Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Eins og frá er skýrt í nál. á þskj. 602, eru fjhn.- menn ekki allir sammála um afgreiðslu þessa máls. Í meiri hl. eru þrír nm., og mæla þeir með því, að frv. verði samþ., en hinir tveir nm. leggja á móti því. Meiri hl. n. flytur brtt. við frv. á þskj. 608. 1. brtt. er um viðbót við 2. gr. frv. Með þessum viðauka við 2. málsgr. gr. verður hún nákvæmlega eins og málsgr. er nú í 1. gr. laganna. Hafði þessi síðari hluti málsgr. fallið niður, þegar frvgr. var samin, og er hér nánast um leiðréttingu að ræða. 2. brtt., við 9. gr., er aðeins leiðrétting á orðalagi. 3. brtt., við 11. gr., er um að fella niður tilvitnun í 7. tölulið 17. gr., sem nú er 14. gr. í lögunum. Þótti óþarft að hafa þessa tilvitnun í 17. gr., en engin breyting er gerð á henni með þessu frv. Um 4. og 5. brtt. er það að segja, að það eru aðeins leiðréttingar. 6. brtt. er um, að 14. gr. frv. falli niður. Sú grein snertir 20. gr. laganna, sem felld var niður með sérstökum lögum 1951, þó að hún sé enn tilfærð í lögunum, eins og þau eru prentuð í lagasafninu. 8. brtt. við 16. gr. má skoða aðeins sem leiðréttingu. En ég átti eftir að gera grein fyrir 7. brtt., við 15. gr. Samkv. frv. er landsbankanefndin lögð niður. Eitt af verkefnum hennar var að úrskurða reikninga bankans, en við samningu frv. hefur láðst að taka það fram, hvaða aðili ætti að taka við því verkefni. Er hér lagt til, að svo verði fyrir mælt, að ráðh. úrskurði reikningana. Er þetta í samræmi við ákvæði um sama efni í lagafrv. um Útvegsbanka Íslands, sem nú er einnig til meðferðar hér á þinginu, og einnig er þetta í samræmi við ákvæði laganna um Búnaðarbankann. Eins og ég sagði áðan er 8. brtt. aðeins leiðrétting. 9. brtt. er við 18. gr. frv. Í 35. gr. núgildandi Landsbanka laga segir svo: „Bankaráðsmenn skulu allir vera búsettir í Reykjavík eða svo nálægt Reykjavík, að þeim sé auðvelt að sækja bankaráðsfundi, hvenær sem er.“ Þetta ákvæði hefur verið tekið óbreytt í 18. gr. þessa frv., en n. leggur til, að sú breyt. verði á þessu gerð, að eigi þurfi nema annar hvor, aðalmaður eða varamaður í bankaráði, að vera búsettur í höfuðstaðnum eða nágrenni hans. Verði frv. samþ. með þessari breyt., mætti t.d. kjósa mann í bankaráð, þó að hann væri búsettur fjarri Reykjavík, ef varamaður hans væri í Reykjavík eða svo nálægt, að hann gæti sótt fundi mjög fyrirvaralítið. 10. og 11. brtt. eru aðeins fluttar til leiðréttréttingar á tilvísun í ákveðnar greinar. Með 12. brtt. er lagt til, að 28. gr. frv. falli niður, þar sem réttara þótti að hafa ákvæði hennar í bráðabirgðaákvæði. 13. brtt. er aðeins lagfæring á orðalagi. Og þá er það 14. og um leið síðasta brtt., sem er um það, að á eftir 30. gr. frv. komi ákvæði til bráðabirgða. Með fyrirmælum 29. gr. frv. er felldur niður VII. kafli laganna, sem er bráðabirgðaákvæði frá eldri tíma. Í þeim bráðabirgðaákvæðum eru m.a. ákvæði þau, sem tekin eru í fyrri málsgr. brtt., og er talið, að þau ákvæði megi ekki falla úr gildi. Þau hafa verið alllengi í landsbankalögum. Í síðari málsgr. bráðabirgðaákvæðanna samkv. brtt. eru hins vegar tekin upp fyrirmæli, sem nú eru í 28. gr. frv. Auk þess eru tekin í þessa brtt. fyrirmæli um, að starfstímabil þeirra bankaráðsmanna, sem ráðgert er að Alþ. kjósi, þegar eftír að það hefur samþ. þetta frv., skuli vera til ársloka 1961, en starfstímabil formanns og varaformanns til ársloka 1962. Var n. bent á það, að hagkvæmara væri að láta kjörtímabilið enda við áramót. Mun það nú vera aðalreglan, að kjörtímabil nefnda, sem Alþ. kýs, byrjar og endar við áramót, en samkv. ákvæðum frv. á kjörtímabil hinna þingkjörnu bankaráðsmanna að vera 4 ár, en ríkisstj. að skipa formann og varaformann til 5 ára. Hef ég þá gert grein fyrir þessum brtt., sem meiri hl. flytur. Við atkvgr. um brtt. í n. greiddu þeir hv. 5. þm. Reykv. (JóhH) og hv. 9. landsk. þm. (JR), sem skipa minni hl. n., atkv. með einstökum brtt., en sátu hjá við atkvgr. um aðrar. Þeir töldu þó ekki ástæðu til að taka þátt í að bera þær fram, og eru því till. fluttar af meiri hl. nefndarinnar. Ég vil geta þess að lokum, að það kom fram í n., að einn af þeim, sem skipa meiri hl. fjhn., hv. 3. þm. Reykv. (EOl), hefur nokkra sérstöðu í málinn viðkomandi ákvæðinu um seðlabanka, og mun hann ef til vill gera grein fyrir því í umr., ef hann telur ástæðu til þess.



Herra forseti. Minni hl. fjhn. hefur skilað séráliti, en það hefur nú ekki unnizt tími til að útbýta því, en þar sem tími þingsins er orðinn svo takmarkaður, hef ég ekki við það að athuga fyrir mitt leyti að halda áfram umræðunum, enda þótt ekki sé búið að útbýta álitinu, og væntanlega berst það bráðlega á fundinn. Þess er getið í greinargerð fyrir stjfrv. því, sem hér liggur fyrir, að þegar núverandi ríkisstj. hafi tekið við völdum, hafi hún lýst yfir því, að hún mundi beita sér fyrir breytingum á bankalöggjöf landsins, m.a. þeirri, að seðlabankinn yrði settur undir sérstaka stjórn. Ég held, að það hafi hvergi, hvorki fyrr né síðar, komið nokkurs staðar fram nein önnur efnisbreyting á bankalöggjöf landsins, sem vekti fyrir hv. núverandi stjórnarflokkum og stefnt væri að. Í frv. því, sem hér liggur fyrir, er gerð nokkur breyting á skipan seðlabankans. Hins vegar hefur það komið fram, sem reyndar var löngu kunnugt orðið, að meginástæða núverandi stjórnarflokka til málamyndabreytinga á bankalöggjöfinni væri sú að koma þar að í stöður bankastjóra og bankaráðsmanna fylgismönnum núverandi hæstv. ríkisstj. Á þetta hefur reyndar ekki verið dregin dul hér við 1. umr. málsins, enda þótt þetta frv. auglýsi ekki beinlínis þennan tilgang, en þó að svo sé ekki, þá leynir hann sér heldur ekki í frv. Það er gert ráð fyrir því að setja seðlabankann undir sérstaka stjórn tveggja bankastjóra, auk þriggja meðstjórnenda, sem skipaðir eru af ríkisstj. eftir tilnefningu bankaráðs, og það er gert ráð fyrir því, að umboð núverandi bankaráðs falli niður og síðan verði kosið nýtt bankaráð, þar sem ríkisstj. skipar formanninn, en fjórir eru kosnir af Sþ. Þá er vikið að því í grg. frv., að af hinni breyttu skipan á framkvæmdastjórn Landsbanka Íslands leiði, að umboð núverandi bankastjóra hans falli niður í því formi, sem þau nú eru, en í nál. meiri hl. fjhn. er slegið föstu, að umboð núverandi bankastjóra falli niður. Hvort sem þessi staðhæfing er nú rétt, að umboðið falli niður, eða hitt, að breyting eigi sér stað á þessum embættum vegna breyttrar skipunar á stjórn bankans, og það fái þess vegna í raun og veru ekki staðizt staðhæfingin um, að umboðin falli niður, miðað við ákvæði frv., þá er hitt augljóst, að hv. stjórnarflokkar stefna að því og hæstv. ríkisstj. með þessu frv. að geta ráðstafað 5 bankastjóraembættum í Landsbankanum og 4 bankaráðsstöðum af 5, og þá sýnist mér, að sæmilega sé að verið. Því hefur verið haldið fram hér við 1. umr. málsins af hæstv. forsrh., að vegna þess að sjálfstæðismenn hafi sölsað undir sig eða lagt undir sig meirihlutaaðstöðu - eða hvernig það var nú orðað - í bankaráðum og meðal bankastjóra hinna tveggja banka, Landsbankans og Útvegsbankans, þá sé það fjötur um fót ríkisstj. og hún geti engan veginn unað því, og mun hann hafa orðað það eitthvað á þá leið, að til þess lægju svo augljós rök, að ekki þyrfti að rekja, að þessu meirihlutavaldi þyrfti ríkisstj. að hnekkja, og væri það undirstaðan undir þeim frv., sem hér væru flutt. - Hæstv. ráðh. var inntur eftir því, hver væru hin augljósu rök, og reyndar mátti varla minna vera en að hann gerði grein fyrir þeim, sérstaklega þar sem þau áttu að vera svo augljós. En hann vék sér nú undan því og gerði enga grein fyrir þeim augljósu rökum, og jafnframt, þegar hann hélt því fram, að meginástæðan fyrir því, að þetta frv. væri fram komið og önnur bankafrumvörp, væri sú, hversu sjálfstæðismenn hefðu misbeitt valdi sínu í bönkunum, þá var bann inntur eftir því, í hverju árekstrar hefðu orðið innan bankanna sjálfra vegna pólitísks meiri hluta sjálfstæðismanna eða milli hins pólitíska meirihlutavalds sjálfstæðismanna, eins og um er talað, og ríkisvaldsins sjálfs. En þessu vék hæstv. ráðh. sér einnig undan að svara; og allt er þetta skiljanlegt, vegna þess að hér er um tilbúnar ástæður að ræða, sem enginn fótur er fyrir. Ég vil almennt segja um þá aðferð, sem hér er viðhöfð, að sá hugsunarháttur er mjög vítaverður að telja, að stjórnarvöldin á hverjum tíma eigi að vera þess umkomin að koma embættis- og starfsmönnum frá ábyrgðarmiklum störfum eða stöðum af þeim sökum einum, að þeir fylgja ekki sömu pólitísku skoðun og stjórnarherrarnir einir, en ekki vegna þess, að talið sé, að þeir hafi neitt misgert í störfum sínum. Hér er komið út á mjög hála braut, sem erfitt verður að stöðva sig á. Í fyrsta lagi skapar þetta fordæmi í sambandi við bankamálin ótvírætt, þannig að af því getur eðlilega leitt, að í hvert skipti sem ríkisstjórnarskipti eigi sér stað hér á landi, þá telji menn eða þeir aðilar, sem að þeim standa, nauðsynlegt, að samtímis fari fram bankastjóraskipti eða yfirráð yfir bönkunum, hvort sem er í bankaráðum eða öðrum stjórnum bankanna. Í öðru lagi hafa hér engin takmörk verið sett. Það er talað um bankastjóra í dag og bankaráðsstöður, en að hvaða embættismönnum eða starfsmönnum verður komið næst? Er ekki alveg eins hægt að hugsa sér, að ríkisstj. telji, að hún geti ekki haft þennan og þennan mann í starfi, við skulum segja vegamálastjóra, póst- og simamálastjóra, útvarpsstjóra, og svona mætti lengi halda áfram að telja, af því að hann fylgdi ekki þeim pólitísku skoðunum, sem stjórnin boðar, og væri að því leyti að einhverju leyti fjötur um hennar fót. Hjá okkur hefur til þessa ríkt sú grundvallarhugsjón eins og annars staðar í lýðfrjálsu ríki, að embættismönnum, sem tekið hafa að sér trúnaðarstörf í þágu ríkisins eða opinberra stofnana, beri að rækja þær skyldur, sem þeim eru lagðar á herðar, án tillits til þess, hvaða pólitíska skoðun þeir kunna að hafa, og engu