Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta mál er gamall kunningi hér í hv. d. og hefur nú fengið afgreiðslu hv. Nd., og var þar samþ. brtt. á þann veg, að þar var sett inn ákvæði um það, að skatturinn skuli gilda fyrir þær benzínbirgðir, sem til væru í landinu, þegar l. tækju gildi. Svo var og sett inn í frv. breyt., sem hafði komið til orða hér í hv. d. af einum hv. þm., sem þó ekki flutti um það brtt. Nú, það hefur sem sagt komið fyrir, að sú breyt. var sett inn í frv. í Nd., að þar var bætt inn nýrri gr., 4. gr., sem er á þá leið, að ríkisstj. er heimilt að setja reglur um atvinnuréttindi bifreiðastjóra samtímis því, sem benzínskömmtun væri afnumin. Ég vil leyfa mér að leggja til, að hv. d. samþ. þær breyt., sem hv. Nd. hefur gert, þannig að málið nái lögfestingu á þann veg.

Forseti (BSt): Þetta mál hefur nú ekki komið fyrir hv. fjhn., og geri ég ekki ráð fyrir, að n. þyki þær breyt., sem á frv. hafa orðið, svo mikilvægar, að hún óski að taka þær sérstaklega til meðferðar.



Herra forseti. Mig langaði aðeins til þess að fá upplýsingar um 4. gr. Hér stendur: ,,Enn fremur er ríkisstj. heimilt að setja reglur um atvinnuréttindi bifreiðastjóra samtímis því, sem benzínskömmtunin væri afnumin.“ Á þetta að skoðast þannig, að það sé á valdi að setja hvaða reglur sem er um þetta, t.d. hvað margir menn megi vera í atvinnugreininni, eða setja þeim einhver skilyrði, sem ekki eru nú í l.? Svo er talað um að þetta megi gerast samtímis því, sem benzínskömmtun sé afnumin. En mér skilst á gr., að þetta gildi þó ekki, þótt skammturinn sé aukinn takmarkalaust, þannig að engin raunveruleg skömmtun verði, og er þá auðvelt að komast fram hjá þessu ákvæði. Ef skammturinn væri t.d. aukinn tifalt frá því, sem nú er, þá hefði þessi gr. enga þýðingu. En ef ráðh. á að hafa í sínu valdi að setja um atvinnuréttindi bílstjóra hvaða reglur sem er, þá þykir mér það nokkuð viðtækt vald, og vildi ég þá gjarnan heyra, undir hvaða ráðh. þetta ætti að heyra. Það fer nokkuð eftir því, hvort ég get staðið með frv. eða ekki. Það væri hægt fyrir viðkomandi ráðh. að svipta svo og svo marga bifreiðastjóra atvinnuréttindum með því að ákveða tölu atvinnubifreiðastjóra lægri eða með því að setja hin erfiðustu skilyrði, en svo getur gr. orðið einskis virði, ef benzínskömmtunin verður aldrei afnumin, en skammturinn bara aukinn. Ég verð að segja, að ég undrast, að hæstv. ráðh. skyldi taka við þessari gr. inn í frv.



Herra forseti. Viðvíkjandi fyrirspurnum hv. þm. Barð., þá vísa ég til hæstv. samgmrh. um það atriði, því að það mun aldrei í hlut míns ráðuneytis koma að skipta sér af atvinnuréttindum bifreiðastjóra.



Herra forseti. Þegar fjárhagsráðsl. voru sett og heimiluð skömmtun m.a. á benzíni, þá varð það að ráði, að fjárhagsráð semdi reglugerð, þar sem gert var ráð fyrir því, að ákveðinn fjöldi bifreiðastjóra yrði starfandi með hliðsjón af skömmtuninni. Var þá ákveðið, að þeir skyldu vera jafnmargir og þeir voru, þegar skömmtunin var upp tekin, og þannig hefur þetta verið síðan. Nú þegar það kvisaðist, að skömmtunina ætti að afnema, þá skildi þessi stétt, að skömmtunin hefði þó ekki verið henni einskis nýt og bar þá fram erindi um það við ríkisstj., að ráðstafanir yrðu gerðar til þess að stéttin yfirfylltist ekki af nýjum mönnum, svo að stórskertist atvinna þeirra, sem fyrir væru. Sams konar erindi munu atvinnubifreiðastjórar hafa sent bæjaryfirvöldunum. Komið hefur til orða, að eimhver samvinna yrði milli Reykjavíkurbæjar og ríkisstj. um það, hvernig heppilegast væri að setja reglur um þetta. Till. sú, sem liggur til grundvallar 4. gr., var borin fram af hv. 2. þm. Reykv. og fleirum í Nd. Innti og flm. eftir því, hvernig skilja bæri till., því að ég var ekki á því hreina með það og óskaði eftir, að hún væri ákveðnar formúleruð. Fékk ég þau svör, að ætlazt væri til, að þetta yrði í svipuðu horfi og verið hefði til þessa dags, og geri ég ekki ráð fyrir, að ég mundi framkvæma þetta á annan hátt, en halda svipaðri tölu og verið hefur, þangað til niðurstöður hafa fengizt af viðræðum bæjarstjórnar Reykjavíkur og ríkisstj. um þetta.



Herra forseti. Út af þessari nýju 4. gr., sem Nd. setti inn í frv., þá álit ég hana þess eðlis, að rétt væri að láta frv. ganga aftur til n. til athugunar. N. heldur fund í fyrramálið og getur þá athugað málið. Ég sé ekki, að það sé rétt að binda saman skömmtun eða að henni verði aflétt og atvinnuréttindi og akstursreglur bifreiðastjóra. Það er óeðlilegt og gæti orðið til þess að hæstv. ráðh. sæi sér ekki fært að létta af skömmtuninni vegna þess vanda, sem skapaðist vegna þessarar 4. gr., því að þó það sé æskilegt að hafa reglur um atvinnuréttindi bifreiðastjóra, þá virðist það vera krafa bílstjóra, að stéttinni sé lokað, og það kemur hæstv. ráðh. í vanda að ráða fram úr slíku máli. Áður en núverandi skömmtun var sett á, gátu menn keypt benzín án hindrunar, en þá var ekkert slíkt á döfinni hjá bílstjórum, að loka þyrfti stéttinni á þeim tíma. Þess vegna tel ég, að taka verði því með varúð, þegar sú stétt, sem mest var á móti skömmtuninni, telur nú, að ekki megi létta henni af, af því að frjáls sala á benzíni eyðileggi atvinnu hennar. Hitt er það, að ég skil vel, að það sé hagur fyrir mennina í þessari stétt, að henni sé lokað, því að þá fá þeir auðvitað einkarétt á þessari vinnu, en ég tel mjög viðsjárvert að fara inn á slíka braut og hætt við, að slíkt dragi dilk á eftir sér.



