Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hákon Kristófersson Það var viðvíkjandi símamálunum, sem jeg vildi beina þeirri spurningu til bæstv. atvrh. (KIJ), eftir að hafa heyrt framsöguræðu háttv.frsm. (MP), hvort ætlast sje til, að það sje laust og óbundið, í hvaða röð þessar nýju símalínur verði lagðar. Sömuleiðis vil jeg spyrja háttv.frsm. (MP) að því, hvort jeg hafi ekki skilið hann rjett, að allir símarnir ættu að fylgjast að, þannig, að þeir yrðu allir lagðir sama ár. Háttv. þm. Borgf. (PO) mintist á, að það væri hugsjón þjóðarinnar, að fjárlögunum yrði skilað tekjuhallalausum. Það er vitanlega alveg rjett hjá háttv.þm., að það er almennur vilji, að þingið spari sem mest. En þetta kemur í bága við það, sem flestir háttv.þm. munu þekkja, að heima í hjeraði er lagt fyrir hvern þingmann að afla sem mests fjár til síns hjeraðs. Er þetta í beinni mótsögn við þá hugsjón, að sparnaðurinn sje það, sem alþjóð sje hugþekkast, og virðist þjóðin vera að gefa sjálfri sjer á munninn með þessu. Auðvitað tel jeg ekkert æskilegra en að fjárlögin gætu orðið tekjuhallalaus, en háttv.þm. Borgf. (PO) kom fram með í ræðu sinni atriði, sem ekki hefir lítil áhrif á það hvort þeim tilgangi verður náð. Á jeg þar við það, sem hann sagði um landhelgisgæsluna. Það er sjálfsagt gott að geta varið landhelgina sem best, og um það munum við allir á einu máli, en annað mál er það, hvort vjer erum færir um það fjárhagslega að auka kostnaðinn við það svo mjög, sem hann fer fram á. Jeg fyrir mitt leyti efast um, að svo sje, þótt jeg að sjálfsögðu telji það markið, sem við eigum að stefna að, en þó ekki fyr en svo, að við þess vegna lendum ekki í fjárhagslegum ógöngum.

Frsm. (Magnús Pjetursson) Jeg þakka bæði hæstv. stjórn og háttv.þdm. góðar og hlýjar viðtökur á tillögum nefndarinnar, og þarf jeg því ekki að vera langorður eða harðorður í þeirra garð. Hæstv. forsrh. (SE) tók fram í ræðu sinni í gær, að engin ástæða væri til að sundurgreina skrifstofukostnað bæjarfógetans í Reykjavík frá skrifstofukostnaði annara bæjarfógeta og sýslumanna. Það getur nú verið, að þetta sje rjett að sumu leyti, en það, sem einna helst gerði það að verkum, að nefndin sundurgreindi skrifstofukostnaðinn, eru launakjör starfsmannanna á skrifstofu bæjarfógetans í Reykjavík. Þeir taka laun sín eftir svipuðum reglum og aðrir starfsmenn ríkisins, þ. e. í samræmi við launalögin, hafa t. d. dýrtíðaruppbót eftir sömu reglum o. s. frv. Þegar af þessari ástæðu er heppilegra, að kostnaðurinn haldist sundurgreindur. Ef til vill væri rjettast, að allur skrifstofukostnaður væri sundurliðaður í fjárlögunum, en lagaákvæði er fyrir því, að stjórnin ákveði skrifstofukostnað sýslumannanna, og er því naumast unt að breyta því að svo komnu. Það mun rjett vera, að hæstv.forsrh. (SE) hafi látið orð falla þannig við nefndina, að hækka þyrfti skrifstofukostnað sýslumanna og bæjarfógeta. En hvers vegna áætlar þá stjórnin svona lágt? Var það aðeins til þess að hafa engan sýnilegan halla? Það er mjög vont fyrir fjvn., þegar stjórnin áætlar of lágt. því þá verður hækkunin skrifuð á nefndarinnar reikning. Sú yfirlýsing hæstv.forsrh. (SE), að hann standi einn með þá skoðun í stjórninni, að hækka þurfi skrifstofukostnað sýslumanna, er gleðiefni fyrir nefndina. Það gleður hana sökum þess, að í stjórninni er nú maður, sem er þaulreyndur í þessum efnum, þar sem er hæstv. atvrh. (KIJ). Annars væri fróðlegt fyrir Alþingi að fá upplýsingar um það, hvernig skrifstofukostnaður sýslumanna ei reiknaður. Það liggja fyrir reikningar, en aðeins 8 sýslumenn hafa gert tillögur um þetta. Jeg vil því skjóta þeirri spurningu til hæstv.forsrh. (SE), hvernig sje gerður greinarmunur á skrifstofukostnaði sýslumanna í smærri og stærri sýslum, og eftir hvaða reglum það sje reiknað út. Það væri t. d. gott að fá upplýsingar um það, hvernig á því stendur, að Dalasýsla fær 765 kr., Strandasýsla 1440 kr. og Rangárvallasýsla 1170 kr. Í engri þessari sýslu er ætlast til, að sýslumaðurinn hafi skrifara sjer til aðstoðar, svo að eitthvað annað veldur mismuninum. Þetta myndi alt upplýsast, ef Alþingi fengi öll gögn í hendur. Það hlýtur að vera erfitt fyrir hæstv. stjórn, ef meta skal parta úr skrifurum. Þá hlýtur og að vera einhver mælikvarði, er hún metur eftir húsaleigu víðs vegar um landið, því eins og allir vita, er hún mjög misjöfn, eftir því hvar er á landinu. Þá er næst landhelgisgæslan. Um hana má segja hið sama og um næsta lið á undan, að úr því að hæstv. stjórn gerði ráð fyrir, að sú upphæð mundi fara fram úr því, sem áætlað er í fjárlagafrv., því áætlaði stjórnin þá ekki hærra og nær sanni. Nefndin hefir gert ítrekaðar tilraunir til að fá gögn í þessu máli og upplýsingar hjá hæstv. stjórn, en ekki tekist; en vitanlega hefði átt að fylgja frumvarpinu skýrsla síðasta árs, en það hefir hæstv. stjórn ekki þótt hlýða. En ekki væri ótilhlýðilegt, að Alþingi fengi að vita um fyrirætlanir stjórnarinnar í þessum efnum á mesta ári. sjerstaklega ef það væri fyrirhugað af hæstv. stjórn, eins og ætla mætti af ræðu háttv.þm. Borgf. (PO), og jafnvel skilja á hæstv.forsrh. (SE), að strandvarnir verði auknar mjög á næsta ári. Ef svo væri, að nefndin hefði eigi hitt á rjetta upphæð til þessa liðs, þá er það því ekki hennar sök. Þá taldi hæstv.forsrh. (SE) skrifstofukostnað landlæknis sambærilegan við skrifstofukostnað sýslumanna. Jeg held það sje ekki rjett, eftir því sem húsnæði og annað, er að því skrifstofuhaldi lýtur, er dýrt hjer í Reykjavík. Jeg hygg, að ef sýslumenn eða bæjarfógetar ættu í hlut, mundi þessi kostnaður vera þriðjungi til helmingi hærri. Þá kem jeg lítilsháttar að Ísafjarðarspítalanum. Um hann sagði hæstv.forsrh. (SE), að stjórnin hefði ekki treyst sjer til að taka hann upp í fjárlögin. Jeg er ekkert að ásaka hæstv. stjórn fyrir það, en nefndin sá sjer ekki annað fært en gera eitthvað í því máli. Það er að vísu svo, að þetta er fyrst og fremst fyrir Ísafjörð, en það getur einnig orðið fyrir mikið af Vestfjörðum, því enda þótt lítið sjúkrahús sje til á Þingeyri, þá er það alveg ófullnægjandi. Þá er það líka þýðingarmikið, að í sjúkrahúsinu á að verða sjerstök deild fyrir berklaveikt fólk, og enn má nefna fiskiskip, bæði innlend og útlend, sem oft leita þangað inn með sjúka menn. Um getu sýslu- og bæjarfjelaganna til að taka að sínu leyti þátt í þessu getur nefndin ekki dæmt, en eftir því, sem það mál hefir verið sótt, þá virðist ástæða til að ætla, að þau geti tekist slíkt á hendur. Um hitt atriðið, sem bæði hæstv.forsrh. (SE) og háttv.þm. Ísaf. (JAJ) komu inn á, að rjettara væri að tiltaka alla upphæðina í einu, af því að Alþingi væri ekki treystandi til að halda fjárveitingunum áfram uns fyrirtækinu væri lokið, þá hefi jeg þegar lýst yfir áliti nefndarinnar í þessu efni. Tel jeg víst, að hið háa Alþingi telji sig ætíð skuldbundið til að fullnægja loforðum, sem gefin eru af eldri þingum, líkt og stjórnir telja sjer skylt að halda loforð eldri stjórnar. Vona jeg, að Alþingi reynist ekki ódrenglyndara. Þá vil jeg minnast á eitt atriði, sem jeg gleymdi í framsöguræðu minni í gær, en það var viðvíkjandi geðveikrahælinu á Kleppi. Eins og háttv.þm. er kunnugt, voru samþykt lög um það 1905, og er ákveðið í þeim, að meðgjöf með sjúklingum þar sje ein króna á dag, eða 50 aurar, ef um menn er að ræða, sem styrks njóta af sveit. Þessu ákvæði hefir aldrei verið breytt með lögum, en nú er farið að taka upp nýjan sið í fjárlögum og hækka þessa meðgjöf með fjárlagaákvæði einu, og er það nú orðið 2 krónur á dag. Er orðin allmikil óánægja af þessu úti um land, og sjerstaklega sökum þess, að þetta 2 kr. daggjald nemur miklu meiru en sveitarfjelög þurfa að greiða með sjúklingum í öðrum sjúkrahúsum. Þar er hámarkið 400 krónur. Jeg efast um, að fjárlögin geti breytt ákvæðum eins og þessu í öðrum lögum, og út frá mínu leikmannsviti sjeð, hugsa jeg, að ef hreppsfjelög hefðu farið í mál út af þessu, þá hefðu þau ekki þurft að greiða nema 50 aura á dag. Ef svo færi, að þessu yrði breytt, breytist áætlun um tekjur spítalans, og vænti jeg, að þetta verði tekið til athugunar. Þá held jeg, að ekki sje fleira, sem jeg þarf að svara hæstv.forsrh. (SE). Hæstv. atvrh. (KIJ) tók vingjarnlega í þær brtt. nefndarinnar, sem snerta hans umdæmi. Það var sjerstaklega hækkunin til póstafgreiðslumanna utan Reykjavíkur, er hann vildi ekki samþykkja, og bar hann því við, að flestir póstafgreiðslumenn hefðu þetta að aukastarfi. En þó svo væri, þá er þetta svo lágt borgað, að ekki er hægt að fá góða menn fyrir lægra gjald. Póststjórnin ætti auðvitað að spara útgjöld, eftir því sem hægt er, en hún hefir nú bent á, að fyrir lægju kröfur frá sumum póstafgreiðslumönnum um mikla hækkun. Hæstv. ráðherra (KIJ) gat þess, að máske mætti sumstaðar sameina síma- og póststörf. Nefndin hefir ekkert við það að athuga, en það þarf ekki að vera nein mótbára við brtt. nefndarinnar. Jeg þekki nú ekki persónulega nema til fárra póstafgreiðslna, en þar, sem jeg þekki til, veit jeg, að launin eru ekki há í hlutfalli við peningaábyrgðina, sem á póstafgreiðslumönnunum hvílir. T. d. hafa póstafgreiðslumenn með 1000 kr. launum 100 þús. kr. veltu á ári, og auk þess þurfa þeir ávalt að hafa hæfa menn við hendina allan daginn, sem afgreitt geta ávísanir og fleira, og sumstaðar, þar sem skipaafgreiðslur eru, er óhjákvæmilegt fyrir þá að fá sjer aðstoð með köflum. Það er óhætt að fullyrða, að ríkið hafi hingað til sloppið ódýrt með þessa starfsmenn. Að öðru leyti var lítið að athuga við ræðu hæstv. atvrh. (KIJ). Hann var sammála nefndinni um verklegar framkvæmdir og aukningar á þeim, en þó sömu skilyrðum bundið og hjá nefndinni. Hæstv. ráðherra (KIJ) kvaðst heldur hafa kosið, að stjórninni hefði verið sett sjálfdæmi um. hvaða símalínur væru lagðar, en nefndinni þótti samt rjett að láta sinn íhlutunarrjett verða gildandi hjer. Viðvíkjandi þessum lið væri ef til vill rjett, að skilyrðið, sem nefndin annars setur verklegum framkvæmdum, væri ekki látið gilda hjer. Því eins og ríkinu ber skylda til að endurgreiða og borga af lánum, sem það hefir tekið, eins virðist það vera skylda þess að borga af lánum, sem það hefir í raun og veru tekið af því fje, sem verja á til símalagninga samkvæmt símalögunum. Framkvæmdir þessar allar til samans nema eigi meira en um 290000 krónum, og er það ekki eins mikið og áætlað er, að tekjuafgangur landssímans verði samkvæmt þessu fjárlagafrv., eða 300000 kr. Það væri því ekki undarlegt, þótt gerðar hefðu verið hærri kröfur en nefndin hefir gert. Háttv. þm. Barð. (HK) spurðist fyrir um það, hvort tilætlunin sje, að allir símarnir verði lagðir í einu. Jeg hygg, að ræða mín hafi ekki getað orðið skilin á þann veg, að nefndin ætlist til, að annaðhvort verði allar línurnar lagðar eða þá engin. Þvert á móti telur nefndin sjálfsagt, að stjórnin hagi þessu eftir því, sem ástæður leyfa, því að það væri mjög ranglátt að láta allar línurnar bíða, ef fje vinst ekki til að leggja þær allar. Stjórnin gæti eitthvað hlutast til um, í hvaða röð línumar verða lagðar, en nefndin telur, að þær línur ættu síst að sitja á hakanum, sem fyrir löngu eru ákveðnar í lögum og efni er fyrir hendi á staðnum. Þá kem jeg að því atriði, sem, þó að undarlegt megi virðast, hefir helst orðið til þess, að fundið hefir verið að gerðum nefndarinnar. Það eru loftskeytastöðvarnar í Grímsey, Flatey og Húsavík. Mjer þótti skrítið, að háttv. 1. þm. Eyf. (StSt) skyldi byrja ræðu sína á því að segja, að nefndin hefði gert sjer grikk með þessu. Það var undarlegt hljóð úr því horni, að telja það grikk, að fjvn. vill reisa loftskeytastöð í Grímsey.  Háttv. 1. þm. Eyf. (StSt) vildi bera brigður á, að þetta væri eftir ósk Grímseyinga, og bar fyrir sig orð þeirra sjálfra, til þess að sanna hið gagnstæða. En hann las ekki annað úr brjefinu en það, sem fjell inn í ræðu hans. Jeg skal því hjálpa honum og lesa upp úr brjefi Grímseyinga, með leyfi hæstv. forseta, hvað þeir vildu helst: „Eftir grandgæfilegar athuganir höfum vjer komist að þeirri niðurstöðu, að heppilegra verði, að loftskeytastöð, sem standi í sambandi við Grímseyjarstöðina, verði sett á Siglufirði, þar eð vjer höfum fengið glöggar sannanir fyrir því, að samband þangað verður að mun ódýrara en samband við Húsavík, sem vjer annars hefðum frekar kosið vegna viðskifta vorra ýmissa við þann stað, og viljum því eindregið mælast til þess, að loftskeytastöðin verði sett á Siglufirði í sambandi við Grímseyjarstöðina“. Þeir lýsa því með öðrum orðum hiklaust yfir, að æskilegast væri fyrir þá að fá samband við Húsavík, en af því að það yrði dýrara, vilja þeir ekki fara fram á það, og kjósa þá heldur samband við Siglufjörð. Fjvn. hefir ekki getað skilið orð Grímseyinga á annan hátt, og telur því of mikið sagt af háttv. 1. þm. Eyf. (StSt), að það sje eindregin ósk þeirra, að stöðin verði á Siglufirði. Þetta er ekki óeðlilegt, ef stöðina á að reisa fyrir Grímseyinga, því að mest öll viðskifti þeirra eru við Húsavík, og einnig læknisvitjanir, sem hljóta að verða miklum mun hagkvæmari, þegar stöðin er komin upp. Jeg skal geta þess, að mjer fanst það koma einkennilega fram hjá háttv. 1. þm. Eyf. (StSt) og háttv.þm. Ísaf. (JAJ), er þeir lýstu því, hve ljelegt og gersamlega ófullnægjandi landssímasamband er við Siglufjörð, og töldu það sönnun fyrir máli sínu. Ef stöðin á að koma Grímseyingum að notum, er það mjög óþægilegt fyrir þá, sje landssambandið milli Siglufjarðar og Húsavíkur ljelegt; mætti þá svo fara, að hún yrði þeim gagnslaus mikinn hluta árs Þá kem jeg að öðru aðalatriðinu í þessu máli, en það er stöðin í Flatey. Sú stöð þyrfti aðallega að hafa samband við Húsavík. En ef fyrst þarf að sækja til Siglufjarðar og þaðan aftur til Húsavíkur, munu allir sjá, hvílík hemdargjöf það er, eftir því, sem sambandinu við Siglufjörð hefir verið lýst. Jeg vil alls ekki mótmæla því, að það væri gott fyrir sjávarútveginn að hafa loftskeytastöð á Siglufirði, en þessi stöð á aðallega að vera fyrir Grímseyinga. En Flatey er líka ágæt veiðistöð, og liggur þar oft fjöldi skipa, sem hefði mikið gagn af sambandi við Húsavík og landssímann, umfram þarfir Flateyinga sjálfra. Sýslunefnd Suður-Þingeyjarsýslu er eindregið meðmælt því fyrirkomulagi, er nefndin leggur til, og vil jeg, með leyfi hæstv. forseta, leyfa mjer að lesa upp kafla úr fundargerð hennar: „Út af þessu lýsir sýslunefndin yfir, að hún er eindregið meðmælt því, sem hreppsnefndin í Húsavíkurhreppi leggur til, að loftskeytastöð verði sett í Grímsey, með millistöð í Flatey og landtökustöð í Húsavík, því augljóst er, að með því skipulagi verður sambandið eyjabúum að langhagkvæmustum notum, bæði að því er snertir viðskifti, læknishjálp og fleira“. Jeg tel sjálfsagt, að jeg geti ekki farið í fullkomna orðasennu við jafnnákunnugan mann sem háttv. 1. þm. Eyf. (StSt), en þá geri jeg ráð fyrir, að annar nefndarmaður, háttv.þm. SÞ (IngB), sje jafnkunnugur á þessum slóðum og geti hlaupið í skörðin fyrir mig. Jeg þykist vita, að hann muni geta staðfest orð háttv. 1. þm. Eyf. (StSt) og hv.þm. Ísaf. (JAJ) um það, hve gagnslítið sambandið milli Siglufjarðar og Húsavíkur er á sumrin. Áður en jeg hverf frá þessu máli, vil jeg benda háttv. 1. þm. Eyf. (StSt) á, að frá sjónarmiði fjvn. væri miklu skiljanlegra og aðgengilegra, að hann bæri fram tillögu um sjerstaka stöð á Siglufirði. En þessa afstöðu hans get jeg með engu móti skilið, þar sem jeg efast ekki um, að hann vilji Grímseyingum jafnvel sem Siglfirðingum. Jeg skal þá aftur snúa máli mínu til hæstv. atvrh. (KIJ). Hann mintist á brtt. um hækkun á launum símamanna, og hygg jeg, að hann hafi þar misskilið orð nefndarinnar. Hann virtist skilja ummæli hennar á þá leið, sem hún furðaði sig á því, að stjórnin hefði lækkað þennan lið frá því, sem landssímastjóri lagði til. En það var ekki þetta, sem nefndinni kom kynlega fyrir heldur hitt, að hæstv. stjórn skyldi ekki hafa reiknað launahæðina rjett út eftir skrá þeirri, er landssímastjóri hafði samið. Hæstv. atvrh. (KIJ) virtist einnig skilja till. nefndarinnar svo, að hún vildi bæta við nýjum starfsmönnum, eftir tillögum landssímastjóra. En þetta er misskilningur. Nefndin hefir einungis miðað við þá menn, sem nú starfa við símann, og þær nýju starfskonur, sem nauðsynlega þarf að bæta við, ef aukning bæjarsímans í Reykjavík verður samþykt. Nefndin rak strax augun í það, þegar hún las skjölin frá landssímastjóra, að þar var gert ráð fyrir mikilli breytingu á starfsmannahaldi við símann, og var hún þegar algerlega mótfallin því. Meðal annars var gert ráð fyrir að stofna nýtt skrifstofu stjóraembætti með 5000 kr. stofnlaunum og bæjarsímastjóraembætti með 3500 kr. stofnlaunum. Og auk þess, sem nefndin var mótfallin því að stofna þessar stöður, telur hún algerlega rangt, að það verði gert með fjárveitingu í fjárlögum, í stað þess að breyta launalögun um í þá átt. Vill nefndin skjóta því til hæstv. stjórnar að hafa gætur á, að yfir menn slíkra stofnana laumi ekki nýjum embættum inn í fjárlögum, heldur sjeu þau stofnuð með því að bera fram brtt. við launalögin, svo að þingmenn samþykki þau vitandi vits. Þá er brtt. frá hæstv. atvrh. (KlJ), um kaup á húsi við Garðskagavita.  (Atvrh KIJ: Jeg hefi tekið hana aftur)  . Nefndin getur ekki tekið afstöðu til till. að svo komnu, en mun fús á að ræða hana í sambandi við fjáraukalögin, þegar þar koma til umræðu. Um þær 2 brtt. frá háttv.þm., Dala (BJ), er snerta þennan kafla, læt jeg mjer nægja að lýsa yfir, að meiri hl. fjvn. er þeim mótfallinn. Ræðu háttv.þm. Borgf. (PO) þarf nefndin mjög litlu að svara. Þrátt fyrir það almenna yfirlit, sem hann gaf, skildist mjer, að hann ætlaði ekki að leggjast á móti till. nefndarinnar um verklegar framkvæmdir. Ræða hans var því óþörf, nema hann hafi talið, að fjvn. hafi farið of langt í þessu efni. Það má vel vera rjett, sem hann tók fram, að margir fleiri liðir en þeir, sem teknir eru upp í fjárlögin, komi til útgjalda á næsta ári, bæði samkv. þingsályktunum, fjáraukalögum o. s. frv. En þetta kemur fyrir á hverju þingi, og þingið hefir jafnan talið gott, hafi það getað skilað fjárlögunum hallalausum, og aldrei gert ráð fyrir sjerstökum upphæðum til þessara útgjalda. Þá mintist háttv.þm. Borgf. (PO) á borðfje konungs, og háttv. 2. þm. Reykv. (JB) á gengisuppbót á launum sendiherrans í Kaupmannahöfn. Jeg vil leyfa mjer að benda háttv.þm. á, að það mun venja hjá hverju ríki, sem hefir sendimenn í öðrum löndum, að greiða þeim uppbót, ef dýrara er að lifa þar, sem þeir eru, heldur en heima fyrir. Þeir, sem eru þessu kunnugri en jeg, hæstv. ráðherrar, geta borið um, hvort jeg fer ekki rjett með þetta. Háttv. 2. þm. Reykv. (JB) hafði það eftir mjer, að jeg teldi skemtilegt verk að vera í fjvn. Þetta er ekki rjett, en jeg hóf mál mitt á því að segja, að það væri vandaverk og vanþákklátt verk. Hafi háttv.þm. ekki ætlað að segja þetta, get jeg fyrirgefið honum strax, og skal ekki fara lengra út í þá sálma. Af orðum háttv. 1. þm. S.-M. (SvÓ), um brtt. hans um hækkun á fjárveitingu til berklaveikisvarna, skildist mjer, að tilgangur hans með brtt. væri annar en jeg hafði búist við. Hann kveðst hafa skýrslur, er sanni, að þessi útgjöld verði miklu meiri en búist var við, og þurfi því að hækka liðinn. Jeg verð þó að halda fast við ósk mína um, að hann taki þessa brtt. aftur að sinni og láti hana ekki koma undir atkvæði fyr en við 3. umr. Ef það er rjett, að upphæðin muni ekki hrökkva, þykist jeg vita, að fjvn. muni vilja stuðla að því, að fjárveitingin sje hækkuð, svo að áætlunin verði sem næst sanni. Og sje þetta satt, verð jeg að furða mig á, að hæstv. stjórn skuli ekki hafa lagt þau plögg fyrir nefndina, er sanni það. Þá var sami háttv.þm. einkanlega að mæla fyrir brtt. sinni, að ríkissjóður greiddi uppbót á kostnaði við vitabyggingar fyrir austan. Fjvn. hefir haft þetta til meðferðar, og þó að háttv.þm. hafi mælt vel fyrir tillögu sinni, hefir nefndin ekki sannfærst um, að þetta sje rjettmæt krafa. Það var gert að skilyrði, þegar ákveðnir vitar voru reistir þar fyrir austan, að hjeruðin skyldu gera hina smærri á sinn kostnað. Og þó að gerð væri áætlun um, hve mikið þessir vitar mundu kosta, fólst engin skuldbinding í því, að þeir yrðu ekki dýrari fyrir hjeruðin. Það var ákveðið skilyrði, að hjeruðin kostuðu þessa vita að öllu leyti, ella fengju þau ekki stærri vitana, og það getur ekki talist þingsins sök, þó að kostnaðurinn færi fram úr áætlun. Háttv. þm. taldi það meðmæli með till. sinni, að sum hjeruð hefðu ekki enn þá endurgreitt ríkissjóði kostnað við samskonar vitabyggingar. Um það er mjer ekki kunnugt; getur verið, að stjórnin hafi lánað sumum hjeruðum fje, en það er þá aðeins óinnheimt, og af þeirri ástæðu kemur ekki til mála að gefa það upp, og hvort það er öll upphæðin eða lítill hluti hennar, skiftir ekki máli. Ef háttv.þm. finst hann hafa orðið fyrir vonbrigðum eða samningsrofum af hálfu Eimskipafjelagsins, er ekki rjett, að hann snúi sjer til fjvn., heldur til þeirra, sem samningana hafa rofið. Háttv. 2. þm.N.-M. (BH) þarf jeg fáu að svara. Hann hlóð miklu hóli á nefndina, sem mjög er vert að þakka. Jeg verð að taka það fram fyrir hönd nefndarinnar, að það var síður en svo, að hún hefði nokkra tilhneigingu til að láta þann veg, er háttv.þm. ber svo mjög fyrir brjósti, verða útundan. En eins og jeg gat um, fór nefndin algerlega eftir tillögum vegamálastjóra, og í þeim var þessi vegur ekki nefndur til hækkunar. Nú segir háttv.þm., að vegamálastjóri sje hlyntur þessum vegi, og skal jeg síst rengja það. Nefndin getur þó ekki fallist á þessa brtt. að svo komnu, því að hún sjer sjer ekki fært að fara lengra en tillögur vegamálastjóra, en mæli hann með henni, eru atkvæði nefndarmanna óbundin. Jeg hygg, að jeg hafi nú tæmt það, sem jeg þarf að svara fyrir nefndarinnar hönd, og vildi jeg óska, að umræðurnar gætu snúist um þau atriði, sem fyrir liggja, og helst ekki mörg önnur.

