar, framkvæmt af faggiltum skoðunarstofum eða byggingarfulltrúum sem þá þurfa að hafa fengið faggildingu til að annast slíkt eftirlit. Sama gildir um það beina eftirlit sem Byggingarstofnun mun hafa með höndum. Henni verður annaðhvort heimilt að fela það faggiltum skoðunarstofum eða annast það sjálf og þarf þá að afla sér faggildingar. Í frumvarpinu eru tiltekin þau hæfisskilyrði sem aðilar þurfa að uppfylla til að geta öðlast faggildingu og er gert ráð fyrir að þau séu misströng eftir umfangi mannvirkjagerðarinnar. Í frumvarpinu er lagt til að fleiri mannvirki en áður verði háð byggingarleyfi. Hér er um að ræða virkjanir og mannvirki á hafi utan sveitarfélagamarka. Áfram er gert ráð fyrir að tiltekin mannvirki falli utan gildissviðs laganna, svo sem fráveitumannvirki, dreifi- og flutningskerfi hitaveitna, vatnsveitna og fjarskipta, varnargarðar og samgöngumannvirki. Þessi mannvirki og eftirlit með þeim falla undir aðra löggjöf, svo sem vegalög og siglingalög og því eru þau undanþegin ákvæðum frumvarpsins. Í frumvarpinu er lögð á það áhersla að skýra hlutverk og ábyrgð eiganda mannvirkis, hönnuða, byggingarstjóra og iðnmeistara betur en gert er í gildandi lögum. Tekið er fram að hin endanlega ábyrgð sé eigandans en hann ráði til sín fagaðila sem sjái um afmarkaða þætti mannvirkjagerðarinnar og beri ábyrgð gagnvart eiganda. Þeir sjái um innra eftirlit eigandans og beiti gæðastjórnunarkerfum við undirbúning og stjórnun framkvæmda. Í frumvarpinu er leitast við að tryggja öguð vinnubrögð þeirra sem að mannvirkjagerðinni koma með því að gera kröfu um að þeir hafi gæðastjórnunarkerfi varðandi þá þætti rekstrar þeirra sem snýr að lögum og reglum um mannvirkjagerð. Á þetta bæði við um hönnuði, byggingarstjóra og iðnmeistara. Vonast er til að þessi ákvæði leiði til bættra vinnubragða við mannvirkjagerð og þar með til hagsbóta fyrir neytendur. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að Byggingarstofnun rannsaki sérstaklega tjón á mannvirkjum sem valda manntjóni eða alvarlegri hættu eða er til þess fallið að skapa hættu, svo sem af völdum veðurs, jarðskjálfta, flóða eða annarrar náttúruvár, eða ef mannvirki t.d. hrynja eða skemmast illa af óþekktum ástæðum. Hugsunin að baki því ákvæði frumvarpsins er að finna orsakir slíkra tjóna og læra af þeim mistökum sem kunna að hafa átt sér stað við hönnun eða gerð mannvirkis. Einnig geta slíkar rannsóknir leitt í ljós að breyta þurfi reglum um hönnun og byggingu mannvirkja. Nokkuð hefur skort á að slíkar rannsóknir fari fram með skipulögðum og markvissum hætti. Þessu til viðbótar skal Byggingarstofnun samkvæmt ákvæðum frumvarpsins árlega gefa út skýrslu um stöðu og þróun mannvirkjagerðar í landinu í því skyni að auka yfirsýn yfir þennan víðfeðma og flókna málaflokk. Lagt er til að gjald með nýju heiti, byggingaröryggisgjald, muni fjármagna starfsemi Byggingarstofnunar. Ekki er um nýtt gjald að ræða heldur hefur ákvæði um svokallað brunavarnagjald, sem innheimt hefur verið á grundvelli laga um brunavarnir, verið fært inn í frumvarp til laga um mannvirki. Skattstofn gjaldsins er óbreyttur og er það innheimt áfram af vátryggingarfjárhæð brunatrygginga fasteigna og lausafjár, svo og samsettra vátrygginga sem fela í sér brunatryggingu. Hér er hins vegar lagt til að gjaldið verði hækkað úr 0,045 prómillum í 0,07. Hingað til hefur brunavarnagjaldi einungis verið ætlað að standa undir rekstri Brunamálastofnunar vegna yfirumsjónar með brunavörnum en hér er lagt til að byggingaröryggisgjaldið renni til Byggingarstofnunar og standi þannig undir kostnaði við yfirumsjón byggingaröryggismála almennt. Með því að leggja slíkt gjald á brunatryggingar er gjaldtökunni dreift á mörg ár, þ.e. allan líftíma mannvirkisins, í stað þess að innheimta hærra gjald einu sinni í upphafi mannvirkjagerðar. Eigendur mannvirkja eiga að njóta góðs af yfireftirliti og umsjón Byggingarstofnunar allan líftíma mannvirkisins og því mæla góð rök með því að þessi leið verði valin. Í frumvarpinu er lögð til breyting á lögum um varnir gegn snjóflóðum og skriðuföllum. Breytingin er í því fólgin að árlegt gjald af brunatryggðum húseignum sem er helsti tekjustofn Ofanflóðasjóðs lækki úr 0,3 prómillum í 0,26. Fjárþörf Ofanflóðasjóðs er mætt þrátt fyrir þá lækkun sem hér er lögð til en framkvæmdatími hefur lengst frá því sem upphaflega er gert ráð fyrir. Þessi lækkun mun vega upp á móti hækkun