Herra forseti. Þegar umr. var frestað áðan, þá var ég búinn að biðja um orðið og ætlaði að minnast á 4. gr., sem er ný gr. sett inn í Nd. Hæstv. ráðh. var spurður um það áðan, hvernig hann mundi nota þessa heimild, og hann svaraði því á þá leið, að með reglugerð, sem sett var um skömmtunina, hefðu þeir bílstjórar, sem þá keyrðu frá stöð og eru atvinnubílstjórar, fengið stærri benzínskammt en hinir. Ég skildi hann svo, að ef til þess kæmi, að þessi atvinnuréttindi bílstjóra væru takmörkuð, þá hugsaði hann sér eitthvað svipað áframhald, þ.e.a.s., að atvinnubílstjórar, sem keyra frá stöð, héldu áfram, en aðrir kæmu þar ekki til greina. Hann talaði um bæjaryfirvöldin í Rvík, til þeirra hefðu þessir menn snúið sér. Ég vil benda á það, að þegar maður tekur meirapróf í bílkeyrslu, er hann búinn að fá réttindi til að keyra bíl og selja öðrum flutning, en minna próf veitir ekki réttindi til að flytja farþega fyrir borgun, en meiraprófið gerir það. Mér er óskiljanlegt, hvernig hæstv. ráðh. hugsar sér að fá heimild í l. til að setja reglugerð, sem upphefji landslög. Mér er líka óskiljanlegt, hvernig hann hugsar sér að fara að semja við bæjarstjórnina í Rvík um að setja reglugerð, sem á að gilda fyrir bifreiðastjóra um allt landið. Ætlar hann að fara að semja við bæjaryfirvöldin í Rvík um það, hvað atvinnubílstjórar megi vera margir úti um landið? Ég held, að það sé fjarri lagi. Þess vegna vil ég vænta þess, þó að 4. gr. verði látin standa, svo að ekki verði farið að senda málið milli d., að hæstv. ráðh. noti alls ekki heimildina. Hitt gæti komið til mála, að athuga til haustsins, hvort á að herða á kröfunum, sem veita mönnum þau réttindi nú, að mega vera atvinnubílstjórar og selja mönnum flutning í bílum. En meðan það er ekki gert með l., tel ég, að ekki komi til greina að fara að setja einhverja reglugerð eftir heimild í öðrum l. um það, að ekki fleiri en svo og svo margir menn megi stunda þessa atvinnu. Þess vegna vil ég vænta þess, þó að þetta verði samþ., að hæstv. ráðh. láti sér ekki koma til hugar að setja neinar reglur um þetta. En hitt kæmi til mála, að láta athuga, hvort ekki væri rétt að herða á þeim kröfum, sem nú eru, ef mönnum þykir nauðsynlegt að tryggja betri menn í starfið eða á einhvern hátt betri þjónustu, en nú er. Þá gæti þurft slík skilyrði, en það á að undirbúa með sérstökum l., en ekki að breyta með reglugerð í öðrum l., sem mér finnst stappa nærri broti á stjórnarskránni.



Herra forseti. N. hefur átt tal um þetta mál og orðið sammála um að skila munnlegu áliti. Meiri hl. n. er mjög hikandi við það að samþ. 4. gr. eins og hún er. Hann telur, að gr. eins og hún er gefi of víðtækt og ákveðið vald um að setja reglur um atvinnuréttindi bílstjóra og svona lagasetning geti skapað illt fordæmi. Hins vegar er meiri hl. n. það ljóst, að ekki sé heppilegt, að málið fari milli d., eins og komið er, og hefur því orðið ásáttur um að mæla með því, að frv. verði samþ. óbreytt, ef hæstv. samgmrh. telur sér fært að gefa yfirlýsingu um það, að þetta ákvæði 4. gr. verði aðeins notað til bráðabirgða, ef nauðsyn krefur, en hins vegar að undirbúin verði löggjöf um atvinnuréttindi bílstjóra og frv. um það verði lagt fyrir næsta þing og þá verði sett löggjöf um þetta efni, en þessum málum verði ekki til frambúðar skipað með reglugerð, sem samin verði að meira og minna óathuguðu máli um leið og benzínskömmtunin verður afnumin. Ef hæstv. ráðh. sér sér fært að gefa yfirlýsingu í þessa átt, vill meiri hl. n. mæla með, að frv. nál fram að ganga gegnum d. óbreytt. En einn nm., 4. landsk. (BrB), lýsti sig mótfallinn frv., einn nm. var fjarverandi, og hefur n. ekki leitað hans álits.



Ég get verið sammála þeim hv. þm., sem hnotið hafa um 4. gr. Ég fæ ekki skilið, að hægt sé að verða við þeim óskum bílstjóra, sem nú óttast offjölgun í stéttinni, ef benzínskömmtunin verður afnumin. Ég fæ ekki séð, að hægt sé að setja slíkar takmarkanir um fjölgunina með reglugerð. Ég er mjög í efa um, að hægt sé að setja um þetta almenna löggjöf, og ég er enn sannfærðari um það, að hvaða viðleitni sem sýnd væri til þess og hvaða aðferðum sem beitt yrði við að reyna að binda það með lagavaldi, að í þessari stétt mætti ekki starfa nema ákveðin tala manna, t.d. 300, að það væri ekki hægt að hindra menn, sem hafa réttindi, með reglugerð í því að reka atvinnu sína. Og þó að málið færi fyrir dómstólana, get ég ekki séð annað, en það færi á sömu leið. Ég held því, að það sé ekki aðeins óþarft að setja um þetta reglugerð, heldur væri það ólögleg athöfn, þótt það væri lögfest, eins og hv. frsm. n. taldi áðan. Það er áreiðanlega í óefni komið, ef farið væri inn á slíka braut, að setja reglur um, að í þessari stétt mættu vera 300 manns, í annarri t.d. 600 og í sjómannastéttinni t.d. 5.000 menn og þar fram eftir götunum. Hvað er þá orðið af atvinnufrelsinu, og hverjum ætti þetta að bjarga við? Ég held, að bílstjórarnir mundu sansast á þetta, ef þeim væri sýnt fram á það í hreinskilni, að þetta mundi leiða til ófrelsis í þjóðfélaginu, sem ekki er hægt að una við og heimilast varla af nokkrum lagalegum rétti. Hitt væri annað mál, þó að þetta væri ef til vill þolað, ef einhverjar brýnar ástæður væru til þess og þeir beittu þessu sem stéttarlegri ákvörðun til þess að vernda sinn hag, og í því formi gæti ég helzt sætt mig við það, að þeir beittu samtökum sínum til að stöðva í bili offjölgun í stéttina eða starfsgreinina, og væri það gert, þá meira valdi í því framvegis. Ég fæ ekki séð, að ríkisvaldið geti með reglugerð eða á annan hátt tekið í taumana og skammtað í stéttirnar, þessa töluna í þessa stétt og hina töluna í hina stéttina eða starfsemina, og væri það gert, þá er ég viss um, að þeir, sem yrðu fyrir barðinu á þeirri takmörkum, hlytu að líta svo á, að á þeim væri brotinn réttur til atvinnufrelsis í landinu.