Forsætisráðherra (SE): Jeg skal játa það, að mjer fellur það illa, ef sýslumenn og bæjarfógetar verða mjög hart úti. Þessum mönnum er trúað fyrir mjög þýðingarmiklum og ábyrgðarmiklum störfum, svo sem skatta- og tollainnheimtunni, og er því næsta mikilsvert, að þessir menn hafi sæmileg laun. Mjer virtist satt að segja, að athugasemdir háttv.frsm. (MP) um upphæðina til þessara manna væru á heldur litlum rökum bygðar. Hann ljet sjer nægja að vísa til þess, að mjög kunnugur maður í stjórnarráðinu hefði talið þau of há, og þetta taldi hann næga sönnun. Jeg held, að það sje nú ekki venja þessa háttv.þm. að byggja mjög á „Autoritetum“; hefir honum því sennilega orðið þungt um rökin, er hann varð að grípa til þessa. Enda sýndi sá listi, sem jeg las upp hjer í gær, að ákvæðum launalaganna um skrifstofukostnað sýslumanna er ekki fullnægt. Því að 11. gr. launalaganna verður ekki skilin öðruvísi en svo, að þessi kostnaður eigi að greiðast utan við launin. Jeg las þá einnig upp skýrslu frá sýslumanninum í Snæfellsnes- og Hnappadalssýslu um embættiskostnað hans, en jeg skal nú endurtaka þetta, sökum þess, hve sláandi dæmi það er upp á það, að þessi upphæð er ekki of há. Hann reiknar: Laun til skifara 2000 kr., skrifstofukostnaður, hiti og ljós 600 kr., ritlaun 300 kr., og svo kemur nákvæmlega sundurliðaður þingaferðakostnaður, 4 hestar í 12 daga, 5 kr. á dag, 240 kr., kaup fylgdarmanns 120 kr. og gisting 120 kr. Samtals 480 kr. Allur embættiskostnaðurinn verður 3380 kr., en stjórnin hefir gert þessum manni 2250 kr. til starfrækslu embættisins. Þegar þess er nú gætt, að sýslumaður þessi er mjög sparsamur og allra manna samviskusamastur og nákvæmastur í allri embættisfærslu sinni og getur látið fylgiskjöl fylgja öllum þessum liðum, þá held jeg, að engum geti. dulist, að sýslumennirnir verði allhart úti, þar sem þeir verða að borga mikið sjálfir af þessum kostnaði. Hv. frsm. (MP) þóttist ekki vita, hvað fælist í þessum kostnaði. Jeg held, að honum hljóti nú að vera þetta ljóst, en jeg get talið upp stærstu liðina við starfrækslu embættanna. Það er: leiga eftir skrifstofu, ljós og hiti, þingaferðir, bækur og pappír og starfsfólk. Þá sagði hann, að sjer væri ekki ljóst, hvernig starfrækslukostnaðurinn væri gerður upp á millum sýslnanna. Jeg skal játa það, að þetta er hið mesta vandaverk, og hefi jeg þar lítið hróflað við grundvelli þeim, er fyrverandi stjórn hefir lagt. Að því er Dalasýslu snertir, sem háttv.frsm. (MP) mintist á, er einungis reiknað hús, hiti og ljós og kostnaður af þingaferðum, alls 765 kr., og hygg jeg, að flestum komi saman um, að þetta sje ekki of hátt. Í Strandasýslu er skrifstofukostnaðurinn 1440 kr., enda auðvitað meira að gera þar en í Dalasýslu, svo gert er ráð fyrir, að sýslumaðurinn þurfi einhverja skrifstofuaðstoð. Kostnaðurinn í Snæfellsnes- og Hnappadalssýslu, Húnavatns-, Skagafjarðar og Skaftafellssýslum mun vera mjög líkur, og er þar settur 2250 kr. Er þá gert ráð fyrir, að þeir komist af með þá skrifara. Ef laun skrifara í þessum sýslum eru áætuð 1500 krónur, þá eru rúmar 700 kr. eftir til alls annars kostnaðar, og er auðsætt, hvað ríflega það er áætlað. Árnessýslu eru ætlaðar 3115 kr., og mun það síst of mikið. Er því auðsætt, að stjórnin hefir hjer sýnt hinn mesta sparnað, enda eru sýslumennirnir mjög óánægðir og kvarta sáran undan því, hve hart þeir verði úti. Er þess og að gæta, að þeir urðu einna harðast úti við launalagabreytinguna. Mörg embættin, sem áður þóttu einna eftirsóknarverðustu embætti í landinu, svo sem bæjarfógetaembættin á Akureyri. Seyðisfirði og Ísafirði, eru nú orðin einhver verstu embættin. Þetta stafar af því, að svo að segja allar aukatekjur þessara embætta fara nú í ríkissjóð, en hins vegar við þau mikil útgjöld og mörg þeirra mjög erfið. Hv. frsm. (MP) spurði, hvers vegna stjórnin hefði þá ekki sett hærri upphæð inn í fjárlagafrv. Jeg gat þess í gær, að það hefði stafað af því, að mjer hefði ekki unnist tími til að fara nema einu sinni yfir fjárlagafrv., sökum skyndilegrar utanfarar minnar. Þá vil jeg víkja að landhelgisgæslunni. Ástæðan til þess, að ekki var sett hærri upphæð til hennar en í fjárlagafrv. stendur, var sú sama og jeg tók nú síðast fram. Auk þess vissi jeg ekki þá, hvort verða mundi úr aukningu landhelgisgæslunnar af Dana hálfu. Geymi jeg mjer rjett til að koma fram með brtt. síðar um þetta, en jeg veit, að þessi upphæð er of lág. Kostnaður þessi var í fyrra kr. 70248.17, og minni verður hann auðvitað ekki nú, enda þótt í engin skipakaup verði ráðist, hvað þá heldur þá. En jeg lýsi því yfir hjer, og hefi gert það áður, að jeg álít, að hjer megi síst spara, og vil jeg leggja hina mestu áherslu á, að landhelgisgæslan veiði sem best. Er jeg mjög þakklátur hv.þm. Borgf. (PO) fyrir hans mikla áhuga í þessu máli, og veit jeg, að starfs hans í þágu þessa máls verður lengi minst með miklu þakklæti. Út af brtt. frá háttv. minni hl. fjvn. (BJ) vil jeg geta þess, að maður þessi, Kristján Jónasson, sem háttv. minni hl. leggur til, að verði veittar 1500 kr. kom til mín og bað mig að bæta sjer tjón það, sem hann hefði orðið fyrir. Jeg gat auðvitað ekki tekið beiðni hans til greina, þar sem engin lög eru til, sem leyfa slíkt. En jeg vil mæla með því, að manni þessum verði að einhverju bætt upp tjón hans, því að öll sanngirni mælir með því, þó að lagaheimild sje engin til þess. Um spítalann á Ísafirði vil jeg taka fram enn, að jeg álít, að rjett sje að veita annaðhvort alla upphæðina eða ekkert. Hitt, að veita ekki nema nokkurn hluta upphæðarinnar, er ekki til annars en þess að teyma bæjarfjelagið út í kostnaðarsamt fyrirtæki, sem svo verður því ef til vill ofviða, ef svo skyldi fara, að það fengi ekki meiri styrk úr ríkissjóði. En sökum fjárhagsins tók stjórnin ekki þessa fjárveitingu upp. Annars eru öll þessi spítalamál hjer hin mestu vandræðamál. Þörfin er mikil, en fjeð vantar. En þó er það Kleppsspítalinn, sem jeg hygg, að sje mest áríðandi að veita fje til. Hefir verið lagt til hans 150 þús. kr., en eftir byggingaráætlunum húsagerðarmeistara ríkisins, sem eru tvær, er önnur áætlunin yfir 400 þús. kr., en hin hátt á 4. hundrað þús. kr. Er hin mesta nauðsyn á byggingu Kleppsspítalans, enda loforð fyrir, að hann verði látinn ganga á undan öðrum byggingum, sem auðvitað verður haldið.

