Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. til laga um breyt. á lögum nr. 40 frá 16. maí 1955, um Fiskveiðasjóð Íslands, hefur sjútvn. haft til athugunar. Nefndin gat ekki orðið sammála um afgreiðslu þess. Meiri hlutinn, þrír nm., leggur til samkvæmt nál. á þskj. 391, að frv. verði samþykkt óbreytt. En minni hl., hv. 4. þm. Vestf., vill ekki samþykkja frv. óbreytt, og hefur hann skilað áliti og brtt. við það á þskj. 404 og 405. Björn Jónsson, hv. 5. þm. Norðurl. e., var ekki mættur á fundi nefndarinnar og tók því ekki afstöðu til málsins. Frv. þetta felur í sér tvær efnisbreytingar á gildandi lögum um Fiskveiðasjóð Íslands. Fyrri breytingin, sem er samkvæmt 1. gr. frv., er um það, að hámarkið, sem nú er í lögunum, um þá upphæð, sem fiskveiðasjóður megi taka að láni með ábyrgð ríkissjóðs, hækki upp í 150 millj. kr. úr 50 millj. kr., eins og nú er. - Hitt atriðið, samkv. 2. gr., er ákvæði um það, að þegar fiskveiðasjóður endurlánar erlent lánsfé, sé heimilt að áskilja, að ný lán úr sjóðnum endurgreiðist með breytilegri fjárhæð og nemi það gengisbreytingu íslenzkrar krónu á lánstímanum, svo sem segir í 2. gr. frv. Um fyrra atriðið, sem viðkemur því að hækka ríkisábyrgðina eins og greinir í frv., virðast menn á eitt sáttir. Nú eftir síðustu gengislækkun er svo komið, að erlendar skuldir sjóðsins nema um 64 millj. kr. eða nokkru harri upphæð en heimilt er. Þá er samkvæmt upplýsingum sjóðsstjórnar fiskveiðasjóðsins fyrirhugað, að sjóðurinn taki nú á næstunni fyrir milligöngu Framkvæmdabankans erlent lán. Og enn fremur segir sjóðsstjórnin, að líklegt sé, að sjóðurinn verði í framtiðinni að starfa með erlent lánsfé að verulegu leyti. Af þessum ástæðum er það augljóst, að ekki verður hjá því komizt að breyta löggjöfinni þannig, að ríkisábyrgðarheimildin hækki svo sem frv. gerir ráð fyrir. Um 2. gr. frv. er hins vegar ágreiningur. Minni hl. nefndarinnar, hv. 4. þm. Vestf., hefur á þskj. 405 lagt fram brtt., þar sem gert er ráð fyrir, að ríkissjóður bæti, fiskveiðasjóði það tap, er sjóðurinn kann að verða fyrir vegna breytinga á gengisskráningu íslenzkrar krónu á allt að 50 millj. kr. erlendri lántöku á árinu 1961. Meiri hl. nefndarinnar leggur hins vegar til., að frv. í heild verði samþykkt óbreytt. Eftir að lokið var útlánum úr stofnlánadeild sjávarútvegsins, sem sett var með lögum nr. 41 29. apríl 1946, má segja, að Fiskveiðasjóður Íslands sé eina lánastofnunin í landinu, sem veitt hefur ákveðin stofnlán út á fiskiskip og fiskvinnslustöðvar. Að því hefur verið stefnt og ber að stefna í framtíðinni að gera þessa mjög svo þýðingarmiklu lánsstofnun „sjávarútvegsins að traustri og fjárhagslega öflugri útlánastofnun, Heildarútlán fiskveiðasjóðs munu um s.l. áramót hafa numið 336.3 millj. kr. út á fiskiskip og 40 millj. kr. út á fiskvinnslustöðvar, eða heildarútlán um 376.3 millj. kr. Eigi sjóðurinn að vera fær um að veita nauðsynleg stofnlán í framtíðinni, er það upplýst, að eigi verður komizt hjá því að taka að láni stórar fjárupphæðir erlendis. Samfara þeirri nauðsyn kemur, og sú hætta, sem jafnan fylgir því að stofna til erlendra skulda um lengri eða skemmri tíma, en það er hættan af hugsanlegri gengisbreytingu íslenzku krónunnar, sem átt getur sér stað á lánstímabilinu. Um það segir stjórn sjóðsins, að vegna, þess að öll útlán sjóðsins hafi allt til þessa verið veitt í íslenzkum krónum án ákvæðis um gengisbreytingu, þá hafi sjóðurinn