brunavarnagjaldsins sem í frumvarpinu er nefnt byggingaröryggisgjald, eins og áður segir, þannig að gjaldtaka af brunatryggingum húseigna lækkar þegar á heildina er litið. Virðulegur forseti. Ég hef hér rakið meginefni þessa frumvarps um mannvirki og legg til að frumvarpinu verði að lokinni 1. umr. vísað til hv. umhverfisnefndar en ég mæli einnig fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um brunavarnir, nr. 75/2000. Í frumvarpinu eru í fyrsta lagi lagðar til breytingar sem nauðsynlegt er að gera á lögum um brunavarnir vegna þeirra breytinga sem lagðar eru til á löggjöf um byggingarmálefni í frumvarpi til laga um mannvirki sem áður var mælt fyrir. Einnig eru lagðar til nokkrar breytingar til viðbótar sem æskilegt er talið að gerðar verði á lögum um brunavarnir í ljósi reynslu þeirra níu ára sem lögin hafa verið í gildi. Í frumvarpi til laga um mannvirki eru, eins og ég hef lýst hér fyrr, lagðar til margháttaðar breytingar á stjórnsýslu byggingarmála. Er lagt til að hin nýja stofnun, Byggingarstofnun, taki við því hlutverki sem Brunamálstofnun hefur sinnt á grundvelli laga um brunavarnir. Í frumvarpi því sem hér er mælt fyrir er gert ráð fyrir að öll ákvæði sem hafa verið í lögum um brunavarnir varðandi hlutverk Brunamálastofnunar færist undir lög um mannvirki og undir Byggingarstofnun. Enn fremur er lagt til að brunamálaráð verði lagt niður. Í frumvarpi til laga um mannvirki er lagt til að Byggingarstofnun leiti í störfum sínum samráðs við hina ýmsu hagsmunaaðila, þar með talið Samband íslenskra sveitarfélaga. Ekki er hins vegar gert ráð fyrir að sérstakt fagráð starfi að baki stofnuninni heldur leiti stofnunin þeirrar ráðgjafar sem hún þarfnast hverju sinni eftir aðstæðum. Útvíkkun á hlutverki stofnunarinnar kallar á samráð við mun fleiri aðila en þá sem setið hafa í brunamálaráði. Eðlilegt er að stofnunin skipuleggi sjálf einhvers konar samráðsvettvang, mismunandi eftir málefnum og málaflokkum sem undir stofnunina heyra. Ekki er talin þörf á að binda slíkt samráð eða fyrirkomulag þess í lög umfram það sem gert er í frumvarpi því sem áður var mælt fyrir um mannvirki. Auk þessa er lagt til að skólaráð Brunamálaskólans verði lagt niður í núverandi mynd en í stað þess verði skipað sérstakt fagráð sem hafi það hlutverk að vera Byggingarstofnun til ráðgjafar um fagleg málefni Brunamálaskólans. Gert er ráð fyrir að sömu aðilar tilnefni í fagráð Brunamálaskólans og skólaráð, þ.e. Samband íslenskra sveitarfélaga og Landssamband slökkviliðs- og sjúkraflutningamanna, auk Félags slökkviliðsstjóra. Þá er formaður skipaður af ráðherra án tilnefningar. Gert er ráð fyrir að lög um brunavarnir haldi gildi sínu sem sjálfstæð lög og að mestu óbreytt fyrir utan þær breytingar á yfirstjórn málaflokksins sem hér eru raktar enda hafa þau í aðalatriðum reynst vel frá því að þau tóku gildi í ársbyrjun 2001. Meðal annarra breytinga má nefna að lagt er til að björgun á fastklemmdu fólki úr mannvirkjum og farartækjum verði eitt af lögbundnum hlutverkum slökkviliðs. Í meira en áratug hafa langflest slökkvilið landsins sinnt þessu verkefni án lagaskyldu. Björgun fólks úr farartækjum, t.d. eftir umferðarslys, krefst sérhæfðs búnaðar og þjálfunar þeirra sem búnaðinn nota. Þegar beita þarf slíkum tækjum er nauðsynlegt að slökkvilið sé á staðnum vegna eldhættu við farartækið. Hefur því skapast sú hefð að slökkvilið sinni þessu verkefni og er kennsla í meðferð búnaðarins hluti af námsefni Brunamálaskólans. Búnaðurinn nýtist einnig við björgun fólks úr mannvirkjum, en ekki er þó átt við þá starfsemi björgunarsveita sem felst í rústabjörgun. Var ákveðið að höfðu samráði við dómsmálaráðuneyti og samgönguráðuneyti að lögbinda þetta hlutverk við slökkvilið landsins. Með því að gera verkefni lögbundið er tryggt að þessi þjónusta sé fyrir hendi á öllu landinu og uppfylli tilteknar lágmarkskröfur. Virðulegur forseti. Ég hef rakið meginefni þessara tveggja frumvarpa, annars vegar um mannvirki og hins vegar um brunavarnir, og legg til að þeim verði báðum að lokinni 1. umr. vísað til hv. umhverfisnefndar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. umhverfisráðherra fyrir að fara í gegnum frumvörpin. Eins og fram kom í umræðunni um skipulagsmál er málasviðið víðfeðmt en leiðir sjálfsagt hvað af öðru. Það er búið að skipta skipulags- og byggingarlögunum upp í tvennt. Það er tvennt sem mig langar að ræða við