Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Sveinbjörn Högnason) : Þetta frv., sem borið er fram af hæstv. ríkisstj., er flutt í tilefni af samningum, sem gerðir hafa verið vegna stríðsáhættunnar við ýms félög sjómannastéttarinnar, þar sem ákveðið er, að 50% af áhættuþóknuninni skuli vera laus við skatt- og útsvarsálagningu. Í samningum milli þessara félaga og ríkisstj. er tekið fram, að þessu skuli þannig háttað, og hefir meiri hl. n. lagt til, að frv. verði samþ., en 3 nm. hafa áskilið sér rétt til þess að gera brtt. við frv., og hafa tveir þeirra, hv. 6. þm. Reykv. og hv. þm. V.-Ísaf., þegar borið fram þá brtt., að öll áhættuþóknunin skuli undanþegin skatti og útsvari. Ég hygg, að mér sé óhætt að segja, að frá sjónarmiði okkar, sem skrifuðum undir nál. án fyrirvara, sé ekki ástæða til þess að ganga lengra en hér er gert, einkum þegar þess er gætt, hve áhættuþóknunin er há, og að samningar við þessi félög eru venjulega þannig, að þau fá að mestu framgengt kröfum sinum. Virðist það ástæðulaust að ætla, að félögin séu ekki ánægð með þá lausn málsins, sem fæst með frv. þessu. Legg ég því til, að brtt. þessara tveggja nm. verði felld, en að frv. stjórnarinnar verði samþ.

*Sigurður Kristjánsson: Herra forseti? Meðflm. minn að brtt. á þskj. 363 er ekki viðstaddur, og mun ég því fara um hana nokkrum orðum, enda ber okkur háðum sama skylda til þess að gera grein fyrir þessari brtt. Þótt samkomulag hafi verið gott milli ríkisstj. og samninganefndar farmanna og sjómanna, a. m. k. að því er snertir upphæð stríðsáhættuþóknunarinnar, þá var það hinsvegar krafa farmanna í upphafi, að ekki þyrfti að greiða skatt eða útsvar af þessari þóknun. Þessi krafa byggist á því, að skattheimta af tekjum manna er svo frekleg hér, og mér liggur við að segja fjarri öllu viti, að samkv. útreikningi skattstofunnar hefði hér um bil öll áhættuþóknun þeirra hærra launuðu á flotanum gengið til ríkis og bæjar. Ég vil í þessu sambandi benda á það, og legg á það sérstaka áherzlu, að þeir menn, sem fá þessar kaupuppbætur, eru í raun og veru í stríðinu fyrir okkur. Það er hægt fyrir okkur, sem í landi erum, að líta á það með kæringarleysi, að þessir menn hafa alltaf sverðið yfir höfði sér, en ég efast um, að þeir, sem það gera, gætu verið jafnrólegir og taugastyrkir, ef þeir gætu átt von á því á hverri stundu, að skipin spryngju í loft upp eða sykkju undan þeim. Það er undarlegt, að hið opinbera skuli endilega vilja klófesta þó ekki sé nema lítinn hluta af kaupi þessara manna í skatta og útsvör, þar sem þetta verður aldrei nema hverfandi að því er snertir tekjur ríkissjóðs, einkum þegar þess er gætt, að þeir leggja líf sitt í hættu til þess að bjarga þeim, sem í landi eru, frá eymd og basli. Þessi smámunasemi stafar af því, að menn líta of einhliða á þörf ríkisins, ef um tekjur ríkissjóðs er að ræða, en gæta þess ekki, hverskonar fé það er, sem verið er að seilast eftir. Hér er verið að seilast eftir fé þeirra manna, sem leggja sig í lífshættu til þess að bjarga öðrum þegnum þjóðfélagsins, og því er öðru máli að gegna um það en hitt, sem aflað er án allrar áhættu. Ég býst við, að hv. þm. komi ekki á óvart, þótt ég snúist svo við þessu máli. Ég hefi á tveim þingum flutt frv., þar sem farið er fram á, að fæðispeningar sjómanna og farmanna skuli ekki taldir með skattskyldum tekjum þeirra. Mál mitt rökstuddi ég með því, að þessir menn, sem höfðu valið sér það hlutskipti eða verið til þess neyddir að afla sér brauðs á þennan hátt, bæru raunverulega minna úr býtum, þar sem þeir yrðu að sjá heimili sínu farborða jafnframt. Þetta verður þeim kostnaðarsamara en ef þeir gætu verið við heimilin, auk þess sem það er næsta ömurlegt að vera sífelldur útlagi af heimili sínu. Þetta frv. fékk þær undirtektir, að í fyrra skiptið var það samþ. hér í hv. deild, en í síðara skiptið var skattaáfergjan komin á svo hátt stig, að þm. gleymdu sínum fyrri gerðum, skoðuðu sig sem hermenn og gripdeildarmenn fyrir ríkissjóð og steindrápu frv. hér í deildinni. Ég hýst við, að meðfl. minn að till. á þskj. 363 hafi svipuð rök fram að færa og ég hefi hér flutt. Ég vil ekki öðru trúa en því, að hv. d. fallist á, að þeir, sem leggja sig í svo mikla hættu vegna samþegna sinna sem ísl. sjómennirnir og farmennirnir nú gera, séu vel að þeirri þóknun komnir, sem þeir fá að launum.

*Fjmrh. (Jakob Möller) : Ég vil aðeins geta þess, að þótt frv. þetta sé flutt að tilhlutun minni, vegna þess að skattamál heyra undir það ráðuneyti, þá hefi ég lítil afskipti haft af undirbúningi þess önnur en þau, að ég hefi gengið inn á það fyrir fjmrn. að mæla með því við hv. þm., að frv. verði samþ. Hæstv. atvmrh. hefir haft með þessa samninga að gera, en þegar ríkisstj. gerir samninga, er snerta hag ríkissjóðs, er það sjálfsögð skylda hennar að komast að sem beztum samningum fyrir hans hönd, og því verður ríkisstj. að líta á mál þetta frá því sjónarmiði. Hinsvegar þótti rétt að mæla með því, að helmingur áhættuþóknunarinnar væri undanþeginn skatti, með því líka að tekjur þessara manna hafa verið rýrar að undanförnu og gera má ráð fyrir, að skattar verði hærri á næsta ári en verið hefir. Þótti því sanngjarnt, að áhættuþóknunin kæmi ekki að öllu leyti til skatts. Annars verð ég að segja, að mér þykja leiðinleg þau yfirboð, sem komið hafa fram í þessu máli hjá sumum hv. þm. Það er auðvelt að slá á viðkvæma strengi og kannske vel til þess fallið að koma sér í mjúkinn hjá þessari stétt, sem hér á hlut að máli, en mér geðjast ekki að því og legg því til, að frv. verði samþ. óbreytt.

