Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti. Mig langar að þakka fyrir þá vinnu sem fram hefur farið um þetta mál og þann stuðning sem það nýtur hér. Starfshópur vann að þessu máli í tvö ár áður en það kom hingað inn. Mig langaði bara að nýta tækifærið til að nefna það góða fólk sem vann sína góðu vinnu hérna með okkur. Ég leiddi þann hóp. Með voru frá Skipulagsstofnun Ásdís Hlökk Theódórsdóttir, frá samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneyti Hildur Dungal, frá atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti Jón Gunnarsson, frá Samtökum atvinnulífsins Pétur Reimarsson, frá umhverfis- og náttúruverndarsamtökum Sigríður Droplaug Jónsdóttir og frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga Guðjón Bragason og Vigdís Häsler, sem skiptu þessu á milli sín. Sú vinna var býsna góð sem þetta ágæta fólk skilaði og skilar sér í nýrri heildarlöggjöf um mat á umhverfisáhrifum sem við getum verið stolt af að koma núna í lög. Ég þakka fyrir.

Virðulegur forseti. Ég vil bara koma hingað upp og þakka nefndinni fyrir að afgreiða málið með þessum hætti, sem er ekkert frábrugðinn því sem ég lagði til þegar ég talaði fyrir málinu, að það væri hugsanlega nauðsynlegt að finna málamiðlanir. Það góða í því er að markmið frumvarpsins gengur eftir til loka og verður að lögum, markmið sem í ljós hefur komið að öll sveitarfélög í landinu eru sammála um, hvaða skoðanir sem þau hafa að öðru leyti á einhverju íbúamarki, þ.e. að efla sveitarstjórnarstigið og að til þess þurfi tiltekna styrkingu. Ég held að hér séum við komin með tæki til að vinna áfram að því að geta klárað þá þingsályktun sem hér var samþykkt í 11 liðum um eflingu sveitarstjórnarstigsins. Þetta er góður liður í þeirri vegferð.

Herra forseti. Ég og þingflokkur Samfylkingarinnar styðjum auðvitað frumvarpið og fögnum þessu markmiði en áréttum að nauðsynlegt er að í framhaldinu verði tölulegum markmiðum um skýrari aðgerðaáætlun stjórnvalda komið inn. Einnig þarf að koma markmiðsákvæði um kolefnishlutleysi 2040 í lög um loftslagsmál. Slíkt markmiðsákvæði ætti að vera komið fyrir árið 2030 sem varði síðan leiðina að kolefnishlutleysi og þannig tryggt að þessu markmiði verði náð. Á vegferðinni að kolefnishlutleysi þarf leiðarstefið að vera að byggt sé á hugmyndum um sanngjörn umskipti og tryggt að þær breytingar sem verða á samfélaginu leiði ekki til þess að heildaráhrifin komi ójafnt niður á fólki eftir því hvar á landinu það býr.

Herra forseti. Það er mikið gleðiefni að þetta mál komist loksins út og klárist. Þetta hefur verið erfið fæðing, enda svolítið flókið mál og hefur tekið nokkrar tilraunir. Lendingin sem við náðum í nefndinni er mjög góð og tekur á flestum vandamálunum en ég vil þó minnast á að það er enn þá smá spurning varðandi þau félög sem hafa fyrst og fremst meðlimi sem eru undir lögaldri. Ég vænti þess að það verði ekki vandamál en ég beini því til þeirra sem hafa það hlutverk að framfylgja þessum lögum að reyna að sýna ákveðna lipurð og svoleiðis gagnvart þessum hópi vegna þess að þetta er flókið og engin auðveld leið til að leysa þetta. En þetta er gott mál og það gleður mig að það sé komið í gegn.

Atkvæðagreiðslan er nú ekki búin, við skulum sjá til.

Virðulegi forseti. Ísland hefur ekki staðið eitt frammi fyrir baráttunni við kórónuveiruna en Ísland, eitt landa, er byrjað að hækka vexti, Ísland, eitt landa, hefur staðið frammi fyrir stóraukinni verðbólgu og Ísland, eitt landa, hefur stjórnvöld sem leggja fram gjaldeyrishaftafrumvarp með verulegum og varanlegum heimildum til gjaldeyrishafta fyrir embættismenn. Það er sameiginlegt markmið okkar að stuðla að stöðugleika. Við erum sammála ríkisstjórninni í því. Til þess eru bara tvær leiðir, annars vegar að fara haftaleiðina, þá leið velur ríkisstjórnin, og hins vegar leið alþjóðlegrar samvinnu. Sú síðarnefnda er leiðin sem við höfum verið að tala fyrir og það er leiðin sem við teljum að sé skynsamleg og það er að tryggja hér viðskiptafrelsi og áfram frjálst flæði fjármagns. Það er hægt ef viljinn er til staðar. 

Forseti. Mig langar að byrja á að þakka þeim sem ég þakkaði ekki í ræðu minni um málið, starfsfólki Alþingis, og þá helst nefndarritara sem stillti málinu vel upp fyrir okkur. Það var grundvöllurinn fyrir því að við gátum í sameiningu í nefndinni komist að því hvað það var sem stóð út af, unnið okkur í gegnum það og landað þessu máli sem er heildarendurskoðun á kosningalögum á Íslandi þar sem við náum að samþætta kosningar til sveitarstjórna, Alþingis, forseta og þjóðaratkvæðagreiðslur í eina löggjöf, búa um það umgjörð sem við getum farið að vinna við að uppfæra í heild og tekist á um þau pólitísku álitaefni sem út af standa. Allir voru sammála um að þetta væri mikilvægt skref til að stíga núna og okkur hefur tekist það. Í lokin vil ég að sjálfsögðu að þakka aftur nefndinni fyrir þá vinnu og svo hæstv. forseta Alþingis, Steingrími J. Sigfússyni, sem lagði fram frumvarpið. Án hans frumkvæðis í þessu máli værum við ekki að klára það í dag. Kærar þakkir.

Herra forseti. Hér tökum við lítinn og leiðinlegan hortitt úr lagasafninu, það sem við höfum kallað trans skatt, sem er ósanngjörn gjaldtaka á fólk sem breytir skráningu kyns í þjóðskrá. Hún endurspeglar engan veginn þann kostnað sem Þjóðskrá hefur við að breyta þessari skráningu en leggst með ósanngjörnum hætti á hóp sem við ákváðum með samþykkt laga um kynrænt sjálfræði að skipti okkur sérstöku máli að taka vel utan um. Ég þakka efnahags- og viðskiptanefnd fyrir að hafa tekið jafn vel í breytingartillögu mína og raun ber vitni og leggja hana fram í sínu nafni hér við 3. umr., og þakka þingheimi fyrir að sýna með atkvæði sínu að við stöndum áfram, við stöndum alltaf, við stöndum öll með trans fólki.

Herra forseti. Ég ætla að byrja á því að þakka efnahags- og viðskiptanefnd fyrir að vinna vel að þessu máli. Það hefur verið frekar flókið mál og eðlilegt að það taki tíma. Mikill ágreiningur er um það og þá þarf hreinlega meiri tíma til að vinna úr því. Ég er líka þakklátur fyrir að við skulum afgreiða það með þessum hætti frekar en að leyfa því hreinlega að daga uppi í nefndinni. Mig langar líka til að nefna, í ljósi mikilvægis þessa máls, að við verðum að fara að skilja að lífeyrissjóðakerfið eins og það er uppsett í dag getur ekki enst til frambúðar. Það þarf að fara í róttækar og umfangsmiklar breytingar á því til þess að það endist og nýtist í það sem því er ætlað og ég vona að vel verði tekið í það á komandi þingi. Ég óska öllum alls hins besta í því, enda verður það erfitt.

Virðulegi forseti. Það frumvarp sem við afgreiðum hér er mikilvægt skref til þess að auka gagnsæi í stjórnmálabaráttu og styrkja grundvöll eftirlits með fjármálum stjórnmálasamtaka. Þar með er það mikilvægt skref til að auka traust á stjórnmálastarfsemi og tryggja starfsskilyrði og sjálfstæði stjórnmálasamtaka. Ég fagna því mjög að það sé hingað komið til atkvæðagreiðslu og vil nota tækifærið til að þakka gott samstarf formanna og framkvæmdastjóra stjórnmálaflokkanna, en líka gott starf í hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og segi: Já.

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir þá vinnu sem farið hefur í þetta frumvarp. Ég mun vissulega styðja að það verði að lögum. Ég vildi koma hingað upp til að segja að ég hefði óskað að við hefðum getað komið okkur saman um ákvæði gegn nafnlausum áróðri sem hefði einhverja alvörumerkingu, að því marki að lögreglan hefði einhver alvöruverkfæri til að bregðast við nafnlausum áróðri. Eins og ákvæðið er orðað í lögunum núna hefur lögreglan ekki heimildir til að rannsaka hver stendur að baki nafnlausum áróðri. Þetta er vissulega viljayfirlýsing en það vantar allar tennur í þetta ákvæði og mér þykir það leitt. Vonandi gerum við betur næst. Að öllu öðru leyti er þetta auðvitað frábært frumvarp og vel að því staðið en ég hefði viljað sjá okkur sýna aðeins meiri festu gagnvart þessu.

Herra forseti. Ég gleðst yfir jákvæðninni hér og samstöðunni í salnum í kvöld yfir þessari þingsályktunartillögu þar sem ég lagði til að menntamálaráðherra yrði falið að setja á fót launasjóð afreksíþróttafólks. Við hömpum íþróttafólki á stórmótum erlendis en það hefur ekki getað sótt neinn stuðning frá okkur nema bara frá einhverjum fyrirtækjum úti í bæ sem hefur sett það í ólíka og ójafna stöðu við afreksíþróttafólk frá nágrannalöndum okkar. Ég vona að þetta verði að veruleika hjá hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra þegar hún hefur lokið vinnu við þetta og annað mál sem við greiðum atkvæði um hér á eftir.

Herra forseti. Samfylkingin vill ráðast í græna sókn fyrir Ísland, græna atvinnubyltingu. Við teljum að við þær flóknu aðstæður sem eru uppi núna sé nauðsynlegt að ríkisvaldið stígi inn af myndarskap og stuðli að vistvænni atvinnuuppbyggingu um allt land og auki framleiðslugetu þjóðarbúsins. Samfylkingin leggur þess vegna til að ríkisstjórnin hrindi í framkvæmd aðgerðum í tíu liðum sem hafi það að markmiði að fjölga störfum, örva eftirspurn og styðja við vistvæna verðmætasköpun á Íslandi. Þannig getum við ekki aðeins tryggt að viðspyrnan verði kröftug heldur að hún verði sjálfbær líka. Mér sýnist að þetta sé á leiðinni inn á borð ríkisstjórnarinnar og ég hvet hana til dáða. Við munum auðvitað taka við af krafti eftir kosningar í haust og fylgja þessu eftir.  
            

Virðulegi forseti. Hér er lagt til að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir, tillaga sem hefur reyndar verið lögð fram áður af þeim sem hér stendur. Mig langar til að biðla til þingmanna að íhuga tillöguna frekar þegar kemur að næsta kjörtímabili. Mörg hér inni verða þá hér líka. Ég hygg nefnilega að áhyggjurnar sem ég hef heyrt þingmenn varpa fram í sambandi við opna nefndarfundi séu á röngum rökum reistar. Þetta er gert annars staðar, það er ekki til trafala. Þar sem nefndarfundir eru opnir vill enginn loka þeim. Það er ástæða fyrir því, það er vegna þess að þeir eru góð hugmynd. Það er ekki róttæk hugmynd, það er ekki stórt skref, þeir eru í raun mjög sjálfsagðir. Dropinn holar steininn og ég trúi því og treysti að í framtíðinni muni fleiri og fleiri þingmenn leggja til að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.  
            

Herra forseti. Við umræðu málsins sagði hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir að sú afgreiðsla að vísa til ríkisstjórnarinnar með frávísunartillögu hefði verið samþykkt af mér sjálfum. Í ljósi þess að hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir hefur með þessu enn einu sinni valið að segja ósatt um Pírata þá verð ég að taka það skýrt fram að þetta er ekki satt. Ég samþykkti aldrei að vísa þessu máli frá heldur var það alltaf skýr afstaða Pírata að fá málið í atkvæðagreiðslu. Hins vegar komu skýr skilaboð á móti úr herbúðum stjórnarliða um að það vildu þau ekki, væntanlega vegna þess að fólk treystir sér ekki til að sýna sína réttu afstöðu hér í þingsal. Það er nefnilega þægilegt að fela sig á bak við frávísunartillögu frekar en að sýna hvað maður stendur fyrir. En ekki kenna mér um það þegar ég hef ekki samþykkt það.

Virðulegi forseti. Tillagan hér fjallar um það að Ísland gerist ekki olíuríki. Það er tillagan. Er það svo klikkað árið 2021 að taka þá afstöðu? Ég hygg ekki og hygg reyndar að kjósendur Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs og þingmenn þess ágæta flokks myndu taka undir það. Það er hin prýðilegasta hugmynd en af einhverjum ástæðum ákveður Vinstrihreyfingin – grænt framboð ekki að styðja málið heldur vísa því til ríkisstjórnarinnar, væntanlega til þess að gefa þessu máli það yfirbragð að eitthvað muni mögulega gerast hjá næstu ríkisstjórn sem enginn veit hvernig verður. En það kom skýrt fram í umræðunum hér fyrr í dag að það er algerlega óljóst hver framtíð málsins verður og það kemur beinustu leið úr munni hv. þm. Lilju Rafneyjar Magnúsdóttur. Ég skora á fólk að fletta upp umræðunum til að fá staðfestingu á því. Ástæðan fyrir því að mínu mati að Vinstrihreyfingin – grænt framboð styður ekki málið er sú að hún getur ekki stutt svona mál með Sjálfstæðisflokkinn með sér í liði. Það er fórnarkostnaðurinn og það er lexían sem ég vona að kjósendur læri.

Herra forseti. Mér reiknast lauslega til að þetta sé mín þúsundasta ræða í þessum ræðustól og líklega mín síðasta, alla vega í bili. Mig langar að nota tilefnið til að segja að það er algjört lykilatriði að íslenskir stjórnmálamenn fari að skilja það að örlög heimsins eru örlög Íslands. Heimurinn stefnir hraðbyri að því að verða óbyggileg auðn ef við grípum ekki til alvarlegra aðgerða til að sporna við því. Það hefur farið ótrúlega í taugarnar á mér undanfarin ár að sjá stjórnmálamenn hreykja sér af minni háttar skrefum í áttina að einhverjum aðgerðum sem yfirleitt hafa engan mælanlegan árangur eða nokkuð á bak við sig. Við þurfum að taka þetta alvarlega og að vísa máli eins og þessu frá er einmitt gott dæmi um að fólk sé ekki að taka málið alvarlega.