að síður að beita sinni atorku í þjónustu ríkisstj., sem þeir verða að vinna fyrir, hvort sem þeim líkar betur eða verr við hennar stjórnarstefnu. Ef til vili mætti segja, að mikilvægara væri, að þessi skilningur ríkti óskoraður í sambandi við peningastofnanir landsins, vegna þess að það kann að vera miklu meira í húfi varðandi það, að um þær skapist viðunandi öryggi og traust, bæði út á við og inn á við, heldur en þótt um ýmsar aðrar stöður og embætti væri að ræða. Hér eru sem sagt reifuð nokkuð almenn sjónarmið í þessu máli, og það er nauðsynlegt vegna þess, hvað haft er í frammi sí og æ bæði í umr. hér á Alþ. og einnig utan þings um hin pólitísku átök í þessum svokölluðu bankamálum. Ég skal reifa þau nokkru nánar almennt, áður en ég vik að efni frv. frekar, og þá vil ég leyfa mér að vitna til þess, að í það hefur verið látið skina hér á þinginu, að sjálfstæðismenn hafi misbeitt valdi sínu innan bankanna, og samtímis hafa stjórnarblöðin gengið mjög skelegglega fram í því að viðhafa órökstudd stóryrði í þessu sambandi. Í Tímanum 23. maí eru á 7. síðu birtar tilvitnanir í skrif Alþýðublaðsins annars vegar og hins vegar Þjóðviljans um þessi efni, sem ég vil leyfa mér að víkja aðeins að nokkrum orðum, með leyfi hæstv. forseta. Þar er vitnað í Alþýðublaðið frá 22. maí, þar sem segir: „ Ríkisstj. hafði í upphafi lýst yfir því, að hún mundi taka bankamálin til athugunar. Sjálfstfl. hafði á undanförnum árum sölsað undir sig yfirstjórn bankanna, sett trúustu þjóna sína þar í stöður og notað aðstöðu sína til áhrifa og valda í þjóðfélaginu.“ Leyfist mér að víkja fyrst nokkuð að þessu atriði, að sjálfstæðismenn hafi sölsað undir sig yfirstjórn bankanna. Það hefur verið vikið að því reyndar áður, að ýmsir þeirra manna, sem gegnt hafa bankastjórastöðum og eru sjálfstæðismenn, hafa verið valdir til þessara starfa, án þess að Sjálfstfl. hafi beitt neinu meirihlutavaldi í bankaráðinu til þess. Á þetta bæði við á sínum tíma um ráðningu Jóns Mariassonar í Landsbankanum og Gunnars Viðar í sama banka. Varðandi það, að sjálfstæðismenn hafi ráðið tveimur síðustu bankastjórastöðum með meirihlutaaðstöðu sinni í Útvegsbankanum, vil ég segja það, að frá 1938 og þar til 1952, eða í 14 ár, var enginn sjálfstæðismaður í bankastjórn Útvegsbankans. Í þrjú ár, frá 1952 til 1955, eða áramótanna 1955–56, var einn sjálfstæðismaður í bankastjórninni af þremur, og síðan frá áramótum 1955 og 1956 hafa þar verið tveir sjálfstæðismenn bankastjórar. Um meirihlutaaðstöðu innan bankaráðsins vil ég vekja athygli á því, að bráðlæti þessarar hæstv. ríkisstj. og stuðningsmanna hennar er svo mikið, að þeir telja með öllu ófært að bíða þess, að þeir geti náð meirihlutaaðstöðu þar, sem verða mundi með eðlilegum hætti á næsta vori, þegar á að kjósa á ný í bankaráð Útvegsbankans eða fulltrúaráð Útvegsbankans, og þeir mundu, með því að þeir fara með bankamálin og ríkisstj., geta ráðið þeim mönnum. M.ö.o.: það hefði að eðlilegum hætti nú verið tæpt ár eða rétt um það bil ár, þar til meiri hlutinn í bankaráði Útvegsbankans hefði verið í höndum núverandi stjórnarsinna, og það bankaráð hefði að sjálfsögðu haft í hendi sér, eins og bankaráðin hafa alltaf haft, ef það óskaði þess og teldi nauðsynlegt að skipta um bankastjóra, að segja þeim upp með sex mánaða fyrirvara eða árs fyrirvara eða þá að greiða þeim laun og láta þá fara strax, og geri ég ekki ráð fyrir, að kostnaðurinn af slíkum atriðum hafi verið látinn hindra, að slík málsmeðferð væri á höfð. En hvort hitt er svo það, sem máli skiptir, að núv. hæstv. ríkisstj. og stuðningsmenn hennar treysta vart á það, að þeir verði í meiri hluta eða fari með völd ríkisstj. að ári liðnu, það skal ég láta óumsagt, en það gæti gefið til kynna slíkt óðagot eins og hér er um að ræða, að ekki teldu þeir sig of örugga í sessi og betra væri að vera búinn að koma ár sinni fyrir borð, áður en um of seinan væri. Kynni þá svo að fara að vísu, að hæstv. stjórnarstuðningsmenn hafi gleymt því gamla spakmæli, að skamma stund verður hönd höggi fegin og slíkar tiltektir, eins og hér eru hafðar í frammi, kunni að draga á eftir sér nokkurn dilk, þó að síðar verði, og skal ég ekki fleiri orðum um það fara. En augljóst má það vera, hversu hér er teflt á tæpt vað og hversu aðferðin er í eðli sínu misráðin. Þá kem ég aftur að því, sem segir um misbeitingu sjálfstæðismanna í bönkunum í þessum tilvitnunum Alþýðublaðsins frá 22. maí. En þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Misbeiting þeirra (þ.e. sjálfstæðismanna) á lánsfé varð ekki þoluð lengur, ef ríkisstj. átti að geta unnið viðreisnarstörf sín í efnahagsmálum til nokkurrar hlítar. Voru mörg dæmi þess, að þýðingarmiklum atvinnufyrirtækjum var haldið í fjársvelti, en í gæðinga og vafasama gróðabrallsmenn var ausið fé. Og þegar frambjóðendur Sjálfstfl. fóru út á landsbyggðina, gátu þeir í skjóli yfirráðanna í bönkunum lofað gulli og grænum skógum í peningalegum efnum, enda var það ekki sparað, sérstaklega ef litlu munaði milli flokkanna. Fólst í þessu mikil pólitísk spilling.“ Það er sagt, að í þessu hafi falizt mikil pólitísk spilling. En ég segi: það felst mikil pólitísk spilling í því að viðhafa annað eins gaspur, önnur eins órökstudd ósannindi og hér eru höfð í frammi. Það hefur margverið innt eftir því, og ég inni enn eftir því, að menn nefni, þótt ekki sé nema eitt einasta dæmi um misbeitingu á pólitísku valdi sjálfstæðismanna innan bankanna, þótt ekki væri nema eitt einasta dæmi, og mega þeir menn minni menn beita, sem sitja hér á þingbekkjum og standa á bak við annan eins óhróður og þennan, en steinþegja, þegar stendur upp á þá að reyna að standa við þau stóru orð, sem þeir bæði sjálfir eru búnir að hafa í frammi og láta sín blöð lepja dag eftir dag að undanförnu um misbeitingu hins pólitíska valds í bönkunum. Það er pólitísk spilling að standa að slíkum óhróðri og þegja, og ég skora á, ef einhver þingmaður er hér, að reyna að réttlæta þessi orð, og verði það ekki gert, þá mun þögnin ekki síður skiljast. Ég sagði við 1. umr. þessa máls, að milli mín og fulltrúa Framsfl. í Útvegsbankanum, eða framsóknarmannsins, sem þar er bankastjóri, og áður milli þriðja bankastjórans, sem ekki var sjálfstæðismaður, hefðu aldrei orðið nein pólitísk átök, aldrei neinir pólitískir árekstrar og engir árekstrar reyndar í máli, sem nokkru skipti. Ég man ekki, hvort í einhverjum smámálum hefur einhverju tíma komið fyrir, að ég eða þessi bankastjóri sætum hjá við afgreiðslu mála, en árekstrar hafa þar engir átt sér stað, og í bankaráðunum hefur aldrei, síðan ég kom í þennan banka, átt sér stað neinn innbyrðis árekstur af pólitískum sökum. Ég las hér upp áðan þau orð frá Alþýðublaðinu, að þegar frambjóðendur Sjálfstfl. fóru út á landsbyggðina, gátu þeir í skjóli yfirráðanna í bönkunum lofað gulli og grænum skógum í peningalegum efnum, enda var það ekki sparað, sérstaklega ef litlu munaði milli flokka. - Nú vil ég segja, að ég skora enn á einhvern hv. þm., sem hér situr á, þingbekkjum, ef bann hefur fram að færa rökstuðning fyrir þessum ásökunum, að hann geri það. Ég fór mjög viða um landið fyrir kosningarnar á s.l. sumri, bæði norðan, austan og vestan, og mér þætti vænt um það og vil beinlínis inna eftir því, ef einhver af hv. þm., sem margir hverjir eru úr þeim kjördæmum, sem ég fór einmitt um í pólitískum fundarferðum, getur nefnt eitt einasta dæmi þess, að þeir hafi orðið varir við, að ég hafi á þessum ferðum misbrúkað bankastjórastöðu mína á þennan hátt, sem hér er um talað. Ég bíð eftir því, hvort einhver hv. þm. í umr. mun minna mig á það. En framhaldið af slíkum óþverra, eins og þarna er til vitnað í þessum blöðum, er svo þetta, með leyfi hæstv. forseta: „Margt fleira mætti um misbeitingu sjálfstæðismanna í bönkunum segja, en slíkt er alþjóð svo kunnugt, að óþarft er að rekja það lengur.“ Hvað er það, sem alþjóð er svona kunnugt, ef aldrei er rakið neitt? Og svo kóróna þessir menn ósvífni sína með orðum eins og þessum, með leyfi hæstv. forseta, úr sama blaði: „Ofstæki og misbeiting valds verður aldrei til lengdar þolað í lýðfrjálsu landi.“ Þessir menn eru hér að misbeita sínu pólitíska valdi og beina ásökunum gegn okkur sjálfstæðismönnum sem ástæðu fyrir ásökunum, sem á engan hátt eru rökstuddar eða gerð tilraun til að rökstyðja. Alveg hliðstæð ummæli eins og þessi eru í þessu sama blaði, tekin upp úr Þjóðviljanum, og ég skal ekki lengja ræðutímann með því að gera of mikið að því að lesa upp þessi ummæli, sem eru hliðstæð. En ég nefni það aðeins til þess að segja, að hér á eiga öll blöð stjórnarinnar sömu sökina, þau hafa sí og æ verið að flytja þennan boðskap út um landið um hina ægilegu misbeitingu á hinu pólitíska valdi sjálfstæðismanna í bönkunum, en aldrei eða naumast nokkurn tíma bent á nokkur dæmi. Ég sagði: naumast nokkurn tíma, vegna þess að það er ein undantekning frá þessu. Það var nefnilega, að Tíminn og Þjóðviljinn ekki alls fyrir löngu nefndu eitt tiltekið dæmi, og það er eina dæmið, sem nefnt hefur verið um misbeitingu sjálfstæðismanna, eina tiltekið dæmi um misbeitingu sjálfstæðismanna á prenti að undanförnu, sem mér er kunnugt um, um misbeitingu hins pólitíska valds okkar sjálfstæðismanna í bönkunum. En það er líka að dómi þessara manna bezta dæmið, og af því má nokkuð læra, hvers eðlis og hvers virði ásakanirnar eru, þegar við höfum eigin orð þessara manna um það; hvað sé bezta dæmið fyrir misbeitingu hins pólitíska valds af hendi sjálfstæðismanna í bönkunum. Þjóðviljinn birti ekki alls fyrir löngu forustugrein undir fyrirsögninni: „Íhaldið og bankarnir“, og auk hins venjulega óhróðurs og ósanninda, sem í þessari grein fólust, var birtur kafli úr grein, sem birtist í Tímanum daginn áður, einnig um misnotkun Sjálfstfl. á valdaaðstöðu í bönkunum, og þessi tilvitnun um misnotkun okkar sjálfstæðismanna á valdaaðstöðu í bönkunum úr Tímanum, sem Þjóðviljinn tók upp, er svona, með leyfi hæstv. forseta: „Bezta dæmið um misnotkun Sjálfstfl. á valdaaðstöðunni í bönkunum er rekstrarlán KRO N. Síðastliðið ár mun sala KRON hafa numið um 36 millj. kr. Sjálfstæðisbankastjórunum þótti hæfilegt rekstrarlán því til handa 60 þús. kr. Á sama tíma hafa alls kyns skransalar og braskarar mokað fé úr lánastofnunum. Það er þessi ósómi, sem verður drifinn út. Ríkisstj. verður nú að ganga þannig til verks, að smánarbletturinn verði þveginn af íslenzkri lánapólitík, svo að mynd verði á.