Þorleifur Jónsson Við þennan kafla fjárlaganna eru 2 brtt., sem snerta mitt kjördæmi, og þó að fjvn. hafi einróma fallist á þær, og auk þess háttv.frsm. (MP) stutt þær í framsögu sinni, ætla jeg samt að fara um þær nokkrum orðum. Fyrri brtt. er um að hækka tillag til sýsluvega um 5 þús. kr., og er ætlast til, að sú hækkun. þ. e. þessar 5 þús. kr., gangi til vegarins frá Höfn í Hornafirði. Liggur sá vegur um blaut mýrlendi og er nú víða sokkinn niður í mýrina; enda var og sparað til hans í upphafi og var hann víða of lágur. Ofaníburður er enginn í grendinni og verður að fá hann langt að; er því viðhaldið mjög kostnaðarsamt. Þrátt fyrir það, að sýslusjóður hefir árlega nú síðustu árin veitt nálægt 1000 kr. til viðhalds vegarins, hefir það eigi hrokkið til annars en að gera við verstu ófærurnar. Sýslunefndin sjer því eigi annað fært en að reyna að fá lán til endurlagningar vegarins, sem mun kosta um 10 þús. krónur. Því varð það að ráði, að jeg mæltist til að helmingur þessa kostnaðar greiðist úr ríkissjóði, og bar því fram þessa brtt. við fjárlögin; og er það nú með samþykki vegamálastjóra, sem álítur rjettmætt, að hjer sje hlaupið undir bagga. Sýslan er auk þess ekki betur stæð en svo, að henni er nauðsyn að fá styrk til að standast þennan kostnað, og svo er hitt, að í raun og veru ætti þessi vegur fremur að vera flutningabraut en sýsluvegur, þar sem hann liggur frá kauptúni upp á þjóðveginn; er hann í þessu efni t. d. alveg hliðstæður Hvammstangabrautinni í Húnavatnssýslu. Hefði ef til vill verið rjettara að bera fram brtt. þess efnis, að taka þennan veg upp í tölu flutningabrauta, en jeg hefi þó horfið frá því að sinni og læt mjer nægja, ef fæst þessi fjárveiting, sem brtt. fer fram á, gegn auðvitað jafnmiklu framlagi úr sýslusjóði. Þá kem jeg að hinu atriðinu, loftskeytastöðinni í Öræfum. Í símalögum frá 1917 er að vísu ákveðið, að sími skuli lagður milli Hornafjarðar og Víkur í Mýrdal. En þar sem búast má við, að langur tími líði áður en öll þessi lína verði lögð sunnan um landið, munu menn verða að sætta sig við loftskeytastöðvar á nauðsynlegustu stöðunum í bili. Nú hefir þegar verið reist stöð á Síðunni; en engu minni nauðsyn er að fá loftskeytastöð í Öræfum, vegna þess, að þetta hjerað er með þeim allraafskektustu á landinu og nær einangrað frá samneyti við öll önnur hjeruð. Þurfi að vitja læknis þaðan, fara t. d. 2 dagleiðir til þess, og svo er um fleira. Þarna er því hin mesta þörf á firðsambandi við næstu hjeruð. Verslunarviðskifti hafa Öræfingar mest í Vík í Mýrdal og fá vörur fluttar með „Skaftfellingi“. Myndi firðsamband geta greitt mjög fyrir slíkum flutningum, þar sem hægt yrði að síma til Víkur um það, hvenær lægi er við sandana, og með því sætt bestu tækifærunum að koma flutningi á land. Þetta er svo augljóst, að ekki þarf frekari skýringar við. Ýmislegt fleira má telja því til gildis, að stöð verði reist í Öræfum. Fram undan söndunum eru ágæt fiskimið, og er alkunnugt, hversu togarar eru þar nærgöngulir, skafa þar svo að segja daglega botninn alveg uppi í landsteinum. Ef nú loftskeytastöð væri þarna austur, mundi oft auðveldara að hafa hendur í hári sökudólganna. Þá eru skipströnd alltíð við sandana, og liggur þá í augum uppi, hversu mörgum það gæti orðið til hjálpar, ef hægt væri að koma fregnum um það þegar í stað þangað, sem hjálpar væri að vænta. - Það hefir enn þá ekki verið nefnt, hvar stöðin ætti að vera í Öræfunum. Jeg vil geta þess nú, að jeg hygg hana langbest setta á Fagurhólsmýri. Ari hreppstjóri Hálfdánarson og synir hans bygðu ágæta rafmagnsstöð á síðasta sumri; er afl hennar notað til suðu, ljósa og hitunar á báðum heimilunum á Fagurhólsmýri, en samt er þar nægilegt afl afgangs til framleiðslu raforku þeirrar, sem loftskeytastöðin þarfnast. Mundu því sparast þau útgjöld, sem leiða af því að framleiða raforkuna með olíuvjelum. Háttv. þm. V.-Sk. (LH) gat um það í gær, að stöðin á Síðunni ætti aðeins að vera til bráðabirgða. Jeg er alveg sömu skoðunar um þetta atriði; það verður að leggja símalínur síðar sunnan um landið, til að bæta hið ófullkomna símasamband milli Reykjavíkur og Seyðisfjarðar eða Austurlands yfir höfuð. Þrátt fyrir það, þó að loftskeytastöðvar sjeu betri en ekkert í þessu tilliti, er talsímasambandið miklu þægilegra heldur en skeytasendingar aðeins, sem eru miklu erfiðari til afnota. Hitt er annað, að ef á að hlíta við loftskeytastöðvar um langan tíma, þá tel jeg nauðsynlegt, að loftskeytastöð verði einnig reist á Austurlandi. Vænti jeg þess, að háttv. deild fallist fúslega á þessar brtt. mínar, ekki síst er fjvn. hefir samþykt þau báðar, og tef jeg svo ekki umræðurnar í þetta sinn með lengri ræðu.

Ingólfur Bjarnarson Hv. frsm.fjvn. (AIP) hefir að vísu tekið að mestu leyti af mjer ómakið, en þó ætla jeg að fara nokkrum orðum um byggingu loftskeytastöðva, sein fjvn. hefir lagt til, að reistar yrðu í Grímsey og Flatey með landtökustöð á Húsavík. Nauðsyn Grímseyinga á því að fá loftskeytasamband við land er augljós öllum mönnum. Þeir liggja langt norður í reginhafi. sambandslausir við umheiminn lengst af, læknislausir og ósjálfbjarga í verslunarsökum. Sem dæmi þess get jeg nefnt, að nýlega voru sendir 2 mótorbátar til Grímseyjar frá Húsavík, hlaðnir vistum og annari björg til eyjarbúa, því verslun er engin í Grímsey, nema útibú nokkur frá Húsavík, og verslunarviðskifti sín að öðru leyti hafa þeir við Húsavík nær öll. Þá er Flatey á Skjálfandaflóa. Er líkt á komið með hana og Grímsey. Strandferðaskip koma þar ekki og afarörðugt að ná til annara sveita landleiðina frá Flateyjardal, sökum fjarlægðar og að yfir fjöll er að sækja. T. d. kemur sóknarprestur sá, er þar á annexíu, aldrei þangað á vetrum, eða að minsta kosti er það undantekning. Læknis vitja þeir ætíð til Húsavíkur og öll þeirra verslunarsambönd eru þar. Í Flatey munu búa um 120 manns. Þá má hins vegar geta þess, að Flatey er þannig sett, að þar gæti verið ágætis fiskiveiðastöð. Fengist þar reist loftskeytastöð á eynni. myndi útgerðin að sjálfsögðu vaxa þar stórkostlega. Þar sem nú ríkið á eyjuna alla, mundi ríkiseignin aukast að stórum mun við það, að loftskeytastöð yrði reist þarna. því það mundi verða til þess, að þar yrðu framfarir miklar í hvívetna. Fjöldi fiskiskipa er árlega í nánd við eyna, fiski- og síldveiðaskip, sem mikið mundu nota skeytastöð, ef hún væri þar til. Jeg vona, að háttv. þingd. sje ljóst af þessu, er jeg hefi sagt, að full nauðsyn ber til, að þarna sje reist loftskeytastöð samhliða og í Grímsey, og leit fjárveitinganefndin svo á, að landtökustöðin kæmi hvorugri eynni að verulegu gagni, nema hún yrði reist í Húsavík, vegna hins nána sambands og viðskifta, sem þar er á millum. Það hefir nú verið sótt af kappi miklu af hendi Siglfirðinga, að landtökustöðin yrði reist þar, enda er það heldur engin nýlunda, þótt þeirra mál sjeu sótt af kappi miklu hjer á þinginu. Jeg las það nýlega í blaði þeirra Siglfirðinga, að þeir hefðu í vetur sent einn sinn vaskasta mann út til Grímseyjar, til þess að fá eyjarskeggja þar til að fallast á það, að landtökustöðin yrði reist á Siglufirði, af því vitanlegt var, að Grímseyingar höfðu óskað landtökustöðvarinnar á Húsavík. Þó tókst þessi för eigi betur en svo, að það kemur ljóst fram í brjefi því, er háttv.frsm. (MP) las upp frá þeim, að þeir kjósa stöðina langhelst á Húsavík. Geta þó allir skilið, undir hvaða skilyrðum brjefið muni vera samið. Hefir þessi ,agitation því komið að litlu haldi. Mjer kemur það undarlega fyrir, að því skuli vera haldið fram, og haft eftir landssímastjóra, að landtökustöðin mundi verða ódýrari á Siglufirði en Húsavík, og þá sjerstaklega að því er reksturinn snertir. Þetta þykir mjer allkynlegt. Sýslumaðurinn á Húsavík hefir skýrt mjer frá, að landssímastjóri hafi í viðtali við sig í fyrra talið, að mjög heppilegt mundi einmitt vera að hafa stöðina á Húsavík, og miklu betra en á Siglufirði. Enda er það öllum kunnugum vitanlegt, að vinna og annað, sem kaupa þarf, er eflaust hálfu dýrara á Siglufirði en Húsavík. En eftir því, sem háttv. 1. þm. Eyf. (StSt) skýrir frá, á kostnaðarmunurinn að felast í því, að enginn lærður loftskeytamaður sje á Húsavík og stöðvarstjórinn við landssímann þar geti ekki hert þessi fræði, sökum aldurs, skilst mjer. Verði því ekki hægt að sameina starfið við landssímastöðina, heldur verði að ráða til þessa annan mann. Á þessum rökum er svo þessi kostnaðargrýla reist, sem er algerlega villandi og ástæðulaus. Verð jeg að segja, að þó það sje tekin sem góð og gild vara, að stöðvarstjórinn sje óheppilegur til að læra þessa hluti, þá vill svo vel til, að hann á 2 uppkomin börn, sem starfa við landssímastöðina. Mundu þau að sjálfsögðu vera ágætlega fallin til að læra loftskeytastarfið, þar sem þau eru sjerstaklega efnileg og njóta besta orðstírs. Húsrúm hefir og landssímastöðin mjög gott og nóg til þess að starfrækja hvorttveggja. Vitanlega verður kostnaður því samfara að láta mann læra loftskeytafræði; en þetta er líka sá eini aukakostnaður, sem af því leiddi, að stöðin yrði reist á Húsavík. Þar eru bæði vinnulaun og flest annað stórum ódýrara en á Siglufirði. Á Húsavík er nægilegt og ódýrt rafafl til rekstrar loftskeytastöðvar, en á Siglufirði er síður en svo. Þar er raflýsingarstöðin mjög oft í ólagi, vegna vatnsskorts. Jeg er því í engum vafa um, að er tímar líða, mundi rekstur loftskeytastöðvar miklum mun ódýrari á Húsavík en Siglufirði. Tveir háttv þm., 1. þm. Eyf. (StSt) og þm. Ísaf. (JAJ), gerðu mikið úr þýðingu landtökustöðvarinnar á Siglufirði fyrir fiskiveiðarnar og alla útgerðina þar, nefnilega, að skeytin bærust tafarlaust frá Grímsey til Siglufjarðar. Held jeg, að þeir hafi gert alt of mikið úr þessu. Það, sem jeg held, að aðallega sje um að ræða fyrir útgerðina, er að fá daglega, eða því sem næst, skýrslur úr Grímsey um afla og horfur fyrir fiskigöngur. Hitt held jeg að síður geti komið til mála, að Grímseyingar geti á hverri stundu sagt skipunum, hvert þau skuli halda í það og það skiftið. Og heldur mun það sjaldgæft, hvort sem er, að veiði sje sjerstaklega í kringum eyna. Þessar daglegu aflaskýrslur mundu koma að sama haldi, þótt þær gengju yfir Húsavík, þrátt fyrir smátafir á leiðinni. Þá má benda á, að fjöldi skipa er að staðaldri við veiðar austur hjá Langanesi og Sljettu, og fyrir þau er stöðin miklu betur sett á Húsavík. Þá er enn fremur bátaútgerð mikil frá Húsavík, sem sækir á mið nærri Grímsey, og er þeim nauðsyn á greiðu sambandi við eyna. Það, sem athugaverðast er við að setja landtökustöðina á Siglufirði, er vitanlega, hve landssímasambandið er ómögulegt við Siglufjörð, einkum á sumrin, og hefir hv.þm. Ísaf. (JAJ) lýst því greinilega. Og það væri sannarlega fáránleg tilhögun, ef skeyti úr Flatey til Húsavíkur þyrfti að senda yfir Siglufjörð og Akureyri, sem yrði til þess, að þau kæmu ekki fram fyr en máske seint og síðar meir. Jeg þykist nú hafa sýnt, að símasamband eyjarskeggja úr báðum þessum eyjum er best komið, ef landtökustöðin verður reist á Húsavík. En sje landtökustöðin á Siglufirði, verður sambandið áreiðanlega meira í orði en á borði fyrir þá. Má ekki miða við það, þó Siglfirðingar sjeu háværir í kröfum sínum, heldur verður að taka tillit til þess, hvernig best verður sjeð fyrir þörf eyjarskeggja, því jeg tel hiklaust, að fyrst og fremst beri að taka tillit til þess, og þar næst, að stöðvarnar komi að sem almennustum notum. Vona jeg því, að háttv. deild hafi sannfærst um. hversu sjálfsagt er að reisa landtökustöðina á Húsavík, og orðlengi jeg ekki meira um þetta atriði. En úr því að jeg stóð upp á annað borð, ætla jeg að nota tækifærið til að þakka hæstv. atvrh. (KIJ) fyrir undirtektir hans um Vaðlaheiðarveginn, en jeg ætla ekki að tefja tímann með því að hefja umræður um það mál. Það er svo ljóst orðið af ræðu hæstv. atvinnumálaráðherra og upplýsingum vegamálastjóra.

Atvinnumálaráðherra (KIJ): Það eru nokkrir hv. þingmenn, sem jeg þarf að svara, og get jeg ekki gert að því, þó þeir sjeu ekki allir viðstaddir. Háttv. 2. þm. Reykv. (JB) virtist ætla að fara að vekja upp aftur eldhúsdagsumræður, er hann fór að tala um kolakaup landsstjórnarinnar. Það mál skýrði jeg á laugardaginn eð var og fer ekki að endurtaka það aftur nú. Hann virtist álíta, að slík kaup til landsins þarfa ættu að ganga gegnum Landsverslunina. Jeg lít svo á það mál, að eftir þingsályktun, sem samþykt var á síðasta þingi, vanti alveg heimild til þess. En geti háttv.þm. (JB) sannfært mig um, að það sje eindreginn vilji þingsins nú, að þannig skuli vera farið að, skal jeg fúslega taka það til greina og hegða mjer samkvæmt því eftirleiðis. Hv. þm. V.-Sk. (LH) varpaði til mín þeirri spurningu, hvort jeg væri horfinn frá því ráði að strengja síma um Suðurland. Vitanlega hefir mjer aldrei komið það til hugar, enda þarf lagabreytingu til þess að hætta þeirri símalagningu, þar sem hún er lögskipuð. Hitt þykir mjer líklegt, að loftskeytastöðin, sem nú er komin á Kirkjubæjarklaustri, og væntanleg önnur loftskeytastöð í Öræfum, verði til þess að seinka framkvæmdum í því máli. Og með það fyrir augum, að alllangt verði þess að bíða, að símasamband komist á um Skaftafellssýslurnar, finst mjer ekki nema sanngjarnt og rjettlátt, að sýslubúar verði ekki látnir bíða þess miklu lengur, að reist verði hjá þeim önnur loftskeytastöð. En auðvitað má gera ráð fyrir, að sími verði lagður þangað einhvern tíma síðar. Þá lagði hv.þm. Barð. (HK) þá spurningu fyrir mig, hvort það væri ætlunin, að fylgt verði þeirri röð um símalagningar, sem nefndin gerir ráð fyrir. Jeg býst við, að stjórnin verði að hlíta því. Raunar finst mjer, að 4. liðurinn t. d. ætti að komast ofar. Hitt tel jeg ekki geta komið til mála, að þó fje verði ekki fyrir hendi til allra þeirra framkvæmda, sem gert er ráð fyrir, að þá verði engin lína lögð. Og þá mun engum blandast hugur um það, að rjett sje að taka fyrst fyrir þann eða þá, sem efstir eru. Jeg hefi ekki ástæðu til að svara hv.frsm. (MP) mörgu, þar sem enginn verulegur ágreiningur hefir orðið milli mín og fjárveitinganefndar um þann lið, þó hann sje annars sá liður í fjárlögunum, sem helst heyrir undir mig. Háttv. frsm. hjelt því fram, að þó lækka mætti laun einstakra póstafgreiðslumanna, væri ekki hægt að lækka liðinn yfirleitt. Jeg býst við, að ýmsir póstafgreiðslumenn muni krefjast launahækkunar, en geri ekki ráð fyrir, að þær kröfur verði teknar til greina. En þar sem fyrir getur komið, að fjölgað verði póstafgreiðslumönnum, hefi jeg ekkert á móti því, að liðurinn haldist óbreyttur. Hv. frsm. (MP) hjelt því fram, að þessar stöður væru yfirleitt ver launaðar en aðrar sambærilegar stöður, og taldi því til sönnunar, hversu mikil peningaábyrgð hvíldi á póstafgreiðslumönnunum. Þetta er líka satt um suma þeirra, en aðra mætti nefna, sem fullhátt munu vera launaðir, án mikillar peningaábyrgðar. Gæti jeg tilnefnt nokkur dæmi, án þess þó, að jeg vilji draga fram nokkur nöfn. Einn þeirra hefir t. d. 1500 kr. í laun, en þar er póstávísanafjeð um 16000 kr. á ári; annar hefir 800 kr. í laun, með 11000 kr. ábyrgð, og sá þriðji, sem hefir 600 kr. í laun, hefir ekki ábyrgð á einum einasta eyri. Jeg vil ekki tilgreina fleiri, en finst sýnilegt að spara megi nokkuð á þessum liðum. Og þar sem þessir menn hafa sennilega fengið hærra kaup vegna dýrtíðarinnar, er það engin sanngirni gagnvart öðrum starfsmönnum ríkisins, að þeir einir fái halda fullum launum, þar sem aðrir embættismenn fá dýrtíðaruppbótina talsvert lækkaða. Þá var það loftskeytastöðin í Grímsey. Hún er aðallega bygð fyrir Grímseyinga, og því eðlilegt, að sambandið verði við Húsavík, þar sem þeir hafa mikla verslun og viðskifti við þann kaupstað, en ekki við Siglufjörð. Jeg ætla samt að láta þetta afskiftalaust, þótt mjer dyljist ekki, að skýr rök liggi til þess að hafa stöðina á Húsavík. En landssímastjóri talaði rjett nú við mig í síma og tjáði mjer þá skoðun sína, að óheppilegt eða jafnvel meiningarlaust væri að hafa móttökustöðina í Húsavík. Kostnaðurinn, sem af því leiddi, væri afarmikill, en hins vegar lítill, eða jafnvel enginn, ef stöðin yrði reist á Siglufirði, því þar væri bæði hús og mannafli nógur fyrir hendi. Og ef hún yrði ekki þar, þá var það hans tillaga, að hún yrði sett á Akureyri, því þar væri líka alveg kostnaðarlaust að hafa móttökustöðina og samband þaðan altaf greiðlegt til Húsavíkur og ábyggilegt. Annars væri vafalaust heppilegt, ef fje væri fyrir hendi, að fá fjórðu stöðina á Siglufirði. En fyrst stöðin í Grímsey á að byggjast með hag eyjarskeggja fyrir augum, verður að sjá til þess, að hún komi þeim að gagni. Þá held jeg, að ekki sje fleira, sem jeg hafi ástæðu til að athuga við ræðu háttv.frsm. (MP), en vildi leyfa mjer, áður en jeg lýk máli mínu, að fara snöggvast út fyrir verksvið mitt og leggja liðsyrði einni brtt. minni hluta fjvn. (BJ). Hann virðist hvort sem er standa þar einn uppi. Þetta, sem mig langaði til að minnast á, var viðvíkjandi útgáfu manntalsins frá 1703. Það er tiltölulega stutt síðan mönnum var alment kunnugt um þetta stórmerkilega heimildarrit. Hafði það um langan aldur verið geymt í leyndarskjalasafninu í Kaupmannahöfn, en er nú lánað hingað upp, og er því sem stendur hjer. Þó er víst, að einstaka eldri sagnfræðingar hafa vitað um það, því þeir hafa ekki ósjaldan vitnað í það, en síðan það var uppgötvað, hafa ættfræðingar og sögumenn sótt mjög að því. Ritið er mjög nákvæm og merkileg skrá yfir alla íbúa landsins 1703. Þeir eru tilgreindir með nafni, aldri, stöðu og heimili. Þar er tilgreindur ómagafjöldi og niðursetninga í hreppum og á heimilum, o. s. frv. Jeg þykist þess fullviss, að hvert einasta land, sem væri svo heppið að eiga slíkt rit sem þetta, fullra tvö hundruð ára gamalt, mundi kosta kapps um að gefa það út. Það er fyrst og fremst hrein gullnáma fyrir ættfræðina, þá fræðigrein, sem hjer hefir orðið þjóðlegust og mest verið stunduð frá fornu fari og heita má, að sje grundvöllurinn undir allri sögu vorri. Þá fær maður af riti þessu nána vitneskju um, hver nöfn hafi verið algengust á landi voru um þetta leyti. Auk þess gefur ritið ljósa hugmynd um efnahag landsins og afkomu á árunum áður en bólan tók að geisa, því bæði eru þurfalingar og niðursetningar tilnefndir, og gefur því glögga hugmynd um sveitarþyngslin þá, og þar að auki víða nákvæmt framtal búfjenaðar manna. Það er því sýnilegt, að handritið er hið ágætasta heimildarrit, ekki aðeins að sögu vorri og ættfræði, heldur einnig fyrir hagfræði vora. Jeg býst ekki við, að þessu riti, með nauðsynlegum skýringum, verði komið út í fljótu bili, en vænti þess þó af háttv. deild, að hún sjái það sóma sinn að byrja á því að veita styrk til útgáfu þessa gagnmerka safns.