Virðulegi forseti. Ég vil bara halda því til haga fyrir næstu kosningar að þegar Vinstrihreyfingin – grænt framboð ætlar að tala um loftslagsbreytingar þá verður þessu haldið til haga. Ræðunum sem hér voru haldnar af hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur verður haldið til haga. Því hvernig meiri hlutinn kaus að koma fram í þessu máli og hvernig hann reyndi að láta líta út eins og hann styddi markmið frumvarpsins, því verður haldið til haga. Ég mun tala um það og vonandi sem flestir. Það er Vinstrihreyfingunni – grænu framboði til skammar að geta ekki stutt þetta mál heldur búa til þennan blekkingaleik að vísa því til einhverrar ríkisstjórnar, vitandi mætavel, og viðurkenndu það hér fyrir opnum tjöldum, að þau vita ekkert hvað verður um málið, eitthvað jafn einfalt og það að Ísland verði ekki olíuríki. Að lokum legg ég til að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.

Herra forseti. Við greiðum hér atkvæði um einfalda tillögu sem felur í sér að fela mennta- og menningarmálaráðherra, ráðherra íþróttamála, að móta heildstæða stefnu um afreksfólk í íþróttum í samvinnu við Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands og sveitarfélögin. Stefnan verði tímasett samhliða því að tryggður verði fjárhagslegur stuðningur við okkar afreksíþróttafólk. Það gleður mig alveg ótrúlega að líta á atkvæðatöfluna og sjá stuðninginn við þetta löngu tímabæra mál sem hefur verið flutt áður og mér er bæði ljúft og skylt að nefna þann hv. þingmann sem fyrst flutti þessa tillögu fyrir tíu árum, hv. fyrrverandi þingmann, Ragnheiði Ríkharðsdóttur. Nú er komið að því að Alþingi samþykki þetta. Það eru margir sem munu gleðjast í kvöld.

Virðulegi forseti. Ég kem bara hingað til að segja að ég er auðmjúk og virkilega þakklát fyrir að þetta góða mál sé komið hingað inn. Ég þakka hv. velferðarnefnd fyrir að hafa tekið vel utan um það. Ég segi bara: Til hamingju, eldri borgarar, þið eigið stundum vini hér á þinginu og ég sé að það sýnir sig akkúrat núna. Þetta er ofboðslega stórt og fallegt skref sem við erum að stíga í þágu eldra fólks sem fer ört fjölgandi, eins og við vitum, og þarf virkilega á því að halda að við tökum utan um það eins og við erum að gera núna til þess að aðstoða það við að glíma við stjórnsýslukerfið og regluverkið sem er mörgum um megn.

Virðulegur forseti. Við erum hér að fjalla um mál fyrir eldri borgara. Það má eiginlega segja, núna í lok Covid, að þá sé loksins um að ræða eitt Covid-mál fyrir eldri borgara, með því að samþykkja þetta mál.

Virðulegi forseti. Enn á ný vil ég koma auðmjúk og þakka hv. velferðarnefnd fyrir að hafa komið með þetta fallega mál hingað inn. Ég efast ekkert um að við tökum utan um það af öllu hjarta. Ég segi bara fyrir mína parta sem lögblindur einstaklingur: Mikið hefði nú lífið verið mér auðveldara á margan hátt ef ég hefði fengið eins frábært hjálpartæki og leiðsöguhundur er fyrir fólk í þeirri stöðu að þurfa að búa við fötlun sem blinda og mikil sjónskerðing er. Þakka ykkur fyrir.

Herra forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um samþykki til að fresta fundum Alþingis samkvæmt 1. mgr. 23. gr. stjórnarskrárinnar. Tillagan er svohljóðandi: „Alþingi ályktar að veita samþykki til þess að fundum þingsins verði frestað frá 12. júní 2021 eða síðar, ef nauðsyn krefur.“ Tillagan skýrir sig sjálf.

Herra forseti. Ég ætla ekki að mæla gegn þessu en mér finnst umræða þurfa að eiga sér stað um það hvernig fyrirkomulag við erum að fara inn í varðandi kosningar og setu þingsins. Nú er ríkisstjórnin búin að ákveða að kosningar verði 25. september. Það er ekkert óeðlilegt við það miðað við það hvenær kosningar voru haldnar síðast. Nú er í raun verið að slíta þingi og löggjafarsamkoman kemur ekki saman í fjóra mánuði hið minnsta. Síðan tekur einhvern tíma að koma saman ríkisstjórn. Í raun er framkvæmdarvaldið því meira og minna eftirlitslaust af hálfu löggjafarvaldsins þann tíma. Ég vildi bara beina því að okkur öllum að hugsa um hvernig umhverfi við erum að fara í, kosningafyrirkomulag og rytma, og hvort rétt sé að stíga þessi skref með þessum hætti, ekki síst með það í huga að við höfum upplifað viku í þinginu þar sem dagskrá þingsins hefur verið slitin úr sambandi. Hvað þýðir það? Það þýðir m.a. að við þingmenn höfum ekki getað komið með óundirbúnar fyrirspurnir til framkvæmdarvaldsins, til ráðherra. Við þingmenn höfum t.d. ekki getað fengið umræðu um mikilsverða skýrslu um leghálsskimanir sem var skilað hér. Við höfum ekki getað tekið lýðræðislega umræðu í þingsal um þessi málefni. Það er verið að loka á lýðræðislega umræðu hér í þingsal fjórum mánuðum fyrir kosningar. Mér finnst þetta vera óþægileg þróun, sér í lagi af því að stjórnmálaflokkarnir hafa ekki talað sig í gegnum það hvernig þeir vilja haga starfsemi og fyrirkomulagi þingsins fram að kosningum. Þetta er það sem ég geld varhuga við en vil um leið segja að í ljósi hefðar og venju mun ég styðja þetta. Ég vildi varpa þessu fram í ljósi þess að við erum að fara heim þegar líða tekur á nóttina.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að taka undir með hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur, við eigum eftir að ræða framtíðarfyrirkomulag í kosningum. Nú er verið að festa þá hefð í sessi að kjósa að hausti með öllum þeim afleiðingum sem það hefur fyrir fjárlagagerð, fyrir framkvæmd kosninga í landinu, og svo er það þessi langi tími sem líður frá þingslitum þar til kosningar eiga sér stað, eftirlitslaus tími af hálfu þingsins. Ég kom hingað upp vegna þess að ég er ósátt við að við ætlum ekki að taka neinn anga stjórnarskrárinnar til umræðu nú í lok sumars eins og til stóð, að það sé útlit fyrir að það verði enginn þingstubbur til að ræða þau mikilvægu mál, þar sem þinginu gæfist lokatækifæri til að efna þjóðarviljann. Því miður virðist ekki ætla að verða úr því. Ég vil samt sem áður hvetja ríkisstjórnina til að íhuga það, í ljósi þess hvert við erum komin með það mál, með stjórnarskrána, hvernig við sigldum henni í strand, hvort við getum ekki a.m.k. komið saman til að samþykkja breytingartillögu um stjórnarskrána þannig að þjóðin hafi eitthvað um það að segja hvernig stjórnarskráin er öðruvísi en í almennum kosningum, bara með þjóðaratkvæðagreiðslu. Við höfum haft sambærilegt ákvæði áður, við getum gert þetta aftur. Þetta væri það rétta í stöðunni þannig að næsta þing geti a.m.k. tekið sig til og staðið við þjóðaratkvæðagreiðslu. Við höfum tækifæri til að virða þjóðarviljann, a.m.k. að því marki að gefa þjóðinni tækifæri til að ráða því sjálf hvers konar grunnplagg, hvers konar stjórnarskrá, við erum með. Þetta er lykilatriði í því og vil ég hvetja þingheim, og sérstaklega ríkisstjórnina, sem ræður þessu - meiri hlutinn ræður þessu, það hefur verið sagt hér - til að setja breytingarákvæðið á dagskrá. Í því er heiðarleiki og réttlæti falið.

Virðulegi forseti. Ég brýt hér hefðina og greiði atkvæði gegn þessu. Mér finnst ótækt að við ljúkum þessu þingi án þess að taka stjórnarskrármálin fyrir. Mér finnst það ótækt, mér finnst það mikil synd. Ég legg til að sú ákvörðun að halda ekki sumarþing seinna verði endurskoðuð. Ég legg til að Alþingi fari að hlusta á almenning og legg það í það minnsta til við meiri hlutann á næsta kjörtímabili að hann drattist til þess. Að lokum legg ég til að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.

Forseti. Það er lengi von á einum. Í vinnu hv. umhverfis- og samgöngunefndar - ég ætla nú að byrja á því að nota tækifærið og hrósa nefndinni sérstaklega fyrir góða vinnu og samstöðu í þessu máli - höfum við fengið ábendingu um það að í þessari heildarendurskoðun þyrfti aðeins að snikka til þegar kemur að viðaukum. Við vissum að ábendingar myndu helst koma um það úr geiranum og höfum tekið þeim ábendingum fagnandi. Í starfshópnum sem vann málið, áður en það kom til þingsins, gafst minnstur tími til að setjast yfir viðaukana. Nefndinni barst sú ábending að þegar vísað væri til verndarsvæða í einstökum töluliðum væri hætta á ákveðnum misskilningi. Nefndin áréttar að skv. 1. mgr. 19. gr. frumvarpsins, samanber einnig aðfaraorð 1. viðauka, eru framkvæmdir í flokki B, sem eru undir viðmiðunarmörkum í 1. viðauka, tilkynningarskyldar ef þær eru staðsettar á verndarsvæði, þ.e. óháð stærðarmörkum. Því er almennt ekki þörf á að tilkynna sérstaklega við hvern tölulið í flokki B að framkvæmd sé tilkynningarskyld óháð umfangi ef hún er staðsett á verndarsvæði. Þrátt fyrir það er í nokkrum slíkum tilvikum, í 1. viðauka frumvarpsins, vísað til verndarsvæða. Í aðfararorðunum er með öðrum orðum sagt að þegar framkvæmdir eru á verndarsvæði séu þær tilkynningarskyldar. Þá mætti ætla að það væri þannig og þyrfti ekkert að ítreka það neitt meira en í einstaka liðum er það gert. Það er vegna sérstakra aðstæðna til að tryggja skýrleika þannig að reglan eigi við í þeim tilfellum. Þá var möguleiki á því að fólk ályktaði sem svo að fyrst það er ekki tilgreint í hinum liðunum þá eigi reglan ekki við, en það er vegna þess að hún er tilgreind í aðfararorðunum. Að beiðni nefndarinnar yfirfór ráðuneytið níu ákvæði 1. viðauka. Þar kemur fram að í tölulið 10.16, sem sérstaklega var bent á, er tilgreint að jarðstrengir séu tilkynningarskyldir óháð lengd ef þeir eru staðsettir á verndarsvæðum utan þéttbýlis. Jarðstrengir á verndarsvæðum í þéttbýli eru þannig ekki tilkynningarskyldir. Ég, sem framsögumaður málsins, þakka þær ábendingar sem okkur hafa borist um þessi mál. Þessi heildarendurskoðun er á lokametrunum og það er gott að fá þessar viðbætur hér. Ég vísa að öðru leyti í nefndarálit og breytingartillöguna sem þar er að finna. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem tilgreindar eru þar.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum um skatta og gjöld. Málinu var vísað til efnahags- og viðskiptanefndar að lokinni 2. umr. Nefndin fjallaði um málið með tilliti til ábendinga þess efnis að í breytingartillögu meiri hlutans við 2. gr. frumvarpsins hefði mögulega verið gengið lengra en tilefni stóð til og hvort forsendur kynnu að vera fyrir því að láta b-lið 2. gr. frumvarpsins ná til fleiri tilvika en þegar einstaklingur utan atvinnurekstrar skiptir á hlutum í sprotafyrirtækjum. Nefndin hefur skoðað málið í samráði við ráðuneytið og telur meiri hlutinn ekki forsendur fyrir því að víkja frá því orðalagi sem lagt var til í breytingartillögum meiri hlutans við 2. umr., án þess að áhrif slíkra breytinga verði metin til fulls. Meiri hlutinn telur þó að víðtækari heimild til frestunar á skattlagningu hagnaðar sem myndast við skipti á hlutum eða hlutabréfum en kveðið er á um í frumvarpinu geti í mörgum tilvikum verið málefnaleg og hvetur ráðuneytið til þess að taka málið til frekari skoðunar. Við 2. umr. um málið lagði Andrés Ingi Jónsson fram breytingartillögu þess efnis að ákvæði 26. tölul. 1. mgr. 14. gr. laga um aukatekjur ríkissjóðs, nr. 88/1991, um gjaldtöku vegna leyfis til nafnbreytinga samkvæmt lögum um mannanöfn og leyfis til breytinga á skráningu kyns samkvæmt lögum um kynrænt sjálfræði, félli brott. Tillagan var dregin til baka og óskað eftir því að nefndin tæki hana til skoðunar fyrir 3. umr. Meiri hlutinn hefur yfirfarið tillöguna og gerir hana að sinni, þó með þeirri breytingu að hún öðlast gildi á sama tíma og önnur ákvæði frumvarpsins. Meiri hlutinn leggur því til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: „Við 12. gr. bætist nýr stafliður er verði f-liður, svohljóðandi: 26. tölul. fellur brott.“ Undir þetta álit rita auk mín, Brynjars Níelssonar, Óli Björn Kárason formaður, Bryndís Haraldsdóttir, Jón Steindór Valdimarsson, Rósa Björk Brynjólfsdóttir, Ólafur Þór Gunnarsson, Smári McCarthy og Þórarinn Ingi Pétursson.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með frávísunartillögu um frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna hækkunar lágmarksiðgjalds til lífeyrissjóðs og ákvæðum um tilgreinda séreign. Nefndin hefur fjallað mjög mikið um málið og fengið margar umsagnir frá hinum ýmsu lífeyrissjóðum og meira að segja frá félaginu Femínísk fjármál og Tryggingastofnun ríkisins o.s.frv. Með frumvarpinu, sem lagt er fram í tengslum við lífskjarasamningana, eru lagðar til víðtækar breytingar á lagaumhverfi lífeyrissjóða og m.a. kveðið á um hækkun lágmarksiðgjalds úr 12% í 15,5% af iðgjaldsstofni. Frumvarpið byggist í megindráttum á tillögum starfshóps sem skipaður var 1. mars 2017 og hafði til umfjöllunar tengsl samtryggingar og séreignar. Frumvarpið sætti umtalsverðri gagnrýni við umfjöllun nefndarinnar sem laut m.a. að því að ónægt samráð hefði verið haft við lífeyrissjóði og aðra hagsmunaaðila við samningu þess, að varhugavert væri að svo viðamiklar breytingar á lífeyrissjóðakerfinu væru lagðar fram með svo stuttum fyrirvara og að með frumvarpinu ykist flækjustig kerfisins um of, sem flestum þætti nógu flókið fyrir. Jafnframt sættu ýmsar greinar frumvarpsins efnislegri gagnrýni og vísast um það til umsagna sem nefndinni bárust. Með vísan til þessa leggur nefndin til að málinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar. Hvetur nefndin til að frumvarpið verði rýnt með tilliti til þeirra ábendinga sem fram hafa komið í umsögnum til nefndarinnar og að samráð verði haft við hagaðila um breytingar. Sú vinna verði forgangsmál hjá ráðuneytinu og stefnt verði að framlagningu að nýju á 152. löggjafarþingi. Undir álitið rita auk mín, sem framsögumanns, Óli Björn Kárason, Jón Steindór Valdimarsson, Rósa Björk Brynjólfsdóttir, Bryndís Haraldsdóttir, Ólafur Þór Gunnarsson, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, Smári McCarthy og Þórarinn Ingi Pétursson.

Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti með frávísunartillögu um frumvarp til laga um breytingu á lögum um vexti og verðtryggingu. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið til sín gesti og töluvert af umsögnum. Í frumvarpinu er kveðið á um að hámarkstími verðtryggðra jafngreiðslulána til neytenda verði 25 ár en þó verði áfram heimilt að veita slík fasteignalán til lengri tíma en 25 ára að ákveðnum skilyrðum uppfylltum. Lágmarkstími verðtryggðra jafngreiðslulána til neytenda verði hins vegar tíu ár í stað fimm. Í ljósi þeirra umsagna sem bárust um málið leggur meiri hlutinn til að frumvarpinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar þar sem það sæti skoðun í ljósi framkominna athugasemda. Undir nefndarálitið rita Þórarinn Ingi Pétursson framsögumaður, Jón Steindór Valdimarsson, Brynjar Níelsson, Rósa Björk Brynjólfsdóttir, Bryndís Haraldsdóttir, Ólafur Þór Gunnarsson og Smári McCarthy.

Forseti. Frumvarp þetta á rætur sínar að rekja til vinnu sem stjórnmálaflokkarnir hafa staðið í býsna lengi, mánuðum saman, og hefur lotið að því að setja umgjörð um starfsemi þeirra, um hvernig þeir geti nýtt sér ýmsar upplýsingar og beitt sér í kosningabaráttu. Skemmst er frá því að segja að sú vinna skilaði sér í sameiginlegum frumvarpsdrögum sem komu hingað inn og endaði svo sem frumvarp hér í þingsal og barst svo til okkar í hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Við fengum á fund okkar töluvert af gestum og fórum yfir umsagnir. Umsagnaraðilar voru almennt ánægðir með efni frumvarpsins og telja það fela í sér mikilvæg skref til að auka traust á stjórnmálastarfsemi, tryggja starfsskilyrði og sjálfstæði stjórnmálasamtaka og efla lýðræði og gagnsæi stjórnmálanna. Það eru nefnilega býsna stór mál sem liggja hér undir og athugasemdir við málið komu fyrst og fremst frá Persónuvernd. Mig langar að nota þetta tækifæri til að þakka hv. formanni stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, Jóni Þór Ólafssyni, fyrir gott samstarf við að finna lausnir á því hvernig við gætum komið til móts við þær athugasemdir og haldið um leið þeirri samstöðu í gegnum þetta ferli sem hefur einkennt það frá upphafi. Við áttum mjög gott samstarf, ég og hv. formaður, um það og um leið þakka ég nefndinni allri fyrir það hvernig við unnum að þessu máli. Forseti. Mig langar í örfáum orðum að fara yfir þessar athugasemdir Persónuverndar því að það er býsna mikilvægt að við séum með það allt á hreinu við vinnslu persónuupplýsinga um almenning. Í 3. gr. frumvarpsins er lagt til að sett verði ný grein, 2. gr. b, í lög nr. 162/2006, sem m.a. kveði á um að stjórnmálasamtökum verði óheimilt að nýta persónusnið til að beina að einstaklingum efni og auglýsingum í tengslum við stjórnmálabaráttu sem fela í sér hvatningu um að nýta ekki kosningarréttinn. Í greinargerð með frumvarpinu segir að með þessu sé leitast við að stemma stigu við hættu á tilteknum tilburðum sem á undanförnum árum hefur orðið vart við, einkum á samfélagsmiðlum, í tengslum við kosningar erlendis og felast í tilraunum til að hafa óæskileg áhrif á niðurstöður kosninga með sérmiðaðri vinnslu persónuupplýsinga. Við höfum öll séð, forseti, af þessu fréttir og lesið. Í umsögn Persónuverndar kemur fram að ákvæði frumvarpsins banni aðeins stjórnmálasamtökum að nýta persónusnið til að beina að einstaklingum efni og auglýsingum í tengslum við stjórnmálabaráttu sem fela í sér hvatningu um að nýta ekki kosningarréttinn. Ákvæðið komi því ekki í veg fyrir að stjórnmálasamtök nýti persónusnið í því skyni að hafa óeðlileg áhrif á niðurstöður kosninga með því að beina að einstaklingum efni og auglýsingum sem innihalda hvatningu um að kjósa tiltekin stjórnmálasamtök. Leggur Persónuvernd til breytingu þess efnis að óheimilt verði að nýta persónusnið í því skyni að hafa óeðlileg áhrif á niðurstöður kosninga með því að beina að einstaklingum efni og auglýsingum í tengslum við stjórnmálabaráttu sem innihalda hvatningu um að kjósa tiltekin stjórnmálasamtök, án þess að virt séu ákvæði laga um persónuvernd og vinnslu persónuupplýsinga, eða hvatningu um að nýta ekki kosningarréttinn. Að mati nefndarinnar myndi sú breyting draga úr fortakslausu banni þar sem gerð yrði krafa um að persónusnið sé ekki notað í því skyni að hafa óeðlileg áhrif á niðurstöður kosninga. Skilyrði um óeðlileg áhrif býður upp á mismunandi túlkun og auk þess er viðbúið að afar erfitt verði að sanna slíkan ásetning. Nefndin hafði samráð við Persónuvernd um frekari útfærslu ákvæðisins og leggur til breytingu þannig að skýrt komi fram að notkun persónusniðs í stjórnmálabaráttu skuli samrýmast lýðræðislegum gildum. Með því er vísað til hinnar almennu sanngirniskröfu sem er að finna í lögum um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga. Nefndin vill ítreka að öll notkun persónusniðs í stjórnmálabaráttu þarf að uppfylla skilyrði laga um persónuvernd og vinnslu persónuupplýsinga. Mikilvægt er að stjórnmálasamtök umgangist þá tækni sem samfélagsmiðlar bjóða upp á af ábyrgð og að notkun stjórnmálasamtaka á persónuupplýsingum sé í samræmi við persónuverndarlög. Með því ættu þeir að geta gegnt uppbyggilegu og góðu hlutverki við miðlun upplýsinga og ættu sem slíkir að geta ýtt undir lýðræðislega þátttöku og bætt getu kjósenda til að taka ákvarðanir á grundvelli réttra upplýsinga. Forseti. Áður en ég klára að fara yfir það sem nefndin fjallaði um langar mig að hoppa beint í þá breytingartillögu sem nefndin gerir í anda þeirra athugasemda Persónuverndar sem ég hef verið að fara yfir. Nefndin leggur til að við 3. tölul. b-liðar 3. gr. bætist nýr málsliður, svohljóðandi: „Skal þess að öðru leyti gætt að nýting persónusniða samrýmist lýðræðislegum gildum.“ Með fyrrgreindri viðbót myndi þá umrætt ákvæði frumvarpsins hljóða svo: „Skilyrðum laga um persónuvernd og vinnslu persónuupplýsinga. Þá er stjórnmálasamtökum að auki óheimilt að nýta persónusnið til að beina að einstaklingum efni og auglýsingum í tengslum við stjómmálabaráttu sem fela í sér hvatningu um að nýta ekki kosningarréttinn. Skal þess að öðru leyti gætt að nýting persónusniða samrýmist lýðræðislegum gildum.“ Þetta er stóra breytingin sem mig langaði til að vekja athygli á því að hér fór af stað mikil og góð vinna með Persónuvernd um að finna þessu réttan farveg. Annað atriði sem komið er inn á í nefndarálitinu og nefndin fjallaði um var auðkenningarskyldan. Að mati nefndarinnar kunna rök að hníga að því að auðkenningarskyldan skuli taka til íbúakosninga. Hins vegar hyggst samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneyti hefja vinnu við endurskoðun reglna sem gilda eiga um íbúakosningar sveitarfélaga. Nefndin telur því ekki rétt að leggja til breytingu þess efnis að auðkenningarskyldan taki til íbúakosninga að svo stöddu. Hvað varðar stjórnmálasamtakaskrá er með frumvarpinu lag til að ríkisskattstjóra verði falið að starfrækja sérstaka stjórnmálasamtakaskrá og að skráin verði birt almenningi á vef Stjórnarráðs Íslands ásamt tilteknum upplýsingum. Í umsögn Skattsins kemur fram að ríkisskattstjóri leggi þann skilning í ákvæðið að skráningarupplýsingar úr stjórnmálasamtakaskrá verði birtar á vef ríkisskattstjóra með sama hætti og hjá öðrum félögum en um víðtækari birtingu verði að ræða á vef Stjórnarráðs Íslands þar sem gögn að baki skráningu verði einnig birt. Birting upplýsinga sem miðlað er frá Skattinum til Stjórnarráðsins krefjist ákveðinna tæknilegra ráðstafana og greiningar á því hvaða tæknilegu framkvæmdir koma þar til skoðunar og hver yrði kostnaðurinn þessu meðfylgjandi. Fram kemur í greinargerð með frumvarpinu að ljóst sé að þetta verkefni muni óhjákvæmilega hafa í för með sér aukin fjárútlát fyrir ríkisskattstjóra. Að mati nefndarinnar er hér fyrst og fremst verið að gera kröfu til þess að fyrir liggi skriflegar lágmarksupplýsingar um starfsemi stjórnmálasamtaka, svo sem um þá sem standa að samtökunum og um innra skipulag þeirra, þar á meðal hvaða flokkseiningar starfa innan þeirra og hlutverk þeirra. Við teljum að þessu sé mætt í greinargerðinni nema við tökum undir þau sjónarmið Skattsins, sem koma fram í umsögn, að stjórnmálasamtökum sem skráð eru í fyrirtækjaskrá og uppfylla nú þegar þau skilyrði sem gerð eru til skráningar í stjórnmálasamtakaskrá verði gert kleift að breyta skráningu sinni á þann veg að þau færist af fyrirtækjaskrá og yfir á stjórnmálasamtakaskrá. Í umsögn Skattsins er vakin athygli á því að í frumvarpinu er ekki fjallað um kæruheimild stjórnmálasamtaka komi til þess að ríkisskattstjóri felli skráningu þeirra á stjórnmálasamtakaskrá úr gildi. Nauðsynlegt sé að frumvarpið fjalli nánar um kæruheimild og að skýrt komi fram hvert ákvörðun um afskráningu sé kæranleg. Nefndin telur ábendingu Skattsins vera sjálfsagða og leggur til breytingu þess efnis. Að auki leggur nefndin til tvær breytingar til að bregðast við athugasemdum Þjóðskrár Íslands og dómsmálaráðuneytis. Í fyrsta lagi er um að ræða breytingu á orðunum „rafrænan aðgang að kjörskrá“. Í öðru lagi er um að ræða breytingu að beiðni dómsmálaráðuneytis um að k-liður 3. gr. öðlist ekki gildi fyrr en 1. janúar 2022. Að þessu sögðu leggur nefndin til, forseti, að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem finna má í nefndarálitinu og ég hef að einhverju leyti rakið hér. Ég hef sérstaklega vakið athygli á breytingunni sem nefndin gerir í samráði við Persónuvernd til að mæta sjónarmiðum þeirra en að sjálfsögðu allra hinna líka. Hv. þm. Andrés Ingi Jónsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins en skrifar undir álitið í samræmi við lög um þingsköp Alþingis. Hv. þm. Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir áheyrnarfulltrúi er samþykk áliti þessu. Undir álitið skrifa, auk þess sem hér stendur, hv. þingmenn Jón Þór Ólafsson, Líneik Anna Sævarsdóttir, Guðmundur Andri Thorsson, Andrés Ingi Jónsson, Brynjar Níelsson, Óli Björn Kárason, Þorsteinn Sæmundsson og Þórarinn Ingi Pétursson. Sú samstaða sem hefur fylgt málinu frá upphafi í vinnu stjórnmálaflokkanna hefur þannig haldið áfram í þessu nefndaráliti og inn í 2. umr. Við leggjum til að málið verði samþykkt og því vísað til 3. umr.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forseta fyrir að hætta við að flytja mig hreppaflutningum á milli kjördæma. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar í þessu máli. Þingsályktunartillaga þessi byggist á tæplega sjö ára gamalli stöðuskýrslu um einföldun regluverks sem ráðgjafarnefnd um opinberar eftirlitsreglur skilaði í september árið 2014. Síðan hafa miklar breytingar orðið og stjórnvöld unnið skipulega að einföldun regluverks. Þeirri vinnu er ekki lokið. Með hliðsjón af framansögðu leggur meiri hlutinn til að tillagan verði felld. Undir álitið rita eftirtaldir hv. þingmenn: Óli Björn Kárason, formaður nefndarinnar, Ólafur Þór Gunnarsson, Brynjar Níelsson, Bryndís Haraldsdóttir og Þórarinn Ingi Pétursson.

Forseti biður hv. þingmann velvirðingar á því að hafa farið illilega mannavillt og kjördæmavillt. Honum bárust óljósar upplýsingar um efnið.

