Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Gunnar Thoroddsen) : Herra forseti. Við 2. umr. þessa máls kom upp, eins og hv. þdm. mun reka minni til, ágreiningur um það, hvort almennt ætti að setja það skilyrði, að lögreglustjórinn í Reykjavík ætti að fullnægja lögmæltum skilyrðum til skipunar í héraðsdómaraembætti. Hv. 1. þm. Árn. (JörB) bar fram till. þess efnis, að það þyrfti ekki að vera. Meiri hl. n. leit þó svo á, að þetta væri réttara að hafa eins og ráð er fyrir gert í frv., og kom það þá fram hjá hv. 1. þm. Árn. (JörB) og fleirum, að rétt væri að setja frekari skilyrði en skilyrði til héraðsdómaraembættis, sem sé, að umsækjandi hefði þekkingu á háttum lögreglumála. Till. 1. þm. Árn. var þá tekin aftur, og nú hefur allshn. komið sér saman um að leggja til, að auk þess að fullnægja lögmæltum skilyrðum til skipunar í héraðsdómaraembætti, skuli þurfa raunhæfa þekkingu á háttum og stjórn lögreglumanna og skipulagi lögreglumála. Fyrir hönd allshn. vil ég mælast til, að till. þessi verði samþykkt. Ég skal taka það fram, að ég lít svo á, að þetta sé að nokkru leyti staðfesting á því, sem verið hefur, því að það er kunnugt um síðustu lögreglustjóra fyrir 1939, að þeir fóru utan til þess að kynna sér þessi mál og öðlast þannig nauðsynlega þekkingu. Sá ráðh., sem um þetta fjallar á sínum tíma, leggur svo mat á það, hvort þessi þekking er fullnægjandi. Það er ekkert á móti því að orða þetta svona, en ráðh. þarf að hafa frjálsar hendur í þessu efni. Ég skal svo ekki hafa fleiri orð um þetta, en vildi mæla með þessari till. fyrir n. hönd. Hins vegar er hér á leiðinni till. frá hv. þm. N.-Ísf. (SB) á þá lund, sem till. sú var, sem við stóðum að á síðasta þ. og allshn. kom sér saman um. En hún er um það, að lögreglustjóraembættið skuli auglýst til umsóknar, enda hafi núverandi lögreglustjóra verið séð fyrir embætti með ekki verri launum. Ég skal ekki fara út í þetta, en vil taka það fram fyrir mína hönd, en ekki í umboði allshn., að ég mun fylgja þessari brtt., enda er hún í samræmi við afstöðu mína á tveim undanförnum þingum.



Herra forseti. Eins og frsm. allshn., hv. þm. Snæf. (GTh), drap á og ég minntist lauslega á, þegar þetta mál var síðast til umr. hér í d., hafði ég hugsað mér að flytja brtt. við þetta frv. ríkisstj., sem gengi í sömu átt og frv. það, sem ég flutti á þessu þ. ásamt hv. þm. Snæf. (GTh) og á fyrra þ. ásamt honum og 2. þm. Eyf. (GÞ). Eins og ég gat um við fyrri umr. þessa máls, er með frv. ríkisstj. fallizt á það meginprincip okkar frv., að lögreglustjórinn í Reykjavík skuli fullnægja hinum almennu dómaraskilyrðum, þ. e. a. s., skuli þurfa lögfræðilega menntun. Hins vegar er gert ráð fyrir því, að ekki verði gerð breyt. á skipun embættisins frá því, sem nú er, á meðan sá maður er í því, sem tók við, er gerð var breyt. á l. 1939. Nú er það svo, að meiri hl. allshn., sem hafði þetta mál með höndum, gerði ráð fyrir því að fallast að öllu leyti á þá stefnu, sem kom fram á síðasta þ. í frv. okkar hv. þm. Snæf. (GTh) og 2. þm. Eyf. (GÞ), ekki aðeins um það, að í embættinu sæti lögfræðingur, heldur einnig, að embættinu væri þegar slegið upp með hæfilegum umsóknarfresti, enda hefði núverandi lögreglustjóra verið séð fyrir starfi, sbr. 3. málsgr. 16. gr. stjskr. Ég vil ekki fara nánar út í þetta, en skírskota til nál. 4 allshnm. á síðasta þ., þar sem lagt er til, að breyt. verði samþykkt. Ég vil leyfa mér að lesa upp brtt. þá, sem ég hef flutt við frv.: „Aftan við 11. gr. bætist ný gr.: Þegar lög þessi öðlast gildi, skal auglýsa lögreglustjóraembættið í Reykjavík laust til umsóknar með hæfilegum fyrirvara, enda hafi þá núverandi lögreglustjóra verið veittur kostur á öðru starfi samkvæmt 3. málsgr. 16. gr. stjskr. Greinatalan breytist samkvæmt þessu.“ Ég vil að lokum segja það, að þegar greitt er atkv. um þessa till., er greitt atkv. um principmál. Það er verið að greiða atkv. um það, hvort haldast skuli ranglát embættaveiting, sem er - mér liggur við að segja - velsæmisbrot, og hvort Alþ. ætlar sér að sætta sig við þessa skipun í embætti í framtíðinni. Ég hygg, að ef Alþ. samþykkir það í þessu máli, að í þessu embætti skuli sitja lögfræðingur, þá sé ekki stætt á þessu, því að þá á í þessari stöðu að vera lögfræðingur, en ekki flugmaður. Ég þarf svo ekki að fjölyrða um þetta, en vil leyfa mér að óska þess, að hv. d. fallist á þessa skrifl. brtt.