* Atvmrh. (Ólafur Thors) : Eins og hæstv. fjmrh. skýrði frá, er ósk sjómanna um þessa skattaívilnun flutt inn í ríkisstj. fyrir mína tilstilli. Drög þessa máls eru þau, að eftir að ófriðurinn brauzt út, risu upp þær eðlilegu kröfur sjómanna, að fá kauphækkun, með svipuðum hætti og sjómenn annara þjóða. Það varð mitt hlutskipti að gerast milligöngumaður milli sjómanna og Eimskipafélags Íslands, þegar fyrstu samningarnir voru gerðir um þessa kauphækkun, að mig minnir þ. 9. sept. síðastl. Enda þótt ég viðurkenni, að orkað geti tvímælis, hver sé gjaldgeta, ekki einungis þessara skipafélaga og útgerðarfélaga, heldur ísl. þjóðarinnar í þessu efni, fannst mér samt, að þar til annað reyndist, yrðum við Íslendingar að gera okkar ýtrasta til þess að greiða okkar sjómönnum ekki minna en aðrar þjóðir. Mín afstaða til málsins er sú, að ég gerði till. um það, að þetta kaup verði greitt samkv. kröfum sjómanna, og gengizt hefir verið inn á af stjórn Eimskipafélagsins að athuga málið. Eftir að þessir samningar voru gerðir, hafa einnig verið gerðir samningar milli togaraútgerðarmanna og sjómanna. Það eru í sjálfu sér nokkuð hæpin fríðindi að fá fullnægt þessum kröfum, sem ná hámarki með 250% uppbót, þegar athugað er, hvað mikið þarf til að greiða bæjar- og sveitarfélögum sinn skatt. Það er ekki nema eðlilegt, að sjómenn, sem fá hækkuð laun sín, verði að greiða nokkuð mikinn skatt til hins opinbera. Ég undirstrika það, að eftir skattalöggjöfinni kemur tekjuskattur og útsvar til frádráttað annað árið. Við umr., sem ríkisstj. átti sín á milli um þessi mál, kom í ljós, að allir ráðh. töldu sjálfsagt að verða við þessum kröfum að einhverju leyti. Ég bar fram uppástungu um lausn á málinu. Okkur kom saman um að biðja skattstjóra um að skýra, hvernig þessum málum myndi bezt hagað. Skattstjóri kom með allar þær skýringar okkur til handa, sem leiddu til þess, að ríkisstj. tók þá ákvörðun, sem að stóðu allir ráðh., en þeir óskuðu þó að ganga lengra og bera fram þessa till. um, að helmingur áhættuþóknunar mætti vera skattfrjáls. Nú sé ég, að einstakir þm., eins og á sínum tíma í Ed., bera fram brtt., þó ég væni þá ekki um illan hug til þessara mála. Ég veit ekki, hvort þessir menn hafa gert sér grein fyrir því, að hér eru þús. sjómanna, og það er því ekki lítil heildarupphæð, sem hér kemur til greina. Ég veit ekki, hvort þessir menn hafa gert sér grein fyrir því, að hér er um að ræða hækkun á tekjum sjómanna, sem nemur 12½ þús. kr. á ári. Svo kemur spurningin: Er ástæða til þess að ganga lengra í þessum efnum en ríkisstj. hefir þegar gert með sínu frv.? Hinu ætla ég ekki að mæla á móti, að vitanlega væri æskilegra að geta veitt þessum mönnum slík verðlaun sem hér er farið fram á. Það er ekki nema eðlilegt, að sjómenn óski eftir sem hæstu kaupi, en þó efast ég um, að þeir vilji halda þessu máll stíflega fram, meðan þeir vita, að ekki hefir verið hægt að hækka kaup alls almennings í landinu. Ég dreg það a. m. k. í efa. Ég veit það, að aðrar þjóðir úti um heiminn telja sig hafa verið neyddar til að skammta sínum mönnum kaup, eins og við höfum gert, en ég veit ekki til, að ein einasta þjóð hafi skammtað þann viðbótarskammt, sem við höfum gert meðal okkar sjómanna, að undanþiggja tekjur þeirra skattaálagningu. Ef við, sem erum fæstir og fátækastir, teljum okkur fært að ganga lengra en stórþjóðirnar í þessum efnum, þá fyndist mér réttlátt að láta það ganga jafnt yfir alla þegna þjóðfélagsins. Ég er þess vegna fullkomlega andvígur þessari till. hv. þm. V.-Ísf. og hv. 6. þm. Reykv. og vænti þess, að hún verði felld.

*Einar Olgeirsson: Ég er ekki að draga það í efa, sem hæstv. ráðh. sagði, að hann vildi láta þær tekjur falla burtu, sem talað er um á þskj. 363. Hv. þm. talaði um það í sinni ræðu, að eitt yrði yfir alla að ganga, ef ætti að fara að undanþiggja menn frá því að greiða tekju- og eignarskatt. Þegar við athugum þetta tvennt og berum saman mismuninn á því tvennu, að sitja heima og hinu, að þurfa að sigla landa á milli eins og ástandið er nú, þá er það ekki nema eðlilegt, að krafa sjómanna um að fá vissan hluta af áhættuþóknun skattfrjálsan sé tekin til ýtarlegrar athugunar. Það er vitað, að togararnir hafa nú að undanförnu selt með afbrigðum vel; t. d. seldi einn togari nýlega fyrir allt að því ¼ millj. kr. Það er þess vegna ekki nema eðlilegt, að sjómenn beri fram slíka kröfu sem þá, er felst í þessari brtt. á þskj. 363. Það virðist ekki vera nema sjálfsagt að veita þeim þessi hlunnindi, sem farið er hér fram á. Hæstv. fjmrh. kom með það hér áðan, að það væri ansi hart að menn skyldu vera að koma með sérstök yfirboð í sambandi við till. ríkisstj. Ég man ekki betur en að þessi hæstv. fjmrh. hafi á hverju einasta þingi undanfarið komið fram með yfirboð. Ég skal minna á það, að hann sjálfur kom fram með till. um að minnka tekjur ríkissjóðs um 4–5 millj. kr. án þess að benda á, hvar ætti að fá tekjur í staðinn. - Þá talaði hæstv. fjmrh. um það, að þetta væri gert til þess að reyna að koma sér í mjúkinn hjá ákveðnum stéttum. Ég vil leyfa mér að minna hæstv. fjmrh. á það, að það er ekki lengra síðan en á síðasta þingi við afgreiðslu fjárlaga, að till. komu fram um að hækka atvinnubótaféð upp í 750 þús. kr. Ég vil segja það, að þessum mönnum ferst ekki að skopast að því, að verið sé að gera yfirboð. Þeir eru sjálfir nógu frakkir á að koma með slík yfirboð. Hæstv. fjmrh. var að tala um það, að hér væri verið að slá á viðkvæma strengi, til þess að reyna að koma sér í mjúkinn hjá sjómönnum. Ég vil nú spyrja hann: Hjá hverjum eru þeir að koma sér í mjúkinn með því að gera togaraeigendur skattfrjálsa? Ég tel, að það væri rétt fyrir ríkisstj., sem segist vilja láta eitt yfir alla ganga, að hún vilji a. m. k. láta sjómenn njóta slikra hlunninda. Þeir menn, sem raka saman fé á því, að sjómenn leggja líf sitt í hættu til þess að koma okkar útflutningsafurðum út fyrir landsteinana, þeir ættu sízt að vera á móti því, að sjómenn fengju bætt kjör sín.



