Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir um bráðabirgðabreytingu á lögum um tollskrá, er nákvæmlega samhljóða lögum nr. 98 frá 1956, sem gilda fyrir það ár, sem nú er að líða. Er lagt til í þessu frv., að sömu ákvæði gildi einnig fyrir árið 1958. Fjhn. leggur til, að frv. verði samþykkt, eins og fram kemur í nál. á þskj. 136. Tveir af nm. hafa þó undirritað álitið með fyrirvara.



Herra forseti. Við tveir nm. fjhn., hv. 5. þm. Reykv. og ég, höfum haft fyrirvara um þetta nál. Það ákvæði í þessu frv., sem okkur þótti dálítið hæpið, er ákvæði 1. gr. um það að heimila á árinu 1958 að greiða í sérstakan sjóð 1% af vörumagnstolli og verðtolli í því skyni að verja þessu gjaldi til byggingar tollbúða. Ég álít fyrir mitt leyti, að sú regla sé dálítið hæpin, nema alveg sérstaklega standi þá á, að fara mikið inn á þá braut að ráðstafa ákveðnum tekjustofnum til ákveðinna hluta. Ég dreg það ekki í efa, að á því sé í sjálfu sér þörf að byggja tollbúðir. En það eðlilegasta væri að mínu áliti það, að veitt væri þá fé til þess á fjárl., eins og almennt gerist um slíkar framkvæmdir. Og að því leyti sem rétt þætti að verja vörumagnstollinum til þess, finnst mér hæpið að hækka vörumagnstollinn af þessum ástæðum. Eðlilegra væri þá, ef sú leið væri farin, að heimila að taka 1% af vörumagnstollinum, án þess að hann væri hækkaður. - Það var af þessu, sem okkar fyrirvari var sprottinn, og áskiljum við okkur rétt til þess að flytja brtt. um þetta atriði við 3. umr., en höfum ekki enn gengið frá henni eða tekið um það endanlega ákvörðun.



Herra forseti. Ég vakti athygli á því á síðasta Alþingi, að það væri varla vert að viðhafa þá venju að veita afbrigði til þess að taka mál til meðferðar, þegar þau hafa ekki verið lögð fram með lögskyldum fyrirvara. Þeir fyrirvarar, sem ætlaðir eru í þingsköpum, eru til þess, að þm, gefist færi á því að átta sig á málunum og kynna sér þau, áður en þau koma til umr., og þeir eru engan veginn eingöngu settir af formsástæðum, heldur vegna þess, að reynslan hefur sýnt, að þingskipulag fengi ekki staðizt, nema því aðeins að þm, ættu þess kost að átta sig á þeim málum, sem eiga að koma til ákvörðunar þeirra. Í vetur hefur þinghaldinu verið háttar þannig, að oftast nær hafa verið mjög fá mál á dagskrá, stundum hafa þingfundir ekki staðið nema eina eða tvær mínútur. Einhver sagði, að meðaltal þingfunda í Nd., þangað til nú í þessari viku, mundi vera 71/2 mínúta hvern fundardag. Þegar ekki hleðst að meira af störfum, en þessu nemur, sýnist ekki vera ofætlun að haga þingstörfum þannig, að þm, eigi þess kost að njóta lögáskilinna fresta til þess að kynna sér þau mál, sem fyrir liggja. Það er ómögulegt, ef mörg skjöl eru lögð á borð þm., eins og t.d. nú, allmörg skjöl, að ætlast til þess, að menn hafi rennt augunum yfir þau, hvað þá heldur hugleitt, áður en til umr. kemur. Og ég verð að átelja mjög þann hátt, sem virðist vera orðinn nokkuð fastur, að loksins þegar einhver mál koma til meðferðar, þá er látið sem þeim liggi svo mikið á, að lögáskildum frestum megi ekki fylgja. Ég vil þess vegna beina því til hæstv. forseta, alveg án tillits til þeirra mála, sem hér liggja fyrir, sem ég hef í raun og veru ekkert við að athuga að fram gangi skjótlega, hvort hann vilji ekki breyta til og fylgja þeirri reglu yfirleitt að ætla mönnum lögáskilda fresti. Mér er það fullljóst, að meiri hluti Alþingis, stjórnarliðið, hefur það í hendi sér og vafalaust af því mikla ánægju að greiða atkv. um að taka þessi mál fyrirvaralaust á dagskrá., Þeirra helzta stolt af þingstörfunum virðist vera með þeim hætti að taka ómelt og óathugað við því, sem stjórnarherrarnir fá þeim í hendur. Þegar Alþingi kom saman og fjárlög voru lögð fram með nær 100 millj. kr. tekjuhalla, var lýst yfir því, að það væri vegna þess, að stjórnin vildi bera sig saman við lið sitt um það, hvernig fram úr þessum vanda ætti að ráða. Nú veit allur þingheimur, að ákveðið er að afgreiða fjárlög með mjög óvenjulegum hætti, og þó að það að sjálfsögðu verði ekki játað hérna í þingsölum, þá vita allir þm. það jafnvel, að það er ekki með vitund flokkanna, sem að ríkisstj. standa, sem þær ákvarðanir eru teknar, sem nú á að knýja fram, heldur eru þær ákvarðanir teknar af sjálfri ríkisstj. og síðan sendar sem alger fyrirskipun til sinna flokksmanna og þeim ætlað að fylgja í blindni. Mér dettur ekki í hug, að mér takist að leysa þennan - ja, mér liggur við að segja auma lýð, en vil ekki nota það orð, úr þeim álögum, sem hann virðist vera lentur í, og geri ráð fyrir því, að þeir samþykki öll þau afbrigði frá þingsköpum, sem nú eru ráðgerð og ákveðin, til þess að firra þingheim þeim rétti, sem hann á til að kynnast málunum, áður en ákvarðanir eru teknar. En ég verð að segja, að ég ber þó það meira traust til hæstv. forseta, að hann vilji ekki gersamlega misbeita sinni stöðu til þess að brjóta á móti þeim þingræðisreglum, er hann er settur til að framfylgja, og vildi því beina til hans, hvort hann teldi ekki ráðlegra að hafa á þessu annan hátt, en upp hefur verið tekinn. Jafnframt verð ég, þótt það varði ekki beint þetta atriði, en það varðar starf þingdeildarinnar og Alþingis, að hreyfa því, að það hlýtur að koma mjög kynlega fyrir sjónir, að nú skuli einn þeirra daga, sem samkvæmt föstum starfsháttum hefur verið ætlaður Sþ., tekinn undir deildafundi. Reynslan í vetur hefur sýnt, að deildafundir hafa yfirleitt staðið mjög stutt og vandræði hafa verið að finna nóg verkefni fyrir deildirnar, en engu að síður hefur þeim verið ætlaður langsamlega mestur hluti af fundartíma Alþingis. Á hinn bóginn hefur Sþ. alls ekki komizt yfir að anna 1. umr. líkt því allra þeirra þáltill., sem þar liggja fyrir. Ég veit um sjálfan mig, að það er drjúgur mánuður, síðan ég bar fram till. um mikils háttar efni varðandi birtingu skýrslna um Ungverjalandsmálið. Þó að þeirri till. hafi verið útbýtt fyrir meira en mánuði, og hún oft verið á dagskrá, hefur hún aldrei getað komið til umr., ekki vegna neinnar vanrækslu hæstv. forseta Sþ., heldur vegna þess, að nauðsyn hefur þótt að taka önnur mál á undan, sennilega eftir réttri röð um framburð þeirra, - ég skal ekki véfengja það. En niðurstaðan er sú, að þessi till. virðist ekki hafa von um það einu sinni að komast til nefndar á þeim fyrri hluta þingsins, sem nú er langt liðinn. Og ég verð að telja það mjög miður farið, að sá háttur skuli vera hafður á í þinginu, að deildunum með svo að segja ekkert verkefni fyrir höndum skuli vera ætlaður nær allur fundartíminn, en Sþ. með ærið verkefni skuli vera svo hrapallega afskipt sem raun ber vitni. Ég skil að vísu, að nú þykir nauðsyn að knýja fram fyrir jólafrí einhver tiltekin mál, en vandinn hefði þá verið einungis sá að leggja þau fram fyrr, þannig að hæfilegur, lögmætur tími hefði gefizt til meðferðar þeirra, en ekki beita þeirri aðferð, sem hér sýnist vera ráðgerð.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er um breytingu á lögum frá 1955 um samræmingu á mati fasteigna. Í lögunum nr. 33 1955, um samræmingu á mati fasteigna, var ákveðið, að við gildistöku nýja matsins skyldu falla úr gildi ákvarðanir stjórnarvalda um opinber gjöld, sem heimt eru sem hundraðshluti af fasteignamati, og komi nýjar ákvarðanir til. Hið endurskoðaða fasteignamat gekk í gildi 1. maí þetta ár, en eins og vænta mátti tekur það nokkurn tíma að semja nýjar gjaldskrár um þau opinberu gjöld, sem miðuð eru við fasteignamat, og fá staðfestingu stjórnarvalda á þeim. Hefur því þótt óhjákvæmilegt að veita hæfilegan frest til endurskoðunar á þessum gjöldum, og í þeim tilgangi er frv. þetta fram borið. Er þar lagt til, að sveitarstjórnum verði gert að endurskoða samþykktir, reglugerðir og gjaldskrár um opinber gjöld til sveitarsjóða, sem miðuð eru við fasteignamat, og leita staðfestingar réttra stjórnarvalda á þeim og hafa lokið þessu fyrir 1. jan. 1959. Jafnframt er ákveðið í frv., að þar til nýjar reglur hafa verið settar, skuli sveitarstjórnum heimilt að innheimta slík gjöld á sama hátt og áður var gert, þ.e. miða þau við eldra fasteignamatið. Er þá einnig heimilt, meðan farið er eftir eldri reglunum, að innheimta gjöldin með því álagi, sem um getur í lögum nr. 29 frá 1952. Þetta gildir þó í engu tilfelli lengur, en til ársloka 1958. En jafnskjótt sem eitthvert sveitarfélag hefur fengið staðfestar nýjar gjaldskrár byggðar á nýja fasteignamatinu, fellur að sjálfsögðu niður heimildin til þeirrar hækkunar, sem fólst í lögunum nr. 29 frá 1952. Í 2. gr. frv. er lagt til að fella úr gildi lög um fasteignaskatt, nr. 66 frá 1921, og lög nr. 39/1957, um breytingu á þeim lögum. Í gildi eru önnur lög um heimild sveitarfélaga til að leggja á fasteignaskatta, og þykir óþarft að hafa í gildi tvenn lög um sama efni. Þetta eru efnisatriði frv., en fjhn. hefur komizt að þeirri niðurstöðu, að heppilegra sé hvað formið snertir að hafa efnisatriði frv. í bráðabirgðaákvæði við lögin nr. 33 frá 1955, sem gildi til ársloka 1958. Hefur n, gert brtt. í samræmi við þetta og haft um það samráð við ráðuneytið, sem undirbjó málið. Hefur ráðuneytið ekkert við þá formsbreytingu að athuga, og fjhn. er sammála um að mæla með samþykkt frv. með þessum breytingum, sem er að finna á þskj. 120,