hæstv. ráðherra. Annars vegar: Hefur verið haft samráð við Samband íslenskra sveitarfélaga um kostnað við bæði breytingu á lögum um brunavarnir og eins um skipulagslögin? Ég sá það ekki í sambandi við mannvirkjahlutann og spyr af hverju svo hafi ekki verið. Ég hef kannski bara ekki séð það. Það er auðvitað gleðilegt að ráðuneytið skuli vera það en eins og oft hefur komið fram áður eru fleiri en einn opinber aðili í þessu landi og það er óþolandi þegar Alþingi setur lög að kostnaðurinn verði til hjá fleirum en ríkinu. Þess vegna er þetta fyrirspurn mín: Af hverju á það ekki við þarna? Hin fyrirspurnin snertir hvort ekki hafi verið ígrundað meira - ég veit að það var talsvert rætt á fyrri stigum - að þetta inngrip sem Byggingarstofnun hefur í verkferli byggingarfulltrúa gerir það að verkum að byggingarfulltrúar hafa í raun og veru tvo hatta, annars vegar sveitarstjórnina sem ræður þá, borgar launin og hefur eftirlitið að hluta til og að stóru leyti en svo virðist Byggingarstofnun líka að eiga að hafa yfireftirlit og geta jafnvel gripið inn í, samkvæmt fyrra frumvarpi. Ég hef ekki alveg séð hvort þetta sé fullhugsað og hvort menn sjái ekki einhverja vankanta á því að byggingarfulltrúarnir séu annars vegar með tvo herra og hins vegar að Byggingarstofnun hafi það vald að geta gripið inn í valdsvið sveitarfélagsins og byggingarfulltrúans og hreinlega tekið fram fyrir hendurnar á honum. Mér finnst spurning hvort þarna sé ekki of langt gengið.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þm. Sigurði Inga Jóhannssyni fyrir spurningu hans og vangaveltur. Að mínu viti hefur sannarlega verið haft samráð við Samband íslenskra sveitarfélaga um þessa þætti og atriði eins og önnur en það er rétt sem þingmaðurinn nefnir, og hann kom inn á mína yfirferð þegar ég lauk umræðu varðandi endurskoðun á skipulagslögunum, að í öllum þessum geira þurfum við að gæta að tveimur hliðum hins opinbera, þ.e. sveitarfélögunum annars vegar og ríkinu hins vegar. Í frumvarpinu um mannvirki er auðvitað fyrst og fremst um að ræða neytendalöggjöf, þ.e. þetta er löggjöf sem snýst um að styrkja og tryggja stöðu neytenda á þessu sviði enn betur en áður hefur verið gert. Við höfum því miður allt of mörg dæmi um að eftirlit og eftirfylgni hefur verið brotakennd og ekki nægilega góð og að einstaklingar og fjölskyldur hafi lagt allan sinn ævisparnað og allt sitt í íbúðarhúsnæði sem hefur síðan ekki staðið undir væntingum vegna þess að það hefur ekki verið gætt nægilega vel að gæðum. Þarna erum við því að tryggja að Ísland sé vonandi komið á sama stað og nágrannalönd okkar hvað þetta varðar. Ég treysti enn og aftur nefndinni til að rýna efasemdir sem hér koma upp og mér finnst sjálfsagt að gefa pláss til þess en fyrst og fremst er þetta gert með hagsmuni neytenda og hagsmuni almennings að leiðarljósi.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. umhverfisráðherra svarið. Ég get alveg tekið undir að verið sé að styrkja neytendalöggjöfina. Ég hjó eftir því í umræðunni áðan í sambandi við sveitarfélögin og almenning að auðvitað væru engin sveitarfélög ef enginn væri almenningurinn þannig að sveitarfélögin sinna auðvitað þessari nærþjónustu. Mér fannst ráðherrann kannski ekki svara því nægilega vel af hverju neytendaverndin yrði tryggari með því að yfirstofnun á vegum ríkisins hefði þetta inngrip á starfssvið byggingarfulltrúanna. Ég er ekki viss um að það sé endilega rétt að ríkisvaldið, og í þessu tilviki Byggingarstofnun, hafi þetta valdsvið og það eitt og sér tryggi meiri neytendavernd. Ég er ekki viss um það og mér finnst íhugunarvert fyrir nefndina að fara vel yfir það. Á sama hátt má líka velta fyrir sér þeim flokkum sem áfram er gert ráð fyrir að séu undanþegnir byggingarleyfisgjöldum. Það er fjallað um fjölmörg fráveitumannvirki og slíkt, flutningskerfi hitaveitna og margt annað sem er neðan jarðar en við þekkjum líka stór mannvirki ofan jarðar eins og háspennulínur og slíkt sem maður gæti velt fyrir sér hvort ættu ekki að vera háð byggingarleyfi og hvort ekki ætti að fara fram frekari umfjöllun um hvernig þeim er háttað. Þau hafa langvarandi áhrif, sjónræn áhrif, en hugsanlega getur þetta líka snert fagleg atriði í sambandi við byggingu þeirra. Maður veltir þess vegna fyrir sér hvort það sé sjálfsagt mál að öll þessi mannvirki séu áfram undanþegin. Það er líka atriði sem nefndin þarf sjálfsagt að skoða. Það er nóg af verkefnum.

