Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta mál kom til fjvn. þann 11. þ. m., en vegna annríkis vannst ekki tími til að afgreiða það fyrr, og er nú nauðsynlegt að hraða afgreiðslu þess sem mest. Eins og segir í grg. fyrir till., hefur Stykkishólmshreppi boðizt togarinn „Viðey“ fyrir 1200 þús. kr., hvar af 200 þús. kr. eiga að greiðast við afsal, en eftirstöðvar með jöfnum afborgunum á næstu fimm árum og 4% ársvöxtum. Skyldu fylgja með í kaupunum kol, veiðarfæri, ís og annað, sem nauðsynlegt er í eina veiðiför. Skipið hafði fengið klassaskoðun og víðtæka viðgerð á s.l. ári, er nam rúml. 1 millj., og er samkv. upplýsingum frá eftirlitsmönnum talið að vera í mjög góðu ásigkomulagi. Hreppnum höfðu einnig boðizt 3 aðrir togarar innlendir, tveir fyrir sama verð, en einn fyrir allt að þriðjungi lægra verð, en tilboð þau voru af ráðunaut hreppsins í þessu máli. talin mjög miklu óhagstæðari. Þá hafði hreppnum og boðizt nýr dieseltogari 133 feta fyrir £65,000, en með því að upplýst var, að nauðsynlegt mundi að gera víðtækar breytingar á því skipi, áður en það uppfyllti þær kröfur, sem gerðar eru samkv. fyrirmælum um eftirlit skipa, og vitað var, að það mundi kosta mikið fé og taka langan tíma, auk þess sem það skip rúmaði aðeins 70% af afla, borið saman við rúmmagn b/v Viðeyjar, vildi hreppurinn ekki sinna því tilboði. Þá er og upplýst fyrir n., að tekizt hefur að fá lánsvextina lækkaða úr 4% í 21/2% og jafnframt að tryggja, að sá arður, sem kann að verða af þeirri veiðiferð, sem skipið nú er í, fylgi með í kaupunum til hreppsins án verðhækkunar á fyrrnefndu söluverði. Á þessum grundvelli hefur málið síðan verið rætt við fjmrh., sem hefur tjáð n., að hann mundi nota heimildina, ef Alþ. samþykkir þáltill. N. gerir ráð fyrir því, að sem trygging fyrir láninu verði ríkissjóði gefinn 1. veðréttur í skipinu og auk þess ábyrgð hreppsins. Gert er ráð fyrir í þáltill., að Stykkishólmshreppur eða hlutafélag, sem hreppurinn er aðalhluthafi í, kaupi togarann. En meiri hl. n. vildi, að skilyrðið fyrii ríkisábyrgð væri það, að hreppurinn einn keypti togarann, og leggur til breyt. samhljóða því áliti. Þrír af nm. hafa þó skrifað undir með fyrirvara. Einn þeirra, hv. 1. landsk., er hér ekki við, en fyrirvari hans mun aðallega hafa stafað af því, að hann vildi helzt, að nýtt skip yrði keypt. Í öðru lagi lagði hann áherzlu á, að hreppurinn einn keypti togarann. Hinir, er undirrituðu með fyrirvara, eru þeir hv. 5. þm. Reykv. og hv. þm. Borgf., og munu þeir gera grein fyrir sínum fyrirvara. Af misgáningi féll niður nafn eins nm., hv. 2. þm. Rang., er nál. var prentað. Þetta er mjög þýðingarmikið og aðkallandi mál, og vona ég því, að það nái afgreiðslu á þessum fundi.



