Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

*Viðskmrh. (Eysteinn Jónsson): Árið 1937 voru sett lög, sem heimiluðu ríkisstj. að setja hámarksverð á vörur eða ákveða hámarksálagningu, að fengnum till. verðlagsnefndar. Samkv. þessum lögum var nefnd skipuð 1938, en það er ekki ætlun mín að rekja störf verðlagsnefndar hér. Í lögunum frá 1937 er stj. aðeins heimilað að ákveða hámarksverð og hámarksálagningu á vörum, en ef frv. þetta verður samþ., er bannað að hækka hundraðshluta álagningar á vörum fram yfir það, sem tíðkaðist fyrir 1. sept. síðastl., nema með sérstöku leyfi verðlagsnefndar. Þetta ákvæði þótti nauðsynlegt vegna þess ástands, er skapazt hefir af völdum stríðsins, til þess að fyrirbyggja, að vörur sem keyptar voru og greiddar með fyrirstríðsverði, væru hækkaðar óeðlilega, og um leið gerir það verðlagsnefnd hægara að hafa eftirlit með vöruverðinu. Ég tel ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um frv., en vil leyfa mér að óska þess, að því verði vísað til allshn. að umræðu lokinni.



Ég hafði búizt við því, að einhver hv. nefndarmanna fjhn. hefði tekið til máls á undan mér, en það skiptir ekki máli. Ég hefi gert tvær brtt. við frv. þetta, aðra á þskj. 297, en hina skriflega, og er hún leiðrétting á brtt. á bskj. 297. Það, sem brtt. mínar fara fram á, er, að í stað þess að í frv. er gert ráð fyrir, að stríðsáhættuþóknunin skuli undanþegin skatti og útsvari að hálfu leyti, þá sé hún öll undanþegin skatti. Þessi tillaga mín er í fullu samræmi við þær óskir, sem bak við frv. liggja af hálfu þeirra stétta, sem hér eiga hlut að máli, og um leið og samningar fóru fram við atvinnurekendur var rætt um þetta atriði við hæstv. ríkisstjórn. Stjórnin taldi sér ekki fært að mæla með því, að hærri upphæð en helmingur af stríðsáhættuþóknuninni yrði undanþegin skatti, eins og frv. ber með sér, en hinsvegar vildu þessar stéttir fá það fullreynt, hvort Alþingi gæti ekki fallizt á að undanþiggja alla upphæðina skatti, og því er þessi brtt. mín fram komin, að ég vildi láta það koma skýrt í ljós, hvort hv. þm. gætu ekki fallizt á, að það væri sanngjarnt. Ég sé, að útbýtt er í deildinni annari brtt., frá hv. 1. landsk., shlj. minni brtt., og sé ég ekki, að hennar sé þörf, en mun ekki fjölyrða um það frekar.  Sem rök fyrir því, að þessi krafa sjómannastéttarinnar sé réttmæt - og hér eiga allir hlut að máli, allt frá léttadrengnum til skipstjórans -, vil ég benda á, að það er ekki litið svo á, að áhættuþóknunina beri að skoða sem meira kaup viðkomenda, heldur sem einskonar sárabót fyrir það taugastríð, sem þeir sjómenn verða við að hún, sem sigla um áhættusvæðin. Við höfum undanfarið séð, hvernig þeim skipum hefir reitt af, sem sigla um áhættusvæðin, hvert skipið á fætur öðru ferst, jafnt hlutlausra þjóða sem ófriðarþjóðanna. Og þó að sú gifta hafi fylgt okkar fleytum til þessa, að þær hafa ekki orðið fyrir neinum hnekki, er ómögulegt að segja, hvenær annað kann að verða uppi á teningnum. Stríðsáhættuþóknunin er einskonar bætur fyrir það hugarstríð sjómannanna, að vita dauðann yfirvofandi á næstu mínútu, og þeir hafa vænzt þess, að þeirra nánustu gætu fengið að njóta þessa fjár, en að það yrði ekki hrifið úr höndum þeirra að miklu leyti. Sjálfir gera þeir sér ekki vonir um að verða þess aðnjótandi. En þó að sú gifta fylgi skipunum okkar framvegis sem hingað til, verður ekki of verðiaunaður sá þegnskapur, sem þessi stétt sýnir þjóðinni með því að flytja nauðsynjar til landsins og afurðir okkar frá því á þessum hættutímum, en einmitt þetta er höfuðskilyrði þess, að við getum lifað í landinu. Með þetta fyrir augum lít ég svo á, að Alþingi geti fallizt á að undanþiggja stríðsáhættuþóknunina skatti og útsvari að öllu leyti og sýni sjómannastéttinni með því örlítinn þakklætis- og virðingarvott. Ég tel óþarft að færa fleiri rök fyrir máli mínu að svo komnu, en vænti þess, að einhver hv. nm. fjhn. láti í ljós skoðun sína á málinu, því að enda þótt n. hafi flutt frv. eins og ríkisstj. hefir lagt það fyrir hana, þætti mér ekki ósennilegt, að einhver nm. kynni að líta öðrum augum á það.

