Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Við höfum 5 þm. í hv. Nd. leyft okkur að bera fram það frv., sem er á þskj. 75, 45. mál, um breyt. á l. um stofnun búnaðarmálasjóðs. Þetta er í raun og veru ekki nýtt mál hér. Þetta frv. lá fyrir Alþ. í fyrra, en eitthvað þótti á skorta þá, að undirbúningur málsins væri slíkur, að rétt væri að láta málið ganga til úrslita hér á Alþ. og þó einkum það atriði, að fyrir lægju viljayfirlýsingar frá þeim stéttarsamtökum, sem hér er um að ræða, Búnaðarfélagi Íslands annars vegar og Stéttarsambandi bænda hins vegar um, að þessar stofnanir vildu taka á sig þau útgjöld, sem þarna er um að ræða. Af þeim ástæðum m. a. var það, að þeir menn, sem að þessu máli hafa staðið, töldu rétt að bíða með það til þessa þings. Í grg. frv. er skýrt frá því, hvernig þessi tvö meginstéttarsamtök bændastéttarinnar á Íslandi hafa tekið í þetta mál. Tel ég ástæðulaust að fara að lesa það upp, því að hv. alþm. hafa það allir á þskj. 75. En hitt er enginn vafi, að langsamlega meginhluti fulltrúa, bæði á búnaðarþingi í fyrra og eins á aðalfundi Stéttarsambands bænda, sem haldinn var í haust, hefur mælt með því, að þessar byrðar yrðu lagðar á landbúnaðinn eða landbúnaðarframleiðendur, því að hér er aðeins um það að ræða, þetta er aðeins innheimtuaðferð, sem hér er um að ræða, og ekkert annað. Þetta er að sjálfsögðu alveg hliðstætt við gjöld, sem stéttarsamtök greiða hvert á sínum stað. Þau hafa iðgjöld í sín félög, sem ég hygg að séu alltaf miðuð við höfðatölu. En við erum það á undan í landbúnaðinum, að við ætlumst til, að þetta sé miðað við framleiðslumagn. Maður, sem hefur 50 kýr t. d., borgar 5 sinnum meira eða eitthvað nálægt því heldur en sá, sem hefur 10 kýr, svo að maður segi alveg eins og er. En sem sagt, þetta er bara miðað við brúttóframleiðsluna og gjald af því. Og hér er ekki um neitt annað að ræða í þessu sambandi, en að hv. Alþ. vilji leyfa, að þetta gjald verði innheimt á þann hátt, sem fyrir er lagt. Ég hygg, að það sé rétt, að í fyrra, þegar þetta mál var hér til umr. og þá mun hv. landbn. þessarar d. hafa flutt málið og hv. samþingismaður minn, Jón Sigurðsson, haft framsögu fyrir hönd n., þá hafi verið komið með fsp. um hitt og annað varðandi þessa byggingu. Að sjálfsögðu fer þetta frv. nú til landbn. og að sjálfsögðu getur n. heimtað allar þær upplýsingar, sem hún óskar eftir í sambandi við þetta. En í raun og veru virðist mér það þó óþörf hnýsni, þar sem fyrir liggur jafnákveðin ósk bændastéttarinnar og nú liggur fyrir um það, að þetta verði ákveðið á þennan hátt, þ. e. a. s. stéttarsambandsgjald íslenzkra bænda til sinna félaga, alveg á sama hátt og tekið er gjald af félagsmönnum í Dagsbrún eða öðrum slíkum stéttarsamböndum sem hér er um að ræða. En ég get þó að sjálfsögðu gefið örlitlar upplýsingar um þetta. Ég ætla ekki að fara að ræða um það húsnæði, sem Búnaðarfélag Íslands hefur, aðeins geta þess, að það hús var byggt um aldamótin, þótti þá mjög stórt í sniðum fyrir starfsemi Búnaðarfélags Íslands. En þróunin hefur orðið sú þau 50–60 ár, sem liðin eru, að vitanlega er fyrir löngu búið að sprengja húsnæðið utan af þeirri starfsemi, sem þá var, eins og vitanlega hlýtur að vera og það eru fá þingin hin síðustu ár, þar sem Búnaðarfélagi Íslands hefur ekki verið fyrirskipað að taka við vissum málum, málaflokkum, starfrækja þau fyrir hönd ríkisstj. Þetta höfum við reynt að leysa af hendi, en þetta hefur upp á síðkastið ekki verið hægt öðruvísi, en að leigja húsnæði hér og þar úti um bæinn. Nú er svo komið, að við höfum 3 útibú á þennan hátt: heila hæð á einum stað, mikið kjallarapláss á öðrum og í þriðja lagi skrifstofu fyrir einn af þeim starfsmönnum, sem okkur hefur síðast verið falið að taka á móti af hv. Alþ. og sjá um starfrækslu hans. Þetta er e. t. v. það, sem Alþ. telur eðlilegt, en við gerum það ekki. Búnaðarfélag Íslands og Stéttarsamband bænda líta þannig á þetta mál, að það sé sjálfsagt að fá sameiginlegt húsnæði yfir þessar stofnanir, bæði hvað snertir hin faglegu verkefni og eins hvað snertir hin félagslegu verkefni þessara samtaka, á einum og sama stað. Og það hefur verið alger sameining milli þessara tveggja félagssamtaka um þetta mál. Þetta hefur verið lengi í undirbúningi, og vildi ég vona, að það rættist á því, að það, sem vel á að vanda, það skal lengi standa. Við höfum fengið mjög ágæta lóð hér við Hagatorg og ég vil leyfa mér að þakka forráðamönnum Reykjavíkurbæjar fyrir þá lipurð, sem þeir hafa sýnt í því máli. Það hefur verið mjög lengi í meðförum, en ég gladdist yfir því, að ég fann hjá þeim ráðamönnum, að þeim þótti jafnvel vænt um, að höfuðheimili íslenzks landbúnaðar, þessara tveggja félagsmálastofnana, yrði hér í Reykjavík og á góðum stað. Og ég get ekki annað sagt, en þar hafi verið um mikla lipurð að ræða, því að þessar lóðir þarna við Hagatorg voru geysilega eftirsóttar. Hitt er annað mál, að þar var ekki hægt að reisa nema stórhýsi. Torgið er þannig hugsað, að annaðhvort varð að byggja þar stórhýsi eða hætta við það. En þessar stofnanir, sem ég hef áður nefnt, höfðu að yfirveguðu ráði orðið sammála um, að ekki væri um annað að ræða, en taka þessu tilboði. Það, sem hér er farið fram á í frv., er, eins og ljóst liggur fyrir, að hækka búnaðarmálasjóðsgjaldið um 4 ár að helmingi og að þessi hækkun gangi í húsbyggingarsjóð þessara stofnana í þeim hlutföllum, sem þau standa að byggingunni. En það er Búnaðarfélag Íslands að 2/3 hlutum og Stéttarsamband bænda að 1/3. Það hefur verið hin ánægjulegasta samvinna milli Búnaðarfélagsins og Stéttarsambandsins um þetta og er enn. Og eins og ég hef áður tekið fram, þá er hér aðeins um innheimtuaðferð að ræða, því að það er alveg óhugsandi, að hinu háa Alþ. detti í hug að banna bændastéttinni að leggja á sig einhver gjöld til sinna sérmála, eins og hér er um að ræða. En hvorki er það, að þessi stéttarsambönd hafi talið eðlilegt að innheimta þessi gjöld með nefskatti á hvern mann, enda ósanngjarnt, og þess vegna teljum við, að það sé eðlilegast og réttlátast á allan hátt, að þetta sé innheimt á þann hátt, sem hér er gert, þ. e. af brúttóframleiðslu landbúnaðarvara. Og