Herra forseti. Hæstv. sjútvmrh. mælti eindregið á móti því, að af sinni hálfu eða stjórnarflokkanna hefði verið reynt að hafa nokkra launung á þessu máli eða tildrögum þess. Ég vil einungis ítreka það, sem áður hefur komið fram, að það var ekki fyrr heldur, en það var knúið fram af hv. 5. þm. Reykv. hér í þessari hv. deild, að í ljós kom það samhengi, sem þetta mál er í við lausn farmannaverkfallsins á s.l. sumri. Hvorki í grg. frv., í ummælum þeim, sem hæstv. fjmrh. lét fylgja frv. við 1. umr., né í fyrstu skýringum hv. frsm., hv. þm. V-Húnv., var nokkuð að því vikið, að þetta frv. væri ávöxtur af farmannadeilunni. Ég vil enn fremur spyrja hæstv. sjútvmrh. um það, hvort hann hafi sérstaklega gert grein fyrir því í Ed. Vel kann svo að vera, og þá hefur hann þar reynzt hreinskilnar en oft ella og á maklegt lof skilið fyrir það. En hafi hann aftur á móti ekki gert grein fyrir eðlilegu samhengi málsins í Ed., er það enn einn þáttur í því, hvernig reynt hefur verið að dylja hinar sönnu orsakir og ástæður þessa frv. Þá kom það fram hjá hæstv. ráðh., sem honum hættir ákaflega mikið til, ef hann lendir í vandræðum, þá vísar hann til einhverra allt annarra aðila. Allir þm. minnast þess, hvernig hann á síðasta Alþingi, er hann var lentur í vandræðum út úr okurálagningu á Hamrafells-farmgjöldin, vitnaði til þess, að í raun og veru hefði hann sjálfur engin úrslitaráð um þessi efni, heldur væri það hans samráðherra, hæstv. félmrh., sem þarna hefði öllu ráðið. Okkur hinum finnst nú ekki hæstv. félmrh. vera slíkur bógur, að það sé mikið skjól í því að skjóta sér á bak við hann, en hæstv. sjútvmrh, taldi sig þó svo illa kominn á berangri, að hann skreið í það skjól. Svipað átti sér stað að alþjóðarvitund í sumar, einmitt í sambandi við farmannadeiluna. Þá er það vitað, að hæstv. sjútvmrh. hvað eftir annað sagði við deiluaðila og sérstaklega farmennina, að hann væri sjálfur út af fyrir sig sammála svo eða svo góðri lausn, þeim hagkvæmri, á deilunni, en hann fengi einungis vilja sínum ekki fram komið vegna þess, að samráðherrarnir stæðu á móti honum. Það er því engin nýjung, þó að þessi hæstv. ráðh. reyni að bera aðra fyrir sig og skjóta sér í þeirra skjól, þegar illa er fyrir honum komið. Og svo reyndist einnig í þessu máli. Þegar hæstv. ráðh. var spurður um það, hvernig þessi lög hefðu reynzt í framkvæmd, hverjar tekjur hefðu orðið af þeim; annars vegar fyrir útflutningssjóð, hins vegar fyrir hin innlendu skipafélög, þá sagði hæstv. ráðh., að það væri alls ekki sig að spyrja að þessu, það yrði að spyrja forráðamenn útflutningssjóðsins að þessu, þeir gætu vafalaust svarað þessu, en hann ekki. Nú er það auðvitað algerlega á móti réttum stjórnarháttum, að ráðh. vísi um svör til sinna undirmanna. Það er ráðherrann, sem er æðsti maður sinnar stjórngreinar, ber ábyrgð á því, sem þar fer fram, og Alþingi á óskoraðan rétt til þess, að hann svari fyrir, og ráðherranum er með öllu óhæfilegt að vísa þar til; að þingmenn eigi aðgang að hans undirmönnum. Hitt kynni að vera frekar, að hæstv. ráðh, hefði getað borið það fyrir sig, ef útflutningssjóður heyrði undir einhvern annan hæstv. ráðh., en sjálfan hann. En þess vegna verð ég að spyrja: Er það ekki raunverulega einmitt sjútvmrh., sem úrslitaráðin hefur um og úrslitaumsjón hefur með útflutningssjóði, að svo miklu leyti sem sú umsjón heyrir undir einn ráðh., eða er það öllu frekar hæstv. fjmrh., sem nú er að hvíslast á við ráðherrann og segja honum til um einhver málefni, sem þarna ræður öllu? Ég hefði haldið af því, sem ég bezt vissi, að hæstv. fjmrh. vildi algerlega þvo hendur sínar af þessum sjóði og honum hefði reynzt það nóg, að sannazt hefur, að hann veit jafnlítið um raunverulega afkomu ríkissjóðsins og komið er á daginn, þar sem upplýst er orðið, að jafnvel hæstv. félmrh., sem einna minnstur fjármálamaður allra þingmanna hefur verið talinn til þessa, hefur, að því er ljóst er orðið, sagt betur til um afkomu ríkissjóðsins við umræðurnar í haust, en hæstv. fjmrh., ef marka má þá afgreiðslu fjárlaganna, sem nú er fyrirhuguð, sem ég að vísu engan veginn segi að sé að marka, heldur má vel vera, að þar sé um hreinan blekkingarleik að ræða eins og að svo mörgu öðru leyti í starfsemi stjórnarinnar. En ég hélt sem sagt, að hæstv. fjmrh. hefði nóg með sig og sinn sjóð og væri þess vegna alveg einráðinn í því að láta hæstv. sjútvmrh. útflutningssjóðinn eftir, og ég vil þess vegna spyrja hæstv. sjútvmrh. að því: Er búið að gera á þessu aðra skipan, en í upphafi var ráðgerð? Er það ekki einmitt hann sjálfur, sjútvmrh., sem öðrum ráðherrum fremur hefur umsjón með þessum sjóði, og ef svo er ekki, af hverju hafði þá einmitt þessi ráðh. þau mjög einkennilegu afskipti af fjárreiðum sjóðsins, sem fram komu rétt fyrir aðalfund Landssambands ísl. útvegsmanna, þegar einmitt eftir afskipti þessa hæstv. ráðh, hagur sjóðsins var sagður batna um milljónir, ef ekki milljónatugi, á nokkrum dögum? Mönnum skildist, að hæstv. ráðh. vildi þá láta þakka sínum dugnaði og forsjá þá miklu breytingu, sem á var orðin og að vísu var ekki raunveruleg frekar, en flest annað hjá hæstv. ríkisstj., heldur var það, sem gerðist, einungis, að leiktjöldunum var dálítið hagrætt og útlitið gert nokkru betra, en það í raun og veru var. Nei, hæstv. sjútvmrh. kemst ekki hjá því, að hann verður eftir réttum þingræðisreglum hér á Alþ. að svara til um það, þegar spurt er um afkomu útflutningssjóðs, og hann verður hér á Alþ. að svara til um það, þegar spurt er, hverjar tekjur skipafélögin hafi haft af þeirri verðlagshækkun, sem gerð var í skjóli þessara laga. Það er ekki einungis af formlega stjórnskipulegum ástæðum, sem eðlilegt er, að alþm. snúi sér til þessa hæstv. ráðh. um það efni, heldur kemur það einnig af því, að það er vitað, að með þessum lögum er verið að efna fyrirheit, sem einmitt þessi hæstv. ráðh. gaf í sambandi við lausn farmannadeilunnar og hann lét þá óspart í skina og raunar sagði við aðila, að hann hefði orðið að framþvinga gagnvart sínum meðráðherrum, af því að þeir hefðu viljað hafa allt annan hátt á, í þessum efnum, enda er það vitað, eins og ég gat um í fyrri ræðu minni, að t.d. hæstv. félmrh. beinlínis beitti áhrifum sínum til þess, að farmannadeilan yrði leyst á allt annan hátt. Hann vildi láta beita hreinni lögþvingun, láta banna verkfallið, sbr. þá samþykkt, sem hann útvegaði frá Akureyri og lét Alþýðusambandið síðan senda áleiðis. Þá vil ég einnig spyrja hæstv. sjútvmrh. að því vegna ummæla, sem féllu hjá hv. 5. þm. Reykv. (JóhH), hvort það sé rétt, sem fleygt hefur verið á erlendum vettvangi, að sú mismunun, sem gerð er á milli útgerðarmanna og eigenda skipa í þessum lögum, kunni að brjóta í bága við einhverja samninga, sem ríkið hafi gert út á við, annaðhvort í sambandi við efnahagssamvinnustofnunina í París eða einhverja aðra þvílíka samninga. Þessu hefur verið haldið fram. Hv. 5. þm. Reykv. vék að þessu í umræðunum, og það er nauðsynlegt fyrir þm., áður en þeir taka endanlega afstöðu til þessa máls, að vita um það með vissu, - hafa fullyrðingu ríkisstj. í a.m.k. stað annars enn öruggara um það, að hún hafi kannað, að það sé fullvíst, að hér sé ekki brotið á móti neinum samningum við erlend ríki eða alþjóðasamtök. Eins og ég gat um, þá játaði hæstv. sjútvmrh. berum orðum í umr. á dögunum, að þetta frv. væri sett í sambandi við lausn farmannadeilunnar, en hann hældist hins vegar um yfir því, að það hefði aðeins verið lítill hluti af kröfum útgerðarfélaganna tekinn til greina með þeirri verðlagshækkun, sem hér hefði átt sér stað. Ég hygg, að ég hafi lesið, m.a. í málgagni hæstv. sjútvmrh., frásögn af því, að skipafélögin hafi fengið kringum helming af sínum kröfum með þeirri hækkun, sem þeim var hér veitt. Og ég skal ekki segja, hvort það verður talinn mikill eða lítill hluti, - lítill hluti verður helmingur aldrei talinn af því, sem gerð er krafa um. Sannast er og að segja, að við alla slíka kröfugerð er gert ráð fyrir nokkurri og oft ekki svo lítilli afskrift, bæði af hálfu vinnuveitenda og verkfallsmanna, og er ekki ósennilegt, án þess að ég hafi um það nokkra vitneskju, að slíks hafi gætt við meðferð þessa máls, eins og tíðkanlegt er. En aðalatriðið er, að skipafélögin fengu hér sem svaraði helmingi af því, sem þau formlega settu fram sem sínar kröfur. Ég þori að fullyrða, að ef ríkisstj. eða talsmaður hennar, hæstv. sjútvmrh., hefði boðið þetta eða eitthvað því líkt fram á fyrra stigi málsins, þá hefði deilan orðið ólíkt auðleystari, en hún reyndist. Ég þori að fullyrða, að það var einmitt vegna þess, að hæstv. sjútvmrh. vildi ekki bjóða fram neitt þessu svipað, sem svo lengi stóð á lausn deilunnar. Það mun að vísu vera rétt, að nokkuð snemma í deilunni hafi hæstv. sjútvmrh. viðurkennt, að ekki væri við því að búast, að útgerðarmenn gætu að neinu verulegu leyti orðið við fram komnum kröfum, nema því aðeins að þeir fengju sín útgjöld upp bætt með einum eða öðrum hætti. Þetta sögðu aðilar, sem heyrðu mál hæstv. ráðh., og síðan var sagt frá þessu í blöðum. En þá brá svo við, að hæstv. sjútvmrh. gaf yfirlýsingu um það, að hann hefði ekkert slíkt fyrirheit gefið, og eftir það var sýnt, að