“ Hér höfum við þá bezta dæmið. Önnur eru þá sennilega ekki jafnslæm og þetta, en þetta er bezta dæmið um ósómann af hálfu okkar sjálfstæðismanna. Nú get ég upplýst það, að hér er verið að vitna til viðskipta KRON við Útvegsbanka Íslands, og án þess að ég vilji ljóstra upp nokkrum leyndarmálum, sem ég hef ekki aðstöðu til, eða nokkru um viðskipti þessa fyrirtækis við bankana, þá get ég af þessu tilefni upplýst, að ákvörðun var tekin um rekstrarlán þessa fyrirtækis 27. nóv. 1945; og þá var rekstrarlán þessa fyrirtækis lækkað um 40%, um leið og tiltekin eign var úr veðböndum leyst. Það var lækkað um 40%. Þá var enginn sjálfstæðismaður í bankastjórninni. Rekstrarlán þessa fyrirtækis hefur ekki borið á góma, síðan ég kom í bankann, fyrr en á s.l. ári, og sú niðurstaða varð á viðræðum milli framkvæmdastjórans og mín í því efni, að ég tilkynnti honum, að þeim mundi vera heimilt að rúmlega ferfalda sitt rekstrarlán í bankanum. Það mun hafa verið í ágúst s.l. Þá voru að vísu tveir sjálfstæðismenn af þremur í bankanum. Þetta er bezta dæmið, eftir því sem stuðningsmenn ríkisstj. segja sjálfir, um misbeitingu okkar á pólitísku valdi. En ef þetta er nú bezta dæmið um misbeitinguna á hinu pólitíska valdi, hvað verður þá um hin dæmin? Við fáum kannske að heyra eitthvað um þau hér á eftir. Mönnum finnst kannske, að ég gerist nokkuð fjölorður um þetta. En ég tel, að svo hafi gengið úr hófi fram blaðaskrif að undanförnu um þessi málefni, að ég efast um, að eins þungar sakir og hér er um að ræða hafi verið á menn bornar áður fyrr í ábyrgðarmiklum stöðum og af jafnmiklu tilefnisleysi. Ég vil taka upp úr Þjóðviljanum í dag, stærsta stjórnarblaðinu, þessi ummæli, sem sýna, að þessi tónn heldur áfram, þar sem segir, með leyfi hæstv. forseta: „Völd sín í bönkunum hafa þeir (þ.e.a.s. sjálfstæðismenn) notað til að hlynna að braskfyrirtækjum auðkýfinga, þeir hafa notað þau til að halda uppi fyrirtækjum, sem raunverulega voru gjaldþrota og hefði átt að gera upp fyrir löngu, og þeir hafa enn fremur notað þau til að auðvelda íhaldsframbjóðendum blekkingastarfsemi og atkvæðaveiðar. Það hefur verið reynt að koma því inn hjá fólkinu í landinn, að engrar fyrirgreiðslu í lánsfjármálum væri að vænta, nema viðkomandi styrkti og kysi íhaldsmenn á Alþingi. Þessa ófyrirleitni og spillingu, sem fylgt hefur yfirráðum íhaldsins í tveimur aðalviðskiptabönkunum, verður að uppræta, og að því er stefnt með því bankamálafrv., sem ríkisstj. hefur lagt fyrir Alþingi.“ Svo mörg eru þau orð. Það er mikil ósvífni, að þeir menn, sem standa að flutningi þessara frv., segi, að þau séu flutt til þess að uppræta ófyrirleitni og spillingu sjálfstæðismanna, þegar þessi frv. eru öll gegnumsýrð einmitt af þessum hugsunarhætti og þessum lélegu einkennum, sem hér er verið að tala um. Vegna hvers koma ekki þessi bankafrv. fram fyrr en í lok þingsins? Það er vitnað til þess, að það hafi verið eitt af stefnumálum núverandi stjórnarflokka að setja seðlabankann undir sérstaka stjórn og breyta bankalöggjöfinni, og það var sagt frá því í baust, að sett hefði verið nefnd til að vinna að endurskoðun bankamálanna af hálfu núv. ríkisstj. Síðan gerist ekkert í þessum málum, og loksins þegar komið er að þinglokum, leggur hæstv. ríkisstj. fram mjög flausturslega og illa undirbúin frv., sem hún kallar endurskoðun á bankalöggjöfinni, en í felst í raun og veru ekkert annað en að seðlabankinn er að vissu leyti gerður sjálfstæðari en áður var, en þó ekki sjálfstæður seðlabanki í raun og veru, hvorki fugl né fiskur, og allar aðrar breytingar eru miðaðar við það eitt, að núverandi hv. stjórnarsinnar fái aðstöðu til þess að skipa sína menn í stöður innan bankanna og ryðja öðrum mönnum úr vegi af því tilefni. Þetta hefur tekið langan tíma. Það er ekki það, að það hafi tekið svona langan tíma að semja þessi frv. Maður skyldi hafa skilið það, ef hæstv. ríkisstj. hefði núna lagt fram vandað og heilsteypt frv. um sjálfstæðan seðlabanka, byggt á gaumgæfilegri rannsókn þeirra mála, að þá hefði það tekið tíma. En það tekur engan tíma að búa til þennan ramma utan um mannaskiptin, enda er staðreynd, að það er ekki alls fyrir löngu, sem hæstv. forsrh. mun hafa átt hlut að máli um, að skipuð væri ný nefnd til að berja þetta saman, því að nú væru góð ráð dýr, nú yrði bara að koma sér saman um mennina, áður en þingi lyki; nefnd sú, sem skipuð hafði verið í haust til að endurskoða bankamálin, hefði ekki komið málunum í böndin, og það eina, sem skipti máli nú, væri að koma sér saman um, hvaða menn ættu að vera á hverjum stað, og þegar það lægi fyrir, væri hægt að búa til rammann utan um það. Þetta er ekki pólitísk spilling. Nei, það þarf ekki að uppræta svona. En það verður líklega meira af þessu tagi, ef þessi hæstv. ríkisstj. á eftir að vera lengi við völd, hér í okkar þjóðfélagi, og sannleikurinn er sá, að þegar það spurðist, að hv. stjórnarflokkar væru búnir að koma sér saman um mennina, þá stóð heldur ekki lengi á þessum frv., sem hér liggja fyrir. Nú vil ég leyfa mér að víkja að öðrum þætti þessara mála, og það er það, hvaða áhrif sjálfstæðismenn í ríkisstj. og í bönkum hafa haft á möguleika Íslendinga til þess að afla erlendis lána eða viðhalda eðlilegri fjármálastarfsemi og efnahagsþróun í landinu. En það segi ég af því tilefni, að það er fléttað inn í þessar umr., að það hafi þurft að koma sjálfstæðismönnum úr ríkisstj. og það þurfi að koma sjálfstæðismönnum úr stjórnum bankanna og þangað þurfi að koma inn kommúnistum, til þess að hægt sé að búast við því, að við getum fengið lán hjá Bandaríkjamönnum eða öðrum aðilum á erlendum vettvangi. Um þetta segir Þjóðviljinn í forustugrein í dag undir fyrirsögninni: „Barátta fyrir völdum“. Við hvað skyldi bann eiga? Barátta fyrir völdum. Hann segir svo orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Það þurfti að reka íhaldið úr ríkisstj., til þess að Íslendingar gætu virkjað Efrifossa, og það þarf einnig að reka það úr meirihlutaaðstöðu í bönkunum til þess að efla traust þeirra inn á við og út á við.“ Þá heyra menn það. Það þarf að tryggja aðstöðu kommúnista við seðlapressuna að öðru leyti í stjórn Landsbankans, víst í stjórn Útvegsbankans líka, til þess að efla traust þessara banka inn á við og út á við. En hvernig er þetta? Er ekki eitthvað farið að bila minnið hjá Alþýðubandalagsmönnum um það, að þurft hafi að reka íhaldið úr ríkisstj., til þess að Íslendingar gætu virkjað Efrifossa? Það var einhvern tíma önnur skýring á því, hvernig hægt væri að virkja Efri-fossa. Það var í sama blaði, Þjóðviljanum, frá 9. des. og undir fyrirsögninni: „Hernámið og Sogsvirkjunin“. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta, af því að þar er gefin nokkur skýring á því, að það var ekki íhaldið, sem þurfti að reka til að virkja Efrifossa, það þurfti að gerast eitthvað annað. Orðrétt segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Nú hefur það gerzt í beinn framhaldi af nýju hernámssamningunum, að Bandaríkin hafa allt í einu lýst sig fús til að hlaupa undir bagga með lán til Sogsvirkjunarinnar að upphæð 160 millj. kr. Þannig virðist að því stefnt að taka örlæti Bandaríkjamanna tveim höndum, enda þótt vitað sé, að nauðsynleg lán séu fáanleg annars staðar án allra óeðlilegra skilmála og með langtum hagstæðari greiðsluskilmálum fyrir Íslendinga.“ Þetta segir blaðið, Ber að skilja þetta svo, að einhverjir óeðlilegir skilmálar hafi fylgt Sogsláninu frá Bandaríkjamönnum? Fulltrúar Alþb. hér á þingi kynnu kannske að geta gefið á því skýringu, og sjálfsagt vita þeir þetta allt saman miklu betur, þegar þeir verða búnir að fá fulltrúa í stjórn seðlabankans og fara sennilega sjálfir að halda áfram þeim lánveitingum til Sogsvirkjunarinnar, sem nú þegar er stofnað til, því að mér skilst, að lánveiting, sem nú hefur verið tekin, sé aðeins fyrir þetta ár, en hv. stjórnarflokkar treysti því, að áframhald geti orðið á næsta ári. Og ef að líkum lætur og miðað er við það, til hvers refirnir eru hér skornir, þá verða það sennilega fulltrúar Alþb. í stjórn seðlabankans, sem einhvern hlut eiga að því máli, ef þá formaður bankaráðs leyfir þeim að fá að vita, hvað verður að gerast í því bankaráði eða þeirri stjórn, því að mér skilst nú, að honum sé ætlað að vera svo „póleraður“ og fínn, að hann sé alveg í sérstökum „klassa“. Ætli þeir fái að tala við hann, verði ekki í öðru herbergi, og þeir fái bara að tala í gegnum mikrófón, hinir meðstjórnendurnir í þessari stjórn seðlabankans, eða hafa sendil á milli? Mig langar til að víkja betur að þessu, því að hér stendur í sömu grein í Þjóðviljanum frá 9. desember, með leyfi hæstv. forseta: „Það er því mikil og skaðleg skammsýni að ætla nú að rjúka til og semja við Bandaríkin um 160 millj. kr. lán til virkjunar Sogsins í stað þess að hagnýta þá möguleika, sem fyrir hendi eru í Evrópu. Ef af því verður, er þjóðinni bundinn þungur og erfiður baggi, sem örðugt getur orðið að rísa undir, og það liggur í augum uppi, að hér er náið samband milli þess, sem gerzt hefur í hernámsmálunum, og þessa óvænta lánstilboðs. Ætlunin er að greiða fyrir nýjum hernámsframkvæmdum með því að veita íslendingum lán.“ Og svo heldur blaðið áfram: „Síðan er ætlazt til, að tekjur af þeim framkvæmdum gangi til að greiða aðstoðina, þegar séð er, að eðlileg kaup á afurðum okkar hrökkva ekki til. Allt á þetta að binda land og þjóðfastara á hernámsklafann og tryggja Bandaríkjunum sem lengsta og öruggasta dvöl á Íslandi með herlið sitt og bækistöðvar.