Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Á þskj. 191 flyt ég frv. til l. um breytingu á lögum um Kennaraháskóla Íslands. Í núgildandi lögum segir svo í 15. gr.: "Vísindalegu starfi Rannsóknarstofnunar uppeldismála stjórnar forstjóri kjörinn til skiptis úr hópi fastra kennara í uppeldisskor Kennaraháskóla Íslands og fastra kennara við heimspekideild Háskóla Íslands í sálarfræði, uppeldisfræði og félagsfræði." Áður gilti sú fortakslausa regla að starfi Rannsóknarstofnunar uppeldismála stjórnaði forstjóri sem kjörinn væri til skiptis úr hópi fyrrgreindra aðila. Hér er lagt til að reglunni verði að vísu viðhaldið en hún sé ekki undantekningarlaus ef menn vilja svo viðhafa og fyrir því er orðinu "að jafnaði" skotið þarna inn í lögin. Enn fremur er hér nú talað um fasta kennara í félagsvísindadeild Háskóla Íslands í sálarfræði, uppeldisfræði og félagsfræði og er það í samræmi við þá breytingu sem orðið hefur á deildaskipun Háskóla Íslands frá því að lög nr. 38 frá 1971 voru sett. Ég bendi á að þetta er flutt að sérstakri beiðni þeirra sem þarna eiga hlut að máli. Sá forstjóri sem gegnt hefur þessum störfum hefur reynst með þeim ágætum að félagsvísindadeildin leggur mjög mikla áherslu á að Sigríði Valgeirsdóttur verði falið að gegna þessu forstjórastarfi áfram. Þeir aðilar sem hlut eiga að máli eru sammála um þetta og fyrir því er það að ég tel fullkomna ástæðu til að greiða fyrir því að sú skipan geti orðið, enda þótt ég ítreki að reglan er áfram óbreytt en ekki, eins og verið hefur, fortakslaus. Ég vil svo, virðulegi forseti, leyfa mér að leggja til að þessu máli verði vísað til menntmn. þegar þessari umræðu lýkur.



Virðulegi forseti. Aðeins örfá orð. Ég lýsi stuðningi mínum við þetta litla lagafrv. Það tekur til tveggja atriða. Í einn stað kemur félagsvísindadeild í stað "heimspekideildar", en eins og hæstv. menntmrh. tók fram er það í samræmi við breytta deildaskipun Háskóla Íslands. Í annan stað er hér tekið upp það verklag að nokkur sveigjanleiki er skv. efnisgrein þessa frv. um það hver gegnir starfi forstöðumanns Rannsóknarstofnunar uppeldismála. Ég er fylgjandi þessu verklagi almennt því að ég tel að sveigjanleiki sé æskilegur í lögum þannig að stofnanir geti á hverjum tíma hagað starfi sínu eins og best verður á kosið hverju sinni innan ákveðins lagaramma. Hér er því farin réttlát og mjög eðlileg leið. Það kemur einnig fram í grg. með frv. að þessi tilhögun nýtur stuðnings þeirra sem málið er skyldast og þessi störf hafa með höndum. Þarna virðist vera um að ræða ágætt samkomulag á milli félagsvísindadeildar Háskóla Íslands, Kennaraháskóla Íslands og Rannsóknarstofnunar uppeldismála. Ég tel frv. því að öllu leyti réttmætt og lýsi stuðningi mínum við það.



Virðulegi forseti. Hér er ekki um viðurhlutamikið mál að ræða og svo sem ástæðulaust að setja á langar ræður um það þótt menn séu sammála þessu litla frv., en til þess gefst tækifæri í nefnd að fjalla nánar um það. Þetta er raunar að ég hygg ágreiningslaust mál. En tilefni þess að ég kvaddi mér hljóðs við þessa umræðu var að inna hæstv. menntmrh. eftir því hvað líði þeirri endurskoðun laga um Kennaraháskóla Íslands sem ákvæði var sett um í þau lög á sínum tíma að fram skyldi fara innan tiltekins tíma frá setningu laganna sem mun hafa verið 1971 eða 1972, og nú vitna ég til eftir minni. Það átti að endurskoða þessi lög innan þriggja ára eða svo eða fimm ára. Að því ég best veit hefur þessi endurskoðun aldrei fram farið. Vil ég nú beina því til hæstv. menntmrh. hvort þessi endurskoðun sé hafin. Sé svo ekki, hvort hann hyggist beita sér fyrir því að hún fari fram og hvenær þess megi þá vænta að endurskoðað frv. til laga um Kennaraháskóla Íslands verði lagt fyrir Alþingi, svo sem mælt var fyrir í lögum á sínum tíma.



Frú forseti. Ég er sannfærður um að lögin um Kennaraháskóla Íslands þarfnast rækilegrar endurskoðunar án þess að ég ætli að orðfæra neitt um einstök atriði í því sambandi. Fyrirrennari minn, hæstv. núv. heilbrrh., hafði fengið til þess félagsvísindadeild Háskólans og forseta hennar, Þórólf Þórlindsson, að gera úttekt á málefnum Kennaraháskólans. Ég hef átt tvívegis viðræður við Þórólf um þetta mál og hann tjáir mér að í burðarlið sé að hann skili ítarlegri skýrslu um málefni Kennaraháskólans. Í framhaldi af því mun ég þegar láta taka til við endurskoðun laganna. Ég þori ekki að fullyrða um hvenær möguleiki verður á að leggja slíka endurskoðun fram. Mér er stórlega til efs að það verði mögulegt á þessu uppboðsþingi fyrir kosningar. En ég held að við þurfum að gaumgæfa alveg sérstaklega málefni Kennaraháskólans. Ég er ekki þar með að hefja gagnrýni á störf hans, en ég hygg þó að með tilliti til þess að hér var um nýja stofnun að tefla, sem menn í upphafi voru sammála um að þyrfti að endurskoða lög um mjög fljótlega eftir að hann var settur á laggirnar, skólinn, held ég að þessa gerist fullkomin þörf. Líka vegna þess að hratt flýgur stund í kennslumálunum. Fjarkennslan og hvað eina sem nú kemur til sérstakrar meðferðar þarfnast þess sérstaklega að hið háa Alþingi skipuleggi þessi mál upp á nýtt.



Hæstv. forseti. Það væri að sjálfsögðu nauðsynlegt að ræða málefni Kennaraháskólans út frá ýmsum sjónarmiðum, en ég er ekki hingað kominn til þess heldur einungis til að lýsa yfir stuðningi mínum við það frv. sem hér er lagt fram. Það er einróma álit allra þeirra sem um það hafa fjallað að sú skipan sem hér er lagt til að verði höfð á sé hin heppilegasta fyrir Rannsóknarstofnun uppeldismála. Ég lýsi því yfir að það verður reynt að hraða meðferð þessa máls hér í þinginu og vona ég að það fái skjóta afgreiðslu.



Virðulegi forseti. Annað lítið mál á þskj. 192 um þá breytingu á lögum um Leiklistarskóla Íslands að fjölga úr 9 upp í 13 í skólanefnd. Ég ætla að vænta þess að nefndin styrkist við það að fleiri ráð koma saman, enda þótt Ólafur þá kenndi okkur annað á sínum tíma. En hér vona ég að eigi í hlut vitrir menn. En það þykir ástæða til að gefa hinni nýju listiðn okkar, kvikmyndagerðinni, aðild að skólanefnd Leiklistarskólans og þar er um að tefla sjónvarpsdeild Ríkisútvarpsins, Samband ísl. kvikmyndagerðarmanna og Félag kvikmyndagerðarmanna ásamt með Félagi leikstjóra sem af sjálfu leiðir að eiga þar brýnast erindi. Um skólann er annars það að segja að menn hafa varpað öndinni. Honum hefur verið fundið nýtt húsnæði sem fyrirsvarsmenn skólans eru afskaplega ánægðir með og er þar vissulega stunduð hin merkilegasta starfsemi sem við þurfum að hlúa að. Ég vil fyrir mitt leyti verða við óskum þessara aðila, kvikmyndagerðarinnar alveg sérstaklega, að þeim verði gefinn kostur á aðild að skólanefndinni því að hér er eins og ég segi á ferðinni ný listiðn sem nemendur þurfa svo sannarlega að kynnast rækilega og það verður, held ég, best gert með því að þarna eigi þeir einnig hlut að máli sem í fylkingarbrjósti standa í kvikmyndagerðinni. Virðulegi forseti. Ég legg til að þegar þessari umræðu lýkur verði máli þessu vísað til menntmn.



