Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð út af því, sem fram kom fyrr við þessa umr., og þá sérstaklega út af ummælum hæstv. félmrh. og hv. þm. Guðmundar J. Guðmundssonar. Það virðist vera álit þessara hv. þm. - og raunar sagði hæstv. félmrh. það beint - að ég tali hér fyrir minnihlutasjónarmiði innan verkalýðshreyfingarinnar. En samhliða þessari fullyrðingu segja þessir hv, þm. báðir tveir, að um leið og þessi breyting yrði gerð á lögunum mundi þetta verða komið svo að segja á hjá hverju einasta félagi, þessi framkvæmd eins og hér er lagt til. Og það segir okkur einmitt að það eru félögin, það eru verkalýðsfélögin í landinu, það eru vinnuveitendur í landinu sem vilja fá þessa breytingu gerða. Það upplýsist hér hjá hv. þm. Alexander Stefánssyni að tilvik, sem koma upp, eins og hann réttilega benti á og fleiri, þau koma upp vegna þess að löggjöfin er ekki í þeim anda sem almenningur innan verkalýðshreyfingarinnar og vinnuveitendur vilja að lögin séu. Það er hægt að benda á ótal dæmi þess, að það er farið fram hjá lögunum með ávöxtun á þessu fé, og það er auðvitað vegna þess að kerfið er andstætt vilja þeirra aðila sem eiga við það að búa. Og löggjafarvaldinu ber auðvitað skylda til þess að hafa hliðsjón af áliti þess fólks sem á að búa við löggjöfina. Ég held að það kerfi, sem við búum við, eins og því er framfylgt, bjóði beinlínis upp á slíka misnotkun, vegna þess að kerfið er í andstöðu við meginvilja þess fólks sem á að búa við það. Og þess vegna á að breyta því. Það er því út í hött hjá hæstv. félmrh. og öðrum þeim sem halda því fram, að hér sé talað fyrir minnihlutasjónarmiði. Það má vel vera að einhverjir einstaklingar, forkólfar, eins og menn segja, innan verkalýðshreyfingarinnar, sjálfskipaðir, segja margir, hafi þá skoðun að það eigi að halda óbreyttu kerfi. En hinn almenni félagsmaður í verkalýðshreyfingunni krefst þess að fá að ákvarða það í sínu félagi við sinn viðsemjanda hvernig með þetta fé er farið. Um það snýst í raun og veru málið. Þetta er ekki spurning um það, hvað ég eða hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson sem verkalýðsforingi vill, það er hinn almenni maður í hreyfingunni sem vill þessa breytingu og þess vegna á að gera hana. Ég ítreka svo aðeins eitt í viðbót. Hæstv. félmrh. var að tala um ríkisábyrgð. Ég sé ekki að það sé nein fjarstæða að gera ráð fyrir því, að yrði þessi breyting gerð á lögunum gæti jafnframt verið ríkisábyrgð - hvort sem það eru bankar eða sparisjóðir sem taka að sér þessa innheimtu - með nákvæmlega sömu ábyrgð og Póstgíróstofan gerir nú. Það hlyti að gilda jafnt ríkisábyrgð gagnvart því eins og núna gagnvart Póstgíróstofunni. Það er því ekki að mínu viti röksemd sem hægt er að taka alvarlega gegn þessari breytingu. Það er einvörðungu eitt atriði sem ég tel að þurfi að skoða gaumgæfilega og þarf að finna lausn á, og það er vegna þess fólks sem vinnur víða, á mörgum stöðum. Mér er ljóst að það þarf að athuga. En ég er jafnframt viss um það, að á því er hægt að finna lausn innan þeirrar breytingar sem við leggjum hér til að gerð verði á lögunum. Ég ítreka það, að ekkert hefur komið fram í þessum umr. sem bendir til þess eða rennir stoðum undir það, að það sé óeðlilegt eða óæskilegt að gera þessa breytingu. Þvert á móti er það staðreynd að það er vilji þess fólks sem við þetta hefur búið og á að búa, að þessi breyting verði gerð, hvað sem svo líður einstaka, að ég vil segja, hjáróma rödd ýmissa sjálfskipaðra verkalýðsforingja í hreyfingunni. Og þess vegna á að breyta lögunum.



Herra forseti. Það er út af fyrir sig ástæðulítið að ræða þetta mál hér í dag í ýkjalöngu máli. Ástæðurnar eru tvær: Í fyrsta lagi mun væntanlega gefast tækifæri til að ræða málið frekar þegar hæstv, forsrh. gefur skýrslu þá sem beðið hefur verið um, og þá munu væntanlega fást svör við ýmsum spurningum sem hér hafa verið bornar upp, en menn kinokað sér við að svara. Önnur ástæðan er sú, að eftir því sem mér er tjáð og ég vildi gjarnan vita sönnur á hefur hæstv. fjmrh. í gær, þrátt fyrir þær umr. sem þá fóru fram, gefið út og undirritað bréf með heimild til ríkisábyrgðar á allt að 90% af kaupverðinu. Ég vildi gjarnan fá tækifæri til þess að leita eftir því við hæstv. fjmrh., hvort þetta er rétt. Ef þetta er rétt er framferði hæstv, ráðh. fyrir neðan allar hellur, að hann skuli gefa slíka heimild út þvert ofan í þær umræður sem fram fóru í gær. Ég vildi gjarnan óska eftir því, herra forseti, að mér gæfist kostur á að gera örlítið hlé á ræðu minni meðan leitað er að hæstv. fjmrh. Mér skilst að enn muni vera í gildi 5 mínútna ræðutakmörkun. Er það ekki rétt?

Nei, svo er eigi.

Þá er engin ástæða til að bíða neitt. Ég get þá væntanlega endurtekið þá spurningu síðar sem ég hef í huga. En ég vil taka það fram, að ég ætla að biðja menn að doka eilítið við, gera sér ljóst að það er ekki orðið lítils vert sem þessir hæstv. tíu ráðh. eru farnir að vinna í þessu landi. Það er ekki ákveðið verð lengur á neinni vöru í landinu öðruvísi en að þessir tíu menn ákveði hvað viðkomandi vara eigi að kosta. Þeir ákveða hvað fiskurinn eigi að kosta upp úr sjónum. Þeir ákveða hvað fiskkaupmaðurinn í Reykjavík má taka mikið verð fyrir að sækja fiskinn, sem hann selur, til Grindavíkur. Þeir ákveða, hvað gengi íslensku krónunnar eigi að vera, með tilskipunum. Þessir sömu ráðh. ákveða hvaða vexti menn eigi að greiða af lánum sem þeir taka, og þeir taka ákvarðanir um hvorn Jón Jónsson á þessum eða hinum staðnum megi kaupa sér togara, þá hvernig skip kaupa eigi, og þeir taka ákvörðun um hvar eigi að útvega peninga til kaupanna. Þessir tíu hæstv. ráðh. eru sem sé ekki orðnir lengur hefðbundin ríkisstj. í hefðbundnu þingræðisríki. Þeir eru einn daginn verðlagsyfirvald til að ákveða, eins og hæstv. félmrh. sagði, verð á smjörlíki og barnableium. Annan daginn taka þeir að sér hlutverk oddamanns í nefnd til að ákveða fiskverð. Þriðja daginn gefa þeir út tilskipun um hvert gengi íslensku krónunnar eigi að vera: í dag miðað við Bandaríkjadollar og á morgun miðað við meðalgengi annarra gjaldmiðla. Þá taka þeir sig til einn daginn og setjast í hlutverk Seðlabanka og fara að ákveða vexti o.s.frv., o.s.frv. Ég efast meira að segja um að í nokkru austantjaldsríki sé jafnmikið miðstjórnarvald og núverandi ríkisstj. er búin að taka sér í hendur. Ég efast jafnvel um að í nokkru kommúnistaríki austantjalds hafi ríkisstjórn tekið í sínar hendur öll þau völd sem þessir hæstv. ráðh. hafa ákveðið að þeir skuli nú fara með. Einu verkin, sem hæstv. ríkisstj. hefur ekki nokkurn tíma til að sinna og sinnir ekki, eru verkin sem hún á að sinna, þ.e. að stjórna landinu, að fjalla um þau mál sem m.a. ráða úrslitum um hvort hér er lífvænlegt til byggðar eða ekki. Þetta er ekki nema eitt dæmi af mörgum um fyrirgreiðslupólitík hæstv. ríkisstj., þegar ráðh. velta á milli sín þeim bolta hver hafi tekið ákvörðunina um kaup á tilteknu skipi fyrir tiltekna aðila og enginn vill bera ábyrgð á því - að manni skilst - deginum lengur. Þar sem hæstv. fjmrh. er kominn í salinn vil ég ítreka þá fsp., sem ég bar fram áðan, hvort það sé rétt að hæstv. ráðh. hafi í gær, þrátt fyrir umr. sem þá fóru fram um kaupin á þessu skipi, gefið út bréf með heimild til ríkisábyrgðar á allt að 90% af kaupverðinu. Ef þetta er rétt höfum við alþm. í sjálfu sér ekkert að gera með að ræða þetta mát frekar, því að þá liggur alveg fyrir að hæstv. ráðh. dettur ekki í hug að taka tillit til neins af því sem hér hefur verið sagt eða mun verða sagt um þetta mál. Ég hef spurt samráðh. hans í ríkisstj., á þeim stutta tíma sem liðinn er síðan ég kom hingað í húsið, hvort þeim væri kunnugt um að hæstv. fjmrh. hafi tekið þá ákvörðun sem ég spurðist fyrir um áðan. Ég náði að vísu ekki í alla ráðh. níu, en náði þó í nokkra þeirra, og enginn þeirra vissi af því að þessi ákvörðun hefði verið tekin. Þess vegna ítreka ég spurningu mína: Þrátt fyrir þær umr., sem hér fóru fram, þrátt fyrir þá gagnrýni, sem hér var fram sett á umrædd skipakaup, tók hæstv. ráðh. samt sem áður þá ákvörðun að gefa út heimild til ríkisábyrgðar á allt að 90% af kaupverði? Ég ætla ekki að fara mörgum orðum um málið sjálft, en vekja þó athygli á því hvernig menn, sem komið hafa nálægt málinu og skipta með einhverjum hætti á milli sín ábyrgðinni á því, veltu þessu máli á milli sín hér í ræðustól á Alþingi eins og heitri kartöflu. Enginn þeirra vildi kannast við að hann ætti neina óuppgerða sök í því máli. Hæstv. ríkisstj. reyndi að velta allri ábyrgðinni yfir á stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins þó að fyrir liggi að stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins tók sínar ákvarðanir í málinu alveg frá upphafi vegna þess að hún taldi að hún væri þar að fara að fyrirmælum ríkisstj. Stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins taldi sig vera að fara að fyrirmælum ríkisstj. frá upphafi málsins, eins og glögglega kemur fram í fundargerðum stjórnarinnar. Það var ekki fyrr en í gær að nokkrir ráðh. upplýstu að þetta væri allt saman misskilningur. Hæst fannst mér þó reitt til höggs hjá hæstv. sjútvrh. Hann viðurkenndi að vísu hér úr ræðustól að allt það, sem hv. þm. Sverrir Hermannsson hafði um orðaskipti þeirra að segja í frægu símtali, væri rétt. Hæstv. ráðh. viðurkenndi að Sverrir færi þar með rétt mál í flestum eða öllum atriðum, en bætti því við, að hann skildi ekki hvernig hv. þm. Sverrir Hermannsson gæti misskilið sín orð á þann veg að hann hafi verið að skýra frá skoðunum ríkisstj. Hæstv. ráðh. sagði: Ég kom af ríkisstjórnarfundinum í síma til Sverris og sagði „Menn telja“. Ég þykist ekkert endilega eiga við þá menn sem sitja í ríkisstjórninni, heldur bara menn svona almennt. - Og hæstv. ráðh. var alveg hissa á að hv. þm. Sverrir Hermannsson skyldi misskilja sig þannig, þegar hann fór að lýsa skoðunum manna á málinu, að hv. þm. Sverrir Hermannsson skyldi halda að ráðh. ætti við mennina í ríkisstj. Þetta var misskilningur sem hæstv. sjútvrh. botnaði ekkert í að forstjóri Framkvæmdastofnunar ríkisins skyldi gera sig sekan um. En þeir, sem fylgjast með umræðum um ýmis mál tengd sjávarútvegi í blöðum og útvarpi, hljóta að muna eftir því, að þetta er ekki í fyrsta skipti sem hæstv. sjútvrh. vill fá að hlaupa frá ábyrgð og ákvörðun sem hann hefur tekið. Hæstv. sjútvrh. er nokkuð gjarn á að tala að óathuguðu og óhugsuðu máli, og það hefur nokkrum sinnum hent hæstv. ráðh. að hann hefur séð það eftir á, að hann hefði betur hagað orðum sínum með meiri gætni fyrsta kastið, og viljað þá fá að hlaupa frá öllu saman. Þetta er því ekki í fyrsta skipti sem hæstv. ráðh. vildi gjarnan getað hlaupið undan ábyrgð á málum sem hann hefur haft afskipti af. Það er kannske mannlegt, en það er ekki stórmannlegt. En þetta er sem sé ekki einsdæmi frá hæstv. ráðh. Þó vil ég aðeins bæta einu við án þess að orðlengja nokkuð um þetta frekar: Í öllum þessum umræðum er rætt um að taka af fé skattborgara andvirði svo sem eins skuttogaraverðs vegna Norðurlandskjördæmis eystra. Á sama tíma eru þm. í Norðurlandskjördæmi vestra að ræða um svo sem eins og þrjú skuttogaraverð úr almannasjóði og þykir ekki mikið fé. Ég vil benda mönnum á að hér hefur nær ekki verið neitt um það spurt, hver væri líkleg rekstrarafkoma hjá þessu skipi sem á að fá almenning á Íslandi til að kaupa fyrir tiltekna aðila á Þórshöfn og Raufarhöfn. Menn virðast einskorða sig við að tala um málið á þeim grundvelli að almenningur eigi að kaupa þetta skip og afhenda það tilteknum aðilum til rekstrar og þar með sé málið búið, þar með séu íslenskir skattborgarar lausir allra mála. En svo er aldeilis ekki. Það þarf nefnilega meira en að kaupa skipið. Það þarf líka að reka það. Það kom fram í útvarpsfréttum um hádegið, sem ég hygg að hafi verið á vitorði nokkurra manna hér, að í grófum rekstraráætlunum, sem Framkvæmdastofnun ríkisins hefur gert um afkomu þessa skips, kemur í ljós að jafnvel þótt reksturinn á skipinu gengi framar vonum, þ.e. að afli yrði vel í meðallagi o.s.frv. og ekki yrðu nein sérstök óhöpp með þetta skip, vantar á sjöunda hundrað milljóna, í gkr. mælt, til þess að skipið geti staðið undir vöxtum og afborgunum. Við erum hér að tala utan dagskrár m.a. um vandamál sem skapast hefur vegna þess að það vantar milli 200 og 300 millj. gkr. til að ná endum saman vegna kaupa á þessu skipi. Menn fjargviðrast yfir því, að þessa peninga eigi nú að taka til viðbótar hinum úr almannasjóði, en menn mega þá ekki gleyma því, að það er meira sem á eftir fylgir. Öllum er okkur það auðvitað ljóst, að þær rúmlega 600 milljónir gkr., sem vantar til að endar nái saman í rekstrinum, eiga líka að koma úr vasa okkar hinna. Þær eiga líka að koma úr vasa íslenskra skattborgara frá ári til árs og ár eftir ár. Þannig er ekki aðeins verið að láta landslýð gefa tilteknum aðilum skip, það er líka verið að ætlast til þess að íslenskur almenningur borgi rekstrarhallann sem verður af þessum togara frá ári til árs og ár eftir ár. Í umr. í gær virtist að enginn hefði sérstakar áhyggjur af þessu. Og hæstv. sjútvrh. upplýsir í umr. í gær - maðurinn sem hefur öðrum ráðh. fremur haft frumkvæði um þessi skipakaup - að hann hafi fyrst farið að spyrjast fyrir um rekstrargrundvöll skipsins fyrir tíu dögum. Fyrir tíu dögum bað hann um athugun á rekstrargrundvelli umrædds skips. Það var fyrst þá sem hæstv. ráðh. fór að hugleiða í alvöru hver bakreikningurinn kynni að verða, sem hann ætlar að senda íslenskum skattborgurum. Hér eiga sæti menn sem beitt hafa áhrifum sínum á Alþingi til að taka heila atvinnugrein í landinu á ríkisframfæri, til að taka heila atvinnugrein í landinu á framfæri almennra skattborgara. Kostnaður almennings af rekstri þessarar atvinnugreinar nálgast nú að vera álíka há prósenta af heildarútgjöldum íslenska ríkisins og það kostar breska skattborgara að reka breska herinn. Það er ekkert skrýtið þó að mönnum, sem bera ábyrgð á þessu, finnist ekki aldeilis mikið um að tala þó að svo sem einn skuttogari sé tekinn á framfæri almennings til viðbótar. Það er mjög athyglisvert hvaða hv. þm. og hæstv. ráðh. það eru sem ganga þarna fram fyrir skjöldu og láta sér ekki detta í hug svo mikið sem spyrjast fyrir um hugsanlega rekstrarafkomu skipsins fyrr en fyrir tíu dögum. Það eru ráðh. og þm. Framsfl. Það er ekki tilviljun. Eins og ég sagði, herra forseti, væri full ástæða til að fara nokkru frekar út í þá sálma. Það ætla ég samt ekki að gera hér. En ég ætla að biðja menn að hugleiða í ró og næði hvort þessi ævintýri séu ekki svipuð og þau sem gerðust með sláturhús á Íslandi hér í eina tíð, þegar var verið að sjá svo um að þau kæmust öll undir eina og sömu stjórnina. Hverjir skyldu það nú eiginlega vera sem eiga að selja afurðirnar sem með þessum hætti er verið að afla fyrir fjárframlög almennings? Hverjir skyldu það nú vera sem eiga að hafa tekjurnar af sölu þeirra afurða? Ég ætla ekki að fara frekar út í þá sálma, en þetta er þó atriði sem ég tel að sé fyllilega umhugsunarvert fyrir alþm. Ég ætla í lokin að bæta við tveimur atriðum. Í fyrsta lagi minni ég á það, sem raunar kom fram í Ed. í gær, að fulltrúi Alþfl. í stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins hefur frá upphafi verið andvígur þessum togarakaupum með þeim hætti sem að þeim hefur verið staðið. Hann hefur greitt atkvæði gegn þeim og verið andvígur málinu frá upphafi og verið eini stjórnarmaðurinn í stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins sem þá afstöðu hefur haft alveg frá upphafi og til þessa dags. Ég vil enn fremur bæta því við til frekari upplýsingar, að það er rétt, sem kom fram hjá hv. þm. Eggert Haukdal, formanni stjórnar Framkvæmdastofnunar ríkisins, hér í gær, að það er harla lítið samræmi milli annars vegar frv. til lánsfjárlaga, sem hæstv. fjmrh. leggur fram, og hins vegar þeirrar hugmyndar hans, sem nú virðist vera orðin ákvörðun, að afla fjár til þessara togarakaupa með því að ganga á sérstakan sjóð sem formaður stjórnar Framkvæmdastofnunar ríkisins fékk hjá ríkisstj. sællar minningar til að efla skipasmíðaiðnað í landinu. Hæstv. fjmrh. lét í það skína, að féð, sem hér um ræðir, væri til skipakaupa, það væri ekki sérstaklega ætlað til skipasmíðaverkefna innanlands. Á þeim grundvelli vildi hann rökstyðja þá ákvörðun sína að taka hluta af þessu fjármagni til kaupa á umræddu skipi, sem eins og allir vita er ekki smíðað á Íslandi, heldur keypt utanlands frá. En hæstv. ráðh. og formanni Framkvæmdastofnunar ríkisins, hv. þm. Eggert Haukdal, hefur sést yfir eitt atriði í þessu sambandi. Hæstv. fjmrh. virðist ekki muna það frá degi til dags hvað hann leggur fram hér í sölum Alþingis. Á sama tíma og hann beitir fyrir sig þessari röksemdafærslu stendur annað í athugasemdum með 12. gr. í frv. til lánsfjárlaga. Greinin er svohljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Byggðasjóði er heimilt að taka lán allt að 15 millj. kr. til að endurlána til smíði fiskiskipa.“ Þetta er greinin sjálf, en í aths. við greinina stendur að ráðgert sé að Byggðasjóður veiti fyrirgreiðsluna vegna skipasmíði innanlands. Í þessu frv. er því leitað sérstakrar heimildar til öflunar fjármagns til endurlána. M.ö.o.: Skýringin, sem hæstv. fjmrh. gefur sjálfur í frv. til lánsfjárlaga á þessari umræddu 12. gr., er sú, að féð, sem þarna er verið að ræða um, eigi að fara til skipasmíðaverkefna innanlands. Hann kom sjálfur í ræðustólinn í gær og hélt því fram, að það væru engin ákvæði sem byndu umrætt fjármagn við innlend skipasmíðaverkefni og því hefði hann fulla heimild til að taka af því til að ráðstafa til kaupa á þessum innflutta togara. En í sömu andránni og hæstv. ráðh. heldur þessu fram leggur hann fram hér á Alþingi frv. til lánsfjárlaga þar sem hann sjálfur segir að umrætt fé sé eyrnamarkað skipasmíðaverkefni innanlands. Þannig stenst ekki frá einni stund til annarrar það sem hæstv. ráðh. segir og gerir í þessari hv. deild. Ég hlýt því í þessu sambandi að taka undir með hæstv. iðnrh. og staðfesta það, a.m.k. hvað mig varðar, að ég tel að sá skilningur hans sé réttur, sem fram hefur komið í blaðaviðtölum við hæstv. ráðh., að þetta umrædda fjármagn hafi verið eyrnamarkað til skipasmíðaverkefna innanlands og því sé hæstv. fjmrh. eða ríkisstj. óheimilt að taka til nota af því fjármagni til að kosta innflutning á fiskiskipi sem ekki var smíðað hér. Þessi skilningur hæstv. iðnrh. hlýtur að vera réttur, einfaldlega vegna þess að hann er festur hér á blað í þskj. af hæstv. fjmrh. sjálfum. Það þarf þá ekki frekar vitnanna við um hvor hæstv. ráðherranna hafi rétt fyrir sér í þessu sambandi. Herra forseti. Ég tel enga ástæðu til að fara frekari orðum um þetta mál að þessu sinni, en ítreka þá fsp. sem ég gerði til hæstv. fjmrh. áðan.