það, sem við förum fram á við hið háa Alþ., er því aðeins það að greiða fyrir innheimtu þessa gjalds. Ef það yrði fellt hér, - ja, ég veit, að bændastéttin mundi ekki hætta við þetta hús, langt frá því, en það yrðu teknar upp einhverjar aðferðir, sem yrðu miklu óhentugri og vitlausari á allan hátt, til þess að ná þessu. Ég tel víst, að fyrirspurnir komi fram og eðlilegra er, að það verði í þeirri n., sem fær málið til meðferðar, sem auðvitað verður landbn., um það, hvað þessari byggingu líður á annan hátt. Ég get gefið hér örfáar upplýsingar um það, án þess að ég telji þörf á að fara mjög nákvæmlega út í það, því að þetta er mál bændastéttarinnar, á að vera það og að mínum dómi er það eingöngu, með þeim sjálfsagða stuðningi, sem Alþ. hlýtur að veita málinu. Í fyrsta lagi er það, að þessi tvö sambönd hafa myndað hlutafélag eða samvinnufélag um að reisa húsið, Búnaðarfélag Íslands að 2/3 hlutum og Stéttarsamband bænda að 1/3 hluta. Þetta er stórhýsi, það er rétt, eins og öll þau hús, sem verða reist þarna kringum Hagatorg. Þetta er hús í kringum 1.000 m2, á að verða í kringum 7 hæðir, a. m. k. 6 með einhverri þakhæð, ef svo vill verkast, og auk þess eru útbyggingar, svo að öll stærð byggingarinnar getur orðið um 25 þús. rúmmetrar. Nú er búið að steypa kjallara og eins og áður hefur komið fyrir í okkar ágæta landi, þar lentum við á óbilgjarnri klöpp, en það varð að rjúfa klöppina í ákveðna dýpt samkv. byggingarsamþykkt Reykjavíkur, og var það dýrt og mikið verk. Nú er búið að steypa kjallarann, og er verið að enda við 1. hæðina. Fjárfestingarleyfi hafa þegar verið gefin alls fyrir um 3.7 millj. kr., en þess ber að gæta í því sambandi, að við höfum nokkur undanfarin ár safnað efni og eigum miklar birgðir af efni fram yfir það, sem enn er búið að nota í það, sem byggt er, járn, timbur, rafmagnsleiðslur o. fl. Þessu höfum við safnað af þeim sjóði, sem þessi samtök hafa haft að undanförnu. Ég get ekki sagt náttúrlega, hve langt það hrekkur til þess að steypa þetta upp, en það er a. m. k. mjög gott búsílag, það er óhætt að segja það og ber því að draga það frá þessum 3.7 millj., sem nú er búið að veita fjárfestingarleyfi fyrir. En það munu alltaf vera allmörg hundruð þús. kr., sem liggja í efnisbirgðum nú. En hvað þessi bygging muni kosta? Það er erfitt að gera áætlanir langt fram í tímann, eins og við vitum. En við skulum segja, að hún kosti 25–30 millj. kr., áætlunin var ekki svipað því eins há fyrir u. þ. b. 2–3árum, en við skulum bara segja það. Það er mikið fé, það er alveg rétt. En að mínum dómi er það ekki mikið fé, ef landbúnaðurinn sjálfur tekur þetta á sig. Það hefur hann gert til þessa. Það hefur verið safnað milljónum, ég held milljónatug, það sé óhætt að segja það, í þessar byggingarframkvæmdir. Allt, sem búið er að gera, er byggt fyrir fé, sem búið var að safna áður og við eigum því betur allmikið eftir af því enn. En við, sem að einhverju leyti berum ábyrgð á starfi Búnaðarfélags Íslands og Stéttarsambands bænda, lítum svo á, að það sé sjálfsagt og rétt að koma þessari byggingu upp á þann hátt, að hún verði ekki allt of þungur baggi á eftirkomendunum, - að sjálfsögðu eiga að vera þarna verzlanir og fleira, sem verður leigt út og á að standa undir sér, og hægt að leigja út hitt og annað, - og þess vegna er það, sem þetta frv. er hér fram borið. Ég hygg, að nú megi vænta, að ef væri samþ. það frv., sem hér er um að ræða og fulltrúar bændanna í landinu mæla ákveðið með, þá muni fást a. m. k. hálf önnur millj. kr. á ári. Við förum ekki fram á nema 4 ára leyfi til þess að innheimta þetta gjald, væru það þá 6 millj. Ég gæti trúað, að það yrði eitthvað meira, kannske einar 8 millj., en þá er líka tryggt, að búið væri að fá fé, sem ekki þyrfti að greiða vexti og annan kostnað af, sem næmi meir, en hálfri byggingunni. Það er alveg tryggt, að það mundi vera. Og það er á þessum grundvelli, sem við höfum borið fram þetta frv. Það getur vel verið, að einhverjir segi: Já, heimili bænda, landbúnaðarhöll, eða hvað það yrði kallað, á ekki að vera hér í Reykjavík, hún á að vera einhvers staðar úti á landi. En ég hefði dálítið gaman af að sjá bændastéttina greiða atkv. um það, hvar úti á landi hún ætti að standa. Ég hef alltaf litið svo á, að við yrðum að viðurkenna Reykjavík fyrst og fremst sem höfuðborg okkar, eins og við höfum gert. Allt annað er bara þröngsýni og smásálarháttur. Og í öðru lagi hafa stjórnendur Reykjavíkur í þessu máli komið mjög vel fram, svo að ég sé fulla ástæðu, eins og ég hef sagt áður, til þess að þakka þeim fyrir það. Og það er ekki til neins fyrir okkur að vera að stritast við að halda því fram, að eigi að stofna einhverjar allsherjar miðstöðvar annars staðar, en hér í okkar höfuðborg, eins og gert er, að ég held, í öllum löndum, sem búa við svipað stjórnarfar og við gerum. Verkefni fyrir svona hús, þótt stórt sé í sniðum, eru alveg ótæmandi, og ég ætla ekki a. m. k. fyrir fram að fara að telja það upp. En við, sem höfum starfað í Búnaðarfélagi Íslands að undanförnu, þekkjum það mjög greinilega, hve það háir starfsemi félagsins að hafa ekki nokkru rýmra húsnæði. Það má alltaf segja, að hægt sé að fá húsnæði, en það er bara út í hött að segja slíka hluti. Það er allt annað að búa út húsnæði, við skulum segja fyrir sýningarsali, - og það er eitt af því, sem þetta hús á að gera, það á að hafa þar sýningarsali, þar sem hægt er að sýna hitt og annað, kvikmyndir um landbúnað o. fl. alls staðar utan úr heimi og margt annað í slíku sambandi. Og það er ótrúlega mikið, sem hægt er með mikilli byggingu að undirbúa og koma í framkvæmd á þennan hátt. Og það er það, sem fyrir okkur vakir. Þótt ýmsir telji, að hér sé verið að reisa sér hurðarás um öxl, byggja miklu stærra hús, en þörf er fyrir, þá er það að mínum dómi ekkert annað en þröngsýni og skilningsskortur. Þegar húsið var reist, Lækjargata 14, fyrir 55 eða 56 árum eða hvað sem það er, þá þótti það mikil bygging og það þótti ekkert vit í því, að Búnaðarfélag Íslands hefði með þetta að gera, enda leigði það út mikinn hluta af húsinu til að byrja með. En nú höfum við orðið, eins og ég tók fram