Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

*Frsm. (Sigurjón Á. Ólafsson): Allshn. hefir athugað þetta frv. og er sammála um að mæla með því með þeirri breyt., sem sjá má á þskj. 56. M. ö. o., n. er samþykk frv. að efni til, en telur réttara, að það komi nokkuð skýrar fram, hvað í frv. felst. Það hefir verið skoðun sumra manna, að eins og frv. er frá hendi hæstv.ríkisstj., mætti skilja það svo, að viðkomandi maður gæti öðlazt þá þegar stýrimannsréttindi, en það er alls ekki meiningin, og þess vegna breytir nú n. orðalagi fyrri gr. eins og sjá má á þskj. 56. Aðalatriðið í þessu er það, að Pétur Sigurðsson, sem þegar hefir tekið próf við danskan skóla í siglingafræði og öðru, sem sjóliðsforingjaefni læra, hyggst nú að starfa hér heima, sumpart á skipum eða að öðrum störfum í landi, sem þekking hans nær til. En hitt er ljóst, að þótt hann hafi þetta danska próf, þá verður hann að fylgja íslenzkum lögum um þau efni, að vinna sér upp þá æfingu, sem krafizt er, þ. e. a. s. sigla sem stýrimaður um ákveðinn tíma, eins og l. um atvinnu við siglingar mæla fyrir, og þá fyrst geti hann öðlazt skipstjóraréttindi. Þetta frv. fer því fram á það eitt, að þetta próf hans, sem vitanlega er miklu fyllra en próf það, sem stýrimannaskólinn veitir, sé tekið því prófi jafngilt. Ég hefi f. h. n. átt tal við hæstv. ráðh., sem ber þetta mál fram, og er hann í alla staði þessari orðabreyt. samþykkur, enda hygg ég, að um hana þurfi enginn styr að standa: Hv. 1. þm. Skagf. hefir að vísu skrifað undir nál. með fyrirvara, en ég hygg, að sá fyrirvari hljóði ekki um efni frv., heldur um annað, sem hann að sjálfsögðu mun gera grein fyrir.

Magnús Guðmundsson Eins og hv.frsm. tók fram, þá hefi ég skrifað með fyrirvara undir nál., en það er ekki af því, að ég hafi í sjálfu sér neitt við frv. að athuga. Ég hefði getað gengið inn á það í þeirri mynd, sem það kom frá hæstv.ríkisstj., og geri því ekki að neinu kappsmáli, hvort því verði breytt á þann veg, sem n. leggur til, eða ekki. En það er út af aths. við þetta frv., sem ég hefi skrifað undir nál. með fyrirvara. Þar stendur sem sé, að ríkisstj. hafi ráðið þennan mann í þjónustu ríkisins frá 1. jan. 1938 að telja. Ég vildi í þessu sambandi fyrst og fremst spyrja, með hvaða heimild þetta væri gert, og hvaða laun þessi maður ætti að fá. Það stendur, að hann eigi að starfa að sjómælingum. Um það er það að segja, að mér er kunnugt um, að fjvn. hefir undanfarin ár ekki talið fært að veita fé neitt að ráði til sjómælinga umfram laun Friðriks Ólafssonar skipherra, og ástæðan til þess, að fé er veitt til launa handa honum, var sú, að það var litið svo á, að hann væri fastur starfsmaður ríkisins. Nú er mér ekki kunnugt um, að fjárhagur ríkisins sé þeim mun betri nú heldur en að undanförnu, að hægt sé að hafa 2 menn við þetta starf. - Svo er í aths. við frv. nefnd kennsla við stýrimannaskólann í Rvík. Ég hélt ekki, að það væri siður að velja löngu fyrirfram þá menn, sem eiga að kenna þar í tímakennslu. - Svo er hér talað um mælingar og hleðslumerkjaákvörðun skipa. En mér skilst, að það geti varla verið mjög mikið starf fyrir hann. Ég veit, að það þarf að læra þetta og er ekki vandalaust, en mjög mikið starf getur það varla verið. Annars finnst mér það ekki nauðsynlegt vegna þessara starfa að veita þessum manni leyfi til að vera stýrimaður í utan- og innanlandssiglingum. Ég sé ekki, hvað það kemur þessum störfum við, en út í það skal ég ekki fara, því að ég er samþykkur því, að manninum verði veitt þetta skírteini, því að vitanlega hefir hann lært miklu meira en nokkur maður, sem tekið hefir próf við stýrimannaskólann hér. Ég vildi sem sagt gjarnan fá upplýsingar hjá hæstv. ráðh. um þetta, sem ég hefi nú spurt. Mér finnst, að það hefði ekki legið svo mikið á að ráða þennan mann fastan hjá ríkinu, að ekki hefði verið hægt að bíða eftir samþykki þingsins, og mér skilst, að það hefði verið meiri kurteisi gagnvart þinginu að gera það ekki fyrr en það væri vitað, hvernig þingið tæki í þetta, því að náttúrlega er það ekki svo, að stj. geti ráðið hvaða mann sem henni dettur í hug í þjónustu ríkisins. Þar til þarf að vera heimild, eins og ég veit, að hæstv. ráðh. er kunnugt.

*Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson): Um brtt. þá, sem fyrir liggur, get ég sagt það, að ég get fallizt á, að hún verði samþ. Annars sé ég ekki, að með henni verði nein efnisbreyt. á frv. Í frv. stendur, að próf Péturs Sigurðssonar skuli jafngilda skipstjóraprófi á varðskipum ríkisins. En það liggur í hlutarins eðli, að þótt prófið sé fengið, þá þarf hann að uppfylla sett skilyrði um siglingatíma, áður en hann getur fengið skipstjóraréttindi. Þetta er kannske gleggra tekið fram í brtt. heldur en frv., svo að ég sé ekki ástæðu til að mæla gegn henni. Að því er snertir fyrirspurn hv. 1. þm. Skagf., þá get ég upplýst það, að Pétur Sigurðsson var af ríkisstj. rétt fyrir áramótin síðustu ráðinn í þjónustu ríkisins til þess að vinna að þeim störfum, sem hér er drepið á í grg., frá 1. jan. 1938 að telja, og það kaupgjald, sem honum var lofað, var, að ég ætla, um 4800 kr. Annars þori ég ekki að fullyrða það, en yfir 5000 kr. var það ekki. Hv. þm. spurði, hvaða heimild stj. hefði haft til þess að gera þessa ráðstöfun, og hvort svo mikið hafi legið á, að ekki hefði mátt bíða þingsins, því að það hefði verið kurteisara. Ég get upplýst það, að ef hugsa átti til þess að fá þennan mann, þá varð að ráða hann strax, því að annars hefði hann ráðið sig í þjónustu erlendis, og ekki líkur til þess, að kostur hefði verið á að fá hann heim í bráð. Þess vegna var málinu flýtt svo mikið. - Að því er snertir það, hvaða heimild stj. hafi haft til þess að gera þessa ráðstöfun, þá lít ég svo á, að það sé sjálfsögð skylda stj. að sjá um, að til sé í landinu maður, sem hefir þekkingu til að taka að sér þau störf, sem hér er um ræða. Á síðasta þingi voru samþ.l. um að taka flokkun og skoðun skipa inn í landið. Þá kom það í ljós, að það er aðeins einn roskinn maður í landinu, Páll Halldórsson, skólastjóri við stýrimannaskólann, sem kann að ákveða hleðslumörk skipa. Það er náttúrlega allt of lítið, ekki sízt þar sem það er aldraður maður, sem í hlut á. Það er því nauðsynlegt, að til sé fær maður í þessum efnum, ef á að framfylgja l. þeim, sem sett hafa verið um skoðun og flokkun skipa. Eins er það með mælingar skipa, að það eru aðeins 2 menn, sem það kunna, Ólafur Sveinsson og Páll Halldórsson, og ég efast um, að þeir hafi þær nýjustu aðferðir, sem nú eru notaðar í þeim efnum. Ríkisstj. getur að sjálfsögðu tryggt sér kennslukrafta við stýrimannaskólann án þess að leita til þingsins um það. Það þarf enga sérstaka heimild í því efni. Það er rétt hjá hv. 1. þm. Skagf., að fé hafi ekki verið veitt á fjárl. til sjómælinga undanfarin ár neitt að ráði umfram laun Friðriks Ólafssonar. En það stendur svo á um hann, eins og hv.þm. gerði sjálfur grein fyrir, að hann hefir verið ráðinn sem varðskipstjóri, en hefir verið í landi og þess vegna látinn vinna að þessum störfum og halda launum. Það segir sig sjálft, að óráð var að borga manninum 10 þús. kr. fyrir að gera ekki neitt. Þá var ráðlegra að gera það, sem gert hefir verið af ríkisstj., að leggja fram fé til viðbótar til sjómælinga, þannig að hann hefði eitthvert starf að vinna. Ég hygg, að svo muni einnig verða gert framvegis, og ætlun ríkisstj. er sú, að um leið og landmælingunum er lokið, verði snúið sér að því að taka upp sjómælingar nokkurn veginn skipulega frá ári til árs. Það er ekki hægt að segja um það með vissu, hvenær landmælingunum verði lokið. Ef verður úr ráðagerð herforingjaráðsins danska að nota flugvélar við mælingarnar, þá gæti þeim kannske orðið lokið á þessu sumri. Það er ekki mörgum mönnum til að dreifa hér, sem færir væru til að taka að sér starf við sjómælingar, a. m. k. ekki án frekari náms, bæði við mælingarnar sjálfar og það, sem því starfi fylgir. - Hv. þm. spurði, hvort nokkur ástæða væri til að veita þessum manni skipstjórnarréttindi í sambandi við þessi störf. Ég verð að líta svo á. Það getur hugsazt, að hann væri stýrimaður á því skipi, sem annast sjómælingar, og ég sé því ekkert því til fyrirstöðu, að hann öðlist réttindi til þess að vera stýrimaður á því skipi.

Magnús Guðmundsson Ég ætla ekki að fara út í langar umr. um þetta mál. En ég á erfitt með að trúa því, að það hafi verið bráðnauðsynlegt að ráða þennan mann rétt fyrir áramótin, eða 1½ mánuði áður en þingið átti að koma saman. Ég sé það, að í fjárlfrv. stj. er ætlað til sjómælinga á árinu 1938 20 þús. kr., þar af í laun Friðriks Ólafssonar 10 þús. kr., og ef svo á að taka þar af laun til Péturs Sigurðssonar, þá verður ekki mikið eftir til sjómælinganna. Mér sýnist því, að ekki hefði verið nauðsynlegt að ráða manninn fyrirfram til þess að vinna fyrir þessum 5–6 þús. kr., sem að mestu leyti færu í skipsleigu, því þessar sjómælingar eru dýrar. Ég hefði haldið, að það hefði mátt komast af með, að Friðrik Ólafsson hefði á hendi þessar sjómælingar, að svo miklu leyti sem við getum efnahagsins vegna látið framkvæma þær, því að jafnvel þótt svo færi, að hann innan skamms yrði skólastjóri við stýrimannaskólann, þá ætti hann að geta unnið þetta starf á sumrin, og þá gegn minni borgun heldur en maður, sem verður að hafa sitt lífsuppeldi af því eingöngu. Mæling og hleðslumerkjaákvörðun skipa er lítið starf, og ég man ekki betur en að Páll Halldórsson skólastjóri hafi haft 500 kr. á ári fyrir að framkvæma þessi verk.

Þetta hefir aukizt með l. frá í fyrra

. Ég held, að borgunin hafi ekki verið aukin neitt. Þessar mælingar kunna tiltölulega fáir, en hinsvegar nauðsynlegt, að til séu menn, sem kunni þær. Ég er þó sannfærður um, að hægt er að fá ýmsa hæfa menn til að læra þetta, því að þeir fá allgóða borgun fyrir það, sem þeir vinna í þágu skipanna, að því er mæling og hleðslumerkjaákvörðun snertir.

*Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson): Það er rétt, sem hv.þm. segir, að það fé, sem ætlað er til sjómælinga á næsta ári, er mjög naumt skammtað, en að því er væntanlega forstöðu stýrimannaskólans snertir, þá vil ég upplýsa það, að núverandi skólastjóri hefir beðið um lausn, svo að það er ekki ótrúlegt, að breyt. verði þar á næstkomandi haust.

Hvað er hann gamall?

67 ára. - Ég sé svo ekki ástæðu til frekari andsvara út af því, sem hv.þm. sagði.