Eins og hv. frsm. sagði, bar mjög bráðan að um afgreiðslu þessa máls í dag, og stafar það af breyttu viðhorfi til kaupanna og af því, að í ráði er að gefa þinghlé í dag eða á morgun. Ég vil taka það fram, að ég vil ekki leggja dóm á það, er segir í nál. um afstöðu Stykkishólmshrepps eða hlutafélags með meirihlutaþátttöku hreppsins til þess, hvort kaupa skuli eitt af þessum gömlu skipum eða annað nýtt. Hv. frsm. er fagmaður í þessum efnum og hefur því betri skilyrði til að segja um það. Við höfum hér, hv. 5. þm. Reykv. og ég, skrifað undir nál. með fyrirvara, og þessi fyrirvari miðar í aðalatriðum að þeim breyt., sem meiri hl. leggur til, sem sé að binda ábyrgðina því skilyrði, að hreppurinn einn eigi togarann, en ekki hlutafélag, sem hreppurinn væri þó langstærsti aðili í. Við lítum svo á, að það sé harla einkennilegt, að ríkið setji slíkt skilyrði fyrir stuðningi, að það útilokar, að ríkissjóður geti nokkurn tíma notið beinna tekna af fyrirtækinu, því að útgerð bæjarfélaga greiðir ekki skatta til ríkisins, eins og hlutafélög og einstaklingar gera. Þetta urðum við að gera fyrirvara um, og vorum við ásáttir um að bera fram skrifl. brtt um, að þessi ákvæði till. verði látin standa eins og í upphaflegu till., en sjálfsagt er að breyta henni að öðru leyti til samræmis við það, að lánsvextirnir hafa fengizt lækkaðir um 11/2%, afborganir verða lægri, samningar allir betri og lægri upphæðin, sem ríkissjóður ábyrgist. Ég les nú þessa skrifl. brtt. okkar, með leyfi hv. forseta, og afhendi honum síðan till. Hún hljóðar þannig: „ Alþ. ályktar að heimila ríkisstj. að ábyrgjast fyrir hönd ríkissjóðs lán, allt að 850 þús. kr., sem tekið verður af Stykkishólmshreppi eða hlutafélagi búsettu þar, með þátttöku hreppsins vegna kaupa á togara gegn tryggingu, er ríkissjóður tekur gilda, enda verði lánið greitt með jöfnum afborgunum á næstu fimm árum, og verði vextir af láni þessu eigi hærri en 21/2% - tveir og hálfur af hundraði.“ Okkur flm. þessarar till. finnst það vera mjög varhugavert, eins og ég sagði áðan, að setja það skilyrði fyrir ábyrgð ríkissjóðs, að hreppurinn einn standi að lántökunni, og það því fremur, sem ríkissjóður hefur nú og alltaf ærna þörf fyrir að geta fengið sem mestar tekjur. Frá okkar sjónarmiði er ekkert sérstakt öryggi í því fyrir útgerð þessa skips, þó að hún væri í höndum sveitarfélagsins, fram yfir það, að hún væri í höndum hlutafélags með þátttöku hreppsins, sem stæði að rekstrinum. Má vera, að það væri einhver trygging í því fyrir rekstur slíks bæjarútgerðarfélags að þurfa ekki að gjalda tekju- og eignarskatt, en það er þá að athuga í sambandi við það, að með því að taka stefnu eftir slíku sjónarmiði skapast alveg nýtt viðhorf með þessari löggjöf. Ef útgerðin á þannig að færast úr höndum einstaklinga og félaga og verða skattfrjáls, þá skapast auðvitað það viðhorf að sjá ríkissjóði farborða þrátt fyrir þann tekjumissi, sem slíkt hefði í för með sér fyrir ríkið. Það er vitað mál, að togaraútgerð í höndum einstaklinga hefur gefið ríkinu drjúgar tekjur og gerir það áfram, ef reksturinn gengur sæmilega vel. Þetta viðhorf vildum við hv. 5. þm. Reykv. marka með fyrirvara okkar. Við viljum ekki, að tillgr. verði breytt að þessu leyti frá því, sem hún er nú á þskj. 500. Aðrar breyt., sem fjvn. leggur til, að gerðar verði, eru aðeins afleiðing af breyt. á þeirri upphæð, sem gert er ráð fyrir, að ríkið ábyrgist, og lægri vöxtum, og eru báðar þær breyt. til hagræðis í þessu sambandi.