Eins og ég skýrði frá í upphafi þessa máls, þegar hv. þm. Barð. (GJ) bar fram þá fyrirspurn hér áðan, hvernig skilja bæri 4. gr., þú spurði ég flm. málsins í Nd., hvernig þeir hugsuðu sér þessa framkvæmd og þá fékk ég í rauninni ekki nema óljós svör. Ég skýrði líka frá því, hvernig ég að athuguðu máli hefði hugsað mér, að þetta yrði framkvæmt, ef samþ. yrði, þ.e.a.s. á þann hátt, að þetta yrði eitthvað svipuð málsmeðferð og nú hefur átt sér stað að undanförnu. Málið hefur borið þannig að, að bílstjórasamtökin hér í Rvík hafa sent erindi til yfirvaldanna í Rvík og n. í Nd., sem fór með þetta mál þar, um að sett yrðu í l. ákvæði um atvinnuréttindi bílstjóra, nánari en nú er gert. Hv. 1. þm. N-M. (PZ) hélt því fram í ræðu sinni áðan, að ég hefði haft einhver samráð við bæjaryfirvöldin í Rvík um það, hvernig þessar reglur yrðu framkvæmdar, en það var vissulega ekki það, sem ég sagði, þó að ég hins vegar geti hugsað mér að hafa það hvað Rvík snertir. En það, sem ég sagði, var það, að til þessara tveggja aðila hefði verið leitað viðvíkjandi Rvík. Ég get vel gengið inn á, að það geti verið nauðsynlegt að setja einhver nánari ákvæði, en nú eru í gildi um atvinnuréttindi leigubílstjóra. Það hefur farið svo með vörubílstjóra, að þeir eru orðnir miklu fleiri en þægilegt og gott er, og ég býst við, að þeir ættu þá ósk helzta nú, að til hefðu verið einhver ákvæði á sínum tíma, sem hefðu hindrað offjölgun í stéttinni, þeim öllum til óþurftar, sem nú gegna þessum störfum, svo að það er ekki fráleitt að hugsa sér einhver ákvæði um þessa stétt. En það, sem fyrir mér vakti með að koma þessu inn í Nd., var, að þetta tímabil frá því að þingi slítur og til næsta þings verði notað til þess að semja um þetta frv., sem verði svo lagt fyrir næsta Alþ. til ályktunar og ákvörðunar. Það, sem bílstjórarnir óttast á þessu tímabili, frá því að benzínið yrði gefið frjálst og þangað til slík löggjöf yrði sett, er það, að offjölgun yrði í stéttinni, sem ómögulegt yrði að útiloka, þegar löggjöfin kæmi til framkvæmda. Það er þetta, sem þessu bráðabirgðaákvæði frv. er ætlað að útiloka. Þess vegna get ég tekið undir það, sem hv. 1. þm. Reykv. (BÓ) fór fram á, að ég lýsti yfir, að mín meining er vissulega ekki að ráða neinu endanlega til lykta um þetta, heldur halda til bráðabirgða því ástandi, sem nú er, þangað til gengið er frá þessari löggjöf eða gengið ekki. Ef til þess kæmi, að löggjöf yrði um þetta sett, að þá yrði þessi millibilstími ekki til þess að eyðileggja framkvæmdina á grundvelli þeirrar löggjafar, sem þá yrði sett. Þetta hefur verið framkvæmt þannig samkv. reglugerðinni, að í Rvík hefur þessu verið haldið í föstum skorðum hvað tölu bílstjóra snertir og í flestum stærri bæjum. Hins vegar, þegar um minni kaupstaði og kauptún hefur verið að ræða, hefur venjulega verið farið eftir óskum sýslumanna um fjölda bílstjóra, og þannig býst ég við, að þetta mundi verða einnig nú í framkvæmdinni fram á næsta haust, svo að væntanlega ætti það ekki að verða að tjóni, þó að sömu reglur, sem gilt hafa, yrðu framkvæmdar til haustsins, þó að benzínskömmtunin yrði afnumin. Náttúrlega yrði að ganga út frá því, þar sem reglur yrðu um þetta settar á grundvelli þessara l., að það færi ekki í bága við stjskr. eða bryti í bága við almenn mannréttindi. Ég segi fyrir mig, að mig langar ekki til að standa í því og geri ráð fyrir, að ég mundi leita mér upplýsinga um það fyrst, hvort nokkur hætta væri á því, og ef svo væri, væri víst ekki hægt að stemma stigu við þessu nema með því að halda benzínskömmtuninni áfram, því að það er ekkert í l., sem skyldar að afnema hana. Ég vildi nú vona, að til þess þyrfti ekki að koma, að skömmtuninni yrði haldið áfram af þessum sökum. En út frá því verður gengið, að ekki yrði þannig farið með þessar ráðstafanir á neinn hátt, að það að fróðustu manna yfirsýn gæti talizt brjóta í bága við stjskr. Ég sé ekki ástæðu til þess að gefa frekari upplýsingar í sambandi við þetta mál og ætla, að það liggi ljóst fyrir, hvernig þessi framkvæmd yrði, ef þetta yrði samþ. svona og kæmi til minna kasta að framkvæma það.



Í trausti þess, að heimildin í 4. gr. verði ekki notuð og benzínskömmtunin afnumin, segi ég já.



Með tilvísun til grg. hv. þm. Seyðf. segi ég já.



Í trausti þess, að heimildin í 4. gr. verði ekki notuð, segi ég já.



Herra forseti. Þetta mál, sem flutt var fyrir hönd ríkisstj. af hv. fjhn. Nd., gengur út á það að þrengja nokkuð aðgang að því að fá kjötniðurgreiðslur úr ríkissjóði. Eins og kunnugt er, er það orðinn ákaflega þungur baggi, niðurgreiðslurnar, bæði til neytenda og eins það, sem greitt er í þessar uppbætur til bænda, og þetta frv. má skoða sem nokkurs konar tekjuauka eða útgjaldasparnað fyrir ríkissjóð og að vissu leyti sem skatt á þá, sem við það missa niðurgreiðsluréttinn. Þó hefur verið farið þannig í þetta mál, að ekki er gengið lengst niður á við hvað tekjur áhrærir. Og þó að segja megi, að það sé slæmt að missa þessar niðurgreiðslur, þá er það þannig, að þeir, sem verstar hafa ástæðurnar, halda þeim eftir sem áður, og enda þótt þeir hafi ekki mjög slæmar ástæður. Ég lét reikna út í stjórnarráðinu, hvernig þetta kæmi út. Ég hef, því miður, skjalið ekki hér við höndina. Ég lánaði það í lok ræðu minnar, og hef ekki fengið það aftur. En ég held, að ég fari rétt með það, að fjölskylda með 2 börn megi hafa 24 þús. kr. í tekjur án þess að réttur hennar skerðist, þ.e.a.s. réttur hennar skerðist ekki ti1 kjötuppbóta, fyrr en tekjurnar eru komnar í 25 þús. kr. En viðkomandi barnlausum hjónum er miðað við allmiklu minna. Svo er miðað í þessu efni hjá einhleypingum við miklu lægri upphæð. Það hefur oft kveðið við nú í seinni tíð, að þetta væri ákaflega kyndug leið til þess að jafna þessi lífskjaramet fólksins, og af mörgum veríð talið, að kjötuppbætur og styrki ætti með öllu að afnema. Í bréfum, sem rn. hafa borizt frá sýslumönnum, hefur verið á það bent, að uppbótagreiðslan væri mjög af handahófi, því að hún miðaðist ekkert við það, hvort nokkurs kjöts væri neytt eða ekki. Ég lít á þetta frv. og ber það fram sem till. um sparnað á ríkisútgjöldunum, en ekki sem tekjuaukningu, þó að það jafngildi að vísu nokkurri hækkun á skatti. Ég man nú ekki fleiri tölur í sambandi við það, hvernig þessi niðurskurður á kjötuppbótinni kemur niður, en víst er, að fjögurra manna fjölskylda má hafa miklar tekjur til þess, að hún fái ekki bætur. Svo er rétt að minnast á breyt. við 1. gr. l., þess efnis, að þeir, sem hafa landbúnað að atvinnu að einhverju leyti, fái ekki kjötuppbætur. Ég ætla, að þetta hafi komið einkennilega út, og hef reyndar dæmi um það í gegnum sýslumenn, þegar þeir, sem landbúnað stunda, þó að í smáum stíl hafi verið, hafa krafizt kjötuppbóta, og víst er, að þeir hafa ekki hirt sérstaklega um að hafa fé eða halda sauðfjárrækt sinni. Annars fer ég ekki nánar út í það. Ég skal svo ekki fjölyrða um þetta frv. að svo komnu, en vil óska eftir, að því verði vísað til n. að lokinni þessari umr., og er sennilega. sanngjarnast, að fjhn. fái það til meðferðar.