Hæstv. forseti. Ég vil að sama skapi eins og áðan þakka framlagningu þessa frumvarps til laga um mannvirki. Hér er komið í eitt frumvarp umgjörð utan um öll mannvirki. Það er búið að brjóta upp þá löggjöf sem við höfum í dag þar sem bæði skipulags- og byggingarmál eru í sömu lagaumgjörð en ég tel að þetta sé mjög til bóta. Það sem ég vildi spyrja hæstv. umhverfisráðherra um er að í þessu frumvarpi er vísað til reglugerðarsmíðar. Þetta verk er mjög flókið, tæknilegt og fer inn á mörg svið þegar öll mannvirki eru undir og vísað er til reglugerðar. Í markmiðssetningunni er m.a. sagt að markmið þessara laga sé að stuðla að aðgengi fyrir alla. Nú veit ég að mjög hefur verið beðið eftir reglugerð um aðgengi fyrir alla. Þetta atriði hefur ekki verið í brennidepli hjá okkur hvað varðar byggingarframkvæmdir og við sjáum það á gömlum húsum að það eru erfiðleikar við að koma við aðgengi fyrir alla. Það væri í sjálfu sér í lagi ef það væri ekki þannig að í dag er í nærri hverri einustu byggingu sem byggð er ekki hugað að aðgengi fyrir alla. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Hvenær má vænta reglugerðar hvað varðar einstaka þætti og þá sérstaklega þennan?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Þuríði Backman fyrir spurninguna. Nú þegar er hafin endurskoðun á byggingarreglugerð og hlutverk nefndarinnar er að semja byggingarreglugerð með hliðsjón af þessu nýja fyrirliggjandi frumvarpi. Í erindisbréfi nefndarinnar er m.a. tekið fram að nefndinni sé sérstaklega ætlað að huga að sjónarmiðum er varða aðgengismál með það að markmiði að uppfylla ákvæði samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. Það er því sérstaklega hér inni en þar fyrir utan tölum við um að sérstaklega sé hugað að byggingum sem ætlaðar eru börnum og ungmennum, svo sem skólum og íþróttamannvirkjum, með það að markmiði að skapa örugg skilyrði fyrir börn til lífs og þroska samanber barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna, m.a. hljóðvist í skólum með tilliti til nýrra kennsluhátta, vistvænni byggð með markmið sjálfbærrar þróunar að leiðarljósi o.s.frv. Ég tel því, virðulegi forseti, að þessari ágætu athugasemd hv. þingmanns sé tryggður farvegur í núverandi endurskoðun á byggingarreglugerð. Ég vænti þess að reglugerðin liggi fyrir 1. febrúar 2011 en verklokum í fyrsta áfanga ljúki 1. maí 2010. Gert er ráð fyrir að nefndin skili áfangaskýrslu og verði þá búin að kortleggja ráðgjafarhópa, fjölda þeirra og skipan enda er, eins og þingmaðurinn nefndi áðan, um gríðarlega fjölbreytta og mikla yfirferð að ræða á þessum geira og mikilvægt að þar sé rýnt mjög vel í hvert horn.

Hæstv. forseti. Það væri líka áhugavert að fá aðeins fram sýn hæstv. ráðherra á fyrirkomulag eldvarnaeftirlitsins eða eldvarna þar sem núna er verið að sameina eða fella Brunamálastofnun inn í nýja stofnun. Hvernig sér hæstv. ráðherra fyrir sér að þessari sérgrein, sérstaklega eftirliti, verði komið fyrir í nýrri stofnun? Verður það sérstök deild? Verður þessu mikilvæga hlutverki tryggt það svigrúm eða sú staða sem það hefur í dag innan nýrrar stofnunar? Það er mikilvægt að þessu hlutverki verði ekki ýtt til hliðar. Kostnaður við eftirlit á byggingartíma. Í þessu flókna ferli öllu saman þar sem margir gætu komið að í þessari nýju stofnun, mun eftirlitið verða einfaldara eða mun það verða flóknara? Eru fleiri aðilar sem koma að viðkomandi stofnun? Eins til að vísa í það sem við erum að uppskera núna af þeim hraða sem var í byggingarframkvæmdum á þessu tímabili. Árangur þessa þenslutímabils er núna að koma fram í byggingum 

Virðulegur forseti. Í þessu frumvarpi er gert ráð fyrir að lög um brunavarnir haldi gildi sínu sem sjálfstæð lög að mestu leyti óbreytt, eins og ég gat um áðan í minni framsögu, en þegar við ræðum um hlutverk Byggingarstofnunar í heild held ég að það sé kannski best útskýrt með þeim hætti að við viljum stefna að því að auka gagnsæi, skilvirkni og einfaldleika en um leið gera ítarlegri kröfur um gæði og öryggi en áður hefur verið. Hvernig einstökum þáttum stofnunarinnar er fyrir komið innan hennar verður að taka afstöðu til um leið og hún stígur sín fyrstu skref frá og með næstu áramótum. Ég vænti þess að það verði gert af þeim stórhug sem málaflokknum ber um leið og við göngum hægt um gleðinnar dyr í þeirri kreppu sem nú stendur yfir. Það skiptir máli að búa þessum málaflokki almennileg og sómasamleg skilyrði vegna mikilvægis hans. Ég held að ég geti fullyrt það og fullvissað þingmanninn um að það er mikil eftirvænting í geiranum eftir því að þetta verði gert og ég er handviss um að allir þeir fagmenn sem koma að málinu muni gæta vel að því að stofnunin geti axlað þessa ábyrgð.