áðan, að byggja útibú úti um allan bæ og ekki sízt vegna þess, sem Alþ. hefur lagt á herðar okkar. Það er a. m. k. erfiðara fyrir þann, sem á að heita framkvæmdastjóri í slíku fyrirtæki, að hafa þetta ekki á sama stað. Og samstarf innan stofnunarinnar verður auðvitað miklu erfiðara og verra, ef þarf að dreifa þessu allt of viða. Það eru einhverjar bollaleggingar um, að eftir 20–30 ár verði Íslendingar orðnir helmingi fleiri, en þeir eru nú. Ég býst við, að fjölgi þá hérna á suðvesturhorninu eitthvað töluvert rækilega af því fólksmagni, og ég hygg einnig, að það hljóti að verða verkefni fyrir forráðamenn landbúnaðarins á þeim tíma ekki síður en nú, að reyna að hindra það, að fólkið þyrpist allt hér á tiltölulega lítinn blett, en byggi ekki landið út til yztu annesja, eins og áður hefur verið gert. Ég er ekki að segja þessi orð hér af því að ég búist við nokkurri andstöðu við þetta frv. Mér dettur slíkt alls ekki í hug. En ég vildi nota tækifærið, þar sem ég er nú framkvæmdastjóri fyrir Búnaðarfélagið, til þess að láta hið háa Alþ. vita, hvernig ég lít á þetta mál og hve mikla þörf ég tel á, að þessari húsbyggingu verði hrundið í framkvæmd sem allra fyrst. Ég skal að lokum geta þess, og það er kannske rétt að gera það, að þetta er stórhýsi, eins og ég hef áður tekið fram og mér þykir mjög sennilegt, að þegar þessari hæð verður lokið nú fyrir jólin, sem nú er verið að enda við, þá verði tekin ákvörðun um það, að steyptur verði upp rúmlega helmingur af húsinu og það verði farið að vinna að því strax á næsta ári að gera hann færan til afnota fyrir skrifstofur og annað, sem okkur liggur langmest á. Það er nú, eins og eðlilegt er, erfitt að fá fjárfestingarleyfi, en ég er ekkert að kvarta um það, það hefur gengið, eins og það gengur yfirleitt, með erfiðleikum og semingi. En þetta þætti mér mjög sennilegt að yrði gert, og væri þá hægt eftir hálft annað ár eða svo að fara að taka hluta af húsinu í fulla notkun fyrir okkur. Ég skal einnig geta þess, af því að ég tel, að við höfum ekkert að dylja í þessu efni, að það er samningur á milli Reykjavíkurbæjar og Búnaðarfélags Íslands um það, að Reykjavíkurbær kaupi gamla húsið okkar, Lækjargötu 14, eftir mati, sem að vísu er ekki búið að gera og ég efa ekki að verði samkomulag um, eins og hefur verið við bæjaryfirvöldin um annað, sem snertir þetta mál. En sennilega mun þarna eiga að verða autt svæði síðar meir. Ég hef nú, held ég, nefnt þau atriði, sem ég taldi ástæðu til að taka fram um þetta mál hér, en ég legg að sjálfsögðu til, að frv. verði vísað til 2. umr. og til hv. landbn. Og það skal ekki standa á upplýsingum. Ef einhverjir óska eftir því að fá frekari upplýsingar um þetta mál þá skal ég sjá um, að þær liggi fyrir í nefndinni.



Herra forseti. Eins og getið var um hér áðan, er þetta ekki nýtt mál hér í d., því að frv. samhljóða þessu var flutt hér á síðasta Alþ., en dagaði þá uppi, án þess að á það reyndi, hvort það hefði fylgi hér í hv. d. Og með því að frv. dagaði uppi á þann hátt, hugsaði ég, að það kæmi ekki aftur fram á þessu þingi. Hv. frsm. og 1. flm. frv. lýsti því hér áðan, að það hefði í fyrra verið álitið, að það vantaði nokkuð upp á nauðsynlegan undirbúning í málinu. Og vissulega hefði það verið gott, ef hv. flm. frv. hefðu notað þann tíma, sem liðinn er, síðan frv. var borið fram síðast, til þess að fá þann undirbúning, sem ég tel að vanti fyrir þessu máli enn í dag. En sá undirbúningur er að leita umsagna bændastéttarinnar í heild um þetta mál. Það þarf að spyrja bændurna. Vilja þeir taka á sig þessar byrðar? Og svari þeir játandi, þá skal ég ekki standa hér upp í Alþ. og mæla gegn því, að frv. verði samþykkt. En ég vil, áður en ég greiði þessu máli atkv., vita, hvað bændur vilja í málinu, vegna þess að það er um það að ræða að leggja á bændur nýjan skatt. Eins og lögin um búnaðarmálasjóð eru núna, er lagt á selda landbúnaðarvöru ½% gjald, og þetta ½% gefur án efa um 2 millj. kr. og e. t. v. meira nú með vaxandi framleiðslu og nokkuð hækkuðu afurðaverði. Með því að samþykkja þetta frv. verður álagður skattur a. m. k. 4 millj. á ári. Nú munu e. t. v. flm. og fleiri segja: Það er þröngsýni, það er skilningsleysi á málefnum bændastéttarinnar að mæla á móti því, að það sé lögfest hér á hæstv. Alþ., að bændur greiði þetta gjald. - Og hv. frsm. sagði hér áðan, hann sagðist ekki trúa því, að Alþingi yrði til þess að banna bændum að leggja á sig slík stéttargjöld. Það mun hv. Alþ. vissulega aldrei gera, enda er það allt annað að banna bændum að gera slíkt eða beinlínis að lögfesta, að þeir skuli gera það, enda þótt upplýsingar skorti um það, að bændurnir sjálfir, meiri hluti bændanna vilji taka á sig þessa kvöð. Það er það, sem um er að ræða hér. En mér fannst hv. 1. flm. frv. eyða óþarflega mörgum orðum að því áðan að færa rök að því, að Búnaðarfélag Íslands og Stéttarsamband bænda þyrftu á auknu eða nýju húsnæði að halda. Ég þekki ekki nokkurn mann hér á hæstv. Alþ. og ég hygg, að það sé erfitt að finna þann mann utan þings líka, sem efast um það, að Búnaðarfélag Íslands þarf nýtt og aukið húsnæði og það fyrir löngu. Og þegar um það er að ræða, að Búnaðarfélagið er í 55 eða 56 ára gömlum timburhjalli við Lækjargötu, sem þótti gott á sínum tíma, þá verður mér og mörgum að undrast, að það skuli ekki fyrr vera búið að byggja yfir Búnaðarfélagið, og má þar kannske þakka eða kenna hófsemi þeirra manna, sem stjórnað hafa þessum málum. Ég tel sjálfsagt, að Búnaðarfélagið og Bændasamtökin í landinu fái myndarlegt húsnæði fyrir starfsemi sína og ég hygg og reyndar veit, að bændastéttin í heild vill það. Ég hygg líka, að bændastéttin telji sjálfsagt, að þetta húsnæði sé hér í Reykjavík, vegna þess að Reykjavík er miðstöð, sem ekki verður fram hjá gengið, og af öllum ástæðum eðlilegt, að þetta húsnæði sé hér. Þess vegna tel ég, að í svo augljósu máli þurfi ekki að greiða atkv. um það. En af því að hv. frsm. sagði hér áðan, að sér þætti gaman að því, að bændur fengju tækifæri til þess að greiða atkv. um staðarval fyrir miðstöð fyrir landbúnaðinn, þá tel ég það alveg óþarft. En ég vil þá óska þess, að hv. frsm. vilji einnig