“ Þegar þessi orð eru höfð í huga, skýtur nokkuð skökku við ummæli þessa blaðs í dag, þegar það gerir að umræðuefni ræðu hv. 1. þm. Rang. um bankamálin og lánstraustið út á við, sem hann hélt nýlega á Varðarfundi. Þar er það rakið, að íhaldið hafi gengið hvarvetna bónleiðir til búða í lánamálum sínum, meðan það var í ríkisstj. Nú er á það að líta, að á meðan íhaldið var í ríkisstj., hafði hæstv. fjmrh. eðli málsins samkvæmt og núverandi fjmrh. forgöngu um lánsútveganirnar út á við, og það er rétt, að það gekk örðuglega að afla lána, og var reynt til þess bæði hjá Bandaríkjunum, hjá alþjóðabankanum í Washington og annars staðar fyrir milligöngu Framkvæmdabankans með þeim hætti, sem ætlazt hafði verið til að þessar lánaumleitanir færu fram. Það gekk að vísu erfiðlega. Hitt hefur hins vegar verið upplýst og lágu fyrir upplýsingar um í stjórnarráðinu við stjórnarskiptin, að þáverandi forsrh. hafði tilboð um vilyrði fyrir verulega stóru láni í Vestur-Þýzkalandi, áður en fyrrv. ríkisstj. fór frá völdum. En það er ekki aðalatriðið í þessu sambandi, heldur hitt, að nú hælast þessir menn, fulltrúar Alþb. og Þjóðviljinn, yfir því, að það hafi þurft að reka íhaldið úr stjórn til þess að fá lán til Sogsvirkjunarinnar í Bandaríkjunum, lán, sem þeir sjálfir eru búnir að segja að sé mútufé og kölluðu 30 silfurpeninga í blaði sínu í haust sem leið, - mútufé til þess að fá þá sjálfa og aðra stuðningsmenn stjórnarflokkanna til að kingja loforðum sínum og svíkja kjósendur landsins um að efna það að láta herinn fara úr landi. Menn, sem þannig haga sér í málum eins og þessum, geta sjálfsagt gripið til óyndisúrræða í öðrum málum og misráðinna aðgerða, eins og telja verður að gert sé með þeim bankamálafrv., sem hér hafa verið lögð fram og eru til umr. Um þetta frv. um breytingu á lögum um Landsbanka Íslands vil ég segja það, að þegar af þeirri ástæðu, sem ég nú hef rakið, þegar viðurkennd er meginorsök þess, að frv. er flutt, þá getum við sjálfstæðismenn ekki aðhyllzt það og erum því gersamlega andvígir. En sök sér væri, eins og ég sagði áðan, ef einhverjir af stjórnarliðinu reyndu að færa þeim staðhæfingum stað, að þær nauðsynjar hafi til borið að. flytja þetta frv., sem tilgreindar eru, að brjóta hafi þurft á bak aftur pólitíska misnotkun sjálfstæðismanna. En fyrir utan þetta vil ég einnig segja það, að að öðru leyti er frv. mjög ófullkomið. Við höfum lýst því yfir, - ég held fleiri af málsvörum Sjálfstfl. við 1. umr., - að við teldum eðlilegt að skipa stjórn seðlabankans með öðrum hætti en væri og að því bæri að stefna að koma hér upp sjálfstæðum seðlabanka. Þau mál hafa oft áður verið rannsökuð og athuguð, enda er naumast hægt að hugsa sér að setja upp vandaða löggjöf í þessu efni öðruvísi en að undangenginni ýtarlegri rannsókn á málinu og að krufin sé til mergjar peningaþróunin og fjármálastarfsemin í landinu jafnframt. Það mun hafa verið árið 1936, að samið var og flutt frv. um seðlabanka Íslands að tilhlutun skipulagsnefndar atvinnumála, samið af hagfræðingnum dr. Erik Lundberg. Á árinu 1951 komst mikil hreyfing á þessi mál að nýju, en þá skilaði erlendur sérfræðingur í þessum efnum líka, dr. Murphy, ýtarlegum till. til ríkisstj. um stofnun sjálfstæðs og sérstaks seðlabanka á Íslandi. Í ágústmánuði 1951 skipaði þáverandi viðskmrh. 6 manna nefnd til þess að gera till. um almenna bankalöggöf, og var þá sérstaklega tilgreint, að verkefni n. skyldu vera að endurskoða þá skipan, sem nú er á yfirstjórn peningamálanna, þ. e. skipulag Landsbanka Íslands og fyrirkomulag seðlaútgáfunnar. Í því sambandi var einnig óskað, að endurskoðuð væri gildandi löggjöf um banka og sparisjóði, eftir því sem n. þætti þurfa, og loksins átti að gera athuganir og till. um myndun lánsstofnunar, er veiti fé til fjárfestingar í sambandi við atvinnuvegina, og upp úr þeirri athugun var svo stofnaður Framkvæmdabanki Íslands, eins og hv. þm. er kunnugt um. En n. hefur ekki að öðru leyti skilað áliti, og þess vegna eru þessar rannsóknir og athuganir frá eldri tímum ekki enn þá krufnar til mergjar. Og þær eru ekki lagðar til grundvallar þeim till., sem hér eru hafðar í frammi, heldur er aðeins miðað við það að hafa umbúðirnar, mér liggur við að segja sem veigaminnstar, til þess að geta tryggt megintilganginn að veita skjólstæðingum ríkisstjórnarinnar hæfilega aðstöðu í bönkunum. Seðlabankinn er með þessu frv., eins og ég sagði áðan, í raun og veru hvorki fugl né fiskur. Landsbankinn er bæði seðlabanki og viðskiptabanki og hvort tveggja í senn. Að sumu leyti er aðgreiningin eftir þessu frv. ákaflega óljós, og að öðru leyti er hún óeðlileg. Ég fæ t.d. ekki séð, að það geti talizt eðlilegt, að veðdeild Landsbankans eigi að tilheyra seðlabankanum. Veðdeild Landsbankans er í raun og veru ekki annað en fasteignalánastofnun, og hver viðskiptabanki og sparisjóður gæti sett upp alveg hliðstæða deild. Og hvernig mundi það líta út í bankakerfinu, að viðskiptabankarnir væru allir með sína veðdeild, en aftur á móti væri svo seðlabankinn, sem á að vera viðskiptabanki viðskiptabankanna, með þessa gömlu veðdeild Landsbankans innan sinna vébanda? Hv. stjórnarstuðningsmenn kunna kannske á þessu einhverja skýringu, en hún hefur ekki komið fram. Það er margt fleira svipaðs eðlis. En ég vil segja það, að þegar þetta frv. er flutt í lok þingsins og við stjórnarandstæðingar höfum engan tíma haft til þess að taka málið upp á þeim grundvelli að taka til meðferðar fullkomna endurskoðun á löggjöfinni varðandi sjálfstæðan seðlabanka, þá hefur okkur ekki gefizt tóm til að fjalla um málið þannig að leggja fram till. í málinu, sem að því stefndu. Og miðað við tilefni þessa málefnaflutnings, sem ég hef áður vikið að, höfum við ekki séð ástæðu til þess enn a.m.k., hvað sem síðar kann að verða, undir meðferð málsins að flytja neinar brtt. við málið, en leggjum til, eins og ég hef áður komið að og greinir í nál. okkar, sem ég vænti að nú sé búið að útbýta, að þetta frv, verði fellt.



Herra forseti. Ég hef ekki getað vegna fjarveru minnar undanfarna daga fylgzt með þeim umræðum, sem fóru hér fram um þessi mál við 1. umr. En frv. tala fyrir sig sjálf, og ég vænti þess, að forseti misvirði það ekki við mig, þó að ég ræði þessi 3 bankafrv., sem fyrir liggja, jöfnum höndum, því að hér er um svo skyld mál að ræða, að varla er hugsanlegt að tala um eitt þeirra, án þess að hin komi inn á milli. Ég hafði ekki hugsað mér að gera að umræðuefni aðalástæðuna, sem stjórnarflokkarnir hafa borið fram fyrir því, að þessi frv. eru fram komin, en það er hin svokallaða misnotkun sjálfstæðismanna á meirihlutavaldi sínu í bönkunum. Ég tel þessa ástæðu fyrir frv. svo barnalega og fjarstæðukennda, að hún í raun og veru sé ekki svaraverð. En ég vil taka undir ummæli hv. 5. þm. Reykv. (JóhH) í sambandi við þá stofnun, sem hann er bankastjóri við og ég er einn í fulltrúaráði og hef átt sæti þar undanfarin ár. Mér vitanlega hafa aldrei átt sér pólitísk átök stað í stofnuninni um lánveitingar eða um meðferð nokkurra mála í starfi bankans. Áróðurinn um misbeitinguna í bönkunum er einhver sá lítilmannlegasti pólitíski áróður, sem hér hefur verið hafður í frammi. Og ef framsóknarmenn vildu aðeins spyrja þá menn, sem eru þeirra flokksmenn og eru í stjórn þessara banka, þá mundu þeir fá vitnisburð, sem væri mjög fjarstæður því, sem þeir nú nota sem pólitískan áróður. Þessi frv., sem hér liggja frammi, hafa verið boðuð af stjórnarflokkunum sem meginmál þingsins og eitt stærsta mál í samningum stjórnarflokkanna. Það hefur verið boðað hér undanfarið með miklum áróðri, að hér yrði um mjög róttækar og mjög aðkallandi breytingar að ræða á bankastarfseminni í landinu. Það má segja, að oft verður lítið úr því höggi, sem hátt er reitt. Breytingarnar eru hvorki róttækar né mjög nauðsynlegar. Og þegar undan er tekin breytingin á Landsbankanum, þar sem seðladeildin er gerð að sérstökum seðlabanka, þá er hér um engar raunverulegar breytingar að ræða, að öðru leyti en því, að stjórnarflokkarnir hafa fellt niður umboð bankastjóra og bankaráða til þess að koma sínum eigin mönnum í stöðurnar. Að því leyti var hér sýnilega um talsverða nauðsyn að ræða, en það var ekki nauðsyn þjóðarinnar, sem kallaði á þessar breytingar, heldur stjórnarflokkanna til þess að skara eld að sinni köku, meðan nokkur glóð væri í hlóðunum. Þetta er ekki gert fyrir atvinnulífið í landinu, því að þessar breytingar, sem hrundið er í framkvæmd af pólitískum flokkshagsmunum, munu frekar auka tortryggni á íslenzkri bankastarfsemi og peningamálum bæði innanlands og utan. En sú bankastarfsemi nýtur hvergi mikils trausts, sem látin er haga seglum eftir því, sem hinir pólitísku vindar blása hverju sinni. Frv. eru öll sniðin með það fyrir augum að koma fylgismönnum stjórnarinnar í ný embætti og gera bankastarfsemina að miklu meira leyti en hún hefur verið áður háða hinu pólitíska valdi. Í löndum, þar sem bankastarfsemin og peningamálin hafa verið algerlega lögð undir duttlunga þeirra stjórnmálaflokka, sem eru með völd hverju sinni, hafa fjármálin jafnan verið í ólestri og landið hefur skort algerlega fjárhagslega kjölfestu. Ég á þó ekki við hér, að framkvæmdavaldið eigi ekki að hafa nein áhrif á peningamálin. Það væri að sjálfsögðu með öllu óeðlilegt. En ríkisvaldið á ekki að geta notað hankana sem fótaþurrku til þess að uppfylla allar óskir, sem því kemur í hug, hversu fráleitar sem þær eru og jafnvel þótt þær séu gagnstæðar heilbrigðri fjármálastefnu. Peningarnir, sem hankarnir hafa til umráða, eru sparifé þjóðarinnar, og þjóðin treystir þeim til að vernda þessa sparifjáreign sína gegn því, að eignin verði gerð verðlaus af ríkisvaldi á hverjum tíma, sem ef til vill skortir stefnu, framsýni og viðsýni í efnahagslegum málum. Eins og hv. 5. þm. Reykv. gat um í sinni ræðu, var hér skipuð nefnd 1951, sem ég skipaði sem þáverandi bankamálaráðherra til þess að gera till. um stofnun sérstaks seðlabanka og gera aðrar breytingar á bankalöggjöfinni, sem þessari nefnd kynni að þykja nauðsyn á. Þessi tilraun stanzaði þá á mótstöðu Framsfl. Hann neitaði þá að verða með því, þegar til kastanna kom, að stofnaður yrði sérstakur seðlabanki, þó að hann í byrjun, þegar þetta mál var til umræðu í ríkisstj., væri því fylgjandi, að þessi mál væru sett í n. til þess að fá afgreiðslu hjá þinginu sama árið. Hver hin raunverulega ástæða flokksins var til þess að ganga á móti málinu þá, fékkst aldrei upplýst. Þessi tilraun rann því út í sandinn, en frá n. kom svo frv. um Framkvæmdabankann, sem að mestu leyti var samið af erlendum sérfræðingi, sem hingað hafði verið fenginn í því skyni. Ég hef lengi verið þeirrar skoðunar, að nauðsynlegt sé, að til sé í landinu bankastofnun, sem geti haft forustu og eftirlit með peningamálum þjóðarinnar, eins og tíðkast um þjóðbanka annarra landa. Slík stofnun á að hafa þá skyldu að taka í taumana, ef fjármálin virðast ætla að losna úr böndunum, og hún á með ráðstöfunum sínum að koma í veg fyrir erfiðleika, ef sýnilegt er, að kreppa er í aðsigi. M.