útgerðarmenn gátu ekki treyst neinu í þessu nema endanlega bindandi og formlegu loforði ráðh. Það var komið í ljós, sem við hér á Alþ. vitum og tökum sem hvern annan sjálfsagðan hlut, að orðum þessa hæstv. ráðh. er ekki treystandi að mjög miklu leyti, svo að um það sé brúkað þinglegt orðbragð. Það vissum við hér á Alþ., en auðvitað var útgerðarmönnum þetta ekki jafnkunnugt og alþm. öllum í heild og hverjum um sig er. Þeir höfðu þess vegna í upphafi löngun til þess að trúa fagurmælum hæstv. ráðh. En eftir að hann hafði lýst yfir því, að hann hefði aldrei gefið neina slíka yfirlýsingu, sem þeir með eigin eyrum höfðu heyrt ráðh. gefa, þá hvarf traust þeirra að verulegu leyti og óhjákvæmilega. Það var þess vegna ekkí fyrr, en það lá alveg ljóst og ótvírætt fyrir, hve mikil þátttaka ríkisstj. mundi verða með löggjöf eða verðlagshækkunum, að deilan varð leysanleg. En sama dag og það lá ótvírætt fyrir, að sjútvmrh. vildi inna það af höndum, sem í þessu frv. kemur fram og í verðlagshækkunum að öðru leyti, þá leystist deilan. Það þarf sannarlega ekki frekar vitnanna við, að það var vegna hins vægast sagt mjög einkennilega háttalags hæstv. sjútvmrh., þegar hann lét boð út ganga um það, að það væri ekki að marka fyrsta, annað eða jafnvel þriðja tilboðið, sem gert yrði, það mundu koma önnur betri á eftir, og að öðru leyti það, hversu hann var staðinn að því að gefa yfirlýsingar, sem ekki stóðust, - það var af þessum rökum fyrst og fremst, sem þessi deila í sumar varð jafnerfið viðureignar sem hún reyndist. Menn nákunnugir þessum málum, sem séð hafa slíkar deilur árum saman og tekið hafa þátt í þeim, sögðu, að það væri vonlítið að leysa deiluna, meðan hæstv. sjútvmrh. léki þar lausum hala, enda varð það, eins og ég segi, ekki fyrr en hann var negldur niður á alveg ákveðin tilboð, sem öll stjórnin reyndist standa að, sem lausnin fékkst, og þá fékkst hún einmitt sama daginn. Það er nauðsynlegt, að þetta komi fram í sambandi við þetta mál, því að ef sú verðlagshækkun, sem hér er heimiluð, og þær verðlagshækkanir að öðru leyti, sem leiddi af lausn deilunnar, eru réttmætar og áttu að koma, þá var auðvitað sjálfsagt af ríkisstj. að beita sér fyrir, að það yrði miklu fyrr, en ofan á varð til þess að spara öllu þjóðfélaginu þau gífurlegu óþægindi og útgjöld, sem þessu hér um bil 7 vikna verkfalli voru samfara. Þá var einnig mjög fróðlegt að heyra það, sem hæstv. ráðh. hafði að segja varðandi lausn flugmannadeilunnar. Við höfum til skamms tíma mátt lesa það, sérstaklega í Tímanum, en einnig í málgagni hæstv. sjútvmrh. nú síðustu vikuna, að flugmannadeilan hafi nánast verið eitt af þeim skemmdarverkum, sem sjálfstæðismenn hafi beitt sér fyrir, og bæði Tíminn og Þjóðviljinn hafa vakið sérstaka athygli á því og talið það mjög miklu skipta, að tengdasonur Ólafs Thors hafi verið einn af forustumönnunum í þessu verkfalli og hafi komið þessari deilu af stað. Hefur verið ómögulegt að skilja málflutning þessara aðila á annan veg en þann, að ef þessi tengdamaður formanns Sjálfstfl. hefði ekki verið þarna að verki, þá hefði aldrei til flugmannaverkfallsins komið né til neinna kauphækkana í sambandi við það. Nú upplýsir hæstv. sjútvmrh. allt annað. Hann heldur hér skelegga varnarræðu fyrir því, að flugmennirnir hafi átt að fá miklar kjarabætur. Hann segir að vísu: Sjálfar kauphækkanirnar voru óverulegar, en þeir fengu nokkur gjaldeyrisfríðindi. - Hann viðurkennir það. Hann telur að vísu, að það sé of mikið gert úr bæði kauphækkunum og gjaldeyrisfríðindum með því að segja, að þetta hafi numið samtals milli 35 og 40% raunverulegum kjarabótum. Það er hans fullyrðing, gersamlega órökstudd. Hv. 9. landsk. þm. (ÓB) færði rök að því, að þessar kjarabætur eru í raun og veru mun meiri, en þær í fljótu bragði sýnast, t.d. vegna þess, að það verður skattfrjáls í framkvæmd sá hagnaður, sem menn fá af því að fá erlendan gjaldeyri í stað íslenzkra króna. Það hefur nýlega verið upplýst í blaði hæstv. sjútvmrh. af aðalefnahagsmálaráðunaut hæstv. ríkisstj., Haraldi Jóhannssyni, og þar margendurtekið, að íslenzka krónan væri nú ofskráð. Ef hún er ofskráð, þá liggur það í augum uppi, að þegar menn eru að sækjast eftir erlendum gjaldeyri, þá eru þeir að fá þann gjaldeyri til þess að geta notið þess verðmætis, sem felst í hinum erlenda gjaldeyri umfram þann íslenzka vegna formlegrar ofskráningar íslenzka gjaldeyrisins. Hér er því áreiðanlega samanlagt um mjög verulegar fjárhæðir að ræða. Kunnugustu menn hafa fullyrt, að kjarabæturnar hjá þeim, sem þær fengu mestar samkvæmt þessari deilu, hafi numið 35–40%, aðrir hafa sagt, að þegar á allt er lítið, muni kjarabæturnar nema enn þá meira fé. Ég vil ekki fullyrða, að það sé rétt, en ég vil fullyrða, að vefenging hæstv. sjútvmrh, á því, að kjarabæturnar nemi þeirri tölu, sem nefnd hefur verið, hefur ekki við rök að styðjast, heldur verður að vísa henni frá sem órökstuddri og út í bláinn, a.m.k. þangað til hann gerir einhverja tilraun til þess að styðja hana með málefnalegum rökum. Það var einnig mjög hæpið, þegar hæstv. sjútvmrh. vildi rökstyðja þá hækkun, sem hann hér viðurkenndi, með því, að í ljós hefði komið, að flugmenn væru lengur erlendis ,en aðrir farmenn. Það má vel vera, að reglurnar um gjaldeyrishlunnindi sjómanna séu að einhverju leyti orðnar úreltar; það er ekki mín skoðun, en mér skildist, að það væri skoðun hæstv. sjútvmrh. Ef svo er, þá ber honum skylda til þess að taka þær upp til endurskoðunar. En þess ber að gæta, að vitanlega þarf maður meira á erlendum gjaldeyri að halda, ef maður er vikum og jafnvel mánuðum saman burtu frá sínu heimili, eins og oft er um sjómenn, heldur en þótt maður skreppi dag og dag úr landi, ef dvalartíminn hverju sinni nemur ekki nema einum eða tveimur sólarhringum og síðan kemur maður heim aftur. Ég skal ekki vefengja, að miðað við sjómenn kunni að hafa verið einhver ástæða til þess, að flugmenn fengju þvílíka fyrirgreiðslu, það er mál fyrir sig, sem við höfum ekki færi á að kanna hér til hlítar, en ég þori að fullyrða, að sú röksemd, sem hæstv. sjútvmrh. flutti í þessu sambandi, fær ekki staðizt. Sjómennirnir, sem eru vikum saman burtu, hafa í þessu mun ríkari þörf, en þeir menn, sem aðeins skjótast burtu dag og dag, en koma síðan nær jafnskjótt heim til sín. Það reyndist í sambandi við lausn flugmannaverkfallsins, að þar fékk einn sá hópur manna, er hæst laun hafði áður hér á landi, meiri kjarabætur, en nokkrir menn aðrir hafa fengið. Hæstv. sjútvmrh. segir, að þetta hafi verið nauðsynlegt, vegna þess að laun flugmanna séu í algeru ósamræmi við laun sambærilegra flugmanna í öðrum löndum. Ég skal út af fyrir sig ekki bera á móti því, að svo kunni að vera. En ég þori að fullyrða, að hér er ekki um neitt einstakt fyrirbæri að ræða. Ég þori þvert á móti að fullyrða, að á Íslandi er sá háttur, að þeir, sem hærri launin hafa, eru yfirleitt mun lægra launaðir, en menn í sambærilegum stöðum í öðrum löndum, og ég þori að fullyrða, að það er svo, hvert sem leitað er. Það er sama, hvort leitað er til sósíaldemókratískra landa, til kommúnistískra landa eða þeirra landa, þar sem meira frjálsræði ríkir í efnahagsmálum. Alls staðar er launamunurinn mun meiri, en hann er á Íslandi. Þess vegna hlýtur af þeim hugsanagangi, sem hæstv. sjútvmrh. hér gerði sig að talsmanni fyrir, að leiða, að margar aðrar stéttir, en flugmennirnir, eigi að fá hækkun, ef menn á annað borð vilja fara svo að sem hæstv. sjútvmrh. hér var að rökstyðja. Launamismunurinn á Íslandi er orðinn mun minni og þar með lífskjaramunurinn á Íslandi mun minni, en í nokkru öðru þjóðfélagi, sem við höfum spurnir af, og það er mjög fróðlegt, að það skuli einmitt vera þessi maður, sem í orði kveðnu telur sig sérstakan talsmann fyrir þá, sem verst eru staddir í þjóðfélaginu, sem hefur haft forustu um það að teygja þá hæst launuðu jafnhátt upp og raunin varð á með flugmennina, Og þar var heldur ekki um neitt einstakt atriði að ræða. Alveg það sama átti sér stað í lausn þess verkfalls, sem þessi lög eru sett til að greiða fyrir. Það var búið að marglýsa yfir því af hálfu ríkisstj. í öllum stjórnarblöðunum, að ekki kæmi til greina, að hinir hæst launuðu ættu að fá neina kauphækkun. Niðurstaðan varð sú, þegar lausnin loksins fékkst, að kauphækkanir hjá sjómönnum, farmönnum, sem hér áttu hlut að máli, varð hjá ýmsum milli 20 og 30%, en jafnvel hinir hæst launuðu af verkfallsmönnum fengu kringum 12% raunverulegar kjarabætur. Eftir allar fullyrðingarnar um það, að þeir hæst launuðu ættu ekki að fá neinar kjarabætur og það væri alger svívirðing, að þessir menn væru að knýja fram bætur sér til handa með verkfallsvopninu, beitti sjálf ríkisstj. með hæstv. sjútvmrh. í broddi fylkingar sér fyrir því, að þeir hæst launuðu verkfallsmenn fengju full 12% í kauphækkun. Það er von, að þeir, sem slíkan málstað hafa, vilji reyna að haga löggjöf og framkvæmdum þannig, að kjósendur eigi sem örðugast að greiða atkv., og þeir taki þannig til orða, að þeim mun verr gefist heimskra manna ráð sem fleiri koma saman. Þessir menn vita, að þeir hafa brotið af sér í augum alls almennings og áfellisdómurinn verður þeim mun þyngri, því fleiri sem taka þátt í dómsfellingunni.