Hæstv. forseti. Á þskj. 208 er frv. til l. um veitingu prestakalla. Þetta frv. var upphaflega samið af nefnd sem skipuð var á árinu 1977 af Ólafi Jóhannessyni þáv. kirkjumálaráðherra. Frv. var lagt fram á 100. löggjafarþingi 1978-79, en hlaut ekki afgreiðslu. Frv, er nú að nýju lagt fram nær því óbreytt. Frv. er hér lagt fram með samþykki ríkisstjórnar en án skuldbindinga af hendi einstakra ráðherra eða þeirra þingflokka sem að ríkisstjórninni standa. Frv. felur í sér miklar breytingar frá núgildandi reglum um veitingu prestakalla. Í fyrsta lagi gerir frv. ráð fyrir að meginreglan verði að prestar verði kosnir af svokölluðum kjörmönnum, en skv. frv. eru kjörmenn sóknarnefndarmenn í hverri sókn. Önnur meginbreytingin er að tekin eru upp ákvæði um svonefnda köllun prests. Köllun er fólgin í því að tiltekinn meiri hluti kjörmanna eða 3/4 geta farið fram á að tiltekinn prestur taki þjónustu án þess að viðkomandi prestakall sé auglýst laust til umsóknar. Ef 3/4 hlutar kjörmanna samþykkja síðan köllun á formlegum fundum, er prófastur stýrir, skal veita viðkomandi presti kallið. Gert er ráð fyrir í frv. að veiting sem byggist á köllun sé tímabundin og í lengsta lagi geti veiting í því tilfelli verið fjögur ár. Í þriðja lagi gerir frv. ráð fyrir að almenn kosning geti farið fram að loknu vali kjörmanna, þ.e, ef 25% sóknarbarna fara fram á það. Hér er opnuð leið fyrir sóknarmenn að krefjast þess að fá að taka ákvörðun um val prests án milligöngu kjörmanna. Í III. kafla frv. eru ákvæði um almennar kosningar. Þar er að finna ákvæði um gerð kjörskrár sem eru skýrari en skv. núgildandi lögum. Þar eru einnig ákvæði um utankjörstaðaatkvæðagreiðslu og er það nýmæli. Kosningaaldur er 16 ár. Er það aldursmark í samræmi við gildandi reglur, en með lögum nr. 25 1985, um kirkjusóknir, safnaðarfundi, sóknarfundi o.fl., var kosningarréttur og kjörgengi á safnaðarfundum og öðrum opinberum kosningum innan þjóðkirkjunnar bundinn við 16 ár. Gert er ráð fyrir að í hverju prófastsdæmi sé yfirkjörstjórn sem annist framkvæmd kosninga. Talning atkvæða fer fram hjá yfirkjörstjórn í hverju prestakalli. Skv. núgildandi lögum er ein yfirkjörstjórn fyrir allt landið. Ýmsum ákvæðum núgildandi laga um framkvæmd sjálfra kosninganna er sleppt, en vísað þess í stað til laga um kosningar til Alþingis. Þetta er nefnt sem dæmi um breytingar og lagfæringar sem fram koma í frv. Allmiklar deilur hafa staðið um prestskosningar í núverandi mynd, bæði á Alþingi og utan þess. Lögin um prestskosningar hafa staðið nær óbreytt frá því að þau voru sett 1915. Þó hafa komið fram á Alþingi allt frá 1930 nokkur frumvörp er lúta að breytingum á lögunum og einnig hafa komið fram þingsályktunartillögur um sama efni. Um þetta vísast nánar til nál. er fylgir frv. Á flestum kirkjuþingum allt frá stofnun þess hefur þetta mál borið á góma. Komið hafa fram ákveðnar tillögur og lagafrv. Í því sambandi er rétt að minna á frv. er kirkjuþing samþykkti 1972 og aftur 1976. Um þetta frv. hefur kirkjuþing fjallað og lýst stuðningi sínum við það. Þeir sem andsnúnir eru núverandi reglum um prestskosningar tilfæra ýmsar ástæður. Þeir telja m.a. að prestskosningar leiði oft til sundurlyndis í söfnuðum vegna deilna sem oft séu fremur sprottnar af persónulegri en málefnalegri afstöðu. Kosningabarátta sé dýr fyrir umsækjendur og sé oft háð án þeirra vilja. Það er skoðun margra presta að núgildandi reglur um kosningar þeirra og skipun í embætti leggi of miklar hömlur á eðlilega tilfærslu þeirra í embættum og réttlátan og eðlilegan frama og eigi m. a. sök á því að margir kandídatar fást síður til þess að fara í hin lakari brauð þar sem þeir eigi oft þeirra kosta einna völ að sitja í sama embætti alla ævi eða ganga hreinlega úr þjónustu kirkjunnar. Svo eru aftur aðrir sem telja núverandi fyrirkomulag, að sóknarmenn fái við almennar kosningar að velja sér prest, lýðræðislegasta og heppilegasta fyrirkomulagið. Nefndin, sem samdi þetta frv., hefur haft bæði þessi sjónarmið í huga og reynt að finna málamiðlunarleið. Þótt menn greini á í þessum efnum er ljóst að endurskoða þarf ákvæði núgildandi laga um veitingu prestakalla. Þar má nefna t.d. að ýmis ákvæði laganna um framkvæmd kosningar eru úrelt. Með frv. fylgir álitsgerð þeirrar nefndar sem samdi frv. á sínum tíma. Þar er m.a. talað um nauðsyn þess að fjölga sóknarnefndarmönnum og þar með kjörmönnum í hinum fjölmennu sóknum. Rétt er að benda á að þetta hefur þegar verið gert með lögum nr. 25/1985 er ég vitnaði til áður. Hæstv. forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. menntmn.



Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. á þskj. 196 um breytingu á lögum nr. 60, um Húsnæðisstofnun ríkisins, með síðari breytingum. Flm. auk mín eru hv. alþm. Helgi Seljan og Skúli Alexandersson. Þetta frv. gerir ráð fyrir að inn í lög um Húsnæðisstofnun ríkisins komi nýr kafli, V. kafli, um Verðjöfnunarsjóð fasteigna. Frumvarpstextann tel ég raunar óþarft að lesa, enda hafa hv. þingdeildarmenn hann fyrir framan sig, en frvgr. falla að núgildandi lögum og númeraröðin í beinu framhaldi af IV. kafla laganna. Ástæðurnar fyrir framlagningu þessa frv. eru fyrst og fremst í fyrsta lagi hinn gífurlegi munur sem er á söluverði íbúðarhúsnæðis og kostnaðarverði þess í mörgum sveitarfélögum úti á landi og í öðru lagi óhóflegar verðsveiflur á söluverði íbúðarhúsnæðis á hinum svokallaða frjálsa markaði. Mikil umræða hefur farið fram um þennan vanda, en fáar eða engar beinar tillögur eða hugmyndir að lausn komið fram. Í málefnum landsbyggðarinnar ríkir nú meiri óvissa og óöryggi en oft áður. Það leiðir til þess að víða úti á landi er fólk nú tregt til að ráðast þar í fjárfestingar með kaupum eða byggingu á íbúðarhúsnæði. Þar er um að ræða mjög breytt viðhorf frá því er var fyrir tiltölulega fáum árum. Þrátt fyrir verulega eftirspurn og þörf fyrir aukið íbúðarhúsnæði helst verð á nýlegu íbúðarhúsnæði áfram langt fyrir neðan það sem hús og íbúðir kosta þann sem byggir. Jafnvel á stöðum þar sem atvinnuástand er gott og eftirspurn eftir íbúðarhúsnæði mikil óttast fólk að það geti tapað miklum fjármunum og jafnvel orðið gjaldþrota ef það kaupir eða byggir íbúðarhúsnæði og neyðist svo til að selja aftur á verði er gæti verið miklu lægra en nemur áhvílandi skuldum. Sá mikli vandi blasir því við víða um land að fasteignamarkaðurinn er í algerri sjálfheldu vegna lágs verðs á íbúðarhúsnæði og þess að fáir taka þá áhættu að byggja. Fólk sem af einhverjum ástæðum þarf að selja íbúðir sínar getur ekki selt og er raunar bundið í átthagafjötra vegna þess að það fær ekki viðunandi verð fyrir eignir sínar. Þó einhverjir kunni að halda að með því að aflétta þeim átthagafjötrum aukist byggðaröskun er það alger misskilningur. Reynslan sýnir að þegar til lengdar lætur halda slíkir átthagafjötrar ekki. Fólk hefur gengið frá óseljanlegum eignum sínum og flutt til annarra staða. Það er auðvitað heldur ekki til framdráttar neinu byggðarlagi að binda fólk í slíka fjötra. Reynslan sýnir líka að þessi sjálfhelda markaðarins er uppi í byggðarlögum þar sem raunverulega er mikil eftirspurn eftir húsnæði. Lögmál framboðs og eftirspurnar ráða því ekki markaðsverði íbúðarhúsnæðis í mörgum byggðarlögum úti á landi um þessar mundir. Víða um land eru því íbúðaskipti í algeru lágmarki og nær ekkert byggt af nýjum íbúðum þó eftirspurn eftir íbúðarhúsnæði sé veruleg. Á bls. 4 í því þskj. er hér er mælt fyrir er fskj. II en þar er fasteignaverð í ýmsum sveitarfélögum borið saman á sjö mismunandi vegu. Þetta yfirlit er unnið af Stefáni Ingólfssyni verkfræðingi hjá Fasteignamati ríkisins í október s.l. Yfirlitið nær til 17 sveitarfélaga og er byggt á upplýsingum úr kaupsamningum er gerðir voru á tímabilinu október 1985 til júní 1986. Allt verð í yfirlitunum var gefið upp í krónum á fermetra. Þessar sjö töflur staðfesta allar þann mikla mun á verði íbúðarhúsnæðis eftir landshlutum sem hér hefur verið gerður að umtalsefni og röðin er í öllum aðalatriðum alltaf hin sama. Sé fyrsta taflan á bls. 5 skoðuð, en hún er um söluverð íbúðarhúsnæðis eftir sveitarfélögum, og hlutfallstalan 100 er þar sett á söluverð í Reykjavík kemur í ljós að á höfuðborgarsvæðinu er verðið hæst á Seltjarnarnesi, 108, í Reykjavík er það 100, í Garðabæ 99, Kópavogi 98, Mosfellssveit 94 og í Hafnarfirði 90. Verðmunurinn á höfuðborgarsvæðinu er á bilinu 90-108. Séu hins vegar teknir staðir eins og Selfoss, Húsavík, Sandgerði og Akranes kemur í ljós að söluverðið hleypur á hlutfallstölunum 59-63. M.ö.o.: söluverð íbúðarhúsnæðis á Akranesi er um 55% af söluverði sambærilegs húsnæðis á Seltjarnarnesi. Hér er auðvitað um allt of mikinn mun að ræða, sérstaklega ef tillit er tekið til þess að byggingarkostnaður á Akranesi er skv. töflu 4 í fskj. með frv. um 93% af byggingarkostnaði á Seltjarnarnesi. Ef bornar eru saman tafla 1, um söluverð, og tafla 4, um byggingarkostnað, kemur í ljós að söluverð íbúðar á Seltjarnarnesi er nú tæplega 94% af byggingarkostnaði, en söluverðið á Akranesi er um 55% af byggingarkostnaði. Því miður ná upplýsingatöflurnar með frv. ekki til nema 17 sveitarfélaga. Töflurnar ná t.d. ekki til neinna sveitarfélaga á Norðurlandi vestra, en ég fullyrði að á því svæði er þetta ástand síst betra en á þeim stöðum sem eru með lægst söluverð í meðfylgjandi töflum. Sennilegast er raunar að ástandið sé jafnvel enn verra í mörgum hinna minni þéttbýlisstaða úti á landi og það jafnvel þótt eftirspurn eftir íbúðarhúsnæði sé mikil eins og hér hefur verið margsagt. En víkjum þá lítillega að þróun fasteignaverðsins og miklum verðsveiflum á íbúðarhúsnæði sem ég gat um að væri önnur aðalástæðan fyrir framlagningu þessa frv. um Verðjöfnunarsjóð fasteigna. Til að öðlast glögga yfirsýn yfir þróun þeirra mála er fróðlegt að líta á fskj . I með frv. og mynd á bls. 4 þar sem sýnd er í línuriti þróun söluverðs íbúðarhúsnæðis í höfuðborginni, hérna í Reykjavík, á 20 ára tímabili miðað við fast verðlag vísitölu byggingarkostnaðar. Sveiflurnar eru gífurlegar. Miðað við fast verðlag er verð á íbúðarhúsnæði hér í borg 62,5% hærra á árinu 1984 en á árinu 1969 og það er um 30% hærra á árinu 1984 en á árinu 1980. Á þessu 20 ára tímabili öllu er verðið þó mjög breytilegt og sveiflurnar upp og niður ótrúlega miklar á skömmum tíma. Sé horft til þess að hér hefur ríkt sú stefna að meginþorri alls íbúðarhúsnæðis í landinu væri einkaeign er hér um að ræða gífurlegt hagsmunamál fyrir allan þorra fólks. Ef um venjulegt launafólk er að ræða er ljóst að það ver drjúgum hluta ævinnar í að eignast þak yfir höfuðið. Tilviljanakenndar sveiflur og verðmunur á íbúðarhúsnæði eftir árum og landsvæðum getur því haft úrslitaáhrif á afkomu fólks eftir því hvenær og hvar það kaupir eða selur húsmæði. Þess vegna verða stjórnvöld að leitast við að hafa stjórn á þessum markaði. Til að leysa fasteignamarkaðinn úr þessari sjálfheldu eða kreppu er hér lagt til að stofnaður verði Verðjöfnunarsjóður fasteigna. Hann hefði það hlutverk að bjóða hæfilegt verð í fasteignir þegar verðið væri í lágmarki en endurseldi síðan íbúðir þegar verðið hækkaði. Þannig hefði hann það hlutverk með höndum að vinna á móti óeðlilegum verðsveiflum á fasteignamarkaðnum. Fyrst í stað fengi hann þó það hlutverk að vinna á móti þeim óeðlilega mikla mun sem nú er á markaðsverði íbúðarhúsnæðis og raunverulegu kostnaðarverði víða um land. Talið er að um 4500 íbúðir skipti um eigendur á frjálsum markaði ár hvert og þar af um 1000 íbúðir utan höfuðborgarsvæðisins. Sennilegt má telja að sjóðurinn þyrfti ekki að bjóða í nema 100-200 íbúðir á ári til að endursöluverð íbúða á þéttbýlisstöðum um land allt hækkaði og yrði í viðunandi samræmi við byggingarkostnað húsnæðis og fólk fengi þannig trú á það á nýjan leik að þorandi væri að fjárfesta í íbúðarhúsnæði á landsbyggðinni. Íbúðir sem sjóðurinn þyrfti beinlínis að kaupa til að ná þessum markmiðum sínum yrðu vafalaust miklu færri. Til að verðjöfnunarsjóðurinn hefði mikil áhrif þyrfti því ekki að veita til hans nema tiltölulega litlu fé í skamman tíma. Með því að kaupa íbúðir þegar söluverð er í lágmarki og tiltrú fólksins minnst fást þær á lægra verði en þær verða endurseldar á síðar. Mismunur á söluverði þegar það er í lágmarki og þegar það er komið í efri mörk er allt upp í,10-30% þó skammur tími, 2-4 ár, líði þar á milli. Íbúðir er sjóðurinn seldi yrðu því seldar á 10-20% hærra verði en þær væru keyptar. Ljóst er því að eigin fé sjóðsins ykist tiltölulega hratt. T.d. má taka sveitarfélag með 2-3 þús. íbúðum. Í þessu sveitarfélagi má ætla að um 25-50 íbúðir skiptu árlega um eigendur og flestar þeirra gangi kaupum og sölum á frjálsum markaði. Heildarverð þeirra má áætla 60-120 millj. kr. Til þess að hafa áhrif á söluverð fasteigna í sveitarfélaginu þarf tæplega að kaupa fleiri en 4-6 íbúðir. Söluverð þeirra væri þá 9-18 millj. kr. og miðað við 50% útborgun væri bein fjárfesting sjóðsins 5-9 millj. kr. Það er tiltölulega lítið fjármagn miðað við hvað mikið er hér í húfi. Í 64. gr. er gert ráð fyrir stofnframlagi til sjóðsins, 30 millj. kr., og lánsheimild upp á 200 millj. kr. Með því byrjunarfjármagni er fullvíst að sjóðurinn getur auðveldlega gegnt sínu þýðingarmikla hlutverki. Verðjöfnunarsjóður fasteigna gæti auk þess leitast við að kaupa húseignir með tiltölulega lágri útborgun, t.d. um 50% af söluverði. Hann hefði ýmsa möguleika til að gefa út skuldabréf með sjálfskuldarábyrgð ellegar ríkisábyrgð fyrir eftirstöðvum kaupverðs. Slík skuldabréf gætu nýst seljendum á ýmsan hátt. Skuldabréf með veði í húseign úti á landi reynast hins vegar eigendum harla lítils virði og oft nær óseljanleg á verðbréfamörkuðum og ónothæf í öðrum viðskiptum eins og kunnugt er. Skuldabréf verðjöfnunarsjóðsins yrðu hins vegar mun verðmætari. Ekki er gert ráð fyrir að verð er sjóðurinn byði í eignir næði nokkurn tíma nema 90% af áætluðu endurstofnverði að teknu tilliti til hæfilegra afskrifta. Verð á húsnæði yrði áfram breytilegt eftir stöðum, en verðmunurinn á milli staða yrði verulega minni. Á þeim stöðum þar sem lágt verð á íbúðarhúsnæði stafar bersýnilega af atvinnuleysi og brottflutningi fólks úr sveitarfélögunum þyrftu önnur úrræði að koma til, einkum aukin atvinnustarfsemi. Forsendur fyrir íhlutun sjóðsins til hækkunar á fasteignaverði eru raunar þær að einhver eftirspurn sé eftir húsnæði á viðkomandi stað, en fyrst og fremst skorti tiltrú kaupenda á að þeir gætu losnað aftur við keypta eign án verulegra skakkafalla. Þá verður í þessu sambandi að gera þær kröfur til forráðamanna sveitarfélaganna að þeir hagi lóðaúthlutun, byggingu félagslegra íbúða og öðrum aðgerðum, sem áhrif hafa almennt á framboð húsnæðis, þannig að ekki sé stuðlað að offramboði. Ekki er eðlilegt að verðjöfnunarsjóðurinn væri notaður til að kaupa sveitarfélög frá slæmum skipulagsmistökum sem auðveldlega hefði mátt sjá fyrir. Í 62. gr. frv. er gert ráð fyrir að eitt hlutverk sjóðsins sé að auka framboð á leiguhúsnæði. Því hlutverki yrði sinnt á þann hátt að íbúðir í eigu sjóðsins yrðu leigðar út á verði er nægði fyrir kostnaði og viðhaldi en samkvæmt nýlegum upplýsingum er mikill skortur á leiguhúsnæði víða um land. Gert er ráð fyrir að sjóðurinn eignist allt að 1% íbúða í landinu öllu, en það munu vera um 500-600 íbúðir. Í 63. gr. er gert ráð fyrir að stjórn Húsnæðisstofnunar ríkisins fari með stjórn sjóðsins og framkvæmdastjóri þeirrar stofnunar veiti honum forstöðu. Flm. benda þó á að eðlilegt hefði verið að sveitarfélögin hefðu haft á hendi það hlutverk sem sjóðnum er ætlað í frv. þessu. Raunar á það við um húsnæðismálin í heild sinni sem eru staðbundin verkefni sem auðvelt er fyrir staðbundin stjórnvöld að fást við og leysa. Erlendis munu sveitarfélögin t.d. gegna miklu þýðingarmeira hlutverki í sambandi við húsnæðismál en hér. Á hitt ber þó að líta að sveitarfélög hér á landi eru mörg og smá og hafa yfir mjög takmörkuðu fjármagni að ráða. Verðjöfnunarsjóður fasteigna verður hins vegar ekki starfræktur nema í góðum tengslum við sveitarfélögin. Þau yrðu að sjá um og bera ábyrgð á eignum sjóðsins auk þess að fylgjast með íbúðarmarkaðinum og leitast við að hafa áhrif á að sjóðurinn grípi inn í markaðinn með eðlilegum hætti og á réttum tíma. Þar um yrðu að koma nánari ákvæði í reglugerð er félmrh. setti um nánari framkvæmd laga þessara um Verðjöfnunarsjóð fasteigna. Virðulegi forseti. Ég hef rakið hugmyndir um Verðjöfnunarsjóð fasteigna og hvernig honum er ætlað það þýðingarmikla hlutverk að leysa fasteignamarkaðinn á landsbyggðinni úr þeirri sjálfheldu er hann er í um þessar mundir, auk þess að minnka verðsveiflur á íbúðarverði og auka framboð á leiguhúsnæði. Flm. eru þó að sjálfsögðu tilbúnir til að athuga með opnum huga aðrar tillögur til lausnar á þessum vanda sem við er að fást og verður að fást lausn á. Að lokum legg ég til að að lokinni þessari umræðu verði þessu frv. vísað til 2. umr. og félmn.