gleðjast yfir því, að bændur fái tækifæri til þess að greiða atkv. um það, hvort þeir vilji greiða þann nýja viðbótarskatt, sem þetta frv. hefur í för með sér. Og það er ekki annað, sem ég fer fram á, heldur en það, að bændum verði gert mögulegt að segja sitt álit á þessu máli. Það þarf ekki að tefja fyrir málinu, þótt bændum sé gefinn kostur á þessu, og þarf ég ekki að kenna búnaðarmálastjóranum ráð til þess að koma málinu þannig á framfæri við bændur, að af því verði ekki töf, sem skaðar. Það er ekkert annað eðlilegra, en að stjórnum hreppabúnaðarfélaganna verði sent málið til umsagnar. Fundur verður svo haldinn í hverju hreppabúnaðarfélagi á landinu og atkv. látin fram fara um þetta mál. Ég er reyndar alveg viss um það, að hv. 1. flm. málsins og aðrir góðvinir mínir, sem flytja málið, eru svo sanngjarnir, að þegar þeir hugsa út í málið frá þessu sjónarmiði, muni þeir telja þessa leið sjálfsagða. Það er eðlilegt, að það sé gert, því að hér er a. m. k. um 2 millj. kr. skatt að ræða á bændastéttina. Ég veit, hvaða rök mundu fram koma gegn þessu, ef þau annars koma fram. Þeir, sem vilja færa rök gegn því, að bændur fái að greiða atkv. um þetta mál, munu segja: Bændur hafa talað. Aðalfundur Stéttarsambands bænda hefur samþykkt, að þetta skuli gert. Búnaðarþing hefur líka samþykkt, að þetta skuli gert. - Ef einhver mundi verða á móti því, að bændur fengju sjálfir að tala, þá mundi hann færa þetta fram sem ástæðu fyrir því, að það væri ekki þörf á því að spyrja bændurna. En ég tel, með allri virðingu fyrir þessum stofnunum, aðalfundi Stéttarsambands bænda og búnaðarþingi, að þá séu ekki sannanir fyrir því, að meiri hluti bændastéttarinnar sé á þessu máli, þótt aðalfundur Stéttarsambandsins og búnaðarþing hafi samþykkt það að meiri hluta. Ég veit a. m. k. um það, að á síðasta þingi, eftir að þetta frv. var komið fram, komu mótmæli frá bændum úr því héraði, þar sem búnaðarþingsfulltrúinn hafði greitt atkv. með málinu. Það komu mótmæli úr héraðinu, sem voru algerlega á móti skoðun búnaðarþingsmannsins. Hv. frsm. svaraði að nokkru þeim spurningum, sem ég bar hér fram á hógværan hátt í fyrra, þegar þetta mál var til 1. umr. þá, og þakka ég fyrir þær upplýsingar, sem fram komu. Ég skrifaði hér lauslega nokkur atríði í sambandi við það. Mér skilst, að húsið verði um 25.000 rúmmetrar. Þetta er ákaflega skemmtileg bygging, og ég efast ekki um, að hún verður mjög falleg og praktísk að mörgu leyti. Arkitektinn, sem teiknaði húsið, hefur góðan smekk. En enda þótt húsið verði fallegt, munu bændur samt spyrja: Höfum við efni á því að vera að leggja fé í byggingu í Reykjavík, til þess að hún verði leigð út fyrir búðir, samkomur og annað fleira, sem ekki er landbúnaðinum skylt? Höfum við efni á því, á meðan okkur sjálfa vantar þægileg hús marga hverja, búshluti, sem taldir eru sjálfsagðir, a. m. k. í kaupstöðum, og við getum ekki veitt okkur sömu þægindi og margir kaupstaðarbúar gera? Ég veit, að mörgum bóndanum finnst eðlilegt að líta fyrst í eigin barm og sinnar fjölskyldu. Ég veit, að mörgum bóndanum mundi finnast eðlilegra að kaupa heimilistæki til þess að létta konunni sinni störfin, heldur en borga skatt af seldri vöru búsins, til þess að hús bændastéttarinnar í Reykjavík geti verið svo stórt og glæsilegt, að það geti leigt sölubúðir, sýningarsali, kvikmyndasali og ýmislegt fleira, sem er ákaflega skemmtilegt, en bændurnir og bændakonurnar hafa svo ótrúlega lítið af að segja. Og þegar það er sagt, að húsin við Hagatorg verði að vera stór, þá má það vel vera rétt. En það eru talin stórhýsi á okkar mælikvarða, þótt þau séu ekki 25.000 m3. Það eru talin stórhýsi á okkar mælikvarða jafnvel 5000 m3 hús, allmyndarlegar byggingar, ég tala nú ekki um 10.000 m3 hús. Og ég er sannfærður um, að hvort heldur væri 5 eða 10 þús. m3 hús, sem væri teiknað af smekkvísi, það mundi sóma sér vel við Hagatorg, og einnig það, að mörg húsin, sem þar verða byggð, munu verða jafnvel minni að rúmmáli. Ég ætla ekki að halda langa ræðu um þetta atriði. Ég taldi eðlilegt að vekja athygli á því, að bændastéttin í heild hefur ekki verið spurð, og ég tel, þegar um það er að ræða að leggja nýjan skatt á bændur, sem nemur a. m. k. 2 millj. kr. á ári, þá sé eðlilegt, að þeir séu spurðir að því, ekki sízt vegna þess, að nú kreppir skórinn að bændum meira en áður, ekki sízt vegna þess, að bændur eiga nú erfiðara en áður, með að standa í skilum og greiða nauðsynlega úttekt til heimilisins. Ég held, að áður en við réttum upp höndina með þessu máli, með tilliti til allra aðstæðna, að þá eigum við að leita upplýsinga hjá bændunum sjálfum. Enda þótt búnaðarmálastjórinn hafði áðan svarað að nokkru þeim spurningum, sem ég varpaði hér fram í fyrra, þá er því enn ósvarað, hvort ekki er hægt fyrir bændastéttina að koma upp myndarlegu húsnæði, sem nægir starfsemi bændastéttarinnar, Búnaðarfélagsins og Stéttarsambandsins, fyrir það fé, sem nú kemur árlega í búnaðarmálasjóð, en það eru a. m. k., eins og ég sagði áðan, 2 millj. kr. Það er eftir að svara því, og það er það, sem ég hygg að bændur vilji vita. Það er einnig eftir að svara því, hvort það mundi tefja fyrir því, að Búnaðarfélagið og Bændasamtökin fengju viðunandi húsnæði, þótt þetta gjald yrði ekki á lagt, vegna þess m. a., að það hefur staðið á fjárfestingarleyfum undanfarið, og það eru fjárfestingarleyfin, sem kannske ákveða hraða á framkvæmdinni, fremur en fjármálin. Ég vænti þess, að hv. flutningsmenn taki vel í till. mína um það að senda hreppabúnaðarfélögunum málið til umsagnar og að stjórnir hreppabúnaðarfélaganna geri ráðstafanir til, að atkv. fari um málið í hverju búnaðarfélagi. Ef gengið verður í það nú þegar að skrifa stjórnum hreppabúnaðarfélaganna, getur niðurstaðan í þessu máli jafnvel verið komin fyrir jól. Þótt það verði ekki komið fyrir jól, þarf það ekki að tefja þetta mál, þar sem þinginu mun nú ekki ljúka fyrir þann tíma. En ég efast ekki um, ef búnaðarmálastjórinn skrifar formönnum búnaðarfélaganna og æskir þess, að málinu verði flýtt, eða gefur ákveðinn frest, að þá munu búnaðarfélögin taka vel máli hans og senda niðurstöðuna fljótt til baka.