Herra forseti. Ég ætlaði mér ekki að taka frekari þátt í þessum umr., þar sem mér þykir að þetta mál sé nú farið að fá svo ótrúlega fyrirferð í þingsölum að ég veit ekki til hvers ætti eiginlega að jafna, en vegna fsp., sem hér hefur komið fram, sé ég mig til neyddan að bæta nokkrum orðum við. Auk þess sem segja má að þó að ég sé ekki frekar en margir aðrir allt of hrifinn af aðdraganda og undirbúningi þessa máls og telji að kaupverð skipsins sé allt of hátt, þá get ég ekki látið hjá líða að mótmæla ýmsum ýkjum og ósannindum sem borin eru á borð í þessu máli og eru sannarlega ekki til þess fallin að gera málið einfaldara í augum almennings. Ég hefði sannarlega talið æskilegt að endurskoða þessi togarakaup þannig að kaupverðið hefði verið viðráðanlegra fyrir þá sem kaupa skipið. En ég er einn þeirra mörgu sem telja að nú, eftir að samningar hafa fyrir alllöngu verið gerðir um þessi skipakaup, sé ekki forsvaranlegt, hvorki fyrir ríkissjóð né Framkvæmdastofnunina, að fara að fleygja 300–400 millj. út um glugga með því að rifta samningum.  Ég vil sérstaklega mótmæla þeim ummælum, sem uppi hafa verið höfð hér í þinginu og þá ekki síður í fjölmiðlum, að það eigi að leggja fram úr ríkissjóði 80% af kaupverði. Svo er að skilja á því, að ég hafi ekki undan að moka fé úr ríkissjóði í þessi togarakaup. Auðvitað er þetta eins og hver önnur endaleysa. Hérna er einungis um það að ræða að ríkissjóður ábyrgist erlend lán sem tekin eru í þessu skyni. Síðan tekur ríkissjóður auðvitað veð í skipinu og gerir jafnframt samning um að hann fái greiðslur af aflaverðmæti upp í vexti og afborganir sem greiða þarf af þessum lánum.  Ég vil líka mótmæla því alveg sérstaklega, sem fram hefur komið hér af einhverjum misskilningi, að ákvörðun Framkvæmdastofnunar í þessu máli muni lenda á skipasmíðaiðnaðinum í landinu. Þetta er misskilningur. Ég vil hafa það alveg á hreinu að þessum misskilningi sé eytt vegna þess að ég heyri að þó að ég hafi verið að reyna að leiðrétta þetta, t.d. í umr. í gær, halda fjölmiðlarnir útvarp og sjónvarp áfram að tyggja þetta eins og einhverja gefna staðreynd. Þetta er hreinn misskilningur frá upphafi til enda. Þegar um það var rætt á haustmánuðum, hvað ríkissjóður þyrfti að veita Byggðasjóði mikla viðbótarfyrirgreiðslu umfram það sem þegar hafði þá verið ákveðið með tillögum í fjárlögum og þar sem getið er um bein framlög úr ríkissjóði og lánsfjármögnun Byggðasjóðs, þá kom fram að skuldbindingar Byggðasjóðs vegna skipakaupa gætu numið allt að 3000 millj. gkr. á næsta ári. Með hliðsjón af þessu var ákveðið að útvega Byggðasjóði 1500 millj. gkr. til viðbótar í lán og að ríkissjóður mætti ábyrgjast þessi endurlán allt að 1500 millj. gkr. Eins og ég gerði grein fyrir hér í gær, var það skoðun mín og er skoðun mín enn, að kaupin á togaranum til Þórshafnar hafi verið innifalin í þessari upphæð alveg ótvírætt. - Ég get hér upplýst hvaða skip var verið að ræða um í sambandi við innlenda skipasmíði: Það var verið að tala um skipið Jón Magnússon frá Patreksfirði og áætlað að Byggðasjóður þyrfti að lána í það 110 millj. Það var um að ræða skipið Skagstrending og lán Byggðasjóðs upp á 560 millj. Það var um að ræða skipið „Flakkarann“ svonefnda, sem er eign Slippstöðvarinnar, og lán Byggðasjóðs í því sambandi upp á 280 millj. Og það var um að ræða skipið Hólmadrang og lán Byggðasjóðs að upphæð 840 millj. Samtals voru þetta 1790 millj. Til viðbótar þessu gat svo komið til greina að á Byggðasjóð féllu skuldbindingar vegna Fáfnis hf. á Þingeyri, sem ætlar að láta byggja skip í Slippstöðinni á Akureyri. Lán Byggðasjóðs yrðu þá allt að 600 millj. kr. ef til þess kæmi, en mér vitanlega höfðu þá ekki verið teknar neinar ákvarðanir um að þetta skip yrði smíðað og mér skilst að endanlegir samningar um það hafi enn ekki verið gerðir, a.m.k. mun Fiskveiðasjóður ekki vera búinn að afgreiða það mál. Til viðbótar við þessa upphæð, sem ég nú hef nefnt og nemur um 2400 millj. ef allt er talið, voru nokkur önnur lán af hálfu Byggðasjóðs þannig að samanlagt var talið að upphæðin gæti farið eitthvað upp fyrir 3000 millj. kr. Þá var að sjálfsögðu reiknað með, a.m.k. eins og þetta birtist mér, að skipið, sem ætti að fara til Þórshafnar, væri inni í þessari upphæð. Þegar síðan er ákveðið að 1500 millj. séu veittar til viðbótar til Byggðasjóðs er ekki um það að ræða að menn séu að koma á silfurfati með 1500 millj. til skipasmíðaiðnaðarins í landinu. Hann hefði fengið sitt hvernig sem allt hefði oltið. Það hefði þá bara kostað það, að lánveitingar Byggðasjóðs til annarra mála hefðu orðið minni. Viðbótarframlag til skipasmíðaiðnaðarins sem slíks skiptir þar af leiðandi ekki máli í þessu sambandi. Hann var búinn að fá loforð meira eða minna fyrir þessari fyrirgreiðslu úr Byggðasjóði og hefði fengið þessar upphæðir hvort sem þessi fyrirgreiðsla ríkissjóðs hefði komið til eða ekki. En það er ljóst, að ef Byggðasjóður hefði þurft að standa við að reiða fram öll þessi lán til skipasmíðaiðnaðarins hefði ráðstöfunarfé sjóðsins til annarra mála orðið minna að sama skapi. Það vorum við með í huga þegar við ákváðum að 1500 millj. kr. yrðu útvegaðar til að láta í Byggðasjóð. Það er því ljóst af orðum mínum, að sú ákvörðun, sem tekin var um 1500 millj. eða sú ákvörðun, sem varðar það skip sem á að fara til Þórshafnar, snertir ekki skipasmíðaiðnaðinn í landinu á einn eða neinn hátt. Það er aftur á móti alveg rétt, sem kom fram hjá hv. þm. Sighvati Björgvinssyni, að orðalagið í frv. til lánsfjárlaga er ekki alls kostar heppilegt. Það er kannske fullónákvæmt og þarfnast nánari skoðunar. Mér var strax ljóst þegar ég sá frv. að þarna höfðu orðið mistök. En ég vil samt benda á það, að í raun og veru er hægt að túlka þetta ákvæði á þann veg, að sú 600 millj. kr. viðgerð á skipinu, sem á að fara fram í Slippstöðinni á Akureyri, rúmi þá fyrirgreiðslu sem þarna er verið að ræða um.  Hv. þm. Sighvatur Björgvinsson bar fram þá fsp. í gær, hvort rétt væri að ákveðið hefði verið að hækka ábyrgðarhlutdeild ríkissjóðs úr 80% í 90% með bréfi sem hefði verið sent í gær. Ég vil láta það koma hér fram, að í gær var sent bréf frá fjmrn. þar sem gerð var grein fyrir því, að þegar hefði verið ákveðið að nota heimild í lögum um 80% ábyrgð vegna kaupa á skuttogurum, en jafnframt væri fyrirhugað, sbr. ákvæði í lánsfjárlögum, að taka ábyrgð á 10% til viðbótar. Samanlagt eru því áformin í sambandi við þetta skip um 90% ábyrgð ríkissjóðs. En auðvitað er þetta háð samþykki Alþingis. Það er alveg ljóst af bréfinu sem sent var í gær, að enn eru þetta einungis áform. Ef Alþingi er ekki reiðubúið að samþykkja, að ákvæðið um 1500 millj. nái til þessa skips og fyrirgreiðslu til þess segir sig auðvitað sjálft að þá fellur það áform um sjálft sig, nær ekki fram að ganga. En þannig var þetta hugsað á sínum tíma og þannig hafði ég alltaf skilið það og þess vegna hefur verið við það miðað. Ég held að þessi útskýring mín geri fulla grein fyrir fsp. hv. þm. Það eru 80 prósentin, sem eru nú í lögum, sem áfram verður gert ráð fyrir að eigi við í þessu sambandi, og ef lánsfjárlagafrv. verður að lögum og það verður orðað á þann veg að það rúmi ótvírætt fyrirgreiðslu í þessu sambandi verður hún notuð í þessu skyni. Bréf um það hefur verið sent. Í þessu bréfi kemur jafnframt fram, að rn. hefur ákveðið að krefjast 20% hlutdeildar í aflaverðmæti næstu tvö árin og sé sá hlutur ætlaður til að greiða vexti og afborganir af láninu.