Það er aðeins örlítil aths., sem ég vil gera við ræðu hæstv. ráðh. Hæstv. fjmrh. sagði ekki annað en það, að hann lýsti fylgi sínu við frv. óbreytt. Hinsvegar minntist hann á það, að sér væri ekki geðfellt að gera yfirboð, sem hann kallaði. Ég vil nú segja hæstv. ráðh., að það stendur þannig á, að við erum þm. fyrir sömu kjósendur, og ég get sagt honum það, að einmitt þessir kjósendur, sem kjósa okkur báða, hafa til þess eðlilegar ástæður að telja okkur skylt að líta á sinn hag. Ég get sagt þessum hæstv. ráðh. það, að margir af mínum kjósendum hafa nú undanfarið komið til mín og talað við mig og tjáð mér, að þeir óskuðu eftir, að samkomulag gæti komizt á um, að þennan helming stríðsþóknunar mætti undanþiggja útsvari. Ég var spurður um það, hvernig ég liti á þetta mál og hvort ég myndi styðja það, að þessi þóknun yrði undanþegin skatti. Ég taldi þetta vera rétt og skylt að fylgja sannfæringu minni um þetta mál. Ég hefði þurft að svara hæstv. atvmrh. nokkrum orðum, en hann er nú að tala í síma, og ég vil því mælast til þess við hæstv. forseta að fá að fresta þessum orðum, af því að atvmrh. mæltist til þess.

Frsm. (Sveinbjörn Högnason) Hv. 6. þm. Reykv. hefir fært fram nokkur atriði til þess að mæla með brtt. þeirra félaga, sem mér skildist þó, að væru aðallega tilfinningalegs eðlis. Ég býst við, að það sé enginn þm., sem ekki ber bezta hug til sjómanna vorra nú. Á því tel ég engan vafa. Hitt efa ég, hvort ekki er hægt að ganga of langt í sérstökum fríðindum þeim til handa. Það hygg ég, að geti verið um að ræða hér. Hv. 6. þm. Reykv. telur sér skylt að líta sérstaklega á hag kjósenda sinna, en hann verður bara að gæta að því, að sjómenn eru ekki nema lítill hluti af hans kjósendum. Honum ber líka að hugsa um fjölda manna, sem enga kauphækkun hafa fengið þrátt fyrir geysimikla og vaxandi dýrtíð. Á ég þar meðal annars við fátæka verkamenn og atvinnulitla, sem enga kauphækkun hafa fengið enn á sínum rýru tekjum. En sjómenn hafa hinsvegar fengið allt að 250% kauphækkun, sem auk þess hefir verið undanþegin útsvari og öðrum skattskyldum. Er það þá rétt að auka enn þessi fríðindi, en láta hina, sem enga kauphækkun hafa fengið, bera aukin útgjöld í útsvörum og skattgreiðslum, vegna þess að létt hefir verið á þeim, sem mesta kauphækkun hafa fengið? Þá vil ég einnig benda á það, að það er ekki heppilegt fyrir þingið að gefa það fordæmi. sem það gæfi með samþykkt slíkrar tillögu sem hér ræðir um. Það sýndi þá, að því væri ekkert áhugamál, að ríkisstjórnin gerði sem hagkvæmasta samninga fyrir atvinnulífið og félagsheildina heldur ætti hún jafnan að láta undan hinum fyllstu kröfum, sem á það væri gert. Að sjálfsögðu hafa þeir ráðh. tveir, atvmrh. og fjmrh., lýst yfir því, að þeirra afstaða er á móti þeirri brtt., sem hér er borin fram. Hinsvegar hefir ráðh. Alþfl., félmrh., ekki gefið neina yfirlýsingu um það, hver sé hans vilji í þessu máli. Ég vil mælast til þess, að hæstv. atvmrh. og hæstv. félmrh., sem jafnframt eru formenn í flokkum sinum, gefi upplýsingar um, hver sé afstaða þeirra flokka um þetta. Ég hygg, að þm. Framsfl. álíti sig ekki neitt bundna við samningagerðir ríkisstj. Ég sé enga ástæðu til, að Framsfl. einn gangi í að styðja stjórnina að málum, sem eru sérstaklega óvinsæl meðal margra. Og hv. flm. till. þurfa ekki að halda, að þeir vinni till. sinni fylgi með því að slá á tilfinningar manna, a. m. k. hygg ég, að það verði ekki vænlegt til atkvæðafylgis innan Framsfl. Mér finnst það satt að segja einkennileg aðferð í fjármálum, sem hv. 6. þm. Reykv. mælir með, þegar á að undanþiggja stríðsáhættuþóknunina með öllu frá skattalöggjöfinni. Hvar myndi það lenda, ef undanþágum þessum yrði beitt viðar, á öðrum sviðum? Hvað myndu menn segja, ef ætti að undanþiggja samvinnufélögin skatti, eða ef bændur fengju undanþágu um að greiða útsvör sín? Þannig má rekja þetta á marga lund, en allir sjá, hvert stefnir, ef einu sinni er lagt út á þessa braut. Þessi brtt. um að undanþiggja stríðsáhættuþóknunina skatti er ekkert annað en aumleg tilraun til að koma sér í mjúkinn hjá vissum stéttum þjóðfélagsins. Og hv. 6. þm. Reykv. hefir aldrei dottið í hug, að þessi brtt. hans myndi nokkurn tíma verða samþ. Hann ber fram till. í trausti þess, að hún verði felld í fjhn. og í þinginu og kærir sig kollóttan um það, þótt samþykkt till. hans yrði til þess, að brotnir væru samningar, sem hans eigin ráðh. hefir gert. Ég vil svo ekki orðlengja þetta frekar, en vil sem sagt mælast til þess, að hæstv. félmrh. og hæstv. atvmrh. gæfu yfirlýsingu um það, hver sé afstaða flokka þeirra til þessa máls.

*Ásgeir Ásgeirsson: Ég er meðflm. hv. 6. þm. Reykv. að brtt. á þskj. 363 og ég vil þakka honum vörnina í þessu máli. Hv. 1. þm. Rang. taldi það óviðfelldið, að flokksmenn stjórnarflokkanna kæmi með brtt. við frv., sem ríkisstj. stæði að. Við því er það að segja, að ríkisstj. flytur margt hér á þinginu. sem allir flokksmenn stjórnarflokkanna eru ekki á einu máli um, og ég fæ ekki séð, að einstakir þm. megi ekki fyrir þá sök láta í ljós persónulegar skoðanir sínar í brtt. formi. Við, sem stöndum að þessari brtt., litum svo á, að stríðsáhættuþóknunin eigi ekki að vera skattlögð, vegna þess, að hér sé ekki um að ræða laun í venjulegum skilningi. Menn geta því mæta vel stutt þessa brtt. án þess að verða hræddir um, hvar slíkt myndi lenda, ef lagt yrði inn á þessa braut, því að stríðsáhættuþóknunin er greidd mönnum, sem einir íslenzku þjóðarinnar taka beinan þátt í því stríði, sem nú geisar. Þetta eru menn, sem fara um hættusvæði hafanna og stofna lífi sínu í voða til að flytja landinu björg og brauð, svo að það er allra sízt ástæða til að skipa stríðsáhættuþóknuninni á bekk með venjulegum launagreiðslum og skattleggja hana með tilliti til þess. Það er alls ekki verið að slá á tilfinningar manna eingöngu með þessari brtt. Að baki henni liggur bæði vit og tilfinning. Brtt. vill ákveða stríðsáhættuþóknunina með tilliti til þeirrar hættu og þeirra sérstöku skilyrða, er sjómannastétt Íslands verður við að búa á tímum þeim, er nú standa yfir, og við, sem stöndum að till., álítum óréttmætt, að áhættuþóknun sjómannanna verði skoðuð sem venjuleg launahækkun, er hægt sé að reikna til skatts og framtals.