orðið fyrir 28 millj. kr. tapi vegna þessa erlenda lánsfjár, sem sjóðurinn skuldar og hefur endurlánað. Nú er það hins vegar svo, að augljóst er, að eigi fiskveiðasjóðurinn að vera megnugur þess að veita til sjávarútvegsins nauðsynleg stofnlán, þá verður að grípa til þess að taka í stærri stíl en áður erlent lánsfé til framkvæmdanna. Það er því í alla staði óhyggilegt að girða ekki fyrir þá hættu, sem yfir sjóðnum hvílir, ef einhver slík ákvæði, sem í 2. gr. frv. eru, verða ekki sett. Frv. þetta er flutt samkvæmt ósk stjórnar fiskveiðasjóðs, og um efni þess hefur verið leitað umsagnar stjórnar Landssambands ísl. útvegsmanna. Í þeirri umsögn segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Á stjórnarfundi þann 21. þ.m. var samþykkt að mæla með frv., þar sem telja verður víst, að slík breyting, sem frv. boðar, muni gera fiskveiðasjóð betur færan til að gegna sínu mikilvæga hlutverki í framtíðinni.“ Undir þetta sjónarmið vill meiri hl. sjútvn. taka og telur jafnframt, að höfuðáherzlu beri að leggja á það, að fjárhagur sjóðsins verði hverju sinni sem traustastur. Örugg efling Fiskveiðasjóðs Íslands er undirstaða þess, að sjóðurinn geti á ókomnum árum gegnt sínu mikilsverða hlutverki. Varðandi framkvæmdina um gengisáhættuákvæði í veðskuldabréfum nýrra lána hefur sjóðsstjórnin upplýst, að gengisáhættuákvæðið verði miðað við það, sem svarar til þess erlenda lánsfjár, sem sjóðurinn starfar með á hverjum tíma, og með þeirri takmörkun. Telur meiri hl. sjútvn., að það sé það sjónarmið, sem eðlilegt sé að miða við. Ég tel svo ekki ástæðu til að, orðlengja frekar um málið, legg til, að frv. verði samþykkt óbreytt og að lokinni þessari umr. vísað til 3. umr.



Herra forseti.. Eins og hv. frsm. meiri hl. sjútvn. hefur nú greint frá, náðist ekki samkomulag í sjútvn. um afgreiðslu þessa máls. Þrír nm. mæla með samþykkt frv. óbreytts. Einn var fjarverandi og tók ekki þátt í afgreiðslu málsins. En ég hef skilað sérstöku áliti um þetta mál. Það eru tvenns konar breytingar á gildandi lögum, sem þetta frv. felur í, sér. Annars vegar að hækka ríkisábyrgðina fyrir lánum sjóðsins úr 50 millj. kr. upp, í 150 millj. kr. Hin breytingin er sú að heimila fiskveiðasjóði að setja gengisákvæði í skuldabréf þeirra lána, sem tekin eru í sjóðnum, svo að gengisáhættan hvíli á lántakendum, ef til gengisbreytingar kemur á lánstímanum. Eins og segir í nál. mínu á þskj. 404, er ég samþykkur l. gr. þessa frv. Það er óhjákvæmilegt að hækka ríkisábyrgðina, svo að fiskveiðasjóður geti aflað sér viðbótarlána til þess að fullnægja eftirspurn ,sjávarútvegsins eftir lánum úr sjóðnum. Um þetta voru. allir sammála, og um þetta hygg ég að sé ekki ágreiningur hér á Alþingi. En það gegnir öðru máli um hina breytinguna, sem í, frv. felst. Hún er um það, hver eigi að bera þá gengisáhættu, sem af því stafar, að sjóðurinn tekur lán í erlendum gjaldeyri og lánar svo aftur út í íslenzkum krónum. Samkvæmt 2. gr. frv. er ætlazt til, að sú gengisáhætta hvíli á lántakendum að öllu leyti. Það á að heimila stjórn fiskveiðasjóðs að setja það ákvæði í skuldabréf fyrir þessum lánum, að upphæð skuldabréfanna breytist í samræmi við þær breytingar á, skráðu gengi íslenzku krónunnar, sem verða á lánstímanum. Þetta þýðir það, að ef t.d. útgerðarmaður kaupir sér fiskibát og tekur til þess lán í fiskveiðasjóði, við skulum segja 3 millj, kr., þá getur svo farið, að hann þurfi að endurgreiða þetta