Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Jón Sigurðsson Ég á hér tvær brtt. á þskj. 713, ásamt hv. 2. þm. Árn. Fyrri brtt. er við 8. gr. 2. e., þar sem segir svo, að húsbyggingar. bæði smiði nýrra húsa og viðbætur og breytingar á eldri húsum, sé tryggingarskylt. Þetta eru breytingar frá eldri ákvæðum um tryggingarskyldu, þar sem svo er ákveðið, að þeir, sem vinna við byggingu venjulegra bæjar- og peningshúsa í sveitum, skuli ekki vera tryggingarskyldir. Við höfum orðað breyt. á þessum ákvæðum þannig, að undanþegnar tryggingarskyldu skuli vera byggingar og viðgerðir á húsum í sveitum, öðrum en tvílyftum húsum og heyhlöðum. Eins og kunnugt er, þá er víða til sveita um smáhýsi að ræða, sem dyttað er að vor og haust; það mætti því æra óstöðugan að gera slíka vinnu tryggingarskylda. Þvílíkar byggingar eru því eðlilega ekkert áhættumeiri en hver önnur störf, sem daglega fara fram í sveitum, og t. d. sízt áhættumeiri en sláttur. Að hlaða upp fjárhúsveggi er án efa eitt hið áhættuminnsta starf, sem unnið er. Það virðist því engin ástæða til að gera þetta starf tryggingarskylt. Aftur á móti teljum við sjálfsagt að gera tryggingarskylda alla meiri háttar vinnu í sveitum, svo sem vinnu við byggingu íbúðarhúsa, heyhlaðna og annara bygginga, þar sem um háa veggi getur verið að ræða. Að felld hafa verið burt þau ákvæði, sem eru í gildandi l. um þetta efni, býst ég við, að stafi af ókunnugleika þeirra manna, sem hafa samið frv. Geri ég því ráð fyrir, að brtt. verði samþ., og mun ekki eyða fleiri orðum í að tala um hana. Hin brtt., sem er við 58. gr., er í framhaldi af því, sem ég minntist á í gær, að innheimta ellistyrktarsjóðsgjaldanna verði framvegis falin lögreglustjórum, eins og verið hefir. Það hefir ekkert það komið fram undir þessum umr., sem réttlæti það, að skella innheimtu þessara gjalda á sveitarstjórnirnar, því að þær hafa sem kunnugt er erfiðum innheimtustörfum að gegna, sem oft ganga treglega; er því sízt á þær bætandi. Hvað sérstaklega getur mælt á móti því að láta lögreglustjórana hafa þessa innheimtu á hendi, fæ er ekki séð. Það er þvert á móti víst, að þeim mun ganga betur innheimtan en sveitastjórnunum. Vænti ég því, að þessi brtt. fái góðar undirtektir hjá hv. deild. Þá vildi ég mega spyrja hv.frsm. meiri hl. allshn., hvernig á því stæði, að felld hafa verið niður, ekki tekin upp í frv., ákvæði gildandi slysatryggingalaga um lítilsháttar innheimtugjald til hreppstjóra og annara innheimtumanna slysatryggingargjaldanna, þar sem sýslumenn eru ekki nálægt. Eins og nú er háttað um störf hreppstjóra yfirleitt, þá er tæplega ástæða til þess að bæta á þá störfum án þess að eitthvað komi í staðinn. Annars er ég svo sem orðinn vanur því að heyra það hér á Alþingi, að það megi snúa okkur sveitamönnunum út og austur fyrir ekkert, ef aðeins ríkissjóður á í hlut, enda þótt kaupstaðamaður megi ekki hreyfa hönd eða fót nema fyrir stórfé. Það má vel vera, að þetta hafi getað gengið meðan bændur höfðu nóg af fólki og gátu með góðu móti hreyft sig frá búum sínum. En þegar svo er komið sem nú, að flestir bændur eru orðnir einyrkjar, þá fæ ég ekki séð, að hægt sé að bæta á þá miklum störfum, án þess að endurgjald komi í staðinn. Þetta vil ég benda mönnum á til íhugunar og hv.allshn. til athugunar. Í fyrri ræðu minni í þessu máli benti ég á þá annmarka, sem voru á frv. þessu, bæði að því er snerti ákvæði þess um slysatryggingarnar og ennfremur hver áhrif það myndi hafa fyrir sveitirnar, ef atvinnuleysistryggingarnar kæmust í framkvæmd. Ekkert af því, sem ég sagði þá, hefir verið véfengt, enda ekki hægt. Það er öllum kunnugt, hvernig hag bænda er komið, að þeir geta tæplega risið undir þeim byrðum, sem á þeim hvíla. Það ræður því að líkum, hvort þeim muni ekki verða erfitt að rísa undir þeim gjöldum, sem hér er gert ráð fyrir að leggja þeim á herðar, sem í mörgum tilfellum verða hærri en útsvörin, sem menn yfirleitt eru þó í vandræðum með að greiða. Þá benti ég og á það, að ákvæðið um, hversu lengi menn mættu liggja í sjúkrahúsi, væri ekki með öllu hættulaust. Það er fullkomin hætta á að það verði misbrúkað. Menn eru nú einu sinni þannig gerðir, að þegar þeir eiga rétt á einhverju og eru búnir að greiða sín lögmætu gjöld til þess, þá vilja þeir gjarnan nota þann rétt til fulls. Og reynslan af berklavarnalögunum hefir sýnt þetta. Ég benti á það í ræðu minni í gær, að sjúkrahúsvist hefir verið misnotuð stórlega í blóra við berklavarnalögin. Nú hafa komið fram raddir um það, m. a, frá landlækni, að einstaklingar yrðu að inna af hendi visst gjald fyrir að leggjast í sjúkrahús, til hindrunar því, að það sé gert af of lítilli eða engri þörf. Ríkisstj. hefir nú skipað sérstakan lækni, sem hefir eftirlit með því, að berklavarnalögin verði ekki misbrúkuð, og hefir það hlutverk að láta þá fara af sjúkrahúsunum, sem eru svo frískir, að þeir þurfa ekki að dvelja þar. Því eins og flestum mun ljóst vera, þá hefir enginn verri aðstöðu til þess að ýta sjúklingum burt af sjúkrahúsum en sjúkrahúslæknarnir sjálfir. Það hefði verið fullkomin ástæða til þess fyrir hv.allshn. að taka þetta til athugunar. Ég geri ekki ráð fyrir, að það hafi verið svo rammlega gengið frá samningunum á milli stjórnarfl. um þetta mál, að ekki megi hagga staf eða kommu í frv. Ég er alveg viss um, að ef menn t. d. áttu að greiða hluta af sjúkrakostnaði fyrir sig í sjúkrahúsum, þá yrðu framlög sjúkrasamlaganna snöggt minni en búizt er við. Þá skal ég minnast með nokkrum orðum á atvinnuleysistryggingarnar; það hefir skilst mér verið dregið í efa, að þær mundu verka þannig, að auka fólksstrauminn úr sveitunum til kaupstaðanna. En ég býst við, að þeir, sem kunnugir eru í sveitunum, séu ekki í neinum efa um það. Hvernig á það líka öðruvísi að vera, þegar þeir menn, sem í kaupstöðunum búa, eiga kost á miklu hærri borgun fyrir vinnu sínu þar en í sveitunum? Og þegar hin venjulega atvinna brestur, þá fá þeir atvinnubótavinnu, en þegar henni sleppir, fá þeir atvinnuleysisstyrki samkv. þessum lögum um atvinnuleysistryggingar. Því er nú miður, að þetta hlýtur að örva sem mest má verða strauminn úr sveitunum. En þessi örvun getur aldrei leitt til annars en tjóns, bæði fyrir verkalýðinn í kaupstöðunum og þá, sem í sveitunum búa. Á það má líka líta, að kaupgjaldið er sniðið svo hátt, að verkafólkið geti lifað sæmilegu lífi, þó að vinna falli alveg niður langa tíma á árinu. Það hefir jafnan verið höfuðástæða jafnaðarmanna fyrir hinu háa kaupgjaldi til verkalýðsins, að fólkið fengi ekki vinnu nema nokkurn hluta úr árinu. Nú mun það ekki vera tilgangur þeirra, að kaupið verði lækkað þrátt fyrir þessa löggjöf; og ef ég þekki sósíalistana rétt, þá hygg ég, að þeir muni heldur vilja hækka kaupið. Og svo á ennfremur að kúga sveitirnar til þess að leggja fram kaupuppbót handa þessum mönnum í atvinnuleysistryggingasjóðinn. Mér sýnist, að það komi fram í þessu mjög lítil umhyggja fyrir framleiðslunni og ennþá minni umhyggju fyrir atvinnurekendum þessa lands. Þá var það hv.þm.N.-Þ., sem sagði eitthvað á þá leið, að það kæmi ekki til mála að samþ. slíkt umbótamál og þetta, nema ríkissjóði væri séð fyrir nægilegu fé til þess að standast útgjöldin, sem af því leiddi. Og það er nú gott og blessað, mun mega segja, þegar fé er fyrir hendi. En hvernig er því nú í raun og veru háttað? Ég sé, að hér liggja fyrir þinginu ýmsar tekjuaukatillögur, sem eiga aðeins að gilda til eins árs; það er hækkun á tekjuskattinum og hækkun á innflutningstollum af ýmsum nauðsynjavörum. En það vill nú svo til, að þessum útgjöldum vegna tryggingamálanna þarf að mæta með meiru en eins árs tekjum af þessum bráðabirgðalögum. Útgjöldin til trygginganna fara vaxandi ár frá ári, svo að bráðabirgðatekjuaukalög til eins árs eru gagnslítil. Mér hefir skilizt á þessum sömu mönnum, er að málinu standa, að þær gerðu ekki ráð fyrir varanlegum tekjuauka fyrir ríkissjóð af þessum tekjustofnum; tekjuskatturinn muni hljóta að minnka, og efamál, að fært yrði að halda þessum tollahækkunum á nauðsynjum almennings til lengdar. En þá vil ég spyrja þessa góðu menn: Hvar ætla þeir að taka þessar tekjur til handa ríkissjóði eftirleiðis, eða að einu ári liðnu? Og ekki aðeins það, heldur um áraraðir og áratugi, því að gjöldin til tryggingamálanna eru varanleg og fara vaxandi. Þegar sett er slík löggjöf sem þessi, þá er sannarlega ástæða til fyrir stjórnarflokkana að líta lengra en niður fyrir tærnar á sér, eða aðeins eitt ár fram í tímann. Það verður að finna einhver ráð til þess að standa straum af þessari löggjöf í framtíðinni; en mér virðist fullt útlit fyrir, að því sé stefnt í fullkomna tvísýnu. Ég vil leyfa mér að beina þeirri spurningu til hv.þm. Framsfl., hvort þeir kjósi heldur að stofna til atvinnuleysistrygginga og leggja fram fé til þeirra úr ríkissjóði, heldur en t. d. til verkfærakaupasjóðs, búpeningsræktar, Búnaðarfél. Ísl. eða til viðhalds jarðræktarstyrknum o. s. frv. Því að ef svo fer sem allt bendir til, að tekjur ríkissjóðs muni rýrna til muna, þá verður vitanlega að skera niður framlög úr ríkissjóði frá því, sem þau eru nú; og verði það gert, þá gengur það vitanlega ekki að óverulegu leyti út yfir landbúnaðinn og þær stofnanir, sem starfa fyrir hann. - Ég spyr enn: Ætla þessir hv.þm. að skera þau framlög niður, til þess að bjarga þeirri löggjöf, sem hér er verið að troða í gegnum þingið? vitanlega verður að skera eitthvað niður á fjárl. fyrir því. Og það hefir ekki verið sneitt framhjá þeim póstum, sem ég nefndi, að þessu sinni, er varða landbúnaðinn. Og ég get búizt við, að það verði gengið lengra á þá sveif eftirleiðis.

Forseti (JörB): Ég held það væri gott, að hv.þdm. gætu rætt málið nokkru meira nú í kvöld og að það myndi flýta fyrir afgreiðslu þess á morgun. Ef þingi á að ljúka fyrir jól, þá er alsett á þá daga, sem eftir eru, og finnst mér þá, að nú mætti halda áfram um stund að ræða þetta mál og flýta þannig fyrir afgreiðslu þess, og taka svo á eftir 1-2 mál, sem lítill ágreiningur er um, og afgreiða þau.

Forseti (JörB): Þetta eru aðeins tilmæli mín eins og hv.þm. er ljóst, en eigi hitt, að ég vilji takmarka málfrelsi manna eða að einn hafi meiri rétt en annar, heldur að allir njóti sama réttar.

Jón Pálmason Það voru nokkur atriði í ræðu hv.þm.N.-Þ., sem urðu þess valdandi, að ég kvaddi mér hljóðs aftur til frekari athugunar á máli því, sem hér liggur fyrir. Hann taldi það mikinn misskilning, sem komið hefði fram af hálfu þeirra manna, sem hefðu haldið því fram í ræðum sínum í gær, að gjald það, sem myndi leiða af lögleiðingu þessa máls fyrir almenning á komandi árum, væri lítt eða ekki útreiknanlegt. Þessi hv.þm. virtist vera þeirrar skoðunar, að það væri nokkurnveginn fastsett, hvað mikil útgjöldin væru að því er ríkissjóð og bæjarfélögin snerti. Ég held, að það, sem á milli ber, stafi af því að hv.þm. hafi ekki hugsað þá hugsun til enda, út á hvaða braut er farið hér. Um leið og hið opinbera vald gengur inn á þá braut, að tryggja allt landsfólkið fyrir vandræðum þeim, sem sjúkdómar, slys og atvinnuleysi hafa í för með sér, þá er það auðsætt mál, að þó að kostnaðurinn sé útreiknaður með áætlun, þá er það víst, að þegar sú áætlun breytist, þá verður þetta hækkað smátt og smátt, eins og hefir verið um aðrar kröfur, sem gerðar hafa verið til hins opinbera. Eftir því sem þörfin er meiri, verða kröfurnar meiri, og það leiðir af því, að fyrirfram er ekki mögulegt að segja til um, hvað há gjöld er um að ræða, þegar út á þá braut er komið. Í þessu sambandi kemur það til greina, sem ég vék ofurlítið að í gær, að þegar fólkið hefir það á meðvitundinni, að það eigi að tryggja framtíð þess, svo að það verði ekki fyrir neinum alvarlegum fjármálavandræðum af því, sem um er að ræða, svo sem elli, sjúkdómum, atvinnuleysi o. s. frv., þá miðar það til þess að dreifa sjálfsbjargarhvöt manna og þeir reyna síður að sjá sjálfum sér farborða til hins ýtrasta. Það er þessi hugsun, sem gjarnan verður þess valdandi og orsakar það, að þegar komið er út á þá braut, að hið opinbera fer að sjá fyrir fólkinu, að gjöldin fara vaxandi. Í þessu sambandi verður að gæta þess, sem síðasti ræðumaður vék ofurlítið að, að forsvarsmenn þessa máls hafa lýst því yfir, að þetta væri byrjun, sem ætti að færa út frekar, þegar þeir hefðu betri aðstöðu heldur en þá, sem nú er fyrir hendi. Af þessu hygg ég, að hv.þdm. sjái, að það er hvorki misskilningur né fjarstæða að halda því fram, að hér sé farið út á þá braut, sem ekki er fyrirfram hægt að segja um, hvað hafi mikil gjöld í för með sér fyrir hið opinbera. Ég vil minna á það, að eftir því sem örðugleikarnir eru meiri að standa undir þeim gjöldum, sem á ríkissjóði hvíla, þá verður hver aukin gjaldabyrði hlutfallslega þyngri en ella. Hv. þm.N.-Þ. hafði eftir mér ummæli, sem hann lagði mikið upp úr, en hann sneri út úr þeim, og sneri þeim á aðra braut en rétt var. Hann sagði, að ég hefði haldið því fram, að flest útgjöldin undanfarin ár hefðu farið til menningar og framfara í landinu. En hann nefndi það ekki, að ég átti ekki við heildargjöld ríkissjóðs. Það var ekki átt við þau frá minni hálfu. Ég sýndi fram á, að á því 8 ára tímabili, sem Framsfl. hefði farið með fjármálin í landinu, þá hefðu útgjöldin numið um 140 millj. kr. En það var ekki þetta, sem ég átti við, þegar ég talaði um, að flest útgjöldin hefðu miðað til menningar og framfara í landinu. En það, sem ég drap á í gær, og get endurtekið nú, var það, að það hefði undanfarið verið gengið lengra og lengra inn á þá braut að festa á ríkissjóðinn fleiri og fleiri föst gjöld, svo sem útgjöld til nýrra skóla í tugatali, til vegabóta, samgöngumála og til útvegsmála og ýmsra stofnana, sem eru kunnar almenningi af þeirri reynslu, sem af þeim hefir fengizt, og einnig þekktar á landsreikningunum. Um þessi útgjöld hafði ég þau ummæli, að það mætti um þau segja með miklum rétti, að þau miðuðu til aukinnar menningar í landinu. En það verður að taka þetta föstum tökum og geru sér það ljóst, hvað langt á að ganga út á þá braut að styrkja allt, sem hugurinn girnist. Sú skoðun er almenn, a. m. k. meðal sjálfstæðismanna, að það hafi verið gengið svo langt að hlaða gjöldum á opinbera atvinnuvegi, að þeim sé ekki fært að standa undir þeim útgjöldum, sem af því leiðir. Þar með er ekki sagt, að eitt og annað gott megi ekki um ýms þessi mál segja. Ég skal ekki minnast miklu meira á hv.þm.N.-Þ. Hann var með hrósyrði í minni garð og sagði, að ég væri sannorður maður. En það fylgdi sá galli þessu, sem jafnan fylgir, þegar maður úr öðrum flokki, og ekki sízt úr flokki hv.þm., er að segja stjórnmálaandstæðingi sínum eitthvað til hróss. En sá galli fylgdi orðum hv.þm., að hann vildi láta skína í það, að þessu væri gagnstætt farið með mína flokksbræður. Það er hyggilegra fyrir hann að útfæra þessi ummæli sín á réttari veg, og segja, að sá kostur fylgdi því að eiga í deilum við sjálfstæðismenn, að þeir væru yfirleitt sannorðir og drengilegir í baráttunni. Hv. þm. sagði einnig, að það væri áberandi, að því er snerti þetta mál og jafnvel önnur, að forsprakkar Sjálfstfl. töluðu á annan veg, eftir því hvort áheyrendur þeirra væru úr kaupstað eða sveitum. Ég verð nú að segja það, að ég hefi ekki orðið þessa var af þeim kynnum, sem ég hefi haft af starfsemi sjálfstæðismanna á Alþ. Það er ekki að leika tveim skjöldum, þó þeir, sem eru fyrir kaupstaðina, berjist fyrir málefnum þeirra, og þeir, sem eru úr sveitum, berjist fyrir málefnum sveitafólksins. En höfuðbaráttan milli okkar sjálfstæðismanna og annara flokka hefir verið undanfarið og mun verða á komandi tímum það, hvort heppilegt er að beita valdi því, sem Alþ. og ríkisstj. hefir yfir að ráða í fjármálum og lifi þjóðarinnar, eins og gert hefir verið undanfarið. við sjálfstæðismenn höldum því fram, að þessu valdi hafi ekki verið þannig beitt undanfarið, að hugsanlegt sé, að atvinnulífið geti risið undir þeim gjöldum, sem á það hefir verið lagt undanfarið. Ég held, að greindum mönnum í stjórnarliðinu hljóti að vera það ljóst, að sú stefna, sem hefir verið uppi undanfarið og m. a. kemur fram í þessu frv., er í síðustu fjörbrotunum.

