Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Thor Thors Það mun hafa verið í öndverðum marzmánuði síðastl., að ég bar fram frv. til laga um breyting á vegalögunum. Það var shlj. frv-., sem borið var fram í Ed. á síðasta þingi, en frá því að þetta frv. var til 1. umr. og vísað til samgmn. hefir ekkert til þess spurzt. Nú vildi ég leyfa mér að mælast til þess við hæstv. forseta, að hann stuðlaði að því, að þetta mál yrði tekið til meðferðar, og þá jafnframt að spyrjast fyrir um það hjá form. samgmn., hvort ekki mætti vænta þess, að n. léti uppi eitthvert álit um málið, og það helzt hið bráðasta.

Gísli Guðmundsson Út af orðum hv.þm. Snæf. um frv. það um breytingar á vegalögunum, er hann flutti í fyrri hl. þessa þings, vil ég taka það fram, að það er rétt, sem hann sagði, að þessu frv. var vísað til samgmn. í sínum tíma. Síðan frv. var flutt hefir komið fram í deildinni fjöldi af brtt. við þetta frv., sem allar fara fram á það, eins og frv. sjálft, að bæta við nýjum vegum og vegahlutum inn í vegalögin. Samgmn. gerði það í þessu máli, sem hún taldi fyrst liggja fyrir, sem var að senda frv. ásamt brtt, sem fyrir lágu, til vegamálastj. og æskja umsagnar hans. Umsögn vegamálastjóra kom til n. aftur að mig minnir snemma í síðastl. mán. Um umsögn hans er það að segja, að hann telur vandkvæði á því að samþ. að svo stöddu verulegar breytingar á vegalögunum, þar sem ekki er langt síðan lögunum var breytt, og vegna þess að brtt. þær, sem hér liggja fyrir, fara fram á mjög mikla aukningu á vegakerfinu. N. hefir ekki tekið fullnaðarákvarðanir viðvíkjandi frv. og brtt., og ég verð að segja fyrir mitt leyti, að ég get ekki séð, að það skipti miklu máli, hvort ákvörðun er tekin á þessu þingi eða þinginu í vetur. Annars er sjálfsagt, að þetta mál verði athugað í n. eins og önnur mál, sem til hennar er vísað.

Sigurður Einarsson Úr því að menn minnast á frv. sem vantar fyrirgreiðslu og nál., þá vil ég minna á, að ég heft fyrir löngu borið fram frv. um breyt. á brúarlögunum, sem ég vildi mælast til við hæstv. forseta, að hann ýtti undir hv. samgmn. með að skila a. m. k. áliti um málið. Mér er ekki kunnugt um, að það liggi svomikið af frv. fyrir n., að hún ætti ekki að geta hraðað afgreiðslu þessa máls.

Thor Thors Ég vil þakka hv. form. samgmn. fyrir þær upplýsingar, sem hann gaf um þetta mál, og það loforð, að málið skyldi verða gaumgæfilega athugað. Ég hygg, að það hafi þegar verið tími til þess að athuga málið gaumgæfilega og n. geti nú þegar verið þess albúin að gefa út álit um það. Hv. þm. sagðist ekki sjá, hver nauðsyn væri á því, að málið næði fram að ganga á þessu þingi; það mætti eins bíða til næsta þings. Það má vel vera, að ekkert verði hafizt handa um vegagerð nú í ár, þó að þetta frv. næði fram að ganga. En fólkinu, sem á við algert vegaleysi að búa, er þetta hið mesta áhugamál, að komast í samband við umheiminn. Og því fyrr sem það fæst viðurkennt, að þessi hluti landsins eigi að tengjast við aðra hluta landsins eins og flest önnur héruð, þeim mun líklegra má telja, að eitthvað verði hafizt handa um vegalagningu. Vil ég því skora á hæstv. form. samgmn., að hann láti hið fyrsta álit sitt í ljós um þetta mál, og hvað sem líður till. vegamálastjóra, þá vænti ég, að hv.nm. í samgmn. sjái, að fólkið, sem þarna býr, á heimtingu í því að komast í samband við önnur héruð landsins, og því er ekki kleift að búa við þær samgöngur lengur, sem þar eru.

Gísli Guðmundsson Út af orðum hv. 9. landsk. skal ég taka það fram, að samgmn. hefir athugað frv. hans um breyt. í brúalögunum og sent það til vegamálastjóra. En umsögn vegamálastjóra um frv. er ekki komin og n. hefir ekki talið sér fært að taka um það neinar ákvarðanir fyrr en sú umsögn er komin. Út af því, sem hv.þm. Snæf. sagði, að það væri nauðsynlegt fyrir fólkið í héruðunum, sem frv. hans og brtt. vil það snerta, að um þetta séu teknar ákvarðanir, er því til að svara, að því miður er ekki svo, að ákveða sé að leggja þessa vegi, þó að þeir komizt inn í vegalögin, og þannig verði þegar bætt úr vegaþörfinni. Það, sem um er að ræða, er að heimila að leggja þessa vegi, þegar fé er til þess veitt. En út af því, að n. haft nægan tíma til að athuga þetta mál, þá er því til að svara, að það er að vísu rétt. En þó vil ég segja það, að það er talsvert athugunarmál fyrir n., hvað gera skuli, þegar svo er ástatt, að vegamálastjóri leggur á móti því, að þessar breytingar séu samþ. Ef n. gerir till. til breytinga þvert ofan í það, sem vegamálastjóri leggur til, þá þarf hún að kynna sér málið ýtarlega. Annars mun n. sinna þessum málum eins og frekast er unnt.

Forseti (JörB): Ég efast ekki um, að hv. samgmn. haft athugað þetta mál vandlega. En það væri mjög æskilegt, að nefndir afgreiddu mál eins fljótt og unnt er til deildarinnar.

Hannes Jónsson Herra forseti: Í umr. í gærkvöldi gerði hæstv.atvmrh. nokkra grein fyrir því, hvernig hans flokki hefði tekizt að fullnægja loforðum þeim, sem hann hafði gefið fyrir síðustu kosningar, og þeim samkomulagsatriðum, sem náðst hefðu milli hans flokks og Framsfl. Þessi samkomulagsatriði voru á sínum tíma borin saman við 4 ára áætlun Alþfl. af sósíalistum, og sýnt fram á það, hve sterkt samband væri milli stefnuskrármála sósíalista og samkomulagsatriðanna um stjórnarmyndunina. En því hefir kannske ekki verið veitt eins mikil athygli og ástæða hefði verið til, hve mikið samband er þar á milli. Það er ljóst, að stefna sósíalista hefir náð tökum á öllum störfum Framsfl. í þýðingarmiklum atriðum, bæði á þingi og utan þings. Það er því ekkert undur, þó að sósíalistar geti borið höfuðið hátt, þegar talað er um það, hvernig tekizt hafi að fullnægja samkomulagsatriðum flokkanna við stjórnarmyndunina. Hitt er meira vafamál, hvernig Framsfl. hefir tekizt að fullnægja loforðum þeim, sem hann gaf kjósendum sínum fyrir síðustu kosningar, enda munu sósíalistar ekki láta sig það miklu skipta. Það er haft fyrir satt, að formaður Alþfl. hafi sagt, að flokkur hans ætlaði að byrja á því að drepa Sjálfstfl. með aðstoð Framsfl., og þegar hann væri búinn að því, þá ætlaði hann að snúa sér að Framsfl., og ætti hann að fá sömu útreið. En ég held, að hann hafi gert það nokkuð jafnhliða. Og aðferðin, sem hann hefir notað við Framsfl., er seigdrepandi áníðsla á stefnuskrármálum hans, a. m. k. eins og þau voru í gamla daga. Sósíalistar geta því borið höfuðið hátt og sagt meira heldur en formaður flokksins sagði, því þeim hefir tekizt að vinna á honum samhliða Sjálfstfl. En það er undravert, að Framsfl. skuli sætta sig við þessi æfilok. Lausnina er kannske að finna í orðum eins af merkustu framsóknarmönnum á Austurlandi, sem hann lét falla við mig í gær út af umr., sem þá fóru fram, en orðin voru þau, að sigraðir menn sættu sig við allt. Hann taldi Framsfl. sigraðan í þjóðmálunum, og að hann yrði að sætta sig við allt frá sósíalistum, vegna þess að hann hefði kastað frá sér möguleikanum um að geta unnið að framgangi sinna mála til beggja handa eftir aðstöðunni í þjóðfélaginu á hverjum tíma. En nú höfðu þeir gefið upp vonina um að vinna að framgangi sinna mála, nema með stuðningi sósíalista, svo að sósíalistar vissu vel, hvað þeir máttu bjóða Framsókn, því framsóknarrollurnar gátu ekki annað en dansað í tjóðurbandi sósíalista. Framsfl. lofaði mörgu fyrir síðustu kosningar til hagsbóta fyrir bændur landsins. Hann lofaði að hækka kaupgjaldið til bænda með því að hækka verðið á framleiðsluvöru þeirra. Það var bent á það í gær, hvernig tekizt hefði með afurðasölumálin. Þó hafði stj. mikilvæg vopn í sinni hendi, þar sem var undirbúningur afurðasölumálanna, til þess að vinna að þessu. Það er búið að benda á, hvernig stjórn mjólkursölunnar eyðilagði hina sterku aðstöðu, sem hægt var að hafa um framgang þessa máls, með því að taka stjórn mjólkursölunnar úr höndum framleiðandanna og fá hana í hendur andstæðingum framleiðendanna, sósíalistum. Það er búið að benda á, hve ósvífnir sósíalistar hafa verið í þessu efni. Þeim var það ekki nóg að heimta umráðaréttinn í meðferð þessa máls í sínar hendur, heldur var líka þeim mönnum, sem þeir sköffuðu úr sínum flokki til þess að hindra það, að bændur gætu notið hagnaðar af afurðasölulögunum, leyft að heimta það, að bændur borguðu þessum mönnum fyrir að standa í vegi fyrir því, að bændur gætu notið þess hagnaðar, sem ástæða var til að ætla, að yrði af afurðasölulögunum, eftir því hvernig þau voru samin. Það er búið að benda á, hvernig skipulagsleysi hefir ríkt hjá þessum mönnum um atriði, sem mestu máli skipta. Það skiptir ekki mestu máli, hvort búin keppa hvert við annað. Það skiptir ekki heldur mestu máli, hvort hrúgað er upp kostnaðarliðum, vegna þess að búin keppa hvert við annað. Það er búið að benda á hina óeðlilegu afstöðu mjólkursölunefndar, þar sem hún gefur sósíalistum aðstöðu til þess að auðgast af mjólkursölunni, þannig að nokkur hluti af hagnaðinum af mjólkursöluskipulaginu rennur í flokkssjóð sósíalista. Það var engin ástæða til þess að taka fjáraflaþörf sósíalista svo alvarlega, þó þeir séu að reisa stórhýsi, sem kostar um hálfa millj. kr. Það er engin ástæða til þess að skattleggja bændur landsins vegna þess að sósíalistar eru að byggja stórhýsi yfir sig. Það er búið að benda á, hve hrapallega hafi tekizt í meðferð kjötsölulaganna, þó að hæstv. landbúnaðarráðh. héldi því fram í ræðu sinni í gær, að kjötsölulögin hefðu gefið 600 þús. kr. hagnað til framleiðendanna. En þó að árangurinn hafi verið þessi í fyrra, þá er ekki hyggilegt að telja, að það hafi verið fyrir þeirra aðgerðir. Ef talið er, að þessi hækkun sé að þakka kjötsölulögunum, þá yrði afleiðingin af þeirri fullyrðingu sú, að ef svo færi, að þeir framleiðendur, sem seldu á innlendum markaði, fengju minna verð en þeir, sem seldu á erlendum markaði, þá væri það líka að kenna kjötsölulögunum. En því fer fjarri, að þetta sé rétt, og skal ég færa þessum orðum mínum nokkurn stað. Það, sem hefir valdið miklu, ef ekki mestu um verðið, er sú algilda regla, sem áður var ríkjandi um verð á kjötinu á haustin. En sú regla var, að ákveða verðið í hvert skipti, ekki eftir því, sem ætlað var, að yrði á erlendum markaði, heldur eftir verðinu eins og það var á erlendum markaði næsta ár á undan. Þetta er eðlilegt, því þegar verðið er ákveðið í hvert skipti, þá er ekki vitað, hvaða verð verður á erlendum markaði, og er því lagt til grundvallar það verð, sem fékkst fyrir vöruna á markaðinum árið á undan. Fyrir þessar sakir var verðið í fyrra nokkru hærra en reynslan sýndi, að fáanlegt var á erlendum markaði, vegna þess að verðhækkun var geysileg á kjöti frá árinu 1932 til ársins 1933. Það var háa verðið á erlendum markaði árið 1933, sem skapaði háa verðið á innlendum markaði haustið 1934. Nú er það séð, að verðið á kjöti því, sem sett hefir verið á innlendum markaði, hefir verið lægra en það verð, sem fengizt hefir fyrir frysta kjötið, sem selt hefir verið til Englands, ef byggja má á þeim upplýsingum, sem fengizt hafa frá þeim mönnum, sem helzt hafa með þau að gera. Því hefir verið slegið föstu, að kjötverðið í Englandi er nú 25 aurum hærra en síðastl. haust. Ef þessum 25 aurum er bætt við þá 70 aura, sem kjötið var selt fyrir árið 1934, þá verður verðið í haust 95 eða 96 aurar, en gefið verð á innlendum markaði hefir aldrei náð þeirri upphæð. Ég get ekki betur séð en hér hafi herfilega brugðizt þær vonir, sem menn gerðu sér um framkvæmd kjötsölulaganna, og að Framsfl. hafi brugðizt loforðum þeim, sem hann gaf um það, að láta framleiðendurna fá það verð fyrir framleiðsluna, sem svarar framleiðslukostnaði. En það var eitt loforðið, sem Framsfl. gaf fyrir síðustu kosningar, að vinna að kauphækkun hjá bændunum, sem samsvaraði kauphækkun verkalýðsins, en sú kauphækkun átti að koma í hækkuðu afurðaverði. Búnaðarfél. Íslands áleit þetta svo alvarlegt mál, að það skipaði nefnd til þess að athuga, hvað væri framleiðsluverð á aðalframleiðsluvörum bændanna. Þessi nefnd skilaði svo áliti sínu snemma í haust, og hefði verið ástæða til þess fyrir kjötverðlagsnefnd að taka það til athugunar. En það er svo langt frá, að það hafi verið gert, því hún hefir þvert á móti reynt að gera rannsókn nefndarinnar sem tortryggilegasta. Það hefir heldur ekki verið reynt að fullnægja hinum sjálfsögðustu kröfum, sem þar eru settar fram. Einmitt fyrir það, að kjötsölulög eru í gildi, þá ætti að vera hægt að sneiða hjá þeim annmörkum, sem áður voru á því, að ákveða verðið. Nú á það eingöngu að ráða verðlagi nefndarinnar, hvað bændur þurfa að fá til þess að nálgast framleiðslukostnaðinn. Það hefir verið bent á, hve hirðuleysislega kjötverðlagsnefndin svaraði jafnsjálfsagðri fyrirspurn og þeirri, sem kom frá Sláturfélagi Suðurlands um það, hvað kjötverðlagsn. ætlaði í geymslukostnað frá því að sláturtíð væri lokið og þangað til kjötið yrði selt út úr frystihúsunum. Kjötverðlagsnefnd neitaði að svara þessu. Það liggur því í augum uppi, að þeir, sem kaupa kjötið, verða að fá þann kostnað, sem samsvarar geymslukostnaðinum, greiddan í hækkuðu útsöluverði. Annars sér enginn sér fært að kaupa kjötið, og Sláturfélagið verður sjálft að ráðast í að frysta það og taka það til geymslu. Og þetta hefir orðið til þess, að Sláturfélagið þorði ekki að ákveða verðið eins hátt og ástæða hefði verið til, ef fullnægjandi svar hefði fengizt frá kjötverðlagsnefnd um þetta atriði. Framsfl. lofaði því fyrir síðustu kosningar, að láta fara fram ýtarlega rannsókn um aðstöðu framleiðendanna til verðgildis krónunnar, og ákveða verðlagið í samræmi við þá niðurstöðu. En hvað hefir flokkurinn gert? Hann hefir ekkert gert. En það var þó eitt af því, sem nauðsynlegt var að rannsaka, ef tryggja átti það, að bændur fengju framleiðslukostnaðinn endurgreiddan. En stj. gaf út bráðabirgðalög um á taka umráðaréttinn yfir þessum málum í sínar hendur. Og hvernig hefir meðferð ríkisstj. á þessum málum tekizt? Í haust rétt fyrir réttirnar var búið að veita leyfi fyrir um 25% af ull til Þýskalands, en þar var sá bezti markaður, sem bændur gátu fengið. En þangað var aðeins leyft að flytja 25%. Í umr., sem urðu um þetta í þinginu, gaf hæstv.atvmrh. þau svör, að nú væri búið að leyfa um 50% af ull til Þýzkalands. En það var nú ekki búið, þegar hæstv. ráðh. gaf þessar upplýsingar, því ég fékk þær fréttir daginn eftir, að þá hefðu starfsmenn stjórnarráðsins verið uppteknir við það að síma út um land, að það mætti senda þetta mikið af ull til Þýzkalands. Það var líka önnur merkileg yfirlýsing, sem hæstv. ráðh. gaf þá um leið, en hún var sú, að vörur þær, sem fluttar væru inn frá Þýzkalandi, væru dýrari en annarsstaðar, og því yrði að beina íslenzkum afurðum í aðra átt, þar sem vörurnar væru ódýrari fyrir neytendurna. Það er því unnið að því að hafa söluverðið á vörum bændanna lægra en ástæða er til, og það er byggt á því, að það verði að sjá um hag neytendanna. Það er því reynt að beina útflutningnum á þá staði, þar sem hagkvæmara er fyrir þá að kaupa sínar vörur. Þeim hefir ekki skilizt það, að möguleikinn fyrir því, að hægt sé að flytja inn vörur, byggist á því, að hægt sé að selja framleiðslu landsmanna fyrir sæmilegt verð, og neytendurnir verða að beygja sig fyrir því að kaupa vöruna þar, sem gjaldeyrir er til. En hér er verið, umfram það, sem gert er með gjaldeyriseinokun, að seilast inn á hagsmunasvið framleiðendanna til hagsbóta fyrir neytendurna. Stj.flokkarnir. lofuðu fyrir síðustu kosningar að draga úr öllum embættismanna- og sýslunarmannakostnaði. En hvað hefir verið gert í því efni? Það að bæta nefndum við þær, sem fyrir voru, svo tugum skiptir, og hver nefnd kostar svo tugum þúsunda skiptir. Líka hefir bitlingum verið bætt við einstaka menn, sem kosta fleiri þúsundir. Sumir gæðingar stj. hafa líka margföld laun. Ég skal nefna eitt dæmi. Það urðu skólastjóraskipti á Hólum 1. júlí síðastl. Ríkisféhirði var tilkynnt að láta falla niður greiðslu til fráfarandi skólastjóra, en láta hinn taka við henni. En í október skrifar fjmrh. ríkisféhirði, að samkv. skriflegri fyrirskipun landbrh. eigi fráfarandi skólastjóri að halda fullum launum til 1 okt. og eigi þannig að bæta við hann 3 mánaða launum, og til þess að fyrirbyggja misskilning, þá var það tekið fram, að launin ættu að vera tvöföld þessa 3 mánuði. Það sýnist ekki hafa verið nein þörf á þessu, því maðurinn er ekkert sérstaklega fátækur. Hann hefir þegar tekið á þessu ári um 2 þús. kr. í laun hjá Rauðku, og það má búast við, að það verði um 3. þús. kr. yfir árið. Hann fær það hálfa ár, sem hann hefir starfað hjá Búnaðarfélagi Íslands, 3 þús. kr., svo að það lítur út fyrir, að þessi seinni árshelmingur ætli að færa honum rúmar 5 þús. kr. Hvernig var með það embætti, sem stofnað var við útsölu Áfengisverzlunarinnar, sem á að borga fyrir 8000 kr. á ári? Það er nú svo með þann mann, sem á að fá það embætti, að hann getur ekki unnið að starfinu, af því að hann er í öðru feitu embætti. Hann hefir því tekið vinnumann og borgar honum rúmlega helming af því sem hann fær fyrir starf, sem hann gegnir ekki, en hinu stingur hann í sinn vasa. - Hvernig var það með þessar 6000 kr., sem forstjóra Áfengisverzlunarinnar var borgað fyrir vinnu í máli, sem höfðað var vegna þess að hann hafði rækt starf sitt svo illa, að ríkið varð að eyða tugum þúsunda til þess að Áfengisverzlunin gæti haldið rétti sínum gagnvart neytendunum. Landið varð því að greiða honum 6 þús. kr. fyrir að rækja starf sitt svo illa, að það varð að kosta tugum þúsunda til þess að halda rétti sínum. - Hvernig er það með hv. 2. þm.N.-M., Pál Zóphóníasson? Ég hefi heyrt, að hann taki um 14 þús. kr. fyrir ýms bitlingastörf, sem hann hefir. Svona mætti lengi telja. En klukkan er komin og tími minn útrunninn. Ég gæti haldið lengi áfram að telja ýmsa gæðinga stj., sem hafa á annan tug þús. í laun. Svona hefir nú Framsfl. haldið loforð sín í þessu efni. Það er alveg sama hvar maður ber niður. Það eru alstaðar svik, og ekkert annað en svik.

Gísli Sveinsson Herra forseti! Það má gjarnan minnast þess við þetta tækifæri, að 1. desember er nýliðinn, - hinn þjóðhelgi fullveldisdagur, sem vera átti, og hefir hann nú í fyrsta skipti verið notaður af flokkum þeim, er standa nærri núv. stjórn, til svæsins áróðurs til hagsmuna niðurrifsstefnum kommúnista, eins og heyra mátti við hádegisútvarp stúdenta og víðar þann dag. Var af æsingamanni þeim, er látinn var mæla af svölum alþingishússins, það talið eina sjálfsagða ráðið (ef nokkur meining hefir átt að vera í erindinu), að alþýðan réðist á peningastofnanir landsins, bankana, og gerði sér gott af fjármunum þeirra, þar sem þeir (bankarnir) væru nú höfuðfjandinn, sem yfirstíga bæri, áður en þeir kæmu fólkinu á kné. Líklegt er nú að vísu, að þessi ræðumaður hafi ekki ætíð átt upp á pallborðið hjá þeim stofnunum - því af þannig verður að skilja þessa móðursjúku gusu -, en hverju væri almenningur nær, þótt hann fengi að moða úr bönkunum, bundnum og tómum þegar minnst vonum varir, nema þá hreinlega stæli fé þeirra, sem yrði skammgóður vermir? Hvílík endileysa, sannarlega samboðin samfylkingu kommúnista og sósíalista. Eða hafa stjórnarblöðin mótmælt þessu? Öðru nær. - En í þessari ræðu kom þó ein játning fram, og verður eftir atvikum að telja hana komna frá fyrstu hendi, sem sé sú, að hér væru í landinu erindrekar fyrir hagsmuni annara þjóða, sem ásælast vilja sjálfstæði vort, og mun þar m. a. átt við þá menn, sem smjaðra fyrir Dönum og vilja gera þeim allt til geðs, svo sem er og um suma forystumenn núv. stjórnarflokka enda fellur eplið ekki langt frá eikinni, því að sósíalistar og kommúnistar hafa orðið uppvísir að því að þiggja fé frá erlendum þjóðum til starfsemi sinnar hér á landi. Það er einnig talið víst, að ráðherra Alþfl. hafi í umboði sinna samherja, og væntanlega með blessun formanns Framsfl., á laun fengið eða samþ. danskan mann, sem verið hefir skrælingjakönnuður í Grænlandi árum saman, Lauge Koch, til þess að bera einnig niður í þessu landi, - trúlegast af því að sósíalistar treysta eigi vísindamönnum íslenzkum til þess að rannsaka sitt eigið land, - enda hefir danska blaðið „Politiken“ þ. 2. júní s. l. þau orð um þetta: „Dr. Lauge Koch Hefir um lengri tíma verið sérstakur ráðunautur fyrir Ísland í jarðfræðiefnum“, og til þessa veit satt að segja enginn, fyrr en þessi stjórn kom til valda, eða hins, að vér værum svo djúpt sokknir. Það kemur og heim, að þegar þessi maður er búinn að vera hér um stund í sumar, vitandi að fróðra manna dómi lítt um það, hvað hann skyldi hafast að, þá hefir sama blað eftir honum 21. sept. s. l. (orðrétt): „Hann (L. K.) sagði frá þeim miklu verkefnum, sem íslenzka ríkisstjórnin hefði beðið hann um að leysa af hendi“ (og hrósar hann síðan stjórninni á hvert reipi). En svo er það vitað, að engir náttúrufræðingar hér vilja lúta að samvinnu við hann. Þessi danski maður hefir verið ráðinn til þessa gegn vilja þeirra allra og að þeim forspurðum. En hann hefir nú og fengið sinn áfellisdóm þessa dagana hjá dönskum vísindamönnum. Nú er mér spurn: Hvað er hér að gerast? Og á hvers kostnað? Er byrjaður hér skipulagsbundinn erindrekstur fyrir Dani í þessu landi - ef til vill með 1943 fyrir augum - undir stjórn hinna vinnandi stétta? Skal nú vikið að öðru efni. - Það, sem alltaf og alstaðar hefir auðkennt sósíalistískar stjórnir (reyndar hvort sem eru ríkisstjórnir eða bæjarstjórnir), er annarsvegar gálauslegar og stundum glæfralegar tilraunir (experiment) í þjóðmálaframkvæmdum, sem talið er, að miða eigi heildinni til hags, en verður einatt allmiklum hluta borgaranna til niðurdreps, og hinsvegar óhófleg eyðsla og fjársukk, sem ekki aðeins að nokkru leyti leiðir af hinu fyrra, heldur er beinlínis ætlað til þess að þjóna flokkshagsmunum undir því yfirskyni, að verið sé að efla farsællegar stjórnmálastefnur o. s. frv., en kemur iðulega fram sem meira og minna óþarfar greiðslur og bitlingar til flokksmanna. Ekki er þetta þó jafnáberandi hjá öllum slíkum stjórnum. T. d. hefir víða erlendis, þar sem sósíalistar hafa náð völdum, verið gætt nokkurrar hófsemi í þessum tiltektum, svo að hinir borgaralegu flokkar hafa ekki verið settir á kaldan klaka, og hefir áður verið á þetta minnzt, en þetta kemur til af því einfalda atriði, að þar hafa forystumennirnir séð að það var að steypa sér ofan í foraðið, bæði pólítískt og efnalega, að fara að koma á stórkostlegum umveltum á hinum örðugustu tímum, þegar allt var undir því komið að geta haldið sem mest og sem lengst í horfi, haldið atvinnuvegum í gangi með hagnaði, og á engan hátt auka öngþveitið með því að hrifsa framkvæmdirnar af einstaklingum og félagsskap þeirra nema í hreinar nauðir ræki. En hér á landi hefir hin gætna aðferð ekki verið viðhöfð. hér hafa sósíalistar (sem fram að þessu hafa allir hagað sér eins og kommúnistar annara landa) notað aðstöðu sína til umráða eða meðráða á þjóðarbúinu ósleitilega og fyrir allra augum til þess að gera umrót í þjóðmálunum, hvað sem það kostaði, og jafnframt til þess að skara eld að sinni köku með gífurlegum fjáraustri. Forystumenn þeirra hafa heldur aldrei hirt um og aldrei reynt að kenna öðrum að spara. heldur eingöngu gengið upp í því að heimta, - heimta fé og fríðindi og talið að allt ætti að taka af öðrum, án þess að skeyta því nokkru, að þegar búið er að rýja inn að skyrtunni, þá verður sjálfri þeirri flík hætt, svo að við blasir aðeins nektin, skorturinn, auðnin. Og á allra vitorði er það, enda fyrir allra sjónum bert, að hinir svokölluðu „öreigaforingjar“ hér hjá oss, hinir hæstgalandi í hinum heimtandi hóp, - þeir eru mestu eyðslu- og óhófsmennirnir, nú margir tekjuhæstir allra landsmanna og í útsjón allri eftir því. Þessir menn eru það og þeirra fylgis- og þjónustumenn, sem í raun réttri hafa farið með stjórn þessa lands undanfarin 8 ár, því að framsóknarstjórnin, er til valda kom 1927, studdist við sósíalista, bæði af fylgisnauðsyn og eins að sumu leyti af innræti, enda var og er alkunnugt, að ýmsir af þeim róttækari „framsóknarmönnum“ (er svo nefna sig) voru sízt minna „byltingasinnaðir“ en hinir, er báru nafnið „jafnaðarmenn“, sem þá orðið hafði ekki lengur sína upphaflegu ísl. merkingu, heldur varð að tákna þá, sem jafna vildu hina uppistandandi þjóðfélagsskipun við jörðu. Öll þessi ár hafa beinlínis með fjármálastjórn landsins farið umboðsmenn Framsfl. með atbeina Alþfl., og yfirleitt með stjórnina í heild, þótt 1 fulltrúi frá Sjálfstfl. ætti sæti í henni 1932-'34, og varð þeim minni hluta eigi beitt til neinna höfuðbreytinga í stjórnarstefnunni, eins og gefur að skilja. Það varð brátt kunnugt, að framsóknarmenn urðu, í hverju sem á reyndi, algerðar undirlægjur hjá sósíalistum, urðu að sitja og standa eins og þeim þóknaðist, og kraumuðu ýmsir þeirra sárlega undan því, en ekki var það látið tjóa, því að þá gilti hjá þeim hið viturlega heróp: Allt er betra en íhaldið!! Úr flokknum kvarnaðist þó að lokum hægri armur hans, en eftir urðu hinir nánustu samvinnumenn sósíalista, sem nefndir voru þeir „bæjarradíkölu“ af hinum. Þessir framsóknarmenn og sósíalistarnir ráða nú lögum og lofum í landinu og hafa gert síðan í fyrra sumar (1934), er núv. stj. varð til. En hún myndaðist, eins og bent hefir verið á í þessum umr. og orðið er nógsamlega kunnugt, enda ómótmælanlegt, á grundvelli hinnar svokölluðu „4 ára áætlunar Alþfl.“, sem var ekkert annað en samandregin - og þó að nokkru sundurliðuð - stefnuskrá sósíalista. Samkvæmt henni hafa stjórnarframkvæmdirnar verið, sbr. ræðu atvmrh. í gærkvöldi, enda löggjöf þessara þinga, 1934 og nú 1935, horfið algert í þann farveg, ef um nokkur stefnumál hefir verið að ræða. Er nauðsynlegt, til almennrar vitneskju um ástandið, að gera sér þessar staðreyndir ljósar. Þetta sannast og af því, að þegar nú er farið að slettast nokkuð upp í vinskapinn hjá stjórnarflokkunum, sem er sjáanlegt öllum kunnugum, þá er aðallega haft í frammi því til skýringar og nokkurskonar rökstuðnings, að hinn aðilinn (í þessum tilfellum aðallega framsóknarmenn) hafi svikizt undan uppfyllingu hins eða þessa í stjórnarmyndunar - „málefnasamningnum“, eða m. ö. o. ekki viljað fylgja út í æsar auglýstum og fyrirskipuðum stefnuskráratriðum sósíalista. Og dregur nú heldur sundur en saman með þessu fólki, eftir því sem hin örðuga sambúð stendur lengur, og þá ekki sízt vegna þess, að „ölið“ er farið að minnka á „könnunni“, tuggan orðin rýrari í stallinum, og fer þá oft að verða illa frítt með jötunautum, eins og menn kannast við. Munu þá sósíalistar fara að bíta frá sér, og leita sér betri tilgjafar; og uggir það mig, að þá muni framsóknarmenn sitja eftir með nokkuð sárt ennið. En enginn má sköpum renna. - Á þessum dögum hafa þessir samvinnandi stjórnarflokkar haft í hótunum í blöðum sínum, hvorir við aðra um samvinnuslit - og þykist hvorugur muni „tapa“ við. En þetta er vitanlega eins og selbiti í vasann. Og nú hafa þeir orðið, reyndar með nokkrum harmkvælum, að koma sér saman um að þykjast vera að halda þjóðarskútunni á floti, með því að stofna til nýrrar skattaálagningar, hærri og hærri tekjuskatt og enn nýtt innflutningsgjald af vörum (ofan á vörutoll og háan verðtoll). Á að nota þetta, segja þeir, til nýrra þjóðmálatilrauna, ef fé þetta þá næst, því að inn í kviku er nú komið á skattþegnum landsins. En athugum nú nokkur dæmi um, hvernig staðið er að því að spara ríkisútgjöld - við sjálfan ríkisreksturinn - hversu mikilla hagsbóta sé annars af honum að vænta. Enda þótt ríkisstj. hafi algert haft tökin á því - og margfaldar áskoranir hafi um það fram komið utan þings og innan - að lækka til muna hin geysiháu laun við ríkisstofnanirnar, sem ávallt hafa farið stórum fram úr launum hinna lögskipuðu embættismanna ríkisins, er undirbúið höfðu sig til starfa á mörgum árum með ærnum kostnaði, þá hefir hún þó síður en svo hirt um það, svo að mark sé á takandi, heldur jafnvel aukið að sumu við, því að t. d. nefndir á launum eru skipaðar í hvað eina eða mönnum bætt við liðið, sem fyrir var. Það er alkunnugt, og hefir verið öllum hugsandi mönnum hneykslunarhella á undanförnum árum, að forstjórar þessara ríkisstofnana: Tóbakseinkasölunnar, Áfengisverzl., Landssmiðjunnar, Útvarpsins, Viðtækjaverzl., Skipaútgerðarinnar, hafa haft miklu hærri laun en hæstlaunuðu fastir embættismenn - og enn hafa þeir hærra kaup en ákvarðað er dómurum í hæstarétti, svo að teknir séu menn, sem talið er að skipi einna virðulegustu stöðurnar í þjóðfélaginu. Laun hæstaréttardómara eru 8000 kr. á ári, en sumir hinna nefndu forstjóra hafa langt fram yfir það. Og einfalt skrifstofu- og aðstoðarfólk í þessum stofnunum, flest af því óbreytt starfsfólk með litlum eða því sem næst engum menntunarundirbúningi sérstaklega, er miklu betur launað eða eins og þeir menn, er skipa hin stærri lögskipuðu embætti landsins, eins og biskup, prófessorar við Háskóla Íslands, skrifstofustjórar í stjórnarráði, sýslumenn, læknar og að ég ekki tali um presta þjóðkirkjunnar, sem eru í launakjörum miklu lægra settir en afgreiðslumaður í Tóbakseinkasölunni eða aftappari í Áfengisverzluninni. Það er ekki furða, að forráðamenn stjórnarflokkanna, sem hafa haft öll tök á þessum ríkisstofnunum og hafa frá upphafi ráðið launakjörum þar, babli um „sparnað á ríkisfé“, „niðurfærslu launa“ og fleira í þeim „dúr“, sem menn nú að öðru leyti hafa tekið lítt hátíðlega, þar sem hér eiga í hlut landsins mestu eyðsluseggir á opinbert fé, svo sem vitað er af stjórnarferli þeirra fram að þessu, og sitja sjálfir með há laun og bitlinga, er fæstir munu koma tölu á, og hefir í umr. oft verið bent á það áður. T. d. mun óhætt að segja, að þeir höfðingjar, sem mest belgja sig upp sem svokallaðir „forystumenn“ alþýðunnar, hafa makað og maka svo vel krók sinn sumir hverjir, að árskaup þeirra skiptir tugum þúsunda króna. Og þennan sinn hlut taka þeir á þurru landi og leggja ekki í neina áhættu. Og hvað er svo um hið nýjasta einkasölubákn ríkisins að segja, Raftækjaeinkasöluna? Hefir verið reynt að gera starfsmannahaldið þar og allan tilkostnað að sínu leyti ódýrari en hinar, þar eð m. a. það gat ekki verið neinum áður gerðum samningum bundið, sem byrja átti? - Ónei. Auk alls annars (sem síðar skal vikið að) er þessi stofnun fordýr, og mun að vísu eigi hafa komið neinum á óvart, eins og nautarnir voru að henni. Starfsmannafjöldinn þar er sem sé þegar orðinn meiri en hann var í öllum starfandi heildsölum til samans í þessum varningi hér áður, eða 16 manns nú (hjá einkasölunni) í stað 11 (hjá öllum heildsölunum saman talið áður). Hafa aðalmennirnir (aðrir en sjálfur forstjórinn) þetta 500, 600 og allt upp í 900 kr. á mánuði í kaup, sem er sama sem 8000 til 10800 kr. árslaun. Og annað aðstoðarfólk, einfaldir afgreiðslumenn og skrifstofumenn, með þetta 350-400 kr. á mánuði, eða á milli 4000 og 5000 kr. á ári. M. ö. o.: aðeins hið fasta kaup starfsfólksins á þessari einkasöluskrifstofu, sem einungis hefir með höndum heildsölu á raftækjum, er þegar orðið ekki minna en 70 þús. kr. á ári. og mun þó vafalaust blæða betur, ef ekki verður tekið í taumana, því að gera má ráð fyrir enn auknu aðstreymi úr herbúðum stjórnarliða (og annara, reyndar úr þessari starfsgrein), sem hætt er við, að vilji skríða undir faldinn til þess að afla sér fríðinda og stöðu í hinni tryggu einokunarhöfn - meðan hafnarvirkin standa. Það er hið siðferðislega hlið og afleiðing slíkra aðgerða í atvinnulífi þjóða. Og alveg er nú ljóst orðið, og var að vísu frá öndverðu, að ekki er viðlit að láta slíka einkasölu bera sig fjárhagslega, og því um síður þykjast láta hana skila „ágóða“ til ríkissjóðs, nema með gríðar-álagningu, og er þá komið að því, hvernig þessi viðskipti eru rekin. Innflutningur rafmagnstækja og efnis til raflagninga hefir verið nokkuð misjafn á síðasta áratug, en þó aukizt svo, að telja mun mega, að hann hafi allra síðustu árin verið upp á 750-800 þús. kr. Óhætt er að áætla, sbr. það, sem fyrr var tekið fram, að skrifstofu- og afgreiðslukostnaður þessarar einkasölu verði brátt ekki minni en kr. 100000,00 á ári, og þýðir það út af fyrir sig feikna-álagningu á þær vörur fram yfir það, sem verið hefir, því að það mun nú á kunnugra vitorði, eða svo virðist a. m. k., að við innkaup sé einkasalan ekki skoðuð sem „umboð“, heldur aðeins sem stórnotandi, og sætir því ekki sömu kjörum og heildsölu-umboðsmenn, sem gæti komið m. a. til af því, að heildsölu-umboðin haldist, sem voru, með sömu þóknun (og um önnur eða ný viðskiptafirmu í þessari grein er vart að tala), svo að einkasölukostnaðurinn kemur fram sem aukinn milliliðakostnaður. Sérfróðir menn í þessum greinum hafa orðið þess varir, að ákveðin viðleitni lýsir sér í tiltektum Raftækjaeinkasölunnar til þess að hlaða undir eitt erlent firma, hið þýzka raftækjasölufirma A. E. G. (Allgemeine elektrische Gesellsehaft), og hafa pantanir á vörum frá öðrum firmum verið látnar fara um hendur þess, einkum útibús A. E. G. í Kaupmannahöfn, - og svo ákveðin hefir þessi stefna verið í framkvæmdinni, að hin önnur firmu sum hafa jafnvel haldið, að það sé A. E. G., sem hafi einkasölu á Íslandi, en ekki, að hér sé einkasala rekið af ríkinu. En A. E. G. er einmitt það firma, sem aðalforstjóri Raftækjaeinkasölunnar hafði umboð fyrir áður, þ. e. „Raftækjaverzlun Íslands“, sem hann kallaði þá verzlun sína, og mun vera til ennþá a. m. k. að nafni til, - alveg á sama hátt og „Tóbaksverzlun Íslands“ (stórt skal það vera) var til á vegum sama manns, þegar tóbakseinkasalan komst á, og er maðurinn eins og kunnugt er einnig forstjóri þar; er látið heita svo, að hann taki föst laun aðeins hjá annari einkasölunni - tóbakseinkasölunni 11 til 12 þús. kr. á ári. Hvort þriðja fyrirtækið hans, h/f Sogsvirkjun, er ennþá við lýði, veit ég ekki. - En þessi höfðingsmaður, sem mér er að öðru leyti alveg ókunnugur, er nú orðinn svo mjög í frammi hafður í þjóðmálatilþrifum, af sjálfs sín dáðum og annara, og ríkisstj. svo við hann bendluð, að eigi er kleift að komast hjá því að geta hans á þingi (þótt eigi sé hann beinlínis orðinn meðlimur þeirrar samkundu). Þetta er sami maðurinn, sem einhver sagði í útvarpinu í haust, að hefði sýnt „þegnskap“ sinn í að gefa landinu 8000 kr. til kaupa á Geysi í Haukadal, - að mínum dómi skollaleikur, eða ef menn vilja heldur kalla það sölu„húmbug“. Þar sem maður, sem óneitanlega er ekki í sama áliti hjá öllum, er látinn vera að gefa landinu svolitla peningaupphæð til þess að kaupa „landsgersemi“, sem kallað er, og hann sjálfur telur sig hafa rétt á vegna útlendinga, og á þessu er sýnilega ætlazt til, að þessi herra „slái sér eitthvað upp“, því að óspart er honum hrósað fyrir í hóp stjórnarsinna. Ég er í sjálfu sér ekki að átelja manninn fyrir þetta, hvað sem hann annars meinar með slíku, en að stj. sé að láta hann gefa milljónaskuldugu landi nokkrar krónur (mann, sem fengið hefir af landinu í kaup o. s. frv. margfalda þessa upphæð - og á væntanlega að halda áfram að fá kaup fyrir athafnir sínar í málum þjóðarinnar), það er meira en broslegt, það stappar nærri ósvífni, - og sú ríkisstj., sem tekið hefir við þessu, undir þessum kringumstæðum, er að mínum dómi fyrir það ámælisverð, því að velsæmi í opinberum málum mótmælir því. - En undir þessum aðalforstjóra raftækjaeinkasölunnar starfar við hana annar maður, útlendur og áður útsendur frá téðu firma, A. E. G., sem fulltrúi þess í „Raftækjaverzlun Íslands“ - en einkasalan tók að sér allar hennar vörubirgðir m. m. Frá upphafi höfðu væntanlegir viðskiptamenn ýmugust á þessu fyrirkomulagi, og telja þeir, að því miður hafi uggur þeirra rætzt. Er þetta ekki nein „pólitík“, heldur ber mönnum úr öllum stjórnmálaflokkum saman um þetta. þegar í upphafi varð það bert, af lýsingum í blöðum sjálfstæðismanna, að rafvirkjar og aðrir hlutaðeigendur sameinuðust í andstöðuákúrum og kröfum út af tilætlaðri framkvæmd einkasölulaganna síðastl. vetur. Og loks kom að því, Alþýðublaðið, stjórnarblað sósíalista, tók hörkulega í sama streng og hafði í mestu hótunum til sinnar eigin stjórnar (!), nema öllum þeim ráðagerðum með forstjórann og fulltrúann í fararbroddi yrði riftað (meðal krefjenda, rafvirkjanna, voru sem sé ekki fáir, sem telja sig til þessa flokks og heimtuðu íhlutun blaðsins). En með þessum gauragangi þóttist blað og flokkur hafa aðhafzt nóg, eins og oftar hefir verið í líkum ærslatilfellum gagnvart hinum stjórnarflokknum eða framarlega standandi mönnum hans. Því að ekkert hefir verið gert, hvorki til riftunar né leiðréttingar, í þessum einkasöluframkvæmdum. „Forstjórinn“ og „fulltrúinn“ hafa haldið einokuninni gangandi, flestum viðskiptamönnum í óþökk, eins og mörg dæmi sanna og ríkisstj. mun hafa orðið alvarlega áskynja um, af rökstuddum og áframhaldandi kröfum frá þeim, sem undir þessu hafa mátt búa, þótt skammt sé um liðið - og er þessi einkasala sérlega valið dæmi um þesskonar fyrirtæki rekin af ríki og stjórn! Pantanir og afgreiðsla (og í heildsölu á það að vera færum mönnum mjög einfaldur hlutur) hafa gengið vægast talað með silahætti, móts við það, sem var hjá heildsölunum áður, og alls ekki staðið heima það, sem oft var lofað, - verzlun þessi fær yfirleitt það orð, að hafa ósjaldan verið óáreiðanleg, og er vitanlega forráðamönnum hennar um að kenna. Allan tímann hefir það endurtekið sig, að efni hefir vantað (og er barið ýmsu við, sem lítt hefir staðizt), og hefir það vitaskuld orðið til stórbaga fyrir alla, sem hafa þær framkvæmdir með höndum, og eigi lítils kostnaðarauka. Eins og vita má, höfðu heildsölur í þessum greinum áður fyrirliggjandi vörubirgðir, svo að fullnægja mátti venjulegri eftirspurn, eða ef eitthvað vantaði, gekk pöntun á því fljótt og greiðlega. En nú virðist einkasalan hafa ætlað sér að „liggja“ ekki með efnisbirgðir - sem er háskaleg villa -, en fróðir menn halda, að á þessu hljóti að standa svo, að aðalforstjórinn hafi í öndverðu talið fjármálaráðherra, sem var illa heima í þessum sökum, trú um, að eigi þyrfti hér að staðaldri vörubirgðir, heldur væri hægur nær að fá slumpa frá A. E. G. En fullnægjandi birgðir mundu ekki kosta minna bundið ríkisfé en 1/2 milljón, miðað við þörf landsins alls. Og kæmi þessi þungi baggi ofan á allt annað við þessa einokun, ólagið og hið stórlega hækkandi vöruverð, þá er sýnt, að fjárhagslega verður eigi undir staðið, nema með afarkostum, að því ógleymdu, að eins og verra efni en áður og einhæfara hefir eigi sjaldan verið haft á boðstólum, þannig myndu og fleiri óþægindi af því stafa inn á við og út á við, að binda sig einkanlega við eitt einasta firma, sem enginn telur, að standi framar öðrum, sem áður höfðu hér viðskipti. Hið hækkandi verðlag hjá raftækjaeinkasölunni hefir verið svo áberandi, að finna má dæmi þess, að jafnvel efni, sem var fengið hjá heildsölum hér og þeir voru búnir að leggja fullt á, hefir einkasalan selt út með 70% álagningu þar ofan á. Já, óskammfeilnin er mikil, en að öðrum kosti getur báknið ekki borið sig, má ætla, eins og allt er í pottinn búið, og ætti þá ekki að þurfa frekari vitna við. Reglugerð um einkasölu á rafvélum, rafáhöldum o. fl. var gefin út 13. marz þ. á., byggð á lögunum um sama efni frá þinginu 1934 (þau eru nr. 30 9. jan. 1935); var með henni ákveðið, að einkasalan byrjaði 1. júní s. l. og (í 4. gr.) að einkasalan mætti leggja á í heildsölu 5-75%, mismunandi eftir ástæðum, en smásalar þar á ofan 10-50%. En það er orðið vitað mál, að hækkanir heildsöluverðs ýmsra raftækja og efna, síðan einkasalan tók til starfa - frá því, sem verzlunum tókst að gera sín innkaup fyrir áður - nema miklu meira en lögin tiltaka, svo að á mörgum tegundum eða hlutum þessara vara er 100 til 200% og á sumum jafnvel yfir 200% og allt upp yfir 300 %. Sem sé með algerlega óheyrðum hætti, hvort sem er okurálagning eða því er að nokkru um að kenna, að einkasalan gerir sín innkaup með þeim mun verri kjörum en verzlanir hér gerðu áður; en það eru þeir, sem kaupa, er að lokum verða að blæða. Og þótt bifreiðaeinkasalan, sem smellt var á með heimild sömu laga og raftækjaeinkasölunni, sé ekki undir sömu forstjórn, heldur hafi aðallega verið falin annari starfandi ríkisstofnun, hefir þó verðhækkun þar orðið tilfinnanleg a. m. k. á sumum tegundum, þar sem t. d. bifreiðar hafa, að því er virðist vegna einkasölunnar, hækkað í verði um 400-500 kr. stk., og jafnvel í sumum tilfellum miklu meira, hjólbarðar (dekk) um 50% ljósakúlur (í bíla) um 100% eða meir (seldar hjá raftækjaeinkasölunni). Er furða, þótt menn kraumi - spyrji, hvar slíkt verzlunarlag endar, sem byrjar með löggjafarofbeldi og er framkvæmt sem hrein áþján? En þetta var svo sem ekki mót grun og jafnvel vissu, ekki aðeins stjórnarandstæðinga, er spyrntu gegn lagasetningunni, heldur einnig, eins og fyrr var getið, sjálfra stjórnarflokkanna og ráðherranna, eftir skrifum þeim að dæma, sem Alþýðublaðið flutti þ. 2. apríl þ. á., þar sem blaðið þá þegar stimplar framkvæmd raftækjaeinkasölunnar sem fullkomið hneyksli (þess eigin orð), - þetta taldi blaðið þá sannað með einróma dómi rafvirkjanna, er kröfðust endurskoðunar á reglugerðinni undir eins, og heimtuðu ennfremur, að forstjórinn (S. J.) hyrfi þegar úr stöðu sinni (ráðningu hans kenndi blaðið fjármálaráðherra). Hvað er þá ekki nú sannað, þegar reynslan er fengin enn verri en nokkurn óraði fyrir? En þeir flokkar, sem nú ráða, þykjast geta reynt enn á þolinmæði landslýðsins. En hve lengi? Nú, en þótt ég hafi nú tekið hér til meðferðar aðallega þessa ríkiseinokun (á raftækjum og bifreiðum), sem kúguð var í lögum gegnum þingið, af stjórn, sem er í minni hluta meðal þjóðarinnar, og með 1 atkv. meiri hl. í Nd., aðfengins atkvæðis - þótt ég hafi nú lýst henni þannig, sem sannanlega er rétt, þ. e.: sem tilvöldu dæmi um verzlunar-ríkisrekstur, þá er svo sem margt annað, sem hin mesta þörf væri að gagnrýna og gera heyrinkunnugt í atferli núv. ríkisstj., en hinn afmarkaði tími vinnst ekki til þess, enda ýmislegt af því, sem mjög er mikilsvert, rætt og rakið af öðrum samflokksmönnum mínum og stjórnarandstæðingum. Má þar ekki hvað sízt nefna, auk fjármálaástandsins, hina afskaplegu útkomu á meðferð framleiðsluafurða vora innanlands, sem er lífsbjörg fólksins. Það er kjötið og mjólkin. Í framkvæmd kjötsölulaganna er þrennt sérstaklega athyglisvert: 1. Þegar á heildina er litið, hefir markaðurinn fyrir kjötið innanlands hvorki aukizt né verð hækkað, - en hvoru tveggja var lofað af núv. stjórnarflokkum. 2. Gagngert misrétti hefir verið innleitt hér sunnanlands. að því er virðist vísvitandi undir forystu S. Í. S. - þar sem félögum Sf. Sl. hefir verið bolað sem mest burtu af sínu eigin sölusvæði, Reykjavíkurmarkaðinum, og sumir þeirra eru algert útilokaðir, eins og Skaftfellingar, sem ekki fá að vera með á verðlagssvæði Rvíkur, en í staðinn er dembt inn á þennan markað kjöti af allt öðrum verðlagssvæðum, svo gífurlega, að ekki linnti kjötflutningum hingað í haust, nætur og daga norðan úr landi. Hefir komið fram í umr. á þingi frá fulltrúa ríkisstj. í þessum málum, að helzt ætti að koma sölu sunnlenzku samvinnufélaganna, Sf. Sl. og Kf. Borgf., fyrir kattarnef. enda þótt það séu þau, en ekki S. Í. S., sem unnið hafa upp bezta markaðinn í landinu. - því að það er ekki farið dult með það, að S. Í. S. eigi einnig í þessu efni að vinda viðjar sínar um sveitabændur, og má þá af fenginni reynslu geta sér til um, hversu mjúkum höndum verði farið um þessa framleiðendur. 3. Hið arðvænlegasta sölutímabil á kjötinu hér um Suðurland allt, sumarið, hefir verið á þessu ári svo skemmt og rýrt, að framleiðendur hlutu af óbætanlegt tjón, þar sem eigi var leyfð slátrun sauðfjár fyrr en mánuði seinna en undanfarið, enda hlýtur slíkt athæfi, ef því verður fram haldið, að hafa það tvennt í för með sér - annarsvegar að afnema hér sumarmarkað nýja kjötsins og hinsvegar að fyrirmuna bændum að hagnast á dilkum sínum á bezta tímanum. Bændum, eigi síður en öðrum, má nú fara að verða það augljóst, að meðan svo fávísir stjórnendur fara með mál þeirra sem nú á sér stað, geta þeir ekki átt viðreisnar von. Og eigi hefir þetta síður en við kjötið komið fram við framkvæmd hinna afurðasölulaganna - mjólkursölulaganna, sem þegar í fyrravetur var orðin fræg að endemum, og hefir lítt úr því rætzt. Á stjórn og meðferð þeirra mála hefir enn engin leiðrétting fengizt, þótt heita ætti að loforð væri, reyndar bæði samkv. ákvæðum sjálfra laganna og eins með orðum ráðherra við umr. í þingi. Sjálfir framleiðendur og félagsskapur þeirra hafa ekki getað fengið að hafa þar tögl og hagldir. Hinir opinberu andstæðingar „arðránsins“, sem svo nefna sig, sósíalistarnir hér í Reykjavík, hafa ekki getað staðizt þá freistingu að hafa nokkurn „arð“ af þessum afurðum bænda, í skjóli samstjórnar við Framsfl., og nú kviknar eldur og brennur bál, ef talað er um að hrófla nokkuð við slíku. Í viðbót við það, að þegar í byrjun þ. á. var farið svo með ráðin, sem alkunnugt varð, að líka bezti mjólkurmarkaður landsins, höfuðstaðurinn, stórskemmdist og verður ekki um yfirsjáanlegan tíma bættur svo sem ella hefði mátt, og þar af leiddi, að þessar afurðir bændanna urðu að miklum hluta verðlausar, og hefir síðan fram að þessum tíma verið sent heim meira og minna af þeim sem ómeti til sjálfra framleiðenda, til borgunar upp í mjólk þeirra (nýmjólkina), er til mjólkurbúanna fer, - þá hafa nú þau ódæmi komið til, sem kunn munu orðin öllum landsmönnum, að forráðamennirnir, þjónar núv. stj., hafa (að því er virðist af flokkslegri ósvífni) hafnað tilboði um stórkostlega lækkun á útsölukostnaði mjólkurinnar hér í bænum, en sú lækkun hefði þýtt mikla hækkun á verði til bænda, framleiðendanna, sem allir þykjast þó vera að hrópa á! Af því, sem nú hefir verið fram talið, sumpart í stórum dráttum og sumpart í einstökum atriðum - og er þó aðeins gripið niður þar, sem verulega er hnotið um í framkvæmdum og ráðslagi í atvinnumálum þjóðarinnar, - getur jafnt þeim öllum, sem byggja í bæ og í sveit, á grasinu og á mölinni, orðið það við sjálfs sýn óyggjandi, að þeir flokkar, sem nú fara með völd í landinu, eru í hverju einu, sem afkomu þjóðarinnar varðar, óalandi og óferjandi.

