Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjhn. hefur athugað þetta frv. á tveimur fundum og borið það saman við ríkisreikninginn fyrir árið 1955. Það kom þegar í ljós, þegar n. fór að gera samanburð á frv. og ríkisreikningnum, að nokkrum tölum bar ekki saman. Var þetta athugað nánar, mér að nokkru leyti falið að gera leiðréttingar á þessu í samráði við starfsmann úr fjmrn., og auk þess bað ég svo skrifstofu Alþingis að lesa tölurnar með mér, bera þær saman, eftir að samvinnu við starfsmanninn var lokið. Vona ég, að þær breytingar, sem n. leggur til að gerðar verði á frv., séu nú réttar, því að vitanlega er ríkisreikningurinn sjálfur réttur, eða a.m.k. engin tök á að sjá annað. Hann er endurskoðaður, eins og venja er til, af yfirskoðunarmönnum ríkisreikningsins, og hafa þeir ekki gert tölulegar athugasemdir við niðurstöðurnar. Hins vegar hafa yfirskoðunarmenn ríkisreikninganna að vanda gert nokkrar aths. út af ýmsu, sem reikninginn varðar. Þeim aths. hefur fjmrh. svarað að forminu til og yfirskoðunarmenn gert sínar tillögur að fengnum svörum ráðherra. Tillögur þeirra eru ýmist um það, að við svo búið megi standa, við svo búið verði að standa eða aths. sé til eftirbreytni framvegis o.s.frv., en engum af aths. vísa yfirskoðunarmennirnir nú til aðgerða Alþ., eins og þó hefur oft verið venja, að þeir hafa gert. Og það skal tekið fram að, að þessu sinni eru aths. óvenjulega fáar, sem þeir gera. Ég sé því ekki ástæðu til að ræða að öðru leyti um ríkisreikninginn frekar, þar sem engri aths. er vísað til aðgerða Alþingis, en venja hefur verið að ræða sérstaklega um þær athugasemdir, sem þá meðferð hljóta. Þær leiðréttingar, sem n. gerir á frv. til samræmis við rekstrarreikning ríkisins, skipta ekki miklum fjárhæðum, en samtals verða þær þó til að lækka greiðslujöfnuðinn úr kr. 79.371.372.60 í kr. 71.826.670.24, og er þá munurinn samtals kr. 7.544.702.36. Ég sé ekki ástæðu til að rekja hér, hvaða breytingar þetta eru að öðru leyti, sem n. leggur til að gera á frv. Það geta menn séð með samanburði við rekstrarreikning, enda eru þetta aðeins leiðréttingar.



Herra forseti. Sjútvn. hefur rætt frv. þetta á þremur fundum sínum og sent það til umsagnar nokkurra aðila. N. er öll sammála um, að brýna nauðsyn beri til að endurskoða sektarákvæði landhelgislaganna í heild. Það er t. d. augljóst mál, að sektarákvæði þau, sem nú gilda um landhelgisbrot skipa undir 200 rúmlestum, eru ekki viðhlítandi. Það er og augljóst, að næst öruggri og góðri landhelgisgæzlu verka háar sektir gegn því, að ólöglegar veiðar séu stundaðar á friðunarsvæðunum. Nefndin telur því, að brýna nauðsyn beri til, að sektarákvæði laganna í heild séu endurskoðuð, og þá alveg sérstaklega þar sem komið hefur í ljós, að stórar veilur eru þar á. Við getum hins vegar ekki fallizt á það höfuðsjónarmið í frv. hv. 1. þm. N-M., að enn beri að herða þau sérákvæði laganna, er eingöngu snerta íslenzka skipstjórnarmenn. Skilyrðislaus réttindasvipting, eins og gert er ráð fyrir í 1. gr. frv., teljum við að geti ekki samrýmzt réttarmeðvitund okkar. Við vitum það allir, að jafnvel í dag hafa skipstjórar ekki yfir svo öruggum staðarákvörðunartækjum að ráða, að þeir geti á hverjum tíma sem er og hvernig sem viðrar verið hárvissir um stað skipsins. Skipstjórar á togveiðum eiga sérstaklega erfitt að fylgjast nákvæmlega með staðarákvörðun hverju sinni, enda mun það hafa verið eina orsök þess, að nokkrir íslenzkir botnvörpungar hafa verið teknir að veiðum innan fiskveiðitakmarkanna síðan friðunarlínan var færð út. Við teljum, að það sé alls ekki rétt að hafa þau ákvæði í þessum lögum, er gætu orðið þess valdandi, að skipstjórnarmenn misstu ævilangt skipstjórnarréttindi sín, máske eingöngu fyrir þá sök, að ekki var unnt að gera nákvæma staðarákvörðun. Við skiljum hins vegar og metum þá viðleitni, er býr á bak við frv. hjá hv. flm. Allt ber að gera, sem unnt er og sanngjarnt, til þess að vernda okkar dýrmætu landhelgi. Lög um landhelgi og friðun fiskimiða eru nú í mörgu lagi og sum ákvæði þeirra orðin úrelt. Leggur því n. einróma til, að lagaákvæði hér að lútandi verði endurskoðuð og þessu máli verði vísað til hæstv. ríkisstj.