Jón Pálmason Úr því umr. fæst ekki frestað, verður ekki hjá því komizt að víkja nokkuð að málinu nú, þótt það sé óviðfelldið, þegar jafnstórt mál er um að ræða, að þá sé komið fram undir miðnætti og ekki nema helmingur af hv.þdm. viðstaddur. Áður en ég vík að málinu get ég ekki látið hjá líða að minnast með nokkrum orðum á þau ummæli, sem fellu hér við eldhúsumr. frá tveimur af hæstv. ráðh., þó þessi ummæli komi þessari málsmeðferð ekki beinlínis við. Hvorugur þessara hæstv. ráðh. er nú viðstaddur, en ég vona, að hæstv. fjmrh., sem hér er viðstaddur, skýri þessum stallbræðrum sínum frá ummælum mínum, að svo miklu leyti sem ástæða er til þess. Hæstv. forsrh. hafði þau ummæli, að ef Sjálfstfl. réði völdum í landinu, þá væri það víst, að nýbýlamálið yrði ekki leyst. Hæstv. atvmrh. sagði síðan við sömu umr., að við sjálfstæðismenn vildum, að sveitirnar væru látnar í friði fyrir umbótabrölti og byggingu nýbýla. Þetta leyfði hæstv.atvmrh. sér að segja þjóðinni, samhliða því, sem lagt er fram í þessari hv. d. shlj. álit frá öllum mönnum í landbn., sem sýnir bezta samkomulag um afgreiðslu málsins og að hv.n. hefir gersamlega umturnað því frv., sem hv. stjórnarflokkar höfðu lagt fram fyrir þingið. Ég verð að segja það, að þegar slík ummæli eru flutt þjóðinni, þá sýnir það þann hugsunarhátt, sem ég tel, að sé fyrir neðan það, sem eigi að vera sæmilegt fyrir mann, sem er falið það trúnaðarstarf að vera í ríkisstjórn. Ég skal svo ekki fara nánar út í þetta, en víkja að starfi n. og málinu sjálfu eins og það liggur hér fyrir. Eins og þeir hv.þdm., sem hér eru við staddir, sjálfsagt hafa veitt eftirtekt, hefir þetta frv. verið stytt um 12 greinar og 37 brtt. gerðar við það. Meiri hl. landbn. eru flm. frv. hér inn í þingið. Þeir hafa sameinazt okkur hinum, þ. e. fulltrúum Sjálfstfl. í n., um að breyta þessu frv. til betra horfs, og tel ég það þeim til hross. Ég skal ekki miklu bæta við lýsingu hv.frsm.n. á störfum n., en þó um þetta mál væri góð samvinna, get ég ekki látið svo fram ganga umr. að ég fari ekki fáeinum orðum um málið í heild og það viðhorf, sem blasir að baki þess. Mér finnst sjálfsagt, að Alþ. setji lög um það efni, sem hér liggur fyrir, og svo sé gengið frá ákvæðum þeirra l., að við getum vel við unað, sem höfum alið allan okkar aldur í sveit og gert ráð fyrir, að þar yrði framtíðarbústaður fyrir okkur sjálfa og afkomendur okkar, gert okkur vonir um góða og bjarta framtíð fyrir íslenzkan sveitabúskap, að búin heldust í blóma og fólkinu fjölgaði í sveitunum. Í sambandi við þessar vonir hefir verið sá draumur, að nýbýlum fjölgaði þar, sem náttúruskilyrði væru í betra lagi. En þessar vonir hafa því miður fölnað og þeim daprazt flugið á síðari árum, síðan kreppan og vandræðin og hrun atvinnuveganna kom fram á íslenzkum sveitabúskap, hefir það sannast ár eftir ár, að unga fólkið hefir streymt í burtu, og almennt, m. a. af þeim sökum, borið á vonleysi þess fólks, sem eftir er í sveitum landsins. En þótt þannig sé háttað, þá lít ég svo á, að ástand það, sem nú ríkir hvað snertir afkomumöguleika sveitanna, hljóti að vera bráðabirgðaástand, sem ekki geti staðið lengi og ekki megi standa lengi, ef þjóðfélag vort á ekki að hrynja í rústir. Ef svo á að ganga áfram sem nú hefir verið, að meginhluti unga fólksins safnist í kaupstaðina og í þann hóp, sem kallaður er verkamenn og á allan sinn hag undir því að geta fengið þar einhverja vel borgaða atvinnu hjá bæjarfélögunum, ríkinu eða öðrum, sem atvinnu reka, þá hlýtur þjóðfélagið að fara í rústir. Nú lít ég svo á, að það, að verkalýðnum fjölgar úr hófi fram og atvinnurekendum fækkar, eigi annarsvegar rót sína að rekja til breytts verðlags og hinsvegar til þess, að þjóðfélagsvaldinu sé beitt á óhyggilegan hátt. Ég skal ekki fara langt út í þetta að sinni, enda minni ástæða til þess vegna þess, hve fáir af hv.þdm. eru viðstaddir. En ég lít svo á, að sú fjármálastefna, sem orsakar þessa byltingu í atvinnulífi voru, hljóti nú að vera í síðustu fjörbrotunum, og ósennilegt sé, að lengi geti haldið áfram í sama horfi og nú er. Hvað sem öllu öðru líður, þá getur ekki hjá því farið, að það fari að koma stefnubreyt. í þá átt, að framleiðendunum taki að fjölga í sveitum og kaupstöðum, og það verður að gera þær ráðstafanir, að þeim fjölgi eðlilega og geti unnið fyrir sér og hafi aðstöðu til að vera frjálsir og sjálfstæðir menn. Á þessum grundvelli byggi ég það álít mitt, að miklu varði um það, að þetta mál verði leyst á hyggilegan hátt með löggjöf. Ég skal taka það fram, að ef því heldur áfram, að almennt vonleysi ríki um íslenzkan sveitabúskap, ef jarðirnar halda áfram að leggjast í eyði og ef ekki næst meira samræmi milli tekna af framleiðslunni og kostnaðar við hana en nú er, þá er til lítils að ganga langt í þá átt að stofna nýbýli. En mín von stefnir í þá átt, að þetta hljóti að fara að breytast, og fyrst og fremst af því, að það getur ekki gengið áfram að halda jafnmörgu fólki í kaupstöðunum og líkur eru til, að bætist þar við á mestu árum, og þá verður þjóðfélagið að hverfa að því að nota þau margvíslegu og líft tæmandi lífsskilyrði, sem sveitirnar hafa að bjóða og bundin eru við það, að fólk lifi þar á framleiðslu sinni og verzli sem minnst. Ég tel því, að fjölgun nýbýla og þar með fjölgun framleiðenda sé eitt af grundvallaratriðum í stefnu Sjálfstæðisfl., sem óskar þess, að sem allra flestir menn fái skilyrði til að framleiða sjálfir til þarfa sinna. - Um málið almennt skal ég svo ekki fara fleiri orðum, en snúa mér að brtt. þeim, sem liggja fyrir frá n. Ég skal taka það fram, að ég hefi tvö höfuðsjónarmið fyrir augum með brtt.n. á þskj. 672. Þessi tvö sjónarmið eru, eins og hv.frsm. vék að í fyrsta lagi það, að stofnun nýbýlanna sé ekki gerð dýr, heldur sá minnsti kostnaður hafður, sem hægt er að komast af með, og er þar æðimikið bil á milli n. í till. hennar og þeirra manna, sem sömdu frv. Þetta sjónarmið n. byggist á því, að n. er ljóst, að ef nýbýlin yrðu eins dýr eins og gert er ráð fyrir í frv., þá gætu orðið af því alvarlegir árekstrar í framkvæmd, vegna vaxtaþunga og takmörkunar á því, hve mörg býli væri hægt að styrkja. - Hitt höfuðsjónarmiðið, sem hv.frsm. vék ekki verulega að, er, að áður en ráðizt er í byggingu nýbýla og farið að veita lán til þeirra, þá sé það vitað, hvaða menn það eru, sem taka hvert býli, og hvort þeir séu tilbúnir að gera þann undirbúning, sem þarf. Samkv. frv. var þetta allt ótryggt, en samt hefir af hæstv.ríkisstj. verið hafizt handa um að stofna til undirbúnings á stórri nýbyggð austur í Árnessýslu, án þess á nokkurn hátt hafi verið gerðar ráðstafanir um, hverjir tækju við þeim býlum. Samkv. okkar brtt. er ætlunin sú, að það verði ákveðið, áður en að verulegum framkvæmdum er snúið, hvaða menn eigi að taka við býlunum, og að þeir hafi gert það, sem við köllum samþykktir um samvinnubyggðir, og myndað samvinnubyggðafélagsskap og sýnt, að þeir hefðu vilja á að fullnægja þeim skilyrðum, sem lögin setja. Þá skal ég lítilsháttar víkja að þeim ágreiningi, sem hv.frsm. gat um, að ég hefði sérstaklega gert og kemur fram í þeirri brtt., sem ég flyt á þskj. 694. Það er í raun og veru sá eini ágreiningur, sem ég geri í n., og menn verða að gera það upp við sjálfa sig, hvort þeir telja hann mikilvægan eða ekki. En þessi ágreiningur er um stjórnarfyrirkomulag nýbýlamálanna. Ég tel eðlilegt og sjálfsagt, að þegar farið er af stað með þetta mál, þá sé það allsherjar félagsskapur bænda, Búnaðarfél. Ísl., sem hafi yfirstjórn þess á hendi ásamt viðkomandi ráðh. Ég tel óþarft að byrja á því að stofna nýtt dýrt embætti og að öðru leyti kosta til yfirstjórnar fram yfir þarfir. Þess vegna legg ég til, að yfirstjórn þessara mála verði hjá Búnaðarfél. Ísl. og það feli 3 mönnum að hafa stjórn þeirra með höndum. Þetta ætti, frá mínu sjónarmiði, að nægja fyrst um sinn. Ég tel þess enga þörf og ekkert vit í því, að fara mjög hart af stað með þetta mál, heldur fikra sig áfram eftir því, sem reynslan sýnir, að heppilegast er. Komi það hinsvegar í ljós, að þessi starfsemi verði svo umfangsmikil, að Búnfél. Ísl. geti ekki látið þá starfsmenn sína annast þessi mál ásamt öðrum störfum, sem þeir þurfa að inna af hendi, þá ætti Búnaðarfél. að geta bætt við sig starfsmönnum. Viðvíkjandi því, sem hv.frsm. sagði nokkuð seint í ræðu sinni, að það væri ætlunin að leggja fram 200 þús. kr. frá ríkissjóði til þessara framkvæmda nú á næsta ári og stofna 60 nýbýli, skal ég taka það fram, að eins og brtt. ber með sér, ætlast n. til, að þetta fari eftir því, sem fé er veitt í fjárl. til þessara framkvæmda á hverju ári. Ég mundi vel geta sætt mig við, að lægri upphæð yrði til þessa veitt á meðan engin reynsla er fengin um það, hve mikil keppni verður um að fá styrkinn, því ég tel, að fara verði eftir reynslunni í þessum efnum, en ekki eigi að taka stórt stökk í byrjun án þess að vita. hve sterkur áhugi ríkir fyrir því að njóta þeirra hlunninda, sem með þessu eru af hálfu ríkisvaldsins boðin þeim, sem vilja reisa nýbýli. Af því að nú er fáskipað hér í hv. d. og af því að hv.frsm. fór ýtarlega út í einstakar brtt., skal ég ekki að sinni eyða miklu meiri tíma til að ræða um þetta mál; en ég vænti þess, að þeir hv.þdm., sem hér eru viðstaddir, geti gert sér ljóst, hverri stefnu þeir telji rétt að fylgja í þessu máli. Ég vænti þess líka, að hæstv. forseti taki til greina þá ósk, sem fram hefir komið, að slíta ekki umr. um þetta mál í nótt, því ég álít ekki sanngjarnt að slíta umr. um stórmál, þegar komið er fram á hánótt og aðeins lítill hluti hv.þdm. er viðstaddur.

Forseti (EÁrna): Það hefir komið fram ósk frá form. n., sem hefir málið til athugunar, um að taka það út af dagskrá. Ég veit að vísu ekki, hvort öll n. stendur að því, en þar sem fá mál eru á dagskrá á morgun og þá mun verða hægt að ljúka málinu, vil ég verða við þessari ósk, ef enginn mælir því á móti.

Ólafur Thors Ég vil vekja athygli á því, að hæstv. forseti var búinn að segja, að hann gæti sætt sig við, að atkvgr. um kaflann færi fram, og úr því að það er eindregin ósk þm. og þeir færa rök fyrir því, þá skil ég ekki, hvernig hæstv. forseti getur neitað þessu. Ef það er af því, að hann sé hræddur um, að kaflinn muni falla, þá sannar það einmitt, að kaflinn á að koma til atkv. Vil ég því beina því til hæstv. forseta, að hann leyfi atkvgr. um kaflann.

Hannes Jónsson Ég vil benda hæstv. forseta á, að þó ég taki oft til máls, held ég ekki langar ræður, og skal ég ekki eyða hér löngum tíma, ef málið er rætt að degi til, en ég vil benda á, að hér tala ég einn fyrir minn flokk og hlýt því að skilgreina afstöðuna nokkuð glöggt.

Forseti (JörB): Ég hefi ekki gefið neinum þm. fararleyfi, og það er þeirra eigin sök, sem ekki eru hér mættir. Ég veit um einn eða tvo, sem eru lasnir og hafa fullgildar ástæður til að mæta ekki, en aðrir eigi.

Forseti (JörB): Ég vil benda hv.þm. Snæf. á það, að engin grein hefir verið undan felld við atkvgr. og að búið er að ganga til atkv. um hverja grein innan kaflans. Þar sem meiri hl. d. hefir samþ. greinarnar og mundi samþ. kaflann þó að hann væri borinn upp í heild, þá er þetta í raun og veru að greiða tvisvar atkv. um það sama. verður því ekki gengið til atkv. um kaflann.

Jón Pálmason Ég vildi mælast til þess við hæstv. forseta, að hann frestaði þessum umr. um stutta stund. Hér eru fáir viðstaddir, en hér er um eitt af stærstu málunum að ræða og umr. hljóta að verða allmiklar. Vil ég ekki hefja ræðu mína fyrr en ég veit, hvort á að halda fundi áfram í nótt.

Frsm. (Bjarni Ásgeirsson) Landbn. hefir orðið sammála um að mæla með því, að þetta frv. verði samþ.N. lítur svo á, að eins og nú er komið háttum hér í atvinnumálum, þá sé það orðin brýn nauðsyn og megi ekki dragast að gera róttækar ráðstafanir til þess að hefta að einhverju leyti þá miklu þjóðflutninga, sem nú undanfarin ár hafa legið úr sveitinni að sjónum.

Hv. þm. hefði átt að halda þessa ræðu í dag

. Það hefir mátt heimfæra þennan fólksstraum undir máltækið: Lengi tekur sjórinn við. Það hefir verið svo nokkra tugi ára, að kaupstaðirnir hafa getað tekið á móti fólkinu opnum ormum. Þeir hafa tekið á móti ekki einungis allri fólksfjölgun í landinu, heldur meiru. Svo er nú líka komið, að í þeim kaupstoðum, sem myndazt hafa á tæpum mannsaldri, býr nú helmingur allra landsmanna. Það er hægt að gleðjast yfir því, að það skyldu vera skilyrði við sjóinn, sem sköpuðu þessu fólki afkomumöguleika. Meðan svo var háttað viðskiptum í heiminum, að hægt var að framleiða ettir vild, vegna þess að við höfðum leyfi til að selja hvar í heiminum sem var, stóðum við Íslendingar vel að vígi með framleiðslu afurða. Vegna vorra ágætu fiskimiða höfum við mjög góða aðstöðu til að keppa við aðrar þjóðir á þessu sviði. En nú er svo komið, að það er þýðingarlaust að framleiða mikið af fiski, því að markaðirnir eru lokaðir í mörgum löndum. Og þetta kemur fram í vaxandi og auknu atvinnuleysi, sem lítur út fyrir, að haldi áfram eða versni. Þessi stefna hefir komið niður á kaupstöðunum, ekki bara mönnum, sem framleiða fisk eða verka, heldur líka öðrum kaupstaðarbúum, t. d. þeim, sem lagt hafa fyrir sig verzlun. Þegar verzlunarhömlurnar aukast, þá minnka um leið atvinnumöguleikar verzlunarmanna. Þó að á síðustu árum hafi risið upp atvinnuvegur, sem eflaust á framtíð fyrir sér, sem sé iðnaður, þá gerir hann ekki meira en taka á móti þeim úr kaupstöðunum, sem ofannefndar atvinnugreinir geta ekki lengur séð fyrir. Þetta segir sig sjálft. Verður því að sjá á annan hátt fyrir fjölgun þjóðarinnar, og liggur því opið fyrir, að eðlilegast er, að fjölgunin í sveitunum eignist framtíðarmöguleika í sveitunum sjálfum. En það er ekki hægt nema því aðeins, að býlunum sé fjölgað, er skapa fleiri mönnum skilyrði til atvinnurekstrar. Og þetta frv. er einmitt fram komið í þessum tilgangi. Nú má segja, að sömu ástæðurnar og valda því, að sjávarútvegur og verzlun ganga saman, valdi líka því, að sveitirnar gangi saman; nú séu takmarkanir á því, hvað við getum flutt út og selt af landbúnaðarafurðum. Það er að vísu rétt, en þó eru möguleikar fyrir framleiðslu í sveitum, sem ekki byggjast á útlendum markaði svo mjög sem sjávarútvegurinn: Landbúskapurinn er ekki uppgripamikill, en hann hefir í sér fjölbreytni og seiglu, svo að unnt er að lifa af honum, þó að ekki sé mikið selt. Og á því verður fjölgunin í sveitunum að byggjast, að þeir, sem stofna nýju býlin, noti sem mest sjálfir af því, sem þeir framleiða. Það verður lífsnauðsyn að beina landbúnaðinum inn á það svið, að sveitirnar verði meira sjálfbjarga en verið hefir. Hin mikla verzlunarútþensla, sem verið hefir 3 heiminum undanfarið, hefir orsakað það, að bændur hafa selt meira en gott er úr búum sínum, og orðið að kaupa annað að. Það segir sig sjálft, að þegar þrengir að um sölu á landbúnaðarafurðum erlendis, þá verður að nota þá markaðsmöguleika fyrir framleiðsluna, sem bjóðast í landinu sjálfu. Það hefir staðið í vegi, að bændur eru skuldum hlaðnir, vegna umbóta á jörðum sínum og kostnaðar af þeim, og vegna margskonar öfugstreymis í hlutföllum milli afrakstrar eða verði framleiðsluvaranna og skuldaþungans. Því neyðast þeir til að selja meira út úr búunum en æskilegt er og kaupa meira í staðinn en hollt er. En þetta verður að breytast. Ég ætla svo ekki að hafa lengri inngang, en snúa mér að brtt.n. Þær eru allvíðtækar, á þskj. 672. N. stendur saman að flestum brtt.

Þessi ræða ætti ekki að flytjast nú, þegar flestir eru farnir úr d.

. Ég get ekki neytt menn til að hlusta á mig, fyrst áhuginn er ekki meiri en raun ber vitni. - Eins og tekið er fram í nál., þá lágu fyrir n. 2 allmiklir lagabálkar, annar borinn fram af hv.þm. V.-Húnv. og hv. 2. landsk., en hinn af þremur þm., sem þar greinir, á þskj. 109. N. hefir lagt síðara frv. á þskj. 109 til grundvallar fyrir till. sínum, en ber hinsvegar fram margar brtt. Margar af þeim eru efnisbreyt., en sumt aðeins orðabreyt. við frv., því að það var losaralega byggt, og hefir n. reynt að færa það til betra máls. Hefir n. lagt í frv. mikla vinnu og lagað það sem tími var til. Ef til vill hefði verið þörf að liggja lengur yfir því, en n. áleit þörf að koma málinu fram. - Ég skal svo fara út í nokkrar brtt. 1. brtt. er efnisbreyt. við 1. gr. frv., þar sem tekin er fram ákveðin prósenttala af fjölgun þjóðarinnar, sem stefnt er að að skapa skilyrði fyrir í sveitunum. N. þótti óþarflega nákvæmlega til orða tekið og vill heldur, að þar standi „sem mestur“ hluti þjóðarinnar, enda segir það allt. Við 2. gr. er brtt. um það, að ekki skuli allt af skylt að setja landamerki við ný býli, ekki nema þörf sé á því, en það er oft engin nauðsyn og ekki heppilegt, t. d. er oft gott, að beitiland sé óskipt. Þá er brtt. við 4. gr. um það, að færa lágmark býlafjölda samvinnubyggðanna úr 10 niður í 5. N. lítur svo á, að eitt af aðalskilyrðunum sé það, að samhentir menn standi að samvinnubyggðunum og betra sé, að veljist 5 samhentir menn heldur en 10 ósamstæðir. Auk þess getur oft verið svo ástatt, að gott land sé til samvinnubyggða fyrir 5 en ekki fleiri. Þá koma nokkrar brtt., sem ég ætla ekki að fara um mörgum orðum, því að þær eru að mestu leyti umorðun á frv., en ekki efnisbreyt. Brtt. við 11. og 12. gr. frv. eru orðabreyt. um það, hvernig stjórn byggðanna skuli fyrir komið. Haldið er aðalhugmyndinni, sem er í frv., en þar var ruglingslega upptalið, og orðaði n. það því upp. Stjórn nýbýlamálanna eftir till. meiri hl. n. er þannig, að landbúnaðarrh. hefir æðsta framkvæmdarvald. Undir hann er settur nýbýlastjóri, skipaður af ráðh. Þá er til aðstoðar þeim nýbýlanefnd, sem gerir till. um skipun nýbýlanna og fleira, sem ákveðið er nánar í frv. Það var, eins og ég sagði áðan, aðalágreiningur í n. um það, hvernig stj. skyldi fyrir komið. Hv. þm. A.-Húnv. gerði ágreining og ber fram sérstaka brtt. Vildi hann, að stjórnin væri að mestu eða öllu undir Búnaðarfél. Íslands. Hinsvegar þótti öllum sjálfsagt, að náið samstarf væri milli nýbýlanefndar og Búnaðarfél., og Búnaðarfél. legði n. til alla þá reynslu, er það hefir, og samvinna yrði um allt, sem að framkvæmd l. lýtur. Jafnvel væri hugsanlegt, að skrifstofuhald yrði í félagi við Búnaðarfél. Ísl., ennfremur að búnaðarmálastjóra yrði falið af ráðh. að vera nýbýlastjóri. 14. brtt. er umorðun á því, hverjir nýbýlin reisa og hvernig hinu nýja landnámi skuli komið í framkvæmd. Það er gert ráð fyrir, að býlin séu stofnuð á þrennskonar hátt: 1. Byggð af einstaklingum, sem eiga land til umráða, þannig, að jarðir skiptast í tvennt, svo að rísi 2 býli þar, sem nú er eitt. 2. Reist eru nýbýli í landi ríkis, bæjar- eða sveitarfélaga. 3. Býli reist í samvinnuhverfum, þar sem ýmislegt við stofnunina er sameiginlegt, ræktun, byggingar, girðingar og fleiri framkvæmdir. En meginreglan er þó, að búskapurinn verði sérrekstur hvers nýbýlings. Hinsvegar er heimilað í frv., að búskapurinn sé rekinn í samvinnufélagi, í heilu lagi. En ég fyrir mitt leyti hefi minni trú á slíkum rekstri og álít affarasælla, að hver bóndi hafi búrekstur fyrir sig. En n. vill ekki taka fyrir, að sameiginlegur búskapur verði leyfður undir vissum kringumstæðum. Þá vil ég hlaupa framhjá nokkrum brtt., sem ekki eru efnisbreyt., og sný mér að brtt. við 20.-22. gr. 18. og 20. brtt. eru um byggingarfyrirkomulag á býlum, sem eru í opinberri eign, í landi sveitar eða bæjarfélaga eða ríkisins. Það er ákveðið í gr., hvernig fyrirkomulagið skuli vera á slíkum jörðum. En þar sem nú er orðið að l. frv. um óðalsrétt og erfðafestu, teljum við sjálfsagt, að byggingar á jörðum séu í samræmi við þau lög, og er vísað til þessa í frv. Þá kem ég að höfuðbrtt. n. Þær eru efnisbreyt. um það, hver og hve mikill styrkur skuli vera og lán til þessara nýbýla. Í frv. er þetta mismunandi eftir því, undir hvern nýbýlaflokk nýbýlin heyra. Þar er ætlazt til, að býli byggð af einstökum mönnum hafi minni styrk en önnur, eða 3000 kr. styrk og 6000 kr. lán, þ. e. 9000 kr. samtals í styrkjum og lánum. Hinn nýbýlaflokkurinn, í landi bæjar-, sveitarfélaga eða ríkisins, fái 3500 kr. styrk og 7000 kr. lán, eða 10500 kr. til samans. En 3. nýbýlaflokkur, samvinnubyggðirnar, eiga að fá 4000 kr. styrk og 8000 kr. lán, eða til samans 12000 kr. Okkur fannst það athugavert við frv., að þar væri gert ráð fyrir of dýrum býlum til þess mögulegt væri fyrir ríkið að koma upp svo mörgum býlum, sem til þess þarf, að verulegu skriður komist á málið. Og í öðru lagi þótti okkur gert ráð fyrir þeim of dýrum til þess, að einstaklingar geti staðið straum af þeim, svo að þeir þurfi sem minnst að selja eða borga út úr heimilinu. Ef býlin eru gerð svo dýr, að mikill hluti af framleiðslunni fer til að borga vexti og afborganir af lánum, þá er komið í sömu svikamylluna og nú er, að menn verða að selja sem mest burt af heimilunum, gera búskapinn örðugri og þrengja markaðinn utanlands og innan. Meginstefnan í búskapnum verður að vera sú, að menn þurfi sem minnst að selja, að framleiðsluna megi sem mest nota á heimilunum sjálfum. Þá þótti okkur ekki ástæða til að gera mikinn mun á styrkjum til býlanna eftir því, hvort þau verða einstaklingsrekstur eða samvinnubyggðir. Aðalkosturinn við samvinnubyggðirnar er það, að ódýrara er að koma þeim upp, ódýrari undirbúningur á öllum mannvirkjum og byggingum. En það ætti einmitt sízt að verða til þess, að meira fé yrði veitt til þeirra, því að þau komast af með lægri kostnað, og ætti því framlagið að vera lægra en til einstaklingsbýlanna. En við vildum nú samt gera öllum flokkunum jafnhátt undir höfði og láta hámarksstyrk til þeirra allra vera 3500 kr. og hámarkslánið einnig 3500 kr. Móti þessu gerum við þeim manni, sem býlið stofnar, þá kvöð, að hann leggi móti nokkurn hluta og hlutfallslega við styrkinn og lánið, en hámarkið er þar 7000 kr., og á þá nýbýlismaðurinn að leggja fram 1500 kr. í peningum eða vinnu eða landi, eftir því hvað hann sjálfur velur. Auk þess mega fara þrjú ár til að koma býli upp, og þó nýbýlingurinn hafi ekki allt á reiðum höndum, þá má hann verja fleiri árum til að innvinna sér þann hluta, sem hann á að leggja í býlið, en hann getur fengið framlag hlutfallslega á móti því, sem hann leggur fram, þegar byrjað er á byggingunum, því að við þær verður að miðast; undir byggingunum er það komið, hvort býlin eru hæf eða myndun þeirra getur talizt hafin. Sömuleiðis miðum við styrkinn aðallega við byggingarnar, þannig að mestur hlutinn fari til þeirra, en 2/7 styrksins til ræktunar, eða 1000 kr. Þennan styrk hugsum við okkur sem beinan fjárstyrk úr ríkissjóði, en hinn hlutann til að koma býlunum upp, af atvinnubótafé, sem varið er í hvert sinn. Hentar vel að nota þá vinnu í samvinnubýlin, og í Árnessýslu hefir það þegar verið gert. Er vel fallið að láta stóra flokka vinna að þessu. Aftur er erfiðara að koma þessu fyrir við einstök býli víðsvegar á landinu. Gæti þó hugsazt, að flokkar manna hjálpuðu til við að koma þeim upp, við byggingu og framræslu að einhverju leyti. Við höfum hugsað okkur, að unnt væri að koma upp a. m. k. 60 býlum á ári, og yrði þá styrkur veittur úr ríkissjóði, að upphæð 200 þús. kr. Lánunum verður svo fyrir komið, að byggingar- og landnámssjóður skiptist í 2 deildir, og gangi annar hluti sjóðsins til býla eldri jörðum, en hinn hlutinn til að koma upp nýbýlum. Fjárins verður aflað þannig, að gefin verða út verðbréf, sem ríkið verður að sjá um kaup á, og verður að greiða af þeim sömu vexti og verðbréfunum. Lánin verða veitt til 20-40 ára, eftir því, hvernig byggingarnar verða. Við gerum ekki að skilyrði, að reistar verði steinbyggingar, því að þær eru sumstaðar of dýrar, og vildum við, að heimild sé fyrir, að byggja megi timburhús eða torfbæi. Af þessu miðuðum við lánatímann við 20-40 ár, eftir varanleik bygginganna. Þá eru nokkrar greinar, sem við höfum fellt niður. Þær stafa af þeim breyt., sem ég hefi nefnt á 28. gr., í samræmi við styrkinn og lánin. Þá er 31. gr. um það, að heimilt sé að veita mönnum, sérstaklega í samvinnubyggðum, lán til að kaupa bústofn og húsmuni. Við viljum fella þetta niður. Við álítum, að það sé sjálfsögð krafa, að þeir, sem nýbýli stofna, eigi nauðsynlegustu húsgögn og áhöld, er þarf til búnaðar. Við álítum það ekki velgerninga að leggja þeim allt upp í hendurnar, jörð, bústofn, byggingar og húsmuni, svo að þeir gangi hér eins og upp í uppbúið rúm, skuldi allt og verði svo aldrei frjálsir menn, sem verður þó að krefjast, ef þetta fyrirkomulag á að koma að tilætluðum notum. Ég man ekki eftir, að það sé neitt sérstakt í brtt., sem ég þarf að skýra frekar. Það eru engar verulegar efnisbreyt. í þeim, sem ég hefi ekki lýst. Mun ég svo láta máli mínu lokið að sinni, og vænti ég þess, að hv. d. taki þessu máli vel og flýti fyrir frv., svo að það geti orðið að l. á þessu þingi.