*Flm. (Ingvar Pálmason): Með þessu frv. er farið fram á það, að vitinn á Hafnarnesi verði tekinn inn í vitakerfi landsins. Eins og bent er á í grg. fyrir frv., hefir þessi viti verið starfræktur frá byrjun af Búðahreppi í Fáskrúðsfirði. Vitinn er orðinn nokkuð gamall og úr sér genginn og þarf því allmikilla endurbóta við en það er útilokað, að Búðahreppur geti innt það af hendi. Má því búast við, að starfræksla þessa vita falli niður, en það væri mjög óheppilegt fyrir allar siglingar við Austfirði, því að þessi viti er á hættulegasta siglingasvæðinu fyrir Austfjörðum. Ég hygg, að óhætt sé að fullyrða það, að vitamálastjóri sé því meðmæltur, að þessi viti verði tekinn upp í vitakerfi landsins; en til þess að endurbótin geti farið fram á vitanum af landsfé verður hann að vera í vitakerfi landsins. Ég tel óþarft að rökstyðja það frekar en gert er í frv., að það sé með öllu óviðeigandi, að vitanum sé viðhaldið af einu fátæku hreppsfélagi, þar sem vitinn er ómissandi liður í vitakerfi landsins; hann lýsir yfir leiðina milli Skrúðs og lands, og ef starfræksla vitans félli niður, er ekki hægt að nota annan vita en þann, sem er langt frá, og óvíst, að hans njóti við. Ég vænti því, að þetta mál fái góðar undirtektir í þessari hv. d., og ég geri ráð fyrir, að sú n., sem fær málið til meðferðar og ég legg til, að verði sjútvn., leiti umsagnar vitamálastjóra. Verður þá hægt síðar undir meðferð málsins að gefa betri upplýsingar um það, hversu mikið mundu kosta þær endurbætur, sem nauðsynlegt er að gera á þessum vita, og um annað, sem þetta mál varðar. - Ég legg svo til, að frv. verði vísað til sjútvn. að þessari umr. lokinni.

*Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson): Eftir lauslegum upplýsingum frá vitamálastjóra er gert ráð fyrir því, að endurbygging Hafnarnesvitans muni kosta eitthvað innan við 10 þús. kr. - Ég vil mæla með því, að þetta frv. gangi til n. og fái athugun þar, en jafnframt vil ég biðja þá hv.n. að athuga, hvort ekki væri ástæða til að bæta öðrum vita á Austfjörðum inn í vitakerfið, Brimnesvitanum við Seyðisfjörð. - Ég vænti, að hv.n. taki þetta til athugunar, því að eftir því, sem ég bezt veit, stendur nærri eins á um þessa tvo vita.

*Gunnar Thoroddsen: Í umr., sem fóru fram um þetta mál í fyrradag, gerði ég að umtalsefni sérstakan lið útvarpsstarfseminnar, fyrirlestra Jóns Eyþórssonar um daginn og veginn. Nefndi ég fáein dæmi þess, að þetta fyrirlestrahald hefði ekki verið algerlega hlutlaust, og þessi stutta ræða mín hefir farið svo í taugarnar á hæstv. fjmrh. og hv. 2. þm. Reykv., að hún varð aðalefni andsvara þeirra í fyrradag. Ég hefi í rauninni fáu við að bæta það, sem ég sagði þá, en tel þó rétt að svara örfáum orðum. Fyrsta ásökunin frá minni hendi til þessa fyrirlesara var sú, að hann hefði ráðizt að ræðumönnunum, sem töluðu við umræður ungra manna um stjórnmál, sem fóru fram í útvarpinu fyrir nokkru, og talið, að þeir hefðu ekki gætt almenns velsæmis, þverbrotið reglur útvarpsins um slíkar umr. o. s. frv. Ég gat þess, að eitt af stjórnmálafélögum ungra manna hér í bænum hefði sent útvarpinu yfirlýsingu, þar sem það mótmælti þessum ummælum og krafðist þess, að ef útvarpið teldi einhverja af ræðumönnunum seka um brot á settum reglum, þá væru þeir nafngreindir. Ég skýrði líka frá, hverjar viðtökur þessi leiðrétting og réttmæta krafa fékk, að neitað var um birtingu hennar. Þetta taldi ég hlutdrægni bæði frá hendi þess manns, er ummælin viðhafði, og af hendi útvarpsráðs. Þessari ásökun minni vildi hv. 2. þm. Reykv. svara með því, að hann teldi alveg réttmætt að álasa ræðumönnunum við stjórnmálaumræður ungra manna, og rökstuddi það þannig, að það væri engin ástæða til þess fyrir unga menn sérstaklega að ræða stjórnmál í útvarpinu. Ég þarf ekki að svara þessu. Með því að leyfa þessar umr. hefir útvarpsráðið lýst yfir þeirri skoðun, að ungir menn ættu rétt á að ræða áhugamál sín og hagsmunamál í útvarpinu. En mér þykir rétt, að reykvískir æskumenn veiti því athygli, hvernig þessi frekasti foringi Alþfl. talar í þeirra garð, að hann telur æskumenn þessa bæjar engin þau hagsmuna- eða áhugamál hafa, sem réttmætt sé að hleypa þeim í útvarpið til að ræða um. Það kann að vera, að í hans flokki sé æskulýðnum þannig farið, að hann eigi engin sérstök áhugamál, en ég fullyrði, að það er ekki þannig í öllum stjórnmálaflokkum þessa lands a. m. k. Ég hjó einnig eftir því hjá hv. 2. þm. Reykv., að hann sagði, að það hefðu aðallega verið „hálfgamlir“ menn, sem töluðu í útvarpið við þetta umrædda tækifæri, og nefndi m. a. mig þar til dæmis. Ég skal benda á í því sambandi, að daginn eftir minntist blað Framsfl. á mig og talaði um mig sem sérstaklega ungan mann. Læt ég því þeim ritstjóra Nýja dagbl. og hv. 2. þm. Reykv. eftir að glíma um þetta atriði. Ég vil því endurtaka það hér, að í þessum fyrirlestri Jóns Eyþórssonar var farið hlutdrægt að, þar sem ráðizt var að þessum ungu mönnum, og síðan neitað að nafngreina þá menn, sem undir ásökunum lægju. Í öðru lagi drap ég á það, er þessi sami maður minntist á sjálfstæðisfélag kvenna hér í bænum, að hann notaði einn af þessum fyrirlestrum sínum til þess að reyna að spilla fyrir þeim félagsskap. Hv. 2. þm. Reykv. svaraði þessu á þá lund, að Jón Eyþórsson hefði ekki sagt neitt um, að það væri óviðeigandi fyrir konur að hafa sérstakan stjórnmálafélagsskap, heldur aðeins beint fyrirspurn um það til hlustenda, hvort þeir teldu þetta rétt og vel viðeigandi. Það kann að vera, að hann hafi orðað þetta í fyrirspurnarformi, en það er líka hægt að læða fram samskonar áróðri í spurningaformi eins og þó fullyrðingar séu viðhafðar, og það er áreiðanlegt, að þessi ummæli Jóns Eyþórssonar voru almennt skilin þannig, að hann teldi fyrir sitt leyti ekki rétt, að konur tækju sig út úr og mynduðu með sér sérstök stjórnmálafélög. Þessu fannst manninum ástæða til að vekja athygli á, einmitt rétt eftir að sjálfstæðiskonur í Reykjavík voru búnar að stofna með sér stjórnmálafélag. Þetta kalla ég ósæmilega hlutdrægni og áróður. Þá voru nokkur fleiri atriði, sem ég gat um í minni ræðu. Ég minntist á fyrirlestrahald Ragnars Kvarans um kosningar á Norðurlöndum. Ég fullyrti, að í þeim fyrirlestrum hefði komið fram hlutdrægni, að fyrirlesarinn hefði dregið taum sósíalistanna í öllum þessum löndum, þar sem hann lýsti stefnu þeirra og framkvæmdum, en minntist varla nokkru orði á gagnrýni í þeirra garð, né á stefnu hægri flokkanna í þessum löndum. Þessu hefir ekki verið svarað einu orði af þeim ræðumönnum, sem hér hafa talað. Þá minntist ég fáeinum orðum á ummæli Jóns Eyþórssonar um nýafstaðið flokksþing framsóknarmanna. Ég taldi óþarfa, að í erindunum um daginn og veginn væri skýrt svo ýtarlega og með svo miklum belgingi frá þessu flokksþingi, hvað það væri veglegt og hvað það vekti mikla athygli, að varla væri um annað talað heila viku hér í höfuðstaðnum. Ég hefi nú fengið bréf frá útvarpsstjóra, þar sem hann heimtar, að ég leiðrétti það ranghermi, er komið hafi fram hjá mér í fyrradag, að útvarpið hafi ekki minnzt á afmæli Heimdallar í fréttum sínum. Ég hefi þegar sagt útvarpsstjóra það prívat, að bréf hans sé á misskilningi byggt. Þessa afmælisfagnaðar var tvívegis getið í fréttum útvarpsins, og ég hefi alls ekki borið á móti því. Hitt sagði ég, að Jón Eyþórsson hefði talað með alltof miklum rosta um flokksþing framsóknarmanna, og tók þá sem dæmi til samanburðar umsögn hans um þetta 10 ára afmæli Heimdallar. Ég vísa því kröfu útvarpsstjóra heim til föðurhúsanna. Þau atriði, er ég minntist á í fyrirlestrum Jóns Eyþórssonar, standa þannig enn óhrakin, og sökunum mínum út af fyrirlestrum Ragnars Kvarans hefir enginn reynt að mótmæla. Þá hefir borizt hér í tal, að Alþfl. eða Alþýðusambandið fengi leyfi til að halda pólitíska fyrirlestra í útvarpið 1. maí. Þetta var átalið af okkur sjálfstæðismönnum. En hv. 2. þm. Reykv. taldi það ekki ásökunarvert, því Alþýðusambandið væri ópólitísk stofnun, sem ætti sama rétt á að fá tíma í útvarpinu eins og t. d. Búnaðarfélag Íslands. Þessu þarf í rauninni ekki að svara, því það er margsannað, að Alþýðusamhandið er ekki fyrst og fremst ópólitísk verkalýðssamtök, heldur er Alþfl. og Alþýðusambandið eitt og hið sama. Því til sönnunar, að skipa beri Alþýðusambandinu á bekk með pólitískum flokkum, vil ég, með leyfi hæstv. forseta, lesa nokkur orð úr lögum þess. Í 2. gr. er talað um, að tilgangur sambandsins sé að styrkja og auka samstarf íslenzkra alþýðufélaga, „þeirra, er byggð eru á grundvelli jafnaðarstefnunnar“. Þá segir í 4. gr.: „Rétt til þess að vera tekin í Alþýðusambandið hafa öll íslenzk verkalýðsfélög og stjórnmálafélög, sem vilja hlíta stefnuskrá Alþýðuflokksins“. - Þar sem ræðir um kjörgengi til trúnaðarstarfa fyrir sambandið segir m. a.: „Kjörgengi fulltrúa í fulltrúaráð, á fjórðungsþing, sambandsþing og aðrar ráðstefnur innan sambandsins, svo og í opinberar trúnaðarstöður fyrir sambandsins eða flokksins hönd, er bundið við að fulltrúinn sé Alþýðuflokksmaður og tilheyri engum öðrum stjórnmálaflokki“. Svo er bætt við, að hver fulltrúi verði að skrifa nafn sitt undir stefnuskrá Alþfl. og skuldbinda sig til að lúta henni. Með þessu er sannað mál, það sem allir heilvita menn hafa vita, að Alþýðusambandið er pólitískur flokkur, og því á það ekki frekar rétt til að fá sérstakan ræðutíma í útvarpinu heldur en t. d. Sjálfstæðisflokkurinn. Ég skal ekki hafa þessi orð miklu fleiri að sinni, en vil aðeins bæta því við, að það mun vera mikið rétt í því, sem hæstv. fjmrh. sagði, að allur landslýður tryði yfirleitt því, sem útvarpið segði, þó það tryði ekki blöðunum. Einmitt þess vegna er hættan ennþá meiri, að útvarpinu sé beitt hlutdrægt í pólitískum tilgangi. Þetta höfum við sjálfstæðismenn viljað sýna fram á og átelja, að útvarpinu hefir verið beitt hlutdrægt til áróðurs fyrir rauðu flokkana. Það sýnir líka greinilega skilningsleysi stjórnarflokkanna á þýðingu útvarpsins, að þegar við ráðumst á útvarpið fyrir hlutdrægni þess, þá svarar hv. 9. landsk. því m. a., að Morgunbl. skrifi hlutdrægt og noti stolnar fréttir; m. ö. o., þeir leggja pólitísk flokksblöð að jöfnu við ríkisútvarpið. Vilji menn gera einhvern samanburð við Morgunbl., verður að taka flokksblöð hinna flokkanna til samanburðar. Því er það misheppnuð málsvörn hjá hv. stjórnarsinna, að afsaka hlutdrægni útvarpsins með ásökunum í garð Morgunbl., sem er pólitískt málgagn, um hlutdrægni. Við sjálfstæðismenn höfum nú flutt sundurliðaða, rökstudda ádeilu á útvarpið fyrir hlutdrægni. Hv. þm. V.-Sk. hefir sérstaklega ýtarlega í sinni snjöllu ræðu í fyrradag sýnt fram á lið fyrir lið, hvernig sérstaklega einn starfsmaður þess hefir komið ósæmilega fram í þessu efni. Aðrir hafa tekið önnur dæmi, og flest standa þau óhögguð. Það má því telja sannað mál, að ríkisútvarpið hafi beitt hlutdrægni á undanförnum árum í þágu rauðu stefnunnar, og m. a. í því tilefni er það frv. komið fram, sem hér liggur fyrir. Við sjálfstæðismenn álítum, að eina hugsanlega leiðin til að koma í veg fyrir þetta sé sú, að útvarpsnotendur, sem ég fullyrði, að eru mjög óánægðir, fái meiri umráð yfir rekstri útvarpsins gegnum útvarpsráð. Það er furðuleg framkoma, ef stjórnarflokkarnir, sem nota hvert tækifæri til þess að reyna að skreyta sig með fjöðrum lýðræðisins, ætla að setja sig upp á móti því, að almenningur, útvarpsnotendur, fái meiri umráð yfir útvarpinu.