Forsrh. (Hermann Jónasson) óyfirl.: Herra forseti og góðir hlustendur! Ég verð að byrja ræðu mína með því að víkja nokkrum orðum að hv.þm. V.-Sk. Ég verð að segja, að það er í mesta máta óviðeigandi, að hv.þm. skuli standa hér upp með gleiðgosalegt níð og útdreifa því um þá, sem ekki geta borið hönd fyrir höfuð sér hér á hv. Alþingi. Það er vægast sagt mjög óviðeigandi að nota þinghelgina til slíkra verka. Þetta er svo lítilfjörlegt, að það nálgast jafnvel það, sem kom fram hjá hv.Þm. G.-K. í umr. hér í gærkvöldi. Enda þótt hv.þm. V.-Sk. hafi getað sýnt þá lítilmennsku að ráðast hér á hv. 2. landsk., sem ekki gat borið vörn fyrir sig, þar sem honum var ekki ætlað að taka þátt í þessum útvarpsumr., þá ætla ég samt að vona, að þessi hv.þm. V.-Sk. hafi þó það mikinn drengskap til að bera, að hann hafi djörfung til þess að endurtaka þessi ummæli sín utan þings, svo að hann geti fengið makleg málagjöld. Að öðru leyti en því, sem nú var nefnt, þarf ekki að eyða miklum tíma til þess að svara ræðu þessa hv.þm. Ræðan var almennar fullyrðingar út í bláinn, eins og hans ræður eru yfirleitt. M. a. minntist hann á það, að verðjöfnunursvæðið væri fyllt hér af kjöti, og vítti hann Framsfl. og sérstaklega S. Í. S. fyrir þær aðgerðir. Slíkar röksemdaleiðslur sæma þessum sýslumanni. Í öðru orðinu er því haldið fram, að 10 aura verðjöfnunargjald fyrir að fá að selja kjöt á innlendum markaði sé allt of hátt, en í hinu orðinu er sagt, að Reykjavíkurmarkaðurinn sé yfirfullur af kjöti, þannig að þeir, sem vilja selja hingað, geti það ekki og verði að selja til útlanda. Þessi rök stangast alveg á sama hátt og þegar því er haldið fram, að það hafi verið Framsfl. að kenna, að sumarslátrun byrjaði ekki nógu snemma. Vegna hvers? Af því að of miklar birgðir voru á markaðinum. En hvernig hefði þetta orðið, ef farið hefði verið eftir ráði þeirra manna, sem halda því fram, að verðlagið ætti að vera hærra en það var sett? Þetta sýnir greinilega, að þeir menn, sem fóru með þessi mál, höfðu miklu betra vit á því heldur en hv.þm. V.-Sk. og hans skoðanabræður, að stilla verðlaginu í hóf, og mátti þó ekki lengra fara en gert var í ár, vegna tregðu á erlendum markaði. Af því stafaði það, að ekki var hægt að slátra nægilega snemma í sumar. Hv. þm. minntist á tilboð bakaranna, en hann minntist ekki á það, hvers vegna við eigum að flýja á náðir bakaranna, sem undanfarið höfðu tekið 8 aura fyrir mjólkurlítrann, sem þeir seldu fyrir bændur í mjólkurbúðum sínum. Hann minntist ekki á það, að bak við þetta tilboð kynni að hafa legið það sama og stundum liggur á bak við tilboð í Ameríku, þegar eitt járnbrautarfélagið keppir við annað, til þess að koma því á kné, þ. e. að ná yfirráðum yfir mjólkursölunni, til þess að geta sett sömu kjör og áður. Við erum búnir að reyna það, að í Hafnarfirði ætluðu þeir að „stræka“ í haust, af því að þeir fengu ekki nógu hátt verð fyrir mjólkina í búðum sínum. Það var hægt að ráða við það, vegna þess að Hafnarfjörður er lítill kaupstaður, en það yrði erfitt hér í Reykjavík. Það er undarlegt, að hv. stjórnarandstæðingar hér á þingi skuli koma fram með það sem aðaládeilu á mig og stj., að ég skyldi ekki ofurselja þeim mönnum mjólkursöluna, sem undanfarið hafa tekið þetta háa verð fyrir að selja mjólk fyrir íslenzka bændur. Þá kem ég að því, sem hv.þm. V.-Húnv. sagði. Hann var eitthvað að tala um sigraða menn og sagðist hafa talað við einn bónda austan af landi um sigraða menn, og áttu það víst að vera framsóknarmenn. Ég held, að þessi bóndi hafi verið að gera gys að hv.þm. Hann hefir átt við annan flokk, því að ef hægt er að tala um sigraða menn, þá eru það áreiðanlega flokksmenn þessa hv.þm. hér á þingi, fyrst og fremst. Þá var hv.þm. með einstaka sparðatíning. T. d. minntist hann á það, að Steingrímur Steinþórsson, núv. búnaðarmálastjóri, hefði tekið laun til 1. okt. í haust fyrir skólastjórastarf á Hólum, en skólastjórinn, sem nú er þar, hefði tekið laun frá 1. júlí. Sannleikurinn er sá, að skólaárinu hefir verið breytt. Það var frá 1. okt. til 1. okt. meðan Steingrímur Steinþórsson var skólastjóri, en svo hefir skólaárinu verið breytt, af því að það var hagkvæmara af þeim ástæðum, að það er búið við skólann, og þá var betra, að skólastjórinn tæki við 1. júlí. Þá kem ég að meginádeilunni í ræðu hv.þm.; hún var sú, að mjólkurlækkunin hefði verið framkvæmd, eins og hv.þm. orðaði það, á þann hátt, að jafnaðarmenn hefðu skattlagt bændur í gegnum mjólkursöluna. Þessari fullyrðingu hefir verið svarað hvað eftir annað, og byggist hún á því, að jafnaðarmenn hafa meiri hlutann af búðunum; þeir selja brauð í meiri hluta mjólkursölubúðanna, sem mjólkursamsalan hefir. Þeir hafa rúman helming búðanna, og bakararnir hitt. En hvers vegna fengu þeir aðstöðu til þess að selja brauð í meiri hluta sölubúða samsölunnar? Það var sökum þess - ég vil biðja hv.þdm. að taka vel eftir -, að þeir fengu þessa aðstöðu með frjálsu útboði. Sósíalistar buðu hæst fyrir að fá að selja brauð í mjólkurbúðunum, og þess vegna fengu þeir þetta með frjálsri samkeppni. Bökurunum var líka boðið að senda brauð til sölu, en þeir fengust ekki til að gera öðruvísi tilboð en þannig, að þeirra tilboð kom ekki fyrr en eftir að jafnaðarmenn voru búnir að gera lægst tilboð, og svo buðust þeir til þess að senda brauð til sölu í mjólkurbúðirnar fyrir það sama, sem áður hafði tíðkazt. Þeir neituðu að bjóða í brauðsöluna á annan hátt en þennan. Í þessu efni hefir því ekkert verið gert annað viðvíkjandi mjólkursölunni en það, að tekið hefir verið bezta tilboðinu viðvíkjandi brauðsölunni. Forstöðumaður fyrir brauðgerð jafnaðarmanna var það hyggnari kaupmaður en bakararnir, að hann sá, að með þessu móti gafst honum betri aðstaða viðvíkjandi brauðsölunni en bakararnir höfðu. Bakararnir mega því sjálfum sér um kenna, að þeir urðu undir í frjálsri samkeppni, því að það hefir ekkert annað skeð í þessu efni en það, að bezta tilboðið var tekið. Þetta er skjallega sannanlegt og hefir oft verið sannað. Þá minntist hv.þm. á það, að þetta háa kjötverð á erlendum markaði 1933 hafi skapað verðlagið á markaðinum 1934, og þess vegna bæri í raun og veru alls ekki að þakka kjötlögunum fyrir þann mikla hagnað, sem bændur höfðu af kjötsölulögunum 1934, miðað við árið 1933. Þetta er vitanlega alveg rangt, vegna þess að þegar verður að selja sem mest af kjötinu á innlendum markaði, seint á haustin, þá vita menn, hvernig eftirspurnin er eftir kjötinu erlendis og hvernig verðlagið er þar, og þetta kemur greinilega í ljós í því, að einmitt 1934 treysti verðlagsnefnd sér ekki til þess að hækka kjötverðið nægilega fyrir frystikostnaðinum, vegna þess að verðið á erlenda markaðinum var svo lágt og sölutregðan var svo mikil. Það var einmitt vegna þess, að ekki fékkst sú hækkun, sem mest var deilt um, sú hækkun, sem sýnir sig á sölutregðunni allt fram á sumar hér innanlands, sem sýnir sig í því, að kjötverðlagsnefnd ratar meðalhófið, sem er bezt fyrir íslenzka bændur, enda var það engin furða, þar sem í n. voru menn, sem eru manna kunnugastir þessum málum. Annars er einkennilegt að heyra hv. 10. landsk. og hv.þm. V.-Húnv. deila á þetta fyrirkomulag kjötsölunnar á síðasta ári, þar sem þessir hv.þm. hafa viðurkennt, að formaðurinn, sem framkvæmdi þetta, Jón Ívarsson kaupfélagsstjóri, hafi verið sérstaklega vel valinn af landbrh. En svo er deilt á landbrh. fyrir það, hvernig þetta verk hafi verið framkvæmt. Slík röksemdaleiðsla er þessum tveim hv.þm. samboðin. Þá minntist hv.þm. V.-Húnv. á það sem ádeiluatriði, að ekki hafi verið hægt að fá gefið upp hjá kjötverðlagsnefnd í haust, hversu mikið hún ætlaði að hækka kjötið fyrir frystikostnaðinum í vetur, og þess vegna hafi orðið að ákveða verðlagið lægra en annars hefði verið gert af Sláturfél. Suðurlands. Þetta er vitanlega í samræmi við það, sem verður að gera í þessu máli, vegna þess að nefndin þurfti að sjá betur en hún gat séð fyrir í haust, hvernig eftirspurnin yrði erlendis, hvernig verðlagið yrði þar, hve miklar birgðir væru til innanlands, og þegar útlitið hefir sýnt sig að vera eins og það er nú, þá hefir hún treyst sér til þess að hækka verðið um 15 aura á fyrsta flokki, í staðinn fyrir 7 aura í fyrra, og 25 aura fyrir annan flokk, í stað 17 aura í fyrra. Það skiptir bændur á Suðurlandi litlu máli, hvort þeir fá útborgað í haust og uppbót seinna eða útborgað allt verðið í haust. Þá minntist hv.þm. á það, að ekki hefði verið tekið tillit til þeirrar n., sem Bf. Ísl. skipaði til þess að rannsaka framleiðslukostnað á íslenzku kjöti, og þetta átti að vera ádeiluatriði. En sannleikurinn í þessu máli er nú sá, að þessi n. hafði aðeins yfir að ráða 10 búreikningum - takið eftir, áheyrendur góðir - og 19 skýrslum og ekki úr nærri öllum héruðum landsins. Framleiðslukostnaðurinn var ákaflega misjafn, svo misjafn, að það er hreint og beint broslegt að heyra þá útkomu, sem nefndin fékk út úr þessum fáu skýrslum. Í þessari n. var, eins og kunnugt er, hv. 7. landsk., Jón Sigurðsson frá Reynistað, og hann skrifaði grein, sem hann varð frægur fyrir og hefir síðan verið nefndur 40-aura-Jón af sumum, því að hann áleit 40 aura verð hæfilegt fyrir 1 kg. af kjöti. Þessi sami maður lætur skipa sig í n. í búnaðarfélaginu og telur, þegar núv. ríkistj. situr við völd, að það þurfi að borga bændum 1,27 kr. fyrir kg. af kjöti. Þetta er nákvæmlega sami leikurinn eins og hv. 10. landsk. leikur, þegar hann gerir kröfur nú, eftir að hann er orðinn að heita má valdalaus hér í þinginu, en aftur á móti gat hann og gerði lítið sem ekkert í þessu efni, þegar hann var sjálfur í stj. og hafði aðstöðu til þess að láta eitthvað að sér kveða. Í sambandi við þessar skýrslur, sem voru vitanlega undir engum kringumstæðum nægilegar, enda aðallega ætlaðar sem „agitations“-efni handa þeim, sem voru á móti stj., ætla ég að upplýsa svolítið annað, sem er kannske öllu merkara en kenningar hv. 7. landsk. um kjötverð handa bændum. Ég ætla að leyfa mér að biðja hv.þdm. að taka vel eftir því, sem ég ætla að lesa upp, vegna þess að ekkert sýnir betur bardagaaðferð þeirra, sem nú eru á móti stj. í þessu máli, en það. Það kom fram í hv.Ed. 1933 útaf till. frá Páli Hermannssyni, sem fór fram á það, að notuð yrði heimild í fjárl. til þess að bæta upp verðlagið á útfluttu kjöti. Núv. hv. 10. landsk., en þáv. atvmrh., svaraði þessu þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Það mun mega telja víst, að bændur fái a. m. k. 72 aura fyrir kg. af kjöti; dreg ég það í efa, að þessi heimild í fjárlögum, sem samþ. var á þinginu í fyrra, hefði náð fram að ganga, a. m. k. að því er frysta kjötið snertir, ef menn hefðu vitað þessi tíðindi fyrir“ - sem hann kallar á öðrum stað gleðitíðindi. M. ö. o. er því slegið föstu af ráðh., sem þá var, en er nú hv. 10. landsk., að hann segist ekki geta fengið það samþ. og ekki álíta rétt að bæta upp kjöt, sem flutt er til útlanda og 72 aurar fást fyrir. Hvernig lízt mönnum á slíkan málflutning og slíka rökfærslu? Það er alveg vitanlegt, að það hefði aldrei verið neitt gert af þessum mönnum, hv. 10. landsk. og hv.þm. V.-Húnv., í kjötsölumálinu. Það eina, sem gert var í því máli, var það, að hv. 10. landsk. skipaði hv.þm. V.-Húnv. í nefnd til þess að undirbúa þessi mál, og það eina, sem hann gerði, var það, að hann lá á þessu máli í hálft ár, þangað til ég tveim dögum eftir að ég tók við völdum sagði, að ef nál. viðvíkjandi kjöt- og mjólkursölumálinu yrði ekki skilað innan mánaðar, þá taki ég málið af n. og setti aðra menn í það. Hv. þm. V-Húnv. gerði það að umtalsefni, að núv. ráðh. Framsfl. og Framsóknarfl. hefðu svikið sín loforð. Þetta er náttúrlega ekkert annað en venjulegur sónn, sem maður heyrir oft hér í þinginu; stundum er talað um það í Ed. að Jafnaðarmenn svíki allt, sem þeir hafa lofað - það er hlutverk sumra bæjarþm. til þess að reyna að ná fylgi úr bænum -, og svo er stundum talað um það hér í Nd., að við framsóknarmenn svíkjum okkar loforð, og verður þá oft að loka hurðinni á milli, svo að ekki slái saman. Þetta er nákvæmlega sama aðferðin og þegar það birtist sama dag í Vísi, að jafnaðarmenn séu búnir að svíkja öll sín loforð, og í Morgunblaðinu eða Ísafold, að framsóknarmenn svíki allt, sem þeir lofa. En við framsóknarmenn vitum það mætavel, og það er reynsla okkar, að kjósendurnir láta ekki blekkjast af slíku, heldur rannsaka þeir málin, sem um er að ræða. Ég ætla að minnast á nokkuð af því, sem lofað var, þegar núv. stj. tók við völdum, og hvernig það hefir verið efnt. Ég ætla að minna á kjötsölumálið, sem við tókum við í algerðu öngþveiti úr höndum þáv. atvmrh., en komum í fast horf með aðstoð beztu manna. Sama er að segja um mjólkurmálið. Því var líka komið á fastan grundvöll, þrátt fyrir ýmsa aðsteðjandi örðugleika, sem m. a. voru fólgnir í því, að báðir andstöðuflokkarnir voru á móti málinu og gerðu allt, sem í þeirra valdi stóð, til þess að koma í veg fyrir framgang þess, svo að það hefir orðið til stórtjóns fyrir þá, sem hér eiga hlut að máli. Við lofuðum að leysa nýbýlamálið, og það erum við að leysa núna um þessar mundir. Við lofuðum að leysa erfðafestumálið, og það er þegar búið að leysa. Framfærslulöggjafarmálið lofuðum við að leysa, og það er nú verið að gera það. Málið viðvíkjandi vöxtum landbúnaðarins, sem við lofuðum einnig að leysa, er nú þegar búið að leysa: Þau mál, sem lofað var að leysa í samningum milli stj.flokkanna, er ýmist búið að leysa eða verið að leysa. Þrátt fyrir þessa örðugu tíma, sem þjóðin á nú við að búa, hefir stj. beitt sér fyrir því að hrinda af stað ýmsum merkilegum málum á þessu þingi, enda þótt ekki sé gert ráð fyrir því í samningi þeim, sem ég nefndi áðan. Má þar til nefna fóðurtryggingar; einnig er verið að ganga frá frv. um verðlaun fyrir kartöfluframleiðslu og skipulagningu á framleiðslu og sölu á kartöflum í landinu, sem er afarþýðingarmikið mál í atvinnuleysinu, og auk þess gjaldeyrismál. Það er því þýðingarlaust fyrir hv.þm. V.-Húnv. að ætla að halda því að landslýðnum, að Framsfl. hafi ekki á þessum erfiðu tímum staðið í ístaðinu, eftir því sem föng og efni þjóðarinnar frekast hafa staðið til, svo að hægt væri að framkvæma þýðingarmikil mál fyrir þjóðina. Í þessum útvarpsumr. hefir verið deilt harðlega á stj.fl. fyrir það, að fjárl. séu há. En það er aldrei nægilega greinilega tekið fram, að þessi fjárl., sem við erum nú að ganga frá á þessu þingi, eru meira en nokkurn tíma fyrr fjárl., sem gera ráð fyrir millifærslum milli atvinnuvega og stétta í landinn. Þess vegna hefir aldrei verið gert eins mikið og á þessu þingi að því að færa niður þá útgjaldaliði fjárl., sem fyrst og fremst fara til þess að annast rekstur þjóðarbúsins. En umfram allt verður að kappkosta að halda þeim útgjaldaliðum, sem fara til styrktar atvinnuvegunum í landinu, og þá ekki síður landbúnaðinum heldur en öðrum atvinnuvegum. Það, sem mestu máli skiptir, þegar deilt er um þessi mál við hinn svokallaða Bændafl., er í raun og veru það, að þær tekjuöflunarleiðir, sem farnar eru á þessu þingi, væru gersamlega óframkvæmanlegar af sjálfstæðismönnum, sem Bændafl. ætlaði sér að vinna með. En tekjuöflunin hefir öll gengið, eins og tekið hefir verið fram í þá átt, að hún kæmi sem allra minnst niður á framleiðslu landsmanna, og útgjaldaliðirnir ganga, eins og ég hefi tekið fram, eingöngu í þá átt að styrkja framleiðslu landsmanna, þ. e. a. s. að því er snertir þá aukningu, sem gerð hefir verið á útgjaldaliðum fjárl. Í þessu sambandi er vert að benda á það, að það hefir verið borið fram á þessu þingi frv. um að breyta nokkuð jarðræktarlögunum frá því, sem verið hefir. Þetta er nákvæmlega sami skollaleikurinn eins og rekinn hefir verið og rekinn er af andstöðuflokkunum, sem nú eiga í höggi við ríkisstj. Það veit vitanlega hver einasti maður, að Bændafl. gat undir engum kringumstæðum fengið tekjur til þess að annast útgjöld, sem af þessu leiddi. Það er sannast að segja dálítið einkennilegt, þegar maður á í höggi við Bændafl. svonefnda, að maður skuli næstum undantekningarlaust þurfa að slást við það sama aftur og aftur, og það eru þessar skrumauglýsingar um útgjöld til landbúnaðarins, án þess að nokkurn tíma sé bent á möguleika til þess að afla tekna fyrir því, að hægt sé að framkvæma það, sem verið er að auglýsa. Það er þetta svo að segja undantekningarlaust, sem stj.fl. eiga í höggi við viðvíkjandi Bændafl. Og það sýnir sig bezt, hve ríkt þetta er, að þegar við tökum við völdum, þá er búið að lofa með bréfum, sem send hafa verið hingað og þangað út um land, styrk til ýmsra manna fyrir kosningar, og nú er farið fram á, að greitt verði, enda þótt skilið hafi verið við ríkissjóðinn tóman, og án þess að horft sé fram á, að nokkur möguleiki sé til tekna, og þegar við svo öflum tekna til þess að standa við þessi bréflegu loforð Bændafl., þá er ráðizt á okkur fyrir það, að við séum að auka álögur á landsmönnum. Þetta er bardagaaðferðin, sem Bændafl. notar, og við þessa bardagaaðferð eigum við aðallega að stríða, þegar barizt er við þennan flokk, ef flokk skyldi kalla; það eru þessar skrumauglýsingar hans fyrst og fremst, sem við eigum í höggi við.

Sigurður Einarsson Ég ætla fyrst að víkja nokkrum orðum að einu atriði, sem fram kom hjá Þorsteini Briem. Hann talaði þar um þá miklu herför, sem Alþfl. hefði hafið á hendur bændum með því að koma á 2 aura verðlækkun á mjólkinni í Reykjavík, og vildi hann gera mikið úr því tjóni, sem mjólkurframleiðendum hafi verið gert með þessum ráðstöfunum, þeir sem sá skaði mundi nema mörgum hundr. kr. á ári á meðalbónda. Ég veit ekki, hversu mikið fagnaðarefni það er fyrir Þorstein að ræða þetta mál á þeim grundvelli, sem hann hefir gert, því að þessi verðlækkun á mjólkinni er eitt af því fáa góða og gleðilega, sem allir sanngjarnir og góðir menn eru sammála um, að gert hafi verið í þessu máli. Það er byggt á eintómum misskilningi, að bændur hafi beðið tjón af mjólkurlækkuninni, því að um leið og samsalan tók til starfa, komst á eitt verð á mjólkinni, í stað þess, að verðið hafði áður verið mismunandi. Og þegar samsalan hóf starf sitt, þá var sala mjólkurinnar og innheimta verðsins á henni skipulögð, svo að það er nú minna um töp á fé en áður var. Það er mjög hart, að deilt skuli vera á Alþfl. fyrir afskipti hans af þessu máli, þar sem hans stefna hefir alltaf verið sú, að hér skuli vera seld góð vara, sem neytendum sé kleift að fá fyrir viðunandi verð, og hinsvegar, að bændum sé tryggð sæmileg borgun fyrir vöru sína. Við Alþýðuflokksmenn erum ekkert hræddir við að leggja fram annarsvegar mjólkurlækkunina og drengilegan stuðning okkar við málefni bænda, og svo hinsvegar mjólkursvik Eyjólfs Jóhannssonar á sama tíma sem Sjálfstfl. og Bændafl. þökkuðu honum fyrir hans heillaráð. Við erum ekki hræddir við þann samanburð. Hr. Þorsteinn Briem gerði sig mjúkan í máli og sagði, að þolinmæði bænda væri að þrotum komin yfir framkvæmdum núv. stj. í afurðasölumálunum. Ég verð nú bara að segja, að ef þolinmæði bænda er á þrotum núna, þá veit ég ekki, hvar hún var á meðan Mjólkurfélag Reykjavíkur með Eyjólf Jóhannsson fremstan í flokki og Korpúlfsstaðabúið ginu yfir hlut allra mjólkurframleiðenda, því að þar var ekki hugsað um hagsmuni bænda, heldur hagsmuni þessarar fámennu klíku. Ólafur Thors tók í þennan sama streng, og því ekki það? Hann er einn stærsti mjólkursalinn í nágrenni Reykjavíkur. Ólafur Thors segir, að mjólkurlækkunin hafi orsakazt af því, að einn þm. og stjórnarliði hafi haft í hótunum við stj., ef mjólkurlækkunin gengi ekki fram. Hann má kalla þetta hvað sem hann vill. En mjólkin er lækkuð, og það er komið eitt mjólkurverð, og það hvorttveggja skiptir mestu máli í þessu efni, og bændur hafa engu tapað á þessu. Þvert á móti hagnazt á því, eins og vera bar. Ólafur Thors talaði um, að stjórnarflokkarnir hefðu svikizt aftan að bændum í trúnaði, hvað afurðamálin snerti. Ja svei! Ég varð alveg hissa þegar ég heyrði þetta. Hann sagði að stjfl. hefðu svikizt aftan að bændum í þessu efni, sínum pólitísku hagsmunum til framdráttar. Er þm. svo fávís að halda það, að það sé til framdráttar nokkrum flokki, að svíkjast aftan að kjósendum sínum í trúnaði? Er það líklegt, að menn efli flokk sinn með slíku? Er þetta sjónarmið samboðið stjórnmálamanni? Er þetta ekki frekar sjónarmið braskarans, sem álítur allt góða „forretningu“, ef hann fær stundarhagnað af henni? Ég verð að vísa þessum svigurmælum algerlega á bug fyrir hönd Alþfl. Með þessum ummælum sínum hefir þm. komið upp um það sjónarmið, sem hann telur vænlegast að taka til þess að afla málum fylgis og hann og flokkur hans hefir trúlega fylgt ettir að Kveldúlfsáþjánin byrjaði fyrir alvöru í Sjálfstfl. Svo segir þessi maður með þvílíkum belgingi og rosta, að það var engu líkara en að hann væri að tilkynna dómsdag: „Við munum hætta að berjast fyrir hagsmunum bænda, ef þeir virða baráttu okkar svo lítils.“ Já, guð hjálpi mér! Að hugsa sér Sjálfstfl. berjast fyrir hagsmunum bænda! Hann ætlaði einu sinni að raflýsa landið. Sú fyrirætlun var öll svo fáránleg, að flokkurinn varð sér til athlægis. Hann ætlaði núna að leggja eina millj. kr. á bændur og skattþegna í verðjöfnunarsjóð, í stað þess að láta verzlunarvöru sína, fiskinn, bera þann kostnað. Hann hefir látið ofsækja verzlunarfélög bænda. Er þá barátta fyrir hagsmunum bænda, er stórburgeisarnir sölsa undir sig óhemju jarðagóss og hrekja bændur út í samkeppni við slíkt einstaklingsframtak. Og svo hefir þessum manni þóknazt að líta á alla pólitíska andstöðu gegn flokki sínum, íhaldsflokknum, sem öfund gegn sér persónulega. En það er engin öfund; það er krafa fólksins um réttlæti í staðinn fyrir fyrirhyggjulaus fantatök uppblásinna sérgæðinga. Ólafur Thors reynir að verja 21 þús. kr. laun fiskisöluforstjóranna í grein, sem hann hefir skrifað í Morgunblaðið nýlega. Þar er sagt, að alþýða þessa lands öfundi ekki dugnaðarmennina, þótt þeir beri sæmileg laun úr býtum fyrir strit sitt, áhyggjur og erfiði. Þetta er vandlega undirstrikað í Morgunblaðinu. En þegar þessi hv.þm. mætir andstöðu á þingi frá flokki, sem lítur á málin frá öðru sjónarmiði, sem er sjónarmið vinnandi fólks til sjávar og sveita, þá á sú andstaða að vera öfund í garð hans og hans skoðanabræðra. Nei; það, sem hér um ræðir, er blátt áfram það, að þjóðin vill borga hóflega fyrir sæmilega unnin störf og fá að lifa á árangri vinnu sinnar, en ekki sjá hann hverfa í vasa þeirra eyðsluseggja, sem þykjast þurfa 21 þús. kr. fyrir sitt strit. Nú vil ég biðja kjósendur þessa lands um að athuga, hvort Ólafur Thors er alveg öfundarlaus í garð verkamannanna og bændanna, sem lítið bera úr býtum. Nei; það er síður en svo. Hann segir í ræðu sinni, að kaupgjaldið og skattarnir hafi lagt þjóðina í rústir. Að kaupgjaldið í opinberri vinnu hafi eyðilagt sveitirnar og kaupið við sjóinn hafi eyðilagt útgerðina. Ekkert af þessu er satt. Alþfl. getur játað það, að hann hefir átt stærstan þáttinn í því, að menn, sem yfirleitt vinna fyrir kaupi við erfiðisvinnu í landinu fengju nokkurn veginn viðunandi kaup. Alþfl. vill reyna að standa á verði til þess að sporna við því, að litið sé á verkamenn þessa lands eins og úrhrak eða þræla. En erfiðismannastétt, sem til langframa er vanborgað, verður úrkynjuð, dáðlaus og menningarlaus. Það er þetta, sem Ólafur Thors vill. Hvað er hæft í því, að kaupið í opinberri vinnu hafi eyðilagt sveitirnar? Í opinberri vinnu vinna tveir hópar manna. Annarsvegar eru menn, sem hafa opinbera vinnu fyrir aðalatvinnu. Þeirra afkoma er ekki glæsilegri en það, að þeir geta með naumindum dregið fram lífið á því starfi, þó með því skilyrði, að þeir beiti ýtrustu sparsemi. Í hinum flokknum eru menn, sem milli starfa í sveitinni grípa í opinbera vinnu, þegar tími er til, til þess að afla sér peninga fyrir lífsnauðsynjum og opinberum gjöldum. Stórkostlegur hluti af vegavinnufénu hefir runnið til sveitamanna, sem hafa orðið að slá slöku við heimilisstörfin á meðan á vinnunni stóð eða leggja þau á aðra. Það er líka algerlega rangt, að kaupgjaldið við sjóinn hafi valdið því, að útgerðin sé komin í rústir. Kaupgjaldið við sjóinn er árangur þeirrar kaupbaráttu og þeirrar stéttarbaráttu, sem alþfl. hefir skapað, og þessi stéttasamtök hafa valdið því, að unnt hefir verið að stemma stigu við því, að verkafólkið við sjávarsíðuna yrði að úrkynjuðum ræflum og úttauguðum vesalingum. Það er því að snúa snörunni um sinn eigin háls, að halda því fram, að það sé kaupgjaldið við sjóinn, sem hafi komið útveginum á vonarvöl. Það er dugnaður og samvizkusemi sjómanna og verkamanna, en ekki framsýni forstjóranna, sem hefir haldið honum við. En það er hinsvegar vitað, að kaupgjaldið hefir einmitt átt drýgstan þátt í því, að verkalýður kaupstaðanna á þó ekki við verri kjör að búa en raun ber vitni um. Svo langt gekk Ólafur Thors í rangmælum sínum, að hann talaði um atvinnuleysistryggingarnar sem árás á verkalýðinn. Þannig getur enginn annar talað en sá, sem horfir á málin frá sjónarhól yfirstéttarinnar. Það er bezt, að verkalýðurinn dæmi sjálfur um þetta. Alþýðutryggingarnar hafa verið reyndar annarsstaðar, og það dettur engum í hug að afnema þær. Verkalýðurinn vill ekki afnema árásina. Hann vill heldur svona árás en umhyggju íhaldsins og Kveldúlfs. Þá talaði Ólafur Thors mikið um einkaframtakið sem grundvöll atvinnulífsins. Þetta einkaframtak, sem er átrúnaðargoð og æðsta lífsspeki Sjálfstæðisflokksins, hefir átt sitt blómaskeið á Íslandi. Hver er árangurinn? Hvar eru sigrar þess? Á þeim árum, sem pólitísk samtök verkalýðsins voru ekki eins þroskuð og þau eru nú, þá vildi svo til, að einstaklingsframtakið gleymdi að útvega þjóðinni sem víðtækasta markaði. Þetta var á tímabili viðskiptalegrar útþenslu, og þá safnaði þetta einkaframtak 30 millj. króna skuld, sem olli því, að Íslandsbanki fór á höfuðið. Nú hefir nýlega verið sendur maður til Suður-Ameríku til þess að afla nýrra fiskmarkaða, og það er talið, að það hafi borið nokkurn árangur. En einu sinni seldi Kveldúlfur fisk á markaði í Suður-Ameríku. En það var hætt við það. Stundargróðinn ginnti. Hann gleymdi því, að þar sem hann var með opinbert fé undir höndum, þá bar honum að vinna fyrir fólkið í landinu og framtíðina, tryggja markaðina, þó gróðinn yrði minni. Það var bara ekki gert. Annars verð ég að segja - og ég bjóst við, að fleirum hafi fundizt það en mér -, að það var nokkuð erfitt að fá nokkurt heildarvit úr ræðu Ólafs Thors. Hún var mest orðagjálfur og mótsagnir. Ólafur Thors vill láta spara, hann vill skera mikið niður, og hann vill láta gera sem minnst í landinu. En hann vill samt ekki atvinnuleysistryggingar. Þegar Ól. Th. talar um, að hann vilji láta gera sem minnst og skera sem mest niður, þá er hann búinn að gleyma, hvernig kjör þeirrar þjóðar eru, sem hann þykist vilja berjast fyrir. Hann segir í sömu ræðunni, sem hann segist vilja láta spara, að atvinnuleysi, sultur og eymd steðji að. En samt er hann á móti atvinnuleysistryggingum. Í dag var útbýtt á Alþingi nefndaráliti frá sjálfstæðismönnum, minni hluta allsherjarnefndar, um alþýðutryggingar, þar sem þeir segja, að þeir séu á móti þessum atvinnuleysistryggingum, og að þeir leggi til, að þær verði felldar niður: Í fyrsta lagi af því, að atvinnuleysistryggingar séu jafnan mjög erfiðar og dýrar í þjóðfélagi, þar sem atvinnan er bundin við árstíðir. Í öðru lagi segja þeir, að fjárhagsafkoma ríkis og bæjarfélaga sé eigi slík, að þeim sé kleift að leggja af mörkum háar fjárupphæðir o. s. frv. Og svo klykkja þessir háu herrar út með því að segja: „Væntum við, að þessi rök nægi til að leiða athygli háttv. deildar að því, að fella beri þessar atvinnuleysistryggingar“, og þetta segja þeir á sama tíma, sem formaður Sjálfstfl. spáir atvinnuleysi, sulti og eymd. Það er ekki verið að hugsa um það, á hverju fólkið á að lifa, sem niðurskurðarmaðurinn Ól. Th. vill svipta öllum lífsmöguleikum. Fólkið má lifa eða deyja vegna þessa manns. Það kemur honum ekki við. Hann vill spara, en samt vill hann bæta millj. króna útgjöldum á ríkissjóð. En það má bara ekki taka þessar millj. kr. af hans verzlunarvöru. En það má hinsvegar leggja þessa milljón á munnbitann og sopann, sem almenningur neytir, en bara ekki á þá verzlunarvöru, sem gerir honum kleift að lifa óhófssamara lífi en flestum öðrum. Hann vill hallalausan ríkisbúskap; það heitir á máli þessa manns gætin fjármálastjórn. En ef þessum mönnum er boðið upp á fjárlög, sem tryggja það, að ekki verður greiðsluhalli, þá heitir það á máli þessa manns, að pína fé út úr almenningi. Það er ómögulegt að gera þessum manni til hæfis, m. a. vegna þess, að hann hefir ekkert vit á því, sem hann er að tala um. Hann vill ekki skuldasöfnun við útlönd, en samt styðst hann við flokk, sem heimtar afnám innflutningshaftanna, meira glingur, meira skraut, meiri gróða; hann hamast á sömu stundu út af því, hversu mikið hafi verið veitt af gjaldeyrisleyfum, sem hann emjar undan höftunum. Hann kveinar undan atvinnuleysi og sulti samtímis því, sem hann vill láta skera niður verklegar framkvæmdir. Hann derrir sig og þusar um gætilega fjármálastjórn samtímis því sem hann hamast á móti nauðsynlegum tekjuöflunum og fer um það hinum háðulegustu orðum. Hvar er nú eiginlega vitið og brúin í þessu? Og hugsið ykkur, að geta borið fram aðra eins yfirlýsingu og þessa: Að mínum dómi stafa erfiðleikar okkar ekki af því, að við séum að glíma við neina sérstaka kreppu, heldur er kaupgjaldið helzta orsök erfiðleikanna. Þetta var a. m. k. andinn í því, sem hann sagði. Ól. Th. er sennilega eini maðurinn í Evrópu, sem kemur nálægt stjórnmálum, sem veit ekki um neina sérstaka kreppu. Og þetta verður ekki öðruvísi skilið en þannig, að þessum manni er þannig í skinn komið, að þessi kreppa, sem hver einasti maður í alþýðustétt á Íslandi kannast við, hefir gengið framhjá hans dyrum. Það er til biblíuleg þjóðsaga um, að menn hafi roðið blóði á dyr sínar til að bægja burtu óvelkomnum sendingum. Ég veit ekki, hverju hv.þm. hefir roðið á sínar dyr til að varna kreppunni inngöngu. Ég ætla að vona, að það hafi ekki verið sviti og erfiðleikar undan blóðugum nöglum verkalýðsins. Það er ekkert annað en sú glæra fáfræði, ásamt drambi, sem alið er upp við undirlægjuhátt lítilsigldra knapa, flokksmanna hans hér á þingi, sem getur komið manninum til að tala svona. Svo segir hv.þm. - og það var eiginlega þungamiðja ræðu hans - að nú þurfi að reka valdhafana af höndum sér, því að annars verði þjóðin þræll erlendra lánardrottna. Það er nógu gaman að heyra þetta. Ólafur Thors virðist vera búinn að gleyma því, að 1. þm. Skagf. hefir komizt lengst í því að koma þjóðinni undir ok erlendra lánardrottna með því að taka eitthvert hið aumasta ríkislán, sem tekið hefir verið af Íslendingum. Og það er í rauninni eðlilegt, að þessa menn langi til þess að reka núv. valdhafa frá stjórn. Þá langar í íhaldsréttarfar, Krossanessíldarfyrirkomulag, þá langar í Hesteyrarmál, þá langar í Eyjólfs-mjólk, Laugalanda-erindrekstur, Gismondisamninga og Kúlu-Andersens-lán og Íslandsbankaeftirgjafir. Það eru alls ekki hagsmunir almennings í landinu, sem Sjálfstfl. vill berjast fyrir, heldur þetta; þess vegna vilja þessir menn láta reka núv. stj. frá völdum; þeir vita nefnilega, að hún berst fyrir hagsmunum vinnandi fólks í landinu. Þeir vilja endilega losna við þessa stjórn, af því að meðan hún er við völd, verða engir Gismondisamningar gerðir. Laugi landi verður að sitja heima, og engin Kúlu-Andersens-lán verða tekin. Eyjólfur fær ekki að svíkja mjólkina, málin verða að vera rétt. Þá vil ég víkja nokkrum orðum að frv. til l. um útgerð ríkis og bæja, sem er, hvort sem Sjálfstfl. líkar betur eða verr, eitt af allra vinsælustu málum, sem legið hafa fyrir þinginu á seinni árum. Í því frv. er farið fram á, að gerðar verði ráðstafanir til þess að koma þessu volduga einstaklingsframtaki til hjálpar og sjá um, að landinu verði fenginn nýr skipastóll í stað hinna fækkandi óhirtu ryðkláfa Ólafs Thors og samherja hans. Einnig mætti nokkuð minnast á alþýðutryggingarnar í þessu sambandi og sýna fram á þá reynslu, sem fengizt hefir fyrir ágæti þeirra þar, sem þær hafa verið lögleiddar. Það mætti minna á mörg mál, sem Alþfl. hefir barizt fyrir, bæði á undanförnum þingum og þessu, ef tími leyfði. En þess er nú ekki kostur. Gísli Sveinsson talaði háðulegum orðum um eyðslusemi og „tilraunir“ jafnaðarmanna. Hann minntist hinsvegar ekki á „tilraun“ íhaldsins með ríkislögregluna, sem kostaði ríkið um 400 þús. kr. Nei, þær „tilraunir“ jafnaðarmanna, sem hann var af veikum mætti að áfellast og reyna að gera hlægilegar, var sú vakandi viðleitni, að hagnýta sér gæði landsins og afla markaða fyrir afurðir þess. Það voru hinar nýju markaðsleitir stjórnarinnar. Það var sú viðleitni, að vinna sement úr íslenzkri jörð og framleiða áburð með íslenzkri orku. Fyrir þessu og fjölda mörgu öðru beitir Alþfl. sér, og raunar báðir stjórnarflokkarnir. Það er gegn þessari eyðslusemi og „tilraunum“, sem hv.þm. V.-Sk. hefir fundið köllun hjá sér til að rísa með sinni venjulegu geðprýði. Verði honum að góðu. Það er kunnugt um þennan hv.þm., að hann mun vera einna geðverstur allra þm. Sjálfstfl. gagnvart Alþfl. Þetta hefir sínar eðlilegu orsakir, eins og allt annað. Hann er hræddur við flokkinn og veit, að hann er alstaðar að eflast ekki sízt í hans kjördæmi. Það er líka önnur ástæða til hinna örðugu skapsmuna hv.þm. Hann hefir ætlað sér að verða foringi í sínum flokki, en þar hefir enginn viljað við honum líta, jafnvel þótt Ólafur Thors væri annarsvegar. G. Sv. hefir því orðið að hlíta því óveglega hlutskipti, að vera aðeins einn af knöpum Ólafs Thors, eins og hinir flokksmennirnir, smáður, lítilsvirtur og undirokaður af Kveldúlfi, foringi í sjálfs sín ímyndun, en beygður vesalingur í reynd.