Herra forseti. Ég er ekki að tala fyrir þessu máli í fyrsta skipti, hef reyndar barist fyrir því núna árum saman að lagt verði í að einfalda regluverk, draga úr bákninu á Íslandi. Ég geri mér grein fyrir því að þetta er þingmannamál og fyrir vikið kannski ekki líklegt til að hljóta hljómgrunn hjá meiri hlutanum. En ég verð að geta þess að mér þykir nefndarálit meiri hluta hv. efnahags- og viðskiptanefndar aumkunarvert. Þar er því haldið fram að þetta byggi á gömlu máli um opinberar eftirlitsreglur sem skilað var í september 2014. Vissulega er það rétt að þetta byggir á máli sem var unnið og skilað árið 2014, reyndar á fleiri málum sem skilað var það sama ár. En það að þetta skuli hafa beðið það lengi getur nú varla verið ástæða til að hafna málinu nú í ljósi þess að það hefur í rauninni ekkert gerst - ekkert gerst - sem heitið getur frá þeim tíma. Árið 2013 tók við ný ríkisstjórn sem einsetti sér að takast á við báknið, að draga úr reglubyrði og einfalda fólki lífið og fyrirtækjum rekstur. Lagt var í stórátak til þess, vel undirbúið, sem skilaði sér m.a. í greinargerð þar sem línurnar voru lagðar um framhaldið og teknar ákvarðanir um hluti á borð við að þegar inn kæmi eitt íþyngjandi regluverk, eða ein greinargerð eða regla sem myndi íþyngja fyrirtækjum, þá færu tvær út og línurnar lagðar um hvernig rekstur opinberra stofnana yrði í framhaldinu. Það var líka tekin ákvörðun um að hætta að hækka sjálfkrafa gjöld á almenning og fyrirtæki. Fjölmargt annað mætti nefna því að þetta var heildaráætlun um hvernig við myndum loksins ná að hemja báknið. Þetta fór ágætlega af stað á meðan sú ríkisstjórn sem þetta vann starfaði. En eftir að hún fór frá hefur afskaplega lítið verið gert. Við tók ríkisstjórn árið 2016 og svo aftur árið 2017, og sú ríkisstjórn sem nú er að skila af sér hefur skilað nokkrum þingmálum sem hafa verið sögð til þess ætluð að draga úr bákninu, að minnka regluverkið. En þegar betur er að gáð hafa þessi mál fyrst og fremst snúist um að fara út með ruslið; henda reglugerðum sem ekki voru lengur virkar, voru ekki lengur í notkun, sem er í sjálfu sér ágætt, herra forseti. En það þarf svo miklu meira til að ná árangri í baráttunni við vöxt báknsins sem hefur aldrei verið stærra en nú. Þess vegna segi ég að það er aumkunarvert að meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar skuli leggja til að þessi tillaga verði felld, að þessu máli verður hafnað á þeim forsendum að það byggi á vinnu sem fór af stað árið 2014. Það ætti frekar að vera röksemd fyrir því að þetta væri orðið aðkallandi, væri löngu tímabært. En nei, þessari kerfisstjórn líður vel í núverandi fyrirkomulagi og lítur á það að þetta hafi beðið þetta lengi sem ástæðu fyrir því að halda áfram að láta þetta mikilvæga verkefni bíða. Þess vegna segi ég, herra forseti: Þetta verkefni var orðið brýnt árið 2013. Það er enn þá brýnna nú. Vandinn hefur stækkað. En hér er boðið upp á möguleika til að taka á þeim vanda, möguleika sem er byggður á vinnu stjórnkerfisins, sérfræðinga fyrir utan stjórnkerfið, ráðgjafa sem lögðu til lausnir á þessum vanda. En vilji ríkisstjórnarinnar er skýr: Það á að fela þetta, grafa þetta og halda áfram á sömu braut. Kerfisstjórnin, sem við heyrum í fréttum í dag að ætlar að halda áfram eftir þetta kjörtímabil, hefur gert vilja sinn ljósan í nokkrum málum varðandi hálendisþjóðgarð og núverandi bákn: Áfram skal haldið, báknið skal stækka. En í kosningunum hafa menn tækifæri til að velja aðra leið, fá menn tækifæri til að klára þá vinnu sem hefur nú beðið í sjö ár.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir áliti minni hluta hv. atvinnuveganefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum um matvæli. Nefndin hefur fjallað um málið og borist ágætar umsagnir, eins og rakið er í álitinu. Markmið frumvarpsins er að bæta miðlun upplýsinga til neytenda um sýklalyfjanotkun við framleiðslu matvæla. Lagt er til að bætt verði við lög um matvæli ákvæði er kveður á um að fyrirtæki sem hafa með höndum smásölu matvæla tryggi með merkingum í sölurýmum að neytendur hafi greiðan aðgang að upplýsingum um upprunaland matvælanna og meðalnotkun sýklalyfja við framleiðslu matvæla í viðkomandi landi. Þá verði Matvælastofnun gert að gefa árlega út leiðbeiningar um miðlun upplýsinga um upprunaland og sýklalyfjanotkun við framleiðslu matvæla. Frumvarpið er nú lagt fram í þriðja sinn. Herra forseti. Minni hlutinn telur jákvætt að stefnt sé að því að auka meðvitund neytenda um notkun sýklalyfja við framleiðslu matvæla og um sýklalyfjaónæmi og leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir álitið rita hv. þingmenn: Ólafur Ísleifsson, Helgi Hrafn Gunnarsson, með fyrirvara, Oddný G. Harðardóttir, með fyrirvara, og Sigurður Páll Jónsson.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti með frávísunartillögu um tillögu til þingsályktunar um launasjóð íslensks afreksíþróttafólks frá allsherjar- og menntamálanefnd. „Nefndin hefur fjallað um málið og bárust umsagnir frá Hrafnhildi Lúthersdóttur, Íþrótta- og Ólympíusambandi Íslands, Knattspyrnusambandi Íslands, Sundsambandi Íslands og Ungmennafélagi Íslands. Tillagan felur í sér að mennta- og menningarmálaráðherra undirbúi og leggi fram frumvarp til laga um launasjóð íslensks afreksíþróttafólks í samráði við fjármála- og efnahagsráðherra. Umsagnaraðilar taka undir tillöguna og leggja til að hún verði samþykkt. Samhliða tillögu þessari hefur nefndin fjallað um tillögu til þingsályktunar um mótun heildstæðrar stefnu um afreksfólk í íþróttum, sbr. 81. mál á yfirstandandi þingi. Málin eru efnislega sambærileg og því telur nefndin fullt tilefni til að þau verði unnin í sameiningu innan ráðuneytisins. Nefndin leggur því til að tillögu þessari verði vísað til ríkisstjórnarinnar til frekari vinnslu samhliða framangreindri stefnu. Við vinnslu slíkrar stefnu er mikilvægt að m.a. verði litið til framfærslu afreksíþróttafólks og fjárhagslegs öryggis þess. Að framangreindu virtu leggur nefndin til að þingsályktunartillögunni verði vísað til ríkisstjórnarinnar til frekari vinnslu samhliða mótun heildstæðrar stefnu um afreksfólk í íþróttum. Silja Dögg Gunnarsdóttir og Þorsteinn Sæmundsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins en skrifa undir álit þetta samkvæmt heimild í 2. mgr. 29. gr. laga um þingsköp Alþingis, nr. 55/1991.“ Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Páll Magnússon, Guðmundur Andri Thorsson, Birgir Ármannsson, Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir, Silja Dögg Gunnarsdóttir, Steinunn Þóra Árnadóttir, Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir, Þorsteinn Sæmundsson og Þórhildur Sunna Ævarsdóttir. Virðulegur forseti. Við höfum hér í dag fylgst með löngum og kvalafullum dauðdaga hálendisþjóðgarðsins sem hefur kannski fengið ekki alveg ólík örlög og þetta mál hér. Ég tel þó ástæðu til að ætla að þetta mál sé ekki dautt og grafið heldur sé hér um að ræða upphaf að því að þetta brýna og mikilvæga hagsmunamál íslensks afreksíþróttafólks og Íslendinga og íslenskrar íþróttahreyfingar komist til framkvæmda. Það er mjög mikilvægt að auka réttindi og öryggi afreksíþróttafólks og það gerum við með slíkum starfslaunum. Við vitum að eftir íþróttaferil sinn stendur margt afreksíþróttafólk uppi með geysimiklar skuldir á bakinu og það er alveg réttindalaust. Afreksíþróttafólk hefur ekki lífeyrisréttindi eða stéttarfélagsaðild eða atvinnuleysisbætur eða aðgengi að sjúkrasjóðum eða starfsmenntasjóðum eða réttindi til fæðingarorlofs svo að eitthvað sé nefnt. Þess vegna er slíkur sjóður sanngirnis- og réttlætismál fyrir þetta fólk sem er þjóðinni mikilvægt. Ég geri mér því vonir um að þetta mál muni lifa áfram milli þinga og að við munum sjá það á næsta þingi verða að veruleika.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Guðmundi Andra Thorssyni fyrir að kynna nefndarálit meiri hluta allsherjar- og menntamálanefndar. Það gleður mig að nefndin hafi komist að þeirri niðurstöðu að fallast á þingsályktunartillöguna sem kveður á um að fela mennta- og menningarmálaráðherra að leggja fram einhvers konar tillögu að launasjóði fyrir afreksíþróttafólk af því að þetta var jú þingsályktunartillaga sem ég mælti fyrir fyrr á þessu þingi. Tilgangur með svona sjóði er að auka fjárhagslegt öryggi afreksíþróttafólks og auka möguleika þess til að helga sig íþróttaiðkun sinni í aðdraganda stórmóta. Nú sitja margir og horfa á EM í knattspyrnu. Þar eru fjölbreyttir hópar, sumir sem hafa atvinnu af því að leika knattspyrnu og fá borgað fyrir það, aðrir sem eru t.d. valdir í landslið og fá ekki greitt fyrir að leika knattspyrnu dagsdaglega. Öll mæta þau svo á stórmót, ýmist í hópíþróttum eða öðru, og hafa þá ótrúlega ólíkar aðstæður, þ.e. þeir sem eru atvinnumenn og fá borgað fyrir það og svo þeir sem eru afreksíþróttamenn og fá ekki greitt fyrir það en mæta engu að síður fyrir hönd okkar þjóðar eða annarra þjóða og öll viljum við að þeim gangi vel. Umsagnaraðilar og gestir nefndarinnar sem fjallaði um þetta voru mjög hlynntir málinu. Afreksíþróttafólk hefur verið að kalla eftir viðlíka stuðningi og þekkist í nágrannalöndum okkar þar sem afreksíþróttafólk fær stuðning. Við getum horft á fyrirmyndir hér innan lands, t.d. fyrirmynd í launasjóði stórmeistara í skák eða fyrirmynd í launasjóði listamanna sem hafa heldur betur stutt við bakið á þeim hópum. Þetta er okkar stolt, bæði innan lands og utan lands, miklar fyrirmyndir, og þess vegna eigum við að styðja við bakið á þeim þegar þau þurfa á að halda. Afreksíþróttafólk á þess kost að sækja um styrki frá afrekssjóði ÍSÍ sem þó er þess eðlis að hann styður aðallega við sérsamböndin. Styrkirnir duga stundum langleiðina upp í þann beina kostnað sem hlýst af ferðum, mögulega fargjöld eða gistikostnað, en annað ekki. Það er þetta ójafnræði sem er milli okkar afreksíþróttafólks og svo afreksíþróttafólks erlendis - þetta er mikið ójafnræði, sérstaklega þegar kemur að keppnum á stórmótum erlendis. Flutningsmaður nefndarálits fór yfir þær aðstæður, þau réttindi og það öryggi sem myndi skapast við að setja á laggirnar launasjóð íslensks afreksíþróttafólks. Ég bara fagna því að þetta mál sé að klárast hér í dag og fara til hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra til afgreiðslu.

Herra forseti. Ég flyt hér nefndarálit með frávísunartillögu við þingsályktunartillögu um græna atvinnubyltingu frá meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar. „Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Benedikt Stefánsson og Önnu Margréti Kornelíusdóttur frá Grænu orkunni, samstarfsvettvangi um orkuskipti, Svein Runólfsson og Einar Bárðarson frá Votlendissjóði og Sverri Jan Norðfjörð og Einar Snorra Einarsson frá Landsneti hf. Umsagnir bárust frá Grænu orkunni, samstarfsvettvangi um orkuskipti, Landsneti hf., Landvernd, Ungum umhverfissinnum og Votlendissjóði. Með þingsályktunartillögunni er lagt til að ríkisstjórninni verði falið að hrinda í framkvæmd aðgerðum í tíu liðum með það að markmiði að fjölga störfum, örva eftirspurn og styðja við loftslagsvæna verðmætasköpun á Íslandi. Að mati meiri hlutans eru í tillögunni lögð til tiltekin mikilvæg atriði er varða atvinnustefnu til framtíðar og græna hagkerfið. Umfang málsins er hins vegar mikið og lagðar eru til aðgerðir sem fela í sér töluverð fjárútlát af hálfu hins opinbera sem ekki hefur verið gert ráð fyrir í fjárlögum eða fjáraukalögum. Meiri hlutinn leggur til að málinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar.“ Undir álitið skrifa eftirtaldir hv. þingmenn, Óli Björn Kárason, formaður nefndarinnar, Ólafur Þór Gunnarsson, Brynjar Níelsson, Bryndís Haraldsdóttir og Þórarinn Ingi Pétursson.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um tillögu til þingsályktunar um græna atvinnubyltingu. Hún er lögð fram með það að markmiði að fjölga störfum, örva eftirspurn og styðja við loftslagsvæna verðmætasköpun á Íslandi. Tillagan er jafnframt lögð fram með tilliti til alþjóðlegra loftslagsskuldbindinga Íslands á tímum hamfarahlýnunar og í ljósi efnahagssamdráttar, sögulegs fjöldaatvinnuleysis og framleiðsluslaka vegna kórónuveirufaraldursins. Með grænu atvinnubyltingunni er m.a. lagt til að stofnaður verði grænn fjárfestingarsjóður með 5 milljarða kr. í stofnfé, sem styðji við loftslagsvæna atvinnuuppbyggingu og grænan hátækniiðnað. Orkuskiptum verði hraðað, ráðist verði í stuðning við grænmetisframleiðslu og skipulega uppbyggingu iðngarða, ráðist verði í kraftmikið skógræktarátak og stóreflingu almenningssamgangna um allt land. Með þessu væri hægt að slá tvær flugur í einu höggi: Örva eftirspurn og atvinnu en um leið skapa grænna og sjálfbærara samfélag á Íslandi og greiða leiðina að metnaðarfyllri loftslagsmarkmiðum á næstu árum. Minni hluti hv. efnahags- og viðskiptanefndar telur að markaðurinn muni aldrei einn og sér leysa þetta stóra vandamál sem við stöndum frammi fyrir sem er hlýnun jarðar og verður okkar stærsta verkefni og er okkar stærsta verkefni, bæði okkar kynslóðar og sömuleiðis framtíðarkynslóða. Til þess að stíga niður styrkari fæti þurfi samstarf hins opinbera og einkageirans og ekki síst pólitíska forystu til að leiða umbreytingarnar. Í nefndarálitinu er farið nánar í þætti er varða græna fjárfestingarsjóðinn og stofnun hans og metnaðarfyllri loftslagsmarkmið. Gert er ráð fyrir að hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra hafi forgöngu um að mótuð verði ný aðgerðaáætlun í loftslagsmálum sem geri ráð fyrir 60% samdrætti í losun gróðurhúsalofttegunda fyrir árið 2030 miðað við árið 2005. Síðan er það efling almenningssamgangna sem er einn stærsti liðurinn í því að stuðla að markmiðum um kolefnishlutleysi, að því verði náð. Síðan er það hröðun orkuskipta en minni hluti nefndarinnar telur brýnt að ráðast í markvissar aðgerðir til að hraða orkuskiptum á láði og legi. Stutt verði enn frekar við uppbyggingu rafhleðslustöðva um allt land með það fyrir augum að nýskráningu bensín- og dísilbíla verði hætt frá og með árinu 2025 enda sé það metnaðarfyllra en að miða við árið 2030 eins og nú er gert. Síðan er hér nánari útlistun á stórsókn í nýsköpun og þróun og uppbyggingu iðngarða. Minni hlutinn telur mikilvægt að stórauka rannsóknir og þróun hérlendis á sviði framleiðslu og nýtingar á endurnýjanlegu eldsneyti. Sömuleiðis sé það nauðsynlegur hluti af grænni atvinnubyltingu að skapa umhverfi sem nýtist til fjölbreyttrar atvinnu- og verðmætasköpunar. Gera þurfi áætlun um að skipaður verði starfshópur um skipulega uppbyggingu iðngarða á Íslandi þar sem virði hreinnar orku er hámarkað, svo sem til uppbyggingar í matvælaiðnaði, lífrænni eldsneytisframleiðslu, líftækni og garðyrkju. Mikilvægt sé að regluverkið sé gagnsætt og skýrt. Við í minni hlutanum teljum ljóst að úrbætur á þessu sviði muni hjálpa hagaðilum í þróun nýrra umhverfisvænna atvinnutækifæra og leggjum til að málið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu á dagsetningu: Í stað dagsetningarinnar 1. maí 2021 í tillögunni komi dagsetningin 1. janúar 2022. Undir nefndarálitið rita sú sem hér stendur og hv. þingmenn Jón Steindór Valdimarsson og Smári McCarthy.

Forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum um þingsköp Alþingis, nr. 55/1991 (samkomudagur reglulegs Alþingis 2021), frá meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Nefndin leggur til að málið verði samþykkt óbreytt. Óli Björn Kárason, Brynjar Níelsson, Þorsteinn Sæmundsson og Kolbeinn Óttarsson Proppé voru fjarverandi við afgreiðslu málsins en Kolbeinn Óttarsson Proppé skrifar undir álitið samkvæmt heimild í 2. mgr. 29. gr. laga um þingsköp Alþingis. Undir álitið skrifa Jón Þór Ólafsson, formaður og framsögumaður málsins, Líneik Anna Sævarsdóttir, Þórarinn Ingi Pétursson, Guðmundur Andri Thorsson og Kolbeinn Óttarsson Proppé.

Forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum um þingsköp Alþingis, nr. 55/1991, opnir nefndarfundir, frá minni hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. „Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Atla Þór Fanndal frá Íslandsdeild samtakanna Transparency International. Nefndinni barst umsögn um málið frá Íslandsdeild samtakanna Transparency International. Með frumvarpinu er lagt til að meginreglan um fundi þingnefnda verði sú að þeir verði haldnir í heyranda hljóði og sendir út á vef en að heimilt verði að halda lokaða nefndarfundi við sérstakar aðstæður. Almennt: Samkvæmt gildandi lögum um þingsköp Alþingis eru fundir fastanefnda að jafnaði lokaðir fjölmiðlum og almenningi en mögulegt að halda opna fundi við tiltekin tilefni. Frumvarp þetta felur í sér að meginreglan verði að þingfundir verði haldnir í heyranda hljóði og sendir út á vef. Fundir verði einungis haldnir fyrir luktum dyrum þegar málefnalegar ástæður eru fyrir því. Minni hlutinn telur mikilvægt að skilyrt heimild til að halda lokaða fundi verði til staðar og telur að þær heimildir sem koma fram í frumvarpinu nægi til þess að mögulegt verði að loka fundum þegar það á við. Réttur almennings: Almenningur á rétt á upplýsingum um það hvernig yfirvöld taka ákvarðanir og hvaða sjónarmið liggja að baki ákvörðunum um hagi hans. Löggjafarferlið er gegnsætt að því leyti að frumvörp eru aðgengileg opinberlega áður en þau eru tekin til umræðu, umræðum í þingsal er streymt á netinu í rauntíma og þær síðar birtar skriflega, umsagnir sem berast nefndum eru að jafnaði birtar opinberlega og sömuleiðis nefndarálit og atkvæðagreiðslur þingmanna. Þannig geta almenningur, fjölmiðlar og aðrir hagsmunaaðilar glöggvað sig á gangverki löggjafarvaldsins að miklu leyti. Undantekningin á þessu eru nefndarfundir, sem jafnan fara fram fyrir luktum dyrum auk þess sem almennt er óheimilt að vitna til orða sem falla á slíkum fundum. Frumvarpinu er fyrst og fremst ætlað að auka gegnsæi þingstarfa og tryggja upplýsingarétt almennings um störf Alþingis. Aukið aðgengi að upplýsingum um meðferð þingmála eflir getu fjölmiðla til að fjalla um ólík sjónarmið sem þeim tengjast, styrkir aðhald sem almenningur veitir valdhöfum og gerir hinum almenna borgara betur kleift að öðlast fullan skilning á forsendum þeirra ólíku sjónarmiða sem kunna að koma fram við meðferð mála í nefndum. Aðsendar umsagnir og umræður í nefnd: Nú þegar eru umsagnir sem berast nefndum frá utanaðkomandi hagsmunaaðilum birtar opinberlega á vef Alþingis og lýsa þær sjónarmiðum sem aðilar óska eftir að vekja athygli þingmanna á við meðferð þingmála. Í framhaldi af móttöku aðsendra umsagna eru gestir gjarnan boðaðir á fund þingnefndar þar sem sjónarmiðin sem koma fram í umsögnum eru kynnt og tíðum útskýrð með ítarlegri hætti. Þar gefst nefndarmönnum jafnframt færi á að spyrja spurninga og máta ólík sjónarmið við sjónarmið gesta. Umræða í nefndum er því langoftast eðlilegt framhald á umfjöllun um sjónarmið sem þegar eru birt opinberlega. Minni hlutinn telur skjóta skökku við að umsagnir sem nefndum berast séu aðgengilegar opinberlega en að umfjöllun um þær fari fram á lokuðum nefndarfundum. Almenningur og fjölmiðlar fari þannig á mis við ítarlegri skýringar, svör við spurningum sem vakna og röksemdafærslur sem koma fram um sjónarmið í umsögnum. Tillaga um afgreiðslu: Í umsögn Íslandsdeildar samtakanna Transparency International til nefndarinnar kemur m.a. fram að greiður aðgangur almennings að störfum Alþingis sé mikilvægur þáttur til að tryggja og verja virkt og heilbrigt lýðræði og nauðsynlegt aðhald gagnvart þeim sem treyst hefur verið fyrir löggjafar- og framkvæmdarvaldinu. Samþykkt frumvarpsins væri, að mati deildarinnar, til þess fallin að auka traust í samfélaginu. Minni hlutinn tekur undir þessi sjónarmið. Að framansögðu virtu leggur minni hlutinn til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt.“ Undir nefndarálitið rita Jón Þór Ólafsson sem hér stendur, formaður og framsögumaður málsins, Andrés Ingi Jónsson og Guðmundur Andri Thorsson.

Virðulegi forseti. Mig langar til að byrja á því að þakka hv. formanni stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar fyrir vel ígrundað og vel skrifað nefndarálit, glæsilegt nefndarálit verð ég að segja. Ég verð að segja það að ég hef einu sinni prófað að vera fyrrverandi þingmaður, fékk eitt ár af því á milli kjörtímabila á sínum tíma og verandi nörd sem hefur gaman af því að grúska í skjölunum hérna - og mun eflaust sakna þess ef ég hef ekki nægan tíma til þess að loknum næstu kosningum - veit ég líka og hef fundið á eigin skinni hvernig það er að vilja virkilega skoða eitthvert mál á Alþingi, öðlast áhuga á einhverju máli sem óbreyttur borgari úti í bæ, þó með þingreynslu, og hafa aðgang að meira eða minna öllu sem Alþingi gerir; ræðunum hérna, þingskjölunum sjálfum, umsögnunum, ræðum sem koma í kjölfarið, atkvæðagreiðslum og síðan auðvitað niðurstöðunni. En það er blindur blettur í meðferð Alþingis á málum og hann er óþarfur en það eru nefndafundirnir sjálfir. Eins og ég hef nefnt áður eru nefndarfundir ekki mjög heppilegir staðir til að fremja einhver myrkraverk eða standa að einhverri spillingu eða samsærum. Það væri afskaplega ópraktískt af hálfu þeirra sem hefðu áhuga á slíku. Nefndarfundir eru fyrst og fremst til upplýsingar. Þar koma fram spurningar og þar koma fram svör. Þessar spurningar og þessi svör eru gagnleg, ekki bara fyrir þingmennina sem sitja fundina heldur líka fyrir fjölmiðla og fyrir almenning. Þetta er ekki róttæk hugmynd, þetta er ekki stórt skref. Það á að vera auðvelt fyrir okkur að leggja það til hér og samþykkja að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.  
            

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti með frávísunartillögu um frumvarp til laga um brottfall laga um leit, rannsóknir og vinnslu kolvetnis, bann við leit og vinnslu jarðefnaeldsneytis. Nefndarálitið er frá meiri hluta atvinnuveganefndar. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið þrjár umsagnir, frá Landvernd, Náttúruverndarsamtökum Íslands og Ungum umhverfissinnum. Með frumvarpinu er lagt til að felld verði brott lög um leit, rannsóknir og vinnslu kolvetnis, nr. 13/2001, og með því verði leit og vinnsla jarðefnaeldsneytis bönnuð hér á landi. Í ákvæði til bráðabirgða er lagt til að ráðherra geri tillögur um breytingar á öðrum lögum sem nauðsynlegar séu í kjölfar samþykktar frumvarpsins. Meiri hlutinn telur betur fara á því, ef vilji er til að setja bann við leit og vinnslu jarðefnaeldsneytis, að málið verði skoðað heildstætt og frumvarp lagt fram sem feli í sér allar nauðsynlegar breytingar á lögum. Þar sem ekki stendur yfir leit eða vinnsla jarðefnaeldsneytis er svigrúm til að vinna málið frekar. Meiri hlutinn áréttar þó mikilvægi þess að Ísland grípi til markvissra og ákveðinna aðgerða í baráttunni gegn loftslagsbreytingum í samræmi við metnaðarfullan stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar og markmiðið um kolefnishlutlaust Ísland eigi síðar en árið 2040. Að framangreindu virtu leggur meiri hlutinn til að málinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar til frekari skoðunar og vinnslu. Undir þetta ritar sú sem hér stendur, Lilja Rafney Magnúsdóttir, og hv. þingmenn Ásmundur Friðriksson, Halla Signý Kristjánsdóttir, Haraldur Benediktsson og Njáll Trausti Friðbertsson.

Herra forseti. Ég þakka framsöguna. Mig langar að spyrja út í orðalag í nefndarálitinu til að fá aðeins á hreint nákvæmlega hvað átt er við. Hér stendur: „… ef vilji er til að setja bann við leit og vinnslu jarðefnaeldsneytis.“ Er ekki alveg á hreinu að það sé vilji hjá meiri hlutanum? Er ekki örugglega vilji hjá stjórnarliðum til að banna olíuleit á því herrans ári 2021? Og vegna þess að vísuninni fylgir bara að málið sé tekið til frekari skoðunar og vinnslu þá sakna ég þess að það sé beinlínis sagt hvað eigi að koma út úr þeirri skoðun og vinnslu. Mig langar því til að spyrja hvort það sé ekki alveg á hreinu að meiri hlutinn ætlist til þess að út úr þessari vinnu komi bann við leit að olíu. Þetta eru tvær spurningar: Er ekki alveg á hreinu að meiri hlutinn vilji banna olíuleit með þessu nefndaráliti, og er ekki alveg á hreinu að slíkt bann eigi að koma út úr þeirri vinnu sem sett verður af stað í ráðuneytinu í framhaldinu?

Herra forseti. Eins og hv. þingmaður veit er þetta mál, sem hann er 1. flutningsmaður að, eitt af þeim þingmálum sem samkomulag hefur verið gert um í þinglok hvernig meðhöndlað verði. Það samkomulag lýtur að því að þessu máli verði vísað til ríkisstjórnarinnar með frávísunartillögu og hv. þingmaður hefur samþykkt það sjálfur. Hv. þingmaður veit það líka sem fyrrverandi félagi í Vinstrihreyfingunni – grænu framboði að Vinstrihreyfingin – grænt framboð myndi vilja stöðva olíuleit ef hún væri fyrir hendi. Við vitum að engin leit er fyrir hendi eða leyfi til slíkrar leitar. Hv. þingmaður kann vel stefnu Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs og þarf kannski ekki að inna mig eftir henni. En þegar svona málum er vísað til ríkisstjórnar er aldrei hægt að gefa sér niðurstöðuna fyrir fram og trúlega kemur ný ríkisstjórn í haust. En vilji Vinstri grænna í þessu máli er og verður sá að það eigi ekki að gefa leyfi til olíuleitar.

Herra forseti. Já, það er samkomulag um að þessu máli verði vísað til ríkisstjórnar, eða það er samkomulag um að þetta mál verði afgreitt en meiri hlutinn ákveður að afgreiða það með frávísun. En þetta blessaða nefndarálit er lögskýringargagn. Þetta blessaða nefndarálit á að gefa ríkisstjórninni einhverja leiðsögn um það hvað það er sem kemur í framhaldinu. Og jú, ég veit vel hvað stendur í stefnuskrá Vinstri grænna en af þeim fimm þingmönnum sem standa að þessu nefndaráliti er bara einn úr þeirri hreyfingu. Svör hv. þingmanns gáfu ekki til kynna að það væri vilji stjórnarliða, vilji ríkisstjórnarinnar, vilji þess meiri hluta sem stendur að þessu nefndaráliti, að banna olíuleit eða fara fram á það að ríkisstjórnin vinni í átt að því að banna olíuleit í framhaldi af þessari frávísun. Mig langar að spyrja þingmanninn hvort það sé réttur skilningur minn að í þessari frávísun felist engin leiðsögn til ríkisstjórnarinnar um það að út úr þessu ferli eigi að koma bann við olíuleit.

Herra forseti. Varðandi þessa frávísun kemur það fram hér að meiri hlutinn telur að betur fari á því að skoða þetta mál heildstætt og vísar til þess að hvorki sé leit í gangi né leyfi veitt af hálfu íslenskra stjórnvalda í dag. Ég get ekki sagt til fyrir fram um einhverja niðurstöðu. Það getur enginn. En það er vilji til þess af hálfu þessarar ríkisstjórnar eða þess meiri hluta sem hér skrifar undir að þetta mál verði skoðað. Ég ítreka það enn og aftur að vilji Vinstri grænna er skýr í þeim efnum, en enginn getur gefið sér niðurstöðu fyrir fram þegar verið er að vísa málum til heildstæðrar skoðunar í samhengi við aðra hluti og hvaða lögum þyrfti að breyta og annað því um líkt. Það segir sig því sjálft að þetta nefndarálit með frávísunartillögu gengur ekki út á það að vera með langa og ítarlega leiðsögn í þeim efnum. Þetta er eitt af þeim málum sem er afgreitt við þinglokasamninga og gefst heldur ekki tími til að vinna einhverjar langar útskýringar á því, enda held ég að hv. þingmaður hafi ekki reiknað með því við afgreiðslu á þessu máli sem hann er 1. flutningsmaður að.