* Frsm. (Bernharð Stefánsson) : Vegna þess, að óskað hefir verið álits nefndarmanna í fjhn., vildi ég segja nokkur orð. Eins og hv. deildarmenn muna, var fyrir nokkru borið fram frv. af hv. 1. landsk. á þskj. 270, þar sem farið er fram á, að öll áhættuþóknun sjómanna og farmanna verði skattfrjáls. Þessu frv. var vísað til fjhn., og gat ég þá um, að þá væri komið frv. frá ríkisstj., sem nefndin hafði verið beðin að flytja, og er það frv. það, sem hér er til umræðu. Ég lít svo á, að þótt hv. 2. landsk. spyrðist fyrir um afstöðu fjhn. í þessu máli, hljóti deildinni að vera ljóst, hver hún er. Nefndin tekur frv. stjórnarinnar upp og flytur það athugasemdalaust, og þar með er afstaða n. mörkuð, að hún fylgir því frv., en ekki frv. á þskj. 270. Ég skal játa það fyrir mitt leyti, og tala ég þar aðeins fyrir mig, en ekki meðnm. mína, að mér finnst, að í þessu máll sé gengið inn á vafasama braut með því að undanþiggja áhættuþóknunina skatti, og það engar smáræðistekjur, eins og og t. d. hjá skipstjórunum.

Heyr

. Hitt er auðvitað allt saman rétt, sem hv. 2. landsk. sagði í ræðu sinni um þann þegnskap, sem þessir menn sýndu með því að hætta lífi og limum eins og nú er ástatt, og það var ekki nema sjálfsagt að bæta þeim það upp með uppbót á laun þeirra. En að þessi launauppbót sé skattfrjáls, er öðru máli að gegna. Það er ekki vegna þess, að ég geti ekki unnað þessum mönnum að fá þessi fríðindi, heldur vegna þess, að það eru fleiri en þeir, sem sýna þjóðinni þegnskap, og fleiri störf, sem eru þjóðinni nauðsynleg, en eru líka lífshættuleg. Því mætti búast við, að þegar búið er að gera þessa undanþágu, þá kæmu kröfur úr fleiri áttum, ekki sízt þegar þetta ákvæði á að ná til allra, hve hátt sem þeir eru launaðir, en sumir þessara manna, skipstjórarnir, eru með hæstlaunuðu mönnum á landinu. Öll fjhn. var einhuga um að mæla með frv. eins og það liggur fyrir, hvort sem sú stefna, sem með því er tekin má teljast heppileg eða ekki, en eins og grg. frv. ber með sér, varð það að samkomulagi milli ríkisstj. og samningsaðila, að ríkisstjórnin beitti sér fyrir því, að helmingur áhættuþóknunarinnar yrði undanþeginn skattl. Samningsaðilar treystu því, að það, sem ríkisstj., sem studd er af nær öllu þinginu, hafði gengið inn á, myndi hljóta samþykki Alþingis, og því lítur nefndin svo á, að sjálfsagt sé að samþ. frv. og að heimingur áhættuþóknunarinnar verði skattfrjáls. Ég hefi svo engu við að bæta, en mér kemur ekki til hugar að fara að deila um þetta mál. Það er hægast að slá á tilfinningastrengi í slíku máli sem þessu, en það er sízt ætlun mín með þessum ummælum mínum að draga úr því hrósi, sem íslenzkir farmenn eiga skilið. Að lokum vil ég taka það fram, að mér er ekki kunnugt um, að einstakir nm. fjhn. hafi sérstöðu í þessu máli, og lít því svo á, að n. standi öl1 með frv. eins og það er, en annars munu þeir segja til þess sjálfir, ef svo er.

Forseti (EÁrna) : Útbýtt er í deildinni brtt. við þetta frv., á þskj. 310. Þá hefir mér og borizt skrifl. brtt. frá hv. 2. landsk. þm., svo hljóðandi: [sjá þskj. 320]. Þar sem brtt. þessar eru of seint fram komnar, og hin síðari auk þess skrifl., verður að veita afbrigði til þess að þær geti komið til umr. og atkvgr. á fundinum.