*Jóhann Jósefsson: Ég lagði tvær spurningar fyrir hæstv. fjmrh. við fyrri hluta þessarar umr., að gefnu tilefni vegna ummæla hans um þær ástæður, sem lægju fyrir flutningi þessa frv., og af því upplýst hafði verið, að tíðindamaður útvarpsins hefði yfirleitt í fyrirlestrum sínum farið niðrandi orðum um tvær af viðskiptaþjóðum okkar Íslendinga. Ég spurði hæstv. fjmrh., hvort hann liti svo á, að þetta væri viðeigandi, og í öðru lagi, hvort hann teldi það heppilegt. Hvorugri þessari spurningu hefir ráðh. svarað beinlínis, en af orðum hans mátti samt ráða það, að hann - og þá líklega hæstv. stj. í heild - væri ófús á að taka ábyrgð á svona ummælum, því hann sagði, að þau væru vitaskuld á ábyrgð þess manns, er segði þau, - í þessu tilfelli tíðindamanns útvarpsins. Nú er tíðindamaður ríkisútvarpsins fastur starfsmaður hjá þessari stofnun, og mér þykir því illa farið, að þegar hæstv. ráðh. er spurður um álit hans á þessu atviki, sem sé að fastur starfsmaður við opinbera stofnun fer í yfirlitsskýrslu um heimsviðburði niðrandi orðum um tvær vinveittar, mikilsverðar viðskiptaþjóðir okkar, þá skuli hann taka þannig í það, að vísa aðeins til ábyrgðar þess manns, er ummælin viðhafði. Þessi ummæli voru ekki aðeins um þessar þjóðir almennt, heldur var í þeim einnig, eftir því sem frá hefir verið skýrt, vikið að viðskiptum þessara þjóða við okkur Íslendinga. Sá tími nálgast nú óðum, að við eigum sjálfir að taka öll utanríkismál okkar í eigin hendur, og mér finnst það heldur óefnilegur undirbúningur af okkar hálfu, ef tíðindamaður ríkisútvarpsins notar aðstöðu sína til þess að óvirða þær af viðskiptaþjóðum okkar, sem ekki eru af sama sauðahúsi og hann sjálfur í pólitík. Og þó það sé leitt, að slíkt komi fyrir af hálfu manns í opinberri stöðu, þá tekur þó út yfir, ef ríkisstj. hefir ekki betur opin augu fyrir, hvað slíkt er óviðeigandi og hvað það getur verið óheppilegt fyrir þjóðina, heldur en fram kemur af svari hæstv. ráðh., er hann vísar einvörðungu til þess manns, sem þetta gerði og vitaskuld getur enga ábyrgð tekið á framkomu sinni eða afleiðingum hennar. Ég býst ekki við, að hæstv. ráðherra mundi vilja verða þess valdandi, að starfsmaður ríkisútvarpsins færi með þau ummæli í garð viðskiptaþjóða okkar, að þær mættu firtast af þeim á þann veg, að það ylli okkur óþægindum á viðskiptasviðinu. Ég bið því hæstv. ráðh. að athuga það, að ef hann ekki með því að svara opinberlega fyrirspurn á þann hátt, sem hann nú gerði, með því að vísa aðeins til ábyrgðar þess manns, sem hin óviðeigandi ummæli viðhafði, beinlínis ýtir undir, að slík óþægileg atvik endurtaki sig, þá verður a. m. k. ekki af orðum hans dregið á neinn hátt, að hann átelji það, þó starfsmaður hins íslenzka ríkisútvarps noti aðstöðu sína, er hann á að gefa yfirlit um heimsviðburðina, til þess að fara óviðeigandi og meiðandi orðum um viðskiptaþjóðir Íslendinga, og spilli þar með sambúð þessara viðskiptaþjóða við okkar þjóð. Ég hefði kosið, að hæstv. ráðh. svaraði þessu á annan veg, að hann léti í ljós óánægju sína yfir því, að slík atvik, sem hér um ræðir, skuli koma fyrir. Það vildi nú svo einkennilega til, að þessi ummæli frá hinu íslenzka ríkisútvarpi, eða föstum starfsmanni þess, í garð Þjóðverja sérstaklega, komu hér fram hér um bil á sama tíma og milli hinna Norðurlandaþjóðanna og Þjóðverja fóru sérstök vinarorð í sambandi við viðskiptamál þessara þjóða. Ég hefi í höndum útlend blöð, sem skýra orðrétt frá, hvað fjmrh. Dana lét frá sér fara í garð Þjóðverja snertandi viðskipti sinnar þjóðar við þá, og einnig hvað ráðandi menn hinna Norðurlandaþjóðanna létu frá sér fara um viðskipti sinna þjóða við Þjóðverja um þetta leyti. Íslands er þar að engu getið, en í þessum umr. hefir verið bent á, að það var á allt annan hátt talað um viðskipti Íslendinga og Þjóðverja af hálfu íslenzka ríkisútvarpsins um þetta leyti heldur en fram kemur í þessum útlendu blöðum, að gert hefir verið af hálfu hinna Norðurlandaþjóðanna. Ég gæti bent á fleiri ummæli, sem fallið hafa hjá þessum sama tíðindamanni útvarpsins, ákaflega hlutdræg í garð Þjóðverja. En ég ætla ekki að fjölyrða um það, því mér finnst þetta atriði, sem hér hefir verið dregið fram, nægja til þess að sýna, hversu langt það getur gengið, ef tíðindamaður ríkisútvarpsins eiginlega gleymir alveg af flokksákafa sínum, hvaða ummæli eru viðeigandi og heppileg, þegar hann talar um aðrar þjóðir, og hver ekki. Þegar slíkt og þvílíkt kemur fyrir eins og það, sem hér var skýrt frá og ég hefi nú minnzt nokkuð á, þá virðist manni tíðindamaðurinn gleyma því í raun og veru, að hann er ekki þarna settur til þess að boða sérstaka stjórnmálastefnu, heldur til þess að skýra hlutlaust frá því, sem gerist í heiminum. Ég vil svo að síðustu endurtaka það og leggja áherzlu á, að ef styrkur okkar Íslendinga í viðskiptum við aðrar þjóðir er ekki fólginn í því, að við komum prúðmannlega fram í þeirra garð í ræðu og riti, þá er hann áreiðanlega ekki fólginn í því, að við tölum illa um þær, sendum þeim tóninn í sambandi við þær þjóðmálastefnur, sem uppi eru á hverjum tíma. Það, sem okkur ber að hafa hugfast í þessu sambandi, er það, að gæta allrar varúðar og óhlutdrægni í allri framkomu okkar gagnvart vinsamlegum viðskiptaþjóðum, því að það getur aldrei orðið okkur nema blábert tap að fara gálausum orðum um þær, því að eins og kunnugt er, grundvallast viðskiptin afarmikið á vinsamlegri sambúð þjóðanna. Og beri út af því, að sambúð þjóðanna sé vinsamleg, er afarerfitt að halda uppi viðskiptum á milli þeirra, a. m. k. á heilbrigðum grundvelli. Á þetta atriði virðast frændþjóðir okkar, Norðurlandaþjóðirnar, líka leggja mikla áherzlu, því að þær kosta mjög kapps um að halda sem allra vinsamlegustu samkomulagi við viðskiptaþjóðir sínar. Um það sem margt annað ættum við því að taka okkur þær til fyrirmyndar.

*Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson): Ég hefi lítinn þátt tekið í þessum umr. til þessa, enda virðist mér, að þær hafi snúizt allmjög á annan veg en frv. gefur tilefni til. Meginefni frv. er tvennskonar. Fyrst það, að fréttaflutningurinn, sem nú heyrir undir eftirlit útvarpsstjóra, sé lagður undir útvarpsráð. Í öðru lagi er farið fram á, að í útvarpsráðið skuli fjórir menn kosnir hlutbundnum kosningum af útvarpsnotendum, auk þeirra þriggja, sem Alþingi kýs. Með þessu á að svipta ráðherra valdi til þess að skipa einn mann í ráðið, eins og nú er ákveðið í lögum. Rökstuðningur fyrir þessari breytingu er sá, að fréttaflutningurinn í útvarpinu sé svo hlutdrægur, að nauðsyn beri til að breyta útvarpslögunum á þennan veg. En svo skeður það undarlega undir umr. málsins, að aðaládeilumennirnir hverfa frá því, að nokkuð verulegt sé við fréttaflutninginn að athuga, heldur halda þeir því fram, að nokkurrar hlutdrægni hafi gætt í ýmsum yfirlitserindum, sem flutt hafa verið í útvarpið. Og einn hv.þm., þm. V.-Sk., gekk meira að segja svo langt, að hann taldi fréttaflutninginn hafa batnað nú síðari árin, - sennilega síðan að núverandi atvmrh. tók við yfirstjórn útvarpsins. Ég þakka hvað mig snertir. Af allri framkomu hv. stjórnarandstæðinga má því fullkomlega sjá, að tilgangurinn með frv. hefir ekki verið neinn annar en sá, að reyna að fá tækifæri til þess að vekja andúð gegn útvarpinu. Fréttaflutningurinn aðeins hafður sem átylla, sem gleggst má og sjá á því, hversu öll blöð keppast um að fá fréttir útvarpsins. Já, meira að segja svo mjög, að sum þeirra gleyma að geta um, hvaðan þær séu, eins og bent hefir verið á undir þessum umr. Eitt af því, sem bent hefir verið á sem dæmi um hlutdrægan fréttaflutning útvarpsins, er það, að ekki hafi verið getið um bruggið í svínastíu alþýðubrauðgerðarinnar. Ég hefi nú kynnt mér, hvernig á þessu stendur. Þegar birtar eru fregnir um lögreglumál, ræður lögreglustjóri, hvort fregnir skuli birtar, tekur þær jafnan til sjálfur, en nú mun hann ekki hafa sent til birtingar fréttina um þetta svínastíubrugg, sem hv.þm. V.-Sk. var að kvarta um, að ekki hefði verið birt. Má vera, að það megi telja vangá af honum, en um það er ekki hægt að saka útvarpið. Annars minnir mig, að ég læsi í einu dagblaði bæjarins, sem ekki hefir til þessa verið talið of velviljað alþýðubrauðgerðinni, að í svínastíunni hefði aðeins fundizt einn brúsi, sem líkur væru fyrir, að brugg hefði verið í. Getur það því verið af skiljanlegum ástæðum, að ekki hafi þótt ástæða til þess að láta geta um þetta svínastíumál í útvarpinu. Þá breiddi einn hv.þm. sig mjög út yfir það, að hinn 1. maí undanfarið hefði Alþfl. fengið útvarpið til sinna nota. En þetta er ekki rétt. Sannleikurinn er sá, að verkalýðsfélögin, sem staðið hafa fyrir hátíðahöldum þennan dag, hafa fengið aðgang að útvarpinu með sín hugðarefni dálitla stund að kvöldinu. Að leyfa ekki slíkt hefði verið langt fyrir neðan alla sanngirni og fjarri því, sem tíðkast hjá nágrannaþjóðum okkar. Ég hefi hér fyrir mér t. d. norsk, dönsk og sænsk blöð, frá 1. maí síðastl., sem öll geta þess, að verkalýðsfélögin, sem stóðu að hátíðahöldum dagsins, hafi fengið rúm í útvarpinu til þess að láta tala um sín hugðarefni. Það er meira að segja tilgreint, hverjir hafi talað í hverju landi og um hvað. M. ö. o., útvörp allra Norðurlandanna stóðu verkalýðsfélögunum opin þennan dag, til þess að ræða þar áhugamál sín. Það hefði því verið hreint og beint til skammar, ef farið hefði verið að neita íslenzku verkalýðsfélögunum um að komast í útvarpið þennan dag. Það má og gjarnan minna á í þessu sambandi, að innan skamms á að leyfa fulltrúum frá sambandi iðnfélaganna að tala hér í útvarpið um sín áhugamál. - Nei, allt þetta skraf stjórnarandstæðinganna um hlutleysisbrot útvarpsins er ekkert annað en bending um það, hvernig þeir myndu sjálfir nota útvarpið, ef þeir réðu yfir því. Þá var hv. 6. þm. Reykv. mjög hneykslaður yfir því, að einhverjum kommúnista hefði verið leyft að tala í útvarpið um afstöðu kommúnistaflokksins til trúmálanna. Mér virðist þetta alveg sama og ef Sjálfstfl. hefði verið leyft að tala í útvarpið um t. d. afstöðu sína til mannúðarmálanna yfirleitt. Ég býst ekki við, að hv.þm. hefði fundizt það hneykslanlegt. Vegna þeirra fullyrðinga, sem stjórnarandstæðingar hafa haft hér um það, að búið væri að gera útvarpið að flokksútvarpi fyrir stjórnarflokkana, vil ég leyfa mér að lesa bréf, sem hv. 11. landsk. var sent frá útvarpinu með það fyrir augum, að hann læsi það upp, en hann hefir ekki fundið ástæðu til að gera það. Í bréfi þessu segir m. a., að þann 16. febr. þ. á. hafi eftirfarandi klausa verið birt í fréttum útvarpsins: „Heimdallur, félag ungra sjálfstæðismanna í Reykjavík, varð 10 ára í dag. - Félagið minnist afmælisins með félagsfundi í kvöld, útbreiðslufundi á fimmtudaginn og samsæti á hótel Borg á laugardagskvöldið. Þann dag kemur út afmælisrit félagsins, sem hefir að geyma sögu þess frá byrjun og greinar eftir ýmsa unga sjálfstæðismenn. Verður ritsins getið síðar.“ Þannig hljóðar nú þetta plagg, sem ég fæ ekki betur séð en hefði öllu frekar heyrt undir auglýsingar en fréttir. Eftir að búið er að auglýsa þessa veglegu bók, kemur svo í fréttum útvarpsins 20. s. m. eftirfarandi: „Heimdallur, félag ungra sjálfstæðismanna í Reykjavík, minntist 10 ára afmælis síns meðal annars með Afmælisriti, sem út kom í dag. Ritið hefst með minningarorðum um Jón heitinn Þorláksson, fyrrv. ráðherra, er var kjörinn heiðursfélagi Heimdallar 20. febrúar 1935, en því næst taka við 20 stuttar ritgerðir eftir ýmsa þá menn, er verið hafa forvígismenn félagsins á undanförnum 10 árum. - Aðalritgerðin er saga Heimdallar frá byrjun. Var hann stofnaður 16. febrúar 1927 og er talinn fyrsta stjórnmálafélag ungra manna í landinu. Stofnendur voru 37 og fyrsti formaður Pétur Hafstein, sem nú er dáinn. Auk stjórnmálanna, sem hafa verið aðalviðfangsefni Heimdallar frá byrjun, hefir félagið við og við gengizt fyrir mannfagnaði, einkum á fullveldisdaginn og um áramót. Félagið hefir og gengizt fyrir námskeiðum í mælskulist, undir leiðsögn kennara eða leiðbeinanda, og nú nýlega stofnað sérstakan karlakór. Afmælisblaðið er 100 blaðsíður í 8 blaða broti, með fjölda mynda af forystumönnum félagsins og hið vandaðasta að öllum búningi. Heimdallur telur nú 1000 félaga. Stjórn Heimdallar skipa nú: Gunnar Thoroddsen, Gunnar Björgvinsson, Ólafur Sigurðsson, Ragnar Lárusson og Sveinn Zoëga. Í kvöld hefir félagið afmælisfagnað að hótel Borg.“ Ég verð nú að segja, að það sé fullkomlega undarlegt athæfi af flokksútvarpi að flytja slíkar fréttir sem þessar fyrir andstöðuflokk sinn. En þeim mun undarlegra finnst mér, að þeir sömu menn, sem þessar fréttir eru fluttar fyrir, skuli koma emjandi og skrækjandi til Alþingis og heimta, að verkalýðsfélögunum skuli bannað að fá aðgang að útvarpinu eina kvöldstund, til þess að skýra fyrir alþjóð manna hugðarefni sín. Þá hefir hv.þm. Vestm. fundið ástæðu til þess að flytja hér langt spjall og brýna fyrir starfsfólki útvarpsins og ríkisstjórninni að gæta alls velsæmis gagnvart öðrum þjóðum. Ég get verið hv.þm. sammála um það, að gæta beri allrar kurteisi í sambúðinni við aðrar þjóðir, en hvort hann hefir haft sérstaka ástæðu til þess að áminna um þetta nú, er annað mál. Tilefnið til þessara áminninga hv.þm. mun vera það, að Sigurður Einarsson hefir átt að viðhafa einhver óviðeigandi orð um eina viðskiptaþjóð okkar í erindi, sem hann flutti í vetur. Ég hefi nú spurt Sigurð um þetta, en hann neitar mjög ákveðið að hafa sagt þau orð, sem eftir honum eru höfð og úlfaþyturinn er gerður út af. Annars verður erindi þetta prentað, og þá gefst tækifæri til þess að ganga alveg úr skugga um sannleiksgildi þessara ásakana á Sigurð. - Um yfirlitserindin er það annars að segja, að þau eru alveg óviðkomandi fréttaflutningi útvarpsins. Þau eru flutt á ábyrgð þeirra, sem flytja. Hvað snertir umvöndun hv.þm. Vestm. fyrir þjóð þá eða þjóðir, sem hann hefir nefnt, verð ég að segja það, að mér kemur hún mjög undarlega fyrir. Ég veit nfl. ekki betur en að þær hafi hér sína umboðsmenn, sem ræða nær daglega við stjórnina um verzlunarmál o. fl. fyrir þeirra hönd, og veit ég ekki til, að þeir hafi talið sig hafa undan neinu að kvarta í framkomu okkar gagnvart þeim. Þar sem það verður nú, samkv. framansögðu, að teljast fullvíst, að þessi umdeildu ummæli hafi aldrei fallið hjá S. E., eða neinum öðrum, þá verður það að teljast mjög vafasamur þegnskapur gagnvart þjóð sinni að breiða út um samlanda sína slík ummæli sem þessi, ummæli, sem talin eru geta varðað þjóðina miklu.

Ég fullyrði, að S. E. sagði þetta

. Ja, það sannast á sínum tíma. Ég held svo, að það hafi ekki verið fleira, sem ég tel ástæðu til þess að taka fram undir þessum umr. Ég held, að ég hafi drepið á allt, sem máli skiptir.

*Sigurðar Kristjánsson: Ég verð víst að taka að mér að svara hæstv.atvmrh. nokkru fyrir hönd hv. 4. þm. Reykv., því mér skildist svo, að því, sem ráðh. talaði til hans, væri stefnt til mín. Ég býst við, að hæstv. ráðh. hafi hér misgripið sig á tölum, sem stafar sjálfsagt af því, sem berlega kom fram, er hann flutti sína ræðu, að honum var nokkuð órótt. Það skakkar nú ekki nema um þriðjung á tölunum, en það munaði aftur miklu meiru á því, sem hann sagði, og sannleikanum. Hæstv. ráðh. gerði aths. við það, sem ég sagði um, að blað hans flokks hefði brotið reglur útvarpsins um notkun frétta frá því með þeim afleiðingum, að stöðva varð birtingu útvarpsfrétta í blaðinu. Ég gat þess, að vel gæti slíkt komið fyrir eitt blað aðeins í ógáti. Í mínum orðum fólst engin ádeila, enda hóf ég ekki þá deilu, en ég gat um þetta sem svar við því, að einn hv.þm., flokksmaður hæstv. ráðh., sakaði Morgunbl. um slíkt með nokkuð óviðurkvæmilegum orðum, hafandi á bak við sig blað, sem féll í bann gagnvart útvarpsfréttum. Það eina, sem Morgunbl. hafði gert, og umræddur hv.þm. réðist á það fyrir, var, að blaðið blandaði fréttum frá útvarpinu saman við fréttir frá sínum fréttariturum í þeim tilgangi að gera fréttirnar aðgengilegri fyrir lesendurna, og gat heimildanna. Ritstjórar Morgunbl. hafa tjáð mér, að útvarpið krefðist þess nú, að fréttir þess væru birtar út af fyrir sig, og held ég, að um það sé enginn ágreiningur. Það er því miður gáfuleg ályktun hjá hæstv. ráðh., að blöðin steli fréttum útvarpsins af því þeim þyki þær svo góðar, því það hefir ekki sannazt á neitt annað blað en Alþýðubl. að hafa stolið fréttum útvarpsins. Þá sagði hæstv. ráðh., að frv. væri flutt til þess að vekja tortryggni, sem ekki hefði verið til áður. Það er náttúrlega ekkert til, sem getur hindrað það, að slíkar endemis fjarstæður séu sagðar úr ráðherrastóli, en hér er fjöldi manna staddur í þingsölunum fyrir utan mikinn hluta þm., sem er sáróánægður með útvarpið og telur það pólitískt hlutdrægt í fréttaflutningi, enda veit hæstv. ráðh. það eins vel og ég, að kvartanir eru tíðar utan af landi um það, að útvarpið sé pólitískt ósvífið og ósæmilegt í fréttaflutningi. Það sást á ýmsu, að hæstv. ráðh. var því óviðbúinn að herma rétt það, sem ég hafði sagt. Hann sagði, að ég hefði sagt, að útvarpið væri flokksútvarp. Ég sagði, að útvarpið væri flokksútvarp öðrum þræði, og það er nokkuð annað en að segja, að það sé afdráttarlaust flokksútvarp. Ég hygg, að hæstv. ráðh. hafi skrifað upp eftir mér þessi orð, svo hann hefði átt að geta farið rétt með þau, og ég færði fram dæmi, sem sönnuðu áþreifanlega, að það, sem ég sagði, var rétt. Þá sagði hann, að ég hefði sagt, að Alþfl. fengi útvarpið heilan dag á ári í sína þjónustu, sem sé 1. maí. Þessu mótmælti hann. Það er rangt, að ég hafi sagt, að flokkurinn fengi útvarpið heilan dag, heldur sagði ég hluta úr degi, og án þess að aðrir flokkar fengju að koma þar nærri. Hann mótmælti því, að Alþfl. fengi útvarpið, heldur væru það verkalýðsfélögin. Það er næsta skoplegt að sjá, hvernig þessi persóna blæs sig út af rosta yfir því, sem hann sjálfur veit, að er rangt. Það gengur blygðunarleysi næst að halda því fram, að þessi samtök, Alþýðusambandið, sem hefir útvarpið til afnota 1. maí, séu ópólitísk, hafandi í höndum lög þess félagsskapar, sem sýna það og sanna, að félagsskapurinn er strangpólitískur. Mér dettur í hug í þessu sambandi atvik, sem fyrir hefir komið við útvarpið nýlega. Hér í Reykjavík er staddur viðkunnur maður, landfrægt skáld. Einn af þeim mönnum, sem mest hafa lagt til þjóðmálanna, og sá maður úr bændastétt landsins, sem fyrr og síðar einna mest hefir lagt til bókmenntanna. Þessi maður hefir ekkert á móti því fremur en margir þeir, sem eitthvað nokkuð hafa til brunns að bera andlega, að láta til sín heyra í útvarpinu, og hann gerðist svo djarfur að vekja máls á þessu við útvarpið og taldi nokkra ástæðu til, að hann fengi þar áheyrn til móts við meðalmennina og minni en það, sem við fáum svo títt að hlusta á í útvarpinu. En þegar sú sama stofnun, útvarpsráð, sem þessum mönnum veitir slíkt frjálsræði í útvarpinu sem raun er á, fer að skammta skáldinu frá Sandi, þá gefur það honum kost á 15 mínútum til þess að lesa upp kvæði, - erindi má hann ekki flytja þar. Skáldið fór fram á að flytja 3 erindi. Um það var ekki að tala, þó ritskoðun væri boðin, sem ekki er þó beitt við aðra. En útvarpið færði sig meira upp á skaftið við þennan mann. Ef hann fengi þessar 15 mínútur til að lesa upp kvæði, þá þyrfti fyrst að lesa kvæðin yfir. Ég býst við, að Sigurði Einarssyni, eða einhverjum slíkum manni, hafi átt að fela að lesa kvæðin yfir, og sennilega að yrkja þau upp, eða kannske hæstv.atvmrh. hafi ætlað að gera það. Þetta er það hlutlausa útvarp, sem hæstv. ráðh. segir, að engum manni detti í hug að tortryggja fyrr en þessir glæframenn, sem að frv. standa, flytji frv. til þess að vekja tortryggni gegn útvarpinu. Ég get meira að segja bent á það, að hæstv.atvmrh. sjálfur hefir gróflega misnotað pólitískt hlutleysi útvarpsins á þeim vettvangi, þar sem enginn var til andsvara. Ég get t. d. nefnt það, að það getur haft óþægileg áhrif, þegar hæstv. ráðh. er að fræða menn gegnum útvarpið um fiskverð í Suðurlöndum og fer skakkt með á þann hátt, sem gerir fullyrðingar hans flokksmanna um það, að fisksalarnir steli alltaf af sjómönnunum, sennilegri en ella. Ég býst við, að hæstv. ráðh. hafi orðið þetta á óviljandi, en slíkt getur haft sín áhrif í útvarpi, ekki sízt á þá menn, sem haldnir eru pólitískri einsýni.