Forseti (JörB) : Hæstv. atvmrh. er ekki staddur í deildinni, en hæstv. félmrh. er hér inni staddur.

Forsrh. (Hermann Jónasson) : Ég óska þess, að umr. verði frestað.

Forseti (JörB) : Ég sé, að hæstv. atvmrh. kemur í d. - Það liggur hér fyrir fyrirspurn til ráðh. um afstöðu flokkanna til brtt. við frv.

Atvmrh. (Ólafur Thors) : Ég var kvaddur til viðtals í síma. En út af fyrirspurn um það, hver sé afstaða flokkanna til brtt. á þskj. 363, þá vil ég lýsa því yfir fyrir hönd Sjálfstfl., að hann hefir sem slíkur ekki tekið neina afstöðu til þessa máls.

*Félmrh. (Stefán Jóh. Stefánsson): Ég get sagt svipað um þetta mál og hæstv. atvmrh. Það varð að samningum milli landsstj. og stéttafélaga útgerðarmanna og sjómanna, að helmingur áhættuþóknunarinnar yrði undanþeginn sköttum og gjöldum. En auðvitað hafa þm. flokkanna óbundnar hendur til að koma með breyt. á þessum ákvæðum, ef þeim sýnist svo.

*Sigurður Kristjánsson: Hv. frsm. fjhn. fór hörðum orðum um afstöðu mína. Hann taldi áhættuþóknunina 250%. Þetta er nú ekki rétt, því að hún er 200%, en eftir samningunum er engin stríðsáhættuþóknun greidd nema á afmörkuðum svæðum, þegar siglt er til Þýzkalands eða Póllands. Sömuleiðis er engin stríðsáhættuþóknun greidd meðan skipin liggja í höfn, og fyrir siglingar á Miðjarðarhafi eru greidd 100%. Þótt rétt væri farið með tölur, þá eru það blekkingar að taka aðeins fram hæstu tölurnar, rétt eins og þær ættu að gilda fyrir allar siglingar. Ég mun ekki hirða um svigurmæli hv. 1. þm. Rang. um það, að ég sé með brtt. minni að koma mér í mjúkinn hjá vissum stéttum þjóðfélagsins. Þessar stéttir munu dæma mig og aðra þm. eftir verkum þeirra. Ég efast ekki um, að afstaða mín í þessu máli muni falla vel í geð mörgum mönnum; öðrum mun hún falla illa. En þeir, sem fá hagsbót af brtt. minni, munu meta afstöðu mína að engu, ef hún markast af fláttskap, því að fáir munu geta dulið, af hvaða orsökum hluttekning þeirra stafar. Hv. 1. þm. Rang. talaði um afstöðu Sjálfstfl. til stjórnarinnar, og hæstv. viðskmrh. sagði, að þetta væru vandræðavinnubrögð. Það verður varla kallað, að ég snúist á móti málinu, þótt ég geri brtt. við frv., sem stj. hefir komið sér saman um upp á sitt eigið eindæmi. Og það er heldur enginn valdaofmetnaður, þótt ég sýni stj. aðeins tillátssemi, þegar ekki er gengið of nærri minni sannfæringu. Það væri mjög illa farið, ef þm. þyrftu stöðugt að vera að lykta og þefa eftir því, hvað stj. og valdhöfunum þóknaðist. Mér dettur ekki heldur í hug að ætla það, að þm hafi þegar skapað sér skoðun á þessu máli, eins og það hefir verið flutt hér. Einstaka þm. munu að sjálfsögðu endurskoða álit sitt á málinu og afstöðu sína til þess. Ég ætlast ekki heldur til, að neinn þm. fari að hlaupa frá skoðun sinni til að þóknast öðrum. En hitt ætla ég að vona, að hv. þingdm. líti á málið með sanngirni og gleymi því ekki, að þessir menn, sem um er að ræða í máli því, er hér liggur fyrir, standa sjálfir í því stríði, sem nú er háð, og þeir eiga fullan rétt á, að allur viðurgerningur við þá frá hálfu löggjafarvaldsins sé eins góður og efni standa til.

*Viðskmrh. (Eysteinn Jónsson): Ég skal ekki eyða mörgum orðum að ræðu hv. 6. þm. Reykv. Ég ætlazt ekki til, að hv. þm. falli frá sannfæringu sinni, enda lá það ekki í orðum mínum. En aftur á móti held ég fast við það, að samstarfið milli flokka þeirra, er standa að ríkisstj., getur ekki haldizt, ef einstaka þm. bera fram till., sem eru yfirboð, eingöngu í þeim tilgangi, að þær verði drepnar af öðrum. - Ég skal ekki segja neitt um þetta frv., en ég hefi séð hjá hv. þm. till., sem það eitt er hægt að segja um, að eitthvað er þar mælt af flærð og fláttskap.

*Sigurður Kristjánsson: Hæstv. viðskmrh. sótti gallið töluvert dýpra en hann á vanda til. Ég skal ekki kýta um það, hvort okkur, sem stöndum að brtt., gengur illt eða gott til. En hvað þeim ummælum hæstv. ráðh. viðvíkur, að menn væru að taka sig út úr og bera fram yfirboð, þá er það heimskulegt að halda því fram með órökstuddum staðhæfingum, að menn flytji till. til þess að þær verði felldar. Ég álít það ekki boðlegt þinginu að heyra slíkt úr ráðherrastóli. Nú veit þessi hæstv. ráðh. það vel, að ég gerði í mínum till. ráð fyrir, að ríkið gæti alls ekki misst tekju- og eignarskattinn. Þess vegna var það mín till., að það væri bara ein nefnd, sem jafnaði niður, og að niðurjöfnunarnefnd bæjar og ríkis leggi svo vissa prósenttölu á útsvörin, sem átti á næsta ári að nema á aðra milljón króna. Hér fer ráðh. því rangt með, annaðhvort vegna þess, að hann les ekki rétt, eða að hann hirðir ekki um að fara rétt með. Hann segir, að ég hafi haldið því fram, að útgjöldin þyrfti að skera niður um 3–4 millj. kr. Það vita allir, að það þarf að skera niður útgjöldin. Ég skil ekki, að hann skuli hafa setið svona lengi í stjórn og vita ekki, að gjöldin þarf að sniða eftir tekjunum. Hann veit ekki þetta, og því stefnir stöðugt undan brekkunni, og því varð að kalla til þá mestu fjandmenn, sem áður voru, til þess að bjarga öllu við, og svo mega þessir menn ekki bera fram skoðun sína á sama tíma og verið er að greiða úr óreiðunni frá tíð fyrrv. stjórnar.

