Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Þessir þingmenn voru til þings komnir: 1. Alfreð Gíslason, 8. landsk. þm. 2. Alfreð Gíslason, 9. þm. Reykv. 3. Auður Auðuns, 2. þm. Reykv. 4. Ágúst Þorvaldsson, 2. þm. Sunnl. 5. Ásgeir Bjarnason, 1. þm. Vesturl. 6. Birgir Finnsson, 5. þm. Vestf. 7. Birgir Kjaran, 6. landsk. þm. 8. Bjarni Benediktsson, 1. þm. Reykv. 9. Bjartmar Guðmundsson, 10. landsk. þm. 10. Björn Fr. Björnsson, 4. þm. Sunnl. 11. Björn Jónsson, 5. þm. Norðurl. e. 12. Björn Pálsson, 5. þm. Norðurl. v. 13. Eðvarð Sigurðsson, 2. landsk. þm. 14. Eggert G. Þorsteinsson, 10. þm. Reykv. 15. Einar Ingimundarson, 4. þm. Norðurl. v. 16. Einar Olgeirsson, 3. þm. Reykv. 17. Emil Jónsson, 2. þm. Reykn. 18. Eysteinn Jónsson, 1. þm. Austf. 19. Finnbogi R. Valdimarsson, 5. þm. Reykn. 20. Friðjón Skarphéðinsson, 5. landsk. þm. 21. Garðar Halldórsson, 4. þm. Norðurl. e. 22. Geir Gunnarsson, 7. landsk. þm. 23. Gísli Guðmundsson, 3. þm. Norðurl. e. 24. Gísli Jónsson, 1. þm. Vestf. 25. Guðlaugur Gíslason, 3. þm. Sunnl. 26. Guðmundur Í. Guðmundsson, 3. landsk. þm. 27. Gunnar Jóhannsson, 11. landsk. þm. 28. Gunnar Thoroddsen, 6. þm. Reykv. 29. Gylfi Þ. Gíslason, 4. þm. Reykv. 30. Halldór Ásgrímsson, 2. þm. Austf. 31. Halldór E. Sigurðsson, 3. þm. Vesturl. 32. Hannibal Valdimarsson, 4. landsk. þm. 33. Hermann Jónasson, 2. þm. Vestf. 34. Ingólfur Jónsson, 1, þm. Sunnl. 35. Jón Árnason, 4. þm. Vesturl. 36. Jón Skaftason, 4. þm. Reykn. 37. Jón Þorsteinsson, 9. landsk. þm. 38. Jónas Pétursson, 3. þm. Austf. 39. Karl Guðjónsson, 6. þm. Sunnl. 40. Karl Kristjánsson, 1. þm. Norðurl. e. 41. Kjartan J. Jóhannsson, 3. þm. Vestf. 42. Lúðvík Jósefsson, 4. þm. Austf. 43. Magnús Jónsson, 6. þm. Norðurl. e. 44. Matthías A. Mathiesen, 3. þm. Reykn. 45. Ólafur Björnsson, 11. þm. Reykv. 46. Ólafur Jóhannesson, 3. þm. Norðurl. v. 47. Ólafur Thors, 1. þm. Reykn. 48. Páll Þorsteinsson, 5. þm. Austf. 49. Pétur Sigurðsson, 12. þm. Reykv. 50. Ragnhildur Helgadóttir, 8. þm. Reykv. 51. Sigurður Ágústsson, 2. þm. Vesturl. 52. Sigurður Ingimundarson, 1. landsk. þm. 53. Sigurður Ó. Ólafsson, 5. þm. Sunnl. 54. Sigurvin Einarsson, 4. þm. Vestf. 55. Skúli Guðmundsson, 1. þm. Norðurl. v. Framantaldir þingmenn voru allir á fundi. Einnig var á fundinum Davíð Ólafsson, 5. (vara)þm. Reykv. Ókomnir voru til þings: 1. Benedikt Gröndal, 5. þm. Vesturl. 2. Gunnar Gíslason, 2. þm. Norðurl. v. 3. Jóhann Hafstein, 5, þm. Reykv. 4. Jónas G. Rafnar, 2. þm. Norðurl. e. 5. Þórarinn Þórarinsson, 7. þm. Reykv. Forseti Íslands setur þingið. Þá er þingmenn höfðu skipað sér til sætis, kom forseti Íslands, Ásgeir Ásgeirsson, inn í salinn og gekk til ræðustóls. Forseti Íslands ( Ásgeir Ásgeirsson ): Hinn 10. nóv. 1959 var gefið út svo hljóðandi forsetabréf: „Forseti Íslands gerir kunnugt: Ég hef ákveðið samkv. tillögu forsætisráðherra, að reglulegt Alþingi 1959 skuli koma saman til fundar föstudaginn 20. nóv. 1959. Um leið og ég birti þetta, er öllum, sem setu eiga á Alþingi, boðið að koma nefndan dag til Reykjavíkur, og verður þá Alþingi sett að lokinni guðsþjónustu í dómkirkjunni, er hefst kl. 13.30. Gert að Bessastöðum, 10. nóv. 1959. Ásgeir Ásgeirsson. Emil Jónsson. Samkvæmt því bréfi, sem ég nú hef lesið, lýsi ég yfir því, að