Herra forseti. Það er nú erfitt að ætla sér að reyna að rökræða við hv. 1. þm. Reykv., þegar hann hagar máli sínu á þá lund, sem hann hefur gert nú í þessari ræðu, því að þar má segja, að hann hafi ekki borið við að reyna að sanna mál sitt og koma fram með staðhæfingar, sem hægt er að valda, heldur eingöngu sveiflar hann fram fullyrðingum út í bláinn, sem eru gersamlega staðlausar í öllum meginatriðum og hann veit manna bezt að eiga engin rök á bak við sig og opinberar skýrslur geta afsannað jafnótt. Aðalatriði þess máls, sem hér er til umræðu, er það, að þessi hv. þm. kemur hér einn daginn upp í ræðustólinn og heldur því fram, að hér sé á ferðinni frv., sem ríkisstj. sé að pukra með efni úr, vilji ekki gera alþm. kunnugt um, vegna hvers málið sé flutt og um hvað málið raunverulega sé. Strax og aðstaða veitist til, er þetta auðvitað rekið ofan í hann, og hann verður nú að standa þannig uppi,að hann verður þarna að gefast upp, játa það og segja svo, að það beri að vísu að þakka, að það hafi upplýsingar verið gefnar um málið áður. En það liggur alveg ótvírætt fyrir, að yfirlýsingar höfðu verið gefnar um það, vegna hvers þetta frv. var flutt, hvaða ástæður lágu til þess, og þegar upphaflega hafði verið ákveðið, að þessi löggjöf yrði sett, þá var frá því skýrt opinberlega í blöðum, svo að allt nöldur hans um það, að hér hafi verið reynt að draga fjöður yfir eitthvað í sambandi við efni málsins, er vitanlega staðleysu stafir, sem hann hefur ekki getað rökstutt á neinn hátt, og þá er vitanlega sú ein leiðin fær að flýja úr þessu vígi og minnast ekki á það meir. En það vill nú svo til, að hvort tveggja er það, að þingræður manna liggja hér fyrir skrifaðar og blöð landsins liggja fyrir prentuð, og vegna þess er erfitt að ætla að neita slíkum sannindagögnum. Hitt var svo aftur annað atriði, að það hefði verið heldur fróðlegt, að þessi hv. þm. hefði rætt efni þessa máls, sem hér er til umræðu, að hann hefði gefið einhverjar upplýsingar um það, hvort hann er efnislega með því frv., sem hér liggur fyrir, eða ekki. Er hann því samþykkur, sem þetta frv. gerir ráð fyrir að lögfest verði, að bæta nokkuð samkeppnisaðstöðu íslenzkra flutningaskipa gagnvart erlendum flutningaskipum? Er hann samþykkur því? Um það vitanlega fer hann ekki einu einasta orði, líklega vegna þess, að sjálfur hefur hann í stjórn eins af þeim skipafélögum, sem hér eiga hlut að máli, gert kröfu um það að fá helmingi hærri bætur, en þetta frv. gerir ráð fyrir. En það eru ekki óalgeng vinnubrögð einmitt hjá þessum hv. þm. að iðka það á einum stað að gera þar kröfu um svo og svo miklar hækkanir, m.a. á verðlagi í landinu, en koma svo fram á öðrum stað, t.d. á Alþingi, og deila þar á þá, sem hafa orðið við kröfum hans að litlu leyti, en deila þar á þá fyrir að hafa staðið fyrir of miklum hækkunum, og þannig er því nú varið í þessu máli. Hv. þm. velur sér svo þá leið út úr sínum vanda að hefja hér umr. um farmannadeilu þá, sem hér var á s.l. sumri. Og svo segir hann, eins og hann hefur reyndar gert nokkrum sinnum áður, hinar furðulegustu sögur af því, hvernig þessi deila hafi orðið til og hvernig hún hafi gengið til. Hann segir m.a. hér, að það hafi verið mér að kenna, að þessi deila leystist ekki og ég hafi haldið þannig á því máli á allan hátt, að það hafi tafizt að leysa deiluna um 7 vikur. Auðvitað gat hann ekki fært nokkurn skapaðan hlut fram þessari fullyrðingu sinni til sönnunar. Hitt aftur liggur alveg ljóst fyrir, að þeir aðilar, sem í þessari deilu stóðu, jafnt fulltrúarnir frá skipafélögunum sem fulltrúarnir frá farmönnum, hafa opinberlega tekið það fram, að þeir telja, að ég hafi manna mest unnið að því, að lausn fékkst á deilunni. Þegar svo þessi hv. þm., sem gjarnan vildi fá að halda öðru fram, fékk í miðri deilunni grg. frá einum aðalforustumanni í deilunni einmitt um þetta atriði, þá neitaði hann að birta slíkt, því að hann vildi geta haldið áfram að fullyrða um það út í bláinn, að það stæði á mér í sambandi við lausn þessarar deilu. Nei, hið rétta er það, og skulu þá aðeins dregin fram nokkur aðalatriði í sambandi við farmannadeiluna, að farmannadeilan varð til, eins og nokkrar aðrar deilur um svipað leyti, m.a. vegna þess, að Sjálfstfl. hafði mjög lagt sig fram um það í mörgum félögum og í aðalblöðum sínum, að það yrði ofan á í ýmsum stéttarfélögum, að samningum yrði sagt upp og heimtaðar yrðu verulegar kauphækkanir. Það fór vitanlega ekkert á milli mála, að í sambandi við farmannadeiluna stóð svo á, að sjálfstæðismenn voru mjög sterkir í þeim samtökum og einn af varaþm. flokksins var forseti í því sambandi, sem þar átti hlut að máli. Þeir drógu því ekkert af sér þarna að efna til deilu og gera deiluna þannig, að sem erfiðast væri að leysa hana, Þannig var þessu auðvitað líka farið í samtökum flugmanna. Þar voru sjálfstæðismenn líka mjög sterkir og fóru þar fyrir liði. Alveg eins var þessu varið í Iðju, félagi verksmiðjufólks. Þar höfðu sjálfstæðismenn eignazt formann og tekið við forustu, og af því gerðu þeir þar einnig kauphækkunarkröfur. Og þannig var þessu farið í samtökum verzlunarmanna. Þar voru þeir sterkir, og þar efndu þeir líka til kaupátaka. Það fer vitanlega ekki milli mála hjá nokkrum manni, sem er sjáandi og heyrandi, hver afstaða Sjálfstfl. var í þessum efnum og hvaða áhrif hann hafði almennt. Og Morgunblaðið dró heldur ekkert af sér. Hitt er svo annað mál, að þar varð eðlilega Sjálfstfl. í þessum efnum mest ágengt, sem málin lágu þannig við, að auðveldast var að fá menn innan þessara félaga til þess að halda nokkuð út í kaupstreitubaráttuna. Þannig t.d. stóð af sér, eins og ég sagði hér í umræðunum fyrir nokkrum dögum, varðandi flugmenn, að það er alveg rétt, að ef borin eru saman laun íslenzkra flugmanna og erlendra flugmanna og laun íslenzkra starfsmanna í hvaða grein yfirleitt sem er og laun erlendra starfsmanna í sams konar greinum, þá kemur í ljós, að launamismunur milli flugmanna hér og erlendis er miklum mun meiri, en í nokkurri annarri starfsgrein. Það var þetta, sem ég sagði. Af því var það svo, að á ýmsan hátt sneru málin þannig við, að það var sterkari aðstaða til þess að knýja hér fram launakröfur eða samþykktir um launakröfur hjá flugmönnum, en mörgum öðrum, þó að þeir væru út af fyrir sig allvel launaðir menn. Og þegar þeir gátu einnig bent á það með réttu, að þeir sem farmenn höfðu miklu minni gjaldeyrishlunnindi, en aðrir farmenn hafa haft um margra ára skeið, sem þó dveljast ekki lengur erlendis yfir árið en þeir, þá var nokkuð eðlilegt, að þeir þrýstu þarna á. Af þessum ástæðum tókst betur að koma flugmönnum út í þessa deilu, en ýmsum öðrum. Hið sama átti sér stað með farmennina. Það hafði verið haldið þannig á málum hjá farmönnum, að þeir höfðu yfirleitt fengið litla breytingu á grunnkaupi sínu um 8 ára skeið. Og það var alveg greinilega komið launamisræmi fram þar, sérstaklega hjá þeim, sem lægst voru launaðir og höfðu orðið aðnjótandi á þessu tímabili, minnstra launabreytinga. Og í skjóli þessa skákaði forusta Sjálfstfl., sem gjarnan vildi koma hér á erfiðum launadeilum fyrir ríkisstj. til að glíma við. Þetta er nú kjarni málsins. Þegar svo fór aftur, eins og ég hafði bent hér á áður, að flugmennirnir undir þessum kringumstæðum, fengu nálega enga launabreytingu, þeir urðu að samþykkja sinn gamla launasamning svo að segja alveg óbreyttan að öðru leyti en því, að þeir fengu þann hluta af kaupi sínu, sem greiða á þeim í erlendum gjaldeyri, nokkuð hækkaðan, eða sem má meta frá 17%, sem var mjög algengt áður að þeir fengju af kaupi sínu greitt í erlendum gjaldeyri, og nú hækkaði upp í ca. 23 – 25%, þá er þessu slengt yfir og þetta reiknað út í 35–40% kauphækkun og Mbl. látið básúna það út, að þessi breyting á samningi flugmanna hafi raunverulega þýtt 35–40% kauphækkun. Þetta er auðvitað alveg hreint að snúa við staðreyndum, að skýra svona frá málunum, og þetta var vitanlega gert í ákveðnum tilgangi. Það átti að reyna að hamra á því, að launahæstu menn í landinu hefðu fengið 35–40% kauphækkun, og á þann hátt átti að spana á stað almennar kaupkröfur til óþæginda fyrir ríkisstj. Þetta vitanlega skilja allir menn og vita allir. Hvers vegna hefur ekki Mbl. á alveg sama hátt verið að reikna það út svona og tilkynna það jafnóðum, að sjómennirnir allir, sem fá vissan hluta af kaupi sínu greiddan í erlendum gjaldeyri, væru að fá sífellda kauphækkun á þennan hátt, bara vegna þess að þeir fá nú fleiri krónur greiddar með hækkandi verðlagi almennt í erlendum gjaldeyri, og vitanlega eru þeir þá að fá á sama hátt hækkað kaup, ef þessi reikningur ætti að teljast réttur gagnvart flugmönnunum? En þetta hefur nú ekki verið gert. Nei, hér var sem sagt aðeins um það að ræða viðvíkjandi flugmönnunum, að þeir fengju þá leiðréttingu í sambandi við sinn kjarasamning að fá nokkuð aukinn hundraðshluta af sínu kaupi greiddan í erlendum gjaldeyri frá því, sem áður var. Afstaða Mbl. og alveg sérstaklega þessa hv. þm., sem hér hefur blandað farmannadeilunni inn í þessar umr., var svo sú að vera með eilífar skröksögur, meðan á vinnudeilunni stóð, og alveg sérstaklega um þá menn, sem stóðu að því að reyna að koma á sáttum í deilunni. Því var haldið fram, að ríkisstj. væri að beita sjómenn ofsóknum, - þannig var skrifað um málið í Mbl., vegna þess að ríkisstj. vildi ekki verða við öllum þeirra kröfum. En ríkisstj, lét fljótlega uppi þá afstöðu sína, að hún teldi, að ekki kæmi til mála að hækka kaup hinna hæst launuðu af farmönnunum, en