Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. -Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er samhljóða brbl.. sem sett voru s. l. haust. Í gildandi l. um menntaskóla er svo fyrir mælt, að þeir einir geti orðið fastir kennarar við menntaskólana, sem lokið hafa fullnaðarprófi við háskóla eða aðra sambærilega stofnun í aðalgreinum þeim, er þeir eiga að kenna, og einnig numið uppeldisfræði og stundað kennsluæfingar. Þó er veitt undanþága í þessum l. vegna þeirra, sem störfuðu í skólunum, þegar þessi lög öðluðust gildi. Þá eru og ákvæði í þessum l. um, að undanþágur frá þessum ákvæðum l. um uppeldisfræðinám og kennsluæfingar megi enn fremur veita, er sérstaklega stendur á og þörf krefur, samkvæmt nánari fyrirmælum í reglugerð. - Þetta frv. fer fram á að færa nokkuð út þessa undanþágu frá því, sem nú er gert ráð fyrir í gildandi l. Og þótti jafnvel svo mikla nauðsyn bera til þess, að brbl. voru gefin út um þetta efni á s.l. hausti, um það leyti er skólar tóku til starfa. - Í þeirri grein. sem nú er farið fram á að lögfesta hér, er gert ráð fyrir, að undanþáguákvæðið verði orðað þannig, að heimilt er að skipa þá kennara við menntaskólana, er lokið hafa fyrir 1. janúar 1949 kennaraprófi við Háskóla Íslands eða hliðstæðu prófi við sambærilega stofnun, þótt þeir hafi ekki uppfyllt það skilyrði að stunda nám í uppeldis- og kennslufræðum nú þegar eða fyrir 1. janúar 1949. - Menntmn. hefur athugað og rætt þetta frv. og leggur einróma til, að frv. verði samþ. án breytinga.



Herra forseti. -Um þetta mál gildir í raun og veru alveg það sama og um það mál, sem nú var síðast hér til umr., sem var frv. um breyt. á l. um menntaskóla. Sú efnisbreyt., sem farið er hér fram á að gera gagnvart skipun kennara við gagnfræðaskóla, er alveg sama eðlis og sú, sem ég var að skýra frá viðvíkjandi menntaskólum. - Ég hef ekkert sérstakt að taka fram þar fram yfir viðkomandi þessu máli annað en það, að menntmn. er sammála um að mæla með samþykkt þessa frv. eins og það liggur hér fyrir.