lán með 31/2 eða 4 millj. eða eitthvað meiri upphæð eftir því, hvort gengisbreyting hefur orðið og hve mikil hún er á lánstímanum. Um þetta mundi gegna öðru máli, ef þetta væri lögmál, sem gilti almennt á lánamarkaðnum eða um lánveitingar til útflutningsframleiðslunnar yfirleitt, og að jafnframt væri tryggt, að hver gengislækkun væri útflutningsframleiðslunni til hagsbóta. En þessu er alls ekki til að dreifa. Það er fjarri því, að allar slíkar lánveitingar fari í gegnum fiskveiðasjóð eða að slíkum lánum fylgi almennt gengisáhætta, og skammt er þess, að minnast, að gengislækkun varð sjávarútveginum til helzt til lítilla hagsbóta. Ákvæði þessa frv. um gengisáhættu, er nú á að leggja á herðar lántakendum, hljóta að hafa það í för með sér, að útvegsmenn og eigendur hraðfrystihúsa, sem starfa jafnvel hlið við hlið að framleiðslustörfum, búi við gerólík lánskjör í framkvæmd. Einn er háður gengisáhættunni, annar er það ekki. Einn getur orðið að taka á sig gengistap, sem nemur hundruðum þúsunda króna eða jafnvel milljónum, en annar, sem starfar á sama stað og í sams konar atvinnurekstri, getur sloppið algerlega við þessar byrðar. Ákvæði 2. gr. þessa frv. um gengisáhættuna hafa verið rökstudd m.a. með því, að bæði stjórn fiskveiðasjóðs og stjórn Landssambands ísl. útvegsmanna mæli með samþykkt frv. En það liggja fyrir tæmandi skýringar á því, hvernig muni standa á þessum meðmælum beggja þessara aðila. Þegar þetta frv. lá fyrir hv. Nd., var það sent til umsagnar beggja þessara aðila. Í svari stjórnar fiskveiðasjóðs til hv. sjútvn. Nd. segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Skuldir sjóðsin í erlendri mynt, tryggðar með ríkisábyrgð, nema nú um 641/2 millj. kr. með núverandi gengi og eru þannig komnar yfir hið lögleyfða hámark. Af þeim ástæðum svo og vegna þess, að fyrirhugaðar eru nú erlendar lántökur með milligöngu Framkvæmdabankans og fyrir þeim sett það skilyrði, að féð verði endurlánað með gengistryggingu, mælir stjórn sjóðsins með því, að framangreint frv. verði samþ., enda á sjóðurinn ekki kost á öðrum lánum, eins og sakir standa.“ M.ö.o.: sjóðurinn átti ekki kost á öðrum lánum en erlendu lánsfé; og það var sett það skilyrði, að féð yrði endurlánað með gengistryggingu. Hvað átti þá sjóðsstjórnin að gera? Hverju átti hún að svara öðru en því að sæta þessum kostum, þegar við hana var sagt, að annaðhvort fengi hún þetta lán og með þessum skilyrðum eða ekki neitt? Auðvitað vildi hún ekki og gat ekki setið uppi fjárvana. Það var því augljóst, að sjóðsstjórnin átti engra kosta völ nema að taka því, sem hér var boðið fram. Þessi meðmæli stjórnar fiskveiðasjóðs segja því ekkert um það, hvort hún hefði ekki fremur viljað fara aðrar leiðir, hvað gengisáhættuna snertir, ef hún hefði átt þess kost, ef ekkert skilyrði hefði verið sett. En sjóðsstjórninni voru sett þessi skilyrði um gengisáhættuna, að hún skyldi hvíla á lántakendunum, og þar með voru aðrar leiðir útilokaðar. Um meðmæli stjórnar Landssambands ísl. útvegsmanna geri ég ráð fyrir, að megi segja hið sama. Henni er kunnugt um það, að aðeins er um erlent lán að ræða, og henni er líka kunnugt um það, hvaða skilyrði eru sett fyrir þessu erlenda láni. Báðir þessir aðilar setja það að sjálfsögðu ofar öðru að afla fiskveiðasjóði nauðsynlegs fjár til útlána og beygja sig því fyrir skilyrðunum, sem sett voru: Það er óneitanlega vandamál að setja reglur um það, hvernig skuli mæta þeim