Pétur Halldórsson [óyfirl.]: Hr. forseti. Þegar stjórn hinna vinnandi stétta tók við völdunum í fyrra sumar, höfðu þeir, sem hana studdu, þá trú, að með því að fela þessum mönnum forráð þjóðarinnar mundi fyrst og fremst verða hugsað um hag almennings og hinna vinnandi stétta. Þeir höfðu trú á því, að það mundi renna upp góðæri og gullöld í landinu fyrir þessar stéttir, og til þeirra stétta teljast nálega 9/10 hlutar þjóðarinnar. Það var vitanlega tilgangur þessa fólks að fela fulltrúum hinna vinnandi stétta völdin, af því að þeir voru búnir að hafa svo stór orð um það og telja fjöldanum trú um, að það væri ekki mikill vandi að snúa málefnum þjóðarinnar til góðs, og einungis manndómsverk fyrir stjórnarvöldin að láta fólkinu líða vel. Það mætti því ætla, að nú væri búið að tryggja almenningi flest lífsins gæði hér á landi; að atvinnuleysinu sé létt af, að sjúkir menn séu græddir og fátæklingum veitt fullnægja lífsþarfanna, og að yfirleitt þurfi ekki undan erfiðleikum að kvarta í þjóðfélaginu, þegar þessir forkólfar hinna vinnandi stétta fara með völdin, enda var því óspart lofað fyrir síðustu kosningar. Stj. hefir nú farið með völdin í landinu í rúmt ár, og eftir því sem hæstv.atvmrh. sagðist nýlega frá í útvarpinu, þá hefir mikið verið starfað á árinu fyrir fólkið. Hann lýsti því með fögrum orðum í útvarpinu, að allir áætlunarliðirnir í starfssamningi framsóknarmanna og sósíalista væru nú komnir til framkvæmda, nema ef til vill einn, og það var hin svokallaða tryggingalöggjöf, sem ekki væri enn komin til framkvæmda, og af þeim sökum væri enn ekki vart árangurs af henni. Mér þykir það ekki með öllu óeðlilegt, þó að nokkuð hafi dregizt um efndir á hinum fögru loforðum, sérstaklega þar sem það er nú augljóst, að þeirrar tryggingalöggjafar, sem fólkinu var lofað við valdatöku þessara manna, með fyrirheiti um bætta afkomu þess og góðum hag, hefir ekki enn orðið vart, að sögn hæstv.atvmrh. En hér kemur nú sú marglofaða löggjöf, sem á að tryggja öllum lífsgæðin. Þá fyrst eru loforðin fullkomnuð, og nú skulum við bíða átekta. Þetta síðastl. ár hefir ekki tekizt betur en svo, að flestir viðurkenna, að allt af sígi meir og meir á ógæfuhlið fyrir þjóðinni, og það með töluvert meiri hraða síðan núv. stj. tók við völdum. - Fyrirheit forkólfa núv. stjórnarflokka voru fólgin í því, að sköttunum skyldi varið viturlegar en áður, svo viturlega, að væntanlega þyrfti ekki að auka þá sem neinu næmi, enda voru þeir ærnir fyrir; því var lofað, að sköttunum skyldi varið þannig, að hagur almennings færi batnandi. Menn voru því í fyrstu nokkuð öruggir vegna þessara loforða. En vonir manna um það, að stj. mundi láta sér nægja þá skatta, sem fyrir voru, hafa algerlega brugðizt. Á þeim tveimur þingum, sem núv. stj. hefir verið í meirihlutaaðstöðu, hefir það verið aðalstarf stjórnarflokkanna að hækka gjöld og skatta á almenningi. Það hefir nú verið gengið svo nærri gjaldþoli manna, að annað eins hefir ekki þekkzt hér áður. Og allt er þetta náttúrlega gert undir því yfirskyni, að landsfólkinu líði betur á eftir. Mér finnst, að í þessu frv., sem hér liggur fyrir og kallað er um alþýðutryggingar, sé fólgin alvarlegasta blekkingin, sem enn hefir verið reynt að hampa til þess að trufla landslýðinn með. Mín skoðun er sú, að til þess að landsfólkið verði ánægt með stjórn þessara manna, þá dugi nú ekki lengur þeir skattar, sem fyrir voru, og ekki þeir viðbótarskattar, sem nú hafa verið lagðir á landsmenn. Með þessu frv. er enn bætt við nefsköttum á almenning, sem sósíalistar hafa áður sagt, að væru gersamlega ófærir. Enda hefir það líka heyrzt á þeim sumum, að þetta frv. væri ekki alveg í því formi, sem þeir hefðu óskað eftir. En hér er verið að smeygja inn í löggjöfina mjög tvíeggjuðum ráðstöfunum, í því formi, sem flm. frv. ætla sjálfir að breyta aftur við fyrsta tækifæri, þegar talið verður, að þetta fyrirkomulag sé ekki lengur viðunandi. Þegar einu sinni er búið að lögfesta þetta, þá álíta þeir, að síðar verði auðveldara að breyta gjaldskyldunni til trygginganna þannig, að kostnaðurinn (iðgjöldin) verði færður yfir á atvinnufyrirtækin og það opinbera. En hér er, í þessu frv., gert ráð fyrir, að framlögin til tryggingasjóðanna verði tekin ekki aðeins með beinum sköttum, heldur nefsköttum, svo háum, að þeir nema fleiri hundr. kr. á hvert meðalheimili. Nú þykir það tiltækilegt að ætla fólki að borga þessi fríðindi, sem í boði eru samkv. þessum lögum, með háum nefsköttum. Og ekki er nú alvaran í þessum málum meiri en svo, að í frv. eru gerðar ráðstafanir fyrir atvinnuleysistryggingum svokölluðum í 12 stuttum lagagreinum. En með þeim kafla frv. er bara verið að stofna félagssjóði fyrir sósíalista í kaupstöðum. Og sú skylda er lögð á bæjarfélögin að leggja fram fé til þessara sjóða árlega, helmingi meira en félagarnir gera sjálfir. Þetta er eins og allt annað, sem ákveðið hefir verið í samningum milli framsóknarmanna og sósíalista fyrr og síðar, þar sem sósíalistum eru fengin öll vopn í hendur til þess að ráða því gersamlega, hvort bændur eru sveltir, eða hvort þeir fá eitthvað lítilsháttar að borða fyrir náð Alþfl. Þetta er ennfremur svo stórfellt alvörumál fyrir kaupstaðina, að mér ógnar það, að Framsfl. skyldi henda sú skyssa, að því er virðist viljandi og vitandi vits, að leggja bæjarfélögin þannig undir hæla hinna sósíalistísku félaga. Í hinu nýja skattafrv., sem kallað er bráðabirgðatekjuöflun til ríkissjóðs, er áætluð rúmlega 1 millj. kr. vegna tryggingarmálanna og nokkurra fleiri framkvæmda. En vitanlega verða þær álögur til frambúðar, af því að þarfirnar, sem þessum tekjum er ætlað að mæta, eru varanlegar og fara jafnvel vaxandi með hverju ári, sem líður. Það er því blátt áfram ekkert annað en hrekkur eða fyrirsláttur að nefna þetta bráðabirgðatekjuöflun og telja fólki trú um, að það muni mega draga úr þessu síðar, eða fella það niður. Ég tel þetta það varhugaverðasta, sem þessir ógæfusömu flokkar hafa komið til leiðar fyrir þjóðfélagið með samningamakki sínu. Og það er trú mín, að þessir samningar geti ekki staðizt lengi, og að þeir, sem þá gerðu, verði allra manna fegnastir, þegar þeim verður sagt upp, sem líklega verður þegar á næsta ári. - En það erum við, skattborgarar þessa lands, sem eigum að leggja fram það fé, sem þessir samningar kosta þjóðfélagið, við, sem búum í kaupstöðunum, erum lagðir í fjárhagsgreipar hinna harðhentu sósíalista, sem nú hafa fengið að telja sig í meirihl.aðstöðu um stundarsakir í landsstjórninni. Með þessum ákvörðunum hinna 12 stuttu lagagr. þykjast sósíalistar ætla að lækna atvinnuleysið í landinu; mér liggur við að segja, að það sé glæpsamlegt athæfi að kalla þetta tryggingar. Þetta fyrirkomulag verður sennilega tekið upp alstaðar þar, sem sósíalistar hafa 50 manna flokk og þar yfir í kaupstöðum og kauptúnum; þar verða þessir flokkssjóðir þeirra myndaðir. Og svo flytur fólkið utan úr sveitunum í þetta sæluríki sósíalista í bæjunum, þar sem það fær opinbera framfærslu án þess að vinna nokkuð í staðinn. Þetta er svo gersamlega ábyrgðarlaust og illa hugsað, eins og flest annað, sem gert er á þessu þingi. Mér er nær að halda, að þeim mönnum, sem að þessari löggjöf standa, sé það meira og minna ljóst, að hún getur alls ekki staðizt. Þegar litið er til nágrannalandanna, þá virðist svo sem tryggingamálin hafi legið þar í rústum. Í Danmörku er ekki fengin full reynsla í þeim efnum, og eru margir mjög áhyggjufullir yfir því þar, hvort þjóðin muni geta staðið undir þeirri löggjöf. Væri það nú ekki vissara fyrir okkur Íslendinga að bíða átekta og vita, hvernig þessari löggjöf reiðir af í Danmörku, hvort hún fellur þar í rústir eins og í Þýzkalandi, eða stenzt reynsluna? Það er ekki nóg, að Alþingi afgr. pappírsgögn um þetta mál, eða að hugsa sem svo, ef allt fer í rústir, að þá geti aðrir tekið við ábyrgðinni; það er ekki nóg, enda má ekki afgr. lög á þeim grundvelli. En það gerir Alþ. vissulega í þessu tilfelli. - Ég veit, að mér verður svarað því um þessar atvinnuleysistryggingar, að þar megi fara að eins og í öðrum málum. Hér liggur fyrir þinginu frv. um stofnun áburðarverksmiðju; í því máli á að fara þannig að, að þó það fyrirtæki sé mjög vafasamt, eða jafnvel gersamlega vonlaust, þá á samt að reisa það á viðskiptavonum, sem enginn einstaklingur myndi telja fært að byggja á. Sérhver hygginn maður mundi telja það óforsvaranlegan rekstrargrundvöll. En ríkið gæti ef til vill lagt út í þá áhættu og tekið á sig töpin, eins og það verður áreiðanlega að gera í tryggingalöggjöfinni. Ég játa, að það má náttúrlega, þegar þetta fyrirtæki hefir ekki neina viðskiptamenn lengur, en ríkið heldur áfram að borga jarðræktarstyrkinn, láta bændur fá styrkinn í áburði frá áburðarverzlun ríkisins, en ég veit ekki hvað lengi. En það á kannske að hugsa sér eins hér, þar sem um atvinnuleysistryggingarnar er að ræða, sem engin trygging er að, nema fyrir flokkssjóði sósíalista á hverjum stað, sem ríkið á að leggja fé að helmingi á móti hlutaðeigandi sveitar- eða bæjarsjóði. Það má kannske segja, að allir liðir í fjárl. ríkisins séu að verða hærri og hærri, sem má verja til þessara atvinnubótafélaga. Eins er það hjá bæjarfélögunum; það má náttúrlega taka það fé og láta það renna í flokkssjóði sósíalista, til þess að þeir geti hagnýtt sér það handa þeim, sem þeir vilja láta lifa. En ég veit ekki betur en að menn vilji heldur fá fé sitt fyrir að vinna heldur en að taka það sem atvinnuleysisstyrk, og það jafnvel þó að sá styrkur gerði ekki eins og gert er ráð fyrir í frv., allt að 3/4 af kaupi manns, sem hefir fulla vinnu. En þessar atvinnuleysistryggingar eru ekkert annað en blekking. Það er mín sannfæring, að þessi löggjöf liggi öll í rústum innan 5 ára. Ég veit, hvað þá tekur við. Það verða miklir erfiðleikar. Kostnaðurinn af þessu bákni verður gífurlegur. Stórkostleg skrifstofa með miklu mannahaldi verður stofnuð til þess að annast þetta allt, og ég tala nú ekki um, ef byggt verður stórhýsi yfir allt þetta starfsmannalið, sem þarf til þess að starfrækja þetta bákn. En það fer í rústir, og byrjar með því að það verður gerð krafa til Alþingis um, að það leggi fram úr ríkissjóði miklu meira fé heldur en gert er ráð fyrir í þessu frv. Það verður svo undirstaðan að kröfu sósíalista til framsóknarmanna um það, að ríkissjóður taki þetta spursmál miklu fastari tökum og leggi fram miklu meira fé. Þó að framsóknarmenn telji þá úr og segi, að meira fé þurfi til allskonar þarfa í sveitunum heldur en þá er hægt að veita, þá munu sósíalistar segja, að í sveitunum geti menn lifað, en í kaupstöðunum geti menn ekki lifað. Það getur vel komið að því, með þessari löggjöf, sem hér um ræðir, og þeirri löggjöf, sem meirihl.flokkarnir hafa staðið að á undanförnum árum, að það verði ekki hægt að lifa í kaupstöðunum. En það segir ekki, að betra sé að lifa í sveitunum. Þess vegna geta framsóknarmenn haft rétt fyrir sér, þegar þessi krafa kemur fram, að ekki sé hægt að gera meira fyrir kaupstaðina. En ég vildi sjá framan í þá framsóknarmenn, sem þá beygja sig ekki fyrir því, að þetta megi þó ekki leggjast niður, þegar þeir eru spurðir að því, hvað við taki og hvað þeir vilji gera fyrir fólkið. mér finnst, að framsóknarmenn ættu að hugsa fram í tímann, a. m. k. svona langt, og hefðu átt að gera það fyrr, áður en þeir gerðu kaup við sósíalista um að fá að vera í stjórn landsins eitt eða tvö ár fyrir þetta voðalega frv., sem hér liggur fyrir. Það voðalegasta við þetta frv. er fyrst og fremst það, að með því er verið að telja fólki trú um, að hægt sé að tryggja það gegn öllum erfiðleikum lífsins. Tryggingin átti, þegar þessir meirihl.flokkar tóku við völdum, að liggja í þeirra stjórnarframkvæmdum og góðvild í meðferð þeirra mála, sem fyrir lágu og fyrir liggja. Nú virðist sú trygging vera lítil og ómerkileg, og býst ég ekki við, að landsfólkið vilji trúa því, að þeir hafi þekkingu og vit til þess að leggja nokkra tryggingu fyrir almenning um, að komast megi fram úr erfiðleikunum. En hér á hún að koma, tryggingin, sem taka á af öll tvímæli. Nei, þessi kaup, sem gerð hafa verið milli stjórnarflokkanna, eru ekki neinn gróði fyrir landsfólkið. Þau eru stórhættuleg fyrir land og þjóð, og ég vona, að af öllum þessum ráðstöfunum stjórnarflokkanna geti áður en langt líður komið að því, að þeir sleppi ábyrgðinni á meðferð landsmála og finni sér einhverja litla og ómerkilega ástæðu til þess að létta af sér því oki og fargi, sem þau búa hverjum, sem fara með almenningsmál, sem undir stjórn þessara manna virðast verða með hverjum mánuði sem líður, glæfralegri og hættulegri, bæði fyrir þá sjálfa meðan þeir eru við völd og síðar fyrir þá, sem kynnu að taka við af þeim, hverjir sem það verða og hvaða stefnu sem þeir hafa í stjórnmálum. Þetta allt er því undarlegra, sem það er á allra vitorði, að þótt ríkissjóður kæmist af í augnablikinu, séu þó erfiðleikar hjá bæjar- og sveitarfélögum, sem standa þó nær almenningi og eru fyrsta vörn í ýtrustu erfiðleikum. En samt sem áður er haldið áfram að gera kröfur um hitt og þetta, eins og með þessu frv., sem hér liggur fyrir. Það er eins og komið sé á menn eitthvert æði og þeir geti ekki hugsað sér, hvað fram undan er. Það er eins og ábyrgðarleysið sé komið í algleyming um að láta skeika að sköpuðu með alla hluti, þegar verið er að veifa framan í landsfólkinu loforðum um fríðindi, sem í öðru orðinu verður að lýsa yfir, að ekki sé hægt að standa við. Þetta er mín afstaða til þessa máls. Það hefir að vísu verið bent á að þetta væri ekki fyrst upp tekið hér á landi, og að víðsvegar í öðrum löndum, sem ríkari eru, sé löggjöf, sem fari í svipaða átt að ýmsu leyti, en það hefir bara ekkert að segja, vegna þess, að ástand og ástæður hér eru að öllu leyti ósambærilegar við það, sem þar er byggt á til grundvallar fyrir slíkri löggjöf sem þessari.

Hannes Jónsson Ég hygg, að það hafi oft verið venja að bera upp kafla sérstaklega með þeim breyt., sem á þeim hafa orðið. Þegar nú koma fram óskir um, að þessi kafli sé borinn undir atkv., er ekki nema eðlilegt, að hæstv. forseti verði við þeim tilmælum. Og þar sem viðurkennt er, að kaflinn sé höfuðlaus, þá vil ég ekki bera ábyrgð á honum og vil fá tækifæri til þess að greiða atkv. um hann.

Forseti (JörB): Ég vil benda hv.þm. V.-Sk. á það, að um þessar greinar frv. út af fyrir sig er ekki hægt að ganga til atkv. eftir að búið er að ganga til atkv. um hverja grein fyrir sig. Það, sem greitt yrði atkv. um, er því ekki, hvort fella eigi einstaka kafla frv., heldur hvort fella eigi kaflaskipti frv., en það ætla ég, að skipti ekki máli um meðferð málsins og bezt sé að halda gamalli venju og fara eftir ákvæðum þingskapa.

Forseti (JörB): Ég vildi benda hv.þm. V.-Húnv. á, að það mætti greiða fyrir umr. þessum, ef nú væri rætt um málið sjálft og haldið sér við það, sem fyrir liggur, en eigi að síður vil ég enn gefa honum kost á að ræða þetta mál um stund.

Forseti (JörB): Það er alveg óþarfi af hv.þm. V.-Húnv. að vera að geta það í skyn, að hann muni tala til morguns, þó að hann tali hér um allt annað en þingsköp heimila. Ég hefi enga tryggingu fyrir því, að aðrir stilli umr. í hóf á morgun, þó e. t. v. hv.þm. V.-Húnv. muni gera það. Ég tel það því fremur óþarfa að fresta umr. nú, þar sem ég gaf fyllilega í skyn, að ég vildi ljúka umr. í nótt. Ég get látið þess getið, að aðeins tveir þm. hafa fjarvistarleyfi hjá mér, þó ýmsa vanti hér í deildina. Þó nokkuð sé orðið síðla kvölds, er vinnudagur ekki ennþá orðinn svo langur, að ekki megi vel halda áfram enn um stund, sérstaklega þegar þess er gætt, að enn eru mörg mál, sem bíða afgreiðslu, en það er ætlun allflestra þm. að ljúka þingstorfum fyrir jól. Ég vil því mælast til þess við hv.þm. V.-Húnv., að hann bregðist eins vel við og hv.þm. A.-Húnv. og tali stutt og skýrt og beini máli sínu að aðalatriðum málsins, til þess að flýta fyrir afgreiðslu þess, þar sem við munum allir telja, að hér sé um mjög merkilegt mál að ræða.

Gísli Sveinsson Með því að ég tók upp á því fyrstur að biðja hæstv. forseta að láta ganga til atkv. um þennan kafla, þá vil ég benda hæstv. forseta á, að hann getur ekki skorazt undan því samkv. Þingsköpum að láta greiða atkv. um kaflann, enda þótt það sé venja að skoða kaflaskipti samþ. án atkvgr. Í öðru lagi er mikil ástæða til þess þrátt fyrir þá atkvgr., sem fram hefir farið um, hvort kaflinn ætti að falla eins og hann þá var. Nú er kaflinn orðinn allt öðruvísi en hann þá var, og þó að menn hafi viljað vera með einstökum brtt., þá er ekki með því sagt, að þeir séu með kaflanum í heild. Kaflinn getur ekki orðið svona í lögunum, þess vegna er það sjálfsagt og beinlínis skylda hæstv. forseta að bera kaflann undir atkv.

Gísli Guðmundsson Ég ætla aðeins að drepa á nokkur atriði, sem til mín hefir verið beint frá einstökum hv.þm. út af því, sem ég sagði hér í dag og í gær í þessu máli. Út af því, sem hv. 8. landsk. beindi síðast til mín, vil ég taka það fram, að ég hygg, að hv.þm. hafi ekki verið staddur hér í hv. d., þegar ég talaði um þetta mál í gær.