Það eru aðeins örfá orð. Eins og sjá má á brtt., sem fyrir liggur á þskj. 169, hefur orðið samkomulag í allshn. um að mæla með þessari till. sem breyt. við 1. gr. frv. Ég hafði þá á orði innan n., þegar málið var til meðferðar, að ég gæti fallizt á þessa breyt. til samkomulags, ef af hálfu n. yrðu ekki fluttar aðrar till. eða gerð önnur breyt. á málinu. Það var að vísu ekki á valdi n., að ekki kæmu breyt. annars staðar frá, svo að þetta snertir ekki brtt. hv. þm. N.-Ísf. (SB). Hv. þm. Snæf. (GTh) mun hafa látið í ljós, að hann ætti erfitt með að greiða atkv. á móti slíkri brtt., ef fram kæmi, og hefur mér nú skilizt á honum, að hann muni ljá henni atkv. sitt. Í sjálfu sér finnst mér ekki viðfelldið af þingsins hálfu að ætla að gera nýja skipun á embætti, nema af breyt. leiði, að það sé óhjákvæmilegt eða embættismaður hafi ekki staðið vel í stöðu sinni. Eftir þeim kynnum, sem ég hafði af þessu á síðasta þ., og eftir viðtali við þá menn, sem gleggst deili vissu á þessu, er greinilegt, að þessi maður hefur staðið vel í stöðu sinni, og ég get enn fremur skírskotað til orða dómsmrh. hér á síðasta þ., sem vitaskuld veit bezt, hvernig þessi störf eru unnin, þar sem hann er yfirmaður þeirra mála og hlýtur að hafa gleggst kynni af því, hvernig með þau er farið, og eins og það var orðað við 2. umr. málsins, hefur þessi embættismaður hið bezta orð. Mér finnst það breyta nokkru, ef þessi brtt. er afgreidd núna, þótt auk þeirra skilyrða, sem áður voru sett fyrir veitingu þessa embættis, sé lögfræðipróf gert að skilyrði, því að hér er vissulega farið fram á meira en lögfræðiprófið eitt og þá vitaskuld þau kynni af störfunum, sem .gert er ráð fyrir samkvæmt till. Hv. þm. N.-Ísf. (SB) veik að því, hvernig þessi embættisveiting hefði orðið til, og út í það ætla ég ekki að fara að neinu ráði. Hitt ætla ég, að ég muni rétt, að það hafi ekki verið óhjákvæmilegt skilyrði, að lögreglustjórinn í Reykjavík væri lögfræðingur, svo að að því leyti ætla ég, að ekki hafi verið breytt neinum lagastaf fyrir þessa veitingu, og eftir því, sem fram hefur komið af hálfu þeirra manna, sem gleggst mega vita, með hverjum hætti þessi embættisveiting var, að það mun hafa verið fullt samkomulag innan alls ráðuneytisins um þessa embættisveitingu. Og ég hygg það líka hafa komið ótvírætt fram, að þessi maður var sá eini sjálfsagði. Þess vegna held ég, að í þessum ummælum hjá hv. þm. N.-Ísf. (SB) sé fullfreklega að orði komizt, eftir því sem málavextir eru, og þó að hann líti nú þannig á, að öðruvísi hefði átt að fara að á þeirri tíð og að annar hefði verið æskilegri, finnst mér, að till. hans í þessu efni sé ekki heldur viðfelldin og nú stefni hann að því að koma af stað verknaði, sem er óviðfelldinn, svo að ég viðhafi ekki sterkari orð, svo framarlega sem ekki liggja til þess nægilegar ástæður. Og það er ekki komið fram af hálfu hv. þm. N.-Ísf. enn. Ástæðan, sem hann færir fram, er sú, að veiting hafi farið fram með óviðurkvæmilegum hætti að hans áliti, en ég held, að ég geti alveg fullyrt, að fyrir veitingunni hafi verið full stoð í l. Ég er búinn að upplýsa, að allt ráðuneytið stóð að þessari veitingu, og jafnframt hef ég líka skírskotað til þeirra manna, sem bezta þekkingu hafa á störfum þess manns, sem fyrir valinu varð, og nú síðast vitnisburðar dómsmálaráðh. Allt þetta sýnist mér benda til, að hv. þm. N.-Ísf. (SB) hefði getað látið sér þá lagabreyt. nægja, sem allshn. varð ásátt um. Ég vona, að d. geti fallizt á þetta samkomulag n. um afgreiðslu málsins og afgreitt það þannig til Ed. Þess vegna sé ég ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um málið. En hafa skyldu menn það í huga, að það er ekki beinlínis hvöt fyrir menn að taka að sér embætti, ef þeir mega eiga von á að verða vikið frá embættinu með lagabreyt. hvenær sem vera skal, án nokkurra saka. Það eru engar sárabætur, þótt embættismanni sé lofað einhverju öðru starfi, sem engin vissa er fyrir, að henti honum og hann geti sætt sig við. Þá mætti ekki minna vera en embættismaðurinn réði einhverju um það sjálfur, hvaða starf hann tæki. Hv. þm. N.-Ísf. hlýtur að vita það ofurvel, að sá maður, sem nú gegnir embættinu, á enga sök á því sjálfur, að hann var valinn til þess. Þó að ég þekki hann ekki nema af afspurn og þeirri kynningu þessa máls, sem þm. hlýtur að fá, virðist mér hann hafa staðið þannig í stöðunni, að þá hljóti aðrir embættismenn að ugga um sig, ef hann telst réttrækur. Ég tók till. mína aftur í trausti til samkomulagsins í n., en veit ekki, hvort ég hefði gert það, ef ég hefði átt von á samþykkt slíkrar till., sem hv. þm. N.-Ísf. ber fram. Ég hélt, að nm. mundu að fengnu samkomulagi hvorki flytja né styðja slíka till.

Frsm. (Gunnar Thoroddsen) : Hv. 1. þm. Árn. telur, að allshn. hafi orðið ásátt um málið og í því hafi falizt, að hún mundi mótfallin brtt., sem fram kynnu að koma frá einstökum þm. Þetta er misskilningur: N. varð ásátt um það meginatriði, hver skilyrði lögreglustjóri þyrfti að uppfylla. En um önnur atriði höfðu nm. óbundnar hendur að fylgja brtt., ef fram yrðu bornar. Ég tók skýrt fram í n., að ég mundi fylgja brtt. í þessa átt. Þegar hv. 1. þm. Árn. talar um, að samþ. þessarar brtt. yrði ekki hvöt fyrir menn til að taka að sér embætti, kemur úr hörðustu átt að hafa þau ummæli í sambandi við núv. lögreglustj., sem hefur gengið öðrum mönnum óvægilegar að því að koma mönnum úr starfi, og nú hefur einn þeirra manna fengið í hæstarétti dæmdar skaðabætur fyrir það, að brottvikning hans var eigi byggð á rökum.



Það hefur borið á góma, hvernig afgreiðslu málið hafi fengið í allshn. og hver sé afstaða n. gagnvart skrifl. brtt. frá þm. N.-Ísf. Ég tel mig hafa óbundnar hendur að fylgja henni, og því var lýst yfir í n., að nm. væru óbundnir. Ég fylgi till. af því, að sú nauðsyn, sem n. taldi vera á því, að lögreglustjóri sé löglærður, er þegar fyrir hendi og brtt. er aðeins rökrétt afleiðing af því áliti n. Það væri ósamræmi að samþ. brtt. n., en fella skrifl. brtt., því verður ekki neitað. Þeir þm., sem halda því fram, að lögreglustjóri þurfi ekki að vera löglærður, hafa farið svo halloka í umr., að ekki er þörf, að ég bæti þar við. En þessir þm. leggja því meiri áherzlu á, að lögreglustjórinn þurfi að hafa þekking á háttum og störfum lögreglunnar og, - eins og hv. 1. þm. Árn. orðaði það, - kunni að beita lögreglunni gegn hópi manna“, það sé nauðsyn, að lögreglustjóri hafi hernaðarlega menntun. Þetta er í samræmi við það, að lögreglan er daglega látin æfa sig að skjóta úr skammbyssum, og talið er, að nú eigi að fara að æfa hana við að skjóta með rifflum o. fl. skotvopnum, vélbyssur og táragas hafi verið fengið handa henni og e. t. v. enn fleiri vopn. Aldrei hefur fjárveiting verið fengin til kaupa á slíku, og væri fróðlegt að vita, hvaðan fé til þess hefur komið, en það fæst ekki upplýst af einhverjum ástæðum. Ég álít það enga nauðsyn að vopna lögregluna þannig, því að almenningur er hér löghlýðinn, og þess vegna þurfi lögreglustjórinn ekki hernaðarlega menntun. Þá menntun heimta þeir aftur af honum, sem vilja, að lögreglan sé vopnuð, og er samkvæmni í þeim hugsunarhætti. Eina hættan á því, að lögreglan verði látin berjast við mannfjölda, er sú, ef stjórnarvöld eða atvinnurekendur landsins ætla að beita verkamenn svo miklu ofbeldi og hörku í vinnudeilum, að þá þyki þurfa að hafa vopnaðan her og beita honum. En þá er eftir að vita, hvort sú aðferð yrði þeim til þeirrar blessunar, sem ætlast er til. Í samræmi við meginskoðun mína á hlutverki lögreglunnar greiði ég atkv. með hinni skrifl. brtt.