teldi hins vegar ekki óeðlilegt, að hinir lægst launuðu fengju nokkrar launabætur. Afstaða skipaeigendanna var hins vegar alveg skýr frá upphafi, og hún var sú, að skipaeigendur töldu, að ekki kæmi til greina að verða við kröfum sjómannanna yfirleitt, ekki að neinu leyti nema - eins og þeir orðuðu það - „óveruleg hækkun á lægstu launin“, sem átti að þýða 1% launabætur handa þeim lægst launuðu. Þetta vitanlega vildu sjómenn ekki líta á, og því fór það svo, að umræður á milli farmannanna annars vegar og útgerðarmannanna hins vegar, féllu niður og málið var lagt í hendur sérstakrar sáttanefndar, sem skipuð var strax og þessir aðilar gáfust upp á sínum venjulegu samningaumræðum. Mín afskipti afmálinu voru svo aðeins þau, að ég var beðinn um að vinna með sáttanefndinni og starfaði með henni í fullkomnu samkomulagi við sáttanefndarmennina allan tímann, og var þar vitanlega enginn ágreiningur á milli mín og þeirra, þó að Mbl. væri alltaf að glósa um það, en hefur ekki getað fært fyrir því nokkur rök og mun aldrei geta, því að samstaða Gunnlaugs Briems ráðuneytisstjóra og sáttasemjara ríkisins og mín var alveg fullkomin í málinu allan tímann. Það var ekki mitt verk að ákveða það, hvenær sáttatillögur yrðu lagðar fram eða hvað þær yrðu margar í þessari deilu, og allar sögusagnir hv. 1. þm. Reykv. (BBen) í þeim efnum, að ég hafi boðað, að svo og svo margar sáttatill. kæmu fram, eru, eins og þegar var upplýst, meðan á verkfallinu stóð, algerlega úr lausu lofti gripnar, og hann hefur ekki getað fært nokkrar sannanir fyrir þessari fullyrðingu sinni. Svo sagði hv. 1. þm. Reykv., að það hefði t.d. verið athyglisvert, að þessi langvinna deila hafi strax leystst, þegar það varð kunnugt, að ríkisstj. ætlaði að mæta kröfum skipafélaganna á þann hátt, sem gert er ráð fyrir í fyrirliggjandi frv. Þetta er vitanlega út í bláinn sagt eins og annað, sem þessi hv. þm. segir um þessa deilu. Hið rétta er það, að strax í upphafi sáttatilrauna voru skipafélögin spurð um það, hvort þau gætu fyrir sitt leyti fallizt á leiðréttingar í áttina til þess, sem sjómenn gerðu kröfur um, einnig án tillits til þess, hvort þeir teldu, að efnahagur félaganna fengi risið undir auknum útgjöldum, einnig án tillits til þess. Og þá svöruðu fulltrúar skipafélaganna því, að alveg án tillits til þess, hvernig væri ástatt með rekstrarafkomu skipanna, þá gætu þeir ekki fallizt á frekari launabætur til farmanna, en sem næmi 1% á lægstu launin. Og þeir neituðu enn þá að verða við því að taka upp þau lífeyrissjóðsréttindi, sem sjómenn lögðu megináherzlu á og sérstaklega vörðuðu eitt af stærstu skipafélögunum, Eimskipafélagið, svo að þessi fullyrðing hv. þm. er eins og aðrar varðandi þetta mál vitanlega staðleysa. Hitt varð svo aftur reyndin á, að það varð að ganga svo til, að sáttanefndin í umboði ríkisstj, varð að taka að sér að gera samningana við skipafélögin, og það varð að vera verk sáttanefndar í þessu tilfelli að semja algerlega við fulltrúa farmanna, vegna þess að fulltrúar útgerðarmanna viku sér hér alveg undan vandanum og vildu ekki koma nærri. Síðan varð að taka upp samningana sérstaklega við skipafélögin, og þegar þau sáu, að þau áttu ekki undankomu auðið í sambandi við lausn þessa máls, þá létu þau hendur fallast og héldu áfram að reka skipin. Ég mun nú ekki, nema frekar gefist tækifæri eða tilefni til, fara að elta ólar við það, sem hv. þm. sagði hér að öðru leyti, því að ég tel, að þetta nagg hans beri aðeins vott um það, að hv. þm. finnur, að í fyrsta lagi hlaut hann verðskuldaða, ja, ég vil segja fyrirlitningu flestra manna í landinu fyrir afskipti sín af farmannadeilunni, skrifum sínum um þá deilu og framkomu blaðs hans í sambandi við deiluna og a.m.k. verðugan dóm þeirra manna sjálfra, sem í deilunni stóðu. Hann er svolítið særður eftir þessa meðferð, og hann er núna eilítið að reyna að klóra hér í bakkann og segja slíkar tröllasögur, eins og hann var að segja hér áðan varðandi þetta frv., um mig, en það hefur engin áhrif hvorki á mig né gang þessa máls. Hitt stendur svo eftir, að hans upphaflegu athugasemdir hér um þetta frv. hafa verið með öllu tilefnislausar, því að full skýring hefur verið gefin á því hér á Alþingi, hvaða ástæður liggja til þess, að þetta frv. er flutt, og einnig var frá efni þess skýrt, strax eftir að vinnudeilunum lauk s.l. sumar, svo að ég ætla, að umr. af því tagi, sem hv. þm. hefur hér haldið uppi um farmannadeiluna, hafi ekki ýkja mikið að segja, þó að hann kannske rói sjálfan sig svolítið með slíku áframhaldi.



Herra forseti, Ég þakka hæstv. forseta þá góðvild að leyfa mér að svara hér örfáum orðum, en ég get því miður ekki tekið hér ræðu hæstv. sjútvmrh. (LJós) svo til meðferðar sem vert væri, þar sem ræðutíma mínum er lokið. En hæstv. ráðh. hafði sjálfur þá aðferð, að hann mætti ekki við fyrsta hluta þessarar umr. hér í d., var þá alls ekki til viðtals um þetta mál og gerir þannig að verkum, að við fáum ekki það færi á því að tala við hann, sem þingsköp í raun og veru ætla okkur. En hæstv. forseti bætir nokkuð úr því með því að leyfa mér a.m.k. aðeins að segja örfá orð. Ég vil fyrst taka fram, að menn geta nú markað sannsögli hæstv. sjútvmrh. á því, að hann talaði með þeim hætti sem enginn vafi væri á því, að það hefði þegar frá upphafi verið gerð grein fyrir því af honum og hæstv. ríkisstj. gagnvart Alþingi, að þetta mál væri tengt lausn farmannadeilunnar. Ég hef hér með höndum umræðurnar, sem ummálið hafa farið fram hér á Alþingi. Hæstv. ráðh. sagði réttilega, að umr. liggja fyrir, svo að það ætti ekki að þurfa að deila um það, hvað í þeim stendur. En hæstv. ráðh. gerir það í því trausti, að hvorki þingheimur né áheyrendur eigi þess kost sjálfir að lesa umr. Hæstv. ráðh. veit, að hann fer með rangt mál, þegar hann heldur því fram, að hann hafi að fyrra bragði skýrt frá því, sem hér er um að ræða. Umr. sjálfar skera ljóst úr um það. Það var fyrst tilknúinn af okkur sjálfstæðismönnum, sem hann neyddist til þess að játa, að þetta frv. væri flutt vegna lausnar farmannadeilunnar, enda kom innræti eða það, sem inni fyrir býr hjá hæstv. ráðh., glögglega fram, þegar hann sagði hér áðan, að ég væri að blanda farmannadeilunni inn í þetta mál, eins og það væri allsendis óskylt atriði, að blanda farmannadeilunni inn í mál, sem er flutt til þess að leysa farmannadeiluna. Ja, hvað kemur þessu máli við, ef ekki farmannadeilan? Hæstv. ráðh. veit ósköp vel, að bráðabirgðalögin hefðu aldrei verið sett, þetta frv. aldrei flutt, ef hann hefði ekki fundið það snjallræði að hækka verðlagið í landinu með þessum hætti til þess á þann veg að finna lausn á farmannadeilunni. Þá var hæstv. ráðh. að halda því hér fram, að skipafélögin hefðu ekkert viljað vinna til þess að leysa þessa deilu og hefðu streitzt þar á móti, jafnvel þó að þeim hefði verið boðin uppbót á því, sem þau inntu af höndum fyrir tilverknað ríkisstj. Hæstv. ráðh. veit sjálfur manna bezt, að þetta er algerlega rangt hermt. Þetta er þvert ofan í staðreyndirnar. En sjálf sannaði ríkisstj. sín óheilindi í málinu, að hún lét ekki einu sinni, heldur hvað eftir annað sjálfa Skipaútgerð ríkisins greiða atkvæði á móti þeim sáttatillögum, sem ríkisstj, sjálf stóð að. Ja, ef það var skemmdarverk sjálfstæðismanna og Mbl. og fyrir mín skrif, að þessi deila komst af stað, hví í ósköpunum lét þá ríkisstj. a.m.k. ekki sjálfa Skipaútgerð ríkisins leysa sig undan áhrifavöldum Sjálfstfl. og greiða atkv. með þeirri sáttatillögu, sem ríkisstj. þóttist vera að bera fram? Látum vera, að ríkisstj. hefði ekki ráðið við Samband ísl. samvinnufélaga, sem einnig greiddi atkv. á móti og hafði þó sannarlega sýnt, að það var ekki allra tregast til þess að hækka kaupið, því að fyrir réttu ári, á meðan kaupbindingarlögin voru enn í gildi, beitti Samband ísl. samvinnufélaga undir forustu hæstv. fjmrh. (EystJ), varaformanns Sambandsins, sér fyrir því, að kaupið við fasta starfsmenn Sambandsins var hækkað um 8%. Ef það var vandalaust að leysa sjómannadeiluna með þvílíkum tilboðum, af hverju beitti þá ekki sjálfur fjmrh. áhrifum sínum innan Sambandsins til þess að fá það til að skerast úr leik við Eimskipafélag Íslands, á meðan á þessari farmannadeilu stóð? Nei, sannleikurinn er sá, að framkoma Skipaútgerðar ríkisins og skipadeildar S.