*Fjmrh. (Eysteinn Jónsson): Ég lít nú raunar svo á, að síðasta ræða hæstv.atvmrh. sé í rauninni næg umsögn til þess að koma frv. fyrir kattarnef. En út af ræðu hv.þm. Vestm. vildi ég þó segja nokkur orð, og úr því ég tek til máls, einnig víkja nokkrum orðum að hv. 11. landsk. í tilefni af ræðu hans, er átti að vera svar við ræðu minni hér um daginn. Hann sagði, að það hefði átt að afsanna hlutdrægan fréttaflutning útvarpsins með því að halda því fram, að Mbl. væri óráðvant í fréttaflutningi. Þetta er fullkominn útúrsnúningur og því vægast sagt nokkuð hæpin rök. En það eftirtektarverðasta er, eins og greinilega hefir verið sýnt fram á, að öll þau dæmi, sem tilfærð hafa verið til þess að sýna hlutdrægni útvarpsins, hafa reynzt ástæðulaus. Þannig var og dæmi það, sem hv.þm. Vestm. kom með og bæði ég og aðrir höfum sannað, að var ástæðulaus gagnrýni. En það, sem eftirtektarverðast er og hæstv.atvmrh. benti á, er það, að ekki hefir með einu orði verið reynt að færa líkur fyrir, að fréttaflutningurinn gæti orðið betri við þá breytingu að komast undir umsjón útvarpsráðs. Eða gera þessir menn sér von um það, að sú eina breyting, sem þeir leggja til, að gerð verði á kosningu útvarpsráðs, að útvarpsnotendur kjósi þann eina mann, sem ráðh. skipar nú, verði til þess, að stjórnmálaskoðanir þekkist ekki meðal fulltrúanna í útvarpsráði? Er það ekki svo, að þeir, sem kosnir eru nú; séu að meira eða minna leyti kosnir pólitískt? Ég hygg því verði vart neitað. Þess vegna álít ég, að skilyrðin fyrir því, að fréttaflutningur útvarpsins verði ópólitískur, verði minni en nú eru við þá breytingu, að setja fréttaflutninginn undir útvarpsráð, enda hefir hinu gagnstæða ekki verið haldið fram með einu orði.

Er fulltrúi stj. í útvarpsráði ópólitískur?

. Ég geri ráð fyrir, að svo sé ekki; þess vegna álít ég betra, að fréttaflutningurinn heyri ekki undir útvarpsráð, heldur eins og nú er undir stjórn útvarpsins, því ég held því fram, að reynslan hafi sýnt, að með því er þessari starfsgrein útvarpsins, fréttaflutningnum, vel borgið, enda hefir í öllum þessum umr. ekkert dæmi komið fram, er sýni, að fréttaflutningurinn sé pólitískur. Gagnrýni hefir eingöngu verið beitt gegn útvarpserindunum, sem heyra undir útvarpsráð, sömu stofnunina, sem frv. vill láta taka við umsjón fréttastarfseminnar. Gagnrýnendurnir hafa ekkert dæmi getað fært fram til stuðnings þeirri skoðun, að fréttaflutningur útvarpsins eins og hann er sé pólitískur. Samt vilja þeir koma fréttaflutningnum undir útvarpsráð, sem þeir leggja mest kapp á að sýna, að starfi pólitískt. Kennir hér óneitanlega nokkurrar mótsagnar. Hæstv. atvmrh. var í raun og veru búinn að gera hv.þm. Vestm. full skil, en af því þessi hv.þm. beindi fyrirspurn til mín, sem ég að vísu hefi svarað, en svo var að heyra sem það svar mitt hefði farið framhjá honum, þá skal ég endurtaka það. Hv. þm. spurði, hvort ég teldi ekki hættuleg fyrir okkur Íslendinga ummæli, sem Sigurður Einarsson hefði haft um erlenda viðskiptaþjóð okkar. Ég svaraði því, að í fyrsta lagi lægi ekkert fyrir, er sannaði það, að Sigurður Einarsson hefði nokkurntíma viðhaft téð ummæli í útvarpinu. Í öðru lagi, þó ummælin hefðu fallið, þá væru þau hvorki á ábyrgð útvarpsins eða ríkisstj., heldur á ábyrgð Sigurðar Einarssonar sjálfs. Ég get ekki hugsað mér, að hv.þm. álíti, að ríkisstj. geti borið ábyrgð á öllu því, sem sagt er í ræðu og riti, hvar sem er, þó það snerti eitthvað þær þjóðir, sem við höfum viðskipti við. Þetta vil ég vona, að hv.þm. Vestm. skilji nú, þó hann skildi það ekki áðan.

*Jóhann Jósefsson: Ég get verið þakklátur hæstv. fjmrh. fyrir að gera sér það ómak að árétta svar sitt til mín, því í raun og veru svaraði hann engu í fyrra sinn, þó okkur beri nokkuð mikið á milli um afstöðu ríkisstj. til umræddra ummæla. Svo var það hæstv. ráðh. utanríkismálanna, sem eðlilega fann ástæðu til þess að taka til máls. Hann sagðist vera mér sammála um það, að rétt væri að viðhafa alla varúð í ummælum um önnur ríki, en spurði hinsvegar, hvort ég hefði nokkurt umboð frá Þjóðverjum til þess að grennslast eftir, hvað um þá sé talað hér í blöðum eða útvarpi. Ég get svarað hæstv. ráðh. því, að ég hefi ekkert slíkt umboð, og hefi ekki heldur um það beðið. Ég þykist sem þm. og borgari þjóðfélagsins hafa fullan rétt til að benda á þá hættu, sem af því getur stafað, ef við búum gálauslega að viðskiptaþjóðum okkar. Hitt, sem hæstv. ráðh. lét sér sæma að beina til mín, að það væri vafasamur þegnskapur af mér að tala um þessi útvarpsummæli á þennan hátt, því vil ég svara honum með því að minna hann á, að ég hefi átt kost á áður að benda honum á varhugaverð ummæli í hans eigin flokksblaði, er mér virtist hann sammála mér um, en þessi ummæli snertu viðskiptaþjóð okkar Íslendinga og voru síður en svo fallin til þess að treysta vinsamleg viðskipti milli ríkjanna. Hæstv. ráðherrar hafa valið sér þá skemmstu leið í þessu efni; þeir hafa haldið því fram, að hv.þm. V.-Sk. fari með rangt mál. Ég veit ekki, hvort þeir hafa beinlínis sagt, að hv.þm. hafi logið upp þessum ummælum á Sigurð Einarsson, en þeir hafa fullyrt, að tíðindamaður útvarpsins hafi aldrei viðhaft þessi orð. Það er svo að sjá, sem þessir hæstv. ráðh. treysti sér til að bera þennan hv.þm., konunglegan embættismann, þjóðkunnan þjóðarfulltrúa og hinn vandaðasta mann slíkum sökum. En ég hefi einmitt fengið umsagnir áreiðanlegra manna hér í bænum, er hlýddu á ummæli tíðindamannsins, og þær staðfesta, að þau hafi að efni til verið hin sömu og hv.þm. V.-Sk. heldur fram. Það er að sjálfsögðu auðvelt fyrir tíðindamanninn að strika þessi ummæli út úr sínu erindi áður en hann lætur prenta það, og er það að vísu betra en ekkert, en það haggar samt ekki þeirri staðreynd, að þau hafa verið flutt. En vonandi verða þessar umr. ekki aðeins til þess, að hann striki umrædd ummæli út áður en erindið verður prentað, heldur verði tíðindamaður eftirleiðis varkárari í orðum gagnvart þeim þjóðum, er við skiptum við. Ég tel það engu óþegnlegra að átelja slíkt athæfi heldur en að breiða yfir það, eins og hæstv. ráðh. hafa viljað gera. Og ef þetta verður ekki lagað með átölum, sem hæstv.atvmrh. hefir þó tekið undir, þá verður það samt enn síður lagfært með yfirhylmingum. Neitanir við því, að ummælin hafi verið viðhöfð, hafa náttúrlega harla litla þýðingu og eru samskonar og neitanir hæstv. ráðh. við því, að útvarpið hafi á ýmsum sviðum verið notað til flokksþarfa og til að heita pólitískri hlutdrægni. Þær eru álíka mikils virði hvorartveggja þessar neitanir.

*Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson): Það var hv. 6. þm. Reykv., sem tók eitt dæmi í síðustu ræðu sinni til þess að sanna, hvað útvarpið væri hlutdrægt. Ég held, að honum hafi ekki tekizt það sem bezt, sem ekki var heldur von eftir því sem efni stóðu til. Hann veik ekki að fréttaflutningnum núna, heldur að starfi útvarpsráðs og vali á mönnum til þess að flytja erindi í útvarpið. Nú er það útvarpsráðið, sem er orðið hlutdrægt. Hv. þm. taldi það pólitíska hlutdrægni, að Guðmundi Friðjónssyni skáldi var ekki gefinn kostur á að flytja erindi í útvarpið eins og hann hefði kosið. Ég hefi leitað upplýsinga þessu viðvíkjandi hjá útvarpsráðsmönnum, og mér er sagt, að um þetta hafi ekki orðið neinn ágreiningur. Þar eiga þó sæti tveir ákveðnir sjálfstæðismenn, og ég hefi það fyrir satt, að um þetta hafi orðið fullt samkomulag innan útvarpsráðs. Um pólitíska hlutdrægni getur því ekki verið að ræða. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að hafa um þetta fleiri orð. Það liggja ástæður til þess, að Guðmundur Friðjónsson hefir ekki komizt að að flytja svo oft erindi í útvarpið eins og hann hefir óskað. Það er augljóst, að þær hafa verið metnar af útvarpsráði nægilega til þess að verða ekki við þessu. Þá sagði þessi sami hv.þm., að ég sem ráðh. hefði misnotað útvarpið freklega, en hann tók það ekki fram, í hverju það hefði legið. Ég verð því að telja það sem eina af mörgum fullyrðingum hans. Hlustendur verða að dæma um það, og ég verð að hlíta þeim dómi. Sjálfur neita ég því, að ég hafi misnotað útvarpið nokkru sinni í mínum erindum. Hv. þm. fullyrti, að ég hefði gefið rangar upplýsingar um verð á saltfiski og með því gefið undir fótinn grunsemdum um, að vissir menn stælu af fiskverðinu. Ég verð að segja, að þessi fullyrðing hv.þm. kemur mér undarlega fyrir eyru, og ég kannast ekki við slíkt. Þær upplýsingar, sem ég flutti í yfirlitserindi mínu, að ég ætla um áramótin 1935, um það bil er nýja sölusamlagið var stofnað, voru byggðar á upplýsingum frá Sölusambandi ísl. fiskframleiðenda og sumpart frá fiskimálanefnd. Þessum fullyrðingum hv.þm. vil ég því vísa á bug sem rakalausum ósannindum, að ég hafi verið með aðdróttanir um, að vissir menn stælu af fiskinum. Það eru ekki til önnur orð yfir það - hvernig sem hæstv. forseta líkar - en að segja, að það sé hrein og bein lygi.

Hver sagði það?