Herra forseti. – Ég sé, að nm. allshn. hafa að undanteknum einum vitnað um þetta mál. Það mun hafa verið nokkuð rætt innan n., áður en ég tók þar sæti, og fyrirrennari minn (StJSt) heitið því fylgi sínu, og nokkurs konar samkomulag mun síðan hafa verið orðið um þá breyt., sem n. leggur til að gera. Það er öllum kunnugt, að hv. 1. þm. Árn. gerði sínar aths. í n. og hún hefur að nokkru leyti tekið undir skoðun hans með flutningi brtt., en hann tekið aftur af þeirri ástæðu brtt., er hann flutti áður um málið. Ég er alveg sammála brtt. n. og tel hana nægja, eins og málið horfir nú við. Ég vil ekki blanda mér í umr. um vopnun lögreglunnar, því að ég er ekki viss um, að þær eigi heima í sambandi við þetta mál. Mér er ekki kunnugt um, að það sé nein sök núv. lögreglustjóra, að til þess ráðs hefur verið gripið að kaupa vopn. - Að fengnu samkomulagi í n. tel ég mér ekki rétt að greiða atkv. með brtt. hv. þm. N.-Ísf. að þessu sinni, þótt eðlilegt sé, að leitazt verði við, að sem fyrst sé fenginn til starfsins maður, er fullnægi kröfum þeim, sem n. vill, að gerðar séu.



Herra forseti. Ég hef ekki mörgu að svara. Það voru fáein atriði hjá hv. 1. þm. Árn. (JörB). Hann lagði á það mikla áherzlu, að samkv. l. frá 1939 hefði það ekki verið óviðurkvæmilegt að veita ólöglærðum manni embættið. Ég hef alltaf tekið fram, að skipunin var lögleg, undanþága var komin í l. En það haggar ekki því, að skipun þessa manns í embættið var óviðurkvæmileg. Það er upplýst, að stjórnin hafi boðið fleiri mönnum embættið og þeir hafnað. En allt var það í laumi gert. Embættinu var ekki slegið upp. Það er ekki aðeins ómerkileg venja að slá upp embættum, heldur einn af grundvallarháttum lýðræðisskipulagsins. Með því er verið að tryggja hagsmuni þjóðfélagsins. Ef dómsmrh. hefur sniðgengið þessa venju og boðið hinum og þessum mönnum embættið bak við tjöldin, er óhætt að segja, að það eitt gerði embættisveitinguna óviðurkvæmilega, þótt eigi komi fleira til. Þá er það undanþágan í l. Frv. 1939 var stjfrv., samið af hæstarétti, og fyrir lá umsögn lagadeildar háskólans. Í frv. var krafizt, að lögreglustjórinn fullnægði almennum dómaraskilyrðum. Þannig var það samþ. í Ed. Það var fyrst í allshn. Nd., sem undanþágan var sett inn. Þegar fyrir liggur álit hæstaréttar, lagad. háskólans og 4 lögfræðinga allshn. á fyrra þingi um nauðsyn þess, að lögreglustjórinn sé löglærður, hygg ég það vega þyngra en skoðun hv. 1. þm. Árn. á því atriði. Þá ber hann það fram, að fullt samkomulag hafi verið um veitinguna í ríkisstj. 1939. Ég vil minna á, að ríkisstj. flutti frv. á þingi 1939 án þess að gera ráð fyrir öðru en lögreglustjórinn yrði að vera löglærður, svo að fullyrðing þm. um fullt samkomulag um hið gagnstæða lætur undarlega í eyrum. Ég verð að játa, að mig brestur trú á yfirlýsingar framsóknarmanna um það, hvað samkomulag hafi verið um í ráðuneytinu 1939, - þó að hv. 1. þm. Árn., sem er hinn greindasti og gegnasti maður, muni þar síður sekur um óheilindi en margir flokksbræður hans, sem hafa undanfarið ár haldið uppi látlausum, rætnum rógi um 2 ráðherra, er í ráðuneytinu voru, út af kjördæmamálinu og kallað þá eiðrofa. Það má hver lá mér það, sem vill, þó að mér falli ekki allur ketill í eld, þegar hv. 1. þm. Árn. lýsir yfir því, að samkomulag hafi verið um þetta innan ríkisstj., þar sem ég hef bent á, að þegar ríkisstj. flutti frv, upphaflega, var þetta ákvæði ekki í frv. Ég get verið stuttorður úr þessu. Ég get ekki fallizt á það, sem hv. 1. þm. Árn. segir, að till. mín sé óviðfelldin og stefni að óviðfelldnum verknaði. Ég held, að með samþykkt þessarar till. minnar sé einungis stefnt að því, að Alþ. sé sjálfu sér samkvæmt. Ef Alþ. afgreiðir l. svo, að það segir, að til þess að fara með þetta embætti þurfi lögfræðimenntun, en að samt skuli maður, sem hefur ekki slíka menntun, sitja í embættinu áfram, er það ekki sjálfu sér samkvæmt. Ég vil að lokum víkja að því, sem hv. 1. þm. Árn. sagði, að till. mín tryggði ekki fráfarandi lögreglustjóra, og þyrfti að gefa honum kost á, hvaða stöðu hann vildi. Mér finnst hv. þm. nokkuð viðkvæmur. Till. mín fylgir ákvæði stjskr., þar sem honum er gefinn kostur á að fá þá stöðu, sem hann sé jafnvel sæmdur af fjárhagslega, en það verður að vera undir mati komið, hvað langt á að ganga í því að fara eftir, hvað slíkum embættismönnum geðjast að. Aðalatriðið er, að vel sé séð fyrir honum, og það tel ég gert með till. minni, enda er það mjög fjarri mér að vilja í nokkru níðast á þeim unga manni, sem var sérstaklega dugandi maður, meðan hann vann að því starfi, sem hann hafði menntun til, meðan hann var flugmaður. Ég tel vitanlega alveg sjálfsagt, að hann fái embætti við sitt hæfi. Það er von mín, að hv. Nd. samþ. þessa till., og atkvgr. um hana tel ég prófstein á það, hverjir það eru innan þ., sem vilja viðhalda ranglátum og hættulegum embættaveitingum, aðeins af því að þær hafa verið framdar.