Jakob Möller Formaður Alþfl. hefir í þingræðu látið svo um mælt, að segja mætti, að íslenzka þjóðin væri nú í hernaðar- eða umsátursástandi. Þetta ástand kenndi hann utanaðkomandi orsökum. En þó er ekki nema hálfsögð sagan. Í sannleika sagt má telja, að þjóðin ekki aðeins sé í einskonar umsátursástandi, vegna utanaðkomandi örðugleika, heldur sé og hafi hún verið það nú um 8 ára skeið af innanaðkomandi orsökum. Því að allt þetta tímabil hefir þjóðin, allur atvinnurekstur hennar og framleiðsla verið umsetin af gráðugum vargakjöftum síhækkandi tolla og skatta. Í sambandi við ummæli hæstv.atvmrh. í gær um það, hvað gert mundi hafa verið nú til að létta örðugleika, sem að steðja vegna ástandsins í heiminum, verður að rifja upp og bera saman fjármálastjórn sjálfstæðismanna meðan þeir fóru með völd, og svo það, sem við tók undir sameiginlegri stjórn framsóknar og Alþfl. Andstæðingar sjálfstæðismanna bera þeim jafnan á brýn, að þeir vilji eingöngu beita tollum til að afla tekna í ríkissjóð. Á árinu 1921 var sett ný skattalöggjöf, þá fyrst var í rauninni tekinn upp tekju- og eignarskatturinn. með atfylgi þáv. fjmrh., Magnúsar Guðmundssonar. Þessum skatti var síðan breytt á þinginu 1923, tekjuskattur af lágtekjum lækkaður, en hækkaður á hærri tekjum. En nú kom einnig í ljós, að með skattalöggjöfinni frá 1921 mundi ekki takast að afla ríkissjóði nægilegra tekna, og var þá gripið til þess að innheimta 25% gengisviðauka af ýmsum tollum og gjöldum til ríkissjóðs, og mun það hafa verið fyrir frumkvæði ráðh. Framsfl. En til viðbótar var svo að ráði sjálfstæðismanna verðtollur lagður á ýmsar vörur, með fyrirheiti um, að sá tollur skyldi verða lækkaður smátt og smátt og felldur niður að fullu svo fljótt sem kleift væri. Þá fóru sjálfstæðismenn með stjórn, og það voru sjálfstæðismenn, sem gáfu fyrirheitið um að létta af þessum tolli. Og á næstu árum byrjuðu þeir á efndunum. Verðtollurinn var lækkaður og einnig vörutollurinn af ýmsum framleiðsluvörum. Samtímis voru verklegar framkvæmdir í landinu auknar og skuldir ríkissjóðs lækkaðar. - En svo komu stjórnarskiptin 1927. Þá tók Framsfl. við völdum með stuðningi Alþfl. Og þessir flokkar, sem áður höfðu barizt á móti verðtollinum, og yfirleitt láta í veðri vaka, að þeir vilji afla tekna handa ríkissjóði að mestu og helzt öllu leyti með beinum sköttum, og fella niður alla tolla á nauðsynjavörum, þeir létu það nú verða sitt fyrsta verk, þegar á fyrsta stjórnarári sínu, að hækka aftur þessa tolla, bæði á framleiðsluvörum og öðrum vörum, nauðsynlegum ekki síður en ónauðsynlegum, bæði vörutolla og verðtolla, sem sjálfstæðismenn höfðu lækkað. Og þetta var ekki gert sökum þess, að brýn þörf krefði. Þessi ár voru einhver mestu veltiár, sem sögur fara af. Tekjur ríkissjóðs fóru langt fram úr áætlun, en öllu var eytt og hrökk ekki til. Og eftir almesta veltiárið, árið 1929, varð ríkisstj. að grípa til þess að taka 10 millj. króna lán erlendis, til viðbótar öllum umframtekjunum, sem ríkissjóði höfðu áskotnazt, um 5 millj. á ári til jafnaðar. Í stað þess að sjálfstæðismenn höfðu lækkað skuldir ríkissjóðs um 8 millj. króna á þrem árum, þá hækkuðu nú skuldirnar aftur um 10 millj. kr. á fyrstu þremur valdaárum Framsfl. og Alþfl. Þetta var undirbúningurinn undir kreppuna, sem við tók á næstu árum og ekkert lát er á enn. - Tugir millj. kr. voru reyttir af atvinnurekstri landsmanna, svo að þrátt fyrir öll góðærin gátu þeir ekkert lagt fyrir til þess að standast komandi örðugleika. Rúnir inn að skyrtunni voru þeir, þegar kreppan skall á þeim. Á fjórum fyrstu valdaárum Framsóknar og Alþfl. hækkuðu rekstrarútgjöld ríkissjóðs um 4 millj. króna. Þetta var ekki svo tilfinnanlegt eða áberandi, meðan féð streymdi í ríkissjóðinn frá landsmönnum og atvinnuvegum þeirra. En með lántökunum miklu 1930 var eins og algerð straumhvörf yrðu í þessum efnum. Nú hættu tekjurnar að streyma fyrirhafnarlaust í ríkissjóð, en það reyndist ekki auðvelt að stöðva strauminn út úr honum. Tekjur ríkissjóðs á erfiðu árunum hrukku hvergi nærri til, til þess að standa straum af þeirri útgjaldabyrði, sem á hann var búið að hrúga. Og nú kom hvert tekjuhallaárið af öðru. Nýjar herferðir voru farnar á hendur borgurunum. Tekjuskatturinn var hækkaður, fyrst um 25%, svo um 40%. Nýr viðbótarverðtollur var lögtekinn. En þrátt fyrir allt þetta hrúguðust upp „lausar“ skuldir ríkissjóðs svo millj. kr. skipti. Og þeim skuldum varð loks að koma fyrir í nýju 11 millj. króna ensku láni, sem tekið var á síðasta ári, og þar með uppurið lánstraust landsins erlendis og skuldbinding gefin um að taka ekki frekari lán. Hin gálausa fjármálastjórn á veltiárunum var að hefna sín. Með 4 millj. króna aukningu á ársútgjöldunum var búið að binda ríkissjóði þann bagga, sem hann reis ekki undir. Og samtímis skall kreppan yfir, afurðirnar fellu í verði og atvinnuvegirnir komust á heljarþröm. varasjóði áttu þeir enga, því að ríkissjóður og bæjar- og sveitarsjóðir höfðu hirt jafnharðan allt, sem afgangs varð hjá þeim, og meira. Því að skattránsherferð hinna ráðandi flokka var ekki beint eingöngu gegn atvinnuvegunum og öllum almenningi í landinu. Hún beindist einnig gegn bæjar- og sveitarfélögunum, á þann hátt, að meira og meira var gengið á þá tekjustofna, sem þau áttu að fá sínar tekjur af. Auk þess sem tekju- og eignarskatturinn var hækkaður, var ráðizt á atvinnurekstur einstaklinganna með ríkiseinokunum, gjaldþol þeirra þannig rýrt, og bæjar- og sveitarfélög svipt tekjum, sem þau svo urðu að leggja á gjaldþegnana í annari mynd. M. a. á sliguð atvinnufyrirtæki, sem ekkert höfðu afgangs og ríkissjóður náði því ekki til. Og var þetta gert alveg eins og til þess væri ætlazt af stjórnarvöldunum, enda framkvæmdin í þeim efnum t. d. hér í Reykjavík í höndum framsóknarmanna og sósíalista. Slíkri skattaherferð á hendur almenningi verður ekki líkt við neitt annað en það, að óvinaher ræðst inn í varnarlaust land og rænir og ruplar öllu, sem hönd á festir. Og svo kemur að síðustu kosningunum. Núv. stjórnarflokkar hétu því fyrir kosningarnar að létta a. m. k. nauðsynjavörutollunum af þjóðinni og breyta þeim í beina skatta. Og þegar á fyrsta þinginu, sem háð var eftir kosningarnar, efndu þeir að vísu þessi loforð sín að því leyti, að þeir hækkuðu tekju- og eignarskattinn stórkostlega. En það varð minna úr því að tollarnir væru lækkaðir, því að stórkostleg tollahækkun sigldi í kjölfarið. Og var ríkissjóði með þessu hvorutveggja aflað 2 millj. kr. nýrra tekna. Á þessu sama þingi komu fram háværar raddir um það, að bæjar- og sveitarfélög væru að kikna undir útgjaldabyrðum sínum, og yrði því að hafa einhver úrræði til að ákveða þeim tekjustofna, sem þeim nægðu í stað þeirra, sem ríkið hafði sölsað undir sig. Þeim kröfum var svarað með því, auk tolla- og skattahækkunarinnar, að lögleiða nýjar einokanir og ganga með því enn meira á tekjustofna þeirra. Og ríkissjóðsúlfurinn er jafnsoltinn eftir sem áður. Einn af þm. Alþfl. hefir skýrt frá því í þingræðu, að yfirstandandi þingi hafi borizt kröfur frá 10 bæjar- og sveitarfélögum um það, að þeim yrði séð fyrir möguleikum til tekjuöflunar. Það er viðurkennt af öllum flokkum, að til vandræða horfi, ef þetta verði ekki gert. En stj. og þingmeirihlutinn berst með oddi og egg gegn því, að nokkur úrlausn sé gerð í þessu efni að svo stöddu. Og það er af því, að enn þarf að reyta almenning í þarfir ríkissjóðs. Tekjulindir ríkissjóðs eru að tæmast. Gjaldstofnarnir að bila. Fjvn. hefir lagt fram brtt. við fjárl., m. a. um stórkostlega lækkun á áætluninni um tekjuskatt og tóbakstoll. Auk þess sem tekjuskatturinn hlýtur að minnka jafnhliða því, að tekjur borgaranna fara þverrandi ár frá ári, vegna vaxandi örðugleika atvinnu- og viðskiptalífsins, hlýtur skatturinn einnig að minnka vegna varðandi skattafrádráttar. Það er enn talað um hátekjur og hátekjuskatt og stjórnarflokkarnir eru nú að leggja fram nýtt frumv. um stórfellda hækkun á hátekjuskattinum, til þess að vinna upp rýrnunina, en með þessari sífelldu hækkun skattsins rekur að því, að hátekjurnar breytast í lágtekjur. Og þó að einhverjir kunni að segja, að bættur sé skaðinn, þó að þannig lækki hagur hátekjumannanna, þá á ríkissjóðurinn líka eftir að súpa af því seyðið, ef hátekjurnar hverfa og ekkert er hægt að leggja á þær. Og allt atvinnulíf í landinu á líka eftir að súpa af því seyðið, ef öll fjársöfnun fellur niður. Og nú er svo komið, að jafnvel stjórnarflokkarnir verða að viðurkenna, að lengra sé ekki fært að halda á þeirri braut. Og þess vegna sjá þeir nú ekki aðra leið til fjáröflunar en að brjóta algerlega í bág við stefnu sína, eins og atvmrh. lét um mælt á dögunum, og hverfa að því ráði að lögleiða nýjan toll af nauðsynjavörum almennings. Og 730 þús. kr. á að taka af almenningi í landinu með þessum nýja tolli. Ekki af óþarfavarningi, eða „lúxusvarningi“, eins og látið er í veðri vaka. Innflutningur á slíkum varningi verður bannaður. Þessi tollur verður tekinn af kaffi og sykri, fæði almennings, klæðum og skæðum og öðrum þeim hlutum, sem menn geta ekki án verið. Það kæmi líka ríkissjóðnum að litlu gagni, ef menn gætu hætt að nota þessar vörur, ef menn t. d. hættu að drekka kaffi, og notuðu mjólk í staðinn, eins og hæstv. forseti var að ráða mönnum til á dögunum. - Nei, tekjurnar eiga að nást í ríkissjóðinn. Það rekur að vísu einnig að því, að þessir nýju tekjustofnar bila líka, eins og tekjuskatturinn og tóbakstollurinn. Því er líka yfirlýst, að þessa tekjuöflunaraðferð eigi aðeins að nota í eitt ár, meðan verið sé að leita að nýrri tekjuöflunarleið. Í gamansögu eftir Benedikt Gröndal segir frá fjáraflamanni einum, að hann gekk upp á hátt fjall til að skyggnast eftir því, hvort engin jörð væri eftir óveðsett á landinu. Nú ætlar stjórn hinna vinnandi stétta að nota tímann milli þinga í svipað ferðalag, til að skyggnast eftir nýjum leiðum til tekjuöflunar. Og af hverjum tindi, sem hún stígur á, mun henni gefa að líta landsfólkið á hröðum flótta undan skattpíningar-úlfinum, reytandi af sér spjarirnar til að kasta í óargadýrið. En hlutverk stj. verður þá að finna leið til að reyta af því síðustu flíkurnar. Já, það er vissulega ekki að ófyrirsynju að tala um, að þjóðin sé í einskonar umsátursástandi. Hæstv. atvmrh. sagði í gær, að vegna kreppunnar væri brýn nauðsyn á því að nota til hins ýtrasta þær leiðir, sem til væru, til að bæta úr örðugleikunum. En þegar „leiðir“ stj. eru athugaðar, þá verður sjálfsagt mörgum að spyrja, hvort þær miði ekki að því að bæta bölið með því að bíða annað verra. Leiðirnar eru þessar: Að hækka tekjuskattinn og þvinga með því bæjar- og sveitarfélög til að hækka rekstrarútsvör sligaðra atvinnufyrirtækja eða leggja gjöld á neyzluvörur almennings. Að leggja á nýja neyzlutolla á nauðsynjavörur almennings, sem einnig lenda að miklu leyti á framleiðslunni. Að nota til hins ýtrasta, eins og sagt er í grg. skattpíningarfrv. nýja, álagningarmöguleika á varning, sem ríkið verzlar með, og virðist þó vart á bætandi, eins og t. d. heildsöluálagning bíla- og raftækjaverzlananna er orðin og hv.þm. V.-Sk. lýsti. Og að síðustu, að tvöfalda benzíntollinn. Þetta ætlar ríkisstj. allt að gera, til að hjálpa framleiðslunni. Og allt lendir þetta þó á framleiðslunni. Og hvaða hjálp verður þá að því? Hæstv. atvmrh. spurði í gær, hvort nokkrum manni dytti í hug, að meiri atvinnubótavinna væri unnin nú, ef Sjálfstfl. væri við völd. - En dettur nokkrum manni í hug, að málefnum þjóðarinnar og fjárhag ríkissjóðs væri komið í slíkt öngþveiti sem nú er, ef sjálfstæðismenn hefðu farið með völd síðustu 8 árin? Á stjórnarárum Sjálfstfl. voru skuldir ríkissjóðs lækkaðar um nálega helming, eða um 8 millj. kr. Með því voru vaxtaútgjöld ríkissjóðs lækkuð sem því svarar. Samtímis voru tollarnir á nauðsynjavörum lækkaðir. Ef Sjálfstfl. hefði farið með völd áfram, hefðu skuldir ríkissjóðs sennilega verið greiddar að fullu á næstu árum, eða sem því svarar lagt til framkvæma, sem lán hafa verið tekin til, og nauðsynjavörutollar hefðu verið lækkaðir. Það er a. m. k. augljóst, að viðhorfið hefði þá verið allt annað en nú, og auðveldara að afla fjár til nauðsynlegs stuðnings atvinnuvegunum og styrktar atvinnuleysingjum en nú, þegar skattaáþjánin er orðin svo mikil, að jafnvel hinir ráðandi flokkar verða að viðurkenna, að lengra verði ekki gengið í því efni, og þegar lánstraust þjóðarinnar er gersamlega þorrið.

Jón Baldvinsson Herra forseti! Enn er hafin hríð að landstj. fyrir störf hennar og framkvæmdir á undanförnum árum. Það hafa talað allmargir af stjórnarandstæðingunum, bæði úr Bændafl. og Sjálfstfl., og mun ég víkja lítilsháttar að einstökum atriðum í ræðum flestra þeirra, sem hafa talað. En ég mun ekki rekja ræður þeirra lið fyrir lið, enda er ekki til þess tími. Það var hv. 10. landsk., sem hóf eldhúsumr., og í ræðu hans fólst árás á Alþfl., naglaleg árás, sem hann gerir jafnan í hvert skipti, sem hann tekur til máls í áheyrn alþjóðar. En það hefir alltaf verið rekið ofan í hann aftur, en það er með það eins og selshausinn á Fróðá, að það þarf að berja á með járnsleggju til þess að reka ofan í hann aftur. Það þarf ekki að spyrja að því, að hv.þm. V.-Húnv. tók dyggilega undir þetta, og bandamaður þeirra, form. Sjálfstfl., lagði svo blessun sína yfir allt saman. Þessi ósannindi þeirra eru þau, að bera á Alþfl., að hann hafi notað flokkslega aðstöðu sína til þess að hagnast á mjólkurmálinu, þó að hann hafi fórnað meiru fyrir bændur heldur en þessum þremur mönnum, sem ég nefndi, hefði nokkru sinni dottið í hug að fórna, ef þeir hefðu verið í sömu aðstöðu og Alþfl. í þessu máli, því að það er vitanlegt, að það voru stórfelldar kröfur um, að mjólkin lækkaði ennþá meira heldur en varð, og það eru kröfur uppi um það ennþá. En Alþfl. hefir ekki viljað taka undir það að sprengja mjólkursamtökin, en vill bíða eftir og sjá, hvernig úr rætist með skipulagið, sem vitanlega þarf tíma til að festast í framkvæmdinni og finna heppilegar leiðir, eins og alltaf þarf, þegar nýjungar eru teknar upp. Ég ætla aðeins að víkja að þeirri ásökun, að Alþfl. hafi notað flokkslega aðstöðu sína til þess að hafa fé upp úr mjólkurmálinu. Sannleikurinn er sá, að Alþfl. gerði mjólkursölunefndinni það mögulegt að koma þessu skipulagi á. Sjálfstfl. hér í bænum var svo fjandsamlegur þessum málum, að sjálfstæðismennirnir létu konur sínar mynda með sér félagsskap til þess að neita að kaupa mjólkina, og höfðu þar svo mikið af mjólkursamsölunni, að sjálfsagt nemur tugum ef ekki hundruðum þús. króna. Þannig var um að litast, þegar skipulagningin var hafin, og þá var það, að Alþýðubrauðgerðin, sem er fyrirtæki alþýðufélaganna hér í bænum og hefir það að markmiði að reyna að selja ódýrt neyzluvörur, eins og t. d. brauðvörur, tók að sér að selja mjólk og mjólkurafurðir, þrátt fyrir það, að hún yrði að lækka talsvert sölulaun frá því, sem áður hafði verið, aðeins til þess að koma þessari skipulagningu á. Ég veit, að Alþýðubrauðgerðin er svo stórt fyrirtæki, að hún hefði sennilega getað haft hærri prósentur af mjólkursölunni, ef hún hefði verið skipulagslaus. En þá hefði ekki heldur verið stefnt að þeim möguleika að reyna að lækka mjólkurverðið fyrir bæjarbúa, sem litið hefir verið gert að ennþá, en ætti að stefna að með bættu skipulagi, enda gætu þá bændur líka fengið hærra verð. Það er með því að lækka kostnaðinn milli fjóss og eldhúss - milli framleiðenda og neytenda. Þegar þetta mál var tekið upp, vildu verzlanir hér í bænum, sem sjálfstæðismenn gátu haft áhrif á, ekki verzla með mjólkina. Þeir ætluðu að stöðva skipulagninguna með því að neita að selja mjólkina. Bakarameistarafélögin vildu ekkert tilboð gera, en þegar Alþýðubrauðgerðin var búin að gera tilboð, buðust þeir til þess að hafa á hendi söluna fyrir sama verð og Alþýðubrauðgerðin. Og þegar var verið að ræða þetta mál, þá ætla ég að lofa ykkur að heyra úr fundargerð mjólkursölunefndar, hvernig ástandið var hjá þessum bakarameisturum í garð mjólkursamsölunnar. Mjólkursölunefndin hafði kallað til sín bakarasveina og talað við þá, og um það segir svo í fundargerðinnni, með leyfi hæstv. forseta: „Ennfremur svöruðu þeir játandi fyrirspurn Guðmundar Oddssonar, hvort það væri rétt, að Bakarameistarafélagið hafi farið fram á það við Bakarasveinafélagið, að það neitaði að vinna við brauðframleiðslu til búða mjólkursamsölunnar“. Þeir ætluðu að taka þátt í verkfallinu til þess að hindra, að mjólkursamsalan gæti komið mjólkinni inn í búðirnar. Í öðru lagi, þegar þeir komust ekki upp með þetta, buðu þeir með bréfi, dags. 20. des., sama brauðverð og sömu sölulaun og Alþýðubrauðgerðin býður eða mun bjóða“, eftir að þeir voru búnir að neita að gera tilboð. Seinna hefir það svo skeð, að sumir þessara manna, sem fengu mjólk frá samsölunni - því að það er ekki satt, að það sé einungis Alþýðubrauðgerðin, sem hefir þessa mjólkursölu. ég veit ekki nema um þrjár búðir frá Alþýðubrauðgerðinni, sem hafa mjólk - þessir sömu bakarar fóru fram á, að sölulaunin yrðu hækkuð. Ég hefi hér í höndunum bréf, þar sem einn mjólkursalinn tilkynnir svolátandi til mjólkursölunefndar, með leyfi hæstv. forseta: „Vér leyfum oss hér með að tilkynna yður, að vér sjáum oss ekki fært að hafa á hendi framvegis útsölu á mjólk frá mjólkursamsölunni gegn sömu sölulaunum og verið hafa“. Þetta er dagsett 14. sept. 1935. Þá kemur bréf frá öðrum, sem selt hefir mjólk undanfarið. Bréfið er dagsett 8. janúar 1935; þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Viljum vér fara þess á leit, að sölulaun verði 3 aurar á lítra og 15% af rjóma og skyri“. Það er þetta tilboð, sem er verið að flagga með, þegar sagt er, að mjólkursölunefndin hafi hafnað því, til þess að hagna Alþfl. En hvað felst í þessu boði? Það felst í því, að mjólkursamsalan, sem sjálf rekur flestar búðirnar léti þær af hendi - búðir, sem valdar eru með það fyrir augum, að þær séu í þeim hverfum bæjarins, þar sem mestar eru líkur til, að seljist mest af mjólkurvörum. Samsölustj. hafði náð tökum á góðum búðum víðsvegar um bæinn og þess vegna betur sett um sölu mjólkurinnar heldur en ef hún afhenti hana í hendur bakarameisturunum, því að þá yrði hún að leggja niður allar sínar búðir. Hvar væri hún þá stödd, ef þeir kæmu nokkrum dögum seinna og segðust vilja fá tveggja aura hækkun á hvern lítra? Ef samsalan væri búin að segja upp sínum búðum, yrði hún að byrja á nýjan leik og leigja sér búðir og áhöld, og gæti þá kannske farið svo, að hún næði ekki í beztu búðirnar. Það væri því heimskulegt af samsölunni að sleppa úr höndum sér sölumöguleikunum, sem í því felast að hafa beztu búðirnar í þeim hverfum bæjarins, sem mest selst. Það var þetta vopn, sem átti að losa samsöluna við. En þessu tilboði var ekki hafnað vegna Alþýðubrauðgerðarinnar eða Alþfl., heldur vegna bænda, til þess að þeir hefðu sem bezta aðstöðu á markaðinum og væru ekki háðir bakarameisturunum og konum sjálfstæðismanna hér í bænum. Það skildist á hv.þm. V.-Húnv., að Alþfl. græddi ekki neitt lítið á þessu, þegar þess væri gætt, að Alþýðubrauðgerðin hefði áður haft miklu hærri sölulaun heldur en nú. En þá eru einmitt líkur til þess, Alþýðubrauðgerðin frekar tapi á þessu heldur en hún græði, þó að hún geri þetta fyrir skipulagið. Það lá í orðum hv.þm., að Alþfl. væri að reisa stórhýsi hér í Reykjavík, sem kostaði um 1/2 millj. króna. Það sest á þessari tölu, á hvaða hundavaði hv.þm. fer í sinni röksemdafærslu. Hann er ekki sérlega nákvæmur - honum er sama hvort hann fer með satt eða ósatt. Þetta „stórhýsi“, sem verið er að byggja hér í bænum fyrir alþýðufélögin, kostar ekki 1/2 millj. króna. Það er gert ráð fyrir, að húsið muni kosta um 250 þús. kr. Ég má segja, að það fengist tilboð um byggingu á því fyrir svipaða upphæð, og það sest þá á því, að hv.þm. V.-Húnv. hefir bætt helming þar við. Þá hafa þeir allir, hv.þm. V.-Húnv., þm. G.-K. og 10. landsk., verið að tala um bitlinga, nefndir, sem stjórnarflokkarnir hefðu skipað. En sannleikurinn er sá, að þessir flokkar vildu gjarnan koma einhverju að í því starfi, sem nú er unnið í þarfir þess opinbera, ekki vegna þess, að þeim hafi dottið í hug að brjóta upp á því, þegar þeir höfðu aðstöðu til þess, heldur af því að þeir sjá ofsjónir yfir því, að ríkisstj. og landið í heild hefir gagn af því starfi, sem þessar n., sem ríkisstj. hefir skipað, inna af hendi. Ég ætla þá aðeins að minnast á fiskimálanefnd, sem sjálfstæðismenn mega ekki heyra nefnda. Þessi n. hefir unnið að margvíslegum umbótum á sölu sjávarafurða. Henni hefir orðið það ágengt t. d., að hér var framleitt ekki svo lítið af fiskitegund, sem lítil not hafa orðið að hér á landi áður, það er karfinn, sem settur var í ríkisverksmiðjurnar, og lítur út fyrir, að allveruleg atvinnugrein geti af þessu skapazt. Marga hluti hefir fiskimálanefnd með höndum til þess að reyna nýbreytni á þessum erfiðu tímum með að selja afurðir okkar til annara þjóða. Hún hefir t. d. beitt sér fyrir herðingu á fiski. Þar hefir fiskimálanefnd haft miklar framkvæmdir, og það er undarlegt, að þessir menn, sem hafa þótzt sjálfkjörin forsjón um allt, sem lýtur að framleiðslu sjávarafurða, eins og form. Sjálfstfl., að þeir skuli eingöngu í sinni framleiðslu hafa bundið sig við saltfisk og ekkert annað, þó að markaðurinn hafi dregizt svo saman, að engar horfur eru á, að við getum selt eins mikið og við getum framleitt. Þó að landsmenn hafi um margar aldir haft harðfisk sem sína aðalútflutningsvöru, hefir þeim ekki dottið í hug að reyna það. Það sama eða hliðstætt fiskimálan. hafa kjötverðlagsn. og mjólkursölun. gert, og að svo miklu leyti, sem Bændafl. hefir nokkurntíma dottið í hug að koma skipulagi á þessi mál, hefir það alltaf verið í sambandi við að setja á stofn nefnd til þess að hafa á hendi framkvæmd þessara mála. Ég fæ ekki heldur séð, að það geti á annan hátt verið hægt. Hv. þm. G.-K., sem flutti hér í gærkvöldi langa ádeiluræðu á ríkisstj. og þá flokka, sem að henni standa, kom víða við, en eitt sagði hann, sem mér finnst ástæða til að svara og dvelja fáeinar mínútur við. Það var þegar hann var að brýna bændur landsins, hvetja bændurna til þess að gera uppreisn. Það er raunar ekki í fyrsta sinn, sem hv.þm. G.-K. hefir hótað uppreisn eða talað þannig, að ráða mætti af orðum hans, að hann byggist við uppreisn gegn núv. ríkisstj. Hann talaði til bændanna og sagði: „Ef þið ætlið að halda uppi rauðu flokkunum og láta þá ræna ykkur, þá mun Sjálfstfl. hætta að krefjast umbóta fyrir ykkur.“ Ef bændurnir gerðu ekki uppreisn, þ. e. a. s. kæmu og héldu fund, rækju stj. frá völdum, tækju í sínar hendur framkvæmd ýmsra mála, þá ætlaði Sjálfstfl. að hætta að berjast fyrir umbótum handa þeim. Þetta er alveg nasistisk till. hjá hv. form. Sjálfstfl. En þó hann sé að brýna bændur til þess að fara þessa herferð, ætlar hann samt sjálfur að standa utan við og alls ekki að vera í orustunni. Það er líkt eins og þegar herforingjar fólu sig inni í herfylkingunni. Það er kveðið í gömlum rímum um herforingja, sem var mikill í máli: „felast inn í fylking skal“. Eins á að fara með form. Sjálfstfl. Hv. þm. G.-K. ætti að felast inni í fylkingu bændanna og gera árás á stj. og taka í sínar hendur afurðasölumálin. Það, sem hv.þm. G.-K. hafði fram að bera viðvíkjandi því, hvað gera ætti vegna þessara fjárhagsvandræða, sem eru, gæti engum blandazt hugur um, hver ætlun hans væri, því að hann tæpti á orðunum. Það er enginn vafi á því, að þeir eru sama sinnis hv.þm. V.-Húnv. og hv.þm. G.-K., og það, sem þeir meina með því að tæpa á till. viðvíkjandi meðferð fjárl., er það, að þeir hafa rýting uppi í erminni. Það sest aðeins á oddinn, en þeir eru viðbúnir að taka hann fram til þess að skera niður á fjárl. Það, sem lagt er til framkvæmda og á að vera til þess að halda uppi almenningi í landinu á þessum erfiðu tímum. Þeir eru viðbúnir að skera niður atvinnuleysisstyrkinn og styrk til nýbýla, þeir eru viðbúnir að murka niður framlag til vegalagninga í landinu, sem veitir mikla atvinnu á þessum erfiðu tímum. Þetta eru þeirra ráð, og það er auðséð, hverju þeir ætla að svara almenningi, ef þeir væru einráðir, þegar almenningur kæmi að biðja um atvinnu. Þeir mundu svara með skurðarhnífnum, hvort sem hann væri í höndum ríkislögreglu eða ekki. Hv. 3. þm. Reykv. talaði hér næstur á undan mér. Hann gerði að umtalsefni þær skattaálagningar, sem nú eru ráðgerðar af hálfu ríkisstj. og þeirra flokka, sem að henni standa. Hv. 3. þm. Reykv. og sjálfstæðismenn yfirleitt eru alltaf að gera veður út af því, að ég sagði um daginn, að við værum í umsátursástandi. Þeir viðurkenna þá ekki það, að okkur er meinað að selja vörur til Englands; t. d. er togurunum ekki leyft að selja þangað nema nokkurn hluta af sinni veiði. Það er tiltekið magn, sem við megum selja til Spánar, lítið til Ítalíu, takmarkað, sem við megum selja til Noregs af saltkjöti. Þó að kaupendurnir séu til, megum við ekki flytja vöruna þangað. Ég held, að það sé ekki ofmælt að segja, að við séum að þessu leyti í umsátursástandi. Þá gerði hv.þm. að umtalsefni viðskiptagjaldið, sem á að leggja á, og minntist sérstaklega á kaffitollinn. mér þykir vænt um að fá tækifæri til þess að tala um þetta gjald við hv. sjálfstæðismenn; þeir gera svo mikið veður út af því. Þó að Alþfl. hafi þurft að stíga þetta hliðarspor nú og leggja gjald á innfluttar vörur, þá ber það ekki vitni þess, að hann hafi misst sjónar á því marki að létta af tollunum. En eins og nú standa sakir telur hann óhjákvæmilegt að koma í framkvæmd alþýðutryggingunum og nýbýlalöggjöfinni, þó að til þess þurfi að hækka lítilsháttar toll á kaffi og sykri. En á síðasta þingi var létt af gengisviðauka á kaffi og sykri. En hvað var hann hár? Hann var 15 aurar á hvert kg. af kaffi en 4 aurar á hvert kg. af sykri. Sá skattur, sem nú er lagður á kaffi, nemur ekki nema 4 aurum á kg., svo að það lækkar raunverulega um 11 aura, og gjaldið af sykri er tæpur 1 eyrir á kg. Hefir því sykurinn lækkað raunverulega um 3 aura. Þess hefir verið getið til, að meðalfjölskylda notaði um 200 kg. af sykri yfir árið. Yrði því þessi gjaldaaukning, sem lenti á 5 manna fjölskyldu, um 2 kr. á ári, eða nánar tiltekið kr. 1.75. Þegar gengið er á móti slíkri réttindalöggjöf sem alþýðutryggingarnar eru, efa ég það ekki, að allur þorri Alþýðuflokksmanna teldi okkur hafa gert rangt, ef við hefðum hafnað því að koma þeim á, þó að það kostaði þennan litla toll. Hv. 3. þm. Reykv. minntist á í sambandi við tollálagninguna, tekjuöflunarmöguleika bæjarsjóða. Hann hélt því fram, að þessi álagning mundi minnka möguleika bæjanna til þess að afla sér fjár. Það er aðgætandi, að helminginn af þeirri hækkun á tekjuskattinum, sem frv. gerir ráð fyrir, fá bæirnir, og ef hv.þm. hefir lesið það, sem nú er fram komið, hlýtur hann að sjá, að stj. hefir einnig hug á að reyna að létta undir með bæjarfélögunum. Það eru till. frammi um það, að koma fyrir lausum skuldum bæjarfélaganna, sem nema um 11/2 millj. kr., og breyta þeim í vaxtalág lán. Þetta mundi verða til þess, að bæjarfélögin ættu miklu auðveldara með að afla sér tekna og bjarga þeim út úr því öngþveiti, sem mörg þeirra eru í. Það er því síður en svo, að níðzt sé á bæjarfélögunum. Hv. þm. var svo broslegur í lok ræðu sinnar að tala um, hvernig fjárhagur landsins væri nú, ef Sjálfstfl. hefði stjórnað, og hann sagði: „Dettur nokkrum í hug, að fjárhagur ríkisins væri svona núna, ef Sjálfstfl. hefði alltaf stjórnað?“ Það vill nú svo vel til, að Sjálfstfl. fékk að grípa um stýrið hjá Framsfl. nokkurn tíma, til þess að sýna, hvernig honum tækist að bjarga við fjárhagnum. Ég veit ekki betur en að þeir hafi skilið eftir ekki óverulegan tekjuhalla, og auk þess miklar skuldir, svo maður segi nú ekki meira. En þeir komu á ríkislögreglunni, sem kostaði um 400 þús. kr., sem var fyrsta verk núv. stj. að létta af. Ég held, að ég þurfi ekki að fara fleiri orðum um þennan hv.þm., enda er tími minn á þrotum. En ég vil að lokum lýsa sambandi þeirra flokka, sem hafa sérstaklega haldið uppi árásum á ríkisstj. Það eru að nafninu til tveir flokkar, sem hér deila á ríkisstj. og flokka þá, er að henni standa. Það er því í ekki að undra, þó nokkuð kveði við sama tón, þegar þeir tala um ríkisstj. og verk hennar. Það er rétt að gera grein fyrir, hvernig á því stendur, að þessir flokkar eru svona samrýmdir. Það stendur þannig á því, að áður en Jón í Stóradal fór úr Framsfl. og sórst í fóstbræðralag við sjálfstæðismenn, var hann með þeim í hverju máli, sem þeim þótti mikils um vert, og sveik þá sinn eigin flokk. Og Sjálfstfl. hjálpaði Jóni aftur til þess að ganga frá kosningalögunum þannig, að ákvæði stjskr. fengu ekki notið sín til fulls, þó hann þyrfti til þess að bregðast gefnum loforðum. Samvinnan var því þannig, að Jón brást sínum flokki til þess að þóknast sjálfstæðismönnum, og sjálfstæðismenn brugðust sínum loforðum til þess að þóknast Jóni. Það má því með sanni segja, að ill var þeirra fyrsta ganga, og líklegt er, að framhaldið verði eftir því. Þegar Bændafl. var stofnaður, voru ekki allir í þeim flokki jafnþekkir sjálfstæðismönnum eins og Jón í Stóradal, hv. 10. landsk. og hv.þm. V.-Húnv. Framarlega í Bændafl. voru tveir frjálslyndir menn, sem aldrei samþ. samvinnu við íhaldið með þessum mönnum, og þeir fengu heldur engan stuðning frá Sjálfstfl. í kosningunum 1934. Annar þessara mann er hv. 2. landsk., og er því ekki að furða, þó það syngi í tálknunum á hv.þm. G.-K. um hann, þegar þess er minnzt, hvað óþarfur þessi hv.þm. hefir jafnan verið íhaldinu í landinu. Hann hefir aldrei fengizt til þess að veita sjálfstæðismönnunum, sem nú kalla á stuðning, og því er gremja þeirra skiljanleg. Hinsvegar er það alkunnugt, að sjálfstæðismenn í V.-Húnavatnssýslu studdu að kosningu hv.þm. V.-Húnv. í síðustu kosningum, eftir skipun frá æðri stöðum í flokknum, þrátt fyrir það, þó þeir hefðu þar sinn eiginn frambjóðanda. Og ósýnt þykir, hvor meiri ítök á í Sjálfstfl., hv.þm. A.-Húnv. (JónP) eða, keppinautur hans í kosningunum, Jón í Stóradal, eða hvor þeirra er þar elskaður meira. Þegar þessir tveir frjálslyndu menn í Bændafl. eru ekki lengur til fyrirstöðu beinni samvinnu milli flokkanna, má ganga út frá því sem vísu, að þeir gangi út og inn hver hjá öðrum eins og þar væri einn flokkur og eitt heimili. Við næstu kosningar má telja víst, að samvinna takist með þeim um öll framboð og slíkt. Eins og upphafið var hjá þessum flokkum ætlar því endirinn að verða, og þætti mér ekki ólíklegt, að þar um mætti syngja eftir næstu kosningar hið alkunna vers úr passíusálmunum: Sjá hér hve illan enda o. s. f rv.