Herra forseti! Mér finnst það nú satt að segja dálítið leiðinlegt og óviðeigandi, hvernig ýmsir hv. þdm., og að mér virðist hæstv. ríkisstj., hafa tekið í þetta mál. Sannleikurinn er sá, eins og fram kom hjá hv. 1. þm. Eyf., að frv. þetta er lagt fram af ríkisstj., einungis vegna þess, að um það var samið, til þess að samningar gætu tekizt milli aðila. Að öðru leyti virðist vera ákaflega mikil tregða hjá hv. þm. til að skilja þetta mál, því að eins og einn hv. þm. tók fram, er hér um að ræða tekjur alveg sérstaks eðlis, ekki venjutegar launatekjur, heldur verðlaun, eins og kemur fram í nafni frv.: „áhættuþóknun“, - vegna þess að þessir menn, sem þessa þóknun eiga að fá, leggja líf og limi í mjög mikla hættu vegna þeirra nauðsynjastarfa, sem þeir inna af hendi. Í raun og veru er hér um að ræða þá hermenn þjóðarinnar, sem ættu skilið að þeim væri veitt sú viðurkenning, að þessi stríðsáhættuþóknun þeirra væri skattfrjáls. Þess vegna er þessi till. um skattfrelsi ekki sambærileg við skattfrelsi af öðrum tekjum. Ef hér væri um að ræða, að menn vildu ekki veita þetta skattfrelsi vegna hagsmuna ríkissjóðs, væri vissulega nær að taka fyrst til athugunar, hvort ekki ætti að afnema skattfrelsi það, sem útgerðarfyrirtæki njóta nú samkv. l., eða að leggja skatt á stríðsgróða einstakra manna, sem nú á sér stað og mun eiga sér stað á meðan stríðið stendur yfir. Ég þarf svo ekki að færa frekari rök fyrir þessari brtt., því að hún er nákvæmlega samskonar að efni til og frv. það, sem ég flutti hér í upphafi þingsins, og er ekki til annars fram komin en til þess að færa þetta frv. í sama horf og það frv. var. Ég sé, að fram eru komnar brtt. frá hv. 2. landsk., sem fara í sömu átt. Þessar brtt. hafa ekki legið fyrir, sem ekki er von, þar sem önnur þeirra er skrifleg. Ég skal ekki segja, hvort mín till. eða till. 2. landsk. er þörf eða óþörf, a. m. k. fyrr en ég sé skrifl. brtt. Aðalatriðið er, að þetta fái að vera á þann veg, sem við leggjum til.

*Sigurjón Á. Ólafsson: Það var út af ræðu hv. 1. þm. Eyf., formanns fjhn., sem ég vildi segja nokkur orð. Mér skildist á hans ræðu eins og það hefði ekki verið tekin nein afstaða í n. um brtt. Því að hans ræða hneig mest af því, að fjhn. hefði óskipt flutt frv. ríkisstj., sem hér liggur fyrir, en hinsvegar hefði n. ekki tekið neina afstöðu til brtt. um það, að áhættuþóknunin skyldi vera skattfrjáls. Ég hygg, að þetta sé rétt, að um það hafi hver nm. óbundin atkv. Einn hv. nm. er ekki hér á fundi, svo að ekki er hægt að segja um hans atkv. við þessa umr. Hinsvegar kom fram hjá hv. 1. þm. Eyf. það álit - að mér skildist persónulega frá honum, en ekki að hann talaði fyrir hönd n., að hér væri gengið inn á mjög varhugaverða braut með því að veita þessa skattaívilnun, ef það væri samþ. Hann vitnaði í þessu sambandi í það, að hér ættu hlut að máli einna tekjuhæstu menn þjóðarinnar  Enda þótt skipstjórar hafi góðar tekjur, er það samt ógerningur að taka einn einasta mann af skipi út úr í þessu sambandi og láta hann ekki hafa sömu kjör um skattfrelsi og aðra skipverja. Á skipstjórum hvílir mikil ábyrgð og áhyggjur, og ekki sízt þeim, sem sigla gegnum þau svæði, sem hættuleg eru vegna ófriðarins. Og það skal enginn halda, að þeir séu tilfinningalausir fyrir starfi sínu. Þó að hér sé um tekjuháa menn að ræða, er ógerlegt að taka þá eina undan í þessu sambandi. Þessi áhættuþóknun mun koma til með að verða greidd aðeins nokkurn hluta ársins, 4–5 mánuði, - eða kannske eitthvað lengur, það er óreynt ennþá - til starfsmanna á togurum, sem sigla með ísfisk til Englands. Og viðvíkjandi undirmönnum á þeim þann tíma, og að nokkru leyti yfirmönnunum líka, er það að segja, að alltaf eru allmikil skipti á mönnum til þessara starfa. Því að reynslan er sú, að þegar siglt er um hættusvæði, þá vilja menn gjarnan taka sér hvíld frá því hugarstríði, sem fylgir því að sigla á þessum svæðum. Upphæðin af þessari áhættuþóknun og eftirgjöf á skatti verður því ekki mikil á hvern mann. Það þarf því ekki að blæða mönnum í augum, að stórmikið falli þarna undan skatti. Þetta vildi ég taka fram af því að mér virtist kenna nokkurs ótta hjá hv. 1. þm. Eyf. um það, að hér væri verið að ganga inn á braut, sem leiddi af sér einhverja óheillavænlega stefnu fyrir aðra gjaldþegna í landinu. Hann reyndi að rökstyðja það með því að segja, eins og líka rétt er, að fleiri ynnu áhættustörf heldur en þeir, sem sigla á áhættusvæðum hafsins. Jú, –það er rétt. Það er fjöldi áhættustarfa til bæði á sjó og landi. Og slíka áhættu hefir sjómannastéttin orðið að búa við frá alda öðli. Sjósókn er alltaf áhættustarf. En það er ekki sú áhætta, sem hér er um að ræða. Hver maður, sem fer á fleytu rétt út fyrir ströndina, er að stunda áhættustarf, og svo hefir það verið frá alda öðli. En hér stendur alveg sérstaklega á. Hér eru ekki náttúruöflin að verki til að gera siglingar áhættusamar, heldur er hér um að ræða mannaverk, þar sem tundurdufl eru lögð á siglingaleiðir skipa og kafbátum getur skotið upp hvar sem vera skal á yfirborði hafsins. Í siglingum um áhættusvæði hafsins er því nú um að ræða nýja áhættu, sem menn hafa ekki átt við að búa. Ef við þyrftum ekki að skipta við önnur lönd, mundi þessi áhætta ekki vera til. Þá þyrftum við aðeins að búa við okkar gömlu áhættu eins og verið hefir. Og þetta vildi ég, að hv. 1. þm. Eyf. skildi. Hér er ekki um launaviðbót að ræða, heldur verðlaun fyrir sérstaklega unnið störf á áhættutímum fyrir okkar þjóðfélag, sem engir aðrir eru nauðbeygðir til að leggja út í en þessi eina stétt. Það er líka þess vegna sem þessi stétt, þ. e. a. s. Vélstjórafélag Íslands, segir í niðurlagi viðaukagreinar. sem fylgir samningum milli Félags ísl. botnvörpuskipaeigenda og Vélstjórafélags Íslands um stríðstryggingu og áhættuþóknun, og er þetta hvorttveggja prentað sem fskj. með frv., á þessa leið: „Ennfremur í trausti þess, að Alþingi verði við hinni sanngjörnu kröfu vorri, að öll áhættuþóknun verði skattfrjáls, eða leysi málið á annan viðunandi hátt.“ Þessu hafa þessar stéttir, vélstjórarnir og botnvörpuskipaeigendurnir, óskað eftir, þrátt fyrir það, þótt ríkisstj. vildi ekki lofa meiru en hún var viss um að hún væri fær um að efna, að Alþ. gengi skör lengra og léti alla áhættuþóknunina vera skattfrjálsa.