Ég skal nú mjög stytta mál mitt og ekki fara neitt að skattyrðast við hv. 1. þm. Rang. (IngJ), enda skildist mér á hans ræðu, að hann væri þessu meðmæltur í meginatriðum, og ég efa ekki, að því betur sem hann kynnir sér málið, þá verður hann því meðmæltari því og öruggara, að hann fylgi því. En mér fannst þó koma fram í hans ræðu dálítið einkennilegur misskilningur að sumu leyti. Honum finnst, að það þurfi að leita umsagnar hvers einstaks bónda á landinu um þetta mál. En ég vil aðeins leyfa mér að spyrja: Til hvers erum við með slíkar stofnanir eins og Búnaðarfélag Íslands og Stéttarsamband bænda, sem hafa fundi árlega með kosningum með mjög fárra ára millibili, ef ekki á að taka neitt mark á því, sem fulltrúar þessara stofnana ákveða? Það vildi nú svo til, að Búnaðarfélagið -  Ég veit ekki, hvað Ingólfur Jónsson, hv. 1. þm. Rang., eiginlega meinar með því að hugsa sér, að það verði um hvert einstakt mál að fara til hvers einstaks félagsmanns. Þetta er alveg óhugsandi. Ég efast um, að hann geti framkvæmt þetta í sínu ágæta kaupfélagi þar austur frá. Að vísu veit ég það ekki. En það má vera mikil þrautseigja, ef hann um hvert einstakt mál getur fengið atkv. hvers bónda og hvers félagsmanns um það, hvað gera á í hverju einstöku máli. Eftir þetta, að búnaðarþing gekk á þennan hátt frá þessu máli, eins og við erum auðvitað alveg sammála um, að það leikur ekki á tveim tungum, hvernig það var gert, þá var málinu frestað í fyrra, aðallega til þess að fá umsögn Stéttarsambandsins skjallega á borðið. Stjórn Stéttarsambandsins var einhuga um málið. Hún leggur málið fyrir aðalfund Stéttarsambandsins í haust. Og það er afgreitt á stéttarsambandsfundinum á þann hátt, sem segir hér og ég skal ekki orðlengja að neinu leyti. Ég veit eiginlega ekki, hverjar sannanir hv. 1. þm. Rang. vill frekar en þetta. Ef ekki má taka gilt fulltrúaráð félaga eins og þessara, sem eru kosin á jafnlýðræðislegan hátt og búnaðarþingskosningar eru og kosningar til Stéttarsambands bænda, þá skil ég eiginlega ekki, hvernig á að fara að þessum málum. Við erum að vísu smáríki, en við erum þó of stórir til þess, að það sé hægt að skrifa hverjum einasta manni, sem er í þessum samtökum og spyrja hann: Ert þú með eða móti? Þetta auðvitað hljóta allir að skilja. Og þetta skilur hv. 1. þm. Rang. vitanlega mjög vel. En það var þetta, sem ég var dálítið undrandi yfir, að hann skyldi vera að flagga með í þessu máli, að ekki væri búið að fá upplýsingar um vilja þeirra, er eiga að taka á sig þessi gjöld. Ég held, að búið sé að gera það, eins og mögulegt er. Og þess vegna vænti ég þess nú, að hv. þm., Ingólfur Jónsson, verði nú, þegar hann athugar þetta mál frekar, öruggur stuðningsmaður þess. Hann var með einhverjar vangaveltur út af þeim upplýsingum, sem ég gaf um bygginguna. Þær voru ekki tæmandi, enda er ómögulegt að gefa tæmandi upplýsingar um byggingu, sem er á þeirri leið eins og hún er nú. En hv. þm. er ungur maður, og hann getur kannske lifað 70 ár enn, því að þá verða menn sjálfsagt komnir á það stig að verða yfir 100 ára. Og þá vil ég bara segja honum það, að ég er alveg sannfærður um, að þessi höll, sem hann telur nú að sé ákveðin allt of stór fyrir stofnanir landbúnaðarins, hún verður þá talin allt of lítil. Hún verður þá talin eitthvað svipað því og við núna lítum á Lækjargötu 14 og hvað úrelt hún er orðin og erfið fyrir okkur. - Lífið er nú svona, og framvindan er þannig. Ég vildi auðvitað óska þess, að hv. 1. þm. Rang. lifði það að sannfærast um þetta af reynslunni. - Svo sé ég ekki ástæðu til að segja fleiri orð.



Herra forseti. Ég þarf ekki mikið að segja. Það var rétt, sem hv. frsm. sagði hér áðan, að ég mundi fylgja þessu máli, þegar ég veit, að bændurnir eru reiðubúnir til þess að taka skattinn á sig. Og það er ekki sambærilegt, hvort hreppabúnaðarfélögin eru spurð í þessu máli eða hvort í hverju einstöku tilfelli á að spyrja alla um það, hvað þeir vilja. Hér er um dálítið sérstakt mál að ræða. Það er um það að ræða, hvort bændur eiga að borga nýjan skatt, sem nemur nú a. m. k. 2 millj., kannske 3–4 millj. eftir fá ár. Það er þetta, sem verið er að spyrja um. Ég er viss um það, eins og hv. frsm. sagði hér áðan, að eftir 70 ár þykir þetta hús, sem nú er fyrirhugað að byggja, ekki of stórt. Vonandi þykir það þá allt of lítið. Vonandi verður sú þróun í íslenzku þjóðlífi á næstu árum, að eftir 70 ár þyki það lítið og kotungslegt, sem okkur finnst stórt í dag. En ég spyr nú: Er það eðlilegt, að þeir bændur, sem nú framleiða mjólk og kjöt, borgi húsnæði til næstu 70 ára? Er ekki eðlilegra, að byggingarkostnaðinum sé dreift þannig á fleiri aðila, líka að einhverju leyti á þá, sem yngri eru og koma á eftir? Ég held, að þessari byggingu hefði mátt haga þannig að byggja nú fyrir næstu ár, sem var gott og nægilegt, en byggja með það fyrir augum, að það megi stækka og auka við, svo að vel fari, bæði hvað notagildi og útlit snertir. Það kom að því, sem ég sagði áðan, þegar því er mótmælt, að bændur verði spurðir, að þetta mál verði sent til hreppabúnaðarfélaganna, þá er færð fram sú ástæða, að búnaðarþing og aðalfundur Stéttarsambandsins hafi mælt með því. Nú vil ég segja það, að síðast þegar kosið var til búnaðarþings, þá var ekki kosið um þetta mál. Þetta mál lá þá algerlega niðri og mér er kunnugt um það, að vegna þess, að málið dagaði upp á síðasta þingi, án þess að á það reyndi, hvort það hefði fylgi, þá töldu ákaflega margir bændur, sem ég hef talað við, að það mundi ekki aftur verða sýnt, vegna þess að þess væri ekki brýn þörf, það væri mögulegt að koma upp góðu húsnæði fyrir Búnaðarfélagið og stéttarsamtökin með þeim peningum, sem koma í búnaðarmálasjóð eftir gildandi lögum. Það er þess vegna, sem þetta mál hafði engin áhrif á síðustu búnaðarþingskosningar. Þótt þetta mál hefði verið á dagskrá, þá eru svo ótal mál önnur á dagskrá og þótt bóndinn sé á móti búnaðarþingsfulltrúanum í einu máli, þá gæti verið, að hann hefði samt kosið hann af öðrum ástæðum, vegna þess að þetta er, sem betur fer, ekki eina málið, sem bændastéttina varðar og hún ræðir um. Þetta eru því ekki rök hjá hv. frsm., að búnaðarþingi hafi verið vottað traust að þessu leyti, með því að flestir hinir sömu búnaðarþingsfulltrúar hafi komið nú aftur til þings. Og fulltrúar á aðalfundi Stéttarsambands bænda, þegar þeir voru kosnir á s. l. sumri, þá hygg ég, að þetta mál hafi ekki verið til umræðu, heldur miklu frekar verðlagsmál landbúnaðarins, sem aðalfundur Stéttarsambandsins venjulega fjallar um. Ég segi þess vegna: Ef hv. flm. telja, að skoðun búnaðarþings og skoðun aðalfundar Stéttarsambands bænda sé í samræmi við vilja bændastéttarinnar, hvers vegna er þá ástæða fyrir þá að hafa á móti því til þess að fá samstöðu um þetta mál hér í Alþ. að skrifa stjórnum hreppabúnaðarfélaganna og láta atkvgr. fara fram um málið? Það er áreiðanlega eðlilegra, eins og málin eru, að þetta sé gert. Þetta er kostnaðarlítið og tefur á engan hátt fyrir málinu, ef bændur vilja láta það ganga fram. En vilji þeir ekki láta það ganga fram, þá á það ekki heldur að gera það, og þá veit ég líka, að hv. 1. flm. og aðrir flm. þessa frv. eru það góðir drengir, að þeir kæra sig ekki um að berja það fram, eftir að vilji bændastéttarinnar hefur sýnt, að þeir eru málinu mótfallnir.