Það mætti ætla eftir umr., að hér færi fram eldhúsdagur, því að ég þykist ekki með mínum ummælum hafa gefið tilefni til slíks. Það ætti að vera betra að velja sér annað tækifæri en þetta til eldhúsdagsumr. og þá um þau atriði, sem helzt hafa fram komið í pólitískum deilum í landinu. Ég mun að mestu leiða slíkt hjá mér, því að bæði er, að við dm. mundum verða jafnnær, þegar hætt væri slíkum leik, og í öðru lagi efast ég um, að þetta mál græði nokkuð á því. Mér fannst því mikill hluti ræðu hv. þm. N.-Ísf. eiga lítið erindi í þessar umr. og hvorki vera upplýsandi fyrir málið né veita því nokkurt gildi. Hann lítur öðrum augum á og verður efalaust fyrir vonbrigðum út af því að geta ekki teygt mig inn á þann vettvang, sem hann er búinn að hasla mér völl á. Ég mun síðar koma að hans ræðu, en vík nú að öðrum ræðumönnum. Ég þóttist ekki hafa gefið tilefni til, að afstaða allshn. væri misskilin. Mér láðist að vísu að geta um, - sem ég sé nú að réttara hefði verið, - að hv. 2. landsk. þm. lýsti yfir því í n., að hann mundi greiða atkv. með till. eins og till. hv. þm. N.-Ísf. Um afstöðuna til till. hv. þm. Snæf. tók ég beint fram, og ætla ég, þegar á þetta er litið, að rétt hafi verið hermt hjá mér. Mér fannst á hv. þm. Snæf., að hann eiginlega vilja réttlæta afstöðu sína með þessari brtt., af því að lögreglustjóri mundi hafa látið einhverja menn hætta störfum, án þess að ástæða væri til, og því væri rétt að hafa þessa aðferð, sem er mjög óvenjuleg á þ. Út í þau atriði, sem hann veik að, skal ég ekki fara nánar. Ég hef ekki kunnugleika á þeim, en vil skírskota til dómsmrh. um starf mannsins. Það álít ég öruggast og vissast. Hv. 2. landsk. þm. veik að því, að sér þætti meira en lítið óviðfelldið, að lögreglunni væri kennt að fara með vopn. Þegar lögreglan fór að hafa yfir vopnum að ráða, vakti það fyrir mönnum, að það gæti verið óhjákvæmilegt, ekki vegna lögreglunnar, heldur vegna öryggis þegnanna í landinu gagnvart ofbeldi og uppivöðslusemi. Það má segja með sanni, að hingað til hafa Íslendingar verið löghlýðnir í þessum efnum, enda eiga hér fleiri hlut að máli en landsins eigin börn. Er þess skemmst að minnast, þegar lögreglan varð að fara með vopnavaldi til að halda útlendingum í skefjum. Áhöfn á útlendu skipi hafði neitað að hlýða lögum landsins. Þess konar atburðir geta ætíð gerzt, og er ekki ólíklegt, að þeir kunni hér eftir frekar að geta gerzt en hingað til. Þá hefur og eitthvað af þessu tagi komið fyrir á meðal okkar sjálfra, en þeir menn, sem að hafa staðið, eru fullkomin undantekning frá hinum almennu borgurum landsins. Það getur því verið nauðsynlegt að grípa til vopna undir vissum og óvenjulegum kringumstæðum, og þá segir sig sjálft, að þeir, sem með þau fara, þurfa að kunna að nota þau, svo að ekki leiði til skaða og ógæfu. Ég held því, að þó að mönnum þyki óviðfelldið að tala um vopnaburð, sé langsamlega bezt, ef til slíkra óyndisúrræða þarf að grípa, að lögreglan kunni með vopnin að fara. Hv. þm. N.-Ísf. veik að því, hvernig embættið var veitt. Ég gat um það áður, með hverju móti sú veiting hefði farið fram, og þarf ekki að endurtaka það. Hann viðurkenndi, að veitingin hefði farið fram l. samkvæmt, en það, sem hann leggur mest upp úr, er að embættinu var ekki slegið upp. Ég veit, að hv. þm. N.-Ísf. er mér sammála um, að það er ekki endilega víst, þó að embætti sé slegið upp, að það sé sá, sem sjálfsagður er til starfsins, er það hlýtur. Leiti hann í huga sér, sér hann, að slíkt hefur komið fyrir, svo að þarna er engin trygging út af fyrir sig. Hv. þm. segir, að Alþ. sé ekki sjálfu sér samkvæmt, ef það setur þetta ákvæði í frv. nú og lætur ekki núverandi lögreglustjóra fara frá. Þetta er fjarri öllu lagi. Áður var það ákvæði í 1., að þessi embættismaður þyrfti að hafa lögfræðimenntun. Því er breytt. Síðan fær veitingu maður, sem hefur ekki lögfræðipróf, en hefur svo mikilvæga þekkingu á öðrum sviðum, sem til starfsins þarf, að talið er rétt að veita honum það, með samkomulagi innan ríkisstj., eins og komið hefur fram opinberlega. Þó að Alþ. breyti síðan l. svo, að þessi embættismaður þurfi að hafa lögfræðimenntun, auk margra nýrra skilyrða, sem áður hafa ekki í l. verið, er þá nokkur ósamkvæmni í því, þó að þessi embættismaður, sem á löglegan hátt var skipaður í embættið og reynzt hefur dugandi maður, verði ekki samstundis látinn fara úr embættinu? Rökum hv. þm. mætti eins snúa við. Ef Alþ. samþ. brtt. hans og lætur embættismanninn fara frá, sýnir Alþ. ósamkvæmni. Það er áður búið að veita heimild til þess, að með þessum hætti megi veita embættið, en ætlar að láta þann embættismann fara frá, þegar ný skilyrði koma inn í l. Þetta væri ósamkvæmni, og það sér hv. þm. N.-Ísf., þegar hann hugsar sig betur um. Hann vildi skýra brtt. sína svo, að hún væri nokkurs konar mótmæli gegn ranglátum og hættulegum embættaveitingum. Hún hefur þá annað í sér fólgið líka, nefnilega lykil að óheppilegri meðferð Alþ. gagnvart embættismönnum landsins. Eins og ég sagði í byrjun máls míns, ætla ég að leiða hjá mér að fara út í pólitískar deilur milli flokka og blaðaskammir, því að hvorugur okkar þm. N.-Ísf. græðir á því, né heldur eykst vegur þ., þó að við förum að tíunda ýmislegt fram á báða bóga sem dæmi upp á það, hve flokkum og blaðamennsku er áfátt. Hitt væri æskilegra og honum vonandi líka hugþekkara, ef hugsa mætti til þess, að blaðaviðureign yrði með fullum drengskap og svo, að upp úr henni mætti leggja.