Herra forseti. Ég þarf ekki að hafa mörg orð um þetta frv. á þskj. 155, sem er um almannatryggingar og breytingar á l. um þær. Eins og kunnugt er, þá er þetta frv. flutt af n. samkvæmt ósk félmrh. Eins og kunnugt er, átti III. kafli l., um heilsugæzlu, að koma til framkvæmda 1948. En eins og getið er um í grg. frv., þá hefur ekki enn náðst samkomulag við ýmsa aðila, sem nauðsynlegt þótti, svo að hægt yrði að framkvæma III. kafla þessara l. Í þeim kafla er gert ráð fyrir, að ríkisstj. ráði lækna, sem verði fastlaunaðir starfsmenn við stofnunina. Enn þá hefur ekkert samkomulag náðst milli læknanna og tryggingastofnunarinnar um laun og kjör, og ekki fyrirsjáanlegt, að samkomulag um þau efni náist fyrir n.k. áramót. Af þessum o.fl. orsökum er lagt til að fresta þessum þætti almannatrygginganna. Breytingar þær, er hér er farið fram á, eru í 11 liðum í sömu gr. Aðalbreyt. felst í 1. gr. 1. Tölul., þar sem það er lagt til að heimila ríkisstj. að ákveða, að frestað verði um eitt ár framkvæmd III. kafla l., þ.e. um heilsugæzlu og sjúkrahjálp. Breyt. frá því, sem nú er, eru ekki miklar. Gert er ráð fyrir, að sjúkrasamlög starfi áfram eins og undanfarin ár með þeim breytingum, að hámark framlaga ríkissjóðs og sveitarsjóða hækki úr 12 kr. í 18 kr. fyrir hvern meðlim. Þegar l. voru sett, árið 1943, þá voru öll gjöld lægri en nú, því að nú á síðari árum hafa þau hækkað sökum almennrar dýrtíðar og vegna þess, að sjúkrakostnaður hefur hækkað mikið. Eins og kunnugt er, er samkvæmt þeim l. ríkissjóði og sveitarsjóðum skylt að greiða frá á móti samlagsmeðlimunum. Nú er svo komið, að iðgjöld ýmissa samlaga eru komin upp í 10–15 kr. á mánuði. Þetta hámark á eingöngu að gilda um Reykjavík og kaupstaði, því að í sveitum úti um land eru mörg samlög með 5 kr. gjöld á mánuði, og er þá ekki ætlazt til, að hámarkið verki hjá þeim, heldur eingöngu hjá þeim, sem eru komnir upp t 10 kr. og þar yfir. Í öðrum tölul. er ríkisstj. heimilað að greiða sjúkrasamlagsiðgjöld fyrir gamalmenni og þá öryrkja, sem fá meira en helming tekna sinna úr tryggingasjóði. Það þykir rétt, að tryggingastofnunin greiði iðgjöld fyrir öryrkja og gamalmenni, og er þess vegna hér farið fram á að greiða iðgjöld, sem nema um einni millj. kr. á ári. Enn fremur er gert ráð fyrir í 3. tölul. að veita fé úr tryggingasjóði til læknisvitjanasjóða samkv. 1. frá 1942, sem talið er, að nemi 300 þús. kr., og þykir ekki fært sökum mikils kostnaðar við sjúkraflutninga að fresta framkvæmdum í þessu efni. Það er eins og kunnugt er mikil óánægja með ýmis atriði tryggingal. Eins og vitað er, eru margar raddir, sem komið hafa viða að, um að breyta þurfi l. mikið, sérstaklega 12. gr., sem er mikill þyrnir í augum ýmsum félagssamtökum í landinu, því að það gjald, sem þar er krafizt, hið svo kallaða atvinnurekendagjald, þ.e.a.s. gjald, sem allir atvinnuveitendur inna af hendi af öllum þeim aðilum, er hjá þeim vinna fyrir kaupi, hefur þótt nokkuð hátt og óréttlátt. Eins og kunnugt er, eru allar greiðslur mun lægri á 2. verðlagssvæði en fyrsta. Því er lagt til að lækka iðgjöldin um 25% á öðru verðlagssvæði. Enn fremur, að heimilað sé að endurgreiða á árinu 1948 25% af þeim gjöldum, sem innheimt voru 1947, og endurgreiðist þau, þegar þinggjöld verða innheimt á árinu 1948. Nemur sú lækkun um 50% fyrir þetta ár. Ég skal geta þess, að það er ekki eins mikið og margur mundi óska, því að það er almennur vilji fyrir því, að þetta gjald verði afnumið til fulls. Ég skal ekki segja, hvað Alþ. gerir í því, því að það er töluverð lækkun, sem þarna er farið fram á á næsta ári fyrir þá, sem þetta gjald inna af höndum. Þá er það 5. tölul. Þar er gert ráð fyrir, að miðað verði við 315 vísitölustig, og er þá miðað við það, sem ætla má, að meðalvísitalan fyrir árið 1947 verði. Er þá áætlað að innheimta með því öll gjöld, eins og gert hefur verið undanfarið. Þá er lagt til, að heildarframlag sveitarfélaganna verði lækkað um 900 þús. kr. í grunnupphæð, vegna þess að heilsugæzlan kemur ekki til framkvæmda á árinu. Um aðrar breyt. þarf ég ekki mikið að segja. Þó vil ég aðeins minnast á tölul. 11. Þar er gert ráð fyrir, að á síðari hluta næsta árs liggi fyrir skýrslur og reikningar fyrir árið 1947, og þá ætti einnig að vera hægt að fá sæmilegt yfirlit yfir a.m.k. fyrra missiri ársins 1948. Því er haldið fram, og það mun vera rétt, að ekki sé gott að endurskoða l. fyrr en búið sé að fá reynslu á framkvæmd þeirra. Enn þá er engin reynsla fengin fyrir árið 1947. En á árinu 1948 verður búið að fá gert upp fyrir 1947, og þá sést, hvernig framkvæmdin hefur orðið, og þá er hægt að átta sig á því og gera breyt., þegar það uppgjör liggur fyrir. Ég held, að það sé alveg nauðsynlegt og að allir séu því fylgjandi, að endurskoðun sé lokið fyrir árslok 1948. Það munu vera mjög háar raddir um að fá l. breytt, og liggur hér þegar fyrir Alþ. frv. um að breyta þeim. Ég ætla ekki að þessu sinni að fara út í það. Fundartíminn er nú rétt búinn, og þessu frv. liggur á og nauðsynlegt, að það verði afgr. á þessu þingi fyrir miðjan þennan mánuð, því að það þarf miklar breyt., ef sjúkrasamlögunum er ætlað að hætta störfum um áramót. En ef þetta verður að l., þá er því öllu breytt og því nauðsynlegt, að þessu verði komið í kring fyrir áramót. Ég skal ekki að svo komnu máli hafa þetta lengra nú, en óska, að þessu frv. verði vísað til 2. umr. að þessari lokinni. Þar sem frv. er flutt af n., sé ég ekki ástæðu að vísa því til nefndar. N. mun athuga það milli umr. Ég óska svo, að frv. verði vísað til 2. umr. og þdm. sjái sér fært að afgreiða það sem fyrst, því að það þolir enga bið, úr því sem komið er.