Herra forseti. Ég vil nú þakka n. fyrir það að hafa þó ekki þurft meira, en eitthvað á sjötta mánuð til þess að athuga þetta frv. Mikið hefur hún verið upptekin, þegar hún hefur á öllum þeim tíma haldið þrjá fundi um málið. Það er alltaf gott að hafa mikið að gera. Ég er aldrei ánægður, nema ég geti fundið mér eitthvað til að gera, og þess vegna virði ég það, hve uppteknir þeir hafa verið við sín störf, að mega ekki sinna þessu frv. Það hlýtur að liggja mikið eftir þá, þó að ekki sé það sjáanlegt á þingi. Þegar ég flutti þetta frv., vakti tvennt fyrir mér. Annars vegar vakti það fyrir mér, að ég þykist sannfærður um það og hef þótzt lengi, að með þeim aðferðum, sem stundaðar væru við okkar fiskveiðar, væri mjög mikil hætta á, og ég tel nú vissu, að fiskstofninn gengi úr sér, fiskveiðarnar minnkuðu. Þegar urið er um þá staði, þar sem ungviðið vex upp, getur það ekki leitt til annars, en þess. Þegar ég hreyfði þessu opinberlega 1926, risu upp fleiri menn, sem töldu, að á þessu væri engin hætta. Það væri svo mikil fjölgun hjá fiskinum, að það væri útilokað, alveg útilokað, að nokkurn tíma gæti orðið um ofveiði að ræða. Og þegar við hér á Alþ. fyrir nokkuð mörgum árum vorum að glíma við mennina, sem gerðu það að sinni féþúfu að vísa erlendum togurum inn í landhelgina, þá geri ég ráð fyrir, að þeir hafi gert það í þeirri trú, að það kæmi ekki að sök, veiðin mundi ekki spillast fyrir því. Það tókst nú að knésetja þá, svo að þeir hættu því, a. m. k. mikið til. En um leið og það var, var ágirndin hjá skipstjórunum alveg eins eftir sem áður, þó að þeir gætu náttúrlega ekki beint vitað, hvað varðskipunum leið og hvar þeir mættu nú fara inn fyrir línuna í dag, eins og þeir vissu oft og tíðum áður, meðan þeim var leiðbeint úr landi. Það var nú það fyrsta, sem vakti fyrir mér, að reyna að fá þessa landhelgi eða svæði innan landhelginnar friðað, svo að ungviðið hefði frið til að vera þar og vaxa og verða að fiskum, sem að gagni kæmu síðar. Annað, sem vakti fyrir mér, var að sýna þeim mönnum svart á hvítu, sem hafa staðið á móti því, að við ykjum friðunarsvæðið með því annaðhvort að færa landhelgina sjálfa út eða þá með því að setja aðra línu utar, þar sem friðað væri það, sem innan hennar væri, á dálítið öðrum grundvelli en hinnar, - það var til að sýna vilja okkar í því, sem ég líka flutti þetta frv. Nú hefur þetta frv. verið sent til umsagnar ýmissa manna eða stofnana, félagssamtaka. Það hefur verið sent til umsagnar miðstjórnar Alþýðusambands Íslands, sem ekki leggur beint til, að frv. sé samþykkt, en segir þó, að það áliti, að það fari í rétta átt, og mælir yfirleitt heldur með því. Það hefur verið sent til umsagnar Fiskifélags Íslands, stjórn þess klofnað, einn stjórnarnefndarmaðurinn, Pétur Ottesen, vill ekki kannske beint samþykkja frv., en a. m. k. eitthvað í svipaða átt, meðan hinir nm. eru ekki á því og vilja láta fella það. Loks hefur það verið sent til Farmanna- og fiskimannasambands Íslands. Og þar kemur ýmislegt skrýtið fram. Þeir halda því fram, eins og frsm. n. hér áðan, að þau tæki, sem skipin hafi til staðarákvarðana, séu svo ónákvæm, að þau geti oft og einatt ekki vitað, hvort þau séu í landhelgi eða ekki. Og það er eiginlega aðalástæðan til þess, að þeir vilja ekki láta samþykkja frv. En mér er nú spurn: Þurfa þessir menn að vera það nærri landhelginni, að þeir séu í vafa um, hvort þeir eru innan við hana eða utan? Þurfa þeir að jaðra það upp að henni, að það geti leikið vafi á því? Að vísu segja þeir í þessu nál., að „þegar dimmviðri er, er oft ekki annað við að styðjast en dýpi, sem hvergi er nóg til að ákveða stað skipsins með þeirri nákvæmni, sem þarf til gagnvart landhelgislínunni, og getur komið fyrir, þegar ekki er við annað að styðjast, og eru dæmi fyrir, að menn hafi verið teknir og dæmdir fyrir brot, sem þeir ekki frömdu af ásetningi.