ö.o.: hlutverk slíkrar stofnunar á að vera að vaka yfir því, að jafnvægi geti haldizt í efnahagsmálum þjóðarinnar. En skilyrði fyrir því, að slíkt megi takast, er, að þjóðbankinn sé ekki um of háður ríkisvaldinn. Rétt og heilbrigð fjármálastjórn getur stundum verið gersamlega andstæð stefnu hins pólitíska valds. Þá getur afkoma þjóðarinnar verið undir því komin, að heilbrigð skynsemi fái að ráða. Undir slíkum kringumstæðum á bankinn að geta haft vald til þess að stinga við fótum og jafnvel hafa á þann hátt vit fyrir þeirri ríkisstj., sem gengur í berhögg við heilbrigða fjármálastjórn. Þjóðbankinn á ekki að skipta um stjórn eða stefnu frá degi til dags, eins og vindurinn blæs í stjórnmálunum. Hann á að vera klettur í hafinu, sem stendur af sér öldurót stjórnmálanna og heldur vörð um sparaða fjármuni þjóðarinnar og verndar efnahagslífið fyrir áföllum, hvort sem þau áföll stafa af óviturlegri ráðsmennsku almennings eða lausbeizlaðri stefnu í stjórnmálum. Frv. það, sem hér liggur fyrir, ber allt með sér, að þeim flokkum, sem eru við völd, er ætlað að hafa úrslitaáhrif á stjórn bankans á hverjum tíma. Í 3. gr. frv. segir, að „forseti skipar aðalbankastjóra seðlabankans að fengnum tillögum bankaráðs“. Þetta: „að fengnum tillögum“ - ætti samkvæmt venju að vera svo, að forsetinn ráði því ekki, hver verður aðalbankastjóri í seðlabankanum, heldur sá ráðh., sem fer með þessi mál á hverjum tíma, ræður því, hvaða maður er í þessari stöðu. Það er ekki ljóst, eftir því sem ég get séð af frv., hvort aðalbankastjóranum er ætlað að vera háður sömu ákvæðum og hinum bankastjórunum um 12 mánaða uppsagnarfrest eða hvort hann á að vera ráðinn til lífstíðar. En ég vil benda á, að öll ákvæði, sem gera þessar ábyrgðarmiklu stöður í bankanum ótryggar, þótt menn hafi gegnt starfi sínu með sæmd, leiða til þess að gera bankann um of háðan pólitíska valdinu. Aðalgallinn er þó á þessu frv., eins og hv. 5. þm. Reykv. tók fram, að það er engin trygging fyrir því, að með frv. sé náð þeim tilgangi, sem í raun og veru er stefnt að. Og þeim tilgangi verður að mínu viti aldrei náð, fyrr en seðlabankinn er orðinn sjálfstæður þjóðbanki, en ekki samblöndun, eins og hann verður hér eftir, í viðskiptadeild og seðladeild. Og það versta, sem getur hent í sambandi við svona ráðstafanir, er að gera leik, ef svo mætti segja, með þjóðbankann og gera úr honum eitthvað, sem hvorki er fugl né fiskur. Ég skal þá minnast lítillega á Útvegsbankann. Breytingin á Útvegsbankanum, að gera hann að þjóðbanka úr hlutafélagsbanka, er í sjálfu sér ekki óeðlileg, þar sem ríkisstj. eða sá ráðh., sem yfir þessum banka ræður, hefur farið með allt vald um val á stjórn bankans, frá því að hann var stofnaður. Hlutafé bankans er nú 7.3 millj. Af þessu hlutafé á ríkisstj. 6.4 millj. Bankinn sjálfur á 593 þús. og einstakir hluthafar eiga 307 þús., eða um 4% af hlutafénu. Af þessu er sýnilegt, að bankinn er í raun og veru þjóðbanki, þ.e.a.s. hann er ríkisbanki. Hann er í raun og veru eign ríkisins. Þó að hann að forminu til hafi í mörg ár verið hlutafélag, þá hafa þeir hluthafar, sem þarna standa að bankanum auk ríkissjóðs, ekkert haft að segja í stjórn eða framkvæmd bankans. Með hluthafa bankans hefur verið farið mjög illa frá öndverðu, og er þá vægt til orða tekið. Þeir hafa hvorki haft nokkuð að segja um stjórn bankans né fengið að njóta nokkurra hlunninda af hlutafé sínu umfram mjög lága sparisjóðsvexti. Ég tel það því horfa til bóta út af fyrir sig, að þessum hluthöfum er nú sýnd sanngirni með því, að þeir eiga að geta fengið sannvirði fyrir bréfin samkvæmt mati, en að sjálfsögðu eru eignir bankans nú orðnar talsvert miklar, og auðvitað verður tekið tillit til þess, þegar bréfin verða metin. Í raun og veru er því ekki um neina breytingu á bankanum að ræða aðra en þá, að í stað þess að bankaráðsmenn hafa undanfarið verið kosnir á aðalfundi af fulltrúa ráðherra, á nú að kjósa þá af Alþingi, og í stað þess að ríkissjóður ber nú aðeins ábyrgð á sparisjóðsinnstæðum í bankanum, þá kemur ríkissjóður hér eftir til þess að bera ábyrgð á öllum skuldbindingum bankans. Ég vil ekki segja, að þetta út af fyrir sig geri mikinn mismun, vegna þess að þegar ríkið á orðið 96% af hlutafénu og eignum bankans, þá mundi það, ef til kastanna kæmi, bera ábyrgð á skuldbindingum hans, ef á þyrfti að halda. Ég get ekki lokið máli mínu án þess að minnast lítils háttar á Framkvæmdabankann, þó að breytingin á honum sé ekki mikil. Ég verð að segja það, að mér þykir mjög vafasamt, að Framkvæmdabankinn hafi tilverurétt í því formi, sem hann er nú. Hlutverk hans er í sjálfu sér mjög einfalt og þarfnast ekki mikils stjórnarbákns né umfangsmikils rekstrar. Og nú, þegar seðlabankinn verður settur undir sérstaka stjórn og tekur að sér hlutverk þjóðbankans, þá tel ég óviðfelldið, að þjóðbankinn sjái ekki um opinberar lántökur þjóðarinnar út á við, heldur geri Framkvæmdabankinn það. Framkvæmdabankinn er t.d. látinn taka Sogslánið, þó að hann hafi hvergi komið þar nærri, og tekur álitlega fjárfúlgu fyrir þá þjónustu. En því miður hefur ekki hin fyrsta ganga þessarar stofnunar verið eins heppileg og æskilegt hefði verið, og er af þeim ástæðum enn meiri nauðsyn að haga svo rekstri þessarar stofnunar í framtíðinni, að óhöppin endurtaki sig ekki. Ég hygg, að stofnunin sé rekin með miklu meiri kostnaði en nauðsyn krefur til þess að sinna þeim verkefnum, sem henni voru ætluð í öndverðu. Ég sé, að hæstv. fjmrh. er ekki við í d., en ég hefði gjarnan vilja spyrja hann um, hversu mikill rekstrarkostnaður bankans hefur verið á síðasta ári. En kannske veit hæstv. menntmrh. það, því að hann er í framkvæmdaráði bankans. Þótt sumt af þessum bankafrv. sé til bóta, bera þau þó með sér, að yfir bankastarfseminni og stjórn almennra peningamála vofir mikil hætta vegna hinna pólitísku áhrifa, sem, eins og nú sést, er ákaflega auðvelt að beita í ranga átt. Öll þessi mál eru nú að komast undir harðhenta pólitíska stjórn, og þau verða sýnilega að verulegu leyti í framtíðinni rekin með flokkspólitíska hagsmuni fyrir augum. Ef svo verður haldið áfram í framtíðinni eins og hér er til stofnað, þá má ætla, að örugg og heilbrigð fjármálastefna muni eiga hér erfitt uppdráttar í framtíðinni.



Herra forseti. Hv. frsm. meiri hl. fjhn. gat þess, að ég hefði um nokkuð veigamikið atriði verið á annarri skoðun en meðnefndarmenn mínir, eins og ég lét koma fram í nefndinni, og það er rétt, að ég geri stutta grein fyrir því. Ég álít og hef lengi álitið og ekki farið neitt dult með það hér á Alþ., að það, sem bæri að stefna að í bankamálum Íslendinga, væri, að upp kæmi sjálfstæður seðlabanki, sem væri án allra tengsla við nokkurn viðskiptabanka. Ég álít þetta vera nauðsynlegt. Og mér þykir mjög leitt, að það skuli ekki hafa tekizt samkomulag um að skapa slíkan banka nú. Þetta hefur ekki aðeins verið álit mitt og þess flokks, sem ég tilheyri. Þetta hefur verið álit Alþfl. líka síðustu áratugina. Emil Jónsson, núverandi formaður flokksins, hv. þm. Hafnf., flutti frv. um þetta 1937, sem þá var undirbúið af skipulagsnefnd atvinnumálanna eða „Rauðku“. Og þetta hefur ekki aðeins verið álit verkalýðsflokkanna hér á Alþingi allan þennan tíma; þetta hefur líka verið álit þeirra færustu sérfræðinga, sem meira að segja ríkisstjórn Sjálfstfl. og Framsóknar hefur fengið til landsins til þess að athuga um þessi mál, og það ekki aðeins álit sérfræðinga frá Svíþjóð, sem létu fyrrum uppi þessi álit eftir beiðni vinstri stjórnarinnar 1934–37, heldur líka allt amerísku sérfræðinganna eins og Murphys, sem eindregið ráðlögðu að koma upp seðlabanka og gáfu þá ráðleggingu ríkisstjórn Sjálfstfl. og Framsóknar á sínum tíma. Í fyrsta lagi álít ég, að seðlabanki eigi að vera sjálfstæður án allra tengsla við viðskiptabanka. Það er að vísu stefnt nokkuð í þá átt og nokkurt spor stigið í þá átt með því, sem nú er gert, þannig að nú verði ekki lengur sömu bankastjórarnir fyrir seðladeild og sparisjóðsdeild Landsbankans, eins og verið hefur undanfarið, sem ég álit að hafi verið mjög slæmt fyrirkomulag, þannig að þarna er stigið þó nokkurt spor í rétta átt, spor, sem fyrst er stigið nú, þó að - eins og ég heyri nú á fulltrúum Sjálfstfl. - þeir þykist hafa verið sammála slíkri stefnu, og fór þó lítið fyrir því, þegar við forðum daga áttum nokkurt samstarf við Sjálfstfl. Í fyrsta lagi álít ég því, að það beri að stefna að því, og ég vil taka það fram í sambandi við þetta, þó að ekki sé stigið nema nokkurt spor í þá átt nú, að við höfum sjálfstæðan seðlabanka hér án allra tengsla við viðskiptabanka. Í öðru lagi: Ég álit, að seðlabanki eigi að reka sína efnahagspólitík í samræmi við pólitík ríkisstjórnarinnar, og það vil ég leggja áherzlu á, alveg þveröfugt við það, sem hv. 2. þm. Reykv. var að segja nú. Sá, sem ber ábyrgð á efnahagspólitík eins lands, eins og ríkisstj. á Íslandi gerir, á að ráða