* Frsm. (Bernharð Stefánsson): Eins og ég sagði áðan, kemur mér ekki til hugar að deila um þetta mál eða orðlengja það mjög. Þeir eiga sammerkt um það hv. 1. landsk. og hv. 2. landsk., þegar þeir tala um þetta mál, að það er eins og þeir telji, að menn eins og ég, sem ekki vilja ganga að fyllstu kröfum um skattfrelsi þessum sjófarendum til handa, séu á móti því, að þeir fái bætur fyrir áhættu þá og taugastríð, sem annar þeirra talaði um, sem þessir menn hafa við það að sigla um áhættusvæði. En þetta er alls ekki rétt. Ég álít rétt, að sjómenn á íslenzkum skipum fái bætur fyrir þessa áhættu og fyrir það aukna erfiði, andlegt og líkamlegt, sem þeir þurfa að leggja fram. Og þessar bætur hafa þeir þegar fengið samkvæmt samningum. Og ef þetta þykir ekki nóg, þá hefði ég talið eðlilega leið, að þessar bætur hefðu verið meiri, heldur en hitt, að fara að taka vissar stéttir í þjóðfélaginu, þó að þær eigi allt hið bezta skilið, og veita þeim sérréttindi um skattgreiðslur. Það er það, sem ég benti á, að ég teldi varhugaverða stefnu, þó að ég sé hinsvegar búinn að ganga inn á hana að hálfu leyti með því að fylgja þessu frv. eins og það liggur hér fyrir. Ég skal alveg játa, að það er rétt, sem hv. 1. landsk. sagði, að það mundi ekki vera vegna ríkissjóðs, sem haft væri á móti þessum brtt: Það er ekki vegna ríkissjóðs að því leyti, að ég telji, að það muni svo mikið um skattinn af þessari áhættuþóknun hálfri, heldur er það vegna fordæmisins, sem með því væri gefið. Því að það getur verið svo margt, sem kemur til greina, t. d. í framtíðinni, um störf, sem þykja ákaflega nauðsynleg, en jafnframt af einhverjum ástæðum ákaflega óþrifaleg. Það er ómögulegt að segja um það, nema þeir tímar geti komið, að ástæða þyki til að veita öðrum stéttum en þeim, sem um getur í frv., skattfrelsi eins og þessari stétt nú. Við skulum taka einfalt dæmi. Ef drepsótt gengur í landinu. eins og oft hefir komið fyrir, - hvernig er þá aðstaða læknanna? Ég held, að þeir séu þá í mjög mikilli hættu eins og sjómenn í þessu tilfeili. Á þá að veita læknum skattfrelsi í slíku tilfelli? Það er þess vegna fordæmið í þessu tilfelli, sem ég ber fyrir brjósti, en ekki sú upphæð, sem ríkissjóður mundi tapa á þessum sérstöku mönnum. Og allt það, sem hv. 2. landsk. talaði um, að hér væri um nýja hættu að ræða, sem ekki hefði verið til staðar fyrr, og að þess vegna ætti að veita þennan rétt, það kemur frá mínu sjónarmiði og samkv. því, sem ég nú hefi sagt, ekki beinlínis málinu við. Því að það, að þessir menn fái fullar bætur fyrir þessa áhættu og þetta aukna erfiði, andlegt og líkamlegt, því er ég með, en ekki, að þær bætur verði skattfrjálsar. Þá veik hv. 2. landsk. dálítið að afstöðu fjhn. aftur og gat um það, að einstakir nm. í þeirri n. mundu ekki hafa tekið afstöðu til brtt., sem fram kynnu að koma. Þetta er rétt; n. hefir ekki gert það. En það hafa engar brtt. komið fram mér vitanlega, sem ganga út á annað en það, sem frv. á þskj. 270 gengur út á, m. ö. o., að öll áhættuþóknunin sé skattfrjáls. Og með því að taka afstöðu til þessara 2 frv., sem fyrir liggja, verð ég að líta svo á, að n. hafi jafnframt tekið afstöðu til þessara brtt., þó að um þær hafi ekki farið fram nein atkvgr. í n. út af fyrir sig. Það er nú því miður ekki nema annar af hv. meðnm. mínum hér viðstaddur. En sé þetta ekki réttur skilningur hjá mér, leiðréttir hann það sjálfsagt fyrir sitt leyti.