Virðulegi forseti. Þetta er á margan hátt merkilegt mál eins og það sem við ræddum fyrr á fundinum. Raunar eru bæði málin undir en ég kýs að ræða sérstaklega og nær eingöngu um mannvirkjafrumvarpið svokallaða. Hitt frumvarpið um brunavarnir liggur þokkalega vel fyrir og er í rauninni án mikilla annmarka, þær breytingar sem eru lagðar til. Hins vegar er mjög athyglisvert í kostnaðargreiningunni sem fylgir því frumvarpi að sjá þann kostnað sem sveitarfélögin hafa verið að leggja í á þeim sviðum sem þar um sýsla og þar undir heyra. Þó er eitt atriði sem ég held að nauðsynlegt sé að ræða sérstaklega í tengslum við það frumvarp. Það lýtur að gildissviði laganna gagnvart flugvöllum þar sem við höfum uppi í rauninni tvær túlkanir eða tvenns konar afstöðu, annars vegar hjá yfirvöldum samgöngumála og hins vegar hjá yfirvöldum brunamála. Í ljósi umræðunnar um öryggismál á flugvöllum landsins, sérstaklega við Reykjavíkurflugvöll, held ég að nauðsynlegt sé að taka þetta atriði sérstaklega til umræðu í meðförum nefndarinnar. Í þessu frumvarpi er að sjálfsögðu ýmislegt rakið sem lýtur að helstu nýmælum sem því fylgja. Í andsvörum var drepið á það atriði sem skar sérstaklega í augu og laut að stjórnsýslu þessara mála og inngripi væntanlegrar Byggingarstofnunar í störf byggingarfulltrúanna. Í 18. gr. frumvarpsins kveður á um þessa skipan. Eins og hún liggur fyrir er hún að mínu mati á allan hátt aðgengilegri en áður var. Það er búið að draga beittustu tennurnar úr þeim áformum sem voru inni í frumvarpinu frá fyrri stigum. Það sem mér finnst hins vegar sérstakt umhugsunarefni er ákvæði í 1. gr. frumvarpsins um markmið þess. Þau eru í sjálfu sér ágætlega metnaðarfull eins og þau eru orðuð þarna og líka ef maður skoðar skýringarnar við 1. gr. en a-liður 1. gr. hljóðar svo, með leyfi forseta.: „Að vernda líf, heilsu fólks, umhverfi og eignir með því að tryggja faglegan undirbúning mannvirkjagerðar og virkt eftirlit með því að kröfum um öryggi mannvirkja og heilnæmi sé fullnægt.“ Síðan kemur skýringin við 1. gr. en þar er, með leyfi forseta: „fjallað um þann grundvallartilgang löggjafar um mannvirkjagerð að vernda líf, heilsu fólks, umhverfi og eignir með því að tryggja faglegan undirbúning mannvirkjagerðar og virkt eftirlit með því að kröfum um öryggi þeirra og heilnæmi sé fullnægt.“ Til viðbótar er vitnað í barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna og fleira, svo sem markmið um sjálfbæra þróun og orkunýtingu. Allt eru þetta góð og gild sjónarmið en í frumvarpinu sjálfu eru þau lítt útfærð og óljós á ýmsan hátt. Ef maður skoðar síðan 60. gr. frumvarpsins, um setningu reglugerða, þar sem kveðið er á um hvernig eigi að stýra ákvæðum þess með reglugerðasetningu er í rauninni ekki vikið almennilega að því hvernig nálgast eigi þessi markmið. Ég held að ástæða sé til þess að nefndin taki til umræðu hvort markmiðssetningin sé nægilega skilmerkilega útfærð í þessu annars merkilega og á margan hátt skynsamlega frumvarpi. Varðandi helstu nýmælin ætla ég einungis að staldra við örfáa þætti. Aðskilnaður byggingarlaga og skipulagslaga er sérstaklega tiltekinn í greinargerðinni með frumvarpinu þar sem nefnt er að ákvæði sem varða staðsetningu mannvirkja tilheyri skipulagslögum sem og varðandi breytingar, útlit og form á byggingarleyfi o.s.frv. Þetta getur að vísu líka tvinnast saman í meðförum þessara tveggja nefnda sem um málin fjalla og það þarf að ganga varlega um þetta. Hins vegar er ástæða til að fagna því að hlutverk og ábyrgð eigenda mannvirkja og hönnuða, byggingarstjóra og iðnmeistara séu skýrð og það á að hjálpa okkur við að reyna að tryggja agaðri vinnubrögð en oft hafa tíðkast í þessum málaflokki. Ég vil þó ekki að orð mín skiljist með þeim hætti að ég telji allt í drasli, eins og einhver mundi orða það. Það er langur vegur frá en ákveðin atriði þarna inni má bæta og það er vel að lagt er í það verk. Ég staldraði líka við g-liðinn sem tiltekinn er í nýmælum og lýtur að viðskiptum með byggingarvörur. Í greinargerðinni er sagt að um sé að ræða reglur sem Ísland er skuldbundið til að hafa í sinni löggjöf og eru þær teknar efnislega óbreyttar upp úr tilskipuninni. Í ljósi þess að við höfum lent „í slysum“ með innleiðingu Evróputilskipunar held ég að það sé full þörf á því að fara vandlega yfir þennan þátt málsins og skoða hvort það sé nauðsynlegt að innleiða þetta með þeim hætti sem hér er lagt til, að þetta sé tekið óbreytt upp. Við höfum varnaðarorð m.a. nefndar á vegum Alþingis sem skilaði skýrslu um að við ættum að vara okkur hvernig við innleiddum tilskipanir sem þessar. Ég vil líka nefna byggingaröryggisgjaldið þar sem í greinargerðinni er sagt að með því að leggja gjaldið á brunatryggingar sé gjaldtökunni dreift á allmörg ár, þ.e. allan líftíma mannvirkisins í stað þess að innheimta hærra gjald einu sinni í upphafi mannvirkjagerðar. Í þessu máli má varpa því upp hvort við getum talað um að gjaldtakan, eins og hún er lögð upp, sé ígildi skatts. Þá væri ágætt að taka umræðu um það í meðförum nefndarinnar hvaða kostir fylgja því að gera þetta með þessum hætti frekar en þeim að leggja