Sveinn Ólafsson Háttv. frsm. (MP) óskaði þess, að jeg frestaði til 3. umr.brtt. minni um hækkun framlagsins til berklavarna. Jeg get svarað því, að jeg er ekkert mótfallinn þeim fresti, til þess að nefndinni gefist kostur á að athuga það mál. Býst jeg við því, að hún komist þá að þeirri niðurstöðu, að ekki einu sinni 120000 kr. geti talist fullnægjandi til þessa. Í orðum háttv.frsm. (MP) virtist liggja vefenging á því, að jeg hafi farið eftir sönnum heimildum við áætlun upphæðarinnar, og vil jeg í tilefni af því geta þess, að jeg hefi leitað mjer skýrslna úr sex sýslum, um, hvað mikið fje hafi verið greitt í þessu skyni á næstliðnu ári. Taldist það hafa verið 54000 kr. úr þessum sýslum. Annars vil jeg ekki orðlengja þetta frekar; brtt. er borin fram til að benda háttv.fjvn. á þennan lið, sem er bersýnilega of lágt áætlaður, en það hefir áhrif á tekjuhallann, og því nauðsynlegt að það komi ekki of seint í ljós. Þá vil jeg fara nokkrum orðum um brtt. mína viðvíkjandi greiðslu úr ríkissjóði á aukakostnaði við byggingu innsiglingarvitanna við Berufjörð. Hv. frsm. lýsti yfir því, að hann teldi ekki sanngirni mæla með henni, og furðar mig þó á því, að nefndin skuli telja það ósanngirni, þar sem það er kunnugt, að á síðasta þingi voru veittar í fjárlögunum 3000 kr. til Vatnsnesvitans í Keflavík. Stóð þó líkt á með hann og vitana austur frá; hvorir tveggja áttu í upphafi að byggjast af hjeruðunum einum, án hjálpar ríkisins. Og þar sem endurgreiddur hefir verið úr ríkissjóði 1/3 kostnaðar við byggingu þess vita, á Vatnsnesi, þá sýnist full sanngirni mæla með því, að byggingarkostnaður Berufjarðarvitanna verði endurgreiddur að 1/6, eins og farið er fram á. Að þessir vitar urðu svo dýrir, stafar eingöngu frá atvikum, sem hjeraðinu voru ósjálfráð og reyndar með öllu óviðkomandi. Mikið af kostnaðinum lá í því, að ekki varð bygt úr sementi, sem flytjast átti frá Danmörku til Berufjarðar fyrir ákveðinn dag, en kom eigi fyr en nokkrum vikum síðar. Varð því að byggja úr sementi, sem varð nær þriðjungi dýrara og fengið frá Reykjavík og ýmsum stöðum eystra. En að vísu kom ódýra sementið síðar og varð að liði við aðrar byggingar ríkisins. Hitt er líka hjeraðinu óviðkomandi, að sett voru upp dýrari ljóstæki í Hrómundareyjarvitann en ráðgert var, þegar hjeraðið tók að sjer kostnaðinn við bygginguna, til að spara rekstrarkostnaðinn. Og þó háttv.frsm. (MP) telji enga sanngirni að endurgreiða nokkurn hluta byggingarkostnaðarins, þá munu flestir aðrir álíta, að full sanngirni mæli með því, að fjárhæðin verði greidd, enda eru fordæmi fyrir slíku, þar sem síðasta þing veitti fje til Keflavíkurvitans, og hafði áður veitt fje að öllu til tveggja annara innsiglingarvita. Ekki þarf heldur að telja þessa fjárveitingu ósanngjarnlega af því, að Suður-Múlasýsla þiggi svo mikið fje úr ríkissjóði til annara hluta eða greiði honum svo lítið í tekjur. Hlutfallið er hjer einmitt öfugt, svo sem jeg áður hefi sýnt. Sýslan er eitt allra tekjuauðugasta lögsagnarumdæmi landsins, en nýtur minna styrks af ríkissjóði til vega og annara framkvæmda en flest önnur hjeruð. Vil jeg þó ekki orðlengja þetta meira, því að allir geta glöggvað sig á því í landsreikningi og fjárlögum. Að öðru leyti ætla jeg hvorki að lofa nje lasta háttv.fjvn. og hennar verk; veit jeg, að hennar starf hefir verið erfitt nú, ekki síður en áður, og ekki við öðru að búast en skiftar verði skoðanir um hinar einstöku fjárveitingar. En jeg vildi skjóta því til nefndarinnar áður en jeg lýk máli mínu, að fyrst hún leggur svo mikla áherslu á, að auknar verði verklegar framkvæmdir frá því, sem stjórnarfrv. gerir ráð fyrir, þá virðist rjett að athuga það nákvæmlega, hverjar af þessum verklegu framkvæmdum eru vaxtabærar og miða landinu til þrifa. Svo er nefnilega mál með vexti, að sum þessara fyrirtækja eru ekki aðeins arðlaus og til þæginda fáum mönnum, heldur jafnvel stórbyrði á þjóðinni. Mörg okkar verklegu fyrirtæki eru þannig vaxin, að sýnilegt er, að þjóðin í framtíðinni ræður ekki við að viðhalda þeim. Hlýtur óðum að reka að því, að vita, brýr, vegi, síma og fleiri mannvirki samskonar verði að endurreisa. Jeg man eigi í svip, hvað margar miljónir hafa þegar gengið til símabygginga alls, en hitt veit jeg, að viðhald þeirra hlýtur að verða mjög tilfinnanlegt, þegar fram í sækir. Á tveim næstu áratugum fyrnast og falla flestar þær gömlu stauraraðir, og þá endurtekst allur byggingarreikningurinn. Þess vegna verður það að teljast tvíeggjað sverð að leggja svo mikið kapp á að auka slíkar framkvæmdir. Raunar er það hart og lítt viðunandi, að ríkissjóður skuli vera etinn svo upp árlega af opinberu starfsmannahaldi, skólum, námsstyrkjum og bitlingum, að litlu eða engu fje verður hægt að verja í aðrar þarfir þjóðarinnar. En hæpið er, að á því verði bót ráðin að þessu sinni; nema svo eigi böl að bæta að bíða annað meira, og getur útkoman á fjárlögunum þá orðið sú, að sjeð verði eftir síðar.

Magnús Guðmundsson Jeg ætla aðeins að segja örfá orð út af skrifstofukostnaði sýslumanna. Jeg er á sama máli og nefndin, að lækkunin sje of lítil hjá stjórninni. Ef þessi lækkun, sem er 10%, er borin saman við það, að dýrtíðaruppbótin hefir lækkað um 30%, þá sjest, að lækkun skrifstofukostnaðarins er of lítil. Jeg skal viðurkenna það, að jeg álít ekki, að þessi hlutföll eigi að vera alveg jöfn, en svipuð ættu þau að geta verið. Hæstv. forsrh. (SE) skýrði frá því, hvernig hann skildi ákvæði launalaganna um þetta efni, en jeg skil þau dálítið á annan veg. Jeg lít svo á, að sýslumenn eigi ekki að fá endurgreiddan kostnað af því skrifstofuherbergi, er þeir nota sjálfir. Svo er það um aðra embættismenn. Þeir fá ekki borgun fyrir það herbergi, sem þeir þurfa til starfa sinna. Sem dæmi má nefna presta, prófessora o. fl. Þeir þurfa að hafa herbergi fyrir sig, skrifstofu, en fá að sjálfsögðu ekkert skrifstofufje. Það er fyrst, ef sýslumenn þurfa að hafa fleiri herbergi en eitt, að þeir geta gert kröfu til þess að fá kostnaðinn endurgreiddan. En þessi liður, húsaleiga, ljós og hiti, veldur oft miklu, því að menn hafa tilhneigingu til þess að reikna þetta nokkuð hátt. Jeg segi ekki, að það eigi sjer stað alment, en víða mun þó pottur brotinn í því efni. Þá held jeg, að of mikið sje gert úr kostnaði við þingaferðir. Jeg veit það, að þegar jeg var sýslumaður, þá kostuðu þær mig mjög lítið. Jeg geri ráð fyrir því, að sýslumenn sjeu yfirleitt hagsýnir menn, er viðhafi allan þann sparnað, sem auðið er. Og þá geri jeg ráð fyrir, að þeir haldi hesta sjálfir. Jeg veit það af reynslu, að það borgar sig, því að leiga fyrir hestana í ferðum, sem sýslumenn fá ferðakostnað í, borgar fóður hestanna, svo að það þarf ekki að reikna hestaleigu í þingaferðum, ef sýslumaður á þá sjálfur. Það er satt, að sýslumenn þurfa að hafa fylgdarmann, en hins ber að gæta, að sýslumenn geta oft notað þingaferðir til annara embættiserinda. Hæstv. forsrh. (SE) sagði, að skrifstofukostnaðurinn væri miðaður við það, sem verið hefði fyrir stríð. Þetta er ekki rjett, því að nú er hann eins hár og launin voru fyrir stríðið, og sumstaðar hærri. En það ber líka að líta á það, að tekjurnar hafa stórhækkað síðan fyrir stríð. Móti hækkaðri húsaleigu koma hækkuð laun og móti því, að nú er dýrara að halda hesta kemur það, að nú fæst meira fyrir að leigja hestana. Jeg var sýslumaður á stríðsárunum, og það lengur en hæstv.forsrh. (SE), og er þess vegna ekki alveg ókunnugur þessu máli. Þá gat hæstv.forsrh. (SE) um það, að sýslumenn væru óánægðir. Jeg efast ekki um, að sumir þeirra sjeu það. Það eru altaf til menn, sem eru óánægðir með kjör sín.

Forsætisráðherra (SE): Mjer þótti það undarlegt hjá háttv. 1. þm. Skagf. (MG) að líkja skrifstofum sýslumanna við einkaskrifstofur prófessora og annara embættismanna. Þetta nær vitanlega engri átt. Sýslumenn þurfa stöðugt að taka á móti fjölda manna og afgreiða þá; hjá þeim er eilíf ös, og þess vegna er óhugsandi, að skrifstofan geti verið eitt herbergi af íbúð þeirra. Ef þessi nýja kenning háttv.þm. (MG) yrði viðurkend, þá yrði að sjálfsögðu að láta ganga eitt yfir alla og láta það sama gilda um embættisskrifstofur hjer í Reykjavík. Og einmitt þetta veldur óánægju sýslumanna, að hjer fá embættismennirnir allan sinn skrifstofukostnað greiddan, en þeir verða að greiða nokkuð úr eigin vasa. Háttv. þm. (MG) leggur mikið kapp á að sýna fram á, að þessi kostnaður sje of mikill hjá stjórninni, en þó hann grípi til þess örþrifaráðs að telja skrifstofumar einkaherbergi og draga þá upphæð frá, þá verður áætlun hans samt of lág. Jeg get bent á sýslumanninn í Snæfellsnessýslu, sem allir viðurkenna, að sje sjerstakur sparnaðarmaður. Þó að skrifstofuleigan sje dregin frá, þá vantar hann samt 400–500 kr. á það, sem hann fær frá stjórninni, til þess að fá allan kostnað sinn greiddan. Þá verð jeg að telja það hreina fjarstæðu, að þingaferðir kosti ekki neitt. Jeg veit það, að aldrei hafði jeg ráð á að kaupa mjer hesta, þegar jeg var sýslumaður í Borgarfjarðarsýslu; varð altaf að leigja hesta, og jeg er viss um, að það var ódýrara fyrir mig heldur en að eiga þá. Jeg held það sje óþarfi að eyða fleirum orðum að því en gert hefir verið, að kostnaður við embættisrekstur sýslumanna er mjög gætilega ákveðinn.

Bjarni Jónsson Jeg á hjer lítið erindi. Þó vil jeg þakka tveimur hæstv. ráðherrum fyrir að hafa mælt með brtt. mínum. Hæstv. atvrh. (KIJ) þakka jeg fyrir aðstoð hans viðvíkjandi útgáfu manntalsins frá 1703. Eins og kunnugt er, þá er hæstv. atvrh. mikill fræðimaður og veit góð deili á nauðsyn þessa verks. Þess má og geta, að skjal það, sem gefa á út, er hjer að láni, og það þykir tryggilegra um vísindarit að gefa þau út eftir frumritum heldur en eftir afskriftum, þó góðar sjeu, en enginn veit, hversu lengi þetta lán stendur. Þá vil jeg þakka hæstv.forsrh. (SE) fyrir meðmæli hans með styrk til Kristjáns Jónassonar. Það er viðurkent af Kristjáni og mjer, að hann á enga lagalega kröfu, en það er sanngirniskrafa, að honum verði bætt það tjón, sem hann hefir beðið óverðskuldað vegna heilbrigðisráðstafana. Þá vil jeg víkja að einu atriði, sem mikið hefir verið rætt hjer, að reisa loftskeytastöð í Grímsey. Jeg var þessu fylgjandi í nefndinni, því að afskektum eyjum og hjeruðum er nauðsynlegt að vera í sambandi við fjölmennari hjeruð, vegna lífsnauðsynja og til þess að ná í lækna eða aðra hjálp. Frá mínum bæjardyrum sjeð á helst að reisa þessar stöðvar með tilliti til Grímseyjar, því að hún er afskektust, og þarf því helst að komast í slíkt samband. Nú er það kunnugt, að Grímseyingar versla aðallega við Húsavík, og mæli jeg þess vegna með því, að landstöðin verði reist þar. Sjerstaklega á þetta við, ef sækja þarf lækni, því að á Siglufirði er oft mikið að gera fyrir lækni, og því erfitt að ná í hann þar, en á Húsavík mundi það oftast auðvelt. Með Siglufirði mælir ekki annað en það, að Siglfirðingar þurfa mest á veiðifrjettum að halda, en þær eru ekki eins nauðsynlegar eins og ef líf og heilbrigði er í veði. Jeg get því ekki fallist á, að stöðin verði á Siglufirði, nema gildari rök verði þar fram borin en gert hefir verið. Það má líka benda á það, að Siglufjörður er ekki eina veiðistöðin nyrðra, og er ekki víst, hve lengi hann hefir forustu á því sviði. Húsvíkingar þurfa líka á veiðifregnum að halda. Mjer virðist alt benda á Húsavík, og þá sjerstaklega ef tekið er tillit til Grímseyjar, og fyrir hana er stöðin aðallega reist. Þá má geta þess, að á milli Flateyjar og Siglufjarðar eru mikil fjöll, og má vera, að þau hefti að einhverju loftskeytasendingar. Mig brestur þekkingu á þessu atriði, og bendi jeg aðeins á það, mönnum til íhugunar, ef það kynni að vera rjett. Húsavík er einskonar höfuðstaður Norð-Austurlands, og hefir henni verið lítill sómi sýndur til þessa. Nú væri það vel fallið að auka veg hennar og reyna að örva þar viðskifti. Næst Húsavík mæli jeg með Akureyri. Þar er einnig verslun Grímseyinga og auk þess er Akureyri stærsta kauptún Norðurlands, og því sjálfsagðari til þessa sóma en Siglufjörður. Þaðan er stutt leið til Húsavíkur, og yrði Grímseyingum það ekki mikið óhagræði. Jeg mun því fyrst greiða atkvæði með Húsavík, en ef það verður felt, greiði jeg atkvæði með Akureyri, því að jeg hefi ekki heyrt þau rök, sem mæla svo sterklega með Siglufirði, að rjett sje að setja stöðina þar. Eins sje jeg ekki ástæðu til að fela símastjóra að úrskurða þetta. heldur er það þingsins verk.