Herra forseti. Út af þessari skrifl. brtt. vildi ég benda á nokkur atriði. Ef hún næði samþykki, væri haldið inn á nýja og mjög varhugaverða braut, því að það er ekki hægt að byrja á að veita ríkisábyrgð á láni til hlutafélaga, nema það verði almennt. Og ef slík brtt. væri samþ., þyrfti ýmislegt að taka fram í því sambandi; t.d. um hámark hlutafjárupphæðar, útborgun arðs, og í þriðja lagi yrði að búa svo um hnútana, að hlutabréfin bærust ekki nema að takmörkuðu leyti út úr viðkomandi kaupstað eða sveit, unz skuldin er greidd, sem ríkið ábyrgist, og ríkið þar með úr ábyrgð. Af þessum sökum er ég ekki fylgjandi þessari brtt., en fylgi fast fram þeirri skoðun, að rétt sé að samþykkja þá brtt., sem meiri hl. fjvn. hefur lagt hér fram á þskj. 594, þar sem ábyrgð ríkisins er miðuð við, að hreppsfélagið sé eini eigandi fyrirtækisins. Það er alveg rétt hjá hv. þm. Borgf., að það eru ýmsir ágallar á skattal. í þessu sambandi, sem taka verður upp og leiðrétta, og verður það væntanlega gert innan skamms, t.d. að ýmis ríkisfyrirtæki greiði engan skatt til ríkisins og bæir reki skattfrjálsa stórútgerð. En því má ekki blanda inn í þetta mál. Það hefur t.d. verið byrjað á að láta landssmiðjuna greiða útsvar og skatta eins og hlutafélög, en það hefur enn ekki tekið til bæjarútgerðar, en að því hlýtur að stefna, að það sæki í það horf, að slíkur rekstur verði ekki skattfrjáls á ríkisins kostnað. Ég vænti þess svo, að aðaltill. fjvn. á þskj. 594 verði samþ., eins og meiri hl. nefndarinnar leggur til.



Herra forseti. Ég hef gert fyrirvara í máli því, sem nú er til umr. Efnislega hef ég getað fallizt á afgreiðslu málsins með þeim skilyrðum, sem sennilega má reikna með, að felist í till. En ég tel varhugavert, að Alþ. fari inn á þá braut að veita ríkisábyrgð til kaupa á gömlum skipum. Hingað til hefur slík ábyrgð miðazt við ný skip, og ég hefði óskað, að hún yrði eins og áður miðuð við nýbyggð skip. Nú hefur þetta hins vegar ekki verið talið hagkvæmt í þessu tilfelli, og eru þær ástæður tilgreindar, að kauptúnið ráði ekki við nýtt skip. Þótt ég telji þetta ekki frágangssök í þetta skipti, eins og á stendur og um hnútana er búið, þá vil ég benda á, að mitt atkv. er þó bundið því, að það komi skýrt fram, sem væntanlega má nú skilja af till. sjálfri, að ábyrgðin sé til handa hreppsfélaginu einu, sem reki þetta fyrirtæki. Ef út á þá braut væri farið, að ríkið ábyrgðist slík lán til hlutafélaga, þá vil ég engan þátt taka í því, það hefur ekki tíðkazt hér á Alþ., slíkar ábyrgðir hafa eingöngu verið miðaðar við bæjarfélög. Ég taldi rétt að þetta kæmi fram, mín afstaða í málinu, mitt atkv. er bundið við hreina bæjarútgerð, en mér skilst, að hinir tveir nm., sem gert hafa fyrirvara, séu á gagnstæðri skoðun. Ég mun síðan greiða atkv. með till. á þskj. 594 eftir að hafa látið í ljós þessa sérskoðun mína.