gjaldið á einu sinni og innheimta það eins og það kemur fyrir við þá álagningu. Ég held að hægt sé að finna bæði kost og löst á hvoru tveggja. Úrskurðir um ágreining, það eru atriði þar inni líka sem lúta að því að úrskurðarnefnd skipulags- og byggingarmála eigi að hafa með höndum úrskurði, eða að ágreiningi í þessum efnum sé skotið þangað inn, þó ekki varðandi ágreining sem lýtur að framkvæmd eftirlits frá grunni skoðunarhandbókar. Þeim þætti á að vísa til Byggingarstofnunar. Hún á að gefa bindandi álit fyrir alla aðila málsins en það þarf að skýra það, í mínum huga í það minnsta, að sú stofnun sem á að leggja grunninn og útbúa skoðunarhandbókina eigi að vera úrskurðaraðili í þessum efnum. Það hlýtur að þurfa frekari skýringa við. Ég hef líka alltaf haft ákveðinn fyrirvara á því að stjórnsýslustofnun, eins og lagt er upp með að Byggingarstofnun verði, hafi með höndum beint eftirlit með tilteknum þáttum eins og hér er tiltekið varðandi einstaka mannvirkjagerð. Ég hef alltaf haft uppi efasemdir um að við eigum að vinna með þeim hætti að fela stjórnsýslustofnunum beint eftirlit. Ég tel að við getum lent í ákveðnum hagsmunaárekstrum innan stofnunar og gagnvart reglusetningunni þegar við kjósum að skipa málum þannig og ég hefði kosið að skoðað yrði hvort þar sé hægt að finna annan flöt á. Ég rak augun í nokkur atriði sem varða einstakar greinar en hirði ekki um að fara nákvæmlega ofan í þau. Ég kem því á framfæri í nefndarstarfinu og kem þeim upplýsingum til formanns eða ritara nefndarinnar. Þetta eru nokkur smáatriði sem óþarfi er að velta sér mikið upp úr við 1. umr. Stærstu athugasemdir mínar lúta hins vegar að þessari fyrirhuguðu stofnun, Byggingarstofnun, sem á að vera yfirumsjónar- og samræmingaraðili fyrir það hlutverk sem ríkinu er ætlað að sinna. Hér er lagt upp með að þessi nýja stofnun taki til starfa í upphafi ársins 2011. Í kostnaðarmati fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins kemur fram að þetta hafi í för sér ákveðin útgjöld. Þeirra mat lýtur að 184 millj. kr. á hverju ári og ástæða þess er skýrð með því að þessi fjárhæð ráðist fyrst og fremst af auknum og nýjum verkefnum Byggingarstofnunar á sviði mannvirkjamála. Ég efast ekki um að uppsetningin sé gerð með þeim hætti að svo sé og þarna er gert ráð fyrir að 29 manns vinni á hinni nýju stofnun. Þó svo að skipulagsverkefni færist frá Skipulagsstofnun til þessarar nýju stofnunar er ekki gert ráð fyrir fækkun í mannskap hjá Skipulagsstofnun ríkisins. Bein fjölgun starfa í þessari stofnun frá því sem nú er eru 14 störf. Ég segi það sem mína skoðun afdráttarlausa - og þá er ég ekki að tiltaka húsaleigukostnað eða stofnkostnað heldur eingöngu beina kostnaðarmatið í þessu sambandi upp á 184 millj. kr. - ég leggst alfarið gegn því að við vinnum þetta mál þannig að við þurfum að fjölga störfum í þessum geira. Við stöndum núna sem þingmenn frammi fyrir því gríðarlega erfiða verkefni á árunum 2011 og 2012 að skera niður ríkisútgjöld um tugi milljarða kr., sennilega samanlagt um 100 milljarða kr., og í sjálfu sér eru 184 millj. kr. ekki stórt dæmi í þeim efnum. Að sama skapi getur maður sagt að þær 184 millj. kr. sem leggjast til viðbótar útgjöldum ríkisins að öllu óbreyttu, ef þetta gengur svona fram, væri örugglega hægt að nýta í verkefni sem við sem alþingismenn mundum forgangsraða ofar en að stofna til nýrrar stofnunar. Tilmæli mín til hæstv. ráðherra og umhverfisnefndar eru þau að við reynum að skoða hvort við getum ekki gert þær áherslur sem hér eru lagðar inn að veruleika á annan hátt, hugsanlega á lengri tíma en hér er lagt til. Vel kann að vera að það sé illframkvæmanlegt en ég er þeirrar skoðunar að aðstæðurnar í dag krefjist þess af okkur að við leggjum í töluvert mikla vinnu við það verkefni. Í þessu frumvarpi, eins og raunar í skipulagslögunum, er búið að móta ákveðna stefnu, ákveðna sýn og ákveðinn vilja til að skipa málum í ákveðinn farveg og þegar sá grunnur liggur fyrir snýst þetta um þær leiðir sem við viljum leita til að koma þessum áherslum til framkvæmda. Ég tel einboðið að í þessum efnum reynum við að finna aðra leið en þessa. Ég hef ekki upphugsað neitt í þeim efnum, enda erum við, eins og áður hefur komið fram, að ræða gríðarlegan lagabálk ef við tökum þessi þrjú frumvörp sem við höfum haft takmarkaðan tíma til að lesa af einhverju skynsamlegu viti. Ég áskil mér einfaldlega rétt til að upphugsa það í meðförum nefndarinnar. Í þessum efnum liggur fyrir að við höfum ekki gert ráð fyrir þessu í áætlunum okkar til lengri tíma, því síður á árinu 2010. Ég geri mér það ljóst að fyrri áform í því frumvarpi sem ekki náði fram á árinu 2008 voru að árlegur kostnaður ríkisins af þeim hugmyndum sem þá voru uppi mundi aukast um 355 millj. kr., ef ég man þessa tölu rétt. Ég sé því að það er búið að draga úr að verulegu leyti, ef þetta er ekki misskilningur, og auðvitað ber að fagna því. Lokaorð mín við þessa umræðu með framlagningu þessarar ræðu minnar við 1. umr. um frumvarpið um mannvirkin eru þau að hvetja eindregið til þess að við reynum að vinna því framgang án þess að auka útgjöldin eins og hér er lagt til.