efnahagspólitíkinni, hún á að bera ábyrgð á henni gagnvart almenningi. Það er það', sem er lýðræði og þingræði. Hún á að standa reikningsskil, þegar kosningar fara fram. En hún á ekki að þurfa að beygja sig undir vald einhverra embættismanna í þjóðfélaginu, sem hafa sem prívatmenn einhverja allt aðra skoðun og leyfa sér í krafti þess, að þeir eru embættismenn, sem ráða peningastofnun, að ætla að reyna að þvinga upp á eina ríkisstj. allt annarri pólitík en þeirri, sem þing og þjóðkjörin ríkisstj. vill hafa. Þetta vil ég taka skýrt fram. Það á ekki að vera til neitt bankavald í okkar þjóðfélagi, sem sé óháð þjóð, þingi og ríkisstjórn. Það á ekki að vera til neitt embættismannavald, sem ekki sé gefið undir fólkið sjálft og þess rétt kjörnu fulltrúa og þess ríkisstjórn. Og að því álít ég að eigi að stefna. Það er ekki hægt að stjórna landi eins og Íslandi, þar sem öll efnahagspólitíkin er ákveðin af Alþingi og ríkisstjórn, svo að vel fari og svo að það komi fram, hver það er, sem ábyrgðina ber, ef það eru tvö völd í landinu og ef einhver lítil embættismannaklíka getur svo að segja sett ríkisstj. stólinn fyrir dyrnar. Það er ríkisstj., sem ber ábyrgð gagnvart þjóðinni og þinginu á pólitíkinni, sem rekin er, og hún verður að hafa þá aðstöðu að geta séð um, að hennar efnahagspólitík sé framkvæmd. Tvö völd í landinu eru í þessu tilfelli algerlega óþolandi. Mér skildist á hv. 2. þm. Reykv. hér áðan, að hann vildi meina, að pólitíkinni, - og ég var nú dálítið hissa á honum sem stjórnmálamanni að tala svona illa um pólitík, - að pólitíkinni hætti eitthvað við að vera sérstaklega óskynsöm og óheilbrigð. Og hann virtist mega líta svo á sem í þjóðbankanum réði alltaf heilbrigð skynsemi og þar þyrfti að stinga við fótum; bankinn þyrfti að stinga við fótum, ef fulltrúar þjóðarinnar og ríkisstj. kynnu ekki fótum sínum forráð. M.ö.o.: hv. 2. þm. Reykv. virðist hafa allmiklu meiri trú á þeim embættismönnum, sem séu settir til að stjórna peningastofnun, sem þjóðin á, heldur en á þjóðinni sjálfri, Alþingi hennar og ríkisstjórn hennar, og virðist álíta, að undir slíkum kringumstæðum séu það embættismennirnir, skriffinnarnir, sem eigi að stjórna, þeir séu ímynd og fulltrúar heilbrigðrar skynsemi og þeim beri að hafa vit fyrir ríkisstj., sem sé alveg viss með að flana út í einhvern fjanda. Ég hef ofur litla reynslu af því, hvernig þetta er. Ég hef sjálfur staðið í því hér á Alþingi að þurfa að reyna að koma í gegn eins smáu máli og því að fá stofnaða eina stofnlánadeild, til þess að það væri hægt að kaupa þá 30 togara til landsins og nokkurn bátaflota, sem stofnað var til 1945, og það var ekki hægt að fá samkomulag við þjóðbankann um að stofna þetta, það þurfti fyrst hálfs árs baráttu utan þings og síðan að kúska það meira eða minna hérna á Alþingi og gefa þó eftir í því sambandi. Það var líklega bankavaldið, sem var þar fulltrúi heilbrigðrar skynsemi, sem stóð á móti því, að það væru keyptir togarar til landsins, þegar stjórnmálavaldið, þegar Alþingi og ríkisstj. hafði vít fyrir bönkunum um þetta. Það sýndi sig, að það var ríkisstj. og Alþingi, sem stóð vörð um efnahagslega hagsmuni, en það var bankavaldið, sem hvorki skildi upp né niður í efnahagsmálum þjóðarinnar, og það er jafnvel til enn þá, að menn, sem eru að gera út hér á Íslandi, fái þau svör hjá bankastjórum, að sagt sé við þá: Hvern fjandann ertu að fást við að gera þetta út? - Nei, ég held það sé ekki vert að vera að taka undir það sem stundum kemur nú hjá almenningi um að skamma pólitíkina þannig. Við skulum samt gá að því, að meira að segja Landsbankinn sjálfur er upphaflega myndaður af þessari pólitísku stofnun, Alþingi, og er eingöngu til fyrir hennar vald, og Alþingi hefur ekki skapað hana til þess að kjósa sér neinn einræðisherra yfir sig, heldur til þess að ráða sjálft málum þjóðarinnar. Ég vil þess vegna taka það fram, og það er mín meining líka með þessum lögum, sem hér eru samþykkt, að seðlabanki á að reka sína efnahagspólitík í samræmi við pólitík ríkisstj. Og ef hv. 2. þm. Reykv. heldur, að þetta sé einhver sósíalistísk kenning og aðeins einhverjir voðalegir uppreisnarmenn, sem séu að gerbylta bankamálunum og stofna öllu í hættu, þá vil ég segja honum, af því að ég býst við, að það huggi hann, að slík till. er beinlínis till. þess sérfræðings, sem ríkisstj., sem hann stóð að og Framsfl., fékk hingað til landsins til að gefa álit um, hvernig ætti að koma fyrir bankamálum landsins. Náttúrlega var sá sérfræðingur amerískur, og í hans till., þ.e. till. Murphys, segir alveg beinlínis í íslenzku þýðingunni, orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Augljóst er samt, að Íslandi ber ávallt að hafa eina samræmda allsherjarstefnu í efnahagsmálum, og þá stefnu ber þeirri ríkisstj., sem með völd fer á hverjum tíma, að ákveða.“ Hv. 2. þm. Reykv., sem hér talar um, að bankarnir eigi að hafa einhverja forsjá með ríkisstj. og Alþingi, hugsar enn þá aftur í 19. öld, þegar einkabankar í Evrópu, sem nokkrir ríkir menn áttu, gátu sett þjóðþingi og ríkisstj. stólinn fyrir dyrnar. Sá tími er liðinn. Það er nú almenningur, það er nú þjóðin eða þingið og ríkisstj., sem ákveða þessa hluti. Hins þekkir maður til, að þar sem hafa verið einkabankar enn með mikil völd á undanförnum áratugum, hefur þeim bönkum þótt gott að geta notað sitt vald til þess m.a. að bola þeim stjórnum frá, sem verkalýðshreyfingin að einhverju leyti hefur staðið að. Meira að segja til þess að leggja enn þá betri áherzlu á þetta, segir Murphy í þessari sömu skýrslu sinni, með leyfi hæstv. forseta: „Hér skal það tekið fram, að enda þótt lagt sé til, að bankinn verði armur ríkisvaldsins og í öllum úrslitum algerlega undir ríkisvaldið settur, þá er hér lagt til, að hann verði ekki armur fjmrh. eða nokkurs sérstaks ráðuneytis, heldur ber hann eingöngu ábyrgð gagnvart ríkisstj. í heild.“ Ég les þetta aðeins upp til þess, ef verða mætti, að sannfæra hv. 2. þm. Reykv. um, að það eru ekki bara einhverjir galgopar, sem vilja stofna bankamálunum í voða, sem vilja tengja þarna ríkisstj. og seðlabanka miklu nánar og tryggja, að það sé ein samfelld og samræmd efnahagspólitík, heldur beinlínis alþjóðabankinn og sá erindreki, sem sú stjórn, sem hann stóð að, fékk hingað til lands til þess að ráðleggja ríkisstj. Sjálfstfl. og Framsóknar í þessum bankamálum. Ég álít í þriðja lagi, að það, sem ætti að stefna að í bankamálum, væri sameining seðlabankans og Framkvæmdabankans. Framkvæmdabankinn var á sínum tíma myndaður af ríkisstj. Sjálfstfl. og Framsfl. Ég álít þá myndun hafa verið óeðlilega og var á móti henni, og ég álít, að eigi að stefna að því að samræma þetta. Og ég vil enn fremur taka fram, að ég álít, að það ætti að vera hlutverk seðlabanka, ef það er ekki hlutverk einhverrar annarrar stofnunar, að búa til áætlanir um okkar þjóðarbúskap fram í tímann í samráði við ríkisstj., það sé eðlilegt hlutverk, sem slíkum aðila sé ætlað. Það mætti náttúrlega margt fara að deila um í sambandi við bankamálin, en ég skal ekki fara út í þau mál hér að öðru leyti. Ég vildi aðeins láta þetta koma fram, vegna þess að það, sem fyrir mér er höfuðatriði í sambandi við þetta, er, hvert sé verið að stefna í þessum málum. Ég hefði kosið, að það hefði verið stigið fullt spor í þá átt að mynda hér sjálfstæðan seðlabanka, sem hefði slíkt samstarf við ríkisstj. og samræmdi sína stefnu hennar stefnu, eins og ég hef greint frá. Ég álít, að það hefði verið æskilegast. Hins vegar er það frv., sem hér liggur fyrir, stórt spor í rétta átt, og þar sem þessi mál hafa nú staðið óhreyfð svona lengi og ég hef sjálfur reynsluna af, hve erfitt hefur verið að þoka þeim, þó að hinir ýmsu flokkar hafi átt á undanförnum áratugum samstarf á víxl, þá verð ég að segja, að það er þó gott, að það skuli þó hafa fengizt fram að fara að mjakast í rétta átt, eins og gert er með þessu.



Herra forseti. Það hefur verið gerð grein fyrir þessum frv. af hendi stjórnarinnar og frsm. meiri hl. n., og ég sé ekki ástæðu til þess að endurtaka meginefnið, sem þar hefur komið fram. Hins vegar hafa hv. stjórnarandstæðingar gert mikið úr að skora á stjórnina og stjórnarsinna að nefna þótt ekki væri nema eitt einasta dæmi um pólitíska misnotkun bankanna. Þeir skora á okkur að gera þetta, af því að þeir vita, að viðskipti manna og fyrirtækja við bankana eru yfirleitt trúnaðarmál og ekki þess eðlis, að hægt sé að ræða þau mikið eða með einstökum dæmum á opinberum vettvangi. Þetta er það vígi, sem þeir standa á bak við í þessum efnum. En ég stend hér upp aðeins til þess að verða við ósk 5. þm. Reykv. (JóhH) og nefna eitt dæmi. Eftir upplýsingum, sem ég hef fengið, nema lánveitingar þriggja höfuðbankanna til sveitarfélaga samtals 112 millj. 643 þús. kr. Lán til sveitarfélaga, þ.e. til sveitarfélaganna sjálfra, þar eru ekki með talin sérstök fyrirtæki sveitarfélaganna, eins og bæjarútgerð eða blönduð útgerðarfyrirtæki, sem sveitarfélögin eiga þátt i, eða annað sambærilegt, - lán til sveitarfélaga nema 112.6 millj., og þetta eina litla dæmi, sem ég ætla að nefna, er þriðja stærsta sveitarfélagið í þessu landi, Hafnarfjarðarbær. Hafnarfjarðarbær hefur af þessum 112.6 millj. aðeins 350 þús. kr. í lán úr þrem höfuðbönkum þjóðarinnar, og getur þá hver maður séð, hvernig aðstæðurnar eru þar. Annars vegar eru þeir menn, sem við höfum ákært um að misnota aðstöðu sína í bönkunum í stórum stíl, þótt erfitt sé að tala opinberlega um einstök mál og einstaka menn, og á hinn bóginn það bæjarfélag, sem þeir hafa kannske haft, af stærri bæjarfélögum, hvað minnst áhrif á og andstæðingar þeirra hvað mest undanfarin ár. Þar er ástandið svona, að af 112.6 millj. kr., sem bankarnir hafa lánað sveitarfélögun;um, hefur þetta bæjarfélag, það þriðja stærsta í landinu, fengið 0.3 millj. Í þessu sambandi, eftir að ég hef nefnt þetta eina dæmi, skora ég á 5. þm. Reykv. að segja okkur frá því, hvað Reykjavíkurbær hefur stóran hluta af þessum 112 millj. kr.