Herra forseti. Ég kemst ekki hjá því að gera strax nokkrar aths. við ræðu hv. þm. Sighvats Björgvinssonar. Hann notaði æðioft orðin „að margt væri skrýtið“ o.s.frv. Ég get ekki sagt að mér hafi þótt ræða hans neitt skrýtin, - við eigum hans málflutningi að venjast, - en það, sem sagt var, er allt fullt af rangtúlkunum og fullyrðingum sem ég verð að leiðrétta. Hann fullyrti að enginn vildi taka ábyrgð á þessu. Ég sagði í gær að ég tæki fulla ábyrgð á því að hafa samþykkt viðbótartogara. Það gerði ég á fundi fyrst þegar til mín kom forstjóri Framkvæmdastofnunar, sem hér situr, í byrjun júlí ásamt fleirum og afhenti mér eintak af samþykkt Framkvæmdastofnunar frá 4. júlí, sem fram kemur í bréfi til forsrh., dags. 8. júlí. Ég sagði þá að að þessari niðurstöðu fenginni skyldi ég samþykkja að þarna kæmi viðbótartogari og á því tek ég alla ábyrgð. Togarinn hefði að sjálfsögðu ekki komið ef ég hefði hafnað því, geri ég ráð fyrir, og vonandi þarf ekki að fara fleiri orðum um það. Ég hef hins vegar lítið svo á, að það væri ekki verkefni sjútvrh. að ákveða hvers konar skip útgerðarmenn kaupa. Hv. þm. talar um frumkvæði. Flokksbróðir hans, hv. þm. Árni Gunnarsson, var þó maður til að viðurkenna að hann hefði átt frumkvæði með því bréfi sem hann skrifar ásamt fleiri þm. Ég hef ekki séð hann hlaupa undan merkjum. Og hv. 1. þm. Vestf. viðurkenndi þátt sinn í því að samþykkja upphaflega ábyrgð. Hvaða sleggjudómar eru þetta hjá hv. þm. Sighvati Björgvinssyni? Hv. þm. talar mikið um vanskil. Því miður eru vanskil allt of mikil í útgerð. En ég hygg að hv. þm. viti í raun og veru að t.d. eru nokkrir góðir togarar í okkar kjördæmi í mjög miklum vanskilum, skulda hundruð milljóna. Ætlum við að segja þjóðinni að þeir séu ómagar á íslensku þjóðinni? Þeir flytja gífurlegt aflaverðmæti í land, halda uppi atvinnu. Og ég vil halda því fram, að þrátt fyrir þessi vanskil, sem eru vissulega mjög erfið og umhugsunarverð, séu þeir ekki ómagar á þjóðinni. Ég vil leyfa mér að vona að þeir greiði að lokum öll þau vanskil sem á þeim hvíla. Sumir þessara togara voru samþykktir í Fiskveiðasjóði, og reyndar allir sem þarna er um að ræða, fyrir mína tíð. Sumir voru samþykktir í tíð hv. þm. Matthíasar Bjarnasonar. Það er líklega enginn af þessum samþykktur í tíð hv. þm. Kjartans Jóhannssonar. Þeir eru að koma þrír. Það verður gaman að sjá hvernig þeir standa sig. Ég get ekki ætlast til þess, að hv. fyrrv. sjútvrh., Matthías Bjarnason, tæki ráðin af útgerðarmönnum og segði þeim að þessir togarar kæmu ekki til með að bera sig og því skyldu þeir ekki kaupa þá. Þá væru nú fyrst ríkisafskiptin orðin mikil ef sjútvrh. ætti að vera að ákveða hvort ákveðið skip er arðbært eða arðbært ekki eftir að viðkomandi sjóðir og fleiri hafa samþykkt það. Ég vísa því algjörlega á bug og ég mun aldrei fallast á það á meðan ég er þar, að sjútvrn. taki þannig upp daglegt eftirlit með ákvörðunum einstakra útgerðarmanna, sem hafa fengið sín skip samþykkt eftir leiðum sem hér eru farnar, t.d. hjá Fiskveiðasjóði eða Byggðasjóði o.fl.  Hv. þm. gerði mikið úr því sem fór á milli mín og forstjóra Framkvæmdastofnunar, hæstv. forseta þessarar deildar. Það virtist ekki komast inn í hans koll hvað um var að ræða. Ég viðurkenndi í gær að misskilningur virtist um eitt orð, hvort ég hafi sagt: „menn eru þeirrar skoðunar að málin skuli leysa svona“ eða „við erum þeirra skoðunar“. Ég nota sjaldan orðið „menn“ út af fyrir sig. En þarna vorum við að ræða um fund sem við sátum, fjmrh., ég og forstjóri þessarar stofnunar, niðri í Kringlu. Ég átti að sjálfsögðu við að við fjmrh. vorum og erum þeirrar skoðunar að málið mætti leysa svona. Það virðist valda miklu fjaðrafoki. Nóg um það. Ég ætla ekki að fara að ræða fiskverð hér. Seinna gefst tækifæri til þess. En það kemur mér þó spánskt fyrir sjónir ef í þeirri ríkisstj., sem hv. þm. sat í, hefur ekki verið rætt um fiskverð, Í þeirri ríkisstj. einni, sem ég hef setið í áður, var ætíð rætt um fiskverðsákvörðun ef oddamaður varð að skerast í leikinn. Ég held að fiskverðsákvörðun sé svo mikilvæg að vafasamt sé að ræða slíkt ekki í ríkisstj. En ég vil koma að málefnalegri ræðum, sem hér hafa verið fluttar, fyrst ég er staðinn upp. Hv. þm. Magnús H. Magnússon nefndi réttilega að fjölgun togara þýði skerðingu á kjörum sjómanna, þ.e. minni þorskafla. Þetta er rétt og er umhugsunarmál. En skerðir ekki BÚR-togarinn neitt afkomu sjómanna eða þeir sex togarar sem hafa verið samþykktir af Fiskveiðasjóði undanfarin þrjú, fjögur ár? Þeir gera það því miður. Ég vona að þeir togarar standi sig, t.d. BÚR-togarinn sem kostar á sjötta milljarð. Það vona ég sannarlega. En ég verð að halda því fram, að þeir skerði líka kjör sjómanna. Hv. þm. Vilmundur Gylfason spurði um franskt skip. Ég reyndi að afla mér upplýsinga um þau mál. Ég vil segja það hér, að þegar forstjóri stofnunarinnar ásamt fleiri kom til mín á fund spurði ég hvað skipið ætti að kosta. Mér var sagt að gert væri ráð fyrir að það kostaði 1400–1500 millj. Ég stóð í þeirri góðu trú að það yrði u.þ.b. verðið, ég verð að viðurkenna það. Ég held að sú breyting sé ákaflega vafasöm sem síðan hefur verið gerð, en tel að það sé málefni útgerðaraðilanna fyrst og fremst og Framkvæmdastofnunar sem bauð fram aðstoð í þessu máli í þeirri samþykkt sem hún gerði 4. júlí. Hvenær hætt er við franskt skip og kaup fest á norsku veit ég því ekki. En ég kynnti mér það einnig í morgun, að Framkvæmdastofnun gefur út ábyrgðarskírteini fyrir 10% af kaupverði skipsins og það er dagsett 17. okt. og tekið fram í þeirri ábyrgð að það sé byggt á kaupsamningi sem gerður hafi verið 19. sept. um kaup á þessum togara, Iversen, eða hvað hann heitir, með viðbótarsamningi, dagsettum 25. sept. Ég hef að vísu ekki séð þann samning, en ég tel ljóst að Framkvæmdastofnun hafi séð þann samning. Það hlýtur að vera, því ábyrgðin er gefin út á þeim grundvelli. Það hlýtur að koma fram um hvers konar skip er að ræða. Þá hefur það verið orðið norskt enginn vafi. Hv. þm. Árni Gunnarsson spyr hver ákveði kaup þessa togara. Ég hef kannske að hluta svarað því. Hv. þm. Friðrik Sophusson gaf hálfpartinn til kynna samþykkt Framkvæmdastofnunar hefði breyst í meðförum ráðherra. Ég mun láta ljósrita það bréf og afhenda hv. þm. svo hann geti sannfærst um að þar er engin fölsun af minni hálfu - og þarf ekki að ræða meira um það. Ég vil hins vegar leyfa mér að bera fram fsp. til hæstv. forseta þessarar deildar, forstjóra Framkvæmdastofnunar. Í Dagblaðinu í gær er skýrt frá viðtali við hann og fleiri. Þar segir svo og haft - innan gæsalappa - eftir Sverri Hermannssyni: „Ég flutti stjórn Framkvæmdastofnunar skýrslu um stöðuna í togaramálinu fyrir Þórs- og Raufarhöfn í gærmorgun. Þegar umræður voru hafnar hringdi sjútvrh. og tjáði mér að málið hefði verið rætt á fundi ríkisstj. þá um morguninn. Viðhorf stjórnarinnar væri að það væri að fara úr öskunni í eldinn að hætta við kaup togarans. Áherslu skyldi leggja á að lækka endurbótakostnað. Kaupverð skyldi skoðast 28 millj. norskra kr. Hlutur byggðasjóðs skyldi vera 10% af því verði, en 10% mætti taka af sérstöku framlagi sem ríkissjóður ætlar að tryggja sjóðnum (svokallað sælgætisgjald) og stæði ábyrgð ríkissjóðs þar að baki.“ Þetta er allt annað en m.a. hæstv. forseti gerði grein fyrir hér í gær. Hérna kemur hvergi fram, sem hann sagði í gær, en ég hefði undirstrikað í upphafi og lok míns samtals að ekki væri von á neinni samþykkt frá ríkisstj., heldur má skilja þetta svo, að hér sé einmitt um samþykki ríkisstj. að ræða. Ég man ekki til þess, að hann notaði í gær nokkurn tíma orðið „skyldi“. Ég vildi gjarnan að hæstv. forseti leiðrétti þessi ummæli sín ef þau eru röng.