áföllum, sem lántakendur erlends fjár verða fyrir, þegar breytt er skráðu gengi íslenzkrar krónu, en slíkar reglur þarf að setja og það sem fyrst. Atvinnurekendur, sem hér um ræðir, komast ekki hjá því að fá þessi stofnlán, annars geta þeir ekki komið sér upp þeim framleiðslutækjum, sem þeim eru nauðsynleg. Þeim er vísaður vegurinn á fiskveiðasjóð, annað þýðir ekki fyrir þá að fara, og þan fá þeir þessi svör, að lán geti þeir fengið, ef þeir taki á sig gengisáhættu, annars ekki. Auðvitað verða menn að sæta þessum kostum. Það er ekki um annað að ræða. Með ákvæðum 2. gr. þessa frv., ef þau verða samþ. óbreytt, er stigið spor í þá átt að innleiða það sem reglu, þegar lánsstofnun tekur erlent fé til að endurlána í íslenzkum krónum, að gengisáhættan hvíli eingöngu á þeim, er þétta fé fá endurlánað. Þá reglu tel ég óviðunandi. Ekki ráða þessir lántakendur neinu um það, hvenær gengisbreytingar eru framkvæmdar, og þeir ráða heldur engu um það, hverjir hafa aðgang að innlendu lánsfé eða hverjir verða að sætta sig við erlent lánsfé með gengisáhættu. Samkvæmt því, sem ég hef hér gert grein fyrir, flyt ég brtt, við 2. gr. frv. á þskj. 405, en hún er þess efnis, að ríkissjóður bæti fiskveiðasjóði það tap, sem sjóðurinn kann að verða fyrir vegna breytinga á skráðu gengi íslenzkrar krónu á allt að 50 millj. kr. erlendri lántöku á þessu ári. Ef slík till. yrði samþ., þá geri ég ráð fyrir, að það yrði til þess, að hraðað yrði undirbúningi að því að setja reglur um það, hvernig skuli mæta hugsanlegum gengistöpum af erlendu lánsfé, sem síðan er endurlánað íslenzkum útflutningsatvinnuvegum. Með þessari till. er séð fyrir því, að fiskveiðasjóður geti tekið erlent lán, sem honum nægi til útlána á þessu ári, og án þess að stofna sér í fjárhagslega hættu vegna hugsanlegra gengisbreytinga. Það er því fyllilega náð því marki, sem annars er ætlazt til að gera með 2. gr. frv., þótt þessi brtt, sé samþ., og kæmi ekki að neina tjóni fyrir fiskveiðasjóð og ekki heldur fyrir væntanlega lántakendur þessara lána. En hins vegar mundi samþykkt þessarar till. vafalaust ýta undir það að undirbúa nýja skipun um þessi mál almennt. Hv. frsm. meiri hl. drap hér á það áðan, að það væri svo að segja ekki um aðrar lánastofnanir að ræða en fiskveiðasjóð, sem nú lánaði stofnlán til sjávarútvegsins. Það er nokkuð til í þessu. Þó vil ég minna hann á það, að nú er verið að opna lánaflokka úr stofnlánadeild sjávarútvegsins og það í allstórum stíl, og ég man ekki eftir því, að það sé neinn stafur um það, að þar eigi gengisáhætta að koma til. Hv. frsm. gat þess, að meiri hl. tæki undir þau sjónarmið Landssambands íslenzkra útvegsmanna að tryggja sjóðnum nægilegt fé. Ég tek engu siður undir þessi sjónarmið með minni brtt., því að ég tel það alveg tvímælalaust tryggt, að sjóðurinn geti fengið jafnmikið fé og hann þarf á að halda á þessu ári, þó að hún yrði samþ. Það er því öðru nær en ég vilji á nokkurn hátt hindra það, að fiskveiðasjóður hafi nægilegt fé til útlána. Það eina, sem ég fer fram á með minni till., er það, að í bili hlaupi ríkissjóður þarna undir bagga, svo að ekki þurfi að skella þessari gengisáhættu á lántakendur, en síðan verði þetta til þess, að undirbúnar verði reglur um slíka hluti. En verði þessi brtt. mín felld, sé ég mér ekki fært annað en greiða atkvæði gegn frv., þótt ég sé samþykkur 1. gr. þess, en það hef ég áður tekið fram, að ég er henni fyllilega samþykkur.