Virðulegur forseti. Ég held að ég þurfi aðeins að fylgja eftir spurningum hv. þm. Andrésar Inga Jónssonar vegna þess að ég er engu nær um afstöðu hv. þm. Lilju Rafneyjar Magnúsdóttur gagnvart því hvort það standi yfir höfuð til í huga einhverra að banna olíuleit. Hv. þingmaður segir að það sé hluti af stefnu síns flokks að banna olíuleit en að enginn viti hvað verði um þetta fyrst við erum að vísa þessu til ríkisstjórnarinnar. Gott og vel. Hvers vegna gat hv. þingmaður, flokkurinn hennar, stjórnarmeirihlutinn, ekki bara samþykkt þetta frumvarp sem liggur hérna fyrir, sem myndi banna olíuleit? Af hverju var stjórnarmeirihlutanum algjörlega fyrirmunað að gera það? Hvers vegna samþykkir Vinstrihreyfingin – grænt framboð að við vísum þessu máli til ríkisstjórnarinnar með óviss örlög? Við vitum ekki hvað gerist næst. Við höfum ekki hugmynd um það. Hvað sem er gæti gerst með slíku orðalagi í áliti, þar sem kemur fram að ekki liggi fyrir hvort vilji sé til að setja bann við leit og vinnslu jarðefnaeldsneytis. Hv. þingmaður reynir líka að segja að hv. þm. Andrés Ingi Jónsson hljóti að vilja að málinu sé vísað til ríkisstjórnarinnar vegna þess að meiri hlutinn ákvað að það væri eina leiðin til þess að fá samþykkt að setja málið á dagskrá á þingi. Hv. þingmaður hlýtur að vera meðvitaður um nefndarálit samflokksmanns hv. þm. Andrésar Inga Jónssonar þar sem við mótmælum einmitt þessari málsmeðferð meiri hlutans. Það er ekki hægt að gera okkur það upp að við séum sammála því að vísa banni við olíuleit út í hafsauga. Hvernig fær hv. þingmaður það út? 

Hæstv. forseti. Maður fær ekki allt sem maður vill og vill ekki allt sem maður fær. Þannig er það líka í þinglokasamningum og Píratar verða að sætta sig við það eins og aðrir hér á þingi. Ég tel mig hafa svarað þessu ansi skýrt. Ég get ekki svarað fyrir alla Sjálfstæðismenn eða alla Framsóknarmenn og vísa auðvitað fyrst og fremst til stefnu Vinstri grænna í þessu máli. Þetta var hluti af þinglokasamningum. Þetta er niðurstaðan og henni verða Píratar að lúta líkt og aðrir.

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður er hérna á frávísunartillögu í þessu máli og ég er að spyrja hv. þingmann út í afstöðu hennar og hvers vegna hún gat ekki staðið með sannfæringu sinni. Hvers vegna er nafn hv. þingmanns á þessu nefndaráliti með frávísunartillögu? Ég hlýt að geta spurt að því þótt ég þurfi auðvitað að sætta mig við það sem meiri hlutinn í þessum sal kemst að niðurstöðu um. Ég er fullmeðvituð um hvernig þingræðið virkar og atkvæðagreiðslur hér o.s.frv. Það má auðvitað vona að samviskan grípi þingmenn Vinstri grænna og þau greiði atkvæði með eigin sannfæringu og banni olíuleit á Íslandi. Við erum einfaldlega að spyrja hvers vegna hv. þingmenn bregða á það ráð að vinna gegn yfirlýstum markmiðum sínum og gegn yfirlýstum stefnumálum sínum. Hér er mjög einföld breyting sem verið er að leggja til. Hvers vegna er Vinstrihreyfingin – grænt framboð ekki samþykk því að banna olíuleit? Hvers vegna er verið að vísa banninu út í hafsauga? Hvers vegna liggur ekki fyrir hvað verður um bann við olíuleit? Og að lokum: Hvernig samræmist það að banna ekki olíuleit á Íslandi markmiðum ríkisstjórnarinnar um kolefnishlutlaust Ísland eigi síðar en árið 2040? Hvernig gengur þetta tvennt upp saman; leyfi fyrir olíuleit og kolefnishlutlaust Ísland? Hvers konar bull er þetta, herra forseti?

Herra forseti. Ég get alveg tekið undir síðustu orð hv. þingmanns: Hvers konar bull er þetta? Eru Píratar með þær fréttir að verið sé að gefa út einhver vinnsluleyfi fyrir olíu hér við land?

Af hverju bannið þið hana ekki?

Er það eitthvað sem er í gangi? Stendur það til? 

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti minni hluta atvinnuveganefndar í máli hv. þm. Andrésar Inga Jónssonar sem fjallar um að afnema lög um leit, rannsóknir og vinnslu kolvetnis, með öðrum orðum að banna leit og vinnslu jarðefnaeldsneytis á Íslandi. Mig langar að byrja á því að velta upp ákveðinni heimsmynd þar sem Sádi-Arabía er olíuríki, þar sem Noregur er olíuríki, nema Norðmenn segja við umheiminn að þeirra olíuvinnsla sé einhvern veginn betri en annarra, á einhvern hátt betri fyrir náttúruna, þar sem Færeyjar eru olíuríki, sem að sjálfsögðu er einhvern veginn betra en að eitthvert annað land sé olíuríki, og Ísland er olíuríki. Veltum því aðeins fyrir okkur hvernig það hljómar að hlusta á Ísland ætla að predika yfir öðrum þjóðum þann boðskap að berjast gegn loftslagsbreytingum. Virðulegur forseti. Það er farsakennd mynd. Sú hugmynd að ætla að gera Ísland að olíuríki ætti að vera fáránleg. Vandinn er sá að hún er það ekki alveg. Það er aðeins of margt fólk enn þeirrar sannfæringar að það sé kannski á einhvern hátt betra að við séum olíuríki en einhverjar aðrar þjóðir. Þau sjónarmið koma alltaf upp þegar fólk sér hve mikið það getur grætt á því að menga bara smá. Þessi sjónarmið eru til á Íslandi alveg eins og þau eru til í Færeyjum og Noregi. Það eru ekki fjarlægustu eða fjarskyldustu þjóðríkin. Þá að efni álitsins. Ég vil byrja á því að benda á, eins og kemur fram þar, að Alþjóðaorkumálastofnunin gaf nýlega út skýrslu þar sem kemur fram að hætta verði öllum fjárfestingum í jarðefnaeldsneyti ef það markmið eigi að nást að koma í veg fyrir óafturkræfan skaða á jörðinni. Höfum það á hreinu. Staðan á Íslandi er sú að hér er ekki leit í gangi eins og er, ekki verið að nýta þessi lög, og það er gott. En það er líka ástæða þess að það er algerlega meinlaust fyrir alla hagsmunaaðila á Íslandi að afnema þessi lög núna. Þá þarf ég að fara yfir í frekar fráleit rök meiri hlutans þar sem notuð eru sömu rök til að komast að þeirri niðurstöðu að ekki sé mikilvægt að afnema þessi lög, virðulegi forseti. Vegna þess að engin leit er hafin hér enn getum við afnumið þessi lög núna án þess að það breyti neinu, án þess að það varði einhverja hagsmuni, án þess að ríkið þyrfti þá að bæta einhvern skaða eða þyrfti á einhvern hátt að búa um, eða alla vega að gera málið flóknara. Það getur alveg gerst vegna þess að lögin eru enn í gildi. Þá getur einhver hagsmunaaðili úti í bæ ákveðið að byrja að leita að olíu og hann hefur væntanlega einhverjar kröfur á það hvernig yfirvöld svara fyrirspurnum og umsóknum. Þótt auðvitað sé þetta leyfisháð starfsemi eru lögin samt sem áður til staðar. Ef ríkisstofnanir og framkvæmdarvaldið eiga ekki að beita geðþótta heldur lögum þá verða þau að gera ráð fyrir því að aðilar sem hér hefðu áhuga á því að fara að leita og vinna olíu, eða jarðefnaeldsneyti, hefðu alla vega þá kröfu að ríkisstarfsmenn sinntu vinnu sinni og afgreiddu umsóknir á grundvelli laganna. Það eitt og sér er nógu galið, virðulegi forseti, nógu fjarstæðukennt, til að við ættum að sameinast um að fjarlægja þessi lög með hliðsjón af þeim staðreyndum sem ég nefndi áðan. Þau rök að þessi starfsemi sé ekki í gangi núna eru rök fyrir því að afnema lögin núna áður en það verður flóknara. Ég leyfi mér að nota sömu rök og meiri hlutinn nema að niðurstaðan er þveröfug við það sem meiri hlutinn kemst að. Það er nefnilega óljóst hver réttarstaða aðila yrði sem myndi hefja vinnslu eða leit að jarðefnaeldsneyti, finna það og ætla að fara að vinna það ef löggjafinn færi þá að reyna að afnema lögin og koma í veg fyrir vinnsluna. Það væri strax flóknara. Þess vegna verðum við að gera þetta sem fyrst en meiri hlutinn, með Vinstri græn í forystu, hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur, formann atvinnuveganefndar, ætlar að vísa málinu til ríkisstjórnarinnar, ríkisstjórnar sem þau vita ekki hver verður. Kannski gefa þau sér að þau verði sama ríkisstjórnin, Vinstri græn, Sjálfstæðisflokkur og Framsókn, og hvað þá? Ætla þau þá að afnema þessi lög í trássi við mögulegan vilja Sjálfstæðisflokks og Framsóknar? Er það? Af hverju þá ekki núna? Þetta er rökleysa, virðulegi forseti. Ég ætla aðeins nánar út í hvers vegna það er á eftir. Eins og kom pínlega skýrt fram í andsvörum hv. þingmanna við hv. formann atvinnuveganefndar áðan þá er meirihlutaálitið ekki þess eðlis að tryggja að þessi lög verði afnumin með því að vísa málinu til ríkisstjórnarinnar og það kom margsinnis fram í máli hv. þm. Lilju Rafneyjar Magnúsdóttur. Hún sagði að þegar mál væru send til ríkisstjórnar væri ekki hægt að gefa sér niðurstöðuna. Það er rétt, virðulegi forseti, og það er gagnrýni mín. Hún sagðist ekkert geta sagt fyrir fram um einhverja niðurstöðu, það gæti enginn. Það er rétt, virðulegi forseti. Í því felst gagnrýni mín. Hv. þingmaður sagði líka orðrétt, með leyfi forseta: „En það er vilji til þess af hálfu þessarar ríkisstjórnar eða þess meiri hluta sem hér skrifar undir að þetta mál verði skoðað.“ Hvar er græni hlutinn í Vinstri grænum núna? Það má skoða málið. Það var í nefnd til þess að það væri skoðað. Til þess eru nefndirnar og þetta er ekkert flókið mál heldur. Það er ekki erfitt að skoða það, við hefðum getað tekið það til umræðu svo sem einu sinni kannski, en það var of mikið fyrir þetta heila kjörtímabil hjá þessari ríkisstjórn. Hv. þingmaður sagði líka að hún gæti ekki svarað fyrir alla Sjálfstæðismenn eða alla Framsóknarmenn, og það er líka rétt og í því felst gagnrýni mín. Hv. þingmaður sagði einnig að það kæmi í ljós hvaða flokkar verði í næstu ríkisstjórn og þeir muni fjalla um þetta mál og það er rétt og í því felst gagnrýni mín. Meiri hlutinn virðist þó reyna að breiða yfir þá staðreynd að hér sé ekki verið að halda málinu áfram með neinni vissu um það að markmiðunum um að afnema þessi lög verði náð, með því að vísa í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar þar sem er kveðið á um alls konar góða hluti. Ég ætla reyndar að lesa hér orðrétt úr nefndaráliti meiri hluta, með leyfi forseta, um „mikilvægi þess að Ísland grípi til markvissra og ákveðinna aðgerða í baráttunni gegn loftslagsbreytingum í samræmi við metnaðarfullan stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar og markmiðið um kolefnishlutlaust Ísland eigi síðar en árið 2040.“ Virðulegi forseti. Það er eins og dansað sé sérstaklega í kringum það atriði að afnema lög sem heimila leit og vinnslu á olíu á Íslandi. Þess má geta að ef flett er upp í téðum stjórnarsáttmála kemur einfaldlega ekkert fram þar um að afnema þessi lög. Kannski gleymdist það og það er allt í góðu. Það er samt hægt að samþykkja þetta frumvarp. Það er lausnin á þessu öllu saman, virðulegi forseti, allri þessari gagnrýni, öllum þessum vandamálum, allri þessari rökleysu, að segja já við frumvarpinu sem þingmenn Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs af öllum háttvirtum ættu hvað best að geta unað við. En svo er ekki og þá verður að spyrja: Hvers vegna ekki? Eins og ég nefndi áðan var þetta mál ekki tekið til umfjöllunar í nefnd. Ég hafði spurst fyrir um það og svarið var þá, þrátt fyrir allt sem hefur verið talað um meðal þingflokksformanna á þessu kjörtímabili, að það þyrfti nú að bíða eftir því að eitthvað kæmi út úr einhverju þinglokastússi eins og venjulega. Ég gagnrýndi það þá og gagnrýni það hér aftur. Síðan kemur þinglokastússið, samningarnir. Eru málin skoðuð efnislega í nefnd? Nei. Er það atvinnuveganefnd sem fær það hlutverk að fjalla um málið, sem fjallar um málið? Nei, virðulegi forseti, það er samið um það hvað Vinstrihreyfingin – grænt framboð getur umborið af eigin atkvæðagreiðslum. Hreyfingunni til vorkunnar hefur hún þurft að þola þær á þessu kjörtímabili þegar hún segist aðhyllast afglæpavæðingu og greiðir atkvæði gegn því og segist ætla að leggja fram eigið mál og ná því í gegn og klúðrar því, þegar hún ætlar að koma á breytingum á stjórnarskrá og klúðrar því alla leiðina í gegn, ég ætla ekki einu sinni í gegnum allt það havarí. Núna vildi hún ekki greiða atkvæði um þetta mál efnislega heldur vísa því til ríkisstjórnar, næstu ríkisstjórnar sem hún veit ekkert hver verður. Hvers vegna? Það er vegna þess að hún getur ekki greitt atkvæði með málinu vegna þess að þá væri það sigur einhvers annars en hennar og hún getur ekki greitt atkvæði á móti því vegna þess að þá myndi opinberast enn og aftur kostnaðurinn við það að vera í ríkisstjórn með Sjálfstæðisflokknum. Þetta er spurningin sem við eigum að spyrja okkur hér í kvöld þegar við greiðum atkvæði um það hvort eigi að vísa þessu máli frá til einhverrar ríkisstjórnar sem gerir eitthvað við það mögulega í framtíðinni. Hér hef ég farið örlítið út fyrir nákvæmt efni minnihlutaálitsins, ekki mikið, en undir það rita sá sem hér stendur, Helgi Hrafn Gunnarsson, og hv. þm. Oddný G. Harðardóttir og enginn annar úr atvinnuveganefnd. Að lokum legg ég til að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.  
            