Þorsteinn Briem óyfirl.: Ég skal ekki verða langorður um þessar síðustu getsakir hv. 4. landsk. Hann veit það vel, að Bændafl. er algerlega sjálfstæður flokkur og alveg óháður öllum öðrum flokkum í landinu, og hefir þar af leiðandi greitt atkv. ýmist með sjálfstæðismönnum framsóknarmönnum eða jafnvel jafnaðarmönnum, hafi þeir dottið ofan á að flytja gott mál. T. d. bjargaði hann máli, sem ég álít gott mál, út úr Ed. nýlega, sem laut að því að tryggja betur líf sjómannanna. Ég vil því vísa algerlega heim til föðurhúsanna þeim rógi og ósannindum, sem hv. 4. landsk. leyfir sér að viðhafa hér í áheyrn alþjóðar. Bændafl. stendur fast við þá yfirlýsingu, sem form. hans, hinn ágæti maður, sem nú er látinn, gaf í blaðinu Framsókn, að hann mundi haga fylgi sínu við hvern flokk eftir því, hvernig afstöðu hann tæki til hagsmunamála landbúnaðarins og hvernig bezt væri hægt að sjá þeim málum borgið. En það á hinsvegar vel við, að flokkur sósíalista tali um fylgitungl, því hann sjálfur er stóra sólin, sem Framsfl. snýst í kringum, ekki aðeins á Alþingi, heldur og í ríkisstj., þar er ráðh. sósíalista stóra sólin, sem hefir tvo fylgitungl um sig. Þykir mönnum stundum þessi tungl heldur lítil og aumingjaleg, og stundum sest ekki nema á bláhornið á þeim útundan móðurhnettinum. Skal ég svo ekki eyða fleiri orðum að þessum rógburði hv. 4. landsk. Ég ætla þá að víkja að hv. landbrh. Hann var að reyna að svara sumu af því, sem ég hafði sagt, en skildi mestan hlutann eftir, því vitanlega gat hann ekki svarað máli mínu neinu. Hafði ég þó vænzt þess, að hann kæmi með einhver andmæli, sem gagn væri í, því ég sagði honum áður en ég hélt mína ræðu, um hvaða mál ég ætlaði að tala, svo hann gæti verið undir það búinn. Var það meira heldur en ég átti að mæta, þegar ég sat í hans sæti; þá fékk ég aldrei að vita, hvað átti að ráðast á mig fyrir, og það hafa ráðherrar yfirleitt ekki fengið að vita á seinni árum. Eftir allan undirbúninginn fann hæstv. ráðh. eitt gullkorn. Þegar hann var búinn að blaða hóflega í þingtíðindunum, fann hann ummæli eftir mér um það, að ég gladdist yfir því, þegar kjötverðið á enska markaðinum hækkaði upp í 72 aura á árinu 1933, úr 45 eða 50 aurum árið áður. Þetta þótti honum svo góð rúsína fyrir sig, að ég hafði glaðzt yfir því, að kjötið hækkaði um þriðjung í Englandi, að hann gleymdi öllu öðru, sem máli skipti í þessu sambandi. Hver hafði flutt till. um að heimila stj. að greiða verðuppbót á kjötið? Það var Jón í Stóradal. Og hæstv. ráðh. gleymdi líka, að þegar ég spurðist fyrir um það undir þessum umr., hvað landbn. teldi nauðsynlegt að hafa kjötuppbótina háa, þá reis upp form. landbn. þáv., sem er framsóknarmaður, og lýsti yfir, að hann bæri bezta traust til mín í þessu efni. Enda hafði ég, eins og ég skýrði frá í útvarpsumr. í fyrra, rækilega undirbúið skýrslusöfnun viðvíkjandi verðuppbótinni, svo ekki var annað eftir en reikna upphæðina út, þegar skýrslurnar komu. Hæstv. ráðh. játaði eiginlega flest af því, sem ég hafði sagt í ræðu minni, því, sem hann reyndi annars nokkurn hlut að svara. Hann játaði það, að Sláturfélag Suðurlands hefði ekki fengið neina hækkun á kjötverðinu fyrir geymslukostnaði fram í miðjan nóv., og að fram í miðjan jan. fékk það aðeins 8 aura hækkun á kg. á móti 20 aura kostnaði við geymsluna, og varð þannig að selja hvert kg. með 12 aura tapi. Hann játaði líka, að Sláturfélagið hefði á þennan hátt orðið fyrir 5 aura tapi á kg. frá miðjum jan. og langt fram á sumar. Hann játaði, að Sláturfélagið hefði orðið að taka alla gæruverðuppbótina frá árinu áður, sem nam 41 þús. kr., upp í þetta tap og einnig mestan hluta af rekstrarágóða ársins, eða 66 þús. kr. af 83 þús. kr. Það, sem hann svaraði því er snertir framkvæmd kjötlaganna, var þannig að mestu leyti staðfesting á því, sem ég hafði sagt. En hann var að reyna að gera mig tortryggilegan með því að halda fram, að ég væri á móti kjötlögunum, af því ég hefi átalið ýmislegt viðvíkjandi framkvæmd þeirra. Hvernig getur hæstv. ráðh. haldið slíku fram, þegar það var einmitt ég, sem lét undirbúa þessi lög, og þegar ég greiddi atkv. með þeim við allar umr. og reyndi að fá þeim komið í betra horf, þ. e. a. s., fá lagfært aftur það, sem hæstv. ráðh. hafði reynt að spilla þeim? Hinsvegar get ég ekkert fullyrt um, hvort ágóði bændanna af þessum lögum er eins mikill eins og núv. form. kjötverðlagsnefndar vill vera láta. Hæstv. ráðh. kom með skýrslu frá honum um 600 þús. kr. ágóða, en þar er nú víst eitthvað af ríkissjóðsuppbótinni talið með og margt fleira. Og ég verð að segja það, þó sá góði formaður eigi í hlut, að við höfum nú rekið okkur á það, að tölurnar hans Páls Zóphoníassonar eru ekki alltaf sem ábyggilegastar. Það kom t. d. fyrir í Nd. fyrir ekki mörgum dögum, að hann varð að gleypa ofan í sig tölu úr sinni eigin skýrslu, þar sem munaði bara um 150 tonn, og þarf mikla kokvídd til að geta gleypt slíkan kjötbita í einu lagi. Nei, hæstv. ráðh. þarf ekki að reyna að telja mönnum trú um, að þeir, sem finna að slælegri framkvæmd afurðasölulaganna, séu á móti þeim lögum. Einmitt af því þeir eru með lögunum, af því þeim er annt um þau, af því þeir hafa átt þátt í að undirbúa þau, þá er þeim annt um, að þau séu vel og skynsamlega framkvæmd. Hæstv. ráðh. var að skopast að því, að búnaðarþingið hefði kosið nefnd úr öllum þremur flokkunum - Bændafl. er þar þriðji flokkurinn - til þess að rannsaka framleiðsluverð landbúnaðarframleiðslunnar, eins og það var í landinu. Hann skopaðist að þeim mönnum, sem í þessa n. voru kosnir, þó einn þeirra væri jafnmætur framsóknarmaður eins og Jón í Deildartungu, sagði, að þeir hefðu ekki haft nema fáar skýrslur eða búreikninga að byggja á o. s. frv. Ég get frætt hæstv. ráðh. um það, að þegar gerðar eru skýrslur í Danmörku um afkomu landbúnaðarins þar, þá eru ekki teknir reikningar eins margra búa til að vinna úr eins og þessi n. hafði. Og Búnaðarfélagið skoraði á ríkisstj. að sjá um, að hægt væri að taka fullt tillit til þess, sem fram kæmi frá þessari n. um framleiðsluverð, en auðvitað daufheyrðist hæstv. landbrh. við því, eins og öðrum till., sem fram koma til umbóta landbúnaðinum, a. m. k. þeim, sem koma frá öðrum. Þá skal ég víkja að mjólkurlögunum. Ég verð að segja frá því eins og það er, að það hafa verið stöðugar hringingar til mín í dag frá ýmsum bændum hér í nágrenninu, og jafnvel í mikilli fjarlægð, í sambandi við það, sem ég sagði um mjólkurmálið í gærkveldi. Og það eina, sem þeir finna að ræðu minni, er það, að ég hafi ekki tekið nógu fullan munninn. Þeir, sem í meiri fjarlægð búa, tala um það, hvort ekki muni vera óhætt að koma til hæstv. landbrh. og rukka hann um þessa 7 aura af lítra, sem hann telur, að samsalan hafi grætt á lækkuðum sölu- og dreifingarkostnaði í Reykjavík. Þetta nemur töluverðri upphæð, og er gott, ef hæstv. ráðh. vill leggja þá upphæð á borðið; 7 aurar af hverjum lítra af 5 til 6 millj. lítra sölu yfir árið. Af því árið er ekki alveg liðið, getum við reiknað með 5 millj. lítrum. Þetta eru þá hvorki meira né minna en 350 þús. kr., sem hæstv. ráðh. situr með eða þessir menn heldu a. m. k., að ekki þyrfti annað en rukka hann um það, En hann gaf nú reyndar nokkrar pósitívar upplýsingar í sömu andránni. Hann sagði sem sé, að það væru ekki til nema 12 þús. kr. af þessari upphæð. Ja, ég get vel trúað, að þetta sé satt. En það er nokkuð lítið, hafi ekki græðzt nema 12 þús. á tveimur mánuðum, eins og hann sagði, á sölu-, dreifingar- og umsetningarkostnaði mjólkurinnar. Því vitanlega eru þessir tveir mánuðir. okt. og nóv., beztu mánuðir ársins fyrir mjólkursöluna, því þá er hægt að selja mestan hluta mjólkurinnar sem nýmjólk. Því hefir að undanförnu verið safnað í sjóð þessa tvo mánuði til þess að mæta tapi seinni vetrarmánaðanna, þegar mjólkin vex svo, að mikið af henni verður vinnslumjólk. Upp í þetta tap og upp í þær 330 þús. kr., sem ættu að vera til, ef rétt væri það, sem hæstv. ráðh. talaði um 7 aura sparnaðinn, hefir hann aðeins 12 þús. kr. Þetta kom nú frá þeim bændum, sem fjær búa. En þeir, sem nær búa, símuðu til mín og sögðu, að ég hefði ekki sagt alveg rétt frá, þegar ég sagði, að sumir þeirra hefðu tapað allt að 7-11 aurum í lítra. Rétt væri að segja 9 og upp í 12 aura á lítra, og einstaka maður jafnvel upp í 14 aura. Ég skal ekki dæma um þetta, en ég tók lægri tölurnar til þess að vera viss. Það, sem þessum mönnum svíður mest, er það, að enginn maður hefir gott af þessu tapi, nema þá bitlingamennirnir, sem hann taka hjá samsölunni. Það er náttúrlega lítið til upp í þennan í 7 aura gróða hæstv. ráðh., og það er bezt ég segi þá frá, hvernig á því stendur. Það liggur nefnilega í því, að hæstv. ráðh. miðar við allt annað ár heldur en árið þegar samsalan tók til starfa. Samsalan tók til starfa, eins og menn vita, í jan. 1935, en hæstv. ráðh. miðar við einhverja skýrslu, sem fram kom í blaðagrein á árinu 1933. Eftir þann tíma breyttist meðferð þessara mála allmikið, einmitt á árinu 1934, þannig, að þó kostnaður sumra mjólkurbúanna hafi komizt allt upp í 16 aura 1933, þá komst hann í nóv. 1934 niður í það, sem hér segir: Gerilsneyðingargjald 5 aurar á lítra, skrifstofukostnaður og sölukostnaður búðanna 51/3 eyris á lítra. En í dag er þessi kostnaður þannig, að gerilsneyðingargjaldið hefir lækkað um 2 aura. eða niður í 3 aura, en sölu-, dreifingar- og skrifstofukostnaður hefir hækkað úr 51/3 eyris upp í 6 aura. Nokkuð af því, sem sparast á gerilsneyðingunni, fer því til að mæta þeim 2/3 úr eyri á lítra, sem sölu-, dreifingar- og skrifstofukostnaðurinn hefir aukizt hjá samsölunni frá því, sem áður var. Þetta er þá sannleikurinn í málinu, að í staðinn fyrir í aura lækkun á dreifingarkostnaðinum er hér að ræða um 2/3 eyris hækkun. Hvort samsalan treystir sér á sínum tíma til þess að endurgreiða eitthvað af þessari hækkun, það er ekki ennþá komið í ljós. Hæstv. ráðh. var að tala um það, að Mjólkurfél. Rvíkur hefði tekið hærra gerilsneyðingargjald heldur en það þurfti, þó það lækkaði úr 5 aurum niður í 3. Með þessu játar hann bara, að mjólkursölunefnd hafi ekki haft vit á að semja um þetta eða taka tilboðinu um að mjólkin væri gerilsneydd fyrir kostnaðarverð undir eftirliti. Hann viðurkennir þannig óhæfni mjólkursölunefndar til að fjalla um þessi mál. Þá minntist hann á bakaratilboðið, að því væri ekki treystandi eða lítandi á það á neinn hátt, af því bakararnir væru svo vond stétt. ég veit ekki, hvort hæstv. ráðh. heldur, að hann vinni á því að taka þannig einstakar stéttir og níða þær niður, og læt ég hann um það. Það er einmitt upplýst, að þeir fáu bakarar, sem nú fá mjólk til útsölu, selja hana fyrir 2 aura á lítra, og hv. 4. landsk. talaði um, að einhverjir vildu fá það gjald hækkað, væri þá ekki gott að komast að samningum um, að engin hækkun yrði og öll mjólkin væri seld fyrir þetta gjald, úr því mjólkursölunefndin getur ekki sjálf selt hana með svo litlum tilkostnaði, heldur verður að borga 6 aura fyrir það, sem áður kostaði 51/3? Tilgangur bakaranna með þessu tilboði var einmitt sá, að geta um leið skipulagt brauðasöluna, og mun ekkert vera því til fyrirstöðu, að náðst geti tryggir samningar til lengri tíma og með löngum uppsagnarfresti. Hv. 4. landsk. var að tala um að þessir bakarar hefðu ekki viljað gera tilboð í fyrra. Það liggur þannig í því, að þeir hættu við að koma með tilboð vegna þess, að þau fáu tilboð, er fram komu, voru opnuð jafnóðum, en fengust ekki opnuð öll í einu að tilboðsmönnunum viðstöddum, eins og venja er til með öll tilboð. Hvers vegna voru þau opnuð jafnóðum? Það lítur út fyrir, að einhver hafi þurft að fá að vita, hvernig lægsta tilboðið var, til þess að geta gengið í það. Er bezt, að hv. 4. landsk. geti sér þess til, hvaða aðili það hefir verið. Hæstv. ráðh. og hv. 9. landsk. voru að tala um mjólkurlækkunina í fyrra haust, og hv. J. landsk. taldi þetta vera eitt af því góða, sem hefði skeð, að bændur verða þarna fyrir tekjumissi, er nemur 400 kr. á meðalframleiðanda, með 50 lítra mjólkursölu á dag. Hæstv. landbrh. talaði um það sem afsökun fyrir sínu framferði í þessu efni, að einstaklingar í bænum hefðu verið farnir að bjóða mjólk fyrir lægra verð heldur en mjólkurbúin í Mjólkurbandalagi Suðurlands. En það var einmitt fyrsti tilgangurinn með setningu mjólkurlaganna að koma í veg fyrir, að mjólkin væri boðin þannig niður af einstaklingum. Þennan fyrsta tilgang mjólkurlaganna eyðileggur hæstv. ráðh. með því að feta í fótspor þessara einstaklinga, sem voru í rauninni að eyðileggja markaðinn með því að bjóða mjólkina niður fyrir hinum. Það var af sumum framsóknarmönnum ekki talað sérlega vel um þessa undirboðsmenn, en þegar ráðh. þeirra er kominn í sitt valdasæti, gengur hann í spor þessara sprengingarmanna. Þá kem ég að þriðja atriðinu, er mjólkursölulögin snertir, nefnilega skipulaginu. Ég hefi nú talað um sölu- og dreifingarkostnaðinn og um verðfallið, en á eftir að minnast á þriðja atriðið, skipulagninguna. Þar játaði einmitt hæstv. ráðh. allt, sem ég sagði, og það svo undur fallega, að ég hafði alls ekki búizt við, að hann gerði það svo vel og glögglega. Hann bar ekki á móti því, að mjólkurbú, sem áður hafði eingöngu skyrsölu, hefði verið kúgað til þess að fara að búa til osta, byggja til þess hús, fá sér nýjar vélar og nýja kunnáttumenn, í stað þess að það fengi að halda áfram skyrsölunni. Og hann játaði meira. Hann bar ekki á móti því, að mjólkursamsalan hefði kúgað búin til að útvega sér ný tæki og húsrúm og til að fá sér kunnáttumenn til að búa til osta og slíkt, og að öll skipulagning hennar hefði verið komin í slíkt öngþveiti, að orðið hafi að sækja sérfróðan mann norðan af Akureyri til að koma einhverju skipulagi í vitleysuna. Áður en samsalan komst á, hafði Mjólkurbandalag Suðurlands samþ. að koma slíku skipulagi á málin, en mjólkursölun. eyðilagði það allt. Svo þegar allt var komið í vitleysu, var maður sóttur norður á Akureyri, ágætur maður, til að lagfæra öngþveitið. Og þar með er játað, að meiri hl. mjólkursölun. hefir ekki haft mátt eða vit eða hagsýni til að stjórna þessum málum, þar sem setja þarf sérstakan kunnáttumann yfir n. Eitt af því, sem hann gerir, er það, að fá skyrþétta frá einni skyrgerðinni, sem mjólkursölun. hafði lagt niður. Hann kynnir sér skyrgerðina í bænum og kemst að sömu niðurstöðu og Sigurður Pétursson, að sumt af skyri n. sé svo slæmt, að lítið sé í því af þeim gerlagróðri, sem á að vera í góðu skyri. - Þannig kúgar n. ágæta skyrgerð til að fara að búa til osta, en lætur annað mjólkurbú fara að búa til skyr, en það er ónothæf vara, af því að útlendur viðvaningur er við verkið, sem ekki kann til þess. við skulum nú vona, að manni þeim, sem settur hefir verið yfir mjólkursölun., takist að lagfæra þetta. Þá kom hv.þm. með upplýsingar um skyrsöluna. Mér þótti gott að fá þær upplýsingar. Af þeim kemur sem sé í ljós, að á árinu hefir n. selt 167 tonn af skyri. Með þessu ætlaði hann víst að slá mig niður. Nei, það er einmitt bezta vopnið, sem ég gat fengið, því að það upplýsir, að skyrsalan hefir minnkað um helming undir stj. n. Þetta magn er minna en Mjólkurbandalagið hafði selt áður eitt saman. Svo var vitanlega selt skyr frá Mjólkurbúi Borgfirðinga, skyrgerðinni á Hvanneyri og ýmsum einstaklingum, sem seldu a. m. k. eins mikið og bandalagið. Þessar tölur, sem hæstv. ráðh. er að flagga með upplýsa því, að n. hefir eyðilagt helming skyrmarkaðarins. Þetta hafði mér ekki dottið í hug í gærkvöldi. Þegar ég heyrði þetta, hryggðist ég í mínu hjarta yfir því, að svo hörmulega skyldi vera komið. Hann var að tala um skyrveizlu, sem stæði til, að haldin yrði. Ég vona, að hún gangi sem bezt, ef hún gæti orðið til að auka skyrmarkaðinn. Reykvíkingar ættu sannarlega að borða meira skyr en þeir gera. Og ég vona líka, að hæstv. landbrh. framkvæmi eitthvað af loforðum sínum um að koma þessum málum í gott lag. Ég er þó búinn með tímann og verð að hætta. Ég hefi fengið að heyra margar játningar af munni hæstv. landbrh., og gefst mér væntanlega tækifæri til að koma inn á þær einhverntíma seinna.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) [óyfirl.]: Herra forseti! Ég verð að fara fljótar yfir sögu en ég hefði kosið. Vil ég fyrst svara nokkru þeim orðum, sem hv.þm. V.-Sk. beindi til mín sérstaklega, einkum út af framkvæmd tveggja einkasalna. Hann gagnrýndi rekstur Raftækjaeinkasölunnar og fann fyrst að því, að starfsmannahald væri þar óvenjulega mikið, meira en hjá þeim þremur heildsölufirmum, sem áður voru starfandi í þessari grein. Það er rangt. Starfsmannahald einkasölunnar er sízt meira. Auk þess er þessi samanburður hans út í loftið, því að þó að fjöldinn væri meiri, þá sannar það ekkert, því að einkasalan hefir meira vörumagn en þessi firmu höfðu. Þá sagði hann, að starfsmenn þessa fyrirtækis væru valdir með það fyrir augum, að hlynna að stjórnarliðinu og að von væri þangað á fleirum úr herbúðum stj. Þetta fyrirtæki upplýsir nú einmitt vel, hvernig ríkisstj. velur starfsmenn sína, og því fer ég frekar út í þetta mál. Menn ættu að bera sannleikann í þessu efni saman við það, sem myndi hafa orðið hjá Sjálfstfl. hefði hann verið í stj. Við þessa einkasölu hefir verið fylgt þeirri reglu að láta þá sitja fyrir vinnu, sem áður voru starfandi í þessari grein, og hefir ekki á neinn hátt verið farið eftir stjórnmálaskoðunum. Ég held, að óhætt sé að segja, að þó nokkrir andstæðingar stj. starfi þar, og er ekkert við því að segja. Það er aðeins leitt, að stjórnarandstæðingar skuli vera að bera á stj. upplognar sakir í þessu efni. Þá talaði hv.þm. um laun þessara manna. Þau eru nú svipuð þeim launum, sem þeir höfðu áður við þau fyrirtæki, þar sem þeir störfuðu. En þar sem þessum launum hefir verið breytt, hefir það alltaf verið í þá átt að lækka þau. Þá eru ásakanir hans um það, að þessi einkasala hlynni sérstaklega að viðskiptum við A. E. G. í Þýzkalandi á óheiðarlegan hátt. Ætti hv.þm. að endurtaka þessi ummæli sín utan þinghelginnar, svo að hlutaðeigendum gæfist kostur á að bera af sér sakir. Eftir því, sem mér er tjáð, er enn sem áður aðallega skipt við tvo þýzk firmu, sem sé A. E. G. og Siemens, og þau hafa jafnrétti í viðskiptunum. Þá hefir það verið látið í veðri vaka, að einkasala þessi hafi verið tekin upp eftir beiðni þess manns, sem nú er forstöðumaður hennar. Þetta er fjarri öllu lagi. Til þess að fá hann til að taka að sér forstöðu fyrirtækisins þurfti ég að leggja að honum, og síðan hefir hann oft beðið mig að leysa sig frá starfinu. Liggur það nú fyrir mér til athugunar, hvað ég geti gert til að verða við þeim óskum hans. Þá er sagt, að einkasalan hafi hækkað vöruverðið og brotið l. að þessu leyti. Ég get upplýst, að þetta er tilhæfulaust. Verði á þessum vörutegundum hefir verið haldið svipuðu og áður var, hafi ekki orðið verðbreytingar á erlenda markaðinum eða því um líkt. En um þetta er auðvitað hægt að fá fullar upplýsingar. og hefði hv.þm. í þessu efni getað snúið sér til flokksbróður síns, hv. 3. þm. Reykv., sem á að hafa þarna eftirlit, þó að hlálegt verði að teljast að setja hann sem eftirlitsmann, með tilliti til fortíðar hans í því starfi. En þó hefir það verið gert. Hann ætti að snúa sér til þessa flokksmanns síns, sem átt hefir aðgang að öllum bókum og skýrslum einkasölunnur. Þá minntist hv.þm. á bifreiðaeinkasöluna. Sagði hann, að gúmmí hefði hækkað óeðlilega í verði hjá henni og að hún hefði okrað á því. Ég hefi nú fengið upplýsingar um þetta frá forstöðumanni einkasölunnar. Hann segir í bréfi til mín, dags. 25. nóv. 1935: „Áður en einkasalan tók til starfa, voru seldar hér á landi mjög margar tegundir af hjólbörðum, en enginn kaupmaður gaf út verðlista, né hélt föstu verði á þeim og seldi einum það á allt öðru verði en öðrum, án tillits til þess, hvort um mann, sem átti margar bifreiðar, var að ræða eða ekki. Auk þess hafa firmun, sem áttu gamlar birgðir, viljað losna við þær sem fljótlegast og því sett niður verðið á undanförnum mánuðum, enda hjá mörgum ef til vill um gamla vöru að ræða, en hjólbarðar þurfa að geymast mjög vandlega, ef um lengri tíma er að ræða, því annars er hætta á, að þeir skemmist.“ Ennfremur segir hann, að aðallega hafi verið skipt við ítalskt firma, Pirelli, sem áður var búið að fá sambönd hér. Hafði verið samið við þetta firma um verð, og hefir það verð að mestu haldizt, að öðru leyti en því, sem verð hefir breytzt á heimsmarkaðinum. Um þetta segir forstöðumaðurinn: „Verksmiðjan veitti oss sömu skilmála og fyrri umboðsmönnum sínum, og óskaði fastlega eftir, að vér héldum sama útsöluverði og hún hafði ákveðið gagnvart þeim, og það höfum vér gert. Þetta er sá eini beini samanburður, sem vér getum sýnt á verði nú og áður en vér höfum sölu, og sýnir hann, að vér höfum ekki hækkað verðið með álagningu, heldur stafar verðhækkunin af nýrri verðhækkun á markaðinum.“ Af þessum ástæðum hefir orðið nokkur verðhækkun hjá einkasölunni. Hvað því viðvíkur, að verð hafi hækkað á bifreiðum, þá eru það ósannindi, samkv. upplýsingum forstjórans. Ég skora á hv.þm. að sanna, að bifreiðar hafi hækkað í verði um 3-400 kr. Hv. þm. hleypur hér með fleipur, sem óhlutvandir hafa sagt honum, og bætir sjálfur við. Þá vil ég víkja nokkrum orðum að hv.þm. V.-Húnv. Hann notaði tækifærið til að reyna að læða því inn hjá hlustendum, að stj. hefði bolað mönnum frá því að nota til hlítar þýzka markaðinn fyrir landbúnaðarafurðirnar. Hann sagði, að stj. héldi því fram, að ekki væri hægt að selja íslenzkar landbúnaðarafurðir til Þýzkalands, af því að verðið á þýzkum vörum væri of hátt til þess, að hægt væri að kaupa þær, hér er öllu snúið við. Sannleikurinn er, að stj. hefir einmitt bundið innflutningsleyfin að miklu leyti við kaup í Þýzkalandi, jafnvel þó að verð væri þar allt að 25% hærra en annarsstaðar, og þetta hefir hún gert til þess að skapa möguleika fyrir sölu á landbúnaðarafurðum til Þýzkalands. Stj. hefir jafnvel lagt kvaðir á neytendur til þess að þetta mætti takast. Þá talaði hv.þm. um bitlinga þá, er stj. veitti og nefndi hann 2 dæmi. En hann var óheppinn í vali sínu. Hann sagði, að Guðbrandi Magnússyni forstjóra áfengisverzlunarinnar hafi verið greiddar 6000 kr. fyrir vinnu vegna máls, sem höfðað var á verzlunina. Þessar greiðslur voru í samræmi við samning, sem fyrrv.ríkisstj. hafði gert við Guðbrand Magnússon. Hv. þm. gleymdi að geta þess, að fyrir meðferð þessa máls fékk hv. 2. þm. Rang., Pétur Magnússon, 30000 kr. greiddar úr ríkissjóði, samkv. ákvörðun þáv. ríkisstj. og þáv. dómsmrh., Magnúsar Guðmundssonar. Þá sagði hann, að stofnað hefði verið nýtt embætti við áfengisútsöluna í Reykjavík, og var það annað dæmið. Það stendur til, að skipt verði um mann við áfengisverzlunina, því að sá er orðinn sjötugur, sem frá fer. En af því að hann óskaði eftir að fá að halda starfinu til áramóta, var það samþ., með því skilyrði, að hann veitti öðrum manni atvinnu við ákveðið fyrirtæki þangað til. Þetta kemur ríkissjóði ekkert við, og þessi greiðsla fer ekki fram úr ríkisins vasa, heldur af fé því, sem þessi maður fær fyrir sín störf. Stj. kemur það ekki við, þó að annar maður taki part af hans launum. Sá, sem á að taka við stöðunni síðar, situr nú við lakari kjör en hann hefði getað haft. Út af öllu skrafinu um afstöðu stj. til sparnaðarmálanna vil ég nefna nokkur dæmi. Stj. fékk gott tækifæri til að sýna sinn góða vilja, þegar skipt var um bankastjóra við Búnaðarbankann. Fyrrv. bankastj. hafði 19000 kr. fyrir bankastjórnina og 7200 kr. fyrir stjórn kreppulánasjóðs, eða alls 26200 kr. Þegar núv. stj. ráðstafaði þessu embætti, lækkaði hún þessi laun niður í 12000 kr. Þá hefir stj. sett á stofn aðra einkasölu án þess að stofna nokkurt nýtt forstjóraembætti. Hefir það verið lagt undir forstjóra annars fyrirtækis. Þá fékk stj. því framgengt á Alþingi, að dýrtíðaruppbót opinberra starfsmanna var lækkuð um 70 þús. kr. Var það barið fram gegn vilja Sjálfstfl. Nú stendur til að framkvæma frekari sparnað eftir till.fjvn., þannig að allur sparnaðurinn mun nema nálægt 200 þús. kr. Þá tók hv. 3. þm. Reykv. að sér að ræða um hinar miklu álögur stj. og skattpíningar. Efnið í ræðu hans var þetta, að „gráðugir vargakjaftar seilist eftir auknum sköttum og tollum fyrir ríkissjóð.“ Það hefði vafalaust verið betra fyrir Sjálfstfl. að velja annan mann til þess að standa fyrir máli hans hér. En ég vil taka það fram, að með sköttum þessum og tollum, sem stj. hefir lagt á, er ekki stefnt að hækkuðum álögum á þjóðina í heild. hér er ekki verið að hækka heildartekjur ríkissjóðs, heldur aðeins leitazt við að halda í horfinu. Tollarnir koma ekki af því, að búið sé að skattpína einstaka menn, þannig, að þeir hafi bilað, heldur af hinu, að innflutningur hefir minnkað, og því varð að hækka tollana. En í sambandi við allt skraf sjálfstæðismannanna væri fróðlegt að athuga, hvernig þeir myndu fara að, et þeir hefðu þessi mál í höndum. Hvernig var það um afgreiðslu fjármálanna seinast þegar sjálfstæðismenn voru í samstarfi um stjórnarmyndun? Ég veit ekki betur en þessi hetja lyppaðist þá algerlega niður og greiddi atkv. með hverjum einasta útgjaldalið og aflaði tekna í ríkissjóð með því að hækka skatta á þrautpíndum atvinnuvegunum. En útgjöldin urðu þá svo há, að þrátt fyrir allar skattaaukningar var ríkissjóður rekinn með halla og skuldir hans auknar. Hvar voru þá öll stóryrðin? Og hvar var þá mál málanna? Því var öllu fórnað fyrir það að fá að láta einn mann lafa í ríkisstjórn í tvö ár. Þá kem ég að því, hvers vegna hv. 3. þm. Reykv. hefði ekki átt að fara með það hlutverk að tala um þessi mál. Það er af því, að hann er form. í þeim hluta Sjálfstfl., sem á sæti í bæjarstj. Rvíkur. Það er nú fróðlegt að athuga þar afstöðu þessa manns, sem leyfir sér að kalla það skattpíningu að halda við tekjum ríkissjóðs, og leyfir sér að líkja þeim mönnum við rándýr, sem vilji tryggja ríkissjóði sömu tekjur og áður. Hann hlýtur að hafa mjög sterka aðstöðu, þar sem hann er höfuð þessa flokkshluta - þótt hann fengi ekki að verða borgarstjóri, af vissum ástæðum. - Hann hlýtur að hafa gætt þess vel, að þar væri ekki farið fram á hækkun á sköttum. - Ef nú er litið á staðreyndirnar, þá verður dálítið annað uppi á teningnum, og þá fer að verða lítið úr öllum stóryrðunum um vargaklær og annað þess háttar. Ef litið er á bæjarreikningana fyrir árið 1929, og það miðað við það, sem Sjálfstfl. nú undir forystu þessa hv.þm. fer fram á að fá í heildartekjur handa bæjarsjóði, þá kemur það í ljós, að útsvörin hafa hækkað um 91% frá því sem þau voru á árinu 1928, og í raun og veru er hækkunin miklu meiri en þessu nemur, vegna þess hve tekjustofnar hafa rýrnað og útsvörin eru lögð á minni tekjur. Ég hugsa, að útsvörin hafi hækkað raunverulega tvöfalt meira heldur en virðist samkv. heildarupphæð útsvaranna. Nú hlýtur það að vera svo, að þessar drápsklyfjar, sem lagðar eru á borgarana, séu eingöngu vegna afarnauðsynlegra mála. Þar kemur auðvitað ekki til mála, að nokkru liði sé haldið uppi eða nokkrum eyri sé eytt nema með sérstakri ráðdeild. Þar hlýtur t. d. að vera gætt ýtrasta sparnaðar í launagreiðslum, þar sem það er sameiginlegt áhugamál allra skattþegna, að farið sé sparlega með fé. Þetta hlýtur að standist, að þar, sem sjálfstæðismenn hafa farið með völdin í 3 ár, hafi ekki verið haldið upp bitlingum eða haldið uppi óhóflegum launagreiðslum, þvert á móti þeirra stefnu í fjármálum. Ef ég fer nú að rifja þetta upp nokkru nánar, þá stenzt þetta þannig, að því er enn greidd sama dýrtíðaruppbót eins og hún var hæst, en á sama tíma hefir eyðsluhítin í ríksstj. fellt niður dýrtíðaruppbót af þeim launum, sem eru yfir 4500 krónur. Ef ég svo tek dæmi um nokkrar launagreiðslur, þá kemur í ljós, að borgarstjóri hefir 17 þús. króna árstekjur, en ráðherra hefir 10 þús. krónur. Rafmagnsstjóri hefir 22-26 þús., en landssímastjóri, sem hefir miklu umfangsmeira embætti, verður að láta sér nægja að vera hálfdrættingur við hann, og því er till. frá fjvn. nú á Alþ. um að lækka á honum um 2 þús., en Guðbrandur Magnússon hefir ekki nema 8700, og stjórnar þó fyrirtæki, sem veltir millj. Hafnargjaldkeri hefir 7200 kr., en gjaldkeri ríkisins verður að láta sér nægja 4950 kr., og svona mætti halda áfram að telja alveg endalaust. En þetta er ekki nóg. Á sama tíma og ríkisstj. hefir fækkað starfsmönnum og lækkað laun, hefir hér í Rvík verið haugað upp nýjum stöðum. Auðvitað hafa allar þessar nýju stöður verið auglýstar til umsóknar, og ekki hefir verið farið eftir pólitískum skoðunum við veitingu þeirra eða svo mætti ætla. - En sannleikurinn er nú sá, að engar af þessum stöðum hafa verið auglýstar, og því síður veittar öðrum en kosningasmölum íhaldsins. Ég gæti sagt margt af svipuðu tægi, en ég skal að lokum aðeins benda hv.þdm. á það eitt, hvernig komið væri málum á Alþ., ef þar væri rekin samskonar ránspólitík eins og hv. 3. þm. Reykv. hlýtur að álíta, að rekin sé af bæjarstj. Rvíkur - ef nú væri farið fram á það, að skattþegnar landsins greiddu 91% hærri gjöld í ríkissjóð heldur en þeir gerðu árið 1929. Ég veit ekki, hvort menn hafa gert sér grein fyrir því, hverjar kröfurnar yrðu, ef ríkisbúið væri rekið eftir sömu grundvallarreglu eins og hv. 3. þm. Reykv. og flokksmenn hans hafa í bæjarstj. Rvíkur. Útkoman yrði sú, að í stað þess, að nú eru tekjur ríkisins áætlaðar 15 millj. á fjárlagafrv. fyrir næsta ár, þá ætti að heimta 31 millj. kr. af skattþegnum landsins, ef ríkisstj. ætti að standa jafnfætis þeim, sem nú fara með fjármálastjórn Reykjavíkurbæjar.

Ólafur Thors Áður en ég sný mér að málefnunum, ætla ég aðeins að víkja að ræðu hv. 9. landsk. (SE), mannsins, sem í útvarpsumræðunum í fyrra hlaut nafnið „vitlausi maðurinn í skutnum“. Hann tók sér fyrir hendur að snúa út úr ræðu þeirri, er ég flutti í gær, rangfæra orð mín og leggja síðan út af því. En auðvitað stendur ræðan óhögguð eftir sem áður. Ég mundi því hafa látið nægja að vísa til hennar og að öðru leyti hafa leitt glamur þessa þm. hjá mér, ef hann hefði ekki verið með persónulegar svívirðingar í minn garð. En af því að hann lét það eftir sér, ætla ég að láta hitt eftir honum, að svara þeirri einu fyrirspurn, sem hann beindi til mín. Hv. þm. spurði, hvort ég teldi nokkrum manni það til framdráttar að svíkjast aftan að. Ég tel ekki, að svo sé þegar til lengdar lætur, en ráðlegg þessum þm. að snúa sér til manns, sem einu sinni var sjálfstæðismaður - sveik flokkinn og sveikst aftan að honum, varð framsóknarmaður og fékk kennarastöðu í leiðinni, sveik síðan Framsfl. og sveikst aftan að honum og varð sósíalisti og hlaut stöðu í útvarpinu og þingmennsku í kaupbætur. Ég gat ekki hlustað á síðari hluta ræðu hv. fjmrh., og munu því aðrir svara henni. Ég þarf ekki miklu að svara hv.forsrh., enda var málsvörn hans sannast sagna svo innviðarýr, að hún stendur varla undir sjálfri sér; Þannig var vörn ráðh. fyrir því gerræði hans sjálfs og mjólkursölunefndar að meina bændum að verða aðnjótandi 3 aura lækkunar á dreifingarkostnaði hvers mjólkurlítra, eða 150 þús. kr. á ári, sú, að gerilsneyðingargjaldið væri of hátt, - eða m. ö. o. af því að mjólkursölunefnd hefir gert óhagstæðan samning fyrir bændur um gerilsneyðingargjald, þá skuli hún líka skyldug til að gera a. m. k. ekki skárri samning um dreifinguna. Þetta er svona álíka skynsamlegt eins og þau rök ráðh., að ekki megi fela bökurunum mjólkursöluna fyrir 2 aura lítrann, af því að einu sinni hafi þeir tekið af bændum 8 aura fyrir þetta sama, eða m. ö. o. af því að bakarar hafa einhverntíma verið of dýrseldir við bændur, þá megi þeir aldrei selja bændum við sannvirði. Ráðh. taldi sig dauðadæma tilboð bakaranna með því að upplýsa, að í Englandi hefðu þeir, sem annazt hefðu mjólkursöluna, gert „stræku“, eins og hann sagði, og þá hefðu mjólkurframleiðendur orðið að taka söluna sér í hendur með samsölu. Ráðh. má ekki útmála verkfallsréttinn mjög hræðilega, vegna þess að sjálfur hefir hann og meiri hl. mjólkursölunefndar komið mjólkursölunni þannig fyrir, að enginn má koma nærri mjólkinni annar en sá, sem gerzt hefir meðlimur í Alþýðusambandinu og búinn er þar að læra allar listir verkfallsins. En þar næst er svo það að segja, að fordæmi Englendinga sannar nákvæmlega það þveröfuga við það, sem ráðh. ætlast til, því það sýnir einmitt, að okkur er alveg óhætt að fela bókurunum söluna í hendur, því ef þeir eftir á ætla að nota hana til að þrengja kost okkar, þá tökum við hana bara af þeim, eins og Englendingar af sínum bókurum. Það var mjög athyglisvert, hvernig hv.atvmrh. talaði um atvinnumálin og atvinnuleysið. Ég hirði nú ekki að deila við hann um, hvort atvinnuleysið hefir farið vaxandi eða minnkandi síðan stj. tók við völdum. En furðu djarfur þykir mér ráðh. vera, að hann skuli segja það í áheyrn alþjóðar, og þá auðvitað þar á meðal óteljandi manna, sem misst hafa atvinnuna síðan stj. tók við völdum og vegna aðbúnaðar stjórnarinnar í garð einkaframtaksins, að atvinnuleysið hafi sízt farið vaxandi, og læt ég þá atvinnulausu um að meta slíkar staðhæfingar og bæta þeim ofan á aðrar velgerðir stj. í þeirra garð. Ekki þótti ráðh. þó bjart umhorfs í atvinnulífinu, en það sagði hann að væri að kenna hinni óheillavænlegu og banvænu stefnu, sem væri að ryðja sér til rúms hjá nágrannaþjóðunum. Þetta er nú náttúrlega að því leyti alveg rétt, að það er óheillavænleg og banvæn stefna, sem ryður sér til rúms, og það er líka rétt, að hún skaðar okkur. Þó sennilega muni meira verða en orðið er. En ég get ekki neitað því, að mér þykir ánægjulegt að heyra þennan hv. ráðh. tala svona digurbarkalega um hina óheillavænlegu og banvænu stefnu, vegna þess að það er sama stefna, sem bandaflokkur hans, Framsfl. í mörg ár hefir barizt fyrir, og hans eiginn flokkur hefir fylgt, þ. e. a. s. hafta- og bannstefnan, - sama stefnan sem við sjálfstæðismenn höfum barizt á móti með oddi og egg, meðan Íslendingar voru einráðir gerða sinna, en við höfum nú neyðzt til að samþ. vegna samninga við aðrar þjóðir, og það er okkur því gleðiefni, að einn af voldugustu fylgismönnum þessarar stefnu skuli nú hafa iðrazt synda sinna og játað trú sína á okkar skoðun í þeim efnum. Í þessu sambandi gat ráðh. þess réttilega, að horfur um saltfisksöluna væru daprar, og sýndi hann fram á, að við nú þegar værum búnir að missa fram að helmingi saltfiskmarkaðsins. Mér hefði þótt viðeigandi endir á þeim hluta ræðunnar, að ráðh. hefði sagt frá því, að flokksbræður hans hefðu nú lagt fyrir Alþingi frumv., sem þeir telja helzta frumvarp þingsins og aðalbjargræðið í viðureigninni við atvinnuleysið, frumv. um að stofna til lántöku og byggja 10 nýja togara. Það er ekkert smávægilegt bjargræði við atvinnuleysinu að ætla sér að stofna til dýrra lána erlendis, kaupa þar útgerðarvörurnar og nota svo íslenzkan vinnukraft til saltfiskframleiðslu. Þegar við erum búnir að missa hálfan saltfiskmarkaðinn, og verra er í vændum, og því ríkir fyrirfram full vissa um það, að ekki er hægt að selja einn einasta ugga af þessari nýju framleiðslu út úr landinu. Nei, lýsing ráðh. er rétt, og þá um leið réttur dómur um það, að slíkur málaflutningur á Alþingi sem togarafjölgunin er ekkert annað en kosningaundirbúningur. En annars var það náttúrlega sjálfstæðismönnum fullkomið gleðiefni, að helzti vonargeislinn, sem ráðh. sá framundan, var sá ávöxtur, sem hann bjóst við, að mundi verða af starfsemi hv.þm. Vestm. í samningum við Þýzkaland. og af nýfarinni sendiför þm. Snæf. til Suður-Ameríku. En að öðru leyti var flest, sem ráðh. sagði um atvinnubætur og atvinnuleysið, sagt út frá því sjónarmiði, að það væri ríkið, sem alla atvinnu ætti að annast. Það er náttúrlega auðleikinn leikur fyrir ríkið að útvega þess fleiri mönnum atvinnu, sem það ræðst inn á fleiri svið einkaframtaksins, en hitt er svo annað mál, hvort það með þeim hætti stendur betur undir atvinnuþörf fólksins en einkaframtakið, og það er þar, sem ráðh. og mig greinir á, eins og ég gerði ýtarlega grein fyrir í fyrri ræðu minni og hirði ekki um að endurtaka. En ég vil aðeins benda á það, að sá ráðh., sem heldur því fram, að það sé ríkið, sem fyrst og fremst eigi að leysa atvinnuþörfina, hann getur náttúrlega ekki ætlazt til, að ríkið út af fyrir sig fái hrós, jafnvel þó að það væri búið að taka hálfa þjóðina á framfæri, ef svo hinn helmingur þjóðarinnar sveltur, og þess vegna eru þessi dæmi, sem ráðh. nefnir, alveg máttlaus sönnunargögn. En hinsvegar tókst ráðh. að færa ágæt rök fram fyrir þeirri staðhæfingu minni, að ríkið væri búið að brjóta niður framfarahug einstaklingsins hér á landi. Hann skýrði nefnilega frá því í gær, að þá hefði verið veitt innflutningsleyfi á einum gömlum togara til landsins, og ætlaði ráðh. með þessu að afsanna mínar staðhæfingar. En ég veit nú eiginlega ekki, hvernig hægt er að færa fram sterkari rök fyrir því, að einkaframtakið sé eins og í álögum, en einmitt þau, að atvmrh. þjóðarinnar telur það slíkan viðburð í atvinnulífinu, að Íslendingar skuli ráðast í að kaupa einn gamlan togara, að hann telji ástæðu til að tilkynna þau gleðitíðindi allri þjóðinni gegnum útvarpið, þegar verið er að ræða höfuðviðfangsefni stjórnmálanna. Þetta sýnir einmitt átakanlega það, sem ég var að segja, að hér er það alveg hrein undantekning, et nokkur maður fæst til að hefjast handa. Að öðru leyti skal ég víkja nokkuð að stefnumun ráðh. og mín í sambandi við fjármálin. En áður en ég kem að þeim, þá vil ég aðeins spyrja ráðh. um það, hvort það hafi verið tilgangur hans að vera með hótanir um ofbeldi úr ráðherrastóli. Ráðh. sagði nefnilega frá því, að í minni stuttu ráðherratíð hefði ég komið hér á fót ríkislögreglu. Hún sagðist hafa lagt hana niður, og fullyrti, að ég mundi endurreisa hana strax og Sjálfstfl. kæmist að völdum. Ég minni nú ráðh. á það, að ríkislögreglan var sett á stofn í sambandi við viðburði dagsins 9. nóv. Ég minni á það, að meðan Sjálfstfl. er í stjórnarandstöðu, hefir ekki núv. ríkisstjórn talið neina þörf fyrir ríkislögreglu, og ég spyr um það, hvort hv.atvmrh. hafi með orðum sínum átt við það, að ef hann og hans flokkur lenti í stjórnarandstöðu, þá skyldi Sjálfstfl. vera neyddur til að hafa ríkislögreglu, m. a. til þess að vernda bæjarstj. og lögreglumenn bæjarins gegn stólfótum og öðrum bareflum. Hitt liggur í hlutarins eðli, að engir valdhafar fara að stofna til kostnaðar við ríkislögreglu að óþörfu. Það er ekki nema eðlilegt, að stjórnarliðið hafi lagt aðal áherzluna á að reyna að verja síðustu og verstu gerðir sínar gagnvart þjóðinni, þ. e. a. s. hinar nýju og óbærilegu skattaálögur, enda hnigu ræður bæði fjmrh. og atvmrh. mjög að því. Og það er eftirtektarvert, hvernig vörninni er hagað. Sósíalistar kenna Framsókn um það, sem þeir telja verst í álögunum, en Framsókn kennir sósíalistum um það, sem þeir telja óbærilegast. Báðir skjóta sér inn undir það, að ef þeir hefðu sjálfir ráðið, mundi þetta hafa verið skárra, og báðir vinna þeir ekkert með þessu annað en það, að auglýsa sína sektarmeðvitund gagnvart þjóðinni. Enda er það sannast sagna furðuleg ofdirfska, að sósíalistar, sem gerðu skattamálin að miðdepli kosningaloforða sinna og lögðu höfuðáherzlu á að létta nauðsynjatollum af þjóðinni, skuli nú voga sér að leggja nýja 1200 þús. króna neyzlutolla á þjóðina, og hitt er varla þægileg aðstaða fyrir Framsfl. að ætla að hlaða þessum álögum á bændur, með þeim rökum, sem fyrir hendi eru. Varnirnar eru eftir málstaðnum. Hv. fjmrh. gekk svo langt að staðhæfa, að þessi nýi tollur íþyngdi á engan hátt framleiðslunni, heldur bætti hann beinlínis fyrir framleiðendum, og hv.atvmrh. tók undir með fjármálaspekingnum. Þessar tilraunir til að blekkja þjóðina eru að því leyti ánægjulegar, að þær sýna, að stj. er orðið ljóst, að lengur er ekki hægt að hlaða á atvinnurekendurna, en hitt stendur eftir sem áður óhaggað, að auðvitað lenda allir skattar að lokum á framleiðslunni, sem og það, að þessi nýi verðtollur lendir auðvitað að því leyti þegar í stað og beint á framleiðslunni, að mjög margir framleiðendur til lands og sjávar þurfa að brauðfæða fjölda fólks í þágu atvinnurekstrarins. Fjmrh. varð í fyrra víðkunnur út af kenningum sínum um innilokun kaupgetunnar. Hann hefir nú fundið upp annað snjallræði, sem meðal fjármálaráðherra heimsins mun ekki gera minni lukku, þ. e. a. s. að leggja skatta á þjóðina án þess að íþyngja atvinnuvegunum, og þykir mér líklegt, að einhverjar stórþjóðirnar fari nú að girnast þessa gersemi. Fjmrh. var mikið upp með sér af því, að ég hefði sagt, að ríkissjóður hefði handbært fé, og í barnalegri einfeldni taldi hann, að með því hefði ég verið að hrósa honum, en aðrir menn skilja auðvitað, að glansinn fer af því, þegar það fylgir með, sem ég lét fylgja, að það er ríkissjóður einn, sem hefir fé handa á milli. Og sá fjmrh., sem heldur, að honum nægi til lofsamlegra eftirmæla að hafa notað þingmeirihlutann til þess hlífðarlaust að kreista og pína út peninga, þótt hann með því skilji við atvinnuvegina í rústum, - sá ráðh. sem heldur, að þetta nægi til lofsamlegra eftirmæla, hann sér skakkt, því þetta verður ásamt mörgu öðru, sem um þann ráðh. verður sagt, ef á annað borð nokkurntíma verður á hann minnzt, talið sem sönnun þess, hve óhæfur hann var til að gegna stöðu sinni. Ég geri ráð fyrir, að hv. hlustendur hafi í gær veitt því athygli, að fjmrh. hefir týnt einni millj. úr útreikningum sínum, og held ég nú, að ég verði að fara í eftirleit og vita, hvort þessi milljón finnst ekki. Hv. ráðh. gat um það, að bæði tekju- og útgjaldahlið fjárlagafrumv. væru að upphæð 14.3 millj. Hann skýrði frá því, að fjárveitinganefnd væri búin að skera útgjöldin niður um 1 millj., og þá eru þau orðin 13.3 millj. Hann skýrði frá því, að ríkisstj. ætlaði aftur að hækka útgjöldin til tryggingamála og fleira, um eina millj., og þá eru þau aftur orðin 14.3 millj. Viðvíkjandi tekjunum upplýstist, að Áfengisverzlunin muni gefa eina millj. umfram áætlun, og eru þá tekjurnar orðnar 15.3 millj. Hinsvegar segist ráðh. vera hræddur um, að vegna versnandi árferðis muni tekjustofnar hrynja um eina millj., og þá milljón ætlaði hann að bæta upp með nýjum sköttum, svo að tekjuhliðin yrði eftir sem áður 13.3 millj. Samkv. þessu eru tekjurnar 15.3 millj., en útgjöldin aðeins 14.3 millj., og þannig millj. króna tekjuafgangur, og skattarnir þannig algerlega ónauðsynlegir. En þessu er nú því miður ekki svo farið, heldur hefir ráðh., eins og ég sagði, týnt einni millj., og það er satt að segja sú millj., sem hann áætlaði sjálfur fjárlögin vitlaust um. Þessa milljón, sem hann týndi í upphafi, fann fjvn. fyrir hann, en ráðh. er búinn að týna henni aftur, og nú er ég búinn að finna hana fyrir hann, og afhendi honum hana hér með, í þeirri von, að hann týni henni ekki aftur. Ég skal svo víkja að aðalefninu, því, sem á milli ber í fjármálum. Stjórnin bendir á vaxandi atvinnuleysi í landinu og segir: Til að fyrirbyggja þann voða, þá verðum við að koma ýmsum málum í framkvæmd. Að þessu sinni er boðið upp á annarsvegar tryggingarmálin, og þ. á. m. atvinnuleysistryggingar, og hinsvegar 200 þús. krónur til nýbýla, og svo segir stj., að þeir, sem ekki vilji leggja nýja skatta á þjóðina, þeir séu á móti þessum málum. Þetta er nú auðvitað með öllu rangt, því sérhver þjóð verður náttúrlega að hegða sér að því leyti eins og einstaklingurinn, að hún verður að neita sér um ýmislegt, sem þarflegt kann að vera, af því að hún hefir ekki efni á að leyfa sér það. En hinsvegar er ég alveg óhræddur við að leita stuðnings, bæði til sjávar og sveita, þeim málstað okkar sjálfstæðismanna, að standa á móti þessum nýju skattaálögum, enda þótt af því leiði, að tryggingamálin komist ekki í framkvæmd, og ekki heldur nýbýlin, því sannast sagna er a. m. k. mjög blönduð ánægja meðal verkalýðsins út af tryggingalöggjöfinni, að ég ekki nefni nýbýlin. Almenningur er sem sé alls ekkert þakklátur fyrir þær tryggingar, sem hann þarf að standast allan kostnað af, ýmist með beinum framlögum eða á þann hátt, að sá hluti framlagsins, sem talinn er greiddur úr ríkissjóði, er samtímis tekinn úr vösum almennings með háum tollum af nauðsynjunum. Og þetta eru foringjar sósíalista búnir að fá að vita. Það er ein ástæðan fyrir því, hve niðurlútir þeir eru. Og bændur þori ég óhikað að spyrja að því, hvort þeir vilji vinna til að leggja á sig verðhækkun frá 2 og upp í 25% á ýmsar notaþarfir sínar, til þess að þessi tryggingarlöggjöf, og þar á meðal atvinnuleysistryggingarnar, komist í framkvæmd. Og þá þori ég einnig að spyrja um það, hvort þeir vilji taka á sig þessar álögur í því skyni að nýbýlin verði stofnsett, því meðan þeir geta ekki búið á jörðum sínum, vegna hins lága afurðaverðs, þá telja þeir varla þjóðarnauðsyn, að stofnað sé til samkeppni um framleiðsluvöruna og verðfalls á jörðum þeirra með nýjum býlum, sem komið er upp á ríkisins kostnað, þó auðvitað megi margt þeirri framkvæmd til gildis, telja. Nei, við þetta erum við sjálfstæðismenn alveg óhræddir, og þjóðin verður að setja sig inn í þann höfuðstefnumun, sem hér er á ferðinni. Annarsvegar er viðhorfið þetta: Atvinnuleysið segir til sín, valdhafarnir finna hjá sér þörf til að bæta úr því, og án þess að gera sér nokkra grein fyrir orsökunum bjóðast þeir til að taka fólkið upp á arma ríkissjóðs. En til þessa þarf fé, og þá kemur það í ljós, að fé er ekki fyrir hendi, og síður en svo, því tekjustofnarnir eru einmitt að bresta. Fyrir orsökum þess er ekki heldur reynt að gera sér grein, heldur er reynt að bæta úr því með því að leggja á nýja skatta, í fyrsta lagi til að bæta upp rénunina á þeim gömlu, og í öðru lagi til að standast kostnaðinn við að taka atvinnuleysingjana upp á arma ríkissjóðs. Við sjálfstæðismenn höfum allt annað sjónarmið. við segjum „Á skal að ósi stemma“. Atvinnuleysið stafar af því, að atvinnureksturinn hefir færzt saman. En meginorsök þess er skattþunginn, sem á honum hvílir. Viðbótar-skattþungi leiðir til meiri samfærslu og þ. a. l. meira atvinnuleysis. Okkar ráð er því það, að þyngja ekki skattana, heldur reyna að létta þeim af, til þess þannig að draga úr atvinnuleysinu, og við kveðum hiklaust upp þann dóm, að með nýjum sköttum sé stjórnarliðið að auka þann voða, sem það heldur, að það sé að fyrirbyggja, og sá dómur er réttur. Eða heldur stj., að ríkissjóður muni reynast þess megnugur að taka við fólkinu í atvinnu, jafnóðum og atvinnurekendurnir gefast upp undan skattþunganum? Heldur stj. e. t. v., að fólkinu sé betra að hafa atvinnuleysisstyrk heldur en atvinnu? Er stj. og lið hennar hér á þingi svo blindað, að það eitt allra fái ekki skilið, að fyrir atvinnuleysingjann er ekkert betra hægt að gera en að endurreisa framfarahug einkaframtaksins, til þess á þann hátt að skapa fólkinu nýja atvinnumöguleika. Þessar staðreyndir skilur nú orðið þorri alls landslýðsins, og þess vegna dæmir fólkið, og dæmir hart, framferði þeirrar stj., sem nú á ný hleður nýjum sköttum á þjóðina. Ég kem þá að sjálfu höfuðdeiluefninu, greiðslujöfnuðinum. Í fyrri ræðu minni vitnaði ég til ummæla fjmrh. í fjárlagaræðu hans haustið 1934, og sannaði með þeim ummælum, að ráðh. gaf þjóðinni skýlaus fyrirheit um það, að koma á greiðslujöfnuði. Þessum ummælum hefir ráðh. ekki beinlínis þorað að mótmæla, af því að hann vissi, að þau voru komin á prent í Alþingistíðindunum. En jafnframt gat ég þess, að snemma á þessu ári, þegar greiðsluhalli ársins 1934 var kominn í ljós, hefði ráðh. kveðið enn sterkara á um það, að nú væri sá kostur einn nauðugur að rétta við greiðsluhallann, hvað sem það kostaði, enda væri það „fyrsta hlutverk núverandi stjórnar“ að stöðva skuldasöfnun þjóðarinnar við útlönd. Sagði ég, að ráðh. hefði heitið að gera þetta, enda þótt færa þyrfti innflutninginn niður í 32 millj., og sýndi svo fram á, að innflutningurinn yrði ekki 32 millj., heldur 49 millj., og af því dró ég þá ályktun, að sá ráðh., sem þannig hefði gersamlega orðið að leiksoppi í höndum þeirra örðugleika, sem hann tók að sér að sigra, hann yrði að fara frá völdum. Af andsvörum ráðh. er það nú augljóst, að ef ég hefi farið rétt með, þá treystir hann sér ekki að neita, að honum bæri að fara frá völdum. En ráðh. var svo sem ekki í vanda með varnirnar. Í fyrsta lagi skýrði hann frá því, að 11 millj. greiðsluhallinn 1934 væri Sjálfstfl. að kenna, en að því loknu kom hann svo að sjálfu aðalatriðinu, þ. e. a. s. því, hvort hann hefði lofað að skapa greiðslujöfnuð, eða hvort mín ummæli um það væru staðlausir stafir. Taldi ráðh., að því færi svo fjarri, að hann hefði lofað að skapa greiðslujöfnuð, „að engum vitibornum manni hefði svo mikið sem til hugar komið, að slíkt væri hægt á 10 mánuðum“, svo ég noti ráðh. eigin orð. En það vill nú svo slysalega til fyrir hv. ráðh., að mér er mjög auðvelt að sanna orð mín, og ég skal viðurkenna, að vegna þess að ég er orðinn kunnugur málaflutningi ráðh., leiddi ég hann vitandi vits í þessa gildru, sem hann nú er genginn í, með því að láta það ekki koma beinlínis fram í minni fyrri ræðu, hvaðan ég hefði heimildir mínar, en heimildir mínar fyrir fyrri staðhæfingum er allar að finna í þeirri fjárlagaræðu, sem ráðh. flutti á öndverðu þessu þingi, og þó hún sé ekki enn komin út í Alþingistíðindunum, er hún samt til á prenti, nfl. í Tímanum 5. marz síðastl., og skal ég nú lesa upp úr henni nokkurn kafla, með leyfi hv. forseta, sem staðfestir orði til orðs allt, sem ég hefi sagt. Fyrst afsakar ráðh. á alla lund afkomu ársins 1934. Mennirnir, sem skammta áttu innflutninginn, hafi verið of bjartsýnir, útflutningurinn reynzt minni en búizt var við, og þá hafi skort fullnægjandi gjaldeyrislög. Margar fleiri afsakanir tínir ráðh. fram, og læt ég alla um að dæma sjálfa, hvort sennilegt sé, að hann myndi hafa lagt svo mikla rækt við allar þessar afsakanir fyrir 11 millj. greiðsluhallanum, ef sökin lægi hjá Sjálfstfl. Nei, þetta er ein af mörgum skýlausum sönnunum um, að stjórnarflokkarnir eigi bróðurpartinn af þeirri ábyrgð. En sleppum því. Þetta er aukaatriði. Aðalatriðið er hitt, hvort ráðh. hafi lofað að skapa greiðslujöfnuð á þessu ári, því það er um það, sem deilan stendur, það er það, sem ég staðhæfi, en ráðh. þverneitar og segir, að engum viti bornum manni hafi til hugar komið. Ég gef nú ráðh. sjálfum orðið. Í nefndri fjárlagaræðu farast honum þannig orð: „Nú er það öllum ljóst, að við svo búið má ekki standa, og að á ári því, sem í hönd fer, verður að draga stórkostlega úr innflutningi frá því, sem var í fyrra. En eftir öllum horfum, og einkum þó hinum síðustu tíðindum frá Ítalíu, er ómögulegt að áætla með fullum líkum, hverju útflutningur íslenzkra afurða muni nema á næsta ári, en hann getur farið að verðmæti niður fyrir 40 millj. króna. Fari svo, þyrfti innflutningur að komast niður í ca. 32 millj. til þess að öruggt sé, að aðstaða þjóðarinnar út á við versni ekki á árinu. Þurfi að færa innflutninginn niður í 32 millj., mundi hann lækka um 20 millj. frá því, sem hann væntanlega reynist 1934, eða um tæp 40%. Slíkum niðurskurði mundi óumflýjanlega fylgja gerbreyting í landinu. Vonandi verður afurðasala landsmanna ekki svo óhagstæð, að til þessa dragi, en eftir útlitinu, sem nú er, getur svo farið, og verða menn að vera við slíku búnir. Til þess að fyrirbyggja allan misskilning, skal ég taka það fram, að ríkisstj. hefir ekki hugsað sér, að hægt sé að minnka innflutninginn svo mikið, að innflutningur véla til Sogsvirkjunarinnar geti orðið innifalin í þeirri tölu, sem ég áðan nefndi.“ Þetta eru nú orð ráðh., og ekki slitin úr samhengi, og ég bið menn, svona sér til gamans, að veita því athygli, að ekki vantar nákvæmnina hjá ráðh. Honum þykir varlegra að taka það fram, að í þessum 32 millj. sé ekki innifalinn innflutningur til Sogsins, en hann hefir þetta ár verið 800 þús., þannig að ráðh. hefir ætlað að hafa vaðið fyrir neðan sig, með því að mega fara upp í 32 millj. og 800 þús. en hefir nú orðið svo slysinn að lenda í 49 millj., og nú ætla ég að gefa ráðh. orðið á ný og vitna áfram í þessa sömu ræðu hans. Hann segir: „Á þessu ári getum við hinsvegar búizt við, að útflutningur okkar fari niður í 40 millj., en því fremur verður að stöðva skuldasöfnunina, því það er fyrsta hlutverk núverandi stjórnar að stöðva skuldasöfnun við útlönd.“ Í sjálfu sér væri fróðlegt að lesa upp heila kafla úr þessari ræðu ráðh. Til þess vinnst ekki tími. En öll er ræðan eldmóði þrungin heitstrenging um það, að skapa greiðslujöfnuð, og engu líkara en að ráðh. hafi í öndverðu ætlað að loka öllum útgöngudyrum fyrir sérhverjum þeim, sem þeim ásetningi vildi bregðast, því nær hver setning er eins og hengingaról um háls þess, er slíks dirfist að freista. Ég veit nú eiginlega ekki, hvernig hægt er að kveða skýrara á í þessu efni heldur en ráðh. gerir með þeim ummælum, sem ég vitnaði í. Ráðh. talar um, að það þurfi jafnvel að fara innflutninginn niður um 20 millj., en í það dugi ekki að horfa; menn verði að vera við slíku búnir, og svo segir hann beinlínis, að ef útflutningurinn fari niður í 40 millj., þá verðum við bara „því fremur“, eins og hann orðar það, að stöðva skuldasöfnunina. Innflutningurinn verði þá að færast niður í 32 millj., hvað sem það kosti, með góðu eða illu, því það sé „fyrsta hlutverk núv. stjórnar“ að skapa greiðslujöfnuð. Hér er því allt eins skýlaust og fyrirvaralaust eins og frekast verður á kosið. Undan þessari fortíð sinni getur ráðh. ekki runnið, hversu feginn sem hann vildi. Ráðh. sagði, að „enginn vitiborinn maður“ hefði látið sér detta í hug, að hægt væri strax að skapa greiðslujöfnuð. Ég hefi ekkert um það sagt. Ég hefi alveg látið liggja milli hluta, hvort nokkur viti borinn maður hafi talið þetta kleift. Ég hefi aðeins staðhæft, að ráðh. hafi talið það fært og heitstrengt að gera það, að viðlögðum ráðherradómi sínum. Og þetta hefi ég nú sannað með hans eigin orðum. Ráðh. vék að því, að við sjálfstæðismenn hefðum áður verið andvígir innflutningshöftunum, og á þetta lagði hann alveg sérstaka áherzlu, rétt eins og hans eigin hrösun í þessum málum af þeim ástæðum mundi verða eitthvað mildari. En það er nú í fyrsta lagi eins og ég hefi gert grein fyrir, að trú okkar á bölvun innflutningshaftanna út af fyrir sig er alveg óbreytt, og samþykkt okkar á gjaldeyris- og innflutningseinokun stafar eingöngu af samningum Íslendinga um ákveðin vörukaup frá hinum einstöku viðskiptalöndum okkar, en þeim samningum er erfitt eða ókleift að fullnægja án lagafyrirmæla, ef samtímis á að tryggja greiðslujöfnuðinn. En í öðru lagi sé ég ekki, hvað trú okkar sjálfstæðismanna eða vantrú á höftunum koma við kjarna þessa máls, þeim, að fjármálaráðherra lofaði að skapa greiðslujöfnuð, enda þótt færa þyrfti innflutninginn niður í 32 millj., lagði ráðherradóm sinn að veði, og skilar nú árangrinum af afrekum sínum í 49 millj. króna innflutningi og 11 millj. króna skuldaaukningu. Það var ráðh., en ekki við, sem í öndverðu gaf yfirlýsingu um, að hver sú þjóð væri dauðadæmd, sem ekki gætti þess að forðast erlenda skuldasöfnun. Það var hann, sem krafðist og fékk nýja 2 millj. skatta og nýtt alræðisvald til þess að bjarga þjóðinni frá þessum voða. Það var hann, sem strengdi þess heit, að með þessum vopnum skyldi hann skapa greiðslujöfnuð, hvað sem það kostaði. Og það var hann, sem lagði ráðherradóm sinn að veði fyrir því, að þetta skyldi takast, og það er þess vegna hann, en ekki við, sem nú er fyrir rétti og á að svara til saka, og það er þess vegna hann, en ekki við, sem þjóðin dæmir í þessu máli. Og hann verður að láta sér skiljast, að fyrir þann dómstól þýðir ekki að koma hnarreistur. Eftir allar fullyrðingarnar um „fyrsta hlutverk stjórnarinnar“, og öll hreystiyrðin um, að greiðslujöfnuð skyldi hann skapa, og því fremur sem útflutningurinn yrði lægri, klæðir auðmýktin hann bezt - hann verður að láta sér skiljast, að vaðall, blekkingar og rembingur verða ekki tekin gild rök, og hann verður að gera sér ljóst, að yfirleitt, er orðið of seint að reyna nokkra málsvörn, því að dómurinn er þegar skráður í raunasögu síðustu ára, og sá dómur er dauðadómur yfir þeim ráðh., sem sveik öll sín heit og sökkti þjóðinni á 2 árum 22 millj. dýpra í hið erlenda skuldafen. Ráðh. getur náttúrlega reynt að hanga við völd í nokkra mánuði ennþá, en á því vinnur hann ekkert annað en það, að að svo miklu leyti sem einhver man eftir honum stundinni lengur, þá bætist við endurminningin um ungan mann, sem allt mistókst, sem hann tók sér fyrir hendur, minningin um það, að þennan unga mann skorti ekki aðeins lífsreynslu og skilning á þörfum sinnar þjóðar, heldur og allt velsæmi, - allt annað en ofmetnað unglingsins.