Herra forseti. Maður skyldi halda af þeim umræðum sem hér hafa farið fram, að þetta væri eina skipið sem hefði verið smíðað eða komið á miðin á undanförnum árum. Ég man ekki til þess, að neinn hv. þm. bæði um að taka til máls utan dagskrár þegar öðrum skipum hefur verið hleypt af stokkum eða þau komið til landsins. Ég hef ekki heldur heyrt það, að t.d. hv. þm. Magnús H. Magnússon hafi bent á að aðrir togarar en þessi Þórshafnartogari mundu taka eitthvað af þorski eða öðrum sjávarafla. Öll umræðan um þetta mál snýst um að þessi eini togari, ekkert annað skip, geri þetta. Ég vil vekja athygli á þessari umræðu. Það er merkilegt t.d., að eins hógvær þingmaður og 1. þm. Reykn. er, hv, þm. Matthías Á. Mathiesen, kemur upp í ræðustól og segir: Þetta er einstakt mál. 1973 komu þrír togarar til landsins. Hvert fóru þeir? Einn fór til Reykjavíkur, einn til Hafnarfjarðar og einn til Akureyrar. Þeir fengu ekki 100% fyrirgreiðslu í sambandi við þessi kaup, heldur var talið á þeim tíma að þeir hefðu fengið 105%, þ.e. að allur pakkinn var tekinn, ekki einungis skipið sjálft, heldur líka veiðarfæri. En þá eru skipakaupin núna allt í einu orðin einstakt mál, - eitthvað sem aldrei hefur áður gerst í þessu landi. Menn athuga það ekki t.d. líka, að það eru tveir togarar skrásettir á Tálknafirði. Annar kom árið 1980. Ég er kannske orðinn minnislítill, en tók einhver hv. þm. til máls þá? Það eru 273 íbúar á Tálknafirði, miðað við það sem stendur í Hagtíðindum. Það mun víst rétt vera að annar togarinn landi, a.m.k. öðru hvoru og kannske alfarið, á Bíldudal. En þó að maður leggi þær íbúatölur saman stendur miklu færra fólk á þessum tveimur stöðum á bak við þá togara, sem ég er að tala um, en Þórshafnarskipið. Ég ætla ekki að finna að því þótt þetta hafi verið gert á Tálknafirði. Ég er eingöngu að benda á að ég gæti komið með óteljandi dæmi um að skip hafi verið flutt inn án þess þó að það hafi verið gert að öðru eins máli og þessi Þórshafnartogari er orðinn. Það mætti náttúrlega minna á margt fleira í því sambandi, bæði á loðnuskipin og ýmislegt fleira, en ég ætla ekki að fara út í þá sálma að þessu sinni. Menn tala um að það sé verið að sækja í vasa skattborgaranna, og það er verið að tala um hvaða rekstrargrundvöllur sé fyrir þessu skipi. Er málið svona einfalt? Hver er rekstrargrundvöllur fyrir þau skip sem kosta næstum því tvöfalt meira? Er hann fyrir hendi'? Eins og hv. þm. Sighvatur Björgvinsson talaði áðan mætti ætla af orðum hans að vegna þess að skipin eru orðin svo dýr ættum við að hætta kaupa skip. Hann hafði ekki áhyggjur af neinum togara öðrum í þessu landi en Þórshafnartogaranum. Það er eins og þetta skip sé komið á heilann á sumum þingmönnum. Ég verð að spyrja: Er það eðlilegt og er það ekki umhugsunarvert að þetta mál skuli vera rætt hér dag eftir dag í sölum Alþingis, en önnur hliðstæð mál ekki? Menn tala um að þetta skip sé dýrt. Það fer náttúrlega eftir því hvaða mælikvarða menn hafa á því, hvað er dýrt og hvað er ódýrt. Ég hef enga þekkingu á því að meta skip. En er það alveg víst, t.d. ef ég færi að kaupa bíla, að þó að ég keypti bíl sem væri nýrri og kostaði fleiri krónur væru það í raun og veru verri kaup - gæti það ekki verið það gagnstæða - en að kaupa 7–8 ára bíl, þó hann kostaði eitthvað færri krónur? Er ekkert spurt um það í sambandi við þessi mál, hvað er verið að kaupa? Horfa menn einungis á tölur, og athuga menn það ekki í sambandi við þessi skipakaup, ef rétt er frá skýrt, að svipað skip og þarna er um að ræða mundi kosta fast að því helmingi meira ef ætti að byggja það innanlands? 9. þm. Reykv., Vilmundur Gylfason, talaði um að þetta skip væri þrisvar sinnum dýrara en hefði verið rætt um. Ég er kannske ekki nógu góður í stærðfræði, en ég man ekki betur en væri verið að tala um að skipið mundi kosta 1400-1500 millj. og átti þá eftir að breyta því. Það var 7-8 ára gamalt skip, eftir því sem mér var tjáð, en þetta er svo þrisvar sinnum dýrara. Þetta er málflutningurinn. Hvenær var ákveðið að kaupa þetta skip? Hæstv. sjútvrh. er búinn að svara því. Samningurinn mun vera undirskrifaður 19. sept., efir því sem sést í ábyrgðaryfirlýsingunni. Svo kemur formaður stjórnar Framkvæmdastofnunar ríkisins hér og segir að það sé ekki búið að gera neinn samning. Ætli hann hafi ekki verið mættur á þessum fundum? Hvernig er hægt að vitna í samning ef hann hefur aldrei verið fyrir hendi hjá Framkvæmdastofnuninni? Málflutningurinn er skrýtinn. Hv. þm. Vilmundur Gylfason talaði um að hér væri um einhver skuggaviðskipti að ræða. Hvað á þm. við? Hvað meinar þessi þm. með skuggaviðskiptum? Hann spyr enn fremur að því, hver hafi ákveðið að kaupa þetta skip og hvenær. Það er búið að svara því hvenær. Þeir menn, sem fóru út fyrir hönd Norður-Þingeyinga, ákváðu það eftir að vera búnir að skoða mörg skip, að mér er tjáð. Ég hef líka spurt að því nú, hvernig hafi staðið á því, að það var horfið frá því að kaupa þetta franska skip. Það vill svo til að í Útgerðarfélagi Norður-Þingeyinga eru ekki einungis Raufarhöfn og Þórshöfn, heldur enn fremur hrepparnir Svalbarðsstrandarhreppur og Sauðaneshreppur. Ég hef spurt oddvitana þar, hvort þeir hafi fylgst með því, hvernig þetta hafi verið, og fleiri menn. Það var almennur vilji fyrir því fyrir austan að reyna að fá ársgamalt eða tveggja ára skip ef það væri hægt. Því olli reynslan af hinum togaranum, óttinn við að sagan mundi endurtaka sig. Hv. þm. Vilmundur Gylfason spyr forseta deildarinnar að því, 4. þm. Austurl., hv. þm. Sverri Hermannsson, niður um hverja hann hafi viljað leysa. Ég hef fengið þetta orðrétt eins og þm. mun hafa sagt þetta í sjónvarpinu. Hv. þm. forseti deildarinnar mun hafa sagt þetta, eftir því plaggi sem ég hef fengið frá sjónvarpinu. „Já, því miður er þetta mál þannig vaxið að mínum dómi. Héðan af þarf að stöðva það til þess að leysa ofan um þá menn sem með þessum hætti haga sér: kaupendur, umboðsmenn og aðra sem með þessum hætti ganga fram.“ Af þessu tilefni vil ég enn fremur spyrja forseta deildarinnar: Við hverja átti hann? Ástæðan fyrir því, að ég spyr um þetta, er sú, að ég tel að þm. séu umboðsmenn kjósenda sinna. Ég hygg að flestir hugsi þannig. Þess vegna vil ég fá það alveg hreint út við hverja er átt. Ég hygg að ummælin t.d. um hina ungu menn í Norður-Þingeyjarsýslu séu algjörlega ómakleg, sem hafa bæði verið í fjölmiðlum og hér á þinginu, að þeir hafi verið að gera eitthvað sem sé athugavert. Það eina, sem er rétt í þessu sambandi, er að niðurstaða þeirra var að kaupa ársgamalt skip sem reyndist að vísu dýrara en 7–8 ára skip. Það er málið. Að marggefnu tilefni vil ég enn fremur spyrja hv. 4. þm. Austurl. að því, hvort þm. Norðurl. e. hafi legið á upplýsingum er varða þessi togarakaup eða villtu um fyrir starfsmönnum Framkvæmdastofnunar ríkisins á nokkurn hátt í sambandi við þetta mál. Ég vil líka fá þetta upp vegna þeirrar umræðu sem hér fer fram. Ég fullyrði að enginn af þm. Norðurl. e. hafi villt um fyrir neinum í þessu máli eða legið á upplýsingum. Þetta hef ég ekki eftir hæstv. forseta, en það er spurt að gefnu tilefni: umræðunni sem hér fer fram og hefur farið fram í þjóðfélaginu. Ég hef náttúrlega verið sérstaklega nefndur til sögunnar í sambandi við þessi mál og ýmsum, sem hafa haft sambandi við mig, hefur fundist að sumt af því, sem vissir aðilar hafa sagt, hafi ekki verið af neinum sérstaklegum velvilja mælt í minn garð. Hitt vil ég þó taka fram, þannig að það liggi á hreinu, að þegar sumir af þessum aðilum brigsla mér hljómar það eins og lofsöngur í mínum eyrum. Þá er komið að máli Framkvæmdastofnunar ríkisins. Það liggur nefnilega fyrir, að samningur lá fyrir upp á 21 millj. norskar kr. þegar ákvörðunin var tekin. Það liggur líka fyrir, að það var skýrt frá því á sama fundi að þetta væri rækjutogari sem þyrfti að breyta. Það var giskað á að það mundi kosta a.m.k. 3–4 millj. norskar. Ég vil spyrja: Er það reynslan hér að áætlanir hafi reynst lægri þegar á reynir en menn hafa haldið? Þarna var ekki inni í fiskikassar, lántökukostnaður og ýmislegt annað. Ég tel að Framkvæmdastofnun hafi að vissu leyti hlaupið frá málinu þegar var samþykkt að standa við 20% af 21 millj. Hún var búin að samþykkja í sjálfu sér hærri upphæð því það lá í augum uppi að það yrði að breyta þessu skipi. Það lá fyrir að það mundi kosta a.m.k. allt að þeirri upphæð sem ég gat um áðan. Það er ekki stórmannlegt að hlaupa frá málum. Það er spaugilegt að togarinn, sem hefur valdið svona mikilli umræðu, skuli vera frá þessum stað. Þaðan kom sá maður sem á frumkvæðið að því að Framkvæmdastofnun ríkisins og Byggðasjóður eru til. Þar var hann og starfaði sem fulltrúi þess staðar. Eins og ég gat um í gær var gerð byggðaáætlun um Norður-Þingeyjarsýslu. Í kjölfar samþykktar um Byggðajafnvægisstofnun ríkisins var flutt till. af Gísla heitnum Guðmundssyni, 1970, um þessa byggðaáætlun. Hún var tilbúin 1976. Ég vil biðja hv. þm. að lesa lögin um Framkvæmdastofnun ríkisins gera sér grein fyrir því, til hvers þessi stofnun er. Það virðist vera að ýmsir geri sér ekki grein fyrir því. Það kom fram ýmislegt umhugsunarvert í ræðu hv. þm. Sighvats Björgvinssonar. Það vantar nú ekki að hann sé að því leyti til sjálfsagt öðruvísi en hann meinar að hæstv. sjútvrh. sé, að hann er ekki fljótfær, hugsar vel sitt mál áður en hann ræðir það sem til umræðu er. En hv. þm. Sighvatur Björgvinsson segir að það eigi að gefa skipið. Á að gefa skip yfirleitt út á land og er það gert? Var Reykvíkingum fyrir átta árum gefið skipið, sem þeir fengu - eða Hafnfirðingum? Voru togararnir úti um allt land gefins? Er ekki líklegra að þetta skip a.m.k. standi fyrir sínu, miðað við það verð sem er á sams konar skipum sem er verið að smíða nú? Og hann spyr hverjir eigi að selja afurðirnar. Sambandið selur nú fyrir Þórshöfn, Raufarhöfn er á annarra vegum. Þeir skipta þessu á milli sín. Og svo kemur það: Fulltrúi Alþfl., segir hv. þm. Sighvatur Björgvinsson, fulltrúi Alþfl. í Framkvæmdastofnun var alltaf andvígur togarakaupunum. Þetta er umhugsunarvert. Fulltrúi Alþfl. í þessari stofnun er andvígur í sjálfu sér því máli sem stofnunin á að framkvæma, þ.e. byggðajafnvægismáli.  Og þá er komið að breytingunum. Það á að gera breytingarnar hér, það sem meira er: það á líka að kaupa fiskkassana af fiskkassaverksmiðjunni sem er verið að setja í gang. Líklega er þetta fyrsta skipið sem gerir það. Það er sjálfsagt ekki stuðningur við íslenskan iðnað að áliti sumra manna hér. Þannig er umfjöllunin. Eins og ég sagði í gær á þessi umræða sér langtum dýpri rætur en hefur hér komið fram og miklu dýpri rætur en ég kæri mig um að ræða um á þessari stundu. En það kann að vera að ég eigi eftir að gera það. Það er fyrst og fremst verið að takast á um hvernig eigi að dreifa fénu sem er í Byggðasjóði. Það er verið að takast á um hvort eigi að halda uppi byggð í landinu á svona stöðum. Menn verða að athuga það t.d., að á Þórshöfn var byggt frystihús - það var byrjað á að byggja það 1973 - sem var miðað við 5–6 þús. tonna afla yfir árið. Hverjir stóðu fyrir því? Það var Framkvæmdastofnun ríkisins, og það var eftirlitsmaður frá stofnuninni, Karl Bjarnason, sem gerði það með prýði. Ég efast um að hafi verið betur að staðið að því af heimamönnun annars staðar að byggja slíkt hús. En þegar það var upp komið, 1976 hafði bátaaflinn hrapað úr rúmum 3000 tonnum niður fyrir 1000 tonn. Það var þá sem þeir óskuðu eftir að fá togara. Í kringum sjávaraflann snýst nefnilega öll atvinna á þessum stað. Umræðan er alveg öfug við allt það eðlilega. Ef eitthvert byggðarlag ætti að fá togara á því herrans ári 1981 er það Þórshöfn vegna þess að Þórshöfn stendur og fellur með þessum hráefnum. Hvaða byggðarlag á Íslandi er þannig sett annað en Þórshöfn? Það kann að vera að það séu einn eða tveir staðir á Austfjörðum. Þá eiga þeir líka að fá svipaða aðstoð.  Nú vil ég spyrja formann stjórnar Framkvæmdastofnunar ríkisins að því, hvernig hann ætlar að leysa mal Bjarna Herjólfssonar. Ég held að menn ættu að hugsa svolítið lengra.  Ég deildi á það í upphati, að þessi umræða öll hefði farið fram um þetta mál. Margt, sem hefur verið sagt um þetta mál, er lítilmannlega sagt og af litlum skilningi. Ég vona að slík umræða um önnur mál, þegar tekist verður á um mál annarra byggða sem líkt standa, heyrist aldrei í sölum Alþingis. Ég þakka þeim sem hafa leyst þetta mál, bæði ríkisstj. og þeim mönnum í stjórn Framkvæmdasjóðs sem urðu til að leysa þetta mál, og ég þakka byggðadeild Framkvæmdastofnunar og framkvæmdastjóra hennar fyrir það sem hann hefur vel gert í þessu máli. Ég sagði: „fyrir það sem hann hefur vel gert“ - því það er mikið sem hann hefur gert vel í þessu máli. Það er mér alveg ljóst og er ekkert viss um að það hefði leysts - ég er raunar viss um að það hefði ekki leysts ef hann hefði ekki lagt þar hönd að. En svipað gæti ég kannske sagt um ýmsa aðra líka. Að endingu vil ég segja það, að það er alveg rétt, sem hefur komið hér fram, að þetta var að frumkvæði þm. Norðurl e., og ég veit ekki betur en þeir standi allir að þessu máli og beri þá ábyrgð sem fylgir því að vera þingmaður og berjast fyrir byggðarlag sem er í hættu, eins og hefur verið gert í þessu tilviki. Ég ætla þar með að ljúka máli mínu.