Hæstv. forseti. Ég vil hafa nokkur orð um það frumvarp sem hér liggur fyrir til 1. umr. Ég tel að hér sé eins og á við um hið fyrra mál sem við höfum rætt, frumvarp til skipulagslaga, um afar brýnt, tímabært og mikilvægt mál að ræða. Í raun skýrir það sig sjálft í markmiðsgrein laganna því að markmið laganna er, með leyfi forseta, að „vernda líf, heilsu fólks, umhverfi og eignir með því að tryggja faglegan undirbúning mannvirkjagerðar og virkt eftirlit með því að kröfum um öryggi mannvirkja og heilnæmi sé fullnægt“. Í þessu felst kannski á mannamáli að byggja þarf almennileg hús svo hægt sé að búa í þeim og að þau standist ekki bara hinar faglegu kröfur eða útlitskröfur heldur líka kröfurnar sem landið og náttúran setur okkur. Við höfum svo sem mörg dæmi um það í öðrum löndum hvernig fer ef menn gera það ekki. Síðan er verið að stuðla að endingu og hagkvæmni að sjálfsögðu og sjálfbærri þróun sem gengur eins og grænn þráður í gegnum bæði þessi frumvörp eins og vera ber og einnig að stuðla að tæknilegum framförum og nýjungum í byggingariðnaði og góðri orkunýtingu. Það er ekki síður mikilvægt, tel ég. Síðast en ekki síst, hæstv. forseti, á að stuðla að aðgengi fyrir alla. Ég tel afar brýnt að það sé í markmiðum þessara laga algjörlega ótvírætt og á einum stað í kerfinu eins og sagt er þannig að loks verði hægt að taka á því stóra máli sem aðgengi fyrir alla er og á að vera. Margar úrbætur þurfa þar að fara fram en það er betra að hafa þær á einum stað eins og hér er lagt til. Ég ætla ekki að fara inn í umræðuna um Byggingarstofnun sem slíka en tek undir með hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni að við skoðum það örugglega mjög vel í nefndinni. Auðvitað þarf á þessum tímum að fara vel með almannafé en það þarf líka að gæta vel að almannahagsmunum og það er m.a. gert með sterkum, faglegum og góðum ríkisstofnunum sem gæta hagsmuna almennings og gæta jafnræðis, samræmingar og faglegs eftirlits alls staðar á landinu, í öllum sveitarfélögum alls staðar á landinu þannig að það skipti ekki máli hvar við búum, við fáum sömu þjónustu að þessu leyti. Ég ætla enn fremur að fá að segja, hæstv. forseti, að með þessum hætti þarf líka að vernda almenning gegn - ég veit ekki hvort ég á að segja spilltum stjórnmálamönnum eða kannski stjórnmálamönnum sem verða fyrir miklum þrýstingi frá sérhagsmunaaðilum. Það getur oft verið erfitt að standast þann þrýsting og þá ber okkur að hafa þannig stofnanir og þannig löggjöf í landinu að það sé ljóst að almenningur greiði ekki kostnaðinn af því ef menn láta undan án þess að ég fari að nefna einhver dæmi um slíkt. Það þurfa auðvitað að vera skýr mörk á milli skipulagslaga og mannvirkjalaga eins og hér hefur verið bent á en ég vil sérstaklega við þessa 1. umr. ræða um hlutverk Byggingarstofnunar hvernig sem hún verður, hvar sem hún verður staðsett og hvernig sem hún mun líta út á endanum. Hér höfum við tillögu hæstv. ráðherra í frumvarpi en það vill þannig til að við erum ekki mjög langt á veg komin hér á landi í t.d. rannsóknum í byggingariðnaði eða á byggingum og við þurfum að stuðla betur að þeim. Í 12. lið 5. gr. frumvarpsins segir að það beri að gera, og rannsóknirnar eru auðvitað hin hliðin á gagnasöfnuninni. Við ræddum áðan í umræðu um skipulagsfrumvarpið að gögnin þyrftu helst að vera á einum stað. Kannski er hér komin stofnunin sem getur haldið utan um öll gögnin, upplýsingar um mannvirki, Landskrá fasteigna o.s.frv. Við skulum bara íhuga það. Ég held að við ættum ekki að útiloka neitt í þeim efnum. Með því að hafa allar upplýsingar á einum stað og aðgengilegar fyrir alla, fólk, sveitarfélög og fyrirtæki, og með því að stunda rannsóknir sem beinast að íslenskum aðstæðum sem eru um margt sérstakar eins og allir vita ætti þessi stofnun betur að geta sinnt upplýsinga- og leiðbeiningarhlutverki sínu, m.a. með því að gefa út byggingarreglugerðir sem eru eins og handbækur eins og gert er í nágrannalöndum okkar og full þörf er á með því að láta ráðuneytum í té upplýsingar sem gera þeim fært að skrifa reglugerðir um vistvæna hönnunarstaðla á Íslandi sem henta okkar aðstæðum. Það eru alls konar svona verkefni sem á að vinna í nýrri Byggingarstofnun, mikilvæg verkefni og tímabær vil ég segja þó að ég ætli um leið ekki að gera lítið úr því að auðvitað verðum við að horfa í hverja einustu krónu í þessu efni, munum gera það og munum auðvitað gera það í fjárlagavinnu þessa árs fyrir það næsta. Hér hafa hv. þingmenn bent á ýmis atriði sem sem okkur ber að sjálfsögðu að skoða og við munum skoða í umhverfisnefnd, t.d. um gjaldtöku á líftíma mannvirkis og annað slíkt og líka um það sem hv. þm. Kristján Þór Júlíusson sagði um útfærslu 60. gr. frumvarpsins því að það skiptir auðvitað máli að hún sé í anda markmiðsgreinar laganna og líka með innleiðingu reglugerða í gegnum EES-samninginn. Við þurfum að hafa allan varann á í því þótt stundum séu þær það tæknilegar, a.m.k. á sumum sviðum, að það sé kannski einfaldasti kosturinn að gera það þannig. Við munum að sjálfsögðu sinna því í umhverfisnefnd eins og öðru, einnig þeim spurningum sem hér voru bornar fram um hlutverk Byggingarstofnunar sem eftirlits- og stjórnsýslustofnunar. Það þarf að skoða það og sjá hver reynslan af því er hjá öðrum ríkisstofnunum. Ef ég hef ekki misskilið hlutverk Vegagerðar ríkisins er hún bæði eftirlits- og stjórnsýslustofnun, það kann að vera rangur misskilningur hjá mér eins og þingmaðurinn orðaði það áðan en það er ekki eins og það sé óþekkt fyrirbæri hér á landi, þótt ég mæli alls ekki með því sérstaklega, en með því að aðskilja hlutverkin erum við kannski líka að auka kostnaðinn. Það er kannski það sem menn hafa verið að hugsa. En allt verður þetta skoðað nákvæmlega í umhverfisnefnd. Svo ég ítreki það enn og aftur munum við vinna þetta eins vel og kostur er. Það verður ekkert slugs og mér heyrist á öllu að hv. þingmenn í umhverfisnefnd séu tilbúnir til að vinna þetta vel og lengi og fram á vorið. Vonandi náum við að afgreiða þetta á þessu þingi. 