“ Þeir viðurkenna hér, allir stýrimennirnir á flotanum og Farmannasambandið, að þetta geti komið fyrir, að þeir geri það óvart. En venjan, hún er hin. Þeir segja þetta sjálfir. Þetta er eftirtektarvert. Ég hélt nú satt að segja, að eins og nú væri komið, mundi það ekki vera venja. En náttúrlega verð ég að trúa þeim, þegar þeir sjálfir eru að segja frá sjálfum sér og segja, að það geti komið fyrir, að þeir séu dæmdir fyrir brot, sem þeir fremji ekki af ásetningi, en venjan sé, að þeir fremji þau af ásetningi. Það er venjan, en hitt getur komið fyrir. Og þess vegna, af því að það getur komið fyrir, þá vilja þeir ekki herða á sektarákvæðunum. Mér þykir þetta nokkuð harður dómur um þá sjálfa, en náttúrlega þekkja þeir það bezt og vita, hver venjan er. Og líklega trúa þeir því þá, að það rýrir ekki framtíðaraflann á komandi árum, ella mundu þeir ekki fara viljandi inn fyrir línu. Annað, sem gerði það að verkum, að ég vildi fá þessi lög fram, var það, að ég vildi sýna þeim mönnum, sem hafa staðið á móti útvíkkun á okkar landhelgissvæði, hve mikið við leggjum upp úr því að fá meira friðað, hvað mikið kapp við leggjum á það að fá samþykkt að færa línuna út. Og ég vildi sýna það með því, að við beitum harðari refsiákvæðum, en yfirleitt aðrar þjóðir gera fyrir sams konar brot. Ég er alveg viss um, að það mundi út af fyrir sig hafa stór áhrif, ef það lægi fyrir. Ef það lægi fyrir í dag, að Alþingi Íslendinga liti þannig á þessi mál, að það tæki svo hart á brotum gagnvart sínum eigin þegnum, að það svipti þá menn skipstjóraréttindum, sem inn fyrir færu, þá væri það einhver mesti stuðningur við okkar málstað á þeirri ráðstefnu, sem nú er verið að halda til að ræða um þessi mál. Það var annað atriðið, sem gerði að verkum, að ég flutti þetta frv. Nú sé ég, að hv. nm. í þessari nefnd, sjútvn., segja, að það sé ekki hægt að dæma öðruvísi skipstjóra, sem er á erlendum botnvörpungi, heldur en á íslenzkum. Ja, hvernig er þetta í öðrum málum? Tökum við rétt af erlendum manni til að keyra bíl, þó að hann sé fullur á bíl hér og valdi slysi? Nei, við gerum það ekki. Við getum það ekki. Við getum tekið af honum rétt til að keyra bíl hér á Íslandi, en við getum ekki tekið af honum réttinn til að keyra bíl annars staðar. Hann er erlendur borgari. Við getum vísað honum úr landi, ef við viljum. Og þegar skipstjóri erlendur, á erlendum togara, á að fá dóm fyrir þetta, þá getum við ekki dæmt af honum rétt til að stjórna skipi í sínu heimalandi. Og það væri gagnslaus dómur, þó að við dæmdum, að hann mætti ekki stjórna skipi innan íslenzkrar landhelgi, - algerlega gagnslaus. Þess vegna er þessi mótbára nefndarinnar algerlega út í hött. - Það er á fleiri sviðum, sem við getum ekki dæmt íslenzka ríkisborgara á sama hátt og erlendan, vegna þess að hann er einu sinni erlendur ríkisborgari. Við getum látið hann hafa sinn dóm hér, en ekki annars staðar. Og þess vegna er ekki hægt að hugsa sér að dæma erlenda skipstjórann á sama hátt og hinn íslenzka hvað þetta snertir. Það er ekki hægt. Þess vegna er þessi ástæða n. út í hött. Hins vegar er ég nú ánægður með það út af fyrir sig, að n. hefur þó, eftir að hún er búin að sitja nógu lengi og hugsa málið, komizt að þeirri niðurstöðu, að hér þyrfti að verða einhver lagfæring á, og þess vegna leggur hún til, að málinu sé vísað til ríkisstj. til frekari aðgerða og undirbúnings, Það er gott út af fyrir sig, þegar menn loksins komast að einhverri ákveðinni niðurstöðu í máli, sem þeir velta fyrir sér. Það er leiðinlegt að komast það aldrei. En ég vildi vona og mega óska, að nefndarmennirnir þroskuðust það, að þeir þyrftu ekki fimm mánuði til að komast að svona niðurstöðu eins og þeir hafa gert í þessu máli. Ég vildi óska og vona það.