Herra forseti. Það hefur þegar verið sagt margt í þessu máli og hér hafa fleiri en einn ráðh. þegar talað svo að það er kannske ekki ástæða til þess, að fleiri af hálfu ríkisstj. segi mikið um þetta mál. Ég tel þó að það sé rétt að ég greini hér frá nokkrum sjónarmiðum af minni hálfu sem snerta þetta mál, m.a. af þeim sökum að það tengist uppbyggingu íslensks skipasmíðaiðnaðar með vissum hætti og fjárveitingum í því samhengi. Umræðan hefur a.m.k. sveigst inn á þá braut hér og ég tel því rétt, að ég segi hér nokkur orð um þetta. Ég held að fáa hér á hv. Alþingi greini á um nauðsyn þess á reyna að jafna veiðar og vinnslu í landinu og nýta sem best þau atvinnutæki sem þegar hafa verið byggð upp eða eru í uppbyggingu, m.a. í sjávarútvegi okkar. Þetta stendur allvíða á blaði hjá þeim sem eru að leitast við að marka nýja stefnu í sambandi við sjávarútveginn í landinu, og ég tek mjög undir það, en það þarf áreiðanlega margt að gerast áður en við erum búnir að ná þar því marki sem æskilegt væri. Það mál sem hér er til umr., togarakaupamál til Þórshafnar, tengist þessu markmiði með vissum hætti og var fram borið af þm. kjördæmisins með það í huga að fá úrlausn á vandkvæðum sem þarna væru að þeirra mati að þessu leyti. Ég hef aldrei verið sannfærður um það, frá því að þetta mál var upp tekið, að kaup á togara af þessari stærð, sem hér um ræðir, væru hin æskilegasta lausn fyrir viðkomandi byggðarlög, Raufarhöfn og Þórshöfn. Ég átti hlut að því innan ríkisstj. á s.l. sumri að taka undir þá tillögu, sem komið hafði frá Framkvæmdastofnun ríkisins, að fiskiskip yrði fengið til staðarins, en tjáði hins vegar þau viðhorf af minni hálfu þá og síðar að mér lítist ekki á rekstrargrundvöll fyrir skip af þessari stærð fyrir þessar tiltölulega litlu byggðir. Þetta er atriði sem ég ætla ekki að gerast neinn dómari í, - ég þekki ekki það vel til mála á þessum stöðum„ - en það er þó mitt viðhorf að menn hafi sett markið óþarflega hátt sums staðar í tiltölulega litlum byggðum, þegar um það hefur verið að ræða að ráðast í skipakaup, og ekki alltaf sniðið stakk að vexti. Þannig hygg ég að hagi til m.a. varðandi togskip sem nú eru í byggingu hér innanlands samkv. góðum og gildum samningum sem gerðir hafa verið þar um. En hér verða að sjálfsögðu þeir að bera ábyrgð á eða ættu að bera ábyrgð á sem eiga að standa fyrir rekstri viðkomandi skipa og standa sumpart fyrir fiskverkun jafnframt, og þarna er nauðsynlegt að saman fari nokkur fjárhagsleg ábyrgð og gerð samninga um útvegun atvinnutækja. Það er jafnframt nauðsynlegt að minna á að það hagar víðar til á landinu svipað og á Þórshöfn, að ekki er samræmi varðandi veiðar og vinnslu. Ég hygg raunar að það megi finna staði á landinu þar sem þörfin fyrir skip til útvegunar hráefnis til að fullnægja lágmarksþörfum í því sambandi sé brýnni en á þessum stað, og ætla ég þó ekki að fara að nafngreina hér einstaka staði, en hef m.a. í huga staði á Austurlandi eins og Djúpavog, þar sem verið var að vígja nýtt frystihús fyrir fáum mánuðum. Það frystihús var búið að vera í byggingu um 10 ára skeið eða svo, en þar er nú engin fleyta til að draga fisk að landi að þessu nýja atvinnutæki, - engin fleyta svo teljandi sé. Þörfin er því víðar og það verður að vinna að því með skynsamlegu móti að brúa þessi bil. Þegar rætt er um skipakaup og skipasmíðar hljótum við að hafa í huga þau markmið sem ég held að margir taki undir, að við þurfum að leysa verkefnin í sambandi við nýsmíðar og viðhald fiskiskipastóls okkar eins og verða má hér innanlands. Það á að vera íslenskt verkefni, innlent verkefni í framtíðinni að ráða við þetta, og við þurfum að vinna að því markvisst að verkefnunum sé beint til skipasmíðastöðva hér innanlands, bæði nýsmíði og viðhaldi flotans, og jafnframt verði aðstaða þessara stöðva bætt og þannig að þeim búið fjárhagslega að þær ráði við þessi verkefni með sambærilegum hætti og gerist í nágrannalöndum okkar, þ.e. séu samkeppnisfærar. Það er ekki að marka samanburð sem komið er með þegar dregin eru inn í dæmið fárra daga gömul skip sem eru til af offramleiðslubirgðum í Vestur-Evrópu og fáanleg fyrir tiltölulega lítið fé þessa stundina, mun lægra en hægt er að framleiða sambærileg ný skip fyrir hér innanlands. Slíkur samanburður er að sjálfsögðu ekki réttmætur þegar talað er um nýsmíðar. Það hafa flogið hér fyrir tölur um kostnað sem sé helmingi meiri hvað snertir nýsmíðar innanlands annars vegar og hins vegar erlendis. Hér eru dregnar fram meira en vafasamar tölur inn í þann samanburð. Ég held að það dæmi, sem menn hafa fyrir sér í sambandi við þennan margumrædda togara og þann kostnað sem hann hefur hlaðið utan á sig frá því að samningar voru gerðir, sé einmitt dæmigert fyrir það sem gerst hefur í mörgum hliðstæðum tilvikum. Menn koma með samninga erlendis frá, segja: Við höfum hérna skip á hendinni sem kostar þetta, - en þegar að er gáð og dæmið er gert upp og þær breytingar og viðbætur, sem gerðar eru á viðkomandi skipi, eru tölurnar oft til muna hærri en það sem látið er í veðri vaka. Það hefur verið til athugunar nú einmitt að undanförnu að afla báta til Vestmannaeyja, þar sem brýn þörf er fyrir endurnýjun á fiskiskipastól. Þar voru óskir uppi um að flytja inn skip frá Póllandi og lágu fyrir tilboð þar að lútandi. En vegna eindreginna óska frá innlendum skipasmíðastöðvum var farið í að leita tilboða innanlands. Fullyrðingar voru uppi um að þetta væri nánast tímasóun því að innlendar skipasmíðar gætu ekkert komið inn í þessar mynd, þetta væri niðurgreiddur iðnaður hjá þeim pólsku. Eflaust er það kostnaðardæmi þannig að um niðurgreiðslu kann að vera að ræða. Það vil ég ekki meta. En hvað kom út úr dæminu eftir að tilboð lágu fyrir hér innanlands í þessum efnum? Tölur mjög hliðstæðar við þær sem fram höfðu verið lagðar í sambandi við tilboð erlendis frá. Ég tel fulla ástæðu til að draga þessi dæmi inn í umr. til að benda á að það hefur verið haldið fram mjög hæpnum fullyrðingum, svo ekki sé meira sagt, þegar borið er saman við kostnaðarverð skipa smíðaðra erlendis og hins vegar hér innanlands. Skipasmíðaiðnaði okkar hefur verið að fleygja fram á undanförnum árum, framleiðni hans er að aukast. - Þar þarf hins vegar að bæta mjög um frá því sem nú er, og því megum við ekki við því að beina áfram verkefnum úr landi í þessu samhengi. En við þurfum vissulega að hafa kostnaðarlegt aðhald í sambandi við nýsmíðarnar innanlands og ekkert óeðlilegt að fylgst sé náið með hvernig þær standa þegar um er að ræða samanburð við það sem gerist erlendis varðandi hliðstæð verkefni. Það hefur verið ýtt á eftir af núv. ríkisstj. Það hefur verið tekið undir óskir félags dráttarbrauta og skipasmiðja um að styðja við svokallað bátasmíðaverkefni af þeirra hálfu, þ.e. sérhönnun nokkurra gerða af bátum af stærðinni 150–300 tonn, en það er einmitt slík skipastærð sem þörf er á til endurnýjunar á okkar gamla bátaflota sem er orðinn mjög úreltur. Ég held að sumir þeir staðir sem hafa verið að mæna á togskip upp í 500 lesta stærð, hefðu átt að athuga þau mál jafnvel betur áður en þeir réðust í samninga og festu kaup á mun stærri skipum, því að tvísýnt er um rekstrargrundvöll og einnig um vinnslugetu á aflanum í landi. Hér hefur verið rætt um fjármagn til innlendrar skipasmíði og að kaup á þessum togara, staðfesting á þeim samningum sem gerðir hafa verið, rýrðu möguleika innlends skipasmíðaiðnaðar. Það er mjög eðlilegt að menn séu viðkvæmir fyrir slíku í því samhengi sem er fram dregið varðandi þessi togarakaup. Ég sé hins vegar að í frv. til lánsfjárlaga er gert ráð fyrir öðru - það er óbreytt þó að þetta þinggagn hafi verið prentað upp og dreift hér í dag þannig - samkv. aths. við 12. gr. þess frv. Þar stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Ráðgert er að Byggðasjóður veiti fyrirgreiðslu vegna skipasmíði innanlands. Í þessu frv. er því leitað sérstakrar heimildar til öflunar 15 000 þús. kr. lánsfjár til endurlána.“ - Það eru 15 millj. væntanlega. Það eru 1 500 millj. gkr. sem þarna er um að ræða og sérstaklega var um samið á s.l. hausti. Ég ætla ekki að ræða það sérstaklega hvort með þessum fyrirhuguðu togarakaupum sé gengið á hlut innlends skipasmíðaiðnaðar. En það er nauðsynlegt að það verði upplýst með skýrum og skilmerkilegum hætti hvort svo sé, og ég tel að Byggðasjóður og forsvarsmenn hans þurfi að greina frá því, þannig að ekkert fari á milli mála, hvort hætta sé á að lánsfjármögnun til skipasmíðaverkefna hér innanlands verði skert með samningum og greiðslu þeirra skuldbindinga er varða þennan umrædda togara eða ekki. Ég vænti þess, að upplýst verði í þessum umr. hvort svo sé eður ei. Ég tel að ekki sé forsvaranlegt að ganga á fjármagn sem ráðstafað yrði að óbreyttu til skynsamlegra verkefna í skipasmíðaiðnaði okkar innanlands. Ég vil svo að endingu segja það, að hér hefur verið rætt um byggðastefnu í þessum umr. Það er ofur eðlilegt, því að útvegun á þessu skipi eins og mörgum skipum áður snertir byggðavandann. En ég, sem tel mig bera byggðastefnu mjög fyrir brjósti, vil vara við því að menn gangi fram með mikilli einsýni í þeim efnum og telji að hvers konar ráðstöfun fjármagns undir merkinu byggðastefna sé það sem að beri að stefna eða ávinningi skili. Við þurfum einmitt að gæta þess, að ráðstöfun fjármagns til að stuðla að viðhaldi og eflingu byggðar í landinu sé með skynsamlegum hætti þannig að að sem bestum notum komi og skjóti fótum undir arðbæran rekstur úti um landið. Ef við gerum það ekki ýtum við undir handahófsvinnubrögð í þessum málum, - handahófsvinnubrögð svipuð og liggja fyrir í þessu togaramáli, en um það verður ekki deilt, að ég hygg. Við skulum gæta þess að taka ekki allt of sterkt undir slíkt. Það gæti átt eftir að koma aftan að okkur við þau ótalmörgu verkefni sem óleyst eru í atvinnumálum landsbyggðarinnar og á ég þá við allra næstu framtíð. Því er það mín skoðun, að það sé full ástæða til að endurmeta þetta mál og alveg sérstaklega að tæra af þeim mistökum sem hér hafa orðið og tengjast stjórnsýslu í þessu landi, fyrir utan þá mörgu aðila sem með beinum og óbeinum hætti hafa komið að þessu máli.



Herra forseti. Ég hóf þessa umr. í gær vegna þess að mér þótti nauðsynlegt að gera grein fyrir afstöðu minni í stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins og svo hins vegar til að beina ákveðnum fyrirspurnum til ráðh. um afstöðu hæstv. ríkisstj. til málsins. Umr. hafa hins vegar teygst í allar áttir, án þess að ég gæfi nokkurt tilefni til þess, og nú síðast setur hæstv. iðnrh. á langa ræðu um innlendan skipasmíðaiðnað. Í sjálfu sér er það gagnlegt mál og nauðsynlegt að ræða það hér á hv. Alþingi, en ég get ekki séð að það eigi sérstaklega heima við þessa umr. Hæstv. iðnrh. sagði í ræðu sinni að hann teldi nauðsynlegt að upplýsa hvort gengið yrði á fjárframlög til innlends skipasmíðaiðnaðar með fyrirhugaðri ráðstöfun á margnefndum 1500 millj. Mér dettur í hug að spyrja hvort þeir gætu ekki ræðst við í rólegheitum, hæstv. iðnrh. og hæstv. fjmrh., vita hvort þeir gætu ekki sameiginlega komist að niðurstöðu um það, hvort svo muni verða. Hæstv. fjmrh. lýsti því hér afdráttarlaust yfir í ræðu sinni áðan að það yrði ekki gengið á fjárframlög til innlends skipasmíðaiðnaðar með þessu móti. Þar sem ég hóf þessa umr. í gær má ekki minna vera en ég þakki fyrir upplýsingar sem komið hafa hér fram, þótt magrar séu og engan veginn fullnægjandi. En um leið tangar mig til að draga saman það sem mér sýnist hafa komið fram í umr., en það er í hnotskurn þetta: Ríkisstj. telur sig engin tilmæli hafa sent inn á fund Framkvæmdastofnunar ríkisins í fyrradag, málin hafi aðeins verið rædd í ríkisstj. Þar virðist mér því vera á ferðinni misskilningur á milli stjórnar Framkvæmdastofnunarinnar og ríkisstj. Forstjóri stofnunarinnar, hv. þm. Sverrir Hermannsson, greindi í gær í ræðu sinni frá samtali sínu við hæstv. sjútvrh. og hvernig hann hefði flutt boð ráðh. inn á fund stjórnar stofnunarinnar. Hæstv. ráðh. staðfesti allt sem hv. þm. Sverrir Hermannsson sagði, nema hvað hann telur að þm. hafi lagt fulldjúpan skilning í orð sín, hvað sem það kann að merkja. Ég átta mig ekki alveg á því. Stjórn stofnunarinnar taldi sig fá tilmæli frá ríkisstj. inn á fundinn og á því byggjum við hv. þm. Matthías Bjarnason grg. með atkv. okkar, en þá grg. las ég hér upp í gær. Þessu er nú mótmælt. Ég ætla ekki að gera neitt mál úr þessu ef ég fæ þær upplýsingar sem ég hef beðið um. Þær eru einfaldlega þessar: Hver er afstaða hæstv. ríkisstj. til þeirrar lausnar sem ákveðin var á fundi Framkvæmdastofnunarinnar í fyrradag? Nú vil ég taka það skýrt fram, þó að ég ætti ekki að þurfa þess, að ég er lítið fyrir að taka við tilmætum frá hæstv. ríkisstj. En í þessu tilviki vil ég fá það alveg skýrt fram, hvort ríkisstj. styður þá lausn málsins, sem samþykkt var í stjórn Framkvæmdastofnunarinnar í fyrradag, eða hvort hún er henni andvíg. Þetta vil ég fá fram vegna þess að ríkisstj. verður að bera sína fullu ábyrgð á þessu vandræðamáli öllu. Eftir að allt það er komið í ljós, sem dregið hefur verið fram í þessu máli, getur hún ekki varpað endanlegri afgreiðstu þess yfir á Framkvæmdastofnun ríkisins og kennt henni svo um mistökin á eftir. Þess vegna spyr ég enn og aftur: Hver er afstaða ráðh.? Hæstv. sjútvrh. og fjmrh. hafa tjáð sig og virðast styðja þessa lausn. Hæstv. iðnrh. vill hins vegar endurmeta málið. Hvað með afstöðu hinna? Hæstv. forsrh. mun hafa sagt í umr. í hv. Ed í gær að hér hafi átt sér stað alvarleg mistök. Hver er hans afstaða? Ég vil gjarnan fá að heyra hana. Fleira hefur komið fram í þessum umr. Hæstv. fjmrh. lýsti þeirri skoðun sinni, sem ég drap reyndar á áðan, að af margnefndum 1500 millj., sem Byggðasjóði hefur verið faldar til ráðstöfunar, sé eðlilegt að ráðstafa til þessara kaupa jafnvirði 2.8 millj. norskra kr., 10% af kaupverði togarans. Og ég spyr: Er þetta afstaða hæstv. ríkisstj. í heild eða er þetta einhver einkaskoðun hæstv. fjmrh. og hæstv. sjútvrh. Mér þykir mjög mikilvægt að fá þetta hér fram. Hæstv. fjmrh. lýsti því líka yfir hér í gær, væntanlega fyrir hönd ríkisstj., þó veit ég það ekki, að ríkisstj. ógildi ekki það sem stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins hefur ákveðið. Ég spyr og þá hv. þm. Eggert Haukdal, formann stjórnar Framkvæmdastofnunarinnar: Eru þar með vonir stjórnarformannsins brostnar um að ríkisstj. stöðvi þetta mál? Þýðir þessi yfirlýsing hæstv. fjmrh. að málinu verði ekki breytt? Það má kannske segja að ég hafi fengið svar við spurningu minni með yfirlýsingu ráðh. Þó efast ég um að nokkuð sé að marka það. En það kemur í ljós. Um frumkvæði í málinu, hver hafi átt frumkvæðið, fæst í sjálfu sér engin niðurstaða og skiptir kannske ekki meginmáli úr því sem komið er. En hæstv. sjútvrh. sýnist vilja halda því opnu hver hafi átt þarna stærstan hlut. Kannske væri hægt að nota það síðar ef vel skyldi greiðast úr þessu öllu saman, þá er gott að hafa ekki fullyrt of mikið um að hafa ekki átt neinn hlut að máli.