Ég hef nú lesið yfir þetta frv., sem flutt er á þskj. 155, og sýnist mér það miða að mjög litlu leyti í þá átt að afnema eða draga úr því misrétti, sem nú er í l. um almannatryggingar í mörgum atriðum. Ég vil í sambandi við þetta frv. minna á, að áður er fram komið frv. um breytingar á l. um almannatryggingar, sem er 78. mál þingsins, og var því fyrir nokkru vísað til heilbr.og félmn. Nú hefði mér fundizt, að n. hefði átt að taka þetta frv. til athugunar og segja álit sitt, áður en hún flytur nýtt frv. um sömu lög. Það hefði mátt athuga frv. og gera á því þær breyt., sem nauðsynlegar hefðu þótt til þess að fá það lögfest. Ég vildi leyfa mér í sambandi við þetta mál að beina þeirri fyrirspurn til n., hvort vænta mætti innan skamms álits hennar um hið fyrra frv., sem ég gat um, og hvort hún hefði nú þegar tekið það að einhverju leyti til athugunar og hvort gera megi ráð fyrir, að hún geti fallizt á þær breyt. á h, sem þar er farið fram á. Þetta tel ég nauðsynlegt, að liggi fyrir, áður en þetta frv., sem nú er á dagskrá, verður látið ganga gegnum d., því að vel getur komið til mála, að flutt verði við það brtt. Það fer í sjálfu sér eftir því, hvers er að vænta frá n. um fyrra frv. og afgreiðslu þess.



Ég er ekki formaður heilbr.- og félmn. Viðvíkjandi frv., sem fyrir liggur, skal ég geta þess, að það hefur verið litið rætt í n. Það vildi svo til, að form. n. var veikur, þegar frv. kom. Sama er um þetta frv. N. hefur ekki rætt það, en það er flutt samkvæmt ósk ráðh. og því flýtt svo mjög eins og þörf er á. N. mun, eins og ég gat um, athuga það milli umr. og taka þá jafnframt til athugunar hitt frv. Ég segi frá mínum dyrum séð, að ég get fallizt á ýmsar breyt., sem fyrir liggja í því frv., t.d. um fæðingarstyrki og önnur atriði, sem ég hef þó ekki athugað til hlítar. Ég býst við, að n. muni milli umr. taka til athugunar það frv., sem fyrir liggur, og eins þær till., sem fram kunna að koma um breyt. á þessum l. Ég endurtek ósk mína um það, að því verði vísað nú þegar til 2. umr.



Ég skal ekki tefja afgreiðslu þessa máls með langri ræðu að þessu sinni. Það er aðeins eitt atriði, sem ég vildi drepa á til athugunar fyrir þá n., sem málið flytur og væntanlega athugar það milli umr. Ég held, að þegar l. um almannatryggingar voru sett, þá hafi ekki með þeirri lagasetningu verið aukin ákvæði um slysabætur. Þau voru orðin það fullkomin samkv. eldri lögum, nr. 104 frá 1943, sem vitnað er til í því frv., sem hér liggur fyrir. Það er að vísu öðruvísi raðað niður í þeim l. um almannatryggingar, sem nú eru, en í eldri l. Í hinum eldri l. eru þessi ákvæði í einum kafla, II. kafla l. nr. 104 frá 1943, sem hér er vitnað til í fyrsta tölulið þessa frv. En með l. um almannatryggingar er þessum ákvæðum dreift milli tveggja kafla, þ.e.a.s., að í kafla, sem ber fyrirsögnina: Slysabætur - eru ákvæði um dagpeninga og örorkubætur. Ákvæðin um sjúkrahjálp, kostnað á umbúðum og lyfjum er að finna í kaflanum um heilsugæzlu, þeim kafla, sem nú er gert ráð fyrir að fresta framkvæmd á á næsta ári. Ég geri ráð fyrir því, að fyrir þeim, sem að þessu frv. standa, vaki það að skerða á engan hátt þær bætur vegna slysa, sem greiddar hafa verið. Ég kem ekki auga á, eftir hvaða lagagr. ætti að greiða sjúkrahjálp til þeirra, ef II. kafli 1. frá 1943 gildir ekki lengur og heilsugæzlukaflanum í almannatryggingal. er frestað. Út af þessu, sem fram kemur hjá frsm. n., vil ég benda á það, að 1. tölul. I. gr. þessa frv. fjallar aðeins um að framlengja III. kafla l. nr. 104 frá 1943. Í HI. kafla þeirra l. eru ákvæði um sjúkrasamlög og sjúkrabætur. Í II. kafla eru ákvæði um aðrar slysabætur og sjúkrahjálp. Hér er ekki orð um, eða ég kem ekki auga á það, að þann kafla eigi að framlengja eða ákvæði hans. Þess vegna vildi ég aðeins benda á það n. til athugunar, hvort ekki væri nauðsynlegt að koma inn í frv. ákvæði, sem lúti að þessu atriði, að II. kafli l. frá 1943 og þau ákvæði, sem í honum eru, gildi áfram samhliða því, sem hér er gert ráð fyrir um allan III. kafla þeirra laga.