Jónas Jónsson Þessar umr., sem hér eru báðar, eiga að sýna þjóðinni, hver sé aðstaða þeirra höfuðflokka, sem fara með stjórnmál hér á landi. Ef íhaldsmenn hefðu (með sinni undirdeild, varaliðinu) fengið meiri hl. atkvæða við síðustu kosningar, þá hefðu þeir farið nú með stjórnarvöldin í landinu, og þeir tveir flokkar, sem nú starfa saman að stjórn landsins, hefðu þá verið í stjórnarandstöðu. Það, sem því verður aðalniðurstaða þessara umr., er, að þjóðin geri sér ljóst, hvað hún vinnur við það að hafa núv. stj., og hverju hún hefði tapað við það, ef íhaldsmenn hefðu komizt að völdum við síðustu kosningar. Af því að þessi aðstaða, að tveir umbótaflokkar fari með stjórn landsins í andstöðu við íhaldið, er ekki einstök fyrir íslendinga, heldur nær líka til frændþjóða okkar, þá ætla ég að byrja með því að segja frá viðræðu, sem núv. forsrh. Svía átti í vor sem leið við erlendan blaðamann. Blaðamaðurinn spyr ráðherrann, hvers vegna hafi tekizt að koma á í Svíþjóð þeirri samvinnu, sem nú er þar í stjórnmálum, milli bændaflokksins og verkalýðsins. Ráðh. sagði, að ómögulegt hefði verið fyrir íhaldsflokkinn að ná samkomulagi við bændaflokkinn, vegna þess, að þó að íhaldsmenn hefðu að sumu leyti getað gengið inn á kröfur bænda, þá væri samt margt í allri aðstöðu mála, sem gerði þetta samstarf ómögulegt, ekki sízt það, að íhaldsmenn hefðu ekki viljað halda uppi kaupgetu bæjarmanna, sem væri nauðsynleg til að skapa markað fyrir framleiðslu bændanna, þannig, að ekki var nema ein útgönguleið opin, sú, að verkamenn og bændur ynnu saman. Per Albin Hanson útskýrði þetta nánar og rakti orsakir þess til Ottawa-samningsins. Þá, þegar brezka heimsveldið lokaði sér til hálfs, og vel það, fyrir útlendum innflutningi, sérstak lega landbúnaðarvorum, þá urðu öll Norðurlönd, sem útflytjendur landbúnaðarafurða til Englands, en alveg sérstaklega Danmörk og Ísland, og að nokkru leyti Svíþjóð, að finna nýja sölumöguleika fyrir afurðir sveitanna. Þá vaknaði sú spurning í þessum þremur löndum: Hvernig eiga bændur að koma svo ár sinni fyrir borð, að þeir hafi markað fyrir vörur sínar? Markaðir utanlands voru stórlega þrengdir og sumstaðar, t. d. í Danmörku, varð að láta minnka framleiðsluna. Fyrsta ráðið var hið sama í öllum þessum löndum, að nota innlenda markaðinn fyrir landbúnaðarafurðir svo sem frekast var unnt. Í Svíþjóð og Noregi gerðist það sama og hér, að stærstu stéttir þjóðfél. í bæjum og sveitum sameinuðust um að mynda stj. og stóðu saman á þingi til þess að sigrast á atvinnuörðugleikunum. Þessar tvær stóru stéttir ákváðu að halda uppi kaupgetu í bæjunum, eftir því sem hægt væri, bæði fyrir bæina og sveitirnar. Ein ástæðan fyrir því, að sveitabændur í Noregi og Svíþjóð ákváðu að vinna að stjórnmálum með verkamönnum, var sú, að þeir sáu, að ef verkamönnum í bæjum liði þolanlega, þá gætu þeir keypt vörur af bændum. En að sama skapi er það lífsnauðsyn bæjanna, að sveitafólkinu líði sem bezt og að afkomumöguleikar séu það góðir í sveitinni, að ekki streymi fólkið þaðan til bæja og borga, sem eiga nógu erfitt um sína afkomu. Þannig var ástatt í þessum málum í Svíþjóð, að bændaflokkurinn þar vildi ekki sameina sig við íhaldsflokkinn um stjórn landsins af því að íhaldsflokkurinn hvorki gat né vildi leysa á skipulegan hátt atvinnuvandamál stóru framleiðslustéttanna í landinu. Það er eftirtektarvert, að í Noregi hafa þessir flokkar, sem nú starfa þar saman í stjórn, verið í mikilli andstöðu hvor við annan undanfarin ár, enda hefir bændaflokkurinn þar í landi verið sérstaklega íhaldssamur. En lögmál lífsins hefir einmitt vegna lokunar enska markaðsins kennt þeim hið sama og Svíum og sannfært bændafl. norska um, að hann ætti að hefja samvinnu við verkamannaflokkinn um atvinnumál beggja stéttanna, og þeir flokkar hafa starfað vel saman að margháttuðum umbótamálum, og í raun og veru alveg á samskonar grundvelli og hér er starfað saman af íslenzku stjórnmálaflokkunum. Eitt af því, sem rétt er að benda hv. stjórnarandstæðingum á, er það, að í Noregi komu þessir flokkar sér saman um að leggja á viðskiptagjald, sem þó kemur miklu þyngra á algengar vörur heldur en þau gjöld, sem ráðgert er að leggja á vörur hér. Og þessu viðskiptagjaldi í Noregi er beinlínis skipt á milli stóru stéttanna í landinu, bænda, sjómanna og verkamanna, til hjálpar atvinnulífi þessara stétta. Það var fyrirfram ákveðið, eins og hér, hversu með skyldi fara þennan skatt. Í Noregi hafa fengizt um 30 millj. kr. í tekjur, sem varið hefir verið á þennan hátt. Og forsrh. Svía endaði þetta viðtal með því, að hann sagði, að á meðan þessir sterku flokkar bænda og verkamanna í Svíþjóð og Noregi stæðu saman, þá væri það svo öflug heild, að enginn andstöðuflokkur í landinu gæti hrundið henni. Það hefir reynzt svo, bæði í Svíþjóð og Noregi, að fylgi þessara stjórna hefir farið vaxandi með hverjum degi, sem líður, frá því er til þessa samstarfs var stofnað. Hinar stóru stéttir landsins hafa fundið, að rétt var stefnt. Ég býst við, að þessi vitneskja geti verið lærdómsrík, sérstaklega fyrir íhaldsmenn, sem hafa vonazt eftir, að bændastéttin á Íslandi mundi ljá þeim liðsinni, en hefir ekki tekizt að ná fylgi hennar, af því að bændastéttin hér,eins og annarsstaðar, finnur, að hún verður að hafa aðstöðu til að geta lifað, og að þá aðstöðu fær hún ekki með þeim flokki, sem henni er svo gersamlega mótsnúinn. Það er rétt, út af ræðu hv. 10. landsk., að benda þeim hv.þm. á það, að af því að hann fer öðruvísi með sitt litla fylgi en bændafulltrúar í Svíþjóð og Noregi, þá gengur allt illa fyrir honum. Hann er kominn niður úr því, sem eftir lögum Rómverja var talið þurfa til að mynda flokk; þeir töldu, að þrjá menn þyrfti til að flokkur væri löglegur. Ef ekki væru nema tveir menn saman. þá væri það enginn flokkur. Og þannig er nú komið fyrir þessu litla varaliði íhaldsins, að það uppfyllir ekki þessa frumkröfu rómverskra laga. En af því að þessi þm. hefir verið að áfella stj. fyrir gerðir hennar í kjötsölu- og mjólkursölumálunum, vildi ég fara um það örfáum orðum, þó að árásir þm. hafi verið rækilega hraktar af öðrum. Það er kunnugt og hefir verið sannað hér á Alþingi af hv. 2. þm.N.-M., að bændastéttin íslenzka hafi hagnazt um 600 þús. kr. á kjötsöluskipulaginu einu saman árið sem leið, ef borið er saman verðið árin 1934 og 1933. Þetta eru peningar, sem ekki var hægt að fá öðruvísi en með núv. samtökum flokka hinna vinnandi stétta, bænda og verkamanna, af því að íhaldsmenn hafa alltaf verið fjandsamlegir skipulagningu á afurðasölu bænda. Menn tala hér mikið um mjólkina, og mest þeir, sem mest skaða bændur í mjólkurmálum þeirra. Þeir segja, að mjólkurskipulagið eigi að geta gefið hærra verð til bænda. Og áreiðanlega hafa bændur þörf fyrir meiri tekjur. En lítum til mesta bændalandsins í Evrópu, Danmerkur. Hvernig er verðlag á mjólk þar í landi? Stórbóndi átti býli, sem var 20 km. utan við Kaupmannahöfn hafði 30 kýr, rak fyrirmyndarbúskap, en fékk í vor, sem leið, 11 aura fyrir hvern lítra af sinni mjólk. Í Noregi fá bændur 14 aura fyrir hvern lítra af mjólk nærri Oslo. Af hverju kemur þetta? Af hverju geta Bændur, sem búa hér í nánd við Reykjavík, komið og sagt: Ég fæ 30 aura fyrir lítrann af mjólk? Og hvers vegna fá aðrir bændur, sem eru nokkru fjær, 26 aura, og enn aðrir í mikilli fjarlægð 20 aura? Ber þetta verðlag vott um slæmt skipulag hér á landi? Nei, skipulagið á sölu mjólkurinnar er svo miklu fullkomnara hér en í hinu mikla landbúnaðarlandi, Danmörku. Og bændur í grennd við Akureyri, sem ekki njóta stórbæjarmarkaðarins, þeir fá 18 til 19 aura fyrir hvern lítra af mjólk. Þar er einnig gott skipulag á mjólkursölunni, fyrir atbeina þeirra manna, sem fyrirlíta svik þess manns, sem átti að gæta hagsmuna bænda frá 1932–34. Honum vil ég segja, að það þýðir ekkert fyrir hann að koma hér fram mannlaus og fylgislaus og umráðalaus og segja okkur framsóknarmönnum og samvinnumönnum, hvað eigi að gera í vandamálum, sem við höfum ráðið fram úr. þar sem hann gafst upp. við bendum honum á, hvað við erum búnir að gera, og að hann, þau tvö ár, sem hann var í ríkisstj., kom hvorki í framkvæmd skipulaginu á mjólkur- né kjötsölu. En undir eins og hann fór úr stj. var þessari skipulagningu komið á, til hagsbóta fyrir bændur í mjólkurhéruðum. - Hann sveikst um að framkvæma þau aumu mjólkurlog, sem íhaldið setti í gegnum þingið 1933. Menn eins og hann geta talað eins lengi og þeir vilja, haldið klukkutíma ræður, eins og hann hefir nú gert. En verk þeirra tala á móti þeim, þó að þeir vilji telja bændum trú um, að þeir séu ákaflega velviljaðir í þeirra garð. Þessi maður hafði valdið í tvo ár, en notaði það ekki til þess að bæta kjör bænda, af því að hann gat rað ekki. Hann vantaði möguleikana. Hann vantaði dug og hann hafði ekki fylgi. Hann verður að sætta sig við, að þetta sé allt gert af andstæðingum hans og að leiðin til umbótanna liggi yfir hans pólitíska lík. Ég ætla þá að víkja stuttlega að þessum tveim málpípum, sem töluðu hér á móti núv. stj., þeim hv. 10. landsk., sem fulltrúa kreppulánasjóðs, og hv.þm. G.-K., sem fulltrúa sins flokks. ég ætla að tala fáein orð um kreppulánasjóð og fiskimálin. Það, sem hv. 10. landsk. hældi sér sérstaklega af, er kreppulánasjóður. Jón í Stóradal og Þorsteinn Briem sviku Framsfl. í tryggðum á meðan verið var að vinna að þessu máli. Þeir felldu tillögu Steingríms á Hólum og Ingólfs í Fjósatungu um að tryggja bændum reiðufé, eins og við Framsfl.menn vildum leggja sjóðnum. Lið einkafyrirtækisins vildi þá ekki fá þessa peninga, en stóð síðan félaust uppi, og Alþingi varð í fyrra að leggja frum 250 þús. og nú 500 þús. til að hjálpa bændum út úr ábyrgðarflækjunum. En ekkert af þessari augljósu nauðsyn sá hv. 10. landsk. En þessir menn vildu verzla fyrir sig. Jón í Stóradal hefir haft 14 þús. kr. laun fyrir sig og notað tímann aðallega til „agitationa“ fyrir íhald sitt. Pétur Magnússon hefir haft jafnmikið og Jón. Og nú þegar er Pétur Magnússon búinn að lána út úr sjóðnum, eins og ég mun gefa dæmi um. - Þessi sjóður er þannig rekinn af þessum tveim mönnum, að það er mál manna, að ekki þekkist meira ranglæti en útlán hans. Jón í Stóradal hefir notað sjóðinn til framdráttar þessari uppreisnarhreyfingu sinni. Ég ætla að lesa hér dæmi upp úr skýrslu, sem liggur fyrir frá sjóðnum, um það, hvernig Pétur Magnússon lánaði út úr sjóðnum til bænda á Rangárvöllum, eins og Jón í Stóradal lánaði bændum í Húnavatnssýslu. Pétur lánaði íhaldsbónda, sem er á skrá nr. 42 (þessir menn eru númeraðir eins og fangar í myrkvastofum) upp á 4390 kr., en veðið er 1823 kr. - Fínt að vera íhaldsmaður á Rangárvöllum og láta Pétur Magnússon lána sér út á lítil veð. - Þá kem ég að öðrum, sem er Framsóknarflokksmaður. Hans upphæð er litil, 1200 kr. Fyrir láninu er tekið veð í lausafé 1248 kr. og húsaveð 2090 kr., - alls er veðið 3338 kr. Þá kem ég að íhaldsmanni í miðri Rangárvallasýslu, kosningasmala Péturs Magnússonar. Hann er skráður nr. 5 með 10770 kr. lán, en veðið er 8485 kr., auk sjálfskuldarábyrgðar eins manns. Þannig má nefna dæmi í tugatali, af því, sem upp hefir komizt um lánastarfsemi kreppulánasjóðs, sérstaklega í Rangárvallasýslu og Austur-Húnavatnssýslu. Nú ætla ég að minnast á tvo af vinum og aðstandendum hv. 10. landsk., sem þekktir eru úr landsmálabaráttunni, þá Ólaf í Brautarholti og Kolbein í Kollafirði. Kolbeinn er nr. 90. veðið er þriðji veðréttur í fasteign, sem er 16400 kr. að fasteignarmati og 15 kýr. En á þessu veði hvíldu fyrir 17587 kr. Og svo lánar kreppulánasjóður þessum vini ofan á toppveðsetningu 23 þús. 270 kr. Hvernig halda menn, að Pétur Magnússon, lögfræðilegur ráðunautur bankans, fari að fóðra þessi lán til vina sinna? Hann lætur þá skuldugu gera með sér bræðrafélag og meta hver hjá öðrum. Á þann hátt hækkar jörð Kolbeins úr rúmlega 17 þús. kr. upp í rúmlega 54 þús. kr., en héraðsnefndin hefir metið endurbæturnar síðan mat for fram aðeins á 3000 kr. Hvað sýnist ykkur, góðir áheyrendur? Haldið þið, að svona sé farið að af drengskaparmönnum, sem hafa milli handa annara fé? Þá er næsta lán, hjá Ólafi mínum í Brautarholti. Það er 52450 kr. Það er tekið með veði í fasteign, sem er eftir síðasta fasteignarmati 67600 kr., en á þessari eign hvíla fyrir 51422 kr. Í stuttu máli, á fasteign, sem er metin á 67000 kr., hvíla 51000 kr., og þar við er svo bætt 52450 kr. En til þess að réttlæta þetta, þá lætur lögráðunautur nefndarinnar, Pétur Magnússon, gera endurmat, og þá er matið hækkað úr 67000 kr. upp í 138000 kr., en þær umbætur, sem gerðar höfðu verið á jörðinni, voru metnar á 12400 kr. Ég ætla í ofanálag á þessi dæmi frá Kolbeini í Kollafirði og vinum hans að segja frá þriðja bóndanum. Hann fær lán upp á 18000 kr., með 4. veðrétti í fasteign, sem er metin á 17700 kr., en á henni hvíla 19000 kr. En til þess að gera þetta allt saman inndælt, þá eru sömu menn fengnir til að meta þessa jörð, og þeir meta hana nú á 50000 kr. Allt er þetta gert til þess að lögráðunauturinn geti litið með ánægju yfir sitt réttláta dagsverk. Ég vil taka það fram, að þessir sömu herrar í Mosfellsveitinni hafa upp á siðkastið hlustað með velþóknun á hinar viturlegu tillögur Jóns Í Stóradal, þar sem hann ráðleggur mönnum að borga ekki kreppuskuldir, og einn af þessum fjármálamönnum hefir heimsótt nefnd á Alþingi í vetur og tilkynnt, að búið sé að lána sér of mikið, og nú vilji hann alls ekki borga. Jón í Stóradal er að reyna að kenna mönnum pretti. Þessir menn, sem hafa brotizt til valda í sjóðum, segja nú, að ekki þurfi að borga og að ekki sé rétt að borga kreppuskuldir. Og svo koma þessir sömu menn til Alþingis og í blöðin og segja, að það sé búið að lána svo mikið út á jarðir bænda, að þeir geti ekki staðið í skilum. Svona er flokkur sá, sem var byggður upp utan um Kreppulánasjóðinn og aflað fylgis með tálvonum um afurðasöluhjálp í Kreppulánasjóði. Svo vildi ég minnast á hinn manninn, skuldakónginn við sjóinn, hann Ólaf okkar Thors. Hann og hans lið hefir haft á hendi fisksölu, og hefir þar a meðal annazt það, að borga ítölskum fiskkaupmanni, Gismondi að nafni, 330 þús. kr. til þess að kaupa ekki fisk frá Íslandi eitt árið. Þessu var leynt eins lengi og hægt var, og það kom ekki fram fyrr en ég skrifaði fyrir nokkru um málið, en þetta snerti hv.þm. G.-K. svo illa, að hann sagði sig úr utanríkismálanefnd. Ennþá veit enginn utan að komandi, hvers vegna fiskimenn suður með sjó máttu ekki vita um þessa snilldarlegu meðferð á þeirra fé. En nú er Gismondi farinn að kenna Norðmönnum og öðrum keppinautum okkar, hvernig þeir eigi að verka fisk fyrir Ítalíu. Annað dæmi um snilld hv.þm. G.-K. og hans nánustu samherja er það, að nota síðustu mánuðina, sem íhaldið sat við stjórn, til að gera fjármálalegar ráðstafanir fyrir okkar hönd, þannig, að þess vegna þurfi að taka stórfé af landsmönnum til þess að borga þetta. Sjómenn kannast við þessa blóðtöku, fiskskattinn fræga. Þessar ráðstafanir voru gerðar bak við alla menn í núv. stjórnarflokkum, og enginn ber ábyrgð á þessu athæfi nema nánustu vinir Kveldúlfsfrænda, og einkum þó þeir sjálfir. Loks er þriðja dæmið. Nokkrir helztu leiðtogar íhaldsins hafa á síðustu missirum álitið það helzta bjargráð fyrir landið að afhenda mikinn hluta af togaraflotanum undir útlent flagg og fá að vera leppar undir útlendu valdi. Skyldi íslenzkum sjómönnum þykja fýsilegt að vera á þann hátt annaðhvort sviptur atvinnu og útlendir menn settir í staðinn, eða að verða „þræll þrælsins“? Að vísu verður ekki úr slíkum bollaleggingum. Stærstu stéttir landsins, bændur, sjómenn og verkamenn, leika ekki áhættuspil með frelsi lands og þjóðar. Ég verð að segja það, góðir hálsar, að eins og ég hefi ekki trúað á þá menn, sem stjórnuðu Kreppulánasjóði, ef þeir væru í meirihlutaaðstöðu, eins hefi ég ekki getað trúað mönnunum, sem gerðu samninginn við Gismondi, og ég hefi ekki heldur trúað þeim, sem sömdu með leynd á bak við utanríkisnefnd 1934, eða þeim, sem dettur í hug, að við eigum að gerast leppar útlendra þjóða og leggja atvinnulíf okkar undir þær. Hv. þm. G.-K. talaði um það, að ég hefði verið eyðslusamur í stjórn. Hann rökstuddi það ekki, en ég býst við, að nokkrir skólar, spítalar, margir vegir og margar brýr og símarnir hafi ruglað heila hans í þessu efni. Þetta er máske eyðsla, en það er eyðsla, sem mér þykir sómi að. En hans eyðsla og Kveldúlfs er af annari tegund. Það er vitað, að hans fyrirtæki skuldar 4–5 millj. hjá Landsbankanum, og það er vitað, að þetta fyrirtæki hefir tapað 200000 kr. sum árin, en stundum meira, svo sem þegar Jón Þorláksson hækkaði krónuna. Og það er vitað, að hann og hans nánustu eyra upp í 30 þús. krónur á mann. Sjö heimili eru í fjölskyldunni. Ættfaðirinn fær 25 þús. kr. eftirlaun frá þessu fátæka fyrirtæki. Til samans eyða þessar 7 fjölskyldur 200 þús. kr. árlega fyrir utan hlunnindi. Við skulum nú athuga, hvað margar fjölskyldu gætu með slíkri eyðslu lifað á þeim rúml. 40 millj., sem útflutningur okkar er nú. Það eru 1400 fjölskyldur, sem gætu lifað á Íslandi eftir þeim „skala“. sem hv.þm. G.-K. lifir eftir og hans ættfólk. Hér á Alþingi hefir þessi sami hv.þm. játað, að auk hinnar persónulegu eyðslu frá fyrirtækinu, hefir hann og bræður hans fengið að láni nálega hálfa millj. kr. úr veltu Kveldúlfs, af lánum bankanna, í óhófs skrauthýsi handa þessari eyðslusömustu fjölskyldu landsins. Mér finnst, að þeir Kveldúlfsfrændur ættu aldrei að tala um fjármál opinberlega, aldrei um sparnað, aldrei um eyðsluskuldir né lán. Á öllum Norðurlöndum vinna nú bændur og verkamenn saman að því að halda uppi lífsskilyrðum, menningu og þreki hinna vinnandi stétta. Svo er og hér á landi. Í því er fólgin gæfa þjóðarinnar. Ég hefi jafnframt bent á þá flokka, sem áður fóru með völd. Ég hefi tekið nokkur dæmi til að sýna, hvernig þessir menn fóru með vald sitt. Kreppulánasjóður virðist vera sjúk stofnun og hafa verið það frá upphafi vega sinna. Ég hefi bent á fiskmálin, og ég skora á hv.þm. G.-K., ef hann hefir nokkurn manndóm, að verja sig og verk sín. Ef hann getur það ekki hér, þá í blöðunum eða opinberum umræðum. Þjóðin á nú að dæma á milli mannanna, sem gerðu kreppulánasjóð að æti fyrir sig og stjórnuðu honum eins og dæmin sanna, sjö heimilanna, sem kosta hið fátæka land 200 þús. kr. á ári í beinum peningum, og kunna svo sína mennt eins og framangreind dæmi sýna, og forustumanna hinna stóru stétta, sem nú hafa umboð þjóðarinnar til að fara með stjórn landsins. Verkin tala um málstað beggja. Þessar umr. gefa landsfólkinu glögga hugmynd um, hvílík gæfa það var, að síðustu kosningar enduðu með ósigri íhaldsins og varaliðs þess.

Hannes Jónsson [óyfirl.]: Herra forseti! Það er auðséð á þessari síðustu ræðu, sem hér var flutt, hvernig aðstaða hæstv. stj. er til þess að verja sig. Hv. þm. S.-Þ. varði ræðu sinni til þess að sýna það, hvernig ástandið hefði verið, ef andstaðingar núv. stj. hefðu komizt að völdum, eða hvað þeir hefðu ætlað að gera. Hann seildist líka til Noregs og Svíþjóðar til þess að sanna, að það væri eðlilegt, að framsóknarmenn og sósíalistar vinni saman. Og þetta var eðlilegt, því að það er ekki hægt að sanna það á málunum, ekki með verkunum, sem þessi stj. skilar af sér. Það varð því að sanna það með einhverju öðru. Hann fór því út fyrir landsteinana, til þess að reyna að fá þar eitthvað til þess að finna orðum sínum stað og sýna fram á. að svona ætti það að vera. Svo klykkti hann út með því að tala um Kreppulánasjóð, og það, sem helzt var hægt að fá út úr því stagli, var það, að þeim hefði verið sýnd hin mesta óbilgirni, sem fengu þar mestar afskriftir á skuldum. Mér er kunnugt um, að flestir af þeim mönnum, sem ég hefi haft umboð fyrir í Kreppulánasjóði, óskuðu eftir, að afskriftir á skuldum yrðu sem víðast. Svo á það að vera harðbekkni af hendi Kreppulánasjóðsstjórnarinnar að gera þessar ráðstafanir, sem þeir sjálfir óskuðu eftir. Þetta mál var reynt að nota til árása á Bændafl. úti um land á þingmálafundum, en því var fljótt hætt, því að þeir fundu það fljótt, að þetta var ekki heppilegt til að vinna fylgi meðal þjóðarinnar. Þá var hann að hallmæla hv. 10. landsk., sem hann kallaði þm. Dal., og tek ég það sem fyrirboða þess, að hann vinni bráðlega það þingsæti. Hann réðst að Kolbeini í Kollafirði og Ólafi í Brautarholti fyrir það, hvernig þeir hefðu afgr. kreppulánin, og fyrir þá skoðun, sem þeir hafa á því, hvernig þeir geti staðið undir þessum lánum. En hann nefndi ekki flokksmann sinn, Friðjón Jónsson á Hofsstöðum, sem hefir beitt sér fyrir því í kjördæmi hv.þm. Mýr., að bændur ættu að sameina sig um að greiða ekki neitt til Kreppulánasjóðs fyrr en aðstaða þeirra yrði þannig, að þeim yrði kleift að standa undir þessum þungu byrðum. Ég hefi ekki viljað fylgja þessari stefnu, en ég hefi viljað fá bændur til þess að sameinast um það, að fá áhugamálum sínum hrundið í framkvæmd hér á þingi, og þá fyrst og fremst því máli, að skapa bændum aðstöðu til þess að standa í skilum, því að ég veit, að þeir vilja vera skilamenn. Annars verður þessari ræðu hv.þm. S.-Þ. svarað síðar, að svo miklu leyti, sem ástæða þykir til. Þá vil ég víkja að því, sem hæstv. landbrh. hélt hér fram í dag. Hann taldi það rangt, að kjötverðið á erlendum markaði 1933 hefði átt þátt í því að hækka kjötið á innlenda markaðinum 1934. En það er algild regla, að þeir, sem hafa ákveðið verðið á innlenda markaðinum, hafa farið eftir því eina, sem hægt hefir verið að miða við, sem sé verðinu á erlenda markaðinum árið áður, því að þegar verðið er ákveðið, er ekki hægt að vita, hvaða verð muni verða á erlenda markaðinum það ár. Ég hefi áður bent á það, að þessi ástæða er nú að miklu leyti horfin úr sögunni, því að nú hefir kjötverðlagsn. vald til að miða verðlagið eingöngu við það, hvað nauðsynlegt þykir að framleiðendurnir fái til þess að búskapurinn geti borið sig. Hæstv. ráðh. sagði, að það skipti engu máli, hvort verðhækkunin vegna frystikostnaðarins kæmi fyrr eða seinna. Þetta segir hann af því, að honum er ókunnugt um þær knýjandi ástæður til þess að þessi ákvörðun verði tekin nægilega snemma, m. a. að þeir, sem taka vöruna til geymslu, fái kostnaðinn endurgreiddan og hiki því ekki við fyrstu kaup á þessari vöru. Hæstv. ráðh. minntist einnig á þau orð, sem ég hafði eftir utanþingsmanni, að sigraðir menn yrðu að sætta sig við allt. Hann hélt, að þetta gæti ekki átt við Framsfl. Ég vil benda hæstv. ráðh. á það, að þeir eru alveg sérstaklega komnir í gapastokkinn gagnvart sósíalistum á þessu þingi. Það liggur í því, að sósíalistar voru það sniðugir, að þeir fengu þingfrestunimi svona langt fram á haust til þess, að þótt útilokuð væri afgreiðsla mála, þá væri ekki hægt að rjúfa þingið, því að framsóknarmenn vilja ekki kosningar að vetri til. Þetta var sósíalistum vel kunnugt, og þess vegna sagði Ólafur Friðriksson: „við kúgum Framsfl. sem mest, látum hann ganga á getin loforð, til þess að við getum náð stuðningsmönnum þeirra frá þeim.“ - Þetta er ákveðin bardagaaðferð, og hún er sjálfsögð út frá þeirra sjónarmiði, og þetta sýnir, að þeir eru sá sterkari flokkur, en framsóknarmenn máttlausir að standa á verði fyrir hagsmuni umbjóðenda sinna, sveitamannanna. Þá var hæstv. ráðh. að verja það, að Steingrímur Steinþórsson hefði fengið full skólastjóralaun, eftir að hann hafði látið af störfum sem skólastjóri. Hann segir, að ástæðan hafi verið sú, að skólaárinu hafi verið breytt, og þess vegna hafi orðið að borga tvöföld skólastjóralaun þetta tímabil. Skólaárinu var breytt og því var breytt til þess að báðir mennirnir gætu fengið laun úr ríkissjóði. Það er sama, hvaða aðferð er notuð, en niðurstaðan er eins, að tveir menn fá launin samtímis, alveg að ástæðulausu, því að þótt skólaárinu væri breytt, þá var ástæðulaust að láta tvo menn fá skólastjóralaun samtímis, og þegar Steingrímur kom strax á full laun hjá Búnaðarfélaginu, mátti hann vel við því að vera án þessarar launagreiðslu. Hæstv. fjmrh. taldi, að ég hefði verið sérstaklega óheppinn í valinu með þá fáu bitlinga, sem ég nefndi, og þar á meðal þessar 6000 kr. til Guðbrands Magnússonar. Hann sagði, að Ásgeir Ásgeirsson hefði lofað þessu, þegar hann var í stj., og mér skildist, að það hefði verið gert með einróma samþykki allrar þáv. stj. En sannleikurinn er sá, að þessi áfengisverzlun heyrði undir ráðuneyti Magnúsar Guðmundssonar, og þegar farið var fram á, að hann greiddi þetta til Guðbrands, neitaði hann því harðlega. Núv. stj. varð að sætta sig við það, en svo var þetta borið upp fyrir fjvn., og þar fékkst þetta samþ., aðeins af þeirra eigin mönnum, gegn atkv. allra hinna, og þá var þetta greitt úr ríkissjóði. Loforðið frá Ásgeiri var þá ekki tekið alvarlegar en það, að þeir þurftu að fá leyfið frá sínum mönnum. Nú þykir heppilegt að kenna Ásgeiri um, af því að hann er hvergi nærri. Það eru þakkirnar, sem hann fær fyrir stuðning hans við núverandi stj.  (Fjmrh. og forsrh.: Þetta liggur skriflega fyrir)  . Þá sagði hann, að ég hefði átt að nefna það, þegar Pétri Magnússyni hefði verið greiddar 30 þús. kr. Hann vildi þannig afsaka greiðsluna til Guðbrands Magnússonar með því, að annar hefði fengið meira. Þessar greiðslur til Péturs Magnússonar eru samningur milli Guðbrands Magnússonar og hans, sem ég veit ekki til, að komi neinum ráðh. við, nema þá Ásgeiri Ásgeirssyni, af því málið var höfðað á fjmrh., en ekki Magnús Guðmundsson. Þetta var til umr. á síðasta þingi, og var þá margrekið ofan í þessa, hæstv. ráðh., sem nú reyna að nota sér þetta til pólitísks framdráttar. Þá vildi hann halda því frum, að sá maður, sem ég nefndi í áfengisverzluninni, hann tæki þar laun án þess að starfa þar. Þetta er ekki nýtt embætti og það er ekki greitt úr ríkissjóði. Ég hélt því ekki fram, að það væri greitt úr ríkissjóði, en þetta er einkennileg afsökun fyrir þessari meðferð málsins. Þeir segja, að núv. sölustjóri hafi átt að fara frá í vor. Hvers vegna? Og hvers vegna er hann látinn vera? Ég þykist viss um, að hann sé látinn vera af því að hann þyki fær um að gegna embættinu. En þetta er ekki ástæðan til, að breytt er um á fáum árum, heldur að það þurfti að ná 800 kr. á mánuði handa þessum góða starfsmanni, og hann notaði þetta til þess að láta heiminginn renna til einhvers kunningja síns, sem líklega starfar eitthvað hjá nefndum sölustjóra, en helmingnum stingur hann í vasa sinn, nema hæstv. fjmrh. eigi þá einhvern þátt í því eða hans flokkssjóður. Þá nefndi hæstv. ráðh. það, hvað hann hefði verið sparsamur, þegar búnaðarbankastjórastaðan var veitt, því að þá hefði launin verið lækkuð úr 26000 niður í 12000 kr. Það er rétt, að þessi bankastjóri fær 12000 kr. í laun fyrir bankastjórastöðuna, en þar að auki fær hann 600 kr. á mánuði við Kreppulánasjóðinn. Þó lækkaði það eftir síðasta mánuð um lítilfjörlega upphæð, sem ég veit ekki hver er. En hann gleymdi því, þessi hæstv. ráðh., að hann hefir tekið einn af stuðningsmönnum sósíalista, hv. 9. landsk., og hann fékk greiddur 29. júlí 500 kr. úr ríkissjóði, og það er orðað svo, að þetta eigi að vera endurgreitt úr markaðs- og verðjöfnunarsjóði. Ég veit ekki til, að markaðs- og verðjöfnunarsjóður eigi að leysa af höndum neinar slíkar greiðslur til hans eða annara, sem kallað er að veiti forstöðu þessum sjóði, sem enginn sjóður er. Ég hygg að þetta sé ennþá ógreitt ríkissjóði, en sjálfsagt hefir þessi maður þurft á þessu að halda, og þá hefir hann fengið það úr ríkissjóði, án þess að tilrann sé gerð til að fóðra það á annan hátt en að þetta eigi að endurgreiðast frá stofnun, sem er vatasamt, hvort nokkurntíma getur komið fram. Í sambandi við þetta get ég nefnt spaugilega aths., sem hv. 4. landsk. kom með út af þessum bitlingum. Hann sagði, að andstæðingar stj. væru með þessi ónot til þeirra af því, að við öfunduðum þá af þessum bitlingum, en við hefðum ekkert gert til þess að útvega okkur bitlinga, meðan við höfðum aðstöðu til þess. Þetta er satt. Við álítum það ekki vera starf stjórnmálamanna. en það er aðalstarf flokks hv. 4. landsk. Þá minntist hæstv. fjmrh. á Þýzkalandsmarkaðinn. Hann segir, að sannleikanum hafi þar verið snúið við hjá mér.

Það er líka satt

. Ég vitnaði til ummæla hæstv.atvmrh., þegar það frv. var hér til meðferðar. Hann sagði, að það væri ranglátt gagnvart innflutningnum að þvinga okkur til þess að gera innkaup frá löndum, þar sem vörurnar væru dýrari. Hann leit þar eingöngu á hagsmuni neytendanna, en ekki útflytjendanna. Ég hefi haldið því fram, að innflutningsnefnd hefði getað öfluglega beitt sér fyrir að auka viðskiptin við Þýzkaland. Strax og þessi viðskiptaþörf fór að koma í ljós á síðasta ári, voru einstakir forretningsmenn, sem lögðu sérstaklega verk í að útvega sambönd við Þýzkaland og fá verksmiðjurnar til þess að framleiða vörur í því ástandi, sem heppilegastar voru fyrir markaðinn hér, en þar til skorti nokkuð, eins og línoleum, sem áður var ótækt frá Þýzkalandi, en er nú orðið sambærilegt við það, sem hingað er flutt annarsstaðar frá. Þessi þversköllun hæstv. stj. eða innflutningsnefndar er á víðtækara sviði. Hún kom einnig fram í því seinlæti, sem fyrr hefir hent þessa menn, þegar útflytjendurnir vildu fá að vita, hvað þeir mættu nota mikið af þessum markaði. Ég veit, að þetta kom bæði seint og illa og að ástæðulausu, því að það var hægt snemma í september, því að þá var vitað um sölu á vörum til Þýzkalands, og þá var hægt að gefa út leyfi um að flytja út 50% af ullinni, sem mestur verðmunur var á af öllum útfluttum vörum. Hæstv. forsrh. fór með þá staðlausu stafi, að orðið hefði að reka á eftir mér vegna nefndarstarfa í kjötmálinu. Þetta eru fullkomin ósannindi, því að álit og tillögur nefndarinnar lágu fyrir, þegar þessi stjórn tók við völdum, og álit og till. í mjólkurmálinu skömmu síðar. En hvernig var það með kartöflusölumálið? Það mál var með öllu undirbúið af fyrrv. stj. og fengið núv. stj. í hendur. Hvernig hafa afköstin orðið þar hjá hæstv.forsrh.? Hæstv. forsrh. vék skætingi að n., sem finna átti út sannvirði kjötsins. Tilætlun hans var víst sú, að vega á þann hátt að hv. 7. landsk. En hann gætti þess ekki, að hann vó um leið að samflokksmanni sínum, Jóni í Deildartungu. Sannast í honum orð rímnaskáldsins: Ekki sér hann sína menn, svo hann ber þá líka. En það skal hæstv. ráðh. vita, að allir bændur standa sameinaðir um það að lokum að heimta sannvirði vöru sinnar og vinnu, og vera má, að þessi stjórn vinni það sér til ágætis móti vilja sínum, að sameina alla bændur gegn þeirri vítisstefnu, sem uppi hefir verið undanfarið af hálfu rauðu flokkanna í landbúnaðarmálunum. Hv. 4. landsk. sagði, að mjólkurlögin hefðu verið mikil fórn af hálfu Alþfl., því að þar hefði verið uppi háværar kröfur um lækkun á mjólkinni. En var það ekki einmitt það fyrsta, sem gert var, er mjólkurlögin komust á, að lækka mjólkina? Og þó eru þessar lækkunarkröfur Alþfl. háværar eftir sem áður. Sósíalistar segja, að mjólkin verði að lækka og skuli lækka. En þegar tilboð koma frá bókurum um lækkaðan dreifingarkostnað, segir formaður flokksins, að hugarfar þessara manna sé svo slæmt, að slíkum tilboðum sé ekki sinnandi ! Þá kom þetta jórtur Framsóknarráðherranna um það, að þeir hefðu orðið að kaupa sósíalista til þess að fylgja nýbýlamálinu. En svo koma sósíalistar og segja: Nýbýlamálið er stefnumál okkar. Þarf þá að kaupa þá til þess að fylgja sínum eigin stefnumálum? Hv. 9. landsk. sagði, að nauðsynlegt væri fyrir bændur að vinna utan heimilis, til þess að geta staðið undir heimilum sínum. Þarna gægðist fram sú gamla viðleitni rauðliða, að gera bændur svo ósjálfbjarga, að þeir geti ekki lifað sjálfstæðu lífi af búskap sínum. En verði bændum varnað þess, rekur að því fyrr eða síðar, að þeir verða að hrekjast á mölina og bætast þar í hóp atvinnuleysingjanna, og þá er tilgangi þeirra manna náð, sem rífa vilja niður allt sjálfstætt og heilbrigt atvinnulíf í landinu. Minn tími er nú úti. Ég hefði þurft að segja margt fleira, en ég þykist vita, að hv. 10. landsk. taki til meðferðar þær mörgu ávirðingar landsstjórnarinnar, sem ég hefi ekki eða aðeins lauslega minnzt á.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) [óyfirl.]: Ég hafði gaman af því að hlusta á ýmislegt í ræðu hv.þm. v.-Húnv. Ég mun þó ekki fara að eyða að því orðum, þótt sá hv.þm. blási sig nokkuð út að vanda og telji sig eiga bændur landsins með húð og hári, og finnist, að við hinir, sem vinnum að umbótamálum bænda, séum að stela þeim umbótamálum frá honum. Einu atriði í ræðu hv.þm. vil ég þó ekki láta ómótmælt. Hann sagði, að bændur hefðu verið misrétti beittir í veitingu útflutningsleyfa til Þýzkalands, vegna þess að stj. beindi þangað innkaupum, sem varan væri ódýrust með hag neytenda einna fyrir augum. Það virðist nú að vísu eðlilegast, að varan sé keypt þar, sem hún er ódýrust, en þó hefir stj. neyðzt til að beina einnig viðskiptum til hinna dýrari landa, og þá einkum Þýzkalands, vegna viðskipta- og gjaldeyrisörðugleika þeirra sem nú eru í heiminum. Til 1. okt. hafa verið keyptar vörur frá Þýzkalandi fyrir rúmar 5 millj. króna, að mestu eftir fyrirmælum stjórnarinnar og gjaldeyrisnefndar, vegna þess að skilyrði fyrir afurðasölu okkar þangað er það, að við kaupum fyrir jafnháa upphæð. Bændur hafa selt allmiklu meira af gærum og ull til Þýzkalands nú en 1933 og 1934. En fleira hefir þurft að selja til Þýzkalands en landbúnaðarafurðir, svo sem þann hluta ísfiskjarins, sem enginn markaður er fyrir annarsstaðar. En vegna þess að síldveiði varð minni að þessu sinni en ráð hafði verið gert fyrir, var hægt að selja miklu meira af landbúnaðarafurðum, svo sem gærum, ull o. fl., heldur en undanfarið. Stj. hefir því með aðgerðum sínum skapað sölumöguleika í Þýzkalandi á þessu ári, sem annars hefðu ekki orðið til. Hv. þm. V.-Sk. sagði í dag, að stj. hefðu orðið þau ódæmi á, að hún hefði fengið danskan mann, Lauge Koch, sem fengizt hefði áður við Skrælingjarannsóknir, til þess að framkvæma ýmsar vísindarannsóknir hér á landi, og myndi þetta tiltaki verða stórhættulegt fyrir sjálfstæði landsins 1943! Ég vil nú skýra dálítið þetta stórhættulega mál. Það hefir orðið samkomulag á milli dr. Lauge Kochs og skipulagsnefndar atvinnumála. að hann tæki að sér forustu rannsókna hér á landi, rannsókna, sem þó væru fremur hagnýtar en hreinvísindalegar, með það fyrir augum að leita hér verðmæta í jörðu og á, sem þjóðin gæti annaðhvort hagnýtt sér sjálf eða gert að útflutningsvöru. Leiðangur þessi á að vinna eftir starfsreglum, sem 3 manna nefnd setur, en í þeirri nefnd eiga sæti Árni Friðríksson fiskifr., Steingrímur Steinþórsson búnaðarmálastjóri og Emil Jónsson bæjarstjóri. Hinar ýmsu greinir rannsóknanna annast þrír menn, sinn af hverri þjóð, Svíi, Svisslendingur og Hollendingur. Auk þess er tilskilið, að íslenzkir námsmenn verði með í leiðangrinum. Það virðist því engin Danahætta geta stafað af þessari ráðstöfun.

Hvaðan kom tilboðið?