Alþingi Íslendinga er sett. Frá því er Alþingi var stofnað, eru nú liðin 1029 ár. Frá því er Alþingi var endurreist og kom saman að nýju fyrir 114 árum, er þetta 95. samkoma þess, en frá því að Alþingi fékk aftur löggjafarvald fyrir 85 árum, er þetta hið 80. í röðinni, en 62. aðalþing. Ég býð alla nýkjörna hv. alþm. og nýskipaða hæstv. ríkisstjórn velkomna til þingstarfa. Eins og oft vill verða og ekki sízt nú, þá bíða Alþingis ýmis mikilsverð mál og mjög vandasöm viðfangsefni. Stjórnmálabaráttan er háð á vettvangi líðandi stundar, og margt orkar tvímælis, áður en nokkur reynsla er komin á þær úrlausnir, sem þing og stjórn veitir. Hjá því verður ekki komizt, þó að allir geti tekið undir þá ósk, að deilum sé haldið í þeim skefjum, sem þjóðarheill heimtar. Góður vilji orkar þar miklu um farsælleg málalok, og er það ósk mín og von, að störf þessa þings og stjórnar megi verða til gæfu og gengis fyrir land og lýð. Þetta hið nýkjörna þing kemur saman á tímamótum. Kjördæmaskipun hefur oft verið breytt og ætíð í þá átt að jafna kosningarrétt, en þó mun sú skipun, sem nú var kosið eftir í fyrsta sinn, einna mest allra kjördæmabreytinga. Þó að atkvæðisréttur sé jafnaður, þá er ætíð um fleiri en eina leið að ræða til að ná því marki. En ekki kæmi það á óvart, að hin nýju, stóru kjördæmi yrðu með tímanum stofninn í nýjum héruðum, félagsheildum, sem ætlað væri víðtækara samstarf en það eitt að kjósa saman til Alþingis. Sú þingmannafjölgun, sem nú er orðin, minnir á viðfangsefni, sem lengi hefur verið óleyst, en það eru starfsskilyrði einstakra þingmanna, þingflokka og Alþingis í heild. Þó að þingmenn séu nú 60 að tölu, þá er hlutfallsleg fjölgun þjóðarinnar síðan Alþingi var endurreist enn meiri. Vort gamla og virðulega alþingishús er nú hátt á áttræðisaldri, og það er vafasamur sparnaður, þó að við sjálft sig sé, að fresta öllu lengur þeim umbótum á starfsskilyrðum Alþingis og aðbúð utanbæjarþingmanna, sem full þörf hefur lengi verið á, svo að fulltrúar þjóðarinnar njóti sín til fulls og þjóðin þeirra. Að svo mæltu bið ég alþingismenn að minnast ættjarðarinnar með því að rísa úr sætum. 
             Það vill nú svo til, að setning Alþingis og skipun ríkisstjórnar ber upp á sama dag. Það er ekki í mínum verkahring, heldur hins nýskipaða forsætisráðherra, að gera Alþingi grein fyrir ráðherravali, verkaskipting og stjórnarstefnu, - og bið ég aldursforseta, sem er Gísli Jónsson, 1. þm. Vestf., að ganga til forsetastóls og stjórna fundum, þar til kosning forseta sameinaðs þings hefur farið fram. Aldursforseti gekk því næst til forsetastóls og tók við fundarstjórn.

Aldursforseti (GíslJ): Forseti Íslands. Hæstvirt ríkisstjórn. Hv. alþingismenn. Ég vil leyfa mér að bjóða hæstv. ríkisstj. og alla hv. alþingismenn velkomna til þessa fyrsta þings, eftir að kosið hefur verið samkvæmt hinni nýju kjördæmaskipun. Fyrrverandi alþingis mönnum, sem sumir hverjir áttu hér langan og merkan starfsdag, sendi ég kveðju, óska þeim og fjölskyldum þeirra allra heilla og blessunar. Ég vil óska þess, að hér megi jafnan ríkja samstarf og samhugur til þess að leysa öll vandamál, svo að bezt verði fyrir Ísland og íslenzka þjóð. Til þess hjálpi oss guð. Hæstv. forsrh. hefur kvatt sér hljóðs og tekur til máls.