Það eru nú örfá orð aðeins og kannske ástæðulaust í sjálfu sér, því að það er nú fundið, að hv. 1. þm. Rang. er á hröðu undanhaldi um andstöðu við málið. - Ég skal endurtaka það, ef hv. þm. hefur ekki skilið, hvað ég sagði. Nú á að flýja til þess að senda þetta í öll hreppabúnaðarfélög landsins. Ég held ég hafi nefnt það áðan, að þetta er ekkert annað en látalæti. Þá er miklu heppilegra fyrir þennan hv. þm. að vera algerlega á móti málinu. Ég skil sannast að segja ekki, hvernig á að undirbúa málið betur frá hálfu bændastéttarinnar, en gert er með þessu. Jú, hv. þm. segir, að það hafi ekki verið kosið um þetta mál til búnaðarþings, ekki eingöngu. En ég hef nú grun um, að einmitt Rangæingar hafi ekki leyft búnaðarþingsmanni, sem hefur setið með prýði á búnaðarþingi um langan tíma, að fara í framboð, og það var maður, sem mælti á móti þessu máli t. d., og voru þó aðeins mjög lítil mótmæli á búnaðarþingi gegn þessu. Ég held því, að það sé miklu betra fyrir hv. 1. þm. Rang. að hætta umræðum um þetta. Ég reyndi að leggja málið fram alveg hlutlaust, en þið skuluð ekki ætla, að það standi á mér að taka málið upp á öðrum vettvangi, ef þið óskið eftir því. Ég er alveg reiðubúinn til þeirra hluta. En ég eiginlega skil ekki, á hvern hátt hægt er að undirbúa betur mál, en þetta hefur verið gert og ummæli hv. 1. þm. Rang. um að fara nú að skrifa til allra hreppabúnaðarfélaga eru náttúrlega alveg út í hött. Ég hef nú verið við framkvæmdastjórn Búnaðarfélagsins í 25 ár, held ég, að vísu með nokkurri frátöf, þegar ég lenti í stjórnarráðinu, en hvað um það, ég veit vel, að það tekur minnst ár, og þessi hugmynd hv. 1. þm. Rang. um, að það væri hægt að fá svör fyrir jól, er algerlega út í hött. Fyrst og fremst vitum við það, að aðalfundir búnaðarfélaganna eru haldnir einu sinni á ári og þetta eru ekki félög, sem halda fundi oft eða boða til aukafunda og kannske þá ekki frekar um svona mál en önnur, og þessir fundir eru haldnir einhvern tíma á áliðnum vetrum yfirleitt, svo að þetta er alveg fjarri lagi að mínum dómi. Það er miklu betra að vera hreinlega á móti málinu, því að þessi afstaða hv. þm. þýðir að mínum dómi ekkert annað en að hann sé á móti því, og hví þá ekki að segja það alveg hreinlega? Það get ég metið eins og alla hreina afstöðu, en alls ekki þetta. Það er ekki heldur rétt, að stéttarsambandsfundurinn hafi ekki vitað um, hvernig málið lá fyrir, því að það var búið að senda út ályktanir búnaðarþings til allra sambandanna og til allra, er sæti fengu á stéttarsambandsfundinum, og þar er einmitt þetta mál tekið fyrir. Mér þykir ótrúlegt, að hv. 1. þm. Rang. telji, að það þurfi að tyggja þetta eitthvað sérstaklega í bændur, að þeir geti ekki blaðað í gegnum 100 blaðsíðna bók eins og tíðindin frá búnaðarþingi eru og áttað sig á því, hvað þar hefur verið samþykkt. Það vissu allir og það veit hv. 1. þm. Rang. líka, að á þessum stéttarsambandsfundi yrði þetta mál tekið til ákvörðunar og úrskurðar. Það var alveg ljóst, vegna þess að málið kom hér fyrir Alþingi í fyrra, og það varð samkomulag milli Búnaðarfélags Íslands og Stéttarsambands bænda um, að ýta ekki á framgang málsins, fyrr en búið væri að vita með vissu, hvað Stéttarsambandið vildi um það segja. Hv. þm. sagði nú lítið um bygginguna sjálfa, enda vildi ég ekki fara að ræða um það. Ég get metið það að mörgu leyti, þó að eitthvað sé fundið að framkvæmdinni út af fyrir sig. En við réðum til þess að vera aðalbyggingarmeistara mikilsmetinn mann, Halldór Jónsson, og við höfðum ekki önnur úrræði, - ég segi fyrir mig: ég er ekki byggingafróður, - en að hlíta hans forsjá í þessum efnum. Og hvort þetta hús kostar einum 2 eða 5 millj. kr. meira eða minna, þegar það kemur upp, það er í mínum augum algert aukaatriði. Hitt er aðalatriðið, að húsið sé við hæfi þessara stofnana og að þetta geti orðið. - Ég skal viðurkenna, að ég hef kannske áætlað aldur hv. 1. þm. Rang. of háan, að hann lifði 70 ár enn. Það kann að vera, að það mætti eitthvað minnka þetta. En hvað um það, þó að mætti eitthvað minnka það, þá er ég eins viss um, að landbúnaðurinn á Íslandi fyllir þetta hús innan stundar, svo að ég segi ekki meira um það. Annars tel ég nú ástæðulaust að vera að karpa um þetta, því að ég hef enga trú á, að nokkur hafi á móti því, að þetta mál fari í nefnd, landbn., eins og ég hef lagt til og þar eru auðvitað öllum hv. þm. og þá ekki sízt hv. 1. þm. Rang. opnar dyr til þess að flytja fram sín sjónarmið um það, hvernig nefndin kann að taka á málinu. Ég skal svo ekki segja meira um þetta.



Herra forseti. Það er nú ekki mikil ástæða til athugasemdar. Ég get vel unnt hv. 1. flm. þess, ef hann er þeirrar skoðunar, að ég sé á undanhaldi í þessu máli. Ég býst við, að aðrir, sem hafa hlýtt á okkar mál, séu á allt annarri skoðun. En mér virtist hv. ræðumaður helzt vera að reyna að vera ósanngjarnari nú í sinni þriðju og síðustu ræðu, en í tveimur hinum fyrri og það fer honum miklu verr. Hv. 1. þm. Skagf. fer vel, þegar hann ræðir mál af hófsemi og sanngirni, og ég hygg, að þegar hann notar þann hátt, verði bezti árangurinn hjá honum af hans ræðumennsku. En að fara að færa þessar umræður út á annað svið, eins og hann talaði um, og að það skyldi ekki á sér standa, þá gæti ég sagt hið sama. Það skal ekki heldur á mér standa, ef ástæða þætti til þess. En ég hef nú reynt að haga mínu máli þannig hér í dag, að það gæfi ekki tilefni til annars, en hófsemdar í ályktunum og orðum, sem þetta mál varða. Svo má alltaf deila um það, hvort það er sæmra fyrir menn að þegja eða tala. Menn verða að hafa sína skoðun á hlutunum um það og það eru aðeins lítilmenni, sem láta slíkt á sig fá, jafnvel þótt einhver segi, að það sé sæmra að þegja. Annars undrast ég það, að hv. frsm. þessa máls skuli fara með mál eins og hann gerði hér áðan, þegar hann var að tala um, að það tæki minnst eitt ár að spyrja hreppabúnaðarfélögin og fá svör frá þeim. Þau héldu sína aðalfundi einu sinni á ári.  Mér fannst það ekki heldur smekklegt hjá hv. 1. þm. Skag., þegar hann fer að tala um það, að Rangæingar hafi stjakað til hliðar vini mínum og vini okkar fleiri hér inni, Guðmundi Erlendssyni á Núpi, vegna þess að hann hafi greitt atkv. gegn þessu máli í fyrra.Ég get upplýst það hér, þótt það sé óskylt þessu máli, að þessum heiðursmanni var ekki stjakað til hliðar. Hann er 75 ára gamall og hann óskaði eftir því að verða ekki í kjöri aftur. Ég get þá á sama hátt spurt að því: Hvernig var það með búnaðarþingsfulltrúann hjá framsóknarmönnum í Rangárþingi? Var honum stjakað til hliðar? Ég veit ekki betur en þeir hafi líka skipt um fyrsta mann. Þetta er mál, sem er þessu algerlega óviðkomandi, og hefði verið heppilegast fyrir hv. 1, þm. Skagf. að minnast ekki á það, svo óskylt sem það er, og er algerlega tilgangslaust að vera að gefa í skyn, að þeim heiðursmanni, Guðmundi Erlendssyni hreppstjóra á Núpi, hafi verið stjakað til hliðar. Hann vildi ekki fara, þar sem hann er 75 ára, þótt hann líti ekki út fyrir það. Það skal ég taka undir, að þessi búnaðarþingsfulltrúi stóð sig vel á búnaðarþingi og hann var í andstöðu við meiri hlutann, þegar meiri hl. búnaðarþings gekk á móti hagsmunum fjölda bænda, svo sem kunnugt er, og hv. búnaðarmálastjóri, hv. 1. þm. Skagf., þekkir það mál og veit vel, við hvað ég á.