Herra forseti. Mér þykir rétt að segja nokkur orð um þetta frv., áður en það fer í n. Það er skammt stórra högga milli hjá hæstv. ríkisstj. í því að þrengja að lífskjörum almennings með vaxandi álögum og lögboðinni kauplækkun. Með þessu frv., sem hér liggur fyrir, er ríkisstj. í annað skipti beinlínis að lögbjóða kauplækkun. Hitt skiptið var, þegar vísitalan var lækkuð með lögum niður í 300 stig. Þegar l. um þessar kjötniðurgreiðslur voru sett, var það gert í samráði við verkalýðsfélögin, og þá var því treyst, að þessi hluti kaupsins, sem ríkið þannig héldi eftir og hefur verið látinn ganga upp í skatta, væri í tryggum höndum, en raunin er önnur. Fyrst er tækifærið notað til þess að falsa vísitöluna, og síðan er þessum hluta kaupsins beinlínis rænt með l. - Það er fróðlegt að athuga, hvaða undirtektir skattar þeir, sem hæstv. ríkisstj. hefur. nú verið að leggja á almenning, hafa fengið. Í sambandi við till. þm. Barð. (GJ) um 1/2% gjald af innfluttum vörum komst dagblaðið Vísir þannig að orði: „Mannætur eru taldar standa á tiltölulega lágu menningarstigi, en þegar ein stéttin étur aðra, sýnist siðleysið umfangsmeira og fordæmanlegra, einkum þegar þetta er gert með beztu lyst og til þess stofnað af löggjafarsamkomu þjóðarinnar.“ Og þessi orð voru rituð í tilefni af því, að skattleggja átti mestu gróðastétt landsins til að afla fjár í hlutatryggingarsjóð bátaútvegsins, sem aflar gjaldeyris handa þessari stétt til að græða á. En hvaða orð hæfa þá þessu athæfi hér? Þau hljóta að vera ljót, þar sem með þessu frv. er verið að leggja háa skatta á þá lægst launuðu í landinu og það raunverulega með hreinni gripdeild. Hæstv. ráðh. las hér upp, hvaða tekjur menn mættu hafa til þess að vera ekki sviptir kjötuppbótinni. Þar kom fram, að einhleypur maður má ekki hafa nema kr. 7.087.50, barnlaus hjón ekki nema kr. 14.175.00, og hjón með eitt barn mega ekki hafa nema kr. 19.687.00. Með öðrum orðum eru það fyrst 4 manna fjölskyldur og það með lágum launum, sem einhverjar bætur fá. Þ.e.a.s., kjötuppbótin verður aðeins greidd fjölmennum barnafjölskyldum og það án tillits til, hvort þar eigi hátekjumenn hlut að máli. Fyrir 5 manna fjölskyldu jafngildir þetta 15 aura grunnkaupslækkun, ef í fjölskyldunni er t.d. eitt barn innan 16 ára aldurs, þó að tvö eldri börn séu í skólum. Hins vegar jafngildir þetta 10 aura grunnkaupslækkun fyrir 3 manna fjölskyldu. Já, það hefur oft þurft löng verkföll til að ná slíkri hækkun. Dagsbrúnarverkamenn eru rændir með þessu frv. 16 vísitölustigum, eða sem því svarar, ef miðað er við dagvinnukaup. Ef hins vegar farið er eftir útreikningi kauplagsnefndar, sem reiknar með, að hvert vísitölustig jafngildi 38.50 kr., þá munar þessi skattur 27 vísitölustigum. Við skulum nú bara segja, að ríkisstj. þurfi að leggja á skatta. En hvers vegna þarf hún að leggja á svona rangláta skatta, sem lenda með mestum þunga á þeim, sem lægst eru launaðir? Þetta er hvorki meira né minna en 50% skatthækkun á 5 manna fjölskyldu, sem greitt hefur 2.000 kr. í skatt. Slíkt er nú ekkert smáræði. Kjötuppbótin hefur verið dregin frá opinberum gjöldum. Þetta hefur orðið til þess, að skattar hafa greiðzt betur en ella, sérstaklega tryggingagjöldin. Afnám kjötuppbótarinnar hefur því í för með sér, að fjöldi fólks fellur út úr tryggingunum, t.d. mun hún koma hart niður á skólafólki, sem greitt hefur tryggingagjöldin með kjötuppbótinni. - Vitaskuld mun hæstv. fjmrh. svara eins og hann er vanur. Hann mun spyrja stjórnarandstöðuna, hvort hún sé til í að draga úr fræðslulöggjöfinni og skera niður verklegar framkvæmdir. Ég býst við, að hann muni spyrja að þessu nú sem áður, því að þetta er eini sparnaðurinn, sem hann kemur auga á. Að öðrum kosti eru svo skattaálögur, sem koma þyngst niður á þeim fátæku, eins og þessi skattur. Með slíkum spurningum tekst ekki að draga athyglina frá orsökum þessara álagna, en þeirra er að leita í hinni gífurlegu þenslu ríkisbáknsins í tíð núv. hæstv. ríkisstj.-- Nú er það svo, að þorri launþega getur ekki framfleytt heimilum sínum af launum sínum, og því standa víðtæk verkföll fyrir dyrum, og hæstv. ríkisstj. á sök á, að þau eru óhjákvæmileg. Aðeins til að bæta upp afnám þessarar kjötuppbótar þarf, eins og ég hef sýnt fram á, a.m.k. 10 aura grunnkaupshækkun á klst., aðeins vegna þessa eina frv., ef það nær fram að ganga.



Herra forseti. Ég skal ekki flytja hér langt mál, en langar til að minnast á einstök atriði. Fyrst er það, að ég tel vel, að nú virðist mönnum ljóst, sem ekki var það áður, að kjötuppbótin svokallaða hafi verið til hagsbóta fyrir neytendur; en ekki verið styrkur til bænda. Þetta vil ég undirstrika, enda þótt ég hafi talið, að kjötuppbótin hafi hvorki verið styrkur til neytenda né bænda, heldur viss háttur til þess að halda dýrtíðinni í skefjum, en það gleður mig, að þeir, sem áður hafa talið uppbótina styrk til bænda, finna nú, að neytendur hafa notið hennar. En það atriði, sem ég vildi gera aths. við í þessu frv., er þetta: Er hægt að láta lög gilda langt aftur fyrir sig? Hæstv. ríkisstj. fer nú að vísu ekki í fyrsta skipti inn á þessa braut, því að hún hefur sett skattalög í júlí og látið þau gilda til næstu áramóta á undan. Ég spurði þá, hvort þetta væri hægt, og spurði þá m.a. hv. lögfræðinga þessarar d., en enginn þeirra þorði að svara. Með þeim 1., sem hér er ætlazt til að breyta, eru þeim Íslendingum, sem stunda ekki sauðfjárrækt, ætlaðar vissar tekjur, sem þeir bjuggust við, að mundu standa. Nú er talað um að taka þær tekjur af mönnum, og við því er ekkert að segja út af fyrir sig, en er hægt að gera þessar ráðstafanir allt til 20. sept. 1948? En svo langt eiga þær að verka skv. frv. Og slík l. hefur hæstv. ríkisstj. átt frumkvæði að því að setja áður, og það er þessi stefna að láta skattalög gilda langt aftur fyrir sig, sem er eitt af því,. sem hæstv. ríkisstj. gerir til að auka á hasarinn, óvissuna í landinu, sem hún virðist alls staðar vilja hafa. En ég kann ekki við það, að maður, sem hefur gert ráð fyrir að fá þessar tekjur og hefur lifað samkvæmt því frá 20. sept. 1948, sé sviptur þeim. Og ef hægt er að svipta hann þessum tekjum, hvað er þá ekki hægt? Má þá ekki koma og segja t.d. við hv. 1. þm. Reykv. (BÓ): Nú borgar þú, góði minn, 1% af öllum þeim vörum, sem þú fluttir inn s.l. ár, eða eitthvað tilsvarandi. Nei, þetta finnst mér alveg fráleit stefna í löggjöf. Þess vegna, þó að ég sé 100% með því að afnema kjötuppbótina og gera í staðinn ráðstafanir til þess, að ódýrara verði að lifa, þá er ég samt sem áður á móti þessu frv., því að ég er alveg á móti því að svíkjast þannig aftan að mönnum. Ég væri líka á móti því, ef nú ætti að fara að segja við hæstv. ráðh.: Nú eigið þið að borga til fulls þann mismun á verði, sem leiðir af sérréttindum ykkar í áfengisverzluninni og tóbakseinkasölunni, og borga til fulls þá vöru, sem þið keyptuð í fyrra og hittiðfyrra. Á sama hátt er ég á móti því að fara svo aftan að mönnum sem gera á í þessu frv. Slíkt má ekki eiga sér stað. En þetta er ekki nýtt, og hefur hvað eftir annað komið fyrir hér á Alþingi að breyta l. þannig, en sú stefna er að mínum dómi alveg forkastanleg. Og þó að ég sé með því að afnema kjötuppbótina, þá er ég ekki með þessu frv., því að ég vil ekki koma svo aftan að þeim mönnum, sem trúðu því, að l. hefðu gildi, en hæstv. ríkisstj. virðist ekki hugsa um það, því að það eru líklega milli 10 og 20 lög frá Alþingi, sem hún hefur ekki farið eftir á einn eða annan máta.