Herra forseti. Forseti Íslands hefur í dag gefið út svo hljóðandi forsetaúrskurð: „Forseti Íslands gerir kunnugt: Eftir tillögu forsrh. og samkvæmt 15. gr. stjórnarskrárinnar eru hér með sett eftirfarandi ákvæði um skipun og skipting starfa ráðherra o.fl.: 1) Forsætisráðherra Ólafur Thors. Undir hann heyra eftirgreind mál: Stjórnarskráin, mál, er varða forsetaembættið, Alþingi, nema að því leyti sem öðruvísi er ákveðið, almenn ákvæði um framkvæmdastjórn ríkisins, skipun ráðherra og lausn, forsæti ráðuneytisins, skipting starfa ráðherranna, mál, er varða stjórnarráðið í heild, hin íslenzka fálkaorða og önnur heiðursmerki, Þingvallanefnd og mál varðandi meðferð Þingvalla. Ríkisbúið að Bessastöðum. Athuganir á efnahagsmálum í umboði ríkisstj. allrar. 2) Ráðherra Bjarni Benediktsson. Undir hann heyrir dómaskipan, dómsmál, þar undir framkvæmd refsidóma, hegningar- og fangahús, tillögur um náðun, veiting réttarfarslegra leyfisbréfa, málflutningsmenn, lögreglumálefni, þ. á m. gæzla landhelginnar og löggjöf um verndun fiskimiða landgrunnsins, áfengismál, strandmál, sifjaréttarmál, erfðaréttarmál, persónuréttarmál, eignarréttarmál, yfirfjárráðamál, lög um kosningar til Alþingis og kjördæmaskipting, umsjón með framkvæmd alþingiskosninga, ríkisborgararéttur, útgáfa Stjórnartíðinda og Lögbirtingablaðs, húsameistari ríkisins, Ríkisprentsmiðjan Gutenberg. Kirkjumál. Heilbrigðismál, þar undir sjúkrahús og heilsuhæli. Iðju- og iðnaðarmál, þar undir Iðnaðarbankinn, Iðnaðarmálastofnun Íslands, útflutningur iðnaðarvara. Sementsverksmiðja ríkisins, Landssmiðjan, iðnfélög, öryggiseftirlit. Einkaleyfl. 3) Ráðherra Emil Jónsson. Undir hann heyra sjávarútvegsmál, nema að því leyti sem öðruvísi er ákveðið, þar undir Fiskifélagið, fiskimálasjóður og fiskveiðasjóður íslands, síldarútvegsmál (síldarverksmiðjur og síldarútvegsnefnd), sjávarvöruiðnaður og útflutningur sjávarafurða. Vita- og hafnamál, strandferðir. Almenn siglingamál, þar undir atvinna við siglingar. Skipaskoðun ríkisins, Eimskipafélag Íslands h/f. Félagsmál, almannatryggingar, atvinnubótamál, atvinnuleysistryggingar, Brunabótafélag Íslands, vinnudeilur, sveitastjórnarog framfærslumál, nema að því leyti sem öðruvísi er ákveðið. Barnaheimili. Félagsdómur. Almenn styrktarstarfsemi, þar undir styrkveitingar til berklasjúklinga og annarra sjúklinga, sem haldnir eru langvinnum sjúkdómum, sjúkrasjóðir, ellistyrktarsjóðir, öryrkjasjóðir, slysatryggingasjóðir, lífsábyrgðarsjóðir og aðrir tryggingasjóðir. Húsnæðismál, þar undir byggingarfélög. Mælitækja- og vogaráhaldamál. Veðurstofan. 4) Ráðherra Guðmundur Í. Guðmundsson. Undir hann heyra utanríkismál, framkvæmd varnarsamningsins, þ. á m. lögreglumál, dómsmál, tollamál, póst- og símamál, flugmál, radarstöðvarnar, heilbrigðismál, félagsmál og önnur þau mál, er leiðir af dvöl hins erlenda varnarliðs í landinu. Gildir þetta um varnarsvæðin og mörk þeirra. 5) Ráðherra Gunnar Thoroddsen. Undir hann heyra fjármál ríkisins, þar undir skattamál, tollamál og önnur mál, er varða tekjur ríkissjóðs, svo sem ef verzlun er rekin til að afla ríkissjóði tekna, undirskrift ríkisskuldabréfa, fjárlög, fjáraukalög og reikningsskil ríkissjóðs, hin umboðslega endurskoðun, embættisveð. Eftirlit með innheimtumönnum ríkisins, laun embættismanna, eftirlaun, lífeyrir embættismanna og ekkna þeirra, peningamál, þar undir peningaslátta. Yfirleitt fer þessi ráðherra með öll þau mál, er varða fjárhag ríkisins eða landsins í heild, nema þau eftir eðli sínu eða sérstöku ákvæði heyri undir annan ráðherra. Hagskýrslugerð ríkisins. Almannaskráning. Framkvæmdabanki Íslands. Tekjustofnar sveitar- og bæjarfélaga og gjaldskrár þeirra. Mæling og skrásetning skipa. 