Frú forseti. Það frv. sem hér um ræðir er að mínu mati hið versta mál og ætla ég kannske ekki að viðhafa mörg eða mikið sterkari orð um það. Hið jákvæðasta við þetta mál eru þó lokaorð grg. þar sem flm. lýsa því yfir að þeir séu að sjálfsögðu tilbúnir að athuga með opnum huga aðrar tillögur til lausnar á þessum vanda sem við er að eiga og verður að fá lausn á. Ég veit ekki hvort það er að bera í bakkafullan lækinn að viðhafa yfir mönnum orðræður um gildi og eðli þess sem flm. kallar hér frjálsan markað, þ.e. spurning um eftirspurn og framboð, og að viðhafa langar orðræður um hvers vegna málum er komið úti á landi eins og nú er háttað, svo allt öðruvísi og miklu verr en þau voru fyrir um það bil tíu árum. Við upplifðum það fyrir rúmlega tíu árum að það var nokkurn veginn jafnvægi í byggð landsins, þó nokkur flutningur af fólki frá þéttbýlisstöðum út á land. Við vitum öll hvað það var sem orsakaði þennan flutning. Það var mjög mikið átak í endurnýjun og nýsköpun atvinnulífs úti á landi. Við vitum líka að þetta mikla átak kostaði okkur Íslendinga gífurlega mikið. Við vitum að fasteignaverð rauk t.d. á þessum tíma upp úr öllu valdi einfaldlega vegna þess að á þeim tíma kostuðu peningar ekki neitt. Þess vegna skipti engu máli hvaða verð var sett á fasteignirnar. Í dag kosta peningar það sem þeir eiga að kosta, þ.e. verðbólgan er komin það langt niður að menn borga markaðsverð fyrir peningana og við það falla þær eignir, sem byggðar voru að mestu leyti fyrir brennandi fé, í verði. Að koma svo með frv. af þessu tagi til að lagfæra þetta er að mínu viti ekki til þess fallið að lagfæra eitt eða neitt heldur að rugla enn þá meira. Sérstaklega finnst mér slæmt að menn búa sér til ákveðinn réttlætiskvarða sem mælir fólk mjög misjafnt. Hér er skýrsla frá Stefáni Ingólfssyni, verkfræðingi Fasteignamats ríkisins, sem segir okkur ýmislegt um söluverð, staðgreiðsluverð, byggingarkostnað og annað fleira. Þar gefa menn sér m.a. að verð á fasteignum á höfuðborgarsvæðinu sé sama sem 100 og síðan mæla menn allt annað út frá því. Í 4. töflu, sem fylgir með í þessu þskj., kemur í ljós að þessu er allt öðruvísi farið, að mismunurinn á staðgreiðsluverði íbúðarhúsnæðis á höfuðborgarsvæðinu, og þá er ég að tala sérstaklega um Reykjavík, og byggingarkostnaði er gífurlega mikill. Menn fá ekki í Reykjavík sem staðgreiðsluverð af íbúðarhúsnæði nema 73% af byggingarkostnaði. Ég leyfi mér að efast um að flm. séu að leggja til að í þeim 3500 íbúðakaupum sem fram fara í Reykjavík og á höfuðborgarsvæðinu gildi það lögmál að þeim sem eiga í þeim viðskiptum verði þau verðbætt að 27% til þess að þau nái sanngirnisverði sem hlýtur að vera byggingarkostnaður a.m.k. Ég legg þann skilning í orð flm. að hann sé ekki að tala um annað en það að menn nái þó a.m.k. inn byggingarkostnaði þegar þeir selja eignir sínar. Ég verð að viðurkenna að mig brestur skilning til að átta mig á þeirri sálfræði að það þurfi ekki að kaupa nema örfáar eignir til þess að örva áhuga fólks til að kaupa fasteignir á viðkomandi stað. Mér kemur þetta fyrir sjónir eins og spilamennska í póker þegar menn eru að bjóða í pottinn takandi séns á því að aðrir spilamenn séu með verri spil en þeir sjálfir. Ég sé ekki hvaða röksemdir er hægt að færa fyrir því að með því að sá sjóður sem flm. er að mæla fyrir í frv. kaupi eina, tvær eða þrjár eða tíu fasteignir á Akranesi hækki sjálfkrafa fasteignaverð á Akranesi. Ég fæ heldur ekki séð hvaða réttlæti er í því fólgið að einhverjir, að því ég fæ best séð, pólitískt kjörnir fulltrúar í samvinnu við sveitarfélög velji úr einhverja gullkálfa á hverjum stað sem mega njóta þessara viðskipta en aðrir verði að borga brúsann að fullu. Hann virtist greinilega gera ráð fyrir því í sínum orðum að ekki yrði þarna um fulla þátttöku sjóðsins að ræða í öllum fasteignaviðskiptum. Ég verð að viðurkenna að ég átta mig ekki alveg á því hvernig menn ætla að koma sér undan því að þar sem land er með lögum byggt gangi sömu lög yfir alla og þar af leiðandi felist einfaldlega í þessu frv. loforð um að þessi sjóður komi inn í t.d. fasteignaviðskipti á höfuðborgarsvæðinu með því að bæta meðalstaðgreiðsluverð húsnæðis hér að 27%. Miðað við þann fjölda eigna sem seldur er á þessu svæði, um 3000 eignir segjum við, og miðað við að menn þurfi að bæta þarna á milli, að því er ég fæ best séð, um 7 þús. kr. pr. einingu geta menn margfaldað hvaða kostnaður þarna er á ferðinni og áttað sig á því hversu óraunhæft frv. af þessu tagi er. Þá spyr maður: Hvers vegna er svona frv. fram komið? Þetta frv. er líklega ekkert annað en eitt af þessum dæmigerðu frv. á kosningaári þar sem menn auglýsa sjálfa þig með því að þeir vilji verða góðir við börn og gamalmenni. Þetta frv. er af mjög svipuðum toga, tel ég, og frv. Kvennalistans um lágmarkslaun, óframkvæmanlegt en óskaplega fallegt og kristilegt þegar það er fram sett, en vita vonlaust að nokkurn tíma verði hægt einu sinni að taka undir sjónarmið af þessu tagi.