Virðulegi forseti. Ég er hér komin af því ánægjulega tilefni að fá að reifa og fara yfir nefndarálit allsherjar- og menntamálanefndar með breytingartillögu um tillögu til þingsályktunar um mótun heildstæðrar stefnu um afreksfólk í íþróttum. Málið var lagt fram var af Hönnu Katrínu Friðriksson, sem er fyrsti flutningsmaður þessa máls. Fyrir allsherjarnefnd hefur verið fjallað um málið og bárust umsagnir m.a. frá Íþrótta- og Ólympíusambandinu en líka Knattspyrnusambandi Íslands, UMFÍ og Hrafnhildi Lúthersdóttur. Tillagan felur í aðalatriðum í sér að mennta- og menningarmálaráðherra verði falið að móta heildstæða stefnu um afreksfólk í íþróttum. Samhliða þessari tillögu fjallaði nefndin um tillögu til þingsályktunar um launasjóð íslensks afreksíþróttafólks, samanber 116. mál á yfirstandandi þingi. Samhljómur var á meðal umsagnaraðila um mikilvægi þess að styðja afreksfólk í íþróttum, og það var ánægjulegt. Bent var á að mikilvægt væri að frekari stefnumótun stjórnvalda færi heim og saman við þær áherslur sem íþróttahreyfingin setti fram á Íþróttaþingi ÍSÍ. Jafnframt var bent á íþróttastefnu ríkisins frá maí 2019 sem fæli í sér mikla samvinnu og samráð innan íþróttahreyfingarinnar. Þá var því fagnað hversu mjög stjórnvöld beindu sjónum sínum að íþróttastarfsemi hér á landi um þessar mundir. Nefndin tekur undir þessi sjónarmið og beinir því jafnframt til ráðuneytisins að horft verði til áðurnefndrar þingsályktunartillögu um launasjóðinn í þeirri stefnumótunarvinnu sem hér er verið að leggja til. Nefndin leggur til að þingsályktunartillagan verði samþykkt efnislega óbreytt, en með eftirfarandi breytingu sem varðar dagsetningu: Í stað dagsetningarinnar „1. júní 2021“ komi: 1. júní 2022. Það er skemmtilegt frá því að segja að undir þetta álit skrifa allir nefndarmenn. Það eru, auk framsögumanns, hv. þingmenn Páll Magnússon, formaður nefndarinnar, Guðmundur Andri Thorsson, Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir, Birgir Ármannsson, Silja Dögg Gunnarsdóttir, Steinunn Þóra Árnadóttir, Þorsteinn Sæmundsson og Þórhildur Sunna Ævarsdóttir.

Herra forseti. Það gleður mig mjög að koma hér í kjölfar samflokkskonu minnar, hv. þm. Þorbjargar Sigríðar Gunnlaugsdóttur, sem fyrir hönd allsherjar- og menntamálanefndar flutti nefndarálit þar sem lagt er til að þingsályktunartillaga mín um mótun heildstæðrar stefnu um afreksfólk í íþróttum verði samþykkt í þingsal hér á eftir. Ég er mjög þakklát og ánægð og mig langar að byrja þessa stuttu ræðu, sem ég hef hugsað mér að halda af þessu tilefni, á því að vera aðeins á persónulegu nótunum. Það er nú svo að íþróttir hafa leikið stórt hlutverk í ævi minni. Ég stundaði íþróttir, held ég svei mér þá í yfir 20 ár, var samhliða og síðar meir í stjórnum íþróttafélaga, ráðum, nefndum, vann ráðgjafarstörf, tók þátt í nefndarstörfum, hef starfað sem íþróttablaðamaður og svo, eins og mjög margir náttúrlega, hef ég verið foreldri barna sem stunda íþróttir og tengst vinnu þeirra íþróttafélaga. Síðast en ekki síst eru ótaldar þær ánægjustundir, yfirleitt ánægjustundir, sem ég hef átt hin síðari ár sem áhorfandi að íþróttaviðburðum. Íþróttir hafa því leikið virkilega stórt hlutverk í lífi mínu. Svipað mál og það sem ég flutti í annað skipti í vetur var fyrst flutt af þáverandi hv. þingmanni, Ragnheiði Ríkharðsdóttur, sem lagði fram fyrstu tillöguna haustið 2012 um að mótuð yrði heildstæð stefna fyrir afreksfólk í íþróttum. Málið hlaut ekki brautargengi og hefur ekki gert á þeim tæplega tíu árum sem liðin eru síðan. Ég held að þetta sé í fjórða skipti sem mál af þessum toga kemur fram og ég er gríðarlega ánægð með að sjá nú fram á að það þurfi ekki að leggja það fram oftar. Staðan er sú að afreksíþróttir hafa skipað mjög veglegan sess meðal landsmanna. Afreksíþróttafólkið okkar er auðvitað frábær landkynning á erlendri grundu og veitir okkur margar gleðistundir hér heima. Á sama tíma er okkur öllum sífellt ljósara hversu mikilvægt það er að börn og ungmenni hafi góðar fyrirmyndir á þessu sviði. Það mikilvægi gengur í báðar áttir vegna þess að það er akkúrat úr grasrótinni, frá því öfluga barna- og unglingastarfi sem við eigum, sem okkar frábæra afreksfólk rís. Það er mjög mikilvægt fyrir börn og unglinga, mikilvægara nú en nokkru sinni áður. Þegar við höfum fyrir framan okkur niðurstöður kannana sem sýna fram á þann fjölda íslenskra barna sem ekki fær nægilega hreyfingu, þegar við vitum að lífsstílstengdir sjúkdómar eru ein stærsta áskorunin sem heilbrigðiskerfið stendur frammi fyrir þá skiptir þetta máli. Hreyfingin hefur ekki eingöngu áhrif á líkamlega burði einstaklinga heldur líka andlegan þroska, þroska heilans. Margt hefur verið gert af hálfu hins opinbera til að mæta þessari vitneskju, mikilvæginu sem við vitum að er að finna í starfi íþróttahreyfingarinnar. Margt hefur verið gert af hálfu sérsambanda innan íþróttahreyfingarinnar sem hefur gert þeim kleift að halda úti landsliðum og taka þátt í alþjóðastarfi sem fulltrúar Íslands. En það hefur skort upp á. Síðastliðinn áratug hefur íslenskt afreksíþróttafólk reglulega vakið athygli á slæmri fjárhags- og réttindastöðu sinni. Fyrir u.þ.b. einu og hálfu ári síðan, í desember 2019, skrifaði hópur afreksíþróttafólks undir beiðni til mennta- og menningarmálaráðuneytis, íþróttamálaráðuneytisins og annarra sem málið varðar sem var áskorun um að vinna í launa- og réttindamálum íslensks afreksíþróttafólks. Í yfirlýsingu hópsins kom m.a. fram að árangurstengdir styrkir frá afrekssjóði ÍSÍ væru oftar en ekki einu tekjur afreksíþróttafólks til að fjármagna keppnis- og æfingaferðir. Þeir væru ekki skilgreindir sem laun sem leiðir til þess að þetta afreksíþróttafólk vinnur sér ekki inn réttindi á meðan á ferlinu stendur og stendur því margt uppi með skuldir á bakinu og réttindalaust eftir að ferlinu lýkur, án lífeyrisréttinda, stéttarfélagsaðildar, atvinnuleysisbótaréttar, aðgengis að sjúkra- og starfsmenntasjóði eða réttinda til fæðingarorlofs, svo að eitthvað sé nefnt. Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands hefur mótað afreksstefnu sína þar sem settar hafa verið fram tímabundnar og markvissar áætlanir um frammistöðu á stórmótum og til að tryggja slagkraft markmiðanna til langframa á samkvæmt því að horfa á keppnisárangur og styrkja eigin getu og hæfileika hreyfingarinnar til að vinna að langtímamarkmiðum í afreksíþróttum. Mörg íþróttafélög í samvinnu við sveitarfélög hafa gert slíkt hið sama. Nú er vonandi komið að því að samþykkja eða a.m.k. bera hér undir atkvæði í þingsal tillögu um að það verði ráðherra sem móti slíka heildstæða stefnu og að stefnan feli bæði í sér faglegan og fjárhagslegan styrk, þetta er ekki hægt að skilja í sundur, og að mínu mati liggur stefnan þar ofan á. Mótuð verði heildstæð stefna og á eftir fylgi m.a. vinna við að fara í gegnum fjárhagslegu hliðina þannig að stefnan verði tímasett. Breytingartillaga fylgir með álitinu vegna þess að tíminn líður jú mjög hratt og tillagan eins og ég lagði hana fram gerir ráð fyrir að stefnan taki gildi 1. júní á þessu ári en breytingartillagan gerir ráð fyrir að tímasett stefna verði tilbúin fyrir júní 2022. Þetta er mjög gott og mikilvægt mál. Það tryggir öryggi afreksíþróttafólksins okkar þegar stefnan kemur til framkvæmda og það sendir, á meðan á vinnunni stendur og ef og þegar málið verður samþykkt í kvöld, skýr skilaboð til þessa hóps, afreksíþróttafólksins okkar og þeirra sem stefna þangað, um að við ætlum að gera okkar besta til að búa svo um hnútana að framtíð þeirra verði kannski ekki tryggð en a.m.k. að tryggt sé að þau séu ekki skilin eftir. Mig langar sérstaklega að nefna hér að lokum að samhliða þessari tillögu hefur verið fjallað hér í kvöld um tillögu til þingsályktunar um launasjóð íslensks afreksfólks og ég ætla að lýsa ánægju minni með það. Hér í álitinu er því beint til ráðuneytisins að horft verði til þeirrar tillögu, þ.e. um launasjóð afreksíþróttafólks, í þeirri stefnumótunarvinnu sem þessi tillaga felur í sér, mjög eðlilegt og ég hef fulla trú á að sú samþætting stytti vinnuferilinn og geri málið enn sterkara. Ég þakka að lokum hv. allsherjar- og menntamálanefnd kærlega fyrir vinnuna, fyrir jákvætt nefndarálit og hlakka til afgreiðslunnar hér síðar í kvöld eða nótt.

Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um tillögu til þingsályktunar um hagsmunafulltrúa aldraðra. Þetta er þingmál Flokks fólksins. Frummælandi var Inga Sæland og á bak við þetta stendur Flokkur fólksins allur og óskiptur. Nefndin fjallaði um málið og fékk á sinn fund Berglindi Eyjólfsdóttur, frá öldungaráði Reykjavíkur, Þórunni Sveinbjörnsdóttur, frá Landssambandi eldri borgara, Maríu Fjólu Harðardóttur og Eybjörgu Hauksdóttur frá Samtökum fyrirtækja í velferðarþjónustu. Nefndinni barst umsögn frá öldungaráði Reykjavíkur. Á fyrri þingum bárust nefndinni umsagnir frá Heilbrigðisstofnun Suðurlands, Samtökum fyrirtækja í velferðarþjónustu, öldungaráði Reykjavíkur, Félagi eldri borgara, Félagi eldri borgara í Reykjavík og Landssambandi eldri borgara og Reykjavíkurborg. Tillagan felur í sér stofnun sérstaks embættis sem sjái um hagsmunavörslu í þágu eldra fólks. Nefndin bendir á að eldra fólk þarf nánast daglega að eiga í samskiptum við hið opinbera, hvort sem það er í tengslum við fjárhagsleg réttindi sín, opinbera þjónustu eða til að standa vörð um eigin réttindi. Flestir umsagnaraðilar tóku undir mikilvægi þess að stofna embætti sem hefði það hlutverk að standa vörð um hagsmuni eldri borgara. Nefndinni bárust athugasemdir um orðalag í greinargerð um að hagsmunafulltrúi skuli hafa frumkvæðiseftirlit með persónulegum högum allra eldri borgara. Samkvæmt umsagnaraðilum þarf að skýra nánar hvað felist í slíku frumkvæðiseftirliti. Nefndin áréttar að verði tillagan samþykkt þá verði það hlutverk ráðherra að semja frumvarp sem kveði á um hlutverk hagsmunafulltrúa. Við þá vinnu verði að sjálfsögðu gætt að því að frumvarpið feli nýju embætti ekki heimildir sem fari í bága við réttarreglur um persónuvernd og friðhelgi einkalífs. Nefndin leggur áherslu á að embættinu er falið að aðstoða fólk sem ekki getur lengur séð um sig sjálft og getur ekki eða vill ekki leita aðstoðar ættingja eða vinafólks og því er mikilvægt að hagsmunafulltrúi sé tiltækur til aðstoðar. Nefndin vill einnig brýna fyrir ráðherra að frumvarpið verði unnið í fullu samráði við helstu hagsmunahópa eldra fólks. Nefndin telur þörf á að breyta hugtakanotkun í heiti tillögu þessarar sem og í tillögugreininni sjálfri. Í stað þess að tala um „aldraða“ leggur nefndin til að orðin „eldra fólk“ komi í staðinn. Þannig verði talað um „hagsmunafulltrúa eldra fólks“. Þá leggur nefndin til að í stað þess að ráðherra verði falið að leggja fram frumvarp fyrir árslok 2021 verði honum falið að stofna starfshóp hagsmunaaðila auk starfsfólks ráðuneytisins sem vinni frumvarp um embætti hagsmunafulltrúa eldra fólks. Starfshópurinn taki til skoðunar hluti sem varða málefnið, m.a. hvar slíku embætti verði best fyrir komið, og skili ráðherra drögum að frumvarpi fyrir 1. apríl 2022. Leggur nefndin til breytingu á tillögugreininni þess efnis. Að framangreindu virtu leggur nefndin til að tillagan verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: „1. Tillögugreinin orðist svo: Alþingi ályktar að fela félags- og barnamálaráðherra að stofna starfshóp hagsmunaaðila auk starfsfólks ráðuneytisins sem semji frumvarp til laga um embætti hagsmunafulltrúa eldra fólks. Starfshópurinn meti m.a. hvar slíku embætti væri best fyrir komið og hvert umfang þess skuli vera. Starfshópurinn skili ráðherra drögum að frumvarpi fyrir 1. apríl 2022. 2. Fyrirsögn tillögunnar orðist svo: Tillaga til þingsályktunar um hagsmunafulltrúa eldra fólks.“ Ólafur Þór Gunnarsson skrifar undir álit þetta með fyrirvara, sem hann gerir grein fyrir í ræðu. Lilja Rafney Magnúsdóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins en skrifar undir álit þetta samkvæmt heimild í 2. mgr. 29. gr. laga um þingsköp Alþingis, nr. 55/1991. Hanna Katrín Friðriksson, áheyrnarfulltrúi í nefndinni, er samþykk áliti þessu. Undir álitið rita Guðmundur Ingi Kristinsson, sem hér stendur, Anna Kolbrún Árnadóttir, Helga Vala Helgadóttir, Ásmundur Friðriksson, Halla Signý Kristjánsdóttir, Halldóra Mogensen og Vilhjálmur Árnason.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lengja umræðuna hér í kvöld en ég get ekki orða bundist. Ég get ekki annað en komið hingað upp til að þakka hv. velferðarnefnd fyrir þann áfanga sem við náum nú í þágu eldra fólks. Ég er ofurþakklát fyrir það að málið sé komið á þennan rekspöl og ég hef fulla trú á því að við eigum eftir að sjá hagsmunafulltrúa eldra fólks verða að raunveruleika innan tíðar. Flokkur fólksins hefur mælt fyrir máli um hagsmunafulltrúa aldraðra frá því að við komum á þing og ég mælti fyrir þessu máli 26. nóvember sl. Virðulegi forseti. Við erum þakklát velferðarnefnd og þakklát þinginu fyrir að taka svona fallega utan um þetta mál. Þetta er gott mál.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti með frávísunartillögu um frumvarp til laga um breytingu á lögum um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða. Með frumvarpinu er lagt til að lífeyrissjóðum verði heimilt að eiga allt að 35% af hlutdeildarskírteinum eða hlutum í sjóðum um sameiginlega fjárfestingu eða einstakri deild þeirra. Heimildin nái til sjóða um sameiginlega fjárfestingu sem eingöngu fjárfesta í litlum eða meðalstórum fyrirtækjum skv. 1. og 2. tölul. 3. gr. laga um stuðning við nýsköpunarfyrirtæki, nr. 19/2009. Með frumvarpinu er lagt til að heimildin verði varanleg, þó með þeirri breytingu að bann við því að fjárfesting fari umfram 1% af heildareignum lífeyrissjóðs falli niður. Lífeyrissjóðnum verði gert að taka fram í fjárfestingarstefnu sinni hversu hátt hlutfall af eignum þeirra megi vera í slíkum sjóðum. Þá falli einnig niður ákvæði um að innlausn megi fyrst fara fram að liðnum fimm árum. Þegar ákvæði til bráðabirgða, nr. 21 í lögum um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, var sett með lögum komu fram mjög skýr sjónarmið í umsögn Landssamtaka lífeyrissjóða sem eru mjög í samræmi við efni þessa frumvarps. Nefndin áréttar markmið frumvarpsins um að treysta grundvöll fyrir lífeyrissjóði til þess að taka þátt í uppbyggingu sjóða um sameiginlega fjárfestingu til lengri tíma og sé það til þess fallið að tryggja betur fjármögnun nýsköpunar- og sprotafyrirtækja. Nefndin styður framangreint markmið en telur nauðsynlegt að vinna það nánar í samráði við hagsmunaaðila. Með vísan til þess leggur nefndin til að frumvarpinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar til að vinna málið nánar. Framsögumaður nefndarálitsins er hv. þm. Jón Steindór Valdimarsson sem ekki gat verið hér, og hljóp sú sem hér stendur í skarðið. Á nefndarálitinu verða einnig Óli Björn Kárason, formaður hv. efnahags- og viðskiptanefndar, og hv. þingmenn Brynjar Níelsson, Bryndís Haraldsdóttir, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, Smári McCarthy, Þórarinn Ingi Pétursson og Ólafur Þór Gunnarsson, með fyrirvara.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á lögum um þjónustu- og þekkingarmiðstöð fyrir blinda, sjónskerta og einstaklinga með samþætta sjón- og heyrnarskerðingu, nr. 160/2008 (leiðsöguhundar). Þetta er lagafrumvarp og flutningsmaður auk mín er Inga Sæland. Nefndin hefur fjallað um málið og barst umsögn frá Þjónustu- og þekkingarmiðstöð fyrir blinda, sjónskerta og einstaklinga með samþætta sjón- og heyrnarskerðingu. Frumvarp þetta kveður á um að ríkissjóður skuli tryggja árlega fjármagn til að afla, þjálfa og flytja inn leiðsöguhunda til samræmis við eftirspurn hverju sinni. Í umsögn sinni bendir Þjónustu- og þekkingarmiðstöðin á að hingað til hafi Blindrafélagið safnað fé og gefið miðstöðinni leiðsöguhunda til að úthluta. Miðstöðin fagnar því að í frumvarpinu sé lagt til skýrt ákvæði um úthlutun leiðsöguhunda. Nefndin tekur undir þau sjónarmið sem koma fram í greinargerð með frumvarpinu. Mikilvægt er að skýrar reglur gildi um réttindi fólks til að fá leiðsöguhunda og hvernig skuli standa að öflun, þjálfun og innflutningi á leiðsöguhundum. Þá er afar mikilvægt að ríkissjóður tryggi fjármagn til þessa. Ávinningurinn fyrir þá sem þurfa á aðstoð leiðsöguhunda að halda er óumdeilanlegur. Eigi að síður telur nefndin að lögfesting ákvæðis um aukinn fjárhagslegan stuðning, um 50.000 kr. á mánuði, til þeirra sem hafa beðið eftir úthlutun leiðsöguhunds lengur en 12 mánuði sé óvarleg að svo stöddu. Telur nefndin skynsamlegra að meiri reynsla fáist á ferlið og leggur því til að 3. mgr. 1. gr. ákvæðisins falli brott. Samkvæmt 2. mgr. 30. gr. laga um þingsköp Alþingis, nr. 55/1991, ber nefnd að meta fjárhagsleg áhrif sem hún telur ný lög hafa í för með sér fyrir ríkissjóð. Nefndin telur, að teknu tilliti til kostnaðar vegna hvers hunds og umsýslu, að kostnaður ríkissjóðs verði um 15 millj. kr. árlega. Að framangreindu virtu leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: „3. mgr. 1. gr. falli brott.“ Halla Signý Kristjánsdóttir skrifar undir álit þetta með fyrirvara sem hún gerir grein fyrir í ræðu. Halldóra Mogensen og Vilhjálmur Árnason voru fjarverandi við afgreiðslu málsins en skrifa undir álit þetta samkvæmt heimild í 2. mgr. 29. gr. laga um þingsköp Alþingis, nr. 55/1991. Hanna Katrín Friðriksson, áheyrnarfulltrúi í nefndinni, er samþykk áliti þessu. Auk mín, Guðmundar Inga Kristinssonar, skrifuðu undir álitið Helga Vala Helgadóttir, Anna Kolbrún Árnadóttir, Ásmundur Friðriksson, Ólafur Þór Gunnarsson og Steinunn Þóra Árnadóttir.

Virðulegi forseti. Ég bara verð að koma upp til að segja: Takk. Ég þakka fyrir það að við séum komin með leiðsöguhundafrumvarpið til atkvæðagreiðslu í kvöld. Þið getið ekki ímyndað ykkur hvað það er stórkostlega mikilvægt fyrir blinda og sjónskerta einstaklinga að geta eignast slíkt hjálpartæki sem leiðsöguhundur er. Í dag bíða 18 einstaklingar eftir slíku úrræði og að meðaltali hefur einum leiðsöguhundi verið úthlutað á ári þannig að sá sem er nr. 18 í röðinni þyrfti þá að bíða í 18 ár eftir að fá þessa hjálp. Virðulegi forseti. Ég hef fulla trú á því, og hjarta mitt segir mér það, að við tökum utan um málið í kvöld. Við munum ganga glöð inn í nóttina vitandi að við erum búin að gera góðverk. Ég þakka hv. velferðarnefnd og öllum þeim sem hafa tekið utan um málið fyrir að það skuli vera komið hingað til okkar í kvöld. Eins og ég segi: Fyrir okkar hönd, blindra og sjónskertra, er ekkert annað en bjartsýni og bros hjá þessari konu að þessi atkvæðagreiðsla hljóti farsælan endi.

Forseti. Ég flyt hér nefndarálit með frávísunartillögu um frumvarp til laga um breytingu á lögum um opinber fjármál, mat á áhrifum stjórnarfrumvarpa. Umsagnir bárust frá félaginu Femínísk fjármál, Kvenréttindafélagi Íslands, Landvernd, fjármála- og áhættustýringarsviði Reykjavíkurborgar og Ungum umhverfissinnum. Með frumvarpinu er lagt til að við mat ráðherra á áhrifum stjórnarfrumvarpa verði sérstaklega litið til tveggja meginþátta til viðbótar við mat á fjárhagslegum áhrifum frumvarpa, þ.e. til mats á loftslagsáhrifum auk þess sem jafnréttismat það sem framkvæmt hefur verið á hluta frumvarpa verði gert að almennri reglu. Í umfjöllun nefndarinnar fengum við gesti, þá sem sendu inn umsagnir, og það kom fram í þeirra umsögnum að það væri tvímælalaust þörf á þessu eða eins og Kvenréttindafélag Íslands sagði í umsögn sinni að þau markmið um jafnréttismat sem ættu að fylgja hefðu ekki náðst og enn vantaði upp á innleiðingaráætlun um kynjaða fjárlagagerð. Landvernd taldi að frumvarpið gæti styrkt umhverfisþátt lagafrumvarpa þar sem umhverfissjónarmið ættu að liggja fyrr fyrir í vinnsluferli þeirra því að oft þegar kemur að þeim hluta er það orðið of seint. Of seint til þess að breyta eða draga úr óæskilegum áhrifum á umhverfið. Landvernd taldi einnig að það fæli frekar í sér umhverfisáhrif frekar en einungis loftslagsáhrif sem væri mjög jákvætt að sjá, mun almennara og væru líka loftslagsáhrif. En loftslagsáhrifin eru einmitt mikilvæg á allra næstu árum og taka yrði meira tillit til þess. Ungir umhverfissinnar komu inn á að oft væri gagnrýnt að mat á umhverfisáhrifum væri kostnaðarsamt en það stæðist samt ekki skoðun því að það væri einmitt dýrara til framtíðar að huga ekki að umhverfisáhrifum og Reykjavíkurborg kom einmitt nánar inn á það og fjallaði um það hvernig mat á umhverfisáhrifum sem þau eru með í sínu verklagi sparar í rauninni fjármagn, sérstaklega þegar þau líta til þess ferlis sem menn nota við mat á umhverfisáhrifum þar sem öll mál og allar ákvarðanir fara í gegnum skimun um það hvort og hversu nákvæmlega þurfi að leggja í umhverfismat öll mál hjá þeim. Reynsla borgarinnar sýnir að þetta vinnulag kostar hvorki aukamannafla né felur í sér aukinn kostnað þar sem þetta ferli felur einnig í sér mjög verðmæta vinnu. Þarna stendur málið í rauninni að mati umsagnaraðila. Nefndin leitaði til umhverfisráðuneytisins, fjármálaráðuneytisins og jafnréttismálaráðuneytisins, það er í rauninni hjá forsætisráðherra, en einungis fjármálaráðuneytið svaraði, þar sem þetta á við lög um opinber fjármál og þar komu fram áhugaverð sjónarmið og réttmætar ábendingar að vissu leyti. Já, það vantar tvímælalaust að taka tillit til þessara þátta en upp á ákveðna nákvæmni og framsetningu að gera þá nær þetta mögulega til fleiri lagabálka en bara laga um opinber fjármál, til ýmissa sérlaga þar sem þyrfti að útfæra betur lagaákvæði eða verkferla sem tengjast sérlögum. Það var í rauninni þar sem nefndin kláraði sína vinnu við þetta frumvarp - að fara mun nánar út í það hvað þyrfti til til að ná yfir bæði svið sérlaga og laga um opinber fjármál, að það væri í rauninni bara nákvæmara að fá betri undirbúningsvinnu frá framkvæmdarvaldinu til þess að leggja línurnar um hvernig þetta leggst yfir nokkur ráðuneyti og lög um opinber fjármál almennt. Að mati meiri hlutans hefur komið í ljós að meta þarf betur þau áhrif sem frumvarpið mun hafa á lög um opinber fjármál og eftir atvikum á önnur lög og í ljósi þess umfangs og þeirra sjónarmiða sem hafa komið fram við vinnslu þess leggur meiri hlutinn til að málinu verði vísað til ríkisstjórnar og lagt er til að fjármála- og efnahagsráðuneytið taki tillögur frumvarpsins til athugunar þegar verður farið í heildarendurskoðun laga um opinber fjármál. Undir þetta rita hv. þingmenn, Willum Þór Þórsson, formaður fjárlaganefndar, sá sem hér stendur, framsögumaður nefndarálits, Haraldur Benediktsson, Inga Sæland, Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir, Oddný G. Harðardóttir, Páll Magnússon og Steinunn Þóra Árnadóttir. Jón Steindór Valdimarsson, áheyrnarfulltrúi í nefndinni, er samþykkur afgreiðslu málsins. Ég myndi bara vilja leggja áherslu á að það er þörf á heildarendurskoðun á lögum um opinber fjármál, en að mjög miklu leyti á þeim forsendum að það er framkvæmd þeirra sem er ábótavant, þ.e. það er ekki farið eftir lögunum eins og þau eru rituð og það þarf að greina mjög vel hvar pottur er brotinn, af hverju hann er brotinn og hvernig hægt er að koma þessum grundvallaratriðum um jafnréttismat og mat á umhverfisáhrifum og loftslagsáhrifum inn í það ferli.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um veitingu ríkisborgararéttar frá meiri hluta allsherjar- og menntamálanefndar. Allsherjar- og menntamálanefnd bárust 109 umsóknir um ríkisborgararétt á vorþingi 151. löggjafarþings en skv. 1. mgr. 6. gr. laga um íslenskan ríkisborgararétt veitir Alþingi ríkisborgararétt með lögum. Meiri hlutinn leggur til að umsækjendum á 15 umsóknum verði veittur ríkisborgararéttur að þessu sinni. Nöfnin 15 eru talin upp hér í frumvarpinu, en hefðum og venjum samkvæmt geri ég ekki lengri ræðu um þetta.

Virðulegur forseti. Ég vildi nýta tækifærið og gleðjast yfir því að við skulum vera að samþykkja þetta frumvarp hér í dag. Með því gefum við Fangelsismálastofnun heimild til að nýta úrræðið samfélagsþjónustu í allt að 24 mánaða dómum, mæli almannahagsmunir ekki gegn því. Þetta er því ekki algilt úrræði fyrir þá sem fá innan við tveggja ára fangelsisdóma. Þetta er gríðarlega mikilvægt, bæði til að minnka endurkomutíðni þeirra sem fá þessa dóma í fangelsi, en líka til að stytta þá löngu boðunarlista sem eru í kerfinu og við höfum tekið verulega á þeim, bæði með þessu úrræði, aukinni reynslulausn og náðun þeirra sem beðið hafa lengi. Þetta er hluti af mikilli og mikilvægri vinnu um betrun fanga sem er einnig í vinnslu hjá mér og félagsmálaráðherra.