Herra forseti. Út af ræðu hv. 4. þm. Vestf. (SE) tel ég ástæðu til að taka lítils háttar til máls aftur, og vil ég þá koma að því, sem felst í till. hans um það, að ríkissjóður taki að sér að bæta fiskveiðasjóði upp það áfall, sem hann kynni að verða fyrir af lántöku 1961, sem nemur 50 millj. kr. láni. Í því sambandi vil ég benda á, að erlend lán, sem fiskveiðasjóður tekur, eru jafnan tekin til að endurlána til skipakaupa og fiskvinnslustöðva, og þegar gengislækkun á sér stað, þá er það eðlileg afleiðing af því, að verðmæti skipanna og fiskvinnslustöðvanna hækka í verðgildi íslenzkrar krónu að sömu krónutölu og gengislækkunin felur í sér, og það er eðlilegt að meta það, sem við á, jafnan með tilliti til þess, hvað kostar að endurbyggja það, og með hliðsjón af þeirri hækkun, sem þá hefur átt sér stað á hverjum tíma. Þegar gengislækkanir eiga sér stað í þjóðfélaginu, er það yfirleitt vegna þess, að atvinnuvegum þjóðfélagsins hefur verið íþyngt það mikið, að þeir fá ekki rönd við reist. Gengislækkun á því venjulega, ef ekki alltaf, sér stað einmitt af þeim ástæðum. Þess vegna hlýtur að vera tekið tillit til þess hverju sinni, þegar gengi íslenzkrar krónu er lækkað, að það sé gert í samræmi við það, hver þörf atvinnuveganna er, og að krónan verði þá skráð með hliðsjón af því. Það má því gera fyllilega ráð fyrir því, að þegar gengislækkun á sér stað, þá verði fullt tillit tekið til atvinnutækja sjávarútvegsins, sem er undirstöðuatvinnuvegur þjóðarinnar: Þess vegna ætti að vera óhætt fyrir sjávarútveginn að taka lán með slíkum ákvæðum, sem lögin gera ráð fyrir, hvort heldur sem er til fiskvinnslustöðva eða skipabygginga, þá ætti það að vera áhættulaust, því að ég fæ eigi betur séð en það verði að gerast og athugast hverju sinni, þegar gengislækkun á sér stað, að þá sé miðað við, hvaða byrðar sé fært að leggja á aðalatvinnuvegi þjóðarinnar.



Herra forseti. Það eru einungis fá orð út af þessari seinni ræðu hv. frsm. meiri hl. n. Hann gat þess, að eignir þeirra, sem tækju á sig þessa gengisáhættu, hækkuðu líka í verði við gengisbreytingu, og það má segja, að það er nokkuð rétt, en ekki er það alltaf. Þó er það háð ýmsu, hvort eignirnar hækka nokkuð í verði við þetta. En ég vil benda honum á, að eignir hinna, sem enga gengisáhættu hafa tekið á sig, hækka nákvæmlega jafnmikið í verði, og það er þetta misrétti, sem ég tel að þurfi að leiðrétta. Hann drap á það, að gengislækkanir væru oftast hugsaðar til hagsbóta fyrir útflutningsframleiðsluna, og rétt er það. En það er bara oft svo, að það er engin trygging fyrir því, að hagsbætur verði af gengislækkun, þótt hún sé framkvæmd. Eða er sjávarútvegurinn miklu færari um það nú en á sama tíma í fyrra að taka á sig gengisáhættu af lánum? Nei, það, sem fyrir mér vakir, er það, að það þurfi að athuga það rækilega, á hvern hátt megi dreifa meira áhættunni af gengislækkunum, þegar þær eiga sér stað, og þessi ákvörðun, að þeir einir, sem hafa tekið erlenda féð að láni, eigi að bera hana, það tel ég ekki réttlátt. Ég vil nefna eitt dæmi enn. Ég ætla, að við allar gengislækkanir komi líka einhvers staðar fram gengisgróði. Er það nokkur fjarstæða að hugsa sér, að gengisgróði mæti gengistapi? Ef það er svo, að raunverulegur hagnaður verður af gengislækkun fyrir útflutningsframleiðsluna, þá er það vel. En það er engin trygging fyrir því, að svo verði, þótt gengislækkun sé framkvæmd. En umfram allt tel ég það aðkallandi að skapa reglur um það, hverjir eigi að bera byrðarnar af gengisbreytingum, þegar notað er erlent lánsfé. Ég tel það fjarri lagi, að sú áhætta eigi að hvíla eingöngu