Jú

. Jæja, þá hefir hann ekki tekið vel eftir, því að hann deildi á mig fyrir það, að ég hefði sagt, að afstaða sjálfstæðismanna í þessu máli væri ekki í samræmi við stefnuskrá flokksins. Ég sagði ekkert um þetta, svo að í raun og veru var sá hluti ræðu hv.þm., sem fjallaði um þetta atriði, óviðkomandi því, sem ég sagði í gærkvöldi. Út af því, sem hv.þm. sagði viðvíkjandi einstökum atriðum frv., þá vil ég taka það fram, að ég hefi ekki tíma til þess að svara því að neinu leyti og láta í ljós álit mitt á því. Þá vil ég víkja nokkrum orðum að hv.þm. V.-Sk. Hann sagði ýmislegt skrítið hér áðan, sem ekki er tími til að dvelja lengi við. Hann sagði m. a., að stjfl. hefðu gert leynisamning. Mér er ókunnugt um það, að nokkur leynd hafi verið yfir þeim samningi. Hann var birtur í blöðunum og það var rætt um hann í opinberum útvarpsumr. Ég veit satt að segja ekki, hvaðan hv.þm. kemur þessi vizka. Þá talaði hv.þm. um það, að þetta mál væri ekki nógu vel undirbúið, vegna þess, að það hefði ekki verið borið undir þjóðina. Það hefir verið undirbúið á sama hátt og flest önnur þingmál; það er ekki venja að leggja þingmál undir þjóðina eftir að þau eru komin í frv.-form, heldur eru þau afgr. af þinginu, en það má segja, að þetta mál - eins og önnur stórmál - hafi verið lagt undir þjóðina við síðustu kosningar, og um leið og þjóðin gekk að kjörborðinu hafði hún aðstöðu til þess að taka afstöðu til málanna, með eða móti þeim. Þá vil ég taka það fram út af því, sem fram kom hjá þessum hv.þm. og fleirum, að það er ekki svo, að þessar tryggingar, sem hér um ræðir, séu allar lögboðnar. Það eru aðeins elli- og örorkutryggingar, sem eru lögboðnar, en atvinnuleysistryggingar eru hvergi lögboðnar. Það er misskilningur og röng málsmeðferð, að ganga út frá því, að hér sé verið að lögbjóða allar þessar tryggingar. Það er t. d. á valdi fólksins í hverjum hreppi, hvort það vill taka á sig þær fjárhagslegu byrðar, sem af þessum tryggingum leiðir. Sama er að segja um atvinnuleysistryggingarnar; hverju verklýðsfélagi eða hóp einstakra manna í hverri atvinnugrein er heimilt að segja til um það, hvort hann vill taka á sig þær byrðar, sem af þessum tryggingum hljótast. Þá var hv.þm. að tala um óánægju með tryggingarlöggjöf annara landa. Það eru vafalaust einhverjir óánægðir með þá löggjöf eins og aðrar löggjafir. Hann nefndi sérstaklega eina stétt, læknana. Það er hreint ekkert ólíklegt, að þeir séu óánægðir með sjúkratrygginguna, enda er hún ekki sett fyrir þá stétt fyrst og fremst. Hv. þm. A.-Húnv. talaði hér áðan og undirstrikaði rækilega, mér til ánægju, það, sem ég hafði um hann sagt, að hann væri manna grandvarastur í Sjálfstfl., þar sem hann sagðist ekki hafa orðið mikið var við, að sjálfstæðismenn segðu sitt á hverri stundu og sitt á hverjum stað. Þetta sýnir, að hv.þm. hefir gert sér far um að fara rétt með, því að það liggur í orðunum, að hann hefir orðið eitthvað dálítið var við þetta. Þetta er í samræmi við málflutning þessa hv.þm., sem stendur framar flestum sínum flokksbræðrum að þessu leyti. Hv. þm. Vestm. talaði hér um hitt og þetta; m. a. hélt hann því fram, eins og hann gaf í skyn í dag, að ef framsóknarmenn greiddu atkv. með þessu frv., þá hlytu þeir að greiða atkv. með till., sem sósíalistar kynnu að bera fram síðar um viðauka við þessi lög og ýmislegt róttækara í þessu máli. Ég veit ekki, með hvaða rétti hv.þm. segir þetta; með sama rétti get ég sagt, að ef hv.þm. greiðir atkv. með tryggingunum, þá muni hann fikra sig upp á skaftið og greiða atkv. með öllum till. í þessu máli. - Skal ég svo láta staðar numið að þessu sinni, þar sem tími minn er á enda.

Gísli Sveinsson [óyfirl.]: Herra forseti! Mér þótti kynlega við bregða, er hv.þm.N.-Þ. fór að ásaka einstaka þm. fyrir að tala almennt um þetta mál eða vera með almennar hugleiðingar því viðvíkjandi. Satt að segja hélt ég að það væri þegjandi samkomulag um, að ekki væri aðeins rétt, heldur og líka skylt að geta jafnt skoðunar sinnar um stærstu atriðin almennt, hvort heldur væri við einstakar greinar eða kafla frv., sem, eins og þetta gerir, snertir hvern einstakling í landinu, jafnt í sveit og við sjó, og þess vegna ekki gerlegt að ræða um hana almennt, þar sem það tekur til fólksins og snertir almennt þess hag og verður ekki rætt nema koma inn á, hver áhrif samþykkt þessa frv. hefir almennt. Ég ætla því að leyfa mér að fara nokkrum orðum almennt um þetta mál, ekki sízt vegna þess, að þetta stórmál kemur fyrst fram á síðara hluta þingsins, og það mjög síðla á þeim hluta. En fullvíst er, að engin mál liggja fyrir þinginu jafnvandasöm, enda sannað, að þó undirbúningur hafi verið nokkur í orði, hefir hann ekki á borði fullnægt þeim kröfum, sem gera verður. Verður því að ræða þetta mál almennt, og til þess er full ástæða að athuga það vel áður en rasað er um ráð fram að samþ. það, eins og liggur næst að álíta, að þessi hv.þm. ætlist til. Í öðrum löndum hefir fyrir löngu verið sett löggjöf um tryggingar, en það sannar alls ekki, að hér beri að setja alla þessa löggjöf í einu, enda á allra vitorði, að margar þær þjóðir, sem komið hafa á tryggingum. eru alls ekki ánægðar með þær, hvorki leiðtogarnir eða almenningur, og mjög er rætt um þessi bákn eða stofnanir, sem einstaklingarnir gjarnan vilja breyta til hagsmuna fyrir sig. Á síðustu 10 árum veit ég ekki betur en á Norðurlöndum hafi t. d. ávallt og alstaðar verið látið hátt um þessi tryggingabákn, og hefir meira að segja komið til orða, hvort ekki væri rétt að afnema það, og setja eitthvað annað í staðinn. Svo er langt frá því, að menn séu ánægðir með þær, jafnvel í þeim löndum, sem lengst eru komin í þessum efnum; menn hafa bara ekki fundið eða komið sér saman um, hvað ætti að koma í staðinn. Sést því, hvort ekki muni ástæða til að athuga vel þessi mál, sem eru á svo víðtækum grundvelli. Þetta mál hefir sem sé tvær hliðar. Aðra, sem veit að einstaklingnum vegna þeirra byrða, sem á hann eru lagðar, og hina, sem snýr að almenningi, eða félagsheildum almennings, t. d. sveitar- og bæjarfélögum. Það ber að líta á það hér, að það eru meira en lítið áberandi byrðar, sem eftir frv. þessu á að leggja á einstaklinginn, og það er gjald, sem ekki á að leggja á eftir efnum og ástæðum, heldur er þetta nefskattur, eða persónugjöld, sem allir verða að greiða jafnt, án tillits til efnahags, og þessu á að bæta ofan á alla aðra nefskatta. Nú er það vitað, að allir nefskattar eru illa séðir allt frá gömlum tímum; hvort sem mönnum er það sjálfrátt eða ósjálfrátt, þá er öllum illa við þá, þó þeir séu stundum réttlátir, enda eigu þá allir gjaldendur að njóta sömu hlunninda. Er það meira en lítill yfirgangur eða ágangur að setja nú á slíka nefskatta, sem yfirstíga alla þá skatta, sem almenningur greiðir nú til ríkis, og þó er svo komið fyrir, að illa gengur með alla innheimtu á sköttum, svo sem vitað er, að ég ekki tali um þau gjöld, sem þyngri eru, þ. e. útsvörin, sem þessum nefsköttum er helzt líkjandi við. Ættu allir þm. að vita a. m. k., hve sú innheimta er erfið, og er mikil spurning, hve lengi er hægt að halda áfram, þar sem mikill hluti sveitagjaldanna er kominn í vanskil, og menn sjá nú ekki fram úr, hvernig á því megi ráða bót. Verður það og svo, þegar safnast fyrir gjöld til sveitarfélaganna í vanskilum hjá einstaklingum, að gjöld þeirra til héraðanna stöðvast. Þegar svo er komið um ástæður einstaklinga og hreppa, svo að meginþorri sveitarfélaganna er að komast á vonarvöl, og ennþá hefir Alþingi ekki séð þeim fyrir neinum tekjustofnum, - hvernig kemur mönnum þá til hugar að afgr. slíkt mál sem þetta aths.laust og án þess að stinga við fæti og athuga, hvar skuli stíga, alveg eins og hægt sé að skeiða áfram í blindni. Ég skal taka dæmi, sem er þessu skylt. Eins og hv.þm. vita, er skylt samkv. l. að tryggja hús sín hjá Brunabótafélagi Íslands, og þar af leiðandi inna af hendi iðgjaldagreiðslur, sem alls ekki geta talizt háar frá almennu sjónarmiði, eða kannske svona 10 kr. á hvert býli. En viti menn, þetta eru alveg ný ákvæði, en það eru þegar mestu vandræði um innheimtu á þessum gjöldum, sem þó fara nokkuð eftir efnum og ástæðum, sem sé eftir mati á húseignunum, en eru ekki nefskattur, sem lagður er á eftir nafni eða persónu. Ég sé því ekki neina ástæðu til, né heldur neitt vit í því, að demba hugsunarlaust slíkri gjaldabyrði yfir þjóðina, sem hér er gert ráð fyrir. Það má vitanlega segja, að þetta mál sé svo þarft og gott, að vel megi leggja mikið í sölurnar fyrir það. En jafnframt og löggjafanum er skylt að meta tilganginn og dæma, verður hann og að líta á, hvort aðnjótendur eru þess umkomnir og ástand þeirra þolir að taka við því. Ég er sömu skoðunar og þeir aðrir þm., sem hér hafa lýst þeirri skoðun sinni um einn bálkinn, þ. e. atvinnuleysistryggingarnar, að það sé alls ekki tímabært að samþ. hann, vegna þess að við erum ekki viðbúnir að taka við afleiðingunum. Má segja, að ástandið hér heima er allt öðruvísi en annarsstaðar í þessum efnum, svo það er að renna algerlega blint í sjóinn, hvernig þetta muni verka hér, og verður tími og skipulag að leiða það í ljós, hvort verið er að reisa hurðarás um öxl. En það getur vel komið fyrir, að allt um þrotni, ef ekki er hugsað um annað en bruðla ráðlaust, og eins ef það kynni að koma fyrir, sem mig uggir, að ekki standi allir í skilum, en ef ekki næst allt, sem ætlað er að fáist, þá er allt hrunið, öll áætlun brotnuð niður. Ég tel því, að mál þetta sé illa undirbúið, og það er t. d. ekki hægt að segja verkamönnum, hvernig þetta verði. Ef við skoðum þetta mál frá báðum hliðum, og þá sérstaklega þennan kafla, sem er enganveginn tímabær, þá er engin leið að rökstyðja, hvort þetta kemur að tilætluðum notum. Það hefir verið sagt, að á síðustu stundu hafi myndazt samningur milli stjórnarflokkanna m. a. um þetta mál. Ég er nú ekki hörundssár fyrir því, þó að stjórnarflokkarnir geri samning, en það er ekki sama, hvernig þeir semja, þegar þess er gætt, að það snertir nálega alla, sem í sveitum búa, sjómenn, verkamenn og iðnaðarmenn, eða m. ö. o. hagsmuni þjóðarinnar allrar. Samningur þessi er mjög gálauslega gerður, þar sem þetta mál hefir ekki verið lagt fyrir þjóðina.

Það var gert við kosningar

. Ég hygg, að stjórnarliðar megi vara sig á slíkum aðförum; þó þeir séu sterkir og þykist fastir í sessi, þá geta þeir nú oltið eins og ýmsir aðrir, og vita ekki fremur en aðrir dauðlegir menn, hvort þeir standa fyrr yfir sínum moldum eða annara. Ég tel þetta hreint og beint gáleysi, að ætla að keyra þetta mál í gegn, bara vegna þess að samið var á síðustu stundu, svo að þeir geti hangið við stjórn ríkisins enn um stund. Ýmsir menn í Framsfl. hafa sagt það bæði í mín eyru og annara, að þeir væru á móti atvinnuleysistryggingum. Þetta þýðir m. ö. o. ekki annað en það, að þeir hafa selt skoðun sína, eða það, sem verra er, því svo þekki ég suma þeirra, að ekki hafa þeir skipt um skoðun á fáum dögum. Þjóðin hefir ekki átt kost á að kynna sér þetta mál, hvorki þeirra kjósendur né aðrir, og má þó segja, að skylt væri að leggja það fyrir þjóðina, svo varðar þetta allan almenning í landinu. Ég veit raunar, að sósíalistar hafa gert sér far um að síma út um land og sagt sínum félögum að fá samþ. á fundum áskoranir til Alþingis um að samþ. þessa löggjöf, sem enginn þeirra hefir séð, og sé ég ekki annað en þetta sé byggt á hreinum svikum málefnalega séð. Þó ýms félög, sem símað hefir verið til úti um land og sagt hefir verið að lýsa samþykki á frv. þessu, hafi gert það, þá sé ég enga ástæðu, jafnvel ekki fyrir framsóknarmenn, að fara eftir því, þegar þeir vita, að um svona glæfralegar aðfarir er að ræða. Mér skilst, að þessir flokkar vilji hanga á lýðræði, en mér virðist, að þetta sé ekki byggt á lýðræði eða þeir virði lýðræði nokkurs, þegar þeim kemur til hugar að keyra fram þetta mál með ofurkappi, sem leggur þungar byrðar á herðar almenningi. Þess vegna legg ég til, að þetta frv. verði ekki samþ. á þessu þingi, heldur verði látið bíða næsta þings og fólki þar með gefinn kostur á að kynna sér það og fengi eitthvað um það að segja. Ætla ég mér að gera tilraun til að beina málinu inn á aðrar brautir; hvort ég geri það nú við þessa umr. er ekki víst, eða ég bíð eftir að sjá atkvgr. við þessa umr.

Vísa málinu til stjórnarinnar?

. Ég mun freista þess að vísa þessum kafla frá með rökstuddri dagskrá við 3. umr., og finnst mér það vel við eigandi. Getur vel verið, að hæstv.ríkisstj. hafi ekki tryggt sér nægt atkvæðamagn með frv. þessu, og væri þá betur farið en heima setið. Ég get látið mér nægja þessar hugleiðingar, og tel ég á fullum rökum byggt, þó að talað sé á almennum grundvelli um mál þetta, og mun ég láta það óátalið af minni hálfu.

1) MT: Ég tel alls ekki tilgangslaust að greiða atkv. um þessa gr. og þær gr., sem eftir eru af þessum kafla, sökum þess að ekki er enn fullnaður meðgöngutími þessara gr., ekki aðeins í þessari hv. d., heldur í hv.Ed., en þó sérstaklega fyrir það, að þó sumar þeirra hljóti fæðingu hér í d., en aðrar verði drepnar, þá geta þær gengið aftur í hv.Ed., og því er ekki tilgangslaust að greiða atkv. um þennan kafla, og þar á meðal ýmsar merkilegar brtt. við hann, sem rétt er, að greidd verði atkv. um, og segi ég því já.

Frsm. minni hl. (Thor Thors) Ég þarf aðeins stuttlega að athuga ýms ummæli í ræðu hv.þm.N.-Þ., sem nú er horfinn burt úr hv. d. Hv. þm. byrjaði á því að segja, að tryggingamálin væru ekki sérstaklega áhugamál sósíalista úti í löndum fremur en annara, heldur komin þar á fyrir tilstilli annara en þeirra. Það hefir ekki verið deilt um það, hvort taka beri upp tryggingar hér á landi. Deilurnar hafa fyrst og fremst staðið um atvinnuleysistryggingarnar. Hv. þm. sagði einnig, að tryggingamálin væru stefnumál Framsfl. Hvenær hafa þeir, sem deilt hafa við Framsfl. úti um hinar dreifðu byggðir landsins, heyrt, að það væri stefnumál þess flokks, að komið yrði á atvinnuleysistryggingum í landinu? Ég veit það ekki. Ég hefi ekki heyrt neitt slíkt frá Framsfl., og aðrir hv.þm. ekki heldur. Hv. þm.N.-Þ. sagði, eins og líka hv.þm. Barð. í sinni ræðu, að brtt. þær, sem gerðar hafa verið við frv. af meiri hl. allshn., hafi gert það að verkum, að Framsfl. gæti aðhyllzt þetta frv. En þær brtt. eru þýðingarlitlar. Fyrsta brtt. er sú, að takmarka framlög ríkissjóðs til sjúkratrygginga við það, sem ráðgert er í greinargerð frv. að til þeirra þurfa. Önnur brtt., sem Framsfl.menn segjast hafa komið þarna inn, er sú, að ákveða ekki lífeyri manna mismunandi, eftir því, hvar á landinu þeir væru búsettir. Þessu er slegið á frest. En félagar þeirra, sósíalistarnir, lýsa því yfir jafnframt, að þeir séu fylgjandi ákvæðum frv. um þann mikla mismun á lífeyri, eftir því, hvar menn eru búsettir á landinu. Hv. 1. landsk. sagði, að þeir hefðu aðeins gengið inn á að slá þessu á frest, en þetta væri stefna þeirra. Þriðja atriðið er það, að í brtt.hv. meiri hl. allshn. er sagt, að ekki eigi að greiða atvinnuleysisstyrk til þeirra, er ekki hafa fyrir öðrum að sjá, ef þeim býðst vinna í sveit eða annarsstaðar, gegn greiðslu, er nægi þeim til fulls lífsframfæris þann tíma eða hluta af þeim tíma, er gera má ráð fyrir, að þeir verði atvinnulausir. Það sjá nú allir hv.þm., hve mikill hemill þetta er, þar sem sagt er, að þetta eigi að nægja til fulls lífsframfæris, því það mun verða seint, sem bændur megna að bjóða það kaup, sem stjórnir verklýðsfélaganna álíta, að nægi til fulls lífsframfæris. Það sjá því allir hv.þm., að þetta er ekki annað en kákbreyt. Og þetta er ekki annað en kákbreyt., þar sem framsóknarmenn eru að reyna að afsanna fylgi sitt við þessi ákvæði, af því að þeir vita, að það verður vanþakkað af umbjóðendum þeirra. Hv. þm.N.-Þ. sagðist ekki geta skilið, að úr því að áætlað væri, að ríkið veitti 75 þús. kr. til atvinnuleysistrygginga, þá hlyti þetta að vera nauðsynlegra en flest annað. Þetta er einkennileg kenning. Hv. þm. hlýtur að hafa sofið fastar en það lítur út fyrir, ef hann hefir ekki tekið eftir því, að daglega streyma fjárkröfur til Alþ., þar sem hver sveit sækir um aukið fé til vega, hafnarbóta og fleira. Hefir hv.þm. ekki orðið var við kröfur um auknar atvinnubótaframkvæmdir? Hv. þm. hefir sofið enn fastar en lítur út fyrir, ef þetta hefir farið framhjá honum. Það er víst nauðsynlegra en flest annað að verja 75 þús. kr. til atvinnuleysistrygginga? Og það ber að meta það meira en kröfuna um aukinn jarðræktarstyrk, og meira en aukinn styrk til bænda, sem Bændafl. ber fram till. um og ekkert annað hefir verið haft á móti en það, að fé væri ekki fyrir hendi? Nú eru lausar 75 þús. kr. til þess að verja til atvinnuleysistrygginga, en til aukinna framkvæmda í landinu er ekkert fé til, ró að óneitanlega sé meiri þörf á því. Um hinn aukna fólksstraum til sveitanna vildi hv.þm. vera fáorður og sagði þau vísdómslegu orð, að um það gæti hver sagt það, sem hann vildi. Auðvitað geta menn gert það. En öll fyrri reynsla bendir til þess, að þó að þetta agn muni reynast lítið, þegar á er rennt, þá verður það til þess að auka hinn óheillavænlega fólksstraum úr sveitunum til kaupstaðanna. Ég þarf ekki miklu að svara hv. 1. landsk. Ræða hans var áferðarfalleg og slétt, en lítið á bak við orðin. Hann sagði, að frv. sósíalistanna hefði verið sent til Genf og fengið þar lofsamleg ummæli í ýmsum greinum. Það er orðið kunnugt, að þau ummæli voru á þá leið, að þar sem frv. væri byggt á því, að atvinnurekendurnir ættu að bera meginhluta trygginganna, þá gæti þetta gengið í landi, þar sem atvinnuvegirnir væru efnaðir og öruggir. Þar var tekið fram, að þetta þekktist ekki nema á Íslandi. Og hinir sérfróðu menn sögðu, að þetta gæti gengið í þjóðfélagi, þar sem atvinnuvegir og atvinnurekendur eru sérstaklega sterkir. Það sjá nú allir hv.þm., að augljósari dauðadóm yfir frv. er ekki hægt að kveða upp. Öllum þingheimi er ljóst, að leitun mun á landi, þar sem afkoma atvinnuveganna er jafnbágborin og óviss og hér. Hv. þm. var ennfremur með gleiðgosalegt hjal um það, að ég væri valdur að því að draga fólksstrauminn úr sveitunum til Rvíkur. Ég verð nú að viðurkenna, að ég er ekki svo voldugur sem hv.þm. vill vera láta. En ég get sagt það, að ég fæ daglega bréf, og nú síðast úr kjördæmi hv.þm.N.-Þ., frá mönnum, sem eru að biðja mig um að útvega sér atvinnu í Rvík, þar sem þeir hefðu ekkert við að vera á heimastað sínum. Ef hv.þm. hefði nokkurn kunnugleika á þessu máli, þá myndi hann líklega ekki tala svona gleiðgosalega. Því það er fullkomið alvörumál, að fólkið leitar til kaupstaðanna í von um að fá atvinnu þar. Því miður hefi ég ekki getað orðið til þess að bæta hlutskipti þessa fólks, því fyrir hvern einstakan, sem ég hefi haft aðstöðu til þess að bæta um fyrir, hefi ég orðið að neita tíu eða jafnvel fleirum. Skopyrði hv.þm. sýna, hversu gálauslega sósíalistar taka á málunum og hve erfitt er að fá þá til þess að ræða jafnvel hin allra vandasömustu mál með festu, þar sem þeir slá fram slíku þvaðri í umr. um atvinnuleysistryggingafrv.

Hannes Jónsson Ég vil benda hæstv. forseta á, að þó ég feginn vildi, er mér ómögulegt annað en endurtaka á morgun nokkuð af því, sem ég segi nú í nótt, af því að þm. eru ekki viðstaddir, nema fáir. 