Virðulegi forseti. Hv. 8. þm. Reykv. var að ganga úr ræðustólnum og hafði þau orð um það frv. sem nú er til umræðu að það væri dæmigert plagg á kosningaári og þeirra sem væru að búa sig undir þann slag. Það heyrðist að sá hv. þm. er ekki að búa sig undir slíkt. Það heyrðist á þeim fullyrðingum hans að þær fasteignir sem byggðar hefðu verið úti um land hefðu verið byggðar fyrir brennandi peninga. Hann var ekki að meta það að þær fasteignir úti um land hafa verið að falla í verði, ekki út af því fyrir hvaða fé þær voru byggðar heldur vegna þeirrar þróunar sem átt hefur sér stað á undanförnum árum. Það var auðheyrt út frá tón hv. þm. að hann var ekki að búa sig undir að fara a.m.k. í framboð á Vesturlandi. Umræða hans á annan máta um þetta frv. var á þann veg að ég hef sjaldan heyrt úr þessum ræðustól slíkar fordæmingar á því máli sem lagt hefur verið fram eða verið til umræðu. Ég sé ekki ástæðu til að fara að fjalla frekar um efni þess, enda hefur hv. flm. gert það, en mér fundust fullyrðingar hv. þm. á þann máta að ég taldi eðlilegt að mótmæla þeim út frá því að úti um land hefðu menn verið að byggja fyrir öðruvísi peninga en hefur verið byggt fyrir hér á þéttbýlissvæðinu. á nákvæmlega sama máta og fyrir sama fjármagn var fjárfest úti um land og á þeim stöðum þar sem nú er algert verðfall á íbúðarhúsnæði, burtséð frá því hvort um eftirspurn eða ekki er að ræða, með nákvæmlega sama fjármagni og fjárfest var í Reykjavík og engin breytileg staða þar á.Hann tengdi það einnig því að á sama tíma og á landsbyggðinni hefði verið byggt fyrir brennandi peninga hafi verið óeðlileg atvinnuuppbygging á landsbyggðinni. Ég veit ekki hvað það kemur þessu máli við. Það getur varla verið af öðru en því að hv. þm. telji eðlilegt að ræða málin á einhvern veginn öðrum grunni nú þegar hann hefur gengið út frá því að hann muni ekki fara í framboð. Það hlýtur að tengjast þeim orðum sem hann hafði í lok ræðu sinnar.



Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á að lýsa furðu minni á þeim ummælum hv. þm. Skúla Alexanderssonar að hann skuli leyfa sér að koma í ræðustól og bera mönnum á brýn að afstaða þeirra til einstakra mála mótist einfaldlega af því hvort þeir ætli að taka þátt í kosningum í vor eða ekki.  Í frv. sem hér um ræðir er gerð tilraun til að taka á vandamáli sem vissulega er til staðar, en ég held hins vegar að þetta sé ekki raunhæf tilraun til að koma til móts við og leysa þau vandamál sem eigendur fasteigna víðs vegar úti um land eiga við að glíma vegna þess að undirrót þess vanda er allt önnur. Á það hefur verið bent og á það benti m.a. hv. 8. þm. Reykv. áðan og ég tek undir með honum. Ég held að með þessum hætti sé þetta ekki framkvæmanlegt og alls ekki raunhæft. Ég hef a.m.k. mjög miklar efasemdir um að það sé hægt að gera þetta svona. Hins vegar er staðreynd málsins sú að allt frá því árið 1981 og alveg þar til á þessu ári hefur hallað stórkostlega á landsbyggðina. Það hefur verið fólksflótti frá landsbyggðinni til höfuðborgarsvæðisins. Flest ný störf hafa orðið til á höfuðborgarsvæðinu. Það hefur verið fylgt af þeim ríkisstjórnum sem setið hafa frá 1981 og til þessa dags landsbyggðarfjandsamlegri stefnu. Það er mergurinn málsins. Meðan fólksflótti er frá landsbyggðinni til höfuðborgarsvæðisins, meðan spenna er hér og yfirborganir á höfuðborgarsvæðinu verður fasteignaverð þar ávallt hærra. Þróuninni í fasteignaverðlagsmálum verður ekki snúið við nema með því að rétta hlut landsbyggðarinnar. Þá snýst þetta við af sjálfu sér. Þá hækkar verð fasteigna á landsbyggðinni. Meðan það kostar fimm sinnum meira eða allt að því að hita upp venjulegt íbúðarhús í Borgarnesi en það kostar að hita upp hús nákvæmlega sömu stærðar á Reykjavíkursvæðinu verður þessi munur fyrir hendi. Þó ég nefndi Borgarnes hér á þetta við um miklu, miklu miklu fleiri staði. Við leiðréttum ekki þetta mál með því kerfi eða fyrirkomulagi sem frv. gerir ráð fyrir. Þess vegna held ég að frv. sé ekki raunhæft. Þessi vandi er annars eðlis. Það þarf að ráðast gegn honum með því að breyta stefnunni gagnvart landsbyggðinni. Það veit ég að hv. þm. Skúli Alexandersson getur tekið undir þótt hann því miður gerði þetta mál að umtalsefni með þeim hætti áðan sem ég hlýt að harma og þykist vita að hafi kannske verið óviljandi og hann leiðrétti þá á eftir. En ég endurtek að með fullri virðingu fyrir flm. þessa frv. held ég að þetta sé alls ekki raunhæf leið til að leysa þennan vanda. Það verður að gerast með allt öðrum hætti.