6) Ráðherra dr. Gylfi Þ. Gíslason. Undir hann heyra menntamál, þar undir skólar, sem ekki eru sérstaklega undanteknir, útvarpsmál og viðtækjaverzlun. Menntamálaráð Íslands, þjóðleikhús og önnur leiklistarmál, tónlistarmál, kvikmyndamál, söfn og aðrar menningarstofnanir, sem reknar eru eða styrktar af ríkinu. Atvinnudeild háskólans. Rannsóknaráð ríkisins. Önnur mál, er varða vísindi og listir. Barnaverndarmál. Skemmtanaskattur. Félagsheimilasjóður. Íþróttamál. Bókasöfn og lestrarfélög. Iðnaðarnám. Viðskiptamál, þar undir innflutningsverzlun, gjaldeyrismál og verðlagsmál. Bankamál, að svo miklu leyti sem einstakir bankar eru ekki undanteknir. Efnahagssamvinnan (OEEC), alþjóðafjármálastofnanir og erlend tækniaðstoð. Innkaupastofnun ríkisins. Ferðaskrifstofa ríkisins. 7) Ráðherra Ingólfur Jónsson. Undir hann heyra landbúnaðarmál, þ. á m. útflutningur landbúnaðarafurða, ræktunarmál, þ. á m. skógræktarmál og sandgræðslumál, búnaðarfélög, búnaðarskólar, þjóðjarðamál. Búnaðarbanki Íslands. Áburðarverksmiðjan h/f. Vega- og brúamál. Flugmál, þ. á m. flugvallarekstur. Póst-, síma- og loftskeytamál. Kaupfélög og samvinnufélög. Rafmagnsmál, þ. á m. rafmagnsveitur ríkisins og rafmagnseftirlit, vatnamál, þar undir sérleyfi til vatnsorkunotkunar, jarðboranir eftir heitu vatni og gufu. Námurekstur. Ráðherrafundi skal halda um nýmæli í lögum og mikilvæg stjórnarmálefni. Svo skal og ráðherrafundi halda, ef einhver ráðherra æskir að bera þar upp mál. Með úrskurði þessum er úr gildi felldur forsetaúrskurður frá 23. desember 1958, um skipun og skipting starfa ráðherra o.fl. Gert í Reykjavík, 20. nóvember 1959. Ásgeir Ásgeirsson. Ólafur Thors. Forsetaúrskurður um skipun og skipting starfa ráðherra o.fl.“ Herra forseti. Þá vil ég leyfa mér að gefa svo hljóðandi yfirlýsingu af hálfu stjórnarinnar: Að undanförnu hafa sérfræðingar unnið að ýtarlegri rannsókn á efnahagsmálum þjóðarinnar. Skjótlega eftir að þeirri rannsókn er lokið, mun ríkisstj. leggja fyrir Alþ. tillögur um lögfestingu þeirra úrræða, er hún telur þörf á. Athuganir hafa þó þegar leitt í ljós, að þjóðin hefur um langt skeið lifað um efni fram, að hættulega mikill halli hefur verið á viðskiptum þjóðarinnar við útlönd, tekin hafa verið lán erlendis til að greiða þennan halla og að erlend lán til stutts tíma eru orðin hærri en heilbrigt verður talið. Munu tillögur ríkisstj. miðast við að ráðast að þessum kjarna vandamálanna, þar eð það er meginstefna ríkisstjórnarinnar að vinna að því, að efnahagslíf þjóðarinnar komist á traustan og heilbrigðan grundvöli, þannig að skilyrði skapist fyrir sem örastri framleiðsluaukningu, allir hafi áfram stöðuga atvinnu og lífskjör þjóðarinnar geti í framtíðinni enn farið batnandi. Í því sambandi leggur ríkisstj. áherzlu á, að kapphlaup hefjist ekki á nýjan leik milli verðlags og kaupgjalds og að þannig sé haldið á efnahagsmálum þjóðarinnar, að ekki leiði til verðbólgu. Til þess að tryggja, að þær heildarráðstafanir, sem gera þarf, verði sem réttlátastar gagnvart öllum almenningi, hefur ríkisstjórnin ákveðið: 1) að hækka verulega bætur almannatrygginganna einkum fjölskyldubætur, ellilífeyri og örorkulífeyri, 2) að afla aukins lánsfjár til íbúðabygginga almennings, 3) að koma lánasjóðum atvinnuveganna á traustan grundvöll, 4) að endurskoða skattakerfið með það fyrir augum fyrst og fremst að afnema tekjuskatt á almennar launatekjur. Varðandi verðlag landbúnaðarafurða mun reynt að fá aðila til að semja sín á milli um málið. Ella verður skipuð nefnd sérfræðinga og óhlutdrægra manna, er ráði fram úr því. Ríkisstj. mun taka upp samningu þjóðhagsáætlana, er verði leiðarvísir stjórnarvalda og banka um markvíssa stefnu í efnahagsmá]um þjóðarinnar, beita sér fyrir áframhaldandi uppbyggingu atvinnuveganna um land allt og undirbúa nýjar framkvæmdir til hagnýtingar á náttúruauðlindum landsins. Þá þykir ríkisstj. rétt að taka fram, að stefna hennar í landhelgismálinu er óbreytt, eins og hún kemur fram í samþykkt Alþingis hinn 5. maí 1959.