á þeim, sem lánin taka, enda hafa þeir ekkert val um það, hvort þeir fá lánað til sinnar framleiðslu innlent fé eða erlent, og innlent lánsfé er sannarlega í stórum stíl í umferð hjá framleiðslunni, en auk þess líka erlent fé, og þarna þarf nokkurn jöfnuð á. Gengisáhættan má ekki eingöngu hvíla á þeim, sem verða að nota hið erlenda fé. Þeir hafa ekki ráðið því sjálfir, hvort þeir hafa orðið að taka það að láni eða fengið hið innlenda fé, og þeir hafa ekki heldur ráðið því sjálfir, þegar gengisbreytingar eru gerðar. Það er hið opinbera, sem ræður slíku.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja frv. á þskj. 398 til laga um breyt. á l. nr. 10 22. marz 1960, um söluskatt. Í sambandi við efnahagsráðstafanir ríkisstjórnarinnar á síðasta Alþ. voru gerðar stórfelldar breyt. á innheimtukerfi ríkissjóðs. Horfið var að verulegu leyti frá beinum sköttum á háar tekjur, en þess í stað var tekinn upp mjög viðtækur söluskattur á flestöll viðskipti, margvíslega starfsemi og þjónustu. Um þetta urðu mikil átök hér á Alþ., svo sem mönnum enn er í fersku minni, en þar kemur til það grundvallarsjónarmið, hvort afla beri teknanna eftir efnum og ástæðum eða heimta jafnt af öllum i sambandi við neyzlu þeirra og keypta þjónustu. Enda þótt ég telji fyrri leiðina miklu eðlilegri, ætla ég ekki í sambandi við þetta frv. að innleiða stórdeilur um þau grundvallaratriði, sem hér voru rædd á Alþ. á síðasta ári. Það, sem fyrir mér vakir, er að benda á nokkra galla, sem almenna athygli hafa vakið, sem á lögunum eru og mjög einfalt er að sníða af þeim. Af þessum sökum hef ég ekki hreyft við þeim þætti laganna, sem fjallar um viðskipti, heldur einungis um nokkur atriði, sem varða starfsemi og þjónustu. Ég hef gert það í þeirri von, að um þessi fáu atriði næðist samkomulag, og það ætti ekki siður að vera áhugamál stjórnarsinna en stjórnarandstæðinga að gera framkvæmd laganna ekki óvinsælli en nauðsyn ber til. Reynslan hefur leitt í ljós þetta fyrsta ár laganna, að viðbótarundanþáguákvæði í 7. gr. þeirra, sem hér er lagt til að tekin verði upp, voru eðlileg og sjálfsögð, og mér er nær að halda, að stuðningsmenn söluskattsins á þingi í fyrra hafi ætlazt til og gert ráð fyrir, að sum þeirra atriða, sem hér eru talin upp, hafi þá átt að lenda í undanþáguákvæði samkv. ákvörðun ráðherra. En í niðurlagi 7. gr. um söluskatt segir: „Ráðherrann ákveður nánar um það, hvað fellur undir undanþáguákvæði þessarar greinar og næstu greina hér á undan.“ Er þar enn fremur átt við undanþáguákvæði 6. gr., sem fjallar um viðskipti eða sölu á vörum og verðmætum. Með leiðbeiningum þeim, sem ráðh. hefur gefið út handa skattheimtumönnum sínum, er í ýmsum atriðum seilzt lengra en lögin ætlast til, eins og ég vík að siðar. Er slíkt vitanlega alveg óviðunandi. Skal ég næst víkja að breyt., sem skipta má niður i fjögur aðalatriði: 1) Lagt er til, að vinna með skurðgröfum og jarðvinnsluvélum og hvers konar vegagerðarvélum sé undanþegin söluskatti. Samkv. 6. gr. laganna er vinna við húsbyggingar og mannvirkjagerð svo og vinna við endurbætur og viðhald slíkra mannvirkja undanþegin söluskatti. Það virðist því mjög eðlilegt, að ræktunarframkvæmdir bænda, hvort sem um er að ræða skurðgröft eða jarðvinnslu, séu ekki síður undanþegnar söluskatti. Það á hvergi að heyrast, að bændur séu skattlagðir fyrir það að rækta jörðina, enda hefur Alþ. áður með setningu jarðræktarlaganna viðurkennt, að starfsemi þessa ber að styrkja með ríflegum greiðslum úr ríkissjóði, þar sem hér er um dýrar framkvæmdir að ræða og flestar þeirra unnar fyrir framtíðina. Í leiðbeiningum skattheimtumanna ráðherrans stendur hins vegar: „Búnaðarfélög og ræktunarsambönd eru söluskattsskyld af allri seldri vinnu og hliðstæðri starfsemi.