Jóhann Jósefsson Ég hafði ekki til fulls lokið máli mínu, þegar umr. var frestað síðast, og þykir mér rétt að nota þetta tækifæri til þess að segja það, sem ég þá átti eftir ósagt. Ég hafði bent á, að þrátt fyrir, þó það mætti að mörgu leyti teljast nauðsynlegt að koma sjúkratryggingunum í lag, þá væri núna einhver sá óheppilegasti tími til þess að lögbjóða þær eins og hér liggur fyrir, með miklum skatti á einstakling, sem þrautpíndir eru fyrir. Það er þó sök sér ef einar tryggingar eru teknar fyrir í einu, en þegar á að fara að lögbjóða allt tryggingakerfið í einu, þá verða gjaldþyngslin þeim mun tilfinnanlegri fyrir einstaklinga, þegar öllu er dembt á í einu. Ég er samþykkur að mörgu leyti - þó ekki að öllu leyti - því, sem minni hl. allshn. heldur fram í nál. sínu. En mér finnst samt sem áður, þó ég sé samþykkur minni hl. um það, að mest liggi á ellitryggingunum, að þá hefði ég líka viljað, að hinar tryggingarnar væru þannig afgr., að bæjar- og sveitarfélög hefðu tækifæri til þess fyrir næsta þing að taka afstöðu til þessara mála, sérstaklega með tilliti til þess, hvað þessum aðilum er fært að bæta á fjárhagsáætlanir sínar af kostnaði þeim, sem er í sambandi við þetta. Ég minntist á það áður, sem allir vita raunar, að það hefir komið fram hér á hv.Alþ., hvað erfitt bæjarfélögin eiga fjárhagslega. Þetta hefir brotizt svo út, að jafnvel sósíalistar viðurkenna, að þessi vandræði séu svo mikil, að þeir vilja ganga í bága við fyrri kenningar sínar um skattaálagningu til þess að rétta við hag bæjarfélaganna. Það mun nú vera ákveðið að reyna að finna leiðir til tekjuöflunar fyrir bæjarfélögin, en mjög er það enn óljóst, hvaða leið verður farin til þess að afla tekna. Og því síður er það sýnt, að það takist að benda á nokkra haldkvæma leið í því efni. Á meðan svo er ástatt, þá er það að minni hyggju ólíkt viturlegra, sérstaklega fyrir fjármálastjórn þessa lands, að hlífast við að lögfesta stórkostlega aukinn kostnað fyrir bæjarfélögin, meðan allt er í óvissu um það, hvernig þeim tekst að afla tekna fyrir þeim útgjöldum, sem nú hvíla á þeim. En það hefir sennilega aldrei flogið í hug þeirri fjármálastjórn, sem við eigum nú við að búa, að fara þessa varkárari leið. Þó að barlómurinn gangi fjöllunum hærra, ef það er nefnt að veita fé til hinna nauðsynlegustu fyrirtækja bæjarfélaganna, og sagt, að þrátt fyrir 15 millj. kr. fjárlög sé ekki fé fyrir hendi til hinna nauðsynlegustu framfarafyrirtækja, þá er ekki skirrzt við að auka útgjöld fyrir hin sömu bæjarfélög með nýrri löggjöf. Sá kaflinn af þessu lagafrv., sem mér finnst mjög óaðgengilegur, er kaflinn um atvinnuleysistryggingarnar. Ég hefi áður látið í ljós, að ég er hlynntur því að koma föstu skipulagi á styrkinn til ellihrumra manna, svo þeir þurfi ekki að kvíða sulti í ellinni. Einnig er ég hlynntur því að koma skipulagi á sjúkratryggingarnar, ef kraftar ríkis og einstaklinga leyfa. En ég verð að segja, að mér finnst þjóðin vera komin langt á villigötur, ef á að fara að lækna atvinnuleysisástandið með atvinnuleysisstyrkjum. Þess verður að gæta, að þó að benda megi á, að hjá öðrum þjóðum er þetta til, þá standa þær á gömlum merg og hafa eignir og auðæfi í löndum sínum, sem ríkissjóður og bæjarfélög geta stuðzt við. Þar er atvinnu háttað á annan veg en hér, og er að því er virðist réttilega tekið fram hjá minni hl., að atvinnuleysistryggingar eru dýrar og erfiðar í þjóðfélagi, þar sem atvinnan er eins bundin við árstíðir eins og her. Það er skiljanlegt frá hálfu bæjarsósíalista, þó þeir geri það að kappsmáli að koma á atvinnuleysistryggingum. Þeir hafa í mörg ár haldið því fram, að þær væru allra meina bót fyrir verkalýðinn í kaupstöðunum, og eru bundnir við að gera eitthvað í því efni, ef sá flokkur er á annað borð bundinn við nokkur loforð. Hitt er furðulegt, ef sá flokkur, sem ætti að gæta hagsmuna sveitanna, stuðlar að því, að flutningur fólksins úr sveitunum aukist meira en orðið er. Það er furðulegt, að sá flokkur skuli ljá lið sitt til þess að styðja svona löggjöf, sem felur í sér gyllingar fyrir fólkið, sem nú býr í sveitunum, til þess að hverfa á þessa staði. Þó að þessari atvinnuleysistryggingu sé svo fyrir komið, að sýnilegt er, að þeir menn, sem í hlut eiga, eiga að bera mikið af kostnaðinum sjálfir, þá er þó lokkandi þessi von, að geta átt von á því að fá greiðslu fyrir þann tíma, sem menn ganga atvinnulausir. Hitt er jafnáreiðanlegt, að í svo fátæku þjóðfélagi, sem okkar er, þá verður atvinnuleysistryggingum ekki haldið uppi, svo nokkru nemi, nema á kostnað framkvæmdalífsins. Þegar ríki og bæjarfélög verja miklu fé til þess að borga mönnum kaup fyrir að gera ekki neitt, þá kemur það óhjákvæmilega niður á verklegum framkvæmdum í landinu. Og í landi, þar sem eins hagar til og hér og jafnmikið er af óunnum verkefnum, þá er það næsta einkennileg stefna, að nota fé til þess að halda uppi atvinnuleysi, í stað þess að nota það til þess að vinna þörf verk. Það má benda á mörg dæmi þess í útlöndum, að atvinnuleysistryggingar verða óbeinlínis til þess að halda uppi atvinnuleysi. Það er nú svo, að ef menn eiga þess kost að fá peninga fyrir minna erfiði en meira, þá taka menn þann kostinn að fá launin fyrir minna erfiði. Ef um það er að ræða að fá laun án vinnu, þá freistast menn til þess að halla sér á þann svæfi linn, og leggja sig því ekki í líma til þess að fá atvinnu. Hér er í brtt.hv. meiri hl. borin fram sú brtt. - og tók ég eftir því, að hv.þm. Barð. lagði mikla áherzlu á, að hún yrði samþ. - að bæta við þar sem taldir eru upp þeir, sem ekki á að greiða atvinnuleysisstyrki, að þá eigi ekki að greiða til þeirra, sem hafa ekki fyrir öðrum að sjá, ef þeim býðst vinna í sveit eða annarsstaðar, gegn greiðslu, er nægi þeim til fulls lífsframfæris þann tíma eða hluta af þeim tíma, er gera má ráð fyrir, að þeir verði atvinnulausir. Mér virðist nú þetta ákvæði vera næsta óeðlilegt og að erfitt muni oft að segja um, hvenær sannanlegt sé, að einhverjum manni hafi boðizt vinna á þennan hátt, sem tiltekið er í brtt. þessari. Ég hefi verið að reyna að skilja, hvaða vit lægi þar á bak við. Þetta er að vísu hægt að ákveða á pappírnum. En þegar til framkvæmda á að koma, verður þetta næsta þýðingarlítið ákvæði. Það verður sennilega hægt fyrir þá, sem ekki vilja vinna í sveit eða eitthvað annað, eins og til er tekið í greininni, að finna afsakanir og ástæður fyrir því, að þeir geti ekki notað atvinnuna í sveitinni, eða hvar svo sem hún er. Og þess vegna munu þessi undanþáguákvæði koma að litlu liði. Ég undrast það, að hv.þm. Barð. skuli leggja mikið upp úr þessari og öðrum brtt. sínum. Þær breyta svo sem engu í þessu máli. Það er eðlilegt, að það komi hér á daginn, eins og t. d. í Danmörku. Þar hafa menn, sem gengið hafa atvinnulausir og fengið tilboð um vinnu yfir skemmri eða lengri tíma, hafnað slíkri vinnu og sagt, að það borgaði sig betur að fá atvinnuleysisstyrkinn heldur en að taka þessari vinnu. T. d. má einnig nefna það, að í þýzkalandi gengu múrarasveinar atvinnulausir í Bremen og fengust ekki til að fara í annan bæ í nokkurra mílna fjarlægð þaðan, þar sem þeim bauðst atvinna, vegna þess að þeir kusu heldur að vera á sínum stað og fá atvinnuleysisstyrkinn. Þegar menn eru einu sinni komnir á það að fá greiðslur á þennan hátt, þá er engin von til þess, að þeir vilji sleppa þeim, nema meiri háttar fríðindi séu í boði. Með því að innleiða hér á landi þá reglu að greiða atvinnuleysisstyrk, óttast ég, að dregið verði stórkostlega úr hvöt manna til þess að leitast við að bjarga sér sjálfir. Ég veit að vísu, að þessi bjargráð, sem nefnd eru sjálfsbjargarviðleitni, þau eiga ekki upp á háborðið hjá sósíalistum hér á landi. En ég hafði haldið, að framsóknarmenn væru ekki enn svo langt teygir út á hina sósíalistísku braut, að þeir sæju ekki, að þessi stefna, að greiða atvinnuleysisstyrk, er gersamlega til þess að gera ráðstafanir til enn meira hruns atvinnuveganna í landinu en þegar er fram komið. Það er augljóst og hefir áður verið tekið fram af framsóknarmönnum, og nú af minni hl. n., að tilhögun þessara tryggingarmála, eins og hún er framsett í frv., er sýnilega hagað þannig, að það á með henni að styrkja vald Alþýðusambands Íslands. Í frv. er nefnilega ákveðið, að ekki megi vera nema eitt félag í hverri starfsgrein á hverjum stað, sem njóti fríðinda samkv. frv. Á það hefir verið bent af hv.þm., hvað þetta er hliðstætt ákvæðunum í l. um verkamannabústaði. En þetta atriði er í mínum augum ekkert höfuðatriði í málinu, heldur hitt, að í löggjöfinni hefði að mínu áliti heldur átt að halda sér við þá stefnu, að leggja fram peninga til þess að auka vinnu í landinu, heldur en að leggja fram peninga til þess að draga úr vinnunni og auka atvinnuleysið í landinu. Það er langhægast að hártoga og reyna að gera óvinsælt allt, sem sagt er gegn þessu tryggingafrv., því að alþýðutryggingarnar eru, eins og ég hefi áður sagt, fagrar á að líta, skoðaðir úr nógu mikilli fjarlægð, áður en menn eiga að fara að borga nefskattana, sem þeim fylgja. En hjá því verður ekki komizt að benda á þá hættu, sem ég hefi nefnt. Landslýðurinn þarfnast ekki fyrst og fremst þessara trygginga. Það eru ekki fyrst og fremst þessar tryggingar, sem fólkið óskar eftir, a. m. k. sá hluti þess, sem þarfnast atvinnu. Til þess að fólkið megi hafa atvinnu, er það ekki heillaráð að taka peninga af einstaklingum, bæjarfélögum og ríkissjóði, til þess að viðhalda atvinnuleysinu í landinu. En, til slíks er beinlínis stofnað með því að innleiða atvinnuleysistryggingar. Fólkið þarfnast verkefna og óskar eftir þeim. Það þarfnast atvinnu, sem borgar sig að vinna við. verður er verkamaðurinn launanna, og til þess að hann fái launin verður að gera atvinnuvegunum líft í þessu landi. En það er, því miður, svo, að löggjafarvaldið hefir á undanförnum árum allt of mjög starfað í þá átt að hefta atvinnuvegina og gera þeim erfitt fyrir um afkomu, hefta framtak manna í landinu, þetta framtak, sem hefir til vorra tíma gefið þjóðinni lífsviðurværi. Þau holundar- og mergundarsár, sem núv. valdhafar hafa veitt atvinnuvegunum í landinu, þau verða ekki grædd með þeim alþýðutryggingum, sem hér liggur fyrir frv. um. Í ræðu hv. 1. landsk. sagði sá hv.þm., að þm. Alþfl. vildu gera allt til þess að stuðla að aukinni atvinnu í landinu. Það væri mjög gott, ef hv.þm. og hans flokkur vildu fylgja þessu fram, og að það kæmi þá þannig fram, að staðar yrði numið um að kippa fótum undan framtaki einstaklinga í landinu. Hvað sem segja má um útgerð ríkis og bæja og allskonar ríkisfyrirtækja, sem sumpart eru komin á og sumpart hillir undir, rá er eitt víst, að það, sem fleytt hefir þjóðinni áfram fram á þennan dag, er framtak einstakra manna. Og sama framtak hefir skapað þær eignir, sem til eru orðnar í landinu. Þetta framtak hefir Alþfl. lagt í einelti í löggjöf nú í mörg ár. Þess vegna væri gott, ef það reyndist rétt vera, sem hv. 1. landsk. sagði um vilja flokks síns til að bæta úr atvinnuleysi í landinu, að sá flokkur sæi nú, þó seint sé, villu síns vegar á sviði atvinnumálanna í landinu. Því að með því að reyna að kippa fótum undan einstaklingsframtakinu vegur sá flokkur að hagsmunum þeirra manna, sem hann þykist fyrst og fremst bera fyrir brjósti. En það er alþýða manna til sjávar og sveita. Ég veit, að hver framsóknarmaður, sem hér er viðstaddur og þekkir þetta frv., hann veit það upp á sína tíu fingur, að með þessu frv. er stórkostlega unnið að því að auka flótta fólks úr sveitum til kaupstaða. Hvaða þýðingu það hefir fyrir hinn hnignandi sveitabúskap í landinu, það ættu hv. sveitafulltrúarnir hér á Alþ. að geta gert sér ljóst. Af frv. er ekki hægt að sjá það ljóslega, hversu há gjaldabyrðin mundi verða, sem það kemur til með að skapa sýslu- og bæjarfélögum með öllum þessum tryggingum. Það hefði verið mjög sanngjarnt og viðeigandi af Alþ., að það hefði gefið þessum aðilum kost á að athuga þetta stórmál, áður en það samþ. endanlega afgreiðslu á því, svo að sýslu- og bæjarfélög gætu athugað möguleikana fyrir því að geta lagt fram þær fjárfúlgur, sem fram eiga af þeim að leggjast eftir frv. En það á nú að forðast að gefa þessum aðilum kost á slíku. En með baksamningum á milli stjórnarflokkanna er það ákveðið, að löggjöf þessi skuli ganga fram, hvað sem öllu öðru líður, sem ég hefi minnzt á, án þess að ráðfæra sig nokkuð við menn úti um byggðir landsins og í kaupstöðum, alþýðu manna yfirleitt, um það, hvort þeir kjósi að komast undir þá nefskatta, sem stofnað er til með frv., til þess að fá að njóta þeirra fríðinda í framtíðinni, sem fylgja þessari löggjöf. Það er auðsætt, eins og fjárhag bæjarfélaga er nú komið, að afleiðingin af þessari löggjöf verður sú, a. m. k. í bili, að verklegar framkvæmdir bæjarfélaga stöðvast. Í þessu tilliti er alveg sömu sögu að segja af sýslu- og bæjarfélögum eins og af ríkinu, að þegar verulega kreppir að um fjárhaginn, þá lendir sú kreppa á verklegum framkvæmdum, þannig að úr þeim dregur. Skólar, starfsmannalið bæja, fátækraframfærsla o. þ. h. eru liðir, sem ekki er hægt að skera af. Þeir verða að greiðast, á hverju sem gengur. Þegar þess vegna nú er verið að stofna til þess að leggja tugi þúsunda kr. í ýmsa tryggingasjóði, þá verður framkvæmdin vitanlega þannig, að verklegar framkvæmdir bæjanna og sýslufélaganna líka, að svo miklu leyti sem þetta nær til þeirra, annaðhvort leggjast niður eða þá að það verður að slá þeim á frest um óákveðinn tíma. Hv. 1. landsk. sagði um þetta mál - og mér virtist hann tala þar fyrir munn síns flokks - að hann væri ekki ánægður með frv. eins og það, væri. En hann sagði (og líka hv.frsm. meiri hl., 2. þm. Reykv.), að hér væri stigið fyrsta sporið í tryggingamálunum og hægara yrði að byggja ofan á, og að því yrði framfylgt af hálfu sósíalista. Til huggunar bændafulltrúum hér í hv. d., sem standa að því að koma á þessum tryggingum, má því segja það, að viðbæturnar við þetta afrek sósíalista verða, samkv. fyrirheitum þeirra sjálfra (sósíalista), í sósíalistískum anda. Til þess að taka af allan efa um þetta vil ég, með leyfi hæstv. forseta, lesa nokkurn kafla um markmið sósíalista í sambandi við þessar tryggingar, sem er í 42. gr. 7. kafla í frv. til l. um alþýðutryggingar, sem sósíalistar báru fram á þingi 1932, þskj. nr. 273: „Allan kostnað við sjúkrahjálp, örorkulífeyri og ellilaun til tryggingarskyldra við atvinnuleysisstyrki samkv. 37. gr., svo og önnur útgjöld, sem hvíla á alþýðutryggingunni samkv. þessum lögum vegna hinna tryggingarskyldu, bera vinnukaupendur, ríkið, sveitir og bæjarfélög 1 sameiningu, þannig að vinnukaupendur bera 3/5 kostnaðarins, ríkið 1/5 og sveitir og bæjarfélög 1/5, er skiptist samkv. ákvæðum 45. gr.“ Af þessu er það þá ljóst, hvernig stefna sósíalista er í þessu máli, þrátt fyrir ákvæði þessa frv. Yfirlýsing hv. 1. landsk. og hv. 2. þm. Reykv. um það, að þeir séu ekki allskostar ánægðir með frv. eins og það nú er, verður skiljanleg, þegar athuguð er þessi gr. í frv. frá 1952. Sósíalistar hugsa gott til, þegar búið er að stiga fyrsta sporið í þessum tryggingarmálum, að láta þá framhaldið verða í þeim sósíalistíska anda, sem kemur fram í upplesinni gr. úr frv. þeirra frá 1932, þar sem gert er ráð fyrir, að vinnukaupendur til sjávar og sveita, þ. e. bændur landsins og atvinnurekendur í kaupstöðum, beri hita og þunga dagsins í sambandi við þessar tryggingar og borgi 3/5 hluta af tryggingarkostnaðinum. Ríkið og sveitir og bæjarfélög eiga svo að bera hitt. Í þessu frv. frá 1932 er till. um tryggingar á allt öðrum grundvelli heldur en þetta frv. gerir ráð fyrir, sem hv. framsóknarmenn hafa, að sagt er, samþykkt að fylgja fram. Af því, sem ég hefi hér tekið fram, þarf engum hv. framsóknarþm. að dyljast, hvernig sósíalistar stefna með þessu frv. Þó að með því sé að vísu hafin heldur mjúkleg byrjun, mega allir af fyrri till. sósíalista ráða, hverjum þeir ætla að bera þungann af alþýðutryggingunum, þegar fram í sækir. Ég hefi þráfaldlega bent á það, hversu hrapað er að því að afgr. hér á Alþ. heila lagabálka Í þessum tryggingarmálum virðist einnig eiga að gera það, í stað þess að taka eina og eina tryggingu í einu og bera hana fyrst undir bæjarfélög til samþykktar. Þetta frv. er flutt fram af ofurkappi, athugunarlítið, af hv. sósíalistum. Þeim virðist mest í mun að geta sagt: Við höfum komið á alþýðutryggingum. Þess vegna hafa þeir nú sett Framsfl. tvo kosti, annaðhvort að ganga að því að samþ. alþýðutryggingafrv., eða að deyja sem stjórnarflokkur að öðrum kosti. Gott og vel. Það verður þá sýnilega svo, að hv. sósíalistar fá óskir sínar uppfylltar um að geta sagt við þjóðina: Við höfum nú komið á alþýðutryggingum. En þegar menn fara að aðgæta það, að þetta kappsmál sósíalista kemst í kring með því fyrst og fremst að lögbjóða há skyldugjöld á hvern einstakling í landinu á vissum aldri, og í öðru lagi með því að lögbjóða skylduframlög bæjarfélaga og sýslusjóða og þar með að gera þeim ókleift í núv. kringumstæðum að leggja nokkuð fram til verklegra framkvæmda, og í þriðja lagi með því að herða enn á skattaskrúfunni gagnvart þeim atvinnugreinum, sem fyrir eru í landinu og með því stórum að torvelda möguleikana fyrir að reka þær áfram - og í fjórða lagi með því að leggja nýja tolla á nauðsynjar fólksins til fata og matar ofan á þá, sem fyrir voru -, þegar menn fara að aðgæta allt þetta, þá kæmi mér ekki á óvart, þó að hugur manna þreyttist, þeirra, sem séð hafa þessi tryggingamal sósíalistanna í hillingum. Þegar þjóðin fer að taka úr umbúðunum alla þessa böggla, sem fylgja skammrifi því, sem sósialistar hér rétta að þjóðinni, alþýðutryggingunum, þá þætti mér ekki undarlegt, þótt mörgum fátæklingnum þætti allþröngt fyrir dyrum, og að margur verkamaðurinn segði, að betra hefði verið að taka þessi tryggingarmál í fleiri skrefum heldur en að leggja öll þessi gjöld á í einu. Svo þungbærir verða þeir skattar, sem hér er lagt til, að hver einstaklingur í landinu beri. Loks vil ég benda á það, að þetta þing á eftir að inna af hendi þá skyldu gagnvart þjóðinni, sem henni ríður mest á, að greiða úr fyrir atvinnuvegum landsmanna. Ef sú skylda væri uppfyllt af þinginu, þá mundi þjóðin geta sætt sig við að bíða eftir því, að allur þessi tryggingarbálkur yrði lögfestur, jafnvel til næsta þings.