Það hefir alltaf verið tekjuafgangur samt

. Það er eftir því, hvað talin eru gjöld, en þegar farið er að telja ýms gjöld til tekna eins og hjá hæstv. ráðh., má lengi bæta við tekjurnar. Sjón er sögu ríkari, hvernig allt gengur niðurávið. Hann segir, að ég hafi komið með eyðslufrumv. En ég er viss um, að ef með skilningi er haldið á því fé, sem ríkissjóður hefir yfir að ráða, er hægt að sjá um greiða afkomu fyrir ríkissjóðinn, en gagnstætt því er veitt til ónauðsynlegra starfa og ómerkilegra hluta, en ekki í þá hluti. - - Ég sé, að forseti er að gefa mér bendingu og skal nú vera stuttorður. Ég hefi enga viðleitni séð, hvorki hjá hæstv. viðskmrh. eða öðrum, til þess að skera niður fjárlög, þar sem þau má niður skera. Ég gæti sagt honum, hvað ég vildi skera niður, en veit, að hann mundi ekki nota það til annars en að rógbera mig.

* Atvmrh. (Ólafur Thors) : Ég hefi ekki miklu við að bæta það, sem áður hefir verið sagt. En ég vil leiða athygli að því að því er snertir laun sjómanna, að í fyrsta lagi er skattaívilnunin, sem farið er fram á í frv., nokkurnveginn óbreytt samkv. þeim óskum, sem ég hefi orðið var við frá þeim sjómönnum, sem ég hefi átt tal við, enda eru laun þeirra almennt ekki hærri en svo, eftir að þetta ákvæði hefir gengið í gildi, að sá skattstigi, sem þeir lenda í, verður mjög lágur. Þar af leiðandi getur ekki orðið um stórar upphæðir að ræða fyrir þá, hvor leiðin sem farin er. En fyrir hina hærra launuðu sjómenn munar þetta mjög miklu. Við höfum í ríkisstj. borið fram þær kröfur, sem gerðar voru á kostnað alls almennings, þar sem við vitum, að þeir, sem þess njóta, eru alls góðs maklegir. Ég vil spyrja hv. 6. þm. Reykv., hvaða leið hann hefir bent á til hagsbóta fyrir atvinnulausa iðnaðarmenn og hvaða bjargráð hann hefir fyrir hina láglaunuðu stétt í þjónustu ríkisins. Út af niðurlagsorðum í ræðu hans vil ég segja, að ef hann veit margar leiðir til þess að skera niður „humbugið“, sem hann kallar, bið ég hann að benda á þær leiðir eins og hann bendir á leiðir til þess að rýra tekjur ríkisins af því þær eru fremur til vinsældar fyrir hann. En hér er, eins og greinargerðin sýnir, verið að bera fram tillögur, sem eru til ógagns og skerðingar á tekjum ríkissjóðs, en hann hikar ekki við að bera þær fram til þess að afla sér vinsælda. Ég geri ekki ráð fyrir, að það sé á færi þessa þm. að koma með skýrslur um þessi efni, svo það er ekki sanngjarnt af mér að mælast til þess. Ég geri ráð fyrir, að hann láti okkur í té leiðbeiningar sínar, annaðhvort í tillöguformi eða hann komi þeim þannig á framfæri, að við fáum aðstöðu til þess að dæma um, hve auðvelt sé að stefna þeim til hagsbóta fyrir ríkissjóð. Um þetta mál vil ég segja það, að það er ekki aðalatriðið í þessu sambandi, að skattarnir séu hærri hér en annarstaðar, en hitt, að skattþyngslin hvíli jafnt á öllum stéttum þjóðfélagsins. Um leið og kaupgjald þessara manna, sem allir eru sammála um, að séu alls hins bezta maklegir, hækkar, og án þess að það upplýsist, að Íslendingar hafi samskonar aðstöðu til þess að rísa undir þessari kaupgjaldshækkun, hafa Íslendingar einir, að því er ég bezt veit, tekið upp þann kostinn að bæta fríðindum þarna ofan á. að nokkru leyti frá almenningi í landinu. Mér finnst þetta vera hin augljósasta viðurkenning sem alþingismenn geta gefið fyrir því, að þeir telji, að þessir menn séu alls góðs maklegir. Við breytingar á útgjöldunum verður að hafa hliðsjón af því, að alþingismenn leggja inn á þá braut að skera niður framkvæmdir, sem allir þingmenn eru sammála um, að séu nauðsynlegar. Ég hafði ætlað mér að bera fram frv., og geri það ef til vill síðar á þinginu, um að allar tekjur vitamálasjóðs yrðu lagðar í sjóð, sem einungis færu til vitamála, en eins og menn vita, hefir komið miklu meira í vitamálasjóð heldur en varið er til vita. Í stað þess að leggja þetta frv. fram hefi ég lagt til að felld væru niður þau smávægilegu útgjöld, sem fara áttu til vitabygginga, og að dregið yrði úr landvörnum og strandferðum, að ekki yrðu byggðir nýir bátar og dregið úr öðru til viðreisnar sjávarútveginum. Allt þetta ber vott um, að ég álít, að það þurfi að hafa meiri gætni en áður. Þegar við lítum á þessar myndir, er brugðið upp annari mynd. Hún er sú, að ein stétt á að fá kauphækkun, 100–250%, og að þingið leggur til, að þessi eina stétt njóti alveg óvenjulegra skattaívilnana. Þegar þetta er athugað, held ég, að það sé óþarfi fyrir nokkurn þm. að óttast, að ríkisstj. gangi þess dulin, að þessi stétt er alls góðs makleg. Ætla ég, að með þessu frv. séu borin fram svo mikil fríðindi fyrir sjómannastéttina á kostnað annara. Ég skal vera tilbúinn til að standa frammi fyrir hverjum sem er og sanna, að Alþingi getur ekki gengið lengra; ég skal standa frammi fyrir fulltrúum sjómannanna og sýna þeim og sanna, að þeir fá full laun fyrir störf sín, og einnig, að lengra var ekki hægt að ganga með tilliti til annara stétta í þjóðfélaginu, því nú standa margar stéttir þjóðfélagsins svo höllum fæti, að þingmenn mega hafa af því áhyggjur. Sjómennirnir hafa tekið á sig áhættu, sem aðrir mundu ef til vill ekki þora að taka á sig. Þeir gengu einir stétta út í þetta stríð, og fyrir það njóta þeir trausts og virðingar, og ég skal fullyrða, að sjómennirnir meta það hugarfar, sem kemur fram í garð stéttarinnar, engu síður en þó skattarnir væri lækkaðir lítillega. Ég legg til, að frv. verði samþ. óbreytt, en till. þeirra hv. 6. þm. Reykv. og hv. þm. V.-Ísf. verði felld.