Sagði ég að ég hafi ekki átt neinn hlut að máli?

Nei, ég var ekki að segja það. Ég var að segja að hæstv. sjútvrh. virtist vilja halda því opnu hver hefði átt stærstan hlutinn. Stjórnarformaður Framkvæmdastofnunarinnar segir í viðtali við Morgunblaðið í fyrradag að málið sé í sínum augum mjög stórt mál, alla vega milljónfalt Gervasonimál. Það er nú ekkert annað. Milljónfalt Gervasoni-mál! Út frá þessum ummætum geta menn reynt að áætla þungann. Ég hef á tilfinningunni, að hann sé gífurlegur, og miða þá við hvað stuðningur við ríkisstj. vegur mikið nú á tímum. En ég veit ekki hver mælieiningin á að vera eða þá hvort atkv. einstakra stjórnarliða hafi yfirleitt sama vægi. Atkv. hv. þm. Guðrúnar Helgadóttur vó t.d. einn Gervasoni hér um áramótin, - kannske einn kaffibolla í viðbót, ég veit það ekki.  Menn halda sjálfsagt áfram að deila um feril og framgang þessa máls. Eins og ég sagði áðan var tilgangur minn með því að hefja umr. um málið að fá hér fram hver væri skoðun ríkisstj. Ég hef ekki fengið ákveðin svör. Ráðh. virðast ekki á sama máli og meira að segja hv. þm. Norðurl. e. tala ekki alveg sömu tungu allir, en þeir ætla þó að standa við sína undirskrift og það er meira en aðrir tel~a sig þurfa að gera nú á þessum síðustu dögum. Í umr. í gær komu tvö atriði mér sérstaklega á óvart. Í fyrsta lagi þær upplýsingar hv. þm. Eggerts Haukdals, stjórnarformanns Framkvæmdastofnunarinnar, að kaupsamningur hefði ekki verið gerður. Hann sagði mér eftir umr. að hann hefði átt við að kaupsamningur hefði ekki verið undirritaður. Ég geri engan mun á því, óundirritaður samningur er auðvitað enginn samningur, þannig að það er alveg sama hvort heldur hann meinti. Mér er spurn: Hvaða þýðingu hefur þetta í málinu, ef það er rétt hjá hv. stjórnarformanni, að enginn samningur hafi verið undirritaður? Og hvernig í ósköpunum stendur á því, að starfsmenn Framkvæmdastofnunarinnar, framkvæmdastjóri lánadeildar og einhver sem skrifar svo vel að ég get ekki lesið nafnið hans, skrifa undir yfirlýsingu sem er byggð á samningi frá 19. sept. sem ég hef hér líka í höndunum, en hann er að vísu óundirritaður, þetta ljósrit sem ég er með, - hvernig stendur á því, að þeir gefa yfirlýsingu slíka sem þessa um að þeir muni greiða 10% af kaupverðinu eða „deponera“ því? Hvernig stendur á því, að svona yfirlýsing er gefin út ef ekki er til undirritaður samningur? Hvar var stjórnarformaðurinn þegar þetta var gert? Mér finnst mjög mikilvægt að fá upplýst hvort þetta er virkilega svona, að ekki sé til undirritaður kaupsamningur, vegna þess m.a. að það hlýtur að hafa áhrif á skaðabótaskylduna ef kaupunum yrði rift. Það er alveg útilokað annað. Hitt atriðið, sem kom mér líka á óvart, var sú fullyrðing sem ég held að hafi fyrst komið fram í ræðu hjá hv. þm. Halldóri Blöndal, að engin lagaheimild væri fyrir því að ríkisábyrgðasjóður tæki á sig 90% ábyrgð. Mér finnst að fsp. hv. þm. Halldórs Blöndals um þetta atriði hafi ekki verið svarað á fullnægjandi hátt, hvort frv. verði lagt fyrir þingið. Hæstv. fjmrh. ræddi þetta mál að vísu lítillega áðan og greindi frá bréfi þar sem væri beinlínis tekið fram að ábyrgðin yrði 90%, en hann bætir svo við að þetta sé háð samþykki Alþingis. Ég skil það svo, að það sé skoðun hæstv. fjmrh. að heimild sé ekki fyrir þessu í lögum, það verði að leita hennar á hv. Alþingi. Og ég spyr þá enn: Hvernig í ósköpunum stendur á því, að það er ekki búið að þessu? Málið er komið alveg á lokastig og reyndar fram yfir það. Mér skilst að lokafrestur hafi verið í gær um það, hvort skipið kæmi til landsins eða ekki. Hvernig stendur á því, að hæstv. ríkisstj. er ekki búin að kanna hér á Alþingi hvort vilji sé fyrir þessu? Þetta er ein af forsendunum fyrir samþykktinni sem gerð er í stjórn Framkvæmdastofnunarinnar í fyrradag. Nú vita menn ekkert hvort meiri hluti er fyrir þessari leið hér á hv. Alþingi. Þessar umr. hafa sem sagt ekki leitt til niðurstöðu í þessu máli enn sem komið er. Og ég ítreka það, að ef ekkert kemur frekar fram við þessar umr. mun ég halda mér við þá kröfu mína að það verði kallaður saman fundur að nýju í stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins þar sem þetta mál verði tekið upp. Ég hef kannske vafasaman rétt til að gera slíka kröfu þar sem ég er varamaður í stjórn stofnunarinnar, en mér er kunnugt um að þessi krafa hefur einnig verið sett fram við umr. í hv. Ed. í dag. Ég vísa aftur til grg. okkar hv. þm. Matthíasar Bjarnasonar. Þar koma fram ákveðnar forsendur fyrir afstöðu okkar. Eins og þetta mál lítur út núna eru þessar forsendur brostnar. Þær eru brostnar ef það er óvíst hvort meiri hluti er fyrir því á hv. Alþingi að ríkisábyrgðasjóður taki á sig 90% ábyrgðarinnar. Þær eru líka brostnar ef í ríkisstj. er ekki stuðningur við málið nema þá hjá hæstv. fjmrh. og hæstv. sjútvrh. Hinir ráðh. geta ekki haft frjálsar hendur í þessu máli, það kemur ekki til greina. Síðast en ekki síst sýnist mér að forsendur fyrir okkar atkvæði séu líka brostnar ef aldrei hefur verið gerður neinn kaupsamningur. Svona einfalt er þetta.Ég mun ítreka þá kröfu mína, að mál þetta verði tekið upp að nýju í stjórn stofnunarinnar, og ég veit að til þess hef ég a.m.k. stuðning hæstv. iðnrh.



Herra forseti. Vegna óskar forseta um að ræðumenn stytti mál sitt vil ég taka það fram að ég talaði um þetta mál í fimm mínútur í gær. Ég vil líka benda á það, sem mér finnst heldur óviðurkvæmilegt og þurfa að breytast í þingsköpum, að hæstv. ráðh. geta skotið sér inn á mælendaskrá hvenær sem er. Þeir eru búnir að tala hér lengi og margir í dag og hafa kannske dregið þessa umr. meira á langinn er flestir aðrir. Það verður að segjast eins og er, að auðvitað er þessi umr. búin að taka allt of langan tíma. Hún er búin að taka lungann úr tveimur vinnudögum á Alþingi, utandagskrárumræðan um kaup á togara til Þórshafnar á Langanesi. Þessi ræðustóll hefur minnt mig talsvert þessa tvo daga á skriftastól í kaþólskri kirkju og skriftafaðirinn er þjóðin öll. Þingmenn hafa gengið hér upp í stólinn og verið að afsaka gjörðir sínar, og síðan hafa aðrir komið sem þóst hafa fengið höggstað á einhverjum öðrum þm. En líklega eru ferðirnar í skriftastólinn af þeim toga spunnar að þm. hafi svona ríka réttlætiskennd. Varla eru það kjördæmissjónarmiðin sem ráða göngu þeirra hér upp í stólinn. Alla vega ekki hv. þm. Vestf. Ég heyrði einu sinni málshátt, afrískan, sem var í þá veru, að þegar fílarnir berðust væru það maurarnir sem meiddust. Menn geta lagt hvaða líkingu sem þeir vilja í þennan málshátt, en ansi er ég smeykur um að skilningur þeirra manna, sem hæst hafa haft um þessi togarakaup, á högum fólksins í þessu landi sé ekki ýkjamikill. Það hefur oft verið sagt um Þórshöfn og Raufarhöfn að þau byggðarlög væru á mörkum hins byggilega heims. Þetta er að mörgu leyti rétt, bæði af veðurfarslegum og landfræðilegum ástæðum. Hins vegar hafa þessi byggðarlög á undanförnum árum og áratugum lagt óhemjufjárhæðir í þjóðarbúið. Er þess skemmst að minnast þegar spekúlantar úr Reykjavík komu til Raufarhafnar.á síldarárum og hirtu þar milljónir á milljónir ofan og fluttu brott úr byggðarlaginu, sem sat síðan eftir og var nánast gjaldþrota og hefur ekki borið þess bætur enn í dag. Menn hafa rætt um að það ætti að flytja alla íbúa þessara byggðarlaga á brott. Sumir hafa talað um það í fyllstu alvöru. Það hafa verið gerðir útreikningar á því, hvað það kostar að flytja íbúa Þórshafnar og Raufarhafnar á brott og koma þeim fyrir annars staðar. Það mundi kosta þjóðarbúið býsna miklar fjárhæðir ef til slíkra ráða yrði gripið og miklu hærri fjárhæðir en við erum að tala um þegar við erum að ræða um endurnýjun á báta- eða togaraflota þessa fólks. Ég held að fólkið, sem býr við allan þann lúxus sem þéttbýlið sunnan- og suðvestanlands og víða á Norðurlandi og Vestfjörðum veitir, hafi ákaflega litla hugmynd um þá lífsbaráttu sem á sér stað á þessum slóðum. Ég vil minna á það, að ekki óvitlausari menn en Norðmenn hafa lagt mikið upp úr svokallaðri Norður-Noregsáætlun til að halda við byggðum. Þeir hafa ekki talið eftir sér að greiða umtalsverðar fjárhæðir af almannafé til að halda byggðunum uppi, til að halda uppi mannlífi á stöðum þar sem erfitt er að búa og þar sem ekki er hægt að sækja fiskinn í fjarðarkjaftinn, eins og gert er t.d. á Vestfjörðum. Það skal hins vegar ekki rengt, að í þessu máli hafa verið gerð mörg mistök. Ég er búinn að rifja þau upp og reifa þau eins og þau hafa lítið út frá mínum sjónarhóli. Ég hef nefnt þrjár óútfylltar ávísanir og ég hef nefnt sambandsleysi. Ég er alfarið þeirrar skoðunar, að vilji menn leita upphafs mistakanna eru þau falin í því þegar ríkisstj. gefur út heimildina til togarakaupanna 1. ágúst án nokkurra skilyrða. Ég er alveg staðfastlega þeirrar skoðunar einnig, að það sé nauðsynlegt að gera nákvæma og glögga skýrslu um allan gang þessa máls, þó ekki væri til annars en læra af því. En ég vil vegna þessarar umr. minna menn á það, hvað fram undan er í togarakaupamálum hér á Íslandi. Ég vona þessarar stofnunar vegna að það fari ekki jafnmikill tími í umr. um þau togarakaup og farið hefur í umr. um kaup á togara til Þórshafnar. Skyldi einhver af þm. annarra kjördæma standa upp hér á Alþingi og gera einhverjar aths. við togarasmíð sem er hafin fyrir Hólmavík, þar sem hvorki er mannafli, frystihús né hafnaraðstaða? Það er byrjað að smíða togara sem mun kosta um 6 milljarða gkr. þegar upp er staðið. Hefur þessu verið mótmælt? O, sussu nei. Hvað um togara til Skagastrandar sem fyrirhugaður er eða togara til Ísafjarðar? Það er auðveldara að gera út togara á Ísafirði, það dregur enginn í efa, og þeir hafa meiri fjármuni til að borga sína togara, enda er byggð ekki að fara á hausinn þar. Þar rísa núna stærstu byggingar á Íslandi.

Þau eru öll í skilum þessi lán.

Þau eru ekki öll í skilum. Því var lýst hér úr ræðustól í dag, að jafnvel á Vestfjörðum væru togaralán í vanskilum.

Það er annað mál.

Við getum líka spurt sjálfa okkur að því, hve margir togarar voru keyptir hingað til landsins á síðasta ári. Getur einhver svarað því? Urðu einhverjar umræður um þau kaup? Ég minnist þess ekki. Hins vegar vil ég segja það, að því hefur enn ekki verið svarað, sem ég talaði um í gær, hvenær sú breyting verður á þessum togarakaupum fyrir Þórshafnarmenn að það er hætt við að kaupa það skip sem þm. kjördæmisins lögðu til að yrði keypt upphaflega með bréfi sínu, þ.e. skip sem átti að kosta röskan 1 milljarð kr. og um 11/2 milljarð með nauðsynlegum breytingum. Það liggur ljóst fyrir að 4. sept. er þessi skilningur enn á ferðinni hjá kaupendum togarans og þeim sem eru aðstandendur málsins því þá er gerður bráðabirgðasamningur um kaup á slíkum togara úti í Frakklandi, systurskip Hólmatinds á Eskifirði sem ágætur útgerðarmaður þar taldi nægilega gott skip fyrir sig. Sams konar skip hefur Einar Guðfinnsson á Bolungarvík áhuga á að kaupa núna og Valdimar Indriðason á Akranesi, og hafa þeir ekki verið taldir lakir útgerðarmenn. Svar við þessari spurningu hefur ekki fengist. Menn hafa hætt við þetta og farið út í ævintýri sem kostar 3.5 milljarða kr. og á að mínu mati eftir að kosta meira. - Ég ætla einhvern tíma að fá svar við þessari spurningu. Ég er harður á því. Það kemur líka fram í gögnum, sem ég hef í mínum höndum, að í þennan togara, sem um ræðir, er gert ráð fyrir tækjabúnaði á teikningum, sem þó hefur ekki verið keyptur, sem gerir hann að fullkomnu verksmiðjuskipi. Eins og ég sagði við umr. í gær er þá auðvitað grundvöllurinn dottinn undan togarakaupunum, einfaldlega vegna þess að þá er ekki um að ræða neina atvinnuaukningu í landi - ekki nokkra. Þar er gert ráð fyrir því, að um borð í skipið fari samkvæmt þessum teikningum tvö stykki rækjuflokkunarvélar, færibönd fyrir rækjuna, fiskvinnsluvélar af gerðinni Baader-410 og Baader-189. Vonandi verður ekkert af þessu. Ég harma það eins og margir hversu mörg mistök hafa verið gerð í þessu máli. En ég fer ekki ofan af þeirri skoðun minni, að þrátt fyrir allt ruglið í ýmsum mönnum, sem hér hafa komið upp og lýst yfir þessu hörmulega óláni, þessari þjóðarógæfu sem nú er að ganga yfir okkur, sé rétt og sanngjarnt að þetta fólk fái atvinnutæki til að bæta atvinnuástandið þar sem er árstíðabundið atvinnuleysi, þar sem fólk á í erfiðleikum með að sækja sjó vegna þess að það er langt á miðin og þarna eru veður býsna válynd. Ég held að menn ættu að draga úr þeim skömmum og yfirlýsingum, sem hér hafa flogið í allar áttir, og m.a. hæstv. forseti hefur orðið grimmilega fyrir og fleiri ágætir menn, sem raunverulega eigi ekki nokkra minnstu sök í þessu máli - ekki nokkra. Það er algjör fjarstæða. Þessir menn bera ekki nokkra sök í þessu máli. Sökun felst í mistökum og sambandsleysi. Þar er sökin í þessu máli. Og verði það okkur til lærdóms í sambandi við næstu togarakaup, sem ég hef m.a. nefnt núna, er þó nokkrum árangri náð.