Eysteinn Jónsson; Ég hafði gert ráð fyrir, að það mundi verða samkomulag um afgreiðslu þessa máls eftir till. allshn. með brtt. hennar, sem sé, að framvegis verði reynt að keppa að því, að í lögreglustjóraembætti sitji maður, sem bæði hefði lögfræðilegan undirbúning undir starfið og hefði sérstaklega kynnt sér önnur atriði, sem einkum þarf að kunna skil á til þess að geta gegnt slíku starfi sem bezt, en að hitt mundi þykja sjálfsagt, að maður, sem löglega hefur þetta embætti á hendi og reynzt hefur vel, héldi því áfram, meðan hann sæi sér fært að gegna því. En nú vill svo einkennilega til, að hv. þm. N.-Ísf. virðist ekki geta sætt sig við þessa lausn. Hann virðist ekki geta sætt sig við annað en núverandi lögreglustj. láti af störfum og annar komi í hans stað. Hv. þm. N.-Ísf. hefur ásamt fleirum flutt hér áður frv., sem fór í þessa sömu átt, en það fékk litlar undirtektir. Það mun hafa stafað af því, að mönnum fannst það vera flutt meira til þess að skeyta skapi sínu á ákveðnum einstaklingi en til þess að lagfæra galla. Það leit út fyrir það þar til nú fyrir fáum dögum, að samkomulag gæti náðst um lausn á þessu máli, en nú gerir þessi hv. þm. sig ekki ánægðan með annað en smeygja þessum fleyg inn í frv. í stað þess að sætta sig við, að samkomulag yrði um, að lögreglustj. skyldi framvegis jafnan vera lögfræðingur. Nú liggur það ljóst fyrir, og það veit þessi hv. þm., að núverandi lögreglustjóri er skipaður samkvæmt ótvíræðri lagaheimild, og það er upplýst af hæstv. dómsmrh., að hann telur embættinu vel gegnt af þessum manni. Þrátt fyrir þetta á nú Alþ. samkvæmt till. hv. þm. N.-Ísf. að taka sig saman um að reka þennan mann frá starfi. Einu rökin, sem hv. þm. N.-Ísf. getur svo komið með fyrir máli sínu, eru þau, að lögreglustj. ætti að vera löglærður maður. Það eru alls einu rökin. Hitt lætur hann sig svo engu skipta, þótt löglega skipaður embættismaður, sem hefur gegnt starfi sínu vel, sé rekinn frá embætti. Nú er það svo, að það getur verið gott fyrir lögreglustjóra að vita fleira en það, sem lögfræðingar eiga að kunna. Það getur líka verið gott fyrir hann að kunna vel að stjórna mönnum til verka og hafa góða þekkingu á því öðru, sem lýtur að útistörfum lögreglunnar. Þetta hefur líka verið skoðun Alþ. á þeim tíma, sem það gaf heimildina um að ráða mann til þessa starfa, þótt hann hefði ekki lagapróf. Alþ. gaf þessa heimild með því skilyrði, að ef maðurinn væri ekki löglærður, þá skyldi hann kunna sérstaklega góð skil á öðrum atriðum í starfinu. Nú mun það vera svo, að núverandi lögreglustj. sé einn með reglusömustu embættismönnum, sem við höfum. Það væri því meira en lítið harðleikið, ef Alþ. færi nú að samþ. að víkja þessum manni frá störfum, enda geri ég tæpast ráð fyrir því, að það komi til mála, að Alþ. samþ. slíkt. Hitt er annað mál, hvort menn vilja setja markið það hátt, að í framtíðinni skulum við eiga völ á mönnum, sem bæði eru lögfræðingar og kunna góð skil á öðrum störfum lögreglustjóra. Það er allt annað mál að keppa að því í framtíðinni eða hitt að víkja þessum manni nú úr embætti. Þessu tvennu má alls ekki blanda saman. Það er misskilningur af hálfu þessa hv. þm., ef hann heldur, að þeir, sem hafa ákveðið að fallast á þá samkomulagslausn á málinu, sem hér er í undirbúningi, hafi ástæður til þess að fallast á þessa till. hans. Hér við bætist, að eins og hv. 1. þm. Árn. hefur upplýst, þá var fullt samkomulag um það í ríkisstj. þeirri, sem þá sat, að núverandi lögreglustj. yrði ráðinn til starfans, og áður en hann tók við embættinu, kynnti hann sér sérstaklega skoðun hv. þm. G.-K., formanns Sjálfstfl. og þáverandi atvmrh., á þessu máli og hvort hann væri þessari ráðningu fylgjandi, og fékk þar þau svör, að hann væri því samþykkur. Þetta hefur líka komið fram hér áður og það meira að segja í þskj., og því hefur ekki verið mótmælt. Ég var satt að segja alveg hissa á þeim æsingi, sem greip hv. þm. N.-Ísf., þegar rætt var um samkomulag það, sem fyrrverandi ríkisstj. gerði um skipun lögreglustjórans. Hann æsti sig upp, þar til hann hrópaði yfir þingsalinn, að hann gæti látið sér það í léttu rúmi liggja, hvað fyrrverandi ráðh. Framsfl. segðu um þetta mál, því að þeir væru lygarar, sem hefðu logið versta óhróðri upp á samstarfsmenn sína í ríkisstj., og væri því ekkert að marka, hvað þeir segðu. Ég verð að segja það, að ég varð meira en lítið undrandi á þessu hjá hv. þm., og ég hefði gaman af að vita, hvað hann hefur fyrir sér í þessum staðhæfingum og hvað kemur til þess, að hann skuli leyfa sér að viðhafa slík ummæli hér á Alþ. Hann minntist í þessu sambandi á ummæli þau, sem ég og hv. þm. Str. höfðum viðhaft í sambandi við kjördæmamálið og afgreiðslu þess, og átti það að vera sönnun þess, að við værum lygarar. Ég vil nú segja þessum hv. þm., að hann veit eða ætti að vita það af því, sem komið hefur fram í sambandi við það mál, að allt það, sem við höfum sagt um það, er satt, og öll þjóðin veit, að það er satt, og því hefur ekki verið mótmælt, sem er ekki heldur von. Ég ætla mér ekki að fara að munnhöggvast hér við þennan framhleypna hv. þm., en vil aðeins láta mér nægja að láta bókfæra þessi ummæli eftir mér í Alþ.tíðindin. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fara frekar út í þetta, en vil eiga minn hlut að því, að það samkomulag, sem allshn. hefur lagt til, að gert verði um þetta mál, komist á, og ég tel það illa farið, ef till. hv. þm. N.-Ísf. gæti orðið til þess að spilla því samkomulagi.



Herra forseti. Ég skal vera fáorður um þetta mál, enda hafa ekki komið fram aths. við það, sem ég hef sagt. Ég vil þakka hv. allshn. fyrir þá till. til samkomulags, sem hún hefur lagt hér fram á þskj. 169, því að hún gengur í þá átt, sem ég hefði viljað, að þetta mál stefndi. Ég vona því, að hv. d. fari ekki að fleyga þetta mál með því að samþ. brtt. hv. þm. N.-Ísf., enda sé ég ekki ástæðu til þess, þar sem ég sé ekki betur en kröfum þeirra, sem vilja hafa lögreglustj. með lagaprófi, og hinna, sem vilja taka tillit til annarra hæfileika mannsins, sé báðum fullnægt með till. allshn. Ég sé ekki betur en í brtt. hv. þm. N.-Ísf. gæti nokkurrar ósamkvæmni, þar sem í frv. segir, að lögin skuli öðlast gildi 1. jan. 1944, en í brtt. segir, að þá skuli núverandi lögreglustjóra hafa verið gefinn kostur á öðru starfi samkvæmt 3. mgr. 16. gr. stjskr. Ég býst við, að það verði erfitt að fullnægja báðum þessum skilyrðum. Ég þekki ekkert laust embætti fyrir núverandi lögreglustjóra, sem væri honum jafnvirðulegt og vel launað, og sé ég því ekki, að þetta sé framkvæmanlegt, nema ef hv. þm. N.-Ísf. vildi í snatri búa til eitthvert slíkt embætti. Ég veit heldur ekki til þess, að við höfum neinn lögfræðing, sem hefur aflað sér raunhæfrar þekkingar á stjórn lögreglumála, nema þá hv. þm. Str., sem áður hefur verið lögreglustj. og fór áður til útlanda til þess að búa sig undir embættið. En ég er ekkert viss um, að hann vilji nú taka við því aftur. Það hafa að vísu tveir menn aðrir gegnt þessu embætti um stundarsakir, en ég veit ekki, hvort þeir kæra sig nokkuð um það heldur. Ég sé því ekki betur en till. hv. þm. N.-Ísf. sé óframkvæmanleg í bili. Ég lít einnig svo á eins og hv. 1. þm. Árn. og hv. 2. þm. S.-M., að ekki komi til mála að leysa þennan mann frá starfi, nema því aðeins, að hann vildi af frjálsum vilja fara í annað embætti, sem honum hæfði, en það væri ekki að hrekja hann úr embætti. Hann hefur fengið þetta embætti að réttum lögum og að mínu áliti gegnt því mjög sómasamlega, og því sé ég ekki ástæðu til, að þess sé nú krafizt, að hann víki úr því. Ég þekki líka mörg dæmi þess, að það hefur verið bætt inn nýjum skilyrðum fyrir hæfileikum manna til embætta, en þau hafa aldrei verið látin ná til þeirra manna, sem hafa setið í embættinu fyrir. Það má t. d. taka læknana. Í gamla daga voru þeir útskrifaðir með einhverju prófi frá landlækni, en síðar hafa kröfurnar um þekkingu og starfshæfni þeirra margsinnis verið auknar, en þó hafa gömlu læknarnir aldrei verið látnir víkja úr embættum, þótt þeir fullnægðu ekki nýjustu kröfum. Ég vil því eindregið vænta þess, að hv. deild geti fallizt á að samþ. till. allshn.