Fram. minni hl. (Jón Pálmason: Herra forseti. Ég hef ekki getað verið sammála eða samferða meiri hl. landbn. um afgreiðslu þessa máls, eins og fram kemur í nál. mínu á þskj. 152 og liggja til þess þær orsakir, sem þar eru greindar. Í raun og veru þarf ég ekki að bæta mjög miklu við það, sem ég segi í þessu nál. En bæði af tilefni þeirrar ræðu, sem vinur minn, frsm. meiri hl., flutti hér, og öðru leyti af þeim umr., sem um þetta mál hafa farið fram, þykir mér þó ástæða til að fara nokkru fleiri orðum um þetta stóra mál, því að því verða menn að gera sér grein fyrir, að hér er stórmál á ferðinni. Í fyrsta lagi vil ég þá segja, að það er í samræmi við mína skoðun frá upphafi, að ég tel það einhvern allra ósanngjarnasta og fráleitasta skattagrundvöll, sem farið er inn á, að leggja prósentugjald á vörur, framleiðsluvörur eða á umsetningu, eins og sums staðar var gert. Ég var á móti þessari leið upphaflega, þegar búnaðarmálasjóðsgjaldið var sett á. Og ég hef frá upphafi verið á móti því að leggja útflutningsgjald á sjávarafurðir og tel það eitt hið vitlausasta, sem hægt er að hugsa sér að gera. Þetta er af því í báðum þessum greinum, að eins og sakir standa, verður hið opinbera að gefa tugi, ja, hundruð millj. með þessum vörum, þessum bjargræðisvörum þjóðarinnar, til þess að það sé mögulegt að framleiða þær og þó eru þær, a. m. k. landbúnaðarvörurnar, enn þá þrátt fyrir þetta framleiddar með halla. Þetta er það sjónarmið, sem ég get aldrei hvikað frá, að ég tel hreina fjarstæðu að fara inn á þessa skattaleið, hvenær sem það er gert. Dálítið hliðstætt þessu er hið svokallaða veltuútsvar, sem lagt er á víðs vegar um land og er hrein óhæfa að skuli vera í lögum og lagt á alveg án tillits til þess, hvort atvinnureksturinn þolir það, hvort hann ber sig eða er rekinn með stórum halla og í botnlausum skuldum eða ekki. Þetta er stórt mál, sem grípur mjög yfir þetta atriði, sem hér er farið fram á og þó að með þessu frv. sé lofað, að þetta skuli ekki standa nema í fjögur ár, þá hef ég enga trú á því, að það sé nokkurn hlut eftir því farið, ef þetta skattgjald yrði á annað borð lögfest. Við þekkjum svo mörg dæmi um það, þegar búið er að lögleiða skatta, að þeir eru framlengdir endalaust, og þegar við höfum með húsbyggingu að gera, sem kostar með núgildandi verðlagi, eins og ég tek fram, aldrei undir 30–35 millj. kr., og vitað er, að rekstrarhalli verður á byggingunni, þegar þar að kemur og hún er fullkomlega komin upp, þá dettur mér ekki í hug, að þetta skattgjald verði afnumið. Það er þess vegna alveg út í hött að tala um það við mig, að það sé í ósamræmi við annað, að ég skuli ekki geta fallizt á að leggja þetta prósentugjald á afurðir bændastéttarinnar. Þá er hitt atriðið, sem er þýðingarmikið í þessu sambandi og er deilumál, hvort bændastéttin yfirleitt sé þessu samþykk eða ekki samþykk. Það er í því sambandi engan veginn sönnun fyrir vilja bændastéttarinnar í heild sinni, þó að það fengist meiri hluti á búnaðarþingi og stéttarsambandsfundi fyrir þessu frv. Þar eru í fyrsta lagi að miklu leyti sömu menn á báðum stöðum, og auk þess hefur verið þar mjög mikill ágreiningur og ekki sízt hjá Stéttarsambandi bænda, sem hélt sinn aðalfund nú á s. l. hausti. Ég veit ekki eins vel og skyldi, um álit bænda í öðrum landsfjórðungum, Vestfirðingafjórðungi, Austfirðingafjórðungi og Sunnlendingafjórðungi. En ég tel mjög sterkar líkur til, að í mínum landsfjórðungi, Norðlendingafjórðungi, sé mikill meiri hluti bænda á móti þessu skattgjaldi. Í fyrsta lagi er það að segja um þær sýslur, sem standa mér næst, sem eru báðar Húnavatnssýslur og Skagafjarðarsýsla, að úr þessum sýslum voru 6 fulltrúar á síðasta aðalfundi Stéttarsambands bænda. Af þeim voru 2 með þessu máli, en 4 á móti. Og þetta fór engan veginn eftir flokkum, því að af þeim 4, sem á móti skattgjaldinu voru, voru 3 framsóknarmenn og 1 sjálfstæðismaður. En af þeim 2, sem samþykktu þetta, var annar sjálfstæðismaður, hinn framsóknarmaður. Þetta sýnir nú dálítið svipinn fyrir utan það, sem við þekkjum til um álit manna á þessu máli í þessum héruðum. Og eru þó enn þá gleggri upplýsingar, sem fyrir liggja úr Eyjafjarðar- og Þingeyjarsýslum, því að í þeim héruðum eru til bændafélög, sem héldu fundi sina á s.l. vetri og sendu harðorð mótmæli gegn þessu máli og að því er virtist samþykkt með shlj. atkv. Ég hitti nýlega einn merkan mann og gamlan bónda úr Norður-Þingeyjarsýslu, sem hefur verið fulltrúi árum saman hjá Stéttarsambandi bænda. Hann var eindregið á móti þessu skattgjaldi og sagði, að þar væri mjög mikil andstaða gegn því að leggja þetta á. Þá er það í þriðja lagi um þessa fyrirhuguðu byggingu, að hún er að grunnfleti til tvisvar sinnum stærri ,en Búnaðarbankahúsið og á að verða eftir áætlun 25 þús. m3. Nú er það í sjálfu sér ekki deilumál milli neinna manna, að Búnaðarfélag Íslands þarf á öðru húsnæði að halda, en það hefur haft. Til þess hafa verið mörg tækifæri á undanförnum árum og eru enn að greiða úr því máli varðandi skrifstofubyggingu Búnaðarfélagsins án þess að leggja í stórfyrirtæki eins og þarna er um að ræða. Búnaðarfélag Íslands átti kost á því fyrir nokkrum árum að fá eina hæð í húsi Búnaðarbankans og virtist það vera mjög eðlileg lausn á þessu máli og hefði verið að mínu áliti mjög góð. Sumir menn vildu taka því, aðrir ekki. En það, sem hér er aðaldeilumál, er að blanda saman við skrifstofubyggingu Búnaðarfélagsins og Stéttarsambandsins stórkostlegri verzlunarbyggingu og hótelbyggingu, sem ég tel alveg óþarft að blanda þarna inn í. Annars er það frá mínu sjónarmiði ekki aðalatriði í málinu með þessa húsbyggingu. Ég hef ekki komið nálægt því máli á neinn hátt. Það hefur ekki verið undir mig borið, og ég ber enga ábyrgð á þeim áætlunum, sem þarna eru í gangi. Hitt er aðalatriðið frá mínu sjónarmiði, að ég tel skattlagningar-aðferðina, sem hér er farið fram á, algerlega óhæfilega. En varðandi það, sem sagt er til samanburðar við aðrar byggingar, eins og hv. frsm. meiri hl. var að tala um, og allt er rétt, þá vil ég segja það, að frá mínu sjónarmiði er okkar þjóð þar á svo mikilli öfgaleið, að það er ekki á neinu viti byggt með þessar opinberu byggingar hér og þar í tugatali, opinberar og félagslegar byggingar, sem í flestum tilfellum