Herra forseti. Ja, mikið var, að beljan bar. Það kom þá eitt dæmi um þessa ógnarlegu misbeitingu á pólitísku valdi sjálfstæðismanna í bönkunum, sem síðasti ræðumaður nefndi, og hún er sú, að af 112.6 millj. til sveitarfélaganna hafi Hafnarfjarðarbær ekki nema 350 þús. kr. lán. Og svo er spurt í þessu sambandi: Hvað hefur Reykjavíkurbær mikið lán hjá Landsbankanum, sem er viðskiptabanki Reykjavikurbæjar? Hvað upplýsir þetta um pólitíska misnotkun, þó að nefnt væri, sem ég hef ekki á takteinum, hver lán Reykjavíkurbæjar eru hjá Landsbankanum, því að þetta fer mjög eftir árstíðum og hvernig komið er innheimtu útsvaranna? Það, sem máli skiptir, er þetta: Hefur Hafnarfjarðarbær orðið fyrir pólitískri misbeitingu sjálfstæðismanna í viðskiptabanka sínum í lánveitingum? Var því haldið fram af hv. síðasta ræðumanni? Nei, því var ekki haldið fram. En það er látið í það skína, að 350 þús. sé lítið, miðað við 112.6 millj. til allra sveitarfélaganna, og það er látið í það skína, að þetta þýði það, að sjálfstæðismenn hafi mismunað Hafnarfjarðarbæ, þar sem hefur staðið svo á, að Alþýðuflokksmenn hafa lengst af haft meiri hluta. En ég vil þá upplýsa þennan hv. þm. um það, að þetta bæjarfélag hefur engu minni aðstoð haft hjá viðskiptabanka sínum, Útvegsbankanum, eftir að ég kom þar í bankann, heldur en áður, þegar enginn sjálfstæðismaður var í bankastjórninni, og fyrirtæki þessa bæjarfélags hafa ekki fengið minni, heldur sjálfsagt að verulegu leyti meiri fyrirgreiðslu í viðskiptabanka sínum heldur en ýmis önnur einkafyrirtæki, og ég á þar við bæjarútgerðina. Ég nefni það alveg sérstaklega vegna þess, að ég hef heyrt því fleygt, að á fundum Alþýðuflokksmanna hér í Reykjavík hafi staðið upp menn, sem hafi talið, að það væri nauðsynlegt að breyta fyrirkomulagi á stjórn Útvegsbankans, ekki breytingarinnar vegna, heldur vegna þess, að Hafnarfjarðarbær gæti ekki fengið þá fyrirgreiðslu í þessum viðskiptabanka sínum, sem óskað væri eftir. En Hafnarfjarðarbæ hefur aldrei verið meinað um neina fyrirgreiðslu í þessum banka, síðan ég kom í þennan banka, sem hann hefur áður fengið í bankanum. Í einu og öllu hefur þessi banki reynt eftir fremstu getu á hverjum tíma að sinna þessu fyrirtæki eða þessu bæjarfélagi. Og ég spyr: Hvenær hefur nokkur einasta lánbeiðni Hafnarfjarðarkaupstaðar borizt viðskiptabanka sínum, sem hafnað hafi verið með meirihlutaaðstöðu sjálfstæðismanna í viðskiptabankanum? Það væri nokkur upplýsing, ef fyrir hendi væri dæmi um það. Ég get spurt þennan hv. þm., hvort hann viti um nokkurt slíkt dæmi, en ég get um leið svarað honum, að það er alls ekki fyrir hendi. Ég var að segja áðan, að því er haldið fram í blöðunum, að sjálfstæðismenn fari um landið og noti aðstöðu sína fyrir kosningar og lofi fólkinu gulli og grænum skógum varðandi lánveitingar í bönkunum. Ég bað menn um, hvort einhver gæti bent á nokkurt dæmi í þessu sambandi, sem snertu mig, og ég vil segja það af fullkominni hreinskilni, að einmitt núna síðari árin og fyrir síðustu kosningar er kannske fyrst og fremst erfiði að ferðast um í pólitískum erindum sem bankastjóri, vegna þess að menn freista þess að eiga viðræður við menn um, hvort eitthvað sé hægt að liðsinna þeim, vegna þess að aðstaðan hefur verið þannig, að það er næstum því hver einasta beiðni, sem borizt hefur á slíkum ferðum, sem þarf því miður að hafna. Þetta er sannleikurinn í málinu, og ég hygg, að það sé miklu erfiðara pólitískt fyrir mann að hafa þann feril eftir sig sem bankastjóri, að hann hafi alls ekki getað leyst úr þeim vandamálum, sem menn báru upp fyrir viðkomandi mann. Ég held naumast, að nokkur af þm. hér trúi því persónulega, að yfirleitt bankastjórar þessara banka hafi misnotað sína aðstöðu pólítískt, og ég hef aldrei í einkaviðræðum við þm. orðið fyrir ásökunum nokkuð í áttina við það, sem hér er um að ræða, eða ekki aðeins ekki í áttina við, heldur neinum slíkum ásökunum eins og hafðar eru í frammi almennt um pólitíska misbeitingu og í blöðum þessara flokka. Þó minnist ég þess að vísu að hafa einmitt átt viðræður við einn þm., sem hefur dálítið verið á þeirri skoðun, að svona hlyti þetta að vera. Og mér hefur gengið nokkuð erfiðlega að vísu að sannfæra hann um, að svona hlýtur þetta ekki að vera og svona gengur þetta ekki, og ég hygg, að það mundi ekki heldur ganga svo, þegar aðrir menn taka við störfum í bönkunum nú og menn af öðrum pólitískum flokkum. En mér þykir ákaflaga vænt um, að fram hefur komið þetta eina dæmi um Hafnarfjarðarkaupstað, alveg sérstaklega vegna þess, að mér er kunnugt um, eins og ég sagði áðan, að það hefur á flokksfundum á bak við tjöldin verið einmitt haft í frammi sem dæmi þess, að það væri nauðsynlegt til þess að opna fremur en verið hefði lánveitingar til þessa bæjarfélags frá bönkunum að breyta um skipun þeirra mála. En í þessu sambandi liggur fyrir, að það hefur aldrei verið hafnað með meirihlutavaldi sjálfstæðismanna í viðskiptabanka þessum, - og ég hygg, að Útvegsbankinn sé aðalviðskiptabanki þessa bæjarfélags, - lánbeiðnum frá þessu bæjarfélagi. Ég vil svo að lokum segja það í sambandi við ræðu síðasta ræðumanns, hv. 5. landsk., að það er ekki hægt að skjóta sér á bak við það', að það sé ekki hægt að nefna dæmi, sem innt er eftir, af því að viðskiptin við bankana séu trúnaðarmál. Það eru aðeins starfsmenn bankanna, sem bundnir eru þagnarheiti og trúnaðarmál gagnvart þeim, hvað um er að ræða. Aðrir aðilar og einstakir borgarar og einstakir þm., sem vita um misfellur í lánveitingum bankanna og því um líkt, eru ekki bundnir neinum þagnarskuldbindingum í þessu sambandi. Hitt er svo alveg rétt, að í þessu sambandi skiptir ekki aðalmáli, eins og kom fram hér við 1. umr., að rekja einstök dæmi, heldur gera grein fyrir þeirri meginástæðu, sem höfð er uppi fyrir flutningi þessara mála, að almenn misbeiting pólitísks valds eigi sér stað og að árekstrar eigi sér stað af þessum völdum innan bankanna - að finna þeim orðum stað - og pólitískir árekstrar milli bankanna og ríkisvaldsins, sem geri ríkisvaldinu ókleift að koma fram sínum málum. Ef svo væri, þá væri auðvitað fullkomin efnisástæða fyrir ríkisvaldið að grípa til ráða eins og hér er um að ræða. En það er með þetta eins og það eina dæmi, sem hér var nefnt, að þessar ástæður eru ekki fyrir hendi, þær eru tilbúnar, þær finnast ekki, og þess vegna er ekki bægt að benda á þær. Hitt getur maður svo skilið, og það er ómögulegt að mótmæla því, að núverandi stjórnarflokkar telji sínum hag eitthvað betur komið að geta skipað í góð og vel launuð og mikil embætti, sem alltaf eru nú kannske hins vegar hvorki skemmtileg né auðunnin, ýmsum af sínum áhrifamönnum og telji sig standa sterkari fótum fyrir það. Þetta er kannske skiljanlegur og eðlilegur hugsunarháttur. En sjálfur hygg ég, að þeir muni fljótt finna, eftir að þeir hafi skipað sína menn í þessar ábyrgðarstöður, að það verður ekki sótt neitt gull í greipar þeirra manna, sem þar verður falin forsjá, sem ekki var áður hægt að sækja með sanngirni til þeirra manna, sem fram til þessa hafa farið með stjórn þessara mála. Og ég efast um, eins og aðstaðan er í þjóðfélaginu í dag, að það verði, þegar til lengdar lætur eða þegar á reynir, svo sérstaklega mikils virði fyrir þessa stjórnarflokka að taka við þeirri ábyrgð, sem hér er um að ræða. Ég vil í þessu sambandi alveg sérstaklega laka fram, að þegar slíku er haldið fram af okkur, þá segja andstæðingar okkar: Ja, af hverju láta sjálfstæðismenn þá svona? Af hverju er þeim þá svona sárt um, að þessi breyting er gerð? Það er vegna þess, að hvorki sjálfstæðismenn né aðrir heiðarlegir menn vilja liggja undir jafnsvívirðilegum ásökunum og þeir hafa verið bornir í þessu sambandi, án þess að færð væru nokkur rök fyrir þeim. Það vill enginn heiðarlegur maður og það mundi enginn heiðarlegur maður í stjórnarflokkunum sætta sig við það, að það séu borin fram á Alþingi Íslendinga frumvörp til l. um breyt. á þeim fyrirtækjum, sem þeir eiga að veita forstöðu, og haldið fram, að það sé vegna þess, að þeir hafi á einhvern hátt, ef þeir eru stjórnarmeðlimir þar, misbeitt herfilega og svívirðilega aðstöðu sinni þar, ef sömu menn vita og finna inni á sér með góðri samvizku, að allt eru þetta ósannindi og ekki aðeins ósannindi, heldur vísvitandi ósannindi þeirra manna, sem með þau hafa farið. Það eru vísvitandi ósannindi, og ég leyfi mér að lýsa sök á hendur þeim mönnum, sem standa að baki þessum ásökunum í garð sjálfstæðismanna og sitja hér á þingpöllum og með þögn sinni hafa tekið undir þessar ásakanir. Mig undrar það, að í þessum þremur þingflokkum skuli enginu þm. hafa haft nægjanlega mikinn drengskap til að bera til þess að standa hér upp og mótmæla þessum ásökunum, þessum ósönnu ásökunum, vegna þess að ég veit, að í hópi þm. hér í liði stjórnarinnar eru fjölmargir menn, sem vita ósköp vel, að það, sem hér er á borð borið fyrir almenning, bæði í þingsölunum sem ástæður fyrir flutningi þessara mála og í málgögnum stjórnarflokkanna, eru ekki sannar sakir. Það eru sannarlega þeir drengskaparmenn í þessum stjórnarflokkum, að þess hefði mátt vænta, að einhver hefði fundið sig knúinn til þess af eigin samvizku til þess með þögn sinni að gerast ekki talsmaður þessara ósönnu ásakana í garð sjálfstæðismanna.



Herra forseti. Ég gerði aðeins það, sem hv. 5. þm. Reykv. (JóhH) skoraði á okkur að gera, - ég nefndi fyrir hann eitt dæmi. Mér virðist hann hafa tekið því verr en efni standa til, því að hann notaði orðin „tilbúnar ástæður“ um rök okkar engu að siður og vildi alls ekki hlusta á þetta eina dæmi, jafntalandi og það er. Dæmið er ákaflega augljóst. Við vitum það öll, sem hér erum, að það eru engir menn í þessu landi, sem verða að koma eins oft utan af landinu til Reykjavíkur til þess að reyna að útvega lánsfé til ýmislegra nauðsynlegra framkvæmda sveitarfélaganna eins og einmitt þeir, sem standa í forsvari fyrir sveitarfélögin og þá sérstaklega bæjarstjórar og bæjarstjórnir kaupstaðanna. Við höfum séð þessa menn, þeir koma hingað nálega á hverjum degi einhverjir; þeir eru alltaf hér, þeir ganga banka úr banka, þeir eru alltaf að leita að lausnum á vandamálum, sem steðja að þessum bæjarfélögum. Þrátt fyrir þetta er það staðreynd, töluleg staðreynd,að þrír höfuðbankar þjóðarinnar hafa látið sveitarfélögin fá 112.6 milljónir króna, en þriðja stærsta sveitarfélagið í landinu hefur ekki fengið nema 0.3 millj. af þessu. Það er því ekki hægt að taka það sem neina mótbáru, að Hafnfirðingar hafi ekki reynt að fá lán til sinna framkvæmda. Hv. 5. þm. Reykv. talaði um þetta mál eins og Útvegsbankinn væri einn viðskiptabanki Hafnarfjarðarbæjar. Mér er ekki kunnugt um, hvort svo er. En mér er tjáð, að þó nokkur hluti af þessum litlu lánum, sem bærinn hefur, sé í öðrum banka, sem sagt í Búnaðarbankanum. Þetta mál snýr því ekki eingöngu að Útvegsbankanum. Hitt vita sjálfstæðismenn ákaflega vel, að mál eru ekki afgreidd þannig í bönkum, að bankastjórarnir rifist um þau og svo komi þeir inn á bankastjórafund eða bankaráðsfundi og rífist þar áfram og síðan sé atkvæðagreiðsla. Afgreiðsla mála gengur allt öðruvísi fyrir sig, og fjöldinn allur af lánbeiðnum, sem koma til bankanna, nær aldrei það langt, og þeir bankastjórar, sem eru í minni hl. og e.t.v. vildu greiða fyrir einhverjum svona aðilum, eru ekki að stofna til rifrildis eða atkvæðagreiðslna tilgangslaust á þeim fundum, þar sem endanleg ákvörðun er tekin. Þess vegna er það heldur engin mótbára að segja, að sjálfstæðismenn hafi ekki með afli atkvæða fellt lánbeiðnir frá Hafnfirðingum. Ég spurði: Hvað hefur Reykjavíkurbær, höfuðvirki Sjálfstfl. í landinu, mikinn hluta af þessum 112.6 millj.? Mig langar til að fá að vita það. Hv. þm., sem stendur hér í andsvari og ég bað um að upplýsa þetta, er hvorki meira né minna en bæjarráðsmaður í höfuðstaðnum, situr einu sinni eða tvisvar í viku.  Ég ætla ekki að fara út í frekari umr. um þetta mál. Ég vil taka það fram, að mér fannst hv. þm. taka þetta nokkuð persónulega. Við erum ekki að halda þessari gagnrýni okkar á rekstri bankanna fram sem neinum persónulegum ofsóknum gegn einum eða neinum þeirra einstaklinga, sem hlut eiga að máll. Þetta er gagnrýni á því kerfi, sem þarna er. Við hörmum það eins og allir aðrir, að íslenzku þjóðinni hefur ekki auðnazt að halda stjórn bankanna utan við pólitík. En úr því að við einu sinni bárumst inn á þessa braut og höfum ekki getað komizt út af henni og haldið bönkunum fyrir ofan og utan pólitík, þá er það mjög mikið ógæfuspor, að ekki sé nokkurn veginn pólitískt jafnvægi í stjórn bankanna. Það var um árabil, en sjálfstæðismenn notuðu vaxandi völd sín ár eftir ár til þess að gera þessi met ójafnari. Með því hafa þeir stofnað til þess, sem nú er verið að gera. Það er þeirra eigin sök með því að skilja það ekki, að úr því að pólitísk áhrif eru eins mikil í bönkunum og þau hafa verið um langt árabil, þá er það heillavænlegast, að þar séu þessi áhrif í einhverju hlutfalli nálægt því, sem er í landinu öllu. Þannig hafa þeir sjálfir með því að sölsa til sín fleiri og fleiri stöður í stjórn bankanna stofnað til þess, sem verið er að gera. Þetta er augljóst mál, sem hver maður getur séð, og þetta eina dæmi, sem ég skv. beiðni 5. þm. Reykv. hef nefnt hér, er eins augljóst og nokkuð getur verið. Það sýnir, hvað hefur gerzt, og það er afleiðingin af því, sem sjálfstæðismenn hafa stofnað til sjálfir með því að grípa til sín yfirstjórn a.m.k. tveggja stærstu bankanna. Afleiðingin gat ekki orðið önnur en sú, sem hér blasir við.