Herra forseti. Ég tel rétt að gera nokkra grein fyrir atkv. mínu viðvíkjandi brtt. hv. þm. N.-Ísf. Þegar lögin, sem hér á að fella úr gildi, voru til umr. hér árið 1939, þá átti ég sæti í allshn. Nd., og það er rétt, að þegar frv. kom frá Ed., þá hafði það ekki það ákvæði, að það mætti með konunglegri tilskipun veita undanþágu frá því skilyrði, að lögreglustj. skyldi vera lögfræðingur. Ég hef nokkra hugmynd um það, hvers vegna þetta ákvæði var þá ekki í frv., þótt ég skýri ekki frá því hér. En hitt veit ég líka, að það var þáverandi hæstv. dómsmrh., sem kom til allshn. Nd. með tilmæli um, að þessu ákvæði yrði bætt inn. Mér var líka kunnugt um það, að ríkisstj. hafði rætt þetta og orðið sammála um að fá þessu bætt inn í frv. Mér er þetta allt vel kunnugt vegna þess, að ég var eini maðurinn í allshn., sem var á móti þessu, því að ég hef alltaf viljað, að lögreglustj. væri lögfræðingur, og eins og þskj. 576 frá 1939 ber með sér, þá skrifaði ég undir nál. með fyrirvara, en það gerðu hinir ekki, og sýnir það, að þeir voru sammála um þetta. Eins og sjá má í nál. þessu, þá kemur þetta undantekningaratriði um lögreglustjóra fram í Nd., og vil ég nú lesa það upp, með leyfi hæstv. forseta. Þar segir svo: „Þó telur nefndin, að svo geti staðið á, að réttlætanlegt megi teljast að víkja í einhverju frá skilyrðum greindrar lagagreinar, að því er snertir lögreglustjóra“. Svo vil ég benda á, að það var fyrir mitt tilstilli, að bætt var inn í þetta nál. ákvæði, sem ég skal nú lesa, með leyfi hæstv. forseta. Það hljóðar þannig: „En auðvitað ætlast nefndin til, að heimild þessi sé því aðeins notuð, að í stað lögfræðimenntunar og annarra sérstakra dómaraskilyrða sé í tilskipuninni krafizt sérstakrar þekkingar eða menntunar, sem telja má svo mikils virði fyrir forustumenn lögreglunnar, að það jafngildi hinum sérstöku dómaraskilyrðum.“ Þessa skoðun hef ég alltaf haft og aldrei frá henni vikið. Þótt þetta hins vegar væri þá samþ. af Nd. og Alþ., þá var það af sérstökum ástæðum, sem öll ríkisstj. hafði komið sér saman um þetta, því að það er rétt, að ríkisstj. var sammála um þetta, og þótt ég vilji síður en svo vitna með hv. 2. þm. S.-M. í öðru því, sem hann sagði hér áðan, þá er þetta rétt hjá honum. Það mætti segja, að það væri óeðlilegt, ef ég kynni að greiða atkv. á móti brtt. hv. þm: N.-Ísf., þar sem ég hef áður verið meðflm. hans að frv., sem fer í sömu átt. En þegar þetta kom nú til umr. í allshn., þá þótti það nokkuð harkalegt að fara að svipta mann nær því fyrirvaralaust því embætti, sem Alþ. hefur áður komið honum í með lagasetningu. Þá var það og í öðru lagi, að ég, með fullu samþykki a. m. k. annars meðflm. míns að áðurnefndu frv., fór til hæstv. dómsmrh. og fór fram á það, að hann hlutaðist til um það, að núverandi lögreglustj. tæki að sér annað embætti í sambandi við flugmál, og ég veit, að hæstv. dómsmrh. mun kannast við þetta. Í frv. ríkisstj. er sett það skilyrði, að lögreglustj. skuli vera lögfræðingur, en hins vegar er það tekið fram, að núverandi lögreglustj. skuli þó ekki missa embætti sitt, og ég hef fellt mig við það. Í upphafi klofnaði allshn. raunverulega um þetta mál, þótt ekki kæmu fram tvö nál. Hv. 1. þm. Árn. vildi ekki, að það yrði gert að skilyrði, að lögreglustj. skyldi vera lögfræðingur, en ég var honum mótfallinn í því. Hann kom svo fram með sína brtt. um þetta atriði. Í framhaldi af þessu er það svo, að hæstv. dómsmrh. orðar aðra brtt., sem hann síðan lagði fyrir nefndarfund í morgun. Ég lýsti þá þegar yfir því, að ég felldi mig við þetta sem miðlunartill., ef hv. 1. þm. Árn. tæki aftur sína brtt., og féllst hann á það. Þegar ég gaf þessa yfirlýsingu, vissi ég ekkert um þessa brtt. hv. þm. N.-Ísf., en ég lýsti yfir þessu, og ég geng ekki frá því, sem ég lýsi yfir á nefndarfundi. Það má deila um það, hvað sé fyrsta skilyrði þess, að maður sé hæfur lögreglustjóri. Ég held því eindregið fram, að hann þurfi að vera lögfræðingur, því að það koma næstum daglega fyrir atvik, sem lögfræðileg þekking er nauðsynleg til úrskurðar á, en hitt er líka, að það getur oft komið fyrir, að nauðsyn sé á því, að lögreglan hafi duglegan stjórnanda. Þegar svo eru jafnframt sett skilyrði um það í l., að lögreglustj. skuli vera lögfræðingur og að hann skuli hafa raunhæfa þekkingu á stjórn lögreglumála, þá munu þeir lögfræðingar hér frá háskólanum, sem hafa hug á þessu embætti, fara utan til þess að kynna sér lögreglustörf og stjórn þeirra mála. En eins og málum er nú háttað, dettur engum manni í hug að fara utan til þess að mennta sig í þessu skyni, ef opin leið er til að skipa aðra menn án sömu menntunar. Eins og mönnum er kunnugt, útskrifar háskólinn árlega fjölda lögfræðinga með hæfileika til þess að stjórna öðrum. Þeir mundu því taka það sem sína sérgreinað stunda þetta nám, eins og aðrir hafa gert. Mætti í því sambandi benda á Jónatan Hallvarðsson og Hermann Jónasson, sem báðir fóru utan til þess að kynna sér þessi mál. Mér finnst því eina lausnin, sem viðunandi sé fyrir alla aðila, vera sú, að í framtíðinni sé tryggt, að þessir menn séu bæði lögfræðingar og hafi þessa sérþekkingu.