eru byggðar af hreinum öfgum. Og ég vil segja, ef nokkuð ætti að stöðva, sem verður að gera, eins og fjárhagsástandið er nú orðið í okkar þjóðfélagi, þá á þessu að fresta eða stöðva það fyrr eða síðar og því fyrr, því betra. Og ég verð að segja það, að mér þykir það ákaflega hart, að margir af mínum stéttarbræðrum og þingbræðrum skuli telja fært að leggja í svona tugmilljóna byggingu fyrir bændastéttina, samtímis því sem það er kunnugt, að það er fjöldi jarða víðs vegar um land, sem ekki eru í vegasambandi og ég vil segja, að vegasamband og brúargerðir, sem á vantar enn, eru lífsbjargarmál, - það er blátt áfram lífsbjargarmál fyrir byggðirnar úti um landið, og það á að sitja fyrir að mínu áliti öllu öðru og ekki sízt svona kostnaðarsamri byggingu, því að ég tel það ekki á neinu viti byggt, að bændastéttin fari að stuðla að því að leggja tugi millj. í verzlunarhús og hótelbyggingu hér í Reykjavík. Annað vil ég nefna í þessu sambandi, sem ríður miklu meira á, en þessu og bændastéttin almennt, þar sem ekki er úr greitt, hefur sterkan áhuga á og sterkari en flestu öðru, og það eru rafmagnsmál sveitanna. Það kom fyrir á síðasta sumri, að hæstv. fyrrv. ríkisstj., sem er sú fjáreyðslusamasta, sem nokkurn tíma hefur starfað á þessu landi, stöðvaði margar rafmagnsframkvæmdir, sem búið var að samþykkja í raforkuráði og búið var að lofa af raforkustjórninni. Ég held, að það hefði verið miklu nær fyrir þá hæstv. ríkisstj. að stöðva eitthvað af opinberum byggingum, heldur en bera þarna niður, eða a. m. k. er það af hálfu bændastéttarinnar miklu meiri nauðsyn og miklu meira áhugamál að hraða þeim framkvæmdum og bjarga þar með þeim þægindum, sem bændurnir leggja mest upp úr, heldur en að fara að hamast í því að taka þátt í kapphlaupi um stórbyggingar hér í Reykjavík, með þessari hallarbyggingu, sem þarna er um að ræða. Hv. frsm. meiri hl. vék að því, að það hefði komið fram till. um að vísa þessu máli heim til búnaðarfélaganna til umsagnar og náttúrlega er það ekki fjarstætt, þótt till. komi frá hv. 1. þm. Rang. hér við 1. umr. Ég geri nú ekki neina till. um þetta, því að ég veit það mikið um ágreining bændastéttarinnar um þetta mál, að ég tel það ekki þurfa og þess vegna legg ég til, að málinu sé vísað frá með þeirri rökstuddu dagskrá, sem er í mínu nál., og á þeim grundvelli, að ég tel það ósanngjarnt, - ekki sízt þegar svona óhæfilega leið í skattamálum er verið með, þá tel ég það ósanngjarnt, að skattaálöguvald Alþingis sé notað til þess að gera upp ágreiningsmál innan bændastéttarinnar með því að lögfesta það gjald, sem hér er farið fram á. Stéttarsamband bænda eða meiri hluti þess og búnaðarþing getur þá haft það í hendi sinni að innheimta gjald hjá þeim hluta bændastéttarinnar, sem hefur áhuga fyrir því að leggja þetta á sig og umfram það og telur það nauðsynlegra en allt annað, sem fyrir liggur í þeirri fjárþröng, sem fram undan er. Ég hef enga tilhneigingu til þess að þræta mikið hér um þetta mál. Ég hef hér greint eindregið frá minni skoðun um það og ætlast til þess, að hv. þm. hugsi sig um, áður en þeir samþykkja að leggja þetta skattgjald á. Málið liggur tiltölulega ljóst fyrir, svo að það ætti að vera vandalaust fyrir hv. þm. að greiða um það atkv., þegar að atkvgr. kemur. Þess vegna læt ég þetta nægja, ef ekki gefast einhver sérstök tilefni til þess að bæta þar við.



Herra forseti. Ég þarf í raun og veru ekki að svara hv. þm. A-Húnv., því að það kom ekkert nýtt fram í ræðu hans. Aðeins vildi ég vekja athygli á því, að þm. A-Húnv. virtist leggja sérstaka áherzlu á, að það væri meiri þörf á því að verja fé til að byggja vegi og brýr og annarra nauðsynlegra hluta, og skal ég sízt af öllu mæla móti því, að það séu þarflegir hlutir. En hann hefur sýnilega ekki fylgzt fyllilega með, því að eitt af því, sem kom fram t. d. á síðasta stéttarsambandsfundi frá skoðanabræðrum hans, andmælendum þessa máls var, að það væri ríkissjóður, sem ætti að byggja þetta hús Búnaðarfélagsins, félagið væri það mikið ríkisfyrirtæki, að það væri sanngjarnt, að ríkið legði fram fé til þessarar byggingar. En því fé a. m. k., sem ríkið legði fram til þeirrar byggingar, verður þó ekki varið til þess að byggja vegi eða brýr.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð, sem mig langaði til að segja hér í sambandi við það, að hér hefur komið fram till. um að senda þetta mál að nýju, áður en það fengi afgreiðslu hér á Alþingi, heim í sveitirnar og leita enn á ný álits bændanna um afstöðu þeirra til þess. Út af þessu þykir mér rétt að benda á, að þetta mál hefur fengið alveg sérstakan undirbúning að því er það snertir, að fyrir liggur á réttan og eðlilegan hátt álit bændanna á þessu máli. En frv. felur ekkert annað í sér, eins og hér hefur verið lýst, en það, að Alþingi veiti fast form þeim skatti, sem bændurnir vilja leggja á sjálfa sig til þess að byggja upp félagsskap sinn. Þetta er eðli málsins. En þetta mál hefur fengið, eins og ég sagði, alveg sérstakan undirbúning. Áður, en það er nú að þessu sinni lagt fyrir Alþingi, hafa tvö aðalfélagssamtök bændanna, sem eru brjóstvörn þeirra út á við, þ. e. Búnaðarfélag Íslands og Stéttarsamband bænda, eða réttara sagt aðalfundur Stéttarsambands bænda, sem fulltrúar af öllu landinu kjörnir af þeim mæta á, - þessar stofnanir báðar hafa að heita má einróma mælt með því og óskað eftir því, að Alþ. létti þannig fyrir um innheimtu þessa skatts, sem bændurnir vilja leggja á sjálfa sig og verja til þess að byggja upp með myndarlegum hætti þeirra félagssamtök, sem veiti þeim í félagsmálabaráttu sinni stoð og styrk, bæði nú og í framtíðinni. Hér er lagður grundvöllur að byggingu, sem ekki einasta á að þjóna deginum í dag eða næsta dag, heldur kemur þar fram stórhugur bændanna í því að reisa myndarlega byggingu yfir starfsemi sína, er sýni stórhug þeirra og framsýni. Ég vil þess vegna segja með tilliti til þessa sérstaka undirbúnings, að ég teldi það vera móðgun við bændastéttina og lítilsvirðing á þeim félagsstofnunum, sem sagt hafa álit sitt um þetta mál og álit bændanna á því, ef Alþ. tæki upp þann hátt að hafa að engu tillögur þeirra og óskir í þessu máli og færi að senda það aftur heim til bændanna. Það væri móðgun við bændastéttina, ef Alþ. léti sig henda slíkt.