Herra forseti. Þetta mál hefur svo oft verið til umr. hér í deildinni, að ég þarf ekki að fara mörgum orðum um það. Sömuleiðis þarf ég ekki að fjölyrða meira um 2. brtt. á þskj. 602, frá 1. þm. N–M., sem gengur út á að opna stéttina fyrir óiðnlærðum mönnum. Þessi brtt. hefur áður verið til umr., og færði ég þá fram rök gegn henni. Svo eru hér nýjar brtt. á þskj. 617 og þskj. 624. Báðar fjalla þær um 22. gr. frv., en hún kveður á um, hvernig fara skuli að, er verkfall verður í þeirri iðngrein, sem iðnnemi stundar nám í. Þetta hefur lengi verið viðkvæmt deiluatriði og skiptar skoðanir um það. Iðnnemar eru við sína vinnu í námi hjá sveinum, og sveinar eru svo aftur ráðnir með kollektívum samningum hjá meisturum. Þessir samningar milli sveina og meistara hafa takmarkað gildi, og þegar þeim er sagt upp, þá nær það yfir alla stéttina. Iðnnemar eru aftur á móti ráðnir með einstaklegum samningum og geta því ekki gert sameiginlegt verkfall. Iðnnemi er ráðinn yfir allt tímabilið, en þó skylt að vinna með sveinum, sem geta yfirgefið vinnu sína. Ég minnist þess, að fyrir um það bil 10 árum voru margir þeirrar skoðunar, að taka ætti iðnnema inn í sveinasamtökin, til þess að það tæki yfir báða þessa flokka, ef til vinnustöðvunar kæmi, en til þess að koma í veg fyrir það, varð Alþingi að setja lög, sem bönnuðu, að iðnnemar væru í sveinafélagi. Í nefnd þá, sem athugaði þetta mál og samdi frv., voru kvaddir kunnáttumenn á þessu sviði. Þeim kom saman um, að bezt mundi vera að fara bil beggja, eins og gert er í 22. gr., þannig að ef verkfall verður, þá skuli iðnnemar ekki látnir vinna að framleiðslustörfum, heldur skuli þeir aðeins látnir gera við vélar undir stjórn meistara. Ef gr. er hins vegar tekin út, eins og gert er ráð fyrir á þskj. 624, þá stendur allt við það sama, ef til verkfalls kemur, og get ég því ekki lagt til, að sú brtt. verði samþykkt. Á þskj. 617, brtt. frá hv. þm; N-M. er einnig lagt til, að 3. málsgr. 22. gr. falli niður. Enn fremur fjallar a-liður þessarar brtt. um það, að á meðan nemandi sé frá vinnu vegna vinnustöðvunar, beri honum ekki kaup. Þetta ætti ekki að þurfa að taka fram, því að ef nemarnir vinna, þótt vinnustöðvun sé, kemur auðvitað ekki til greina að svipta þá kaupi. - 2. málsgr. brtt. eða b-liður fjallar um það, að ef vinnudeilan stendur lengi, þá geti hvor aðili sem er sagt upp samningi. Þetta finnst mér mjög hæpið. Segjum t.d., að meistari hafi tekið nema til starfs, sem hann á erfitt með að ljúka við kennslu á. Hann getur þá notað tækifærið til þess að segja upp samningi við nemann, þótt hann sé kannske á öðru eða þriðja ári sem nemi, og neminn getur átt á hættu að komast ekki aftur í þetta starf og orðið þannig fyrir stórkostlegu tjóni. Mér finnst neminn ekki hafa unnið neitt refsivert og er því mótfallinn þessari brtt. Fleira hef ég svo ekki um þetta að segja, en ég leyfi mér að leggja til, að frv. verði samþ. eins og það nú liggur fyrir.



Herra forseti. Ég skal ekki teygja þessar umr., en vil aðeins gera grein fyrir afstöðu minni til brtt., sem komið hafa fram. Ég hef skrifað undir nál. á þskj. 607 og vil þar með stuðla að framgangi frv. óbreytts, en áskildi mér þó rétt til að greiða atkv. með brtt., svo sem brtt. 602. Ég tel rétt, að námstíminn skuli teljast frá dagsetningu námssamningsins, en bíði ekki staðfestingar iðnráðs. Það hefur komið fyrir, að dráttur hefur orðið á þeirri staðfestingu og nemar hafa þannig verið snuðaðir. Ég tel rétt að setja slík ákvæði, og úr því að þau eru komin hér fram í brtt., þá mun ég greiða þeirri brtt. atkv. Efnislega er ég samþykkur 2. brtt. á sama þskj., að mönnum gefist kostur á að ganga undir iðnpróf, þótt þeir stundi ekki námið hjá meistara. Ég held hins vegar, að ekki sé tímabært að setja slík ákvæði inn í frv. nú, þar sem hvergi er nú til stofnun, þar sem hægt er að ganga undir slíkt verklegt nám. Ég mun því greiða atkv. gegn þessu. Í lögum um iðnskóla er gert ráð fyrir vinnustofum, þar sem skilyrði verða til að stunda slíkt nám við skólann, og á þá að verða hægt að ganga undir próf, er veiti sömu réttindi og þeir fá, sem stunda nám hjá meisturum, svo að fullnægjandi sé, og verð ég því ekki með heimildinni, þó að efnislega sé ég sammála. Um aðrar brtt. er það að segja, bæði á þskj. 617 við 22. gr. o.fl., að ég mun greiða atkv. á móti þeim með sömu rökum og hæstv. ráðh. tók fram, sbr. þskj. 624. Ég tel, að ákvæði verði að vera um þetta, en álít, að ákvæðin, sem eru í 22. gr., séu fullnægjandi. Annars skal ég ekki fjölyrða um málið.



Herra forseti. Ég ætla aðeins að lýsa afstöðu minni til brtt. og málsins í heild. Ég tel brtt. við 22. gr. ekki vera til bóta og mun greiða atkvæði á móti henni. En ég hef verið samþykkur brtt. á þskj. 602, 2. tölul., og er skoðun mín á efni þeirrar till. óbreytt, og eigi einvörðungu efnislega, heldur og er ég sannfærður um, að hægt sé að framkvæma próf í verklegum efnum þannig, að hægt sé að ganga úr skugga um verkhæfni nemenda, án þess að þeir hafi stundað iðnnám hjá meistara. Ég tel margt vera til bóta og vil ekki tefja afgreiðslu málsins eða standa í vegi fyrir, að frv. fái afgreiðslu á þessu þ. Ég mun því greiða atkv. á móti till., en freista þess síðar, þegar sýnt verður um þingvilja, að leiðrétta þetta, svo að menn eigi þess kost, þó að þeir hafi ekki verið undir meistara, að sanna þekkingu sína. Afstaða mín hefur í engu breytzt, og ég vil ekki standa í vegi fyrir, að málið fái afgreiðslu á þessu þ., en ég óttast það, ef þessar brtt. verða samþ.