Herra forseti. Ég verð að biðja forseta að afsaka það, þó að ég kunni að syndga upp á náðina, og vænti, að hann kunni að virða mér það til vorkunnar, þótt mál mitt lengist nokkuð. Mig furðar á þeim ummælum, sem hæstv. dómsmrh. lét hér falla, og sérstaklega þegar ég lít á þá meginskoðun, sem jafnan hefur komið fram hjá honum, fyrst sem hæstaréttardómara og síðar sem dómsmrh. Hann taldi, að þessa till., sem ég flytti hér, gæti verið nokkuð erfitt að framkvæma. Meginatriðið, sem hann taldi því til fyrirstöðu, var það, að ekki væri hægt að fá neinn mann með raunhæfa þekkingu til þess að taka að sér þetta starf innan svo skamms tíma sem till. gerir ráð fyrir. Mig furðar því mjög á að heyra slík ummæli frá hæstv. dómsmrh., þegar vitað er, að sá maður, sem bætir upp þekkingarskort núverandi lögreglustjóra og hefur verið fulltrúi hans, hlýtur að vera maður með raunhæfa þekkingu á þessum málum. Mér finnst slík ummæli hæstv. dómsmrh. vera lítt rökstudd, og er því vafasamt, að ég taki önnur ummæli hans um þessa till. eins alvarlega, úr því að þetta er aðalröksemd hans gegn þessari till. Ég ætla því næst að drepa nokkrum orðum á það atriði, sem kom fram hjá hæstv. dómsmrh. út af því, að þessi till. væri lítt framkvæmanleg vegna hinna stuttu tímatakmarka, sem hún gerir ráð fyrir. Þetta fæ ég ekki fallizt á og mun skýra mál mitt með því, sem í till. segir: „Þegar lög þessi öðlast gildi, skal auglýsa lögreglustjóraembættið í Reykjavík laust til umsóknar með hæfilegum fyrirvara, enda hafi þá núverandi lögreglustjóra verið veittur kostur á öðru starfi samkv. 3. mgr. 16. gr. stjórnarskrárinnar.“ Maður hlýtur því að skilja þessa till. þannig, að ef ekki verður búið að útvega lögreglustjóra, áður en l. öðlast gildi eða fyrir 1. jan. 1944, þá skuli embættið auglýst engu að síður. Ég ætla ekki að fara út í neinar deilur við hæstv. dómsmrh., sem er okkar fróðasti maður í ísl. lögum, en mér finnst ekki þurfa miklar skýringar á þessari till. til þess að leggja þennan skilning í hana. Hér er sem sagt um ákveðin tímatakmörk að ræða í till., og langlíklegast er, að hægt sé að ganga frá þessu fyrir áramót. Hæstv. dómsmrh. sagðist ekki koma auga á neitt embætti, sem samboðið væri núverandi lögreglustjóra. Ég ætla ekki að fara út í langa ræðu um það. Við, sem upphaflega stóðum að því að flytja þetta frv., svipuðumst um eftir starfa handa honum, og við höfum í huga ákveðið embætti, sem nauðsynlegt er, að maður með sérþekkingu sé í. Ég fer svo ekki nánar út í það. Ég sé ekki ástæðu til að fara mörgum orðum um ræðu hv. 1. þm. Árn., því að í henni kom ekkert nýtt fram. Hann sagði, að ég vildi hefja hér eldhúsdagsumræður. Það má vel vera, að framsóknarmenn hugsi svo í hvert sinn, ef minnzt er á gömul afglöp þeirra. Ég tel það skyldu mína hér á þessum stað, Alþ., að benda ekki aðeins á það, sem aflaga fer í dag, heldur einnig það, sem framkvæmt hefur verið í fortíðinni, ef ég tel það þjóðinni til skaða. Þótt mér þyki vænt um framsóknarmenn, þá þykir mér ekki nógu vænt um þá til þess að láta þá hrekja mig af þeirri skoðun minni, að þetta sé þingleg skylda mín. Þá kem ég að ummælum hv. 2. þm. S.-M. Hann kom hér fram undir yfirskini guðhræðslunnar, en afneitaði hennar krafti. Annars voru meginatriði ræðu hans endurtekningar á því, sem blað Framsfl. hefur verið að tönnlast á síðastl. ár, að tveir forustumenn Sjálfstfl. séu eiðrofar, sem gangi með þrjá fingur sviðna. Þegar þessi maður þykist koma fram af hógværð um leið og hann flytur þennan boðskap Tímans, þá má hver lá mér það, sem vill, þó að ég finni ekki til sektar minnar gagnvart slíkum málflutningi. Hann hóf ræðu sína á því, að sig furðaði á því, að einn maður gæti ekki sætt sig við samkomulag allshn. Við hvaða einn þm. á þessi þm.? Ég veit ekki betur en að minnsta kosti þrír þm. hafi lýst yfir því, að þeir fylgdu minni till. Svo fór ekki betur fyrir hv. þm. S.-M., þegar hann kemur að því, að frv. það, er hv. 2. þm. Eyf. (GÞ), hv. þm. Snæf. (GTh) og ég fluttum hér á síðasta þingi, hafi fengið litlar undirtektir. Ég verð að skýra hv. dm. frá því, hvaða undirtektir það fékk. Leitað var álits lagadeildar háskólans, og mælti hún eindregið með því, að frv. yrði samþ. En hvað gerðist svo hér á Alþ.? Snerist n. gegn því? Allshn. skilaði málinu þannig frá sér, að 4 af 5 nm. allshn. lögðu til, að frv. yrði samþ. Nú er svo komið, að allshn. hefur tekið upp meginprincip frv. okkar, og meira að segja flytur nú ríkisstj. frv. um sama efni. Ég þykist nú hafa fært rök fyrir því, að ástæðulaust er að tala um litlar undirtektir undir frv. okkar, og þarf svo ekki að fara frekari orðum um þetta munnfleipur hv. 2. þm. S.-M. Ég tók það fram í ræðu minni hér á undan, að því færi fjarri, að ég vilji koma þeim manni, sem nú er lögreglustjóri, á kaldan klaka. Við höfum einmitt haft í huga annað embætti fyrir hann, sem er við hans hæfi. Síðan kemur sú efnishlið málsins, þegar þm. segir, að við höfum engin rök flutt fyrir nauðsyn þess, að lögreglustjóri hafi lögfræðimenntun. Ég get vitnað þar til minnar fyrri ræðu og ræðu hv. þm. Snæf., er hann flutti í gær við 2. umr., þar sem við töldum fram þau atriði, sem við töldum vera nægilegar röksemdir í þessum efnum, og ætti ekki að vera þörf á að endurtaka nú. Það hefur margoft verið á það bent, að embætti lögreglustjóra krefst lögfræðiþekkingar vegna ýmsra mála, er undir hann heyra, t. d. handtökur, strandmál, heilbrigðismál, útlendingaeftirlit o. fl., sem útheimtir lögfræðimenntun, og ef einhver segir, að ekki hafi verið fundið að embættisfærslu þessa manns, sem undanfarið hefur farið með þetta embætti, þá er það alkunna, að embættisframkvæmdir þessa manns hafa alls ekki kostað ríkissjóð svo lítið fé, einmitt vegna vanþekkingar hans á starfi sínu. Einnig er það alkunna, að þessi maður hefur komizt í kast við undirmenn sína og yfirsjónir hans hafa komið fyrir dómstólana. Ég þykist nú hafa gert grein fyrir flutningi þessarar till., sem hér liggur fyrir, og fært nægileg rök fyrir því, að leiðrétting þessara mála sé nauðsynleg. Mig furðar ekkert á, þó að framsóknarmenn rísi upp með þjósti og brigzli mönnum um ofstopa, þegar að því er komið að leiðrétta þeirra gömlu glöp, og þess vegna skil ég það, að hv. 2. þm. S.-M. tekur þetta sárt. Ég veit líka, að Framsfl. er vanur því að fá að fara sínu fram og að hann er vanur að fá að skipa óhæfa menn í embætti, en hins vegar tel ég það alls ekki skyldu mína eða köllun að semja mig að háttum framsóknarmanna, eins og þeir hafa hagað sér undanfarin ár, háttum, sem þeir hafa verið að reyna að innleiða hér og ekki hvað sízt, þegar um embættisveitingar er að ræða. Ég veit, að hv. 2. þm. S.-M. mun standa hér upp eins og lamb og bera mér á brýn ofstopa og að forustumenn Sjálfstfl. séu með sviðna 3 fingur, en að hann sjálfur sé að bæta velsæmið hér á Alþ. Mér þykir leitt að þurfa að fara út fyrir efni málsins, en þegar tilefni er gefið til þess á jafnögrandi og dólgslegan hátt og kom hér fram hjá hv. 2. þm. S.-M., þá mun ég hvorki nú né síðar ganga fram hjá því að taka framsóknarmenn til bæna.