Herra forseti. Ég mun ekki við þetta tækifæri ræða einstök atriði í yfirlýsingu hæstv. forsrh. um stjórnarmyndunina, enda er það ekki venja. Einnig var yfirlýsingin svo almennt orðuð, að af henni verður nær ekkert ráðið um það, til hverra úrræða ríkisstj. og flokkar hennar ætla að grípa. Munu einnig gefast tækifæri síðar til þess að ræða þessi efni, jafnóðum og fyrir liggur, hvað ætlunin er að gera. Sama er í rauninni að segja um ýmislegt af því, sem hæstv. forsrh. sagði um þróun mála undanfarið og lýsingu á því, hvernig ástatt er og hvers við sé þörf. Um það er hægt að ræða síðar. En út af stjórnarmyndun þeirri, sem nú er orðin, vil ég taka þetta fram af hendi Framsfl.: Framsfl. telur, að heppilegast hefði verið að mynda nú á ný samstjórn Framsfl., Alþb. og Alþfl., ef samkomulag hefði náðst þeirra í milli um lausn aðkallandi vandamála. Það breytir alls ekki þessari skoðun flokksins, að efnahagsmál landsins eru nú í sjálfu sér enn örðugri viðfangs en þau voru haustið 1958 vegna þess, hvernig á hefur verið haldið síðan. Fyrir þessu samstarfi vildi Framsfl. beita sér, en sú leið reyndist lokuð. Stjórnarmyndun sú, sem nú hefur verið tilkynnt, er beint framhald af því stjórnarsamstarfi Sjálfstfl. og Alþfl., sem staðið hefur síðan í des. s.l. og margt óheillavænlegt hefur af leitt að dómi framsóknarmanna, sumt þegar berlega komið fram og ljóst orðið, en annað á eftir að koma betur fram, þegar upplýsist nánar, hvernig ástatt er um málefni landsins. Framsóknarmenn telja það því miður farið og vilja lýsa því yfir strax hreinskilnislega, að þetta samstarf skuli halda áfram nú með hinni nýju stjórnarmyndun. Það leiðir af því, sem ég hef þegar sagt, að Framsfl. hvorki styður né veitir hinni nýju ríkisstj. hlutleysi. En að því leyti sem hæstv. ríkisstj. kann að beita sér fyrir málum, sem Framsfl. telur, að að gagni megi verða fyrir þjóðina, mun hann að sjálfsögðu stuðla að framgangi þeirra.



Herra forseti. Hæstv. forsrh. hefur gefið Alþingi yfirlýsingu um stefnu hæstv. ríkisstj. Alþb. er í andstöðu við þessa ríkisstj. Góðum málefnum mun það vissulega fylgja, hvaðan sem þau koma. En oss uggir, að alþýða manna megi vænta illra tíðinda og árása á hag sinn, þegar ríkisstjórnin byrjar að berja lóminn um, að þjóðin hafi lifað um efni fram. Slíkur barlómur er venjulega yfirskin afturhalds og yfirstétta til þess að skapa það pólítíska andrúmsloft, er gerir hægara fyrir um árás á lífskjör almennings. Það er ekki aðalmeinsemd íslenzks efnahagslífs, að þjóðin hafi lifað yfir efni fram, heldur hitt, að í heilan áratug var vanrækt að auka svo efni hennar, framleiðslutækin, að þau stæðu undir eðlilegum og vaxandi kröfum fólksins til lífsins. Og enn hefur ekki verið komið á heildarstjórn á þjóðarbúskap Íslendinga, er sameini krafta þjóðarinnar til voldugra, samstilltra átaka í uppbyggingu atvinnulífsins á grundvelli réttlátrar skiptingar þjóðarteknanna. Þeir tveir flokkar, sem nú hafa myndað sameiginlega ríkisstj., hófu í vetur harkalega árás á lífskjör alþýðu og réttindi verkalýðssamtakanna. Stefnuyfirlýsing hæstv. ríkisstj. og ummæli stjórnarblaðanna gefa ástæðu til þess að óttast, að reynt verði að halda áfram á þeirri óheillabraut lífskjararýrnunar og réttindaskerðingar. Það er venjulega vá fyrir dyrum hjá almenningi, þegar ríkisstj. fer að boða rannsókn sérfræðinga til þess að finna traustan