Virðulegi forseti. Þar sem þessi skýrsla ber með sér að lakasti kosturinn er í minni heimabyggð á Akranesi þykir mér þetta fróðlegt plagg mjög, en ég get jafnframt lýst því yfir að þar sem ég býð mig fram í næstu kosningum í þessu kjördæmi væri fróðlegt að fá á þessu góða lausn og ekki væri ég á móti því að við gætum hækkað þar fasteignaverð með einum sjóði þannig að við gætum boðið upp á í kosningabaráttunni að nú hækkuðu fasteignir verulega. En það er ekki svo vel um þetta mál. Ég ætla ekki að blanda mér í umræður á milli þeirra sem töluðu áðan. Ég hef ekki lesið þetta grannt, en sjálfsagt er það mjög vel unnið af þeim sem það gerði. En þar er minnst t.d. á Akranes. Það er talað um alls 40 samninga sem þar eru gerðir. Ég veit að t.d. vegna aðstæðna þar hefur verið þar mikil hreyfing í sölu á verkamannabústöðum sem er búið að byggja þar af mikið síðustu árin og þeir hafa verið byggðir mjög ódýrt. Þeir hafa verið keyptir af byggingaverktökum. Stjórn verkamannabústaða hefur ekki byggt þetta á sinn reikning eða þann veg sem gert er víða heldur hefur hún gengið inn í samninga við aðila sem eru á byggingarmarkaðnum og keypt vissan fjölda íbúða í íbúðarblokkum. Þetta hafa verið mjög hagstæð kaup. Þessir kaupsamningar gætu lækkað verulega þá viðmiðun sem taflan byggir á. Ég er ekki að bera í bætifláka fyrir að íbúðarverð á Akranesi er allt of lágt og það hefur verið það í langan tíma. Ég veit ekki um skýringu á því. Ég veit hana bara ekki eins og er vegna þess að þar hefur verið næg atvinna s.l. ár. Ein skýringin er áreiðanlega sú sem 5. landsk. þm. gat um áðan í sambandi við hitun á íbúðarhúsnæði sem við ræddum í sameinuðu þingi í gær. Þetta verð ég var við að gerir ógurlega erfitt fyrir og fólk hugsar sig um vegna sinnar búsetu. Það er nokkuð sem þarf að takast alvarlega á við. Þó að það fylgi ekki þessu máli er það einn liðurinn. Ég veit það um húseignir eins og vestur á fjörðum að kvartað er ákaflega yfir því að geta ekki selt þær. Þess vegna kemur á óvart í skýrslunni t.d. að Ísafjörður skuli ná allverulega hátt í sambandi við sölumöguleika, um það bil 76% af byggingarkostnaði. Það er hærra en á Akureyri. Ég held því að það þurfi að fara ofan í þetta betur, að það séu hliðstæðir samningar sem miðað er við á hverjum stað. Ég ætla ekki að leggja dóm á frv. sem slíkt. Því miður er ég hræddur um að þessi aðferð gangi ekki upp. En nefnd mun fjalla um þetta. Ég held að það þurfi þarna að gera ítarlegri breytingar til að jafna það sem þarna er um að ræða. Þetta er mjög mikið vandamál. Fólk flýr staðina hingað suður um, í háa verðið, vílar ekki fyrir sér að kaupa hér á háu verði til að losna frá sínum heimabyggðum. Þetta er það vandamál sem er verið að leita að og við þurfum að takast á við. En ég legg engan dóm á frv., vildi aðeins að hér kæmi fram hvernig þyrfti, að ég held, að fara nákvæmar ofan í þær skýrslur sem frv. er unnið eftir.



Virðulegi forseti. Ég gæti að sjálfsögðu, eins og býsna margir aðrir í þessari hv. deild, haldið langa ræðu um byggðamál, byggðastefnu og þróun málefna á landsbyggðinni, hvernig þau mál hafa þróast til hins verri vegar á allra síðustu árum og hver hlutur stjórnarstefnunnar er í þeirri þróun. Ég get tekið þátt í því á við hvern annan. Ég held að þessi þróun, þó hún hafi verið slæm nú, hafi á síðustu árum verið síst verri en hún var t.d. á viðreisnarárunum.Ég man það langt. Ég bjó úti á landi á þeim tíma. Ég held að þó ástandið sé slæmt núna hafi það verið enn þá verra þá, einmitt þegar Sjálfstfl. og Alþfl. sátu saman í ríkisstjórn, því þá var reglulega hart vegið að landsbyggðinni á margan hátt. Ég er nokkuð undrandi á þeim viðtökum sem það mál fær sem hér er til umræðu. Þær forsendur sem ég hef gefið mér fyrir því að leggja fram þessa hugmynd hérna virðast allir taka undir. Hins vegar eru menn ákaflega vantrúaðir á að þessi lausn, sem ég hef hérna sett fram, geti raunverulega leyst þann vanda sem við er að eiga. Ég er mjög hissa á þessum viðbrögðum vegna þess að ég hef ekki heyrt að það kæmu fram nein efnisleg rök til að draga þá ályktun af því sem ég hef sett hér fram. Mér finnst þau viðbrögð fyrst og fremst vera sleggjudómar og lítt á rökum byggð. Það hefur m.a. komið fram athugasemd við það sem ég set fram um að kaupa tiltölulega fáar eignir á hverjum stað, það geti orðið til að leysa markaðinn úr þeirri kreppu sem hann er í. Ég held að þetta sé einmitt mjög raunhæft. Ég held að það sé nauðsynlegt að leita einhverra leiða til að gera þetta. Ég held að þær ástæður sem liggja að baki því áliti sem hér hefur komið fram hjá mönnum, að það sé ekki hægt að gera þetta með þessum hætti, séu raunverulega þær að menn eru svo trúaðir á samkeppnina og markaðinn. Ég held að menn verði að láta af þeirri trú og reyna að finna einhverja lausn til að leiða þessi mál til lykta og það beri að gera með því að reyna að hafa stjórn á markaðnum. Húsnæðismál eru hér með þeim hætti að húsnæði er mikið í einkaeign og það eru lítil opinber afskipti af því hvernig þessi mál þróast. Ég hygg að það sé með allt öðrum hætti hér en í nálægum löndum. Með því að líta til þeirra, hvernig þetta er gert þar, hvernig sveitarfélögin grípa inn í þetta í nálægum löndum, með aðstoð ríkisvaldsins jafnvel, tel ég að sé hægt að komast að þeirri niðurstöðu sem ég hef hér lagt til að yrði til lausnar á þessum vanda. Ég held að menn verði að hverfa frá því að einblína á markaðinn, að hann skuli vera frjáls, og leita lausna í þessu máli sem ég held að geti falist í þeim hugmyndum sem ég hef sett fram.