Sigurður Kristjánsson Hæstv. atvmrh. veit, að ég get ekki svarað honum, af því ég er búinn að útenda minn ræðutíma, en ég mun svara honum við 3. umr. málsins. Ég vildi leiðrétta það, sem hann segir um till. minar. Ég hefi borið þær fram í mínum flokki og farið upp í fjármálaráðuneyti til þess að ræða þær þar. Mér er næst að halda, að hæstv. ráðh. kæri sig ekki um, að þær komi fram, og að hann hafi óttazt, að þær kæmu fram í fjvn.

Atvmrh. (Ólafur Thors) : Mér er ekki kunnugt um þessar tillögur, og hafa þær ekki komið fram í okkar flokki mér vitanlega. Virðist það ekki sanna ágæti þeirra eða áhuga þingmannsins um að koma þeim á framfæri.

Flm. (Pétur Ottesen) : Ég læt mér nægja að skírskota til grg., sem fylgir frv., og óska, að því verði vísað til landbn. að lokinni umr.



Ég á brtt. við frv. þetta, á þskj. 229, ásamt þm. Ísaf. og þm. Borgf. Það hefir orðið að samkomulagi milli okkar að taka brtt. aftur til 3. umr., og sé ég því ekki ástæðu til þess að ræða um hana að sinni, þar sem gefast mun kostur á því síðar.

* Frsm. (Sveinbjörn Högnason): Herra forseti! Þetta frv., sem hefir legið alllengi fyrir allshn., hefir n. tekið rækilega til athugunar. Fyrir n. lá líka annað frv. um sama efni, gert af sérstakri n. og nokkru fyllra. Allshn. bar saman frv. þessi, og ákváðum við að leggja þetta fyrir hv. d. Á þskj. 392 hefir n. gert allverulegar brtt. við frv., og vil ég gera nokkra grein fyrir aðalefni þeirra. Fyrst vil ég benda á það, að í nál. er prentvilla. Þar sem stendur: „við 1. gr. 3. málsgr“ á að standa: Við 4. gr. 3, málsgr., en í þeirri málsgr. er svo ákveðið, að ef um hitaorku er að ræða, sem tveir eða fleiri eiga, og vilji einn þeirra hagnýta hana, en hinir ekki, þá geti honum verið heimilt að nota alla orkuna endurgjaldslaust. Þetta teljum við varhugavert, að sá, sem ef til vill er fjárhagslega sterkastur. geti tekið orkuna til virkjunar, þó að hinum sé það ef til vill um megn. N. hefir gert brtt. við þetta á þá leið, að þeim, sem vill virkja orkuna, skuli ekki vera það heimilt án endurgjalds, og séu þá farnar aðrar leiðir, er þeir geta valið um, sem ekki vilja virkja. Við gerum ráð fyrir, að annaðhvort geti sá eða þeir, sem vilja virkja orkuna, fengið hana keypta eftir mati eða tekið hana á leigu fyrir upphæð, sem ákveðin sé með mati. Með þessu eru tryggðir hagsmunir þeirra, sem minna mega sín. Næsta brtt. er við 5. gr. frv. Aftan við málsgr: „Ekki er jarðareigandi skyldur til, þegar svo stendur á sem í grein þessari segir, við brottför landseta að innleysa þau mannvirki, er ábúandi hefir gert til hagnýtingar hveraorku“ - á að bætast: önnur en þau, sem gerð hafa verið til heimilis- og búsþarfa. (Hér er líka prentvilla, þar stendur „húsþarfa“ í stað búsþarfa). 3. brtt. er við 6. gr. Hún gengur út á það, að í stað þess, sem ákveðið er í 6. gr., að ríkissjóður skuli alltaf hafa forkaupsrétt að jarðhitasvæðum, skuli um þetta fara eftir ákvæðum l. nr. 55 15. júní 1926. og hafi ríkissjóður forkaupsrétt aðeins að þeim aðilum frágengnum. sem hafa hann samkv. l. N. ætlast til, að forkaupsréttur ríkisins sé færður aftur fyrir forkaupsrétt sveita og héraða, þannig að fyrst gangi eigandi eða ábúandi fyrir, þá sveitarfélagið, og ríkið yrði þá sem þriðji aðili. Að öðru leyti fari forkaupsréttur eftir ákvæðum l. nr. 55 frá 1926, um forkaupsrétt á jörðum. Þó hefir n. bætt við, að síðasta málsgr. verði á þá leið, að eftir að sveitarfélag hefir notað forkaupsrétt og selur aftur innan 5 ára. fær ríkið fyrst forkaupsrétt í þeim tilfellum. Ennfremur fannst n. rétt að hjálpa þeim aðilum, sem ekki geta í bili haft ástæður til að nota sinn forkaupsrétt, með því að fyrirbyggja, að aðrir fái hann. Þá er 4. brtt., við 7. gr., um að greinin orðist eins og í till. segir. N. hefir lagt til, að 8. gr. falli burt. Einnig hefir hún breytt orðalagi og fært til betra máls í 9. gr. Ég held, að ekki sé þörf að gera frekari grein fyrir þessum brtt., en þetta er höfuðinnihald þeirra.

*Bjarni Bjarnason: Ég vil fyrir hönd okkar flm. færa allshn. þakkir fyrir afgreiðslu þessa máls; að vísu hefir það legið nokkuð hjá n., eins og hv. frsm. tók fram. Það, sem ég vil sérstaklega þakka hv. n. fyrir, er í fyrsta lagi, að hún hefir viðurkennt það, sem ég við 1. umr. þessa máls hélt fram, gagnstætt áliti hv. landbn. Hún hafði málið til meðferðar og fann því það helzt til foráttu, að það væri illa samið og ekki væri hægt að komast hjá því að semja það um. Nú hafa 3 þekktir lögfræðingar farið höndum um þetta frv. og ekki gert á því neinar formsbreytingar. Hitt atriðið, sem ég vil þakka n. fyrir, er það, að hún hefir komið með brtt., sem ég tel til bóta, - ég held allar, að undantekinni þeirri, sem fjallar um 7. gr. Þrátt fyrir það, þó að n. geti ekki fallizt á 6. gr. eins og hún er orðuð í frv., tel ég. að breyting n. þar sé til bóta frá því, sem nú er. Þess vegna mun ég verða með brtt., sem og hinum. Ég tel, að með brtt. sé stefnt í rétta átt, þótt n. hafi ekki gengið eins langt um afstöðu ríkisins gagnvart jarðhita eins og við flm. vildum. Mín skoðun er sú, að slík náttúrugæði sem jarðhiti séu bezt komin í höndum ríkisvaldsins og í eign ríkisins. Þannig myndi hann verða bezt hagnýttur bæði í þarfir hins opinbera og einstaklinga. Hitt atriðið, sem ég fór fram á og styrkir þessa skoðun, er það, að ég er hræddur um, að þessi gæði og verðmæti verði um of eftirsótt af einstökum mönnum. Ég segi um of, með því að jarðhiti er nú kominn í mjög hátt verð. Þannig verður ekki hægt að nota hann í þarfir almennings og við ýmsar framkvæmdir, einmitt vegna þess, að hann verður svo dýr í meðferð. Það er því ekki ástæðulaust að lögbinda kaup og sölu jarðhita. Þessi náttúrugæði eru of dýrmæt til að ganga kaupum og sölum milli manna, sem ekki kunna eða vilja hagnýta þau í þágu fjöldans. Ég treysti því, að smátt og smátt verði þeirri nauðsyn fullnægt, að ríkið eignist allan jarðhita. og ekki verði langt að bíða þess, að slík ákvæði lögfestist. Ég mun verða með þeim brtt., sem hér hafa verið fluttar, og óska, að þetta mál nái fram að ganga, fyrst og fremst hér í hv. d., og nái svo lögfestu á þeim grundvelli, sem allshn. hefir lagt.