Í.S. sannar svo áþreifanlega sem hægt er, að allt skrafið um það, að við sjálfstæðismenn höfum haldið skipafélögunum í einhvers konar herkví og varnað þeim að ganga að eðlilegum og sanngjörnum kröfum sjómanna, er alger fjarstæða, vegna þess að þá hefði vitanlega fyrsti leikur ríkisstj. verið að láta Skipaútgerðina fallast á sínar eigin till. og Eysteinn Jónsson hringt upp í Samband og sagt þeim að fara nú að sínum vilja ekki síður en þegar þeir hækkuðu kaupið í desember í fyrra um 8%. Þetta veit hæstv. sjútvmrh. ofur vel. Engu að síður leyfir hann sér að koma hingað og halda því fram, sem hann gerir. Ég veit hins vegar ekki og skal ekki fullyrða, hvort hann veit, en hann veit það, hafi hann fylgzt með málinu eins og hann lætur, að af hálfu Eimskipafélags Íslands var strax við fyrstu sáttatillöguna sáttasemjari ríkisins spurður að því, hvort hægt væri að greiða atkvæði um hana með þeim fyrirvara, að ef fyrirgreiðsla kæmi fram af hálfu ríkisins til að standa undir þessum útgjöldum, þá mundi verða hægt að fallast á tillöguna, annaðhvort að öllu eða verulegu leyti, en því var svarað, að enginn slíkur fyrirvari væri heimill. Ef það er rétt, að ekki hafi hnífurinn gengið á milli hæstv. sjútvmrh. og sáttasemjara ríkisins, þá veit sjútvmrh. þetta, að þegar hann segir hér, að Eimskipafélagið hafi stöðugt sagt, að það kæmi ekki til greina nein hækkun, þó að hún fengist bæt, þá er hann að lýsa sjálfan sig hér opinberan ranghermismann. Varðandi síðari sáttatill. var hafður beinn fyrirvari um það og svarið orðað þannig af Eimskipafélaginu við þeirri till., að það kom fram, að ef ríkisstj. vildi greiða fyrir lausn málsins, þá mundi ekki standa á Eimskipafélaginu. Það var eftir það, að við höfðum séð, hvernig hæstv. sjútvmrh, hegðaði sinni framkomu og málflutningi. Þetta liggur fyrir í skjölum málsins. Hæstv. sjútvmrh. segir svo, að mér hafi aldrei tekizt að sanna það og muni aldrei takast að sanna það, að hann hafi sjálfur sagt, sjútvmrh., að það skyldu verða fluttar þrjár sáttatillögur, þannig að það væri alveg óhætt að fella þá fyrstu eða aðra. Ja, ég vil segja, að það hefur a.m.k. sannazt, að ég var þá forspár. Hafi ég ekki vitað þetta, þá sagði ég rétt fyrir, vegna þess að ég sagði strax, að svona mundi aðferðin verða, og byggði það á ummælum, sem mér voru hermd eftir hæstv. sjútvmrh., og það gekk allt eftir, sem ég hafði um þetta sagt, nákvæmlega allt, nema að vísu hæstv. sjútvmrh. lét sér ekki nægja að gera tvö tylliboð, heldur mun hann hafa látið þau verða þrjú, áður en hann lét svo lítið að reyna að fara að leysa deiluna í alvöru. Það er sannleikurinn í málinu. Hæstv. sjútvmrh. sagði svo, að ég hefði ekki viljað prenta ummæli eins dánumanns, sem gaf honum góðan vitnisburð um framkomu hans í málinu. Þetta er algerlega rangt. Það er rétt, að það barst blaðinu löng grein, sem þótti vera þess eðlis, að það væri ástæðulaust að birta hana alla í heild, og því var skotið að semjanda hennar, hvort hann gæti ekki stytt hana eitthvað, ekki að efni, heldur dregið hana saman, vegna þess að Morgunblaðið hefur yfir litlu rúmi að ráða, miðað við það efni, sem því berst. Maðurinn tók það ráð að birta hana ekki í Morgunblaðinu, heldur fór með hana í Alþýðublaðið. Ég skal ekki segja, hvort hún var birt þar óstytt eða ekki. Hitt þori ég að fullyrða, að Morgunblaðið birti tafarlaust upp einmitt það, sem þessi maður sagði lofsamlegt um hæstv. sjútvmrh. (LJós), einmitt vegna þess að það var svo einkennilegt, að nokkur maður skyldi ljá nafn sitt við því að hrósa þessum hæstv. ráðh., að það var nánar sem eins konar skrýtla, að slíkt væri birt, og gamansemi. En það þurfti engin ummæli þar við af blaðsins hálfu. Það voru staðreyndirnar, sem felldu sinn dóm um það sjálfar. - Ég sé, að hæstv. forseti er orðinn óþolinmóður, ég skil það, ég var búinn að tala út minn tíma, og ég skal ekki níðast lengur á hans þolinmæði, þakka honum fyrir umburðarlyndið.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. - Hv. 1, þm. Reykv. (BBen) minntist hér á það, að ég hefði ekki mætt hér við 1. umr. málsins og því hefði ekki gefizt kostur á að ræða málið við mig, svo sem þingsköp raunverulega gerðu ráð fyrir. Það er rétt, að það kom fyrir hér einn dag, eftir að málið var búið að fara í gegnum Ed. og hljóta þar eðlilega afgreiðslu og umr., að ég gat ekki vegna starfa, verið hér við umr., en hef síðan verið það upp frá því, þannig að hv. þm. hefur hér haft fulla aðstöðu til þess að ræða þetta mál og það hefur verið meira og betur rætt, þannig séð, en mörg önnur mál, sem ganga hér í gegnum Alþ. En það, sem fyrst og fremst vekur athygli í þessum efnum, er það, að þessi hv. þm. vill ekki ræða efni frv., hann vill ekki ræða um efni málsins sjálfs, en er í þess stað að ræða hér löngu liðna atburði frá vinnudeilum s.l. sumar og segja þar hvers konar ósannindasögur, sem auðvitað koma ekki við því frv., sem hér liggur fyrir. Það er líka algerlega rangt, sem hann endurtók hér, að ég hafi ekki og ríkisstj. viljað gefa réttar upplýsingar um þetta mál. Það liggur fyrir. Og hvort sem hann veifar hér þingræðuparti eða ekki, þá breytir það engu, því að hann reyndi ekki að lesa upp neitt, sem afsannaði það, sem ég sagði, að ég hefði skýrt hér alveg fyllilega frá því, hvaða ástæður væru til þess, að málið er lagt hér inn á Alþ.

Vill ekki hæstv. ráðh. lesa það, sem hann sagði í efri deild?

Jú, ég skýrði frá því líka hér í Nd. áður mjög ýtarlega og endurtók þá það, sem ég var búinn að segja í Ed., svo að öllum hv. þm. hér í Nd. er það fyllilega kunnugt, hvað ég sagði þar. Það endurtók ég allt hér, en mun nú ekki gera það fyrir hv. þm. að gera það hér í þriðja sinn á Alþ., ég sé ekki ástæðu til þess. Hann minntist hér á það, að fulltrúar Eimskipafélagsins hefðu við ákveðna atkvgr. í farmannadeilunni viljað fá að greiða atkvæði með tilteknu skilyrði og sáttasemjari hafi neitað þeim um það. Ég skal fullkomlega játa, að þetta hef ég ekki heyrt fyrr, en nú. En hitt aftur hef ég heyrt, að þegar sáttasemjari leggur fyrir ákveðnar sáttatillögur, þá er aldrei um annað að gera, en aðilar verði þar að svara með jái eða neii, og það er því alveg föst regla og hefur auðvitað gilt í þessu tilfelli eins og endranær. En hitt veit ég, að ég hafði nokkrum sinnum hlýtt á fulltrúa Eimskipafélagsins eins og annarra aðila, sem þarna áttu hlut að þessari deilu, svara alveg afdráttarlausum spurningum um það, hvað þeir vildu ganga langt til móts við tillögur sjómanna, einnig án tillits til þess, hvernig fjárhag félaganna væri háttað, og heyrði þá svara alveg skýrt, að þeir fengjust ekki til þess að mæta kröfum þeirra, fram yfir þetta, sem ég greindi hér áðan. Þetta veit ég, því að þetta hlustaði ég á frá þeirra hálfu. Og þetta vitanlega byggðist á því, að fulltrúar skipafélaganna voru á þeirri skoðun, að það væri ekki ástæða til þess að breyta launakjörum farmannanna. Þetta var þeirra skoðun, og þetta var skoðun forstjóra Skipaútgerðar ríkisins, sem greiddi atkv. á þann hátt, sem hv. þm. var hér að minnast á, þar til ríkisstj, beinlínis sneri sér til hans og óskaði eftir því til lausnar á málinu, að hann beitti atkv. sínu í þá átt, að lausn fengist. En við hinu var í rauninni ekkert að segja, þó að þessi afstaða hans kæmi fram eins og annarra þeirra, sem fóru með umboð skipafélaganna, að þeir voru allir á móti því að verða við kröfum farmannanna. Og það var svo sem heldur ekki óeðlilegt, á meðan fulltrúar farmannanna héldu því fram, eins og Morgunblaðið rökstuddi fyrir þá dag eftir dag, að það ætti að verða við þeirri meginkröfu þeirra, að sú hækkun, sem fengist, ætti að ganga jafnt yfir alla, einnig yfir þá hálaunuðu. Meðan málið stóð þannig, var svo sem ofur eðlilegt, að það yrðu allmargir, sem yrðu á móti máli þeirra, og það fór líka svo að lokum, að þeir hæst launuðu á skipunum fengu enga kauphækkun, þó að hv. þm. sé nú að reyna að halda því hér fram, að þeir hafi fengið mikla kauphækkun. Hið rétta er, að skipstjórarnir á skipunum fengu ekki kauphækkun. Það var hin almenna regla þar. En þessi hv. þm. er nú að reyna að villa um fyrir mönnum í þeim efnum, að þeir hafi fengið kauphækkun. Ég skal aðeins nefna dæmi, því að það er ákaflega augljóst, það er ákaflega lýsandi um það, hvernig þessi hv. þm. heldur á öllum sínum málflutningi í sambandi við þessa deilu. Sem sagt, það liggur fyrir, að skipstjórarnir á skipunum fengu ekki kauphækkun, nema gamall sérsamningur sagði það, að skipstjóri á olíuskipinu Þyrli hefði lægra kaup, en skipstjórarnir á sams konar olíuflutningaskipum, Litla-Fellinu og Kyndli, og starfaði við sams konar störf á jafnstóru skipi. Hann var á lægra kaupi. Það var fallizt á að samræma þetta. Og þá var þessu slengt auðvitað út í Morgunblaðinu og sagt: Skipstjórarnir, hæst launuðu mennirnir, fengu svona mikla kauphækkun. Svona hafði verið yfirleitt haldið á þessu máli frá hálfu þeirra, sem vildu gera sem mest úr því, hvað kauphækkun hinna hátt launuðu væri mikil, og allt var þetta vitanlega í stíl við þennan almenna málflutning, sem hv. 1. þm. Reykv, hefur reynt að halda hér uppi í þessu máli. Það var rétt, sem ég skýrði hér frá, að hv. 1. þm. Reykv., sem jafnframt er ritstjóri Morgunblaðsins, neitaði einum af aðaldeiluaðilunum um rétt til þess að fá birta grein í Morgunblaðinu, einmitt þar sem farið var lofsamlegum orðum um minn þátt í því að reyna að leysa deiluna. Og hann dró enga dul á það á fjölmennum samninganefndarfundi, sem hér fór fram í þessu húsi, þessi aðili, að skilyrði Morgunblaðsins fyrir því, að greinin yrði birt, væri það, að niður yrðu felldar þær setningar, sem voru lofsamlegar um mig, að öðru leyti mátti greinin birtast. Það var því ekki vegna þess, að Morgunblaðið hefði ekki pláss fyrir þessar línur, það var eingöngu vegna þess, að það þurfti að halda áfram því stroki, sem upp hafði verið tekið. Þannig er nú það mál. Ég sé svo ekki ástæðu til að lengja þetta frekar, því að aðalatriði málsins liggja í rauninni ljóst fyrir. Hér er um það að ræða með því frv., sem hér liggur fyrir, að rétta nokkuð aðstöðu íslenzkra skipa í samkeppninni við erlend skip og jafnframt að auka á tekjur útflutningssjóðs, sem sannarlega þurfti á tekjuauka að halda. Þetta var þeim mun nauðsynlegra, þegar það lá fyrir, að útgjöld íslenzku skipanna fóru hækkandi, m.a. upp úr vinnudeilunni s.l. sumar. Af því þurfti á þessu að halda, ef erlend leiguskip áttu ekki að yfirtaka störf íslenzku skipanna. Og ég hygg, að hver alþm., sem athugar þetta mál ofan í kjölinn, muni komast að raun um það eins og ríkisstj., að það var þörf á því að stíga þetta skref til móts við íslenzku skipafélögin og réttmætt að lögleiða frv. eins og það liggur fyrir.