Frú forseti. Hv. 4. þm. Vesturl. gerði mér þann heiður að gera mína persónu að aðalatriði í þessum umræðum. Hann skaut gjörsamlega fram hjá marki því að auðvitað hefði ég talað miklu, miklu sterkar gegn þessu frv. ef ég hefði verið í framboði, ég tala ekki um ef ég hefði verið í framboði á Vesturlandi. En ég ætla að vona að Lúðvík hafi ekki heyrt til hans því að ekki voru það mín orð að það hefði verið byggt fyrir annað fé í Reykjavík en úti á landi og alls ekki voru það mín orð að atvinnuuppbygging á árum vinstri stjórnarinnar 1971-74 hefði verið eitthvað óeðlileg. Það var hv. 4. þm. Vesturl. sem ákvað það í ræðustól núna. Hv. 5. landsk. þm. sagði það sem kannske segja þarf í þessu máli. Auðvitað verður að leita annarra leiða. Auðvitað vitum við að flm. sem og aðrir eru tilbúnir að leita annarra leiða, en það verður að nást um þær samstaða. Þessi jólagjafaleið er ekki fær. Það er ekki mannsæmandi, það er ekki virðingu landsbyggðarinnar samboðið, hvorki einstaklingum né samfélögum, að flytja fjármagn frá landsbyggðinni til Reykjavíkur, setja þar einhvern part af því í sjóð og senda það aftur sem ölmusur eða jólagjafir út á land. Það er fyrir neðan virðingu fólks. Auðvitað er eina leiðin til að leysa þetta að bæta aðstöðu landsbyggðarinnar gagnvart höfuðborginni. Auðvitað hafa menn þegar bent á leiðir því til lausnar. Ég má minna á að á flokksþingi Alþfl. núna seinast var samþykkt sú leið að leggja til að sjálfstæði landsbyggðarinnar, þ.e. héraða, yrði aukið með þeim hætti að komið yrði á þriðja stjórnsýslustiginu. Þá eru menn að tala um að hætta þessum eilífu fjármagnstilflutningum og jólagjafarekstri héðan úr höfuðborginni, úr hinu miðstýrða stjórnkerfi, heldur halda fjármagninu, sem skapað er á hverju svæði, innan þess svæðis og nýta það þar íbúum hvers landsvæðis til eigin hagsbóta. Auðvitað er það sú leið sem á að fara, ekki þessi leið. Ég efast ekki um að meiningin á bak við þetta er góð og hún er jákvæð. Ég ætla ekki að draga það í efa. En ég held að þessi leið sé gjörsamlega ófær og þá einkum og sér í lagi vegna þess að hún yrði aldrei fær öðruvísi en gert yrði að skilyrði að allt húsnæði á Íslandi væri í þjóðareign. En ég held að það sé ekki það sem flm. er að sækjast eftir. Nógu erfitt hefur þótt að tala um að landið væri í þjóðareign þó að allt íbúðarhúsnæði væri það ekki líka.



Virðulegi forseti. Hér hafa farið fram fjörugar umræður um verð á húsnæði víðs vegar um landið, en ég sakna þess í þeim töflum sem hér koma fram að það skuli ekki vera tekið til Sauðárkróks. Þar hefur greinilega komið fram hvernig ríkið getur haft áhrif á fasteignaverð úti á landi án þess að keppa um kaup á íbúðum heldur með uppbyggingu í atvinnuskapandi tilliti. Í þessari töflu væri mjög fróðlegt að hafa t.d. Sauðárkrók. Hér hafa menn minnst á hitunarkostnað og ekki skal ég efa að hitunarkostnaðurinn hefur áhrif á íbúðaverð. En þá vil ég benda á eina mótsögn sem hér er. Hitunarkostnaður á Húsavík er mjög lágur, en á Húsavík er ekki mjög hátt verð á íbúðarhúsnæði. Við verðum að leita orsakanna víðar en í hitunarkostnaði. Það er byggðastefna sem þarf að efla og leita þeirra leiða til úrbóta sem raunhæfar eru. Það er ekki auðvelt að benda á eina leið. Ég tel að sú leið sé sú að efla þann frjálsa markað sem flm. talaði um áðan að væri af hinu illa ef ég skildi orð hans rétt. Ég held að sú leið sem hér er lögð til ýti undir og hækki verð á hinum frjálsa markaði. Ef það er ekki svo hef ég gjörsamlega misskilið frv. Hvað annað kemur til greina ef þessi sjóður mundi kaupa þrjár til fimm íbúðir á einhverjum stað og mundi þar af leiðandi efla verðið á markaðnum? Er það nema til þess að hækka verðið á hinum frjálsa markaði? Auk þess held ég, ef slík leið yrði farin, að það yrði þvílík miðstýring að þrír til fjórir menn héðan úr Reykjavík yrðu á ferðalagi víðs vegar um landið að leita að kaupum á íbúðarhúsnæði. Það yrðu sennilega pólitískt kjörnir fulltrúar sem mundu hafa úr 14-15 íbúðum að velja. Eftir hverju ættu þeir að fara? Hvaða íbúð ættu þeir að kaupa? Væri það sú fyrsta sem var sett á söluskrá? Ég held að það væri mjög erfitt að fara þessa leið. En ég tek undir það, sem hér hefur komið fram, að finna þarf leiðir til að sporna við þeirri þróun sem hefur átt sér stað á landsbyggðinni. Ég saknaði þess eiginlega að hv. þm. Skúli Alexandersson skyldi ekki ræða efnislega um frv. Ég saknaði þess virkilega því ég hefði viljað heyra hans rök fyrir því að þetta væri sú leið sem ætti að fara. Ég hélt að hann hefði a.m.k. þann skilning á atvinnumálum á landsbyggðinni að það þyrfti að koma til efling þar til að snúa þessari þróun við en ekki að kaupa upp húsnæði. Ég bendi á að meira að segja víða þar sem atvinnulíf er mjög blómlegt er skortur á leiguhúsnæði en fólk vill ekki kaupa eða fjárfesta. Ég get ekki svarað þeirri spurningu hvers vegna svo er. En þetta er víða. T.d. í kjördæmi hv. 1. flm. að þessu máli, á Siglufirði, er því þannig farið. Ég held að sú nefnd sem fær þetta mál til umfjöllunar ætti að kanna mjög ítarlega hvar skórinn kreppir að og koma þá með tillögur til úrbóta.



Virðulegi forseti. Hv. 8. landsk. þm. nefndi í ræðu sinni að með samþykkt frv. og framkvæmd laganna mundi það gerast að ýtt væri undir hinn frjálsa markað. Það er tilgangur frv. að hækka hið almenna verð á íbúðum sem á undanförnum árum hafa verið að falla í verði langt niður fyrir það sem eðlilegt markaðsverð ætti að vera og þar af leiðandi eigendur þeirra að tapa. Þetta er fyrst og fremst að gerast á landsbyggðinni. Tilgangur frv. er einmitt sá að reyna að vega á móti þessari þróun.

Það er misskilningur á orðum 1. flm.

Tilgangurinn er að vega á móti þeirri þróun að verðlag íbúða haldi stöðugt áfram að lækka. Það kom einmitt fram í ræðu 1. flm. Það má benda á að jafnvel á stað eins og Hvammstanga, þar sem hv. 1. flm. er sveitarstjóri og hefur verið mjög góð uppbygging og atvinnuástand má segja sæmilegt fram á síðustu daga, hefur sú þróun átt sér stað að verð íbúða hefur verið fallandi. Það má vel vera að sú tilraun, sem hér er bent á að gera, mundi ekki gagna að fullu, en við erum að benda þarna á eina mögulega leið til að andæfa gegn þessari þróun. Ýmsar leiðir hafa verið ræddar og reynt að koma til framkvæmda í sambandi við uppbyggingu íbúðarhúsnæðis. Ég held að það sé rétt, fyrst við erum að ræða um þann þátt mála í hv. deild, að senda Búseta hamingjuósk vegna þess að sá félagsskapur er í dag að hefja starfsemi sína. Það hafa ýmsir gert lítið út þeirri leið sem þeir hafa barist fyrir, en sem betur fer virðist nú þar verið að stíga fyrsta skrefið. Hv. 5. landsk. þm. sagði að það sem ég flutti hér hefði ekki verið mér samboðið eða deildinni samboðinn sá málflutningur sem ég hafði í frammi. Hv. 8. þm. Reykv. Skyldi hann vera...?

Á að skoða hvort hann er frammi?

Já, ég held að það væri skemmtilegra. Hv. 8. þm. Reykv. hefur sjálfsagt brugðið sér eitthvað frá og þykir mér það heldur miður.  (Gripið Fram í: Það er verið að leita að honum.)  Þykir mér það heldur miður í miðri þessari umræðu. 

Fyrirgefðu.

Nú, ég var að segja að hv. 5. landsk. hefði haft á orði að það sem ég sagði í minni fyrri ræðu hefði ekki verið samboðið málflutningi í hv. deild. Ég tel mig ekki hafa sagt neitt annað en það sem efni gafst til að segja þar sem hv. 8. landsk. þm. líkti frv. okkar við kosningaplagg sem við værum að leggja fram fyrir kosningar, eða það lá raunverulega í hans orðum, til að láta á okkur bera. Og ekki nóg með það. Ég nefndi ekki það sem hann bætti við. Hann bætti því við að með svona málflutningi og öðrum líkum væru menn að gerast góðir við börn og gamalmenni. Ég taldi alveg ástæðulaust að tíunda það í sambandi við annað sem hv. 8. landsk. þm. sagði í sambandi við frv. sem hér er til umræðu. Ef minn málflutningur hefur ekki verið deildinni samboðinn held ég því fram að málflutningur hv. 8. þm. Reykv. hafi ekki verið deildinni samboðinn. Vera má að hv. 5. landsk. þm. hafi talið ástæðu til að fara upp í ræðustól til að draga úr þeim stóryrðum sem hv. 8. þm. Reykv. var með og ég taldi mig þurfa að svara.