*Magnús Jónsson: Ég finn enga tilhneigingu hjá mér til þess að hlaupa í skörðin fyrir formann og frsm. n. í umr. um þetta mál. Enda finnst mér sannast að segja, viðvíkjandi þessum brtt., að það sé sá tónn í ræðum þeirra hv. 1. landsk. og hv. 2. landsk., að það muni vera meira til að sýnast en að vera fyrir þeim að bera fram þessar brtt. Það er alltaf vinsælt að rísa upp og gera bærri kröfur. Og þeir vonast til þess að geta fengið einhverja sjómenn með sér fyrir að gera fleiri kröfur fyrir þeirra hönd heldur en samningar stóðu til og bornar eru fram í frv. því, sem fjhn. hefir flutt hér. Annars stóð ég upp mest vegna þess, að hv. frsm. lét í ljós, að sér væri ekki fullkunnugt um afstöðu okkar hinna nm. um brtt., sem fyrir liggja. Ég lýsi því yfir, að ég er honum sammála, því að öðrum kosti hefði ég ekki verið með því að flytja frv. þetta aths.-laust en hinsvegar að afgr. ekki frv., sem fyrir n. lá og gekk út á það sama og í brtt. felst. Og í þessu liggur það skýrt og skorinort fyrir frá hálfu allra nm., að þeir eru þessu frv. fylgjandi. Og hvers vegna ég er með þessu frv. án tillits til þess, sem sagt er og karpað um þetta mál, það liggur fyrir í grg. frv., sem sé að það er vegna þess, að þetta er samningsatriði. Um leið og þessi samningur var gerður við sjómenn, þá hefir ríkisstj. lofað að hlutast til þess, að helmingur af þóknun þessari yrði skattfrjáls. Og ég vil, á meðan ég stend að nokkrum parti að ríkisstj., að hún standi við sín orð. Og ég er hissa á hv. 2. landsk., sem að nokkru stendur að ríkisstj., að hann skuli vilja hvika frá þessu, því að samningur er samningur. En það getur nú vel verið, að það sé erfitt rúm, sem þessi bv. þm. fyllir þarna, og honum sé eins mikil vorkunn eins og sjómönnunum, sem þessi brtt. er borin fram fyrir. Ég tek honum þetta ekkert illa upp. Það er mjög fjarri því. Annars skal ég ekki fara út í þetta frv. efnislega. Ég er frsm. sammála um þetta hvorttveggja, að rétt sé að greiða ríflega þóknun fyrir áhættuna við það að sigla yfir hættusvæði hafsins, alveg án tillits til alls taugastríðs og þess háttar, því að margir sjómenn eru ákaflega taugasterkir og taugasterkari heldur en kannske sumir hv. þm. hér í d.

Ætli það ekki?

, - og hinsvegar, að ekki beri að veita þessum mönnum sérréttindi um skattfrelsi. Og ef um það er að ræða að standa við samninga, sem ríkisstj. er búin að gera, þá tel ég þó nokkuð varhugavert að fara nokkuð að breyta þessu ákvæði frv. Og dæmið, sem hv. 1. þm. Eyf. tók af því, ef t. d. geisaði drepsótt, er alveg rétt, því að þá væru bæði læknar og einnig hjúkrunarfólk í sömu hættu og sjómenn eru nú. En ég hefi aldrei heyrt, að þetta fólk hafi farið fram á áhættuþóknun, hvað þá skattfrelsi. Læknar hafa orðið að ganga til starfa sinna eins og hermenn þjóðarinnar. Og hvað fá hermenn þjóðanna nú í áhættuþóknun? Ég held bara ekki neitt.

Jú tryggingu.