Dómsmrh. (Einar Arnórsson) : Herra forseti. Ég ætla að gera hér örstutta aths. út af ræðu hv. þm. N.-Ísf., og er hún sú, að hann virtist fetta fingur út í það, að ég hafi ekki komið auga á lögfræðing, sem hafi kynnt sér sérstaklega störf, er lögregluna varða. Í því sambandi benti hann á fulltrúa, sem starfað hefur hjá lögreglustjóra og er lögfræðingur að menntun. Ég get ekki sagt annað en allt hið bezta um þennan mann, en hins vegar er mér ekki kunnugt um, að hann hafi neitt sérstaklega kynnt sér þau störf, er hér um ræðir. Ég veit ekki betur en hann hafi aðallega verið hjá lögreglustjóra sem lögfræðileg aðstoð, en mér er ekki kunnugt um, að hann hafi stjórnað lögreglunni, hvorki úti né inni, heldur er hann á öðru verksviði. Til þess að koma í veg fyrir nokkurn misskilning, tek ég það fram, að ég tel þennan mann ágætis lögfræðing. Þó að hann hafi unnið inni hjá lögreglustjóra, er ekki nauðsynlegt, að hann hafi kynnt sér útistörf lögreglunnar. Ég ætlast til þess, að lögreglustjóri hafi það starf með höndum. Annað vil ég líka taka fram út af ummælum hv. þm. N.-Ísf. Mér skilst, að hann vilji kenna lögreglustjóra um, af því að hann sé ekki löglærður maður, að ríkissjóður hafi í tvö skipti verið dæmdur til þess að greiða stórar bætur vegna lögreglunnar; í annað skiptið -vegna þess, að tveim lögregluþjónum var vikið frá starfi, og í hitt skiptið, er lögregluþjónum urðu mistök á í sambandi við handtöku borgara nokkurs hér í bæ, með þeim afleiðingum, að ríkissjóður var dæmdur til þess að greiða bætur fyrir. Ég geri ráð fyrir því, að mistök lögreglumannanna hefðu alveg eins getað komið fyrir, hvort sem lögreglustjóri hefði verið löglærður maður eða ekki, því að vitanlegt er, að lögreglustjóri getur ekki verið með augun alls staðar. Hvað snertir fyrra tilfellið, þegar tilteknum lögregluþjónum var sagt upp stöðu sinni, af því að lögreglustjóri taldi sig hafa nægilega ástæðu til þess, en að hann hafi aftur á móti ekki sannað þessar ástæður fyrir dómstólunum, og hefur mér verið sagt, að lögreglustjóri hafi ekki viljað geta um þær. Oft getur verið mikið vafamál á því, hvort einn maður hafi hagað sér þannig í starfi sínu, að réttmætt sé að segja honum upp eða ekki. Þetta er álitamál, sem lögfróða menn hlýtur oft að greina á um. Ég get því ekki sakfellt lögreglustjóra fyrir það, þó að hann hafi ekki fært fram þær ástæður, sem dómstólarnir teldu gildar í þessum efnum. Um önnur atriði úr ræðu hv. þm. N.-Ísf. viðvíkjandi þessari till. nenni ég ekki að eyða tíma í að ræða. Ég vil þó aðeins minnast á það, að hann taldi, að lögreglustjóra væri ekki gert lægra undir höfði með till. hans en hverjum öðrum embættismanni samkv. 3. mgr. 16. gr. stjskr. Þessi röksemd lítur nógu vel út á pappírnum, en ég veit ekki til, að þessari 3. mgr. 16. gr. stjskr. hafi verið beitt gagnvart embættismönnum. Ég held, að ef embættismaður yrði fluttur þannig úr einu embætti í annað samkvæmt þessari gr. stjskr., þá yrði litið á þetta sem vantraustsyfirlýsingu og að maðurinn væri ekki hæfur til þess að gegna stöðu sinni.



Ég hygg, að þeir, sem hafa heyrt síðari ræðu hv. þm. N.-Ísf. og ekkert hafa heyrt annað, sem farið hefur hér fram í dag, mættu halda, að ég hafi risið hér upp með árás á þm. að tilefnislausu og honum hafi því verið nauðugur einn kostur að bægja slíkri árás frá með þeim hætti, sem hann gerði hér tilraun til. Þessi maður hefur upp úr þurru og að tilefnislausu leyft sér að viðhafa þau orð í þingræðu, að hv. þm. Str. og ég værum þannig, að ekkert mark væri takandi á því, sem við hefðum sagt í tilteknu máli um fyrrverandi samstarfsmenn okkar í ríkisstj. Þegar ég fór svo að leiðrétta það, þá talaði þm. þannig eins og ég hefði hafið þessar umræður að fyrra bragði og að ástæðulausu. Ég ætla ekki að fara út í langa ræðu, en ætla að taka það fram aftur, að það, sem hv. þm. Str. og ég höfum upplýst um þetta, eru staðreyndir, sem aldrei verða hraktar og öll þjóð veit, nema ef til vill hv. þm. N.-Ísf. Og þótt hann sé sjálfráður um sitt álit, þá mundi honum hollast að hreyfa þessu ekki hér á þingi. Hann sagði, að ég hefði talað hér með kennimannlegri ró. Ég held, að hann hefði gott af að tileinka sér eitthvað af þessari ró í stað þess að verða stöðugt ósvífnari, eftir því sem hann situr lengur á þingi. Ég þarf annars ekki að fara fremur út í einstök málsatriði, þar eð dómsmrh. og 2. þm. Reykv. hafa skýrt, hversu till. háttv. þm. er ótilhlýðileg og fráleit. Hann gerði mikið úr því, að ég hefði rangt fyrir mér, er ég hélt fram, að frv. hans hefði beðið hrakfarir. En má ég spyrja: Hvað varð af frv.? Það náði ekki fram að ganga. Ætli ekki geti verið, að nægilegt þingfylgi hafi skort? Ég ætla svo ekki að hafa þessi orð fleiri.



Ég vil fara fram á við hæstv. forseta, að umr. verði frestað, þar eð komið er fram yfir venjulegan fundartíma.

Forseti (EmJ) : Ég hugði, að umr. væri nærri lokið og vildi ljúka henni, en atkvgr. mætti fara fram síðar.

Frsm. (Gunnar Thoroddsen) : Ég vil taka fram, að hér hafa verið bornar fram ærumeiðandi sakir, sem viðkomandi þm. mun vilja svara á þingfundi, en hann er nú ekki viðstaddur.

Frsm. (Gunnar Thoroddsen) : Ég vil taka fram, að hér hafa verið bornar fram ærumeiðandi sakir, sem viðkomandi þm. mun vilja svara á þingfundi, en hann er nú ekki viðstaddur.