Herra forseti. Það er nú svo, eins og komið hefur fram við meðferð málsins, að aðalgrundvöllurinn undir þessum frv. og ástæðan fyrir því, að þau eru fram komin, er rógurinn um misbeitingu sjálfstæðismanna á svokölluðu meirihlutavaldi í bönkunum. Og svo ris upp einn hv. þm., sem að vísu er farinn úr deildinni, - hann er nú að koma inn, sem betur fer, - sem er einn aðalforsvarsmaður fyrir þessari staðhæfingu og blað flokks hans eitt af þeim blöðum, sem mest hefur þyrlað upp moldviðri og mestum ósannindum í þessu máli, - nú rís þessi hv. þm. upp og kemur með það langþráða dæmi, sem sjálfstæðismenn hafa verið að biðja um, að andstæðingarnir kæmu með einhver rök fyrir máli sínu. Hv. þm. í stjórnarliðinu hafa ekki þorað að koma með eitt einasta dæmi fyrr en nú. Og hvernig er svo þetta dæmi? Ég fullyrði, að dæmið sé ekki rétt. Talan, sem þm. nefnir, er ekki rétt, og ég vildi ráðleggja honum að leita sér nánari upplýsinga um það, hvað umrætt bæjarfélag skuldar mikið í bönkunum.



Herra forseti. Ég skil, að forseti vilji leggja áherzlu á að ljúka umr., og skal ekki lengja þær mikið. En hv. 5. landsk. (BG) segir: Ja, dæmið, sem ég nefndi, er svo augljóst, að það alveg sker úr. - Ef Hafnarfjarðarbær hefði aldrei beðið um neitt lán í neinum banka og skuldaði þar af leiðandi ekki neinum banka neitt, enginu banki hefði lánað honum, af því að ekki hefði verið beðið um, ber þá að skoða það þannig, að það sé vottur um, að bankarnir hafi komið illa fram gagnvart Hafnarfjarðarkaupstað? Það, sem verður að sanna með þessu dæmi, ef það á að gagna hv. 5. landsk. þm., er það, að í fyrsta lagi hafi Hafnarfjarðarkaupstaður ekki fengið lán úr bönkum landsins til jafns við önnur sveitarfélög, og í öðru lagi, að þær lánveitingar hafi strandað á pólitískri misbeitingu valds af hálfu sjálfstæðismanna, því að það er það, sem ásakað er um, og það er það, sem þarf að sanna. Ekkert - ekki vitund af slíkri sönnun var í þessu dæmi. Ég vil svo að lokum segja hv. 5. landsk. það, að hugmyndir hans um, hvernig málum er varið í bönkunum, eru mjög af ókunnugleika, því að ef lánveitingar berast bönkunum, þá eru þær auðvitað ræddar af framkvæmdastjórninni í heild, og ágreiningsatkvæði, ef einhver eru, eru þá bókuð og gerð grein fyrir þeim, og ber hverjum bankastjóra, ef hann telur það svo mikilvægt, skylda til þess og bera sig þá upp við bankaráðið, ef hann telur, að meiri hl. hafi borið sig órétti eða farið ranglega að. En að öðru leyti koma lánveitingarnar alls ekki til kasta bankaráðanna, ekki nema heildarstefnan í bankamálunum, þegar einstök tilfelli er um að ræða. Þetta eina dæmi er ósköp líkt og bezta sönnunin fyrir misbeitingunni, sem ég gerði grein fyrir í minni ræðu áðan, um lánveitingar til viss fyrirtækis, og það er fjarri því, að ég hafi tekið það illa upp, eins og hv. 5. landsk. sagði, heldur fagnaði ég því, að hann skyldi koma með þetta dæmi, og mér er það sönn ánægja, að þetta skuli hafa komið fram í umr., og tel það mikils virði fyrir okkur sjálfstæðismenn.



Herra forseti. Eins og fram kemur í þeim tveimur nál., sem fyrir liggja um þetta frv., varð ekki samkomulag í fjhn. um afgreiðslu málsins; Meiri hl. n, hefur lagt fram álit og brtt. á þskj. 616. Er það till. meiri hl., að frv. verði samþykkt með þeim breytingum, sem þar eru fram bornar, og vil ég gera nokkra grein fyrir þeim brtt. 1. brtt., við 5. gr., er aðeins breyting á orðalagi, en engin efnisbreyting. Um þrjár næstu brtt., 2., 3. og 4., er það að segja, að það er aðeins leiðrétting á nafni Fiskveiðasjóðs Íslands, sem hefur misprentazt í frv. 5. brtt. er við 14. gr. frv. Í gr. segir, að bankaráðsmenn skuli allir vera búsettir í Rvík eða svo nálægt Rvík, að þeim sé auðvelt að sækja bankaráðsfundi hvenær sem er. En nefndin leggur til, að þetta verði þannig orðað, að bankaráðsmenn eða varamenn þeirra skuli vera búsettir í Rvík eða svo nálægt Rvík, að þeim sé auðvelt að sækja bankaráðsfundi hvenær sem er. Er þetta í samræmi við þá brtt., sem meiri hl. fjhn. flutti við frv. um Landsbankann, sem samþykkt var nú áður á þessum sama fundi. 6. brtt. er við 23. gr. Í síðari mgr. þeirrar gr. segir, að endurskoðendur skuli gefa skýrslu til stjórnarráðs, en n. leggur til, að þeim verði einnig gert að skyldu að gefa skýrslu til bankaráðsins. 7. brtt. er við 39. gr. frv., en efni þeirrar gr. er að nokkru leyti í till. n. flutt í ákvæði til bráðabirgða. Meiri hl. n. leggur til, að þessi grein orðist þannig: „Umboð fulltrúaráðs og framkvæmdastjórnar Útvegsbanka Íslands h/f fellur niður, um leið og hlutafélagið hættir störfum, en fráfarandi bankastjórar eiga sama rétt á hendur hinum nýja banka, sbr. 37. gr., sem þeir hefðu átt á hendur Útvegsbanka Íslands h/f, ef stöður þeirra hefðu verið lagðar niður.“ 8. brtt. er við 41. gr. og er aðeins leiðrétting. Það eru talin upp þar nokkur lög, sem sett hafa verið á liðnum tíma viðkomandi Útvegsbanka Íslands h/f, en eiga að falla úr gildi, um leið og þetta frv. verður samþykkt, auk hinna upphaflegu laga um hlutafélagið, sem eru frá 11. marz 1930. Síðasta brtt. er um það, að á eftir 41. gr. komi ákvæði til bráðabirgða, og er þar kveðið á um starfstímabil bankaráðsmanna, sem kosnir verða og skipaðir í fyrsta sinn, eftir að frv. þetta hefur verið samþykkt á Alþingi. Segir í brtt., að starfstímabil bankaráðsmannanna skuli verða til ársloka 1961, en skipun formanns og varaformanns, sem ríkisstj. skipar í fyrsta sinn samkvæmt lögunum, skuli gilda til ársloka 1962, og síðan ákvæði um það, að hið nýkjörna bankaráð taki við yfirstjórn bankans, um leið og hann tekur til starfa sem sérstök ríkisstofnun, en þetta er nú í 39. gr. frv., sem ég hef áður minnzt á. Fleiri brtt. liggja ekki fyrir frá meiri hl. nú, en eins og segir í nál., áskilur meiri hl. sér rétt til að flytja brtt. til viðbótar við 3. umr. Er það mál enn í athugun.



Herra forseti. Fjhn. hefur athugað frv., en ekki orðið sammála um afgreiðslu þess. Meiri hl. n. leggur til, að frv. verði samþykkt. Ég og hv. 5. þm. Reykv. leggjum til, að frv. verði fellt. Það má segja, að í þessu frv. felist aðallega tvær veigamiklar breytingar á núgildandi löggjöf um Útvegsbanka Íslands h/f. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir þeirri formsbreytingu, að Útvegsbanki Íslands skuli breytast úr hlutafélagi í ríkisbanka. Út af fyrir sig er sú breyting ekki óeðlileg, þar sem bankinn hefur í raun og veru starfað eins og ríkisbanki, enda er langsamlega mestur hluti hlutafjárins í eigu ríkisins. Eftir grg. frv. munu 4.20% af hlutafénu vera í einkaeign, bankinn á sjálfur 8.11%, og afganginn, 87.69%, á ríkið. Í frv. er gert ráð fyrir eignarnámi á hlutabréfum einstaklinganna, enda komi fyrir fullar bætur. Í frv. er gert ráð fyrir, að sérstök matsnefnd, tilnefnd af hæstarétti, framkvæmi matið á bréfunum. Þá er það önnur breytingin á lögunum, sem er meginástæðan fyrir flutningi þess, að umboð núv. bankastjóra og bankaráðs á að falla niður. Það er ljóst af forsögu þessa máls, að aðalástæðan fyrir flutningi málsins er sú, að núverandi stjórnarflokkar hafa komið sér saman um að bola þeim mönnum, sem stjórnað hafa Útvegsbankanum að undanförnu, frá áhrifum í bankanum. Fyrir síðustu kosningar héldu þessir flokkar því fram, að það þyrfti að gera margvíslegar breytingar á bankalöggjöfinni og þá sérstaklega þannig, að hægt væri að koma sjálfstæðismönnum úr bankastjórastöðum og úr bankaráði. Að vísu var þó ekki bent á verulegar misfellur í stjórn bankanna, og eftir því sem mér hefur skilizt í þeim umræðum, sem hér hafa farið fram, og ekki sízt í umræðunum um frv. um breyt. á landsbankalögunum, hefur enn þá ekki verið bent á neinar misfellur. Það má segja, að forsendan fyrir þeim þremur frv. um breytingar á bankalöggjöfinni sé sú sama, sem sé að það á að yfirfæra valdið í þessum lánsstofnunum yfir til nýrra og annarra aðila. Við, sem stöndum að áliti minni hlutaus, teljum, að þessi ástæða sé ekki nógu rík til þess, að rétt sé að breyta því formi, sem verið hefur á bankalöggjöfinni fram til þessa. Við viljum ekki viðurkenna þær ásakanir, sem fram hafa komið á stjórn bankanna, og í umr. hér áðan var þess krafizt af þingmönnum, að bent yrði á ákveðin dæmi, og það hefur ekki verið gert fram til þessa. Sjálfstæðismenn treysta þeim mönnum, sem stjórnað hafa málefnum Útvegsbankans, og telja, að það sé engin ástæða til þess að fara að samþykkja nýja löggjöf eingöngu til þess eins, að nýir menn komist þar til áhrifa og valda. Í umr. um frv. um breyt. á landsbankalögunum hefur það komið fram og kemur raunar fram í grg. fyrir báðum þeim frv., sem legið hafa fyrir, að ríkisvaldið eða sú stjórn, sem situr að völdum, þurfi að hafa sterk og mikil ítök í stjórn bankanna, þannig að sú peningapólitík, sem ríkisstj. rekur hverju sinni, finni náð fyrir augum þeirra manna, sem á sama tíma stjórna bankamálunum. Það hlýtur að vera hverjum manni ljóst, að það er ekki hægt að stjórna bönkunum nema í fullu samræmi eða samráði a.m.k. við þá pólitík í efnahagsmálunum, sem ríkisstj. rekur, og ég held, að flestir séu á einu máli um það, að á undanförnum árum hafi ekki orðið neinir verulegir árekstrar á milli bankanna og þeirra ríkisstjórna, sem setið hafa að völdum. Ég tel ástæðu til þess að benda á það, að í augum margra manna og ekki sízt þeirra, sem koma mjög mikið nálægt efnahagsmálunum og hafa bein afskipti af peningamálum þjóðarinnar, er það varhugavert, að bankarnir eigi í einu og öllu að lúta valdboði þeirrar ríkisstj., sem hverju sinni situr. Ég held, að það muni einmitt verða til þess að auka traust lánsstofnananna og verða til þess að efla sparifjármyndunina í landinu, ef fólkið, sem á peninga í bönkunum, veit að þeim er stjórnað fyrst og fremst með hag bankanna fyrir augum. - Ég vildi gjarnan, að þetta kæmi fram í sambandi við umr. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að hafa þessi orð mín öllu fleiri. Í umr. um landsbankafrv. kom fram greinilega sjónarmið okkar sjálfstæðismanna, og það væri endurtekning á því, sem sagt hefur verið í því máli, ef ég færi núna við flutning þessa máls að rifja það allt saman upp aftur. En af þeirri ástæðu, sem ég greindi áðan, leggur minni hl. til, að þetta frv. verði fellt.