Já, tryggingu.

Og kauphækkun

. Mér finnst rétt, að greitt sé ríflega fyrir að flytja á milli landa á áhættusvæðunum, eins og í mörgum tilfellum er greitt hærra kaup fyrir áhættusöm verk, - t. d. fá kafarar mjög hátt kaup. En mér vitanlega hefir aldrei verið á það minnzt, að þeir væru skattfrjálsir. Ég hefi aldrei heyrt talað um skattfrelsi vegna þess að áhættusöm störf hefðu í för með sér taugastríð. Það er skattfrelsið, sem hér er um að ræða, en ekki áhættuþóknunin. Um að veita hana eru allir sammála. Úr því að ég stóð upp, get ég ekki stillt mig um að segja, að það er dálítið einkennilegt að heyra hv. 1. landsk. og hv. 2. landsk. tala nú um greiðslu beinna skatta eins og einhver óttaleg neyðarkjör, vegna þess að þeir heyra til flokkum, sem halda fram, að einu sanngjörnu skattarnir séu beinu skattarnir, og vilja afnema helzt alla tolla og taka gjöldin af þessum ríku mönnum; ef menn hafa háar tekjur, þá að taka þær bara með beinum sköttum af þeim. Nú koma þessir menn fram og segja: Hvílík dæmalaus óhæfa þetta er, að taka þetta af þessum mönnum með beinum sköttum! Það er gaman að sjá þessa þm., þegar þeir horfa framan í þetta sitt sköpunarverk, hina háu skatta. Ég veit, að þetta er ákaflega ósanngjarnt og er þeim alveg sammála. Það er eins og hv. 2. landsk. segir, að það, hve hátt kaup þessara manna verður, fer alveg eftir því, hve mikið þeir sigla á þessum hættusvæðum. Það er auðséð, að ef þeir sigla mikið eftir hættusvæðum, þá fá þeir mjög hátt kaup á íslenzkan mælikvarða, þar sem þeir geta fengið 250% hækkun, og ættu því þessir hv. þm. að segja samkv. stefnu sinni: „Já, þarna eru menn, sem eiga að greiða í ríkissjóðinn“. Þessi orð mín eru ekki beinlínis um málið, en ég gat ekki stillt mig um að segja þetta, þegar ég var búinn að hlusta á þessa hv. þm. kvarta um hina beinu skatta, eins og þeir orðuðu það.

*Sigurjón Á. Ólafsson: Með leyfi hæstv. forseta mun ég gera þér litla aths. og verð að geyma mér til 3. umr. eitthvað af því, sem ég vildi segja. Ég vil svara hv. 1. þm. Reykv. og hv. 1. þm. Eyf. því, að ég get ekki tekið mark á afstöðu þeirra til þess, hvort greiða skuli fullan skatt eða ekki. Getur engum blandazt hugur um, að frv. mitt er miklu ýtarlegra, t. d. síðari málsl. 2. gr. og 3., 4. og 5. gr., en brtt., sem liggur fyrir er við þetta frv. Ég spurði. hvort nefndin hefði tekið afstöðu til brtt., vegna þess að ég tel gott, að afstaða þeirra til frv. komi fram, en ég furða mig á afstöðu hv. 1. þm. Eyf., því það er óvanalegt um hann, að hann fari slíkar villigötur. Ég get ekki svarað þeim ræðum, sem hafa komið fram, en vil segja hv. 1. þm. Reykv. það, út af því, er hann segir, að ég sé að sýnast. Hann getur gert mér og hverjum öðrum þær getsakir, sem hann vill, en ég þykist hafa fært rök fyrir till. okkar í þessu máli. Hann vildi sletta því til mín, að ég væri að gera ríkisstj. ómerka. Ríkisstj. hefir ekki sagt annað en: Við skulum mæla með því til Alþingis. - Er það að ómerkja, þótt þingið vildi ganga lengra? Ég skil ekki annað en að stjórnin mætti vel við una, þótt þingið vildi ganga lengra. Þetta loforð var tekið með fyrirvara, eins og sést í samningnum, sem fylgir frv., en þar segir: „Ennfremur í trausti þess, að Alþingi verði við hinni sanngjörnu kröfu vorri, að öll áhættuþóknun verði skattfrjáls, eða leysi málið á annan viðunandi hátt.“ Því er leitað til þingsins til að vita, hvað það vill gera, þótt ríkisstj. vildi ekki lofa of miklu. Ég sé ekki, að hér sé verið að sýna ríkisstj. vantraust. Öðru nær. Ég er henni þakklátur fyrir það loforð, sem hún gaf, þótt hún treysti sér ekki að lofa meiru, og eins og ég las upp áðan, þá er þetta ekki efni tilbúið af mér. Það er öll sjómannastéttin, sem stendur að þessu. Hv. 1. þm. Reykv. er svo leikinn í því að sýna tvöfalt andlit, og er þess vegna ekki að undra, þótt hann oti fram tveim skjöldum bæði með og móti. Að öðru leyti mun ég geyma mér að svara honum þangað til við 3. umr.