Út af því, sem hér hefur komið fram, að varahugavert sé að veita hlutafélagi ríkisábyrgð, þótt sveitarfélag sé með í fyrirtækinu, þá vildi ég spyrja, hvort reksturinn væri ekki jafnöruggur í höndum hlutafélags og bæjarfélags. Skyldi áhættan vera meiri í fyrra tilfellinu? Ég get ekki gengið inn á það. Hitt atriðið, sem kom fram hjá hv. frsm., var það, að varhugavert væri út frá öðru sjónarmiði að veita hlutafélagi slíka ábyrgð, sökum þess að fleiri mundu fljótt koma á eftir, og þyrfti há að breyta ákvæðum hlutafélaganna. Ég get fallizt á það. En ég bendi á, að Alþ. hefur slíka lagabreyt. alveg í hendi sinni, ef á þarf að halda í sambandi við veitingu slíkrar ábyrgðar. Ég veit ekki betur en stuðningur ríkisins við atvinnuvegina og útvegun atvinnutækja miðist og eigi að miðast við það, að slík tæki verði til uppbyggingar fyrir þjóðfélagið og að þau geti þrifizt og borið sig og gefið beinan eða óbeinan arð. Og ef sá tilgangur næst með stuðningi ríkisins, þá sé ég ekki mun á, í hvaða höndum þau atvinnutæki eru, sem stuðningsins njóta. Eins bendi ég á það, sem hv. frsm. tók undir, að varhugavert væri gagnvart ríkissjóði, ef þessi atvinnurekstur hverfur yfir í bæjarútgerð eða bæjarrekstur, með tilliti til þess skattkerfis, er við búum við. En þá er þess að gæta, að Alþ. hefur einnig í hendi sér að breyta skattal., eins og það getur breytt hlutafélagal. Þetta hvort tveggja er jafnt á valdi Alþ., sem getur gert sínar ráðstafanir í samræmi við það, hvor þessi leið verður farin. En hin skrifl. brtt. markar sjónarmið okkar flm. hennar.



Herra forseti. Ég vil aðeins leiðrétta þau ummæli hv. síðasta ræðumanns, að ég hefði sagt, að breyta þyrfti hlutafélagal. Það sagði ég ekki, en ég sagði, að ýmis skilyrði yrði að setja í þessa till., ef taka ætti upp þann hátt að binda ríkisábyrgðina ekki við hreppinn einan, heldur hlutafélag.



Herra forseti. Þegar þessi till. var hér til fyrri umr., gerði ég við hana aths. Ég áleit óeðlilega hátt verð á þessu gamla skipi, þar sem það var hærra en núv. eigendur þess gáfu fyrir það fyrir skömmu, og svo átti að greiða 4% vexti af láninu, meðan það stæði. Ég benti á, að vextirnir væru einnig óeðlilega háir, ef miðað væri t.d. við stofnlánadeildarlán til kaupa á nýjum skipum. En nú hefur sú breyt. á orðið, að lánsupphæðin og þar með ábyrgðin hefur lækkað allverulega, úr einni millj. niður í 350 þús. kr., þar sem Stykkishólmi er nú mögulegt að leggja meira fram til kaupanna en upphaflega var gert ráð fyrir. Auk þess hafa vextirnir fengizt lækkaðir úr 4% í 21/2%, og eru báðar þessar breyt. á málinu til bóta frá því, sem var, er það var lagt fyrir. Ég get því fellt mig við till. á þskj. 594 og mun greiða henni atkv.



Herra forseti. Ég vil aðeins gera þá grein fyrir atkv. mínu, að þótt ég sé með efni málsins og að mestu leyti með till., er þó það atriði eftir, sem felst í skrifl. brtt., að Stykkishólmshreppur geti fengið ábyrgð á láni til þessara kaupa ásamt hlutafélagi þar. Ég efast um, að hreppurinn takist þetta einn á hendur, og segi því nei.



Þessi till. frá meiri hl. fjvn. er sýnu skárri en till. minni hl., en ég er á móti málinu í heild í þessu formi og segi því nei.



Með tilvísun til grg. hv. þm. V-Sk. segi ég nei. Brtt. 599 kom ekki til atkv. Till., svo breytt, samþ. með 28:2 atkv. og afgr. sem ályktun Alþingis (A. 600).