efnahagsgrundvöll. Frá því að íslenzk yfirvöld hættu að treysta eigin dómgreind í slíkum málum og tóku að sækja til útlendra efnahagsráðunauta til slíkra ráðlegginga, hafa slíkir sérfræðingar aldrei fundið annan traustan grundvöll fyrir gjaldeyri landsmanna en kaupgetuleysi almennings, þ.e. fátækt og atvinnuleysi hjá alþýðu manna. Gengislækkunin 1950 og atvinnuleysið, sem á eftir kom, er ólygnust raunin. Ég óttast af illri reynslu, að ráð sérfræðinganna til ríkisstj. verði þau að vega tvisvar í sama knérunn. Slíkt hefur aldrei í sögu Íslendinga þótt til heilla horfa. Ég vil vara hæstv. ríkisstj. við að fara að slíkum ráðum, þótt ég óttist, að þegar sé afráðið að gera það. Mér fannst tilkynningin um góðu málin í yfirlýsingunni áðan þýða, að þau ættu að vera plástur á sárin, sem enn er eftir að veita alþýðu manna. Ísland þurfti stórhuga, róttæka, þjóðlega ríkisstj., er samstillti hugi þjóðarinnar til voldugra átaka, er stórbættu lífskjör almennings í landi voru. Við fáum í staðinn ríkisstjórn tveggja af þeim launalækkunarflokkum, sem í vetur hófu árásirnar á afkomu almennings, og stefnuyfirlýsing hennar bendir til þess, að áfram verði haldið á sömu braut. Og árásir á lífskjör alþýðu leiða fyrr eða síðar til átaka milli auðvaldsins og alþýðu Íslands. Alþb. heitir því á alla alþýðu, öll samtök vinnandi stétta að halda vöku sinni, vera vel á verði um hag sinn og rétt, sameinast um að vinna aftur það, sem tapazt hefur, og sækja fram til að skapa öruggan grundvöll að efnahagslífi án kreppu og atvinnuleysis, er tryggi alþýðu manna síbatnandi lífskjör og afkomuöryggi.



Herra forseti. Samkvæmt þingsköpum hafa þeir, sem kjörnir voru með hlutkesti í 1. kjördeild, rannsakað kjörbréf þeirra þingmanna, sem kjörnir voru í 3. kjördeild. Kjörbréf þeirra þingmanna, sem 1. kjördeild skyldi rannsaka, eru þau, sem nú skulu talin: Alfreð Gíslason, 9. þm. Reykv., Ágúst Þorvaldsson, 2. þm. Sunnl., Birgir Kjaran, 6. landsk. þm., Bjartmar Guðmundsson, 10. landsk. þm., Einar Ingimundarson, 4. þm. Norðurl. v., Einar Olgeirsson, 3. þm. Reykv., Emil Jónsson, 2. þm. Reykn., Friðjón Skarphéðinsson, 5. landsk. þm., Garðar Halldórsson, 4. þm. Norðurl. e., Gunnar Gíslason, 2. þm. Norðurl. v., Gunnar Thoroddsen, 6. þm. Reykv., Halldór Ásgrímsson, 2. þm. Austf., Halldór E. Sigurðsson, 3. þm. Vesturl., Hannibal Valdimarsson, 4. landsk. þm., Jón Þorsteinsson, 9. landsk. þm., Jónas G. Rafnar, 2. þm. Norðurl. e., Lúðvík Jósefsson, 4. þm. Austf., Matthías Á. Mathiesen, 3. þm. Reykn., Ragnhildur Helgadóttir, 8. þm. Reykv., og Sigurður Ó. Ólafsson, 5. þm. Sunnl. Kjörbréf þessara þingmanna hafa legið fyrir og verið rannsökuð, öll nema tvö, þ.e.a.s. kjörbréf Gunnars Gíslasonar, 2. þm. Norðurl. v., og Jónasar G. Rafnars, 2. þm. Norðurl. e. Þeir eru ekki mættir á þingi, og kjörbréf þeirra verða að sjálfsögðu samkv. venju rannsökuð síðar. Þess skal getið, að það lágu fyrir kjördeildunum skilríki um það, að ágreiningur er um nokkur atkvæði í ýmsum kjördæmum, en upplýstist, að það hefur ekki áhrif á kjör aðalmanna, og mun hafa verið samþykkt í öllum kjördeildum að vísa þeim málum til kjörbréfanefndar til athugunar. Með þessum formála um ágreiningsatkvæði, sem hafa ekki áhrif á kjör þeirra þingmanna, sem ég hef talið, hefur 1. kjördeild verið sammála um að taka öll kjörbréfin gild, og lýsi ég því hér með yfir fyrir hönd 1. kjördeildar.