Frsm. (Björgvin Jónsson) : Herra forseti. Hv. 1. þm. N-M. eru, að ég hygg, fullljósar ástæðurnar fyrir því, hvað það dróst úr hömlu, að mál þetta væri afgreitt úr sjútvn. Það hefur held ég verið tvisvar upplýst hér í d. af formanni sjútvn., hverjar eru ástæðurnar fyrir því, og ég ætla ekki að endurtaka það enn. Það eru aðeins rúmar þrjár vikur síðan það var síðast gert hér í d., og þá var hv. þm. hér viðstaddur. Ég held, að það hafi komið fram í minni framsögu, að við í sjútvn., eins og ég hygg landsmenn allir, eigum fá mál, sem við berum eins mikla umhyggju fyrir eins og okkar dýrmætu landhelgi og útfærslu friðunartakmarka, og ekki viðeigandi í sambandi við afgreiðslu þessa máls að vera að karpa um það. Einhvers staðar stendur, að betra sé að sleppa tíu sekum, en hengja einn saklausan. Og það var það sjónarmiðið, sem ég hygg að hafi ráðið hjá okkur í sjútvn. við afgreiðslu þessa máls. Skilyrðislaus réttindasvipting, eins og um getur í 1. gr. frv., er ekki sanngjörn, meðan það liggur fyrir frá öllum siglingafróðum mönnum, yfirmönnum varðskipanna sem annarra, að það geta verið þær ástæður fyrir landhelgisbrotum, að skipstjórnarmaður viti ekki nákvæmlega, hvar hann er að veiðum, hvort hann er fyrir utan eða innan friðunartakmörkin. Það hefur verið litið svo á af íslenzkum dómstólum hingað til og verður þá örugglega gert hér eftir sem hingað til, að þessar ástæður eru ekki teknar til greina, þegar kveðinn er upp dómur fyrir brotið. Og það eru þegar í landhelgislögunum ákvæði, sem heimila dómstólum að svipta skipstjórnarmenn réttindum til skipstjórnar um lengri eða skemmri tíma, en það er lagt á vald dómaranna, hvort ástæðurnar til brotanna séu þannig vaxnar, að það eigi að uppfylla þetta ákvæði. Og ég vil taka það alveg skýrt fram persónulega, að ég held, að það hafi komið svo skýrt fram, síðan friðunartakmörkin voru færð út, að íslenzkir togaraskipstjórar hafa staðið við hliðina á öðrum landsmönnum í því að halda uppi okkar heiðri í þessu máli, að það er ástæðulaust að koma nú hér inn á Alþ. með einhver sérstök ákvæði þeim til hegningar. Við vitum það einnig allir, að það er mikil keppni í fiskveiðunum og friðunarlínan er mark, sem þessu ákveðna veiðitæki er bannað að fara inn fyrir. Og það er ekkert óeðlilegt, að íslenzk eins og erlend skip séu á veiðum nærri því marki, ef þar er meiri aflavon, svo að slysin geta náttúrlega alltaf hent. En ég vildi aðeins undirstrika það, áður en ég læt þessu máli lokið, að mér fannst það mjög óviðkunnanlegt af hæstv. 1. þm. N-M. að láta þau orð falla í garð íslenzkra togaraskipstjóra, sem hann gerði hér áðan, því að þeir hafa sýnt það á undanförnum árum, síðan friðunarlínan var færð út, að þeir hafa ekki sótzt eftir að veiða innan friðunartakmarkanna, og orðið okkur á þann hátt til ómetanlegrar aðstoðar í baráttunni fyrir þessu mikilvæga máli.



Ég vil bara benda hv. þm. Seyðf. á það, að það eru ekki mín orð, það voru orð skipstjóranna sjálfra, það eru þeir sjálfir, sem segja: Þegar dimmviðri er, er oft ekki annað við að styðjast en dýpi, sem hvergi er nóg til að ákveða stað skipsins með þeirri nákvæmni, sem þarf til þess gagnvart landhelgislinunni, og því getur komið fyrir, þegar ekki er við annað að styðjast, og eru dæm fyrir því, að menn hafi verið teknir og dæmdir fyrir brot, sem þeir ekki frömdu af ásetningi. Það er einstaka dæmi fyrir því, segja skipstjórarnir sjálfir, að þeir hafi verið dæmdir fyrir brot, sem þeir ekki frömdu af ásetningi.