Sigurður Stefánsson Jeg get að mörgu leyti tekið undir þakklæti til háttv. nefndar. Jeg veit, að hún hefir átt í vök að verjast og hefir neyðst til að hækka gjöldin, en þó álít jeg, að hún hafi farið ríflega í það. Jeg vil hjer minnast á eitt atriði, styrk til sjúkrahúss á Ísafirði. Þetta snertir mitt kjördæmi líka, því sjúkrahúsið er líka handbendi Norður-Ísafjarðarsýslu Nefndin hefir tekið til greina ósk Ísfirðinga í þessu efni, og er það síst að lasta, en jeg held, að það sje efasamt, hvort þessi upphæð kemur að tilætluðum notum. Hjer er aðeins um byrjun að ræða, og jeg get tekið undir það með hæstv.forsrh. (SE), að varla sje næg trygging fyrir framhaldinu, þó að við samþykkjum þessa till. Það er víst, að margir okkar heltast úr lestinni, og óvíst er, hvort þing, sem er öðruvísi skipað, lítur eins á þetta mál. Það getur líka verið, að fjárhagurinn verði svo þröngur, að ekki verði fært að halda verkinu áfram. Jeg skal upplýsa það, að þó að sýslunefndin hafi samþykt að kosta að hálfu þessa byggingu, þá er hún alls ekki vel við því búin að leggja nú þegar út í þennan kostnað, því að nú sem stendur eru fjárhagsástæður sýslufjelagsins svo þröngar, að sýslan þyldi naumast að henni væri bundinn svo stór baggi fjárhagslega. Jeg skal vitanlega ekki segja um Ísafjarðarkaupstað, hvað hann getur og vill gera í þessu efni, en þó er mjer nær að halda, að fjárhagsástæður hans sjeu ekki svo glæsilegar, að hann þurfi ekki að hugsa sig vel um áður en hann leggur út í svona stórfyrirtæki. Þá vil jeg geta þess, að nauðsynin á þessari sjúkrahúsbyggingu virðist ekki vera mjög brýn, því að við höfum gamlan spítala, sem bætir allmikið úr bráðustu nauðsyn hjeraðsins og gerir mikið gagn. Er því víst, að hann dugir nú fyrst um sinn, að minsta kosti á meðan við höfum eins duglegan og góðan lækni við hann og nú er. Þá er eitt atriði, sem hlýtur að vaka fyrir sýslufjelögunum, og það er, að með hverju ári, sein bygging þessi dregst, hlýtur hún að verða ódýrari. Og skal jeg í því sambandi benda á, að fyrst var áætlað, að hún myndi kosta 340 þús. krónur, en nú er áætlað, að hún muni kosta 220 þús. kr. Þarf því engan að iðra, þótt ekki hafi verið lagt út í hana, þegar alt var sem dýrast, þegar kostnaðurinn hefir nú þegar lækkað um 120 þús. kr. Og jeg get vel ímyndað mjer, að lækkunin haldi áfram enn þá. Það er því þessi lækkun, sem mest vakir fyrir mjer, að jeg vil láta doka við með þetta fyrirtæki, og mun engan undra það um mig. Annars held jeg helst, að þessi fjárveiting yrði ekki notuð nú, eins og sakir standa, þó aldrei nema hún kæmist inn í fjárlögin. Það er alls ekki ætlun mín með þessu að reyna að spilla fyrir þessu máli, en fyrir hönd sýslunefndar Norður-Ísafjarðarsýslu vil jeg geta þess, að jeg býst við, að hún eigi mjög erfitt með að leggja fram fje til þessarar byggingar að svo komnu.

Jón Þorláksson Jeg ætla að fara nokkrum orðum um hinar fyrirhuguðu loftskeytastöðvar í Grímsey og Flatey og stöð þá, sem byggja þarf í sambandi við þær á landi. Mjer finst háttv. fjárveitinganefnd líta svo á, að loftskeytastöð sú, sem reist verður á Norðurlandi, muni ekki fá annað meira verkefni en að halda sambandi milli Grímseyjar, Flateyjar og lands. En slík stöð hlýtur að fá annað verkefni, sem hefir miklu meiri þýðingu fyrir þjóðfjelagið í heild sinni. Jeg vil þá fyrst minna á það, að hjer er þegar kominn vísir til loftskeytastöðvakerfis, því að loftskeytastöðvar hafa verið reistar fyrst og fremst hjer í Reykjavík, Vestmannaeyjum, Flatey á Breiðafirði og víðar. Jafnframt liggur í loftinu, að reisa þurfi tvær stöðvar mjög bráðlega, og hafa aðra á Norðurlandi, en hina á Austurlandi. Er ætlast til, að aðalhlutverk þeirra verði að hafa samband við skip úti í hafi, því að stöðvarnar á fiskiskipunum eru svo kraftlitlar, að þeim gengur mjög erfitt að ná sambandi við stöðina hjer, ef skipin eru fyrir austnorðan land, t. d. austur á Hvalbak. Sama er að segja um fleiri staði. Aðalhlutverk stöðvarinnar á Norðurlandi verður því að hafa samband við skip, sem eru úti í sjó, og jafnframt fær hún annað verkefni, sem er að halda sambandi við loftskeytastöðvar þær, sem til eru hjer, þegar landlínurnar bila. Þriðja verkefnið yrði því að halda sambandi við eyjar. Þetta alt verður að hafa fyrir augum, þegar ákveða skal, hvar stöðin á að vera. Jafnframt verður að gæta þess að hafa stöðina þar, sem hún hefir mest verkefni, og þar af leiðandi gerir mest gagn, og einnig að hún sje sem næst góðu símasambandi. Landssímastjóri er mjög óánægður með að hafa þessa fyrirhuguðu norðanlands loftskeytastöð á Húsavík, sjerstaklega með tilliti til þess, að mest starf stöðvarinnar mun verða í því fólgið að afgreiða skeyti frá skipum og til þeirra. Húsavík er einungis talsímastöð, en ekki ritsímastöð, og liggur auk þess ekki á aðallínu landssímans, heldur á einni álmunni út frá henni. Sökum þessa þyrfti að setja þar upp öflugri stöð og jafnframt að fá mann, sem kynni símritun, og hann yrði að láta beinlínis læra til þessa starfa, því óhugsandi er, að núverandi stöðvarstjóri á Húsavík gæti tekið þetta að sjer, eins og háttv.þm. S.-Þ. (IngB) var að tala um, þar sem hann er nú orðinn aldraður maður, eflaust 50 ára gamall. Og landssímastjóri segir, að svo gamlir menn geti tæplega lært það, er með þarf til þessa starfa. Myndi því aukakostnaður við þessa stöð á Húsavík geta orðið um 2500 kr. Til samanburðar skal jeg nefna stöðina í Vestmannaeyjum; hún hefir engan aukakostnað í för með sjer, því hún er í sambandi við ritsímastöðina, og starfsfólk hennar telur loftskeytaafgreiðsluna sem einn part af sínu daglega verki. Því hefir verið haldið fram, að Grímsey þurfi að fá beint samband við Húsavík, af því að þar sje verslunarstaður Grímseyinga. En þetta er vanhugsað hjá hv. nefnd. Því að þeirri reglu hefir ekki verið fylgt, þó að afskekt hjeruð hafi fengið loftskeytastöðvar, og má þar til nefna stöðina á Síðu; hefir hún samband beint hingað til Reykjavíkur, en ekki til Víkur, þó að þar sje verslunarstaður hjeraðsins. Líka hefir komið til tals að setja stöð í Öræfin, en ekki hefir heyrst, að hún eigi að fá beint samband við Hornafjarðarkaupstað, sem mun þó vera verslunarstaður þeirrar sveitar. Þó Grímsey fái nú ekki beint samband við sinn verslunarstað, er henni alls ekkert gert rangt til, og virðist svo sem Grímseyingar hafi skilið þetta vel, jafnvel betur en háttv. fjárveitinganefnd. Þá hefir því verið haldið fram, að erfitt sje að fá samband frá Siglufirði til Húsavíkur, en þar hefir gætt töluverðs misskilnings, því að þó erfitt kunni að vera að ná talsímasambandi við Siglufjörð um síldartímann, þá er þó alls ekki vont að fá skeytasamband, eftir því, sem landssímastjóri skýrir frá. Og myndu því skeyti, sem loftskeytastöðin í Grímsey sendi til stöðvarinnar á Siglufirði, komast tafarlaust þaðan til Akureyrar, en frá Akureyri yrði vitanlega að senda þau sem talsímaskeyti til Húsavíkur. Það er vitanlegt, að óþægindi töluverð eru við að þurfa að nota talsímalínu á kafla, þar sem loftskeytastöðvar eru. En þó talsenda þurfi lítinn hluta þeirra skeyta, sem á milli stöðvanna fara, eru það hverfandi óþægindi, samanborið við að þurfa að talsenda allan meginþorra þeirra, sem áreiðanlega myndi þurfa, ef stöðin yrði sett á Húsavík; því að full vissa er fyrir því, að skeyti frá skipum, sem send yrðu til stöðvarinnar á Húsavík og þaðan til Siglufjarðar, Verða miklu fleiri en þau skeyti, sem Grímseyingar þyrftu að senda til lands.

Flatey þarf að senda skeyti líka

. Um Flatey hefir landssímastjóri beðið þess getið, að þar sem hún liggur svo nærri landi, myndi vera rjett að athuga, hvort ekki væri hentugast að leggja þangað talsímalínu með sæsíma út í eyna, þar sem kosta myndi að starfrækja svo litla loftskeytastöð alt að 2–3 þús. kr. á ári. Jeg spurði landssímastjóra, hvar þessi loftskeytastöð væri best sett á Norðurlandi, og taldi hann engan efa á, að það væri á Siglufirði, og þar næst á Akureyri. Og ef bygð yrði smástöð á Húsavík, sem síðar meir ekki fullnægði þörfinni, þá mætti búast við, að hún yrði lögð niður, þegar aðalstöð yrði bygð fyrir alt Norðurland. Vil jeg því ráða háttv. deild til að samþykkja ekki tillögu fjvn. fyr en hún hefir athugað vel, hvort ekki sje rjett að byggja loftskeytastöð, sem fullnægi öllu Norðurlandi. Viðvíkjandi erfiðleikunum á að hafa stöð á Siglufirði, af því að rafveitan fullnægði ekki, er því til að svara, að sjeð mun verða fyrir því, að hún fái nægilegt afl til starfrækslu, þegar hún þyrfti og rafveitan ekki fullnægði, sem vera mun aðeins um þann tíma, sem mest er notað rafmagn til ljósa. Getur sú mótbára því ekki komið til greina. Út af því, sem háttv.þm. Dala. (BJ) sagði, að kostnaðurinn við stöðvar þessar yrði meiri sökum fjarlægðarinnar á milli þeirra, vil jeg taka það fram, að allar vegalengdirnar milli þessara umræddu staða eru svo litlar, að mismunurinn á þeim skiftir engu máli. Af þessum ástæðum, sem jeg nú hefi greint, og sökum hinnar miklu nauðsynjar fyrir landið alt að fá loftskeytastöð á Norðurlandi á hentugum stað, hefi jeg leyft mjer að koma fram með brtt. á þskj. 321, um að liðurinn orðist svo: „Loftskeytasamband milli Grímseyjar, Flateyjar og lands“. Er því til ætlast, að staðurinn verði ákveðinn eftir tillögum landssímastjóra. En þar sem nú landssímastjóri hefir sagt mjer, að hin fyrirhugaða aðalloftskeytastöð Norðurlands væri langbest sett á Siglufirði, vil jeg biðja hæstv. forseta að skoða tillögu mína sem varatillögu við tillögu háttv. 1. þm. Eyf. (StSt), og bera hana því síðar upp; því jeg sje mjer fært að greiða atkvæði með henni, í því trausti, að málið verði þá til lykta leitt á rjettan hátt.

Fjármálaráðherra (MagnJ): Í þessum kafla fjárlaganna ætla jeg mjer ekki að fjölyrða um hvert einstakt atriði. Þó vil jeg minnast á það, sem hv. 2. þm. Reykv. (JB) sagði viðvíkjandi 7. gr., um hvernig væri háttað rentum og afborgunum af enska láninu. Mestur hluti enska lánsins rann á sínum tíma til bankanna, aðallega Íslandsbanka, og hafa þeir lánið með sömu rentu- og afborgunarskilmálum og ríkið hafði. Ríkissjóður er í skuld fyrir alt enska lánið, en á hins vegar mikla upphæð af því hjá bönkunum. Jeg skal játa, að eðlilegast og rjettast væri að telja allar greiðslur af því ríkissjóði til gjalda og hins vegar tekjumegin - eða þá frá dregið gjaldamegin innan línu - rentur og afborganir frá bönkunum. En meðan bankarnir standa í skilum með sínar greiðslur er hlutfallið að efni til sama og hjer væri um ríkisábyrgð að ræða, og því hefi jeg af „loyaliteti“ gagnvart fyrverandi stjórn og til þess að samhengi haldist í reikningunum tilfært enska lánið „nettó“ á sama máta og hún. Útkoman verður sú sama og villir engan, þegar vitanlegt er, að ríkið stendur í fullri og beinni ábyrgð fyrir öllu láninu. Annars er jeg þakklátur háttv.fjvn. fyrir það, að hún hefir ekki hróflað við 7. gr. Síðan fjárlagafrv. var samið hefir nokkur gengisbreyting orðið; danska krónan hefir lækkað, en pundið hækkað, en það vegur hjer um bil hvort annað upp, svo aðalupphæðin getur haldist. Viðvíkjandi hækkun símalauna hefi jeg litlu að bæta við það, sem hæstv. atvrh. (KIJ) hefir sagt. Þegar frumvarpið þurfti að fara í prentun og hann hafði ekki enn þá endanlega uppgerð yfir upphæðina, setti jeg sömu upphæð og í núgildandi fjárl. til bráðabirgða og gekk út frá, að lækkun dýrtíðaruppbótar, úr 80% niður í 60%, væri að minsta kosti næg til að vega á móti auknum starfsmannafjölda. Sú hefir ekki alveg orðið raunin á, hvort sem það nú stafar af því, að atvinnumálaráðuneytið hefir samþykt svo mikla aukningu starfsmanna eða stjórnin í fyrra hefir áætlað heldur lágt. Um annað atriðið, viðvíkjandi aths. við símalagningar, get jeg ekki verið hæstv. atvrh. (KIJ) sammála um, að sje óþarfi, eða rjettara sagt þessi upptalning væntanlegra símalína er jafnóþörf, hvort sem aths. fylgir eða ekki. Það er honum og öðrum vitanlegt, að fje er ekki aflögum í þetta, og jeg get sagt honum það fyrir, að hann fær ekki lán til svona hluta. Hjer er því ryki slegið í augu háttv. kjósenda, og ef meira ætti að verða úr því, tel jeg það alveg frágangssök að nota svona veitingar til þess að fleyta stjórninni fram yfir þing eða þingmönnum fram yfir kosningar. Háttv. 2. þm. Reykv. (JB) mintist á, að í fjárlögunum, aðallega 12. grein, væri ekki um auðugan garð að gresja með styrkveitingar til sjúkrafjelaga og verkalýðs og framlög til tryggingar lægri stjetta. Því er ekki að neita, að lítið er um slíkt. En þar er komið niður á principatriði viðvíkjandi fyrirkomulaginu á tryggingarmálum. Sú leið er mjög víða farin, að flokka tryggingarmálin þannig, að sjúkratrygging sje út af fyrir sig, ellitrygging sjer o. s. frv., og mynda svo allar þessar sjerstöku tryggingar eitt kerfi, þar sem menn eru eiginlega trygðir fyrir öllu því, sem á kann að bjáta. Þetta kerfi kemur þannig í stað allsherjar- eða þjóðtryggingar, og er sú leið farandi í stórum löndum, þar sem mannfjöldinn er nógur. En hjer í fámenninu held jeg, að hún geti ekki komið til greina, en bein allsherjartrygging hygg jeg eigi vel við her, þar sem menn gætu verið trygðir jafnvel svo frá blautu barnsbeini. Þetta er vitanlega algerlega framtíðarmál, en jeg vildi svara þessu til út af ummælum háttv.þm. (JB), þar eð jeg geri ekki ráð fyrir, að tök sjeu á að hafa tryggingar hverja í sínu lagi. Jeg skal geta þess, að jeg hefi þó gert nokkuð að undirbúningi þessa máls og talað við nefnd í þinginu um frumdrætti þessara trygginga og um, hvernig haganlegast væri að koma þeim fyrir, en jeg þori ekki að fullyrða, hvort frumvarp í þessa átt nær að koma til umræðu á þessu þingi, þó síst væri of fljótt að fara að hreyfa málinu.