Brynjólfur Bjarnason Hv. 1. þm. Reykv. segir, að þessi till., sem borin er fram af mér og hv. 2. landsk., sé borin fram til þess að sýnast. Hvaðan kemur honum þessi vizka? Hvaða rök getur hann fært fram til sannana? Ég vil benda honum á það, að í blað flokks hans hafa verið skrifaðar margar greinar um það, hversu nauðsynlegt það væri, að sjómenn fengju skattfrjálsa alla stríðsáhættuþóknunina. Vel má vera, að hann hafi ekki skrifað þessar greinar sjálfur, en a. m. k. hefði einhver af þingmönnum flokksins eða úr stjórn hans átt að finna köllun hjá sér til þess að mótmæla því, að verið sé að skrifa til þess að sýnast, og kemur fram í þessu siðleysi Sjálfstfl. Þegar á hólminn kemur, er hann gegn því, sem Morgunblaðið er með framan í fólkið. Þetta er prýðilegt sýnishorn af hinni taumlausu hræsni, sem pólitík Sjálfstfl. byggist á. Þessi hv. þm. var að lá okkur, að við værum á móti ákveðinni tegund af beinum sköttum. Það er ekki um það, sem deilt er. Það, sem um er að ræða, er það, hvort leggja skuli skattana á þá láglaunuðu eða þá hálaunuðu. Þessir menn vilja, að skattarnir hvíli á láglaunamönnunum, og þó að vísu reynt að færa fram falsrök til þess að reyna að leyna því, hvað liggur raunverulega á bak við afstöðu þingmannsins í þessu máli, sem sé það, að meðal þessara manna séu hálaunamenn. Liggur því næst að spyrja: Hvers vegna kom hv. þm. ekki með brtt. um, að skattfrelsið skuli ekki gilda fyrir þessa hálaunamenn? Í raun og veru er það svo, að eina röksemdin, sem fram kom og komið gæti til mála að svara, er það, sem kom fram í báðum ræðum hv. 1. þm. Eyf., og það var, að hér væri að ræða um fordæmi, sem mundi vera óheppilegt og hættulegt. Það er alveg eins og hér sé verið að skapa fordæmi, sem aldrei hafi komið fram áður. Slík fordæmi eru til, að ákveðnar tekjur skuli vera skattfrjálsar. Það er ekki langt síðan samþ. var um skattfrelsi fyrir útgerðarfyrirtæki, og happdrættið er skattfrjálst. Þá er annað. Ef þetta, að hér sé verið að skapa óheppilegt fordæmi, er röksemd á móti því, að öll áhættuþóknun skuli vera skattfrjáls, því leggur þá fjhn. fram frv. um, að helmingurinn skuli vera skattfrjáls? Samkv. þessari röksemdafærslu þá er annaðhvort að vera á móti till. fjárhagsn. eða að menn geta alveg eins fallizt á, að áhættuþóknunin skuli öll vera skattfrjáls. Enda er það svo, að það kemur alveg greinilega fram á einu fylgiskjalinu, að það hefir beinlínis verið samið í trausti þess, að Alþingi sæi sóma sinn í því að hafa þessa upphæð skattfrjálsa. Sjómenn litu þannig á, að þessi stríðsáhættuþóknun væri ekki ríflegri en það, að þeir gengust undir þessi kjör í trausti þess, að Alþingi hefði alla áhættuþóknunina skattfrjálsa.