Herra forseti. Í trausti þess, að nánari upplýsingar komi fram fyrir 3. umr. um frv., vil ég fylgja því til 3. umr, og segi já.



Það vantar mjög á, að þetta mál sé enn þá upplýst til fulls. Hæstv. sjútvmrh. hefur skotið sér undan að svara ákveðnum fsp., sem bornar hafa verið fram, og auk þess farið mjög ranglega með staðreyndir í síðustu ræðu sinni, sem hann flutti eftir að ekki var unnt að svara honum lengur, þar sem við höfðum talað okkar ræðutíma, sem tekið höfum þátt í umr. Þess vegna þarf málið frekari upplýsinga og mun verða rætt nánar við 3. umr., og til þess að gera það mögulegt segi ég já. 2.–3. gr. samþ. með 19 shlj, atkv. Fyrirsögn samþ. án atkvgr. Frv. vísað til 3. umr. með 20 shlj. atkv.



Herra forseti. Þetta frv. er flutt samkvæmt tilmælum háskólaráðs. Í því felast tvær mjög smávægilegar breytingar á gildandi lögum frá 1921, um einkaleyfi handa Háskóla Íslands til útgáfu almanaks. Í 1. gr. felst það eitt, að breytt er sektarákvæðum laganna til samræmis við breytt peningagildi. Í 2. gr. felst það, að örlitið er rýmkað það verkefni, sem háskólaráð má verja fé úr almanakssjóði til. Í gildandi lögum er tekið svo til orða, að verja megi fé úr almanakssjóði til eflingar stærðfræðivísinda, en hér er lagt til, að notað verði orðalagið stærðfræðileg vísindi, þ.e., að réttur háskólaráðs til að úthluta fé úr sjóðnum sé ekki einungis bundinn við framlag til hreinna stærðfræðivísinda, heldur megi einnig styrkja þau vísindi, sem reist séu á stærðfræðilegum grundvelli, ýmis hagnýt vísindi, sem einkum styðjast við stærðfræði, svo sem eðlisfræði, stjörnufræði, efnafræði, tölfræði og verkfræði. Ég vildi mega vænta þess að lokinni þessari umr., að hv. deild vísi frv. til hv. menntmn. og málið fái skjóta afgreiðslu hjá hv. nefnd.

Flm. (Sigurður Ágústsson) : Herra forseti. Frv. á þskj. 131, sem tekið er hér til meðferðar í hv. d., fjallar um að fella niður tekjuskatt sjómanna af þeim tekjum, sem þeir afla yfir þann tíma, sem þeir eru lögskráðir á íslenzk fiskiskip á skattárinu. Skal þetta gilda jafnt um þá sjómenn, sem taka kaup í hlut af afla, sem hina, sem greitt er kaup í peningum. Þetta er hljóðan 1. greinar. Í 2. gr. segir: „Lög þessi öðlast þegar gildi, og eru jafnframt úr gildi numin lög nr. 37 10. maí 1957, um aukinn skattfrádrátt til handa skipverjum á fiskiskipum.“ Eins og fram kemur í grg. með frv., verður ekki lengur hægt af hendi hins háa Alþingis og hæstv. ríkisstj. að skjóta á frest nauðsynlegum aðgerðum til að tryggja sjávarútveginum nægilegt vinnuafl á fiskiskipin. Þessi mikilvæga lífæð þjóðarinnar má ekki veikjast vegna samkeppni frá öðrum atvinnugreinum þjóðfélagsins um vinnuaflið, - atvinnugreinum, sem sjálfsagt eiga rétt á sér, en hafa þó ekki jafnríka þýðingu fyrir efnahagslega afkomu þjóðarinnar og sjávarútvegurinn. Hnattstaða Íslands veldur því, að á sviði sjávarútvegs höfum við betri skilyrði til fiskveiða en flestar, ef ekki allar aðrar þjóðir. Við strendur landsins eru aflasæl fiskimið, sem Íslendingar sjálfir hafa ekki fram til þessa getað hagnýtt sér sem skyldi. Hins vegar hafa fiskimið vor verið öðrum þjóðum gullnáma um langan aldur. Fyrir stórhug þjóðarinnar hafa þó verið stigin merk spor undanfarna áratugi í þessari atvinnugrein, bæði til lands og sjávar, sem hafa orsakað, að efnahagsleg þróun þjóðarinnar hefur verið meiri og öruggari á þessu tímabili, en nokkurn Íslending hefði dreymt um fyrir tveim áratugum. Skefjalaus rányrkja annarra fiskveiðiþjóða við strendur landsins og þó sérstaklega á grunnmiðunum hefur að sjálfsögðu átt sinn ríka þátt í því, að sjómenn vorir hafa oft gengið með skarðan hlut frá borði. Öll þjóðin treystir því, að ekki verði langt að bíða, þar til stækkun landhelginnar verður framkvæmd, og ég tel þá framkvæmd mjög aðkallandi og engan veginn megi slá henni á frest miklu lengur. Tæplega verður um það deilt, að sjávarútvegurinn hlýtur enn um langan aldur að verða sá atvinnuvegurinn, sem sér þjóðinni fyrir mestum hluta þess gjaldeyris, sem henni er nauðsynlegt að hafa til ráðstöfunar til kaupa á nauðþurftum sínum. Á undanförnum árum hefur verið reynt að halda í horfinu með útgerð fiskiskipaflotans með því að ráða mikinn fjölda erlendra fiskimanna, aðallega Færeyinga, á skipin. Á s. l. vetrarvertíð munu hafa verið ráðnir á fjórtánda hundrað erlendra sjómanna á íslenzku fiskiskipin, og munu Íslendingar verða að yfirfæra yfir 20 millj. kr. í erlendum gjaldeyri til greiðslu á tekjum hinna erlendu sjómanna á þessu ári. Þegar það er svo haft í huga, að færeysku sjómennirnir, sem ráðnir eru með sömu kjörum á fiskiskipin og stéttarbræður þeirra hér heima, fá mikinn hluta af þessum tekjum sínum yfirfærðan í erlendri mynt, er þar um hlunnindi að ræða, sem íslenzkir sjómenn fara algerlega á mis við. Færeyingarnir fara með sinn aflahlut til Færeyja og kaupa þar nauðþurftir sínar fyrir helming þess verðs, sem stéttarbræður þeirra verða að greiða fyrir sams konar varning á Íslandi. Á þennan hátt bera færeysku sjómennirnir mun meira úr býtum, en íslenzku sjómennirnir. Það er því ekki að undra, þó að færeyskir sjómenn vilji frekar ráða sig á íslenzku fiskiskipin, en á fiskiskip annarra þjóða, enda fara þeir ekki dult með þá skoðun sína. Um það verður ekki deilt, að útvegsmenn hér á landi gera betur við sjómenn sína hvað ráðningarkjör snertir, en þekkist hjá öðrum þjóðum, og þó verður erfiðara með hverju ári sem líður að manna fiskiskipaflotann með íslenzkum áhöfnum. Það er ekki að ástæðulausu, þó að spurt sé að, hver sé raunveruleg orsök þess, að fleiri og fleiri dugandi sjómenn hætta að stunda sjómennsku og mjög erfiðlega gengur í mörgum sjávarþorpum að fá unga menn á fiskiskipin. Ástæðan fyrir þessari öfugþróun hjá sjávarútveginum er m. a. sú, að ungu mennirnir sjá fram á það, að ef þeir leggja fyrir sig sjómennsku, eiga þeir í vændum erfiðara og áhættusamara starf með löngum vinnudegi og oft miklu lægri tekjum, en jafnaldrar þeirra hafa, sem vinna reglubundinn 8 stunda vinnudag í landi. Þrátt fyrir það að íslenzkir útvegsmenn gera betur við sína sjómenn, en aðrar þjóðir treysta sér til að gera, verður að viðurkenna þá staðreynd, að fiskimenn vorir hafa, þegar á allt er litið, lakari efnahagslega afkomu, en þeir menn, sem í landi vinna. Að sjálfsögðu eiga verkföllin vorið 1955 sinn stóra þátt í því, að sjómaðurinn unir nú verr hag sínum, en áður. Kauphækkanir, sem þá áttu sér stað á flestum eða öllum sviðum, hafa valdið útvegsmönnum stórauknum útgjöldum og hafa beinlínis orsakað þverrandi getu útgerðarinnar til að tryggja sjómönnum lífvænleg kjör. Til að fyrirbyggja allan misskilning vil ég taka það fram, að í sjálfu sér höfðu breytingar til hækkunar á launakjörum hins almenna verkamanns ekki veruleg áhrif í þessum efnum. En allar þær hækkanir, sem sigldu í kjölfar þessa verkfalls á öllum öðrum sviðum og valdið hafa straumhvörfum til óheilla fyrir útgerðina, hafa beint og óbeint valdið því, að útvegsmenn hafa ekki getað gert það vel við áhafnir fiskiskipanna sem æskilegt og raunar nauðsynlegt hefði verið. Til sönnunar málflutningi mínum vil ég aðeins benda á eitt dæmi, að frá því í ársbyrjun 1956 og fram til þessa tíma hafa eigendur dráttarbrauta margfaldað tilkostnað sinn við að taka fiskibáta upp í dráttarbraut. Er mér kunnugt um eina slíka dráttarbraut, sem hefur á nefndu tímabili fimmfaldað þjónustu sína í þessum efnum og telur sig þar með vera að selja þessa þjónustu sína á sama gjaldi og aðrar dráttarbrautir gera. Það er óhætt að fullyrða, að aðalmeinsemdin, sem þjáir sjávarútveginn um þessar mundir, er hinn ört hækkandi tilkostnaður við rekstur útgerðarinnar, án þess þó að geta gert sómasamlega við sjómennina, sem bera hita og þunga dagsins í sambandi við þennan rekstur. Það er ekki að furða, þótt margir spyrji: Hvað veldur því, að svona er komið fyrir aðalatvinnuvegi þjóðarinnar? Er orsakanna að leita hjá útgerðarmönnum, að þeir kunni ekki skil á þessum rekstri, eða höfum við Íslendingar lakari sjómenn, en aðrar þjóðir, sem stunda fiskveiðar? Ég fullyrði, að þarna sé ekki vandkvæðanna að leita. Flestir útgerðarmenn eða nær allir hafa fulla kunnáttu til þessarar starfsemi, og