Herra forseti. 2. kjördeild hefur haft til athugunar kjörbréf þeirra þingmanna, sem valdir voru í 1. kjördeild, og eru það kjörbréf 19 aðalþingmanna og eins varaþingmanns. Aðalþingmennirnir, sem hér er um að ræða, eru þessir: Alfreð Gíslason, 8. landsk. þm., Björn Fr. Björnsson, 4. þm. Sunnl., Björn Jónsson, 5. þm. Norðurl, e., Björn Pálsson, 5. þm. Norðurl. v., Eggert G. Þorsteinsson, 10. þm. Reykv., Gísli Jónsson, 1. þm. Vestf., Gylfi Þ. Gíslason, 4. þm. Reykv., Hermann Jónasson, 2. þm. Vestf., Jón Árnason, 4. þm. Vesturl., Jón Skaftason, 4, þm. Reykn., Jónas Pétursson, 3. þm. Austf., Karl Guðjónsson, 6. þm. Sunnl., Kjartan J. Jóhannsson, 3. þm. Vestf., Ólafur Björnsson, 11. þm. Reykv., Ólafur Thors, 1. þm. Reykn., Páll Þorsteinsson, 5. þm. Austf., Sígurður Ingímundarson, 1. landsk. þm., Sigurvin Einarsson, 4. þm. Vestf., og Þórarinn Þórarinsson, 7. þm. Reykv. Kjörbréf allra þessara þingmanna lágu fyrir, og hefur kjördeildin ekkert við þau að athuga og leggur til, að þau öll verði tekin gild. Þá fékk kjördeildin enn fremur til meðferðar kjörbréf Davíðs Ólafssonar, sem er 1. varaþingmaður Sjálfstfl. í Reykjavík., og eins og getið var um í dag, tekur hann hér sæti Jóhanns Hafsteins, 5. þm. Reykv. Kjörbréf hans var einnig athugað, og leggur kjördeildin til, að það verði tekið gilt. Hins vegar hefur kjördeildin ekki fengið til meðferðar kjörbréf Jóhanns Hafsteins, og mun það að sjálfsögðu verða athugað á sínum tíma. Þá varð jafnframt samkomulag í kjördeildinni að leggja til, að afgreiðslu þeirra vafakjörseðla, sem voru nokkrir, er kjördeildin fékk til athugunar, yrði frestað, þannig að þeim yrði vísað til athugunar í kjörbréfanefnd, því að þeir munu ekki hafa áhrif á kjör neinna aðalþingmanna. Það er því till. 2. kjördeildar, að umrædd kjörbréf verði tekin gild.



Herra forseti. 3. kjördeild hefur haft til meðferðar og rannsóknar kjörbréf hv. þm. 2. kjördeildar, 19 að tölu, og eru það kjörbréf þeirra hv. þm., sem ég nú tel: Auður Auðuns, 2. þm. Reykv., Ásgeir Bjarnason, 1. þm. Vesturl., Birgir Finnsson, 5. þm. Vestf., Bjarni Benediktsson, 1. þm. Reykv., Eðvarð Sigurðsson, 2. landsk. þm., Eysteinn Jónsson, 1. þm. Austf., Finnbogi R. Valdimarsson, 5. þm. Reykn., Geir Gunnarsson, 7. landsk. þm., Gísli Guðmundsson, 3. þm. Norðurl. e., Guðlaugur Gíslason, 3. þm. Sunnl., Guðmundur Í. Guðmundsson, 3. landsk. þm., Gunnar Jóhannsson, 11. landsk. þm., Ingólfur Jónsson, 1. þm. Sunnl., Karl Kristjánsson, 1. þm. Norðurl. e., Magnús Jónsson, 6. þm. Norðurl. e., Ólafur Jóhannesson, 3. þm. Norðurl. v., Pétur Sigurðsson, 12. þm. Reykv., Sígurður Ágústsson, 2. þm. Vesturl., og Skúli Guðmundsson, 1. þm. Norðurl. v. Þetta eru samtals 19 kjörbréf, og lágu þau öll fyrir: 20. kjörbréfið, sem 3. kjördeild hefði átt að fjalla um, þ.e. kjörbréf Benedikts Gröndals, 5. þm. Vesturl., lá ekki fyrir, og tók kjördeildin því ekki afstöðu til þess. Nokkrir ágreiningsseðlar fylgdu endurritun úr gerðabókum yfirkjörstjórna. Kjördeildin tók ekki afstöðu til þeirra, enda taldi hún, að þeir mundu ekki skipta máli eða hafa úrslítaþýðingu um afgreiðslu kjörbréfa. Annars leggur kjördeildin einróma til, að öll þessi 19 kjörbréf verði tekin gild.



Herra forseti. Þegar 1. kjördeild hélt síðasta fund sinn, voru 2 af þeim þm., sem áttu kjörbréf sín í 1. kjördeild til athugunar, ekki komnir til þings, og kjörbréf þeirra lágu ekki fyrir. Þessi kjörbréf, sem lágu ekki fyrir þá, voru kjörbréf Gunnars Gíslasonar, 2. þm. Norðurl. v., og kjörbréf Jónasar G. Rafnars, 2. þm. Norðurl. e. Þessi bréf lágu fyrir á þeim fundi, sem 1. kjördeild hélt núna rétt áðan. Bréfin voru athuguð og ekkert við þau að athuga frá sjónarmiði 1. kjördeildar, sem leggur til einróma, að þau verði samþykkt.