Gísli Guðmundsson Ég skal fara fáeinum orðum um nokkur ummæli þeirra hv. ræðumanna, sem talað hafa síðan ég flutti hér ræðu síðast, og vikið hafa að ræðu minni og ýmsu í afstöðu Framsfl. til þess máls, er hér liggur fyrir. Andstæðingar málsins, hv. sjálfstæðismenn, rísa nú upp hver á fætur öðrum, svo að það eru næsta fáir sjálfstæðismenn eftir í d., sem ekki hafa talað. það er eins og þeir, sem sitja, séu svo óánægðir með ræður hinna, sem talað hafa, að þeir þykjast alltaf þurfa um að bæta og þykist hver og einn ætla betur að gera heldur en sá, er áður talaði. Síðast kom fram hv. 5. þm. Reykv., sem mun hafa ætlað að gera betur en flokksbræður hans aðrir, og flutti hér hjartnæma ræðu. Annars þykir mér það einkenna ræður þessara andstæðinga málsins, og þá sérstaklega með tilliti til þess, að þetta er 2. umr., hversu lítið þeir ræða einstök atriði frv. Jafnvel allshn., hv.þm. Snæf. og hv. 8. landsk:, hafa vonum minna farið inn á einstök atriði frv., en talað almennt um það. Hinir aðrir flokksbræður þeirra hafa einnig talað almennt um málið og kveðið upp hina og aðra dóma um það, sem að meira og minna leyti hafa verið sleggjudómar. Þetta hlýtur að koma af því, að þeir hafa ekki kynnt sér efni frv., svo að þeir treysti sér til að ræða það í einstökum atriðum. Enda verð ég að segja, að það, sem þeir láta frá sér fara, líkist meir „agitations“-ræðum á kosningafundum heldur en rökræðum á Alþingi. En vitanlega gefur þessi málsmeðferð hv.þm. tilefni til þess, að aðrir, sem þurfa að svara, fari líka nokkuð almennt út í málið. Þessir hv.þm., sem hafa andmælt frv., hafa ekki treyst sér til að mæla á móti meginatriðum þess, þeim er ég lagði áherzlu á í minni fyrri ræðu. Þeir hafa ekki treyst sér til að mæla í móti því, að hliðstæð löggjöf og þessi er ekkert nýmæli, heldur er samskonar löggjöf og komin á í flestum nágrannalöndum vorum, meira að segja er sú löggjöf, sem hér liggur fyrir, ekkert sérstaklega róttæk, þó að ég telji hana nægilega róttæka eftir okkar ástæðum. Það má vera, að ýmsum finnist, að við getum látið vera að lögleiða slíkt, en þetta er það, sem aðrar þjóðir hafa talið rétt að koma á hjá sér. Þeir hafa heldur ekki þessir hv.þm., getað hrakið það, að frv., eins og það nú liggur fyrir með brtt. frá hv.allshn. og brtt. frá hv.þm. Barð., sem væntanlega verða samþ., sé varlega byggt upp og að framlögum til þessara mála frá hinu opinbera svo í hóf stillt, að þau fari ekki fram úr því, sem viðunandi má teljast. Ég vil í tilefni af því, sem hv.þm. Snæf. sagði áðan - annars ætla ég ekki að svara honum verulega, því að hann er dauður við þessa umr. -, að ég hefði látið svo um mælt, að Framsfl. hefði haft atvinnuleysistryggingar á stefnuskrá sinni frá upphafi, taka það fram, að þetta er ekki með öllu rétt hermt. Ég sagði, að Framsfl. hefði haft almennar tryggingar á stefnuskrá sinni frá upphafi. Þetta hefir hv.þm. Snæf. sjálfsagt heyrt, og er réttara fyrir hann að hafa það eftir eins og ég sagði það. Þetta er alveg rétt, Framsfl. hefir haft á stefnuskrá sinni að vinna að því að koma á almennum tryggingum, sem gætu að meira eða minna leyti komið fyrir fátækraframfærsluna. Í samræmi við þetta stefnuskráratriði studdi Framsfl. slysatryggingarlöggjöfina, og í samræmi við þetta styður hann einnig nú þetta frv. með þeim breyt., sem á því eru gerðar, sem hann telur sig geta sætt sig við og borið ábyrgð á. Ég skal þá minnast á nokkur atriði, sem fram hafa komið hjá hv.þm. Ég vil þá fyrst minnast á það, sem hv. 7. landsk. sagði áðan. Hann virtist vilja gefa það í skyn, að það væri í því fjárlagafrv., sem nú liggur fyrir, gerðar ráðstafanir til þess að skera niður útgjöld, sem áður hefðu farið til landbúnaðarins, til þess að koma á atvinnuleysistryggingunum. Ef hv.þm. athugar þetta nánar, mun hann sjá, að þessu er ekki þannig varið, þó að þær brtt., sem nú liggja fyrir við fjárlagafrv. og Framsfl. stendur að, fari að vísu fram á nokkra lækkun í „prósentvís“ á sumum upphæðum, sem segja má, að fari til landbúnaðarins, þá fara þær fram á samskonar lækkun í „prósentvís“ á öllum útgjöldum, þannig, að það má fyllilega segja, að það haldist í hendur. Það er þess vegna misskilningur, ef hv. 7. landsk. er þeirrar skoðunar, eða vill láta líta svo út, að það sé búið í fjárlagafrv. að skera niður framlög til landbúnaðarins til þess að mæta þessum gjöldum. Annað, sem þessi hv.þm. sagði og fleiri hafa höggið í, sem ég sagði um jarðræktarstyrkinn, er hreinn og beinn útúrsnúningur á því, sem ég sagði. Það var þannig til komið, að hv.þm. Snæf. sagði, að úr því að við framsóknarmenn gætum gengið inn á að leggja fram sem hámarksupphæð 75 þús. kr. til atvinnuleysistrygginga, sem sjálfsagt verður ekki svo há upphæð, þá hlytum við að telja framgang þess máls nauðsynlegri en flest annað. Út úr þessu var ekki hægt að draga annað en það, að þetta væri sú hæsta upphæð til almenningsþarfa, sem Framsfl. hefir verið með. Hv. þm. Snæf. tók þessi ummæli sín aftur í ræðu í dag og sagðist hafa átt við þau framlög, sem gert er ráð fyrir í fjárlögum næsta árs. Ég nefndi jarðræktarstyrkinn sem dæmi upp á háar upphæðir sem Framsfl. hefði verið með að greiða til almenningsþarfa og komið fram, en ekki á hann hátt, að ég vildi bera saman þessar tvær greiðslur, því að það get ég vel sagt, að ef um þetta tvennt er að ræða, þá tel ég jarðræktarstyrkinn, a. m. k. ef honum er varið á þann hátt, sem rétt er og ætlazt er til, miða til meiri þjóðþrifa heldur en sú fjárhæð, sem fer til atvinnuleysistrygginga. Hv. þm. A.-Húnv. talaði hér í gær, og hefi ég í raun og veru lítið við hans ræðu að athuga, en vildi þó vekja á henni athygli. Það var að vísu eitt, sem var rangt hjá þessum hv.þm., þar sem hann talaði um, að framlagið til sjúkratrygginga væri óútreiknanlegur hlutur eins og nú er, borið saman við framlag til berklavarna. Ég vildi benda á, að þetta er misskilningur hjá hv.þm., því að samkv. brtt., sem allshn. hefir komið fram með, er þetta framlag fastákveðið, sem ýmist er bundið við vissa upphæð eða vissa upphæð á mann, sem fyrirfram má reikna út næsta nákvæmlega eftir mannfjölda í landinu. En þetta er aðalatriðið, sem við framsóknarmenn lögðum megináherzluna á í sambandi við afgreiðslu þessa máls, að öll opinber framlög yrðu miðuð við hámarksupphæðir, til þess að það yrði ekki óútreiknanlegt, hversu mikið fé færi til þessara framkvæmda. Það var skilyrði fyrir því, að við gætum stutt þessa löggjöf. En það var fyrir annað, sem ég vildi vekja athygli á ræðu hv.þm. A.-Húnv. Hann var að rifja ýmislegt upp úr sögu síðustu ára í byrjun ræðu sinnar. Hann sagði, að á 8 síðustu árum, sem Framsfl. hefði farið með völd, - sem ekki er rétt, hann hefir ekki verið við völd nema nokkurn hluta þess tíma -, hefði verið eytt svo og svo miklu af peningum úr ríkissjóði. En svo segir hv.þm. - ég skrifaði það orðrétt upp, af því að mér þótti það merkilegt -. „Flest þessi útgjöld hafa farið til umbóta í einni og annari mynd“, og enn bætti hann við: „þau hafa farið til menningar- og hagsbóta á ýmsum sviðum“. Þetta er vitanlega rétt, en ég vildi vekja athygli á því, að það kemur úr þessum flokki, Sjálfstfl., sem er vanur að halda fram við öll tækifæri, og nú seinast fyrir tveimur dögum í útvarpsumr., að yfirleitt mjög miklum hluta af þessum peningum, sem hefði verið eytt á þessum árum, er núv. stjórnarfl. hafa farið með völd, hefði verið varið í sukk og vitleysu. En hv.þm. A.-Húnv. er á öðru máli. Hann segir sannleikann, enda hefi ég orðið var við það við fleiri tækifæri, að þessi hv.þm. á erfiðara með að skrökva en nokkur annar maður í Sjálfstfl., sem ég hefi fyrir hitt. Ég hefi verið með honum á fundum og vil gefa honum þann vitnisburð eftir þá kynningu. Það er ólíkt með hann og aðra flokksbræður hans, að hann vill bera sannleikanum vitni. Ég sé, að hv.þm. Snæf. og hv.þm. V.- Húnv. er farið að líða illa, vegna þess að ég er að hrósa hv.þm. A.-Húnv., en hann á þetta hrós fyllilega skilið.

Ég skil ekki, hvernig hægt er að sjá það á útliti manna, hvernig þeim líkar slíkt

. Hv. þm. Vestm. talaði í þessu máli í dag. Hann er því miður ekki viðstaddur hér svo að hann megi mál mitt heyra. Það var mjög einkennileg ræða, því að því leyti sem það voru ekki almennar hugleiðingar um ástand bæjarfélaganna og hitt og annað, þá var hv.þm. að deila á frv., sem hæstv. núv. atvmrh. flutti á þingi 1932. Hv. þm. Vestm. var að deila á ákvæði í því frv., t. d. að atvinnuleysistryggingarnar væru bornar uppi að 3/5 hlutum af hálfu bæjarfélaganna. En þetta er alls ekki svo í því frv., sem hér liggur fyrir, og get ég ekki skilið, hvað það kemur þessu máli við. Sérstaklega varð mér þetta óskiljanlegt, þegar hv.þm. Vestm. virtist hafa þetta sem árás á okkur framsóknarmenn, að við hefðum viljað samþ. þau ákvæði, sem voru í frv. 1932. Hv. þm. Snæf. ræddi nokkuð um þær brtt., sem gerðar hafa verið við kaflann um atvinnuleysistryggingar, og vildi ekki telja þær til verulegra bóta. Hv. þm. Barð. hefir svarað því atriði rækilega í dag, og mun ég því ekki um það ræða. Þá er það hv. 5. þm. Reykv., sem hér talaði síðast. Hann viðhafði í ræðu sinni ýms einkennileg orð og stór orð, þótti mér. Hann talaði jafnvel um, að með þessu frv., ef að l. yrði, væri verið að fremja glæpsamlegt athæfi. Ég veit ekki, við hvað hv.þm. á með þessu, eða hvort það getur talizt viðeigandi orðbragð hér. Hann var líka að tala um þetta „voðalega frv.“ og að hvaða leyti það væri voðalegt. Sagði hann m. a., að í frv. væri fólki talin trú um, að verið væri að tryggja það gegn öllum viðfangsefnum og erfiðleikum lífsins. Hvaða heilvita maður getur lesið slíkt og annað eins út úr frv.? hér er verið að tryggja menn gegn slysum og sjúkdómum. Einnig er mönnum ætlað að tryggja sér nokkurn ellistyrk, og að nokkru leyti eiga menn að geta tryggt sig gegn atvinnuleysi. En því miður eru nú ýmsir fleiri erfiðleikar í lífinu og ýms önnur viðfangsefni að glíma við, svo ég skil ekki, hvernig hv. 5. þm. Reykv. getur látið sér detta í hug að segja slíka hluti. Ég læt hv.þm. sjálfan um þá skoðun, sem hann let sér um munn fara, að þau framlög, sem hér er gert ráð fyrir til atvinnuleysistrygginga, væru ekki annað en framlög í flokkssjóð sósíalista. Það er eiginlega leiðinlegt að eltast við slíka hluti, þegar ekki eru færð fyrir þeim nein rök. Hv. 5. þm. Reykv. flutti hér nýlega frv. á þingi um að veita 300 þús. kr. til þess að byggja kirkjur fyrir hér í Reykjavík. Hann álítur ákaflega mikla þörf á því á þessum erfiðleikatímum að byggja hér kirkjur og vill setja hér upp sex þjónandi presta. Mér dettur ekki í hug að segja, þó prestarnir hér í Reykjavík hafi löngum fylgt íhaldinu að málum, að hv.þm. ætlist til, að þetta fé renni í flokkssjóð sjálfstæðismanna. En vitanlega gæti ég eins sagt það, þegar hann lætur sér aðra eins vitleysu um munn fara og þá, að framlög til atvinnuleysistrygginga eigi að renna í flokkssjóð sósíalista. Þá skal ég aðeins minnast á það, sem hv. 3. þm. Reykv. sagði hér í gær. Hann var m. a. að tala um, að þingmenn Sjálfstfl. réðu mjög yfir sannfæringu sinni sjálfir og þyrftu yfirleitt ekki að spyrja flokkinn að því, hvað þeir ættu að gera í þessu og þessu máli, því þar væri ekki handjárnum beitt. Þess vegna væri ekkert merkilegt við það, þó sumir sjálfstæðismenn væru með, en sumir á móti máli eins og þessu. Ég býst nú við, að þessi yfirlýsing komi ýmsum einkennilega fyrir sjónir, um þetta dæmalausa frjálsræði innan Sjálfstfl., ekki sízt eftir þá viðburði, sem orðið hafa á þessu þingi í sambandi við það, að þingmenn Sjálfstfl. voru kúgaðir til þess, með handjárnum eða einhverju þvílíku, að gera hluti, sem vitanlega margir þeirra vildu alls ekki gera. Hv. 3. þm. Reykv. virtist einnig alveg búinn að gleyma, hvaða kröfur það voru, sem form. Sjálfstfl. gerði í fyrra til Bændafl. hér á þingi og einstakra manna í bænum, þegar hann talaði um, að það mætti ósvinna teljast, ef ákveðinn þm. úr Bændafl. hlýddi ekki flokkssamþykkt, sem sjálfstæðismenn upplýstu - hvernig sem þeir hafa nú vitað það -, að gerð hefði verið í Bændafl. Þeir töldu þá hina mestu ósvinnu, ef þessi Bændaflokksþingmaður hlýddi ekki flokkssamþykktinni og færi eftir sinni eigin sannfæringu. Og svo kemur hv. 3. þm. Reykv. hér og talar um hið dæmalausa skoðanafrelsi innan Sjálfstfl., þessi hv.þm., sem líka er form. sjálfstæðismanna í bæjarstj. Reykjavíkur, þar sem handjárnunum er beitt í hverju máli, hvað lélegt sem það er. Hann getur náttúrlega sagt þetta hér til þess að gera að gamni sínu, en alvarlega verður það aldrei tekið hjá honum. Annars geta flokkar skipt sér í máli á tvennan hátt. Þannig, að sumir séu með, sumir á móti, en einnig á þann hátt, að hver einstakur maður tali bæði með og móti málinu. Það er sú aðferð, sem við framsóknarmenn höfum lengi átt að venjast af hendi sjálfstæðismanna. Hver einstakur þm. er látinn skipta sér í sama málinu; og venjulega gerist það á þann hátt, að viðkomandi sjálfstæðismaður talar á annan hátt um það mál, sem fyrir liggur, þegar hann talar við kaupstaðarkjósendur, heldur en þegar hann talar við sveitakjósendur, og hann talar öðruvísi þegar hann er staddur á Suðurlandi heldur en þegar hann er staddur á Norðurlandi. Mér er þetta minnisstæðast úr umr. sjálfstæðismanna t. d. um kjötsölulögin og verðjöfnunina á fundum víðsvegar um land í sumar. Þetta er önnur aðferð sjálfstæðismanna við að skipta sér í máli. Það er óneitanlega mjög svo frumleg aðferð og einkennandi fyrir þeirra flokk, og hana munu þeir m. a. ætla að nota í því máli, sem hér liggur fyrir nú. Þeir tala öðruvísi um það í kaupstöðunum heldur en þeir ætla að tala í sveitunum. Í sveitunum tala þeir um framlögin til ríkissjóðs, sem lögð séu á bak bænda, en í kaupstöðunum um það, hvað fólki þar hafi lítið gagn af framlögunum. Vitanlega getur ekki hvorttveggja verið rétt, - annaðhvort hlýtur að vera rangt. Þá tók hv. 3. þm. Reykv. sér fyrir hendur að verja ranglætið, sem upphaflega var í frv.; það stóra ranglæti, að það átti að gera reginmun á ellilaunum gamalmenna, eftir því hvort þau voru búsett í kaupstöðum eða úti í sveitum landsins. Móti 100 kr. til örorku gamalmennis í Rvík átti samskonar gamalmenni í hinum kaupstöðunum að fá 60 kr., en gamalmenni úti í sveitunum aðeins 40 kr. Slíkur reginmunur átti að vera á ellilaununum, eftir því hvar menn væru búsettir. Þm. jafnaðarmanna hafa nú fallizt á að ákveða ekkert um þetta í frv. Hefir að vísu hv. 1. landsk. lýst því yfir, að hann væri þessari mismunun fylgjandi, og tel ég honum það sízt til sóma; hitt er honum frekar til sóma, að hann gerði lítið til þess að verja þá afstöðu sína. Hinsvegar gerði hv. 3. þm. Reykv. ýtarlega tilraun til að verja þetta rangláta og óforsvaranlega ákvæði hins upphaflega frv., m. a. á þeim grundvelli, að hann sagði, að tryggingarnar væru yfirleitt þannig byggðar upp, að þeir, sem tryggðir væru, keyptu sjálfir trygginguna. Þetta er nú bara ekki rétt. Frv. er ekki byggt upp á því principi eingöngu. Það er einnig gert ráð fyrir allmiklum framlögum frá öðrum en þeim, sem tryggðir eru. Það er gert ráð fyrir ýmsum framlögum frá hinu opinbera, og sumir greiða tryggingagjöld, sem aldrei njóta þeirra beinlínis sjálfir og ekki geta komið til með að njóta þeirra eftir ákvæðum frv., heldur koma þau til góða öðrum, sem trygginganna njóta. Þannig er frv. byggt upp; það á að hjálpa mönnum til þess að tryggja sig betur heldur en menn sjálfir geta, bæði af því opinbera og þeim einstaklingum, sem betur eru stæðir. Ellitryggingarnar eru því ekki eingöngu reistar á persónulegum iðgjöldum, heldur er einnig lagður á sérstakur tekjuskattur til þess að standa straum af þeim, og þess gjalds eiga gamalmennin að njóta án tillits til þess, hvar á landinu þau eru búsett. Annað væri ranglátt. Hv. 3. þm. Reykv. vill hinsvegar, að ef gamalmenni af tilviljun eða af tryggð við átthagana hafa verið búsett í þeim landshluta, þar sem tekjur eru lágar og tekjuskattshlutinn þar af leiðandi rýr, sem þaðan kemur inn í tryggingarsjóðinn, þá skuli þau gjalda þess; að þeim gamalmennum skuli líða verr í ellinni heldur en hinum, sem hafa verið svo heppin að eiga heima í höfuðstaðnum eða annarsstaðar, þar sem meiri eru efni. Þetta er líka hreinræktaður íhaldshugsunarháttur, þó það sé komið frá jafnaðarmönnum, þá er það íhaldshugsunarháttur fyrir því.

Hv. þm. botnar bara ekkert í málinu

. Það er nú orðið svo áliðið fundartímann, að ég verð líklega að láta hér við sitja; enda hefi ég svarað því, sem ég tel ástæðu til að svara af því, sem andstæðingar málsins hafa sagt síðan ég talaði í gær.

Bergur Jónsson Aðeins örfá orð út af því, sem hv.þm. Snæf. sagði áðan. Hann virtist helzt kvarta yfir því, að ég væri ekki nógu langorður, og kom mér það hálfóvart, því að ég er ekki vanur því að vera með sérstaka mælgi hér á Alþingi. Hann undraðist það, að hv.þm.N.-Þ. sagði, að hér væri um stefnumál að ræða, en ég tel ekki, að neitt undarlegt geti verið við slíkt, - því er það kannske ekki stefnumál allra góðra manna að reyna að bæta úr atvinnuleysisbölinu? Hingað til hefir sú leið verið farin hjá okkur, að veita fé til atvinnubóta, en nú á að reyna þá leið að koma á atvinnuleysistryggingum. Þá er það ekki rétt hjá hv.þm. að till. þær til breyt. á frv., sem við framsóknarmenn höfum gert að skilyrði fyrir fylgi okkar við alþýðutryggingarnar, séu þýðingarlausar. Ég tel alls ekki einskisvert atriði, hvort það er sett inn í frv., sem ekki var þar áður, að þeir menn, sem fá greitt hundraðsgjald af afla og hluti at afla, skuli ekki fá atvinnuleysisstyrk, en að slíkt teljist kaupgjald. Það er ekki heldur lítið atriði, sem bætt verður inn í frv., að hver sá einhleypingur, sem býðst vinna í sveit eða annarsstaðar gegn greiðslu, er nægi þeim til fulls lífsframfæris þann tíma eða hluta af þeim tíma, er gera má ráð fyrir, að hann verði atvinnulaus, skuli ekki heldur fá atvinnuleysisstyrk. Þá hefi ég og sjálfur borið fram brtt. þess efnis, að menn geti ekki fengið atvinnuleysisstyrk, sem nemi meiru en 2/3 hlutum af launum þeim, sem greidd eru í hlutaðeigandi starfsgrein á sama tíma, í stað þess sem frv. gerir ráð fyrir, að styrkurinn megi nema allt að 3/4 hlutum, miðað við kaup. Þetta eru ekki svo litlar breyt. á frv. frá því, sem það er nú. Þá eru og í brtt. ákvæði um það, að fjárveitingavaldið geti á hverjum tíma sett nokkrar skorður á hvað fjárframlög snertir. Í þessu öllu eru talsvert miklar hömlur, sem leiða til þess að koma frv. á skynsamlegri grundvöll en það stendur nú á. Út af þeim ummælum, sem fallið hafa um það, að hér sé um stefnumál að ræða, vil ég taka það fram, að ég finn ekki mikinn eðlismun á því, hvort ríkið tekur upp þá leið, að koma upp stofnun, sem styrkt er einnig úr bæjar- og sveitarsjóðum, til þess að bæta úr atvinnuleysisböli manna, eða leggja árlega fram fleiri hundruð þús. til atvinnubóta. Eins og hv.þm. Snæf. sagði, þá er þetta vitanlega stefnumál hv.þm.N.-Þ. o. fl., en það má eins segja, að það sé og stefnumál hans sjálfs. Hann vill sjálfur bæta úr atvinnuleysi manna, eftir því sem hann hefir föng á, a. m. k. segir hann, að daglega komi til sín fleiri og færri menn í atvinnuleit, og hann reyni að bæta úr fyrir þeim sem honum er unnt. Hann getur því ekki áfellzt okkur framsóknarmenn, þó að við viljum gera hið sama, að reyna að bæta úr vegna atvinnuleysis manna, eftir því sem föng eru til.