Herra forseti. Ég skal vera stuttorður, enda er, eins og hér hefur komið fram, búið að segja ærið mikið um þetta mál, en þó finnst mér að ekki sé búið að segja alveg nóg. Hér virðist allt miðast við þau mistök sem hafa orðið við kaup á því skipi sem á að koma til Þórshafnar, en allir viðurkenna að koma þess er þyrnum stráð, þar hafa orðið mistök á mistök ofan. Þingmaður eftir þingmann hefur sagt hér: Við skulum heimta og viljum fá frekari skýringar. Og það er komin fram skrifleg beiðni um það til ríkisstj. að sú skýrsla verði gefin. Mitt erindi hingað upp er m.a. að benda á að við þurfum auðvitað að fá fleiri svör en hafa komið fram beiðnir um í ræðum manna hér. Það er í fyrsta lagi þetta: Ríkisstj. gefur loforð, að mér skilst 1. ágúst, en áður en það skeður sýnist mér nokkur undanfari vera að málinu. Ég minnist þess að hafa heyrt forstjóra Framkvæmdastofnunar, þann sem ekki er í fríi, hv. þm. Sverri Hermannsson, lýsa því yfir af mikilli hrifningu að þær tillögur og ákvarðanir, sem fyrir lægju hjá Framkvæmdastofnuninni, væru það eina rétta sem koma skyldi og þeim tillögum yrði að fylgja og framfylgja. Mér sýnist vanta inn í þetta að spyrja hvaðan þessar tillögur koma, hvernig þær eru unnar og af hverjum. Eftir því sem kom fram í ræðu hv. þm. Stefáns Valgeirssonar áðan þakkaði hann svokallaðri byggðadeild hjá Framkvæmdastofnuninni fyrir framlag hennar í þessu máli. Nú skilst mér að þar starfi maður sem er einn af varaþingmönnum Framsfl. Jú, hann er með einhverja háskólagráðu sem m.a. hefur orsakað það að hann er við störf í þessari stofnun. En hvað hann hefur fram yfir aðra menn, sem fást við fjárfestingarmál á Íslandi, og hvaðan honum kemur sú alviska eða þeim mönnum sem starfa í þessari deild hjá Framkvæmdastofnun að segja hvað sé hið eina rétta í sambandi við atvinnumál þeirra á Þórshöfn og Raufarhöfn veit ég ekki. Ég tek fyllilega undir það með hv. síðasta ræðumanni, Árna Gunnarssyni, að málið er þannig vaxið að vissulega er full þörf á að ríkisstj. og Alþingi líka leggi sitt af mörkum til að leysa það. Undir það skal ég taka hvenær sem er. - En hvaðan það kemur að allir gleypa þær tillögur sem koma frá þessum manni eða mönnum, sem að þessu unnu, um að það eigi að kaupa tvo togara til þessara tveggja staða og leggja veg á milli, - sem að vísu aldrei hefur komið neitt fram um hvað eigi að kosta, en mér finnst í þeim tillögum vera það eina skynsamlega sem hefur komið fram, - veit ég ekki. Ég tel að það hefði átt að leita fleiri úrræða. Um það hefur ekkert verið rætt hér. Og mín spurning er þessi: Hvert fóru þessar tillögur byggðadeildar Framkvæmdastofnunar til efnislegrar gagnrýni? Gleypti Framkvæmdastofnunin við þeim tillögum af því þær komu frá þessum eina einstaklingi eða tveimur sem að þessu unnu, og gleyptu svo ráðherrar ríkisstj. við þeim? Þeir hafa kannske þá verið í þessu buxnastripli sínu sem forstjórinn spáði að verði á næstunni hjá þeim öllum. Þetta er ein af þeim spurningum sem á að svara. Ekki nóg með að ég hef ekki heyrt neitt. Það hefur ekkert komið fram hjá þeim, sem um þetta hafa rætt, hvort það hafi ekki verið til neinar aðrar lausnin. Og þá komum við aftur að því sem kom fram í einu skynsamlegu ræðunni sem hér hefur verið flutt og flutt var af hæstv. iðnrh. áðan, að það hefði átt að kaupa báta af skynsamlegri stærð til þessa staðar. Þá komum við aftur að því, sem við vitum öll sem sitjum á Alþingi, að það er alfriðað svæði fyrir norðan og austur af þessari byggð. Spurningin er sú, hvort það hefði ekki verið skynsamlegra að leita til Alþingis um að þessir staðir hefðu fengið takmarkaðan aðgang að þessum friðuðu svæðum til veiða upp í ákveðið magn með skynsamlegri stærð skipa til þess að efla atvinnulífið á sínum stöðum. Ég hef ekki heyrt talað um það. Ég hef heldur ekkert heyrt talað um að það hafi verið reynt að fá togara sem ekki eru bundnir ákveðnum fiskvinnslustöðvum hér á Vesturlandi og Suðvesturlandi. Ég hef ekkert heyrt talað um að það hafi verið reynt að fá þá til að landa þarna. Var möguleiki á því, að Framkvæmdastofnun ríkisins hefði útvegað fjármagn til Þórshafnar til að borga í reiðufé afla sem kom þar að landi? En við vitum að ein meginástæðan til þess, að togarar sigla með afla, er sú að það tekst ekki að fá greitt fyrir hann hér innanlands og þeir fara með hann á erlendan markað til að ná í reiðufé til að geta staðið undir nauðsynlegum skuldbindingum. Þriðja athugasemd mín og sú alveigamesta, finnst mér, er sú, að sjútvrh. skuli leyfa sér, vitandi um hvernig ástand fiskstofnanna er, að bæta enn einu skipi við. Um ástand fiskstofna var vitað þegar var farið út í þá erfiðu sjómannasamninga, sem eru um sinn að baki, og ákvörðun fiskverðs, sem hefur tekið þann tíma sem öllum er kunnugt um, en þá finnst mér ámælisvert að það skuli vera vísvitandi, af ríkisstj. með sjútvrh. í fararbroddi, farið í að draga úr tekjum sjómanna og útgerðarmanna með því að bæta einum togara við - og fleiri munu vera á leiðinni. Það bætir auðvitað ekkert úr þótt aðrir hafi gengið sömu braut á undan. Mér sýnist þessi vegur hafa aldrei verið fetaður jafnhratt eða fimlegar en nú. Sú forsenda fyrir togarakaupum til Þórshafnar, að skipið þurfi að vera þannig í stakk búið að hægt sé að flengjast á því um allan sjó frá Þórshöfn vestur um, suður um og suðvestur á Eldeyjarmið og austur eða suður á banka að vetrarlagi í olíukreppunni, - ég sé ekki að hún styðji þessa málaleitan. Miklu - og ég endurtek það sem ég sagði áðan - hefði verið skynsamlegra að fara út í að kaupa hentuga vélbáta til þessara staða og leyfa mönnunum að fást við það sem þeir eru langbestir til, því það eru harðduglegir bátasjómenn á þessum stöðum báðum, - það þekkjum við margir þm., - en hins vegar með öllu óvanir togaraveiðum. Það breytir engu, sem hér hefur komið fram sem röksemd, að fyrri togari, sem keyptur var til Þórshafnar, var gamall og ekki var viðgerðaraðstaða fyrir hendi í landi á Þórshöfn. Ný skip geta nefnilega bilað líka og ekki síst skip sem er verið að taka úr allt öðru verkefni og er sérsmíðað til annarra verkefna og er breytt mjög skyndilega og að lítt athuguðu máli. Slíkt skip á kannske frekar á hættu að þurfa á viðgerðum að halda og viðhaldsþjónustu en jafnvel gamalt skip, sem hefur verið haldið í sinni sérgrein frá því að það varð til. Því miður held ég að það eigi eftir að sýna sig að það þurfi að leita með þetta skip út fyrir þetta landsvæði til við verða og viðhalds ekki síður en þann fræga Font. Ég sé ekki mikla ástæðu til að hafa þessi orð lengri, herra forseti. Ég tel rétt og skylt, eins og hér hefur komið fram, að hæstv. ríkisstj. svari þessu máli ítarlega og þar á meðal þeim spurningum sem ég hef komið hér með. Það er alveg rétt, sem kom fram hjá hæstv. iðnrh., að það er afskaplega lítið samræmi í veiðum og vinnslu. Ég fæ hins vegar ekki skilið að það sé neitt réttlæti í því, ef hann telur svo vera sem gjarnan má skilja á máli hans, að við eigum að fara að kaupa enn einn skuttogarann, til Djúpavogs, þótt þar sé búið að byggja stórt frystihús. Ég þekki líka staði sem hafa fengið stóra togara nú og byggja stór frystihús. Það verður að vera eitthvert samræmi í þessari vitleysu. Það er ekki rétt hjá hv, þm. Stefáni Valgeirssyni, að vegna þess að einhverjir aðrir hafi fengið togara eigi allir í hverri einustu byggð á Íslandi að fá togara líka: Kópavogur, Garðabær, Seltirningar væntanlega líka, Mjóifjörður og Árneshreppur. 



Herra forseti. Fyrst er aths. út af orðum Ólafs G. Einarssonar varðandi blaðasamtal við mig. Ég sagði blaðamanninum að þetta væri stórt mál. En hann spurði eitthvað út í Gervasonimál. Ég sagði aðeins um það, að það væri ómerkilegt mál, og við það stend ég. En hvernig stóð á því, að Ólafur G. Einarsson sat ekki hjá í stjórn Framkvæmdastofnunar þegar atkvæði voru greidd um þessa tillögu? Ef fjórir hefðu setið hjá hefði umrædd tillaga ekki gengið fram. Það er nú upplýst af umr. hér í gær og enn í dag, að sú tillaga hefur verið algjörlega byggð á sandi. Ólafi G. Einarssyni hefði verið nær að sitja þá hjá en að vera stöðugt að kasta athugasemdum til mín, bæði hér í Alþingi og í stjórn Framkvæmdastofnunar. Þá stæði hann betur að vígi gagnvart þeim mörgu sem hafa síðan hann greiddi þarna atkvæði verið stöðugt að finna að afstöðu hans í atkvæðagreiðslunni. Um kaupsamninginn. Mér varð það á hér í gær, og játa þau mistök, að segja að kaupsamningur hefði ekki verið gerður. En hann er ekki fullfrágenginn að því leyti, að samkv. kaupsamningi átti kaupandi að leggja 10% kaupverðsins á sameiginlegan reikning í banka í Noregi. Þetta ákvæði samningsins var framkvæmt með þeim hætti, að Byggðasjóður gaf út yfirlýsingu að sjóðurinn mundi greiða 10% kaupverðs um leið og skipið væri afhent kaupanda. Af því hefur ekki orðið. Ef skipið verður hins vegar aldrei afhent tel ég að sjóðurinn þurfi ekki að inna þessa greiðslu af hendi, nema hægt sé að kenna sjóðnum um riftunina. Það tekur marga mánuði eða jafnvel ár hjá seljendum að sækja sinn rétt á okkur. Þess vegna er það misskilningur hjá hæstv. fjmrh. að tala um að það sé hægt að reikna með í stöðunni í dag að við þurfum að punga út með 300 millj. á stundinni ef kaupsamningi er rift. Þetta er alls ekki rétt. Það er engin vissa um skaðabætur. Norðmenn verða að sækja þennan rétt. Við verjum okkur eins og við getum í málinu og það liggur ekkert fyrir um endanlegar tölur. Það ber að athuga að enn eru ýmsir lausir endar í málinu. Það er ekki búið að semja endanlega um þær breytingar sem seljandi átti að framkvæma á trolldekki. Seljendur hafa lýst því yfir, að þeir vilji komast hjá því að láta framkvæma þessar breytingar og vilji heldur lækka verð skipsins. Í tilboði Slippstöðvarinnar var gert ráð fyrir að þessar breytingar kostuðu um 1 324 000 norskar kr. eða um 160 millj. gkr. En seljendur munu hafa boðið fram eitthvað lægri fjárhæð til lækkunar á kaupverði. Þetta er allt á lausu enn. Það var mikill misskilningur hjá fjmrh. að þetta mál snerti ekki íslenskan skipaiðnað. Hann nefndi hér fjögur skip sem Byggðasjóður stendur í skuldbindingum við upp á 1790 millj. gkr. Til viðbótar er fimmta skipið í umsókn, Fáfnir á Þingeyri. Það er smíðað hjá Slippstöðinni. Lánsumsókn er áætluð á 600 millj. gkr. Nýtt skip hjá Stálvík er í sjötta lagi, 600 millj. gkr. Samtals er þá upphæðin 2990 millj. eða tæpir þrír milljarðar gkr. Helmingurinn af því var samið um til innlendrar skipasmíði. Það eru 1500 millj. gkr. Það er því ekkert afgangs í þennan nýja Font eða togarann Stefán Valgeirsson, eins og sumir vilja gefa honum nafn. Það er ekki alveg ákveðið um þetta nýja skip hjá Stálvík, en það hafa verið gerðir bráðabirgðasamningar um að smíða fjóra báta þar. Þeir yrðu vafalaust samtals dýrari en þarna er gert ráð fyrir um togarasmíði Stálvíkur, 600 millj. gkr., þannig að það er alveg klárt að 3000 millj. gkr. þarf til innlendrar skipasmíði. Það er rétt hjá ráðh., að þetta hefði verið greitt af Byggðasjóði þótt 1500 millj. hefði ekki fengist fram. En ætlaði hann að skilja þannig við Byggðasjóð að hann gæti á þessu ári bókstaflega ekki sinnt neinum verkefnum öðrum? Ég held að hæstv. ráðh. hafi einhvern tíma verið formaður þessa sjóðs. Það hefði ekki verið falleg saga hjá honum, þegar hann varð svo fjmrh. og hafði tækifæri til að efla þennan sjóð, að hann skildi við hann í rúst. Það lá fyrir að við fengjum ekkert framlag á fjárlögum til aukningar á tekjum sjóðsins. Ef þessar 1500 millj. hefðu ekki komið, hvar hefðum við staðið í ár? Ég vil því undirstrika orð iðnrh. sem ræddi þetta mál af skilningi, að þarna þarf að standa við bakið á íslenskum iðnaði. Nýjustu fréttir í þessu máli, og ekki skemmtilegar, eru, eins og hæstv. fjmrh. gat um, að hann hefði gefið út bréf í gær. Hvernig gat hæstv. ráðh. gefið út bréf þegar fyrir lá hér að það hefur engin ákvörðun verið tekin í ríkisstj. í þessu máli eins og kom fram í umr. í gær, og ekki heldur enn í morgun, - engin fullnaðarákvörðun tekin, - og ekki liggur fyrir um endanlega fjármögnun þess? Ég hef séð afrit að þessu bréfi. Ég ætla að leyfa mér að lesa það hér upp, með leyfi forseta. Það er dagsett í gær, 18. febr. Bréfið er til ríkisábyrgðasjóðs. „Ráðuneytið mun beita sér fyrir því, að veðmörk, sem nú eru 80% af kaupverði togara, sbr. lög nr. 28 1972, verði færð í 90%. Verður brtt. borin fram við ákvæði 1. gr. frv. lánsfjárlaga fyrir árið 1981 til að tryggja framgang þessa máls. Með hliðsjón af framansögðu felur rn. ríkisábyrgðarsjóði að staðfesta við þá aðila, er mál þetta varðar, áform þessi. Rn. getur eftir atvikum fallist á að ríkisábyrgðasjóður taki ábyrgð á endurgreiðslu láns, er Útgerðarfélag Norður-Þingeyinga hf. áformar að taka í London í svissneskum frönkum, sbr. lánsáform er kynnt hefur verið ríkisábyrgðasjóði. Rn. staðfestir hér með, að fallist hefur verið á að ábyrgðargjöld til ríkisábyrgðasjóðs verði greidd á næstu tólf mánuðum eftir að ábyrgð er veitt og taki sjóðurinn þau gjöld sem hluta af aflaverðmæti því er Útgerðarfélagið setur m.a. til tryggingar skuldbindingum sínum við ríkisábyrgðasjóð. Loks hefur rn. ákveðið á krefjast ekki hlutdeildar í aflaverðmæti yfir 20% næstu tvö árin og sé hlutur þessi ætlaður til að greiða vexti og afborganir lána, er ríkisábyrgðasjóður og Byggðasjóður hafa tekið ábyrgð á. Rn. mun semja sérstaklega við Byggðasjóð um mál þetta.“ Hefur hæstv. ráðh. greint ríkisstj. frá þessu bréfi? Hefur þetta verið rætt? Og hvernig stendur á, eins og staðan var öll í þessu máli í gær, að slíkt bréf er gefið út?