* Frsm. (Bernharð Stefánsson) : Það er aðallega út af því, að hv. 2. landsk. vill enn gera aðstöðu mína í fjhn. að umræðuefni, sem ég vil segja nokkur orð. Hann segist vera hissa á mér að vera með krókaleiðir, og segir, að það sé óvanalegt. Ég þakka fyrir hrósið, að slíkt sé óvanalegt af mér, en veit ekki, hvað hann á við. Ég vil segja, að það kemur mér kynlega fyrir sjónir, ef hann veit betur en ég, hvað ég hefi meint í nefndinni. Það kom ekki til með annað en að bera þetta frv. fram og afgreiða það, en ekki hitt frumv. Ég ályktaði, að um þetta meginatriði væri n. sammála, en hinsvegar gat ég þess, að hinir nm. gætu sagt fyrir sig. Ég býst við, að þetta sé út af þeim nefndarmanninum, sem ekki er hér viðstaddur. Ég skal ekki fullyrða um það, hvernig hann hefði snúizt við þeim brtt., sem hér liggja fyrir. En heldur ekki frá honum kom ósk um breytingu. Ég get ekki fallizt á það, að hægt sé að líkja þessu skattfrelsi við það, þó happdrættisvinningar séu skattfrjálsir árið sem þeir vinnast, og ekki heldur getur það talizt hliðstætt l. um skattgreiðslu útgerðarfyrirtækja. Það lágu allt aðrar ástæður þar fyrir en hér. Hv. 1. landsk. spurði, hvers vegna n. væri þá að leggja þetta frv. fram, þegar a. m. k. ég teldi þetta vera vafasamt fordæmi, sem hér væri gefið. Ég þóttist svara þessari spurningu í minni fyrstu ræðu. N. féllst á að flytja þetta frv. sökum þess, að hún leit á það sem skuldbindingu ríkisstj., að þetta fengist fram og að allir aðilar treystu því, að svo yrði og að litið mundi á það sem einskonar samningsrof, ef samkomulagið yrði ekki haldið. Ef ég hefði átt að fjalla um þetta mál, hefði ég verið á móti því, að um nokkurt skattfrelsi væri að ræða, hefði heldur viljað, að uppbótin sjálf yrði hærri, og það, sem fyrir mér vakir, er það, að undir öllum kringumstæðum eigi að ríkja jafnrétti í skattaálögum. Þó á einhverjum tíma megi segja, að einhver stétt sé nauðsynlegri en önnur og vinni meiri störf, má ekki segja, að ein stétt eigi að greiða skatta og önnur eigi ekki að greiða skatta. Það á að að fara eftir því, hve tekjurnar eru miklar. Ég ætla ekki að orðlengja þetta frekar, en komi fleiri slík mál fram, fá menn sjálfsagt að sjá í framtíðinni, hvað af slíku leiðir. Enginn vafi er á því, að hægt er að halda því fram um margar stéttir, og þar á meðal sjómannastéttina, að þær séu svo nauðsynlegar, að þær eigi allt gott skilið, en ef farið er að metast um það, lízt mér ekki á okkar skattakerfl. En þar sem báðir þessir þm. hafa talað í þeim tón, að við værum á móti því, að farmenn fengju þessa uppbót fyrir sína áhættu, vil ég mótmæla því.

*Magnús Jónsson: Ég skil ekki hv. 2. landsk., þegar hann þykist fylgja stj. með því að bera fram annað en hún hefir borið fram. Þegar ríkisstj. lofaði að mæla með því, að helmingurinn af áhættuþóknuninni skyldi vera skattfrjáls, þá mælir hún með því, sem hún vill, og ég get ekki séð, að traust geti komið fram í öðru en því að vera með þessu. Mér finnst hv. þm. vel geta fellt sig við þennan samning eins og hann var gerður, en hann vill heldur halda fram sinni pólitísku skoðun. Hann segist vera fulltrúi fyrir sjómannastéttina. Ég býst við, ef ég bæri fram frv. um að hækka laun embættismanna, að þeir væru með því. Menn eru yfirleitt með því, sem borið er fram þeim til hagsbóta. Hv. 1. landsk. vil ég segja það, að það er ekki sambærilegt með happdrættið og útgerðarfyrirtækin. Happdrættisvinningur er skattfrjáls aðeins árið sem hann vinnst, en ekki sá ágóði, sem af honum kann að verða síðar. Happdrættið er ekki annað en tekjuöflunarleið fyrir ríkissjóðinn, þó því um stund hafi verið varið til ákveðins verks fyrir ríkið, og ákvað Alþingi, að til þess að létta undir þessa tekjuöflun skyldi happdrættið njóta þessara fríðinda. Það er eins og þegar ríkisverzlanirnar eru undanþegnar sköttum. En skattfrelsi útgerðarfyrirtækjanna byggist á því, að þau höfðu um langan tíma ekki verið rekin með ágóða, heldur halla. En það er hægt að leggja á þau, þótt þau hafi engar tekjur, og er þetta til þess að fyrirbyggja það. Ég held, að engum detti í hug, að sterk fyrirtæki ættu að vera skattfrjáls. Ég býst við, að ef útgerðin fer að stórgræða, þá getum við fengið að ræða um það, hvort ekki komi til mála að láta þessi fyrirtæki greiða skatt. Hv. 1. landsk. vildi annaðhvort láta greiða skatt af öllu eða engu, en ég hefi lýst því yfir, að ég vil aðeins láta standa við gerða samninga. Mér finnst sjálfsagt, að þegar stj. gerir samning, þótt hann munnlegur sé, þá eigi að standa við hann. Mér varð á að láta í ljós, hvort þetta frv. væri ekki borið fram til þess að sýnast. Hv. 1. landsk. bað mig að færa rök fyrir þessu. Hann bar þau rök fram sjálfur, svo að þar þarf ekki um að bæta. Hann segist hafa séð í einu blaði hér það sama, sem hann heldur fram, og það hafi verið borið fram til þess að sýnast. Ég treysti mér ekki til þess að bera fram betri rök.



Ég held, að ég hafi aldrei heyrt á Alþingi aðra eins hundalógik eins og kom fram í ræðu hv. 1. þm. Reykv. Ég segi, að Morgunblaðið hafi komið fram með sömu rökin eins og ég ber fram, og ég fullyrði, að það er hræsni, þegar blöðin halda opinberlega fram öðru en því, sem þingmenn flokksins fylgja inni á Alþingi, og með þessu vill hann sanna, að málið sjálft sé hræsni og yfirdrepsskapur. Er hægt að koma fram með meiri hundalógik? Ég sé það ekki.