Garðar Þorsteinsson [óyfirl.]: Ég skal ekki tefja þessa umr. mikið. Það voru aðeins tvö atriði í ræðu hv.þm.N.-Þ. í gær, sem ég vildi víkja að. Hann sagði um afstöðu Sjálfstfl., að hún væri einkennileg í þessu máli, og gerði enga frekari grein fyrir þessu. Ég sé því fulla ástæðu til að taka það fram, sem ég gerði í minni fyrri ræðu, að afstaða flokksins, og þá líka minni hl. allshn., er í fullu samræmi við þá afstöðu flokksins í þessum málum, sem hann hefir látið uppi fyrr og síðar. Eins og hv.þm. veit, er það á stefnuskrá okkar sjálfstæðismanna að koma á almennum tryggingum, en þau skilyrði eru sett frá okkar hendi, að löggjöf um þau efni sé byggð í almennum tryggingagrundvelli. Ég geri ráð fyrir, að hv.þm. viðurkenni, eftir að honum hefir verið á þetta bent, að ummæli hans í gær hafa við ekkert að styðjast. En það má benda honum á, að afstaða Framsfl. er einkennilegri en sósíalistanna. Sósíalistarnir hafa áður borið fram frv. hér á Alþingi um almennar tryggingar. Þetta frv. er að vísu allmjög öðruvísi úr garði gert en þeir treystast ekki til að fara lengra nú, en hafa lýst því yfir, að þeir muni halda áfram og bæta við síðar. Framsfl. hefir tjáð sig fylgjandi þessu frv. með lítilsháttar breyt., en þó hafa einstaka þm. úr þeim flokki látið í ljós utan þingsins, að þeir mundu aldrei fylgja þeim kafla, sem fjallar um atvinnuleysistryggingar, á þeim grundvelli, sem hann væri nú. Það er því vitanlega beinlínis hlægilegt, þegar hv.þm. Barð. rís hér upp úr sæti sínu og segir fylgi Framsfl. við frv. bundið vissum skilyrðum, eða því, að vissar brtt. verði samþ., sem skipta engu máli í þessu sambandi hvað snertir aðalgrundvöll trygginganna. Ég hefi ekki tekið eftir því, að þeir þm. úr Framsfl., sem tekið hafa til máls í þessu máli, hafi hrakið neitt af rökum þeim, sem við í minni hl. allshn. komum fram með hér í gær, en það er aðallega principið um iðgjöld og hlunnindi. Við tókum þá fram, að við vildum hafa sjúkratryggingarnar reistar á þeim grundvelli, að þeir, sem greiða iðgjöld, eigi líka að njóta hlunninda. við sjálfstæðismenn teljum órétt, að menn greiði iðgjöld án þess að njóta hlunninda, en við erum ekki á móti því að hafa grundvöll tryggingarinnar sem víðtækastan, svo að iðgjöldin verði sem lægst. Okkar sjónarmið er, að húsráðandi eigi alls ekki að greiða fjölskylduiðgjöld kannske fyrir 5 manns eða fleiri, án þess svo að fjölskyldan njóti nokkurra hlunninda. við álítum ekki heldur nokkra ástæðu til þess, að ríkið greiði 45 kr. í iðgjald fyrir ríka fjölskyldu, eða þá, sem eru svo efnum búnir, að geta vel greitt sjálfir fyrir sína sjúkrahjálp. Þessi afstaða er ekki í neinu ósamræmi við útreikninga. Í grg. fyrir frv. er gert ráð fyrir, að þurfi 5 í kr., sem talið er sjálfsagt, að einstaklingarnir standi undir, en í frv. er gert ráð fyrir 54 kr., - mismunurinn er kr. 3,00. Auk þessa felst í till. okkar minni hl., að greiðslan verði á ábyrgð sveitar- eða bæjarsjóðs, og er þá nokkurn veginn vissa fyrir, að ekkert missist af iðgjaldagreiðslum. Ef þau rök eru eðlileg og fullgild, sem og sjálfsagt er, að þeir, sem eru betur efnum búnir, taki þátt í kostnaðinum af tryggingunum, þá er í sjálfu sér sanngjarnt að hafa fleiri með í að vera aðnjótandi réttindanna en aðeins þá, sem teljast hafa miðlungstekjur. Þeir eiga að ívilna þeim meir, sem minnstar tekjur hafa, leyfa þeim, sem hafa meðaltekjur, að vera meðlimir í sjúkrasamlagi, ef þeir vilja. Í þessu tilfelli er í rauninni gert jafnhátt undir höfði vinnukonunni, sem hefir 480 kr. í kaup um árið, og einhleypingnum, sem hefir 4500 kr. í árstekjur. Bæði eiga að greiða 38 kr. iðgjald og bæði eiga að njóta þessara hlunninda. Það skiptir kannske ekki miklu máli hér, en ég veit, að hv.þm. er kunnugt um, að það er algild regla bæði hér í bæ og annarsstaðar í landinu, að húsbændur greiða læknishjálp sinna hjúa. Ég veit ekki til, að það komi fyrir, að húsbændur skirrist undan því að sjá um læknishjálp hjúa sinna. samkv. þessu frv. á þjónandi stúlka að greiða 36 kr. í læknishjálp og 7.50 kr. í ellistyrktarsjóð. Það er mikið fyrir fátæka vinnustúlku að þurfa að borga meira en mánaðarkaup sitt í læknishjálp, sem stúlkan getur fengið fría annarsstaðar. Það eru því áreiðanlega margar hliðar á þessu máli, og þegar hv. andstæðingar sjálfstæðismanna eru að bera þeim á brýn, að þeir séu á móti þessu velgerðarmáli, þá er það röng ásökun. Sjálfstfl. er ekki á móti sjúkratryggingum, en hinsvegar vill hann setja aðrar meginreglur fyrir framkvæmd þessa máls heldur en Alþfl. og Framsfl. báðir vilja. Ég hefi ekki heyrt, að þeir hv.þm., sem fylgja þessu frv., hafi hrakið það með einu orði, að samlagslæknir geti ekki sinnt nema í mesta lagi 500 samlagssjúklingum. Ef læknar eiga að hafa sömu laun fyrir hvern meðlim og nú er borgað hjá Sjúkrasamlagi Reykjavíkur, þá fá þeir 6000 kr. Af þessari upphæð eiga þeir svo að lifa, borga fyrir áhöld sín og lækningastofur, og samkv. frv. verða þeir að eiga það á hættu að fá ekki greiddan 1/4 af þessum kostnaði; og svo verða þeir að hafa bil. Ég fæ ekki séð, að meðmælendur frv. hafi komið fram með nokkur rök fyrir því, að þessi útreikningur þeirra til læknanna, sem er stærsti útgjaldaliðurinn, hljóti ekki að raska öllum útreikningi þessarar grg. Ég skal benda á það í þessu sambandi, að í Danmörku er ekki miðað við 1500 kr., heldur 2800 kr., 3600 kr. og 4200 kr., eftir því hvar sjúklingarnir eru búsettir. Hinsvegar skal ég játa, að þær tölur eru settar fram að nokkru leyti út í bláinn, sem minnzt er á í till. um breyt. á 22. og 23. gr. frv. viðvíkjandi því, hverjir séu skyldutryggðir og hverjir njóti trygginganna. Það má vitanlega færa þau takmörk upp og niður, eftir því sem mönnum finnst sanngjarnt. En það leiðir af sjálfu sér, að það ber að miða þessar tryggingar við efnahag manna og aðstæður, en hinsvegar á að gæta þess, að það „princip“, sem gildir um tryggingar, fái einnig að njóta sín hér. Sjálfstfl. hefir ekki viljað setja stein í götu slysatrygginganna og breyta þeim; og hann hefir ekki heldur viljað gera efnisbreyt. á 4. kafla, sem er um ellitryggingar og örorkutryggingar, og hann vill, að þetta nái fram að ganga, svo að ummæli hv.þm.N.-Þ. í þessu efni hafa í rauninni, ef vel er að gáð, ekki við neitt að styðjast. Það, sem sjálfstæðismenn vilja aftur á móti, er það, að fellt verði burt ákvæðið um atvinnuleysistryggingar; og það er í fullu samræmi við það, sem sumir hv.þm. Framsfl. hafa lýst yfir utan þings, að þeir vilji í sjálfu sér, þó að þeir séu, eins og hv.þm. Vestm. orðaði það við hv.þm.N.-Þ., mýldir og handjárnaðir þannig, að þeir geta ekki fremur í þessu máli en mörgum öðrum haft rúm fyrir persónulega sannfæringu, en láta í þess stað kúgast af ráðríki sósíalista. Það er búið að ræða svo mikið um þann kafla frv., að ég sé ekki ástæðu til þess að fara frekar út í einstök ákvæði hans En ég vil vænta þess, að hv.þm. vilji með sanngirni athuga þær till., sem minni hl. allshn. hefir komið fram með til breyt. á 22. og 23. gr., um sjúkratryggingar. Hitt er að mestu leyti orðabreyt. og til fyllingar á frv. Skal ég svo taka það fram, að ég er þeirri tilhögun samþykkur, að lögreglustjóri innheimti iðgjöldin. Þar með er fengin nokkur trygging fyrir því, að annazt sé um innheimtuna á viðunandi hátt, því að það er augljóst, að það nær ekki nokkurri átt, að sveitarsjóðir og kaupstaðir séu skyldaðir til þess að ábyrgjast iðgjaldagreiðsluna, ef bæjarsjóðurinn hefir ekki tök á því að sjá um, að innheimtan fari sæmilega úr hendi. Það er auðveit fyrir stj. tryggingarstofnananna að fara svo og svo slælega með þessa innheimtu, sleppa mönnum við greiðslu og koma svo til bæjargjaldkera og heimta greiðslur á afborgunum iðgjalda.

Frsm. minni hl. (Þorsteinn Briem) [óyfirl.]: Ég gerði grein fyrir því við 2. umr. þessa máls, að ég væri fyllilega andstæður frv., bæði vegna ónógs og óforsvaranlegs undirbúnings heima í héraði og einnig vegna þeirrar ósanngirni, sem kemur fram gagnvart Engihlíðarhreppi, ef frv. verður að lögum eins og það er nú. En þó ég sé andstæður frv., vildi ég samt, ef það á endilega fram að ganga, gera tilraun til að gera á því breyt. til bóta, og þess vegna höfum við hv. 2. þm. S.- M. flutt hér brtt. á þskj. 703. Brtt. gengur í þá átt, að nánar sé ákveðið í sjálfu frv., hverjar bætur Engihlíðarhreppur skuli fá frá Blönduóshreppi, ef sameiningin nær fram að ganga. Það er vitað, að hér er a. m. k. um svo mikinn tekjumissi að ræða fyrir Engihlíðarhrepp, að það mun nema talsvert á 2. þús. kr., að frádregnum þeim gjöldum, sem Engihlíðarhrepp ber samkv. lögum. Þegar svipta á einn hrepp svo miklu af tekjum sínum, er hér mun nema um helmingi allra tekna, sem hreppurinn hefir haft, þá virðist ekki úr vegi að ákveða sem nákvæmlegast, hvaða bætur hreppurinn eigi að fá fyrir þennan tekjumissi. því höfum við lagt til, að greiddar verði bætur, og skulu þær bætur reiknaðar þannig, að þær gefi með 5% vöxtum þær tekjur, er Engihlíðarhreppur hefir að meðaltali síðustu fimm ár haft árlega af þessum hreppshluta, að frádregnum þeim gjöldum, er hann hefir borið hans vegna. Það var vikið að því við 2. umr., að einhverjir menn úr hreppsnefnd Engihlíðarhrepps myndu kannske láta sér lynda þessa skerðingu á tekjum hreppsins, ef á móti kæmu fullar bætur. En ég þykist hafa fulla heimild fyrir, að hreppsnefndin telur ekki fullar bætur nema svo sé ákveðið sem hér er lagt til í brtt. Ég get jafnvel hugsað mér, að Engihlíðarhreppur vilji ekki með góðu sætta sig við, að höfuðstóllinn miðist við hærra en 4% vexti, en hér höfum við farið meðalveginn og lagt til að útreikna bæturnar miðað við 5%. - Ég vil vænta, að hv.þm., jafnvel þeir, sem annars fylgja frv., gangi svo langt í sanngirnisáttina, að þeir veiti brtt.atkv. sitt.

Gísli Sveinsson Ég skal geta þess út af því, sem fram hefir komið, að þessi kafli er orðinn allmjög breyttur frá því, sem var, og í raun og veru vill enginn hafa hann eins og hann er, og loks, að hann er orðinn sjálfstæð heild út af fyrir sig, sem frv. getur verið án. Það er því ekki nema sjálfsögð krafa, að atkv. séu greidd um kaflann, og sé ég ekki, hvernig hæstv. forseti getur skorazt undan því, enda hefði hann ekki vert það, ef hann hefði verið sjálfráður. Ég óska því að fá að greiða atkv. um kaflann.

Jóhann Jósefsson [óyfirl.]: Það kom fram í ræðu hv.þm.N.-Þ., að honum virtist ekki vera ljóst, að þetta frv. er byggt á svokölluðum tryggingagrundvelli. Þegar hann ræddi um það, hver ætti að vera hlutur manna í elli- og örorkutryggingum, virtist hann hafa tilhneigingu til að líta á frv. sem allsherjar hjálparstofnun, er ekkert ætti skylt við venjulegar tryggingar. Hann taldi það vitni um sérstaklega mikinn íhaldshugsunarhátt, sem fram kemur í frv., að hinir tryggðu njóti fríðindanna, sem þeir hafa öðlazt með því að borga sjálfir iðgjaldið, þó að ríki og bæjarsjóðir greiði nokkurn hluta þess. Ef hv.þm. vill halda því fram, að málið sé ekki byggt á venjulegum tryggingargrundvelli, þá getur hann ef til vill staðhæft, að allir eigi að fá jafnt út. En ef hana kannast við, að mál það, sem hér um ræðir, sé byggt á venjulegum tryggingargrundvelli, þá verður hann að kannast við, að þeir hafa nokkuð til síns máls þessir Alþýðuflokksmenn, flm. frv. Hv. þm. var mjög að stagast á þeim íhaldshugsunarhætti, sem kæmi hér fram hjá jafnaðarmönnum, og skildist mér eftir þeirri áherzlu, sem hann lagði á þetta, að það væri eitthvað sérstaklega ljótt. En ég ímynda mér, að þetta hafi eitthvað skolazt til í huga hv.þm., þar sem lögð er mikil áherzla á það í grg. og sjálf bygging frv. bendir til þess, að hér er um tryggingu að ræða, en ekki opinbera styrktarsjóði. Ef ekki er um tryggingu að ræða, heldur opinbera styrktarsjóði, þá stenzt það, sem hv.þm. sagði, að allir eiga jafna hlutdeild til þess að fá styrk úr þeim. En um leið og sá grundvöllur er lagður að hafa gjaldið misjafnt fyrir þó, sem tryggja sig, þá er það ekki fráleitt, sem flm. hafa lagt til. Hv. þm. sagði þetta af því, að hv. 3. þm. Reykv. hafði bent á, að hér lægju skýr rök til, og hann studdi þá skoðun sína með skýrum rökum, að frv. væri byggt upp á tryggingargrundvelli. En hv.þm.N.-Þ. virðist vilja hverfa frá þeirri skoðun. Hv. þm. sagði, að ég hefði ekki verið að tala um þetta mál, heldur annað mál, sem hefði legið fyrir þinginu 1932, og sagði hann, að það væri undarlegt, að það væri gert að umræðuefni, þar sem hér lægi fyrir frv., sem væri byggt á annan hátt. Það er rétt, að hér liggur fyrir frv., sem er byggt á annan hátt. En það liggur hér líka fyrir yfirlýsing frá hv. 2. þm. Reykv. um þetta efni, og einnig liggur fyrir yfirlýsing frá hv. 1. landsk. Og þeir virðast ekki vera ánægðir með það frv., sem liggur hér fyrir. Og þessir tveir hv.þm. sögðu, að þeir væru enganveginn ánægðir með það frv., sem hér lægi fyrir, enda væri það ávöxtur af samstarfi tveggja flokka. Og þeir sögðu ennfremur, að þeir litu á þetta sem byrjunarskref, og að jafnaðarmenn myndu leitast við að breyta því í þá átt, sem þeim líkaði betur, þegar þeir hefðu bolmagn til þess. Og það, að ég vitnaði í frv. það, sem sósíalistar fluttu 1932, var til þess að sýna, í hvaða átt þeir myndu sveigja þetta mál, og ennfremur til þess að gera hv.þm.N.Þ. og öðrum það skiljanlegt, út á hvaða braut þau spor lægju, sem framsóknarmenn hafa verið þvingaðir af sósíalistum til að stíga með því að styðja flutning frv. eins og þetta er. Þó að hv.þm. skilji ekki, að það hafi þýðingu að benda á þetta, þá geri ég ráð fyrir, að aðrir hv. dm. skilji, að milli þessara mála er eftir atriðum þeim, sem fyrir liggja, og eftir fengnum yfirlýsingum svo náið samband, að það er ekki nema maklegt, að hv.þm.N.-Þ., sem hefir unnið sér það til frama að vera sá eini af framsóknarmönnum fyrir utan hv.þm. Barð., sem einnig hefir sýnt ofurlítinn lit á að verja það, sé sýnt það skýlaust og bent á, að það er ekki þessi niðurstaða, sem sósíalistum fellur vel í geð. Og hvað þeir ætla sér, sýnir plagg það, sem ég með leyfi hæstv. forseta las eina grein úr. Það horfir svo vel við fyrir sósíalistum, þegar þeir eru búnir að koma á alþýðutryggingum og fá þau andsvör hjá almenningi, að það verði að borga heilmikið í nefskatt, að geta þá bent á till. sínar 1932 og sagt, að það hafi verið ólukkans Framsfl. að kenna, að ekki var hægt að stíga lengra. Það verður þá eins og svo víða annarsstaðar, að þessir tveir flokkar geta kennt hvor öðrum um. Hv. þm. Barð. er ekki viðstaddur núna. En ráð var eitt atriði í ræðu hans, og það atriði, sem hann lagði mikla áherzlu á, sem mér virtist ekki mega standa svo, að ekki sé sýnt fram á veiluna í þeirri staðhæfingu, sem hann kom með. Hann sagðist ekki skilja, hvaða munur væri á því að veita fé til atvinnubóta úr ríkissjóði eða bæjarsjóðum. m. ö. o. auka þannig atvinnu í landinu, eða að leggja fram fé til atvinnuleysistrygginga. En það er gífurlegur munur á þessu tvennu. Það er reginmunur á því, hvort nota á féð til þess að vinna fyrir það þörf verk eða nota það til þess að viðhalda atvinnuleysinu. Það er beinlínis lagt fram fé til þess að viðhalda atvinnuleysinu með því að leggja fram fé til svokallaðra atvinnuleysistrygginga. En við þetta má bæta því, að eins og þetta frv. er úr garði gert, þá er það hvorki fugl eða fiskur, og það mun koma í ljós, að það verður lítill styrkur fyrir þá, sem eru atvinnulausir. Annars er rétt að geta þess, að það eru ekki aðeins við sjálfstæðismenn, sem höfum bent á, að það sé hlaupið að því að setja þessa lagasetningu með nokkuð gálausum flýti, og að réttmætt hafi verið að bera málið undir kjósendur í landinu áður en það væri lögleitt, og ennfremur, að það sé skakkt spor á erfiðum tímum að taka fé til viðhalds atvinnuleysinu. Ég tók eftir því, að hv. 2. landsk. virtist vera á sömu skoðun í þessu efni, og ég vil benda á það í sambandi við hans skoðun, að þar talar maður, sem hefir haft náin kynni af sveitastjórnarmálefnum í mörg ár. Sá íhaldshugsunarháttur, sem hv.þm.N.-Þ. var að tala um, hefir ekki lýst sér í öðru en því, að við viljum viðhafa meiri varfærni en hann í þessu máli. Hitt vita allir, að hv.þm.N.-Þ. er ekki að mæla með frv. af því, að hann sé sjálfur sannfærður um, að það sé heppilegt að lögleiða það á þeim tímum, sem nú eru. Það er yfirlýst, að um þetta hafa verið gerðir samningar milli stjórnarflokkanna, og hv.þm. er eins og aðrir flokksmenn hans fyrirfram mýldur og handjárnaður. Það þarf því ekki að taka þetta sem hans skoðun, heldur finnst honum, að fram hafi farið lítil vörn af hálfu framsóknarmanna fyrir þessu máli, og það, sem hann hefir sagt í þessu máli, sýnir frekar það, að hann vill halda uppi málstað síns flokks, og fyrir þær sakir talar hann með þessu máli og deilir á þá, sem gagnrýna stefnu frv. Ég hefi svo ekki fleira að segja við þennan hv.þm. í bili. Vilji hann hverfa frá því að halda því fram, að hér sé um frv. að ræða, sem sé byggt á tryggingargrundvelli, þá hann um það. Honum hefir verið sýnt fram á það, sem hann veit fyrirfram, að með því að samþ. þetta mál eru gerðar öflugar ráðstafanir af hálfu framsóknarmanna til þess að gylla fyrir þeim mönnum, sem eftir eru í sveitum landsins, hvað gott sé að koma til kaupstaðanna. Það er sýnilegt, að þá gengur framsóknarmönnum betur hér eftir en hingað til að tæma sveitirnar.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) Ég vil benda á, að það á enga stoð í heilbrigðri skynsemi að ganga til atkv. um kaflann. Það er búið að greiða atkv. um hverja grein kaflans út af fyrir sig, og þegar þannig er búið að greiða atkv. um hverja gr. frv. fyrir sig, þá er frv. borið upp í heild með kaflaskiptum. Það er ekki hægt að fella grein, sem búið er að samþ. með löglegum meiri hl., og hæstv. forseti mun að sjálfsögðu um leið og atkvgr. er lokið bera upp frv. í heild með kaflaskiptum.

Hannes Jónsson En veit ekki hæstv. forseti, að ég verð að tala hér yfir hæstv. fjmrh. hálfsofandi og þessum dordinglum hans, sósíalistunum? Hann hlýtur að viðurkenna, að slík ræðuhöld eru tilgangslítil, og verð ég því enn að mælast til þess, að hæstv. forseti taki ósk mína til greina. Verður það ekki gert? 

Byrjaðu bara, þetta er ekki svo merkilegt

. Ef ég mætti, þá mundi ég alltaf tala til kl. 3, en ég vildi gjarnan fá að vita það, svo ég gæti hagað ræðu minni samkv. því.

Er ekki hv.þm. eini maðurinn, sem hefir sofið hér í d.?

. Hv. 2. þm.N.-M. ætti nú að hugsa um og passa sínar ær í nótt og brytja þær síðan niður í kýrnar í fyrramálið og mjólka þær á morgun.  Við 2. gr. virðist líka vera rétt að flytja brtt., og get ég samþ. þær flestar. Tel ég rétt, að ákvæði 1. málsgr. eigi að vera víðtækari eða ná jafnvel lengra en gert er ráð fyrir, og er því sú brtt. ekki flutt að ófyrirsynju. Eins er ég samþykkur hinum brtt. við þessa grein í aðalatriðum. Mér þykir miður, ef hv. landbnm. eira ekki undir umr., sérstaklega hefði ég vonazt eftir, að hv.frsm. færi ekki langt burt úr deildinni. Önnur brtt., um stafl. b., er aðeins orðabreyt., sem að vísu er óþörf, en gjarnan má gera hv. landbn. til geðs að samþ. hana. Þá er brtt. við a-liðinn, þar sem gert er ráð fyrir, að jarðir, sem lagztar eru í eyði, skuli öðlast rétt til að kallast nýbýli, ef þær eru teknar til endurbyggingar. Þetta er ekki nema rétt ákvæði og sjálfsagt, og var það í frv. því, sem við hv. 2. landsk. lögðum fram. Við 4. gr. er brtt. við það ákvæði frv., er lýtur að sambýlum, þannig að í staðinn fyrir 10 komi 5. Er það alveg í samræmi við ákvæði, er við höfðum sett í okkar frv., enda sýnist það vera svo, að margar af brtt. þeim, er fyrir liggja frá hv. landbn., séu þaðan lánaðar, og virðist sem eins gott mundi hafa verið að taka okkar frv. og leggja það til grundvallar að fullu. Um 5. brtt., um að fella 5. gr. í burt, er það sama að segja og fyrri till. í þessu efni. Kemur í ljós með brtt., hvernig frá frv. þessu hefir verið upphaflega gengið, þar sem n. verður að leggja til, að hálfar og heilar greinar þess verði strikaðar burt. - Um 6. brtt., við 6. gr. frv., sem verður 5. gr., er fátt að segja. Greinin er aðeins orðuð um, og aðaltilgangurinn með því er að ná í þessari gr. því orðalagi, er taki af öll tvímæli um þau atriði, sem með henni skuli tryggja. Hygg ég, að orðalagið verði nokkurnveginn traust, en geti ekki valdið ágreiningi, og get ég samþ. þessa brtt. En það hefði verið ólíkt skjótlegri afgreiðsla um þetta efni, ef frv. okkar Bændaflm. hefði verið tekið og lagt til grundvallar. Þá eru ákvæði 7. gr., eða brtt. um landsstærð nýbýlis, þannig að eftirlit sé með því haft, hvort landrými telst nægilegt. Þetta er ekki nema sjálfsagt ákvæði, sem ég get fallizt á, ekki sízt þar sem tilgangur n. með brtt. þessari virðist hafa verið sá, að tryggja hverju nýbýli nægilegt landrými til þess að fjölskylda geti lifað af því. - Er nú ekki hæstv. forseti búinn að fá nóg?  Um ákvæði 8. brtt. get ég verið fáorður. Það er vitanlega sjálfsagt, að rannsókn fari fram um allar aðstæður, og þá sérstaklega á þeim atriðum, sem fram eru talin í staflið 1-4. Ég get líkt sagt, að ekki sé nema rétt og sjálfsagt að taka þetta fram í orðalagi gr., svo sem er í þessum brtt. Hitt getur frekar orkað tvímælis, hvort ekki skuli fleiri atriði tekin með, og mun ég kannske síðar víkja að því við þessa umr., þegar fleiri eru á fundi. Um brtt. við 11. gr. er það að segja, að ég álít, að hún nái ekki því marki, sem beri að stefna að. Í okkar frv. var gert ráð fyrir því, að yfirstjórn þessa máls væri í höndum atvmrh., sem fæli aftur Búnaðarfél. Íslands að hafa framkvæmd þeirra með höndum. Hér er gert ráð fyrir, að skipaður verði nýbýlastjóri, en að hægt sé að fela búnaðarmálastjóra það starf. Það er nú reyndar gert ráð fyrir, að svo geti farið, að það verði ekki búnaðarmálastjóri, sem hafi þetta mál með höndum, heldur geti svo farið, að skipaður verði alveg sérstakur nýbýlastjóri, og svo eru ákvæði sett um það, hvernig laun hans skuli ákveðin. Ég teldi nú réttara, að því væri slegið föstu, hvernig þessu nýbýlastjórastarfi yrði háttað, hvort búnaðarmálastjóra yrði falið þetta eða hvort sérstakur nýbýlastjóri yrði skipaður, eða hvort einhverjum starfsmanni öðrum í Búnaðarfél. Íslands yrði falið þetta starf. Þá þykir mér breyt. á 12. gr. vera öðruvísi en ég hefði óskað, þar sem lagt er til, að þriggja manna nýbýlanefnd skuli skipuð til þriggja ára í senn, af landbrh. Þessi nýbýlan. er sjálfsagt algerlega óþörf. Mér virðist, að starfsmenn Búnaðarfél. gætu framkvæmt það starf, sem henni er ætlað, án þess að landbrh. komi þar til skjalanna með útnefningu nefndar. Sama er að segja um það, að mér virðast ákvæðin um kaupgreiðslur til n. vera þannig vaxin, að það mundi vel gerlegt að leggja störf, sem þessari n. eru ætluð, undir Búnaðarfél. Ísl., án þess að það orsakaði rýrnun starfskrafta þess vegna annara máletna. Það kemur líka fram í 13. brtt., því að þar er B. Í. gert að skyldu að láta starfsmenn sína aðstoða nýbýlastjóra eftir þörfum í starfi hans. Viðvíkjandi 14. brtt., við 15. gr. frv., sem verður 13. gr. eftir till.n., er það að segja, að ég hefði óskað, að hv.frsm.n. hefði verið viðlátinn og getað svarað hér til saka í sambandi við það, sem ég hefi að athuga við þá brtt. Ég hefi ekkert sérstaklega út á b-lið brtt. að setja. Þó þyrfti að taka atriði þess liðar skýrar fram. Getur verið, að ég skýri það nánar síðar við umr. Um 16 gr. hefi ég ekki margt að segja. Þó hygg ég, að orkað geti tvímælis, hvort ekki ætti að hafa strangara skilyrði fyrir því, að ábúðarþurfi fái aðstoð ríkis til að stofna nýbýli, heldur en það er hér, nefnilega að hann hafi starfað við landbúnað aðeins í 2 ár. A. m. k. vildi ég, að það væri tekið fram, að forgangsrétt að slíkum býlum ættu þeir, sem lengur hefðu starfað við landbúnað, og væri e. t. v. ástæða til að veita alveg sérstök forréttindi í þessu efni þeim, sem búnir væru að ganga á landbúnaðarskóla. Vegna ákvæða 19 gr., þar sem gert er ráð fyrir, að nýbýli, sem ekki eru í einstaklingseign, skuli byggð samkv. 1. um erfðaábúð og óðalsrétt, vil ég taka það fram, að mér finnst það nokkuð ófrjálst, ef hlutaðeigendur mega ekki um það velja, hvort þeim sé aðeins byggt til nokkurra ára eða til lífstíðar, þar sem þeir með því móti gætu öðlazt rétt, sem af slíkum leiguliðum er tekinn með þeirri löggjöf um erfðaábúð og óðalsrétt, sem fyrir þessu þingi hefir legið. Ég geri nefnilega ráð fyrir því, að margir þeir, sem nú eru leiguliðar ríkisins, muni ekki óska eftir því að fá byggingu eftir þessum l., einmitt fyrir það, að þeir mundu með því missa af ýmsum þeim hlunnindum, sem þeir nú njóta. [Frh.].