Herra forseti. 2. kjördeild fékk til meðferðar nú kjörbréf Jóhanns Hafsteins, en kjörbréf hans lá ekki fyrir hér í upphafi fundar, svo sem áður hefur verið skýrt frá. Kjörd. hefur athugað kjörbréfið, og hann hefur samkv. því verið kjörinn 5. þm. Reykv. Kjörbréfið er með lögformlegum hætti, og telur kjörd. ekkert við það að athuga og leggur til, að það verði tekið gilt.



Herra forseti. 3. kjördeild hefur haft til athugunar kjörbréf hv. 5. þm. Vesturl., Benedikts Gröndals, sem nú hefur borizt. Hún leggur einróma til, að það verði tekið gilt.



Herra forseti. Í sjálfu sér er ekkert af því, sem háttvirtir formenn andstöðuflokka ríkisstj. hér hafa mælt, sem kemur mér á óvart. Og það er ekki meining mín að ætla að svara einstökum atriðum úr þeirra ræðum. Ég hygg að sönnu og viðurkenni, að álit þessara virðulegu alþm. og flokka þeirra skipti mjög miklu máli sem og allar undirtektir þeirra undir þær aðgerðir, sem ríkisstj. telur þörf á að gera. En enn meira máli skiptir þó, hverjum augum þjóðin lítur á málin og hvern liðstyrk þjóðin, almenningur í landinu, vill ljá þeim úrræðum, sem fram verða borin. Ríkisstj. mun, svo fljótt sem auðið er, gefa þingi og þjóð skýrslu um alla höfuðþætti efnahagsmálanna, og hún heitir á menn, eins og hv. síðasti ræðumaður, formaður Sameiningarflokks alþýðu - Sósíalistaflokksins, að halda vöku sinni, einmitt að halda vöku sinni og kynna sér þessar upplýsingar. Þekkingin á öllu efnahagsástandinu er frumskilyrði þess, að menn geti gert sér fulla grein fyrir þeim mismunandi úrræðum, sem til greina geta komið, og valið eða hafnað á þeirri örlagastundu, sem nú er fram undan. Ég endurtek, að það er einlæg ósk ríkisstj., að almenningur í landinu haldi vöku sinni og kynni sér málin og dæmi á grundvelli þekkingarinnar. Sjálfsagt eigum við allir þá ósk heitasta í þessum efnum að þurfa ekki að leggja neinar kvaðir á almenning. Það verða ýtarlegar rannsóknir að leiða í ljós, hvort hjá því verður komizt, og svo er það þjóðarinnar undir forustu Alþingis að gera sér grein fyrir, ef um engan góðan kost er að ræða, hvern kostinn þá skuli velja. Varamaður tekur þingsæti. Aldursforseti (GíslJ): Mér hefur borizt bréf, dags. í Reykjavík 2. nóv. 1959, svo hljóðandi: „Vegna fjarveru minnar erlendis leyfi ég mér að óska þess, að varamaður verði kvaddur til þingsetu fyrir mig fyrst um sinn, er Alþingi kemur saman. Virðingarfyllst, Jóhann Hafstein. Til forseta sameinaðs Alþingis.“ Varamaður Jóhanns Hafsteins, fyrsti varamaður þm. Sjálfstfl. í Reykjavík, Davið Ólafsson, er því mættur hér, og verður kjörbréf hans að rannsakast í kjördeild. Rannsókn kjörbréfa. Aldursforseti kvaddi sér til aðstoðar sem fundarskrifara þá Magnús Jónsson, 6. þm. Norðurl. e., og Skúla Guðmundsson, 1, þm. Norðurl. v. Þessu næst var þm. skipað í kjördeildir, og urðu í 1. kjördeild: AGb, BFB, BjörnJ, BP, EggÞ, GíslJ, GÞG, HermJ, DÓ, JÁ, JSk, JP, KGuðj, KJJ, ÓB, ÓTh, PÞ, SI, SE, ÞÞ. 2. kjördeild: AuA, ÁB, BGr, BF, BBen, EðS, EystJ, FRV, GeirG, GíslG, GuðlG, GÍG, GJóh, IngJ, KK, MJ, ÓlJ, PS, SÁ, SkG. 3. kjördeild: AGl, AÞ, BK, BGuðm, EI, EOI, EmJ, FS, GH, GunnG, GTh, HÁ, HS, HV, JÞ, JR, LJós, MAM, RH, SÓÓ. Fyrir lá að rannsaka kjörbréf allra alþingismanna. Skiptu kjördeildir með sér kjörbréfum, svo sem lög mæla fyrir, þannig að 1. kjördeild hlaut til rannsóknar kjörbréf þeirra þm., sem voru í 3. kjördeild, 2. kjördeild kjörbréf þm. í 1. deild og 3. kjördeild kjörbréf þm. í 2. deild. Var gert hlé á fundi í 40 mínútur, meðan kjördeildir störfuðu.