Stefán Stefánsson Jeg ætla aðeins að segja örfá orð. Sjerstaklega ætla jeg að svara háttv.frsm. nefndarinnar (MP) nokkrum orðum. Jeg vona, að háttv. deildarmenn hafi tekið eftir því, að þegar jeg mintist á málið í gær, þá byrjaði jeg með því að þakka háttv. fjárveitinganefnd fyrir góðar undirtektir á málinu. Jeg verð að taka það fram um leið, að jeg var samþykkur nefndinni um, að nauðsynlegt væri að reisa líka stöð í Flatey, svo að um þetta þurfti ekki háttv.þm. S.-Þ. (IngB) að fara mörgum orðum. En það verð jeg að vona, að háttv. nefnd fyrirgefi, þótt jeg gæti ekki þakkað henni eða borið sjerstakt lof á hana fyrir að hún setti Húsavík í stað Siglufjarðar, því það er sannarlega að gera málinu mikinn óleik, sje alment á það litið. En þar sem háttv.frsm. (MP) sagði, að jeg hefði lesið of skamt í brjefi Grímseyinga, og kvaðst ætla að hjálpa mjer til með lengri lestri, og gaf þannig í skyn, að jeg færi með blekking eða gæfi rangar upplýsingar um afstöðu Grímseyinga í málinu, þá ætla jeg ekkert að segja um það, hvorum okkar er fremur trúandi til þess að fara með blekkingar eða villandi upplýsingar, en til að sýna, hvort jeg hafi verið að dylja það, að viðskifti Grímseyinga væru að miklu leyti við Húsavík, þá hefi jeg fengið hjá skrifurunum það, sem jeg sagði í gær um þetta mál. Ætla jeg að leyfa mjer að lesa það upp, en það er svo hljóðandi: „Enn fremur hafa Grímseyingar, eftir nákvæma athugun, látið það álit sitt í ljós, að stöðin yrði betur sett á Siglufirði. Er þeim það þó sjálfum síst í hag, því að þeir hafa miklu meiri viðskifti við Húsavík en Siglufjörð“. Þegar litið er til þess, á hverju það byggist, að háttv.frsm. (MP) gaf í skyn, að jeg væri að leyna viðskiftum Grímseyinga við Húsavík, þá sjest, að jeg hefi ekki verið að leyna neinu til styrktar því, að stöðin yrði frekar á Siglufirði. Jeg held því, að það, sem jeg sagði um málið, hafi verið í fylsta máta rjett. Háttv. þm. S.Þ. (IngB) mintist líka á, að Siglfirðingar hefðu sent vaskan mann til Grímseyjar til þess að „agitera“ fyrir málinu. Var nokkuð athugavert við það? Jeg held, að háttv.þm. (IngB) megi vera ánægður yfir, að hreyfing komst á málið, því að það verður að miklu leyti því að þakka, verði stöð bygð í Flatey. Það hefði sennilega ekki verið flutt annars á þessu þingi. Annars fann jeg ekki neinar upplýsingar í ræðu háttv.þm., þær er nokkuð væri leggjandi upp úr. Aftur á móti hefir háttv. 3. þm. Reykv. (JÞ) minst á ýmislegt. er verulega snertir þetta mál, en sem mjer að vísu var fyllilega ljóst, og kann jeg honum þakkir fyrir að hafa bent á það.

Magnús Guðmundsson Jeg get verið skammorður. Hæstv. forsætisráðherra sagði, að ef skilningur minn á launalögunum væri rjettur, myndi af því spretta óánægja meðal sýslumanna úti um land. er þeir bæru kjör sín saman við embætti í Reykjavík. Jeg skal ekkert um það segja. En það er alkunna, að dýrara er að lifa hjer en annarsstaðar á landinu, enda ber frv. það er kom fram hjer í deildinni um daginn, vott um það. Aðalatriðið stendur óhaggað, sem sje, að flestir embættismenn hjer þurfa að hafa að minsta kosti eitt herbergi út af fyrir sig. Um hestahald sýslumanna get jeg ekki verið á sama máli, eftir minni reynslu. Það er vitaskuld ekki hægt að gera ráð fyrir öðru en að sýslumaðurinn verði að leigja sjer hest fyrir borgun, ef hann á engan sjálfur. En jeg held því fram, að það borgi sig fyrir sýslumenn að eiga hesta sjálfir, og því sje sjálfsagt fyrir þá að gera það. Allir vita, að ferðalög sýslumanna í embættiserindum geta verið mjög mikil. Þeir fá borgun fyrir hesta til þeirra ferða, og við það fæst fóðurkostnaður hestanna. Það tjáir ekki að mótmæla því, að flestir embættismenn verða að hafa vinnuherbergi fyrir sig, án þess að fá sjerstaka borgun, og jeg sje ekki, að sýslumenn eigi fremur kröfu á borgun fyrir það embætti en aðrir, og ákvæði launalaganna eru ekki þessum skilningi til fyrirstöðu.

Jón Auðunn Jónsson Jeg heyrði því miður ekki alla ræðu háttv.þm.N.-Ísf. (SSt), en mjer skildist, að hann hafi heldur andmælt tillögunni um styrk til sjúkrahúss á Ísafirði. Það mun rjett, að sýslunefnd Norður-Ísafjarðarsýslu hefir álitið, þegar hún samþykti að leggja fje til byggingar þessa mjög þarfa fyrirtækis, að ekki gæti komið bráðlega til framkvæmda. Fjárhagur sýslunnar er að vísu ekki góður, en það er ekki hægt að telja hann erfiðan, því að þótt sjóður sje lítill, þá eru skuldirnar líka litlar. En okkur er báðum kunnugt, að Ísafjarðarkaupstaður á erfitt; þar veltur alt á sjónum, og ef hann bregst, hnekkir það öllum framkvæmdum, en fiskist vel, er hann fljótur til viðreisnar. Jeg get ekki verið sammála háttv.þm. (SSt) um, að þörfin fyrir sjúkrahúsið sje ekki brýn. Jeg álít, að það megi ekki dragast lengur, þar sem altaf eru fleiri eða færri sjúklingar, sem koma verður fyrir úti í bæ, af því ekki er til húsrúm fyrir þá í sjúkrahúsinu, þó nú sjeu þar höfð 16 sjúkrarúm, en húsið bygt fyrir 8–10. Háttv. þm. (SSt) mælti ekki á móti fjárveitingunni, að því er mjer skildist, því að verði hún ekki notuð, þá er engu spilt, og auðvitað verður hún ekki notuð, nema sýslusjóður og bæjarsjóður sjái sjer fært að ráðast í fyrirtækið. Jeg ætlaði að minnast nokkru nánar á loftskeytasambandið við Grímsey, en jeg læt mjer nægja að brýna það fyrir mönnum, ef þeir hugsa til, að sjávarútvegurinn hljóti gagn af því loftskeytasambandi, þá sjé sjálfsagt að hafa stöðina í landi á Siglufirði.

Frsm. (Magnús Pjetursson) Jeg býst við, að jeg þurfi ekki að halda langa ræðu. Jeg get slept að svara hæstv.forsrh. (SE), því að það hefir háttv. 1. þm. Skagf. (MG) þegar gert. Út af fjárveitingunni til manntalsútgáfunnar, sem nefndin gat ekki mælt með, skal jeg geta þess eins, að þó nefndin teldi þetta að vísu gott mál á sínu sviði, áleit hún, að það mætti bíða svo sem ár enn, ekki síður en margt annað. Hv. 1. þm. S.-M. (SvÓ) talaði enn allmikið um vitana austur í kjördæmi sínu og fór nú út í samanburði við aðra staði. m. a. Keflavík. En þetta tvent er alls ekki sambærilegt, því á síðarnefnda staðnum þótti sveitinni sjálfri svo mikið við liggja, að hún ljet reisa vitann án nokkurs styrks, en leitaði svo styrks eftir á að nokkrum hluta. Annars veit jeg ekki til, að fjvn. hafi gefið neitt loforð um Strætishorns- og Papeyjarvitana og er ekki bundin við það að fara eftir neinu öðru í þessu efni en henni þóknast og þykir rjett. Jeg þarf annars ekki að fjölyrða um þetta nú, en get vísað til þess, sem áður er sagt frá nefndarinnar hálfu um þetta mál. Jeg vil aðeins undirstrika það, að hjer er um að ræða stefnumál og stefnumun, sem frá nefndarinnar hálfu gengur jafnt yfir alla, svo að alveg ástæðulaust er að vera stöðugt að japla á því, að verið sje að ganga fram hjá Austfirðingum í þessu efni. Háttv. sami þm. (SvÓ) var einnig að tala um það, að breytingarnar á framkvæmdum í vegagerðum kæmu, samkvæmt tillögum nefndarinnar, næstum því eingöngu niður á kjördæmum nefndarmanna sjálfra. Jeg veit nú ekki, hvers vegna þetta er sagt, ef það er ekki til þess að gefa í skyn, að nefndin sjái ekki út fyrir sín eigin kjördæmi og sína eigin hagsmuni. Slíkum dylgjum þarf jeg ekki að svara. En um vegatill. sjálfar vil jeg segja það, að þær hafa fyrir löngu verið lagðar til af vegamálastjóra, svo að barnalegt er að saka nefndina um neitt í þessu efni, og þá því síður vegamálastjóra, því engum dettur víst í hug, að hann hafi fyrir nokkrum mánuðum getað útbúið slíkar till. í samræmi við það, hvernig fjvn. yrði ef til vill skipuð nú. Háttv. 1. þm. S.-M. (SvÓ) talaði einnig um það, að ekki væri alt undir því komið að koma sem flestu í verk, heldur því, hvað væri til mests hagnaðar fyrir ríkið í heild sinni. Og þetta er sjálfsagt rjett: en þá verða menn jafnframt að muna það líka, að fleira er hagnaður en beinn peningahagnaður, og er óbeini hagurinn oft ekki minna virði en sá beini. Má minna þar á símana t. d. En úr því að jeg mintist á síma, skal jeg víkja stuttlega að ummælum, sem hjer hafa fallið um viðhald símalínanna, þar sem háttv. 1. þm. S.-M. (SvÓ) sagði, að þær væru margar orðnar svo gamlar, að stórfje þyrfti til endurbóta á þeim. En nú er það svo, að allmikið fje er árlega veitt til viðhalds símalínum, og ætti það, eftir því sem landssímastjóri telur, að nægja til þess að endurnýja línurnar eftir þörfum smám saman. Mjer þykir leiðinlegt, að jeg þarf að verða langorðari en jeg bjóst við. En jeg verð að minnast á nokkrar brtt., og vil jeg þá aðallega snúa mjer að loftskeytastöðvartillögunum norðanlands. Hv. 3. þm. Reykv. (JÞ) hefir komið fram með brtt. í þá átt, að aðeins skuli tiltaka, að stöðin verði norðanlands, ótiltekið hvar. Álasaði hann nefndinni fyrir það, að hún hefði of mjög einblínt á það, að stöðin ætti eingöngu að vera til þess að skapa samband milli vissra staða norðanlands innbyrðis, en ekki tekið tillit til þess, hve nytsamt það væri yfirleitt að fá stöð fyrir Norðurland alment. Jeg held aftur á móti, að hann hafi einblínt of mjög á þessa síðari hlið. En þó svo væri, að stöðin ætti aðallega að vera skipastöð fyrir Norðurland, sje jeg ekki, að hún væri betur sett á Siglufirði heldur en í Grímsey, Flatey og á Húsavík, því þar mundi hún einnig vera í sambandi við alt símakerfi landsins, en auk þess skapa þessum stöðum samband, sem þeir hafa ekki. Út af því, sem sagt var í þessu sambandi, að stöðin þyrfti að hafa samband við aðallínu landssímans, og þess vegna væri ekki hægt að fara eftir till. nefndarinnar, sje jeg heldur ekki, að Siglufjörður sje þar betur settur, því hann mun líka vera á aukalínu út frá aðallínunni. Og það, sem sagt var um nauðsyn eða sanngirni þess að fá Norðurlandsstöð, af því að Vestfirðir hefðu þegar fengið eina á Ísafirði, er það fyrst og fremst rangt, að nokkur stöð sje á Ísafirði; hún er á Hesteyri, og svo er einmitt Hesteyrarstöðin, eða lega hennar, líka til að mæla á móti Siglufirði fyrir hina stöðina, því þá yrði óþarflega stutt á milli þeirra, en hins vegar langt svæði austur á bóginn stöðvarlaust. Er bersýnilega haganlegra, einmitt ef um skipastöð fyrir Norðurland væri að ræða, að hafa hana austar, og þá á Húsavík, og mundi það koma að miklu meira gagni. Ástæðan, sem færð var fram á móti Húsavík, að stöðvarstjórinn væri orðinn svo gamall, að hann gæti ekki lært að fara með loftskeytatækin, er mjög lítils virði. Það hefir líka verið tekið fram hjer, að það er alls ekki hann sjálfur, heldur börn hans, sem starfrækja stöðina, og kemur þetta því alls ekki til greina, því ekki mun það á orði haft, að þau sjeu ómöguleg til lærdóms. Annars þykir mjer það undarlegt. hvað landssímastjóri leggur fast á móti stað nefndarinnar. En í sambandi við það, sem eftir honum hefir verið haft hjer, skal jeg taka það fram fyrir mitt leyti, að að Húsavík fráskildri tel jeg Akureyri heppilegasta staðinn. Hv. 1. þm. Eyf. (StSt) þarf jeg engu að svara, og út af því, sem hv.þm.N.-Ísf. (SSt) sagði um það, að ekki væri nægileg trygging fyrir framhaldsfjárveitingu til sjúkrahússins á Ísafirði, skal jeg geta þess, að sennilega verður ekki byrjað á verkinu fyr en á næsta ári, og mundi þá geta orðið sjeð um hug næsta þings áður en hafist yrði verulega handa, og tillaga nefndarinnar sniðin til þess eins að skifta fjárveitingunni niður á fleiri fjárhagstímabil, en alls ekki til þess að gera málið að neinu leyti ótryggara. Að lokum vil jeg leyfa mjer að skjóta því til hæstv. forseta, að till. nefndarinnar um símalínurnar verði bornar upp allar í einu lagi, því nefndin hefir ekki viljað gera greinarmun á þeim.