. Það kom frá Lauge Koch. Hv. þm. sagði, að Lauge Koch væri mótmælt erlendis sem „húmbúgista“. Ég veit, að mótmæli hafa komið fram gegn honum fyrir skömmu, en þau hafa enn hvorki verið sönnuð né afsönnuð, og víst er um það, að Lauge Koch er viðurkenndur dugnaðarmaður, sem þegar hefir fjölda nafnbóta og heiðursmerkja fyrir vísindamennsku sína. Annars er það engin nýlunda, að danskir menn starfi hér að náttúrurannsóknum. Má þar nefna dr. Niels Nielsen, sem starfað hefir að eldfjalla- og jöklarannsóknum hér og mun halda þeim áfram. Þá kem ég að hv.þm. G.-K. Hann byrjaði ræðu sína í nokkrum viðeigandi ummælum, að því er honum hefir víst sjálfum fundizt, í garð hv. 9. landsk. Ég mun ekki fara út í þau ummæli hans, þau hafa sinn dóm með sér, og sönnuðu það eitt, hve mjög honum hefir sviðið réttmæt gagnrýni hv. 9. landsk. Hv. þm. G.-K. hefir að vissu leyti þýðingarmikla aðstöðu hér á þingi. Hann er formaður stærsta þingflokksins, og því er ekki ófróðlegt fyrir þingheim og áheyrendur að gera sér ljóst, hvaða afstöðu þessi flokksforingi tekur gagnvart vandræðum yfirstandandi tíma. Ég hefi margspurt hann um þessa afstöðu hans og oftast fengið engin svör, eða þá þau svör ein, að hann og flokkur hans vildi spara. Í síðustu ræðu sinni var hv.þm. G.-K. berorðari um það en áður, hvað hann vildi ekki, að væri gert. Hitt var í jafnmikilli þoku og áður, og geta legið til þess þær eðlilegu orsakir, að hv.þm. og flokkur hans vilji ekki láta gera neitt. Hv. þm. G.-K. sagði, að ekki mætti byggin ný skip, vegna þess að engan ugga væri hægt að selja. Ekkert vit væri í því að reisa nýbýli, því að bændur væru alltaf að tapa. Hann sagði, að vitlaust væri að taka upp atvinnuleysistryggingar, en berst þó fyrir því, að fé til atvinnubóta lækki. Hann heldur því sem sagt fram, að alveg eigi að leggja hendur í skaut. Framleiðsluna og þar með atvinnuna má ekki auka, hvorki í landbúnaði né sjávarútvegi, og því síður gera neinar ráðstafanir til þess að hjálpa þeim, sem atvinnulausir eru. Greinilegri uppgjöf gagnvart örðugleikunum hefi ég aldrei orðið var við, og ef þetta er afstaða Sjálfstfl., skil ég ekki í hvernig hann getur haldið áfram að starfa. Þá vil ég víkja lítið eitt að því, sem hann sagði um togarafrv. Alþfl. Meðalaldur togara hér á landi er nú um 15 ár. Til þess eins að endurnýja togaraflotann þyrfti því að byggja 3,7 skip á ári. Hv. þm. G.-K. telur frv. okkar fjarstæðu, þótt það fari aðeins fram á, að byggðir séu 2–3 togarar í 5 ár. Ef alveg væri vonlaust að gera framar út til fiskveiða, væri slík endurnýjun þýðingarlaus. En öll framtíð vor byggist á því gagnstæða, og þegar sölukreppunni léttir, sem vona verður að verði einhverntíma, verðum við að vera við því búnir. Ýmsar afurðir fiskjar eru að hækka í verði, og augljóst er, að ná má betri árangri af fiskveiðunum en nú er með bættum skipum og aukinni tækni, t. d. með mjölvinnslutækjum á skipunum, þótt hv.þm. G.-K. og hans nánustu líti á þetta öðrum augum. Benda má líka á karfaveiðina, sem rekin hefir verið þetta ár í fyrsta skipti með góðum árangri, án þess að það hafi verið á nokkurn hátt á kostnað saltfisksmarkaðarins. Nú eru þekktir útgerðar- og aflamenn að kaupa hingað nýjan, stóran togara (skipið mun að vísu vera 10 ára gamalt) með það fyrir augum að vinna um borð úr fiskinum allt, sem söluhæft er, en ekki hirða aðeins bolinn einan, eins og tíðkazt hefir. Þeir menn, sem að þessum togarakaupum standa, eru m. a. Guðmundur Jónsson, fyrrum aflakóngur á Skallagrími, Jón Oddsson útgerðarmaður í Englandi og Geir Sigurðsson. Mun mega treysta því, að þessir menn viti, hvað þeir eru að gera, og kaupi ekki neitt aflóga hró. Hv. þm. G.-K. hefir lýst togaraflotanum þannig, að í honum væru tómir rykláfar og hættulegar duggur. Því miður er þetta satt, og frv. okkar Alþfl.manna er einmitt ætlað að ráða bót á þessu hörmungarástandi. Alveg sama er að segja um samvinnubyggðirnar. Miklir markaðsmöguleikar eru fyrir sölu á grænmeti, mjólk o. fl. Yfirleitt er það svo, þegar örðugleikar verða um sölu einhverra vörutegunda, þá dugir ekki að gefast upp, heldur verður að skapa nýja markaði eða reyna að efla þá markaði, sem fyrir eru. Það dugir ekki að berja sér á bak og brjóst og gefast upp. Ef veiðin borgar sig ekki, verður að reyna að afla betri markaða, finna betri verkunaraðferðir, fá betri skip og ódýrari í rekstri. Það verður að nota alla möguleika. Það er hér eins og í atvinnuleysismálunum, að viðhorf okkar hv.þm. eru gerólík. Hann telur, að réttast sé að gefast upp; við teljum, að þjóðin eigi að lifa, verði að nota hina ýtrustu möguleika til þess að bjarga atvinnuvegunum til sjós og lands. Hv. þm. taldi, að atvinnuleysið hefði mjög vaxið í tíð núv. stjórnar. Ég skal ekki um það deila, en það er víst, ef stj. hefði verið aðgerðalaus í þeim efnum, ef ekki hefðu verið auknar verklegar framkvæmdir um 3/4 millj. kr. á síðasta þingi, ef ekki hefðu verið felldar till. Sjálfstfl. um að fella niður verklegar framkvæmdir, þá hefði hér verið miklu meira atvinnuleysi en er. Þá vék hv.þm. í sambandi við atvinnuleysið að því, sem ég sagði í sambandi við ríkislögregluna í síðustu ræðu minni, og spurði, hvort ég væri að hóta ofbeldi, ef ég kæmist í stjórnarandstöðu, svo stjórnin þyrfti þá að hafa ríkislögreglu. En af því hv.þm. var heldur loðmæltur um ríkislögregluna, þá langar mig til að lesa hér kafla úr ræðu hins látna foringja Sjálfstfl., er hann hélt á þingi 22. nóv. 1933, þegar fyrir lá till. frá Alþfl. um að leggja ríkislögregluna niður. Ég ætla að sýna, hvernig sá hv.þm. leit á ástandið þá (með leyfi hæstv. forseta). Hv. þm. segir: „við vitum, að þessi flokkur hér á landi, (það eru kommúnistar), bíður eftir tækifæri til þess að framkvæma samskonar byltingu hér eins og flokksbræður þeirra gerðu í Rússlandi á sínum tíma. Hvernig væri nú Reykjavíkurbær við því búinn að verjast árásum frá þessum óaldarflokki, með allar þær alþjóðarstofnanir, sem hér eru starfandi, og hafandi ekki annað en 60 m anna lögregluflokki á að skipa? Ég vil leiða athygli að því, að ef hér væri um skipulagsbundna árás að ræða, þá má búast við, að hún stæði sólarhringum saman, þannig að nokkur hluti af lögregluliðinu, að líkindum 1/3 þess, yrði þó að njóta reglubundinnar hvíldar, og yrði þá aðeins 40 menn á verði samtímis til varnar árásunum. Ég vil biðja hv.þm. að athuga, hvað það eru margar stofnanir í bænum, sem nauðsynlega þurfa verndar við, ef stjórn þessa bæjar og þjóðfélagsins á ekki að verða í voða stödd. Ég vil aðeins nefna stjórnarráðshúsið, bankana, útvarpið, símastöðina, vatnsveituna og ljósastöð bæjarins. Hvað má nú eiginlega missast af þessu í hendur uppreisnarmanna, ef fólkinu á að vera hér væri og starfsemi bæjarins og þjóðfélagsins í heild á að haldast við?“ Hann talar um, að með einni eldspýtu, sem kastað sé að benzíngeymunum á Klöpp, megi kveikja það bál, sem erfitt yrði að ráða við. Svo heldur hann áfram: „Ég vona, að ef hv.þm. vildu athuga þetta með hugarró, þá sannfærist þeir um, að það er engin von til þess, að 60 manna lögregluflokkur geti varið bæinn þegar svona árásir frá byltingarflokki bæru að höndum. Ég get líka bætt því við, að þó skipshöfnum varðskipanna væri bætt við lögregluna hér í bænum, þá er fjarri því, að það veiti þjóðfélaginu nægilega vernd“. Og enn segir hann: „Ég hefi nú reynt að gera ofurlitla grein fyrir því, að það er jafnvel óhugsandi að halda uppi nokkru öryggi í bænum með 60 manna lögreglu“. Hann segir, að það væri sama, þó fenginn væri vatnsbíll, því einhver hafði bent á það ráð. Vatnsbíll dugir ekkert, segir þessi ræðumaður, og jafnvel skotvopn mundu ekki duga, segir hann. Ég vil svo að síðustu benda á þá niðurstöðu, sem þessi látni foringi Sjálfstfl. kemst að, og sem er þungamiðja í ræðu hans. Hann segir: „Nei, leiðin til þess að halda uppi friði er sú, að hafa jafnan til taks lið, sem er svo sterkt, að uppreisnarmenn treysti sér ekki til atlögu. Þannig hefir ástandið verið hér síðastliðið ár, að það hefir verið svo sterkt lögreglulið, að þessir yfirlýstu árásarmenn á þjóðfélagið hafa haldið sér í skefjum, af því að þeir hafa ekki haft neina von um að sigra, ef þeir hefðu gert áhlaup.“ Í stuttu máli, formaðurinn leit svo á ástandið, að eina leiðin til þess að tryggja friðinn í landinu væri sú, að koma á nægilega sterkri lögreglu til þess að berja niður allan mótþróa gegn stj. Ég get ekki hugsað mér dapurlegri dóm yfir einni stj. en þann, að hún sjái það eitt ráð gegn innanlands-óánægju, að hafa nægilega sterkt lið til þess að berja niður alla óánægju, og vita þó, að slíkt er ekki hægt, ef óánægjan er alvarleg. Ég lít þveröfugt á þetta mál; ég álít, að ómögulegt sé að berja óánægjuna niður með valdi, ef hún yrði alvarleg; ég álít, að eina leiðin sé sú, að stjórna landinu þannig, að meiri hluti þjóðarinnar geti sætt sig við hlutina, að gera allt það, sem hægt er, þjóðinni til hjálpar, og eitt er víst, að síðan stj. tók við, hefir ekki þurft sterkt lögreglulið, sem hefir haft vaktaskipti um stjórnarráðið og bankana. Ég skal ekki fullyrða, að slíkir tímar geti ekki komið, en ég vil vona, að þeir komi ekki. Hæstv. forseti segir, að þeir séu liðnir.

Þorsteinn Briem [óyfirl.]: Ég var farinn að halda, að svo aum væri orðin aðstaða hv.þm. S.-Þ. (JJ) í Framsfl. undir stjórn „sósanna“, að hann ætti ekki að fá að tala í eldhúsinu, en ég samfagna honum, að hann er þó ekki enn svo niðurbældur, að hann fær þó enn að tala, þegar hann langar mest til. Hann var að tala um það, að Bændafl. væri undirdeild í öðrum flokki, en hann reyndi á hinn bóginn að draga fjöður yfir það, að hans flokkur ekki aðeins notar hvert tækifæri til þess að nudda sér upp við sósíalistana, heldur er hann beinlínis horfinn inn í þann flokk. Eins og hv. samflokksmaður minn benti á, varð hv.þm. S.-Þ. að sækja dæmi til annara landa um það, að ekki væri slæmt að vera undir sósíalista gefinn fyrir flokk, sem telur sig vera flokk bændanna. Hann leitaði til Svíþjóðar, en ég tel réttara að athuga afstöðuna her. Hvernig er það með afurðasölumálin? hér hafa bændur minnihluta í kjötsölunefnd og mjólkursölunefnd. Er það svo í Svíþjóð? Nei, þar skipa bændur einir þær nefndir. Og hvers vegna? var það af því, að þeir afgreiddu þessi mál með hjálp „sósanna“? Nei. Þeir höfðu afgr. þau mál með hjálp annara flokka áður en sósíalistar komu til. Hann vitnaði í Noreg. Leystu bændur afurðasölumálin þar með hjálp sósíalista? Nei, þeir leystu þau áður en sósíalistar komu þar til valda. Þá vildi hv.þm. reyna að klekkja á mér með því að segja, að ég hefði verið hægur á mér með kjötsölulögin. Ég undirbjó þó þá löggjöf meðan ég var í stj., og lagði því grundvöllinn í því máli. Ég var búinn að segja, að þau gerðu gagn, enda má það mikið vera, ef þau gera ekkert gagn, þó Hermann hafi breytt þeim dálítið. Hitt er annað mál, að betri maður stjórnaði framkvæmd þeirra í fyrstu heldur en sá. sem nú gerir það og hv.þm. S.-Þ. vitnaði í. Þá gaf hv.þm. þá eftirminnilegu skýrslu, að ekki hefði verið hægt að fá lögin samþ. nema með hjálp sósíalista. Hverjir greiddu atkv. með lögunum? Það voru menn úr öllum flokkum. Eða ætluðu framsóknarmenn að vera, á móti logunum, ef þeir gætu ekki samþ. þau í flatsænginni með sósíalistum? Þá kom hann með þá merkilegu ályktun, að bandur hér þyrftu ekki að vera óánægðir með mjólkurverðið. Danskir bændur fengju ekki nema 11 aura fyrir sína mjólk og norskir bændur ekki nema 14 aura. Hann ætlar líklega að telja mönnum trú um, að framleiðslukostnaður sé álíka hér og í þessum löndum. Hann telur víst, að hann geti verið sá sami hér í okkar kalda landi Íslandi og í því frjósama landi Danmörku. Ég veit, að Danir bera sig illa með 11 aura verðið, en ég hygg, að það gefi þó betri afkomu en þó bændur í Árnessýslu fái 16–17 og jafnvel 20 aura fyrir sína mjólk. Hann var að tala um, að bændur í Mosfellssveit fengju eitthvað hærra verð fyrir sína mjólk. Hann sagði í útvarpið í fyrra, að þeir fengju nokkrum aurum hærra verð en áður, en hve margir aurar sem þeim eiga að hafa verið sendir í uppbót, þá fá þeir ekki nema vænu broti úr eyri meira en áður. þó talið sé, að þeir fái nú 28 aura, þá er eftir að draga frá því verði, vegna þess að nú þarf að taka hluta af þeirra mjólk til vinnslu, svo verðið verður ekki nema 26,5 aurar en var í fyrra 25,8 aurar fyrir lítra. Hann sagði, að Eyfirðingar fengju 20 aura fyrir sína mjólk, en Árnesingar ekki nema 18 aura. Hvernig stendur nú á þessu, að Eyfirðingar, sem ekki eru undir mjólkursölulögunum, skuli fá töluvert hærra verð en Árnesingar, sem eru undir þessum ágætu lögum? Mér finnst hv.þm. skjóta þarna nokkuð mikið framhjá marki. Hann var að tala um gömlu mjólkursölul. Hermann Jónasson skrifaði kóngi, að þau væru ónothæf. Við skulum hugsa okkur, að hann hafi sagt satt, - en hvað kom þá í staðinn? Jú, yfirráðin voru tekin úr höndum bænda. Það var sagt, að sósíalistar vildu ekki láta framkvæma gömlu lögin, og Framsfl. vildi heldur fá þeim völdin yfir mjólkursölunni en að framkvæma lögin með hjálp annara flakka undir stjórn bændanna sjálfra. Þá sagði hann, að ég hafi ekki undirbúið afurðasölulögin. Það er skjallega sannað, að önnur þeirra voru alveg fullbúin og hin að öðru leyti en því, að þau áttu eftir að fá mjög lítilfjörlega lögfræðilega endurskoðun, þegar ég fór úr stjórninni. Þá var hv.þm. að saka mig um, að ég hefði ekki viljað skaffa Kreppulánasjóði reiðufé. Hann man ekki eftir því að ég lagði fram frv. á Alþingi um 2 millj. kr. reiðufé handa Kreppulánasjóði, en n., sem hafði frv. til umsagnar í hv.Nd. var einhuga um það, að Kreppulánasjóður fengi ekki þetta fé. Hann getur því kennt sósíalistum og sínum flokksbræðrum um það, að sjóðurinn fékk ekki þetta fé. Þá var þessi hv.þm. að tala um það, að Jón í Stóradal hefði verið heima hjá sér, er hann átti að vera að vinna í Kreppulánasjóði. Jón í Stóradal hefir kannske tekið sér jólafrí meðan hann var í stjórn Kreppulánasjóðs, en ég vil segja það, að þessi hv.þm. hefir verið meira að heiman en Jón, þegar hann átti að gegna hér opinberum störfum. Þá réðst hv.þm. á stjórn Kreppulánasjóðs fyrir hennar störf og sagði, að hún hefði beitt pólitískri hlutdrægni við lánveitingar úr sjóðnum. Þessar sömu ásakanir voru bornar fram á stjórnmálafundum í vor af þessum hv.þm. og fleiri flokksmönnnm hans. Þeir töldu, að stjórnin hefði veitt Bændafl.mönnum hærri lán en öðrum og krafizt lægri trygginga af þeim en öðrum. Hæstv. forsrh. var með þessar dylgjur á fundi á Sauðárkrók í vor, og lofaði að sanna þar með dæmum strax og hann kæmi hingað suður. Síðan var manni nokkrum falið að endurskoða lánveitingarnar krítiskt. Sá maður hefir leitað í allt sumar og reynt að finna eitthvað athugavert. Og það er fyrst nú fyrir fáum dögum, að þessi maður hefir komið með sínar athugasemdir. Og þær aths. eru þá það smávægilegar, að hann getur bent á eina einustu afgreiðsluvillu, þar sem Kreppulánasjóðsstj. hafði skrifað í sitt álit um eitt lán, að taka ætti lausafé að veði fyrir láninu til viðbótar fasteigninni, en ritaranum hafði sezt yfir þetta. Auðvitað var þessi villa leiðrétt við skuldaskilin, svo þetta kom ekki að sök fyrir sjóðinn. Hinsvegar höfðu á sumum jörðum verið gerðar ákaflega miklar umbætur síðan jarðamatið fór fram, bæði jarðabætur og byggingar. Sérstaklega átti þetta við hér í grennd við Reykjavík, í Mosfellssveitinni. Í þeim tilfellum kröfðust kröfuhafar þess, að jarðirnar yrðu metnar upp aftur. T. d. hafði Kolbeinn í Kollafirði auk jarðabóta látið gera stórt og vandað fjós ásamt áburðarhúsi. Sama er að segja um fleiri menn í Mosfellssveit.

Fleiri vini Bændafl.

. já, og hæstv. ráðh. líka, t. d. Björn Birnir, sem er framsóknarmaður. Matið á hans jörð var hækkað vegna umbótanna. Þessir menn gátu ekki fengið lán, sem miðuð voru við fasteignamat á jörðum þeirra. Kröfuhafarnir töldu jarðirnar með réttu miklu meira virði, svo ekki varð hjá því komizt að meta þær að nýju, ef bændurnir áttu að fá lán út á þær. Að síðustu vil ég minna á það, að ekkert hefir fundizt athugavert við starf Jóns í Stóradal við Kreppulánasjóð, jafnvel þó einn harðvítugasti andstæðingur hans, séra Sveinbjörn Högnason, framkvæmdi hina krítísku endurskoðun á verkum hans! Árás hv.þm. S.-Þ. á Jón í Stóradal er því í alla staði ósæmileg og ómakleg; það veit ég, að allir hv. framsóknarmenn hér á Alþingi vita og viðurkenna, nema þessi hv.þm. Auk þess má nefna það, að Jón í Stóradal réði ekki lánveitingum til bænda í Mosfellssveit, heldur var það annar maður, sem þessi hv.þm. vill ekki tala illa um hér á þingi. Aðfinnslur hans um afgreiðslu lánanna í Rangárvallasýslu eru líka ástæðulausar. Þar fannst ekki nema þessi eina villa. Annars er það létt verk að gera kreppulánaveitingar tortryggilegar í augum trúgjarnra manna. Það var svo, að bændur vildu yfirleitt fá sem lægst lán og sem mest eftir gefið, en kröfuhafar vildu aftur á móti, að lánin yrðu sem hæst og sem minnst væri gefið eftir. Þarna var vitanlega vandi að sigla milli skers og báru, en það vita allir, að Jóni í Stóradal tókst vel. Hv. þm. S.-Þ. var að tala um það, að Framsfl. hefði minnkað. Það er rétt. Ég vil aftur á móti segja það, að enginn flokkur hefir vaxið meira en Bændafl., og ekki er sá vottur sízt að þakka því hneyksli, sem framið var gagnvart þeim flokki í byrjun þessa þings. Ég er ekki að segja, að þetta sé okkur að þakka, heldur er það mest Framsfl. að þakka. Það er mest að þakka þessum hv.þm. og hæstv.forsrh., og ég vil segja, að það sé líka það eina, sem bændur landsins hafa þessum mönnum að þakka.

Forsrh. (Hermann Jónasson) [óyfirl.]: Ég hefi fáu að svara hv.þm. V.-Húnv. Það er aðallega tvennt, sem ég vil minnast á. Það er vitað mál, að ekki komst á fundur í n. fyrir kosningarnar. Þetta hefir mikið verið um deilt í blöðum, og margsannað, að svo var. Viðvíkjandi n. frá Búnaðarfél., sem átti að ákveða verðlag á kjötinu, er það það segja, að allt, sem hún hafði þar til að fara eftir, voru 10 búreikningar og milli 10 og 20 skýrslur. En andstæðingar stj. hafa ekki ætlazt til annars en að nota þetta sem ádeilu á stj. Þess vegna er þetta allt fært úr réttu samhengi. Þá vil ég víkja að hv. 10. landsk. Ég hefi sjaldan séð hann í eins æstu skapi eins og þegar hann var að svara mér seinast. Ég hélt satt að segja, að hann ætlaði að detta um í ræðustólnum. Það virðist hafa stafað af þeirri æsingu, sem var í skapsmunum hans, að hann byrjaði ræðu sína á því að segja, að ég hefði játað allt, sem hann hefði sagt, og svo eyddi hann öllum tíma sínum í að svara þeim röksemdum, sem ég bar fram í ræðu minni. Ég held, að það sé óheppilegt að byrja ræðu á því að skrökva, og það á þann veg, að hver einasti maður, sem hlustar á okkur, veit, að hann segir ósatt. Ég held, að hlustendur hljóti að draga þar af þá ályktun, að ekki sé heldur allt með felldu, þegar þeir hinir sömu menn fara að segja frá þeim atriðum, sem hlustendur geta hinsvegar ekki dæmt um, enda var ræða hans satt að segja ein samhangandi keðja af ósannindum, og skal ég nú færa sönnur á það, þó að það sé leiðinlegt að eiga orðastað við þennan hv.þm., því að það er hans aðferð að vefja málin meira en góðu hofi gegnir. Hann sagði, að ég hefði deilt á bakarastéttina í Reykjavík og sagt, að þeir væru vondir menn. Ég sagði ekkert um þá nema það, að þeir hefðu selt mjólk fyrir bændur og tekið 8 aura fyrir á hvern lítra, og ég sæi ekki ástæðu til þess að trúa þeim fyrir framkvæmd mjólkurmálsins, sem hefðu reynzt þannig áður, heldur vildi ég gjalda varhuga við að afhenda þeim völdin í þessu máli. Ég sagði ennfremur, hvernig þeirra verðlag væri með þá vöru, sem þeir selja. Þess vegna var þessu beinlínis skrökvað upp. Mér finnst satt að segja fara illa á því af prestvígðum manni að fara þannig með sannleikann. En til þess að taka alveg af skarið með dreifingarkostnaðinn, þá skal ég skýra það mál með nokkrum orðum, þó að það sé leiðinlegt að þurfa að fara út í það mál enn. Ég verð að biðja hlustendur að afsaka, þó að ég verði að endurtaka það, sem ég hefi áður sagt um það mál, en það leiðir af rökfærslum þessa manns, að maður verður að endurtaka það sama dag eftir dag, því að hann skýtur alltaf upp höfðinu aftur, þó að búið sé að berja hann niður og hans ósannindi. Gerilsneyingin er 3 aurar. Sölu- og flutningskostnaður í Reykjavík og Hafnarfirði og skrifstofukostnaður er 51/3 aurar, eða samtals 81/3 aurar. Meðalverð mjólkurinnnar er 371/3 aurar. Sé þar frá dreginn kostnaðurinn, 81/3 aurar, og verðjöfnunargjaldið, 3 aurar, samtals 111/3 aurar, þá koma út 26 aurar, og það fá bændur útborgað. Og svo er hv.þm. að reyna að blekkja með því, að það séu einhverjir 7 aurar, sem eigi að skila bændum. Svona er málflutningur hv.þm. Þegar hann er kominn í rökþrot vegna þess að hann hefir sagt ósatt, þá segir hann bara ósatt aftur og kemur sér þar með í önnur vandræði. Hann virðist hafa gleymt því, að það er borgað 3 aura verðjöfnunargjald, sem fer til þeirra, sem selja ekki mjólkina hér, og hafa þeir þannig fengið 10550 kr. Hann virðist hafa gleymt þeim aurum. Kannske það séu þeir, sem hann er að fálma eftir með þessum 7 aurum, sem hann er alltaf að leita að. Hann segir, að ég hafi ekki minnzt á árið 1933. Þá var skipulagningin ekki komin. Þá var dreifingarkostnaðurinn samkv. skýrslu Eyjólfs Jóhannssonar, sem birt var í Morgunblaðinu, 16 aurar á lítra. En til þess að tefja ekki tímann, þar sem þessu hefir ekki verið mótmælt, sé ég ekki ástæðu til að lesa hana upp lið fyrir lið. Það, sem hv.þm. hefir fyrir sér í því, að frekar hefði átt að taka kostnaðinn 1934, þá er þar því til að svara, að eftir að ég gaf út bráðabirgðalögin um sölu mjólkur, þá tókst mjólkursölunum, m. a. Mjólkurfélagi Reykjavíkur, að þvinga þá menn, sem höfðu söluna á hendi, úr 3 aurum niður í 4 aura. Ég vil spyrja: Hvar eru þeir peningar? Mér er ekki kunnugt um, að þeir hafi komizt til skila í hendur bændanna. Þegar við ræðum um það verð, sem Mjólkurfélag Reykjavíkur borgaði, og það, sem Samsalan borgar nú, 26 aura til bænda í Mosfellssveit og 29 aura til þeirra, sem eru í nágrenni Reykjavíkur og hafa ræktað land handa búpeningi sínum, þá vil ég spyrja, og þá sérstaklega þá, sem eru í Mjólkurfélagi Reykjavíkur, ef einhverjir þeirra hlusta á mál mitt nú: Eru þeir, sem hafa fengið 20–25 aura úr Mjólkurfélaginn, vissir um, að þeir eigi ekki eftir að endurgreiða eitthvað af því til Mjólkurfélagsins aftur? Eru þeir vissir um, að þetta hafi verið það raunverulega verð? Þetta vil ég biðja þá menn, sem eru í Mjólkurfélaginu og hlusta á mig nú, að hugleiða. Ég býst við, að þeir geti svarað því sjálfir. Þá er talað um það, að ég hafi látið mjólkina lækka í verði. Það er nú reyndar margbúið að svara þessu áður. Það má benda á, að einn sinni var mjólkin seld hér á 1 kr. lítrinn, og það voru bændurnir sjálfir, sem lækkuðu hana hvað eftir annað, því að þeir vissu eins og áður, að það er nauðsynlegt að selja vöruna eftir því kaupendamagni, sem fyrir er. Af þessu stafaði það, að þeir á Akureyri sáu sér mestan hag í því að lækka mjólkina niður í 25 aura, til þess að geta selt sem mesta mjólk sem neyzlumjólk, en minnkað vinnsluna, því að verð fyrir hana er miklu lægra. Það er af sömu ástæðu, að vitnað hefir verið í Noreg og Svíþjóð. Það er oft talað um, að bændur í Noregi ráði öllu í mjólkursölumálunum, en það ei, ekki nema hálfur sannleikur. Hvað fá bændurnir þar? Þeir fá 12–l4 aura nettó, en 26 aura í Mosfellssveitinni, meira en helmingi hærra verð. Og hvernig er það í Svíþjóð? Þar hækka þeir mjólkina til þess að losna við vinnslumjólkina, og um leið hafa þeir komið af stað stórkostlegri agitation til þess að fá menn til þess að neyta meira af nýrri mjólk. Þá er það eitt árásarefnið, að bændur fái ekki að ráða sjálfir yfir mjólkurmálunum hér. Það er nú búið að margtaka það fram, að þetta er ekkert nema blekking af aumasta tægi, alveg eins og þegar því er haldið fram, að bændur fái engu að ráða í kjötverðlagsn., þó að þar séu Helgi Bergs, Jón Árnason og Páll Zóphóníasson. Alveg er það sama með mjólkursölun. þar eru bændur og fulltrúar bænda í stórum meiri hl. Annars þykir mér ekki þörf á að endurtaka það frekar, því að það þreytir hv.þm. og aðra hlustendur, þótt ég hinsvegar neyðist stundum til þess vegna framkomu hv. 10. landsk. Viðvíkjandi þessari skipulagningu, þá var rökfærsla hv.þm. hagað þannig, að ýmist var það gert að ádeiluefni, að það væru alófærir menn, sem væru látnir stjórna þessum málum, en þegar valinn er allra þekktasti mjólkurfræðingur landsins til þess að koma skipulagi á söluna og viðskipti milli búanna, þá er sagt, að það sé yfirlýsing um það, að mjólkursölunefnd sé ófær til að annast það, og þá er deilt á stj. fyrir, að hún hafi valið þennan mann til starfans, en ekki mjólkursölun. Svona er nú samræmið. En þetta var gert eftir beiðni mjólkursölunefndar, og nú er þessi maður byrjaður á að skipuleggja viðskiptin á þann hátt, sem hann hafði ráðið fyrir löngu síðan. hér beitir hv.þm. alveg sömu aðferðinni og í ósannindunum um 7 aurana; hann reynir vegna skorts á rökum að vefja málið þoku til að reyna að villa mönnum sýn. Þá var hann að hrópa upp með það, að það sýndi m. a. hina gegndarlausu ósvífni og skipulagsleysi í mjólkurmálunum, hvernig komið væri með skyrsöluna, hversu mikið hún hefði minnkað. Til þess að geta sannað lið fyrir lið þessi ósannindi - mér liggur við að segja visvítandi ósannindi -, þá tók ég hér með mér skýrslu frá mjólkursamsölunni um þetta atriði. Vil ég biðja alla hlustendur - þó sérstak lega hv.þm. - að taka vel eftir, því að hér kemur fram rétt mynd af rökfærslum og ósannindum hv.þm. Þessi skýrsla er um skyrsöluna 1934. Þá var safnað skýrslum frá öllum búum, sem seldu nýtt skyr. Það er áætlað og er vel í lagt, að Hvanneyri hafi selt jafnmikið og Mjólkurbú Borgfirðinga. Alls er salan 1776873/4 kg. yfir árið, eða tæp 178 þús. kg. En skyrsalan í ár, frá 15. jan. til 30. nóv., eða 11/2 mán. skemur. Var 180000 kg. Og svo segir hv.þm., að skyrsalan hafi minnkað um helming! Þið heyrðuð öll, að hann sagði, að hún hefði minnkað um helming. Hugsið ykkur svona rökfærslu! Hugsið ykkur slíkan prest! Hann segir, að skyrsalan frá Mjólkurbúi Borgfirðinga hafi algerlega lagzt niður. Það er ósatt líka. En er það þá mögulegt, að nokkur þm., og það prestvígður maður, geti skrökvað svona? Ég skal láta tölurnar tala. Samkv. eigin uppgjöri seldi Mjólkurbú Borgfirðinga árið 1934 8382 kg., en frá 15. jan. til 31. okt. seldi Samsalan fyrir þetta bú 26338 kg. M. ö. o. sannleikanum er svo nákvæmlega snúið við. Hér er þó svo vel í lagt, að gert er ráð fyrir, að Hvanneyri hafi selt eins mikið og búið. Þarna hefir því skýrsalan tvöfaldazt, í staðinn fyrir það, að hv.þm. sagði, að hún hefði lagzt niður. Það er satt að segja þreytandi að verða að standa í því ár eftir ár að reka ósannindi ofan í þennan hv.þm. - Gerið svo vel, hv.þm., hér eru skýrslurnar. - Alveg það sama er að segja með kjötsöluna. Ég hefi lítinn tíma, en vil þó verja nokkru af honum til að minnast á það. Það hefir mest verið deilt á kjötsöluna 1934. Ég hefi áður bent á, og vil nú endurtaka það, að sá maður, sem ég valdi til þess að standa fyrir henni þá, Jón Ívarsson, var áreiðanlega sá bezti maður, sem hægt var að fá til þess að annast kjötsöluna. og því var haldið fram af þessum hv.þm. Í þessari framkvæmdastjórn voru ennfremur menn eins og Helgi Bergs og Jón Árnason. Svo ræðst hv.þm. á mig fyrir það, að ég hafi valið mennina sérstak lega illa. Hvað finnst ykkur um svona rökfærslur? Því er einnig skrökvað hjá hv.þm., að Sláturfélag Suðurlands hafi ekki fengið nema 7 aura upp í frystikostnaðinn. Það fékk 7 aura og 8 aura, eða samtals 15 aura. Þegar hv.þm. hætti sér út í þetta, - takið eftir því, hv.þm. og útvarpshlustendur -, þá hafði hann vit á því að fara fljótt yfir sögu, þegar hann kom að því, sem gerðist, þegar hann var atvmrh., og ætlaðist til þess, að ef kjötið væri selt á erlendum markaði fyrir 72 au., þá ætti ekki að bæta það upp. Þetta var krafan, sem hann gerði til sjálfs sín, þegar hann var atvmrh. Honum hefir orðið illa við það, að þetta er staðfest, og ég er ekki undrandi yfir því, þegar líka er tekið tillit til þess, að þeir menn, sem hann hefir unnið með, eins og hv. 7. landsk., hefir haldið því opinberlega fram, í grein, sem hann skrifaði í Morgunblaðið, að hann áliti, að það verð, sem bændur þurfi að fá fyrir kjötið, sé 40 aurar. Þetta er maðurinn, sem sá ráðh., sem ekki vildi borga uppbót á 72 aura, vildi vinna með. Þar með er það sannað, hver útkoman hefði orðið af þeirri samvinnu. Það hefði orðið meðaltalið, 36 aurar. En þannig er þessi hv.þm. Hann kemur nokkuð öðruvísi fram, þegar hann er atvmrh. en þegar hann er þm. í andstöðuflokki. Það er einnig merkilegt, og takið þið eftir því, að þegar hann var atvmrh., þá voru engar kröfur gerðar frá hans hendi um að hækka jarðræktarstyrkinn. Þá kom engin krafa um verðuppbót á kjöt, sem seldist á 72 aura, engin krafa um að greiða áframhaldandi styrk til frystihúsa. Það voru ekki einu sinni framkvæmd af þessum ráðh. ákvæði l. frá 1933 um styrk til mjólkurbúa. Hann sveikst um það, og svo urðum við að borga það, þegar við komum í stj. og ríkiskassinn var tómur. Hann gerði engar kröfur um erfðaábúð á jörðum, engar kröfur um nýbýli engar kröfur til kartöfluverðlauna, hann gerði ekkert í framfærslumálunum, sem er eitt af þeim málum, sem mestu varða. Hann gat ekkert gert í mjólkurmálinu nema að gefa út l., sem voru svo limlest í höndunum á honum, að það var ekki hægt að framkvæma þau. Þau voru svo aum, að ég fékk fyrirskipun um að framkvæma þau ekki. Þetta er margsannað með staðfestum vottorðum fra fyrrv. fulltrúa mínum Jónatan Hallvarðssyni. Þessi l. urðu mest til hagsbóta fyrir þann verksmiðjuiðnað á mjólk, sem var þá að rísa upp hér í kringum Reykjavík, sbr. 58 kúa fjósið, sem þá var byggt. Það er bautasteinninn yfir þessum fyrrv.atvmrh. Þá var verið að koma mjólkurmálunum í það horf, að það hefði fyrirsjáanlega orðið til þess að gereyðileggja mjólkurmarkaðinn fyrir þó, sem bjuggu í nágrenni Reykjavíkur, með þessari verksmiðjuframleiðslu á mjólk, sem átti að færa inn í bæinn. Það voru þessi l., sem hv. form. Sjálfstfl. kom með inn í þingið. Kjötmálið var líka óleyst. Þannig stóðu þessi mál öll. Nú er risinn hér upp spámaður mikill og gerir kröfur um þessi mál. Þessi spámaður er á þingmáli nefndur hv. 10. landsk., en heitir öðru nafni Þorsteinn Briem. Nú er hann að gera kröfur í þeim málum, sem atvmrh. með sama nafni gleymdi að gera kröfur um til sjálfs sín. Og það er hætt við, að þessi hv.þm. mundi breytist í sama umskiptinginn, ef hann hefði tök á að ná einhverntíma völdum aftur.

Jón Baldvinsson [óyfirl.]: Það, sem hefir einkennt þessar eldhúsdagsumr. upp á síðkastið, er aðallega það, að umr. hafa mest snúizt um málefni sveitanna. Það má segja, að Bændafl., þótt hann sé ekki stór á þingi og með þjóðinni, hefir tekið mikinn þátt í þessum umr. Lítur út fyrir, að Sjálfstfl. hafi lofað honum að ráða því, að umr. hafa súnizt að mestu leyti um mál sveitanna. Ég er ekki alveg viss um, að Sjálfstfl. hafi gert honum greiða með þessu, heldur hafi hann gert það til þess að forða sér frá því að tala um mál kaupstaðarbúa. Mér dettur líka í hug, að þeir viti, hvernig málum núv. stjórnarflokka er tekið í kaupstöðunum, og þeir eru svo nærri fólkinu þar, að þeir vita dálítið um hlut þess. Það var sagt hér á dögunum, þegar samkomulag stjórnarflokkanna var birt, að þá æluðu sjálfstæðismenn að taka á leigu 3–4 fundarhús til þess að halda mótmælafundi gegn skattaálögunum og þeim málum öðrum, sem stj. hefir komið sér saman um. Það fórst nú einhvernveginn fyrir, að þessir stóru mótmælafundir væru haldnir þá, má vel vera, að þeir verði haldnir síðar, og skal ég ekkert um það segja, en ég gæti hugsað, að Sjálfstfl. hefði komizt að rann um það, að þessi mál stj. væru ekki svo illa séð hjá kaupstaðabúum, heldur ættu jafnvel talsverðu fylgi að fagna, og því hafi þessi fundarhöld öll farizt fyrir. Þess vegna vilja þeir nú tala við fólkið úti um byggðir landsins. Það hefir ekki getað fengið nýju blöðin, og þess vegna ekki getað fylgzt eins vel með þessum málum. Hv. þm. V.-Húnv. hafði í kvöld eftir áður tilgreindum Alþýðuflokksmanni ummæli, sem finnst rétt að taka til athugunar. Ummælin voru um það, að við hefðum sagt á fundi, hvernig við ætluðum að fara að því að leggja undir okkur fyrst Framsfl. og eyðileggja síðan Sjálfstfl. Þetta er verk hvers flokks. Hver flokkur reynir að bæta við tölu kjósenda sinna, og þess vegna er ekkert athugavert við það, þótt við höfum látið í það skína, að við viljum vinna kjósendur frá þessum flokki. Vaxi fylgi einhvers flokks, hlýtur kjósendum einhvers annars flokks eða flokka að fækka að sama skapi. Ef þetta á að vera til þess að spilla milli Framsfl. og Alþfl., þá er það mikill misskilningur. Þeir eru ekki svo blankir, framsóknarmenn, að þeir vita, að þetta er markmið hvers flokks, og þetta er þeirra markmið líka. En það, sem mér dettur í hug, er það, að það hljóta að vera kjósendur Bændafl., sem eru auðveldast herfang fyrir hina flokkana. Mér finnst þeir vera talsvert villuráfandi á þessum síðustu tímum, því að þótt Bændafl. hafi einhverntíma í byrjun haft einhver vaxtarskilyrði, þegar merkir menn veittu honum forstöðu, þá hafa allar þær vonir brostið, þegar þessir menn veita honum forstöðu. Þá var heldur ekki komið á það samband milli Sjálfstfl. og Bændafl., sem ég lýsti í ræðu í kvöld, sem sé að það lítur út fyrir, að Sjálfstfl. hafi gleypt Bændafl. með húð og hári. Sjálfstfl. er það versta illyrmi að þessu leyti, að hann er kunnur að því að gleypa flokka með húð og hári. Hann gleypti gamla Sjálfstfl. 1929. Það sýndi sig við kosningarnar þá, að hann hafði gleypt hann allan, en samt fitnaði hann ekki, því að útkoman varð litlu betri en áður. Ég hefi stundum verið við veiðiskap og átt þess þá kost að sjá eitthvert það gráðugasta rándýr, svo að ég noti orð hv. 3. þm. Reykv., og veitt því athygli, hversu því hefir lánazt að kyngja stórum bitum. Ég hefi séð tveggja punda urriða gleypa punds urriða, og svo gleypa þeir auðvitað minni seiði líka. Það má segja, að þegar núv. Sjálfstfl. gleypti gamla Sjálfstfl., þá hafi þar tveggja punda urriðinn gleypa punds urriðann. Og hvað yrði honum þá fyrir því að gleypa annað eins seiði og Bændafl., svo að ekki sest nema rétt á sporðblöðkuna af Bændafl. út úr gini Sjálfstfl. En hv. 10. landsk. sárnaði svo þessi lýsing, sem ég gaf af þessu samstarfi og samvinnu Sjálfstfl. og Bændafl., að hann kallaði það rógburð, sem ég fór með, og þó gerði ég ekki annað en að lýsa satt og rétt því, sem farið hefir fram í viðskiptum þessara tveggja flokka. Ég lýsti því satt og rétt, hvernig Jón í Dal hefði jafnan svikið sinn flokk til þess að þóknast sjálfstæðismönnum, og líka hversu sjálfstæðismenn hefðu brugðið gefnum loforðum til þess að þóknast duttlungum Jóns. Svona hófst samvinnan, og því hafði ég þau orð um, að ekki væri ástæða til að ætla, að þetta mundi vel fara að lokum. Hv. þm. v.-Húnv. talaði um þá ósvífni sósíalista, að heimta yfirráð afurðasölumálanna í sínar hendur. Þessi ósvífni hefir þó ekki gengið lengra en það, að þeir eiga einn mann af fimm í mjólkursölunefnd og einn mann af sjö í kjötverðlagsnefnd. Ég veit ekki, hvernig væri hægt að fara fram á minna heldur en einn mann í hvora n. Og sérstaklega þegar þarf að koma sér vel við neytendurna í kaupstöðunum, þá er ekki nema eðlilegt, að sá flokkur, sem meðal þeirra hefir einkum fylgi, fái að hafa einhver áhrif á, hvernig með þessi mál er farið. En tel það happ fyrir þá, sem með mjólkursöluna fara, að hafa getað fengið menn úr hópi neytenda til að starfa með sér, og ég skoða það óviturlegt af hv. 10. landsk., sem er talinn slægur maður, að hann skuli heimta, að bændur taki þetta að öllu leyti í sínar hendur. Ef svo væri fram farið, er hætt við, að þeir fengju neytendahópinn upp á móti sér, eins og t. d. Mjólkurfélag Reykjavíkur meðan það for með mjólkursöluna. Hinsvegar tel ég viturlegt af hæstv. stj. að taka þetta tillit til neytendanna, að leyfa þeim að taka þátt í þeim ráðstöfunum, sem gerðar eru í afurðasölumálunum. Hv. þm. V.-Húnv. sneri út úr orðum mínum um bitlinga, sem hann hafði áður minnzt á. Hann hafði það eftir mér, að þeir bændaflokksmenn hefðu ekkert gert til þess að ná sér í bitlinga. Þetta sagði ég ekki. Ég sagði, að að svo miklu leyti, sem þeir gerðu till. um afurðasölumálin - í þeirra aumu till., orðaði ég það víst -, hefðu þeir gert ráð fyrir nefndum, sem stjórnuðu þessu, en þessi nefndarstörf eru það, sem þeir nú kalla bitlinga. Ég er alls ekki svo viss um, og þessir bændaflokksmenn séu saklausir af að hafa náð sér í bitlinga meðan þeir höfðu sér vinsamlega ríkisstj. Það voru ein svik Jóns í Dal við framsókn, þegar hann braut samþykkt þess flokks til þess að ná sér í stöðu við Búnaðarbankann. Ég er ekki að segja, að hann hafi náð sér þar í bitling, hann innir þarna starf af hendi, þó misjafnir domar séu um, hvernig honum ferst það. Það er ekki rétt að kalla allt slíkt bitlinga, ef menn leggja hæfilegt starf af mörkum fyrir laun sin, en þetta er nú samt gert. Hvernig er það þá með hv.þm. V.-Húnv. í þessu efni? Sóttu hann nokkuð eftir svokölluðum bitlingum? Ekki getur það verið, þegar hann æsist upp hér í ræðum sínum og kallar stjórnarliðið bitlingahítir og þar fram eftir götunum. Það skyldi maður ætla. En það er nú samt eins og mig minni, að hann sé ekki alveg frí við þetta. Það er eins og mig rámi eitthvað í, að þegar hann átti mann í ríkisstj., þá hefði hann nokkra bitlinga samtímis. Ég man eftir þremur, en býst við, að þeir hafi verið fleiri. Hann var endurskoðandi landsreikninganna, - það er kallaður bitlingur nú á dögum. Hann var settur í n. til þess að undirbúa mjólkurlögin; ég ímynda mér, að hann hafi ekki unnið þar fyrir ekki neitt. Ég hefi að vísu ekki farið yfir bókhald ríkisféhirðis til að athuga þetta, eins og bændaflokksmenn hafa stundum verið að gera til þess að tina saman ýmsar tölur. En ég þykist vita, Þó hér sé um að ráða góðan mann, sem vill spara fyrir föðurlandið, að hann hafi eitthvað tekið fyrir þetta. Þá var hann settur í innflutnings- og gjaldeyrisnefnd, og var hann alllengi í þeirri n. Er mér beinlínis kunnugt um, að hann gerði það ekki fyrir ekki neitt. Hann fékk borgun á hverjum mánuði fyrir það starf, sem náttúrlega er nauðsynlegt starf, en í hans munni heitir það bitlingur, og er því bezt ég orði það svo. Þá er ég búinn að telja bitlinga, sem þessi hv.þm. hafði samtímis, og þó ég satt að segja viti dálítið meira um hans bitlingaveiðar í tíð þeirrar ríkisstj., sem hann studdi, þá vil ég ekki vera að angra hann meira. Ætla ég þá að sleppa þeim bændaflokksmönnunum, sem hafa fengið hér svo herfilega útreið í kvöld, að ekki er á það bætandi. Af því þeir eru með hortugheit, er eðlilegt, að þeim sé lúskrað dálítið sjálfum með þeim vopnum, sem þeir eru að myndast við að nota. Hv. þm. V.-Sk. flutti hér einskonar fyrirlestur í dag. í honum var reyndar ekki neitt, sem ég þarf sérstaklega að svara, því mest af efninu var aðeins hugleiðingar, og það fáa, sem svaravert var, hefir hæstv. fjmrh, hrakið ofan í hv.þm. En mér þykir rétt að benda á, að þessi ræða var full af þeim dæmalausa þjóðrembingi, sem ekkert á skylt við sanna sjálfstæðisbaráttu. Ef maður ber þessa ræðu saman við þær ræður, sem þýzku blöðin flytja á hverjum degi eftir foringja nasista, þá er þar svo mikill skyldleiki á milli, að ef tekið væri úr ræðu hv.þm. V.-Sk. það, sem beinlínis er bundið við nafn Íslands, þá gæti enginn þekkt hana frá ráðum hinna þýzku nasista. Þessi hv.þm. er alltaf í einu orði að tala um kommúnista og stjórnarflokkana. Nú veit hann vel, svo framarlega að hann fylgist svo með í opinberum málum sem þingmannsskyldan leggur honum á herðar, að kommúnistaflokkurinn í þessu landi lætur ekkert tækifæri ónotað til þess að svívirða Alþfl., reynir að leggja allar hans till. út á versta veg og rægja hvert það mál, sem hann ber fram. Samt telur hv.þm. þetta einn og sama flokk, þessa flokka, sem berjast sín á milli hinni harðvítugustu baráttu, jafnharðvítugri baráttu og þeir berjast gegn Sjálfstfl. Þetta ætti hv.þm. að vita. En hann gengur framhjá því, af því hann hefir þýtt einhverja nasistaræðu og brugðið nafninu Ísland inn í á viðeigandi stöðum, til þess að villa mönnum sýn. Þessi þjóðrembingur hv.þm. á ekkert skylt við hið sanna sjálfstæði; hann á ekkert skylt við baráttuna fyrir því að reyna að skapa fólkinu sæmileg lífskjör og manna það, svo það geti tekið að sér það sjálfstæði, sem við vonum allir, að þjóðin geti tekið við á sínum tíma. Það er hið sanna sjálfstæði, en ekki sá nasistíski þjóðrembingur, sem kom fram í ræðu hv.þm. V.-Sk. í dag.