sjómennirnir eru án efa mun hæfari til sinna starfa, en þekkist hjá stéttarbræðrum þeirra með öðrum þjóðum. Þó að sjávarútvegurinn sé eina atvinnugreinin í íslenzku þjóðlífi, sem hefur möguleika til að keppa á erlendum mörkuðum með sölu sjávarafurða og það jafnvel í harðri samkeppni við aðrar fiskiveiðiþjóðir, er honum þó meinað að geta starfað með eðlilegum hætti, þar sem hann um margra ára skeið hefur ekki fengið greitt það verð fyrir afurðirnar, sem sannanlegt er að verið hefur raunverulegt framleiðsluverð. Af þessari ástæðu er komið fyrir sjávarútveginum eins og raun ber vitni um, þó að segja megi, að s. l. tvö ár hafi keyrt um þvert bak í þessum efnum, þar sem til viðbótar ranglega skráðu framleiðsluverði hefur sjávarútvegurinn átt við þverrandi aflabrögð að etja. Á undanförnum árum hefur verið sýnd viðleitni frá því opinbera til að bæta hið ranglega skráða framleiðsluverð sjávarafurða með löggjöf um bátagjaldeyri, framleiðslusjóð og nú í ár með löggjöf um útflutningssjóð, Það er þó sorgleg staðreynd, að sjávarútveginum hefur ekki með þessum aðgerðum frá því opinbera verið fært að sjá sér farborða, og hafa því útgerðarmenn ekki getað bætt kjör sjómanna sinna, sem þó var aðkallandi til að tryggja rekstur fiskiskipanna. Það er höfuðnauðsyn að tryggja sjávarútveginum þann mannafla, sem honum er þörf á til að geta gegnt því hlutverki að sjá þjóðinni fyrir gjaldeyri, svo að hún geti keypt hinar margbreytilegu nauðþurftir sínar frá öðrum þjóðum. Þegar þess er gætt, að sjávarútvegurinn flytur út árlega afurðir, sem nema 90–95% af verðmæti allra útfluttra afurða, mætti öllum vera ljóst, hvað það er áríðandi fyrir þjóðarheildina að viðurkenna nauðsyn þess, að þessum atvinnuvegi og þeim einstaklingum, sjómönnunum, sem við hann starfa, sé séð fyrir efnahagslegu öryggi. Forráðamenn þjóðarinnar hafa sýnt viðleitni í þá átt að auka fiskiskipastólinn með því að gera samninga um kaup á 12 fiskibátum, 240–250 rúmlesta, frá Þýzkalandi, auk þess sem ráðgert er, að byggð verði 15 botnvörpuskip á næstu árum. Allt krefst þetta meiri mannafla við sjávarsíðuna, bæði á skipin og til að vinna að aflanum í landi. Af reynslu undanfarinna ára bera margir útvegsmenn kvíðboga fyrir vertíðinni, sem á að hefjast eftir þrjár vikur. Fæstir útvegsmenn hafa fullráðnar skipshafnir, og fyrirsjáanlegt er, að útvegsmenn hafa enn þörf fyrir fjölda erlendra fiskimanna til að geta fleytt skipum sínum á vetrarvertíðinni. Hvernig til tekst í þeim efnum, er enn óráðið. En eitt er öllum ljóst, að áríðandi er að reyna á allan hátt að hvetja unga menn til að taka raunhæfan þátt í störfum við þennan atvinnuveg þjóðarinnar. Verður að sjálfsögðu að leita ýmissa ráða, til þess að það megi takast. Með frv. því, sem hér er flutt, teljum við flm. stigið rétt spor til að glæða áhuga ungra manna fyrir sjávarútveginum. Það er von mín, að hv. þm. séu sammála oss flm. um nauðsyn þeirra skattfríðinda, sem frv. fjallar um. Að lokinni þessari umr. vil ég biðja hæstv. forseta að vísa málinu til sjútvn. og til 2. umr.

Ekki fjárhagsnefndar?

Ég sé, að hæstv. forseta þykir einkennilegt, að ég óska eftir, að frv. sé vísað til hv. sjútvn. Sú n. hefur nú ekki enn fengið neitt mál til afgreiðslu eða umsagnar á þessu þingi, svo að mér finnst tímabært, að hún fái a. m. k. eitt mál, áður en þinghlé verður tekið.



Herra forseti. Ég verð að segja, að ég er alveg sammála hv. flm. í því, að ekki má minna vera en hv. sjútvn, fái eitt mál til athugunar, áður en þinginu er lokið. Það hefur nú staðið á þriðja mánuð, og nefndin hefur jafnan hingað til verið frekar athafnasöm og haft æði mikið að gera. En þetta athafnaleysi nú bendir til þess, að sjávarútvegurinn sé orðinn nokkurs konar olnbogabarn hér í þingsölunum. Þessu frv. er fyrst og fremst ætlað að hjálpa til þess að þvo þann smánarblett af þjóðinni, sem nú hvílir á henni í sambandi við útveginn, og hann er sá, að Íslendingar skuli undanfarin ár ekki hafa getað gert út skip sín nema með því móti, að nálega annað hvert rúm í hverju skipi sé skipað útlendingum. Það er þungt að þurfa að gera slíkt að umtalsefni, sem að vísu öllum er kunnugt. En þó að margt gangi aftur á bak og öfugt í þjóðfélaginu um þessar mundir, þá er þetta atriði eitt af því, sem við verðum að leiðrétta. Og það verður ekki gert, nema Íslendingar sjálfir séu í hverju rúmi á sínum skipum. Við verðum að gera þær ráðstafanir, sem duga, til þess að það megi takast. En þá vaknar spurningin: Hvers vegna ganga ungir menn af skipunum, og hvers vegna fæst enginn til að bætast við þann hóp, sem hefur stundað sjómennsku? Ég held, að svarið liggi mjög glöggt fyrir. Svarið er það, að þessir menn fá betur borgaða vinnu sína í landi, en á sjónum. Þó þarf ekki að deila um það, að sjómennskan er einhver erfiðasta og áhættusamasta starfsgrein, sem hér er unnin. Hv. frsm. skýrði frá því, að hér hafi unnið 1.400 Færeyingar á skipunum á s. l. ári. Ég hygg, að telja megi, að jafnmargir menn hafi gengið af flotanum undanfarin þrjú ár. Og hvert hafa svo þessir menn farið? Og þarf að undrast, þótt þeir hafi farið af flotanum, þegar tekið er tillit til þess mismunar í kaupgreiðslum, sem þeir fá á landi og á skipunum? Þeir, sem ganga í land, gerast flestir „handlangarar“ í iðnaðarvinnu í landi. Þeir geta með því að vinna 10 stundir á dag fengið í kaup hálft sjöunda þús. kr. á mánuði. Ég hygg, að enginn sjómaður hafi það að jafnaði eða mjög fáir á fiskiflotanum. Vilji þessir „handlangarar“, sem má segja að hafi mjög létta vinnu í landi, vinna 12 tíma, eins og sjómennirnir gera á sjónum, þá geta þeir haft hálft níunda þús. kr. á mánuði. Finnst nokkrum furðu gegna, að þeir menn, sem vinna erfiðustu vinnuna, gangi í land til þess að vinna léttari vinnu, sem þeir fá miklu betur greidda? Þarna liggur meginástæðan fyrir því, að við höfum ekki sjómenn til þess að manna fiskiflota landsins. Einnig má í þessu sambandi benda á, að iðnaðarvinnutaxtar hér á landi, sérstaklega hér í Reykjavík, eru nú svo háir, síðan uppmælingar komust í algleyming, að það er mjög lítill vandi fyrir þessa atvinnugrein að greiða handlöngurum sínum hátt kaup. Þegar menn geta unnið fyrir 3–7 hundruð krónum á dag við létta uppmælingarvinnu, þá er hægt að gera sér grein fyrir því, að slíkar atvinnugreinar freisti þeirra, sem bæði hafa erfiða og áhættusama vinnu og þar að auki verr greidda. Í þessu sambandi er rétt að gera að umtalsefni þau vanskil, sem orðið hafa við Færeyinga, við þá útlendinga, sem við höfum fengið á skipin. Það getur ekki talizt vansalaust fyrir þjóðina, að í blöðunum sjáist dag eftir dag, að gerðar séu samþykktir í félögum sjómanna í Færeyjum um, að þeir ráði sig ekki í skiprúm á Íslandi, nema því aðeins að þeim séu greidd þau laun, sem þeir unnu fyrir á þessu ári. Ég verð að segja, að það er varla hægt að lesa þessar frásagnir kinnroðalaust. Ég veit ekki, hverjum þetta er að kenna, hvort um er að kenna því, að ekki hefur fengizt yfirfærsla á kaupi þeirra, eða hvort hér er um vanskil að ræða frá hendi útgerðarmanna, sem ráðið hafa þessa menn til starfa. Og mér finnst því meiri vansi við þessi vanskil, þar sem í hlut eiga bláfátækir fiskimenn frá Færeyjum, sem verða að sjálfsögðu að lifa á þessu kaupi með fjölskyldu sína. Um það var talsvert rætt á síðasta þingi að hækka verulega skattfrádrátt sjómanna. Stjórnarflokkarnir vildu ekki fallast á þær till., sem sjálfstæðismenn báru fram, og samþykktu lægri till. Nú er ekki sýnilegt, að neinn árangur hafi orðið af samþykkt þessara till. frá stjórnarflokkunum, og ég tel, að þær hafi ekki komið að neinu gagni í því, að fleiri Íslendingar fengjust á skipin, en verið hefur. Þess vegna er nauðsynlegt að gera nú það átak m. a., að ríkissköttum sé létt af sjómannastéttinni. Hins vegar er ég ekki þeirrar skoðunar, að það sé einhlítt. En þetta getur hjálpað mjög mikið til þess að fá leiðréttingu á þessu leiða máli. Þess vegna er ég á þeirri skoðun, að þinginu beri að samþykkja þá breytingu, sem hér er um að ræða. Ég tel, að sjómannastéttin eigi að búa við alveg sérstök kjör í þessum efnum, önnur kjör en aðrir þegnar í þjóðfélaginu, vegna þeirra starfa, sem hún hefur með höndum.