* Frsm. (Steingrímur Steinþórsson): Fjárhagsnefnd hefir haft þetta frumvarp um rafveitulánasjóð til athugunar, og hefir nefndin orðið sammála um að mæla með samþykkt frumv. Hinsvegar hafa tveir nm., hv. 6. þm. Reykv. og hv. þm. V.-Ísf., áskilið sér rétt til þess að bera fram brtt. Það var shlj. álit n., að frv. stefndi í rétta átt og að það stefndi til þess að unnt yrði með tímanum að koma rafmagninu út um landið, en eins og nú er, er ómögulegt, nema þar sem þéttbýli er mest, að koma upp rafstöðvum. Raforkan er svo merkileg, að það er alltaf meira og meira, sem hún grípur inn í athafnalíf manna. Ef svo fer, að sú sveit verði talin óbyggileg, sem ekki getur náð til raforku, er ekki nema eðlilegt, að leitað verði einhverra úrræða til þess að byggja fyrir framtíðina í þessu efni. Hjá n. komu ekki fram neinar brtt., og þar sem hv. nm., sem skrifuðu undir nál. með fyrirvara, hafa ekki komið með neina brtt., liggja engar slíkar fyrir.

*Sigurður E. Hlíðar: Herra forseti! Mér finnst full ástæða til á þessu stigi málsins að segja nokkur orð í sambandi við ákvæði þessa frv. Ég átti von á því eftir að ég sá nál. fjhn., að það mundi koma fram brtt., en það hefir ekki orðið. Vil ég því segja örfá orð um mína afstöðu í málinu, sérstaklega um það, hvernig skuli afla þessum sjóði tekna. Áætlunin er, að árlegt gjald skuli vera 3%, og er þetta ákvæði hörð og ósanngjörn krafa til þeirra bæjarfélaga, sem hafa lagt í þau stórræði að byggja á síðustu árum stórar rafstöðvar. Það er vitanlegt og hefir ekki verið vefengt, að hinar stóru rafstöðvar bæjanna eru ekki aðeins komnar upp vegna þarfa bæjarmanna sjálfra, heldur einnig fyrir þarfir sveitanna í kring, og það hefir ekki heldur verið vefengt, að það leiðir af sér bæði beinan og óbeinan hagnað fyrir strjálbýlið. Út frá þessum aflstöðvum hugsa menn sér, að lagðar verði taugar út í dreifbýlið, og flm. frv. hugsa sér að stofna sjóð í þessu skyni, þótt líka sé vitanlega gert ráð fyrir að styrkja smærri stöðvar. Ég játa, að ekki verður hjá því komizt í náinni framtið að gefa sveitunum kost á að komast í samband við hinar stærri rafmagnsstöðvar. Mér hefir alltaf dottið í hug, að leyfilegt hlyti að vera að bera saman símakerfi landsins og væntanleg rafveitukerfi. Í l. er ákveðið, að taugar frá aðallínunum út um sveitirnar séu styrktar að 2/5 hlutum, að ég held. Þetta hélt ég annars, að lægi næst að taka á fjárl. sem beint framlag, og ég geri ráð fyrir, að með frv. sé stefnt í svipaða átt, en ég tel, að þessi tekjuöflun samkv. stafl. 2 komi þó harðar niður á þeim bæjarfélögum, sem ekki hafa getað reist rafveitur nema fá lán. Þar sem hér er um ábyrgð að ræða, telja að vísu margir, að rétt sé að skattleggja á þennan hátt. En þegar athugað er, hversu sum bæjarfélög hafa brotizt í þessar framkvæmdir, getur það ekki talizt maklegt að leggja á þau slíkan skatt. Til dæmis reyndist um rafveitu Akureyrar, sem nú er nýlega lokið, að hún varð talsvert dýrari en áætlað hafði verið, efni hafði hækkað í verði og svo framvegis. Svo kom verðfelling krónunnar, sem orsakaði nýja hækkun. Og ég hygg, að á rafveitunni stóru í Reykjavík hafi orðið allverulegur halli vegna gengislækkunarinnar, og svo er um allar skuldir, sem bæjarfélögin standa undir vegna rafveitubygginga. Það má reyndar segja, að bæjarfélögin geti náð þessu aftur með því að hækka rafmagnsverðið, en þá er eins og komið sé við hjarta íbúanna, enda væri óheppilegt að fara að raska taxtanum fyrir ekki stærra brot en hér er um að ræða. Fyrir 10–12 þús. kr., sem Akureyrarbær fengi þarna í skattauka, yrði hann að líkindum að borga nær álíka upphæð aftur á einhvern hátt. Bæjarfélaginu myndi áreiðanlega veitast erfitt að standa undir þessum byrðum, án þess að leggja á íbúana nýjar byrðar, því að hér er ekki um annað að ræða en leggja skatt á skuldirnar.