Herra forseti. Ég hafði ekki tækifæri til að vera við 2. umr. í d. síðast sökum anna við fjárl. og vissi ekki þá, hvað hafði komið fram í þessum málum. Var ég á fundi með hæstv. ríkisstj. Það þarf annars ekki að ræða svo mjög um frv. Við höfum haft þetta mál til meðferðar í mörg ár. Tvö eru þau atriði, sem deilt hefur verið um: 22. gr. og nýja gr., sem er á þskj. 602. Út af þessum ágreiningi hefur málið stöðvazt alltaf. Þegar málið var síðast til meðferðar í n. og d., féllst ég á að fylgja málinu, þótt umbætur fengjust ekki á frv., og tjáði bæði n. og hæstv. ráðh., að ég fylgdi frv. þrátt fyrir þessa ágalla og mundi standa á móti öðrum brtt., sem kæmu fram við umr. Hins vegar var mér þá ekki tvennt ljóst: fyrsta lagi; að útbýtt yrði frv. um iðnskóla, þar sem á að taka upp verklega kennslu. Það verður þó eigi afgr. á þessu þ. Í öðru lagi var mér þá ekki ljóst það, sem mér hefur verið tjáð, að meiri hl. iðnaðarmanna sé á móti frv. Hefur komið til mín n. iðnaðarmanna, sem segist vera fulltrúar meiri hl. þeirra, og mótmælir fyrir hönd stéttarinnar. Ég hef eigi getað sannprófað þetta, en hef þó talað við nokkra aðra iðnaðarmenn. Ég hef samt eigi fengið svo mikla fullvissu í þessu efni, að ég vilji láta það hafa áhrif á það, sem ég hef sagt, og mun greiða atkv. með frv. Hæstv. ráðh., sem mun fá þetta til meðferðar, fær þá þann vanda að glíma við að komast yfir þá örðugleika, sem l. kunna að skapa, ef stéttin verður óánægð með þau og lokar þá fyrir alla iðnfræðslu, og jafna það við hana. Ég vil líka leyfa mér að taka það fram, svo að það fari ekki á milli mála, að þegar ég tjáði hæstv. ráðh. afstöðu mína, sagðist ég enn vera þeirrar skoðunar, að inn í l. kæmi brtt. á þskj. 602, tölul. 2, og ég mundi bera fram slíka brtt. næst. Þó er það eigi víst, að ég verði þá á þ. eða hæstv. ráðh. heldur. Vildi ég því láta þetta koma fram. Mér er ljóst, að í frv., sem hefur dagað uppi vegna þessa ákvæðis, var bætt þessu ákvæði. Meiri hl. er fyrir því í þ., svo að þeir menn, er vilja eigi hafa þetta ákvæði í l., geta ekki spyrnt fæti fyrir frv. Ég er ekki bundinn við að fylgja því máli á næsta þ. og hef óbundnar hendur um að taka afstöðu til 22. gr., sem mun skapa óánægju hjá iðnaðarmönnum. En ég mun, eins og ég hef tjáð hæstv. ráðh., fylgja frv. þrátt fyrir þá ágalla, sem á því eru. Hitt verð ég að segja, að mér eru það mikil vonbrigði að vita hæstv. ráðh. hafa varið þessa stétt í mörg ár, en hefur beitt sér gegn réttindum annarrar stéttar, því að eigi að gera strandhögg í sama mæli á þessa stétt, þá er ég hræddur um, að kurr risi í stéttinni, þar sem talað er um að veita á annað hundrað mönnum réttindi í stétt, þeim er hafa eigi lögbundið nám að baki sér eða próf. Og ég býst við, að hæstv. ráðh. viti eigi um þá erfiðleika, er frá því eiga eftir að stafa. - Ég greiði því m.ö.o. atkv. með frv. og móti öllum brtt.



Herra forseti. Hv. þm. Barð. sagði, að frv. þetta væri gamall kunningi í d. Mér er sagt, að svo sé og það hafi verið á mörgum þ. Þess vegna má mér vera vorkunn, sem eigi hef setið nema skamman tíma á þ. Þó að þetta sé e.t.v. ekki flókið mál, þá er það svo vafið, að menn þurfa að vera kunnugir þessari iðnaðarstétt til að gera sér glögga grein fyrir málinu. En það er eitt og e.t.v. tvennt, sem enginn maður þarf að hafa setið í mörg ár á þ. til að sjá, og það er 22. gr., sem að mínu áliti á ekki þarna heima. Mér skildist á hv. þm. Barð., að hann væri mjög andvígur því, að 22. gr. standi í frv. En ólikt er það honum að lýsa því yfir, að hann greiði atkv. með frv., þar sem er ákvæði, sem hann er andvígur. Ég segi, að það sé ólíkt honum. Það hefur verið svo frá öndverðu í þessari stétt, síðan reglur voru teknar upp um iðnfræðslu, að nemendur hafa ekki verið bundnir við verkföll sveinanna. og nú er gerð tilraun til, að verkfallsréttur sveinanna gangi yfir á nemendur. Þótt nemendur fái að hreinsa til og dútla á verkstæðum, þá er það engin bót fyrir þann rétt, sem af meisturunum er tekinn, þegar þeir ráða ekki yfir nemunum um leið og sveinarnir hafa gert verkfall. Ég held að þetta sé röng framkvæmd, og mun þetta hefna sín, ef að l. verður. Ég hef því á þskj. 624 borið fram till um að gr. verði felld úr l., og þykir leitt, ef hv. þm. Barð., sem hefur staðið á móti því, að kúgaður væri réttur af stéttum, en það álít ég, að sé gert með þessu ákvæði, ætlar að vera á móti henni.

Það er verkfallsréttur.

Þetta er ekki verkfallsréttur. Stéttin hefur þann rétt. Hann er hér yfirfærður á nemendurna og því komið þannig fyrir, að meistarinn má eigi nota sér vinnu nemenda, meðan á verkfalli stendur. Ég gæti trúað, að þessi réttur muni víðast hvar vera talinn þannig, að eigi ekki að taka hann af meisturunum, þó að mér sé eigi kunnugt um það. Ég get verið með 1. till. á þskj. 602, við 11. gr., að námstíminn teljist frá dagsetningu námssamnings. - Virðist eðlilegt, að svo geti orðið, en mér hefur verið sagt, að dráttur geti orðið á, að menn geti fengið staðfestingu á námssamningi. Í öðru lagi er brtt. við 13. gr., að menn megi ganga undir iðnaðarpróf, þó að þeir hafi ekki ákveðna skólagöngu að baki. Þetta er sami réttur og í flestum öðrum skólum. Iðnskólanám er almennt nám, en lítið um sérfræðinám. Þess vegna finnst mér eðlilegt, að menn megi sýna hæfni sína með því að ganga undir próf, ef þeir sýna hæfni sína, og fá síðan sitt skírteini, en eigi sé bundið við það, að menn teljist ekki hæfir, nema þeir hafi lokið ákveðinni skólagöngu. 