. Hv. þm. sagði, að ég hefði „gefið undir fótinn þeim orðrómi, að vissir menn stælu af andvirði fiskjarins“. Þannig orðaði hann það. Ef hv.þm. sér eftir að hafa viðhaft þessi orð, þá bendir það bara til batnandi hugarfars. Við hv.þm. Vestm. hefi ég ekki meira að segja. Hæstv. fjmrh. tók það skýrt fram, sem mestu skiptir í þessu máli, að það er ósannað, að þau orð, sem Sigurði Einarssyni eru lögð í munn, hafi verið sögð af honum. En jafnvel þó að svo hefði verið, þá hafa þau verið töluð á ábyrgð hlutaðeigandi manns, en hinsvegar útvarpsráðs að líta eftir því, ef um móðgun hefði verið að ræða, og gefa honum þá áminningu. - Ég var ekki að ávíta hv.þm. fyrir það að vera að hreyfa þessu máli án þess að hafa umboð til þess frá hlutaðeigandi þjóð. Það datt mér ekki í hug, og að sjálfsögðu hefir hann sinn þingmanns- og borgararétt að hreyfa hvaða máli sem er fyrir þingi. En þessum hv.þm., sem er svo annt um, að meðferð utanríkismálanna fari vel úr hendi, ætti að vera ljóst, að það er vafasamur þegnskapur við sína eigin þjóð, meðan ekki er sannað, að þessi ummæli hafi verið sögð, að ala á því, að útvarpið sé notað til þess að ófrægja erlenda stórþjóð, sem við höfum viðskipti við. - Það er mjög vafasamur þegnskapur við sína eigin þjóð, en það er það, sem þessi hv.þm. hefir gert ásamt hv.þm. V.-Sk., en þó meira hv.þm. Vestm.

*Sigurður Kristjánsson: Ég mótmæli því, sem hæstv.atvmrh. var að hafa eftir mér. Hann sagði, að ég hefði sagt, að hann hefði af ásettu ráði farið rangt með fiskverðið, til þess að styrkja þann orðróm, að fisksölustjórnin stæli af fiskverðinu. Ég ætla, að þingskrifararnir sanni það á sínum tíma, að það er langt frá, að ég hafi sagt þetta. Ég sagði, að sjálfsagt hefði hann farið óafvitandi skakkt með, en orð hans hefðu orðið til þess að styrkja þann rógburð, sem flokksblað hæstv. ráðh. hefði haft um fisksöluna. En það sannast á hæstv. ráðh., að sjaldan launa kálfar ofeldið. Af því að ég bar hann undan sökum, þá launar hann það á þennan hátt. Sannleikurinn er sá, að það hefir sjálfsagt snert hæstv. ráðh. þannig, að hann væri fundinn sekur, og ég get bætt því við, að hann er fundinn sekur fyrir þetta erindi. Ég hlustaði á það. Hann flutti það í tilefni af því, að hans flokkur og sambandsflokkur hans voru búnir að koma nýrri skipun eftir sínu höfði á fisksöluna. Ræða hans var öll frá upphafi til enda mjög flokkslituð áróðursræða til þess að bera í bætifláka fyrir þetta skipulag og láta það sjást í hagstæðara ljósi heldur en það skipulag, sem sjálfstæðismenn vilja á þessum málum hafa. Hitt skal ég endurtaka, að ég hygg, að hæstv. ráðh. hafi óafvitandi farið rangt með þessar tölur. En þær urðu til þess, að menn hneigðust til þess að trúa þeim dylgjum, sem blað hæstv. ráðh. flutti um þá, sem fóru með fisksöluna. En ef hæstv. ráðh. treystir sér til þess að birta þetta erindi, þá mun það sannast, að það var pólitískur áróður, sem ég varð ekki var við, að neinn ætti kost á að svara, og sama bragð virtist mér að ræðu hans eftir áramótin nú. Það getur verið, að það sé ósjálfrátt, af því að ákveðnum flokksmanni verður það oft á að láta það, sem hann segir, sjást í sem hagstæðustu ljósi fyrir sinn flokk. En ég held, að það hafi verið misráðið af hæstv. ráðh. að fara að tala um þetta, einkum af því, að hann fór með ósannindi. Ef hann vill afsanna þetta, á hann að birta ræðuna. Hafi hann ekki kjark til þess, þá finnur hann sig sekan.

Forseti (JörB): Ég vil vænta þess, að menn viðhafi ekki áfram stóryrði.

*Flm. (Thor Thors): Þessar umr. eru orðnar nokkuð langar. Þær hafa snúizt í það að verða nokkurskonar eldhúsumræður yfir starfsemi útvarpsins. Enda þótt svo væri ekki til ætlazt af hálfu okkar flm., verð ég samt að telja vel farið, að þessar ýmsu raddir um starfsemi útvarpsins hafi komið fram hér á þingi. Það var nauðsynlegt eftir að hæstv. kennslumála-, atvinnumála- og flugmálaráðh. hafði látið þau ummæli falla, að hann hefði aldrei heyrt neinar óánægjuraddir út af starfsemi útvarpsins. Ég verð að segja, að þessi hæstv. ráðh. virðist hafa lítil mök við þjóð sína, ef það hefir getað farið framhjá honum, að óánægju gætti hjá miklum þorra landsmanna yfir starfsemi útvarpsins. Einmitt vegna þessarar fávizku hæstv. ráðh. var það nauðsynlegt, að þessar umr. færu fram. Hæstv. kennslumálaráðh. ætti að vera það kunnara en öðrum, hvern hug mikill hluti þjóðarinnar ber til útvarpsins og starfsemi þess í einstökum atriðum. Annars ætti hæstv.atvmrh. að vera það kunnugt, að á Alþingi í fyrra kom fram óánægja út af þeim fréttaflutningi frá Alþingi, sem fram fór í útvarpinu. Þá var þetta mál rætt á þingi, og meiri hl. Sþ. samþ., að nauðsynlegt væri að breyta til með þingfréttaflutninginn. Þar stóðu saman sjálfstæðismenn og flokksmenn hæstv.atvmrh., en nú er það mál leiðrétt, sem betur fer. Það þarf ekki að endurtaka þær ýmsu ásakanir, sem fram hafa komið um hlutdrægni útvarpsins í einstökum atriðum. Enginn úr stjórnarliðinu hefir þó treyst sér til að andmæla því, að erindi Ragnars Kvarans um kosningarnar á Norðurlöndum, er flutt voru sem fræðsluerindi, hafi verið mjög ákveðin áróðurserindi um sósíalistastefnuna. Það var langt frá því, að þar væri um hlutlausan fréttaburð eða fræðslu að ræða, heldur voru það hálfpólitísk áróðurserindi, sem svo voru launuð af „hlutlausa“ íslenzka ríkisútvarpinu. Slík erindi eiga aðeins heima í útvarpinu á þeim stundum, er andstæðingarnir hafa rétt til andsvara. Það hefir lítið verið vikið að því, sem fram hefir komið í hinum - mér liggur við að segja pólitíska snakktíma Framsfl., sem nefndur er: um daginn og veginn. Þess hefir verið getið sem dæmis um hlutleysi eða gætni, að þessi fréttamaður hafi farið með ummæli bæði úr greinum Jónasar Jónssonar og Ólafs Thors um síðustu áramót. En hann var víst sjálfráður um, hvaða ummæli hann valdi; a. m. k. valdi hann ekki þau ummæli úr grein Ólafs Thors, sem mestu máli skiptu. Í þeim fréttaflutningi var hallað á Sjálfstfl. bæði hvað snerti val á efni og eins hvernig efnið var flutt. Það vita allir, að fyllstu hlutdrægni má við koma í útvarpinu einmitt með því, hvernig efni er flutt. Það er eins þýðingarmikill þáttur í flutningi mála í útvarpinu, hvernig flutt er eins og hvað flutt er. Ég ætla ekki að fara út í almennar umr. um þetta mál, en ég vil aðeins láta í ljós undrun mína yfir því, að stjórnarliðar skuli berja sér á brjóst og verða alveg hissa á því, að rætt sé um pólitík í sambandi við útvarpið. Ég vil leyfa mér að minna á, að eitt af fyrstu verkum hæstv.ríkisstj. var að setja ný lög um útvarpsrekstur ríkisins. Þau lög voru eingöngu sett í pólitískum tilgangi. Þau fóru fram á stórfellda breytingu á skipun útvarpsráðs frá því, sem verið hafði, í þeim einum tilgangi að skapa núv. stjórnarflokkum öruggan meiri hl. í útvarpsráði. Það var á vitorði allra manna, enda greinilega haldið fram á þingi af stjórnarandstæðingum, að Helgi Hjörvar væri orðinn þyrnir í augum stjórnarliða og honum þyrfti að koma burt frá formennsku. Þess vegna var frv. fram borið um það að skapa stjórnarfl. öruggan meiri hl. í útvarpsráði. Ef hæstv. stjórnarliðar vilja sakast um, að nú sé rætt um pólitík í sambandi við útvarpið, þá verða þeir fyrst að líta í sinn eiginn barm, og þeir munu ekki komast hjá að viðurkenna, að það voru þeir, sem áttu upptökin að því, að pólitík komst á eins hátt stig í útvarpinu eins og nú er orðið. Þetta frv., sem hér liggur fyrir og báðir þeir ráðh., sem talað hafa, hafa andmælt, hefir í raun og veru þrennt í sér fólgið. Í fyrsta lagi, að útvarpsráðið skuli ráða yfir þeim mönnum, sem fræðslu- og fréttastarfsemi útvarpsins hafa með höndum. Við teljum, að þegar búið er að breyta útvarpsráði samkv. þessu frv., og útvarpsnotendur - þ. e. þeir, sem halda útvarpinu uppi með afnotagjöldum af tækjum sínum og eiga mest við útvarpið að búa - hafa fengið meiri hl. í útvarpsráði, þá sé eðlilegt, að valdsvið útvarpsráðs sé aukið. Þá verður svo komið, að umboðsmenn útvarpsnotenda í landinu ráða mestu um rekstur útvarpsins og útvarpsnotendur eiga greiðan aðgang að meiri hl. útvarpsráðs. Önnur breytingin er sú, eins og ég vék að áðan, að útvarpsnotendur kjósa meiri hl. í útvarpsráð. Þriðja breytingin er í því fólgin að skerpa valdsvið útvarpsráðs frá því, sem nú er, og kveða greinilega á um valdatakmörkin milli útvarpsstjóra og útvarpsráðs. Þetta atriði er í raun og veru ekki nýtt; það var ágreiningsmál á Alþingi 1934. Þá leituðum við hv. 8. landsk. umsagnar þáv. útvarpsráðs um þetta mál, og höfðum við einnig umsögn Sambands íslenzkra útvarpsnotenda. Um það atriði, að skerpa valdsvið útvarpsráðs, var allt útvarpsráðið sammála og sendi þinginu sína umsögn. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Útvarpsráðið er á einu máli um það, að í greininni komi alls ekki nógu skýrt fram, hvernig valdsviðið skiptist eða hvar ábyrgðin skuli raunverulega vera um starfsemi útvarpsins yfirleitt.“ Þetta var sú grein, sem fjallaði um starfsemi útvarpsins, en hún var samþ. óbreytt. Allt útvarpsráðið var þó sammála um, að skýrt yrði ákveðið um þetta. - Undir þetta skrifuðu þáv. meðlimir útvarpsráðs, þeir Helgi Hjörvar, Friðrik Hallgrímsson, Bjarni Benediktsson, Guðjón Guðjónsson og Pálmi Hannesson. Um hitt atriðið, kosningu í útvarpsráðið, sagði Samband íslenzkra útvarpsnotenda, með leyfi hæstv. forseta: „En minna geta rekendur stofnunarinnar, útvarpsnotendur, ekki gert sér að góðu en að hafa meiri hl. í útvarpsráði, svo að þeir hafi fullan ákvörðunarrétt um, hvernig fé því, er þeir einir leggja fram, er varið.“ Stjórn sambandsins, sem í eru menn af öllum flokkum, var einnig einhuga um að heimta þennan rétt. Mér þykir það því koma úr hörðustu átt, að þeir, sem sérstaklega telja sig verjendur lýðræðisins í orði, eins og hv. 2. þm. Reykv., skuli geta verið á móti því, að útvarpsnotendum sé veitt það lýðræði að mega ráða yfir þeirri stofnun, sem þeir bera uppi. Stjórnarliðið hefir mjög haft það á orði, að hér gætti móðursýki hjá okkur sjálfstæðismönnum. Ég hefi ekki séð eða heyrt móðursýki koma fram í þessum umr., en ég hefi orðið þess var, að hér gætti að nokkru í málflutningi stjórnarliða samskonar tilfinninga og hjá móðurinni, þegar hún er að reyna að verja óknytti barnsins síns. Það hefir fallið Salómonsdómur um það, hverjir eigi útvarpið og í hverra þjónustu það er rekið. Það ætti að vera nægilegt til þess að sýna það, að gagnrýni okkar sjálfstæðismanna hefir við rök að styðjast. Ég skal viðurkenna, að þetta frv. er vafasamt að því leyti, hvort það nær þeim tilgangi sínum að draga verulega úr þeirri óánægju, sem ríkir í garð útvarpsins. En ég hygg, að það sé spor í rétta átt, þar sem það veitir útvarpsnotendum yfirráð yfir þeirri stofnun, sem á að vera stofnun þeirra allra í heild. Vil ég því leyfa mér að vona, að þrátt fyrir þau andmæli, sem komið hafa fram, fái þetta mál þinglega og hæfilega meðferð og nái lögfestingu.