Jónas Jónsson [óyfirl.]: Ég ætla ekki að fara út í að ræða síðari till. á þskj. 703, því hún hefir minni þýðingu fyrir málið. En ég ætla að tala nokkur orð um málið frá sjónarmiði þess aðila, sem sérstaklega er óánægður með frv. sem er kaupfélagið á Blönduósi. Ég veit ekki, hvort það hefir verið tekið fram áður, að þegar kaupfélagið var stofnað á Blönduósi, gat félagið ekki fengið lóð í kauptúninu og var þannig byggt þaðan út og hrakið burtu. Niðurstaðan varð því sú, að bændurnir urðu nokkurskonar landnámsmenn austan árinnar. Hafa þeir nú byggt þar á eyðimöl verzlunarhús, ágætt íshús og bryggju, sem nú er orðin aðalbryggja kauptúnsins, þar sem allar tilraunir til bryggjugerðar í gamla staðnum hafa misheppnazt. Er nú svo komið, að öllum vörum er skipað upp á þessum útkjálka og flutt á bílum til kauptúnsins yfir brúna. Mér finnst því, ef litið er á málið frá sögulegri hlið, varla rétt, að kauptúnið, sem áður er búið að úthýsa kaupfélaginu, sé látið taka það aftur nauðugt, þó nokkur ár hafi liðið á milli. Þetta er höfuðástæða. Hin er sú, að baráttan hefir eingöngu staðið um kaupfélagið, að ná því aftur undir gamla kauptúnið. Ég býst ekki við, ef kaupfél. hefði ekki haft þarna aðsetur með mörgu starfsfólki, að Blönduóshreppur hefði kært sig um þá þurrabúðarmenn, sem þar eru búsettir. Hefir þessari sameiningu verið mótmælt af stjórn og öllum leiðandi mönnum kaupfélagsins. Bæði búast menn við hærri gjöldum og óttast jafnvel, að eftir sameininguna muni herskatturinn til Engihlíðarhrepps falla að mestu leyti á kaupfélagið. Út frá þessum forsendum tel ég því rétt að fella frv. hreint og beint, og er því á móti frv. og brtt. Með þessu hefi ég gert grein fyrir mínu atkv.

Forseti (JörB): Ég vil benda hv.þm. G.-K. á það, að þegar ég gaf það tilsvar, að ég hefði ekkert á móti því fyrir mitt leyti, að gengið væri til atkv. um kaflann, þá hafði enginn látið í ljós ósk um, að til atkv. væri gengið um hann. Ég lét þá í ljós, að ef á það yrði sætzt að ganga til atkv. um kaflann, gæfi ég það eftir, þótt það sé óvenjulegt og óþarft. En nú hafa komið fram andmæli gegn því. Og fyrst hv.þm. hafa ekki orðið ásáttir um þetta, er bezt að halda þeirri þingvenju, sem gilt hefir, og bera kaflann ekki undir atkv.

Hvað segja þingsköp um þetta?

. Þau tiltaka ekkert beinlínis um þetta, en þegar greidd eru atkv. um hverja einstaka grein, ber að skoða kaflaskipti og fyrirsögn samþ. án atkvgr. Ég vil benda hv.þm. G.-K. á það, að það hefir komið fram brtt. við kaflann í heild, um að fella hann niður, og hún var felld, og þar að auki hefir hver einstök grein verið samþ. Þetta sýnir, að meiri hl. þm. vill, að kaflinn standi. Vil ég því mælast til, að hv.þm. haldi þessu ekki frekar fram.

Stefán Jóh. Stefánsson Ég vil benda á, að krafa þeirra hv.þm., sem óska, að kaflinn sé borinn undir atkv., brýtur í bág við þingvenju fyrst og fremst, og þar að auki segir í 22. gr. þingskapa - niðurlagi gr. - með leyfi hæstv. forseta: „Þegar búið er að ræða hvern kafla, skulu atkv. greidd um hverja grein í honum með brtt., er við eiga. Að síðustu skal greiða atkv. um það, hvort frv. þannig lagað eigi að ganga til 3. umr.“ Það er sýnilegt, að þessi þingvenja er í samræmi við 22. gr. þingskapa. Það er því óviðeigandi og ég mótmæli því, að atkvgr. fari fram á ný um það, sem þegar er búið að greiða atkv. um - ekki einu sinni, heldur jafnvel tvisvar.

Magnús Torfason Sakir þess, hvað merkilegt mál er hér um að ræða, þá þykir mér rétt að breyta út af venju minni og gera grein fyrir atkv. mínu. Sumt af því, sem hér er lögboðið um og sett í kerfi, eru gamlir kunningjar, svo sem slysatryggingarnar og ellitryggingarnar. En það nýja í þessum l. eru sjúkratryggingarnar og atvinnuleysistryggingarnar. Að því er sjúkratryggingarnar snertir, þá eru þær þó til í landinu og hafa verið viðurkenndar af því opinbera, svo að það er nokkur reynsla fengin að því er þær tryggingar snertir. Það er enginn vafi á því, að þær eiga vel við, sérstaklega þar, sem fjölmenni er, og því fremur sem þar virðist vera að verða örðugra og örðugra að sjá um sjúklinga í heimahúsum. Það hefir verið ýmislegt sagt um þessi mál, og m. a. lögð áherzla á, að málinu sé hraðað óbærilega mikið. Ég verð að játa, að mér finnst fyrir mitt leyti ekki ástæða til að hraða málinu svo, að l. þurfi að ganga í gildi með næsta ári. Ég lít svo á, að hér sé um stórmál að ræða, og að það hefði verið rétt að lofa almenningi að kynnast málinu, og að um það hefði verið talað fyrir alþjóð manna a. m. k. á einum þingmálafundum, sem haldnir væru að sumarlagi, og beðið eftir því að fá till. manna um þessi efni. En ég verð hinsvegar að viðurkenna þann mikla fórnaranda, sem hv. jafnaðarmenn hafa sýnt í þessu máli. Með þessum tryggingarmálum fylgir það, að það verður að leggja talsverðan nefskatt á fólkið, jafnt fátæka sem ríka. En slíkir skattar hafa jafnan reynzt óvinsælir, og er óhætt að segja, að hver slíkur skattur, sem á hefir verið lagður, hefir jafnan tekið atkv. frá þeim flokki, sem hefir lagt hann á. Af minni reynslu get ég vottað það, að slysatryggingunum fyrstu var illa tekið af almenningi, og sem valdsmaður varð ég að beita töluverðri hörku til þess að innheimta þau gjöld. Það var vitanlega ekki vegna þess, að menn hefðu nokkuð á móti því að uppskera af þeim, heldur var það af því, að menn áttu að greiða nokkurn nefskatt til þess að verða þessara hlunninda aðnjótandi. Mér hefir áður virzt, að menn væru allvarfærnir í því að demba nefsköttum á fólkið. Ég hefi sjálfur þá reynslu, að fyrir 16 árum, á þinginu 1919, leit þingið svo á, að jafnvel í því mikla velgengnisári væri ekki heppilegt, kjósendanna vegna, að hækka nefskatt nokkuð að ráði. Það, sem ég á við, er, að á þinginu 1919 bar ég fram frv. í Ed. um hækkun á gjaldi til ellitryggingasjóðs upp í 4 kr. á karlmann og 2 kr. á kvenmann, eða m. ö. o. að hækka það um helling frá því, sem það þá var. Á þeim tíma hafði kaup fólks hækkað svo mikið, að það nam miklu meira hlutfallslega en þessi 100% hækkun á gjaldinu til ellitryggingarsjóðs. Um þetta mál er það að segja, að það var samþ. með semingi í Ed., þar sem ég átti sæti, en Nd. sinnti því ekkert. Það var víst ekki svo mikið sem eitt orð sagt um málið. Því var vísað til n. snemma á þinginu, en það kom ekkert nál., og málið var látið liggja þar. Í samtali við n., er ég var að reyna að ýta á eftir málinu, kom það í ljós, að ekki þótti ráðlegt að hækka nefskatta á fólkinu. Ég skal taka það fram, að engin önnur ástæða var færð fram, því allir voru sammála um, að nauðsynlegt væri að styrkja ellitryggingarsjóðina. Menn sjá nú, að við hefðum verið betur settir í þessu efni, ef þetta hefði verið gert 1919. Að fróðra manna sögn, þá væru ellitryggingarsjóðirnir helmingi meiri en þeir eru nú. Ályktun mín af þessu er því sú, að fyrir 16 árum er enginn áhugi vaknaður fyrir tryggingum í landinu, jafnvel ekki á því háa Alþ. Það getur því ekki annað en glatt mig að verða var við, hversu mjög er um skipt í þessu efni. Og ég fagna því að mörgu leyti, að þetta frv. er fram komið, sem tekur svo fast á þessu máli. Hinsvegar hefi ég litið svo á, og þar verð ég að vera á sama máli og blessað íhaldið, að réttara hefði verið að fara sér hægar í þessu. En Sjálfstfl. hefir yfirleitt hallazt að aðalstefnunni í þessu máli, og ber mér því ekki að vera fyrir aftan sjálft íhaldið. Ég get því fylgt frv. bæði að því er snertir slysatryggingarnar, ellitryggingarnar og sjúkratryggingarnar, þó að ég sé ekki í vafa um, að örðug verði innheimtan á þessu gjaldi, og kemur mér það ekki á óvart, þó að nokkur þurrður verði þar á. Vitaskuld verð ég að játa, að ellitryggingarsjóðsgjaldið hefir innheimzt nokkurnveginn hingað til, þó að nokkur misbrestur hafi orðið á því á seinni árum. En nú þegar gjaldið er hækkað allmikið, þá er það sýnt, að innheimtan verður erfiðari og vanskilin meiri en áður. Það er sjálfsagt með tilliti til þess, að innheimtan á gjaldinu verður erfiðari, sem strikuð er út þessi litla þóknun, sem sýslumenn og bæjarfógetar fengu fyrir innheimtuna á þessu gjaldi, en það var 2%. Ég skal ekki harma það í sjálfu sér. Ég játa, að með launalögunum frá 1919 var hugsunin sú, að sýslumenn og bæjarfógetar hefði laun sín afskömmtuð, en væru ekki upp á „prósentur“. Þetta er réttmætt að þessu leyti. En í þessu sambandi vil ég geta þess, að það er að nokkru leyti tekinn réttur af þessum mönnum. Skrifstofufé þeirra er fastákveðið með l., með tilliti til aukatekna þeirra, sem þeir nú hafa, og að þessu leyti er gengið á gerða samninga. En þetta munar svo litlu, að það tekur því varla að tala um það. Ég vildi þó aðeins minnast á það hér. Ég sagði áðan, að við hefðum haft nokkur kynni af sjúkratryggingunum, en þær eru ekki lögboðnar áður. En ég er í engum vafa um, að þær tryggingar munu þurfa breyt. við síðar meir, ef það gengur með þær hér líkt og í öðrum löndum. En úr því að farið var út í þessar tryggingar, þá mun rétt vera að taka þetta djúpt í árinni, ella koma þær að litlu liði. Aftur á móti eru atvinnuleysistryggingarnar nýtt fyrirbrigði hjá þessari þjóð. Ég var minntur á það í sumar í viðtali við mann, sem þótti heldur í íhaldssamara lagi, að ég hafði út af því, að hnýtt var allmikið í atvinnubótastyrkinn, sem lagður var fram, sagt honum það, að ég teldi engin vandræði í því. En ég sagði honum það, að ég feldi það verra, ef þyrfti að taka upp atvinnuleysistryggingar eins og gert hefði verið í öðrum löndum. Ég lét þess getið, að við værum sælir meðan þess þyrfti ekki, og ég mundi vilja ljá aðstoð mína til þess að efla atvinnubæturnar, svo að það þyrfti ekki að koma fyrir. Ég játa, að ég hafði ekki búizt við því, að atvinnuleysistryggingarnar væru teknar hér með. Þær eru annars eðlis en hinn hluti lagabálksins og hefðu því vel mátt geymast. Ég hefði líka talið eðlilegt, að það hefði beðið vegna þess, að hér er öðruvísi ástatt en í öðrum löndum. Allar ráðstafanir og reglur um þessi efni verða að byggjast á okkar eigin brjóstviti og reynslu. Það er margt, sem gerir það að verkum, að það er alls ekki hrapandi að því að samþ. þær. Ég þarf ekki annað en benda á það, að við höfum hinn íslenzka vetur, sem við hofum alltaf haft. Það var talað um það í gamla daga, að nóvember, desember og janúar væru vinnuleysismánuðir. Það var talið þá, að menn yrðu að haga því svo til, að þeir gætu lifað þá mánuði án þess að hafa atvinnu. Þó að mikil breyt. hafi orðið á viðhorfinu, hvað þetta snertir, þá er það víst, að það er líkara hér því, sem það var í gamla daga, heldur en það er með öðrum þjóðum. Ég vil sérstaklega benda á, að sá maður einhleypur, sem hefir atvinnu allt árið, nema þessa 3 mánuði, á að geta fleytt sér fram þann tíma, þó að hann hafi litla eða enga atvinnu. Hér á landi verða menn að hafa hina gömlu reglu, að geta legið í híði yfir háveturinn, án þess að þeir hafi verulega atvinnu. Ég get ekki neitað því, að mér finnst bálkurinn lausari og losaralegri að því er þennan hluta snertir. Þetta er vorkunnarmál, því þetta er svo nýtt. Ég hefði þó haldið, að það væri sæmra af löggjafanum að taka fleiri atriði og ákveða þau nánar en hér er gert. Í þessum bálki er aðeins eitt ákvæði, sem ekki gæti verið reglugerðarákvæði. Ég játa, að það er eðlilegt, að í þessum bálki sé margt ákveðið með reglugerð. En ég hefði haldið, að það hefði mátt festa þetta betur en gert hefir verið. Þetta er ákvæðið um það, að veittur styrkur megi aldrei nema meiru en 3/4 af þeim launum, sem greidd eru í hlutaðeigandi starfsgrein á sama tíma. Þarna er aðeins skorinn 1/4 af fullum launum. Hvað þetta atriði snertir, þá mun óhætt að segja, að hvergi muni vera síður að láta menn fá meira en 3/4 af kaupi sínu sem atvinnuleysisstyrk, svo í raun og veru mun þess ákvæðis frv. ekki hafa þurft við. Í næstu grein er minnzt á biðtíma, en í frv. er ekkert ákvæði um hann annað en það, sem í þeirri grein stendur, en það er einmitt það atriði frv., sem ég hefði haldið, að taka hefði þurft föstum tökum, eftir því sem ástandið er hér á landi, og ég fyrir mitt leyti myndi telja, að ef þetta atriði yrði ekki fastákveðið, þá sé málinu alls ekki sæmilega skipað. Ég sagði áðan, að í þessu efni stæði öðruvísi á hjá okkur en með öðrum menningarþjóðum, við gætum alls ekki jafnað til annara þjóða um þessar tryggingar. En þó er það svo, að það er eitt atriði í þessu efni, sem við getum fest hönd á hjá öðrum þjóðum, en það er atvinnuleysið, hversu það er mikið. Ég hefi ekki átt kost á að kynna mér, hve mikið það er hjá hinum ýmsu þjóðum, en eftir síðustu skýrslum mun tala atvinnulausra manna í Danmörku vera um 3%. Þá minnir mig, að ég hafi séð það, að eftir síðustu skýrslum voru um 900 menn taldir atvinnulausir hér á landi, eða tæplega 1% landsmanna. Það munar því ekki svo litlu, hversu ástandið er betra hér en í Danmörku hvað atvinnuleysismálin snertir. Þegar litið er á þetta atriði frá því sjónarmiði, sem þessar tölur sýna, þá hefði ég haldið, að líta mætti svo á, að ekki hefði borið mjög bráðan að hendi með setningu þessara laga, en aftur á móti hefði mátt athuga, hvort ekki mætti fara lengra á þeirri braut, að auka atvinnu manna, og segi ég þetta sakir þess, að ég hefi spurt menn úr ýmsum flokkum um það, hvort þeir kysu frekar atvinnuleysistryggingar eða atvinnutryggingar, og voru allir, sem ég átti tal við um þetta, að undanteknum einum úr flokki sameignarmanna, á einu máli um það, að kjósa heldur atvinnutryggingarnar. Þetta styrkir mig í þeirri skoðun, að ekki sé nauðsynlegt að setja lagabálk um þetta efni nú, eða a. m. k. ekki á meðan ekki er útséð um, að unnt sé að sjá flestöllum atvinnubærum mönnum fyrir atvinnu í þessu landi. Jafnframt finnst mér, að því síður sé ástæða til þess að hrapa að þessari lagasetningu, þar sem hér í landi gilda mýkri lög um styrki frá hinu opinbera til snauðra manna en gilda munu yfirleitt annarsstaðar. Þannig höfum við t. d. nýlega ákveðið, að fátækrastyrkur svipti styrkþegana ekki borgaralegum réttindum. Samkv. því, sem ég nú hefi tekið fram, hefði ég talið rétt að athuga fyrst, hvort bæjar og sveitarfélögin hefðu ekki getað séð um fólk sitt upp á eigin spýtur, áður en horfið yrði að því að lögbjóða atvinnuleysistryggingar. Sömuleiðis hefði mér fundizt réttara og eðlilegra, að kröfurnar um þetta atriði hefðu komið neðan frá, en ekki ofan frá, - hefðu komið frá alþýðunni sjálfri, en ekki frá foringjum stjórnmálaflokkanna. Að síðustu vil ég geta þess hvað málið almennt snertir, að sumstaðar erlendis hefir sú aðferð verið viðhöfð, að myndaðir eru miklir sjóðir, sem lagðir eru fyrir áður en tryggingarlöggjöfin sjálf er látin ganga í gildi. Þar voru tryggingarnar taldar svo mikið átak, að ekki þótti fært að leggja út í þær, nema áður hafi eitthvað verulega verið lagt af mörkum til þess að standa undir þeim. Með þessu tel ég mig hafa gert grein fyrir atkv. mínu, en það taldi ég rétt í slíku máli sem þessu, og sérstaklega taldi ég þó rétt, að skoðun mín á atvinnuleysistryggingunum kæmi skýrt fram. Um brtt. þær, sem fyrir liggja, mun ég leiða hjá mér að tala. Mun láta atkv. mitt nægja hvað þær snertir.

Bernharð Stefánsson Það er lítið, sem ég þarf að taka fram. Ég hefi litið svipað á málið og hv. 10. landsk. og ég greiddi atkv. með dagskrártill. hans, því að mér þykir málið ekki svo undir búið sem átt hefði að vera. Nú er komin fram brtt. frá honum, sem borin er fram til þess að tryggja rétt Engihlíðarhrepps, en ég er ekki jafnsannfærður um, að sú brtt. nái tilgangi sínum; sérstaklega virðist mér vanta ákvæði um það, hvernig eigi að leggja úrskurð á þá reikninga, sem koma til greina. Það er talað um í till., að Blönduóshreppur borgi Engihlíðarhrepp bætur fyrir þann tekjumissi, sem hann hefir haft, og þær bætur eiga að svara til þess, að þær gefi með 5% vöxtum þar tekjur, er Engihlíðarhreppur hefir haft að meðaltali síðustu 5 árin af þessum hreppshluta, að frádregnum þeim gjöldum, er hann hefir borið hans vegna. Nú vil ég leyfa mér að spyrja hv.flm.till., hver á að ákveða, hvað Engihlíðarhreppur hefir borið vegna þessa hluta hreppsins. Þeir halda kannske, að þetta liggi í augum uppi, en ég er ekki sannfærður um, að það liggi svo ljóst fyrir. Hv. 10. landsk. tók fram, að þó hann væri á móti frv., vildi hann samt gera á því breyt., sem hann teldi til bóta, ef frv. skyldi ganga fram. Ég tek undir það, að ég vil styðja þær brtt., sem eru til bóta, en ég sé ekki, að þessi till. sé það. Hv. þm. talaði um, að till. væri borin fram til þess að kveða nánar á um bætur. Það er að vísu kveðið nánar á um, við hvað skuli miða bæturnar, en hinu er alveg sleppt, hverjir eiga að meta þær. Mér finnst ómissandi að hafa ákvæði um þetta í 4. gr. Ég efast um, að það liggi ljóst fyrir, hvaða tekjur Engihlíðarhreppur hefir haft af þessu svæði, en þó svo kynni að vera, þá hlýtur að orka tvímælis um þau útgjöld, sem hreppurinn hefir haft í því sambandi.

Eru ekki til hreppsreikningar?

. Jú, vitanlega eru þeir til, en þeir sýna þetta ekki ljóslega. Það þarf að rannsaka framlög til fátækraframfærslu, vegagerða o. fl. o. fl. Er ég viss um, að hv.flm. sjá, að það er margt, sem orkað getur tvímælis, og því nauðsynlegt að ákveða, hvernig skuli skorið úr þeim ágreiningi. Það má vera, að tryggara sé fyrir Engihlíðarhrepp, ef brtt. er steypt saman við 4. gr. frv., en ég held, að það sé misráðið að samþ.brtt., sem fella 4. gr. frv. Ef brtt. verður samþ., þarf a. m. k. að bæta inn í hana ákvæði um, að sýslunefndin skeri þar úr eða önnur stjórnarvöld.

Thor Thors Ég vil mótmæla því hjá hæstv. forseta, að búið sé að greiða atkv. um kaflann eins og hann nú er orðinn, hvort skuli fella hann niður allan í heild. Nú er kaflinn orðinn svo mikið breyttur, að full ástæða er til að ganga til atkvæða um hann á ný. Hæstv. forseti viðurkenndi, að það vantaði höfuðið á þennan kafla, og ég vildi því vita, hve margir af hv.þm. vilja samþ. jafnhöfuðlausa skepnu og kaflinn nú er orðinn. Ég held, að það sé ekki rétt hjá hæstv. forseta, að allir þm., sem greiddu atkv. með hverri einstakri grein kaflans, hafi þar með samþ. kaflann í heild. Þeir hafa aðeins látið í ljós, hvernig þeir óska, að hver einstök grein sé, ef kaflinn á að standa, en ekkert um það, hvort kaflinn á að standa í lögunum eða ekki. Allar ástæður mæla nú með því, að gengið verði til atkv. um kaflann, hvort hann skuli standa í lögunum eða ekki, og vil ég mælast til þess við hæstv. forseta, að hann beri kaflann upp sérstaklega.