Herra forseti. Ég hef áður gert grein fyrir till. mínum og skal ekki endurtaka það. Ég vil benda á hið sama og hv. 1. þm. Reykv. og hv. þm. Barð., að með frv. er óánægja, sem m.a. speglast í undirskriftum 163 meistara og nokkrum atriðum, sem koma fram á fjórum vélrituðum síðum, sem Ólafur Hvanndal og fleiri undirrita. Nefnd manna hefur einnig verið send á okkur til að stöðva málið. En ég hef eigi lagt til þess. Breytingatill. á þskj. 602 er gamall kunningi, sem eigi er hægt að deila um. Svo jafnsjálfsögð er hún. En ég er sjálfur sannfærður um, að hæstv. viðskmrh. dytti aldrei í hug að lagfæra þetta. Hitt er jafnsjálfsagt, að menn, er til hafa að bera næga kunnáttu., fái að taka próf. Laganemar geta t.d. tekið lögfræðipróf eftir 3 ár, en venjulegt er, að þeir taki það eftir 5–6 ár. Hvaða gagn hefur þjóðfélagið af að kúska menn niður í meðalmennskuna? Því má eigi maður, sem er meira en meðalmaður, koma fram og sýna þekkingu sína? Þó er mér eins farið og hv. 6. landsk., að ég ber aðeins kvíðboga fyrir, að unnt verði að prófa þá almennilega. En þar eð Einar Gíslason, Helgi H. Eiríksson o.fl. hafa sagt, að það sé vandalaust og muni þó taka lengri tíma og verða dýrara að prófa þessa menn, svo að fullkomlega megi takast að dæma um hæfni þeirra, þá er ég því samþykkur, en þó með því skilyrði, að menn geti eigi hlaupið til og heimtað próf út á loftið án allrar kunnáttu. Gegn þessu til varúðar eru tvö atriði í viðkomandi gr.: próf hafi verið tekin í iðnskóla og menn geti fært sönnur á kunnáttu sína með vottorði frá meistara um, að þeir hafi verið í iðninni. Ætlazt er til, að hann hafi unnið hjá honum, en ekki undirskrifað námssamning, en meistarinn telji hann hæfan til að ganga undir próf. Þarna er því gert ráð fyrir, að hann hafi lagt stund á iðnnám, svo að hann verði fær um að ganga undir próf. Ég tel fráleitt, að nemendur, sem eru á undan öðrum, þurfi að stunda eins lengi bóklegt nám og þeir. Ég trúi Helga Hermanni vel. Ég tel því till. sjálfsagða. Ég skil eigi í því ósamræmi hjá hæstv. viðskmrh., að hann þorir ekki að láta menn fá leyfi til að ganga undir próf, fyrr en þeir eru búnir að uppfylla námssamning sinn, en á hinn bóginn vill hann láta aðra vera óprófaða og hlaupa til að gæta véla. Vélamennirnir eiga ekki að hafa meiri rétt en hinir. En ætlazt er til, að duglegir menn kunni að koma fram, sem þurfa eigi eins langan námstíma og aðrir, og þá eiga þeir að fá að taka próf, þegar þeir telja sig til þess búna. Ég hef áður rætt um þetta atriði og hirði ekki um að endurtaka það nú. Þá ætla ég að koma ofur lítið að brtt. við 22. gr. Ég gat ekki fallizt á að fella greinina með öllu niður, en flyt hins vegar brtt. við hana. Þessi brtt. hefur áður verið flutt af þm. Barð., og vona ég, að hann fari ekki að drepa sitt eigið fóstur, þó að því sé haldið undir skírn af mér. Hæstv. iðnmrh. var eitthvað að malda í móinn við till. mínum. En ég vil leyfa mér að spyrja, hvað nemandinn á að vinna, þegar alger vinnustöðvun er. Meistararnir mega enga vinnu taka, og þá er ekki um annað að ræða, en að halda verkfærunum í lagi, þ.e. að pússa og smyrja vélar, og mér finnst ekki rétt að skylda meistarana til að greiða nemandanum kaup undir þeim aðstæðum. Auk þess munu reglur um það, að meistarar mega ekki hafa fleiri nema en sveina; en með hverjum eiga nemendurnir að vinna, þegar allir sveinar eru í verkfalli? Hins vegar tel ég rétt og sjálfsagt að heimila aðilum að segja upp námssamningi, ef vinnudeila stendur svo lengi, að nemandi missi verulega í verklegu námi, og fjallar b-liður brtt. minnar á þskj. 617 um það atriði. Það er að vísu tæplega, að slíkt komi fyrir hér í Rvík, en hins vegar gæti það vel hent úti á landi, þar sem um lítil verkstæði er að ræða. Sömuleiðis tel ég rétt að heimila iðnfræðsluráði að lengja námstíma iðnnema, ef hann missir verulega úr námi vegna vinnustöðvunar, svo að fullt nám náist. Þessar breytingar tel ég eðlilegar og réttar, ef það er vilji d., að málið verði afgr. nú. Annars hefði ég talið heppilegra að fresta afgreiðslu málsins og reyna að samræma óskir allra aðila og þó alveg sérstaklega með hliðsjón af því, að nú er í undirbúningi frv. til l. um iðnskóla, sem óneitanlega á mikla samstöðu með þessu máli. Þá gæfist líka tími til að athuga nánar möguleikana á því að gefa mönnum, sem þess óska, tækifæri til að ganga undir hæfnispróf, án þess að þeir hafi verið fleiri ár hjá sérstökum meistara. Af þessum ástæðum hef ég litið svo á, að heppilegast væri að vísa þessu máli til ríkisstj. með þeim fyrirvara, að hún láti samræma og endurbæta frv. um iðnfræðslu og iðnskóla og leggi málið síðan fyrir næsta Alþingi. Ég flyt þó ekki till. um þetta, en vildi gjarna heyra álit d. og hvort vilji væri fyrir slíkri lausn. Hins vegar flyt ég brtt., sem allar hafa sézt áður, þó að aðrir hafi verið flm., og vænti ég, að hinir sömu bregðist nú ekki guðföðurskyldunni.



Herra forseti. Ég vil fyrst víkja nokkrum orðum að ræðu þm. N-M. og till. hans um nánari samræmingu á þessu frv. og frv. um iðnskóla. Eftir því sem ég veit bezt, þá hefur milliþn. í skólamálum, sem undirbýr frv. um iðnskóla, sniðið það eftir þessu frv. Hins vegar get ég ekki sagt um, hvernig það hefur tekizt, en þannig hefur mér verið skýrt frá. Af þeim ástæðum held ég, að málið muni ekki græða á frávísun nú, þar sem sömu menn mundu um það fjalla eins og hingað til, þ.e.a.s. milliþn. Þá vil ég víkja nokkuð að brtt. Till. um það að leyfa hverjum sem er að ganga undir próf í þeirri iðngrein, sem hann óskar að verða fagmaður í, er að mínum dómi nokkuð hæpin. Það er í fyrsta lagi nokkuð vafasamt, að hægt sé að búa til verkefni, sem sýnt geti hæfni manna og kunnáttu, nema því fylgi mikill kostnaður og langur próftími. Í öðru lagi er ekki líklegt, að menn, sem slík próf stæðust, hefðu eins mikla leikni og æfingu í greininni og hinir, sem 4 ára námstíma hafa að baki sér. Auk þess er svo það, sem ég raunverulega tel aðalatriðið, að með slíku fyrirkomulagi er kippt grunninum undan því iðnfræðslukerfi, sem við höfum búið við og reynzt hefur að mörgu leyti vel. Það má telja alveg víst, að mjög fáir eða engir iðnnemar fari að vista sig hjá meistara í 4 ár fyrir mjög lágt kaup, ef þeir eiga kost á að ganga undir próf hvenær sem þeir óska og fá með því sömu réttindi og 4 ára námstíminn veitir. Slíkt fyrirkomulag mundi ekki verða gróði fyrir iðnaðarmannastéttina, því að í flestum tilfellum verða þeir, sem starfa við iðnina í 4 ár undir leiðbeiningu og kennslu góðra meistara, færari og betri iðnaðarmenn en hinir, sem stæðust próf í iðninni með litla æfingu að baki. Reynslan mundi því kenna mönnum, að þetta fyrirkomulag væri ekki nothæft, og afleiðingin verða sú, að ríkið yrði að setja upp verknámsskóla í hinum ýmsu, iðngreinum. Sú leið hefur að vísu komið til athugunar fyrr og gæti að sjálfsögðu verið góð, en það væri bara allt of kostnaðarsamt fyrir ríkissjóð. Þess vegna tel ég, að það iðnfræðslukerfi, sem við notum nú, sé það heppilegasta, sem við eigum völ á, eins og nú standa sakir, enda eru l. um það gerð eftir till. fulltrúa þeirra aðila, sem hlut eiga að máli og fjallað hafa um það á iðnþingi. Það hefur verið leitazt við að samræma sjónarmið beggja aðila, og enda þótt meistararnir teldu sig í fyrstu ekki geta staðið undir þeim kröfum, sem l. gerðu til þeirra, þá hefur það þó ekki reynzt þeim ofvaxið, hvernig sem það verður í framtíðinni. En varðandi þessa till. á þskj. 602, þá er það, sem sker úr, að æfingin er ekki fyrir hendi, jafnvel þó að menn geti staðizt próf, og ég er viss um, að Helgi H. Eiríksson skólastjóri iðnskólans mælir ekki með því fyrirkomulagi, enda þótt þm. N-M. hefði eftir honum, að þessi próf væru möguleg. Um brtt., sem fer fram á, að námstími sé talinn hefjast, þegar samningurinn er gerður, þ.e.a.s., að ekki sé nauðsynlegt, að iðnfræðsluráð hafi staðfest hann, eins og frv. gerir ráð fyrir, vil ég segja það, að þetta ætti ekki að vera stórt atriði, ef tryggt væri, að samningurinn væri staðfestur af iðnfræðsluráðinu fljótlega eftir að hann er gerður, en aftur á móti gæti þessi breyting haft þær afleiðingar, að nemendur freistuðu að fá samninginn dagsettan áður en raunverulegur námstími er hafinn, og slíkt væri óheppilegt. Í sambandi við brtt. þm. N–M. við 22. gr., þess efnis, að meistarar þurfi ekki að greiða nemendum kaup, á meðan á verkfalli stendur, held ég, að það skipti ekki miklu máli, því að slík vinnustöðvun ætti ekki að geta varað lengi, en aftur á móti mjög erfitt fyrir iðnnemana að missa það litla kaup, sem þeim er ætlað, þótt ekki sé nema stuttan tíma. Út af till. 1. þm. Reykv. um að fella 22. gr. alveg niður, vegna þess að með samþykkt hennar sé verið að kúga rétt af einni stétt, þá vil ég segja það, að þetta er alger misskilningur. Það er ekki verið að kúga rétt af neinum. Það er orðin föst venja, að menn fara ekki inn á verksvið hver annars, ef um verkfall er að ræða, og það er eðlilegt, að eins fyrirkomulag sé í sambandi við iðnnemana, þ.e.a.s., að þeir fái ekki að fara inn á verksvið sveinanna, þegar þeir eru í verkfalli. Það væri því verið að gera iðnnemana að verkfallsbrjótum, ef þeir mættu vinna sveinaverk, þegar vinnustöðvun væri hjá stéttinni. Hv. 1. þm. N-M. vill með sinni brtt. opna þann möguleika, að samningum verði sagt upp í verkfalli. Í 25. gr. frv. eru ákvæði um, að heimilt sé að slíta samningum, ef báðir aðilar koma sér saman um það. Og það vildi ég í raun og veru gera að skilyrði fyrir því, að hægt yrði að segja upp samningum undir þessum kringumstæðum, en að ekki geti annar aðilinn notað sér verkfall að aðstöðu til þess að segja upp samningum, kannske gagnstætt vilja sínum, vegna þess að verkfall hefur skollið á, sem kannske hvorugur þessara aðila, sem hér er um að ræða, á sök á. Og þá virðist mér eðlilegt, að um þetta yrði samkomulag, ef til samningsslita kæmi, þannig að samningsuppsögnin yrði með samkomulagi, samkv. 5. tölul. 25. gr. frv. Svo að ég tel, að þessu þyrfti nú ekki að breyta í þá átt, sem hv. þm. vildi nú vera láta. Við hv. þm. Barð. þarf ég ekki að segja mikið. Ég tel hans sjónarmið, eftir því sem það kom fram, vera í meginatriðum nokkuð líkt því, sem hefur komið fram hjá öðrum hv. þm. og hjá honum sjálfum áður. Það þykir mér ekki óeðlilegt. Og mér þykir vænt um, að hann vill greiða götu málsins á þessu stigi. Hins vegar vil ég ekki fallast á, að ég hafi í öðru máli, sem líkt stendur á um og þetta mál, sem hér liggur fyrir, komið fram á mjög annan hátt en ég geri í þessu máli, eða eins og hv. 1. þm. N-M. orðaði það, að ég vildi veita mönnum með sex mánaða námi sama rétt og mönnum með sjö ára námi, því að þar er ekki um neitt sjö ára nám að ræða.