*Flm. (Bjarni Ásgeirsson): Ég býst ekki við, að ég þurfi að halda langa ræðu um þetta mál, meðfram vegna þess, að grg. skýrir svo nákvæmlega frá ástæðunni fyrir þessu frv. sem kostur er á. Það sem farið er fram á í frv. er, að héraðsmót ungmennafélaganna í landinu séu undanskilin skemmtanaskatti samkv. þeim l., sem um hann fjalla. Ástæðan fyrir því, að þetta frv. er flutt af mér og hv.þm. Borgf., er sú, að fengin er reynsla fyrir því, að hreppur sá í Mýrasýslu, þar sem hið árlega mót Ungmennasambands Borgarfjarðar er haldið, hefir skyldað sambandið til að greiða 20% af tekjum mótsins í skemmtanaskatt. Það er vitanlegt, að þessi stóri skattur myndi verða til þess að lama stórlega og draga úr þeirri starfsemi, sem Ungmennasambandið hefir haldið uppi um áratugi í héraðinu, sem m. a. hefir komið fram í árlegum héraðsmótum. Þessi mót voru fyrstu árin haldin á ýmsum stöðum á víð og dreif, en á síðari árum hefir það verið haldið á sama staðnum, og þar hefir verið lagt í þó nokkurn kostnað. Nú er öllum hv.þm. kunnugt, hvernig starfsemi ungmennafélaganna í landinu er háttað. Það er menningarstarfsemi, sem er mjög óeigingjörn. Hún er rekin af ungum mönnum í héruðunum, sem beita sér fyrir auknum íþróttum og auknu félagslífi. Á síðari árum hafa félögin beitt sér myndarlega fyrir stofnun ýmsra héraðsskóla, sem reistir hafa verið innan héraðanna. Þetta ungmennasamband, sem hér um ræðir, hefir í sínu héraði tekið mikinn þátt í ýmiskonar viðreisnarstarfsemi og menningarstarfsemi. Það getur tæplega hafa verið tilgangurinn með skemmtanaskattinum, að hann yrði notaður til þess að skattleggja slíka starfsemi. Þetta er annars sú almenna hlið málsins. En auk þess má geta þess, að þó að félagið hafi valið sér ákveðinn stað innan ákveðins hrepps til þess að halda mótin á, þá er ekki sanngjarnt, að starfsemi, sem nær yfir alla sýsluna, þó hún haldi sín árlegu mót í einum hreppi, sé skattlögð sérstaklega af þessum eina hreppi. Þetta gæti vitanlega orðið til þess, að ungmennasambandið neyddist til þess að flytja sína starfsemi af þeim stað, sem hún er nú á, til þess að reyna að komast undan þessum álögum, en það veldur vitanlega mikilli fyrirhöfn og miklum fjárútlátum fyrir ungmennasambandið. Mér finnst, að þetta mál liggi svo ljóst fyrir, að ég geri ráð fyrir, að hv.þm. taki það að sér og greiði göngu þess gegnum Alþ. Þó að þetta sérstaka tilefni hafi gefizt vegna Ungmennasambands Borgarfjarðar, þá þótti okkur flm. frv. rétt að hafa þessa lagabreyt. almenna svo að hún næði til allra ungmennasambanda í landinu, því vitanlega eru ástæður þær sömu hjá þeim. Ég vil svo mælast til, að þessu frv. verði vísað til menntmn., og ég vænti, að n. afgreiði málið fljótt og vel.

*Flm. (Sigurður Kristjánsson): Þetta mál er flutt hér í þriðja sinn, svo að ég get sparað mér að halda langa framsöguræðu, því að það eru sömu þm. nú til þess að taka á móti málinu eins og verið hefir áður. Málið er þannig til komið, að árið 1933 var samþ. hér till. um að fela ríkisstj að undirbúa ýms mál fyrir sjávarútveginn, m. a. eins og stendur í 6. lið, að undirbúa rekstrarlánastofnanir fyrir bátaútveg landsmanna. Meiningin var þá að koma á fót sérstökum lánsstofnunum til þess að sjá bátaútvegi landsmanna fyrir rekstrarfé. Við meðflm. minn lentum í n., sem hafði þetta til meðferðar, ásamt Kristjáni Jónssyni, erindreka Fiskifélags Íslands, og við athugun á þessu atriði þáltill. komust við að þeirri niðurstöðu, að ekki væri þörf á og jafnvel óviðeigandi að stofna sérstakar rekstrarlánastofnanir fyrir nokkurn hluta sjávarútvegsins, þar sem hér starfar banki, sem fyrst og fremst hefir það hlutverk, að sjá sjávarútveginum fyrir rekstrarfé, sem sé Útvegsbanki Íslands, og það er líka vitað, að mikið af starfsemi Landsbankans fer í sömu átt, en hinsvegar er það vitanlegt, að bankarnir, og raunar allir lánveitendur, eiga ákaflega erfitt með að kynna sér það um hvern einstakling í þjóðfélaginu, sem kynni að hafa einhvern atvinnurekstur, hvort hann hefir skilyrði til þess að standa í skilum eða jafnvel hverja þörf hann hefir fyrir lánsféð, og af þessu hefir leitt það, að bankarnir hafa orðið að lána á þann hátt, að myndazt hafa einskonar milliliðir um lánveitingar, þannig, að þeir hafa lánað mönnum, sem þeir þekktu, eða stofnunum. En þessu hefir vitanlega fylgt nokkur kostnaður, og fylgir sérstaklega nú, fyrir þá, sem nota þessa milliliði, og að því leyti er þetta óhagstætt. Þegar við fluttum málið í fyrsta skipti, gerðum við nokkra grein fyrir því, hve geysimiklu útgerðarvörur eru dýrari á einum stað en öðrum allt eftir staðháttum og því, hvernig menn standa að vígi með að fá þessar vörur beint til sín þaðan, sem þær eru ódýrastar. Ég tók eftir því í einu erindi, sem flutt var í útvarpið um sjávarútvegsmál, að vísu ekki af sjávarútvegsmanni eða manni, sem kunnugur er þessu af reynslu, en erindið var þó flutt í umboði skipulagsnefndar í atvinnumálum, og mig minnir, að ræðumaður segði, að n. hefði komizt að þeirri niðurstöðu, að milliliðakostnaðurinn fyrir smærri útvegsmenn væri svo mikill, að hann næmi um 50% álagningu á útgerðarvörum. Það er þetta, sem okkur flm. sýndist fyrst og fremst að gera þyrfti tilraun til að bæta úr. Við þessir þremenningar, sem ég gat um áðan, sömdum fyrst frv. um þetta efni og sendum till. okkar til ríkisstj., því að við vorum ekki þingskipaðir, heldur stjórnskipaðir, og atvmrh. kom með þetta frv. til sjútvn. þessarar deildar á þinginu 1934 og fór fram á, að n. flytti frv. fyrir ríkisstj., en það atvikaðist samt þannig, að það voru ekki nema við tveir, ég og hv.þm. Vestm., sem vorum við því búnir að taka flutning málsins að okkur, og má það vera einkennilegt, að það skyldu verða báðir stjórnarandstæðingarnir í n., sem urðu til þess að taka að sér flutning frv. fyrir stj. - Við fluttum frv. aftur á þinginu 1935, en eins og kunnugt er, var meðflm. minn að frv. ekki nema fyrri hluta þingsins, og af þeim ástæðum féll flutningur málsins niður. Ég hefi ekki orðið var við, að frv. hafi eiginlega mætt verulegri mótstöðu í þau tvö skipti, sem það hefir legið fyrir, en það hefir atvikazt svo, að það hefir verið seint á ferðinni og ekki náð afgreiðslu. Með þessu frv. er reynt að gera það tryggt, að lánsstofnanir geti trúað þessum félögum fyrir rekstrarfé og geti haft fullkomið eftirlit með því, að þær tryggingar, sem settar eru, séu í raun og veru fyrir hendi, svo að lánsstofnunin þurfi ekki að eiga þar meira á hættu en þó að hún láni einum einstakling. Það er einnig reynt að tryggja það með ákvæðum þessa frv., að ekki gangi svo með þessi rekstrarlán, eins og oft hefir viljað ganga með smærri útvegsmenn, sem nú hafa aðgang að lánsstofnununum, en það er vitað, að þessir útgerðarmenn hafa nú á síðari árum verið að dragast með gamla skuldabagga, og margir hafa keypt sín fyrirtæki algerlega í skuld eða eru a. m. k. búnir að safna skuldum, sem ekki nema minna en útgerðin sjálf, og þegar menn þurfa að borga. eins og verið hefir, af þessum lánum milli 6 og 7%, og jafnvel yfir 7%, og það er jafnvel svo komið, að á þeim stöðum, sem eru lakast settir, eru mjög há tryggingargjöld, sem geta komizt allt upp í 8%, þá er svo komið, að menn þessir verða, auk þess sem þeir verða að borga útgerðina og standa í skilum með afborganir af eigninni, að borga í þessi vaxtagjöld annað útgerðarverð á 6–7 árum. Vegna þessara skulda hefir það gengið svo fyrir mörgum, að þegar þeir fá rekstrarlán, þá hafa þeir látið meiri eða minni hluta af því til þess að bæta fyrir gamlar syndir, til að greiða eitthvað af gömlum skuldum, og verða þess vegna síðar að fá útgerðarvörur í skuld, svo að þeir eru eiginlega engu betur komnir með reksturinn, þó að þeir fái þessi rekstrarlán, ef þeir skella þeim í vangoldnar skuldbindingar. Það eina, sem þetta breytir, er að útgerðin er ekki í það skipti tekin af þeim. Ég hefi orðið lítilsháttar var við það, að Útvegsbankanum og Landsbankanum virðist vera lítið um þetta frv., og líklega líta þessar lánsstofnanir svo á, að eftir því sem þær séu neyddar til að lána fleiri mönnum, eftir því aukist þeirra áhætta, og draga þetta sennilega af því, að þeir hafa stundum flaskað á því, að lána lítið þekktum mönnum, mönnum í mikilli fjarlægð, sem ekki hefir verið hægt að rannsaka til fulls, hvernig ástæður hefðu til þess að standa í skilum, og ef til vill hefir þær brostið aðstöðu til þess að hafa eftirlit með því, hvernig menn fóru með aflann, sem átti að verða til þess að lúka rekstrarláninu. En ég held ekki, að þessi hræðsla lánsstofnananna sé á rökum byggð, og það gætu þær séð, ef þær athuguðu, hvert fyrirkomulag ætlazt er til, að verði á þessum lánum. Það er áreiðanlega víst, að það liggur að langmestu leyti, eins og nú er, á bönkunum, hvort sem bankarnir hafa þar færri eða fleiri beina viðskiptamenn, og eftir því sem verr fer um aflabrögð og það, að halda þeim til lúkningar á rekstrarlánunum, eftir því fara bankarnir verr út úr þessu, og ég held einmitt, af því að þetta frv. stefnir að því, að auka að miklum mun aðstöðuna til eftirlits með því, að lánin geti greiðzt, og líka með því, hverjum er öruggt að lána og út á hvað er lánað, þá eigi það í heild að auka að miklum mun öryggi lánsstofnananna, a. m. k. að því er snertir, að auka öryggið fyrir því, að rekstrarlánin, sem veitt eru, fari til rekstrarins, en ekki til óskildra hluta, í greiðslu gamalla skulda, og eins það, að lántakandi sé háður eftirliti um það, að hann láti andvirði aflans ganga, að því leyti sem honum ber, til lúkningar rekstrarláninu. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara um þetta fleiri orðum, en vil leggja til, að málið fari til 2. umr. og sjútvn.