            

Virðulegur forseti. Ég þakka enn og aftur málefnalega umræðu um þessi mjög svo mikilvægu mál. Hér er um slíka heildarendurskoðun á málaflokknum að ræða að það er gríðarlega mikilvægt að um málið fari fram góð, gagnleg og ítarleg umræða og menn freisti þess að hafa hana uppbyggilega og málaflokknum til framdráttar af því að þetta er svo mikið hagsmunamál fyrir almenning. Hér er um það að ræða að tvenn lög verða til í stað einna sem áður voru skipulags- og byggingarlög og eru nú orðin sérstök frumvörp um skipulag annars vegar og mannvirki hins vegar. Af þeim sökum bið ég þingmenn og hv. umhverfisnefnd að hafa það sérstaklega í huga þegar fjallað er um Byggingarstofnun að hún er einn þáttur í heildarfyrirkomulagi málaflokksins. Það er snúið, vegna athugasemda hv. þm. Kristjáns Þórs Júlíussonar, að taka þann þátt út úr með einhverjum þeim hætti að vísa til þess að þarna verði til nýr útgjaldaþáttur eða falli til ný störf hjá hinu opinbera. Ég fullvissa þingmanninn um að ég hef lagt mig fram um að rýna möguleika í þessu frumvarpi til að hægja verulega á uppbyggingu stofnunarinnar. Með því hversu rólega uppbyggingin mun eiga sér stað er viðurkennt í fyrsta lagi að vegna efnahagsástandsins erum við ekki með mikið borð fyrir báru til uppbyggingar nýrra stofnana og jafnframt er horft til þeirrar staðreyndar að það er í lagi, ef svo má að orði komast, að þessi stofnun gefi sér tíma í að byggjast upp vegna þess að það er ekki um sama þenslutíma að ræða og var fyrir 2–3 árum þegar mikil þörf hefði verið fyrir fullan kraft í stofnuninni frá fyrsta degi. Sú skoðun hefur átt sér stað og ég bið þingmanninn og aðra fulltrúa í umhverfisnefnd að horfa á það með opnum hug að sú tala sem er í frumvarpinu er lögð til vegna þess að það er búið að rýna þetta mjög kirfilega, bæði út frá gjaldinu og innheimtunni en ekki síður vegna þeirra verkefna sem stofnunin mun taka sér fyrir hendur. Ég skil þegar hér koma upp áhyggjur að því er varðar stjórnsýslustofnanir, miðlægni o.s.frv. Að sumu leyti er um að ræða grundvallarpólitískan ágreining á því hvort og hvernig þá slíku eftirliti á að vera fyrir komið. Ég vil til að mynda nefna Rafmagnseftirlit ríkisins á sínum tíma sem var síðan komið fyrir með öðrum hætti og hafði kannski í för með sér bæði það að eftirlitið varð ekki eins gott og hugsanlega kostnaðarauka fyrir allan almenning. Við skulum hafa slík dæmi í huga en ekki síður vil ég biðja þingmenn, og sérstaklega þingmenn sem eiga sæti í umhverfisnefnd, að hugsa aðeins um að þarna er um að ræða fyrirkomulag sem er til þess að gera að mörgu leyti hluti af endurreisninni vegna þess að við höfum búið við skort á eftirliti og gagnsæi á svo mörgum sviðum. Þetta er eitt af þeim sviðum sem þarf líka að bæta. Ég talaði áðan um að þetta væri kannski fyrst og fremst neytendalöggjöf en þetta varðar hagsmuni á mælikvarðanum ævistarf fólks þannig að það er gríðarlega mikilvægt að við sem stjórnvöld og þeir aðilar sem eiga að hafa heildarhagsmuni almennings að leiðarljósi öxlum þá ábyrgð að búa almenningi á Íslandi nægilega sterkt utanumhald og eftirlitskerfi hvað varðar ævisparnaðinn, ekki síður í þessu efni en þegar við erum að tala um utanumhald utan um bankakerfið eða hvað það er. Ég vildi bara leggja inn þann punkt til umhugsunar en bið þingmennina að hafa í huga þau sjónarmið sem ég hef rætt að því er varðar umfang stofnunarinnar og þennan hraða, ef svo má að orði komast, sem uppbyggingin væntanlega mun eiga sér stað á. Ég þakka að lokum enn og aftur fyrir góða umræðu um öll þessi þrjú frumvörp sem ég hef mælt fyrir í dag, frumvörp um skipulag, mannvirki og brunavarnir, og vænti þess a.m.k. af þeirri umræðu sem hér hefur farið fram að vinna nefndarinnar verði með þeim hætti að menn hafi heildarhagsmuni að leiðarljósi en ekki flokkshagsmuni eða slík sjónarmið. Hér er um svo gríðarlega dýrmæta hagsmunavinnu að ræða fyrir, ég segi ekki íslenska þjóð, það eru aðrir sem taka sér það orð oftar í munn en ég, en fyrir almenning í landinu er þetta verulega mikilvægt mál og ég treysti hv. umhverfisnefnd vel til að leiða þessi frumvörp til lykta og væntanlega gera þau að lögum í vor. Það verða sannarlega þáttaskil fyrir Alþingi.