Ekki alveg, en það er hátt upp í það.

Ætli það sé ekki rétt að bæta því við? En það mál kemur til umr. hér í d. síðar. Og ég skal gjarna ræða um það mál við hv. þm., þegar þar að kemur. Hins vegar vil ég þakka hv. þm. Barð. fyrir það, að hann, þrátt fyrir sína skoðun á málinu, sem hér liggur fyrir, vill greiða fyrir því, að það nái fram að ganga. Og þó að hann beri síðar fram brtt. í þá átt, sem hann boðaði, þá hef ég ekkert um það að segja. Hann getur borið þá brtt. fram, hvenær sem hann vill, og hefði getað það, þó að ekkert frv. hefði komið fram um það mál. En ég er jafnsannfærður um, að sú brtt., sem hv. 1. þm. N-M. ber fram nú og hv. þm. Barð. tjáði sig e.t.v. mundu geta fylgt síðar, mundi ekki bæta löggjöfina, og heldur ekki standa lengi, heldur mundi sú breyt. verða numin úr lögum siðar, vegna þess að ég veit, að með því móti yrðu það ekki neinir menn, sem færu til náms á þann hátt í þessum efnum eins og nú er gert. Ég held, að ég hafi þá minnzt á flest þau atriði, sem hér hefur borið á góma. Vegna þess, að nú er svo mjög áliðið þingsins og erfitt er að vera öruggur um framgang mála, ef þau þurfa að hrekjast á milli deilda, vildi ég leyfa mér að mælast til þess, að þeir, sem á annað borð vilja veita þessu máli brautargengi í þetta sinn - kannske sumir að meira eða minna á móti því, sem þeir hefðu helzt óskað eftir, eins og hér hefur komið fram, en ætla sér að gera það samt, - ég vildi mælast til þess, að þeir fallist á að samþ. þetta frv. eins og það liggur hér fyrir, til þess að við þurfum ekki að fara með það til hv. Nd. á ný. Ég stend í þeirri meiningu, að það felist í þessu frv. ýmislegt, sem horfir til stórra bóta. Og þó að einhverjir meistarar telji, að sínum hag sé svo illa borgið með samþykkt þessa frv., að þeir ekki treysti sér til að taka nemendur þess vegna. þá er ég ekki svo sérlega hræddur um það. Ef þannig skipast málum, þá má á það benda, að kaup og kjör iðnnema hafa alltaf verið samningsatriði á milli meistara og nemenda, þó að ég hins vegar viti, að iðnfulltrúar hafa nú yfirleitt beitt sér fyrir því að samræma þessi kaup og kjör í iðngreinum, eins og hægt er. En ef það skyldi sýna sig, að eitthvað það kæmi fram, að iðnmeistarar vildu ekki út í þetta fara undir þessum kringumstæðum, þá er ég viss um, að það eru svo færanleg ýmis atriði í kjaramálum þeirra, sem ekki eru lögbundin, að það er vel hægt á þann hátt að tryggja það, að framkvæmd laga þessara komi ekki til með að stöðvast á því atriði. Ég er reyndar ekki hræddur um, að ,til þess komi, því að það er yfirleitt ekki mikið í þessu frv. þannig, að með því sé hlutur meistaranna þrengdur frá því, sem hann nú er. Það eru nú liðin tæp 60 ár síðan fyrst voru sett iðnnámslög hér á landi. Og það merkilega er, að þau iðnnámslög, sem sett voru árið 1892 eða 1893, voru í þá daga merkilega frjálsleg að sumu leyti. En það hefur alltaf verið verið að breyta þeim, með ýmsum millibilum, og alltaf hefur þeim þannig verið þokað til samræmis við þá yfirstandandi tíma, sem þau skyldu gilda fyrir. Og ég tel, að með þessu frv., ef samþ. verður, sé einmitt verið að þoka iðnfræðslulöggjöfinni til samræmis við sína tíð með ýmsum ákvæðum, sem eru nýmæli í þessu frv., eins og t.d. ákvæðum viðvíkjandi stöðuvali og prófun í þá átt og ýmislegu fleiru. Og ég vænti því, að þetta frv. verði að l., sem verða að góðu gagni og verði í þá átt einmitt það, sem hv. flm. frv. um sama efni árið 1944 óskaði, að yrði að l. þá, þó að frv. þetta sé ekki komið fram fyrr en nú, þannig að þetta frv. verði heldur til þess að greiða fyrir þessum málum, en að tefja fyrir þeim.