“ Þetta er svo skýrt enn nánar í nefndum leiðbeiningum. Það fer því ekkert á milli mála, að nefnd starfsemi er úrskurðuð undir söluskatt: Ég tel þetta alveg fráleitt og trúi ekki öðru en hv. alþm. séu mér yfirleitt sammála um það, að slík skattheimta sé með öllu óviðunandi. Búnaðarfélög og ræktunarsambönd eru ekkert annað en form fyrir samhjálp bænda og samstarf til að ná meiri og betri árangri en hver einstakur gæti gert. Sama máli gegnir um vegagerðarvélar. Skattlagning á þær er ekkert annað en skerðing á fjárveitingum til vegamála, og er það þeim mun fráleitara, þegar hér er um aðalframkvæmdir að ræða, sem kostaðar eru af ríkisfé, og alltaf er brýn nauðsyn á enn meiri framkvæmdum og enn meira fé. Það er því alveg óskiljanlegt, hvernig það er til komið að gera vegagerð ríkisins að jafnmiklum tekjustofni og lögin gera ráð fyrir. 2) Samkvæmt 7. gr. laga um söluskatt er vinna við skipaviðgerðir og flugvélaviðgerðir undanþegin söluskatti. Það er eðlilegt, að sama gildi um landbúnaðarvélar, hverrar tegundar sem er, og vegagerðarvélar, svo að aðalatvinnuvegum þjóðarinnar sé ekki mismunað, eins og gert er með þessu. Með frv. er lagt til, að úr misræmi þessu verði bætt. Með auknum vélakosti landbúnaðarins hefur þróunin orðið sú hin siðari ár, að búnaðarfélög og jarðræktarsambönd hafa stofnsett viðgerðarverkstæði eða gerzt aðilar að þeim. Vinnan, sem á verkstæðum þessum er unnin fyrir bændurna, er framkvæmd á raunverulegu kostnaðarverði. Það er því með öllu óeðlilegt að skattleggja þetta samhjálparstarf íslenzkra bænda frekar en verkstæði, sem einstakir bændur settu upp til viðhalds vélakosti sínum. 3) Rekstur sjúkrahúsa er undanþeginn söluskatti samkv. 7. gr. laganna. Hins vegar fá skattheimtumenn ríkissjóðs þau fyrirmæli, að þvottahús bæjar- og sveitarfélaga og annarra opinberra aðila, þar með talin þvottahús sjúkrahúsa, séu söluskattsskyld af allri starfsemi sinni. Með leiðbeiningum þessum verður ekki betur séð en gengið sé lengra í framkvæmdinni en lögin mæla fyrir um. Þvottur hlýtur jafnan að vera snar þáttur í rekstri allra sjúkrahúsa og jafnnauðsynlegu mat, meðulum og skurðaðgerðum. Það þarf því talsverða hugkvæmni til þess að taka hann einan út úr starfsemi sjúkrahúsanna og leggja til, að hann verði tekjustofn fyrir ríkissjóð. Þetta er ef til vill sett inn í lögin til þess að þóknast einstaklingum, sem þvottahús reka, en það er jafnfráleitt fyrir það. Eða hver skyldi tilgangurinn vera með þessu ákvæði? Þessi innheimtuaðferð er því fráleitari, þegar þess er gætt, að flest eða öll sjúkrahús landsins eru rekin með miklum halla og njóta þar að auki daggjalda frá ríkissjóði. Það er því ákaflega fráleitt, að slíkur rekstur geti verið tekjustofn fyrir ríkissjóð. Sama máli gegnir og um þvottahús bæjar- og sveitarfélaga og samvinnuþvottahús. Það eru engin rök, sem mæla með því, að þessi starfsemi sé skattlögð til ríkissjóðs, frekar en farið yrði út á þá braut að leggja gjald á allar þvottavélar, sem væru í notkun víðs vegar um landið. Það mundi vissulega engum koma til hugar. Sameiginleg þvottahús margra heimila með öflugum og fjölbreyttum vélakosti við heita staði, þar sem því verður við komið, eru bæði fyrir einstaklinga og þjóðarheildina skynsamleg og heppileg ráðstöfun, sem hefur margvíslegan sparnað í för með sér. Þessi samhjálp um rekstur heimilanna má aldrei verða tekjustofn fyrir ríkissjóð. Í sambandi við rekstur sjúkrahúsanna hef ég leyft mér að vekja athygli á öðru furðulegu atriði í sambandi við framkvæmd laganna um söluskatt, þar sem gengið er lengra en lögin mæla fyrir um. Í 7. gr. laganna er útfararþjónusta undanþegin söluskatti. Hins vegar segir í leiðbeiningum ráðh. til skattheimtumannanna: „Sala á líkkistum og líkklæðum er söluskattsskyld.