Gísli Sveinsson [óyfirl.]: Herra forseti! Ég tel rétt að eyða örfáum orðum að síðasta ræðumanni, sem er hinn rétti hæstv. forseti Sþ. Hann gat ekki setið á sér - ég vil ekki segja á strák sínum, af því hann skipar svo virðulegt embætti - að stiga niður úr sæti sínu til þess að hjálpa sínum flokki, og stjórnarflokkunum báðum, að eltast við allar þær ákúrur og þær virkilega veigamiklu ákærur, sem komið hafa fram frá stjórnarandstæðingum. Sérstaklega var hann aumur út af þeim orðum, sem ég let falla í fyrsta kafla ræðu minnar í dag, þar sem ég benti með nokkrum orðum á atburðinn 1. des. Sá atburður mun hv.þm. eins ferskur í minni eins og mér og hverjum öðrum. Af orðum hv. 4. landsk. mátti ráða það, sem ég gat um, en lagði ekki mikla áherzlu á, að stjórnarflokkarnir hefðu ekkert haft við þetta að athuga. Nú fékkst full staðfesting á því, að þeir hafa talið gott og gilt það, sem flutt var hér af svölum alþingishússins af hálfbróður þeirra í flokkslegu tilliti, sem þar talaði,og vilja áfellast þá, sem ekki kunnu við það. Annað var ekki í ræðu hv. 4. landsk. svaravert, enda hefi ég ekki tíma til að fara frekar út í það, sem hann sagði. Hann má kenna mig við hvaða þjóð sem hann vill, ég tala sem Íslendingur út frá íslenzku sjónarmiði og tel það eitt rétt, en ekki þann undirlægjuhátt gagnvart öðrum þjóðum, sem hefir lengi lifað í flokki þessa hv. foringja. Þá verð ég að víkja að þeim öðrum aths. við mál mitt, sem fram hafa komið upp á siðkastið. Þó skal ég geta þess að því er snertir afurðasölumálin, að ekkert hefir komið fram, sem getur talizt hrekja það, er ég sagði um þau mál, sem var í rauninni samandregið álit stjórnarandstæðinga, er þeir hafa haldið fram í þeim umr., sem farið hafa fram um þessi mál. Þegar hæstv.forsrh. svaraði þeim, sem deilt hafa á stj. fyrir að lækka mjólkurverðið hér í Rvík, komst hann svo að orði, að mjólkin hefði í raun og veru ekki lækkað, því 42 aura verðið áður en samsalan tók til starfa hefði aðeins verið á pappírnum; það hefði verið gefinn svo og svo mikill afsláttur. Skömmu seinna sagði sami ráðh., að dreifingarkostnaðurinn hefði verið 16 aurar hjá Mjólkurfél. Rvíkur. Þá hefir hann miðað við 42 aura verð, því útborgaðir voru 26 aurar fyrir lítra. Í þessu kemur fram mótsögn, sem maður er að vísu ekki óvanur við hjá þessum hæstv. ráðh., en ég bendi á þetta vegna þess, að að því leyti sem þetta er vísvitandi, er það sýnilega gert til þess að blekkja áheyrendurna, því menn vita, að Mjólkurfél. Rvíkur vann jafnan úr einhverju af mjólkinni, og hefir þá fengið lægra verð fyrir það. Þá var þessi hæstv. ráðh. að blása sig eitthvað upp hér fyrir hönd skjólstæðings sins, forstjóra raftækjaeinkasölunnar. var það þó ekki svo nauðsynlegt, því það, sem ég sagði um þennan mann, er að öllu leyti réttmætt, og má t. d. vitna til þess, að stjórnarblaðið, Alþýðublaðið, hafði um hann svæsnari ummæli, því ég byggði á staðreyndum, og veit ég þó ekki til, að hann hafi gert neitt til þess að hrinda af sér þeirri árás. Skal ég, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp nokkuð af því, sem Alþýðublaðið sagði 2. apríl síðastl. um þetta fyrirtæki, raftækjaeinkasöluna, og forstjóra hennar: „Sú ráðstöfun, að sameina raftækjaeinkasöluna og tóbakseinkasöluna undir einni forstjórn, er þegar mjög óheppileg. ... En auk þess að vera óheppileg verður þessi ráðstöfun að teljast mjög vítaverð, þar sem vitað er, að hinn nýskipaði forstjóri verður að semja við sjálfan sig um kaup á birgðum af þeim vörum, sem einkasalan á að verzla með. Þar við bætist, að hlutaðeigandi maður rekur einnig smásölu á raftækjum, og mun þar af leiðandi halda áfram að skipta við sjálfan sig, og hefir jafnvel heyrzt, að hann muni hafa í hyggju að gera það í stórum stíl. Er það og ekki ótrúlegt, þegar á það er litið, að hann hefir haft sömu aðferðir á sviði tóbaksverzlunarinnar hér í bænum“. Ég læt þetta nægja. Það er úr hæstv. stjórnarblaði, frá þeim, sem bezt ættu að þekkja þennan mann, því hann var flokksbróðir þeirra þangað til nýlega, og fékk hann hæfilegar kveðjur frá þeim, þegar hann fór, sem vitna um, hvert álit þeir höfðu á manninum. Annars er einkennilegt af hæstv. ráðh. að verja sig með því, að ekki megi nefna aðgerðir í einhverju máli af því, að utanþingsmaður sé við það riðinn. Vitanlega er óheyrt að halda slíku fram, ef það er meiningin, að ekki megi gagnrýna það, sem hæstv. stj. gerir, vegna þess að utanþingsmenn komi við það. Það er gefið, að við flestar aðgerðir, sem stj. lætur sér úr hendi fara, eru riðnir meira og mínna hinir og aðrir menn, sem ekki eiga setu á Alþingi. Þetta er aðeins til þess að skjóta sér undan réttmætum ákúrum, enda eru þeir ekki að hugsa um slíkt sjálfir, hæstv. ráðh. Ég veit ekki betur en hæstv.forsrh. réðist hér á utanþingsmann, Eyjólf Jóhannsson, og kallaði hann lygara, glæpamann o. s. frv. Sama gerði hv. 9. landsk. Það er vitað, að þessi maður getur ekki fremur borið hönd fyrir höfuð sér hér heldur en aðrir, sem ekki eiga sæti á þingi. Og síðast í kvöld henti það hæstv.forsrh. að blanda öðrum utanþingsmanni, Jóni í Dal, hvatskeytlega inn í umr.; veitti hann honum ákúrur, sem að vísu voru sumpart á litlum rökum byggðar og sumpart ósannaðar. Ég nefni þetta aðeins sem dæmi um, hvernig þessir menn fara sjálfir að því að deila á aðra. Þá skal ég víkja nokkrum orðum að hæstv. fjmrh. Hann þóttist ætla að svara því, er var mergurinn málsins í ræðu minni, þeirri, er hæstv. forseti kallaði þýzku ræðuna; veit ég ekki, hvort það er af því, að raftækjaeinkasalan sé í þeirra herbúðum talin þýzk, en nokkuð er það, að fullyrt er, að hún sé praktíseruð hér úti sem þýzk væri. því það er sannað, að raftækjaeinkasala ríkisins er öðrum þræði þetta firma, sem kallað er A. E. G., sem forstjórinn einmitt var riðinn við, og er máske ennþá, og fulltrúi hans við þetta starf líka. Fyrir þessu er hægt að leggja fram sannanir hvenær sem er, en ég ætla aðeins að henda á eitt atriði, sem er áberandi. Hér er verið að byggja sundhöll, eins og menn vita, sem er eign ríkisins. Samt leyfir raftækjaeinkasalan sér að koma því svo fyrir, að þessi stöfnun getur ekki fengið nokkuð dýran hlut, sem hún þarf að fá frá útlöndum, frá öðru firma en A. E. G., enda þó muni talsvert miklu, jafnvel einum þriðja, á verðinu. Það var sem sé þannig, að panta átti rafmótor fyrir sundhöllina. Leitað var upplýsinga hjá verzlunarhúsi hér og pöntun gerð, en áður en endanlega var gengið frá þessari verzlun var raftækjaeinkasalan komin á. Þurfti hún nú að koma hér til skjalanna og heimtaði, að tækið væri keypt frá A. E. G. Varð að gera það, þó miklu munaði á verðinn. Rafmótorinn mátti fá hjá því firma, sem upphaflega átti að skipta við og hefir beztu vörur, fyrir 330 ríkismörk, en af því taka varð hann hjá A. E. G. kostaði hann 480 ríkismork. Munaði þannig 150 ríkismörkum á þessum litla hlut. Þetta mun liggja skjallega fyrir, og þannig er með hvað eina. Hæstv. ráðh. heldur fram, að raftækjaeinkasalan leggi ekki meira á en lög heimila. En reynslan sýnir allt annað, og skal ég nefna nokkur dæmi. Sérstök tegund vartappa kostaði hér áður 6.95, en kostar frá einkasölunni 18 kr. stykkið, eða hafa með öðrum orðum hækkað um 158%. Önnur tegund vartappa var fáanleg fyrir 7.30, en er nú komin upp í 25 kr. stykkið. Þar er hækkunin 242%. Menn athugi það, að samkv. lögum mátti leggja á mest 75%. Þá var sömuleiðis vartappategund, sem kostaði 15.85, en kostar nú 43 kr. (hækkun 17%), og enn ein, sem kostaði áður 17.25, en nú 70 kr. Þar er hækkunin komin upp í 305%. Þá má benda á saumavélarlampa, sem áður kostaði 3.15 stykkið, en nú er kominn upp í 15 kr., það er 376% hækkun. Fyrir þessu er hægt að leggja fram fullnægjandi gögn hvenær sem er. Má merkilegt heita, ef hæstv. ráðh. vill bera fyrir sig fávizku í þessu efni. Sýnir hann sig þá fávísari heldur en fávizkan leyfir, ef hann lætur aðra segja sér, að ekki séu lögð á nema 75%, og hleypur svo eins og fífl með það inn í þingsalina. Svipað er að segja um verðhækkunina á bifreiðum. mér þykir leiðinlegt, ef hæstv. ráðh. hefir það eftir forstjóra viðtækjaverzlunarinnar, að bílar hafi ekki hækkað í verði, því ég þekki hann ekki að neinu illu og þykir því líklegra, að hér sé um að kenna fávizku og óskammfeilni hæstv. ráðh. Það er á allra vitorði, og er hægt að leggja það fram skjalfest, að bílar hafa hækkað í verði, ekki minna en 50%. Auk þess er það, sem verra er en þessi hækkun, að varan er að ýmsu leyti miklu verri en áður, svo fróðir menn telja jafnvel óforsvaranlegt að selja slíka hluti. Hvað verðhækkunina snertir, þá segja þeir, sem bezt þekkja til, þeir, sem fengust við þessa verzlun áður, að hún geti ekki verið að kenna markaðinum ytra. Þeir vita, að ef um nokkra verðhækkun er að ræða þar, þá er hún í hæsta lagi ekki nema 5%, eða eitthvað því um líkt. Ég hefi í kvöld fengið kvittanir frá þeim, sem bílasöluna höfðu áður, og einkasölunni, sem eiga við sömu tegund bíla. Samkv. þeim kostaði bili af þessari tegund áður en einkasalan komst á 3040 kr., en kostar nú 3700 kr. Það eru 6 til 7 hundruð, sem þarna munar, og þó átti þessi tegund bíla eiginlega að kosta 3850 kr. til Péturs og Páls, en af því í hlut átti firma, sem verzlar mikið og borgar kontant, þá fékk það þennan afslátt. Einnig er hægt að benda á fólksbílategund, sem kostaði áður 4400, en kostar nú ekki minna en 5600–5800 kr. Svona má lengi halda áfram að telja. Ég ætla að enda á því, af því tími minn er nú búinn, að geta aðeins um það, að hæstv. fjmrh. var að vandræðast yfir því, að þessi forstjóri hefði látið grátbæna sig til þess að taka að sér að vera fyrirmaður raftækjaeinkasölunnar. Ef svo hefir verið, er það einkennilegt, að ekki skyldi mega verða við þeim gagngerðu kröfum, sem fram komu um, að hann léti af forstöðu þessa fyrirtækis, þegar jafnvel stjórnarliðar töldu til þess ýmsar ástæður, að hann væri til þess starfa óhæfur. En nú bregður svo við, þegar gögn liggja fyrir, sem mótmæla stjórn þessa forstjóra á raftækjaeinkasölunni, að hann tekur það ráð að senda umsogn sína í stjórnarráðið, og nú mun hæstv. fjmrh. vera að yfirvega, hvort hann á að gefa hópum lausn í náð.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) [óyfirl.]: Herra forseti! Ég kemst ekki til að svara öllu, sem ég kysi að svara, á þeim taplega 15 mínútum, sem ég hefi ætlað mér að tala. Ég ætla að byrja á hæstv. síðasta ræðumanni. Hann minntist á raftækjasöluna. Til marks um hlutvendni hans er það, að hann nefnir sem dæmi um óeðlilegt samband einkasölunnar við AEG, að ákveðið hafi verið að kaupa af því firma vel dýrara verði en hún gat fengizt annarsstaðar. Það er gott, að þetta kemur fram, því að það upplýsir tvennt: óhlutvendni hv.þm. V.-Sk. og firru þeirra staðhæfinga hv.þm. V.-Húnv., að vanrækt hafi verið að halda viðskiptum vorum til Þýzkalands, til þess að tryggja bændum hinn þýzka markað fyrir afurðir sinnar. Þessi vel er einmitt keypt frá AEG, til þess að halda viðskiptunum til Þýzkalands, því að hitt tilboðið var ekki frá Þýzkalandi. Þetta flettir ofan af þeim báðum í senn, hv.þm. V.-Sk. og hv.þm. V.-Húnv. Þá hélt hv.þm. V.-Sk. því fram, að vörur einkasölunnar hefðu hækkað um allt að 375% í verði. Ég hefi nú ekki handbærar tölur um þetta, en ég verð þó að segja, að þetta er að ljúga of ólíklega. Annars verður látin fara fram athugun á þessu á sínum tíma. Þetta er álíka og ef einhver segði: Ég gat á þessum stað fengið vasahníf fyrir krónu, en annarsstaðar kostaði hann 20 krónur. Ætli ekki hafi verið einhver munur á hnífunum? Annars get ég upplýst það, að bifreiðar hafa ekki hækkað í verði í meðferð einkasölunnar. Mun forstjóri hennar síðar gera grein fyrir því. Þá var hv.þm. V.-Húnv. að klifa á því, að ég færi ekki rétt með viðvíkjandi greiðslunum til Guðbrands Magnússonar. En Ásgeir Ásgeirsson hefir upplýst það, að Guðbrandi hafi á sínum tíma verið lofað uppbót á fundi fjvn. Alþingis. hér gegnir sama máli og um þóknunina til hv.þm. Rang., Péturs Magnússonar, sem var ákveðin á fundi þeirra Magnúsar Guðmundssonar, fyrrv.dómsmrh., og Ásgeirs Ásgeirssonar. En nú vill hv.þm. láta líta svo út, sem Guðbrandur Magnússon hafi sjálfur ákveðið handa sér þessa 6 þús. kr. þóknun. Þá er aðalatriði þessara mála, greiðslujöfnuðurinn við útlönd og ummæli hv.þm. G.-K. í því sambandi. Það var reyndar rétt hjá þessum hv.þm., að aðalatriðið í fjármálum okkar er baráttan fyrir því að jafna viðskiptin við útlönd. En það er eftirtektarvert, hvernig hv.þm. tekur á málunum. Hann sér, hvernig allt þokast í áttina að þessu takmarki, eftir því sem tímar liða. við það fyllist hann og þeir stj.andstæðingar heift mikilli, af því að þeir geta ekki ráðizt á árangurinn, eins og hann liggur fyrir. Því eru tínd til ummæli, sem ég lét falla á þingi í fyrrahaust og í vor, og þau túlkuð sem fyrirheit um, að á árinu 1935 mundi nást fullur greiðslujöfnuður. En í þessu sambandi væri vert að athuga, hvort ekki hefði fallið hjá mér einhver ummæli um það, hve snemma þessu takmarki yrði náð og undir hvaða skilyrðum. Í orðakasti, sem ég átti við hv. 1. þm. Reykv. í Ed. í vor, sagði ég: „Ef þessar ráðstafanir, þessi auknu tók á gjaldeyris- og innflutningsmálum, verða að því gagni, sem stj. vonast eftir, þá býst hún við, að eftir að framkvæmt hefir verið eftir þessum reglum í eitt ár, þá verði komið langt áleiðis í því að láta þennan greiðslujöfnuð standast á“. Hér er sagt, að stj. vonist eftir greiðslujöfnuði í árslok 1935, ef allt gangi að óskum. Nú má spyrja: Hvers vegna öll þessi ef? Vegna þess, að enginn dauðlegur maður getur sagt fyrir um þessi efni. hér verður að miða allt við útflutningsvörurnar, en ekki þann raunverulega útflutning. sem orðið hefir á ákveðnu liðnu tímabili. Hv. þm. hefir farið um þetta mörgum orðum, en það er enn of snemmt fyrir hann að hlakka yfir 11 millj. kr. greiðsluhalla og 49 millj. kr. innflutningi. Hvorugt mun rætast, þegar málin verða gerð upp. Nú þegar hefir verið farinn fyrsti áfanginn á leiðinni að fullum greiðslujöfnuði, en það er raunar einungis byrjunin. Hvenær markinu verður náð, er ekki hægt að segja fyrir víst, því fylgja alltaf nokkur ef. Í tilefni af gaspri hv.þm. G.-K. um, að núv. stjórnarflokkum hefði svo herfilega mistekizt hlutverk sitt, að þeim beri að láta af völdum, vil ég segja þetta: Á meðan miðar í áttina, er ekki ástæða til þess fyrir stjórnarflokkana að leggja árar í bát. Ég vil vera stórorðari en ég hefi áður verið við þessar umr. Ég vil segja, að það gengi sjálfsmorði næst, ef þjóðin færi nú að fela Sjálfstfl. völdin í landinu, með tilliti til fortíðar hans, með tilliti til þess, að hann bar ábyrgð á því, að ekki var hægt að ná tökum á þessum málum 1934, og þess, að hann hefir alltaf barizt gegn því, að innflutningshöftunum yrði beitt. Þá er ég forviða á því, sem hv.þm. sagði um ríkissjóð. Nú er það orðið vítavert að dómi hans, að ríkissjóður er ekki mjög illa stæður fjárhagslega. Ég vil beina þeirra spurningu til hv. hlustenda, hvort þeir geti skilið, því hv.þm. sleppir sér svo, að hann ávítar stj. fyrir það, að fjárhagur ríkisins hefir batnað í hennar höndum. Það er af því, að hann skilur, að ef stj. tekst að bæta fjárhag þjóðarinnar, eyðist fylgi stjórnarflokkanna meira en með nokkru öðru móti. Þessi ótti gerir hv.þm. hamstola, og hann fer að tala eins og í óráði. Ég hefi ekki vikið mjög að Bændafl. við þessar umr., en ég verð þó að minnast á hann lítillega. Það er grátbroslegt, þegar hv. 10. landsk. og hv.þm. V.-Húnv. eru að belgja sig upp með því, að Bændafl. sé sjálfstæður flokkur, sem hafi gengið sjálfstæður til kosninga og geti komið fram sjálfstæður til beggja handa. Þetta er broslegt, ef það er borið saman við ummæli húsbænda þeirra í Sjálfstfl. Ólafur Thors sagði í gær, að Magnús Torfason hefði verið kosinn u þing til þess að vinna á móti stj. Sýnir þetta, að Sjálfstfl. hefir talið sér Bændafl. strax, áður en til þings kom og stj. var mynduð. Annað, sem sannar þetta, eru orð hv. 1. þm. Reykv., er hann sagði í Ed., hérna um daginn. Hann fullyrti, að það hefði munað mjóu, að Sjálfstæðismenn hefðu komizt í meiri hl. Það hefði ekki munað öðru en hlutkestinu í Skagafirði. Þeir hika því ekki við að fullyrða, að Sjálfstfl. myndi hafa tekið völdin, ef Bændafl. hefði fengið betri aðstöðu á þingi. Það er því léleg meðferð, sem þessi vinnuhjú sæta hjá Sjálfstfl. Það minnsta, sem búast hefði mátt við, var, að hann hefði leyft þeim að koma fram sem sjálfstæður flokkur. Það hefir verið talin sjálfsögð regla hvarvetna að láta húsdýr sæta góðri meðferð. En Sjálfstfl. hefir jafnvel brotið þessa reglu og með því gert þá gagnslitla fyrir sjálfan sig.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) [óyfirl.]: Af því að enginn hefir vikið að mér þannig, að ég þurfi að svara því sérstaklega, þá ætla ég að nota þessar mínútur til að gera hv. hlustendum grein fyrir því, hvernig fjárl. líta út. Þau sýna, hvernig ríkisstj. ætlar að mæta kreppunni. Gert er ráð fyrir, að fjárl. nemi ca. 15 millj. kr. og að tekjur og gjöld standist nokkurn veginn á. Af þessari upphæð er mikill hluti lögboðin gjöld til rekstrar ríkisbaskaparins. Mestar greiðslur frv. fara til verklegra framkvæmda og í styrki til atvinnuveganna. Í 16. gr. fjárl. er það talið, sem ætlazt er til, að lagt verði til verklegra framkvæmda. Nemur það um 2 millj. og 600 þús. kr. En gert er ráð fyrir, að hæft verði þar við, samkv. l. frá þessu þingi, 615 þús. kr. Það verður samtals 3 millj. og 215 þús. kr. Ekkert af þessu fé á að vera eyðslueyrir, heldur er því ríkisbúsins og til að styrkja þá flokka manna í landinu, sem verst eru stæðir. Stærstu upphæðirnar eru áætlaðar til styrktar landionaðinum og til atvinnubóta. Til atvinnubóta eru ætlaðar 500 þús. kr. Til Búnaðarbanka Íslands og Kreppulánasjóðs 500 þús. kr. Til iðnlánasjóðs 25 þús. kr. Til Búnaðarfélags Íslands 210 þús. kr. Til Skuldaskilasjóðs útvegsmanna 160 þús. kr. Til kartöfluræktar, frystihúsa og mjólkurbúa 100 þús. kr. Til Fiskifélagsins 80 þús. kr. Til byggingafélaga verkamanna í kaupstöðum 200 þús. kr. Þetta sýnir viðleitni stj. að styrkja atvinnuvegina, því að henni er það ljóst, að atvinnubótavinnan ein dugir ekki til. En með því að veita stuðning til atvinnuveganna og til nýsköpunar þeirra (eins og gert er með 200 þús. kr. styrknum til byggingar- og landnámssjóðs) eru gerðar þýðingarmiklar ráðstafanir til að vinna á móti atvinnuleysinu. Á 17. gr. er varið 1176 þús. kr. til almennrar styrktarstarfsemi. Þar af eru 800 þús. kr. ætlaðar til berklavarna. Þá eru samgöngumálin í 13. gr. Mest er áætlað til vegabóta, eða yfir 1200 þús. kr., en samkomulag hefir orðið um að hækka þetta upp í 11/2 millj. Til þessara mála er þannig áætla að verja 7320 þús. kr., eða nær helmingi af áætluðum gjöldum fjárl. vegna erfiðleika og rýrra tekjuvona fólksins, getur það opinbera ekki hagað sér sem óvaldir braskarar, að draga úr atvinnunni, þegar örðugleikarnir vaxa. Á slíkum tímum er einmitt þörf á auknum framlögum til verklegra framkvæmda, alþýðutrygginga, trygginga gegn slysum, sjúkdómum o. s. frv. Stjórnarflokkarnir líta svo á, að á þessum tímum megi ekki leggja hendur í skaut, heldur verði að nota alla möguleika sem bezt, með því að hjálpa atvinnurekstrinum og bæta þannig úr atvinnuleysinu.

Þorsteinn Briem [óyfirl.]: Hæstv. forsrh. var allmikið niðri fyrir síðast, er hann talaði, enda hefir hann víst þótzt standa sig vel. Hann byrjaði með því að hártoga það, sem ég sagði um í aurana. Hann hélt því fram í gær, að sölukostnaðurinn lækkaði úr 16 aur. niður í 9 aur., og að þar græddust í aur. Ég sagði frá því, að bændur hefðu hringt til mín og spurt, hvort ekki væri hægt að rukka hæstv. ráðh. um þessa 7 aura, sem gera alls ca. 350 þús. kr. Ég skýrði frá því, að þetta um 7 aurana væri ekkert annað en vitleysa, því að sölu- og dreifingarkostnaðurinn hefði verið kominn í 101/3 eyris, þegar samsalan byrjaði. Það væri því blekking að tala um 16 aura dreifingarkostnað. Hæstv. ráðh. ætlaði að slá sér upp á því að vitna í orð, sem ég hefði sagt, meðan ég var atvmrh., sem sé þau, að ég gleddist af því, að kjötverð í Englandi hefði hækkað það ár, miðað við árið áður. Ég skal nú lesa upp úr þingtíðindumtm, hvað ég sagði, með leyfi hæstv. forseta: „Og nú eru þau gleðitíðindi að segja, að verðið á freðkjötinu hefir hækkað töluvert frá því, sem var síðastl. ár. Mun mega gera ráð fyrir því með nokkurn veginn vissu, að freðkjötið, sem selt er til Englands, muni nú seljast fyrir 80 aur. kg.“ Þetta sagði ég, og ég spurðist fyrir um það, hvort n., sem bar fram till. þá, sem þar um ræðir, ætlaðist til þess, að greidd yrði uppbót á það kjöt, sem selt yrði til Englands, á þennan markað. Hún svarar þessu, ég svara aftur, og loks svarar Páll Hermannsson: „Ég vil fyrir hönd n. þakka hæstv.atvmrh. fyrir góðar undirtektir við málið. Ég bjóst alltaf við þeim, og ég tel, að þær hafi líka komið“. Ég hygg því, að ég hafi gefið n. öll þau svör, er hún hafi getað ætlazt til. Um þetta var líka rætt út af till. Jóns í Stóradal um að reynt yrði að skaffa bændum betra verð fyrir afurðirnar. Þá sagði ég: „Ég hygg, að engum blandist hugur um þá nauðsyn, að þetta sé athugað, eða geti fundizt eðlilegt, þó talað sé um, að rannsókn fari fram um það, hver áhrif sé tiltækilegt að reyna að hafa á verðlag landbúnaðarafurða, þegar allar horfur eru á, að annar aðalatvinnuvegur þjóðarinnar ætli að stöðvast fyrir það, að framleiðsluvörur hans seljast ekki með kostnaðarverði. Mál þetta er nauðsynjamál, og það af tveim ástæðum. Önnur er sú, að þær landbúnaðarvörur, sem hér eru framleiddar og seldar innanlands, eru nauðsynlegar fyrir þjóðarbúskapinn. Það myndi allmikið hallast greiðslujöfnuður vor við aðrar þjóðir, ef við ættum að kaupa af öðrum þjóðum allar þær landbúnaðarafurðir, sem notaðar eru í landinu af öðrum en framleiðendunum sjálfum. Í öðru lagi er á hitt að líta, að sjávarútvegurinn er ekki svo glæsilegur sem stendur a. m. k., að vænlegt ráð sé að ætla honum að taka við sveitafólkinu á mölina, ef atvinnugrein þess á við svo þröngan kost að búa, að búskapur þess getur ekki borið sig.“ Og svo segi ég: „Og meðan afurðaverðið er lægra en svo, að landbúnaðurinn geti greitt þeim, sem honum vinna, sæmilegt kaup fyrir strit sitt, þá getur enginn maður sagt, að verið sé að spenna bogann of hátt, þótt stefnt sé að því, að bóndinn fái framleiðslukostnaðinn endurgoldinn. - Þeir, sem telja sig vera sérstaklega fulltrúa neytendanna, geta ekki brugðið fulltrúum bænda um ósanngirni, þó að þeir orði slíkt. Miklu fremur er hér um sanngirnismál að ræða af hendi þeirrar stéttar, sem nú ber minnst úr býtum fyrir vinnu sína af öllum stéttum landsins.“ Menn geta svo dæmt um, hvort ég hefi þá talað öðruvísi en nú. Hv. þm. sagði, að meðan ég var ráðh., hafi ekki komið fram neinar kröfur fyrir landbúnaðinn. En mér er spurn: Hvenær komu fram meiri kröfur fyrir landbúnaðarins hönd en þá? Og hvenær hefir þeim kröfum verið betur fullnægt með framlögum af stj. hálfu en einmitt þá? Það komu fram kröfur um styrk til frystihúsa, og það er bezt að spyrja Sigurð Kristinsson, hvort þeim kröfum hafi verið sinnt á þá lund, að hann hafi verið ánægður. Til þeirra hluta var ákveðið að greiða úr ríkissjóði allt að hálfri milljón. Ég veit ekki betur en að samið hafi verið um þær greiðslur á þann hátt, sem Sigurður Kristinsson var ánægður með. Hann segir, að ég hafi ekkert gert fyrir leiguliðana í landinu. Hvenær komu fram l., sem hafa veitt ábúendum betri aðstöðu gagnvart landsdrottni heldur en l. 1933, sem ég undir bjó? Hann segir, að komið hafi fyrirskipun frá dómsmálaráðuneyti Magnúsar Guðmundssonar um það, að framkvæma ekki gömlu mjólkursöluögin. Það mun hafa verið gefin fyrirskipun um, að ekki ætti að taka menn fasta um hvítasunnuna. En af bréfum, sem dómsmálaráðuneytið skrifaði lögreglustjóra, sest, að hann átti að sjá um, að l. væri fylgt eins og öðrum l. Þá kom hann að því mikla máli, sem hann hélt, að hann hefði algerlega slegið mig fullu rothöggi. Hann hélt, að ég væri þar illa að mér, miklu verr en hann hefir vonað. Hvað hafði ég sagt í ræðu minni, þegar ég talaði um skyrsöluna ? Ég endurtók það, sem hann sagði í útvarpið í gærkvöld, að skyrsalan á þessu ári hefði verið 167000 kg. Ég sagði, að það mætti gera ráð fyrir því, að skyrsalan frá Mjólkurbúi Borgfirðinga og Hvanneyri og öllum þeim einstöku bændum, sem seldu skyr til bæjarins í stórum stíl, hefði verið nálægt því eins mikið og það skyr, sem mjólkurbú Mjólkurfélagsins seldi af skyri samtals. Ef svo væri, þá sýndi ég fram á, hversu mikið Skyrsalan hefði minnkað samkv. því. Nú skal ég játa, að ég hefi ekki skýrslur við hendina nema fyrir 3 ár, 1930, 1931 og 1932, og þær skýrslur sýna, að skyrsalan hefir alltaf farið vaxandi í bænum á hverju ári. T. d. var skyrsalan 1930 153502 kg. í Mjólkurbandalagi Suðurlands, en 1931 var hún vaxin upp í 185193 kg., og 1932 var hún vaxin upp í 216538 kg. Það getur verið, að hann rengi þetta, en ég rakti þetta nánar sundur og athugaði söluna í hverju búi, sem er í Mjólkurbandalagi Suðurlands. Mjólkurbú Flóamanna seldi 1930 80654 kg., 1931 seldi það 66238 kg., 1932 seldi það 76810 kg. Ölfusbúið seldi 1930 15 þús. rúmlega, 1931 seldi það 18 þús. kg. og 1932 á 18. þús. kg. Mjólkurbú Reykjavíkur seldi 1930 57 þús. kg. rúmlega, 1931 1000 þús. kg. rúmlega og 1932 122630 kg. Samlagningin á þessu sýnir, að mjólkurbúin í bandalaginu selja öll 1930 150 þús. kg. rúmlega, 1931 185 þús. kg. og 1932 216500 kg. Nú hafði ég sagt, að telja mætti líklegt, að mjólkurbú Borgfirðinga, Hvanneyri og allir þeir mörgu einstaklingar, sem seldu skyr utan við búin, sem vitanlega er ógrynni, seldu samtals ein, mikið og Mjólkurbandalagið hefir selt. Samkv. því er skyrsalan öll árið 1932 eftir þessu, sem ég hefi sagt, um 400000 kg. En hvað hefir þá samsalan selt, eftir að hún tók til starfa? Hæstv. ráðh. sagði í gærkvöld, að það hefði verið 167000 kg., en nú segir hann 180000 kg. Ég held, að menn geti því nokkurnveginn af þessu séð, hvort ég hefi farið með vísvitandi ósannindi, eða hvort ég hefi ekki haft nokkuð til míns máls, þegar ég benti á það, hversu ógurlega skyrsalan hefði minnkað. Ég hefi að vísu ekki fyrir framan mig skýrslur fyrir 1933, en það má gera ráð fyrir, eftir því hvað skyrsalan hefir alltaf farið vaxandi undanfarin ár, að 1933 hafi skyrsalan verið miklu meiri en skýrslan gerir ráð fyrir. Þarna er hægt að sjá, hversu mikið er hægt að hrekja af því, sem ég sagði. Hæstv. ráðh. getur ekki borið fyrir sig annað en þá einhverjar villandi skýrslur, sem eru álíka og skýrslur Páls Zóphóníassonar, þegar hann varð að éta ofan í sig hvorki meira né minna en 152 tonn af kjöti.

Jakob Möller [óyfirl.]: Ég verð að vera stuttorður, vegna þess hve lítinn tíma Sjálfstfl. á eftir, og formanni flokksins er ætlað nokkuð af þeim tíma. Hæstv. fjmrh. belgdi sig mjög út, þegar hann svaraði mér og sagði, að það sæti verst á mér af öllum sjálfstæðismönnum að álasa stj. fyrr og síðar fyrir óstjórnlegar skattpíningar, þar sem ég væri formaður Sálfstfl. í bæjarstj. Rvíkur, og það væri kunnugt, hvers gífurlega há gjöldin væru til bæjarins. Þau hefði vaxið frá 1929–1935 um 91%, úr 1929 þús. upp í 3185 þús. kr. Munurinn á gjaldahækkun Rvíkurbæjar og ríkissjóðs er aðallega sá, að gjaldahækkun ríkissjóðs kom aðallega, þegar fyrrv.ríkisstj. batt ríkissjóði þá bagga, sem hann er nú að sligast undir. En gjaldaaukning Rvíkurbæjar hefir aðallega orðið á kreppuárunum eftir 1930, þegar hann varð að mæta þeim örðugleikum, sem af kreppunni stöfuðu. Getuleysi ríkissjóðs nú stafar af þeim byrðum, sem lagður voru á ríkissjóðsjálkinn á veltiárunum. Þess vegna er það, hvað erfiðleikar ríkissjóðs eru miklir nú. Hinsvegar vil ég benda þessum fávísa ráðh. á það, að sá munur er á með ríkissjóð og bæjarsjóð, að bæjarsj. ræður ekki nálægt því að öllu lyti útgjöldum úr bæjarsjóði, því að stjórn og þing hefir aðstöðu til þess að auka útgjöld bæjarsjóðs. Ég hefi áður svarað þessum ásökunum hæstv. ráðh. því að hann hefir áður komið með þær. Get ég endurtekið það svar með því að segja frá því, hvaða útgjaldabálkar bæjarsjóðs hafa vaxið mest. Launagreiðslur hafa hækkað úr 80000 upp í 215000, um 135000 kr. Hvers vegna? Af því að bæjarstj. hefir ekki umráð yfir lögreglunni, heldur lögreglustjóri. Lögreglan hefir verið aukin samkv. hans kröfu. En lögreglustjóri hefir á hendi alla framkvæmd í þessu, og á bæjarsjóður þar allt undir hagsýni hvers, sem með mál þessi fer. Annar liðurinn er fátækraframfærslan. Sá liður hefir vaxið um 442000 kr. Þar er þess fyrst og fremst að gæta, að á þessum kreppuárum hefir bæjarsjóður ekki einu sinni orðið að standa undir sínum eigin útgjöldum, heldur líka fyrir sveitarfélög, sem hafa ekki getað staðið í skilum með framfærslu sinna þurfamanna. Sjúkrakostnaður hefir varið um 54000 kr. Fjórði liðurinn, atvinnubætur, voru engar 1929, en á fjárhagsáætlun þessi ár hefir orðið að taka 465000 kr. til þeirra þarfa, eða því sem næst eins mikið og ríkissjóður verður að leggja til atvinnubóta á öllu landinu. Þetta er líka afleiðing af kreppunni. Þá er barnafræðslan, sem stjórn og þing ráða. Sá liður hefir hækkað um 233000 kr., og það ætti hæstv. fjmrh. að vita, að barnafræðslan er starfrækt eftir l., en ekki samkv. samþykkt bæjarstjórnar. Þar við bætist gagnfræðaskóli, sem er líka starfræktur samkv. l. frá Alþingi, og byggingarsjóður verkamanna, sem er líka lagður á af löggjöfinni, samtals 97000 kr. Þetta er samtals 1426000 kr. Þar við bætist innlimun Skildinganess, sem er framkvæmd eftir lagaboði frá Alþingi og kostar bæinn um 90000 kr., og loks kaup á landi við Skerjafjörð, sem öll bæjarstjórnin er sammála um. Þarna er þá gerð grein fyrir allri þeirri hækkun, sem orðið hefir á undanförnum árum og hæstv. ráðh. talaði um. Hæstv. ráðh. sagði, að þau laun, sem bærinn greiddi, væru hærri en þau laun, sem ríkisjóður greiddi. Það er rétt, að á pappírnum greiðir bæjarsjóður hærra en ríkissjóður. En lögmælt laun hjá ríkissjóði er allt annað en það, sem hann borgar. Hæstv. ráðh. talaði um, að borgarstjóri hefði 17000 kr. í laun, en þau eru 16800. En einn embættismaður hjá ríkinu hefir 9000 kr. í lögmælt laun og 8000 að auki. Hæstv. ráðh. segir, að borgarritari hafi 9000 kr. laun. En einn fulltrúi hjá ríkinu hefir í laun 6000 kr., en á rúmlega hálfu ári hefir hann fengið önnur 6000, eða samtals 12000 kr. Hæstv. ráðh. talaði líka um laun rafmagnsstjóra og hafnarstjóra. Það er rétt, þeir hafa mikil laun, en tilsvarandi launagreiðslur er hægt að finna hjá opinberum starfsmönnum, t. d. ákvað fyrrv. stj. laun búnaðarbankastjóranna, og það var ekki stj., sem sat 1933, sem gerði það, heldur var það stj., sem sat 1930. sem ákvað þau laun, og þau eru sambærileg við þau laun, sem þessir tveir menn hafa hjá þessum tveimur fyrirtækjum. Þessi belgingur ætti því að fara úr hæstv. ráðh. út af samanburðinum. Ég get ekki stillt mig um að vekja athygli hv. 4. landsk. á því, þegar hann var að reyna að réttlæta stjórnarflokkana með því, að þeir hefðu lækkað nauðsynjavörutollinn í fyrra - bann nefndi kaffi- og sykurtoll -, ég vil minna hann á það, að hækkunin á kaffitollinum var unnin upp með hækkun á kaffibætistollinum, og samtímis var stórkostlega hækkaður munaðarvörutollur og tollur á vörum, sem eru almennar nauðsynjavörur og koma því eins niður á gjaldgetu almennings í landinu eins og sykurtollurinn. Ég skal svo ekki eyða meiri tíma að þessu sinni, vegna þess að hv. formanni flokksins er ætlað það, sem eftir er.

Hannes Jónsson [óyfirl.]: Herra forseti! Ég hefi aðeins örstuttan tíma til þess að svara því, sem að mér hefir verið beint, sökum þess að hv. 10. landsk. þarf að svara ýmsu, sem að honum hefir verið vikið. Það, sem ég vil gera að umtalsefni, er sú staðhæfing hæstv. fjmrh., að ég hafi farið með rangt mál, þegar ég talaði um 6000 kr. greiðsluna til Guðbrands Magnússonar. Það stendur óraskað, að sá, sem átti að úrskurða þetta í stjórnarráðinu, Magnús Guðmundsson, neitaði með öllu að greiða þessa upphæð úr ríkissjóði  Greiðslan til Péturs Magnússonar, 30 þús. kr., er greiðsla fyrir málafærslu; það voru 3 þús. mál, eða 10 krónur fyrir hvert mál. Um þessa 6000 kr. greiðslu til Guðbrands Magnússonar vil ég þá spyrja um það, hvort það eigi að vera verðlaun til þessa manns fyrir að hafa stjórnað málum þessa fyrirtækis þannig, að hann fékk 3000 málsóknir á hálsinn fyrir tilvikið. Annars vil ég segja það, að þessari stóru upphæð til Péturs Magnússonar er kannske ekki svo illa varið, fyrst hann vann þessi mál, því að ef svo illa hefði tekizt til, að öll málin hefðu fallið á einkasöluna, hefði það kostað ríkið millj. kr., og fyrir þetta á að verðlauna með 6000 kr. Þá vill þessi sami hæstv. ráðh. telja ummæli form. Sjálfstfl. beina sönnun þess, að Bændafl. væri runninn inn í Sjálfstfl. En það, sem sannar, að Framsfl. er runninn inn í sósíalistaflokkinn, er ekki það, sem sósíalistar hafa sagt, heldur það, sem báðir flokkarnir hafa gert. Þar eru það verkin, sem sanna, hvernig hefir farið fyrir þessum tveimur flokkum. Þá var þessi sami hæstv. ráðh. að tala um húsdýr. Bændafl. væri húsdýr íhaldsins. Það eru þá þessir á 4. þús. kjósendur Bændafl. sem hæstv. ráðh. kallar því nafni.

Nei, það eru bara þið tveir

. Þetta er lítilsvirðing á þá bændur landsins, sem ekki vilja beygja sig fyrir þessum herrum, sem eru að reyna að svíkja bændur undir sósíalista í landinu, þeir, sem hafa útsendara í landinu til þess að svíkja bændur úr samtökum bændanna í hendur sósíalista. Ég þykist svo hafa svarað þessum hæstv. ráðh. nægilega og þarf þar engu við að bæta. Ætla ég svo að láta minni ræðu lokið, þó að ýmislegt sé fleira, sem ástæða væri til að athuga, vegna þess að ég vil leifa af tímanum til hv. 10. landsk. - Segi ég svo góða nótt.

Þorsteinn Briem [óyfirl.]: Mig undraði nú stórlega einurð hæstv.forsrh. Þegar ég er búinn að lesa skýrslurnar alveg svo nákvæmlega ár fyrir ar, þá ber hann þetta niður aftur og segir, að ég hafi farið með visvitandi ósannindi, þegar ég sagði, að hann hefði sagt í gærkvöldi, að selt hefði verið 167000 kg. af skyri, en áður sagði eg, að eftir nýjum upplýsingum, sem ráðh. hefði fengið, hefði hann sagt, að það væru 180000 kg. Þetta er nákvæmlega eins og hann sagði, og ég var nákvæmlega búinn sjálfur að segja það sama eins og hann sagði nú sjálfur sem visvítandi ósannindi. Ég get ekki skilið, hvaða heili það er, sem heldur þessu fram.  Hæstv. forsrh. heldur því fram, að Borgfirðingar hafi selt minna í fyrra en Mjólkurbandalag Suðurlands. En ég tók fram, að svo er alls ekki. 

Þetta er meiri skyrhræringurinn hjá hv.þm.

. Það er undarlegt að þurfa að vera að eltast við þessar rangfærslur, - og svo þykist hann vera að elta flóttann. Þetta er hinn herfilegasti flótti hjá hæstv. ráðh. sjálfum. Ég nenni ekki að vera að eltast meira við þetta, því það er svo margt, sem ég þarf að svara. Það er margt, sem ég spurði hæstv.ríkisstj. og hún hefir ekki þorað að svara. því hefir ekki verið svarað, hvers vegna brennivín og tóbak er flutt ótakmarkað inn í landið, meðan ekki er veitt innflutningsleyfi fyrir þakjárni á hlöðu bóndans, eða fyrir netum sjómannsins. Þeir hafa ekki reynt að verja einræðisgerðir sínar, mér liggur við að segja fasisma, sem hefir lýst sér í ýmsum aðgerðum þeirra. Þeir hafa ekki reynt að verju þessar ásakanir og margar fleiri. Það er líka dálítið undarlegt, að þegar stjórnarflokkarnir gerðu með sér samninga og lögðu til grundvallar 4 ára áætlunina, þá felldu þeir niður eina greinina, sem hljóðaði um að veita embætti hlutdrægnislaust, enda mun það hafa komið sér betur, því algerlega hefir verið breytt á móti þessu ákvæði. Þá hefir Framsfl. ekki tímt að sjá af 1/40 - einum fertugasta - hluta af skottunum, sem lagðir voru á af síðasta Alþ. til bændastéttarinnar. Þeir hafa ekki sinnt mínum till., þó ég greiddi atkv. með sumum hinum nýju sköttum á síðasta þingi. Þeir vildu ekki auka styrkinn til jarðræktar né garðræktar, ekki til hlöðubygginga til að varðveita heyin, ekki til safnþróa til að spara áburðarkaup. Bændafl. hefir einn allra barist fyrir þessum og öðrum framkvæmdum og hefir stutt fastlega þær till., sem fram hafa komið til bóta fyrir landbúnaðinn. Hitt var ekki nema hártogun hjá hæstv. ráðh. áðan, að afurðasölulögin hefðu ekki náð fram að ganga nema með samþykki sósíalista. Hann getur ekki neitað því, að þau hefðu gengið fram, þó sósíalistar hefðu verið á móti þeim, vegna þess að þau höfðu fylgi allra annara flokka þingsins. Hann getur ekki neitað því af þessum orsökum, að það var óþarft að kaupa sósíalistana til að koma þessum málum fram. Hann gat ekki hrakið eitt einasta orð af því, sem ég sagði um skyrsöluna; hann veit líka og viðurkenndi, að hún hefði verið í ólagi síðan í fyrravetur. Fyrrv. ríkisstj. lækkaði vesti af lánum bænda úr 7%, sem þeir voru af ýmsum lánum, og niður í 41/2%, af fasteignaveðslánum. Þetta hefir núv. ríkisstj. hækkað aftur í 5%, vexti. Þeir eru ekkert hræddir, sænskir og norskir bændur, við að eiga alla fulltrúana í sínum afurðasölunefndum, og það er af því, að þeir hafa ekki leyst þessi mál í sambandi við sósíalista. Þeir gengu alveg framhjá að ræða ýms atriði, sem varða bændurna miklu. Hæstv. ráðh. játaði, að margt hefði farið aflaga t. d. í framkæmd mjólkurl. Hann gat ekki hrakið neitt af því, sem ég heit fram, t. d. að lækkun á mjólkurverðinu, sem skellt var á í byrjun, hefir numið á 4. hundr. kr. fyrir meðalbónda. Hann gat ekki hrakið þetta, né heldur að með því að hafna tilboði frá bökurunum muni verða nálægt því annað eins tap hjá meðalbónda og þetta. Hann hefir ekki hrakið neitt af því, sem ég sagði um sölu- og dreifingarkostnað mjólkurinnar. Hún er seld á 38 aura lítrinn. gerilsneiðingin er 3 aurar á lítra, verðjöfnunargjaldið 3 aurar, og sölu- og dreifingarkostnaðurinn 6 aurar á lítra. Þetta verða 12 aurar, og getur hver reikna, að 12 frá 38 verða 26, sem er þá það. sem að nafninu til er greitt til bændanna í Mosfellssveitinni, þ. e. a. s. fyrir þann hluta mjólkurinnar, sem ekki er notaður í vinnslu, en það er ekki svo lítill hluti. Þannig er allt hrakið, sem hann var að reyna að bera í bætifláka fyrir. Það var ekki svo lítið ævintýri, sem núv. stj. flokkar ætluðu að stofna til með samvinnu þeirri, sem byggð var á 4 ára áætlun Alþfl. Það átti að útrýma atvinnuleysinu, setja fullt fjör í atvinnuvegina og allt eftir þessu. En hvað hefir svo verið gert? Atvinnuleysið er a. m. k. ekki minna en það var áður, og aldrei hefir verið minna fjör í atvinnuvegum landsins. Ævintýrið tók því fljótt enda, og ég vona, að þetta stjórnarfar, sem núv. ríkisstjórn viðhefir, taki líka skjótan enda, þ. e. a. s. að hennar lífdagar verði sem fæstir. - Að lokum býð ég svo öllum landsins börnum góða nótt og óska þeim alls hins bezta, hvort sem þeir búa í sveit eða við sjó, og þó ekki siður þeim, sem í sveitunum búa.