Herra forseti! Í n. varð ekki fullt samkomulag um þetta mál. Að sönnu erum við nm. allir á einu máli um, að nauðsynlegt sé að gera ráðstafanir til þess, að raforkunet tengist út um landsbyggðina, og er þetta gamalt flokksmál míns flokks, og var þá ætlazt til, að ríkið tæki að sér nokkurn kostnað við rafveiturnar, bæði að því er snerti undirbúning verksins og á þann hátt, að það styrkti menn til að leggja taugar heim til sín. Nú eru hér á landi komnar þrjár nokkuð stórar rafveitur, Sogsvirkjunin. virkjun Laxárfossa á Akureyri og rafveitan á Ísafirði. Allar hafa þær kostað mikið fé, og hefir fjár til þeirra verið aflað erlendis. Þetta frv. gerir nú ráð fyrir, að aflað verði fjár til nýrra rafveitna með því að leggja sérstakan skatt á skuldir þeirra, sem fyrir eru í landinu. Ég tók það fram í n., að ég teldi þetta óeðlilegan teknagrundvöll og lagði til, að málið yrði sent bæjarstj. Reykjavíkur, Akureyrar og Ísafjarðar til umsagnar, þeim bæjarfélögum, sem ætlað er að borga í sjóð þennan stórfé, eða um 50 þús. kr. á ári. Þetta var fellt í n. og lagt á það kapp, enda þótt ekki sé venja að ganga framhjá hlutaðeigandi aðilum í svona málam. Nú gerðum við hv. þm. V.-Ísf. þann fyrirvara, að við myndum koma með brtt. við frv., og hafði ég þar aðallega í huga það atriði, er snertir tekjuöflunina. Til þessa hefir aðallega verið aflað fjár til þessara fyrirtækja með lántökum erlendis. Nú hefir farið svo illa, að þó að gengisbreyting hafi orðið erlendis, lækka lánin ekki, og er þetta atriði, sem líklegt myndi þykja, að kallaði á hjálp hins opinbera. En nú á í þess stað að hafa þessar skuldir að tekjustofni hins opinbera. Þetta er auðvitað alger hugsunarvilla. Ég hefi hugsað nokkuð um, hvernig hægt muni að afla tekna fyrir slíkan sjóð, og hefi ég komizt að þeirri niðurstöðu, að heppilegast myndi að fela hæstv. stj. að láta rannsaka málið, finna hentuga tekjustofna og undirbúa málið að öðru leyti. Ég mun því í stað þess að leggja fram brtt. við þessa umr. bera fram rökstudda dagskrá um að fela stj. undirbúning málsins, en nái hún ekki samþykki, mun ég undirbúa brtt. við frv. fyrir 3. umr.

Forseti (JörB): Mér hefir borizt till. til rökst. dagskrár, svo hljóðandi: „Í trausti þess, að ríkisstjórnin láti rannsaka þörf og skilyrði fyrir stofnun rafveitulánasjóðs, og að henni takist að finna réttlátar leiðir til þess að afla sjóðnum tekna, ályktar deildin að afgreiða ekki málið að þessu sinni og tekur fyrir næsta mál á dagskránni.“ Þessi rökst. dagskrá liggur þá einnig fyrir til umræðu.

* Frsm. (Steingrímur Steinþórsson): Ég tel rétt að segja fá orð út af ræðum þeirra hv. þm. Ak. og hv. 6. þm. Reykv. Það er náttúrlega ekki nema eðlilegt, að fulltrúar fyrir kjördæmi, sem þegar hafa fengið hjálp ríkisins til að koma upp hjá sér voldugum rafstöðvum, séu ekki ginnkeyptir fyrir því, að lagðir séu á þau skattar fyrir þau fríðindi, er þau hafa notið með hjálp ríkisins. Ég skil þá afstöðu þeirra. En málið horfir þó öðruvísi við í raun og veru. Í ræðum beggja hv. þm. kom fram viðurkenning á nauðsyn þess að finna ráð til þess, að hægt verði sem fyrst að veita rafmagninu um landið. Þess verður áreiðanlega ekki langt að bíða, að sá staður verði ekki talinn byggilegur hér á landi, þar sem ekki er rafmagn. Svo mjög grípur það inn í allt athafnalíf manna, þar sem það er notað. Ég vil spyrja, hvort mönnum þyki ekki nóg vera komið af fólkinu til þessara staða, þar sem rafmagnsstöðvum hefir verið komið upp, til þess að ástæða væri til að leita úrræða um það að halda fólkinu á hinum stöðunum. En hlutir eins og rafmagnið eiga sinn mikla þátt í því, að fólkið streymir til kaupstaðanna. Það stingur mjög í stúf, er menn koma úr myrkrinu í sveitunum og sjá ljósadýrðina t. d. hér í Reykjavík. Þessi glans yfir borgarlífinu tælir margan, sem ekki kafar dýpra og kemur ekki auga á örðugleikana, sem því eru samfara. Hinsvegar veit ég, að enginn getur neitað því, að þegar ríkið tekur á sig svo miklar ábyrgðir til þess að koma upp rafveitum víða í kaupstöðum, þá sé líka sanngjarnt, að þeir, sem þessa hafa notið, leggi einnig nokkuð af mörkum til þess, að hægt sé að koma rafmagninu sem víðast út um landið. Hv. þm. Ak. talaði um það, hve ranglátt væri að skattleggja skuldirnar, eins og hann og hv. 6. þm. Reykv. komust að orði. En það er ekkert eins dæmi, að skuldir séu skattlagðar. Og þetta er svipuð leið og farin hefir verið í öðrum löndum, þar sem líkt stendur á, t. d. í Noregi. Víða þar í strjálbýlinu, þar sem reistar hafa verið rafmagnsstöðvar, hafa verið lögð gjöld á þær og stofnaðir sjóðir, til þess að hægt væri að koma rafmagninu til sem flestra. Ég tel það okkur til ámælis, að við skulum ekki hafa tekið upp þetta skipulag, áður en ríkisábyrgð var veitt stærstu rafveitunum. Því lít ég á 2. tölul. 2. gr. sem mjög sanngjarnan, þar sem gert er ráð fyrir, að lögð séu gjöld á þá, sem fengið hafa rafveitur, til þess að hægt sé að koma því til fleiri manna. Síðan á að leggja gjöld á þá, sem rafmagnið fá á þennan hátt, þannig að hægt sé með tíð og tíma að byggja upp fullnægjandi rafveitukerfi fyrir landið. Hv. 6. þm. Reykv. hefir í fjhn. komið með þá till., að málið verði sent til umsagnar þeim bæjarstj., sem þegar hafa fengið rafveitur, en þetta var fellt. Ég segi fyrir mitt leyti, að ég tel litla ástæðu til að senda þeim málið til umsagnar, því að fyrirfram er vitað, hver svör þeirra muni verða. Þegar leggja á gjöld á menn, eru það alltaf gjaldendurnir, sem mótmæla. Þetta var því aðeins til þess að eyða málinu. Ef átt hefði að fara þessa leið, hefði eins mátt senda málið öllum bæjar- og sveitarstj. í landinu, og hefðu þá eflaust komið meðmæli frá öllum þeim, sem vantar rafmagnið. Verð ég því að telja, að í till. hv. þm. hafi verið nokkur hlutdrægni. Ég hefi ekki talað við hv. meðnm. mína um hina rökst. dagskrá frá hv. 6. þm. Reykv., svo að ég get ekki talað fyrir þeirra hönd, en ég lít svo á, að ekki hafi komið fram þær mótbárur gegn frv., að ástæða sé til að vísa því frá. Mun ég því greiða atkv. á móti þessari rökst. dagskrá.

*Viðskmrh. (Eysteinn Jónsson) : Mér hefir skilizt svo, að mál þetta liggi þannig fyrir: Ríkisstj. hefir komið sér saman um afgreiðslu ákveðins máls og hefir komizt að samkomulagi við málsaðila um flutning þess. En þá taka einstaka þm. stjórnarflokkanna sig út úr og flytja till., sem fara í bága við það samkomulag, sem náðst hefir. Ég verð að lýsa því yfir, að ég tel þess háttar vinnubrögð ekki góð og að það væri æskilegt, að flokkarnir gerðu ekki mörg fordæmi þessu lík, eins og hv. þm., er standa að brtt., hafa gert.