“ Virðist því nokkuð á reiki, hvað er undanþegið söluskatti við útfararþjónustuna. Einhvern tíma hefði sjálfstæðismönnum þótt skattheimta þessi ganga í lengra lagi, einkum ef hún á ekki stoð í lögum. Væntanlega verður þetta atriði tekið til athugunar ásamt öðrum breyt. við meðferð málsins nú. 4) Fjórða atriðið í frv. því, sem ég hef leyft mér að flytja hér, er um það, að samkomuhald, sem að meira og minna leyti er söluskattsskylt, verði undanþegið því í allmörgum atriðum. Ég hef í frv. þessu leyft mér að leggja til, að þessi undanþáguákvæði verði veitt þannig: „Samkomur ungmennafélaga, íþróttafálaga, kvenfélaga, skátafélaga, bindindisfélaga og annarra menningarfélaga. Enn fremur allar samkomur annarra aðila, sem haldnar eru til ágóða fyrir líknar- eða menningarstarfsemi.“ Framangreind félög eiga það sameiginlegt að vanta fé til starfsemi sinnar og berjast í bökkum fjárhagslega, enda njóta mörg þeirra fjárhagslegrar aðstoðar hins opinbera, ríkis og bæjarfélaga. Það er því alveg ástæðulaust fyrir ríkissjóð að vera að seilast eftir tekjum af slíku starfi eða samkomuhaldi þessara félaga, sem oft er unnið af miklum þegnskap og fórnfýsi, en tiltölulega lítið oftast upp úr því að hafa og stundum alls ekki neitt, og kemur þá vitanlega fyrir, að það er lagður söluskattur á þennan rekstur, enda þótt hann sé stundum rekinn með halla, þar sem fyrirmæli eru um það að leggla jafnan á selda aðgöngumiða án tillits til þess, hvernig reksturinn hefur gengið að öðru leyti. Í sambandi við skemmtisamkomur er svo margt annað, sem fellur undir söluskatt, t.d. veitingasala, akstur o.fl., svo að öll skynsamleg rök mæla með því, að sleppt sé söluskatti af seldum aðgöngumiðum hjá þeim félögum eða félagasamböndum, sem ég hef hér minnzt á að framan. Að lokum vil ég draga saman það, sem er meginatriði þessa frv., sem hér liggur fyrir: 1) Að vinna með skurðgröfum, jarðvinnsluvélum og hvers konar vegagerðarvélum verði undanþegin söluskatti. 2) Að viðgerðir á þessum tækjum séu ekki söluskattsskyldar frekar en viðgerðir á skipum og flugvélum. 3) Að þvottahús sjúkrahúsa, bæjar- og sveitarfélaga og samvinnuþvottahús verði undanþegin söluskatti, enda er rekstur sjúkrahúsa það nú i lögum. 4) Að samkomur tiltekinna félaga og samkomur haldnar til ágóða fyrir líknar- og menningarstarfsemi verði ekki söluskattsskyldar. Ég tel, að hér sé um fá og einföld atriði að ræða og það mundi mjög draga úr óvinsældum söluskattsins, ef þau næðu að ganga fram nú þegar, og vænti ég þess, að hv. stjórnarsinnar kunni að meta það. Hér er ekki um að ræða tekjuskerðingu fyrir ríkissjóð, sem skiptir verulegu máli, og innheimta á þeim atriðum flestum, sem hér er lagt til að njóti undanþágunnar, er seinvirk og erfið. Ég vænti því, að Alþ. telji breyt. þær, sem í frv. felast, sanngjarnar og eðlilegar eftir þá reynslu, sem fengin er, og það væri í rauninni eðlilegra að geta gengið. frá þessu strax en að látá mál eins og þetta kosta harðvítuga baráttu um langan tíma, þar sem þetta skiptir ekki fyrir ríkissjóð verulega fjármuni. En ég er sannfærður um það, að nái þessi fáu, sanngjörnu og einföldu atriði ekki nú fram að ganga, þá mun baráttan fyrir þeim áreiðanlega halda áfram og það af mjög mörgum aðilum. Að lokinni þessari umr. legg ég svo til, herra forseti, að frv. verði vísað til 2. umr. og fjhn.