Frsm. (Magnús Pjetursson) Það mun sjálfsagt hlýða að byrja á því að þakka háttv. deildarmönnum fyrir úrslit þess kafla fjárlaganna, sem nú er búinn. En nú kemur að þeim kaflanum, sem erfiðara á uppdráttar jafnan, ef um hækkanir er að ræða. Nú vill svo til, að ekki eru, miklar hækkanir frá nefndinni. Við 14. gr. nema þær 50 þús. kr. og við 15. gr. 20 þús. kr., og hafa oft sjest meiri hækkanir. Vona jeg því, að háttv. deild taki þeim vel. Vera má, að jeg taki upp eitthvað af því, sem sagt er í nefndarálitinu, því mjer fanst það koma fram við atkvgr. hjer á undan, að ýmsir hefðu ekki lesið það eða glöggvað sig á því. Fyrsta brtt. við 14. gr. er um styrkupphæð til stúdenta, er stunda nám við erlenda háskóla. Í athugasemdinni stendur, að styrkurinn skuli aðeins veittur fyrstu 4 árin í röð, og kemur hann í staðinn fyrir gamla Garðsstyrkinn. Nú hefir það sýnt sig, að ekki er síður þörf að styrkja stúdenta eftir 4 ára nám heldur en á þessu tímabili, eins og átti sjer stað áður. Nefndin vildi því breyta til um þetta, hætta að einskorða styrkinn við 4 ár, en halda lengra áfram. Næsta brtt., um að hjeraðslæknirinn í Reykjavík fái 1500 kr. fyrir kenslu í háskólanum, er ekki nýr liður í fjárlögunum; hann hefir staðið þar áður, en fallið úr nú fyrir gleymsku. Hjeraðslæknirinn hefir verið ráðinn til að kenna helstu grein læknisfræðinnar í háskólanum, enda hefir stjórnin greitt honum þóknunina eftir sem áður. Er því rjett, að upphæðin standi í fjárlögunum, og hefir nefndin tekið hana upp eftir ósk stjórnarinnar. Þá kemur liður, sem er algerlega nýr, að veitt verði fje til ferðastyrks stúdenta, sem fara til annara landa í stúdentaskiftum við erlenda stúdenta. Eins og menn hafa sjeð, eru hafin skifti milli íslenskra stúdenta og erlendra háskólastúdenta. Íslensku stúdentarnir hafa fengið góð kjör til dvalar erlendis, en sjálfir orðið að kosta ferðir sínar. Þessi skifti hafa átt sjer stað við Þýskaland og Noreg; en nú er geit ráð fyrir að fjölga löndum, sem farið sje til, og bæta við Englandi, Frakklandi og jafnvel Ameríku. Eins og öllum mun kunnugt, eru íslensku stúdentarnir fátækir og hafa litlu úr að spila, og veitir þeim þetta örðugt, svo að þeir geta ekki notið þessara menningarmeðala, ef þeir fá ekki ferðakostnaðarstyrk. Nefndin telur þetta gott mál, er verði stúdentunum til menningar og einnig til góðrar kynningar á Íslandi erlendis. Hún vill ekki láta íslensku stúdentana verða af þessu, heldur stuðla til, að þeir komist á milli landa; þó hefir hún ekki sjeð sjer annað fært en að helminga upphæðina, sem stúdentaráðið fór fram á. Þá kemur nýr liður, um 500 kr. fjárveitingu til umbúðakaupa og annara nauðsynja við ókeypis lækningar. Þessi liður er alveg sjálfsagður, og verður þetta tekið upp á næstu árum, þó að það hafi ekki átt sjer stað um tíma. Þá vill nefndin hækka liði óvissra útgjalda til skólans á Hvanneyri. Skólastjórinn og húsagerðarmeistari ríkisins telja, að eftir sje að gera við húsið; eins og allir háttv. deildarmenn vita, þarf að mála nýja húsið, áður en það skemmist, og ýms önnur hús, sem ekki hafa verið máluð síðan 1911. Það er margfaldur kostnaður fyrir ríkið, ef eignir þess skemmast fyrir vanrækslu sakir, og er þetta því búhnykkur, sem jeg vænti, að hv.þm. sjái og samþykki. Sama er að segja um næsta lið, ýms gjöld á Hólum; þar eru ýms hús af sjer gengin, þök öll að skemmast og farin að ryðga. Gera þarf við þau, til þess að koma í veg fyrir frekari skemdir á hús- unum, er valda óþarfa kostnaði fyrir ríkissjóð. Nú sje jeg, að hæstv. atvinnumálaráðherra (KIJ) hefir komið með brtt., sem nefndin mun geta fallist á, þó að með henni sje farið fram á hækkun á fjárveitingu nefndarinnar, ekki síst þar sem fje mun hafa verið sparað til þessa á undanförnu ári. Þá hefir nefndin ekki getað orðið hæstv. stjórn sammála um að færa niður þóknun til forstöðumanns yfirsetukvennaskólans. Þessi þóknun nam lengi 1000 krónum, og var ekki hækkuð fyr en löngu eftir að laun annara starfsmanna ríkisins höfðu verið hækkuð. Er því full ástæða til að hlaupa ekki strax í að lækka hana aftur. enda mun hún síst of há 1500 kr. Þá er tillaga frá nefndinni um að hækka styrk til farskóla í sveitum úr 9000 kr. upp í 10000 kt. Nefndin telur þetta fyrirkomulag heppilegt, eftir því sem um er að gera, og gerir ráð fyrir, að farskólar muni heldur aukast, og vill því láta þá farskóla, er við bætast, einnig verða styrks aðnjótandi, og fyrir því hefir hún, hækkað styrkinn lítið eitt. Forstöðumaður kennaraskólans og háttv. mentamálanefnd hafa mælt með því, að tekinn yrði upp aftur styrkur til námskeiðs eða framhaldskenslu handa kennurum, en sá styrkur var feldur niður á síðasta ári. Þessi námskeið hafa staðið um 12 ár og komið að góðu haldi. Eftir því sem skólastjórinn skýrir frá, hafa um 25 kennarar sótt námskeið þetta á ári hverju að jafnaði, og hafa margir þeirra verið menn, er ekki hafa notið kennaraskólamentunar. En þar sem flestir kennarar hafa notið slíkrar mentunar, má búast við því, að fækki á námskeiðunum, og hefir því nefndin ekki lagt til, að allur styrkurinn, sem farið var fram á, verði veittur, en leggur til, að 1000 krónur verði veittar í þessu skyni. Eins og kunnugt er frá orustum síðasta þings, hefir fjvn. ætíð verið hlynt unglingaskólafyrirkomulagi. Vill hún enn sýna þann vilja sinn með því að hækka styrk til þeirra um 5000 kr. Nefndin býst við, að þeim skólum fjölgi, og að eins beri að styrkja þá, er við kunna að bætast. Henni er og kunnugt um, að skólar þeir, er undanfarið hafa verið styrktir, muni halda áfram næsta ár, og eftir öllum upplýsingum, munu þeir skólar vera fullkomlega maklegir þess styrks, er þeir hafa notið úr ríkissjóði. Þá er jeg kominn að stærstu brtt. nefndarinnar við þennan lið, en það er, að styrkur verði veittur til að reisa alþýðuskóla í Þingeyjarsýslu, alt að 35000 kr. Er þetta nýmæli, því enn hefir ekki verið veittur styrkur svo nokkru nemi til slíkra framkvæmda úr ríkissjóði. Hefir verið sívakandi áhugi um mörg undanfarin ár hjá Þingeyingum að koma slíkum skóla á fót, og hafa ungmennafjelögin þar nú tekið þessa hugsjón að sjer. Hefir verið leitað samskota í tilefni af þessu, og hefir þegar áskotnast um 22 þús. kr. bæði í peningum og föstum loforðum. Ráð er gert fyrir því, að skólinn verði hafður í sveit; hefir staðurinn þegar verið ákveðinn, mun eiga að vera Grenjaðarstaður. Er gert ráð fyrir því einnig, að bú verði rekið í sambandi við skólann, að minsta kosti að einhverju leyti, og á skólinn að vera sjálfseignarskóli. líkt og tíðkast með skóla í Danmörku og víðar. Fleira hefir þegar verið ákveðið um fyrirkomulag skólans í smærri atriðum, og mun reynslan sýna, hve heppilegt það er. Nokkurskonar tilraunaskóli hefir verið haldinn undanfarna vetur á Breiðamýri, en hann getur nú ekki starfað lengur, sökum húsnæðisskorts. Þá má og telja það meðmæli, að væntanlegur skólastjóri er fyrirhugaður Arnór Sigurjónsson, sem Alþingi er áður að góðu kunnur. Nefndin taldi rjett, að ríkið styrkti slíka stofnun, þar sem unglingar eftir 15 ára aldur geta aflað sjer fræðslu. Nú er ekki gott að segja, hvaða stefnu hið háa Alþingi ætlar að taka upp með styrkveitingar til slíkra skóla. Fjárveitinganefnd leggur til, að ríkið greiði 55 kostnaðar við það að koma slíkum skólum á fót, og gerir ráð fyrir því, að um leið og þingið samþykkir þennan styrk. samþykki það einnig þetta fyrirkomulag í framtíðinni eða leggi grundvöllinn undir það. Sumum háttv.þm. kann nú ef til vill að virðast þetta há upphæð, sem nefndin leggur til, þar sem ekki er gert ráð fyrir, að skólinn kosti meira en 70000 krónur. En þar við er þess að gæta, að þetta er ekki nein föst áætlun, heldur aðeins ágiskun, og má búast við því, að kostnaður verði allmiklu meiri. En þó að svo færi, að kostnaðurinn færi ekki fram úr þessum ágiskuðu 70 þús. kr., þá er ákvæðið um, að greiða skuli aðeins 2/5 kostnaðarins. slagbrandur fyrir því, að hærra verði greitt en sem því svarar. Þá vill nefndin hækka lítið eitt styrk til lýðskólans í Bergstaðastræti 3. Er mjer persónulega kunnugt um, að sá skóli er alls góðs maklegur, og hefir hann verið mjög vel sóttur undanfarið. Hafa nemendur verið 50 til 60 á vetri, og er því ekki mikið, sem kemur á hvern nemanda af styrknum. Nefndin leggur til, að styrkur til sundkenslu o. fl. verði hækkaður úr 2000 kr. upp í 3000 kr. Veit jeg ekki, hvort þessi styrkur átti að vera áætlunarupphæð, en hvort sem svo hefir verið eða ekki, þá álít jeg rjett, að styrkurinn verði hækkaður um þetta, því áhugi fyrir sundkenslu fer sívaxandi og víða hefir verið lagt mikið í kostnað með byggingu sundlauga, sem rjett er að ríkið styrki að nokkru. Um mörg undanfarin ár hefir Alþingi veitt styrk til þess, að haldið væri uppi ókeypis leikfimiskenslu fyrir utanbæjarstúlkur hjer í Reykjavík. Þessi kensla hefir verið vel sótt og margar stúlkur tekið þátt í þessu. Hafa verið venjulega 4 kenslustundir á viku. Að hægt var að hafa þessa kenslu alveg ókeypis, þótt styrkurinn væri ekki hár, einar 600 krónur, kemur til af því, að kennarinn, sem jafnframt er kennari í leikfimi við barnaskólann hjer, gat fengið þar ódýrt húsnæði og áhöld. Nú hefir leikfimiskennari Valdemar Sveinbjörnsson, sem þinginu er áður að góðu kunnur, mælst til, að styrkur verði einnig veittur til þess á sama hátt að halda uppi ókeypis kenslu fyrir utanbæjarpilta, og láta þá þannig njóta jafnrjettis við kvenfólkið. Hefir nefndin fallist á þetta og leggur til, að veittar sjeu til þess 600 krónur. Þá er jeg kominn fram úr brtt.fjvn. við 14. gr. Við 15. gr. er fyrst ný styrkveiting, 1000 kr., sem nefndin leggur til, að verði veitt til samningar spjaldskrár. Er það eftir ósk landsbókavarðar, sem kvartaði yfir því, að þessi fjárveiting hefði niður fallið, en telur mikla þörf á að halda áfram samningu spjaldskrár, ef safnið á að geta komið að fullum notum. Nefndin sá sjer þó ekki fært að leggja til, að eins mikið verði veitt og farið var fram á, en ætlar, að þessi upphæð geti komið að notum, ef hægt varni að fá góðan mann til að vinna áð þessu í hjáverkum. Jeg býst ekki við, að jeg þurfi að mæla frekar með hækkun á þóknun til kvenna þeirra, er aðstoða eiga þjóðmenjavörð við þjóðmenjasafnið. Þessi þóknun hefir verið svo lítil, að merkilegt er, að þingið skuli ekki hafa hækkað hana fyrir löngu síðan. Það hafa verið 4 konur, sem unnu að þessu og skifta þessum 1200 krónum á milli sín. Þjóðmenjavörður lagði til, að veittur yrði talsvert hærri styrkur en nefndin fer fram á, en þetta ætti þó að vera bragarbót, að hann hækki um þriðjung. Þá vill nefndin hækka fjárveitingu til kaupa á listaverkum um 1000 krónur. Telur hún rjettustu leiðina til þess að styrkja listamenn að kaupa verk þeirra, og er því fje þá ekki á glæ kastað, eins og oft vill við brenna, þegar styrktir eru menn, sem ekkert heyrist eða sjest svo síðar til. Alþingissögunefndin hefir sent Alþingi erindi, þar sem farið er fram á, að haldið sje áfram lagfæringu á Þingvöllum. Segir hún, að ekki veiti af tímanum til að fara að sjá fyrir ýmsum lagfæringum, ef það á að vera komið í lag 1930, því sumt er þannig lagað, að talsvert langan tíma þarf til þess, að það komist í það útlit, sem það á að vera í 1930. Er því ekki seinna vænna að fara nú að veita fje til þess, enda er það heppilegra að byrja strax, svo að minna komi á hvert ár. Er öllum háttv.þm. kunnugt um þessar fyrirætlanir, og því óþarfi að fara nánar út í það. Þá er og óþarfi að fara fleiri orðum um tillögu nefndarinnar um styrkveitingu til viðgerða á Hólakirkju. Er það ríkinu mikil vanvirða, ef þessi merki forngripur á að eyðileggjast fyrir vanhirðingu og skort á viðhaldi. Samkvæmt því, er skólastjórinn á Hólum skrifar og mörgum háttv.þdm. mun kunnugt, verður nú þegar að hefjast handa um viðgerðir á henni, ef að gagni á að koma. Náttúrufræðifjelagið fer fram á hækkun styrksins, sem veittur er til þess, úr 1500 kr. upp í 2000. Vill nefndin sýna lit á þessu og hækka styrkinn um 200 kr. 65. brtt. er borin fram eftir ósk Bók mentafjelagsins. Telur nefndin það ekki koma að sök, þótt þessi athugasemd falli niður. Þá leggur fjvn. til, að styrkurinn til Dansk-islandsk Samfund falli niður. Er hún í því efni sama sinnis og á síðasta þingi, og munu hv.þdm. muna eftir umr. um það mál frá því þingi. Nefndin gerir þetta þó ekki í sparnaðartilgangi, því að hún leggur til, að þessi styrkur renni til annars fjelags, Norræna fjelagsins, í þess stað. Hefir það fjelag víðtækari verkahring, og geta háttv. þingdm. lesið um aðaltilgang þess fjelags í nál. Þetta fjelag fór fram á hærri styrk, en nefndin sá sjer eigi fært að ætla því meira en 1000 kr., en er fjelaginu velviljað og mælir fastlega með því, að fjelaginu verði veittur þessi styrkur. Nefndin leggur til, að styrkirnir til dr. Helga Jónssonar og Guðmundar Bárðarsonar kennara verði hækkaðir lítið eitt. Sumum kann máske að þykja einkennilegt, að Bjarni Sæmundsson, sem samskonar styrks hefir notið undanfarið, skuli ekki vera látinn fylgjast með hinum við styrkhækkunina. En því veldur, að hann hefir nú sent til Alþingis beiðni um lausn frá kenslustörfum og að hann verði eingöngu styrktur til rannsóknastarfsemi; því vill nefndin ekki gera neinar tillögur nú viðvíkjandi honum, fyr en sjeð verður, hvernig máli hans verður tekið hjer í þinginu. Nefndin hefir ekki enn getað fundið skýringu á því, að það mikla fje, sem veðurathugunarstofunni er ætlað, þurfi að haldast óbreytt. Finst oss, að kostnaður við þessa stofnun ætti að geta minkað að nokkru, líkt og með aðrar stofnanir, t. d. hagstofuna, enda hefir ekkert komið fram, sem bendi til, að neinn nýr kostnaður komi til við veðurathuganirnar. Um tvo næstu liðina, styrk til Páls Ísólfssonar og fjárveitingu til að kaupa grasasafn Stefáns heitins Stefánssonar skólameistara, nægir að vísa til nál. Páll er öllum að svo góðu kunnur, að háttv.þm. munu ekki hika við að greiða atkv. sitt með þessari fjárhæð, sem nefndin leggur til, að honum verði veitt. Um grasasafnið skal jeg geta þess, að ágreiningur var innan nefndarinnar fyrst, hvort safnið skyldi borgast á einu eða tveimur árum, en úr því að ekki var um hærri upphæð að ræða, varð niðurstaðan sú, að leggja til, að alt yrði greitt í einu. Jeg vænti, að þessar skýringar, sem jeg nú hefi gert, nægi í svipinn. Um brtt. einstakra háttv.þm. ætla jeg ekki að tala, fyr en þeir hafa gert grein fyrir þeim.