Ólafur Thors Þm. S.-Þ. svara ég að sjálfsögðu litlu, því þeim fækkar stöðugt, sem taka hann alvarlega. Að því leyti sem þessi maður beindi vanstilltum orðum til mín, var viðkvæðið þetta: Ólafur Thors, nei, ekki Ólafur Thors, en hans nánustu hafa o. s. frv. Ég get ekki rakið ættartölu þessa hv.þm. og þekki ekki hans nánustu, enda sé ég ekki, að gagnrýni á ættingjum þingmanna skipti verulegu máli í þjóðmálunum. En annars voru mínir nánustu, a. m. k. að því er snerti Gismondisamningana, sem þm. hneykslaðist mest út af, nokkuð margir, þ. a. m. Helgi Guðmundsson bankastjóri, sem fast stóð að þeim samningum. Og hitt þykir náttúrlega ekki tíðindi, þó að launakjör minna nánustu séu meira en helmingi lægri en hann sagði. En hvað heldur þessi maður, að hægt sé að bjóða þjóðinni? Sjálfur er hann nýkominn úr 5 mánaða lúxusflakki a lúxusbíl milli stórborga álfunnar, frá lúxushóteli til lúxushótels. Og nú er hann byrjaður að níða aðra menn. sem vinna frá morgni til kvölds allan ársins hring. fyrir að hafa viðlíka árslaun og hann sjálfur eyðir í lúxusflakk á fám mánuðum. Sannast sagna verkar þetta á mig á svipaðan hátt og þegar hann nýverið brigslaði mér um, að ég væri eitthvað geggjaður. Hv. þm. lauk rugli sínu með að segja: „Það er stutt mynd, sem ég get sýnt þjóðinni, - en segir þó nokkuð.“ Þetta er satt. Myndin var stutt og ljót, - mynd af myrkri sál, - mynd af honum sjálfum. Ræða hv.atvmrh. lá alveg utan við mín ummæli, og ráðh. greip nú til þess, sem hann er ekki vanur að gera, svo að mjög sé áberandi, - hann sneri út úr og svaraði út í hött. Þegar ég bendi á, að ekki sé hægt að bæta úr atvinnuleysinu með því að auka saltfiskveiðar meðan saltfiskurinn sé óseljanlegur, svarar ráðh. með því að sanna það, sem ég áður hefi margsýnt, að þegar í stað og markaðirnir opnast, verða Íslendingar að hefjast kröftuglega handa um að endurnýja flotann, og læzt með því vera að afsanna mitt mál. Þegar ég ræðst á ráðh. og sýni og sanna, að stj. sé búin að drepa niður framtak einstaklingsins, - þegar ég sanna, að þær framkvæmdir, sem ríkið í vankunnáttu og vanmætti er að basla við, séu ekki virði þeirra klyfja, sem fyrir þær eiga á almenning að leggjast, vegna þess að þessir nýju skattar draga úr stórhug þjóðarinnar til þess að ryðja nýjar brautir, - þegar ég krefst þess, að þjóðin fái að vera í friði fyrir stjórnarvöldunum um atvinnureksturinn, jafnt þann, sem til þessa hefir staðið undir þörf þjóðarinnar, sem hin nauðsynlegu nýmæli, þá segir ráðh., að ég krossi mig á brjósti og vilji ekkert gera, af því að ég vil, að það sé þjóðin sjálf, sem gerir allt, en ekki ríkisstjórnin. Hv. ráðh. er talinn meðal hinna prúðari manna í liði stjórnarinnar, og hafa blóð okkar sjálfstæðismanna haldið því á lofti. En ég verð að játa, að þessi hv. ráðh. verður erfiður andstæðingur, ef hann notar þetta skjól til að snúa út úr, rangfæra og blekkja, eins og hann nú hefir gert. Ég kem þá að aðaldeilunni um greiðslujöfnuð. Hv. fjmrh. sagði, að ég hefði túlkað rangt ummæli hans. Ég las orðrétt. Ég túlkaði ekkert. Ég Iét áheyrendur dæma, en ef íslenzk orð þýða sama í hans munni og annara, þá er alveg tvímælalaust, að hann lofaði að tryggja greiðslujöfnuð. enda þótt útflutningurinn yrði aðeins 40 millj. og innflutningurinn því þyrfti að vera 32 millj. Nú er grobbið horfið. Nú vill Eysteinn Jónsson látast aðeins hafa sagt, að hann hefði aðeins vonað, að langt yrði komizt um greiðslujöfnuð um áramót, og þó með ýmsum efnum, þ. e. a. s. hvort útflutningurinn stæðist áætlun. Ég skal gera ráðh. til geðs að láta sem ég trúi honum. Hann hafi aðeins sagt þetta. En er þá langt komið að greiðslujöfnuði? Það er svo langt komið, að það hefir aldrei verið fjær, því það vantar 11 millj. á greiðslujöfnuð á þessu ári. Og eru það þá ef-in, sem brugðizt hafa? Nei, ráðh. gerði ráð fyrir aðeins 40 millj. króna útflutningi, - en fékk 46. Ráðh. sagði, að ég hefði krafizt að ríkisstj. segði af sér út af þessu. Nei. ég krafðist, að hann færi sjálfur, og hann getur ekkert bjargað sér með að reyna að hanga á hinum, þeir eiga nóg með sig. Þessum útvarpsumr. er nú að verða lokið. Við sjálfstæðismenn höfum nú enn á ný reynt að opna augu þjóðarinnar og birta henni útsýn yfir ástand og horfur atvinnu- og fjármálalífsins. við höfum sannað, að hér er allt að komast á kaf í skuldafenið, jafnt einstaklingar sem ríki. Við höfum sannað, að búið er að brjóta niður dug og framtak einstaklinganna, að atvinnuleysið fer vaxandi og horfur eru á, að eymd og sultur verði nærgöngul. Við höfum sannað, að allt er þetta ávöxtur annarsvegar af óhófseyslu valdhafanna á undanförnum árum, og hinsvegar af illu hugarfari þeirra í garð atvinnulífsins, og við höfum sannað, að ríkisstj., sem nú fer með völdin, sér engin ráð til þess að rétta þetta við, annað en það, að hlaða niður sköttum á þá, sem eru að sligast undan gömlu skottunum. Með skýrum og ótvíræðum rökum höfum við fært sönnur á það, að þær spár, sem við á undanförnum árum höfum í frammi haft og kallaðar hafa verið hrakspár, hafa reynzt sannar, og að nú er svo komið, að rústirnar blasa beint við. Og við þetta er í sjálfu sér engu að bæta, því þeir menn, sem enn ekki sjá þetta, þeir eru blindir og sjá það aldrei, fyrr en þeir þreifa á naglaförunum, þ. e. a. s. kenna sultarins. Og við þá þýðir náttúrlega ekkert að ræða, en við hina, við alla hugsandi og velviljaða menn í öllum flokkum, vil ég segja það, að ég hygg, að tíðindi séu í vændum. Til þess benda svívirðingar þær, sem stjórnarblöðin flytja nú daglega hvort í annars garð. Til þess bendir frv. sósíalista um aukna togaraútgerð í því skyni að aflétta atvinnuleysi, enda þótt vitað se, að saltfiskurinn er óseljanlegur, og til þess benda mörg önnur svipuð mál sósíalista. Og til þess bendir, að Framsfl. er nú síðustu dagana að herða róðurinn, og vekur það nátturlega undrun og jafnvel bros, þegar flokkur ráðh., sem varð að undirskrifa hina auðmýkjandi skuldbindingu gegn erlendum lánardrottni um að freista þess ekki einu sinni að fá nein lán, skuli nú keppast við að flytja frumvörp um nýjar framkvæmdir, sem kosta eiga milljónir og greiðast með lántökum. Allt þetta og margt fleira bendir til þess, að kosningar muni vera í vændum. mér er að vísu ljóst, að stjórnarliðið hugsar sér að sitja meðan sætt er, en hitt hygg ég sé rétt, að þegar rústirnar blasa svo berlega við, að ekkert er um að villast, þá muni þeir ætla sér að skilja, kenna hvorir öðrum um ófarirnar og leggja til nýrra kosninga. Ég verð nú að vísu að játa það, að mér fer eins og sjálfsagt svo mörgum öðrum, að ég finn hjá mér nokkra tilhneigingu til að krefjast þess, að þeir menn, sem lagt hafa allt í rústir fari með völdin meðan verið er að súpa seyðið af verkum þeirra. Mér finnst réttlátt, að þeir, sem brotizt hafa til valda með því að gera kröfur til annara, hærri og meiri en undir verður risið, þeir, sem með þessu framferði hafa drepið niður atvinnulíf landsins, en lyft sjálfum sér í öndvegi, að þeir sjái nú þjóðinni, hvernig leysa megi örðugleikana, hvernig fullnægja eigi krofunum, sem þeir sjálfir hafa kennt fólkinu að gera, hvernig alþýðunni farnaðist þegar bölvaðir burgeisarnir eru að þrotum komnir, hvernig eigi t. d. að reka útgerðina fyrir verkalýðinn, en ekki eigendurna, í því skyni að sjómenn fái góða atvinnu, án hliðsjónar til afkomu eigendanna o. fl. o. fl. Mer finnst réttlátt, að valdhafarnir leysi allar þessar gátur og sýni þar með, hvort þeirra fyrri boðskapur var sannur og réttur, og traustið, sem lyfti þeim til valda, var verðskuldað, eða hvort fólkið sá þá í hillingum tylliloforðanna, - hvort það verður farsæld og blessun, sem marka valdaferil þeirra, eða fátækt, eymd og bölvun. Ég veit, að á þessa leið hugsa margir flokksbræður mínir, og það er eðlilegt, m. a. af því, að þeir líta svo á, að með öllu sé vonlaust um viðreisn, fyrr en þjóðin er búin að fá raunhæfa þekkingu á afrekum valdhafanna. Hinsvegar mun margur mala, að þegar Héðinn Valdimarsson er farinn að krefjast þess, að skipin hætti veiðum, meðan fiskur er um allan sjó, og þegar Jónas Jónsson er farinn að tala um að spara, þá muni óhætt að treysta því, að fólkið hefir fengið sinn lærdóm, sé búið að sjá og þreifa á naglaförunum, og þá mun margur telja, að kallið og skyldan sé komin að Sjálfstfl. Ég viðurkenni fúslega, að það væri fásinna af Sjálfstfl. að telja sig sjá örugga leið til að leiða þjóðina út úr þeim ógöngum, sem stjórnarliðið hefir fært hana í, og mér er fullkomlega ljóst, að það er allt í óvissu, hvort nokkur mennskur máttur megnar að bæta fyrir það, sem orðið er, svo þjóðin biði þessa ekki varanlegt tjón. En samt sem áður er flokkur eins og Sjálfstfl. skyldugur til að minnast hins, að það er aldrei með vissu hægt að segja, hverju góðu má til leiðar koma, ef allir beztu menn þjóðarinnar leggja saman vitsmuni sína og þekkingu. í þeim einlæga ásetningi að láta gott af sér leiða, og Sjálfstfl. mun þess vegna aldrei víkjast undan þeirri skyldu að taka á sig þunga örðugleikanna og ábyrgðarinnar og reyna að lyfta þeirri byrði, sem aðrir hafa lagt á þjóðina, en reyndust sjálfir ekki megnugir að bera. Fari það því svo, að kosningar verði bráðlega, og það tel ég líklegt, og fari það svo, að Sjálfstfl. verði þess var, að mikill þorri þjóðarinnar stendur að baki honum, einnig margir þeirra, sem áður hafa treyst andstæðingum okkar, þá mun flokkurinn finna til síns eigin máttar og þess afls, sem að baki honum stendur, og hiklaust taka upp baráttuna við sérhvern örðugleika, í þeirri von og vissu, að meðvitundin um það, að nú sé barizt fyrir lífi og frelsi þjóðarinnar, auki honum ásmegin og efli svo krafta hans, að grettistökin verði viðráðanleg. Þess vegna, góðir sjálfstæðismenn, og þið aðrir, sem þreyttir eruð á sviknum loforðum, sligaðir af skottunum og skelkaðir við skuldirnar, verið viðbúnir, því ófriður er í aðsigi. Búið ykkur undir bardagann, því barizt verður um frelsi þjóðarinnar.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) [óyfirl.]: Ég býst við, að áheyrendum bæði utan þings og innan hafi verið ákaflega mikill léttir að ræðu hv.þm. G.-K., þar sem hann lýsir því yfir, að Sjálfstfl. mundi helzt ekki vilja taka við völdum, þó að nú færu fram nýjar kosningar, og þeir fengju til þess kjósendafylgi, en þó myndu þeir e. t. v. gera það fyrir föðurlandið í þetta sinn. Er því mjög að heyra, sem þeir óttist nú nýjar kosningar. Annað var ekki í þessari ræðu, sem skipti miklu máli, nema sú krafa Sjálfstfl. til ríkisstj. að hún væri nú ekki að þessu brölti, heldur léti þjóðina í friði, væri ekki að leggja á nýja skatta, ekki skapa nýja löggjöf um alþýðutryggingar eða nýbýli og samvinnubyggðir. Ég hygg, að þetta sé þungamiðjan í ræðu þessa hv.þm., og enda í umr. öllum, því hér hefir lítið verið á ríkisstj. deilt fyrir framkvæmdir hennar. Ég verð því að vera ánægður með þessar umr. og skoða sem við höfum farið svo vel með, að ekki sé margt um að kvarta. En það er viðhorfið gagnvart því, hvernig eigi að mæta vandræðunum, sem er þungamiðja málsins. Þeim á að mæta með því, að dómi hv.þm. G.-K., að láta þjóðina í friði. Hann sagði, að við hefðum verið að steypa þjóðinni í ógæfu síðustu ár. En ég vil spyrja hv.þm. og minna hann á, hvernig var 1933, þegar flokksbróðir hans, hv. 1. þm. Skagf. (MG) átti sæti í stj., og annað sætið var skipað sama sem flokksmanni hans, hv. 10. landsk. (ÞBr). Hver varð útkoman þá? Þá varð greiðsluhalli við útlönd 11 millj. og tekjuhalli fjárlaga 2,5 millj. kr. En það er fullvist, þó að ekki verði jöfnuður á í ár, verður útkoman ekkert svipað því svo ill sem þá, og verður því ekki móti mælt, að færð hefir verið til stórlegra bóta. Þetta er það, sem hv.þm. G.-K. líkar illa; hann vill ekki láta stuðla að því að ná jöfnuði, hann vill láta þjóðina vera í friði fyrir slíku brölti. Alþfl. lítur hinsvegar á það sem stórt nauðsynjamál að ná jöfnuði bæði á fjárl. og í viðskiptum við útlönd. Hann vill skapa meiri atvinnu fyrir atvinnuleysingjana, en hv.þm. G.-K. (ÓTh) vill láta þá vera í friði og krefst þess, að ríkisstj. láti þá ganga atvinnulausa í friði. Hann krefst þess, að þjóðin sé í friði, án þess að mönnum séu sköpuð tækifæri til að hamast við framleiðslustörf, að hún sé látin í friði fyrir leitun og sköpun nýrra markaða, að ekki sé verið að styðja innlendan iðnað, ekki sé jafnaður greiðslureikningur við útlönd, ekki sé verið að koma upp nýbýlum, eða tryggingum, hvorki séu tryggðir sjúklingar eða gamalmenni, örkumla menn eða atvinnulausir. Öll þessu er hann og hans flokkur á móti. Þeir krefjast, að atvinnuleysingjarnir fái að ganga atvinnulausir í friði, sjúklingarnir deyja drottni sínum án allrar hjálpar í friði, - það sé ekki verið að basla við að tryggja þeim læknishjálp eða hjúkrun. Þeir krefjast þess, að gömlu skipin séu látin í friði, að Kveldúlfur sé látinn í friði um fisksöluna, bændurnir sé látir í friði fyrir nýbýlabyggingum, þeir þurfi ekki styrk til að framleiða kartöflur eða frysta kjöt eða rækta jörð sína. Nei, þessi hv.þm. vill lofa þjóðinni að vera í friði fyrir slíkum framkæmdum; það sé ekki verið að athuga um innlenda áburðarvinnslu, bara lofa bændunum að kaupa útlendan áburð í friði; það sé ekki verið að fikta við rannsóknir um sementsgerð, heldur fái allir að kaupa erlent byggingarefni í friði, eins og verið hefir. Ekkert nýtt, engar framkvæmdir, heldur lofa þjóðinni að vera í friði fyrir slíkum ófögnuði. Það er kjörorð þessa flokks og foringja hans, að halda höndum í skauti sér og láta reka á reiðanum. Þeir vilja fá að vera í samskonar friði eins og stór fjáröflunarmaður, sem sér gjaldþrotið framundan, en gefst upp, leggur árar í bát og stefnir beint til gjaldþrotsins. Þeir vilja fá að vera í friði ! Stjórnarflokkarnir líta öðruvísi á þetta. Þeir játa það, að útlitið sé ískyggilegt og miklir örðugleikar framundan. En þeir telja, að það sé þess vegna skylda að beita kröftum þjóðarinnar og berjast til þrautar á meðan kraftarnir endast, en liggja ekki í friði og spenna sultarólina sem fastast. Ég get verið mjög ánægður með allar þessar umr. Mér þykir mjög vænt um, að meginatriðin hafa skýrzt svo sem hér hefir orðið. Ég vildi óska þess, að þeir hlustendur, sem fylgzt hafa með þessum umr., athuguðu það í næði og legðu dóm sinn á það, hvor stefnan sé heillavænlegri fyrir þjóðina, sú, að láta þjóðina vera í friði, eins og hv.þm. G.-K. vill vera láta, að ekki sé verið með þetta ótætis umbótabrölt á þessum erfiðu tímum, að ekki sé verið að hjálpa aðþrengdum atvinnuvegum landsmanna, heldur séu þeir látnir í friði, - eða hin stefnan, að berjast til þrautar og taka með karlmennsku á móti örðugleikunum og reyna að vinna sigur á þeim. Ég skýt því til áheyrendanna að dæma um það, hvor þessara stefna sé heillavænlegri fyrir land og lýð. Ég er ekki hræddur við að ganga til nýrra kosninga með þessari stefnuskrá.

Frsm. (Magnús Guðmundsson) Allshn. hefir farið yfir þetta frv. að nýju, með því að borizt höfðu þrjár umsóknir um veiting ríkisborgararéttar. Hefir n. athugað þær nákvæmlega og bætt inn í frv. þremur mönnum undir 3., 11. og 12. lið á þskj. 682. Annars er það um þetta frv. að segja, að það lá hér fyrir d. á fyrri hluta þessa þings og fór þá til Nd. Þaðan kom það svo aftur með viðauka, og nú er enn gerð breyt. á því hér, eða bætt við það. Nú má ætla, að allar umsóknir séu fram komnar, og vona ég því, að frv. verði samþ. breytingalaust í hv.Nd.

Frsm. minni hl. (Héðinn Valdimarsson [óyfirl.]: Allshn. hefir athugað frv. til laga um alþýðutryggingar nokkuð vandlega og ekki getað orðið á eitt sátt um afgreiðslu þess. Meiri hl. n., hv.þm. Barð. og Alþýðuflokksmennirnir, sem þar eiga sæti, hafa samkv. samkomulagi, sem lýst hefir verið milli stjórnarfl., orðið ásáttir að leggja til, að málið verði afgr. á þessu þingi með þeim breyt., sem við höfum komið okkur saman um, og kunna fleiri að koma, þó að þær séu ekki ennþá frambornar. Við 1. umr. málsins var farið svo nákvæmlega út í grg. frv., að ég sé ekki ástæðu til að hafa þar um fleiri orð. Það kom ekki greinilega fram í n., á hvaða sviði minni hl. er á móti frv., nema helzt hvað snertir atvinnuleysistryggingarnar, sem hann taldi sig mótfallinn. Og eftir álitinu, sem fram er komið, sest, að hann vill ekki láta sjúkratryggingarnar ganga fram fyrr en fé er veitt til þeirra í fjárl. Ég mun ræða um þetta nánar þegar hv.frsm. minni hl. hefir talað fyrir sínu máli. En viðvíkjandi brtt. frá meiri hl. n. vil ég gefa þessar skýringar, sem hér koma á eftir: viðvíkjandi stjórn stofnunarinnar höfum við komið með tvær lítilsháttar brtt. Önnur er sú, að við stofnunina sé fastráðinn tryggingafræðingur, ef deildarstjóri eða forstjóri eru það ekki, til þess sérstaklega að annast ellitryggingarnar, því að útreikningarnir eru erfiðir í sambandi við þær. Hin brtt. er, að skipað sé þriggja manna tryggingaráð, og að í því sé einn tryggingafræðingur eða hagfræðingur. Það eru svo fáir tryggingafræðingar, að ekki er víst, að hægt verði að fá neinn slíkan mann. Það kann að vera, að við nánari athugun þurfi þetta tryggingaráð að vera fjölmennara. Þá eru brtt. við 2. kafla frv., slysatryggingarnar. Þriðja brtt. er lítilvæg. Eins er 4. brtt. Þær eru í raun og veru orðabreyt., nokkru nánari skýring á því, sem frv. segir til um, án þess að um nokkurn efnismun sé að ræða. En 5. brtt. við 11. gr., er aftur á móti efnisbreyt. þannig löguð að hækka dánarbætur ekkna og barna, sem ekki eru á framfæri eftirlifandi foreldris. Við nánari athugun á þessari grein kom það í ljós, að slysatryggingarnar mundu minnka a. m. k. um 1/3, en í grg. frv. er þess getið, að það sé alls ekki meining að lækka þær úr því, sem var í fyrri lögum um þetta. Og þurfum við í meiri hl. n. að því að hækka þær, svo að þær yrðu sem næst því, sem þær voru í eldri lögum. Þá er sérstök heimild fyrir tryggingarstofnunina til þess að breyta frá þessum bótum, en n. telur það ekki rétt og leggur til, að það verði fellt niður. 6. brtt. er aðeins orðabreyt. og þarf ekki skýringar við. 7. brtt. er til samræmis, en ekki efnisbreyt., og þess efnis, að eigi hinn tryggði rétt til bóta á hendur sjúkrasamlagi, skuli hann framselja rétt sinn til bóta til slysatryggingar ríkisins. Þetta er til þess að sami maður geti ekki fengið bæturnar margfaldar. Þá er brtt. við 23. gr. þess efnis, að frá samanlögðum tekjum hjóna, sem ekki eru yfir 4500 kr. eftir að persónufrádráttur hefir átt sér stað, - en hærri mega þær ekki vera til þess að þau njóti þeirra hlunninda, er sjúkrasamlag veitir -, skuli draga frá þann kostnað við aðstoð á heimili, sem beinlínis leiðir af vinnu húsmóður utan heimilis. Það geta ekki talizt nettótekjur konunnar, sem hún fær fyrir vinnu sína utan heimilis, ef hún þarf að kaupa vinnu við heimilisstörfin til þess að geta stundað atvinnu utan heimilis. Er því sanngjarnt að draga frá þann kostnað. Þá er 9. brtt. aðeins orðabreyt. - 10. brtt., við 29. gr., er viðvíkjandi sjúkrabótum, þar sem sagt er, að gift kona njóti hvorki dagpeninga né fjölskyldudagpeninga, sé maður hennar vinnufær, enda sé meiri hluta teknanna aflað af honum. Þessu er breytt þannig, að niður falli orðin: „hvorki persónudagpeninga né“ og í staðinn komi: ekki. Við 33. gr. frv. höfum við komið með brtt. Í gr. er ríkissjóði og hlutaðeigandi bæjar- eða sveitarfélagi gert að skyldu að greiða í sjóði sjúkrasamlaga, en okkur í n. þykir réttara, að sett sé hámark fyrir þeirri greiðslu, sem það opinbera á að sjá fyrir, og viljum, að aftan við gr. komi: Þó ekki yfir 9 kr. fyrir hvern tryggðan mann. Við höfum líka komið fram með aðra viðbót við sömu gr., að sjúkrasamlög skulu tilkynna ráðh. stofnunina fyrir 1. apríl, og öðlast þau þá rétt til framlags frá hinu opinbera frá næstu áramótum á eftir. Þetta er m. a. gert til þess, að hægt sé að haga félögunum eftir því. Við 38. gr. höfum við komið með smávegis brtt., að útgerðarmaður, sem hefir 6 vikna ábyrgð á sjúklingi samkv. 27. og 28. gr. 1. nr. 41 19. júlí 1930, hafi heimild til að semja við sjúkrasamlag um, að það taki að sér þessa áhættu gegn ákveðnu gjaldi. Ég geri ráð fyrir, að það komi kannske fram einhverjar frekari brtt. við þetta atriði, en þær verða þá athugaðar fyrir 3. umr. Í 39. gr. frv. er mælt svo fyrir, að fastir starfsmenn skuli aldrei missa neins í af launum sínum fyrstu 14 dagana eftir að þeir forfallast frá vinnu. En það eru bæði til í annari löggjöf ákvæði um lengri tíma og í ýmsum starfsgreinum, t. d. við verzlun, orðin venja, að menn fái kaup lengri tíma, ég hygg mánaðartíma. Við viljum því bæta aftan við fyrri málsgr.: samningum eða venjum í þeirri starfsgrein. Því að það er ekki tilgangurinn með þessum lögum að vilja eyileggja samninga eða venjur, sem fyrir eru og starfsfólki eru hagsamlegri. Með 43. gr. er ríkisstj. gert heimilt að stofna jöfnunarsjóð sjúkrasamlaga, og á úr honum að greiða styrk til einstakra sjúkrasamlaga, ef eitthvert þeirra verður á flæðiskeri statt, en styrkinn skal endurgreiða að hálfu á næstu árum, með hækkun iðgjalda eða annari tekjuöflun. Tekna í þennan jöfnunarsjóð á að afla með því, að vinnukaupendur greiði allt að einum af hundraði umsaminna vinnulauna, eftir því, sem nánar verður ákveðið í reglugerð. Það er ekki gert ráð fyrir árlegu gjaldi, heldur sé það lagt á í fyrstu, þegar sjóðirnir eru myndaðir, og síðan þegar á þarf að halda. En þar sem sjúkratryggingar eru ekki skyldutryggingar, heldur frjálsar úti um land, þykir ekki rétt að leggja á alla atvinnurekendur, heldur aðeins þar, sem sjúkrasamlög eru, en þó þannig, að þegar sjúkrasamlög eru stofnuð, þá skal leggja á samsvarandi gjald því, sem önnur sjúkrasamlög hafa lagt í sjóðinn á sama tíma, þó aldrei yfir hámarkið, 11/2 %, í upphafi. Við 56. gr. gæti komið til athugunar, hvort þau hlutföll, sem áætluð eru í gr. um elli- og örorkutryggingar, séu rétt hlutföll milli Rvíkur og annara staða, eða hvort ekki sé nauðsynleg önnur flokkun, en þetta er ekki svo aðkallandi, því eftir lögunum kemur það ekki til framkvæmda fyrr en eftir nokkurn tíma, svo að ekki er rétt að ákveða þetta að svo stöddu, heldur setja nánari ákvæði síðar, þegar safnað hefir verið skýrslum um það, hvað gjaldið er frá hverjum stað, bæði persónugjaldið og tekjuskattstillagið, og eins, er séð verður, hvernig taka á skýrslur af mönnum, er flytja úr einum stað í annan. Við 58. gr. höfum við bætt orðunum: „og ábyrgist greiðslu þess til lífeyrissjóðs“ við 1. málsgr., að sveitar- og bæjarstjórnir annist innheimtu þess hluta iðgjaldsins, sem umræðir í 47. gr. 1. tölul. Í kaflanum um atvinnuleysistryggingar í 63. gr. hefir fallið úr hjá n., er samdi frv., orðið kauptúnanna, en er aðeins getið um kaupstaði, en það sest af grg., að líka er átt við kauptúnin og eins á kostnaðaráætluninni. Við höfum því bætt þessu inn. Við 69. gr. frv. höfum við gert 18. brtt. okkar í þrem liðum. Í fyrsta lagi þar sem getið er um, að þeir menn njóti ekki atvinnuleysistrygginga, sem býst vinna að tilhlutun vinnumiðlunarskrifstofu, þá komi aftan við orðið vinnumiðlun: „eða á annan hátt, svo sannað sé“, - því að vinnumiðlunarskrifstofur starfa að sjálfsögðu ekki alstaðar í landinu. Önnur brtt. er þar líka, þar sem tekið er fram, að hundraðsgjald og hluti af afla eða annari framleiðslu teljist kaupgjald. Þetta er þó ekki flutt í brtt: formi, heldur sem skýring. Þá er bætt við 5. tölul. nýjum tölul. um það, að ekki sé veittur styrkur „til þeirra, er ekki hafa fyrir öðrum að sjá, ef þeim býðst vinna í sveit eða annarsstaðar, gegn greiðslu, er nægi þeim til fulls lífsframfæris þann tíma eða hluta af þeim tíma, er gera má ráð fyrir, að hann verði atvinnulaus“. 20. brtt. er aðeins til skýringar. 21. brtt. er um það, að ef menn, sem eru meðlimir í atvinnuleysissjóði, gefa ávísun fyrir iðgjöldum sínum til sjóðsins, eiga ógreidd vinnulaun sín hjá atvinnurekenda, þá skuli honum skylt að greiða ávísunina, enda hafi honum verið sannanlega tilkynnt um hana í tíma, og getur hann þá dregið hana frá kaupgreiðslunni. Þetta léttir innheimtuna. Sama gildir líka um ávísun fyrir iðgjöldum til sjúkrasamlaga og lífeyrissjóðs Íslands. Þykir n. rétt, að þetta sé látið gilda að svo miklu leyti sem nauðsyn er fyrir hendi. 22. brtt., við 84. gr., er líka í samræmi við frv. að öðru leyti, að kröfur til atvinnuleysisstyrkja komi sem aðrar kröfur. Þá er loks brtt. við 88. gr. frv. um það, að lögin gangi ekki í gildi fyrr en 1. apríl 1936, í stað 1. jan., og er hún aðallega gerð til þess, að tími vinnist til að undirbúa sjúkratryggingalögin. Ég vil svo nota tækifærið til að skýra frá 2 brtt., sem við flokksmennirnir höfum borið fram í n. Ég hygg, að hv.þm. Barð. sé líka samþykkur þeim, en ég hefi ekki haft tækifæri til að bera þær undir hann. Á þskj. 676 er brtt. við 85. gr. um það, að öll iðgjöld, sem falla á eftir þessari gr., komi til frádráttar við ákvörðun skattskyldra tekna samkv. h um tekjuskatt og eignarskatt, nr. 6 9. jan. 1935. (Ég verð að koma með skriflega till. til viðbótar). Eins og tekju- og eignarskattslögin eru, mundi þetta ekki nema meiru en 2%, en getur orðið hærra eftir nýrri lögunum. Þá eru brtt. á þskj. 695 við 29. gr. Þar er ætlazt til, að sjúkrasamlagið velti læknishjálp hjá tryggingalækni aðeins að 3/4 hlutum utan sjúkrahúss, sem er nokkurt vafamál, að sé rétt, að minni hyggju. Og eftir skoðun tryggingalæknis, Sigurðar Sigurðssonar, er þetta ekki heppilegt, því að læknar eiga erfitt með að innheimta þennan 1/4 hluta. Telur hann, að þeir fái að jafnaði litið eða ekkert af honum. Því höfum við komið með brtt. um, að sjúkrasamlagi sé heimilt að semja við tryggingalækni um innheimtu þess 1/4 hluta læknishjálpar utan sjúkrahúss, sem sjúkrasamlaginu er ekki skylt að greiða tryggingarlækninum. Gæti þá orðið að samkomulagi, ef sjúkrasamlagið tæki innheimtuna að sér, að læknar tækju lægri taxta. En ef ekki næst samkomulag, þá sé samkv. 2. lið brtt. stjórn sjúkrasamlaga heimilt að greiða tryggingarlæknum eftir reglum, sem tryggingarstofnun ríkisins setur. Þá er síðasta brtt. við 47. gr. Þar er gert ráð fyrir, að utan persónuiðgjalda komi 1% af árstekjum manna, en eftir frv. ætti að koma tvennskonar persónufrádráttur. Og nm. álitu, að með því móti myndi ekki nást nægileg upphæð. En eftir tekjuskýrslum skattstofunnar 1934 mundi mega fá 388 þús. kr., eða 20 þús. kr. meira en n. áætlaði, svo að við álitum nægilegt, eftir því fjárhæðartakmarki, sem n. hugsaði sér, að reikna eftir skattskyldum tekjum, en við það sparast mikil vinna að geta þá notað tekjuskýrslurnar. Þetta ákvæði verður því hyggilegra. Að öðru leyti vill meiri hl. allshn. mælast til þess, að frv., að þessari umr. lokinni, verði vísað til 3. umr.

Frsm. (Ásgeir Ásgeirsson) Meiri hl. n. leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt. Í Ed. voru gerðar á því nokkrar breyt. í þá átt að auka vald bankanna yfir gjaldeyrinum. Meiri hl. n. telur óhjákvæmilegt eins og nú stendur, að ríkisstj. og bankarnir ráði yfir öllum þeim gjaldeyri, sem til fellur. Utanríkisverzluninni er þannig háttað og mun verða fyrst um sinn, að nauðsynlegt verður að teljast, að skipulag sé á innflutningi vara og notkun gjaldeyris. Í frv. er þessu skipt, en það kemur í sama stað niður, þar sem sömu mönnum er ætlað að fjalla um hvorttveggja. Gjaldeyrisráðstafanir eingöngu nægja ekki, því að þá er mönnum sá möguleiki opinn að nota lánstraust sitt til þess að flytja inn vörur í von um að fá gjaldeyrisleyfi síðar. Það getur verið óþægilegt fyrir banka og ríkisstj. að standa lengi á móti greiðslum slíkra skulda, því að þegar slíkar skuldir hafa skapazt, er auðvelt fyrir kröfuhafa erlendis að fá stjórn síns lands í lið með sér. Þannig gæti verið hætta á, að ónauðsynlegur innflutningur æti upp að meira eða minna leyti þann gjaldeyri, sem þörf er á vegna innflutnings nauðsynjavara og í aðrar óhjákvæmilegar greiðslur. Meiri hl. n. álítur öryggi þessara mála bezt borgið með því, að komið sé á þau föstu skipulagi, og hyggur, að því megi svo fyrir koma, að allir geti við unað.

Jón Auðunn Jónsson [óyfirl.]: Um nýbýlamálið hefi ég nokkuð aðra skoðun en ýmsir hv.þdm., þar á meðal ýmsir flokksbr. mínir. Framsókn flaggar með, að framkvæmd þessa máls létti undir með smáatvinnurekendunum, þ. e. smábændum. Ég er þar á annari skoðun og skal í sem fæstum orðum rökstyðja hana. Þegar frv. um það mál kemur hér til d., skal ég gera betri skil. Í fyrsta lagi er stefnt til stóraukinnar framleiðslu með nýbýlastofnun í stórum stíl. Öllum er kunnugt um það, að við erum langt frá því samkeppnisfærir á heimsmarkaðinum með okkar landbúnaðarafurðir, og þó allra sízt með mjólkurafurðir, en það er sú framleiðsla, sem nýbýlamenn munu einkum stunda. Innanlandsmarkaðurinn er meira en yfirfullur af þessari voru, einkum meðan verðlagið og framleiðslukostnaðurinn er jafnhátt og nú er, en horfur á getu til niðurfærslu engar. Af þessu leiðir, að nýbýlamenn verða að keppa við bændur þá, sem nú eru, um hinn allt of takmarkaða innlenda markað. Í öðru lagi mun framleiðsla nýbýlamanna verða þeim mun ódýrari en bændanna, vegna hinna stórfelldu styrkja, sem nýbýlamenn njóta frá ríkissjóði umfram bændur, en af því leiðir, að þeir standa mun betur að vigi með sölu á hinum yfirfyllta markaði. Í þriðja lagi hlýtur nýbýlastofnun á þeim grundvelli, sem lagður er með frv., óhjákvæmilega að verðfella þau býli, sem nú eru fyrir, því að flestir munu kjósa að stofna nýbýli fremur en kaupa eða taka til ábúðar þær jarðir, sem nú eru í byggingu. Þegar á þetta er litið, tel ég, að ekki sé rétt að stofna til nýbýla í stórum stíl með því fyrirkomulagi, sem ráð er gert fyrir, þó með því verði skipulagðir afkomumöguleikar fyrir nokkrar fjölskyldur á ári. Eins og nú er, er fyllsta þörf fyrir miklu fleira fólk til vinnu í sveitum landsins. Bændurnir verða að vinna nálega sem ófrjálsir menn vegna þess, að þeir fá ekki fólk til að vinna fyrir það kaup, sem framleiðsla þeirra getur goldið. Af þessum ástæðum er margt vanrækt á sveitaheimilum, sem gæti gefið búunum arð, svo sem garðræktin. Tel ég skynsamlegra að veita styrk til kaupbætis fólki, sem vinna vill að sveitastörfum, og hjálpa með því bændum til sjálfsbjargar og létta undir með atvinnulausu fólki og þar með draga úr þörfinni fyrir atvinnubótastyrk. Stjórnarflokkarnir eru að reyna að bera á móti því, að hátollar og háskattar hnekki atvinnuvegunum og skapi þar með atvinnuleysi. Þetta er þeim um megn. Öllum er ljóst, að það fé, sem gengur til starfrækslu ríkisbúskaparins og ekki er notað til arðberandi framkvæmda, eyðist og kemur ekki að notum öðrum en þeim, sem taka laun úr ríkissjóði. Þetta fé hverfur úr umferðinni jafnskjótt og því er eytt. Hinsvegar er allt það fé, sem landsfólkið sparar, ýmist lagt beint í atvinnufyrirtæki eða þá lagt í peningastofnanirnar sem lánsfé, eða þá keypt fyrir það fasteignalánafé, og á þann hátt kemur það atvinnuvegunum til góða; t. d. kaup veðlánabréfa veitir fé til húsabygginga, jarðræktar eða annara starfa þjóðfélagsborgaranna. Spariféð lána bankarnir beint til atvinnuveganna. Til þess að atvinnuvegirnir hafi nóg veltufé, er fjársöfnun einstaklinganna nauðsynleg og eftir því sem ríkisvaldið er vægara í fjárkröfum til borgaranna, safnast meira fé. Þegar tollar og skattar eru lágir, eykst sparnaðarlöngun fólksins, því að þá sér það, að til einhvers er að vinna, en þegar tollar og skattar eru orðnir eins háir og hér hjá oss, þá þverr áhugi manna til sparnaðar. Það er líka margsannað, að opinber eyðslusemi leiðir af sér eyðslusemi hjá almenningi. Hver hefir verið krafa þjóðarinnar á undanförnum árum? Hún hefir verið og er sú, að fyllsta sparnaðar sé gætt í ríkisbúskipnum. Það mun langsamlega almennusta skoðunin, að fjárhagsleg viðreisn þjóðarinnar lánist því aðeins, að hins fyllsta sparnaðar sé gætt í fjárreiðum hins opinbera. Það er og upplýst, að fjvn. þingsins hefir verið að vinna að niðurfærslu útgjaldanna; hún virðist á sömu skoðun og allur almenningur um nauðsyn sparnaðar. Ríkisstj. ein og aðalstoðir hennar á þingi eru á annari skoðun. Hún heimtar stóraukna tolla og skatta, ekki til að safna í kornhlöður, enda er ekki slíkt árferði hjá atvinnuvegunum, að það sé forsvaranlegt eða fært. Hvað veldur? Þeir, sem bezt til þekkja segja, að mikið ósamkomulag hafi verið milli þeirra flokka, sem standa að ríkisstj., og til þess að brúa það ósamkomulag hafi orðið að grípa til þess að leggja milljóna bagga á þjóðina. Þessi stj., sem búin er að fá 3 millj. í auknum sköttum, tollum og öðrum tekjum hjá þinginu á einu ári, og á auk þess að fá milljón kr. niðurfærslu á útgjöldum ríkisins innan fárra vikna, hún heimtar nú 1 millj. í viðbót til þess að brúa með ósamkomulag stjórnarflokkanna. Hvílík óskammfeilni. Einasta verðmæti, sem þjóðin hefir til að greiða með innfluttar vörur og afborganir og vexti af erlendum lánum, eru útflutningsvörurnar. Það er því rétt að bera saman verðmæti útfl. vöru við hin beinu útgjöld ríkisins, eins og þetta hefir verið undanfarin ár. Það eru takmörk fyrir því. hversu miklum hluta útflutts verðmætis má verja til ríkisþarfa. Ef farið er of langt í því, verða ríkisútgjöldin of þungur baggi á framleiðslu landsmanna. Rétt er að athuga, hver hlutföll hafa verið milli ríkisútgjalda og útflutnings síðustu tólf ár. Í ríkisútgjöldunum eru hér ekki teknar með afborganir lána. Þessi hlutfull líta þannig út: Árið 1924 ............................ ca. 10% - 1925 ............................... – 12 - 1926 ................................... – 21 - 1927 ................................... - 19 - 1928 ................................... - 16- 1929 ................................... - 21- 1930 .. – 36 - 1931 .................................. – 35 - 1932 .................................. – 25 - 1933 ................................... – 26 - 1934 ............................. . - 30 - 1935 áætlað ..................... - 32- Það má telja alveg víst, að til þess að atvinnuvegunum sé ekki ofþyngt með útgjöldum til ríkisþarfa, þá megi þessi gjöld ekki fara yfir 20%. Ég veit, að öllum er ljóst, að tollhækkanir valda vöruhækkun og þar með aukinni dýrtíð. Ég hygg, að verzlanir verði ekki skaðlausar af innheimtu tolla, vaxtatapi og vangreiðslum tollskyldra vara, ef þær leggja minna á tollinn en sem nemur 50% af tollfjárhæðinni. Tollvörur eru oft lánaðar og lánin greiðast oft illa; þess vegna hygg ég, að álagningin þurfi að vera svo há sem ég hefi nefnt, og er þá sjáanlegt, að tollhækkunin veldur verulegri verðhækkun. Framsóknarmenn hafa viljað kenna sjálfstæðismönnum í Reykjavík um dýrtíðina hér í bænum og vilja telja mönnum trú um, að vegna dýrtíðarinnar í þessum bæ verði verkalaun að vera há og önnur héruð landsins verði svo að fylgja að mestu kaupgjaldinu hér, og þess vegna séu erfiðleikar framleiðenda meiri en vera þyrfti. Þessir menn vita, að ásökun á hendur sjálfstæðismönnum í Rvík er alröng, en hitt er aftur á móti augljóst öllum, að með skatta- og tollahækkun þeirri, sem þeir ætla nú að samþ. og áður hafa í samvinnu við jafnaðarmenn fengið lögfesta, bæði 1928 og á tveim síðustu þingum, eru þeir að auka dýrtíðina í Reykjavík og annarsstaðar, og jafnframt að torvelda eða gera ómögulega skattheimtu bæjanna til eigin þarfa. Þeir eru því í félagi við jafnaðarmenn, nú og áður, að vinna þau óþurftarverk, sem þeir, með röngu, hafa kennt sjálfstæðismönnum um. Allir vita, að erfiðleikar bæjarfélaganna til tekjuöflunar eru slíkir, að ekki er fyrirsjáanlegt, hvernig þau komast fram úr erfiðleikunum. Til þess að sýna fram á, hversu útsvörin eru orðin há og taka mikinn hluta aflatekna manna í bænum, skal aðeins tekið eitt dæmi, sem sýnir glöggt, að hér eru meir en litlir erfiðleikar á ferðum. Árið 1933 var tekju- og eignarskattur til ríkissjóðs frá bæjarfélögunum, en þau eru þessi: Reykjavík, Ísafjörður, Siglufjörður, Akureyri, Seyðisfjörður, Neskaupstaður, Vestmannaeyjar og Hafnarfjörður: um 1 milljón 260 þús. kr. Á sama tíma voru útsvörin hjá þessum sömu bæjarfélögum: um 3 millj. 650 þús. kr. eða um 290% hærri en tekju- og eignarskatturinn. Í þremur þeirra, Ísaf., Seyðisf. og Neskaupstað, voru útsvörin um 8-900% hærri en tekju- og eignarskatturinn til ríkisjóðs. Nú kemur öllum saman um, að hækkun tekjuskattsins komi harðast niður á bæjarfélögunum og torveldi þeim alveg sérstaklega að afla tekna með útsvörum. Sjá þá allir, að slík hækkun sem farið er fram á með frumv. þessu mun auka stórkostlega á vandræði bæjarfélaganna. Ég vil enganveginn neita því, að ástæður geti verið til að leggja á hátekjuskatt eitt og eitt ár í bili, en eina ástæðan, sem getur heimilað slíkt er, að féð, sem inn kemur með slíkum skatti, sé notað til þess að leysa varanleg vandræði ríkissjóðs, svo sem til þess að borga af skuldum meira en gert er í venjulegum árum. Jafnframt verður að velja sæmilegt árferði til slíkrar aukaskattheimtu. Flutningsmenn segja í greinargerð fyrir frumv., að tekjur þær, sem það færir ríkissjóði, eigi að nota í sérstökum tilgangi, þar á meðal þessa: Til skuldaskilasjóðs vélbátaeigenda 160 þús., mjólkurbúa 55 þús., greiðslu vaxta af fasteignalánum bænda 15 þús., greiðslu vegna ofviðristjóna á Norðurlandi 60 þús., til iðnlánasjóðs 23 þús., frystihúsa 20 þús. og fóðurtrygginga 20 þús. krónur. Þetta er og í beinu sambandi við 1. gr. frumv. (skrumauglýsinguna). Í þær var útbýtt í þinginu brtt.fjvn. við fjárlfrv. stj. fyrir árið 1936, og kemur þá í ljós, að nefndin hefir tekið allar þessar fjárhæðir í tillögur sínar. Hér er því um að ræða alveg einstæða og í mesta máta óskammfeilna blekkingartilraun frá hendi flm. frumv. Ef fjvn. hefði skilað fjárlfrv. með tekjuhalla, þá hefðu flm. haft tylliástæðu fyrir þessari staðhæfingu, en nú, þegar nefndin skilar fjárlfrumv. með um 130 þús. kr. tekjuafgangi, þá er ekki einu sinni tylliástæða fyrir þessari einstæðu blekkingartilraun. Ég er viss um, að enginn þingnefnd hvað þá ríkisstjórn, í neinu hjáleigulandi, hvað þá ríki, sem hefði fjárhagslegt sjálfsforræði, annarsstaðar en hér á Íslandi, hefði gert sig seka um slíka pretti gagnvart löggjafarþingi. Með þessu er fallinn sá grundvöllur, sem flm. hafa byggt á tekjuaukaþörf frumv. að mestu leyti. Ein af tilraunum frumvarpsflytjenda til þess að dylja, hversu þungbær tollahækkun frumv. er öllum almenningi í landinu og hversu dýrtíðin eykst við tollhækkunina, er sú, að þeir segja, að tollarnir verði þrátt fyrir hækkunina ekki meiri að hundraðshluta af tekjum ríkissjóðs en þeir hafi verið á undanförnum árum. Ég veit ekki, hvað þeir meina með þessu annað en það að fá fólk til að trúa því, að dýrtíðin aukizt ekki við tollhækkunina, eða að vöruverðið hækki ekkert við tollahækkanir. Þetta er röksemd, sem engan getur blekkt. Allir vita, að verzlanirnar verða að leggja tollinn á vöruna og vexti af tollfjárhæðum og verzlunarkostnað, ekki einasta tollinn, heldur einnig um 50% álag á tollinn, til þess að vera skaðlaus af innheimtu hans og áhættu við að lána tollvöruna til viðskiptamanna. Er þá rétt að athuga, hvað aðflutningstollarnir hafa numið miklu hundruðsgjaldi af innfluttum vörum síðan 1923, en þá var samþ. talsverð tollahækkun, sem á mestu árum, 1924-1927, var varið til þess að afborga ríkisskuldirnar og til þess að safna í sjóð til verri áranna, 1924 var því lofað af þeim flokkum, sem stóðu að tollahækkuninni, að tollarnir skyldu lækkaðir aftur þegar búið væri að koma fjárhag ríkissjóðs á réttan kjöl, en að tollhækkuninni 1924 stóðu núv. sjálfstæðismenn með aðstoð Framsfl. Þegar kom fram á árið 1927 lækkuðu sjálfstæðismenn, sem þá fóru með völdin, tollana sem nam um 800 þús. kr. á ári, enda hafði verið bættur svo fjárhagur ríkissjóðs, að afborganir skulda og sjóðsöfnun nam um 9 millj. króna. Tollar á aðfluttum vörum höfðu fyrir 1924 numið um 6% af verðmæti innfl. vöru, en eftir tollahækkunina, sem að nokkru leyti kom á vörurnar 1924, væri hundraðshluti innflutningstollanna, þ. e. vörutolls, verðtolls, tóbakstolls, áfengistolls, kaffi- og sykurtolls, og annað aðflutningsgjald svo sem hér segir: Árið 1924 .......................... um 7 % - 1925 .......................... - 11 - - 1926 .......................... - 10 - - 1927 ............... .......... - 10,5- - 1928 .......................... – 10 - - 1929 .......................... - 11 - - 1930 .......................... - 11 - - 1931 .......................... - 13 - - 1932 .......................... - I0 - - 1933 .......................... - 13,5- - 1934 .......................... - 19 - Með þeim tollahækkunum, sem gert er ráð fyrir í frumv., er það sýnilegt, að á árinu 1936 verður þessi hundraðshluti milli 21 og 23%. Bæti maður við tollinn álagningu verzlana, eins og að framan greinir, virðist auðsætt, að landsmenn verði að borga til jafnaðar 30 til 35% af andvirði allrar innfluttrar voru árið 1936 í toll og verzlunarkostnað af tolli. Ég býst við, að einhverjum komi til hugar að spyrja: Loftarðu þessu, Pétur? Loftar þjóðin þessum böggum? Er ekki afkomu bæjarfélaganna og hreppsfélaganna stefnt í voða með svo freklegri skattheimtu, tolla og skatta til ríkissjóðs? Er mögulegt, að atvinnuvegirnir, sem beint og óbeint eiga að inna þessi gjöld af hendi til ríkisþarfa, og að auki við líka byrðar til bæjar- og sveitarfélaga, geti staðið undir þeim klyfjum?

Jakob Möller [óyfirl.]: Ég kvaddi mér hljóðs í því skyni að fara fram á, að þessu máli væri frestað, af því að við tveir nm., sem skrifuðum undir nál. með fyrirvara, ætluðum að bera fram brtt., en það má raunar eins gera það við 3. umr., svo að ég mun ekki leggja neitt kapp á að fá málinu frestað þess vegna. Ég get lýst þessari brtt. nú þegar, en hún lýtur að því, að numið sé burt það ákvæði að binda innflutningsleyfi við gjaldeyrisleyfi. Það má benda á reynslu undanfarinna ára, því að við höfum raunar búið við þessi innflutningshöft síðan 1920, þó að nokkur ár féllu úr um miðbik þess tímabils, en öll þessi ár, sem innflutningshömlur hafa verið í lögum, hefir verið hægt að fá hér hverja þá vöru, sem nokkur girntist. Afleiðingarnar hafa aðeins orðið þær, að vörurnar hafa verið seldar hærra verði en ella. Hefir því reynslan sjálf sannað máttleysi innflutningshaftanna mjög greinilega. Innflutningurinn hefir verið nokkuð mismunandi frá ári til árs, en af þeim sveiflum má sjá, hve gersamlega áhrifalaus þessi höft hafa verið á innflutninginn. Gjaldeyrispostularnir segja að vísu, að nú eigi að taka þetta mál föstum tökum og gera gangskör að því að beita þessum innflutningshöftum. Þetta hefir oft verið sagt áður, en reynslan hefir jafnan orðið sú sama. Þessar reglur hafa alltaf reynzt afsleppar og engin tök náðst á framkvæmdinni, hvað þá föst tök. Afleiðingin hefir helzt orðið sú, að einum hefir verið bannað og öðrum leyft, og þannig misskipt á milli manna á ýmsa vegu. Verzlanir fá að setja upp nýjar deildir með vörur, sem innflutningshöft eru á, án nokkurrar hindrunar, og ég býst við, að á þessu verði ekki nein breyting. Vegna verzlunarsamninga við ýmsar þjóðir verður líka að leyfa innflutning frá þeim. Ég held, að eina leiðin, sem hægt er að fara í þessu máli, sé að beina viðskiptunum til þeirra þjóða, sem við höfum gott af að verzla við. En það er hægt með gjaldeyrishömlum, og ég neita því ekki, að þeirra sé þörf. En við munum, eins og ég tók fram, bera fram brtt. við frv. við 3. umr.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) [óyfirl.]: Það er aðeins til að mæla með einni brtt., sem ég flyt við frv., á þskj. 674. Eins og hv.þdm. munu sjá, þá er hún við 2. gr. frv., þar sem gert er ráð fyrir, að mismunur á skattstiga þess og hinsvegar á skattstiga tekju- og eignarskattslaganna frá 9. jan. 1935, að viðbættum 10% viðaukanum, renni að hálfu í ríkissjóð og að hálfu til bæjar- og sveitarsjóða, þar sem skatturinn er á lagður. Nú er það svo, að þetta er ekki teljandi fyrr en komið er yfir 6000 kr. skattskyldar tekjur. En þegar felldir eru saman skattstigi frv. og skattstigi að viðbættum 10% viðaukanum, þá er ekki hægt að hnitmiða þá svo saman, að engin breyting verði á skattstiganum neðan við 6000 kr. skattskyldar tekjur. Þess vegna er brtt. flutt á þskj. 674, og ef hún verður samþ., mundi málsgr. hljóða svo: „Sá skattauki, sem lagður kann að verða á 6000 kr. skattskyldar tekjur eða þar yfir samkvæmt þessum lögum, skiptist í tvo jafna hluta“ o. s. frv. Þetta er einungis gert til þess að forða skattanefndum frá þeirri fyrirhöfn að hafa tvöfaldan útreikning á öllum skattinum niður í 500 kr. skattskyldar tekjur. En mismunurinn er aðeins 1-2 kr. á 4000-5000 kr. tekjum o. s. frv. Ég álít, að slíkur útreikningur sé allt of mikil fyrirhöfn vegna þeirra smámuna. Ég vona, að hv.þd. geti fallizt á þetta; það munar ekkert um 1-2 kr. til eða frá, en þetta léttir til muna framkvæmd laganna.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Ég ætla ekki að fjölyrða um málið. En viðvíkjandi orðum hv. 3. þm. Reykv. um að fresta umr. vildi ég beina þeirri ósk til hans að geyma brtt. til 3. umr., til þess að málið þurfi ekki að tefjast. Það er nú orðið áliðið þingtímann, en áríðandi, að málinu verði lokið. Ég sé ekki ástæðu til langrar umr. um þörfina á innflutningshöftum eða hvaða gagn þau geti gert. En ég vildi aðeins benda á, að það, sem skilur hér á milli meiri og minni hl., er það, að eftir frv. eins og það liggur fyrir eru innflytjendur skyldir að leita innflutningsleyfis áður en þeir flytja vöruna inn og stofna til skuldar, en séu gjaldeyrishömlurnar einar látnar nægja, geta menn flutt inn vörur og sótt svo um gjaldeyrisleyfi eftir á til greiðslu þeirra. Í þessu er fólginn aðalstefnumunur meiri og minni hl., en eins og hv.þm. V.-Ísf. sagði, getur það verið varhugavert, að menn fái að stofna þannig til skulda, því að það getur þá orðið óhjákvæmilegt að veita gjaldeyri til greiðslu skulda, sem óþarft var að stofna til. Ég get sagt það til upplýsingar, að ég veit ekki betur en að öll gjaldeyrisnefndin, sem nú situr, sé sammála um þetta frv., og þar á meðal fulltrúi verzlunarstéttarinnar, Björn Ólafsson kaupmaður. Ég vildi aðeins taka þetta fram til þess að skýra mismuninn á þeim skoðunum, sem fram hafa komið í þessu máli.