Virðulegi forseti. Já, menn gerast málglaðir út af frv. sem er til umræðu. Ég hafði reyndar ekki mikið skoðað þetta mál því að ég held að það sjái hver maður í hendi sinni að þær hugmyndir sem liggja hér að baki eru út í hött. Ég get vel fallist á að ýmsir erfiðleikar steðja að landsbyggðinni. Við höfum hins vegar verið að heyra núna síðustu dagana að það sé orðin mest eftirspurn eftir vinnuafli þar. Ég held að það sé óumdeilanlegt að auðvitað er landsbyggðin og afkoman þar í takt við atvinnulífið. Af því að Alþýðubandalagsmenn hafa verið sérstaklega að belgja sig í þessari umræðu má kannske minna þá á að um sama leyti og þeir létu af stjórn, rétt fyrir síðustu kosningar, sögðu þeir að það þyrfti að setja á sérstaka neyðaráætlun til að ná fram bærilegri stöðu í atvinnu- og efnahagsmálum í þessu landi. Það kemur þess vegna úr hörðustu átt þegar þessir virðulegu þm. eru að belgja sig upp eftir að búið er að koma skikk á atvinnulífið í landinu eftir að þeir hafa verið hafðir utan dyra þetta kjörtímabil. En fyrir utan þetta er það reyndar eftir öðru í þessum málflutningi að mér sýnist sú grg., sem hér er lögð fram og er væntanlega grundvöllur að þeim ákvörðunum sem hér eru lagðar til, meira en vafasöm. Um þetta skal ég ekki fullyrða á þessu stigi málsins. Hér kemur t.d. ekki fram hvort raungildi eigna hafi gengið saman úti á landi eða ekki. Það kemur reyndar ekki fram hvort línuritið á bls. 4, um söluverð íbúðarhúsnæðis frá 1966 til 1985, sé yfir markaðinn í Reykjavík eða fasteignamarkaðinn allan. Nú hefur 1. flm. tjáð mér að þetta línurit sé yfir fasteignamarkaðinn í Reykjavík. Ég held að ég hafi tekið rétt eftir. Þá er afar athyglisvert að það er einmitt í stjórnartíð Alþb. sem fasteignamarkaðurinn í Reykjavík, hér í þéttbýlinu, fer að stíga. Það er kannske ekki alveg að ástæðulausu að menn merki það ekki inn á línuritið yfir hvaða byggðarlag það nær. Það er athyglisvert að það er á allra síðustu árum sem fasteignamarkaðurinn er að ganga niður í Reykjavík ef marka má línuritið. Þetta er meira en vafasöm framsetning og tæplega frambærileg á Alþingi. Það er dæmalaust að þm. þess flokks sem hefur verið við stjórnvölinn og farið með þau ráðuneyti sem hafa haft jafnmikil áhrif á efnahagsþróun í landinu og raun bar vitni um frá síðustu ríkisstjórn skuli tala af þeirri heilögu vandlætingu sem hér um ræðir á sama tíma og þeir eru að útbýta í þessari virðulegu deild línuritum og öðrum tiltækum upplýsingum um hvað gerist einmitt þegar þeir eru að stjórna landinu. Þá rýkur fasteignaverðið upp hér á þéttbýlissvæðinu. Eins og ég sagði áðan hef ég ekki enn getað glöggvað mig á því í þessu plaggi - hef reyndar ekki haft til þess langan tíma - hvort raungildi eigna úti á landi hafi gengið saman eða ekki. Það getur vel verið að það hafi breikkað - Það er reyndar ekki hægt að draga það í efa - bilið á milli fasteignamarkaðarins í Reykjavík og úti á landi. Það er óumdeilanlegt. En ég fæ ekki séð hver er ástæðan fyrir því. Mér sýnist hún vera sú að Alþb. var við stjórn þegar fasteignamarkaðurinn í Reykjavík gekk upp og að fasteignamarkaðurinn sé ekki búinn að taka enn þá að fullu mið af bærilega stöðugu verðlagi í landinu. Þetta sýnist mér vera ástæðan.



Virðulegi forseti. Út af orðum hv. síðasta ræðumanns vildi ég mega benda honum á töflu nr. 4. Þar er borið saman staðgreiðsluverð og byggingarkostnaður, m.a. í Reykjavík, þar sem kemur fram að staðgreiðsluverðið á fermetra er 22 518 kr. en byggingarkostnaðurinn 30 852. Hann vitnaði til þróunar sem hefur orðið á verði íbúðarhúsnæðis í Reykjavík og er birt á bls. 4 í þessu yfirliti. Mál hafa þróast þannig að mér sýnist að núna sé hóflegur mismunur á milli byggingarkostnaðar og staðgreiðsluverðs. Það þarf ekki að segja manni neitt um að það hafi verið hagstæðara eða eðlilegra verð á íbúðarhúsnæðinu á þeim tíma sem það var í lágmarki samkvæmt þessari töflu, á þeim árum sem hann gat um. Ég held að það sé raunar ekkert samhengi þar á milli, hvort það hafi verið hagstæðara fyrir þá sem áttu íbúðir, þótt verðið væri lægra, síður en svo. En hugmyndin sem hér er sett fram er fyrst og fremst sett fram í því augnamiði að reyna að leiðrétta þann gífurlega mun sem maður sér best sá töflu 4. Ef maður tekur t.d. Akranes er staðgreiðsluverðið þar 13 454 kr. á fermetra, en byggingarkostnaðurinn 27 403. Það er þetta sem við flm. þessarar till. erum með hugmyndir um að reyna að hafa áhrif á. Ég er hins vegar alls ekki að gera því skóna að afnema hinn frjálsa markað, en við viljum reyna að hafa áhrif á hann. Það er það sem við erum að reyna með þeim hugmyndum sem við hérna setjum fram. Ég hef staðfasta trú á því að það sé hægt með þeim hætti sem hérna er gerð tillaga um. Ég held að þetta mál sé svo þýðingarmikið og snerti svo marga íbúa þessa lands að það sé ófært annað en að koma fram með einhverjar hugmyndir til lausnar þar á. Ég verð að lýsa furðu minni á þeim viðbrögðum sem þessi hugmynd fær. Ég hygg að þau séu allt önnur á öðrum stöðum í þjóðfélaginu, jafnvel hjá þeim sem hafa betra vit á, með fullri virðingu fyrir hv. þingdeildarmönnum sem hér hafa talað. Ég hef t.d. rætt þetta við fulltrúa í Fasteignamati ríkisins. Þeir telja að einmitt þessi leið geti leyst fasteignamarkaðinn út úr þeirri kreppu og sjálfheldu sem hann er í víða úti um land og hún geti líka leitt til þess að verðsveiflur á íbúðarhúsamarkaði í höfuðborginni verði jafnaðar. Auðvitað er það til hagsbóta fyrir allan almenning. Ég endurtek að ég er raunar alveg furðu lostinn á þeim viðbrögðum sem þessi hugmynd fær hér án þess að þau viðbrögð séu á nokkrum rökum byggð. Ég get ekki heyrt það.



Virðulegi forseti. Ég er þakklátur hv. 1. flm. fyrir komu hans í pontuna aftur. Hún staðfestir það, sem blundaði í mínum huga og ég gat ekki áttað mig á á jafnstuttum tíma og skiptir höfuðatriði í sambandi við rökstuðninginn í kringum þetta mál, að það liggur ekkert fyrir um hvert er raungildisverðmæti eigna úti á landi innbyrðis eða hvernig það hefur þróast. Þess vegna var ræða hans líka talnaleg staðfesting á því að misvægið á milli landsbyggðarinnar og höfuðborgarsvæðisins eru gamlar leifar frá óstjórninni sem var þegar Alþb. hafði ráð og völd í landinu.