Bjarni Jónsson Mjer þykir leiðinlegt að þurfa að kljúfa hinn fríða hóp, sem fengist hefir við fjárveitingar í Nd. á þessu þingi. En mjer var ómögulegt annað, því að andans ríki var svo afskift, að ekki var við unandi. Öll upphæðin, sem ráðgert er að veita til andlegra menta, er ekki meira en sem svarar fjárveitingu til eins vegarspotta. En nú ætla jeg að sýna það, að hver dregur dám af sínum sessunaut, og koma ekki fram með nema svo sem 1/10 af því, sem jeg þyrfti að koma með. Geri jeg það í þeirri von, að koma með því einhverju fram. Þá skal jeg minnast örfáum orðum á sumar brtt. mínar. Þá er fyrst brtt. við 14. gr. Hún er klipin aftan af öðrum lið af fjáraukalögum, sem jeg samdi, er jeg tók að mjer stjórnina á dögunum. Jeg tek hana aftur nú, en kem með hana sem brtt., er stjórnin kemur með sín fjáraukalög. Hjer er um að ræða 500 kr. launaviðbót til eins prófessoranna við háskólann, Sigurðar P. Sivertsens. Er farið fram á, að hann fái að njóta sömu launauppbótar sem hann hefði altaf verið prófessor, og er þetta þá síðasta launabót hans. Jeg hafði reiknað launauppbótina of háa um 300 kr., og því tek jeg þessa till. aftur nú, en mun mæla frekar með þessari sjálfsögðu og sanngjörnu kröfu, er fjáraukalögin verða til umræðu. Þá kem jeg að námsstyrk stúdenta. Mjer er óskiljanlegt, hvers vegna stjórnin hefir sett svona lága upphæð í frv. sitt. Og ekki varð um þokað í fjvn. að fá hann hækkaðan. Það er vitanlegt, að í fyrra var hann alt of lítill, og síðan hefir stúdentum fjölgað um 1/9; og ekki minkar styrkþörfin við það, að krónan lækkar í gengi og dýrara verður að lifa fyrir það. Því frekar er styrkur þessi ófullnægjandi nú. Háskólakennararnir hafa lagt til, að hann væri 24 þúsund, en í frv. er hann ákveðinn 12 þús. Jeg hugsa að þetta sje yfirsjón, sem stafar af því, að dóms- og kenslumálaráðherrann hafi ekki verið við, er þetta var sett inn í frv., og hafi þá einhver af starfsmönnum hans sett inn sömu upphæð og í fyrra, af því að hann hefir ekki viljað bera ábyrgð á hækkuninni. Eins og jeg gat um áðan, var ekki við það komandi í fjvn. að fá neina hækkun. Hefi jeg því tekið upp þá gullvægu reglu, sem stundum hefir vel gefist, að deila með tveimur. Fer jeg fram á, að styrkur þessi verði 18 þús. í stað 24. Er jeg fer svo hóflega í þetta, þykir mjer líklegt, að þm. samþykki. Það er athugandi, við hverja menn spara, er þeir skera styrk þennan við neglur sjer. Þeir spara ekki við háskólann, þeir spara ekki við stúdentana, heldur við foreldra þeirra, bændur úti á landi, því það er vitanlegt, að styrkur þessi er frekar veittur utanbæjarmönnum. Háttv. þm. vita því ekki, hversu nærri þeir höggva sjálfum sjer með þessum skilningsskorti sínum. Jeg hverf svo frá þessu; jeg veit, að þm. munu mjer sammála um þetta. Það er öllum Ijóst, að landsmenn eiga landssjóðinn, en ekki þingmenn. Þá skal jeg minnast á húsaleigustyrkinn. Það er eins ástatt með hann sem hinn styrkinn. Þar hefi jeg og deilt með tveimur og lagt til, að hann yrði 9 þús., í stað 12. í stjfrv. er hann áætlaður 6 þús. Þessar 6 þús. skiftast á milli 73 manna, og koma þá rúmar 82 kr. í hlut. Þeir, sem hafa leigt hjer í Reykjavík, sjá því, hve mikinn hluta húsaleigunnar stúdentar fá greiddan úr ríkissjóði. Það svarar sem næst eins mánaðar leigu með ljósi og hita, ef stúdentinn er heppinn með leigukjör. Þarf ekki að fjölyrða um þetta; menn sjá, hve broslegt það er að veita piltum eins mánaðar húsaleigu úr ríkissjóði. Þá er gengið rösklegar til verks, er verið er að leggja útsvar á mann hjer í Reykjavík. Þá er sjeð um, að maður sje launalaus í 3–4 mánuði á eftir. Hjer er ekki lagst eins djúpt. Jeg vænti þess fastlega, að háttv.þm. fallist á þessa till. mína. Einnig er jeg viss um, að háttv.þm. fallast á næstu brtt. mína. Mjer er það næsta óskiljanlegt, hvers vegna hv.frsm. (MP) getur verið á móti henni. Jeg veit ekki, hvers konur þær, sem vinna á þjóðmenjasafninu, eiga að gjalda. Jeg veit ekki, hvort það verður álitið, að höfundur þulnanna, kona Skúla Thoroddsens, sje svo ómerkileg kona, að ekki megi gjalda henni sæmilegt kaup. Jeg gæti vel nefnt hinar konurnar líka, til þess að sýna, hversu sparnaður þessi er fáránlegur. Hann gerir fátæku fólki erfiðara fyrir og bakar hneisu þeim, sem fremja hann. Þessi aðstoð er þjóðmenjaverði mjög nauðsynleg. Það er ómissandi fyrir hann að hafa á svona safni fólk, sem hann getur treyst eins og sjálfum sjer, og auk þess er það þjóðinni til sóma að hafa þar kurteist fólk og sæmilegt í framgöngu, er útlendingar koma að skoða söfnin. Jeg veit að allir hv.þm. fallast á þessa litlu hækkun mína. Þá kem jeg að 15. gr. 22 a, en það er um laun Jóhannesar Lynge Jóhannssonar, er nú um nokkur ár hefir unnið að íslenskri orðabók. Meiri hluti nefndarinnar hefir lækkað laun hans um 1000 krónur úr því, sem stjórnin hafði sett þau, en stjórnin hafði ákveðið þau 7000 kr. En það var rangt. Það verður eigi metið rýrara starf að vinna að samningu vísindalegrar íslenskrar orðabókar en verk það, er þeir kennarar vinna við háskólann, sem á góð í íslensku nefnast prófessorar. En sje nú gengið út frá því, að hann hefði fengið byrjunarlaun þeirra, þá á hann að hafa fengið tvær launahækkanir, og því nú að hafa 8200 kr., ef rjett er reiknað. En jeg hefi nú látið mjer nægja að setja 8000 kr. Jeg skil ekki í því, að menn fýsi að halda því fram, að honum verði gert jafnlágt undir höfði og dýrum þeim, sem dósentar nefnast og allir vita, að hafa svo lítil laun, að enginn getur af lifað. Auk þess er maður þessi að öðru leyti verðleikamaður. Hann hefir þjónað prestsembætti hjer á landi heilan mannsaldur. Hann er nú maður aldraður og á ekki hægt um vik að vinna sjer inn fje utan hjá, enda illa farið, að hann þurfi að gera það. En hann er bláfátækur maður með börn í ómegð. Þótt jeg sje auraglöggur maður og vilji sjá landinu farborða, þá þori jeg þó að halda því fram, að sómi landsins er meira virði en 1000 krónur. En það er hreinn þjóðarósómi, ef þingið vill murka lífið úr fátækum mönnum með því að draga af sanngjörnum og sjálfsögðum launum þeirra. Þá kemur nýr liður við 15. gr., til Hjálmars Lárussonar 500 krónur. Hjer hefi jeg enn á ný deilt með tveimur, í þeirri von, að þá fengi það frekar að fljóta í gegn. Nú sje jeg, að einn þm. hefir gerst svo, djarfur að hækka þessa upphæð upp í 1000 kr. Tek jeg því mína tillögu aftur og felst á hærri upphæðina. Þá kemur tillaga um það að veita 2500 kr. til hljóðfæraskóla hjer. Jeg þarf ekki að flytja langa ræðu um það. Sönglistin er sú list, sem hefir átt örðugast uppdráttar hjer á landi. Menn hafa gripið í hana milli verka. En nú er hún að vakna við, og þrá manna til að nema þá list hefir aukist á síðari árum. Menn hafa varið miklu fje til þess að sigla og læra hljóðfæraslátt og söngment, sem vel hefði mátt nema hjer, ef skóli hefði verið hjer. Að þeim skóla er nú stofnaður lítill vísir. Nú er hjer flokkur, sem hefir fengið erlendan söngkennara og bærinn hefir veitt nokkurn styrk. En þetta er aðeins byrjun, og ef þessu á að verða haldið áfram, er sjálfsagt, að landið leggi eitthvað af mörkum. Nú hefir borist brjef frá forstöðumanninum um 5000 kr. styrk. Fjvn. þótti ófært að ganga inn á það, þótt lítið væri. Þá var gert ráð fyrir, að kennarar væru tveir. En til þess að vera viss um, að þetta nái fram að ganga, hefi jeg helmingað upphæð þessa, og þá ekki gert ráð fyrir nema einum kennara. Með þessu móti verður skólinn að vísu þröngur vexti, en stækkun hans verður slegið á frest uns Alþingi verður rífara. Hjer hafa fjelausir menn hafist handa í tómstundum sínum og með því haldið uppi heiðri vorum, svo erlendir menn haldi ekki, að við sjeum rómlaus og sönglaus þjóð. Jeg geng út frá því sem gefnu, að hver maður sje svo heilskygn, að hann greiði atkvæði með þessari litlu fjárhæð, þar sem sanna má, að mikið meira en þessi upphæð græðist í gjaldeyrissparnaði. Hjer eru ekki nema örfáir menn, sem nokkuð eru mentaðir í sönglist; þó margir hafi kynt sjer þetta lítið eitt, þá er það ekki neitt til fullnustu. Sumir kunna nú að brosa í kampinn og þykja lítils um vert, en þessi þáttur listarinnar er einn af fegurstu og sterkustu þáttum mannlífsins. En henni hefir löngum verið gert lágt undir höfði á landi hjer; menn hafa verið álitnir fullir, ef þeim hefir flogið lag af munni, eða þá að minsta kosti allvel upp með sjer. Þá hefi jeg tekið upp 1200 kr. styrk til Jóns Þorsteinssonar, til íþróttanáms. Mun það vera mjög áhugasamur og efnilegur íþróttanemi, og hefi jeg orðið var við mikinn áhuga hjá íþróttamönnum hjer í bæ fyrir því, að hann yrði styrktur. Þá eru það 1800 kr. til náms handa Markúsi Kristjánssyni slaghörpuleikara. Þessi piltur er nú þegar orðinn svo leikinn í þessari list og er svo góðum gáfum gæddur, að nægja mundi, að hann væri eitt ár til náms erlendis, og myndi þá þekking hans og leikni koma að góðu gagni hjer heima. Piltur þessi er mjög góðum gáfum gæddur. Hann er sonur Kristjáns Bjarnasonar, bróður Markúsar sál. skólastjóra. Kristján var fullhugi hinn mesti og sjógarpur. Hann drukknaði af skipi, sem fórst hjer framundan, og vissi enginn, með hvaða hætti það fórst. Markús hefir sjerstaka hæfileika og löngun til þessa náms, og vill nú fara utan til að fullkomna sig. Hefðu till. mínar um stofnun hljóðfæraskóla hjer í bænum náð fram að ganga, þá hefði ekki þurft að veita þennan utanfararstyrk. Jeg skal svo ekki þreyta þm. meira á ræðu minni, úr því þeir vilja endilega hafa næturfund. Vona jeg, að þeir líti meira á það, hvað till. mínar eru sanngjarnar, heldur en hitt, þó jeg kunni að hafa móðgað þá eitthvað með orðum mínum, og láti þær ná fram að ganga.

Forsætisráðherra (SE): Það eru aðeins fá orð, sem jeg hefi að segja. Jeg vil þakka fjvn. fyrir það, að hún hefir sjeð sjer fært að taka upp 1500 kr. styrk handa hjeraðslækninum í Reykjavík, til að kenna við háskólann. Það hafði verið af vangá, að þessi veiting var ekki í stjfrv., en jeg bað háttv.fjvn. að taka þetta upp, og þakka henni fyrir, að hún hefir gert það. Hjeraðslæknirinn er sem sagt ekki skyldur að kenna, nema hann fái til þess styrk. En háskólanum mikill skaði að því að tapa kenslu hans, því hann er hinn besti kennari og vísindamaður.

Það hefir verið ljett af honum störfum bæjarlæknisins!

. Já, en hann er alls ekki skyldur til að gegna þessu starfi án endurgjalds. Um 53. brtt.fjvn. skiftir að vísu ekki miklu máli, en nefndin hefir þar lagt til að hækka laun forstöðumanns yfirsetukvennaskólans úr 1200 kr., er það var í stjfrv., upp í 1500 kr., eða um 300 kr. Jeg álít þetta samt alveg óþarft. 1200 kr. alveg nóg. Og ef landlæknisembættið verður áfram, þá ætti, svo framarlega sem háskólanum verður ekki falið þetta starf, að gera landlækni að skyldu að kenna ókeypis. Þá skal jeg mæla með því, að veitt verði fje til umbúðakaupa o. fl. Frsm. (MP) hefir gert svo glögga grein fyrir þörfinni á þessum lið, að jeg skal eigi endurtaka það. Þá er styrkurinn til Norræna fjelagsins. Stjórnin hafði ákveðið að taka hann upp, en liðurinn hafði fallið niður. Til þess, að fjelag þetta geti starfað með krafti, þyrfti auðvitað að veita því meiri styrk en þetta, og mun jeg, ef jeg sje mjer fært, koma með brtt. í þá átt. Í samskonar fjelögum í Noregi og Svíþjóð er eigi einungis starfað að viðgangi vísinda og lista, heldur og á sviði verklegra framkvæmda. Að komast í náin kynni við slík fjelög mundi geta orðið okkur að gagni. Þá er það 68. brtt., styrkurinn til Jóh. L. L. Jóh. Meiri hl. fjvn. vill lækka hann um 1000 kr., en minni hl. fjvn. hækka hann um sömu upphæð. Jeg tel best að fara hinn gullna meðalveg í þessu efni og láta upphæðina í frv. stjórnarinnar halda sjer óbreytta. Þá taldi háttv.frsm., fjvn. (MP) það undarlegt, að stjórnin hefði eigi lagt til, að fjárveitingin til veðurathugunarstofunnar lækkaði í hlutfalli við aðrar fjárveitingar. Jeg álít einmitt, að starfsemi þessarar stofnunar þurfi að auka, í Noregi eru veðurskeytin orðin mjög fullkomin og daglega send skeyti um veðurhorfur í allar verstöðvar. Menn fara svo ekki á sjó, þegar skeyti berast um ilt útlit. Er talið, að 80% af veðurspádómum rætist þar. Í Ameríku eru veðurskeytin líka orðin mjög fullkomin. Hjer er þetta enn í bernsku, en jeg hefi þó talað um það við einn foringja á Íslands Falk, og taldi hann, að veðurskeytin hjer rættust í mörgum tilfellum. Vona jeg því, að þetta geti haft mikla þýðingu og eigi fyrir sjer að fullkomnast.

Þarf þetta að vera svona dýrt?

. Mannslífin eru líka dýr! Þá vil jeg mæla með því, að sú upphæð, sem Páli Ísólfssyni er ætlað, verði samþykt. Páll er þegar orðinn mjög þektur maður og okkur til mikils sóma, en jeg hygg þó, að fáir viti enn, hvað í honum býr. Að námsstyrkur stúdenta var ekki áætlaður hærri, var eingöngu af sparnaðarástæðum. Sjálfsagt væri full ástæða til að hafa hann hærri.

Atvinnumálaráðherra (KIJ): Jeg get, ekki síður en hæstv.forsrh. (SE). lofað því að vera stuttorður, því í þessum greinum eru ekki nema eitthvað 2–3 liðir, sem snerta mig. Það er þá fyrst 51. liður. Þar leggur fjvn. til, að hækkaður verði liðurinn til viðgerðar húsa á Hvanneyri um 2500 kr. Jeg er mjög þakklátur hv.fjvn. fyrir þessa hækkun, því auðvitað dugir ekki að vanrækja viðhald húsanna. Og þó máske hefði mátt draga það eitthvað, þá er þó betra að gera það fyr en síðar og áður en húsin skemmast. Samskonar fje til Hólaskólans hefir nefndin hækkað um 1000 kr. Jeg hefi nú komið fram með brtt. um að hækka þetta enn um 2300 kr., eða alls upp í 5300 kr. Jeg tel rjett að gera Hólum sömu skil og Hvanneyri. Þar er margt, sem þarfnast viðgerðar. einkum tröppur og þök o. fl. Annars hefi jeg komið fram með þessa hækkun af því, að skólastjórinn á Hólum hefir sparað þessa upphæð á ýmsum liðum síðastliðið ár, svo sem á því, sem veitt var til ljósa, hitunar, verklegs náms o. fl. Fór svo skólastjóri fram á að mega verja þessu fje til viðgerðar á skólahúsum. Nú veit jeg ekki, hver regla hefir um það verið á síðustu árum, hvort það fje, sem ein stofnun sparar á ákveðnum liðum, megi ganga til annara þarfa sömu stofnunar án þess ný fjárveiting komi til. Áður, eða meðan jeg var landritari, var þetta ekki talið leyfilegt, og vildi jeg ekki leyfa mjer að veita þetta fje án heimildar frá þinginu. Jeg hafi því farið fram á það, að þessi upphæð yrði veitt. Hefir háttv.frsm. (MP) tek ið vel undir það, og vona jeg, að háttv. þingdeild verði því samþykk. Í sambandi við þetta skal jeg taka það fram, að það fje, sem fjvn. ætlar til viðgerðar Hólakirkju. er langt of lítið til þess, að full viðgerð geti farið fram. Það er engin mynd á því að láta dómkirkjuna grotna niður vegna vanhirðingar. Og það er ekki nóg, að það sje dyttað að henni. heldur þarf að koma henni í það horf, sem henni var upprunalega ætlað að hafa. Það sjest greinilega, þegar kirkjan er athuguð, að upphaflega hefir verið ætlast til, að bygður væri turn. Sýnir fyrirkomulagið það greinilega. Jeg býst nú ekki við, að sá turn verði bygður fyr en eitthvað batnar í ári, enda er þessi fjárveiting langt of lág til þess. Jeg hafði hugsað mjer að koma fram með fjárveitingu til þess í fjárlögum, en sá engan veg til þess að gera það, er verið var að ganga frá fjárlagafrv. En jeg vona að þingmenn sjái sjer síðar fært að veita fje til fullnaðarviðgerðar þessari frægu dómkirkju. Þó það komi mjer ekki beint við, þá skal jeg geta þess, að upphæðin til veðurathugunarstofunnar var látin standa óbreytt í stjórnarfrv. vegna þess, að stjórnin hafði hugsað sjer, að Sigurður Þórólfsson, sem er greindur og glöggur á ýms veðurmerki og hefir skrifað bók um það efni, gæti starfað við þessa stofnun. Háttv. fjvn. virðist vera sammála um þetta, en verði upphæðin lækkuð, eins og brtt.fjvn. fer fram á, þá verður ekki hægt að láta Sigurð Þórólfsson fá þar fasta stöðu. Jeg hefi þá ekki fleira að athuga við þessar tvær greinar. En út af till.fjvn., að aths. við 15. gr. 13. lið. um tekstaútgáfu Fornbrjefasafnsins, falli niður, þá vil jeg geta þess, að jeg tel útgáfu Fornbrjefasafnsins einskis virði, ef registur er ekki jafnframt gert yfir það og gefið út.

Frsm. (Pjetur Ottesen) Jeg ætla aðeins að lýsa því yfir fyrir hönd sjávarútvegsnefndar, að hún felst algerlega á breytingar þær, sem háttv.Ed. hefir gert á þessu frv., þar sem það er upplýst, að langflestir vjelbátar eru 12 smálestir og þar yfir að stærð, og því mun rjett að miða heldur við þá stærð. Hefi jeg borið mig saman við flm. þessa frv. (MK) um þetta, og er hann okkur sammála um þetta. Leggjum við því til, að háttv. deild samþykki frv. eins og það kemur frá Ed.

Fjármálaráðherra (MagnJ): Frumvarp þetta er komið frá hv.Ed. og var borið þar fram af fjhn. í samráði við stjórnina. Orsökin var sú, að ekki þótti enn tímabært að gera endanlegt skipulag á um seðlaútgáfu í landinu. Þótti rjettara að láta núverandi millibilsákvæði heldur standa eitt árið enn, fremur en að ákveða nú endanlegt skipulag, sem svo kanske þyrfti, fyrir rás viðburðanna, að laga til þegar á næsta þingi. Get jeg vel fallist á þetta, þó jeg hefði raunar tilbúið frumvarp, sem jeg býst við, að komi til að standa sem endanlegt skipulag í öllum aðalatriðum. En sem sagt get jeg fallist á að bíða eitt árið enn, og vona því, að frv. það, sem hjer liggur fyrir, gangi greiðlega gegnum háttv. deild og að því verði, að aflokinni umræðunni, vísað til fjárhagsnefndar, en það er samsvarandi nefnd, sem hafði málið til meðferðar í hv.Ed.

Frsm. (Ingólfur Bjarnarson) Þetta frv., á þskj. 239, er borið fram af fjvn. í þeim tilgangi að afla ríkissjóði nýrra tekna. Nefndin þóttist sjá, að ekki mundi takast að afgreiða fjárlögin tekjuhallalaus, nema með því móti að takmarka mjög, eða fella að mestu niður, fjárframlög til ýmsra verklegra framkvæmda. Þótti nefndinni sú leið afaróaðgengileg, vegna undanfarinnar kyrstöðu á þessum sviðum, en við allskamt á veg komnir í þeim efnum, og þörfin aðkallandi, sjerstaklega að því, er snertir umbætur á vegum, brúm, símalagningar, lendingabætur o. fl. o. fl. Til þess að mega áætla eitthvað ríflegri fjárframlög til þessara. hluta í fjárlögum þeim, sem nú eru í smíðum, tók nefndin það ráð að bera fram þetta frv. um hækkun á tolli á vínum og öðru áfengi, um 1 kr. á hvern lítra. Samkvæmt upplýsingum þeim, er nefndin hefir aflað sjer, má búast við um 180 þús kr. tekjuauka á ári af þessari tollhækkun. Á síðastliðnu ári var salan sem hjer segir: Af spíritus ca. 40 þús. 1, af cognak ca. 4600 heilflöskur. Af svo nefndum spánarvínum 671/2 þús. fl. á s. l. hálfu ári. Það eru engar líkur til, að þessi tollhækkun hafi nokkur áhrif á sölu vínanna; ekki síst af þeirri ástæðu, að vissa er fyrir, að verð spanskra vína mun lækka á næstunni talsvert í áfengisversluninni, sennilega fyllilega jafnmikið og þessari tollhækkun nemur, vegna hagkvæmari innkaupa á vinunum frá útlöndum. Þarf jeg ekki að eyða orðum að jafnljósu máli sem þessu, en vona, að frv. þessu verði vel tekið og nái samþykki hæstv. deildar.

Forsætisráðherra (SE): Jeg ætla ekki að lengja umræður um þetta mál, en vil benda á, að það má ná alveg sama árangri með því að hækka verðið á vínunum sem þessu nemur, og þyrfti því ekki þess vegna áð leggja þessa tollhækkun á þau. Jeg mun ekki tala meira um þetta mál í háttv. deild, en óska að eiga tal um það við nefndina.