Það kom fram áðan að það hefur ekki verið rætt.

Já, það kom hér fram og ég veit að það var ekki rætt. Það má eigi að síður spyrja ráðherra þessarar spurningar. En ef Alþingi fellst ekki á þau 10% sem þarna er talað um? Liggur það fyrir að það fallist á þau? Ekki greiði ég því atkvæði. Ég er víst búinn að lýsa hér yfir og rekja að þessar 1500 millj. eru ekki aflögu í þetta skipti. Það þarf nýtt fjármagn að koma til. Því var heitið þegar var gengið frá þessum 1500 millj., að þær yrðu og væru til innlendrar skipasmíði. Það má spyrja ýmislegs í þessu máli. Er t.d. verið að bregðast útgerðaraðilum með því að hætta við kaupin? Þeir hafa brugðist trúnaði, sleppt því að kaupa ódýran togara, valið dýrari kost og það á eigið eindæmi, hlaðið skipið tækum og útbúnaði og hyggjast breyta skipinu í verksmiðjuskip. Það virðist fyrir löngu gleymt að farið var af stað í þessu máli til að bæta atvinnuástand í landi á Þórshöfn og Raufarhöfn. Ef Þórshafnarbúar eiga að standa undir þessu er það mín skoðun að það ríði þessum plássum að fullu. Halli togarans á fyrsta ári, þótt ekki sé reiknað með afskriftum, er um 500 millj. gkr. Mætti ekki skoða þann möguleika að opna tímabundin svæði í nágrenni Þórshafnar fyrir báta, eins og ég held að síðast ræðumaður hafi vakið athygli á? Væri ekki gáfulegra að fækka skrapdögum togara, sem fyrir eru, og gefa þeim leyfi til að landa þorski á þeim stöðum sem vantar afla, eins og er á þessum stöðum? Spyrja má: Getur hvert pláss í landinu sambærilegt þessum fengið á næstu dögum tæpa 4 milljarða úr ríkissjóði, eins og þetta margumrædda skip kostar? Mikil þörf væri víða fyrir marga 4 milljarðana. Er þessi lausn hjálp við þessa staði? Ég segi nei. Ég vil hjálpa þessum stöðum til sjálfsbjargar eftir betri leiðum, það er hlutverk Byggðasjóðs, en ekki að útvega þetta verksmiðjuskip.



Herra forseti. Ég hef tvær fsp. að flytja til hæstv. forsrh. og hafði gert honum viðvart um það í morgun, en hæstv. ráðh. er nú sennilega í Ed. og vil ég biðja hæstv. forseta að athuga hvort hann gæti brugðið sér af bæ úr Ed., þar eð ég veit að hæstv. forsrh. hefur undirbúið svör við þessu  Fundarhlé. Herra forseti. Í fréttum útvarpsins í gærkvöld var verið að skýra frá niðurstöðum af fréttayfirliti um afleiðingar óveðursins, sem dundi yfir Ísland, hvað varðar flesta staði landsins. En þá var jafnframt byrjað að skýra frá því, að fréttir væru þá fyrst að fara að berast frá ýmsum stöðum í Vestfjarðakjördæmi. Ástandið þar var með þeim hætti, að algjörlega sambandslaust hefur verið við - að vísu fámennan stað - Ketildall í meira en eina viku. Ekkert samband var fram á miðjan dag í gær allt frá Brú í Hrútafirði og norður um alla Strandasýslu og vissi enginn fyrr en um miðjan dag í gær hvað þar hefði gerst. Sama máli gegnir um Reykhólasveitina alla, um Barðastrandahrepp og fjölmörg önnur Byggðarlög á Vestfjörðum. Það var því fyrst í gærkvöld - á miðvikudagskvöldi - sem einhverjar fregnir fóru að berast af því fólki sem þessa staði byggir. Við vitum ekki enn hvernig óveðrið hefur teikið ýmsa íbúa Vestfjarða, sem ekkert samband hafa getað haft við umheiminn jafnvel í heila viku. Ég vildi vekja athygli á því, herra forseti, að á þeim tímum nútímatækni þegar við fáum nokkurn veginn jafnsnemma hér uppi á Íslandi fréttir af náttúruhamförum sem verða úti í hinu stóra heimi, jarðskjálftum og eldgosum á Ítalíu og Grikklandi, líða svo margir dagar, jafnvel heilar vikur að við vitum ekkert um örlög fólks sem byggir okkar eigið land og þarf náttúruhamförum að mæta. Þessu vildi ég vekja athygli á, að enn þá vitum við ekkert um hvaða áhrif þetta mikla óveður kann að hafa haft á fjölmargt fólk í mínu kjördæmi. Þaðan hefur ekkert frést. Í því tilefni vildi ég beina þeirri fsp. til hæstv. forsrh. hvort hann sem yfirmaður Framkvæmdastofnunar ríkisins vildi ekki veita sinn atbeina til þess að hraðað verði gerð síðari þáttar svokallaðrar Vestfjarðaáætlunar, en fyrri þætti þeirrar áætlunar var lokið fyrir allmörgum árum, en engar framkvæmdir við þá áætlun hafa síðan verið. Ég vildi spyrja að því af þessu tilefni, hvort hæstv. forsrh. vildi ekki veita atbeina sinn til að hrinda af stað framkvæmd við þessa áætlanagerð að nýju svo að sú stórkostlega einangrun, sem ég er að vekja hér athygli á, verði rofin. Í annan stað langar mig til að vekja athygli á því, að á sama tíma og þetta hefur gerst er fólk dögum saman og jafnvel upp í heila viku sambandslaust við umheiminn, enginn sími, ekkert útvarp, engar vegasamgöngur, engin hafnaraðstaða og engin leið hvort heldur að láta frá sér fara skilaboð, biðja um hjálp eða þiggja slíka hjálp. - Þá hefur verið hreint neyðarástand í raforkumálum á þessu sama landssvæði. Það er fyrst í dag sem frystihúsin og önnur stórvirk atvinnufyrirtæki hafa komist í gang, en rafmagn hefur verið skammtað alla þessa viku. Orkubú Vestfjarða býr nú við þær aðstæður, að það þarf að sæta afarkostum við kaup á raforku frá Rafmagnsveitum ríkisins, - slíkum afarkostum að það þarf nú að borga umfram það verð, sem aðrir njóta, um 2 millj. nýkr. á mánuði. Þetta samsvarar því, að fyrir hvern mánuð, sem Orkubúi Vestfjarða er gert að sæta þessum afarkostum, þyrfti að hækka gjaldskrá Orkubúsins á ársgrundvelli um 6.7%. Orkubúið hefur þurft að sæta þessum afarkostum í raforkukaupum og raforkuskorti síðan í desember. Ef Orkubúið ætti að mæta því með eðlilegum hætti væri rafmagn á Vestfjörðum nú 20% dýrara en það er annars staðar á landinu. Forsendur fyrir því, að Orkubúið var stofnað, eru þrjár: Í fyrsta lagi, að fullnægt verði orkuþörf Vestfirðinga með innlendum orkugjöfum. Í öðru lagi, að Vestfirðingar búi við sambærilegt orkuverð og aðrir landsmenn. Og í þriðja lagi, að fyrirtækið hafi traustan rekstrargrundvöll. Þessum forsendum er alls ekki fullnægt nú, en þetta voru forsendur fyrir því, að sveitarfélögin gengu til stofnunar Orkubús Vestfjarða. Málið hefur verið lagt fyrir hæstv. forsrh. og ríkisstj. hans og þess óskað, að ríkisvaldið veitti atbeina sinn til þess að koma í veg fyrir þann gífurlega orkuskort, sem hrjáir nú byggðir á Vestfjörðum, og koma í veg fyrir að aðbúnaður Vestfirðinga í orkumálum væri svo miklum mun verri en annarra landsmanna. Hæstv. ríkisstj. fjallar nú um það mál. Ég vildi óska eftir því við hæstv. forsrh., að hann segði nú frá því, hvaða niðurstöður væru væntanlegar í þessu máli og hvort hæstv. forsrh. vildi ekki einnig veita atbeina sinn til þess að á því fengist góð lausn. Herra forseti. Ég þakka forseta og forsrh. fyrir að gefa mér tækifæri til að bera þessar fsp. fram. Til þess að tefja ekki meira tíma þingsins en nauðsyn krefur mun ég ekki taka aftur til máls í þessum umr., en þakka hæstv. forsrh. svör hans fyrir fram.



Herra forseti. Ég held ég verði að byrja á því að þakka hv. þm. fyrir fyrirframþakklæti hans. Varðandi fyrri fsp., um hvort ég vilji veita atbeina til þess að hrinda af stað öðrum áfanga Vestfjarðaáætlunar, þá mun ég að sjálfsögðu verða við ósk hv. þm. og koma þessari ósk á framfæri við Framkvæmdastofnun ríkisins, sem hefur áætlunargerðina með höndum. Það er ákaflega nærtækt hér að biðja hæstv. forseta þessarar deildar um að taka þetta til athugunar. Að sjálfsögðu verður það svo staðfest formlega. Varðandi síðara atriðið, um orkuvandamálin á Vestfjörðum, þá er það kunnugt að í orkumálum Vestfjarða hafa stór framfaraspor verið stigin á hinum síðustu árum. Má þar sérstaklega til nefna stofnun Orkubús Vestfjarða þar sem í rauninni var stofnað til heimastjórnar þar í orkumálum í samræmi við nær einróma óskir Vestfirðinga sjálfra. Annar áfanginn var svo gerð og tenging Vesturlínu. Hins vegar hefur hún ekki komið að því gagni sem ætlað var og gert var ráð fyrir. Vegna þess orkuskorts, sem er hér á Landsvirkjunarsvæðinu, og vegna vatnsleysis í uppistöðulónum þeirra virkjana er þar nú alvarlegt ástand og er þess ekki vænta að þar rætist úr fyrr en með vorinu. Varðandi þessi vandamál Orkubús Vestfjarða og Vestfirðinga í orkumálum er það rétt hjá hv. þm., að ríkisstj. hafa borist óskir í því sambandi. Þau mál eru til meðferðar hjá ríkisstj. Það er ekki búið að afgreiða þau, ekki komnar í því niðurstöður, og þess vegna ekki hægt að greina frá þeim hér. En ég vil fullvissa hv. þm. um að ríkisstj. mun reyna að sýna fullan skilning á þessum vandamálum. Í sambandi við fsp hv. þm., sem standa að verulegu leyti í sambandi við það ofviðri sem gekk yfir landið á mánudag og þriðjudag, vil ég skýra frá því, að í morgun ræddi ríkisstj. allítarlega um þau mál. Hafði hæstv. félmrh. og heilbr.- og trmrh. haft um það forgöngu að undirbúa ályktanir fyrir ríkisstj. þar um, enda heyra þau mál og þær stofnanir, sem hér koma sérstaklega við sögu, fyrst og fremst undir hans rn. Eftir ítarlegar umræður í ríkisstj. var ákveðið að nú þegar skyldi fara fram könnun á því tjóni, sem varð í ofviðrinu, og skyldi sú könnun fara fram í hverju byggðarlagi og niðurstöðum komið á framfæri sem fyrst við Samband ísl. sveitarfélaga og ríkisstj. Í annan stað var ákveðið að undirbúa breytingu á lögum um Viðlagatryggingu Íslands, þar sem m.a. væri gert ráð fyrir að tryggingin næði til tjóns af völdum fárviðris eftir því sem unnt er. Í þriðja lagi að endurskoðuð verði lög um Bjargráðasjóð og athugað á hvern hátt sé rétt að skipta verkefnum milli hans og Viðlagatryggingar Íslands, því að það er ljóst að ýmis verkefni eru þar á mörkum eða skarast, sem kallað er, og þarf að draga þar skýrari línur á milli. En til viðbótar kemur það, að Bjargráðasjóður, sem hefur samkv. lögum viss verkefni og skyldur sem snerta mjög það mál sem við erum að fjalla um, er fjárvana og þarf því að sjálfsögðu að afla fjár með einum eða öðrum hætti til þess að hann geti staðið undir sínum skyldum. Í fjórða lagi var svo samþykkt að við afgreiðslu lánsfjáráætlunar yrði að taka til athugunar sérstaka lánsfjárheimild til að auðvelda endurbætur mannvirkja þegar mat á tjóni liggur fyrir. - Þetta eru meginatriðin í þeirri ályktun sem ríkisstj. samþykkti í morgun.