*Finnur Jónsson: Ég vil aðeins gera smáaths. við ræðu hv. 6. þm. Reykv. Þetta frv. var á sínum tíma sent til sjútvn. þessarar hv. d. með tilmælum um, að n. athugaði, hvort hún vildi taka það til flutnings. N. sendi það svo til umsagnar Útvegsbankanum og Landsbankanum, og fékk þá umsögn frá báðum bönkunum, að þar sem ekki væri bent á neina nýja leið í frv. til þess að afla rekstrarfjár handa útveginum, þá væri þetta frv. mjög lítils virði eða einskis virði fyrir sjávarútveginn, þannig að það myndi alls ekki ná tilgangi sínum. Af þeim ástæðum var það, sem þáv. meiri hl. sjútvn. taldi ekki ástæðu til að flytja þetta frv. inn í þingið. Hitt er það, að ef hægt væri að finna einhverja nýja leið í því, að útvega útgerðarmönnum nauðsynleg rekstrarlán, þá væri það í sjálfu sér þarft og nauðsynlegt, en að setja frv. í gegnum þingið aðeins til málamynda er ekkert annað en að gera gys að nauðsynlegri þörf sjávarútvegsins í þessu efni. Ef til vill væri hægt í meðferð málsins í þeirri n., sem fær þetta mál, að koma einhverju því formi á þetta, að það gæti orðið að gagni, og það væri þá rétt, en eins og sakir standa virðist þetta frv. ekki vera annað en nafnið tómt. Það mætti benda á það í þessu sambandi, að það væri sérstaklega nauðsynlegt, að jafnhliða því, sem útvegað væri rekstrarfé, þá yrði gert meira en nú er gert til þess að koma vörum útgerðarmanna í verð, jafnóðum og þær veiðast, því að eftir því sem umsetningin er örari, því minna rekstrarfé þarf útvegurinn, og fyrir þá, sem vilja taka þessa leið, er augljóst að styðja ber að því, að auka bæði veiði og útflutning flatfiskjar, sem selst jafnóðum, þannig að margir þeirra báta, sem annars mundu stunda saltfiskveiðar, gætu breytt veiðiaðferðinni og stundað veiði á þeim fisktegundum, sem seljast nokkurnveginn jöfnum höndum og þær veiðast. Sem stendur er það svo, að saltfiskurinn liggur jafnvel allt árið, og stundum lengur sumt af honum, svo að það er bersýnilegt, að því lengur sem saltfiskurinn liggur, því meiri verður þörf útvegsins fyrir aukið rekstrarfé. En einmitt þessi leið, að beina útgerðinni meira í þá átt, að veiddar séu þær fisktegundir, sem seljast jafnharðan, verður til þess að bæta úr þeirri rekstrarlánaþörf, sem annars hvílir á útveginum. Ég segi þetta til þess að benda mönnum á það, þegar frv. um dragnótaveiði í landhelgi kemur aftur til umræðu, að einmitt með því, að gera verulega breytingu á þeim ákvæðum, sem nú gilda um þetta, er hægt að létta mikið undir með rekstrarlánaþörf útvegsins.

*Flm. (Sigurður Kristjánsson): Út af því, sem hv.þm. Ísaf. sagði, vil ég geta þess, að það er rétt, að hæstv. ráðh. bað n. um að flytja frv., en það veltur náttúrlega ekki mikið á því, hvor okkar hefir réttara fyrir sér í þessu efni. Hann mætti hér á fundi hjá okkur og hafði engan fyrirvara um það, en annars er það áreiðanlega víst, að það var ekki álit bankanna, sem olli því, að frv. komst ekki lengra áleiðis. Það er óþarft að fara út í það, fyrst og fremst veit ég ekki, hvort nokkur af þeim, sem skárust úr leik um flutning frv., hafa haft svo mikla trú á óskeikulleik bankanna um það að dæma um þetta, og svo var álit bankanna vægast sagt mjög lélegt; í því voru sáralítil rök eða engin. Eina atriðið, sem var á þá leið, að það mátti teljast rök, var einmitt það, að þeir þóttust ekki sjá, hvað þetta gæti aukið möguleika bankanna til þess að hafa nýtt rekstrarfé. En þetta atriði er byggt á misskilningi, alveg eins og hjá hv.þm. Ísaf. Rekstrarféð er lagt fram af bönkunum, en það hefir bara verið sú skipun á þessu, að einstakir menn hafa fengið miklu meira rekstrarfé heldur en fyrir sinn eiginn útveg og gerzt svo kaupendur að aflanum að meira eða minna leyti, en síðan komið var á samsölu á fiski landsmanna, er þetta fyrirkomulag óþægilegt og óþarft. Ég efast um, að bankarnir þurfi að hafa að nokkrum mun meira fé til útlána, þótt þetta fyrirkomulag kæmist á, en það er svo, að bankarnir ganga með vissan ótta við slíka nýbreytni og lífsmark hjá útveginum, af því að þeir hafa á þessum erfiðu árum orðið fyrir miklum áföllum af útgerðinni. En hinsvegar hafa svör bankanna við þeim erindum, sem sjútvn. sendi þeim til umsagnar, ekki orðið þeim til mikils hróss, svörin voru þannig, að það er rétt um það bil, að það sé sæmileg fyrir bankana sú afgreiðsla, sem þau mál hafa fengið. Þau hafa komið seint og þar að auki mjög léleg, það tók, held ég, 2–3 ár að toga út álit frá stjórn Útvegsbankans um nýju löggjöfina um fiskveiðasjóðinn, og með allri virðingu fyrir stjórn þessara stofnana og þeirra starfsemi að öðru leyti, þá er ekki hægt annað en að segja, að afgreiðsla þeirra á þeim málum, sem sjútvn. hafa snert, er ekki til neinnar fyrirmyndar. Mér hefir eiginlega ekki enn skilizt, hvers vegna hv.þm. Ísaf. getur verið á móti þessu frv., því að ég kalla það ekki nein rök, að segja sem svo, að það sé að gera gys að útveginum, að setja þetta mál fram til málamynda. Ég veit ekki til, að það standi til að hafa það til málamynda. Það hefir staðið til frá upphafi, að það gæti komið útveginum að gagni, og ég geri ráð fyrir, að við flm. getum fært rök fyrir því, að það er tilætlunin, að það verði að gagni. Ég vil svo að lokum, af því að ég gerði það ekki áðan, rifja það upp fyrir hv.þdm., að hér er ekki á ferðinni neitt persónulegt mál okkar flm., því að þessar óskir um rekstrarlán eru svo almennar og margendurteknar af hálfu útvegsmanna, að það er aðeins eðlilegt, að gerðar séu tilraunir til þess að bæta úr því. Þeir væru varla með þessar sífelldu óskir og umkvartanir, ef þeir fyndu ekki, að þarna kreppir skórinn að, og það er skylt að athuga a. m. k., hvort óskirnar eru á rökum reistar, og í öðru lagi, hvort ekki er hægt að bæta úr því, sem þeir óska eftir að lagfært sé, og ég vil gera mér vonir um, að það verði reynt, ekki sízt vegna þess, að skipulagsnefnd hefir komizt að þeirri niðurstöðu, að bátaútvegsmenn verði að borga 50% álagningu á útgerðarvörum, og ég get ekki skilið, að frá þessu sé skýrt í þeim tilgangi, að telja mönnum trú um, að þetta sé eðlilegt og heppilegt, enda tók sá fram, sem erindið flutti, að það væri að sinni hyggju mikilsverðasta atriðið til hjálpar bátaútvegsmönnum, að finna leið til að skapa þeim skilyrði til þess að fá útgerðarvörur með vægara verði en nú væri. Okkar uppástunga getur einmitt fullnægt þessu, sem hann telur mest um vert, og því vænti ég, að þeir menn a. m. k., sem standa að þessari n., muni ekki snúast gegn málinu á fyrsta stigi þess.

*Flm. (Gísli Guðmundsson): Á síðasta Alþ. flutti ég frv. um Raufarhafnarlæknishérað. Það náði þá ekki fram að ganga, það varð ekki útrætt. Ég hefi nú fyrir endurtekna beiðni íbúa í þessu héraði leyft mér að flytja frv. um þetta efni aftur. Ég hefi þó breytt frv. nokkuð frá því, sem það var í fyrra þannig, að ég geri ekki ráð fyrir því, að sérstakt læknishérað verði stofnað þar, fyrr en landlæknir mælir með því. Í öðru lagi hefi ég tekið upp í frv. bráðabirgðaákvæði um, að ef þetta kemst ekki í framkvæmd, þá sé séð svo um, að settur sé læknir þar 4 mánuði ársins eða rúmlega þann tíma, sem síldarvertíðin stendur yfir. Af ýmsum ástæðum er þess sérstaklega þörf, að læknir sé þar þann tíma, enda geri ég ráð fyrir að mönnum sé það ljóst, þegar þeir athuga, að þarna er verksmiðja og fjöldi skipa leitar þangað, oft með veika eða lasna menn, sem þurfa á læknishjálp að halda. Ég sé svo ekki ástæðu til að hafa mörg orð um þetta mál, því það er svo einfalt. Ég læt nægja, að vísa til grg. fyrir frv., og sérstaklega til þess fylgiskj., sem er bréf til Alþ. frá þeirri nefnd, sem á sínum tíma var falið að vinna að þessu máli. Ég leyfi mér svo að óska þess, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og allshn.

Flm. (Bjarni Ásgeirsson) Frv. þetta er flutt af okkur hv. 2. þm.N.-M. fyrir hönd hæstv.ríkisstj. Þótt þetta sé vandameira mál en það, sem ég talaði fyrir hér áður, þá má segja svipað um þetta og það, að löng framsöguræða er ekki nauðsynleg, því að hin langa grg. fyrir frv. skýrir nákvæmlega efni þess, og geri ég ráð fyrir, að hv.þm. hafi kynnt sér hana eða muni gera það. En í fáum orðum sagt er aðalefni frv., að auka að stórum mun frá því, sem nú er, verklega námið á bændaskólunum. Til þess að koma þessu betur við, þá er hér ákveðið, að bæta einu misseri inn í skólatímann, sem hingað til hefir verið tveir vetur. Nú er ætlazt til, að hann verði 3 misseri, og sumarið milli námsvetranna verði aðallega notað til verklegrar kennslu og að nokkru leyti síðari veturinn. Ég skal nú ekki fara langt út í sögu bændaskólanna hér á landi. Eins og kunnugt er, var bændafræðslan frá 1890 og til aldamóta aðallega verkleg kennsla. Skólarnir voru þá heldur fásóttir og virtust ekki vera þess umkomnir, að veita því lífi inn í störf og menntun bænda, sem nauðsyn þótti til á þeim tíma. Menn voru orðnir leiðir á þessu fyrirkomulagi, svo að 1906–1907 var hafin gerbreyting á skólafyrirkomulaginu, þannig að upp frá því voru skólarnir mestmegnis bóklegir fræðsluskólar. Þó að nauðsynlegt hafi verið að auka bóknámið, þá mun þó hafa verið of langt gengið í að færa niður hina verklegu fræðslu. Fyrst eftir að þessi breyting varð eftir aldamótin, jókst aðsóknin stórum. Ein aðalástæðan var vafalaust sú, að þá var lítið um almenna alþýðuskóla, svo að margir leituðu til bændaskólanna til þess að afla sér almennrar menntunar, sem þeir gátu ekki aflað sér í öðrum skólum. Það hefir líka sýnt sig, að fjöldi þessara manna hefir að námi loknu farið í aðrar starfsgreinir en landbúnað. Eftir að héraðsskólunum fjölgaði, hefir nokkur hluti þeirra manna, sem fóru í bændaskólana til þess að sækja þangað almenna menntun, farið í þá, svo að þörfin fyrir þá hlið bændamenntunarinnar hefir ekki verið eins rík í skólunum og áður. Það hefir líka sýnt sig, að fyrst eftir að héraðsskólarnir komu upp, dró úr aðsókninni að bændaskólunum, því að menn fengu ekki hjá bændaskólunum það, sem þeim var sérstaklega nauðsynlegt að fá, ef þeir ætluðu að búa sig undir búskap, en það var alhliða upplýsing og kennsla, bæði í bóklegum og verklegum efnum. Það skilja allir, sem þekkja til íslenzks landbúnaðar, að það, sem fyrst og fremst hefir staðið honum fyrir þrifum í ýmsum þeim nýjungum, sem menn hafa viljað koma á, er, að verklegu kennsluna í þeim greinum hefir vantað. Þó að bóklega námið sé gott með öðru, þá er það fyrst og fremst verkleg kunnátta, sem er undirstaðan undir því, að bóndinn geti verið bóndi. Menn hafa nokkuð lengi fundið til þess, að þörf var á að auka verklega námið og kennsluna við bændaskólana, og á þinginu 1928 flutti ég ásamt hv. 7. landsk., þáv. þm. Skagf., frv. til breyt. á bændaskólalögunum, til þess að bæta nokkuð úr þessu og auka verklega námið. Þetta frv. fékk ekki byr í þinginu, og við höfum ekki hreyft því síðan. En sú breyt., sem hér er farið fram á á bændaskólunum, fer einmitt í þessa átt, sem ég hefi gert hér að umtalsefni, að auka að miklum mun verklega námið í skólunum og auka starfsemi skólabúanna með því að gera hana meiri og fjölbreyttari en hún nú er, svo að bændaefnin geti átt kost á að taka þátt í ýmsri þeirri starfsemi, sem bóndanum er nauðsynlegt að hafa kunnáttu í. Meðal annars má nefna, að það er tekið fram í l., að fara skuli fram tilraunir og kennsla í loðdýrarækt og ýmsum öðrum nýjungum, sem mestar vonir standa nú til í íslenzkum landbúnaði. Ég skal ekki fara út í einstakar gr. frv. Það mun verða gert í n. og við síðari umr., en legg það fyrir eftir þennan formála, og legg ég til, að því verði vísað til landbn. að umr. lokinni.